Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. var vísað til fjvn. 24. okt. s.l. N. hóf þó fundi til undirbúnings afgreiðslu þess nokkru fyrr, eða 17. okt. Hún hefur haldið 42 reglulega fundi um frv. og rætt einstaka þætti þess við forstöðumenn flestra þeirra ríkisstofnana, sem mestu máli skipta um afgreiðslu þess, eins og venja er til, auk þess við eins marga aðra, sem óskuðu eftir viðtali, sem frekast var unnt án þess að tefja störfin, og fjölda viðtala og athugana utan funda. Þá ræddi n. og athugaði að þessu sinni nokkuð á 7. hundrað bréfa og erinda, sem til hennar bárust frá ráðuneytum, samtökum, ýmsum stofnunum, félögum og einstaklingum. Ég vil leyfa mér að þakka nm. fyrir þeirra mikla starf, en þó alveg sérstaklega fyrir það, hve samstarfið hefur verið ágætt, og hefur það án efa orðið til þess að flýta störfunum og létta þau. Nú verður ekki lengur um það deilt, að efnahagur þjóðarinnar sé traustari en hann hefur verið um langt skeið, enda njótum við nú trausts bæði hér heima og erlendis. Almenningur leggur fé sitt á vöxtu, svo að sparifjáreignin er hærri og vex hraðar en áður. Erlendis getum við fengið lán á frjálsum lánamarkaði. Og að lokum það, sem þeir, sem til þekktu á því sviði áður, eiga nærri því bágt með að trúa: við getum farið í banka erlendis og skipt íslenzkum peningum á réttu gengi gegn smávægilegum ómakslaunum. Þessa breytta viðhorfs gætir einnig mjög með vaxandi stórhug og bjartsýni um allar framkvæmdir. Þetta hefur einnig komið greinilega fram í þeim erindum, sem komið hafa til fjvn. Hitt er svo ekki að undra í landi, þar sem svo margt er ógert og er á frumstigi, þótt ekki verði allt gert í einu. Hæstv. fjmrh. gerði svo ljósa grein fyrir þeim hækkunum, sem nauðsynlegar hafa reynzt á frv. frá því í fyrra, að ég tel ekki ástæðu til að rekja það hér, en vil aðeins geta þess, að athugun á frv. sýnir, að enn er gætt fyllsta sparnaðar í rekstri ríkisins og stofnana þess, og þeir áfangar, sem þegar hafa náðst á því sviði, hafa reynzt vel. Það sýnir, að sú stefna að breyta ekki til fyrr en að lokinni vandlegri athugun er rétt og gefur vonir um beztan árangur til frambúðar. Um till. n. í heild er það að segja, að hækkanir tekjuliða eru gerðar í samráði við forstöðumann Efnahagsstofnunar ríkisins með hliðsjón af reynslu ársins í ár. Samtals eru tekjuliðir hækkaðir um tæpar 72 millj. kr. í till. n. Er það nokkru meira en lagt er til að gjaldaliðir hækki, en vitað er um nokkra gjaldaliði, sem bíða 3. umr. að venju, svo sem endurskoðun 18. gr. og styrki til flóabáta og vöruflutninga. Auk þess eru nokkur mál enn óafgreidd hjá n. og í nánari athugun. Má þar nefna mál atvinnudeildar háskólans og nokkur fleiri mál raunar. Gjaldaliðir eiga því enn eftir að hækka nokkuð frá þeim till., sem nú liggja fyrir. Gjaldahlið frv. er í þessum till. hækkuð um tæpar 65 millj. kr. Þar eru þessir liðir stærstir: Til verklegra framkvæmda, vega, brúa, hafna og skóla, er lagt til að verði hækkað um rúmar 30 millj. Auk þess eru verklegar framkvæmdir á nokkrum öðrum liðum, t.d. á 20.gr., sem síðar segir frá, hækkaðar verulega. Og til atvinnumála, þ.e. til aflatryggingasjóðs vegna aflabrests togara, er lagt til að verði veittar 15 millj. kr. Aukið fé til verklegra framkvæmda og atvinnumála mun því vera nálægt 50 millj, kr., eins og lagt er til að frv. verði að lokinni 2. umr. Þá mun ég víkja að einstökum greinum frv. og brtt. við þær. Eru þá fyrst tekjuliðir 2. gr. Tekju- og eignarskattur hækki um 10 millj. kr., verðtollur um 10 millj., gjald af innlendum tollvörum um 1 millj., bifreiðaskattur um 1 millj., aukatekjur um 1 millj., stimpilgjöld um 2 millj., söluskattur að frádregnu gjaldi til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga um 17.4 millj., innflutningsgjald um 10 millj., gjöld af bifreiðum og bifhjólum um 8 millj. og hluti af umboðsþóknun gjaldeyrisbankanna hækki um S millj. 3. gr. A.2. Tekjur Áfengis- og tóbaksverzlunar hækki um 10 millj., en frá dregst 1/2 millj. kr. hækkun á framlagi til gæzluvistarsjóðs, sem þannig verði 21/2 millj., þannig að nettóhækkunin verður 91/2 millj. Þá er það 3. gr. A.1, póstur og sími. Samkv. nýrri áætlun frá póst- og símamálastjórninni er áætlað, að tekjur hækki um samtals 24.2 millj. kr., og gjöldin er áætlað að hækki um nákvæmlega sömu upphæð. Gjöldin hækka aðallega vegna launahækkana, eftir að fyrri áætlun var samin, en tekjurnar sumpart af aukinni notkun og fjölgun síma, en auk þess er gert ráð fyrir lítils háttar hækkunum gjalda til þess að mæta því, sem á vantar til þess að mæta nauðsynlegri hækkun útgjalda. Næst kemur breyt. við 10. gr. Það er kostnaður við sendiráðið í París, hækkun um 78400 kr. vegna nauðsynlegrar aukningar á starfsliði. Á 11. gr. er hækkun til áfengisvarnaráðs og Stórstúku Íslands um 50 þús. kr. til hvors aðila. Það er aðallega vegna þess, að þessir aðilar telja sér báðir nauðsynlegt að auka nokkuð erindrekstur sinn, og er þessi hækkun ætluð til þess að mæta hluta af þeim aukna kostnaði. Til fangahjálpar er lagt til að hækki um 40 þús. kr. Það er vegna félagsins Verndar, sem talið er að hafi orðíð að verulegu gagni, en verið fjárvant. Þá er næst borgardómarembættið. Þar er hækkun um 109266 kr. vegna fjölgunar dómara. Nýr liður á þessari gr. er til kaupa á asdictækjum til landhelgisgæzlunnar, 150 þús. kr. Þetta eru tvö notuð tæki, sem ætlunin er að kaupa. Þau eru talin hentug til síldarleitar, og það, sem gerir enn þá æskilegra að kaupa þau, er það, að þau eru sömu tegundar og tæki í Ægi, og er þess vegna mjög hentugt vegna varahluta að kaupa þessi tæki. 12. gr. IV. A. hækkar um 150 þús. kr. Það er hluti af kostnaði vegna endurbóta á loftræstingarkerfi á röntgendeild landsspítalans. B-liður á sömu gr. hækkar um 300 þús. kr. Það er vegna hluta kostnaðar af holræsagerð á Vífilsstöðum. Annar kostnaður á þessum lið lækkar um 120 þús. kr., en það er hluti sá, sem átti að ganga af þeim kostnaði til þessarar sömu holræsagerðar. IV. F., geðveikrahælið að Kleppi, þar hækkar annar kostnaður um 100 þús. kr. VI. liðurinn, til rekstrarstyrks sjúkrahúsa, hækkar um 250 þús. kr. Það er vegna fjölgunar legudaga á þeim sjúkrahúsum, sem þessi styrkur nær til. XXVIII, byggingarstyrkur til Náttúrulækningafélags Íslands, heilsuhælis þess í Hveragerði, er lagt til að hækki um 100 þús. kr. Það er eina gigtlækningahælið í landinu, og er ætlunin að bæta við húsnæði, þannig að betri aðstaða verði fyrir sjúkraleikfimi og önnur aðstaða til þess að veita öðrum sjúklingum betri þjónustu en nú er fært vegna þrengsla. Nýr liður á þessari grein eru 65 þús. kr. til vírusrannsókna. Það er aðallega til rannsókna á inflúensuvírus, sem hafa farið fram í stofnuninni á Keldum. Þá er enn nýr liður á þessari sömu gr., 350 þús. kr. Það er vegna stofnkostnaðar rannsókna á geislavirkni í matvælum. Og enn er nýr liður, 200 þús. kr. til kaupa á lækningatækjum í fámennum læknishéruðum samkv. lögum, sem samþ. voru á síðasta þingi, en þessi liður hafði af vangá fallið niður úr frv. Þá kemur næst 13. gr. A. Framlagi til nýrra akvega er skipt á einstaka vegi. Þar er farið að langmestu leyti og hér um bil eingöngu að till. vegamálastjóra. Þó hefur í örfáum tilfellum verið fært til eftir óskum þm. í einstaka kjördæmum milli vega í sama kjördæmi. II. e., til samgöngubóta á landi, hækkar um 4 millj. kr. Því fé hefur enn ekki verið skipt á einstaka vegi. III. liður er óbreyttur að öðru leyti en því, að sá hlutinn, sem ætlaður er til smábrúa, er hækkaður um 1 millj. kr. Þessi hækkun er nauðsynleg að dómi vegamálastjóra, svo að unnt sé að byggja smábrýr, um leið og fjárlagabrú er byggð á sama vegi. Það stendur t.d. til að byggja eina fjárlagabrú á Sunnudalsá í Arnarfirði, en hún kemur ekki að fullum notum, nema smábrýrnar á sama vegi séu byggðar um leið, enda eru það hagkvæmari vinnubrögð. Verður þannig ódýrast að byggja brýrnar, að þær séu byggðar af sama vinnuflokki, sem kominn er á staðinn hvort sem er. Enn fremur er ætlazt til, að Eyrará í Kollafirði sé brúuð um leið. Þá kemur V. liður, fjallvegir. Sá liður er hækkaður um 375 þús. kr. XIII. liður, styrkur til að halda uppi byggð og gistingu fyrir ferðamenn, hækkar um 30 þús. kr., vegna þess að ætlazt er til, að bætt sé við stöðum, þar sem þetta er talið nauðsynlegt. XIV. liður, til fyrrv. vegaverkstjóra, hækkar um 232 þús. kr. Þetta er samkv. áætlun skrifstofu vegamálastjóra. Hækkun þessi hefði samkv. venju annars komið á 18. gr. En upphæðin er sú sama eða jafnhá og samkv. þeim reglum, sem nú hafa verið settar og aðallega er farið eftir við ákvörðun upphæða þeirra, sem fara á 18. gr. Nýir liðir á þessari grein eru: Vegna öryggisþjónustu með snjóbifreiðum 20 þús. kr. Það er ætlazt til, að þessi liður fari til Guðmundar Jónassonar, sem hefur haft tvær snjóbifreiðar í gangi undanfarin ár í þessu skyni, en fyrir utan það, sem þær eru notaðar til öryggisþjónustu, eru þær sáralítið eða ekki notaðar. Þykir því eðlilegt að styrkja þessa starfsemi nokkuð. - Aðrir nýir liðir eru: Ferjubryggjur 200 þús. kr. Mér hefur verið bent á, að það væri raunar eðlilegra, að þessi liður væri á 13. gr. C., og er það til athugunar fyrir 3. umr. - Nýr liður, til endurbóta veitingaskálans við Gullfoss 100 þús. kr. - Og enn nýr liður, til að koma á síma- eða talstöðvasambandi við sæluhús 200 þús. kr. Athugun hefur leitt í ljós, að í flestum tilfellum er mun ódýrara að koma á talstöðvasambandi en símasambandi, og póst- og símamálastjóri tjáði n., að vonir séu til þess, að það gæti orðið fullnægjandi með nýjum transistortækjum, sem nú eru komin á markaðinn. Við teljum, að það sé alveg sjálfsagt, að þetta sé reynt. Það er svo mikilsvert að koma talsambandi á frá sæluhúsum, að það er sjálfsagt að láta einskis ófreistað til þess, að það megi takast. Þá kemur 13. gr. C. Framlagi er skipt á einstakar hafnir að till. vita- og hafnarmálastjóra, nema þar sem þm. kjördæmis hafa komið sér saman um annað í einstaka tilfellum, mjög fáum. - VIII. liður, til hafnarbótasjóðs, hækkar um 3.3 millj. kr. 2 millj. af því eru vegna skemmda í óveðrum samkv. áætlun vitamálastjóra. - Nýr liður, til greiðslu á eftirstöðvum lögboðins framlags ríkissjóðs, er 4 millj. kr. Svo kemur 13. gr. D., E. og F. Fyrst er alþjóðaflugþjónustan og veðurþjónusta á Grænlandi og láranstöð í Færeyjum. Þetta eru leiðréttingar til samræmis við alþjóðasamninga. Liðirnir hækka um 55136 kr. samtals. - Tveir gjaldaliðir Veðurstofunnar eru líka á þessari gr., sem hækka um samtals 55 þús. kr. Það er vegna aukinnar veðurþjónustu og vegna leigu á fjarskiptarás. Veðurstofustjóri telur, að það væri réttara, að þessir liðir kæmu á B. 3 og B. 4 í frv., og er það til athugunar fyrir 3. umr. - Nýir liðir undir í eru til kaupa á prentvél til sjókortagerðar, 100 þús. kr., - það er byrjunarframlag, vélin kostar mun meira en þetta, - og til jarðfræðikortagerðar 20 þús. kr. Þá kemur 14. gr. A. IV. k-liður. Það er menntaskólinn í Reykjavík. Kostnaður hækkar um rúmar 500 þús. kr. Verulegur hluti þessarar hækkunar stafar, að því er rektor tjáir okkur, af húsnæðisleysi skólans og því, að vegna þess að ekki var byggt viðbótarhúsnæði við hann, eins og gert hafði verið ráð fyrir í fyrra, hefur reynzt nauðsynlegt að leigja óhentugt húsnæði til bráðabirgða, og leiðir af því kostnað, bæði af leigunni og upphitun á því húsnæði, auk þess sem kennslustofur í þessu nýja húsnæði eru miklu minni en verið hefði í hinu nýja húsnæði, sem skólanum var ætlað, og leiðir af því, að bekkjardeildir þurfa að vera fleiri, sem aftur veldur því, að fleiri kennara þarf til að geta annað kennslunni. VII. liður, handíðadeild kennaraskólans, hækkar um 60 þús. kr. Það er vegna nauðsynlegra áhaldakaupa, sem eru að nokkru leyti í sambandi við það, að deildin hefur fengið rýmra húsnæði til afnota við það, að hún hefur flutzt í gamla kennaraskólahúsið. Þetta er þó ekki nema hluti af þeim kostnaði, sem hin nýju áhöld kosta, en nokkurn hluta kostnaðarins hyggjast þeir fá með því að selja eldri áhöld, sem henta ekki lengur. X. 33, til byggingar barnaskóla og skólastjóraíbúða, hækkar um 8 millj. 615 þús. kr. XI. 31, bygging gagnfræða- og héraðsskóla, hækkar um 4 millj. 244 þús. kr. - Og XI. liður 36, kostnaður við landspróf, hækkar um 22500 kr. Það er vegna launahækkana þeirra, sem við það starfa. Nýir liðir á þessari grein eru: Til skolpleiðslu skólanna á Laugarvatni 500 þús. kr. Þetta er ekki nema hluti af þeim kostnaði, aðeins byrjunarframlag til þeirrar veitu, en ástandið þar í þessum málum er talið mjög slæmt og alveg óhjákvæmilegt að ráðast í þessa framkvæmd. - Þá er nýr liður á þessari gr., til leiðbeininga um starfsfræðslu utan Reykjavíkur, en mér er í raun og veru tjáð, að samkv. því, sem venja er erlendis, þar sem veitt er fé til slíks úr ríkissjóði, þá muni það vera venja að hafa það undir landbúnaðareða atvinnumálum. Má vera, að réttara sé að hafa það svo hér. Enn fremur nýr liður, til skólastjóramóts, 30 þús. kr. til hvors liðar. Þá er XV. 2, framlag til íþróttasjóðs. Er lagt til, að það hækki um 750 þús. kr. Það er talið mjög nauðsynlegt að hækka framlagið til íþróttasjóðs. Íþróttamannvirki hafa verið byggð mörg undanfarið og eru í byggingu, og vantar mikið á, að íþróttasjóður hafi getað greitt hlutfallslega eins og heimilt er til þessara mannvirkja. Þá er XV. 7, til íþróttaskóla Sigurðar Greipssonar og enn fremur til skólans í Reykjadal. Er lagt til, að fjárveitingar til þeirra hækki um samtals 45 þús. kr. Framlagið til skóla Sigurðar Greipssonar er rekstrarstyrkur, en framlagið til íþróttaskólans í Reykjadal er til bygginga. Þá er enn fremur hækkun á 11. lið og umorðun á liðnum. Fjárveitingin renni til utanferða og námskeiða íþróttamanna, og er lagt til, að hún hækki um 70 þús. kr. Nýr liður á þessari grein: til ólympíufarar íþróttamanna 250 þús. kr. XVIII. liður, barnaverndarráð, er lagt til að hækki um 20 þús. kr., og XXIII. liðurinn, til Skáksambands Íslands, er lagt til að hækki um 25 þús. kr. Þá kemur næst 14. gr. B. I. 2, bókakaup landsbókasafns o.fl. - Er lagt til, að fjárveiting hækki um 100 þús. kr. Þessi liður hefur undanfarið reynzt of lágur að sögn landsbókavarðar, og hefur verið svo naumt um fjárráð safnsins, að ekki hefur einu sinni verið hægt að fullnægja því að binda inn bækur safnsins undanfarið, að hann segir. Þá kemur nýr liður: ljósritun kirkjubóka 25 þús. kr. Það er talið nauðsynlegt vegna þess, að ætlazt er til, að fæðingarvottorð og ýmsar fleiri vottorðagjafir fáist framvegis hjá þjóðskránni, en ekki í þjóðskjalasafni, eins og verið hefur, en til þess þarf þjóðskráin að fá eintak eða eftirrit af kirkjubókum. Þá er B. III. 13, vegna aldarafmælis þjóðminjasafns, liðurinn hækki um 25 þús. kr. Nýr liður: til skólaminjasafns (stofnkostnaður) 25 þús. kr. Það mun vera til nokkuð af munum, sem ætlunin er að fari til þessa safns, og talið er hætt við, að þeir glatist, ef ekki er stofnað safnið. Nú vill svo vel til, að húsnæði er auðfengið í nýja kennaraskólanum, og er ætlunin að setja þetta safn upp þar. V. 8, náttúrugripasafn, hækkun um 15 þús. kr. Það er leiðrétting nánast, prentvilla, sem orðið hafði þarna, hafði lækkað frá fyrra ári, án þess að breyting hefði orðið á kostnaði. Þá kemur XI. liður, fræðslumyndasafn ríkisins. Er lagt til, að það hækki um 200 þús. kr. Þetta er einkum til þess að gera safninu fært að kaupa fleiri kvikmyndir um starfsháttu, sem eru að hverfa. Safnið hefur verið svo heppið að geta keypt nokkuð af þeim myndum, sem teknar hafa verið af starfsháttum, sem nú eru að hverfa úr þjóðlífinu, og hafa fengið þær með mjög miklu tækifærisverði, að mér er sagt. Þeir hafa keypt nokkuð af myndum, sem Ósvaldur Knudsen hefur tekið, og fengið þær á 6 þús. kr., myndir, sem kostar margfalt meira að taka, en hann mun hafa haft nokkuð af kostnaði upp með því að sýna þessar myndir og selt þær síðan safninu, eftir að hann var búinn að fá upp nokkuð af kostnaðinum þannig. En þó að safnið hafi fengið þessar myndir svona ódýrt, segja forstöðumenn þess mér, að þeir hafi ekki einu sinni haft fé til þess nú undanfarið að kaupa allar þær myndir, sem þeir teldu mjög æskilegt að kaupa á þessu lága verði, og er þessi hækkun að nokkru ætluð til að bæta úr því. En einnig er talið mjög mikilsvert, að þá fæst væntanlega úr því skorið um leið, hvað til er af slíkum myndum og hvað helzt vantar að kvikmynda af starfsháttum, sem nú eru að glatast. - Í öðru lagi er þetta fé ætlað til að efla litskuggamyndakost safnsins, en litskuggamyndirnar eru sagðar mjög vinsælar og mikil eftirspurn eftir þeim, bæði hér heima í ýmsum skólum og einnig hefur verið nokkuð spurt eftir þeim erlendis frá, og hefur stjórn safnsins mikinn áhuga á að auka þetta safn. Þeir eru reyndar svo bjartsýnir, að þeir búast jafnvel við, að þessi þáttur starfseminnar gæti að nokkru staðið undir sér, ef þeir aðeins fá þann stofnkostnað, sem nauðsynlegur er til þess að gera þessa starfsemi eins myndarlega og þeir telja nauðsynlegt. Þá er enn fremur nýr liður, 5 þús. kr., til þess að kaupa íslenzkar bækur fyrir norrænt bókasafn í París. Nokkrir liðir eru enn á þessari grein. Það er Vísindafélag Íslendinga, Félag íslenzkra stúdenta í Kaupmannahöfn, Íslendingafélagið þar, þátttaka í útgáfu menningarsögu Norðurlanda. Þessir liðir hækka samtals um 73 þús. kr. Nýir liðir eru: Til útgáfu manntalsins 1890 30 þús. kr. Þessi útgáfa er talin mjög nauðsynleg. Af manntalinu er aðeins til eitt eintak, en það er mikið notað af fræðimönnum, og er því hætt við skemmdum, ef ekki er úr bætt, og er talið, að það sé fullnægjandi að gera af því þessa ljósritun, sem ætlunin er að gera, og talið mjög heppilegt og verður að teljast tiltölulega ódýrt. - Þá er enn fremur nýr liður: til Jóns Dúasonar, hefur að vísu verið áður á fjárlögum, 60 þús. kr., en er nú tekið upp aftur. - Nýr liður: til Halldóru Bjarnadóttur til útgáfu bókar hennar um vefnað. - Og enn nýr liður: Til íslenzks Linguaphone-námskeiðs 50 þús. kr. - Til útgáfu íslenzkra bókmennta á ensku er einnig nýr liður, 50 þús. kr. Þetta er þáttur í útgáfustarfsemi, sem hafin hefur verið að frumkvæði Norðurlandaráðs, að þýða úrvalsbækur norrænar á enska tungu til þess að útbreiða þannig þekkingu á bókmenntum Norðurlandaþjóðanna. - Og nýr liður: Til Ingvars Brynjólfssonar til íslenzk-þýzkrar orðabókar, 25 þús. kr. Þessi liður hefur raunar áður verið á fjárlögum, en var þá bundinn við ákveðið árabil. Nú hefur það reynzt svo í framkvæmd. að þessi orðabók hefur verið meira verk eða stærri en í upphafi var ætlað, og er því nauðsynlegt að halda enn áfram að styrkja hana, ef á að geta komið að gagni það mikla starf, sem þar er búið að vinna, og bókin komið út. - Þá er XIII. liður, til skálda, rithöfunda og listamanna. Er lagt til, að hann hækki um 300 þús. kr. Það er til þess, að þessir styrkir geti hækkað í svipuðu hlutfalli og laun hækka á þessu árí. - Nýr liður enn: Vegna norrænnar listsýningar í París, til greiðslu á skuld, 49840 kr. - Þá er XLII. liður, rómverskur, til leikstarfsemi. Er lagt til, að hann hækki um 192 þús. kr. Að mestu er það vegna margra nýrra umsókna: Er lagt til, að styrkir eftir þessum lið séu veittir gegn a.m.k. jafnmiklu framlagi annars staðar að, enda skili hlutaðeigandi félög fullnægjandi starfsskýrslum til menntmrn. - Þá kemur 14. gr. B. XLIV, til tónlistarskóla. Þessir liðir hækka samtals um 260 þús. kr. að till n., sem menntmrn. skipaði í haust í samráði við skólastjóra tónlistarskólanna, sem þá voru hér á fundi. Síðar mun von á till. frá n. um framtíðarskipun þessara mála. - Enn fremur er lagt til, að tvær lúðrasveitir á þessum lið hækki um samtals 20 þús. kr. Nýir liðir á þessari gr. eru: Til Maríu Markan Östlund 10 þús. kr. til söngkennslu og til Ketils Ingólfssonar til náms í píanóleik 8 þús. kr. Það þykir sérstök ástæða til að styðja hann til þess, en hann stundar jafnframt háskólanám á öðru sviði. En samkv. þeim upplýsingum, sem fyrir liggja um hann, stundar hann þetta hvort tveggja af jafnmiklu kappi og með góðum árangri. - Þá er til Jóns Sigurðssonar vegna framlags til atvinnusögu sjávarútvegsins 10 þús. kr. - Þá er liður LXXV, endurbætur á Þingvöllum, tveir undirliðir. Er lagt til, að þeir hækki um 160 þús. kr. - Nýr liður á þessari gr.: Zontaklúbbur Akureyrar 50 þús. kr. Það er vegna lóðarkaupa fyrir Nonnahús. 15. gr.: Nýr liður: til byggingar sumarbúða við Vestmannsvatn 100 þús. kr. 16. gr. A.: Búnaðarfélagið er lagt til, að hækki um 400 þús. kr. Það er aðallega vegna aukinnar húsaleigu. Það er flutt í rýmri húsakynni en það áður hafði, eins og kunnugt er, og er nokkur kostnaður, sem óhjákvæmilega hlýtur að leiða af þeim flutningi. 7. liður, verkfæranefnd, er lagt til að hækki um 100 þús. kr. - 9. liður a. 2: verðlaun á nautgripasýningum, er lagt til að hækki um 30 þús. kr. - Og 9. liður e hækkar um 214 þús. kr. vegna tveggja nýrra stöðva, sem verið er að byggja og taka í notkun á næsta ári. 17. liður á þessari grein, fyrirhleðslur, hækkar um 355 þús. kr. Það eru nokkrir nýir staðir, þar sem nauðsynlegt er talið að bæta við vegna skemmda, sem orðið hafa. Enn fremur eru á einstaka lið hækkanir, vegna þess að framkvæmdir hafa reynzt dýrari en áætlað var. 18. liður, sjóvarnargarðar, er lagt til að hækki um 50 þús. kr., vegna þess að tveir nýir staðir bætast við. Þá er 19. liður á þessari grein, sandgræðsla. Er lagt til, að hann hækki um 250 þús. kr., aðallega vegna flugvélarkaupa til sáningar og áburðardreifingar úr lofti. Það hefur farið mjög mikið í vöxt að nota flugvél til þeirra hluta, og eftirspurn eftir þeirri einu flugvél, sem til hefur verið til þeirra nota í landinu, hefur farið mjög vaxandi og ekki verið hægt að anna henni. Telur forstöðumaður sandgræðslunnar óhjákvæmilegt að kaupa aðra vél, bæði til að fullnægja eftirspurninni og eins til þess, að það sé þó til meira en ein vél í landinu til þessara hluta. En kostnað af sjálfu verkinu bera að nokkru þeir, sem óska eftir aðstoð sandgræðslunnar til þessa starfs. 25. liður, veiðimálaskrífstofan, er lagt til að hækki um 71231 kr. Það er vegna þess, að talið er óhjákvæmilegt að auka nokkuð starfskrafta þeirrar skrifstofu vegna sívaxandi starfa við eftirlit og leiðbeiningar um veiðimál. 28. liður c, styrkur til að stunda dýralækningar, er lagt til að hækki um 13400 kr. Það er vegna þess, að talið er óhjákvæmilegt vegna skorts á dýralæknum í landinu að styrkja nokkru fleiri menn til að stunda þessi störf en til þessa hafa haft styrk til þess. 32. liður b, sauðfjársjúkdómavarnir, er lagt til að hækki um 200 þús. kr. vegna niðurskurðar. Sauðfjársjúkdómanefnd fór að vísu fram á nokkru hærri upphæð, en það var áætlunarupphæð og verður þá að bæta það upp seinna, ef kostnaður reynist hærri en þessu nemur. 40. liður, b. 1, Hvanneyri, hækki um 81600 kr. vegna vélfræðikennslu, sem tekin hefur verið upp við skólann og er talin alveg óhjákvæmileg, sérstaklega með tilliti til vaxandi vélanotkunar bænda. - 7. liður, til tilrauna, hækkar um 40 þús. kr. 41. liður, til húsmæðraskóla utan kaupstaða, hækki um 167 þús. kr. vegna aukins viðhalds á þessum skólum. Framlag til byggingar húsmæðraskóla, þessara sömu skóla, er lagt til að hækki um 510 þús. kr. 43. liður, Kvenfélagasamband Íslands, er lagt til að hækki um 60 þús. kr. Það er vegna fyrirhugaðrar aukningar á starfsemi sambandsins. Sambandið telur, að mjög mikið sé óskað eftir, að ráðunautarstarf sambandsins sé aukið, og hyggst það verja til þess því fé, sem það kann að fá til viðbótar við það, sem það hefur haft. 47. liður, til landþurrkunar, er ætlað að hækki um 60 þús. kr. Þá kemur 16. gr. B. 1. liður, Fiskifélag Íslands, er lagt til að hækki um 250 þús. kr. vegna rannsóknarstofu og leiðbeininga í niðursuðuiðnaði. Þetta var sá liður, sem Fiskifélagið lagði langmesta áherzlu á að fá hækkaðan. Það er, eins og kunnugt er, verið að verja milljónatugum til þess að reisa og hefja starfsemi í niðursuðuiðnaði hér á landi, og er talið mjög nauðsynlegt, að þegar frá upphafi sé fylgzt mjög vel með þeirri starfsemi, gerðar prófanir fyrir verksmiðjurnar, og enn fremur hefur rannsóknarstofa Fiskifélagsins þegar hafið nokkra leiðbeiningastarfsemi fyrir þá, sem starfa í þessum verksmiðjum. Þá er lagt til, að 5. liður, fiskirannsóknir, hækki um 500 þús. kr. Það er talið alveg nauðsynlegt vegna þátttöku í alþjóðarannsóknum á hrygningarstöðvum þorsks og karfa, sem þegar mun raunar hafa verið samið um að Íslendingar tækju þátt í að sínum hluta, en þær eiga að fara fram hér á hafinu milli Íslands og Grænlands. 8. liður, til fiskileitar, síldarrannsókna og veiðitilrauna, er lagt til að hækki um 2 millj. kr. Það hefur komið í ljós undanfarið, að það er æ meiri nauðsyn á að halda uppi fiskileit og flotinn byggir æ meira á því að vera aðstoðaður við veiðiskapinn, en þetta er mjög dýr starfsemi, og því er talið alveg óhjákvæmilegt að hækka þennan lið um 2 millj, kr. Þá kemur nýr liður á þessari gr. Það eru 15 millj. kr. til aflatryggingasjóðs vegna aflabrests togara. 12. liður hækkar um 100 þús. kr. vegna aukins kostnaðar við fiskmatið. 16. gr. C. 5, iðnfræðsluráð, er lagt til að hækki um 46 þús. kr. Það var komið svo þar. að það var ómögulegt að fá iðnfulltrúa til starfa vegna þeirrar lágu greiðslu, sem þeir fengu fyrir störf sín. og var talið, að kaupið væri orðið svo lágt, að þeir hefðu beinan kostnað af störfunum, fyrir utan það, að þeir fengju ekkert fyrir sjálft starfið. Er þess vegna talið alveg óhjákvæmilegt að hækka þennan lið um þessar 46 hús. kr. 16. gr. D. X, jarðhitasjóður, hækki um 200 þús. kr., en liðurinn jarðboranir að Lýsuhóli falli niður í staðinn. Nettóhækkunin verður þó þarna 125 þús. kr. 16. gr. E.: Nýir liðir: Til kornræktartilrauna er lagt til að verði 200 þús. kr. Endurnýjun bifreiða rannsóknaráðs 55 þús. kr. - IV. 1, til Verzlunarskóla Íslands, er lagt til að hækki um 230 þús. kr. Það er vegna fjölgunar nemenda í skólanum og aukins kostnaðar vegna nokkuð hækkaðra launa kennara. - Liðurinn IV. 2, Samvinnuskólinn, er lagt til að hækki um 100 þús. kr. Það er vegna aukins kostnaðar, aðallega vegna hækkunar launa kennara. Þá kemur 17. gr. Nýir liðir eru um vatnsöflun á tilteknum stöðum, 100 þús. kr. Það er til samræmis við það, sem hefur verið gert í líkum tilfellum á undanförnum árum. Annar nýr liður, kortagerð af ræktunarlandi á Suðurlandi 40 þús. kr. Þessi kortagerð mun raunar þegar hafa farið fram, en farið nokkuð fram úr áætlun. Bændur þeir, sem þarna eiga hlut að máli, hafa þegar greitt sinn hluta, en það er nauðsynlegt að styrkja þetta með framlagi úr ríkissjóði. Þá er enn fremur nýr liður, skipulag miðbæjar Akureyrar. Það er hluti kostnaðar, 100 þús. kr. Það er til samræmis við það, sem gert hefur verið á undanförnum árum, bæði til skipulags Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Þá kemur III. 5, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Er lagt til, að það hækki um 25 þús. kr. V. 3, b: Elliheimilum hefur fjölgað um eitt, og er því talið nauðsynlegt að hækka styrkinn sem því svarar eða um 40 þús. kr. - Þá kemur V. 8. a. Barnavinafélagið Sumargjöf. Er lagt til, að styrkur til þess hækki um 85 þús. kr. - Nýr liður: til byggingar fjögurra dagheimila, er lagt til að verði 240 þús. kr. V. liður 14. b, bækur á blindraletri, það er lagt til, að sá styrkur hækki um 37 þús. kr. - Nýr liður, til félagsmálastofnunar, er 25 þús. kr. V. liður 1.6, styrkur til Dýraverndunarfélags Íslands, er lagt til að hækki um 15 þús. kr. Og V. 17. a, Ungmennafélag Íslands, er lagt til að hækki um 75 þús. kr. - V. 17. c, til Bandalags skáta, er lagt til að hækki um 100 þús. kr. - Þá kemur nýr liður á þessari gr.: til Skátafélagsins Hraunbúa 25 þús. kr. Það er vegna kaupa á sporhundi, sem ætlunin er að nota til þess að leita að týndu fólki. Þá kemur 20. gr.: III, til byggingar stjórnarráðshúss, er lagt til að hækki um 1 millj. kr. Nýr liður: til byggingar og endurbóta að Kristnesi er lagt til að verði veittar 400 þús. kr. Það hefur farið fram nokkur endurskipulagning á heilsuhælinu í Kristnesi. Þar er fullt af sjúklingum núna, að vísu ekki berklasjúklingum, heldur hefur það tekið við langlegusjúklingum til þess að létta á öðrum sjúkrahúsum, og hefur það gefizt mjög vel. En þar sem sjúkrahúsið er nú fullskipað, eru nauðsynlegar á því nokkrar endurbætur, og það er ætlunin, að þessar 400 þús. kr. fari til þess, að unnt verði að byrja á þeim nú í sumar, en til viðbótar við þær mun hælið hafa í sjóði einar 700 þús. kr., sem það gæti fengið lánaðar a.m.k. til bráðabirgða og hafið þær byggingar, sem nauðsynlegt er talið að byggja þegar í sumar. Þetta var sjóður, sem safnað hafði verið og var ætlunin að verja að nokkru leyti til jarðborana fyrir hælið. En nú eru líkur til, að það mál verði kannske leyst á annan hátt, og er þessi sjóður a.m.k. í svipinn tiltækur til þessara hluta. Þá er X, til bygginga á Keldum, hækki um 300 þús. kr. Það er talið, að með því að hækka liðinn um þessar 300 þús. kr. sé hægt að ná áfanga þarna á Keldum, taka í notkun eina hæð í húsinu, sem verið er að byggja fyrir stofnunina, og er það talið stofnuninni mjög mikils virði. Þá kemur XI. liður 8, Hvanneyri. Er lagt til, að hann hækki um 900 þús. kr. Það er til bygginga á Hvanneyri. Heimavistin á Hvanneyri er orðin mjög gömul og ófullnægjandi. Það eru nauðsynlegar á henni endurbætur og talið alveg nauðsynlegt að byrja að byggja þar viðbót, og er von n., að það muni takast með þessari fjárveitingu. Nýr liður: Íþróttakennaraskóli Íslands, heimavist 500 þús. kr. Upphæðin er miðuð við nýja teikningu eða endurskoðun þeirrar, sem fyrir liggur. En húsnæðismál heimavistar Íþróttakennaraskóla Íslands eru mjög slæm. Nemendurnir sofa, að mér er sagt, í gömlum skúr, sem upphaflega var ekki einu sinni ætlaður til íbúðar, a.m.k. ekki að vetrarlagi, og er því talið alveg óhjákvæmilegt að byrja á byggingu heimavistar við skólann. Þá kemur XII. liður, til bygginga á prestssetrum. Hann óskast tekinn aftur til 3. umr. til frekari athugunar. - XV. liður er lagt til að hækki um 500 þús. kr. Það er til bústaða héraðsdómara. - XVIL, ríkisfangelsi, er lagt til að hækki um 1 millj. kr. XVIII. liður orðist svo: „Til að lána til rafstöðva á þeim svæðum, er ríkisrafveitur ná ekki til“ - og er lagt til, að liðurinn hækki um 500 þús. kr. Það framlag, sem áður var á þessum lið, var einungis til byggingar dísilrafstöðva á þessum svæðum, en nú er sýnt, að ýmsir staðir á landinu eru þannig settir, að það er ekki von til þess, að rafveitur ríkisins nái til þeirra á næstunni, en hins vegar eru þar sums staðar ákjósanleg skilyrði til rafvirkjunar fyrir jafnvel heila hreppa. Ég veit, að svo hagar til t.d. á Snæfjallaströnd, að þar hafa þeir hafið mikinn undirbúning að því að virkja eina á fyrir allan hreppinn. Þetta eru framkvæmdir, sem verða nokkuð dýrar og verða þeim sennilega um megn, nema hægt sé að styrkja þá á svipaðan hátt og aðra til slíkra framkvæmda, og í því skyni er þessi hækkun um 500 þús. kr. gerð, til þess að það sé mögulegt. XXIII. liður, til embættisbústaða dýralækna, er lagt til að hækki um 100 þús. kr. Þá er nýr liður: til að lána til landkaupa í kauptúnum 2 millj. kr. Þá kemur 22. gr.: III. Er lagt til, að símum fyrir blinda fjölgi um fimm. - XXV. Orðalagið