Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla. Þeir skólar sem falla undir tilvonandi lög eru Háskóli Íslands, Háskólinn á Akureyri, Landbúnaðarháskóli Íslands og Hólaskóli - Háskólinn á Hólum, en þeir eru, eins og flestir vita, opinberir háskólar og lúta yfirstjórn ráðherra. Háskólinn í Reykjavík og Háskólinn á Bifröst munu ekki falla undir lögin vegna þess að þeir lúta öðrum áherslum og um þá gilda önnur lög. Forsaga málsins er sú að í júní 2010 gaf mennta- og menningarmálaráðuneytið út stefnu um hvernig staðinn yrði vörður um starfsemi þessa opinberu háskóla til að fylgja eftir þeirri stefnu sem mörkuð var í ágúst 2011. Komið var á fót samstarfsnefnd og samstarfsneti opinberu háskólanna, svokölluðu háskólaneti. Markmiðið með samstarfsneti opinberu háskólanna er þríþætt. Í fyrsta lagi hefur það það hlutverk að efla háskólakennslu, rannsóknir og nýsköpun til styrktar framtíðaruppbyggingu íslensks samfélags, í öðru lagi að hagræða í rekstri háskólanna þannig að fjármunir nýtist sem allra best og í þriðja lagi að halda uppi öflugri og fjölbreyttri háskólastarfsemi víðs vegar um landið. Þetta er um tveggja ára verkefni. Góður árangur hefur orðið af því samstarfi sem opinberir háskólar hafa haft með sér og hefur það nú leitt til þess að nú er nauðsynlegt að setja ákvæði um samstarfsnetið í lög. Um það fjallar þetta mál. Að auki er í frumvarpinu mælt fyrir um með hvaða hætti samstarfið skuli þróast og hvernig samþætta eigi stoðþjónustu, stjórnun, kennslu og rannsóknir opinberu háskólanna til framtíðar. Síðan er gert ráð fyrir heimild ráðherra til að setja verkefnamálefni háskóla er varða stoðþjónustu, innritun, nám og námsframboð. Helsti kostur þess er að nemendum verði tryggð tiltekin samræming í þjónustu og námsframboði skólanna. Það mun að öllum líkindum leiða til þess að námsframboð skólanna verði fjölbreyttara. Ég er frekar hlynnt frumvarpinu. Ég tel það til mikilla bóta vegna þess að þarna nýtist í fyrsta lagi vel hið opinbera fé sem fer til skólanna þegar starfið er samþætt með þessum hætti í því sem kallað er í frumvarpinu háskólanet. Þarna á fé, orka eða þekking ekki að fara til spillis þegar samhæft er með þessum hætti og tel ég það mjög mikilvægt því að við höfum tekið upp þá stefnu sem ríki að hafa háskólana dreifða um landið. Ég er hlynnt því fyrirkomulagi í stað þess að hafa bara tvo stóra háskóla á höfuðborgarsvæðinu. Í Danmörku er það þannig að þrír öflugir skólar eru í Kaupmannahöfn og svo er öðruvísi fyrirkomulag úti á landi. Ég tel þetta fyrirkomulag gott fyrir byggðaþróun. Ég tel að sú stefna sem rekin er hér á landi varðandi háskólana sé til þess fallin að styrkja samfélögin þar sem þessir skólar eru. Við getum nefnt Háskólann á Akureyri. Hann hefur sýnt sig og sannað og er öflugur skóli. Byggð á Akureyri hefur þróast í jákvæða átt frá því að skólinn var stofnaður og búa núna fleiri hundruð manns á Akureyri vegna háskólanáms síns þar. Sama má segja um Háskólann á Hólum sem fellur undir frumvarpið. Komið hefur fólk fyrir hv. menntamálanefnd með umkvartanir, skulum við segja. Það er ekki á eitt sátt um hvernig þessu skuli hagað. Fram kemur í nefndaráliti með frumvarpinu frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar að gagnrýnt hafi verið að ekki hafi verið gert ráð fyrir formlegu utanumhaldi um búfræði og garðyrkjunám hjá Landbúnaðarháskóla Íslands. Búvísinda- og náttúruvísindin eru ekki þarna á meðal en undirflokkar búvísinda og náttúruvísinda eru búfræði, hestafræði, náttúru- og umhverfisvísindi, skógfræði, landgræðslufræði og umhverfisskipulag. Nefndin telur sig hafa fengið upplýsingar um að skólinn hafi fullt frelsi til að þróa áfram námsskipulag og námsframboð innan þessara sviða. Jafnframt hefur komið fram gagnrýni á að starfsmenntun sé ekki skilgreind, en eitt af lykilverkefnum Landbúnaðarháskólans, m.a. í tengslum við búfræði- og garðyrkjunám, er að hún sé skilgreind með þessum hætti. Mikil sóknarfæri eru í háskólum landsins þegar við lítum á þá framtíðarsýn sem Framsóknarflokkurinn hefur. Þá vísa ég til stóraukinna umsvifa á norðurslóðum, en Háskólinn á Akureyri er einmitt með deild sem fæst við heimskautarétt, norðurslóðaverkefni og annað sem er afar brýnt á þeim tímamótum sem við stöndum nú á sem þjóð, svo við tölum nú ekki um þau réttarsvið sem kennd eru við Háskólann á Akureyri og lúta að þessu svæði. Sama máli gegnir um Landbúnaðarháskóla Íslands. Þar fer fram mikið og öflugt starf og að því ber að hlúa til framtíðar því að framtíðarspár á heimsvísu benda til þess að ekki verði nægjanlegt landrými í heiminum til að fæða þær hundruð milljóna manna sem búa í heiminum. Þess vegna verðum við að vera vel í stakk búin til þess sem þjóð að verða helst sjálfbær varðandi matvælaframleiðslu okkar og er landbúnaðarháskólinn afar mikilvægur hlekkur í þeirri keðju. Rétt er að minnast á það vegna þess að ég fjalla hér um landbúnaðarháskólann, að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hefur lagt fram þingsályktunartillögu ásamt fleiri þingmönnum Framsóknarflokksins um að stefnt verði að því að matvælalandið Ísland verði að raunveruleika og að við getum orðið sjálfbær með öll okkar matvæli. Það er algjör nauðsyn að mínu mati, fyrir utan það hvað það væri gjaldeyrissparandi ef við gætum verið algjörlega sjálfbær um öll okkar matvæli sem hægt er að framleiða hér. Þá á ég að sjálfsögðu við bæði í jurtaríkinu og dýraríkinu. Fólk er farið að átta sig á því að þetta er stefnan sem við ættum að taka upp og verðum að taka upp, sér í lagi vegna þess að útlitið í Evrópusambandinu er ekki mjög girnilegt nú um stundir og virðist ekki verða það til framtíðar, því miður. Auðvitað eigum við að vera sjálfbær á því sviði. Til viðbótar höfum við náttúrlega allan fiskinn í sjónum sem við getum nýtt til neyslu innan lands. Fram kemur í nefndarálitinu á bls. 2 að hv. allsherjar- og menntamálanefnd hafi jafnframt verið bent á mikilvægi þess að í landbúnaðarháskólanum yrði áfram lögð áhersla á rannsóknir og tengsl við atvinnulíf. Áréttað var að í samningi skólans við ráðuneytið er fjallað um að Landbúnaðarháskóli Íslands vinni að vísindarannsóknum, þróunarstörfum og öflun og miðlun þekkingar á framangreindum fræðasviðum með áherslu á nýsköpun og öflug tengsl við atvinnulífið. Mikilvægt er að einnig séu góð tengsl við ráðuneyti sem tengjast fræðasviðum skólans og atvinnulíf og hagsmunasamtök. Einnig kom fram fyrir nefndinni að mennta- og menningarmálaráðuneytið hafi gert ráð fyrir að kalla til fulltrúa ráðuneyta sem tengjast fræðasviði skólans og hagsmunaaðila þegar fjallað er um stefnumótun, viðfangsefni og tengsl skólanna við atvinnulíf á samráðsfundum skólans og ráðuneytisins. Fyrirkomulagið á að tryggja víðtækt samráð og aðkomu hagsmunaaðila við stefnumótun skólanna. Það er afar jákvætt skref því að segja má að sé ekkert atvinnulíf án öflugra háskóla og eins má segja að ekki sé hægt að reka hér öfluga háskóla nema að hafa öflugt atvinnulíf. Því er afar mikilvægt að þessir þættir spili saman og að upplýsingarnar séu til staðar þannig að flæðið þarna á milli sé sem best til þess að við getum markað okkur þá nauðsynlegu framtíðarsýn sem við viljum sjá, þ.e. hvernig við viljum sjá Ísland til framtíðar. Fyrst ég tala um norðurslóðaáherslur Háskólans á Akureyri er rétt að hafa í huga að nú þegar hefur verið hafin olíuleit á okkar vegum. Það er einmitt markmiðið með þessari deild Háskólans á Akureyri að kenna þau réttarsvið er lúta að öllu því sem við kemur Norðurpólnum, auðlindarétti og öðru. Það er því afar áhugavert starf sem fram fer í Háskólanum á Akureyri, að öðrum ólöstuðum. 
             Hér er einnig átt við Háskóla Íslands. Háskóli Íslands hefur mikilvægu hlutverki að gegna vegna þess að gerð er sú krafa á hann að hann útvíkki sig frekar og bjóði upp á sem flestar námsgreinar á meðan minni háskólarnir geta sérhæft sig meira. Sú gleðilega þróun hefur orðið að þeir háskólar sem eru úti á landsbyggðinni hafa sérhæft sig í ákveðnum efnum og er það vel. Ég tel að það sé þjóðhagslega hagkvæmt að háskólarnir reyni að skipta þessu þannig á milli sín að hver sérhæfi sig í ákveðinni grein. Það var gott skref sem tekið var þegar sú stefnumótunarvinna fór af stað fyrir margt löngu. Þetta er því afar heppilegt að mínu mati. Fram kemur á bls. 3 í nefndarálitinu að fyrir nefndinni hafi verið lögð áhersla á að gripið yrði til aðgerða til að tryggja viðveru menntafólks á Íslandi eftir útskrift og koma í veg fyrir að það flytti til útlanda eftir nám og að skapa ætti hvata til að fólkið flytti aftur til Íslands eftir nám erlendis. Segja má að þetta sé hreinlega stefna Framsóknarflokksins því að við erum nýbúin að halda flokksþing okkar. Þar var einmitt lögð þung áhersla á þessi atriði. En það er ekkert ókeypis, eins og við vitum. Flestir þeir sem stunda háskólanám taka námslán. Til þess að virðisaukinn af þeim lánum skili sér sem best í íslenskt þjóðarbú verður atvinnulífið að sjálfsögðu að bregðast við og bjóða upp á þau tækifæri sem væntingar standa til hjá þeim sem stunda háskólanám. Atvinnulífið tekur á móti þessum einstaklingum að námi loknu og því er mikilvægt að þetta spili vel saman. Við verðum líka að gera Ísland eftirsóknarvert og samkeppnishæft til þess að taka á móti því fólki sem velur að stunda nám í útlöndum. Það velur það á eigin forsendum og velur sér jafnvel sérnám sem ekki er kennt hér á landi þannig að við verðum að sýna það þor og þann dug að bjóða upp á góð atvinnutækifæri að námi loknu, hvort sem fólk fer í háskólanám hér á landi eða í útlöndum, því að þá er virðisaukinn sem mestur í kerfinu. Jafnframt var lagt til við nefndina að allur beinn kostnaður sem hlytist af námi Íslendinga hérlendis og erlendis yrði gerður frádráttarbær frá tekjuskattsstofni í tvö til þrjú framtalsár eftir námslok. Var þeim sjónarmiðum komið á framfæri að með því að gera vissa kostnaðarliði í námi stúdenta frádráttarbæra frá skattstofni mundi hið opinbera og skattkerfið stuðla að því að námsmenn skiluðu sér á íslenskan vinnumarkað að námi loknu. Skattafslátturinn mundi laða sérfræðimenntaða Íslendinga aftur til landsins. Þá var nefndinni kynnt að svipað kerfi væri þegar til staðar t.d. í Bandaríkjunum, Ástralíu, Þýskalandi og á Nýja-Sjálandi. Virðulegi forseti. Þarna er um afar spennandi kost að ræða. Þessar hugmyndir má einnig finna í flokksþingssamþykktum Framsóknarflokksins. Eins og LÍN er byggður upp núna skilar sér ekki nema rúmur helmingur aftur til sjóðsins af því sem lánað er út. Fulltrúar LÍN kalla það náttúrulegar afskriftir, en með því að fara þá leið að hafa skattaniðurfellingu eða afslátt af námi, ljúki námsmaður námi á réttum tíma, er það alveg á hreinu hverjir fá niðurfellingu lána, það er ekki happa og glappa. Náttúrulegar afskriftir, eins og það er kallað hjá LÍN, eru gerðar t.d. við dauðsfall eða í þeim tilfellum þegar fólk greiðir ekki, þ.e. eftir ábyrgðarkerfinu var breytt. Það er einnig gert þegar eldra fólk fer í háskólanám og tekur námslán. Þá hefur það ekki tækifæri til þess að borga upp lánin vegna aldurs. Ég tel því að umræðan sem farin er af stað varðandi afskriftir eða afslátt á námslánum verði háværari á næstu árum. Það er nokkuð sem við þurfum að horfast í augu við, sér í lagi vegna þess að LÍN hefur sýnt fram á að nú þegar eru miklar afskriftir hjá sjóðnum. Ef þetta skref verður tekið, annaðhvort í formi skattafsláttur eða beinna afskrifta af lánum, ljúki fólk á réttum tíma, erum við framsóknarmenn afar opnir gagnvart því og munum styðja það. Það segir sig sjálft að ef einhver hvati fyrir hendi til þess að fólk ljúki háskólanámi á réttum tíma hefur slíkt í för með sér þjóðhagslegan ábata. Viðkomandi einstaklingur getur farið fyrr út í atvinnulífið, hann fer vinna fyrir sér og skapar í leiðinni skatttekjur sem ríkissjóður á að sjálfsögðu hagnast á og getur notað í ýmis uppbyggingarverkefni. Þannig er staðan í málinu. Lagt er til að frumvarpið verði samþykkt með lítils háttar breytingu. Ég sé því ekkert til fyrirstöðu að hægt sé að styðja það að mestu leyti þegar búið verður að skoða ítarlega ábendingarnar varðandi landbúnaðarháskólann, hvort sé hægt að koma því fyrir með einhverjum öðrum hætti. En það verður líklega rætt hér áfram í dag vilji menn gera einhverjar breytingartillögur á því sviði. Þetta er fyrst og fremst léttvæg gagnrýni að mínu mati, en samt má landbúnaðarháskólinn ekki sitja eftir því að hér er verið að tala um að ekki sé gert ráð fyrir formlegu utanumhaldi um búfræði og garðyrkjunám hjá Landbúnaðarháskóla Íslands. Það er vert að skoða sérstaklega í ljósi þess að þetta eru þær tvær mikilvægustu námsbrautirnar varðandi framtíðarsýnina Matvælalandið Ísland. Það mætti alveg stórauka þar inn í, því að verði þær hugmyndir að veruleika að við Íslendingar förum að rækta matjurtir undir gleri í stórum stíl, og þá vísa ég t.d. til hugmynda varðandi garðyrkjuver uppi á Hellisheiði þar sem heita vatnið og koltvísýringurinn verður notaður til tómataframleiðslu, verðum við að sjálfsögðu að hlúa vel að þeim þáttum í landbúnaðarnáminu, þ.e. búfræði og garðyrkjunámi. Virðulegi forseti. Við Íslendingar eigum ótal tækifæri á þessu sviði þannig að að þessu verður að huga. Það kemur líklega í hlut nefndarinnar að taka ákvörðun um hvort gera eigi þessum sviðum hærra undir höfði í frumvarpinu. Ég sit ekki í menntamálanefnd þannig að ég er ekki búin að mynda mér skoðun á því, en ég bendi á að þetta eru tvær öflugustu framtíðarbúgreinar okkar og að þeim verður að hlúa eins og öðru háskólanámi. Virðulegi forseti. Ég lýk hér máli mínu og tel frumvarpið vera mjög til bóta, sérstaklega í ljósi þess að þarna er verið að leggja til að stofna net til þess að samhæfa bæði vinnuafl og fjármagn og auka samráð á milli skólanna þannig að það verði sem minnstir ágallar á því. Því ber að fagna.

