Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá 8. þm. Suðurk., Róberti Marshall, um að hann geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í kjördæminu, Anna Margrét Guðjónsdóttir. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Ég vil vekja athygli hv. alþingismanna á því að forseti norska Stórþingsins, Dag Terje Andersen, er staddur á þingpöllum. Með honum í för eru meðal annars þingmennirnir Per-Kristian Foss, Lillian Hansen og Snorre Serigstad Valen. Forseti Stórþingsins er í heimsókn í Alþingishúsinu í tengslum við opinbera heimsókn til Íslands í boði forseta Alþingis. Ég vil fyrir hönd Alþingis bjóða forseta norska Stórþingsins, Dag Terje Andersen, og sendinefnd velkomin í Alþingishúsið og ég vænti þess að heimsókn hans til Íslands verði til að styrkja enn frekar þau góðu tengsl sem eru milli landa okkar. Alþingi vottar forseta Stórþingsins og norsku þjóðinni vináttu og virðingu. Ég bið hv. alþingismenn að taka undir orð mín með því að rísa úr sætum. - 
            

Frú forseti. Nú þegar styttist í þingkosningar verðum við áþreifanlega vör við hvernig einstakir stjórnmálaflokkar ætla að haga málflutningi sínum í kosningabaráttunni. Hér er með því vísað sérstaklega til þess sem við sjáum úr herbúðum Sjálfstæðisflokksins í aðdraganda kosninganna. Það leynir sér ekki á skrifum úr þeirra herbúðum að málflutningurinn mun fyrst og fremst verða á neikvæðum nótum. Núna heitir það til dæmis þar á bæ að þegar talað er um að ekki megi gleyma því að hér varð hrun sé það þreyttur frasi og sá tími sé liðinn. Það á sem sagt að moka algerlega yfir fortíðina og tala eins og það hafi engir atburðir orðið hér árið 2008. Það er það sem Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að leggja upp með í kosningabaráttunni. Meira að segja á þeim neikvæðu nótum heyrist sagt að formaður Sjálfstæðisflokksins sé á fundum með félögum sínum í kjördæminu að tala um að jeppakarlarnir verði að hringja í neyðarlínu umhverfisráðuneytisins til að fá leyfi til að aka aftur inn á slóðana sem þeir aka út af. Er það tónninn sem á að einkenna kosningabaráttuna, frú forseti? Það er alveg með ólíkindum ef svo er. Það er mikilvægt að hafa í huga að meginmunurinn á núverandi ríkisstjórn og ég vil segja stjórnarandstöðu, þótt það eigi einkum og sér í lagi við um Sjálfstæðisflokkinn, hefði að öllum líkindum orðið sá hvernig kreppan kæmi niður á almenningi. Það geta allir talað gegn skattahækkunum en árið 2009 var ríkiskassinn tómur eftir skipbrotsstefnu Sjálfstæðisflokksins. Þeir hefðu hækkað skatta en kannski hefðu þeir hlíft þeim efnameiri, örugglega útgerðinni. Þeir skattar hefðu lent á öðrum.

Virðulegur forseti. Menn geta auðvitað haft ýmsar skoðanir í þinginu á hlutum eins og gjaldmiðilsmálum en það eru tveir menn í hverju landi sem geta ekki leyft sér að tala illa um eigin gjaldmiðil, hvað þá að halda því fram að hann sé ónýtur. Það eru seðlabankastjóri og fjármálaráðherra, fólk sem hefur það að atvinnu að verja gjaldmiðilinn. Eina ferðina enn eru hæstv. fjármálaráðherra Íslands og seðlabankastjóri búnir að koma sér í heimsfréttirnar fyrir að segja að gjaldmiðill eigin lands sé ónýtur. Á forsíðu fréttarits Bloomberg í gær, aðalfréttarits um fjármál, kom fram að seðlabankastjóri Íslands teldi að hans eigin gjaldmiðill, gjaldmiðillinn sem hann vinnur við að verja, væri hugsanlega ónýtur. Um leið var auðvitað rifjað upp að fjármálaráðherra Íslands hefði sagt að krónan færi líklega aldrei aftur á flot. Telja menn að einhver sem sér slíka frétt muni í framhaldinu fjárfesta á Íslandi eða lána landinu fjármagn? Á sama tíma ver Seðlabankinn hvað eftir annað milljónum evra, af lánsfé vel að merkja, í að halda uppi gengi krónunnar. Seðlabankastjórinn vegur með orðum sínum að gjaldmiðlinum en eyðir svo þeim mun meira af lánsfé í að halda honum uppi. Það er algerlega óásættanlegt. Þessir embættismenn eru báðir í störfum sínum á vegum Alþingis og ekki hægt fyrir Alþingi að láta þetta óátalið. Það hefur ekki bara áhrif á stöðu ríkisins og sveitarfélaganna og möguleika þeirra á að ná sér á strik heldur hefur það að sjálfsögðu líka gríðarlega mikil áhrif á fyrirtækin í landinu og heimilin. Eða halda menn að gengi gjaldmiðilsins styrkist og verðbólga haldist í skefjum með því að seðlabankastjóri landsins og fjármálaráðherra segi að gjaldmiðillinn sé ónýtur? Er ekki líklegra að áhrifin séu á hinn veginn með hækkandi lánum heimilanna og versnandi stöðu fyrirtækjanna?

Virðulegi forseti. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar afgreiddi í byrjun vikunnar frumvarp um neytendalán til 2. umr. í þinginu með þeim veigamiklu breytingum að fjármálastofnunum verður í framtíðinni skylt að upplýsa lántakendur um þau áhrif sem verðtryggingin hefur á lántökukostnaðinn. Það er í raun og veru smánarblettur á íslensku fjármálakerfi sem verið hefur um áratugaskeið að slíkar stofnanir, fjármálastofnanir í landinu, hafi komist upp með að lána fjármagn til nauðþurfta eins og kaupa á húsnæði fyrir fjölskyldur í landinu án þess að vera skyldugar til að upplýsa neytendur um raunverulegan lántökukostnað og þá sérstaklega þann kostnað sem rekja má til verðtryggingarinnar. Það er eitt lykilatriðið í þeirri gagnrýni sem kemur fram í áliti sérfræðings Evrópusambandsins við fyrirspurnum dr. Elviru Méndez Pinedo um framkvæmd verðtryggingarinnar á Íslandi. Eftir stendur spurningin hvernig við getum tryggt það í framtíðinni að almenningur á Íslandi geti treyst því þegar hann tekur húsnæðislán á tilteknum forsendum að þeim sé ekki einhliða kollvarpað af hálfu fjármálastofnana vegna áhrifa verðbólgu og vaxtahækkana. Ein leið sem væri í samræmi við evrópska neytendalöggjöf væri að gerður væri bindandi samningur milli lántakenda og fjármálastofnunar um heildarlántökukostnað þar sem fram kemur áætlun bankans um þróun vaxta og verðbólgu og að fjármálastofnunum sé óheimilt að innheimta hærri gjöld en nemur þeim samningi. Ef verðbólga og breytilegir vextir hækka umfram spá bankans verði hann að leita samninga við lántakandann um viðbrögð við breyttum forsendum. Ég hef þegar óskað eftir því við formann hv. efnahags- og viðskiptanefndar að við ræðum það atriði sérstaklega milli 2. og 3. umr. í efnahags- og viðskiptanefnd. Meginmálið er að meðan við erum enn þá með krónuna þurfum við að skoða vandlega allar leiðir til að skipta herkostnaðinum af henni með réttlátum hætti milli almennings og fjármálastofnana, en ekki velta honum öllum yfir á herðar almennings eins og við höfum búið við í landinu allar götur frá því að Framsóknarflokkurinn hafði forgöngu um að innleiða verðtrygginguna fyrir rúmum 30 árum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson fór yfir þá miklu neikvæðni sem var í gangi hjá Sjálfstæðisflokknum og hafði miklar áhyggjur af því vegna kosninganna. Hv. þm. er náttúrlega í góðum málum ef hann hefur ekki áhyggjur af öðru en því þegar hann hefur stutt þessa ríkisstjórn síðustu fjögur árin. Ég hvet hv. þingmann og Vinstri græna til að ræða málefnalega hvað hefur gerst á síðustu árum. Af því að hv. þingmaður nefndi bankakrísuna og sagði hana afleiðingu af stefnu Sjálfstæðisflokksins hvet ég hv. þingmann til að kynna sér litteratúr frá ESB, sem hann þekkir ágætlega, um afleiðingu alþjóðlegu fjármálakrísunnar á Evrópu. Ég man ekki hvort við erum númer 5, 6 eða 7 en við vorum allt of ofarlega þegar kom að afleiðingum bankakrísunnar. Mikil eru völd Sjálfstæðisflokksins úr því að stefna okkar hafði þau áhrif að 4.056 milljarðar evra höfðu farið í bankana í ESB-löndunum, mestallt fjármagn frá Seðlabanka Evrópu eða 36,7% af vergri landsframleiðslu. Hv. þingmaður þekkir ESB mjög vel enda hefur hann dvalið þar langdvölum. Ef hv. þingmaður vill ræða fortíðina, sem er mikilvægt til að læra af henni, vorum við saman í borgarstjórn Reykjavíkur. Þar tókum við umræðu um skuldaaukningu Reykjavíkurborgar þegar hún færði skuldirnar frá borginni yfir á Orkuveituna og annað og fór í mjög óskynsamlegar fjárfestingar. Ég held að það væri alveg kjörið að ræða það málefnalega 

Virðulegi forseti. Ég spurði hv. þm. Árna Þór Sigurðsson þegar hann settist eftir ræðu sína áðan, þar sem við erum sessunautar, hvort hann hefði farið í leiklistarskóla í gær vegna þess að mér þótti þeir leikrænu tilburðir sem hann sýndi bera vott um að hann hefði fengið einhverja leiðsögn. Það voru náttúrlega bara tilburðir. Það voru tilburðir hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar til að breiða yfir þá umræðu sem ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir hræðast mest, árangursleysi síðustu fjögurra ára og fylgisleysi ríkisstjórnarflokkanna. Nú á að fara að draga einhverja gamla umræðu upp úr hatti og breiða yfir það sem við eigum að vera að ræða í aðdraganda kosninga, hvað hafi gerst hér og hvaða stjórnarstefnu hafi verið fylgt sl. fjögur ár. Viljum við meira af því sama eða viljum við nýtt? Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur áhyggjur af því að við sjálfstæðismenn munum verða á neikvæðum nótum í kosningabaráttunni. Ég skal gleðja hv. þingmann með því að hann þarf ekki að hafa áhyggjur af því. Við sjálfstæðismenn ætlum að blása íslensku þjóðinni von í brjóst. Við ætlum að tala til hennar af ábyrgð og virðingu og koma auga á, benda á og nýta þau fjölmörgu tækifæri sem eru úti um allt í íslensku þjóðfélagi. Það er nefnilega þannig að þrátt fyrir allt eru ótrúlega mörg tækifæri hér og ótrúlega mörg íslensk fyrirtæki gera frábæra hluti. Það eru ótrúlega margar hugmyndir sem bíða eftir að komast í framkvæmd og ótrúlega margir sem bíða eftir nýrri stjórnarstefnu eftir 27. apríl. Ég vona að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson verði málefnalegur í kosningabaráttunni, geri mönnum ekki upp skoðanir 

Virðulegi forseti. Það er ágætt að það eru fáir þingdagar eftir því að kosningabaráttan er greinilega komin á fullt, í það minnsta hér í þingsal. Mig langar í fyrsta lagi að taka undir orð hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar áðan, það er vitanlega algjörlega ólíðandi og óverjandi að seðlabankastjóri og hæstv. fjármálaráðherra skuli tala þannig við erlenda fjölmiðla eða bara almennt eins og þeir gera þegar kemur að gjaldmiðli landsins. Það er heldur ekki forsvaranlegt að Seðlabankinn eyði milljörðum, eða hundruðum milljóna í það minnsta, í að reyna að halda gengi krónunnar háu á sama tíma og seðlabankastjóri talar gjaldmiðilinn niður. Það gengur að sjálfsögðu ekki og það er mjög sérkennilegt ef við þingmenn ætlum að láta það átölulaust og ég hvet til þess að við gerum það ekki. Hæstv. ráðherra þarf að svara fyrir þetta og auðvitað finnst mér persónulega að seðlabankastjóri þurfi líka að axla ábyrgð á þessu máli. Mér finnst algjörlega ólíðandi hvernig seðlabankastjóri kemur fram. Síðan vil ég nefna það sem hefur verið rætt í þessum sal og kom aðeins fram áðan hjá hv. þm. Skúla Helgasyni, það er vitanlega rétt að þegar verðtryggingin var sett á fyrir um 30 árum var það vegna þess að eignir landsmanna voru að brenna upp. Útreikningum hennar var hins vegar breytt. Síðan var verðtrygging launa afnumin. Verkefnið núna er að afnema verðtrygginguna sem í dag virkar öfugt við það sem hún gerði þegar hún var sett á fyrir heimilin í landinu. Við þurfum líka að leiðrétta þau lán sem menn tóku fyrir hrun og lentu illa í hruninu. Við verðum hins vegar að gera það skynsamlega og af ábyrgð. Ég verð að segja að mér finnst undarlegt, ég ætla ekki að segja að ég sé á móti því en mér finnst samt hljóma undarlega sú lagabreyting sem hv. þingmaður nefndi áðan vegna þess að ég fæ ekki skilið álit sérfræðings Evrópusambandsins öðruvísi en að þetta sé í lögum, það sem menn ætla að fara að breyta hér, að mönnum beri 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að taka undir þau orð sem hv. þingmenn Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Gunnar Bragi Sveinsson höfðu um það óþolandi málefni að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar, sérstaklega Samfylkingarinnar, hafa ítrekað á liðnum árum, og þau hafa verið í stjórn í ein sex ár, talað gegn íslensku krónunni eins og hún sé ónýt. Þegar seðlabankastjórinn bætist í þann hóp er það algjörlega óboðlegt. Ég minni í þessu samhengi á að sameiginleg peningastefnunefnd allra flokka og atvinnulífsins komst að þeirri niðurstöðu í nóvember sl. að krónan yrði gjaldmiðill okkar næstu árin. Þegar við erum að tala um næstu árin erum við í það minnsta að tala um tíu ár. Hvað á þá að gera til þess að hún styrkist og eflist og menn öðlist trú á hana? Það á auðvitað að tala með henni en ekki gegn og ekki niður og á svo ósanngjarnan hátt eins og raun ber vitni. Það eru mörg önnur álíka mál í gangi í samfélaginu sem eru líka mjög mikilvæg og ég fagna þeirri umræðu sem þó kom fram hjá hv. þm. Skúla Helgasyni og hefur heyrst í vaxandi mæli frá stjórnarliðum - betra er seint en aldrei, í lok kjörtímabilsins - að menn séu tilbúnir að fara að taka á verðtryggingunni og þeim skuldavanda sem enn bíður þess að verða leystur til þess að hér verði búandi. Það er fagnaðarefni að menn séu þó tilbúnir til þess. Forsenda alls þessa er öflug atvinna og þar kemur íslenska krónan sterk inn og möguleikar á að hér verði bæði innlend og erlend fjárfesting. Þess vegna mega forsvarsmenn íslensku þjóðarinnar, hvort sem eru seðlabankastjóri eða ráðherrar, ekki tala gegn krónunni. Ég ætla, frú forseti, aðeins að vekja athygli á því að í þinginu eru mál er snerta atvinnumál þjóðarinnar, t.d. stjórn fiskveiða. 

Frú forseti. Það er holur hljómur í ávirðingaflaumi hv. framsóknarþingmanna í garð hæstv. fjármálaráðherra og seðlabankastjóra fyrir það að segja sannleikann um íslenska peningamálakerfið. Þetta eru mennirnir sem fyrir örfáum missirum tóku til fótanna á harðahlaupum frá íslensku krónunni og vildu taka upp norska krónu eða kanadískan dollara. Hvað var það annað en að yfirgefa íslensku krónuna og með einhverjum hætti tala hana niður? Menn skulu gæta sanngirni í slíkri gagnrýni þó að hæstv. fjármálaráðherra hafi pólitískan dug til að segja sannleikann í málinu. Það sem ég vildi vekja athygli þingsins sérstaklega á eru þær ánægjulegu fréttir sem hafa borist af Bakka við Húsavík, að þar sé verið að gera ívilnunar- og fjárfestingarsamninga um uppbyggingu á iðnaði og stóriðju. Það er ánægjulegt og ég óska þeim norðanmönnum og okkur öllum innilega til hamingju með það. Um leið er spurt hvort sú ívilnun sé með sama hætti og sú er varðar fjárfestingarsamninga sem gerðir hafa verið vegna fyrirhugaðrar iðnaðaruppbyggingar í Helguvík. Reykjanesbær hefur sent erindi og fyrirspurn til hæstv. atvinnuvegaráðherra þar sem óskað er eftir upplýsingum um hvort um sambærilega samninga og frumvörp fyrir iðnaðaruppbyggingu í Helguvík er að ræða og varðar uppbygginguna á Bakka. Sjálfur tek ég undir að það er von að spurt sé því að það hlýtur að vera morgunljóst að sambærilega samninga verður að gera að öllu leyti og fráleitt annað en að jafnræði gildi í aðkomu að uppbyggingu á Bakka og í Helguvík, bæði sem varðar fjárfestingarsamninginn sjálfan með ívilnun er varðar tekjuskattinn og ekki síður það sem varðar uppbyggingu ríkisvaldsins við hafnargerð og lóðafrágang þar nyrðra. Þó að um ólíka staði sé að ræða verða að vera sambærileg kjör. Ég efast ekkert um að svo sé og skora á hæstv. ráðherra að taka af öll tvímæli og birta um þetta 

Virðulegi forseti. Við þær breytingar sem voru gerðar á þingskapalögunum eiga nánast allar, ef ekki allar, skýrslur Ríkisendurskoðunar að fara til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Meðhöndlun á sumum þessara skýrslna hefur vakið furðu mína. Ég var að grúska og leita að skýrslu sem snýr að öðru máli en ég fjalla um hér og þá rakst ég á skýrslu sem kom til nefndarinnar 26. mars 2012, fyrir tæpu ári, sem varðar fjármálastjórn einnar stofnunar í landinu. Samkvæmt upplýsingum mínum hefur þessi skýrsla ekki enn verið tekin fyrir í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og þar af leiðandi ekki verið vísað til hv. fjárlaganefndar en mín persónulega skoðun er að hún eigi heima þar. Því vil ég fá að spyrja hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, sem er formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hvernig vinna við og afgreiðsla á þessum skýrslum fari fram í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Eftir þá miklu og hörðu gagnrýni sem kom frá þinginu á Ríkisendurskoðun vegna tafa á skýrslu sem beðið hafði verið um megum við ekki gleyma að auðvitað verðum við að gera sömu kröfur til þingsins um að vinna úr þeim mikilvægu skýrslum, mörgum hverjum, sem koma fyrir þingið. Þess vegna verðum við að gera sömu kröfu til okkar og við gerum til annarra. Það er mín skoðun, og ég hef ekki legið á henni, að margar skýrslurnar í gegnum tíðina frá Ríkisendurskoðun hafi fengið allt of litla athygli í meðförum þingsins. Því spyr ég hv. þingmann hvernig hv. fjárlaganefnd, í þessu tilfelli, eigi í raun að geta rækt lögbundið eftirlitshlutverk sitt gagnvart þessari skýrslu ef okkur berast ekki svona gögn. Síðan vil ég líka fá að spyrja hv. þingmann: Hvenær var 

Virðulegi forseti. Ég segði ósatt ef ég segði að meðferð þessara skýrslna hefði ekki svolítið vafist fyrir okkur. Við ræddum það síðast fyrir hálfum mánuði, held ég, að við þyrftum að endurskoða ekki bara okkar verklag heldur líka samskiptin við Ríkisendurskoðun, þ.e. hvernig við færum með þessar skýrslur. Í fyrravetur afgreiddum við sex skýrslur með álitum. Síðan kom í ljós að álitin komu kannski á dagskrá en skiluðu sér ekki alveg inn til nefndanna. Við ákváðum um daginn að þó að það væri ekki annað sem við gerðum fyrir þinglok með þessar skýrslur skyldum við samt koma okkur saman um eitthvert ferli í kringum þetta. Skýrslurnar eru mjög misjafnar, sumar eru eftirfylgniskýrslur og við eyddum vafalaust allt of miklum tíma í þær í fyrra. Á hinn bóginn varð náttúrlega, eins og þingmaðurinn veit, trúnaðarbrestur á milli formanns og meiri hluta nefndarinnar og Ríkisendurskoðunar. Síðan þá höfum við úthlutað þrem skýrslum sem framsögumenn eru með. Áður en ég hef formleg samskipti við ríkisendurskoðanda aftur vil ég fá svar við spurningunni: Hvers vegna tafðist þessi Oracle-skýrsla í átta ár? Ég þarf að fá svar við þeirri spurningu.  
            

