Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ingólfur Jónsson) : Herra forseti. Frv. þetta er flutt til staðfestingar á brbl. um heimild fyrir ríkisstj. til að breyta tímaákvörðunum og frestum þeim, sem um ræðir í IV. kafla l. nr. 6 9. jan. 1935, um tekjuskatt og etgnarskatt, ef þörf krefur. Þarf ekki frekari skýringa við um þetta frv. en getið er á þskj. í aths. um frv., sem því fylgja. - Fjhn. hefur athugað þetta frv. og mælir öll með því, að það verði samþykkt.



Herra forseti. Ég kvaddi mér ekki hljóðs til þess að mæla á móti þessu frv. á neinn hátt, Hins vegar vildi ég mega vænta þess, ef þetta frv. verður að l., sem vafalaust verður, að hæstv. ríkisstj. hagi ekki frestum í þessu sambandi eins og hún gerði árið, sem leið. Það er óforsvaranlegt, að yfirskattanefnd Reykjavíkur fái frest til þess að fara í sumarfrí þannig, að úrskurðir allir dragast á langinn, svo að kærur eru nú fyrst að berast til ríkisskattanefndar út af útsvarskærum úr Reykjavík. Ég vænti þess, að ríkisstj. gæti þessa.



Herra forseti. Í umr. um það mál, sem rétt í þessu var vísað til 2. umr., frv. um nýbyggingarráð, kom fram ýmislegt það af röksemdum, sem ætla mætti, að heima ætti við þetta frv., sem hér um ræðir, um fiskveiðasjóð Íslands. Þegar athugað er, að sjávarútvegur er höfuðundirstaðan undir því útflutningsverðmæti, sem landsmenn eignast, og þar af leiðandi erlendum innistæðum, þá er í rauninni ekki nema eðlilegt, að í sambandi við þá ákvörðun Alþ. á s. l. þingi að leggja 300 millj. kr. til hliðar af erlendu verðmæti til þess að hækka framleiðsluverðmæti landsmanna á öllum sviðum, var fyrst og fremst hugsað um þennan mikilsverða atvinnuveg, sem er sjávarútvegur, enda gerði nýbyggingarráð sér far um að efla þá lánsstofnun til stofnlána, fiskveiðasjóð Íslands, svo að hann yrði gerður fær um að veita stofnlán, ekki einungis til að kaupa fiskiskip, heldur líka til að lána út á þau iðnaðarfyrirtæki og annað, sem tilheyrir sjávarútveg eða stendur að öðru leyti beint eða óbeint í sambandi við þennan atvinnuveg. Fiskveiðasjóðurinn er, eins og kunnugt er, orðinn 40 ára gamall. Hann hefur um langt skeið starfað sem eina lánsstofnunin svo að segja til stofnlána fyrir bátaútveginn og hefur lengst af sætt þeim örlögum að hafa allt of lítið fé til umráða til síns mikla þjóðþrifastarfs. En um það munu allir sammála, að þessi stofnun, fiskveiðasjóður Íslands, hafi verið bátaútvegi landsmanna hinn mesti höfuðstyrkur og stoð í þau ár öll og tugi ára, sem hann hefur nú að baki. Nýbyggingarráði þótti það þess vegna í rauninni alveg sjálfsagt, að þegar nú væri þess freistað að efla allsherjar lánsstofnun sjávarútvegsins, yrði valin til þess þessi virðulega og góða lánsstofnun útvegsmanna, sem þeir hafa nú skipt við í svo mörg ár. Þess vegna var horfið að því að leggja til að efla fiskveiðasjóð Íslands í því skyni, er um ræðir. Skv. þessu frv. er honum þá ætlað að færa út sitt verksvið að miklum mun og verða hæfur til þess að lána út á miklu stærri skip en hann hefur áður gert, og eins og það er orðað, er það tilgangur frv. að gera fiskveiðasjóðinn færan til að veita stofnlán til þeirra framkvæmda, sem stefnt er að með l. um nýbyggingarráð og að öðru leyti með stefnuskrá núverandi ríkisstj. Hvað þetta frv. snertir, þá er gert ráð fyrir því, að lánin séu tvenns konar, a-lán og b-lán, a-lán, er eingöngu má verja til greiðslu á atvinnutækjum smíðuðum erlendis og til kaupa erlendis á efni og vélum til skipasmíða eða annarra framkvæmda innanlands, og b-lán, er verja má til innlendra framkvæmda að því leyti, sem þær krefjast ekki erlends gjaldeyris. Það er rétt, að í nýbyggingarráði varð sú hugsun einnig ríkjandi að nota beinlínis hinar erlendu innistæður til þess að kaupa fyrir þær þessi atvinnutæki frá útlöndum, og við höfðum jafnvel í byrjun hugsað okkur, að hægt væri að veita lánin í erlendri mynt, en við nánari athugun, sérstaklega eftir bendingu bankanna, var fallizt á að breyta því þannig, að öll lánin færu fram í innlendri mynt fyrir milligöngu seðladeildarinnar og þeirrar sérstöku lánsstofnunar, sem hér um ræðir. En kjarni málsins verður þó jafnan sá, að það, sem fer fram, er það að breyta hinum erlendu innistæðum í vélar og áhöld, skip og fleira, til þess að vinna að eflingu íslenzkrar framleiðslu. Vextirnir, sem talað er um í þessu frv., eru vitanlega mjög miklu lægri en áður hefur átt sér stað, og á ég þar aðallega við það, hvaða vaxtakjör bæði sjóðir og aðrar lánsstofnanir hafa orðið að hafa á undanförnum árum. Enda sýnist nú vera sérstakt tækifæri til þess að hafa þessa vexti mun lægri en áður hefur verið, þegar þess er gætt, að sú erlenda mynt, sem á að standa undir a-lánunum, var