Virðulegur forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla. Ég verð eiginlega að viðurkenna, áður en ég fer að ræða formlega um frumvarpið, að þar sem ég hef unnið að skólamálum árum saman og hef síðan orðið vitni að þeim vinnubrögðum sem við viðhöfum í þinginu langar mig aðeins að bera það saman. Það er alveg klárt og kvitt að í þinginu segir að öll mál sem áætlað er að ræða á lokadögum þingsins eiga að koma inn fyrir 1. mars. Hingað koma mál frá ríkisstjórninni löngu eftir tilsettan tíma. Þau er tekin inn með afbrigðum og ætlast til að þeim sé lokið á þessu þingi. Ég veit ekki hvernig það mæltist fyrir í skólum ef nemendum væri ætlað að skila ritgerð, verkefnum eða mæta til prófs á ákveðnum degi, en þeir tækju sér það bessaleyfi að skila þegar þeim hentaði og óskuðu eftir því að kennarinn tæki við verkefnum þegar nemandanum hentaði að skila og að það gilti til einkunna á sama hátt og hjá þeim sem ætíð skilar á réttum tíma. Ástandið hér í þinginu, það ófremdarástand, mundi hvergi nokkurs staðar líðast, ekki á nokkrum öðrum vinnustað. Virðulegur forseti. Mér datt í hug þegar ég settist í forsetastól til að setja þennan fund að kannski hefði verið ágætt að setja fundinn og segja svo einfaldlega: Þessum fundi er slitið. Ekki verður boðað til næsta fundar með dagskrá fyrr en þingmenn hafa komið sér saman um hvernig ljúka eigi þessu þingi. Það sem er að gerast hér og nú er hvorki þinginu, stjórnmálamönnum né öðrum til framdráttar. Þetta er fáránleg vinnustaða sem fólki er boðið upp á og algjörlega ljóst að henni verður einhvern veginn að breyta. Ég ætla nú að snúa mér að frumvarpinu sem er til umræðu. Ég vil í upphafi greina frá því að ég er frekar hlynnt breytingartillögunni eða þeim breytingum á frumvörpunum sem liggja fyrir, eða ekkert frekar, ég er hlynnt þeim. Það hefur löngum verið mín skoðun að allir skólar og allt skólahald eða skólamál eigi að heyra undir mennta- og menningarmálaráðherra. Verið er að færa Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri og Hólaskóla undir opinber lög um háskóla þannig að allir opinberir háskólar á Íslandi búi við sama umhverfi. Þar með falla lög um búnaðarfræðslu, nr. 57/1999, brott og auk þess er svokallað háskólanet lögfest með frumvarpinu. Mig langar að gera að gera háskólanetið aðeins að umtalsefni. Ég held að þegar það var sett á og fjármagn veitt til þess hafi það virkilega verið af hinu góða vegna þess að með því háskólaneti og samstarfsneti er nemendum í háskólum hvar sem er á Íslandi gefið tækifæri til að sækja nám innan annarra háskóla. Það getur falið tvennt í sér: Að nemendur auki við færni sína og þekkingu og að þeir geti flýtt námi sínu ef ekki er boðið upp á öll valfögin innan háskólans sem nemandinn er skráður í. Þar að auki gerir samstarfsnetið eða háskólanetið þá kröfu til háskólanna að þeir samræmi innan sinna vébanda skóladagatöl, kennsluskrár og annað í þeim dúr með einum eða öðrum hætti. Ég held, virðulegur forseti, að í okkar fámenna landi sé slíkt samstarf háskólanna alltaf, og verði alltaf, af hinu góða. Það gefur okkur líka tækifæri til að sameina háskóla. Sú setning, að sameina háskóla, mun alltaf fara fyrir brjóstið á mörgum og margir óttast að missa spón úr aski sínum. Ég bið fólk um að taka það ekki svo að verið sé að tala um að leggja eitt né neitt niður. Ég held hins vegar, og er þeirrar skoðunar, að háskólar geti haft starfsstöðvar vítt og breitt um landið þótt háskólarnir séu tveir eða þrír. Það þýðir ekki að við fellum niður þá háskóla sem er starfandi vítt og breitt um landið en við gætum hins vegar sameinað háskólana á einhvern hátt og þannig aukið fjármagn til stærri skóla og drýgt betur það fjármagn sem fyrir er. Það er ljóst að eins og hlutunum er háttað í dag veitum við samkvæmt OECD mun meiri fjármuni til grunnskólanna en nokkurn tímann til framhaldsskóla og háskóla og það þurfum við að skoða. Ég er hins vegar mjög meðvituð um að þar sem háskólar starfa í byggðarlögum utan höfuðborgarsvæðisins hafa þeir skapað ákveðna festu og sérstöðu og eru byggðarlögunum mikilvægir. Starfsstöðin getur að sjálfsögðu verið áfram þar þótt háskólarnir verði sameinaðir að einu eða öðru leyti. Virðulegur forseti. Það eru kannski ekki tillögur í frumvarpinu um neitt slíkt heldur er verið að færa háskólann á Hvanneyri og Háskólann á Hólum undir lög um opinbera háskóla og þar með leggja niður búnaðarfræðslulögin, nr. 57/1999. Það sem er líka í frumvarpinu og þarf svolítið að skoða er að í báðum landbúnaðarháskólunum, á Hvanneyri og á Hólum, eru reknar starfsmenntabrautir. Ég held að fyrir landbúnaðinn og fyrir landbúnaðarfræðslu sé afar mikilvægt að slíkar starfsmenntabrautir verði reknar áfram, hvort heldur er á sviði hestafræði, garðyrkju, búfræði eða margra annarra greina, og þá verður að gera samning á milli menntamálaráðuneytisins og landbúnaðarháskólanna um þær starfsbrautir eða starfsmenntabrautir á framhaldsskólastigi innan háskólanna. Starfsmenntabrautunum verður að ljúka með gráðu eða prófi sem veitir réttindi til að starfa í þeim greinum sem eru kenndar þarna. Af hverju segi ég það? Vegna þess að ég held að mikilvægt sé að starfsmenntabrautir við þá háskóla verði virtar og virkar af því að við getum ekki beint öllum í langskólanám eða háskólanám. Það er hvorki hagkvæmt né skynsamlegt. Margar styttri brautir sem gefa einstaklingum réttindi til starfa eru ekki síður þjóðhagslega hagkvæmar en langskólanám. Ég legg því áherslu á að þarna verði verulega vel staðið að málum, það mun skipta máli. Það stendur í frumvarpinu sjálfu, að ég held í athugasemdum frá fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins, með leyfi forseta: „Lögin um búnaðarfræðslu gera Landbúnaðarháskólanum að starfrækja búnaðarnáms- og starfsmenntanámsbrautir á framhaldsskólastigi, en námsbrautir þessar nýtast meðal annars sem aðfararnám að háskólanámi.“ Svo mörg voru þau orð. Það mun væntanlega verða áfram þótt sérsamningur verði gerður um starfsmenntabrautirnar þar sem lög um búnaðarfræðslu falla brott. Það stendur líka, virðulegur forseti: „Um þessar námsbrautir verður gert samkomulag þar sem meðal annars verður samið um námsframboð og fjármögnun á grundvelli laga um framhaldsskóla.“ Ég held að mjög mikilvægt sé að hafa það í huga og að líka verði að skoða að slíkar starfsmenntabrautir eru að öllu jöfnu dýrari en almennar bóknámsbrautir. Við megum ekki falla enn einu sinni í þá gryfju að telja okkur ekki hafa fjármagn til að standa við slíkar starfsmenntabrautir. Eins og ég sagði áðan eru þær ekki síður mikilvægar og þjóðhagslega hagkvæmar en háskólarnir og háskólanám. Þess vegna, virðulegur forseti, er ég pínu uggandi yfir setningu frá fjárlagaskrifstofunni. Á bls. 10 í frumvarpinu sjálfu segir, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að umgjörð landbúnaðarháskólanna breytist vegna framangreinds …“ Virðulegur forseti. Það er ljóst. Síðan segir, og það veldur áhyggjum: „… en ekki er gert ráð fyrir auknum útgjöldum vegna þessa, nema e.t.v. vegna búnaðar- og starfsmenntanáms á framhaldsskólastigi.“ Þessar setningar frá fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytis vekja með mér ugg vegna þess að mér finnst strax sleginn sá varnagli að hugsanlega munum við ekki auka fjárframlög. Verði frumvarpið að lögum bið ég þá sem taka við hér að loknum kosningum að hafa það í huga og einnig þjóðhagslega hagkvæmni þess að starfsmenntabrautir nái að styrkjast og festa sig í sessi og ekki sé horft til þess að spara á þeim vettvangi. Ég held að það kunni ekki góðri lukku að stýra. Virðulegur forseti. Svo mörg voru þau orð um starfsmenntabrautir innan landbúnaðarháskólanna eftir að lög um búnaðarfræðslu, nr. 57/1999, falla brott við samþykkt þessa frumvarps. Það er annað atriði sem mig langar að gera athugasemdir við eða velta upp hér. Ég átta mig satt best að segja ekki á 4. gr. þar sem allt í einu eru talin upp þau starfsheiti sem tíðkast við háskóla og þá erum við að tala um latneska orðið universitet. Þar eru prófessorar, dósentar, lektorar og stundakennarar en þeir eru aldrei fastráðnir eins og heitið ber með sér. Í 4. gr. er allt í einu komið starfsheitið sérfræðingur. Hvað er það? Hvers konar starfsheiti við háskóla er sérfræðingur? Hvernig er það að hér stendur, með leyfi forseta: „2. málsl. 1. mgr. 16. gr. laganna orðast svo: Þeir sem bera starfsheitin prófessor, dósent, lektor og sérfræðingur skulu hafa þekkingu og reynslu í samræmi við alþjóðleg viðmið fyrir viðkomandi starfsheiti á þeirra fræðasviði …“ Svo kemur, virðulegur forseti: „… staðfest með áliti dómnefndar eða með doktorsprófi frá viðurkenndum háskóla.“ Það er tvennt sem ég ekki alveg átta mig á, það er orðið sérfræðingur, hvernig sérfræðingur getur verið starfsheiti, og síðan er það orðið eða. Ef þú ætlar að verða prófessor, dósent eða lektor, í það minnsta prófessor, þarf doktorspróf frá viðurkenndum háskóla og álit dómnefndar. Ég er að velta fyrir mér hvort orðið eða geti verið ákveðin prentvilla eða hreinlega hugsanavilla því til þess að fá viðkomandi starfsheiti á fræðasviði þarf aðili sem starfar innan háskólans að vera með doktorspróf og það þarf að vera staðfest með áliti dómnefndar að þrátt fyrir doktorsprófið sé sá aðili hæfastur til að gegna embættinu. Virðulegi forseti. Ég er örlítið uggandi yfir 4. gr. og sérstaklega er ég uggandi yfir orðinu sérfræðingur. Hvers konar starfsheiti er sérfræðingur? Þetta er nýyrði sem verður til af því einstaklingar eru sérfræðingar í hinu og þessu og geta eiginlega orðið sérfræðingar í öllu og titlað sig sem sérfræðing, sérfræðingur í ráðuneytinu til dæmis. En sérfræðingur í hverju? Og við hvað starfar umræddur aðili? Hvaða menntunar hefur hann notið? Ég held að örlítið þurfi að skoða hvort og hvað við eigum við, hvort orðið sérfræðingur eigi heima þarna og hvort ekki þurfi að skoða samtenginguna eða, hvort hún eigi við eða hvort önnur samtenging hafi átt að standa þarna. Í mínum huga er það svo að enginn getur orðið prófessor við háskóla nema hann hafi lokið doktorsprófi og er síðan metinn hæfastur af dómnefnd til að gegna embætti á því fræðasviði sem hans menntun liggur. Það virðist sem við þurfum að skoða það enn frekar. Við erum hins vegar að ræða málið við 2. umr. og það getur hæglega farið inn til nefndar á milli 2. og 3. umr. og 4. gr. þá skoðuð frekar með tilliti til þeirra athugasemda sem falla hér af minni hálfu og féllu líka í gær af hálfu hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar sem og, að mig minnir, hv. þm. Lilju Mósesdóttur. Í frumvarpinu er líka önnur breyting á lögum um opinbera háskóla, nr. 85/2008, sem tengist háskólafundum. Í lögunum segir að allir þeir sem sitja þar skuli kjörnir til tveggja ára. Það hefur hins vegar komið í ljós að þar sem fundirnir eru samráðsvettvangur háskólasamfélagsins og nemendur í háskólum eiga aðkomu að þeim kjósa þeir árlega til félag sinna. Því þætti eðlilegt að stúdentar væru kjörnir til árs í senn miðað við hvernig mál skipast í kosningum þeirra innan háskólans ár hvert. Virðulegur forseti. Frumvarpið mun væntanlega ganga aftur til nefndar að lokinni 2. umr. Ég legg áherslu á að nefndin skoði þá þætti sem hafa verið nefndir, ekki bara af þeirri sem hér stendur heldur einnig af öðrum þingmönnum, og fari frekar yfir þá og sérstaklega 4. gr.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla, nr. 85/2008, um landbúnaðarháskóla og samstarf opinberra háskóla. Meginmarkmiðin eru þau að allir opinberir háskólar búi við sama lagaumhverfi. Lagt er til með frumvarpinu að starfsemi Landbúnaðarháskóla Íslands og Hólaskóla – Háskólans á Hólum verði felld undir lög um opinbera háskóla og að lög um búnaðarfræðslu, nr. 57/1999, falli brott. Þá er jafnframt lagt til að samstarf opinberra háskóla, svonefnt háskólanet, verði lögfest. Ég vil í upphafi koma aðeins inn á það umhverfi sem þessir háskólar starfa í. Það hefur verið viðurkennt af hálfu menntamálaráðuneytisins að þegar þeim var breytt á sínum tíma hafi ekki fylgt það fjármagn sem nauðsynlegt var til þess að þessir skólar gætu sinnt því starfi sem þeim ber samkvæmt lögum. Það er mjög mikilvægt og sérstaklega í ljósi þess að ekki er gert ráð fyrir útgjaldaaukningu vegna samþykktar þessa frumvarps þó að af lestri þess megi skilja að mjög hæpnar forsendur séu til þess að það geti gengið eftir. Reyndar er gert ráð fyrir því í frumvarpinu, svo að því sé haldið til haga, að svokallað samstarfsnet - til þess var veitt tímabundin fjárveiting 2011, tveggja ára tímabundin fjárveiting sem var síðan endurnýjuð við fjárlagagerðina 2013 - muni auka útgjöldin eftir árið 2014 um 50 millj. kr. á ári. Þar ætla ég aðeins að staldra við. Þegar ákveðið var að búa til svokallað samstarfsnet var það lagt upp þannig, og samþykkt hér í þinginu við fjárlagagerð fyrir árið 2011 haustið 2010, að um væri að ræða tveggja ára tímabundið verkefni sem kostaði 300 millj. kr. Mörgum þótti það undarlegt að á sama tíma og verið væri að setja inn í nýtt tímabundið verkefni 300 milljónir væri verið að taka mjög sársaukafullar ákvarðanir um niðurskurð í heilbrigðisþjónustu og gagnvart ellilífeyrisþegum og öryrkjum. Ég spurði töluvert um málið á meðan það var í meðförum fjárlaganefndar og var fullvissaður um - þannig var verkefnið kynnt fyrir nefndinni - að um tímabundið verkefni væri að ræða. Ég vil fá að vitna í röksemdafærslur ráðuneytisins þegar málið var lagt fram í fjárlaganefnd. Þá var það sett fram með hugsanlega sameiningu í huga. Það var grunnhugmyndin að þetta gætu verið fyrstu skrefin í því að skoða mjög rækilega kosti og galla þess að sameina háskólana. Við þekkjum þá umræðu sem hér er, um þá sjö háskóla sem við rekum hér, þ.e. þessa fjóra opinberu og þessa þrjá einkareknu skóla, og þannig var verkefnið kynnt. Við fjárlagagerðina fyrir árið 2013 heldur verkefnið áfram og er þá áfram kynnt sem tveggja ára tímabundið verkefni. Maður staldrar við þessa hluti og veltir fyrir sér undirbúningnum að beiðnum fyrir svona fjárveitingu. Þegar á að fara að auka útgjöldin hjá ríkissjóði um 300 millj. kr. á tveggja ára tímabili, eða 150 millj. kr. á hvoru ári, hlýtur að þurfa að gera þá kröfu, sérstaklega þegar verið er að taka erfiðar ákvarðanir og skera niður á viðkvæmum stöðum á sama tíma - en þá var það gert þannig að verkefnið hefði gengið eitthvað hægar og meiri stofnkostnað hefði þurft og öll þau rök sem því fylgja. Ég hefði hins vegar viljað sjá háskólana sameinaða, hugmyndin var sú og áhersla var lögð á að það yrði skoðað. Eftir að hafa sett í þetta verkefni 300 millj. kr. hefði ég viljað að við værum með í höndunum einhvers konar úttekt á því hvað hefði komið út úr þeirri vinnu, ég hefði viljað að við hefðum í höndunum kosti og galla þess að sameina háskóla. Það höfum við ekki í höndunum. Það kemur ekkert fram í frumvarpinu eða í nefndaráliti meiri hlutans um það hvers vegna svo er ekki. Það hefði verið eðlileg krafa að gera það þannig. Því til viðbótar vil ég vitna beint í upphafið sem er haustið 2010 fyrir fjárlagaárið 2011. Með leyfi virðulegs forseta ætla ég að lesa þetta orðrétt: „Farið er fram á að veitt verði tímabundið 300 millj. kr. framlag sem renni til þessa samstarfs þar af 150 millj. kr. í fjárlögum 2011 og 150 millj. kr. í fjárlögum 2012. Að auki er lagt til að samdráttur í framlögum til opinberu háskólanna verði heldur minni en til þeirra háskóla sem eru reknir af öðrum og hafa einnig umtalsverðar tekjur af skólagjöldum.“ Ég er ekki að segja að fjárveitingin hafi komið inn á fölskum forsendum, en hún stendur að mínu mati á mjög veikum grunni. Þegar farið er fram á fjárveitingar með þessum þætti finnst manni það eðlileg krafa að hlutirnir gangi eftir. Ég var síðan mjög hissa þegar breytingartillögur komu aftur nú í haust. Þá var það nefnilega nokkuð merkilegt, virðulegur forseti, að aftur var sótt um tveggja ára tímabundna fjárveitingu með þeim rökum að halda þurfi verkefninu áfram. Nokkrum vikum seinna kemur lagafrumvarp sem menn hafa væntanlega verið langt komnir með að semja, ef ekki var búið að semja það. Á sama tíma og sótt var um tveggja ára viðbótarfjárveitingu við upphafið var verið að lögfesta verkefnið. Þetta eru mjög sérkennileg vinnubrögð. Á þeim fjórum árum sem talað hefur verið um að verkefnið hafi verið tímabundið hafa farið í það 600 millj. kr. Það fer ekkert á milli mála að þetta var kynnt á þennan hátt og það mjög ítarlega í fjárlaganefnd og ég spurði töluvert út í þetta verkefni. Það var að koma nýtt inn og þess vegna hrökk maður dálítið við að verið væri að setja inn tímabundin verkefni sem kölluðu á mikil fjárútlát þegar verið væri að skera niður í viðkvæmum málaflokkum. Ég las hér yfir ræðu hv. þm. Skúla Helgasonar sem kom inn á þetta þegar verið var að taka þessa ákvörðun haustið 2010 en hv. þingmaður var þá formaður menntamálanefndar. Þá kemur það mjög skýrt fram að skilningur hans og hv. menntamálanefndar, og hv. þingmanna í menntamálanefnd, er á sömu lund og ég hef hér rakið, enda ekki hægt að efast neitt um það. Hv. þm. Skúli Helgason hnykkir á því að til þess að það geti leitt til hagræðingar sé það verkefnið að skoða hvort fara eigi í sameiningar. Það liggur fyrir en um það höfum við ekkert í höndunum, þ.e. hvað hafi komið út úr þeirri vinnu og hvort kostir þess og gallar að sameina háskólana hafi verið skoðaðir. Það veldur manni töluvert miklum áhyggjum að þegar búið er að setja í þetta 600 millj. kr. á þessum erfiðu niðurskurðartímum skuli maður ekki hafa neitt í höndunum um það hvort það hafi verið skoðað eins og hugmyndin var og eins og verkefnið var kynnt. Maður verður að lýsa ákveðnum vonbrigðum með að ekki skuli vera hægt að festa fingur betur á því hvað hafi komið út úr þeirri vinnu. Ég veit ekki hvort þær upplýsingar liggja fyrir í ráðuneytinu, en mjög æskilegt væri að hv. nefnd mundi skoða þetta milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla, og varðar sérstaklega landbúnaðarháskólana og samstarf opinberra háskóla. Ég ætla reyndar í upphafi ræðu minnar, af því við erum að ræða þetta mál á laugardagsmorgni á fyrsta degi eftir að þingstörfum ætti að vera lokið samkvæmt starfsáætlun þingsins, að gera athugasemd við það vinnulag sem hér hefur verið viðhaft síðustu daga og vikur. Ég get þar af leiðandi tekið undir orð hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur um að skynsamlegast væri að gera hlé á þessari umræðu og setjast yfir það hvernig menn ætla að ljúka þingstörfum í lok kjörtímabilsins í aðdraganda kosninga. Hér hefur komið inn hvert stórmálið á fætur öðru frá ráðuneytunum til 1. umr. þrátt fyrir að öllum megi vera ljóst að samkvæmt starfsáætlun hefði þinginu átt að ljúka í gær. Hér ræðum við í 2. umr. mál sem beðið hefur verið eftir og hefði þess vegna getað verið komið inn miklu fyrr. Það hefði verið skynsamlegt að setjast yfir það og ræða miklu betur og að við hefðum haft tíma til að fara almennilega yfir það. Ég kem aðeins inn á það í máli mínu hvar ég tel að við þurfum að taka á í skólakerfinu, þar á meðal í hinu opinbera háskólakerfi. Það sem hér hefur verið að gerast hefur meðal annars komið fram í umsögnum fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Þær hafa verið að lengjast, orðið umfangsmeiri, skilið eftir fleiri spurningar sem ekki hefur verið svarað um hvernig eigi að standa undir kostnaði og hvernig útgjöld einstakra frumvarpa eigi að samrýmast þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að hafa jöfnuð í ríkisfjármálum og að hægt sé að reka ríkiskassann með hagnaði, að minnsta kosti ekki með tapi eins og verið hefur á öllu kjörtímabilinu. Þetta frumvarp er svo sem ekki það versta hvað það varðar. Það eru þó, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar, nokkur útgjöld sem falla til vegna þess og ég kem aðeins inn á það á eftir. Frú forseti. Við höfum á liðnum árum velt því mikið fyrir okkur hér á Íslandi af hverju skólakerfið okkar skilar ekki betri árangri. Þá er ég að tala um allt skólakerfið og hvernig við deilum fjármagni til þess og hvort það fjármagn skili sér með réttum hætti. Við höfum lengt grunnskólann. Við höfum samhæft leikskóla og grunnskóla og við höfum tekið mjög langa umræðu um það hvort rétt sé að stytta framhaldsskólann. Við höfum tekið margra ára umræðu um hversu mikilvægt það er að auka starfsmenntanám, verknám og nám sem byggir á raungreinaþekkingu til þess að standa undir stigvaxandi eftirspurn atvinnulífsins eftir fólki með tækni-, verk- og hönnunarmenntun. Ég verð að segja eins og er, frú forseti, að þótt í þessu frumvarpi sé verið að fjalla um lítinn, afmarkaðan hluta kerfisins, kemur það einmitt inn á þetta atriði.

Hárrétt.

Varðandi starfsmenntanámið, í þessu tilviki búnaðarnám, garðyrkjunám og annað nám er tengist búnaðarfræðslu sem hefur verið rekið bæði á Hvanneyri og á Hólum, virðist manni að þar hafi verið ákveðin samlegðaráhrif, það má til að mynda sjá í umsögn fjárlagaskrifstofunnar um þetta frumvarp. Fjármunir sem veittir hafi verið til háskólastigsins hafi í raun og veru nýst á starfsmenntasviðinu. Ég fullyrði og ég þekki til þess að nemendur sem hafa farið á starfsmenntabraut á Hvanneyri, hafa frekar farið í háskólanám en ella í framhaldinu, kannski einmitt vegna þess að þeir voru á Hvanneyri í tengslum við háskólamenntun. Í umsögn fjárlagaskrifstofunnar stendur að ekki sé komin nein áætlun um það frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu hvernig eigi að standa við starfsmenntanámið sem verður væntanlega dýrara en það hefur verið í dag, ef það stendur sjálfstætt. Ég set því hér fram, virðulegi forseti, efasemdir um að það sé örugglega rétt og skynsamlegt að aðskilja að fullu háskólanám og starfsmenntanám í framhaldsskólum. Það hefur verið gríðarlegt brottfall úr framhaldsskólum og síðustu ár hefur verið vaxandi atvinnuleysi meðal ungs fólks. Til að koma fólkinu aftur inn í skólakerfið höfum við verið að nýta bæði starfsmenntabrautir og frumgreinabrautir sem eru í raun og veru ekkert annað en framhaldsskólabrautir, bæði við Háskólann á Bifröst, Háskólann á Akureyri, Keili og fleira í þeim dúr. Við erum sem sagt með þetta á talsvert gráu svæði í dag. Mér finnst að þetta frumvarp taki ekki algjörlega á þessu. Ég er heldur ekki viss um að sú leið sem við höfum verið að fara sé rétt. Ég ætla reyndar að halda því fram að eitt af því besta sem ríkisstjórnin hefur þó gert á þessu kjörtímabili er hvernig hún hefur staðið að því að koma ungu fólki, atvinnulausu fólki, fólki sem var dottið út úr skólakerfinu, aftur í nám. Ég held að margt hafi verið vel gert þar, svo ég hrósi nú hæstv. ríkisstjórn svona einu sinni úr ræðustól hér í lok kjörtímabilsins. Ég hef reyndar gert það áður hvað þetta snertir. Ég held að þessi umræða sé ekki tæmd. Þess vegna hefði þetta frumvarp þurft að koma fyrr fram, þurft að fá meiri tíma og umfjöllun í nefndinni með víðtækari skírskotun til skólakerfisins í heild sinni, hvort við séum að ná því fram sem við viljum, nýta sem best þá fjármuni sem við setjum í skólakerfið og ætlumst til að komi út úr því. Ég held að tengsl atvinnulífsins við skólakerfið séu nauðsynleg. Ég veit að þeir sem óttast það hafa tekið dæmi um tengsl ákveðinna greina atvinnulífsins inn í háskólakerfið og hafa haldið því fram að þau séu orðin mjög óeðlileg. Ég held að við verðum að þora að taka þá umræðu og ræða í botn. Háskólar sinna vissulega grunnnámi og grunnrannsóknum sem hafa hugsanlega ekkert hagnýtt gildi, að minnsta kosti ekki á þeim tímapunkti þegar þær grunnrannsóknir fara fram. Það er eitt af því sem gerir háskólanám og rannsóknir á háskólastigi svo áhugaverðar. Það veit enginn til hvaða hagnýtu verkefna slíkar grunnrannsóknir leiða nákvæmlega. Það mega ekki eingöngu vera hagnýtar rannsóknir með beinum tengslum við atvinnulífið. Við þurfum að hafa hvort tveggja, en þetta þarf líka að fjármagna. Það þurfa líka að vera þau tengsl til staðar að atvinnulífið viti hvað er að gerast á háskólastiginu svo það geti nýtt sér þá þekkingu sem þar er að verða til. Ég ætla að nefna eitt dæmi í þessu samhengi. Nú eru tvö íslensk fyrirtæki að hefja olíuleit á Drekasvæðinu. Mér vitanlega sinnir enginn háskóli á Íslandi því verkefni á nokkurn hátt. Þá er ég ekki að tala um hvort við finnum olíu eða ekki heldur því verkefni í sjálfu sér að olíuleit er hafin á Drekasvæðinu, fyrst á Íslandshlutanum, væntanlega í framhaldinu á hluta Norðmanna, síðan á Jan Mayen-svæðinu og austan við Grænland og reyndar vestan við Grænland líka. Ísland liggur þannig landfræðilega að þetta gæti orðið mjög áhugaverð atvinnugrein á Íslandi, þ.e. þekkingin í kringum olíuleit, þjónustan við olíuleit, djúpboranir og allt sem þessu fylgir. Þarna er gríðarlegt verk að vinna og hægt að byggja upp miklar atvinnugreinar. Það hefur ekkert með það að gera hvort olía finnist einhvern tímann. Það skapast þekking á umhverfissviði og víðtækari þekking á borunum en við höfum í dag vegna jarðvarmavirkjana. Ég held að það sé mjög aðkallandi að háskólarnir á Íslandi setji af stað starfsbrautir, sérbrautir og sérnám er varðar olíuleit og hugsanlega olíuvinnslu, en sérstaklega olíuleit. Ég nefni í því samhengi að Færeyingar hafa núna um tíu ára skeið leitað eftir olíu. Þeir hafa borað einar átta holur og enga fundið, en þar er þjónustan við olíuleitariðnaðinn og þekkingin í kringum hann orðin önnur stærsta atvinnugrein Færeyinga. Ég held að hér sé verk að vinna. Þarna eru augljós tengsl atvinnulífs við háskólann. Ég ætla að nefna annað sem vissulega hefur töluvert verið rætt og að nokkru leyti get ég tekið undir það að í svo litlu landi sé hálfgalið að hafa sjö háskóla. Menn hafa leitað eftir samlegðaráhrifum, annars vegar af sameiningu og hins vegar samvinnu. Þess vegna tek ég mjög undir þau áform í þessu frumvarpi um að lögfesta samstarfsnet opinberra háskóla. Það kostar einhverja peninga samkvæmt mati fjárlagaskrifstofunnar, ekki stórkostlega, en engu að síður einhverja. Ég held að þetta sé mjög skynsamlegt skref. Það kemur reyndar fram í umsögn fjárlagaskrifstofunnar að þeir efast um að nægileg hagræðing felist í þessu og benda á skýrslu vísinda- og tækniráðs um að veikleikar háskólastigsins felist í of mörgum og fámennum háskólum. Að mati ráðuneytisins liggur ekki fyrir með nægilega skýrum hætti hvernig samstarfsnet opinberu háskólanna muni nýtast til að ná sambærilegri hagræðingu og hlytist af fækkun háskóla, sérstaklega í ljósi mikils tilkostnaðar við innleiðingu og rekstur samstarfsnetsins að mati fjárlagaskrifstofunnar. Hér ætla ég þó að segja það að uppbygging háskóla á landsbyggðinni skiptir gríðarlega miklu máli. Ég nefni sérstaklega þau gríðarlegu áhrif sem Háskólinn á Akureyri hefur haft á því svæði. Þessi uppbygging skiptir ekki bara máli í byggðalegu tilliti, ef menn eru eingöngu að velta fyrir sér að setja upp háskóla til að halda uppi byggð, heldur einnig vegna þeirrar staðreyndar að mjög víða á landinu er framboð á menntun of fábrotið. Menntunarstigið er þar af leiðandi enn fábrotnara og það hefur síðan ekki batnað við það að við höfum í 150 ár aðeins haft eina byggðastefnu í landinu; að færa allar stofnanir ríkisins á einn stað, á höfuðborgarsvæðið og byggja Reykjavík upp sem höfuðborg. Það hefur þýtt að höfuðborgarsvæðið hefur sogað til sín allt háskólamenntað fólk. Það eru engin slík störf úti á landsbyggðinni. Þannig er þetta ef við lítum í baksýnisspegilinn. Þessu hefur verið reynt að snúa við á liðnum árum því að menn hafa gert sér ljóst að besta byggðastefnan, besta leiðin til að byggja upp öflugt samfélag í byggðunum er að hafa eins fjölbreytt atvinnulíf þar og hægt er, þar á meðal störf fyrir háskólamenntað fólki. Því hafa Háskólinn á Akureyri og síðan Hólaskóli, Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri og Háskólinn á Bifröst haft gríðarleg áhrif hvað þetta varðar. Það er staðreynd að í þessa skóla hefur frekar leitað fólk annaðhvort af landsbyggðinni eða fólk sem getur betur hugsað sér að búa á landsbyggðinni. Þetta er nákvæmlega sama reynsla og á Norðurlöndunum. Í Danmörku er til að mynda mjög öflugur háskóli sem hefur ævinlega verið rekinn í Árósum og reyndar í Óðinsvéum líka. Þar hafa menn eins og hér verið að sameina háskóla. Sjálfur var ég í landbúnaðar- og dýralæknaháskólanum í Kaupmannahöfn sem er búið að sameina við Kaupmannahafnarháskóla. Sá skóli er með starfsstöðvar víða um Danmörku vegna þess að nám í landbúnaðarfræðum og dýralækningum krefst mikils landrýmis, krefst þess að hafa skepnuhald, á nákvæmlega sama hátt og gerist hér með búnaðarskólana, bæði á Hólum og Hvanneyri. Ef við snúum okkur að garðyrkjunámi þarf það auðvitað helst að vera á svæði þar sem garðyrkjan er. Mér finnst það ágalli á frumvarpinu að ekki sé tryggt með skýrari hætti og ekki sé fjallað nánar um það hvernig megi tryggja það að tilraunastöðin sem rekin er á vegum Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri að Reykjum í Ölfusi þar sem garðyrkjan hefur komið að því að byggja upp öfluga ræktunarstöð, rannsóknarstöð með tilheyrandi dýrum búnaði, haldi áfram því að þar er starfsemi. Hún dregur að sér fólk sem hefur áhuga á því að mennta sig. Slík starfsemi hækkar menntunarstig viðkomandi svæðis og eykur líkurnar á því að fólk sem vinnur í greininni eða hefur áhuga á henni mennti sig í þessum fræðum. Það mundi ef til vill ekki treysta sér til þess ef það þyrfti að fara um lengri veg og minni möguleiki væri á að halda vinnu sinni á sama tíma. 
             Þessa þætti, frú forseti, þarf alla að skoða. Ég er frekar jákvæður gagnvart frumvarpinu en tel að það hefði þurft miklu meiri vinnu og það hefði kannski verið rétt að velta einnig fyrir sér þeim áttum sem ég hef nefnt. Ég ætla að nefna Suðurland. Þar var stofnað fyrir nokkrum árum svokallað Háskólafélag Suðurlands. Sveitarfélögin komu að stofnun þess, ég þekki það þar sem ég var þá starfandi á sveitarfélagastiginu. Það mætti líka nefna Fræðslunet Suðurlands í þessu sambandi. Menn sem höfðu áhuga á því að auka menntunarstig svæðisins gerðu sér grein fyrir því að þetta snerist ekki um að stofna enn einn háskólann heldur stofnuðu menn háskólafélag með það fyrir augum að nýta sérþekkingu svæðisins, þau sóknarfæri sem lægju í tækifærunum á svæðinu. Það er augljóst að mínu mati og margra annarra að þar sé matvælafræði augljós kostur, það væri mjög auðvelt að byggja upp þekkingu á matvælum á þessu svæði. Á starfsmenntasviðinu skortir til dæmis nemendur í kjötiðn, í slátrun og fleiri þætti er varðar þá vinnslu. Ég veit af áhuga fyrirtækja á Suðurlandi á að taka nemendur sem til að mynda eru í Fjölbrautaskóla Suðurlands í slíkt starfsmenntanám. Það væri hægt að tengja þetta einnig við Háskólafélagið þannig að þeir, sem best gengi og hefðu áhuga á meiri menntun, vildu útvíkka og dýpka menntun sína, gætu haldið áfram þá leið í háskóla. Eftir að hafa fengið starfsmenntanám með tengslum atvinnulífs og framhaldsskóla og háskóla væru meiri líkur til að þeir gætu haldið áfram í háskólanám á sínu svæði með fjarnámi og með möguleika á að nýta aðstæðurnar í fyrirtækjunum á viðkomandi svæði. Ég held að ef við veltum þessu fyrir okkur út frá miklu víðari sjónarhól sjáum við miklu betri tækifæri. Við munum sjá þeim opinberu fjármunum sem við setjum í menntakerfið betur varið. Ég held að við munum sjá menntunarstigið aukast, þekkinguna aukast og þannig munu skapast nýsköpunartækifæri í atvinnulífinu sem virkilega er þörf á og ekki síst framleiðniaukning. Þarna komi undirstaðan að því, hún spretti upp af aukinni menntun og þekkingu á þeim stöðum sem við störfum á. Frú forseti. Ég er bráðlega kominn að endimörkum ræðu minnar. Það eru nokkur áhugaverð atriði í þessu frumvarpi, til að mynda í 5. gr. Meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar leggur reyndar fram breytingartillögu við þá grein, þar er lítils háttar tæknibreyting sýnist mér. Í þeirri grein er fjallað um að heimilt verði að setja á laggirnar og innheimta svokallað umsýslu- og afgreiðslugjald umsókna nemenda með ríkisfang utan Evrópska efnahagssvæðisins, EES, að undanskildum Færeyjum og Grænlandi. Ég held að það sé mjög skynsamlegt. Ég held að það sé afar skynsamlegt af okkur Íslendingum að auka samstarf á vestnorræna sviðinu á öllum sviðum, ekki síst á sviði menntamála, heilbrigðismála og umhverfismála og einnig öryggis- og björgunarmála. Í þessum tveimur nágrannaríkjum okkar búa um rúmlega 50 þús. manns. Ég held að margt mundi styrkja okkar þjónustu og opinberan rekstur ef við í samvinnu við þessar þjóðir mundum auka samstarfið á þessum sviðum og tækjum jafnvel að okkur ákveðna þætti. Ég fagna því þessu. Það vakti athygli mína að í athugasemdum við 5. gr. frumvarpsins er fjallað um ástæðuna fyrir því að veita þessa heimild fyrir umsýslugjaldi. Á árinu 2011 fékk Háskóli Íslands um 800 umsóknir frá Nígeríu, 200 frá Kamerún og álíka margar frá Pakistan, Íran, Írak og fleiri löndum utan EES. Þetta hafi leitt af sér mikla vinnu við að fara yfir umsóknirnar sem flestar voru ófullnægjandi. Þess vegna er hér lagt til að setja á þetta gjald, væntanlega til að fæla frá. Þetta hafa vinir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar til að spyrja hann um það sem fram kemur í umsögn frá fjárlagaskrifstofunni. Þar er reiknað með að frekari kvaðir um fjárútlát verði settar gagnvart því námi sem hér um ræðir. Samt er ekki gert ráð fyrir því í útgjaldaaukningu vegna frumvarpsins. Getur hv. þingmaður tekið undir þau sjónarmið að skoða þurfi málið mjög vandlega milli 2. og 3. umr.? Fram kemur í frumvarpinu að starfsmenntanámið, sem ekki hefur verið metið inn í reiknilíkanið, muni kosta ákveðna peninga en samt er ekki gert ráð fyrir neinum fjárútlátum vegna þessa í rekstri skólanna. Það er sérstaklega skrýtið í ljósi þess að frá því að skólunum var breytt hefur verið viðurkennt af hálfu menntamálaráðuneytisins að í raun komi ekki nægilegt fjármagn til skólanna miðað við þær skyldur sem þeir verða að uppfylla samkvæmt lögum. Þá hafa forsvarsmenn skólanna staðið frammi fyrir því hvort þeir geti farið að þeim lögum sem þeim ber hvað varðar kennsluskyldu og annað vegna þess að fjármagnið vantar. Ég hef töluverðar áhyggjur af því vegna þess að þessum skólum hefur gengið mjög erfiðlega að halda sig innan fjárlaga og í raun afleitlega. Það hefur verið viðurkennt en samt hefur aldrei verið gripið til þess að leiðrétta stöðu þessara skóla og láta þá fá þá fjármuni sem þarf klárlega til þess að reka þá. Við vitum hversu gríðarlega mikilvægir báðir þessir skólar eru, Hólaskóli – Háskólinn á Hólum og Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort þetta gæti ekki hugsanlega aukið á vandamál viðkomandi skóla, 

