Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er til staðfestingar brbl., sem gefin voru út 1. sept. s. l. og fjalla einfaldlega um það að heimila ríkisstj. að ábyrgjast lán fyrir Landsvirkjun allt að 8 millj. dollara virði eða 704 millj. ísl. kr. - jafnvirði þess, sem tekið er að láni vegna framhaldsvirkjunar í Þjórsá, undirbúnings frekari framhaldsvirkjana þar og til Þórisvatnsmiðlunar og annarra framkvæmda, sem eru í sambandi við virkjunaráform í Þjórsá og unnið var að áfram nú á þessu sumri, en sú ábyrgðarheimild var þrotin, sem ríkisstj. hafði verið veitt samkv. gildandi lögum. Hér er ekki um neitt nýmæli að ræða. Hér er aðeins um það að ræða að veita sams konar ábyrgð og áður hafði verið samstaða um hér á hinu háa Alþ., að veitt yrði Landsvirkjun, sem ríkið er að hálfu leyti eignaraðili að. Frv. var afgr. frá hv. Ed., shlj., og vildi ég leyfa mér að vænta þess, að sú sama samstaða gæti orðið um það hér í þessari hv. d. Varðandi Landsvirkjun sjálfa og hennar mál liggur fyrir sérstakt frv. um næstu virkjun í Þjórsá, þannig að þetta frv. út af fyrir sig gefur ekki neinar ástæður til umr. í sambandi við þær hugleiðingar, sem menn kunna að hafa um framhald Þjórsárvirkjunar, enda hefur því ekki verið blandað inn í meðferð þessa frv. í sambandi við umr. um það í hv. Ed. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér frv. til l. um breyt. á l. nr. 75 frá 13. maí 1966, um Fiskveiðasjóð Íslands. Frv. er í fjórum greinum eða fimm greinum raunar. Ég flutti þetta frv. í fyrra og hélt þá framsöguræðu ítarlega um þetta. Ég ætla þess vegna ekki að vera langorður nú, vegna þess að ég veit, að langar ræður þreyta þm. og bæta ekkert fyrir málefninu. Efni frv. er í stuttu mál það, að það er breytt um stjórn hjá Fiskveiðasjóði. Með þessu frv. er miðað við það, að þarna verði sjálfstæð stjórn, svipuð og hjá hinum bönkunum og þeir ráði svo framkvæmdastjóra, einn eða tvo. En nú er það þannig, að Landsbankinn kýs tvo, Útvegsbankinn tvo og Seðlabankinn einn. Ég veit ekki hvernig það er, hvort það eru bankaráðin, sem kjósa þessa menn, eða hvort bankastjórarnir sjálfir ákveða þetta, það skiptir ekki öllu, en staðreyndin er sú, að það eru 5 bankastjórar, sem sitja í stjórn Fiskveiðasjóðs og þeir ráða framkvæmdastjóra. Verði þetta frv. að lögum, þá er ætlazt til þess, að þingið kjósi tvo, Seðlabankinn einn, LÍÚ einn og Sjómannasambandið einn. Satt að segja finnst mér ekki nema eðlilegt, þegar tekið er af óskiptum hlut, eins og gert er nú, að sjómannasamtökin eigi þarna einn fulltrúa. Mér finnst enn fremur ekki nema eðlilegt, að útvegsmenn eigi einn fulltrúa. Meginhluti af því fé, sem Fiskveiðasjóður hefur, sem er orðið sennilega hátt í hálfan annan milljarð, er kominn beint eða óbeint frá útvegsmönnum. Það er þess vegna ekki til mikils mælzt, þó að þeir eigi þarna fulltrúa. Ég legg til í þessu frv., að Alþ. kjósi tvo. Um það má náttúrlega deila, en það er í samræmi við það, sem er í hinum bönkunum. Ríkissjóður á, eða telur sig eiga að ráða yfir Fiskveiðasjóðnum og ég get ekki skilið það, að alþm. séu á móti því, að þingið kjósi tvo menn. Annar gæti verið úr stjórnarliðinu og hinn þá úr stjórnarandstöðunni og þá hafa báðir aðstöðu til að koma fram tillögum og hafa eftirlit með rekstri sjóðsins. Og 1egg til, að Seðlabankinn hafi einn mann. Mér finnst það ekki ósanngjarnt. Ég lít á Seðlabankann sem fulltrúa ríkisstj. í fjármálunum og það er vitanlega ekki nema gott um það að segja, að ríkisstj. hafi einn fulltrúa. Hann getur þá gefið upplýsingar um þá hluti, sem snerta framkvæmdaatriði viðvíkjandi fjármálum af hendi ríkisvaldsins og það hefur oft orðið að leita til ríkisvaldsins með þessi mál. Þó að ég flytji þetta frv., þá get ég búizt við, að það taki breytingum í meðferð, ef þetta verður að lögum. Og satt að segja, þá eru umdeilanleg atriði í frumvarpinu eins og það, hvort sjómannasamtökin eiga að eiga fulltrúa eða hvort útvegsmenn ættu að eiga tvo, o.s.frv. Það má vel vera, að það taki einhverjum breytingum og ég fyrir mitt leyti get vel gengið inn á það að vera með frv., þó að því yrði breytt. En aðalatriðið er þetta, að Fiskveiðasjóður fái sjálfstæða og óháða stjórn. Mér finnst engin ástæða til annars. Ég veit ekki betur en að verzlunarmenn landsins hafi sérstakan banka. Ég veit ekki betur en að iðnaðarmennirnir hafi sérstakan banka. Ég veit ekki betur en að bændurnir hafi sérstakan banka. Þetta er stærsti sjóður landsins. Sjávarútvegur er á margan hátt þýðingar mesti atvinnuvegur landsins og hvers á hann þá að gjalda að geta ekki haft sjálfstæða lánastofnun? Ég vil enn fremur, benda á það, að það er ákaflega óhagkvæmt fyrir útvegsmennina sjálfa, þegar þeir þurfa að reka erindi sín hér, að þeir koma upp í Fiskveiðasjóð, þeir tala við framkvæmdastjóra Fiskveiðasjóðsins, en hann getur engin svör gefið, því að hann ræður engu. Það er stjórnin, sem ræður. Ég álít, að framkvæmdastjórar þessa sjóðs eigi að hafa sama vald og bankastjórar, þannig að menn geti talað við þá eins og ráðandi menn. Þetta er miklu auðveldara fyrir þá, sem þurfa að fá þar lán, ef þeir hafa meiri völd. Nú er það svo, að það er verið að stofna ótal sjóði hér á landi. Þessir sjóðir eru farnir að lána meira og minna, t.d. ef á að ráðast í að kaupa skip eða reisa fiskvinnslustöð eða eitthvað slíkt. Þannig að völdin eru að dragast úr höndum lánastofnana og til þessara sjóða, sem hafa aðallega tekið til starfa á þessu svonefnda viðreisnarskeiði. Ég hygg, að bankastjórunum sé heldur lítið um það gefið, þeim finnist völdin vera að dragast úr sínum höndum til þessara sjóða. Það hefur komið fram í blaðaviðtali hjá einum bankastjóranum, að hann var að gera grín að þessum sjóðastofnunum. Persónulega hef ég heyrt þetta á sumum þeirra. Það er tvennt, sem þreytir og lamar þessa blessaða bankastjóra. Það er Seðlabankinn, sem er settur yfir þá og býr til lánsfjárkreppur og er víst á leiðinni með eina nú. Mér skilst, að bankastjórarnir megi ekki lána nema takmarkað nú. Og bankarnir bera sig frekar illa. Þykjast hafa lítil fjárráð. Svo eru það þessir blessaðir sjóðir. Bankarnir eru eiginlega á milli tveggja elda. Þeir eru farnir að ráða minna, en þeir gerðu. En hvað sem því líður, - það má deila um þetta, - þá virðist mér óþolandi, að útvegsmenn eigi ekki nokkurn veginn sjálfstæða stofnun og að framkvæmdastjórar hennar hafi ekki svipuð völd og aðrir bankastjórar í landinu. Ég veit ekki, hvað varð þess valdandi, að það var farið að breyta þessum lögum upphaflega. Yfirleitt var Fiskveiðasjóður vel látinn hjá útvegsmönnum. Bankastjórar Útvegsbankans höfðu einhverja yfirstjórn, en ég varð aldrei var við, að Elías Halldórsson - hann var framkvæmdastjóri – réði ekki því, sem hann vildi. Ég held a.m.k., að samkomulagið hafi verið mjög gott milli þessara manna og ég dreg í efa, að það hafi yfirleitt verið tekin af honum ráðin, en þetta breyttist, þegar þessi nýja stjórn kom. Þá fór það að koma í ljós hjá Elíasi, að hann hafði ekki endanlegar ákvarðanir og gaf ekkert út á það, þegar menn töluðu við hann. Ég skal ekkert fullyrða um; hvað hefur valdið þessu, en mér hefur skilizt eftir ýmsum leiðum, að þarna hafi komið til, að Landsbankinn þóttist eitthvað vera fyrir borð borinn og Útvegsbankinn réði meiru heldur, en eðlilegt væri. Milli bankanna varð víst einhver togstreita út úr þessu og endaði með samkomulagi, þannig að Landsbankinn fékk tvo menn í stjórnina, Útvegsbankinn tvo og Seðlabankinn einn, en sannleikurinn er sá, að í framkvæmdinni mun Seðlabankinn hafa ráðið hér um bil öllu þarna. Þannig er þetta nú, þannig að út úr þessu varð hálfgerður óskapnaður. Nú hafa þessir menn unnið sér ýmislegt til ágætis. 