Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir til umr., hefur landbn. fjallað um á fundum sínum og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess. Hins vegar hafa þeir Ásgeir Bjarnason og Kristján Ingólfsson áskilið sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem kynnu fram að koma. Ég sé ekki ástæðu til að hafa mörg orð fyrir þessu frv. við þessa umr. Hæstv. landbrh. fylgdi frv. úr hlaði hér við 1. umr. í Ed. og skýrði efni þess. Það er fábrotið eins og menn sjá, sem þetta hafa kynnt sér. Framleiðnisjóður landbúnaðarins, sem stofnaður var með lögum frá 1966, hafði haft framlag úr ríkissjóði á árunum 1967–1969, að báðum meðtöldum, en það hafði fallið niður með árinu 1970. Nú er það öllum ljóst, sem þessum málum eru kunnugastir, að verkefni sjóðsins er fjarri því að vera úr sögunni og því nauðsynlegt að koma þessum fjárframlögum á aftur, og því er þetta frv. flutt, að það megi gerast með árinu 1972. Eins og fram kom við 1. umr. hér í hv. Ed., var það upplýst, að starfsfé sjóðsins á árinu 1971 mundi verða mjög lítið, en verkefnin, eins og ég sagði áðan, allmikil. Ráðh. gaf þá yfirlýsingu, að unnið væri að því að útvega sjóðnum fé, svo að hann gæti staðið við nauðsynlegar skuldbindingar og nauðsynlega uppbyggingu, sem sérstaklega á sér stað núna í sláturhúsunum í landinu. Ég sé, að þær brtt., sem hér hafa komið fram, ganga einvörðungu í þá átt að hækka þau framlög, sem gert er ráð fyrir að samþykkja til sjóðsins í því frv., sem hér er fyrir hendi. Ég get ekki fallizt á þessar tillögur. Það hefur verið sætzt á það, að ég tel, af þeim, sem með málefni sjóðsins fara, og þeim, sem stjórna fjármálum ríkisins, að binda framlögin við þessar 10 millj. á ári og ég vil leggja til, að við það verði staðið. Það er alltaf þægilegt og sumir vilja þakka það, þegar hækkaðar eru tölur eins og hér hefur verið gert. Ég held, að menn skilji það þó, að í mörgum fjárveitingum verður að fara bil beggja og það er mat þeirra, sem hér þekkja til, að með þeim fjárveitingum, sem hér er lagt til, að lagðar verði fram, muni mega með viðunandi hætti sinna þeim verkefnum, sem sjóðnum eru ætluð. Eins og ég gat um í upphafi, þá legg ég það til fyrir hönd meiri hl. landbn., að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég held, að það hvíli nú nákvæmlega sama skoðun að baki hjá mér og hv. 5. þm. Sunnl., báðir viljum við framleiðnisjóð sem mestan, þannig að hann geti staðið í stykkinu gagnvart því hlutverki, sem honum upprunalega var ætlað. Hins vegar get ég ómögulega séð, að sjóðurinn geti gert það með þeirri fjárveitingu, sem honum er ætluð, 10 millj. árlega miðað við þann traustleika íslenzkrar krónu, sem við þekkjum mætavel. Við Ásgeir Bjarnason flytjum hér við umr. um þetta mál í Ed. hliðstæðar brtt. og Stefán Valgeirsson og Vilhjálmur Hjálmarsson fluttu við afgreiðslu málsins í Nd. og fengu þar neikvæða afgreiðslu. Fyrri brtt. okkar er við 1. gr. frv. og hún er um það, að inn í lögin komi ákvæði um, að tilraunir með innlenda fóðuröflun og heyverkun sitji fyrir öðrum tilraunaverkefnum um fyrirgreiðslu. Það þarf ekki að rökstyðja það mál lengi né mikið, að svo til allur landbúnaður okkar Íslendinga byggist á nægilega mikilli og nægilega góðri heyöflun. Heyin hafa alla tíð verið og munu verða hér í þessu landi undirstaða góðra afurða í landbúnaði. Hins vegar hefur oft orðið mikill misbrestur á, að heyöflun yrði sem skyldi, og síðustu ár, þrátt fyrir allar framfarir, hefur t. d. kalið gert íslenzkum landbúnaði margan óleikinn. Enn er margt á huldu um orsakir kalsins og deildar meiningar. Hins vegar líður ekki svo vetur, að þessi gróðureyðir skilji ekki eftir sig fleiri eða færri eyðispildur, þar sem annars skyldi vera gróðurlendi. Frá hagrænu sjónarmiði koma afleiðingar kalsins bæði niður á bændunum sem einstaklingum og þjóðarbúskapnum í heild. Aukin kjarnfóðurkaup leggjast á efnahag bóndans, en hluti þeirra kjarnfóðurkaupa er afleiðing kals og slæmrar heyjanýtingar. Sú er skoðun okkar flm. brtt., að rannsóknir á kalinu varði eins og fyrr segir alla undirstöðu íslenzks landbúnaðar, þar með talda alla heyöflun og framleiðni og því beri Alþ. að veita þessu atriði augljósa aðild að aðstoð úr framleiðnisjóði og þar með forgangsaðild. Á sama hátt beri að lögfesta ákvæði um stuðning við nýjungar í heyverkun. Það er engum að kenna hér í hv. Ed., að lengst af hefur bóndinn átt sitt undir veðri og vindum. Á síðustu áratugum hefur tæknin komið hér nokkuð til aðstoðar, en