Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það eru nokkur atriði, sem fram hafa komið í þessum umræðum, sem ég vildi nú gera að umtalsefni. Hæstv. utanrrh. hefur neitað að birta í heild þá yfirlýsingu, sem við höfum séð hann hafa með höndum hér í þessum ræðustól. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í utanrmn. fórum fram á það við hv. formann utanrmn., að hann kallaði saman utanríkismálanefndarfund og fengi utanrrh. á hann, til þess að hann birti þar þessa yfirlýsingu og þetta umtalaða bréf. Hv. form. utanrmn. varð strax við ósk okkar að athuga um slíkt, en utanrrh. tilkynnti, að hann mundi ekki birta meira en hann nú hefði birt, lét jafnvel orð að því liggja, að hann hefði birt allt. Ég vil taka það fram í sambandi við þessa hluti, að þegar utanrrh. neitar að birta slíka skýrslu til utanrmn., þá eru þetta engin þingleg vinnubrögð. Svo framarlega sem við hefðum verið staddir t.d. í þingi Bandaríkjanna, þá hefði utanrrh. orðið að gera svo vel að hlýða því, sem utanrmn. krafðist, og gefa þær skýringar, sem hún heimtaði. Og það kann ekki góðri lukku að stýra, að þeir menn, sem eru kosnir sem framkvæmdastjórar fyrir eitt þjóðfélag, fyrir eitt Alþingi, komist upp með að halda, að þeir séu herrarnir, en ekki þjónarnir. Það er líka greinilegt orðið af öllu því umtali, sem hefur orðið um þessa yfirlýsingu, að það eru fáir, sem vita, hvað hér er um að ræða. Stundum er látið orð að því liggja af hálfu hæstv. utanrrh., að hann hafi birt allt bréfið. Þegar hv. frsm. meiri hl. utanrmn., hv. 5. þm. Reykv., talar hér, segir hann hins vegar, að það hafi verið birt úr bréfi, það hafi verið birt að meira eða minna leyti. Sannleikurinn mun vera sá, að meira að segja stjórnarliðið hér á Alþingi hefur ekki hugmynd um, hvað í þessari orðsendingu stendur, og því mun aldrei hafa verið sýnd hún, þannig að hér virðist vera um að ræða einkaplagg, sem eigi að minnsta kosti að dylja fram yfir þessar umræður. Hvað er í þessu, sem þarf að fela? Það þarf venjulega ekki að fela annað en það, sem óhreint er. Hæstv. utanrrh. hefur stundum látið orð að því liggja, þegar hann talar um aðrar þjóðir í sambandi við sérréttindi Breta, að þær létu máske ýmislegt annað í té. Það kom dálítið einkennilegt fyrir í gær. Það var allt í einu farið að tala um af hálfu fulltrúa Sjálfstfl. og Alþfl. í hreppsnefnd Eskifjarðar, að fyrir það að eyðileggja fiskimiðin mundi vonandi koma eitthvert fjármagn í staðinn. Hvað er það, sem hefur verið að gerast á bak við tjöldin í sambandi við þetta? Við vitum, að það var neitað um lán frá Þýzkalandi nú í janúar. Við vitum, að það var játað að láta þau í desember, um það leyti sem upplýst er, að hæstv. utanrrh. hafi verið að semja um þau í London. Það var neitað að láta þau í janúar, og það var neitað að láta þau í febrúar, meðan ekki var búið alveg að beygja allt stjórnarliðið hérna. En þau voru öll laus, þegar þetta mál kom fyrir þingið, þegar búið var að handjárna. Hvað er það, sem er falið í þessum samningi? Hvað er það, sem máske hefur verið látið kvisast út á bak við tjöldin og borizt alla leið austur á Eskifjörð til fulltrúa Sjálfstfl. og Alþfl. þar, sem gera sér von um, að í staðinn fyrir að eyðileggja fiskimiðin fái þeir þó fjármagn? Er það samningurinn um 30 skildingana, sem hæstv. utanrrh. vill ekki sýna okkur? Það er ósvífni gagnvart Alþingi, gagnvart utanrmn. og gagnvart þjóðinni að reyna að kúga hér í gegnum þingið samning, jafnvel á grundvelli einhverra einkabréfa. Ég vil taka það fram, að þó að Guðmundur Í. Guðmundsson, hæstv. utanrrh., sé vafalaust mikill maður og eigi mikla kollega, þá er nú samt ekki íslenzka ríkið orðið hans einkamál enn þá, og meira að segja þegar hann hefur verið fjmrh., þá er honum bezt að líta svo á, að íslenzkur ríkissjóður sé ekki heldur neinn einkasjóður fjármálaráðs Alþýðuflokksins. Þótt toppkratar kunni að vera voldugir, þá er það enn þá íslenzka ríkið, sem ræður þessum hlutum, og það er bezt fyrir menn að gá að því, hvað þeir eru að gera, og fyrir stjórnarliðið er bezt að athuga, að það er engin afsökun til fyrir það eftir á, svo framarlega sem menn komast seinna meir að því, að þeir hafi verið blekktir. En það er ekki nóg með þetta bréf eða þessa yfirlýsingu eða hvað sem við viljum kalla það, sem fram hefur komið í þessum umr. Það hefur líka komið fram í þessum umr., að hæstv. utanrrh. er staðinn að ósannindum. Aðrir utanrrh. hefðu sagt af sér, þegar slíkt hefði gerzt. Í svörum sínum 6. febr. við fsp. Lúðvíks Jósefssonar um landhelgismálið gaf hann skýr og ótvíræð svör. Hann sagði, að í þeim viðræðum, sem fram hefðu farið, hefði ekki komið fram nein till. eða neitt tilboð af Íslands hálfu um lausn málsins, og hann endurtók svo, með leyfi hæstv. forseta: „En á þessu stigi málsins vildi ég aðeins minna á ummæli hæstv. forsrh., daginn sem Alþingi var sett, um samráð við þingið, áður en endanleg ákvörðun í málinu yrði tekin. Sú yfirlýsing er að sjálfsögðu í fullu gildi, og mun ríkisstj. fara eftir henni. “ Þetta voru loforðin, sem okkur þm. voru gefin. Nú er það Alþýðublaðið, sem ljóstrar því upp, að þetta hafi verið ósatt. Nú er það hæstv. utanrrh., sem svíkur það loforð hæstv. forsrh. að leggja þetta fyrir þingið, áður en endanleg ákvörðun sé tekin. Og nú í þessum umr. eigum við að treysta á skýringar, sem þessi hæstv. utanrrh. gefur, - hæstv. utanrrh., sem hefur falið fyrir okkur svo og svo mikið af því, sem gerzt hefur þarna á bak við tjöldin, - hæstv. utanrrh., sem er staðinn að ósannindum um það, sem þarna hefur farið fram, - og svo á Ísland í milliríkjasamningum að treysta á hans skýringar og hans aukayfirlýsingar um hluti, sem varða þess framtíð. Ég held, að hæstv. utanrrh. hljóti að vera ljóst, að við getum ekki treyst þessu, við getum ekki trúað þessu, við getum engu orði trúað eftir það, sem gerzt hefur af hans hálfu. Við sjáum nú staðreyndirnar, eins og þær liggja fyrir í þessum málum. Það hefur verið samið í desember um það, sem nú liggur fyrir. Ef það var í meðvitund hæstv. utanrrh. stórsigur, sem þá vannst, hví kom hann ekki fagnandi heim í desember, birti þjóðinni stórsigurinn og sagði: Sjáið þið, hvílíkt afrek ég hef unnið? - Af hverju þurfti að fara leynt með stórsigurinn? Var það vegna þess, að meira að segja hæstv. utanrrh. var ekki sannfærður um, að það væri neinn stórsigur, heldur þvert á móti? Var það vegna þess, að það tók tvo mánuði að vinna verkið, sem fyrst þurfti að vinna, að beygja stjórnarliðið í sölum Alþingis, beygja stjórnarliðið og brjóta það niður, á meðan lánin væru stöðvuð erlendis, á meðan ráðslagað væri hér, hvernig skyldi reyna að taka þjóðina með skyndiáhlaupi áróðursins? Og það má segja hv. þm. stjórnarliðsins til hróss, að svo beygðir hafa þeir verið í þessu, að þeir hafa ekki komið upp einu einasta orði allan þennan tíma, við allar þessar umr., þangað til þeir að líkindum stynja upp sínu jái, þegar þar að kemur. En þetta er það, sem hefur gerzt. Svona hefur verið farið að. Þetta á þriðja mánuð hefur það tekið að beygja stjórnarliða á Alþingi, og það hefur aldrei verið þorað að standa við loforð hæstv. forsrh. um að leggja málið fyrir þingið, áður en endanleg ákvörðun væri tekin, vegna þess að ef stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar, þm. á þingmannabekkjum, hefðu fengið að ræða þessi mál í sameiningu, áður en ríkisstj. var búin að binda sig, þá hefði Alþingi aldrei verið bundið og ríkisstj. ekki heldur. Ég vil því segja við hv. þingmenn stjórnarliðsins: Þið verðið að gera ykkur ljósa þá ábyrgð, sem á ykkur hvílir. Þið vitið ekki um alla samninga, sem fram hafa farið. Þið hafið reynslu af ósannindum hæstv. utanrrh. En það eruð þið, sem eigið að taka á ykkar herðar pólitísku og efnahagslegu afleiðingarnar og ábyrgðina af þeim verknaði, sem nú er verið að vinna. Við vitum ósköp vel, að meira að segja ráðherrar Íslands gera ekki þetta, sem nú er verið að gera, af frjálsum og fúsum vilja. Við vitum ósköp vel, að þá dreymdi allt aðra drauma, þegar þeir byrjuðu að semja við England. Við vissum, að þeir voru að tala um 16 mílur úti fyrir Vestfjörðum. Við vissum, að þeir voru að tala um að leggja undir okkur landgrunnið úti fyrir Vestfjörðum. Við vissum, að þeir vonuðust eftir að geta flutt einhvern sigur heim. Allar þessar sigurvonir þeirra hafa brotnað, og meira að segja utanrrh. sjálfur, eftir að allt þetta var brotnað niður í samningunum, hefur auðsjáanlega orðið að segja við Breta: Einhver vopn verðið þið þó að gefa okkur á móti stjórnarandstöðunni heima, þótt þið viljið ekki gefa okkur 16 mílur fyrir Vestfjörðum eða landgrunnið fyrir Vestfjörðum, eins og hæstv. fjmrh. einu sinni var að tala um við Vestfirðinga. Við skulum þess vegna ekki, þegar gengið verður til atkvæða um þetta mál, fara í neinar grafgötur um það, hvaða harmleikur það er, sem þarna er að gerast, hvernig búið er að beygja menn. Sízt mundi ég ætla það nokkrum að hafa gert þetta án þess að hafa verið beygður til þess. Hæstv. utanrrh. vék hér nokkrum orðum til mín í sambandi við undirbúning landgrunnslaganna 1948. Það var rétt hjá honum, og það var undirstrikað af mér þá, eins og alltaf hefur verið, að landgrunnslögin voru vel undirbúin, og ég lagði áherzlu á það, að þau væru vel undirbúin og vel kynnt og að það yrði að vinna sem bezt að málstað okkar Íslendinga út um allan heim. En hvernig var unnið að þeim? Ég hef gluggað ofur lítið í fundargerð utanrmn. frá 1947 og 1948. Það var hver fundurinn á fætur öðrum hjá utanrmn. þá, sem hæstv. þáv. utanrrh. átti uppástungur að, að haldnir voru, og lagði málið fyrir. Það var Bjarni Benediktsson þá. Málin voru rædd þar og rædd ýtarlega, og það er satt að segja mjög fróðlegt, af því að maður er farinn að gleyma svona umr., að rifja þær upp nú, þó að ég ætli ekki að gera það hér. Þar var lögð áherzla á, hvílíkt samkomulag þyrfti að verða á milli allra þingflokka um þetta, og þá var þetta undirbúið í utanrmn. Og það hefði verið gæfa Íslands, ef það hefði verið gert aftur núna, eins og ber samkvæmt lögum, að undirbúa þetta mál 5 utanrmn., áður en ákvarðanir voru teknar um það, áður en handjárn voru sett á. Þá var lögð áherzla á samráð allra flokka, þá var loforð um að hafa samkomulag um þessa hluti. Nú hefur þetta allt verið svikið, nú er ekkert samráð, nú á aðeins að fara aftan að og knýja þessi mál í gegn. Hæstv. utanrrh. sagði, að það væri greinilegt, að við, sem þá vorum fulltrúar Sósfl., hefðum viljað vinna vel að þessum málum. Þá hefði heldur ekkert Atlantshafsbandalag verið til. Það er rétt. Það var ekki fyrr en árið eftir að landgrunnslögin voru gefin út, að okkar fjandmenn skipulögðu sig í Atlantshafsbandalaginu til þess að reyna að hindra, að við Íslendingar tækjum okkur þann rétt, sem við helguðum okkur með þeim lögum. En hvílík rökþrot eru þetta, sem hæstv. utanrrh. er komunn í, þegar hann er farinn að tala um, að það hafi verið eingöngu til þess að vinna gegn Atlantshafsbandalaginu, að við höfum beitt okkur fyrir landgrunnsbaráttunni, líka 1958. Hélt hann, að afstaða Atlantshafsbandalagsins og fjandskapur þess gagnvart Íslendingum væri eitthvað nýtt? Átti það að vera eingöngu þjónusta við heimskommúnismann að berjast fyrir útvíkkun fiskveiðitakmarkanna við Ísland? Var Ólafur Thors, hæstv. núv. forsrh., að vinna í þjónustu kommúnismans, þegar hann færði landhelgina út í 4 mílur? Var hæstv. núv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, að vinna í þjónustu kommúnismans, þegar hann var að vinna að því meira að segja að taka upp samninga við Rússa til þess að brjóta á bak aftur verzlunarbann Englendinga, sem sett var á okkur, þegar fært var út þá? Eru máske Ólafur Thors og Bjarni Benediktsson orðnir erindrekar kommúnista? Eru engin takmörk fyrir því, hve djúpt þessi hæstv. utanrrh. ætlar að sökkva í sinni röksemdafærslu? Er ekki nóg að vaða upp að hnjám í lygum og landráðum, þó að menn sökkvi ekki í það hyldýpi röksemdaleysnanna, sem hatrið á kommúnismanum skapar hjá andstæðingum hans? Hæstv. utanrrh. talaði um, að það væri verið að bera sér á brýn landráð og svik, það væri verið að tala um að semja nú um hluti, sem hann vildi meina að einu sinni hefði þó þótt framför að. Það var mikið, að hann fann það. Eftir að þjóðin hefur unnið sinn sigur, eru það landráð að spila þeim sigri úr hendi hennar. Það að semja um hlut í dag, sem hún þarf ekki að semja um, þó að henni hefði þótt sá hlutur einu sinni framför, það eru landráð. Það var vissulega stór framför, þegar við fengum okkar fullveldi 1918. Við höfðum þá danskan konung, og Danir fóru með okkar utanríkismál. Ef hæstv. utanrrh. tæki að semja um það í dag, að við tækjum aftur danskan konung og fengjum okkar utanríkismál í hendur Dana, þá væru það landráð, jafnvel þótt það hefði verið framför að því ástandi, þegar það var sett á laggirnar 1918. Það hefur verið vikið hér að okkur, sem höfum viljað berjast fyrir rétti Íslands í þessum málum, að það væri ofbeldisandi, sem þar væri að verki. Ég verð að segja, að það er hart, að í þessum umr. skuli koma frá nokkrum hæstv. ráðh. ásakanir til nokkurs Íslendings um ofbeldi eða ofbeldisanda eða að Íslendingum sé slíkt kært. Við höfum allir alltaf farið og munum alltaf fara að okkar lögum og að okkar rétti og sækja okkar lög og okkar rétt í hendur hverra, sem við eigum við að etja. En hvar er það, sem ofbeldið er í þessum hlutum? Ofbeldið er hjá Bretum. Það voru Bretar, sem tóku okkar land með hernámi 1940. Það voru Bretar, sem brutu okkar stjórnarskrá og brutu öll sín loforð hér 1941. Það var brezk ríkisstj., sem hótaði íslenzkri ríkisstj. til þess að pína hana til þess að ganga að slæmum erlendum samningi við erlent vald. Það voru Bretar og þeirra vald, sem reyndi að brjóta okkur á bak aftur með efnahagsbanni 1952. Og það voru Bretar, sem beittu okkur ofbeldi, gerðu á okkur herárás 1958. Saga afskipta Breta af okkur er ein samfelld keðja af níðingsskap og ofbeldi. Og svo eru menn til, sem bera okkur á brýn, okkur Íslendingum, að það séum máske við, sem allan þennan tíma höfum orðið að berjast fyrir okkar lögum og okkar rétti, okkar frelsi á móti þessum ofbeldisseggjum, - það séum við, sem séum haldnir ofbeldisanda. Ég spyr: Hefði þessi samningur, sem nú liggur fyrir að gera, nokkurn tíma orðið til nema fyrir ofbeldi Breta? Ég trúi því ekki, að nokkur maður, - og ég undantek ekki ráðherrana hér inni, - hefði farið að láta sér detta í hug að gera þennan samning, nema vegna þess að Bretar beittu okkur ofbeldi 1958 og þaðan í frá. Það erum við, sem erum réttarrríkið, Ísland. Það er Bretland, sem er ofbeldisríki, og það er ekki í fyrsta sinn og ekki bara gagnvart okkur, sem það er það. Undirrót þessara samninga er ofbeldi Breta, og einungis þess vegna eru þeir yfirleitt til komnir. Með því, sem nú er að gerast hér á Alþingi, er verið að hörfa frá lögsögu Íslands yfir landgrunninu í framtíðinni. Sú lögsaga Íslands var grundvallaryfirlýsing okkar um yfirráðarétt okkar Íslendinga yfir landgrunninu, og Alþingi hefur aldrei gefið neinum heimild til þess að falla frá henni. En hitt þarf að gera sér ljóst, með hve mismunandi aðferðum er unnið að því að tryggja þennan rétt okkar og afla okkur að lokum á honum viðurkenningar. Við vinnum að slíku með tveim aðferðum: Í fyrsta lagi með sífelldri baráttu, sífelldri útfærslu á okkar fiskveiðilöggjöf, sífelldri baráttu út af þeirri útfærslu, baráttu, sem vekur athygli um allan heim, af því að það er hámenningarþjóð, lítil og fátæk, sem er að berjast fyrir lífi sínu, og af því að heimurinn er þó til allrar hamingju þannig hugsandi í dag, að hann hefur samúð með slíkum aðila, og okkur tekst þess vegna að vekja okkur samúð um víða veröld með því að berjast sjálfir. Okkur hefur tekizt á síðasta áratug að leggja undir okkur sífellt stærra svið af landgrunninu. Okkur hefur tekizt með slíkri baráttu að leggja undir okkur 4 mílur, okkur hefur tekizt með slíkri baráttu að leggja undir okkur 12 mílur, þrátt fyrir mótspyrnu þess volduga brezka valds og án þess að við höfum beina lagastoð í alþjóðarétti. Hins vegar erum við að skapa alþjóðarétt með þessari baráttu, og vegna þessarar baráttu og annarrar slíkrar, sem aðrir heyja, er meira og meira að færast í það horf, að alþjóðalög taki tillit til þessa réttar okkar og annarra slíkra. Einmitt vegna þess, að við berjumst sjálfir fyrir okkar rétti, erum við að gera þennan rétt að staðreynd í viðskiptum þjóðanna. Þetta er og verður okkar höfuðvopn í baráttunni, og þessu vopni megum við aldrei farga, hvernig sem reynt er að handjárna okkur. Í öðru lagi getum við barizt með því, og það er rétt að berjast með því að beita okkar rökfærslu á alþjóðavettvangi, á alþjóðasamkundum, hvar sem við getum við komið, líka reyna að sannfæra dómstóla, dómendur og alla mögulega aðra slíka. En við skulum ekki halda okkur við það einvörðungu. Það dregur nú að lokum þessara umræðna, og það er nú séð, hvað verða vill, og að því óhappaverki, sem hér er verið að vinna, verður ekki afstýrt. En það vil ég segja við meðþingmenn mína úr stjórnarflokkunum: Gerið þið ykkur ljósa þá ábyrgð, sem á ykkur hvílir í þessu sambandi. Þið gerið Íslandi erfiðara fyrir að ná sínum rétti, eftir að þessi samningur er gerður. Þið setjið þjóð vora á ný í þá aðstöðu að verða að sækja rétt sinn í greipar erlends valds. Og þið berið ábyrgð á öllum þeim erfiðleikum, sem þessi samningur leiðir yfir íslenzka þjóð. En þið skuluð engir halda, að það sé búið að drepa Ísland til frambúðar í dróma brezks auðvalds og Atlantshafsbandalagsins með þessum svikasamningi. Stormur frelsisins fer um víða veröld. Ánauðugar þjóðir hrista af sér nýlendufjötrana. og Ísland skal ekki verða eftirbátur annarra landa. Ísland mun einnig slíta af sér þá svikafjötra, sem brezkur níðingsskapur, breskt ofbeldi, brezk flærð og vesaldómur íslenzkra valdhafa er nú að leggja á þjóðina. Ísland hefur áður verið bundið undir erlent ok. Það hefur hrist það af sér, og það mun hrista þetta ok af sér líka þrátt fyrir allt.