16. gr. í fiskveiðasjóðslögunum er um gengistryggingar og hún hljóðar svo: „Nú tekur sjóðurinn erlent fé að láni og lánar það innanlands og er þá heimilt að semja svo um við lántakendur, að þeir beri halla eða njóti hagnaðar, er verða kann vegna gengisbreytingar, þannig að vaxta- og afborgunargreiðslur hækki og lækki í íslenzkum krónum í hlutfalli við slíkar breytingar.“ Þarna er alveg skýrt fram tekið, að það má ekki lána með gengisáhættu peninga nema erlent fé. Eins og þið munið, þá gerði ég fsp. viðvíkjandi þessu atriði í fyrra og fékk greinargóða skýrslu frá framkvæmdastjóranum og bókhaldaranum og þar er sagt, að þegar gengisbreytingin er gerð 1961 þá skuldar Fiskveiðasjóður erlendis 105 millj. 229 þús., en er gengisbreytingin fer fram 1967, 87 millj. M.ö.o., að erlendar skuldir hafa lækkað um 18 millj. á þessum tíma. En allan þennan tíma lána þeir með gengisáhættu 3/5 af andvirði skipanna, þannig að ég lít svo á, að þarna hafi verið alveg ólöglega að farið. Það hafi verið lánaðir með gengisáhættu íslenzkir peningar. Í ársbyrjun 1967 er hætt að lána með gengisáhættu og þannig er það þangað til í maí 1968, en erlendar skuldir hækka á þessu tímabili úr 87 millj. upp í 172. En þá er lánað án gengisáhættu. Maður getur tæplega þverfótað, þegar maður kemur inn í þessa banka, fyrir lögfræðingum og m.a. er það þannig í Fiskveiðasjóði. Þeir eru í hverri holu, ég held að þeir séu einir þrír. Nú gæti maður ætlazt til þess, að löglærðir menn - og nóg er af þeim í bönkunum - gerðu ekki ólöglega hluti. En ég sé ekki annað en að þarna hafi verið framið algert lögbrot. Það var birt í útvarpi fyrir skömmu frásögn um einn vesalings kaupmann. Það var út af söluskatti og undandrætti. Hann varð að borga eitthvað á aðra millj. kr. fyrir undandrátt, vanigoldinn söluskatt og ýmiss konar útgjöld. Svo varð hann að borga í sekt 650 þús. kr. og þar að auki er hann dæmdur til að vera í 3 mánuði í tukthúsi, óskilorðsbundið. Ég er nú heldur góður í mér og mér fannst þetta of langt gengið og eiginlega nóg fyrir manntetrið að borga 650 þús. í sekt, þó að hann ætti ekki að vera 3 mánuði í tukthúsinu, af því að það er líka takmarkað húsrými hjá ríkisstj. Það er nóg af prófessorum, en eiginlega of lítið af tukthúsum, þannig að ég held, að það hefði nú verið hyggilegra fyrir báða, að manngreyið hefði fengið að verzla áfram og borga sína sekt, en sleppa við tukthúsið, ef hann borgaði sektina. Þeir eru nú strangir, þessir herrar. En þegar menn gera miklar kröfur til annarra, eins og ríkisstj. virðist gera og ríkisvaldið hér á landi, - ég er ekki nema gott um það að segja, að menn brjóti ekki lögin - þá þurfa menn líka að gera kröfur til sjálfs sín og þeirra fyrirtækja, sem þeir stjórna. Nú hefur þetta skeð hjá þessum 5 bankastjórum og þessum óteljandi lögfræðingum, að þeir hafa reiknað út gengistap, 122 milljónir og deilt því niður á menn, sem tóku lán frá árinu 1961 og til 1967, deilt niður á okkur, sem tókum lánið á þessum tíma, 122 millj. króna. Það var ekkert erlent fé lánað á þessum tíma, það voru borgaðar niður erlendar skuldir. En það voru komnar erlendar skuldir áður, 105 millj. M.ö.o., það er alveg farið öfugt að og þeir látnir borga, sem ekkert áttu að greiða. Það er ekki hægt að fá hæstv. sjútvrh. til þess að vera hér inni, eiginlega þyrfti ég að snúa máli mínu til hans. Hann er yfirmaður þessa sjóðs. Það er sennilega ekki hægt að fá hann til að vera hér, hann hefur ekki aðstöðu til þess. Ég spurðist fyrir um þetta hér í fyrra hjá ráðherrum og þeir skrifuðu víst Fiskveiðasjóði. Ég veit ekki, hvernig svarbréfið var, en þarna hefur það skeð, að þeir hafa verið látnir borga gengismuninn, sem ekki áttu að borga hann, en hinir, sem raunverulega hefðu átt að borga hann eftir anda og bókstaf laganna, þeir sleppa alveg. Og ég veit ekki, hvort er réttlátara: að setja þennan kaupmanns garm í tukthúsið eða þá menn í tukthúsið, sem deila þarna ranglega niður 122 millj. Þetta er ekkert aukaatriði. Magnús Gamalíelsson á Ólafsfirði sagði mér, að hann hefði fengið 4 millj. kr. hækkun á fyrsta skipið, sem hann keypti. Næsta skip á eftir slapp alveg - ég skal ekki fara með, hvað verðið var, það skipti samt milljónum - en það slapp alveg. Nú eru þetta ill laun hjá fjmrh. og ósanngjörn, því að þetta hefur alltaf verið dyggur stuðningsmaður hans. Mér fyndist það eðlilegt, að hann gengi fram fyrir skjöldu til þess að þetta væri lagað. Ég hef ekkert gaman af að standa í málaferlum, þó að ég hafi stundum neyðzt til þess og satt að segja vildi ég helzt komast hjá því. En þegar fimm bankastjórar koma saman og hafa sér til aðstoðar a.m.k. þrjá lögfræðinga, þá hefði ekki verið ofverkið þeirra að athuga, hvað væru lög og hvað ekki lög og náttúrlega nær það engri átt að láta kúga menn til að skrifa undir samning um, að 3/5 af láninu sé gengistryggt, þegar enginn eyrir af erlendu fé er tekinn til þess að lána í þessi skip. Þetta er algert lögbrot. En þeir, sem tóku lánin, vissu ekki, hve mikið erlent fé fór í það. Þeim var ekki hleypt í reikninga Útvegsbankans eða Fiskveiðasjóðsins. Þannig að þegar ég t.d. tók lánið, þá hafði ég ekki hugmynd um, hve mikið fé erlent var notað, eða hvort það var notað eða ekki. Þarna hefur því verið framið freklegt lögbrot og algerlega snúið við hlutunum. Ég hygg, að þetta hefði ekki komið fyrir, ef útvegsmenn hefðu haft þarna fulltrúa, a.m.k. ef einhver dugur hefði verið í honum. Ég geri nú ráð fyrir því, af því að sjútvrh. er ekki hér, að ég neyðist til þess að leggja fram fsp. um það í þinginu, hvort ríkisstj. ætli ekkert að gera í þessu máli? Eðlilegast er náttúrlega, ef einhverjum af stofnunum ríkisins verður eitthvað á, lagalega eða á annan hátt, að það sé lagað, án þess að um það þurfi málaferli eða miklar deilur, en ég hef ekki séð bóla neitt á því. Svo er það mál út af fyrir síg, þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið og sannleikurinn er sá, að útvegsmenn geta sér um kennt. Vextirnir voru hækkaðir upp í 6,5% og dráttarvextirnir upp í 12%. Það er siður hér, að ef einhver á erfitt, þá er honum refsað fyrir það. Nú gera menn það ekki að gamni sínu að borga ekki á réttum tíma afborganir og vexti af gjöldum sínum. En þeim, sem eiga í örðugleikum, á að hjálpa á þann hátt að láta þá borga 12% í dráttarvexti. Þetta er algerlega andstætt því, sem skynsamlegt er og réttlátt og ég hygg satt að segja, að sjóðsstjórninni hafi sjálfri ofboðið þetta svo, að þessu hafi ekki verið framfylgt. En við getum ekki þakkað okkur það. Við settum þessi vitlausu lög, eða réttara sagt stjórnarliðið, það ber ábyrgð á þessum lögum og það er ógerlegt að reka útgerð með þessum háu vöxtum. Það er ekki hægt og mun tæpast vera gert í nokkru landi. Og að bæta svo gráu ofan á svart með því að refsa þeim, sem eru í örðugleikum, með því að láta þá greiða okurvexti, það nær náttúrlega ekki neinni átt. Ég skal játa það, að gengislækkun hefur verkað jákvætt fyrir þá menn, sem ekkert gengistap hafa orðið að borga, en þessi mikla hækkun, sem kemur á þá, sem höfðu gengistryggðu lánin, hún getur ráðið úrslitum um, hvort viðkomandi útgerð ber sig. Svo er annað atriði með þau skip, sem við erum að kaupa nú. Ég býst við, að það séu sæmilega gefnir menn, sem að því standa, en mér dettur ekki í hug, að þeir geri ráð fyrir því að þau verði