hagnýting þeirrar tæknikunnáttu hefur aftur á móti reynzt alldýr og ekki á allan hátt hagkvæm og því rík ástæða til að leita betri úrræða um þetta mikilvæga atriði. Ég vil í sambandi við þessa brtt. okkar leyfa mér að vitna í samþykkt, sem gerð var í Félagi ísl. búfræðikandídata á aðalfundi þess árið 1970, með leyfi hæstv. forseta. En þar segir: „Fundur í Félagi ísl. búfræðikandídata leggur til, að landbrh. og stjórn Rannsóknastofnunar landbúnaðarins efli sérstaklega hagnýtar rannsóknir á fóðuröflun, fóðurverzlun og fóðrun, og telur fundurinn, að slíkar rannsóknir verði bezt staðsettar á Hvanneyri vegna afnota af túnum, búfé og véltækni. Kalrannsóknir verði stórefldar og höfuðstöðvar þeirra verði við tilraunastöðina á Akureyri.“ Á sama hátt hefur Búnaðarþing árið 1968 samþykkt, með leyfi forseta: „Búnaðarþing ályktar, að brýnustu verkefni, sem vinna beri að af fullum krafti, séu að vinna að lausn kalvandamálsins á breiðum grundvelli og leggja stóraukna áherzlu á allar þær rannsóknir, sem að henni geta stuðlað.“ Að öðru leyti og þessu til viðauka vildi ég leyfa mér að höfða til þeirrar almennu þekkingar, sem við öll höfum á höfuðatvinnuvegi þjóðar okkar, og leyfi mér að fullyrða, að sú almenna þekking hlýtur að stuðla að samþykkt þessarar brtt. okkar. Síðari brtt. okkar Ásgeirs Bjarnasonar fjallar um hina fjárhagslegu hlið framleiðnisjóðsins. Upprunalega var stofnframlag sjóðsins ákveðið 50 millj. og hafa undanfarið 10 millj. verið látnar sjóðnum í té á fjárl. ár hvert, eftir að stofnfjárframlagið, 20 millj., var goldið. Ekki þarf mikla hagspeki til að sjá, að 10 millj. í dag eru léttvægari á peningamarkaðinum en þær voru árið 1967. Rýrnun íslenzka gjaldmiðilsins hefur komið hér við sögu eins og annars staðar. Hins vegar er þörfin fyrir getu sjóðsins ekki minni en hún áður var, þar sem fram undan eru stór og mikil verkefni eins og endurskipulagning sláturhúsakerfisins, sem á er minnzt í grg. þeirri, er frv. ríkisstj. fylgir, fyrir utan öll þau miklu verkefni önnur, sem bíða úrlausnar og áður hefur verið að vikið. Í grg. með frv. segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Miklu máli skiptir, að einhver aðili sé starfandi, er hafi þann sveigjanleika í starfsemi sinni, sem framleiðnisjóðurinn hefur, til að stuðla að könnun og eflingu mikilvægra nýjunga.“ En það er engu líkara en þeir, er þetta sömdu, hafi gleymt veikindum íslenzkrar krónu. A. m. k. fæ ég ekki séð, hvernig sjóðurinn á að sinna þeim stórverkefnum, sem fram undan bíða hans, með sama krónufjölda og lagður hefur verið til hans undanfarin ár, en fyrir því er gert ráð í frv., 10 millj. kr., sem því miður, ef byggja má á reynslunni, verða smækkandi krónur. Það er þess vegna, sem við flm. brtt. flytjum tillögur um, að eigi skuli veitt minna en 20 millj. kr. árlega til framleiðnisjóðs. Loks leggjum við til, að leitað verði umsagnar Stéttarsambands bænda og Búnaðarfélags Íslands um, hver verkefni séu brýnust hverju sinni, þar eð við teljum nauðsyn til bera, að starfsemi sjóðsins sé jafnan í sem lífrænustu sambandi við landbúnaðinn í landinu. Það má efalaust kalla þetta yfirboð eins og hvað annað, en ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að ekkert gruggugt eða ónormalt hugarfar liggi hér til grundvallar, heldur einungis það, að við flm. brtt. viljum, að framleiðnisjóður verði fær um að standa við það hlutverk, sem honum er ætlað, og teljum, að svo margar séu þarfirnar fram undan, sem ekki verði hægt að komast hjá að leysa og einmitt framleiðnisjóðurinn eigi að hafa þann sveigjanleika, sem um getur í grg. með frv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta mál, en ég vil þó aðeins lítils háttar koma að aths. í sambandi við þær tillögur tvær, sem hér eru fluttar til breytingar, og þau ummæli, sem fyrri flm. þeirra viðhafði hér í ræðu núna rétt áðan. Það er vikið að því í fyrri till., að við 1. gr. frv. verði aukið þessari setningu: „Þó skulu tilraunir með innlenda fóðuröflun og heyverkun sitja fyrir öðrum tilraunaverkefnum með fyrirgreiðslu.