Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ríkisstj. hefir gert ráð fyrir, að þegar lokið væri landmælingum, þannig að fella mætti niður þau fjárframlög, sem í því skyni hafa verið veitt, þá væri snúið sér að því að taka upp reglubundið áframhaldandi starf við sjómælingar kringum landið, enda er á því hin mesta nauðsyn. Sá maður, sem mest hefir unnið að þessum málum og bezta þekkingu hefir á þeim hér á landi, er Friðrik Ólafsson skipherra. En það þykir ekki nægilegt að hafa ráð á aðeins þessum eina manni til þess að vinna þetta starf, þegar þar að kemur. Því taldi ríkisstj. nauðsyn á að tryggja sér hr. Pétur Sigurðsson, sem hér ræðir um í frv., sem fyrir liggur. Hann hefir lokið prófi við sjóliðsforingjaskólann í Kaupmannahöfn með ágætri 1. einkunn. Hefir hann beztu umsögn frá sínum kennurum og yfirmönnum og virðist hinn álitlegasti maður. Til þess að hann geti rækt þessi störf og önnur fleiri, sem hugsanlegt er, að honum yrði trúað fyrir í sambandi við þetta starf, eða laust við það, þá verður að telja nauðsynlegt, að hann hafi skipstjóraréttindi hér heima. Þess vegna fer ríkisstj. fram á, að henni verði veitt heimild til að veita hr. Pétri Sigurðssyni réttindi til þess að hafa á hendi skipstjórn á íslenzkum skipum. Þetta mun hafa verið gert áður, að með l. hafi verið heimilað að láta erlend próf í þessari grein jafngilda íslenzku. Vil ég vænta þess, að hv. d, fallist á ákvæði þessa frv., og legg til, að því verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og allshn.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Með þessu frv. er leitað staðfestingar á bráðabirgðalögum, sem gefin voru út á síðastl. ári og fólu í sér breyt. á l. um alþýðutryggingar. Í þessari d. kom fram á síðasta þingi brtt. í þá átt, að aldurstakmark þeirra, sem komið gætu til greina við úthlutun ellilauna, lækkaði niður í 60 ár. Þessi till. var felld og það fært fram gegn henni, að mikill meiri hluti þeirra, sem gera mætti ráð fyrir, að komið gætu til greina við úthlutun ellilauna á þessu aldursstigi, mundu koma undir ákvæði l. um örorku. Við úthlutun ellilauna á síðasta hausti kom þó í ljós, að nokkur hluti þeirra, sem áður höfðu notið ellistyrks, mundi ekki koma undir ákvæðin um örorkubætur. En þar sem tilgangur l. var að skerða í engu rétt þessara manna, þótti rétt að bæta úr þessu með bráðabirgðalögum, sem skildu svo á, að þeir, sem áður höfðu notið ellistyrks, skuli koma til greina, þó að þeir séu yngri en 67 ára. Ég skal geta þess um leið, að það er búið að láta úthluta fyrir síðasta ár 912 þús. kr. Af því er tæplega 75% framlag lífeyrissjóðs, hitt er framlag sveitar- og bæjarsjóða. Tala þeirra, sem hafa fengið ellilaun, er yfir 5000, þar með taldir öryrkjar, sem hafa fengið örorkulífeyri. Af þessum mönnum eru um 900, sem eru yngri en 67 ára, en höfðu áður ellistyrk samkv. l. um ellistyrk, og af þeim mun vera á annað hundrað, sem hafa komizt undir ákvæði um örorku. Ég legg svo til, að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn.

*Thor Thors: Mér finnst ástæða til þess við þessa umr. að minnast betur á en hæstv.atvmrh. gerði, að á síðasta þingi var borið fram frv., sem að efni til gekk út á það sama og þessi bráðabirgðalög, að menn á aldrinum 60–67 ára skyldu eiga rétt til ellilauna eins og verið hefði samkv. gamla skipulaginu. Hér í Nd. fékkst fullkomið samkomulag um þetta mál, og voru flokksmenn hæstv.atvmrh. þar sammála okkur sjálfstæðismönnum. En í Ed. beitti hæstv.atvmrh. áhrifum sínum á síðustu stundu til að koma í veg fyrir, að frv. næði fram að ganga. Hann hélt því þá fram með tilsvarandi yfirlæti, að frv. væri óþarft. Reynslan hefir nú sýnt, hvor hafði meira til síns máls. Ég verð að kalla það kaldhæðni örlaganna, að hæstv. ráðh. skuli nú hafa orðið að gefa út bráðabirgðalög alveg sama efnis og það frv., sem hann beitti sér svo mjög fyrir, að næði ekki fram að ganga á síðasta þingi.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég vil benda hv.þm. Snæf. á það, að þessi l. eru ekki í samræmi við það frv., sem samþ. var hér í d. á síðasta þingi. Í bráðabirgðalögunum var þeim mönnum á aldrinum 60–67 ára veittur réttur til styrks, sem áður höfðu notið ellistyrks, en samkv. frv. hv.þm. átti aldurstakmarkið almennt að vera 60 ár. Þessi fjölgun, án þess að gera samtímis ráð fyrir auknum tekjum, hefði að sjálfsögðu orðið til þess, að hver einstakur maður hefði fengið lægri upphæð en til var ætlazt í l.

*Thor Thors: Ég vil geta þess, að það kom greinilega fram í grg. frv. á síðasta þingi, að tilgangurinn væri sá, að skerða í engu þann rétt, sem þessi gamalmenni höfðu áður samkv. fyrri l., og þó að fleirum hefði verið gefið færi á að sækja um styrk, þá var það á færi sveitarstjórna að sjá um, að aðeins þau gamalmenni, sem áður höfðu notið styrks, fengju hann framvegis.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Samkv. þessum orðum hv.þm., þá þýðir frv. hans það, að þar er gamalmennunum bent á fríðindi, sem er svo ekki gert ráð fyrir, að þau geti notið.

*Gísli Sveinsson: Þegar ég kom hér inn í d., var verið að afgr frv., sem var til umr. í gær, en ekki afgr. til fulls frá 1. umr., frv. til l. um breyt á l. um alþýðutryggingar. Þetta gerði ekki mikið til, því að málið var útrætt frá minni hálfu. Hér er nú til umr. frv. um staðfestingu á bráðabirgðal., og geri ég ráð fyrir, að það fari til sömu n. og hitt frv., og gefst þá tækifari til að fella þetta saman. En út af orðum hæstv. ráðh. og samtali hans við hv.þm. Snæf., skal ég geta þess, að það er fjarri því, að allir þeir, sem til greina gætu komið við úthlutun ellistyrksins, þurfi að fá hann, því að það eru hreppsnefndirnar, sem athuga og ákveða, hverjir hafi þörf fyrir slíkan styrk. Það er því misskilningur hjá hæstv. ráðh., að allir, sem áður höfðu rétt til að njóta styrks, þurfi endilega að njóta hans. Tilgangurinn með lagasetningunni er því hinn sami og hjá hv.þm. Snæf. með því frv., sem hann bar fram, og þessi bráðabirgðalög, sem rokið hefir verið í að gera á síðasta ári, eru til komin af því, að stj. og hennar lið hefir komizt í bobba með þetta mál, eins og svo mörg önnur, og þá hefir alltaf verið gripið til þess ráðs, að rjúka í að gefa út bráðabirgðalög, þó að hægt hefði verið að framkvæma það á þingi.

Thor Thors Ég þarf ekki að deila um þetta við hæstv.atvmrh. Það hefir greinilega komið fram í umr., að hann hefir orðið að setja bráðabirgðalög um það efni, sem hann hélt fram á síðasta þingi, að væri í gildandi l., og það er það, sem um er deilt.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Þetta er alls ekki rétt. Meginhluti þessara manna, sem eru á þessu aldursskeiði, mundi geta fallið undir ákvæðin um örorkubætur. En það hefir sýnt sig í einum kaupstað, að ekki varð samkomulag um það, og til þess að ganga ekki á tilgang l. voru bráðabirgðalögin sett.