verði þannig, að Krabbameinsfélag Íslands geti fengið 25 aura af hverjum seldum vindlingapakka, sem ætlazt var til að yrði með merki félagsins, en tæknilegir örðugleikar komu í ljós, þannig að ekki var unnt að setja merki félagsins á pakkana að þessu sinni. Nýir liðir: Að gefa sveitarsjóði Höfðahrepps eftir greiðslu tveggja skuldabréfa. - Að ábyrgjast 970 þúsund þýzkra marka lán fyrir Guðmund Jörundsson útgerðarmann, gegn þeim tryggingum, sem hún metur gildar. Það mun ætlun Guðmundar að setja hraðfrystitæki til þess að heilfrysta fisk í hinn nýja togara sinn og freista þess, hvort ekki er unnt með því móti að gera reksturinn hagkvæmari en reynzt hefur til þessa. – Að festa kaup á listaverki handa Bernarsambandinu í Genf, allt að 50 þús. kr. Það er ætlunin að gefa þetta listaverk til byggingar þeirrar, sem Bernarsambandið er að koma sér upp í Genf. - Enn fremur heimild til að greiða Sigurði Ólafssyni flugmanni 200 þús. kr. vegna flugvélakaupa. Enn fremur heimild til að selja gamalt pósthús o.fl. í Hafnarfirði. - Þar næst kemur heimild til að gefa Slysavarnafélagi Íslands eftir lán, að upphæð 600 þús. kr., sem varið var til flugvélakaupa. Í n. kom fram sú skoðun, að eðlilegt væri, að Slysavarnafélagið leysti ríkið, um leið og lánið yrði eftir gefið, frá leigusamningi um Sæbjörgu, sem fullnægir ekki lengur þeim kráfum, sem gerðar eru til slíkra skipa, vegna þess að aðstæður eru gerbreyttar, frá því að skipið var byggt. - Enn fremur heimild til að kaupa plöntusafn Eyþórs Einarssonar. - Að kaupa grasasafn Helga Jónassonar. -- Að taka allt að 3 millj. kr. lán til aukningar á húsnæði ríkisspítalanna. - Að taka allt að 1 millj. kr. lán til byggingar fyrir rannsóknarstofu háskólans við Barónsstíg. - Að ábyrgjast lán allt að 35 millj. kr. til bygginga og endurbóta á síldarverksmiðjum og síldarumhleðslustöðvum. - Að greiða úr ríkissjóði hluta af halla Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Þá er þessum brtt. lokið. Að lokum legg ég til, að frv. með þeim breytingum, sem á því verða gerðar, verði að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Það fjárlfrv., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, er hið fjórða, sem núv. ríkisstj. leggur fram, og segja mætti nú kannske, að það væri það fimmta, því að eitt hefur hún tekið aftur, og kom það ekki til afgreiðslu. En með því að fjárl. sýna það jafnan, hvað er að gerast í fjármálum þjóðarinnar, og þegar ein og sama ríkisstj. er að enda sitt kjörtímabil og hefur gert árlegar áætlanir um tekjur og gjöld ríkisins um þetta langt árabil eftir ákveðnum reglum, sem hún kveður sig fara eftir í efnahagsmálum, þá verður að telja, að komið sé í ljós, hvert stefnir, og ég tel, að vart sé hægt að skila svo áliti um væntanlega fjárlagaafgreiðslu, að ekki sé lítillega að því hugað, á hvaða leið við erum um fjármál ríkisins. Hv, frsm. meiri hl. fjvn. hefur hér í ræðu drepið á það, að lánstraust Íslendinga erlendis hafi farið vaxandi á síðustu árum, og eigi það m.a. að sanna sérstaklega, hve fjárhagur íslenzka ríkisins sé traustur. Því skal á engan hátt neitað, að ríkíð hefur tekið til sín svo stórar summur fjár af þegnunum á undanförnum árum, að það býr ekki við neina fátækt í dag. En það væri alrangt, ef menn héldu, að þetta sama ætti við um íslenzka þegna yfirleitt. Þar hefur verið sveigt til meiri fátæktar á tímabili núv. ríkisstj. en áður var, þótt ríkisstj. sjálf hafi tekið til sín svo mikið fé, að ekki eru dæmi til neins svipaðs áður í sögu landsins. Síðasta árið, áður en þessi ríkisstj. tók við völdum, hljóðuðu fjárlög upp á 1 milljarð og 33 millj. kr., 1033 millj. kr. Það voru fjárlög ársins 1959. Seint á því ári tók núv. ríkisstj. við og hefur ráðið ferðinni síðan, og heildarupphæðir fjárl. hafa breytzt í samræmi við fjármálastjórn núv. ríkisstj., þannig að árið 1960 var heildarupphæð fjárl. komin í 1501 millj., 1961 var hún komin í 1588 millj., 1962 var hún komin í 1752 millj., og ekki er annað sýnna en þau fjárl., sem hér eru til afgreiðslu, verði að heildarupphæð mjög nálægt 2200 millj., þ.e.a.s. fjárl. verði upp á 2.2 milljarða. Ef við lítum á þá tölu, 2.2 milljarða, sem er líkleg endatala á þeim fjárl., sem hér eru til afgreiðslu, og svo aftur á endatölu þeirra fjárl., sem samþykkt voru næst fyrir viðreisn, sem var 1033 millj., þá sjáum við, að upphæð fjárlaganna hefur á þessu eina kjörtímabili meira en tvöfaldazt, hún hefur vaxið um því sem næst 112%. Þetta mun vera Íslandsmet, og reyndar hygg ég, að slíkar ofsahækkanir á fjárl. séu algerlega umtalsvert afrek, þótt á heimsmælikvarða væri lagt. Það er þess vegna ekki furða, þótt íslenzka ríkisstj. búi ekki við sárustu fátækt að því er ríkissjóð varðar. Á hinn bóginn er það jafnaugljóst, að þróunin hefur alls ekki orðið svona hjá fólkinu í landinu almennt. Ég hef í nál. mínu gert svolítinn samanburð á tekjuauka þeim, sem ríkisstj. taldi sér nauðsynlegan á þessu tímabili, sem reynist vera 112% hækkun, og þeim tekjuauka, sem orðið hefur hjá almennum launamanni í landinu, og legg þar til grundvallar tímakaup Dagsbrúnarverkamanns og miða við desembermánuð ár hvert, því að þótt dálítið beri af, í hvaða mánuði fjárl. eru samþykkt, er það þó algengasta reglan, að þau eru samþykkt í desembermánuði næst á undan því ári, sem þau eiga að gilda fyrir. Í desembermánuði 1958, þ.e.a.s. á því tímabili, sem eðlilegt hefði verið að samþykkt hefðu verið fjárl. fyrir árið 1959, síðustu fjárl. fyrir viðreisn, var Dagsbrúnarkaup kr. 23.86 um klukkutímann. Síðan kom fram á því mikil lækkun, og í desembermánuði 1959 og 1960 var kaup Dagsbrúnarverkamanns kr. 20.67. Í desembermánuði 1961, þ.e.a.s. þegar yfirstandandi fjárl. voru samþ., var kaup Dagsbrúnarverkamanns kr. 22.74. Og nú í dag, þegar verið er að samþykkja 2.2 milljarða fjárl., er kaup Dagsbrúnarverkamanns kr. 24.80 um tímann. Á sama tímabili, sem fjárl, hækkuðu um 112% , úr 1033 millj. í 2200 millj., hefur tímakaup fyrir einn unninn tíma hjá Dagsbrúnarverkamanni hækkað úr kr. 23.86 í kr. 24.80. Þetta er hækkun, sem nemur 4%. Þetta eru blákaldar staðreyndir og breytast ekki við það, þótt margir landsmenn hafi á þessu tímabili tekið að sér að vinna fleiri klukkustundir á hverjum degi en áður tíðkaðist og getað nokkuð hamlað á móti þeirri kjararýrnun, sem þessi þróun óumdeilanlega vitnar um. En þótt þetta hafi nú þróazt með þessum hætti, að ríkisstj, tekur til sín 112% tekjuhækkun, á meðan almennur verkamaður fær ekkí kauphækkun nema sem nemur 4%, þá telur ríkisstj., að því er ég bezt veit, enn í dag það vera næstum því heilaga skyldu sína að berjast með oddi og egg og beita ríkisvaldinu og dómsvaldinu til þess, eftir því sem hún fær við komið, að hindra það, að samið sé um kaupbreytingar til hækkunar, og hefur reyndar sannað það í verki, svo að ekki verður um deilt. Í þessum samanburði, sem ég hér hef gert, er aðeins miðað við tölur fjárl. Þær eru þó ekki fullnægjandi samanburður, vegna þess að þrátt fyrir það, sem í fjárl. hefur staðið, hefur ríkisstj. öll árin tekið til sín hærri upphæðir í tekjur en fjárl. gerðu ráð fyrir. Ef hún hefur verið, þegar á árið tók að líða, hrædd um, að tekjurnar ætluðu ekki að fara neitt verulega fram úr áætlun, hefur hún beitt til þess hinni mestu hörku, að þær skyldu gera það samt, og má í því sambandi minna á gengisfellinguna, sem ríkisstj. framkvæmdi í ágústmánuði 1961, og auðvitað stórjók hún tekjur ríkissjóðs. Fjmrh. hæstv. hefur reyndar ekki viljað við það kannast hér á Alþingi, að svo hafi verið, heldur talið gengisbreytinguna ríkissjóði á engan hátt hagkvæma. En hvað sem um það má segja, breytir það þó ekki því, að með þeim tekjum, sem af þessu sköpuðust, voru greiddar milljónatuga fjárhæðir, sem ríkið annars hefði orðið að greiða, svo að það kemur gersamlega út á eitt, hvernig þetta er fært í bókhaldinu, - gengisfellingin færði mjög mikinn tekjuauka, sem ríkið fékk til ráðstöfunar, jafnvel þótt þær tekjur hafi ekki allar farið beint í gegnum ríkissjóðinn sjálfan. Það mætti nú ætla, að með allri þessari tekjuaukningu, sem ríkissjóður hefur náð til sín á þessu tímabili, hefði hann gerzt umsvifamikill í þeim framkvæmdum, sem hann á ýmist einn og sjálfur eða að hluta til að standa straum af. En því miður er sú raunin ekki á. Framlög ríkissjóðs til mannvirkja eins og t.d. vega, brúa, hafna, flugvalla hafa ekki vaxið í sama hlutfalli og fjárl. hafa aukizt og hvergi nærri. Sum þessara framlaga hafa meira að segja staðið gersamlega í stað á öllum þeim fjárl., sem ríkisstj. hefur staðið að samþykkt á. Auðvitað þýðir þetta það, að í hinni stórvaxandi dýrtíð í landinu hafa ýmsar þessar framkvæmdir hlotið að dragast stórlega saman. Þær hafa líka gert það. Vegamálaskrifstofan tekur árlega saman reikninga og byggir á staðreyndum um það, hvað kostar að byggja brýr, hver brúargerðarkostnaðurinn í landinu er, og vegamálaskrifstofan hefur útbúið sér vísitölu um þetta. Hún miðar við verðlagið í septembermánuði ár hvert, og brúargerðarvísitalan hefur hreyfzt með þeim hætti, sem nú skal greina: Ef vísitalan er miðuð við 100 í septembermánuði 1949, þá var hún orðin 280 1958. 1959 var hún orðin 282. Og svo taka viðreisnaráhrifin að segja til sín: Árið 1960 er hún ekki lengur 282, heldur 347. Árið 1961 er hún 396. Og árið 1962, þ.e.a.s. á yfirstandandi ári í septembermánuði, er vísitala brúargerðarkostnaðar komin upp í 443 stig. Ég hef í nál. mínu gert dálítinn samanburð á því, hverjar fjárlagatölurnar hefðu átt að vera ár hvert, í fyrsta lagi, ef þær hefðu verið miðaðar við verðlag næstliðins árs á undan og framkvæmdir verið jafnar og þær voru 1959. Og í öðru lagi hef ég sýnt í mínu nál., hvert fjárlagaframlagið hefði þurft að vera, hefði fjárlagaframlag til brúa átt að hækka þannig, að það héldi hlutfalli sínu við heildarniðurstöðu fjárl. Og í þriðja lagi sýni ég í þessu sama nál., hvað brúargerðaframlagið var á fjárl. eða er í fjárlfrv., sem nú liggur frammi. Það sýnir sig af þessum tölum, að miðað við það, að brúargerðaframlagið hefði verið við það miðað að halda sömu framkvæmdum, ekki meiri, heldur bara sömu framkvæmdum og voru, miðað við framlag 1959, þá hefði í ár þurft að leggja til brúargerðanna 15.8 millj., en ef þetta framlag hefði átt að vaxa í hlutfalli við hækkun fjárl. að heildarniðurstöðu, þá hefði brúargerðaframlagið átt að vera í ár, þ.e.a.s. á fjárl. 1963, 21.6 millj. kr., en það er í frv. 11.3 millj. Af þessu verður auðvitað ljóst, að hér hefur verið stefnt til stórkostlegs samdráttar í framkvæmdum, og sá samdráttur hefur þegar orðið. Hitt er svo annað mál, að það er ekkert notalegt fyrir ríkisstjórn Íslands, það get ég skilið, að uppgötva þann veruleika, sem hún hingað til hefur verið að reyna að halda duldum fyrir sjálfri sér, að hér væri ekki allt með felldu, og nú virðist hún hafa rumskað og séð, að það þýddi ekki annað eða það var ekkert vit í öðru en bæta hér um og leggja meira til framkvæmdanna en verið hefur og reyna nú að sperra síg og halda hlutfallinu til þess að láta ekki á sannast, að í þessum efnum sem og svo mörgum öðrum máske væri ríkisstj. mikill eftirbátur sinna fyrirrennara margra. Og hvert er þá ráðið? Hefur hún þá ekki fullar hendur fjár til þess að leggja til þess arna? Ekki telur hún það sjálf, því að hún telur nefnilega flest önnur framlög og eyðslu vera þarfari, réttmætarí og sjálfsagðari en að auka fjárframlag til framkvæmdaliða svipaðra þeim, sem ég hér hef nefnt. Nei, ríkisstj. taldi sig ekkert teljandi fé hafa til þess arna, þrátt fyrir alla tekjuaukninguna, sem hún hefur til sín tekið. Hún sendir fjmrh. sinn hæstv. suður til Lundúnaborgar til þess að selja þar skuldabréf, og það hefur verið gert, og ríkisstj. hefur þannig til þess að reyna að geta staðið sig eitthvað betur í framkvæmdum nú en mörg undanfarin ár tekið 240 millj. kr. lán úti í Bretlandi. Og þegar málið er skoðað í því ljósi, sem það hlýtur að standa í, verður það ærið vafasöm skrautfjöður, sem nú er þó sem slíkri mjög hampað af ríkisstj. sjálfri og talsmönnum hennar, að það beri vott um velgengni á Íslandi, að hún skuli fá þetta lán. Ég held, að eftir þá fjármálastjórn, sem leiðir til þeirrar lántöku, sem hér hefur verið framkvæmd, þar sem ekki á að leggja féð í nein stórvirki, að því er virðist, heldur fyrst og fremst í þær almennu framkvæmdir, sem dregizt hafa aftur úr og trassaðar hafa verið á undanförnum árum, þá sé lántakan ekki fjármálastjórn landsins til neins sóma. Á hinn bóginn verð ég að láta í ljós ánægju mína yfir því, að ríkisstj. skuli þó nú hafa uppgötvað þau sannindi, sem við stjórnarandstæðingar höfum verið að reyna að segja henni hér á þingi allan tímann, að hér hafi verið of litið framkvæmt, hér hafi verið of lítið aðhafzt á vegum ríkisins á undanförnum árum, og jafnvel þótt svo sé komið, að mitt í þeim góðærum, sem nú ganga yfir land og þjóð, treystist ríkisstj. ekki til þess að leggja fé til hinna nauðsynlegustu framkvæmda af eigin aflafé, heldur sæki það á lánamarkað í útlöndum; þá tel ég samt, að það horfi til bóta, að nú á þó að vinna verkin að einhverju leyti a.m.k. Þessi erlendu lán, sem tekin hafa verið, eitthvað yfir 240 millj. kr., eiga síðar að koma til úthlutunar og sumpart til endurlána. Því er yfirlýst af ríkisstjórninni, að að hluta til eigi þau að fara til vegagerðar, að hluta til eigi þau að fara til hafnargerða, og fleiri framkvæmdaliðir hafa verið nefndir. Nú þegar lánið er tekið og komið á reikning íslenzka ríkisins, hefði ekki verið úr vegi, að samhliða fjárl. hefði það verið lagt fyrir fjvn., sem lögum skv. á að fjalla um þetta mál jafnhliða fjárlögunum, og hefði þá mátt við afgreiðslu fjárl. hafa hliðsjón af því að nokkru, hverjar framkvæmdir áttu þess von að fá lán og hverjar ekki, en þrátt fyrir fsp. í fjvn, hefur ekki fengizt nein skýrsla um það, til hverra framkvæmda lánið sé fyrirhugað, og hefur í fjvn. verið upplýst, að slík áætlun sé ekki til frá ríkisstj. hálfu enn sem komið er. En í sambandi við þessa lántöku hlýtur að vakna spurning, sem er á þessa leið: Er frekar hægt að borga upp lán á næstu árum, lán til vega, lán til hafna, sem ríkið á ýmist að öllu eða nokkru að borga úr sínum sjóði, heldur en að auka ríkisframlagið verulega til þessara hluta? Ég sé ekki, að ef ekki er hægt að auka framlagið verulega og miklu meira en þinglið ríkisstj. í fjvn. hefur gert till. um, þá sé heldur hægt að borga af stórum lánum í framtíðinni af fé úr ríkissjóði. Þess vegna hlýtur að vakna sá grunur, að í uppsiglingu sé hjá ríkisstj. að leggja á nýja skatta til þess að standa undir greiðslum af þessum lánum. Það hefur af hennar hálfu og hennar talsmanna verið lögð á það allmikil áherzla, bæði við framlagningu fjárlagafrumvarpsins og æ síðan, að hér séu á leiðinni fjárlög, sem ekki samanstandi af neinum nýjum sköttum eða tollum. Það er rétt, það eru ekki nein ný nöfn á sköttum eða tollum í þessu frumvarpi. Hins vegar gefa þeir skattstofnar, sem ríkisstj. hefur nú tekið sér - og framlengir endalaust líka þá, sem áttu bara að vera til bráðabirgða, þeir gefa miklu meiri tekjur en Alþingi hafði upplýsingar um fyrir fram. En engu að síður er nú svo komið, að við afgreiðslu fjárlaga og með hliðsjón af þeim lánum, sem tekin hafa verið, virðist nýr skattur vera í uppsiglingu, sem máske verður þá með eitthvað minni lofgerðarrollum af ríkisstj. hálfu laumað inn í löggjöf landsins að fjárlögum afgreiddum og að þögnuðum ræðuhöldunum um það, að hér séu fjárlög án nýrra tolla eða skatta á ferðinni. Í skemmstu máli blasir það við að þessum hlutum athuguðum, að í fyrsta lagi er það einkenni núverandi fjármálastjórnar í landinu, að verðgildi íslenzkra peninga fer stöðugt rýrnandi og dýrtíð stöðugt vaxandi. Í öðru lagi: skattþungi sá, sem ríkið leggur á herðar sínum þegnum, fer vaxandi, hraðari skrefum en dæmi eru til um áður, og gildir einu, hvort þyngjast gamlir skattstofnar eða ný nöfn eru gefin. Í þriðja lagi: ríkisvaldið grípur í vaxandi mæli inn í gerð almennra kaupsamninga til að hindra kaupbreytingar til samræmis við verðlag. Hið fjórða, sem ég vildi telja sem sérstakt einkenni á fjármálastjórn landsins, eins og hún er nú, er það, að framkvæmdir á vegum ríkisins hafa dregizt verulega saman þrátt fyrir tekjuauka. Í fimmta lagi: þegar nauðsyn þykir til þess vegna kosninga að halda í horfinu um framkvæmdir, þá finnast ekki til þess önnur úrræði en að taka lán í útlöndum, svo að nemur hundruðum milljóna. Í sjötta lagi: þó að skattar eða tollar með nýjum nöfnum séu ekki í þeim fjárlögum, sem hér á að afgreiða, virðist fjármálastjórnin stefna að því, að þeir skattar eða tollar séu samt í uppsiglingu. Í sjöunda lagi einkennist sú fjárlagaafgreiðsla, sem hér fer fram, og þar með fjármálastjórn ríkisins á okkar dögum af því, að þar fer stöðugt fram feluleikur um það, hvað er að gerast. Nú er það á allra manna vitorði, að ríkisstj. áformar og viðurkennir, jafnvel lofar með beinum eða óbeinum hætti verulegum kaupbreytingum hjá starfsmönnum ríkisins. Á þessum loforðum ætlar hún að fleyta sér fram yfir kosningar. Þess vegna er ekki gert ráð fyrir þeim útgjöldum að einu eða neinu ieyti í því fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, en það mun vera ætlun hennar, ef hún má hér ráða málum að kosningum loknum, að borga með nýrri gengisfellingu. Það er hennar leið, það hefur hún margsannað. Ég held, að ég hafi hér undirstrikað þá helztu þætti, sem almennt koma fram við athugun þeirrar fjárlagaafgreiðslu, sem hér er fyrirhuguð. Fjárlagafrv., eins og það var lagt fram, er að niðurstöðu til upp á 2126 millj. kr. Fjvn. eða meiri hluti fjvn. hefur lagt til 72 millj. kr. hækkun á því, og er þá sýnilegt, að frv, kemst í 2198 millj. kr. hæð, og gæti auðvitað vel farið svo, að það færi í eða yfir 2200 millj., eins og ég hef hér sett fram sem áætlunartölu og aldrei mun láta fjarri. Varðandi þær tillögur fjvn., sem hækka frv. um þessar 70 millj., sem ég hér hef minnzt á, eða u.þ.b., þá lýsi ég því yfir f.h. Alþb., að það styður flestar þær tillögur, en áskilur sér að öðru leyti óbundna afstöðu um einstakar þeirra. Samstarfið í fjvn. hefur verið gott og alger samstaða um afgreiðslu fjölmargra erinda, þótt mikið beri á milli um skoðanir 1. minni hl. og stuðningsmanna ríkisstj. í nefndinni um fjármálastjórn landsins yfirleitt og þar með um afgreiðslu fjárlaga. Þessu nál., sem ég hér skila, fylgja nokkrar brtt. við fjárlögin. Þær eru í 38 liðum, samtals til hækkunar um nálægt 60.2 millj. kr., en einnig til lækkunar um nállegt 8.2 millj., og fylgja því þessu nál. tillögur um 52 millj. kr. hækkun á fjárlögunum, þó þannig, að verulegur hluti af þeirri upphæð fellur saman við þær brtt., sem fjvn. í heild hefur gert. Ég hef með þessu nál. ekki gert till. um breyt. á tekjuliðum frv., en það er mín skoðun og okkar Alþb.-manna, að hækkun á móti þeim tillögum, sem hér eru gerðar, rúmist vel á þeirri tekjuáætlun, sem ástæða er til að gera um að núverandi skattstofnar ríkisins gefi, og mun ég þess vegna við 3. umr. málsins gera till. til breyt. á tekjuliðum frv. að því leyti, sem samþykktir á tillögum okkar Alþb: manna kunna að gefa tilefni til, því að það er ekki ætlun okkar Alþb.-manna, að hér eigi að afgreiða fjárlög með greiðsluhalla. Vil ég því næst fara fáeinum orðum um þær till., sem þessu nál. fylgja. Þær eru á þskj. 176. Við 10. gr. fjárlaganna, sem fjallar um fjárveitingar til ríkisstj. og þeirra stofnana, sem henni heyra, eru gerðar hér nokkrar tillögur til breytinga til sparnaðar. Fyrsta tillagan fjallar um varnarmáladeild utanrrn. Þessi svokallaða varnarmáladeild er skrifstofa, sem rekin er einhvers staðar á vegum utanrrn. og er svo dýr í rekstri, að hún kostar meira en 1/2 millj. kr. Er það reyndar hærri fjárhæð en sum ráðuneytin hafa sjálf til sinna þarfa, en hins vegar hefur a.m.k. þeim þingmönnum, sem sæti eiga í fjvn., orðið það ærið kunnugt, að þeir Íslendingar, sem til þessarar deildar leita með fyrirgreiðslu og leiðréttingu sinna mála, fá þar oft harla litlar undirtektir undir mál sín, og gagnsemi skrifstofu varnarmáladeildar utanrrn. er harla vafasöm í marga staði. Og þótt ég sé sannfærður um það, að hún fengi of mikla fjárveitingu í hlutfalli við gagn það, sem hún kynni að gera þótt farið væri eftir minni tillögu, þá hef ég lagt til, að framlag til hennar yrði lækkað um helming, úr 539 þús. í 269 þús. kr. Ég sleppi hér að lesa nánari útfærslu á lægri fjárhæðum. Í fjárlagafrv. má sjá, að kostnaður við sendiferðir á snærum ríkisstj. í útlönd er ærið hár. Það eru ekki færri en 3 liðir á fjárlagafrv. og á gildandi fjárlögum, sem um þessi mál fjalla. Einn þeirra heitir: kostnaður við alþjóðaráðstefnur á vegum annarra en utanrrn. Annar heitir: kostnaður vegna samninga við erlend ríki á vegum utanrrn. Og sá þriðji heitir: kostnaður vegna þátttöku í alþjóðaráðstefnum á vegum utanrrn. Þessir liðir eru samtals nokkuð á 4. millj. kr., en í mínum brtt, við fjárlögin er lagt til, að kostnaður verði lækkaður um þriðjung á öllum þessum liðum, og gæfi Alþingi með samþykkt þeirra tillagna til kynna, að því finnst þegar of langt gengið í eyðslusemi á þessu sviði og vill stilla þeim málum meira í hóf en gert er. Það er gamalt áform ríkisstj., sem oft hefur borið á góma í þessum ræðustól, að hægt væri að spara verulega sendiráðskostnað Íslendinga. Það hefur verið talað um, að það mundi vera nóg fyrir Íslendinga að hafa eitt sendiráð á Norðurlöndum. Þetta er samhljóða áliti okkar Alþb.-manna, og höfum við gert tillögur um þetta á mörgum undanförnum árum. Það verður ekki sagt, að tillögum þeim hafi verið illa tekið, að öðru leyti en því, að þær hafa að vísu verið felldar. En í umr. hefur komið fram, að það finnst fleiri en okkur Alþb.- mönnum, að hér sé um rétt og sjálfsagt mál að ræða. Ríkisstj. hefur hins vegar öll sín tilveruár haldið því fram, að enn væru málin ekki nægilega undirbúin til þess, að hægt væri að gera samþykktir um þetta. En nú hefur hún haft góðan tíma til að undirbúa málin, svo að enn flytjum við Alþb.-menn hér þá till., að lögð verði niður sendiráðin í Stokkhólmi Kaupmannahöfn og Osló og upp verði sett í einhverri þeirri Norðurlandaborg, sem ríkisstj. ákvæði, eitt íslenzkt sendiráð, sem ætti að ná til allra þessara landa. Þá hef ég leyft mér að gera till. um nokkra lækkun á fjárframlögum til sendiráðs Íslands í París. Ef maður reiknar með, að við það bætist þær till., sem í fjvn. hafa verið samþ., þá er sendiráðið í París eitt allra íslenzkra sendiráða með kostnað yfir 3 millj. kr. Það er mitt álit, að slíkar fjárhæðir séu stærri en við Íslendingar eigum að leyfa okkur. Ég álít, að við höfum skyldu til að gæta meira hófs í fjárframlögum til sendiráðanna en við höfum að undanförnu gert, og hef miðað mínar till. við það, að 21/2 millj. kr. yrði hámarksframlag af Íslands hálfu til þeirra sendiráða, sem það rekur í ýmsum löndum. Enda er það mála sannast, að ég hygg, að sendiráðin gætu öll sinnt fullkomlega sínum hlutverkum, þótt fjárframlög til þeirra yrðu að hámarki bundin við 21/2 millj. Á 11. gr. fjárl. eru tveir fjárlagaliðir, sem ég hef leyft mér að gera brtt. við. Annar sá liður fjallar um ríkislögregluna á Keflavíkurflugvelli. Samkvæmt fjárlagafrv. eru ríkislögreglunni á Keflavíkurflugvelli ætlaðar til sinna þarfa 4 millj. 564 þús. kr. Þetta er lögregla, sem starfar innan við girðingu á því svæði, sem í íslenzku stjórnarkerfi er nánast flokkað undir útlönd og látið heyra undir utanrrn. Það hljóta að vera meira en lítið óspekta- og lagaleysumenn, sem þar dveljast, ef hér er ekki um óhófsupphæð að ræða til löggæzlu. Til samanburðar má geta þess, að áætlunarupphæðin um ríkislögreglu alla utan Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar nær ekki alveg 1 millj. í fjárl. Það þýðir, að til ríkislögreglunnar á Keflavíkurflugvelli er ætlað 4–5 sinnum meira framlag en til allrar þeirrar ríkislögreglu, sem kostuð er utan Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar. Með tilliti til alls þessa þá tel ég, að hér sé um óhóf að ræða, og þótt ég teldi, að einfaldast í þessu máli væri það að láta rýma Keflavíkurflugstöðina og spara íslenzka ríkinu þennan kostnað, þá hef ég í sambandi við fjárlagaafgreiðslu að sjálfsögðu viðurkennt þá staðreynd, að þarna er þessi herstöð og þarna er sjálfsagt óhjákvæmilegt að halda uppi einhverri löggæzlu af hálfu íslenzka ríkisins, en ég hef gert tillögu um það, að ekki verði meira fé varið til þessa lögregluhalds en 2 millj. kr. Þá hef ég gert till. um það, að niður verði felldur úr fjárl. liðurinn til rekstrar vinnuhælis að Kvíabryggju. Sú stofnun er rekin af Reykjavíkurbæ, og út frá því sjónarmiði einu saman, að ríkið eigi að borga svo að millj. skipti tugthúshald fyrir eitt byggðarlag landsins, þá er málið að sjálfsögðu mjög óréttlátt. En það, sem þó er aðalatriðið, er hitt, að ég leyfi mér að draga í efa, að þetta fangelsishald, sem er hreint skuldafangelsi, eigi sér stoð í því réttarfari, sem á Íslandi á að ríkja, en þar er ekki gert ráa fyrir því, að hægt sé að hneppa menn í skuldafangelsi. Ég hef því lagt til, að þessi liður verði felldur burt af fjárlagafrv. Sparnaðartill, þær, sem ég hef hér lýst, við 10. og 11. gr. fjárlaganna, nema, eins og ég áður hef tekið fram. rösklega 8 millj. kr., ef samþ. yrðu. Við 12. gr. fjárl. hef ég leyft mér að gera tvær brtt. Ég hef leyft mér að flytja till. um það, að rekstrarstyrkur sá, sem ríkissjóður greiðir sjúkrahúsunum, sem bæjar- eða sveitarfélög reka, verði að þessu sinni með tilliti til þess, hvernig komið er okkar dýrtíðarmálum, borgaður ekki einasta eftir lögum þar um, heldur með 30% álagi og verði hækkaður úr áætlunarupphæðinni 5 millj. í 7 millj. og 500 þús. Þá hef ég leyft mér að leggja til, að byggingarstyrkur sjúkrahúsa verði hækkaður úr 7 í 10 millj. kr. Það er alkunnugt, að víða á landinu eru í byggingu mjög dýr og vönduð sjúkrahús, sem ríkið er þátttökuskylt í kostnaði við, en ríkið stendur illa í skilum um að greiða sitt framlag og greiðir ekki fyrr en löngu eftir á. Það er einnig vitað, að á fjölmörgum stöðum á landinu er hin mesta nauðsyn á því, að hafin verði sjúkrahúsbygging, en á þeim byrjunarframkvæmdum er af ríkisins hálfu setið fastar en eðlilegt getur talizt, og ríkið dregur sem sagt, eftir því sem það getur, úr því, að slíkar sjúkrahúsbyggingar geti hafizt, þótt þörfin sé óumdeilanleg. Það væri nokkuð hægt að bæta hér úr og rýmka um með því að hækka framlagið eins og hér er lagt til. En engan veginn er þó víst, að hægt verði að ganga svo langt í þessum efnum sem nauðsyn krefði, þótt framlagið yrði fært í 10 millj. kr., sem ég tel nokkurn veginn lágmark þess, að hægt sé að standa með skaplegum hætti við skuldbindingar ríkisins í þessum efnum. Á 13. gr. fjárl., samgöngumálagr., eru af minni hálfu gerðar nokkrar till. Þær eru byggðar á því, að eins og þau rök hníga að, sem ég hef fyrr vikið að í minni ræðu, þá hafa þessar framkvæmdir dregizt mjög aftur úr á síðustu árum. Það væri máske eðlilegt að gera till. um það, að allir þessir liðir hækkuðu um svo sem eins og 112% frá því, sem þeir voru árið 1959, til þess að halda hlut sínum á fjárl. Af hófsemi minni hef ég þó miðað till. mínar við það að tvöfalda fjárframlögin til þessara samgöngumálaþátta frá því, sem þau voru í fjárl. fyrir árið 1959. Ég hef einnig að því er vegina varðar dregið frá þeirri upphæð, sem út úr tvöföldun fjárlagaupphæðar til vega árið 1959 kom, 5.4 millj. kr., sem samkvæmt till. fjvn. eru nú ætlaðar til samgöngubóta á landinu. Það orkar að sjálfsögðu tvímælis, hvort átt hefði að draga alla þessa upphæð frá vegunum, hvort ekki hefði átt að skipta henni, þannig að eitthvað af henni kæmi þá á till. um brýr, en allt slíkt væri að sjálfsögðu auðvelt að gera nýjar áætlanir um, ef meginkjarni málsins fengi hér þær undirtektir, sem ég leyfi mér að vona. Í samræmi við þetta hef ég lagt til, að framlag til nýrra akvega hækki úr 20 millj. 480 þús., eins og það er í fjárlfrv., í 26 millj. 260 þús.; að endurbygging þjóðvega hækki úr 800 þús. kr. í 1.6 millj.; að framlag til brúargerða hækki úr 11 millj. 280 þús. í 19 millj. 910 þús.; að framlag til endurbyggingar gamalla brúa hækki úr 1 millj. 425 þús. kr. í 3 millj.; að framlag til fjallvega hækki úr 1 millj. í 1.6 millj. En síðan hef ég gert till. um, að einn þáttur á samgöngumálagrein breytist eftir allt öðrum reglum en ég nú hef hér talið. Það hefur sem sagt lengi staðið í fjárl. 100 þús. kr. fjárveiting til malbikunar eða steypu á þjóðvegum í bæjum og þorpum. Síðar var þessi fjárlagaliður lækkaður í 95 þús., og þannig hefur hann staðið í fjárl, á hinum síðustu árum. Allir, sem eitthvert hugboð hafa um kostnað við varanlega gatnagerð, hljóta suðvitað að sjá, að það er alveg nákvæmlega sama, hvort þessi upphæð stendur á fjárl. eða alls engin upphæð til þátttöku í þessum kostnaði, og hef ég þess vegna leyft mér að leggja til, að þessi upphæð verði hækkuð í 2 millj. kr. Þá er hugsanlegt, að hún geti verkað sem hvatning til einhverra þorpa eða bæja til þess að framkvæma eitthvað af þeim nauðsynjum, sem fyrir liggja í flestum bæjum um varanlega gatnagerð. Ég hef einnig leyft mér að flytja till. um framlag til hafnargerða og lendingarbóta, sem byggð er á sömu hugsun og ég hér hef lýst áður, þ.e. tvöföldun á framlagi ársins 1959, og hef lagt til, að framlag til hafnarmannvirkja og lendingarbóta hækki úr 17 millj. í 24 millj. 410 þús. En því er svo varið um hafnir landsins, að ríkissjóður tekur þátt í kostnaði við byggingu þeirra eftir vissum reglum, ýmist að hálfu eða að 2/5 hlutum, og hefur gengið svo mörg undanfarin ár, að ríkið hefur ekki lagt fram nægilegt fé á fjárlögum ár hvert til þess að standa við þær skuldbindingar, sem mynduðust árlega, og hefur þess vegna í höfnunum safnazt nokkur skuldahali, sem fjvn. góðu heilli hefur nú gert till. um að greiddur verði upp, að vísu ekki með fjárlagagreiðslum á einum fjárl., heldur verði þeirri uppborgun skipt á fleiri ár. Nú hefur verið lagt til, að 4 millj. kr. verði til þessa notaðar, og er það allra góðra gjalda vert, þótt ekki sé það fullnægjandi á nokkurn hátt, og vafasamt er og reyndar ólíklegt, að þær 4 millj. verði nægilegar til þess að vega upp á móti þeim skuldahala, sem líklegur er til að myndast á árinu 1963. Af því má sjá, þótt viðleitnin sé góðra gjalda verð, að hún er langt frá því að vera fullnægjandi. Ef ríkissjóður ætlaði á n.k. ári að greiða hlut sinn að fullu í þeim hafnarframkvæmdum, sem þegar hafa verið gerðar, og hinum, sem vitamálaskrifstofan telur einsýnt að gerðar verði á næsta ári, þá mundi þurfa að áætla á fjárl. til hafnarmannvirkja og lendingarbóta fé, sem næmi u.