Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Í ljósi orða hv. þm. Róberts Marshalls, formanns allsherjarnefndar, áðan og nú datt mér í hug hvort hv. þingmaður þekkti limru Þorsteins Valdimarssonar. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: Ég aðhefst það eitt sem ég vil og því aðeins að mig langi til. En langi þig til að mig langi til þá langar mig til svo ég vil. Það væri kannski ágætt fyrir hv. stjórnarmeirihluta á þingi að velta því fyrir sér hvort ekki væri þarfara að fólk talaði saman. Það þarf ekki endilega að hafa samráð en það væri þarft að tala saman. Skítkast, óeining innan þessa eða hins flokksins á ekki að eiga sér stað þegar jafnbrýn mál eru til umræðu og hér eru á dagskrá. Ég vænti þess að hv. þingmaður kynni sér Þorstein Valdimarsson og læri þær limrur.

Virðulegi forseti. Ég bíð enn eftir að virðulegi forseti svari spurningunni. Hann sagði að eitthvað yrði haldið áfram, það er ekkert svar. Hv. þm. Róbert Marshall virðist ekki muna hvað hann sagði í fyrri ræðu en ég skrifaði það niður eftir honum. Hann sagði að fram færi innihaldslaust og samhengislaust þvaður. Ég veit ekki hvernig hann náði tengingu við að það mundi auka veg og virðingu þingsins að tala með þeim hætti og ég veit heldur ekki hvernig þessi síðasta ræða hans ætti að ná því takmarki. En það vakti þó athygli mína á því að hann væri að reyna að gera það tortryggilegt að það væri einhver umræða um formannsmál í Sjálfstæðisflokknum og sagði að menn væru að koma sér saman um það hver væri formaður til lengri tíma. Það þýðir væntanlega að það liggur alveg fyrir hjá Samfylkingunni og það eru verstu fréttir sem þjóðin hefur fengið mjög lengi að við skulum sitja uppi með hæstv. forsætisráðherra sem formann í stjórnmálaflokki í lengri tíma.

Hæstv. forseti. Hæstv. forseti hefur svarað upp að vissu marki en við erum þó engu nær um það hversu lengi þingfundi verður haldið áfram. Ég verð að taka fram að það getur ekki á nokkurn hátt verið til of mikils mælst að hæstv. forseti upplýsi örlítið nánar um áform sín um framhald funda í kvöld. Um leið vil ég ítreka það sem ég sagði áðan og ætlast ekki til svara af hálfu hæstv. forseta við þessa umræðu en hlýt þó að beina því til hennar og annarra úr ríkisstjórnarmeirihlutanum sem til mín heyra að það getur ekki verið til góðs að við förum inn í þessa síðustu daga þinghaldsins með hvert málið á fætur öðru í fullkomnu uppnámi og enga forgangsröðun og enga áætlun um hvernig eigi að ljúka þingstörfum.

Frú forseti. Hv. þm. Róbert Marshall kveikti í mér með því að segja að hann hefði heyrt fjórar skoðanir framsóknarmanna. Mér finnst alltaf gott í umræðu að margar skoðanir komi fram. Þá getur maður vegið og metið hvað af þessum skoðunum er gott og þá kemur væntanlega það besta út úr því. Við erum einmitt að ræða hlutina til að fá fram mismunandi skoðanir. Hann sagði líka að Sjálfstæðisflokkurinn logaði stafnanna á milli vegna formannsslags. Ég vil bara segja við hv. þingmann: Það heitir lýðræði.

Virðulegi forseti. Við reyndum að spyrja hæstv. forseta áðan hvort ætlunin væri að halda þessari umræðu lengi áfram. Það þurfti að halda einar tíu ræður eða þar um bil áður en hæstv. forseti ómakaði sig til að svara með engu svari. Þetta er sú virðing sem hæstv. forseti sýnir þingmönnum í kvöld, að svara nánast út í hött þegar einfaldra spurninga er spurt. Annars hefur þessi umræða á margan hátt verið mjög fróðleg og mjög upplýsandi. Sérstaklega er þessi umræða upplýsandi fyrir það að hún sýnir okkur svart á hvítu hver áhersluatriði hæstv. ríkisstjórnar eru. Áhersluatriði nr. eitt, tvö og þrjú er að draga úr völdum Alþingis og færa völdin í hendurnar á hæstv. forsætisráðherra. Það er áhersluatriði. Síðan er taktíkin sú að þegar umræðan hefst þá sér maður undir iljarnar á flestum þingmönnum stjórnarliðsins. Þeir hafa búið sér til þá taktík að reyna að bíða þessa umræðu af sér, taka helst ekki þátt í henni nema fáeinir í andsvörum, að öðru leyti er hún látin afskiptalaus. Það er greinilega gert með mikilli velþóknun hæstv. forseta.

Nú bendi ég virðulegum forseta á að komið er fram yfir miðnætti.

Forseti biður hv. þingmann að beina orðum sínum til forseta, að ávarpa forseta.

Virðulegur forseti. Nú bendi ég yður á að það er komið fram yfir miðnætti og þar af leiðandi er útrunnin heimild sem virðulegur forseti hefur til að halda þingfundi gangandi. Hvaða ástæðu sér virðulegur forseti til að þingmenn þurfi margítrekað að beina til forseta sömu spurningunni á milli þess sem hv. þm. Róbert Marshall kemur og flytur eins konar munnlegar bloggfærslur, samfylkingarblogg, úr ræðustól og lendir reyndar í mótsögn við sjálfan sig því að fyrst heldur hann því fram að hér fari fram samhengislaust þvaður og svo segir hann að fram hafi komið alls konar skoðanir í málinu. Hversu lengi ætlar 

Forseti hefur þegar svarað spurningum hv. þingmanna á þann veg að til standi að halda eitthvað áfram. Forseti var nær því búinn að kynna næsta ræðumann til púlts og það er lágmarkskurteisi að hann fái orðið til að flytja ræðu sína, sem hér hefur verið beðið eftir.

Frú forseti. Í ljósi svars, ef kalla á það svar, frá hæstv. forseta, þá er ég ekki næst heldur þarnæst á mælendaskrá. Ég þarf að hafa hæstv. fjármálaráðherra í salnum því að ég þarf að spyrja hann ákveðinna spurninga, meðal annars út af kostnaðarmatinu sem var vægast sagt mjög óljóst og loðið. Nú hefur frumvarpið til viðbótar, í meðförum þingsins, tekið gagngerum breytingum. Ég þarf að fá að vita, af hálfu hæstv. fjármálaráðherra, hvernig honum hugnist þær breytingar út frá ríkisfjármálum. Ég veit að hæstv. fjármálaráðherra skilur þessa bón og þessa ósk mína því að hann átti þetta til og fannst mjög eðlilegt að þáverandi ráðherrar kæmu hingað til að liðka fyrir þingstörfum. Hann er kannski búinn að gleyma þessu eins og ýmsu öðru sem hann sagði árið 2007 og fyrr. En ég fer fram á það við hæstv. forseta að hann kalli til hæstv. fjármálaráðherra til að liðka fyrir þingstörfum, til að svara spurningum þingmanna vegna þessa máls sem hæstv. forsætisráðherra vill svo með öllu afli troða í gegnum þingið.

Forseti vill upplýsa að hæstv. fjármálaráðherra er fjarstaddur vegna veikinda.

Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. forseta. Hæstv. forseti sagði áðan að eitthvað yrði haldið áfram. Síðan höfum við heyrt það frammi að tveir eða þrír ræðumenn í viðbót mundu taka til máls, einn jafnvel. Mig langar að spyrja hæstv. forseta hvort forseti kannist við að það sé planið að tveir eða þrír ræðumenn til viðbótar tali í kvöld.

Virðulegi forseti. Ég var hálfefins í því hvort ég ætti að taka til máls undir þessum lið því að núna gengur um þingsalinn sú flökkusaga að ef við látum af því að ræða fundarstjórn forseta og þá valdbeitingu sem beitt hefur verið verði einum þingmanni hleypt að og síðan klárist þingfundur í kvöld. Því langar mig að spyrja hæstv. forseta hvort hún hafi heyrt þessa sömu sögu og ég hef heyrt og hvort hún geti staðfest að einn þingmaður fái að tala, sá sem er næstur á mælendaskrá, og síðan verði fundi frestað. Þegar beðið er um lengri þingfundartíma er talað um að forseti fái heimild til að hafa fundina lengri þann daginn. En frú forseti, ég ætla að benda á að kominn er nýr dagur og gott betur en það. Er ekki rétt að ljúka þessu?

Virðulegi forseti. Ég verð að segja það að ég kann því afar illa að hæstv. forseti Alþingis, sem situr í forsetastól hverju sinni, skuli ekki getað svarað einföldum spurningum hv. þingmanna um það hversu lengi fundur á að standa. Ég minni á að hæstv. forseti er forseti allra þingmanna en ekki bara stjórnarþingmanna. En ég kann því enn verr þegar hv. þm. Róbert Marshall, formaður allsherjarnefndar, lýsir því yfir að málflutningur stjórnarandstöðunnar í þessu máli sé innihaldslaust og samhengislaust þvaður. Ég og hv. þm. Birgir Ármannsson höfum lagt fram nefndarálit á heilum sjö blaðsíðum sem er efnislegt og málefnalegt innlegg í þessa umræðu þar sem lið fyrir lið er farið yfir flestar greinar frumvarpsins. Ég verð að segja að sú einkunn sem hv. þingmaður gefur málflutningi annarra hv. þingmanna er ekkert annað en lítilsvirðing við störf okkar hér á þingi og hv. þingmanni 

Forseti vill taka fram að það stendur ekki til að hefta málfrelsi þingmanna. Það getur reynst erfitt að segja nákvæmlega til um það hversu lengi þingfundur muni standa þegar svo margir óska eftir því að ræða fundarstjórn forseta eins og nú hefur orðið raunin á í fulla hálfa klukkustund og eitthvað betur. Nú tekur til máls hv. 1. þm. Norðvest. Ásbjörn Óttarsson og mun forseti fresta umræðum að loknu hans máli og því sem fylgir, sem eru væntanlega andsvör og hugsanlega umræður um fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Það voru athyglisverðar umræður undir þessum lið, um fundarstjórn forseta, sem mér finnst yfirleitt mjög leiðigjarn og ekki skila miklum árangri. Ég held að hæstv. forseta og hv. forsætisnefnd ættu að íhuga að fjalla aðeins um það á næsta fundi sínum hvort það væri æskilegt að hæstv. forseti væri nákvæmari í svörum sínum gagnvart þingheimi þegar verið er að kalla eftir einföldum og skýrum svörum. Ég vil líka segja að mér fannst ummæli hv. þm. Róberts Marshalls áðan afar ósmekkleg þar sem hann talar um að Sjálfstæðisflokkurinn geti ekki fjallað um þetta mál vegna einhverra innbyrðis deilna út af landsfundi. Það finnst mér mjög dapurlegt innlegg í málið. Mér fannst hv. þm. Pétur Blöndal svara þessu mjög vel þegar hann sagði að þegar menn kjósa til forustu, hvort sem er í Sjálfstæðisflokknum eða öðrum stjórnmálaflokkum á landsfundum, er það einfaldlega lýðræði og það hefur akkúrat ekkert að gera með þetta mál sem við ræðum hér.  Mig langar aðeins að ræða um hvernig þetta mál kemur inn í þingið. Ég stóð í þeirri meiningu að það væru skýr skilaboð frá hæstv. forseta þingsins að þau mál sem væru ekki afgreidd út úr nefndum fyrir þingfund sem átti að hefjast á föstudeginum yrðu ekki tekin til afgreiðslu. Þetta voru þær upplýsingar sem ég hafði. Við vorum að vinna að sveitarstjórnarlögunum í samgöngunefnd þar sem var mikil sátt og samvinna um meðferð þess máls. Forusta hv. samgöngunefndar reyndi að vanda til verka með hv. þm. Björn Val Gíslason fyrir starfi nefndarinnar sem formaður. Það var enginn ágreiningur um hvernig bæri að vinna það. Þetta var mikið mál sem þurfti að skrifa mikið nefndarálit um. Allir skrifa undir það, þó að ég sé reyndar með fyrirvara á því, það er ekkert minnihlutaálit en nefndarálitið er rúmar 30 blaðsíður. Þess vegna þurfti að vanda til verka og fara mjög yfir allar þær breytingartillögur þannig að þingskjalið yrði sem vandaðast. Það var markmið nefndarinnar við meðferð málsins. Menn höfðu miklar áhyggjur af því og ég var sérstaklega beðinn um að fjalla um það á þingflokksfundi okkar sjálfstæðismanna hvort við mundum nokkuð gera athugasemdir við að það mál kæmi til afgreiðslu núna á septemberþinginu þó að það yrði ekki tekið út úr nefndinni fyrr en á mánudagsmorgninum. Það gerði ég samviskusamlega og það var samþykkt í mínum þingflokki að gera ekki athugasemdir við þau vinnubrögð þó að málið yrði tekið svona út. Þess vegna kom mér þetta dálítið á óvart. Við þekkjum þá sögu sem búið er að fara yfir í sumum ræðum í kvöld, að gerð var tilraun til að taka þetta mál út á föstudeginum. Það var fellt. Síðan var það tekið út á mánudeginum með ákveðnum viðbótarbreytingartillögum og það allt kom mér dálítið spánskt fyrir sjónir. Ég ætla að fjalla örstutt um eina breytingartillöguna, þá að fundir ríkisstjórnarinnar skuli vera hljóðritaðir. Í stuttu máli er ég algjörlega sammála hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur um að ég telji þetta ekki munu ná tilgangi sínum. Ef menn vilja munu þeir fjalla um málin annaðhvort fyrir eða eftir sjálfan fundinn og viðkomandi ríkisstjórn á hverjum tíma lætur einungis hljóðrita það sem almenningur má fá aðgang að. Þetta fjallar ekki sérstaklega um þessa hæstv. ríkisstjórn frekar en einhverja aðra sem mun koma á eftir. Ég tek undir með hv. þingmanni, ég tel þetta ákvæði og þessa breytingartillögu ekki skynsamlega. Mig langar líka að fjalla um hvernig þetta mál ber inn í þingið. Við vitum að það er mjög mikilvægt að hafa samráð um suma hluti meira en aðra, til að mynda tel ég mjög mikilvægt í máli um breytingar á Stjórnarráði að við reynum að hafa ákveðið samráð, sérstaklega við upphaf málsins og auðvitað við meðferð þess hjá þinginu. Ég hefði talið skynsamlegra að taka fyrr upp samráð vegna þess að þá deildum við kannski ekki svo mikið um það. Eftir að hafa lesið nefndarálitin og hlustað á umræðurnar er niðurstaða mín sú, það getur vel verið að ég átti mig ekki rétt á hlutunum, að ekki standi mjög mikið út af. Það er aðallega ein grein sem menn deila hart um, 2. gr. frumvarpsins. Það kom dálítið merkilegt innlegg inn í þá umræðu í dag frá hv. þm. Eygló Harðardóttur um hvernig hugsanlega mætti nálgast það deilumál. Margir hv. þingmenn hafa miklar áhyggjur af því með hvaða hætti er hugsanlega verið að framselja vald frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins sem ég held að sé ekki vilji neins hv. þingmanns. Þessar spurningar vakna og það er mjög mikilvægt að farið verði yfir þær, sérstaklega í ljósi þess að við höfum fengið ábendingar frá umboðsmanni Alþingis um að það sé oft og tíðum verið að framselja allt of mikið vald til ráðherranna, þ.e. framkvæmdarvaldsins. Það er nokkuð sem við þurfum að breyta og hafa með öðrum hætti en ég mun víkja betur að því seinna í ræðu minni. Það sem er líka sérstakt við þetta mál er að þegar byrjað var að ræða sameiningu ráðuneyta var lagt upp með að búa til þrjú ný ráðuneyti úr sex, þ.e. það átti að búa til innanríkisráðuneyti úr samgönguráðuneyti og dómsmálaráðuneyti, það átti að búa til velferðarráðuneyti úr heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti og síðan var meiningin að búa til eitt atvinnuvegaráðuneyti úr sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og iðnaðarráðuneyti. Niðurstaðan varð sú eins og við munum og þekkjum vel að einungis tvær breytingar voru gerðar. Annars vegar var búið til innanríkisráðuneyti og hins vegar velferðarráðuneyti. Ég hefði talið skynsamlegt, virðulegi forseti, að gera akkúrat það sem bent er á í nefndarálitinu sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og Birgir Ármannsson skrifa, að leggja mat á það hvernig sú breyting á Stjórnarráðinu hafi tekist og hvað megi læra af þeirri sameiningu. Við hefðum þá getað nýtt okkur það við það sem við erum að gera hér núna. Það hefði að mínu viti átt að vinna þetta mál í meira og nánara samhengi. Síðan eru margar yfirlýsingar sem kristallast í óeiningu innan stjórnarflokkanna um hvernig staðið skuli að þessum málum. Það er til að mynda mjög skýrt í ræðu hæstv. forsætisráðherra þegar hún upplýsir á þinginu í nóvember 2010 að það verði stefnt að því að atvinnuvegaráðuneyti taki til starfa í mars 2011, þ.e. fyrir hálfu ári. Þá sá hæstv. forsætisráðherra fyrir sér að búið yrði að sameina ráðuneytin og búa til eitt atvinnuvegaráðuneyti. Það kemur fram í andsvari hæstv. forsætisráðherra við mig. Þar vitnar hún einmitt til þess að það sé skrifað inn í stjórnarsáttmálann hvernig staðið skuli að málunum. Það endurspeglar þær deilur sem verið er að benda á um það hvernig þetta mál hefur verið unnið. Það hefði að sjálfsögðu verið miklu farsælla að gera það með öðrum hætti. Ég sit nú í hv. fjárlaganefnd, fylgist að mínu mati sæmilega vel með þar og verð að viðurkenna að ég hef töluverðar áhyggjur. Þess vegna er það mjög mikilvægt sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og Birgir Ármannsson bentu á, að það þarf að fara yfir þann feril sem við erum búin að ganga í gegnum. Það vakti mikla athygli mína, og ég benti oft á það þegar við samþykktum fjárlög fyrir árið 2011, að hagræðingarkrafan á þau ráðuneyti var minni en önnur. Þó að það væri yfirlýsing ríkisstjórnarinnar og meining forustumanna hennar að stjórnsýslan tæki á sig 9% hagræðingarkröfu er einungis 3% og 4% hagræðingarkrafa á þessi tvö ráðuneyti. Það væri líka hollt fyrir okkur að ræða það á málefnalegum nótum og fara efnislega yfir það hvernig hafi tekist til. Ég hef verið hugsi yfir því, til að mynda með þetta stóra ráðuneyti, velferðarráðuneyti, hvort það sé yfir höfuð gerlegt. Hefði sú vinna farið fram sem ég er að benda á hefði verið forvitnilegt að sjá hvort það hefði verið skynsamlegra að hafa það öðruvísi. Við hefðum getað rætt það við þessa breytingu að leggja það hugsanlega til að hafa aðstoðarráðherra í því ráðuneyti. Ég held því ekki fram að hæstv. velferðarráðherra standi sig ekki vel, það má ekki skilja orð mín þannig, heldur vil ég bara taka umræðu um hvað við hefðum getað lært af þessu. Í því ráðuneyti erum við með mjög stóran hluta af heildarútgjöldum ríkisins. Hvað er að koma í ljós núna? Við framkvæmd fjárlaga fyrir árið 2011 kemur í ljós að það ráðuneyti hefur ekki náð þeirri hagræðingu sem samþykkt var í fjárlögum Alþingis. Það eru bara blákaldar staðreyndir. Þess vegna hefði ég talið eðlilegra eins og ég er búinn að koma að að við hefðum skoðað þetta í því samhengi og værum í þessum umræðum að reyna að ná fram markmiðum okkar. Hvernig vildum við sjá þessa hluti þróast og verða til framtíðar? Við vitum að ríkisstjórnir koma og fara, eins og hv. alþingismenn, þannig að það er mjög mikilvægt að við reynum að skynja hvorum megin við borðið sem við erum, ef ég má nota það orðalag, til að læra af því sem við erum að gera. Hvers vegna segi ég þetta? Þegar verið var að samþykkja fjárlög fyrir árið 2011 benti ég á það í ræðum að forstjóri Sjúkratrygginga Íslands hefði bent okkur á það í hv. fjárlaganefnd að hefði sú hagræðingarkrafa sem sett var á þá stofnun átt að ganga eftir yrði að breyta lögum á Alþingi til að minnka þann útgjaldaramma sem þeirri stofnun var falinn samkvæmt lögum. Það hefur ekki verið gert og það var vitað, og það benti ég á hér, að ef þessu yrði ekki breytt hefðum við samþykkt fjárlög vitandi að þau mundu ekki standast. Þessum vinnubrögðum verðum við að breyta. Ef við ætlum að ná tökum á ríkisfjármálunum verðum við að gera það með þessum hætti og líka til að beita aga í ríkisfjármálunum sem er mjög mikilvægt að við gerum, kannski ekki síst á þeim tímum sem við lifum núna. Það er mikilvægt að við ræðum þetta á þessum nótum. Ég vil taka sérstaklega fram að ekki er allt í þessu máli vont, aldeilis ekki. Mér finnst hins vegar sumar greinar þess ganga of skammt og vil ganga enn þá lengra þannig að við þurfum að ræða þetta hér. Ég hef líka vakið athygli á því að við það að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og búa til eitt atvinnuvegaráðuneyti, með því að sameina það iðnaðarráðuneytinu sem hefur verið á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar alveg frá því að hún tók við, spyrjum við oft hvort það sé skynsamlegt að gera það við núverandi aðstæður þegar búið er að senda inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Er það skynsamlegt? Ég tel ekki. Ég tel líka mikinn akkillesarhæl á þeirri sameiningu þar sem á að færa töluvert á milli og búa til svokallað umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Mér hefur oft fundist umræðan á villigötum þegar menn hafa áhyggjur af því að iðnaðarráðuneytið sem er mjög lítið miðað við sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið muni gleypa sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Ég hef ekki áhyggjur af því. Hins vegar finnst mér að við þurfum að ræða þetta út frá því hvort það sé skynsamlegt að taka þessa þætti frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og færa þá yfir í umhverfis- og auðlindaráðuneyti, sérstaklega í ljósi þess að allir hagsmunaaðilar hafa lýst áhyggjum af því. Þess vegna slæ ég varnagla við því að búa til þetta atvinnuvegaráðuneyti. Síðan langar mig að fjalla örlítið um einstakar greinar frumvarpsins þótt ég nái að sjálfsögðu ekki að fara yfir þær allar. Ég staldra við ákveðnar setningar í frumvarpinu. Það er búið að ræða mjög mikið 2. gr. og ég get ekki annað sagt, og ítreka það sem ég sagði, en að ég trúi því ekki að það sé meining einhverra hv. þingmanna, alveg sama hvar í flokki þeir eru, að veikja löggjafarvaldið gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég neita að trúa því. Hins vegar er með þeim heimildum sem hér eru settar fram mjög einfalt, og hafa verið færð fyrir því mjög góð rök, að færa þessi völd til framkvæmdarvaldsins og þá er hætta á að það gerist. Það þurfum við að ræða efnislega. Við megum ekki gleyma því að við megum ekki ræða þetta alltaf í núinu. Við verðum líka að hugsa um að við getum ekki verið að breyta Stjórnarráðinu og lögum um það á tveggja ára fresti eða svo. Ég held að það sé búið að gera þrjár breytingar eftir að þessi hæstv. ríkisstjórn tók við. Við verðum að hugsa breytingarnar fram í tímann. Í niðurlagi 4. gr. frumvarpsins stendur, með leyfi forseta: „Komi upp vafi eða ágreiningur um það undir hvaða ráðuneyti stjórnarmálefni heyrir sker forsætisráðherra úr.“ Getur verið að við séum að samþykkja lög þó að það sé ekki klárt hvernig viðkomandi málaflokkar eiga að vera eða undir hvaða ráðuneyti? Er þetta staðfesting á því sem margir hv. þingmenn hafa haldið fram, að það sé verið að færa allt of mikil völd til hæstv. forsætisráðherra á hverjum tíma til að það þurfi að vera með svona ákvæði inni í lögunum? Þetta vekur mig til umhugsunar. Mig langar líka að ræða örlítið um 6. gr. Það getur vel verið að hún verði til bóta því að eins og þetta er í dag er það að mínu viti algerlega forkastanlegt. Þetta virkar þannig í dag og hefur eflaust gert fyrir mína þingsetu, ég þekki það ekki, að þetta er stjórnlaust. Þar er einmitt verið að fjalla um samhæfingu starfa á milli ráðherra og hvað þarf að gera. Í henni segir, með leyfi forseta: „Til mikilvægra stjórnarmálefna teljast t.d. reglugerðir og yfirlýsingar sem taldar eru fela í sér mikilvæga stefnumörkun eða áherslubreytingar eða ef sýnt þykir að reglugerð eða yfirlýsing geti haft á áhrif á útgjöld ríkissjóðs umfram fjárheimildir eða á efnahagsmál almennt.“ Getur verið að menn ætli sér að reyna að girða fyrir það? Eins og þetta hefur verið hefur mér þótt mjög sérkennilegt að sjá í fréttatímum einstaka ráðherra koma fram og tilkynna í raun að þeir hafi tekið ákvörðun um að auka fjárútlát í þessum eða öðrum lið. Mér finnst það ekki ásættanleg vinnubrögð. Það er ekki búið að gefa heimild fyrir því. Síðan er öllu safnað saman og flutt frumvarp til fjáraukalaga í desember. Yfirleitt heyra hv. þingmenn um það í einhverjum fréttatilkynningum eða yfirlýsingum frá einstökum ráðherrum. Þetta finnst mér ekki boðleg vinnubrögð vegna þess að það er alveg skýrt hvaða fjárheimildir viðkomandi ráðuneyti og ráðherrar hafa og hæstv. ríkisstjórn. Ekki síst er þetta undarlegt í ljósi þess að það er ákveðinn liður í fjárlögum í dag, liður sem var settur inn fyrir tveimur árum og á að mæta óvæntum og ófyrirséðum kostnaði, gert ráð fyrir ákveðnu bili. Nú eru þetta einir 4 milljarðar. Ég hef tekið margar rimmur um þetta og sérstaklega við einstaka hv. þingmenn Framsóknarflokksins. Ég tel nefnilega mjög skynsamlegt að hafa þarna inni lið þar sem þetta er hugsað gagnvart gengisbreytingum, launahækkunum, einhverju óvæntu og ófyrirséðu, eldgosum eða einhverjum öðrum hamförum. Ég tel þetta mjög skynsamlegt til að reyna að ná utan um fjárlögin í heild sinni, að þau séu þá marktækt plagg, a.m.k. skárri uppsetning en var. Þess vegna er enn þá verra þegar komið er með yfirlýsingar eins og þessar. Ég tók eftir einu í ræðu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur í dag sem ég er algerlega sammála henni um. Hún orðaði það svo, ef ég man rétt, að ráðuneytið væri ekki þannig að það væri verið að stýra því með pólitískum gjörðum einstakra ráðherra, kannski til heimabrúks ef ég má orða það svoleiðis þó að hv. þingmaður hafi orðað það öðruvísi. Ég hef fylgst dálítið mikið með sjávarútvegsmálum. Hið meinta fórnarlamb að mati margra hv. þingmanna, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem ég lít alls á sem neitt fórnarlamb, hefur hagað sér með þeim hætti í reglugerðarsetningum og gengið þannig fram að mér hefur algjörlega verið misboðið. Ég ætla að nefna tvö dæmi, annars vegar þegar hæstv. ráðherra ákvað að setja rækjuveiðarnar í sóknarmark aftur en ekki aflamark. Hvernig er sú ákvörðun tekin? Ég ætla ekki að fjalla efnislega um þá ákvörðun sem slíka, en hvernig var hún tekin? Það var bara sett saman reglugerð. Hún var ekki einu sinni kynnt í hæstv. ríkisstjórn. Það upplýst hæstv. iðnaðarráðherra sem sat uppi með 700 millj. kr. gat á Byggðastofnun vegna þessa gjörnings, það var ekki rætt í hæstv. ríkisstjórn. Þetta finnst mér stjórnsýsla á allt of lágu plani, þessu þarf að breyta og það er akkúrat hluti af því sem verið er að reyna að gera með þessu frumvarpi sem ég tel reyndar jákvætt, þetta fjölskipaða stjórnvald þannig að menn þurfi að upplýsa hæstv. ríkisstjórn á hverjum tíma um fyrirætlanir einstakra ráðherra þegar þær hafa þessar afleiðingar. Annað sem mig langar að nefna hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er sú aðför, það er ekkert annað en aðför, að þeim aðilum sem stunda dragnótaveiðar. Ég stunda ekki dragnótaveiðar svo það komi skýrt fram þó að ég hafi töluverða reynslu af þeim, ég var til margra ára skipstjóri á dragnótaveiðum, en rökin fyrir þessari herferð hæstv. ráðherra eru engin. Hann gerði þetta bara vegna þess að þetta hentar, eins og einn hv. þingmaður orðaði það í dag, til pólitísks heimabrúks. Þetta eru ekkert mjög margar útgerðir, þetta er hávær krafa frá trillukörlum á engum rökum reist um að það þurfi að færa þessa báta aðeins frá þeim af því að þeir séu að veiða fiskinn þeirra og þar fram eftir götunum. Þess vegna er þetta notað til pólitísks heimabrúks. Hæstv. ráðherra setur svona reglugerðir og fer í þessa aðför sem virðist engan enda ætla að taka. Mér finnst að svona ákvarðanir þurfi að kynna og ræða í hæstv. ríkisstjórn, ég tala nú ekki um þörfina á að leggja þær fyrir hv. Alþingi. Mér finnst allt sem bætir svona vinnubrögð og þessa stjórnsýslu vera til bóta. Ég hef sagt áður í þessum ræðustól að mér þyki mjög eðlilegt að þegar tekin er ákvörðun um heildarafla á hverju fiskveiðiári ráði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra því algjörlega sjálfur. Hann kynnir það ugglaust í ríkisstjórn og fær samþykki forustumanna hennar en mér finnst að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þurfi, sérstaklega í ljósi skoðanaágreinings á milli þeirra sem stunda sjómennsku og eru á miðunum og Hafrannsóknastofnunar, að mæla fyrir þingsályktunartillögu um hvað hann leggur til og færi fyrir því rök. Við gætum tekið efnislega umræðu um það. Ég hefði viljað gera það á tveimur síðustu fiskveiðiárum, þ.e. frá því að ég settist á þing. Að mínu mati er búið að glopra þar óhemju tækifærum sem er með ólíkindum. Þannig hefur alltaf verið gert en ættum við ekki að ræða hér hvernig við getum breytt þessum hlutum til að styrkja þingið gagnvart framkvæmdarvaldinu en ekki öfugt? Þessa hluti þurfum við að ræða. Það getur vel verið, og ég efast ekki um það, að margir hafi aðra skoðun á þessu en ég og þá koma þeir með sín rök á móti. Það er bara hið besta mál. Þegar fólk rökræðir hlutina hefur maður þá tilfinningu að það sé hægt að komast að þeirri skynsamlegu niðurstöðu sem æskileg er. Ég get ekki látið hjá líða að nefna hvernig vinnan við fjárlögin fer fram. Mér finnst, virðulegi forseti, að við þyrftum að breyta því vinnuferli og það hefur verið rætt í hv. fjárlaganefnd. Ég held að það sé enginn ágreiningur um markmiðið með henni en við höfum ekki klárað þá vinnu. Það er mikilvægt að við gerum það og komumst áfram. Allir vita að við lentum í efnahagshruni og að við erum með gríðarlega mikinn halla á ríkisfjármálunum sem við þurfum að fara vel yfir. Síðan hafa einstakir hv. þingmenn haft áhyggjur af safnliðum. Ég hef ekki eins miklar áhyggjur af þeim, enda stend ég heils hugar að því með meiri hluta hv. fjárlaganefndar að fara í ákveðnar breytingar þar sem við teljum til framfara. Þar er ekki hugsun hv. nefndar að færa framkvæmdarvaldinu aukin völd eins og margir halda fram. Því fer fjarri. Við viljum vanda vinnubrögðin, gera þau faglegri, að allir sitji við sama borð. Það er meining okkar hv. þingmanna sem sitjum í nefndinni. Við höfum ekkert annað markmið. Það sem við erum að reyna að feta okkur áfram í er hvernig við getum unnið af meiri fagmennsku og að við náum fram þeim markmiðum sem við settum okkur. Mig langar aðeins að staldra við 21. gr. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar finnst mér að þar þyrftum við að ganga lengra. Ég hefði helst viljað sjá að það væri hægt að ráða inn í Stjórnarráðið í heild sinni, þ.e. ekki inn í einstaka ráðuneyti, að við mundum einmitt fella þessa múra sem hafa verið nefndir. Það er líka umhugsunarefni í ljósi þess að við höfum verið að fjalla um ákveðið mál í þinginu, til að mynda hefur hv. samgöngunefnd fjallað um sameiningu ákveðinna stofnana. Ég tel að sumir hv. þingmenn í samgöngunefnd hafi séð frekari tækifæri í að sameina stofnanir og að það sé skynsamlegri niðurstaða en lagt er til en þá stoppar það á þessum girðingum milli ráðuneyta. Það er ekki skynsamlegt. Við eigum að horfa fram hjá þeim og ná sem bestri sameiningu út úr stofnununum, sama hverjar þær eru. Þá hættum við að lenda í því sem hefur komið klárlega fram og hefur verið akkillesarhæll til langs tíma, að þá komi upp sú staða að viðkomandi einstakir hæstv. ráðherrar fari hugsanlega að berjast á móti skynsamlegri sameiningu á stofnunum vegna þess að þá sé verið að færa einhverja stofnun frá þeim til einhvers annars. Þetta eru vinnubrögð sem við eigum að leggja af. Við eigum að komast upp úr þessu. Við höfum ekki efni á öðru en að ná fram sem mestri og bestri hagræðingu í rekstri ríkisins. Það er staðreyndin. Þetta hefur til að mynda stoppað ýmsar hugmyndir. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að ráða inn í Stjórnarráðið lögfræðing, hagfræðing eða hvaða sérhæfða starfsmann sem er. Það er ekki þar með sagt að það sé þá heimild fyrir þá sem stýra Stjórnarráðinu á hverjum tíma að henda viðkomandi einstaklingum á milli starfa, á milli ráðuneyta sí og æ. Hugsunin er ekki sú. Ég tel ekki að það verði vilji viðkomandi stjórnvalda á hverjum tíma þó að starfsmaðurinn ráði sig bara inn í Stjórnarráðið. Ég get tekið dæmi af lögfræðingum, sem eru töluvert margir í Stjórnarráðinu, þá væri hægt að færa þá milli ráðuneyta eftir álagi. Við næðum skynsamlegri nýtingu á mannaflanum. Það getur vel verið að þessar hugmyndir mínar gangi of langt, ég skal ekki fullyrða um það, en ég sé ekki þessa annmarka á því og hef ekki miklar áhyggjur af því hvernig þetta gerist, þ.e. að það sé ekki hægt að gera það þannig að menn ráði sig bara í Stjórnarráðið. Væri það ekki líka vandaðra ráðningarferli? Þá væri bara ein mannauðsskrifstofa og ferlarnir væru markvissari, ekki mismunandi á milli ráðuneyta. Ég velti þessu fyrir mér. Það ætti að vera einfaldara og betra. Ég tek alveg til greina og hugsa vandlega það sem kom fram í svari hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur í dag, það gætu verið einhverjir annmarkar á því og það mætti ekki ganga það langt að það væri nánast hægt að setja fólk bara fram og til baka eftir geðþóttaákvörðunum einstakra ráðherra. Ég geri mér fulla grein fyrir því en þetta er nokkuð sem við þyrftum að ræða. Kannski er þetta skref of stórt, það getur vel verið, en ég tel að við þurfum að fara betur yfir þetta og er enn þeirrar skoðunar að við ættum að ráða inn í Stjórnarráðið í heild sinni. Það væri þá fjölskipað stjórnvald. Ég sé enga hættu við það þó að einstaka starfsmenn séu ráðnir inn í Stjórnarráðið og skipað síðan úr einu ráðuneyti í annað. Ég sé ekki mikla hættu við það. Mig langar sérstaklega að nefna til stuðnings þessari skoðun minni að það er staðreynd að við erum ekki búin að afgreiða á þinginu lokafjárlög fyrir árið 2009. Hvers vegna er það? Vegna þess að vinnuferlið við þessa ákveðnu hluti er að þegar búið er að skila ríkisreikningnum eru starfsmenn fjármálaráðuneytisins komnir á kaf við undirbúning fjárlagafrumvarpsins. Þetta er nokkuð sem við verðum að ræða og færa í betra horf. Það er ekki hægt að við skulum ekki vera búin á hausti 2011 að afgreiða ríkisreikning 2009. Þetta gengur hvergi nokkurs staðar í rekstri fyrirtækja, hvað þá í rekstri ríkissjóðs. Það eru gríðarlega miklar breytingar sem eiga sér stað. Í ríkisreikningnum eiga sér stað einhvers konar lokalokafjárlög sem eru í raun og veru búin að þróast í gegnum árin. Þessu verðum við að breyta. Ef hægt væri að færa til verkefni og létta undir með þeim góðu starfsmönnum fjármálaráðuneytisins á ákveðnum álagstímum fyndist mér eðlilegra að það fólk sem starfar í Stjórnarráðinu tæki þátt í því. Við þurfum að breyta þessu. Ég tel að ekki sé mikill ágreiningur um það en þá þurfum við að hugsa um þessa hluti. Í 22. gr. er fjallað um heimild ráðherra til að ráða til starfa í hverju ráðuneyti fyrir sig einn aðstoðarmann og einn ráðgjafa, sem svo er kallað, og síðan er lagt til í frumvarpinu að það verði þá gert í lok kjörtímabils eða við upphaf þess næsta. Síðan kemur breytingartillaga frá hv. allsherjarnefnd um að það verði heimilað að gera það um leið og lögin taka gildi. Ég hef verið að hugsa það töluvert undanfarið hvort þetta þýði fjölgun starfsmanna hjá hæstv. ráðherrum eða jafnvel fækkun. Það er búið að fara yfir ráðningar inn í Stjórnarráðið þannig að ég velti fyrir mér hvort ekki þyrfti að skilgreina þetta betur. Það væri áhugavert að fá það fram hjá hv. þm. Róberti Marshall sem ég sá að biður strax um andsvar við mig. Var til að mynda rætt í hv. allsherjarnefnd um það hvað aðstoðarmenn ráðherra eru og hvað ráðgjafar? Ég spyr um hið meinta fórnarlamb sem ég kalla svo, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem þetta virðist eiga að snúast allt um þó að ég sjái ekki alveg samhengið í því. Síðan hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fór inn í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið hefur hann til að mynda ráðið fjölmiðlafulltrúa eða upplýsingafulltrúa. Er það aðstoðarmaður eða er það ráðgjafi? Ég spyr. Var rætt í hv. allsherjarnefnd með hvaða hætti þessir hlutir eru gerðir? Þessi starfsmaður var ekki í ráðuneytinu þegar hv. þm Einar K. Guðfinnsson stýrði því, þá var enginn upplýsingafulltrúi. Síðan er búið að ráða ráðgjafa frá útgerðarfélagi, verktaka sem er sérstakur ráðgjafi hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Síðan er hann með eitt stykki aðstoðarmann. Hvar eru mörkin? Er hægt að fara í kringum þetta og ráða sér aðstoðarmann og ráðgjafa en síðan upplýsingafulltrúa og eitthvað annað? Hvernig var þessi umræða í nefndinni? Ég er dálítið hugsi yfir því. Væri þetta hugsanlega fækkun - eða er þetta fjölgun?