*Flm. (Jón Pálmason): Ég get verið stuttorður um þetta frv., bæði vegna þess, að það lá fyrir á síðasta þingi, og í grg. frv. er tekið fram svo að segja aðaltilgangur þessa frv. Mér og öðrum hv.flm. er fullljóst, að það er brýn þörf, að hafa ákveðinn grundvöll til að styðjast við um það, hverjar raunverulegar breyt. eru á þeim verðmætum, sem framleiðsluhagur landsins byggist á, og hvernig breyt. eru frá ári til árs, en eins og nú standa sakir, er fyrirkomulag á samningu verðlagsskrár Íslendinga þannig, að hún gefur ekki rétta mynd af því, sem henni er ætlað að gefa. Þetta frv. stefnir í þá átt, að tryggja öruggari grundvöll í þessum efnum, og er leitazt við að ná því takmarki, að þetta verði miklu meira notað í viðskiptalífinu heldur en gert hefir verið nú á síðustu árum, síðan farið var að miða allt við peninga, án alls tillits til þess sambands, sem á hverjum tíma hlýtur að vera á milli framleiðsluvara landsins og annars í viðskiptalífi landsmanna. Ég sé ekki ástæðu, ef engin andmæli koma fram við 1. umr. gegn þessu frv., að fara nánar út í málið, en legg til, að því verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og fjhn.

*Flm. (Páll Þorbjörnsson): Ég get verið stuttorður um þetta frv. Það var borið fram á síðasta þingi, en náði þá ekki fram að ganga. Fylgdi því þá ýtarleg grg., og er vísað til hennar nú. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um frv. á þessu stigi málsins, en get aðeins vísað til grg. frv. og þeirra umr., sem þá fóru fram um það. Vil ég óska eftir, að frv. verði vísað til 2. umr. og til inn.

*Ólafur Thors: Hv. 1. þm. Rang. gerði aths. við frv. þetta í fyrra, er það var hér til umræðu. Af því að hann er nú ekki viðstaddur, sökum þess að hann varð að fara á fund annarsstaðar, vil ég í hans stað gera nokkrar aths. við frv. Það hlýtur auðvitað að vera sameiginlegt áhugamál allra, að halda allri þeirri atvinnu sem unnt er inni í landinu, hvort sem um viðgerðir skipa eða annað er að ræða. Um það eru allir sammála. En ég vil vekja athygli á því, að ef það er gert að skilyrðislausri skyldu, að láta viðgerðir skipa allar fara fram hér á landi, svo framarlega sem ekki er lífsháski að sigla skipinu til íslenzkrar hafnar, þá getur þetta í mörgum tilfellum orðið ný og veigamikil kvöð á sávarútveginn, svo þung, að ef til vill getur þetta hreint og beint orðið til að minnka atvinnuna í landinu við sjávarútveginn. Það er staðreynd, að viðgerðir á skipum hérlendis eru oft miklu dýrari en erlendis, enda þótt útgerðarmenn hafi oftast reynt að láta gera við skip sín hér á landi. Útvegurinn býr við mjög þröngan kost, eins og bezt sést, ef það er aðgætt, að frá árunum fyrir stríð hefir kaupgjald þrefaldast, kola- og saltverð tvöfaldast og allt annað, sem til útgerðarinnar þarf, margfaldast í verði, en fiskur hinsvegar í lægra verði en þá. En hinsvegar er afli meiri en áður fyrir vaxandi tækni skipstjóra og sjómanna. En jafnframt hafa skattar farið síhækkandi, og nú á enn að leggja nýja kvöð á útveginn til þess að halda atvinnu við viðgerðir skipa í landinu sjálfu. Þess verður að gæta, að viðleitnin til að koma á fót íslenzkum iðnaði og styrkja hann hefir þegar komið mjög þungt niður á sjávarútveginum. Þótt ég vilji ekki gera lítið úr þessari viðleitni, verða menn þó að sjá um það, að hinn nýi atvinnurekstur, iðnaðurinn, drepi ekki niður annan meiri, hvort sem á það er litið frá sjónarmiði heildar eða einstaklinga. En iðnaðurinn hefir þegar lagt þær kvaðir á sjávarútveginn, að hann verður að kaupa sumar notaþarfir sínar dýrara verði en hann hefði orðið að gjalda fyrir þær erlendis. Og auk þess má ekki gleyma því, að þegar búin er til vara í landinu, sem áður hefir verið keypt frá markaðslöndum vorum, þrengist þar að sama skapi markaðurinn fyrir útflutningsvörur vorar. Ég hefi áður bent á það, hversu hag útgerðarinnar er komið. Allt, sem til hennar þarf, hefir margfaldazt í verði, en fiskverð hefir lækkað. Útgerðin er komin í kröggur. Hið opinbera hefir ekkert gert til að draga úr þeim, en sífellt aukið á þær með sköttum og gert notaþarfir hennar dýrari með vernd fyrir iðnaðinn. En þessari vernd má ekki beita í fullkominni blindni, heldur verður jafnframt að taka tillit til annara atvinnuvega. Ég skal ekki segja, hvort slík löggjöf sem þessi er nauðsyn vegna þeirra manna, sem atvinnu hafa á hérlendum skipasmiðastöðvum. Ég held þó ekki. Ekki a. m. k. að því er aðalviðgerðarstöðvarnar snertir, hvað sem ríkissmiðjunni líður. En mér er kunnugt um, að verkstæðin Hamar og Héðinn hafa til þessa haft nóg að gera. Ég held því, að frv. réttlætist ekki af þeim ástæðum. Ég vænti þess því, að n. hrapi ekki að þessu máli og líti ekki eingöngu á það frá sjónarmiði þess aðilja, sem hv. 3. landsk. ber fyrir brjósti.

*Flm. (Páll Þorbjörnsson): Ég get ekki gefið fullkomna skýrslu um atvinnuleysi í stétt þeirra manna í landinu, sem atvinnu hafa af viðgerðum skipa í landinu, en ég veit, að hv.þm. G.-K. er vel kunnugt um, að mikið hefir verið rætt og ritað um atvinnuleysi meðal járniðnaðarmanna, enda hefir það verið mikið, og líka hjá Hamri og Héðni, sem hafa orðið að segja fólki upp tímunum saman, vegna þess að verkefni hefir vantað. Hv. þm. G.-K. sagði, að ekki væri gert ráð fyrir öðrum undantekningum í frv. en þeirri, að lífsháski væri að sigla skipi til íslenzkrar hafnar. En í 5. gr. er gert ráð fyrir fleiri undantekningum. Þar er gert ráð fyrir því, að ef vafi leikur á því, að hægt sé að láta framkvæma viðgerð hér á landi, eða ef ágreiningur verður um verð, skuli skipseigandi eða vátryggjandi eigi skyldur til að láta fara fram viðgerð hér á landi nema eftir úrskurði gerðardóms. Ég hygg, að þessi gerðardómur sé svo samansettur eftir frv., að allir megi vel við una. Gerðardóminn eiga að skipa: einn fulltrúi skipseiganda, einn tilnefndur af vátryggjanda, Félag járniðnaðarmanna í Reykjavík tilnefni einn og forstjórar skipasmiðjanna einn, en skipaskoðunarstjóri ríkisins skal vera sjálfkjörinn oddamaður. Veit ég, að hann muni verða talinn óhlutdrægur í þessum efnum. Mér heyrðist hv.þm. G.-K. gera ráð fyrir því, að hér væri eingöngu átt við fiskiskip. En hér er talað um íslenzk skip yfirleitt, enda hefir verið mikil óánægja með það, að viðgerðir og viðhald annara íslenzkra skipa, t. d. skipa Eimskipafélagsins, hefir farið fram erlendis. Að skipum þess hefir aldrei verið unnið handtak, þau hafa jafnvel ekki verið máluð hér. Það er alls ekki tilætlun mín að íþyngja útveginum með þessu. Eins og ég sagði og sýndi fram á í fyrra á þingi, er það álit margra, að vafasamt sé, hvort viðgerðir, sem fara fram innanlands, þurfa að vera nokkru dýrari. Og þótt nokkur verðmunur kynni að verða, þá verði viðgerðirnar betur framkvæmdar hér en erlendis og meira að ósk eigendanna. Það hefir komið fyrir, að skip, sem hafa verið „klössuð“ erlendis, hafa orðið að leita viðgerðar, er þau komu í íslenzka höfn. Ég er sammála hv.þm. G.-K. um það, að æskilegt er, að n. líti á málið frá báðum hliðum. Ég fyrir mitt leyti myndi ekki hafa á móti því, að um málið væri fjallað í tveim nefndum.

