Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég sé, að hv. 1. flm. þessa frv. er hér ekki viðstaddur, en mér þykir ekki ástæða til, að málið tefjist fyrir þá sök, enda málið mjög svo kunnugt öllum þm. Það er aðeins ein breyt. frá því, sem áður gilti, sem felst í þessu, og það er skipting á fénu milli Búnaðarfél. Íslands og stéttarsamtaka bænda. Önnur breyting er ekki á þessu frá því, sem áður var. Mér þykir ekki ástæða til að reifa málið frekar, og óska ég, að málið gangi til 2. umr. og landbn.



Herra forseti. Ég átti alls ekki von á því, að nú væri komið með frv. til 1. um breyt. á 1. þeim um búnaðarmálasjóð, sem samþykkt voru á síðasta þingi. Ég sé ekki, að það yrði til nokkurra bóta, þótt 1. yrði breytt. Eins og menn muna, voru langvarandi deilur um málið, en þeir, sem voru í minni hl., virtust ekki sætta sig við þá afgr., sem það fékk. Með þessu frv. er gert ráð fyrir, að fé búnaðarmálasjóðs verði skipt í tvo jafna hluta, og renni annar hlutinn til Búnaðarfélags Íslands, og skuli búnaðarþing ráðstafa því fé, hinum hl. er ætlað að renna til stéttarsamtaka bænda. Ég tel, að bændastéttin sé það þroskuð félagslega að ekki þurfi að leita á náðir Alþ. og lögfesta gjöld til stéttarsamtaka hennar, og ég tel það hina mestu vanvirðingu henni til handa. Ég hef ekki orðið þess var, að stéttarsamtök verkalýðsins hafi farið fram á lögfestingu á árgjöldunum, og foringjar verkamanna mundu aldrei gera tilraun til þess. Bændasamtökin þarfnast þess eigi heldur. Hv. þm. er vel kunnugt um, hvernig högum bænda er háttað, enda vitað, að þeir eru færir um að stofna félagsskap á frjálsum grundvelli. Nú gæti ég trúað því, að einhver flm. stæði upp á eftir og segði, að nauðsynlegt væri að breyta þessu, vegna þess að fé sjóðsins kæmi bændastéttinni ekki að notum, og að réttara væri, að búnaðarþing en ekki búnaðarsamböndin ákveði, hvernig fénu er varið. Þetta sögðu þessir menn á síðasta þingi, og ég býst við, að þeir segi það enn þann dag í dag. Samkv. 1., sem nú gilda, er svo fyrir mælt, að fé sjóðsins skuli notað til jarðræktar og annarra framkvæmda, eftir því sem fundir í búnaðarsamböndunum ákveða í hvert sinn. Það var sagt hér á síðasta þingi, að bændur væru sviptir ákvörðunarrétti um, hvernig fénu skuli ráðstafað, en þetta er auðvitað hrein vitleysa. Bændur hafa ráðin yfir fénu. Aðalfundir búnaðarsambandanna hafa ákvörðunarréttinn. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta frekar, og ég geri ráð fyrir, að menn séu þess minnugir, hvílíkt þrætuepli þetta mál hefur verið. Ég tel aðstæður lítið breyttar og þess vegna tilgangslaust að deila meira um það. Ég tel því hyggilegast að afgreiða málið nú og vísa því frá. En sé það nú sett í n., þá verður úr því önnur þrætan til. Ég vil svo leyfa mér að bera fram svohljóðandi rökstudda dagskrártill.: Þar sem l. um búnaðarmálasjóð voru samþ. til framtíðarlausnar eftir langvarandi deilur á síðasta Alþ. og þar sem þau l. tryggja, að fé sjóðsins verði varið á hinn heppilegasta hátt fyrir bændastétt landsins, telur deildin frv. á þskj. nr. 145 að ástæðulausu flutt og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“

Forseti (BG): Hv. dm. hafa heyrt hina rökst. dagskrá, sem hv. 2. þm. Rang. hefur nú lýst, og liggur till. þessi þá einnig fyrir til umr.



Herra forseti. Ég hafði því miður ekki veitt því eftirtekt, að þetta mál var á dagskrá nú í dag, og svo tafðist ég æðistund, þegar ég var á leiðinni á fundinn, svo að ég náði aðeins að hlusta á nokkurn hluta ræðu hv. síðasta ræðumanns. Ég get vel skilið það, að það komi heldur illa við hv. 2. þm. Rang. og aðra þá, sem telja sig fulltrúa bændastéttarinnar, að þetta mál skuli nú enn bera á góma hér á Alþ. Ég sé enga ástæðu til að vísa þessu máli frá með dagskrá, enda þótt deilumál sé, og mér er ekki ljóst, að mál þau, sem verið hafa til umr. hér í d. í vetur, hafi verið það mörg og merk, að fyrir því megi ekki eyða tíma til að ræða mál eins og þetta, enda þótt nokkur skoðanamunur sé um það; og skein það mjög augljóslega út úr allri ræðu hv. 2. þm. Rang. Ég geri ráð fyrir því, að hv. þm. Borgf., sem mælti fyrir frv. í minn stað, hafi að einhverju leyti rifjað það upp fyrir hv. d., hvernig mál þetta er til komið í fyrstu. Eins og hv. alþm. mun kunnugt, var það búnaðarþing, sem undirbjó málið, búnaðarþing, sem hv. 2. þm. Rang. (IngJ) talaði með mikilli lítilsvirðingu um sem einhverja samkundu í Reykjavík, og það svo, að ég hefði ekki búizt við að heyra slík ummæli frá manni, sem telur sig fulltrúa bændastéttar landsins. Það er hins vegar vitað, að þetta mál um stofnun búnaðarmálasjóðs hefur verið betur undirbúið heldur en flest mál, sem fyrir hv. Alþ. hafa komið. Það var mþn., kosin af búnaðarþingi, sem lagði frumdrögin að frv., og svo vel var frá þessu gengið, að það var sent til umsagnar allra búnaðarsambanda landsins, sem öll án undantekningar mæltu með, að löggjöf yrði sett á þann veg, sem upphaflega frv. var. Þar með var greinilega mörkuð sú braut, hvernig verja ætti fé úr búnaðarmálasjóði. Samkv. frv. skyldi verja því á þann hátt, að það ætti að nota það að nokkru leyti til þess að undirbúa þá hreyfingu, sem þá var að skapast um stéttarsamband bænda, þannig að sú stofnun, þegar búið væri að undirbúa hana, yrði ekki févana, þegar hún tæki til starfa, en öðrum þræði skyldi féð