Virðulegi forseti. Mjög hörð gagnrýni á vinnubrögð forustu hv. atvinnuveganefndar kom fram í gær undir liðnum um fundarstjórn forseta. Þar sem ég er nú í forustu nefndarinnar tel ég rétt að ég greini frá því að ég tel ekkert óvanalegt við vinnubrögðin þar. Það er ekkert óvanalegt að gestir séu kallaðir inn til að fjalla um mál þó að umsagnarfrestur sé ekki liðinn. Það er heldur ekkert óvanalegt að menn noti þann tíma sem gefst og leyfi er fyrir og nýti vel þann tíma sem þeir hafa. Málið fékk tíu daga umsagnarfrest og var tímanlega lögð fram ábending til þeirra sem hlut áttu að máli svo þeir vissu að þetta mál væri væntanlegt, enda hafa ekki komið neinar athugasemdir frá neinum gestum sem komið hafa fyrir nefndina við það að vera kallaðir inn. 
             Svo er annað, þetta mál fékk ítarlega umfjöllun á síðasta þingi. Þetta mál var undir á 24 fundum og 84 umsagnir bárust. Það er búið að óska eftir því við nefndarmenn að þeir láti vita af óskum um gestakomur og engar óskir hafa bæst við þá gesti sem við höfum þegar fengið. Til að létta lund nefndarmanna vil ég geta þess að allir þeir gestir sem búnir eru að koma koma aftur í næstu viku. Ég held að fá mál hafi fengið jafnítarlega umfjöllun og umræðu og þetta stóra mál. Það hefur komið fram í vinnu nefndarinnar að þær breytingar sem hafa verið gerðar frá því í fyrra séu allar jákvæðar og ívilnandi fyrir greinina. Því held ég að þetta sé mikill stormur í vatnsglasi 

Frú forseti. Ég fagna því sérstaklega að við í allsherjar- og menntamálanefnd ætlum að halda áfram umfjöllun um rannsókn ríkislögreglustjóra og ríkissaksóknara á hugsanlegri tölvuárás á íslenska stjórnsýslu, ekki síst vegna mikilvægis þess að við veltum fyrir okkur hvort í rauninni sé rétt að pólitísk afskipti af sjálfstæðu ákæruvaldi hafi átt sér stað. Á sameiginlegum fundi nefndarinnar var alveg skýrt að mörgum spurningum var ekki svarað. Líklega vegna tímaskorts á fundinum fengu lögreglumenn ekki tækifæri til að svara spurningum sem til þeirra var beint. Ekki síður var ýmislegt athyglisvert, svo vægt sé til orða tekið, sem kom fram um þetta tiltekna mál, meðal annars í máli hæstv. innanríkisráðherra. Málið er engan veginn tæmt og við þurfum að halda áfram að ræða það. Þess vegna hef ég farið fram á við formann allsherjar- og menntamálanefndar að þeir lögreglumenn og hugsanlega aðrir sem voru viðstaddir fundina með ráðherra þann 25. mars 2011 mæti einfaldlega fyrir nefndina, svari spurningum nefndarmanna og leggi fram hugsanleg gögn, hugsanlegar fundargerðir eða skýrslur, einhverjar „nótisur“ sem voru skrifaðar í kjölfarið á fundinum. Ég held að þetta eigi að vera öllum að meinalausu ef menn, meðal annars hæstv. innanríkisráðherra, meina raunverulega það sem þeir hafa sagt, að þetta mál beri að upplýsa. Þess vegna held ég að nefndarmenn í allsherjar- og menntamálanefnd eigi að fagna því að við förum betur yfir málið. Það er hins vegar ljóst að stefna innanríkisráðherra varðandi umfjöllun mála núna á þeim skamma tíma sem eftir lifir þings hefur verið sú að á umliðnum fundum, þriggja tíma fundum í hvert sinn, höfum við verið að fjalla um Happdrættisstofu. Sú er forgangsröðun innanríkisráðherra þessa dagana. Við höfum ekki fengið tækifæri til að ræða mál sem snerta lögregluna né þau frumvörp sem hafa verið lögð fram, meðal annars til að efla löggæsluna 

Frú forseti. Það er mörg umræðan sem hægt er að blanda sér inn í hérna. Ég ætla að koma aðeins inn á það sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson tók upp og fleiri hafa gert að umtalsefni, að seðlabankastjórinn hafi enn á ný gengið í lið með hæstv. fjármálaráðherra og talað niður gjaldmiðil þjóðarinnar. Ég vil minna á að fulltrúar allra flokka hafa skrifað undir og viðurkennt að gjaldmiðillinn til næstu ára verður íslenska krónan. Það mundi ekki líðast í nokkru öðru vestrænu ríki að seðlabankastjóri þjóðarinnar og fjármálaráðherrann, sem báðir hafa það að atvinnu að halda utan um gjaldmiðilinn og styrkja hann, tali með þessum hætti. Maður heyrir það meðal annars hjá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni að þarna ráða flokkshagsmunir umfram þjóðarhagsmuni. Það er mjög alvarlegt þegar farið er fram með þessum hætti. Þegar menn tala um atvinnulífið í þessu sambandi er fróðlegt að skoða nýlega skýrslu, Global Competitiveness Report, sem fjallar um það hvaða áhrif og hvaða þættir hafa verið neikvæðir fyrir atvinnulífið á síðustu fjórum árum. Það er annars vegar vaxandi pólitískur óstöðugleiki og hins vegar skattumgjörð og tíðar skattkerfisbreytingar á atvinnulífið. Hvað þann þátt snertir er Ísland komið niður í 119. sæti, niður fyrir ríki eins og Mósambík, Simbabve og fleiri. Annar þáttur er aukin skriffinnska og óskilvirkt embættismannakerfi. Hvað hefur ríkisstjórnin gert til þess að liðka til hvað þessa þætti snertir? Auðvitað ekki nokkurn skapaðan hlut. Þess vegna erum við að falla á þessum listum. Ég vil fagna því að hv. þm. Skúli Helgason hafi talað um að við ættum að fara að skoða með hvaða hætti er hægt að taka á verðtryggingunni. Ég vil hvetja ríkisstjórnina, eins og ég hef gert hér áður, og hv. þm. Skúla Helgason til þess að veita því forustu 

Virðulegur forseti. Hvern heldur hv. formaður Framsóknarflokksins að hann sé að plata með því að tala upp íslensku krónuna? Framsóknarflokkurinn var svo duglegur við að tala upp íslensku krónuna að eftir að hún hrundi þurfti að setja lög í landinu til þess að banna útlendingum að fara heim með peningana sína. Það afhjúpar auðvitað þá kreppu sem gjaldmiðillinn er í og það hlýtur að vera mikilvægt fyrir trúverðugleika fjármálaráðherra og seðlabankastjóra að fjalla af hreinskilni um þann vanda sem fylgir því að reyna að hafa minnsta fljótandi gjaldmiðil í heiminum. Það þýðir ekkert að reyna að blekkja útlendinga í þessum efnum. Það er einfalt frá því að segja að viðskipti með íslensku krónuna erlendis fara ekki fram í bönkum heldur fyrst og fremst á aflandsmarkaði á allt öðru og lægra gengi en skráð er hér á landi, eins og var um myntir þjóðanna í Austur-Evrópu hinum megin við járntjald. Það blasir við hverjum manni og sá vandi sem því fylgir. Virðulegur forseti. Í þriðja lagi, er það ekki hv. formaður Framsóknarflokksins sem á Íslandsmet í því að hafna krónunni? Hefur hann ekki tvisvar sinnum á þessu kjörtímabili hafnað henni? Fór hann ekki í annað skiptið austur um haf til Noregs til að athuga hvort hægt væri að taka upp norsku krónuna því honum fannst íslenska krónan svo ómöguleg?  
             Virðulegur forseti. Varðandi það að krónan hjálpi okkur í atvinnulífinu, í atvinnuuppbyggingunni eins og fram kom hjá hv. varaformanni flokksins, þá er það auðvitað líka fjarri öllu lagi. Hver maður veit að þessi litli gjaldmiðill hefur varnað erlendri fjárfestingu í íslensku atvinnulífi um áratugaskeið 

Ég bið hv. þingmenn um að gæta að ræðutíma.

Frú forseti. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir gerði athugasemd við fyrri ræðu mína hér undir þessum dagskrárlið og gerði því skóna að ég hefði sennilega farið á leiklistarnámskeið í gær vegna leikrænna tilburða. Ég get upplýst það í fullri hreinskilni að ég var ekki á leiklistarnámskeiði í gær og hef ekki gengið í leiklistarskóla en hugmyndin er fín.  
             Virðulegur forseti. Ég ætla að halda því til haga sem ég ræddi áðan um stöðuna hjá okkur og hvað Sjálfstæðisflokkurinn boðar í aðdraganda þessara kosninga. Það er mikilvægt að halda staðreyndum til haga, það er mikilvægt að rifja upp hvað gerðist 2008 um leið og menn móta að sjálfsögðu stefnu sína og blása til nýrrar sóknar til framtíðar. Skuldir íslenskra heimila jukust gríðarlega í aðdraganda hrunsins. Þær náðu hámarki á fyrri hluta ársins 2009 og reyndar voru íslensk heimili fyrir hrun ein þau allra skuldugustu sem fyrirfundust á byggðu bóli. Þau voru illa undirbúin undir samdrátt, hvað þá hrun af þeirri stærðargráðu sem hér varð. Skattbyrði 60% heimila á landinu er núna lægri en hún var árið 2007, undir stjórn Sjálfstæðisflokksins. Niðurgreiðslur á vaxtagjöldum af íbúðalánum hafa á þessu kjörtímabili verið stórauknar og nema nú nærri 30% á móti réttum 12% árið 2006, í miðju góðærinu þegar skuldasöfnun stóð sem hæst. 
             Frú forseti. Er ekki rétt að hafa þessar staðreyndir í huga þegar við göngum til móts við kosningar?

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að vísa til fordæmis þegar sá forseti sem þá sat á forsetastóli taldi ástæðu til að grípa inn í ræðu mína og leiðrétta málflutning minn af því að hann var ekki nógu nákvæmur. Ég hafði talað um stefnu sjálfstæðismanna en þáverandi hæstv. forseti sagði að tala bæri um stefnu ungra sjálfstæðismanna.  Hv. þingmaður hélt því fram að ég hefði lagst gegn íslensku krónunni og beitt mér gegn henni. Ég hef rætt aðra valkosti og eins og ég tók fram í byrjun ræðu 

Forseti vill áminna hv. þingmann í fyrsta lagi um að gæta að ræðutíma og í öðru lagi að ræða um fundarstjórn forseta en ekki fara í málefnalega umræðu.

Frú forseti. Það er ef til vill undarleg staðreynd en engu að síður gild að gos í Eyjafjallajökli, sem stóð frá 14. apríl 2010 til 23. maí sama ár og hamlaði flugferðum hundruð þúsunda ferðamanna, hefur reynst eitthvert mesta lán í sögu íslenskrar ferðaþjónustu. Gosið vakti gríðarlega athygli og áhuga á náttúru Íslands en mestu skiptir að viðbrögð íslenskra stjórnvalda og ferðaþjónustunnar við hamförunum voru hárrétt. Markaðsátakið Ísland allt árið var sett af stað til þriggja ára og athyglin var vel nýtt. Fyrir gosið hafði Ferðamálastofa spáð 8,3% árlegri aukningu ferðamanna til Íslands sem hefði að öllu óbreyttu þýtt að 1,2 milljónir ferðamanna legðu leið sína til Íslands árið 2020. Mörgum fannst nóg um þá tölu og spurðu: Getur náttúra landsins tekið á móti slíkum fjölda? Með öðrum orðum: Ráða innviðirnir við meira en tíföldun ferðafólks á þremur áratugum og tvöföldun bara á síðasta áratug? Nú er ljóst að spár síðustu ára um fjölgun ferðamanna til landsins hafa verið varfærnar. Vel heppnað markaðsátak skilar langtum fleiri ferðamönnum en vonir voru um, jafnt að vetri sem sumri, á háönn og lágönn ferðaþjónustunnar. Í nóvember og desember í fyrra og reyndar líka í nýliðnum janúar komu 30% fleiri ferðamenn til Íslands en í sömu mánuðum árið áður. Í ljósi þessa, og ef fram heldur sem horfir, má ætla að fjöldi erlendra ferðamanna til Íslands árið 2020 verði nær 2 milljónum en þeirri ríflega 1 milljón sem áður var spáð. Ísland er sannarlega komið á kortið. Vert er í þessu efni að spyrja um ástand og getu helstu ferðamannastaða Íslands til að taka við fleiri ferðamönnum. Eru þeir þegar komnir að þolmörkum? Svarið er afdráttarlaust í mörgum tilvikum: Já, Landmannalaugar eru ofsetnar fjölmarga daga yfir hásumarið; já, Þórsmörk er uppseld margar vikur á ári; já, Hveravellir hafa ekki undan á háannatíma, þar klárast drykkjarhæft vatn þegar mest lætur. Hvað er til ráða? Hvernig verndum við landið? Hvernig búum við það undir þá breiðu stoð sem ferðaþjónusta er að verða í atvinnulífi og efnahag landsmanna? Hér þurfa stjórnvöld að marka stefnu í góðri sátt og samvinnu við atvinnugreinina sjálfa, sveitarfélög og félagasamtök sem láta sig náttúruna varða. Gleymum því ekki að 90% erlendra ferðamanna sem leggja leið sína til Íslands koma fyrst og síðast vegna náttúrunnar sem er einstæð en líka viðkvæm. Ég tel að hér þurfi að huga að að minnsta kosti að tíu þáttum: 1. Auka þarf fjármagn enn frekar til uppbyggingar á eftirsóttustu ferðamannastöðunum. Þar hafa stjórnvöld tekið sig rækilega á síðustu missirin en betur má ef duga skal. 2. Nær 98% erlendra ferðamanna sem koma til Íslands lenda í Keflavík. Rannsóknir sýna að ferðafólk fer ekki langt út fyrir lendingarstaðinn. Því þarf að fjölga áhugaverðum ferðaleiðum og ferðastöðum sem næst aðalflugvelli landsins til að dreifa þar álaginu. 3. Efla þarf afþreyingarkosti ferðaþjónustunnar og hægja með því á ferðum fólks. Því fjölbreyttari upplifun, því metnaðarfyllri skoðunarstaðir og því faglegri afþreying, þeim mun meira fæst út úr hverjum ferðamanni og þeir dreifa sér betur yfir afmörkuð svæði. 4. Fjölga þarf gistiplássum að mun og huga þarf einkum að fjölbreyttri uppbyggingu í sátt við sveitarfélög og náttúru. 5. Huga þarf að gjaldtöku og velja þar á milli kosta. Náttúrupassa við komu til landsins eða valin gjaldhlið á ákveðnum stöðum. Ísland er ekki ókeypis. 6. Dreifa verður ferðafólki betur yfir landið. Fjárfesting í ferðaþjónustu er víða vannýtt en hins vegar fullnýtt annars staðar. Hér taka rannsóknir af tvímæli. Yfir 92% þeirra erlendu ferðamanna sem lenda á Akureyri dvelja aðeins á Norðurlandi. Aðeins 6% þeirra sem lenda í Keflavík fara norður í land. Þeir sem lenda í Keflavík dvelja að meðaltali 1,8 nætur á Norðurlandi. Þeir sem lenda á Akureyri dvelja að meðaltali 7,8 nætur á Norðurlandi. Við eigum fleiri alþjóðaflugvelli en Keflavík. Notum þá. 7. Dreifa verður ferðafólki betur yfir árið. Þar hefur okkur orðið ágengt en horfum til Finna. Þeim hefur tekist á 20 árum að fá 60% sinna erlendu gesta til að koma utan sumartímans. 8. Bæta þarf samkeppnishæfni greinarinnar og horfa til þess sem best gerist í nágrannalöndum, einfalda skattkerfi og efla skattskil. 9. Auka verður menntunarmöguleika í ferðaþjónustu en henni stafar ógn af þeirri láglaunaímynd sem hún hefur á sér. 10. Aukum rannsókn á fé til greinarinnar. Ferðaþjónusta skapar nær 20% af tekjum þjóðarinnar. Hefðbundnar greinar landbúnaðar og sjávarútvegs njóta yfir 90% af opinberu rannsóknafé. Ferðaþjónusta fær um 1%. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hreyfa þessu máli en hann tekur víðfeðmt mál fyrir sem við þyrftum kannski meiri tíma en fimm mínútur til að ræða. Ég skal gera mitt besta að tæpa á helstu atriðum. Ef við veltum fyrst fyrir okkur leiðum og möguleikum til að stjórna fjölda ferðafólks og dreifa um landið þá gera menn það auðvitað bæði meðvitað og ómeðvitað með ýmsum hætti. Augljóslega á hér við eins og víða annars staðar að aðgengið, sérstaklega í formi samgangna, er alltaf stýritæki í þessum efnum. Við tökum sem dæmi hálendið sem er lokað yfir veturinn af samgönguástæðum. Það er út af fyrir sig þekkt erlendis að setja beinar fjöldatakmarkanir á einstaka staði. Við höfum ekki farið út á þá braut hér þótt slíkt hafi komið til umræðu upp á síðkastið. Loks er það verðlagning á þjónustu og eftir atvikum samgöngum og beinar aðgerðir til að draga ferðamenn út á fleiri svæði eins og uppbyggingu nýrra segla. Þar komum við auðvitað að því fé sem til ráðstöfunar er til fjárfestinga eða nýfjárfestinga í innviðunum. Ef við nefnum gjaldtökuna má skipta henni í tvennt, annars vegar hefðbundin skattlagning af ýmsu tagi eða sérmerkt gjaldtaka eins og gistináttagjaldið til að afla tekna til fjárfestingar í greininni. Þar hafa menn rætt mismunandi leiðir, innkomugjöld, farseðla og gistináttagjöld, beina gjaldtöku inn á einstaka ferðamannastaði eða hugmyndir eins og ferðamannapassa þar sem ferðamenn mundu kaupa sér tiltekinn aðgangspassa sem opnaði þeim aðgang að vinsælum stöðum þar sem eitthvert eftirlit væri þá með því að þeir hefðu passann undir höndum. Hvernig standa staðirnir og hvað geta þeir tekið við mörgum ferðamönnum? Þar skiptir fjárfesting í innviðunum auðvitað höfuðmáli. Það gerist meira á Íslandi á þessu ári í þeim efnum en hefur sennilega gerst að meðaltali á tíu árum sé litið aftur í tímann. Vel á annan milljarð króna, jafnvel hátt í 2 milljarða kr., munu fara til beinna nýfjárfestinga í uppbyggingu innviða á þessu ári. Þar af hefur Framkvæmdasjóður ferðamannastaða um 570 milljónir ef lagt er saman það sem kemur með fjárfestingaráætlun og gistináttagjaldi. Á vegum umhverfisráðuneytisins renna til þjóðgarða og friðlýstra svæða líklega um 280 milljónir með einstökum fjárfestingarverkefnum eins og uppbyggingu Kirkjubæjarstofu, 300 milljónir í markaðsaðgerðir o.fl. Ljóst er að þessi fjárfesting nemur samtals vel á annan milljarð króna. Það er mikilvægt í þessu sambandi að leggja áherslu á skipulags- og hönnunarþáttinn og undirbúning þar sem meðal annars er tekið á þeim þáttum hvað svæðin þola um leið og reynt er að tryggja öryggi og aðgengi allra. Okkur hefur vantað heildstæða stefnumörkun í þeim efnum en mikið hefur áunnist með Ferðamálaáætlun 2011–2020, skýrslu um ferðamál sem nú liggur hér fyrir, og margvíslegu starfi af fleiri toga. Varðandi samgöngumál nefndi hv. þingmaður þá staðreynd að yfirgnæfandi meiri hluti allra erlendra ferðamanna kemur um Keflavíkurflugvöll, líklega 96%, og að það væri mjög virkt tæki að dreifa álaginu betur svo að ferðamenn kæmu á fleiri staði á landinu. 20 ferðaþjónustuaðilar og 10 sveitarfélög á Norðurlandi eru núna í samstarfi í metnaðarfullu verkefni í formi flugklasasamstarfs um að reyna að koma á reglubundnu millilandaflugi um Akureyrarflugvöll sem gæti gefið fordæmi fyrir Egilsstaðaflugvöll og fleiri staði. Norræna er auðvitað leið fyrir þá sem þann kost velja. Reykjavíkurflugvöllur er mikilvægur því að þaðan er flug til Grænlands og Færeyja fyrir utan að vera miðstöð innanlandsflugsins. Síðan er vegakerfið sem þarf auðvitað að hafa undir þegar við ræðum þessi mál. Samgöngur stýra þessu mjög mikið. Við höfum tvö nýleg og góð dæmi: Opnun Héðinsfjarðarganga og tilkoma siglinga frá Vestmannaeyjum í Landeyjahöfn hafa gerbreytt og stóraukið möguleika ferðaþjónustu í þessum tveimur byggðarlögum. Það þarf að auka vetrarþjónustuna og í því sambandi fagna ég að Vegagerðin opnaði í dag nýtt öflugt upplýsingakerfi um ástand og færð á vegakerfinu í rauntíma. Varðandi eflingu ferðaþjónustugreinarinnar almennt og dreifingu ferðamanna þá er auðvitað líka mikilvægt að huga að afþreyingarþáttum og vörunni eða gæðunum sem í boði eru og draga ferðamennina að. Það er líka hægt að stýra því. Þar með erum við, að mínu mati, algerlega á réttri braut með Ísland allt árið. Það eru stórkostlegir hlutir að gerast þegar við sjáum 30% aukningu núna í svartasta skammdeginu mánuð eftir mánuð. Ég er ekki að segja að það sé allt því að þakka að stjórnvöld og greinin hafi verið í miklu átaki en það verkar greinilega vel. Að lokum vil ég leggja áherslu á menntun, rannsóknir og þróun. Það sem við þurfum að gera betur er eitt af því sem atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið 

