Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Gils G): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf : „Reykjavík, 7. apríl 1973. Þar sem ég af heilsufarsástæðum mun ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. 1. um kosningar til Alþ. að óska þess, að 1. varamaður Alþb. í Reykjavík, Jón Snorri Þorleifsson húsasmiður, taki sæti á Alþ. í forföllum mínum. Magnús Kjartansson, 3. þm. Reykv.“ Jón Snorri Þorleifsson hefur áður tekið sæti á þingi á þessu kjörtímabili, og býð ég hann velkominn til starfa.

Frsm. (Svava Jakobsdóttir) : Herra forseti. Menntmn. hefur athugað frv. og skoðað umsagnir, sem hv. Ed. höfðu borizt, en frv. hefur þegar hlotið afgreiðslu þaðan. Menntmn. hefur orðið sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ., eins og það liggur fyrir nú. N. var líka einhuga í því að hvetja hv. þm. til að gera sitt til þess, að frv. þetta mætti verða að lögum nú fyrir þinglok. Hér er um mjög merkilegan áfanga að ræða í dagvistunarmálum barna. Með samþykkt þessa frv. stendur Ísland nokkurn veginn jafnfætis hinum Norðurlandaþjóðunum, en það er síðast þeirra til að lögbjóða hlutdeild ríkisins í byggingu og rekstri þessara dagvistunarheimila. Ég skal ekki tefja störf þessarar hv. d. með langri ræðu, en reyna að gera grein fyrir inntaki frv., eins og það liggur nú fyrir. Samkv. frv. er gert ráð fyrir, að þrenns konar dagvistunarheimili njóti styrks úr ríkissjóði: Í fyrsta lagi dagheimili, sem ætluð eru börnum frá 3 mánaða til skólaskyldualdurs, þar sem þau geta dvalizt a.m.k. 5 stundir á dag, í öðru lagi skóladagheimili fyrir börn frá skólaskyldualdri og í þriðja lagi leikskólar fyrir börn frá tveggja ára aldri til skólaskyldualdurs, þar sem þau geta dvalizt a.m.k. 3 stundir á dag. Styrks til byggingar og rekstrar þeirra dagvistunarheimila, sem ég hef nú greint frá, skulu njóta ekki aðeins sveitarfélög, heldur einnig áhugafélög, svo sem húsfélög fjölbýlishúsa, starfsmannafélög og aðrir aðilar, sem reka vilja dagvistunarheimili í samræmi við markmið þau, sem frv. gerir ráð fyrir. Öðrum aðilum, en sveitarfélögum, er þó skylt að leggja fram meðmæli viðkomandi sveitarfélags. Var talið eðlilegt að hafa þann hátt á með tilliti til skipulags og heildarþarfa og talið eðlilegt að tryggja sveitarfélaginu yfirsýn þessara mála. Í II. kafla frv. er kveðið á um, hvert framlag ríkisins til stofnkostnaðar þessara heimila skuli vera. Það skal leggja fram helming stofakostnaðar til allra þessara bygginga, og voru hér höfð til hliðsjónar lög um stofakostnað skóla. Í III. kafla frv. er kveðið á um rekstrarstyrk. Til dagheimila og skóladagheimila greiðir ríkið allt að 30% í rekstrarstyrk, en til leikskóla allt að 20%, og er í 9. gr. þessa sama kafla kveðið á um, að ríkisframlag til stofn- og rekstrarkostnaðar sé bundin því skilyrði, að viðkomandi sveitarfélag greiði eigi minna af rekstrarkostnaði dagvistunarheimila en nemur rekstrarframlagi ríkisins. Þessu ákvæði er ætlað að tryggja, að aðstaðendum sé ekki gert að greiða allan rekstrarkostnað umfram það, sem ríkið leggur til. En hér hlýtur að velta á miklu, að dagvistunargjöld verði ekki það há, að aðeins hátekjufólk geti leyft sér að notfæra sér þessa þjónustu. Í sambandi við þetta ákvæði þótti þó rétt að gera ráð fyrir undanþágu vegna þeirra aðila annarra en sveitarfélaga, sem reka dagvistunarheimili og frv. tryggir ekki styrk viðkomandi sveitarfélags til rekstrarins, en gert ráð fyrir, að ráðh. veiti slíkum aðilum undanþágu frá umræddu skilyrði. Í IV. kafla er kveðið á um, hverju hlíta skuli, er sótt er um styrk til byggingar eða rekstrar dagvistunarheimilis. Er þar gert ráð fyrir, að ríkissjóður skuli að jafnaði greiða sinn hluta af áætluðum byggingarkostnaði dagvistunarheimila á næstu 4 árum, eftir að fyrsta fjárveiting til framkvæmdarinnar hefur verið samþykkt. Í þessum kafla er það og nýmæli, að rn. skuli hafa í þjónustu sinni starfsmann, sem lokið hefur námi í Fósturskóla Íslands eða í sambærilegum skóla og hlotið framhaldsmenntun. Er gert ráð fyrir, að þessi starfsmaður athugi allar umsóknir, áður en leyfi er veitt. Skal hann einnig vera stjórnendum dagvistunarheimila til ráðuneytis um starfsemi heimilanna og annast eftirlit með þeim. Í V. kafla er kveðið á um innri gerð dagvistunarheimila, að svo miklu leyti sem fært þótti eða eðlilegt að lögbinda slík atriði. Þar er einnig kveðið á um menntun þeirra, er veita dagvistunarheimilum forstöðu, og þeirra, er annast fóstur barnanna, um eftirlit með heilsufari barna og ákvæði, er lúta að samstarfi forstöðumanns og starfsfólks annars vegar og aðstandenda barnanna og dagvistunarheimilisins hins vegar. Skulu allir þeir, sem annast börnin, hafa hlotið fósturmenntun. Vegna skorts á slíku fólki nú er þó gert ráð fyrir, að veita megi undanþágu. Ákvæðin, sem ég taldi upp síðast, lúta að því að reyna að tryggja sem bezt velferð barnsins og tengsl milli heimilis þess og dagvistunarheimilisins. Að lokum er ákvæði til bráðabirgða, þar sem kveðið er á um, að ríkisframlag til stofnkostnaðar nái ekki til þeirra dagvistunarheimila, sem þegar eru fullbyggð, en þeir aðilar, sem hafa dagvistunarstofnanir í byggingu, þegar lög þessi taka gildi, geta sótt til menntmrn. um ríkisframlag til bygginganna. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar, en vænti þess, að samstaða náist um málið í þessari hv. d. Svo sem fram kemur í nál. á þskj. 572, mælir menntmn. með því, að frv. verði samþykkt. Einn nm., Gunnar Gíslason, áskilur sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., og einn nm., Ellert B. Schram, var fjarverandi, er málið var afgreitt.