renna til Búnaðarfélags Íslands, til þess að unnt væri að koma upp nauðsynlegum aðseturstað fyrir félagið hér í Reykjavík. Öll búnaðarsambönd landsins féllust á þessa hugmynd og sömuleiðis, hvernig fénu skyldi varið. Ég minnist þess, hve einn af fulltrúum Búnaðarsambands Suðurlands. Páll á Ásólfsstöðum, sagði mér frá því af mikilli hrifningu, hversu auðvelt hefði verið að fá alla fulltrúa Búnaðarsambands Suðurlands til þess að samþ. að leggja þennan skatt á framleiðsluvöru bænda í þessu augnamiði, eins og frv. gerði ráð fyrir. Þannig stóð Búnaðarsamband Suðurlands einhuga um það - eins og öll hin búnaðarsambönd landsins - hvernig verja ætti þessu fé, og var það lagt í hendur búnaðarþings að ráðstafa því á þann hátt, sem ákveðið var í frv. til 1. um stofnun búnaðarmálasjóðs. En svo þegar málið kemur til hv. Alþ. með þessum undirbúningi, og þar sem aðeins er farið fram á það við hv. Alþ., að það hlutist til um með löggjöf að innheimta þetta gjald með löglegum og eðlilegum hætti, þá er hér á síðasta stigi málsins sett inn í frv. ákvæði um það, að landbrh. verði að samþ., hvernig fé þessu skuli varið. Þetta gátu bændur vitanlega ekki sætt sig við, þar sem hér var um þeirra eigið fé að ræða, fé, sem tekið var af þeirra eigin framleiðsluvöru og sem nota átti eingöngu til félagsstarfsemi þeirra sjálfra. Síðasti leikurinn í þessu máli og það, sem skeði, þegar núverandi 1. um búnaðarmálasjóð voru sett, er, þegar breytt er algerlega frá þeirri stefnu, sem búnaðarþing og búnaðarsamböndin höfðu ákveðið um það, hvernig fénu skyldi fyrir komið, og það tekið frá Búnaðarfélagi Íslands, úr umsjá búnaðarþings, og í stað þess er ákveðið, að féð skuli renna til búnaðarsambandanna í nákvæmlega sama hlutfalli eins og það hefði runnið í búnaðarmálasjóð frá búnaðarsamböndunum áður. Þetta er náttúrlega sú fáránlegasta aðferð, sem hægt er að hugsa sér í þessu skyni. Til hvers er verið að sópa þessu fé saman úr öllum búnaðarsamböndunum, ef síðan á að telja það nákvæmlega í sama hlutfalli aftur til búnaðarsambandanna? En það, sem hér gerðist, var vitanlega það eitt, sem hv. þm. Rang. mun mjög vel vita, að með því að taka þetta fé þannig frá Búnaðarfélagi Íslands og frá Stéttarsambandi bænda, þá átti að kyrkja þessi félagssamtök fjárhagslega. Það gat ekki annar tilgangur verið með þessu en einn. Það vita allir, sem þekkja til um félagsstarfsemi bænda, að brýn nauðsyn er á, að fé til búnaðarsambandanna verði aukið frá því, sem nú er, og að þau fái meiri fjárráð á einn eða annan hátt, og þetta er tilgangur okkar flm. með þessu frv., sem við flytjum hér nú, en það er ekki hægt á þann hátt, sem hér hefur verið gert. Félagssamtök bænda höfðu komið sér saman um, hvernig með þetta mál skyldi farið, en hv. Alþ. hefur leyft sér að ómerkja þessi stéttarsamtök bænda með því að synja þeim um að ráðstafa sínu eigin fé eins og þau álitu réttast vera. Þetta atriði gerir það að verkum, að aldrei verður hljótt um þetta mál, fyrr en hv. Alþ. hefur leiðrétt það, sem það hefur gert í málinu áður. Þar sem nú situr nýkosið Alþ., sem að nokkru leyti er skipað öðrum fulltrúum heldur en voru hér, þegar 1. þau, sem hér um ræðir, voru sett í fyrra, þá töldu flm. þessa frv. sjálfsagt að leita eftir því, hvort nú væri ekki annar vilji ríkjandi hér á hv. Alþ. heldur en þá var um meðferð þessa máls. Ég tel, að um afgreiðslu málsins í fyrra hafi miklu meira ráðið ofstæki þeirra flokka, sem að þessu stóðu, heldur en róleg íhugun, og ég veit með vissu, að ýmsir þeirra, sem þá fylgdu málinu, voru í rauninni ekki ánægðir með afgreiðslu þess og fundu, að hér var verið að níðast á heilli stétt landsmanna, stétt, sem aðeins óskaði eftir aðstoð hv. Alþ., til þess að hægt yrði á löglegan hátt að innheimta þetta gjald af framleiðsluvöru sinni, sem var þannig fé, sem aðeins var tekið af bændum sjálfum. - Hv. 2. þm. Rang. talaði um það hér áðan, að auðvelt væri að útvega stéttarsambandi bænda fé með frjálsum framlögum bænda, en ekki þyrfti að sækja framlög í búnaðarmálasjóð, eins og upphaflega frv. gerði ráð fyrir. Þessi gjöld eru hliðstæð víð það, þegar verkamenn greiða gjöld til sinna stéttarsamtaka, en hér er aðeins farin önnur leið, sem ég tel miklu réttmætari, því að hitt er nefskattur. Við skulum segja, að ef sú leið væri farin, þá greiddi hver bóndi 100 krónur til þessara samtaka á ári hverju, og væri þá lagt nákvæmlega jafnmikið á ríka bændur sem fátæka. En með þeirri tilhögun, sem hér er viðhöfð, er gjaldið tekið eftir framleiðslumagni hvers bónda, og tel ég réttmætast og eðlilegast, að sú leið sé farin, og í beztu samræmi við þessi mál. En ef gjaldið er lagt á í hlutfalli við framleiðslumagn hvers bónda er ekki hægt að innheimta það á annan hátt en eins og hér er gert ráð fyrir. Það kann vel að vera, að hv. 2. þm. Rang. hafi nægilegt fylgi hér í hv. d. nú, til þess að málinu verði vísað frá, og er þá sjálfsagt að beygja sig fyrir því, eins og hlýtur að verða. En ég vil aðeins segja það, að það er þá hans slæma samvizka um það, sem gerzt hefur áður í þessu máli, sem orsakar það, að hann er svo áfjáður í það nú, að það sæti hér ekki þinglegri meðferð, og ég skoða það sem ofbeldi af hv. d., ef það kemur fyrir, að málinu verði vísað frá með rökstuddri dagskrá, sem fá eða ekkert fordæmi á í þingsögunni um mál, sem hefur fengið slíkan undirbúning sem það, sem hér um ræðir.