Þetta var fjölgun.

Já. Það er sagt að það megi ráða 20 manns og síðan þrjá ráðgjafa en þá er mjög mikilvægt að skilgreina hvað eru ráðgjafar og hvað því fylgir að vera með í ráðuneytunum. Þetta sjáum við nú þegar. Þetta eru staðreyndirnar. Mín skoðun er sú og hefur alla tíð verið að það sé miklu skynsamlegra fyrir okkur að halda starfsfólki á heilbrigðisstofnununum en að úthluta svona bitlingum.  Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að mér finnst óskaplega ódýr málflutningur þegar menn vilja, þegar á reynir, láta byrðarnar lenda á einhverjum öðrum. Þó að ég ætli ekki að fara að verja ákvarðanir einstakra fagráðherra velti ég þessu upp í þessari umræðu, einstaka fagráðherrum var falið að skera niður ákveðna hluti, leggja síðan fram tillögur um hvernig þessir hæstv. fagráðherrar geta náð fram því sem þeim er ætlað að gera, leggja þær síðan fram og fá samþykktar í ríkisstjórn, engar athugasemdir, svo þegar menn koma heim er þetta svarið: Ja, hjartað slær með ykkur, ég er bara hvítþveginn engill. Þetta finnst mér dapurlegur stuðningur við samherja sína. Fyrst og fremst vil ég, virðulegi forseti, enda á því sem ég byrjaði á að segja. Það getur vel verið að mér skjátlist um það en ég les út úr nefndarálitinu að það sé styttra á milli manna. Sumt er til bóta í þessu frumvarpi að mínu mati, um sumt mætti ganga lengra til að bæta stjórnsýsluna. Ég trúi því ekki og ítreka að ef menn settust niður og ræddu þetta, a.m.k. þeir hv. þingmenn sem eru lausnamiðaðir, efast ég ekki um að samkomulag næðist um megnið af þessu frumvarpi eins og við höfum oft sýnt í meðferð þingsins á sumum erfiðum málum. Þegar lausnamiðaðir menn setjast niður er oft hægt að lenda málum. Við verðum að hugsa að þetta sé gert í samráði og samstarfi eins og hægt er til að við séum ekki að breyta þessu eftir kannski mjög stuttan tíma þegar hér koma önnur stjórnvöld. Ég bind miklar vonir við að þeir sem ráða ferð í þessu máli muni setjast niður og ræða það ítarlegar en gert hefur verið hingað til.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs og fer í andsvar við hv. þingmann vegna þess sem hann sagði í upphafi ræðu sinnar og mátti heyra að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins brugðust illa við ummælum mínum um forustukreppuna sem nú einkennir þann flokk. Ég verð að segja af því tilefni að þingmenn Sjálfstæðisflokksins verða einfaldlega að venjast tali og fréttum af þessum forustuvanda. Flokkurinn er enn í sárum eftir hrunið, hefur ekki gert upp erfiða fortíð í þessum efnum og þess vegna er ljóst að þetta mál er þeim flokki afar erfitt í umræðu í þinginu. Ég vil líka segja að þegar ég ræddi um að samhengislaust þvaður setti niður virðingu Alþingis átti ég að sjálfsögðu ekki við þann langa fyrirlestur sem við fengum um dragnótaveiðar hjá hv. þingmanni í ræðu um það mál. Flokkurinn sem um árabil bjó við alræðisvald forsætisráðherra er nú mjög á móti því að auknar valdheimildir verði færðar til forsætisráðherra þegar hann er kominn í stjórnarandstöðu. Kannski er þessi afstaða gott dæmi um brennt barn sem forðast eldinn en Sjálfstæðisflokkurinn sem hafði mótandi áhrif á stjórnsýsluna í 18 ár er núna andvígur því að gera nokkrar breytingar á henni. Eða hvaða breytingar nákvæmlega sem koma upp úr skýrslum um stjórnsýsluna eða skýrslum rannsóknarnefndar Alþingis eða þingmannanefndarinnar er Sjálfstæðisflokkurinn tilbúinn að gera á stjórnsýslunni? Það stendur ekki á sjálfstæðismönnum að tala um sundrung í öðrum flokkum og finnst það sjálfsagt en þegar það er gert um þeirra flokk í þingsal og sett í pólitískt samhengi við það mál sem rætt er um er það kallað skítkast. Ólíkt hafast menn að.

Virðulegi forseti. Ég held að ég verði að draga til baka hluta af því sem ég sagði í lok ræðu minnar, að þeir hv. þingmenn sem bera ábyrgð á þessu máli gætu hugsanlega verið lausnamiðaðir og náð einhverjum árangri. Ég sé að hv. þm. Róbert Marshall er það aldeilis ekki. Hann er búinn að vera í einhverjum skylmingum í allan dag og í gær og virðist ekki leggja mikið til málanna. Hann segir að Sjálfstæðisflokkurinn sé í einhverri tilvistarkreppu og forustukreppu þó að það sé verið að kjósa á landsfundi og talar um 18 ára valdatíð og að það þurfi að gera upp hrunið. Þá held ég að fyrst og fremst væri gott fyrir hv. þingmann að átta sig á því að Samfylkingin var við stjórn þegar hrunið átti sér stað. Hver var með efnahags- og viðskiptaráðuneytið þegar hrunið varð? Var það ekki Samfylkingin? Og hvaða einstakir ráðherrar héldu ráðherrum fyrir utan þegar menn voru að ræða þá vá sem var fyrir dyrum? Það voru ráðherrar Samfylkingarinnar. Þessi frasapólitík gengur ekki lengur, hv. þm. Róbert Marshall. 
             Svo tala menn um eitthvert alræðisvald hjá einhverjum foringjum sem hér hafa áður verið. Ég þekki það ekki, ég sat ekki á þingi þá. Ég minni bara á eitt, hv. þm. Róbert Marshall, þegar fyrri Icesave-samningarnir voru til umræðu í júní 2009 - hvað gerðist þá? Þá kom hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir og sagði: Samfylkingin gerir engar athugasemdir við Icesave-samningana þó að enginn hv. þingmaður Samfylkingarinnar hefði haft tök á að lesa þá. Samt kom hæstv. forsætisráðherra og sagði: Samfylkingin gerir engar athugasemdir við þetta. Síðan tala menn um eitthvert foringjaræði og álíka bull eins og hv. þm. Róbert Marshall gerir. Það væri nær fyrir hv. þingmann að ræða efnislega um þetta mál og koma með einhverjar tillögur sem mundu bæta málið en að standa í svona skítkasti eins og hv. þingmaður hefur gert margítrekað í dag. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðu hans í kvöld. Sérstaklega vil ég taka undir andsvarið sem hann veitti hv. þm. Róberti Marshall því við erum einstaklega samstiga og sammála í áliti okkar á Samfylkingunni og því hvernig sífellt er hægt að velta sér upp úr fortíðinni. Það er nefnilega eins og Samfylkingin sé fortíðarlaus þrátt fyrir að hún sé búin að sitja núna í rúm fjögur ár í ríkisstjórn, hún virðist alltaf koma fram hvítskúruð. Varðandi foringjaræðið sem þingmaðurinn ræddi þá er verið að tala um að þetta frumvarp sé ekki svo foringjavætt vegna þess að formenn stjórnmálaflokka hafi hér áður farið frjálslega með það ræði, að mati Samfylkingarinnar. Hvað finnst þingmanninum um að verið sé að forsætisráðherravæða Stjórnarráðið eins og kemur fram í frumvarpinu, færa vald frá þinginu og yfir í Stjórnarráðið undir stól hæstv. forsætisráðherra? Ég hef verið að gantast með það að það er eins og hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir haldi að hún ætli að ríkja í a.m.k. næstu 110 ár, svo mikið vald virðist hún vera að taka sér í frumvarpinu, því það er hæstv. forsætisráðherra sem leggur það fram. Eins tek ég undir vangaveltur þingmannsins um aðstoðarmennina. Ég vil minna á að ég hef lagt fram fyrirspurnir á þingi varðandi verktakagreiðslur í ráðuneytunum og ég kem til með að draga þær upplýsingar saman um leið og síðasta svar hefur borist til að sýna fram á hverjir það eru sem vinna í ráðuneytunum án þess að vera opinberir starfsmenn. Oft og tíðum eru það þessir svokölluðu verktakar, einstaklingar sem geta ekki gert sér að góðu samning opinberra starfsmanna heldur þurfa að koma inn sem verktakar í ráðuneytin. Auðvitað eru þetta ekkert annað en aðstoðarmenn eða upplýsingafulltrúar eða hvað það heitir, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Fyrst vil ég þó segja að ég held að það sé ekki gott fyrir okkur sem störfum á þingi að alhæfa um heila stjórnmálaflokka eða heila stjórnmálastétt, eins og hv. þm. Róbert Marshall gerði um Sjálfstæðisflokkinn og síðan hv. þingmaður um Samfylkinguna. Ég held að við eigum að reyna að nýta þann mannauð sem er í öllum flokkum. Það er mannauður í öllum flokkum og fullt af góðum einstaklingum, hvort sem það er í Samfylkingunni, Vinstri grænum, Framsóknarflokknum eða Sjálfstæðisflokknum. En við megum ekki alltaf láta draga okkur út á þetta forað, eins og ég hef stundum sagt. Við eigum að reyna að nýta krafta okkar, helst öll sem eitt. Mér hefur oft fundist að þeir hv. þingmenn sem vilja alltaf vera í þessum slag dragi oft okkur hin allt of mikið út í leðjuna. Það held ég að sé mjög slæmt og þá reynum við ekki að vinna landi og þjóð gagn eins og við erum að sjálfsögðu öll tilbúin til að gera. Það sem hv. þingmaður spyr um og hefur margítrekað komið fram í mörgum ræðum í dag er þetta svokallaða foringjaræði. Ég hugsa að ef hæstv. forsætisráðherra væri óbreyttur þingmaður mundi hún gera miklar athugasemdir við þetta. En við þurfum að fara yfir þessa hluti og ræða þá. Það eru ákveðnir gallar á málinu. Ég kom inn á það í ræðu minni í dag að hv. þm. Eygló Harðardóttir boðaði ákveðna breytingartillögu og þó ég sé ekki sammála öllu sem þar kemur fram er það ákveðin málamiðlun um það hvernig við getum nálgast verkefnið. Ég trúi því ekki, og ég sagði það tvisvar í ræðu minni, að neinn hv. þingmaður, sama í hvaða flokki hann er, hafi það markmið að færa meiri völd frá löggjafarvaldinu til framkvæmdarvaldsins.