Virðulegi forseti. Það hefur verið ánægjulegt að fylgjast með því hvernig þróunin hefur verið í ferðamálaiðnaði okkar. Það hefur fjölgað hér verulega og munar virkilega um á þessum erfiðu tímum. Hv. þm. Sigmundur Ernir sagði hér áðan að það þyrfti að einfalda skattkerfið og efla skattskil í greininni. Það er hárrétt. Því er alveg með ólíkindum að hann skuli hafa stutt framkvæmdir þessarar ríkisstjórnar með aukinni skattheimtu sem dregur úr skattskilum í greininni, og er bara til þess fallið, og setur hlutina hér í ákveðna óvissu og hefur sett frekari fjárfestingar í greininni á bið. Nærtækasta dæmið er stórhótel við Hörpu, ráðstefnuhótel sem alþjóðleg hótelkeðja ætlaði að byggja en sló meðal annars á frest vegna þessara áforma og aðgerða yfirvalda. Þannig höfum við heyrt um fjárfestingarverkefni um allt land sem var slegið á frest vegna þeirrar óvissu sem ríkisstjórnin hefur skapað í þessari grein. Það hefur verið ánægjulegt að sjá samspilið á milli ferðaþjónustunnar og annarra atvinnugreina, hvernig ferðaþjónustan nýtir sér íslenskan landbúnað í auknum mæli um allt land í því skyni að efla ferðaþjónustu, hvernig orkufrekur iðnaður hefur laðað að sér ferðamenn á Íslandi og skapað hér náttúruperlur eins og Bláa lónið. Við sjáum hvað hefur gerst fyrir austan með Kárahnjúkavirkjun þar sem aðgengi ferðamanna inn á hálendið hefur aukist og eflt mjög ferðaþjónustu á því svæði. Þetta getur farið vel saman við ímynd okkar, ólíkt því sem margir hafa haldið fram. Gjaldtakan af ferðamannastöðum er eitt mál. Við verðum auðvitað að efla fjármuni til ferðamannastaða til að byggja þá upp til að standa undir þeirri gríðarlegu aukningu sem hefur orðið og verður vonandi áfram í þessari þróun. Ég tel og hef verið þeirrar skoðunar að við eigum frekar að efna til gjaldtöku á ferðamannastöðunum sjálfum. Það er í senn atvinnuskapandi á hverjum stað og hluti af því fjármagni getur orðið eftir heima í héraði sem er þá nýtt til að vinna 

Forseti vill áminna hv. þingmann um að ávarpa þingmenn með fullu nafni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir að taka upp þessa mjög svo brýnu umræðu. Ég vil einnig þakka hæstv. atvinnuvegaráðherra fyrir innlegg hans í þetta mál. Það liggur fyrir að við þurfum með einum eða öðrum hætti að endurskipuleggja og hugsa upp á nýtt hvernig við ætlum að taka á móti ferðamönnum. Ágangur er orðinn gríðarlega mikill eins og hefur komið skýrt fram í umræðunni og má segja að nokkrir ferðamannastaðir séu yfirfullir á hverju ári. Ég tel vert að skoða það að dreifa betur ferðamönnum um allt land. Það er sláandi að hugsa til þess að þeir ferðamenn sem fara í gegnum Keflavíkurflugvöll eyða einungis 1,8 gistinóttum á Norðurlandi þegar þeir sem fljúga beint til Akureyrar eða Egilsstaða eyða um það bil 7,8 gistinóttum þar. Við erum að tala um að á því svæði eru einar fegurstu náttúruperlur landsins sem ég held að við gætum nýtt mun betur en við gerum í dag. Hér hefur einnig komið til umræðu sú skattlagning sem þarf að fara fram með einum eða öðrum hætti. Ég er ekki sannfærður um að gistináttagjaldið skili þeim markmiðum sem að var stefnt þegar það var sett. Ég held að við þurfum mun frekar að horfa á beina gjaldtöku. Við framsóknarmenn höfum samþykkt á flokksþingi okkar að taka upp svokallaða ferðamannapassa. Ég held að það sé framtíðin og vona að núverandi stjórnvöld eða þau sem verða hér á næsta kjörtímabili skoði það sérstaklega.

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu og hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir að brydda upp á henni. Hún er mjög mikilvæg. Fjöldi ferðamanna á Íslandi er orðinn mjög mikill. Nú þegar er hann tvöfaldur fjöldi landsmanna. Ég leyfi mér að benda á að yfirvöld á Spáni settu stopp á fjölgun ferðamanna þegar þeir voru orðnir jafnmargir landsmönnum. Það er ástæða fyrir því að þjóðir bregðast við og það er ástæða fyrir því að við þurfum að bregðast við. Það er mjög jákvætt og hefur verið að ferðaþjónustan hafi eflst svona mikið og hversu atvinnuskapandi hún hefur verið, en við þurfum líka að spyrja okkur spurningarinnar: Hvenær er nóg komið? Það er augljóst mál að ekki er hægt að fjölga frekar ferðamönnum á tilteknum stöðum á tilteknum árstímum. Landmannalaugar hafa verið nefndar sem dæmi en fjöldi annarra staða er líka undirorpinn slíku. Þessu er eingöngu hægt að bregðast við á þessum tilteknu stöðum á tilteknum tímum með fjöldatakmörkunum vegna þess að aðgangseyrir takmarkar ekki fjöldann. Ferðamaður sem hefur komið um langan veg til Íslands og þarf kannski að greiða um 500 kr. fyrir aðgang að Landmannalaugum mun ekki hika við það. Það mun engin takmörkun á fjölda nást með því. Menn munu hins vegar græða peninga á því og þess vegna held ég að menn tali svolítið meira fyrir gjaldtöku en að þeir hafi áhuga á að takmarka fjöldann. Aðgangseyrir að ferðamannastöðum beint er líka óásættanlegur fyrir okkur Íslendinga sem þegar höfum greitt fyrir uppbyggingu á þessum stöðum með sköttum og EES-samkomulagið kemur einfaldlega í veg fyrir að hægt verði að mismuna útlendingum og Íslendingum í því tilviki. Fjöldatakmarkanir á viðkvæmum ferðamannastöðum eru þekktar víða um heim. Fólk sem ætlar til dæmis að skoða ákveðna staði í Bandaríkjunum þarf einfaldlega að skrá sig á biðlista og getur komið í heimsókn og skoðað staðinn eftir hálft annað ár, tvö ár í ákveðnum mánuði. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir að taka umræðuna upp. Ísland hefur náð miklum árangri í markaðsmálum ferðaþjónustunnar á undanförnum árum og sérstaklega með átakinu Ísland allt árið, en við hljótum öll að setja spurningarmerki við stöðu innviða í íslenskri ferðaþjónustu. Við horfum á að náttúruna er helsta aðdráttarafl ferðamanna hingað til lands, 88% þeirra segja náttúruna vera grunnástæðu þess að þeir koma hingað. En hver er staða náttúrunnar? Eins og hv. þingmaður benti á eru margar viðvörunarbjöllur sem hringja. Íslenska ferðaþjónustan hefur sagt um nokkurra ára skeið: Við stefnum að komu milljón ferðamanna hingað til lands á næstu árum. Ég mundi frekar vilja orða markmið íslenskrar ferðaþjónustu þannig að við ættum að horfa til þess að ná inn milljón krónum af hverjum einum ferðamanni en að stefna að fjölgun þeirra í milljón. Það er skynsamlegra markmið út frá þeim takmörkuðu gæðum sem við höfum upp á að bjóða er kemur að náttúru Íslands. Reynum að ná milljón krónum út úr hverjum ferðamanni frekar en að stefna að milljón ferðamönnum. Mér finnst það líka endurspegla vel þær áherslur sem við eigum að leggja í okkar markaðssetningu. Aukinheldur vil ég nefna í umræðunni þá hugmynd sem Anna Dóra Sæþórsdóttir hefur nefnt. Hún gengur út á að Íslendingar flokki ferðamannastaði sína þannig að ákveðnir staðir verði með hátt þjónustustig þar sem þeir viðkvæmu staðir geta tekið á móti miklum fjölda ferðamanna, t.d. þegar skemmtiferðaskip koma til landsins, en aðrir staðir verði flokkaðir með lágt þjónustustig. Svo væru kannski tveir eða þrír flokkar þarna á milli. Þannig munu menn halda í óbrúaðar ár á ákveðnum stöðum o.s.frv. Virðulegi forseti. Ég vil segja að lokum að ég tel íslenska ferðaþjónustu vera á tímamótum. Við horfum fram á gríðarlega fjölgun og það stefnir í mikla fjölgun á næstu árum. Staða náttúrunnar gegnir miklu hlutverki í þeim efnum og þess vegna ber að stíga varlega til jarðar. Við eigum frekar að horfa á aukna verðmætasköpun í greininni, í þeirri grein sem og öðrum atvinnugreinum á Íslandi.

Virðulegur forseti. Ferðaþjónustan hefur verið mikill vaxtarbroddur allt þetta kjörtímabil enda hefur ferðamönnum farið fjölgandi. Stjórnvöld hafa lagt sitt af mörkum með margvíslegum hætti eins og beinum stuðningi við kynningarstarfsemi erlendis. Það hefur leitt af sér vöxt og skemmst er að minnast þess að Icelandair tilkynnti í desember í fyrra um 150 milljarða kr. fjárfestingu í 12 flugvélum. Sá vöxtur er af hinu góða, það eru fleiri störf og auknar þjóðartekjur, en eins og hefur komið fram í umræðunni þarf að huga að grunngerðinni. Það hefur núverandi ríkisstjórn gert með langtímasjónarmið að leiðarljósi og með því að stuðla að aðgerðum á fjölsóttum viðkvæmum ferðamannastöðum, bæði til þess að vernda náttúruna en ekki síður til að tryggja öryggi ferðamanna. Langtímasjónarmið er náttúruvernd og efling þjóðgarða og friðlýstra svæða er mér ofarlega í huga. Þar nefni ég jöklaþjóðgarðana sem kenndir eru við Vatnajökul og Snæfellsjökul. Einnig vil ég benda á vinsælan ferðamannastað, Látrabjarg, þar sem því miður bæði vegir og allt aðgengi er mjög bágborið og þarf að bæta verulega úr. Með lögum um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða sem sett voru í júní 2011 voru settar í þau verkefni 69 milljónir, úthlutað úr sjóðum til 30 verkefna. Það sem mér finnst almennt í málinu er að við þurfum að huga miklu betur að dreifingu ferðamanna um allt land. Það hefur verið komið inn á það hér að mikill hugur er í mönnum víða um land í uppbyggingu ferðaþjónustu og það þarf með öllum ráðum að beina ferðamönnum um landið allan ársins hring. Ég held að það sé verkefni okkar hér og nú.

Virðulegur forseti. Ég þakka eins og aðrir hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir að vekja máls á þessu umræðuefni. Ég mundi segja að fjölgun ferðamanna á Íslandi sé ekki vandamál í mínum huga. Það er tækifæri. Þetta er mikilvæg atvinnugrein sem ólíkt mörgum öðrum dreifist út um allt land og það er ekki síst fyrir tilstuðlan frumkvæðis og krafts heimamanna á hverjum stað sem fjölsóttir staðir verða til og sem ferðaþjónustuna er drifin áfram víða um land. Ég tel mikilvægast í því samhengi að skoða hvernig stjórnvöld geta unnið með aðilum í ferðaþjónustu að uppbyggingu og skipulagi ferðaþjónustunnar. Hér hafa verið nefnd ágætisdæmi, Ísland allt árið og þau verkefni, en það er ekki nóg. Síðustu árin hefur það komið þannig fyrir sjónir í þessum sal að þrátt fyrir fögur fyrirheit um slík verkefni ráðist stefnan í ferðaþjónustu og ýmsu öðru á endanum í fjárlagafrumvarpinu. Ég leyfi mér að fullyrða að skaðsemi ákvarðana eins og yfirdrifinnar hækkunar á virðisaukaskatti á gistingu og núna það flókna þriggja þrepa virðisaukaskattskerfi sem sú grein þarf að búa við plús aðförin að bílaleigunum í fjárlagafrumvarpinu hafi stórskaðað íslenska ferðaþjónustu. Ég held að menn ættu, áður en þeir fara að hafa áhyggjur af offjölgun í ferðaþjónustunni, að hafa áhyggjur af því að þetta er hvikull markaður 

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir að ég lít ekki á fjölgun ferðamanna sem vandamál heldur miklu frekar  Ég verð að segja eins og er að ég treysti einkaaðilum langbest til að byggja upp. Það er gríðarleg uppbygging í greininni víða um land, bæði í gistingu, þjónustu og afþreyingu. Ég held að það sé eðlilegt. Hið opinbera hefur komið að markaðsmálum ásamt atvinnugreininni og þar hefur margt verið gert vel og verið hjálpað vel til, en íslenska krónan og gengi hennar hefur svo sannarlega líka hjálpað til þar. Þá hefur veðurfar síðustu árin ekki skemmt fyrir því að Ísland allt árið hefur gengið upp, en hið opinbera kemur virkilega að samgöngumálum og skiptir miklu máli til að dreifa ferðamönnum um allt land. Hæstv. ráðherra nefndi Vestmannaeyjar sem gott dæmi þar sem möguleikarnir eru miklir og búið að sýna fram á þá þótt ekki sé allt komið í það horf sem best getur orðið. Ég get til dæmis nefnt uppbyggingu á Kili, að þar sé betri vegur til að taka á móti ferðamönnum í samkeppni eða til að vega á móti til að mynda Landmannalaugum og því svæði, ef menn kæmust í Kerlingarfjöll hluta ársins miklu lengur. Þar hafa einkaaðilar sýnt frumkvæði til þess og hið opinbera gæti komið á móti. Það væri mjög jákvætt. Við framsóknarmenn, eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson kom inn á, samþykktum á okkar flokksþingi að skynsamlegt væri að taka upp náttúrupassa. Okkur finnst óskynsamlegt að fara í einstaka gjaldtöku á hverjum stað því að augljóst er að aðeins nokkrir staðir á landinu gætu staðið undir slíku en ekki allir. Þá mundum við fá fjármuni til að byggja upp annars vegar til aukinnar markaðssetningar til að dreifa ferðamönnum betur um landið, og þá líka á mismunandi tímum, en líka til að byggja upp á viðkvæmum stöðum. Ég tek undir það sem fram kom hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram, þar á sums staðar að byggja upp af miklu meiri metnaði en menn hafa gert, hvort sem er af hálfu opinberra aðila, félagasamtaka eða einkaaðila. Við gætum þá tekið á móti ferðamönnum á þeim tímum sem við höfum ekki getað gert til þessa.

Frú forseti. Ég lauk fyrri ræðu minni á því að minnast á fjöldatakmarkanir sem eru þekktar víða um heim. Ég leyfi mér að nefna í því sambandi að hér á landi að einn vinsælasti ferðamannastaður landsins afleiðing af virkjun, þ.e. Bláa lónið, og þar er einfaldlega stundum uppselt og menn þurfa að bíða með að komast ofan í. Það er ekkert athugavert við að setja fjöldatakmarkanir á ákveðna staði ef með þarf. Hvað varðar gjaldtöku af ferðamönnum hef ég talað fyrir gistináttagjaldi í hófi þar sem það yrði ókeypis fyrir yngri en 16 ára þannig að fjölskyldufólki yrði ekki íþyngt um of hvað varðar ferðalög um landið. Slíkt gistináttagjald yrði nýtt til uppbyggingar á ferðamannstöðum og það er einfaldlega einfaldasta og besta leiðin til þess. Slíkt gistináttagjald þarf hins vegar að vera vel skilgreint fyrir fram í verðlistum ferðaþjónustuaðila og í reikningum sem fólk fær í hendurnar þegar það greiðir fyrir gistinguna þannig að það komi ekki fyrir að það sé innifalið í gjaldinu heldur sé það sérliður sem er ætlaður til náttúruverndar á Íslandi. Það sér maður til dæmis á hótelreikningum í París þar sem er sérstakt menningarsjóðsgjald til að greiða fyrir viðhald á þeim stofnunum og byggingum sem eru í borginni. Það gerir enginn ferðamaður athugasemdir við svoleiðis svo lengi sem peningarnir eru notaðir í það. Þannig á að útfæra gistináttagjaldið en ekki klúðra því eins og hefur verið gert hingað til. Hvað varðar innanlandsflugið leyfi ég mér að benda á að ef innanlandsflug væri frá Keflavíkurflugvelli og út á land mundi það örugglega dreifa ferðamönnum miklu betur úti á landi en sú aðferð sem við höfum núna, að neyða þá til Reykjavíkur fyrst, hugsanlega til að gista þar eina nótt og senda þá svo hugsanlega út á land. Ísland allt árið er góð hugmynd en menn verða líka að viðurkenna að vegna legu landsins, skjótra veðrabrigða og stuttrar dagsbirtu að vetri til getur slæmt veður valdið ófærð með mjög skömmum fyrirvara og jafnvel skapað hættuástand og fyrir erlenda ferðamenn þurfa menn að fara varlega í að „agitera“ fyrir of mikilli vetrarferðamennsku, a.m.k. á 

Frú forseti. Það er ástæða til að þakka fyrir umræðuna sem hefur verið málefnaleg og á dýptina. Ég vil fyrst taka fram að ég tel að ferðaþjónustan eigi að borga sinn hluta af samneyslunni með sköttum eins og aðrar greinar en ekkert umfram aðrar greinar. Mér sýnist ekki að þær auknu álögur sem hafa verið settar á greinina hafi komið í veg fyrir enn frekari fjölgun ferðamanna, þvert á móti hefur þeim fjölgað sem aldrei fyrr. Ber að líta á þá staðreynd í því ljósi. Annað sem fram kom í ræðu hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra er að nú er verið að skoða leiðir til að efla og auka menntunarstig í greininni, sem er ein af forsendum þess að hún geti vaxið enn frekar, og sömuleiðis er verið að huga að auknu rannsóknafé til hennar. Það er í rauninni óþolandi að greinin búi við svo skarðan hlut af rannsóknafé hins opinbera og raun ber vitni á meðan aðrar og eldri greinar sitja þar fyrir á fjósbitanum. Ég vil nefna nokkur aðalatriði. Ég nefndi tíu atriði í fyrri ræðu minni. Ég tel að ef við skoðum það í þaula séu ef til vill þrjú atriði sem við þurfum sérstaklega að huga að. Þá nefni ég reyndar líka atriði sem hv. þm. Magnús Orri Schram kom inn á, að auka virði hvers ferðamanns sem kemur hingað til lands frekar en að fjölga þeim linnulaust. En það er uppbyggingin sem skiptir miklu máli, ekki síst fyrir náttúruna sem við verðum að huga að og hljótum að geta verið sammála um að þurfi að vera í forgrunni. Það er markviss fjölgun ferðamannastaða eins og aðrar þjóðir hafa gert til að dreifa álaginu á völdum svæðum og það eru samgöngumálin, ekki síst hvað snertir flugið og fjölga þarf áfangastöðum, t.d. til Akureyrar, Egilsstaða og ef til vill Ísafjarðar, fyrir utan augljósa staði sem Keflavík er. Þannig förum við betur með landið og getum víkkað atvinnugreinina sem mest má vera vegna þess að í atvinnuskyni þurfum við mest af öllu að auka við fjölbreytni starfa. Það gerum við með því að 

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu þótt ég verði að viðurkenna að mér fannst ósköp ámátlegt að heyra að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, hv. þingmenn Jón Gunnarsson og Ragnheiður Elín Árnadóttir, geta ekki einu sinni brugðið út af vana sínum og reyna að sjálfsögðu að klekkja á ríkisstjórninni þegar við erum að ræða - hvað? Við erum að ræða alveg ævintýralegan vöxt í íslenskri ferðaþjónustu sem stjórnvöld hafa sannarlega stutt vel við bakið á og gert betur í þeim efnum en nokkur ríkisstjórn fyrr eða síðar í sögunni. Hvenær hafa menn lagt tæpan milljarð króna í markaðssetningu með greininni á þremur árum eins og við erum búin að gera núna? Skattalegt umhverfi ferðaþjónustunnar á Íslandi er mjög hagstætt. Við erum með eitt lægsta tekjuskattshlutfall á lögaðila sem þekkist. Það er enn þannig í okkar skattarétti að ýmiss konar afþreying í ferðaþjónustu er flokkuð sem fólksflutningar og ber engan virðisaukaskatt, öfugt við það sem er í öðrum löndum. Þótt gisting verði færð í 14% þrep í haust verður veitingasala áfram í 7% o.s.frv. Ég kann þetta nokkuð og ég fullyrði að stjórnvöld búa hvergi jafn vel að ferðaþjónustu á byggðu bóli í kringum okkur og á Íslandi, enda er hún að taka út ótrúlegan vöxt og það er mikil fjárfesting í greininni. Icelandair fjárfestir fyrir milljarða ár eftir ár í auknu leiðakerfi, í hótelum og það gera fjölmargir aðrir. Byggðastofnun upplýsti mig um það á dögunum að sú grein sem er núna að auka mest lántökur hjá Byggðastofnun er auðvitað ferðaþjónustan úti um landið. Framkvæmdasjóður ferðamála sem mun veita hátt í 2 milljarða kr. á þremur árum í beinar fjárfestingar í uppbyggingu ferðamannastaðainnviða er algerlega nýr tími í því hjá okkur. Hvenær hefur annað eins verið gert? Aldrei, enda er þörfin auðvitað mikil, samanber þá fjölgun sem við sjáum og er fram undan. Frú forseti. Það er á einu sviði sem ég tel að við séum ekki enn að gera nógu vel og það er í samgöngunum sjálfum. Það er í vegakerfinu og það er í vetrarþjónustunni. Við þurfum að taka okkur á þar og ef hugur fylgir máli þarf að skapa svigrúm í samgönguáætlun fyrir það að þjónusta betur uppbyggingu 