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh., sem talaði hér í gærkvöld, var greinilega mikið niðri fyrir, sem er mjög skiljanlegt eftir þær umr., sem hér hafa farið fram á undan. Mér finnst ástæða til þess að gera nokkrar aths. við nokkur atriði í ræðu hans í gær. Í fyrsta lagi: Hæstv. ráðh. hélt því fram, að alþjóðadómstóllinn væri á undan þróuninni til að skapa alþjóðarétt. Nefndi hann dæmi af dómi í deilu Norðmanna og Breta og hin víðtæku áhrif þess dóms á fiskveiðilögsögureglur þjóðanna. Víst er um það, að dómur þessi hafði sín áhrif, og þá ekki hvað sízt hér á landi. Ég hygg þó, að alþjóðleg venja og praksís þjóðanna hati tvímælalaust verið á undan sem réttarskapandi, enda þótt venja þessi og praksís hafi hvergi fengið staðfestingu með alþjóðadómi. Bendi ég á í þessu sambandi, að á milli 30 og 40 þjóðir hafa fært út fiskveiðilandhelgi sína einhliða í 12 mílur eða jafnvel enn þá meira og halda þeirri landhelgi óáreittar. Það er einmitt þetta atriði, sem gerir skylduákvæðið um málskot til alþjóðadómstólsins í væntanlegu samkomulagi við Breta varhugavert að mínu viti, því að engin vissa er fyrir fram, að dómstóllinn staðfesti friðunaraðgerð, þótt praksís margra þjóða styðji þá aðgerð. Venjan þarf að standa um langan tíma til þess að skapa rétt. Ummæli Gunnars G. Schrams þjóðréttarfræðings í útvarpinu á mánudaginn var staðfesta líka þessa staðhæfingu mína, en Gunnar sagði, ef ég man rétt, eitthvað á þessa leið, efnislega: að setning lagareglna um verndun fiskstofna á úthafinu hefði orðið á eftir þróuninni.  Það er líka eðlilegt, að dómar alþjóðadómstólsins séu lítið réttarskapandi á vettvangi alþjóðareglna. Það hefur verið upplýst hér, að einungis um 1/3 hluti þeirra þjóða, sem nú eru í samtökum Sameinuðu þjóðanna, hefur skuldbundið sig til þess að skjóta öllum deilumálum ríkja í milli fyrir alþjóðadómstólinn. 2/3 hlutar þjóðanna standa þar fyrir utan. Og það er, eftir því sem ég bezt veit, heldur fátítt, að stór milliríkjamál beri fyrir dómstóllinn, þannig að hann fær ekki það tækifæri til að skapa alþjóðlega réttarreglu, sem hann gæti gert, ef fleiri mál kæmu fyrir hann. Í öðru lagi talaði hæstv. ráðh. um það og nefndi það skinhelgi hjá stjórnarandstöðunni, er hún héldi því fram, að einungis ætti að leggja ágreiningsmál Íslendinga við aðrar þjóðir fyrir alþjóðadómstólinn, þegar við töldum fyrir fram líkur fyrir því, að við mundum vinna þau mál, annars ekki. Ég er sammála hæstv. ráðh. í því, að þessi regla er náttúrlega algerlega óviðunandi, að mínu viti. Ég hef alltaf litið þannig á, að við Íslendingar ættum að skuldbinda okkur til þess að hlíta dómi og lögsögu alþjóðadómstólsins, ef mikill meiri hl. þjóðanna gerði slíkt hið sama. En ég get ekki fellt mig við, að Íslendingar bindi sig fyrir fram um aldur og ævi til að leggja hvert eitt milliríkjadeilumál fyrir þennan dómstól, meðan aðeins 1/3 eða 1/4 hluti þeirra þjóða, sem skipa Sameinuðu þjóðirnar, hefur skuldbundið sig til þess að gera það. Út af þessari fullyrðingu hæstv. ráðh. í gær langar mig til þess að spyrja hann að því, hver stefna hans sjálfs og hans flokks sé í þessu máli. Ég minnist þess ekki, að árið 1958, þegar við færðum út fiskveiðilandhelgina í 12 sjómílur og mjög var um gildi þeirrar aðgerðar deilt milli Breta og Íslendinga, kæmi ein einasta rödd fram úr hópi sjálfstæðismanna, er legði það til, að við létum alþjóðadómstólinn dæma um þetta mál. Ef þeir gerðu þetta ekki 1958, og ef þetta var ekki þeirra skoðun og þeirra regla þá, því er þá það talið sjálfsagt í dag, að við skulum um alla framtíð binda okkur skilyrðislaust við það að leggja hvert eitt deilumál, sem upp kann að rísa milli Íslendinga og annarra þjóða, fyrir alþjóðadómstól? Í þriðja lagi gerði hæstv. ráðh. mjög mikið úr því, að íslenzka sendinefndin, með samþykki íslenzku ríkisstj., hefði á Genfarráðstefnunni 1958 samþykkt það, að gerðardómur mætti úrskurða ákveðin atriði á hafinu fyrir utan 12 mílna fiskveiðilandhelgina. Með þessu taldi hæstv. ráðh., að framsóknarmenn og þeir, sem þá stóðu að ríkisstj., hefðu sýnt það greinilega, að þeir í parksísnum sem meginstefnu gætu samþ. það að bera deilumál milli ríkja undir alþjóðlegan dómstól. En er nokkur leið að jafna þessu saman við það, sem nú er verið að gera? Hvað var það, sem gerðist 1958 á Gefnarráðstefnunni? Það var það, að við Íslendingar og íslenzka sendinefndin og íslenzka ríkisstj. taldi eðillegt, að Íslendingar samþ., að gerðardómur skæri úr ágreiningi, er kynni að rísa utan 12 mílna fiskveiðilandhelginnar, þ.e.a.s. á svæði, sem er utan lögsögu Íslendinga, svæði, sem tilheyrir úthafinu, og eiga því ekki að gilda frekar þar íslenzkar reglur en reglur annarra þjóða. Ég tel því, að hér sé ekki um sambærileg atriði að ræða. Í fjórða lagi var svo að skilja af ræðu hæstv. ráðh. hér í gær, og raunar kom það sama fram í ræðu hv. 5. þm. Reykv. (JóhH), að Íslendingar væru skuldbundnir samkvæmt 33. gr. stofnskrár hinna Sameinuðu þjóða til að leggja deilumál, sem rísa kunna út af landhelgismálunum, undir úrskurð alþjóðadómstóls. Með leyfi hæstv. forseta, vil ég lesa upp 33. gr. laga Sameinuðu þjóðanna, þó að hæstv. ráðh. hafi raunar gert það í gær, en þar segir svo: „Aðilar að sérhverju deilumáli, sem með áframhaldi gæti stofnað í hættu heimsfriði og öryggi, skulu fyrst leita lausnar á deilumálinu með samningaumleitunum, rannsókn, miðlun, sættargerð, gerðardómi, dómsúrskurði, afnotum svæðastofnana eða samninga eða með öðrum friðsamlegum aðgerðum samkvæmt eigin vali.“ Ég hygg, að fáir fallist á þá skýringu hæstv. ráðh., að svonefnt þorskastríð hér við Ísland á Íslandsmiðum hafi skapað hættu fyrir heimsfriðinn út af fyrir sig. Þótt málið sé að vísu stórt í augum okkar Íslendinga og taki eðlilega hug okkar allan, þá verður það aldrei talið meðal annarra þjóða þess eðlis, að ófriðarhætta stafi af. Hygg ég því, að þetta sé rangt hjá hæstv. ráðh. Og mér er spurn: Hver er þá eiginlega tilgangurinn með samningsákvæðinu um, að Bretum og Íslendingum skuli báðum skylt að leggja hugsanleg ágreiningsmál út af landhelginni fyrir alþjóðadómstólinn? Hver er meiningin með þessu ákvæði í samkomulaginu, ef það er skylda beggja þessara þjóða sem meðlima að Sameinuðu þjóðunum að leggja slík mál til úrskurðar hjá alþjóðadómstólnum?  Í ræðu minni á mánudaginn var beindi ég nokkrum spurningum m.a. til hæstv. utanrrh. Hann hefur ekki svarað neinni þeirra enn þá. Vildi ég því ítreka eina spurningu, sem ég hef ekki fengið svar við í þeim umr., sem orðið hafa á þinginu, en sú spurning er þessi: Því hefur verið yfirlýst af talsmönnum ríkisstj. í þessu máli, að meiningin sé að gefa öðrum erlendum veiðiþjóðum en Bretum kost á að gerast aðilar að því samkomulagi, sem nú er verið að ganga frá og samþykkja. Í þessu felst m.a. það, að erlendar veiðiþjóðir, sem stundað hafa veiðiskap á Íslandsmiðum á undanförnum árum, eiga þess kost að fá veiðiréttindi inn að sex mílna beltinu á næstu þrem árum. Ég spurði hæstv. ráðh. að því, við hvað upphaf þessa tímamarks yrði miðað gagnvart öðrum þjóðum, er kynnu að vilja ganga inn í samning þennan. Mér finnst þetta geta skipt máli og vildi því gjarnan fá svör við því. Það er augljóst, að samkomulag það, sem nú er verið að ræða, er eitt hið örlagaríkasta, sem Íslendingar hafa gert við aðrar þjóðir fyrr og síðar, ekki hvað sízt fyrir þá sök, að gert er ráð fyrir því, að það gildi um aldur og ævi, að undanteknu undanþáguveiðitímabilinu í 3. lið 1. mgr., sem bundið er við þrjú ár, og að samkomulagið geti ekki breytzt nema a tvennan hátt: í fyrra lagi með samkomulagi samningsaðila og í síðara lagi fyrir dóm frá alþjóðadómstólnum. Það er því rík ástæða fyrir því, að hv. alþm. geri sér glögga grein fyrir efni samkomulagsins og hugsanlegum afleiðingum með hlutlægu mati, en skoði það ekki fyrst og fremst í pólitísku kastljósi. Ég vil mótmæla alveg sérstaklega þeim ummælum hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) hér í gær, er hann viðhafði í umr., að ummæli stjórnarandstæðinga yfirleitt og tillöguflutningur þeirra væri til þess fallinn að skaða íslenzka hagsmuni og gæti reynzt gagna útlendingum í hugsanlegri deilu út af málinu. Málefnaleg gagnrýni er hér nauðsynleg sem oftar, og þar sem nokkuð er af óljósum ákvæðum í samkomulaginu, verður að fást upplýst á óyggjandi hátt um sameiginlega túlkun samningsaðila á þeim ákvæðum, og slíkt fæst ekki eftir öðrum leiðum betur gert en setja þau ákvæði í samkomulagið á ljósan og ótvíræðan hátt. Af málflutningi hv. stjórnarliða og með nákvæmri athugun þáltill., grg. og þá fyrst og fremst orðsendingar utanrrh. á fskj. I virðist mér það einkum þrennt, er talið sé mæla með samkomulaginu. Þetta þrennt er: 1) Fallið sé frá mótmælum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögunni af hálfu Breta. 2) Mikilvægar breytingar á grunnlínum fáist. 3) Lýst er yfir þeirri fyrirætlun ríkisstj. að halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland. Mun ég víkja að hverju þessara atriða hér á eftir og hafa þá jafnframt í huga, er ég ræði þau, að því er yfir lýst af hálfu ríkisstj., að öðrum fiskveiðiþjóðum en Bretum, sem hér hafa stundað veiðar, verði heimilað að gerast aðili að réttindum og skyldum þessa samkomulags. 1. liður samkomulagsins kveður svo á, að ríkisstj. Bretlands falli frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögunni umhverfis Ísland. Deilt hefur verið um það, hvort jafna megi þessu við afturkallanlega viðurkenningu á 12 mílunum. Hafa talsmenn stjórnarinnar lýst yfir, að svo sé, og er sú yfirlýsing studd af áliti þriggja prófessora við lagadeild Háskóla Íslands. Spurningin í mínum huga er sú ein, hvort Bretar leggi í þetta orðalag sama skilnings. Og þar sem ljóst er, að orðalag orðsendingarinnar er að þessu leyti óvenjulegt, og vegna ágreinings, sem upp er risinn hér á hv. Alþingi út af því, sýnist einsætt að breyta orðalaginu úr „að falla frá mótmælum“ í „að viðurkenna óafturkallanlega“, eins og lagt er til með brtt. á þskj. 450. Þar með þyrfti ekki að deila um þetta atriði frekar. Augljóst er, að ófriðarástand það, sem ríkt hefur á fiskimiðunum kringum Ísland undantekningarlítið frá 1. sept. 1958, er brezk herskip ösluðu inn á fiskimiðin til þess að vernda veiðiþjófnað brezkra togara allt að þrem sjómílum, var hið alvarlegasta. Það skapaði ekki einungis sjómönnum okkar mikla hættu, heldur hefur deilan valdið eðlilegu samstarfi vestrænna þjóða, fyrst og fremst Breta og Íslendinga, miklum og vaxandi erfiðleikum. Þar sem vonlítið var að mínu viti, að Bretar mundu á næstunni hverfa af ofbeldisbraut sinni ótilneyddir, varð að leita einhverra ráða. Ég tel það ráð, sem hæstv. ríkisstj. tók í þessu máli, þ.e.a.s. að kaupa okkur friðinn við Breta með því að veita þeim a.m.k. tímabundið stöðvunarvald um allar frekari friðunaraðgerðir Íslendinga, hafi ekki verið bezta ráðið. Ég óttast þá aðstöðu, sem Bretum er fengin með þessu samkomulagi, - aðstöðu, sem þeir hafa verið að sækjast eftir í 13 ár árangurslaust, - óttast hana vegna þess, að engin erlend þjóð hefur verið okkur jafnandsnúin og sýnt jafnlítinn skilning á þörfum okkar og Bretar. Slíkri þjóð er hættulegt að rétta litla fingurinn, því að hætt er við, að þeir taki þá höndina alla. Mín skoðun er sú, að Íslendingar hefðu átt að kæra framferði Breta fyrir Sameinuðu þjóðunum, kæra það sem vopnaða árás á svæði, er Íslendingar áttu lögsögu yfir. Þegar tillit er tekið til skipunar hinna Sameinuðu þjóða nú, m.a. þess, að á nokkrum mánuðum hafa þeim bætzt um 20–30 ný meðlimaríki frá hinni svörtu Afríku, ríki, sem voru að brjótast undan áþján nýlenduvelda, þá er ég viss um, að málstaður okkar hefði mætt á þessum vettvangi velvild og skilningi, enda barátta þessara þjóða frelsisstríð, ekki mjög frábrugðið því, er við höfum háð við Breta a.m.k. á þriðja ár. Ég trúi því, að á vettvangi hinna Sameinuðu þjóða sé nú grundvöllur og tækifæri til að fá meirihlutasamþykkt þjóðanna til að fordæma árás Breta á Íslendinga, ef hún væri tekin aftur upp, og mér er sem ég sjái Bretana halda ofbeldinu áfram, eftir að slík samþykkt hefði fengizt. Einhver kann nú að segja, að ekki sé slík kæra á hendur bandalagsþjóð samrýmanleg anda slíkrar samvinnu. En þeim hinum sama vil ég svara því, að jafnvel samstarf lýðfrjálsra þjóða geta Íslendingar keypt of dýru verði. Í öðru lagi er rétting grunnlína í 2. lið samkomulagsins á fjórum stöðum hér við land talinn mikill ávinningur fyrir Íslendinga. Þetta er rétt. En þurftum við að kaupa þessar grunnlínubreytingar dýru verði? Alls ekki, að mínu viti, og skal ég nú rökstyðja það nokkuð. Árið 1954 gaf ríkisstj. Íslands, sem þá var skipuð ráðh. Framsfl. og Sjálfstfl., út hvíta bók, sem á ensku nefndist: The Icelandic Efforts for Fisheries Conservation, sem þýða mætti á íslenzku: Barátta Íslendinga fyrir verndun fiskimiðanna. Á almenningsvitorði er, að bók þessi var samin af aðalráðunaut ríkisstj. í landhelgismálinu, Hans G. Andersen þjóðréttarfræðingi. Í bók þessari, á bls. 23, segir svo um þessar fjórar grunnlínubreytingar, með leyfi hæstv. forseta: Í raun réttri, segir sérfræðingur ríkisstj., þetta er sagt á árinu 1954, takið vel eftir því, - í raun réttri er mjög sennilegt, að í nokkrum tilfellum hefði verið mögulegt að draga grunnlínur fjær landi en gert var, - gert var, þá á hann við reglugerðina, sem gefin var út 1952, - svo sem beina línu á milli grunnlínupunkta 1 og 5, þ.e.a.s. frá Horni í Ásbúðarrif, milli grunnlínupunkta 12 og 15, þ.e.a.s. frá Langanesi í Almenningsfles, milli grunnlínupunkta 25 og 28, frá Stokksnesi í Ingólfshöfða. milli grunnlínupunkta 28 og 31, frá Ingólfshöfða í Meðallandssand II, og að öllum líkindum á milli grunnlínupunkta nr. 35 og 39, þ.e.a.s. Geirfuglasker-Eldeyjardrangur. Þetta er álit Hans G. Andersens, sem kemur fram í hvítri bók, sem gefin var út af ríkisstj. Íslands á árinu 1954. Og um grunnlínu út af Faxaflóa segir svo í orðsendingu frá utanrrn. þann 12. maí 1952, með leyfi hæstv. forseta: „Því er haldið fram, að það mundi hafa verið leyfilegt að nota Geirfugladrang sem grunnlínupunkt við lokun Faxaflóa og einnig að draga frá honum beina grunnlínu í Geirfuglasker sunnan við Vestmannaeyjar. Jafnvel þótt þetta hefði verið gert, þá hefðu þau svæði, er lent hefðu innan grunnlínunnar, verið gömul og þekkt íslenzk fiskimið, og mundi þetta vera talið í samræmi við regluna um hagkvæm afnot og þarfir viðkomandi þjóðar án þess að víkja í nokkrum verulegum atriðum frá lögun strandarinnar.“ Af þessu er ljóst, að strax, - takið eftir því, - að strax á árunum 1952 og 1954 er það yfirlýst skoðun íslenzku ríkisstj., sem byggð er á mati sérfræðings hennar, Hans G. Andersens, að þá þegar hefðu Íslendingar átt vafalítinn lagalegan rétt til allra þessara grunnlínubreytinga. Því verður að telja, að ástæðulítið hafi verið fyrir Íslendinga að kaupa þær með samningum af Bretum og gefa þannig fordæmi, að héðan í frá getum við enga grunnlínu rétt af nema ræða um það við Breta og væntanlega fá dóm um hana hjá alþjóðadómstólnum. Þegar hér við bætist sú staðreynd, að með alþjóðasamkomulaginu í Genf frá 1958 um grunnlínur var viðurkenndur enn ríkari réttur ríkja til að draga grunnlínur fjær ströndunum en bjartsýnustu þjóðréttarfræðingar þorðu að gera ráð fyrir á árunum 1952 og 1954 að yrðu að veruleika á næstu áratugum, er augljóst mál, að þessar grunnlínubreytingar þurftu Íslendingar ekki að kaupa. Þessu til enn frekari undirstrikunar vil ég vekja athygli hv. þm. á þeirri yfirlýsingu, er hæstv. utanrrh. gaf í umr. þeim, sem hér hafa orðið á undanförnum dögum, um tillögur Hans G. Andersens til ríkisstj. 