Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins segir svo: „ Ríkisstj. skal gefa Alþingi árlega skýrslu um starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins.“ Sú hefð hefur skapast, að forstjórar og embættismenn Framkvæmdastofnunar ríkisins taki saman ár hvert ítarlega skýrslu um störf stofnunarinnar á liðnu ári. Ársskýrsla fyrir árið 1981 hefur verið lögð fram og henni dreift meðal hv. þm. Þessi skýrsla er sú 10. í röðinni. Efni skýrslunnar er auk almenns inngangs forstjóra skýrslur framkvæmdastjóra hinna þriggja deilda stofnunarinnar um störf deildanna á liðnu ári. Að auki er í skýrslunni að finna yfirlit yfir fjármögnun og lánveitingar fjárfestingarlánasjóða, reikninga stofnunarinnar, ýmsar tölulegar upplýsingar og að tökum yfirlit yfir lán og styrki Byggðasjóðs á liðnu ári. Um starfsemi stofnunarinnar á síðasta ári vit ég vísa til ítarlegra skýrslna frá einstökum deildum hennar, til töfluviðauka og til lista um allar lánveitingar og styrki stofnunarinnar, en sú hefð hefur skapast að gera á þennan hátt grein fyrir öllum lánveitingum þessarar stofnunar.



Herra forseti. Það er árviss þáttur störfum Alþings að hæstv. forsrh. geri grein fyrir þessu vandræðabarni íslenska stjórnkerfisins. En hvað sem má um þetta vandræðabarn segja, þá skal það sagt því til hróss, að sú skýrsla, sem gefin er út árlega, er að því leyti til mikillar fyrirmyndar, að þar eru greindir lánþegar eða styrkþegar þessarar stofnunar, þannig að allur almenningur, sem Morgunblaðið kallar eigenda þessarar stofnunar, getur flett því upp. Að þessu leyti gætu aðrar lánastofnanir tekið sér þessa stofnun til fyrirmyndar. En þá hygg ég líka að það, sem til fyrirmyndar er um stofnunina, sé upp talið og mig langar í örstuttu máli að koma að því. Í þessari skýrslu, sem dreift var hér fyrir viku eða svo og hæstv. forsrh. hefur nú gert grein fyrir, er í fyrsta skipti inngangur frá forstjóra stofnunarinnar, sem er raunar eins konar pólitísk vörn - apologia - fyrir þessa stofnun. Í þessum inngangi hygg ég, eins og oft vilt verða um pólitískar varnir, einkum fyrir vondan málstað, að beinlínis sé hallað réttu máli. Það er hallað réttu máli á bls. 6, þegar þar er sagt með leyfi hæstv. forseta: „Það er staðreynd, að Framkvæmdastofnun ríkisins varð aldrei að því bákni sem stjórnarandstæðingar í Alþingi 1971 óttuðust að hún yrði.“ Hér fullyrði ég að rangt er með farið. Þarf ekki annað en vísa í þær umræður sem urðu á Alþingi. Ég vil ekki aðeins nefna flokksbræður mína, jafnaðarmenn. Ég vil nefna fyrrv. hv. þm. Magnús Jónsson frá Mel sem hélt uppi mjög skeleggri gagnrýni á sínum tíma. Hér er sagt að Magnús hafi haft rangt fyrir sér og ekki verið spádómsgáfu búinn. Þetta hygg ég að sé rangt hjá forstjóra Framkvæmdastofnunar. Framkvæmdastofnun er, ef eitthvað er, orðin meira bákn og ískyggilegra en hörðustu gagnrýnendur hennar óttuðust í upphafi. Og mér finnst satt að segja að Magnús Jónsson bankastjóri frá Mel verðskuldi allt annað en þann löðrung sem honum er veittur í þessum inngangi. Í annan stað er sagt hér og sagt réttilega - ég nefni aðeins þennan inngang vegna þess að þar eru saman dregnar nokkrar veigamiklar athugasemdir um stofnunina - að menn hafi gagnrýnt það upphaflega að verið var að koma á svokölluðu „kommissarakerfi“ þ.e. pólitískum legátum sem færu þar með pólitísk völd langt umfram það sem eðlilegt gæti talist. Það er réttilega sagt hér í inngangi, að þetta hafi verið gagnrýnt í upphafi. Ég held að ég fari rétt með það, að einn af gagnrýnendum hafi verið hæstv. núv. forsrh. Þetta „kommissarakerfi“ var á sínum tíma fólgið í því, að þrír menn frá þremur þáv. stjórnarflokkum voru gerðir að framkvæmdastjórum. En hvað sem má segja um þá stjórn og aðdraganda þessa máls, þá voru þeir þó gæddir því siðferðisþreki, að þeir véku þegar ríkisstj. vék. M.ö.o.: þessi stofnun laut öðru pólitísku valdi eða pólitísku valdi í landinu. Breytingin, sem gerð var 1976, - hér segir að „kommissarakerfið“ hafi verið afnumið, ég segi ranglega, - hún var sú, að „kommissarar,“ sem auðvitað voru nákvæmlega eins og hinir nema frá öðrum flokki, voru æviráðnir. Það er tekin upp sú skipan að æviráða „kommissara,“ sem áður lutu því pólitíska lögmáli að víkja með ríkisstjórn. Ég fullyrði að það er rangt, að hér hafi verið komið til móts við gagnrýni Magnúsar Jónssonar frá Mel frá 1971. Í besta falli er verið að gera hróplegt gys að því, sem hann sagði þá réttilega, með það að „kommissararnir“ - sem eftir sem áður voru þm., þeir voru það þó ekki allir 1971 - voru æviráðnir. Þeir lúta ekki tengur valdahlutföllum á Alþingi. Hér á fyrstu síðu, framan við innganginn, er þess raunar getið með stjörnu, að hinn „kommissarinn“ sé í leyfi, hafi verið veitt það að eigin ósk frá árinu 1980, hvernig sem á því stendur. Kjarni málsins í þessum efnum er sá, að þessi stofnun gengur á svig við aðra þætti í stjórnkerfinu. Nú skal greint frá því, hvernig það er. Þessi stofnun er í raun eins konar byggðamálaráðuneyti. Hún hefur alla starfsemi ráðuneytis. Gott og vel, við gætum hugsanlega verið sammála um að í landinu eigi að vera byggðamálaráðuneyti sem gegni ákveðnum störfum.  Ég hef sagt í mínum árlegu ræðum um þessa skýrslu að hér er auðvitað ekki verið að fjalla persónulega um þann forstjóra sem þarna situr. Það er verið að fjalla um „prinsip“-mál, um mál sem hafa þróast þannig að óþolandi má heita. Það er ekki heldur verið að fjatla um það, hvernig Sjálfstfl. hefur gengið inn í sjálfan sig aftur og aftur. Það er þeirra mál og ætti ekki að koma okkur hinum við. En hvernig er svo þessi stofnun rekin? Jú, jú, því miður er það svo, að fjórðungur Alþingis ber þarna ábyrgð sem stjórn og varastjórn og framkvæmdastjóri - og gott betur ef sá fjarverandi er talinn með. En síðan gerist það, að í landinu hefur verið með ærinni fyrirhöfn tekin upp verðtryggingarstefna, tekin upp hávaxtastefna. Það þarf ekki að lýsa röksemdum bæði með henni og á móti. Röksemdirnar með henni eru þær t.d., að hún miði að því að koma lágmarksviti í fjárfestingu og lánastarfsemi. Röksemdir á móti henni voru vissulega margar hverjar þungar, einkum að því er varðaði hag húsbyggjenda. Nú er það svo að þessi stofnun, sem lýtur ekki Alþingi nema með óbeinum hætti, og þá á ég við hina æðstu forustumenn þar, þeir hafa virt þessa stefnu að vettugi. Þarna situr fjórðungur Alþingis og skammtar gjafafé alveg eins og fjárhagsráðið gerði hér í gamla daga. Það er þriðja rangfærslan í þessum inngangi, að mönnum hafi virst að nýtt fjárhagsráð væri á ferðinni en annað hafi komið í ljós. Það hefur ekki annað komið í ljós. Hér er gjafafé skammtað til manna sem þessarar fyrirgreiðslu njóta, fjármuna sem menn eiga ekki kost á annars staðar. Og hvernig sem á er litið er þar rangt að staðið hjá þessari pólitísku skömmtunarskrifstofu. En ég vil enn segja það, að telji menn að það sé skynsamlegt, þá á auðvitað að stíga skrefið til fulls. Þá á þetta að vera byggðamálaráðuneyti. Yfirmaður þess á að vera byggðamálaráðherra og hann á að sitja í ríkisstjórn sé það vilji Alþingis. Alþingi á að geta vikið honum með vantrausti, ef því sýnist svo, og umfram allt á bann að fara með ríkisstjórninni ef um stjórnarskipti er að ræða. Þessi gæsatapparáðherra á ekki að sitja alveg óháð því, hvernig kosningar fara í landinu. Það er það sem er gersamlega óeðlilegt. Og sannleikurinn er auðvitað sá, hvernig sem á er litið, að þessi stofnun er leifar frá gömlum tíma. Hún er í fyrsta lagi endurtekning á skömmtunarkerfinu og fjárhagsráðakerfinu og því öllu, vegna þess að þarna er um að ræða lánafyrirgreiðslu í langflestum tilfellum til atvinnuveganna. Og taki menn eftir því, að það er ekki banki litla mannsins sem hér er um að ræða. Þetta er endurtekning á skömmtunarkerfinu, vegna þess að þarna er skammtað gjafafé sem menn eiga ekki kost á annars staðar. Í þriðja lagi er eftirtektarvert að þegar löglega kjörin stjórnvöld, ríkisstjórn, sem ber ábyrgð á framkvæmdum, hefur verið að baksa við að koma hér á gerbreyttu peningamálakerfi í formi verðtryggingarstefnunnar, þá hreyfir þessi stofnun sig ekki. Hún er með lán sem eru niðurgreidd að hálfu. Að þessu leyti er þarna um að ræða furðulegar leifar frá gamla tímanum, gömlu skömmtunarspillinguna í sinni verstu mynd. Og því er nú verr og miður að einhverjir alþm. fást til að sitja þarna í stjórn. Ég endurtek: því er nú verr og miður, og á þá við alla flokka sem hér eru. En verra er hitt, að smám saman hefur þessi stofnun verið að taka á sig form ráðuneytis. Þetta er í raun og veru eitt ráðuneytið til, nema á þeirri verulega breyttu forsendu varðandi ráðherra í þessu ráðuneyti, að það skiptir engu máli hvort stjórnir koma eða fara því að þeir eru ráðnir með 12 mánaða uppsagnarfresti. Horfum hér í kringum okkur. Við getum hugleitt hvort þetta form ætti að eiga við víðar, að ríkisstjórnir væru skipaðar með þeim hætti að menn verði ráðnir með 12 mánaða uppsagnarfresti. Það er náttúrlega óheyrileg ósvífni í þessum inngangi þegar rifjuð er upp gagnrýni af hálfu Sjálfstfl., en ekki minnst á að Alþfl. gagnrýndi þetta líka á þeim tíma. Hann gagnrýndi „kommissarakerfið“. Og nú halda menn að ekki sé tengur ástæða til gagnrýni þegar sú ein breyting hefur verið gerð, að „kommissarar“, sem eru nákvæmlega jafnpólitískir og hinir voru, hafa verið æviráðnir. Hvað sem má segja um þá vinstri stjórn sem setti þessa stofnun á laggirnar, þá var hún þó gædd því siðferðisþreki, að „kommissararnir“ komu, en þeir voru látnir víkja með henni. Breytingin, sem gerð var 1976, var sú, að þeir voru æviráðnir. Hafi verið stígið eitt skref aftur á bak 1971, þá var bætt við 10 þarna 1976. Það þarf ekki annað en sjá skekkjurnar í stjórnkerfinu. Hér gerist það að framkvæmdastjóri þessarar stofnunar stendur upp fyrir ári eða svo og tilkynnir um mikla fjármuni til vegagerðar og kemur samgrh. í landinu alveg í opna skjöldu í þessum efnum. Og þetta er auðvitað gert í smáu og stóru. Þarna hefur vaxið upp „sjálfstætt, peningalegt skrímsl“ í þjóðfélaginu sem lýtur ekki lýðræðislegum lögmálum. Það er það sem er hættulegt. Ég hef oft velt fyrir mér hvernig á því stendur. Það er auðvitað augljóst hvað hefur gerst. Breytingin, sem gerð var 1976, var sú, að Framsfl. og Sjálfstfl. skiptu þessari stofnun með sér. Það var breytingin sem gerð var á stofnuninni. Mig hefur oft undrað geðleysi t.d. Alþb.-mannanna í núv. ríkisstj. Þess skal að sönnu getið, að formaður flokksins, Svavar Gestsson, hefur oft staðið hér upp í umr. eins og þessari og lýst almennum skoðunum í þessum efnum. En það hefur ekkert breyst. Menn skyldu horfa víðar yfir þetta svið. Halda menn að þeir fjármunir, sem þarna fara um hafi ekki áhríf á fjármálastjórn ríkisins, - fjármunir sem lánaðir eru út, sem kallað er, á stórkostlega niðurgreiddum kjörum? Hin hrikalega mynd af skorti á arðsemi, af títlum tengslum milli lána annars vegar og arðsemi hins vegar, blasir þarna við. Ég fullyrði að það eru engin þau verkefni unnin í Framkvæmdastofnun sem deild í Landsbankanum gæti ekki annast. Það er rangt að halda öðru fram. Þetta er gagnslaus stofnun að öllu öðru leyti en því, að hún útvegar mönnum pólitísk völd til að hygla vinum sínum, því er nú verr og miður. Og ég endurtek það sem ég hef stundum sagt, að þegar á reynir, þá reynist stofnun eins og Landsbankinn vera banki litla mannsins, vera banki mannsins sem á láni þarf að halda. Hér er ekki um slíkan banka að ræða. Hér er um að ræða banka sem lánar fáeinum útvöldum vinum í atvinnurekstri. Þetta er ekkert umfram það. Því má svo bæta við, að það verða auknar röksemdir fyrir því að hlusta á vikuleg útvarpsviðtöl við formann stjórnarinnar, Eggert Haukdal, sem er náttúrlega gangandi siðferði þessarar stofnunar í smáu og stóru, og láta svo allt annað vera. Annað af tvennu eiga menn að gera: Menn eiga að leggja þessa stofnun niður eða á hinn bóginn að stíga skrefið til fulls og viðurkenna þetta sem nýtt ráðuneyti. En munurinn á því að viðurkenna þetta sem nýtt ráðuneyti er þá líka sá, að þeir sem veita því forstöðu, bera þá sömu ábyrgð og aðrir hæstv. ráðh. gera. Þeir verða að víkja við vantraust. Það er hægt að spyrja þá hvenær sem er er um starfsemi þeirra ráðuneyta. Það er ekki hægt hérna. Og það sem meira er, verði stjórnarskipti í landinu, þá víkja yfirmenn þarna líka. Hvers vegna var breytingin gerð 1976 þegar Sjálfstfl. var kominn inn í kerfið? Af hverju negldi hann sig með þessum hætti? Af hverju gerði hann gys að öllu því sem gagnrýnendur höfðu sagt 1971–1974? Af hverju var Magnús Jónsson frá Mel hæddur og spottaður með þessum lögum frá 1976? Og af hverju horfir sá siðmenntaði fjórðungur, sem enn þá er til, a.m.k. hér á þingi, í gaupnir sér þegar þessi umr. fer fram? Það er kannske skiljanlegast af öllu. Sannleikurinn er sá, að þessu stofnun er spegilmynd af því versta í fjármálalegri fortíð þjóðarinnar. Ég nefni fjárhagsráðin, ég nefni „kommissarakerfið“ það ýkta, kommissarakerfi“ sem gamla „kommissarakerfið“ skóp af sér, og ég nefni vaxtastefnuna sem þarna er rekin. Það eru út af fyrir sig, má segja, pólitísk hyggindi að koma völdum sínum svo fyrir, að maður sé óháður kosningum. Það út af fyrir sig eru pólitísk hyggindi að koma völdum sínum svo fyrir. En Alþingi á náttúrlega ekki að láta bjóða sér það með þessum hætti. Og menn eiga aftur og aftur að rifja upp það sem Sjálfstfl. sem stofnun hefur sagt um þessi mál. Menn eiga aftur og aftur að rifja upp það sem ungir sjálfstæðismenn í eina tíð sögðu um þessa stofnun og menn eiga enn og aftur að rifja upp hvernig þessi flokkur hefur gengið inn í sig aftur og aftur að því er þessa stofnun varðar. Það er ekki svo að hér sé um neitt gamanmál að ræða. Þessi stofnun er dýr. Hún skekkir efnahagsstefnu stjórnvalda, hver sem hún kann að vera. Hún rekur fjárlög við hliðina á fjárlögum í þessum efnum. Hún sendir löglega kjörnum stjórnvöldum langt nef, þegar þau af einhverjum ástæðum hafa orðið að segja nei við kröfum frá Framkvæmdastofnun, og snýr við ákvörðunum sem rétt kjörin stjórnvöld hafa tekið. Ekki hef ég samúð með þeirri ríkisstjórn og þeim þingmeirihluta sem hér situr. En samt vil ég horfa á þetta með „prinsip“-augum og undirstrika það, að hér er komin svo alvarleg skekkja í þetta stjórnkerfi að við svo búið má ekki láta standa öllu lengur. Það, sem er svo áhugavekjandi eða ógleðivekjandi, eftir því hvernig menn vilja á það horfa, er sá inngangur sem forstjórinn skrifar fyrir þessari skýrslu, þar sem hann flytur vörn fyrir afstöðu Sjálfstfl. Hann er að segja það eitt í þessum inngangi, að Sjálfstfl. er ekki að ganga inn í sjálfan sig síðan 1971. Ég segi: Alfa og omega þessa inngangs er rangt frá rótum. Herra forseti. Ég hef leyft mér að benda á nokkrar staðreyndir um Framkvæmdastofnun ríkisins. ég vil segja það að lokum, að ég vænti þess, að þetta verði síðasta þingið sem horfir á þessa stofnun ögra sér með þeim hætti sem verið hefur í vaxandi mæli að undanförnu. Síðasta litla málið um vegarspottann þarna fyrir sunnan, sem greint hefur verið frá í fjölmiðlum, er aðeins lítill angi af stóru vandamáli. Þar er um það að ræða að löglega kjörin stjórnvöld þurfa að taka ákvörðun sem getur verið erfið, ekki vegna þess að hún sé ekki sjálfsögð, heldur vegna þess að hún er dýr. Og þá kemur þessi stofnun aftan að kerfinu eina ferðina enn og reynir að stilla löglega kjörnum stjórnvöldum upp við vegg. Við viljum, þeir vilja ekki. Við verðum að hafa einhverja forsendu til að byggja á í þessu stjórnkerfi. Ég er sannfærður um það einnig, að þessar síðustu ögranir hafa verið með þeim hætti að á næsta þingi, hvernig svo sem það verður saman sett, ættu að hafa skapast forsendur til að breyta um í þessu kerfi, leggja þessa stofnun niður í núverandi mynd, gera annað af tvennu: að færa hana og starfsfólkið á annan stað í stjórnkerfinu, til bankanna t.d., eða gera þetta að sérstöku ráðuneyti, en þá með þeirri ábyrgð og þeim skyldum sem því fylgja. Hitt gengur ekki, að þarna starfi stofnun sem stöðugt sé með pólitísk yfirboð og stöðugt sé með rýtinginn í bakinu á þeim stjórnvöldum sem löglega eru kjörin hverju sinni. Það er það sem hefur verið að gerast.



