Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til umr., er lagt fram til staðfestingar á bráðabirgðalögum, sem sett voru snemma í s.l. mánuði, áður en þing kom saman, og í raun og veru er að miklu leyti búið að framkvæma l. eða ákveðið að framkvæma þau í aðalatriðunum. Við 1. umr. þessa máls gáfu hæstv. landbrh. og búnaðarmálastjóri, hv. 1. þm. N-M., skýrslu um málið, og geta því sparazt talsverðar umr. nú. Fjhn. ræddi málið allýtarlega og klofnaði um það, en klofnaði þó ekki illa, vegna þess að fjórir nm. fylgja frv., en hinn fimmti flaskaðist frá. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. með þremur breyt., sem allar mega heita smávægilegar. Álit meiri hl. kemur fram á þskj. 98. Breyt., sem meiri hl. leggur til að gerðar verði, eru þessar: Í fyrsta lagi, og er sú mest, að Grunnavíkurhreppur í Norður-Ísafjarðarsýslu fái einnig slíka hjálp sem hér er um að ræða, vegna þess að í ljós hefur komið, að ótíð sú, sem gekk yfir ýmis héruð í sumar og náði m.a. til Árneshrepps á Vestfjörðum, náði einnig til Grunnavíkurhrepps og fyrirmunaði bændum þar heyöflun. Enginn ágreiningur er milli meiri og minni hl. um þetta atriði Önnur brtt. er sú að fella niður tvö orð. Er það aðeins til að nema burt hortitt. Þriðja brtt. er við 2. gr. frv., að landbrn. setji ekki aðeins reglur um útbýtingu lána og styrkja, heldur einnig um innheimtu lánanna. Um þetta er í sjálfu sér enginn ágreiningur. Minni hl. leggur til, að allmiklar breyt. verði gerðar á frv. Hann leggur til, að í stað þess að ríkinu sé heimilt að veita lán, sé ríkisstj. heimilað að ábyrgjast lán til handa bjargráðasjóði og honum síðan falið að ráðstafa þessu fé eftir sínum reglum, þó með þeirri undantekningu, að þær ráðstafanir, sem búið er að gera, fái að standa, nema að því leyti sem ráðherra getur fallizt á, að þær breytist. Nú má í sjálfu sér um það deila eins og margt annað, hvort réttara hefði verið að fara þá leið, sem farin var, eða fela bjargráðasjóði framkvæmdina, en meiri hl. n. sá enga ástæðu til að gera till. um að breyta því fyrirkomulagi, sem er haft í bráðabirgðalögunum. En svo kom líka annað til greina, að það er þegar búið að framkvæma l. að miklu leyti, svo að breytingar komast þar ekki að. Meiri hl. leit líka svo á, að ekki hefði verið óeðlilegt, þó að hæstv. ríkisstj. veldi þá aðferð til að hjálpa bændum á óþurrkasvæðinu, sem hún valdi, en legði málið ekki inn hjá bjargráðasjóði. Þá er einnig á það að líta, að sjóðurinn hefur ekki fjárráð til að taka þetta hlutverk að sér. Að vísu hefði mátt taka lán handa honum, eins og minni hl. bendir á. En þá var líka það að athuga, hvort reglur sjóðsins eru ekki svo þröngar, að þær hefðu orðið til fyrirstöðu þeirri skjótu framkvæmd, sem hér átti að gera, ef aðstoð hefði átt að veita. Mér skilst, að reglur bjargráðasjóðs séu ekki þægilegar við þær aðstæður, sem hér voru. Til þess að fyrirbyggja hallæri eða koma í veg fyrir hallæri má ekki veita lán úr sjóðnum nema til eins árs. Það gat ekki komið hér að notum, því að bændum var allsendis ónóg að fá lán aðeins til eins árs. Enn fremur er það svo samkvæmt reglum sjóðsins, að skýrslusöfnun á að fara fram, en það hlaut hér að taka langan tíma, en undir þessum kringumstæðum mátti engum tíma eyða, heldur varð að hafa hraðar hendur. Hið rétta augnablik var aðeins fáir dagar í september. Það augnablik var, þegar taflslok voru, svo að útséð var um heyöflun hjá bændum, en bændur höfðu þó ekki gripið til þess að fella bústofn sinn. Það voru ekki nema fáir dagar, sem unnt var að nota, og það hefði tæplega getað orðið samkvæmt reglum bjargráðasjóðs. Til þess að nota þetta augnablik svo, að til gagns væri, þurfti sérstaka löggjöf. Sú löggjöf kom með bráðabirgðalögunum. Þetta er raunar atriði, sem þarf ekki að deila um. Þetta er atriði, sem er búið að framkvæma, svo að það er ekki til neins að flytja till. um að ábyrgjast lán fyrir bjargráðasjóð í þessu skyni. Ríkisstj. er samkvæmt bráðabirgðalögunum búin að taka lán. Það er því ekki heldur til neins að flytja nú till. um að fela bjargráðasjóði að úthluta lánunum, vegna þess að það hefur þegar verið gert og nokkrir hreppar eru þegar búnir að hefja sín lán. Það er þess vegna eftir dúk og disk, sem till. minni hl. kemur fram. Og hver sem afstaða manna væri til þess, hvort það væri rétt, að bjargráðasjóður væri þær dyr, sem farið væri í gegnum, þá er nú ekki hægt að breyta neinu í því efni, heldur liggur aðeins fyrir, hvort á að samþ. frv., eins og það liggur fyrir, eða ekki, með þeim smávægilegu breyt., sem meiri hl. hefur lagt til að gerðar væru á því til lagfæringar. Ég fyrir mitt leyti er alveg hissa á hv. þm. Barð., sem er viðurkenndur verzlunarmaður, að hann skuli bera fram þessar till. og eyða tíma sínum og annarra yfir þeim. Ég vænti þess því, að d. fallist á að samþ. frv. með þeim breyt., sem meiri hl. n. hefur borið fram. Sé ég svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um það að sinni.