*Ólafur Thors: Ég hefi litlu að svara hinni hógværu ræðu hv. 3. landsk. Hann kvaðst ekki vilja íþyngja sjávarútveginum, en bera járniðnaðarmenn og skipasmiðastöðvar fyrir brjósti. Ég get að sumu leyti aðhyllzt þetta sjónarmið hans, en tel ekki tímabært, að þetta mál nái nú fram að ganga, eins og á stendur fyrir útveginum. Annars get ég beðið með þær aths., sem ég annars gæti enn gert við frv., þangað til það kemur úr nefnd.

*Emil Jónsson: Þetta mál ber nú nokkuð öðruvísi að en ég ætlaði. Mál þetta lá fyrir síðasta þingi, og síðan hefir Skipulagsnefnd atvinnumála athugað það eftir föngum og aflað sér um það allra gagna frá útvegs- og iðnaðarmönnum, eins og sést í áliti n. Það var tilætlunin, að n. léti flytja frv. um þetta efni, að vísu í nokkuð annari mynd en frv. hv. 3. landsk. Sú atvinna, sem hér er um að ræða, er mikil, og því fullkomin ástæða til að reyna að tryggja landsmönnum hana eins og hægt er. En munurinn á frv. n. og frv. hv. 3. landsk. er sá, að í því frv., er hér liggur fyrir, er skilyrðislaust gert ráð fyrir, að viðgerðir á skipum fari fram hér, en við ætlumst til, að innlendum skipasmiðastöðvum sé jafnan gefinn kostur á að framkvæma þessar viðgerðir og fái þær að öðru jöfnu. Annars mun ég ekki ræða um þetta frekar að sinni, þar sem frv. mun fara til iðnn., þar sem ég á sæti. En ég vil taka það fram, að ég fylgi aðal„principi“ frv. - að þessi atvinna verði dregin inn í landið, eftir því sem hægt er. Hv. þm. G.-K. hélt því fram, að útveginum væri íþyngt með iðnaðinum, með því að hann væri neyddur til þess að kaupa innlendar vörur. Hann gat þess þó ekki, hvaða iðnvarningur það væri, sem útgerðin keypti hærra verði en hún fengi þær erlendis. Þær vörur innlendar, sem útgerðin kaupir af þessu tagi, eru vörpur og veiðarfæri, og ég held, að verð á þeim standist alveg samanburð við verðið á erlendum veiðarfærum. Það er því ekki rétt að vera að tala um, að iðnaðurinn sé að sliga útgerðina, enda hefir gjaldeyrisnefnd fylgt þeirri reglu, að veita innflutningsleyfi á þeim útgerðarvörum, sem eru ódýrari erlendis. Það sannar auðvitað ekki neitt, þótt ekki séu margir menn atvinnulausir hjá skipasmiðastöðvunum, því að þegar viðfangsefni vantar, eru mennirnir látnir fara. Þeir eru auðvitað ekki látnir ganga atvinnulausir á verkstæðunum. Ég vil að lokum láta þá ósk í ljós, að hv.þdm. komi sér saman um að ganga svo langt í þessu efni sem þeir sjá sér fært.

*Garðar Þorsteinsson: Mér heyrðist hv.flm. segja, að ef ekki fengist samkomulag um verð á viðgerð, ætti það mál að fara í gerðardóm. En þetta er nokkuð óljóst, því að í 5. gr. stendur: „Nú vill eigandi skips, umboðsmaður eða vátryggjandi láta fara fram viðgerð á skipi, en ekki nest samkomulag um verð á viðgerðinni eða hann dregur í efa, að fullnægjandi viðgerð fáist hér á landi, og neitar af þeim sökum að gera samning um viðgerðina við hérlenda skipasmiðju, og er honum þá eigi að síður óheimilt að senda skipið til annars lands til viðgerðar, nema því aðeins, að hann hafi áður fengið álit sitt staðfest með úrskurði gerðardóms.“ Hvaða álit er það? Að ekki fáist samkomulag um verð á viðgerðinni, eða um það, að ekki fáist gert við skipin á viðunandi hátt hér á landi? Auðvitað er átt við hið síðara. Ég vil benda hv.flm. á það, ef meiningin er, eins og hann virðist gefa í skyn, að náist ekki samkomulag, þá skuli vátryggjandi leggja málið í gerðardóm, að það vantar þá ákvæði í frv. um það, hvernig þá skuli með fara, - hvort gerðardómurinn skuli ákveða verðið og vátryggjandi svo vera skyldur að hlíta því. Því að það er tvennt ólíkt, að aðrir menn eru látnir segja til um það, hvort hægt sé að fá viðgerð á skipunum, og hitt, að þeim sé veitt vald til að slá því föstu, hve mikið greiða skuli fyrir viðgerðina. Og auk þess yrði það spursmál, hvort verkstæðið væri skylt til að hlíta þeim úrskurði.

*Ólafur Thors: Aðeins nokkur orð út af ræðu hv.þm. Hafnf. Mér þótti nokkuð bera á því hjá honum, sem ég hefi reyndar áður veitt athygli, að það muni vera ofarlega í hans huga að verða framarlega eða helzt fyrstur að marki í því kapphlaupi, sem háð er af sumum mönnum um það, að vera sem ljúfastir í orðum í garð iðnaðarins, hvað sem líðum gerðunum. Hann kvað mig hafa sagt, að sjávarútveginum hafi verið mjög íþyngt vegna fríðinda til handa iðnaðinum. Ég sagði reyndar, að ráðstafanir, sem gerðar hafa verið iðnaðinum til framdráttar og ég tel í sjálfu sér góðar, hafi íþyngt sjávarútveginum. Í fyrsta lagi með því, að sjávarútvegurinn er neyddur til að kaupa nokkuð af sinni notaþörf hérlendis, án þess að geta leitað samkeppnitilboða erlendis, því að það er bannað með gjaldeyrisráðstöfunum til verndar innlendum iðnaði. Mér er a. m. k. sagt, af útvegsmönnum í mínu kjördæmi, og ég held, að sama sé álit útvegsmanna á Akranesi, í Vestmannaeyjum og líklega um allt land, að það sé, að heita má, ómögulegt að fá fluttar inn línur og net, en þessar vörur er hægt að kaupa allmiklu ódýrar erlendis en hér á landi. Og ég man, að á þingi því, er útvegsmenn áttu með sér í fyrravetur, var ein aðaltill. sú, að þeim væri ekki meinað að kaupa net og línur frá útlöndum. - Þetta var eitt sjónarmiðið. En ég get dregið fram annað sjónarmið. Ef aukning íslenzks iðnaðar færir með sér aukna dýrtíð í landinu, sem líklegt er, að ekki verði hjá komizt, og allir eru víst reiðubúnir að horfast í augu við að vissu marki, þá hlýtur þetta vitaskuld að lenda að miklu leyti á sjávarútveginum. Og það eru fleiri stoðir en iðnaðurinn einn, sem renna undir atvinnulíf landsins. Eftir því sem fólkið þarf að kaupa vörur sínar dýrara verði, eftir því aukast kröfurnar á hendur útveginum. Í þriðja lagi ber að athuga það, að er við förum að búa til margar vörutegundir, sem við höfum ekki áður framleitt, þá þýðir það, að við getum minna selt af þeim vörum, sem við höfum hingað til framleitt fyrir erlendan markað. Er því mikil ástæða fyrir Íslendinga, sem hafa framfleytt sér á sölu til útlanda, að hafa hugfast það sjónarmið, að hver sú vara, sem framleidd er innanlands handa landsins börnum, dregur úr sölumöguleikum á útflutningsvörum okkar. Menn hafa haft of einhliða sjónarmið gagnvart eflingu innlends iðnaðar. Það er auðvitað gott að vilja efla slíkan atvinnurekstur, en afleiðingar þess hafa þó enn ekki verið skoðaðar ofan í kjölinn. Verð ég því að vara við að leggja stöðugt meiri og meiri viðjar á útveginn, auk þess sem allar framkvæmdir eru stöðvaðar, þar sem það er að koma í ljós, að þjóðin mun súpa seyðið af þeirri stefnu.