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að ég varð mjög undrandi, þegar ég sá þetta frv., sem hér liggur fyrir, lagt fram, og það er af því, að þetta mál er búið að vera mikið deilumál á undanförnum tveim aðalþingum. Á þingi 1944, þegar þetta mál var fyrst lagt fram, var við síðustu umr. þess samkv. samþ. ríkisstj. bætt inn í frv. ákvæði um það, að úthlutun fjár úr sjóðnum skyldi vera að áður fengnu samþykki landbrh. á hverjum tíma, og er þetta ákvæði í samræmi við ýmis ákvæði í 1. um hliðstæða sjóði, bæði varðandi fjárreiður Búnaðarfélags Íslands, Fiskifélags Íslands og fleiri stofnana, að ég nú ekki tali um úthlutun úr fiskveiðasjóði. Út af þessu urðu miklar deilur, en málið var samþ. á því þingi. Á síðasta þingi kemur svo fram frv. um að fella þetta ákvæði niður, enda þótt hæstv. landbrh. hafi þá samþ. þá áætlun, sem gerð var um úthlutun úr sjóðnum. Þetta er ekki hægt að taka öðruvísi en grímuklætt vantraust á hæstv. landbrh. Út af þessu máli hefur ekki aðeins verið deilt hér á þingi, heldur einnig í blöðum og á mannfundum, og hefur um fá mál, sem eru jafnmikil smámál og þetta, verið deilt eins mikið víðs vegar um land. En þar sem málið var afgr. hér á þingi með verulegum meiri hl., mátti ætla, að þeir, sem undir urðu í þessari deilu, létu sér lynda, að minnsta kosti fyrst um sinn, þá afgreiðslu, sem þá var gerð, og því virðist flutningur málsins nú aðeins gerður til þess að skapa hér deilur um það á ný, deilur, sem ég er ekkert viðkvæmur fyrir, og fer því fjarri, eins og 1. flm. hélt fram, að hér mundu einhverjir vera, sem væru viðkvæmir fyrir deilum um þetta mál, en hins vegar er hér um lítið og einfalt mál að ræða, sem alger óþarfi er að vekja upp harðvítugar deilur um, þegar ekki ár er liðið, síðan það fékk afgreiðslu hér á þingi, og af því að svona stendur á, þá mæli ég eindregið með dagskrártill. hv. 2. þm. Rang. (IngJ), og ætti að afgreiða málið nú þegar. Ég veit, að þótt það færi til hv. landbn., eru ekki neinar líkur fyrir samkomulagi um það frekar en á síðasta þingi, því að þar mun ríkja svipuð afstaða til málsins nú eins og þá. Það, sem síðasti ræðumaður, hv. 1. þm. Skagf. (StgrSt), lét orð falla um í sambandi við þetta mál, var í raun og veru endurtekning á mörgu af því, sem hér var sagt í fyrra, og einnig á því, sem komið hefur fram í ræðu og riti, að með þessu hefði verið níðzt á bændastétt landsins á óviðeigandi hátt. Því fer vitanlega alls fjarri, og mætti slíkt undarlegt heita. Hér hefur það eitt verið gert, að þessu gjaldi, sem innheimt er með skatti, skuli varið til þess að styrkja framfarir í sveitum landsins, eftir því sem bændur sjálfir í búnaðarsamböndunum hafa ákveðið. Varðandi það, að tilgangurinn með þeirri breyt., sem gerð var í frv. í fyrra, hafi verið sá að kyrkja - eins og hv. síðasti ræðumaður orðaði það Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda, þá varð ég satt að segja mjög undrandi yfir að heyra slík ummæli. Búnaðarfélag Íslands hefur 100 þúsund krónur til umráða, sem Alþ. veitir því af fjárl., og er ekki til annars ætlazt en að það fái fé eftir því, sem þörf er á, og í samræmi við það, sem aðrar hliðstæðar stofnanir hafa. Og ég held - sem betur fer -, að ekki sé ástæða fyrir bændur eða fulltrúa þeirra að kvarta yfir því, að illa sé farið með Búnaðarfélag Íslands með fjárframlögum og að þess vegna þurfi ekki að setja gjald á framleiðsluvöru bænda til þess að styrkja hag Búnaðarfélagsins. Það er og heldur ekki rétt, að með þessu sé verið að gera einhverjar óviðeigandi ráðstafanir til niðurdreps fyrir þessa nýju stofnun, Stéttarsamband bænda. Hvað það snertir, að sérstök þörf sé á að leiðrétta ranglæti, sem hér hafi verið framið á síðasta þingi, þá fer því alls fjarri, að um slíkt sé að ræða, því að frv. var breytt á þennan hátt með samþ. meiri hl. Alþ., og þyrfti því aftur að fást meiri hl. Alþ. til þess að kippa ákvæði því. sem hér um ræðir, út úr 1., sem sé því. að landbrh. þyrfti nokkuð að skipta sér af meðferð þessara mála. Og þeir, sem að þessum málum hafa staðið, væru þá algerlega lausir við afskipti landbrh. af úthlutun fjár úr sjóðnum, og væru það þá bændur sjálfir í búnaðarsamböndunum, sem réðu því. Þá vil ég mótmæla því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að það hefði verið algert samkomulag meðal bænda um þetta mál, því að tvö stærstu búnaðarsambönd landsins sendu Alþ. áskoranir um að samþ. frv. eins og það lá fyrir á síðasta þingi, þótt að vísu hefðu komið mótmæli frá nokkrum búnaðarsamböndum um hið sama. En að það komu á víxl mótmæli og meðmæli varðandi málið, sannar, að röng er sú fullyrðing, að bændastéttin hafi verið sammála um afgreiðslu þess. - Ég tel, að þetta mál hafi verið svo þrautrætt hér á síðasta þingi og úr því skorið með því, hvernig meiri hl. Alþ. snerist við því, að hreinn óþarfi sé að bera það fram nú, og til þess eins gert að stofna til óþarfa deilna. Er ég ekki undrandi yfir því, að þeir geri það, sem harðast börðust í þeim efnum hér í fyrra, en hins vegar er ég alveg undrandi yfir því, að hv. 1. þm. Skagf., sem þá stóð ekki í þeim deilum, skuli leggja sig niður við það nú, og þekki ég hann ekki að því, að hann vilji stofna til óþarfa deilna um mál, sem þannig er vaxið, að það hefur enga þýðingu að hefja deilur um á ný.