Herra forseti. Það er rétt, að árlega er gefin skýrsla hér á hinu háa Alþingi um störf Framkvæmdastofnunar ríkisins. Í kjölfar hennar æfir hv. 9. þm. Reykv. sig á sömu ræðunni ár eftir ár og er farinn að kunna hana allsæmilega. Hann lætur svo sem, eins og hann segir, stjórn þessarar stofnunar ögri hæstv. ríkisstj. æ ofan í æ. Ég geri ráð fyrir að hann hafi lesið innganginn að skýrslu stofnunarinnar eins og hann birtist í nýútkominni skýrslu, en hann hefur kannske sleppt setningu sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Raunar hefur háværustu gagnrýninni verið haldið á lofti af þeim, sem sannanlega hafa aldrei kynnt sér starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins.“ Þetta á alveg sérstaklega við um hann. Og ég neita því ekki, að hann var mér í huga þegar ég skrifáði þessa setningu, enda kemur það í ljós þegar hlustað er á þessa ræðu hans. Og dálítið er merkilegt, eins og þeir eru nú elskir að krötum á Norðurlöndum og í Bretlandi, að þeir skuli ekki einu sinni hafa fyrir því að kynna sér stefnu þeirra flokka þar í þessum málum, sem leggja miklu stærra undir í byggðamálum en við Íslendingar. Það fé, sem Framkvæmdastofnun ríkisins hefur til ráðstöfunar, er ákveðið samkv. fjárlögum og lánsfjáráætlun hér á hinu háa Alþingi. Ekki ber þessi hv. þm. ábyrgð á þeim fjárveitingum, það er að vísu rétt. Ef eitthvað er umfram það sem þar er ákveðið, þá er það gert með sérstöku leyfi hæstv. ríkisstj. og ekki öðruvísi. Allt tal um að þessi stofnun fari til hliðar við þær reglur, sem gilda, er út í bláinn. Hann heldur því fram, hv. 9. þm. Reykv., að þessi inngangur sé ósannindi, eins og hann orðaði það, lygi frá upphafi til enda. Hvað stóð í lögunum um Framkvæmdastofnun á sínum tíma, ákvæðið sem harðast var gagnrýnt af m.a. Magnúsi Jónssyni og þeim sem snerust gegn þessari stofnun? Það var þetta ákvæði, að stofnunin ætti að annast hagrannsóknir, áætlanagerð og hafa með höndum heildarstjórn fjárfestingarmála í landinu. Þetta var það sem menn álitu að væri ný skömmtunarskrifstofa og fjárhagsráð. Ætlar einhver að halda því fram, að þessu hlutverki hafi stofnunin gegnt, að hún hafi haft með höndum heildarstjórn fjárfestingarmála í landinu? Þetta er auðvitað fjarri öllu lagi. Ég vil hér og nú nota tækifærið til að bjóða þessum hv. þm. í sérstaka heimsókn, kynnisför til Framkvæmdastofnunarinnar.  og sá hv. þm. hlýtur að geta borið vitni um það, hvort hv. 9. þm. Reykv. hafi komið á framfæri við hann tillögum sínum um gagngerar breytingar á störfum stofnunarinnar. En hafi svo verið, þá hefur a.m.k. þáv. formaður, hv. 3. þm. Vestf., ekki haldið á þeim alla leið inn á Rauðarárstíg. Hv. þm. gagnrýnir hér ávöxtunarkjör Byggðasjóðs. Þetta hefur stórbreyst til batnaðar. Þetta veit hann ekkert um af því að hann hefur aldrei fyrir því að kynna sér eitt né neitt í störfum þessarar stofnunar, af því að hann vill ekki vita betur, af því að hann vill geta haldið þessa utangarnaræðu hér ár eftir ár, af því að það eru einhverjir hér innan Hringbrautar sem nenna að hlusta á þetta. Ávöxtunarkjör byggðasjóðsfjár nálgast víxilvexti. Lagt var að vísu til að þeir yrðu jafnháir, en það náði ekki fram að ganga. Hver voru ávöxtunarkjörin á sinni tíð, þegar ýtt var úr vör með þessa stofnun? Það getur hæstv. fjmrh. borið vitni um nú, hann var formaður stofnunarinnar þá. Og þá áttu Magnús Jónsson frá Mel og Matthías Bjarnason sæti í stjórninni, þeir sem gagnrýndu þessa stofnun. Þeir réðu því auðvitað ekki, Matthías Bjarnason og Magnús Jónsson, að ákveðin voru 6% lánakjör þá. Þeir voru horfnir - annar þeirra, Magnús frá Mel, fyrir löngu - úr stjórninni þegar togið hófst um að ná upp ávöxtunarkjörunum. Fyrir þremur árum var stofnuð verðtryggingardeild sem æ fleiri þættir útlánanna úr þessari stofnun hverfa inn á. Ég skil ekkert í því, að hv. 9. þm. Reykv. skuli ekki ná hlustum hv. 3. landsk., þm. Karls Steinars hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar, til þess að spyrja hann og leita upplýsinga um þetta. Þetta mundi hv. þm. gera ef hann kærði sig um að vita betur. En það mundi auðvitað slokkna á honum, og maður mundi sjá eftir því ef hann fengi allar réttar upplýsingar. Hann var kominn í þær stellingar hérna að halda uppi vörnum fyrir „kommissarakerfið“ og taldi það illskárra en þetta, sem við tók, og talar um æviráðna menn í 12 mánuði æ ofan í æ.

Það hefur verið óskað eftir þingflokksfundum núna korter yfir fjögur þannig að ég þyrfti að biðja ræðumann að gera hlé á ræðu sinni, ef hann er ekki rétt að ljúka henni.