“ Ég tel í fyrsta lagi þessa mgr. og þennan viðauka algerlega óþarfa, fyrst og fremst fyrir þá sök, að ég tel, að lög um framleiðnisjóð eigi einmitt að hafa þann sveigjanleika í sér, sem ræðumaður talaði um hér áðan, með því að taka ekki þetta út úr sérstaklega, því að maður veit ekki fyrir fram, hver eru talin brýnustu verkefnin á næstu árum. Sama má segja um niðurlagið á seinni brtt., þar sem talað er um að leita umsagnar Stéttarsambands bænda og Búnaðarfélags Íslands um, hvaða verkefni séu brýnust hverju sinni. Þetta tel ég einnig óþarft, og ef maður lítur aðeins á það, hvernig stjórn framleiðnisjóðs er uppbyggð, þá eru þar tveir stjórnarmenn samkv. tilnefningu Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda og eiga þess vegna af sjálfu sér innangengt og eru í stjórnunarsambandi við þær stofnanir, sem gert er ráð fyrir með brtt. að leita til, til þess að finna út, hvaða verkefni séu brýnust hverju sinni. Ég vildi nú aðeins láta þetta tvennt koma fram, að ég teldi þetta óþarft hvort tveggja, og ég álít, að það sé hagkvæmara og eðlilegra, að það sé ekki tekið fram í lögunum, hver séu brýnustu verkefnin. Þegar um er að ræða atvinnugrein í örri þróun, hvort sem það er framleiðsluatvinnugrein eða aðrar, þá verður ekki séð fyrir fram, hvaða verkefni eru brýnust hverju sinni. Ég deili ekki um það við neinn, að það sé brýnt verkefni eins og sakir standa að efla tilraunir með innlenda fóðuröflun og heyverkun. Við getum verið sammála um það, en ég vænti þess, að það verkefni verði leyst og þá þurfum við ekki að láta það standa í lögunum, að það skuli vera ævarandi brýnasta verkefni framleiðnisjóðs. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta frv., en eins og ég gat um áðan, legg ég til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Á þskj. 479 kemur fram, að heilbr.- og félmn. mælir með samþykkt frv. svo breytts. Meginmál 1. gr. orðist svo: „Tóbaksauglýsingar hvers konar eru bannaðar. Þó er Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins heimilt að auglýsa verð á tóbaksvörum.“ Nokkrir fundir voru haldnir um þetta mál, og bárust n. mjög margar umsagnir um frv. og allar á einn veg, sem lögðu til, að þetta skref yrði stigið. Það yrði allt of langt mál að fara að rekja þær, en ég get ekki stillt mig um að segja frá sérstakri umsögn, sem barst, en það var frá 49 aðilum, sem eru allt formenn landssamtaka og er þar efstur á blaði formaður Krabbameinsfélags Íslands, Bjarni Bjarnason, sem hefur haft ötula forgöngu í baráttunni við reykingar og krabbamein. Hefur hann verið manna ötulastur að beita sér fyrir því, að menn drægju úr sígarettureykingum. Með leyfi forseta ætla ég að lesa, hvað stendur á þessu skjali. Það er örstutt: „Vaxandi þekking á afleiðingum tóbaksreykinga hefur víða um lönd orðið grundvöllur nýrrar baráttu gegn útbreiðslu þeirra. Öllum aðgerðum Alþingis gegn tóbaksneyzlu er fagnað. Lýst er yfir eindregnum stuðningi við frumvarp til laga um bann gegn tóbaksauglýsingum.“ Í raun og veru tel ég mig ekki þurfa að hafa fleiri orð um frv. Það fékk, eins og ég sagði áður, mjög víða að stuðning, og athyglisverður stuðningur kom einnig frá iðnnemum Iðnskólans í Reykjavík og kennurum, en nærri 400 manns skrifuðu þar undir skjal og lögðu eindregið til, að frv. næði fram að ganga. Að svo mæltu, herra forseti, legg ég til, að frv. verði vísað til 3. umr.

Frsm. meiri hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 456 stendur meiri hl. heilbr-. og félmn. að því að leggja til, að umræddu frv., 17. máli hv. Ed., verði vísað til ríkisstj. Við höfum rætt þetta nokkuð í n. og einnig borið undir hæstv. fjmrh. það, sem lagt er til í frv., að 2.5% af ágóða Áfengis-- og tóbaksverzlunar ríkisins renni óskert í gæzluvistarsjóð. Þetta þýðir, að nokkru hærri tala en verið hefur frá því l. voru sett 1964 muni renna fast ákveðin í sjóðinn árlega. Hæstv. ráðh. tjáði mér, að hann væri því hlynntur, að framlag ríkisins yrði aukið og með velvilja hans var framlagið á fjárl. yfirstandandi árs samþ. 12 millj. kr. Það kemur einnig fram í nál. okkar, að við erum sammála um það nm., að nauðsynlegt sé, að gæzluvistarsjóði sé tryggð veruleg aukning og okkur virðist sem svo, að hún þurfi að vera eitthvað á 2. tug millj. Hins vegar höfum við ekki fallizt á það að binda þetta við fasta prósentutölu á hverju ári af ágóða Áfengis– og tóbaksverzlunar ríkisins. Nú vill svo til, að ég ásamt fyrra flm., átti þess kost fyrir nokkrum dögum að fara austur á Litla–Hraun og í viðtali við fanga þá, sem þar voru, kom það fram, sem við reyndar vissum fyrir, að vínið var aðalorsök ógæfu þeirra og öll meðferð þessara manna og fleiri, sem hafa orðið Bakkusi að bráð og fallið í glímunni við hann, er mikið vandamál. Það vandamál er sérstætt og mikið og þarf að taka til sérstakrar meðferðar hér á hv. Alþ. Hvað gæzluvistarsjóður getur lagt því til liðsinnis, skal ég ekki segja um á þessu stigi, en það er nauðsynlegt, að tekjuöflun hans og þetta vandamál í heild sé tekið til sérstakrar meðferðar og á þessu stigi viljum við því ekki binda prósentuvísitölu gæzluvistarsjóðs fasta af nettóágóða Áfengisverzlunar ríkisins. Því leggjum við til, herra forseti, eins og áður segir, að frv. verði vísað til hæstv. ríkisstj. til nánari meðferðar.