Virðulegi forseti. Vegna þess sem hv. þingmaður sagði í lokin um að enginn hefði það markmið að færa vald frá Alþingi til Stjórnarráðsins þá er það bara skýrt í frumvarpinu. Þetta er svo sem ekki eina frumvarpið sem lagt hefur verið fram þar sem beinlínis er gert ráð fyrir því að völd Alþingis minnki. Ég sé ekki fram á að það verði hægt að koma frumvarpinu í gegnum þingið því að þrátt fyrir að ríkisstjórnarflokkarnir vilji hafa gott samstarf við stjórnarandstöðuna þá er það hreinlega ekki í boði. Það er slíkur grundvallarágreiningur í þessu máli að það verður ekki hægt að komast að neinu samkomulagi enda er enginn vilji til þess hjá hæstv. forsætisráðherra að koma til móts við okkur í stjórnarandstöðunni. Það liggur alveg klárt fyrir. Varðandi aðstoðarmennina, og ég vona að þingmaðurinn svari því í seinna andsvari: Er ekki fullmikið í lagt að bæta við 130 millj. kr. útgjaldaauka úr ríkissjóði fyrir aðstoðarmenn ráðherra þegar alls staðar ríkir niðurskurðarkrafa?

Virðulegi forseti. Aðeins um það að færa völdin frá löggjafarvaldinu til framkvæmdarvaldsins. Það er hægt að færa fyrir því rök að með frumvarpinu sé hæstv. forsætisráðherra á hverjum tíma færð afskaplega mikil völd. Við megum heldur ekki gleyma því að við erum ekki að setja lög sem gilda bara á meðan þessi hæstv. ríkisstjórn starfar. Fleiri ríkisstjórnir eiga eftir að koma þannig að við þurfum auðvitað að ræða þetta út frá þeirri sýn. Hvað aðstoðarmennina varðar þá velti ég því upp í ræðu minni hvort þetta sé í raun og veru fjölgun. Ég tiltók eitt ráðuneyti þar sem ég taldi þá upp og af því að ég sá að hv. þm. Róbert Marshall var að koma í andsvar, þá kallaði ég eftir því við hann hvort hann vildi upplýsa mig um hvort það hefði verið rætt, hvort menn gætu ráðið upplýsingafulltrúa og hvort hann væri þá fyrir utan þennan hóp. Ég veit því ekki hvort þetta þýði í raun og veru aukningu á útgjöldum. Mér þætti mjög miður að fjölga í ráðuneytunum, miðað við aðstæður nú, en því miður valdi hv. þingmaður að fara frekar í skítkast en efnislegar umræður.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson telur að vantað hafi upp á samráð og samtal við vinnslu frumvarpsins sem nú liggur fyrir í 2. umr. Frumvarpið hefur verið til ítarlegrar umræðu í allsherjarnefnd síðastliðið vor og nú í haust, mjög ítarlegrar umræðu, og menn hafa skipst á skoðunum og tekið hefur verið tillit til ýmislegs sem þar kom fram þannig að ekkert skortir upp á að lögbundið samráð á milli umræðna hafi farið fram. Nú erum við við 2. umr. og eins og hv. þingmaður veit þá er hugsanlegt að málið fari aftur til nefndar eftir 2. umr. þannig að hér er allt samráð haft sem vera þarf. Mig langar aðeins að koma inn á það sem hv. þingmaður kallar fórnarlambið og vísar til þess að talað var um að stofna atvinnuvegaráðuneyti og fella iðnaðarráðuneytið og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið saman í eitt. Frá þessu var horfið eins og hv. þingmaður veit og þetta frumvarp er augljóslega alls ekki um það málefni. Þetta frumvarp er heildarendurskoðun á Stjórnarráðinu öllu og hvernig unnið er í þeirri stofnun þannig að það er fáránlegt, og ég ætla að nota það orð sem ég notaði við einhvern blaðamann einhvers staðar, það er bull og vitleysa að það sé til þess að koma hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra frá.

Virðulegi forseti. Eitthvað hefur hv. þingmaður misskilið orð mín. Ég sagði að sumir hv. þingmenn kölluðu alltaf hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fórnarlambið en ég sæi það ekki þannig fyrir mér. Ég hef ekki haldið því fram að þetta sé gert til að losna við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Ég skil í raun og veru ekki þessar miklu áhyggjur af því ef tveir ríkisstjórnarflokkar eru í samstarfi, að hæstv. forsætisráðherra fari að skipta sér af ráðherravali einstakra ráðherra hins stjórnarflokksins. Ég hélt að það væri þannig að stjórnarflokkarnir hver fyrir sig tilnefndu þá ráðherra sem þeir vildu að settust í ríkisstjórn. Ég hef ekki eins miklar áhyggjur eins og margir hverjir aðrir og ég sagði það meira að segja við 1. umr. að ég sæi ekki allar þessar samsæriskenningar í kringum þetta. Mér þykir leitt ef hv. þingmaður hefur misskilið mig en það sem ég sagði var að aðrir héldu því fram en ég. Hv. þingmaður segir að samráð og samvinna hafi verið í allsherjarnefnd og ég geri ekki lítið úr því, það er búið að funda mikið um málið í nefndinni. En ég var að benda á það sem kemur fram í nefndaráliti frá hv. þingmönnum Sigurði Kára Kristjánssyni og Birgi Ármannssyni, að kannski hefði verið eðlilegra að leggja mat á það hvernig sameiningin hafi gengið í hinum tveimur ráðuneytunum, hvort við hefðum getað lært eitthvað af því og breytt hér og tekið umræðuna um það, ég hefði getað séð það fyrir mér. Mér þætti til að mynda mjög áhugavert að ræða hvort menn gætu haft aðstoðarráðherra í þungum ráðuneytum og jafnvel ekki alltaf í sama ráðuneytinu heldur mismunandi eftir málaflokkum. Það hefði kannski verið áhugavert að hafa það þannig í velferðarráðuneytinu til að byrja með meðan menn voru að ná utan um það eða í innanríkisráðuneytinu. Ég velti þessu upp. Það getur vel verið að hv. þingmaður sé ekki sammála mér en mér fyndist þess virði að ræða það og skoða.

Virðulegi forseti. Ég hef auðheyrilega misskilið hv. þingmann en ég kom þó að minnsta kosti að þeirri skoðun minni að mér finnst það fáránlegt sem sumir halda fram að þetta frumvarp sé eitthvað annað en það augljóslega er, sem er endurskoðun á Stjórnarráðinu öllu. Ég vil líka reyna að koma því að á þeim stutta tíma sem ég hef, að ég tel ekki að verið sé að færa mikið vald til framkvæmdarvaldsins. Það er klárlega verið að skilja betur á milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Í breytingartillögu sem hér er lögð til stendur að ráðherra starfi í umboði Alþingis. Það er klár staðfesting á þingræðisreglunni. Mér finnst að þegar við tölum um aðskilnað framkvæmdarvalds og löggjafarvalds þá séum við að skilja þar á milli. Þá eigum við á löggjafarþinginu líka að passa okkur á því að vera ekki alltaf með puttana í framkvæmdarvaldinu. Við verðum að leyfa framkvæmdarvaldinu að gera það sem þess er og svo gerum við það sem okkar er. Alveg á sama hátt og við viljum ekki að þau séu að krukka of mikið í því sem við erum að gera og 

Virðulegi forseti. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni um að það sé mikilvægt að framkvæmdarvaldið geri það sem það á að gera og löggjafarvaldið geri það sem það á að gera. Ég kom aðeins inn á það í ræðu minni að eins og þetta virkar í dag, þegar einstakir hæstv. ráðherrar geta sett reglugerðir sem ganga svo langt að það er mjög óeðlilegt að mínu mati, þá finnst mér mjög umhugsunarvert af hverju viðkomandi hæstv. ráðherra er þá ekki falið að mæla fyrir þingsályktunartillögu hér. Við getum rætt hvort það ætti að vera ein umræða, tvær umræður eða hvernig við mundum þróa það. En að þingið og hv. þingmenn sjái það í blaðaviðtölum eða fréttatilkynningum hvað hæstv. ráðherra er að gera hverju sinni, hver sem hann er og úr hvaða flokki hann er, það finnst mér ekki hægt. Mér finnst að við þurfum að ræða það að löggjafarvaldið sé ekki að framselja vald til framkvæmdarvaldsins eins og við höfum reyndar fengið ábendingar um, t.d. frá umboðsmanni Alþingis Þessa umræðu þurfum við að taka og ég er algerlega sammála hv. þingmanni um að það er mjög mikilvægt að vita hver verkaskiptingin er, hver á að gera hvað, svo það sé einhver markviss stjórnun á þessu. Þar þarf mikla breytingu til.

Nú verður minnst látins fyrrverandi alþingismanns. Stefán Guðmundsson, fyrrverandi alþingismaður, varð bráðkvaddur á laugardaginn. Hann var á 80. aldursári. Stefán Sigurður Guðmundsson var fæddur á Sauðárkróki 24. maí 1932. Foreldrar hans voru hjónin Dýrleif Árnadóttir húsmóðir og Guðmundur Sveinsson, skrifstofustjóri og fulltrúi hjá Kaupfélagi Skagfirðinga. Stefán lauk gagnfræðaprófi á Sauðárkróki 1949 og síðar iðnskólaprófi þar tveimur árum síðar. Sveinsbréf í húsasmíði fékk hann árið 1956 og meistarabréf 1959. Stefán vann við smíðar uns hann stofnaði ásamt fleirum trésmiðjuna Borg hf. á Sauðárkróki 1963 og var framkvæmdastjóri hennar um átta ára skeið. Þá söðlaði hann um og varð framkvæmdastjóri Útgerðarfélags Skagfirðinga 1971 og til þess að því að hann settist á Alþingi. Stefán Guðmundsson skipaði sér ungur í raðir framsóknarmanna og var fyrst kjörinn bæjarfulltrúi á Sauðárkróki árið 1966 og sat þar samfellt í fjögur kjörtímabil. Hann tók sæti ofarlega á framboðslista Framsóknarflokksins í Norðurlandskjördæmi vestra þegar árið 1971 og æ síðan meðan hann gaf kost á því. Hann settist tvívegis á þing sem varamaður veturinn 1978–1979. Er forustumaður listans í kjördæminu um áratugaskeið, Ólafur Jóhannesson, ákvað árið 1979 að fara í framboð í Reykjavík lá beint við að leitað yrði til Stefáns um framboð sem helsta framámanns framsóknarmanna í Skagafirði og leiðtoga þeirra á Sauðárkróki. Hann átti sæti á Alþingi í 20 ár, fram til ársins 1999 er hann ákvað að hverfa af vettvangi landsmála. Hann sat á 23 þingum alls. Stefán Guðmundsson gegndi fjölda trúnaðarstarfa á stjórnmálaferli sínum og skal þess eins getið að Alþingi kaus hann í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins, síðar Byggðastofnunar, 1980–1987 og 1995 og var hann formaður hennar 1983–1987. Félagsmálum sinnti hann alla tíð, ekki síður eftir að þingmennsku lauk, og var meðal annars formaður stjórnar Kaupfélags Skagfirðinga fram að dánardægri. Á þingmannsferli sínum átti Stefán oftast sæti í sjávarútvegs-, samgöngu- og iðnaðarnefndum og segir það nokkuð um áhuga hans og áherslur í þingstörfum. Hann var formaður sjávarútvegsnefndar efri deildar þegar sett voru ný heildarlög um stjórn fiskveiða 1990 eftir talsverðar deilur og heitar umræður. Stefán Guðmundsson settist á Alþingi sem reyndur sveitarstjórnarmaður og jafnframt með langa reynslu af forustustörfum í atvinnulífi, einkum sjávarútvegi. Hann var fylginn sér á Alþingi í þeim málum þar sem hann einkum beitti sér, ötull og kappsamur. Hann var jafnframt glaðsinna að eðlisfari og þægilegur í umgengni við aðra þingmenn og naut þess við störf sín. Stefán unni mjög heimahéraði sínu, Skagafirði, og vann því vel og dyggilega allt til dauðadags, vinsæll og vel látinn drengskaparmaður. Ég bið þingheim að minnast Stefáns Guðmundssonar með því að rísa úr sætum. - 
            

Forseti vill láta þess getið að atkvæðagreiðslur verða að loknum óundirbúnum fyrirspurnum. Hlé verður gert á þingfundi milli kl. 13 og 15 fyrir matarhlé og þingflokksfundi. Kl. 15 í dag fer fram umræða utan dagskrár um stöðuna í viðræðum við Evrópusambandið í landbúnaðar- og sjávarútvegsmálum. Málshefjandi er hv. þm. Bjarni Benediktsson. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Til svara eru forsætisráðherra, fjármálaráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfisráðherra og innanríkisráðherra.

Frú forseti. Í tilefni af fjölmiðlaumfjöllun undanfarinna daga um Magma, aðaleiganda HS Orku, hefur það komið fram, m.a. hjá hæstv. umhverfisráðherra og öðrum þingmönnum Vinstri grænna, að þeir séu þeirrar skoðunar að það eigi að vinna áfram að því að koma HS Orku að nýju í samfélagslega eigu. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort ríkisstjórnin sé með einhverjum hætti að vinna að því í dag að HS Orka komist að nýju í samfélagslega eigu. Nú liggur fyrir að nefnd um erlenda fjárfestingu hefur ítrekað komist að þeirri niðurstöðu að fjárfestingin standist íslensk lög. Það er grundvallaratriði að fá þetta á hreint þannig að þeir þingmenn Vinstri grænna sem hafa þau pólitísku áform að koma félaginu aftur í HS Orku viti hvort forsætisráðherrann ætli eitthvað að gera með þann vilja þeirra. Hitt sem ég vil biðja hæstv. forsætisráðherra að tjá sig um er krafan um að málið verði rannsakað. Er eitthvað því fyrirstöðu af hálfu hæstv. forsætisráðherra að aðdragandi þess að Magma kaupir HS Orku verði rannsakaður og, ef því er að skipta, farið verði allt aftur til þess sem kallað hefur verið einkavæðing fyrirtækisins fram til dagsins í dag? Þá liggur allt fyrir rannsakað af hlutlausum, óháðum aðila. Það hefur ekki skort á að stjórnarliðar drægju í efa þær upplýsingar sem hafa verið nefndar í fjölmiðlum að undanförnu þannig að það er kannski bara best að ríkisstjórnin sjálf hlutist til um rannsókn á málinu. Þetta er það tvennt sem ég bið hæstv. forsætisráðherra um að svara mér, annars vegar um hina samfélagslegu eign, hvort fyrirtækið verði fært aftur í samfélagslega eign og þá hvernig og hvort ekki sé sjálfsagt að rannsaka þessi mál.

Virðulegi forseti. Varðandi það síðasta sem hv. þingmaður spyr um er ekkert því fyrirstöðu að þetta verði rannsakað. Eftir því sem ég best veit hefur verið samþykkt frumvarp um rannsóknarnefndir þannig að ég sé ekkert því til fyrirstöðu að þetta mál verði rannsakað. Reyndar ætti að rannsaka líka fleiri mál sem lengi hafa verið í deiglunni og umræðunni, eins og einkavæðingu á bönkunum. Ég vildi gjarnan taka það með inn í þá umræðu og spyrja hv. þingmann hvort hann teldi því nokkuð til fyrirstöðu að rannsókn færi fram á einkavæðingu bankanna á sínum tíma. 
             Það hafa farið fram viðræður við HS Orku um styttingu leigutíma og forkaupsrétt að hlutum. Það þekkjum við en staðan í því máli er sú að þær viðræður hafa legið niðri að ósk Reykjanesbæjar þar til niðurstaða fæst í mögulegum kaupum ríkisins á jarðhitarétti Reykjanesbæjar á svæðinu. Þetta mál hefur lengi verið þannig statt að við höfum verið tilbúin til viðræðna um styttingu á leigutíma og að veita ríkinu forkaupsrétt. Það er hluti af því sem kalla mætti samfélagslegan hluta af þessu, þ.e. að þetta fyrirtæki yrði að meiri hluta í opinberri eigu en þær viðræður hafa ekki verið til lykta leiddar. Magma hefur þegar selt lífeyrissjóðunum 25% hlutafjár í HS Orku og lífeyrissjóðirnir eiga fyrsta forkaupsrétt að hlutum sem gætu skilað allt að 50% í þessu félagi. Þannig er staðan í þessu máli og ef hv. þingmaður kýs að kalla það samfélagslega eign er það í góðu lagi mín vegna.

Frú forseti. Það er ekki að tilefnislausu sem spurt er. Flokksráð Vinstri grænna ályktaði um það að fyrirtækið skyldi aftur í samfélagslega eigu, en við heyrum nú á hæstv. forsætisráðherra að ekkert slíkt stendur til enda hefur hún núna loksins áttað sig á því að auðlindirnar sem þarna er um að ræða eru ekki í eigu HS Orku eða Magma. Það er grundvallaratriði. Þetta eru skýr skilaboð frá hæstv. forsætisráðherra um að Magma Energy og HS Orka eru ekki að fara að breyta um eignarhald. Það er ekki á prjónunum hjá ríkisstjórninni að gera eitt eða neitt frekar í málinu heldur láta það vera eins og það er enda hefur það allt saman staðist lög. Ég fagna því að hæstv. forsætisráðherra vilji láta rannsaka málið. Við skulum þá bara taka frumkvæði á þinginu og fá dyggan stuðning forsætisráðherra þegar kemur að því að greiða atkvæði um slíka rannsókn. Er ekki sjálfsagt að rannsaka hvaðeina annað sem hún nefndi? Við skulum rannsaka aðdraganda þess að Ísland studdi árásirnar í Líbíu. Og við skulum rannsaka Icesave-málið, það liggur fyrir þingsályktunartillaga um það. 

Virðulegi forseti. Ég ítreka það bara af því að hv. þingmaður er greinilega að reyna að kasta einhverjum fleyg í afstöðu VG og Samfylkingarinnar í þessu máli en það er unnið í samræmi við það sem ríkisstjórnin samþykkti í þessu efni, bæði um forkaupsréttinn að því er varðar Magma og líka að því er varðar styttingu á leigutíma. Hér er unnið nákvæmlega í samræmi við það sem ríkisstjórnin hefur samþykkt. Lífeyrissjóðirnir hafa líka komið inn í þetta mál og er það vel.

Virðulegur forseti. Við ræðum á eftir frumvarp um Stjórnarráð Íslands sem oftar en ekki hefur verið kallað frumvarp um að leggja niður hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það liggur því beinast við að heyra álit hæstv. ráðherra á þessu frumvarpi. Að vísu liggur fyrir að hæstv. ráðherra er andvígur frumvarpinu og greiðir atkvæði gegn því, en á hvaða forsendum tekur hæstv. ráðherra þessa afstöðu? Er það eingöngu út frá eigin stöðu eða er það vegna þess að hæstv. ráðherra telur að frumvarpið vegi að stöðu þingræðisins, feli hæstv. forsætisráðherra of mikið vald? Telur hæstv. ráðherra það hættulegt, óháð því hver er forsætisráðherra hverju sinni, að veita forsætisráðherra það vald sem gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi? Og talar þá kannski hæstv. ráðherra út frá eigin reynslu um það hvernig hægt væri að nota slík ákvæði til að þvinga ráðherra til að fá þá til að breyta um afstöðu í tilteknum málum eða hverfa frá afstöðu? Einnig væri fróðlegt að heyra hæstv. ráðherra segja okkur frá því hvort hann sé einn um þessa skoðun í sínum þingflokki. Nýtur hann ekki stuðnings nokkurs annars fulltrúa Vinstri grænna? Getur jafnvel verið að einhverjir fulltrúar Vinstri grænna sjái sér hag í því að auka vald hæstv. forsætisráðherra og gera honum betur kleift að koma hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra út úr ríkisstjórn? Ég geri ráð fyrir að þessi mál hafi verið rædd ítarlega innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboð nú þegar aðeins eru nokkrir dagar í að hæstv. forsætisráðherra ætli að ljúka málinu. Afstaða flokksmanna hlýtur að liggja fyrir og því ítreka ég spurninguna til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra: Stendur hann einn í sínum flokki? Eru menn jafnvel tilbúnir að fórna honum þar eða mun hann fá stuðning úr eigin röðum?

Frú forseti. Ég hef áður í þessum ræðustól þakkað umhyggju fyrir mér í ráðherrastól  Þetta mál er á dagskrá þingsins í dag og þar er hægt að ræða það efnislega í lengra máli. Ég treysti því að þingmenn geri það. Varðandi afstöðu mína er hún óbreytt hvað það varðar að ég tel að það eigi að styrkja stöðu Alþingis í stjórnsýslu landsins og það eigi ekki að efla og styrkja framkvæmdarvaldið á kostnað Alþingis. Ég minni líka á að í skýrslu rannsóknarnefndarinnar sem skipuð var vegna hrunsins var einmitt vikið sérstaklega að því hversu mikið vald hefði verið fært frá löggjafanum til framkvæmdarvaldsins. Það var varað við því og það var talin ein af ástæðunum fyrir því hvernig fór. Það er alveg hárrétt að þetta frumvarp felur í sér að aukið vald er fært til framkvæmdarvaldsins, þar á meðal til forsætisráðherra eins og hv. þingmaður minntist á. Skoðun mín er óbreytt, óháð því hvort ég er sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eða ágætur hæstv. núverandi forsætisráðherra. Kannski verður hv. þm. Sigmundur Davíð forsætisráðherra og þá gilda áfram nákvæmlega sömu 

Forseti minnir hv. þingmenn og hæstv. ráðherra á að nefna þingmenn fullu nafni í ræðustóli Alþingis.

Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra gæti vonandi andað léttar ef ég væri forsætisráðherra og er ekkert útilokað að gera ráðstafanir í þá veru ef það leysir málið að einhverju leyti. Hæstv. ráðherra hefur margítrekað þá skoðun sína að með þessu frumvarpi sé í raun vegið að stöðu þingsins og of mikið vald fært til framkvæmdarvaldsins. Hæstv. ráðherra bendir réttilega á að við þessu hafi verið varað og að menn hafi ætlað að snúa við þessari þróun frekar en að halda lengra áfram í þá átt. Er ekki eðlilegt í ljósi þessa að mati hæstv. ráðherra að hann fái stuðning í afstöðu sinni frá eigin samflokksmönnum, Vinstri hreyfingunni – grænu framboði? Er það ekki í samræmi við vilja þeirrar hreyfingar að gera breytingar í þá veru að efla heldur stöðu þingsins á kostnað ríkisstjórnarinnar en öfugt? Hver er afstaða hæstv. ráðherra til þess ef hans eigin flokksmenn 

Forseti minnir hv. þingmenn á að beina máli sínu til forseta þingsins úr ræðustóli.

Frú forseti. Málið er í meðförum þingsins. Eftir því sem ég best veit liggur fyrir fjöldi breytingartillagna við frumvarpið og umræður um það. Það kemur til lýðræðislegrar afgreiðslu þingsins og þegar það kemur í heild sinni fram kemur í ljós hvernig hver og einn greiðir atkvæði. Ég tek alveg undir áherslur hv. þingmanns, bæði landi og þjóð er mikilvægt að hafa mjög öflugt og sýnilegt sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, ráðuneyti sem undirstrikar mikilvægi þessarar atvinnugreinar sem við nutum kannski ekki hvað síst í enduruppbyggingunni eftir hrunið. Menn sjá kannski hversu mikilvægt það er að vera með öflugan sjávarútveg, öflugan landbúnað, öfluga matvælavinnslu og þar af leiðandi líka sterkt og sýnilegt og sjálfstætt 

Forseti vill biðjast velvirðingar á því að formönnum þingflokka var tilkynnt að hæstv. fjármálaráðherra væri forfallaður og óundirbúnum fyrirspurnum yrði ekki beint til hans að þessu sinni. Ráðherra hefur nú komið á fundinn en hann situr ekki fyrir svörum. Hann mun sitja fyrir svörum í næsta fyrirspurnatíma sem er næstkomandi fimmtudag.