Ég skal ljúka þessu, en á auðvitað eftir að drepa á mörg atriði. - 



Herra forseti. Það kom fram í umr. í dag um Framkvæmdastofnun ríkisins, að þetta væri hið mesta vandræðabarn og mikil spilling hefði þrifist innan veggja þeirrar stofnunar. Sá sem talaði er gamalreyndur siðvæðingarmaður þó ungur sé að árum. Hins vegar hefur hann látið lítið til sín heyra í vetur þangað til nú undir lok þingsins að hann gefur nú aftur siðvæðingaráhuga sínum lausan tauminn. Þessi hv. þm. talaði mikið um umr. þegar frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins var flutt og varð að lögum, og hann taldi að forstjóri stofnunarinnar hefði í inngangi að ársskýrslu Framkvæmdastofnunar sérstaklega ráðist að einum fyrrv. þm. og forustumanni Sjálfstfl., Magnúsi Jónssyni frá Mel. Ég efast ekki um að hv. þm.-það er 9. þm. Reykv. sem ég á hér við, hafi að vísu verið kominn úr stuttbuxunum þá því að hann var liðlega fermdur og vel það að árum, en hins vegar tæplega þroska. Þessi hv. þm. gat þess ekki í leiðinni, að það voru fleiri sem gagnrýndu þetta frv. og þessi áform þeirrar ríkisstj. sem þá sat. Ég var einn þeirra og tók ekkert minna upp í mig þá en Magnús Jónsson, svo að Sverrir Hermannsson hefur þá verið einnig í leiðinni að ráðast að mér ef hann hefur verið að ráðast að Magnúsi Jónssyni. En fyrir þá, sem voru þá ungir og lítt farnir að fylgjast með stjórnmálum, er best að rifja upp atriði í málefnasamningi þeirrar ríkisstj. sem beitti sér fyrir stofnun Framkvæmdastofnunar ríkisins, en þar segir: „ Ríkisstj. einsetur sér að efla undirstöðuatvinnuvegina á grundvelli áætlunargerðar undir forustu ríkisvaldsins. Koma skal á fót Framkvæmdastofnun ríkisins, sem hafi á hendi heildarstjórn fjárfestingarmála og frumkvæði í atvinnumálum. Stofnunin skal gera áætlanir til langs tíma um þróun þjóðarbúsins og framkvæmdaáætlanir til skemmri tíma, þar sem greindar eru þær fjárfestingarframkvæmdir, sem forgang skulu hafa. Stofnunin fari með stjórn Framkvæmdasjóðs ríkisins og annarra þeirra fjárfestingarsjóða sem eðlilegt verður talið að falli undir hana. Stofnunin skal hafa náið samstarf við aðila atvinnulífsins um það, hvað unnt sé að geta til að búa í haginn fyrir hverja atvinnugrein í því skyni að lækka rekstrarkostnað og gera m.a. mögulegt að bæta kjör starfsmanna án þess að hækkun verðlags fylgi. Þær stofnanir og nefndir, sem fyrir eru og gegna skyldum verkefnum og þessi nýja stofnun, verði sameinaðar henni eftir því sem ástæða þykir til. Í tengslum við Framkvæmdastofnun ríkisins skal starfa sjóður undir sérstakri stjórn sem veitir fjárstuðning til þess að treysta sem best eðlilega þróun í byggð landsins. Tekjur Atvinnujöfnunarsjóðs gangi til þessa sjóðs og aðrar tekjur eftir því sem ákveðið verður síðar.“ Þessi stefnuskráryfirlýsing þeirrar ríkisstj. boðaði það, að með stofnun Framkvæmdastofnunar ríkisins ætti að koma á einu allsherjarfjárfestingarráði, - ráði sem átti að hafa með höndum alla stjórn fjárfestingarmála og vera í raun og veru allsráðandi í efnahagslífi þjóðarinnar. Þegar frv. var lagt fram um Framkvæmdastofnun ríkisins af þessari sömu ríkisstj., ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar sem mynduð var 14. júlí 1971, þá kemur þar fram að þrjár stofnanir, sem áður störfuðu sjálfstætt, eru sameinaðar undir eina stjórn. Þar eru sameinaðir Framkvæmdasjóður Íslands, en Framkvæmdabanki Íslands var forveri þess sjóðs, Atvinnujöfnunarsjóður og hagrannsóknadeild. Þessar stofnanir eru sameinaðar undir eina stjórn. Við sjálfstæðismenn höfðum ekki á móti því, að það ætti að setja á eina heildarstjórn og yfirstjórn allra fjárfestingarmála. Þetta gagnrýndum við mjög harðlega á sínum tíma. Við gagnrýndum einnig að hagrannsóknadeild yrði sett undir þingkjörna stjórn sem hefði þar með áhrif á hana að meira eða minna leyti. Við töldum að þessi stofnun ætti að vera frjáls og óháð, en heyra undir ríkisstj. eða forsrh., en allir stjórnmálaflokkar og þingflokkar ættu að eiga greiðan aðgang að þessari stofnun. Við gagnrýndum einnig að settir væru yfir stofnunina þrír „kommissarar“ eða þrír framkvæmdastjórar sem voru pólitískir varðmenn ríkisstj. á þeim tíma. Við gagnrýndum einnig að þetta framkvæmdaráð eða þessi framkvæmdastjórn undirbjó öll mál, hún gerði sínar tillögur án þess að hafa neitt samráð við aðra í stjórninni. Ég get getið þess hér, af því að ég er sá eini sem hefur átt sæti í þessari stjórn frá byrjun þó að ég hafi ekki starfað þar í fjögur ár, þau ár sem ég gegndi ráðherraembætti, að það var ólíku saman að jafna að vinna undir stjórn þriggja framkvæmdastjóra eða framkvæmdastjórnar sem lagði ött mál fyrir stjórnina með þeim hætti sem síðar varð og ég kem að því nánar. Það leið ekki nema rúmt ár þar til þáv. ríkisstj. eða þáv. forsrh. Ólafur Jóhannesson hvarf frá því að hafa hagrannsóknadeildina undir Framkvæmdastofnun ríkisins. Þar með kom hann til móts við skoðun okkar sjálfstæðismanna og var þá flutt frv. um Þjóðhagsstofnun, sem er sjálfstæð stofnun. Þar með var byrjað að veikja Framkvæmdastofnunina eða minnka áhrifavald hennar. Hinu er svo ekki að leyna, að þessi heildarstjórn fjárfestingarmála varð að engu í raun. Ótti okkar við hana var ástæðulaus þegar kom til framkvæmda vegna þess að ráðherrar í þeirri ríkisstj. vildu ekki standa að því að koma á slíku fjárfestingarbákni. Ég skal t.d. setja það hér, að ráðherrar Alþb. í ríkisstj. 1971 vildu ekki þetta bákn. Það var þá helst að Framsfl. vildi standa að því, og þess vegna fór sem fór, að þetta varð aldrei það fjárfestingareftirlit sem höfundar þessa máls ætluðu sér í upphafi. Þess vegna varð þessi ótti ekki að veruleika. Síðan hefur þessi stofnun starfað, og hún er eina lánastofnunin af meiri háttar lánastofnunum sem árlega skilar til Alþingis ársskýrslu um hvert einasta útlán. Þá komum við að því sem siðvæðingarpostulinn sagði áðan, að þessi stofnun er undir stjórn 7 alþm. og þar eiga sæti fulltrúar allra þingflokka. Við erum ekki alltaf á eitt sáttir í sambandi við hverja einustu afgreiðslu mála sem ekki er von. En við erum a.m.k. í 90 tilfettum af 100 í fyllsta mála sáttir um afgreiðslu mála. Innan þessarar stofnunar hefur ríkt ákaflega gott andrúmsloft á milli stjórnarmanna. Okkur er ljóst að ríkisstj. á hverjum tíma á töluvert innhlaup í slíka stofnun, og þó að við sem eigum þarna sæti, séum ýmist með eða móti ríkisstj., þá tökum við tillit eins og frekast er hægt til óska ríkisstj. á hverjum tíma til þess að taka fyrir ákveðin mál og reyna að leysa úr þeim. Við reynum eðlilega eins og við getum að gæta þess, að ekki sé gengið nærri stofnuninni sjálfri þannig að hún bíði skaða af. Út af því, sem hv. þm. sagði varðandi vaxtamál þessarar stofnunar, þá var samþykkt á árinu 1981 eða nánar sagt 12. maí að hækka vexti af lánum Byggðasjóðs úr 22% í 28%. Forstjóri stofnunarinnar hafði lagt til fyrir áramót að hækka þessa vexti í 32%. Ég hafði tekið upp till. þar sem málamiðlun, að vaxtahækkun færi í 30%, til þess að reyna að ná samkomulagi, en þá kom ríkisstj. inn í spilið og vildi ekki að vextir yrðu hækkaðir því að það væri í ósamræmi við vaxtastefnu ríkisstj. að hækka vexti. Og það leið og beið fram á þennan tíma, að þessi ákvörðun var tekin. Ég frábið mér því gagnrýni hv. þm. hvað þetta snertir. En hinu er ég á, að vextir Byggðasjóðs séu enn of lágir miðað við vexti í þjóðfélaginu almennt. Og ég vil minna á það, að vextir af lánum Byggðasjóðs þau 10 ár, sem hann hefur starfað undir núv. heiti, hafa verið þessir: Árið 1972 til 1. ágúst 1974 aðeins 6%, þá voru þeir hækkaðir í 8%, 1. ágúst 1975 í 10%, 1. ágúst 1976 í 12%,1. ágúst 1977 í 14% og 1. ágúst 1979 í 22%, eins og ég sagði áðan. Vaxtabreytingar þessar, sem gerðar hafa verið, ná jafnframt til eldri lána sjóðsins. Á árinu 1980 samþykkti stjórn stofnunarinnar að taka upp flokk verðtryggðra lána í Byggðasjóði og skyldu lán í þessum flokki bera 2% ársvexti og vera bundin lánskjaravísitölu. Nokkur lán voru veitt með þessum kjörum á árinu 1981 og af einstökum flokkum lána, sem veitast munu með þessum kjörum á árinu 1981 og af einstökum flokkum lána, sem veitast munu með þessum kjörum, má nefna lán til gatnagerðar í þéttbýli og lán til kaupa á notuðum fiskiskipum. Þá held ég að líka sé rétt að geta þess, að lán til smíði fiskiskipa eru að hálfu gengistryggð og bera nú 11% vexti miðað við að lánin séu bundin gengi vestur-þýska marksins. Um Framkvæmdasjóð gegnir öðru máli. Þar fylgja vextir yfirleitt lánskjaravísitölu að fullu og öllu svo að það fjármagn, sem fer í gegnum Byggðasjóðinn, verður sífellt minna og minna sem er lánað með þessum kjörum. Ég kann því mjög illa þegar hv. þm. segir að þeir, sem sitji í stjórn þessarar stofnunar, séu að lána vinum sínum með slíkum kjörum sem þessum. Hér er verið í þingsölum að bera okkur, sem sitjum í þessari stofnun, á brýn að við séum hlutdrægir og við brjótum allar velsæmisreglur í þjóðfélaginu. Ég skora á þennan hv. þm. að koma hér fram og spyrja og segja Alþingi frá því, hvaða vildarvinir stjórnarmanna hafa fengið lán fyrir vináttusakir. Ég tel að áburður sem þessi sé ekki viðeigandi frá hendi alþm. og ef þessi hv. þm. á einhverja sæmilega sómatilfinningu á hann að biðjast afsökunar á slíkum kjaftavaðli eins og kom fram í hans máli í dag. Hann talaði mikið um að „kommissarar“ væru æviráðnir með 12 mánaða uppsagnarfresti. Þetta er nú atriði sem ég skil ekki, æviráðning með 12 mánaða uppsagnarfresti. Það væri nákvæmlega sama og segja, að ráðherrar væru með æviráðningu með 6 mánaða uppsagnarfresti, því að ráðh. fá raun í 6 mánuði eftir að þeir láti af störfum. Það á þá að heita æviráðning á máli þessa siðvæðingarpostula. Um það má deila eflaust hvort þm. eigi að vera forstjórar eða framkvæmdastjórar í slíkri stofnun sem þessari. Þessi hv. þm. hefur fullt leyfi til að hafa sínar skoðanir á því eins og við aðrir. En um hitt held ég að sé alveg ástæðulaust að deila, að þm. eru fyllilega gjaldgengir í stjórn þessarar stofnunar, alveg eins og þeir eru víða í öðrum stjórnum í bankakerfi. Það eru þm. í bankaráðum allra ríkisbankanna. Því geta ekki verið þm. í stjórn þessarar stofnunar? Þar sér hver um annan. Ef einhver einn þm. eða fleiri, fulltrúar eins flokks eða fleiri, ætla að vera eitthvað djarfir í lánveitingum, þá er þó aðhald frá hinum. Árásir þessa hv. þm. á stjórn þessarar stofnunar falla því um sjálfar sig. Ég tel að samkv. hlutverki þessarar stofnunar eigi hún að reyna eftir fremsta megni að koma til móts við þá staði, þar sem erfiðleikar eru í sambandi við atvinnulíf. Hún á einnig að gera allt sem hægt er til þess að koma í veg fyrir, að lífvænlegar byggðir fari í eyði. Eitt af því virðingarverðasta; sem þessi stofnun hefur gert nú á seinni árum og allra síðustu árum, er frumkvæði hennar að láni til vegagerðar. Þessi stofnun lánaði á s.l. ári til vegagerðar 14.5 millj. kr. Það er sundurliðað á bls. 110 í skýrslunni. Það eru sennilega lán til sérstakra vinstristjórnarmanna. Það er bundið slitlag á Vesturlandsveg, það eru vinirnir þar, Akranesveg, Laxárdalsveg um Búðardal, Vestfjarðaveg, Djúpveg, Hólmavíkurveg, Norðurlandsveg, Sauðárkróksveg, Ólafsfjarðarveg, Norðausturveg, Eyjafjarðarbraut, Austurlandsveg, Norðfjarðarveg, Hafnarveg, Suðurlandsveg, Gaulverjabæjarveg, Eyrarbakkaveg, Þorlákshafnarveg, Þrengslaveg, Þingvallagöng við Rauðavatn. Þetta eru nú vinir okkar í stofnuninni, sem við höfum verið að lána til. Það eru m.ö.o. eru lán til vega í öllum kjördæmum landsins og líka hérna í þéttbýlissvæðinu, m.a. göng við Rauðavatn sem sagt er að séu aðallega til að byrja með fyrir hestamenn eða nokkurs konar reiðgöng. Einnig var lánað til malarvega, t.d. Snæfellsnesvegar um Grundarfjörð, vegar norðar Bjarnarfjarðar í Strandasýslu, m.ö.o. í Arneshreppi á Ströndum sem er nyrsta byggð á landinu. Það hefur verið lánað í Laxárdalsveg í Skagafjarðarsýslu, hafísveg í Norður-Þingeyjarsýslu, hafísveg í Norður-Múlasýslu, Jökuldalsveg í sömu sýslu, Borgarjörð eystra og svo Bláfjallahringinn sem er aðallega fyrir fólk í kjördæmi hv. þm. Þetta er nú þessi vonda stofnun. Hún hefur í auknum mæli verið að fara yfir á samgöngumálaþáttinn. Hver er að tala um það, að þessi stofnun sé að taka völd af Alþingi? Ef það leifði af í fjárveitingum Alþingis til vegamála eða annarra samgöngumála, þá mætti kannske tala um að hér væri bruðl. Og hv. þm. breiddi sig út yfir það, að þessi stofnun bauð 3 millj. kr. til vegagerðar við Ölfusá, við Óseyrarnes. Þar er vandi fjárveitingavalds og ríkisstj. að þiggja eða hafna. Hverjir gerðu þetta? Jú, það var reynt að láta liggja að því, að það væri hv. 6. þm. Suðurl., formaður stjórnarinnar. En það voru fleiri sem greiddu þessari till. atkv. Það voru einnig Þórarinn Sigurjónsson, Steinþór Gestsson, Matthías Bjarnason og Karl Steinar Guðnason, og hann er nú í Alþfl., úr fjöldahreyfingunni sem hv. þm. hefur kallað þá flokksbræður sína. Hann greiddi atkv. með þessu. Ég trúi því ekki, að hv. þm. sé að væna þann ágæta mann um að hann sé að hygla vinum sínum með því. Þetta er fyrst og fremst viðurkenning á þörf á þessum samgöngubótum, og það eru þá til menn í þessari stofnun sem sjá út fyrir kjördæmi sitt og sjá að það eru þarfir víðar en í því. Við getum aldrei náð neinum árangri í baráttu fyrir okkar kjördæmi ef við ætlum aldrei að líta á vandamál annarra, og ég tel, að það sé ekkert athugavert við þetta. Þó að reynt hafi verið að þyrla upp moldviðri í blöðum út af þessum 3 millj., þá þori ég óhikað að standa uppréttur eftir sem áður þó að þessi ákvörðun hafi verið tekin. Þetta er til þess að flýta fyrir, en þetta dugir skammt í sambandi við þá framkvæmd sem hér er um að ræða. Í langtímaáætlun um vegagerð, sem á að taka yfir 12 ár, er ætlað nokkurt fjármagn til þessara framkvæmda, og það er vafalaust mikill hugur í þm. þessa kjördæmis að ljúka sem allra fyrst þessari framkvæmd sem fleirum. En ef við hverfum aftur aðeins frá vegamálunum, þá skulum við einnig líta á, hvert þetta fjármagn fari sem Framkvæmdastofnun eða Byggðasjóður er aðallega að lána? Langstærsti hlutinn af þessu fjármagni fer til að smíða fiskaskip. Tiltölulega lítið fer til fiskvinnslustöðva. Það mun láta nærri að um 3/4 af heildarráðstöfunarfé þessa sjóðs fari til sjávarútvegsins að kallað er. En nú vil ég vekja athygli á því, að sjávarútvegurinn óskar ekki eftir þessu fjármagni öllu. Samtök útgerðarinnar hafa varað við að auka fiskiskipaflotann, svo það má segja að í reynd sé hér röng skýrsla um skiptingu á lánsfé, því segja má að þetta sé miklu frekar iðnaðarverkefni og þá til þeirra staða þar sem skipin eru smíðuð. Þarna er fjármagninu varið fyrst og fremst til þess að halda gangandi skipasmíði, aðallega á þremur stöðum á landinu: Akureyri, Akranesi og hér í Garðabæ, auk nokkurra smærri stöðva. Segja má að langstærsti hluti þessa fjármagns fari í þetta verkefni. Og þá spyrjum við: Er það álit 9. þm. Reykv., að hér eigi að stöðva algerlega þannig að þessum stöðvum verði lokað og þessu fólki verði sagt upp? Það er margt fólk, sem á heima hér í Reykjavík, sem vinnur við þessa starfsemi. Stórkostlegt atvinnuvandamál mundi skapast ef þetta væri stöðvað. Ég tel því að óhætt sé að segja að þessi stofnun hafi unnið mjög mikilvægt og gott starf. Þessi stofnun hefur varið verulegu fjármagni til jaðarbyggða, til uppbyggingar í jaðarbyggðum, á Norðurlandi og víðar, og þar væri ástandið annað í dag, þó að það sé engan veginn gott, ef þessi stofnun hefði ekki komið þar til hjálpar. Hún hefur sinnt hlutverki sínu, starfað samkv. þeim lögum sem Alþingi hefur sett henni. Og það er undarlegt með suma menn, að ef flokksbræður þeirra eru í forustu er allt í lagi, þá er aldrei sagt orð. Ég heyrði aldrei neitt sagt meðan núv. hæstv. fjmrh. var formaður. En formaður þingflokks Alþb. var svo hrifinn af ræðu Vilmundar Gylfasonar í dag að ég hef ekki séð hann ljóma annað eins, ekki hér á landi. Formaður þingflokks Alþfl. var stjórnarformaður í Framkvæmdastofnuninni. Þá heyrðist hvorki stuna né hósti frá siðvæðingarpostula Alþfl. eða nokkrum manni úr fjöldahreyfingunni. Þá var þetta allt í lagi. En þegar komið er að því að þeirra flokkur á ekki formann eða forstjóra, þá er farið að hamast, og það er ekki fyrr en þau skipti urðu sem þm. hefur flutt sömu ræðuna nú þrjú ár í röð. Við á Vestfjörðum höfum ekki farið varhluta af fyrirgreiðslu þessarar stofnunar frekar en önnur kjördæmi þó að alltaf sé verið að tala um annað. Mér skildist á þm. að hann væri að brýna ríkisstj. á því að reka nú forstjórann, manna sig upp í að reka forstjórann því að hann væri andstæðingur ríkisstj., nú ætti að reka hann, nú ætti að nota tækifærið. Ef þessi hv. þm. telur eitthvað þarna að, eitthvað verulega að, þá á hann að vinna að því með lagabreytingu. Formaður þingflokks Alþb. er búinn að vera í marga mánuði í nefnd við að endurskoða lög um þessa stofnun. Mér finnst að hann þurfi ekkert að skýla sér á bak við Vilmund litla í því. Hann hlýtur að geta haft einhverjar sjálfstæðar skoðanir sjálfur á málinu, að hann þurfi ekki að segja bara: Bravó Vilmundur, þetta er gott hjá þér. - Loksins kunnu þeir að meta hvor annan. Það var ekki vonum fyrr. Þeir hafa gert það líka í Tyrklandsmálum. Það er Hundtyrkinn og niðurrifsstefnan gagnvart íslensku atvinnulífi sem færir þessa tvo dánumenn saman, þá sjaldan þeir hittast.  Hvernig ætli ástandið væri í sambandi við atvinnurekstur víða um landið ef hér hefði ekki verið komið til móts við í þessum efnum? Ríkisstj. hefur falíð þessari stofnun tiltekin verkefni sem hún á að vinna að, eins og úthlutun á svokölluðum kreppulánum til sjávarútvegsins á s.l. ári. Það voru almennir erfiðleikar sem áttu sér stað. Ríkisstj. óskaði eftir að þessi stofnun færi með þessi mál, og það hefur auðvitað komið á daginn að stórkostlegt fjármagn vantar til þess að geta innt það verk sæmilega af hendi. Ég ætla ekki í önnum þings og lok þingsins að hafa þessi orð miklu fleiri, en vildi aðeins minna á það, um hvað var deilt í byrjun í sambandi við þessa stofnun og hvaða breytingar urðu. Hins vegar er ég mjög opinn fyrir ýmsum breytingum, sem nauðsynlegt er að gera þarna, því að þessi stofnun er ekki fullkomin frekar en aðrar og það þarf margt að gera til þess að gera þessa stofnun betri en hún er. Það þarf víða að bæta aðstæður í þjóðfélaginu. En ég gat ekki látið ómótmælt þegar ráðist er með þessum hætti, eins og þessi hv. þm. gerði í dag, á þessa stofnun, með þeim svigurmælum, að menn notuðu aðstöðu sína til þess að hygla vinum sínum.