Herra forseti. Þetta mál hefur hlotið afgreiðslu í hv. Ed. N. hefur athugað málið og mælir með samþ. þess. Hv. þm. Ellert B. Schram var fjarstaddur við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Þetta frv. hefur fengið afgreiðslu í hv. Ed. Frv. er flutt að beiðni bæjarstjórans í Hafnarfirði. Ástæður eru þær, að í apríl 1971 voru samþ. á Alþ. lög nr. 46, um lögsagnarumdæmi Hafnarfjarðar, og lög nr. 44, um heimild fyrir ríkisstj. til að selja Hafnarfjarðarkaupstað hluta af landi jarðarinnar Dysja í Garðahreppi. Nú hefur hins vegar komið í ljós hjá jarðeignadeild ríkisins, að hluti þess lands, sem í lögsagnarumdæmið færist með nefndum lögum og ætlunin var, að Hafnarfjarðarbær keypti, tilheyrir jörðinni Pálshúsum í Garðahreppi. Til að leiðrétta þetta er þetta frv. flutt. Landbn. hefur athugað frv. og mælir með, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls flutti ég allítarlega ræðu í sambandi við framkvæmdaáætlunina og fjárfestingarlánasjóðina, en þá skeðu þau ósköp, að hæstv. fjmrh. og aðrir ráðh. ríkisstj. tóku alls engan þátt í þessum umr. og svöruðu ekki einni einustu spurningu, sem til þeirra var beint í þessum efnum, enda voru viðhöfð ný og að mínum dómi óeðlileg vinnubrögð, því að það hefur verið venja hér í þingi, að skýrsla fjmrh. um framkvæmda– og fjáröflunaráætlun lægi fyrir, áður en frv. væri afgreitt úr n. Enda sagði núv. hæstv. fjmrh. fyrir ári, þegar hann fylgdi skýrslu sinni úr hlaði, að hann vonaðist til þess, að á þessu yrði mikil breyting, og afsakaði þá, að skýrsla var ekki lögð fram fyrr en 5. maí 1972, með því, að hin nýja stofnun, Framkvæmdastofnun ríkisins, hefði ekki tekið til starfa fyrr en seint í febr. það ár og því væri af óviðráðanlegum ástæðum ekki unnt að leggja þessa skýrslu fram fyrr. Hann bætti við, „...að ljóst væri, hvert óhagræði er að því, að framkvæmda– og fjáröflunaráætlun skuli ekki fylgjast að við gerð fjárlaga og vera tilbúin fyrir upphaf framkvæmdaárs, enda er aðeins með þeim vinnubrögðum unnt að tryggja samræmi framkvæmdaáforma og skynsamlegra forgangsröðun. Mun stefnt að því, að svo geti orðið við samningu næstu áætlunar fyrir árið 1973, og mun fjárlaga– og hagsýslustofnuninni og Framkvæmdastofnun ríkisins falið að vinna að því í sameiningu, jafnframt því að unnið verði með horfur og áform til lengri tíma fyrir augum.“ Þessari yfirlýsingu fögnuðu allir í fyrra og allir bjuggust við, að framkvæmdaáætlunin og fjáröflunaráætlun stofnlánasjóðanna mundi liggja fyrir um áramót eða jafnvel fyrr. Hitt er alveg rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði, að frv. um opinberar framkvæmdir hefur ekki legið jafnsnemma fyrir og nú á þessu þingi, þegar það var lagt fram hér í desemberbyrjun, og var þá ætlun hans að afgreiða þetta frv. nokkurn veginn jafnhliða og fjárlög yrðu afgreidd. Ég er alveg sammála honum, að það væri auðvitað rétt að breyta því fyrirkomulagi, sem er á afgreiðslu þessa frv., á þann hátt, að fjvn. afgreiddi opinberar framkvæmdir um leið og fjárlög eru afgreidd. En þá kem ég að því, sem við gagnrýndum, og það er sú mikla óvissa, sem hefur verið ríkjandi. Það er misskilningur hjá hæstv. fjmrh., að það hafi verið gagnrýnt, að frv. um opinberar framkvæmdir sé seint á ferðinni eða skýrsla hans um framkvæmda– og fjáröflunaráætlun. Látum það allt saman vera, þótt það sé ekki fyrr á ferðinni en nú er. En við álítum, að þessi skýrsla og fjármögnun fjárfestingarsjóðanna ætti að liggja fyrir þeirri n., sem fjallaði um frv. um opinberar framkvæmdir. Það var þessi gagnrýni, sem kom fram og er eðlileg gagnrýni. En ríkisstj. valdi þann kost að knýja afgreiðslu þessa máls út úr n. og tók það hér til 2. umr., sem var í raun og veru ekki umr. á milli stjórnar og stjórnarandstöðu, því að ráðh. steinþögðu við öllum spurningum, sem fram voru bornar við 2. umr., og gáfu ekki nokkrar yfirlýsingar, og það heyrðist hvorki stuna né hósti frá allri ríkisstj. við 2. umr. málsins. Eins og við vitum, á Framkvæmdastofnun ríkisins samkv. lögum að gera till. til ríkisstj. um fjármögnun framkvæmdasjóðanna, eins og kom fram hér við 2. umr. Ég er svo hamingjusamur að vera einn af þeim, sem eiga að heita stjórnarmenn í Framkvæmdastofnun ríkisins. Sú hamingja féll okkur í skaut að vera boðaðir í skyndi til aukastjórnarfundar í Framkvæmdastofnun ríkisins kl. 9 á föstudagsmorgun, og þá lá fyrir þetta plagg um fjármögnun framkvæmdasjóðanna. Það var litlum vörnum eða skýringum hægt við að koma í því sambandi, og við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins ákváðum að láta ekki segja um okkur, að við ætluðum að tefja fyrir samþykkt þessarar fjáröflunaráætlunar og sátum hjá við afgreiðslu málsins. En eins og bæði við og allir aðrir hafa beðið lengi eftir þessu fjáröflunarplani og till. Framkvæmdastofnunar ríkisins, þá verðum við þó að viðurkenna, að eftir að Framkvæmdastofnunin afgreiddi þetta á fundi sínum, en þá var kl. sennilega um 10, þá var heldur betur slegið undir nára, ef svo má að orði komast, því að ríkisstj. þurfti þá ekki langan tíma til þess að ganga frá þessu fjáröflunarplani og hefur gengið frá því mjög skyndilega og með svo miklum hraða, að skýrsla fjmrh. um framkvæmda– og fjáröflunaráætlun fyrir árið 1973, sem lá fyrir stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins á milli kl. 9 og 10 um morguninn, er komin hér innbundin á borð hjá okkur þm. um hádegi. Ég segi, að fjmrh. er maður, sem getur flýtt sér, þegar hann vill, því að hraðari vinnubrögð held ég, að sé varla hægt að hugsa sér, ef þetta færi eftir réttri röð og væri afgreitt á þann hátt, sem lög mæla fyrir um. En kannske er það önnur saga, sem þarfnast nánari skýringa og ég ætla ekki að koma með nú. Í inngangi að skýrslu hæstv. fjmrh. segir hann, að frá áramótum hafi mikil tíðindi gerzt, svo sem alþjóð er kunnugt, og veigamiklar ráðstafanir verið á döfinni. Hefur því að vonum orðið nokkur frestur á endanlegum frágangi framkvæmdaáætlunarinnar, m.a. áætlun um opinberar framkvæmdir verið tekin til endurskoðunar, en að ráði varð að gera á henni aðeins óhjákvæmilegar breytingar vegna þeirra áfanga, sem bráðnauðsynlegt er að ljúka, og reyndist ekki raunhæft að gera breytingar á sjálfri áætluninni vegna Vestmannaeyjagossins. Nú skyldi maður ætla, að þau válegu tíðindi, sem gerðust í Vestmannaeyjum og verða auðvitað þung allri þjóðinni, bæði í ár og næstu ár, hafi orðið til þess að draga saman seglin á öðrum sviðum. Því hefði ég getað mjög vel fallizt á orðalag hæstv. ráðh., hvað þetta snertir, ef útkoman hefði verið önnur í sambandi við meðferð þessa frv. En því var ekki að heilsa. Gosið í Vestmannaeyjum og þeir alvarlegu atburðir, sem því fylgja, urðu ekki þess valdandi, að það væri dregið úr öðrum framkvæmdum í þessu þjóðfélagi, því að við afgreiðslu þessa máls við 2. umr. eru framkvæmdaáform ríkisstj. hækkuð um hvorki meira né minna en 250 millj. kr. Kannske það hafi verið ætlunin að auka þessar framkvæmdir miklu meira, ef gosið í Vestmannaeyjum hefði ekki átt sér stað? En þetta sýnir a.m.k. ekki, að gosið í Vestmannaeyjum hafi haft mjög alvarleg áhrif á fjármálastefnu hæstv. ríkisstj. Það er fjarri mér