þ.b. 50 millj. kr. Kem ég þá að 14. gr. fjárl., sem fjallar um mennta- og menningarmál, en við þá gr. hef ég gert till. um það, að framlög, sem ríkið á að nokkru lögum samkv. að leggja til ýmiss konar mannvirkjagerða, sem varða skólahald í landinu, íþróttamannvirki o.s.frv., þau framlög verði öll hækkuð nokkuð, en á undanförnum árum hefur byggingarkostnaðurinn, eins og alkunnugt er, risið svo hátt, að í rauninni hefur alls ekki verið neitt nálægt því, að ríkið héldi í horfinu eða legði fram það fé, sem ýmist er lögbundið, að ríkið eigi að leggja til, eða sanngjarnt hlýtur að teljast, að það leggi fram sem byggingarstyrki. Ég hef í fyrsta lagi lagt til, að framlag til byggingar barnaskólanna hækki úr 25.9 millj., eins og það er í fjárlagafrv., í 30 millj. kr. Með því að hækka framlagið þannig, væri hægt að leyfa upphaf á skólabyggingum á nokkrum þeim stöðum, þar sem óumdeilanlega er hin brýnasta þörf fyrir að svo verði gert, þar sem héruðin hafa einnig áhuga á því og nokkurt fjármagn til að byrja, en geta ekki byrjað vegna lagaákvæða um það, að ríkissjóður er ekki framlagsskyldur til skólabygginga fyrr en framlag hefur verið ákveðið til viðkomandi skóla á fjárlögum. Það má nefna í rauninni fjölmarga staði, sem telja verður óumdeilanlegt að hafi sannað þörf sina fyrir að fá að hefjast handa um skólabyggingar nú, en fá það ekki samkv. þeim tili., sem fram eru komnar, enda þótt lofsvert sé, og mér er kunnugt um það, að ýmsir hv. samnm. mínir, einnig í stuðningsliði ríkisstj., hafa lagt sig fram um það að ná samkomulagi við stjórnarvöld landsins um að fá hækkun á þessum lið og hafa náð nokkrum árangri í því, þótt ófullnægjandi sé. Ég hef lagt til, að framlag ríkissjóðs til íþróttasjóðs verði hækkað frá því að vera 2 millj. 250 þús., eins og það er nú í fjárlagafrv., í 5 millj. kr. Íþróttasjóður er sá sjóðurinn, sem greiða á vissan hluta af byggingarkostnaði íþróttamannvirkja, en stöðugt hefur safnað á sig skuldum og hvergi nærri haldið í horfinu. Ríkisframlög til hans hafa að vísu verið aukin næstum árlega á undanförnum árum, en því miður hvergi nærri til samræmis við þarfirnar, og er það lágmark þess, sem sýnilegt er að til þarf, ef íþróttasjóðurinn á ekki beinlínis að sökkva í sínum eigin skuldum, að veita honum 5 millj. kr. framlag úr ríkissjóði á n. k. ári. Byggðasöfn og bygging bókasafna eiga að njóta framlags úr ríkissjóði, og er það viðurkennt á fjárlögum með 100 þús. kr. fjárveitingu til byggðasafna og með 166 þús. kr. framlagi til bókasafnsbygginga. Þessar fjárhæðir sem styrkur til bygginga, sem allir vita að þurfa að vera veglegar og dýrar, eru auðvitað eins og dropi í hafið, og hef ég því lagt til, að sýnd verði nokkur viðleitni til þess að koma með dálítið raunhæfari hætti til móts við þarfirnar, sem fyrir liggja í þessu efni, með því að hækka hvorn þessara liða í 1/2 millj. kr. Við 16. gr. fjárl., þar sem fjallað er um atvinnumál, hef ég lagt fram brtt. nokkrar. l;g hef leyft mér að flytja till. um það, að fjárhæð sú, sem lögð verði fram úr ríkissjóði til mjólkurbúa og smjörsamlaga, byggingarstyrkur, verði hækkuð úr 1:, millj., eins og nú er á fjárlagafrv., í 2 millj. Það er sömu sögu að segja um þennan lið og alla þá liði yfirleitt, sem standa undir byggingarkostnaði, að þar hefur dýrtíðin vaxið öllum fjárframlögum ríkissjóðs langt yfir höfuð, og til þess að ríkíssjóður ætti með sómasamlegum hætti að standa við sínar skuldbindingar í þessum efnum, mundi ekki veita af 2 millj. kr. framlagi. Þá hef ég lagt til, að á B-lið 16. gr., sem fjallar um sjávarútvegsmál, verði ákveðið að taka inn á fjárlög 250 þús. kr. til þess að greiða þann kostnað, sem líklegt er að myndaðist við það, ef tekið væri upp kerfi til þess að fylgjast frá landstöðvum með ferðum íslenzkra fiskiskipa. En það er hin brýnasta öryggisráðstöfun, enda liggur hér fyrir Alþingi nú till. um, að svo verði gert. Auðvitað geta allír menn sagt sér það sjálfir, að slíku verður ekki á komið nema af því hljótist einhver kostnaður, og hygg ég, að það væri erfiðara að forsvara marga þá útgjaldaliði, sem á ríkissjóði hvíla, heldur en þann að verja 250 þús. kr., sem er áætlunarupphæð, og yrði að sjálfsögðu að verja því, sem liðurinn kostaði, til þess að reyna að auka á öryggi íslenzkra sjómanna á fiskiskipaflotanum við strendur landsins - og raunar bara ekki við strendur landsins, því að svo sem alkunnugt er, hefur fiskveiði landsmanna nú færzt á dýpri mið á undanförnum árum og kallar að sjálfsögðu á fullkomnara og betra eftirlit til öryggis. En þessi liður hefur ekki verið í fjárlögum hingað til. Ég legg til, að hann verði tekinn upp sem nýr liður undir sjávarútvegsmálalið fjárlaga. Þá hef ég einnig lagt til, að ríkissjóður leggi fram 2 millj. kr. til byggingarkostnaðar á fiskirannsóknarskipi, en um byggingu þess skips hefur lengi verið rætt hér í Alþingi. Til byggingar þess hafa verið lagðir tekjustofnar, sem ég hefði haldið að óreyndu að gætu nægt til þess, að bygging slíks skips þyrfti ekki svo mjög úr hömlu að dragast sem raun er á. En það er till. mín, að Alþingi segi sitt orð í þessu máli með því að leggja fram eða bjóða fram úr ríkissjóði 2 millj. kr. sem stofnkostnað þessa skips, ef verða mætti til þess, að þeir, sem fyrir þeim málum ráða að byggja fiskirannsóknarskip fyrir Íslendinga, megi gera allt, sem í þeirra valdi stendur, til þess að ekki dragist lengur en orðið er að koma því nauðsynjamáli, sem hér um ræðir, í framkvæmd. Það hefur þegar of lengi dregizt. Við 17. gr. fjári., sem fjallar um félagsmál, hef ég leyft mér að gera nokkrar brtt. Það er í fyrsta lagi, að ég hef leyft mér að leggja til, að þar verði tekinn upp nýr liður: til skolpveitna eftir ráðstöfun félmrn. 1/2 millj. kr. Ríkisvaldið hefur talið sér skylt að reyna að greiða fyrir því, að hin sjálfsögðustu mál, eins og t.d. vatnsveitur og aðrar sambærilegar félagslegar þarfir, gætu notið nokkurrar fyrirgreiðslu frá ríkissjóði, þar sem þarfir kalla mjög á, að framkvæmdir séu hafnar. Víða er það svo, að sérstökum erfiðleikum er að mæta við gerð slíkra mannvirkja sem skolpveitur eru, og teldi ég því eðlilegt, að félmrn. gæti hlaupið undir bagga, þar sem þörfin er slík, að ekki verður hjá komizt að framkvæma slík verk, enda þótt viðkomandi sveitarsjóður sé ekki það sterkur í sínum fjárhag, að hann geti framkvæmt þau verk eins fljótt og örugglega og heilbrigðisleg nauðsyn kallar eftir. Þá hef ég lagt til, að framlag til byggingarsjóðs verkamanna, þ.e.a.s. framlag til verkamannabústaða, verði hækkað úr 7 millj. í 10 millj. kr. Þegar ég gerði mínar fjárlagatill., var mér ekki kunnugt um, að sá sjóður hefði að nokkru getað sinnt þeim lánveitingum, sem samþykkt var hér á Alþ. í fyrra að hækka að hámarki. Ég hef að vísu lesið í blöðunum í dag, að nú hafi sjóðurinn framkvæmt nokkrar lánveitingar, en meginþátturinn í þeim lánveitingum er sá, að þessi sjóður hefur fengið lán, mest hjá atvinnuleysistryggingasjóði, mest af þeirri eign, sem verkalýðssamtökin sjálf hafa skapað og eiga. En það kemur auðvitað að skuldadögum í því, og auk þess er mér mjög til efs, að þörfunum sé á nokkurn hátt fullnægt þrátt fyrir nokkra fjárveitingu, sem þarna hefur farið fram, og hygg ég því, að sú till., sem ég hér flyt um hækkun á þessum lið, sé öldungis tímabær og nauðsynleg. Ég hef einnig lagt til, að upp verði tekinn á 17. gr. fjárl. nýr liður, framlag til félagsheimilasjóðs, og legg til, að honum verði ætlaðar 2 millj. kr. Félagsheimilasjóður hefur hingað til haft sínar tekjur utan fjárl. og ekki verið með sérstök ríkisframlög. Hann hefur haft hluta af skemmtanaskatti að tekjustofni. Nú hafa þær aðrar stofnanir, sem þess styrks eiga að njóta, kvartað mjög undan því, að sá skattur skili sér illa og verr en áætlað var. Veldur þar um mestu, að hér í höfuðborg landsins hafa þeir, sem ætlað var að greiða þennan skatt, fundið ráð til þess að komast hjá honum að verulegu leyti með því að selja ógjarnan aðgang að skemmtunum, en leggja heldur það, sem annars hefði komið inn í aðgangseyri að skemmtunum, ofan á verðlag veitinganna, en af þeim er ekki borgaður neinn slíkur skattur, ekki neinn skemmtanaskattur. Þannig hefur þessi tekjustofn að verulegu leyti brostið, og hefur fjvn. fengið erindi um það annars staðar frá. Félagsheimilasjóður hefur hins vegar gert mikið gagn, en er einn þeirra sjóða, sem nú eru svo sokknir í skuldir, að þeir eru langt frá því að geta innt sínar greiðslur af höndum á þeim tíma, sem til ætti eða mætti ætlast. Legg ég þess vegna til, að það verði tekið upp til félagsheimilasjóðs beint framlag á fjárl., 2 millj. kr. að þessu sinni. Þá hef ég lagt til, að styrkur til A.S.Í., sem verið hefur 150 þús. kr. og er það á fjárlagafrv., verði hækkaður um 100 þús. Dómstólar landsins hafa gert þessu sambandi að auka mjög félagatölu sína, og er það augljóst mál, að af svo stórkostlegri fjölgun sem í Alþýðusambandinu er orðin hlýtur að leiða mjög mikinn kostnaðarauka á rekstri sambandsins. Ég teldi þess vegna eðlilegt, að ríkissjóður hækkaði framlag sitt til A.S.Í. um 100 þús. kr. Þá hef ég einnig lagt til, að liðurinn: til orlofsheimilis verkalýðssamtakanna - verði á fjárl. hækkaður frá frv., þar sem hann er 475 þús., í 1 millj. kr. Verkalýðssamtökin eða A.S.Í. hefur haft það í undirbúningi að undanförnu að byggja orlofsdvalarheimili fyrir verkafólk, og hygg ég, að ég megi fullyrða, að þeim undirbúningi sé svo langt komið, að hafizt verði handa um byggingu slíks orlofsdvalarheimilis á komandi ári. Það leiðir af sjálfu sér, að eftir því sem vinnudagur er lengri, þá er þörf verkafólks fyrir hvíld í orlofi að sjálfsögðu meiri. Nú fer það ekki á milli mála, að vinnudagur íslenzka verkafólksins hefur aukizt, hefur lengzt á undanförnum árum, og verður þörfin fyrir orlofsheimili þeim mun brýnni, og hygg ég því, að hér sé eingöngu fram á sanngirni farið, að ríkið vilji taka sinn þátt í að mæta hinum auknu þörfum í þessu efni með því að hækka framlagið í 1 mill j. kr. Það hefur verið reynt að sinna fjölmörgum erindum, sem virðast á sanngirni byggð, frá félagssamtökum um einhvern stuðning af hálfu ríkisins. Til þessa hefur þó ekki verið sinnt erindi frá Menningar- og friðarsamtökum kvenna, sem sótt hafa um nokkurn styrk til sinnar starfsemi. Hér er um að ræða landssamband, sem hefur allmikla og umsvifamikla starfsemi í sinum höndum, og þætti mér eðlilegt, að orðið yrði við beiðni þess um fjárstyrk, og hef lagt til, að því verði ætiaðar 30 þús. kr. á fjárlögum. Á framkvæmdagrein fjárl., þ.e.a.s. á þeirri framkvæmdagrein, sem ríkið hefur sjálft með höndum á sínum eignum, 20. gr., hef ég lagt til, að fé til flugvallagerða verði hækkað úr 12 millj. 720 þús., eins og það er í frv., í 15 millj. kr., og vitna til þess, sem ég hef áður sagt hér um framkvæmdaliði ríkisins, og þess til viðbótar, að flugið er yngsti þáttur okkar samgöngumála og í þeim efnum hefur landið verið lítt numið til þessa. Flugmálastjórnin hefur sýnt lofsverðan áhuga um það að koma upp kerfi flugvalla um landið, en í þeim efnum getur að sjálfsögðu ekki miðað nema ofur hægt, nema því aðeins að ríkið sýni nokkurn myndarskap í því að leggja fram fé til þessara þarfa. Þá hef ég leyft mér að flytja till. um, að inn komi á heimildagr, fjári., 22. gr., nýr liður, að heimila ríkisstj. að taka allt að 12 millj. kr. lán, sem endurlánað verði bæjarstjórn Vestmanneyjakaupstaðar til vatnsveituframkvæmda, gegn þeim tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar. Lánið skal þó ekki nema meira en 60% af áætluðum heildarkostnaði við framkvæmd verksins. Þessi till. liggur fyrir hér í þinginu í sérstöku frv., sem hv. 3. þm. Sunnl. hefur flutt. Það hefur farið í gegnum eina umr. í Nd. og liggur nú í n. þar. Með því að mér sýnist, að eðli sínu samkv. sé málið beinlínis fjárlagamál og mörg hliðstæð mál hafa fyrr og síðar verið afgr. sem fjárlagamál, teldi ég rétt, að þetta mál yrði afgreitt samhliða fjárl. og tekið inn í þau. Ég vil svo að lokum þakka öllum hv. meðnm. mínum og ekki sízt formanni fjvn. fyrir góða samvinnu og vænti þess, að svo megi haldast við alla afgreiðslu fjárl., sem að sjálfsögðu er ekki lokið, þótt til 2. umr. séu lögð þau skilríki og till., sem fram eru komnar.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka undir þakkir til samnefndarmanna okkar fyrir störfin í fjvn., bæði til formanns n. og annarra nm., og tel, að samkv. eðli málsins hafi það samkomulag verið með ágætum. Eins og fram er tekið í nál. okkar, er aðild okkar að till., sem meiri hl. hefur gert grein fyrir, eins og fyrr með þeim hætti, að við höfum óbundnar hendur um einstakar till., en um flestar þeirra er það að segja, að við stóðum að samþykkt þeirra, þótt við vildum í einstaka tilfellum láta ganga lengra en þar var gert. Í einstaka þætti var lögð mikil vinna og öll störf n. yfirleitt, og þó að það hafi ekki tekizt sem skyldi, var það ekki af því að viljann skorti til þess að leysa úr, heldur dæmið erfitt á marga vegu. Mun ég svo láta þetta nægja almennt um störf nefndarinnar. Þegar hæstv. fjmrh. lagði fjárlagafrv. fyrir á s.l. haustí, gat hann þess, sem kunnugt er, að þetta væri siðasta fjárlfrv. kjörtímabilsins, og vék þess vegna nokkuð almennt að kjörtímabilinu. Ég mun í því, sem ég segi hér á eftir, einnig halda mig aðallega við þetta. Í fyrsta lagi vil ég minna á það, að þegar valdasamsteypa þessi varð til á haustmánuðum 1958, höfðu þeir áður lýst nokkuð viðhorfi sínu til fjárlagaafgreiðslu og þróunar í fjármálum ríkisins. Þetta kom mjög greinilega fram við 1. umr. fjárl. 1958, þegar núv. formaður Alþfl. sagði, að sú þróun væri uggvænleg og stefndi hreinlega í óefni, að fjárlög hækkuðu ár frá ári, og frsm. Sjálfstfl. við þá umr. lýsti því, að mikið mætti spara í ríkisrekstrinum, ef ekki skorti áræði og kjark. Nú hafa þessir tveir flokkar, sem svo lýstu sínu viðhorfi til fjárlagaafgreiðslu, farið með fjármálastjórnina í fimm ár, þegar þetta fjárlagafrv. er tekið með. Ég vil einnig minna á það, að þegar þeir gengu til kosninga haustið 1959, var stöðvunarstefnan sú stefna, sem þeir börðust fyrir, töldu sig hafa sýnt það í verki 1959 og þeirri stefnu yrði áfram haldið, ef þeir mættu ráða. Þessar yfirlýsingar er að finna í boðskap þeirra við kosningarnar, og út á þennan boðskap fengu þeir þann meiri hl., sem þeir hafa haft hér á hv. Alþingi síðan. Í framhaldi af þessu vil ég nú gera samanburð á þróun fjármála á þessu tímabili. Ég vil taka það fram, að þegar ég vitna hér til niðurstöðutalna fjárl., bæði fyrir 1958 og 1959, þá er það tekið með, sem útflutningssjóður greiddi vegna niðurgreiðslna, svo að niðurstöðutölur fjárl. eru miðaðar við það í heild, sem nú er um þau efni. 1958 voru niðurstöðutölur fjárl. 882 millj. kr. Fjárlög hafa því hækkað á tímabilinu frá 1958 til þess, sem nú er að verða, þar sem þau verða hart nær 2 milljarðar og 200 millj., um nærri 150%, eða nákvæmlega um 145-146%. Hér með er ekki öll sagan sögð, því að ef gerður er samanburður á fjárl. hæstv. núv. ríkisstj., kemur í ljós, að þau hafa hækkað allverulega í tíð hennar. Þegar fyrstu fjárlög núv. ríkisstj. voru lögð fyrir hér á hv. Alþ., fjárlögin 1960, var greinilegt, þegar þau voru athuguð, að stefna hæstv. ríkisstj. var sú, að fjárlög þessi skyldu vera svo há, að þau mættu síðar lækka. Ástæðurnar til þess, að ég held þessu fram, eru tvær: Í fyrsta lagi, að það kom síðar í ljós, að fjárl, voru gerð upp með þeim hætti, að gengisbreytingin, sem gerð var í febrúarlok 1960, hefði staðið allt það ár. Þess vegna var reiknað með hærri tölum 2 fyrstu mánuði ársins en hæstv. ríkisstj. gerði ráð fyrir. Enn fremur var bráðabirgðasöluskattinum, sem lagður var á seint á því þingi, einnig ætlað það hlutverk, að hann mætti lækka eða jafnvel fella hann niður síðar, þegar fjárl. lækkuðu hjá hæstv. ríkisstj. Þess vegna hlaut hann heitið bráðabirgðasöluskattur, vegna þess að það var ekki hugsunin þá að framlengja hann allt kjörtímabilið. Hæstv. ríkisstj. hafði, eins og ég gat um áðan, eða stuðningslið hennar, talað um lækkun fjárl., og hugsunin var, að lækkun fjárl. færi fram með þeim hætti, að fyrst yrðu þau hækkuð verulega og síðan yrðu hennar eigin fjárlög lækkuð. Þannig átti að komast frá fyrirheitinu um lækkun fjárl. Ef þetta er svo athugað, kemur í ljós, að frá 1960 til þeirra fjárl., sem við erum að afgreiða nú, 1963, hafa fjárlög hækkað um 45–46%. Í tíð núv. hæstv. ríkisstj. sjálfrar hafa fjárlög hækkað um 45%. Og ef betur er athugað, kemur í ljós, að frá síðustu fjárl., fjárl. ársins 1962, koma þessi fjárlög til með að hækka um 25%, svo að ekki er nú skorið við neglur sér í hækkun fjárl. Ef við lítum nokkuð aftur í tímann og kynnum okkur þróun fjármálanna síðustu áratugina, þá er til gamans hægt að geta þess, að fjárl. 1933, fyrir 30 árum, voru 12 millj. kr., fyrir 20 árum, 1943, voru þau 66 millj., og fyrir 10 árum voru þau 424 millj. kr. Fjárlög ársins 1953 eða fyrir einum áratug voru um 20 millj. kr. lægri en hækkun fjárl. verður frá 19621963. Og segi menn svo, að hér sé verið að skera við neglur sér. Þannig hefur þessi þróun verið stórstíg í meira lagi í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Nú mun hæstv. ríkisstj. og fleiri segja, að fjárlög hafi hækkað fyrr og þess vegna segi það ekki söguna alla, þó að vitnað sé til þess, hvað þau hafi hækkað á þessu 5 ára tímabili, sem núv. stjórnarflokkar hafa ráðið niðurstöðu fjárl. Nú skal ég sýna þessum hv. stjórnarflokkum fullkomna sanngirni. Þessu til samanburðar hef ég tekið hækkun fjárlaga á næsta 5 ára tímabili á undan, tímabilinu 1953-1958. Það var mikið rætt þá um hækkun fjárl., en hún er þó á því tímabili ekki nema um 108%. Nú er hún hins vegar tæp 150%. Sjá má af þessu, að fyrri met um hækkun fjárl. eru gersamlega út slegin. Ef við athugum þetta mál nokkru nánar, þá mundu e.t.v. einhverjir hugsa sem svo: Hvernig hefur hæstv. ríkisstj. tekizt að tína saman fé til þess að mæta þessari hækkun fjárl.? Þess vegna mun ég næst snúa mér að því, hvað hefur gerzt, til þess að tekjur fjárl. mættu hækka svo sem raun ber vitni um. Á tímabili hæstv. núv. ríkisstj. hefur hún fellt gengið tvisvar, í fyrsta lagi 1960 og í öðru lagi 1961. Þessar gengisbreytingar hafa auðvitað haft stórfelld áhrif á tekjuaukningu fjárl. Í sambandi við gengisbreytinguna 1960 lét hæstv. ríkisstj. sér ekki nægja að fella gengið, heldur lagði hún jafnhliða á nýjan, almennan söluskatt og viðbótarsöluskatt í innflutningi. Ekki er hér allt talið um þær álögur, sem hæstv. ríkisstj. lagði á í upphafi kjörtímabilsins, því að auk þessa hækkaði hún benzínskattinn allverulega, og hún tók til sín tekjustofna þá, sem útflutningssjóður hafði haft að verulegu leyti. Hæstv. ríkisstj. bjó þannig að í upphafi, eins og sýnt var við fjárlaga afgreiðslu 1960, að fjárlög og tekjur ríkissjóðs mundu hækka gífurlega vegna þess, hve álögur voru þá auknar. Síðar mun ég sýna fram á, til hvers þetta hefur leitt. En hæstv. ríkisstj. lét sér þetta ekki nægja. Síðar tók hún á 2. hundrað millj. kr. í sambandi við gengisbreytinguna 1961, sem var hækkun á vörubirgðum, er þá voru til í landinu. Og henni tókst að koma þessum tekjustofni inn í sjóð, sem hún stofnaði og ríkisábyrgðasjóður heitir. M.a. af þessum ástæðum tók hún út úr greiðslu ríkisreiknings árið 1961 38 millj. kr., sem áætlaðar voru á gjaldahlið fjárl. til að greiða ríkisábyrgðir. Þessi ríkisábyrgðasjóður var látinn annast ábyrgðagreiðslurnar, og ríkisstj. fékk svo þessar 38 millj. kr. til þess að ráðstafa á annan hátt. Ekki er þó hér allt talið af þeim álögum, sem hæstv. ríkisstj. hefur komið í framkvæmd á þessu kjörtímabili. Ýmsir smáskattar hafa einnig verið á lagðir, eins og gjald í sambandi við það, þegar ríkissjóður veitir ríkisábyrgð, 1% gjald er þar. Síðan var lagður á bændur í landinu sérstakur skattur á þessu kjörtímabili. Fleira af þessu tagi mun ég nú ekki nefna að sinni, en láta þetta nægja sem sýnishorn um þær álögur, sem ríkisstj. lagði sér til í upphafi, en hafa verið þess valdandi, að henni hefur tekizt að koma fjárl. svo upp sem raun ber vitni um. Nú mun vera að því spurt, hvort með þessum hætti sé þá ekki betur frá fjárlagaafgreiðslu gengið og inn á fjárlög tekin meiri gjöld til ýmissa ríkistofnana en áður hefur verið, og þess vegna hafi ríkisstj, orðið að hækka útgjöldin og afla sér tekna til þess að vega á móti þessu. Rétt er að benda á nokkur dæmi í sambandi við þetta. Allt fram til ársins 1960 lagði ríkissjóður pósti og síma til fé í uppbygginguna. Á fjárl. 1958 var þessi fjárhæð um 10 millj. kr. En síðan núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum, hefur þessi liður farið út af fjárl. Póstur og sími hefur verið látinn hækka svo þjónustugjöld sín, að stofnanirnar hafa staðið sjálfar undir uppbyggingunni. En þetta hefur þýtt það, að póstur og sími hefur á þessu tímabili með þeirri hækkun, sem nú er fram undan, hækkað sín gjöld um 70-80%. Þetta segir líka sína sögu um það, hversu háar álögur hafa verið á þjóðina lagðar. Í framhaldi af þessu vil ég svo nefna annað dæmi, að Skipaútgerð ríkisins hafði á fjárl. 1958 milli 15 og 16 millj. kr. Á fjárl. yfirstandandi árs og fjárlfrv. því, sem nú er verið að afgreiða, hefur Skipaútgerðin ekki nema 10 millj. kr. Hvernig hefur Skipaútgerðinni verið ætlað að mæta þessu, að ríkissjóður styður hana minna en áður? Með því að hækka sín þjónustugjöld um 60–80%. Einnig þarna eru stórkostlega auknar álögur á þjóðina. Fleiri dæmi mætti nefna. Rafmagnsveitur ríkisins hafa á þessu tímabili hækkað sín gjöld um 60-70%. Það er framhald á sömu stefnu hæstv. ríkisstj. að auka álögurnar á fólkið í landinu. Daggjöld á sjúkrahúsunum hafa einnig verið hækkuð á þessu tímabili um 60%. Þannig mætti halda áfram að telja, en þessi dæmi nægja til þess að sýna stefnu ríkisstj. í framkvæmd og það, að það eru ekki allar hækkanir taldar á fjárlögum. Þá vil ég næst víkja að því, sem ríkisstj. hefur talið til síns ágætis og lagt mikla áherzlu á, að það bæri að meta áætlanir á fjárl. mjög nákvæmlega og bezt væri að fara sem mest eftir þeim. Nú vil ég víkja nokkuð að því, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur tekizt í framkvæmd að gera nákvæmar áætlanir fjárlaga. Í sambandi við fjárlagaafgreiðslu fyrir yfirstandandi ár, 1962, bentum við á það hér á hv. Alþ., bæði í nál. og í umr, um afgreiðslu fjárl., að áætlun vegna niðurgreiðslna væri allt of lág. Við sýndum fram á það, að samkv. þeim áætlunum, sem þeir hefðu gert, sem bezt vissu, væri þessi áætlun um 70 millj. kr. of lág. Hæstv. ríkisstj. tók þetta ekki til greina, heldur áætlaði 300 millj. kr. til niðurgreiðslnanna, en auðvitað fara niðurgreiðslur nokkra tugi millj. kr. fram úr áætlun. Á fjárl. fyrir 1962 var felld niður lögboðin greiðsla til atvinnuleysistryggingasjóðs. Ekki var þetta gert til þess að gera fjárl. raunhæfari. Nú hefur hæstv. ríkisstj. fallið frá þessu og hefur nú tekið þessa greiðslu upp og meira að segja byrjað að greiða fyrstu afborgun af því, sem vangreitt var í fyrra. Skipaútgerð ríkisins hafa, eins og ég benti á áðan, verið áætlaðar 10 millj. kr. Þrátt fyrir þær hækkanir, sem hún hefur gert, varð rekstrarhalli Skipaútgerðarinnar um 17 millj. kr. á s.l. ári. Hvernig er með það mál farið? Samkv. ríkisreikningi eru umframgreiðslur á fjárl. rúmlega 31/2 millj. kr., en 31/3 millj. kr. geymdar til framtíðarinnar. Ekki veit ég, hvernig með það á að fara eða hvort það verður greitt á yfirstandandi ári. En þetta sýnir, að ekki er verið að leita eftir því að gera sem nákvæmastar áætlanir. Í sambandi við þennan þátt vil ég nefna eitt dæmi enn. Það eru rafmagnsveitur ríkisins. Við fjárlagaundirbúning nú sótti raforkumálastjóri um það að fá 30 millj. kr. áætlaðar á fjárl, ríkisins vegna greiðsluhalla á rafveitum. Í sambandi við þetta mál er fróðlegt að minnast þess, að 1959, þegar núv. stjórnarliðar voru að breyta 10 ára áætluninni og fara inn á dísilstöðvarnar, fékk fjvn. í hendurnar skýrslu frá raforkumálastjóra og í samráði við ríkisstj., þar sem var sýnt fram á það í þessari skýrslu, að einmitt með þessum breytingum mundi takast að eyða greiðsluhallanum. Og samkv. þessari skýrslu átti rekstrarhalli rafveitnanna að vera enginn 1962 og 1963 1 millj. kr. Nú er fróðlegt að sjá, hvernig viðreisnarráðstafanirnar og fleiri framkvæmdir hæstv. ríkisstj. hafa verkað til áhrifa á þessa skýrslu. Samkv. upplýsingum, sem ég hef fengið frá raforkumálæmbættinu, var rekstrarhalli á rafveitum ríkisins 4.2 millj. kr. á árinu 1958, 11.6 millj. kr. á árinu 1959, 17.1 millj. kr. 1960, 19 millj. kr. 1961 og áætlaður 25 millj. kr. 1962, sem nokkurn veginn er að verða þekkt tala. Og gert er ráð fyrir, að hallinn verði 30 millj. kr. 1963. Það, sem þegar er áfallið sem halli hjá rafveitum ríkisins, er 88 millj. kr. í árslok nú. 30 millj. eru fram undan. Og það er ekki hlustað á það að taka neitt tillit til þessara staðreynda í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna. Er þetta einn liðurinn í að gera fjárlög raunhæf og láta þau sýna rétta mynd? Hvernig á annars með þetta mál að fara? Hér er um að ræða staðreynd, sem ekki verður umflúin. Hvenær á að taka málið til afgreiðslu? Það er fleira, sem má nefna í sambandi við hinar nákvæmu, raunhæfu áætlanir. Það er t.d. merkilegt umhugsunarefni, að mikið er rætt hér um framkvæmdaáætlun, sem eigi að koma til framkvæmda árið 1963, en í fjárlögum íslenzka ríkisins er hennar að engu getið. E.t.v. er það hugsun hæstv. ríkisstj., að framkvæmdaáætlunin byggist eingöngu á lántökum og þá fyrst og fremst á erlendum lántökum. En hinu er ekki að neita, að ekki hefði verið óeðlilegt, að einhver þátttaka af ríkisins hálfu hefði verið í sambandi við væntanlega framkvæmdaáætlun. Það má einnig benda á það, að fyrir dyrum stendur kauphækkun hjá opinberum starfsmönnum, og þýðir ekki á móti að mæla, þar sem hæstv. ríkisstj. hefur í samkomulagi sínu við lækna staðfest, að hún gerir ráð fyrir þessu. Á engan hátt ætla þessi fjárlög upp á 2 milljarða og 200 millj. að mæta þessari hækkun. Ekki er þetta heldur til þess að gera áætlun fjárl. raunhæfari eða nær veruleikanum. Eitt dæmi enn. Það er sagt frá því í blöðunum í dag, að hæstv. samgmrh. hafi ásamt fleiri embættismönnum keyrt nýjan vegarkafla á leiðinni Keflavík–Reykjavík, fyrsta steypta kaflann á þjóðvegum hér á landi. Það er það góða við þennan kafla, að það veit enginn um fjárveitingar til hans. Á fjárl. íslenzka ríkisins hefur engin fjárveiting átt sér stað til þessarar vegagerðar. Þó erum við að eltast við að leggja fjárveitingar til vegarkafla, sem kostar nokkra tugi þúsunda. Það hefur engin lántökuheimild átt sér stað eða verið samþ. hér á hv. Alþ. í sambandi við þessa framkvæmd. Þó hefur heyrzt, að lán hafi verið tekin. En hjá hverjum, á hvers vegum hafa þau verið tekin? Það er ekki gert ráð fyrir afborgunum eða vöxtum af þessum lánum, sem í þennan veg hafa farið. Þó er það kunnugt, að vegagerðin nú kostar nokkra tugi millj. kr. Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. samgmrh., fyrst hann er hér víðstaddur, og hæstv. fjmrh.: Á hvers vegum er þessi vegagerð framkvæmd? A hvers vegum er hún? Hver hefur greitt kostnaðinn af henni? Hvaðan er það fjármagn komið? Hver er kostnaðurinn orðinn, sem áfallinn er? Og hvernig á að fara með málið í framtíðinni? Ég treysti því, að hæstv. ráðh. geri grein fyrir þessu máli, svo að hv. alþm. þurfi ekki að vera að frétta um það hér og hvar, hvað sé hér á ferðinni. Þegar fjárlög hækka svo gífurlega sem raun ber vitni um, og er þó mikið vantalið, þá er ástæða til, að um sé spurt, hvað veldur hækkuninni. Hefur meira fé verið varið til uppbyggingar í landinu, til að búa í haginn fyrir framtíðina, nú á þessu kjörtímabili en áður hefur verið? Skal nú nokkuð að því vikið. Það eru fá mál í þessu landi, sem almenningur hefur jafnmikinn áhuga á og jafnmikla þörf fyrir og bætur í samgöngumálum. Vegagerðin hér á landi hefur verið mikið hagsmunamál og áhugamál fólksins. Á fjárl. 1958 hafði ríkissjóður 17 millj. kr. tekjur af benzínskatti. Nýbygging vega, þjóðvega, fjallvega og sýsluvega, er ríkissjóður lagði fé til, var þá rúmar 20 millj, kr. eða 3 millj. meira en skatturinn nam. Hvað hefur gerzt síðan? Á fjárlfrv. fyrir 1963 er gert ráð fyrir, að ríkissjóður hafi 63 millj. kr. í tekjur af benzínskatti. Hækkunin er 46 millj. kr. eða um 270%. Hver er hækkunin á nýbyggingum þjóðvega á sama tíma? Eftir að fjvn. hefur gert þær hækkanir, sem þar hafa verið gerðar, er hækkunin um 10.9 millj, kr. eða 54%. A sama tíma, sem ríkissjóður fær 270% hækkun á benzínskatti, fjárlög hækka um nær 150%, þá er 54% hækkun til nýbyggingar þjóðvega. En sagan er samt ekki öll sögð með þessu, því að á þessu tímabili hefur ríkissjóður haft í ríkari mæli tekjur af umferðinni í landinu en nokkru sinni fyrr. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, eru tolltekjur ríkissjóðs af nýjum innfluttum bifreiðum frá 1. jan. til septemberloka þessa árs 87.4 millj. kr. Hér er þó ekki um söluskatt að ræða, þar sem hann á við, og fleiri smáhluti, sem hér liggja fyrir utan. Ef við gerum nú áætlanir um það, sem eftir er af árinu í sambandi við þessar tekjur, og tökum svo aðra tekjustofna, sem ríkissjóður hefur af innfluttum bifreiðum, eins og benzínskattinn, þungaskatt bifreiða, innflutningsgjaldið, svo og tolltekjur af varahlutum til bifreiða og annað þess háttar, þá telst mér til, eftir því sem næst v erður komizt, miðað við fyrri ár, að hér sé um að ræða fjárhæð, sem nemur um 320 millj. En hvað er svo það, sem ríkissjóður greiðir til vegagerðanna í landinu aftur? Það er, eftir að breytingar hafa verið gerðar á fjárlagafrv., 120 millj. kr. Það eru 200 millj. kr., sem ríkissjóður kemur til með að hafa í nettótekjur af umferðinni í landinu. Á sama tíma, sem þetta gerist, verða menn að keyra vegagerðina áfram með skuldum og greiða sjálfir vextina. Um 15 millj. kr. mun nú vera búíð að vinna í vegum umfram fjárveitinguna. Byggðarlögin verða sjálf að greiða vextina, og það var óumflýjanlegt að láta þetta komast í framkvæmd vegna þess, hvað þörfin var brýn, og það mundi enginn fara að taka að sér vaxtagreiðslur, eins og þær eru núna, nema af knýjandi nauðsyn. Og einnig á sama tíma og þetta gerist er vegaviðhaldið í landinu svo gersamlega vanrækt, að það eru orðnar áhyggjur þeirra manna, sem við þessi mál fást, hvernig með verður farið, ef ekkí verður á stórkostleg breyting. Þetta gerist á sama tíma, sem fjárl. hækka gífurlega og ríkissjóður hefur meiri tekjur af umferðinni í landinu en nokkru sinni fyrr. Og það eru ekki nema sárafá ár síðan ríkissjóður fór að hafa tekjur af umferðinni til jafns við það, sem hann lagði henni. Ég ætla að nefna fleiri dæmi um það, að uppbyggingin í landinu er ekki þess valdandi, að fjárl. þurfi að hækka eins og raun ber vitni um. Á árinu 1958 var lagt til nýbygginga í raforkumálum, þ. e. framlag í raforkusjóð og til nýbyggingar rafveitna, 25 millj. kr. samtals. Nú eru þessar fjárhæðir 24 millj. 250 þús. eða lægri fjárhæð en lögð var í þessa málaflokka 1958, eftir að fjárlögin hafa hækkað um nærri 150%. Og ef raforkumálin í heild eru tekin, eins og fjárlagagr. segir, þá var niðurstaðan 30.3 millj. 1958, en 31.8 millj. núna. Það er um 4% hækkun. Það má segja í sambandi við þetta um hæstv, samgmrh., að hann er hæverskur og hógvær maður í meira lagi og minni kröfumaður en við alþm. höfum gert ráð fyrir, að hann skuli hafa unað því, að svo stórir málaflokkar eins og þessir tveir væru svo gersamlega fyrir borð bornir á tímabili hæstv. ríkisstj. Hæverska og prúðmennska er góð, en hún á ekki alltaf við, og hér hentaði hún ekki. Mér er sagt, að raforkuráð sé nú búíð að samþ. framkvæmdir í raforkumálum upp á 95 millj. kr. Af þeim séu 75 millj. kr. í það, sem sé ógert af því, sem átti að vera lokið á þessu ári. Vonandi leysist þetta mál vel og farsællega á næstunni. En ljóst er af því, sem ég hef hér sagt í sambandi við raforkumálin, að þar verður ekki um stórstígar framkvæmdir að ræða eða vel um þau mál séð, nema betur verði á tekið en gert hefur verið af núverandi valdhöfum. Ein stofnun í þessu landi hefur komið verulega við sögu atvinnumála, þ.e. sjóður sá, sem nú heitir atvinnubótasjóður. Á fjárl. 