Frú forseti. Síldardauðinn í Kolgrafafirði á Snæfellsnesi, fyrst um miðjan desember og svo aftur nú í byrjun febrúar, er eitt af stærstu náttúrufarslegum slysum þannig að það nálgast hamfarir fyrir þann nytjastofn sem síldin er, auk ófyrirsjáanlegra áhrifa þessa atburðar á lífríki svæðisins. Mér finnst því rétt að við tökum þetta mál til umræðu á hv. Alþingi og að hæstv. umhverfisráðherra geri grein fyrir atburðarásinni þarna gagnvart umhverfisþáttum, hvernig hefur verið tekið á þeim málum frá þeirri hlið og hver staðan er nú í því máli. Eins og okkur öllum er í fersku minni varð hinn 13. desember síðastliðinn vart við mikla síld í Kolgrafafirðinum, og þann dag og síðan næsta dag á eftir rak hana á land. Við nánari rannsóknir kom í ljós að ekki aðeins fjörurnar voru fullar af dauðri síld, heldur lá líka dauð síld á botni fjarðarins. Talið er að síldardauðinn þarna í desember hafi numið um það bil 30 þús. tonnum. Grúturinn og rotnandi síld lá í fjörunni og var svo sem lítið hugað að því hvað þarna var að gerast. Eitt var þó víst, fólk sem bjó á svæðinu hafði miklar áhyggjur af þessu. Okkar færustu vísindamenn töldu um einstakt tilvik að ræða og að ekki væri endilega við því að búast að slíkt mundi gerast aftur. Kolgrafafjörðurinn er mjög djúpur og þröngur út við munnann. Af sögunni er kunnugt að hann hefur áður fyllst af síld og til eru sagnir um að þarna hafi líka átt sér stað síldardauði, þó alls ekki í því umfangi sem nú er um að ræða. Hinn 1. febrúar gekk aftur síld í miklu magni inn í Kolgrafafjörðinn og rak þar á land, dauða og hálfdauða. Þá var brugðist miklu hraðar við og menn gerðu sér grein fyrir því að þarna væri um virkilega alvarlega vá að ræða. Talið er að nú þegar hafi 20–30 þús. tonn einnig drepist í hið seinna skipti, en verið er að mæla heildardauðann. Nú er hafið umfangsmikið hreinsunarstarf og menn grípa til allra þeirra aðgerða sem þeim geta nánast dottið í hug, bæði til að koma í veg fyrir frekari síldardauða, hvernig sem svo til tekst, og að þrífa upp og hreinsa síld sem komið er á fjörur eða rotnar þar, annars vegar með því að grafa hana á staðnum og hins vegar með því að flytja grútinn burt. Þó að þetta stoppi nú, sem við vonum, hafa gríðarlega umhverfislegar aðgerðir átt sér stað í náttúrunni með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir lífríki á svæðinu, búskap á jörðinni sem þarna liggur að o.s.frv. Það er því mikilvægt að þetta verði allt saman vaktað. Nú er talið að um 12% af heildarsíldarstofninum hafi farist þarna. Enn er mikið magn af síld, menn telja jafnvel að 200–300 þús. tonn séu innan eða utan við brúna þarna. Menn geta ekki hugsað þá hugsun til enda að hún gangi inn. Við verðum að krossleggja fingurna og vona að svo verði ekki og þetta stöðvist þarna. Ég spyr hæstv. umhverfisráðherra um umfang þessa máls, bæði tjón og skaða og hvað þarna er verið að vinna og gera. Hvernig sér hún líka aðgerðir til að bregðast við endurtaki þetta sig? Það er ekki víst að það gerist núna en kannski næsta haust eða 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessum fordæmalausa viðburði sem hann rakti ágætlega í ræðu sinni. Þær aðstæður sem þarna koma upp kalla á stöðugt mat og stöðugt endurmat, má segja á hverjum einasta degi. Það tekur mið af sjávarföllum og veðurfari. Upphaflega var talið að náttúran sjálf gæti unnið á síldinni, að hún rotnaði hratt á hafsbotni, sæmilega hratt í fjöru, en grútur tæki lengri tíma og það þyrfti fyrst og fremst að horfa til þess. Eftir seinni viðburðinn var, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, settur aukinn kraftur í að skipuleggja hreinsun og aðrar aðgerðir, enda mun meira magn sem kom í fjöruna þá þótt heildardauðinn í firðinum væri ívið minni í síðara tilvikinu en því fyrra. Við bregðumst við eftir mætti. Við reynum að tryggja faglegt mat og vinnubrögð, þ.e. að forðast fálmkennd viðbrögð, bregðast hratt við aðstæðum. Mjög margar hugmyndir hafa komið upp. Við freistum þess að stilla saman strengi allra þeirra sérfræðistofnana sem við höfum á að skipa, þó þannig að það sé alveg klárt að heimamenn séu í öndvegi og innsæi þeirra og þekking á aðstæðum þarna miðlæg í allri ákvarðanatöku. Hugmyndir um hreinsun hafa verið skoðaðar og metnar, en endanleg ákvörðun hefur verið tekin í þessu samráði við sveitarstjórn og landeiganda í samráði við viðkomandi sérfræðistofnanir. Við höfum lagt mikla áherslu á upplýsingaflæði og samstarf við heimamenn. Náttúrustofa Vesturlands hefur fengið sérstakt hlutverk í þessum aðgerðum. Ábúendur á Eiði eru þátttakendur í eftirlitsverkefni og hafa hönd í bagga með hreinsun. Reglulegt samráð er við sveitarstjórn og við höfum stutt við eftirlit og hreinsun og munum einnig koma að frekari rannsóknum og síðan hugsanlegum mótvægisaðgerðum. Ríkisstjórnin hefur þegar lagt fé til verksins, fyrst og fremst til vöktunaráætlunar, en það er líka alveg ljóst að við getum ekki séð fyrir núna nákvæmlega hvert umfang verkefnisins verður. Vandinn er fjölþættur eins og kom fram í ræðu hv. þingmanns. Við erum að tala um skaða á síldarstofninum, einkum efnahagslegan skaða. Við erum að tala um óþægindi og tjón fyrir fólk, einkum ábúendur á svæðinu, en einnig auðvitað vegfarendur, m.a. lyktarmengun. Grútur getur orðið vandi fyrir sauðfé og æðarvarp eftir því sem dag tekur að lengja. Rædd hefur verið ógn við arnarstofninn en minni ógn er fyrir aðra fugla. Almennur skaði fyrir lífríki Kolgrafafjarðar er óþekktur, við vitum ekki hversu langan tíma í heild það tekur fjörðinn að jafna sig og auðvitað er möguleiki á enn verri skaða því að umfang þessara hamfara er fordæmalaust. Staðreynd sem er mikilvægt að halda til haga er að nær allur vorgotssíldarstofninn er stundum innan brúar nákvæmlega í Kolgrafafirði. Aðgerðir hafa miðast við að mæta þessum vanda að ráðum fagstofnana, þ.e. Hafrannsóknastofnunar, Umhverfisstofnunar og Náttúrustofunnar, í góðu samráði við heimamenn. Ég kallaði eftir stöðunni í dag til að gera þinginu, og hv. þingmanni, grein fyrir henni í þessari umræðu. Hún er sú að í dag gerir Hafró tilraunir með tvær aðferðir til að fæla síld úr firðinum. Það eru engar niðurstöður um magn síldar í mælingum frá í gær, en þessar tilraunir fara fram í dag og við munum síðan sjá hvernig þeim vindur fram. Það er auðvitað mikilvægt í ljósi súrefnisstigs fjarðarins að halda síldinni sem mest frá. Mjög vel gengur að plægja í sandinn, það er mjög lítið eftir. Það er komið vel á veg með að flytja þennan grút í burtu sem til stendur að flytja í þessari umferð. Það er búið að grafa 10 þús. tonn af grút í fjörunni. Það er talið betra með tilliti til gerjunar að hafa margar litlar holur. Hver hola fyrir sig er 2,5 sinnum 2,5 m að umfangi. Umhverfisstofnun telur að náttúran ráði við rest, þ.e. að því er varðar grútinn. 340 tonnum hefur síðan verið ekið í Fíflholt og stendur til að aka þúsund tonnum þangað. Hafrannsóknastofnun fór í gær að skoða magn síldar á botni. Það verður gert reglubundið fram á vor. Súrefnisstigið er lágt og auðvitað áhyggjuefni og tilraun verður gerð með fælur eins og áður kom fram. Matís vinnur að rannsóknum á fitu og niðurbroti fitunnar. Það eru engar nýjar fréttir, sem betur fer. Það eru kannski bestu fréttirnar að það eru engar nýjar fréttir af grútarblautum örnum og að engir ófleygir ernir hafa fundist. Allir ernir eru því fleygir, voru það að minnsta kosti 20. febrúar 2013, en við vöktum ástandið frá degi til dags því að þetta er viðburður af þeirri stærðargráðu og þeirrar gerðar að ekki er hægt að gera áætlanir öðruvísi en að þær séu sveigjanlegar upp á hvern einasta dag.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir að taka þetta mál hér upp. Það er hægt að taka undir orð hv. þingmanns þegar hann segir að þetta séu í raun náttúruhamfarir. Í þessum tveimur tilfellum drápust um 50 þús. tonn af síld. Til að setja það í samhengi bendi ég á að leyfður heildarafli á þessu fiskveiðiári er 65 þús. tonn. Þetta eru gríðarlegar náttúruhamfarir. Þetta gerist við sömu aðstæður, á stórstreymi þegar veður var stillt og tunglbjart, þannig að það liggur fyrir. Ég vil þó segja að ég tel að starfsmenn Hafrannsóknastofnunar hafi staðið sig einstaklega vel í að bregðast við þessum atburðum. Ég tel líka að stjórnvöld hafi staðið sig vel, svo ég dragi ekkert úr því, bæði forustumenn ríkisstjórnarinnar og líka forsvarsmenn þeirra sem heyra þar undir, til að bregðast við þessum vanda. Ég held hins vegar að það sé mjög mikilvægt að við nýtum tímann fram undan, eins og hæstv. ráðherra kom inn á. Nú er Hafrannsóknastofnun að prófa tvær aðferðir til að halda síldinni fyrir utan fjörðinn. Ég held að við þurfum að nýta tímann til að reyna að meta hvort við getum gripið til aðgerða komi þessi staða upp aftur og þá hvernig, hvort sem það verður næsta haust eða seinna. Við verðum líka að átta okkur á því að þegar síldin leitar inn á þetta svæði er hún að leita í kaldari sjó, er í raun að fara í svokallaðan vetrardvala, þ.e. hægja á líkamsstarfseminni. Þarna eru upp undir 200 háhyrningar að rugla hana í ríminu. Við þurfum að skoða alla þessa þætti saman og ég er alveg sammála hæstv. ráðherra í því að við þurfum að fara varlega, vera ekki með neinar stórar yfirlýsingar eða fullyrðingar og reyna að læra hvernig við getum brugðist við þessum náttúruhamförum, eins og ég vil kalla þetta.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu sem hv. þm. Jón Bjarnason á frumkvæði að og láta þess getið að umhverfis- og samgöngunefnd tók að mínu frumkvæði málið til sérstakrar umfjöllunar í sömu viku og þetta gerðist. Þá fengum við til fundar við nefndina forstöðumenn viðeigandi stofnana, Vegagerðarinnar, Hafrannsóknastofnunar, Umhverfisstofnunar og ráðuneytisins, ásamt sérfræðingnum og fleirum til að fara yfir stöðu málsins. Þá þegar komu fram þungar áhyggjur af ástandinu og vitnaðist að viðbragðsáætlun væri í gangi um næstu aðgerðir sem lúta að vöktun, mælingu og eftirliti með ástandinu. Það róaði mann nokkuð að finna að allar stofnanir virtust vera á tánum yfir þessum viðburði, enda fullt tilefni til, því að þarna hefur orðið mikið umhverfisslys. Nú hafa menn velt fyrir sér orsökinni, hvort þverun fjarðarins eigi þarna hlut að máli. Það kann að vera, en þess má geta að síld hefur áður gengið á land í Kolgrafafirði. Það gerðist árið 1941 og árið 1963 gekk síld á land á Snæfellsnesi. Nokkur dæmi eru um viðlíka atburði þó að þetta sé í meira umfangi en áður hefur þekkst. Það sem kom hins vegar á óvart þegar málið var rætt í umhverfisnefnd var hversu lítið lífríkið í Kolgrafafirði og hegðun síldarinnar þar hefur verið rannsakað. Það finnst mér áhyggju- og umhugsunarefni. Þó að nú verði settur aukinn kraftur í rannsóknir og vöktun er svolítið verið að byrgja brunninn eftir á. Mér finnst augljóst að það þurfi að taka nýja stefnu hvað varðar áherslu á rannsóknir við undirbúning mannvirkjagerðar, eins og þverunar fjarða, og enn fremur auðvitað sem lið í áframhaldandi þekkingarsköpun varðandi lífríkið umhverfis okkur. Svo er auðvitað sorglegt, m.a. þegar vísað er til þekkingarskorts, að 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að virða ræðutímann.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir að taka þessa umræðu upp og þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem komu fram í máli hennar og ég vil einnig taka undir þeim þingmönnum sem hér hafa tekið til máls. Eins og kom fram í ræðu hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttir tók hv. umhverfisnefnd þetta mál til umfjöllunar og fékk til sín þá aðila sem málið varðar. Þetta er gríðarlegt tjón eins og hér hefur komið fram og ef við setjum tölurnar í samhengi þá er þetta nánast heildaraflinn sem er úthlutað á einu ári. Það kom fram á nefndarfundinum að dag frá degi, bara viku á milli viku, hefði magnið af síld í Kolgrafafirði hlaupið á því að vera jafnvel meira en 200 þús. tonn, svo hafi það minnkað tveimur sólarhringum seinna en síldin sé þarna enn. Ég vil sérstaklega taka undir með þeim sem hafa komið inn á að þetta verði skoðað til lengri tíma. Auðvitað þarf að bregðast við núna varðandi hreinsun og annað því um líkt en það er mikilvægt að við leitum leiða til að reyna að koma í veg fyrir að þetta gerist á nýjan leik, til lengri tíma litið, og nýtum tímann til þess vel og setjum allan kraft í það verk. Það er gríðarlegt tjón sem af þessu hlýst og þarna eiga allir að taka höndum saman, þvert á flokka. Ég vil líka taka undir það sem kom m.a. fram hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni þegar hann hrósaði Hafrannsóknastofnun og fleiri aðilum. Það kom vel fram á fundinum sem umhverfis- og samgöngunefnd hélt að vel hefur verið haldið á þessu máli af hálfu allra sem að því hafa komið. Ég ítreka að mjög mikilvægt er að menn noti alla þá orku sem hægt er til þess að prófa aðferðir og leita leiða til að koma í veg fyrir að þetta gerist á nýjan leik.

Frú forseti. Ríkisstjórnin tekst á við stórt vandamál þar sem Kolgrafafjarðarmálið er og hefur gert það vel, bæði hvað varðar samráð um fjármagn og hvert skal veita það, samráð og samvinnu við nærsamfélagið þar sem hamfarirnar áttu sér stað og samstarf við fagaðila sem vinna við vöktun og rannsóknir á umfangi vandamálsins og um framhald á úrlausnum. Þarna koma margir aðilar saman og vinnan er mikil og samvinnan góð. Miðað við hvernig haldið hefur verið á málum hingað til má treysta því að umhverfisráðherra ásamt öðrum sem að málinu koma klári það með sóma. En það má alltaf hvetja til enn betri verka. Ég vil beina því til hæstv. ráðherra að sem allra fyrst verði rannsakað, ef hægt er, hvort hér sé einungis um náttúrufyrirbæri að ræða eða einnig mannanna verk og ef um hið síðarnefnda er að ræða að við skömmumst til að gangast við því og bæta úr.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa málefnalegu umræðu og taka undir að þetta eru hreinar hamfarir. Setjum málið í samhengi. 10. desember er talið að drepist hafi 30 þús. tonn af síld og 1. febrúar 22 þús. tonn af síld. Heildarkvótinn á árinu er 67 þús. tonn. Afleiðingar eru augljóslega miklar og þær birtast okkur fyrst núna hvað varðar lífríkið í firðinum og mögulegar afleiðingar fyrir ábúendur, fyrir búskap, fyrir fuglalíf og svo framvegis. Nú liggur fyrir hver ástæðan er fyrir þessum mikla síldardauða. Það er talið ótvírætt að þar hafi valdið súrefnisskortur en við þurfum hins vegar að komast til botns í því hvað olli honum. Aðstæður voru mjög svipaðar í desember og í febrúar. Talið er að þegar síldardauðinn varð 10. desember hafi verið um 300 þús. tonn af síld í firðinum. Núna í febrúar var talsvert minna magn en þá hafði átt sér stað mikið niðurbrot eða rotnun og það olli því að súrefnið minnkaði hratt. Það er örugglega ástæðan fyrir síldardauðanum í febrúarmánuði. Ein spurning sem vaknar er þessi: Hver verða áhrifin á síldarstofninn? Mun þetta mögulega leiða til minni veiði á síld á næstu árum? Við vitum það ekki nákvæmlega en það er ljóst að svona mikil afföll munu hafa einhver áhrif á stofninn. Það sem er hins vegar jákvætt er að við vitum að bæði 2007-árgangurinn og 2008-árgangurinn af síld eru að vaxa vel. Það hefur komið í ljós til dæmis við loðnuveiðar fyrir Suðausturlandi og menn gera ráð fyrir því að það muni líka eiga sér stað þegar loðnan færist vestar. Það gefur okkur vonandi fyrirheit um að þetta muni ekki hafa þau áhrif að við verðum að skera niður síldarkvótann, en engu að síður er þetta staðreyndin. Ég hvet til þess eins og aðrir að við höldum áfram vöktun og rannsóknum á raunverulegum ástæðum súrefnisskortsins. 

Hæstv. forseti. Það er auðvitað ekki vitað nákvæmlega hvað olli síldardauðanum í Kolgrafafirði en þó hafa verið uppi getgátur um að á einhverjum tímapunkti hafi þverun fjarðarins leikið eitthvert hlutverk, að minnsta kosti ekki hjálpað til. Ég ætla ekki að reyna að varpa ljósi á það eða hvaða afleiðingar sú þverun hefur haft en ætla hins vegar að nota tækifærið til að minna á hversu nauðsynlegt er að ganga varlega um náttúruna. Aukin velmegun samfara stórstígum tækniframförum gerir okkur sífellt auðveldara að höggva í hana óafturkræf skörð. Það er því margt sem mælir með því að við temjum okkur meiri þolinmæði og yfirvegun áður en við ráðumst í framkvæmdir. Hugsum kannski oftar smærra, tökum ögn fleiri og öruggari skref. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að flöskuháls framkvæmda sé ekki það þröngur að hann hamli öllum framförum en hann verður þó að vera það grannur að hann komi í veg fyrir að við völdum náttúrunni óbætanlegan skaða. Þetta leiðir ekki síst hugann að einu vinsælasta málinu þessa dagana, mögulegri gas- og olíuvinnslu Íslendinga. Jafnáhugasamur og ég er um það mál og sannfærður um þá möguleika sem í því liggja minnir þetta atvik í Kolgrafafirði á það að við þurfum að hnýta alla lausa enda. Það er því algjör óþarfi að gera lítið úr röddum þeirra sem hvatt hafa til varfærni og jafnvel snúa út úr orðum þeirra. Jafnvel stórkostleg tækifæri sem bíða okkar í grænni orkuöflun, svo sem nýting sjávarfalla, geta auðveldlega tekið á sig talsvert grárri mynd ef við temjum okkur ekki að rannsaka vel alla hluti áður en við ráðumst í framkvæmdir. Þetta var sem sagt um síldina, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir umræðuna hér sem er að sjálfsögðu eðlileg í ljósi þess hvað hefur gengið á í Kolgrafafirði og fyrir vestan á Snæfellsnesi. Það er vitanlega óhemju mikið magn af síld sem hefur drepist og ég tek undir það þegar menn segja að þetta þurfi að rannsaka og við þurfum að komast til botns í því hvað veldur að svona lagað gerist. Að sama skapi verðum við líka að horfa á aðstæðurnar. Það er ljóst að síldin ákvað á einhverjum tímapunkti að synda aftur undir brúna og út í kaldari sjó, eða hvernig við orðum það, meira súrefni, en þar bíða háhyrningar til að gæða sér á síldinni. Allt þetta þarf að sjálfsögðu að skoða mjög vandlega. Það sem mig langar þó að koma á framfæri og lýsa ánægju með viðbrögð stofnana ríkisvaldsins og ef ríkisvaldið er að velta fyrir sér hvað megi læra af því sem þarna gerðist finnst mér að við þurfum að hafa tvennt í huga. Við þurfum í fyrsta lagi að hafa í huga hvernig við bregðumst við næst þegar þetta gerist, því eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði hefur þetta gerst áður, það er reyndar töluvert langt síðan og kannski voru aðrar aðstæður þá, ég kann ekki þá sögu algjörlega, en við þurfum að læra af þessu og móta viðbrögð okkar eftir því. Mér finnst að við þurfum líka að taka inn í þær áætlanir hvernig við getum mögulega bjargað verðmætum. Þarna fara mikil verðmæti forgörðum. Mér finnst að það verði að taka inn í þá áætlun hvort við getum einhvern veginn gert okkur pening úr því sem þarna er. Er hægt að bregðast við líkt og börnin gerðu, safna síldinni saman og frysta? Mér finnst að það þurfi að vera inni í áætluninni líka, hvernig við björgum þeim verðmætum sem þarna fara forgörðum. Við getum ekki bara einblínt á að læra af þessu og hvernig hreinsunin eigi að fara fram. Við verðum líka að taka inn í þau miklu verðmæti sem þarna fara forgörðum.

