Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Vegna þess alvarlega ástands í alþjóðamálum, er nú er, þótti ekki lengur hlýða, að ekki væru gerðar ráðstafanir í loftvarnamálum. Eins og vitað er, þá er í gildandi lögum, að bæjar- og sveitarstjórnir skuli hafa frumkvæði í þessum málum. Bæjarstjórn Rvíkur hefur haft þetta mál til athugunar í langan tíma. Í vor þótti ástæða til að láta loftvarnanefnd taka til starfa, og kom þá í ljós, að ekki þótti henta skipun loftvarna frá síðasta stríði. Þótti þá og betra að hafa menn með sérþekkingu, svo sem í heilbrigðisnefnd, í loftvarnanefndinni. Voru þá gefin út bráðabirgðalög samkv. því samkomulagi, sem varð milli ríkisstj. og þeirra aðila, sem störfuðu að undirbúningi um málið, og er nú óskað staðfestingar þingsins á þeim. Legg ég svo til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Eins og ég gat um við 1. umr., hefur n. breytt orðalagi á 5. gr., sem var tekin orðrétt upp eins og búnaðarþing mælti með henni. Breyt., sem við gerðum á frv. með þessu, eru smávægilegar, en ég vildi bara benda á þær. N. taldi rétt að koma á móti hv. þm. Barð. sem benti á, að rétt væri, að ekki aðeins eigendur, heldur og líka umráðamenn hefðu þau réttindi að mæla á móti sölu ítaka. Breyt. á orðalaginu hafa verið gerðar í samræmi við þetta. Þeir eru líka til, sem búa erlendis eða í Rvík og hafa sína umboðsmenn eða ábúendur á jörðum sínum, og er þá rétt, að þessir menn geti komið í stað eigenda og gert sömu kröfur og þeir. Önnur breyt., sem n. gerði, er sú, að n. telur rétt, að sá, sem óskar eftir að fá dómkvadda menn til þess að dæma ítaksþörf jarðar, sé látinn borga kostnaðinn af matinu. Við teljum rétt. að enginn geti leikið sér að því að fara út í þetta mat án þess að eiga það á hættu að þurfa að greiða kostnaðinn. - Aðrar efnisbreyt. á frv. eru ekki í till. n. Þá vil ég geta þess, að það hefur verið bent á það af einstökum mönnum, að þegar um er að ræða sölu á ítökum opinberra jarða, þjóð eða kirkjujarða, þá gæti verið rétt, að andvirði það, sem fengist við þessa sölu og að vísu er venjulega lítið, gengi til endurbóta á þeirri jörð, sem missir ítak við söluna. Eins og l. eru nú um þetta efni, er ekkert tekið fram um það, hvað gera skuli við andvirðið. Til dæmis má taka, að nú á Stafholtskirkja rekaítak á Ströndum. Þá er í gildandi l. ekkert tekið fram um það, hvað gera skuli við andvirðið, ef ítakið væri selt. Þá vildu þeir láta verja andvirðinu til umbóta á Stafholtskirkju. Þetta er laust og óbundið í l., og liggur í valdi rn., hvað gera skuli hverju sinni. Við sáum því ekki beina ástæðu til að taka þetta upp í frv., en þetta er til athugunar, en ég segi frá þessu til þess, að þetta sjónarmið komi fram. Okkur þótti ekki rétt að binda þetta í l., því að það geta verið ástæður til að verja ekki andvirði ítaks þannig. Töldum við því rétt. að rn. ákveði það í hverju einstöku tilfelli. - Hef ég svo ekki annað um þetta að segja.



Herra forseti. Það er aðallega vegna þess, að mér fannst hv. frsm. ekki gera nægilega grein fyrir þeim breyt., sem gerðar hafa verið á málinu. Þetta er því meir til að afla mér fræðslu um þetta. Mér finnst hann hafa hlaupið yfir að skýra breyt. á miðbiki till. Eftir því, sem mér er ljóst, þá stendur svo í miðri fyrstu setningu: „nema tveir dómkvaddir menn telji nýtingu ítaksins mun meira hagsmunaatriði varðandi búrekstur þess aðila, er æskir kaupanna.“ En í brtt. er orðið „mun“ fellt í burtu, og gerir það talsverða efnisbreyt. Mér er því spurn, hvort það er verjandi að taka eignarréttinn af eigandanum, nema því aðeins að hinn hafi mun meiri hagsmuni af kaupunum. Finnst mér það annars mjög hæpin skerðing á eignarréttinum. Hér er um svo veigamikla breyt. á frv. að ræða, að mér finnst ástæða til að benda á hana. Hitt er svo annað mál, að mér finnst næsta setning endileysa að orðalagi og efni. Það sýnist vanta í setninguna og hún kemur í bága við atriði í fyrri setningunni. Það er gert ráð fyrir því í 2. setningunni, að báðir geti haft hagsmuni hvað viðvíkur ítakinu. Þá á að skipta á milli þeirra, en það er í bága við orðið „mun“ í fyrri setningunni, svo að því leyti má segja, að eftir breyt. n. á gr. sé hún rökvísari en áður. - Mér finnst hér um svo veigamikið atriði að ræða, að n. ætti að hugleiða nánar, hvort hún vilji láta slíka söluskyldu ráða þar, sem eigandi hafi aðeins meiri hagsmuni, en ekki mun meiri. Mér finnst eðlilegt, að kaupandi geti ekki krafizt sölu, nema hann hafi mun meiri hagsmuni en eigandinn. - Ég er því mótfallinn þessu atriði í brtt. eins og hún liggur fyrir og vildi mælast til þess, að n. athugaði þetta rækilega milli umr. Ég verð einnig að vekja athygli á því, að það er mjög hæpið að ætla umráðanda að hafa meiri rétt varðandi jarðarítök en eiganda. Eða er það ekki rétt skilið, að ábúandi hafi rétt til að mótmæla sölu, þó að eigandi geti sætt sig við hana. eða hins vegar, að hann geti knúið eiganda til þess að selja? Þetta verður dálítið önnur skilgreining á eignarréttinum en nú er. - Ég held, að hv. n., með öllu því stórmenni, sem þar er, forseta d. og framkvæmdastjóra, veitti ekki af að athuga þetta betur.