Herra forseti. Mér þykir leitt að hryggja hv. frsm. meiri hl. með því, að ég skuli eyða tíma hans og d. í sambandi við þetta mál, en ég neyðist til að gera það samt, ekki sízt vegna þess, að til mín hafa komið hringingar, bréf og skeyti með þakklæti fyrir afstöðu mína, vegna þess að þeir sem eru fyrir utan þingið, telja þá stefnu rétta. Ég tel mig því ekki þurfa að biðja afsökunar, þó að ég eyði tíma hv. frsm. og d. til að rannsaka málið. Ég skil ekki, hvað hv. frsm. átti við, þegar hann var að tala um, að n. hefði ekki klofnað illa, en það hefði flaskazt úr henni. Ég veit ekki, hvað hann á þar við, og vil gjarnan fá skýringu á því. Ég veit ekki, hvort hann á við, að sá hlutinn, sem klofnaði úr, sé svo lítilfjörlegur, að ekki sé takandi mark á honum. Ég tel ekki, að það hafi flaskazt úr n. Það er ágreiningur um stórt prinsipmál, sem er rétt að ræða í alvöru, en ekki með útúrsnúningi, eins og hv. frsm. meiri hl gerði. Ég ætla þá að snúa mér beint að málinu. Á síðasta þingi var samþ. löggjöf um Bjargráða sjóð Íslands. Þar voru samþ. ný l. fyrir aðgerðir landbúnaðarráðherra, hv. þm. Mýr. Þar er bjargráðasjóði aflað tekna, svo að ég hygg, að tekjur hans séu nú áttfaldar á við það, sem áður var. Samkv. 1. gr. skal þessi sjóður vera fyrir allt landið í hallærum eða til þess að afstýra þeim. Ég held, að það sé ekki ástæða fyrir ráðherra að láta ekki formann sjóðsins koma nálægt þessu, og tel ég vítavert að sýna honum slíka lítilsvirðingu. Samkv. 5. gr. skal sjóðurinn gæta vel að öllu, er bendir til þess, að yfirvofandi hallæri sé fram undan, til þess að fyrirbyggja það, og einnig er þar sagt, að sjóðsstj. skuli vera ríkisstj. til samráðs til þess að afstýra því. Samkv. 9. gr. er sjóðnum skipt í sérsjóði héraða og fyrir allt landið. Samkv. 11. gr. ber að veita styrk til að draga úr hallærum, og samkv. 12. gr. hafa sýslufélög heimild til að gera þá kröfu, að þeim sé afhent séreign þeirra í sjóðnum, og auk þess má enn samkv. 12. gr. lána úr sameiginlegum sjóði landsmanna. Samkv. 13. gr. er ákveðið, að þá má láta beina styrki úr bjargráðasjóði, ef ekki ér hægt að bjarga með 11. og 12. gr., með lánveitingu til einstaklinga, sýslna og sveitarfélaga, og þar er enn fremur sagt, að hver sem fær styrk verður að senda skýrslu um það, og í 14. gr. er sagt, að ef óáran gengur yfir, má veita lán úr ríkissjóði, ef sjóðurinn hefur ekki nægilegt fé, og það á að endurgreiðast af tekjum bjargráðasjóðs. Allt var þetta fyrir hendi, er bráðabirgðalögin voru gefin út, og engin ástæða til að gefa þau út. Ríkisstj. verður því að sniðganga þessi lög, sem hún var með í að setja. Ríkisstj. hefur því valið að sniðganga þessi lög frá síðasta þingi, og er ástæðan fyrir því gefin sú, að ekki hafi verið tími til þess að afla upplýsinga á þann hátt, sem ráð er fyrir gert í lögunum. Sjóðsstj. á að vera ríkisstj. til aðstoðar og safna skýrslum, og ríkisstj. er einnig gert að aðstoða sjóðsstj. samkv. 44. gr. Engin goðgá er það af hálfu ríkisstj. að afla skýrslna, og enginn hefði haft á móti því að báðir þm. N-M. hefðu aflað gagna, en þessir menn áttu ekki að veita féð. Samkv. 4. gr. áttu skrifstofu stjórinn í félmrn., forseti Fiskifélags Íslands og form. Búnaðarfélags Íslands að hafa með úthlutunina að gera. Rök þau, sem hafa verið borin fram, þess efnis, að þessir tveir menn ættu að úthluta styrknum, eru falsrök. Ég sé ekki, að það hafi verið til að hraða hjálpinni, þótt farin hafi verið þessi leið. Það kom fram hjá hæstv. ráðh., að ekki hefði annars verið hægt að ákveða, hvað bændur ættu að fá, fyrir sláturtíð. Ég held ekki, að það hafi verið nein hömlun á því að setja á, þótt ekki væri annað eða meira fyrir hendi en loforð sjóðsstj. um styrk. Ég tel, að ekki hafi verið snefill af ástæðu til að hafa þennan hátt á. Það er rétt hjá frsm., að búið er að gera þessar ráðstafanir, en féð látið út eftir þeim reglum, sem þessir menn höfðu, í stað þeirra, sem áttu að hafa með þetta að gera. Ég skil ekki ástæðu meiri hl. nm., að vilja ekki fallast á þá tillögu að veita málinu í þann farveg, sem upphaflega var til ætlazt. Með því að flaska úr bjargráðasjóði og kljúfa verkefni hans er verið að laða bændur til þess að leita til ríkisstj. frekar en til bjargráðasjóðs. Ef frv. verður samþ., er það bending um að snúa sér ekki til bjargráðasjóðs, heldur fara til pólitískra samstarfsmanna upp í stjórnarráð, og er sú ráðstöfun mjög vítaverð. Mjög illa er farið, að lama á álit á bjargráðasjóði og verksviði hans, og þar eru önnur öfl að verki en samvizka hv. nm., ef frv. verður samþ. Tel ég og allan undirbúning hafa verið ávítunarverðan. Óþarfi er að fara þannig með málið, og veikir það aðstöðu sjóðsins, ef þetta verður samþ., og er eins gott að afneita lögunum um bjargráðasjóð og opna allar dyr upp á gátt og snúa sér til sinna pólitísku samstarfsmanna um styrk. Hv. þm. N-M. lýsti yfir við 1. umr., að hann yrði að mæta ásökunum frá sínum kjósendum um það, að þeir skildu ekki, að hann gæti ekki ráðið eins miklu um úthlutunina og honum sýndist. Ég er undrandi á ríkisstj. að láta sér detta í hug að fara inn á þessar brautir. Hv. frsm. sagði, að bjargráðasjóður hefði ekki haft nægilegt fé, en hann hafði fyrirmæli í lögunum um að eiga kröfu á ríkissjóð. Ég sé ekki, hvers vegna Búnaðarbankinn hefði ekki alveg eins getað lánað féð bjargráðasjóði og ríkisstjórninni. Hann segir, að reglur sjóðsins hefðu getað torveldað framkvæmdir. Þetta er rangt; lög sjóðsins torvelda þær engan veginn, sbr. 15. gr. Ef þau hefðu torveldað þær, var það í hendi ráðh. að breyta því. Ríkisstj. hefur nú reyndar látið þetta lán af hendi, en upplýst er, að mikið af þessu hefur ekki verið greitt enn; hefur það ef til vill ekki mikla þýðingu. En það hefur hins vegar miklu þýðingu, að þær framkvæmdir, sem eftir eru, verði afhentar bjargráðasjóði. Ég sé ekki, að það sé ástæða til annars en að gera það, sem till. á þskj. 97 fer inn á, að sjóðurinn yfirtaki lánið og ríkissjóður ábyrgist það. Ætlazt er til, að því sé varið til þessara framkvæmda. Úthlutun fjárins fari eftir fyrirmælum laganna, en þó gengið til móts við ráðh. þannig, að engu sé breytt nema með hans samþykki. Fengist t.d. samkomulag við ráðh. til að breyta til batnaðar, ef sjóðsstjórnin fyndi eitthvað, sem breyta þarf; en ég skil ekki andstöðu ráðh. og vænti, að bæði hann og hv. nefnd endurskoði afstöðu sína. Ég vænti þess, að brtt. á þskj. 97 verði samþykkt.