Virðulegi forseti. Ég þakka áhugavert andsvar. Við þekkjum málið, ég og hv. þingmaður, sem hefur bæði Hólaskóla og Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri í sínu kjördæmi. Ég hef fengið erindi frá meðlimum í háskólaráðum, rektorum eða öðrum stjórnvöldum þessara skóla einmitt varðandi það að starfsnámið hafi ekki verið sett inn í reiknilíkanið og að fjárframlög hafi verið allt of lág, það hefur verið viðurkennt en það hefur enginn gert neitt í því. Menn hafa fengið það á tilfinninguna að skólarnir hafi verið sveltir vísvitandi í ákveðnum tilgangi. Við erum auðvitað búin að vera í erfiðu efnahagsumhverfi og allt það en forsvarsmönnum þessara skóla hefur fundist að stundum hafi verið gengið lengra gagnvart þeim til þess að svelta þá - ég vil ekki segja hlýðni eða eitthvað slíkt en til einhvers, ef til vill til þess að þeir yrðu sameinaðir öðrum skólum eða eitthvað þess háttar. Mér finnst tvennt mjög áhugavert við umsögn fjárlagaskrifstofunnar; annars vegar að bent sé á að starfsmenntanámið muni væntanlega þýða aukin útgjöld. Þar með er viðurkennt að kannski hafi verið einhver samlegðaráhrif þarna á milli sem við rjúfum hér með. Hins vegar óttast ég, og ég tek undir það með hv. þingmanni, að þegar ekki er síðan gerð nein tilraun, hvorki af mennta- og menningarmálaráðuneytinu né af fjárlagaskrifstofunni, til að meta kostnaðinn eða leggja til hvernig koma eigi til móts við viðkomandi skóla, að vandinn sem verið hefur verði ekki minni heldur vaxi og verði skilinn eftir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég heyri að við deilum áhyggjum vegna þessara hluta hér, að ekki sé búið að taka starfsmenntanámið inn í reiknilíkanið. Síðan er ekki gert ráð fyrir beinum útgjöldum sem snúa að þeirri breytingu. Reyndar er gert ráð fyrir 50 millj. kr. útgjaldaauka eftir árið 2014 sem kemur að svokölluðu samstarfsneti. Ég vil spyrja hv. þingmann um skoðun hans á því sem ég tók fyrir í ræðu áðan. Þar velti ég upp spurningum varðandi það að þegar sótt var um fjárveitingu við fjárlagagerðina 2011, eins og var gert í árslok 2010, var sótt um tveggja ára tímabundna fjárveitingu upp á 300 millj. kr. til þess að þróa samstarfsverkefnið með ákveðna hluti í huga, þ.e. að skoða mjög rækilega og útfæra hvort hægt væri að sameina skólana og hagræða í rekstri o.s.frv. Síðan kemur beiðnin aftur inn núna fyrir fjárlagagerðina 2013, þá er aftur haldið áfram með tveggja ára tímabundna fjárveitingu, 600 millj. kr. til að þróa samstarfsnetið. Maður hefur ekki forsendur til þess að meta hverju það hefur skilað því að það er ekki neitt um það í þessu frumvarpi. Reyndar kemur þar fram að gert er ráð fyrir því að árlega muni fjárútlát vegna verkefnisins verða 50 millj. kr. Hver er skoðun hv. þingmanns á því þegar verið er að koma með inn svona beiðnir, þ.e. um tímabundnar fjárveitingar sem verða síðan fastar? Ég held því ekki fram að verið sé að lauma þessu inn í frumvarpið með tæknilegum fólskubrögðum, eða hvaða orð maður notar yfir það, heldur að það þurfi að vera miklu sterkari grunnur undir verkefninu. Það þarf vera miklu skýrara en það virðist vera. Það er auðvitað óþolandi að fara í tveggja ára tímabundið verkefni sem verður svo að fjögurra ára verkefni og síðan er það komið varanlega inn í lögin núna, sem 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það að oft hafa verkefni sem menn setja á laggirnar tímabundið þá tilhneigingu að verða fastur liður í fjárlögum. Þannig aukast útgjöld ríkisins óhjákvæmilega vegna þess að menn vilja setja af stað eitthvert áhugavert verkefni tímabundið. Sagt er að það eigi standa undir sér og svo gerir það það ekki en þá er það einhvern veginn komið í ákveðið ferli. Engu að síður er fjallað um það í umsögn fjárlagaskrifstofunnar að hluti af þeim fjármunum sem farið hafa til háskólanetsins séu stofnkostnaður, innleiðing á þráðlausum netbúnaði, samstarfssamningur um stoðþjónustukaup, innleiðing á hugbúnaði og fjarfundarbúnaður, sem eru stórar upphæðir, 31 milljón, og annað í þeim dúr, og síðan eitthvert kynningarefni og sitthvað fleira sem snýr að því að breyta umhverfi háskólanna til þess að þeir geti átt samstarf sín á milli. Ég get með sama hætti sett spurningarmerki við það af hverju beðið er um sömu fjárhæð áfram. Ef kerfið er komið á þá kostar örugglega einhverja fjármuni að reka það. Kostirnir við kerfið finnast mér vera augljósir, þ.e. að nemendur geti farið á milli háskólanna og sótt áhugaverða kúrsa og jafnvel útskrifast að lokum frá háskólanetinu frekar en frá einstökum stofnunum. Vissulega þurfa einhverjir að verða læknar og lögfræðingar, en það er orðið algengara að menn séu með fjölþættari menntun áður en þeir fara út í atvinnulífið. Atvinnulífið kallar á það. Ég held því að menn séu að reyna að setja þetta upp og háskólanetið er að mínu mati jákvætt gagnvart því. En auðvitað verðum við alltaf að ganga varlega um ríkiskassann og ekki hleypa neinum 

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla. Þar eru lagðar til breytingu á lögum um opinbera háskóla þannig að þau lög verði samræmd á milli skóla. Þá er einnig lagt til að lög um búnaðarfræðslu falli brott sem og að samstarf opinberra háskóla verði lögfest með svokölluðu háskólaneti sem ég tel mikið framfaraskref. Við erum því að ræða ansi vítt um málefni háskólanna í landinu. Það er mjög mikilvæg umræða að heyra hvaða framtíðarsýn menn og flokkar hafa hvað varðar háskólamenntun í landinu og hvað varðar menntamálin heildstætt. Umræðan hefur þróast á þann hátt að menn hafa lagt ýmislegt út frá þessu máli sem eðlilegt er. Fyrst af öllu vil ég aðeins ræða um háskólanetið og samstarf háskóla. Heilmikill slagur var tekinn um það á níunda áratug síðustu aldar að setja á fót sjálfstæðan háskóla á Akureyri. Það var ein stærsta byggðaaðgerð seinni tíma að setja Háskólann á Akureyri á fót en hann hefur skilað af sér þúsundum háskólamenntaðra einstaklinga, hefur veitt fólki vítt og breitt um landið tækifæri til að mennta sig á háskólastigi í sinni heimabyggð í gegnum nútímatækni. Fólk hefur þá ekki þurft að flytjast að heiman heldur hefur getað stundað fjarnám vítt og breitt um landið sem hefur skilað miklu fyrir viðkomandi byggðarlög. Háskólinn á Akureyri er trúlega best heppnaða dæmi um byggðaaðgerð hér á landi og hefur vafalaust skilað okkur gríðarlegum árangri í byggðamálum þar sem gera má mun betur. Þess vegna hef ég meðal annars ítrekað á þeim tíu árum sem ég hef setið hér á Alþingi lagt fram fyrirspurnir til menntamálaráðherra, sem hafa verið nokkrir á umræddu tímabili, um sjálfstæði Háskólans á Akureyri. Það hefur verið umræða öðru hvoru, hún hefur skotið upp kollinum, um að sameina háskóla hér á landi og fella þá Háskólann á Akureyri undir Háskóla Íslands. Framsóknarflokkurinn, og ég þar með talinn, hefur lagst hart gegn slíkum hugmyndum vegna þess að reynslan hefur kennt okkur að þegar verið er að draga saman í opinberum framlögum til stofnana á suðvesturhorni landsins, stofnana sem eru með útstöðvar vítt og breitt um landið, er niðurskurðarhnífnum yfirleitt beitt fyrst á þær starfsstöðvar sem eru fjærst höfuðstöðvunum og við höfum mörg dæmi um slíkt. Ætli menn sér að flytja Háskólann á Akureyri undir Háskóla Íslands yrði þróunin einfaldlega sú, að minnsta kosti væri hætt við því, að niðurskurðarhnífnum yrði fyrst beitt gagnvart þjónustunni fyrir norðan, gagnvart þjónustunni á landsbyggðinni, en ég tel að slíkt eigum við að forðast. Sjálfstæði Háskólans á Akureyri er því gríðarlega mikilvægt. Það hefur líka sýnt sig að Háskólinn á Akureyri hefur útskrifað gríðarlega mikið af mjög hæfu fólki, ekki síst hjúkrunarfræðingum. Kannanir hafa sýnt að þeir nemar sem ljúka námi frá Háskólanum á Akureyri eru mun líklegri til að staðsetja sig í framtíðinni á landsbyggðinni. Það er það sem landsbyggðina hefur skort á undangengnum árum og mun þarfnast á komandi árum, þ.e. að háskólamenntað fólk setjist þar að í auknum mæli. Ég átti á dögunum fund, ásamt öðrum oddvitum flokka sem sæti eiga á Alþingi fyrir Norðausturkjördæmi, með bæjarstjóranum á Akureyri og fulltrúum Fjórðungssjúkrahússins þar. Þar var rætt á mjög víðum grunni um málefni sjúkrahússins og það tengist starfsemi Háskólans á Akureyri. Þar kom fram hversu gríðarlega mikilvægt það er að menn geti stundað nám, til að mynda í hjúkrun, við Háskólann á Akureyri. Það hefur sýnt sig að þeir einstaklingar sem stunda nám við þann háskóla eru mun líklegri til að sinna heilbrigðisþjónustu á Akureyri þegar fram líða stundir. Þá veltir maður fyrir sér læknisfræðinni, þ.e. hvort ekki megi fara að stunda nútímalegri kennslu á því sviði, þ.e. að opna á fjarnám, alla vega í ákveðnum fögum, í læknisfræði við Háskólann á Akureyri. Það hefur komið fram og það er áhyggjuefni að á næstu árum verður mun erfiðara að manna heilbrigðisþjónustu í landinu og ekki síst á landsbyggðinni. Margir læknar á landsbyggðinni eru komnir á efri ár og stutt í að þeir ljúki störfum. Það verður að hafa það til hliðsjónar að búseta, þar sem menn stunda nám, skiptir gríðarlega miklu máli til framtíðar litið, þegar menn ákveða síðar hvar þeir vilja búa. Margir hafa til dæmis kynnst því á Akureyri, fólk sem stundar þar nám í heilbrigðisfræðum, að það felast mikil lífsgæði í því að búa í Eyjafirði á Akureyri eða jafnvel inni í Eyjafjarðarsveit eða á Dalvík og stunda sína vinnu þar, það svæði hefur upp á svo margt að bjóða. Það er einfaldlega þannig að á þessum árum eftir að framhaldsskólanum lýkur, á aldrinum 20–25 ára, þegar fólk er jafnvel að setja á stofn fjölskyldu, þá skiptir máli hvar menn stunda nám. Í tilfelli Háskólans á Akureyri hefur það sýnt sig að fólk festir rætur í viðkomandi sveitarfélögum, hvort sem það fer þá að stunda nám sitt á Akureyri eða í gegnum fjarnámið vítt og breitt um landið. Ég legg því mikla áherslu á að menn standi vörð um Háskólann á Akureyri og efli hann til lengri tíma litið. Ég tel að engin byggðaaðgerð hafi verið jafnmarkviss og uppbygging Háskólans á Akureyri. Það sama má segja um landbúnaðarháskólana sem þarf að efla til mikilla muna Þegar við ræðum um háskólastigið og hvernig það hefur sinnt þörfum atvinnulífsins þá hefur komið fram að nokkuð hefur skort á það að íslenskir háskólar hafi náð að sinna þörfum íslensks atvinnulífs. Það er eitthvað sem ný ríkisstjórn þarf að beita sér fyrir að breyta. Við þurfum að efla nám sem tengist hugverkaiðnaði, tengist fyrirtækjum eins og CCP, Marel og Actavis. Þessi fyrirtæki kalla á mikið af mjög menntuðu starfsfólki. Við í Framsóknarflokknum unnum skýrslu - sett var á fót sérstök atvinnumálanefnd Framsóknarflokksins sem fór yfir tækifæri Íslands og íslensks atvinnulífs í náinni framtíð - og í henni kom fram að við eigum gríðarlega mikil tækifæri. Eftir að þessi starfshópur flokksins, sem ég veitti forstöðu, hafði rætt við fjöldann allan af aðilum í menntakerfinu og í atvinnulífinu kom í ljós að íslenska menntakerfið hefur ekki verið nægilega skilvirkt þegar kemur að þörfum rísandi fyrirtækja, eins og þeirra sem ég nefndi áðan; Actavis, Marel, CCP, fyrir háskólamenntað fólk sem mundi starfa innan þeirra. Í einni af fjölmörgum tillögum sem Framsóknarflokkurinn samþykkti og birti í skýrslu sem heitir Ísland í vonanna birtu , í kafla 3 um vinnumarkaðsaðgerðir, segir, með leyfi forseta: „Mikil fjárfesting í menntakerfinu hér á landi síðustu árin á að geta veitt atvinnulausum tækifæri til náms við sitt hæfi ef rétt er að málum staðið. Eftir að hafa skoðað leiðir sem aðrar þjóðir hafa fetað í kjölfar efnahagserfiðleika þá er einkum horft til reynslu Finna. Í byrjun tíunda áratugar tuttugustu aldar jókst atvinnuleysi gífurlega í Finnlandi í kjölfar hruns Sovétríkjanna. Við því var brugðist á árunum 1995–1999 af hendi stjórnvalda með því að leggja áherslu á aukna menntun og þjálfun atvinnulausra í tæknigreinum. Áætlunin gerði ráð fyrir að heildaratvinnuleysi í Finnlandi á þessum árum minnkaði um helming og að verulega mundi draga úr langtímaatvinnuleysi og atvinnuleysi ungs fólks. Framboð námsúrræða var aukið miðað við þarfir vinnumarkaðarins á þeim tíma. Þetta hefur leitt til mikillar sóknar Finna í tæknigreinum.“ Í skýrslu nefndarinnar segir um markmið, með leyfi forseta: „Raunhæft er að setja sem markmið að á árinu 2012 muni 2.000 einstaklingar, til viðbótar þeim 1.500 vinnumarkaðsúrræðum sem eru til staðar í dag, vera komnir í nám á framhalds- og háskólastigi eða í starfstengt nám í tæknigreinum og skapandi greinum. Þróa þarf þessa námsleið í góðri samvinnu stjórnvalda og atvinnulífsins. Afar brýnt er að fjölga þjálfunartækifærum fyrir atvinnulausa inni í fyrirtækjunum. Mikilvægt er að atvinnuleysisbætur fylgi einstaklingum er fara í starfsþjálfun til fyrirtækja og að atvinnurekandi bæti við fjármagni þannig að launin verði yfir lágmarkslaunum. Er þetta þá hvatning fyrir atvinnurekendur til að taka þátt í átakinu og fyrir einstaklinginn til að sækjast eftir því að komast í slík starfsúrræði.“ Í þessum tillögum var sérstaklega horft til hinna skapandi greina og þeirrar staðreyndar að háskólastigið hefur á undanförnum árum ekki náð að sinna þörfum fyrirtækja í leikjaiðnaði, í líftækni, í hönnun, í fata- og listiðnaði, í heilbrigðistækni, í orku- og umhverfistækni, í tónlistar-, kvikmynda- og afþreyingariðnaði, í véla- og rafeindatækni og fleira mætti nefna. Þetta eru tækifæri sem bíða nýrrar ríkisstjórnar, þ.e. að virkja þann kraft sem getur búið í íslensku menntakerfi í þágu atvinnulífsins með það að markmiði að draga úr atvinnuleysi hér á landi. Talandi um hugverkaiðnaðinn, sem hefur verið sá geiri atvinnulífsins sem hefur vaxið hvað mest á undangengnum árum, þá er mjög mikilvægt að stjórnvöld hafi skilning á þörfum þessa ört vaxandi atvinnulífs. Ég hef áður nefnt CCP, Marel, Össur og Actavis. Það er ekkert sjálfgefið að þessi fyrirtæki séu með svo umfangsmikla starfsemi hér á landi. Við getum líka nefnt Latabæ, Bláa lónið og fleira í því samhengi. Ef menntakerfið sinnir ekki þörfum þessa ört vaxandi fyrirtækjaklasa er hætt við því að fyrirtækin sjái hagsmunum sínum betur borgið með því að færa starfsemi sína úr landi. Eftir að hafa skoðað starfsumhverfi þessara fyrirtækja, hvernig menntakerfið hefur staðið að þjónustu sinni við að útskrifa hæft starfsfólk fyrir þau, en ekki síst eftir að hafa horft á starfsumhverfi hinna skapandi greina almennt og þessara ört stækkandi fyrirtækja, hefur komið í ljós að við erum til að mynda langt á eftir Kanadamönnum þegar kemur að því að hafa hagstætt skattumhverfi fyrir þessi glæsilegu fyrirtæki sem veita mörgu ungu og vel menntuðu fólki hér á landi atvinnu. Við verðum einfaldlega, og það er lagt til í þessari skýrslu, að bregðast við því með því að bjóða upp á hagstæðara skattumhverfi. Í tillögum Framsóknarflokksins er meðal annars lagt til að stuðningi við nýsköpun verði breytt á þann veg að veittur verði afsláttur á staðgreiðslu skatta. Þessu höfum við því miður ekki náð fram hér í þinginu enda erum við í minni hluta og ríkisstjórnin hefur ekki viljað taka tillögur okkar í atvinnu- og menntamálum til afgreiðslu. Einnig leggjum við til að erlendir sérfræðingar sem starfa í tölvuleikjaframleiðslu hjá íslenskum fyrirtækjum fái tveggja ára skattfrelsi. Þetta leggjum við til vegna þess að komið hefur í ljós gríðarlega mikil þörf, og miklir erfiðleikar hjá fyrirtæki eins og CCP, fyrir að fá mjög færa sérfræðinga á því sviði hingað til lands til að starfa hjá fyrirtækinu. Af hverju er ég að nefna það hér? Ég nefni það hér vegna þess að í áliti meiri hluta nefndarinnar er því velt upp hvernig við getum skapað aukna viðveru menntafólks á Íslandi eftir útskrift til að koma í veg fyrir að það flytji úr landi. Við höfum því miður séð það í kjölfar hrunsins að margt af okkar menntaðasta fólki hefur leitað úr landi. Í álitinu segir meðal annars, með leyfi forseta: „Var lagt til við nefndina að allur beinn kostnaður sem hlytist af námi Íslendinga hérlendis og erlendis yrði gerður frádráttarbær frá tekjuskattsstofni, í tvö til þrjú framtalsár eftir námslok. Var þeim sjónarmiðum komið á framfæri að með því að gera vissa kostnaðarliði í námi stúdenta frádráttarbæra frá skattstofni mundi hið opinbera og skattkerfið stuðla að því að námsmenn skili sér á íslenskan vinnumarkað að námi loknu. Skattafslátturinn mundi laða sérfræðimenntaða Íslendinga aftur til landsins. Þá var nefndinni kynnt að svipað kerfi væri þegar til staðar, til dæmis í Bandaríkjunum, Ástralíu, Þýskalandi og Nýja-Sjálandi.“ Mér finnst vert í framhaldinu að menn skoði þessar leiðir. Við höfum horft upp á það í allt of miklum mæli að þúsundir einstaklinga hafa horfið héðan af landi, tímabundið eða varanlega, til starfa annars staðar. Þar með hefur Ísland orðið fyrir því, eða ríkissjóður og sveitarfélög, að skatttekjur hafa minnkað og við höfum verið að missa mjög hæft fólk úr landi, meðal annars úr heilbrigðisgeiranum. Ég segi þetta þeim til hróss sem skrifa undir þetta nefndarálit, hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni, Skúla Helgasyni, Þráni Bertelssyni, Ólafi Þór Gunnarssyni og Kristjáni L. Möller, ég vil hæla þeim fyrir þá framsýni að velta þessu hér upp. Við framsóknarmenn ræddum það á síðasta flokksþingi að grípa yrði til einhverra aðgerða sem hvetja menntað fólk til að setjast að hér á landi. Við höfum séð að læknaskorturinn sem nú er við lýði er meðal annars til kominn vegna þess að hluti þeirra einstaklinga sem hafa farið út til náms, læknar, nýnemar, skilar sér ekki aftur heim eins og þeir gerðu fyrir hrun. Það er mun minni endurnýjun á læknum hér á landi, ungum læknum, og við þurfum einfaldlega að horfast í augu við þann raunveruleika. Við sjáum hvað málefni háskólastigsins er mikilvægt og hvað það hefur mikið að segja. Við horfum upp á það að læknum hér á landi, sérstaklega á landsbyggðinni, mun því miður fækka á komandi árum vegna þess að margir af þeim eru komnir á efri ár. Við verðum því að hugsa í nýjum lausnum. Hvernig ætlum við að mæta þeirri þörf sem mun skapast, ekki bara á höfuðborgarsvæðinu heldur ekki síst í hinum dreifðu byggðum landsins, fyrir menntað heilbrigðisstarfsfólk? Og við þurfum líka að horfa til þess að ungt fólk í dag, þ.e. ungir læknar, gerir allt aðrar kröfur til starfsumhverfis en menn gerðu fyrir 20–30 árum, meðal annars hvað það varðar að taka vaktir og fleira. Að öllu þessu þurfum við að huga í þessu samhengi. Mér líka vel þær breytingar sem lagðar eru til í öllum meginatriðum en vil þó hnykkja á því að við þurfum að efla háskólastigið hér á landi, gera námið markvissara þannig að það sinni þörfum fyrirtækja eins og þeirra sem falla undir hinar skapandi greinar. Ég tel því að þetta mál sé í meginatriðum gott mál. Ég held að samstarf opinberra háskóla, aukið samstarf, muni skila okkur betra háskólasamfélagi hér á landi. Um leið legg ég áherslu á, eins og ég hef gert á undanförnum árum, sjálfstæði ákveðinna stofnana eins og Háskólans á Akureyri. Það er mjög mikilvægt að höfuðstöðvar Háskólans á Akureyri verði á Akureyri og því fjármagni sem kemur inn til þeirrar starfsemi verði stýrt frá Akureyri en ekki af suðvesturhorni landsins. Annars finnst mér mikilvægt að við ræðum frekar um málefni háskólanna og hefði gjarnan viljað fá lengri tíma til að fjalla um þetta frumvarp og þau mál sem tengjast háskólanámi hér á landi en verð tímans vegna að láta staðar numið að þessu sinni.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagði að þetta væri í meginatriðum gott frumvarp. Ég vil spyrja hv. þingmann. Helsta atriði frumvarpsins er falið í að fella skuli niður lögin um búnaðarfræðslu þannig að Landbúnaðarháskóli Íslands og Hólaskóli – Háskólinn á Hólum falli undir lögin um opinbera háskóla. Telur hv. þingmaður það skynsamlega stefnu? Þeir skólar sem um ræðir voru upphaflega byggðir á grundvelli búnaðarfræðslunnar. Þeir hafa síðan þróast en engu að síður er búnaðarfræðslan auðvitað grunnurinn að starfsemi skólanna. Það er líka þannig, eins og við munum, að þegar Landbúnaðarháskólinn var settur á laggirnar á Hvanneyri var það gert með því að hann fékk í tannfé heila rannsóknarstofnun, hann fékk RALA í tannfé. Það er svipað því að við mundum taka ákvörðun um að byggja háskóla einhvers staðar og setja Hafrannsóknastofnun undir þann háskóla. Það yrði auðvitað gríðarlega öflugur skóli með allar sjávarrannsóknirnar undir sér, en hér vorum við að leggja allar landbúnaðarrannsóknir í landinu, sem ríkið á annað borð kom að því að styðja, undir þennan háskóla. Svo er verið að boða þá ákvörðun að lögin um búnaðarfræðsluna falli niður þannig að það verði þá ákvörðunaratriði þeirra sem stjórna skólanum hverju sinni hvernig búnaðarfræðslan fer fram. Það kemur mér dálítið á óvart að hv. þingmaður skuli skilyrðislaust fagna þeirri þróun. Ég skil rökin á bak við en ég hef að minnsta kosti mínar miklu efasemdir um að það sé rétt stefna og ég mun koma að því í ræðu minni á eftir.