Herra forseti. Mér þykir hv. þm. A-Húnv. (JPálm) finna nokkuð mikið til sín, þegar hann lýsir því hér yfir á fyrsta stigi þessa máls, að það hafi enga þýðingu að bera það hér fram. Er hann sá drottinshöfðingi yfir högum og athöfnum hv. þm. hér í hv. d., að hann geti upp á sitt eindæmi lýst yfir því, að þetta mál sé frá upphafi fordæmt? Það gæti vel verið, að hv. þm. A-Húnv. hefði við einhvern grun að styðjast í þessum efnum, ef svo hefði staðið á, að hér hefði engin mannabreyting á orðið í hv. Nd. frá því, að þetta mál var hér síðast til umr. En það er nú síður en svo. Síðan hafa farið fram nýjar kosningar til Alþ., og við þær kosningar hafa orðið æðimiklar mannabreytingar hér, sem þá kemur sérstaklega fram í hv. Nd., sem er skipuð miklum meiri hl. hv. þm. - Mér finnst því það vera drýldni - ég verð að segja mikilmennskubrjálæði, sem kemur fram hjá hv. þm. A-Húnv. í því að lýsa því yfir á fyrsta stigi málsins, að það hafi enga þýðingu að bera málið fram. Ég veit, að hann álítur þá menn í bændastéttinni, sem að því standa að halda þessu máli í sínum upphaflega farvegi, lítilmótlega, en hitt verð ég að segja, að það gegnir alveg furðu um hugarástand þessa hv. þm., að hann skuli taka sér það vald að leyfa sér að lýsa slíku yfir, sem ég hef hér á minnst, í viðurvist meiri hl. hv. þm. Ég veit ekki, hvort hv. þm. hafa gefið honum umboð til þessarar árásar, en ætla, að svo sé ekki, heldur sé þetta hans eigin uppfinning, sem stjórnast þá fyrst og fremst af því, sem ég áðan sagði. Ég minnist þess ekki, að mál, sem flutt er og varðar alveg sérstaklega eina stétt í þjóðfélaginu, eins og þetta mál, sem er hreint landbúnaðarmál, og sem tengt er við hagsmunasamtök bændastéttarinnar og á að þjóna þeim, hafi nokkurn tíma mætt slíkri meðferð eins og þetta mál mætir hér. Ég man aldrei til þess, að borin hafi verið fram rökst. dagskrá til þess að vísa máli frá við 1. umr., og held ég, að þótt leitað væri í þingsögunni síðast liðna áratugi, þá hafi slíkt ekki komið fyrir. Þetta er ef til vill leyfilegt samkvæmt þingsköpum, enda getur hæstv. forseti skorið úr um það, en hitt er algengt á síðasta stigi máls, við 2. eða 3. umr., að hafa þá afgreiðsluaðferð að vísa máli frá með rökst. dagskrá. - Það hafa nú verið flutt á þessu þingi fjöldamörg frv., sem snerta aðrar stéttir þjóðfélagsins, t. d. verkamenn, iðnaðarmenn, embættismenn, kaupsýslumenn, sjómenn, útgerðarmenn o. fl., og hefur engum hv. þm. dottið í hug að sýna þá frámunalegu þröngsýni að amast við því, að þessi mál fái að ganga til 2. umr. og takast fyrir með þinglegri meðferð, en það má segja, að það sé að minnsta kosti, óvenjuleg meðferð að vísa máli frá á fyrsta stigi þess. Fyrsta fórnarlamb þessarar þröngsýni á svo bændastéttin að vera hér eða þetta mál bændastéttarinnar. Það hefur verið vel við öllum öðrum slíkum málum tekið, þótt menn hafi haft um þau mismunandi skoðanir. Þannig er það t. d. algengt, að n. er fengin til þess að flytja frv. fyrir ríkisstj., og þykir sjálfsögð skylda að gera þetta, þótt menn séu í grundvallaratriðum móti ákvæðum slíkra frv., og er venjulega tekinn fram fyrirvari í grg. að því er þetta snertir. Það er sú eðlilega, þingræðislega og frjálslyndislega meðferð í uppburði mála á hv. Alþ., að þannig sé farið að. Hér er hins vegar brugðið út af þeirri leið í þessu máli og af þeirri þröngsýni, sem ég hef þegar lýst, sem líklega finnast engin dæmi fyrir í þingsögu síðustu áratuga. Ég get búizt við því, að hv. 2. þm. Rang. þykist nokkuð stór karl, þar sem honum hefur verið att á þetta foræði. Annars efast ég um, að hann eigi upptökin að þessu, heldur mun hann hafa leiðzt út í þetta í trú á forsjón og yfirráð hv. þm. A-Húnv. yfir atkvæðagreiðslu þm. og þykist því standa mjög föstum fótum og geta vísað málinu frá. En ég skýt því til hv. dm., að þeir láti ekki framhleypni og þröngsýni þessara manna hafa þau áhrif á atkv. sitt, að þeir vísi málinu frá. Ekkert tilefni var gefið af mér í þeim fáu orðum, sem ég sagði áðan, til þess að hefja miklar umr. um málið. Sökin er þeirra, að málið er komið á þetta stig í umr. Það er alkunna, að þegar um kunn mál er að ræða eins og nú, þá verða litlar eða engar umræður við 1. umr., en hér er þessi regla brotin eins og allar aðrar reglur. Hv. 2. þm. Rang. og hv. þm. A-Húnv. hefja báðir umræður um þetta mál við 1. umr., en ég mun lítt fara út í að svara andmælum þeirra. Hv. 1. þm. Skagf. hefur svarað hv. 2. þm. Rang., en þegar það atriði var áður til umr. lenti hv. þm. A-Húnv. í þvílíkum hrakningum, að hann kaus að þegja, en hann vissi þá, að meiri hl. þm. var með þeim breyt., er hann lagði til, og kaus að neyta afls. En sem dæmi upp á málflutning þessa hv. þm. má geta þess, að hann hélt því fram, að till. um að fella niður ákvæðið um, að landbrh. samþ. úthlutun