*Flm. (Páll Þorbjörnsson): Hv. 8. landsk. vakti eftirtekt á 5. gr. frv. Það er vitanlega erfitt fyrir mig og mína líka að deila við hann um lagaskýringar. Það brennur líka oft við, að lögfræðingarnir, sem hafa það að atvinnuvegi að fjalla um l., eftir að þau hafa verið samþ., eru ekki alltaf sammála um, hvern skilning beri að leggja í hverja lagagr., og í sjálfu sér liggur þeirra atvinna e. t. v. mest í því, að vera ósammála um þetta. En af því að hér er mikið um lögfræðinga í d., vænti ég, að frv. fái hér nauðsynlegar skýringar, svo að það verði ekki síðar ásteytingarsteinn. Vona ég jafnframt, að brtt. þær, sem koma kunna frá þeim, verði frekar miðaðar við það, að bæta frv. en hitt. En út af því, sem fór á milli þeirra hv.þm. Hafnf. og hv.þm. G.-K., vildi ég segja nokkur orð. Hv. þm. G.-K. sagði, að verðhækkun skapaðist innanlands við það, að við hættum að kaupa útgerðarvörur erlendis, og að línur og net, framleidd á Íslandi, væri dýrari en útlend. Ennfremur, að hér væri orðið ógerningur að fá þessar vörur frá útlöndum. Við þessu verður að segja, að það hlýtur að vera krafa, að eitthvað sé gert til að fyrirbyggja, að okrað sé á þessari innlendu framleiðslu. Mér er kunnugt um, að þorskalínur eru nú dýrari en áður var, og dýrari en hægt er að fá þær frá Noregi. En ástæðan fyrir þessu er sú, að einungis er hægt að snúa sér til eins aðilja um slík kaup. Ég get í þessu sambandi vakið athygli á því, að útvegsbændur í Vestmannaeyjum hafa komið sér upp netagerð, og hefi ég fyrir mér orð kunnugra um það, að þeir geti selt þorskanet sambærilegu verði við það, sem greiða verður fyrir net frá Noregi. Vörur þær, sem áður voru fluttar inn frá útlöndum, eru nú oft framleiddar hér af einum aðilja einungis, og dýrleikinn er ekki fyrst og fremst að kenna hinni innlendu framleiðslu, heldur hinu, að þessir einstöku aðiljar hafa tök á að okra á framleiðslunni.

*Emil Jónsson: Ég hefi litlu við það að bæta, sem hv.flm., hv. 3. landsk., hefir sagt, en vildi aðeins svara hv.þm. G.-K, út af þeim þrem atriðum, sem hann taldi valda því, að útgerðin bæri skarðan hlut frá borði miðað við iðnaðinn. Í fyrsta lagi, að innlend framleiðsla til útgerðarinnar væri seld dýrara verði en erlend. Í öðru lagi, að innlendur iðnaður skapaði aukna dýrtíð í landinu, sem kæmi niður á útgerðinni. Og í þriðja lagi, að minna yrði framleitt innanlands og selt á erlendum markaði af þeim vörum, sem við hefðum aðallega flutt út hingað til. - Um fyrsta atriðið er það að segja, að hv.þm. mun hafa nokkuð rétt fyrir sér um það; margir halda því fram, að svo sé, en oftast mun þetta þó vera ósannað mál, t. d. um botnvörpugarnið, sem togarar nota. Ég hefi t. d. séð því haldið fram í Morgunblaðinu, að net þau, sem framleidd eru í Vestmannaeyjum, séu ekki dýrari en þau, sem flutt eru inn frá útlöndum. Og þegar menn halda því fram, að þessar innlendu vörur séu dýrari en erlendar, þá mun það venjulega af því, að þeir hafa ekki kynnt sér málið. Fellur þá um sjálfa sig hin staðhæfingin, að þessi innlendi iðnaður skapi aukna dýrtíð, ef framleiðsla hans er ekki dýrari en erlend framleiðsla. Þá er síðasta atriðið, að með því að við framleiðum fleira innanlands, verði minna hægt að selja af okkar fyrri framleiðsluvörum. Er þetta hæpin röksemd. Það hefir sýnt sig, að saltfiskframleiðslan getur brugðizt, og er þá ógurleg hætta fyrir þjóðina fólgin í því, að verða að byggja lífsafkomu sína á þessari einu sölugrein að mestu. Er þá skynsamlegra að flytja framleiðsluna heldur yfir á fleiri greinar, jafnvel þótt það kostaði, að fyrrnefnd framleiðslugrein takmarkaðist nokkuð. Hættulegast af öllu er fyrir okkur að binda okkur algerlega við framleiðslu einnar vörutegundar og verða svo að standa uppi sem glópar, ef þessi vara selst ekki. Hv. þm. sagði, að ég tæki þátt í kapphlaupinu um að tala fagurlega í garð iðnaðarins, og vildi jafnframt gefa í skyn, að ósamræmi væri þar milli orða og efnda. En út úr orðum hans sjálfs skín einmitt það dæmalausa vantraust á möguleikum til íslenzks iðnaðar, sem alltaf hefir einkennt sjálfstæðismenn hér í d. Stundum halda þeir því fram, að innlendi iðnaðurinn sé dýrari en sá erlendi, stundum, að hann sé verri, en stundum, að hér sé ekkert hægt að framleiða. Þetta vantraust er okkur skaðlegt. Það tefur ekki einungis fyrir því, að framleiðslan sé flutt inn í landið, heldur veikir það líka trúna á okkur sjálfa, og er það ef til vill skaðlegast fyrir flokk, sem kallar sig Sjálfstfl. og segist leggja mikið upp úr því, að vera sjálfum sér nógur.

*Ólafur Thors: Hv. þm. Hafnf. byggði andmæli sín gegn minni ræðu á því, að það væri ósannað mál, að innlendi iðnaðurinn hefði aukið dýrtíðina í landinu, eða hvort ástæða væri til að ætla, að hann yrði dýrari en erlend framleiðsla, þar sem hún væri ódýrust. Þó að ég hafi ekki sjálfur reynslu um kaup á netum og línum, veit ég það þó frá útgerðarmönnum sunnan með sjó, að þær eru hér talsvert dýrari en þær eru ódýrastar annarsstaðar. Og ég hefi ekki ástæðu til að rengja þessa menn. - En hvort sem þetta er nú sannað eða ósannað mál, vil ég spyrja hv.þm., hvort honum þyki líklegra, að rétt sé, ef rökrétt hugsun fær að njóta sín hjá honum? Myndi honum þykja líkur til, að vara yrði ódýrar framleidd hér á landi en þar, sem framleiðsluskilyrði eru bezt, þegar þess er gætt, að við búum við óhæfilega dýrt lánsfé, en öll framleiðsla hér byggist yfirleitt á lánsfé, og þegar það er ennfremur athugað, að við verðum að notast við óæfða krafta og litla reynslu? Eru ekki líkur til, að við verðum að sætta okkur við, að slík framleiðsla verði hjá okkur dýrari en hjá þeim þjóðum, sem njóta beztra skilyrða? Auk þeirra vara, sem ég hefi áður nefnt, hefi ég heyrt, að t. d. sé íslenzkt smjörlíki allmiklu dýrara en það, sem ódýrast er erlendis. Hv. þm. beindi til mín og okkar sjálfstæðismanna áminningum út af vantrú okkar á innlendum iðnaði. Innan Sjálfstfl. er það eðlilega misjafnt, hverjar vonir menn gera sér um möguleikana fyrir íslenzkum iðnaði, og mun svo vera í öllum flokkum. Meðan reynsla er ekki komin á um svo fjölþætt mál, er eðlilegt, að skoðanir séu misjafnar, þar sem menn hugsa sjálfstætt. Það er vitanlega varasamt að vantreysta sér mjög, en hitt er engu síður varhugavert, að treysta sér um of. Ég álít fyrir mitt leyti og án þess, að ég sé þar að mæla fyrir munn Sjálfstfl., því að innan hans er trú manna á innlendum iðnaði misjöfn, að varasamt sé að stíga of ört skrefin í þessum efnum. Er ég hræddur um, að það geti orðið til þess, að ýmsir verði fyrir vonbrigðum. Vil ég benda mönnum á, að það orkar mjög tvímælis um ýmsan iðnað, hvort hann getur borið sig hér, þegar verzlun er aftur orðin frjáls. Ég álít það ekki stefnu framtíðarinnar, að Íslendingar fari að brjóta kol norður á Tjörnesi, í stað þess að kaupa þau þar, sem þau fást ódýrust. Ég álít það ekki stefnu framtíðarinnar, að Spánverjar komi hingað til að veiða fisk, í stað þess að kaupa hann af okkur. Ég held, að Íslendingar eigi einmitt að stunda fiskveiðarnar sjálfir, og það alveg jafnt, þótt innilokunar- og haftapostulinn, hæstv. fjmrh., gangi hér um d. hlæjandi. Hin stefnan, stefna hæstv. fjmrh., er stefna fortíðar og dauða og er nú að drepa niður íslenzkan sjávarútveg. Ég álít, að það sé vont og skaðlegt, að íslenzkur iðnaður mæti vantrausti, og jafnskaðlegt, að hann mæti oftrausti, en ég tel eðlilegast, að hann mæti skilningi, og ég vil geta sýnt honum þann skilning. Það kann að orka tvímælis, að ég sjái rétt í þessu máli, en það vil ég, að menn skilji, að ég el ekki í brjósti neinn kala til innlends iðnaðar né vil vitandi vits sýna honum nokkurt óverðskuldað vantraust.