Frú forseti. Eins og ég sagði var ég í meginatriðum sáttur við frumvarpið eftir að hafa lesið nefndarálitið - ég á ekki sæti í viðkomandi nefnd - þar sem er farið mjög fögrum orðum um búnaðarfræðsluna og mikilvægi þess að þeirri starfsemi sé haldið áfram innan skólanna. Lögð er áhersla á samstarf við atvinnulífið og þá væntanlega við bændastéttina þegar kemur að uppbyggingu námsins. Ég hef ekki forsendur til að ætla að stjórnendur viðkomandi skóla muni afleggja þá fræðslu eða minnka hana. Ég held að það sé metnaður hjá stjórnendum þeirra stofnana að halda henni áfram þannig að ég geng einfaldlega út frá því eftir að hafa lesið nefndarálitið að mönnum gangi gott eitt til með frumvarpinu. Ég vil spyrja hv. þingmann á móti hvort hann sé mér ekki sammála um að mönnum sé treystandi til að tryggja að þeirri starfsemi sé haldið áfram í ljósi þess að stjórnendur skólanna hljóta að hafa mikla þekkingu á þörfum fyrir búnaðarfræðslu o.fl. hvað þau mál áhrærir. Sér hv. þingmaður mikla hættu í því að samþykkja frumvarpið eins og það liggur fyrir?

Virðulegi forseti. Ég er alveg sannfærður um að það er ekki illur hugur sem liggur að baki frumvarpinu. Ég held að það sé einfaldlega ákveðin skoðun sem býr að baki því, sem gengur út á að menn telja skynsamlegt að setja almenn lög um opinbera háskóla og þar með skuli settur ákveðinn rammi utan um búnaðarfræðsluna sem er ekki lögbundinn. Það verði þá þannig, eins og grundvallaratriðið er í frumvarpinu, að efla sjálfstæði skólanna svo það séu þeir sem móti námsstefnu sína og þeir séu ekki bundnir af einhverjum lagalegum tilskipunum frá Alþingi um að búnaðarfræðsla skuli fara fram. Það er grundvallaratriðið í frumvarpinu. Ég hef miklar efasemdir um að það sé rétt stefna. Ég hef beyg af því að þegar fram í sækir kunni það að hafa neikvæð áhrif á búnaðarfræðsluna. Ég er viss um að það mun ekki gera það núna. Ég er sannfærður um að þeir sem til að mynda stjórna Landbúnaðarháskóla Íslands, þar sem búnaðarfræðslan fer fram, hafa mjög mikinn skilning á þeim málum. Þeir hafa staðið sig gríðarlega vel í því máli og það hefur mjög margt gott gerst einmitt á því sviði innan Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri. Ég hef því engar áhyggjur af því fyrsta kastið að þetta muni hafa neikvæðar afleiðingar og er viss um, og ég veit það, að skólinn er auðvitað í lifandi tengslum við landbúnaðinn og á sitt líf undir því að þannig verði áfram. Það sem ég hef hins vegar áhyggjur af er að hér skuli vera stigið þetta skref vegna forsögunnar, að það skuli vera stigið það skref að taka út þann lagalega áskilnað um búnaðarfræðsluna sem bæði snýr að Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri og Hólaskóla – Háskólanum á Hólum. Ég hefði talið skynsamlegt, þrátt fyrir allan vilja okkar til að hafa háskólana sem sjálfstæðasta, að hafa áfram lagalega áskilnaðinn um búnaðarfræðslu þannig að það fari ekkert á milli mála hér. Ekki vegna þess að ég treysti ekki núverandi stjórnendum þessara skóla, ég treysti þeim ákaflega vel og veit að þeir hafa gert mjög góða hluti við mjög þröngar aðstæður. 

Frú forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum sammála um þau markmið að efla þessa fræðslu og standa vörð um hana eins og hv. þingmaður og fyrrverandi hæstv. ráðherra landbúnaðarins hefur rakið. En mig langar til að árétta hvernig ég met þetta mál og kem að því, hafandi lesið nokkrar umsagnir og nefndarálitið. Mig langar, með leyfi frú forseta, að vitna í nefndarálitið þar sem stendur: „Meiri hlutinn áréttar að skólinn hefur samkvæmt lögum um háskóla, nr. 63/2006, og reglum um viðurkenningu háskóla, nr. 1067/2006, verið viðurkenndur á tveimur fræðasviðum og undirflokkum þess, þ.e. á sviði búvísinda og náttúruvísinda. Undirflokkar þess eru búfræði, hestafræði, náttúru- og umhverfisvísindi, skógfræði, landgræðslufræði og umhverfisskipulag. Nefndin hefur fengið upplýsingar um að innan þessara sviða hefur skólinn fullt frelsi til að þróa áfram námsskipulag og námsframboð.“ Eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson nefndi hefur hann ekki trú á að námi í þessum vísindum verði umbylt núna eða í náinni framtíð þannig að ég velti því fyrir mér hvort menn gangi kannski fulllangt í hræðslu sinni gagnvart þessum breytingum. Ég er sammála því að menn þurfa að ganga hægt um dyr í þessum efnum en mér finnst á öllu yfirbragði frumvarpsins að slík hræðsla sé hugsanlega óþörf. Nú hef ég þann fyrirvara á að ég hef ekki setið fundi þessarar nefndar og ég hef náttúrlega ekki verið starfandi hæstv. landbúnaðarráðherra 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann um þá umræðu, sem hann kom aðeins inn á í sinni ræðu, sem hefur átt sér stað um sameiningu háskólanna.

Rétt.

Ég er algerlega sammála hv. þingmanni um mikilvægi þess að háskólarnir séu úti á landsbyggðinni ekkert síður en á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Hv. þingmaður fór mjög vel yfir það hversu mikla þýðingu Háskólinn á Akureyri hefur haft fyrir það samfélag og síðast en ekki síst þann mikla árangur og metnað sem hefur verið í þeim skóla. Í umræðunni fyrir fjárlagagerðina 2010, þ.e. haustið 2009, komu fram upplýsingar um að ef Háskóli Íslands og Háskólinn í Reykjavík yrðu sameinaðir yrði hugsanlegur ávinningur af því í kringum 900 millj. kr. En sú umræða hefur aldrei verið tekin. Opinberu háskólarnir eru alltaf sér og það á einhvern veginn að soga þessa minni skóla inn á Stór-Reykjavíkursvæðið. Við þekkjum þá umræðu sem varð í kringum Háskólann á Bifröst þegar hann var í sameiningarvinnu eða -samræðum við HÍ. Það byggðist á því að soga allt hingað og skilja svo eitthvað lítið eftir, sem var ekki neitt. Þess vegna hurfu heimamenn frá því verki. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort ekki væri eðlilegra að taka þessa umræðu. Það er verið að kenna, eins og stundum er sagt, sitt hvorum megin við flugbrautina 

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um þetta málefni. Ég held að það mundi verða gríðarleg hagræðing af því að sameina Háskólann í Reykjavík og Háskóla Íslands. Mér finnst furðulegt ef sú ríkisstjórn sem tekur við mun ekki skoða það mál í fullri alvöru vegna þess að samlegðaráhrifin eru svo mikil, menn eru að kenna sömu fögin beggja vegna við flugbrautina í miðborg Reykjavíkur. Ég held líka að slík sameining yrði ekki einungis á fjárhagslegum grunni. Ég tel að hún mundi líka styrkja faglegan grunn háskólans og þá yrði það mögulega staðreynd að við gætum haft háskóla hér á landi sem væri í fremstu röð á heimsvísu. Ég held einfaldlega að smæð Háskóla Íslands sé slík að það sé erfitt fyrir háskólann að keppast við að komast verulega ofarlega á slíkan lista. En með sameiningu Háskólans í Reykjavík og Háskóla Íslands tel ég að hægt væri að ná fram miklu betri og faglegri starfsemi innan skólans fyrir utan að hægt væri að spara verulega fjármuni og verja þá kannski meiri fjármunum til rannsókna og þar af leiðandi efla íslenskt atvinnulíf til muna. Ég vil taka undir með hv. þingmanni um mikilvægi sjálfstæði skólanna á landsbyggðinni, kannski sérstaklega Háskólans á Akureyri og landbúnaðarháskólanna. Ég fór í löngu máli yfir áhrif Háskólans á Akureyri á Eyjafjarðarsvæðið og reyndar á landsbyggðina alla, en við getum líka litið á vöxt og viðgang Hólaskóla og hvaða áhrif Hólaskóli hefur haft á landbúnaðinn í landinu og ekki síst á Sveitarfélagið Skagafjörð. Það hefur blómstrað eftir að háskólinn fór að vaxa og dafna og mikil breyting orðin á samfélaginu þar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin og tek auðvitað undir það sem hann nefnir um Hólaskóla, hann hefur ekki bara haft mikla þýðingu fyrir samfélagið í kring heldur landið í heild sinni. Við megum ekki gleyma því mikla og metnaðarfulla starfi sem hefur átt sér stað í sambandi við bleikjueldið, það er grunnurinn að því bleikjueldi sem við erum með hér á landi í dag og skaffar gríðarlegar útflutningstekjur fyrir þjóðina.

Ég er nú hræddur um það.

Hv. þingmaður kom aðeins inn á það í ræðu sinni hvernig staðið væri að framboði á námi, en það þarf auðvitað að hugsa og skoða. Það hefur vakið mikla furðu mína að núna á niðurskurðartímum skuli reiknilíkanið vera þannig, t.d. í framhaldsskólunum, að það sé hagkvæmara fyrir skólana að skera frá sér verknámið. Reiknilíkanið er vitlaust. Við vitum að það er ekki einhver kristalskúla uppi í menntamálaráðuneyti heldur mannanna verk og niðurstöðurnar ráðast af þeim forsendum sem eru gefnar, sem settar eru inn í líkanið. Það hefur líka komið fram mjög mikil gagnrýni á undanförnum árum frá forustumönnum atvinnulífsins um að ekki sé boðið upp á og byggt tryggilega undir það nám sem vöntun er á inn í atvinnulífið. Það er ekki sami taktur í menntuninni og þörf er á í atvinnulífinu. Það hefur meira að segja komið fram að þetta hafi staðið mörgum atvinnugreinum fyrir þrifum, þar sem eru miklir vaxtarbroddar, menntunina skorti til að þær geti vaxið enn meira. Mig langar að spyrja hv. þingmann um skoðun hans á þessu. Eins vil ég spyrja hv. þingmann um það sem kemur fram í frumvarpinu og snýr að því að ekki er gert ráð fyrir auknum útgjöldum vegna kennslunnar í skólunum þó svo að þess sé getið að starfsmenntanámið, sem hefur ekki verið metið inn í reiknilíkanið, sé mjög dýrt nám. Samt er ekki gert ráð fyrir því að útgjöld skólanna aukist þótt frumvarpið verði samþykkt. Ég vil spyrja hv. þingmann hver skoðun hans er á því.

Frú forseti. Þrátt fyrir fjöldann allan af skýrslum um að efla ætti starfsnám hér á landi hefur mjög takmarkað áunnist í því hjá núverandi og reyndar fyrrverandi ríkisstjórnum í mjög mörg ár og nokkur kjörtímabil aftur í tímann. Það er öllum til vansa sem að hafa komið. Málið er að framhaldsskólarnir hafa ekki sinnt þörfum atvinnulífsins þegar kemur að starfsmenntun. Í raun og veru finnst mér að námið hafi verið dálítið deildaskipt á undangengnum árum hér á landi. Í fyrstu deild eða úrvalsdeild hafa verið bóklegu greinarnar, en í annarri deild hafa verið hinar verklegu greinar og starfsmenntun í landinu. Hún hefur þar af leiðandi ekki þróast með þeim hætti að við höfum verið að „framleiða“ fólk sem hefur menntun til að stunda iðnað hér á landi. Svo er það náttúrlega önnur saga að við höfum búið við ríkisstjórn síðustu fjögur árin sem hefur ekki beinlínis eflt iðnað í landinu. Við höfum frekar horft upp á að hún hafi stundað stórfelldan útflutning á iðnaðarmönnum héðan af landi á undangengnum fjórum árum. Þetta eru stór orð, en af hverju segi ég þetta? Vegna þess að hún hefur ekki stuðlað að neinum verklegum framkvæmdum til að mynda tengdum orkuvinnslu hér á landi sem nokkru nemur á undangengnum fjórum árum. Það er þess vegna spennandi að verða áhorfandi að því, þar sem ég verð ekki á Alþingi á næsta kjörtímabili, hvernig ný ríkisstjórn mun nýta öll þau tækifæri sem felast í því að nýta náttúruauðlindir landsins skynsamlega. Það mætti segja mér að þá þyrfti fyrst að fara að efla verklegt nám við framhaldsskóla landsins vegna þess að menntakerfið þarf að sinna þörfum atvinnulífsins hvað þetta varðar. Við eigum að setja verklegar greinar í úrvalsdeildina eins og hinar bóklegu greinar hafa verið á undangengnum árum. Þessu þarf að breyta.