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu. Það er ljóst að þetta er stórmál og þótt til séu sagnir um að síld hafi áður gengið þarna á fjörur og drepist hefur það aldrei verið í því magni sem hér er um að ræða, að minnsta kosti hefði þá verið greint frá því í sögum. Ég var þarna í morgun og hitti ábúendurna á Eiði, Arnór og Lilju, og þau sögðu að Kolgrafafjörðurinn væri mikilvægt uppvaxtarsvæði. Þau hefðu alist upp við að þarna væri mikið af lítilli síld, smásíld, seiðum og reyndar af fleiri fisktegundum. Þau höfðu áhyggjur af því að þetta gæti ekki aðeins haft áhrif á síldina heldur einnig lífríkið þarna til næstu ára. Svona hamfarir geta því haft víðtæk áhrif. Ég get staðfest að unnið var af miklum krafti við að grafa niður grútinn, eða síldarhræin, og flytja hann brott. Menn gerðu ráð fyrir að því mundi ljúka á næstu tveimur til þremur dögum en jafnframt var ótti við að þetta gæti endurtekið sig því að áfram var allmikið af síld í firðinum og úti fyrir var líka gríðarlegt magn af síld og enginn gat séð fyrir hvað mundi gerast ef hún tæki aftur á rás inn. Við erum að tala um gríðarlegt tjón. Ef við hefðum veitt þá síld sem þarna drapst værum við kannski að tala um 12 milljarða kr. Það eru ekki aðeins miklir hagsmunir lífríkisins í húfi heldur einnig fjárhagslegir og að nýta þennan stofn. Það má ýmislegt gera til að tryggja að svona lagað gerist ekki aftur, að reyna að lágmarka hættuna á því. En ég þakka fyrir umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka afar málefnalega, ábyrga og góða umræðu og þakka málshefjanda enn og aftur fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli. Það er ljóst að hér eftir sem hingað til munum við gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að bregðast við því sem þarna gerðist, nýta þá gríðarlega miklu þekkingu stofnana og heimamanna sem er fyrir hendi og stilla saman strengi. Hér hefur Hafrannsóknastofnun verið nefnd, Umhverfisstofnun hefur líka komið að með sína sérfræðinga og sérfræðiþekkingu og Náttúrustofa Vesturlands hefur gegnt gríðarlega mikilvægu hlutverki. Það er mikilvægt að geta þess að bakland fyrir þessar aðgerðir hefur verið búið til í hópi fjögurra ráðuneytisstjóra samkvæmt minnisblaði til ríkisstjórnar á föstudaginn var, sem hefur það hlutverk að taka ákvarðanir eða gera tillögur til ríkisstjórnar um fjárútlát af þessum sökum vegna þess að okkar skilningur er sá að þarna sé um hamfarir að ræða sem þarf að bregðast við með sambærilegum hætti og við öðrum hamförum. Það hafa auðvitað komið upp spurningar og vangaveltur í þessari umræðu um hugsanleg áhrif þverunar og þær umræður eru gríðarlega mikilvægar. Þessar vangaveltur hafa komið mjög mikið frá heimamönnum og Hafrannsóknastofnun hefur þegar rætt þessi mál við Vegagerðina. Það er ljóst að þetta þarf að skoða sérstaklega og spyrja hvort þarna séu einhverjir lærdómar sem þarf að draga varðandi sambærilegar framkvæmdir í framtíðinni. Það kemur inn á það sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir nefndi varðandi áhrifin á lífríkið í heild og það er sýn sem við þurfum að temja okkur sífellt meira; að hugsa um þetta í heild. Ég vil geta þess að lokum að Hafrannsóknastofnun er að vinna að áætlun um sérstaka rannsókn á orsökum síldardauðans í Kolgrafafirði, þessi tvö skipti, m.a. með tilliti til þverunarinnar og áhrifa hennar.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfundar er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um.

Virðulegi forseti. Við 2. umr. lýsti ég áhyggjum mínum af því að samþykkt frumvarpsins mundi fjölga möguleikum vogunarsjóða til að sniðganga höftin. Seðlabankinn telur að ekki sé hætta á því, lögin um gjaldeyrishöftin skylda bæði innlenda og erlenda verðbréfasjóði til að bera allar fjármagnshreyfingar sjóðanna undir Seðlabankann. Virðulegi forseti. Ég óttast hins vegar að atburðarásin sem fer í gang við afnám gjaldeyrishafta verði ógagnsæ þar sem við erum stöðugt að innleiða nýjar ESB-tilskipanir um frjálst flæði fjármagns. Seðlabankinn mun því, þegar hann hefur afnám gjaldeyrishaftanna, eiga mjög erfitt með að meta afleiðingar þess að fara í afnámsáætlunina. Ég hef því ákveðið að sitja hjá.

Frú forseti. Það er mikið fagnaðarefni að við samþykkt þessa frumvarps verði tekin upp sú nýskipan um meðferð endurupptöku mála sem dæmd hafa verið í Hæstarétti að það verði ekki lengur Hæstiréttur sjálfur eða þeir dómarar sem hafa komið áður að málum sem fjalli um slíkar beiðnir. Á sama tíma verða niðurstöður sérstakrar óháðrar nefndar sem um slík mál fjallar gerðar opinberar. Það er mikilvæg réttarbót í þessu fólgin. Þetta er líka gott dæmi um góða samvinnu í þinginu. Hér erum við að samþykkja þingmannafrumvarp sem margir hafa komið að í gegnum tvö þing. Ég þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir góða vinnu við frumvarpið sem var unnið í nánu samráði við réttarfarsnefnd og sérstaklega formann hennar, Eirík Tómasson, og hæstv. innanríkisráðherra. Ég tel þetta mikilvægt mál og góða réttarbót.

Forseti. Það gleður mig að sjá græna vegginn, að allir þingmenn greiði þessu máli atkvæði sitt. Fyrir mér er þetta enn ein sönnunin um að við þingmenn getum unnið mjög vel saman að góðum málum. Þessi vinnustaður gengur ekki bara út á að berjast með spjótum. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir að leggja málið fyrir á þinginu og jafnframt allsherjar- og menntamálanefnd fyrir mjög fagleg vinnubrögð í kringum það. Ég er mjög ánægð með hv. þingmenn í málinu og vil þakka þinginu fyrir það.

Virðulegur forseti. Þetta er þriðja kjörtímabilið sem þetta ágæta mál er til umfjöllunar. Ég vil fá að nota tækifærið og þakka meðflutningsmönnum og fyrri flutningsmönnum málsins atbeina þeirra og þá góðu samstöðu sem um það hefur tekist í þinginu. Hér er verið að lögfesta barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og tryggja með því enn frekar réttindi barna á Íslandi. Ég vona að þetta verði fordæmi til þess að aðrir mannréttindasáttmálar verði einnig lögfestir, svo sem sáttmáli Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. 
            

Frú forseti. Það er svo sannarlega ánægjulegur áfangi þegar barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna verður lögfestur á Alþingi. Honum fylgir skuldbindandi samkomulag þjóða heims um sérstök réttindi til handa börnum óháð réttindum fullorðinna. Þótt aðildarríkin að samningnum séu skuldbundin til að tryggja börnum þau réttindi sem samningurinn veitir þeim er sú skuldbinding aðeins samkvæmt þjóðarétti. Vegna tvíeðliskenningarinnar sem lögð er til grundvallar í lagatúlkun hér á landi þarf að lögfesta alþjóðlega samninga ef þeir eiga að hafa bein réttaráhrif hér á landi. Því mun vægi sáttmálans verða mun meira nú eftir lögfestingu en áður. Ástæða er til að óska hv. flutningsmönnum og nefndarmönnum sem unnu í allsherjar- og menntamálanefnd að þessu góða máli þvert á flokka til hamingju með það og þakka þeim fyrir framúrskarandi góða vinnu sem tryggir það að við náum að lögfesta sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi barna nú fyrir þinglok.

Forseti. Mig langar til að halda áfram að útdeila kærleika í þessum sal og fagna því að við séum loksins að lögfesta þennan mikilvæga sáttmála og tek innilega undir með hv. þm. Helga Hjörvar um að við einhendum okkur í að gera hið sama um brýna sáttmála sem hér hafa beðið eftir lögfestingu. 
            

Frú forseti. Með þessu frumvarpi er að mínu mati verið að fara út í umtalsverðar breytingar á meðferð íslenskra matvæla og matvælaframleiðslu í landinu. Ég leyfi mér að vísa til þess sem stendur í nefndarálitinu með þessari tillögu: „Á Íslandi hefur hins vegar ekki viðgengist í miklum mæli hjarðmeðhöndlun dýra að þessu leyti heldur er leitast við að meðhöndla hvert einstakt dýr þegar þörf er á lyfjagjöf. […] Hjarðmeðhöndlun dýra með sýklalyfjum eykur álag á dýrin og ónæmiskerfi þeirra á óeðlilegan hátt.“ Ég held að þetta frumvarp geti orðið til skaða fyrir íslenska landbúnaðarframleiðslu þegar upp er staðið ef við förum að hætta að meðhöndla dýr með þeim einstaka hætti og búa til þær einstöku afurðir sem við höfum gert hingað til. Ég mun því ekki geta stutt frumvarpið.

Hæstv. forseti. Með frumvarpinu er lagt til að Lyfjastofnun veiti leyfi til innflutnings og framleiðslu lyfjablandaðs fóðurs og hafi eftirlit með þeim aðilum sem fengið hafa slíkt leyfi. Til að standa straum af kostnaði við eftirlitið er lagt til að innheimt verði sérstakt eftirlitsgjald. Þá er lagt til að nýr kafli bætist við lyfjalög. Eins er mikilvægt að hér komi fram við afgreiðslu þessa máls að starfsemi sem frumvarpinu er ætlað að ná til, þ.e. innflutningur og framleiðsla lyfjablandaðs fóðurs, er ekki stunduð hér á landi. Þá er ekki vitað til þess að slík starfsemi sé áætluð í náinni framtíð. Engu að síður er nauðsynlegt að tilskipunin verði innleidd á formlegan og löglegan hátt í landsrétt, þ.e. að hafa regluverkið tilbúið. Það er ekki stefna núverandi ríkisstjórnar, og það verður vonandi ekki svo lengi sem land byggist, að heimila lyfjablandað fóður.

Virðulegi forseti. Í skemmstu máli gengur frumvarpið út á að búa til regluverk utan um eftirlit með innflutningi á lyfjablönduðu fóðri og sömuleiðis að setja reglur til að tryggja fjármögnun þessa eftirlits. Því má kannski segja að frumvarpið sé flutt undir kjörorðinu „allur er varinn góður“ því að sannleikurinn er sá að ekkert lyfjablandað fóður er flutt til landsins og samkvæmt þeim upplýsingum sem við fengum í velferðarnefnd stendur það heldur ekki til. Þetta er því eins konar tómt mengi. Gallinn við frumvarpið er hins vegar að það felur í sér heilmikla gjaldtökumöguleika, í þessu tóma mengi 

Virðulegi forseti. Þetta er nú fallegur friðardagur í þinginu. Ég vildi aðeins út af því máli sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson lýsti ágætlega áðan velta því til umhugsunar fyrir þingheim hvort skynsamlegt sé að búa til skattheimildir einungis til að gera það.

Fólki líður betur.


             Hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni líður miklu betur á eftir, en ég er ekki viss um að þetta sé ofsalega góð regla. 

Virðulegi forseti. Við fyrstu sýn er þetta í sjálfu sér hið ágætasta mál, en í nefndinni kom fram að til standi heildarendurskoðun. Það er svolítið misræmi í því að kalla þetta afturkall stofnstyrkja. Það er vissulega verið með ýmsum ívilnunum að koma til móts við þá sem vilja koma hingað með nýja fjárfestingu. Það sem þó vekur athygli mína er að ríkisstjórnin hefur ekki notað það tækifæri til að setja inn til að mynda skattafslátt vegna hlutabréfakaupa í nýsköpunarfyrirtækjum, sem menn hafa nú lagt gríðarlega áherslu á, vegna þess að ESA gerði á sínum tíma athugasemdir við það. Ég veit að málið verður kallað aftur inn til nefndarinnar á milli 2. og 3. umr. og ég legg til að þar verði betur farið yfir þetta, en ég get ekki stutt málið á þessu stigi og sit því hjá.

Frú forseti. Almennt er ég mikill talsmaður nýsköpunar í atvinnulífi og öllu því sem því tengist. Hér er hins vegar, eins og svo oft áður, verið að búa til undanþágur og ívilnanir í skattkerfi sem við búum við hér á landi sem er alveg útbíað í undanþágum og ívilnunum á alla kanta til alls konar hópa og alls konar fólks, fjölskylduaðstæðna, fyrirtækjaaðstæðna. Og enn einn hnúturinn á þeirri flækju bætist nú við. Hversu vel sem manni kann að líka við nýsköpun mun ég ekki styðja fleiri slíkar flækjur heldur leggja það til úr ræðustól enn einu sinni að farið verði í gagngera endurskoðun á öllu skattkerfi íslenska ríkisins með það eitt að leiðarljósi að einfalda það. Það er þörf á því og þörf er á að búa atvinnulífinu einfalt skattkerfi sem íþyngir því ekki um of. Það á að vera markmiðið en ekki endalaust að útdeila brauðmolum til einstakra geira.

Virðulegi forseti. Við erum að greiða atkvæði um mál sem er kannski ekki stórvægilegt en getur skipt heilmiklu máli. Um er að ræða breytingar sem geta skipt fjárfesta máli við upphaf fjárfestingar. Þannig er verið að reyna að bæta samkeppnisstöðu Íslands þegar kemur að ívilnunum vegna nýfjárfestinga á Íslandi. Það hefur sýnt sig að það skiptir nýfjárfesta heilmiklu máli. Hér er verið að tala um ákveðnar breytingar á tekjuskatti, fasteignagjöldum og stimpilgjöldum. En í raun og veru er aðeins um tímabundna ráðstöfun að ræða vegna þess að gert er ráð fyrir að næsta sumar verði málið tekið til heildstæðrar endurskoðunar. Í ljósi þess að það getur skipt heilmiklu máli fyrir fjárfesta að ívilnanir komist í gagnið legg ég til að málið verði samþykkt. Við munum síðan taka málið til nefndar á milli 2. og 3. umr. því að skoða þarf betur ákveðna tæknilega útfærslu.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp gæti verið örlítil vísbending um að ríkisstjórnin sé búin að átta sig á því núna undir lok kjörtímabilsins að skattalækkanir á fyrirtækjum séu miklu fremur til þess fallnar að örva atvinnustarfsemi en skattahækkanir. Það er út af fyrir sig dálítill áfangi. Frumvarpið felur í sér frekari ívilnanir fyrir þessa tegund af atvinnurekstri en þær ívilnanir sem við höfum búið við. Það er líka jákvætt. Hins vegar er gallinn á þessu sá að núna stendur fyrir dyrum, stendur reyndar yfir, heildarendurskoðun á þessari löggjöf. Löggjöfin er með sólarlagsákvæðum, henni lýkur um næstu áramót. Hættan í málinu er sú að með þessari aðgerð gerist óskaplega lítið vegna þess að þeir sem eru að íhuga þessa hluti munu væntanlega allir bíða eftir heildarendurskoðuninni í þeirri von og trú að hún muni leiða til frekari ívilnana, eins og hefur verið boðað í raun og veru. Þess vegna er mjög mikilvægt ef þetta frumvarp á að ná fram að ganga að tryggilega verði frá því gengið að það hafi afturvirkt ákvæði, pósitíft afturvirkt ákvæði sem gerir það að verkum að þær ívilnanir sem verða á næsta ári muni þá gilda líka fyrir fjárfestingar á þessu ári. 

Virðulegur forseti. Hér er á ferðinni tiltölulega tæknilegt mál sem þegar var gerð grein fyrir við 2. umr. málsins og ég vísa til nefndarálits á þskj. 1011. Nefndin mælir með því að málið verði samþykkt með þeim breytingum sem fram eru lagðar við það.