nokkurn tíma borguð. Ég reikna ekki með, að þeim, sem eru að kaupa togara nú fyrir 150 millj. og jafnvel 200 með þeim vaxtakjörum, sem þeir verða við að búa og með gengisáhættunni, að þeim detti í hug, að útgerðin borgi þetta. Hitt er svo annað mál, að bæjarfélögin verða að hafa einhver tæki til að afla hráefnis, til að fólkið geti unnið og það er ekkert um annað að tala en að ráðast í þetta. En þessum mönnum, sem standa að þessum skipakaupum nú, þeim dettur vitanlega ekki í hug –með þeim sköttum, sem hvíla á útgerðinni og með þeim vaxtakjörum, sem hún býr við, - þeim dettur ekki í hug, að hún geti borgað kaupverð skipanna. Það er fjármálastefna, sem er að aukast fylgi, að taka lánin, ráðast í framkvæmdirnar, hvað sem það kostar. Ég geri ráð fyrir, að fólk sé neytt til þess, það er ekki um annað að tala. En þetta er dálítið hættuleg stefna. Ég hef haldið því fram, að það væri réttast að búa eins vel að útgerðinni og hægt er, skattleggja hana eins lítið og hægt er, hafa vaxtakjörin eins hagkvæm og hægt er, en segja þeim svo, að þeir verði að standa á eigin fótum. En það hefur alltaf verið þannig, þegar verið er að semja fyrir hönd útgerðarinnar, að þá hafa alltaf komið einhverjir fleygar, aðrir skattar komið gegn eftirgjöf á kaupi, en svo koma bara kaupkröfurnar á eftir. Og þannig standa útgerðarmenn á eftir með fleiri skatta og jafnhátt kaup og þannig er þetta að verða nú. Það er búið að bæta síðan 1964 þremur eða fjórum stórum sköttum á útgerðina, en það mun líða að því, að hásetarnir nái sömu kjörum og þeir höfðu og raunar verða þeir búnir að ná sömu kjörum, þegar lífeyrissjóðurinn er tekinn með, þannig að þarna er farið inn á vafasama leið. Ég held því satt að segja, að það veiti ekkert af því, að stjórn Fiskveiðasjóðsins sé skipuð þannig, að útvegsmenn eigi þar fulltrúa, sem þeir geti treyst. Sjómannasamtökin geta gjarnan átt einn. Þingmenn ættu að vera færir um að kjósa tvo fulltrúa. Svo getur ríkisstj. haft sinn fulltrúa. Það má vera, að það séu skiptar skoðanir um þetta. Sumir vilja vafalaust, að Seðlabankinn hafi engan o.s.frv. Og út af fyrir sig, þó að ég leggi þetta frv. fram, tel ég víst, að því verði eitthvað breytt, svo framarlega, sem það verður samþ. En ég fullyrði, að það er vilji útgerðarmanna að eiga einhverja hlutdeild í stjórn sjóðsins. Ég hef margoft orðið var við það, bæði persónulega í samtölum við þá og eins hef ég orðið var við það á fundum. Hitt er svo annað mál - og þar geta útgerðarmenn sjálfum sér um kennt, þeir hafa ekki staðið nógu vel saman. Það er annar hlutur, sem er dálítið hættulegur og það er það, að stjórn þessara samtaka sé þeim megin, sem ríkisstj. er, því að þá verður alltaf þessi auðmýktartónn, þeir þora aldrei að setja hnefann í borðið eða hlífast við því. Ég er sannfærður um, að útvegsmennirnir, ef þeir hefðu verið nógu harðir í horn að taka, hefðu þeir fengið vextina lækkaða. Þeim hefði tekizt það, þegar Eysteinn Jónsson var fjmrh. Sannleikurinn er sá, að þótt Eysteinn Jónsson hafi aldrei gert út skip eða fengizt við útgerð, þá var meira vit í stjórninni á útgerðarmálum þá. Það voru allt að því helmingi færri skattar á útgerðinni og miklu lægri og þar að auki voru vextirnir miklu lægri. Ég fékkst við útgerð bæði þessi tímabil og sannleikurinn var sá, að þó maður fengi færri krónur fyrir fiskinn, þá var betra að láta útgerðina bera sig þá heldur en nú. En þetta hefur orðið ofan á, fjölga sköttunum og hækka vextina. Svo koma útvegsmenn og segja við ríkisstj.: „Við getum ekki gert út.“ Þá er hlaupið til og fellt gengið, stolið af sparifjáreigendum og allt kerfið skekkt og traust íslenzku krónunnar eyðilagt. Mín skoðun er sú, eins og ég tók fram áðan. Eins litla skatta og mögulegt er, eins lága vexti og hægt er og segja útgerðarmönnum að spjara sig, segja bara við þá: „Gengið verður ekki fellt ykkar vegna,“ fyrir utan það, að síðast var nú gengið fellt vegna ríkissjóðs, en ekki útgerðarinnar. Það vantaði aura í ríkissjóðinn, sem komu með fleiri krónum í söluskatti og innflutningsgjöldum. En þetta eyðist aftur, þegar launin hækka og öll hringrásin á fullri ferð. Það er þegar farið að tala um þessa verðbólgu nú, þetta er afleiðing af gengislækkuninni. Það er búið að tefja, að skriðan komi, í eitt til tvö ár og svo hlaut hún auðvitað að koma, þegar launasamtökin eru búin að sækja í sig veðrið. Það er engin sérstök verðbólguskriða á annan hátt en þann, að það er allt að breytast í samræmi við gengisfellinguna 1968. Það er það, sem er að gerast, þannig að ef við viljum stjórna okkar fjármálum af viti, þá verðum við að fara aðrar leiðir, heldur en við höfum farið nú undanfarin ár. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta. Þetta er ekki það flókið mál, að ég efast ekki um, að þm. geri sér grein fyrir því. Ég lít ekki á þetta sem pólitískt mál. Það er ekki fyrir neinn sérstakan flokk unnið. Þetta snertir ekki pólitík og ég álít, að allir flokkar gætu í raun og veru komið sér saman um svona hluti. En þarna er bara um það að ræða, að þessi á margan hátt þýðingarmesta stofnun okkar verði sjálfstæð stofnun, þar sem þeir aðilar, sem mest hafa til hennar að sækja, hafi a.m.k. tillögurétt, þó að þeir ráði ekki úrslitum. Og þetta er sú stofnunin, sem á mesta fjármuni í landinu. Ég hygg, að eignirnar nálgist hálfan annan milljarð, en það er eitthvað svipuð eign og allir bankarnir, eiga nettó í landinu, þannig að ég sé enga ástæðu til, að Fiskveiðasjóður sé undirlægja hjá helztu viðskiptabönkum landsins. Ég álít, að við eigum að efla þessa stofnun. Ég álit, að það mættum gjarnan renna ýmsir sjóðir til hennar, sem eru notaðir til þess að lána sjávarútveginum og við eigum að gera hana að sjálfstæðri og vel stjórnaðri stofnun. Þessar 122 milljónir, sem var ranglega jafnað niður á útvegsmenn, það er eins og dropi í hafið fyrir Fiskveiðasjóð, þó að hann borgaði þær. Sannleikurinn er sá, að það þýðir ekkert að fjasa yfir því, þó að þeir lánuðu þessum aðilum ógengistryggt í ársbyrjun 1967. Það er mál út af fyrir sig. En þeir áttu bara ekki að láta aðra borga fyrir þá. Það var þeirra mál, hvort þeir lánuðu ógengistryggt. Þeir hafa e.t.v. haft lagalega heimild til þess, þó að það væri ekki gáfulega gert, þegar um erlent fé var að ræða. En þeir áttu bara ekki að láta saklausa menn borga það. Það eru rangindi. Þeir sem tóku lánin frá 1961-1966, þeir eru 1átnir borga gengistapið af lánum, sem voru 1ánuð fyrir árslok 1961. Sannleikurinn er sá, að þessir bankastjórar og lögfræðingar, - það eru líklega þrír lögfræðingar og fimm bankastjórar, sem hafa verið þarna hver öðrum til aðstoðar, - þeir líta svo á, að þeir megi gera hvað sem þeim sýnist, það muni enginn segja neitt. Og sannleikurinn er sá, að útgerðarmenn eru svo kúgaðir, að þeir segja ekki neitt. Það er eingöngu af því, að ég þarf ekkert til þessara herra að sækja og ekkert lán að fá hjá þeim, að ég hef kjark til þess að standa hér og segja sannleikann, en flestir eru það skuldugir og kúgaðir, að þeir þora ekki að hreyfa sig, hvernig sem með þá er farið. Ég veit, að sjútvrh. hefur engan þátt átt í þessu. Ég veit líka, að Sverrir Júlíusson, væntanlegur forstjóri, hefur engan þátt átt í þessu. En þeir hafa tækifæri til þess að laga þetta, án þess að staðið sé í málaferlum. Og eins og ég sagði áðan, ég er friðsamur maður og leiðist ö11 málaferli og vil helzt aldrei fara í mál, en ef nauðsynlegt er - þó að ég sé farinn að eldast, þá býst ég við, að ég treysti mér til þess að stefna þessum herrum.