Virðulegi forseti. Það mál sem við ræðum hér, frumvarp til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla, nr. 85/2008, hefur nokkur meginmarkmið. Í fyrsta lagi kveður frumvarpið á um að allir opinberir háskólar búi við sama lagaumhverfi. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að starfsemi Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri og Hólaskóla - Háskólans á Hólum verði fellt undir lög um opinbera háskóla, og í þriðja lagi er gert ráð fyrir því að lög um búnaðarfræðslu, nr. 57/1999, falli brott. Það eru sem sagt þrjú atriði sem frumvarpið kveður í á um, auk minni atriða sem ég ætla að nefna í ræðu minni á eftir, þ.e. að ein samræmd lög gildi um alla opinbera háskóla, þar með að Landbúnaðarháskóli Íslands og Hólaskóli verði felldir undir þessi lög og að lög um búnaðarfræðslu verði felld brott. Það kallar á að við ræðum aðeins stöðu háskólanna og hvernig þessi mál hafa verið að þróast á undanförnum árum. Þegar við berum okkur saman á háskólasviðinu við önnur lönd sem við jöfnum okkur gjarnan við þegar við kemur að málum eins og menntamálum og ýmsum slíkum framfaramálum, er það ljóst mál að sem hlutfall af heildaríbúafjölda er háskólamenntað fólk hér á landi allt of fátt. Hins vegar þegar við horfum á þessi mál yfir skemmri tíma og skoðum útskrifaða háskólanema þá hefur þessi þróun verið að breytast mjög ört, sem betur fer. Háskólamenntuðu fólki fer fjölgandi á Íslandi og er það jákvætt. Bent hefur verið á greinilegt samhengi milli menntunar, þekkingar, háskólastigs og hagvaxtar í ýmsum löndum. Við vitum það einfaldlega að í flóknum þjóðfélögum samtímans verðum við að byggja upp eins mikla, víðtæka og fjölbreytilega þekkingu á flestum sviðum samfélagsins til að geta tekist á við okkar flókna samtíma. Verkefni sem áður kölluðu á afmarkaða verkþekkingu eða tiltölulega litla formlega skólagöngu hafa þróast með þeim hætti að þau krefjast núna aukinnar þekkingar og oft og tíðum háskólamenntunar. Ég tel að í raun sé orðið mjög úrelt að tala um þekkingariðnaðinn í landinu, eins og oft hefur verið gert, og svo annan iðnað, svo dæmi sé tekið. Það er í raun og veru allur iðnaður þekkingariðnaður sem nær máli í dag. Við sjáum t.d. bara stóriðjufyrirtækin, þau verða ekki rekin nema þau hafi á að skipa fólki með mikla og margbreytilega menntun og þekkingu. Það er í raun líka þekkingariðnaður. Stóriðjan er þekkingariðnaður og hún hefur einmitt verið uppspretta og tilefni til menntunar hjá fjölda fólks. Fólk fer í verkmenntun, fólk fer í verkfræðinám, fólk fer í alls konar tölvunám, fólk fer í alls konar nám af öðru tagi einfaldlega vegna þess að það m.a. veit að það getur átt von á starfi í stóriðjufyrirtækjum. Nákvæmlega sama á við um aðra atvinnugrein sem hefur oft ekki verið talinn þekkingariðnaður. Þar vísa ég t.d. til sjávarútvegsins sem er þó raunverulegur þekkingariðnaður í dag. Það er atvinnugrein sem heyr sína samkeppni á alþjóðlegum mörkuðum við mjög erfiðar aðstæður. Þá dugir ekkert minna en að okkar besta fólk sé þar starfandi, annars verðum við undir. Sem betur fer höfum við séð að slíku fólki hefur fjölgað í atvinnugreininni, en það sem er þó kannski enn þá meira áberandi í tengslum við þessa tilteknu atvinnugrein, sjávarútveginn, er að skyldar greinar, tengdar greinar, greinar sem sprottið hafa af sjávarútveginum, sem menn hafa síðan kallað einu nafni sjávarútvegsklasann, byggja á margvíslegri þekkingu. Þess vegna er það svo mikilvægt fyrir okkur að við hyggjum vel að skipulagi háskólanáms okkar. Ef við tökum sjávarútveginn áfram sem dæmi þá hefur sú þróun haldið áfram mjög hratt á síðustu árum að fólki hefur fækkað sem starfar í þeirri atvinnugrein vegna tækniþróunarinnar. Það kallar aftur á annars konar starfsfólk til starfa. Þessi þróun mun valda því að þau byggðarlög sem t.d. byggja á sjávarútvegsstarfsemi standa frammi fyrir því að fólkinu þar fækkar vegna færri starfa. Ég var á mjög athyglisverðri ráðstefnu á föstudaginn sem Samtök sjávarútvegssveitarfélaga efndu til þar sem þetta kom mjög skýrt fram hjá formanni þessara samtaka, Svanfríði Jónasdóttur, fyrrverandi hv. alþingismanni og núverandi bæjarstjóra á Dalvík. Hún rakti þróunina mjög glögglega. Á tiltölulega fáum árum fækkaði starfsfólki í hefðbundnum sjávarútvegi, fiskveiðum og vinnslu, um fimm þúsund, ekki vegna þess að aflinn hafi dregist svona mikið saman, hann hefur dregist saman í tilteknum tegundum eins og þorski en hefur aukist í öðrum tegundum, heldur fyrst og fremst vegna þess að fiskveiðiskipulagið okkar hefur gert það að verkum að við erum núna með færri skip og drögum þar með aflann að landi með ódýrari hætti. Sóknartengdur kostnaður minnkar og síðan hefur orðið mikil tækniþróun sem gerir það að verkum að afköstin í greininni eru margföld. Það sem er svo áhugavert í því sambandi, svo ég haldi aðeins áfram með það, er að það hefur ekki bara valdið því að fólkinu hefur fækkað heldur líka því að möguleikar okkar hafa aukist til að vinna afurðir inn á nýja markaði brjóta okkur þar leið, fá auknar tekjur t.d. með ferskri vinnslu á matvörum, fiski. Þeir möguleikar hafa skyndilega opnast sem ekki voru fyrir hendi áður vegna þess að við höfðum ekki þekkinguna um meðferð afla, við höfðum ekki möguleika á að flytja hann með ódýrari og skjótvirkari hætti, við höfðum ekki þekkinguna til að stuðla að því að geymslutíminn, líftími ferskra afurða yrði meiri og þar fram eftir götunum. Úr því að það á við í sjávarútvegi hlýtur það líka að eiga við á öllum sviðum og það á auðvitað líka mjög mikið við í landbúnaði. Það frumvarp sem við ræðum hér snertir einmitt landbúnaðinn mjög mikið, ekki bara óbeint heldur líka beint því að alveg eins og ég nefndi í upphafi lúta tvö meginatriði, sem snúa að breytingu á þessum lögum, einmitt að því. Í fyrsta lagi er verið að fella starfsemi Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri og Hólaskóla - Háskólans á Hólum undir lög um opinbera háskóla í stað þess að um námið þar gildi sérlög að einhverju leyti. Í því felst síðan að lög um búnaðarfræðslu verða afnumin, en þau verið hafa hryggjarstykkið í þessum skólum og má segja sem svo að þau hafi orðið til þess að þessir skólar voru settir á laggirnar upphaflega. Það er að mínu mati ekki bara umhugsunarefni. Ég tel að það sé röng stefna. Þá er sagt: Bíddu nú við, þetta er hugsað sem einhvers konar rammalöggjöf utan um þessa skóla eins og aðra háskóla í landinu. Er nokkuð að því að um þessa skóla gildi bara almenn lög, eins og um aðra sem ætlað er að mennta fólk á háskólastigi fyrir þessar atvinnugreinar eins og fjöldamargar aðrar, og við látum síðan háskólunum eftir að ákveða það með hvaða hætti þeir skipuleggja þetta nám? Í fyrsta lagi er því til að svara að gildandi lög um búnaðarfræðslu gera það ekki að verkum að námsefnið sé nákvæmlega sett niður í lagasetningunni í þessum greinum. Það er hlutur sem skólarnir þróa og aðlaga eftir því sem aðstæðurnar breytast. Við sjáum það t.d. ef við lesum námskrá Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri, svo dæmi sé tekið, sem annast búnaðarfræðslu, að námsefnið þar er orðið mjög breytt frá því sem það var hér áður og fyrr, hvort sem við skoðum það til lengri eða skemmri tíma. Það hefur einfaldlega þróast í tímans rás eftir því sem kröfurnar og aðstæðurnar í samfélaginu hafa kallað á þannig að það er í sjálfu sér ekkert fyrir það að synja að háskólinn geti eftir sem áður þróað þessar námsgreinar jafnvel þó að sérstakur áskilnaður sé í lögunum um að þessum skólum sé falið að annast búnaðarfræðsluna með þeim ákvæðum sem kveðið er á um í gildandi lögum. Við hv. þm. Birkir Jón Jónsson, fulltrúi Framsóknarflokksins, ræddum þessi mál dálítið í umræðunni áðan. Við vorum ekki sammála í þessum efnum. Hv. þingmaður fagnaði þessu meginefni frumvarpsins sem felur það í sér að fella niður lagalegan áskilnað um búnaðarfræðslu og setja það inn í þessa almennu löggjöf um háskólana. Ég er honum ósammála. Það kom mér reyndar dálítið á óvart þetta sjónarmið hv. þingmanns en ég er honum ósammála. Ég tel að það skipti máli fyrir landbúnaðinn að lagalegur áskilnaður sé um búnaðarfræðsluna af ýmsum ástæðum sem ég ætla aðeins að fara yfir betur á eftir. Ég vil hins vegar segja eitt til að það fari ekki á milli mála og árétta það sem fram kom í orðaskiptum okkar hv. þingmanns áðan; ég tel að það sé ekkert að óttast í þeim efnum að núverandi stjórnendur og kennarar í landbúnaðarháskólum hafi ekki fullan skilning á mikilvægi búfræðinámsins. Málið snýst ekki um það. Þar höfum við að mínu mati séð mjög jákvæða hluti gerast á vettvangi þessara skóla þrátt fyrir að þeim hafi verið mjög þröngur stakkur skorinn fjárhagslega. Þessir skólar hafa sinnt hlutverki sínu svo til fyrirmyndar er og er engin spurning um að þekking þeirra sem útskrifast úr búfræðinámi í dag er mjög góð og örugglega meiri en var hér áður fyrr. Er ég þó ekki að varpa neinni rýrð á það sem gerðist í fortíðinni. Það er einfaldlega þannig að þróunin, framfarirnar, þekkingin á þessu sviði er orðin meiri og þess vegna eru möguleikar skóla orðnir meiri til að miðla þeirri þekkingu til nemendanna. Úr því að ég er farinn að ræða um búfræðinámið vil ég segja það líka að það er mjög ánægjulegt að mjög góð aðsókn er bæði í almenna búfræðinámið og ekki síður í garðyrkjunámið. Garðyrkjunámið hefur stundum svolítið legið til hliðar eða verið í skugganum af annarri umræðu um búfræðinám og nám í þágu landbúnaðarins. Það er hins vegar vaxandi atvinnugrein eins og við vitum. Hún hefur verið að hasla sér völl á nýjum sviðum eins og við þekkjum. Þar er ævintýralega gaman að koma og sjá hvernig garðyrkjufólkið hefur náð miklum tökum á starfsemi sinni í því að þróa vörur sínar. Það hefur náð miklum árangri innan lands meðal neytenda þannig að ég tel að þar sé heilmikil framtíð sem við eigum ekki að setja í neina óvissu, t.d. með því að fella burtu lagalegan áskilnað um búfræðinám og búnaðarfræðsluna sem kveðið er á um í gildandi lögum. Það skiptir líka miklu máli í þessu sambandi að menn hafi í huga að Landbúnaðarháskóli Íslands á Hvanneyri er mjög sérstök stofnun. Annars vegar er það hefðbundin skólastofnun en það er auðvitað háskóli umfram allt og sem háskóli þarf hann að hafa og hefur nú þegar á að skipa mjög færu fólki á rannsóknarsviði. Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri hefur á margan hátt mikla sérstöðu. Þegar honum var komið á laggirnar var tekin um það ákvörðun sem ég held að hafi verið til mikillar farsældar, að setja inn í skólann sjálfa Rannsóknastofnun landbúnaðarins, RALA. Þegar skóli fær í tannfé gríðarlega öfluga rannsóknarstofnun sem verður hluti af skólanum sjá allir í hendi sér að rannsóknarhluti þess skóla verður til mikillar fyrirmyndar og nær mjög miklum árangri á alþjóðlegan mælikvarða. Það á bæði við um Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri og um Háskólann á Hólum að þessir skólar hafa farið eins og aðrir háskólar í landinu í gegnum tiltekið mat sem er framkvæmt undir hatti menntamálaráðuneytisins með alþjóðlegum mælikvörðum. Báðir þessir skólar hafa komið firnavel út úr því mati. Þeir eru með öðrum orðum mjög góðar menntastofnanir, mjög góðir háskólar og geta í alþjóðlegum samanburði borið höfuðið hátt. Þess vegna segi ég að það skiptir svo miklu máli að við röskum ekki með nokkrum hætti grundvelli þeirrar starfsemi sem þarna fer fram m.a. með því að taka burtu það ákvæði sem lýtur að lögbindingu búnaðarfræðslunnar og síðan annað, sem er líka nauðsynlegt að við höfum í huga, að sú rannsóknarstarfsemi sem fram fer á sviði landbúnaðarins hefur á margan hátt sérstöðu. Vitaskuld er rannsóknarstarfsemi af ýmsum toga. Rannsóknir taka mislangan tíma og í ýmsum tilvikum lýkur þeim í raun aldrei. Menn ná ákveðnum árangri. Tiltekin verkefni taka tiltekinn tíma en önnur eru þess eðlis að þeim lýkur í raun aldrei, þær rannsóknir halda áfram og eru í eðli sínu langtímaverkefni. Ég get í því sambandi sérstaklega talað um grasrannsóknir, áburðarrannsóknir og jarðvegsrannsóknir. Þess háttar rannsóknir eru eðlis málsins samkvæmt ekki rannsóknir sem taka þrjú ár eða fimm ár og eru kannski af þeim ástæðum ekki vel til þess fallnar að starfa á samkeppnismarkaði þó að tiltekin rannsóknarverkefni á því sviði geti vel fallið undir það. Það á við um svo margt annað sem við höfum verið að sinna á Íslandi, það eru langtímaverkefni sem hafa mikla sérstöku en byggja á hinni nauðsynlegu sambúð rannsóknarverkefnanna og kennslunnar á þessum tilteknu sviðum. Þegar Landbúnaðarháskóli Íslands var stofnaður á Hvanneyri á sínum tíma og raunar eftir það, þegar ákvörðun var tekin um að setja þá stofnun undir menntamálaráðuneytið en hún hafði áður hafði verið undir landbúnaðarráðuneytinu, þá fylgdi það líka með að gerður var sérstakur samningur, rannsóknarsamningur á milli landbúnaðarráðuneytisins, síðar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og núna loks atvinnuvegaráðuneytisins, við þessa skóla. Hann tryggði þeim tiltekna fjármuni til að geta stundað rannsóknir sem lutu beinlínis að búnaðarþættinum, sem er auðvitað hryggjarstykkið og grundvöllurinn að þessum skóla. Það skiptir mjög miklu máli og er mjög mikilvægt að mínu mati að það haldi áfram. Ég óttast það nokkuð að ef búið er að klippa á þá lagalegu sérstöðu sem núna er varðandi lögin um Landbúnaðarháskólann verði erfitt að færa fyrir því rök að gerðir skuli slíkir samningar við einn tiltekinn háskóla. Þá hlýtur að koma upp sú krafa frá ýmsum öðrum háskólum, sem gjarnan vildu komast í þessa fjármuni, að fá þessa peninga. Þar með klippum við á hið bráðnauðsynlega samstarf og samband landbúnaðarfræðslunnar og landbúnaðarins sem verið hefur báðum aðilum til mikillar blessunar að mínu mati. Ég ætla að taka annað dæmi um verkefni sem einnig hefur verið unnið og er mjög áhugavert í þessu sambandi. Þar vísa ég til lýsingartilrauna sem átt hafa sér stað í garðyrkjunni, af því að ég er búinn að nefna hana nokkuð og tel ástæðu til að ræða hana alveg sérstaklega. Við vitum að eftir þær breytingar sem urðu með aðlögunarsamningunum sem gerðir voru á sínum tíma þegar ákveðið var að fella niður tollverndina og gera sérstaka samninga við garðyrkjuna þá opnuðust möguleikar og losnuðu úr læðingi margs konar kraftar og greinin fór að sækja á og sækja inn á nýjar veiðilendur. Ein forsendan fyrir því er sú að hér á landi og raunar annars staðar líka hafa farið fram miklar tilraunir með lýsingu sem leitt hafa til þess að núna er í flestum þessum garðyrkjustöðvum búið að setja upp mjög fullkominn búnað til lýsingar allt árið um kring. Það hefur haft þau áhrif að búunum hefur fækkað en þau hafa líka stækkað og framleiðslan í ýmsum greinum hefur aukist, en forsendan er þessi lýsing allt árið um kring. Væri hún ekki til staðar hefðum við ekki t.d. paprikurækt í þeim mæli sem er í dag, ekki tómatarækt og ekki agúrkur. Ég kom nýlega inn í glæsilegt garðyrkjubú í Borgarfirðinum, á Laugalandi, þar sem ég fylgdist með þessu. Þar sem við sáum ótrúlegan árangur sem byggðist allur á hinni miklu þekkingu og það eru þeir hlutir sem ég tel svo mikilvægt að við ræðum í samhengi þegar við ræðum um skipulag háskólastarfsins, opinberu háskólanna. Ég hlýt að lokum að nefna alveg sérstaklega í því sambandi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Hann kom víða við varðandi uppbyggingu háskólanna hér á landi og eyddi drjúgum hluta ræðu sinnar í umfjöllun um landbúnaðarháskólana. Mig langar því til að spyrja hv. þm. Einar K. Guðfinnsson um það sem kemur fram í nefndaráliti frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar. Það kom fram gagnrýni fyrir nefndinni að samkvæmt frumvarpinu væri ekki gert ráð fyrir formlegu utanumhaldi um búfræði- og garðyrkjunám hjá Landbúnaðarháskóla Íslands. Hvað finnst þingmanninum um þá fullyrðingu? Sérstaklega í ljósi þess að til langtíma litið er brýnasta verkefni næstu áratuga hér á landi að halda vel utan um þau svið vegna þess að hugmyndir eru uppi um að við verðum sjálfbær hvað varðar matvæli og grænmeti og þá er ég að tala bæði um dýraríkið og jurtaríkið. Finnst þingmanninum skorta framtíðarsýn í frumvarpinu varðandi þau mál? Finnst honum utanumhaldið ekki nægjanlegt eða finnst honum frumvarpið leiða okkur á rétta braut? Ég tel að alltaf þurfi að taka það til skoðunar þegar fram kemur gagnrýni á lagafrumvarp þannig að mig langar til að spyrja þingmanninn um gagnrýnina hvað varðar formlegt utanumhald um búfræði- og garðyrkjunám hjá Landbúnaðarháskóla Íslands.

Virðulegi forseti. Það er einmitt kjarni málsins. Eitt meginatriðið í frumvarpinu er að í rauninni er verið að leggja til að hverfa frá því sem er núna lagalegur áskilnaður um kvöð til handa Landbúnaðarháskólanum um tiltekið búnaðarnám eða búfræðslunám. Nú segja menn sem svo að skynsamlegt sé að hafa þær reglur almennar og síðan ráði skólarnir hvernig þeir þrói þau mál. Það eru alveg rök í málinu en ég er einfaldlega að segja að ég sé ekki hvaða nauður rekur okkur til að gera þær breytingar. Núverandi fyrirkomulag er í fyrsta lagi ekki neitt hamlandi fyrir skólana. Í öðru lagi er það alls ekki til þess fallið að koma í veg fyrir t.d. að skólarnir þrói námið, þeir hafa verið að þróa það í gegnum árin. Við munum hvernig var stofnað til skólanna á sínum tíma. Þeir voru kallaðir bændaskólarnir og þeim var ætlað það hlutverk að láta fara fram ákveðið búfræðslunám. Síðan þróuðust þeir vegna þess að samfélag okkar þróast, námið hvarf frá því sem það var og nú er þannig komið að menn geta sótt sér háskólagráður í þeim háskólum. Skólarnir eru á heimsmælikvarða og í alþjóðlegu mati þannig að ég tel að stefnan sem er verið að fara hér feli í sér ákveðna óvissu, ekki í samtímanum og ekki í næstu framtíð en við vitum hins vegar ekki hvernig mál munu þróast. Það er einfaldlega það sem ég er að segja. Ég er að segja að ég tel mjög vel samrýmanlegt að hafa tiltölulega almenna löggjöf um háskólana þar sem tryggt er hið akademíska frelsi þeirra sem þar starfa og frelsi þeirra sem stjórna skólunum til að þróa námið, jafnvel þótt við séum með þennan lagalega áskilnað um búfræðsluna. Þess vegna sé ég ekki hvaða nauður rekur menn til að hverfa frá hinum lagalega áskilnaði í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einar K. Guðfinnssyni fyrir svarið. Það kemur fram í nefndarálitinu að Landbúnaðarháskóli Íslands starfi samkvæmt lögum um háskóla, nr. 63/2006, og reglum um viðurkenningu háskóla, nr. 1067/2006, og að hann hafði verið viðurkenndur á þeim grunni á tveimur fræðasviðum og undirflokkum, þ.e. á sviði búvísinda og náttúruvísinda. Svo kemur fram að undirflokkar þess eru búfræði, hestafræði, náttúru- og umhverfisvísindi, skógfræði, landgræðslufræði og umhverfisskipulag. Þarna er um stóra og mikilvæga málaflokka að ræða og að mínu mati mjög mikilvæga hvað varðar framtíðarsýn okkar sem þjóðar því þarna er t.d. verið að kenna hestafræði og við þekkjum ásókn útlendinga í íslenska hestinn. Svo má ekki gleyma náttúru- og umhverfisvísindunum, sem við höfum horft mikið til í umhverfisvernd hér á landi, eða skógfræði og landgræðslufræði. Þetta eru allt mjög mikilvægir málaflokkar sem byggja raunverulega á þeirri framtíðarsýn sem kannski er samkomulag hjá þjóðinni um að einbeita sér að. Þess vegna er mjög skrýtið að lagt skuli vera til í frumvarpinu að þeir skólar séu ekki nema að litlu leyti undir því námsneti. Mig langar til að spyrja þingmanninn hvernig hann sér landbúnaðarháskólana til framtíðar, miðað við það sem kemur fram í frumvarpinu, eins og málum er háttað núna. Sér hann fram á að fljótlega þurfi að gera lagabreytingu á ný eða hvernig lítur þingmaðurinn á málið til framtíðar?

Virðulegi forseti. Kjarni málsins er einmitt sá sem hv. þingmaður fór svo vel yfir áðan þegar hún listaði upp það fjölbreytilega nám sem á sér stað núna á vettvangi bæði Hólaskóla – Háskólans á Hólum og Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri. Við sjáum af því að námið hefur verið að þróast með mjög áhugaverðum hætti og það er líka gaman að nefna að nemendur í þeim skólum koma alls staðar að af landinu og ekki bara það heldur víða að úr heiminum, einfaldlega vegna þess að nemendurnir vita að þarna geta þeir sótt sér gott nám. Það er auðvitað þannig að í vaxandi þéttbýli í landinu þurfa skólarnir að geta sótt sér nemendur mjög víða að, m.a. úr þéttbýlinu og það er ekki síður fólk úr þéttbýli sem kemur í háskólana á mörgum sviðum, umhverfissviðum, hestabrautum, ferðamálabrautum o.s.frv., eins og við þekkjum. Skólarnir eru líka að útskrifa á öðrum brautum sem gagnast ekki bara til búfræðslunnar heldur á mörgum öðrum sviðum. Í raun og veru hefur lagaumhverfið sem við höfum í dag ekki verið hamlandi fyrir skólana. Það sem hefur fyrst og fremst hamlað þróun skólanna tveggja á Hólum og á Hvanneyri er að þeim hefur verið mjög þröngur fjárhagslegur stakkur skorinn. Ég ætla taka dæmi af Hólaskóla. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu eftir 2. umr. í haust var gengið þannig frá málum að skólinn átti að fá fjármuni sem í raun hefðu dugað til að halda úti starfsemi til 1. október á þessu ári. Það var alveg ljóst mál af hálfu stjórnenda skólans að ef niðurstaðan hefði verið sú hefði það haft mikil áhrif, m.a. þau að sennilega yrðu ekki teknir inn nýir nemendur. Á síðustu stundu, með miklu harðfylgi heimamanna, skólanna og þingmanna og ekki síst stjórnarandstöðunnar, tókst að breyta því svo að í raun og veru var fjárhagnum borgið út þetta árið. Það sýnir að vandi skólans hefur ekki verið lagaumhverfið heldur skilningsleysi núverandi ríkisstjórnar á starfsemi þeirra.