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram hjá hv. frsm. meiri hl. heilbr.– og félmn., þá var ekki samstaða í n. um afgreiðslu þessa frv. Meiri hl. vill vísa frv. til ríkisstj., en við, sem stöndum hér að nál. minni hl., leggjum til, að frv. verði samþ. óbreytt. Rök fyrir þessu frv. eru í grg., og þarf ekki að endurtaka þau. Þó má benda á, að þar sem talað er um hagnað af Áfengisverzluninni árið 1969, 730 millj., þá mun hann hafa verið á s.l. ári rúmlega 850 millj. En það ár mun áfengissalan hafa verið 856 millj. eða 2:3 millj. á dag. Maður skyldi ætla, að sá aðili, sem stendur að þeirri sölu, mundi einnig verða að bera ábyrgð á afleiðingunum og í því skyni er hér í þessu frv. lagt til, að gæzluvistarsjóði sé áætlaður ákveðinn hundraðshluti, eða 2.5% af nettóhagnaði Áfengis– og tóbaks einkasölu ríkisins. Þá mundu tekjur gæzluvistarsjóðsins fara hækkandi í hlutfalli við hagnaðinn og söluna. Ég ætla ekki að lýsa þeim erfiðleikum og vandræðum, sem fylgja áfengisneyzlu, drykkjusýki. Ég hygg, að flestir Íslendingar þekki það af eigin raun og viti, að þar er mikil þjáning og miklir erfiðleikar á ferðinni og það eru líkur til þess, að þetta vandamál fari heldur vaxandi en hitt, þó að maður tali nú ekki um önnur eiturlyf, sem eru á ferðinni og væntanleg hingað næstu árin. Því held ég, að þetta mál sé stærra, en mætti ætla í upphafi, því að það stefnir að því að skapa þessu fólki aðstöðu til hjúkrunar og að byggja upp sjúkrahús, sem sinna þessum verkefnum. Hv. frsm. gat þess áðan, að á Litla-Hrauni væri mikið af föngunum þangað komnir vegna áfengisneyzlu og ég ætla, að á Kleppi og raunar víðar sé mikill hluti af sjúklingum einmitt þar vegna áfengisneyzlu. Ég hygg, að ég fari rétt með, að um helmingur þeirra, sem þar eru skrifaðir inn og út, séu áfengissjúklingar. Í l. um meðferð ölvaðra og drykkjusjúkra kemur það fram, að gæzluvistarsjóði er fyrst og fremst ætlað að byggja upp hjúkrunarheimili og sjúkrahús fyrir þetta fólk. En í framkvæmdinni hygg ég, að það hafi orðið þannig, að það fé, sem gæzluvistarsjóður hefur haft til afnota, hefur verið notað til reksturs sérstaklega á Akurhóli eða Gunnarsholti fyrir drykkjumannahælið, sem þar er rekið. Auk þess mun Bláa bandið hafa fengið einhvern stuðning og einnig Vernd, eftir því sem ég bezt veit. Hins vegar segir í l., að kostnaður drykkjumanna skuli greiðast á sama hátt og annar sjúkrahúskostnaður, svoleiðis að þarna virðist manni, að framkvæmdin hafi verið nokkuð á annan veg en í l. segir og mér skilst, að lítið muni vera í sjóði til að byggja upp. En þörfin er fyrir hendi, því það er víða erfitt að koma drykkjusjúklingum inn á sjúkrahús. Kannske eru sömu mennirnir oft á ári á sjúkrahúsunum. Þeir eru þar á meðan þeir eru að ná einhverri heilsu, en svo fara þeir aftur að drekka og eru aftur settir á sjúkrahúsin, en þeir eiga alls ekki heima á sjúkrahúsunum innan um annað fólk, sem er sjúkt af öðrum ástæðum. Þessir menn þurfa að vera sér og þurfa sérhjúkrun. Þess vegna hygg ég, eins og ég sagði áðan, að þetta mál sé tímabært og stærra en maður skyldi halda við fyrstu sýn. Og það getur verið betra að búa sig undir það að gera átak í þessum málum, áður en vandamálið verður stærra. Að svo mæltu legg ég til eins og ég sagði áðan, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þetta er nú í annað skipti, sem hv. meiri hl. heilbr–. og félmn. þessarar d. vill vísa þessu frv. til ríkisstj. og ég vil strax lýsa því sem minni skoðun sem 1. flm. þessa frv., að ég sætti mig ekki við þá afgreiðslu, fyrst og fremst vegna þess, að í fyrra skiptið, sem þetta var reynt, gerði hæstv. ríkisstj. ekki neitt til þess að koma til móts við þessa ósk. Þegar frv. til fjárlaga var lagt hér fram í haust, var framlag til gæzluvistarsjóðs 8.3 millj. kr., eins og það var ákveðið á árinu 1970. Hitt skal viðurkennt, sem kom fram hjá hv. frsm. meiri hl., að í meðförum Alþingis fékkst nokkur lagfæring á þessu. Það er alveg rétt. Hæstv. fjmrh. breytti sinni afstöðu undir meðferð málsins og féllst á, að framlagið yrði hækkað upp í 12 millj. kr. En áður en þessi lagfæring fékkst, hafði ýmislegt gerzt og þeir aðilar, sem hæstv. fjmrh. tekur meira mark á heldur en Ed. Alþ., lagzt á sveif með að hækka fjárveitinguna í þessu skyni. Þar á ég við borgarstjórnina í Reykjavík fyrst og fremst. Það var 13. september 1970, sem borgarstjórnin í Reykjavík samþykkti shlj. áskorun til yfirvaldanna þess efnis, að framlag til gæzluvistarsjóðs verði tvöfaldað á næsta ári, eða eins og þar segir: „En ljóst virðist af fjárlagaundirbúningi, að sem stendur er ekki gert ráð fyrir umtalsverðri hækkun á framlagi til gæzluvistarsjóðs á næsta ári.