Ég tel ekki, að ástæða sé að eyða löngum tíma í þetta mál, þar sem allir eru sammála, bæði í nefndinni og í deildinni, að þörf hafi verið á þeirri hjálp, sem veitt var. Þetta er höfuðatriði málsins. Ekki er það dregið í efa, að þessari hjálp sé sanngjarnlega niður skipt. Bezti mælikvarðinn á ástandið á þessum stöðum er, að nú eru bændur hér sunnanlands og á öðrum stöðum, þar sem sæmilegt fékkst af heyi, að bæta við þessa hjálp ríkisstj. Þessir stéttarbræður fylgjast fullkomlega með þessum málum, og þetta kom ljóslega fram á fundi bændasamtakanna að Kirkjubæjarklaustri, að veita bæri þessa hjálp. Þetta finnst mér aðalatriði málsins, að ekki varð komizt hjá að hlaupa undir bagga, og að þessari hjálp er réttlátlega úthlutað. Já, ágreiningurinn er um leiðir, ég vil segja form. Því er haldið fram af hv. þm. Barð., að þetta ætti að gerast gegnum bjargráðasjóð, og þeirri stefnu hélt hann fram við 1. umr. og setur það nú fram í sérstakri till., en það breytir engum niðurstöðum né því, sem gert hefur verið. Að þessu leyti skal það þegar sagt og það þakkað, að það er hvorki ráðizt af meiri né minni hlutanum að úthlutuninni. En aðalatriði í till. hv. þm. er, að bjargráðasjóður inni verkið af hendi, sem ríkisstj. og tveir menn, sem hún hefur tilnefnt, hafa gert. Ég færði rök að því, að ómögulegt var að koma þessu þannig fyrir, og vil ég benda á það, að 2 kr. í stað 25 aura er ekki eins stórkostlegt og sagt hefur verið. Það eru ekki miklar tekjur, þó a$ lagðar séu fram 2 kr. á mann og ríkissjóður leggi annað eins á móti. Undanfarið hafa verið gerðar ráðstafanir með, ég hygg 5 síldarkreppulán, og samkv. lögum hefur bjargráðasjóður átt að hlaupa undir bagga. Og eins og lögin hafa verið, hefur þessu verið þannig varið, því að í 11. gr. stendur, að bjargráðasjóður skuli bæta að einhverju leyti tjón af langvarandi aflaleysi. Hann ætti að hlaupa undir bagga á Siglufirði og Ísafirði og fleiri stöðum í hallærum. En peningarnir eru ekki fyrir hendi. - Það getur vel verið, að það skipti einhverju máli, að þetta form sé haft, en ég get ekki séð, að það skipti neinu máli. Það skal játað, að í sumar, þegar fyrirsjáanlegt var, að bændur á óþurrkasvæðunum mundu lenda í heyþröng, hefði mátt kalla á skrifstofustjóra félmrn., sem er form. bjargráðasjóðs, og biðja sjóðsstj. að annast athugun á ástandinu í þessum héruðum. En það stendur í l. um bjargráðasjóð, að stjórn hans skuli fylgjast með, ef hallærishætta sé yfirvofandi og fram undan. Sjóðsstj. lét ríkisstj. ekkert heyra frá sér um málið, enda hefur hún sjálfsagt séð, að sjóðurinn mundi ekki hafa neina fjármuni til að inna af hendi greiðslur í þessu skyni. Gangur málsins var því sá, að búnaðarmálastjóri ritaði ríkisstj. um það, og hún tekur málið upp og sendir þessa tvo trúnaðarmenn sína til þess að rannsaka það, án þess að hugsa nákvæmlega fyrir því, hvernig næstu skref yrðu tekin. Þessir menn skila skýrslum um niðurstöður sínar, og stjórn búnaðarsambandanna er beðin að athuga þær og fellst á, að ekki geti verið um minni aðstoð að ræða. Þegar ríkisstj. fær svo skýrslurnar frá þessum aðilum, mátti hún ekki draga lengur en í 3 eða 4 daga að taka sínar ákvarðanir, þar sem bændum á þessum svæðum var nauðsynlegt að fá vitneskju um í tæka tíð, hverrar aðstoðar þeir mættu vænta frá því opinbera. En þá kemur spurningin um það, hvort ríkisstj. hefði átt að láta stjórn bjargráðasjóðs annast framkvæmd aðstoðarinnar og úthlutun á þessu fé, sem ríkissjóður hefði tekið að láni eða ábyrgzt. Ég sé ekki ástæðu til að hafa langar umræður á Alþ. um þessi tvö form, því að fyrirsjáanlegt var, að þótt sú leið hefði verið farin, sem ég var að benda á að hefði mátt fara, þá er bjargráðasjóður ekkert annað en formlegur aðili í þessu máli, þar sem hann hefur enga getu til að inna þessar greiðslur af hendi. Þegar talað er um, að þetta veiki bjargráðasjóð, vil ég aftur minnast á, hvernig tekna til hans skuli aflað. Í 3. gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Bjargráðasjó$inn skal styrkja á hverju ári með tillagi úr ríkissjóði, er nemi 2 krónum fyrir hvern mann.“ Og í 2. gr. stendur: „Hvert sveitarfélag á landi hér skal á ári hverju greiða iðgjald í bjargráðasjóð, 2 krónur fyrir hvern mann.“ Síðan ákveður 14. gr., að taki sjóðurinn lán, skuli það greiðast af tekjum sjóðsins, svo sem segir í gr., með leyfi hæstv. forseta: „... og er þá ríkisstj. heimilt að ábyrgjast nauðsynleg lán fyrir bjargráðasjóðinn eða veita honum lán úr ríkissjóði, ef fé er þar fyrir hendi, en slík bráðabirgðalán ber bjargráðasjóði að endurgreiða af tekjum sínum, enda séu eignir sjóðsins og tekjur að veði fyrir bráðabirgðalánum þessum.“ Það er því bersýnilegt, að ef bjargráðasjóði hefði nú verið veitt þetta lán og þar sem kunnugt er, að hann lánaði fé vegna vorharðindanna 1999, hefði sjóðurinn orðið óstarfhæfur a.m.k. næstu 10 ár, meðan hann væri að vinna upp þessi skakkaföll. Ég veit því ekki, hversu mikill greiði það væri við bjargráðasjóð, ef við færum nú að lögvernda að afhenda honum þetta fé, um leið og við legðum á hann þær kvaðir, að tekjum hans skuli varið til að endurgreiða þessa peninga, sem tæki hann a.m.k. 10 ár að vinna upp. - Ég vil taka það fram, að bæði hv. meiri og minni hl. fjhn. hafa tekið þannig á þessu máli, að það raskar raunverulega engu í því, sem gert hefur verið, enda álít ég að það hafi verið gert af þeirri sanngirni, sem nauðsynleg er, þegar slík hjálp er veitt.