Herra forseti. Ég vil gjarnan láta í ljós þá skoðun mína á þessu frv., að ég er í meginatriðum samþykkur því, en hins vegar er það ekki sama og að vera samþykkur að öllu leyti ræðu hv. flm., því að þegar ég kærði mig um og vildi eyða tíma þingsins, þá mundi ég nú geta leyft mér að gera allmargar aths. við þessa ræðu. En framsöguræðan fyrir frv. var í töluvert öðrum dúr heldur en frv. sjálft. Lögin um Fiskveiðasjóð, sem í gildi eru, eru frá 1966 og þá var gerð veruleg breyting á stjórn sjóðsins. Áður var stjórn sjóðsins í höndum bankastjórnar Útvegsbanka Íslands, en með þessum lögum frá 1966 var sú breyting gerð á, að stjórnin var skipuð fimm fulltrúum, tveim frá hvorum viðskiptabankanna, Útvegsbanka Íslands og Landsbanka Íslands, og einum frá Seðlabanka Íslands og er hann formaður sjóðsstjórnar. Rökin fyrir þessari breytingu á þessum tíma voru þau, að það mundi verða betri samvinna á milli viðskiptabankanna og Seðlabankans um stjórn Fiskveiðasjóðs heldur en áður var. Hins vegar kom þá fram sú skoðun, að eðlilegt væri, að útvegsmenn ættu fulltrúa í stjórn sjóðsins. Ég hef fyrir mitt leyti talið, að það hafi sýnt sig, að það hafi verið röng stefna, sem upp var tekin, að hafa fimm bankastjóra í stjórn Fiskveiðasjóðs og það sé mjög eðlilegt, að útvegurinn sjálfur eigi fulltrúa í stjórn stærsta framkvæmdasjóðs síns og þess vegna styð ég þetta frv. Og ég fagna því, að hv. flm. hefur gerzt örlítið rótækari í þessari breytingu heldur en hann var á s.l. ári, því að þá var hans kjarkur ekki meiri en það, að hann vildi aðeins fækka um tvo bankastjóra í stjórn sjóðsins, en hann hefur nú, þrátt fyrir það, að hann sé nú kominn af léttasta skeiði, sótt í sig veðrið og vill nú moka öðrum tveimur út samkvæmt þessu frv. og fagna ég þeirri breytingu sérstaklega hjá honum. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt, að fulltrúar sjómanna eigi aðild að stjórninni og ég tel líka eðlilegt, að Alþ. kjósi tvo fulltrúa, og þess vegna er nú frv. mjög nálægt þeirri skoðun, sem ég setti fram við umræður um þetta mál á síðasta þingi. Það hefur orðið breyting á Fiskveiðasjóði síðan lögin voru sett 1966 með tilkomu stofnfjársjóðsins, en í hann leggja útvegsmenn og sjómenn fram 10% af andvirði fiskafurða og það eitt út af fyrir sig gerir bæði eðlilegt og skylt að breyta stjórn sjóðsins. Ég tel, að sú n., sem fær þetta frv. til meðferðar, ætti að fara mjög vandlega yfir gildandi lög og gera allmargar fleiri breytingar á lögunum um Fiskveiðasjóð, en ég hirði ekki að rekja þær hér á þessu stigi málsins, en ég fagna því, að bankastjórarnir fimm í stjórn Fiskveiðasjóðs báru þó gæfu til þess, þegar framkvæmdastjóri Fiskveiðasjóðs, sem verið hefur í áratugi, fer nú að láta af störfum, að velja mann til að veita Fiskveiðasjóði forstöðu, sem hefur verið í forustu fyrir sjávarútveginn í áratugi og þekkir sennilega betur en flestir, ef ekki allir aðrir, hvar skórinn kreppir að í sjávarútvegi og ég virði það við núverandi stjórn Fiskveiðasjóðs að hafa tekið hann fram yfir aðra úr hópi umsækjenda, án þess að ég ætli á nokkunn hátt að segja misjafnt orð um aðra umsækjendur eða efast um hæfni þeirra til þessa starfs. En mér finnst það koma úr hörðustu átt að heyra ávallt mótmæli við stöðuveitinguna, eins og einhver ákveðin stétt eigi einkarétt á því að eignast forustumenn á þessum sviðum. Starfsmannafélag bankamanna hefur mótmælt þessari ráðningu. Ég get ekki skilið, að það eigi að vera einhver sérréttindi fyrir bankamannastéttina að sitja fyrir í starf eins og forstjórastarf fyrir stærstu stofnun sjávarútvegsins í landinu. Ég tel það ekki síður eðlilegt, að forustumenn, menn með þekkingu á sjávarútvegsmálum, sitji að öðru jöfnu fyrir um slík störf. Mér finnst rétt, að þessi skoðun komi hér fram á Alþ. og þrátt fyrir þá skoðun, sem ég hef haft á stjórn Fiskveiðasjóðs, hvernig hún hafði verið skipuð, þá tel ég, að þetta hafi verið eitt það allra bezta, sem stjórnin gat gert og trygging fyrir því, að það verður litið á málefni sjávarútvegsins af réttsýni og skilningi í framtíðinni, eins og Fiskveiðasjóður hefur jafnan gert frá fyrstu tíð, enda er Fiskveiðasjóður óskabarn útvegsmanna almennt í landinu og sjávarútvegsins. Hann hefur verið ein þarfasta stofnun, sem sjávarútvegurinn hefur átt. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en ég vænti þess, að sú n., sem fær málið til meðferðar, afgreiði það, því að ég tel, að þessi höfuðbreyting á lögum um stjórn Fiskveiðasjóðs eigi fullkomlega rétt á sér og eigi að fara í gegn á þessu þingi.