*Flm. (Páll Þorbjörnsson): Það er löngu orðið viðurkennt, að tæplega verður kosið á öllu heppilegra öryggistæki fyrir mótorbáta heldur en talstöðvar. A. m. k. er ekki kunnugt um tæki, sem eru jafn kostnaðarlítil, en veita þó jafnmikið öryggi eins og þessar talstöðvar. Nú er það ekki svo, að þessi tæki séu eingöngu öryggistæki í bátum, heldur veita þau ýmsan stuðning við fiskveiðarnar, sem bezt má marka af því, að það þykir nú tæplega gerlegt að fara á síldveiðar norður fyrir land á bezta tíma ársins, nema hafa talstöðvar í bátunum. Þetta er fyrst og fremst vegna þess, að bátarnir, sem hafa talstöðvar, geta haft samband hverjir við aðra og fengið fréttir úr landi og því um líkt. Ennfremur má benda á, hve mikill munur það er fyrir báta, sem eru með veiðarfæri sín úti í sjó, ef vél bilar, að geta kallað upp annaðhvort önnur skip eða stöð í landi og beðið um hjálp. Ég veit, að þess eru nokkuð mörg dæmi, þótt ekki sé komin löng reynsla á þessar stöðvar, að fyrir þær hefir verið hægt að bjarga mörgum skipum og þeim mannslífum, sem þar hafa verið innanborðs, og ennfremur, að bátar hafa fríast við venjulegt veiðarfæratap eingöngu fyrir, að þeir höfðu þessar stöðvar. Nú eru komnar talstöðvar í um rúma 100 báta, og beiðnir liggja fyrir um talstöðvar í um 50 báta. Eftir upplýsingum frá landssímastjóra eru líkur til, að þeirri eftirspurn verði fullnægt á þessari vertíð. Þá eru komnar talstöðvar í um 150 vélbáta. Eftir því, sem mér hefir verið tjáð, þá munu vera komnar talstöðvar í þvínær hvern bát í verstöðvunum hér við Faxaflóa. En aftur eru aðrar verstöðvar, þar sem er langt í land, að þessu verði fullnægt. T. d. er svo í Vestmannaeyjum. Þar eru aðeins örfáir bátar, sem hafa talstöðvar. Eigendur bátanna eiga þó ekki sök á þessu, heldur hafa stöðvarnar ekki fengizt ennþá, þrátt fyrir þótt þær hafi verið pantaðar fyrir rúmu ári síðan. Ég skal ekki segja, hver ástæðan er til þess, að svona dræmt hefir gengið að fá þær til landsins, en það er önnur ástæða, sem nokkru ræður um það, hve seint hefir gengið að fá þessar stöðvar í bátana. Það er sá kostnaður sem þær hafa í för með sér. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hefi aflað mér, þá mun uppsetningarkostnaður fyrir eigendur bátanna hafa verið frá 400–600 kr. Þetta er kostnaður við uppsetningu á loftneti, lömpum, „batteríum“ og öðru slíku. Eitthvað svipaður þessu mun rekstrarkostnaðurinn hafa verið. Landssíminn hefir átt allar þessar stöðvar og leigt þær fyrir 120 kr. á ári. En landssíminn hefir gert kröfu til þess, að stöðvarnar væru tryggðar fyrir um 1200 kr., og iðgjald af þeirri upphæð mun hafa numið rúmlega 100 kr. á ári. Ennfremur hafa bátarnir orðið að greiða ríkisútvarpinu 30 kr. á ári í afnotagjald. Mér finnst það nú alveg óviðeigandi, að ríkisútvarpið sé að taka afnotagjald af þessum tækjum, sem eru ætluð til alls annars en þau viðtæki úti um land, sem krafizt er afnotagjalds af. Þess vegna gerði ég ráð fyrir í frv., að afnotagjaldið yrði fellt niður. Ennfremur geri ég ráð fyrir því, að landssíminn eigi stöðvarnar eftir sem áður og leigi þær út þannig lagað, að hann fái sitt til baka, en græði ekki meira og minna á því. Því til tryggingar er svo fyrir mælt, að leigan skuli ákveðin fyrir eitt ár í senn af þar til skipaðri matsnefnd, sem í eiga sæti landssímastjóri, einn fulltrúi frá Slysavarnafélagi Íslands og annar frá Fiskifélaginu. Þar með er tryggt, að leigan verði ekki skrúfuð upp. Þá vil ég geta þess, að eftir því sem mér telst til, eru nær því 240 vélbátar á stærðinni frá 15 til 100 smálestir í landinu. Eftir þeim upplýsingum, sem ég gat um áðan, eru komnar stöðvar í um 150 vélbáta, svo að það verða um 90 bátar, sem þessi lög koma til með að ná til. Ég hefi ekki enn getað fengið nægilegar upplýsingar um það, hvert sé raunverulegt verð þessara stöðva, en ég hefi þó getað hlerað utan að mér, að stofnkostnaður þeirra fari ekki yfir 800 kr. Þá vildi ég geta þess, sem kemur fram í þessu frv., að Bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja hefir boðizt til þess að lána bátaeigendum sem svarar því, er kostar að setja upp svona stöðvar í byrjun, og ennfremur að sjá um að tryggja stöðvarnar endurgjaldslaust. Mér telst svo til, ef önnur vátryggingarfélög gera það sama, sem mér skilst þau verði að gera til þess að bjóða viðlíka kjör, og ef afnotagjaldið til útvarpsins yrði fellt niður, að þá mundi mega draga frá árlegum rekstrarkostnaði um 130 kr. En hvort annar rekstrarkostnaður getur færzt niður til muna, skal ég ekki segja. Ég veit, að það er mikill áhugi fyrir því bæði hjá útgerðarmönnum og sjómönnum, að talstöðvar komi sem fyrst í vélbátaflotann. Ég sé því ekki ástæðu til að ætla, að frv. sæti neinum mótbárum frá þeim aðiljum. - Ég vil svo óska þess, að frv. verði vísað til sjútn. að aflokinni þessari umr.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég get verið sammála hv.flm. þessa frv. um það, að þess er mikil nauðsyn, að talstöðvum sé komið í báta af þessari stærð. Hinsvegar er ég hræddur um, að ekki sé nægilegt það ákvæði, sem hér er gert ráð fyrir í frv., að hvert skip, sem er stærra en 15 smálestir, skuli hafa talstöð, nema samtímis séu gerðar aðrar ráðstafanir, því að eftir því, sem ég hefi ástæðu til að ætla, er ekki viðbúið, að hægt verði að koma því í kring á svona skömmum tíma. Eftir því, sem ég bezt veit, eru talstöðvar komnar í 110 báta af þessari stærð og nokkra báta undir 15 smálestum. Nú eru 30 stöðvar í smíðum, og eru þá komin 140 skip yfir 15 smálestir, sem hafa talstöðvar um borð. Ég hefi ekki nákvæma tölu yfir þá báta, sem eru yfir 15 smál. að stærð, því að í skýrslum Fiskifélagsins er miðað við 12 smál.  Ég vildi mælast til við þá n., sem fær þetta frv. til meðferðar, að hún fengi til vitals póst- og símamálastjórann, sem er þessu máli kunnugur. Ég geri ráð fyrir, að það ætti ekki að taka mörg ár, að koma talstöðvum í öll vélskip af þessari stærð, ef landssímanum er heimiluð nóg fjárveiting til þess, en það er ekki unnt að gera það á einu ári.