Herra forseti. Það er rétt, sem hæstv. landbrh. sagði, að það er enginn ágreiningur um meginatriði málsins, sem sé nauðsyn þess að veita þeim bændum aðstoð, sem urðu fyrir óáran síðasta sumar. Það er miklu fremur ágreiningur um það, sem jafnvel mætti kalla formið eitt, og þegar ég hef talað um það, að fjhn. hafi ekki klofnað illa í málinu, átti ég við, að hún hefði ekki klofnað um það, sem mikilsverðast er. Ég stóð hér upp til þess að leiðrétta atriði, sem fram komu í ræðu hv. þm. Barð. (GJ). Hann sagði, að hægt hefði verið að veita málinu í þann farveg að láta bjargráðasjóð fara með málið. Þetta er ekki rétt. Hann heldur því fram, að hann hafi ekki orðið þess var í l., sem ég sagði, að lánin mætti ekki veita nema til eins árs í senn undir slíkum kringumstæðum, sem hér um ræðir. Nú vill svo til, að ég hef verið að hugsa dálítið um mína heimabyggð, Húsavík. Húsavík var ekki dæmd svo illa stödd í heyskaparmálum, að rétt þætti að veita henni styrk eða lán, og ætla ég ekki að setja út á það. Að vísu var erfitt um hirðingu heyja á Húsavík, en ekki svo, að hallærisástand hlytist af, einkum þegar litið er á, að það eru aðeins nokkrir menn, sem þar stunda landbúnað. Þar varð þó að gera innkaup á heyjum til þess að tryggja afkomu fólks í vetur. Þá var það, að ég sótti um lán til bjargráðasjóðs, og við athugun kom í ljós, að Húsavík gat ekki fengið lán nema til eins árs, og það er samkv. 12. gr. l. um bjargráðasjóð. Þar er fyrirstaða þess, að hægt hefði verið að veita málinu í þann farveg, sem hv. þm. Barð. heldur fram. Í 12. gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ef haustbirgðir reynast svo litlar í einhverju héraði, að hætt er við bjargarskorti fyrir menn og skepnur, ef illa vetrar, þá má sýslunefnd eða bæjarstjórn með samþykki bjargráðastjórnar nota séreign sína í sjóðnum til að kaupa eða tryggja varaforða, en það fé, sem þannig er notað, skal greiða aftur að fullu, en vaxtalaust, í bjargráðasjóð á ársfresti, nema því verði ráðstafað samkv. 1. mgr. þessarar gr.“ Þarna er fyrirstaðan, og ég. er alveg hissa á því, að hv. þm. Barð. skuli ekki hafa fundið þetta. Mér virðist þetta sönnun fyrir því, að hann hefur ekki athugað, hversu farvegurinn er þrotinn. Hv. þm. Barð. sagði, að hann ætlaðist ekki til annars en að þær framkvæmdir, sem nú væru eftir, yrði bjargráðasjóður látinn annast. En ég spyr: Hvað er eftir? Það er búið að taka lán, skipta því og tilkynna þeim, sem við eiga að taka, og jafnvel sumir búnir að hefja sinn hlut. Mér skilst, að Búnaðarbankinn eigi að hafa innheimtu lánanna með höndum. Finnst mér það eiga vel við, af því að hann er sú bankastofnun, sem mest á viðskipti við bændur, og hygg ég, að meiri trygging sé fyrir því, að lánin innheimtist þannig, heldur en ef bjargráðasjóður hefði innheimtuna með höndum, því að hætt væri við, að hjá stjórn hans ríkti sá hugsunarháttur, að síður væri gengið eftir endurgreiðslum, af því að hann er hjálparstofnun. - Þá talaði hv. þm. Barð. um það, að við í meiri hl. mundum ekki hafa unnið fullkomlega samkvæmt samvizku okkar í málinu, en ég verð að segja það, að sú samvizkusemi er heldur léleg, sem aðeins kemur fram í því að leggja það til málanna, sem ekki er unnt að framkvæma, en það virðist mér koma fram hjá hv. minni hl. Hér er ekki um annað að ræða en að deila um orðinn hlut, ef menn vilja eyða tíma sínum í það, en ég álít, að ekkert sé um að sakast í þessum efnum.