“ Þetta er ályktun Félagsmálaráðs frá 17. september, gerð í tilefni af borgarstjórnarfundi, sem ég var hér að víkja að. Þar segir enn fremur áfram : „Félagsmálaráð bendir á, að fé sjóðsins hefur undanfarin ár runnið að mestu til rekstrar vistheimilisins að Akurhóli, þannig að uppbygging stofnananna, sem var upphaflegt markmið með stofnun gæzluvistarsjóðs, hefur tafizt stórlega, þrátt fyrir brýna þörf til stórátaks á þessu sviði.“ Bent er á nauðsyn tvöföldunar á framlagi til sjóðsins, þrátt fyrir áætlun um að hætta notkun á fé sjóðsins til rekstrar áður nefnds vistheimilis. Á þessa umsögn féllst borgarráðið í Reykjavík, en formaður þess er hv. 12. þm. Reykv., svo að það mætti þá ætla, að hér yrði tekið rösklega í strenginn og framlagið tvöfaldað. Það varð ekki. Framlagið var ekki tvöfaldað, þrátt fyrir þessa skeleggu yfirlýsingu borgarstjórnar, Félagsmálaráðs og borgarráðs Reykjavíkur. En það var hækkað um tæp 50%, og sett í 12 millj. á þessu ári. Það er betra en ekki. Ég ætla ekki út af fyrir sig að gera lítið úr því, en þó lýsi ég nokkurri óánægju með það, að þeir menn, sem hér austan megin við Austurvöll eru ákveðnir í því, að framlag gæzluvistarsjóðs skuli a.m.k. tvöfaldað, þeir skuli, þegar þeir flytja sig suður fyrir völlinn, sætta sig við það, að það sé aðeins hækkað um 50%. Það finnst mér ekki skelegg frammistaða. Þessi mál eru mjög erfið úrlausnar, að ég hygg, sérstaklega í Reykjavík. Þess vegna er orðið skammt á milli ályktana í borgarstjórn Reykjavíkur um þessi mál og það er aðeins hálfur mánuður síðan flokksbróðir hv. frsm. meiri hl. fann sig knúinn til þess að hreyfa þessum málum einu sinni enn í borgarstjórninni. Hann lagði fram svo hljóðandi tillögu, með leyfi forseta: „Borgarstjórn telur, að brýna nauðsyn beri til þess að bæta aðstöðu drykkjusjúklinga í höfuðborginni. Borganstjórnin álítur að skapa þurfi betri aðstöðu, en nú er fyrir hendi til þess að veita drykkjusjúklingum hjúkrunar- og læknismeðferð. Borgarstjórn felur borgarráði að athuga, hvort unnt sé að koma á fót miðstöð í Reykjavík, er veitt geti drykkjusjúklingum slíka meðferð. Enn fremur er bent á, að tilfinnanlega skortir endurhæfingarstöð fyrir fyrrverandi drykkjusjúklinga. Beinir borgarstjórn því til hins nýskipaða endurhæfingarráðs, að það taki mál þetta til athugunar og afgreiðs1u.“ Undir málflutning þessa borgarfulltrúa tóku mjög margir á þessum fundi. En samt varð niðurstaðan ekki sú, að þessi till. yrði samþ., heldur var það önnur till. Hún var borin fram af borgarfulltrúum Sjálfstfl. og ég ætla mér að leyfa þm. að heyra hana líka: „Borgarstjórn Reykjavikur telur að brýna nauðsyn beri til þess að bæta aðstöðu drykkjusjúklinga í höfuðborginni. Borgarstjórn vekur athygli á, að samkv. lögum um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra er geðsjúkrahúsum ríkisins skylt að reka starfsemi sem hér greinir: 1. Móttökudeild, sem annist meðferð og framkvæmi á sjúklingum nauðsynlegar rannsóknir 2. Sjúkrarými til skammtímameðferðar. 3. Lækningastöð fyrir þá, sem ekki þarfnast innlagningar. 4. Eftirmeðferð fyrir þá, sem hafa verið lagðir inn. 5. Hæli til meðferðar þeirra, sem ekki er talið, að verði veitt meðferð á annan hátt.“ Geðsjúkrahús ríkisins hefur aðeins að litlu leyti getað tekið upp þessa starfsemi vegna aðstöðuleysis í sambandi við húsnæði og starfsfólk og ber brýna nauðsyn til úrbóta í þessu efni. Borgarstjórn telur ekki nú efni til þess að álykta um einstakar stofnanir umfram þær ályktanir, sem þegar hafa verið gerðar, en felur heilbrigðismálaráði og félagsmálaráði o.s.frv., eins og þar segir, að tilnefna tvo menn til að kanna þetta einu sinni enn. En sem sagt, niðurstaða borgarstjórnar Reykjavíkur, sem er alveg rétt að mínu mati, er sú, að það sé hlutverk ríkisins að sjá um þessi atriði, sem þarna voru talin upp og gæzluvistarsjóði hefur með l. frá 1964, verið falið þetta verkefni. Það er þess vegna fjárskortur gæzluvistarsjóðs, sem stendur fyrst og fremst í vegi fyrir því, að ástand þessara mála sé