1958, er verið var að færa út í 12 sjómílur, en hæstv. ráðh. sagði, að þjóðréttarfræðingurinn hefði ráðlagt ríkisstj. í fyrsta lagi að færa stórlega út grunnlínur og í öðru lagi að færa út sjálfa fiskveiðilandhelgislínuna. Þegar þetta allt er athugað, þá tel ég, að enginn vafi geti lengur verið um ótvíræðan rétt Íslendinga til þessara fjögurra grunnlínubreytinga og jafnvel enn þá fleiri breyt. en á að gera með samkomulaginu. Ég vildi leyfa mér að spyrja, af því að það hefur aldrei komið nein skýring fram á því af hálfu hæstv. utanrrh., hver ástæðan hafi verið fyrir því, að á árinu 1958 var ekki fylgt till. Hans G. Andersens um útfærslu grunnlína. Ég vil fyrir fram vara hæstv. ráðh. við því að svara spurningunni út í hött með því að segja, að fyrrv. sjútvmrh. hafi ráðið þessu, því að frá hæstv. sjútvmrh. og fleirum, Hermanni Jónassyni o.fl., hefur sú skýring verið gefin á því, að ekki var látið til skarar skríða um útfærslu grunnlína, að um það hafi ekki tekizt samkomulag í ríkisstj. og ekki heldur við sjálfstæðismenn, sem þá voru í stjórnarandstöðu. Ég vil spyrja hæstv. utanrrh., hver hans skýring sé á þessu. Þá kem ég að þriðja og síðasta atriðinu í því, sem formælendur ríkisstj. telja, að við vinnum með þessu samkomulagi. Því er lýst yfir af hálfu ríkisstj. í samkomulaginu, að hún muni vinna að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland. Þessi yfirlýsing er því aðeins nokkurs virði, að einhver árangur náist í þessa stefnu fyrir aðgerðir ríkisstj. Ljóst er, að ríkisstj. gat ekki gefið aðra yfirlýsingu en þessa efnislega. Hún var ekki einungis bundin af einróma samþykkt Alþingis frá 5. maí 1959, heldur fyrst og fremst af ákvæðum landgrunnslaganna frá 5. apríl 1948, þar sem Alþingi kveður svo á með lögunum, að ákveða skuli verndarsvæði við strendur landsins allt að endimörkum landgrunnsins. Allir vita, að slíkt hefur ekki tekizt enn þá, það á langt í land. Og á meðan svo er, er hvaða ríkisstj. á Íslandi sem er bundin af þessum lögum og ber að fylgja skýrum fyrirmælum þeirra eins fljótt og eins vel og aðstæður leyfa hverju sinni. Þetta er mergurinn málsins. Stefnan í yfirlýsingu þessari getur því ekki verið Bretum neitt nýmæli, nema þeir hafi álitið, að þeir væru búnir að kaupa Íslenzku ríkisstj. til þess að hverfa frá frekari friðunaraðgerðum með samkomulagi þessu, en Bretar virðast halda því fram, að það sé Íslendingum sérstaklega hagstætt, a.m.k. sumir hverjir Bretar. Ég hef þá rakið lið fyrir lið þann ávinning, sem Íslendingar eru taldir hafa öðlazt við þetta samkomulag, og sýnt fram á, að með því höfum við engin ný réttindi fengið, sem við áttum ekki og gátum tekið einhliða sjálfir, ef undan er skilinn réttur Íslendinga til þess að vera lausir við herskipaarás Breta. Þann rétt gátum við ekki tryggt sjálfir vegna aflsmunar. En hægt var að fara aðra og útlátaminni leið til þess að tryggja hann, eins og ég hef sýnt fram á hér á undan. Þá kem ég að hinni hliðinni á samkomulaginu, þ.e.a.s. þeim skyldum, er við tökumst á herðar með því. Þær eru að mínu viti aðallega tvenns konar: Í fyrsta lagi veiðiréttur skipa skrásettra í Bretlandi í þrjú ár á mjög stóru svæði umhverfis landið, allt upp að 6 mílum, og í öðru lagi takmarkanir á möguleikum, sem við tökum á okkur samkv. samningi, um frekari einhliða útfærslu og aðrar friðunaraðgerðir. Þessar takmarkanir felast að mínu viti í þessu: 1) Tilkynningarskyldunni við Breta. 2) Skyldunni til að sæta dómi hjá alþjóðadómstólnum, ef Bretar æskja þess. 3) Stöðvunarvaldi því, sem Bretum er með samkomulaginu fengið, um aðgerðir Íslendinga. Vík ég þá að þessum atriðum. Samkv. 3. lið 1. mgr. samkomulagsins eiga skip skrásett í Bretlandi að fá veiðirétt inn að 6 mílna mörkunum frá þeim tíma, er svar Breta við orðsendingu utanrrh. hefur borizt, undanþágu á sjö stórum svæðum umhverfis landið. Eins og vænta mátti, eru svæði þessi og veiðitími við það miðað, að brezku togararnir geti fylgt fiskinum á Íslandsmiðum á hverjum tíma og veitt hann, þar sem hann er hvað mestur. Nú hefur því verið yfir lýst af hálfu ríkisstj., að öðrum veiðiþjóðum á Íslandsmiðum verði boðið að gerast aðilar að samkomulagi þessu. Það þýðir, að við eigum von á skipum þessara þjóða, auk Breta, á Íslandsmið, skipum Þjóðverja, Belga, Frakka, Rússa, Dana, Svía, Norðmanna og Færeyinga. Ekki þykir mér ósennilegt, að á milli 500 og 1000 togarar og önnur erlend skip muni nota sér þessa heimild, - og hvað halda menn, að mikið af göngufiski komist fram hjá veiðitækjum skipanna og inn á grunnmið, þar sem Íslendingar eru að athafna sig? Ekki nóg með þetta, þótt ærið áhyggjuefni sé eitt út af fyrir sig, því að við erum með samkomulaginu að hleypa skipum allra erlendra veiðiþjóða inn á beltið milli 6 og 12 mílnanna, - skipum, sem fram til þessa hafa, öll önnur en þau brezku, haldið sig utan 12 mílna markanna, virt okkar landhelgi. Hvernig lízt mönnum á fyrir norðan og austan t.d. að fá e.t.v. mörg hundruð rússneskra síldveiðiskipa upp að 6 mílna línunni? Ætli það auðveldi um 300 íslenzkum síldveiðiskipum að athafna sig á þessu svæði á sumar- og haustvertíð eða geri afla þeirra vissari? Vita þeir menn, sem fyrir þessu samkomulagi standa, hvaða flóðgátt þeir eru að opna með þessu? Ég trúi því tæpast. Menn geta svo rétt ímyndað sér, með hvers kyns hugarfari t.d. enskir sjómenn munu stunda þessar veiðar á undanþágutímabilinu. Þeir hafa sannfæringu fyrir því, að Íslendingar séu ólöglega að reka þá af aflasælum fiskimiðum, sem þeir telja sig hafa fundið og eiga sögulagan rétt til að nytja. Halda menn, að þeir sýni íslenzkum sjómönnum, bátum þeirra og veiðarfærum sérstaka tillitssemi? Ég trúi því tæplega. Þá kem ég að síðari kvöðinni og þeirri, er gerir það að verkum fyrst og fremst, að ég tel óráðlegt að gera samkomulag þetta. Hér á ég við þann rétt, sem veita á Bretum með samkomulagi þessu og síðan fleiri þjóðum til þess að tefja og ef til vill stöðva alveg frekari útfærslu íslenzkrar fiskveiðilandhelgi. Sumir gagnrýnendur samkomulags þessa hafa haldið því fram, að með því sé alveg girt fyrir frekari útfærslu um alla framtíð. Undir það tek ég ekki. En ég bendi hins vegar á, að við getum hvorki breytt grunnlínum né fært út friðunarlínuna að samkomulaginu gerðu nema á tvennan hátt: í fyrra lagi með samkomulagi við samningsaðila hvern og einn, og þá er slíkt aðeins skuldbindandi gagnvart þeim einum, er samþykkja þær breytingar, eða í síðara lagi fyrir dómsúrskurð alþjóðadómstóls út af ágreiningsatriði. En til þess að svo geti orðið, þarf að vera til einhver alþjóðleg réttarregla, svo skýr og ótvíræð, að dómurinn treystist til að byggja á henni um frekari rétt Íslendingum til handa. En hver er hér sá inni af hv. alþm., er treysti sér að segja um það, hvenær sú réttarheimild verður til eða hvort hún verður yfirleitt til? Ekki treysti ég mér til þess. En nú kann einhver að segja, að myndist ekki slík réttarregla, er hafi almennt og öruggt gildi, þá sé útilokað hvort sem er fyrir Íslendinga að ráðast í frekari útfærslu og því skipti samkomulagið engu máli, hvað þetta atriði snertir. Þetta er misskilningur að mínu viti. Það verður bezt rökstutt með því að rifja upp útfærslu landhelginnar 1958 í 12 sjómílur. Því hefur verið haldið fram, að þá hafi ekki verið til sú alþjóðaregla, sem t.d. alþjóðadómstóllinn í Haag hefði talið nægjanlega örugga réttarheimild til að byggja á dóm, er viðurkenndi 12 mílna fiskveiðilandhelgina umhverfis Ísland. Þessa staðhæfingu styðja m.a. tvær staðreyndir. Sú fyrri er sú, að þrátt fyrir, að alþjóðalaganefndin kæmist að þeirri niðurstöðu í tilkynningu, dags. 25. okt. 1956, að alþjóðalög banni ekki útfærslu landhelgi allt í 12 sjómílur, þá fékk þetta álit nefndarinnar ekki betri undirtektir en það hjá hinum Sameinuðu þjóðum, að reglan var aldrei samþykkt, þannig að hún væri skuldbindandi fyrir meðlimaríkin. Hin síðari staðreynd er sú, að íslenzka ríkisstj. 1958 vildi aldrei fallast á, og ég veit ekki til þess, að nokkrar tillögur hafi komið fram um það frá stjórnarandstöðunni, sjálfstæðismönnum, að orðið yrði við margendurteknum kröfum Breta um að leggja gildi 12 mílna reglunnar í dóm hjá alþjóðadómstólnum, sem hlýtur að stafa af því m.a., að ríkisstj. og formælendur sjálfstæðismanna vantreystu því, að til væri nægilega örugg réttarheimild, er dómstóllinn dæmdi eftir, þrátt fyrir þá staðreynd, að um 31 þjóð hafði þá stækkað landhelgi sína í 12 sjómílur eða meiri með einhliða aðgerðum. En hver varð þá reynslan af útfærslunni 1958? Hlaut hún ekki að mistakast, eins og allt var í pottinn búið? Nei, aldeilis ekki. Allar þjóðir aðrar en Bretar viðurkenndu línuna de facto - í verki. Er vafasamt, að önnur stjórnvaldsráðstöfun en einmitt útfærslan 1958 í 12 sjómílur hafi á síðari árum fært Íslendingum meiri ávinning. Þessari stefnu á að mínu viti að halda áfram, fylgjast vel með þróuninni í þessum málum, gera allt, sem fært er af hálfu Íslendinga, til þess að hraða þeirri þróun og nota svo réttinn til hins ýtrasta, jafnvel þótt ekki sé fullvissa um örugga réttarheimild fyrir fram, því að lífsrétturinn og sanngirnin verður okkar megin í þeirri baráttu, eins og hæstv. forsrh. hefur svo oft minnzt á. Um tilkynningarskylduna gagnvart Bretum vil ég segja þetta: Í 13 ár hafa Bretar barizt árangurslausri baráttu fyrir því að fá Íslendinga til að fallast á að viðurkenna, að við hverja einustu friðunaraðgerð á landgrunninu yrðu þeir að semja við Breta. Hv. 4. landsk. þm. (HV) las í gær upp nokkur ummæli þeirra hæstv. forsrh. og hæstv. dómsmrh., er sýndu ljóslega, hvað þeir töldu fyrrum mikilsvert, að Íslendingar viðurkenndu ekki slíka samningsskyldu. Þarf ég þar engu við að bæta. Með tilkynningarskyldunni er verið að opna fyrir samningsviðræður um þessi mál við Breta. Skriðan er að byrja að falla, og þegar hún er komin einu sinni af stað, verður þess ekki langt að bíða, að fall hennar verði hratt. Ég tel vafamál, að einn einasti hv. þm. dragi í efa, að núv. hæstv. ríkisstj. teldi sér stætt á því að neita Bretum um viðræður út af friðunaraðgerðum hér við land, eftir að samkomulag það, sem hér liggur fyrir, hefði verið samþykkt. Ég er hræddur um, að það yrði talin ókurteisi á þeim bæ. Það getur verið, að sumir telji, að í þessum ummælum mínum felist of mikil tortryggni í garð Breta. Ég tel hana þó ekki óeðlilega og raunar staðfesta af reynslunni, ekki einungis í samskiptum þeirra við Íslendinga, heldur og margar aðrar þjóðir. Ég rakti í fyrri ræðu minni á mánudagskvöldið var nokkuð viðbrögð Breta við friðunaraðgerðum Íslendinga allt frá árinu 1950, og skal það ekki endurtekið. Á hitt vil ég þó benda hv. þm. til umþenkingar, að það eru ekki liðin nema rúm 11 ár, síðan Bretar neituðu að mæta á 12 þjóða ráðstefnu, sem íslenzka ríkisstj. bauð til 1949 í Reykjavík að tillögu alþjóðahafrannsóknarráðsins, en það hafði mælt með því, að Faxaflói innan línu frá Garðskaga að Malarrifi yrði friðaður í 15 ár, þar eð hann væri mikilsverð uppeldis- og hrygningarstöð nytjafiska, sem allar veiðiþjóðir hefðu hag af að vernda. Sýnir dæmi þetta einstaka lubbamennsku og algeran skilningsskort á högum og þörfum íslenzku þjóðarinnar, svo sem síðari afrek Breta á þessari sömu braut undirstrika enn þá betur. Ég segi því hiklaust: Gefum Bretum ekkert tak á okkur með samningum, verum vel á verði gegn leyndarráðum þeirra og trúum því ekki eitt einasta augnablik, að við snúum á Breta í samningum. Þeir hafa miklu meiri þjálfun í því en við, og það er ekki nema barnaskapur að halda, að við höfum hér snúið sérstaklega á þá. Þá er það ákvæðið um alþjóðadómstólinn. Samkv. 38. gr. samþykkta hans eru þær réttarheimildir, er hann á að fara eftir og getur byggt dóma sína á, þessar: 1) Milliríkjasamningar, almenns eða sérstaks eðlis, enda geymi þeir fyrirmælin berum orðum viðurkennd af sakaraðilum. 2) Milliríkjavenjur, sem vegna almennrar og sannaðrar notkunar eru viðurkenndar eins og lög. 3) Almennar grundvallarreglur laga viðurkenndar af siðuðum þjóðum. 4) Dómsúrlausnir, enda sé gætt fyrirmæla 59. gr. og kennisetninga beztu sérfræðinga ýmissa þjóða, er veita mega, er annað þrýtur, leiðbeiningar um tilvist og efni réttarreglna. Og að lokum, þessi ákvæði skulu ekki skerða heimild dómstólsins til þess að úrskurða mál ex aequo et bono, ef aðilar eru því samþykkir. Augljóst er, að réttarheimildir þessar eru þröngar, sem reyndar er ekkert óeðlilegt, ef það er tekið með í reikninginn, að almennar réttarreglur þjóðaréttarins eru fáar og sumar óljósar. Þjóðirnar eru ekki heldur lengra komnar áleiðis að því marki að skapa alheimsstjórn og játa sig undir almennar, alþjóðlegar reglur en svo, að sérstakt samþykki beggja þjóða, sem eiga í deilum fyrir alþjóðadómstólnum, þarf til þess, að hann megi dæma eftir reglunni um sanngirni og réttlæti, - ex aequo et bono. En dómar, er byggðust á þeirri réttarreglu, mundu að mínu viti vera smáþjóðum a.m.k. farsælastar alþjóðareglur. Tökum dæmi: Setjum svo, að Íslendingar vildu færa út í t.d. 16 sjómílur fiskveiðilandhelgina. Slíkt mundi tvímælalaust að mínu viti ekki standast fyrir alþjóðadómstólnum nú. En þó er það staðreynd, að margar þjóðir hafa þá fiskveiðilandhelgi og jafnvel enn stærri. Hví á þá sú þjóðin, er mest á undir víðri fiskveiðilandhelgi allra þjóða heims, að þurfa að sætta sig við minni rétt en hinar? Í hvítri bók, sem gefin var út í apríl 1959 af utanrrn. og nefnist „The Icelandic Fishery Limits“, segir svo á bls. 6: „Ekki hefur náðst alþjóðlegt samkomulag um, hvernig ríki megi ákveða stærð lögsögu á hafinu. Því verður að fylgja ríkjandi venju. Flest, ef ekki öll ríki hafa ákveðið þessa lögsögu einhliða. Það er þess vegna ekkert réttlæti í því að halda fram, að Ísland hafi brotið alþjóðalög eða venju með einhliða útfærslu fiskveiðimarkanna. Þvert á móti, Ísland hefur fylgt ríkjandi venju á þessu sviði. Meira að segja hefur í þeim mótmælaorðsendingum, sem ríkisstj. Íslands hafa borizt, hvergi verið tilgreindar þær reglur eða venjur, sem Ísland hafi brotið. Þó verður að viðurkenna, að réttur ríkis til útfærslu fiskveiðimarka einhliða sé bundinn vissum takmörkunum.“ Þetta var skoðun ríkisstj. Alþfl. og þá væntanlega hæstv. utanrrh. árið 1959 á rétti Íslendinga til einhliða útfærslu landhelginnar. Nú á að skerða þennan rétt fyrir fram. Fyrir fram á að semja um það við mestra mótgangsmann Íslendinga, Breta, að þeir geti heimtað, að hver ein og einasta friðunaraðgerð Íslendinga, stór eða smá, örugg eða hæpin lagalega, þurfi að dæmast hjá alþjóðadómstólnum, enda þótt flestar aðrar þjóðir eigi að halda áfram einhliða rétti til útfærslu fiskveiðimarkanna. Mér er t.d. ekki kunnugt um, að þetta ákvæði sé í margnefndum samningi Breta og Norðmanna, sem gerður var s.l. ár. Ég tel því jafnvel hagkvæmara Íslendingum að samþykkja heldur 10 ára undanþáguveiðiheimild fyrir Breta hér við land, eins og Norðmenn hafa gert, og losna þá við þetta bindingarákvæði. Þá er ég kominn að síðasta atriðinu og einu því allra versta að mínu viti. Orðalag niðurlagsgreinar orðsendingar þeirrar á fskj. I, sem utanrrh. Íslands hyggst senda brezku ríkisstj. að þáltill. þessari samþykktri, hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórn Íslands mun halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilandhelginnar við Ísland, en mun tilkynna ríkisstjórn Bretlands slíka útfærslu með 6 mánaða fyrirvara, og rísi ágreiningur um slíka útfærslu, skal honum, ef annar hvor aðili óskar, skotið til alþjóðadómstólsins.“ Hæstv. utanrrh. og hv. 5. þm. Reykv. skýra niðurlagsákvæði þessarar greinar þannig, að tilkynna beri Bretum sjálfa útfærsluna með sex mánaða fyrirvara og ef þeir æski þess, að málið gangi til dómstólsins og ekki verði búið að kveða upp dóm innan sex mánaða frestsins, þá taki framkvæmdin gildi og standi, þar til dómur gangi um framtíðargildi hennar. Ég hef dregið þessa samningstúlkun í efa, og ég fæ ekki séð samkv. almennri skýringarreglu, að ótvírætt megi skilja ákvæðið svona. Ég hef borið ákvæðið undir nokkra lögfræðinga, og eru þeir mér allir sammála. Ég hef því leyft mér að bera fram breytingar- og viðaukatillögu við málsgrein þessa um, að eigi skuli málskot til alþjóðadómstólsins fresta útfærslu lengur en 6 mánuði. Er það engin efnisbreyting frá þeirri skýringu, er talsmenn stjórnarinnar segja vera rétta, en orðsendingin sker alls ekki úr um. Kæmi þetta atriði til álita fyrir alþjóðadómstólnum, er vafalaust, að orðalag samningsins yrði metið eftir orðanna hljóðan, ef aðila greinir á um skýringu þess. Það er því öllum fyrir beztu og bezt að horfast í augu við það strax, að samningsákvæði þetta þarf að gera skýrt. Væri svo sem ég held fram, að Íslendingar yrðu að bíða með hverja þá friðunaraðgerð, sem fyrir dómstólinn ber, er augljóst, að með því móti gætu Bretar, með því einu að skjóta máli til dómstólsins, tafið framkvæmd sérhverrar friðunaraðgerðar á Íslandsmiðum um mörg ár, segjum 3 ár, 5 ár eða 8 ár, og ég veit ekki hvað. Þetta gætu þeir gert, hvort sem friðunaraðgerðin væri smávægileg og greinilega lögleg, t.d. rétting grunnlínu í Meðallandsbugt og Mýrabugt, eða um stærri og vandasamari aðgerðir væri að ræða, svo sem útfærslu sjálfrar fiskveiðilandhelginnar í 16 sjómílur. Hvaða Íslendingur gæti sætt sig við slíkt, miðað við fyrri reynslu okkar af viðskiptum við Breta í landhelgismálum? Ég hef heyrt þeirri skýringu haldið fram um málsmeðferð hjá dómstólnum, að hann muni strax og ágreiningsatriði er undir hann borið kveða upp bráðabirgðaúrskurð, er kveði á um, að friðunaraðgerðin skuli standa, þar til endanlegur dómur gangi um hana. Þessu á ég bágt með að trúa. Samkv. 41. gr. samþykktrar dómstólsins hefur hann vald til þess að gera hverja þá bráðabirgðaráðstöfun, er hann telur þurfa að gera til hagsmunagæzlu hvors deiluaðila. Samkomulagið væntanlega kveður ekkert á um það, að dómstóllinn skuli nota þetta vald sitt, ef mál fer til hans á milli Íslendinga og Breta. Við slíkt samningsákvæði væri dómstóllinn að sjálfsögðu bundinn. Þess vegna er það á valdi dómstólsins eins, hvort hann notar þessa heimíld og hvenær, og mér þykir mjög sennilegt, að kæmi til þess, að hann notaði heimildina í hugsanlegu deilumáli Breta og Íslendinga, þá mundi hann úrskurða, að hin umdeilda friðunaraðgerð skyldi bíða, - status quo, frá því sem var fyrir hina umdeildu aðgerð. Mér þykir í hæsta máta ólíkleg önnur niðurstaða. Tæplega teldi dómstóllinn sér fært að dæma Íslendingum hinn aukna rétt og hinn umdeilda rétt, áður en efnisatriði málsins hefðu verið skoðuð, málgögn lögð fram, álitsgerðir fengnar o.s.frv., o.s.frv. slík niðurstaða væri í ósamræmi við allan venjulegan dómstólapraksis, því að þar er meginreglan sú, að menn verða að bíða eftir dómnum til þess að geta notið hins umdeilda réttar. Herra forseti. Ég hef nú reynt að vega og meta efni þessa samkomulags á eins hlutlægan hátt og mér er mögulegt, og niðurstaða mín af þessum athugunum er sú, að áhættan og óvissan, er samningur þessi skapar Íslendingum, sé allt of mikil til þess, að hægt sé að samþykkja hann. Því mun ég eindregið greiða atkv. gegn samþykkt þessarar þáltill., og ég hvet alla hv. þm. til þess að skoða hug sinn nú rækilega, áður en þeir stíga svo örlagaríkt spor sem samþykkt þessarar þáltill. óneitanlega er.