Herra forseti. Ég ætla ekki að gera upp á milli þess, sem hér er rætt um í málinu, þ.e. afstöðu hv. þm. Barð. og hv. meiri hl. fjhn., en vil aðeins segja það um afgreiðslu málsins í heild, að ég viðurkenni, að það hafi borið brýna nauðsyn til að rétta þeim bændum hjálparhönd, sem urðu fyrir því óláni í sumar að ná varla inn nokkurri heytuggu. Það er enn fremur augljóst, að þá hjálp varð að veita fljótlega, þannig að bændur vissu í tíma, hvort þeir neyddust til að skera niður bústofninn eða hvort þeim bærist hjálp til að afstýra því. Ef það er rétt hjá hv. meiri hl., að ekki hefði verið unnt að fá ákvarðanir um hjálp gegnum bjargráðasjóð eins fljótt og nauðsyn bar til, þá var réttara að fara aðra leið en að heykjast á málinu. Mér skilst, að hæstv. ríkisstj. hafi brugðið fljótt við, þegar ráða þurfti úr vandanum, og þannig finnst mér að hver ríkisstj. eigi að gera, að leysa úr hverjum vanda fljótt og vel. Ég tel, að málið hafi í aðalatriðunum verið leyst vel með því, að ríkissjóður veitir þessum bændum styrk og lán, því að auðséð er, að bjargráðasjóður hefði ekki verið fær um að annast þessa aðstoð, þótt ríkissjóður hefði útvegað honum lán til þess. Ég álít, að úr því að þessi leið var farin þá beri að fagna því, að bjargráðasjóður ætti að vera betur fær um að veita aðstoð, þar sem neyðarástand steðjar að, og það er því miður svo, að það eru ærin viðfangsefni, sem við ættum að snúast við með jafnmiklum skjótleik og hér er gert. Þá vil ég í sambandi við þessa aðstoð, sem veitt var vegna óþurrkanna í sumar, lýsa ánægju minni yfir því, að báðir hl. fjhn. eru sammála um, að rétt sé, að Grunnavíkurhreppur sé tekinn í tölu þeirra byggða, sem þessarar aðstoðar eiga að njóta, þó að það séu sem betur fer ekki nema 2 eða 3 bændur í hreppnum, sem þurfa á henni að halda eða gera kröfu til hjálpar. En það, sem ég á við, að sé jafnaðkallandi verkefni og jafnbrýn þörf á að leysa og hér er verið að gera, það er ástandið hjá verkafólki og sjómönnum á Vestfjörðum. Eða hvað finnst mönnum? Halda menn, að það sé ekki mikið áfall fyrir verkamenn og sjómenn, þegar aflinn bregzt ár eftir ár - ekki aðeins síldaraflinn, heldur líka þorskvertíðin í nokkur ár samfleytt, og þegar ástandið er þannig eftir þetta síldarleysissumar, að enginn útvegsmaður hefur getað hafið útgerð á þessari haustvertíð, sem átti að byrja fyrir meira en mánuði síðan? Hraðfrystihúsin á Patreksfirði, Tálknafirði, Bíldudal, Þingeyri, Flateyri, Súgandafirði, Bolungavík, Ísafirði og bæði hraðfrystihúsin við Álftafjörð eru lokuð og allir bátar í naustum, og allir vita, að þarna lifa íbúarnir á sjávarútvegi. Ég er viss um, að hv. þm. hljóta að sjá það í hendi sér, að þetta fólk á jafnerfitt með að draga fram lífið eins og bændur, sem verða fyrir því áfalli að geta ekki aflað heyja fyrir búpening sinn. Hjá þessu fólki á Vestfjörðum er um það að ræða að geta ekki aflað matbjargar ofan í sig og sína. Menn kunna nú kannske að segja: Geta þessir útvegsmenn ekki fengið lán og komið hraðfrystihúsunum í gang? Sannleikurinn er sá, að þeir eru svo sokknir í skuldir, að dyr bankanna eru þeim lokaðar, og þar með leggst allt atvinnulíf í dá. Verklýðsfélögin komu saman í september til að ræða ástandið og gerðu grein fyrir atvinnuástandinu í ályktun til hæstv. ríkisstj., þar sem þau báðu hana um aðstoð til að ráða bót á atvinnuleysinu og að hún tæki á sig að halda niðri verðlagi á nauðsynjum, sem stöðugt hefur farið hækkandi undanfarið, þótt kaupgjald hafi verið bundið um 6 mánaða skeið. Enn fremur buðust þau til að sætta sig við óbreytt kjör, ef atvinnulífið kæmist í gang, en að öðrum kosti kváðust þau neydd til að breyta kaupgjaldinu til þess að fá hærra verð handa hinu vinnandi fólki fyrir hverja vinnueiningu þær fáu stundir, sem til féllu. Þá er því ekki til að dreifa, að sveitarfélögin geti rétt þessu fólki hjálparhönd, því að þau eru sjálf aðþrengd. Nýlega gerði bæjarráð Ísafjarðarkaupstaðar samþykkt um að leggja fyrir bæjarstjóra að láta greiðslur til verkamanna, sem vinna hjá bænum, sitja fyrir öðrum greiðslum, þó að því sé ekki slegið föstu, hvort hægt sé að sinna þessu. En ekkert svar hefur enn borizt við þessu bréfi, hvort hægt sé að veita aðstoð eða í hvaða formi. Hér kemur ekki fram hin sama röggsemi hjá hæstv. ríkisstj. eins og kom fram hjá henni góðu heilli, þegar um var að ræða aðstoð til bænda á óþurrkasvæðinu austanlands og norðan. Það kom fram hjá hæstv. ráðh., að aðstoð bæri að veita úr bjargráðasjóði hvar sem væri á landinu og í hvers konar vandræðum, sem að höndum bæri. Það mundi gleðja mig mjög mikið, ef hæstv. ríkisstj. sæi fært að veita aðstoð til Vestfjarða úr bjargráðasjóði, eins slæmt og ástandið er þar nú, í einhverju formi, hvort heldur sem væri í styrkjaformi eða sem lán, en það er ekki forsvaranlegt að draga aðgerðir í þessum efnum þangað til haustvertíð er úti og þangað til komið er að vetrarvertíð hér við Faxaflóa, því að þá rekumst við á það sama sem skeður hér alltaf árlega, að öll athygli virðist beinast að þeirri vertíð og aðrir landshlutar eru látnir sitja á hakanum þess vegna. En það er til haustvertíð á Vestfjörðum, og það er nauðsynlegt að gera eitthvað til að tryggja, að hún verði nú stunduð eins og venjulega, en það eru litlar líkur til, að það verði hægt, ef ekkert er að gert. Ef hæstv. ríkisstj. vefengir, að ástandið sé eins svart þar fyrir vestan og ég hef sagt, þá getur hún látið fara fram rannsókn á því. Hún getur annaðhvort falið slíka rannsókn stjórn bjargráðasjóðs eða öðrum trúverðugum mönnum. Ég geri mér von um, ef vel tekst með þessa aðstoð, að ekki þurfi að veita milljónir króna til að skapa sómasamlegan atvinnugrundvöll á þeim stöðum, sem verst eru settir, til þess að bátarnir geti komizt út og hraðfrystihúsin geti unnið úr afla þeirra. Það væri hægt að laga mikið ástandið á Vestfjörðum með því að gera út nokkra báta í hverri verstöð og koma hraðfrystihúsunum af stað, og mundi slíkt aðeins krefjast nokkurra hundraða þúsunda króna. Ég vildi vita frá hæstv. ríkisstj., hvort hún hefði gert sér ljóst, hvað er að gerast á Vestfjörðum. Það er ekki þörf milljóna til að bæta úr þessu vandræðaástandi, heldur aðeins nokkurra hundraða þúsunda króna. Ég vildi fá að vita, hvort bjargráðasjóður, sem nú er undanþeginn að veita bændum á óþurrkasvæðinu hjálp, gæti ekki hlaupið hér undir bagga, þar sem ástandið er eins slæmt og raun ber vitni.

Forseti (BSt): Ég vil minna hv. þm. á, að hér er til umr. aðstoð til bænda á óþurrkasvæðinu norðanlands og austan, en ekki atvinnumál á Vestfjörðum.