Herra forseti. Þetta frv. var flutt á síðasta þingi, en varð þá ekki útrætt. Það er endurflutt að þessu sinni óbreytt, Hv. 1. flm. frv., 5. þm. Vesturl., talaði ítarlega fyrir frv., þegar það var flutt hér á seinasta þingi og gæti ég þess vegna í sjálfu sér látið nægja að vísa til ræðu hans þá. Ég vil þó aðeins með örfáum orðum rifja upp, hvert er efni þessa frv. og tilgangur. Tilgangur frv. er að samhæfa og efla samstarf allra opinberra og einkaaðila, sem vinna að velferð aldraðra. Lagt er til, að í stað þeirra nefnda, sem fjallað hafa um þessi mál, komi föst stofnun, í nánum tengslum við Tryggingastofnun ríkisins. Þetta kemur m.a. fram í 1. og 2. gr. frv., en í 3. gr. þess er verkefni Velferðarstofnunar aldraðra nánar skilgreint á þessa lund, með leyfi hæstv. forseta: 1. Að halda uppi stöðugum rannsóknum á vandamálum aldraðra í landinu, þ.á.m. fjárhagslegri afkomu þeirra. 2. Að gera tillögur um lausn þeirra vandamála til allra aðila, sem láta sig þau skipta eða gætu stuðlað að lausn þeirra. 3. Að gera tillögur um lausn vandamála, sem einstök sveitarfélög eða aðrir aðilar beina til stofnunarinnar, 4. Að örva og styðja hvers konar félagsstarfsemi fyrir aldraða. 5. Að annast fræðslu um nútímaviðhorf til vandamála aldraðra og þróun þeirra mála erlendis. 6. Að gefa út leiðbeiningarit fyrir aldraða um vandamál ellinnar og lausn þeirra. 7. Að efna til námskeiða í félagslegu og öðru starfi, sem vinna þarf fyrir aldraða. Í 4. gr. frv. er síðan nánar kveðið á um, hvernig stjórn velferðarstofnunarinnar skuli skipuð. Síðustu áratugi hefur sú skoðun fest rætur hér á landi, sem og í mörgum öðrum löndum, að þjóðfélaginu beri að sjá farborða þeim einstaklingum, sem af einhverjum ófyrirsjáanlegum ástæðum standa höllum fæti í lífsbaráttunni. Fyrst í stað var þessi hugsjón framkvæmd með stofnun sjúkrasamlaga og almannatrygginga, aðstoð við íbúðarbyggingar og ráðstöfunum til að greiða götu æskunnar til náms. Síðar hefur vaknað skilningur á því, að gera þurfi margvíslegar félagslegar og fjárhagslegar ráðstafanir til aðstoðar við þá aldursflokka, sem ýmist eru að búa sig undir starfsárin eða hafa lokið þeim, þar eð þeir hafa misst starfsorku að meira eða minna leyti vegna elli. Undanfarin ár hafa málefni unga fólksins verið mjög í sviðsljósi, en það hefur einnig vaknað nýr áhugi og nýr skilningur á vandamálum aldraðra, þótt minna hafi á því borið. Hér á landi hefur ríkisvaldið skipað nefndir til að fjalla um þau mál og hefur verið unnið gott starf á vegum þeirra, svo og ýmissa stofnana og félaga. Slíkar stofnanir eru til víða erlendis og þykja hafa unnið gott starf. Má nefna The National Old Peoples Committee í Englandi, sem starfað hefur síðan 1940 og á Norðurlöndum eru til stofnanir, þar sem saman koma ýmis frjáls samtök og opinberir aðilar, er vinna að málefnum aldraðra. Þann vísi, sem til er að slíku starfi hér á landi, er ætlunin að notfæra með þessu frv., þannig að það verði sett á fót stofnun, sem samhæfi starfsemi þessara aðila. Fyrr á árum var það trú manna, að fátt þyrfti að gera fyrir aldraða annað en að koma upp elliheimilum. Nú hafa gerólíkar og miklu mannúðlegri skoðanir rutt sér til rúms. Þær byggjast á því, að ekki sé nóg að bæta árum við lífið, heldur verði einnig að bæta lífi við árin. Aldraðir eiga að búa á eðlilegan hátt með yngra fólki og börnum eins lengi og unnt er. Slíkt hlýtur ávallt að geta orðið til þess að bæta sambúð ungra og gamalla. En á þeim tímum, sem við lifum nú, er mikil þörf á því. Þeir öldruðu þurfa að hafa vel fyrir nauðþurftum og létt starf eða áhugamál að fást við. Yngra fólk þarf að aðstoða þá eldri, þegar þrekið minnkar, en getur þegið margvíslega aðstoð af öldungunum í staðinn. Að sjálfsögðu verða að vera til sjúkradeildir og hjúkrunarheimili fyrir þá öldruðu, sem þess þurfa. Nú eru á mörgum stöðum í öðrum löndum reyndar ýmsar hugmyndir á þessu sviði og er okkur mikils virði að fylgjast með þeim og læra af þeim. Þess vegna er nauðsynlegt að til sé sérstök stofnun, sem um þessi mál fjallar og safnar saman vitneskju og sérþekkingu á málefnum aldraðra, veitir sveitarfélögum og öðrum aðilum ráð og minnir á þessi mál með því að birta niðurstöður af sífelldum athugunum og halda uppi fræðslu. Þessi atriði, sem ég hef nú drepið á, eru ítarlegar rakin í grg. með frv. Því fylgir enn fremur ítarleg grg. frá Erlendi Vilhjálmssyni um vandamál aldraðra og leyfi ég mér að vísa til þeirrar grg, að öðru leyti varðandi efni þessa frv. Ég sé svo ekki ástæðu til, herra forseti, að fara um frv. fleiri orðum, en leyfi mér að leggja til, að, að lokinni þessari umr. verði því vísað til hv. heilbr.– og félmn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt af fjórum þm. Alþfl., annars stjórnarflokksins. Og það fjallar, eins og hv. frsm, gerði grein fyrir, um velferð aldraðra. Og þarna er vikið að ákaflega víðtæku og mikilvægu vandamáli í nútíma þjóðfélagi eins og allir vita. Gamlar hugmyndir um aðstöðu aldraðra í þjóðfélögum hafa verið mjög að breytast og á því er enginn vafi, að þetta er mál, sem taka verður mjög fastari tökum en gert hefur verið til þessa. Tökum, sem vissulega munu kosta býsna mikið fé og langt umfram það, sem nú er veitt til þessara málefna, en er engu að síður ákaflega mikilvægt. Flm. leggja til, að þannig verði unnið að þessu máli, að komið verði á laggirnar nýrri stofnun, Velferðarstofnun aldraðra, sem starfi í nánum tengslum við Tryggingastofnun ríkisins og hafi með höndum ýmiss konar rannsóknarverkefni og aðstöðu til þess að gera tillögur og styðja að ýmiss konar félagsstarfsemi og fræðslu og þess háttar verkefnum, eins og rakið er í frv. Og þessa starfsemi á að annast sjö manna stjórn, sem skipuð verði samkvæmt tilnefningu frá jafnmörgum stofnunum, eða réttara sagt sex stofnunum og einn stjórnarmaður á að vera skipaður af ráðh. Nú veit ég ekki, hvað mönnum kann að finnast um kerfi eins og þetta. Þetta er rammi og gagnsemin fer að sjálfsögðu eftir því, hvernig sá rammi verður fylltur út. Það er augljóst, að þarna er um að ræða stofnun, þar sem komið verður á laggirnar æðimörgum nýjum embættum og stundum hefur mönnum fundizt, að áhugi á tryggingarmálum væri býsna mikið bundinn því, að hægt væri að koma á laggirnar nýjum embættum. En það er nú svo með ákvarðanir Alþ. á mörgum sviðum, að Alþ. getur lítið annað gert en að ganga frá ramma og síðan er það verkefni þeirra, sem að málinu vinna, að fylla þann ramma af lífi og hreyfingu. Og vissulega virðist mér, að stofnun eins og þessa væri hægt að forma á þann hátt einnig. Það er hins vegar eitt atriði í sambandi við þetta, sem ég held að athuga þyrfti nánar og það er það, að ég sakna þess, að í stjórn þessarar stofnunar skuli ekki vera neinir fulltrúar fyrir gamla fólkið sjálft. Ég held, að það hefði verið hægt að finna leiðir til þess, að aldraða fólkið hefði átt sína fulltrúa í þessari stofnun og ég held, að það væri mikil nauðsyn. En ég kvaddi mér nú ekki hljóðs til þess að ræða málefnalega um þetta frv. hér við umr., heldur vildi ég beina þeirri spurningu til hv. flm., hvað það er, sem fyrir þeim vaki með því að flytja þetta frv. Það er alkunna, að Alþfl, hefur nú um meira en 10 ára skeið verið í stjórnarsamvinnu við Sjálfstfl. Í þeirri samvinnu hefur Alþfl. haft þann hátt á, að hann hefur reynt að koma áhugamálum sínum fram innan ramma stjórnarsamvinnunnar. Hann hefur farið fram á það við samvinnuflokk sinn, að þeir vinni saman að tilteknum áhugamálun Alþfl. og síðan hafa þau mál verið flutt, sem flokkurinn hefur komið fram, hafa verið flutt hér á þingi sem stjórnarfrv. Og Alþfl. hefur verið mjög fastur á þessum vinnubrögðum, sem ég er ekki að segja að séu neitt óeðlileg eða óvenjuleg og hann hefur verið svo fastur á þeim, að hann hefur hafnað því, að teknar séu ákvarðanir hér á þingi af þingmeirihluta, ef þær hafa brotið í bága við sameiginlegar ákvarðanir stjórnarflokkanna. M.a. hefur Alþfl. greitt atkv. gegn tillögum um tryggingarmál, vegna þess að þær tillögur voru ekki í samræmi við það, sem ríkisstj. hafði ákveðið og það enda þótt þm. Alþfl. hafi lýst yfir því, að þeir væru í hjarta sínu sammála þeim tillögum, sem þeir greiddu atkv. á móti. Ég geri ráð fyrir því, að Alþfl. hafi gert tilraun til þess að koma þessu frv. fram innan stjórnarsamvinnunnar, að Alþfl. hafi farið fram á það, að ríkisstj. sem slík flytti þetta frv. og að því hafi verið hafnað, Sjálfstfl. hafi ekki viljað á það fallast. Þá er mér spurn: Er það ætlun flm., að þetta frv. yrði samþ. hér á þingi, ef þeir yrðu í þingmeirihluta, jafnvel þótt Sjálfstfl. sé andvígir því? Eru þm. Alþfl. reiðubúnir til að vinna að framgangi þessa máls í