fjárins, væri grímuklætt vantraust á ráðh. En þetta var algerlega hrakið. Ráðh. hafði t. d. samþykkt fjárhagsáætlun búnaðarþings og sýndi, að hann átti alls ekkert vantraust skilið. Aftur á móti fólst í till. hv. þm. A-Húnv. fullkomið vantraust á landbrh. Þannig hefur þessi hv. þm. haft endaskipti á hlutunum ásamt með kommúnistanum í landbn., sem hann hafði stöðugt samneyti við, en þeirra viðskiptum lauk jafnan þannig, að kommúnistinn sneri á hann, þótt hann væri ekki eins breiður um axlir og gildur eins og hv. þm. A-Húnv. Það var á sínum tíma eðlilegt, að búnaðarþing skipti þessu fé, og það er jafneðlilegt nú, að fénu sé skipt milli búnaðarþings og stéttarsambandsins. Starfsemi búnaðarþings er klofin í tvennt, en báðir aðilar berjast fyrir hagsmunamálum bænda og ættu að úthluta fénu. Hringrásin í þeim 1., sem nú gilda, líkist því helzt, að hún væri sett af þrem frægum sögupersónum, sem hétu Gísli, Eiríkur og Helgi. Fjárins er fyrst aflað hjá búnaðarsamböndunum og sent svo út til þeirra aftur. Hafa og heyrzt háværar raddir um að kippa þessu í lag og koma því í það form, sem bændur höfðu áður samþykkt. Undirbúningur þessa máls var óvenjulega góður, og hafði verið leitað álits og fengið samþ. forystumanna búnaðarsambandanna. Vænti ég þess af hv. d., að hún láti ekki flekast af offorsi 2. þm. Rang. og borginmannlegu tali hv. þm. A-Húnv. og vísi málinu frá. Heldur skulu hv. dm. fara aðrar leiðir og réttari og láta málið ganga til 2. umr., og kæmi þá fram, hvort málið fengi þá afgreiðslu, sem við flm. vildum, og hvort núgildandi ákvæði yrðu niður felld. Þá er komið á það stig, að til úrslita getur dregið. En sú aðferð, sem hér hefur átt að beita, er því hatramlegri, að hér á í hlut forseti Sþ., sem á að vaka yfir virðingu þingsins og hafa í heiðri þingsköp og þinglegar reglur, og er það stórfurðulegt, að forseti geti tekið undir eins fíflslega till. og komið hefur frá hv. 2. þm. Rang.



Herra forseti. Þá er hv. þm. Borgf. setztur í sæti sitt. Hann hefur nú talað alllengi, og kemur það sér vel, að ritstjóri Tímans skuli vera viðstaddur til þess að skrifa niður. Þótt hann þykist hér tala fyrir hönd bænda, þá get ég fullyrt, að hann talar hér ekki nema fyrir hönd lítils hluta þeirra, en hann hefur hér talað rækilega máli framsóknarmanna, enda ekki í fyrsta sinn, sem framsóknarmenn beita þessum hv. þm. fyrir sig. Hann talaði einnig máli framsóknarmanna á Selfossfundinum í fyrra, þegar hann kom austur með fríðri fylkingu með þá till. upp á vasann að fá samþ. vantraust á þá menn, er vildu hafa fyrirkomulag búnaðarmálasjóðs, sem nú er. En hvað varð um þessa fylkingu? Hún var hrakin úr einu víginu í annað, og þá var það, að þessi hv. þm. bjargaði framsóknarmönnum frá algerri smán, þótt þeir yrðu undir í málinu, því að ef hv. þm. Borgf. er vel upplagður, getur hann haldið býsna góðar ræður. En svo hart var hann leikinn eftir fundinn, að hann var þegjandi hás daginn eftir.

Alveg mállaus. - PO: Hv. þm. A-Húnv. hefði víst oft óskað, að ég væri mállaus.

Svo hart var fylkingin leikin, að till. þeirra félaga voru aldrei bornar upp, og bændurnir á Selfossfundinum voru með búnaðarmálasjóðsl., eins og þau nú eru. Það getur satt verið, að heyrzt hafi háværar raddir um að breyta þessum 1., því að vitað er, að fáeinir bændur hafa aðrar skoðanir í þessu máli. En ég veit, að meginþorri vill hafa l. eins og þau eru nú, og þegar bændurnir hafa fengið að kynnast framkvæmd 1. og fengið féð í samböndin, þá ætla ég þá verða fáa eða enga, sem vilja breyta 1. Þó að hv. þm. Borgf. þykist helzt einn geta hér talað fyrir hönd bænda, að minnsta kosti sjálfstæðismanna, þá má hann vita, að svigurmæli og dylgjur að minnsta kosti eru ekki fyrir hönd bænda töluð. Slíkt dugir lítt við afgreiðslu mála. Hann talar um fíflslega till., ofstæki og þröngsýni og svo, að ég hafi þó líklega ekki átt upptökin að þessu. Ég hef heyrt svona málflutning hjá framsóknarmönnum, en ég hélt, að þessi gamli og reyndi sjálfstæðisþingmaður vissi, að það tíðkast ekki hjá sjálfstæðismönnum að láta menn gera hitt og þetta móti vilja þeirra. Þessi hv. þm. taldi óviðkunnanlegt að vísa máli frá við 1. umr., en þegar um er að ræða mál, sem þrautrætt hefur verið hér á þingi á þessu ári, sé ég ekki, að á umr. sé bætandi. Það væri vissulega óviðkunnanlegt að vísa nýju máli frá við 1. umr., en þetta mál hefur verið þrautrætt hér og leyst eins og bezt var og happasælast fyrir bændur. Þarf því ekki meira um það að ræða, og er því eina rétta leiðin að vísa því frá, þó að hætt sé við, að hv. þm. Borgf. skipti um ham og ærist. Hv. 1. þm. Skagf. var hógværari, en rök hafði hann ekki að mæla, þau er ég heyrði. Hann taldi eðlilegt, að ég vildi forðast umræður um málið. Ég veit ekki af hverju. Fyrri ræða mín gaf ekki tilefni til slíks álits. En