Herra forseti. Ég hef ekki tekið mikinn þátt í þessum umr. og varð að hverfa af fundi samkvæmt ósk hæstv. sjútvmrh. til að vinna að máli, sem er ef til vill ekki minna um vert en þetta mál. Það var rétt hjá hæstv. landbrh., að enginn ágreiningur hefur orðið um það í n. að veita þessa hjálp og heldur ekki um fjárupphæðina. Það hefur ekki legið nein skýrsla fyrir fjhn. um það, hve þörfin sé mikil. Hæstv. ráðh. sagði líka, að enginn ágreiningur hefði orðið um úthlutun fjárins, en það er mér ekki kunnugt um, enda liggur slíkt ekki innan valdsviðs nefndarinnar. Ég hef áður bent á, að meðferð hæstv. ríkisstj. á þessu máli er ekki venjuleg meðferð, og var það fullkominn óþarfi af henni að sveigja málið inn á þá leiðu braut, sem hún gerði í sumar. Það er rangt, að ekki sé takmark fyrir útlánum úr bjargráðasjóði, og eru slík ákvæði í 12. gr. laganna, en þau eru aðeins um séreignir sýslu- og bæjarfélaga. Ég vil í þessu sambandi benda á það, að á síðasta þingi kom fram krafa í þál.-formi frá bændum, sem orðið höfðu hart úti vegna óþurrka sumarið áður, um aðstoð. Málinu var vísað til stjórnar bjargráðasjóðs, og mun mönnum þessum hafa verið lánað fé til að mæta þeim kröfum, sem heilbrigðar og sanngjarnar máttu teljast. Þessi lausn mun hafa verið sú heppilegasta fyrir alla aðila, og þar var málinu beint inn á rétta braut. Ég sá kröfurnar úr einu byggðarlaginu og sá, hve eðlilegt var að mæta ekki kröfunum eins og þær voru þar settar fram, en þeim var mætt með meira réttlæti en ef um málið hefði verið fjallað hér á Alþ. Þetta er ein af ástæðunum til að ég vil halda málinu innan takmarka bjargráðasjóðs, og því gerði ég ágreining í n. Hv. þm. sagði, að ég væri að gera gaman að þessu máli og að hæstv. ráðh. vildi láta samþ. mál þetta óbreytt, því að hér væri aðeins um staðfestingu á bráðabirgðalögum að ræða, en ég tel stefnu hans í þessu máli ekki heppilega, og ég er hissa á honum að vilja ekki beina málinu í þann farveg, sem ég vil beina því í, og það er af þeim ástæðum, að ég hef hreyft andmælum gegn frv., en ekki af illvilja við málið. Ég vil láta taka fullt tillit til þess, sem hæstv. ráðh. hefur gert í þessu máli, en aðeins beina því í réttan farveg. Hv. frsm. sagðist hafa beint ósk um fjárframlag vegna óþurrkanna til bjargráðasjóðs fyrir hönd Þingeyinga og fengið það svar, að ekki væri til nægilegt fjármagn. Ég hef heldur aldrei gert ágreining út af því, að fengið væri 41/2 millj. kr. lán í þessu skyni. Ég vil svo í sambandi við annað sem hefur komið fram í umr. hv. þm., benda á það, að ekki er hægt að blanda atvinnuleysinu á Vestfjörðum saman við óþurrka þá, sem hér um ræðir. Það eru önnur öfl, sem orsaka ástandið á Vestfjörðum, og skal ég ræða það nánar síðar, en þar á hv. 6. landsk. og flokkur hans og stefna sök á. Og atvinnumál Ísafjarðar væru önnur, ef þeirrar stefnu hefði minna gætt.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður um þetta mál. Vil ég fyrst taka það fram, að ákvæði um hjálp úr bjargráðasjóði gildir jafnt um sveitir og kaupstaði samkvæmt 11. gr. En þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Nú verður hallæri í sveitarfélagi af óvenjulegum harðindum eða langvarandi aflaleysi, eða tjón verður þar af náttúruvöldum á mannvirkjum eða búfé, enda hafi það, sem skemmdist eða ónýttist, verið óvátryggt fyrir tjóni þessu, og getur þá stjórn bjargráðasjóðs veitt styrk eða lán úr bjargráðasjóði samkvæmt lögum þessum, til að draga úr áhrifum hallærisins eða bæta tjónið að einhverju leyti.“ Enda er stjórn sjóðsins skipuð formanni Fiskifélags Íslands, formanni Búnaðarfélags Íslands og skrifstofustjóranum í félmrn., sem er formaður stjórnarinnar. En geta sjóðsins er svo lítil, að alltaf þegar mest hefur við þurft, eins og þegar um hjálp vegna aflabrests á síldveiðum er að ræða, þá hefur verið gengið fram hjá honum, og ríkissjóður hefur sjálfur hlaupið undir bagga, og í þeim tilfellum hefur jafnan verið um svo háar upphæðir að ræða, að þetta er ekki nefnandi í sama vetfangi, en sú hjá]p mun þegar nema á þriðja tug millj. kr. Það var augljóst, að ef bjargráðasjóður, sem þegar er tómur, hefði verið látinn annazt þetta, þá hefði hann þurft að taka lán, og hefðu þá tekjur hans verið settar að veði fyrir því, og hefði þetta þá étið upp tekjur hans næstu 10 árin. - Ég sagði í upphafi, að ríkisstj. hefði viljað greiða þetta þannig, að það gengi í gegnum sjóðinn, en slíkt var ekki hægt sökum þess, að í 12. gr. segir, að verja megi séreign sýslu- og bæjarfélaga og skipta því eftir reglum, sem sýslunefnd eða bæjarstjórn hafa samþ., en þá aðeins er hallæri beri að höndum. Ég endurtek, að það skal aðeins gert, ef hallæri ber að höndum. En samkvæmt 2. lið sömu greinar má nota séreignina til kaupa á vetrarforða, ef haustbirgðir eru svo litlar, að hætt er við bjargarskorti fyrir menn eða skepnur, en fé það skal greitt að fullu, en vaxtalaust, á ársfresti. Það má því ekki verja þessu fé til útbýtingar, nema um hallæri sé að ræða, og aðeins til eins árs, ef um forðakaup er að ræða. Þá er rétt að athuga það, að sumir þessir aðilar eiga nú enga séreign í sjóðnum, því að Árneshreppur tók sína í fyrra, og þannig hefur því sennilega einnig verið háttað með a.m.k. sum sveitarfélögin á Austurlandi, svo að séreign þessi er nú ekki til lengur. Ríkisstj. hefði því orðið að breyta þessum lögum og leggja síðan þessa upphæð inn í sjóðinn, ef þessa leið hefði átt að fara. En vegna þess, hvernig lögin nú eru, hefði þetta stangazt á við framkvæmdirnar. Það var því ekki hægt að koma 1/2 millj. kr. í óafturkræfum framlögum undir sjóðinn, nema breyta fyrst l. um hann. Síðan hefði þurft að gera þessa 1/2 millj. kr. að séreign þeirra sveitarfélaga, sem áttu að njóta hennar, og afhenda hana síðan sem óafturkræft framlag frá bjargráðasjóði. Ég held því, að hv. þm. Barð. ætti að athuga, að mjög vafasamt er, að hægt sé að framkvæma till. hans, nema breyta um leið l. um bjargráðasjóð. Og ég held, að hv. þm. sjái, ef hann athugar málið, að ekki er hægt að fara þá leið, sem hann vill fara. Ég held, að hv. þm. sé að hugsa um sjávarútveginn, en það mikla framlag, sem til hans hefur farið á undanförnum árum og átt hefði að fara í gegnum sjóðinn, hefur allt farið utan við hann. Ég held því, að ekki hafi verið hægt að afgreiða málið á heppilegri hátt en gert var. Hér er því aðeins um formsatriði að ræða, en aðalatriðið er, að hjálpin komi að fullu gagni og sé sanngjarnlega af hendi innt. Rétt áður höfðu verið gerðar sams konar ráðstafanir gagnvart síldveiðunum án aðstoðar bjargráðasjóðs, og þetta hefur ekki aðeins verið framkvæmt á sama hátt við síldveiðarnar, heldur einnig bátaútveginn. Þó að hægt væri að ræða fleiri hliðar þessa máls, þá skal ég ekki eyða tímanum í það. Að lokum er eitt atriði, sem ef til vill er aukaatriði, en það er, að í þessum héruðum, sem hér eiga hlut að máli, eru mjög góð skilyrði til kjötframleiðslu, en nú fer að skorta kjöt í landinu, og þá er ekki ólíklegt, að þessi hjálp eigi eftir að borga sig fyrir þjóðarheildina.