Virðulegi forseti. Við ræðum áfram frumvarp til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla. Eins og ég sagði í ræðu minni í morgun lítum við þingmenn Framsóknarflokksins frekar jákvæðum augum á frumvarpið en að mörgu ber að hyggja. Rétt er að fara aðeins yfir hver tilgangur og nauðsyn lagasetningarinnar er því að mér finnst það ekki hafa komið nægilega skýrt fram. Lagabreytingin, sem snýr að umgjörð háskóla, hefur tekið grundvallarbreytingum á undanförnum árum. Það voru sett ný lög um háskóla árið 2006 sem fólu í sér breytingar á starfsskilyrðum háskóla. Það var til dæmis lögfest að allir starfandi háskólar þyrftu að öðlast viðurkenningu ráðherra á starfsemi sinni og er sú viðurkenning tengd skilgreindum fræðasviðum. Bæði Landbúnaðarháskóli Íslands og Hólaskóli – Háskólinn á Hólum sóttu um og öðluðust slíka viðurkenningu á sínum tíma. Landbúnaðarháskóli Íslands á sviði náttúruvísinda og bú- og auðlindavísinda og Hólaskóli – Háskólinn á Hólum á sviði auðlinda- og búvísinda. Önnur meginbreyting á lagalegri umgjörð opinberra háskóla varð þegar Alþingi samþykkti lög um opinbera háskóla, nr. 85/2008. Opinberir háskólar eru taldir upp í 1. gr. frumvarpsins en þeir eru Háskóli Íslands, Háskólinn á Akureyri, Landbúnaðarháskóli Íslands og Hólaskóli – Háskólinn á Hólum, eins og hann er kallaður. Þeir eru reknir sem opinberir háskólar og lúta því yfirstjórn ráðherra. Það er mjög skýrt í frumvarpinu hvaða háskólar þetta eru og því ber að fagna því að ef einhver velkist í vafa um hvaða háskólar eru opinberir eru öll tvímæli tekin af um það í frumvarpinu. Háskólarnir byggja starfsemi sína á almennum háskólalögum og lögum um opinbera háskóla en í nágrannalöndum Íslands eru starfsskilyrði háskóla með sambærilegum hætti og lagt er til frumvarpinu, þ.e. með áþekka lagaumgjörð sama á hvaða fræðasviði þeir starfa. Það ber sérstaklega að fagna því að frumvarpið er komið fram vegna þess að við eigum að sækja reynslu, þekkingu og samanburð til nágrannaríkja okkar, eitthvað sem hefur skort mjög á allt þetta kjörtímabil. Þegar frumvörp frá ráðherrum ríkisstjórnarinnar hafa verið lögð fyrir þingið er ekki litið til löggjafar á Norðurlöndunum, þeirra ríkja sem við höfum ætíð borið okkur saman við hvað varðar löggjöf, heldur er ríkisstjórnin sem nú starfar sífellt að finna upp hjólið og kemur með splunkunýjar kenningar og tillögur að lagafrumvörpum sem oft og tíðum hafa endað fremur illa. Ég er að sjálfsögðu að vísa í frumvarp til laga um nýja stjórnarskrá þar sem sótt eru reynsla og tillögur nánast hringinn í kringum heiminn í stað þess að halda okkur við þá norrænu löggjöf sem hefur gefist okkur vel í gegnum tíðina. Varðandi tilgang um nauðsyn þessarar lagasetningar var það svo að við setningu laga um opinbera háskóla 2008 var í bráðabirgðaákvæði kveðið á um að búnaðarfræðslulög skyldu endurskoðuð fyrir árslok 2009. Þar að baki lá það sjónarmið að æskilegt væri að ráðrúm gæfist til að laga starfsemi menntastofnana landbúnaðarins að þeim breytingum sem urðu á stöðu þeirra út frá högun við tilfærslu verkefna á milli ráðuneyta. Eins og við munum heyrðu landbúnaðarháskólar á sínum tíma undir landbúnaðarráðuneytið en ekki menntamálaráðuneytið en nú heyra allir skólarnir undir menntamálaráðuneytið. Á sama tíma átti mennta- og menningarmálaráðuneytinu að gefast færi á að gaumgæfa vel málefni landbúnaðarháskólanna áður en tekin væri afstaða til endurskoðunar á búfræðslulögum og gerðar tillögur til Alþingis um hvernig málefnum skólanna yrði skipað til framtíðar. Af hálfu mennta- og menningarmálaráðuneytisins og opinberu háskólanna hefur verið unnið að því að færa mikilvæga þætti í starfsemi skólanna að því sem almennt gildir um samskipti ráðuneytis við háskólana í landinu. Hér er til dæmis nefnd uppbygging kennslu- og rannsóknarsamninga, fyrirkomulag fjárveitinga, fjárhagsmálefni og uppgjör, upplýsingagjöf, gæðastarf o.fl. Samtímis hefur verið unnið að endurskoðun búnaðarfræðslulaga líkt og kveðið var á um í bráðabirgðaákvæði í lögum um opinbera háskóla. Svo kemur fram að í tengslum við þá vinnu hafi ráðuneytið haft samband við sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, nú atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið, til að koma þeim málum áfram. Hér segir að verði frumvarpið að lögum verði skipan í háskólaráð opinberu skólana samræmd sem yrði mikil framför. Ég tek undir það því að þá er komin heildarsýnin, sem er einn grunnþátturinn í frumvarpinu, og hún mundi hafa í för með sér mikla framför og samheldni í háskólastarfi hér á landi. Þegar litið er til meginefnis frumvarpsins er því skipt í fjóra flokka, ef svo má segja. Meginefnið er að samræma lagaumhverfi opinberra háskóla á Íslandi með afnámi laga um búnaðarfræðslu þannig að Landbúnaðarháskóli Íslands og Hólaskóli – Háskólinn á Hólum falli undir lögin um opinbera háskóla. Lagaumgjörð um opinbera háskóla á Íslandi verður þannig samræmd og starfsskilyrði þeirra jöfnuð, m.a. með sambærilegri skipan háskólaráða. Með því mun lagaumgjörð er varðar starfsemi opinberra háskólanna í senn verða einfaldari og skýrari en áður og starfsskilyrði þeirra jöfnuð. Þetta er þess háttar tillaga að ekki er hægt að vera á móti henni vegna þess að verið er að leggja til ákveðna samhæfingu. Í öðru lagi er meginefni frumvarpsins að lögfesta samstarfsnet opinberra háskóla, svokallað háskólanet, til að efla og formgera samstarf þeirra enn frekar. Verkefnisstjórn samstarfsnetsins er fest í sessi og er lagt til að hún fjalli um sameiginleg málefni háskólanna og beri ábyrgð á þeirri framkvæmd. Þarna ætla ég aðeins að stinga niður fæti vegna þess að það er eitthvað sem má kannski ekki tútna eða þenjast svo mikið út að það fari fyrst og fremst að snúast um sjálft sig. Starfið sem fer fram þarna verður að vera mjög markvisst. Í þriðja lagi er meginefnið að opinberum háskólum verði veitt heimild til að taka umsýslu- og afgreiðslugjald af nemendum með ríkisfang utan Evrópska efnahagssvæðisins. Það er nýlunda í íslenskum lögum. Þarna er lögfest að þeir aðilar sem koma hingað af svæði utan EES-svæðisins verði að greiða fyrir þá þjónustu sem háskólarnir veita og leyfilegt er að kalla það umsýslu- og afgreiðslugjald. Ég tel að það mjög mikilvægt því að í fréttum í vikunni kom fram að við mundum kannski á einhvern hátt sjá háskólana okkar stækka og verða fjölmenna í framtíðinni. Það kom fram að flest allt námsefni og kennsla fer orðið fram á enskri tungu og bækur og kennsluefni líka. Það er því alveg sókn fyrir okkar háskóla að fara inn á þær brautir að sækja sér nemendur til útlanda og þá einnig til þeirra landa sem kannski hafa helst áhuga á t.d. Háskólanum á Akureyri sem er með norðurslóðamálefnin og flotta starfsemi í kringum þá stofnun. Það eru mjög spennandi möguleikar og vaxtamöguleikar sem við sjáum fyrir okkur til framtíðar litið. Í fjórða lagi er meginefni frumvarpsins að laga tiltekin ákvæði laga um opinbera háskóla, nr. 85/2008, að þeim breytingum sem urðu á lögum um háskóla, nr. 63/2006, til að mynda ákvæði um hæfisskilyrði starfsmanna háskóla. Það er því líka verið að taka á starfsmannaþættinum og leggja mat á hæfisskilyrði starfsmanna háskóla. Virðulegi forseti. Tími minn er á þrotum. Ég á enn eftir að fjalla um samráð og mat á áhrifum í frumvarpinu þannig að ég óska eftir því að vera sett aftur á mælendaskrá. Ég lýk hér með máli mínu í þessari umferð.

Virðulegi forseti. Eitt grundvallaratriða í frumvarpinu er að ákvæði sem felur í sér lagalegan áskilnað um búnaðarfræðsluna fellur brott. Það á að vera ein heildarlöggjöf um opinberu háskólana og gildir einu hvort þeir heita Háskóli Íslands, Háskólinn á Akureyri, Landbúnaðarháskóli Íslands á Hvanneyri eða Háskólinn á Hólum. Það finnst mér grundvallaratriði og ég hef miklar áhyggjur af því að þetta sé gert svona, að lagalega tilvísunin í búnaðarfræðsluna, sem ég tel að skipti öllu máli, sé felld brott. Það er mjög brýnt að ákvæðið sé inni, ekki vegna samtímans, ekki vegna næstu framtíðar heldur til lengri framtíðar litið. Ég er alveg á því að núverandi stjórnendur skólans sjái og fylgi því eftir sem þeir hafa gert með miklum myndarbrag, þeir vilja standa vel að búnaðarfræðslunni í landinu. Ég er að horfa til lengri tíma og ég held að miklu máli skipti hver skilaboðin eru einmitt núna. Við erum stödd á miklum breytingartímum, m.a. í landbúnaðinum, og þeir tímar kalla á aukna þekkingu og að reynt sé að þróa búnaðarfræðslunámið. Það hefur verið þróað, eins og kom glögglega fram í orðaskiptum okkar hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur áðan. Námið hefur þróast með mjög eftirektarverðum hætti og það er sem betur fer mikil eftirspurn eftir búnaðarfræðslunáminu, hinu hefðbundna landbúnaðarnámi, í þessum skólum. Sú eftirspurn kemur ekki bara úr sveitunum, hún kemur miklu víðar að sem gerir það að verkum að áhugi og vilji fólks vaknar til að stunda landbúnað á sem breiðustum grundvelli. Ég er ekki bara að tala um hefðbundna búnaðarfræðslunámið heldur ekki síður um garðyrkjuna þar sem hefur orðið mikil aukning og vakning og í felast mikil tækifæri. Ég held þess vegna að miklu máli skipti að þeir sem stunda einmitt þær atvinnugreinar hafi fast land undir fótum og þurfi ekki að óttast að einhver breyting verði á sem raskar þeim grundvelli.

Virðulegi forseti. Ég hef líka nokkrar áhyggjur af því að lagalegur áskilnaður um búnaðarfræðslu skuli vera felldur brott í frumvarpinu en það er svo sem ekkert nýtt. Við vitum að alla vega Samfylkingin hefur ekki haft áhuga á því að landbúnaður sé efldur hér á landi vegna þess að eina markmið Samfylkingarinnar er að ganga í Evrópusambandið og flytja allar landbúnaðarvörur inn til landsins. Samfylkingin lítur svo á að við eigum alls ekki að rækta okkar eigið grænmeti eða annað vegna þess að þau telja allt svo langtum betra í Evrópusambandinu. Ég lagði ríka áherslu á það í fyrstu ræðu minni í morgun að við verðum að standa vörð um landbúnaðinn hér á landi. Ég var bæði að vísa í garðyrkju og hefðbundinn landbúnað og í öll þau tækifæri sem við eigum til framtíðar því að á Íslandi er mikil framþróun í ræktun, t.d. í repjuræktun svo ég nefni eitt dæmi. Það á sér stað mikil þróun í akkúrat í þeim geira, í að rækta upp landið og í að rækta nýjar tegundir. Hverjum hefði til dæmis dottið í hug fyrir 20 árum að hægt væri að rækta korn hér á landi og svo má lengi telja? Það eru aðilar og frumkvöðlar sem gera tilraunir með hinar ýmsu tegundir til ræktunar. Við megum heldur ekki gleyma því í umræðunni að við höfum alveg stórkostlega útflutningsmöguleika sé þeim þáttum sinnt í einhverjum mæli. Ég treysti því að eftir kosningar verði farið að beina sjónum að þeim atriðum, t.d. að garðyrkjunni og möguleikum okkar í gróðurhúsaræktun. Við erum með heita vatnið, við erum með kalda vatnið til vökvunar, við erum með rafmagnið til lýsingar, við erum með koltvísýringinn, t.d. upp á Hellisheiði, sem puðrast upp í loftið en hann er hægt að beisla til að setja í garðyrkjuver. Við verðum ávallt að hafa þá framtíðarsýn í huga þegar er rætt um garðyrkjuna og landbúnaðinn og þá sérstaklega að við eigum öflugt fólk sem hefur farið í gegnum háskóla til að geta starfað á því sviði.

Virðulegi forseti. Það er áhugavert sem hv. þingmaður var að tala um, þ.e. þessar rannsóknir. Eins og ég nefndi hér áðan hefur Landbúnaðarháskóli Íslands mjög mikla sérstöðu. Ég hef orðað það þannig að Landbúnaðarháskóli Íslands hafi fengið heila rannsóknarstofnun í fangið þegar hann var stofnaður. Ég hef stundum velt því fyrir mér hvernig við mundum sjá skóla byggjast upp sem fengi til dæmis Hafrannsóknastofnunina í tannfé. Það yrði gríðarlega öflugur háskóli á sínu sviði og með gríðarlega öflugan rannsóknarþátt. Það er eitt af því sem er styrkleiki núverandi landbúnaðarháskóla á Hvanneyri að þannig var staðið að málum sem var mjög skynsamlegt. Afraksturinn af þessu sjáum við í fjölbreytilegum rannsóknum sem þessi skóli hefur staðið fyrir, rannsóknum sem í mörgum tilvikum eru á heimsmælikvarða enda oft og tíðum gerðar í samstarfi við vísindamenn víða úti um heim. Ég nefndi hér jarðvegsrannsóknir. Ég nefndi rannsóknir á áburði, áburðarnotkun, sem eru mjög mikilvægar fyrir okkur vegna sérstöðu og legu lands okkar, okkar harðbýla lands á köflum. Ég nefni einnig grasrannsóknir sem hafa verið gerðar og þessar kornræktarrannsóknir sem eru mjög áhugaverðar. Ég tek undir það með hv. þingmanni, hver hefði trúað því fyrir ekki mjög mörgum árum að við færum farin að stunda mikla kornrækt í landinu og að þar sæju menn gífurlega mikla vaxtarmöguleika? Ég vil líka nefna garðyrkjuna, ég er ekki viss um að mjög margir geri sér grein fyrir hvað hefur verið að gerast þar. Þrátt fyrir að tollverndin hafi verið tekin af á sínum tíma og gerður þessi aðlögunarsamningur við garðyrkjuna þá hefur það gerst að hún hefur á margan hátt blómstrað. Við vitum að einstakar greinar hafa átt undir högg að sækja en annars staðar hafa menn verið mjög að sækja fram og hver er ástæðan? Hún er auðvitað fjölbreytileg en meðal annars sú að við höfum stundað landsrannsóknir varðandi lýsingar sem hafa opnað nýja möguleika á þessari ræktun allan ársins hring.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir þetta andsvar. Þarna erum við komin að merg málsins, við verðum að standa vörð um það sem eyþjóð að hafa öfluga háskóla og opinberu háskólarnir verða allir að sitja við sama borð að því leyti. Varðandi rannsóknir og þróun í háskólanum þá er það gríðarlega mikilvægt, eins og þingmaðurinn fór yfir, að fé sé veitt í þær stofnanir til að fram fari nýsköpun á sviði landbúnaðar og garðyrkju. Þess vegna verða landbúnaðarháskólarnir að fá sambærilegt fé til síns reksturs. Ef við höfum ekki vel menntaða einstaklinga sem geta fylgt eftir þeirri rannsóknarvinnu sem fer fram í háskólunum er verkið til einskis unnið. Ég vil benda á það í þessari umræðu, vegna þess að menn hafa áhyggjur af landbúnaðarháskólunum í þessu frumvarpi, að útflutningstekjur vegna loðdýraræktar hafa aldrei verið meiri en nú. Það er sprenging á mörkuðum erlendis í eftirspurn eftir íslensku skinnunum því að hér eru ákjósanlegar aðstæður til að rækta loðdýr; hér er kuldinn líka, það er ein auðlindin. Þetta hefði ekki verið hægt hefðu framsýnir menn ekki sett á stofn kennslu í loðdýrarækt hér á landi. Að vísu er alltaf hægt að sækja menntunina erlendis en þetta er þáttur í því að þetta er orðin sjálfbær flott atvinnugrein sem skilar miklum gjaldeyri inn í landið og því ber að fagna. Fiskeldið hefur líka sprungið út sem flott atvinnugrein hér á landi og er að skila okkur miklum gjaldeyristekjum; hreinræktun á próteinum er það sem fiskeldið gefur og um þetta eigum við að standa vörð.

Frú forseti. Þetta er mjög mikilvæg umræða sem við eigum hér um opinbera háskóla og stöðu menntunar almennt í landinu. Hv. þingmaður ræddi fyrr í umræðunni um stöðu einkaháskólanna, þ.e. hinna háskólanna, hins háskólans í Borgarfirði, Háskólans á Bifröst. Ég sakna þess þegar menn ræða um menntun hér á landi, framtíðarmöguleika okkar í menntun og rannsóknum, að við ræðum það hvernig við getum nýtt betur samstarf og þróun milli einkaháskólanna, þeirra sem eru á þeim markaði, og opinberu háskólanna. Það er mín skoðun að í svo fámennu landi sem okkar sé mjög mikilvægt að við nýtum sem best þá fjármuni sem settir eru í menntun. Ég tel að það starf sem unnið hefur verið í Háskólanum í Reykjavík, þær rannsóknir sem þar hafa verið stundaðar, skipti gríðarlega miklu máli. Ég er ekki á þeirri skoðun að það eigi að þjappa of mikið á háskólasviði en engu að síður þurfum við að gæta að því að það fjármagn sem í þetta er sett nýtist sem best. Í þeim sameiningarhugmyndum sem uppi hafa verið hafa menn almennt verið að tala um að erfitt sé að sameina opinbera háskóla og einkaháskóla af því að lagaumhverfið sé svo ólíkt sem um það gildir. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hún sé því sammála eða hvort hún sjái tækifæri til að breikka samvinnuna, t.d. milli Háskólans í Reykjavík og Háskóla Íslands eða á milli Háskólans á Bifröst og Háskóla Íslands.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir þessa fyrirspurn. Því hefur verið haldið fram að erfitt sé að sameina opinbera háskóla og þá háskóla sem eru í einkarekstri vegna ólíks lagaumhverfis. Hér er enn frekar skerpt á tilganginum og það listað upp hverjir opinberu skólarnir eru, þeir eru taldir upp í 1. gr. frumvarpsins, tæmandi listi. Verði frumvarpið að lögum gilda þau lög þar af leiðandi ekki um Háskólann í Reykjavík og Háskólann á Bifröst. Ég tel að mjög gott starf fari fram í einkareknu háskólunum og þar fara líka fram rannsóknir og þróun. Ég veit að í Háskólanum í Reykjavík eru þeir að gera mjög góða hluti er snúa að verkfræði, þar fer mikil rannsóknarvinna fram. Auðvitað væri gott að þetta mundi nýtast sem best en mér finnast nokkur nýmæli í lögum um opinbera háskóla - sumir segja að háskólamenntun eigi helst að vera frí og borguð af ríkinu og að verið sé að mismuna einstaklingum, að einkaháskólarnir þurfi að taka skólagjöld til að viðhalda rekstrinum en fái líka opinbert fé, að sé til þess vilji hjá einstaklingum sem vilja sækja háskólanám þá hafa þeir þetta val á milli þessara tveggja kerfa. En það sem ég ætlaði að segja áðan um nýmæli í frumvarpinu hvað varðar opinbera háskóla þá er hér opnað á heimild til að rukka þá aðila sem ekki eru búsettir á EES-svæðinu og veita fé á þann hátt í opinberu háskólana vegna samnings okkar á EES-svæðinu. Þetta hefur alltaf verið til staðar hjá einkaháskólunum. Ég verð að fara yfir sameiningu háskólanna í seinna andsvari.

Frú forseti. Á vettvangi Vísinda- og tækniráðs hefur töluvert verið fjallað um stöðu háskólastigsins. Í skýrslu sem Vísinda- og tækniráð sendi frá sér, að ég hygg, á síðasta ári kom fram sú skoðun ráðsins að nauðsynlegt sé að fara í frekari sameiningu á háskólastiginu. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur hér á Alþingi að tala miklu betur um framtíð háskólastigsins en við höfum gert. Ég sakna þess reyndar mjög mikið að svo seint á kjörtímabilinu skulum við vera að heyja þessa mikilvægu umræðu. Mér er hugleikin hin mismunandi staða í lagaumhverfi einkareknu skólanna og opinberu skólanna og ég þekki það af eigin raun vegna þess að um tíma kenndi ég lögfræði á Bifröst. Ég nefni sem dæmi að þegar menn vildu reyna að hjálpast að við að kenna ákveðnar grunngreinar í Háskólanum á Bifröst og síðan í Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri - í skólum sem eru á sama svæðinu í sömu sveit - rákust menn strax á háa veggi í því. Þar sem regluverkið var svo ólíkt var erfitt að sameina ákveðnar greinar til að það nýttist á báðum stöðum. Mér þykir það slæmt þegar lagaumhverfið þvælist svo fyrir mönnum þegar verið er að reyna að nýta fjármuni betur. Ég spyr því hv. þingmann hvort ekki sé brýnt að hefja umræðu um menntamál á víðari grunni, hvort við þurfum ekki að líta til þess að það skiptir öllu máli fyrir Íslendinga að ná góðum árangri í grunnrannsóknum og vísindum, að allir þeir fjármunir sem við setjum í menntakerfið verði að nýtast með þeim hætti að framtíðarkynslóðir landsins fái þá menntum sem við helst kjósum og að við náum jafnframt að bæta okkur á sviði rannsókna og nýsköpunar. Ég held að þar liggi til lengri tíma samkeppnisstaða Íslands.

Virðulegi forseti. Jú, ég tel afar brýnt að við reynum að nýta það fjármagn sem er til staðar til að hægt sé að vera hér með háskólastarf sem allir græða á, sem sé eins gott og best verður á kosið. Við megum heldur ekki gleyma því að íslensku háskólarnir eru í bullandi samkeppni við háskóla hvar sem er í heiminum. Þess vegna verður að fara þá leið að hámarka hagnaðinn innan háskólanna og er ég þá að tala um hinn mannlega þátt og gæði kennslu. Eins og þingmaðurinn fór yfir þarf að fella þá múra sem eru þarna á milli. Það er lífsnauðsynlegt fyrir okkur sem þjóð, sem ætlar að vera með góða kennsluhætti til framtíðar, gott háskólastarf og mikla rannsóknar- og þróunarvinnu, að það sé gert. Hv. þingmaður lýsti reynslu sinni þegar hún var að kenna lögfræði á Bifröst og sóst hefði verið eftir kröftum hennar í Háskólanum á Hvanneyri, hún sagði að þröskuldur hefði verið þar á milli þar sem annar skólinn væri einkaskóli og hinn opinber háskóli. Það er auðvitað alls ekki í lagi að málum sé þannig háttað. Sjálf hef ég farið í gegnum nám við skólann á Bifröst og þarna er stutt á milli háskóla. Borgarfjörður er að verða háskólasamfélag, það gerðist mjög hratt. Auðvitað á þessum málum að vera þannig skipað hér á landi að hægt sé að samnýta kennara þannig að þeir geti farið á milli skóla án þess að einhverjar hindranir séu í veginum. Til að svara spurningunni varðandi sameiningu háskóla þá er það mitt mat að einu skrefi hafi verið sleppt. Eins og háskólarnir eru reknir í dag þá minnir það helst á að það sé byggðastefna að hafa háskóla vítt og breitt um landið en ég held að aldrei hafi verið tekin ákvörðun um að það væri byggðastefna okkar hér á landi að hafa háskólana þannig. Þeir spruttu upp og svo hefur reynst erfiðara að sameina þá. En ég óska eftir því til framtíðar að hægt verði að samhæfa þetta, fækka rekstrareiningunum og hafa stærri háskóla.