ég tel það óviturlegt að þrátta dögum saman um mál, sem þegar er leyst, sérstaklega þar sem mörg önnur verkefni bíða úrlausnar. Má t. d. nefna, að fjárl. eru enn óafgreidd, þótt komið sé fram undir jól. Hv. 1. þm. Skagf. taldi þetta mál bezt undirbúið allra mála, og hefðu bændur verið því samþ. í þess upphaflegu mynd, en bændur voru aldrei spurðir um, hvort þeir vildu ekki heldur hafa það eins og það nú er, enda hafa bændur ekki verið á móti núverandi fyrirkomulagi. En þegar búnaðarþing ákvað að reisa hótel, risu bændurnir upp gegn því og vildu heldur leggja féð í jarðrækt en hótelbyggingu í Reykjavík. En er forsvarsmenn hótelbyggingarinnar urðu varir við vilja bænda, urðu þeir að sveigja af og ætluðu þá að verja aðeins helmingi fjárins í hótelið og síðan á undanhaldinu jafnvel aðeins ¼. Ofar jarðræktarframkvæmdum hafa búnaðarþing og stjórn Búnaðarfélags Íslands sett hótelbyggingu fyrir 100 gesti, en til þess að það megi takast, þarf allan búnaðarmálasjóðinn í mörg ár. Framsóknarmenn vilja nú fá hálfan búnaðarmálasjóðinn til handa Stéttarsambandi bænda, og þetta vilja þeir fá lögfest. Þeir treysta bændum ekki til að greiða árgjöld til félagsskaparins af fúsum vilja. Þetta er móðgun við bændastéttina af verstu tegund. Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að það væri að vega í sama knérunn, að búnaðarmálasjóðsgjaldið sé lagt á bændur og heimila félagsgjöld að auki. Ég veit ekki, hvað á að gera við fé búnaðarmálasjóðs, ef bændur eiga ekki að fá það aftur beint eða óbeint með því að ráðstafa fénu vel. Ég tel, að með breyt. hv. flm. yrði vegið í sama knérunn, því nái þær fram að ganga, er hagnaður bænda mjög vafasamur. Ég er sannfærður um, að bændur vilja borga sín félagsgjöld af fúsum vilja, ef sambandið verður þeim til gagns. Þeir munu styðja bæði það samband og þá menn, sem fyrir því standa, ef þeir treysta þeim. Ég er sannfærður um, að það er óverðskulduð árás á bændur að vantreysta þeim til að byggja upp sín félagssambönd á frjálsum grundvelli. Flm. þessa frv. eru því beinir árásarmenn á bændur. Í fyrsta lagi vantreysta þeir þeim til að borga sín félagsgjöld, og er það hin ósvífnasta árás og lítilsvirðing í garð bænda, og þessir menn ættu að spara sér orð eins og þau, að ég o. fl. viljum níðast á bændum, eins og hv. 1. þm. Skagf. og hv. þm. Borgf. sögðu.

Það er réttmætt.

Nei, það eru rakaleysur, og þessi frammígrip hv. þm. sýna, að samvizkan er ekki góð. Ég þekki hann það vel og veit, að skapið er ekki gott, og karlmennskan brýzt svona fram, að hann þolir ekki að verða undir og kýs sér þá heldur þann auma kost að fylgja röngu máli. Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að þm. reyndu að kyrkja samtök bænda í fæðingu með þeirri breyt., sem gerð var á búnaðarmálasjóðsl. Þetta segja þeir, sem vantreysta bændum til að greiða félagsgjöld í stéttarsambandið af frjálsum vilja, aðrir ekki. Við, sem stóðum að þeirri breyt., sem gerð var á frv., ætluðumst alls ekki til að kyrkja Stéttarsamband bænda í fæðingunni eða þvinga upp á bændur neinum skatti vegna þess. Við vissum, að það þyrfti ekki nein lög til að bændur borguðu sín félagsgjöld, þeir mundu gera það af frjálsum vilja, og við viljum ekki lítilsvirða þá með því að lögbjóða neitt þar um. Ég verð að segja, að bændur hafa ekki enn þá þakkað þessum hv. þm. á verðskuldaðan hátt fyrir þá lítilsvirðingu, sem þeir hafa sýnt þeim með því að segja, að lögfesta verði þessi gjöld, ef þau eiga að nást. Bændur eru á mun lægra þroskastigi en verkamenn að áliti þessara manna, því að ekki láta foringjar verkamanna sér detta í hug að fara fram á slíkt fyrir þeirra hönd. Það er réttmætt að afgr. þetta mál nú strax við 1. umr., því þetta er aðeins til að vekja óþarfa deilur, og er af fylgismönnum þess reynt að hampa grýlu framan í þm. til þess að reyna að blekkja þá til fylgis við málið. Með fleiri en hv. þm. Borgf. er það svo, að þeir þola ekki að bíða ósigur og vilja heldur vinna það til að flytja rangt mál að nýju, ef tækist að blekkja þm. til fylgis við það. Ég sagði, að ræða hv. þm. Borgf. hefði verið fullyrðingar og rakaleysur, og ég held, að aðrir þm. séu mér sammála um það. Ég þarf svo ekki að orðlengja þetta meira. Ég hef þegar svarað hv. 1. þm. Skagf. eftir þörf og get því farið að stytta mál mitt. Ég býst við, að þeir hv. þm., sem töluðu áðan, muni standa upp aftur og vita, hvort ekki tekst betur. Ég sé, að hv. þm. Borgf. er kominn í sama skap og á Selfossi. Hann var þá aðalhjálparhella Framsóknar, og svo mun enn verða. Væri illt, ef hann missti málið eins og þá, ef umr. lengdust í marga daga. Óþarfi er að endurtaka það, að dagskrártill. mín er eðlileg og ekki fíflsleg nema að áliti hv. þm. Borgf. og stuðningsmanna hans. Allir telja það eðlilegast að afgreiða málið nú þegar við 1. umr.