Herra forseti. Atvmn. hefur haft til meðferðar till. til þál. um virkjunarframkvæmdir og orkunýtingu og haldið fjölmarga fundi um málið. Nefndin hefur orðið sér úti um og henni hafa borist margvísleg gögn og upplýsingar sem of langt mál yrði upp að telja. Einnig hefur nefndin boðað til viðræðna við sérfræðinga í virkjunarmálum og enn fleiri. T.a.m. hélt nefndin sumardaginn fyrsta hátíðlegan í þingflokksherbergi Sjálfstfl. með Húnvetningum og nokkrum Skagfirðingum í bland og gróðurverndarmönnum allt „austan undan Eyjafirði“, eins og Torfalækjarmenn orðuðu það. Nánari upplýsingar verða ekki gefnar um mannfagnað þann, enda varhugavert að nefna bæjarnöfn, hvað þá heldur örnefni, í þessu sambandi um þessar mundir, nema allt fór það vel fram þótt ekki næðist reyndar sami gangur úr öllu stóðinu, enda misjafnlega setið að undanförnu. A hinn bóginn hefur nefndarmönnum gefist mismikill friður til að sinna störfum sínum. Á 11 ára starfsferli í þessari stofnun minnist ég tæpast svo óskemmtilegrar undiröldu sem í þessu máli. Er ekki að undra þótt brjóti á ýmsum skerjum norður þar þegar menn ætla varta að geta haldið sjó á Alþingi hér syðra. Þetta er þó ekki á þann veg að skilja, að ókyrrðin á Alþingi um þessar mundir eigi rætur sínar aðallega að rekja til þessa máls sem nú er fjallað um. Allir sjá og skilja að á hinu háa Alþingi ríkir upplausn og stjórnleysi. Í hópi þeirra, sem þykjast vera að stjórna landinu, er hver höndin upp á móti annarri, óheilindi og flokkadrættir með þeim hætti að til vansæmdar er hinni virðulegu stofnun. En ætti það sannist ekki hið fornkveðna rétt einu sinni, að svo liggur hver sem lund er til. Ég hef áður oftsinnis á það minnst, hversu þingræðinu er mikil hætta búin ef svo fer fram sem horfir um hríð. Ef menn fótumtroða þingræðið og hafa að engu vilja meiri hlutans, þá er illa komið okkar högum og stöðu þeirrar stofnunar sem þarf og á að vera burðarás íslensks þjóðfélags, löggjafarsamkomunnar. Slíkar hugrenningar hljóta að leita á þegar rifjuð er upp tilurð hæstv. ríkisstj. Það verður æ meira áberandi að ráðherrar telja sér ekki skylt að fara að ályktunum Alþingis. Af svörum við fjölda fsp. á Alþingi hefur komið í ljós að hæstv. ráðherrar hafa annaðhvort vanrækt framkvæmd ályktana Alþingis eða virt þær að vettugi með öllu. Slíkt getur Alþingi ekki látið bjóða sér. Það er engin afsökun að fleira sé samþykkt en frambærilegt getur talist. Ríkjandi meiri hl. í Alþingi hverju sinni ber aðalábyrgð á afgreiðslu mála. Honum ber að vega og meta málin og kjósa sér þau þrifamál til samþykktar sem meiri hl. eru skapfellileg. Að fengnu samþykki Alþingis á framkvæmdavaldið engra annarra kosta völ en hlýða og framkvæma eða að leita ásjár Alþingis á nýjan leik um breytingu eða niðurfellingu mála. Ekki er fyrir að synja að böndin berist að frekjufullum embættismönnum, að þeir eigi ólítinn þátt í að hindra framgang ályktana Alþingis. Það tekst þeim að sjálfsögðu ekki nema í skjóli ráðherra sem virðast í vaxandi mæli hafa misst sjónar á þingræðinu, viljandi eða óviljandi, og einnig vegna andvaraleysis Alþingis. Látum nú vera þótt hálfkaraðir kálfar komi inn á Alþingi beint í ráðherrastóla og kunni sér lítt hóf. En steininn tekur úr þegar gamlir gránar á Alþingi ganga á undan í þessum efnum. Þá verður eftirdæmið auðvelt óvönum og valdagírugum. En auðvitað liggur sökin ekki síst hjá Alþingi sjálfu sem taka á í taumana ef úrskeiðis gengur. Upp er kominn áhugi hjá þm. á að taka til höndum í þessum efnum og er þess fastlega að vænta að í einhvern stað komi niður. Í húfi er staða og virðing hins háa Alþingis. Nýjasta dæmið af þessum toga er að finna í vinnubrögðum hæstv. ríkisstj. í máli þessu, sem nú er til umr. Hæstv. ríkisstj. lagði fram till. til þál. um virkjunarframkvæmdir og orkunýtingu og lagði málið með þeim hætti í gerð Alþingis sem vera ber. Atvmn. fékk málið til meðferðar og hafði haldið um það langa og stranga fundi þegar hæstv. ríkisstj. skýtur á fundi og gerir samþykkt um einn þátt málsins, þann þáttinn sem höfuðstyrinn hafði staðið um. Látum nú vera þótt ýmsir nefndarmenn hefðu ekki flóafrið að vinna að málinu fyrir afskiptasemi hæstv. ráðh. Þeim er að sjálfsögðu fullkomlega heimilt, ráðh., að beita áhrifum sínum sem þingmenn á gang mála. Ekkert er eðlilegra. En sérstök samþykkt ríkisstj. í miðjum klíðum er ósvífin tilraun framkvæmdavaldsins til að segja löggjafarsamkundunni fyrir verkum, enda bætti sú aðferð ekki úr skák, en torveldaði störf atvmn. Sem betur fór tóku nm. ekki mikið mark á þessu ólögmæta frumvarpi hæstv. ríkisstj., en söm var hennar gerð. Nm. atvmn. lögðu sig allir í líma við að fullt samkomulag næðist í nefndinni og það tókst þrátt fyrir óheppileg afskipti hæstv. ríkisstj. og einstakra ráðh., en að því leyti sem leiðir skilja aðeins um túlkun kem ég að síðar. Það var skoðun nefndarinnar, að fullt samkomulag í Alþingi um ályktun um Blönduvirkjun væri hið mikilvægasta og líklegast til að setja niður deilur manna norður þar. Ekki verður hjá því komist að nefna tvö dæmi um ógæfusamlegar aðferðir stjórnvalda í Blöndumálinu og raunar þrjú, þótt hið síðast talda sé af öðrum toga spunnið eða annars eðlis. Er þar með þó ekki verið að bera blak af hv. 1. þm. Norðurl. v. og hans mönnum, því að aldrei veldur einn þegar tveir deila. En dæmi sýna svo að ekki verður um villst, að vinnubrögð hæstv. ríkisstj. í málinu hafa á stundum verið óheppileg og ólíkleg til tausnar, svo að ekki sé meira sagt. Í samningaumleitunum við Húnaþingsmenn lét hæstv. ríkisstj. svo sem hún byði heimamönnum ýmsa kosti virkjunar. Þeir, sem ekki voru nákunnugir málinu, trúðu einnig að svo væri því að ávallt var það látið í veðri vaka. Svo reyndist þó ekki, eins og sýnt verður fram á. Mætti kannske skjóta því inn í, að ég kannast ekki við eina einustu yfirlýsingu frá hæstv. ríkisstj. sem máli hefur skipt þar sem allur sannleikurinn hefur verið sagður. Og kostirnir áttu að heita við óímunnberanlega bungu og höfða einn sem rís upp úr hásléttunni og svo mismunandi tilhögun á þessum stöðum. Með leyfi hæstv. forseta vitna ég nú orðrétt í fundargerð ráðgjafarnefndar um Blönduvirkjun af fundi sem haldinn var í skrifstofu iðnrn. miðvikudaginn 15. júlí 1981, kl. 15:30: „Mættir voru á fundinum Hjörleifur Guttormsson, Steingrímur Hermannsson, Ragnar Arnalds, Pálmi Jónsson, Jakob Björnsson og Tryggvi Sigurbjarnarson.“ Þarna hafði fallið niður nefn Kristjáns Jónssonar í vélritun því að ég man að hann var þar mættur af skjölum málsins. - 4. liður fundargerðar: „Rætt var um rannsóknir við Sandárhöfða. Iðnrh. taldi niðurstöður fundarins á Blönduósi benda til þess, að rétt væri að hefja rannsóknir við Sandárhöfða í sumar.“ 15. júlí 1981 segir hæstv. iðnrh. þetta og áttar sig á því, að fundurinn á Blönduósi, sem var til þess haldinn að ráðgast við heimamenn, benti til þess arna. Áfram segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Bað hann um álit samráðh. Þeir töldu slíkar rannsóknir ekki tímabærar. Virkjun við Sandárhöfða kæmi ekki til greina sem næsta virkjun og ef sú yrði niðurstaðan væri nægur tími til rannsókna.“ Herra forseti. Þetta eru mennirnir sem létu svo fram á vorjafndægur 1982 að þeir byðu frjálsum mönnum til samninga þar sem kosta væri völ. Og enn segir í þessari fundargerð, með leyfi hæstv. forseta: „Landbrh. óskar að bókaður yrði texti, sem hann lagði fram á fundinum 10. júlí s.l. svohljóðandi: „10. júlí 1981. Ráðherranefnd um virkjun Blöndu lítur svo á, að nauðsynlegt sé að taka nú þegar ákvörðun um tilhögun Blönduvirkjunar svo að þar verði stefnt að ákveðnu marki. Því samþykkir nefndin að virkjun árinnar miðist við tilhögun I, þ.e. með stíflu við Reftjarnarbungu, e.t.v. með minni háttar sveigjanleika. Er samninganefnd virkjunaraðila því falið að vinna að niðurstöðu í samningum við hagsmunaaðila Blönduvirkjunar í samræmi við þetta. Frekari tafir og kostnaður vegna rannsókna á öðrum möguleikum við virkjun árinnar eru því tilgangslaus.“ Mér er nær að halda að hæstv. landbrh. hafi ævinlega haft eina skoðun á þessu máli í samræmi við þetta heima í héraði. En eftir sem áður tók hann þátt í þessum leikaraskap gagnvart heimamönnum, að þykjast vera í frjálsum samningum við þá þar sem kosta væri völ. Ljósrit af fundargerð þessari var útbýtt til nm. atvmn. af norðanmönnum á fundi sumardaginn fyrsta. Þarf einhvern að undra þótt slík vinnubrögð dragi dilk á eftir sér? Heiðarlegra hefði verið að segja opinskátt við hagsmunaaðila að enginn annar virkjunarkostur kæmi til greina en tilhögun I við Reftjarnarbungu, í stað þess að láta þá vera í góðri trú um að þeir ættu kosta völ í stað úrslitakosta. - Þeir skemmta sér, þingflokksformennirnir. En þessari hæstv. ríkisstj., sem er að vísu ekkert vel gefið, er þó allt betur gefið en að koma til dyranna eins og hún er klædd. Svo hatrammur er þessi kækur orðinn að hann er alltaf kosinn, jafnvel þótt annað kæmi sér betur. Þetta er fyrsta dæmið um ógæfusamleg vinnubrögð hæstv. ríkisstj. í Blöndumáli. Næst er svo til að taka að norðanmenn eru kvaddir skyndikvaðningu til Reykjavíkur að skrifa undir samning um Blönduvirkjun í marsmánuði s.l. Við undirskrift reyndist aðalmaðurinn, hæstv. iðnrh., svo trúverðugur - eða hitt þó heldur - að hann hafði ekki umboð ríkisstj. til að undirrita samninginn. Þetta sýnir eitt með öðru hversu hrapandi hæstv. ríkisstj. hefur farið að þessu máli. Kemur þá þriðja atriði flumbruháttarins til sögunnar. Í till. til þál., sem hér liggur fyrir til umr., er ákveðin röð meiri háttar vatnsaflsvirkjana: Blanda, Fljótsdalur, Sultartangi og samhliða Blöndu skal unnið að orkuöflunarframkvæmdum á Þjórsár/Tungnaársvæðinu. Af röðum þessari leiðir að verði ekki ráðist í Blönduvirkjun nú komi Fljótsdalsvirkjun í hennar stað. Þess vegna þurfti ekkert sérákvæði í till. til að taka af tvímæli um röðun. Allt að einu gefur að líta í till. hæstv. ríkisstj., með leyfi hæstv. forseta, að 6. liður tillgr. orðist svo: „Verði ekki ráðist í Blönduvirkjun nú, komi Fljótsdalsvirkjun í hennar stað sem næsta meiri háttar vatnsaflsvirkjun fyrir landskerfið, enda geti hún hafið orkuframleiðslu fyrir árslok 1982.“ Til hvers eru þessir refar skornir? Til að greiða fyrir samningum - eða hvað? Ákvæðið er umbúðalaus hótun. Það er nýtt, ef það er ráð að semja við menn, að hafa í hótunum við þá í leiðinni. Kann að vera að þeir, sem hafa náð sínum lánlausu völdum með óeðlilegum hætti, þykist geta farið eigin leiðir að settu marki tillitslaust með ofríki og hótunum. En hvílíkan grundvallarmisskilning í lunderni Húnvetninga gefur hér að líta! Að sjálfsögðu leggur atvmn. til að þessi liður sé þurrkaður út úr till. ríkisstj., enda óþarfur með öllu vegna röðunar. Á þskj. 845 ber atvmn. fram brtt. við till. til þál. á þskj. 197 um virkjunarframkvæmdir og orkunýtingu. Á þskj. 844 skilar nefndin einróma áliti. Nefndin er sammála um að ekki gefist ráðrúm til að gera orkunýtingu viðhlítandi skil á þeim skamma tíma sem Alþingi hefur nú til umráða. Þó eru orkunýtingunni að sínu leyti gerð betri skil hér en í þáltill. ríkisstj. því að þar er fátt bitastætt. Nefndin leggur áherslu á að ráðist verði í orkufrekan iðnað, eins og þar segir, sem tryggir hagkvæma nýtingu orkunnar frá tilgreindum virkjunum. Það er augljóst að sú stefna í orkunýtingarmálum, sem hæstv. iðnrh. hefur markað og hæstv. ríkisstj. öll lætur hafa sig til að fylgja, mun leiða til þess, að lítil þörf verður fyrir stórvirkjanir í framtíðinni nema gerbreytt verði um stefnu. Og nú skal ég gefa hv. 1. þm. Norðurl. v., Páli Péturssyni, gott ráð ef hann vill koma í veg fyrir að eitt einasta strá fari undir jökulvatn á Auðkúluheiði eða norður þar um langa framtíð. Ráðið er að styðja stefnu hæstv. iðnrh. nægjanlega ötullega í stóriðjumálum. Ef henni er fylgt t.d. út í hörgul og álverinu í Straumsvík lokað er enginn þörf fyrir vatnsmiðlun nyrðra, ekki á þessari öld og líklega ekki heldur á þeirri næstu. Í 1. lið tillgr. segir svo í brtt. atvmn., með leyfi hæstv. forseta: „Blönduvirkjun verði næsta meiri háttar - vatnsaflsvirkjun. Miðlun umfram 220 gígalítra verði ekki aukin fyrr en nauðsyn ber til vegna raforkukerfisins. Verði ágreiningur um aukna miðlun skal honum skotið til Alþingis, að fenginni tillögu ríkisstj.