Herra forseti. Það, sem öðru fremur virðist hafa einkennt þessar umr., er sú staðreynd, að stjórnarandstaðan hefur lagt á það megináherzlu að rangtúlka og beinlínis fara rangt með þær upplýsingar og gögn, sem fyrir liggja í málinu. Þetta hefur jafnvel gengið svo langt, að með öllu er sagt ósatt til um ýmis þau atriði, sem þó hver þm. hefur fyrir framan sig og sjálfur getur gengið úr skugga um. Ég ætla ekki að fara að eltast hér við nein einstök atriði í þessu sambandi, en langar þó að víkja aðeins að einu. Það er yfirlýsing sú, sem ég gaf hér á hv. Alþ. þann 6. febr. í tilefni of fsp. út af viðræðum mínum við utanrrh. Breta í London og París í desembermánuði. Þegar ég fór í þessa ferð, var hún farin í þeim tilgangi að ganga endanlega úr skugga um það, hvort Bretar væru fáanlegir til þess að ganga svo langt til samkomulags, að íslenzku ríkisstj. þætti það aðgengilegt. Til þess tíma hafði þetta ekki legið greinilega fyrir. Ég átti ýtarlegar viðræður við utanrrh. Breta bæði í París og í London. Í þeim viðræðum kom í ljós, að Bretar mundu fáanlegir til þess að teygja sig svo langt til samkomulags, að ég taldi einsætt, að það væri ávinningur fyrir Íslendinga að leysa deiluna á þeim grundvelli. Þetta sagði ég þó ekki í viðræðunum við hinn brezka utanrrh. Ég sagði það eitt, að ég yrði að fara með þær niðurstöður, sem ég hefði fundið út, heim til ríkisstj. Íslands. Ég gæti ekkert um það sagt, hvort þetta væri aðgengilegt eða ekki fyrir okkur. Ég gæti ekkert tilboð gert af Íslands hálfu. Ríkisstj. yrði að athuga málið og gera það upp við sig, hvort hún teldi, að sá grundvöllur, sem hér virtist vera að opnast, væri þess eðlis, að hún vildi mæla með því við Alþingi, að að honum yrði gengið. Frá þessu skýrði ég á hv. Alþ. þann 6. febr. Þar sagði ég svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þessar viðræður fóru fram í því skyni að reyna að glöggva sig sem bezt á því, með hvaða hætti tök kynnu að vera á því að leysa fiskveiðideiluna, og sérstaklega leita eftir því, hvort hægt væri að finna einhverja lausn, sem við gætum talið aðgengilega fyrir okkur. Í þessum viðræðum kom ekki fram nein tillaga eða neitt tilboð af Íslands hálfu um lausn málsins.“ Þannig sagði ég orðrétt á Alþingi 6. febr., og þetta er sannleikanum samkvæmt. Og þetta, sem ég nú hef sagt, er staðfest í Alþýðublaðsgreininni s.l. sunnudag. Þar segir: „Og á þessum fundum varð til sú lausn deilunnar, sem nú er fjallað um.“ Þetta segir Alþýðublaðið s.l. sunnudag. Það segir hvergi í þessari grein, að þarna hafi komið fram nein tillaga eða neitt tilboð af Íslands hálfu, heldur hafi sú lausn deilunnar, sem nú er fjallað um, orðið þarna til. Og hún varð þarna til vegna þess, að það varð ljóst, að Bretar vildu í þessu máli ganga svo langt, að einsýnt var að mínum dómi, að Íslendingum mundi hagur að því. En þetta sagði ég ekki. Það eru þess vegna tilhæfulaus ósannindi hjá stjórnarandstöðunni, þegar hún er að halda því fram, að ég hafi skýrt rangt frá um viðræður mínar úti í Bretlandi og París í s.l. desember. Því hefur verið haldið fram, m.a. af síðasta hv. ræðumanni, að af hálfu ríkisstj. hafi því verið lýst yfir, að öðrum þjóðum mundi gefinn kostur á að ganga að því samkomulagi, sem hér er í ráði að gera við Breta. Þetta er alrangt. Engin slík yfirlýsing hefur verið gefin af hálfu ríkisstj. eða af hálfu einstakra ráðherra. Af hálfu ríkisstj. hefur verið sagt það eitt, að ef aðrar þjóðir eigi að fá að ganga inn í þetta samkomulag, þá verði þær að fallast á það, sem Bretar fallast á hér, en að öðru leyti muni það athugað, ef tilmæli koma fram frá öðrum þjóðum, hvernig að því skuli staðið. Meira en þetta hefur ríkisstj. ekki sagt, og það væri ekki skynsamlegt af hálfu Íslendinga að vera að gefa um það neinar almennar yfirlýsingar fyrir fram. Og það er áreiðanlega ekki í þágu íslenzkra hagsmuna, þegar stjórnarandstaðan er að reyna að koma því út um allan heim, að yfirlýsing sem þessi hafi verið gefin af hálfu ríkisstj. Þegar ákveðið hafði verið 1958 að færa út fiskveiðilögsöguna við Ísland, lagði brezka ríkisstj. fram mótmæli. Í þeim mótmælum var skýrt tekið fram, að sú reglugerð, sem hér ætti að gefa út um 12 mílna fiskveiðilögsögu, væri brot á alþjóðalögum. Það var sagt, að ekkert ríki gæti einhliða tekið sér slíka fiskveiðilögsögu. Brezka ríkisstj. tók það greinilega fram, að hún mundi vernda brezka togara við veiðar innan 12 mílna fiskveiðilögsögunnar, þegar hún ætti að koma til framkvæmda. Þessum mótmælum fylgdi brezka ríkisstj. eftir síðan með ofbeldi. Við eigum þess kost í dag, að brezka ríkisstj. falli frá öllum þessum mótmælum sínum, taki þau öll saman aftur, til þess aldrei að taka þau upp aftur. Við eigum kost á því í dag, að Bretar víki burt úr 12 mílna fiskveiðilögsögunni eftir þeim reglum, sem í samkomulaginu segir, til þess aldrei að hverfa þangað aftur. Stjórnarandstaðan hér á hv. Alþ. hamast á móti þessu. Hún vili ekki láta Íslendinga gera samkomulag og taka við þessari yfirlýsingu. Því hefur m.a. verið haldið fram, að svona yfirlýsingar af hálfu Breta séu ekki mikils virði, við höfum reynsluna fyrir því, vegna þess að þegar löndunardeilan var leyst 1956, höfðu Bretar fallið frá andmælunum gegn 4 mílunum, en síðar tekið þau andmæli upp aftur, þegar fært var út í 12 mílur. Þetta er algerlega rangt. Þegar löndunardeilan var leyst 1956, féllu Bretar ekki frá andmælunum gegn 4 mílunum. Þeir þvert á móti lýstu því yfir, að þeir héldu fast við öll sín andmæli gegn 4 mílna fiskveiðilögsögu við Ísland og þeir mundu halda áfram að berjast fyrir því á alþjóðavettvangi, að þriggja mílna reglan yrði staðfest. Það er fyrst nú í sambandi við þá lausn, sem hér er rætt um, að Bretar eru fáanlegir til þess að falla endanlega frá öllum sínum andmælum gegn ekki aðeins 4 mílunum, heldur einnig 12 mílunum. Ég ætla ekki að ræða hér þær tilraunir, sem gerðar hafa verið til þess að rangtúlka 1. gr. orðsendingarinnar. Orðalagið er ótvírætt. Fyrir liggur umsögn prófessora lagadeildar Háskóla Íslands. Fyrir liggur ótvíræð umsögn brezku ríkisstj. sjálfrar, gefin bæði í efri og neðri deild brezka parlamentsins. Og auk þess hef ég vitnað hér til yfirlýsingar, sem ríkisstj. hefur í höndum frá brezku ríkisstj. Það hefur verið óskað eftir því, að þessi yfirlýsing væri birt. Hún er ein setning. Ég hef lesið þessa setningu hér upp á hv. Alþingi og þjóðin þekkir hana öll í dag. Ég sé ekki neina ástæðu til þess að vera að birta meira. Það er ekki meiningin í sambandi við þetta mál á þessu stigi að birta neitt nema orðsendinguna sjálfa, og ég held sannast að segja, að stjórnarandstaðan ætti að vera þakklát fyrir að fá ekki meira af skjölum. Henni hefur reynzt svo erfitt að skilja það einfaldasta orðalag í orðsendingunni sjálfri, að það er áreiðanlega ekki á erfiðleika hennar bætandi með því að láta hana glíma við fleiri skjöl. En það, sem er athyglisverðast í sambandi við andstöðuna gegn því, að við tökum við þessari uppgjöf Breta, er þó afstaða Alþýðubandalagsins. Hv. 4. þm. Austf. (LJós) lýsti því yfir hér fyrir um það bil tveimur nóttum á hv. Alþingi, að hann vildi það eitt samkomulag við Breta gera, að þeir skuldbyndu sig til þess að halda áfram veiðum um 4 ár innan 12 mílnanna upp að 3 mílum í herskipavernd. Þetta er það eina samkomulag, sem hann getur hugsað sér að gera. Þegar Bretar tóku upp á því að stunda veiðar við Ísland með vernd herskipa, fylltist öll íslenzka þjóðin réttlátri reiði. Við mótmæltum þessum aðferðum við Breta. Við notuðum hvert tækifæri. sem við fengum á erlendum vettvangi, til að mótmæla og láta reiði okkar í ljós, og Alþb.-menn voru sízt varfærnastir í þessum efnum. Þeir þvert á móti gengu svo langt, að þeir kröfðust þess, að í mótmælaskyni við ofbeldi Breta kölluðum við sendiherra Íslands í London heim, rækjum sendiherra Breta frá Íslandi og slitum stjórnmálasambandi við Breta. Þeir kröfðust þess, að við rækjum varnarliðið úr landi og færum úr Atlantshafsbandalaginu. Þeir kröfðust þess, að við kærðum þessar aðfarir fyrir öryggisráðinu. En hvað segja þeir í dag, þegar Bretar loksins eru að hopa og láta undan? Jú, þeir lýsa því yfir, að þeir hafi ekki meint nokkurn skapaðan hlut með þessu öllu. Sú lausn, sem þeir helzt, þrátt fyrir allt þetta, kjósi á málinu, sé sú, að Bretar haldi áfram ofbeldisaðgerðum sínum við Ísland, til þess að þessir ægilegu dagar megi endast í 4 ár enn þá. Ég hygg, að ekki þurfi frekari útskýringa við um afstöðu Alþb. Þá vil ég aðeins minna á það, að í leiðinni vilja Bretar fallast á það, að Íslendingar fækki grunnlínupunktum og færi grunnlínur mjög út við Ísland. Þessi grunnlínuútfærsla á sér stað á þeim stöðum við landið, sem langsamlega mestu máli skipta fyrir okkur Íslendinga. Þarna eru þýðingarmestu uppeldisstöðar fiskstofna. Þarna heldur ungfiskurinn sig. Á þessum svæðum veiða fleiri íslenzk skip en á nokkrum öðrum stöðum við landið. Það er áreiðanlegt, að þessi útfærsla á grunnlínum á eftir að hafa stórkostlega þýðingu fyrir fiskveiðar og afkomu Íslendinga. En áður en sjálf grunnlínuútfærslan kemur til framkvæmda, áður en hún fer að hafa áhrif á fiskstofnana og fiskveiðarnar, þá er hún farin að hafa áhrif á mannfólkið og þá fyrst og fremst þá, sem mest hafa verið hikandi í grunnlínumálunum og varlegast hafa viljað fara. Þegar út var fært 1958, hreyfði sjútvmrh. ekki við grunnlínum. Fyrir nokkru bar stjórnarandstaðan fram í hv. Ed. frv. um að lögfesta landhelgisreglugerðina. Hún treysti sér ekki til að hreyfa í neinu við grunnlínunum. Með nál. fyrir nokkrum dögum var n. enn sama sinnis. Hún treysti sér ekki til að hreyfa í neinu við grunnlínum. Þegar þessi þáltill., sem hér er til umr., kemur inn í þingið og stjórnarandstaðan er búin að athuga hana og gera sínar breytingar, þá vill stjórnarandstaðan breyta flestu í samkomulaginu nema grunnlínunum. Hún treystir sér ekki til að leggja í það. En eftir að málið er búið að vera hér til athugunar í nokkra daga, þá er kjarkurinn þó orðinn svo mikill, bjartsýnin orðin svo rík, að nú er lagt til, að grunnlínum sé breytt í mjög ríkum mæli. Grunnlínubreytingin, sem ríkisstj. er þarna búin að tryggja, er þannig þegar farin að hafa mjög þýðingarmikil og góð áhrif. Íslendingar voru bundnir við 3 mílna fiskveiðilögsögu samkvæmt samningi Breta og Dana frá 1901. Þessi samningur var uppsegjanlegur með tveggja ára fyrirvara. Íslenzkum fiskveiðum stafaði mikil hætta af þessari þröngu landhelgi vegna ágengni erlendra fiskiskipa. Það var brýn nauðsyn fyrir Íslendinga að segja þeim samningi upp og færa fiskveiðilögsöguna út sem fyrst. Þrátt fyrir tveggja ára uppsagnarfrestinn treystu Íslendingar sér ekki til að gera þetta í tæp 50 ár, vegna þess að þeir sáu, að þá skorti alþjóðlegan grundvöll til útfærslunnar. Frændur okkar, Norðmenn, bjuggu líka við mjög þrönga fiskveiðilögsögu. Þeim var eins og okkur þörf á útfærslu. En lengi vel lögðu þeir ekki í að breyta sinni fiskveiðilögsögu. Það var um tiltölulega svipað leyti, sem Íslendingar og Norðmenn ákváðu að fara að hefja undirbúning að útfærslunni. Það var um tvær leiðir að velja til þess að skapa grundvöll undir slíka útfærslu. Önnur leiðin var sú að vinna að því á alþjóðavettvangi og á alþjóðaráðstefnum að fá settar almennar reglur, sem heimiluðu útfærsluna. Hin leiðin var sú að færa út og láta alþjóðadómstólinn skera úr um það, hvort útfærslan væri heimil eða ekki. En eins og kunnugt er, dæmir alþjóðadómstóllinn ekki aðeins eftir þeim alþjóðareglum, sem fyrir liggja á hverjum tíma, heldur einnig eftir öðrum aðstæðum, þ. á m. verður að meta þá þörf, sem sú þjóð, sem ætlar að færa út, hefur fyrir útfærsluna, og óhagræði það, sem aðrir hafa af henni. Íslendingar og Norðmenn gerðu upp við sig hvor í sínu lagi, hvort þeir ættu að fara dómstólaleiðina eða þá leið að fá settar almennar alþjóðareglur. Norðmenn völdu þá leið að færa út og leita til alþjóðadómstólsins. Árið 1952 gekk dómur í þeirra máli. Þá unnu þeir sigur. Á grundvelli þess færðum við svo út 1952. Grundvöllur okkar þýðingarmestu útfærslu fiskveiðilögsögunnar er því byggður á þeirri niðurstöðu, sem fékkst vegna þess, að Norðmenn völdu alþjóðadómstólaleiðina. Við Íslendingar völdum hina leiðina. Við kusum að reyna að fá á alþjóðavettvangi settar almennar reglur, sem við gætum byggt á. Við komum því til leiðar, að hinni alþjóðlegu laganefnd Sameinuðu þjóðanna var falið að semja álit og gera tillögur um málið. Við reyndum árið 1956 að fá Sameinuðu þjóðirnar til að setja almennar reglur. Það tókst ekki. Ráðstefna var haldin 1958. Það tókst ekki að fá reglur settar þar. Hún var aftur haldin 1960. Það tókst enn ekki að fá settar almennar alþjóðlegar reglur. Og nú standa málin þannig, að það eru engar ráðstefnur fram undan og engar líkur til þess, að um fyrirsjáanlega framtíð verði gerðar tilraunir til þess að koma á almennum, alþjóðlegum reglum í sambandi við víðáttu fiskveiðilögsögunnar. Íslendingar eiga því ekki þess kost eða geta þess vegna ekki, eins og málið stendur nú, gert sér vonir um það, að fram úr þessum málum rakni í alþjóðlegum vettvangi. Þeir eiga því í rauninni ekki um annað að velja en annaðhvort að fara í þær framtíðarútfærslur, sem þeir telja óhjákvæmilegar, og reyna að fylgja þeim eftir án þess að leita stuðnings annars staðar eða reyna að tryggja sér stuðningi alþjódómstólsins. Það er eftirtektarvert í þeim umr., sem hér hafa farið fram, og kom mjög greinilega fram hjá hv. 2. þm. Vestf. (HermJ), á hverju andstaða stjórnarandstöðunnar gegn því að láta alþjóðadóminn fjalla um þetta mál, byggist. Þessi hv. þm. sagði, að það hefði verið eðlilegt og sjálfsagt 1952 að láta þá alþjóðadómstólinn úrskurða um útfærsluna, vegna þess að við vorum fyrir fram vissir um, að allar okkar aðgerðir þá byggðust á alþjóðareglum og við mundum fá aðgerðirnar staðfestar. M.ö.o.: það er skoðun stjórnarandstöðunnar, að það sé sjálfsagt að láta alþjóðadómstól fjalla um aðgerðir okkar í þessum málum, ef við erum fyrir fram vissir um, að hann staðfesti það, sem við höfum gert. Ef menn ætla að standa gegn því, að alþjóðadómstóli eigi í framtíðinni að fjalla um þetta mál,. þá virðist það hljóta að byggjast á því, að menn hugsi sér, að við í framtíðinni byggjum ekki okkar útfærslu á alþjóðarétti. En svo er þó ekki, slík er ekki hugsun stjórnarandstöðunnar, því að hún hefur borið hér fram till. um það, að við skulum gera skuldbindandi samning við Breta um að fara eftir alþjóðarétti við útfærslu á fiskveiðilögsögu við Ísland í framtíðinni. Stjórnarandstaðan vill láta okkur gefa Bretum skuldbindandi yfirlýsingu til allrar framtíðar um, að við skulum fara eftir alþjóðareglum í þessum efnum. Og ég spyr nú og bið nú menn að leggja saman: Stjórnarandstaðan slær því föstu, að ef við erum vissir um að vinna mál fyrir alþjóðadómstóli, þá eigum við ekki að hika við að fara með það þangað. Stjórnarandstaðan vill slá því föstu, að við eigum að skuldbinda okkur til að færa ekki út, nema við séum öruggir um, að við byggjum á alþjóðareglum. Hvers vegna getur þá ekki stjórnarandstaðan hugsað sér að slá því föstu í eitt skipti fyrir öll, að alþjóðadómstóll eigi að fjalla um þessi mál? Er það vegna þess, að hún vill gefa skuldbindandi yfirlýsingar um það að fara að alþjóðalögum, en ætlar sér síðan ekki að fylgja því eftir? Er það ekki tvímælalaust vinningur fyrir okkur að hafa í höndum samning við okkar erfiðasta andstæðing í landhelgismálinu um það, að hann muni í framtíðinni beygja sig undir úrskurð alþjóðadómstóls, en ekki grípa til ofbeldisaðgerða, þegar við færum út fiskveiðilögsöguna við Ísland, úr því að við á annað borð erum staðráðnir í að fara í þessum efnum að alþjóðalögum? Öll þróun í heiminum hefur nú um nokkurt skeið gengið í þá átt, að alþjóðareglur skuli ráða, deilumál skuli leysa með samkomulagi og úrskurðum á friðsamlegan hátt, en ekki gripið til ofbeldisaðgerða. Á seinustu missirum hefur hinum frjálsu fullvalda þjóðum fjölgað mjög. Þær eru yfirleitt veikar að herstyrk til og eiga þess ekki kost að fylgja sínum málum eftir með vopnavaldi í viðskiptum við aðrar þjóðir. Það eru fyrst og fremst þeirra hagsmunir, að alþjóðareglur og alþjóðadómstólar, sem skera eiga úr um það, hvað eru alþjóðareglur, fái að hafa sem mest áhrif og sem mest völd í heiminum. Við Íslendingar eigum öðrum fremur heima í hópi þeirra þjóða, sem verða vissulega að leggja á það hina ríkustu áherzlu, að þannig skuli á málunum haldið í framtíðinni. Mér virðist, að þetta mál liggi afar greinilega og ljóslega fyrir. Það er ljóst, að því er stjórnarandstöðuna varðar, að Alþb. leggur á það áherzlu, að hinir dægilegu dagar ofbeldisins fái að halda áfram og deilan verði ekki leyst. Formaður Framsfl. hefur lýst því yfir og gert um það till. í utanrmn., að við Íslendingar skulum til úrlausnar á þessari deilu við Breta snúa okkur til Bandaríkjanna og biðja þau um að koma með herskip sín hingað til Íslands og reka Breta burt úr landhelginni. Leið Framsfl. er þess vegna sú að biðja Bandaríkin um herstyrk til að binda endi á deiluna. Leið Alþb. hins vegar sú að semja við Breta um að halda deilunni áfram. Ríkisstj. vill hvoruga þessara leiða fara. Hún telur, að landhelgismálið sé Íslendingum svo þýðingarmikið hagsmunamál, að það beri að gera allt, sem unnt er, til að leysa það á friðsamlegan hátt, þannig að hagsmunum þjóðarinnar sé sem bezt borgið. Það er skoðun ríkisstj., að í því uppkasti að orðsendingu, sem hér liggur fyrir, sé ekki aðeins séð fyrir því á öruggan hátt, að 12 mílna fiskveiðilögsagan, sem verið hefur við Ísland síðan 1958, sé tryggð, án þess að nokkru, sem máli skiptir, sé þar til fórnað, heldur þvert á móti, að við séum betur settir en við áður vorum vegna grunnlínubreytingarinnar og vegna alþjóðadómstólsins, ef þessi tillaga verður samþykkt.



