Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson): Brtt. 490,2 er um það, að fella burtu mismuninn, sem gerður hefir verið á söguðu efni og óunnu efni í kassa. En eftir að búið er að ákveða að endurgreiða allan toll af þessum hlutum, er þessi till. tilgangslaus. Hinar till. eru allar fluttar eftir tilmælum fjármálaráðuneytisins og tollstjóra, og hefi ég ekkert sérstakt um þær að segja.



Ég hefi lýst yfir því í umr. um málið, að ég gæti ekki greitt atkv. með frv. eins og það lægi fyrir. Ég lét þá ósk í ljós við hv. flm., að hægt væri að gera brtt. við það, en þar sem þess var enginn kostur, segi ég já.



Ég tel málið fjarstæðu og segi því já.



Eins og ég hefi lýst í umr. og fram hefir komið í atkvgr. um hitt málið, get ég hvorugt málið samþ. í því formi, er þau hafa nú. Hinsvegar get ég ekki fallizt á hina rökst. dagskrá og segi því við henni nei. 1. gr. samþ. með 14:8 atkv. 2.–6. gr. samþ. með 14:4 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 15:8 atkv. Á 45. fundi í Nd., 19 apríl, var frv. tekið til 3. umr. (A. 362, 506).

* Frsm. (Sveinbjörn Högnason): Hv. 3. þm. Reykv. hefir snemma á þessu þingi lagt fram frv. um þetta efni, að feila úr gildi l. um skattgreiðslu útgerðarfyrirtækja frá árinu 1940. Þessu frv. var vísað til fjhn., og hefir hún haft það til meðferðar. En nm. voru á eitt sáttir um, að ekki væri tími til þess kominn að afnema með öllu skattfrelsi og útsvarsfrelsi útgerðarfyrirtækja eins og sakir standa. Hinsvegar hefir meiri hl. n., sem flytur þetta frv., talið rétt, að heimildina til bæjarfélaga, sem felst í 2. gr. þessara l., um að undanþiggja útgerðarfyrirtæki útsvarsgreiðslu, sé eins og nú er komið ekki rétt að láta standa lengur. Þess vegna er þetta frv. flutt af meiri hl. fjhn., sem leggur til, að heimildin í 2. gr. laga þessara verði felld niður. Eins og nú er ástatt hér hjá okkur, virðist ekki ástæða til að undanþiggja útgerðarfyrirtæki með öllu útsvarsgreiðslu til bæjarfélaga, þar sem vitað er, að mörg þeirra reka útgerð sína með meiri hagnaði heldur en venja hefir verið til og á þann veg, að miklu færri menn fá atvinnu við það heldur en áður hefir verið, þar sem um ísfisksveiðarnar svo að segja einar hefir verið að ræða og sama sem ekkert kemur af fiski á land til verkunar, sem verður til þess, að ekki nema lítill hluti fólks þess, sem áður hefir haft atvinnu af fiskveiðum, hefir atvinnu við þær nú. Hinsvegar hefir þetta útgerðarfyrirkomulag verið mjög ábatasamt hjá mörgum útgerðarfyrirtækjum. Það væri því mjög vanhugsað, að því er við álitum, ef undanþiggja ætti þessi útgerðarfyrirtæki algerlega því að greiða útsvar, en velta þeirri útsvarsgreiðslu yfir á þann fjölda manna, sem kannske litla eða nær enga atvinnu hefir. Við álitum fullkomlega tímabært að afnema þessa heimild, og er það engu síður á valdi sveitar- og bæjarstjórna að hlífa þeim útgerðarfélögum í útsvarsálagningu, sem illa standa fjárhagslega. En þau útgerðarfélög, sem græða mikið og hafa litlar skuldir, nær ekki nokkurri átt að gera útsvarsfrí á þeim tímum, sem nú eru.