að ætla að vilja kenna hæstv. fjmrh. einum um þessar auknu framkvæmdir, því að hann er auðvitað ekki nema einn af sjö í ríkisstj., en sennilega sá eini, sem eitthvað hugsar um að afla búinu fanga, hinir hugsa aðeins um að eyða. Annað hefur a.m.k. ekki komið í ljós. Hitt skil ég ekki, hvað hæstv. fjmrh. er hikandi í því að segja: hingað og ekki lengra. Þetta eru bara smámunir, sem koma fram í þessu frv., á við það, sem er að gerast þessa daga. Það er verið að kasta á borð okkar þm. frv., sem hafa í för með sér tuga og jafnvel hundraða millj. útgjaldaaukningu úr ríkissjóði á næsta ári og þegar á þessu ári. Þetta er ætlunin að afgreiða hér á örfáum dögum. Ríkisstj. leggur á það alveg einstakt kapp að afgreiða þessi frv. með þvílíkum hraða, að þm. hafa rétt tíma til að lesa frv. og tæplega það, hvað þá að leggja niður fyrir sér, hve mikil áhrif þau hafa á þjóðarbúið og á fjármál ríkisins á þessu ári, næsta ári og næstu árum. Þetta er algert ábyrgðarleysi hjá ríkisstj., enda er þessi ríkisstj. með því marki brennd, að hún hefur þá sérstöðu meðal ríkisstj., að hún sjálf spanar upp á sig útgjöldin og erfiðleikana, en aðrar ríkisstj. reyna þó að verjast kröfum frá öðrum. En þessi ríkisstj. gefur fordæmið sjálf og einstakir ráðh. hennar. Og mér þykir leitt til þess að hugsa, að jafnágætur maður og hæstv. fjmrh. er, skuli þurfa að sætta sig við vinnubrögð eins og hér eiga sér stað. Hver er svo ástæðan, ef við lítum á fjáröflun framkvæmdasjóðanna og sjáum hvað þetta eru orðnar gífurlegar upphæðir? Ég skal fúslega játa það þegar, að það er ekki nokkur leið að lækka fjáröflun fjárfestingarsjóðanna fram yfir það, sem gert er nú, vegna þess, sem á undan er gengið, og við verðum að gera okkur grein fyrir því, hvað hefur gengið á undan. Nú langar mig sérstaklega að snúa mér að einhverju fullkomnasta ábyrgðarleysi sem á sér stað, og þar held ég að höfuðsökudólgurinn sé hæstv. sjútvrh. Ég sé, að stóllinn hans er auður, það er aðeins taskan eftir í honum. - Já, sennilega er hún ekki skilningssljórri en eigandinn. Fyrrv. ríkisstjórn ákvað rétt fyrir kosningar að lækka fyrirgreiðslur til skipabygginga, vegna þess að hún taldi, að það væri komið svo mikil spenna í skipabyggingarnar, að það mætti gjarnan fara að hafa nokkurn hemil á umframlánum fiskveiðasjóðs til skipabygginga innanlands og skipabygginga og skipakaupa erlendis frá. Þá ákvað hún, þegar samdráttur var í atvinnulífinu, að lána allt að 10% af byggingarverðmæti fiskiskipa, til þess að stuðla að aukinni skipasmíði innanlands, og byggðasjóður tók upp sem reglu að lána 5% í sama skyni, þannig að heildarlán til skipabygginga innanlands námu 90% af byggingarverði fiskiskipa: 75% frá fiskveiðasjóði, 10% sérstakt lán frá ríkisstj. og 5% úr byggðasjóði. Þegar þessi aukning var orðin svo mikil, að það var meiri vilji að fara í byggingu skipa en hægt var að anna innanlands með góðu móti, ákvað fyrrv. ríkisstj. að draga úr þessum lánum með því að lækka þau úr 10% niður í 5%, þannig að heildarlánin lækkuðu úr 90% niður í 85%. En þegar núv. ríkisstj. var mynduð, gat hún alls ekki fellt sig við þetta, því að fyrri stjórn var of íhaldssöm. Þessi varð að vera frjálslyndari, og hún ákvað auðvitað á sama degi og hún hafði tekið við eða svo að segja, að hækka aftur þessi lán upp í 10%. En það var ekki nóg með það, því að þegar leið að hausti, þurfti auðvitað að gera miklu meira, það þurfti þá um leið að lækka vexti af almennum lánum fiskveiðasjóðs úr 6 1/2% niður í 5 1/2%, og það þurfti einnig á sama tíma að lengja hinn almenna lánstíma þessara lána úr 15 árum upp í 20 ár. Minna mátti ekki gagn gera. Þessi gleðilegu tíðindi tilkynnti sá ágæti auglýsingamaður, hæstv. sjútvrh., Landssambandi ísl. útvegsmanna á aðalfundi þess síðast í nóv. það ár, og auðvitað í sakleysi sínu og gleði klöppuðu útvegsmenn allir hæstv. sjútvrh. lof í lófa. En Adam var ekki lengi í Paradís. Útgerðarmennirnir nutu ekki þessara ágætu kjara nema takmarkaðan tíma. Það kom nefnilega í ljós, að eigið ráðstöfunarfé fiskveiðasjóðs er ekki nema lítill hluti af því, sem fiskveiðasjóður þarf á að halda, og fiskveiðasjóður er langstærsti stofnlánasjóðurinn í landinu. Það kom því í ljós, að það fé, sem sjóðurinn þarf á að halda, er tekið að láni eftir öðrum leiðum og lánskjörin eru miklu hærri og óhagstæðari en þau lánskjör, sem Lúðvík Jósepsson tilkynnti útvegsmönnum síðla árs 1971, enda er það nú komið á daginn. Það var byrjað á því þegar að rýra þessa lækkun vaxtanna og lengingu lánanna með því, að þeir, sem láta byggja skip yfir 75 rúmlestir, þurftu að taka 75% af verði tækja, sem keypt eru erlendis frá, sem gjaldeyrislán, og sömuleiðis þurfa allir þeir, sem byggja skip erlendis, að taka lán til 8 ára með 7% vöxtum. Þetta var breytingin, sem gerð var, eftir að Lúðvík og ríkisstj. lækkuðu vextina úr 6 1/2% niður í 5 1/2%. Svo skeður það, að frá febrúar 1973 treður ríkisstj. því upp á fiskveiðasjóð, að hann taki spariskírteinalán, að upphæð 124 millj. kr., með spariskírteinalánskjörum, og fiskveiðasjóður verður þar af leiðandi að koma þessum lánum út með þessum kjörum. Um öll lán, sem eru yfir 500 þús. kr., hvort sem þau eru til byggingar eða kaupa á fiskiskipum eða vegna frystihúsa eða vinnslustöðva, er sett það skilyrði, að 10% af þessari lánsupphæð séu tekin með sömu skilmálum og spariskírteinalán eru gefin út fyrir. Þau eru með 6 1/4% vöxtum, og lánin eru háð byggingarvísitölunni, sem hefur nú heldur betur tekið breytingum, frá því að núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum. Byggingarvísitalan hefur hoppað úr 535 stigum í 708 stig, að mig minnir, frá 1. marz s.l., og þegar hún verður næst reiknuð út, 1. júlí, eiga menn von á góðu stökki til viðbótar. Ég hygg, að flestir eða allir útvegsmenn vilji núna fá aftur lánstíma og vaxtakjör þau, sem giltu hjá fyrrv. stjórn, en biðja Lúðvík Jósepsson og hans félaga í ríkisstj. að taka þennan kaleik frá sér, þennan nýja með beiska drykknum. Nú er þannig komið, að lán þau, sem fiskveiðasjóður verður að taka erlendis, eru með 8% til 8 1/2% vöxtum og lán, sem fiskveiðasjóður verður að taka innanlands, eru með allt upp í 9-9 1/2% vöxtum, en má kannske segja, að, að jafnaði séu þau kjör 8 1/2%-9% vextir. Það sjá því allir, hvílíkt ábyrgðarleysi það var að lækka vexti úr 6 1/2% í 5 1/2% og lengja lánstíma úr 15 árum í 20 ár, vitandi það, hvernig kjörin voru á því lánsfé, sem þessi sjóður þarf að afla sér eða þarf að afla fyrir hann. Þetta sýnir algert ábyrgðarleysi, sem gerir það að verkum, að með því að auka eða ýta undir skipabyggingar og skipakaup, eins og gert hefur verið, þá er fjárvöntun þessa sjóðs á þessu ári komin í yfir 1.300 millj. kr., umfram það fé, sem hann sjálfur hefur til ráðstöfunar. Hvað gerðist svo nú um áramótin um lánin til fiskiskipanna? Þá kippir stjórnin allt í einu að sér hendinni og lækkaði þá ekki þessi lán, sem hún hafði hækkað frá lánum fyrri stjórnar úr 5% upp í 10%, heldur samþykkir hún að fella þau algerlega niður, því að nú sé búið að byggja nóg af skipum. Þá er sem sagt alveg búið að loka dyrunum og tvílæsa. Nú segir ríkisstj. skipasmíðastöðvarnar hafa nægileg verkefni