á þeim tíma, þegar þetta frv. var samið upphaflega, utanlands á mjög lágum vöxtum. En svo hefur þetta breytzt síðan, að því er mér er sagt, og svo er komið, að bankarnir munu ekki fá neina vexti af hinum erlendu innistæðum, og skildi ég það þannig, að það mundi vera af því, að féð liggi blátt áfram í bönkum, en hafi ekki verið varið til kaupa á verðbréfum. Ég tel nú ekki þörf á því að fara hér út í hinar einstöku greinar þessa frv. Í stuttu máli má segja, að verksvið fiskveiðasjóðs sé talsvert fært út. Það er fært út að miklum mun að því er það snertir, að lánin eiga að ná til miklu stærri skipa en verið hefur. Enn fremur er það fært út á þann veg, að sú upptalning í 3. gr. frv., sem ræðir um það, út á hvað skuli veita lánin, er fyllri og nær til fleiri greina atvinnulífsins, ef svo má að orði kveða, heldur en áður hefur verið. Það er tekið hér í upptalninguna dráttarbrautir, sem ekki hafa áður, að því er ég bezt veit, átt aðgang að lánum úr fiskveiðasjóði, og svo er einnig með þau önnur fyrirtæki, sem vinna eingöngu eða að langmestu leyti í þágu sjávarútvegsins. Ef þetta frv. því yrði að l., ætti stjórn sjóðsins því ekki að þurfa að vísa neinum á bug, sem færi fram á stofnlán, svo fremi að það væri til fyrirtækis, sem annaðhvort eingöngu eða að langmestu leyti ynni í þágu sjávarútvegsins. Þetta er til viðauka hinni almennu upptalningu í 3. gr., sem er, eins og þar segir, byggt á því, að lánin skuli veitt gegn 1. veðrétti í fiskiskipum o. s. frv. Ég sagði áður, að upphaflega hefði verið gert ráð fyrir, að a-lánin yrðu greidd erlendis, en endurgreidd í innlendum gjaldeyri. Nú hefur þessu verið breytt þannig, að samkv. frv. eiga þau að greiðast og endurgreiðast í sama íslenzka gjaldeyrinum, en þau eiga, eins og áður, eingöngu að veitast til þess hluta lánsins, sem varið er til kaupa erlendis. Ástæðan fyrir þessari breyt. er sú, að ef t. d. um bát smíðaðan innanlands er að ræða, sem greiðist í íslenzkum peningum, er sú aðferð lítt framkvæmanleg að látast fá efniskaupin í erlendum banka. Er þá hin aðferðin miklu einfaldari, þar sem innistæðan á nýbyggingarreikning minnkar sem a-lánunum nemur, eftir því, sem gjaldeyrisleyfi er veitt, alveg á sama hátt og lán hafa verið veitt af nýbyggingarreikningi. Ég gat þess líka, að bankarnir hefðu látið þess getið, að þetta væri heppilegt, og áður en þær uppástungur bárust nýbyggingarráði, var það búið að endurskoða þetta ákvæði í frv. Eins og kunnugt er, hefur Landsbankinn lagzt allþungt á móti þessu máli, þ. e. a. s., hann hefur ekki í einstökum atriðum ráðizt á frv. um fiskveiðasjóð, en hann hefur gagnrýnt og ráðið mjög eindregið frá því að fara þá fjáröflunarleið, sem í frv. er ráðgerð og einnig er ráðgerð í því frv., sem hér var á dagskrá næst á undan. Vegna þess, að í því upphaflega frv., sem nýbyggingarráð samdi og sent var Landsbankanum til athugunar og ríkisstj. um leið, var ekki nákvæmlega tiltekið um hámark þeirra lána, sem seðladeildin ætti að skyldast til að veita lánsstofnuninni í þessu skyni, þá gerði Landsbankinn þegar í sinni fyrstu gagnrýni ráð fyrir því, að þetta gæti farið allt upp í 300 millj. kr., sem færu eingöngu til sjávarútvegsins, það væru fleiri greinir íslenzks atvinnulífs, sem þyrftu á lánsfé að halda í svipuðu augnamiði. En vegna þessarar gagnrýni Landsbankans, þar sem því er svo að segja slegið föstu, að 300 millj. eigi að koma frá bankanum í þessu skyni, þótti rétt að gera það skýrt í frv., að það var ekki til þess ætlazt. Markið var að vísu ekki sett í hinu upphaflega frv., en ætlun þeirra, er fylgdu frv., var, að lánin gætu komizt upp í 150 millj. Þegar breyt. voru gerðar á frv. á þann hátt, að veita skyldi fyrirhuguðum nýbyggingarsjóðum fyrirtækja lán og lánshámarkið lækkaði, kom í ljós, að lánin gætu vart farið yfir 100 millj., og var það hámark því sett inn í frv., en nýbyggingarsjóðirnir ættu að koma til frádráttar á lánunum hjá þeim, sem hefðu slíka sjóði. Var till. í seinna frv., sem nýbyggingarráð sendi stj., til komin vegna þeirrar gagnrýni og umtals um það, hvað óvarlega nýbyggingarráð vildi fara í þessu efni, og kom sú gagnrýni einna sterkast fram í bréfi Landsbankans. Nú hefur ríkisstj., áður en hún skilaði þessu máli til þingsins, kippt í burtu því ákvæði í frv., að nýbyggingarsjóðirnir dragist frá lánunum. Hins vegar hefur hámarkið verið látið standa óbreytt eins og nýbyggingarráð setti það inn í frv., með tilliti til þess, að nýbyggingarsjóðirnir ættu að skoðast sem nokkurs konar frádráttur á lánunum. Þetta 100 millj. kr. hámark er látið standa óbreytt, en aftur á móti er þeim varnagla, sem nýbyggingarráð vildi setja við því, að þetta ákvæði gæti staðizt, kippt burtu. Af því