*Einar Olgeirsson: Það er mjög ánægjulegt, að þetta frv. skuli vera komið fram og að augu manna hafa opnazt fyrir því, að útgerðarfyrirtækin í landinu eigi ekki að vera skilyrðislaust skatt- og útsvarsfrjáls. Það hefir verið töluvert alið á því, að á sama tíma sem tollar eru þyngdir á alþýðu manna, þá nái ekki nokkurri átt, að togaraútgerðarmenn og félög séu alveg útsvarsfrjáls og skattfrjáls. Það er þess vegna mjög ánægjulegt, að meiri hl. fjhn. skuli hafa fundið sig knúðan til þess að gera ráðstafanir til að afnema a. m. k. þetta ástand að nokkru leyti. Með því að bæjarfélögum yrði með þessum l. gefinn réttur til þess að leggja útsvör á þessi útgerðarfyrirtæki, þá virðist mér liggja í augum uppi, að það sé ætlazt til þess, að bæjarfélög leggi þessi útsvör á eftir því, sem þörf krefur á hverjum stað. Nú er það vitanlegt, að þörfin fyrir bæjarfélög til að leggja þessi útsvör á er ákaflega mikil. Og þó að hv. frsm. fjhn. segði, að bæjarfélög gætu hlíft þessum fyrirtækjum, þá ætti það ekki að síður að vera í valdi bæjarfélaganna að leggja svo þung útsvör á þessi fyrirtæki sem þau geta borið, eftir því sem nauðsyn krefur, á hverjum stað. Þó að ekki hafi verið afnumið skattfrelsið líka, þá er vafalaust hægt með útsvarsálagningu að komast nokkuð langt í þá átt að svipta stórgróðamennina þeim stríðsgróða, sem þeir nú hafa, og láta hann lenda á réttum stöðum. Ég mun standa með þessu frv. eins og það er.

*Jón Pálmason: Fjhn. hefir ekki orðið sammála um að bera þetta frv. fram, eins og grg. frv. ber með sér, heldur er frv. borið fram af meiri hl. n. Ég og hv. 3. landsk. erum mótfallnir því að breyta þeim l., sem frv. fjallar um, og skal ég skýra það með nokkrum orðum. Í fyrsta lagi er það að segja, að hér er aðeins um heimildarl. að ræða fyrir bæjarstjórnir um að undanþiggja þau fyrirtæki, sem reka togaraútgerð, útsvarsgreiðslu. Þess vegna hafa bæjarfélög í hverjum kaupstað það á valdi sínu, hvaða útsvör þau leggja á þessi fyrirtæki, eða hvort þau gera það eða ekki. Það hefir nú komið í ljós í grg. fyrir öðru frv., sem var hér næst á undan, að það mun nú reka að því í Hafnarfjarðarkaupstað, að þar verði lögð útsvör á togaraútgerðarfyrirtæki, sem þar eru. Og það hefir bæjarstjórn á valdi sínu, án þess að þetta frv., sem hér liggur fyrir, verði samþ. Í öðru lagi er þess að geta, að ástandið, sem skapazt hefir á undanförum árum fyrir togaraútgerðarfélögin, er ekki breytt nema að nokkru leyti. Því að það er kunnugt mál, að það fjárhagsástand, sem þessi fyrirtæki hafa komizt í á undanförnum árum, vegna of mikilla gjalda og af ýmsum öðrum orsökum, það hefir orðið slíkt, að þau hafa ekki getað staðið undir þeim skuldum, sem á þau hafa hlaðizt, og af þeim sökum heldur alls ekki getað innt af hendi þá sjálfsögðu skyldu, sem fylgir hverjum atvinnurekstri, og ekki sízt slíkum sem þessum, að endurnýja þau tæki og áhöld, sem atvinnureksturinn byggist á. Það er ekki lengra síðan heldur en einn dagur, að formaður, sem starfar hér í togaranefnd, lýsti því yfir, að meðalaldur á þeim togurum, sem hér eru til í. landinu, væri 20 ár, og lýsti því, hve mikil nauðsyn væri á því að endurnýja þennan skipastól. Það er vitanlega nauðsyn, ekki endilega fyrst og fremst vegna þessara fyrirtækja sjálfra, heldur kannske fyrst og fremst vegna alls almennings, sem nýtur þessara fyrirtækja og hefir gagn af því, að þessi rekstur beri sig. Það er því fullkomlega nauðsynlegt, að þeim sé ekki með skatt- og útsvarsálagningu, hvort sem er til bæja eða ríkis, gert erfiðara fyrir en það, að þau séu vel fær um að inna af hendi þá nauðsyn, að endurnýja flotann svo fljótt sem nokkur kostur er. Af þessum sökum viljum við í minni hl. fjhn. láta þessi l., sem hér er lagt til að breyta, standa óbreytt fyrst um sinn og sjáum ekki, að þörf sé á að breyta þeim, þó að einstakar bæjarstjórnir teldu sér nauðsyn að leggja útsvar á þessi fyrirtæki að einhverju eða öllu leyti í sama hlutfalli eins og á aðra gjaldendur. Skal ég ekki að sinni fara mikið fleiri orðum um þetta, en vil þó taka það fram, að ef það væri réttlátt að samþ. þetta frv., þá væri það í sjálfu sér alveg eins réttlátt að taka sporið alveg út og samþ. frv. Þannig, að skattgreiðsla til ríkissjóðs væri heimiluð líka. En ég vil, að hvorttveggja þetta haldist óbreytt eins og l. eru og láta við það sitja þetta árið.