á þessu ári og það sé engin ástæða til að draga ekki verulega úr og loka fyrir skipabyggingar. Það, sem gerzt hefur, er það, að fyrst og fremst er verið að byggja eina tegund skipa, en eðlileg uppbygging fiskiskipastólsins eftir stærðum og gerðum hefur ekki verið að sama skapi, og það, sem nú gerist, er, að það verður lokað fyrir þessa eðlilegu uppbyggingu, og þegar þetta ár er liðið, munu innlendar skipasmíðastöðvar ekki hafa nægileg verkefni. Hefði verið nær að takmarka meira kaup á skipum erlendis frá og reyna að stuðla að því, að uppbygging fiskiskipastólsins færi fram með eðlilegum hætti. Skipasmíðalán til viðbótar 75% lánum fiskveiðasjóðs samkv. nánari ákvörðun ríkisstj. um lánsupphæð og útlánastofnun er nú í fjáröflunaráætlun 15 millj. kr. Það þýðir, að brúttó upphæðin er 150 millj. kr., 15 millj. eru þá til ráðstöfunar á árinu 1973. Ekki skal ég dylja, að búið er að ákveða 10% lánin til þeirra skipa, sem eru í byggingu, en það sjá allir á þessu, að hér er ekki hugsað að verði um neina viðbót að ræða í skipabyggingum. Á fundi stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins var lögð fram sú áætlun, sem hér liggur fyrir í skýrslu hæstv. í fjmrh., og er upp á 1.910 millj. kr. til lána úr Framkvæmdasjóði Íslands, þar af er eigið ráðstöfunarfé 130 millj. kr., eftirstöðvar frá árinu 1972 nema 66 millj. kr., en lántökur frá innlendum bönkum á þessu ári eru hugsaðar 10% af heildarútlánum bankanna eða 284 millj. kr. Við spurðum á stjórnarfundi í Framkvæmdastofnuninni, hvort ekki hafi verið rætt við viðskiptabankana um 10% af þeirra lántökum til framkvæmdasjóðs eða upphæð upp á 284 millj. kr. umfram það, sem viðskiptabankarnir leggja til öðrum sjóðum, sem eru utan við þetta og ég ætla ekki að gera að umræðuefni. Þá var það svar gefið, að þessar viðræður hefðu ekki átt sér stað frá hendi framkvæmdaráðs Framkvæmdastofnunar ríkisins. Ég verð að segja það eins og er, að mér finnst vera farið öfugt að hlutunum að ræða ekki við þá aðila, því að hér er ekki um lagaskyldu að ræða, og hefði bæði af venjulegum kurteisisástæðum og sömuleiðis viðurkenningu á því, að þessar lánastofnanir ráða auðvitað yfir sínu lánsfé, verið rétt, að þessar viðræður hefðu farið fram áður. Fjórði liðurinn um fjáröflunina er hluti af spariskírteinaláni, 150 millj. kr., svo að það er hægt að bæta við spariskírteinalánin. Eftir því sem meira er tekið af viðskiptabönkunum og meira er bundið af fé til þarfa þess opinbera til viðbótar því, sem fer í húsnæðismálakerfið, jafnframt því útboði á spariskírteinaláni, sem frv. um opinberar framkvæmdir gerir ráð fyrir, þá hygg ég, að það sé orðið anzi nærri viðskiptabönkunum höggvið á þessu ári, þegar við tökum tillit til þess, að ríkið er ekki eitt með framkvæmdir og því síður eitt með atvinnulífið í landinu. Og ég hygg, að atvinnureksturinn þurfi, eftir því sem krónan heldur áfram að rýrna, á fleiri krónum að halda og því sé kannske allnærri höggvið útlánakerfi viðskiptabankanna með þessum áætlunum, sem hér liggja fyrir. Þá er í fjáröfluninni frá iðnþróunarsjóði 40 millj. kr. og frá lífeyrissjóðum 280 millj. kr. Það lá ekki heldur hreint fyrir, hvort væri búið að ganga alveg fullkomlega frá þessum samningum við lífeyrissjóðina. Ég hygg, að engir aðilar í landinu hafi rýmri hendur en lífeyrissjóðirnir, og það er mín skoðun, mín persónulega skoðun, að lífeyrissjóðirnir eigi auðvitað að leggja samfélaginu til mikið fjármagn til þess að standa undir nauðsynlegum framkvæmdum hverju sinni. Svo komum við að 7. liðnum, sem eru erlend lán, 800 millj. kr. Það má segja, að hér sé aðeins um fjáröflun að ræða erlendis frá til þessara framkvæmdasjóða. En þessi erlenda lántaka segir ekki allt. Það kom fram í framsöguræðu hæstv. fjmrh. hér í vetur, að reiknað er með 400 millj. kr. lántöku vegna Sigölduvirkjunar, reiknað er með lántöku til fleiri opinberra framkvæmda, og væri fróðlegt að fá upplýsingar frá honum, hvað hann teldi, að erlendar lántökur á þessu ári, 1973, væru miklar í heild, þegar allt kemur til alls. Svo að lokum í fjáröflunaráætluninni 160 millj. kr. frá Seðlabanka Íslands. Það var ætlunin a.m.k. „kommissaranna“ í Framkvæmdastofnun ríkisins að lækka bindiskylduna og fá allmikið fjármagn til framkvæmdasjóðanna frá viðskiptabönkunum með því að lækka bindiskyldu. En mér skilst, að hér sé ekki um neina breytingu á henni að ræða, heldur ætlar Seðlabanki Íslands að lána 160 millj. kr. víxil, ef svo má að orði komast. Hann ætlar sem sagt að hlaupa undir bagga til þess að ná endum saman. M.ö.o.: Þessi fjáröflunaráætlun er upp á 1.910 millj. kr., lánveitingarnar eru upp á 2.110 millj. kr., en lækkun þessara lána er 200 millj. kr., þannig að dæmið gengur upp með nýrri tekjuöflun stofnlánasjóða að upphæð 200 millj. kr. Ekki gátu þeir, sem áætlunina búa til, gefið þeim, sem áætlunina áttu að samþykkja lögum samkv., - þá á ég við „kommissaranna“, framkvæmdaráðið, - þeir gátu ekki gefið okkur upp, hinni þingkjörnu stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins, hvernig þessar 200 millj. kr. sundurliðast, en sögðu, að það yrði með nýrri tekjuöflun, sem við erum smátt og smátt að skilja, þegar við þm. fáum til okkar á borðið frv., og þá gengur að lokum dæmið upp. Það er mér alveg ljóst. Eins og ég sagði í upphafi, er hæstv. ríkisstj. óspör á að leggja fram frv., sem hafa í för með sér mikil útgjöld fyrir ríkissjóð þegar á þessu ári og stórfellda nýja skatta á hinar ýmsu atvinnugreinar. Það kom hér fram ákaflega lítið og sakleysislegt frv. um breyt. á lögum um iðnlánasjóð. Það er ekki nema 6 línur, og þær flestar ekki nema hálfar að lengd. En 1. gr. er á þá leið, að það á að hækka gjöld til iðnlánasjóðs úr 0,4% í 0,5%, eða um 25%, en framlag ríkissjóðs á að vera 50 millj. kr. ár hvert, í fyrsta sinn 1973. Nú er þetta framlag ríkissjóðs til iðnlánasjóðs 16 millj. kr. Á þingi í fyrra fluttu sjálfstæðismenn till. um að hækka framlag ríkissjóðs úr 15 millj. í 25 millj., en sú till. var sögð sýna algert ábyrgðarleysi stjórnarandstöðu, og stjórnarliðar allir með tölu drápu þessa till. án þess að depla auga, en voru hneykslaðir yfir þessu óskaplega ábyrgðarleysi, sem stjórnarandstaðan sýndi með því að flytja slíka till. við afgreiðslu fjárlaga. En nú flytur hin ábyrgðarmikla ríkisstj. till. um meira en þrefalt framlag til iðnlánasjóðs á árinu 1973, löngu eftir að fjárlög eru afgreidd, en þá er það fullkomin ábyrgð. Stjórnarliðið á að rétta upp hendurnar með þessu, á sama tíma og fyrir liggur heimild fyrir ríkisstj. að lækka framlög til verklegra framkvæmda um 15% frá því, sem þær eru í fjárlögum, takandi þó ekki tillit til þess, að framlög til verklegra framkvæmda voru lækkuð mjög verulega af fjvn., en þau voru í algeru lágmarki. Það er sagt, að niðurgreiðslur séu tæpum hálfum milljarði hærri en fjárlögin gera ráð fyrir, og það var vitað, þegar fjárlög voru afgreidd. Ef rétt tala hefði verið tekin upp í fjárlögin, hefðu fjárlög verið afgreidd með tæpum hálfs milljarðs greiðsluhalla, en það varð auðvitað að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög, og því var þessum útgjöldum haldið utan við fjárlögin, en heimildagrein