skárra, heldur en raun ber vitni, því að mér vitanlega hafa l. frá 1964 út af fyrir sig ekki verið gagnrýnd. Það er aðeins það, að ekki hefur verið hægt að framkvæma þau. Ég held því, að það sé fyllilega réttmæt krafa allra þeirra, sem láta sig þessi mál varða, að framlag gæzluvistarsjóðs verði ákveðið þannig, að það haldi nokkurn veginn verðgildi sínu, þrátt fyrir óðadýrtíð, sem geysað hefur í landinu. Það var ekki lítið fjármagn 1964, 7.5 millj. kr., en það er orðið lítið í dag og 12 millj. í dag er lítið og það er lægra hlutfall af áfengisgróðanum heldur en þá var tiltekið. Ég vil þess vegna mjög fastlega skora á þá hv. alþm., sem áhuga hafa fyrir því að koma á bættri skipan þessara mála, að samþykkja þetta frv. eða eitthvert annað lagaákvæði, sem tryggi það, að gæzluvistarsjóði séu tryggðar þessar tekjur, en það sé ekki látið á vald hæstv. ríkisstj. og hæstv. fjmrh. hverju sinni að ákveða þetta tillag. Þegar 2.5% af áfengissölunni þykir orðið of hátt tillag til gæzluvistarsjóðs, vegna þess að þær byggingar og sú aðstaða, sem hann á að sjá um, sé komin, þá sé ég ekki annað en mjög auðvelt sé að breyta l. á ný og verja þá fjármagninu til einhvers annars, sem þá verður meira aðkallandi. Það er ekkert nema fyrirsláttur; að það sé einhverjum erfiðleikum bundið að ákveða svona tillag sem hundraðshluta af tekjustofninum. Þetta er gert í fjölda, fjölda mörgum tilvikum og það er mjög auðvelt. Sérstaklega er það auðvelt, þegar einn aðili á í hlut, sem á að taka við fjármagninu. Hv. 5. landsk. minntist á það, að við hefðum átt kost á því að skoða okkur um á Litla-Hrauni ekki alls fyrir löngu. Það er alveg rétt, að við fórum þangað. Það var .lærdómsrík för og ég veit að hann er eins og ég, ekki síður ákveðinn í því eftir förina en áður, að það þurfi að bæta um í áfengismálunum. Það er t.d. mjög hryggileg staðreynd, að menn koma þarna aftur og aftur, vegna þess að þeir verða sömu sjúkdómunum að bráð, áfengissjúkdómunum ekki sízt og þeir hafa raunverulega í ekkert hús að venda í engan stað að fara. Þess vegna er okkur það auðvitað enn ljósara heldur en áður, hver þörf er á því að koma áfram þessum málum. Mér finnst því niðurstaða hv. 5. landsk. þm. hæpin, að hann vilji ekki samþykkja þetta frv., vegna þess að hann hafi ekki enn þá gert sér það ljóst, hver hlutur gæzluvistarsjóðs eigi að vera í lausn þessa máls, því að ég tel það alveg vafalaust, að hann meini það ekki þannig, að hlutur gæzluvistarsjóðs eigi að vera eitthvað minni heldur en t.a.m. þær 16.6 millj. kr., sem þetta frv. mundi hafa úthlutað gæzluvistarsjóðnum á þessu ári, miðað við sölu s.l. árs að vísu. Því ég hef ekki aðrar tölur við að miða. Það er þýðingarlaust að halda hér langar ræður um þetta mál. Það skal ég heldur ekki gera. Ég hef oft rætt þetta mál úr ræðustóli og skal láta máli mínu lokið að svo stöddu, en ég er ósamþykkur því, að málinu verði nú vísað til hæstv. ríkisstj.

Fjmrh. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Ég get fullkomlega tekið undir allt, sem hér hefur verið sagt um hið alvarlega ástand í áfengismálum og nauðsyn úrbóta í þeim efnum og stend hér ekki upp til þess að mótmæla því, sem menn hafa sagt um þau atriði. Ég hef sjálfur fyrir ekki mörgum árum síðan átt sæti í n., sem fjallaði um þau mál og var kjörin af Alþ. Hún skilaði allítarlegu áliti um ástandið í þeim efnum og nauðsyn úrbóta, þannig að ég hygg ekki, að neinn efist um það, að ég hafi persónulega fyrir mitt leyti einnig áhuga á því, að úr þessum vanda verði leyst. Ég verð hins vegar að segja það, að ég tel þetta frv. út af fyrir sig enga lausn á þessum vanda og hef aldrei talið það neina sérstaka lausn á honum að áskilja einhverja tiltekna prósentu af áfengishagnaði til lausnar vandanum. Ég álít, að slíkar aðferðir eigi yfirleitt ekki að hafa í sambandi við ákvarðanir Alþ. um lausn á einu né neinu vandamáli, heldur verði það að gerast eftir sérstökum áætlunum. Hv. flm., 11. þm. Reykv., skýrði hér frá, fyrir hverju væri gert ráð í l. um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra til úrbóta í þessum efnum. Vitanlega ber brýna nauðsyn til þess að gera um það áætlanir, hvaða framkvæmdir þar eiga að sitja í fyrirrúmi og með hve miklum hraða auðið verði fjárhagsins vegna að ráðast í þær framkvæmdir, nákvæmlega með sama hætti og gert er með flestar ríkisframkvæmdir aðrar. Við skulum taka sjúkrahús, sem eru algerlega hliðstæð þessum atriðum, sem við erum hér að ræða um. Það hefur engum dottið það í hug að fara