“ Mér er ekki kunnugt um að deildar meiningar séu um það meðal hv. alþm., að Blönduvirkjun verði næsta meiri háttar vatnsaflsvirkjun. Það kemur þá í ljós við afgreiðslu þessarar till. ef svo er. Það er skoðun nefndarinnar að ráðast beri í virkjunina á þessu ári. Þegar af þeirri ástæðu er einsýnt að aðeins er um að tefla einn ákveðinn virkjunarstað. Enn aðrar ástæður renna stoðum undir það, m.a. að fyrirsvarsmenn létu undir höfuð leggjast að rannsaka fleiri og eru þeir því úr sögunni. Mörgum orðum skal ekki farið um landverndarstefnuna, svo mjög sem allir hv. alþm. eru samhuga um ekki einvörðungu að verja landið gróðureyðingu, heldur verja til þess miklum fjármunum að græða það upp. Á Þingvöllum 1974 sórust þm. í fóstbræðralag um að svo skyldi gert og bætt fyrir misgerðir kynslóðanna við landið. Þess vegna ber að gæta þess hófs sem kostur er þegar nauðsyn ber til, eins og í þessu falli, að sökkva gróðurlendi undir jökulvatn, og fullar bætur eiga að greiðast landeigendum og land sé grætt upp fyrir búsmata Blöndumanna. Eitt lýsandi dæmi um hvernig ekki á að haga sér, ef menn vilja á annað borð að mark sé á þeim tekið, birtist í fjölmiðlum á sunnudaginn var. Gróðurverndarsamtök nyrðra ályktuðu að mótmæla harðlega vinnubrögðum atvmn. Sþ. Þessi mótmæli sendu samtökin frá sér áður en þau höfðu heyrt eða séð niðurstöðu nefndarinnar, till, nál. eða ég tala nú ekki um málsútlistun. Ég verð fátalaður um slíkt framferði, enda svo ómerkilegt að engu tali tekur. Nú kem ég að örstuttum kafla í framsöguræðu minni, sem gerð var tilraun til að öll hv. atvmn. gerði að bókun sinni og vonir stóðu til að þeir, sem áður höfðu tilkynnt um bókanir og bókað, eins og hv. 5. þm. Suðurl., Magnús H. Magnússonar, mundu geta dregið sínar bókanir til baka. Þetta heppnaðist ekki, en ég hygg þó að meiri hl. atvmn. standi að þessum kafla, sem ég skal afmarka í máli mínu nú, og muni gera það að sinni bókun. Hv. 5. þm. Suðurl. og hv. 5. þm. Vestf. höfðu áður tilkynnt um bókanir sínar og töldu sér umhendis að draga þær til baka og var það miður að vísu, en breytir engu í höfuðatriðum. Þessi bókun væntanleg hjá meiri hl. atvmn. hljóðar svo: „Eins og nú standa sakir er nægjanlegt að vatnsmiðlun Blönduvirkjunar nemi 220 gígalítrum. Verði þörf fyrir aukna vatnsmiðlun í 400 gígalítra síðar skal Alþingi úrskurða í málinu, ef ekki næst fullt samkomulag hagsmunaaðila. Eðlilegt virðist að fela Landsvirkjun að meta þörfina fyrir hina auknu vatnsmiðlun, en lagt er til að samið verði við Landsvirkjun um framkvæmdir. Atvmn. leggur áherslu á að öll stíflumannvirki verði byggð með sem mesta hagkvæmni fyrir augum, þegar allra þátta virkjunarframkvæmda er gætt. Skal frá upphafi búa í haginn fyrir aukið miðlunarrými í 400 gígalítra, ef nauðsyn krefur aukinnar vatnsmiðlunar að mati virkjunaraðila. Er einnig eðlilegt að fela virkjunaraðila, Landsvirkjun, að ráða mannvirkjagerð miðað við framangreindar forsendur“. - Lýkur svo þeirri bókun sem ég trúi að ég hafi leyfi til að tilkynna að sé bókun meiri hl. atvmn. Ég held að mér sé einnig óhætt að fullyrða að meiri hl. atvmn. og e.t.v. langmestur meiri hl. hennar leggi ríka áherslu á að fela framkvæmdir í hendur Landsvirkjunar og enn fremur mat á allri hagkvæmni byggingar orkuversins í smáu og stóru. Á þetta vil ég leggja sérstaka áherslu. Og svo heldur sagan áfram með þessum hætti: Engum getum skal að því leitt, hvort og þá hvenær þörf krefur stækkunar miðlunar úr 220 gígalítrum. Það verður auðvitað aldrei ef stefna hæstv. iðnrh. í stóriðjumálum verður ofan á um ókomin ár. En linni þeim ókjörum kann til þess að draga. Þó má ætla að hin gífurlega vatnsmiðlun Fljótsdalsvirkjunar við Eyjabakka, 1100 gígalítrar, muni seinka þörf fyrir stækkun miðlunarlóns við Blöndu um langa hríð, jafnvel að hennar verði aldrei þörf. Þess vegna einnig ber að hefjast hið fyrsta handa við Fljótsdalsvirkjun. Í 2. lið tillgr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fljótsdalsvirkjun og síðar Sultartangavirkjun verði næstu meiri háttar vatnsaflsvirkjanir á eftir Blönduvirkjun. Eftir því sem orkuþörf gefur tilefni til skarist annars vegar Blönduvirkjun og Fljótsdalsvirkjun og hins vegar Fljótsdalsvirkjun og Sultartangavirkjun.“ Hv. alþm. geta séð í sjónhending hversu átaksillt mál þetta var í atvmn. þegar ég nú upplýsi að það náðist ekki samkomulag nema um skörunina, þetta ómál iðnrn. Skildir skarast og borð skarast í skarsúð, eins og gerðist í baðstofum og í súðbyrðingi. Menn skara fram úr, þó það eigi náttúrlega ekki sérstaklega við iðnrh. En það er ekki talað um skörun á framúrskarandi manni og þeim sem minna má sín. Meira að segja athöfnin að skara í eldinn með skörungi var aldrei nefnd skörun. Það hefði þó legið beint við, ef þetta orð hefði á annað borð verið til í málinu, sem ekki var, enda nauðaljótt. Ég þarf ekki að taka það fram, að þar sem ég tala um skörung í þessum fræðum er ekki heldur sérstaklega átt við þá í iðnrn. Í 2. lið eru tekin af öll tvímæli um að Fljótsdalsvirkjun verði næsta meiri háttar vatnsaflsvirkjun næst á eftir Blönduvirkjun og að einhverju leyti samhliða henni, en það er það sem átt er við með þessari dæmalausu skörun. Enn fremur er tekið fram að Sultartangavirkjun verði hin þriðja í röðinni, geti að einhverju leyti orðið samhliða Fljótsdalsvirkjun ef þörf raforkukerfisins krefur. En dapurlegt er til þess að hugsa, að Fljótsdalsvirkjun verður aldrei að veruleika, ef stefna hæstv. ríkisstj. í stóriðjumálum verður ofan á um ókomin ár, né heldur Sultartangavirkjun og hross Húnvetninga fá í friði að rótnaga öll upprekstrarlönd Auðkúluheiðar um aldir alda. Atvmn. leggur á hinn bóginn til að vegna Fljótsdalsvirkjunar fari rannsóknir á sölu orku til orkufreks iðnaðar fram jafnhliða virkjun, af því að nm. hafa trú á framtíð íslensks stóriðnaðar og vil ja vinna að framgangi hans. Og sömu sögu er að segja af Sultartangavirkjun. Nauðsyn ber til að rannsaka orkufreka iðjukosti um Suðurland og Suðvesturland. Í nefndinni komu engin rök fram um að loka ætti átverinu í Straumsvík. Þvert á móti var minnst á nauðsyn stækkunar átversins. Framfarasinnaðir menn gera sér grein fyrir að vaxtarbroddur atvinnu og uppbyggingar, undirstaða aukinnar velferðar í þjóðfélaginu, liggur í beislun vatnsorkunnar og orku í iðrum jarðar og sölu orkunnar til stóriðju. Þess vegna ber að stefna að því, að slík iðjuver rísi í öllum landshlutum. Þar má hlutur Norðurlands ekki eftir liggja, og víst er um það, að þyki erfitt um vik á Vestfjörðum ber þjóðfélaginu að bregða á annað ráð og öflugt til að tryggja búsetuna þar og hagsæld íbúanna. Í 3. lið brtt. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Samhliða næstu meiri háttar vatnsaflsvirkjunum verði unnið að orkuöflunarframkvæmdum á Þjórsár/Tungnaársvæðinu, með Kvíslaveitum, stækkun Þórisvatnsmiðlunar og gerð Sultartangastíflu. Búrfellsvirkjun verði stækkuð þannig að núverandi afkastageta vatnsaflsvirkjana á þessu svæði geti aukist um allt að 950 gwst. á ári.“ Miðað við áform um vatnsmiðlun á Þjórsár/Tungnaársvæðinu er nýting þess vatns við Búrfell eðlileg og sjálfsögð Nægir í því sambandi að benda á að kostir þess mannvirkis, sem fyrir er við Búrfell, nýtast að fullu nýjum aflvélum. Er eðlilegt að leitað verði lagaheimildar fyrir þeim aflauka við Búrfell í stað heimildar fyrir fjórðu aflvél við Hrauneyjafoss og við Sigöldu. Ég hef þá lokið við að rekja og útlista niðurstöður atvmn., og eins og allri nefndinni tókst að ná höndum saman í málinu treysti ég því, að tillögugerð nefndarinnar hljóti einróma samþykki hins háa Alþingis. Vegna ágreinings heima fyrir er alveg sérstaklega mikilvægt að full samstaða náist um Blönduvirkjun. Það er mikilvægasta skrefið sem stigið verður til að menn á heimavígstöðvunum setji niður deilur sínar. Norðurland vestra hefur um árabil átt einna örðugast uppdráttar í atvinnumálum og fólksflótti herjað á byggðir landshlutans. Bygging Blönduvirkjunar mun skipta sköpum um alla framvindu mála norður þar. Stíflumannvirkin við Blöndu eru með þessari tillögugerð ákveðin við „Skollavatnshæð“, verður víst að nefna það svo að engum ofbjóði, með sveigjanleik sem hæstv. landbrh. bauð í bókun sinni í ráðherranefndinni 10. júlí 1981. Það er engum vafa undirorpið, að einróma samþykkt Alþingis nú um virkjun Blöndu munu Húnvetningar virða að fullu allir sem einn. Náist nú samstaða á hinu háa Alþingi er óhætt að óska þeim og landsmönnum öllum til hamingju með farsæla lausn þessa þjóðþrifamáls.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. á þskj. 877, sem við hv. 3. þm. Vestf. flytjum. Það er brtt við brtt. atvmn. á þskj. 845. Umræðan um orkumálin í dag fjallar um það stefnumið, að gert verði nú stórátak til hagnýtingar orkulinda landsins. Allir stjórnmálaflokkar landsins virðast sammála um mikilvægi þessa. Till. ríkisstj. til þál. um virkjunarframkvæmdir og orkunýtingu á þskj. 176, sem hér er á dagskrá, tekur mið af þessari stefnu. Till. gerir ráð fyrir tvöföldun á uppsettu afli í vatnsvirkjunum landsins . Til þess að slíkar fyrirætlanir verði meira en orðin tóm þarf að viðhafa vinnubrögð og fullnægja skilyrðum svo að framkvæmdir geti orðið að raunveruleika. Brtt. mín og hv. 3. þm. Vestf. fjallar um þetta efni. Till. okkar er ekki um að virkjanaröð verði breytt, heldur um að gefa till. ríkisstj. um þessi efni raunhæft gildi. Brtt. á þskj. 877 gerir ráð fyrir að það markmið verði sett, að virkjanaframkvæmdum þeim, sem hér um ræðir, verði lokið á einum áratug. Til þess að svo megi verða þarf sannarlega að taka til hendi. Þess vegna er tekið fram í brtt. okkar að undirbúningi að byggingu orkuveranna svo og framkvæmdum öllum skuli hraðað sem kostur er. Skipuleg og markviss vinnubrögð þarf að viðhafa til þess að framkvæmdum verði lokið á áætlunartímanum. Þess vegna er mælt fyrir um heildaráætlun um byggingu allra virkjananna. Þetta stórátak í virkjunarmálunum hefur enga stoð í veruleikanum nema séð sé fyrir orkunýtingunni. Við virkjum ekki nema þörf sé fyrir orkuna. Þess vegna mælir brtt. okkar svo fyrir, að ríkisstj. skuli gera ráðstafanir til þess að komið verði í fót stóriðju til nýtingar þeirrar orku sem unnin verður í orkuverunum umfram þörf hins almenna markaðar. Aðgerðum þessum skal hraðað svo sem verða má og þess gætt, að fullt samræmi verði á milli markaðsöflunar fyrir orku og virkjunarframkvæmda. Þetta þýðir að ekki verði ráðist í virkjanir nema séð sé fyrir orkunýtingunni. Herra forseti. Brtt. sú, sem ég hef nú lýst, felur í sér almenna stefnumörkun um stórátak til hagnýtingar orkulinda landsins. Það eru ýmis deiluatriði í framkvæmd þessara mála, svo sem um virkjanir, stærð þeirra og röðun. Menn deila um stóriðju, staðsetningu hennar og eignaraðild. Brtt. fjallar ekki um þetta. Hún á ekki að fjatla um nein ágreiningsmál, ef mönnum er alvara með það sem þeim leikur á tungu um hagnýtingu orkulinda landsins til að bæta lífskjör og atvinnuöryggi landsmanna. Hún fjatlar um hröð handtök jafnframt aðgát. Brtt. leggur áherslu á stórhuga og djarfa framfarasókn jafnframt því að þjóðin sjái fótum sínum forráð á þeirri vegferð. Með hliðsjón af því, sem ég hef nú sagt, vænti ég þess, að allir hv. þm. geti sameinast um að greiða brtt. atkv. Það væri vottur þeirrar þjóðareiningar sem er nauðsynleg slíku Grettistaki sem hér um ræðir.