*Jóhann Jósefsson: Það er víst óhætt að segja, að eitt að þeim beztu öryggistækjum, sem skip hafa, séu loftskeytatækin og taltækin. Vitaskuld verður það bezt til öryggis, að útbúnaður bátanna sé sem öruggastur, þótt lengi megi benda á, að þetta og þetta sé gott til frekara öryggis. En hitt er áreiðanlegt, að það út af fyrir sig, að geta látið til sín heyra, hefir oft komið að gagni og hefir mikla þýðingu. Það hefir verið upplýst í þeim ræðum, sem fluttar hafa verið bæði af hv.flm. og hæstv. ráðh., að það er kominn sá útbúnaður, sem frv. fer fram á, í miklu meira en helminginn af þeim skipum, sem hér koma til greina. Þessi útbúnaður er þegar kominn í 108 skip, og fyrir liggja pantanir hjá landssímastjóra, eftir því sem mér er skýrt frá, á 50 til 60 tækjum. Þegar þær pantanir eru afgr., þarf ekki að skylda þá, sem þessi tæki fá, með lögum, því að þeir hafa þá gert sínar ráðstafanir, áður en frv. kom til greina. Þegar það er afgr., er hægt að gera ráð fyrir, að 150 skip af 250 væru búin að fá tæki. Það væru því eftir 100 skip, sem þessi lög ættu að ná til. Nú er þess að geta, hvað er mikið létt undir með mönnum að fá taltæki samkvæmt þessari lagaskyldu. Ég skal sýna fram á, að það er ekki mikið létt undir eftir þessu frv. Landssíminn leigir bátunum tækin sjálf. Landssími Íslands byrjaði á því fyrir 3 árum síðan, sem mjög er virðingarvert, að smíða hentug tæki í íslenzka fiskibáta, sem nota mætti til þess að tala við land og milli báta. Þeir, sem landssímanum stjórna, veittu því athygli, að í stórum skipum, sem hingað koma, var slíkur útbúnaður ekki mjög dýr. Þess vegna lét landssímastjóri gera tilraun með að smíða tæki með hæfilegu verði og stærð í íslenzka fiskibáta. Í þrjú ár hefir þessu verið svo vel tekið af íslenzkum bátaeigendum og fiskimönnum, að nú eru tæki komin í 108 skip, og þar að auki yfir 50 í pöntun. Það er því augljóst, að það er engin tregða hjá bátaeigendum og sjómönnum að sinna þessu máli. Eg get bætt því við, að það er sennilega komið miklu lengra hér á landi að svona litlir bátar hafi taltæki, heldur en hjá nágrannaþjóðum okkar, eftir þeim fregnum, sem ég hefi bæði frá Færeyjum og Noregi. Í grg. fyrir þessu frv. er sagt frá því m. a., að nokkuð treglega gangi að fá taltæki leigð hjá landssímanum, og það hefði tafið fyrir, að menn fengju tæki eins og þeir vildu. Ég geri ráð fyrir, að hér sé skýrt dálítið skakkt frá að því leyti, að ekki er sagt, vegna hvers landssíminn afgreiðir ekki tækin eins ört og beðið er um. Ég tel mig hafa eins mikla reynslu og hv.flm. í þessu máli, því að ég hefi verið milligöngumaður við útvegun á nokkuð mörgum tækjum, en ég býst við, að hann hafi ekki haft mörg til meðferðar. Ég get borið landssímanum það, að hann hefir ekki tekið treglega í þetta mál, heldur þvert á móti. Bæði ég og aðrir, sem ég hefi vitað að hafa pantað tæki, hafa mætt hinni mestu lipurð. Hitt er annað mál, að landssímanum hefir gengið erfiðlega að fá útlent efni, því að vitaskuld eru þessi tæki sett saman úr útlendu efni, en þeir erfiðleikar hafa ekki stafað af neinni tregðu af hálfu gjaldeyris- og innflutningsnefndar, heldur af þeim eðlilegu hömlum, sem á innflutningi er, og svo af gjaldeyrisskorti í landinu. Það liggja t. d. nú sem stendur tvær sendingar á afgreiðslu skipanna, sem bankarnir hafa ekki getað lánað gjaldeyri til að borga. Þetta eru sendingar til landssímans, sem í eru stykki til að búa til úr tæki. Það kemur sér bagalega, að bankarnir skuli ekki geta lánað gjaldeyri til þess að leysa inn þessar sendingar. En það er engin tregða í þessu máli af hálfu landssímans. Það þykir mér skylt að leiðrétta, vegna þess að ég hefi verið talsvert við þessi mál riðinn, að því er snertir Vestmannaeyjabáta. Hv. flm. skýrði frá því, að Bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja hefði samþ. á aðalfundi sínum að styðja þetta mál. Þetta er rétt, en hv.flm. sagði þar ekki nema hálfan sannleikann. Honum er sýnilega meira í mun, ég vil segja að grípa á lofti þessa hugmynd og koma henni á þingskjöl heldur en að athuga, hvað virkilega lá fyrir í málinu, eins og ég nú hefi upplýst um afskipti landssímans af málinu. Það liggur því þannig fyrir, að því er snertir Bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja, að í Vestmannaeyjum eru komin taltæki í 11 báta, og eru það aðallega bátarnir, sem fara á síldveiðar. Svo var málið rætt í stjórn Björgunarfélags Vestmannaeyja, og framkvæmdarstjóri þess fór á fund Bátaábyrgðarfélagsins að mínu undirlagi og annara í stjórn Björgunarfélags Vestmannaeyja. Fékk hann þar samþ.till. þess efnis, að Bátaábyrgðarfélagið skyldi styðja 20 báta til þess að fá sér tæki, með því að lána þeim 400 kr. upp í stofnkostnað, og ennfremur með því að greiða vátryggingu þá, sem landssíminn heimtar af þessum tækjum. Og það var ekki einasta, að Björgunarfélag Vestmannaeyja stæði að þessu, heldur líka félagið Eykyndill. Hv. flm. þessa frv. hefir hvergi nærri þessu máli komið, heldur grípur hann á lofti það, sem gerðist á fundi Bátaábyrgðarfélags Vestmannaeyja, og vill gera þetta að lagaskyldu. Okkur var ljóst, og er ljóst, að það er ekki þægilegt að koma þessu öllu í kring á einu ári, bæði vegna þess, að landssíminn getur ekki af teknískum ástæðum, og heldur ekki af gjaldeyrisástæðum, uppfyllt allar pantanir í einu. Mér skildist líka á hæstv. ráðh., að hann byggist við, að frv. þyrfti athugunar við í þessu efni, og að ekki mundi hægt að koma öllu í kring í einu. Það, sem fyrir mér og stjórn Björgunarfélags Vestmannaeyja vakti, var, að af fjárhagslegum ástæðum þyrfti að gera ráðstafanir til þess að gera mönnum kleift að eignast þessi tæki, og það var þess vegna, að Bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja gerði þessa samþ. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, leggur þá skyldu á herðar hverjum báteiganda, sem á bát eða skip, sem er yfir 15 smálestir að stærð, að hafa svona tæki í því, jafnvel þótt báturinn fari alls ekki á sjó, eftir því sem mér skilst á orðalagi frv. Með þessu frv. er engin tilraun gerð til þess að létta af mönnum þeim kostnaði, sem af þessu leiðir, nema 30 kr. gjaldinu til útvarpsins, og er það þó ekki nema fjöður á fati af þeim útgjöldum, sem þessi taltæki hafa í för með sér. Samkv. því, sem hv.flm. sagði, þá er kostnaðurinn við niðursetningu taltækja í bát frá 400 til 600 kr., og árlegur kostnaður eitthvað svipaður. Mér þykir þetta nokkuð losaralega frá skýrt. Eftir hans áliti, leikur kostnaðurinn við uppsetning tækjanna í hvern bát á 800–1200 kr. Það, sem ég hefi komizt næst í þessu efni, er, að rafvirki sá, sem löggiltur er í Vestmannaeyjum, hefir gefið þær upplýsingar, að stofnkostnaður að viðbættu því gjaldi, sem greiða verður árlega - en það er 120 kr. - myndi verða um 900 kr. á bát. Og hér í Reykjavík hefi ég staðreynt að þetta er rétt, á því, sem ég hefi orðið að borga fyrir uppsetningu á þessu. Ég veit, að sá kostnaður einsamall er um 200 kr., en þar við bætist móttökutæki. En taltæki og móttökutæki er sitt hvað. Taltæki eru það, sem landssíminn leggur til og tekur 120 kr. í leigu fyrir. En báturinn verður að sjá sér fyrir móttökutæki og öðru því, sem talið er í uppsetningarkostnaði. Þessi taltæki eru venjuleg stofutæki, en þau eru bæði of fín og of dýr og ekki nærri nógu sterk, svo að árlegur viðhaldskostnaður á þeim er hjá mörgum bátum nokkuð mikill. Nú ætlar landssíminn að gera tilraun til þess að smíða tæki með hliðsjón af mótorbátum, því að það er sérstaklega erfitt fyrir mótorbáta að varðveita dýr og vönduð tæki, sem ætluð eru til þess að nota inni í húsum, en ekki úti á sjó. Verkfræðingur símans hefir sagt mér, að hann búist við, að þessi tæki, sem landssíminn ætlar að láta smíða, muni kosta 400 kr. Uppsetningarkostnaður er eftir mati hv.flm. frv. 400–600 kr., og telur hann þá að sjálfsögðu móttökutæki með. Ég hygg, að óhætt sé að segja, að hann sé 600 kr. Í Vestmannaeyjum er hann talinn af rafvirkjanum þar 700 kr. En þótt hann sé talinn 600 kr., þá er það mjög há upphæð. Þá er leigan til landssímans, en frv. fjallar líka um hana. Það er gefið í skyn, að leigan eigi að verða lægri en hún er nú. Í frv. er sagt í 4. gr. á heldur slæmu máli, að leigan skuli ákveðin fyrir eitt ár í senn og miðað við, að landssíminn sleppi skuldlaus. Nú er þess að gæta, að þessi leiga, sem landssíminn tekur fyrir tækin, hefir verið prófuð. Fiskifélagið hefir sett nefnd til þess fyrir ári síðan, og hún komst að þeirri niðurstöðu, að leigan væri sanngjörn. Ég sé því ekki, að hægt sé að lofa mikilli niðurfærslu á þessari leigu, þó að þetta frv. verði samþ. Þá er líka upptalið allt, sem aflétt verður af mönnum samkv. frv. Hv. flm. er að tala um í grg., að Bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja hafi styrkt þetta, eins og ég hefi nú staðfest, að það ætlar að greiða iðgjaldið, en það stendur ekki í frv., að það eigi að verða lögskylda fyrir Vátryggingarfélag Vestmannaeyja eða önnur félög, heldur leggst það á eigendur bátanna samkv. frv. Ég álít, að það þurfi að taka til athugunar í n., að reyna að létta undir með stofnkostnaðinn, því að annars leggur frv. skyldu á herðar eigenda þessa 90–100 báta, sem hafa ekki enn fengið tæki, því það skyldar þá til að kaupa í bátana tæki, sem baka þeim á fyrsta ári a. m. k. 600 kr. í útgjöld, og þar að auki er leigan 120 kr. til landssímans og er töluvert þungur baggi. Frv. gerir ekki ráð fyrir nokkurri annari afléttingu en þessum 30 kr. til útvarpsins, en það leggur á þá skyldu, að ráðast í þennan kostnað. Ég tók eftir því, að hv.flm. talaði um, að þetta mál færi til sjútn., sem er líka eðlilegt, og þykist ég vita, að sjútn. verði við tilmælum hæstv. ráðh. um að bera sig saman við landssímann um þetta efni. Og þá kemur vitanlega til greina í enn ríkari mæli þörfin á því, að bera sig saman við ríkisstj. um það, hvað hún vilji gera til þess að létta undir með stofnkostnaðinn, því að hann er aðalatriðið. Ef ekkert er létt undir með stofnkostnaðinn, þá er lítil hjálp í því að samþ. þetta frv., enda hlýtur hv.flm. að sjá það. En verði hinsvegar gerðar ýtarlegar ráðstafanir til þess að bátaeigendum verði ekki nema lítið íþyngt með gjöldum, þótt þeir fengju sér tækin, þá er sjálfsagt að skylda þá til þess að hafa þau. Annars er það sýnilegt af undirtektum þeim, sem þetta mál hefir fengið hjá bátaeigendum úti um land, að menn hafa haft alla viðleitni í frammi til þess að nota þá hjálp, sem landssíminn hefir boðið, til þess að koma þessum tækjum í bátana, því að þau eru komin í yfir 100 skip, og pantanir liggja fyrir á tækjum í um 50 af þeim 250 bátum, sem þarna koma til greina.