Herra forseti. Í fyrri ræðu minni hér s.l. mánudag bar ég fram þá ósk til hæstv. utanrrh., að hann birti bréf það, sem hann var búinn að skýra þinginu frá að hann hefði í fórum frá brezku stjórninni og fæli það í sér, að brezka stjórnin lýsti því yfir, að hún mundi ekki gera að þremur árum liðnum neitt tilkall til frekari undanþága innan íslenzku fiskveiðilandhelginnar. Síðan hafa margir þm. endurnýjað og tekið undir þessa kröfu. Hæstv. utanrrh. hefur nú loks svarað og það á þann veg, að þetta bréf verði ekki birt. Ég ætla ekki að fara að ræða hér þá skýringu, sem hæstv. utanrrh. gaf á því, því að hún var fyrir neðan það að vera umræðuverð. En það, að hæstv. ríkisstj. skuli neita því að birta þetta bréf, sýnir glögglega, að hún mun ekki hafa hér hreint mjöl í pokahorninu, og það til viðbótar öllu öðru sýnir, hve óverjandi öll meðferð hennar hefur verið á þessu máli, og það er kórónan á því verki, að stjórnin skuli leyna þm. og utanrmn. þýðingarmiklum upplýsingum í sambandi við þetta mál, - upplýsingum, sem vel geta verið þannig lagaðar, að þær geti ráðið endanlegri afstöðu þm. til þessa máls. Hæstv. utanrrh. upplýsti nú, að hann hefði haft vitneskju um það um miðjan desember s.l. eða upp úr miðjum desember s.l., hver afstaða Breta mundi vera, og hún mundi þá vera á þann veg, að íslenzka ríkisstj, mundi fallast á það. Þrátt fyrir það gat hann, þegar hann var spurður um þetta mál hér 6. febr. s.l., enga vitneskju um það gefið, hvernig þetta mál lægi fyrir, og hefur þar með upplýst nú, að með því svari, sem hann gaf við fsp. í þinginu 6. febr., hafi hann gefið algerlega - ekki kannske beinlínis rangar, en mjög villandi upplýsingar og haldið með því upplýsingum fyrir þinginu, sem það átti fulla heimtingu á að fá. Það sýnir ásamt mörgu öðru, hvernig þessi hæstv. ríkisstj. hefur haldið á þessu máli. Þær umræður, sem hér hafa farið fram, eru orðnar nokkuð langar, en þó sízt of langar, þegar miðað er við mikilvægi þess máls, sem hér liggur fyrir, því að eins og fram hefur verið tekið af mörgum hv. þm., er þetta stærsta og örlagaríkasta mál, sem Alþingi hefur fjallað um áratugum saman. Þess vegna er eðillegt, að mikið sé um það rætt, og þess vegna væri eðlilegt, að enn þá meira væri um það rætt en þegar er búið að gera. Meginatriði þessa máls hafa komið mjög glögglega fram hér í umræðunum, og þeim hefur ekki verið haggað í þeim ræðum, sem stjórnarsinnar eða ráðherrarnir og talsmaður stjórnarflokkanna í utanrmn. - hafa hér flutt. Það stendur alveg óhrakið eftir sem áður, það sem hér hefur verið haldið fram, að það bar enga nauðsyn til þess að gera þann samning, sem hér liggur fyrir. Það liggur jafnframt ljóst fyrir eftir þessar umræður, að það fæst ekki neinn ávinningur við þann samning, sem hér er gerður, því að allan þann rétt, sem hv. stjórnarsinnar telja að felist í þessum samningi, áttum við áður og þurftum ekki að semja við neinn um að fá hann. Þess vegna vinnst ekki neitt með þessum samningi. En það hefur hins vegar komið glögglega fram í þessum umræðum, og það stendur alveg óhrakið þrátt fyrir allar þær ræður, sem ráðherrarnir hafa hér flutt og þeirra talsmaður í utanrmn. hefur flutt, að með þessum samningi afsölum við, látum af hendi stórkostlega þýðingarmikinn rétt, rétt, sem getur ráðið örlögum um það, hvort þjóðin getur lifað við sæmileg efnahagsleg skilyrði í landinu á komandi árum eða ekki. Þessu hafa hæstv. ráðherrar ekki getað mótmælt. Þeir hafa ekki getað mótmælt því, að með þessum samningi afhendum við þeim einhliða rétt til að færa út fiskveiðilandhelgina, afhendum raunverulega yfirráð okkar yfir landgrunninu fyrir utan fiskveiðimörkin, sem nú eru, og þar með aðstöðuna til þess að nota okkur þann rétt, sem við höfum haft á undanförnum árum til þess að tryggja afkomu íslenzks sjávarútvegs, ef frekari friðunarráðstafana væri talin þörf. Hér er sannarlega glatað einhverjum hinum mesta rétti, sem þjóðin á, rétti, sem er engu þýðingarminni en rétturinn til landsins sjálfs. Ég ætla ekki í þessum orðum, sem ég segi nú, að fara að rifja upp frekar meginrökin fyrir því, sem við andstæðingar stjórnarinnar höfum fært fram þessu máli okkar til stuðnings. En mér finnst rétt nú í lokin að víkja nokkrum orðum að því, hvernig málflutningur hæstv. stjórnarsinna, ráðherranna og þeirra talsmanna, hefur verið. Það er viðurkennt, að þeir tveir ráðherrar, sem hér hafa talað, og þeirra fulltrúi úr utanrmn., að það eru yfirleitt beztu málsvararnir, sem flokkar þessara manna hafa á að skipa, og þess vegna ætti að mega vænta þess af hálfu þessara manna, að málið hefði verið lagt eins vel fyrir og frekast væri kostur á. En ef við lítum svo yfir nokkur meginatriði í þeirra málflutningi, munum við komast að raun um það, hve hæpinn og slæmur sá málstaður er, sem þeir hafa haft hér að verja. Ég ætla t.d. að víkja að því, sem kom fram hjá hæstv. dómsmrh. í umr. í nótt og líka hefur komið fram hjá hinum ræðumönnum stjórnarflokkanna. Þeir hafa sagt, að það væri eiginlega hreint ofbeldi, það samrýmdist ekki réttarríki, það væri gert til að spilla sambúð þjóða, ef Íslendingar héldu fast á sínum einhliða rétti til landgrunnsins og útfærslu á fiskveiðilandhelginni og féllust ekki á það samkomulag, sem Bretar hafa nú boðið og íslenzka ríkisstj. vill ganga að. Það hefur verið sagt, að það væri ofbeldi, ef Íslendingar stæðu á kröfum sínum, það samrýmdist ekki Íslandi sem réttarríki að standa á þessum rétti sínum og það væri til að spilla sambúð við aðrar þjóðir og jafnvel spilla sambúð stórveldanna, ef Íslendingar stæðu á þessum rétti sínum. Hafa menn heyrt þessi rök fyrr? Muna menn, hvar þeir hafa heyrt þessi rök áður? Hverjir hafa látið þessi rök koma fram hjá sér áður í þessu máli? Þeir, sem hafa átt þess kost að hlusta á málflutning Breta á erlendum vettvangi í þessu máli, þeir, sem hafa lesið brezku blöðin, þeir, sem hafa fylgzt með því, sem þingmenn frá Grímsby og Hull hafa sagt í brezka þinginu, þeir kannast við þessar röksemdir. Hér koma fram nákvæmlega sömu rökin og Bretar, sem eru andstæðir okkur í þessu máli, hafa haldið fram, allt frá því að landhelgisdeilan hófst. Þeirra rök hafa verið þau, að Íslendingar með sínu framferði væru að sýna ofbeldi, Íslendingar færu ekki að eins og réttarþjóð, Íslendingar væru með þessu að spilla sambúð þjóðanna, vegna þess að þeir gerðu ekki annað en að standa á sínum rétti. Og það, sem hér hefur svo gerzt, það, sem hefur gerzt þessa dagana í sölum Alþingis, er það, að í þennan stól hafa komið íslenzkir menn, meira að segja þingmenn og ráðherrar, og flutt nákvæmlega sömu röksemdirnar til réttlætingar þessu máli og andstæðingar okkar, Bretarnir, hafa flutt á undanförnum árum á alþjóðavettvangi, í blöðum sínum og í þinginu gegn hinum íslenzka málstað. Svo djúpt erum við sokknir í þessum efnum, að hér koma upp íslenzkir menn, tala úr þessum stól og flytja nákvæmlega sömu röksemdirnar og hinir brezku andstæðingar okkar hafa verið að halda fram á undanförnum árum. Ég vil ekki fordæma þennan verknað. mér finnst hann vera fyrir neðan það. Ég votta þeim mönnum samúð mína, sem eru svo langt sokknir, að þeir skuli gerast slíkir þjónar erlends málstaðar að gera orð andstæðinga okkar að sínum eigin orðum í ræðustól hér á Alþingi. Þá kom sú röksemd fram frá hæstv. dómsmrh. og reyndar hjá utanrrh. líka, að eiginlega væri það ekki aðalávinningurinn við þennan samning, sem þeir voru búnir að halda fram, að fá hina svokölluðu viðurkenningu á 12 mílna landhelginni, sem engin viðurkenning er, ekki heldur þriggja ára fresturinn, heldur hitt, að það afrek hefði unnizt, að Íslendingar hefðu fengið brezku stjórnina til að sætta sig við það að láta frekari deilumál í þessum efnum ganga undir Haag-dómstólinn, - það sé alveg sérstakt afrek, sem hinir íslenzku samningamenn og íslenzka ríkisstj. hefði unnið með því að fá brezku stjórnina og brezk stjórnarvöld til að fallast á það, að deilur okkar um þessi mál í framtíðinni skyldu ganga fyrir alþjóðadóm. Halda nú þessir menn, sem slíku halda fram, að það sé hægt að telja mönnum trú um, að það séu Íslendingar, sem hafi sérstaklega verið að berjast fyrir því á undanförnum árum að fá slíkar deilur teknar upp fyrir alþjóðadómstólnum? Það hefur verið afstaða Breta frá fyrstu tíð að berjast fyrir því að fá Íslendinga til þess að skjóta slíkum deilumálum til alþjóðadómstólsins.  Álíka málflutningur, sem hefur komið fram hjá þessum mönnum, er sá, að þetta sé alveg í samræmi við þál., sem samþ. var hér á Alþ. vorið 1959, að þeir samningar, sem hér liggi fyrir, séu í fullu samræmi við þál. frá 1959, það sé verið að framkvæma hana með þeim samningi, sem hér liggur fyrir. Hvert er aðalefnið í þessari þál.? Aðalefnið er annars vegar það, að við lýsum yfir því, að við höldum fast við tilkall okkar til landgrunnsins og viljum vinna að því að fá viðurkenningu á því, hitt er það, að við viljum halda áfram undanþágulausri 12 mílna fiskveiðilandhelgi. Fáum við nú þetta út úr þeim samningum, sem hér liggja fyrir? Fáum við viðurkenningu til landgrunnsins? Fáum við undanþágulausa 12 mílna fiskveiðilandhelgi? Nei, það eru settar stórkostlegar undanþágur á 12 mílna fiskveiðilandhelgina, svo að hún verður raunverulega ekki nema 6 mílna landhelgi næstu árin, og þar að auki er afsalað hinum einhliða rétti okkar til landgrunnsins og frekari útfærslu á fiskveiðilögsögunni. En þrátt fyrir það, þó að samningurinn gangi þannig fullkomlega í berhögg við þáltill. frá 1959, koma talsmenn stjórnarfl. hér upp og segja, að þeir séu að framkvæma og fylgja efni hennar með þessu samkomulagi. Er hægt að ganga lengra í blekkingum en hér er gert? Alveg nákvæmlega sama er um að ræða, þegar þessir menn eru að tala um það, að Framsfl. hafi, þegar hann var í stjórnaraóstöðu, gefið fordæmi fyrir því, sem nú hefur verið gert. Þeir tala t.d. um, að það sé eitthvert fordæmi fyrir því, sem nú hefur verið gert, að Bretum var boðið upp á það, að útfærslan 1952 yrði lögð undir úrskurð alþjóðadómstóls. Það, sem lá fyrir 1952, var það, að þá lágu fyrir alveg glöggar og viðurkenndar alþjóðareglur varðandi þetta deilumál, svo að menn vissu nokkurn veginn fyrir fram, að hverju var gengið, vegna þess að það lágu fyrir viðurkenndar reglur um það, hver væri alþjóðavenjan og alþjóðareglan í þeim atriðum, sem þá var deilt um. Þess vegna var auðvelt fyrir okkur að láta þetta mál ganga til alþjóðadómstóls, því að í þeim efnum, þar sem alþjóðalög liggja greinilega fyrir, er ekkert athugavert við það og ekki nema sjálfsagt, að við hlítum úrskurði alþjóðadómstóls. Aftur á móti í þeim efnum, sem hér um ræðir, víðáttu sjálfrar fiskveiðilandhelginnar, liggja ekki fyrir neinar ákveðnar, viðurkenndar alþjóðareglur um það, hvernig fara eigi með slík mál og eftir hvaða reglum dómurinn eigi að fara. Undir þeim kringumstæðum getum við ekki átt það á hættu að eiga það undir úrskurði alþjóðadómstóls, hver niðurstaðan verður í þessum efnum, vegna þess að við vitum ekkert um, hverjar þær reglur eru, sem hann kann að fara eftir, og undir þeim kringumstæðum, þegar reglurnar eru óljósar, eins og í sambandi við þetta atriði, má vænta þess, að dómurinn verði frekar íhaldssamur en frjálslyndur í niðurstöðu sinni. Þess vegna er algerlega ólíku saman að jafna, þó að við getum fallizt á það að skjóta tilteknu máli, þegar ljósar alþjóðlegar reglur liggja fyrir, undir úrskurð alþjóðadómstólsins, eða hvort við föllumst á það, að undir öllum kringumstæðum, þegar engar greinilegar reglur eru fyrir hendi, verði málinu skotið til alþjóðadómstólsins. Það er náttúrlega tvennt algerlega ólíkt. Í sambandi við þær umr., sem fóru fram 1958 í Atlantshafsbandalaginu, kom það aldrei til neinna mála, að léð væri máls á því, að frekari deilum um þessi mál yrði skotið undir Haag-dómstólinn. Það var aldrei léð máls á því. En það er einmitt aðalatriðið í þeim samningi, sem hér liggur fyrir. Varðandi þær gerðardómstill., sem þeir segja að hafi verið lagðar fram á ráðstefnunum 1958 og 1960, þá er það að segja, að þessar till. náðu eingöngu til friðunarsvæða utan við sjálfa fiskveiðilandhelgina, en ekkert um það, hver víðátta fiskveiðilandhelginnar ætti að vera, eins og hér er verið að ræða um. - Þær till. bundu ekki neitt hendur okkar um það að ákveða fiskveiðilandhelgina 12 mílur, 16 mílur eða 20 mílur, eins og sú binding mun gera, sem nú er verið að samþ. Þess vegna er hér algerlega ósambærilegu saman að jafna. Þrátt fyrir það eru þessir menn svo forhertir í sínum málflutningi, að þeir telja þetta algerlega sambærilegt. Ég ætla þá að koma að því, sem þessir hv. þm. hafa verið að segja um alþjóðadómstólinn, og víkja þá fyrst að því, sem hæstv. dómsmrh. sagði hér í nótt. Hæstv. dómsmrh. sagði, að við ættum ekki neitt að óttast það, að dómurinn fylgdist ekki með þróuninni og væri jafnvel á undan henni, því að það sýndi úrskurðurinn, sem hann hefði kveðið upp í deilu Norðmanna og Breta 1952. Ég verð nú satt að segja að lýsa undrun minni yfir því, að maður, sem er jafnfróður um þessi mál, fyrrv. prófessor í þjóðarétti við Háskóla Íslands, skuli gefa aðrar eins upplýsingar og þessar, því að þær reglur, sem alþjóðadómurinn fór eftir í þessu deilumáli, höfðu verið viðurkenndar öldum saman. Það hafði verið viðurkennt öldum saman, að firðir og flóar væru innan lögsögu viðkomandi ríkis. Meira að segja hefur það verið í íslenzkum lögum allt frá upphafi og þangað til samningurinn við Breta var gerður 1901, að firðir og flóar væru innan íslenzkrar lögsögu. Þetta hafði gilt í Noregi frá upphafi, í Svíþjóð frá upphafi og í fjöldamörgum löndum öðrum. Rétturinn fór því í sínum úrskurði 1952, þegar hann ákvað, að Norðmenn hefðu haft rétt fyrir sér, ekki eftir öðru en því, sem hafði verið nokkurn veginn viðurkennd réttarvenja öldum saman, að firðir og flóar væru innan lögsögu viðkomandi ríkis. Svo segir hæstv. dómsmrh., þegar hann talaði hér í gær, að með þessum úrskurði sínum hafi dómurinn verið að skapa alveg nýja reglu og það sýni, að við þurfum ekki að óttast um, að hann muni ekki verða frjálslyndur í úrskurði sínum, jafnvel á undan þróuninni. Hann var m.