samvinnu við þm. Alþb. og Framsfl., annaðhvort í því formi, sem frv. liggur hér fyrir, eða í einhverju breyttu formi, sem samkomulag yrði um? Eru þeir sammála því, að þannig verði að þessu unnið og eru þeir reiðubúnir til þess að standa að samþykkt þessa máls á þann hátt? Ég tel, að við þm. eigum heimtingu á að vita þetta, hvort þessi er raunin, því ef það liggur fyrir, að þeir séu reiðubúnir til slíkrar samvinnu við stjórnarandstöðuna, þá hygg ég, að stjórnarandstaðan væri reiðubúin til þess að hefja um það sérstaka samvinnu, hvernig hægt væri að koma þessu máli fram. En liggi þetta hins vegar ekki fyrir, sé Alþfl. ekki reiðubúinn til að afgreiða þetta mál á þennan hátt, þá hlýt ég að líta á flutning þessa frv. sem algera sýndarmennsku. Þá er frv. einvörðungu til þess flutt, að hægt sé að hæla sér af því utan þingveggjanna, en ekki til þess að koma málinu fram. Og það er því miður ekki að ástæðulausu, sem maður notar orðið sýndarmennsku í sambandi við vissa þætti í afskiptum Alþfl. af tryggingarmálum. Alþfl. hefur hælt sér mikið af forystu sinni í þeim málum, og ég hef ekki nokkra löngun til þess að hafa af honum þann heiður, sem hann á í sambandi við þau mál. Hitt virðist mér vera staðreynd, að Alþfl. hefur á undanförnum árum sinnt þessum málum allt of laklega. Einmitt á þeim árum, þegar afkoma var sem bezt á Íslandi og þjóðartekjur hvað hæstar, þá drógust tryggingarmálin ákaflega mikið aftur úr og nú er svo komið, að í tryggingarmálum erum við orðnir miklir eftirbátar t.a.m. annarra Norðurlandaþjóða. Ég tel það mikinn ljóð á ráði Alþfl. í stjórnarsamvinnunni, hvað hann hefur sinnt þessum málum ákaflega laklega. Og mér hefur oft virzt, að Alþfl. hefði miklu meiri umhyggju fyrir samvinnunni við Sjálfstfl. en fyrir málstað hinna öldruðu og annarra þeirra, sem þurfa á aðstoð Tryggingastofnunarinnar að halda. Mér líður það sennilega ekki úr minni, þegar ég var hér viðstaddur í fyrra og þm. Alþfl. greiddu allir sem einn atkv. gegn lágmarkshækkun á bótum til aldraðs fólks og öryrkja, algerri lágmarksbót og greiddu síðan atkv. með hreinum smánarbótum, sem allir viðurkenndu að voru óviðunandi með öllu. Þeir réttlættu sig að vísu með því, að þessi mál yrðu tekin til endurskoðunar, þau yrðu tekin upp innan stjórnarsamvinnunnar. En það var ekki Alþfl., sem kom síðar fram með nokkra úrbót á þessu sviði. Það voru verkalýðsfélögin, það var einn árangurinn af baráttu verkalýðsfélaganna fyrr á þessu ári, að bætur almannatrygginga voru loksins hækkaðar svo að svolítið munaði um það. Ég verð að segja það, að mér kom það mjög á óvart, þegar frv. hæstv. ríkisstj. um svokallaða verðstöðvun var hér lagt fyrir og þar inni reyndist vera grein um greiðslur frá Tryggingastofnuninni, að Alþfl, skyldi fallast á að leggja slíkt frv. fram, án þess að þar væri einnig um að ræða hækkun á bótum til aldraðs fólks og öryrkja og annarra þeirra, .sem viðskipti eiga við Tryggingastofnunina. Það frv. hefur mætt fullri andstöðu meðal fulltrúa verkalýðsfélaganna innan Alþfl. það hlýtur að hafa verið dálítið erfið ákvörðun fyrir stjórnmálamennina í þeim flokki að brjóta þannig gegn félögum sínum í verkalýðshreyfingunni og það hefði þá verið hægt að milda þau átök með því að taka þarna inn nauðsynlegar umbætur á starfsemi Tryggingastofnunarinnar. En þetta var ekki gert. Þarna er ekki orð um þau atriði. Hins vegar er okkur enn sagt, að þetta sé í endurskoðun innan ramma stjórnarsamvinnunnar, þetta sé í höndum sérstakrar nefndar. Ég vildi leyfa mér að bera fram fsp. um það, hvað líði störfum þessarar nefndar? Ég spyr um það m.a. vegna þess, að Alþfl. taldi ekki ástæðu til þess, að neinn fulltrúi frá Alþb. ætti sæti í þeirri nefnd. Það virðist svo sem A1þfl. telji, að þar eigi önnur sjónarmið að eiga meiri rétt á sér heldur en sá ótvíræði stuðningur við málefni aldraðs fólks og öryrkja, sem er innan Alþb. En þess vegna vitum við ekki hvað störfum þessarar nefndar líður. Ég vænti þess, að flm. þessa frv. geti greint mér frá því og enn fremur greint frá því, hvenær frv. um þetta efni verði lagt fyrir þing. Og mér þætti einnig fróðlegt, að þeir skýrðu okkur frá því nú þegar, hvort þeir hyggjast halda þannig á málum í þessari nefnd, að þeir verði bundnir af niðurstöðum hennar. Þar á ég við það, að þó það kæmi svo í ljós, að hér kynni að vera þingmeirihluti fyrir hærri greiðslum til aldraða fólksins og öryrkja og annarra heldur en nefndin kemst að samkomulagi um, ef Alþfl, stæði t.d. með stjórnarandstöðunni, mundi Alþfl. þá bregðast gamla fólkinu til þess að halda sér í stjórnarsamvinnuna? Einnig þetta mundi ég óska eftir að fá að vita.



Herra forseti. Það er rétt, sem kom fram í ræðu hv. 6. þm. Reykv., að það frv., sem hér er til umr., er fyrst og fremst frv. til setningar laga um ramma utan um þá starfsemi, sem ráðgert er að fari fram á vegum Velferðarstofnunar aldraðra. Það er einnig rétt, að þetta frv. er frumsmíð og má þess vegna reikna með, að á því þurfi að gera einhverjar breytingar. Sú aths. hv. þm., að ekki sé gert ráð fyrir í frv. neinum fulltrúa í stjórn velferðarstofnunarinnar frá aldraða fólkinu er sennilega einnig réttmæt og sjálfsagt að taka hana til athugunar. Þá beindi hv. 6. þm. Reykv. til flm. frv. þeirri spurningu, hvað þeir meintu með því, hvort þeir væru búnir að semja um það fyrirfram við Sjálfstfl. að koma frv. í gegn eða hvort þeir hefðu óbundnar hendur um að fylgja því eftir, ef ekki tækist samstaða um þetta við Sjálfstfl. Það er nú svo, eins og ég reikna með að hv. 6. þm. Reykv. sé vel ljóst, að í stjórnarsamstarfinu er ekki samið um öll mál og það kemur fyrir á báða bóga, að stjórnarflokkarnir flytja mál í þinginu, án þess að um þau hafi verið samið fyrirfram. Þetta þarf þó ekki nauðsynlega að þýða, að annar hvor stjórnarflokkurinn verði á móti málinu. Á það reynir í meðferð þingsins. Ég geri ekki ráð fyrir því, að við, sem stöndum að flutningi þessa frv., þurfum sérstaklega að óttast það, að samstarfsflokkur okkar í ríkisstj. verði málinu mótfallinn. Þarna er heldur ekki um það að ræða, eins og hv. 6. þm. Reykv. lét liggja að, að stofna fjölmennt embættismannabákn. Það sést, þegar litið er á 4. gr. frv., hvernig nefnd þessi á að vera skipuð. Hún skal skipuð fulltrúum frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, Húsnæðismálastofnun ríkisins, Læknafélagi Íslands, Dvalarheimili aldraðra sjómanna og Þjóðkirkjunni. Það verður náttúrlega ekki fullt starf, sem þessir aðilar inna af hendi, heldur verður þetta eins konar yfirnefnd, sem skipuleggja á það starf, sem fram fer á vegum margra einstakra aðila og reynir þá að samræma það eftir beztu getu. Að sjálfsögðu mundi þetta kosta það, að ráða þyrfti þessari stjórn einn starfsmann eða framkvæmdastjóra, en meira embættisbákn held ég að ætti ekki að þurfa að koma út úr þessu. Hv. 6. þm. Reykv. vék að hækkun tryggingabótanna á þessu ári, fyrst þeirri hækkun, sem var afgreidd í sambandi við fjárlög og svo þeirri hækkun, sem ákveðin var síðar á árinu, eða eftir að kjarasamningar verkalýðsfélaganna höfðu tekizt. Ég sé nú ekki ástæðu til að karpa neitt við hv. 6. þm. Reykv. út af þessu. Staðreyndin er sú og það vænti ég, að allir hv. þdm. geri sér ljóst, að þegar hækkun tryggingabóta er ákveðin, þá þarf auðvitað um leið að ákveða, hvernig eigi að afla tekna til að standa undir þeirri hækkun. Við stóðum frammi fyrir þessu vandamáli í stjórnarflokkunum í sambandi við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár og niðurstaðan varð sú, að það var ekki talið fært að hækka fjárlögin nema sem svaraði til þess að greiða rúmlega 5% hækkun á tryggingabæturnar. Það samsvaraði hækkun eins og þeirri, sem verkalýðsfélögin fengu á árinu 1969 í uppbætur á sína kauptaxta og svaraði til hæstu launauppbóta, sem þá voru greiddar. Hins vegar get ég sagt það hér og er reiðubúinn að standa við það hvar sem er og hvenær sem er, að í sambandi við þessa fjárlagaafgreiðslu á s.l. vetri var það fastmælum bundið milli stjórnarflokkanna, að síðar á árinu yrðu tryggingabæturnar endurskoðaðar með hliðsjón af því, sem gerðist í launamálum í þjóðfélaginu. Það var svo gert eftir að kjarasamningar höfðu tekizt í vor. Þá var ákveðið að hækka tryggingabæturnar um 20%. Um það var ekki samið af verkalýðshreyfingunni. Um þetta var samið af stjórnarflokkunum í beinu framhaldi af því, sem gerðist í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna á s.l. vetri. Ég sé svo ekki ástæðu til að svara frekar ræðu hv. 6. þm. Reykv. Ég veit, að hann er bæði skilningsríkur og velviljaður maður og ég vænti, að það standi ekki á honum að hjálpa til að koma þessu litla frv. okkar í gegnum þingið.