Virðulegi forseti. Ég ræddi í fyrri ræðu minni í dag almennt um þetta mál og heyri að þingmenn eru að velta skólakerfinu fyrir sér. Ég get tekið undir það sem meðal annars kom fram hjá hv. þingmönnum Ólöfu Nordal og Vigdísi Hauksdóttur að mikilvægt væri að taka heildarumræðu um skólakerfið. Ég kom einmitt inn á það áðan að ég hefði efasemdir um að aftengja sambandið á milli atvinnulífsins og landbúnaðarháskólanna. Almennt séð held ég að það verði að vera tengingar á milli atvinnulífsins og háskólanna, bæði hvað varðar að nemendur sem útskrifast svari eftirspurn atvinnulífsins á hverjum tíma en einnig að háskólarnir í gegnum grunnrannsóknir sínar sem eru ekki endilega hagnýtar á hverjum tíma skapi möguleika sem atvinnulífið fylgist með og geti nýtt sér. Þá kom ég líka inn á það hversu mikilvægt það væri að háskólarnir mundu skoða sérstaklega nýja atvinnugrein sem er að skapast hér í kringum olíuleit. Frú forseti. Það sem mér finnst við hafa upplifað í háskólasamfélaginu, með þeim breytingum sem þar hafa orðið á liðnum árum, eru augljós jákvæð merki um að þegar háskólar eru staðsettir á landsbyggðinni - ég fór sérstaklega yfir Háskólann á Akureyri en ég get líka nefnt háskólasamfélagið sem varð til í Borgarfirði með Háskólanum á Bifröst og Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri - hafa þeir gríðarlega mikil áhrif á samfélagið sem þeir spretta upp úr. Það skapast ekki bara störf fyrir háskólamenntað fólk við kennslu og rannsóknir heldur er það einhvern veginn þannig að fólk sem útskrifast frá þessum skólum er líklegra til að setjast að á landsbyggðinni en þeir sem útskrifast úr háskólunum í Reykjavík. Þetta er líka reynslan á Norðurlöndum og ég kom inn á það. Ég vildi ítreka þetta, en ég ætla að reyna að nýta þann tíma sem ég hef til að fara aðeins nákvæmar yfir nokkur ákvæði í frumvarpinu. Á blaðsíðu 3 í kaflanum um tilgang og nauðsyn lagasetningarinnar er fjallað um að lagaleg umgjörð háskóla hafi breyst í grundvallaratriðum á undanförnum árum. Við setningu laga um opinbera háskóla árið 2008 var til að mynda bráðabirgðaákvæði um að búnaðarfræðslulög skyldu endurskoðuð fyrir árslok árið 2009. Að baki lá það sjónarmið meðal annars að það væri æskilegt að ráðrúm gæfist til að laga starfsemi þessara menntastofnana landbúnaðarins að þeim breytingum sem urðu á stöðu þeirra við það að verða annars vegar háskólar og við tilfærslu verkefna á milli ráðuneyta, þegar þeir fóru frá þáverandi landbúnaðarráðuneyti yfir til menntamálaráðuneytisins. Á sama tíma gæfist mennta- og menningarmálaráðuneytinu færi á að gaumgæfa vel þessi málefni sem þeir þekktu ekki áður, þ.e. málefni landbúnaðarháskólanna, áður en tekin væri afstaða til endurskoðunar á búnaðarfræðslulögum og gerðar tillögur til Alþingis um það hvernig málefnum skólanna og búnaðarfræðslunnar yrði skipað. Þess vegna er hér í frumvarpinu kveðið á um að fella úr gildi lög um búnaðarfræðslu, lög um tilraunastöð Búnaðarsambands Suðurlands og Landbúnaðarháskóla Íslands að Stóra-Ármóti í Flóahreppi og reyndar líka kafla úr lögum um rannsóknir í þágu atvinnuveganna. Ég vil koma þeim sjónarmiðum mjög skýrt á framfæri að ég tel að þetta þurfi meiri umræðu. Ég skil þau sjónarmið þar sem menn óttast beintengingar atvinnulífsins við háskólana og beina fjármögnun, en ég tel að það eigi að vera tengingar til staðar til að menntun og þekking geti farið á milli þar sem slíkt samstarf er hagnýtt, ég held að það sé nauðsynlegt. Það er varhugavert að slíta þar allt í sundur. Það er kannski meðal annars einn hluti af þeirri stóru umræðu um að við höfum á undangengnum árum og áratugum beint of mörgu fólki inn á bóknámsbrautirnar og skilið verkmenntagreinarnar út undan, bæði í áherslum í orði og í riti. Við höfum ekki talað nóg um það en þegar við höfum talað um að skortur sé á verkmenntun höfum við ekki látið fjárframlög vera í samræmi við það eða áherslur okkar í stjórnun eða í lögum. Ég held að hér sé ekki gerð nein tilraun til að svara þessu. Ég held að eftir sem áður fái starfsmenntanám engan stuðning hér og í raun er verið að draga úr því. Svo kemur líka fram að við það að aðskilja starfsmenntaskólasviðið frá landbúnaðarháskólunum vanti fjármagn til þess. Það hafa þá augljóslega verið einhver samlegðaráhrif þarna á milli. Þetta eru því hlutir sem þarf virkilega að skoða frekar. Það sem ég ætlaði meðal annars að koma inn á, ég sé að tími minn gengur nokkuð hratt, frú forseti, er að ítreka það sem ég sagði í fyrri ræðu um háskólanetið eða samstarfsnet háskólanna. Ég tel það vera jákvæðasta punktinn í frumvarpinu. Hér er fjallað um að þegar háskólanetið var sett á laggirnar hafi markmiðið verið þríþætt. Í fyrsta lagi að efla háskólakennslu, rannsóknir og nýsköpun til styrktar framtíðaruppbyggingu í samfélaginu, í öðru lagi að hagræða í rekstri skólanna þannig að fjármunir nýtist sem best. Menn geti þannig hugsanlega fært ákveðin svið til annars skóla og ekki verið að kenna á öllum stöðum í einu. Ég held að það sé mjög skynsamlegt að nýta netið í það. Í þriðja lagi að halda uppi öflugri og fjölbreyttri háskólastarfsemi víðs vegar um landið. Ég tek undir að þetta er skynsamlegt. Ég held þess vegna að lögfesting samstarfsnetsins sé mjög góður þáttur. Ég er meira efins um þann anda að aðskilja skólana frá atvinnulífinu í meira mæli en við þekkjum í dag. Frú forseti. Í lok nefndarálits meiri hlutans er fjallað um að í nefndinni hafi verið lögð áhersla á að grípa þyrfti til aðgerða til að tryggja viðveru menntafólks á Íslandi eftir útskrift og koma í veg fyrir að það settist að erlendis eftir nám og skapa hvata til að flytja aftur til Íslands eftir nám. Þetta er kannski sérkennilega orðað en væntanlega eru menn að velta því fyrir sér að virðisaukinn af menntun unga fólksins nýtist okkur á Íslandi og það borgi sína skatta og skyldur hér. Þetta tengist auðvitað endurgreiðslum til LÍN að einhverju leyti. Á flokksþingi okkar framsóknarmanna ályktuðum við að skynsamlegt væri að hvetja áfram til þess að fólk sækti sér framhaldsnám erlendis sem ekki væri í boði hérlendis. Sjálfur þekki ég það af eigin raun, dýralækningar eru ekki kenndar á Íslandi og þeir sem hafa sótt sér þá menntun hafa sótt hana víðs vegar um heiminn, satt best að segja, mest þó í gegnum tíðina til Noregs og Danmerkur og til Þýskalands síðari árin. Þetta gerir það að verkum að innan greinarinnar fá menn upplýsingar víða að og það er mjög jákvætt. Við þekkjum þetta líka í sambandi við framhaldsnám lækna, þeir fara til Norðurlandanna eða Bandaríkjanna og þá verður til á Íslandi góð blanda af því nýjasta sem er að gerast á ólíkum sviðum í ólíkum heimshlutum. Þetta er mjög mikilvægur hvati til að halda við framþróun á Íslandi. Í nefndarálitinu kemur fram að ef til vill mætti nýta skattafslátt í þessa veru eða hvatakerfi á einhvern hátt og ég tek undir að það er auðvitað áhugavert, það kemur fram í nefndarálitinu að slíkt hvatakerfi sé til staðar í Bandaríkjunum, Ástralíu, Þýskalandi og Nýja-Sjálandi. Við þekkjum það líka að í byggðastefnu Norðmanna er það þannig að fari háskólamenntað fólk til svæða þar sem skortur er á háskólamenntuðu fólki fær það ýmist skattafslætti eða þarf að greiða minna af námsláninu til baka um tíma, eða það telur tvöfalt. Það er sem sagt einhver útfærsla á því að það sé verulegur hvati fyrir ungt, háskólamenntað fólk að setjast að í þeim byggðum og sá hvati getur verið fyrir hendi í nokkur ár. Það er nú oft þannig, frú forseti, að þegar menn prófa að setjast að úti á landi, sem þeir halda kannski að sé ekki mjög áhugavert, komast þeir að því að það er mjög áhugavert, setjast þar 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir efnislega ræðu og sérstaklega vil ég dvelja við þann kafla í ræðu hv. þingmanns þegar hann vék að tengslum atvinnulífsins og skólanna sem ég held að skipti óskaplega miklu máli. Við vitum að þetta eru ekki einföld mál, háskólarnir verða auðvitað að hafa sitt akademíska frelsi en það er líka þeirra styrkur að vera í tilteknu samstarfi við atvinnulífið. Það gefur þeim byr undir báða vængi, það eykur áhuga á þeirra starfi og svo framvegis. Í þessu samhengi vil ég sérstaklega nefna að í þessu frumvarpi er verið að brjóta mjög í blað. Það er verið að setja landbúnaðarháskólana undir ramma opinberu háskólanna í einni heildarlöggjöf og það sem meira er, það er verið að taka út hinn lagalega áskilnað um búfræðslunámið sem er mjög mikið umhugsunarefni. Það var á sínum tíma mikið deiluefni þegar tekin var um það ákvörðun að færa landbúnaðarháskólana úr landbúnaðarráðuneytinu sem þá var og inn í menntamálaráðuneytið. Ég stóð að því og ég tel að það hafi í sjálfu sér ekki verið óskynsamleg niðurstaða. Það sem skipti hins vegar gríðarlega miklu máli á þeim tíma, og þetta þekki ég vel af því að ég kom beinlínis að því máli sjálfur, var að búinn var til eins konar farvegur milli atvinnugreinarinnar og rannsóknarhluta háskólanna með því að kveða á um að tiltekinni upphæð, 150 millj. kr. króna á ári á þeim tíma, væri ráðstafað til þessara skóla til að geta sinnt landbúnaðartengdum rannsóknum. Nú er hins vegar gengið miklu lengra og klippt á þennan lagalega áskilnað. Ég neita því ekki að ég hef af því miklar áhyggjur, einfaldlega vegna þess að ég óttast að þá sé verið að klippa á tengslin milli skólans og greinarinnar sem var í raun og veru forsenda þess að þessir skólar voru á sínum tíma settir á laggirnar.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir þetta með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni og er einmitt það sem ég hef reynt að ítreka í máli mínu í dag um þetta mál, að ég hef miklar efasemdir um að þetta sé rétt. Ég er að minnsta kosti sannfærður um að sú leið sem farin er hér, að skilja á milli, skilja búfræðsluna eftir og þegar litið er til umsagnar fjárlagaskrifstofunnar að þar muni hugsanlega vanta fjármagn og annað í þeim dúr og að því sé ekki svarað heldur geymt til seinni tíma, geti haft alvarlegar afleiðingar. Mér finnst frumvarpið því ekki svara öllum spurningum og ég er efins um þær leiðir sem hér eru farnar. Ég nefni bara sem dæmi að við erum að kalla eftir því að margar starfsmenntagreinar vaxi og sumar þeirra eru meira að segja ekki til. Ég nefndi til dæmis að á sviði matvælafræði eru kjötiðnaðarmenn allt of fáir, það er ekki til grein um slátrara eða slík störf. Á Suðurlandi hefur þetta verið heilmikið rætt. Þar hefur verið stofnað háskólafélag sem hefur velt fyrir sér hvort taka mætti hluta af þessum greinum inn í núverandi fjölbrautaskóla og nýta fyrirtækin sem starfskennslustaði. Fyrirtækin hafi verið jákvæð fyrir því. Í beinu framhaldi af þeirri menntun gæti fólk farið inn á háskólasviðið. Fólk sem hefði starfað í þessum greinum kæmi inn og mundi klára framhaldsskólanámið og mundi síðan vilja halda áfram í háskólanámi, í fjarnámi eða slíku, og halda þessari tengingu við atvinnulífið. Ég óttast að ef menn taka svona skref þá skilji þeir fullmikið þarna á milli. Ég held að það byggist á misskilningi, ég held að þessi tengsl séu nauðsynleg. Ég tek auðvitað undir að háskólarnir verða að hafa akademískt sjálfstæði til að stunda meðal annars grunnrannsóknir sem hafa ekkert með atvinnulífið að gera, það er mikilvægt, en þeir verða líka að taka mið af því samfélagi sem þeir búa í. Ég hef þess vegna verið að hvetja til 

Virðulegi forseti. Já, ég held að ástæða sé til að ætla að olíuleit verði vaxandi atvinnugrein hér á landi. Við sjáum til dæmis miklu meiri áhuga núverandi stjórnvalda á olíuleit en vatnsafls- eða jarðhitavirkjunum. Það er þeirra áhersla í þessum efnum, það hefur komið mjög skýrt fram. Ég tek því undir það með hv. þingmanni að þarna sér ríkisstjórnin greinilega vaxtarbrodd. Ríkisstjórnin lifir að vísu ekki lengi, sem betur fer, en þarna er alla vega vísbending frá núverandi stjórnvöldum. Það er mjög mikilvægt að samstarf atvinnulífs og skóla geti haldið áfram. Þessir skólar hafa síðan mikla möguleika til að þróast áfram. Hv. þingmaður kom inn á mjög áhugaverðan hlut í þessum efnum og það er þetta samstarf tveggja skólastiga, framhaldsskólastigsins og háskólastigsins. Hv. þingmaður gat þess að menn væru að ræða þetta til að mynda á Suðurlandi. Mjög svipaða hluti hafa menn verið að þróa á Vesturlandi með samstarfi Menntaskóla Borgarfjarðar og Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri þar sem verið er að setja upp nám til stúdentsprófs á búnaðarfræðslusviði. Það finnst mér mjög áhugavert til þess meðal annars að opna leiðir frá framhaldsskólanum og inn í háskólann. Að öðru leyti varðandi háskólann, sem hv. þingmaður nefndi áðan, þá er það alveg rétt að vakin er athygli á því að kostnaðurinn, eða þeir fjármunir sem ætlaðir eru til þess verkefnis sem hér er verið að takast á við, er greinilega vanmetinn. Við sjáum einmitt að það hefur verið að gerast í þessum landbúnaðarháskólum. Ef ég tek Hólaskóla sem dæmi þá var gengið þannig frá málum eftir 2. umr. fjárlaga að fjárveitingarnar hefðu dugað til 1. október í ár ef ekki hefði verið brugðist við. Þetta vissi meiri hluti fjárlaganefndar, menn hefðu getað farið í Laufskálaréttina og síðan lokað Háskólanum á Hólum.

Virðulegi forseti. Ég kom inn á þetta atriði í fyrri ræðu minni, þ.e. að mér virtist - af samtölum mínum við fólk í háskólaráði landbúnaðarháskólanna, hvort sem það var á Hólum eða Hvanneyri, rektora og aðra stjórnendur skólanna, og auðvitað líka af upplifun minni í tengslum við fjárlagagerðina í haust - að lengra væri gengið í að skerða fé til þessara skóla en til annarra skóla. Maður hafði það á tilfinningunni, og ég veit að ýmsir innan kerfisins í þessum skólum höfðu það líka á tilfinningunni, að verið væri að svelta þá til einhvers. En það var hins vegar ekki ljóst til hvers. Var það til þess að þeir sameinuðust öðrum skólum? Var það til þess að leggja þá niður? Var það til þess að þeir umbyltu starfsemi sinni? Það var ekki ljóst. Þess vegna skorti augljóslega á stefnumörkun hjá hæstv. ríkisstjórn varðandi þessa skóla. Mér finnst það frumvarp sem hér liggur fyrir ekki svara öllum spurningum sem eðlilega vakna við þessa endurskoðun, það svarar bara hluta þeirra. En frumvarpið og umsögn fjárlagaskrifstofunnar sannfærir okkur hins vegar um og staðfestir að það hefur verið vitlaust gefið. Skólarnir hafa fengið of lítið fé til að sinna öllum þeim þáttum sem þeir hefðu átt að gera. Það er viðurkennt að reiknilíkan framhaldsskólans hefur ekki verið nýtt og ekki verið hægt að nota á búnaðarfræðslustigið, búfræðsluna, eða aðrar þær námsbrautir sem tengjast framhaldsskólastiginu. Það hefur væntanlega þýtt að fjármunir sem beint var til háskólastigsins hafa verið nýttir þarna og einhver samlegðaráhrif orðið sem hér á að slíta í sundur og þá skortir fé á hina hliðina. Ef því er ekki svarað um leið hvað eigi að gera á því stigi tel ég þessa leið meingallaða og mun leggjast gegn þeim hluta þessa frumvarps sem snýr að því þó að ég sé að sama skapi mjög ánægður 

Hæstv. forseti. Ég velti því fyrir mér, í ljósi síðustu ummæla hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar, hvort skilja beri það sem svo að hann, og þá flokksfélagar hans væntanlega, vilji varðveita þau sérákvæði sem eru fyrir hendi í lögum í dag um búfræðsluna, þann þátt, en geti hins vegar fellt sig við hina almennari þætti frumvarpsins sem hafa kannski breiðari skírskotun og snúa ekki sérstaklega að landbúnaðarháskólunum. Mér finnst orð hans kalla þetta fram vegna þess að sjálfur hef ég verið nokkuð hugsi yfir þessum ákvæðum. Ekki endilega vegna þess að það þjóni einhverjum tilgangi í sjálfu sér í mínum huga að hafa sérstakt lagaumhverfi um landbúnaðarháskólana heldur fyrst og fremst vegna þess að ég hef haft ákveðnar áhyggjur af því að með því að setja þá í sama ramma og háskólana almennt þá sé kannski skilningur á sérstöðu þeirra og sérstökum aðstæðum að dvína. Það var rótin af því að margir höfðu áhyggjur af því á sínum tíma þegar landbúnaðarskólarnir voru fluttir frá landbúnaðarráðuneytinu til menntamálaráðuneytisins, þ.e. að þó breytingin sjálf væri þess eðlis að hana væri hægt að rökstyðja væri ástæða til að hafa áhyggjur af því að þessum skólum yrði kannski síður sinnt en verið hafði til þessa. Þeir nytu ef til vill ekki sama skjóls af fagráðuneyti og áður var. Ég er að velta fyrir mér hvort sú er upplifun hv. þingmanns og kannski ástæðan fyrir því að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta andsvar. Þetta er rétt lýsing hjá honum á þessu ferli. Ég held að margir hafi óttast flutning skólanna úr landbúnaðarráðuneytinu yfir í menntamálaráðuneytið. Ég segi aftur á móti eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson - ég var reyndar ekki hér á þingi þá en fylgdist bara með þessu í almennri þjóðmálaumræðu - að mér fannst það í sjálfu sér á margan hátt skynsamlegt að menntakerfið væri undir sama hatti og það ætti ekki að hafa þær afleiðingar að þessir skólar nytu ekki sannmælis innan þess kerfis. Það er hins vegar rétt að hefðu þeir verið innan fagráðuneytis hefði þar kannski ríkt sérstakur skilningur á sérstöðu þeirra í því ljósi að þeir eru annars vegar skólar á framhaldsskólastigi og hins vegar háskólar með starfsmenntabrautir. Það er það sem mér finnst skorta á í þessu frumvarpi, að skýra það nægilega vel. En það er líka vegna þess - og þess vegna hef ég efasemdir almennt um að rjúfa þau tengsl sem ég var að koma inn á - að við viljum auka starfsmenntanám og okkur hefur mistekist það á liðnum áratugum. Þá er það spurningin: Er þetta leiðin? Er það leiðin að skilja enn skýrar á milli atvinnulífs, starfsmenntaskóla og háskóla? Eða er kannski skynsamlegra að velta því fyrir sér að hægt sé að blanda þessu meira saman? Ég nefndi bóknámsbrautirnar í fyrri ræðu minni. Við erum að koma fleira fólki út úr atvinnuleysi, fólki sem hefur dottið út úr skóla, það er að fara inn í Keili, það er að fara á Bifröst, það er að fara í Háskólann á Akureyri, á bóknámsbraut á frumgreinabraut, sem er auðvitað ekkert annað en framhaldsskóli. Ég velti fyrir mér hvort menn hafi ekki þessa yfirsýn. Þess vegna fullyrði ég að frumvarpið þurfi heldur meiri umræðu 

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta áhugaverð sjónarmið hjá hv. þingmanni. Ég verð að segja að fyrir fram var ég frekar jákvæður í garð þessa frumvarps sem hér um ræðir og taldi að góð rök væru fyrir því að samræma löggjöf um alla skóla, allt háskólastigið, alla opinbera háskóla, að eðlilegt væri að rammalöggjöf á því sviði væri samræmd fyrir alla þessa skóla. En maður veltir fyrir sér hverjar afleiðingarnar verða fyrir þá skóla sem vissulega hafa mikla sérstöðu í þessu sambandi. Hættan er sú að hinn almenni rammi henti þeim síður en Háskóla Íslands eða Háskólanum á Akureyri eða skólum sem í eðli sínum byggja á töluvert annars konar fyrirkomulagi en landbúnaðarskólarnir sem þurfa að hafa miklu nánari tengsl við atvinnugreinina eða atvinnulífið á þeim sviðum sem þeir starfa. Það liggur í augum uppi að skólar á þessu sviði verða að vera í lifandi og ríkum tengslum við landbúnaðinn í landinu í breiðum skilningi. Öll skref sem einhvern veginn skapa meiri fjarlægð eru óheppileg. Nú má segja að þau vandamál sem hv. þingmaður lýsir í ræðu sinni, sem snerta annars vegar skilning í stjórnkerfinu og hjá fjárveitingavaldinu og hins vegar einfaldlega það að tryggja þá fjármuni til rekstrarins sem til þarf, séu mál sem eru leysanleg hvernig sem lagaumhverfið er nákvæmlega orðað að þessu leyti. Það er hægt að gera vel og tryggja stöðu þessara skóla vel jafnvel þó að þessar lagabreytingar nái fram að ganga. En 

Frú forseti. Ég get í sjálfu sér tekið undir lokaorð hv. þm. Birgis Ármannssonar um að svona rammalöggjöf, almenn löggjöf, um mjög ólíka skóla geti komið niður á þeim sem eru öðruvísi en stóra heildin. Ég get nefnt sem dæmi Keili á Suðurnesjum, mjög áhugaverðan skóla sem hefur starfað í allt að tíu ár - hvort það var ekki tíu ára afmæli í vor, 1.400 nemendur útskrifaðir, og í gegnum þessar frumgreinadeildir hafa um 850 haldið áfram í framhaldsnámi, ef ég man þetta allt rétt. Sá skóli hefur því sannarlega komið inn á nýtt svið sem hefðbundnu háskólarnir gátu ekki tekið að sér og hjálpað fólki að öðlast nýja þekkingu, nýja menntun, og verða um leið samkeppnishæfara um betri störf og betri lífskjör en það ella hafði. Ég er almennt orðinn meira efins um að þetta sé rétt leið þó að ég hafi eins og hv. þingmaður verið frekar jákvæður gagnvart slíkri rammalöggjöf upphaflega, þ.e. ef hún hindrar á einhvern hátt leiðir sem við höfum verið að þróa á liðnum árum, til að mynda í vaxandi atvinnuleysi, til að bregðast við auknu brottfalli, til að reyna að finna leiðir til að fjölga starfsmenntabrautum sem síðan geta leitt til þess að fólk fær áhuga á að sækja sér háskólamenntun á því sviði. Ef við komum á einhvern hátt í veg fyrir þá þróun eða takmörkum þessar leiðir sem verið hafa færar og förum til verri vegar þá mun ég leggjast gegn þessu. Ég tel aðalatriðið að þetta mál fái meiri umræðu og betri umfjöllun í nefnd áður en við ljúkum því á þeim skamma tíma sem 