leiðir, að ég verð að láta í ljós þá skoðun hér, að ég tel það hámark vera of lágt, það er mjög líklegt, að það væri skynsamlegt, að þetta hámark væri sett nokkru hærra, ef fiskveiðasjóðurinn á að geta fullnægt þeirri eftirspurn í lánum, sem ekki kemur einvörðungu frá þeim, sem nú ætla að afla sér nýrra atvinnutækja eða koma þeim upp sjálfir, heldur líka frá hinum, sem mitt í dýrtíðinni hafa komið upp hraðfrystihúsum, keypt skip o. s. frv. og ráðizt í aðrar dýrar framkvæmdir á þessu sviði, en óhjákvæmilega hljóta að verða að leita til fiskveiðasjóðsins með lán, þegar löggjöfin er komin í kring í þessu efni. Það getur farið svo, að við nánari athugun á þeirri þörf verði hámarkið hækkað í 120–130 millj. Í upphaflega frv., sem nýbyggingarráð sendi ríkisstj, í sumar, var gert ráð fyrir, að hámarkslán út á ný skip skyldi nema 3/4 af kostnaðarverði, en hámarkslán út á önnur tæki skyldi nema 2/3 kostnaðarverðs. Við endurskoðun frv. og eftir að bankarnir höfðu athugað það, var þetta fært niður, þannig að nú er samkv. frv. gert ráð fyrir 2/3 út á ný skip, en 3/5 út á önnur tæki. Þó má halda hinum upphaflegu ákvæðum, ef ábyrgð sveitar- eða bæjarfélags fylgir. Nokkuð hefur verið talað um afskriftir viðvíkjandi hinum nýju tækjum, enda væri þess full þörf og ekkert undarlegt, þótt slíkt yrði gert. En það er á valdi hæstv. fjmrh. að haga þessum afskriftum þannig, að tækin verði greidd niður á skemmri tíma. Upp í frv. hefur verið tekin ný gr. nr. 23. Hún fjallar um styrktarlán og hljóðar svo: „Þeim einstaklingum og félögum, er gefið hefur verið vilyrði fyrir styrktarlánum úr styrktar- og lánasjóði fiskiskipa, skal gefinn kostur á að njóta vilyrða þessara laga gegn því að afsala sér rétti til styrktarlánanna, eða að njóta þeirra og þá um leið þeirra vaxta- og lánakjara, er gildandi voru hjá fiskveiðasjóði Íslands fyrir gildistöku þessara laga.“ Ég held, að ekki sé þörf lengra máls um þetta frv. Þörf slíkrar lánsstofnunar er auðsæ og mun viðurkennd af öllum, sem hér eiga sæti. Þetta frv. er, eins og hið fyrra, flutt samkv. beiðni hæstv. atvmrh. af sjútvn. og þarf þess vegna í rauninni ekki til n. aftur. Þó hefur n. gert ráð fyrir að fá það til athugunar milli umr. Vil ég þess vegna mælast til, að því verði vísað til 2. umr., án beinnar tilvísunar til nefndar.



Ég skal ekki tala hér langt mál um þetta frv., en vil vísa til þeirra umr., sem urðu um frv. um nýbyggingarráð, en þá ræddi ég þetta mál nokkuð. Ég vil þó aðeins víkja nokkrum orðum að útgerðarlánunum. Þykir mér þá rétt að rifja upp, hvernig þetta fyrirkomulag hefur verið. Fiskveiðasjóður hefur lánað með 4% vöxtum út á fyrsta veðrétt. Síðan hefur styrktar- og lánasjóður fiskiskipa lánað 25% við engum vöxtum. Þannig hafa þessi lán verið í tvennu lagi, með lægri vöxtum á hluta af láninu. Nú er gert ráð fyrir, að þetta verði í einu lagi styrkur og bankalán. Bezta nýmælið í þessu frv. virðist mér, að nú koma togarar hér undir og fá sömu hlunnindi. Ég geri ráð fyrir, að eins og komið er, sé skynsamlegt að ná svipuðu marki og gert er ráð fyrir með þessu frv. Vextir af þessum lánum verða allmiklu lægri en af öðrum lánum. Nú er sú hætta fyrir hendi, að menn kjósi fremur að leggja sitt eigið fé í annað, en taki topplán úr fiskveiðasjóði. Þetta er óheppilegt. Það væri heppilegra, að menn legðu fram eigið fé eftir getu, enda óeðlilegt að lána mönnum með fullar hendur fjár með þessum hlunnindavöxtum. Ég sé, að þessu atriði hefur verið gefinn nokkur gaumur, en ég tel rétt að benda á í þessu sambandi, að n. þyrfti að athuga, hvað gera á við nýbyggingarsjóðstillögin. Á að lána togaraeigendum með þessum kjörum fyrr en nýbyggingarsjóðsféð er upp notað eða á að lána í hvaða tilfelli sem er? Þá vil ég benda á eitt atriði, og það er varðandi byggingu verbúða. Væri full þörf á, að fiskveiðasjóður lánaði til að koma þeim upp. Verbúðir yfirleitt eru ekki mannabústaðir, en þetta er einn þáttur úr útgerðinni, sem nauðsynlegt er að taka með. Um ákvæðið til bráðabirgða, varðandi hvernig verja skal fiskveiðásjóðsgjaldinu, vil ég segja það, að ég kann ekki við, að sá háttur sé upp tekinn að taka gjaldstofna frá hinu og þessu í ákveðnum tilgangi til. bráðabirgða. Auðvitað er slík bygging, sem hér um ræðir, nauðsynleg, en mér þykir einsætt að taka slíka fjárveitingu á fjárlög, en annaðhvort fella fiskveiðasjóðsgjaldið niður eða láta það renna til sjóðsins. Við sjáum, að verði þetta frv. samþ., hvílir gífurleg áhætta á fiskveiðasjóði. Það má vera, að þetta heppnist, en áhættan er mikil og sjóðurinn þarf á öllu sínu að halda. Þetta er að vísu ekkert stórmál, en ég kann illa við slíka kreppuráðstöfun sem þessa og þætti æskilegra, að þessu yrði breytt.