1958 hafði hann 13.5 millj. kr., en á fjárl. 1963 er ætlazt til, að hann hafi 10 millj. kr. Á sama tíma og þetta hefur gerzt, hafa fjárl. hækkað svo sem ég hef hér lýst og allt verðlag á þeim atvinnutækjum, sem sjóðnum er ætlað að lána til, stórkostlega. Það hafa komið fram í störfum þeirra manna, sem með þetta mál hafa farið, mikil vandkvæði að leysa úr þeim mörgu beiðnum, sem þangað hafa komið, og raunverulega eru nefndarmenn farnir að gera sér það ljóst, og það kom greinilega fram s.l. vor, að það að lána 200 þús. kr. í skip, sem kostar á 2. tug millj., er næstum broslegt. En þetta varð atvinnubótasjóðurinn að sætta sig við á yfirstandandi ári, vegna þess að hann skortir fé til þess að lána. Ég hef hér að framan sýnt fram á það, að ástæðan fyrir hækkun fjárl. er ekki sú, að vel hafi verið séð fyrir framtíðinni, að uppbyggingin í landinu hafi verið svo mikil, að þess vegna hafi þau orðið að hækka sem raun ber vitni um. Þess vegna verður að leita annarra skýringa til þess að finna ástæðu fyrir hækkun þeirra. Og ég hef einnig sýnt fram á það, að áætlun fjárl. til útgjalda er ekki heldur varlegri nú en verið hefur. Þá verður mönnum að spyrja: Hefur þá ekki verið við komið sparnaði á tímabilinu, eins og heitið var? Mér telst til, að sparnaðarfyrirheitin, sem hafa verið gefin á tímabili hæstv. ríkisstj., séu um 59, og eitthvað af þessu hlýtur að hafa komizt í framkvæmd, þótt lítið fari fyrir því. Hæstv. fjmrh. gat þess í sinni fjárlagaræðu á s.l. hausti, að nú hafi skattakerfinu verið breytt með sparnað fyrir augum. Nú skal ég engu um það spá, hvernig sú breyting kann að reynast í framkvæmd, er af breytingum skattakerfisins leiðir. Hitt þykjast ýmsir menn sjá, að það leiði ekkí til sparnaðar. En gott er, ef svo væri, og skal ég ekki neitt um það segja. Ég tel það ekki sparnað, þó að fjárl. hafi lækkað við það, að póstur og sími hafi orðið að hækka sín gjöld. Ég tei það ekki heldur sparnað, þó að Skipaútgerð ríkisins hafi orðið að hækka sín gjöld og verði að geyma fjárhæðir, vegna þess að hún fær ekki fé til að greiða þær. Það er ekki sparnaður í mínum augum. Og nú er mér sagt, að minkarnir, sem reyndust þægir hæstv. ríkisstj. 1961, hafi nú sperrt upp skottið og væru nú miklu dýrari á árinu 1962, svo að það er litið útlit fyrir sparnað þar. Nú langar mig til að spyrja: Hvað hefur nú komizt í framkvæmd af þessum sparnaðarfyrirheitum, sem er að finna í nál. meiri hl. fjvn. frá 1961? Það er hér fyrst að fækka sendiráðum Íslands erlendis, t.d. að leggja niður sendiráð á Norðurlöndum og jafnvel lækka launagreiðslur til sendiherra og annarra starfsmanna sendiráða. Ekki minnist ég þess, að þessi afgreiðsla hafi farið fram í sambandi við fjárlagaafgreiðslu. Eitthvað man ég nú um það, að í fjárlagaafgreiðslunni 1962 voru laun verulega hækkuð við sendiráðið í Kaupmannahöfn. Ég held ég muni það rétt. Annað atriði á þessum sparnaðarlista er að draga úr opinberum veizlum. Ef til vill hefur þetta komizt í framkvæmd, gott væri að vita um það. Þriðja atriðið er að takmarka svo sem suðið er tölu sendimanna á alþjóðaráðstefnur. Eitthvað mun nú hafa verið um það, að stjórnarandstæðingar hafi ekki verið látnir fara á þing Sameinuðu þjóðanna. Ég hygg, að það sé þá eini sparnaðurinn, sem þarna hefur komið fram. Svo er verið að tala hér um að fækka bifreiðum ríkis og ríkisstofnana. Hefur þetta komizt í framkvæmd? Hér er eitt atriði enn þá, viðvíkjandi endurskoðun ákvæða gildandi laga um embættisbústaði. Og margt er fleira á blaðinu, því að hér eru um 20–23 atriði. En satt að segja hef ég ekkí orðið var við, að mikið af þessu tilheyri raunveruleikanum. En það er fleira, sem hefur komið við sögu hjá ríkissjóði heldur en þessi sparnaðarfyrirheit. Ég er hér með annan lista, sem ég hef verið að tína saman, og því miður mun ég nú ekki hafa fundið hér allt, sem hefur orðið. Það er listi um það, sem orðið hefur til af nýjum embættum, og fleira í útfærslu ríkisins. Þar er efst á blaði, nr. 1, Efnahagsstofnunin, sem mun vera allmyndarleg stofnun og sett var upp á s.l. sumri. Vafalaust á hún að vera til sparnaðar, en í fyrstu umferð held ég hún verði það ekki. Annað er saksóknarembætti. Það virðist blómgast allvel, og eru greiðslur til þess á fjárlagafrv. einhvers staðar á 2. millj. Forstjóri almannavarna er hér nr. 3. Hann mun hafa orðið til á yfirstandandi ári í þeirri von, að frv. um almannavarnir yrði svo afgreitt á þinginu síðar. Fjórða: borgardómurum í Reykjavík hefur verið fjölgað um fjóra. Bankaeftirliti hefur verið komið á, það fimmta. Sakadómurum í Reykjavík hefur verið fjölgað um 4 Sjöunda: bankastjórum hefur verið fjölgað. Áttunda: bankaráðsmönnum hefur verið fjölgað. Hagskýrslugerð hefur verið haldið uppi með allmiklum myndarskap. Tíunda: prófessorum við háskólann hefur fjölgað verulega á þessu tímabili. Fjölgað var í húsnæðismálastjórn, svo að Sjálfstfl. fengi þar tvo fulltrúa. Fjölgað var í n. til þess að úthluta listamannalaunum af sömu ástæðu. Fjórtándi liður hjá mér er kostnaður við utanstefnur, hefur farið sívaxandi. Fimmtán: kostnaðurinn til undirbúnings laga og reglugerða hefur stórhækkað. Fjölgað var mönnum í síldarútvegsnefnd. Annar kostnaður ráðuneytanna hefur einnig verulega hækkað. Síðustu dagana hafa blöðin skýrt frá því, að forstjóri hafi verið skipaður eða ráðunautur í víðskiptamálum, ríkisstj. hafi tekið sér ráðunaut í víðskiptamálum. Mér skilst, að hér sé nýtt embætti, og eru þá þessir liðir orðnir 19 hjá mér. Og ríkisskattstjóri er sá 20. Mér sýnist, að ef vel væri að gáð, þá mætti finna kannske eitthvað álíka marga liði í útfærslunni og boðað var að ættu að vera í sparnaðinum. En staðreyndin er, að þetta hefur komizt í framkvæmd, en hitt hefur gengið á ýmsa vegu. Enda þótt hér sé af nokkru að taka, er samt greinilegt, að ástæðan fyrir hækkun fjárl., svo gífurleg sem hún er, er ekki öll fólgin í því, að sparnaði hafi ekki verið við komið og útþensla ríkisbáknsins aukizt. Ástæðan fyrir hækkun fjárl. svo stórkostlega er sú, að dýrtíðin í landinu hefur vaxið meira nú en fyrr. Stöðvunarstefnan í framkvæmd hefur reynzt dýrtíð. Eins og ég gat um fyrr í ræðu minni, voru álögurnar, gengisfallið og aftur gengisfall, söluskattur og aftur söluskattur og fleiri aðgerðir hæstv. ríkisstj., með þeim hætti í upphafi þessa valdatímabils, að það hefur leitt til þeirrar dýrtíðar, sem er uppistaðan í hækkun fjárl. Hæstv. ríkisstj. mun telja það sér til ágætis, að hún hafi lækkað tekjuskattinn, og vegur það að einhverju á móti því, hve tollar hafa hækkað gífurlega. En við vorum upplýstir um það í fjvn., að útlitið væri nú þannig, að hinn breiði hópur væri að koma til með að greiða aftur tekjuskatt. Af hverju? Vegna þess, hvað krónurnar eru orðnar smáar og þeim hefur þess vegna fjölgað. Ef við lítum á fjárl. sjálf og skyggnumst á áhrif dýrtíðarinnar á þau, þá kemur í ljós, að rekstrargreinarnar hafa hækkað um 105 millj. frá 1960. Framlag til trygginga hefur hækkað um 160 millj. kr. og niðurgreiðslur um 120. Hér er um að ræða fjárhæð upp á um 390 millj. kr. Þegar þetta er haft í huga, fara að verða ljósar ástæðurnar fyrir hækkun fjárl. Á árinu 1958 var 110-115 millj, kr. varið til niðurgreiðslna. Nú er 430 millj. kr. varið til niðurgreiðslna og útflutningsuppbóta. Þetta er greinilegur ávöxtur dýrtíðarinnar á þessu kjörtímabili. Og fjárl. í heild bera þess glögg merki, hvar sem litið er, hvernig dýrtíðin hefur v axið í landinu, og það er dýrtíðin í landinu, sem er uppistaðan í hinni gífurlegu hækkun fjárl., og af þeirri ástæðu er það svo, að uppbygging og annað, sem betur má fara, verður út undan. Hér að framan hef ég lýst höfuðþáttunum í fjárlfrv. því, sem hér liggur fyrir til afgreiðslu. Mun ég nú víkja nokkuð að þeim till., sem við flytjum í sambandi við fjárlfrv. Við höfum leyft okkur að hækka tekjuáætlun fjárl. sem svarar því, sem við leggjum til um hækkun þeirra. Um tekjuáætlunina er það að segja, að í sambandi við till. okkar í fyrra gerðum við till. um breytingu á tekjuáætluninni, og því var mótmælt og talið, að óvarlega væri stefnt. Við sýndum fram á það þá, að svo var ekki, og reynslan hefur sýnt það. Tekjuáætlun okkar nú byggist á því, að sú áætlun, sem gerð er um innflutning, muni vera fulllág. Um það er hins vegar ekki gott að segja, hvernig þessi áætlun kann að standast, en útlit er þó fyrir, að svo muni verða. En þær útgjaldatill., sem við flytjum, mætti með rétti segja að væru viðreisnartill. Við erum að reyna að gera tilraun til þess að reisa við, þar sem á hefur verið troðið á núverandi kjörtímabili. Þess vegna eru till. okkar um það að hækka til vega, til brúa, til hafna, til flugvalla, til fiskileitar, til íþróttasjóðs og iðnlánasjóðs. Þessar till. okkar eru nánast miðaðar við það, að þær séu nokkur viðreisn frá því, sem hæstv. ríkisstj. hefur farið með þessa málaflokka. Og það mun öllum ljóst, að það mun ekki vanþörf á því, að þar komi nokkur viðreisn til. Enda þótt ekki sé ástæða til að vera bjartsýnn á afgreiðslu tillagna okkar hér á hv. Alþingi, hefur það nú sýnt sig, að hæstv. ríkisstj, og stjórnarliðar hafa nokkuð tekið tillit til þess, sem við höfum lagt til á fyrri árum, og í von um, að árangur náist, þó að síðar verði, eru þessar tillögur fluttar, og m.a. líka til að undirstrika hina brýnu þörf, sem þarna er á. Herra forseti. Ég mun nú fara að stytta mál mitt. Ég hef hér í ræðu minni að framan gert grein fyrir stjórnarstefnunni og áhrifum hennar. Að síðustu vildi ég svo segja þetta í sambandi við fjárlögin: Áður fyrr voru fjárlög talin í milljónum kr. Nú eru þau talin í milljörðum. Áætlun fjárlaganna nú er ónákvæmari en verið hefur, og meira er geymt af útgjöldum til framtíðarinnar en áður hefur átt sér stað. Í þriðja lagi er minna varið til uppbyggingar í landinu en verið hefur um langt áraskeið, eins og í vegamálum, þar sem hlutfallstala milli fjár til vegagerða og fjárlaga er lægri nú en nokkru sinni fyrr. Höfuðeinkenni þessa kjörtímabils, sem nú er að enda, er dýrtíð og aftur dýrtíð og áframhaldandi dýrtíð.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja 3 brtt. við fjárlagafrv. og vildi gera grein fyrir þeim með örfáum orðum. 1. brtt. mín er á þskj. 189 og er 1. till. á því þskj. Þessi till. er um það, að bætt verði nýjum lið víð 11. gr. frv. og ráðgert að taka upp 1 millj. kr. fjárveitingu til þess að vinna gegn áfengis- og tóbaksneyzlu æskufólks. Gert er ráð fyrir því, að dómsmrn. sjái um úthlutun á þessu fé til þeirra félagssamtaka í landinu, sem vinna að þessum málum. Ég tel, að eins og nú er orðið ástatt í okkar landi í þessum efnum, þá sé full ástæða til þess, að ríkið leggi íram nokkru meira fé til þess að berjast gegn aukinni áfengisneyzlu og einnig aukinni tóbaksneyzlu meðal æskufólks, svo miklar tekjur sem ríkið hefur af því að selja þessar vörur. Um það er ekkert að villast, að nú á síðustu árim hefur mjög sótt til hins verra í þessum efnum. Áfengisneyzla fer alveg greinilega ört vaxandi, enda hafa verið gerðar hér ráðstafanir, m.a. af hálfu Alþingis, til þess að búa þannig um málin, að greiðara sé fyrir flesta að komast í áfengi en áður var. Mér finnst því vera komin ástæða til þess að auka nokkuð fjárframlög af hálfu ríkisins til þess að vinna gegn aukinni áfengisneyzlu, alveg sérstaklega meðal æskufólks. Þá vil ég einnig minna á, að það er nú víða erlendis farið að vinna að því allkröftuglega að draga úr tóbaksneyzlu, þar sem það liggur fyrir nú sem fullvíðurkennd staðreynd, að tóbaksneyzla og þá sérstaklega sígarettureykingar meðal æskufólks leiða tvímælalaust af sér stóraukna hættu á krabbameini. Ég hefði því viljað vænta þess, að hæstv. ríkisstj. vildi athuga þessa till, mína í fullri vinsemd, hvort ekki væri rétt að mæta þeim óskum, sem þar koma fram, annaðhvort með því að samþ. mína till. eða þá a.m.k. með einhverri fjárveitingu í þessu skyni. Önnur brtt. mín er á þessu sama þskj. og er 12, brtt. á þskj. Hún er flutt sem brtt. við brtt. fjvn. og er um það að hækka nokkuð fjárveitingu til leiklistarstarfsemi í landinu. Fjvn. hefur í till. sínum gert ráð fyrir því að hækka að vísu örlítið fjárveitingar til leikstarfsemi frá því, sem verið hefur nú um skeið, en tiltölulega mjög lítið, en fjárveitingar þessar hafa ekki breytzt nú um margra ára skeið, svo að neinu nemi. Fjvn. gerir ráð fyrir því að hætta að ákveða í fjárl. sjálfum, til hvaða einstakra leikfélaga fjárveitingin skuli ganga, en gerir rúð fyrir því að draga allar fjárveitingar, sem verið hafa til einstakra félaga, saman í einn sjóð og síðan verði úthlutað til leikfélaganna. Það er auðvitað ómögulegt að gera slíka till. sem fjvn. hefur gert í þessum efnum, nema þá um leið séu ákveðnar einhverjar reglur um það, hvernig fénu skuli skipta. En mér sýnist fjvn. ganga gersamlega fram hjá því. Að vísu hef ég heyrt, að fjvn. hafi gert sjálf samþykkt um það, hvernig með skuli fara, og hún hafi sérstaklega ákveðið, að tiltekin leikfélög skuli fá verulega hækkun, á sama tíma sem önnur skyldu ekki fá hækkun. En það kemur hvergi fram í hennar till. En það er vitanlega Alþingi, sem á að setja þær reglur, sem fara á eftir í þessum efnum, en ekki fjvn. ein út af fyrir sig á einföldum nefndarfundi sínum. Til þess hefur hún ekkert umboð. Ég hef því lagt til í minni till., að menntmrn. skuli að vísu skipta upphæðinni, og geng þar til móts við það, sem fjvn. leggur til, en að ráðuneytinu sé skylt að miða úthlutunina við starfsemi þá, sem félögin hafa haft með höndum, og þá aðstöðu, sem félögin búa við til þess að annast leiklistarstarfsemina. Hér má ekki verða um neina handahófsúthlutun að ræða, eftir að um slíka fjárveitingu er að ræða eins og þessa. Hér verður að fara eftir föstum reglum. Ég vænti því, að þessi till. mín verði samþ., en hún gerir ráð fyrir nokkurri hækkun fjárveitingarinnar og einnig því að binda það að nokkru leyti, hvernig fénu skuli skipt. Þriðja brtt. mín, sem einnig er á þessu þskj. og er 21. till., er um það að hækka fjárveitingu til atvinnubótasjóðs úr 10 millj. upp í 20 millj. Eins og hefur komið fram í þessum umr., vita allir hv. þm., að það er mikil þörf á því að hækka þessa fjárveitingu. Hér er um að ræða viðbótarlán, sem veitt er til ýmiss konar atvinnulegra framkvæmda í landinu. En eins og dýrtíðin er orðin mikil og framkvæmdir allar eru orðnar dýrar, þá er alveg augljóst, að það er ekki hægt að búa víð það öllu lengur, að heildartekjur atvinnubótasjóðs séu ekki nema 10 millj. á ári. Það er alveg óhjákvæmileg nauðsyn að hækka þessa fjárveitingu, og því hef ég lagt til, að hún yrði tvöfölduð nú eða upp í 20 millj. kr. Ég vil líka minnast á það, að fyrir nokkrum árum, - ég hygg, að það hafi verið árið 1957, - var fjárveiting í þessu skyni 15 millj. kr., en verðlag var þá vitanlega allt annað en það er nú, svo þó að nú væri veitt til þessa sjóðs 20 millj. kr., þá er samt um að ræða miklu minni fjárveitingu hlutfallslega miðað við byggingarkostnað heldur en var á árinu 1957. Ég vona líka, að hv. þm. geti tekið undir með mér í þessum efnum og samþ. þessa till. mína. Fleiri till. á ég hér ekkí að sinni og get því látið máli mínu lokið.



Herra forseti. Mig langar, áður en ég mæli hér með nokkrum brtt., sem ég á á þskj. 189, að segja aðeins nokkur orð viðvíkjandi þeirri afgreiðslu fjárl., sem mér sýnist, að nú muni fara fram. Mér þykir vænt um, að ég sé formann fjvn. einhvers staðar nærri, þótt hann sitji ekki inni í þingsalnum, sem annars hefur verið vani flestra formanna fjvn. að reyna að taka nokkuð vel eftir, hvað þm. hefðu að segja.  Inntak þingræðisins hefur að mjög miklu leyti verið fjárveitingavaldið, barátta Alþingis og allra þinga fyrir fjárveitingavaldi gagnvart konungsvaldi, ríkisstj. eða hverjum sem var. Og það hefur lengi verið eitt höfuðeinkenni á fjvn., að hún hefur verið ekki aðeins ein mikilvægasta, heldur ein sjálfstæðasta nefnd þingsins, og hver einasti fjmrh. hefur haft það á meðvitund sinni, að hann þurfti að sækja vissa hluti undir fjvn. og fjvn. var vald, sem hann varð að gera svo vel að taka tillit til. Og fjvn. hér á Alþ. hafa löngum látið ráðh. finna það, að þær væru vald gagnvart fjmrh. og hann væri ekki neinn herra þeirra, heldur væri hann þjónn. Þetta fer síversnandi hér núna, og um leið og þetta fer versnandi, er verið að drepa einn aðalkjarna þingræðisins. Et þróunin fer að ganga í þá átt, að fjvn. verði meir og meir afgreiðslustofnun fyrir fjmrh., þá er verið að vega að rótum þingræðisins á Íslandi. Og það er þróun, sem þarf að stöðva. Þetta segi ég án tillits til þess, hvers konar ríkisstj. situr að völdum og hvort menn eru í andstöðu við hana eða ekki. Það hafa setið hér ríkisstj. að völdum, sem hafa verið kannske jafnharðvítugar og afturhaldssamar og núv. ríkisstj. er og þó sterkari ríkisstj. Við skulum t.d. bara taka gömlu þjóðstjórnina. En meira að segja sú stjórn hafði líka sterkan fjmrh., en hún réð ekki við fjvn. Fjvn. beittí alveg sínu valdi gagnvart henni, og sú þjóðstjórn mátti þakka fyrir, að hún skyldi ekki falla einu sinni við afgreiðslu um fjárlög á einum einasta vegi, eins og kunnugt er orðið af góðri þingvísu Bjarna Ásgeirssonar um Siglufjarðarskarðið. Og það hefur tíðkazt hér lengst af, að formenn fjvn. hafa haldið mjög uppi rétti þm. og alveg sérstaklega fjvn. og verið mjög harðvítugir gagnvart ríkisstj., en þeir voru náttúrlega alltaf úr stjórnarliðinu, eins og eðlilegt var, þannig að jafnvel fjmrh. fannst oft og tíðum alveg nóg um. Og þetta hefur haldizt, og það eru enn þá hér menn, sem verið hafa formenn fjvn., sem hafa sagt ríkisstj. eins rækilega til syndanna í sínum framsöguræðum og nokkrir stjórnarandstæðingar hafa gert, vegna þess að þeir litu á það sem sitt verkefni að taka vald fjvn. sem raunveruleika og beita því og beina þannig oft mjög skarpri gagnrýni gagnvart máske sínum eigin flokksmönnum, sem voru fjmrh. Og þetta má ekki niður falla. Ég segi ekki, að það geti ekki verið mjög þægilegt fyrir ríkisstj. eða fjmrh. að meðhöndla fjvn. eins og hún væri smáskrifstofa fyrir síg. Það getur verið þægilegt fyrir ríkisstj. En það er ekkert gott fyrir stjórnarfarið í landinu. Það er slæm þróun fyrir stjórnarfarið í landinu, og því er bezt fyrir þá menn að átta sig á, sem vilja á annað borð reyna að viðhalda þingræðinu, gera það ekki að hreinni skrípamynd. Ég sé, að nú, þegar við erum að ræða þessi fjárlög, hef ég ekki séð enn þá eina einustu brtt. frá þm. stjórnarflokkanna. Ég vonast eftir, að þær eigi eftír að koma fram. En er virkilega komið svo þrátt fyrir þetta marglofaða einstaklingsfrelsi, sem vissir menn og vissir flokkar hér í landinu segjast vera að berjast fyrir, að það þori enginn maður í stjórnarflokkunum að bera fram neina till. án þess að fá þar leyfi? Er þetta orðið svona? Og er þetta fyrirmyndin, sem á að sækjast eftir? Það getur vel verið gott að aga flokka ósköp vel, og það er oft talað um, að við, sem erum í Sósíalistaflokknum eða Alþb. eða öðrum slíkum flokkum, séum mikið með því að hafa sterkan aga eða annað slíkt. En þetta er alveg óþarflega mikið. Og ég held, að stjórnarflokkarnir ættu ofur lítið að fara að gæta einstaklingsfrelsisins og fara jafnvel að setja nefndir innan þingflokkanna til þess að vernda það á móti sínum eigin ráðh. Ég segi þetta vegna þess, að þetta fer sífellt versnandi ár frá ári. Og fjárlagaumr. sjálfar virðast hafa síminnkandi þýðingu. Þetta er mjög slæmt, og ég vildi óska þess, að á þessu færi að verða breyting. Meiri hl. Alþingís á að vísu að styðja sína ríkisstj. En Alþ. á ekki að vera ósjálfstæður aðili gagnvart ríkisstj. Stjórnarfarið í landinu er samsett af Alþingi og ríkisstj., og það er hættuleg þróun, ef það er ríkisstj. ein, sem ræður þessu öllu saman. Það er hættuleg þróun. Það er þróun, sem er smám saman að gera Alþingi óþarft, og það þýðir á endanum, að það koma einhverjir svokallaðir sterkir menn, sem fara að ýta því til hliðar, og þá hefur brautin verið rudd með því að vera svona linir í því að halda uppi virðingu Alþ. og valdi þess, líka gagnvart sinni eigin ríkisstj. Ég segi þetta ekki vegna þess, að ég álíti þá ráðh., sem sitja í ríkisstj., vera neitt harðvítugri, sterkari eða meiri menn en aðra ráðh., sem veríð hafa, heldur er þetta þróun í þjóðmálunum, sem er hættuleg og jafnt ráðh. og þeirra þm. ættu að standa gegn. Svo skal ég mæla fyrir nokkrum till., sem ég hef leyft mér að flytja. Það er þá í fyrsta lagi á þskj. 189, VIII. till. þar, sem er við 14. gr. og ég flyt ásamt hv. 7. landsk. þm. Hún er um það að veita styrk til þess að bjóða grænlenzkum stúdent, námsmanni eða áhugamanni, til námsdvalar til þess að læra íslenzka tungu, sögu og bókmenntir. Það hefur um nokkurt skeið tíðkazt, að það hefur verið á fjárl. ofur lítil fjárupphæð til þess að veita færeyskum fræðimanni möguleika til þess að koma hingað og vinna hér að útbreiðslu á þekkingu okkar á færeyskum bókmenntum og færeysku þjóðlífi. Mér finnst það mjög viðeigandi, að við snúum okkur að hinu nágrannalandi okkar, sem Ísland og Íslendingar eðlilega skoða sig alltaf hafa sterk tengsl við, og reyna að fara að tengjast þeirri þjóð, sem þar býr og að margra okkar áliti er okkur skyld, gefa henni tækifæri til þess að ná meira sambandi við okkur. Ég býst við, að þeir menn á Íslandi, sem ýmsir hverjir hafa farið til Grænlands á síðustu árum, hafi fundið, að það er áhugi hjá þeirri þjáð á því að komast í nánara samband við Ísland. En öllum er kunnugt, hve erfitt er um samgöngur, erfitt um mál fyrir marga þeirra, þótt margir þeirra kunni nú dönsku, og ég álít, að það væri ákaflega heppilegt, að einhverjum grænlenzkum áhugamanni, - og á ég þar við menn úr þeim hópi, sem við köllum Eskimóa, - væri gert mögulegt, ef hann væri stúdent, að stunda hér nám við háskóla, ef hann væri ekki stúdent, heldur annaðhvort nemandi eða áhugamaður, að stunda hér nám við einhverja aðra stofnun, þar sem hann gæti kynnzt íslenzkri sögu, bókmenntum og tungu. Ég álít, að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að reyna að fara að skapa einhver tengsl við þá þjóð, sem það land byggir. Okkur ætti að mörgu leyti að renna blóðíð til skyldunnar að reyna að hjálpa jafnvel þeirri þjóð í þeirri baráttu, sem hún á í við danskt vald. Það er hart að horfa upp á það, að smám saman sé raunverulega verið að útrýma þeim þjóðstofni, sem þarna er, ýmist með blöndun við Dani eða hann sé að deyja út. Við vitum, hve mikið sú þjóð hefur af merkilegri menningu til að bera, þeirri menningu frumþjóða, sem því miður hverfur allt of mikið gagnvart þeirri svokölluðu siðmenningu tæknimenntaðrar þjóðar nú á tímum, þannig að bað væri rétt fyrir okkur, þótt við stöndum sjálfir að sumu leyti í sömu sporunum, en erum þó tæknilega séð komnir miklu lengra, að reyna að skapa einhver tengsl við áhugamenn hjá þeirri þjóð. Að vísu veit ég, að það hefði verið miklu skemmtilegra að gera stærri hluti í þessum efnum, og ég vil segja það hér, að ég álít, að hér við Háskóla Íslands ætti að vera sérfræðingur, hvort sem það væri lektor eða prófessor, í grænlenzku og grænlenzkri sögu og grænlenzkum þjóðháttum. Það ætti að vera þar maður, sem væri sérfræðingur í þessum efnum, sem kynni þá tungu og helgaði sig sérstaklega því að rannsaka þau fornu tengsl Íslendinga og Grænlendinga um þessa sögu alla. Það væri ekki ofætlun okkar með allri þeirri skriffinnsku, eyðslu og vitleysu, sem hér viðgengst, að setja öðru hverju menn í að vinna eitthvað, sem væri til sóma fyrir okkar land og mundi auka og auðga okkar menningu og auka okkar fræðslu um afrek okkar forfeðra og þeirra tengsl.. Ég álít, að slíkt hefði raunar einnig átt að vera viðvíkjandi Færeyingum og færeyskum bókmenntum. En á meðan við gerum eins skammarlega og við gerum við íslenzkar bókmenntir, íslenzka tungu og íslenzka sögu, eins og nú er við háskólann, þá er náttúrlega varla von að menn taki upp á þessu. En viðkunnanlegt og skemmtilegt hefði það verið. Þá leggjum við, hv. 7. landsk. og ég, líka til, að breytt sé um viðvíkjandi skáldastyrknum, sem oft er rætt um. Bæði bætum við við þarna í till., - það er X. till. á sama þskj., - að fimm manna nefnd sé kosin, sem úthluti því fé, - það er ekki í till., eins og hún er núna, - og það sé hækkað úr 2 millj. og 100 þús., sem það er nú í frá fjvn., upp í 3 millj. Ég þarf ekki að færa mörg rök að því, allir þm. vita, hve stórkostlega þetta hefur dregizt aftur úr. Enn fremur leggjum við til, að þau heiðurslaun, fyrst á annað borð er verið að kalla þau það, sem Gunnar Gunnarsson og Halldór Kiljan Laxness hafa, séu hækkuð upp í 60 þús. Ég reikna þetta út, það eru 33 þús. núna, 60 þús. setti ég með tilliti til þess, að ég býst við, að 60 þús. nú séu sama og 600 kr. voru í byrjun aldarinnar, en eins og þm. muna, var það sú upphæð, sem Þorsteini Erlingssyni var veitt þá og þótti raunar hvorki af hans hálfu né annarra vera heiðurslaun. Einn eyrir þá var eins og ein kr. nú nokkurn veginn, þannig að það má þó ekki minna vera, að okkur þyki þær 600 kr. vera heiðurslaun nú, og höfum það ekki helmingi smærra en var þá, fyrst við á annað borð köllum það heiðurslaun. Þá leggjum við hv. 5. þm. Norðurl. e. til, að nokkur breyt. sé gerð á 17. gr., í þeim kafla, sem snertir sumardvalarheimilin. Það er 9. liðurinn þar, þar sem stendur, að til sumardvalarheimila, dagheimila og vistheimila fyrir börn í bæjum og kauptúnum og með framlagi annars staðar að skuli verja 215 þús., og er raunar fyrirheit frá fjvn. um að hækka það, en við leggjum til, að þetta sé hækkað upp í 500 þús. Þessi liður á fjárl., sem snertir bæði sumardvalarheimili og eins dagheimili, er að verða með allra nauðsynlegustu liðunum af félagsmálalegum útgjöldum að hækka. Þetta hefur dregizt óskaplega aftur úr, en þarfirnar aftur á móti hafa margfaldazt. Ég veit ekki, hvort hv. fjvn.-mönnum er kunnugt um það, en það er svo, að eftirsóknin eftir að koma börnum á dagheimili er svo gífurleg, að það er ekki nema örlítill hluti af þeim börnum, sem sótt er um að fá að setja á dagheimili, sem menn geta komið þangað, af því að það er ekki til pláss fyrir þau. Erlendis er það svo, í sæmilega siðmenntuðum ríkjum, að það þykir sjálfsagt af góðum fyrirtækjum ag miklum að koma upp dagheimilum við verksmiðjur eða annan stórrekstur, þannig að þegar konur, sem eiga ung börn, vinna í þessum verksmiðjum, þá geti þær komið sínum börnum fyrir á slíkum dagheimilum. Og slík dagheimili eru víða til mikillar prýði og í sambandi við þau oft sjúkradeildir og annað slíkt, þannig að meira að segja þó að börn séu veik, þá geta þau fengið þarna alla umönnun. Hér hjá okkur er þetta þannig, að það horfir til hreinustu vandræða. Eins og menn víta, giftir fólk sig miklu yngra nú en áður var, og miklu meira af giftum konum verður að vinna útí en áður var, ekki bara vegna þess, að þær vilji auðga þjóðfélagið af sinni vinnu, heldur bókstaflega vegna þess, að heimilin komast ekki af öðruvísi, þannig að það er alveg nauðsynlegt að gera gerbreytingu í þessu efni. Við leggjum þess vegna til, að þessar 215 þús. kr., sem séu veittar með því skilyrði, að jafnhátt framlag komi annars staðar að, séu hækkaðar upp í 500 þús. kr. Enn fremur er ég með aðra till., sem er nr. XV á þessu þskj.; um, að það sé tekinn upp nýr liður, og flyt ég hana ásamt hv. 7. landsk., en sá liður hljóðar svo: „Til rekstrar dagheimila fyrir börn þeirra mæðra, er vinna utan heimilis, úthlutað samkv. reglum, er félmrn. setur, 1 millj. kr. Það mundi þýða, ef þessi liður væri samþykktur, að fyrir utan það, sem nú er veitt til Sumargjafar, sem er 8. liðurinn undir V. á 17. gr., - fyrir utan rekstrarstyrkinn til dagheimila Sumargjafar, sem er veittur með því skilyrði, að tvöfalt framlag sé frá Reykjavíkurbæ, og fyrir utan það, sem er almennt til sumardvalarheimila og dagheimila fyrir börn úr bæjum og kauptúnum, þá komi þriðji liðurinn, sem verði til dagheimila yfirleitt, sérstaklega miðað við það, að mæður, sem vinna úti og eiga ung börn, geti komið sínum börnum þar fyrir, og ekki sett í þetta sérstök skilyrði um framlög á móti. Ég veit, að sumar stofnanir, t.d. hér í Reykjavík, hafa verið að hugsa um að reyna að koma upp dagheimilum. Meira að segja ein stofnun hér í nágrenni bæjarins hefur gert tilraun með þetta, og það er engum efa bundið, að það ætti að vera hægt. Ef t.d. félmrn. sýnir áhuga á þessu og útbýr skynsamlega reglugerð um þetta, þá ætti jafnvel að vera hægt að fá fyrirtæki hér til þess að gangast fyrir því jafnvel sameiginlega að setja upp slík dagheimill. Ég vil benda á það, að m.a. bankarnir hér í Reykjavík, sem eru mjög frjálslyndir í þeim efnum að festa fé, gætu gjarnan komið upp sameiginlega slíku dagheimili einhvers staðar hérna handa öllum þeim fjölda, sem þeir hafa af starfsfólki, sem á þessu þyrfti að halda. Ég veit mörg dæmi þess þegar, að stúlkur, sem vinna í bönkum og hafa gift sig, hafa orðið að hætta starfinu, vegna þess að þær hafa átt börn og ekki getað komið þeim neins staðar fyrir. Og menn vita, hvað það þýðir fyrir fjölskyldurnar, þegar þær eru að brjótast áfram í þeirri dýrtíð, sem nú er. Ég held þess vegna, að það væri oft hægt að fá frá ýmsum fyrirtækjum framlög þarna á móti og félmrn. gæti með skynsamlegri reglugerð stutt að því, og ég held, að upphæð, sem samþykkt væri í þessu skyni, gæti orðið til að koma af stað verulegum breytingum í þessu efni. Og ég er alveg viss í, svo að maður taki nú bara það hreinhagræna í því, að fyrir þjóðfélagið sem slíkt margborgar þetta sig, þó að maður vilji ekki leggja upp úr neinu öðru, bara upp á vinnukraft kvennanna, svo að ég ekki mínni á, hvað þetta mundi þýða fyrir þær fjölskyldur, þar sem konan sem önnur fyrirvinna heimilisins verður að hætta að vinna, þegar hjónin fara að eignast börn, vegna þess að hún verður að sitja yfir börnunum heima. Ég býst ekki við að þurfa að beita þeim röksemdum nú, svo lengi sem dagheimilin eru búin að vera bæði á fjárlögum og á fjárhagsáætlun Reykjavíkurbæjar, sem ég þurfti fyrir mitt leyti að beita bæði í bæjarstjórn Akureyrar og bæjarstjórn Reykjavíkur fyrir rúmum 30 árum, þegar við fyrst vorum að berjast fyrir þessum dagheimilum og sagt var, að þetta væri svo voðalegur bolsévismi að koma upp dagheimilum, það væri auðséð, hvað þessir menn vildu, rífa börnin frá mæðrunum og sundra heimilunum. Ég þykist nú vita, að það þurfi ekki lengur að taka þann ótta frá mönnum, að með þessu sé verið að framkvæma eitthvert kommúnistískt athæfi. Þetta er sem sé fyrirkomulag, sem er eins óhjákvæmilegt orðið í nútímaþjóðfélagi og barnaskólarnir og annað slíkt. Og það er vafalaust ekki nema tímaspursmál, hvenær bygging dagheimilanna og annað þess háttar verður að fara að koma undir það sama og bygging barnaskólanna og annað slíkt. Þá flytur hv. 5. þm. Norðurl. e. og ég með honum, - en hann bað mig um að tala um það líka, af því að hann er veikur, - brtt. við 17. gr. V, 14. lið, i-liðinn, þ.e. til mæðrastyrksnefndanna, að í staðinn fyrir þau 35 þús., sem þar eru annars vegar til mæðrastyrksnefndarinnar í Reykjavík og hins vegar til mæðrastyrksnefndanna úti á landi, eða 70 þús. kr. til samans, þá sé þessi upphæð rúmlega tvöfölduð, þannig að heildarupphæðin verði 150 þús. og 75 þús. fari til mæðrastyrksnefnda utan Reykjavíkur, en 75 þús. til mæðrastyrksnefndanna í Reykjavík. Það er vitað, að það starf, sem mæðrastyrksnefndirnar vinna, er mjög gott starf, og þetta er einn af þeim liðum, sem ekki hafa breytzt mikið, og því miður er það svo enn í okkar þjóðfélagi, að það er meira en næg þörf fyrir þennan styrk, og ég held þess vegna, að það væri mjög rétt gert af Alþingi að verða við því að hækka hann. Það er ekki fram á mikið farið, en getur þó orðið til þess að gleðja ýmsa, ekki sízt þegar jólahátíðin nálgast, því að mæðrastyrksnefndirnar hafa alveg sérstaklega það í huga að reyna að koma þá til þeirra heimila, sem fátækust eru, einhverju, sem gæti glatt þau eða dregið úr neyðinni rétt yfir hátíðarnar a.m.k. Þá hef ég ásamt hv. 7. landsk. flutt brtt. XVII á þessu sama þskj., sem er nýr liður við 17. gr. Sá liður hljóðar svo: „Til þess að styrkja félagsstarfsemi og skemmtanir æskulýðs, sem haldnar eru án þess að vín sé veitt, af hálfu félagsheimila og annarra aðila, enda sé tryggt, að verðlagi öllu við skemmtanahaldið sé í hóf stillt, og sé styrknum úthlutað skv. reglum, sem félmrn. setur, 11/2 millj.