*Héðinn Valdimarsson: Ég hefði fyrir mitt leyti að sjálfsögðu kosið, að það frv., sem ég flutti um þetta etni, hefði verið samþ., þar sem það miðaði að því að afnema skatt- og útsvarsfrelsi þessara fyrirtækja bæði til bæjarsjóða og ríkissjóðs. En þrátt fyrir það fylgi ég að sjálfsögðu þeim breyt., sem meiri hl. fjhn. hefir flutt um það, að þetta nái til útsvarsgreiðslu. Ég geri ráð fyrir, að meira náist ekki í gegn í þessu efni nú á þessu þingi, þar sem enginn. sem í n. er, hefir viljað ganga alla leið í þessu efni. Ég skal geta þess í þessu sambandi, að frá upphafi hafa mér fundizt l., sem um þetta voru sett, vera óréttlát, þar sem togaraeigendur hafa fengið jafna vernd, hvernig sem hagur þeirra hefir verið. Eins koma þeir nú til með að njóta jafnra hlunninda, sem hafa keypt skip sín á síðustu tímum og tiltölulega ódýrt, jafnt og hinir, sem hafa keypt þau á dýrari tíma, a. m. k. hvað snertir ákvæðið um varasjóð. En þar sem ekki mun verða hægt að fá gengið lengra í þessum efnum, mun ég greiða atkv. með frv., sem hv. meiri hl. fjhn. hefir hér flutt.

* Frsm. (Sveinbjörn Högnason): Vegna þess, sem hv. frsm. mínni hl. n. sagði um þetta mál, vil ég taka þetta fram: Hann taldi, að bæjarstjórnir hefðu á valdi sínu að leggja útsvör á þessi fyrirtæki, þar sem hér væri aðeins um heimildarl. að ræða, þeir sem þeim í 2. gr. l. væri gefin heimild til þessarar undanþágu, og þau gætu því hvert fyrir sig hagað þessu eins og þeim sýndist. Þetta er ekki rétt. Ef eitt bæjarfélag telur rétt að veita þessa undanþágu og gerir það, þá verða hin bæjarfélögin að gera það líka, því að annars flytja skipin burt og til þess bæjar, sem veitir þessa undanþágu. Það er ekki lítið kapp t. d. milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar um að halda togurunum hjá sér. Og ef Hafnarfjörður vildi taka útsvar af þeim, en Reykjavík vildi gefi það eftir, þá mundi útgerðin sem væri í Hafnarfirði, flytja sig til Reykjavíkur. Og á sama hátt mundi útgerðin flytja sig til Hafnarfjarðar, ef þar væri ,gefið eftir að taka útsvar af henni, en það væri tekið í Reykjavík. Á sama hátt mundi það fara á vestfjörðum og alstaðar annarstaðar á landinu. Það er því alls ekki á valdi bæjarstjórna, þegar búið er að gefa þessa heimild og þetta er gefið eftir sumstaðar, að taka útsvör af þessum fyrirtækjum, heldur verða þau að fella niður útsvar af þeim, ef eitt bæjarfélag byrjar á því, hvort sem þau geta það eða ekki, miðað við fjárhag þeirra. Þá sagði hv. frsm. mínni hl., að ástandið væri ekki breytt nema að nokkru leyti síðan l. um skatt- og útsvarsfrelsi togaranna voru sett. En það er ekki heldur nema að nokkru leyti, sem við, sem flytjum þetta frv., ætlumst til, að l. verði breytt vegna þessa ástands, sem nú er. Ívilnanir l. eru ekki nema að nokkru leyti afnumdar með þessu. Og ég hygg, að enginn muni efast um, að breyt. sé orðin svo mikil síðan l. voru sett, að það sé fyllilega réttmætt, að heimild þessi sé afnumin, eins og farið er fram á í frv., því að sum þessara fyrirtækja hafa aldrei þurft þessa útsvarsfrelsis með, og hafa nú, auk þess sem þau hafa engar skuldir, miklar tekjur. Það er því gersamlega óforsvaranlegt á þessum tímum, þegar fjöldi þeirra, sem hafa haft atvinnu við þau á undanförnum árum, verða að ganga atvinnulausir, að velta þá útsvarsbyrðinni af þessum fyrirtækjum, sem aldrei hafa raunverulega þurft þess og nú græða, yfir á fólkið, sem hefir ekkert að gera vegna breytts rekstrar á þessum fyrirtækjum. Það er því alls ekki í öllum tilfellum nauðsynlegt að veita þessum fyrirtækjum skatt- eða útsvarsfrelsi til þess að þau beri sig. Því að þau bera sig mörg vel, og flest bera þau sig vel eins og nú stendur. Og niðurjöfnunarn. hafa það alltaf í hendi sinni að hlífa þeim útgerðarfyrirtækjum, sem verr eru sett. Enda segir svo í 1. gr. l., að þeim útgerðarfélögum, sem hafa miklar skuldir að bera, sé heimilt að draga frá 90% af skattskyldum tekjum. Þess vegna geta skuldugustu fyrirtækin komizt undan því, að lagt sé yfirleitt á þau nokkurt verulegt útsvar, en geta notað hagnað sinn til þess að tryggja rekstur sinn og borga af skuldum.