Herra forseti. Heldur þótti mér það nú daufleg svör, sem hv. flm. gaf mér um það, hvernig hefði verið staðið að þessu máli áður en það var hér lagt fram í frumvarpsformi. Mér skildist helzt á ummælum hans, að Alþfl. hefði ekki reynt að koma þessu máli fram í gegnum ríkisstj., þannig að það yrði flutt sem stjfrv. Þannig hefur þá Alþfl. haldið á þeim málum, sem hann hefur lagt áherzlu á og þó er mér kunnugt um það af viðtölum við einstaka þm., að þeir telja sig mjög bundna af því, sem ákveðið er sameiginlega innan ríkisstj. Ef Alþfl. hefði í rauninni viljað koma þessu máli fram þannig, þá hefði hann lagt áherzlu á það, að ríkisstj. flytti það. Og ég á svolítið erfitt með að átta mig á því, þegar flm. stendur hér og segir, að ekkert hafi á það reynt, hver hafi verið afstaða Sjálfstfl. til þessa máls. Það finnst mér vera dálitið dularfull vinnubrögð meðan Alþfl. er í náinni stjórnarsamvinnu við Sjálfstfl., að flm., sem telja sig hafa mikinn áhuga á þessu máli, skuli ekki einu sinni hafa kannað það, hvernig samstarfsflokkurinn lítur á mál eins og þetta. Og satt að segja, ef þetta er rétt, að þessir hv. fjórir flm. flytji málið án þess að ræða það við samstarfsflokk sinn, þá er nú stutt í þá ályktun, að þarna sé ekki á bak við sérstaklega mikil alvara. Ég vék áðan að upphæðum tryggingabóta og í sjálfu sér eru þær náttúrlega aðalatriðið, þegar við ræðum um aðbúð og kjör gamals fólks á Íslandi. Það er aðalatriði, að þetta fólk hafi það rúm fjárráð, að það geti eitthvað leyft sér. En því fer ákaflega fjarri, að þetta sé svona. Og þarna hefur orðið, eins og ég sagði áðan, um mjög mikla afturför að ræða. Ég bar saman fyrir nokkrum dögum þessar greiðslur hér annars vegar og í Danmörku hins vegar. Og mér sýndist það láta mjög nærri, að það, sem við greiðum öldruðu fólki á Íslandi, sé u.þ.b. helmingur þess, sem Danir greiða öldruðu fólki hjá sér. Og þessar bætur eru svo herfilega lágar, að það gerðist t.d. í vetur, - ég vænti þess, að hv. þm. hafi tekið eftir því, - að örorkuþegi sendi bréf til Vísis og sagðist nýlega hafa orðið að fara til læknis og læknirinn sagði við hann: „Það, sem að þér er, er næringarskortur.“ Þessar upphæðir eru svo lágar, að hafi fólk ekki aðra aðstoð, þá er ekki hægt að draga fram lífið á þeim án þess að missa heilsuna. Og það er þetta, sem er það stóra vandamál, sem við okkur blasir, að svona ástandi megum við hreinlega ekki una. Og það alvarlega í þessu er það, að þetta ákvæði skuli ekki hafa verið bætt stig af stigi á undanförnum árum, heldur látið drabbast svona niður. Því það er miklu erfiðara að taka stórar stökkbreytingar í málum eins og þessum, í stað þess að vinna að þeim ötullega og jafnt og þétt. Þess vegna er ég ákaflega hræddur um það, að sú stofnun, sem flm. tala um að setja á laggirnar og eflaust gæti látið margt gott af sér leiða, ég er hræddur um, að hún verði til lítils á meðan fjárráðin, sem aldraða fólkið hefur, eru eins hrakleg og dæmin sanna. Og einmitt þess vegna hefði ég gert mér vonir um það, að hv. þm. Birgir Finnsson hefði svarað einhverjum af þeim fsp., sem ég beindi til hans um það, hvað liði þeirri endurskoðun, sem lofað hefur verið á starfsemi trygginganna og bótagreiðslum frá þeim. Ég spurði að því í lok ræðu minnar, hvað því starfi liði, hvenær mætti vænta þeirra tillagna. Og enn fremur um það, hvort þm. Alþfl. ætluðu þá að binda sig við það einvörðungu, sem þeir fengju samkomulag um við Sjálfstfl., án þess að láta á það reyna, hvort hægt væri að ná samstöðu hér á þingi um betri lausn. En þessu svaraði hv. þm. því miður ekki, hvernig sem á þeirri þögn stendur.



Herra forseti. Ég get að vissu leyti fallizt á, að það sé rétt hjá hv. 6. þm. Reykv., að heildarendurskoðun tryggingakerfisins sé miklu veigameira og viðameira mál heldur en þetta litla frv., sem hér liggur til umr. og skiptir að sjálfsögðu enn þá meira máli, hvernig tekst til um þá endurskoðun, sem er hafin og nú stendur yfir. Ég get því miður ekki svarað fsp. hans um það, hvenær þeirri endurskoðun verður lokið. Ég hef ekki aðstöðu til þess og mér finnst til nokkuð mikils ætlazt af hv. 6. þm. Reykv., þegar hann heimtar yfirlýsingu af okkur Alþfl.–mönnum hér í deildinni um það, hvort við ætlum fyrirfram að binda okkur við niðurstöðu tillagna, sem ekki eru til enn þá og við vitum ekki, hvað hafa inni að halda. Ég veit, að hv. 6. þm. Reykv. er það vel viti borinn maður, að hann ætlast alls ekki til þess, að við svörum þessu. Auðvitað tökum við afstöðu til niðurstöðu þeirrar nefndar, sem hefur endurskoðunina með höndum, þegar hún liggur fyrir, en fyrr ekki. Því miður þá er það ekki á mínu færi að svara því, hvenær þeirri endurskoðun verði lokið. Það er auðvitað alveg rétt, sem hv. 6. þm. Reykv. segir, að tryggingabætur hér á landi hafa, a.m.k. í sumum greinum, dregizt aftur úr því, sem gengur og gerist á Norðurlöndum, en ég er ekki viss um, að svo sé í öllum greinum. Ég hef samt sem áður ekki fulla sannfæringu fyrir því, að það heildarfjármagn, sem þjóðin ver til tryggingamála, gæti ekki verið nægilegt, ef því væri varið öðruvísi heldur en er í dag. Þetta er auðvitað mjög veigamikið atriði, sem hlýtur að koma til álita í sambandi við þá endurskoðun tryggingalöggjafarinnar, sem nú er hafin. Ef það væri svo, að heildarupphæðin mætti teljast vera allt að því fullnægjandi og það væri fyrst og fremst um það að ræða að breyta reglum um skiptingu hennar, þá værum við að sjálfsögðu ekki í raun og veru komnir svo langt aftur úr í þessum efnum eins og í fljótu bragði kann að virðast. Um þetta vil ég ekki fullyrða á þessu stigi málsins. Þetta kemur allt á daginn, þegar endurskoðun tryggingalöggjafarinnar er lokið og get ég aðeins sagt það eitt um þá endurskoðun, að Alþfl. leggur á það mikla áherzlu, að vel verði til hennar vandað og að henni verði hraðað eftir föngum. En þarna er þó um mjög yfirgripsmikið og vandasamt verk að ræða, sem ekki er við að búast að verði lokið á skömmum tíma.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er nú tekið til umr., var lagt fram nú á þinginu fyrir nokkrum vikum síðan. Fyrsti flm. að þessu frv. var hv. þm. Magnús H. Gíslason, sem var hér um hálfs mánaðar skeið fyrir hv. þm. Björn Pálsson. Aðrir flm. með okkur að þessu frv. voru þeir hv. þm. Tómas Árnason og hv. 2. þm. Sunnl., Ágúst Þorvaldsson. þetta frv. er á þessa leið, með leyfi forseta: „1. gr. Síðari málsgr. ákvæðis til bráðabirgða orðist svo: Á tímabilinu 1971-1974, að báðum árunum meðtöldum, greiðir ríkissjóður fjárframlag til uppsetningar á súgþurrkunartækjum með mótor og blásara, er nemi að meðtöldum jarðræktarstyrk 1/3 kostnaðar eftir reglum, sem Búnaðarfélag Íslands setur. Sé um færanlega vél að ræða, skal styrkurinn miðast við hæfilega stóran rafmagnsmótor. Á sama tímabili skal veita styrk út á sláttutætara, 1/3 af kaupverði. 