að taka ákveðna prósentu af ríkistekjum og segja, að það skuli renna til sjúkrahúsa og efnislega séð verð ég að lýsa algerri andstöðu minni við allar slíkar ákvarðanir, sem ekki eru miðaðar við tilteknar áætlanir, sem metið verði af Alþ. hverju sinni, hvort hægt sé að ráðast í með hliðsjón af mati og vali milli mikilvægis hinna einstöku framkvæmda. Það er ekkert, sem bendir sérstaklega til þess, nema þær 4–5 millj., sem á milli standa, hvort það sé hægt að leysa þetta mál hér með 12 millj. kr. framlagi í fjárl., eins og það er núna og sem hv. frsm. meiri hl. réttilega gat um, að hefði verið hækkað um þriðjung á þessu ári, eða að það leysist fremur með 16-17 millj., sem kynnu að fást með einhverju tilteknu frv. svo sem því, sem hér liggur fyrir. Þess vegna álít ég, að það sé eina raunhæfa lausnin á þessu máli og sýni fullkomlega jafnmikinn velvilja þeirra manna, sem að því standa, að leggja til, samtímis og þeir benda á hinn alvarlega vanda, sem hér er við að fást, að máli sem þessu sé vísað til ríkisstj. með það í huga, að það verði efnislega tekið þar til meðferðar, með hverjum hætti verður leystur hinn brýni vandi, sem hér er vissulega fyrir hendi í sambandi við þessa sjúklinga, sem vitanlega eiga ekki aðeins um sárt að binda sjálfir, heldur er einnig þjóðfélagslegt vandamál, að þessi drykkjusýki skuli vera til og allar þær afleiðingar, sem af henni eru. Ég lýsi mjög eindregnu fylgi mínu við þá till., sem meiri hl. n. gerir og ég fyrir mitt leyti skýri hana svo og skil, að í henni felist viljayfirlýsing um það, að þessi mál verði tekin til rækilegrar athugunar, ekki til þess að gera það háð áfengisgróða hverju sinni, hvað verði látið af hendi rakna til þessara framkvæmda, sem l. gera ráð fyrir, heldur með það í huga, að það verði gerðar ákveðnar áætlanir um það, hvernig komið verði upp þeim stofnunum, sem gert er ráð fyrir í l. og taldar eru nauðsynlegar til þess að leysa úr þessu vandamáli. Þetta taldi ég rétt, að kæmi fram, af því að minnzt er á afstöðu mína í sambandi við þetta mál og að sjálfsögðu skiptir það miklu máli, hvaða viðhorf fjárveitingavaldið hefur í því efni hverju sinni, en ég vek athygli á því, að það er að sjálfsögðu ekki vald fjmrh., sem kemur hér til, eins og hv. flm. málsins sagði hér áðan, heldur vald Alþ. hverju sinni, hvað það vill láta af hendi rakna af því fé, sem til ráðstöfunar er í það og það skiptið, til þessara vandamála umfram önnur, sem við á hverjum tíma verðum að gera upp á milli. Ég hins vegar efa ekki, að hér er um að ræða fullkominn og einlægan áhuga hv. flm., 11. þm. Reykv., sem hér talaði áðan, á málinu og er því á engan hátt að mótmæla einu né neinu af því, sem hann sagði, en aðeins að lýsa þessu viðhorfi mínu, að ég tel, að prósentureikningur í þessu sambandi eigi ekki rétt á sér, heldur eigi að taka þetta mál öðrum tökum og þá ekki með það í huga að draga úr, heldur með það í huga að vinna skipulega að þeim verkefnum, sem brýnast er að leysa á þessu sviði sem öðrum.



Herra forseti. Það verða nú bara örfá orð út af því, sem hæstv. fjmrh. sagði hér. En ég held, að ég hafi nú tekið það fram í minni fyrri ræðu og skal þá gjarnan gera það aftur, að ég efast út af fyrir sig ekkert um það, að hæstv. fjmrh. vill vel í þessum málum. Ég hef aldrei dregið það í efa, að það er rétt, sem hann sagði, að hann var í n., sem athugaði þessi mál rækilega fyrir nokkrum árum. Ég hef nú ekki þetta nál. við hendina, en mig minnir þó, að ein höfuðniðurstaða þess hafi verið sú, að það bæri að rannsaka orsakir drykkjusýki. Frumskilyrðið til þess að vita, hvað maður ætti að gera til varnar áfengissjúkdómum, það væri að þekkja af hverju þeir stöfuðu. En ég er hræddur um, - ég verð þá leiðréttur, ef ég fer rangt með, - að þessi athugun hafi aldrei verið framkvæmd. A.m.k. veit ég, að fyrir nokkru, að ég held eins og tveimur árum, fluttu tveir af meðnm. hæstv. fjmrh. í þessari n. það sem sérstaka ályktun eða till. til ályktunar Alþ., að þessar rannsóknir yrðu látnar fara fram. Það voru þeir Sigurvin Einarsson og Ingvar Gíslason, minnir mig. Ég veit ekki heldur til, að sú till. hafi verið samþykkt eða þessi rannsókn verið látin fara fram. En víst er um það, að eitthvað hefði þurft að gera frekar í þessum málum, heldur en gert hefur verið og ég hef satt að segja í barnaskap mínum álitið, að það, sem stæði fyrst og fremst í vegi fyrir frekari aðgerðum í þessum málum, væri fjárskortur gæzluvistarsjóðs. Það er kannske misskilningur og auðvitað er sama, hvaðan