ö.o. að fara eftir aldagömlum reglum, en ekki eftir neinum nýjum reglum. Hann var að fara eftir því, sem hafði verið viðurkennt í mörgum löndum öldum saman, en ekki að fara eftir neinum nýjum reglum. En þrátt fyrir það, þó að það lægju fyrir svona skýrar aldagamlar reglur um þetta mál, urðu úrslitin í dómnum þau, atkvgr. í dómnum sú, að af 15 dómurum voru það ekki nema 8 dómarar, sem greiddu atkv. með hinum norska málstað, 4 greiddu atkv. á móti og 3 sátu hjá eða greiddu ekki atkv. Þannig var nú afstaða dómsins þá, að jafnvel þótt eftir skýrum, aldagömlum, viðurkenndum venjum væri að fara, þá voru það ekki nema 8 dómarar af 15, sem fengust til þess að viðurkenna þessa reglu. Og þá getum við gert okkur grein fyrir, hvernig það geti farið í málum, þar sem um algerlega nýjar reglur er að ræða eða um mjög óljósar reglur að ræða, og t.d. okkar réttur mundi fyrst og fremst byggjast á hinni nýju hefð og nýju venjum, sem væru að skapast. Ég held, að einmitt þetta, að vitna til úrskurðar alþjóðadómstólsins í deilumáli Breta og Norðmanna, sýni okkur, að það er mjög varhugavert að treysta á alþjóðadómstólinn í þeim efnum, að hann muni taka nýjar venjur og nýja hefð til greina, þar sem aðeins 8 dómarar af 15 fengust til þess að viðurkenna það í því tilfelli, sem ég hef hér nú minnzt á. Þá hefur því verið haldið fram í sambandi við alþjóðadóminn, að það sé ekki hægt að kalla þau ríki réttarríki, sem vilji ekki leita til dómsins, þau ríki geti alls ekki kallazt réttarríki. Ef Ísland vilji ekki fallast á að leita til dómsins undir öllum kringumstæðum, geti það varla talizt réttarríki. Þetta er gert þrátt fyrir þær upplýsingar, sem hér hafa komið fram, að aðeins 38 ríki hafa gengizt undir skuldbindingu um það að skjóta deilumálum til dómsins af þeim rösklega 100 ríkjum, sem nú eru í Sameinuðu þjóðunum og stofnunum, sem þeim tilheyra, og flestöll þessi 38 ríki hafa gert það með þeim fyrirvara,. að þau vildu meta það sjálf í hverju einstöku tilfelli, hvort um innanríkismál hjá þeim væri að ræða eða ekki. Þannig hefur t.d. það stórveldið, sem þessi hæstv. ráðh. telur vafalaust mesta réttarríkið í heiminum í dag, Bandaríkin, undirritað þessa skuldbindingu með slíkum fyrirvara. Bandaríkin vilja fá að meta það sjálf í hverju einstöku tilfelli, þau eru ekki meira réttarríki en það, þau vilja fá að meta það sjálf í hverju einstöku tilfelli,. hvort um innanríkismál hjá þeim er að ræða eða ekki. Og eins og ég benti á í fyrri ræðu minni, mundu Bandaríkin ekki undir neinum kringumstæðum hafa viljað fallast á það, að yfirlýsing þeirra um eignatökuna á landgrunninu 1945 gengi undir alþjóðadóm, vegna þess að þau höfðu talið, að þar væri hreinlega um innanríkismál að ræða. Og þess vegna geta menn gert sér góða grein fyrir því, hvernig Bandaríkin mundu fara að í okkar sporum og hvort þau mundu vilja sætta sig við þann samning, sem nú á að fara að gera fyrir okkar hönd. Það verður líka að játast í þessu sambandi um alþjóðadóminn, eins og hér hefur komið fram og eins og kom fram í þeim ummælum Hammarskjölds, sem hér hefur verið vitnað til, að hann hefur ekki unnið sér þá tiltrú, sem æskilegt væri. Hann hefur enn ekki náð svipaðri tiltrú og gamli Haag-dómstóllinn hafði, sem var tengdur við fyrra þjóðabandalagið. Það má vitna til þess í því sambandi, að það voru 42 ríki, sem gengust undir skuldbindingu þá um að hlíta úrskurði þess dóms, þó að ríki væru þá miklu færri í heiminum. Á þeim tíma, sem sá dómur starfaði, á árunum 1922–1939, eða á 17 árum, felldi hann úrskurði í einum 80 málum. Aftur á móti á þeim 15 árum, sem núverandi dómstóli hefur starfað, hefur hann ekki haft nema 30 mál til meðferðar, og aðallega hefur hann haft þau til meðferðar fyrstu árin, sem hann starfaði. Það hefur alltaf dregið úr því, að deilumálum væri skotið til dómsins. Hann hefur þess vegna haft sáralítið eða ekkert að gera á undanförnum árum, sem stafar af því, að hann hefur ekki unnið sér þá tiltrú, sem slíkur dómur þarf að hafa, og sérstaklega er það einkennandi, að hinar nýju þjóðir, sem hafa komið til sögunnar á undanförnum árum, hafa sárafáar undirritað skuldbindingu um aðild að dómnum. Þessi afstaða þjóðanna í heiminum til dómsins ýtir ekki undir það, að menn hafi neina sérstaka tiltrú til hans. Í þessu sambandi er líka rétt að geta þess, að það eru fyrst og fremst stórveldin gömlu og nýlenduveldin, sem hafa gerzt aðilar að dómnum, undirritað skuldbindingu um aðild að dómnum, og í sumum tilfellum hafa þau reynt að nota sína aðild að dómnum til þess að tryggja síin nýlenduyfirráð, eins og t.d. þegar Bretar óskuðu eftir því, að olíudeilan í Íran yrði lögð undir dóminn, en dómurinn úrskurðaði þó að lokum, að það mál væri þannig vaxið, að það heyrði ekki undir verksvið hans að fella dóm í því. Vafalaust stafar það af mörgum ástæðum, að alþjóðadómurinn hefur enn ekki unnið sér þá tiltrú sem vera skyldi, og kannske ekki sízt vegna þess, að eins og hann nú er skipaður, hafa stórveldin óeðlilega mikil áhrif á skipan hans, því að dómararnir eru kosnir bæði af öryggisráðinu og af þingi Sameinuðu þjóðanna, en í öryggisráðinu hafa stórveldin fram að þessu nokkurn veginn ráðið öllu því, sem þar hefur verið gert. Í þessu sambandi má minna á það, að fyrir nokkrum árum reis upp deila milli öryggisráðsins og þings Sameinuðu þjóðanna um val á manni í dóminn. Bretar og Bandaríkjamenn vildu fá Formósu-Kínverja kosinn í dóminn, nokkuð kunnan stjórnmálamann, Wellington Koo, og fengu það samþ. í öryggisráðinu. Þegar svo kom til þingsins að útnefna manninn, þá risu Japanir þar upp og vildu, að það yrði kosinn lögfræðingur frá þeim í staðinn fyrir þennan Formósu-Kínverja. Japönum tókst að fá allmikið atkvæðafylgi á þingi Sameinuðu þjóðanna, þannig að það fóru þar fram margar kosningar, án þess að lögmæt kosning næðist. En að lokum fór þetta þó á þann veg, að Japanir urðu að draga sig til baka, og það varð Formósu-Kínverjinn, sem Bretar og Bandaríkjamenn höfðu stutt í öryggisráðinu, sem hreppti sætið. Það er aðeins eitt lítið dæmi um það af mörgum, að það eru þessi tvö stórveldi, sem fram að þessu hafa ráðið langsamlega mestu um það, hvernig dómurinn hefur verið skipaður. Frá okkar sjónarmiði tel ég það, sem hér hefur verið rakið, ekki aðalatriðið í þessu sambandi, heldur hitt, að það eru ekki til neinar ákveðnar reglur um víðáttu sjálfrar fiskveiðilandhelginnar, engar ákveðnar reglur um það atriði, sem dómurinn á að dæma um milli okkar og Breta, ef við færum út fiskveiðilandhelgina. Undir þeim kringumstæðum hljótum við að búast við því samkvæmt öllum eðlilegum venjum, að dómurinn verði frekar íhaldssamur heldur en hitt og muni þess vegna frekar ganga á móti okkur en Bretum. Þess vegna er um mjög hættulegt og vafasamt réttindaafsal að ræða, þegar við föllum frá hinum einhliða rétti okkar í sambandi við útfærslu landhelginnar og rétti okkar til landgrunnsins og felum í hendur annaðhvort Bretum eða alþjóðadómstóli að úrskurða um það, hver réttur okkar skuli vera í þessum efnum. Það væri freistandi að minnast á ýmis fleiri atriði til að sýna þær öfgar og blekkingar, sem ráðherrarnir og þeirra fylgismaður hafa beitt í þessu máli til þess að komast hjá því að ræða um sjálfan kjarna málsins og til þess að reyna að fá menn til þess að beina athyglinni að einhverju öðru en eru meginatriðin í málinu. Mér finnst rétt nú, þegar líður að lokum þessara umr., að rifja í örstuttu máli upp þá sögu, sem hér hefur verið að gerast. Mér dettur í hug, og það rifjast upp fyrir mér í því sambandi, að þegar ég kom hér fyrst til bæjarins, lagði ég stundum leið mína í Landsbókasafnið og las þar í gömlum blöðum og m.a. í blöðunum, sem komu út í kringum 1908. Það vildi þannig til, að þá var bókavörður á Landsbókasafninu, sem allmikið hafði komið við þá atburði, sem þá gerðust, og vegna þess að hann sá, að ég var að lesa í þessum gömlu blöðum, bárust þeir atburðir nokkuð í tal á milli okkar, sem þá gerðust. Og ég man það, að eitt af því, sem hann sagði mér frá þeirri baráttu, sem þá átti sér stað, var það, að þeir, sem hann hefði talið erfiðasta í okkar sjálfstæðisbaráttu, hefðu ekki verið Danir, heldur þeir Íslendingar, sem hefðu fylgt Dönum að málum. Þessi orð verða mér alveg sérstaklega minnisstæð í sambandi við þá sögu, sem hefur verið að gerast í landhelgismálinu hjá okkur á undanförnum árum. Það eru í raun og veru ekki Bretar, þó að þeir hafi verið okkur andstæðir, sem hafa verið verstir andstæðingar okkar í þessu máli, heldur þeir menn, sem hafa fylgt þeim að málum hér innanlands. Það má rekja þeirra feril, allt frá því að baráttan fyrir útfærslu fiskveiðilandhelginnar hófst hér á þingi 1946 með till. þeirra Hermanns Jónassonar og Skúla Guðmundssonar um að segja upp brezka samningnum. Þá áttu Bretar hér sína liðsmenn, sem risu gegn því, að uppsögnin færi þá fram, og þess vegna dróst það í nokkur ár, frá því að þessi till. kom fram hér í þinginu og þangað til samningnum væri sagt upp. Síðan tókst nokkurn veginn að hafa samkomulag um þessi mál á milli flokkanna. En þó var svo komið árið 1953, eftir að útfæralan 1952 hafði átt sér stað, að Framsfl. taldi þetta mál ekki vera öruggt, nema yrði skipt um utanrrh., og það var ekki sízt vegna þess, að þau skipti áttu sér stað og Framsfl. tók forustu í því máli, sem aldrei var léð tals á neinum samningum um þessi mál eða neinu undanhaldi, og þess vegna tókst að leiða hina fyrri landhelgisdeilu við Breta til lykta, án þess að undan Bretum væri slakað, og vinna í henni fullan sigur og stuðla með því að aukinni sæmd þjóðarinnar út á við. Þegar svo það næst gerist, að við ætlum að færa út landhelgina á nýjan leik 1958, þá höfum við líka sömu undanhaldsmönnunum að mæta. Þá er allt gert, sem hægt er, af vissum forustumönnum í Sjálfstfl. og Alþfl, til að koma í veg fyrir, að sú útfærsla ætti sér stað. Ég veit, að þm. þekkja hér þá sögu, svo að það er óþarfi að vera að rekja hana. En það var ekki nóg, að það væri reynt að koma í veg fyrir, að útfærslan væri framkvæmd, heldur gerðist sá atburður eftir útfærsluna, sem er einhver hinn ljótasti í íslenzkri sögu, og hann er sá, að þegar deilan á milli okkar og Breta var hafin, varð aðalmálgagn stærsta stjórnmálaflokksins í landinu, Morgunblaðið, þannig skrifað, að Bretar gátu ekki dregið aðrar ályktanir af því en þær, að Íslendingar væru klofnir í málinu. Og það var ekki sízt vegna þess, að Bretar trúðu á slíkan klofning Íslendinga í málinu, sem þeir gripu til þeirra ofbeldisverka, sem áttu sér stað 1. sept. 1958 og þeir framfylgdu síðan. Þeir reiknuðu þannig út, að Íslendingar væru klofnir í málinu, og ef þeir kæmu með herskip í landhelgina, mundi það verða til að ýta undir þennan klofning, þá mundi vinstri stjórnin falla og þá mundi önnur ríkisstjórn koma, sem þeir gætu átt betri sambúð við. Það var þess vegna fyrst og fremst vegna skrifa Morgunblaðsins sumarið 1958, sem þeir atburðir gerðust hér þá um haustið, að Bretar sendu sín herskip inn í landhelgina. Ef Bretar hefðu staðið í þeirri trú, að Íslendingar væru alveg óklofnir í þessu máli, þá er ólíklegt, að þeir hefðu gripið til þess ævintýris, sem það var að senda herskip inn í fiskveiðilandhelgi Íslands og hljóta fyrir það þá andúð annarra þjóða, sem þeir máttu eiga vísa, og jafnframt það, að ekki væri hægt að stunda togveiðar undir herskipavernd. Síðan hefur það alltaf haldið áfram og komið greinilega í ljós, að það voru viss öfl í báðum stjórnarflokkunum, sem vildu semja, sem vildu gefast upp fyrir Bretum, sem voru í raun og veru talsmenn hins brezka málstaðar, eins og þeir hafa verið í ræðustól á Alþ. undanfarna daga. Hins vegar þótti ekki fært að láta þetta uppi, fyrr en þingkosningar hefðu farið fram sumarið og haustið 1959. En allt frá því, að þær kosningar fóru fram, hefur undanhaldið átt sér stað í þessum efnum og smátt og smátt verið að vinna að þeirri niðurstöðu, sem hér liggur fyrir. Þetta kom mjög greinilega fram á Genfarráðstefnunni á s.l. vori með þeirri gerðardómstill., sem ráðh. báru þar fram og fól í sér svipað afsal á íslenzkum rétti og sú till., sem hér liggur fyrir. Þetta kom mjög greinilega fram líka, þegar náðunin svokallaða átti sér stað á s.l. vori, því að af hálfu Breta var hún fullkomlega misskilin. Það var litið á hana sem undanhald Íslendinga í málinu, og þess vegna var það, sem brezku herskipin færðu sig aftur upp á skaftið á s.l. sumri, sem þau áreiðanlega hefðu ekki gert, ef þau hefðu ekki reiknað með, að það væri eitthvert undanhald á Íslendingum í þessum efnum. Þetta undanhald var svo áréttað með því, þegar ríkisstj. féllst á samningana við Breta á s.l. sumri, sem var aðfari þess, sem nú hefur átt sér stað, og loks hefur þetta undanhald verið fullkomnað með þeim samningum, sem hér liggja fyrir. Það er kórónan á verki þeirra undanhaldsmanna, sem hér hafa verið að störfum á undanförnum missirum. Þetta er hin rétta staðreynd í þessum málum, og ég veit, að þó að hæstv. dómsmrh. kunni að eiga eftir að mótmæla þessu eitthvað hér á eftir, þá veit hann, að þetta er satt, og það veit nefnilega enginn betur en hæstv. dómsmrh., að þetta er satt. Nú liggur verk þessara undanhaldsmanna hér fyrir. Nú liggur það fyrir, að við afsölum okkur þeim einhliða rétti til frekari útfærslu á fiskveiðilandhelginni, sem við höfum haft á undanförnum árum og við byggðum á útfærslurnar 1952 og 1958 og hefur reynzt hin bezta undirstaða fyrir íslenzkan sjávarútveg á undanförnum árum. Nú munum við ekki, eftir að þessi samningur er genginn í gildi, geta notað okkur þann rétt til frekari útfærslu. Við afsölum okkur jafnframt með þessu þeim rétti, sem við höfum talið okkur eiga til landgrunnsins utan fiskveiðimarkanna og við höfum staðfest með landgrunnslögunum frá 1948. Það er fullkomin tvísýna um það, meðan þessi samningur ríkir, hvort okkur verður nokkurn tíma fært að færa landhelgina frekar út og hvort við þurfum þess vegna ekki að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir til að brjótast undan því oki, sem hér er á okkur lagt. En þrátt fyrir það, þó að hér hafi hættulegir og ömurlegir atburðir gerzt, þá er gott að minnast þess í þessu sambandi, að svipaðir atburðir hafa oft gerzt hér á landi áður, að eins konar umboðsmönnum eða jörlum erlends valds hefur tekizt að hneppa þjóðina í vissa fjötra um nokkurt skeið, en henni hefur jafnan tekizt að leysa þá af sér aftur. Þess vegna verður okkur það ríkast í huga nú í dag, þegar við komum til með að standa frammi fyrir þeim verknaði, sem verður vafalítið unninn hér á Alþ. innan nokkurra klukkustunda, að það verður afsalað einum dýrmætasta rétti þjóðarinnar, - þó að við hryggjumst yfir því, að slíkt sé gert, þá er það ekki okkur efst í huga, heldur hitt, að hefja nýja baráttu til þess að sækja þennan rétt og fá hann í okkar hendur að nýju. Og það mega Bretar vita, að þó að þeirra jörlum hafi tekizt að vinna hér nokkurn sigur að sinni, mun íslenzka þjóðin vakna þannig á eftir og taka þannig á þessu máli, að þessi sigur verður Bretum og jörlum þeirra ekki langær. Sá tími mun koma fyrr en seinna, að íslenzka þjóðin mun brjótast undan þessu oki, og það verður fyrsta verkið, sem íslenzk stjórn mun gera, full-íslenzk stjórn, er kemur aftur til valda í þessu landi, að nota alla þá möguleika, sem Ísland hefur yfir að ráða, til þess að losa sig við þann nauðungarsamning, sem hér hefur verið gerður. Við munum að sjáifsögðu beita öllum lögmætum ráðum, sem við höfum yfir að ráða, þátttöku okkar í alþjóðasamtökum og annars staðar, þar sem við getum komið okkar málstað á framfæri, til þess að losa okkur undan þeim viðjum, sem hér eru á okkur lagðar. Og það er trú mín, að með því að taka þannig upp skelegga baráttu í þessu máli bæði innanlands og utan sannist það á Bretum og jörlum þeirra að þessu sinni, að skamma stund verður hönd höggi fegin.



Herra forseti. Ég skal nú ekki blanda mér í þær umr., sem eiga sér stað hér. Það er búið að gera grein fyrir öllum þeim atriðum, og skal ég ekki þreyta þingmenn með því. En það hefur slæðzt hér inn villa, sem þarf að leiðrétta  Ég vil svo einnig vekja athygli á því, að í ensku þýðingunni er um hreina prentvillu að ræða á síðu 9. Í síðustu upptalningunni er þar Mýrabugt, þar sem stendur Ingólfshöfði í íslenzka textanum, en Mýrabugt hefur færzt niður í enska textann og er í þar næstu línu fyrir ofan, það er hrein prentvilla.

Prentvillupúkinn er ykkur fjandsamlegur.

Já, það eru flestir púkar. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta, en leyfi mér að leggja fram þessa skriflegu brtt., sem hljóðar svo: „Við fskj. I. Í stað orðsins „Mýrnatangi“ í (iv) og (v) í tölul. 3 komi: Meðallandssandur 1.“ Það breytist af sjálfu sér í enska textanum. Leyfi ég mér að afhenda hæstv. forseta tillöguna.