Herra forseti. Hér er til umr. stórmál sem væntanlega á eftir að fá afgreiðslu með einum vilja og góðri samstöðu hér á Alþingi. Ég ætla við þessa umr. málsins ekki að flytja langt mál þó að segja megi að sú sérkennilega ræða, sem flutt var hér af talsmanni atvmn., gæfi til þess ærið tilefni að aths. væru gerðar til að leiðrétta misfærslur og rangtúlkanir í hans máli, svo að ekki sé minnt á þá sérkennilegu stefnu að nota þetta tækifæri til allsherjarárásar á ríkisstjórn landsins, eins og í hans máli fólst.

Ég geri það svo sjaldan.

Það gætti siðavöndunar í máli hv. 4. þm. Austurl., en mér fannst sem tónninn í ræðunni endurspeglaði ekki þá umvöndun sem fólst í hans máli. Hv. þm. talar ekki oft úr þessum ræðustól, en stýrir fundum hér röggsamlega. Þó minnast menn ræðna af hans hálfu. A.m.k. ein hefur gengið inn í þingsöguna, hún var nokkuð löng, að mig minnir, og ég geri ráð fyrir að þessi hans ræða muni einnig hljóta þar vissan sess. Ég vil vekja athygli á því, hversu sérkennilegt það er, þegar mælt er fyrir sameiginlegu nál., þar sem enginn nm. skrifar undir meira að segja með fyrirvara, að velja það sem tilefni til árásar á stjórnvöld, mistúlkana á undirbúningi þess stóra máls sem hér er til umr. Ég vil benda á hversu mjög það er frábrugðið því sem gerðist í Sþ. í gær þar sem hv, varaformaður Sjálfstfl., 10. þm. Reykv., mætti fyrir áliti atvmn. Sþ. um iðnaðarstefnu, sem einnig var sameiginlegt álit frá þeirri nefnd, flutt af prúðmennsku og hógværð og þar sem haldið var eðlilega á máli og áherslum. Það kemur mér því nokkuð á óvart að fá kveðjur frá þessum ágæta þingbróður mínum, þó að ég efist ekkert um að hugur hans til ríkisstj. hafi endurspeglast í hans máli og hann hafi þar verið að þjóna lund sinni. Það er eitt atriði sem ég vil aðeins víkja að hér vegna þess að það var nokkuð fyrirferðarmikið í þessum málflutningi. Það var að þær virkjanir, sem hér er verið að gera tillögur varðandi röðun á, komi ekki til framkvæmda vegna þess að stjórnvöld í landinu dugi ekki í sambandi við undirbúning að orkunýtingu. Það vill svo til að hv. atvmn. hafði til meðferðar þáltill. frá ríkisstj. þar sem einn þáttur máls var sá, að hraða skuli hagkvæmniathugunum á tilteknum þáttum orkufreks iðnaðar í landinu, og eru þar tilgreindir þættir eins og áliðja, sjóefnavinnsla og fleira sem nafngreint er og að er unnið. En hv. atvmn. taldi sig ekki hafa tíma til þess að fjalla um þessi atriði og vildi ekki bera fram þennan þátt úr till. ríkisstj., þar sem sérstaklega var vikið að orkunýtingunni. Kannske hefur það búið undir hjá einhverjum hv. nm. að víkja einmitt þessu atriði varðandi orkunýtinguna út til að geta síðan vent sínu kvæði í kross og flutt hér árásarræðu á stjórnvöld fyrir að huga ekki að þessum þætti mála og skapa kannske svigrúm fyrir tillöguflutningi eins og þeirri brtt. eða viðaukatillögu, réttara sagt, sem hér er flutt af hv. 4. þm. Vestf. og hv. 3. þm. Vestf., sem fjallar einmitt um það atriði sem ýtt var út úr þeirri till. sem hv. atvmn. hafði til meðferðar. Nú vil ég ekkert vera að finna að því þó að þetta atriði ekki í áliti nefndarinnar og tillögum. Í gærkvöld var hér samþykkt þáltill. um iðnaðarstefnu sem breið samstaða hefur tekist um, þ. á m. um orkufrekan iðnað sem eðlilegan þátt í iðnaðaruppbyggingu í landinu og undir forræði Íslendinga. Þetta er því komið fram sem vilji Alþingis og er á sínum stað. Sú viðaukatillaga, sem hér liggur fyrir, er því þarflaus að þessu leyti og auðvitað furðulegt að hún skuli koma fram eftir að hv. atvmn. hefur ekki séð ástæðu til að taka undir áherslur frá ríkisstj. um þetta efni. Ég vil svo aðeins segja það um þetta mál, að ég vænti þess, að þrátt fyrir þann málflutning, sem hér var viðhafður af hv. frsm. atvmn., verði það ekki til að spilla þeim góða frið sem tókst um málsmeðferð í þessari nefnd, þeim einhug sem birtist í till. nefndarinnar og hér liggur fyrir. Ég vænti þess fastlega, að í þeim stóru málum, sem hér er tekið á, ríki friður við framkvæmdir og þær megi verða landsmönnum öllum til heilla, hvort sem þær taka 10 ár, 12 ár eða 15 ár, uns þær eru til lykta leiddar. Hér er tekið á einhverju allra stærsta máli sem Alþingi hefur haft til meðferðar um langa hríð. Hér er verið að reka smiðshöggið á þau heimildarlög sem samþykkt voru á síðasta degi hv. Alþingis á síðasta þingi, lög um raforkuver, nr. 60/1981, og verið að fullnægja ákvæðum í 2. gr. þeirra laga um röðun virkjana. Ég bæði skora á hv. alþm. og óska eindregið eftir því, að um afgreiðslu þessa máls megi takast friður og samstaða, og ég vil þakka þeim fjölmörgu, bæði heima í héruðum og hér syðra og hér á hv. Alþingi, þar með taldir hv. nm. í atvmnn. Sþ., fyrir viðleitni þeirra til að skapa samstöðu um þetta mál og eðlilegt andrúmsloft í kringum það. Ég vænti að það eigi eftir að ríkja framvegis.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls við þessa umr., en ég vil aðeins taka undir það sem hér hefur komið fram, að það hefur verið óvenjuerfitt að starfa að þessu máli og ýmsum öðrum hér á Alþingi að undanförnu. Mér sýnist hins vegar að það ætli að takast að skapa bærilegan frið um þetta mál, sem hlýtur að vera forsenda þess að hægt verði að ráðast í þetta mannvirki. Ég vil taka það fram, að hv. frsm. nefndarinnar hafði í framsögu sinni persónulegt ívaf og mælti þá ekki fyrir hönd nefndarinnar allrar. Við stuðningsmenn ríkisstj. samþykktum hér á síðasta Alþingi stefnu sem miðaði að því að efla orkufrekan iðnað. Þessi orð hans eru persónulegt ívaf. Ég er sammála því, að þessi orð hefðu betur átt heima í umr. síðar, en ekki í framsögu fyrir málinu. Hins vegar vænti ég þess, að þetta persónulega ívaf hans verði ekki til þess að skapa miklar umr. í Sþ. Ég vil taka það fram, að það, sem skiptir mestu máli, er sú túlkun sem frsm. kom hér með og ég stend fyllilega að baki. Ég vil endurtaka hana hér, en hann sagði orðrétt: „Eins og nú standa sakir er nægjanlegt að vatnsmiðlun Blönduvirkjunar nemi 220 gígalítrum. Verði þörf fyrir aukna vatnsmiðlun í 400 gígalítra síðar skal Alþingi úrskurða í málinu, ef ekki næst fullt samkomulag hagsmunaaðila. Eðlilegt virðist að fela Landsvirkjun að meta þörfina fyrir hina auknu vatnsmiðlun, en lagt er til að samið verði við Landsvirkjun um framkvæmdir. Atvmn. leggur áherslu á að öll stíflumannvirki verði byggð með sem mesta hagkvæmni fyrir augum, þegar allra þátta virkjunarframkvæmda er gætt. Skal frá upphafi búa í haginn fyrir aukið miðlunarrými í 400 gígalítra, ef nauðsyn krefur aukinnar vatnsmiðlunar að mati virkjunaraðila. Er einnig eðlilegt að fela virkjunaraðila, Landsvirkjun, að ráða mannvirkjagerð miðað við framangreindar forsendur.“ Það hefur komið fram ein brtt. við þetta mál og hún er á þskj. 877. Ég vil taka undir með hæstv. iðnrh. og lýsa nokkurri furðu minni á því, að menn skuli bera fram þessa brtt. nú. Alþingi hefur fjallað um fjölmörg mál er varða það sem um getur í þessari brtt. Atvmn. varð sammála um að víkja þessu máli til hliðar, - ekki vegna þess að menn teldu ekki rétt að takast á við þetta verkefni, heldur einfaldlega vegna þess að menn vildu einbeita sér í störfum nefndarinnar að virkjunarmálinu. Ég skora á hv. flm. að draga þessa till. til baka til að einfalda þær umr. og þá afgreiðslu sem hér þarf að fara fram, en vera ekki að draga þetta mál enn einu sinni inn í umr. hér á Alþingi. Það hafa verið fluttar fjölmargar þáttill. sem varða þetta efni, og ætti málið að hafa fengið nægilega umfjöllun þar. Ég minni á þá afgreiðslu sem iðnaðarstefnan hlaut hér á Alþingi í gær, eins og hæstv. iðnrh. gat um. Ég vil aðeins ítreka það, að ég vænti þess, að þessi afgreiðsla atvmn. á málinu megi verða til þess að skapa nauðsynlegan frið um þetta mál og skapa þann grundvöll sem þarf til að framkvæmdir geti hafist hið fyrsta.



Herra forseti. Við nm. í atvmn. höfðum talað okkur saman um að setja ekki á langar tölur umfram það sem fram kynni að koma í ræðu frsm. En þar sem oft er litið til þess sem frsm. segir í svona mikilsverðum málum, sem að efni til á að styðjast við í túlkun á viðkomandi tillögum, hlýt ég að gera ofurlitla aths. Það er ekki aths. um að ræðan hafi ekki verið góð, skemmtileg og vel flutt, heldur vegna þess að þriðjungurinn af henni var um allt annað. Hv. frsm. þurfti endilega að koma að þeim sjálfsagða þætti að hans mati að ráðast á hæstv. forsrh. og sjálfstæðismennina í ríkisstj. Þetta er aðeins hluti af þeim innanlandsdeilum sem hafa lengi átti sér stað í Sjálfstfl. og er ekkert að því að heyra það einu sinni enn. En slíkur texti á varla heima í framsögu um orkumál og orkunýtingu. Að sjálfsögðu notaði hv. frsm. einnig tækifærið til að baða sig á sérstakan hátt í kjördæmistilgangi - það er best að orða það þannig - og reyna að koma höggi á hæstv. iðnrh., en svo vill til að hann er einn af þm. Austfirðinga. Þetta er sá liður í ræðunni sem hvorki er fluttur með vitund né vilja annarra nm. Það er nauðsynlegt að taka það fram. Það er mín skoðun, að framsöguræður eigi auðvitað fyrst og fremst og eingöngu að snúast um það málefni sem um er að tefla. Menn hafa mörg tækifæri til að skamma ríkisstj., og er það út af fyrir sig gott og göfugt málefni hjá þeim sem hafa eitthvað við hana að athuga, sem ég hef auðvitað ekki eins og öllum er kunnugt. En það vildi svo til að hv. 5. þm. Vestf., Ólafur Þ. Þórðarson, stakk upp á því, að hv. þm. Sverrir Hermannsson yrði frsm., og flutti hjartnæma ræðu í því skyni í atvmn., þannig að það hefur verið þm. Framsfl. sem sá til þess, að hv. þm. Sverrir Hermannsson gæti komið þessum árásum á ríkisstj. á framfæri. Engin ástæða et til að liggja á því úr því sem komið er. Ég verð hins vegar að segja að samstarfið í þessari einkennilegu nefnd, atvmn., hefur verið með ágætum. Ég held að það sé óhætt að fullyrða að allir nm., að engum undanskildum, hafi reynt að ná landi í þessu máli þannig að sem flestir gætu vel við unað. Í því efni hafa menn auðvitað lagt á sig bæði langar og stífar fundarsetur, en auk þess reynt til hins ítrasta að haga þannig orðum að enginn væri meiddur af. Það hefur verið tilgangurinn og ég tel að eftir atvikum hafi það tekist vel. Svo nákvæmt var orðalagið orðið á tillögum atvmn. að þar var engu raunar hægt að breyta, ekki hægt að víkja við orði, bæta við eða fella burt, svo að ekki væri hætta á að allt færi í loft upp á nýjan leik. Þess vegna finnst mér afar slæmt að á sama tíma og við getum ekki fellt út forsetningu eða bætt við leiðréttingu einu sinni, vegna þess að menn töldu það geta stefnt málinu í hættu, skuti endilega koma fram heil brtt., ekki um eitt orð, heldur um heilmikið efnisatriði, og það er þeim mun verra sem öll nefndin er sammála um að henni hafi ekki gefist tóm til að fjalla um orkunýtingarmálin. Tíminn var knappur sem við höfðum haft við meðferð málsins, og það er ekki af neinum illum hvötum sem við höfum ekki treyst okkur til að fjalla um orkunýtingarmálin. Þar er ekki um neitt pólitískt bragð að ræða, sem hefur verið vikið að, heldur er ósköp einfaldlega þarna um að ræða tímaskort. Það þurfti að nota hverja mínútu til að ná því fram sem þó náðist og varð að láta orkunýtinguna vera að miklu leyti utan við textann. Þó vil ég vekja athygli á því, að í nál. er að nokkru vikið að orkunýtingarmálum. Þó að það sé í tiltölulega fáum orðum segir það að mínum dómi allmikið í þeim efnum. En um nákvæma útfærslu á því mikla máli gat alls ekki verið að ræða. Vegna þessarar niðurstöðu nefndarinnar um orkunýtingarmálin finnst mér, ef brtt. verður haldið til streitu, að það sé verið að veitast að því grundvallarsamkomulagi sem hér liggur fyrir. Ég vil biðja menn, sem standa að þessari till., að huga vel að því, að þeir séu ekki að gefa þetta spark í málið á þessu síðasta og viðkvæmasta stigi. Það er alvörumál, ef menn leyfa sér að koma með svo fastákveðna till. einmitt í þessu efni nú á þessari stundu, og gæti orðið slæmt fyrir samstöðuna í málinu. Ég er ekki með þessu að hóta einu eða neinu. Það má vera öllum ljóst, að það hefur verið talsvert nákvæmnisverk að ná þessu fram, og þess vegna slæmt að fá þessa viðbót nú á þessum síðasta fundi. Hv. frsm. Sverrir Hermannsson las upp í ræðu sinni kafla þar sem var tillaga að bókun lögð fram í nefndinni. Ég hélt að um þetta hefði náðst nokkurn veginn samkomulag, en svo kom í ljós að einn nm. treystist ekki til að skrifa undir þetta plagg, og fleiri nm. höfðu þá skoðun, að nægilega mikið væri komið af bókunum og þær væru óþarfar, en gátu samt eftir atvikum fallist á að undirrita þennan texta ef það gæti orðið til þess að ná fullu samkomulagi. Ég vil vekja athygli á því, þó að ég t. d. hafi ýmislegt við þessa bókun að athuga, t. d. eins og fyrstu setninguna þar sem segir: Eins og nú standa sakir, 4. maí, er nægjanlegt að vatnsmiðlun Blönduvirkjunar nemi 220 gígalítrum. - Þessa dagana þurfum við ekki á nokkurri vatnsmiðlun að halda, þannig að þessi setning er auðvitað nákvæmlega einskis virði og óþörf. Það má auðvitað leyfa svona löguðu að fylgja með, vegna þess að setningin gerir hvorki gagn né vinnur tjón, en er að mínum dómi óþarfi. Þar næst finnst mér dálítið einkennilega og fast að orði kveðið þegar talað er um fullt samkomulag hagsmunaaðila án þess að það sé skilgreint. Í texta, sem nefndin gekk frá, var auðvitað vísað til þess tiltekna og fyrir fram ákveðna aðila, þar sem er samráðsnefnd, og það er auðvitað skilningur okkar að það sé undanskilið, en alls ekki að þarna verði um nýja samninga að ræða. Afgangurinn af þessu er að mínum dómi viðunandi, og raunar get ég sagt að ég hafi látið menn vita af því að ég væri tilbúinn að skrifa undir þennan texta sem allir væru með. En eins og hv. frsm. sagði er þessi bókun aðeins hugsanlega væntanleg, en ekki frágengin. Það er best að hafa þetta allt nákvæmlega á hreinu. Herra forseti. Ég ætlaði ekki að eyða löngum tíma í þetta, enda ekki nokkur leið að gera þessu máli og afgreiðslu þess viðhlítandi skil í stuttu máli. En ég vil aðeins finna að mjög föstu orðalagi frsm. varðandi þann hluta nál. sem fjallar um nýja iðnaðarkosti og orkufreka iðnaðarkosti. Hann notaði þar orð, sem ég hefði ekki notað, og áherslur, sem ég hefði vikið mér undan.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs einungis til að fagna því víðtæka samkomulagi sem mér virðist að náðst hafi. Ef ég skil það rétt standa þrír þingflokkar að þessari bókun, sem væntanleg er. Ég veit ekki nákvæmlega um þann fjórða. Það væru þá 6 af 7 í nefndinni. Hér er um mjög viðkvæmt mál að ræða, eins og allir vita, og stórmál, og auðvitað væri langsamlega æskilegast að Alþingi gæti einróma afgreitt það. Síst skal ég stofna til nokkurra deilna eða segja nokkurt orð sem gæti ýft upp einhvern ófrið um málið. En kannske hefur það ekki verið rétt að taka málið á dagskrá alveg svona fljótt úr því að þessi bókun er ekki undirskrifuð. Ég leyfi mér nú að leggja til að forseti íhugi að fresta málinu um stund þannig að menn geti rætt saman og reynt að komast að sameiginlegri niðurstöðu. - (Fundarhlé.].