“ Ég veit, að allir hv. þm. hafa orðið varir við, að það eru veruleg vandkvæði í sambandi við skemmtanalífið, ekki aðeins hér í Reykjavík, heldur líka m.a. í öllum stærri kaupstöðum a.m.k. úti um land. Það er öðru hvoru verið að tala um spillingu æskunnar. En það er venjulega of lítið gert úr því, að það er skipulega unnið að því af hálfu þjóðfélagsins og valdamanna í því að reyna að spilla æskunni og að megnið af þeim skemmtistöðum, sem æskan hefur kost á að sækja, er þeirrar tegundar, að það eru staðir, sem fyrst og fremst eru reknir með gróðasjónarmið fyrir augum, og reynt að fá á þessa staði vínveitingaleyfi, til þess að hægt sé að græða sem allra mest. M.ö.o.: ungt fólk, sem vill fara út að skemmta sér, á erfitt með að komast á skemmtistaði, þar sem það verður ekki að kaupa vín. Og ungt fólk t.d. hér í Reykjavík kvartar yfir því, að ef það kemur inn á þessa fínu skemmtistaði, þar sem er vínveitingaleyfi, og ef það biður um einhverja drykki, sem eru ekki áfengir, þá er raunverulega litið á þetta fólk, þetta æskufólk, með fyrirlitningu. Það fær helzt ekki afgreiðslu fyrr en seint og síðar meir, því að það þykir ekki borga sig að láta svona fólk, sem ekki drekkur vín, sitja í sætunum. M.ö.o.: þjóðfélagið lætur reka þessi hús eins og með það fyrir augum að eyðileggja æskuna og skammast svo á eftir út af því, að æskan sé að spillast. Þetta eru hlutir, sem geta ekki gengið. Og það þýðir, að það er nauðsynlegt, að það séu til skemmtistaðir, þar sem ungt fólk getur komið, pantað sér óáfenga drykki, og þá verða þessir skemmtistaðir að vera þannig, að það séu alls engir áfengir drykkir þar til, og unga fólkið geti notið þess að vera þar með sínum kunningjum, verið þar að dansa eða annað slíkt eða við alls konar félagsleg störf eða skemmtanir, einhvers konar föndur eða undirbúa leikstarfsemi eða annað þess háttar og átt þarna raunveruleg félagsheimili. En við vitum, hvernig er. Það er til mikil löggjöf um félagsheimilí. Það hafa verið reist voldug og mikil félagsheimili. Og hvernig er reynt að reka megnið af þessum félagsheimilum á Íslandi? Það er reynt að reka þau með því að draga til þeirra til eins konar fylliríssamkundu öðru hvoru, þó að það sé ekki selt vín í þessum félagsheimilum, þá í kringum þau, jafnvel í bílum, sem hafa aðsetur í kringum þau. Og sérstaklega er reynt að draga unga fólkið úr kaupstöðunum, ef þessi félagsheimili eru í sveitunum rétt hjá, til þess að reyna að vinna kostnaðinn við félagsheimilin upp með þessu móti, og þetta eru hlutir, sem ekki geta gengið. Við byggjum falleg félagsheimili og dýr. Þau geta ekki borgað sig út frá venjulegu sjónarmiði, og við verðum að skapa möguleika til þess, að það sé hægt að halda uppi menningarlegri skemmtun og menningarlegri starfsemi. Það er ekki hægt fyrir okkur að vera að tala um það í sérstökum skálaræðum, - jafnvel að menn séu farnir að skammast sín fyrir að tala um okkar þjóð sem söguþjóð. Það fer nú líka að verða von. Yfirleitt er það þannig nú, sýnist mér, að það eru orðnir útlendingar, Danir, Norðmenn eða Svíar, sem skrifa ævisögur helztu Íslendinga, en Íslendingar sjálfir komast ekki einu sinni yfir að skrifa sína eigin sögu, hvað þá að skrifa svo vel um útlendinga, að viðkomandi lönd fái ljóma af því í framtíðinni, eins og áður var. En það er þó reynt að tala um okkur sem sérstaka menningarþjóð. Og hvernig halda menn, að fari um okkar þjóðmenningu, ef ekki eru hafðar hömlur á gróðasjónarmiðinu, svo að ég ekki segi spillingarsjónarmiðinu, sem nú er ráðandi í þjóðfélaginu, eins og eðlilegt er í auðvaldsskipulagi? Hvernig halda menn að fari um þessa þjóðmenningu, ef haldið er áfram eins og nú horfir? Ég held, að verði, þó að þetta sé ósköp lítið, sem við leggjum til þarna, að fara að sýna einhverja viðleitni til þess að spyrna þarna ofur litið á móti. Og það væri þess vegna mjög eðlilegt, þó að væri ekki byrjað með nema þessari 11/2 millj., að styrkja félagsstarfsemi og skemmtanir æskulýðs, sem eru haldnar án þess að vín sé veitt, til þess að reyna þannig að skapa menningarblæ á þetta skemmtanahald. Við verðum að gá að því, sem nú erum að verða gamlir smátt og smátt, að það er horfinn sá tími, að það unga fólk skemmti sér fyrst og fremst við að sitja heima og lesa bækur. Það eru til allrar hamingju ýmsir, sem gera það enn þá, en það er ekki orðið lengur höfuðskemmtunin, eins og var, þegar margir af okkur voru að alast upp. Sú unga kynslóð, sem nú vex upp við kvikmyndir, útvarp, jafnvel kannske sjónvarp og annað slíkt, gerir aðrar kröfur til lífsins, og ef þær kröfur eiga að fá menningarlega útrás og fullnæging þeirra bera menningarlegan blæ, þá verður þjóðfélagið og ríkíð að sýna skilning á þessu. Ég skal fyllilega viðurkenna, að þetta væri ekki nema lítil byrjun, en ég vildi óska þess, að það mætti þó verða til þess, að menn færu ofur lítið að íhuga þessa hluti. Það eru tvær tillögur í viðbót. Þær eru í VIII. lið á sama þskj., 189, 2. og 3. liður. Hin fyrri er við 14. gr. í sambandi við Þjóðminjasafnið, þ.e. hljómplötusafn, það væri hækkað þar framlagið, sem er 5 þús., upp í 25 þús. Eg held, að þetta hljómplötusafn Þjóðminjasafnsins muni verða miklu dýrmætara en við gerum okkur ljóst. Ég man eftir því, að ég flutti hér fyrir u.þ.b. 10 árum tillögu um, að Alþ. veitti nokkurt fé til þess, að Davíð Stefánsson og raunar Jóhannes úr Kötlum líka læsu nokkuð af ljóðum sínum inn á plötur, stálband eða eitthvert varanlegt efni. Allir, sem til þekkja, vita, að sérstaklega Davíð Stefánsson er einhver sá stórkostlegasti upplesari og hafði einhverja þá fegurstu rödd til upplestrar, sem nokkur maður hefur haft, sem ég hef kynnzt. Þetta var fellt, eins og venjulegt er með allt svona, sem eitthvað snertir menningu. Það er þar, sem helzt er sparað með okkar menningarþjóð. Fimm árum seinna tók einn áhugasamur kaupmaður hér það upp hjá sér að láta Davíð lesa inn nokkuð af hans fallegustu ljóðum. Davíð sagði sjálfur, að það hefði verið gert of seint. Röddin hans, falleg eins og hún var, var farin að ryðga dálítið, og við höfum hana þess vegna ekki með þeim hljómblæ, sem við heyrðum hana, þegar hún var upp á sitt allra bezta. Og svona fer á hverju sviðinu á fætur öðru. Við sleppum þessum möguleikum. Ég flutti einu sinni tillögu um það, að við ættum þó a.m.k. eina skáldsögu eftir Halldór Kiljan Laxness á hljómplötu. Það er ekki fyrir okkur, sem nú lifum, - en hvað munduð þið vilja gefa til þess að eiga Jónas Hallgrímsson á hljómplötu? Það væru nokkrar milljónir, sem við mundum ekki hika við að snara út, ef einhver kostur væri á því. Og hvernig haldið þið, að 21. öldin og þeir, sem þá lifa, muni hugsa til okkar, sem áttum þetta allt saman og alla möguleika til þess að geyma raddir þessara manna, - hvernig haldíð þið, að þeir muni hugsa til okkar, hvers konar skrælingjar við höfum verið? Ekki nóg með, að við eyðileggjum það, sem eftir er af klausturrústum og öðru slíku á Íslandi, og leikum okkur að því að eyðileggja svo og svo mikið af þeim handritum og öðru slíku, sem enn þá er til, og lesum ekki einu sinni það litla, sem geymt er, hvað þá að gefa það út, heldur höfum við líka þau nýtízku tæki til þess að varðveita ekki aðeins raddir mannanna, heldur líka öll látbrögð þeirra og allt saman, á filmum og öðru slíku, og ekkert af því er svo að segja gert. Þetta er lítil upphæð og munar ekkert um hana, en hún væri kannske ofur lítið í áttina. Og svo vorum við hér með einn lið: til viðhalds Viðeyjarstofu, að höfðu samráði við eiganda, 200 þús. Ég hef áður flutt þetta nokkrum sinnum. Ég hef flutt það öðru hvoru, held ég, nú í 15 ár, tvisvar–þrisvar sinnum, og mér satt að segja gremst það, og ég sé til allrar hamingju, að fleiri er farið gremjast það heldur en mér að sjá, hvernig Viðeyjarstofan er að fara. Við höfum þó af þeirri tilviljun, að forsetasetrið var sett á Bessastöðum, eftir að framtakssamur maður keypti það og lét ríkið hafa það með sérstökum skilmálum, a.m.k. látið hressa þar upp á, þannig að sú gamla höll færi ekki í niðurníðslu. En önnur álíka höll, jafngömul, sem tengd er þó við okkar sögu enn þá glæsilegri minningum en Bessastaðastofan, hún er að fara í niðurníðslu. Hún er að vísu einkaeign. Það hefur verið það venjulega sinnuleysi hjá því opinbera, jafnt Reykjavíkurbæ sem ríkinu. Fyrir nokkrum árum, áratug, var hægt að kaupa Viðey fyrir 80 þús. Ég veit ekki, hve margar milljónir hún kostaði núna. Það hefur aldrei verið sinnt um það, hvorki af hálfu Reykjavíkur né ríkisins. En a.m.k. ætti að vera hægt að sjá um það, að Viðeyjarstofan sjálf væri ekki orðin eyðilögð, áður en þetta eitt af elztu húsunum eða höllunum, sem við eigum, væri komið í niðurníðslu. Við erum miklir í munninum, við Íslendingar, þegar við erum að heimta handritin af Dönum og tala um það, þó að okkur farist eins skammarlega og gert var í fyrra, þegar verið var að undirbúa móttökuna, þá er það anzi hart að vera raunverulega alltaf að gefa þeim í Danmörku, sem eru að reyna að neita okkur um handritin, vopnin upp í hendurnar með því að vera með verstu barbörum Evrópu í því, hvernig við varðveitum þær gömlu leifar, sem við höfum af okkar þjóðminjum. Við gætum lært nokkuð margt af þeim þjóðum, sem leggja stórfé í það, þótt fátækari séu en við, að reyna að grafa upp sínar gömlu minjar og varðveita þær og eru alltaf að finna ný og ný slík auðæfi í sinni jörð. Ég leyfi mér að vona, að hv. þingmenn vilji ofur lítið athuga þessar tillögur, sem ég hef lagt hér fram ásamt tveim öðrum hv. þingmönnum, hv. 5. þm. Norðurl. e. og hv. 7. landsk. Ég vil gjarnan segja það um leið, að ef einhver von væri til þess, að hv. fjvn. vildi athuga eitthvað af þessum tillögum og von væri til þess að fá einhverja úrlausn í þessum málum undir 3. umr., þá mundum við gjarnan taka þær til baka til 3. umr., en þá því aðeins, að einhver von væri og eitthvað væri gefið undir fótinn með það, að einhver úrlausn kynni þar að fást.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv., sem talaði hér áðan, virtist mjög hræddur, að þingræðinu væri hér hætta búin og hætta á einræði yfirvofandi. Það virtist alveg greinilegt, að hann var mikið á móti einræði. Þessi hv. þm. bregður sér stundum í austurveg. Það skyldi þó aldrei vera vegna einhvers, sem hann hefur séð þar, sem hann er svona hræddur við einræði og að illa kunni að fara fyrir okkur á því sviði. Ég held, að þetta sé enn ástæðulaus ótti, og ég hef a.m.k. ekki orðið var við neitt, sem bendir í þá átt hér, og vona, að aldrei komi til slíks. Hv. frsm. 1. minni hl. talaði mikið um kjararýrnun hjá almenningi. Þetta er alveg þvert ofan í þær upplýsingar, sem fyrir liggja og komu fram í ræðu hæstv. viðskmrh. hér á hv. Alþingi nú alveg nýlega, sem sanna það, að þvert á móti hafa raunveruleg lífskjör almennings, - þar er átt við þrjá fjölmennustu starfshópana, - batnað um 10% á s.l. 4 árum. Framlög til framkvæmda hafa ekki aukizt, sagði hv. frsm. 1, minni hl. Þetta er líka alrangt hjá honum. Hann gat þess að vísu, að ef till. fjvn, yrðu samþ., mundu þau aukast nokkuð. En ef tekinn er lengri tími, ef við tökum frá 1958 og miðum við fjárlögin þá og væntanleg fjárlög 1963, ef þær hækkunartill., sem nú liggja fyrir, verða samþ., og tökum þessa liði: vegi, brýr, hafnir og nýjar skólabyggingar, þá er þetta á fjárlögum 1958: vegirnir 49 millj. 780 þús. kr., brýrnar 11 millj. 340 þús. kr., hafnirnar 10 millj. 775 þús. kr., skólabyggingar 13359500 kr. Samtals 85254500 kr. En ef brtt. þær, sem nú liggja fyrir frá meiri hl. fjvn. - eða frá fjvn. allri raunar, en sérstaklega studdar þó af meiri hl., því að minni hl. fjvn. hefur komið með nokkrar frekari brtt., en þó að ég geri ekki ráð fyrir, að þær verði samþ., en aðeins miða við það, sem meiri hl. væntanlega stendur með, þá litur þetta svona út nú, að vegirnir verða 89 millj. 680 þús., brýrnar 13 millj. 705 þús., hafnirnar 21 millj. og skólabyggingar 51651486 kr. samtals 175956486 kr. Eða m.ö.o., ef þetta er borið saman, þá hafa framlög til verklegra framkvæmda á þessu sviði meira en tvöfaldazt frá 1958 og til ársins í ár, ef þessar till. verða samþ. Hann talaði líka mikið um vísitölu brúarkostnaðar, sem vegamálastjóri hefur reiknað út. Þetta er nú nánast einkavísitala vegamálastjóra, og getur margt komið til, að hæpið sé að taka hana allt of bókstaflega. Ég er ekki að saka hann um að hafa farið vísvitandi rangt með, heldur meðan ekki er vitað, hvernig hún er reiknuð út og við hvað hún er miðuð, þá getur þetta verið mjög villandi, að ekki sé meira sagt, því að okkur er kunnugt um það, - við sjáum það, sem ferðumst talsvert um vegina hér, - að brýrnar, sem nú eru byggðar, eru miklu voldugri en áður var, og það fer æ meira í vöxt, að brýr séu byggðar með tvöföldum akbrautum og jafnvei gangstígum til hliðar við akbrautirnar. Ég minnist þess að hafa nú einmitt allra síðustu árin séð þó nokkrar brýr, sem þannig eru byggðar, og vissulega ber að fagna því, því að það er meir til frambúðar. En það er ekki undarlegt, ef miðað er við lengdarmetra í brú, þó að slíkar brýr séu allmiklu dýrari en brýr, sem aðeins eru byggðar til að taka bílbreiddina. Þetta liggur sem sagt ekki fyrir, hvernig þessi vísitala er fundin, en af viðtali við vegamálastjóra í sambandi við framkvæmdir í ár skildist mér á honum, að það væri miðað við þær brýr; sem ekki var búið að áætla, sem um var spurt, þá miðaði hann við vissan kostnað á lengdarmetra í brú nú. Þar að auki eru slíkar vísitölur hæpnar, á meðan verkin eru ekki boðin út og ekkert er til samanburðar við það verk, sem þessi opinbera stofnun lætur vinna. Síðast þegar hinn hátturinn var á hafður um brúarbyggingar, kom það fyrir, að brýr voru byggðar þó nokkru ódýrar en vegamálastjórnin hafði áætlað. Voru gerð tilboð í þær og þær byggðar þó nokkru ódýrar. Auk þess hefur það komið fyrir nú alveg nýlega, sem ég hygg að hv, þm. muni, að ein stór brú, sem hafði verið áætluð yfir Hornafjarðarfljót, varð ódýrari í byggingu með nýrri tækni, sem við það var beitt, heldur en áætlunin hafði gefið, og var þó vitanlegt, að bæði höfðu vinnulaun og efni hækkað í verði, frá því að áætlunin var gerð og þangað til brúin var byggð. Vegamálastjóri hefur líka búið sér út vísitölu vegagerðarkostnaðar. Um hana er eiginlega mjög svipað að segja og þessa. Hann reiknar með og byggir þar á reynslu síðustu ára, hvað kostnaður er á lengdarmetra í vegagerð. En við, sem höfum séð þessa vegi, erum ekkert undrandi á því, þó að vegir eins og þeir beztu, sem byggðir hafa verið nú á síðustu árum, þó að maður sleppi nú steyptu vegunum, eins og verið er að byggja á leiðinni suður í Keflavík, þá er ekki undarlegt, þó að vegir eins og hafa t.d. verið gerðir yfir Dynjandisheiði séu dýrari en vegir, sem ruddir eru með nútímatækjum yfir slétta mela, eins og sums staðar hefur verið gert. Og það kann vel að vera, og ég get vel trúað því, að meira af þeim vegum, sem nú eru gerðir, séu vandaðir framtíðarvegir. Þeir eru hærri, meira upphlaðnir og breiðari en til þessa hefur tíðkazt, vegna þess að það hefur komið í ljós, að það borgar sig, þegar til lengdar lætur. Þessir vegir endast miklu betur, og þar að auki er miklu ódýrara viðhald á þeim. Sérstaklega er það að vetrinum, að þeir verja sig miklu betur snjó en vegir, sem eru ekki upphlaðnir, heldur aðeins ruddir eða jafnvei niðurgrafnir, eins og kom fyrir áður, þegar verið var að reyna að gera fært það, sem ófært var. Hv. frsm. stjórnarandstöðuflokkanna gerðu báðir í framsöguræðum sínum mikið úr hækkun fjárlaga nú frá s.l. ári og raunar undanfarin ár. Þeir leiddu þó að vonum hjá sér að gera grein fyrir, hvers vegna fjárlögin hækka nú, en það er aðallega vegna launahækkana og tilsvarandi hækkana á bótum elli- og örorkulífeyrisþega til samræmis við launahækkanirnar, einnig hækkana um nokkuð verulega upphæð vegna þess, að landið er nú gert að einu verðlagssvæði. Áður hafa verðlagssvæði almannatrygginga verið tvö á landinu, sem var orðið algerlega úrelt og nú hefur verið samþ. að hverfa frá. Auk þess er auðskilið, að fjárlög hljóta að hækka vegna fólksfjölgunar, og þá hækka fjárlög einnig vegna aukinnar framleiðslu og neyzlu landbúnaðarvara í landinu og nokkuð vegna útflutnings á þeim hluta landbúnaðarvaranna, sem ekki er neytt í landinu sjálfu. En auk þessa, sem væntanlega enginn hefur á móti, þá hækka fjárlögin verulega vegna stóraukinna framlaga til atvinnumála, verklegra framkvæmda, eins og ég gat um í framsöguræðu minni. En það ánægjulegasta við þetta er það, að þrátt fyrir þessar miklu hækkanir er unnt að gera þetta án þess að hækka skatta. Það stafar að nokkru leyti af góðu árferði, en líka af hinu, að ýtrustu hagsýni er gætt um kostnað við rekstur ríkisins og stofnana þess. Einnig aukast tekjur ríkisins nokkuð af því, að afkoma þjóðarinnar er betri, en það er meðfram árangur af heilbrigðari fjármálastefnu en áður var. Áður en ég lýk máli mínu að þessu sinni, vil ég leyfa mér að taka till. um starfsfræðslu á 14. gr. aftur til 3. umr. Það mun verða tekið til athugunar í fjvn., hvort ekki væri réttara að hafa þá till. á annarri gr. fjárlaganna. Um aðrar brtt., sem fyrir liggja, vil ég aðeins geta þess, eins og þm. er raunar kunnugt, að fjvn. hefur ekki athugað þær.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja nokkrar brtt. við fjárl. fyrir árið 1963. Eru till. á þskj. 189. 1. brtt. mín er við 13. gr., Siglufjarðarvegur ytri, að í staðinn fyrir 400 þús. kr. komi 500 þús. Till. þessi er flutt í samræmi við það, sem áætlað er til Múlavegarins, en lagt er til, að til þess vegar verði veittar 500 þús. kr. Í þessu sambandi má benda á, að íbúar Ólafsfjarðarkaupstaðar eru rúmt 1000 manns, en í Siglufirði eru búsettir um 2700 manns. Ef farið væri eftir höfðatölunni, eins og mér skildist að hv. 9. landsk. vildi álíta að væri rétt, sbr. ræðu hans í Ed. um daginn, ætti framlag til Siglufjarðarvegar að vera allt að þrisvar sinnum hærra en til Múlavegarins. Hins vegar er, eins og sagt hefur verið, áætlað að veita til Siglufjarðarvegarins ytri 100 þús. kr. lægri upphæð en til hins vegarins. Þennan samanburð, sem ég er að gera hér, ber á engan hátt að skoða á þann veg, að ég sé á móti því, að til Múlavegarins séu veittar 500 þús. kr., síður en svo. Ólafsfirðingum er sannarlega jafnmikil nauðsyn á því að komast í öruggt og gott vegasamband við aðalvegakerfi landsins sem Siglfirðingum, og ber að sjálfsögðu að hraða byggingu þess vegar, eftir því sem ástæður og efni leyfa. 2. brtt. mín er, að til hafnargerðar í Hofsósi verði veittar 100 þús. kr. í stað 50 þús. kr., eins og fjvn. leggur til. Íbúar Hofsóss hafa atvinnu sina aðallega af sjósókn. Þar eru gerðir út yfir vor-, sumar- og haustmánuði um 20 smærri og stærri bátar. Þaðan er frekar stutt á hin fisksælu mið Skagafjarðar og í hafinu þar fyrir utan. Í þorpinu eru dugandi sjómenn, sem sækja sjóinn af hörku og dugnaði, en hafnarskílyrði þar eru mjög erfið. En þegar kemur fram á haustmánuði, eru sjómennirnir í yfirvofandi hættu með báta sína. Er þess skemmst að minnast, að fyrir nokkrum árum fórust 3 dugandi sjómenn við að bjarga bát sínum alveg uppi í fjörusteinum, nokkra faðma frá neðstu íhúðarhúsum þorpsins. Slíkt slys, jafnhörmulegt og það var, hefði átt að ýta allharkalega við þeim aðilum, sem fara með hafnarmál, svo að gerðar hefðu verið ráðstafanir til úrbóta í hafnarmálum þessa þorps. Það skal þó tekið fram og þess getið, að hafnarbryggjan hefur verið lengd þar allmikið frá því, sem hún áður var. Samt sem áður er á engan hátt fullnægjandi aðstaða til útgerðar í þessu kauptúni. Til þess að höfnin í Hofsósi geti talizt sæmilega örugg, þarf að byggja annan garð fyrir innan hafnarbryggjuna, norðan við ána. Með því mundi skapast sæmilega góð höfn, sem duga mundi þessu þorpi um mörg ár, þar sem sjómennirnir gætu geymt báta sína án þess að eiga þá hættu yfirvofandi, þegar vond veður skella yfir á haustnóttum, að þeir slitni upp á legunni og þá reki upp í klappirnar með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Ég tel, að þarna séu mjög góð skilyrði til útgerðar og vinna beri að því að fá þarna alla aðstöðu stórbætta frá því, sem nú er. 3. brtt. mín er um, að tillag til Sauðárkrókshafnar hækki úr 350 þús. kr. í 450 þús. Sauðárkrókshöfn hefur verið í byggingu í fjöldamörg ár, eins og reyndar flestar hafnir landsins. Þær eru reyndar margar í byggingu og gengur frekar hægt að klára hverja eina út af fyrir sig. Byggður hefur verið garður norðan á eyrinni, og er hafskipabryggja meðfram garðinum. Það er sá galli á gjöf Njarðar, að á hverju ári berst mikill sandur inn með bryggjunni og gerir hana illnothæfa fyrir öll stærri skip. Á hverju ári verður því að eyða miklu fé við uppmokstur við bryggjuna og dugir þó engan veginn til. Mér er ekki fullkunnugt um, hvernig ráðamenn hafnarmála hugsa sér að bæta úr þessu ástandi, en hugsanlegt er, að það verði gert með því að lengja garðinn í austur og með því að byggja annan garð sunnan við þann garð, sem fyrir er. Með því mundi skapast ágæt aðstaða fyrir báta og skip, og væru þeir þar öruggir fyrir öllum veðrum. Á Sauðárkróki er vaxandi útgerð og öll aðstaða í landi til vinnslu aflans hin ákjósanlegasta. Þar eru t.d. 2 allstór hraðfrystihús og beinamjölsverksmiðja. Það er mikill áhugi meðal íbúa Sauðárkróks fyrir aukinni útgerð og að hafnarskilyrði þar verði stórbætt frá því, sem nú er. Sauðárkrókur er vel í sveit settur. Hann er höfuðstaður hins fagra héraðs Skagafjarðar, og Skagfirðingar hafa þar öll sín aðalvíðskipti. Hann er sem sagt kaupstaður í fjölmennu byggðarlagi og er í örum vexti. Það liggur því mjög ljóst fyrir, að það er hin mesta nauðsyn, að hafnarskilyrði þar verði stórbætt frá því, sem nú er. 4. brtt. mín er um það, að framlag til hafnarmannvirkja á Siglufirði verði hækkað úr 350 þús. kr. í 500 þús. Siglufjörður er ein mesta útflutningshöfn landsins, t. d, mun útflutningurinn þaðan í ár ekki verða undir 300 millj. kr. Það gefur því auga leið, að það er mesta nauðsyn, að þar séu mikil og góð hafnarmannvirki. Á hverju ári koma til hafnar í Siglufirði á þriðja þúsund skip. Mér er ekki alveg kunnugt um, hver talan er í ár, en hún mun sízt hafa verið lægri en árið á undan, en þá var hún töluvert á þriðja þúsund. Allur þessi mikli floti þarf því mikið bryggjupláss og aðra þjónustu, sem þessar miklu skipakomur krefjast. Á síðari árum hefur verið gert allmyndarlegt átak með því, að hafnarbryggjan gamla austan og sunnan á eyrinni hefur verið endurbyggð og stækkuð allverulega. Því verki er enn ekki nærri lokið, en vonir standa þó til, að því verði lokið á næstu tveimur árum. Norðan á eyrinni var á sínum tíma byggður allmikill öldubrjótur með hafskipabryggju fyrir innan. Nú er þessi bryggja ásamt öldubrjótnum að brotna niður, og má segja, að hún sé, eins og hún er í dag, algerlega ónothæf. Verður því ekki hjá því komizt að endurbyggja þetta mannvirki nú þegar eða sem allra fyrst. Vitanlega kostar slík endurbygging of fjár, en vel að merkja, að um leið og öldubrjóturinn ásamt bryggjunni er lífsnauðsyn fyrir allt athafnalíf hafnarinnar, sem ekki er hægt að komast af án, er þessi öldubrjótur jafnframt varnargarður fyrir bryggjur síldarverksmiðja ríkisins og hafa þær því mjög mikilla hagsmuna að gæta. Væri öldubrjóturinn ekki, mundu svo að segja allar bryggjur síldarverksmiðja ríkisins vera í yfirvofandi hættu. Öldubrjóturinn dregur úr aðalkvikunni, og við það, að brimbrjóturinn var byggður, er nú í flestum veðrum hægt að athafna sig við bryggju síldarverksmiðja ríkisins. Það verður því ekki hjá því komizt að endurbyggja þetta mannvirki, bæði vegna þarfa Siglufjarðarhafnar við losun og lestun á vöruflutningaskipum, afgreiðslu á olíu til skipa og síðast og ekki sízt vegna öryggis síldarverksmiðja ríkisins. Fyrir allmörgum árum voru hafnar hafnarframkvæmdir við innri höfnina, sem er fyrir innan eyrina. Þær framkvæmdir hafa nú legið niðri að mestu leyti í mörg ár. Nú hefur verið byrjað þar á áframhaldandi framkvæmdum að nýju með því að moka upp höfnina og dæla inn fyrir járnþil, sem rekið var þar niður fyrir mörgum árum, en við það myndast allmikil uppfylling, því að mjög grunnt er þar fyrir innan og kemur land þar allt upp um fjörur. Á þessari nýju uppfyllingu skapast hin beztu skilyrði fyrir margs konar rekstur. M.a. er þar tilvalið að byggja þrjár eða fleiri síldarstöðvar, og hægt verður að koma þar fyrir aðstöðu fyrir þorskútgerð, sem vantar tilfinnanlega í Siglufirði. Eftir að innri höfnin hefur verið mokuð upp, verður þar ein öruggasta höfn, sem til er á landinu. Á þessu, sem ég hér hef sagt, er það sjáanlegt, að miklar framkvæmdir eru fyrirhugaðar í byggingu mannvirkja í Siglufjarðarhöfn á næstunni. En þrátt fyrir það, þó að Siglufjarðarhöfn hafi fengið allmiklar tekjur undanfarin 2-3 ár, segir það þó litið til þess að standa straum af þessum nauðsynlegu framkvæmdum. Fyrir því hef ég leyft mér að flytja brtt. þá, sem að framan getur, þó að ég sé þess fullviss og viti það fullvel, að slíkt framlag sé á engan hátt fullnægjandi miðað við aðkallandi framkvæmdir. Þess ber og að vænta, að Siglufjarðarhöfn fái riflega fjárveitingu úr hafnarbótasjóði til þessara framkvæmda, svo að hægt verði að sinna mest aðkallandi verkefnum. Þá kem ég að síðustu brtt. minni, en hún er við 22. gr. XXII, að ríkisstj. sé heimilt að taka allt að 15 millj, kr. lán til þess að greiða kostnað við lagningu Siglufjarðarvegar ytri. Vegasambandið við Siglufjörð, eins og það er nú, er algerlega óviðunandi. Vegurinn liggur um Hraunadal og yfir Siglufjarðarskarð, liggur mjög hátt. Þarna uppi í háfjöllum er allra veðra von á öllum mánuðum ársins, og getur vegurinn lokazt á hvaða tíma sem er. Seinast í sumar lokaðist hann bæði í júlí og ágúst, þótt stutt væri. Því hefur verið að því unnið undanfarið, að nýr vegur yrði lagður út með Hvanneyrarhlið að vestan með jarðgöngum í gegnum fjallið Stráka. Þaðan er svo meiningin, að vegurinn liggi inn með Dalalandinu og á núverandi Siglufjarðarveg við svokallaða Heljartröð. Á allri þessari leið er frekar snjólétt og mundi því hinn nýi vegur verða opinn mikinn hluta ársins. Að sjálfsögðu kostar slíkur vegur mikið fé. Mitt álit er og margra annarra, að eina ráðið til þess að fá þennan nýja veg lagðan á ekki allt of löngum tíma sé lántaka til vegarins, og þeirri lántöku yrði auðvitað varið til þess að byggja veginn upp. Þessi vegur kemur til með að kosta um 20 millj. kr., sem mun ekki fjarri lagi að álykta. Þá mundi með núv. framlagi til vegarins samkv. till. fjvn. taka yfir 40 ár að leggja þennan veg. Auk þess verður svo vegurinn mun dýrari með því að vinna við hann í smááföngum, eins og nú er gert. Fyrir því tel ég hina mestu nauðsyn bera til þess, að hæstv. ríkisstj. fái heimild frá Alþingi til lántöku til vegarins, svo að hægt verði á næstu tveimur árum að ljúka við lagningu hans og koma með því einum mesta athafnabæ landsins í öruggt vegasamband við vegakerfi landsins. Um leið og slíkur vegur mundi verða hin mesta lyftistöng fyrir Siglufjörð og íbúa hans, yrði hann jafnframt til stórhagsbóta fyrir útsveitir Skagafjarðar og jafnvel fyrir alla Skagafjarðarsýslu. Eins og nú horfir, er yfirvofandi hætta á, að Fljótin, sem eru yzta byggð í Skagafirði, leggist í auðn. Á hverju ári flytjast þaðan margar fjölskyldur til annarra staða. En með komu hins nýja vegar mundi þetta gerbreytast. Í Fljótum eru hin beztu lönd til ræktunar og tilvalið að koma þar á fót mikilli mjólkurframleiðslu, en markaðsmöguleikar hafa verið mjög takmarkaðir. Ef aftur á móti væri komið á öruggt vegasamband við Siglufjörð, væri hægt að senda daglega mjólk, sem væri unnin og hreinsuð annaðhvort í mjólkurstöð á Siglufirði eða í Haganesvík. Annars er það mála sannast, að öll úthéruð Skagafjarðar mundu hafa stórkostlegt gagn af öruggu vegasambandi við Siglufjörð. Um það þarf ekki að deila. Þessa staðreynd gera íbúar þessara héraða sér fyllilega ljósa, og ég fullyrði það, að kjósendur í Siglufirði og aðrir íbúar þar ætlast beinlínis til þess af þm. sínum, að þeir vinni að lausn þessa stórmáls með festu og dugnaði. Snemma á þessu þingi flutti hv. 1. þm. Norðurl, v. ásamt mér og hv. 5. þm. sama kjördæmis frv. til l. um lántöku vegna Siglufjarðarvegar ytri, að upphæð 15 millj, kr. Frv. var tekið fyrir til 1. umr. og að henni lokinni vísað til 2. umr. og fjhn. Síðan hefur náttúrlega ekkert heyrzt um þetta mál, og litlar líkur eru til þess, að það fái viðhlítandi afgreiðslu, ef miðað er við reynslu undangenginna ára. Tveir af þm. kjördæmisins hafa skrifað um málið og talið hina mestu nauðsyn þess að leysa vegamál Siglfirðinga á sem fljótastan og beztan hátt. Ekki skal ég draga það í efa, að þessir ágætu þm. séu allir af vilja gerðir til þess að leysa vegamál Siglfirðinga og Skagfirðinga, þótt þeir séu ekki sammála um leiðir til úrlausnar þessu mikla vandamáli, sbr. ummæli hv. 4. þm. Norðurl. v. um frv. hér í þessari hv. deild. Ég vil svo að lokum aðeins minna á það, að fyrir síðustu kosningar lýstu allir frambjóðendur í Norðurlandskjördæmi vestra yfir, að þeir mundu vinna að framgangi þess, að Siglufjörður kæmist sem fyrst í öruggt vegasamband. En frómar yfirlýsingar og frómar óskir eru heldur léttar á metunum, ef ekkert annað kemur til, og ekki verður sagt, að árangurinn hafi orðið mikill enn sem komið er. Enn þá búa Siglfirðingar við algerlega ófært ástand í þessum málum og munu búa við sama ófremdarástandið næstu áratugi, ef áfram verður haldið sem nú horfir. En nú eru kosningar að vori. Ekki er ég í neinum vafa um það, að enn þá verða gefnar fagrar yfirlýsingar og frómar óskir í sama dúr og síðast. Hitt er svo annað mál, hvort Siglfirðingar og þeir Skagfirðingar, sem mestra hagsmuna hafa að gæta um það, að Siglufjörður komist í öruggt vegasamband, láti sér slíkar yfirlýsingar nægja. Þar hlýtur reynslan ein að skera úr. Ég vil að lokum beina þeirri ósk minni til hv. þm., að þeir sjái sér fært að greiða þessum till. mínum atkv.