Herra forseti. Það er nú augljóst af þeim umr., sem hér hafa farið fram. að hæstv. ráðh. eru orðnir æði aðþrengdir í málflutningi sínum öllum. Hæstv. utanrrh. kom hér upp í ræðustólinn nú fyrir nokkrum mínútum síðan til þess að reyna að telja þingheimi trú um, að ummæli hans hér á Alþingi þann 6. febr. og þau ummæli, sem birt eru í Alþýðublaðinu þann 5. marz, hvor tveggja ummælin um nákvæmlega sama tilfellið, en í rauninni í allra augum alveg gagnstæð, að þrátt fyrir það, þó að allt hljómaði nú gagnstætt, þá sannaði hvað annað og allt færi hér rétt saman, sagði hæstv. ráðh. En hvað var nú það, sem hér var um deilt? Hæstv. utanrrh. hafði sagt hér í umr. á Alþingi þann 6. febr., að engar tillögur og engin tilboð hefðu komið fram af hálfu Íslendinga varðandi lausn landhelgisdeilunnar við Breta. En í Alþýðublaðinu stóð aftur nú fyrir nokkrum dögum, að dagana fyrir jólin hafi á tilteknum fundum úti í London, eins og stendur í Alþýðublaðinu: „á þessum fundum varð til sú lausn, sem nú er fjallað um.“ Til ýmislegs má nú gripa, þegar menn eru komnir alveg í vandræði og eru í rauninni alveg innikróaðir. Þá segir hæstv. utanrrh.: Ég hafði sagt, að Íslendingar hefðu ekki gert neinar tillögur og engin tilboð, en hins vegar segir Alþýðublaðið, að sú lausn á deilunni, sem nú liggur fyrir Alþingi, hafi orðið til á þessum fundum í London dagana fyrir jólin, og þetta fari ekki í gagnstæða átt. Af þessu kemur auðvitað það, að utanrrh. er að lýsa því yfir, að Íslendingar hafi aldrei gert tillögur til lausnar á landhelgisdeilunni, þeir hafi aldrei gert tilboð, heldur aðeins það, að Bretar hafi gert tiltekið tilboð, gert tiltekna tillögu og Íslendingar þá gengið að henni. Þegar búið er að slá því föstu, að samkomulagið, sem hér liggur fyrir, hafi orðið til dagana fyrir jólin, en síðan segir ráðh. hér á Alþingi 6. febr., að ríkisstj. hafi engar tillögur gert og engin tilboð gert í málinu, þá er hann með þessu að segja, að Íslendingar hafi aldrei lagt neitt fram í málinu, heldur aðeins gengið að þeim tillögum, sem Bretar hafi verið búnir að gera. Auðvitað sjá nú allir menn, að það er ekki einu sinni hægt að ljúga sig út úr vandanum á þennan hátt. Hér liggur það auðvitað óumdeilanlega fyrir, að samkomulagið var gert, eins og Alþýðublaðið hafði upplýst, dagana fyrir jól, og þegar hæstv. utanrrh. afneitaði því hér á Alþingi 6. febr., að Íslendingar hefðu gert nokkur tilboð í málinu, þá var hann að segja ósatt, vegna þess að þá þegar var búið að ljúka málinu. En svona sem sagt geta aðþrengdir menn orðið að grípa til aumra blekkinga. Þá sagði hæstv. utanrrh. í ræðu sinni áðan, að það yrði ekki birt neitt úr hinu margumtalaða leynibréfi, sem hér hefur nokkuð borið á góma í þessum umr., að ekkert yrði birt nema þessi eina setning, sem hann hafði lesið upp úr bréfinu, enda væri bezt að birta ekki meira en búið væri að birta, því að stjórnarandstaðan mundi snúa hér út úr öllu, sem sagt yrði. Finnst mönnum þetta fullnægjandi skýring? Það er upplýst hér á Alþ., að það liggur fyrir bréf frá brezku ríkisstj., sem er tvímælalaust um þetta mál, sem hér liggur fyrir. Ein setning er þar slitin út úr og lesin, en því er neitað harðlega að leggja fram allt bréfið, vegna þess að óttazt er, að stjórnarandstaðan muni snúa hér út úr því, sem í bréfinu stendur. Nei, því verður ekki neitað, að það er fullkomlega eðlilegt, með tilliti til þess. sem gerzt hefur í þessu máli, að menn tortryggi það nokkuð, hvað í þessu bréfi kann að standa, varðandi þessa lausn á málinu. Menn hljóta vitanlega um það að spyrja: Hvað er það, sem hæstv. ríkisstj. vill leggja hulu yfir í þessu efni? Hvað er það, sem hún er að fela, að þetta bréf sem varðar málið, skuli ekki mega koma fram? Hefur hún gert einhvern viðbótarsamning við brezku ríkisstj., sem þolir ekki dagsins ljós, eða hvað er hér á ferðinni? En öll er málfærsla þeirra ráðherranna orðin af svipuðu tagi og þetta. Nú er aðaluppistaðan orðin í þessum umr. eiginlega tvennt, og hvor aðili á nú auðvitað sinn skammt af því af þeim tveimur flokkum, sem eru andvígir þessu samkomulagi. Hæstv. dómsmrh. sagði í umr. í gær, að Hermann Jónasson hefði með tillögum sínum í utanrmn., eins og dómsmrh. sagði, viljað efna til heimsstyrjaldar út af þessu máli. Hann notaði þetta orð hér í þessum ræðustól, að Hermann Jónasson vildi efna til heimsstyrjaldar út af málinu. Þetta er hlutur Framsóknar, þannig er hún afgreidd. En við Alþýðubandalagsmenn, við fáum vitanlega okkar hluta og þá alveg sérstaklega ég. Sagt er, að okkar afstaða sé sú og þá sérstaklega mín, að ég vilji endilega semja við Breta um að veiða innan landhelginnar. Og svo eru auðvitað teiknuð upp feiknalega stór og voldug kort í Morgunblaðinu og Alþýðublaðinu af öllum þeim svæðum við landið, sem ég vilji semja við Breta um, að þeir haldi áfram að veiða á. Halda menn ekki, að þeir séu orðnir dálítið aðþrengdir, þessir piltar, sem halda slíku fram sem þessu? En hvert var nú tilefni þess, að menn fundu út slíkan áróður sem þennan, sem átti að jafnast á við heimsstyrjöldina hjá Hermanni, - þetta sem ég hef sagt? Jú, ég hafði lýst því hér yfir, sem ég hef oft gert áður, að Bretar hafi ekki getað stundað undir herskipavernd neinar fiskveiðar innan íslenzku landhelginnar. Ég orðaði það þannig hér, að þeir hefðu í þessum efnum haft hér í frammi hinn mesta fíflaskap. Ég sagði aldrei eitt einasta orð um það, að Bretar hefðu stundað veiðar, - ég sagði þvert á móti, að þeir hefðu ekki getað stundað fiskveiðar á þessum slóðum. En ég benti á, að sú heimskulega ráðstöfun Breta að ætla að binda skip sín á þröngum básum innan landhelginnar hefði orðið til þess, að íslenzku fiskimiðin eða Íslandsmið, eins og ég orðaði það, hefðu notið miklu meiri og betri friðunar en yfirleitt nokkurn tíma áður. Mér er það nefnilega ljóst, þó að piltunum, sem skrifa Morgunblaðið, sé það ekki ljóst, að meginhlutinn af fiskimiðum Íslands, þeim sem við ausum úr, liggur fyrir utan 12 mílna hringinn. Mér er það að vísu líka ljóst, að það er þýðingarmikið að vernda miðin, sem eru innan við 12 mílur, vegna þess uppeldis, sem þar á sér stað. En meginhlutann af okkar fiskmagni verðum við að taka annars staðar. Það er því mjög dýrmæt friðun á miðunum við Ísland, ef ein aðalfiskveiðiþjóðin, sem stundar hér veiðar, glæpist inn á slíkan fíflaskap, að hún neitar sér um það að geta stundað eðlilegar veiðar á Íslandsmiðum, eins og Bretar gerðu hér raunverulega um nærri 21/2 árs skeið. Ég sagði, að út frá friðunarsjónarmiðum væri okkur hagstætt, beinlínis hagstætt, að Bretar héldu áfram slíkum fíflaskap eins og þeim að loka skip sín inni í þröngum básum. Þetta sagði ég hér á Alþingi, og það þori ég að segja hvar og hvenær sem er. Út frá friðunarsjónarmiðum í sambandi við miðin við Ísland var þetta okkur hagstætt. Hitt var annað mál, að gerð Breta í okkar garð var hin sama eftir sem áður. Þeir voru að reyna að brjóta hér niður íslenzk lög. Þeir sendu herskip sín til þess að hnekkja því, sem við vorum að gera. En okkur var ljóst, að þessar ráðstafanir þeirra gátu aldrei fært þeim sigur í deilunni við okkur. Til þess þurftu þeir að fá einhverja hjálp Íslendinga sjálfra til þess að draga lokur frá hjá okkur. Og þá hjálp hafa þeir nú fengið, enda hafa þeir vitað, hvaða menn voru til þess líklegastir allan tímann. Hæstv. utanrrh. sagði hér í umr., að það hafi jafnan verið stefna okkar Alþýðubandalagsmanna í landhelgismálinu að miða okkar aðgerðir við það að spilla vináttu Íslendinga og Breta. Og enn fremur sagði hann, að hann og Alþfl. hefðu viljað fá meira tóm til þess að kynna útfærslu landhelginnar öðrum þjóðum. Hvað var það, sem við gerð um í þessum efnum, sem gat spillt vináttunni við Breta? Við gerðum ekkert annað en það að færa út landhelgislínuna. Við gerðum ekkert annað en að framkvæma það, sem hæstv. utanrrh. og flokkur hans hafði skrifað undir í samkomulagi við okkur, að við skyldum gera. Það var í júlímánuði 1956, þegar vinstri stjórnin var mynduð, sem slíkt samkomulag var gert. Það var dregið að fara í þessa útfærslu hálft árið 1956, allt árið 1957 og meira en hálft árið 1958. Allan þennan tíma vorum við að tilkynna Bretum og öðrum, hvað við værum ákveðnir í að gera, og hæstv. utanrrh. hafði það starf sérstaklega á höndum að eiga að útskýra málið. Á fundum Sameinuðu þjóðanna í lok ársins 1956 og í ársbyrjun 1957 undirstrikuðum við það, að við ætluðum okkur að færa út, við gætum ekki beðið lengur, við yrðum að fara að hefja framkvæmdir, og á Genfarráðstefnunni 1958, þá um veturinn, lýstum við því einnig yfir, að við mundum færa út í 12 mílur, og það gerði sjálfur utanrrh. á þeirri ráðstefnu, svo að okkar framkvæmdir í þessum efnum komu Bretum ekkert á óvart. Við Alþb.-menn vorum því ekki að knýja neitt fram í þessum efnum annað en það, að staðið yrði við gerða samninga og gefin loforð um stækkun landhelginnar. Hitt var alveg gefið mál, að það gat enginn maður stækkað íslenzku fiskveiðilandhelgina, án þess að Bretar yrðu óánægðir út í slíka ráðstöfun. Þeir, sem ætluðu því að halda vináttu við Breta á þeim grundvelil að gera þá ánægða í landhelgismálinu, hafa hlotið að hugsa sér að svíkja þjóðina um það, sem þeir voru búnir að heita henni, að stækka fiskveiðilandhelgina. Við höfðum veitt Bretum nægilega langt tóm. Þeir höfðu fengið nægilegan umþóttunartíma, ef þeir hefðu viljað sinna okkar aðvörunum, okkar tilkynningum í þessu máli. Það var því ekki undan neinu að kvarta í þeim efnum. Þá sagði hæstv. utanrrh. hér enn einu sinni, að í fyrstu tillögum, sem við hefðum lagt fram í ríkisstj. um breytingar á fiskveiðilandhelginni, hefðum við gert ráð fyrir óbreyttum grunnlínum. Hvernig getur nú staðið á því, að menn lemja höfðinu við steininn á þennan hátt? Nú liggur þetta skriflega fyrir í höndunum á ýmsum mönnum, hefur verið birt opinberlega hvað eftir annað, að við lögðum fram tillögu 28. apríl 1958 með 12 mílna útfærslu og breyttum grunnlínum. Þetta voru þær fyrstu tillögur, sem lagðar voru fram, og það var farið fram á, að samkomulag mætti takast um þetta. Till. um óbreyttar grunnlínur kom ekki fram, fyrr en það hafði verið þrautreynt, að Alþfl. fékkst ekki til þess að standa að því að breyta grunnlínunum. Hvernig getur nú staðið á því, að menn eru að endurtaka svona ósannindi út af atburðum, sem liggja alveg skjalfast fyrir? Í þeim umr., sem hér hafa farið fram, hefur hæstv. dómsmrh. vikið nokkrum sinnum að því, að gerð hafi verið á fyrri Genfarráðstefnunni eða lögð hafi verið þá fram till. af - vinstri stjórninni, eins og hann orðar það, sem er nú auðvitað rangt, - tillaga, sem felur í sér gerðardómsákvæði varðandi rétt okkar til fiskfriðunar utan 12 mílna markanna. Ég hef áður bent þessum hæstv. ráðh. og öðrum á það, að til er alveg óræk sönnun fyrir því, að hér fer hann með rangt mál. Ég hef lesið upp í útvarpsumr. m.a. skjal frá Davíð Ólafssyni fiskimálastjóra og Hans G. Andersen þjóðréttarfræðingi, sem voru fulltrúar Íslands á þessari ráðstefnu, þar sem þeir gera grein fyrir þessari tillögu og þar sem þeir mótmæla þessu, sem hæstv. dómsmrh. er að reyna að láta skína í varðandi þessa till., en það voru þessir aðilar, sem áttu alla ábyrgð á því, að þessi till. var flutt, og án leyfis íslenzku ríkisstjórnarinnar. En þessi till. var ekki á nokkurn hátt, eins og þeir nafa réttilega bent á, varðandi það að takmarka vald Íslands varðandi stækkun íslenzku fiskveiðilögsögunnar, - ekki á nokkurn hátt um það. Þessi till., sem fól í sér gerðardómsákvæði, var eingöngu um það, að í slíkum tilfellum, þegar það kemur upp, að það er talið óhjákvæmilegt að setja reglur vegna ofveiði utan þeirra marka, sem á hverjum tíma eru í gildi sem fiskveiðilögsaga, - þegar á að setja reglur varðandi ofveiði, þá er lagt til í þessari tillögu, að strandríki skuli þó hafa forgangsrétt til veiðanna undir slíkum kringumstæðum, en gerðardómur skuli fjalla um það, hvort um ofveiði hafi verið að ræða á þessu svæði eða ekki. Tillaga þessi er því eingöngu um það, hvort gerðardómur ætti að skera úr um það, hvort ofveiði væri fyrir hendi á tilteknum svæðum, sem liggja fyrir utan fiskveiðilögsöguna, ekki fyrir utan 12 mílur, heldur bara fyrir utan fiskveiðilögsöguna, sem þá var ótakmörkuð. Hér er því vitanlega um algeran tilbúning hjá hæstv. ráðh. að ræða, þegar hann reynir að halda því fram, að við höfum með þessu staðið að tillögu, sem sé eitthvað í þá átt, sem felst í þessu samkomulagi, sem hér liggur fyrir varðandi vald alþjóðadómstóls um fiskveiðilögsögu Íslands. En það er ástæða til þess í þessum efnum að átta sig eilítið betur á því, sem hér hefur komið fram í þessum umr. varðandi aðalefni þessa samkomulags, sem einmitt snýr að ákvæðunum um alþjóðadómstólinn, og snýr að því, sem er meginafsalið frá Íslands hálfu, sem er varðandi það, að Ísland falli frá sínum einhliða rétti til stækkunar á sinni fiskveiðilandhelgi. Enginn vafi getur leikið á því, að í því samkomulagi, sem hér liggur fyrir, enda er í rauninni ekki borið á móti því af talsmönnum þessa samkomulags, felast þau ákvæði, að við Íslendingar afsölum okkur réttinum, sem við tókum okkur með landgrunnslögunum, til þess að við mættum ákveða fiskveiðilögsöguna á landgrunninu. Hér eftir eigum við ekki að hafa einhliða rétt til þess að lýsa yfir stærð þessarar fiskveiðilögsögu. Þessu atriði afsölum við okkur. Við erum með þessu að afsala þeim rétti, sem okkur hefur dugað bezt fram til þessa í landhelgismálinu. Við notuðum þennan rétt árið 1952, þegar við breyttum landhelginni þá. Við notuðum þennan rétt árið 1958, þegar við breyttum landhelginni. Þetta er m.ö.o. rétturinn, sem við höfum stutt allar okkar aðgerðir við. Þessum rétti erum við nú að afsala. Þetta er líka sá réttur, eins og hér hefur oft verið tekið fram í þessum umr., sem ekki færri en 31 þjóð í heiminum hefur þegar notfært sér varðandi stækkun á sinni fiskveiðilandhelgi. Og það er einmitt þessi einhliða réttur til útfærslu á fiskveiðimörkum, sem hefur orðið til þess, að nú er almennt talið, að það fari að koma að þeim tíma, að t.d. alþjóðadómstóllinn hljóti að fara að viðurkenna slíka almenna reglu eins og 12 mílur eru nú að verða sem alþjóðalög, sem dóma væri hægt að byggja á. Ég segi: það eru allmiklar líkur til þess, að sá tími sé nú að nálgast, að dómstóllinn muni fara að telja sér fært að miða við þetta. Ef við hefðum hins vegar staðið þannig að þessu máli, að við hefðum ekki verið í hópi þeirra þjóða, sem unnu að því með þessum einhliða útfærslurétti að skapa þennan þjóðarétt, þá eru engar líkur til þess, að við hefðum getað vonazt til þess, að alþjóðadómstóll gæti innan skamms farið að leggja slíkt til grundvallar dómsniðurstöðu. Það er vert að hafa það í huga, að hæstv. forsrh., Ólafur Thors, lýsti því yfir alveg ótvírætt í umr. um landhelgismálið árið 1952, eins og hann sagði, að strandríki hefði einhliða rétt til þess að ákveða sjálft stærð fiskveiðilögsögu sinnar. Og sama árið. 1952, sagði Bjarni Benediktsson, að við mundum aldrei semja við aðrar þjóðir um stærð okkar fiskveiðilögsögu, því að Ísland hefði, eins og hann orðaði það, lagalegan og siðferðilegan rétt til þess að ákveða einhliða verndun fiskimiðanna við strendur landsins. Þennan rétt höfðum við, þennan rétt viðurkenndi forsrh. landsins 1952, þennan rétt viðurkenndi núv. hæstv. dómsmrh. 