*Flm. (Páll Þorbjörnsson): Mér kom að sönnu ekki á óvart þessi niðurbælda gremja hjá hv.þm. Vestm. út af því, að ég skyldi voga mér að flytja þetta frv., og sérstaklega þó, að það skuli vera á svo slæmu máli, að það hneyksli þennan sérstaklega góða íslenzkumann. Honum varð nokkuð tíðrætt um grg. þessa frv. og byrjaði á að hneykslast á því, að ég hafi sagt í grg., að það muni hafa gengið nokkuð treglega að fá þessar stöðvar hjá landssímanum. Hann vildi leggja það svo út, að ég væri með þessu að hnýta í landssímastjóra, en svo er alls ekki. Mér var ekki beinlínis kunn ástæðan fyrir því, að pantanir hafi orðið að bíða a. m. k. heilt ár, eða hvernig stendur á því, að t. d. Vestmannaeyingar, sem mér er kunnugt um, að ekki hafa haft minni áhuga fyrir því en aðrir, að fá þessi tæki í sína báta, eru aðeins búnir að fá tæki í 11 báta, eins og hv.þm. tók fram, en í sumum öðrum veiðistöðvum eru tæki komin í hvern bát. Það er síður en svo, að ég haldi því, fram, að landssíminn hafi tafið málið viljandi. Þá fannst hv.þm. sérstök ástæða til þess að bæta við upplýsingum um stuðning Bátaábyrgðarfélags Vestmannaeyja, sem honum fannst ófullnægjandi hjá mér. Ég hafði ekki heyrt um forsögu þessa máls og sá ekki ástæðu til þess, þótt hún kynni að vera einhver, að fara að leita fyrir mér um það, hver átti till. á fundi Bátaábyrgðarfélagsins um þetta. En ég skal upplýsa það hér, svo að hv. þingheimur og aðrir heyri, að ástæðan fyrir því, að hv.þm. Vestm. tók sér það svo nærri, að ekki var nánar greint frá þessu, er sú, að hann er ekki í stjórn Bátaábyrgðarfélagsins, en í stjórn Björgunarfélags Vestmannaeyja, og það, sem honum gramdist, er, að hans virðulega nafn skuli ekki nefnt í grg. fyrir þessu frv. Þá hefir hv.þm. orðið tíðrætt um ýmsa kostnaðarliði í sambandi við frv. Ég sagði, að uppsetningar- og rekstrarkostnaður væri frá 400–600 kr. Ég hefi stuðzt við upplýsingar, sem ég hefi fengið frá ýmsum mönnum, sem hafa haft spurnir af þessu eða látið setja tækin upp. Mér hefir einnig verið tjáð af mönnum í Vestmannaeyjum og annarsstaðar, að það væri allmikill munur á því, hver uppsetningarkostnaðurinn væri. Hv. þm. Vestm. upplýsti, að rafvirkinn í Vestmannaeyjum - en hann hefir einokunarrétt í þessu efni - tæki 700 kr. fyrir uppsetningu. En aftur á móti taldi hv.þm., að kostnaðurinn vari 600 kr. Þarna munar strax 100 kr. Annars mun hann vera minnstur í Rvík. Þeir menn, sem hafa meiri reynslu í þessu efni en bæði ég og hv.þm. Vestm., telja, að hann leiki á 600 kr. og allt niður í 450 kr., og fer það eftir því, hvort þarf að kaupa mikið af lömpum eða önnur óhöpp koma fyrir. Hv. þm. sagði, að Fiskifélagið hefði sett nefnd á laggirnar til þess að prófa, hvort leigan, 120 kr., væri sanngjörn, og nefndin hefði komizt að þeirri niðurstöðu, að hún væri það. Ég vil geta þess, að lengst framan af, og sennilega allt fram á þennan dag, hefir þessi smíði á talstöðvum hjá landssímanum verið tilraunasmíði, sem af eðlilegum orsökum hefir orðið ákaflega dýr, og dýrari en þetta þarf að vera og mun verða í framtíðinni. Hv. þm. Vestm. upplýsti, að landssíminn hefði tekið sér fram um að byrja á byggingu stöðva, sem væru heppilegar, hvað stærð og annað snertir fyrir íslenzka báta. Það hefir eðlilega orðið kostnaðarsamt að byrja þessa smíði og prófa sig áfram. Ég hefi leitað mér upplýsinga um þetta mál, vegna þess að ég hefi haft nokkur afskipti af öryggismálum sjómanna. En ég skal gera hv.þm. Vestm. það til geðs að geta þess, að mér hefir ekki verið falið að útvega stöðvar í báta í Vestmannaeyjum, en það er sennilegt, að hann hafi átt einhvern þátt í því. Mér er líka kunnugt, að svo óánægðir voru menn út af því, hvað það gekk seint að fá stöðvarnar, að það þótti ekki einhlítt að hafa þennan hv.þm., heldur var framkvæmdarstjóri Björgunarfélagsins sendur út af örkinni til þess að fá einhverju áorkað í þessu máli. Í sambandi við kostnaðinn var hv.þm. að tala um móttökutækin. Ég vil nú benda honum á, að þótt það hafi verið svo fram að þessu, að algengir stofumóttakarar hafi verið notaðir í bátana og landssíminn ekki gert annað en byggja talstöðvar, þá hefir það komið til orða hjá landssímanum að sambyggja þetta, bæði taltækin og móttakarana. Nú kem ég að því, sem kom fram í ræðu hæstv.atvmrh., og raunar líka í ræðu hv.þm. Vestm., en það er, hvaða möguleiki sé á því, að gera þetta á einu ári. Ég tel, að það muni vera í kringum 90 stöðvar, sem þarf að útvega. Ég hefi ástæðu til að ætla, að það muni vera hægt að fá tæki, hvort sem það er frá útlöndum, eða tæki, sem fela hvorutveggja í sér, bæði móttakara og taltæki, sem ekki þurfa að kosta yfir 1000 kr. Ég hefi fyrir mér nokkuð góðar upplýsingar um, að það muni vera auðsótt mál, að fá þessi tæki frá þekktri erlendri verksmiðju. og ekkert mun vera því til fyrirstöðu, að gjaldfrestur fengist um nokkuð langan tíma. Maður sá, sem ég talaði við, taldi sennilegt, að ekki þyrfti að greiða þetta fyrr en eftir 3–4 ár. Ég tel því ekki ástæðu til þess að óttast um það, að fyrir ríkisstj. sé í of mikið ráðizt, þó að byggðar séu 90–100 stöðvar. Þá vildi hv.þm. Vestm. gera lítið úr frv., sem hans var von og vísa. Hann hefir haldið því fram, að þessar stöðvar komi, hvort sem er. Ég sveigi hvergi að því í grg. frv., að ég vantreysti útgerðarmönnum, að þeir svo fljótt sem auðið er útvegi sér þessi tæki. Hitt er og alkunna, að menn eru misjafnir, og það, sem einn gerir fljótt og vel, er annar tregur til. Við þekkjum frá síðustu þingum, hvílíka baráttu það hefir kostað að fá í lög leitt, að íslenzk fragtskip, sem sigla landa milli, hafi slík öryggistæki. Ég verð að segja, að þetta frv. inniheldur ákvæði um fleira en það eitt, að skylda báta til þess að hafa talstöðvar. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hv.þm., hvort hann geti hugsað sér, að það geti gengið, að 250 fiskibátar við strendur landsins væru komnir með talstöðvar, og engin hemill væri á notkun þeirra eða reglur, sem fylgja ætti. Það er nauðsynlegt, þegar talstöðvar eru komnar í hvern bát, að þá sé viss tími, sem hlusta á, svo tækin komi að einhverju gagni. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara lengra út í þetta mál að sinni. Ég skil vel, hvað hv.þm. Vestm. var að fara með ræðu sinni. Hann þurfti að fá útrás fyrir innibyrgða gremju, sem hann hefir væntanlega haft gott af að losna við.