*Jón Pálmason: Sú skýring, sem hv. frsm. meiri hl. n. kom með, að bæjarstjórnir í kaupstöðum hefðu það ekki á valdi sínu að leggja útsvör á eða leggja ekki útsvör á þessi útgerðarfélög, er að mínu viti alls ekki rétt. Því að samkv. 1. er þetta á valdi bæjarstjórna. Það, sem hv. frsm. hélt fram og vildi rökstyðja sitt mál með, að það að taka útsvör af þessum fyrirtækjum á einum stað, ef það væri ekki gert á öðrum, mundi kosta það, að togararnir mundu flytja sig á milli staða, það hygg ég, að komi alls ekki til greina, a. m. k. ekki á fyrsta ári. Það er náttúrlega ekki óhugsandi, ef það ástand héldist lengi, að lagt væri t. d. útsvar á þau fyrirtæki í Hafnarfirði, en ekki í Reykjavík, eða í Reykjavík, en ekki í Hafnarfirði, þá gætu þau flutt á milli. En að það yrði á fyrsta ári, kæmi varla til. Að breyt. á afkomu þessara útgerðarfyrirtækja sé orðin svo mikil, að fullt réttlæti sé í því að leggja á þau útsvar nú, er að nokkru leyti rétt og að nokkru leyti ekki rétt. Ég vildi óska þess, að breyt. yrði svo mikil, að full ástæða væri fyrir næsta þing að afnema bæði útsvarsfrelsið og skattfrelsið líka. Því að það væri öllum fyrir beztu, að rekstur þessara fyrirtækja gengi sem bezt. En horfurnar eru því miður ekki svo vænlegar eins og við mundum flestir óska að þær væru, og má í því sambandi ekki sízt nefna, hvernig nú er komið með saltfisksveiðarnar. Viðvíkjandi því að fella þessa 2. gr. l. niður, eins og þetta frv. fer fram á, að gert verði nú þegar, þá er það að því leyti verra heldur en frv. hv. 3. þm. Reykv. (HV), því að það fór ekki fram á annað en að þessi l. yrðu felld úr gildi eftir næstu áramót. Og það, sem hér er um að ræða og getur orðið til ágreinings milli hv. 3. þm. Reykv. og flm, þessa frv., er ekki stærra heldur en það, hvort þessa heimild eigi að afnema fyrir yfirstandandi ár. Ég hygg, að ekki sé búið að jafna niður útsvörum nú, og skilst mér því, að það sé eingöngu um það að ræða sem mismun á þessum frv., hvort eigi að leggja útsvör á þessi togarafyrirtæki nú þegar. En ef það er ekki, að þetta frv. miði til þess að leggja útsvör á þessi fyrirtæki nú á þessu ári. þá er náttúrlega þess að gæta, að áður en lögð verða á útsvör á næsta ári, verður háð hér Alþ. að nýju, sem hefir það á valdi sínu að gera breyt. á þessum l. Með allt þetta fyrir augum tel ég, að það sé ekki nauðsynlegt að samþ. þetta frv., sem hér liggur fyrir, og legg því til fyrir hönd minni hl. fjhn., að því verði vísað til ríkisstj.