Herra forseti. Það liggur í augum uppi, að atvmn. reyndi að velja orðalag sem allra flestir málsaðilar gætu sætt sig við. Það er skýringin á óþarflega óljósu orðalagi að ýmissa mati. Það hefur hér verið fundið nokkuð að brtt. á þskj. 877, fundið að því, að hún hafi verið lögð fram. Ég vil í því sambandi segja að hún snertir ekki efni þáltill. Þessi brtt. er viðbót og því óþarfi að vera viðkvæmur fyrir því. Það liggur í augum uppi, að það þarf að nota það rafmagn sem framleitt verður. Hér hefur talsvert verið talað um bókun atvmn. eða meiri hl. hennar. Af því tilefni vil ég segja að ég er ekki andvígur efni bókunarinnar, síður en svo, þótt mér og samflokksmönnum mínum þyki orðalagið varla nægilega ljóst. Það er ástæða þess að ég hef ekki skrifað undir bókunina, ekki að ég sé andvígur efni hennar. Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram lagði atvmn. sig í tíma til að finna lausn sem málsaðilar gætu sætt sig við, og ég vona að það hafi tekist. Ég vil að lokum láta í ljós þá ósk, að þm. og landsmenn allir setji niður deilur og taki saman höndum um giftusamlegan framgang þessara virkjunarmála sem og annarra þjóðþrifamála.



Herra forseti. Ég er að vísu dálítið undrandi á því, hversu ókvæða hv. stjórnarsinnar verða við þó að maður segi nokkur orð - sem sjaldan gerist að vísu eins og hæstv. iðnrh. tök fram - í fullri meiningu við hv. stjórnarliða. Að vera svona typpilsinna er með ólíkindum. Ég sagði hæstv. forsrh. frá því, að ég mundi veitast að ríkisstj. og gagnrýna ýmislegt í störfum hennar vegna þessa máls. Hann hló við og taldi ekki ástæðu vera til að ætla að það yrði tekið sem skoðanir stjórnarliða í atvmn. Svo koma þeir hér upp hver á fætur öðrum og sverja af sér að þeir beri ábyrgð á orðum mínum, þeim sem ég mælti í fullri meiningu til hæstv. ríkisstj. Ég vil rifja upp, að í sveitinni minni fyrir vestan var einu sinni maður sem tók að sverja af sér barn sem honum hafði ekki verið kennt. Þetta þótti grunsamlegt, enda sannaðist barnsfaðernið á hann síðar. Ég vil nú upplýsa, að atvmn. hefur orðið sammála um að undirrita bókun þá sem ég las upp í framsöguræðu minni og sex hafa skrifað undir í fundargerðabók. Hinn sjöundi talaði áðan, hv. 5. þm. Suðurl., og lýsti yfir að hann væri ekki andvígur þessari bókun, en flokkur hans teldi að þar væri ekki orðalag sem hann gæti að fullu sætt sig við. Ég vil þó minna á að þær aths., sem Alþfl. hafði við þetta að gera, voru fólgnar í því, að hann vildi leggja meiri áherslu á mat Landsvirkjunar, virkjunaraðila hverju sinni, sem ég og tók upp í mína framsögu og tók skýrlega fram að nefndin sætti sig við. Og þannig hljóðar þá þessi bókun: „Eins og nú standa sakir er nægjanlegt að vatnsmiðlun Blönduvirkjunar nemi 220 gígalítrum. Verði þörf fyrir aukna vatnsmiðlun í 400 gígalítra síðar skal Alþingi úrskurða í málinu, ef ekki næst fullt samkomulag við hagsmunaaðila. Eðlilegt virðist að fela Landsvirkjun að meta þörfina fyrir hina auknu vatnsmiðlun, en lagt er til að samið verði við Landsvirkjun um framkvæmdir. Atvmn. leggur áherslu á að öll stíflumannvirki verði byggð með sem mesta hagkvæmni fyrir augum, þegar allra þátta virkjunarframkvæmda er gætt. Skal frá upphafi búa í haginn fyrir aukið miðlunarrými í 400 gígalítra, ef nauðsyn krefur aukinnar vatnsmiðlunar að mati virkjunaraðila. Er einnig eðlilegt að fela virkjunaraðila, Landsvirkjun, að ráða mannvirkjagerð miðað við framangreindar forsendur.“ Þannig hljóðar þetta, nákvæmlega eins og það hafði áður verið lesið upp. En ég vil gefa þá skýringu á fyrri atburðum í þessu sambandi, að fyrir lá í nefndinni þegar við slitum fundi um hádegisbil að nm. allir mundu undirrita ef enginn gengi úr skaftinu. Tekið var fram að ef þeir, sem áður höfðu bókað, og þeir, sem tilkynnt höfðu bókanir, drægju þær ekki til baka mundi ekki verða samkomulag. Því var það, að þegar ég fékk tilkynningu um það rétt áður en ég gekk í þennan ræðustól, korter fyrir fjögur, að Alþfl. mundi ekki geta fellt sig við að hv. 5. þm. Suðurl. drægi bókun sína til baka, þá taldi ég að útilokað væri þaðan í frá að ná um þetta allsherjarsamkomulagi. Þetta hefur samt sem áður tekist. Ég vil svo að endingu, vegna þess að ég ætla ekki að eiga fleiri orð hér um, þakka samnm. mínum sérstaklega vel fyrir samvinnulipurð og fyrir skilning þeirra á mikilvægi þess að ná saman höndum um þetta mál. Það er dálítið einkennileg uppákoma orðin í Húnaþingi, þar sem menn hugsa bara og tala nú orðið um vatn. Hvað ætti Björn gamli Eysteinsson hefði sagt um það á sinni tíð? Ætli honum hefði ekki þótt ættlerasvipur á þeim afkomendum sem þannig haga sér nú í dag? Þessu þarf auðvitað að breyta og því vill atvmn. leggja lið.



Herra forseti. Ég tel að atvmn. hafi borið gæfu til að hafa samstöðu í þessu máli, þó að utanaðkomandi aðilar hafi spillt fyrir undir það síðasta þannig að allir skrifuðu ekki undir sameiginlega bókun. Það hefur nokkuð komið til umr. hér, að frsm. væri ekki stjórnarsinni. Reglan er sú, að við stjórnarsinnar þurfum að berjast fyrir því að koma málum áfram og gengur misvel. Stundum gerist það, að ríkisstj. ber fram svo góð mál að það verður nánast samkeppni um að mega mæla fyrir þeim og stjórnarandstæðingar gerast mjög fúsir til að vera fylgjendur málsins. Ég tel fráleitt að afþakka slíkan stuðning þegar hann gefst, og væri nánast hlægilegt ef við höfnuðum því að fá meiri breidd í mál sem við fáum náttúrlega með því móti að þiggja þann stuðning. Ég geri ekkert úr því þó að nokkurt málskrúð hafi verið í ræðu frsm. Það er sjálfsögðu góðra gjalda vert að menn tali hér á nokkuð krassandi íslensku, og honum er það lagið og ástæðulaust að nokkur láti sér bregða. Annað atriði vildi ég aftur á móti gera hér að umræðuefni og tel að þar hafi þm. hlaupið á sig. Það var samstaða um að afgreiða úr atvmn. till. iðnaðarstefnu og búið að leggja mikla vinnu í það mál. Ég tel að með þeirri samstöðu og afgreiðslu þingsins á því máli hafi verið ástæðulaust hjá tveimur hv. þm., hv. 3. þm. Vestf. og hv. 4. þm. Vestf., að fara að flytja hér brtt. við þá till. sem hér liggur fyrir. Ég vænti þess, að þeir hugsi sig um, hvort þeir telji það sjálfum sér og málinu til framdráttar að ætla að fara að ýfa upp orðalag um iðnaðarmál sem áður hafði náðst mjög góð samstaða um. E. t. v. er hluti af þessu vandamáli það sama og var hér rætt í gærkvöld, að það er misjafnt hvað menn hafa verið hér í sölum þingsins. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en þakka samnm. mínum fyrir samveruna í þessari nefnd í vetur.



Herra forseti. Ég mælti í þessum umr. fyrir brtt. okkar hv. 3. þm. Vestf. á þskj. 877. Ég hef oft mælt fyrir brtt. eða komið í þennan ræðustól, en ég minnist þess naumast að ég hafi í annan tíma verið meira undrandi á viðbrögðum manna en í þessum umr. varðandi þessa brtt. Og ekki bætti hv. 5. þm. Vestf. úr í því efni. Ef hv. 5. þm. Vestf. hefur vit á að njóta stuðnings til góðra verka í atvmn. ætti hann að reyna að sýna tilburði til þess að svo megi verða víðar. Ég sagði: Ég hef sjaldan eða aldrei orðið meira undrandi. Menn komu hér með ýmsar fullyrðingar og upphrópanir. T. d. hneykslaðist hv. 3. þm. Austurl. á því, að það væri verið að dragá inn í þingið umr. um stóriðjumál, eins og hann orðaði það. Hv. 4. þm. Suðurl. talaði um að vegna tímaskorts hefði ekki verið hægt að sinna þessum málum. Þeir höfðu þó tíma til að taka það út úr till. ríkisstj. sem varðaði þetta mál. Hv. 4. þm. Suðurl. sagði að brtt. væri slæm fyrir samstöðu í málinu, og hv, þm. smurði betur á í fullyrðingum sínum. Hann sagði að við, sem stöndum að brtt., værum að veitast að samkomulagi sem náðst hefði. Þetta eru ekki litlar fullyrðingar. Ég spyr þessa hv. þm. sem eru með þetta á vörunum: Hvar hafa þeir verið á undanförnum mánuðum op misserum þegar þessi mál hafa verið rædd á Alþingi Íslendinga? Hvar hafa þeir verið þegar hefur verið rætt um virkjanamálin og stóriðjumálin í því sambandi? Vita þeir ekki um hvað var rætt í öllum umr. um virkjanamálin, hvort sem það var um frv. okkar sjálfstæðismanna um ný orkuver, sem við bárum fram á Alþingi á síðasta þingi, eða um frv. sem samþykkt var sem lög um raforkuver frá ríkisstj. á síðasta þingi. Um hvað voru menn að ræða dögum saman, vikum saman, mánuðum saman um þessi mál sem eru aðalmál þingsins? Voru menn að ræða um þessi mál á þeim grundvelli að það væri ágreiningur um að það ætti að gera stórátak í virkjunarmálunum? Nei. Við sjálfstæðismenn bárum fram tillögu um stórátak í virkjunarmálunum sem þýddi að tvöfalda uppsett afl í vatnsvirkjunum landsins. Ríkisstj. kom með annað frv. nokkrum mánuðum síðar sem gekk út á það nákvæmlega sama. Það var enginn ágreiningur um þetta. Um hvað var ágreiningur, um hvað vorum við að tala? Við vorum að tala um orkunýtingarþáttinn. Við vorum að tala um hvernig ætti að skapa grundvöll fyrir þessu mikla átaki í virkjunarmálunum, hvernig ætti að skapa grundvöll fyrir þeirri hagnýtingu orkutinda landsins sem þetta þýddi. Það var þetta sem við vorum að ræða um. Svo koma menn hér og þykjast vera undrandi og hneykslaðir á því, að þessi mál ber á góma í umr. og tillögugerð varðandi virkjunarmálin. Ég vil bara minna þessa herra á það, að þessi mál voru í augum stjórnarandstöðunnar svo þýðingarmikil á síðasta þingi að stjórnarandstaðan gerði tilraun til að bæta frv. um raforkuver með því að bera fram margháttaðar brtt. til að tengja þessar framkvæmdir orkunýtingunni. Þessar brtt. voru felldar. Hvað þýddi það? Það þýddi að öll stjórnarandstaðan greiddi atkv. á móti lögum um raforkuver, sem þáltill., sem við erum nú að ræða, byggist á. Svo koma menn eins og álfar út úr hól og þykjast undrandi á því, að það sé eitthvert framhald af því sem gerst hefur í þessum málum. Það er furðulegt. Ég held að ég eyði ekki fleiri orðum að þeim hv. 3. þm. Austurl. og 4. þm. Suðurl. og raunar 5. þm. Vestf. en ég hef þegar gert. Þess gerist ekki þörf. En hlutur iðnrh. hver er hann? Maður skyldi halda að hann hefði þó vitað hvað hefur farið fram í þessum málum á undanförnum mánuðum og misserum. Maður skyldi halda að hann vissi um hvað hann hefði verið að tala í umr. um orkumálin. Það vill svo til að ég hef líka verið mikið í þeim umr. og við höfum mjög skiptar skoðanir um þessi efni. Um hvað vorum við að deila? Við vorum að deila um stóriðju. Við vorum að deila um það sem menn segja núna að megi ekki minnast á. Við létum sem við værum sammála í virkjunarmálunum, og við létum líka sem við værum sammála um að við vildum báðir stóriðju. En hæstv. ráðh. hafði sínar skoðanir og sína stefnu um hvernig það ætti að framkvæma, ég hafði mína. Nú þykist hæstv. ráðh. undrandi á því, að við hv. 3. þm. Vestf. berum fram brtt. sem felur í sér að tengja orkunýtinguna við byggingu raforkuveranna. Og hæstv. ráðh. - hvað á maður að kalla það, verðum við ekki að kalla það óskammfeilni - telur sér til inntekta í umr. áðan að í till. ríkisstj. er ein grein um stóriðjumálin. Hann harmar að atvmn. skuli hafa tekið þessa grein út, en í sömu andránni telur hann það ádeiluefni á okkur flm. þessarar brtt., að við komum inn á þetta sama efni, orkunýtinguna. Hvers konar umræður eru þetta? Ég bið menn að athuga hvað hér er að gerast. Hæstv. ráðh. taldi sig hafa eitthvert skjól í því að benda á till. til þál. um iðnaðarstefnu sem hefði verið samþykkt í gær, - till. sem tiltekur ýmis atriði í 28 liðum varðandi iðnað, en í einum lið er minnst á stóriðju. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisvaldið stuðli að uppbyggingu fjármagnsfreks nýiðnaðar, m. a. orkufreks iðnaðar, er hagnýti innlenda orku og hráefni.“  Telur nú hv. þingheimur að það sé nægilega að gert í orkunýtingarmálunum með þessu innskoti í þessa till.? Við í stjórnarandstöðunni höfum lagt það mikla áherslu á þetta, að i okkar frv. um virkjanir var beinlínis tekið fram að ekki væri heimilt að hefja framkvæmdir við Austfjarðavirkjun nema búið væri að sjá fyrir orkunýtingunni með stóriðju. Við gerðum þetta til að tryggja sem best og búa sem best að framgangi þess máls, að það yrði um raunverulega Austurlandsvirkjun að ræða. Ég ætla ekki að gerast langorður varðandi hæstv. iðnrh. sérstaklega. Ég held að ég sé búinn að sýna fram á hvílík fjarstæða það er sem lýsir sér í ummælum hans um brtt. okkar 3. þm. Vestf. Hæstv. ráðh. var eitthvað að tala um að það ætti að draga brtt. til baka, draga það til baka sem frammi liggur um orkunýtinguna. Hvað er þetta sem menn eru að tala um að draga til baka? Við skulum koma beint að því. Hvað segir í brtt. um þetta? Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. skal gera ráðstafanir til þess, að komið verði á fót stóriðju til nýtingar þeirrar orku sem unnin verður í orkuverunum umfram þörf hins atmenna markaðar.“ Eru menn á móti þessu? Vilja menn virkja ef ekki er þörf á orkunni? Er svo komið? Vilja menn þá virkja? Ég óska eftir svari við þessari spurningu. Í framhaldi af þessu segir: „Aðgerðum þessum skal hraðað svo sem verða má og þess gætt, að fullt samræmi verði á milli markaðsöflunar fyrir orku og virkjanaframkvæmda." Vilja menn ekki hafa samræmi þarna á milli? Hvað hefur komið yfir hv. alþm. sem eru að amast við þessu? Í öllum umr. um þessi mál hafa allir fram til þessa látið svo sem þeir væru sammála um þetta, við ættum ekki að virkja, nema við hefðum þörf fyrir orku, og ættum að gæta þess að hafa samræmi milli virkjanaframkvæmda og orkunýtingar. Er erfitt fyrir menn að samþykkja þetta sem grundvallarreglu? Ég óska svars við þessum spurningum? Hvað er það sem menn hafa á móti þessu? Í raun og veru er ekki um neitt annað að ræða en þetta vegna þess að það eru ekki gerðar tillögur um breytingar á neinu því sem er í till. atvmn. Það er gert ráð fyrir að allt, sem kemur frá atvmn., standi, en þetta komi til viðbótar. Það er lágmarkskrafa að þeir, sem leggja svo mikið upp úr orkunýtingunni að þeir greiddu atkvæði á síðasta þingi gegn lögum um raforkuver vegna þess að ekki var nógu vel umbúið varðandi orkunýtinguna, það er lágmarkskrafa til ríkisstj. og hæstv. iðnrh. að hann gefi skýringu á því, hvers vegna þeir eru á móti þessu. Ég tala nú ekki um það á sama tíma sem afstaða þeirra er þessi þykjast þeir vera áfram um að ná samstöðu á Alþingi um þessi mál. Og mín síðasta spurning er: Hvers vegna er ekki hægt að ná samstöðu um orðun á orkunýtingunni samkv. því sem segir í þessari brtt.?