1952, á þessum rétti höfum við einmitt náð þeim árangri í útfærslu landhelginnar, sem við höfum náð. En nú er verið að snúa við blaðinu, nú er verið að reyna að gera lítið úr þessum rétti okkar og halda því fram, að þessi einhliða réttur sé enginn lagalegur réttur, hann sé í rauninni aðeins réttur þeirra, sem vilja fara ofbeldisleiðina. En eru þá miklar líkur til þess, að ákvæðin um málskot til alþjóðadómstólsins geti komið okkur Íslendingum í stað þessa einhliða útfærsluréttar, sem við höfum haft? Eru líkur til þess? Það hefur verið á það bent hér í umr., að aðeins um einn þriðji þjóða innan Sameinuðu þjóðanna hafi fengizt til þess að lýsa því yfir, að þær vildu leggja mál sín til úrskurðar hjá alþjóðadómstólnum, en þó flestar þeirra með fyrirvara, þannig að þær vilja sjálfar geta ákvarðað um það, hvað af sínum málum þær leggi undir úrskurð dómsins. En tveir þriðju þjóðanna innan Sameinuðu þjóðanna hafa ekki viljað fallast á það að bera mál sín yfirleitt undir úrskurð dómsins. Það er líka á það bent, að af þeim 15 dómendum, sem nú eiga sæti í alþjóðadómstólnum, eru 9 sem fulltrúar þeirra þjóða, sem okkur hafa verið andstæðastar í landhelgismálinu. Það hefur verið á það bent líka í þessum umr., að í 7 ára starfi þessa dómstóls hafi það aðeins komið fyrir einu sinni í einu máli, að dómandi hafi greitt atkv. andstætt því, sem ríki hans óskaði eftir eða hafði haldið fram. Á það hefur líka verið bent í þessum umr., að alþjóðadómstóllinn hefur aldrei í sögunni kveðið upp dóm um víðáttu fiskveiðilandhelgi eða víðáttu landhelgi. Engin þjóð hefur varpað slíku máli fyrir dóminn. Hann hefur aldrei kveðið upp neinn dóm um víðáttu landhelgi. Það hefur líka verið bent á það í þessum umr., að allfjölmenn laganefnd Sameinuðu þjóðanna hefur gefið út yfirlýsingu um það, að á það væri sú nefnd ásátt þrátt fyrir mikinn ágreining að öðru leyti, að ekki væru í gildi neinar fastar reglur um víðáttu landhelgi. Þegar menn hafa nú þessar staðreyndir í huga, þá ætla ég, að menn sjái glöggt, að það sé ólíku saman að jafna að eiga mál sín varðandi útfærslu á fiskveiðilandhelgi undir úrskurði þessa dómstóls, sem svona er ástatt um, eða hafa þann einhliða rétt, sem orðið hefur okkur happadrýgstur fram til þessa og allar aðrar þjóðir hafa orðið að notfæra sér, þegar þær hafa lagt í að stækka sína landhelgi. Það getur því ekki leikið neinn vafi á því, að það, sem er að gerast í þessum efnum, er það, að Íslendingar eru með þessu ákvæði að afsala sér þýðingarmiklum rétti, sem þeir hafa notfært sér, sem þeir hafa haft alla sína sigra af í þessu máli, en þeir eru í stað þess að skuldbinda sig að hlíta úrskurði dóms, sem getur ekki eðli málsins samkvæmt kveðið upp dóm um lögmæti stærðar eða víðáttu landhelgi. Ég hef því haldið því fram hér í þessum umr., að það ákvæði þessa samkomulags, sem bindur Íslendinga í sambandi við frekari útfærslu landhelginnar við dómsúrskurð alþjóðadómstólsins, jafngildi raunverulega því, að um ókomin ár getum við ekki breytt okkar landhelgi til frekari útfærslu frá því, sem nú er, vegna þess að það eru engar líkur til þess, að á næstunni eða næstu áratugum fáist samkomulag með þjóðunum í heiminum, sem verði fullnægjandi til þess, að dómarar þessa alþjóðadómstóls treystu sér til þess að löggilda víðáttumeiri landhelgi en t.d. 12 mílna landhelgi. Þegar Bretar samþ. því þetta ákvæði, vita þeir, hvað þeir eru að gera. Þeir vita, að þeir eru að loka okkur hér inni, þeir eru að girða fyrir það, að við getum stefnt til frekari útfærslu, og það er líka þetta, sem aðalmenn þeirra í þessu máli segja alveg opinskátt nú um þessar mundir. Ég vil t.d. benda á það, að nú fyrir nokkrum dögum birti hið þekkta brezka fiskveiðitímarit, Fishing News, ummæli eftir varaforseta félags brezkra togaraeigenda einmitt um þetta atriði, og orðrétt stendur í blaðinu sem hér segir: „Sem svar við spurningum eftir fundinn sagði hr. Cobley, varaforseti félags brezkra togaraeigenda: Stjórn hennar hátignar hefur unnið gott verk með því að halda Íslandi innan 12 mílna markanna. Við óttuðumst einmitt, að þeir ætluðu sér að taka miklu meira.“ Þessi aðili, sem hefur einmitt verið í hópi þeirra, sem hafa sótt fastast að okkur Íslendingum varðandi það að koma brezka veiðiflotanum sem næst ströndum okkar, veit alveg, hvað er meginkjarni þessa samkomulags, sem hér er verið að gera. Hann telur, að það hafi verið vel unnið verk hjá brezku ríkisstjórninni að takast að ná því marki að halda Íslendingum innan 12 mílna markanna, vegna þess að þeir óttuðust það mest, að við ætluðum að taka meira. Hér hefur líka nokkuð verið rætt um grunnlínur, og það eru býsna einkennilegar umr., sem hér hafa farið fram um þær. Allir hafa auðvitað veitt því athygli, að hæstv. ríkísstjórn lagði á það megináherzlu í málflutningi sínum fyrir þessu samkomulagi, að það, sem Íslendingar væru hér að vinna með samkomulaginu, væri það, að þeir ættu að fá á fjórum stöðum mjög þýðingarmikla útfærslu á grunnlínum. Við, sem erum andstæðir þessu samkomulagi, höfum aftur á það bent, að í gildi væru alþjóðalög og reglur varðandi grunnlínur, sem bæði Bretar og Íslendingar væru aðilar að, og við hefðum því ekki með sérsamkomulagi átt að þurfa að kaupa það neinu verði. Nú vil ég spyrja: Reynir hæstv. ríkisstjórn að neita því, að árið 1958, á fyrri Genfarráðstefnunni, hafi þjóðirnar komið sér saman um fastar reglur varðandi grunnlínur, sem bæði brezka ríkisstjórnin undirskrifaði og íslenzka ríkisstj. undirskrifaði? Nei, það hefur enginn maður hér í þessum umr. treyst sér til þess að neita, því, að svona lægi málið fyrir. En fyrst við vorum orðnir ásáttir á Genfarráðstefnunni um reglur þær, sem skyldu gilda um drátt á grunnlínum, fyrst þær reglur lágu alveg mótaðar og fastar fyrir, um hvað þurfti þá að semja? Um hvað þurfti þá að semja? Í þeim efnum, eins og ég hef sagt hér áður, var hægt að skjóta máli til úrskurðar alþjóðadómstóls, því að þar hafði hann fyrirliggjandi föst lagaákvæði í mörgum greinum um það, hvernig með skyldi fara um drátt á grunnlínum. Það var hægt að fá úrskurð dómstólsins um þessi atriði. Íslendingar höfðu líka margsinnis haldið fram opinberlega, að þeir ættu rétt til þess samkvæmt alþjóðalögum að breyta þessum grunnlínum, og við höfum talið upp allmargar grunnlínubreytingar. En nú, þegar ríkisstj. Íslands gerir samkomulag við Breta í þessu máli, þá eru teknar út aðeins 4 af 11 grunnlínubreytingum, sem við Íslendingar höfum haldið fram að við ættum rétt á, þá eru teknar 4 af þeim, sem við áttum tvímælalausan rétt til samkvæmt samkomulagi, sem Bretar höfðu staðið að eins og við. Það voru teknar aðeins 4 af þessum 11 og sagt: Sjáið þið nú til, nú fáum við þessar 4 frá Bretum. - Getur það verið, að hæstv. ríkisstj. endist svona málflutningur lengi? Ég veit, að það eru eflaust til einhverjir í byrjun, sem líta á þau viðbótarsvæði, sem hér eiga að koma inn í okkar fiskveiðilögsögu, og þeir hugsa gott til þess. En þegar þeir aðilar fá að heyra það og vita, að við áttum óumdeilanlegan rétt til þess samkvæmt alþjóðasamþykkt, sem bæði við og Bretar höfðum staðið að, þá geta menn ekki metið þetta sem neinn gjaldeyri fyrir þær fórnir, sem við eigum að færa samkvæmt þessu samkomulagi. En varðandi ákvæðin um alþjóðadómstólinn og þær skuldbindingar, sem Íslendingar eru að taka á sig í þeim efnum, er líka ekki ófróðlegt að virða það fyrir sér, hvernig þessari skuldbindingu er háttað í því samkomulagi, sem hér liggur fyrir. Jú, það er tekið fram í þessu samkomulagi, að íslenzka ríkisstjórnin skuli tilkynna þeirri brezku, ef fyrirhugað sé að færa út fiskveiðimörkin við Ísland. Þetta er auðvitað alveg einstakt fyrirbæri og óþekkt hjá öðrum. En mér dettur nú í hug að spyrja, m.a. vegna þess, að það hafa komið mjög háværar kröfur fram um það og nú endur teknar fyrir stuttu í sjálfu Bretlandi og einnig Skotlandi, að þeir færðu út sína landhelgi við Skotland, eins og skozku fiskimennirnir hafa margsinnis krafizt á undanförnum árum, en nú kemur krafan upp aftur, - verða Bretar þá að spyrja okkur? Nei, það er ekkert ákvæði um það í þessum samningi. Við höfum engan málskotsrétt til alþjóðadómstólsins í sambandi við það, sem Bretar kunna að gera í þessum efnum, hvorki á einum né öðrum stað í heiminum. Og engin þjóð, sem við vitum um, er bundin slíku ákvæði sem þessu einhliða, að hún verði að tilkynna annarri tiltekinni þjóð um fyrirætlanir sínar í þessum efnum og lúta því ákvæði að verða að leggja mál sitt undir alþjóðadómstól, ef hinn aðilinn krefst þess. Hér er alveg greinilega um að ræða einhliða afsal á réttindum af okkar hálfu, en skuldbindingar frá Breta hálfu eru hér engar. En auk þessa meginatriðis, sem er hættulegast af öllu í þessu samkomulagi, réttindaafsals varðandi möguleika á frekari útfærslu á íslenzku fiskveiðilandhelginni, eru svo auðvitað önnur ákvæði í þessu samkomulagi, sem eru stórhættuleg, og ekki er auðvelt að meta, hvað þau geta kostað okkur Íslendinga. Það er auðvitað enginn vafi á því, að það getur orðið okkur kostnaðarsamt, Íslendingum, að heimila Bretum og öðrum fiskveiðiþjóðum að veiða upp að 6 mílna mörkunum, þótt ekki væri nema um 3 ára tímabil. Allar blekkingaráðstafanir af hálfu hæstv. ríkisstj. breyta hér engu um, slíkar reikningskúnstir eins og þær, að þegar það liggur fyrir, að það svæði í kringum landið, sem á að hleypa Bretum á, jafngildir fullum 20% af allri fiskveiðilandhelgi okkar, þá taka menn upp á því að reikna þetta niður með hinum furðulegustu reikningskúnstum og koma niður í það, að þetta sé nú ekki mikið. Fyrst reikna menn það út og segja: Á þessu tiltekna svæði við landið mega þeir bara vera í tvo mánuði, á öðru svæði mega þeir bara vera í fjóra og svo sex, svo átta o.s.frv. - Og þegar menn eru búnir að hlutfalla þetta allt saman niður, þá segja þeir: Þetta jafngildir eiginlega ekki meira en því, að þeir fengju að veiða á 5000 km2 svæði stanzlaust í þrjú ár. - Hvað á nú svona útreikningur að þýða? Þó að Bretar eða hvaða fiskveiðiþjóð sem er fengi hér ótakmarkaða heimild til þess að veiða upp að 6 mílunum, alveg ótakmarkaða heimild, þá mundi hún auðvitað aldrei veiða látlaust alla mánuði ársins á sömu fiskimiðunum. Aðili, sem væri alveg óbundinn, mundi auðvitað hreyfa sig til, eftir því sem fiskurinn veiðist á hinum ýmsu slóðum við landið. Sá aðili, sem fær því leyfi til þess að veiða á hverjum stað við landið á þeim tíma, sem þar veiðist bezt, hefur fengið allar sínar óskir uppfylltar í þessum efnum, og það þarf ekkert að reikna þetta með einhverjum dagsláttuútreikningi, eins og hér er gert. Því hefur ekki verið hnekkt hér í þessum umr., að heimild Breta til þess að veiða upp að 6 mílum er í öllum aðalatriðum miðuð við það, að þeir fái að veiða alls staðar þar við landið, sem þeim væri hagstæðast á hverjum tíma. Það er auðvitað enginn vafi á því, að ýmsir þm. í liði ríkisstj. sjá þetta og vita, og þeir kvíða fyrir því að þurfa að taka á sig afleiðingarnar af því, sem hér er verið að gera. Það er engin tilviljun, að einmitt um það leyti sem ríkisstj. var að taka ákvörðunina um það, að hún ætlaði að hleypa erlendum fiskiflota inn í okkar fiskveiðilandhelgi, að hún ætlaði að hleypa brezka flotanum hér upp að 6 mílum, þá kom fiskimálastjóri, Sjálfstæðisflokksmaðurinn Davíð Ólafsson, með alla rófuna af sjávarútvegsþingmönnum Sjálfstfl. hér á Alþ., þá lagði hann fram till. um það, að við skyldum athuga að senda íslenzka fiskiskipaflotann, sem væri yfir 150 tonn að stærð, til fiskveiða við Afríku. Hann vissi, að hér mundi þrengjast um. Þessir aðilar vissu, að hér voru menn að tefla út í alger vandræði, og þá hvarflaði að þeim að finna einhvers staðar pláss fyrir íslenzk fiskiskip, og þá flytja menn till. hér á Alþ. um það að senda jafnvel 150 tonna báta til veiða suður við Afríkustrendur, á sama tíma sem auðvitað átti að senda brezka flotann, þúsund tonna skip þeirra, hér upp að 6 mílum. Og nú síðustu dagana, um sama leyti og var verið að kasta fram þessari till. um að hleypa Bretunum inn í landhelgina, flytur einn af sjávarútvegsþingmönnum Sjálfstfl. till. um það, að gerðar verði nú sérstakar ráðstafanir til þess að friða grunnmiðin hér við landið, friða uppeldisstöðvarnar á okkar fiskimiðum. Það fer ekki illa á því að flytja till. um þetta, á sama tíma sem menn er að gera hér till. um það að hleypa mörg hundruð erlendum veiðiskipum upp á smábátamiðin allt í kringum landið á þeim tímum, sem bátarnir stunda mest veiðar. Það fer ekki illa á því að flytja slíka till. á sama tíma. Mér sýnist, að það, sem liggi fyrir í þessu máli, sé þetta: Hér er ætlað að gera samkomulag við Breta, sem tvímælalaust felur í sér afsal frá okkar hálfu á okkar einhliða rétti til stækkunar á fiskveiðilandhelginni. Um þetta geta varla verið deilur. Í öðru lagi felur þetta samkomulag það í sér, að ef einhver erlend þjóð, eins og t.d. Bretar, eða aðrar þjóðir, sem geta orðið aðilar að þessu samkomulagi, krefst þess, að ágreiningar, sem upp rís um útfærslu okkar fiskveiðilandhelgi, sé borinn undir úrskurð alþjóðadómstóls, þá eigum við Íslendingar einir allra að vera bundnir ef því ákvæði. Aðrar þjóðir eru það ekki. Engin þjóð hefur viljað samþ. þetta ákvæði allt fram til þessa fyrir sig. Þá liggur það einnig fyrir, að samkvæmt þessu samkomulagi eigum við, eftir því sem hér hefur verið upplýst af hæstv. ríkisstj., að vera bundnir af þessum ákvæðum um það, að við afsölum okkur einhliða rétti til útfærslu án málskots til alþjóðadómstólsins, - við eigum að vera bundnir af þeim um aldur og ævi. Þessi ákvæði eiga að vera óuppsegjanleg með öllu. Í þessu samkomulagi felst einnig það, að Bretar og aðrar fiskveiðiþjóðir, sem veiðar stunda hér í Norður-Atlantshafi, eiga að fá heimild til þess að veiða upp að 6 mílna mörkunum í næstu 3 ár, svo að segja í kringum allt landið. Þá sýnist mér, að það geti ekki leikið vafi á því, að hægt sé að fullyrða, að þessi samningur sé vægast sagt ótryggilega orðaður fyrir okkur Íslendinga. Í þessum umr. er búið að benda á það, að mörg ákvæði samkomulagsins eru svo vafasöm að orðalagi, að mikill vafi getur leikið á því, hvernig framkvæmdin verður, hvernig skilningur þeirra verður, sem að þessu samkomulagi standa. Það er t.d. í samkomulaginu engin bein viðurkenning á okkar 12 mílna fiskveiðilandhelgi. Þar er um að ræða orðalag, sem allir vita að samkvæmt íslenzkri málvenju er ekki hið sama og að viðurkenna. Og við höfum það líka fyrir okkur, að Bretar hafa sjálfir litið öðruvísi á þetta orðalag en orðalagið að viðurkenna. Þannig hafa þeir komið fram við okkur í landhelgisdeilunni hér áður. Því verður ekki heldur neitað, að í samkomulaginu er ekki eitt einasta orð, sem á ótvíræðan hátt skuldbindur Breta til þess að fara út úr okkar fiskveiðilandhelgi að þriggja ára tímabilinu liðnu, - ekki eitt einasta orð, sem skuldbindur þá tvímælalaust. Þvert á móti er orðalag samningsins þannig, að það er eins og það sé sniðið með tilliti til þess, að Bretar geti sagt á eftir, að þeir hafi aldrei með þessu samkomulagi tekið á sig skuldbindingar, sem stæðu nema í þrjú ár. Þetta er meginniðurstaðan. Og það, sem vinnst í þessum efnum, er það, að Bretar hætta þessum fíflaskap, sem ég hef hér orðað, að þeir hafa leikið hér innan okkar landhelgi nú um 21/2 árs skeið, þeim fíflaskap, sem aldrei gat borið nafnið fiskveiðar og var alveg vitað mál að hvorki brezkir sjómenn, brezkir útgerðarmenn né brezk stjórnarvöld vildu standa að lengur. Það hafði verið reiknað út af íslenzku landhelgisgæzlunni á sínum tíma og gefið opinberlega út, að básarnir, sem Bretar höfðu tekið sér úr okkar fiskveiðilandhelgi, þar sem þeir voru að leika þennan fíflaskap sinn, jafngiltu í kringum 31/2% af okkar fiskveiðilandhelgi allri, og þessi litlu svæði voru þess eðlis, að það var útilokað að fiska þar. En þau urðu til þess að geyma þar brezku skipin og halda þeim frá því að veiða annars staðar á Íslandsmiðum á sama tíma. Í staðinn fyrir þessi 31/2% af fiskveiðilandhelginni, sem Bretar gátu leikið þennan sinn leik á, á nú að afhenda þeim rösklega 20% af allri fiskveiðilandhelginni í 3 ár að minnsta kosti. Telja einhverjir, að þetta sé vinningur fyrir fiskveiðimálefni Íslands og fiskfriðunarmál hér á Íslandsmiðum? Eru þeir menn einhverjir til, sem raunverulega halda því fram, að það muni vera betra fyrir fiskveiðar Íslendinga og fiskfriðunarmálin hér við Ísland að hleypa brezka veiðiflotanum og veiðiflota annarra landa inn á 20% af allri okkar fiskveiðilandhelgi eða upp að 6 mílum um þriggja ára skeið, heldur en þó að við þyrftum að horfa upp á Breta leika þennan fíflaskap sinn í básunum, sem þeir hafa gert nú 21/2 ár? Nei, frá fiskveiðisjónarmiði sjá allir, að hér er um gífurlegt tjón að ræða fyrir okkur Íslendinga, en ekki öfugt, eins og látið hefur verið í skína. Við höfum hér, þeir sem hafa talað á móti þessari þáltill. ríkisstj., lagt á það mikla áherzlu hér í þessum umr., að hæstv. ríkisstj. vildi fallast á það sem lágmarkskröfu okkar að láta þetta samkomulag við Breta ekki öðlast fullnaðargildi, fyrr en meiri hl. þjóðarinnar hefði þá staðfest það í þjóðaratkvgr. Er nú til mikils mælzt að fara fram á það við ríkisstj., sem aðeins styðst við knappan meiri hl. á Alþingi. að hún skuldbindi þjóðina ekki um alla framtíð til þess að afsala sér jafnmikilvægum réttindum, sem hún hefur haft og stuðzt við fram til þessa í sinni landhelgismálabaráttu? Er til mikils mælzt að fara fram á það við ríkisstj., sem stendur jafnknappt og sú stjórn, sem nú situr á Íslandi. að hún bindi þjóðina ekki um alla framtíð á þennan hátt? Það getur engum manni dulizt, að neiti ríkisstj. að bera þetta mál undir þjóðaratkvæði, þá er það vegna þess, að hún veit, að meiri hl. þjóðarinnar er á móti þessu samkomulagi. En hvað er þá hæstv. ríkisstj. að gera, ef hún ætlar að gera þennan samning við Bretann gegn vilja meiri hl. þjóðarinnar? Slíkt er ofbeldisaðgerð og ekkert annað, og við slíkt verður vitanlega ekki unað. Ég vil svo að lokum vekja enn athygli á því, að báðir andstöðuflokkar hæstv. ríkisstj. hér á Alþingi hafa gefið út yfirlýsingar um það, að þeir telji þjóðina ekki skuldbundna af þessum samningi, þó að hann verði samþ. hér á Alþingi og af hæstv. ríkisstj., og að þeir muni báðir beita sér fyrir því að losa þjóðina undan oki þessa samkomulags, svo fljótt sem tök eru á. Ég hef sagt það hér áður í þessum umr. og endurtek það hér enn: Þessi svikasamningur, sem hér er ráðgert að gera, getur aldrei verið i gildi lengur en sú ríkisstj., sem nú situr við völd, situr þar. Um leið og hún fer frá völdum, fellur þessi samningur líka úr gildi. Það verður reynt að sjá til þess af þjóðinni, að nýr meiri hl., sem skapast á Alþingi, uni ekki við þennan samning. Og við skulum vona, að það verði ekki langt eftir því að bíða, að þær kosningar komi í þessu landi, að sá dómur verði kveðinn upp yfir þessari ríkisstj. og þessum samningi, sem með þarf.