Hæstv. forseti. Yfirlýsing forseta Íslands í erlendum fjölmiðlum nú fyrir skemmstu um frammistöðu íslenskra stjórnvalda í Icesave-málinu hefur vakið mikla athygli. Forsetinn kýs að ráðast harkalega að ríkisstjórninni og því hvernig haldið var á Icesave-málinu árið 2009 og ber á hana að hafa brugðist alvarlega skyldum sínum gagnvart íslenskum borgurum. Ég er hjartanlega sammála forsetanum um að stjórnvöld hafi brugðist illilega í samningaviðræðum á þessum tíma en það er ekki kjarni málsins að þessu sinni heldur hitt hverjar skyldur embættis forseta Íslands eru og hvaða skoðun hæstv. forsætisráðherra hefur á því þegar forseti lýðveldisins veitist svo að stjórnvöldum eins og þarna var gert. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra þriggja spurninga: 1. Hvaða skoðun hefur hæstv. forsætisráðherra á þessum ummælum forseta? 2. Telur hæstv. forsætisráðherra að forseti Íslands hafi farið út fyrir umboð sitt svo sem það er skilgreint og túlkað gagnvart stjórnarskrá með ummælum sínum? 3. Ætlar hæstv. forsætisráðherra að láta það fram hjá sér fara að forseti saki ríkisstjórnina um að gæta ekki hagsmuna þjóðarinnar eða er það að meinalausu fyrir hæstv. ríkisstjórn að forseti tali svo í hennar nafni utan lands?

Virðulegi forseti. Ég ræddi aðeins þetta mál í fjölmiðlum fyrir helgi og lét koma fram að ég teldi að forseti Íslands hefði vegið ómaklega að stjórnvöldum af forseta Íslands. Ég sagði að ég mundi ræða það mál við forsetann. Ég hef ekkert meira um það mál að segja á þessu stigi málsins.

Virðulegi forseti. Hvers konar afstaða er það hjá hæstv. forsætisráðherra að svara ekki einföldum spurningum þingmanna um þetta mál? Skiptir það hæstv. forsætisráðherra bara engu máli að forseti Íslands fari út um lönd og lýsi því yfir að ríkisstjórnin hafi brugðist skyldum sínum illilega? Þarf ekkert að tala um það í sölum þingsins? Er nóg að gefa yfirlýsingu til fjölmiðla um að hæstv. forsætisráðherra hyggist ræða þetta við forseta lýðveldisins? Hefur hæstv. forsætisráðherra farið fram á að kallaður sé saman ríkisráðsfundur? Hvernig ætlar hæstv. forsætisráðherra að bregðast við því þegar mál gengur eins fyrir sig og þarna? Það er ekki boðlegt fyrir hæstv. forsætisráðherra að koma hingað og lýsa því yfir að hún hafi ekkert um málið að segja við þingið. Það er bara ekki boðlegt. Ég held að það sé fyrir löngu tímabært að það mál sem liggur fyrir þinginu, sem er rannsókn á Icesave-málinu, sé tekið til greina og samþykkt af þinginu. Ég tel að þetta sé mál sem þurfi að skoða ofan í kjölinn og að hæstv. forsætisráðherra svari þeim spurningum sem til hennar er beint.

Virðulegi forseti. Ég ítreka fyrra svar mitt; það verður bara að koma í ljós hvenær og undir hvaða kringumstæðum ég mun ræða málið við forseta.  
            

Frú forseti. Síðar í dag á að ræða frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands sem hefur verið mikið áhugamál hæstv. forsætisráðherra að koma í gegnum Alþingi. Frumvarpið snýr meðal annars að því að auka valdheimildir forsætisráðherra og minnka þannig áhrif þingsins á það hvernig Stjórnarráðið er skipað og hvaða skipulag er á því. Það gengur þvert gegn niðurstöðu hóps þingmanna sem fór yfir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þar sem komist var að þveröfugri niðurstöðu um að auka ætti, ef eitthvað væri, á heimildir og völd þingsins og takmarka þannig völd framkvæmdarvaldsins. Nú hefur komið í ljós að hæstv. forsætisráðherra hefur ekki einu sinni fullan stuðning innan eigin ríkisstjórnar til að koma málinu í gegn. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra hvort það sé ásetningur hennar að troða þessu máli í gegnum Alþingi með góðu eða illu. Ég spyr líka: Hvers vegna er þessi asi á málinu? Hvað liggur á? Stendur til að breyta einhverjum verkefnum innan Stjórnarráðsins þegar frumvarpið verður samþykkt eða væri kannski rétt að gefa þessu máli gaum þannig að við getum farið yfir það með yfirveguðum hætti? Ég lýsi því yfir að ég mun aldrei samþykkja mál sem mun minnka valdheimildir þingsins og stöðu þess gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvort hún telji að hún fari þar eftir áliti þingmannanefndar sem fjallaði um rannsóknarskýrslu Alþingis með því að auka enn frekar valdheimildir sínar og framkvæmdarvaldsins og geti þannig farið fram hjá Alþingi Íslendinga þegar kemur að svo mikilvægu máli sem lög um Stjórnarráð Íslands eru.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að leiðrétta að ég sé með einhverjum hætti að troða þessu máli í gegnum þingið. Það er búið að vera til umfjöllunar í þinginu og í þingnefndum í marga mánuði þar sem ítarlega hefur verið farið yfir það. Málið liggur fyrir til 2. umr. og er á dagskrá að loknum óundirbúnum fyrirspurnum að því ég best veit. Samt taka þingmenn tvær af fimm óundirbúnum fyrirspurnum í þetta mál.  
             Þingnefndin hefur gert verulegar breytingar á málinu og eru flestar hverjar til bóta að mínu viti. Þetta mál miðar að því að bæta starfshætti í Stjórnarráðinu með margvíslegum hætti, koma meiri formfestu á ýmis mál í Stjórnarráðinu, á ríkisráðsfundi, fundargerðir o.s.frv.  Allt annað er bara fyrirsláttur í því sem stjórnarandstaðan setur hér  
            

Hver var stefna Framsóknarflokksins árið 2009 í þessu máli?

Frú forseti. Ég held að það þurfi nú engan sérstakan afreksmann til að reka fleyg á milli ríkisstjórnarflokkanna í þessu máli. Hæstv. landbúnaðarráðherra hefur komið upp og lýst yfir andstöðu sinni við þetta mál og haft á orði að fleiri innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs muni jafnvel ekki styðja það þannig að ég held að málefnaágreiningurinn sé augljós. 
             Ég vil líka leiðrétta hæstv. forsætisráðherra þegar hún segir að hér sé verið að byggja á tillögum þingmannanefndar sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þar var akkúrat kveðið á um að auka veg og virðingu þingsins og að við mundum reyna að sporna við því að framkvæmdarvaldið færi fram með þeim hætti sem reynslan hefur sýnt okkur. Við ræðum mál sem á að auka valdheimildir forsætisráðherra til að gera hlutina eftir sínu höfði og hún svaraði ekki spurningunni áðan um hvort hún hygðist færa verkefni á milli einstakra ráðuneyta eftir að þessi lög hafa verið samþykkt. Ég mótmæli því harðlega að farið sé eftir því sem þingmannanefndin lagði til. 
            

Virðulegi forseti. Látið hefur verið að því liggja, a.m.k. við 1. umr. og að einhverju leyti við 2. umr., að frumvarpið snúist um að sú sem hér stendur geti komið einum ráðherra út úr ríkisstjórninni, að allt frumvarpið snúist um það mál. Nú liggur það hreinlega fyrir og var samþykkt í tíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks - alla vega er stutt síðan, það gæti hafa verið í tíð Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks  Sem betur fer finn ég í umræðunni að þetta mál nýtur breiðari stuðnings en hjá stjórnarliðum vegna þess að Hreyfingin hefur lýst stuðningi við málið. Við skulum vona, 

Forseti. Í fréttum Ríkisútvarpsins hafa síðustu daga verið tíðindi af lífríkinu í Lagarfljóti. Þar er augljós hnignun. Fljótið er kaldara en áður og miklu gruggugra og raunar ekki sama fljótið. Það var auðvitað ekki óvænt því að í það hefur verið veitt mestu jökulá íslenskri. Það sem vekur athygli er forsaga málsins. Í úrskurði Skipulagsstofnunar fyrir um það bil 10 árum var talað um kólnun fljótsins og svifaur í því sem hefði mikil áhrif á lífríki þess. Þar segir, með leyfi forseta, að Skipulagsstofnun hafi þá talið að vegna breytinganna „verði lífríki mjög óstöðugt og áhrif á það veruleg“. Það sem gerðist þá var að umhverfisráðherra tók úrskurð Skipulagsstofnunar og sneri honum við. Þá sagði þáverandi umhverfisráðherra með stuðningi þáverandi umhverfisráðuneytis eftirfarandi, með leyfi forseta: „Vegna eðlis Lagarfljóts og lífríkis þess er það mat ráðuneytisins að breytingar á svifaur muni ekki valda miklum áhrifum á lífríki vatnsins.“ Við sjáum nú hvernig það fór. Reyndar hafa lög breyst að því leyti að umhverfisráðherra kveður ekki lengur upp úrskurð af þessu tagi. En sú spurning er áleitin hvort þessi úrskurður þarfnist ekki frekari rannsóknar sjálfur miðað við það sem komið hefur í ljós. Hvernig varð hann til og hvernig datt mönnum í umhverfisráðuneytinu, ráðherranum og öðrum, í hug að slá fram staðhæfingum af þessu tagi án nokkurrar vísindalegrar undirstöðu? Það dregur úr trúverðugleika umhverfisráðuneytisins þrátt fyrir breytt lög. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. núverandi umhverfisráðherra, Svandísar Svavarsdóttur.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir fyrirspurnina. Hvernig ráðherranum datt í hug á þessum tíma að snúa úrskurði Skipulagsstofnunar er grundvallaratriði og í sjálfu sér er allur ákvörðunartökuferillinn í kringum Kárahnjúkavirkjun kannski alvarlegasta táknmynd yfirgangs stóriðjustefnunnar á Íslandi.  Ég mundi vilja nefna fleiri þætti sem skoða þyrfti þegar áhrif á vatnasviðið þarna í heild liggja undir, því að við sjáum nú þegar, til viðbótar við það sem þingmaðurinn nefnir, landbrot meðfram Lagarfljóti, ekki bara vegna aukins framburðar vegna Kárahnjúka heldur að einhverju leyti líka vegna Lagarfossvirkjunar. 

Frú forseti. Það er fróðlegt að verða var við að þingmenn skemmta sér yfir þessum tíðindum og ekki síst þingmenn þess kjördæmis sem um ræðir, þeir sitja á fremsta bekk og hafa í flimtingum þau tíðindi sem þarna eru flutt af Lagarfljóti. Það er athyglisvert, ekki síst fyrir kjósendur þeirra, að verða var við það.  
             Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir svörin en hún svaraði ekki meginspurningu minni: Er rétt að fram fari fari formleg rannsókn á því hvernig þetta varð til í umhverfisráðuneytinu? Ég vek athygli hennar á því að ef slík rannsókn fer ekki fram eða einhver hliðstæð skýrsla er gerð liggur umhverfisráðuneytið sjálft undir því að menn geta ekki trúað því með fullu sem þaðan kemur vegna þess úrskurðar sem hér um ræðir. Svo spyr ég umhverfisráðherra enn hvað líði niðurstöðum könnunar sem ráðherrann bað sem betur fer um að fram færi á því að skilyrðum yrði framfylgt. Skilyrði um lífríki Lagarfljóts voru að vísu sett en náðu aðeins til fuglalífs 

Virðulegi forseti. Því er til að svara að það verður að sjálfsögðu skoðað ítarlega í ráðuneytinu.

Hæstv. forseti. Við greiðum nú atkvæði um breytingar á vatnalögum frá árinu 1923, með síðari breytingum. Það eru ákaflega merkileg og góð lög sem hafa staðist tímans tönn. Hér eru nokkrar breytingartillögur sem hv. iðnaðarnefnd hefur sett fram eftir mikla, góða og samhenta vinnu í nefndinni. Þeim fylgir ítarlegt nefndarálit allra níu nefndarmanna en fjórir hafa fyrirvara um, eins og gengur og gerist. Kannski er merkilegasta breytingin sem við leggjum til við 1. gr. þar sem sett er inn markmiðsgrein, ákaflega merkileg og góð, sem ég held að muni verða leiðandi fyrir þær breytingar og þau vatnalög sem taka gildi eftir þetta. Virðulegi forseti. Mér sýnist að með þessu og með hinni góðu vinnu iðnaðarnefndar, samhentri vinnu allra flokka, sé að ljúka deilu innan þings og milli flokka á þessu máli. Það er gott þegar hægt er að ljúka því á þennan hátt. Ég ítreka enn einu sinni þakkir mínar til iðnaðarnefndarmanna fyrir farsæla, góða og samhenta vinnu við að koma þessu máli í þennan farveg og vona að víðtæk sátt meðal allra þingmanna komi fram í atkvæðagreiðslunni.

Takk sömuleiðis.

Virðulegi forseti. Hér eru að verða nokkur tímamót, nú virðist stefna í að Alþingi muni að mestu leyti styðja ný vatnalög. Deilan hefur staðið allt frá því í byrjun síðustu aldar og ágreiningur hefur verið allt frá landnámi þannig að það er mikið afrek hjá iðnaðarnefnd undir formennsku hv. þm. Kristjáns Möllers að það virðist ætla að hafast í sátt og samlyndi. Aðeins einn skugga ber á þetta, þ.e. orð hæstv. iðnaðarráðherra um að nú sé kominn tími til að fara að endurskoða eignarrétt og annað slíkt í sambandi við auðlindir og þá séu vatnalögin þar undir. Þetta er hið besta mál sem ég mun styðja.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau orð að það gekk vel í iðnaðarnefnd að leiða málið farsællega til lykta. Hér kom athugasemd úr sal hvort ekki væri rétt að stjórnarráðsmálið færi til iðnaðarnefndar, við gætum væntanlega náð að  Hér er um merkt mál að ræða, við leggjum til hliðar miklar deilur sem staðið hafa lengi. Mig langar að biðja hv. formann nefndarinnar að velta því fyrir sér hvort komið hafi fram einhver athugasemd í umræðunni sem kalli á að nefndin komi saman milli 2. og 3. umr. Ég er ekki viss um að svo sé en ég bið hv. formann að upplýsa okkur um það. Ég ætla ekki að fara fram á það sérstaklega en hv. formaður nefndarinnar hefur fylgst með umræðunni í þaula. Ég legg til að málið verði samþykkt eins og það liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Ég ætla að greiða atkvæði með þessu frumvarpi. Það er áfangasigur. Reynt var á Alþingi að breyta vatnalögunum frá 1923 í grundvallaratriðum og styrkja einkaeignarrétt á vatni. Það tókst ekki. Þeirri atlögu var hrundið og áherslan í þessu frumvarpi er á hagnýtingu, á nýtingu vatnsins, ekki styrking á einkaeignarréttarákvæðum. En það eru önnur lög sem þarf að breyta, þau sem snúa að einkaeignarréttinum á vatni. Það tel ég vera verstu lagasmíð sem samþykkt hefur verið á Alþingi um áratugaskeið, þ.e. lögin frá 1998 um rannsóknir á auðlindum í jörðu.  
            

Virðulegur forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði í umræðunni um vatnalögin; ég óska eftir því að málið gangi til nefndar á milli 2. og 3. umr. Ég bið um að skoðað verði hvernig þessi lög skarast á við önnur lög. Ég bið líka hv. iðnaðarnefnd að skoða hvers vegna verið sé að binda í lög heiti ráðherra, þ.e. að breyta ráðherra í umhverfisráðherra, þegar fyrir þinginu liggur vilji meiri hluta til að gelda öll heiti ráðuneyta og fela þau forsætisráðherra. 

Virðulegi forseti. Vegna ummæla hæstv. innanríkisráðherra áðan sé ég ástæðu til að gera grein fyrir atkvæði mínu í atkvæðagreiðslu um 3. gr. frumvarpsins, sem er algjört lykilákvæði þessa frumvarps. Í nefndaráliti segir, með leyfi forseta: „Í samræmi við markmið frumvarpsins verða ekki lagðar til neinar breytingar á inntaki og stöðu vatnsréttinda frá þeim grundvelli sem lagður var með vatnalögunum frá 1923 og mótast hefur í réttarframkvæmd á síðastliðnum áratugum.“ Sú réttarframkvæmd hefur einmitt leitt í ljós að vatnsréttindi eru undirorpin eignarrétti landeigenda og þau felast í eignarrétti fasteignareigenda yfir löndum sínum. Nú er verið að festa í sessi það fyrirkomulag sem við höfum talað hér fyrir þegar reynt hefur verið að gera breytingar á vatnalögunum 

Forseti. Hér er verið að breyta lögunum í sömu veru og þau voru áður, sem sagt að hægt sé að framselja virkjunarréttindi til allt að 65 ára í senn. Ég mun sitja hjá hér en legg fram breytingartillögu milli 2. og 3. umr. þar sem þetta verður gert óheimilt og 3.–5. mgr. falla brott. Ég held að við séum búin að brenna okkur nóg, ekki bara við Íslendingar heldur heimurinn allur, á einkavæðingu á raforku. 
            

Frú forseti. Ég sit hjá við atkvæðagreiðslu um þetta ákvæði vegna þess að hér er gert ráð fyrir framsali á réttindum til 65 ára. Ég get ekki samþykkt það af þeirri augljósu ástæðu að það getur enginn átt náttúruna eða auðlindir hennar nema þjóðin í heild sinni á Íslandi. Það er ekki hægt að stíga frekar þetta skref í átt að einkavæðingu á auðlindum. 
            

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundir geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Óskað er eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að ræða þessa atkvæðagreiðslu. Nú er nýlokið fundi þingflokksformanna þar sem staðan er óbreytt hvað varðar fyrirkomulag þingstarfanna eins og var hér í síðustu viku, á fimmtudaginn þegar við greiddum síðast atkvæði um lengd þingfunda. Þessi svokallaði septemberstubbur var ætlaður til að ljúka málum sem vinna þyrfti betur í yfir sumarið eða þyrftu meiri tíma til afgreiðslu, ekki til að klára öll mál sem stjórnarmeirihluta hvers tíma dytti í hug að langa til að klára. Þá hefði septemberstubburinn verið lengri en níu þingdagar. Hér eru á dagskrá 32 mál, sum samkomulagsmál, önnur sem meiri ágreiningur er um. Nú kalla ég eftir því, hæstv. forseti, að það verði einmitt gert sem þarf að gera, þ.e. forgangsraðað hvaða málum er ætlað að ljúka hér og hvaða málum er ekki ætlað að ljúka. Þangað til mun ég greiða atkvæði gegn því að þingfundir verði hér lengri og vísa ábyrgðinni 

Virðulegi forseti. Það eru komnar upp gamalkunnar aðstæður í þinginu, við erum farin að greiða atkvæði um lengda fundi, kvöldfundi, til að keppast við að ljúka málum sem nánast væri ógerningur að ljúka á svo stuttum tíma þótt allir legðu sig fram. Á þeirri dagskrá sem við höfum í dag, og veit ég þó að fleiri mál eiga eftir að bætast þar á, má sjá mál sem munu augljóslega þurfa umræðu þó að ekki sé ágreiningur um þau. Ég nefni að við eigum eftir að fara aftur í 3. umr. um vatnalög, við eigum eftir að tala um sveitarstjórnarlög, hér er frumvarp um áfengislöggjöfina, upplýsingalög o.s.frv. Við erum enn þá að ræða Stjórnarráðið, mál sem alveg er ljóst að himinn og haf eru á milli þeirra sem vilja ganga alla leið í því máli og hinna sem eru ósáttir við sérstaklega ákveðna hluti þar í. Þegar málum er þannig stillt upp í þinginu er ekki hægt 

Frú forseti. Við erum komin inn á gamalkunnar slóðir og tími hrossakaupa um þingmál er hafinn. Þetta er dæmi um fráleitt skipulag á þingstörfum. Þingflokksformenn stjórnarflokkanna hafa enn ekki komið sér saman um einhvern lista yfir forgangsmál sem á að afgreiða. Til stefnu eru þrír og hálfur þingdagur og 32 mál á dagskrá þingsins í dag. Það er dapurlegt að verða vitni að þessu. Við sáum ein hrossakaupin í seinustu viku og nú situr þjóðin uppi með hálfan Árósasamning vegna þess að menn hótuðu hér málþófi. Það verður fróðlegt að sjá endalokin á þeim málum sem liggja fyrir þinginu núna, það er ekki víst að þau verði endilega mjög beysin.

Hæstv. forseti. Ég tel alveg ljósa þörf á kvöldfundum þessa fjóra daga sem við höfum til þinghaldsins í þessari viku. Ég minni þingheim á að þegar við lukum hér störfum í vor voru fjölmörg mál samkomulagsmál, tilbúin til afgreiðslu og var vísað yfir á septemberstubbinn. 
             Vissulega eru hér mál sem þarf að ræða. Við þurfum að fara yfir þau en við eigum að sameinast um að afgreiða þau mál sem við höfum náð samkomulagi um, hvort sem það var í vor eða núna, og láta það ekki gerast að fullræddum málum sé vísað yfir í októberþing, málum sem fullt samkomulag er um. Ég tel fulla þörf á þessum kvöldfundum eins og málin standa. Vissulega þurfa þau nokkur frekari umræðu en þó ekki nema fáein.

Virðulegi forseti. Við ræddum á fimmtudaginn dálítið um skólabrag og þingbrag og rætt var um að til þess að góður bragur væri í stofnunum væri nauðsynlegt að gott samstarf næðist um mál. Til að samstarf náist verða allir að leggja sitt af mörkum. Ég legg til að við gerum það af fullri einurð. Stærstur hluti málanna á þessari dagskrá 32 mála hefur verið unninn í fullu samstarfi, 

Frú forseti. Ég hef áður kvartað undan skipulagsvanda þingsins. Það sem við ræðum hér er ekkert annað en vandi við að skipuleggja verk. Þetta er ekki nógu vel skipulagt á þinginu og ég hef lagt til áður að forsætisnefnd ráði til sín verkfræðinga sem setji upp verkferla. Þá er þetta líka spurning um samráðsleysi.  
            

Hæstv. forseti. Það er fullt tilefni til að gera athugasemd um fundarstjórn forseta hér áðan og við það hvernig ráðherrar svara fyrirspurn í óundirbúnum fyrirspurnatíma. Það er svo sem ekkert nýtt að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands dragi það að svara þinginu öllum þeim fjölmörgu fyrirspurnum sem fyrir þá hafa verið lagðar, bæði skriflega og munnlega. Við höfum hér í þinginu hlustað á mikla gagnrýni þar sem svör hafa dregist svo vikum og jafnvel mánuðum skiptir. En þegar þetta er komið yfir í þennan dagskrárlið, sem eru óundirbúnar fyrirspurnir til ráðherra ríkisstjórnarinnar, og hæstv. forsætisráðherra kemur hér upp nánast neitar að svara þingmönnum augljósum, einföldum spurningum, getur þetta ekki gengið. Þessi dagskrárliður missir algjörlega marks ef þingstörfin eiga að fara fram með þessum hætti. Ég vil hvetja virðulegan forseta til að eiga orðastað við forsætisráðherra út af þessu, við getum ekki sætt okkur við þessi vinnubrögð.

Forseti. Ég tel að þessi árás á forseta þingsins og fundarstjórn hans sé algjörlega ósanngjörn og sprottin af einhverjum hvötum sem ekki eiga rök að rekja til heiðurs þingmanns og virðingar þingsins. Það sem hér gerðist áðan var það að fjórir stjórnarandstæðingar komu upp. Einn þeirra spurði um Magma-málið og fékk þau svör sem hann gat ætlast til þess að fá við því. Annar spurði um ummæli forsetans. Ég veit ekki hvað menn vilja meira í því efni. Það kom fram að hæstv. forsætisráðherra hefur ekki rætt við forseta enn eins og hún ætlar að gera. Eigum við ekki bara að bíða eftir því að þær samræður fari fram? Síðan komu fram tvær spurningar um frumvarp sem hér er til umræðu, stjórnarráðsfrumvarpið. Stjórnarandstæðingar eru sem sé að eyða tímanum í óundirbúnum fyrirspurnum með því að koma yfir í þær umræður sem eiga að taka við hér á eftir og ég var viðstaddur hér á fimmtudaginn mér til ánægju og yndisauka.

Virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn fór fram og gekk til starfa undir þeim merkjum að hafa gagnsæi og opna umræðu og lýðræði að leiðarljósi. Grundvöllurinn í því er að hér geti farið fram málefnaleg umræða og að framkvæmdarvaldið veiti þinginu þau svör sem það er innt eftir í einföldum spurningum, eðlilegum spurningum. Hv. þm. Merði Árnasyni finnst það greinilega í lagi að hæstv. forsætisráðherra segist nánast beinum orðum ekki ætla að gefa neitt svar við þeim spurningum sem hér eru lagðar fram. Ja, það er þá væntanlega hans sýn á það hvernig gagnsæ og lýðræðisleg umræða fer fram hér á Alþingi ef forsætisráðherra, eða hver annar ráðherra, getur sagt að hann ætli ekki að svara þeim spurningum sem fyrir hann eru lagðar. Það er nákvæmlega það sem við urðum vitni að. Eðlilegar spurningar sem 

Forseti. Ég verð að sæta því að hv. þingmaður leggur mér orð í munn. Það lýsir bara hans skáldlega eðli og það er allt í lagi með það, gott að menn séu hér með ýmsum einkennum. Það sem ég rakti í þessari stuttu ræðu um fundarstjórn forseta - sem ég ver - var það að á þessum degi, hinn 12. september 2011, er það að í landinu að mati stjórnarandstöðunnar að ekki fæst nægur tími til að ræða stjórnarráðsfrumvarpið og þess vegna þarf að ræða það undir þessum lið. Tveir þeirra töldu þetta. Einn vildi fá að vita hvað hæstv. forsætisráðherra fyndist um ummæli forseta Íslands og einn spurði um Magma-málið - sá sem hér gengur í salinn - skoðanir á því, og það er kannski eina spurningin sem var einhvers virði. Ég þakka almættinu fyrir að ekki skuli vera meira að í stjórnarfari og á landinu en þetta að mati stjórnarandstöðunnar. 

Virðulegi forseti. Fram kom í umræðum áðan í atkvæðagreiðslu um frumvarp til nýrra vatnalaga hversu ánægjulegt það væri þegar hinir ólíku stjórnmálaflokkar á Alþingi næðu sameiginlegri niðurstöðu í mikilvægum málum. Ég tek undir það að við meðferð þess máls vann iðnaðarnefnd, og þá kannski fyrst og fremst formaður þeirrar nefndar, hv. þm. Kristján Möller, mikið afrek við að ná að leiða menn saman að sameiginlegri niðurstöðu sem sátt er um á þingi. Næsta mál á dagskrá þingsins er frumvarp frá hæstv. forsætisráðherra til laga um Stjórnarráð Íslands. Það frumvarp er ekkert samkomulagsmál. Það loga eldar í þinginu og það logar allt stafnanna á milli innan ríkisstjórnarflokkanna um það og með hvaða hætti eigi að afgreiða það mál. Hæstv. ráðherrar hafa ýmist gert fyrirvara eða lýst andstöðu við frumvarpið og ekki er vitað til þess að stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar úr röðum stjórnarflokkanna standi allir heilir að baki frumvarpinu. Áður en ég vík að þeim efnisatriðum sem fram koma í nefndaráliti sem ég og hv. þm. Birgir Ármannsson höfum skilað við málið vil ég segja að þingmönnum stjórnarflokkanna hefur allt frá hruni verið tamt að benda okkur í stjórnarandstöðunni á að á Íslandi hafi orðið hrun. Það gerði hv. þm. Róbert Marshall þegar hann mælti fyrir nefndaráliti meiri hlutans og sagði við okkur hv. þingmenn: Hér varð hrun og þess vegna er nauðsynlegt að gera breytingar á Stjórnarráðinu. Segja má að þingmenn stjórnarflokkanna séu að mörgu leyti farnir að hljóma eins og rispuð plata þegar þeir nefna það við okkur og minna okkur og þjóðina alla á það að hér varð hrun. Það er öllum kunnugt um að á Íslandi varð efnahagshrun. Það var líka alveg skiljanlegt að í kjölfar efnahagshrunsins, þegar hæstv. ríkisstjórn þurfti að grípa til niðurskurðar og annarra aðgerða sem tengdust hruninu, þyrfti að draga saman í ýmsum málaflokkum og að á það væri bent að hér hefði orðið hrun. Þess vegna þyrftu stjórnmálaflokkarnir og ríkisstjórnin að marka ákveðna stefnu sem þau hefði annars viljað sleppa við. Í dag eru hins vegar liðin u.þ.b. þrjú ár frá hruni og enn tefla hv. þingmenn stjórnarliðsins fram þeim röksemdum að hér hafi orðið hrun, til stuðnings alls kyns frumvörpum sem borin eru fram. Manni virðist stundum eins og þeir ætlist til þess þremur árum eftir efnahagshrun að úr því að hér hafi orðið hrun eigi stjórnarandstaðan að samþykkja hvaða þvælu sem er sem kemur frá hæstv. ríkisstjórn. Það á líka við um þetta mál. Hér varð hrun, sagði hv. þm. Róbert Marshall, og þess vegna þarf að breyta skipulagi Stjórnarráðsins. Því er haldið fram að röksemdirnar fyrir þessum mikilsverðu breytingum megi finna í miklum skýrslum sem gefnar hafa verið út, þ.e. skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis annars vegar og hins vegar skýrslu þingmannanefndar Alþingis. En hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra benti á það skilmerkilega í svari sínu við fyrirspurn hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar fyrr í dag að þær breytingar á Stjórnarráðinu sem hæstv. forsætisráðherra fer fram með í þessu máli hafa ekkert með niðurstöður þingmannanefndarinnar að gera og þaðan af síður þær tillögur sem rannsóknarnefnd Alþingis hafði fram að færa. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. forsætisráðherra verði viðstödd þessa umræðu. Ég óska eftir því að kannað verði hvort hún sé í húsinu og hlýði á þau sjónarmið sem hér koma fram. Það er nauðsynlegt að hæstv. forsætisráðherra bæði hlýði á þau sjónarmið sem fram koma og sé tilbúin að svara þeim spurningum sem frá okkur þingmönnunum koma vegna þessa máls.

Forseti getur upplýst hv. þingmann um að hæstv. forsætisráðherra er í húsinu.

Þakka þér fyrir það, frú forseti. Varðandi frumvarpið vil ég segja að það er margslungið. Annars vegar er ástæða til að ræða pólitískt samhengi frumvarpsins í ljósi þeirrar stöðu sem ríkisstjórnin er í. Hins vegar er mikilvægt að efnisleg umræða um einstök ákvæði frumvarpsins verði ítarleg í sölum þingsins vegna þess að efnisatriði frumvarpsins eru þess eðlis að þau kalla á mjög nákvæmar umræður og skýr svör frá forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar um tildrög þess að frumvarpið var lagt fram. Ég tók eftir því við upphaf þessarar umræðu þegar hv. þm. Róbert Marshall, formaður allsherjarnefndar Alþingis, mælti fyrir nefndaráliti meiri hlutans að hann reyndi að leggja línurnar um með hvaða hætti umræða um málið skyldi fara fram. Hann óskaði eftir því að umræðan færi einungis fram um efnisatriði málsins en vildi ekki ræða pólitískt samhengi þess. Það er út af fyrir sig eðlilegt vegna þess að frumvarpið er lagt fram af hálfu hæstv. forsætisráðherra við afar - ja, hvað eigum við að segja - sérkennilegar aðstæður. Ég ætla nú ekki að verða við beiðni hv. þm. Róberts Marshalls um að ræða ekki hið pólitíska samhengi málsins vegna þess að ég tel að það sé mjög nauðsynlegt að við fjöllum um þann þátt málsins og afstöðu til frumvarpsins innan ríkisstjórnarflokka og ríkisstjórnar. Það er nú einu sinni þannig að í landinu er við völd ríkisstjórn  Staðan er sem sagt sú að einungis 32 þingmenn styðja ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur. Hún styðst því við minnsta mögulega meiri hluta alþingismanna og meiri hlutinn getur ekki naumari verið. Það þýðir, eins og allir vita og allir hafa séð, að hver einasti þingmaður ríkisstjórnarflokkanna fer með neitunarvald í öllum málum sem hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórn hennar leggja fram. Slík stjórn er hvorki burðug né sannfærandi, öfugt við það sem var þegar viðreisnarstjórnin starfaði undir eins manns meiri hluta. Þá unnu menn saman sem einn maður og voru sammála, en innan raða þessarar ríkisstjórnar er hver höndin upp á móti annarri. Við þessar aðstæður hefði ég haldið að hæstv. forsætisráðherra, sem styðst einungis við eins manns meiri hluta og varla það í þinginu, mundi reyna að bera klæði á vopnin, smala köttunum saman og fá einhvern samhljóm í ríkisstjórnarsamstarfið. En eins og menn sjá í umfjöllun um frumvarpið er eitthvað annað uppi á teningum í þessu máli. Þegar hæstv. forsætisráðherra stendur frammi fyrir því að friður er í boði velur hún eins og venjulega að fara í stríð og setur þingmenn og hæstv. ráðherra hvern upp á móti öðrum í umfjöllun um þetta mál. Það er sérstök stjórnviska og stjórnkænska í mínum huga hjá hinum mikla verkstjóra þessarar ríkisstjórnar, sem var einmitt kallaður til verka vegna sérstakra meintra verkstjórnarhæfileika. En nú hefur komið í ljós  Forsætisráðherra sem verkstjóri í ríkisstjórn ætti að reyna að þjappa liði sínu saman en þetta mál hefur orðið til þess, og ég segi það bara frá mínu hjarta, sem betur fer, að fara langt með að sundra þessari ríkisstjórn. Það dylst engum að með þessu frumvarpi er markmið hæstv. forsætisráðherra fyrst og fremst það, þó að það sé ekki yfirlýst og hv. þingmenn stjórnarliðsins neiti því en það sjá þó allir, að losna við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra úr ríkisstjórn Íslands. Mikill áhugi hefur verið fyrir því, sérstaklega innan Samfylkingarinnar, að gera þá breytingu á núverandi hæstv. ríkisstjórn, að bola hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra úr ríkisstjórninni, enda hefur hann verið samstarfsflokknum býsna erfiður, sérstaklega þegar komið hefur að málum sem snúa að aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Þar höfum við, ég og hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, átt samleið, við erum andsnúnir því að Ísland sæki um aðild að Evrópusambandinu og við erum andsnúnir því að þeim aðildarviðræðum eða aðlögunarviðræðum sem í gangi eru verði fram haldið. Af þeim ástæðum hefur þetta frumvarp verið skrifað, sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur kallað lengsta uppsagnarbréf sem nokkurn tíma hefur sést, upp á 138 blaðsíður. Ég sagði í fyrri ræðu minni við 1. umr. um frumvarpið að það hefði verið eðlilegra og heiðarlegra af hæstv. forsætisráðherra að nafngreina hreinlega hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í frumvarpinu og viðurkenna til hvers það er sett fram. Það er a.m.k. ekki neinn vafi um það í huga hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hann hefur beinlínis lýst yfir andstöðu sinni við þetta stjórnarfrumvarp. Hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson, sem er samflokksmaður hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hefur líka gert alvarlega fyrirvara við málið og lét bóka það þegar frumvarpið var afgreitt úr ríkisstjórn. Þessir menn vita auðvitað til hvers refirnir eru skornir. Þeir vita hvað býr hér að baki þó svo að hæstv. forsætisráðherra vilji ekki viðurkenna það. Þess vegna spyr ég: Hvers vegna í ósköpunum ætti hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að veita svo mikla mótspyrnu í þessu tiltekna máli, sem er stjórnarfrumvarp, að því er sagt er, ef ástæðurnar fyrir framlagningu þess eru ekki þær sem raktar hafa verið, heldur málefnalegar tillögur hæstv. forsætisráðherra til að gera nauðsynlegar breytingar á Stjórnarráðinu? Þetta er mikilvægt mál, frumvarp um Stjórnarráð Íslands. Það er hvorki meira né minna en frumvarp um framkvæmdarvaldið á Íslandi, einn handhafa ríkisvaldsins. Það hlýtur að vera saga til næsta bæjar hvar sem er ef frumvarp um heildarlög um starfsemi framkvæmdarvalds, lagt fram af hæstv. forsætisráðherra, skuli ekki einu sinni njóta stuðnings allra ráðherra hæstv. í ríkisstjórn hennar. Það er staðan í tengslum við þetta mál að ekki einu sinni allir hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur styðja þetta mál. Ein af ástæðum fyrir því að ég hafði efasemdir og athugasemdir við frumvarpið við 1. umr. um það var að hér væri um að ræða stjórnarfrumvarp í skilningi þingskapalaga og í stjórnskipulegum skilningi, eins og farið hefur verið yfir í fræðiskrifum margra okkar fremstu stjórnskipunarfræðinga í gegnum tíðina og áratugina. Það eru ekki bara hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og hæstv. innanríkisráðherra sem gert hafa efasemdir og athugasemdir við frumvarpið. Við minnumst þess sem höfum átt sæti í hv. allsherjarnefnd að það tókst ekki fyrr en í annarri tilraun að afgreiða málið úr hv. allsherjarnefnd vegna þess að stjórnarflokkarnir höfðu á þeim tíma, í byrjun síðustu viku, ekki einu sinni meiri hluta fyrir málinu í nefndinni. Hv. þm. Þráinn Bertelsson setti stjórnarflokkunum stólinn fyrir dyrnar og kom í veg fyrir að frumvarpið yrði afgreitt úr nefndinni með þeim hætti sem aðrir fulltrúar meiri hlutans í nefndinni ætluðu sér að gera. Það tókst þeim ekki fyrr en hv. þingmaður hafði komið fram breytingartillögum sem hann hafði, í félagi við hv. þm. Þór Saari, lagt áherslu á að næði fram að ganga. Ég verð því að segja fyrir mína parta að á þessu verklagi öllu er ákaflega lítill bragur. Ég vil líka lýsa þeirri skoðun minni að ég mótmæli því að efni frumvarpsins hafi eitthvað með niðurstöður þingmannanefndar Alþingis og rannsóknarnefndar Alþingis að gera. Því hefur verið haldið fram og fullyrt að frumvarpið sæki stoð sína og efni til þeirra tillagna sem þar koma fram. Ég hef lesið þessar skýrslur spjaldanna á milli og það væri,  
             Ég velti því líka fyrir mér, hv. þm. Mörður Árnason, hvort framlagning þessa frumvarps tengist eitthvað aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Gæti það nú verið? Gæti verið að andstaða hæstv. sjávarútvegs- og landbúnðarráðherra til málsins tengdist því að frumvarpið á rætur sínar að rekja til aðildarumsóknar Íslands að Evrópusambandinu?  Ég hef spurt hæstv. forsætisráðherra að því hvort frumvarpið … 
            

Forseti biður hv. þingmann að ávarpa forseta og tala ekki til annarra þingmanna í salnum með beinum hætti eins og hér er gert.

Ég biðst afsökunar á því, hæstv. forseti, en ítrekuð frammíköll og fyrirspurnir frá hv. þingmanni gera það að verkum að ég neyðist eiginlega til að svara þeim og beina orðum mínum til hv. þingmanns. En ég viðurkenni það fúslega að athugasemdir hæstv. forseta í þessu sambandi eru réttar. Ég varpaði þessum spurningum til hæstv. forsætisráðherra og velti því fyrir mér hvort frumvarpið tengist með einhverjum hætti aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Ég fékk einungis þau svör frá hæstv. forsætisráðherra að ég hefði fjörugt ímyndunarafl. Það kann vel að vera að ég hafi fjörugt ímyndunarafl en hitt er annað mál  Það er mikilvægt að þingið og þjóðin öll átti sig á því í hvaða pólitíska samhengi þetta mál er lagt fram. Hér er leggur hæstv. forsætisráðherra fram frumvarp sem er í hróplegri andstöðu við sjónarmið hæstv. ráðherra í hennar eigin ríkisstjórn. Ég á eftir að sjá að það njóti stuðnings innan þingsins. Ef við víkjum þá að efnisatriðum frumvarpsins, sem eru í rauninni hinn vinkillinn á þessari umræðu, höfum við, ég og hv. þm. Birgir Ármannsson, lagt fram býsna ítarlegt nefndarálit með frumvarpinu upp á sjö blaðsíður. Það er skemmst frá því að segja að í því nefndaráliti komumst við að þeirri niðurstöðu að ekki sé ástæða til að samþykkja frumvarpið. Þau sjónarmið sem þar eru færð fram eru í rauninni að miklum hluta sömu sjónarmið og fram komu í svari hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra við fyrirspurn hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar í dag. Við vekjum athygli á því að við meðferð málsins fór ekki fram skipulögð eða markviss úttekt á áhrifum allra þeirra breytinga sem frumvarpið mælir fyrir um um skipulag og starfshætti Stjórnarráðsins. Frumvarpið er samið í forsætisráðuneytinu, eins og fram kemur í greinargerð með því, og byggist fyrst og fremst á tillögum sem gerðar voru og komu fram í skýrslunni Samhent stjórnsýsla frá því í desember 2010. Sú skýrsla var samin af starfshópi sem skipaður var af forsætisráðherra vorið 2010 til að fara yfir og meta niðurstöður rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndarinnar svokölluðu, sem skipaðar voru á grundvelli laga nr. 142/2008, með síðari breytingum. Ég hef sagt það áður að ég tel að frumvarpið hafi lítið sem ekkert með niðurstöður þingmannanefndar Alþingis að gera og þaðan af síður tillögur rannsóknarnefndar Alþingis. Hins vegar taka efnisatriði frumvarpsins mjög mið af þeim tillögum sem fram koma í skýrslu starfshóps forsætisráðherra þannig að þetta frumvarp er frumvarp hæstv. forsætisráðherra. Eins og fram kemur í nefndaráliti mínu og hv. þm. Birgis Ármannssonar teljum við að veigamesta breytingin sem í þessu frumvarpi felst sé að með því sé ákvörðunarvald um hvaða ráðuneyti starfa í landinu fært frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins. Með þessu breytta fyrirkomulagi er valdið í þessum efnum fært frá Alþingi til ríkisstjórnar og þá fyrst og fremst til forsætisráðherra sem ber hina stjórnskipulega ábyrgð á embættisathöfnum forseta í þessum efnum. Eins og ég hef áður sagt og ítreka á þessi breyting sér hvorki stoð í niðurstöðum rannsóknarnefndar Alþingis né þingmannanefndarinnar. Ég er ekki einn þeirrar skoðunar, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra staðfesti þann skilning okkar hv. þm. Birgis Ármannssonar fyrr í dag í fyrirspurnatíma. Við sjálfstæðismenn leggjumst eindregið gegn þeirri breytingu og bendum á að með henni sé horfið frá þeirri skipan sem verið hefur hér á landi frá árinu 1969. Hún felst í meginatriðum í því að heiti ráðuneyta eru tilgreind í lögum og hvorki er hægt að stofna ný ráðuneyti né leggja þau af nema með lagasetningu og þá með þeim hætti að Alþingi kemur að slíkum ákvörðunum. Við teljum að það sé lýðræðislegri aðferð að 63 einstaklingar taki ákvörðun um grundvallarbreytingar varðandi starfsemi Stjórnarráðsins en að einum einstaklingi, í þessu tilviki hæstv. forsætisráðherra, hver sem það nú er á hverjum tíma, verði falið það ákvörðunarvald. Að okkar mati hníga flest rök gegn þeirri breytingu sem lögð er til. Í fyrsta lagi er um að ræða tilflutning valds frá Alþingi til ríkisstjórnarinnar og þá einkum forsætisráðherra. Það hlýtur, að okkar mati, að teljast meiri háttar ákvörðun um fyrirkomulag æðstu stjórnar ríkisins hvaða ráðuneyti eru starfandi á hverjum tíma. Í slíkri ákvörðun getur falist mikilvæg pólitísk stefnumörkun og afleiðingarnar geta verið miklar og birst með margvíslegu móti. Það er eðlilegt að ákvörðunarvaldið í þessum efnum sé hjá þinginu, alveg eins og það er óumdeilt hlutverk þingsins að taka ákvarðanir um stofnun eða aflagningu allra annarra stofnana ríkisins. Sá valdatilflutningur sem felst í frumvarpinu er í miklu ósamræmi við þau viðhorf sem uppi hafa verið í samfélaginu á síðustu árum um að efla beri löggjafarvaldið og Alþingi sem stofnun og draga að sama skapi úr áhrifum framkvæmdarvaldsins og ríkisstjórnarinnar. Það eru þau viðhorf sem fram koma í skýrslum rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndarinnar og að þessu leyti fer frumvarpið gegn þeim sjónarmiðum sem þar koma fram. Því sjónarmiði höfum við haldið fram í umræðunni alveg frá upphafi, og ekki bara við; ég þreytist ekki á að nefna að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra leggur nákvæmlega sama skilning í málið og hann á sæti í þeirri ríkisstjórn sem að heita má leggi þetta frumvarp fram. Ég hef lengi verið í umræðum á Alþingi og hef tekið eftir því að ár eftir ár, bæði þegar Sjálfstæðisflokkurinn var í ríkisstjórn með Samfylkingu og Framsóknarflokki og síðan í tíð þessarar ríkisstjórnar, að hvar sem er, hvort sem það er innan þingsins, í sérfræðinefndum eins og rannsóknarnefnd Alþingis eða þingmannanefndinni eða í opinberri umræðu hjá þeim sem láta sig stjórnmál varða, hafa allir lagt mikla áherslu á að efla og styrkja þingið gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það gerðu hv. þingmenn núverandi stjórnarflokka meðan þeir voru í stjórnarandstöðu, en þetta frumvarp fer þveröfuga leið, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir. Það færir ákvörðunarvaldið um það hvaða ráðuneyti skuli starfa á Íslandi úr höndum Alþingis og yfir í hendur hæstv. forsætisráðherra. Það er alveg skýrt. Við teljum einnig að frumvarpið auki hættu á lausung og jafnvel geðþóttaákvörðunum í sambandi við skipan ráðherra. Við teljum að ákveðin festa sé nauðsynleg í sambandi við æðstu stofnanir framkvæmdarvaldsins. Slík festa skiptir máli fyrir alla þá sem hagsmuna eiga að gæta, hvort sem um er að ræða einstaklinga eða hagsmunahópa sem samskipti eiga við ráðuneytin, starfsmenn þeirra og opinberar stofnanir sem undir þau heyra. Við, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í hv. allsherjarnefnd, höfum sagt að ýmis ákvæði þessa frumvarps séu til bóta. Í sumum tilvikum teljum við þó að með frumvarpinu sé verið að lögfesta sjálfsögð atriði sem við sjáum varla þörf á að setja inn í lagatexta, en önnur atriði frumvarpsins eru umdeilanleg vegna efnisinnihalds þeirra. Það sama á við um einstakar breytingartillögur sem meiri hluti nefndarinnar gerir. Við gerum efnislegar athugasemdir í nefndaráliti okkar við fjölmörg ákvæði frumvarpsins en veigamesta athugasemdin lýtur að því sem ég fór yfir áðan. Við sættum okkur ekki við að með frumvarpinu sé grafið undan þinginu, þingið veikt með því að færa ákvörðunarvald um það hvaða ráðuneyti séu starfandi í landinu frá Alþingi til hæstv. forsætisráðherra sem æðsta handhafa framkvæmdarvaldsins. Það er helsta efnislega athugasemd okkar við frumvarpið. Síðan eru auðvitað fjölmörg önnur efnisleg atriði við ákvæði frumvarpsins sem við setjum spurningarmerki við eða gerum miklar athugasemdir við. Hv. þm. Birgir Ármannsson fór yfir nokkrar af þeim athugasemdum eins og t.d. valdframsalið í 2. gr. frumvarpsins. Þar er sú kjarnagrein sem við gerum helst athugasemdir við en í því ákvæði er mælt fyrir um valdframsal frá Alþingi til forsætisráðherra. Ég vil líka vekja athygli á 7. gr. frumvarpsins. Við gerum svo sem ekki neinar athugasemdir við greinina eins og hún er orðuð í frumvarpinu og teljum að breytingartillaga meiri hlutans um að haldin sé sérstök trúnaðarmálabók kunni að vera til bóta. Það var afgreiðsla þessa ákvæðis frumvarpsins úr hv. allsherjarnefnd sem olli stjórnarmeirihlutanum vandræðum. Þarna hékk málið á bláþræði vegna þess að hv. þm. Þráinn Bertelsson, með dyggum stuðningi hv. þm. Þórs Saaris, lagði það til að inn í frumvarpið yrði sett ákvæði sem mælti fyrir um að ríkisstjórnarfundir skyldu hljóðritaðir og hljóðupptökunum haldið leyndum í 30 ár en þær síðan gerðar opinberar eftir það. Það er auðvitað mjög róttæk hugmynd og áður en ég tek efnislega afstöðu til hennar mundi ég telja ástæðu til að fara aðeins betur yfir hvaða afleiðingar sú breytingartillaga hefur. Hún hefur vissulega kosti, þ.e. að færa söguna í hljóðskrár, en hún kann líka að hafa galla. Ég velti því fyrir mér hvort ríkisstjórnarfundir mundu breytast við þetta, hvort menn mundu yfir höfuð segja hug sinn á ríkisstjórnarfundum þegar þeir vissu að þeir væru teknir upp á segulband. Það kann að vera að ríkisstjórnarfundir eins og þeir eru núna færist út fyrir Stjórnarráðið og málin verði afgreidd utan Stjórnarráðsins áður en til formlegra funda kemur. Við leggjumst líka gegn 22. gr. frumvarpsins. Þar er lagt til að aðstoðarmönnum verði fjölgað. Í breytingu meiri hlutans felst að heildarfjöldi aðstoðarmanna ráðherra skuli vera tvöfaldur fjöldi ráðherra að þremur viðbættum. Við teljum ekki ástæðu til að auka yfirbygginguna í Stjórnarráðinu eins og lagt er til, sérstaklega ekki á þessum tímum. Ég verð að segja að ég á erfitt með að sjá fyrir mér hvernig sú hugsun sem fram kemur í breytingartillögunni verður í framkvæmd. Skilningur minn er sá að að meginstefnu til sé lagt til að hver ráðherra hafi tvo aðstoðarmenn og ef ráðuneytin eru tíu séu aðstoðarmennirnir allt að tuttugu talsins, en síðan séu þrír aðstoðarmenn þar fyrir utan sem geta virkað eins og björgunarsveit eða slökkvilið, einhvers konar bakvarðasveit sem þvælist á milli ráðuneyta þar sem eldarnir brenna. Það kæmi sér auðvitað vel við þessar aðstæður þar sem eldar brenna í flestum ráðuneytum núverandi hæstv. ríkisstjórnar, en ég hef skilið það þannig - ég sé að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hristir hausinn - að slökkviliðið skuli að vera til taks í ráðuneytum þar sem mikið er undir og margt að gerast og einstakir hæstv. ráðherrar þurfa á liðsinni að halda. Ég segi fyrir mína parta að mér finnst of mikið í lagt. Það er svo sem ekkert nýtt að hæstv. ráðherrar telji sig þurfa á meiri pólitískri og faglegri aðstoð að halda í sínum erfiðu störfum, en á tímum þar sem verið er að skera niður í almannaþjónustu og velferðarkerfið og lykilstofnanir þess þurfa að berjast fyrir hverri krónu, hvort sem er í rekstri eða viðhaldi, t.d. á Landspítalanum eða Borgarspítalanum sem virðist vera að fúna og grotna niður, telur framkvæmdarvaldið eðlilegast að auka aðstoð við hæstv. ráðherra. Mér finnst sú forgangsröðun ekki ganga upp. Þó svo að ég leggist eindregið gegn frumvarpinu má ekki skilja það þannig að ég sé almennt andsnúinn þeirri stefnumörkun að ráðuneytum verði fækkað og yfirbygging í stjórnsýslunni minnkuð, en það þarf að gera það að vel yfirlögðu ráði, ekki í einhverju krampakasti sem hluta af pólitískri refskák, eins og mér finnst þetta frumvarp vera til merkis um.