Herra forseti. Já, ég ætla fyrst að upplýsa, að orðið „mun“ hefur dottið niður úr brtt., án þess að nokkur hafi veitt því athygli. Það var ekki ætlun n. að leggja það niður. Hér hefur verið um stjörnuhrap að ræða, og ætti að vera hægt að leiðrétta það. - Hvað hitt snertir, þá er réttur umráðamanns ítaks undir vissum kringumstæðum nauðsynlegur. En ef það er skilið eins og af hæstv. dómsmrh., að eigandi verði að selja gegn vilja sínum, þá er það vafasamt. Skal ég nefna dæmi, svo að ljóst verði, hvenær umráðamaður getur komið í stað eiganda. Það eru í fyrsta lagi jarðir byggðar á erfðafestu. Mér vitanlega er þar um að ræða einstakra manna jarðir og nokkrar ríkisjarðir, og það er í því tilfelli, að sá maður, sem erfðafestu hefur, en ekki eigandi, ætti að geta ráðið um söluna; það er hann, sem á að koma fram með kröfu, en ekki eigandi, sem hefur gefið þessi réttindi frá sér. - Í öðru lagi eru jarðir í eigu erlendra manna. Þær munu vera 10–20 og eru eign manna, sem eru búsettir erlendis. Það má ekki vera svo frá þessu gengið, að sala geti verið um garð gengin, áður en umráðamaður viti af. Eigendurnir hafa umráðamennina til þess að sjá um jarðir sínar, og það er því þeirra að koma fram með kröfu eða mótmæli. Þess vegna held ég, að umráðamaður eigi að hafa sama rétt og eigandi. Hvað hinu atriðinu viðvíkur, þá skal ég sjá um, að orðið „mun“ komi aftur, því að það hefur dottið niður hjá afskrifara.



Herra forseti. Ég vildi segja nokkur orð, því að ég tel, að það hafi gætt misskilnings hjá hæstv. dómsmrh. í sambandi við þessa brtt., sem ég vildi leiðrétta. Hann hélt því fram, að umráðamaður gæti komið í veg fyrir sölu ítaks, enda þótt eigandi vildi selja. Það á ekki að vera svo samkv. till., en þeir geta komið í veg fyrir, að ítak sé selt, áður en dómkvaddir menn hafa látið úrskurð falla um, hvort eiganda beri að selja ítakið. Það er ekki rétt skilið, að þeir geti komið í veg fyrir sölu, ef eigandi vill selja og það er metið af dómkvöddum mönnum, að ítak sé meira virði fyrir kaupanda en seljanda. Þetta vil ég benda á, en ekki fara í þras. Skal ég svo játa, að jafnvel stórmennum getur skotizt, þó að skýrir séu, bæði hér og annars staðar. Eins og hæstv. dómsmrh. gat um, þá féll niður orð, en það má leiðrétta, og til samræmis við það mætti vera „mikil þörf“ í stað „viðlíka mikil þörf“, enda talaði landbn. um það, og getur það komið til athugunar fyrir 3. umr. - Held ég svo, að þetta sé ekki neitt, sem getur staðið í veginum fyrir samþykkt brtt.