fjármagnið kemur. En það bara hefur ekki komið, hvorki úr gæzluvistarsjóði né eftir öðrum leiðum. Það er alveg rétt, sem hv. frsm. minni hl. heilbr-: og félmn. sagði hér áðan, að fram undir þetta hafa megintekjur gæzluvistarsjóðs gengið til þess að reka drykkjumannahælið á Akurhóli og á meðan þær hafa farið til þess að verulegum hluta, hefur ekkert fjármagn verið í sjóðnum til eins eða neins, hvorki til rannsókna né bygginga og þess vegna er nú ástandið eins og það er. Ég skal undirstrika það, sem hæstv. fjmrh. sagði, að það er brýn nauðsyn að gera áætlanir um það, hvaða framkvæmdir það eru, sem fyrst á að gera. En hafa þær verið gerðar? Ég veit það ekki. Ég hef ekki séð þær, og ég held helzt, að þær hafi ekki verið gerðar. Hæstv. fjmrh. taldi, að það væri enginn munur á því, - jú, eitthvað fjögurra millj. kr. munur, - hvort gert væri, eins og gert var í vetur, þegar fjárlög yfirstandandi árs voru ákveðin, að ákveða tillagið 12 millj. á þessu ári, eða fara að, eins og frv. leggur til, af því að út úr því hafi ekki komið nema eins og 4 millj. meira. Í mínum huga er sá mikli munur á þessu tvennu, að eftir till. frv. eru sjóðnum tryggðar tekjur með lagaákvæðum eins og þau væru eftir breytinguna. En núverandi fyrirkomulag er, eins og ég sagði, háð ákvörðunum meiri hl. Alþ. Við skulum segja það, að hann fari nú að taka völdin af hæstv. ráðh. og lagfæra það, sem hann vildi. Það gæti auðvitað vel skeð, en það er þó háð ákvörðunum þeirra, sem hér sitja, hvaða fjármagn fæst til þessara framkvæmda. Ég er alveg fús til þess að líta á það sem viljayfirlýsingu frá hv. Ed. Alþ., að rækileg athugun fari fram á þessu máli. En ég get ekki varizt því, að ég tek þá líka sams konar afgreiðslu síðasta þings sem viljayfirlýsingu. En eftir þeirri viljayfirlýsingu var ekki farið meira en svo, að þegar fjárlagafrv. fyrst sá dagsins ljós, þá var tillagið 8,3 millj. kr. eða það sama og á árinu 1970. Ég held næstum því, að hæstv. fjmrh. hafi ekki verið inni, þegar ég talaði áðan og þess vegna skal ég endurtaka það, svo að hann heyri, að ég met það við hann, að undir meðferð málsins féllst hann á að hækka þetta framlag upp í 12 millj. Hann sá sér hins vegar ekki fært né aðrir menn úr þingliði stjórnarflokkanna að samþykkja brtt., sem gerð var, um 16 millj. kr. framlag. En það er betra að fá þessa viðurkenningu en ekki. Ég er sízt að gera lítið úr því, en það, sem er meginmál mitt og tilgangur með þessum flutningi, er ekki annað en það, að sjóðnum verði tryggðar fastar tekjur, þannig að hægt verði nú þegar að fara að gera þær áætlanir, sem við erum sammála um, að þurfi til að koma, áður en byggingaframkvæmdir hefjast.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að tefja þessar umr. lengi, en ég hef sem gamall lögregluþjónn með tæplega 20 ára starf að baki svolitla persónulega reynslu af drykkjusjúklingum og drykkjumönnum. Og það er nú stundum svo, að þeir, sem hafa séð með eigin augum það, sem gerist, skilja betur en hinir, sem bíða svona álengdar. Þess vegna vildi ég ekki láta hjá líða að segja hér nokkur orð til viðbótar, því að fjmrh. eða stjórnvöld landsins og hið háa Alþ. heyra ekki kveinstafi kvenna og barna, sem þjást á heimilum drykkjusjúklinganna og það er auðveldara að segja en að gera, hvernig eigi að ráðstafa þessum mönnum. Hvert á að fara með þá? Og hvernig á að taka á málinu og koma þeim af heimilunum í þá gæzluvist, sem þeir þurfa að vera í? Í l. um meðferð drykkjusjúkra og ölvaðra er skilgreining á því, hvaða tökum er hægt að taka á þessu. Það er með því, að þeir vilji fara sjálfir og það er hægt að dæma þá þangað, en í kringum það eru mjög miklar og erfiðar krókaleiðir. Þessir menn eru margir hverjir mjög vel gefnir og vita og kunna ýmis ráð til að komast fram hjá því að verða teknir fyrir opinberlega og fluttir, með valdi á þessi hæli, sem varla eru til. Þar að auki eru möguleikarnir að miklu leyti bundnir við það, að þeir vilji fara sjálfir og hælin eru opin og þeir geta farið þaðan heim aftur í mörgum tilfellum, þegar þeim sýnist. Og þá byrjar sami leikurinn. Ég er sammála hæstv. fjmrh. í því, að það þarf að skoða þetta mál í heild og þá einmitt að taka það til meðferðar að gera auðveldara að taka drykkjusjúklingana, ofbeldismennina, sem eyðileggja heimilin og eyða tekjum og jafnvel eignum foreldra sinna með framferði sínu, taka þá af heimilum og koma þeim fyrir á lokuðum hælum. Þetta álít ég, að sé stór nauðsyn, sem hið háa Alþingi þyrfti að taka til athugunar.