Herra forseti. Auk brtt., sem ég flyt ásamt hv. 3. þm. Reykv. og hann hefur þegar gert grein fyrir, hef ég leyft mér að flytja nokkrar aðrar brtt. við frv. til fjárl. á þskj. 189 og vildi gera grein fyrir þeim með örfáum orðum. Er þar fyrst að nefna till. um nýjan lið á 14. gr., framlag til íþróttahúss í Hafnarfirði, að upphæð 1/2 millj. kr. Á fjárl. þessa árs eru 560 þús. kr. veittar til þeirrar framkvæmdar, en ekkert hefur verið sett á frv. til fjárl. fyrir næsta ár. Ég efast um, að nokkurs staðar á landinu sé jafnmikil þörf fyrir byggingu íþróttahúss og í Hafnarfirði. Þar er enn notazt við milli 30 og 40 ára gamalt leikfimishús til allrar íþróttastarfsemi innanhúss og leikfimikennslu fyrir skólana í bænum, að öðru leyti en því, að til er smásalur í skólahúsi St. Jósefssystra. Við þessar aðstæður hafa Hafnfirðingar búið í aldarþriðjung, á sama tíma og íbúafjöldi bæjarins hefur sennilega nær fjórfaldazt og stórauknar hafa verið skyldur til leikfimikennslu og almennar kröfur um aðstöðu til íþróttaiðkana æskufólks. Hafnarfjarðarbær hefur því um alllangt skeið unnið að lausn þessa knýjandi vandamáls, og hafin hefur verið bygging nýs íþróttahúss. Til þeirrar framkvæmdar mun nú hafa verið varið um 2 millj. kr., og er hin mesta nauðsyn á, að haldið verði áfram framkvæmdum. En til þess að svo geti orðið, þarf ríkissjóður að taka þátt í kostnaðinum jafnhliða því, sem byggingunni miðar áfram. Hafnarfjarðarbær mun að líkindum áætla um 1 millj. kr. úr bæjarsjóði til framkvæmdanna á næsta ári, og ég tel engan veginn stætt á því, að ríkið kippi að sér hendinni og felli niður sitt framlag, og legg því til, að veittar verði á fjárl. 500 þús. kr. til íþróttahússins. 2. brtt., sem ég flyt, er um nýjan lið á 14. gr., 60 þús. kr. til myndlistarmanna, er kynna skólafólki sýningar sínar. Listkynning er eitt af því þarfara, sem skólarnir hafa með höndum, og er henni þó engan veginn sá sómi sýndur sem skyldi. Einkum tel ég, að myndlist verði þar út undan, þannig að skólafólki sé ekki gefinn nógur kostur þess að fylgjast a.m.k. með því, sem er að gerast í þeirri listgrein á hverjum tíma hér á landi. Bókmenntir eru kynntar með upplestrum í skólum og á annan veg, tónlist á svipaðan hátt, auk þess sem skólanemum er gert kleift að sækja hljómleika með sérstökum kjörum. Á svipaðan hátt er stuðlað að því, að skólafólk sæki leikhús. En mér þykir myndlistin verða nokkuð ómaklega útundan og tel, að með þeirri fjárveitingu, er ég legg til og þó þyrfti að vera drjúgum hærri, ynnist tvennt, sem ég vildi minnast á. Myndlistarmenn, sem enn eru litt þekktir, leggja út í fjárhagslegt áhættuspil við það að halda sýningar á verkum sínum og geta minna haft sig í frammi í þeim efnum en skyldi vegna hinnar fjárhagslegu áhættu við að setja upp sýningu. Tækju þessir aðilar hins vegar að sér að taka á móti skipulögðum heimsóknum skólafólks og fengju til þess fjárstyrk, drægi mjög úr fjárhagslegri áhættu þeirra við að efna til sýninga og þær yrðu með því móti fleiri en ella. Jafnhliða kæmust skólanemendur í bein tengsl við listamennina, bæði hina eldri og kunnari og hina nýju og óþekktari, og ættu þess góðan kost að fylgjast með öllu því, sem gerist í myndlist á Íslandi. Ekki er vafi á því, að slík tengsl og uppeldi ættu eftir að bera sinn ávöxt síðar í auknum áhuga almennings á myndlist, og það yrði að lokum raunhæfasti styrkurinn til listamannanna og jákvæðasti árangurinn af þeirri kynningu, sem ég legg til að stofnað verði til. 3. brtt. mín er um nýjan lið á 17. gr., 50 þús. kr. byggingarstyrk til sumardvalarnefndar mæðra í Hafnarfirði. Það eru, að ég hygg, rúmlega tvö ár síðan samþykkt voru á Alþingi lög um orlof húsmæðra. En í Hafnarfirði hefur sumardvalarnefnd mæðra annazt slíka eða svipaða starfsemi í 8 sumur, og mun þar vera um brautryðjendastarf að ræða. Allt frá sumrinu 1954 hefur þessi nefnd gefið mæðrum kost á 10 daga ókeypis dvöl við góðar aðstæður utan við bæinn. Konur hafa getað haft börn sín með sér, þær sem ekki hafa getað komizt að heiman með öðru móti, og fyrir starf þessarar n. hefur mörg þreytt móðirin í Hafnarfirði fengið sitt fyrsta sumarfrí á lífsleiðinni. Á hverju sumri hafa um og yfir 30 konur ásamt börnum sínum notið ókeypis sumardvalar á vegum sumardvalarnefndar mæðra í Hafnarfirði, og er það allumfangsmikil starfsemi, þegar tekið er tillit til þess, að það svarar til meira en 300 kvenna í Reykjavík. Til þess að auka enn þessa starfsemi hefur sumardvalarnefnd mæðra í Hafnarfirði ráðizt í það að láta byggja færanlegt hús, sem eykur svo starfsmöguleikana, að á næsta ári ættu um 15 konur til viðbótar að geta notið sumardvalar á vegum nefndarinnar. Húsið er vandað og mun hafa kostað rúmlega 100 þús. kr. En n. hefur ekki enn séð fyrir greiðslum í byggingarkostnað. Ég tel, að starf sumardvalarnefndar mæðra í Hafnarfirði sé til svo mikillar fyrirmyndar, að konurnar eigi það fyllilega skilið fyrir sitt brautryðjandastarf, að þeim verði á fjárl. næsta árs veittur a.m.k. 50 þús. kr. byggingarstyrkur, og treysti því, að sem flestir hv. þm. ljái þeim lið. 4, brtt., sem ég flyt, er um nýjan lið á 22. gr. fjárl., heimild til ríkisstj. að taka lán að upphæð allt að 70 millj. kr. til að endurlána landshöfn Keflavíkur og Njarðvíkur til hafnarframkvæmda. Bygging landshafnarinnar í Keflavík og Njarðvík hefur verið talsvert rædd á yfirstandandi þingi og ekki að ástæðulausu, svo brýn og aðkallandi er orðin þörfin á, að verulegt átak verði gert til þess að fullkomna höfnina þar. Fyrir þessu þingi liggur frv. um breyt. á l. um landshöfn í Keflavík og Njarðvík á þann hátt, að hækkuð verði í 70 millj. kr. heimild ríkissjóðs til að ábyrgjast lán til landshafnarinnar, - enn fremur þáltill. frá fulltrúa annars þingflokks um útvegun lánsfjár til framkvæmda þar syðra. Hv. flm. þess frv., sem ég gat um, hefur gert svo rækilega grein fyrir því, hver nauðsyn er á, að verulegt átak sé gert til þess að fullgera fullkomna höfn á Suðurnesjum, nú þegar bátaflotinn fer stórum vaxandi, bæði að fjölda til og meðalstærð báta, sem kalla á stærri hafnir, að ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um það mái ofan í þá ræðu, en vil þó ekki láta hjá liða að minna á og undirstrika þá ályktun, sem samþykkt var á sameiginlegum fundi landshafnarstjórnar, bæjarstjórnar Keflavíkur og hreppsnefndar Njarðvíkur, sem haldinn var í Keflavík 29. sept. s.l. Hún er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Fundurinn lýsir einhuga stuðningi við verkáætlun landshafnarstjórnar frá 1959 um byggingu hafnarinnar, þar sem gert er ráð fyrir, að hægt verði að afgreiða samtímis við góð skilyrði í fyrsta lagi 3 flutningaskip, í öðru lagi 25 fiskibáta af stærðum allt að 160 tonn, í þriðja lagi, að séð verði fyrir geymsluplássi innan hafnar fyrir allt að 150 fiskibáta í stærðum 75-150 tonn. Fundurinn telur ástand í hafnarmálum svo alvarlegt, að stefna verði að því að ljúka fyrrnefndri áætlun á næstu 4 árum. Til þess að svo megi verða, beinir fundurinn þeim eindregnu tilmælum til hæstv. ríkisstj., að hún taki þetta mikla hagsmunamál byggðarlaganna til skjótrar úrlausnar og útvegi fjármagn, um 50-60 millj. kr., svo að uppbygging hafnarinnar geti hafizt af fullum krafti þegar á næsta vori.“ Þar sem á þessu þingi hefur komið fram, að almennur vilji virðist vera fyrir hendi til þess, að eitthvað sé farið að gera í þessu efni, en ekki látið lengur sitja við orðin tóm, tel ég, að tími sé til kominn, að sá vilji verði sýndur í verki, og flyt þess vegna till. um, að ríkisstj. verði heimilað að taka lán að upphæð allt að 70 millj. kr. - til vara 35 millj. kr. - og endurlána landshöfninni til hafnarframkvæmda. Vænti ég þess, að hv. alþm. styðji þá till. í atkvgr.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að þakka hv. fjvn. og þá fyrst og fremst formanni hennar og frsm. fyrir góða afgreiðslu og það, að n. hefur hagað svo störfum sínum, eins og óskað var, að unnt yrði að afgreiða fjárl. fyrir jól. Ég skal ekki tala langt mál við þessa umr., og hv. frsm. meiri hl. hefur þegar svarað ýmsu af því, sem ég hefði ella tekið til meðferðar. En það eru viss atriði, sem ganga eins og rauður þráður gegnum nál. og framsöguræður beggja frsm. minni hl. Það er í fyrsta lagi það, sem hv. frsm. 1. minni hl., hv. 6. þm. Sunnl., orðaði á þá leið, að með fjárl. væri stefnt til stórkostlegs samdráttar í framkvæmdum og framkvæmdir á vegum ríkisins hafi dregizt stórum saman, eins og þessi hv. þm. komst að orði. Og til þess að sanna mál sitt um þennan mikla samdrátt í verklegum framkvæmdum hafa báðir frsm. búið sér til ýmiss konar vísitölur og hlutfallstölur. Annar þeirra heldur því fram, að miðað við fjárlög 1958 hækki nú fjárl. um ca. 140%, en hinn notar töluna 112%. Annar þeirra segir, að fjárl. hafi frá 1958 hækkað um 1250 millj. Það fer svo hér eins og oftar, að vitnunum ber ekki saman, og engin þessara talna er alls kostar rétt. Ég skal viðurkenna, að það er ákaflega erfitt að finna einhverja óvefengjanlega rétta tölu í samanburði við fjárl. frá 1958 vegna þess, hvernig þau voru upp byggð. Eins og kunnugt er, höfðu fjárlög ríkisins þá nefnilega verið klofin í tvennt. Annars vegar voru fjárlög ríkisins, hin venjulegu, en hins vegar var útflutningssjóður, sem hafði mörg hundruð millj. kr. bæði í tekjur og gjöld. Ég gerði nokkra grein fyrir því við 1. umr. fjárl., hvernig ég teldi eðlilegast að gera þennan samanburð, og taldi þá, að ef hinum réttustu rökum og allri sanngirni væri beitt í þessu máli, mundi mega telja, að fjárl. nú væru rúmlega 1000 millj. hærri en 1958. Og nú veldur það auðvitað hneykslun manna, að ríkisstj. skuli hafa framið það ódæði að hækka fjárlögin, tekjur og gjöld ríkisins, um 1 milljarð. Þá verður auðvitað fyrst fyrir að athuga, í hvað þessar hækkanir hafa farið eða hvað veldur þeim. Hv. frsm. meiri hl. nefndi hér nokkur atriði þeirra, sem þessari hækkun valda, og eru þau hv. þingheimi að sjálfsögðu kunn. Þó er rétt að rifja það upp hér, að um það bil 40% af þessari hækkun munu ganga til almannatrygginga og annarra félagsmála, vegna þess að framlög til þeirra samkv. þessum fjárlögum hækka um 400 millj. frá 1958. Í öðru lagi koma svo niðurgreiðslurnar og uppbótagreiðslur á útfluttar landbúnaðarafurðir, en eins og kunnugt er, er þar allnáið samband á milli, og þessi útgjöld hækka um 280 millj. - 282 millj. nánar tiltekið - frá árinu 1958. Á þessum tveim liðum einum eru því komnar nærri 700 millj. eða um 70% af þessum hækkunum. Þar við bætast svo að sjálfsögðu hækkanir vegna þeirra kauphækkana, sem orðið hafa, að ógleymdum þeim hækkunum til margvíslegra verklegra framkvæmda, sem ég skal nú gera nokkra grein fyrir. Það er til harla lítils, þegar þessir tveir hv. frsm. minni hl. slá upp hinum og þessum prósentum og hlutfallstölum, sem þeir hafa reiknað út og þó ekki af meiri nákvæmni en svo, að þeim ber alls ekki saman um þetta. Það er auðvitað til harla lítils að hafa svo í frammi gífuryrði um fádæma eyðslu - eða svo að notað sé orðalag hv. 1. minni hl., hann talar um þá óskammfeilni ríkisstj. og stuðningsmanna hennar að hækka tekjuáætlun ríkisins um 112% á einu kjörtímabili, - þetta er varðandi tekjurnar, - en þó sé dugnaðurinn í eyðsluseminni enn stórkostlegri. Hv. frsm. 2. minni hl. talar um gífurlega öfugþróun í þessum efnum, sem komi fram í því, að á sama tíma, sem umferð aukist stórkostlega á vegum, skuli viðhald og nýbygging þjóðvega vera svo gersamlega vanrækt sem raun ber vitni o.s.frv. Ég skal ekki rekja þessar tölur lengra, en af þessum örfáu dæmum má sjá, í hvað þessar auknu tekjur og gjöld hafa farið. En eins og ég gat hér um, er í rauninni meginuppistaðan í öllum málflutningi beggja minni hl., bæði í hinum prentuðu nál. og ræðum þeirra, þessi, að verklegar framkvæmdir dragist stórkostlega saman þannig, að vegna aukins tilkostnaðar við þessar framkvæmdir fáist miklu minna fyrir féð nú en hægt var 1358 samkv. framlögum þá. Áður en vikið er að framlögum til verklegra framkvæmda, er að sjálfsögðu rétt að reyna að gera sér grein fyrir því, hvað tilkostnaðurinn hefur hækkað mikið á þessum árum. Að vísu ber mönnum þar ekki alls kostar saman. Mönnum eru kunnar þær vísitölur, sem hagstofan reiknar út, bæði varðandi lífskjörin almennt og varðandi vöruverð í landinu. En það, sem kannske er þó helzt hægt að hafa hliðsjón af í þessu tilfelli varðandi breytingar á kostnaði við verklegar framkvæmdir, eins og vegagerð, brúasmíð, hafnargerð, skólabyggingar o.fl., er breyting á byggingarkostnaði. Og sú breyting frá árinu 1958 og þar til nú er talin um 40% hækkun, m.ö.o., að tilkostnaður við byggingar hafi hækkað um 40%. Í þeim vísitölum, sem vegamálastjórinn notar við útreikninga á framlögum til þjóðvega og brúa, kemst hann að nokkuð annarri niðurstöðu, og mun hann telja, að vísitala vegagerðakostnaðar hafi á þessu tímabili hækkað um 48% eða um það bil, kostnaður við brúagerð nokkru meira. Nú vil ég taka undir það, sem hv. frsm. meiri hl. sagði, að í rauninni vantar upplýsingar um það, á hverju þessar vísitölur eru byggðar, þannig að í rauninni er erfitt að fella dóm um þær, án þess að ég vilji á nokkurn hátt viðurkenna, að þær séu rétt reiknaðar út frá þeim forsendum, sem þær eru byggðar á. Ef við þannig miðum við vísitölu byggingarkostnaðar og vísitölu vegagerðar, þá eru þessar tvær tölur um 40% og um 48%. Ég vil því gera ráð fyrir, að almennt muni kostnaður við þessar verklegu framkvæmdir hafa hækkað milli 40 og 50%. Ef nú framlög ríkisins til þessara verklegu framkvæmda hefðu hækkað um minna frá 1958 og til dagsins í dag en þessi 40–50%, þá mætti með nokkrum rétti segja, að þar með væri verið að draga úr verklegum framkvæmdum. Þó væri það engan veginn örugg ályktun, m.a. vegna þess, að á þessu tímabili hafa til komið ný og stórvirk tæki, bætt vinnubrögð í ýmsum greinum, fækkun vínnustaða og hækkun fjárveitinga á hverjum stað, þannig að féð ætti að nýtast betur en var fyrir 4–5 árum. Við skulum þá líta á það, hvernig háttað er framlögum til hinna helztu verklegu framkvæmda, og verða þá fyrir vegir, brýr, hafnir, skólar, flugvellir, sjúkrahús. Oftast eru það þessir þættir, sem talað er um í sambandi við hinar verklegu framkvæmdir. Lítum fyrst á vegina og það, hvað ætlað er til nýbyggingar vega, áður en við lítum á viðhaldið. Ég tek tölurnar til nýbygginga og ber þá saman fjárl. fyrir 1958 og fjárlfrv. fyrir 1963, miðað við það, að till. fjvn. eða meiri hl. hennar verði samþ., og í þessum útreikningi á framlögum til nýbygginga eru talin í fyrsta lagi framlög til nýrra akvega, í öðru lagi til endurbyggingar þjóðvega, í þriðja lagi til millibyggðavega, í fjórða lagi það, sem kallað er samgöngubætur á landi, í fimmta lagi áhaldakaup, í sjötta lagi sýsluvegir og í sjöunda lagi fjallvegir. Og eru þessir sömu liðir að sjálfsögðu teknir bæði fyrir árið 1958 og 1963. Ég vil geta þess líka til skýringar, að þegar tekin eru framlögin til millibyggðavega, sem eru hluti af benzínskatti, þá eru þau ekki talin í fjárl. fyrir 1958, vegna þess að þá var það ráðh., sem skipti þessu fé milli veganna, í stað þess að nú er það Alþingi sjálft og tekið inn í fjárl. En til þess að samanburðurinn verði réttur, tek ég framlagið af benzínfé til vegamála fyrir árið 1958 einnig með, en það eru 3 millj. 450 þús., þótt þess sé ekki getið í fjárlögum. Þá verða framlögin til nýbyggingar vega á árinu 1958 24.9 millj., en í frv. fyrir 1963 42.3 millj. Það er hækkun um 17.4 millj. eða um 70%. Til vegaviðhalds var ætlað árið 1958 33 millj., en nú 63. Það er hækkun um 30 millj. eða um 91%. Næst eru það brýr, og er þess þá að gæta, að framlög til brúa eru í tvennu lagi, annars vegar beint á fjárl. og hins vegar úr brúasjóði, sem fær hluta af benzínskatti. Brúasjóðurinn hefur af einhverjum ástæðum ekki verið tekinn með í fjári., en verður að sjálfsögðu, bæði fyrir árið 1958 og 1963, að reikna hann með, því að því aðeins fær maður rétta mynd af brúarframkvæmdum í landinu, að tekin séu bæði framlögin úr brúasjóði og í fjárl. Framlögin til brúa eru þá á árinu 1958 16.3 millj., en árið 1963 25.2 millj. Ég skal geta þess til skýringar, að þá er hluti brúasjóðs af benzínskatti áætlaður á næsta ári 111/2 millj., en verður væntanlega á þessu ári 101/2, og ætla ég, að hér sé ekki of í lagt. Hækkun frá 1958 til brúargerða er því 8.9 millj. eða um 55%. Þá eru það hafnir. Þegar talin eru framlög til hafnargerða, lendingarbóta og hafnarbótasjóðs, þá voru þau framlög á árinu 1958 13.8 millj., verða 1963 31.3 millj., hækkun um 171/2 millj. eða 127% hækkun. Skólabyggingar voru í fjárl. 1958 áætlaðar 19.8 millj., en í fjárl. 1963 64.3 millj., þ.e. hækkun um 441/2 millj., og nemur hækkunin í prósenttölu 224%. Flugvellir: Til þeirra var fjárveitingin 6.7 millj. árið 195£ð, en 1963 verður hún 13.2 millj., hækkun um 6.6 millj. eða um 99%. Sjúkrahús: Í fjárl. 1958 var fjárveitingin 81/2 millj., verður nú 16.1 millj., hækkun um 7.6 millj. eða 90%. Ef við drögum nú saman þessar fjárveitingar til vega, brúa, hafna, skólabygginga, flugvalla, sjúkrahúsa, þá voru þær í fjárl. 1958 samtals 123 millj., verða í fjárl. fyrir 1963 255.4 millj., hækkun um 132.4 millj, eða sem næst um 108%. Þessi framlög hafa því meir en tvöfaldazt á þessu tímabili. Ef við höfum það svo í huga samkv. því, sem ég gerði grein fyrir áðan, að kostnaður við þessar framkvæmdir hafi hækkað á þessu tímabili um 40–50%, þá má hverjum manni ljóst vera, að hér hefur orðið raunveruleg aukning á framlögum til verklegra framkvæmda, - raunveruleg aukning, sem nemur töluverðum fjárhæðum. En til viðbótar þessum mjög auknu framlögum af ríkisfé kemur svo það, að nú verður til ráðstöfunar til þessara framkvæmda ýmissa miklu meira lánsfé en nokkru sinni fyrr. Er þar fyrst að telja framkvæmdalánið, sem tekið var í Englandi nýskeð og er að upphæð 240 millj. kr. Skipting þess er að sjálfsögðu ekki ákveðin. Það er verið að undirbúa hana, og verður á sínum tíma, eins og lög gera ráð fyrir, haft samráð við fjvn., og eitthvað af framkvæmdaláninu mun fara til einhverra annarra verklegra framkvæmda en hér voru taldar, eins og til rakorkuframkvæmda. En töluvert af því mun að sjálfsögðu ganga til ýmissa liða, sem ég hef talið, til viðbótar ríkisframlögunum. Auk framkvæmdalánsins mun svo koma verulegt fé til þessara framkvæmda að öðrum leiðum, svo sem frá bankakerfinu og ýmsum sjóðum. Þegar litið er þannig yfir hinar verklegu framkvæmdir ríkisins í heild, er alveg augljóst mál, að síðan 1958 hafa framlögin stórhækkað, meira en tvöfaldazt í krónutölu, aukizt verulega, þrátt fyrir það, þó að tekið sé tillit til hækkunar á tilkostnaði, og til viðbótar kemur miklu meira lánsfé til þessara framkvæmda en áður. Og loks í þriðja lagi vil ég geta þess, að undirbúin hefur verið ný vegalöggjöf, þar sem gert er ráð fyrir nýjum tekjustofnun til vega- og brúamála, sem munu, ef að lögum verða, gefa mjög mikið aukið fé til þessara framkvæmda. Það kemur fram í nál. hv. 2. minni hl., þ.e.a.s. fulltrúa Framsfl., að í rauninni eigi að miða hækkanir fjárlaga, t.d. til verklegra framkvæmda, við sömu prósenttölu og heildarhækkun fjárlaga. Nú kemst hann að þeirri niðurstöðu, að heildarhækkun fjárlaganna síðan 1958 sé 140%. Og þó að sú tala sé ekki rétt, byggir hann á henni og segir: Þess vegna eiga auðvitað framlög til verklegra framkvæmda að hækka um minnst 140%. - Hér er ákaflega einkennilegur hugsanagangur á ferðinni, að í rauninni eigi allir liðir fjárlaga alltaf að hækka hlutfallslega jafnt og einstakir liðir megi ekki hækka meira að hundraðstölu en aðrir: Í rauninni ætti að leiða af þessu þá ályktun, að hv, frsm. og hv. Framsfl. telji, að framlög t.d. til almannatrygginga eða félagsmála ættu að fylgja þessari almennu tölu og hafa þá hækkað um 140% í staðinn fyrir 400%. Nú geri ég ekki ráð fyrir, að þetta sé ætlunin, en auðvitað sýnir það, hversu fráleit þessi hugsun er. Hv. frsm. hefði alveg eins getað slegið því fram, að þegar framlög til almannatrygginga og félagsmála fimmfaldast, þá sé hreinasta ranglæti gagnvart verklegum framkvæmdum að láta þau ekki fimmfaldast líka. Nei, það, sem hér skiptir máli, er auðvitað hitt: Eru framlögin til verklegra framkvæmda miðuð við aukinn tilkostnað þannig, að annaðhvort sé haldið í horfinu eða framkvæmdirnar raunverulega auknar? Og það er það síðara, sem hér er að gerast. Annars er það næsta furðulegt, að þegar hv. stjórnarandstæðingar deila á hækkun fjárlaganna, þá er því í rauninni alltaf sleppt í þeirra ræðum, að mikill hluti af þessum hækkunum gengur beinlínis til alþýðu manna í landinu með stórauknum almannatryggingum og með lækkun vöruverðs. Það er alltaf gefið í skyn, að hér sé um að ræða gegndarlausa eyðslu, bruðl, óskammfeilni í meðferð ríkisfjár, gífurlega öfugþróun, þó að það liggi alveg ljóst fyrir, að megnið af þeirri hækkun, sem orðið hefur á fjárlögum og ríkisútgjöldum síðan 1958, gengur beint til almennings með lækkun vöruverðs og auknum tryggingum.