Virðulegur forseti. Það sem blasir við eftir ræðu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar er að Sjálfstæðisflokkurinn er hugmyndafræðilega og pólitískt gjaldþrota og hefur ekkert til málanna að leggja. Hið pólitíska samhengi þessara hluta, en hv. þingmaður óskaði eftir því að ræða það, er að eftir 18 ára valdasetu neitar Sjálfstæðisflokkurinn að taka til í Stjórnarráðinu, draga lærdóm af því sem fór úrskeiðis og lagfæra stjórnsýslu sem hann, umfram aðra flokka, ber mesta ábyrgð á að móta á síðustu árum. Hér er verið að draga saman lærdóm úr tveimur skýrslum sem unnar voru innan stjórnsýslunnar, tveimur þingmannaskýrslum, skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndarinnar, og gera lagfæringar. Hér kemur talsmaður stjórnmálaflokksins sem Davíð Oddsson var forsætisráðherra fyrir til margra ára og óttast að verið sé að færa of miklar valdheimildir til forsætisráðherra. Það blasir við að þetta er náttúrlega eins og hver önnur öfugmælavísa og það er algjört rugl að verið sé að færa valdheimildir frá þinginu til framkvæmdarvaldsins. Eftir næstu mánaðamót tekur við ný nefndaskipan í þinginu og þar er m.a. gert ráð fyrir að stjórnarandstöðunni verði færð formennska í að minnsta kosti þremur nefndum, að ég held, á vegum þingsins. Hefði nú þótt tíðindi einhvern tímann. Blasir það ekki einfaldlega við, hv. þm. Sigurður Kristjánsson, að Sjálfstæðisflokkurinn er hugmyndafræðilega og pólitískt gjaldþrota og hefur ekkert til málanna að leggja í umræðunni? Óskað var sérstaklega eftir því að pólitískt innihald og efnisleg atriði þessa frumvarps yrðu rædd sérstaklega en hv. þingmaður gerði allt annað en það. Hann dró þetta allt saman mjög í efa og vildi ekki ræða efnisatriði málsins. Hver er hin raunverulega breyting sem málið felur í sér? Hefur ekki alltaf verið svo 

Virðulegi forseti. Þetta var nú ósmekklegur dómur sem ræða mín fékk frá hv. þingmanni. Það er alveg rétt að ég ræddi þetta mál í hinu pólitíska samhengi sem við öllum blasir, þ.e. að það nýtur ekki stuðnings allra hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni. En í seinni hluta ræðu minnar fjallaði ég efnislega um málið og gerði grein fyrir athugasemdum okkar við meginefni þess án þess að nefna hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra á nafn þó svo málið snúist auðvitað að miklu leyti um hann. Þetta var efnisleg umræða um frumvarpið. Ég mótmæli því að sjálfstæðisflokkurinn sé pólitískt gjaldþrota í tengslum við málið og neiti því að taka til og gera breytingar á Stjórnarráðinu. 

Flokkur í upplausn.

Ég hlakka til að heyra sjónarmið fulltrúa stjórnmálaflokkanna í þingmannanefndinni um málið. Ég óskaði eftir því að formaður þingmannanefndarinnar, Atli Gíslason, yrði fenginn á fund allsherjarnefndar til að lýsa viðhorfum sínum til málsins og lýsa því hvort hann teldi að þær tillögur sem fram koma í frumvarpinu samræmdust þeim tillögum sem fram koma í skýrslu þingmannanefndarinnar. Það var auðvitað ekki gert.

Bíddu nú við.

Ástæðurnar voru m.a. þær að formaður nefndarinnar komst ekki á fundi nefndarinnar. Ég fullyrði að þeir sem voru í þingmannanefndinni munu gera jafnalvarlegar athugasemdir og ég hef gert um samspil þessara tillagna og frumvarpsins og hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra hefur gert. Hann hefur sagt það oftar en einu sinni og oftar en tvisvar og hann situr í hæstv. 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fróðlega og ítarlega ræðu sem var að vísu í styttra lagi miðað við getu og ræðustíl þingmannsins. Hún náði ákveðnum hápunkti þegar hv. þingmaður kom með þá fjörugu kenningu að einræðisstjórnin í Brussel hefði skipað ríkisstjórninni hér á landi fyrir, en hana hafa tveir af félögum hans í þingflokknum kallað kommúnistastjórn, og látið hana setja fram þetta frumvarp sem hefur þá verið skrifað í Brussel og kommúnistastjórnin hér hefur flutt. Þetta eru ákveðnar hæðir í pólitískum skáldskap. Ég lýsi aðdáun minni á því að menn skuli, þó að ungir séu að árum, hafa náð þessum árangri í hugarflugi og sannfæringarkrafti gagnvart sjálfum sér að geta haldið þessu fram í ræðustól Alþingis. Mér finnst það aðdáunarvert. Erindi mitt, auk þess að lýsa yfir aðdáun minni á hinum vaska og djúpvitra hv. þingmanni Sigurði Kára Kristjánssyni, er að spyrja hann hvernig á því standi að þetta sama skipulag skuli vera uppi í konungsríkjum Noregs, Svíþjóðar og Danmerkur og hvort þeim sé stjórnað af kommúnistum og hvort þessi skipan hafi verið upp tekin að kröfu einræðisherranna í Brussel.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni hlý orð í minn garð. Ég spyr hv. þingmann á móti: Ætli það sé tilviljun að í þeim ályktunardrögum sem voru hér til umfjöllunar fyrir nokkrum mánuðum og samin voru og samþykkt í Brussel og lögð fram á fundi sameiginlegrar þingmannanefndar íslenskra þingmanna og evrópskra, sé því sérstaklega fagnað að verið sé að ráðast í endurbætur á Stjórnarráðinu og breytingar á því og að þetta mál sé komið hér fram? Getur verið að frumvarpið tengist eitthvað aðildarumsókninni að Evrópusambandinu? Og getur verið að það sé m.a. ástæðan fyrir því að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem er algjörlega andsnúinn aðild Íslands að Evrópusambandinu, hafi snúist svona gegn frumvarpinu? 
             Ég velti þessari spurningu bara upp. Ég hef ekki svör við henni enda er ég ekki sá sem leggur frumvarpið fram eða mælir fyrir því eða mælir því bót. En það er eðlilegt að þessi spurning komi fram og við ræðum hvort frumvarpið, eins og mörg önnur sem eru til umfjöllunar í þinginu, tengist aðildarumsókninni.  Hv. þingmaður spyr síðan og setur í samhengi við einræðistilburði hvort slíkir tilburðir séu uppi í Noregi, Svíþjóð og Danmörku 

Virðulegi forseti. Þakka hv. þingmanni fyrir ágæta og yfirgripsmikla ræðu. Ég velti fyrir mér eftir ræðuna að hér hefur því æðioft verið haldið fram að flokkur hv. þingmanns standi gegn breytingum þegar … Frú forseti, ég er varla með 40 mínútna andsvar, en ég þakka það ef svo er. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort flokkur hans standi gegn breytingum og einnig hvort í frumvarpinu séu ákveðnir liðir sem bæti stjórnsýsluna og umhverfi framkvæmdarvaldsins. Persónulega er ég á því að hér séu lögð til atriði sem við eigum að taka fagnandi þó svo að ljóst sé að þættir eins og að slíta tengslin eða færa valdið frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins hvað ráðuneytin varðar séu ekki af því góða. Það er vitanlega mikilvægt að þegar svona breytingar eru gerðar sé reynt að ná sem mestri sátt því það ekki þarf annað en kosningar og skipti á meiri hluta í þinginu til þess að aftur verði farið að hræra í þessum málum. Því er mjög mikilvægt að við reynum að komast að því hvort vilji sé almennt til þess í þeim flokkum er sitja nú á Alþingi til að gera einhverjar breytingar. Því er þessari spurningu kastað fram. Vitnað hefur verið í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og þann starfshóp sem forsætisráðherra skipaði til að koma með tillögur að breytingum um Stjórnarráðið. Því hljótum við einnig að spyrja hvort of lítið mark hafi verið tekið á tillögum þingmannanefndarinnar og meira á tillögum starfshópsins.

Virðulegi forseti. Eins og ég rakti í ræðu minni er það ekki svo að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd, ég og hv. þm. Birgir Ármannsson, finnum þessu máli allt til foráttu. Það er, eins og fram kemur í nefndaráliti okkar, margt þarna sem við teljum að kunni að vera til bóta. Við gerum til dæmis ekki athugasemdir við 4. gr. frumvarpsins eða þá 6., og við teljum að það gæti verið til bóta að innan ríkisstjórnarinnar séu haldnar trúnaðarmálabækur og gengið sé lengra í því að skrá samskipti á milli ráðuneyta og stofnana. Það eru fjölmörg atriði þarna sem við teljum að kunni að vera til bóta í stjórnsýslunni og við erum sannarlega hlynntir því að gera breytingar í Stjórnarráðinu sem kunna að verða til bóta. En það kemur ekki til greina af okkar hálfu að samþykkja það sem hér er lagt til, að færa valdið um það hvaða ráðuneyti starfa í landinu, hvernig framkvæmdarvaldið er uppsett og uppbyggt, frá þinginu og til hæstv. forsætisráðherra. Slíkar hugmyndir eru algjörlega óásættanlegar og uppfylla í engu þær tillögur sem fram koma í skýrslu þingmannanefndar hv. þm. Atla Gíslasonar og í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. En þær koma fram í tillögum starfshóps forsætisráðherrans sjálfs, já, já, þær eru þar, enda eru tillögurnar samþykktar og samdar í forsætisráðuneytinu. Hvað ætli hefði verið sagt ef fyrrverandi hæstv. forsætisráðherrar, til dæmis Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson, hefðu lagt til að þeim yrðu 

Virðulegi forseti.  
             Mig langar að spyrja hv. þingmann út í annað mál sem er í frumvarpinu og það lýtur að aðstoðarmönnum ráðherra. Það var athyglisverð nálgun sem hv. þingmaður var með hér varðandi slökkviliðið. En það sem skýtur skökku við að mínu viti er að þessi grein er líka til að auka vægi framkvæmdarvaldsins gagnvart löggjafarvaldinu. Við vitum að verið er að halda aftur af starfi þingmanna þegar búið er að afnema eða banna tímabundið að þingmenn hafi þá aðstoðarmenn sem búið var að samþykkja að þeir hefðu og í kjölfar kjördæmabreytinga, ef ég man rétt eða einhvers slíks, var þetta samþykkt. En ráðherrarnir eiga að geta fengið fleiri aðstoðarmenn. 

Virðulegi forseti. Það er rétt að með þessu eru framkvæmdarvaldið og hæstv. ráðherrar að gera tilraun til þess að mylja meira undir sig en nú er og svo kannski líka til að leysa þau vandamál sem upp hafa komið á síðustu missirum varðandi ráðningarmál í ráðuneytunum. Við vitum að hæstv. ráðherrar hafa verið að ráða til sín alls konar ráðgjafa, upplýsingafulltrúa og ýmsa aðila sem hafa fúnkerað, ef svo má segja, eins og aðstoðarmenn. Ég lýsi því yfir að ég hefði talið að það væri nóg að hver ráðherra hefði með sér einn aðstoðarmann en ég lýsi því líka yfir að ég hefði verið reiðubúinn til að ræða þetta mál betur og fara til dæmis yfir hugmyndir sem fram hafa komið frá einum hv. þingmanni í nefndinni um það hvort gera ætti grundvallarstrúktúrbreytingu á starfsemi ráðuneytanna, að þau yrðu þannig að 

Frú forseti. Ég er komin í þennan ræðustól fyrst og fremst til að lýsa mikilli ánægju með þær breytingar sem hv. allsherjarnefnd hefur gert á frumvarpinu um Stjórnarráðið. Ég hef þá trú að það muni skila okkur betri stjórnsýslu, að það muni skerpa á ábyrgð bæði embættismanna og ráðherra og að það muni veita okkur nauðsynlegan sveigjanleika í Stjórnarráðinu. Ég hef orðið fyrir miklum vonbrigðum með viðbrögð hv. stjórnarandstöðu, bæði í nefndinni og í umræðum í þinginu og kem kannski aðeins betur að því hér á eftir. Ég lýsti því við 1. umr. að ég hlakkaði mikið til umfjöllunar í nefndinni, ekki síst vegna þess að ég lýsti tilteknum fyrirvörum við frumvarpið eins og það lá fyrir þá. Ég taldi það ekki ganga nógu langt í nokkrum atriðum og mér fannst vanta á að tekið væri á hugmyndum um gerbreytingu á Stjórnarráðinu, svo sem eins og því að ráðherrar kæmu og færu með „kabínetti“ eða með sérstökum hópi pólitískra aðstoðarmanna eða ráðgjafa, þar með talinna ráðuneytisstjóra eins og við þekkjum víða í löndunum í kringum okkur. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson spurði um afstöðu mína eftir umfjöllun í nefndinni og ég verð að segja að því miður hefur þessi hugmynd mín ekki hlotið undirtektir. Hún er kannski bara of róttæk í bili og því ætla ég ekki endilega að halda henni til streitu. Ég get ekki sagt að við höfum rætt hana mikið en ég hef ekki fengið miklar undirtektir við þetta mál mitt. Ég tel mjög mikilvægt að styrkja stöðu ráðherra til að sinna pólitískri stefnumótun í ráðuneytunum. Starf og hlutverk ráðherra er í reynd tvíþætt. Þeir hafa annars vegar stjórnsýsluhlutverk, og það er áréttað í frumvarpinu að ráðuneytið sé skrifstofa ráðherrans, en hins vegar hefur ráðherrann skyldum að gegna í pólitískri stefnumótun sem Alþingi ákveður hver er og sem er síðan aftur ákveðið í þingkosningum ekki sjaldnar en á fjögurra ára fresti hver vera skuli. Það hefur verið misvægi á þessum tveimur hlutverkum og það sem meira er að hin pólitíska stefnumótun hefur kannski að einhverju leyti farið fram utan ráðuneyta með aðkeyptum sérfræðingum eins og tíðkaðist nú mjög á tímabilinu 2007 til loka 2008 og/eða þá að menn hafa verið að ráða inn í ráðuneytin til sín aðstoðarmenn sem ekki hafa haft þá stöðu heldur gegnt öðrum nöfnum eins og hér hefur verið nefnt. Ég kem kannski aðeins að því hér á eftir. Ég vil aðeins rifja upp, af því að það er orðin lenska í þessu þingi að tala allt niður - menn tala um að mál séu svo illa undirbúin, þau komi svo illa unnin hér inn í þingið ef þingnefndir leyfa sér að breyta einhverju í þeim. Þessu atriði er ég algerlega ósammála. Ég vil segja sérstaklega um þetta mál að það var mjög vel undirbúið. Það byggir á mjög traustum grunni sem er í fyrsta lagi skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis og í öðru lagi skýrsla þingmannanefndarinnar og í þriðja lagi skýrsla um Stjórnarráðið sem sérstaklega var unnin fyrir forsætisráðherra. Það skortir því ekkert á að þetta mál hafi verið vel undirbúið. Ég setti fram þá gagnrýni hér í vor, þegar málið kom til 1. umr., að ég teldi að frumvarpið gengi ekki nógu langt, það væri ekki nógu róttækt og ég lýsti því í nokkuð mörgum atriðum í ræðu minni þá og ætla ekkert að fara að endurtaka það hér. En svo virðist sem hv. allsherjarnefnd hafi verið sammála í mörgum atriðum um það að frumvarpið gengi ekki nógu langt og því gerir nefndin nokkuð miklar og umtalsverðar breytingar á frumvarpinu. Um það er það eitt að segja að það er hlutverk þingnefndarinnar og þingsins að fara vandlega yfir þau mál sem koma inn til nefnda, kalla eftir umsögnum, hlýða á gesti og ræða málin að því loknu og koma fram með breytingartillögur. Það er alls ekki merki um það að mál hafi verið eitthvað illa undirbúin þó að nefndir komi með breytingartillögur við tiltekin atriði og jafnvel þó að það sé í grundvallaratriðum, frú forseti. Ég tel því að menn eigi að horfa til þess að það er vinna þingsins sem skiptir máli. Við eigum að bera þá virðingu fyrir vinnu í þingnefndum að tala hana ekki niður sýknt og heilagt. Það var ekki vanþörf á að koma fram með nýtt frumvarp um Stjórnarráð Íslands og í kjölfar hrunsins varð sannarlega ljóst að þar mátti, á stjórnarheimilinu, ýmislegt betur fara. Leiðarljósin í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis eru meðal annars þau að efla þurfi fagmennsku og stórbæta vinnubrögð innan stjórnsýslunnar, meðal annars með skýrari boðleiðum milli embættismanna og stjórnmálamanna. Rannsóknarnefnd Alþingis telur líka mikilvægt að setja stjórnmálamönnum og embættismönnum siðareglur sem draga fram og skerpa þá ábyrgð og skyldur sem felast í störfum þeirra. Rannsóknarnefndin taldi að takmarka bæri pólitískar ráðningar við það sem lög leyfa og loks að skerpa þyrfti á ráðherraábyrgðinni. Auðvitað er margt fleira sem þarna kom fram en þetta eru þau atriði sem ég vil draga fram, frú forseti, og benda á að skipta miklu máli. Þau eru komin inn í þetta frumvarp og það skiptir miklu máli að við ljúkum umfjöllun um þetta hér í þingsal, klárum málið og gerum það að lögum. Menn verða einfaldlega að ræða efnisatriðin sem þeir eru sammála eða ósammála um og takast síðan á um þau í atkvæðagreiðslu en ekki þæfa málin hér dögum eða vikum saman í von um að drepa ekki bara það, viðkomandi mál, heldur helst öll önnur. Frú forseti. Það hefur einkum verið rætt um þrennt í þessu frumvarpi og þær breytingar sem hafa verið gerðar á því í meðförum nefndarinnar. Fyrst og fremst hefur kannski verið rætt um 2. gr. af því að henni var ekki breytt í meðförum nefndarinnar, en sú grein fjallar um það, frú forseti, að ríkisstjórnin sjálf skipti með sér verkum, að það sé ríkisstjórnin eða framkvæmdastjóri hennar, sem er forsætisráðherra, sem ákveður skiptingu verka í ríkisstjórninni. Menn hafa fundið þessu allt til foráttu og fullyrt að hér sé verið að fela einum einstaklingi eitthvert einræðisvald og að verði þetta ákvæði að lögum muni ákvarðanir um ráðuneyti, hvar málum skuli skipað í ráðuneyti og hverjir skuli með fara, vera háð geðþóttavaldi einhvers einræðisherra. Það er ekkert sem er fráleitara en þessi fullyrðing. Það er búið að sýna það í þessum ræðustól oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að þeir sem þannig tala láta í veðri vaka að í Noregi og í Danmörku ríki einræði. Þessar þjóðir hafa, ásamt mörgum öðrum nágrannaþjóðum okkar, haft nákvæmlega þetta fyrirkomulag á, að þegar ríkisstjórn er mynduð og styðst við annaðhvort þingmeirihluta eða hlutleysi og stuðning í þinginu, sem jafngildir þingmeirihluta ef til vantrausts kemur - þegar slík ríkisstjórn kemur til valda skiptir hún með sér verkum. Það kann að vera að aðstæður krefjist þess eða það sé vænlegt að breyta einhverju í verkaskiptingu, meðal annars með tilvísun til pólitískra áherslumála þeirrar ríkisstjórnar sem kosin er til að taka við. Hún vill kannski leggja aðrar línur í Stjórnarráðinu en sú sem fór frá. Það getur líka verið að upp komi utanaðkomandi atriði sem beinlínis kalli á og krefjist breytinga á stjórnarheimilinu, þ.e. í verkaskiptingunni þar. Því er að sjálfsögðu eðlilegt, eins og hefur verið gert í löndunum hér í kringum okkur, að menn skipti verkum á stjórnarheimilinu. Það er fráleitt að tala eins og hægt sé að leggja niður ráðuneyti eða stofna ný að geðþótta forsætisráðherra. Enda þótt segi í lögunum að forsætisráðherra geri þetta og geri hitt er þar að sjálfsögðu um að ræða verkstjórann, sem í okkar stjórnmálasögu er venjulega verkstjóri fleiri en eins stjórnarflokks og að sjálfsögðu eru það þeir stjórnarflokkar sem skipa, og mynda ríkisstjórn og bera á henni ábyrgð í þinginu gagnvart þjóðinni, sem ákvarða í reynd hvernig verkaskiptingunni skuli háttað. Það er því langt í frá að verið sé að taka eitthvert vald frá þinginu með þessu móti því að það er ekki hægt að breyta ráðuneytum eða verkefnum milli ráðuneyta öðruvísi en þingmeirihluti stjórnarþingmanna liggi þar að baki. Það er alls ekki þannig að hér sé verið að gera tillögu um það að einn einstakur ráðherra eða forsætisráðherra eigi að ráða hér einu og öllu, heldur bara að ríkisstjórn, að meiri hluti Alþingis á hverjum tíma, geti skipt með sér verkum innan Stjórnarráðsins eftir því sem best og farsælast þykir á hverjum tíma. Ég er þeirrar skoðunar, frú forseti, að það hefði ekki veitt af í hruninu að hafa þann sveigjanleika í Stjórnarráðinu sem hér er minnst á. Eða eigum við kannski að ræða hið litla viðskiptaráðuneyti sem var splunkunýtt með örfáa starfsmenn og réði ekki neitt við neitt? Annað atriði sem menn hafa verið að tala um er að verið sé að reka Jón Bjarnason, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, úr ríkisstjórn. Ég vil segja það hér, frú forseti, að í þessu ákvæði frumvarpsins felst engin atlaga að einum eða neinum einstökum ráðherra og alls ekki að hæstv. ráðherra Jóni Bjarnasyni. Ef hann telur að þessu atriði, þessari grein frumvarpsins, sé stefnt gegn sér verður hann að bregðast við því sjálfur. En það hefur verið stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að taka upp betri starfshætti og meiri sveigjanleika í skipan Stjórnarráðsins og eitt af því sem við höfum litið til í gegnum árin - og ekki bara eftir að við komum til ríkisstjórnarsamstarfs - er einmitt hvernig Norðurlandaþjóðirnar og aðrar þjóðir skipta með sér verkum, eins og til að mynda í Noregi, þar sem menn eru með sérstakt ráðuneyti sem fjallar um málefni barna. Hvers vegna? Jú, það er vegna þess að á tilteknum tíma töldu stjórnarflokkarnir þar mjög mikilvægt að gefa þeim málum aukið vægi. Þegar Danir fóru í endurskipulagninguna á heilbrigðiskerfi sínu í fyrra settu þeir á stofn innanríkis- og heilbrigðisráðuneyti til að geta straumlínulagað þær breytingar og fellt saman við breytingar á svæðafyrirkomulagi á sveitarstjórnarstiginu. Ég vil því, frú forseti, bara ítreka það að enginn einn forsætisráðherra og heldur ekki annar stjórnarflokkur eða einn stjórnarflokkur af mörgum getur rekið einstaka ráðherra úr ríkisstjórn, það er bara einfaldlega ekki þannig. „Der skal to til,“ eins og danskurinn segir. Í fleirflokka ríkisstjórnum hefur einn flokkur ekkert alræðisvald, það er bara einfaldlega þannig. Þeir sem hins vegar tala þannig hafa kannski einhverja slíka reynslu, það skyldi þó ekki vera? Menn hafa verið að tala um að hér séu menn að taka vald frá þinginu. 
             Eigum við að ræða Íraksstríðið?  Ef menn eru að tala um að hér sé einhver vanþörf á því, og það voru 6., 7. og 11. gr. sem ég ætla næst að ræða - 
            

Forseti vill spyrja hv. þingmann, í ljósi þess að hér er íhugað að gera þinghlé klukkan eitt, og þegar hafa fjórir hv. þingmenn óskað eftir andsvari, hvort þingmaðurinn eigi langt eftir af ræðu sinni.