tekin upp um að lækka verklegar framkvæmdir og fleira, sem þessari upphæð nemur. Því er marglýst yfir af hæstv. ríkisstj., að hún muni beita þessari heimild, því að það sé bráðnauðsynlegt og knýjandi. Það liggur ekkert endanlegt fyrir, á hvern hátt henni verður beitt, en á sama tíma eru lögð fram frv. eftir frv., sem hafa í för með sér stóraukin útgjöld á þessu ári, eins og ástandið er. Ég spyr hæstv. fjmrh. eða réttara væri kannske að spyrja oddvitann í ríkisstj., hæstv. forsrh: Hvað kosta þessi frv., sem Alþ. hefur þegar samþ., og þau frv., sem hæstv. ríkisstj. ætlar liði sínu að samþ., áður en Alþ. verður slitið? Hvað kosta þau á þessu ári í framkvæmd, og hvað koma þau til með að kosta mikið í sambandi við fjárlög fyrir næsta ár eða á ársgrundvelli ársins 1974? Ég ætlast ekki til að fá nákvæma upptalningu eða nákvæm svör, það mætti eðlilega leika á 10, 20, 30 millj., en hitt væri ákaflega gott, að fá svör við því, hvað þetta er gróft reiknað. Jafnframt langar mig til að spyrja um og er full þörf á að spyrja um og full þörf á að fá svar við : Hvernig ætlar ríkisstj. að afla fjár til að greiða þær kvaðir, sem hún er að taka á sig nú á þessu ári? Hvernig ætlar hún að afla fjár á þessu ári? Telur hún, að tekjuáætlun fjárlaga sé svo lág, að það sé alveg óhætt að bæta þessu á Brúnku á þessu ári? Telur ríkisstj. þá eðlilegt að ráðast á þá framkvæmdaliði, sem eru í fjárl., eins og hún hefur hingað til látið sig dreyma um að gera? Við þessu væri nauðsynlegt að fá svör. Ég sé nú, að hæstv. sjútvrh. er setztur hjá töskunni sinni, en ég talaði aðallega við hann áðan. Ég vil þó bæta við, án þess að ég vilji fara að eyða dýrmætum tíma Alþ. í að endurtaka það, sem ég sagði áðan um hann og hans fjármál í sambandi við fiskveiðasjóðinn og þær aðgerðir, sem hann hefur framar öllum öðrum beitt sér fyrir og eru auðvitað alrangar, svo sem ég hef þegar sýnt fram á, að ef hann hefði farið skynsamlegar að, þegar hann varð ráðherra, þá hefði hann e.t.v. ekki talið þörf á því að leggja fram það frv., sem hann hefur lagt fram um fiskveiðasjóð, en þar ætlast hann til, að lagt sé á 1 % gjald af fob-verði útfluttra sjávarafurða, og þetta á að taka gildi 1. júlí á þessu ári. Þetta eina gjald á að gefa um 160 millj. kr. á ársgrundvelli, ef við reiknum með því, að útflutningsverðmætið sé um 16 milljarðar, en þar sem útflutningur er miklu meiri á fyrri hluta árs, gefur þetta gjald e.t.v. ekki nema um 60 millj. kr. á þessu ári. En jafnframt á ríkið að leggja sömu upphæð á móti, svo að þar bindur þessi hæstv. ráðherra einn baggann enn þá á starfsbróður sinn, fjmrh. á þessu ári, en á næsta ári má segja, að heildarútgjöldin vegna þessa frv. séu fyrst og fremst fyrir útflutningsatvinnuvegina 160 millj. kr. og fyrir þjóðfélagsþegnana, blessaða skattborgarana, 160 millj. kr., eða samtals um 320 millj. kr. Sjávarútvegurinn einn á að taka á sig á ársgrundvelli 160 millj. kr. skatt. Ég hygg, að flestir mundu nú hafa samþ. að Lúðvík hefði ekki hækkað lánin til skipanna úr 5% í 10% og ekki lækkað vextina úr 61/2% í 51/2 % og ekki lengt lánstímann úr 15 árum í 20 ár, þegar hann bætir nú svo myndarlega á sjávarútveginn og hinn almenna þjóðfélagsþegn fyrir það, að allt er komið í harðan hnút. En það má þó segja, að Lúðvík Jósepsson nær þó ekki hlutfallslega eins góðum árangri og flokksbróðir hans, hæstv. iðnrh., því að hann lætur ríkissjóð ekki borga nema sömu upphæð á móti því, sem tekið er af sjávarútveginum, en hæstv. iðnrh. lætur ríkissjóð leggja iðnlánasjóði til hækkun, sem er á þriðja hundrað prósent, á sama tíma og iðnaðurinn á aftur að hækka sína skatta til iðnlánasjóðs um aðeins 25%. Þar má segja, að Magnús Kjartansson hafi heldur betur náð forskoti fram yfir flokkshróður sinn, hæstv. sjútvrh. Allt er þetta fyrir það, að það var ógætilega farið af stað, sem málin eru þannig komin, og má segja, að með þessu frv. á þessu ári sé að ræða um 2% fiskverðslækkun, því að það þarf enginn að segja, hvorki mér né öðrum, að þessi skattur á sjávarútveginn komi á þá, sem flytja út útflutningsvörur sjávarútvegsins, því að allir slíkir skattar, sem teknir eru með útflutningsgjaldi, sem fyrir eru, eru teknir inn í dæmið við fiskverðsákvörðun og koma því á allar greinar sjávarútvegsins og þá ekki sízt á sjómenn og útvegsmenn, sem verða auðvitað að verulegu leyti að standa undir þessari skattlagningu. Það er ekkert fjarri sanni að segja, að samþykkt þessa frv. samsvari um 2% fiskverðslækkun. Ég skal ekki hafa miklu fleiri orð um þetta frv. Ég endurtek það, að ég hefði kosið, að skýrsla hæstv. fjmrh. hefði legið fyrir fjh– og viðskn., á meðan hún hafði þetta frv. til meðferðar, og embættismenn hefðu komið til fundar hjá n. til þess að ræða um þessi mál. En hæstv. ríkisstj. flýtir sér vanalega meira en góðu hófi gegnir, sérstaklega í vitleysunni, og hún knúði afgreiðslu þessa máls út úr n. Ég fagna því, að hæstv. fjmrh. sýndi þó þann manndóm að leggja þessa skýrslu fram hér við 3. umr. málsins og skýra áætlun fjárfestingarsjóðanna, sem ég met við hann. Hann skýrði þessi mál eins og þau liggja fyrir og hleypidómalaust. Það, sem mér finnst fyrst og fremst að við hans málflutning, er, að hvergi sé hægt að draga úr neinum framkvæmdum, hvergi sé hægt að draga úr þeirri spennu, sem er ríkjandi í þjóðfélaginu, og hvergi er litið á það alvarlega ástand, sem er hjá framleiðsluatvinnuvegunum vegna manneklu, vegna skorts á sjómönnum á fiskiskipin og á fólki til vinnslu fisks í fiskvinnslustöðvunum. Sú könnun, sem fór fram fyrir milligöngu hæstv. sjútvrh. sýnir, að það vantar fólk á svæðinu frá Stokkseyri og vestur um að Snæfellsnesi á sjóinn og við fiskvinnslu, yfir 1.000 manns. Og annars staðar á landinu, bæði á Austfjörðum og Vestfjörðum, er tilfinnanlegur skortur á fólki við þessi framleiðslustörf, þannig að það er lágmark að tala um, að það vanti 1.500 manns til þessara starfa. Þetta eitt út af fyrir sig á að knýja ábyrga ríkisstj. til að draga úr fjárfestingu á öðrum sviðum. Við eigum fyrst og fremst að stuðla að aukningu á því verðmæti, sem við sköpum til útflutnings, og fá auknar tekjur með vaxandi verðmætasköpun. Því meira getum við lagt af mörkum til þess að byggja upp í okkar landi án þess að stofna til stórskulda, eins og gert hefur verið, frá því að þessi hæstv. ríkisstj. tók við völdum, en hún hefur hækkað skuldir erlendis um hvorki meira né minna en 6.500 millj. kr. á árunum 1971 og 1972. Nú segja menn almennt: Það er nóg komið í þessum efnum. En svar ríkisstj. við þessu er: Úr hverju á að draga? Það er búið að framkvæma hér svo vitlausa stjórnarstefnu að undanförnu, sem hefur ýtt undir verðbólguáhrifin, að nú eru þessir ágætu menn fastir í netinu, og þá taka þeir sig til að leggja nýja skatta á þjóðina, en eftir sitjum við með vaxandi verðbólguvanda, sem er heimatilbúinn að verulegu leyti, þótt ég skuli fúslega játa, að við eigum einnig við að stríða verðbólguvanda, sem kemur annars staðar frá, vegna hækkunar á þeirri vöru, sem við flytjum til landsins, en hann er hverfandi lítill á við þann verðbólguvanda, sem hefur verið framleiddur hér heima og á að framleiða með sömu stefnu í vaxandi mæli.