Herra forseti. Ég leyfi mér ásamt hv. 2. og hv. 6. þm. Sunnl. að flytja við fjárl. nokkrar brtt. og einnig brtt. við till. á þskj. 175, og leyfi ég mér að fara um þessar till. flestar örfáum orðum, en sé ekki ástæðu til þess að viðhafa langt mál, heldur aðeins vekja athygli á þessum till., sem allar eru að áliti okkar flm. hinar merkustu og mikil nauðsyn þess, að fram nái að ganga. Ég get þá fyrst um till. nr. 1 á þskj. 191. Það er till. frá okkur hv. 2. þm. Sunnl., brtt. við 12. gr. IX, bygging sjúkrahúsa o. fl. Við gerum till. um það, að upphæðin 7 millj. hækki upp í 10 millj., og í öðru lagi, að aftan við þennan lið bætist svo hljóðandi aths.: „Þar af 500 þús. kr. til sjúkrahússins á Selfossi og 2 millj. 500 þús. til sjúkrahússins í Vestmannaeyjum. Við höfum áður á undanförnum þingum flutt brtt. í líka átt og þessa varðandi sjúkrahúsið á Selfossi, en því miður hafa þær till. ekki fundið náð hjá meiri hl. þingheims og verið felldar. Þá hef ég á undanförnum tveim árum átt hlut að því að flytja frv. til l. um breyt. á l. um fjórðungssjúkrahús, þar sem nýtt sjúkrahús væntanlegt í Vestmannaeyjum yrði tekið í tölu fjórðungssjúkrahúsa vegna sérlegrar aðstöðu Vestmannaeyja í þessu efni og mörgu öðru. Nú er svo komið, að sjúkrahúsmálið í Vestmannaeyjum er komið á nokkra hreyfingu og heimamenn þar reiðubúnir að leggja af mörkum tilskilinn kostnaðarhluta af sinni hálfu. Ég tel, að það sé engin ástæða til þess, að ganga eigi svo frá næstu fjárl., fjárl. fyrir 1963, að ekki sé tekið þar alveg sérstaklega fram, að leggja skuli þessa fjárhæð, 2 millj. 500 þús. kr., til sjúkrahúsbyggingarinnar í Vestmannaeyjum af hálfu ríkissjóðs. Kostnaður alls mun vera milli 20 og 30 millj. og verður kannske einhver meiri og vafalaust, eftir því sem dýrtíðarspólan heldur áfram og eykur á sig, þannig að þessi fjárhæð, 2 millj. 500 þús. kr., sýnist engan veginn vera of stór fjárhæð, jafnvel síður en svo. En við töldum þó rétt að staldra við þessa fjárhæð í þetta sinn og sjá til. Því var heitið í umr. í fyrra um frv. okkar nokkurra þm. Sunnl. um fjórðungssjúkrahús í Vestmannaeyjum eða styrk til þess með sama hætti og veittur er til fjórðungssjúkrahúsa, að sjúkrahúsmáli í Vestmannaeyjum yrði verulegur gaumur gefinn af stjórnarvöldum. En ég hef ekki orðið var við, að þau hafi enn sérstaklega lagt á sig eða lagt af mörkum til þess máls. En vænta má þess, að svo verði á næsta ári eða næstu árum. Ég þarf ekki að rökstyðja þessa miklu þörf Vestmanneyinga á nýju sjúkrahúsi. Það hefur oft verið gert hér, og ég vænti þess, að þm. viti um hana og þegar til kemur um þessa brtt. við fjárl., greiði atkv. með henni. Þá er það 3. brtt. á þskj. 191. Hún fjallar um skólamál eða nánar tiltekið um nýbyggingu barnaskóla o. fl., brtt. við 14. gr. A. X, nr. 23. Það eru þrír nýir liðir. Tveir liðanna eru varðandi barnaskóla, sá fyrri, að heimavistarbarnaskóli að Kirkjubæjarklaustri í Vestur-Skaftafellssýslu fái í fyrsta áfanga 300 þús. kr. Annar liðurinn er till. um framlag til íþróttahúsbyggingar í Hveragerði að fjárhæð 250 þús. kr. Og þriðja atriðið er svo till. um 500 þús. kr. fjárframlag úr ríkissjóði til byggingar heimavistar og skólastjóraíbúðar að Skógum undir Eyjafjöllum. Vil ég þá leyfa mér að taka hvern lið fyrir sig og ræða hann örlítið og byrja þá austast, að Kirkjubæjarklaustri. Árið 1960 voru allir hreppar í Vestur-Skaftafellssýslu milli Mýrdalssands og Skeiðarársands sammála um það að byggja heimavistarskóla að Kirkjubæjarklaustri og töldu ekki verða hjá því komizt og verkið yrði að vinnast sem allra fyrst. Var ráðgert, að þar yrði miðstöð þessara hreppa, sem munu vera fjórir, Hörgslandshreppur, Kirkjubæjarhreppur, Leiðvallarhreppur og Skaftártunguhreppur, og fyrir því ráð gert, að skólinn verði bæði fyrir börn og unglinga á öllu þessu stóra svæði. Gerð hefur verið kostnaðaráætlun um þennan skóla, og er hún á þá lund, að heildarkostnaður er áætlaður 7 millj. kr., hlutur ríkissjóðs 5 millj. 250 þús., og 1/5 hluti af ríkissjóðstillagi yrði þá eða fyrsti áfangi samkv. þessari áætlun 1 millj. og 50 þús. kr. Við drögum dálítið úr byrjunarfjárhæð ríkissjóðs, helmingum hana og gerum till. um 500 þús. kr. í okkar till. Ég vil í sambandi við þennan skóla taka það fram, að þessir hreppar og margir aðrir í Vestur-Skaftafellssýslu byggðu sín skólahús strax eftir að fræðslulögin frá 1907 tóku gildi eða um það leyti, og flest þeirra eru, held ég, að ég megi segja, í notkun enn í dag, og má þá hver sjá og vita, hversu mjög þau hljóta að vera ófullnægjandi, enda hygg ég, að engum dyljist það. Það er því mikil nauðsyn þess að reisa fjögurra hreppa skóla á þessum stað, sem yrði heimavistarskóli. Eins og allir vita, er á Kirkjubæjarklaustri nokkur miðstöð þegar og nokkuð margt um manninn. Þar hafa mörg hús verið byggð. Ég held, að þar hafi læknir aðsetur og margir fleiri. Þar er veitingastaður mjög fjölsóttur, aðallega að sumarlagi, þó þannig, að þetta er orðið vísir að miðstöð á þessu stóra svæði fyrir austan sandinn, og skólabygging af þessu tagi mundi leysa mjög þann vanda, sem er á um barnafræðslu á þessum slóðum. Okkur flm. er það ljóst eins og öllum þm., að skólamálin taka drjúgum til sín úr ríkissjóði, og er stórfjárhæð veitt til þeirra mála, og má ævinlega deila um það, hver röð eigi að vera á framkvæmdum í þessu efni, en ég hygg, að skólabygging eins og á Kirkjubæjarklaustri eigi að koma í fremstu röð og eins þær skólabyggingar aðrar, sem við gerum till. um. Mér segir Aðalsteinn Eiríksson námsstjóri, að undirbúningur undir þessa skólabyggingu sé hinn ágætasti á alla lund og áhugi, eins og ég hef áður drepið á, heimamanna mjög mikill fyrir því, að hún geti hafizt sem fyrst. Þá vil ég leyfa mér að koma að Hveragerði. Þar gerum við till. um, að íþróttahús verði byggt í fyrsta áfanga á næsta ári og með framlagi af ríkisins hálfu 250 þús. kr. Ég vil geta þess, að byggingu núv. skólahúsnæðis í Hveragerði lauk árið 1947 og kennsla hófst í því sama ár. En það fórst fyrir að ráðast í byggingu leikfimihúss eða íþróttahúss þá þegar, en tekið það ráð að innrétta eina kennslustofuna sem leikfimistofu. Sú stofa er harla lítil og ónóg. Í barnaskólanum eru 173 nemendur og í miðskólanum 57, eða samtals 230 nemendur. Ég vil geta þess, að í sambandi við leikfimistofuna, þessa litlu leikfimistofu, sem er um 48 fermetrar, eru engin böð og nemendur hafa því ekki tök á því, eftir því sem skólanefnd segir, að þvo af sér eftir hverja leikfimistund. Umsókn af hálfu skólanefndar og hreppsnefndar í Hveragerði um byggingu á nýju leikfimihúsi var send til fræðslumálastjóra 1957, en enn í dag hefur ekki fengizt nein fjárveiting til þessarar framkvæmdar. Er auðsætt, að við það er ekki hægt að búa, að það dragist lengur úr hömlu af hálfu ríkissjóðs að leggja af mörkum til framkvæmda á þessum stað. Biðin er orðin æðilöng og allt of löng, og við flm. till. eigum von á því, að meiri hl. þingheims fallist á að samþykkja till. okkar. Hún hefur lengi verið á áskaskrá, en aldrei náð fram til fjárl. Þá er það 3. till. um skólabyggingar. Hún er um það, að ríkissjóður leggi af mörkum 500 þús. til byggingar heimavistarskóla og skólastjóraíbúðar að Skógum undir Eyjafjöllum. Í mörg ár hefur skólanefnd Skógaskóla og héruðin, bæði Rangárvallasýsla og VesturSkaftafellssýsla, óskað eftir því, að húsnæði í Skógaskóla yrði aukið, þannig að til viðbótar fengjust tvær íbúðir kennara og auk þess heimavistarhús fyrir allt að 32 nemendur. Flestir okkar vita um, hversu mikill öndvegisstaður Skógar eru orðnir undir forustu þeirra skólastjóra, sem þar hafa ráðið ríkjum frá árinu 1949, er þessi héraðsgagnfræðaskóli tók til starfa. Og fyrir löngu hefur hann sprengt af sér allt húsnæði. Í vetur munu vera hartnær 120 nemendur í skólanum fyrir utan kennara marga og starfsfólk annað. En ekki var gert ráð fyrir því, að hann gæti tekið, eins og á stendur og á hefur staðið um nokkurra ára bil, fleiri nemendur en 90–100, og aðsóknin er geysileg. Má geta þess, að hartnær 50–80 umsóknum til skólavistar af hálfu nýrra nemenda hefur orðið að kasta fyrir róða á hverju ári núna síðustu 2–3 árin. Þá má geta þess, að enn vantar húsnæði og hefur vantað í raun og veru frá upphafi til þess að halda uppi verklegri kennslu, smíðum og öðru slíku. En til þess ráðs var brugðið nokkuð jafnsnemma og skólinn tók til starfa að láta slíka kennslu fara fram í tiltölulega ómerkilegum og illa byggðum skúr, sem byggður var utan um rafmagnsvélar skólans. En fyrir 2–3 árum brann þessi skúr, og síðan hefur þessi kennsla verið mjög á hrakhólum. Í sambandi við þá byggingu, sem nú er áformað að leggja í eða framkvæma, er gert ráð fyrir því, að komið verði upp húsnæði fyrir verknám að einhverju leyti og a.m.k. að frekara leyti en áður hefur verið. Þá vil ég geta þess, að húsnæðisvandræði í Skógum hafa leitt til þess, að það hefur verið ákaflega erfitt að fá kennara og varla um annað að ræða en skólanefnd hlíti því, að sá kennari, sem kemur til starfa hverju sinni, sé einhleypur. Þannig stendur á um kennarahúsnæðið. Og því er það, að kennaraskipti hafa verið ærin og ískyggileg, og vafalaust er það, að ef ekki verður ráðin bót á hið allra fyrsta, þá mun verr fara á þessum stað. Eins og ég hef áður sagt, hefur skólanefnd í nokkur ár óskað eftir því að mega leggja í þessa framkvæmd, sem höfuðnauðsyn er að leggja til atlögu við, og ég vil vænta þess, að þessum till. varðandi skálabyggingar sjái þingheimur eða meiri hl, hans sér fært að ljá atkv. sitt. Ég vil geta þess í sambandi við þessar framkvæmdir í Skógum, að það er gert ráð fyrir því í fjárhagsáætlun, að fyrsta greiðsla yrði, ef til kæmi, 875 þús. kr. af hálfu ríkisins, en við gerum ráð fyrir aðeins 500 þús. kr. og lítum með samúð á þá erfiðleika, sem stjórnarvöld eiga í um fjártillög til þessara mála. Þá er komið að 5. lið á þskj. 191. Það er brtt. frá okkur hv. 2. þm. Sunnl. á þá leið, að nýr liður komi við 16. gr. D. XIII, til jarðborana á Selfossi, 300 þús. kr. Fyrir hv. Alþingi liggur till. til þál. um leit að heitu vatni á Selfossi og að Laugardælum, sem flutt er af hv. 2. þm. Sunnl. og hv. 6. þm. Sunnl. Í þessari þáltill. segir: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um, að á vegum jarðhitasjóðs verði gerð leit að heitu vatni í Selfosshreppi og að Laugardælum og verði sú leit við það miðuð, að möguleikar finnist til þess að auka hitaveitu til hitunar íbúðarhúsa og iðnaðarframkvæmda á Selfossi.“ Eins og kunnugt er, hefur hitaveitan verið í starfi á Selfossi nú um langt skeið. Upphaflega var það Kaupfélag Árnesinga, sem hratt henni af stað og lét koma henni upp í nágrenni Selfoss, þar sem heitt vatn var að Laugardælum, en Laugardælatorfan var á þeirri tíð eign Kaupfélags Árnesinga. Að komið var heitu vatni upp til afnota á Selfossi, var því fyrir tilstilli og á kostnað Kaupfélags Árnesinga. Nú hefur byggðin á Selfossi þanizt út með hverju ári, og munu vera þar íbúar allt að eða rúmlega 2000, og er verulega mikil byggð fyrir vestan ána. Þangað hefur heitt vatn ekki verið leitt, og nú undanfarið hafa hreppsyfirvöld í Selfosshreppi gengizt fyrir því með nokkurri aðstoð af opinberri hálfu að hefja leit að heitu vatni vestan árinnar. En þessar upphafsrannsóknir munu hafa leitt það í ljós, að þarna verður mjög að vinna, og mun valda geysilega miklum kostnaði, ef framkvæmdin á að hafast, að heitt vatn komist til skila, svo að í lagi sé. Og víst er um það, að opinberir aðilar á Selfossi eða hreppsnefndin mun ekki hafa tök á að standa undir nema örlitlum hluta þess kostnaðar, sem af þessari borun eða hitaleit kann að leiða, og þess vegna er þessi till. að sjálfsögðu fram borin um það, að ríkið hjálpi eða hlaupi þarna undir bagga. Okkur flm. þótti rétt að fara með fjárhagshliðina einmitt inn á fjárl, og þess vegna er till. fram komin. Er vafalaust, að kostnaðurinn getur orðið margfalt meiri en þessi, þess er ekki að dyljast, - en við sáum okkur þó ekki fært að hafa fjárhæðina öllu hærri en þessa, 300 þús. kr. til jarðborana á Selfossi, og ég vænti þess, að hv. alþm. sjái, hver nauðsyn er á að hlynna að þessu máli hins blómlega og merkilega þorps, sem þarna er að rísa upp á öndvegisstað á Suðurlandi, og komi þannig til móts við það fólk, sem þar er við landnám og vinnur að því að byggja stóra og mikilfenglega borg í þessu viðlenda og fagra héraði. Þá hef ég lítillega minnzt á þær till., sem við sunnlenzku þm., sem ég hef áður talið upp, leyfum okkur að flytja, og ég vil endurtaka þá ósk mína, að hv. þm. sjái sér fært að greiða atkv. sitt með till. okkar.



Herra forseti. Ég flyt á þskj. 189 4 brtt. ásamt nokkrum þm. öðrum. Þessar till. eru allar þannig varnar, að það er óþarft að hafa um þær mörg orð, svo sjálfsagðar og eðlilegar eru þær. Hin fyrsta þessara till., sem ég flyt ásamt hv. 1. og 4. þm. Norðurl. e. og 4. þm. Vestf., fjallar um það að hækka framlagið til skálda, rithöfunda og listamanna um nokkra upphæð. Það hefur lengi verið viðurkennt af Alþingi, að það sé eðlilegt að viðurkenna skáld okkar, rithöfunda og aðra listamenn, því að þjóðin á þeim það mikið að þakka, bæði að fornu og nýju, og það á að vera þess vegna bæði sæmd hennar og skylda að sjá um það, að þau framlög, sem veitt eru þessum mönnum, lækki ekki, heldur frekar hið gagnstæða. Því miður hefur heldur gengið aftur á bak í þeim efnum á undanförnum árum, a.m.k. ef þetta framlag er miðað við þá hækkun, sem almennt hefur orðið á útgjöldum ríkisins eða því fé, sem varið hefur verið til annarra framlaga og framkvæmda. Ef t.d. er litið á fjárlfrv. fyrir árið 1957, sem ég tel rétt að taka hér til samanburðar frekar en 1958, vegna þess að það er nokkur ágreiningur um það, hvernig útgjöldin þá skuli reiknuð, - en ef við tökum fjárl. fyrir árið 1957, þá eru rekstrarútgjöldin á rekstrarreikningi fjárl. það ár áætluð 720 millj. kr., en nú eru þau áætluð tæpar 2000 millj. kr., þannig að þau hafa nokkuð miklu meira en tvöfaldazt eða nær þrefaldazt á þessum árum. Árið 1957 í fjárl. er framlagið til skálda og listamanna áætlað 1.2 millj. kr., en ætti að vera, ef það hefði hækkað í sama hlutfalli og önnur útgjöld ríkisins, 3.3 millj. kr. Samkv. þeirri hækkunartill., sem fjvn. flytur eða meiri hl. hennar, á þetta framlag ekki að vera nú nema 2.1 millj. kr. eða það vantar m.ö.o. 1.2 millj. kr. á það, að þetta framlag sé jafnhátt og það var 1957, ef miðað er við önnur útgjöld ríkisins. Okkur, sem flytjum þessa till. um að hækka framlagið upp í 3.5 mill,j. kr., finnst það eðlilegt og sjálfsagt, að framlag til skálda og listamanna sé ekki látið dragast aftur úr öðrum framlögum og útgjöldum ríkisins, heldur sé það hlutfall a.m.k. látið haldast, sem þessir menn voru búnir að ávinna sér fyrir nokkrum árum. Ég held, að það sé líka mjög vel kunnugt þeim, sem hafa fylgzt með úthlutun skálda- og listamannalauna á undanförnum árum, hve mikil þörf þar er fyrir hækkun á þessu tillagi, ef á að veita þessum mönnum, skáldum og listamönnum, þá úrlausn, sem eðlilegt verður að teljast. Ég vil þess vegna vænta þess, að þessi tillaga okkar fjórmenninganna fái sanngjarnar og góðar undirtektir hjá þm. almennt. Hið sama er að segja um þá till., sem við flytjum um hækkun styrks til vísindamanna og fræðimanna, og tel ég mig því ekki þurfa að rökstyðja það frekar, heldur vísa til þess, sem ég áðan sagði um framlagið til skálda og listamanna. Ég flyt enn fremur ásamt hv. 1. þm. Austf. till, um að hækka nokkuð framlagið til viðbótarhúsnæðis ríkísspítalanna. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hve mikill skortur er á sjúkrarúmi víð þessa spítala. Ég fer ekki að rekja þá sögu hér, því að hún er öllum hv. þm. kunn. Og þó að sú till., sem við flytjum um hækkun á þessu tillagi úr 6.5 millj. í 10 millj., verði samþ., hrekkur það að sjálfsögðu hvergi nærri til að bæta úr þeirri þörf, sem hér er fyrir hendi um aukið fjármagn. En hins vegar mundi þessi hækkun þó hjálpa nokkuð til þess, að þetta viðbótarhúsnæði, sem nú er í smíðum, gæti komið fyrr að gagni en ella, og þess vegna ber að vænta þess, að þm. taki þessari till. vel. Seinasta till.; sem ég flyt ásamt hv. 3. þm. Norðurl. v., fjallar um það, að tekið sé upp nýtt tillag á 20. gr. fjárl. til nýs menntaskóla í Reykjavík, 5 millj. kr. Það er nú þannig ástatt í þessum málum, að Reykjavík býr enn við menntaskóla, sem reistur var fyrir meira en 100 árum og þá var ætlaður mörgum sinnum færri nemendum en þar stunda nám nú, og má öllum vera ljóst, hve algerlega ófullnægjandi það ástand er. Það hefur að vísu verið talað um að reyna að bæta eitthvað úr þeirri aðkallandi þörf, sem hér er fyrir hendi, með því að reisa smáhús eða skúra við menntaskólann. En þótt að því ráði væri horfið, mundi það hvergi nærri bæta úr þeim húsnæðisskorti, sem hér er fengizt við. Og það er alveg augljóst, að þeim, sem leita stúdentsnáms á komandi árum, hlýtur mjög að fjölga frá því, sem nú er, og þar af leiðandi verður ekki um aðra eðlilega lausn á þessu máli að ræða en þá, að reistur verði nýr menntaskóli hér í bænum. Þetta mál hefur fyrir nokkrum mánuðum eða vikum verið til meðferðar í bæjarstjórn Reykjavíkur að frumkvæði fulltrúa Framsfl. þar og hlotið einróma stuðning bæjarstjórnarinnar, þ.e. stuðning við það, að það verði byggður nýr menntaskóli hér í Reykjavík. Þar kom það fram í sambandi við þær umr., að hæstv. ríkisstj. mundi telja sig þessu máli hlynnta, þó að enn hafi ekki sá vilji sézt hér á Alþingi. En ég vænti þess, að hann komi fram, þegar þessi till. kemur til atkv., og það verði því veitt nokkurt byrjunarframlag í þá átt, að komið verði upp nýjum menntaskóla hér í bænum. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð fleiri, en vænti þess, að þessar hófsamlegu og sjálfsögðu tillögur fái góðar undirtektir hjá þingheimi. Og ég hygg, að það sé ekki heldur hægt að segja, að það sé neitt ábyrgðarleysi í því fólgið að samþykkja þessar eða fleiri hækkunartill., sem hér liggja fyrir, vegna þess að það er auðséð á afkomu ríkissjóðs á þessu ári, að ef ekki koma nein sérstök óhöpp fyrir á næsta ári, þá verður fjárhagsafkoman mjög góð og tekjur ríkissjóðs verulega miklu hærri en á þessu ári, vegna þess að það er fyrirsjáanlegt, að öll velta verður þá miklu meiri en nú. Þess vegna má fullyrða, að sú tekjuáætlun, sem gert er ráð fyrir í fjárl., er í allra hógværasta lagi, ef svo mætti að orði kveða, og þess vegna óhætt að hafa útgjöldin nokkru hærri en þau eru áætluð í fjárl. eins og er.



Herra forseti. Það er augljóst við þessa fjárlagaafgreiðslu, að við fjárl. eru nú fluttar miklu færri brtt. en nokkru sinni fyrr á seinni árum. Eins og var bent á í kvöld, hefur svo að segja tekið alveg fyrir það, að stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. flytji brtt. við afgreiðslu fjárl., og um stjórnarandstöðuna er það að segja, að að þessu sinni eru fluttar miklu færri brtt. en áður hefur verið. Þetta er suðvitað bein afleiðing af því, að það hefur naumast komið fyrir á þessu kjörtímabili, stjórnartímabili hæstv. núv. ríkisstj., að nokkur till., smá eða stór, frá stjórnarandstöðunni hafi fengizt samþ. í sambandi við afgreiðslu fjárl. Það er svo sem ekkert verið að breiða yfir það, að minni hl. er ekki talinn eiga hér neinn rétt, og það er því ekki óeðlilegt, að þm., sem ár eftir ár hafa horft upp á það, að engin brtt. frá þeim fáist samþykkt, hversu smá sem hún er, hversu sanngjörn og sjálfsögð sem hún er, gefist smátt og smátt upp á því að flytja brtt., og sé ég ekki betur en þingræðið sé í nokkurri hættu, þegar svo er komið. Ég hef leyft mér í þetta sinn að flytja aðeins eina brtt., og hún er upp á 20 þús. kr. Þó býst ég við því, að hennar örlög séu ráðin og það verði ekki farið að brjóta neina meginreglu með því að samþykkja hana, og þó er hún alveg sjálfsögð. Á mörgum undanförnum árum hefur verið smáupphæð á 13. gr. fjárl. til þess að halda einstökum býlum í byggð í námunda við erfiða og langa fjallvegi, til þess að draga úr slysahættu og skapa vegfarendum um þessa erfiðu fjallvegi nokkurt aukið öryggi með því, að að byggðu bóli sé að venda, þegar kemur af löngum og erfiðum fjallvegi. Á þessa árs fjárl. var 160 þús. kr. fjárveiting á 13. gr. til að halda einstökum býlum í námunda við langar og erfiðar heiðar í byggð. Þetta er þannig, að nokkrir ábúendur slíkra jarða hafa fengið um 15 þús. kr. styrk til þess að halda býli sínu í byggð vegna öryggis vegfarenda aðallega. Nú er í till. hv. fjvn. till. um að hækka á næsta árs fjárl. þennan 160 þús. kr. lið um 30 þús. kr., líklegast til tveggja býla, sem svo stendur á sem ég nú hef rætt um, og leggur fjvn. til, að liðurinn verði nú 190 þús. kr. Ég held, að þessu fé sé vel varið, og ég er fyllilega samþykkur þessari brtt. hv. fjvn. og tel, að það sé ekkert sjálfsagðara en verja þessum tæpum 200 þús. kr. í þessu skyni. En ég hef í huga einn stað, sem ég tel að eins standi á um og þá staði, sem þessi fjárveiting er ætluð til. Það er Kirkjuból í Langadal í Norður-Ísafjarðassýslu. Það er fyrsta byggða bólið, Kirkjuból, sem komið er að, þegar menn koma af hinni löngu og torsóttu Þorskafjarðarheiði. Þorskafjarðarheiðin er með lengri og erfiðari fjallvegum þessa lands. Það eru um 60 km milli bæja, heiðin er 500 m yfir sjó, og Langidalur er í framhaldi af þessari heiði allsporadrjúgur, hefur reynzt það mörgum og hefur þó vegurinn heldur lengzt, vegna þess að fremsta byggða bólið, sem í þessum dal var, Bakkasel, er nú lagzt í eyði, og Kirkjuból er nú næsti bær við heiðina að norðanverðu. Næsti bær neðan við Kirkjuból er þegar lagztur í eyði, Brekka, og Arngerðareyri sömuleiðis, og ef Kirkjuból leggst í eyði, þá er sem sé að engum bæ að venda norðan við Þorskafjarðarheiði þeim megin í Langadal, sem vegurinn liggur, og yrði þá að leita utar í sveitina til að fá náttból. En nú kynnu menn að spyrja: Er nokkur hætta á því, að Kirkjubólsbændur gefist upp og sá staður leggist í eyði? Ég vona, að svo sé ekki. En þarna er barizt harðri baráttu og erfiðleikarnir hafa aukizt. Skal ég aðeins benda á eitt í því sambandi. Nú er stórbýlið Laugaból lagzt í eyði, það liggur í næsta dal við Langadal, og af þessu leiðir það, að Kirkjubólsbændur, sem eru tveir, verða nú að smala auk Langadals og Kirkjubólslands alla Laugabólslandareign, sem er allvíðlend, og enn leitar fé þeirra Kirkjubólsmanna ekki aðeins um Laugabólsland, heldur líka um allan Ísafjörð og inn í Ísafjarðarbotn um Gervidalsland, en Gervidalur hefur einnig lagzt í eyði, og á s.l. ári horfðust Kirkjubólsmenn í augu við það, að þeir hefðu engan mannafla til þess að smala allt þetta víðlendi og því síður væru þeir færir um að bjarga fé sínu undan illviðrum, ef þau bæri brátt að, þegar það dreifði sér um alla þessa viðáttu. Þeir sáu því ekki annað ráð en koma sér upp fjárgeymslugirðingu og keyptu efni í 14 þús. m langa fjárhelda girðingu til þess að hafa fé sitt þar á vorin og haustin, og efnið í þessa girðingu eina kostaði 160 þús. kr. En þetta urðu þeir að gera eða gefast upp, þegar Laugaból lagðist í eyði, og þetta hafa þeir gert. En til slíkrar girðingar er enginn styrkur fáanlegur, af því að hér er ekki um girðingu að ræða um ræktað land. Ég benti á þetta til að sýna, að erfiðleikar þessa býlis, sem þarna er næst Þorskafjarðarheiði að norðanverðu, hafa stóraukizt og full hætta á því, að búendurnir gefist þar upp við þessa auknu erfiðleika, sem stafa af því, að byggðin strjálast og eyðist þarna í kring. En hins vegar er Kirkjuból góð bújörð, gamalt embættismannasetur, sýslumannssetur og ágæt sauðjörð. Enn eru þeir þannig staddir, Kirkjubólsmenn, að vegurinn, framhaldið af Þorskafjarðarheiðarvegi yfir dalinn, er niðurgrafinn og á hann rennur vatn undireins á haustin, og þegar frystir að verður vegurinn einn svellabunki, og hefur oft legið við banaslysum á undanförnum vetrum, þegar bóndinn hefur verið að reyna að koma mjólk sinni til hafnar að Arngerðareyri, þar sem ferjubáturinn, Djúpbáturinn, kemur, því að vegna hliðarhallans hefur bíll hans með mjólkurvagninum aftan í runnið tvívegis niður í Langadalsá, en bóndinn bjargaðist þó í bæði skiptin. Ég segi þetta til þess að sýna, að þarna er full hætta á, að byggð eyðist og mundi þá enn aukast vegalengdin milli bæja sunnan Þorskafjarðarheiðar og að næsta byggðu bóli, ef Kirkjuból legðist í eyði, um 10–11 km í viðbót. Það, sem ég fer fram á, er, að í viðbót við þau býli, sem styrkt eru af sömu ástæðum og fjvn. öll hefur mælt með, verði tekinn 15-20 þús. kr. styrkur, - ég fer nú fram á 20 þús., - til Kirkjubólsábúendanna til þess að afstýra, því, að sá bær leggist í eyði, með tilliti til þess, að þarna er um að ræða fyrsta byggða bólið norðan Þorskafjarðarheiðar. Ég vænti þess, að hv. fjvn. fallist á, að þarna beri að rétta hjálpandi hönd, og mundi það kosta það, að liðurinn þyrfti að hækka úr 190 þús. í 210 þús. kr., og það er það, sem ég legg til í minni litlu brtt. Ég hygg, að það sé hér við að glíma sams konar erfiðleika og hv. fjvn. hefur viljað mæta með sinni hækkunartill. á þskj. 175, þegar hún leggur til, að liðurinn hækki um 30 þús. kr. Ég fjölyrði ekki frekar um þetta. Ef ég fæ ekki neina vísbendingu um það frá hv. fjvn., að till. verði samþ. eða á hana fallizt, þá mun ég reyna að bjarga henni um stund með því að taka hana aftur til 3. umr., en tel hins vegar, að fyllstu rök liggi til þess, að þessi brtt. við brtt. fjvn. verði samþ., og vona, að svo verði. En að öðru leyti reynir á fjvn. um það, hvort hún vill ekki fallast á að taka þetta þá upp í sínar till. við 3. umr.



Herra forseti. Ég þarf ekki að tala hér langt mál að þessu sinni, þar sem hæstv. fjmrh. vék lítið að þeirri ræðu, er ég flutti hér í kvöld. En nokkur atriði voru þó í ræðu hæstv. ráðh., sem ég vildi gera hér að umtalsefni. Í fyrsta lagi virtist hann vera nokkuð undrandi yfir því, að við stjórnarandstæðingar skyldum vera að ræða um það, að fjárl. hækkuðu svo og svo mikið. Ég vil minna hæstv. ráðh. á, að það var rætt um það hér á hv. Alþ., meðan Framsfl. fór með fjármál ríkisins, að fjárlög hækkuðu, þó að þau hækkuðu ekki svo mikið sem raun ber vitni um nú, og það þarf engan að undra, þótt rætt sé um það hér í sölum Alþingis, þegar fjárlög hækka frá fjárl. yfirstandandi árs til þess næsta um álíka fjárhæð og ríkisfjárlögin voru fyrir 10 árum. En það er sú fjárhæð eða þó rúmlega það sem fjárl. hækka nú frá 1962. Hæstv. ráðh. skildi ekkert í því, að það skyldi ekki vera sami útreikningur hjá okkur Karli Guðjónssyni, hv. 6. þm. Sunnl., í sambandi við okkar reikning í prósenttölu. Ekkert er nú óskiljanlegt við þetta, nema hv. sjálfstæðismenn hafi hugsað sér að segja frá því á morgun, að allir sæju nú leynisamninginn milli Framsóknar og Alþb., að alveg hefðu verið eins nál. hjá þeim í fjvn., svo að þetta er e.t.v. hryggðarefni, að okkur skyldi nú ekki að því leyti bera saman. En munurinn var bara sá, að hv. 6. þm. Sunnl. miðaði sinn útreikning við árið 1959, en ég minn við árið 1958, og þá hækkuðu fjárl. á milli áranna 1958 og 1959, og þess vegna var prósentutalan lægri hjá hv. 6. þm. Sunnl. Hæstv. ráðh. sagðist ekki skilja það, hvernig ég fengi minn útreikning á fjárl. 1958. Ég skal skýra þetta ósköp einfaldlega fyrir hæstv. ráðh. Niðurstöðutala fjárl., en það er sú tala, sem ég miða við í öllum þeim dæmum, sem ég hef tekið hér, við framsóknarmenn í nál. okkar og ég í minni framsöguræðu, - niðurstöðutala fjárl. 1958 var 807.1 millj. kr., en á því ári greiddi útflutningssjóður 75.4 millj. kr. af niðurgreiðslum. Þetta hef ég lagt við niðurstöðutölu fjárl. 1958, og er þá niðurstöðutalan 8821/2 millj. kr. Ef við drögum þetta frá fjárl. í dag, þá er 1250 millj. kr. hækkun of lág, það yrðu 1300 millj. kr. En okkar samanburður á því var gerður áður en vitað var um hverjar hækkunartill. n. yrðu. Um það, að þetta sé hliðstæður samanburður, vil ég leiða eitt vitni til sönnunar. Að vísu má segja, að bókin Viðreisn, sem send var út á ríkisins kostnað 1960, sé ekki merkileg, en þó skýrir hún frá því, þegar hún tekur til, hvaða liðir það eru, sem valda hækkun fjárl. 1960, að 112.9 millj. kr. séu niðurgreiðslur, sem útflutningssjóður annaðist greiðslu á. Það er eini gjaldaliðurinn, sem útflutningssjóður annaðist og ríkissjóður tók við. Þess vegna er sá samanburður réttur að bæta við niðurstöðutölu fjárl. 1958 og 1959 og bera þau svo saman við fjárlög síðar. Það er heldur ekkert undarlegt, þó að það sé ekki sama prósentutalan, þegar vitnað er í eitt ár af öðru. T.d. var önnur prósentutala hjá mér, þegar ég skýrði frá því, hvað fjárlögin hefðu hækkað hjá hæstv. ráðh. sjálfum. Það var önnur prósentutala en frá 1958 af eðlilegum ástæðum vegna þeirra hækkana, sem höfðu átt sér stað áður fyrr. En það var jafneðlilegt og munurinn á milli okkar hv. 6. þm. Sunnl., svo að hæstv, ráðh. þarf ekki að vera neitt í vandræðum með samanburð. Og ég er ekkert að efast um það, að jafnsnjall maður sem hæstv. ráðh. sé ekki í vandræðum með þennan samanburð. Hitt er annað mál, hvort hann kærir sig um að fá staðreyndirnar eins og þær eru: Þá sagði hæstv. ráðh., að við værum sýknt og heilagt að tala um það, að fjárl. hækkuðu, og hv. formaður fjvn. gat þess einnig, en við gerðum ekki grein fyrir því, til hvers hækkanirnar færu. Ég varði þó verulegum hluta af minni ræðu til þess að skýra þetta. Ég sýndi fram á það, að þær væru ekki að verulegu leyti vegna þess, að til allrar uppbyggingar í landinu væri svo geysilegu fé varið, og ekki heldur af því, að fjárl. væru raunverulegri nú en áður hefði verið. Ég tók það líka fram, að það væri ekki vegna þess nema að nokkru leyti, að ríkisstj. hefði vanrækt sparnaðinn, sem hún hefði heitið, heldur var það vegna þess, hve dýrtíðin í landinu hafði stóraukizt. Ég sýndi fram á það m.a. með því, hve rekstrargreinarnar hefðu hækkað mikið, bæði hækkað til trygginganna frá 1960 og hvað hefði hækkað til niðurgreiðslna. Þungamiðjan í niðurstöðu í minni ræðu var einmitt það að dýrtíðin í landinu hefði stóraukizt í valdatíð núv. ríkisstj., stjórnarinnar, sem var kosin út á stöðvunarstefnuna, og þess vegna hækkuðu fjárlögin svo gífurlega sem raun ber vitni um. Þess vegna er það alrangt, að ég hafi ekki greinilega tekið það fram, hver var meginástæðan fyrir hækkun fjárl. Hæstv. ráðh. fór að tala hér um vegamálin, og það var rétt á eftir, að hann var búinn að ávíta mig og hv. 6. þm. Sunnl. fyrir að búa til vísitölu og samanburðartölur, eins og hæstv. ráðh. orðaði það. En hvernig tókst hæstv. ráðh. til, þegar hann fór að gera þennan samanburð? Hann tók framlag til vega og brúa frá 1958 og nú, 7.963. Í því sambandi tók hann vegasjóð og hrúasjóð með. Í þeim auknu álögum, sem ég gat um í framsöguræðu minni, sleppti ég þeim skatti, sem var á lagður í vega- og brúasjóð, vegna þess að dæmið gengur upp á fjárl. og vegasjóðurinn er ekki færður út og hefur engin áhrif á niðurstöðutölu þeirra, og brúasjóðurinn er þar ekki. En hvað er nú um þetta að segja? Vorið 1958, þegar bjargráðin voru sett, var hækkaður skattur á benzíni og teknir 6 aurar af hverjum lítra í vegasjóð og aðrir 6 í brúasjóð. Þessar fjárhæðir voru ekki farnar að verka 1958. Árið 1960, við fjárlagaafgreiðslu þá, var benzínskattur hækkaður um 6 aura meira en ég greindi frá, það fór í vega- og brúasjóð. Þess vegna var það, að tekjur þessara sjóða hafa aukizt, og þess vegna er ekki hægt að taka það dæmi með, ef á að gera hliðstæðan samanburð, nema þá að taka skattinn inn í skattahækkun hæstv. ríkisstj. Þetta gerði það að verkum, að hæstv. ráðh. gat fengið hagstæðari samanburð en ella. Við sýnum fram á það í nál. okkar, og ég sýndi fram á það í framsöguræðu minni hér í dag, að það væri gífurleg öfugþróun, þegar framlög til vega hækkuðu ekki meira en raun ber vitni um, eftir að þær álögur höfðu verið lagðar á umferðina, sem ég greindi frá. Og ég hef hér fyrir framan mig lista um hlutfall á milli framlaga til samgöngumála á landi allt frá 1930 til þessa dags. Og hvað segir þessi samanburður? Hann segir, að flestöll árin er framlag til samgöngumála, til vegamálanna, sem kölluð eru á fjárl., það eru vegir og brýr, vegaviðhald og stjórn vegamála, yfir 10% af fjárl. og jafnvel upp í 13 og 16%. En hvað hefur skeð í tíð núv. hæstv. ríkisstj.? 1960 eru þessi framlög tæp 7%, 1961 eru þau líka tæp 7% , en þó aðeins lægri, 1962 eru þau 6.5%, og 1963 verða þau um 5.6%. Þetta segi ég og endurtek, að það er öfugþróun, á sama tíma sem ríkissjóður hefur mörg hundruð millj. kr. í tekjur af umferðinni. Hann hefur aldrei í sögunni haft meiri tekjur af umferðinni en einmitt á árinu 1962 og kemur til með að hafa 1963. Þrátt fyrir þetta verða hlutfallslega lægri framlög til þessara mála en nokkru sinni fyrr. Þetta er öfugþróun. Hún breytist á engan hátt, þótt hæstv. ráðh. fari að búa til einhverja byggingarvísitölu eða annað því um líkt. Ég vil svo að lokum endurtaka fsp. mína um Keflavíkurveginn, sem ég gerði hér í kvöld, leyndina, sem er yfir þeirri framkvæmd. Ég endurtek: Hver er að byggja þennan veg? Hvaðan er féð komið, hvað er það orðið mikið og hvernig á að fara með málið?