Í þeim deilum, sem fram hafa farið um þetta, hef ég fengið óverðskuldaða frægð frá þeim formanni Dagsbrúnar og hv. þm. A-Húnv., því að ég gat þá ekki átt nema eitt lítið atkv. í Ed. Ég álít heppilegt, að ýmislegt varðandi þetta mál verði skýrt nánar, því að deilur þessar stafa af vanumræðum og að menn skilja ekki algeng fyrirbæri í félagsmálum. Ef hv. 1. þm. Skagf. hefði kynnt sér stéttarsamtök, hefði honum aldrei dottið í hug að bera svona nokkuð fram, enda er ekkert fordæmi til fyrir slíku máli, að stéttarfélag fari fram á slíka hluti við ríkið. Þetta verður hv. 1. þm. Skagf. að gera sér vel ljóst. Hann verður að gera sér grein fyrir því, að fyrir þessu er ekkert fordæmi og að fyrir svona bónum verður að vera einhver skynsamleg ástæða, annars er þessi aðferð óafsakanleg. En ég neita því fyrirfram, að nokkur skynsamleg ástæða sé til þessa. Það er rétt, sem stóð í Þjóðviljanum, að ég hafi átt þátt í stofnun alþýðusambandsins. Það gerði ég af því, að þeir voru þá veikari aðili, og ég vil leyfa mér að benda á það, að þeim, sem að stofnun alþýðusambandsins stóðu, hefði aldrei dottið í hug að fara þannig að, því að þeir skildu það, að ef ríkið ætti að greiða slík félagsgjöld, væri það háð þingmeirihlutanum, hvort þeir fengju nokkra peninga, og það gæti haft alvarlegar afleiðingar, þegar stuðningsmenn þess væru ekki í meiri hl. á Alþ. Alveg það sama gildir um sjómannafélög og önnur stéttarfélög. Slík aðferð sem þessi er ekki þekkt. Ég mun þá víkja að hv. þm. Borgf. Við skildum síðast austur á Selfossi. Hann var þar sem annars staðar hinn duglegasti, en ég vil minna á það, að bændur eru honum lítið þakklátir fyrir tvo hluti. Í fyrsta lagi þegar hann vann að því haustið 1944, að sú tilslökun var gerð af búnaðarþingi að gefa eftir í verðlagsmálunum í von um, að ríkisstjórnin mundi semja um lækkun dýrtíðarinnar á réttan hátt. Ég vona, að hv. þm. Borgf. taki þetta ekki sem móðgun við sig. Þetta er einsdæmi, og hljóta hann og hv. 1. þm. Skagf. að hafa trúað, að aðrar stéttir fetuðu í fótspor þeirra og lækkuðu líka, en það fór á annan hátt. Þetta undanhald var notað til að lækka afurðir bænda. Ég sagði, að þetta gilti aðeins, ef aðrar stéttir legðu líka fram sinn skerf. Ég segi þetta í fullu bróðerni við hv. þm. Borgf., en hann verður að játa, að við, sem ekki vildum fara þessa leið, höfðum á réttu að standa. Og ég vil benda hv. þm. Borgf. á, að þeir, sem á þessu byrjuðu, hafa haldið áfram með hverju óhappaverkinu af öðru. Hv. þm. Borgf. sá, þegar hann kom á Selfoss, að bændur höfðu ótrú á aðferðinni frá haustinu 1944, sá, að það var ekki drengileg aðferð, er bændur ætluðu að taka til þess eina ráðs, sem þeir gátu. Það, sem gerðist, var, að hv. þm. Borgf. og félagar hans héldu hverja ræðuna á fætur annarri, en bændur sögðu, að það, sem þeir sögðu, væri vitleysa og þeir kynnu þeim óþökk fyrir að láta sjá sig þarna. En að hrasa einu sinni er ekki sama og að hrasa tvisvar. Búnaðarfélag Íslands stóð ekki sterkara eftir þetta, og þegar forystumenn Búnaðarsambands Suðurlands sáu það 1944, að þeir menn, sem stóðu fyrir Búnaðarfélagi Íslands, voru ekki heppilegir málsvarar, tóku þeir það ráð að stofna til stéttarsambands bænda. Bændur höfðu þá sannfærzt um, að Búnaðarfélag Íslands gæti verið forsvari þeirra í verðlagsmálum. Ég skal víkja að því, sem bændur sáu, að Búnaðarfélag Íslands er ríkisstofnun, og víkingurinn, sem situr hérna á móti mér, formaður Dagsbrúnar, vildi ekki, að Dagsbrún væri háð ríkinu. Dagsbrún er því rétt stofnuð sem stéttarfélag. Ég vildi spyrja hv. 1. þm. Skagf. að því, hvort honum virðist, að Búnaðarfélag Íslands sé frjáls stofnun, eins og t. d. samvinnufélögin, svo sem Kaupfélag Þingeyinga, sem er algerlega frjálst og sjálfstætt, svo sem öll önnur samvinnufélög og stéttarfélög. En Búnaðarfélag Íslands er stofnun, sem búin er til af Alþ. og fær fé frá Alþ., og því með lögþvingað skipulag, en ekki félag, og þó að ég hafi gert það áður, vil ég enn, ef hann hefur ekki trúað því, benda honum á, að Búnaðarfélag Íslands er aðeins deild úr stjórnarráðinu. Ég vil minna á, að þegar Sigurður Sigurðsson búnaðarmálastjóri var búinn að fá ræktunarl. samþ., þótti það eðlilegast, að Búnaðarfélagið sæi um framkvæmdina. Alþ. sagði, að það skyldi fá þetta, ef það, þ. e. Alþ., legði til 2 menn. Sigurður Sigurðsson, sem var meiri ræktunarmaður en stjórnmálamaður, féllst á þetta, og Alþ. hafði öll ráðin. Þetta hefði ekki komið fyrir neitt frjálst félag. Þetta var því aðeins hægt, að þetta var aðeins stjórnardeild. En upp úr þessu kom upp deila, mjög leiðinleg deila, sem allir iðrast eftir, að skyldi koma fyrir. Það þótti miður að hafa tvo forstjóra fyrir Búnaðarfélaginu. Þá höfðu alþýðuflokksmenn og framsóknarmenn stjórn landsins með höndum, og við í meiri hl. gripum þá til þess ráðs að láta Alþingi skera á það kýli. Bændaflokksmenn og sjálfstæðismenn höfðu þá meiri hl. búnaðarfélagsins í höndum sér. Við settum því í fjárl. skilyrði um það, að styrkur til búnaðarfélagsins yrði ekki greiddur nema með samþykki ráðherra. Hvers vegna gátum við gert þetta? Það var vegna þess, að búnaðarfélagið er deild úr stjórnarráðinu. Ef þetta félag hefði verið byggt upp á líkum grundvelli sem Alþýðusamband Íslands, hefðum við ekki þorað að gera þetta. Alþýðusambandið hefur kraft til