Ég vil undirstrika það, að mér þykir ekki rétt að fella niður tekjustofn, sem fiskveiðasjóður hefur haft og var hið upphaflega stofnfé hans. Ég sé, að í frv. er gert ráð fyrir, að þessi tekjustofn renni til annars um 3 ára skeið, en falli síðan niður. Ég vildi beina því til hv. n., hvort ekki væri rétt að endurskoða þetta ákvæði með tilliti til þess, að fiskveiðasjóður mun þurfa á öllu sínu að halda. Þá langar mig að ræða ofurlítið viðvíkjandi 7. gr. frv. Hv. frsm. sagði, að upphaflega hefði verið svo ráð fyrir gert, að sjóðurinn lánaði ¾ kostnaðarverðs út á skip og 2/3 út á önnur tæki. Í þessu sambandi vil ég gera fyrirspurn til hv. frsm., hvort þetta gildi ekki einnig fyrir bæjar- eða sveitarfélög, sem ráðast í framkvæmdir. Mér finnst eðlilegast, að þetta gildi bæði fyrir einstaklinga og félagsleg samtök. Þá gæti það líka verið hugsanlegt, þar sem þessar framkvæmdir eru gerðar af vanefnum, að menn og félög fari að leita stuðnings bæjar- og sveitarfélaga, og væri það síður en svo heppilegt, því að á bak við þau er ekki svo sterku fjárhagur. Þá var hér annað atriði, sem ég vildi benda hv. n. á, en þó ekki snertandi ákvæði frv., en er nauðsynlegt við aukningu og endurnýjun skipaflotans. Í 11. gr. frv, stendur: „Skylt er lántakendum að hafa hinar veðsettu eignir svo hátt vátryggðar, að vel nægi fyrir áhvílandi lánum; og tekur veðréttur fiskveiðasjóðs jafnan einnig til vátryggingarfjárins.“ Þetta er sjálfsagt gagnvart fiskveiðasjóði, en miðað við hið háa verð, þá er þetta þungur baggi fyrir þá, er skipin eiga. Vil ég því beina þeirri fyrirspurn til hv. frsm. n., hvað hefur verið gert til þess að draga úr hinum mikla vátryggingarkostnaði. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni, en vil endurtaka það, að nauðsynlegt er að hraða afgreiðslu þessa máls.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er flutt inn í þingið eftir beiðni hæstv. félmrh., en nefndarmenn í heilbr.- og félmn. hafa óbundin atkv. um frv. og óbundin atkv. um brtt., sem fram kunna að koma, og sömuleiðis um að bera fram brtt. Frv. hefur verið lauslega lesið yfir í n., en það er samið af Jónasi Guðmundssyni, eftirlitsmanni sveitarstjórnarmálefna. Og hann hefur óskað eftir að koma á fund í n. og ræða við n. um frv. og ástæðurnar fyrir því, að það er fram borið. Og heilbr.- og félmn. mun þess vegna milli umr. taka frv. fyrir til gagngerðrar athugunar. - Þessa vildi ég láta getið og jafnframt hins, að ég óska þess, að hæstv. forseti taki ekki málið á dagskrá aftur fyrr en n. segir til um það, að hún sé búin að tala við Jónas Guðmundsson um það, og fram eru komnar brtt. við frv. frá n., ef um þær verður að ræða. Það, sem þetta frv. fer fram á, er, að myndaður verði nýr hreppur í Árnessýslu, sem heiti Selfosshreppur. Tildrög þessa frv. eru þau, að þróun undanfarinna ára hefur verið sú, að kringum Ölfusárbrú hefur myndazt þorp, og þetta þorp er myndað þannig, að það hefur byggzt upp í þremur hreppum, en þó aðallega í Sandvíkurhreppi. Sá hluti þess, sem byggður er í þeim hreppi, er orðinn það mannmargur, að hann hefur að lögum rétt til þess að fá sig skilinn frá Sandvíkurhreppi sem sérstakan hrepp: Syðsti hluti þorpsins er í Hraungerðishreppi, og þeir menn, sem í þeim hluta þorpsins búa, stunda flestir atvinnu við Mjólkurbú Flóamanna, sem líka er í Hraungerðishreppi, - þó gera þeir það ekki allir. Nokkrir þeirra stunda atvinnu í þeim hluta þorpsins, sem byggður er í Sandvíkurhreppi. Sá hluti þessa þorps, sem byggður er hérna megin Ölfusár, er svo byggður í Ölfushreppi. Og þetta þorp, ,sem þarna hefur myndazt á hreppamörkum þriggja hreppa og stendur í þeim öllum að einhverju leyti, hefur, eins og gefur að skilja, ýmis sameiginleg mál, sem eðlilegast er, að þeir leysi sameiginlega, svo sem skólamál, vatnsleiðslumál, holræsagerð, vegalagningar og gatnagerð o. s. frv., sem erfitt er fyrir þorpsbúa að leysa sameiginlega, ef þeir eiga heima í þremur hreppsfélögum. Þess vegna er þetta frv. fram komið eftir óskum manna þeirra, sem búa í þessu þorpi. Hins vegar er það svo, að við þessa sameiningu þorpsins í einn hrepp missa Hraungerðishreppur og Ölfushreppur nokkra gjaldendur, og hreppsnefndir beggja þessara hreppa hafa lýst sig andvíga þessari breyt. á hreppaskipuninni. Það er því þannig, að þó að reynt hafi verið að ná samkomulagi viðkomandi hreppsnefnda um, að þarna myndaðist sérstakur hreppur, Selfosshreppur, þar sem öll Selfossbyggðin væri í hreppnum, hefur það ekki náðst. Og þess vegna hefur Jónas Guðmundsson talið nauðsynlegt og félmrh. líka, að málinu verði skipað með sérstökum l. Hvort þau svo eiga að vera alveg eins og frv. þetta eða hvort taka á tillit til álits viðkomandi hreppsnefnda, skal ég ekki segja um að svo stöddu. Um það hefur n. enga ákvörðun tekið. En það mun verða haldinn fundur um þetta í n., þar sem Jónas Guðmundsson verður til viðræðu um málið. Og má vel vera, að n. sjái líka ástæðu til að halda slíkan fund með oddvitum hreppanna,. sem eiga hlut að máli. - Ég óska að málið verði ekki tekið á dagskrá aftur fyrr en n. hefur, látið hæstv. forseta vita, að málið sé frá hennar hendi tilbúið til frekari afgreiðslu.