Frú forseti. Við ræðum hér við 3. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um bókhald, með síðari breytingum. Það sem kannski liggur fyrst fyrir er hvort menn vilji leyfa önnur tungumál í bókhaldi og reikningum en nú er leyft. Nú er leyft að hafa sama tungumál á reikningunum og fylgir þeirri mynt sem valin er, þ.e. ef valinn er dollar er enska, ef valin er evra getur maður valið dönsku eða eitthvað annað. Vegna málverndarsjónarmiða hafa komið athugasemdir um að ekki sé rétt að heimila að bókhaldið sé á erlendu tungumáli. Breytingartillaga um að alltaf skyldi nota íslensku í bókhaldi var felld. Síðan var rætt nokkuð mikið í nefndinni um heimild til að varðveita gögn allt að sex ár og flytja til útlanda. Meiri hlutinn gerir þá tillögu varðandi tungumálið að ekki sé rétt að gera athugasemd við 5. gr. frumvarpsins, um að nota megi dönsku eða ensku. Mér skilst reyndar að danska sé mjög lítið notuð í framsetningu bókhalds, það sé aðallega enska, þannig að kannski hefði verið einfaldara að taka bara það fram. Síðan var rætt nokkuð mikið um gagnsæi eignarhalds. Nefndin samþykkti við 2. umr. að listi yfir alla hluthafa í nafnaröð ætti að fylgja ársreikningi. Það er að mínu mati ekki góð lausn vegna þess að nafnaröð segir voðalega lítið. Jón Jónsson getur komið fyrir tíu sinnum og enginn veit hver það er en síðan kemur kannski sjaldgæft nafn einu sinni og þá vita allir um hvern er að ræða. Spurningin um persónuvernd kemur þar inn í líka. Meiri hlutinn breytir fyrri hugmynd um að hafa nöfnin ein saman og kemur fram með skilyrði um bæði nöfn og kennitölur. Það er strax til bóta, þ.e. ef menn vilja upplýsa um alla hluthafa alls staðar. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar leggur fram svohljóðandi breytingartillögu við frumvarp til laga um ársreikninga, með leyfi frú forseta: „Þá skal fylgja með skýrslu stjórnar skrá yfir nöfn og kennitölur allra hluthafa í stafrófsröð ásamt upplýsingum um hlutafjáreign hvers þeirra og hundraðshluta hlutafjár í árslok. Ársreikningaskrá skal gera félögum kleift, við rafræn skil á ársreikningum, að nota áður innsendar upplýsingar til ríkisskattstjóra um hluthafa í félaginu til að útbúa þann lista.“ Í byrjun eða um miðjan febrúar þurfa menn að senda inn hlutafjármiða, hann er á rafrænu formi og þar með hefur ársreikningaskrá slíkan lista. Menn geta notað þann lista til að birta þennan hluthafalista með ársreikningum. Það sem ekki hefur verið rætt nægilega er hvaða upplýsingar menn gefa þarna um einstaklinga sem hugsanlega kæra sig ekkert um að ættingjar og sérstaklega vinir viti að þeir eigi hlutafé í einhverju fyrirtæki sem hugsanlega mætti veðsetja til að losa fé. Mér finnst þetta skipta svipuðu máli og með innstæður, það á ekki að birta upplýsingar um kennitölur innstæðueigenda og hvað þeir eiga í banka. Hins vegar finnst mér skipta verulegu máli að fyrir liggi upplýsingar um kennitölur hlutafélaga sem eiga í hlutafélagi og allra aðila sem eru með takmarkaða ábyrgð. Það byggi ég á því sem ég hef margoft rætt, að fyrir hrun stunduðu menn mikið að fara með fjármagn í hringi og juku þannig eigið fé hlutafélaga í stórum stíl. Mér finnst að einhver þurfi að geta haft eftirlit með því að það sé ekki gert og hefði viljað að Fjármálaeftirlitið fylgdist með því að ekki væri verið að misnota þessa hringferla, hlutafélagaformið, til að sýna fram á aukningu eigin fjár í hlutafélögum. Þetta var sem sagt nefnt ansi mikið en í dag er enginn sem fylgist með þessu í grunninn. Það er ekki þannig að einhver fylgist með því að svona hringferlar myndist ekki. Mér sýnist á niðurstöðum sérstaks saksóknara í þeim málum sem komu upp eftir hrun að þetta verði látið óátalið. Þetta brýtur ekki lög, enda vantar um þetta lög, frú forseti, og þess vegna finnst mér að einhvers staðar ætti að koma fram skýring um að þetta verði gert, þ.e. að einhver fylgist með þessu, t.d. Fjármálaeftirlitið. Svo þarf að banna einhvern veginn að slíkt gerist, en þá lendir maður strax í þeim vanda að þetta er alþjóðlegt vandamál og Íslendingur sem stofnar hlutafélag á Tortólu eða annars staðar getur notað það félag til þess að auka eigið fé í hlutafélagi á Íslandi. Mér sýnist sem menn grípi dálítið í tómt með því að upplýsa um hluthafa hér á landi. Ef það stendur allt í einu eitthvert hlutafélag í Lúxemborg eða á Tortólu eru menn dálítið í lausu lofti með það hvað þeir ætla að gera við það. Við lendum alltaf í því að þetta er alþjóðlegur vandi og bundinn við hlutafélagaformið sem slíkt sem ekki gerir ráð fyrir því að hlutafélög eigi í öðrum hlutafélögum og jafnvel myndi hring sem geti aukið eigið fé fyrirtækjanna. Það er mikill vilji til þess að reyna að átta sig á því hverjir eiga nýju bankana. Það tengist þessu þó að það séu sérlög um fjármálastofnanir sem er líka verið að ræða í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Það getur vel verið að mönnum takist að koma þar á upplýsingum um það hverjir eiga bankana, en það er erfiðara að finna út úr því hver hinn raunverulegi eigandi er, þ.e. hvaða persóna á í viðkomandi banka og alveg sérstaklega hver fer fyrir hönd kannski milljón hluthafa einhvers staðar úti í heimi sem kröfuhafi og verðandi eigandi íslensku bankanna. Meira að segja skipta þessar kröfur um hendur oft á dag. Það getur verið erfitt um vik að komast að því hver hinn raunverulegi eigandi er og hver stýrir bönkunum á endanum. Ég held að ég hafi ekki fleiri orð um það sem kom fram í nefndaráliti meiri hlutans sem ég gat ekki skrifað undir vegna þess að mér finnst að það sem menn eru að gera þarna með gagnsæi eignarhalds bara ekki ná markmiði sínu. Þá er spurningin hvort menn eiga að vera að þessu á annað borð.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér við 3. umr. frumvarp um bókhald. Það sýnir eiginlega nauðsyn þess að við höfum þrjár umræður í þinginu. Málið hefur batnað verulega í hv. efnahags- og viðskiptanefnd milli 2. og 3. umr. Við umræðu í nefndinni kom fram að í rauninni væri hægt að ná fram markmiði frumvarpsins um að krefjast þess að fyrirtæki leggi fram eigendalista án þess að íþyngja þeim sérstaklega með þeirri kröfu. Það væri hægt að gera það með því að gefa ríkisskattstjóra leyfi til að keyra saman rafræna ársreikninga fyrirtækja og upplýsingar sem fyrirtæki leggja fram á svokölluðum hlutabréfamiðum. Fyrirtæki þurfa að upplýsa um hluthafana og hversu stóran hlut þeir eiga í viðkomandi fyrirtæki. Það má segja að þær upplýsingar sem frumvarpið var hannað til að tryggja að kæmu fyrir almenningssjónir hafi legið í ýmsum gagnagrunnum hjá ríkinu en það vantaði bara lagaheimild til að ríkisskattstjóri gæti sett þessar upplýsingar saman í einn gagnagrunn og gert aðgengilegar þeim sem þess óska. Ástæðan fyrir því að nauðsynlegt þykir að upplýsa um eignarhald fyrirtækja er sú að um er að ræða fyrirtæki með takmarkaða ábyrgð. Slík fyrirtæki eru þannig uppbyggð að ef og þegar þau lenda í gjaldþroti falla skuldir umfram eignir á aðra aðila en þann sem stofnaði til þeirra, þ.e. viðskiptavini lögaðilans, birgja eða jafnvel skattgreiðendur. Það þykir þar af leiðandi nauðsynlegt að upplýsa fólk um eignarhald á fyrirtækjum til að það geti metið hvort það vilji eiga viðskipti við viðkomandi fyrirtæki sem viðskiptavinir eða birgjar. Jafnframt er talað um að það sé nauðsynlegt fyrir fyrirtæki að þau viti ekki bara hvaða lögaðili eigi hlut í fyrirtækinu heldur hvaða einstaklingar standi á bak við eignarhlutinn. Núna er umræða í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins um hvort ekki sé tímabært að skrifa nýja tilskipun sem skyldar fyrirtæki til þess að afla sér upplýsinga um raunverulega eigendur fyrirtækja. Það er þá til dæmis gert til að koma í veg fyrir óeðlileg tengsl eigenda fyrirtækja við samkeppnisaðila. Krafan um gagnsætt eignarhald hefur líka komið fram vegna fjölgunar fyrirtækja með aðsetur á aflandseyjum, svokallaðra aflandsfyrirtækja. Þessi fyrirtæki eru fyrst og fremst sett upp til að sniðganga skattgreiðslur og skattalög. Staðan er orðin þannig í mörgum löndum að mörg stærstu fyrirtækin borga enga skatta til viðkomandi ríkis þó að þau hafi alla sína starfsemi í því ríki. Þetta er auðvitað óviðunandi, sérstaklega á tímum niðurskurðar eins og við búum við í dag. Það er ekki nóg að upplýsa hverjir eru eigendur þegar um er að ræða lögaðila vegna þess að þá fáum við bara upplýsingar um það að 365 er að mestu leyti í eigu fyrirtækis eða lögaðila sem heitir Moon Capital. Það að Moon Capital eigi 43% í 365 segir okkur afskaplega lítið um eignarhaldið á 365. Þannig hefur komið fram krafa um að í lögum sé tryggt að fyrirtæki þurfi að gefa upp hverjir séu raunverulegir eigendur og að við slíka kröfu sé litið til laga um peningaþvætti en í þeim lögum eru lögaðilar sem eiga hlut í lögaðila skyldugir til að gefa upp hverjir eru raunverulegir eigendur, þ.e. einstaklingar, á bak við eignarhlut umfram 25%. Eins og ég minntist fyrr á er verið að ræða það hjá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hvort ekki ætti að skylda, ekki bara fjármálafyrirtæki, heldur líka fyrirtæki, til að vera með slíkar upplýsingar á hreinu, a.m.k. innan húss, og jafnvel hvort ekki sé nauðsynlegt að skylda fyrirtækin til að birta upplýsingar um raunverulega eigendur. Sem viðbrögð við þessari umræðu og kröfu hef ég lagt fram breytingartillögu við frumvarp um ársreikninga þar sem þess er krafist að upplýst sé um raunverulega eigendur og þá í samræmi við lög um peningaþvætti. Það er ekki nóg að skila upplýsingum sem hluthafamiða um hvaða lögaðili á í fyrirtækinu og hversu stóran hlut, heldur þarf líka að segja hvaða einstaklingar eru á bak við hlutinn. Þetta er auðvitað gert til að tryggja gagnsætt eignarhald. Að mínu mati er nauðsynlegt að taka þetta skref og við ættum að setja fordæmi í að upplýsa um eignarhald fyrirtækja vegna þess að fyrst og fremst vogunarsjóðir vilja leyna eignarhaldinu. Það voru vogunarsjóðir sem felldu Ísland. Það eru vogunarsjóðir sem eiga flestar kröfur á fallin fyrirtæki í landinu þannig að umsvif þeirra hér á landi eru mun víðtækari en til dæmis innan Evrópusambandsins. Með því að gera kröfu um að öll fyrirtæki, ekki bara fjármálafyrirtæki, upplýsi um raunverulega eigendur mun það væntanlega hafa fælingarmátt á slík fyrirtæki. Þessir vogunarsjóðir, sérstaklega hrægammasjóðir, vilja leyna eignarhaldinu vegna þess að starfsemin byggir á því að skjóta sér undan skattgreiðslum og alls konar upplýsingaskyldu með því að stofna eignarhaldsfélög sem eiga í eignarhaldsfélögum. Síðan er eignarhaldsfélagið sem á eignarhaldsfélag sem á í eignarhaldsfélagi með aðsetur á aflandseyju. Þetta gerir það að verkum að enginn einn aðili hefur yfirsýn yfir það í hversu mörgum fyrirtækjum viðkomandi einstaklingur á, hversu víðtækt eignarhald hans er í viðkomandi landi, og skattyfirvöld hafa ekki heldur yfirsýn yfir það hvort viðkomandi einstaklingur hafi greitt skatt af ölum þeim arðgreiðslum sem hann hefur fengið í gegnum eignarhald sitt á mörgum eignarhaldsfélögum. Virðulegi forseti. Ég tel nauðsynlegt að við sýnum þjóðinni hvernig við lærum af þeim mistökum sem voru gerð hér fyrir hrun og tökum á eignarhaldi vogunarsjóða, ekki bara á fjármálafyrirtækjum heldur líka mörgum atvinnufyrirtækjum, með því að þvinga þá til að gefa upp upplýsingar um raunverulega eigendur eða einstaklinga á bak við einstaka eignarhluta. Með því að gera þessa kröfu ætti ávinningur sjóðanna af því að vera hér í hagkerfinu að verða minni, en ávinningur samfélagsins af því að ýta slíkum fjárfestum út úr samfélaginu er meiri stöðugleiki. Vogunarsjóðir og hrægammasjóðir eru skammtímafjárfestar sem fyrst og fremst meta áhættu sína og arðsemi út frá eigendum sínum en ekki almannahagsmunum. Það er mjög mikilvægt fyrir almenning á Íslandi að tekið verði á þessu vandamáli og það eru að vissu leyti mikil vonbrigði að meiri hlutinn skuli ekki hafa áhuga á að gera það núna þegar við erum að ljúka umfjöllun um upplýsingaskyldu fyrirtækja sem hafa starfsemi hér á landi.

Forseti. Hv. þingmaður sagði að menn færu til aflandseyja og annað til að sniðganga skattgreiðslur. Ég vil spyrja hann hvort það sé ekki oft miklu mikilvægara fyrir aðila sem vinna hratt að auka heldur eigið fé fyrirtækja með því að láta peninga ganga í hring til aflandseyja. Eins og ég hef margoft nefnt þarf þrjú fyrirtæki til þess að auka eigið fé. Ef eitt þeirra er staðsett á aflandseyju veit enginn að um hring sé að ræða. Eitt fyrirtæki á Íslandi eignast ef til vill hlut í fyrirtæki í Þýskalandi með því að dæla peningum þangað, það á svo aftur fyrirtæki á Cayman-eyjum eða einhvers staðar og eykur eigið fé fyrirtækisins þar, síðan kaupir það félag hlut í fyrirtæki á Íslandi og eykur eigið fé hér á landi. Slíkri aukningu á eigin fé með hringferli peninga er ekki nokkur leið að komast að. Ég held að það sé ekki rétt hjá hv. þingmanni að menn séu aðallega að hugsa um sniðgöngu skattgreiðslna þó að það geti eflaust verið til langs tíma. Ef við hugsum um tvö, þrjú eða fjögur ár hugsa ég að margir sem voru í þessu á sínum tíma hafi ekkert verið að hugsa til margra ára, þeir voru kannski að hugsa um nokkra mánuði og létu peningana ganga í kring til þess að auka eigið féð hratt og vel og fá þannig betra lánshæfismat o.s.frv. Svo varðandi að málið hafi batnað í meðförum þingsins, þá á hv. þingmaður væntanlega við breytingartillögu um ársreikninga þar sem nefndin flytur breytingartillögu sem er til bóta, en spurning mín til hv. þingmanns er: Hver á að fylgja þessu eftir? Hver fær upplýsingarnar? Hvar er þessi skrá geymd? Það er alla vega ekki gert ráð fyrir því í frumvarpinu eða tillögum meiri hlutans að þessi skrá verði neitt aðgengileg.

Virðulegi forseti. Ég er með hér fyrir framan mig fréttabréf þar sem fjallað er um umræðuna innan framkvæmdastjórnar ESB og fyrirsögnin á því fréttabréfi er að í Brussel sé verið að hugsa um leiðir til þess að taka á skattsvindli og spillingu, en ógagnsætt eignarhald er einmitt talið fóstra spillingu og þess vegna þarf að tryggja gagnsætt eignarhald. Hér á landi er mikilvægast að tryggja gagnsætt eignarhald til þess að koma einmitt í veg fyrir það sem gerðist fyrir hrun, eins og hv. þingmaður benti á, að fyrirtæki noti aflandsfélög sín til að auka eigið fé í fyrirtækjum án þess að nokkur átti sig á því að um er að ræða sama aðila og jafnvel með láni frá viðkomandi fyrirtæki. Varðandi aðgengi að þessum upplýsingum, sem við erum í raun og veru að tryggja að ríkisskattstjóri hafi á einum stað með breytingartillögu hv. efnahags- og viðskiptanefndar, þá verður hægt að biðja um þær hjá ríkisskattstjóra og fá aðgang að þeim. Það er mjög algengt meðal starfsmanna í viðskiptafræðideildum, ekki bara hér á landi heldur um allan heim, að skoða ársreikninga og upplýsingar um eignarhald fyrirtækja sem menn fá annaðhvort í gegnum gagnagrunna þar sem gögnin hafa verið keypt af viðkomandi skattyfirvöldum eða öðrum sambærilegum yfirvöldum og seld viðskiptadeildum eða háskólum.

Herra forseti. Það vill svo til að ég skrifaði einmitt Evrópusambandinu út af þessu og í svari frá þeim kom fram að þeir eru ekki að velta fyrir sér þeirri aukningu á eigin fé sem hægt er að sýna fram að geti orðið með því að hlutafélög kaupi hvert í öðru. Það þarf minnst þrjú til. Þeir hafa hreinlega ekki velt fyrir sér þeim möguleika. Hins vegar veit ég að þeir hafa mikinn áhuga á því að hvernig menn geti skotið undan sköttum. Það er hægt að láta fyrirtæki sem er á Tortólu eða annars staðar mynda hagnað einmitt þar og koma þannig hagnaði undan skatti. Þetta er vissulega skattavandamál líka. Svo er þetta ekki hvað síst spillingavandamál vegna þess að menn geta bæði dulið eignarhald, falið það, aukið eigið fé og komið fram sem mismunandi aðilar í hluthafaskrá, t.d. banka, þannig að menn sjá ekki hinn raunverulega eiganda. Þetta er vandamál sem ég held að þurfi að leysa alþjóðlega og verður væntanlega leyst alþjóðlega þannig að menn muni upplýsa um alla eigendur á netinu svo að hægt verði að rekja það strax. Eins og þetta er sett upp hérna óttast ég að eignarhald verði ekki rekjanlegt. Menn tala um að halda utan um þessa skrá, hún verði geymd og svo verði hún bara gleymd. Það er ekkert voðalega auðvelt að finna svona hringi ef menn þurfa alltaf að spyrja um eitt og eitt fyrirtæki í senn. Það getur orðið ansi langsótt, sérstaklega af því að hugmyndaauðgin í því að stofna fyrirtæki og hafa þau nægilega lítil til að fara undir alla grunsamlega þröskulda er endalaus. Þegar hagsmunir eru miklir skiptir kostnaðurinn við að stofna eitt lítið einkahlutafélag ekki miklu máli.

Virðulegi forseti. Ég hef mjög mikla trú á einkaframtakið. Ég geri ráð fyrir að Creditinfo muni nýta sér þær upplýsingar sem við erum að gera aðgengilegar í gegnum þessa lagasetningu  Ég vil taka undir með hv. þm. Pétri Blöndal að það vekur furðu að menn í Brussel skuli ekki hafa áhyggjur af þessum krosseignatengslum og ekki minnast á það sem mikilvæga ástæðu fyrir því að upplýsa þurfi um raunverulegt eignarhald fyrirtækja. Þeir hafa mestan áhuga á skattsvindli og umræðan snýst um það, ekki bara í Brussel heldur líka í London, þ.e. um þau fyrirtæki sem eru með skráð aðsetur á aflandseyjum en starfsemi í til dæmis Bretlandi og greiða þar af leiðandi litla sem enga skatta til breska ríkisins. Það er auðvitað mjög mikilvægt að vera með gagnsætt eignarhald til að koma í veg fyrir krosseignatengsl og tryggja það einmitt að viðskiptafræðideildirnar geti kortlagt þessi krosseignatengsl en ekki bara þær heldur líka Fjármálaeftirlitið sem á reyndar að gera það samkvæmt lögum.