*Jóhann Jósefsson: Mér er það vel ljóst, að þegar 200–300 bátar hafa talstöðvar, þá þarf að setja reglur um, á hvaða bylgjulengd þær eigi að starfa. Það er síður en svo, að ég vilji bera á móti því, enda veit ég, að landssíminn hefir látið það í ljós, að slíkar reglur þyrfti að setja, og frvgr. sú, sem talar um þær reglur, er náttúrlega í fullu gildi. Hitt var mér ekki ljóst, að það hefði vakað fyrir hv.flm., að fara að breyta til, eins og hann lýsti yfir, og panta tækin smíðuð frá útlöndum, enda gefur frv. ekkert í skyn um, að það sé tilætlunin. Hafi það verið ætlun hv.þm., þegar hann samdi frv., þá geri ég ráð fyrir, að réttara hefði verið að láta það koma fram einhversstaðar. Það hefir líklega runnið upp ljós fyrir honum, fyrst þegar hæstv.atvmrh. var að benda á, að það væri ef til vill torvelt fyrir landssímann að uppfylla kröfur frv. allar í einu. Að öðru leyti þarf ég ekki að svara hv. 3. landsk. frekar í þessu máli, enda sýndi hann ekki fram á, að ég hefði farið með rangt mál í einu einasta atriði í ræðu minni, og heldur ekki þar, sem ég sýndi fram á, að með þessu frv. væri ekkert gert til þess að létta kostnaðinn á bátaeigendum við að hafa þessar talstöðvar, nema till. um að 30 kr. gjaldið til útvarpsins falli niður. Það sjá allir, hvað mikil hjálp er í því, þegar stofnkostnaðurinn er samt 600–700 kr. Í seinni ræðu sinni var hv.þm. að tala um það, að ef horfið væri að því, að kaupa hin útlendu tæki, þá væri kostnaðurinn 1000 kr. Ef á að leggja þetta á bak fátækra bátaeigenda, sem ekki hafa haft tök á því, að panta tæki, er lítil hjálp í þessum 30 silfurpeningum, hvort sem kostnaðurinn er 700 kr. eða 1000 kr. Um gremju í mér þarf hv.þm. ekki að tala. Ég hefi enga ástæðu til þess að vera gramur yfir gangi þessa máls. Ég veit, að þessi 20 tæki, sem ég og björgunarfélagsstjórnin höfum pantað, verða afgreidd frá landssímanum undir eins og það er mögulegt. En ef hv.þm. vill greiða fyrir þessu máli, þá ætti hann að snúa sér til þeirra, sem hafa umráð yfir gjaldeyri, svo að landssíminn geti innleyst efnið í tæki þau, sem eiga að fara til Vestmannaeyja, en efnið bíður, á meðan ekki fæst gjaldeyrir til þess að leysa það inn. Landssíminn er reiðubúinn að smíða úr efninu, þegar það kemur. Það er sjálfsagt, að bent sé á, að sú hjálp, sem frv. hefir inni að halda, er svo vesæl, að það verður að gera stóra bragarbót í sjútn., þegar málið kemur þar til meðferðar.