Herra forseti. Það er alls ekki til að andmæla þessu frv. að ég kveð mér hljóðs. Mér þótti vænt um að heyra það af hálfu frsm. heilbr.- og félmn., að hann gaf fyrirheit um það, að n. mundi taka málið til rækilegrar athugunar, áður en lengra væri farið með það. Það er á margan hátt ekki nema eðlilegt, að einhver breyt. verði þarna gerð um þessi hreppamörk. Og það er alveg víst, að að sumu leyti er litið við það unnið, að það dragist lengi. Því að eftir því sem byggðin eykst í hinum einstöku sveitarfélögum frá því, sem er, má gera ráð fyrir, að sú aukning verði heldur til að torvelda lausn á þessu máli en hitt. En hins vegar ber þess þó að gæta við þessa sameiningu, að alls réttlætis sé gætt við afgreiðslu málsins. Eins og kannske mátti búast við, sé ég það, að það er engan veginn að samkomulagi þeirra hreppsfélaga, sem hlut eiga að máli, að þessi fyrirhugaða breyt. er borin fram. Ég sé af þeim skjölum, sem prentuð eru með frv. sem fylgiskjöl, að sveitarstjórnir þær, sem þarna eiga hlut að máli, hafa ekki enn sem komið er komið sér saman um lausn málsins. Og gera má ráð fyrir, að það kunni að reynast nokkuð torvelt, þegar um slíka breyt. er að ræða sem þessa, að fullt samkomulag náist, heldur verði að lokum ekki hægt að komast hjá því, að Alþ. grípi inn í og ákveði, hvernig þessum hreppaskiptingum verði fyrir komið. Þessu get ég einmitt búizt við: En samt sem áður, þó að svo kunni að fara, þá er þó um að gera, að málið sé afgreitt á þann sanngjarnasta og heppilegasta hátt, sem hægt er, að upplýsinga sé leitað, eftir því sem fáanlegar eru, um það hvernig málinu er varið. Ég vil vænta þess, að hv. n. kynni sér umsögn hreppsnefndanna um málið, og eins að því leyti sem sýslunefnd Árnessýslu kann að hafa látið málið til sín taka, þá verði af n. athugað álit og umsögn sýslunefndar. Þetta þarf á engan hátt að verða til þess og á heldur ekki að verða til þess að hindra þá nauðsynlegu breyt., sem þarna þarf að koma á hreppaskiptingu, heldur fyrirbyggja það að sú breyt. valdi langvarandi óánægju, og koma í veg fyrir misrétti við afgreiðslu málsins. En til þess að koma í veg fyrir slíkt misrétti er nauðsynlegt, að glögg og ýtarleg athugun á þessu máli fari fram, áður en það er til lykta leitt.



Herra forseti. Það voru fáein atriði, sem ég vildi láta falla út af ræðu frsm., hv. þm. Vestm. Ekki verður það þó langt mál, þó að ég treysti mér ekki til að sleppa því, þegar síðast var slitið fundi. Ég benti á, að það væri mikil eftirsjón að því, að ekki hefði verið að því unnið fyrir nokkru að gera áætlanir um hinar óvenjulegu framkvæmdir, sem fyrir stæðu, og reynt væri að koma sér niður á það, hvernig ætti að beina vinnuaflinu að þessum framkvæmdum og hvernig ætti að afla fjármuna til þeirra í framkvæmd. Hv. þm. Vestm. virðist nú hafa skilið þessa gagnrýni mína svo, að ég hafi ætlazt til þess, að nýbyggingarráð sinnti engu öðru en þessu á s. 1. ári. Þetta er mesti misskilningur. Eins og hann undirstrikar, þá var nýbyggingarráði ætlað tvenns konar hlutverk: að koma skipulagi á vinnubrögðin og greiða fyrir einstökum málum. Þetta verður að geta farið saman. Það verður að koma þannig fyrir starfsháttum í þessum efnum, að gangi jöfnum höndum fram fyrirgreiðsla einstakra mála og vinna til undirbúnings framtíðinni. Þetta vildi ég aðeins taka fram til að fyrirbyggja misskilning. Auk þess virðist mér nú, eftir því sem ég bezt þekki til, mest af störfum nýbyggingarráðs hafa farið í að meta gjaldeyris- og innflutningsleyfi, hvort þau skyldu veitt og í hvað ríkum mæli, og ég fæ ekki skilið, að það starf út af fyrir sig hafi verið svo óskaplegt, að ráðið hefði ekki getað jöfnum höndum sinnt hinu verkefninu. Ég benti á, að ég teldi, að farið hefði verið í öfuga endann að vissu leyti, og átti þar við skipa- og bátakaup. En það finnst mér hv. þm. misskilja. Það þýðir ekki, að ég meinti, að ekkert hefði átt að gera t. d. í dag, heldur átti ég við hitt, að nýbyggingarráð og ríkisstj. hefðu átt að byrja á því eftir síðasta þing strax að gera sér grein fyrir t. d. stefnu um lánsfjáröflun og lánsfjárveitingu. Það hefði átt að vera fyrsta skrefið. Og það, sem vantaði í þetta, var, eins