Virðulegi forseti. Hér er búið að fara ágætlega yfir málið. Rætt hefur verið um heimild sem var í frumvarpinu til að hafa ársreikninga á öðrum tungumálum en það er búið að draga hana til baka með þeim rökum að annars séum við að fara gegn íslenskri málstefnu frá árinu 2009. Mér sýnist samt sem áður, miðað við núverandi lög, að við séum að fara gegn þeirri málstefnu sem er í lögum. Það er kannski spurning hvort við breytum þessu annaðhvort í takt við málstefnuna eða breytum lögunum um málstefnuna því að ég held að í besta falli sé mikill ósiður að hafa lög sem ekki stendur til að fara eftir. Farið hefur fram nokkur umræða um gagnsæissjónarmiðin og þar vegast á nokkur sjónarmið eins og hér hefur komið fram. Eitt er að það að eiga í hlutafélögum er hugsað sem ákveðið sparnaðarform fyrir marga og er eitthvað sem við ættum að ýta undir. Menn hljóta þá að spyrja af hverju eigi að upplýsa um eitt ákveðið sparnaðarform en ekki annað. Eins og komið hefur fram í umræðunni þurfa ekki endilega að liggja einhverjar slæmar ástæður að baki ef fólk vill ekki að þær upplýsingar liggi á lausu í hvaða hlutafélögum það eigi eða hvar sparnaður þess yfir höfuð liggi. Hvort sem okkur líkar betur eða verr þá er það svo að fólk hefur tilhneigingu til að reyna að sækja í það, jafnvel nánustu ættingjar. Það er auðvitað ekki almenn regla og er vonandi undantekning en samt sem áður bera allir þeir sem hafa starfað í kringum slíkt vitni um það. Virðulegi forseti. Það sem mér finnst vera stóra málið í þessu er að ef við teljum hættulegt að hafa ákveðið eignarhald á félögum þurfum við að ræða það í samhengi við lög um fjármálafyrirtæki. Ef við höfum áhyggjur af því að aðilar sem hafa beint og óbeint og með allra handa klækjabrögðum komist yfir félög séu að koma sér í markaðsráðandi stöðu eða einhverja slíka stöðu án þess að vitneskja sé um það, hlýtur það stóra eftirlit sem við erum með að eiga að hafa eftirlit með því. Þá er ég að vísa í Fjármálaeftirlitið því að hér er auðvitað að stærstum hluta um að ræða fjármálafyrirtæki, þar er stærsta einstaka hættan. Við verðum að ganga úr skugga um að fylgst sé með því og komið í veg fyrir að hér geti myndast hringferlar eins og hv. þm. Pétur Blöndal hefur margsinnis minnst á. Sömuleiðis að fylgst sé með því að þessum kerfislega mikilvægu fyrirtækjum sem fjármálafyrirtækin eru, sem eru því miður beint og óbeint ansi mikið í fangi skattgreiðenda, stafi ekki hætta af eignarhaldinu. Menn hafa talað mikið um að eignarhaldið fyrir bankahrun hafi ekki verið nægjanlega gott eða ekki uppfyllt þau skilyrði sem þyrfti að hafa um fjármálastofnanir. Menn geta haft ýmsar skoðanir á því en eitt er alveg öruggt að það eignarhald sem hefur myndast eftir bankahrun er ekki æskilegt. Af hverju ekki? Það er ekki æskilegt að aðilar sem hafa skammtímahagsmuni að leiðarljósi og hafa ekki áhuga á því að eignast íslenskar fjármálastofnanir eigi fjármálastofnanir okkar. Hér hefur verið bent á að ef og þegar, vonandi, við fellum niður gjaldeyrishöftin og lausn finnst á því - og þetta tengist þrotabúum gömlu bankanna, hugsanlega nauðasamningum eða gjaldþroti - geti myndast sú hætta að þeir sem sitji þá uppi með eignirnar, þ.e. tvo af þremur stærstu íslensku bönkunum, hafi hag af því og áhuga á að reyna að ná eins miklum eignum út úr þeim fyrirtækjum og mögulegt er. Þeir geri það vegna þess að þeir hafa skammtímahagsmuni að leiðarljósi. Á þetta hefur verið bent og skrifaðar um það greinar og ég held að þetta séu varnaðarorð sem full ástæða sé til að taka alvarlega. Mér finnst stærsta einstaka málið vera það, með fullri virðingu fyrir öðrum sjónarmiðum, að við fylgjumst með því að fjármálastofnanir okkar beri ekki skaða eða hættu út af eignarhaldi þeirra. Menn hafa bent á að ef gjaldeyrishöftin verða áfram, sem vonandi verður ekki en ýmislegt bendir þó til, gefist aukin tækifæri fyrir eigendur banka, eigendur sem hugsa ekki um hagsmuni þessara bankastofnana til lengri tíma heldur vilja hagnast á skömmum tíma, að fara á svig við gjaldeyrishöftin og taka eignir út úr viðkomandi fjármálastofnunum. Virðulegi forseti. Þetta finnst mér vera stærsta einstaka málið. Eignarhald er mjög kvikt og það er mjög erfitt að fylgjast með því frá mínútu til mínútu í hlutafélögum á Íslandi og kannski engin sérstök ástæða til þess. Það hefur að minnsta kosti ekki verið bent á hætturnar sem þar geta legið. Við skulum heldur ekki gleyma því að þrátt fyrir að hér sé um að ræða upplýsingar sem geta verið aðgengilegar er heljarinnar mikið verk að vinna úr þeim. Það eru örugglega til dæmi þess að menn fari í að vinna úr slíkum upplýsingum með það í huga að gera einstaklinga sem eiga það ekki skilið tortryggilega. Það er eitthvað sem við komumst aldrei hjá en það er engin sérstök ástæða til að ýta undir slíka hegðun eða gera hana auðveldari. Við höfum ekki tekið hér á þætti sem hv. þm. Pétur Blöndal minntist á, þ.e. persónuverndina og hvort eðlilegt sé að hafa öðruvísi reglur um eignarhald hjá einstaklingum og hlutafélögum með takmarkaða ábyrgð. Þá er vísað til þess að þegar eignarhald í ákveðnum félögum er skoðað gildi sérregla um hlutafélögin, það eigi að upplýsa um þau, en önnur regla gildi um einstaklingana. Að vísu hlýtur þetta svolítið að skarast við það sem við erum að reyna að ná fram varðandi eignarhald bankanna. Við erum að reyna að fara í gegnum þann frumskóg sem eru hin ýmsu eignarhaldsfélög og hlutafélög og finna hina raunverulegu eigendur. Ég vísa aftur til þess, virðulegi forseti, að ég tel skynsamlegt að fara yfir þessi mál saman, þ.e. þetta mál og lög um fjármálafyrirtæki. Ég veit að við erum á endasprettinum en sem betur fer hefur vinnan í nefndinni verið góð og hv. þm. Helgi Hjörvar hefur borið gæfu til að gæta sanngirni í umfjöllun í nefndinni og taka tillit til sjónarmiða allra, ekki bara stjórnarliða. Virðulegi forseti. Það má því velta því fyrir sér, vegna þess að við tökum þessi mál ekki oft upp, hvort við ættum að klára þetta mál endanlega í samhengi við lög um fjármálafyrirtæki því að við munum ekki fá mörg tækifæri á þessu vori til að ganga frá þeim málum. Vinnan hefur verið ágæt og búið er að upplýsa margt í tengslum við þetta en ég veit ekki enn þá hvernig eftirlitinu er fyrir komið. Ég veit að fjármálaeftirlit hlýtur að teljast mjög öflugt á Íslandi, sú stofnun hér er hlutfallslega stærst í heimi eftir því sem ég best veit. Ég veit að Fjármálaeftirlitið hefur heimild til að skoða hverjir eru eigendur bankanna og hvernig breytingar á því eru í tíma, ekki bara árlega heldur innan árs. En það er til lítils að reyna að koma í veg fyrir eitthvað sem gerðist árið 2008 eða fyrr. Við hljótum í lagasetningu um eftirlit með fjármálastofnunum og öðru slíku að horfa til framtíðar og í þessu tilfelli erum við að tala um nánustu framtíð. Virðulegi forseti. Ég tel skynsamlegt að skoða þessi mál saman því að þótt hér sé ekki verið að ræða um fjármálafyrirtæki erum við samt sem áður að tala um eigendur fjármálafyrirtækja. Ég tel því eðlilegt að fara yfir þetta mál í tengslum við lög um fjármálafyrirtæki, en það mál er nokkuð langt komið í nefndinni og ég á von á að við getum klárað það í vor.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frumvarp í 3. umr. um sameiningu á rannsóknarnefndum samgönguslysa. Við 2. umr. var fallist á af hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni að málið færi til nefndar milli 2. og 3. umr. og yrði tekið efnislega fyrir þar. Ég fagnaði því mjög en varð hins vegar fyrir miklum vonbrigðum með hvernig nefndin fjallaði um málið. Fulltrúar frá rannsóknarnefnd sjóslysa og innanríkisráðuneytinu voru boðaðir til fundar, en fólkið frá innanríkisráðuneytinu mætti í raun og veru aldrei á fundinn heldur sat frammi og var síðan sent heim. Það var mjög bagalegt að fá ekki að heyra frá innanríkisráðuneytinu vegna þess að mjög æskilegt hefði verið að fara yfir málið með bæði fulltrúum frá rannsóknarnefnd sjóslysa, helst auðvitað frá öllum nefndunum, og innanríkisráðuneytinu samhliða. Niðurstaðan varð ekki sú þótt leitað væri eftir því á viðkomandi fundi í hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Það voru ákveðin vonbrigði þegar maður hafði gert sér vonir um að unnið yrði öðruvísi. Virðulegi forseti. Ég er að velta fyrir mér, af því að ég er að mæla hér fyrir nefndaráliti, hvort ég hafi ekki meira en 15 mínútur í tíma. Ég bið forseta um að athuga það. Þá ætla ég að fjalla efnislega um málið. Auðvitað eru mikil vonbrigði að það sé unnið svona. Ég hef miklar efasemdir um að markmið laganna nái fram að ganga, þ.e. að fækka slysum og auka öryggi í samgöngum með því að efla og bæta slysarannsóknir. Sú spurning blasir við hvort það geti hugsanlega verið eitthvert pólitískt deiluefni sem snýr að þessu máli, en það er að sjálfsögðu ekki þannig. Málið fjallar eingöngu um faglega vinnu. Ég hef fylgst með málinu alveg frá því að það var fyrst lagt fram og þetta er þriðja atrennan. Ég held að þegar ákveðin niðurskurðarkrafa var gerð á ráðuneytin eftir ákvörðun ríkisstjórnarinnar, mismunandi eftir málaflokkum, þá hafi þetta verið eitt af þeim málum sem innanríkisráðuneytið, eða samgönguráðuneytið á þeim tíma, hafi ætlað að nota til þess að ná fram þessari hagræðingu. - Það væri auðvitað mjög æskilegt að sá hluti efnahags- og viðskiptanefndar sem staddur er í þingsal mundi halda fundinn frammi eða þá fara bara út á nefndasvið eða slíta fundi.  Hins vegar er ekki verið að fara þá leið hér. Gert er ráð fyrir auknum kostnaði miðað við þær forsendur sem eru í fjárlögum 2012. Sá kostnaður er um 6 millj. kr. Það hefur ekki verið hrakið vegna þess að það blasir við öllum sem vilja það sjá að fari menn þessa leið og sameini nefndirnar eins og hér er lagt til þá mun verða meiri þörf fyrir aðkeypta þjónustu. Þann varnagla verður að setja við og enginn hefur getað hrakið það með neinum rökum. Það er bara almenn skynsemi. Auka á útgjöldin um 6 millj. kr. á milli ára. Í þeirri umsögn sem ég vitna til kemur fram að þessi niðurskurðarkrafa og sá sparnaður sem átti að nást með sameiningu nefndanna er til þess að innanríkisráðuneytið haldi sér innan þess fjárlagaramma sem því ber að gera til þess að ná fram markmiðum hæstv. ríkisstjórnar í jöfnuði í ríkisfjármálum. Hæstv. forseti. Við þekkjum hins vegar hvernig það hefur gengið eftir, það er allt í skötulíki því að þeir rammar sem einstaka fagráðuneyti eiga að starfa eftir hafa aldrei nokkurn tímann haldið. Það getum við rifjað upp með því að fara yfir fjáraukalög og fjárlög og þar fram eftir götunum. Sum ráðuneyti hafa auðvitað staðið sig betur en önnur og sumar stofnanir hafa staðið sig betur en aðrar. Af hverju skyldi ég segja þetta? Vegna þess að þetta eru staðreyndir málsins. Það væri hægt að halda langar ræður um hvernig staðið hefur verið að því að ná fram markmiðum í ríkisfjármálum og því kem ég inn á þetta í upphafi ræðu minnar. Ég held að þetta hafi verið tilgangurinn og síðan hanga menn eins og hundar á roði, eins og sagt er stundum, og neita að horfast í augu við staðreyndir, að mínu mati. Mig langar að rifja eitt dæmi upp þessu til staðfestingar. Við fjáraukalagagerðina árið 2011 fékk Umferðarstofa 85 millj. kr. Það hafði líka gerst árið áður og grunnurinn að þeirri beiðni var sú að þessi ákveðna stofnun er rekin fyrir mikið af mörkuðum tekjum. Það staðfestir mikilvægi þess að breyta því, að menn færi markaðar tekjur inn í ríkissjóð og setji síðan viðkomandi stofnun á fjárlagaliði. Þá gerðist nokkuð merkilegt vegna þess að meiri hlutinn var ekki ánægður með það að setja 85 millj. kr. til viðbótar í fjáraukalögum ársins 2011 inn í svona eftirlitsstofnun, því á sama tíma voru hv. stjórnarþingmenn að taka ákvarðanir um að skera niður í mjög viðkvæmum málaflokkum. Það sem gerðist við afgreiðslu meiri hlutans og þingsins á tillögunni var að hún var skilyrt, um það má lesa í nefndaráliti meiri hlutans. Á móti þessum 85 millj. kr. í fjáraukalögum ársins 2011 var skýlaus krafa meiri hlutans og þingsins um að sama upphæð væri skorin af innanríkisráðuneytinu fyrir fjárlög ársins 2012 samþykkt. Það var hins vegar ekki gert í fjárlagavinnunni, sem fór þó fram ekki nema nokkrum dögum seinna. Af hverju skyldi ég vera að draga þetta fram? Vegna þess að ég held að menn séu á villigötum og séu fastir inni í þeim ramma sem var upphaflega settur gagnvart hagræðingarkröfunni á ráðuneytin. Ekki getur verið pólitískt ágreiningsefni um það að fækka slysum og auka öryggi íbúanna og þegnanna, alls ekki. Það er hins vegar spurning hvaða leið menn fara að því markmiði og um það er ég ekki sammála meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Skyldi það vera vegna þess að ég hafi eitthvað meira vit á því en þeir hv. þingmenn sem þar sitja? Nei, það er ekki vegna þess. Það er vegna þess að þeir aðilar sem fjalla um og sjá um þessi mál, það er að segja þessar þrjár rannsóknarnefndir, benda á það í umsögnum sínum. Þær vara við þessari vegferð. Fagfólkið sem vinnur rannsóknarvinnuna, við rannsóknir sjóslysa, umferðarslysa og flugslysa, varar við að fara þessa leið og bendir á að markmið laganna sé í verulegri hættu og muni ekki nást. Með allri sanngirni gagnvart því góða starfsfólki sem er í innanríkisráðuneytinu þá hef ég ekki verið í vafa um hvað beri að gera eftir að hafa lesið umsagnir og hlustað á þá sem komu fyrir nefndina á sínum tíma, þegar ég átti sæti í hv. samgöngunefnd. Skyldi það vera vegna þess að nefndarmenn eða forstöðumenn þessara stofnana væru að verja starf sitt eða eitthvað svoleiðis? Nei, það er ekki vegna þess. Allir þeir starfsmenn sem fyrir eru eru ráðnir áfram. Síðan er óhætt að taka fyrir þær ábendingar sem til dæmis koma frá fulltrúum rannsóknarnefndar sjóslysa. Þeir benda á að það mætti taka yfirstjórnina og sameina hana en hafa rannsóknarnefndirnar sjálfstæðar eftir sem áður. Af hverju skyldi þetta vera? Það er vegna þess að menn hafa áhyggjur af faglega þættinum. Þá skulum við fara aðeins yfir það hvernig þessar nefndir eru skipaðar. Ég þekki til rannsóknarnefndar sjóslysa vegna minna fyrri starfa. Þar er lögmaður, skipstjórnarmenntaður maður, vélstjórnarmenntaður maður, skipaverkfræðingur og í þessum dúr er nefndin skipuð, þ.e. hver einstaklingur sem situr í nefndinni hefur fagþekkingu á ákveðnu sviði. Eru stjórnarlaunin há hjá þessum einstaklingum? Nei, þau eru lág. Það er gert ráð fyrir því að útgjöldin muni aukast. Þetta er eins konar áhugamál sem menn sinna með því að vera í þessum nefndum. Þegar menn þynna þetta út í eina nefnd, þó að það séu sjö aðilar sem sitja í henni, er fyrirséð að aðkeypt sérfræðiþjónusta og þörfin fyrir hana mun aukast. Það er óumdeilt. Síðan er spurning hve mikil hún verður. Ég tel að þetta sé spor í vitlausa átt og það sem er kannski mikilvægast að hugsa um er að fyrir þá menn sem vinna í rannsóknarnefndunum er gríðarlega mikilvægt að njóta trausts og trúnaðar viðkomandi starfsstétta. Það er eiginlega grunnurinn, að þeir sem stýra nefndunum, sitja í nefndunum og þá aðallega starfsmennirnir njóti trausts og trúnaðar. Það er áhyggjuefni ef það trausta samband sem nú er fyrir brestur, því að þá munu markmið laganna ekki ganga eftir. Ekki er hægt að deila um það. Af hverju er verið að fara þessa vegferð þegar fyrir liggur að ekki verður sparnaður af henni? Ég held að það hafi verið upprunalega áætlunin eins og ég kom vel inn á í upphafi ræðu minnar. Hefur starfið gengið vel? Hefur það gengið illa? Það hefur nefnilega gengið mjög vel. Traust og trúnaður ríkir á milli rannsóknarnefndanna og þeirra aðila sem eru að rannsaka, eins og til dæmis sjóslysanefndar, flugslysanefndar og þar fram eftir götunum. Þá verður maður að spyrja sig af hverju menn hlusti ekki betur. Ég staldra við það því ég er ekki sáttur við það. Það háir okkur stjórnmálamönnunum mörgum hverjum að við erum meira fyrir að tala en hlusta og sumir heyra ekki þótt þeir hlusti, eða taka ekki mark á því. Af hverju skyldi ég segja þetta? Hvað stendur í umsögnum frá viðkomandi nefndum? Ég vil vitna orðrétt í umsagnirnar til þess að reyna að draga fram þær alvarlegu ábendingar sem hér eru á ferð. Þar stendur, með leyfi forseta: „Með þessu frumvarpi sé dregið úr sjálfstæði rannsóknarnefndanna sem hefur verið styrkt með núgildandi lögum. Hvergi er sýnt fram á að hver samlegðaráhrifin yrðu við slysarannsóknir í einstökum greinum. Slysarannsóknir krefjast mikillar sérþekkingar og reynslu, samanber þá staðreynd að það gilda ekki sömu alþjóðlegu reglur um rannsókn slysa og að sérstök sjónarmið gilda um hverja tegund starfsemi eðli málsins samkvæmt. […] Sátt ríkir um núgildandi fyrirkomulag slysarannsókna, en með frumvarpinu er umhverfið sett í óþarfa óvissu.“ Það er auðvitað grunnurinn að því að markmið laganna gangi eftir. Hverjir skyldu vera að benda á þetta? Það eru Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Landssamband íslenskra útvegsmanna, Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins, Samtök verslunar og þjónustu, Sjómannasamband Íslands, Félag vélstjóra og málmtæknimanna og Slysavarnafélagið Landsbjörg sem benda á þessar staðreyndir. Nei, það er ekki hlustað á þær. Þetta er í þriðja sinn sem málið kemur fyrir þingið og mjög dapurlegt er að sjá það sem kemur fram í umsögn frá rannsóknarnefnd sjóslysa og lýsir í raun og veru viðhorfinu við vinnslu þessa máls. Ég vitna, með leyfi forseta: „RNS vill vekja athygli á því að við umfjöllun frumvarpsins þegar það hefur áður verið lagt fram hefur í engu verið tekið tillit til athugasemda RNS og því verður að telja ólíklegt að það þjóni tilgangi að eyða miklum tíma í að senda athugasemdir við frumvarpið. Því álykta má sem svo að athugasemdum sé enginn gaumur gefinn.“ Er ekki mjög dapurlegt að standa uppi með svona athugasemdir? Hvernig skyldi vera skipað í rannsóknarnefndir sjóslysa? Eða flugslysa? Þetta eru fulltrúar, eins og ég lýsti hér áðan, sem eru skipaðir af viðkomandi ráðherra með þessu markmiði og allir skrifa undir þetta. Stjórnin er á bak við þá sem standa að þessu áliti. Nei, það skal ekki hlustað á það. Það á ekki að vera sparnaður, það liggur fyrir í umsögninni um frumvarpið, en menn skulu taka áhættuna af því að setja faglega starfið, þann mikla trúnað og traust sem hefur ríkt, þá miklu sátt og það góða starf sem þessar nefndir hafa unnið í uppnám. Mér er algjörlega óskiljanlegt hvernig í ósköpunum hv. þingmenn meiri hlutans eru tilbúnir að taka slíka áhættu án þess að færa fyrir því efnisleg rök. Það er mjög athyglisvert sem stendur í nefndaráliti meiri hlutans og ég vil fá að vitna í það, með leyfi virðulegs forseta. Gríp hér niður í álit meiri hlutans sem leggur til að málið verði samþykkt: „Umsagnaraðilar gerðu þó ýmsar athugasemdir við frumvarpið. Flestar þeirra varða tæknileg atriði einstakra frumvarpsgreina en sameiginlegt grunnstef mátti þó finna. Hjá fulltrúum núverandi rannsóknarnefnda var það sjónarmið áberandi að sameining nefndanna kunni að koma niður á faglegum þáttum rannsóknanna.“ Er ekki umhugsunarefni fyrir okkur þegar við samþykkjum lög þegar umsagnaraðilar, sem þekkja best til, gera slíkar athugasemdir? Ég vitna ekki í þá umsögn sem kemur frá rannsóknarnefnd flugslysa. Það er búið að verða við einstaka breytingum sem hún leggur fram, en hún bendir hins vegar á margt því til viðbótar sem ekki hefur verið brugðist við og ekki koma breytingartillögur við milli 2. og 3. umr. Eftir að búið er að fara yfir þær athugasemdir sem koma frá fagaðilunum sem þekkja best til í máli meiri hlutans þá kemur þessi setning hér, með leyfi forseta: „Á fundum nefndarinnar og í gögnum sem lögð voru fyrir hana komu fram gagnstæð sjónarmið af hálfu innanríkisráðuneytisins.“ Gagnstæð sjónarmið. Hvar eru þau? Hverjir hafa meiri þekkingu á þessu, með fullri virðingu fyrir því góða starfsfólki sem er í innanríkisráðuneytinu, fagaðilarnir eða ráðuneytið? Eftir að hafa hlustað á og fjallað um málið áður er ekki vafi í mínum huga. Þegar málið fór af stað fyrst var þessi fjárhagslegi ávinningur. Núna er hann farinn en samt leggur meiri hluti þingsins til að það verði samþykkt. Síðan kemur líka, með leyfi forseta: „Ráðuneytið telur verulegar líkur á því að með sameiningu núverandi rannsóknarnefnda í eina rannsóknarnefnd verði unnt að koma þekkingu og starfskröftum sem þegar eru fyrir hendi í eina sterka og öfluga sameinaða nefnd.“ Það gengur þvert á þær ábendingar sem koma frá fagaðilum. Það sem kemur fram hjá meiri hlutanum er dálítið merkilegt og ég skil að meiri hlutinn hafi ákveðnar áhyggjur, því í nefndaráliti meiri hlutans kemur fram ákveðin leiðsögn í málinu. Þá vil ég vitna orðrétt, með leyfi forseta: „Vart er hægt að líta fram hjá því að umsagnaraðilar hafa á mörgum stigum haft góð tækifæri til þess að gera athugasemdir við frumvarpið og að tekið var tillit til fjölmargra athugasemda þeirra við frumvarpsgerðina.“ En hvað segir í umsögn frá rannsóknarnefnd sjóslysa? Þar stendur að menn sjái engan tilgang í að gera athugasemdir vegna þess að ekki hafi verið hlustað á þær. Hérna stemmir nú ekki allt saman. Það er auðvitað eftirtektarvert, þar sem ég tel að meiri hlutinn hafi nú smávegis efasemdir í málinu því í álitinu stendur, með leyfi virðulegs forseta: „Meiri hlutinn minnir á það eftirlitshlutverk sem Alþingi og nefndir þess fara með gagnvart framkvæmdarvaldinu og áskilur sér fullan rétt til þess að grípa inn í ef þörf krefur. Það er mat meiri hlutans að rétt sé að láta reyna á þá samþættingu sem frumvarpið boðar.“ Meiri hlutinn gerir sér held ég grein fyrir því, er eins og ég sagði með efasemdir, að það sé umhugsunarefni fyrir alla að taka mark á því sem fram kemur í umsögnum frá þeim aðilum sem vinna að málinu. Ég skil ekki hvernig á því stendur að meiri hlutinn í hv. umhverfis- og samgöngunefnd sé tilbúinn að taka áhættuna af því að fara þessa vegferð. Það er mér alveg óskiljanlegt. Það er ekki fjárhagslegur ávinningur. Miklar efasemdir eru um faglega þáttinn frá fagaðilunum sem þekkja best til. Nei, það skal ekki hlustað á það, það skal fara þessa leið. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að mjög sérkennilegt er að þegar málið var tekið inn í nefndina milli 2. og 3. umr. til þess að fara yfir það var ráðuneytinu er haldið fyrir utan nefndarfundinn. Fulltrúar ráðuneytisins komu ekki inn og færðu röksemdir þar sem fulltrúar frá rannsóknarnefnd sjóslysa gátu brugðist við. Nei, þeir eru bara látnir sitja frammi og svo þegar maður vill fara að ræða málið áfram þá er sagt: Heyrðu, þetta er bara komið gott. Við erum sannfærð um að þetta sé svona. Málið er tekið af dagskrá, næsta mál tekið fyrir, ráðuneytisfólkið situr frammi og er síðan sent heim. Þessi vinnubrögð eru auðvitað alveg hreint með ólíkindum. Síðast en ekki síst er ákall frá mér inn í nánast tóman þingsal. Hér situr hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson, sem er formaður umhverfis- og samgöngunefndar en var ekki á þessum nefndarfundi sem ég var að vitna hér til áðan. Ég er ekki að deila á hann sem einstakling, þann ágæta hv. þingmann. Skyldi ekki vera umhugsunarvert, miðað við þær ábendingar sem Alþingi hefur fengið við margar lagasetningar, bæði á þessu kjörtímabili og á fyrri kjörtímabilum, að hafa ekki tekið meira mark á því? Ég held að við gætum öll verið sammála um það. Þess vegna er mér þetta óskiljanlegt. Markmiðið, eins og ég rakti hér í upphafi, var að ná fram hagræðingu þannig að menn héldu sig innan fjárlagaramma viðkomandi ráðuneytis. Þeir hafa reyndar aldrei virkað, þeir eru bara eintóm vitleysa. Síðan festast menn í þessu neti og halda sig bara þar. Það er eins og að ef menn leggi þetta mál til hliðar þá sé einhver sigurvegari eða tapari. Það er ekki þannig og mín skoðun er sú að við megum ekki og við eigum ekki að gera tilraunir sem þessar sem felast í því að sameina rannsóknarnefndirnar og búa til svokallaða rannsóknarnefnd samgönguslysa. Ég er hins vegar ekkert á móti því, það kemur reyndar fram í umsögninni frá rannsóknarnefnd sjóslysa, að setja nefndirnar undir einn strúktúr með sameiginlegan rekstrarkostnað, í húsnæði eða bókhaldi, stjórnsýslu, símsvörun og öllu þessu. Lagt er til að menn skoði það, en faglegi þátturinn er það sem menn hafa áhyggjur af, eðli málsins samkvæmt. Ég þekki vel til rannsóknarnefndar sjóslysa, eins og ég sagði vegna fyrri starfa minna, og auðvitað veit ég, eins og þeir sem eru í þessu umhverfi á hverjum tíma, að öllu máli skiptir hvernig traust og trúnaður er á milli þeirra einstaklinga sem þar vinna og stýra þeirri vinnu, upp á upplýsingagjöf hjá þeim sem lenda í óhöppum. Það er alveg grundvallaratriði til þess að við getum haldið áfram að þróa þessar rannsóknir. Hvað skyldi hafa gerst sem snýr að slysum til sjávar? Þar hefur orðið gríðarlega mikil framför. Bæði hvað varðar rannsóknir og ekki síst verður líka að þakka það Slysavarnaskóla sjómanna, þ.e. fræðslunni, og sem betur fer hefur slysum fækkað mjög mikið. Það er árangur sem hefur náðst. Ég hef ekki heyrt neinn tala um að hann sé ósáttur við þetta starf í dag. Enginn hefur haldið því fram hér í þessari umræðu hvorki núna né á fyrri stigum. Þá spyr ég bara: Hvers vegna? Það er ekki fjárhagslegur ávinningur. Mjög miklar efasemdir eru um faglega þáttinn sem gæti farið til verri vegar og þá ganga markmið frumvarpsins auðvitað ekki eftir, sem kemur skýrt fram í áliti meiri hlutans. Mér er algjörlega óskiljanlegt af hverju menn halda áfram á þessari vegferð. Þetta er svipað og menn væru að sigla beint í strand og vissu af því en vildu ekki skipta um stefnu af því að þeir hefðu einhvern tíma tekið þá ákvörðun að þessi stefna væri rétt. Svo kæmi hins vegar í ljós að hún væri röng. Þannig upplifi ég þetta mál því ávinningurinn er klárlega ekki fjárhagslegur og hann er ekki faglegur. Hvers vegna þá? Skyldi það vera eins og ég sagði í upphafi, að upphaflegt markmið ráðuneytisins hefði verið að halda sig innan fjárlagarammans, sem er auðvitað ekkert nema grín, þeir hafa ekki virkað, og síðan hafa menn haldið áfram með málið þó svo að það sé í raun og veru strandað en vilja ekki horfast í augu við það? Mín persónulega skoðun er alveg klár á því að menn eiga ekki og mega ekki taka sénsa sem þennan.