Herra forseti. Nú hefði ég að sjálfsögðu átt að koma hér með till, t.d. um að fella niður eitthvað af því, sem áformað er að gert verði á árinu 1973, eins og að hætta við Mjólkárvirkjun eða einhverjar slíkar framkvæmdir, til þess að hækka sig enn þá meira í áliti hjá vini mínum, hv. 2. þm. Vestf., sem ég vil gjarnan vinna mig í álit hjá. En því miður verður erindi mitt í ræðustólinn annað en að auka álit mitt, því að það er til orðið vegna þess, að ég tel mig knúinn til að flytja brtt., sem ég verð að leyfa mér að færa forseta skrifaða vegna tímaskorts. Eins og ég gat um, var við 2. umr. þessa máls ekki búið að fá niðurstöðu út af því, sem Vestmannaeyjagosið hefur valdið okkur um höfn á Suðurlandi eða hvernig taka skyldi á því máli. Af því tilefni leyfi ég mér að flytja svo hljóðandi brtt., með leyfi hæstv. forseta. „Við 8. gr. Á eftir gr. komi ný grein, svo hljóðandi: Í tilefni af því, að nú er unnið að athugun á hafnargerðum á suðurströndinni vegna eldgossins í Vestmannaeyjum á vegum Alþjóðabankans í samráði við Seðlabanka Íslands og ljóst er, að niðurstaða þeirrar athugunar mun ekki liggja fyrir, áður en Alþ. lýkur störfum, er ríkisstj. heimilt að taka innlent eða erlent lán að jafnvirði allt að 150 millj. kr. til þeirrar hafnargerðar, ef ákveðið yrði.“ Ég vil taka það fram, að þegar þetta mál liggur fyrir og til ákvörðunar kemur, mun verða haft samráð við þm. Sunnl. og undirnefnd fjvn., auk þess sem hagsýslustofnunin, samgrn. og hafnamálaskrifstofan verða að sjálfsögðu virkir þátttakendur í þessu máli, þegar það er komið á það stig. Ríkisstj. sýnist þó nauðsyn bera til að fá heimild til þess að mæta þessum vanda, og vona ég, að þessi till. leysi fram komnar till., sem voru fluttar undir öðrum kringumstæðum, af hólmi. Ég leyfi mér, herra forseti, að biðja um, að leitað verði afbrigða fyrir þessari till.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja tvær brtt. við frv. það, sem hér er til umr., um framkvæmdaáætlun 1973, á þskj. 522 og 192. Ég vil aðeins í upphafi máls míns gera hér nokkra grein fyrir þessum brtt. Hin fyrri er þess efnis að breyta orðalagi í 10. gr. Í stað orðanna „Stofnlína Norður-Suðurland“ komi: Til rannsókna á orkuöflunarleiðum fyrir Norðurland. Ég gerði við 2. umr. grein fyrir þessari brtt. og sýndi fram á, að líkur bentu til þess, ef ríkisstj. léti af þeirri stefnu sinni, sem hún virðist hafa nú, að ákveða, að stofnlína skuli koma frá Suðurlandi til Norðurlands til raforkuöflunar fyrir Norðlendinga, að hægt væri að fara miklu hagkvæmari leiðir í þessu efni og þessar leiðir ætti að kanna, áður en í þetta væri ráðizt. Ég benti m.a. á það, að mjög kæmi til greina að virkja gufuafl á Norðurlandi samkvæmt skýrslu, sem er nýkomin fram um það efni. Aðrir virkjunarkostir eru margir á Norðurlandi. Ég gerði ítarlega grein fyrir þessari till. við 2. umr. og sé ekki ástæðu til að endurtaka það hér. Hin brtt. er um, að við 10. gr. í sundurliðun bætist nýr liður á eftir liðnum Blævardalsárvirkjun: Norðurlandsáætlun vegna Ólafsfjarðarhafnar 8 millj. kr., og samsvarandi lækkun verði á framlagi til Framkvæmdasjóðs Íslands, þannig að þessi till. hefur ekki í heild í för með sér aukin útgjöld. Ástæðan fyrir þessari till. er sú, að ég spurðist fyrir á þinginu í haust um framkvæmdir samkvæmt Norðurlandsáætlun í höfnum og flugvöllum. Þá svaraði hæstv. forsrh. mér því til, að aflað yrði 50 millj. kr. til þessara framkvæmda, og taldi upp m.a. hafnarframkvæmdir á Siglufirði og í Ólafsfirði. Þegar frv. kom fram, sem hér er til umr., um framkvæmdaáætlun ríkisstj., kom í ljós, að þetta fé hafði verið skorið niður og sleppt framkvæmdum á Siglufirði og í Ólafsfirði. En hv. n., sem fékk þetta frv. til athugunar, gerir það hins vegar að till. sinni að taka öldubrjót á Siglufirði aftur inn í þessa framkvæmdaáætlun, en enn er Ólafsfirði sleppt. Ég vil líta þannig á, að hér geti jafnvel verið um mistök að ræða, því að ég fæ ekki séð, að það sé réttlæti í því, þegar var búið að skera þessar framkvæmdir niður báðar, að önnur sé síðan tekin inn í þetta frv. Báðar þessar framkvæmdir eru jafnnauðsynlegar. Ólafsfirðingar eru að fá núna 2 skip, sem þeir koma alls ekki inn í höfnina, nema með því að hefja þegar framkvæmdir við hafnargerðina. Ég vil því freista þess með þessari till., að koma fram samræmingu á þessu og vona, að hv. þdm. fallist á þá skoðun með mér, að það sé ekkert réttlæti í því að lagfæra hjá öðrum aðilanum, en skilja hinn eftir, þar sem þörfin er jafnmikil hjá báðum. Ég vil svo með örfáum orðum ræða um þetta frv. og þá sérstaklega lántökustefnu hæstv. ríkisstj. og hættulegustu afleiðingar þeirrar stefnu í efnahagsmálum. Ég vil þá aðeins, með leyfi hæstv. forseta, víkja hér að orðum í skýrslu valkostanefndar frá því í haust, en þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Lántökur Íslendinga erlendis hafa verið gífurlega miklar á árunum 1971 og 1972, og hafa heildarskuldir við útlönd aukizt á þessum tveimur árum um nærri 6.000 millj. eða um 53%. Í því greiðslujafnaðarmarkmiði, sem hér hefur verið sett, hefur verið við það miðað, að erlendar skuldir til langs tíma megi ekki aukast um meira en nálægt 2.000 millj. kr. á árinu 1973 og væri þá erlend skuldaaukning á árunum 1971-1973 orðin ríflega 70%. Þegar tekið er tillit til annarra erlendra lána, sem tekin verða á árinu 1973, þ.á.m. vegna togarakaupa, er ekki rúm fyrir meira en í mesta lagi 700 millj. kr. lántöku til að mæta umræddri fjárvöntun vegna opinberra framkvæmda og fjárfestingarlánasjóða, ef skuldaaukning á ekki að fara út fyrir hin settu mörk.“ Samkvæmt því frv., sem hér liggur fyrir, sýnist mér reyndin í þessu efni vera sú, að í stað 700 millj. kr., sem talið er að sé gengið til hin ítrasta í skýrslu valkostan. sérfræðinga hæstv. ríkisstj., verði 800 millj. kr. aflað erlendis vegna framkvæmdasjóðs, PL-láns að upphæð 50 millj. kr. og tækjakaupaláns að upphæð 97 millj. kr. Önnur erlend lán samkvæmt þessu frv. sýnast mér eiga að vera 272 millj., og hæstv. ráðherra var að lýsa brtt., sem eru um heimild ríkisstj. til þess að bæta 150 millj. kr. við þetta. Fyrir utan þetta koma svo aðrar lánstökur, eins og til Sigölduvirkjunar o.s.frv. Í stað þess sem sé, að sérfræðingar hæstv. ríkisstj. telja, að hér megi aðeins vera um 700 millj. kr. lántöku að ræða, er hæstv. ríkisstj. komin í 1.200 millj. Samkvæmt þessu hækkar erlend lántaka um meira en 70% á 3 árum, enda segir svo í skýrslu hæstv. fjmrh., á bls. 11, - þar er talað um, hversu framkvæmdaáætlunin hafi hækkað í meðförum, og raunar talið, að það sé af óviðráðanlegum ástæðum, en það er viðurkennt, að hún hafi hækkað úr öllu hófi, og niðurstaðan af því er svo, með leyfi forseta: „Svo sem vænta má, leiðir hin mikla aukning áætlunarinnar fyrst og fremst til aukinnar lántöku erlendis, þótt ekki liggi enn að fullu fyrir, hvernig sumar heimildanna verða notaðar.