2. gr. Við ákvæði til bráðabirgða bætist: Á tímabilinu 1971–1974, að báðum árum meðtöldum, skal greiða ríkisframlag vegna þeirra framkvæmda, sem taldar eru í stafliðum a., b, og c., svo sem hér segir: a) Frumvinnsla lands vegna grænfóðursræktunar (sbr. 10. gr. III. a.) 2.400 kr. á ha. b) Endurvinnsla túna vegna kals eða þýfis (sbr. 10. gr. III. e.) kr. 2.400 á ha. c) Votheyshlöður úr varanlegu efni (sbr. 10. gr. VII. b.) kr. 180 á m3. 3. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi, og greiðist framlag samkv. þeim á árinu 1971 vegna framkvæmda, sem þau taka til og gerðar eru á árinu 1970.“ Eins og fram kemur í þessum frumvarpsgreinum, þá er hér gert ráð fyrir tímabundnum framlögum, sem eru miðuð við að draga úr því mikla tjóni, sem bændur hafa orðið fyrir af völdum kalskemmda, og hamla gegn því, að jarðir fari í eyði af þeim sökum. Á meðan þekking okkar eykst ekki á orsökum gróðurdauðans og hvernig hægt er að koma í veg fyrir hann, verður ekki hjá því komizt að stórauka grænfóðursræktun og gera hana almennari, en það leiðir af sér, að auka þarf þá votheysgerð, a.m.k. þar til hraðþurrkun ryður sér til rúms, en rannsóknir á því sviði eru enn þá á frumstigi. Af þessum ástæðum leggjum við til, að þessi aukna aðstoð verði öll ákvæði til brb. Og þau eru, eins og áður segir: 1. Að það aukaframlag, sem verið hefur til að koma upp súgþurrkunartækjum, standi áfram óbreytt, en það átti að falla úr gildi á þessu ári. 2. Að styrkur verði veittur út á kaup á sláttutætara, 1/3 af kaupverði. 3. Styrkur á frumvinnslu lands vegna grænfóðursræktunar hækki úr 800 kr. í 2.400 kr. 4. Styrkur til endurvinnslu vegna kals eða þýfis hækki úr 1.225 kr. í 2.400 kr. 5. Styrkur til byggingar votheysgeymslna hækki úr 60 kr. á m3 í 180 kr. á m3. Afkoma landbúnaðarins er flestu öðru fremur undir því komin, hversu til tekst með heimafengna fóðuröflun ár hvert. Sé unnt að afla nægs og góðs fóðurs, er það mikilsverðasta tryggingin fyrir sæmilegri afkomu bóndans, verði hann ekki fyrir áföllum annarrar tegundar. Bregðist hins vegar fóðuröflunin, er ávallt vá fyrir dyrum og hún því meiri og afdrifaríkari sem fleiri slík áföll ganga yfir hvert á fætur öðru. Nú hefur það hent undanfarin ár, að grasspretta í túnum hefur að miklu leyti brugðizt í heilum landshlutum. Hefur víða svo rammt að því kveðið vegna kalskemmda, að gróður hefur með öllu horfið af stórum svæðum hins ræktaða lands. Sérfróðir menn hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að í sumum túnum hafi gróður eyðzt allt að 95%. Verst hefur þetta ástand verið á Austfjörðum og Norðurlandi, en það hefur herjað á alla landshluta, eins og hv. alþm. er kunnugt. Bændur, sem standa frammi fyrir þessum ógnvaldi ár eftir ár, eiga ekki annars úrkosta en að ganga frá búum sínum meira eða minna slyppir og snauðir og láta ævistörf sín eftir í sviðinni jörð og verðlitlum byggingum, nema skilningur og aðstoð hins opinbera komi til. Viðurkenna ber, að ýmislegt hefur verið gert til þess að grafast fyrir um orsakir gróðureyðingarinnar, en um árangursríkar mótaðgerðir verður naumast að ræða, nema rætur meinsins séu þekktar. Án alls efa leggjast hér ýmsar orsakir á eina sveif. Staðreynd er, að veðurfar hefur farið kólnandi á síðari árum, en þó ekki svo, að nein úrslitaáhrif ætti að hafa, ef annað væri með felldu. Innlendu túngrösin, „kynbætt af þúsund þrautum“, hafa líka mun betur haldið velli en hin innfluttu, sem nú eru orðin megingróðurstofninn í miklum meiri hluta íslenzkra túna, en reynast þola illa viðmót íslenzkrar veðráttu og hafa víðast veslazt upp á fáum árum. Sumir kenna um misheppnaðri vinnslu ræktunarlandsins, aðrir óheppilegri áburðarnotkun og fleira mætti nefna. Allt hefur þetta verið - og er - til athugunar hjá íslenzkum sérfræðingum, en engin von er til þess, að í einum svip verði fundin viðhlítandi og örugg lausn á svo víðtæku og margþættu vandamáli sem hér er óefað um að ræða. En eftir þeirri lausn geta þó þeir bændur ekki beðið, sem horft hafa á mikinn hluta túna sinna dauðkalinn ár eftir ár. Þeir þurfa, á meðan ólagið ríður yfir, á aukinni aðstoð hins opinbera að halda og þá aðstoð má ekki dragast að veita. Nái þetta frv. fram að ganga, sem verður ekki efað að óreyndu, geta ákvæði þess orðið til nokkurs stuðnings þeim fjölmörgu bændum, sem nú standa höllum fæti í viðureigninni við þann vágest, sem herjað hefur á ræktunarlönd þeirra undanfarin ár með svo áhrifa- og afleiðingaríkum hætti. Sú aukna aðstoð við bændur, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, er fyrst og fremst í því skyni að örva grænfóðursræktun og votheysgerð. Grænfóðursræktun hefur færzt í aukana með ári hverju, aðallega til beitar, en einnig til vetrargjafar hin síðari ár. En þar sem eina úrræðið virðist vera að auka grænfóðursræktun í svipinn, þar sem gróðureyðingin hefur orðið og grænfóður verður ekki fyrst um sinn verkað nema í vothey, þá leiðir það af sér, að byggja þarf votheysgeymslur og kaupa sláttutætara, svo að þessi breyting fóðuröflunar geti átt sér stað. Flm. þessa frv. telja eðlilegt og raunar óumflýjanlegt, að þjóðfélagið leggi hér ögn af mörkum, til þess að þessi breyting geti átt sér stað. Súgþurrkunin hefur fullkomlega sannað gildi sitt, en hún er enn þá fjarri því að vera svo útbreidd sem skyldi og er það eflaust vegna kostnaðarins við að koma henni upp og ört versnandi afkomu bændastéttarinnar á liðnum árum. Er því lagt til, að sá styrkur, sem verið hefur og fellur úr gildi samkvæmt gildandi lögum nú í árslok, verði framlengdur óbreyttur. Ætlazt er til, að breytingar þær á jarðræktarlögunum, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, gildi næstu fjögur ár. Vonandi verður þá farið að rofa til í baráttunni við kalið og kemur þá til kasta Alþ. að meta það, hvort ákvæði frv. skuli gilda áfram eða ekki. Frekari rök fyrir þessu frv. ættu að vera óþörf, þar sem flestir hv. alþm. ættu að þekkja af eigin raun þá erfiðleika, sem steðjað hafa að landbúnaði undanfarin ár og þó aldrei leikið hann verr, en nú á þessu ári, ef á að líta á bændastéttina sem eina heild. Um landbúnaðarmálin og þá sérstaklega stefnu hæstv. ríkisstj. mun ég síðar í sambandi við annað mál hér ræða mjög bráðlega. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu, en að lokinni þessari umr. legg ég til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.