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður að þessu sinni, enda hafa ekki mörg tilefni gefizt til þess að svara þeim ræðum, sem hér hafa komið fram. Þó vil ég í örstuttu máli víkja að tveimur eða þremur atriðum, sem komið hafa fram hjá hæstv. fjmrh. og einnig að nokkru leyti hjá hv. frsm. meiri hl. fjvn. Í því talnaflóði, sem hér hefur verið lesið á þingi, bæði undanfarna daga og einnig í dag, er ekki nema að vonum, að hv: alþm. taki fegins hendi hverjum þeim, sem vill taka þátt í leitinni að sannleikanum og leggja hér fram sitt orð til þess að hafa upp á því, sem réttast er og sannast. Því miður finnst mér, að undir þetta geti þó hæstv. fjmrh. ekki fallið, þar sem hann byrjaði ræðu sina á því að sýna fram á, að okkur hv. 3. þm. Vesturl. bæri ekki saman í okkar vitnisburði á móti ríkisstj., þar sem prósentutalan um hækkun fjárl. væri ekki sú sama, sem við nefndum hvor um sig. Og ég ætla hæstv. fjmrh. það ekki, að hann hafi ekki veitt því athygli, að ég miðaði í mínum samanburði við árið 1959, en hv. 3. þm. Vesturl. miðaði við árið 1958, en engu að síður leyfði hæstv. ráðh. sér að tala um þær tölur, sem við höfðum sett fram, eins og þeim ætti að bera saman, ef rétt væri reiknað. Þótt ekki væri annað en þetta atriði í ræðu hans, þá tel ég það sanna gersamlega, að erindi hans var ekki að leita sannleikans með þm. í þessu máli, heldur hef ég hann því miður grunaðan um það að hafa lagt á það meiri áherzlu og talið það henta sér betur að reyna að villa nokkuð um fyrir þm. um það, hvernig skilja beri þá hluti, sem nú eru að gerast í fjármálastjórn landsins. Hann gerði hér - og hv. frsm. meiri hl. fjvn. einnig - aths. við vísitölu brúargerðarkostnaðar, sem vegamálaskrifstofan reiknar út, og töldu það vera ærið ómerkilega vísitölu, að því er mér skildist, og eiginlega væri það einhver prívatvísitala vegamálastjóra og vissi enginn maður, hvort hún væri miðuð við lengdarmetra í brúm, sem væru svo mjóar, að það gæti rétt skriðið einn bíll um þær, eða hvort þetta væri lengdarmetri í brúm, sem væru kannske með tvöfaldri akbraut og gangstéttum að auki. Ég er ekki heldur þeirrar skoðunar, að þessir hv. ræðumenn hafi í rauninni haldið, að fyrri vísitalan væri bara miðuð við mjóa brú og síðari vísitalan við breiða brú, svo rækilega hefur vegamálastjóri tekið það fram, þegar hann hefur gert fjvn. og vafalaust einnig rn. grein fyrir þessum hlutum, að af vegamálaskrifstofunnar hálfu væri ævinlega reiknuð út sama eða sams konar brú og hér væri þess vegna um að ræða þann kostnað, sem vegamálastjórnin yrði að bera uppi af sams konar brú frá ári til árs. Þessi vísitala segir, að hækkun brúargerðarkostnaðar á því tímabili, sem ég hef rætt um, 1958–1962, því að sjálfsögðu verður um útreikninga, sem byggjast á staðreyndum, að vera ári síðar með þá en fjárl., sem samin eru fyrir fram til árs, - á þessu tímabili hefur brúargerðarvísitalan stigið, ekki um 40%, eins og hæstv. fjmrh. taldi líklegt, heldur um 58% eða því sem næst. Það er einnig alveg rangt, að það fáist nokkur samanburður með því að taka annars vegar þær tölur, sem á fjárlögum eru lagðar fram, blanda við þær þeim tölum, sem fást með sérstökum skatti af benzíni og ekki eru á fjárlögum, og telja svo, að fjárlagabreytingin sé í samræmi við þetta sambland. Hér er hreinlega í því nál., sem ég hef gefið út, tekinn liður, sem er sambærilegur frá ári til árs öll þau ár, sem ég hef nefnt, það er kostnaðurinn við brúargerðir, eins og hann er skráður á fjárlögum hverju sinni. Aðrar breytingar eru að sjálfsögðu ekki til umr., þegar talað er um það, hvað skeð hefur um fjárlagaframlag. Ég hirði ekki að rekja fleiri dæmi um þetta, en tel þau sýna nægilega, að hér hefur ekki verið farið með upplýsingar, sem eru til þess fallnar að bregða skýrara ljósi yfir þá hluti, sem gerzt hafa, heldur eru þær ræður, sem haldnar hafa verið í þessa átt, líklegri til að villa um fyrir þm. um það, hvað raunverulega er að gerast. En að lokum vildi ég þó vekja sérstaka athygli á því, að hæstv. fjmrh. hefur hér í ræðu sinni viðurkennt það, að í undirbúningi sé að leggja á sérstakan nýjan skatt til vegagerðar. Það hefur ekki verið haft hátt um það, heldur hinu haldið fram, að hér geti allt saman gengið greiðlega og lipurlega, án þess að nokkrir nýir skattar komi til, og er þetta fyrsta opinbera viðurkenningin, sem á því hefur komið, að nú skuli enn ofan á þá auknu skattheimtu, sem verður til af því, að þeir skattstofnar, sem fyrir eru í landinu, skila nú inn hærri fjárhæðum en áður, koma til nýir skattar á næstunni. Það eru upplýsingar, sem gott er að vita um og fá hér viðurkennt að í uppsiglingu séu. Ég læt svo útrætt um það, sem ég hefði helzt þurft að svara af því, sem hér hefur komið fram í ræðum þeirra hv. stuðningsmanna ríkisstj., sem hér hafa talið sig þurfa að vera málsvara fyrir þá fjármálastefnu, sem ríkir nú um íslenzkan ríkisbúskap og um þau fjárlög, sem hér eru í smíðum. En ég vildi þó, áður en ég vík héðan, leyfa mér að segja nokkur orð um till. eina, sem ég er flm. að ásamt hv. 2. þm. og 4. þm. Sunnl. Það er brtt. við 22. gr. fjárl. um, að þar komi inn nýr liður, að heimila ríkisstj. að taka allt að 25 millj. kr. lán til að ljúka undirbúningi og hefja brúargerð yfir Ölfusá hjá Óseyrarnesi. Þeir, sem til þekkja, vita það, að þorpin þrjú á strönd Árnessýslu, Stokkseyri og Eyrarbakki annars vegar og svo Þorlákshöfn hins vegar, eru slitin í sundur af Ölfusá, og er ekki hægt að komast á milli Þorlákshafnar og hinna tveggja þorpanna nema því aðeins að fara mjög langan veg um Selfoss. Þetta er mjög bagalegt, vegna þess að mörg undanfarin ár hefur þróun gengið til þeirrar áttar, að það er hætt að vinna að hafnargerð á Stokkseyri og Eyrarbakka að mestu leyti, en Þorlákshöfn er hins vegar rísandi hafnarbær, sem þarf margra hluta með, ekki sízt vinnuafls, en þar eru hins vegar lítil húsakynni, allt of lítil til þess að hýsa allt það fólk, sem við þann útveg þarf að vinna, sem þar er þegar myndaður og á vafalaust eftir að vaxa í hlutfalli við væntanlega stækkun hafnarinnar þar. Það væri vísastur vegur til þess að gera afkomu fólksins í þeim þorpum, þar sem hafnarskilyrðin fara þverrandi og minna er sinnt um útgerð, eftir að höfn á nálægum slóðum opnast, betri og stærri en þessi tvö þorp, Stokkseyri og Eyrarbakkí, hafa haft, - þá væri það hinn mesti greiði við það fólk, sem þar býr, ef það gæti átt greiðan aðgang yfir til Þorlákshafnar til þess að stunda þar vinnu sína. Þá mundi þeim nýtast af íbúðarhúsum sínum og einnig mundi þá nýtast af þeim framleiðslutækjum, sem í landi eru, eins og t.d. frystihúsum og annarri fiskverkunaraðstöðu, sem er ekki sýnilegt annað en verði lítils virði, ef ekki kemst beinna og greiðara samband milli þessara staða en nú er. Auk þess er það ýmislegt í samgöngukerfi Suðurlands, sem krefst þess, að Ölfusá verði brúuð frammi við ósinn, og flestir munu sammála um, að það væri hin mesta samgöngubót, ef svo yrði gert. Fullnaðarrannsóknir á kostnaði við þessa brú í Óseyrarnesi eru að vísu ekki fyrir hendi, en það er margra manna grunur, að þarna sé hægt að byggja brú miklu ódýrar en menn gerðu sér hugmyndir um í upphafi, og miðað við þá nytsemi, sem slík brú mundi gera, bæði hvað snertir að tengja Stokkseyri og Eyrarbakka við Þorlákshöfn og einnig til almennra samgangna um neðanvert Suðurlandsundirlendið, þá er það ekki áhorfsmál, að þarna á að koma brú og hlýtur að koma brú. Nú má e.t.v. segja, að ekki sé eins brýn þörf og áður að leggja til í fjárl., að ríkisstj. fái lántökuheimild til þess arna, því að e.t.v. gæti hugsazt, að eitthvað af því fé, sem ríkisstj. hefur þegar tekið að láni, 240 millj., gæti til þessa runnið. En ef svo er ekki, að þetta framlag rúmist innan þess ramma, þá er vert að gefa út nýja lánsheimild í þessu skyni, og það höfum við flm. þessarar till. lagt til og að lokið verði undirbúningi og framkvæmdir verði hafnar við þessa brúargerð.



Herra forseti. Á 3. gr. fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, eru færðar áætlaðar tekjur af rekstri ríkisstofnana. Ég hef veitt því athygli, að ein ríkisverzlun, sem undanfarin ár hefur verið færð með öðrum slíkum fyrirtækjum á 3. gr. fjárl., er þar nú ekki. Er þessi verzlun þó enn starfandi og í eigu ríkisins. Það er Áburðarsala ríkisins. Í aths. með frv. segir að vísu, að þessi stofnun hafi verið lögð niður, en þetta er rangt, áburðarsalan hefur ekki verið lögð niður. Ríkisstj. hefur borið fram frv. á þrem síðustu þingum um að leggja þessa stofnun niður, en þau hafa ekki verið samþ., og nú hefur hæstv. ríkisstj. hætt tilraunum til að leggja áburðarsöluna niður, a.m.k. í bili, því að hún hefur ekki flutt frv, sitt um það á þessu þingi enn sem komið er. Það var alveg rétt ályktun, sem kom fram í frv. ríkisstj. á síðustu þrem þingum, að lagaheimild þyrfti til að leggja áburðarsöluna niður. En þar sem stjfrv. um það efni hafa ekki verið samþ. á Alþingi, þá er það ekki rétt, sem segir í aths. með fjárlagafrv., að búið sé að leggja þessa stofnun niður. Fyrsta frv., sem hæstv. stjórn flutti um þetta, bar hún fram um mánaðamótin marzapríl 1960 hér á hv. Alþ. Í 3. gr. þess frv. var ákvæði um það, að Áburðarsala ríkisins skyldi hætta störfum. Þetta frv. dagaði uppi í þinginu. Stjórnin flutti málið aftur á næsta þingi, í október 1960. Þá fór á sömu leið, það varð ekki samþ. Og í þriðja sinn flutti stjórnin málið á síðasta þingi, í október 1961, en það frv. var einnig óafgreitt í þinglokin. Í því frv., sem stjórnin flutti fyrst á þinginu 1959, var ákvæði í 1. gr. um það, að heimilt væri að veita áburðarverksmiðjunni einkaleyfi til innflutnings á tilbúnum áburði. Og í aths., sem fylgdu því frv., segir, að nauðsynlegt sé, að verzlun með tilbúinn áburð sé öll hjá sama aðila. En svo mun stjórnin hafa áttað sig á því, að þarna hafði hún skrikað út af vegi hinnar frjálsu verzlunar, og því breyttist frv. dálítið, var lítið eitt öðruvísi, þegar það kom síðar fram. Þar segir að vísu, að ríkisstj. geti falið Áburðarverksmiðjunni h/f að flytja inn tilbúinn áburð, en þá er ekkert um það, að hún hafi einkaleyfi til þess, og þá segir heldur ekkert um það í aths., að það sé nauðsynlegt, að það sé einn aðill, sem verzli með áburðinn. En hvað sem um það er, þá hefur þetta farið þannig, eins og ég hef bent á, að stjórnin hefur þrisvar lagt fyrir Alþ. till. um að leggja niður áburðarsöluna. Þær hafa aldrei verið samþykktar, og þess vegna er ekki búið að leggja þetta fyrirtæki niður. Ég vil nú leyfa mér að beina því til hv. fjvn., að hún fari í eftirleit milli 2. og 3. umr. þessa frv. og reyni að finna þessa ríkisstofnun, áburðarsöluna, sem hæstv. stjórn virðist vera búin að týna. Það væri skemmtilegra að finna hana núna fyrir jólin. Vafalaust getur n. fengið rekstraráætlun fyrir áburðarsöluna frá þeim aðila, sem nú annast rekstur hennar, og síðan flutt till. við 3. umr. um að setja fyrirtækið á sinn stað í frv. Þessu vildi ég beina til hv. nefndar. Það liggur hér fyrir nál., - já, þau heldur 3 en 1, - um fjárlfrv., á þskj. 180 nál. frá meiri hl. fjvn. Það eru þm. stjórnarflokkanna í n., sem standa að því áliti og undirskrifa það Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „ Fjárlfrv. sýnir, að enn er gætt fyllsta sparnaðar í rekstri ríkisins og stofnana þess. Þeir áfangar, sem þegar hafa náðst til sparnaðar, reynast vel, og sýnt er, að stefnt er að aukinni hagsýni og frekari sparnaði, þar sem því verður viðkomið.“ Svo mæla þeir. Í fyrra gáfu þeir einnig út sérstakt nál., stuðningsmenn stjórnarinnar í n., og þar var þetta orðað á þá leið, að frv. bæri með sér, að ýtrasta sparnaðar hefði verið gætt í rekstri ríkisins. Og síðan var gefið fyrirheit um það, að enn meiri sparnaður skyldi koma, enn meiri en sá ýtrasti. Þetta var ósköp ánægjulegt að heyra. En hvað segir svo þetta frv. um sparnaðinn? Ja, það er nú önnur saga. Hver einasta gjaldagrein fjárlfrv. er hærri nú en á fjárl. ársins 1962 og heildarhækkunin mörg hundruð millj. kr., eins og þegar hefur verið bent á að undanförnu. Og þó eru fjárlög ársins 1962 hærri en nokkur önnur, sem samþ. hafa verið á Alþingi. Það er nú vitanlega til of mikils mælzt að fara fram á það við hv. meiri hl., sem skrifar undir þetta, að reyna að færa einhver rök fyrir þessu, sem hann segir um sparnaðinn. Það er auðvitað alveg óvinnandi verk fyrir þá að gera það, jafnvel þótt væri um hábjartan daginn og enn síður um miðnætti. Ég býst ekki heldur við, að þeir trúi þessu sjálfir, hvað þá aðrir þm. Ég býst við, að þetta sé sett í nál. aðeins til þess að reyna að blekkja fólk, sem litla yfirsýn hefur um fjármál ríkisins.



Herra forseti. Meginatriðið í þeirri stuttu ræðu, sem ég flutti áðan, var að sýna fram á, að fullyrðingar stjórnarandstæðinga um samdrátt í verklegum framkvæmdum ættu ekki við rök að styðjast. Ég tók samanburð af framlögum til verklegra framkvæmda samkv. þessu fjárlfrv., eins og það verður væntanlega afgreitt héðan, og hins vegar til sömu framkvæmdaflokka í fjárl. árið 1958, síðasta ár vinstri stjórnarinnar sálugu. Þessi samanburður sýndi, að framlög til verklegra framkvæmda, vega, brúa, hafna, skólabygginga, flugvalla og sjúkrahúsa, hafa stækkað um meira en 100%, hafa sem sagt meira en tvöfaldazt frá 1958 og til væntanlegra fjárl. fyrir 1963. Hv. frsm. minni hl. hafa gert tilraun til að hnekkja þessum samanburði, en þeir tilburðir hafa verið harla léttvægir, því að það er í rauninni aðeins eitt, sem þeir hafa fært fram máli sínu til stuðnings nú og til að hnekkja þessum samanburði mínum, og það er þetta: Ég hafi tekið með framlag af benzínskatti til brúasjóðs og hluta af benzínskatti til millibyggðavega, þetta megi ekki vera með í þessum samanburði, vegna þess að hér eigi eingöngu að bera saman það, sem í fjárl. stendur. - Nú er þessu til að svara, að ég ætla, að fyrir þá landsmenn, sem eiga að njóta veganna og brúnna, komi það nokkuð í einn stað niður, hvort framlagið kemur sem millibyggðafé af benzínskatti eða sem þjóðvegafé á fjárl. og hvort brúin er byggð fyrir fé úr brúasjóði eða beint úr ríkissjóði. Ég ætla, að fólkið í landinu skipti það harla litlu máli, hvernig það er bókfært hjá ríkinu. Enn má þess geta, að í grg. og till. vegamálastjóra, sem hann lagði fyrir fjvn. um skiptingu á vegafé, dags. 7. des., tekur hann þessi mál eins og ég hafði gert hér, annars vegar fjárlagaframlag, hins vegar vegasjóð, tekur síðan framlögin alls og byggir sína útreikninga á því. Af þessum ástæðum tel ég, að það hafi verið og sé réttur samanburður, þegar rætt er um, hversu mikið sé lagt til hinna verklegu framkvæmda, að taka framlag brúasjóðs og millibyggðaféð einnig með. En sleppum nú þessu. Sleppum alveg brúasjóðnum og millibyggðafénu út úr þessu dæmi. Hv. frsm. minni hl. hafa ekki hrakið staf af því, sem ég sagði, þótt gengið sé inn á þessa kenningu þeirra, því að þetta breytir samanburðinum sáralítið. Í yfirlitinu um fjárveitingarnar 1958 er reiknað með 5 millj. úr brúasjóði og 3.5 af millibyggðavegafé. Samtals eru þetta þá 8.5 millj., sem ætti að draga frá fjárveitingunum 1958. í stað þess að vera 123 millj. ættu þær þá að vera 1141/2 millj. 1963 mundu dragast frá 111/2 millj. úr brúasjóði og 7.1 millj. millibyggðafé, samtals 18.6 millj. Frá heildarupphæðinni, 255.4 millj., dragast þá 18.6. Eftir verða, þó að fylgt sé kenningu hv. frsm. beggja, 236.8 millj. M.ö.o.: þó að þetta sé hvort tveggja strikað út bæði árin, þá hafa framlögin til verklegra framkvæmda engu að síður meira en tvöfaldazt, svo að ég sé nú ekki almennilega, hv að hv. frsm. eru að fara með því að ætla sér þá dul, að þeir séu að hrekja þennan samanburð með því aðeins að benda á, að benzínféð megi ekki taka með því. Meginatriðin standa eftir sem áður, að framlög til hinna verklegu framkvæmda verða árið 1963 meira en tvöföld miðað við það, sem þau voru árið 1958. Hér hefur verið minnzt á vísitölur og hv. frsm. 2. minni hl., hv. 3. þm. Vesturl., sagði, að það þýddi ekkert fyrir mig að vera að búa til einhverja byggingarvísitölu. Ég hef ekki búið til neina vísitölu, hvorki byggingarvísitölu né aðra. Byggingarvísitalan, sem ég nefndi, er útreiknuð af hagstofunni og er opinbert mál, og hún sýnir, að byggingarkostnaður húsa hefur hækkað um ca. 40% á þessu tímabili. Ég nefndi það til skýringar á því, þegar verið væri að meta, hvað tilkostnaðurinn hefði hækkað mikið. Hv. frsm. 1. minni hl., 6. þm. Sunnl., innleiddi hér, bæði í sínu nál. og sinni ræðu, umr. um vísitöluútreikning vegamálastjórans. Og það er því rétt að athuga, hverja vísbendingu hann gefur um raunverulegt framkvæmdafé. Vegamálastjóri reiknar út vísitölu vegagerðarkostnaðar, en framlög alls voru árið 1949, sem hann byrjar sinn útreikning á, rúmar 7 millj., og hann setur vísitöluna þá á 100. Síðan reiknar hann út hækkun vegagerðarkostnaðarins eftir sínum reglum og finnur svo út svokallaða hlutfallstölu, sem á að sýna, hverjar raunverulegar breytingar verða, þegar tekið er tillit annars vegar til hækkunar í krónutölu á framlögunum og hins vegar hækkunar á tilkostnaðinum. Þá kemur í ljós, að á árunum eftir 1949, þ.e.a.s. frá 1950-1955, að báðum meðtöldum, þá er þessi hlutfallstala undir 100, þ.e.a.s. frá 75 upp í 92, sem á að sýna, að þá hafi raunverulegar framkvæmdir í vegamálum verið minni en árið 1949. Síðan hækkar hún, og árið 1958 er hún 105, sem sýnir þá, að á því ári hefði raunveruleg fjárveiting til vegagerðar átt að vera 5% meiri en árið 1949. En hver er þá þessi hlutfallstala nú, miðað við árið 1963, miðað við fjárl., eins og þau verða afgreidd? Vegamálastjóri hefur nú reiknað það út og kemst að þeirri niðurstöðu, að þá sé hlutfallstalan 119, sú hæsta, sem nokkru sinni hefur verið. Sú hæsta þar áður var fyrir árið 1960, 118. M.ö.o.: hæstu hlutfallstölur eftir útreikningi vegamálastjórans eru því árið 1960 og á fjárl. 1963. Einnig þessi útreikningur, sem á að sýna raunverulegar framkvæmdir miðað við verðhækkun og ríkisframlög, bendir því einnig til þess og styður það fullkomlega, sem ég hef haldið fram, að nú er gert ráð fyrir að veita meira fé til verklegra framkvæmda en nokkru sinni áður, þannig að framkvæmdir verði raunverulega meiri en nokkru sinni fyrr. Þetta eru aðalatriði málsins og það er vitagagnslaust að ætla að reyna að hnekkja þessu með því að reyna að rugla rímið á þá lund, að það megi ekki telja hluta af benzínskatti til brúa og vega með, og jafnvel þó að gengið sé inn á þá skoðun þeirra frsm., þá breytir það sáralitlu. Ég skal ekki fara frekar út í samanburðinn á útgjöldum fjárl. og tekjum fjárl. 1958 og fjárlagafrv, fyrir 1963. Ég minntist á það hér áðan, að minni hl. voru með mismunandi hlutfallstölur um hækkunina, annar 112% og hinn 140%. Og það er alveg rétt, sem þeir hafa tekið fram, að annar þeirra miðar við árið 1958, en hinn við árið 1959. En það er einnig fleira, sem kemur fram í þessum samanburði. Annar miðar við tekjurnar, að mér skilst, en hinn við útgjöldin, og gerir það náttúrlega sitt til þess, að ekki er hægt að telja þessar tölur sambærilegar. En ef á að miða við það, hvað útgjöldin hafa hækkað frá 1958, þá hefur hv. 3. þm. Vesturl. talið, að sú upphæð væri um 1250 millj. Ég hef hins vegar talið, að þessi hækkun væri allmiklu minni eða nokkuð yfir 1 milljarð og aðalatriðið, sem þar ber á milli, er það, að hv. 3. þm. Vesturl. tekur, að því er mér skilst, til viðbótar við útgjöldin 1958 aðeins greiðslur útflutningssjóðs til niðurgreiðslna á vöruverði. Ég tel hins vegar, að greiðslur útflutningssjóðs vegna uppbóta á landbúnaðarafurðir eigi að takast þar með til þess að fá réttan samanburð við fjárl. 1963, og munar það töluverðri fjárhæð. Auk þess eru fleiri atriði, sem hér ber á milli, sem ég skal ekki fara út í að þessu sinni, því að eins og ég hef tekið fram áður, þá er þessi samanburður að því leyti erfiður, að ríkissjóðurinn var í rauninni í tvennu lagi á árinu 1958, annars vegar hinn almenni ríkissjóður og hins vegar útflutningssjóðurinn, og má nokkuð deila um það, hver af gjöldum útflutningssjóðsins á að telja með fjárlagaútgjöldunum til að fá réttan samanburð við það, sem nú er. Hv. 6. þm. Sunnl. ræddi mjög um áhuga sinn, hinn einlæga áhuga sinn í sannleiksleitinni, og fannst ég ekki vera honum nógu einlægur förunautur í þeirri viðleitni að höndla sannleikann. Hann taldi mig hafa gefið hér upplýsingar, sem ekki brygðu skýrara ljósi yfir þennan veg hans í leitinni að sannleikanum. Það vill nú stundum verða svo, að lýðræðissinnar og kommúnistar líta nokkuð öðrum augum á hlutina, vegna þess að þeir horfa kannske frá nokkuð ólíkum sjónarhól á ýmsa hluti. Það, sem við t.d. köllum einræði, það kalla þeir lýðræði, og margt er fleira, sem ólíkt er með okkur, þannig að það er ekki að furða, þótt leiðir liggi ekki alltaf nákvæmlega saman, þar sem bæði er kannske lagt upp frá nokkuð mismunandi sjónarhól og þá ekki stefnt alveg að sama marki. En fyrst hv. þm. verður svo tíðrætt um sannleiksást sína og sannleiksleit, þá virðist manni dálítið einkennileg braut, sem hann gengur í sínu nál. í þeirri leit, því að þegar hann talar m.a. um framkvæmdalánið, þá kemst hann svo að orði, að þegar leitað er svars við þessu, - hann er þá að leita að sannleikanum í sambandi við framkvæmdalánið, - þá hlýtur sá grunur að læðast að mönnum, að greiðsla lántökunnar sé fyrirhuguð með einhverju fjármagni, sem ekki þykir vert að sýna á fjárl. o.s.frv. Mér finnst það ákaflega einkennileg sannleiksleit að varpa fram slíkum dylgjum og glósum eins og hér koma fram og vil aðeins af því tilefni geta þess, að að sjálfsögðu er gert ráð fyrir, að framkvæmdalánið, sem tekið hefur verið í Englandi, verði allt endurgreitt af þeim stofnunum og fyrirtækjum, sem fá þessi lán, og gersamlega ástæðulaust fyrir þennan sannleiksleitandi þm. að vera að gefa í skyn, að hér sé verið að fela eitthvað fyrir Alþingi.



Hæstv forseti. Efni þessa frv. er að setja á stofn sérstakan sjóð, áfengisvarnasjóð, er styrki áfengisvarnir, fræðslu um skaðsemi áfengis og bindindisstarfsemi, einkum meðal ungs fólks. Sjóðurinn má styrkja önnur æskulýðssamtök, bindindisfélög, ef þau annast starfsemi, sem vinnur gegn áfengisnautn, og hindra fullkomlega alla áfengisneyzlu á samkomum sínum. Gert er ráð fyrir, að tekjur þær, sem áfengisvarnasjóður fær, séu árlegt framlag frá Áfengisog tóbaksverzlun ríkisins og sé þetta framlag í því formi, að verzlunin greiði til sjóðsins 3% af hagnaði hennar af áfengissölu næsta ár á undan. Lagt er svo til, að það verði áfengisvarnaráð ríkisins, sem stjórni sjóðnum. Það er kunnara en nauðsynlegt sé að rekja hér, að áfengisneyzla hefur farið mjög vaxandi í landinu á undanförnum árum og þó einkum meðal ungs fólks. Vafalaust eru margar ástæður, sem valda þessu, en sú veigaminnsta er ekki sú, að það hefur verið dregið talsvert - það má segja verulega - úr hömlum gegn áfengisnautn, m.a. á þann hátt, að áfengisveitingar í veitingahúsum eru nú orðnar miklu meiri en þær áður voru. Það leiðir svo af sjálfu sér, að þegar hömlur eru þannig minnkaðar, án þess að nokkrar sérstakar mótráðstefanir, eins og aukin bindindisfræðsla og bindindisstarf, hafi komið á móti, þá hafi áfengisneyzlan aukizt, enda er það nú komið á daginn. Áfengisneyzlan í landinu er orðin svo mikil og einkum meðal unga fólksins, að það er alveg óhjákvæmilegt, að einhverjar sérstakar ráðstafanir verði gerðar til að hamla þar á móti. Ég hygg, að sú leið, sem er heppilegust í þeim efnum og muni reynast bezt, sé að auka bindindisstarfsemina og bindindisfræðsluna og þó alveg sérstaklega meðal yngra fólksins í landinu. Þegar núgildandi áfengislög voru sett árið 1954, þá má segja, að þar hafi borið sérstaklega á tveimur nýmælum. Í fyrsta lagi var gert ráð fyrir því að draga nokkuð úr vissum hömlum, sérstaklega á vínveitingum á veitingastöðum, en jafnframt var líka gert ráð fyrir því að auka verulega bindindisstarfsemina. Einn kafli í áfengislögunum fjallar alveg sérstaklega um þetta efni. En það, sem gerðist hins vegar í sambandi við setningu áfengislaganna, var, að það var ekki séð fyrir nægu fjármagni til þessarar starfsemi. Nefnd sú, sem undirbjó lögin, en þar áttu sæti bæði fulltrúar frá veitingamönnum og bindindismönnum, gerði ráð fyrir því, að í 1. væri alveg sérstakt ákvæði um að tryggja þá fjáröflun, 3% af hreinum ágóða áfengisverzlunarinnar væru látin renna til bindindisstarfseminnar. Þannig var frá frv. gengið, eins og það var undirbúið af þeirri nefnd, sem hafði verið falið að semja það. Og þannig var það líka lagt fyrir þingið af þáv. dómsmrh., sem er einnig dómsmrh. nú. En það gerðist svo, þegar Alþingi fékk málið til meðferðar, að þetta ákvæði um að tryggja nægilegt fjármagn til þessarar starfsemi var fellt niður. Niðurstaðan hefur orðið sú, að það hefur verið vanrækt af hálfu Alþingis og þeirra ríkisstj., sem síðan hafa setið, að tryggja nægilegt fjármagn í þessum efnum. Það er af þessum ástæðum, sem hér er raunverulega ekki annað lagt til en að taka upp þær till., sem voru í frv. til áfengislaga, þegar það var lagt fram á þinginu 1954, þ.e.a.s. að 3% af hagnaði áfengisverzlunarinnar verði látin renna í sérstakan áfengisvarnasjóð og fé hans ráðstafað eins og segir í frv. Ef þetta næði fram að ganga, má reikna með því, miðað við þá sölu, sem nú er á áfengi í landinu og hefur verið á undanförnum árum, að tekjur sjóðsins yrðu eitthvað í kringum 4.5 millj. En þess er að gæta, að lagt er til, að sjóðurinn kosti starf áfengisvarnaráðunautar og þá bindindisfræðslu, sem nú er haldið uppi, en til hennar er varið á núgildandi fjárlögum um 1.2 millj. kr., svo að raunveruleg aukning, ef frv. næði fram að ganga, á fjármagni til bindindisstarfseminnar væri um 3.3 millj. kr. En það mun áreiðanlega ekki veita af því, að þessi upphæð fáist, því að hér er ekki aðeins gert ráð fyrir því, að þetta fé fari til þess að auka bindindisstarfsemi og bindindisfræðslu, heldur einnig fari það til styrktar starfsemi æskulýðsfélaga, sem halda áfengisneyzlu utan sinna takmarka og vinna á þann hátt, að starfsemi þeirra er líkleg til þess að draga úr áfengisneyzlunni. Undir það gæti komið t.d. starfsemi æskulýðsráðs Reykjavíkur og jafnvel einhverra kristilegra æskulýðsfélaga og e.t.v. ungmennafélaga og íþróttafélaga, sem hefðu þó það takmark að halda áfengisneyzlu algerlega utan vébanda sinna, þannig að áfengi yrði ekki veitt á skemmtunum eða samkomum þeirra. En víst er það, að starfsemi margra þessara félaga, ekki sízt t.d. æskulýðsráðs Reykjavíkur og ýmissa kristilegra samtaka ungra manna, hamlar verulega á móti áfengisnautn og þess vegna ekki óeðlilegt, að slíkur félagsskapur væri eitthvað styrktur í sambandi við þessi mál. Ég hygg, að sú reynsla, sem menn hafa haft fyrir augum, síðan áfengislögin 1954 voru sett, sé þannig, að nú ættu þm. að geta orðið sammála um það, - þótt ekki fengist samkomulag um það 1954, - að nauðsynlegt sé að tryggja aukið fjármagn til bindindisstarfseminnar. Í því trausti er þetta frv. flutt. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta mát að sinni, en leyfi mér að leggja til, að því verði vísað til allshn. að þessari umr. lokinni. Ég hygg, að allshn. hafi á sínum tíma haft áfengislögin til meðferðar og þess vegna sé ekki óeðlilegt, að þetta mál gangi þangað.