Herra forseti. Ég var annar sendimaður ríkisstj. á s.l. sumri til að athuga ástandið á óþurrkasvæðinu. Við reyndum að gera okkur ljóst, hve fóðurbætisþörfin mundi vera mikil. Við tókum mismuninn á heyfeng í sumar og heyfeng undanfarinna ára, og einnig varð að taka með í reikninginn, að fóðurgildi heysins var ekki það sama og venjulega, þannig að 2 kg af töðu jafngiltu nú ekki 1 kg af fóðurbæti, heldur töldum við nú þurfa 21/2 kg af töðu á móti í kg af fóðurbæti, eða 100 kg af töðu á móti 40 kg af fóðurbæti. Það var mjög erfitt að gera sér ljóst, hve fóðurgildið hefði minnkað, og þó að við teldum, að það hefði rýrnað um 1/5, var það vitanlega allt of litið. Síðan var reynt að gera sér ljósa fóðurbætisþörfina. Þá kom í ljós, að þurfa mundi 20 millj. kr. til að fullnægja henni, en bændur fá ekki sem lán og styrk nema 4%2 millj. kr.; finnst mörgum það lítið og finnst, að lítið hafi verið fyrir þá gert. Menn hafa ekki áttað sig á því, hve hér er um lítinn hluta af heildarþörfinni að ræða. Ég vil minna á, að fyrir síðasta þingi lá þáltill. um hjálp vegna flóðanna í Neskaupstað um miðjan apríl s.l. Hvað gerði Alþ. þá? Það heimilaði lán, sem kaupstaðurinn tæki, en ekki bjargráðasjóður. Svo að ég sé ekki, að hér sé verið að gera annað en það, sem áður hefur verið gert á ýmsum sviðum, og skipti ekki svo miklu máli. Og það eru komnir 4 þús. hestar af heyi, sem þarf að senda til þeirra. Það var ekki mikið, því að það þurfti 9–10 þús. hesta.



Herra forseti. Ég get ekki látið ómótmælt þeirri staðhæfingu, að það hefði ekki verið hægt að gera þetta samkv. gildandi lögum, því að í 13. gr. laganna segir: „Nú hrökkva ekki til þess að afstýra hallæri þær ráðstafanir, sem 11. og 12. gr. gera ráð fyrir, og er þá bjargráðastj. heimilt að veita aðstoð úr sameignarsjóði með þeim hætti, er hér segir: 1. beinum styrk úr bjargráðasjóði, 2. lánveitingum til sýslu- eða sveitarfélaga, 3. lánveitingum til einstaklinga, sem fyrir tjóni hafa orðið, gegn veði í fasteign eða ábyrgð sýslu- eða sveitarfélags.“ Svo að ráðh. hefði ekki þurft að láta breyta lögunum, heldur bara lesa þau og fara eftir þeim.



Herra forseti. Út af þessu atriði vil ég upplýsa það, að sjóðsstj. hafa borizt beiðnir um lán, og það er engum blöðum um það að fletta, að hún skilur lögin þannig, að ef hún veitir lán, þá verði það að endurgreiðast, og svo mikið er víst, að þeir, sem leituðu til sjóðsstj., fengu þau svör. En sjóðurinn er alveg tómur.



Herra forseti. Ég er ákveðinn í því, ásamt 4. þm. Reykv., að bera fram brtt. við frv. og vil mælast til við hæstv. forseta að fresta umræðunni, áður en málið fer til 3. umr. Þá væri hægt að hugsa sér, að nefndin tæki hana til athugunar milli umræðna. Tillagan er á pá leið, að aftan við 1. gr. komi: „jafnframt að verja 1/2 millj. kr. til bátaútvegsins á Vestfjörðum.“

Forseti (BSt): Ég álít, að ómögulegt sé að fresta umræðunni, vegna þess að þeir þingmenn, sem eru mest við málið riðnir, eru búnir að tala sem þingsköp leyfa, og yrði þá að takmarka ræðutíma þeirra, og auk þess eru hafðar þrjár umr. til þess, að brtt. geti komið við 3. umr. Getur ekki hv. þm. tekið tillit til þessa?



Herra forseti. Ég legg brtt. þá ekki fram að svo stöddu, heldur fresta ég því.



Enda þótt ég hefði talið rétt, að sú leið, sem á er minnzt í brtt., hefði verið athuguð í upphafi, en vegna þess að ekki verður snúið á þá braut, úr því sem komið er, greiði ég ekki atkvæði. Brtt. 98,1 samþ. með 13 shlj. atkv. 1. gr., svo breytt, samþ. með 13 shlj. atkv Brtt. 97,2 felld með 11:1 atkv. - 98,2 samþ. með 13 shlj. atkv. 2. gr., svo breytt, samþ. með 13 shlj. atkv. 3. gr. samþ. með 11 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 13 shlj. atkv.



Herra forseti. N. tók þetta frv. fyrir á fundi sínum og var sammála um að leggja til, að það yrði samþ. óbreytt. Einn nm. (GÍG) var fjarverandi, en hinir fjórir nm. leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Það er svo, að l., sem hér á að breyta, eru 30 ára gömul og því mjög aðkallandi að breyta sektarákvæðum þeirra. Þegar þau voru samþ., veiddu aðeins togarar með botnvörpu, en á síðari árum hafa bátar 60–100 smálestir að stærð, sem hafa stundað togveiðar, tekið að nota botnvörpu við veiðarnar. Það er því auðsætt, að þessi litlu skip geta á engan hátt greitt eins háar sektir og mörg hundruð tonna skip. Eins og fram kemur í grg., hefur það orðið svo í reyndinni, að flestir þessir smábátar hafa verið náðaðir frá sektunum. Slíkt er óeðlilegt og óviðunandi til lengdar. N. var því þeirrar skoðunar, að þessu bæri að breyta, lækka sektirnar slíkum bátum til handa, en ætlast þá til þess, að horfið verði frá að náða þá. Þannig leggur n, til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég þakka n. fyrir undirtektir hennar. Mig minnir, að ég hafi beint því til n. við 1. umr., hvort henni sýndist ekki rétt að breyta einnig að þessu leyti l. um ólöglegar dragnótaveiðar, og er vikið að þessu í aths. við frv. Mér skilst, að fyrst verið er að lækka sektirnar fyrir ólöglegar togveiðar, þá sé eðlilegt að breyta á sama hátt hliðstæðum ákvæðum um dragnótaveiðar.