Forseti. Ástæða er til að þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir þann áhuga sem hann hefur sýnt þessu máli og þá rækt sem hann leggur við það. Ég efast ekki um að hugur hans er sprottinn af þeirri sannfæringu að í þessum efnum þurfum við að gera vel. Við erum ekki alveg sammála, ég og hv. þingmaður, að því leyti til að ég held að við séum ekki að fara í neina óvissuferð með málið. Ég held raunar að með því að sameina nefndirnar, skapa þeim að því leyti til sterkan faglegan bakgrunn, meðal annars í tengslum við ráðuneytið, muni stuðningur við þær ekki minnka heldur aukast. Ég skil hins vegar mætavel áhyggjur hv. þingmanns og eins og ég kom inn á á fyrri stigum málsins held ég að þær séu algjörlega réttmætar, einkum og sér í lagi áhyggjur hans af sjálfstæði löggjafarvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu en sjálfstæði rannsóknarnefndar eins og þessarar er mjög mikilvægt. En ég hef ekki áhyggjur af faglega þættinum eða að styrkur til rannsókna á samgönguslysum muni lækka við samþykkt þessa frumvarps. Ég bendi þó á þá fyrirvara sem gerðir eru í nefndaráliti meiri hlutans eins og ég gerði við fyrri umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég vil líka segja að ég tel að enginn hv. þingmaður hafi annað í hyggju en að hlúa vel að rannsóknum á samgönguslysum, sem er meginmarkmið frumvarpsins. En ábendingar þeirra sem best þekkja til og vinna við þessa hluti daglega eru umhugsunarefni fyrir okkur öll, ábendingar aðila sem hafa náð gríðarlega miklum árangri og myndað traust og trúnað sem tekið er eftir í viðkomandi starfsstöð. Ég er mjög hugsi yfir því ef við ætlum að halda af stað í þessa óvissuferð. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að meiri hluti nefndarinnar - og ég orðaði það þannig að hann hefði efasemdir, vegna þess að það er það sem stendur eftir eftir mat annars vegar fagaðila og hins vegar ráðuneytisins. Ég vil líka draga það fram í þessari umræðu, eins og ég kom inn á í ræðu minni, að í upphaflegu hugmyndunum var reiknað með því að með sameiningu mundum við spara. Við þekkjum það síðan, ég og hv. þingmaður, að þegar menn eru rukkaðir um gögnin sem eiga að sýna fram á hinn raunverulega sparnað og hvernig hann er teiknaður - öðruvísi en einhverjar línur á blaði - þá eru efndirnar engar og gögnin sem koma úr viðkomandi fagráðuneytum hvorki fugl né fiskur. Ekki var sýnt fram á það í þessu máli í upphafi hvernig ætti að spara, og síðan er horfið af þeirri braut, útgjöld eru aukin en einnig er tekin áhætta með faglega þáttinn sem ég get ekki sætt mig við.

Virðulegur forseti. Það er ekki nema von að hæstv. forseti hafi blandað saman frumvarpi um bókhald og ársreikninga því að skylt er skeggið hökunni. Þær breytingar sem hér eru til umfjöllunar af hálfu meiri hluta nefndarinnar varða það að atvinnuvegaráðuneytið féllst á að draga til baka tillögur sínar um að rýmka heimildir manna um að skila á erlendum tungumálum og fellst meiri hlutinn að sjálfsögðu á það eftir fram komnar athugasemdir frá Íslenskri málnefnd og frá menntamálaráðuneytinu sömuleiðis. Í öðru lagi er kannski helst að nefna að hér er verið að tryggja gegnsæi í eignarhaldi á hlutafélögum eða félögum með takmarkaða ábyrgð - það eru auðvitað fleiri félög en hlutafélög sem eru með takmarkaðri ábyrgð - í því að þeim er skylt að skila, í fylgiskjali með ársreikningi, skrá með nöfnum og kennitölum þeirra sem eiga hlut í félaginu þannig að það liggi fyrir á hverjum tíma hverjir eiga hvað. Þetta eru síðan upplýsingar sem eru geymdar hjá fyrirtækjaskrá og upplýsingamiðlun sem er síðan eðlilegt að taki á síðari stigum enn frekari þróun og jafnvel að hagnýttir verði ýmsir tæknilegir möguleikar sem viðraðir hafa verið í umfjöllun nefndarinnar, ekki síst af hv. þm. Pétri H. Blöndal.

Virðulegur forseti. Þetta mál hefur fengið sína efnislegu meðferð við 2. umr. málsins en ég vil gera grein fyrir breytingartillögu sem kemur fram við 3. umr. á þskj. 1039 og felur í sér leiðréttingar og breytingar sem af þeim leiða, af tilvísunum innan frumvarpsins í einum fimm liðum sem hv. þingmenn geta kynnt sér. Nefndin leggur til að að samþykktri breytingartillögunni verði frumvarpið samþykkt.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp um rafeyri og rafeyrisfélög og er það hluti af nokkrum tilskipunum Evrópusambandsins. Í trausti þess að þær reynist vel, sem slíkar tilskipanir hafa nú ekki alltaf gert, hef ég staðið að þessu. Ég tel að þetta vísi til framtíðar og ekki til mjög langrar framtíðar, því að innan ekki mjög margra mánaða eða ára munum við hætta að ganga með seðla og mynt í veskjunum okkar heldur verðum við með rafeyriskort sem gera okkur kleift að borga alls konar smávöru og annað slíkt formálalaust í verslunum. Ég styð þetta.

Herra forseti. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs óskaði eftir því bréflega í dag að 15. mál sem hér hefur verið tekið á dagskrá yrði tekið af dagskránni og umræðu um það frestað. Fyrir því liggja málefnalegar ástæður. Helstar eru ástæðurnar þær sem lesa má um í nefndaráliti sem dreift var í gær, að tveir fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í nefndinni sem um málið fjallaði eru með fyrirvara. Hvorugur þeirra er hér til staðar til þess að gera grein fyrir þeim fyrirvörum. Í öðru lagi er hér um að ræða síðari umræðu og endanlega umræðu um málið. Eins og ég sagði var nefndaráliti dreift í gær. Það er mjög óvanalegt að mál komist á dagskrá með þeim fyrirvara sem hér er. Það mátti enginn búast við því í sjálfu sér, þar á meðal ekki hæstv. innanríkisráðherra sem er í útlöndum. Hann blandaði sér verulega í umræðuna við fyrri umr. og vill gjarnan taka þátt í síðari umræðu um málið. Í bréfi mínu sem formaður þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs voru fleiri röksemdir til taldar fyrir þessari málefnalegu beiðni. Ég óska eftir því, herra forseti, að við þessari beiðni verði orðið og að 15. dagskrármálið verði tekið út af dagskrá þessa fundar og það sett á dagskrá síðar þegar hægt verður að ræða það með eðlilegum hætti.

Forseti vill geta þess að forseti Alþingis setur og ákveður dagskrá þingsins. Málið er á dagskrá þingsins og verður tekið fyrir samkvæmt fyrirmælum forseta.

Herra forseti. Ég er framsögumaður þess nefndarálits sem hér um ræðir og er 15. mál á dagskrá fundarins. Álitið fjallar um tillögu til þingsályktunar um forvirkar rannsóknarheimildir lögreglu og kemur frá allsherjar- og menntamálanefnd. Undir nefndarálitið rita ásamt mér sjálfri hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson, sem er formaður allsherjar- og menntamálanefndar, Skúli Helgason, sem er með fyrirvara við málið, Ólafur Þór Gunnarsson, með fyrirvara, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Arndís Soffía Sigurðardóttir, með fyrirvara og Siv Friðleifsdóttir. Ég mun fara yfir fyrirvarana á eftir. Þetta er í annað sinn sem þetta mál kemur til umfjöllunar þingsins. Nefndin afgreiddi málið í fyrra en þá komst það ekki á dagskrá þingsins. Ekki var hægt að taka málið á dagskrá út af ágreiningi, ekki síst innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þess vegna fagna ég því sérstaklega að málið skuli loksins fá eðlilega þinglega meðferð nú við síðari umræðu þess á Alþingi þannig að alþingismönnum gefst kostur á að greiða atkvæða um þetta mikilvæga mál sem fjallar m.a. um að efla lögregluna í landinu. Það er best að draga það strax fram að þetta er auðvitað ekki í síðasta sinn sem hæstv. Alþingi, löggjafarsamkoman, kemur að málinu. Í þingsályktunartillögunni felst að hæstv. innanríkisráðherra á að semja mál á grundvelli hennar þannig að frumvarp mun koma fyrir þingið sem felur í sér þrjár efnislegar umræður með aðkomu nefndar þar sem menn geta komið fram með ýmsar athugasemdir um málið. Það er því síður en svo þannig að lýðræðislega kjörnir fulltrúar á Alþingi geti ekki haft frekari afskipti eða skoðanir á málinu. Ég dreg ekki dul á að um málið eru skiptar skoðanir. Ég virði þær skoðanir þótt ég sé ekki sammála þeim öllum, þess vegna tókst að afgreiða málið úr nefndinni. Mig langar að fara yfir nefndarálit okkar. Okkur bárust umsagnir m.a. frá Ákærendafélagi Íslands, Landssambandi lögreglumanna, Mannréttindaskrifstofu Íslands og Persónuvernd. Samkvæmt tillögunni er innanríkisráðherra falið að vinna og leggja fyrir Alþingi frumvarp sem veitir lögreglu sambærilegar heimildir og lögregla annarra norrænna ríkja hefur til að rannsaka og grípa til fyrirbyggjandi aðgerða gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Við undirbúning slíkra heimilda til handa lögreglu ber að hafa í huga, og það er gríðarlega mikilvægt, félagafrelsisákvæði 74. gr. stjórnarskrárinnar, þeirrar stjórnarskrár sem núverandi stjórnarmeirihluti vill fella úr gildi. Við miðum að sjálfsögðu við félagafrelsisákvæði hinnar gömlu og góðu gildandi stjórnarskrár með hinu mikilvæga félagafrelsisákvæði og rétti fólks til að taka þátt í starfsemi frjálsra félagasamtaka sem ekki ógna almannaheill. Nefndin vekur athygli á því að þingsályktunartillaga sama efnis var flutt á 139. löggjafarþingi. Ég ætla aðeins að fara yfir hana. Þar segir, með leyfi forseta: „Það er því miður staðreynd að skipulögð glæpastarfsemi hefur aukist hérlendis og eins og bent er á í einni umsagna um málið er ástæðulaust að ætla að sú þróun gangi til baka. Benda má á að nýverið lagði“ - þetta var sem sagt í fyrra - „allsherjar- og menntamálanefnd fram og afgreiddi síðar til 2. umr. í þinginu tillögu til þingsályktunar um aðgerðir gegn skipulagðri glæpastarfsemi (717. mál). Ljóst er að lagaumgjörðin um slíkar heimildir þarf að vera skýr og er sömuleiðis brýnt að tryggja eftirlit með beitingu heimildanna. Meiri hlutinn telur“ - þetta er vel að merkja meiri hlutinn frá því í fyrra sem var aðeins öðruvísi - „mikilvægt að farið verði gaumgæfilega yfir lagaumgjörðina að þessu leyti annars staðar á Norðurlöndum.“ Því ákváðu meiri hlutinn og þingið að fela ráðherra að fara yfir sambærilega lagaumgjörð á Norðurlöndunum. Efnislega er þetta sama tillagan og vill nefndin, sem nú er starfandi og myndar þennan meiri hluta, sérstaklega árétta þessi sjónarmið. Ég undirstrika að þrír hv. þingmenn skrifa undir álitið með fyrirvara, eins og ég gat um áðan. Hv. þm. Skúli Helgason skrifaði undir álitið með fyrirvara um að heimildir lögreglu til að beita fyrirbyggjandi aðgerðum eigi ávallt að skýra þröngt og skuli ekki beita gegn frjálsum félagasamtökum sem ekki stunda skipulagða glæpastarfsemi og að slíkar heimildir eigi ekki að beinast að starfsemi frjálsra félagasamtaka. Ég get, sem framsögumaður þessa nefndarálits, tekið efnislega undir það sjónarmið hv. þingmanns. Hv. þingmenn Ólafur Þór Gunnarsson og Arndís Soffía Sigurðardóttir skrifa undir álitið með fyrirvara sem lýtur að því að með tillögunni feli þingið innanríkisráðherra að kanna lagaumhverfi hinnar almennu lögreglu á Norðurlöndunum til að hafa sem fyrirmynd að lagafrumvarpi um starfsemi lögreglunnar, ekki síst með tilliti til svokallaðrar skipulagðrar glæpastarfsemi. Þau segja að með tillögunni sé á engan hátt verið að hvetja til þess að á Íslandi verði stofnuð einhvers konar öryggis-, njósna-, eða leyniþjónusta, hvað svo sem líði lagasetningu stærri frændþjóða okkar um slíkar stofnanir. Svo mörg voru þau orð um fyrirvara hv. þingmanna Ólafs Þórs Gunnarssonar og Arndísar Soffíu Sigurðardóttur. Hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir og Tryggvi Þór Herbertsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Ég þakka enn fyrir það að málið sé komið á dagskrá og að þinginu veitist tækifæri til að afgreiða það. Ég tel mikilvægt að hæstv. innanríkisráðherra, sem verður hugsanlega og vonandi annar eftir kosningar en núna, fari mjög gaumgæfilega yfir lagaumhverfi á Norðurlöndunum. Eins er mikilvægt að hann fari yfir samstarf okkar á þessu sviði, sem er mjög mikið, við Scotland Yard, FBI og nágrannaþjóðir okkar á Norðurlöndunum. Það er mikilvægt að við Norðurlandaþjóðirnar séum með svipað umhverfi hvað þetta varðar til þess að lögregla okkar geti stuðlað að því sem fram kom í þingsályktunartillögu sem samþykkt var síðastliðið vor og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson var 1. flutningsmaður að. Þar var lögð áhersla á að efla hina almennu lögreglu samhliða því að styrkja rannsóknarlögregluna. Við munum vonandi ræða skýrslu um löggæsluáætlun þegar við skilum skýrslu sem þingflokkarnir báðu um að gerð yrði um þetta efni. Sú skýrsla mun verða afar hjálpleg fyrir nefndarálitið og það mál sem við ræðum hér. Að svo búnu mælist ég til þess að þingsályktunartillagan komi til afgreiðslu á þinginu þar sem hún verður vonandi samþykkt.

Herra forseti. Ég verð að lýsa mikilli undrun með það hvernig þetta mál ber að á dagskránni. Ég tek undir með hv. þm. Álfheiði Ingadóttur hér áðan, ekkert samráð hefur verið haft af hálfu forseta Alþingis um dagskrána, hvorki á vettvangi formanna þingflokka né á vettvangi forsætisnefndar og þegar dagskrá þingsins fyrir þessa viku var sýnd í forsætisnefnd voru engin sérstök dagskrármál tilgreind og alls ekki þetta. Þegar ósk barst sérstaklega frá einum þingflokki, þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, um að málið yrði ekki á dagskrá í dag var því í engu svarað. Ég óska eftir því, herra forseti, að gert verði hlé á þessum fundi og að haft verði samband við forseta Alþingis. Ég hef þegar óskað eftir því að forsætisnefnd komi saman til fundar til þess að ræða dagskrá þessa þingfundar og óska eftir því að virðulegur forseti geri hlé á fundinum.

Herra forseti. Ég vil taka undir þessa ágætu tillögu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar. Ég tel mikilvægt að haldinn verði fundur með formönnum þingflokka því að þeir hafa jú samkvæmt þingsköpum tilteknu hlutverki að gegna í þessari virðulegu stofnun sem forseti Alþingis hefur því miður vanvirt þegar kemur að því að hafa uppi samráð um dagskrá fundarins. Það er mjög ankannalegt að heyra hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur lýsa því hér yfir að hún virði að sjálfsögðu skoðanir annarra þó að þeir séu ekki á sama máli og hún sjálf, en að hafna umræðunni, hafna því að hlusta á mótrökin, loka á umræðuna og læsa henni að kvöldlagi finnst mér ekki líkt þessum hv. þingmanni.

Herra forseti. Ég verð að segja að ég undrast nokkuð þessar athugasemdir þó að ég sé nú orðin nokkuð sjóuð í kvöldfundum eftir síðustu fjóra vetur undir forustu vinstri stjórnarinnar á Alþingi. Ég er að sjálfsögðu reiðubúin til að sitja hér áfram og ræða málið, það er ekki spurning. Búið er að samþykkja kvöldfund, það gerðu m.a. hv. þingmenn hér fyrr í dag. Þá lá dagskráin afar skýrt fyrir. Engar athugasemdir voru þá gerðar í þingsal við lengd þingfundar eða varðandi dagskrána sem slíka. Ég er því reiðubúin sem talsmaður þessa máls að taka umræðuna og reyna að hafa hana sem upplýstasta eins og venja er þegar við þingmenn erum hér fram eftir kvöldi og nóttu að ræða mikilvæg mál. Ég held að það skipti miklu að við förum þá vel yfir málið. Ég er reiðubúin sem talsmaður málsins að fara yfir það en virði um leið dagskrárvald hæstv. forseta Alþingis varðandi það hvernig menn hafa sett hér mál á dagskrá. Ég er ekki alltaf sátt við það sem sett er á dagskrá en ég virði það sem er búið að ákveða. Það þýðir ekki að koma síðan hlaupandi og segjast vilja 

Herra forseti. Ég vil minna á að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og reyndar stjórnarflokkanna beggja greiddu atkvæði að venju með því að fundur mætti standa lengur en þingsköp leyfa og inn í kvöldið og ekki munum við, ég og flokksmenn mínir, kveinka okkur undan því. Það er rétt að ekki var gerð athugasemd hér í þingsal við dagskrána, enda hafði ég sem formaður þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs haft samband við skrifstofu þingsins klukkan hálfþrjú í dag, hálftíma áður en þingfundur hófst, og gert grein fyrir ósk þingflokksins. Málið var tekið fyrir á þingflokksfundi enda er innanríkisráðherra fjarverandi og þeir talsmenn flokksins í nefndinni sem lýst hafa fyrirvörum sínum. Herra forseti. Það á ekkert skylt við það hvort menn eru með eða á móti kvöldfundi. Og auðvitað var Sjálfstæðisflokkurinn á móti því að halda kvöldfund 

Herra forseti. Ég vil vekja athygli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur á því að tveir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eru á nefndarálitinu. Þeir eru þar með fyrirvara en þeir eru á nefndarálitinu. Ef við getum ekki rætt málefni sem heyra til að mynda undir hæstv. ráðherra Ögmund Jónasson, sem er yfir innanríkismálum, vegna þess að hann er í útlöndum þá værum við ekki að tala um nokkurn skapaðan hlut á því málasviði ef við ættum alltaf að miða við það. Nefndin afgreiddi málið og búið er að setja það á dagskrá. Ég held að það sé rétt að við förum í málefnalega umræðu um þetta mikilvæga mál sem ég tel brýnt að Alþingi veitist kostur á að afgreiða á morgun.

Herra forseti. Ég óskaði eftir því við virðulegan forseta áðan að gert yrði hlé á þessum fundi og að fundað yrði í forsætisnefnd. Ég óska eftir því að hæstv. forseti bregðist við þeirri beiðni vegna þess að ekki hefur verið haft neitt samráð um dagskrána og voru gerðar athugasemdir við hana sem ekki hefur verið brugðist við eða rætt um af hálfu forseta. Mér finnst nauðsynlegt að forseti Alþingis komi þá til fundar við okkur í þinghúsinu til að ræða framgang málsins. Í annan stað mælist ég til þess að tryggt verði að hæstv. innanríkisráðherra geti verið viðstaddur umræðuna, mér finnst það sjálfsögð kurteisi. Það er ekki einsdæmi að óskað sé eftir því að virðulegir ráðherrar séu viðstaddir umræðu af ýmsum toga,