og við bentum á strax, einmitt þetta, að menn hefðu þá gert sér ljóst, hvað ríkisvaldið ætti að gera til þess að mönnum væri kleift að ráðast í nýjar framkvæmdir. Það vantaði grundvöllinn, og um þetta var talsvert karp á síðasta þingi. Við héldum því fram, að í sambandi við stjórnarmyndunina sjálfa hefði átt að ganga frá botninum og koma upp nýjum fyrirtækjum. Þetta hefði náttúrlega stjórnin og nýbyggingarráð átt að láta verða sitt fyrsta verk, enda heyrði ég ekki betur en hæstv. atvmrh. kæmi inn á þetta sama í hinum almennu umr. fyrir nokkrum dögum, - heyrði ekki betur en hann benti á, að gallinn á þessu öllu væri sá, hvað þetta hefði dregizt lengi. Mér finnst, að framkvæmdirnar beri með sér, að menn hafi um of sökkt sér niður í það daglega, en ekki gefið sér tíma til að leggja línur um stefnur í þessum málum, sem við hefur verið að glíma, og þess vegna er það allt komið í talsvert óvænt efni. Eins og kunnugt er, er búið að kaupa talsvert mikið af tækjum og nokkuð af bátum líka, sem er viðurkennt af stj. að alls ekki hafi verið gengið frá, hvernig verði ráðstafað. Stj. situr nú uppi með þessi tæki, og fyrst nú er verið að reyna að gera ráðstafanir til þess, að þessi tæki komist í hendur þeirra, sem ætla að reka þau, hvort sem það eru einstaklingar eða bæjarfélög. Og í nál., sem gefið var út í Ed., var þetta réttilega undirstrikað, gallinn væri sá, hvað allar þessar ráðagerðir eru seint á ferðinni. Þær hefðu þurft að koma snemma á þessu ári, og á þessu var verið að klifa á síðasta þingi. Svo vil ég taka undir eitt, sem hv. þm. Vestm. sagði, að það væri um að gera að leysa þetta mál vel, og þá ekki aðalatriðið, hvernig lánsfjár væri aflað til þeirra stofnana, sem ættu að lána útveginum, heldur hitt, að lánum til útvegsins væri heppilega fyrir komið og stofnunum væri útvegað það fé, sem þær þyrftu, með góðum kjörum. Ég undirstrika þetta, - þetta er aðalatriðið. En hvaða leið ber þá að fara? Ég hef bent hér á galla þeirrar leiðar, sem frv. gerir ráð fyrir, og skal ekki endurtaka neitt af því, því að í raun og veru mótmælti hv. þm. Vestm. því ekki, sem ég sagði um það, og skilst mér, að hann vilji hafa þetta opið til athugunar, og það þykir mér skynsamlegt. Það er þá fyrst ástæða til að fara lengra út í þetta síðar, ef þurfa þykir, en ekki nú, þar sem þm. eru daufir við að hlusta á slíkar rökræður. En við hv. þm. Vestm. erum báðir í n. og getum því talazt við þar. Mér finnst allar líkur benda til, að það hafi í raun og veru komið fram hjá hv. þm. Vestm., að nýbyggingarráð hafi hugsað þetta nokkuð einhliða út frá erlendu innstæðunum, eins og hann gat um, ákveðið að leggja til hliðar erlendan gjaldeyri, og þá hafa menn komizt inn á þann hugsanagang, hvort ekki væri eðlilegast, að Landsbankinn lánaði mönnum þennan erlenda gjaldeyri. En gallinn á þessu er sá, að það er ekki hægt að slíta þetta úr sambandi hvort við annað, erlendan gjaldeyri við fjárhagskerfi landsins. Sem sagt, ég skal ekki fara lengra út í það. Ég benti á tvær leiðir, sem mætti sameina. Ég hef meira álit á, útboðsleiðinni en margir aðrir, en mér er ljóst, að útboðsleiðin er ekki fær nema gerðar verði ráðstafanir til þess að skipuleggja sölu ríkistryggðra verðbréfa. Ég get nú ekki látið hjá líða að lokum að benda á það, að mér þykir það heldur undarlegt, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki sýna þann sóma að vera viðstödd jafnmerkar umr. og þessar. Þetta er ósiður, sem fyrir nokkrum árum hefði þótt fyrir neðan allar hellur, þegar lögð eru fram á þinginu önnur eins stórmál og þetta. Þetta er að verða einhver pest. Ég veit ekki, hvað hefði verið sagt við okkur, þegar við vorum ráðherrar, ef við hefðum hagað okkur svona. Ég hef minnzt á það í sambandi við önnur mál, að þó að þetta eigi kannske að vera einhver lítilsvirðing í garð stjórnarandstöðunnar, þá er það mesti misskilningur, að það hitti þannig. Það er til þess að draga niður störf þingsins, til þess að minnka virðingu þess. Þetta er ósiður, sem þyrfti að leggjast niður, og í raun og veru væri full ástæða til þess fyrir hæstv. forseta að gera ráðstafanir í þessum efnum, svo að þessi ljóti siður geti orðið lagður niður.