Herra forseti. Ég þakka hv. n. fyrir það, að hún skyldi taka til greina ábendingu mína við 5. gr. En ég vil segja, að mér finnst þessi breyt. langt frá því að vera nógu skýr. Eins og ég benti á, er 5. gr. frv. ekki nægilega skýrt orðuð, en ég skal ekki tefja umr. með löngu máli. - Eins og hæstv. dómsmrh. benti á, þá getur ábúandi fyrirmunað sölu ítaks, ef eigandi vill selja, en ef ábúandi hefur gert samning um jörð, er gengið á rétt hans, ef ábúðartími hans er ekki runninn út. Ég get ekki fellt mig við þetta og mun ég bera fram brtt. við 5. gr. frv., að aftan við 1. málsl. gr. komi nýr málsl., er orðist svo: Ítak má þó aldrei selja nema með samþykki ábúanda, svo lengi sem hann hefur löglegan ábúðarrétt á jörðinni. - Ef umráðamaður selur ítak eða er dæmt að selja, er gengið á rétt ábúanda, nema ákvæði séu þar um í leigumálanum. Ég tel það mikilsvert atriði, hvort hægt sé að breyta leigumála með þessari löggjöf eða ekki. Þótt 5. gr. frv. sé breytt eins og landbn. leggur til, þá eru þar ekki nægilega skýr ákvæði, og vil ég því orða hana öðruvísi. Það er óhæfa í löggjöf, að breytt sé samningum á milli eiganda og ábúanda jarðar, og það er ólíklegt, að leigjandi geti sætt sig við slíkt. Það er ekki ástæða til að flýta umr. um þetta mál. Ég vil biðja hv. landbn. að athuga orðalag gr. nánar á milli umr., en 5. gr. frv. virðist vera betur orðuð í frv. en í brtt. n. Ég set það að skilyrði fyrir fylgi mínu við málið, að ekki verði raskað gerðum samningum á milli aðila.



Herra forseti. Ég tel eðlilegast, að till. verði breytt nú þegar og orðinu „mun“ bætt inn í gr. Ég hef áður bent á, að það gerir talsverða efnisbreyt., hvort orðinu „mun“ er bætt inn í eða ekki. Hins vegar hef ég bent á, að hvort sem því er nú bætt í gr. eða ekki, verður mótsetning á milli 1. og 2. setningar í 5. gr. Í 2. setningunni er vikið frá því, sem fyrri setningin leiðir af sér. Í 2. setningunni er gert ráð fyrir, að báðir geti haft hagsmuna að gæta varðandi ítak, en það stenzt ekki við fyrri setninguna, þar sem talað er um „mun meiri hagsmuni“. - Ég get svo ekki fallið frá því, að það er hæpið, að umráðamaður hafi frekari rétt en eigandi ítaks. - N. ætti að hugleiða þetta á milli umr.



Herra forseti. Það er aðallega atriði í 1. málsgr. 5. gr., sem deilt er hér um. Það er bersýnilegt, að nm. úr hv. landbn. ber ekki alls kostar saman um það, hvað umráðamaður þýðir. Ég held nú, að auk þess, sem hv. 1. þm. N-M. minntist á, mundi umráðamaður hér vafalaust þýða ábúandi. Mér virtist sýnilegt, að hv. 11. landsk. skildi það svo, þótt hv. 1. þm. N-M. virtist skilja þetta á annan veg. Ég gat ekki skilið hv. 11. landsk. á annan veg, og eru þá komnar tvær skýringar á því, hvað orðið umráðamaður þýði. - Efnislega finnst mér sú kenning, sem kom frá hv. þm. Barð., ganga of langt. Það er ástæðulaust, að leigutaki á jörð hafi rétt til þess að mótmæla því, að ítak sé selt. Við skulum hugsa okkur, að tveir menn búi á jörð, sem svipað er ástatt um, en annar þeirra býr og er eigandi jarðarinnar, en hinn er leigjandi á jörðinni. Þá verður eigandi jarðarinnar að sætta sig við það, að ítak sé selt undan hans jörð, ef svo fellur matið. En aftur á móti ætti leigutaki, samkvæmt áliti hv. þm. Barð., að hafa ríkari rétt en eigandi jarðarinnar og ábúandi. Ég held, að það sé rétt, að leigutaki hafi sams konar mótmælarétt og eigandi. Ítakið getur verið hagsmunaatriði fyrir ábúanda. Þess vegna vil ég beina því til n., að það komi alveg skýrt fram af hennar hálfu, hvað orðið umráðamaður þýði, því að ég vil skilja það þannig, að hann hafi sama rétt og eigandi.



Ég vil beina því til hæstv. forseta, hvort hann ætli að bera upp brtt. á þskj. 107, um umorðun 5. gr., óleiðrétta, sem mun vera á móti vilja landbn. Hér mun vera um prentvillu að ræða, eins og komið hefur fram í umr. Ég mun ekki taka þátt í afgreiðslu málsins á svo óþinglegan hátt.

Forseti (ÞÞ): Hér er ekkert staðhæft um, hvort um prentvillu sé að ræða, og engin beiðni hefur komið frá n. um það, að till. sé tekin aftur. Brtt. 107 (ný 5. gr.) samþ. með 9:1 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HermJ, KK, PZ, RÞ, SÓÓ, VH, BrB, FRV, ÞÞ. nei: LJóh. HV, BBen, GJ greiddu ekki atkv. 4 þm. (HG, JJós, StgrA, BSt) fjarstaddir. 1 þm. gerði svofellda grein fyrir atkv.:



Ég segi já, með tilvísun til yfirlýsingar frá hv. landbn., hvað sem formi kann annars að líða á málinu. 6. 7. gr. samþ. með 11 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 14 shlj. atkv.