Hæstv. forseti. Eins og komið hefur fram í umræðunni má skipta meginefni frumvarpsins í tvo eða þrjá þætti. Annars vegar er um að ræða að samræma lagaumhverfi opinberra háskóla. Þar undir fellur afnám laga um búnaðarfræðslu þannig að Landbúnaðarháskóli Íslands og Hólaskóli – Háskólinn á Hólum falla undir lögin um opinbera háskóla. Það má segja að það sé kannski rótin að því að frumvarpið er flutt, að samræma löggjöf að þessu leyti. En það er fleira í frumvarpinu sem ástæða er til að ræða. Ég mun koma nánar inn á stöðu landbúnaðarskólanna á eftir en það eru aðrir þættir sem hafa fengið minni athygli í umræðunni sem ástæða er til að fara nokkrum orðum um. Þar er í fyrsta lagi verið að fjalla um lögfestingu á samstarfsneti opinberra háskóla, svokölluðu háskólaneti, til þess að efla og formgera samstarf þessara skóla og má segja að lagabreytingin sé þá til að styrkja stöðu þess samstarfs sem fyrir hendi er í dag og veiti henni aukið gildi. Í öðru lagi er verið að fjalla um tiltölulega sértækt mál um heimild til þess að taka umsýslu- og afgreiðslugjald af nemendum með ríkisfang utan Evrópska efnahagssvæðisins, ég kem nánar inn á það á eftir. Í þriðja lagi, þriðja almenna atriðið lýtur ekki að landbúnaðarskólunum sérstaklega heldur hefur það almenna þýðingu fyrir alla skóla sem flokkast undir skilgreininguna opinber háskóli, þ.e. að aðlaga tiltekin ákvæði laga um opinbera háskóla að hinum almennari háskólalögum. Það er svolítið flókið, annars vegar er um að ræða almenna löggjöf um háskóla, svo er sérstök almenn löggjöf um opinbera háskóla og það er það sem við erum að tala um hér, að færa þá löggjöf sem snýr að hæfisskilyrðum starfsmanna háskóla í lögum um opinbera háskóla til hinnar almennu reglu. Það er út af fyrir sig jákvætt. Ef ég fjalla aðeins nánar um þessa mismunandi þætti held ég að það blasi við að aukið samstarf opinberra háskóla og raunar allra háskóla í landinu er af hinu góða. Það skref sem stigið er í frumvarpinu, að formgera þetta samband og samstarfsnet frekar en nú er, er auðvitað jákvætt og ekkert nema gott um það að segja. Auðvitað skiptir líka máli að staðinn sé vörður um sjálfstæði hinna mismunandi stofnana á þessu sviði en enginn getur með nokkru móti lagst gegn því að samstarf þeirra verði eflt og sett í formlegri búning en nú er, með því má bæði stuðla að aukinni hagkvæmni og afleiðingin ætti líka að geta verið aukin gæði eða bættur árangur í starfinu. Þarna er því um að ræða atriði í frumvarpinu sem tvímælalaust er jákvætt og ástæða til að taka undir. Annað atriði sem einnig er almenns eðlis snýr að umsýslu- og afgreiðslugjaldi. Skólagjöld eða slík gjöld hafa auðvitað verið umdeild í sambandi við starfsemi hinna opinberu háskóla. Hér er ekki um að ræða neitt skref í þá átt. Sú gjaldtaka sem hér er fjallað um er annars eðlis þannig að ekki er hægt að líta svo á að hér sé um skólagjöld að ræða heldur sérstök afgreiðslu- og umsýslugjöld. Á allra síðustu árum hefur það verið nokkuð áberandi að umsóknir berast frá framandi löndum um skólavist í þeim háskólum sem undir þessa löggjöf heyra í miklum mæli og hafa vaknað grunsemdir um að tilgangur umsóknanna standi í meiri tengslum við von fólks um að fá landvistar- eða dvalarleyfi hér en við skólavistina sem slíka. Hin einstaklingsbundnu tilvik eru auðvitað ólík en þegar það gerist, eins og getið er um í gögnum málsins, að hundruð umsókna koma allt í einu frá einstökum Afríkulöndum er ljóst að þar er eitthvað á ferðinni sem ástæða er til þess að gefa gaum. Komið hefur fram að umsýsla og afgreiðsla þessara umsókna veldur töluverðum umsvifum í skólunum. Ljóst er að niðurstaða þeirra athugana sem fram hafa farið hefur verið á þá leið að mjög mikið af þeim umsóknum sem þarna um ræðir uppfylla ekki skilyrði. Þarna hefur því töluvert mikil vinna farið í súginn í stjórnsýslu þessara skóla. Í ljósi þess að þá sé unnt að krefjast ákveðinna gjalda af þeim sem sækja um með þessum hætti held ég að ég verði að styðja tillögu frumvarpsins um að komið verði á svokölluðum umsýslu- og afgreiðslugjöldum af nemendum sem eru með ríkisfang utan Evrópska efnahagssvæðisins. Reyndar er talað um undanþágu fyrir Grænland og Færeyjar þar sem um sérstakt og gott samband milli ríkjanna er að ræða. Ég held að sú breyting sé af hinu góða og ég álít að jafnvel þótt gjaldtaka af þessu tagi sé tekin upp, hugsanlega til að stemma stigu við miklum fjölda - þá er kannski um að ræða mörg hundruð umsóknir á ári sem eru ef til vill frekar til þess ætlaðar að stuðla að því að fólk fái dvalarleyfi en að það hafi raunverulega áhuga á því að komast í viðkomandi nám - og búinn er til örlítill þröskuldur, ekkert óskaplega hár, í þessu sambandi held ég að það verði auðveldara fyrir skólana að sigta þá út sem raunverulega hafa hug á að stunda nám í þessum skólum og það verði þá hugsanlega hægt að sinna þeim betur. Það er auðvitað jákvætt fyrir þá skóla sem hér um ræðir, opinberu skólana í landinu, sem og aðra, að fá nemendur víða að. Ég held að það sé bara fallið til þess að auðga starfið í þessum skólum, auðga samfélagið, að fá erlenda stúdenta hingað til þess að stunda nám, hvort sem þeir koma frá löndum Evrópska efnahagssvæðisins eða annars staðar frá. Það er eðlilegt og sjálfsagt að dyr íslenskra háskóla séu opnar gagnvart umsækjendum frá sem flestum löndum en með tiltölulega lítilli og hógværri aðgerð af þessu tagi skapast hugsanlega möguleikar á að vinsa frekar þá út sem hafa raunverulega áhuga á náminu og skilja þá frá sem ætla ef til vill að fara einhverja hjáleið til þess að komast inn í landið undir þeim kringumstæðum að þeir fullnægja ekki öðrum lagaskilyrðum um dvalarleyfi, búsetuleyfi eða slík leyfi. Það er því ástæða til að styðja það atriði. Þriðja breytingin sem ég hef gert hér að umtalsefni snýr að menntunarkröfum og ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það. Lesa má út úr texta frumvarpsins að þarna sé, eins og í almennum lögum um háskóla, gert ráð fyrir því að það sé meginregla að þeir sem ráðnir eru í fastar akademískar stöður við þessa skóla hafi lokið doktorsnámi eða hafi með sambærilegum hætti sýnt fram á færni sína og þekkingu á þeim viðfangsefnum sem þeir fjalla um. Það er mikilvægt að ekki sé gerð ótvíræð krafa um doktorspróf vegna þess að eins og hv. þingmenn þekkja eru einstakar prófgráður langt frá því að vera algildur mælikvarði á hæfileika manna til þess að gegna stöðum, hvort sem er í háskólaumhverfinu eða annars staðar. En alla vega er gert ráð fyrir því að þeir sem ráðnir eru í fastar akademískar stöður á vegum opinberu háskólanna hafi lokið doktorsprófi eða uppfylli hin ströngu, faglegu og akademísku skilyrði með öðrum hætti, sem er bæði nauðsynlegt og mikilvægt. Í síðari hluta ræðu minnar mun ég fjalla um þann þátt sem snýr að landbúnaðarskólunum sem er það atriði frumvarpsins sem sennilega hefur valdið þingmönnum mestum áhyggjum hér, ekki síst vegna þess að athugasemdir hafa komið úr landbúnaðargeiranum við þau ákvæði. Ég hef hér rakið að í sjálfu sér sé það ekki óeðlilegt út frá öllum grundvallarsjónarmiðum að um háskólastarfsemi landbúnaðarskólanna gildi lög um opinbera háskóla með sama hætti og almenn löggjöf gildir þar um. Út frá öllum prinsippsjónarmiðum er það eðlilegt. Ég ítreka hins vegar það sem ég kom inn á fyrr í máli mínu í andsvörum við hv. þm. Sigurð Inga Jóhannsson að það vekur áhyggjur hjá mér að með þeim breytingum sem hér er mælt fyrir og ákvörðunum sem teknar hafa verið fyrr á árum sé hugsanlega verið annars vegar að stíga skref í þá átt að draga úr tengslum þessara skóla við atvinnugreinina og hins vegar að með því að sníða af sérákvæði í lögum sem snúa sérstaklega að þessum skólum sé mögulega verið að draga úr því tilliti sem taka þarf til sérstöðu þessara skóla. Ég hef þess vegna haft nokkuð blendna afstöðu til þessara ákvæða. Þó að ég hafi í upphafi verið sammála því að eðlilegt væri að þarna væri um að ræða samræmda löggjöf velti ég því mjög fyrir mér, eins og þingmenn sem hér hafa áður talað, að hugsanlega sé verið að stíga enn eitt skrefið sem geti gert það að verkum að staða þessara skóla verði erfiðari í framtíðinni en ella. Ég tek undir það sem fram hefur komið hjá fleiri þingmönnum að starfsemin, hvort sem er í Landbúnaðarskóla Íslands eða Hólaskóla, er gríðarlega mikilvæg, ekki bara fyrir íslenskan landbúnað og ekki bara fyrir þau landsvæði sem þarna ræðir um sérstaklega, heldur fyrir samfélagið almennt. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur sem matvælaframleiðsluland að staðið sé að kennslu sem snýr að landbúnaði með öflugum hætti. Það er líka mikilvægt að staðið sé vel að rannsóknum sem tengjast þessu sviði. Þessir skólar sinna einmitt því sviði sem ekki er svo mikið sinnt af öðrum skólum í landinu. Það er mikilvægt vegna þess að sú þróun mála sem verið hefur hér á landi á háskólastiginu á undanförnum árum hefur verið gagnrýnd mikið og sagt að of mikið sé um að fólk fari inn á sömu svið. Það er enginn skortur á námsleiðum í lögfræði eða viðskiptafræði eða slíkum greinum en þegar kemur að námi sem hefur enn nánari tengsl við atvinnulífið og frumframleiðslugreinarnar í landinu er framboðið ekki með sama hætti. Ég held því að það sé gríðarlega mikilvægt að ekki sé dregið úr mikilvægi þessara skóla eða stöðu þeirra raskað á annan hátt og að tryggt sé að tengsl þeirra við atvinnugreinina verði áfram öflug. Þó að ekki verði snúið frá þeirri breytingu sem hér var gerð fyrir fimm, sex árum þegar landbúnaðarskólarnir voru fluttir frá landbúnaðarráðuneyti til menntamálaráðuneytis - það er enginn að tala um að snúa klukkunni við hvað það varðar - þá verður að passa upp á að staða þessara skóla veikist ekki heldur eflist. Ég held að öllum sé ljóst að þarna eru mikilvæg sóknarfæri fyrir Íslendinga að nýta sérstöðu íslensks landbúnaðar til þess að efla matvælaframleiðslu, útflutningsstarfsemi á matvælum, tengsl við ferðaþjónustu og annað þess háttar sem skiptir verulegu máli fyrir sóknarmöguleika okkar efnahagslífs á næstu árum, ekki síst í hinum dreifðari byggðum þar sem mikilvægt er að efla starfsemi og fjölga atvinnumöguleikum. Hæstv. forseti. Áður en ég lýk máli mínu ætla ég að koma örstutt inn á eitt atriði sem nokkuð er fjallað um í nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar. Þar er allnokkur umfjöllun um það hvernig tryggja megi, eins og það er orðað í nefndarálitinu, viðveru menntafólks á Íslandi eftir útskrift og koma í veg fyrir að það flytji til útlanda eftir nám og skapa hvata til að það flytji aftur til Íslands eftir nám erlendis. Allt eru það áhugaverðar vangaveltur þó að þær séu raunar utan við meginefni frumvarpsins, eins og meiri hlutinn tekur reyndar fram. Af því tilefni vildi ég geta þess að menn geta auðvitað búið til einhverjar lagareglur sem eru til þess fallnar eða geta virkað sem hvatar í því sambandi. Eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson benti á er hægt að búa til einhverja hvata sem gera það að verkum að fólki með langskólamenntun sé gert auðveldara að setjast að úti á landi. Fyrir því eru fordæmi frá öðrum löndum. Ég segi fyrir sjálfan mig að ég er í grundvallaratriðum ekki hrifinn af reglum af því tagi. Ég tel réttara að styðjast við almenna löggjöf, en það á við bæði um dreifðari byggðar á Íslandi og eins um Ísland í samanburði og samkeppni við önnur lönd, að það sem skiptir mestu máli eru ekki einhverjar sértækar aðgerðir, ekki einhverjir smáplástrar heldur einfaldlega það að tryggt sé að atvinnulíf á landsbyggðinni sé svo öflugt og blómlegt að það geti boðið fólki upp á góð lífskjör og góð laun. Ef fólk sér möguleika í atvinnulífi á Íslandi, ef fólk sér tækifæri á Íslandi þá kemur það heim. Ef fólk sér ekki tækifæri er það miklu tregara til þess að koma heim. Við sjáum það svo skýrt þessa dagana þegar við horfum fram á að jafnvel heil kynslóð fólks, eins og til dæmis á sviði læknisfræði, skilar sér ekki til baka með sama hætti og fólk hefur gert á undanförnum árum og áratugum. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson benti réttilega á að íslenskir læknar sækja sér framhaldsmenntun til útlanda í stórum stíl, þeir fara flestir til útlanda einhvern tíma á sínum ferli. Sem betur fer hefur meginhluti þeirra skilað sér aftur til Íslands og hefur það orðið til þess að efla hér heilbrigðisþjónustu og um leið komið með strauma inn í íslenskt samfélag, eins og hv. þingmaður benti réttilega á. Síðustu árin hefur það gerst að læknar, og raunar fólk á fjöldamörgum öðrum sviðum, en þetta er kannski meira áberandi í hópi lækna þessi missirin, skila sér ekki heim einfaldlega vegna þess að þeir sjá ekki sömu tækifæri hér og áður voru fyrir hendi. Fyrir því eru margar ástæður. Ein ástæða er kjaralega hliðin, menn eiga möguleika á miklu betri tekjum annars staðar. Annað atriði eru starfsaðstæður, hér þurfa menn í mörgum tilvikum að vinna lengri vinnudag undir meira álagi, við verri aðstæður og verri tækjabúnað en annars staðar, en þeir eru vanir í þeim löndum þar sem þeir hafa stundað sérnám sitt. Það er alveg ljóst að brottflutningur langskólamenntaðs fólks frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins eða frá Íslandi almennt til útlanda 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir yfirgripsmikla og góða ræðu um það mikilvæga mál sem við ræðum. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði um samstarfsnetið, þetta háskólanet. Reynslan af því hefur verið afar góð og ég held að það sé mjög jákvætt að lögfesta þann þátt. Mig langaði að spyrja hv. þingmann, vegna þess að hann kom inn á þetta samstarfsnet og háskólastarfið almennt, hver sé skoðun hans á þeirri umræðu sem almennt er í gangi varðandi samstarf þessara háskóla annars vegar eða hugmyndir um sameiningar sem af og til hafa skotið upp kollinum, að allir þessir opinberu háskólar eigi að sameinast í einn háskóla. Telur hv. þingmaður að við fáum nægilega mikið út úr þessu samstarfsneti eða er hv. þingmaður einn þeirra sem vilja ganga lengra og sameina háskólana? Að mínu áliti hefur það sýnt sig að þetta samstarfsnet hefur þjónað opinberu háskólunum mjög vel og í raun sýnt fram á hvernig mögulegt er að ná fram samlegðaráhrifum en um leið að háskólarnir geti haldið ákveðnu sjálfstæði sínu. Mig langaði í fyrra andsvari mínu að fá svör við þessu hjá hv. þingmanni og ætlaði mér í seinna andsvari að koma inn á það sem snýr að búnaðarnámi, garðyrkjunámi og tengslum við atvinnulífið líkt og kom fram í ræðu hv. þingmanns en það væri fróðlegt að fá þetta hér í fyrra andsvari.

Hæstv. forseti. Við fyrri spurningunni er eiginlega mjög skýrt svar, það er bæði já og nei, þ.e. við verðum að hafa augun opin fyrir sameiningu háskóla. Við vitum að á tiltölulega skömmum tíma fjölgaði skólum á háskólastigi mjög mikið hér á landi. Í mörgum tilvikum var ráðist í verkefni af miklum metnaði og miklum krafti en stundum hefði meiri forsjá kannski verið æskileg í því sambandi. Almennt talað, virðulegi forseti, held ég að við verðum að hafa augun opin fyrir sameiningu á þessu sviði þar sem það á við og þar sem það skilar okkur ávinningi. Ég get hins vegar alveg tekið undir það með hv. þingmanni að hvað sem slíkum áformum líður þá sé kannski það mikilvægasta, og jafnvel enn mikilvægara en sameining stofnana, að hugsa um samstarfið. Það þarf að hugsa um það hvernig mismunandi stofnanir á þessu sviði geti unnið sem best saman þannig að kraftarnir nýtist vel, stofnanirnar haldi sjálfstæði sínu og hafi möguleika á því að bjóða upp á fjölbreytni en þar sem þær sannanlega geta unnið saman þá séu þeir möguleikar nýttir. Allar breytingar sem formgera slíkt samstarf eða geta stuðlað að því að auka það eru af hinu góða. Ég styð þess vegna þennan þátt frumvarpsins en segi aftur: Við megum ekki loka augunum fyrir því ef við getum þurft að sameina skóla eins og stofnanir á svo mörgum sviðum samfélagsins, ef það skilar okkur betri árangri. En ég mundi alltaf segja: Fyrst skulum við skoða samstarfsmöguleika.

Virðulegi forseti. Já, ég vil taka undir með hv. þingmanni varðandi samstarfið en ég held að samstarf eins og þetta kunni á einhverjum tíma að geta leitt til sameiningar. Þá er það á forsendum viðkomandi stofnana sjálfra en ekki valdboð að ofan frá löggjafarvaldinu, ákvörðun um að nú eigi allir háskólar að sameinast í einn. Það er einmitt þess vegna sem þetta samstarfsnet er svo jákvætt, að þarna geta háskólarnir sjálfir þróað samstarf sitt. Hugsanlega mun það í einhverjum tilfellum leiða til sameiningar en það er þá á forsendum háskólanna sjálfra, þeirra sem stýra þeim og þeirra sem starfa við þá, nemenda og fleiri aðila. Það er þannig sem það á að gerast en ekki með valdboði héðan frá Alþingi. Þess vegna er þetta samstarfsnet svo jákvætt. En að öðrum þætti sem hv. þingmaður kom inn á og hefur kannski verið það mál sem hvað mest hefur verið gagnrýnt. Það mál snýr meðal annars að stöðu búnaðarnáms og garðyrkju og þeim tengslum sem verið er að rjúfa milli atvinnulífsins og háskólanna. Það hefur verið töluvert gagnrýnt eins og hv. þingmaður kom réttilega inn á, meðal annars af hagsmunaaðilum í landbúnaði, að þarna sé verið að rjúfa þessi tengsl og menn lýsa yfir miklum áhyggjum af því. Meiri hlutinn telur sig þó hafa komið til móts við þetta að einhverju leyti og telur að með frumvarpinu, og meðal annars með minnisblaði sem kemur frá menntamálaráðuneytinu, sé verið að koma til móts við þessi sjónarmið. Sá sem hér stendur mundi vilja hafa þetta miklu skýrara, þessi tengsl og ákvæðin um þau, að þarna verði að bregðast við. Hv. þingmaður tók undir slík sjónarmið en ég gat ekki heyrt skýr svör varðandi þessa þætti. Telur hv. þingmaður að þarna sé mikilvægt að bregðast við, þ.e. að frumvarpið fari ekki í gegn eins og það er núna?

Hæstv. forseti. Varðandi síðari spurningu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar þá vildi ég sjá það betur tryggt, með einhverjum hætti, að þeir skólar sem hér um ræðir, á Hvanneyri og á Hólum, geti starfað í nánum tengslum við atvinnulífið, að ekki verði breyting í þeim efnum. Ég ítreka það sem ég sagði hér áðan að ef skilningur er á því í stjórnkerfinu og ef skilningur er á því hjá löggjafanum held ég að hægt sé að stuðla að þessum tengslum og ég held að þau séu sérstaklega mikilvæg fyrir þessa skóla. Ég tek fram að ég hef ekki haft í huga að leggjast sérstaklega gegn framgangi þessa máls en ég teldi að það yrði málinu til mikilla bóta ef tryggt væri með skýrari hætti að þau tengsl atvinnulífs og skólanna sem hér um ræðir væru tryggari og skýrari en nú. Ég hef mikið velt því fyrir mér hvort ástæða sé til að fella niður sérákvæði laga um búnaðarfræðslu og verð að játa að ég er ekki alveg kominn að niðurstöðu í þeim efnum. Það eru rök fyrir því að hafa almenn lög á þessu sviði um opinbera háskóla, sem gilda um þessa skóla jafnt sem aðra, en eins og ég rakti í upphafi er að mínu mati raunveruleg ástæða til að hafa áhyggjur af því að sérstaða þessara skóla sé ekki nægilega tryggð og allar breytingar í þá veru hljóta að vera af hinu góða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ræðuna. Hér hefur nokkuð verið fjallað um stöðu landbúnaðarháskólans varðandi búfræðina og garðyrkjunámið. Mig langar því til að benda á að samkvæmt nefndaráliti sem fylgir frumvarpinu hefur komið fram gagnrýni á að starfsmenntun sé ekki skilgreind sem eitt af lykilverkefnum landbúnaðarháskólans á þessum tveimur fræðasviðum, þ.e. í búfræði- og garðyrkjunámi. Í nefndarálitinu bendir meiri hlutinn á að samkvæmt ákvæði til bráðabirgða nr. IV veitir ráðherra skólanum heimild til að reka starfsmenntun á framhaldsskólastigi og gera sérstakan samning um þann hluta starfsemi Landbúnaðarháskóla Íslands sem fellur undir lög um framhaldsskóla. Það skuli þá gilda frá og með skólaárinu 2013–2014. Jafnframt fékk menntamálanefnd þær upplýsingar hjá menntamálaráðuneytinu að í samræmi við lög hafi ráðuneytið gengið frá samningi við skóla og aðra háskóla um kennslu og rannsóknir á árunum 2012–2016. Þar kemur fram að verkefni skólans er að reka starfsmenntanám á framhaldsskólastigi á sviði garðyrkju og búfræði sem einnig nýtist sem aðfararnám inn á háskólabrautirnar. Þarna kemur fram að litið er á ákveðna þætti í kennslu í landbúnaðarháskólanum sem kennslu á framhaldsskólastigi. Þess vegna finnst mér það svolítið skrýtið, og spyr hv. þm. Birgi Ármannsson hvort hann viti eitthvað um það, af hverju ekki er að finna neina umfjöllun í frumvarpinu eða nefndarálitinu varðandi nám á framhaldsskólastigi hjá háskólunum. Er ég þá að vísa í það sem er kallað frumgreinadeild eða háskólabrú eða annað þar sem 

Hæstv. forseti. Ég á ekki sæti í nefndinni sem fjallaði um málið þannig að ég get ekki svarað fyrir það hvers vegna ekki er að finna betri umfjöllun um atriðið í frumvarpinu sjálfu eða í nefndaráliti. Ég verð eiginlega að vísa spurningunni til þeirra sem tóku þátt í starfi nefndarinnar. Ég get hins vegar sagt sem mína almennu skoðun að ég held að það hafi sýnt sig að aðfaranám af því tagi sem um ræðir er gríðarlega mikilvægt og að þess konar á nám, sem hefur verið kallað ýmsum nöfnum en er í öllum tilvikum nám sem hefur það að markmiði að búa fólk undir nám á tilteknum sviðum í háskóla, hefur reynst mjög mikilvægt. Eins er auðvitað eðlilegt að einhvern veginn sé tryggð samfella í því námi sem snýr að þeim mikilvægu sviðum sem heyra undir það, nám á sviði búfræði, garðyrkju og skylt nám. Mér sýnist á frumvarpinu að staða þessa náms sé ekki nægilega tryggð í lögum og ég hefði viljað sjá tekið á því á einhvern hátt í málinu sjálfu. Þarna er auðvitað að finna ákveðna bráðabirgðaráðstöfun, getum við kallað hana, í ákvæðum til bráðabirgða sem á að taka á stöðu þeirra sem stunda námið í dag. Mér finnst hins vegar skorta nokkuð upp á að gengið sé þannig frá hlutunum að búinn sé til einhver varanlegur lagagrundvöllur að því leyti.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir andsvar hv. þm. Birgis Ármannssonar. Ég get tekið undir að tryggja þarf námið í lögum og ég sakna þess í frumvarpinu að tækifærið hafi ekki verið notað til þess að tryggja lagaumgjörðina á einhvern hátt. Í nefndarálitinu kemur fram sá skilningur að ákveðið nám við landbúnaðarháskólana skuli vera á framhaldsskólastigi. Aðfaranámið, sem er kallað ýmsum nöfnum, er fyrir þá sem hafa náð vissum aldri og hafa stundað framhaldsskólanám að einhverju leyti. Námið gefur þeim kost á að fara inn í frumgreinadeildirnar að uppfylltum skilyrðum. Það hefur ekki fengið umfjöllun eins og námið sem kemur fram hér, í búfræði- og garðyrkjugreinum, en það er alveg sambærilegt. Verið er að skerpa á skilningnum varðandi landbúnaðarháskólana, hvaða nám er á framhaldsskólastigi og hvaða nám er á háskólastigi. Ég hefði talið heillavænlegt að minnast líka á þær deildir í frumvarpinu þegar er verið að skerpa skilin þar á milli og verið að taka upp samstarfsnet háskólanna. Hvað varðar Háskólann í Reykjavík og Háskólann á Bifröst, sem eru að vísu einkaskólar og lúta ekki lögmálum opinberra háskóla, mætti á einhvern hátt fjalla um þá í frumvarpinu eða í nefndarálitinu, eðli málsins samkvæmt, vegna þess að verið er að bjóða upp á þetta. Svo getum við flækt málin enn frekar með umræðunni um að það nám sé ekki lánshæft hjá LÍN vegna þess að það er talið vera á framhaldsskólastigi o.s.frv. Mér 

Hæstv. forseti. Ég get ekki annað en tekið undir með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur hvað það varðar. Ég ætlaði hins vegar aðallega að nota síðara andsvar mitt til að nefna það atriði sem þarf að vera okkur ofarlega í huga að þessu leyti. Það tengist því sem hv. þingmaður nefndi í andsvörum sínum en líka því sem kom raunar fram í máli hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar áðan. Á undanförnum árum, og eiginlega frá því að ég fór að fylgjast með opinberri umræðu um menntamál, hefur stöðugt verið talað um hversu mikilvægt sé að fjölga möguleikum í starfsnámi, efla starfsnám, auka tengsl atvinnulífs og menntakerfis o.s.frv. Staðreyndin er hins vegar sú að það er eins og hugur hafi ekki alltaf fylgt máli. Menn hafa játað það í orði kveðnu en síðan hafa aðgerðir stjórnvalda, aðgerðir löggjafans, ekkert endilega hnigið í sömu átt, og er þá alveg örugglega öllum um að kenna sem hafa komið því, hvort sem er á vettvangi Alþingis, á vettvangi ráðuneyta eða annars staðar. Ég held að hin góðu áform sem sett hafa verið fram hvað eftir annað um eflingu verklegs náms, starfsnáms á mismunandi sviðum og tengsl við atvinnulífið hafi ekki verið efnd, stóru orðin hafa ekki verið efnd. Það dregur hins vegar ekki úr því að þarna eru viðfangsefni og verkefni sem við verðum að standa okkur betur í, við þurfum að standa okkur betur á því sviði. Lönd í kringum okkur sem hafa náð góðum árangri í lífskjörum, atvinnulífi, og raunar á sviði menntamála líka, hafa ekki eingöngu beint sjónum sínum að