“ Sérfræðingar hæstv. ríkisstj. komust sem sé þannig að orði í fyrra haust, að lántökur erlendis væru þegar orðnar gífurlegar. Ég veit ekki, hvaða orð þeir kunna að nota næst, þegar þeir gefa hv. Alþ. skýrslu um þetta efni. Ég tel, að hér sé um að ræða hættulegustu afleiðingar af stefnu hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum, sem koma mjög fram í þessu frv. Það hefur verið rætt um það hér, að allar þær framkvæmdir, sem hér á að afla fjár til, séu nauðsynlegar og þær séu löngu ákveðnar margar hverjar. En það hefði þá átt að hafa meiri fyrirhyggju í því, þegar þessar framkvæmdir voru ákveðnar, til hvers þær mundu leiða. Mér þótti fróðlegt að lesa skýrslu fjmrh., sem fylgdi þessu frv. Í skýrslunni koma nefnilega fram tölur, ef hún er lesin ofan í kjölinn, sem sanna mál okkar, sem höfum verið að sýna fram á það, að hæstv. ríkisstj. stefni í algera ófæru í viðskiptum sínum við útlönd, ekki bara á sviði erlendrar lántöku, heldur einnig að því er varðar viðskiptin í heild við útlönd. Ég tók saman nokkrar tölur, sem koma beint upp úr þessu plaggi, og þá er útkoman sú, að það er gert ráð fyrir, að viðskiptajöfnuður, sem var hagstæður árið 1970 um 650 millj., hafi verið óhagstæður árið 1971 um 3.860 millj. og 1972 um 2.000 millj., sem er allmiklu minna en upphaflega var gert ráð fyrir. Það skýrist að verulegu leyti af því, eins og fram kemur í skýrslunni, að birgðaminnkun á útflutningsvörum var verulega mikil á árinu 1972. Hæstv. fjmrh. sá ekki ástæðu til að minnast á það í ræðu sinni, þegar hann fylgdi þessu frv. úr hlaði og taldi, að niðurstaðan á viðskiptajöfnuði hefði verið miklu hagstæðari en gert var ráð fyrir. En þarna er sem sagt um að ræða 5.860 millj. kr. halla á viðskiptum við útlönd á þessum 2 árum. Nú hafa hæstv. ráðherrar mjög flaggað því hér á hv. Alþ., að þetta skýrist af því, að það sé svo mikið flutt inn af skipum og flugvélum. En í skýrslu hæstv. fjmrh. kemur fram, hvað mikið er flutt inn af skipum og flugvélum á þessum árum. Á árinu 1970 var flutt inn fyrir 900 millj. kr., árið 1971 fyrir 2.252 millj. kr. og 1972 fyrir 1.120 millj. kr. Sé gert ráð fyrir þessu og viðskiptajöfnuðurinn reiknaður þannig, að skip og flugvélar séu ekki innifalin í honum, er hann hagstæður á árinu 1970 um 1.550 millj., en óhagstæður á árunum 1971 og 1972 um samtals 2.600 millj. kr., þegar búið er að taka skip og flugvélar út úr. Við höfum sem sagt lifað um efni fram um nálega 2.500 millj. kr. og lækkað innstæður okkar erlendis á þessum 2 árum. Það eru mikil umskipti frá árinu 1970, en þá var sams konar tala, eins fundin, 1.550 millj. kr. hagstæður jöfnuður við útlönd. Horfurnar á þessu sviði hafa að vísu nokkuð batnað upp á síðkastið vegna gífurlegra verðhækkana á afurðum okkar erlendis. En ýmislegt hefur komið þar á móti, svo sem það, að vertíð hefur gengið verr en skyldi og hækkun er mikil á innflutningi. Það má því gera ráð fyrir, að á næsta ári verði viðskiptajöfnuður okkar mjög verulega óhagstæður, þó að ástandið verði kannske bjartara en menn gerðu sér vonir um, um áramótin vegna hinna miklu verðhækkana á útflutningi okkar erlendis, sem hæstv. ríkisstj. verða ekki þakkaðar. Þannig tala staðreyndir. sem eru teknar beint úr skýrslu hæstv. ráðherra, um það, hvernig haldið hefur verið á málunum á undanförnum tveim árum, og því miður eru horfurnar mjög alvarlegar í þessu efni á yfirstandandi ári.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir þeirri afstöðu þingflokks Alþfl. að taka ekki þátt í afgreiðslu þessa máls hér í hv. d. vegna þess, hvernig að málinu væri staðið. Ég gagnrýndi það mjög fyrir hönd þingflokks Alþfl., að ætlazt væri til þess, að Alþ. veitti hæstv. ríkisstj. lántökuheimild upp á annan milljarð kr. til þess að kosta framkvæmdir utan fjárl., án þess að ríkisstj. gerði Alþ, jafnframt grein fyrir því, hvernig hún hygðist nota sér þá lækkunar. heimild til útgjalda á fjárl., sem hún fékk rétt áður en fjárlög voru endanlega afgreidd, og án þess að hún gerði grein fyrir því, hver yrðu útlán fjárfestingarsjóða og hvernig nauðsynlegs fjár til þeirra ætti að afla. Milli 2. og 3. umr. hefur hæstv. ríkisstj. bætt úr öðru þessara atriða. Á föstudaginn var lagði hæstv. ríkisstj. fram yfirlit yfir fjárfestingarsjóðina, væntanleg útlán þeirra á yfirstandandi ári og hvernig fjár til þeirra eigi að afla. Hins vegar hefur hæstv. ríkisstj. ekki gert hv. Alþ. neina grein fyrir því, hvernig muni fara með niðurskurð á fjárl., þ.e. hver muni verða raunveruleg framkvæmdaútgjöld á fjárl. sjálfum. Þetta breytir því engu um þá afstöðu þm. Alþfl. að taka ekki þátt í afgreiðslu málsins í mótmælaskyni við það, hvernig að málinu er staðið. En örfáum orðum vildi ég leyfa mér að fara um þá skýrslu, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú afhent alþm. um fjármál fjárfestingarlánasjóðanna. Þar er gert ráð fyrir því, að útlán þeirra verði 1.910 millj. kr., og gerð er grein fyrir því, hvernig fjár til þessara útlána á að afla og hvernig þau eiga að skiptast á einstakar útlánategundir. Ég fæ ekki betur séð en að örugg fjáröflun til fjárfestingarsjóðanna sé aðeins 1/3 hluti af heildarfjáröfluninni. Heildarfjáröflunin er 1.910 millj. kr.. eins og ég sagði áðan. Þar af er eigið ráðstöfunarfé framkvæmdasjóðs 130 millj., lántaka frá innlendum bönkum, eftirstöðvar frá því í fyrra, 66 millj., lántökur frá bönkunum í ár, 10% eins og áður, 284 millj. og hluti af spariskírteinaláni 150 millj. kr. Þetta eru samtals 630 millj. kr. Þetta má telja örugga fjáröflun, sem ríkisstj. geti átt kost á. En ég get ekki séð, að varðandi nokkra aðra af þeim liðum, sem nefndir eru þar á eftir, sé um örugga fjáröflun að ræða. Þar er gert ráð fyrir 40 millj. kr. láni frá iðnþróunarsjóði vegna iðnlánasjóðsins. Mér er ekki kunnugt um, að búið sé að semja um þetta lán. Það var mikil tregða á hliðstæðri lánveitingu í fyrra, og ég veit ekki betur en stjórn iðnþróunarsjóðsins hafi tilkynnt hæstv. ríkisstj., að hún muni ekki veita kost á öðru láni í ár, hliðstæðu því, sem veitt var í fyrra. Þá var gert ráð fyrir 280 millj. kr. frá lífeyrissjóðum. Ég þori að fullyrða, að engir samningar eru til við lífeyrissjóðina um, að þeir láti þetta fé af hendi við hæstv. ríkisstj. Þessir samningar munu vera á byrjunarstigi, en engin niðurstaða fengin og allsendis óvíst, hvort nokkur niðurstaða fæst. Þó er hér um hvorki meira né minna en 280 millj. kr. að ræða. Þá er gert ráð fyrir því að taka erlend lán að upphæð 800 millj. kr., og er það langstærsti fjáröflunarliðurinn. Þessi lán er auðvitað ekki búið að taka, og ég hygg, að óhætt sé að segja, að enn sé allsendis ókunnugt um það, hvort þau fást eða ekki. En burtséð frá því, hvort þau fást eða fást ekki, verð ég að vekja sérstaka athygli á því, að hér er farið inn á mjög hála braut með því að afla næstum helmings af fjárþörf fjárfestingarsjóðanna með nýjum erlendum lánum. Hér er í raun og veru um dæmalausa tillögugerð að ræða, og ég held, að aldrei áður hafi verið lagt til að afla jafnmikils hluta af fjárþörf fjárfestingarsjóðanna með erlendum lánum. Hversu óvarlega hér er á haldið, sést bezt á því, að þegar mun vera búið að taka ákvörðun um lántökur á þessu ári að upphæð rúmlega 4.000 millj. kr. Það er búið að ákveða að taka um 4.000 millj. kr. lán á þessu ári. Auðvitað verða að eiga sér stað afborganir af eldri lánum á árinu. Mér telst svo til, að þær muni nema um 1.500 millj. kr., en það jafngildir því, að skuldaaukning í ár verði, áður en þetta kemur til, hvorki meira né minna en 2.500 millj. kr. Erlendar skuldir í ár munu því aukast um 2.500 millj. kr., og það er um 75% aukning á undanförnum þremur árum. Ofan á þessa 500 millj. kr. skuldaaukningu í ár leggur nú ríkisstj. til að afla næstum helmingsins af fjárþörf fjárfestingarsjóðanna með viðbótarlánum erlendis. Hér er vægast sagt mjög glannalega á haldið. Þá er síðasti liðurinn, þar sem gert er ráð fyrir láni frá Seðlabanka Íslands að upphæð 160 millj. kr. Það má vera, að Seðlabankinn sé búinn að lofa því að lána ríkisstj. þessa upphæð. Þó dreg ég mjög í efa, að svo sé. Ríkisstj. leggur m.