Nei, þingmaðurinn skal ljúka ræðu sinni, frú forseti. Bara ein setning um fundargerðir og það sem er fjallað um í 6., 7. og 11. gr. - það er mjög mikilvægt að setja nákvæmar reglur um það hvernig bóka skuli, hvað skuli tekið fyrir á ríkisstjórnarfundum og hvernig með þau gögn skuli fara og hvernig með trúnaðargögn skuli fara. Þetta hefur ekki verið í lögum og reglum í okkar Stjórnarráði og þetta er, að mínu mati, eitt af því mikilvægasta sem verið er að gera tillögur um. Frú forseti. Ég vildi að ég gæti komið að umræðu um þriðja atriðið sem ætlaði mér að gera en ég óttast að mér dugi ekki tími til þess en það varðar aðstoðarmennina. Ég fæ kannski tækifæri til þess síðar í umræðunni að gera það. Að lokum, frú forseti: Er það virkilega svo að þingmenn Sjálfstæðisflokks og þingmenn Framsóknarflokks vilji engu breyta í Stjórnarráði Íslands? Er þetta svona ofboðslega fínt, er þetta svona gott? Dugði þetta svona vel í hruninu? Hafa menn ekki lesið rannsóknarskýrsluna eða þingmannaskýrsluna eða skýrsluna um Stjórnarráðið? Ég skora á ykkur, hv. þingmenn, verið þið með í því sem þið teljið að sé til bóta í þessu frumvarpi en greiðið þið atkvæði gegn hinu.

Virðulegi forseti. Sífellt skal stjórnarliðið enda ræður sínar á því að hnýta í Framsóknarflokkinn og Sjálfstæðisflokkinn en það er einhver nýr upptaktur í þinginu á þessum hauststubbi og sífellt verið að kalla eftir tillögum frá stjórnarandstöðunni varðandi stjórnarráðsmálið. Það hefur verið svo og ég hef svarað því á þann veg að Framsóknarflokkurinn hefur svo sannarlega komið með tillögur til úrbóta. Það er fyrst og fremst að styrkja Alþingi í stað þess að þenja út opinbera geirann og Stjórnarráðið. Mig langar til að leiðrétta þingmanninn, hún telur að frumvarpið byggi á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og skýrslu þingmannanefndarinnar. Það er hreinlega rangt því að í fylgiskjali með frumvarpinu kemur fram að það byggir á skýrslu um samhenta stjórnsýslu, skýrslu nefndar sem var handvalin af forsætisráðherra. Á henni byggist frumvarpið. Þar sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir er á nefndaráliti meiri hlutans langar mig að spyrja: Hvers vegna er hún á nefndarálitinu með fyrirvara ásamt fleiri þingmönnum stjórnarliðsins? 

Frú forseti. Mér er kært að upplýsa af hverju ég er með fyrirvara á nefndarálitinu. Eins og hv. þingmanni sem á sæti í allsherjarnefnd er kunnugt um var mikil pressa á síðustu fundum nefndarinnar á að ljúka umfjöllun um m.a. ritun fundargerða og varðveislu þeirra. Ég taldi mig þurfa betri tíma til að skoða það mál sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson gerði að umtalsefni áðan og snýr að hljóðritun ríkisstjórnarfunda. Ég neita því ekki að ég er sama sinnis og hann, að það kunni að breyta umræðum í ríkisstjórn að þær verði hljóðritaðar. Ég er ekki sannfærð um að það muni ekki breyta þeim til bóta, það kann vel að vera að það verði bara til bóta. Fyrirvari minn lýtur að þessu.

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn kom hér að kjarna málsins og upplýsti þingheim um að slíkur flýtir hefði verið á málinu í allsherjarnefnd að það kemur ófullburða inn í þingið. Markmiðið hjá ríkisstjórninni er nefnilega að keyra þetta mál í gegn á haustþingi og færa alræðisvald til hæstv. forsætisráðherra. Það var það mikill flýtir á því og svo mikið lá á að ekki var hægt að taka umræðuna um þetta á nýju þingi í október. Þannig liggur í því enda féll málið náttúrlega í allsherjarnefnd, það skal enginn gleyma því. Gert var samkomulag um að taka málið úr nefndinni og stjórnarliðar eru á málinu með fyrirvara. Það skal upplýst hér. Þingmaðurinn fór yfir að hún teldi til bóta þann fjölda aðstoðarmanna sem lagður er til í frumvarpinu. Ráðherrar eiga að geta valið sér núna 23 aðstoðarmenn verði frumvarpið að lögum. Hvað finnst hv. þingmanni um að sjálfur forsætisráðherra eigi að setja þeim hópi siðareglur?

Frú forseti. Ég vil upplýsa hv. þingmann um að alsiða er að stjórnarþingmenn jafnt og stjórnarandstöðuþingmenn séu á nefndarálitum með fyrirvara. Þar hefur hver sinn háttinn á. Það er alrangt að málið sé ófullburða komið í þingið. Hv. þingmaður veit það nákvæmlega jafn vel og ég að hæstv. forseti þingsins gaf út að ljúka skyldi afgreiðslu mála og taka úr nefndum á tilteknum degi, á föstudegi ef ég man rétt, 

Virðulegi forseti. Þetta mikilvæga mál var á sínum tíma afgreitt út úr ríkisstjórn gegn vilja eins hæstv. ráðherra og með hjásetu annars. Við hv. þm. Álfheiður Ingadóttir áttum orðastað um frumvarpið við 1. umr. þess og þá kom meðal annars fram að þingflokkur Vinstri grænna hefði afgreitt málið með fyrirvara. Nú vitum við alveg hvað það þýðir á mæltu máli þegar mál eru afgreidd með fyrirvara af heilum þingflokki. Þá liggur fyrir að þó að heimilt sé að leggja fram frumvarpið eru gerðar athugasemdir við svo veigamikla kafla og veigamikla þætti og efnisatriði í frumvarpinu, að ástæða er talin til að leggja það fram með fyrirvara. Hverjir skipa nú þingflokk VG? Það eru meðal annars fimm ráðherrar. Það liggur því fyrir að í raun og veru höfðu allir ráðherrar VG fyrirvara um þetta mál þó að þeir hafi heimilað framlagningu þess út úr ríkisstjórninni. Nú spyr ég hv. þingmann: Úr því að fyrirvari var af hálfu heils þingflokks um þetta stóra, mikla mál, 

Frú forseti. Við hv. þm. Einar K. Guðfinnsson áttum orðastað um fyrirvara þingflokks Vinstri grænna í þessum efnum í vor, eins og hann rakti. Þetta var almennur fyrirvari vegna þess að sitt sýndist hverjum í þingflokknum um þetta mikilvæga mál. Við eigum tvo fulltrúa í hv. allsherjarnefnd og þar höfum við, ég og hv. þm. Þráinn Bertelsson, unnið að málinu í góðu samkomulagi og við höfum reglulega gefið þingflokknum skýrslu um hvernig starfinu miðaði. Ég er hins vegar ekki í neinni hausatalningu með það hvernig menn munu greiða atkvæði um einstakar breytingartillögur. Það eru engin handjárn í þeim efnum. Ég fullyrði að málið er mjög vel unnið og tillögurnar sem liggja fyrir eru vandlega undirbúnar og eiga að geta komið til afgreiðslu og verið samþykktar.

Virðulegi forseti. Þetta var athyglisvert orðalag. Hv. þingmaður sagði okkur frá því að annar stjórnarflokkanna hefði haft almennan fyrirvara við heilt frumvarp um sjálft Stjórnarráð Íslands. Þá liggur það fyrir. Og í hverju var fyrirvarinn fólginn? Hann var fólginn í því að sitt sýndist hverjum um málið. Með öðrum orðum, það var ekki hægt að lesa annað út úr orðum hv. þingmanns en að mikill fyrirvari og miklar athugasemdir væru við ýmsar efnisgreinar frumvarpsins. Ég spurði eftir því hvað gæfi okkur tilefni til að ætla að nú væri búið að aflétta þeim fyrirvara. Ég er engu nær, ekki frekar en aðrir sem hlustuðu, vegna þess að hv. þingmaður sagði líka frá því að að hennar mati lægi ekki fyrir á þessari stundu hvort þinglegur meiri hluti væri fyrir breytingartillögunum sem meiri hluti allsherjarnefndar leggur fram. Er það þá þannig að við erum að leggja af stað í einhverja skógarferð þar sem enginn veit í raun og veru hvernig frumvarpið á að líta út í lok dagsins? Og er þetta ekki dæmi um vond vinnubrögð þegar vélað er 

Frú forseti. Hv. þingmaður lætur eins og hér sé eitthvað nýtt að koma fram, eitthvað bara alveg hreint stórkostlegt, að þingflokkur Vinstri grænna hafi haft fyrirvara við framlagningu frumvarpsins í vor. Ég stóð í þessum ræðustól og skýrði þann fyrirvara og svaraði hv. þingmanni um hann 

Hæstv. forseti. Ég ætla að staldra við eitt atriði sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni, ég treysti því að hún geri grein fyrir öðrum sjónarmiðum síðar í umræðunum, m.a. varðandi aðstoðarmennina og hlutverk hinnar pólitísku skrifstofu sem hv. þingmaður hefur nokkuð fjallað um, m.a. í nefndinni. En það atriði sem ég ætlaði að staldra við í þessu andsvari snýr að þeirri meginbreytingu sem má finna í 2. gr. frumvarpsins og við höfum nokkuð rætt um. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún geti ekki fallist á það með mér að breytingin í frumvarpinu feli það í sér að vald til að ákveða hvaða ráðuneyti eru starfandi í landinu færist frá Alþingi til ríkisstjórnar, hvort það sé ekki alveg á hreinu að það sé tilgangur þeirrar breytingar sem felst í 2. gr. frumvarpsins.

Frú forseti. Ég lýsti því áðan - hv. þingmaður hefur kannski ekki verið viðstaddur - að ég teldi svo ekki vera. Ég tel að verði þessi breyting samþykkt sé ekki hægt að breyta ráðuneytum þannig að fjölga þeim eða fækka eða flytja málefni til eða frá ráðuneytum öðruvísi en fyrir því sé þingmeirihluti vegna þess að slíka ákvörðun þarf að taka af ríkisstjórn sem er fulltrúi þeirra stjórnmálaflokka sem hafa meirihlutavald að baki sér á Alþingi eða stuðning við minnihlutastjórn. Frú forseti. Ég tel að styrkja beri hlutverk Alþingis sem löggjafa og styrkja eftirlitshlutverk þingsins sérstaklega. En ég tel ekki að Alþingi þurfi endilega að skipta verkum á stjórnarheimilinu. Ég tel að ríkisstjórn sé bærari til þess.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að eftir sem áður mun ríkisstjórn á hverjum tíma væntanlega þurfa að styðjast við þingmeirihluta varðandi meginatriði í stefnu sinni. Hins vegar breytist það með þessu frumvarpi, nái það fram að ganga, að mál af þessu tagi, t.d. stofnun nýrra ráðuneyta eða niðurlagning annarra ráðuneyta, þarf ekki að fara í gegnum þá málsmeðferð sem krafist er á Alþingi. Málsmeðferð á Alþingi hefur tvíþættan tilgang, annars vegar að reyna eftir föngum að stuðla að vandaðri málsmeðferð, það eru ákveðnar reglur um meðferð þingmála sem eiga að leiða til þess. Svo hins vegar að málsmeðferð á Alþingi þýðir líka að mál fara í gegnum opna og lýðræðislega umræðu þar sem fleiri sjónarmið komast að en bara þau sem eru uppi innan ríkisstjórnar eða ríkisstjórnarflokka.

Frú forseti. Þetta er kannski þriðja eða fjórða skiptið sem ég er spurð að þessu sama. Ég get ekki annað en endurtekið það sem ég sagði. Ég tel að mikilvægt sé að á stjórnarheimilinu, í Stjórnarráðinu, ríki sá sveigjanleiki sem gerir bæði nýrri ríkisstjórn eftir kosningar og ríkisstjórn ef aðstæður krefjast mögulegt að flytja verkefni til eða frá eða fjölga eða fækka ráðuneytum ef það er talið rétt og mikilvægt af þeirri sömu ríkisstjórn og þeim þingmeirihluta sem hún styðst við. Þetta er mín einlæga afstaða. Þetta er málsmeðferðin sem er í löndunum í kringum okkur og þykir ekki ólýðræðisleg. Hún þykir ekki einu sinni einræðisleg eins og hér hefur þó verið reynt að klína á þessa tillögugrein.

Virðulegur forseti. Í síðustu viku bárust íslenskum stjórnvöldum niðurstöður eftir rýnivinnu íslenskra stjórnvalda og Evrópusambandsins í tengslum við aðildarviðræður að ESB um landbúnað og dreifbýlisþróun. Það er að sjálfsögðu hluti af viðræðum Íslands og Evrópusambandsins. Í rýniskýrslunni kemur fram að Evrópusambandið telji að Íslendingar séu ekki nægilega vel undirbúnir til að hefja viðræður um þessa kafla, einkum um landbúnaðarmál. Ástæðan fyrir því kemur fram í skýrslunni sjálfri en henni fylgir líka bréf. Í bréfinu, sem er beint til formanns samninganefndarinnar, er ekkert skafið utan af því að Evrópusambandið telur að Íslendingar séu alls ekki nægjanlega vel undirbúnir vegna þess að þeir hafi ekki gert grein fyrir því með hvaða hætti eigi að aðlaga íslenska stjórnsýslu og greiðslukerfi að kröfum Evrópusambandsins. Hæstv. utanríkisráðherra hefur fagnað þeirri niðurstöðu sérstaklega og vísar þá einkum til þess að í skýrslunni komi fram að eitthvert tillit verði tekið til séríslenskra aðstæðna. Það blasir hins vegar við öllum þeim sem kynna sér niðurstöðuna sjálfa, skoða kaflann sem um er að ræða í þessari niðurstöðu, að hér er gerð krafa um nákvæma áætlun um hvernig íslensk stjórnvöld hyggist mæta kröfum Evrópusambandsins á öllum þeim sviðum sem þarna eru undir áður en viðræðurnar hefjast. Það er grundvallaratriði. Það á sérstaklega við um stjórnsýsluna, greiðslukerfin, beingreiðslurnar og fleira sem varða dreifbýlisstyrki og byggðamál. Fram farið er á að menn leggi fram plan um hvernig það eigi allt saman að gerast áður en viðræðurnar hefjast. Í því felst að sjálfsögðu sú afstaða af hálfu Evrópusambandsins að gengið er út frá því sem vísu að íslensk stjórnvöld ætli sér og muni, og það verði jafnframt niðurstaðan í viðræðunum, að taka upp löggjöf Evrópusambandsins á Íslandi. Látið hefur verið þannig með þennan kafla og marga aðra að hægt sé að ná fram niðurstöðum sem séu Íslendingum mjög hliðhollar eða hagstæðar. En þegar við skoðum þann kafla sérstaklega þar sem komist er að þessari niðurstöðu og greint frá því lið fyrir lið hvaða þættir það eru í íslenskri löggjöf og íslenskri stjórnsýslu sem stangast á við Evrópusambandsréttinn rennur það upp fyrir mönnum sem hafa á annað borð fyrir því að kynna sér þetta mál að á fjölmörgum sviðum og í grundvallaratriðum stenst stjórnsýslan á Íslandi ekki þær kröfur sem Evrópusambandið gerir og hyggst gera til okkar í þeim viðræðum sem standa yfir. Mig langar að biðja hæstv. landbúnaðarráðherra að fara nánar yfir þessi fyrstu viðbrögð sem við höfum fengið frá ríkisstjórninni, vegna þess að þar stangast mjög á það sem við heyrum frá hæstv. utanríkisráðherra og landbúnaðarráðherra sjálfum. Ég vonast til þess að hann komi hér og fari aðeins nánar yfir hvers vegna hann er ósammála þessari niðurstöðu. Landbúnaðarráðherra hefur sagt okkur að hægt sé að gera þá kröfu til okkar að við gerum grein fyrir því fyrir fram hvernig við hyggjumst aðlaga löggjöf okkar áður en samningaviðræður hefjast en utanríkisráðherra er á þeirri skoðun að í þessu felist engin krafa um aðlögun. Það stangast á, það er svo augljóst. Það kallar á þær umræður sem við erum að hefja í dag. Mig langar líka til að biðja hæstv. landbúnaðarráðherra að bregðast við bréfi Bændasamtaka Íslands þar sem vakin er athygli á því að menn þar hafi fyrir löngu teflt fram því sem þeir kalla lágmarkskröfur Bændasamtakanna. Þeir telja sig hafa fengið stuðning landbúnaðarráðherra við þessar lágmarkskröfur sínar. Nú er komið að þeim kaflaskilum í viðræðunum við Evrópusambandið að það verður að komast á hreint hvort lágmarkskröfur Bændasamtakanna verða grundvöllur fyrir áframhaldandi viðræðum eða hvort menn ætla að 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir að koma með þessa umræðu í þingið. Áður en ég vík að þeirri stöðu sem komin er upp í aðildarsamningum okkar við ESB um landbúnað vil ég minna á að í áliti meiri hluta hv. utanríkismálnefndar um umsókn Íslands að ESB er tekið fram að ekki verði vikið frá þeim hagsmunum sem nefndarálitið lýsir án umræðu á vettvangi Alþingis. Enn fremur vil ég minna á margendurteknar yfirlýsingar í þessum sal um að ekki verði ráðist í neina aðlögun af hálfu Íslands í samningaferlinu, hvorki með lagabreytingum né öðrum hætti með breytingum á innviðum íslensks samfélags. Í rýniskýrslunni er farið yfir stöðu mála í landbúnaði á Íslandi. Svo langt sem sú lýsing nær er hún í öllum aðalatriðum rétt og lýsir aðstæðum hér. En í texta framkvæmdastjórnarinnar er hvergi vikið að neinni sérstakri tilslökun gagnvart því að Ísland taki að fullu yfir það stjórnkerfi sem gildir um landbúnað í Evrópu. Þvert á móti því í texta skjalsins má lesa eftirfarandi í lauslegri þýðingu, með leyfi forseta: „Við inngöngu Íslands í Evrópusambandið verður Ísland að tryggja beitingu og framkvæmd á réttarreglum Evrópusambandsins varðandi landbúnað og dreifbýlisþróun. Það mun sér í lagi krefjast að Ísland beiti EES-reglum um beingreiðslur og tryggi innleiðingu á hinu sameiginlega skipulagi markaðsmála fyrir hinar mismunandi landbúnaðarafurðir. Það muni krefjast aðlögunar að gildandi löggjöf og stjórnskipulagi Evrópusambandsins.“ Stærstu tíðindi þessarar skýrslu eru að mínu mati þau að Evrópusambandið kýs að beita okkur svonefndum opnunarskilyrðum til að samningaviðræður um landbúnað og dreifbýlisþróun geti hafist. Þá er ekki að sjá að gefin sé von um að Evrópusambandið muni á einn eða annan hátt taka tillit til hugsanlegra krafna Íslands um styrkjakerfi er hentaði betur íslenskum aðstæðum en styrkjakerfi sambandsins gerir, þar á meðal greiðslur út á land þar sem skilgreina þarf hvern lófastóran blett lands í landbúnaðarnotkun og styrki honum tilheyrandi. Það hefur vafist fyrir mönnum að fella íslenskar bújarðir að því. Að opnunarskilyrði sé upp sett fyrir aðildarsamningum er út af fyrir sig ekki nýlunda. Þannig voru Króatíu sett skilyrði um að bæta úr hagsýslugerð í landbúnaði til að samningar hæfust um landbúnað, og fjögur önnur skilyrði voru gerð áður hægt var að ganga frá samningum. Þau opnunarskilyrði sem á okkur eru sett eru talsvert víðtækari því að Íslandi er gert skylt að leggja fram ítarlega áætlun um hvernig það ætli að taka yfir hina almennu landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins ef til aðildar kemur. Tiltekið er að slík áætlun verði að fela í sér tímaáætlun um hvaða stofnanir verða settar á laggirnar, og lagaramma og pólitíska stefnumörkun. Þau opnunarskilyrði sem Evrópusambandið setur koma á óvart þegar haft er í huga að á rýnifundi um landbúnaðarkaflann sem fram fór í Brussel 27. janúar síðastliðinn lýsti íslenska samninganefndin því yfir að þrátt fyrir þá ákvörðun Íslands að breyta ekki íslenskri stjórnsýslu eða lögum fyrr en fyrir lægi að aðildarsamningur hefði verið samþykktur í þjóðaratkvæðagreiðslu á Íslandi, yrði unnt að gera allar nauðsynlegar laga- og stjórnsýslubreytingar þannig að allt yrði til reiðu frá gildistöku aðildar. Ef til vill er sú yfirlýsing Íslands að hefja engar breytingar á stjórnsýslu og lögum landsins, eins og þar var tilkynnt, kveikjan að kröfu Evrópusambandsins, enda líklega án fordæmis við umsókn lands að sambandinu. Herra forseti. Sú áætlun sem gerð er krafa um og eins lagabreytingar eftir samþykkt aðildar, gætu orðið bindandi fyrir Alþingi ef til aðildar kemur. Hér skiptir því miklu máli hversu nákvæmrar eða almennrar áætlunar framkvæmdastjórnin krefst til þess að fullnægja skilyrðum sem sett yrðu fyrir því að opna samningskafla um landbúnað. Sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er ég ráðinn í að virða samþykktir Alþingis og þau valdsmörk sem mér eru sett sem ráðherra. En í þessu efni verður það fyrsta verk ráðuneytis míns að leita svara um hversu ítarlega áætlun Íslandi er ætlað að leggja fram í þessu efni sem svo miklu skiptir um verklag og möguleika ráðuneytisins til að verða við þeim kröfum sem framkvæmdastjórnin setur. Ég ítreka, herra forseti, að þessar kröfur þurfa að vera mjög skýrar til að hægt sé að setja þá 

Frú forseti. Það er rétt hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að þær kröfur sem settar eru fram í bréfi bæði pólsku forustunnar og í rýniskýrslunni, eru ekki mjög skýrar. Það er ástæða fyrir því. Ástæðan er sú að Íslendingum er nánast í sjálfsvald lagt með hvaða hætti þeir ætla að útfæra hina tímasettu áætlun. Við skulum ekki gleyma því að það var utanríkismálanefnd Alþingis sem fór fram á að samningunum yrði hagað þannig að það er algjörlega tryggt að áður en fyrir lægi jáyrði úr þjóðaratkvæðagreiðslu yrði ekki ráðist í að breyta lögum, reglum eða uppbyggingu íslenskra stofnana. Á það felst framkvæmdastjórnin formlega í fyrsta skipti í rýniskýrslunni. Það er kannski annað þeirra tveggja atriða sem eru söguleg í þeirri skýrslu. Í fyrsta skipti hefur verið fallist formlega á þetta. Þetta var það sem utanríkismálanefnd vildi. Það sem Íslendingar buðu í staðinn var að sýna fram á með tímasettum áætlunum hvenær tilteknar breytingar yrðu gerðar eftir að þjóðaratkvæðagreiðslu sleppir og fram að þeim degi sem Ísland er orðinn fullgildur aðili. Það þarf ekki að koma hæstv. landbúnaðarráðherra eða öðrum neitt á óvart hvað í því felst. Það var rætt í þaula í ríkisstjórninni á sínum tíma. Samninganefndin hafði umboð ríkisstjórnarinnar til að segja hreint út annars vegar að engar breytingar yrðu gerðar áður en þjóðaratkvæðagreiðslan færi fram, og hins vegar að það yrðu tímasettar áætlanir. Ástæðan fyrir því að þetta er svona opið hjá framkvæmdastjórninni er vitaskuld sú að það er Íslendingum í sjálfsvald sett með hvaða hætti þeir freista þess að útfæra það.