Ég vil aðeins geta þess út af fyrirspurn hæstv. dómsmrh., að hjá n. kom ekkert annað til umr. en þetta frv., sem hér liggur fyrir. Hún ræddi aðeins um þær lækkanir á sektum, sem um ræðir í þessu frv.



Herra forseti. Það þarf ekki langt mál um þetta. Örstutt greinargerð segir allt, sem segja þarf um þetta mál, áður en því er vísað til landbn. Það, sem veldur því, að þetta frv. er borið fram, eru þær breyt., sem gerðar voru á ábúðarlögunum 1945. Aðeins vil ég taka eitt fram og biðja þá, sem sæti eiga í landbn., að athuga. Hér stendur í 55. gr. um jarðir, sem hafa verið í óslitinni ábúð frá 1. jan. 1934: „án þess að nýtt“ o.s.frv. Eftir nánari athugun hef ég séð, að svo getur farið, að þetta orðalag útiloki ekki allt það, sem það á að útiloka. Það ætti því að standa þannig: „um jarðir, sem verið hafa í óslitinni ábúð frá gildistöku laga frá 1933“ o.s.frv. Ég er reiðubúinn að ræða þetta við hv. landbn. Ég sé ekki ástæðu til að fara inn á þær skýringar, sem þarf að gefa til að Alþingi geti séð, hvað um er að ræða.



Herra forseti. Tímanlega í sumar sendi landbrh. Búnaðarfélaginu samþykkt, sem gerð var í N.-Ísafjarðarsýslu, og bað Búnaðarfél. Ísl. að athuga málið og ef það sæi ástæðu til að gera till. til breytinga og athuga, á hve miklum rökum till. sýslunefndar N.-Ísafjarðarsýslu væru reistar. Ég fór því og skrifaði öllum eða flestöllum hreppstjórum landsins og setti þar, hvaða jarðir voru í eyði, og bað þá um að leiðrétta það, ef rangt væri. Ég hef fengið svör frá þeim flestum og leiðrétta tölu eyðijarða, og jafnframt hafði ég beðið þá að segja orsakir til þess, að þær hefðu farið í eyði, og hvað hefði átt að gera til úrbóta. Nokkrir af þeim komu með aths., bæði um orsökina og það, hvað gera ætti til úrbóta. Á föstudag gerði ég svo útdrátt úr svörum þeirra og lagði það fyrir Búnaðarfélagsstjórn, og átti hún að senda sams konar útdrátt um ábúð á jörðum annars vegar til ráðherra og hins vegar til búnaðarþings, og láta bændur taka niðurstöðurnar til athugunar, og hvernig ætti að breyta ábúðarlögunum. Nú vildi ég gjarnan fá upplýsingar hjá hæstv. ráðh., hvort hann óskar eftir, að landbn. fari nú að kryfja þetta til mergjar og athuga, hvernig ætti að breyta ábúðarlögum í samræmi við þetta, eða hvort hann getur sætt sig við þá afgreiðslu, að breytingar á frv. verði látnar bíða, þangað til búnaðarþing verður búið að hafa það til athugunar. Ef þetta yrði ákveðið núna, mundi ég láta gera ráðstafanir strax í kvöld þess efnis, að Búnaðarfélagsstjórnin athugaði málið nánar. Ég sá, að tillögur hreppstjóranna voru ýmiss konar, og þyrfti því að kryfja þetta vel til mergjar. Ég mundi samt fara í það að athuga þetta nánar en ég hef gert, ef þess er óskað í sambandi við þetta frv.



Landbrn. hefur ekki undirbúið neina endurskoðun á ábúðarlögunum; til þess var ekki tími, því að það þurfti að snúast við ýmsu öðru, sem er aðkallandi. Þess vegna er það svo, að þó að það sé skoðun mín, að það þyrfti að breyta ábúðarl., þá taldi ég ekki rétt að gera annað en það að koma þessum ákvæðum þannig fyrir, að breyt., sem gerð var 1945, verði felld inn í l. og þau gefin út í heild. Ef farið yrði út yfir þessa markalínu, þá kæmi margt til greina, bæði þetta, sem hv. 1. þm. N–M. spyr um, og ýmislegt annað. Eins og ég tók fram, verður að leggja það á vald þingsins, hvort það vill fara út í frekari breyt., og er það þá fyrst og fremst á valdi þeirrar n., sem rannsakar málið, að athuga, hvort hægt er að koma þeim breyt. fram án þess að setja í hættu, að hægt sé að koma fram mest aðkallandi breyt.; það verða þessir aðilar að meta, og það verður stjórn Búnaðarfélagsins einnig að meta. - Varðandi það ákvæði ábúðarl., sem skyldar jarðeiganda til að losa jörðina, þá er vel frá því ákvæði gengið, svo að það getur ekki verið jarðeigandans sök, ef jörð er ekki í ábúð, því að það er beinlínis lagt á vald hreppsnefndar að gera ráðstafanir til að auglýsa jörðina fyrir viðunandi kjör án þess að jarðeigandi hafi nokkuð um það að segja, svo að það er ekki jarðeigandans sök, heldur hreppsnefndarinnar, ef jarðir fara að óþörfu í eyði. Þetta hygg ég, að sé rétt, svo að ég efast um, að nokkuð þurfi að breyta þessum ákvæðum ábúðari., þau eru nú, eins og vera ber, allströng í garð jarðeiganda, og þess vegna er það, eins og einhver hefur orðað það, einhver hættulegasta eign að eiga jörð, ef hún er ekki fullbyggð, því að það hvílir slík skylda á jarðeiganda, bæði um það atriði að byggja jörðina og byggja upp á henni, sem er mjög eindregin og í eina átt. Ég efast því um, að nokkur þörf sé á að breyta ábúðarl., því að það verður sjálfsagt ekki komið í veg fyrir, að jarðir fari í eyði, ef hreppsnefnd ekki gerir skyldu sína, því að það er ekki hægt að koma í veg fyrir það með lagaákvæði.



Herra forseti. Allshn. hefur rætt frv. þetta á fundi sínum 31. okt. og mælir með því, að það v erði samþ. óbreytt. Frv. er um breytingu á 17. gr. l. um sveitarstjórnarkosningar og er í þá átt, að ef ekki kemur fram framboðslisti, þannig að hlutbundin kosning þurfi að fara fram, þá megi kjósa óbundinni kosningu. Samkvæmt 4. gr. l. er gert ráð fyrir, að þessar kosningar fari fram í janúar og þá sé kosið á þeim stöðum, þar sem yfirleitt er kosið hlutbundinni kosningu, en hinar venjulegu óhlutbundnu kosningar fari fram í júní. Ef þetta frv. verður að lögum, verður sú breyting á, að óhlutbundnar kosningar færu einnig fram í janúar á þeim stöðum, þar sem ekki hefðu komið fram listar. N. leggur sem sagt til, að frv. verði samþ. óbreytt.