þess að spyrna við fæti. Ef hundurinn hefði ygglt sig, þá var það til lítils, því búnaðarfélagið er vita máttlaust. Á þessum tíma ráðum við ágætan mann sem búnaðarmálastjóra. Þessi maður var Steingrímur Steinþórsson. Hann hafði gegnt búnaðarkennslu og skólastjórn að Hólum um nokkur ár. Honum tókst að koma á friði í búnaðarfélaginu inn og út á við. Nú mega deilur hv. 1. þm. Skagf. sín lítils, því búnaðarfélagið er ekkert félag, heldur aðeins stjórnardeild, og ef bændur vilja eða þurfa að gæta síns hlutar, þá er þetta félag það aumasta, sem til er, sem má fara með eins og hver vill. Ég vil segja hv. þm. Borgf. það, að það var ég, sem hafði frumkvæðið að því að leysa þetta mál á sínum tíma. Þá er þar komið þessu máli, að Alþýðuflokkurinn ber fram frv. til 1. um orlof. Hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. Skagf. var báðum kunnugt um þetta. Þá tók formaður Framsóknarflokksins það ráð að reyna að hengja bændur aftan í þetta frv. En þetta mislukkaðist gersamlega. En hvers vegna mislukkaðist það? Það var aðeins af því, að fulltrúar bæjanna eru í meiri hluta hér í deildum Alþ. og bændafólkinu er skellt aftan úr af þessum meiri hl. Í þessum sviptingum kom fram sú fáránlega tillaga, að hvert heimili í sveit fengi 10 kr. á ári í ferðakostnað, í ferðastyrk. Svona var ræfilsskapurinn orðinn mikill, að hugsa sér 10 króna ferðasjóð á heimili. Það er aumur áfangi á þessari leið. En þá voru það hv. 2. þm. Skagf. og hv. þm. Borgf., sem sögðu: „Við skulum leggja skatt á bændur.“ Ég held, að þeir hefðu ekki átt að leggja út á þá ófæru leið, og það endaði líka illa. Hér var lykkja á leið þeirra, að til þessa þurftu þeir samþykki bæjarmeirihlutans á Alþ. Í öðrum félögum var það svo, að þau söfnuðu sjálf árstillögum í félögunum. Þess vegna er það, að er þetta mál kom fram, þá gekk bæjarmeirihlutinn ekki inn á þetta á Alþ. Ef bændur hefðu nú skilið þetta sem bendingu og tekið frv. aftur, þá gátu þeir sagt: „Þetta máttum við vita. Við ráðum ekki okkar högum.“ Þetta mál kom svo til Búnaðarfélagsins og búnaðarþing fjallaði um það og landbrh. samþykkti. Sunnlenzkir bændur vildu nú rétta hag sinn með því að stofna stéttarfélag bænda. Þá er það, að hv. þm. Borgf., sem er trúr bóndi og einn hinn mesti í sinni sveit, varð fyrir vonbrigðum haustið 1944. Þá fékk hann eitt tækifæri til að rétta hlut bændafólksins. Við geymdum hugmyndina um stéttarfélag bænda, framsóknarmenn, nokkrir kratar og ef til vill einhverjir kommúnistanna. Hann hafði hér tækifæri að leita samstarfs við okkur. Þetta gerði hann ekki, en gekk á veiðar, líkt og ungir menn, sem skreppa vestur að Fiskivötnum á veiðar sér til gamans. Það var farið herskildi að bændum í stað þess að fara eftir hvítum línum. Eins og það var virðulegt af hv. þm. Borgf. að neita að styðja Ólaf Thors í stjórnarmyndun hans, þá var það jafnmikil flónska að tapa svo aðstöðu sinni í þessu máli. Nú er bændastéttin varnarlaus, ef 10 menn neita að flytja olíu í einhverja sveit. Þessir 10 menn geta ráðið yfir 6 þús. bændum. Þm. Borgf. ræður engu um verð á mjólk, þótt hann sé góður bóndi, heldur er það bæjarmeirihl. á Alþ., sem ræður þessu. Ég þekki illa víking þann, sem stjórnar Dagsbrún, ef hann vill eiga undir 1. þm. Skagf. um kaup verkamanna í Reykjavík. Allt er nú dregið úr höndum fulltrúa bænda á Alþ., og sveitafólkið lifir á náð og miskunn bæjarbúanna. Þess vegna er það, að þegar þetta mál kemur hér fram og búnaðarfélagsmenn hafa eyðilagt Stéttarsamband bænda, þá bera þeir þetta frv. aftur fram hér á Alþ. Bæjarkraftarnir settu þetta frv. fram, og þetta mál varð til án minnar vitundar og í baráttunni um meiri hl. á þingi. Nú heldur sá meiri hl. áfram þessu máli, og loks kemur það til Ed., og vill það þá svo til, að það veltur á mínu atkv., hvert vald ráðh. skuli vera. Þá var það, að ég gekk inn á það að greiða atkv., svo frv. yrði ekki drepið. Ég kom þar að líkt og pólití inn á dansleik, þar sem allt liggur útúrdrukkið og í kös, og þá greiddi ég atkv. gegn ráðherravaldinu. Síðan hafa verið teknar á leigu tvær tylftir manna, skrifandi og talandi til þess að níða mig. Nú gleð ég búnaðarmálastjóra með því, að ástæður voru þannig í vor, að Sunnlendingar hafa fáein þúsund til ráðstöfunar. Í tveim sýslum, þar sem ég er kunnugastur, það er Þingeyjar- og Árnessýslu, þá voru Þingeyingar í vor orðnir auralausir og stungu upp á því að taka lán. Hlutur þeirra samkv. 1. um búnaðarmálasjóð er 16 þús. kr. Hvernig ætlar svo búnaðarmálastjóri að útvega þeim lán? Það, sem er eftirminnilegast í þessu máli, er, að forkólfum Búnaðarfélagsins dettur þetta alls ekki í hug, fyrr en örðugleikarnir voru komnir og búið að skera á alla hringa til lána. Þá var það, að Gunnar Þórðarson í Grænumýrartungu kom til mín og sagði: „Hindra þú, að þetta komi fram.“ Ég sagði honum: „Far þú til þíns vinar og láttu hann hjálpa þér að leiðrétta þetta.“ Hyggnir menn skildu, að bændur töpuðu, því fulltrúar þeirra eru í minni hl. á þingi og í landinu. Málið þarf að skýrast, svo að dugandi menn eins og hv. þm. Borgf., sem er hér á villigötum, komist á rétta leið. Það væri t. d. hugsanavilla hjá formanni Dagsbrúnar, sem situr hér við hliðina á formanni stórkaupmannafélagsins, ef hann léti hann geyma peningakassann fyrir sig.

Hann er ekki viðstaddur.

Hann hefur kassa samt.