Það er alveg rétt hjá hv. 2. þm. S.-M., að það er í sjálfu sér ekki þörf á því fyrir okkur, hann eða mig, að rökræða mjög miklu meira en komið er í þessu máli, sem hér er á dagskrá. Við eigum báðir sæti í þeirri n., sem tekur það til meðferðar. Ég skal ekki heldur, vegna þess að ræða hv. þm. gaf ekki tilefni til margra aths. af minni hálfu, eyða of miklum tíma í það að tefja fyrir málinu með miklu skrafi. Við erum báðir sammála um það, að hlutverk nýbyggingarráðs sé hvort tveggja, að greiða fyrir ýmsum erindum, sem því berast um útvegun á ýmsum tækjum, og eins hitt, að vinna að heildaráætlun, og þetta hvort tveggja hefur verið tekið til meðferðar. En vitaskuld hefur ráðið orðið að láta undan, eins og ég sagði síðast, talsverðum þrýstingi, þannig að tími þess hefur farið, máske meira en sumir álíta góðu hófi gegna, í þessi störf, að standa í viðtölum við menn um framfaraáætlanir þeirra, hlusta á rök og slíkt fyrir veigaminni framförum á þessu stigi eða öðrum og heyra menn úr ýmsum pörtum landsins bera fram sín vandkvæði og þar í því sambandi haft nokkra viðleitni í frammi að hjálpa þeim. Þetta höfum við leitazt við að gera með samvizkusemi. Og með því að talsverð vinna hefur verið í það lögð að greiða fyrir þeim, sem til okkar hafa komið, getur hver maður skilið, að þetta getur tekið alla starfskrafta ekki stærri stofnunar, getur vel tekið þá alla, og í sumum tilfellum endist ekki fundartíminn og viðtalstíminn til að ráða fram úr slíkum efnum. Og svo er ekki fyrir það að synja, að segja má, að seta tveggja ráðsmanna á Alþ. auki ekki áhrifin á starfskraftana í ráðinu, eins og hvarvetna, þar sem menn eiga að sinna verkefnum á tveimur stöðum. En það hefur hingað til verið látið óátalið, að menn, sem eru í starfi, sitji líka á þingi, og er ekki neitt nýtt. Ég segi þetta ekki af því, að hv. þm. hafi gefið mér til þess tilefni, en ég get játað það, að það var meiri tími til að vinna að ýmsum störfum fyrir sjálft ráðið og hefði notazt miklu betur tíminn, sem þingið situr ekki. En að því er áætlunina snertir, vil ég fullvissa hv. þm. um það, að að henni er unnið, en það er þannig lagað, að það verður að taka sérplön, ef svo mætti segja, viðvíkjandi ákveðnum verkefnum.. Og að því er snertir þetta mál, þá veit ég, af hv. þm. geta skilið það, að það má mikið vinna bak við útbúnað frv. og þeirra skjala, sem að baki því liggja, þ. e. frv. um fiskveiðasjóð o. fl., sem er þessu fylgispakt. Hv. þm. sagði réttilega, að sér fyndist, að það hefði átt að vera fyrsta verkefnið að sjá fyrir lánsfjáröflun og jafnvel lánsfjárveitingu í nýbyggingarráði. Það má nú kannske segja, að fyrsta verkefnið ætti að vera að skipuleggja og gera áætlanir, en inn í þær áætlanir mætti fella þessa lánsfjáröflun. Í sjálfum lögunum er ekki beinlínis kveðið svo að orði, að það sé verkefni nýbyggingarráðs að sjá fyrir útvegun lánsfjár. En því verður þó ekki neitað, að þau verkefni, sem því er falið að koma í framkvæmd, þau kalla samhliða, eins og viðurkennt er, á einhverja hugsun um það, hvort útvega megi fé til þessara hluta, jafnvel þó að tilefni gæfist ekki, eins og ég lýsti fyrr, svo að segja daglega í sambandi við fyrirspurnir og ábendingar þeirra aðila, sem ráða leita og vilja afla sér einhverra nýrra tækja. Þó að ekkert væri annað, gefa þær viðræður við ýmsa menn nægilegt tilefni, þó að hvergi væri annars staðar að finna, til að inna af hendi það verk, sem við höfum gert, einmitt í því skyni að benda á leiðir til lánsfjáröflunar og lánsfjárveitingar. En að því er snertir þetta frv., hnjóta margir um það, og þessi hv. þm. er ekki sá fyrsti, sem hnýtur um þetta skylduákvæði, eins og þar er komizt að orði í 2. gr., að seðladeildinni sé skylt að lána lánsstofnunum, sem sjá atvinnuvegunum fyrir peningum. En í þessu sambandi vildi ég vekja athygli á því, að í frv. til l. um nýbyggingarráð, eða réttara sagt í aths. við það, sem fram var lagt á síðasta þingi, segir, að fjár til þessara þarfa skuli, að svo miklu leyti sem það fæst ekki með sköttum, aflað með lántökum, e. t. v. skyldulánum. Það getur vel verið að í þetta megi eins leggja þann skilning, að skyldulána til framfara skuli afla beinlínis hjá þegnunum sjálfum. Mér er ekki vel ljóst, hvaða aðferð ríkisvaldið mundi geta haft í slíkum tilfellum, til þess að skylda Pétur og Pál til þess að leggja fram fé í atvinnufyrirtæki, sem þeir sjálfir eiga ekki frumkvæði að að stofna eða óska eftir að vera með í. Ég hef satt að segja aldrei getað skilið, að þetta væri farsælleg leið til úrlausnar. Það kann að vera leið til lausnar, en heppilega tel ég hana ekki vera. Ég er þvert á móti á þeirri skoðun, að þegar um atvinnufyrirtæki er að ræða, þá eigi þeir menn, sem hafa