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. atvmn. um till. til þál. um íslenska iðnkynningu. Tillgr. hljóðaði svo: „Alþingi ályktar að feta ríkisstj. í samvinnu við samtök iðnaðarins og neytenda að hrinda af stað kynningu á íslenskum iðnaði, er hafi það að markmiði: a) að stuðla að aukinni sölu á framleiðslu og þjónustu íslensks iðnaðar, b) að skapa jákvæðari afstöðu almennings til íslensks iðnaðar, c) að bæta aðstöðu íslensks iðnaðar.“ Atvmn. varð sammála um að mæla með að till. yrði samþykkt með svofelldu orðalagi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. í samvinnu við samtök iðnaðarins og neytenda að hrinda af stað kynningu á íslenskum iðnaði.“



Herra forseti. Á þskj. 878, sem er undirritað af meiri hl. atvmn., öllum nm. að undanskildum hv. 5. þm. Vestf., er gerð grein fyrir áliti meiri hl. n. Í nefndinni var til umr. till. til þál. á þskj. 472 um steinullarverksmiðju í Þorlákshöfn og brtt. frá flestum þm. Norðurl. v. og e. um að steinullarverksmiðju skuli reisa á Sauðárkróki. Á fundi nefndarinnar, sem voru fjölmargir, komu fulltrúar Steinullarfélagsins, Jarðefnaiðnaðar, Iðntæknistofnunar, steinullarnefndar ráðuneytisins og Skipaútgerðar ríkisins. Nefndin fékk í hendur fjölda gagna, sem ekki er ástæða til að gera grein fyrir hér, enda er málið öllum hv. þm. kunnugt, svo mikið hefur verið rætt um það og ritað. Meiri hl. hv. atvmn. Sþ. leggur til að tillgr. breytist, og brtt. hljóði þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að: 1. Heimild í lögum frá 4. júní 1981, um steinullarverksmiðju, 1. gr. laganna, verði eigi nýtt að sinni, en áhugaaðilum um byggingu slíkrar verksmiðju gefinn hæfilegur tími til að leggja fram fjármagn sjálfir, sem talið er nægjanlegt, án þátttöku ríkisins. 2. Takist slík söfnun hlutafjár verða heimildir samkv. 2. gr. laganna, 2. og 3. lið, nýttar.“ 3. Fyrirsögn þáltill. breytist. Í stað „ Till. til þál. um steinullarverksmiðju í Þorlákshöfn“ komi: Tillaga til þingsályktunar um steinullarverksmiðju. Það skal strax tekið fram, að þar sem segir í brtt. að gefinn verði hæfilegur tími segir í nál, að sá tími skuli vera sex mánuðir og er hann að sjálfsögðu til viðmiðunar, en það er álit meiri hl. n. að sex mánuðir séu eðlilegur tími fyrir þá aðila sem um þetta mál fjalla. Til nefndarinnar barst svohljóðandi bréf frá Jarðefnaiðnaði hf., með leyfi forseta: „Á stjórnarfundi Jarðefnaiðnaðar hf. var gerð eftirfarandi bókun þann 19. apríl s. l.: Með bréfi þann 28. júní 1979 tilkynnti iðnrh. Jarðefnaiðnaði hf. að undirbúningur steinullarverksmiðju yrði í höndum iðnrn. þar til staðarvali verksmiðjunnar væri lokið. Hluthafafundur Jarðefnaiðnaðar þann 29. mars 1981 samþykkti að félagið skyldi stefna að því að reisa steinullarverksmiðju í Þorlákshöfn án eignaraðildar ríkisins.“ - Og ég skýt því hér inn til áherslu að hér stendur: „án eignaraðildar ríkisins“. „Iðnrh. hefur ekki enn sleppt hendinni af staðarvali steinullarverksmiðjunnar og stjórn Jarðefnaiðnaðar hefur þar af leiðandi beðið árangurslaust á annað ár eftir að reyna til fulls á þá sannfæringu sína, að félagið hafi styrk til að ráðast eitt sér í þessa framkvæmd.“ Hér lýkur tilvitnun í þetta bréf. Það er óþarfi að lesa meira úr því, en það er undirritað af framkvæmdastjóra fyrirtækisins Ófeigi Hjaltested. Meiri hl. hv. atvmn. leggur áherslu á það, sem kemur fram í þessu bréfi og hefur verið ítrekað síðan, að áhugaaðili telur sig geta reist verksmiðju án eignaraðildar ríkisins og enn fremur hefur heyrst frá öðrum að til greina komi að slíkt eigi við um fleiri aðila en Jarðefnaiðnað. Þá vill meiri hl. hv. nefndar einnig benda á að öruggra viðskiptasamninga hefur ekki verið aflað, en í bráðabirgðaákvæði laga nr. 61/1981 segir, með leyfi forseta: „Ekki er ríkisstj. heimilt að taka þátt í stofnun hlutafélags samkv. 1. gr. né leggja fram fé ríkissjóðs sem tilhlutafé samkv. i. tölul. 2. gr. né veita ríkisábyrgð eða taka lán samkv. 2. tölul. 2. gr. fyrr en tryggð hafa verið hlutafjárframlög annarra aðila fyrir 60% af hlutafé væntanlegs félags og aflað hefur verið öruggra viðskiptasambanda.“ Ég legg áherslu á orðin „öruggra viðskiptasambanda“. Óþarfi er að fjölyrða um nál. meiri hl. n. Það er öllum auðskilið, en þó þykir mér rétt að taka fram eftirfarandi. 1. Með brtt. er ekki tekin afstaða til staðarvals, heldur aðeins bent á að nýjar upplýsingar krefjist þess, að málið skoðist á ný af þeim sem þegar hafa lýst ákvörðun um staðarvatnstillögu til hæstv. ríkisstj. 2. Undirbúningsaðilar hafa báðir unnið gott og mikið starf. Þrátt fyrir það er undirbúningsstarfi ekki lokið þannig að nýta má tilgreindan umþóttunartíma til frekari undirbúnings, t. d. með því að gera tilraunir með steinull í samstarfi við Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og iðnaðarmenn og finna þannig út hvernig steinull framleidd hér á landi reynist við hlið og í samanburði við önnur einangrunarefni. Þá má einnig nýta umþóttunartímann til að kanna hverjir gætu orðið hugsanlegir sameignaraðilar þeirra sem hyggjast stofna til steinullarverksmiðju. 3. Fulltrúi í steinullarnefnd iðnrn. upplýsti á fundi nefndarinnar að framlegð útflutnings sé mjög lítil, óeðlilega hátt verð sé í Bretlandi, en möguleikar virðist vera fyrir markað fyrir lausa steinull í Þýskalandi. Þess vegna er hugsanlegt að lítil verksmiðja með útflutningsmöguleika sé betri kostur en stór verksmiðja. 4. Munur á arðsemi á verksmiðju byggðri á Sauðárkróki eða reistri í Þorlákshöfn er óverulegur. Meiri hl. n. telur mikilvægt og leggur á það áherslu, að aðrir en ríkið leggi fram áhættufjármagn til uppbyggingar atvinnurekstrar. Meiri hl. n. vill láta á þetta grundvallarsjónarmið reyna og telur sig stuðla að því með brtt. sínum. Við teljum þetta ákaflega mikilvægt fordæmi, því að það gerist æ tíðara að leitað sé til ríkissjóðs til að leggja fram áhættufé. Þannig stefnir í einskonar alræði ríkisins í atvinnuuppbyggingu og er það að áliti meiri hl. öfugþróun sem dregur úr framtaksþrótti heimamanna. Hitt er svo annað mál, að ýmislegt þarf að gerast til að aðrir en opinberir aðilar hafi möguleika á að stofna til iðnrekstrar af þeirri stærð sem hér um ræðir. Í því sambandi má vitna til nýsamþykktrar iðnaðarstefnu sem full samstaða náðist um hér á Alþingi. Þar eru ótal atriði nefnd sem eru mikilvæg þeim fáu sem enn treysta sér til að leggja áhættufjármagn í atvinnurekstur. Þrír þm. í meiri hl. n. hafa undirritað nál. með fyrirvara, auk mín þeir hv. 3. þm. Austurl. og hv. 4. þm. Austurl. Fyrirvari minn byggist á því, að ekki eru tök á því fyrir nm. að gera sér glögga grein fyrir rekstrargrundvelli steinullarverksmiðju, þótt vonir standi til að verksmiðjureksturinn geti gefið arð. Eitt dæmi vil ég nefna í þessu sambandi. Í áætlunum áhugaaðila er gert ráð fyrir að steinull framleidd hér á landi keppi á innanlandsmarkaði við önnur einangrunarefni, þ. á m. glerull. Sá hængur er á verðsamanburði innlendrar steinullar og innfluttrar glerullar, að í verði glerullar er gert ráð fyrir 24% vörugjaldi, en ekki í verði steinullar framleiddrar hér á landi, en glerull er mjög mikið notað einangrunarefni sem kunnugt er, Sést á þessu að markaðsforsendur eru ekki allar sem sýnast. Skylt er þó að taka fram að ekki er vörugjald á einangrunarplasti framleiddu hér á landi. Af ástæðum eins og þessari og reyndar fleiri ákváðum við þrír nm. að skrifa undir með fyrirvara þótt við styðjum till. með áðurgreindum brtt. sem ég hef lýst. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að flytja lengra mál, enda koma sjónarmið okkar í meiri hl. n. skýrt fram í nál. Sjálfsagt taka margir til máls og verður deilt um málið, enda eru allir þingflokkar klofnir í afstöðu til málsins. Vegna mikilvægis málsins er þó nauðsynlegt að það fái afgreiðslu á þessu þingi þannig að hægt verði að taka endanlega ákvörðun í málinu á grundvelli nýrra upplýsinga sem fram hafa komið.



Herra forseti. Með leyfi forseta vil ég lesa hér upp nál. minni hl. atvmn.: „Með lögum nr. 61/1981, 1. gr., heimilaði Alþingi ríkisstj. að taka þátt í stofnun hlutafélags, er reisi og reki steinullarverksmiðju, og að leggja fram í því skyni allt að 40% af hlutafé þess, enda verði hlutafé minnst 30% af stofnkostnaði, sbr. þó ákvæði til bráðabirgða. Þar sem ekkert liggur fyrir um hlutafé annarra en ríkisins, þykir ekki á þessu stigi ástæða til að skerða ákvæði 1. gr. nefndra laga um tilhlutafjárframlög og eðlilegt að ríkisstj. vinni áfram að frekari framgangi málsins. Þar sem ríkisstj. með lögum eru veittar heimildir, er eðlilegt að bera fram brtt. við þau lög ef menn telja þeim áfátt, en óeðlilegt að bera fram þáltill., sem ekki hefur lagagildi, og ætla að takmarka lögin með þeim hætti. Iðnaðarnefndir, þingsins fjölluðu um heimildarlögin og ef ætti að breyta þeim væri eðlilegt að þeim gæfist tækifæri til að fjalla um þær breytingar. Það hefði verið hægt ef lögð hefði verið fram till. um lagabreytingu. Að framansögðu leyfi ég mér að leggja til að málinu verði vísað til ríkisstj.“ Ég vil vekja á því athygli, að við erum ekki að fjalla hér um gömul lög sem sett voru einhvern tíma í fyrndinni. Við erum að fjalla hér um lög sem samþykkt voru á Alþingi Íslendinga 25. maí 1981. Ég hygg að það reki engar nauður til að fara að breyta þeim lögum, í ljósi þess sérstaklega að í þeim er ákvæði til bráðabirgða sem setur framkvæmdavaldinu allþröngar skorður. En þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Ekki er ríkisstj. heimilt að taka þátt í stofnun hlutafélags samkv. 1. gr. né leggja fram fé ríkissjóðs sem hlutafé samkv. 1. tölul. 2. gr. né veita ríkisábyrgð eða taka lán samkv. 2. tölul. 2. gr. fyrr en tryggð hafa verið til hlutafjárframlög annarra aðila fyrir 60% af tilhlutafé væntanlegs félags og aflað hefur verið öruggra viðskiptasambanda.“ Það hefur nú gerst, að lögð var fram þáttill. um steinullarverksmiðju í Þorlákshöfn. Lögð var fram brtt. sem miðar að því að breyta fram lagðri þáltill. á þann veg, að reist verði steinullarverksmiðja á Sauðárkróki. Og nú seinast hefur það gerst, að tveir af flm. upprunalega tillögunnar hafa hér staðið að flutningi á nýrri tillögu í þessu máli. Mér sýnist að hér hafi verið nokkuð hratt unnið og e. t. v. hafi menn ekki að öllu leyti sést fyrir. Sú brtt., sem meiri hl. atvmn. hefur lagt til, sker ekki úr um á hvorum staðnum beri að reisa verksmiðju eða yfirleitt hvar beri að reisa steinullarverksmiðju eða hvort beri að reisa steinullarverksmiðju, þannig að heldur fátt virðist þar á hreinu. Aftur á móti leiðir hún ekki til lausnar heldur þó að safnað yrði hlutafé af mörgum aðilum. Segjum að tveir, þrír, fjórir eða fimm aðilar söfnuðu nú hlutafé fyrir steinullarverksmiðju. Það er til skeljasandur á Vestfjörðum líka. Ég hygg að öllum sé ljóst að ekki er skynsamlegt að reisa nema eina steinullarverksmiðju. Ríkisvaldið hefur verið að byggja upp atvinnufyrirtæki í iðnaði í hinum ýmsu kjördæmum. Þannig hefur fjármagni skattborgaranna verið varið til atvinnuuppbyggingar í þeirri góðu trú að það efli þjóðartekjur og komi þannig þjóðfélaginu til góða síðar meir. Ég lít svo á að ríkisvaldið verði að gæta jafnvægis milli kjördæma og bera nokkra ábyrgð á tillögugerð sinni í þeim efnum. Ef sú brtt. yrði að lögum, sem meiri hl. hefur lagt til, kemur ríkisvaldið til með að bera allverulegar ábyrgðir á fjárhæðum í þessu fyrirtæki. Það kemur líka til með að gefa eftir sölugjöld af vélum og tækjum og aðflutningsgjöld yrðu felld niður. Segja má að þjóðarheildin sé á þann veg að leggja fjármagn til þessarar starfsemi, en hið opinbera væri þá ekki eignaraðili og ætti verra með að fylgjast með þróun mála þrátt fyrir sínar ábyrgðir. Ég veit ekki hvort það er heldur í alla staði sanngjörn stefna að ætla að setja iðnaðarhugmyndir á almennt uppboð fjármagnsmarkaði þjóðarinnar. Í mínum huga gæti það haft allalvarlegar afleiðingar fyrir byggðaþróun, ef það yrði gert. Ég hygg að e. t. v. sé brtt. meiri hl. saman sett og orðuð á þann veg að flm. hafi fyrst og fremst verið að leita að einhverri útgönguleið sem þeir gætu varið fyrir sjálfum sér, en jafnframt komið sér undan að taka afstöðu til hinna upprunalegu tillagna sem lágu fyrir. Og það skal játað að það er ekkert skemmtilegt að fá mál eins og þetta inn í þingið. En fyrst Alþingi Íslendinga taldi það rétt 25. maí 1981 að viðhafa þau vinnubrögð sem lög um steinullarverksmiðju kveða á um þykir mér einsýnt að ekkert hafi gerst sem réttlætt geti það eftir svo skamman tíma að fara að breyta þeim lögum. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.