ö.o. fram hugmyndir um að afla rúmlega 1.900 millj. kr. Hún hefur ekki tryggt nema 1/3 af þessu fé. Hitt er allt saman vonarpeningur og langstærsti liðurinn fyrirhuguð erlend lán ofan á meiri lánaaukningu en nokkurn tíma áður hefur átt sér stað í sögunni. Þetta er allt saman enn ein sönnun fyrir því, að ríkisstj. ræður að engu leyti við vandamál efnahagsmálanna. Þingflokkur Alþfl. sér því ekki ástæðu til að taka þátt í afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða framkvæmdaáætlunina, eins og hún liggur hér fyrir, enda þótt ég hafi ýmislegt við hana að athuga. Ég gæti tekið undir margt af því, sem sagt hefur verið í gagnrýnisátt um þessa áætlun. Hitt liggur ljóst fyrir, að það er ekkert óeðlilegt, þótt tölurnar hækki í framkvæmdaáætluninni, miðað við það, hvað dýrtíðin hefur aukizt á síðustu mánuðum. Byggingarvísitalan er nokkuð góður mælikvarði á framkvæmdakostnaðinn, en byggingarvísitalan hefur hækkað frá 1. júlí 1971 og áætlað til 1. júlí 1973 um rúmlega 50%. Byggingarkostnaður hefur hækkað um 2-3% á mánuði, síðan núv. hæstv. ríkisstj. komst til valda, og er það algert met, sem hæstv. ríkisstj. hefur slegið í dýrtíðinni. Hæstv. fjmrh. og ýmsir hv. þm. úr stjórnarandstöðunni hafa deilt um dýrtíðina. Hæstv. fjmrh. sagði hér í ræðu fyrir nokkrum dögum, að dýrtíðin hefði ekki vaxið meira í tíð núv. stjórnar en hún gerði að jafnaði í tíð viðreisnarstjórnarinnar. Hæstv. fjmrh. tók það ekki með í reikninginn, hver arfurinn var frá fyrri vinstri stjórninni, sem viðreisnarstjórnin tók við af. En þegar málin eru skoðuð ofan í kjölinn, var dýrtíðaraukningin á ári hjá viðreisnarstjórninni ekki nema 9,7%, en hefur verið 14,4% samkv. opinberum skýrslum hjá núv. hæstv. stjórn. En hæstv. ríkisstj. er nú að fara fram í dugnaði við að fá dýrtíðarhjólið til að snúast hratt, því að frá 1. febrúar s.l. til 1. maí n.k. er áætlað, að vísitalan hækki um hvorki meira né minna en 9,7%, og kaupgjaldið hækki á þremur mánuðum um 9%. Þá er það komið svo, að á þremur mánuðum hækkar vísitalan eins mikið og hún gerði á heilu ári í tíð fyrrv. stjórnar. Þegar þannig er í pottinn búið, er ekki nema eðlilegt, að allar tölur hækki og að fjárfestingarsjóðirnir séu fjárvana. Þá horfir hæstv. ríkisstj. fram á það að verða annaðhvort að draga saman allar framkvæmdir eða reyna að afla fjár til þess að halda framkvæmdum eitthvað í horfinu. Hæstv. ríkisstj. er örlát á loforð fram í tímann til þess að reyna að greiða úr fjárskorti í fjárfestingarsjóðanna. Mér sýnist við fljóta yfirsýn, að samkv. þeim frv., sem hér hafa verið lögð fram síðustu dagana til styrktar og hjálpar fjárfestingarsjóðunum, muni framlag ríkissjóðs til fjárfestingarsjóðanna hækka um eitthvað milli 500 og 600 millj. kr. á ársgrundvelli. En það er síður en svo, að fjárfestingarsjóðirnir standi betur að vígi, þótt þeir fái þetta framlag frá ríkissjóðnum, en þeir hafa áður gert. Það er líklegt, að þeir standi mun ver að vígi en þeir hafa gert, þrátt fyrir þetta framlag frá ríkissjóði. Þannig leikur verðbólgan fjárfestingarsjóðina, og þannig leikur verðbólgan í fjármálakerfið. Ég ætla ekki að fara lengra út í þetta, þar sem það liggur alveg ljóst fyrir. En ég vil minna á, eins og allir hv. þm. vita, að fyrir jólin, þegar frv. til l. um framkvæmdaáætlun var til umr., flutti ég ásamt hv. 3. þm. Sunnl. brtt. um fjárframlag til Þorlákshafnar. Það urðu talsverðar umr. um Þorlákshöfn þá, og hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh. sögðust ekki treysta sér til að veita fé til Þorlákshafnar, enda þótt þeir viðurkenndu báðir þörfina á því. En síðan hefur margt skeð, og dylst engum, að það verður að auka framlag til framkvæmda við hafnir á suðurströndinni, þótt ekki væri nema til þess að bæta aðstöðu Vestmannaeyjabáta til bráðabirgða. Það verður gert með því að flýta framkvæmdum í Grindavík, flýta framkvæmdum, sem átti að vinna í Þorlákshöfn, og auka framkvæmdir á Stokkseyri og Eyrarbakka, þar sem Vestmannaeyjabátar hafa haft bækistöð í vetur. En það er aðeins til bráðabirgða, og það verður ekkert unnið þarna, sem ekki hefði orðið að vinna hvort sem var. Hæstv. fjmrh. lýsti hér brtt., sem hann flytur um heimild fyrir ríkisstj. til þess að taka 150 millj. kr. lán til framkvæmda við hafnir á suðurströndinni á þessu ári. Ég ræddi við hæstv. fjmrh. í morgun um þessi mál og gat þess, að mér fyndist þessi upphæð nokkuð lág. En hæstv. ráðh. vitnaði í, að ekki væri unnt að vinna meira á þessu ári. Það kemur nokkuð heim við það, sem vitamálastjóri sagði mér einnig í dag, að það yrði erfitt að vinna fyrir meira á þessu ári, þótt þörfin sé vitanlega miklu meiri á þessum stöðum en sem nemur þessari upphæð. Ég vil þess vegna þakka hæstv. ráðh. fyrir að hafa flutt þessa brtt., sem er í samræmi við það, sem vitamálastjóri telur fært að vinna fyrir á þessu ári. En þetta er ekki nema áfangi, því að í höfnum á suðurströndinni er eftir að vinna mikið, til þess að þær verði nothæfar. Um Vestmannaeyjamálið ætla ég ekki að ræða neitt að ráði að þessu sinni, heldur aðeins að minna á það, að Þorlákshöfn gæti ekki komið í staðinn fyrir Vestmannaeyjahöfn, ef svo illa færi, að Vestmannaeyjahöfn yrði ekki nothæf. Ef til þess kæmi, yrði að gera strax nýja höfn á suðurströndinni og byggja nýjan bæ. Þetta hygg ég, að allir séu sammála um, ef svo illa færi. En á meðan þetta bráðabirgðaástand ríkir, eru einnig allir sammála um, að bæta þurfi aðstöðuna í þeim höfnum, sem Vestmannaeyjabátar nota til bráðabirgða. Það leiðir að sjálfsögðu til þess, sem hér hefur komið fram, að ég og hv. 3. þm. Sunnl. tökum aftur till., sem við fluttum í haust og miðaðist við þá framkvæmd í Þorlákshöfn að lengja ytri hafnargarðinn um 80 metra á tveimur árum. Það þótti ekki fært að hugsa sér meira þá. En þetta, sem nú er lagt til, að verði unnið á þessu ári, getur e.t.v. orðið nokkru meira en lagt var til í haust. Mér þykir vænt um þá yfirlýsingu, sem hæstv. ráðh. gaf hér áðan, að haft yrði samráð við sveitarstjórnasambandið og þm. kjördæmisins um það, hvernig þessum fjármunum yrði bezt varið. Og þá væri kannske einnig eðlilegt að kalla skipstjórnarmenn og sjómenn til rn., áður en málið yrði ákveðið að fullu.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., en mér fannst ástæða til þess í lok 3. umr. að vekja athygli á þeirri málsmeðferð, sem þetta frv., sem hér er til umr., hefur fengið á hinu háa Alþ. og hversu frábrugðið það er því, sem hefur verið á undanförnum árum. Það er við 2. umr. þessa máls, sem frsm. minni hl. fjh– og viðskn. gera grein fyrir skoðunum sínum, leggja fram fsp. til hæstv. fjmrh., en fá engin svör. Það liggur fyrir við þessa umr., að ekkert er vitað um niðurskurð fjárl. samkv. heimildargr. í fjárl. 1973. Það eru engar upplýsingar fáanlegar í þessum efnum. Við 2. umr. málsins liggja ekki fyrir upplýsingar um fjármögnun fjárfestingarsjóða né skýrsla fjmrh. um framkvæmda– og fjáröflunaráætlun. Þessar upplýsingar hafa á undanförnum árum verið taldar sjálfsagðar, og þær hafa verið veittar og gerð grein fyrir því, með hvaða hætti fjármögnun til opinberra framkvæmda skuli vera. Fjmrh. svarar engu við 2. umr. þessa máls. Við 3. umr. málsins kemur hæstv. fjmrh. hér og leggur fram skýrslu sína um framkvæmda– og fjáröflunaráætlun fyrir 1973. Hann gerir tæplega grein fyrir henni. Hún er nánast, eins og einn hv. þm. sagði áðan, uppsetning á tölum, en ekki með nokkru móti gerð grein fyrir því, á hvern hátt útvega eigi það fé, sem þarf til þess, að sú uppsetning, sem er að finna í framkvæmdaáætluninni, nái fram að ganga. Hér koma frsm. minni hl. fjhn. aftur. Þeir ítreka fsp. sínar til fjmrh. frá 2. umr., gera fsp. um þetta mál, eftir að fyrir liggur skýrsla hans um opinberar framkvæmdir 1973, og enn er ekki sagt orð. Ég held, að þessi málsmeðferð, þ.e. sá málflutningur, sem hafður hefur verið hér uppi af fulltrúum ríkisstj., sé einstakur og það sé ástæða til þess að benda á hann og gera mönnum grein fyrir, með hvaða hætti ríkisstj. stendur að málum á Alþingi í dag.