áhuga fyrir því fyrirtæki, sem um er að ræða, hvort heldur er til sveita eða það snertir útgerð eða iðnað, þá eigi þeir einstaklingar í þjóðfélaginu, sem vilja fórna starfi sínu og fjármunum, að hafa styrk til þess arna frá því opinbera, en ekki hitt, að menn, sem ekki láta í ljós neinn áhuga á að taka þátt í atvinnufyrirtækjum, séu skyldir til að láta fé af hendi í einhver fyrirtæki, sem þeim kannske er þvert um geð að leggja fram fjármagn til. En ég veit samt sem áður, að það er alveg rétt, að jafnvel þeir, sem hafa lagt blessun sína yfir þessa skyldulánahugmynd hjá einstaklingum, þeir hrökkva við, ef henni er ætlað að ná til stofnana eins og þjóðbankans. Ég skal svo ekki þreyta öllu frekari umr. um þetta mál, en vil taka undir það, sem hv. þm. sagði um það óviðurkvæmilega í því, að hæstv. ráðherrar, - að ég ekki tali um þann hæstv. ráðh., sem þetta mál er flutt fyrir, skuli láta sig vanta í d., þegar jafnþýðingarmikið mál er um að ræða og hér er. Þetta er að vísu ekki alveg nýtt fyrirbrigði hér á hæstv. Alþ., að ráðh. láti sér fátt um finnast, þó að mikilsverð mál séu rædd, en því er ekki að neita, að mér sýnist sá misbrestur, sem verið hefur á í þessu efni, heldur fara vaxandi en minnkandi, og ég er sammála hv. þm. um það hvað ádeilu hans snertir í þessu efni, að ég tel þetta ekki miða að því að auka álit hins háa Alþ. hjá þjóðinni, heldur þvert á móti, ef þessi hæstv. stj. gerir sér það að reglu að vera fjarverandi jafnvel þegar hin þýðingarmestu mál eru rædd.

Eysteinn Jónsson Hv. þm. Vestm. sagði, að það hefði verið ráðgert í fyrra í sambandi við stofnun nýbyggingarráðs, að skyldulán gætu komið til mála, en þau gætu ekki orðið öðruvísi en aðeins sem skylduhluttaka í fyrirtækjum. Það getur verið, að það hafi verið átt við hugsanleg skyldulán, en ég verð að segja fyrir mitt leyti, að ég hef aldrei skilið, hvernig menn ætluðu að framkvæma skylduhluttöku í fyrirtækjum, og ég held það sé meira að segja orð, sem menn setja óhugsað niður, frekar en að menn hafi hugsað það. Varðandi skyldulán almennings, þá er það þekkt fyrirbrigði. Það er fullkomið neyðarúrræði að skylda menn til þess að lána fé, en það er þó náttúrlega frá almennu fjárhagslegu sjónarmiði skárra en að skylda þjóðbankann til að lána mikið af föstum löngum lánum til ríkisins og einstaklinga. Skyldulán, sem einstaklingar veita, valda hækkun á verðbólgunni og ofþenslu fyrst og fremst fyrir einstaklinga, en gallinn á hinni leiðinni er sá, að þar fer í rauninni engin fjárfesting fram, og getur það orðið til þess, að þjóðbankinn þurfi að losa sig undan þessum lausafjárkröfum með stóraukinni seðlaútgáfu. Ég vildi svo að lokum aðeins segja það, út af þessu með stj., að ég veit það nú, að það stendur yfir fundur í utanrmn. Það er ekki nóg með það, að stj. hafi t. d. í gær verið hér í hliðarherbergjum meðan umr. stóðu yfir, í stað þess að taka þátt í þeim, heldur boðar hún nú í dag utanríkismálanefndarfund kl. 2. og þar situr stj. og 9 þm. Ég vil nú skora á hæstv. forseta að láta ekki bjóða þinginu þetta, - þetta er alveg fyrir neðan allar hellur, að bjóða mönnum að taka þátt í umr. um málið, þegar þannig er ástatt.

Forseti (BG) : Ég er því samþykkur, sem hv. alþm. hafa sagt um fundarsókn hér í hv. þd., það er lítt viðunandi, hvernig henni hefur verið varið hjá sumum hv. þdm. En ef hv. þdm., meiri hl. bera fram áskorun um það, að reynt sé að bæta úr þessu með fundarsóknina, þá skal ég sem forseti neyta þeirra ráða, sem fyrir hendi eru, til þess að fá leiðréttingu á því, en án þess að hafa stuðning meiri hl. þd. er þýðingarlaust að reyna að koma nokkrum endurbótum á á þessu sviði.



Í fyrsta lagi vildi ég benda hæstv. forseta á það, að varðandi þm. og ráðh., þá getur hann vitanlega beitt fortölum. Það er enginn vafi á því, að sumpart er þetta fyrir það, að hlutaðeigandi menn hafa ekki áttað sig á því, hvað er að gera á þeim fundi, og það er kannske svona hæfilegt á stjórnarandstöðuna og það, sem þeir eru að segja. En ég er ekki viss um, að menn geri sér grein fyrir því, að þetta mál heggur miklu dýpra en önnur mál, og ég vildi þess vegna álíta, að með leiðbeiningum gætu forsetar þingsins haft mikil áhrif í þessa átt. En ég vil segja annað. Forsetar þingsins hafa það á valdi sínu að láta ekki bjóða sér það að boða fundi í þinginu á sama tíma og stj. boðar fjölda manna á fund í utanrmn., sem hafði verið boðaður í, heyranda hljóði í gærkvöld. Á fundi eins og þessum, sem stj. hefur boðað í heyranda hljóði, eiga sæti 15 þm., síðan eru sett á dagskrá þd. hin þýðingarmestu mál. Ég skal játa, að það er fleira, sem þarf að laga, en þetta vildi ég alveg sérstaklega láta í ljós.

Forseti (BG) : Þetta mál verður tekið til athugunar.