Virðulegur forseti. Nú liggur fyrir af hálfu Evrópusambandsins að sambandið gerir ráð fyrir því að þegar land sækir um aðild að sambandinu ætli það sér að verða þar aðili og gangast undir þær reglur sem Evrópusambandið snýst um. Hæstv. utanríkisráðherra gerir reyndar mikið úr því að Evrópusambandið hafi gert sérstaka undanþágu, ef það má kalla það það, hvað Ísland varðar með því að fela Íslandi ekki að hefja innleiðingu á lagabreytingum, uppbyggingu nýrra stofnana á slíku, þ.e. að hefja ekki hina eiginlegu aðlögun heldur sætta sig við að Íslendingar útlisti það hvernig þeir ætli að framkvæma þetta allt saman. Að þeir séu í raun tilbúnir með starfsfólk á hliðarlínunni til þess að hlaupa inn í tómar byggingar þegar og ef samþykkt verður að ganga í Evrópusambandið. Á því gerir hæstv. utanríkisráðherra mikinn greinarmun. Gerir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sama greinarmun á þessu tvennu; annars vegar því að ráðast í lagabreytingar og stofnun nýrra stofnana, og hins vegar hinu, að vera búinn að ganga frá öllu en ekki að hrinda því í framkvæmd fyrr en daginn sem Evrópusambandsaðild er samþykkt? Annað sem væri fróðlegt að heyra hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fara yfir í ljósi orða hans áðan um að hann telji sig ekki hafa nægar upplýsingar um hvernig hann eigi að standa að þessari undirbúningsvinnu; snýst þetta fyrst og fremst um skort á leiðbeiningum? Ef hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fær ítarlegar leiðbeiningar frá Evrópusambandinu um til hvers það ætlast, hvaða stofnanir eigi að vera til staðar, hvaða lög eigi að vera tilbúin í skúffunni o.s.frv., mun hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þá framkvæma það allt sem Evrópusambandið ætlast til af honum?

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að minna á samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þar segir orðrétt, með leyfi herra forseta: „Stuðningur stjórnvalda við samninginn þegar hann liggur fyrir er háður ýmsum fyrirvörum um niðurstöðuna út frá hagsmunum Íslendinga í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum […].“ Síðar segir: „Flokkarnir eru sammála um að virða ólíkar áherslur hvors um sig gagnvart aðild að Evrópusambandinu og rétt þeirra til málflutnings og baráttu úti í samfélaginu í samræmi við afstöðu sína og hafa fyrirvara um samningsniðurstöðuna líkt og var í Noregi á sínum tíma.“ Þessi orð ber að hafa í huga þegar orðaskipti innan ríkisstjórnarinnar fara fram. Grundvallarforsendur og markmið þingsályktunar um umsókn um aðild ganga gegn meginreglum ESB svo sem fjórfrelsinu. Það á sérstaklega við í landbúnaðar- og sjávarútvegsmálum. Afleiðing þess er sú að ESB hefur nú sett opnunarskilyrði, „opening benchmark“, þ.e. viðræður um landbúnaðarkaflann verða ekki opnaðar fyrr en tímasett áætlun liggur fyrir um fulla aðlögun íslenskrar landbúnaðarlöggjafar að regluverki ESB. Sama mun verða uppi á teningnum í sjávarútvegsmálum. Fyrr verða kaflarnir ekki ræddir. Komi fram tímasett áætlun um lagaaðlögun á forsendum ESB, ekki forsendum Íslands, hefjast viðræður. Uppfylli Ísland ekki áætlunina meðan viðræður standa, verður samningskaflanum ekki lokað og sett „closing benchmark“ eða lokunarskilyrði. Þingsályktunartillagan veitir ekki umboð til að fara í gegn með þetta með þessum hætti. Einn aðalsamningamanna Íslands hefur staðfest það opinberlega að nýtt og opnara umboð þurfi til. Berjum ekki hausnum við steininn. Eina raunhæfa úrræðið í stöðunni er að þjóðaratkvæðagreiðsla fari þegar í stað fram um hvort 

Virðulegi forseti. Það sérkennilega við þetta er að það skuli koma einhverjum á óvart hvar við erum stödd í þessu máli. Auðvitað hlaut að koma að því, úr því að það var niðurstaða meiri hluta Alþingis að sækja um aðild að Evrópusambandinu, að við þyrftum að svara grundvallarspurningum. Hér hefur staðið yfir rýnivinna þar sem menn hafa reynt að draga saman ákveðnar upplýsingar, annars vegar við Íslendingar og hins vegar Evrópusambandið. Þeirri vinnu er lokið. Þá kom að næsta versi sem var að hefja hinar eiginlegu samningaviðræður. Þær eru hafnar. Til að hægt sé að halda áfram slíkum viðræðum verða íslensk stjórnvöld að vita hvort þau treysta sér til að gera þær breytingar sem eru óhjákvæmilegar ef menn ætla sér að ganga í Evrópusambandið. Varðandi landbúnaðinn er ljóst að stofna þarf þessa greiðslustofnun. Það liggur fyrir að setja þarf upp landupplýsingakerfi. Það liggur fyrir að tollverndin sem íslenskur landbúnaður hefur notið fellur niður frá fyrsta degi. Og krafa Evrópusambandsins um innflutning lifandi dýra liggur fyrir. Þetta eru stórar pólitískar spurningar. Auðvitað verður ekki haldið áfram með málið nema afstaða íslenskra stjórnvalda liggi fyrir gagnvart þessum grundvallarspurningum. Menn geta auðvitað reynt að setja þetta í einhvern tæknilegan búning. Eftir sem áður þurfa menn alltaf að svara þessum stóru spurningum. Veruleikinn vitjar manna nefnilega. Veruleikinn er sá að nú erum við í samningaviðræðum við Evrópusambandið um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Þá verða menn auðvitað að svara grundvallarspurningum. Vandinn sem íslensk stjórnvöld standa frammi fyrir er einfaldlega þessi: Það er bullandi ágreiningur um þetta mál, ekki bara meðal þjóðarinnar, ekki bara á Alþingi, heldur í ríkisstjórninni sjálfri. Þess vegna er staðan svona. Það sem við blasir og allir sjá er að málið er komið í öngstræti. Þetta er orðinn hreinn skrípaleikur og orðið okkur sjálfum til minnkunar. Vitaskuld er það rétt sem hér hefur verið sagt að það eina sem hægt er að gera í stöðunni er að hætta 

Þjóðin vill halda áfram.

Herra forseti. Það mál sem við ræðum hér byggir á samþykkt Alþingis frá sumrinu 2009 þegar Alþingi ákvað að fela ríkisstjórninni að sækja um aðild að Evrópusambandinu og fara í viðræður við það. Þá var unnið ítarlegt álit af hálfu utanríkismálanefndar þar sem meginhagsmunum Íslands í málinu er lýst, þar á meðal í sjávarútvegsmálum og í landbúnaðarmálum sem hér eru sérstaklega til umfjöllunar. Ég tel að staða málsins í dag eigi á engan hátt að koma mönnum á óvart. Það var að sjálfsögðu viðbúið vegna þess hvernig um hnútana er búið í nefndaráliti utanríkismálanefndar sem þingsályktunin byggir á og sem íslenskum stjórnvöldum er falið að fylgja í hvívetna. Fram kom hjá hæstv. landbúnaðarráðherra að á rýnifundi í janúar á þessu ári hafi verið lögð fram sérstök yfirlýsing af hálfu íslensku samninganefndarinnar. Ég fæ ekki betur séð en að í erindi Evrópusambandsins núna sé eingöngu verið að fara fram á staðfestingu á þeirri munnlegu yfirlýsingu. Evrópusambandið er ekki að fara fram á neitt annað en að hún sé staðfest. Í umræðum um málið á undanförnum mánuðum og missirum hefur þeirri skoðun verið ítrekað haldið á lofti, meðal annars í þessum sal, að við værum í svokölluðu aðildarferli, að þess væri krafist að við innleiddum löggjöf Evrópusambandsins og stofnanastrúktúr áður en þjóðin tæki ákvörðun um það hvort hún vildi þarna inn eða ekki. Ég lít svo á að í skýrslu og svari Evrópusambandsins núna liggi algerlega fyrir að engar kröfur eru settar fram sem stangast á við meirihlutaálit utanríkismálanefndar nema síður sé. Því er ekkert annað að gera en halda áfram því ferli sem við erum í. Það hefur sýnt sig í skoðanakönnunum allt frá því að þessi ákvörðun var tekin, burt séð frá stuðningi eða ekki stuðningi við ESB-aðildina, að meiri hluti þjóðarinnar  
            

Virðulegi forseti. Ég held reyndar að rýniskýrsla Evrópusambandsins um landbúnaðarmál sem barst hingað í síðustu viku hafi komið sumum á óvart. Sérstaklega held ég að hún hafi komið þeim á óvart sem hafa haldið því fram að enginn skilningur sé innan Evrópusambandsins á því að Ísland er öðruvísi en löndin sunnar í álfunni. En kannski breytir skýrslan samt engu um það því hér berja menn höfðinu við steininn og eru með upphrópanir í stað málefnalegra umræðna. Andstæðingarnir gleðjast auðvitað núna og þykir sem steinn hafi verið settur í götu samninganna þar sem ekki er búið að vinna heimavinnuna. Landbúnaðarráðherrann veit og sagði það áðan að auðvitað verður hann að fylgja ákvörðun Alþingis. Það mun hann gera eftir því sem ég heyrði hann segja hér rétt áðan. Hvað vantar nú? Það vantar áætlun um það hvernig stofnunum verður breytt eftir að búið er að samþykkja aðildarsamning, hvernig við getum byrjað, frá því að við gerumst aðilar að Evrópusambandinu, að taka upp það kerfi sem þá á að ríkja, ekki fyrr. Það er mjög sérstakt. Og ég held að andstæðingarnir hafi vonað að í rýniskýrslunni yrði eitthvað sem benti til þess að við mundum ekki ná samningum sem við gætum unað við. En það fór á annan veg. Evrópusambandið veit að Ísland er strjálbýlt land, að landbúnaður er hér með allt öðru sniði en í flestum ríkjum þess, að við erum fá og stjórnsýslan er lítil og tekið verður tillit til þess í samningaviðræðunum.

Herra forseti. Þessi umræða er áhugaverð eins og alltaf þegar rætt er um aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið. Ef það er rétt sem hæstv. utanríkisráðherra hélt fram áðan, og ég gat ekki betur heyrt en að formaður utanríkismálanefndar úr Vinstri grænum væri sammála hæstv. utanríkisráðherra um það, að við þyrftum í raun og veru ekkert annað að gera en að segja að eftir einhvern ákveðinn tíma ætluðum við að taka upp hið evrópska kerfi, þ.e. að tveimur og hálfu eða þremur árum eftir að hugsanlegur aðildarsamningur hafi verið lagður í dóm kjósenda og hann hafi lent já-megin, gætum við sett upp þessi kerfi. Ef það er það eina sem þarf til, til hvers erum við þá að semja? Um hvað snúast samningarnir? Eiga þeir þá ekki að snúast um samningsmarkmiðin og forsendurnar í þingsályktunartillögunni? Er það ekki sú vinna sem á að fara hér fram í staðinn fyrir að rífast um einhverja tæknilega hluti? Er það ekki það sem þarf að gerast? Hvar er sú vinna? Sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd hefur upplýst að aðalsamninganefnd landbúnaðarhópsins hefur ekki komið saman síðan í febrúar síðastliðnum. Í ályktuninni stendur þó að lögð sé áhersla á opið, gegnsætt ferli og að viðræðunefnd ESB upplýsi jafnóðum um framvindu viðræðna. Hvar er þessi vinna? Við vitum það ekki. Og svo koma hér ráðherrar og tala út og suður. Það er augljóst að málið er í fullkomnu öngstræti. Það skiptir þjóðinni í tvær fylkingar. Tekist er harkalega á í staðinn fyrir að við berjast saman fyrir þeim hagsmunum sem þjóðin þarf helst á að halda, þ.e. að auka atvinnu innan lands og komast út úr efnahagsþrengingum. Allir vita að það er ekki neitt hókus pókus 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að maður spyr sig eftir þessa umræðu: Hvern er verið að reyna að blekkja? Er utanríkisráðherrann að reyna að blekkja sjálfan sig eða kannski þjóðina? Vill hæstv. landbúnaðarráðherrann ekki horfast í augu við það sem stendur í skýrslunni? Þetta er allt hérna í skjalinu. Ég vona að menn hafi gefið sér tíma til að lesa það. Förum bara yfir punktana frá Evrópusambandinu. Það er ekki í lagi með greiðslustofnunina. Þið þurfið að gera ráð fyrir því að koma á fót nýrri greiðslustofnun, samkvæmt reglum Evrópusambandsins. Það er ekki í lagi með landskráningakerfin hjá ykkur Íslendingar, þið þurfið að upplýsa um það hvernig þið ætlið að koma því fyrir. Þið þurfið að taka greiðslukerfin til endurskoðunar og aðkomu Bændasamtaka Íslands að því hvernig styrkir eru greiddir út. Þið þurfið að koma á fót landskráningakerfi og framleiðsluupplýsingakerfi líka, vegna þess að það er ekki í lagi. Hér segir einnig að reglur okkar Íslendinga um innflutning á lifandi dýrum séu ekki í samræmi við Evrópusambandið. Og það segir líka að allt sem varðar mjólkuriðnaðinn í landinu og grænmetisframleiðsluna sé á skjön við reglur Evrópusambandsins. Þetta er allt saman hér, lið fyrir lið. Þetta er allt saman til. Þetta var sent til okkar Íslendinga. Það er dapurlegt að horfa upp á ráðherrana halda því fram að við höfum fengið svo mikið svigrúm til að hugsa þetta í eigin ranni. Reyndar kemur á óvart að heyra landbúnaðarráðherrann segja að það liggi ekki fyrir til hvers sé ætlast af okkur. Þetta er hér, lið fyrir lið. Hér segir meira að segja að við þurfum að taka til endurskoðunar niðurgreiðslu á rafmagni til grænmetisframleiðslu. En samt eru allir þingmenn í þessum sal meira eða minna sammála um það að ef eitthvað er ættum við að auka niðurgreiðslu til grænmetisframleiðslu í landinu. Við skulum hætta þessum blekkingaleik og takast á við þau atriði sem Evrópusambandið krefst að við tökum afstöðu til. Ræðum hvort við erum tilbúin til að gera allar þessar viðamiklu breytingar. Það bíður landbúnaðarráðuneytisins og það bíður frekari viðræðna að gera það, vegna þess að kaflinn verður ekki fyrr opnaður. Við skulum horfast í augu við þessa staðreynd en ekki láta eins og 

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni að semja þarf um þau atriði sem hann taldi upp. Þau eru tíunduð þarna svo hægt sé að sjá hver er raunverulegur munur á milli íslensks umhverfis og Evrópusambandsins í þeim greinum sem hv. þingmaður nefndi . Það kemur í sjálfu sér ekkert á óvart að þetta sé svo. En nokkur vandi er á höndum að eiga að semja lög, reglugerðir og skipan að nýjum stofnunum í þessu nýja umhverfi áður en búið er að semja um það. Fyrsta skrefið er þá að semja um það og í það þarf að fara nú. Ég legg áherslu á og hef alltaf gert, að við förum að vilja Alþingis í þessum efnum. Þar er líka skýrt kveðið á um hið skilyrta umboð samninganefndarinnar, þar eru tilgreindir þeir grundvallarhagsmunir sem hún á að hafa að leiðarljósi og þurfi að víkja frá þeim verði málið að fara inn á Alþingi aftur. Það þarf engum að koma á óvart. Ef ég kem að þeim mörgu sem ganga harðast fram í að komast inn í Evrópusambandið þá vilja þeir nýta öll tæki og tól frá Evrópusambandinu eins og fjárstuðning, gjafaframlög og annað til að aðlaga íslenskt samfélag að Evrópusambandinu. Út á það gengur umsóknin ekki, eins og við þekkjum. Það má vel vera að Evrópusambandið sé hér að benda okkur kurteislega á að það sé varla hægt, að það sé vandi að ætla að sækja um án þess að fara beint í aðlögun, enda er það óvenjulegt. Það er álitamál hvers konar áætlunar 

Herra forseti. Nú er umræða um frumvarp um Stjórnarráð Íslands að hefjast aftur. Ég ætlaði bara að koma með þá einföldu spurningu til hæstv. forseta hvort ekki sé örugglega tryggt að hæstv. forsætisráðherra verði hér við umræðuna í dag og bið hæstv. forseta að gera ráðstafanir í þeim efnum. Það er gott að geta þess sem vel er gert. Okkur er legið á hálsi að gera það ekki nægilega mikið í þessum ræðustól. Hæstv. forsætisráðherra var við upphaf umræðunnar á fimmtudagskvöldið og tók þátt í henni, það var mjög gagnlegt. Því vil ég spyrja hæstv. forseta hvort hægt sé að gera ráðstafanir til þess að fá hæstv. forsætisráðherra hingað í umræðuna.

Forseti mun tryggja að þau boð munu berast til forsætisráðherra að nærveru hennar sé óskað.

Forseti. Ég tel rétt að vekja athygli hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, sem telur sig vera eins konar yfirforseta hér á þinginu, að málið er núna ekki á forræði flutningsmanns sem er forsætisráðherra vissulega, heldur á forræði allsherjarnefndar og er formaðurinn hér í salnum, hv. þm. Róbert Marshall. Þó að hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, hafi gert þingheimi þann greiða, þar á meðal hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur, að vera hér viðstödd töluvert af umræðunni ber henni engin hefðarskylda til þess samkvæmt venjum þingsins, heldur er það hv. formaður allsherjarnefndar, hv. þm. Róbert Marshall, sem á að sitja hér og standa eða vera með mann fyrir sig í salnum meðan umræðan fer fram. Þeir sem hafa meiri þingreynslu en ég staðfesta þetta auðvitað með sjálfum sér eða í ræðustól á eftir.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur að það væri mjög gott ef hæstv. forsætisráðherra gæti verið í salnum til að hlýða á umræðuna því að ég held að flestir geri sér grein fyrir hversu áhugasamur ráðherrann er um málið. Það er líka hægt, herra forseti, að gera athugasemd við það að hér virðist einn þingmaður hafa tekið það upp hjá sjálfum sér að vera sérstakur umvöndunarþingmaður, að vanda um fyrir okkur hinum þingmönnunum þegar við erum að kalla eftir hæstv. forsætisráðherra í salinn til að hlýða á þær merku umræður sem fara fram um frumvarp ráðherrans, það er nú ekki til mikils mælst að mínu viti. Ég legg til, herra forseti, að óskað verði eftir því, eins og forseti hefur raunar upplýst, að hæstv. ráðherra verði við þessa umræðu. Ég vil einnig þakka formanni nefndarinnar fyrir að hafa verið við umræðuna fram að þessu og vona að sjálfsögðu að svo verði áfram.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað rétt hjá hv. þm. Merði Árnasyni að málið er komið núna inn í þingið eftir að hæstv. allsherjarnefnd hefur farið yfir það. En það breytir ekki því að málið er borið fram upphaflega af hæstv. forsætisráðherra. Mig rekur satt að segja ekki minni til að máli af þessari stærðargráðu, sem flutt er af ríkisstjórn eða einhverjum hæstv. ráðherra, sé ekki fylgt eftir af viðkomandi ráðherra og hæstv. ráðherra sé þá viðstaddur umræðuna. Ég get tekið fjölmörg dæmi úr fortíðinni um að það hefur einmitt verið kallað eftir því að sá hæstv. ráðherra sem ber málið fram sé viðstaddur umræðu. Ég leit þannig á að þegar hæstv. forsætisráðherra var viðstödd umræðuna hér í upphafi væri það til vísbendingar um að hæstv. ráðherra vildi fylgja málinu eftir, enda tók hæstv. ráðherra virkan þátt í andsvörum vegna þess að hæstv. ráðherra taldi auðvitað tilefni til þess. Þess vegna er það bara eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra sé viðstödd umræðuna og taki þátt í henni og bregðist við 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þá ósk sem komið hefur fram þar að lútandi að hæstv. forsætisráðherra sé hér í salnum meðan þetta mál er tekið til umræðu. Það liggur alveg ljóst fyrir að hæstv. forsætisráðherra hefur sótt það mjög stíft að málið sé rætt og það fái framgöngu á þinginu. Hæstv. forsætisráðherra tjáði sig mjög víða í fjölmiðlum um helgina um málið og af hverju hún teldi að það þyrfti að fara í gegn. Það er gríðarlegur skoðanaágreiningur um málið. Það var rætt lengi við 1. umr. Mér finnst ekkert óeðlilegt að krafa komi fram um að hæstv. forsætisráðherra sé í salnum meðan málið er rætt. Ef ekki, teldi ég eðlilegast að taka fyrir önnur mál á dagskránni, mál sem skipta þjóðina meira máli, eins og til að mynda mál númer 24 þar sem á að veita Íbúðalánasjóði heimild til að veita óverðtryggð lán. Hvort haldið þið að fólkinu í landinu finnist skipta meira 

Virðulegur forseti. Það er sjálfsagt að óska eftir viðveru forsætisráðherra við umræðuna en auðvitað ræður hún því sjálf hvort hún gerir það eða ekki. Það er svolítið athyglisvert að núna er Sjálfstæðisflokkurinn farinn að verja sjálfstæði þingsins, sem er mjög merkilegt í ljósi sögunnar. Í frumvarpinu er einmitt til umræðu hvernig skipting milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins skuli vera. Þá allt í einu geta sjálfstæðismenn ekki rætt þetta mál án þess að ávarpa forsætisráðherra beint eins og forsætisráðherra sé einhvers konar yfirvald í þessu máli, sem er það alls ekki. 

Forseti. Ég þakka 5. hv. þm. Norðvest. fyrir stuðning sinn við sjónarmið mín í þessu efni. Það er engin þingleg krafa um að ráðherra sé í salnum þótt forseti beri auðvitað þau boð til hans að einstakir þingmenn óski eftir því. Hann ræður þá hvort hann vill vera við því eða ekki. Þinglegt forræði málsins er hjá formanni þeirrar nefndar sem hefur fjallað um það. Hann hefur flutt framsöguræðu fyrir áliti meiri hlutans. Menn eiga kröfu á að sá formaður sé hér viðstaddur eða staðgengill hans að öðrum kosti. Meðan við erum að þrefa um þetta legg ég eiginlega til að forseti setji af stað sérstaka rannsókn um hvernig hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hafi staðið sig í þessu á ráðherraferli sínum, hversu lengi hann hafi verið viðstaddur og í hvaða hlutfalli af þeim umræðum sem farið hafa fram um þau mál sem hann 

Virðulegur forseti. Ég vil rétt til að koma í veg fyrir allan misskilning taka sérstaklega fram að ég hef engar „ambissjónir“, svo ég sletti aðeins, í þá átt að verða yfirforseti og treysti hæstv. forseta þeim sem nú á forsetastóli, og öðrum, vel til þess að stjórna hér fundum. Það er hreint með ólíkindum að sjá viðkvæmni stjórnarþingmanna fyrir þessari beiðni okkar í stjórnarandstöðunni. Víst er það rétt að málið er í þinglegri meðferð. En það er nú þannig að með frumvarpinu er verið að fela hæstv. forsætisráðherra gífurleg völd. Við erum að gera athugasemdir við það og við viljum gjarnan fá að eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra um hvernig hún hyggist beita þeim nýju völdum sem hæstv. forsætisráðherra eru falin með þessu frumvarpi. Ég tel á engan hátt hallað á sjálfstæði þingsins þó að þessi ósk komi fram, þvert á móti. Við viljum eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra til þess einmitt að tryggja það að sjálfstæði þingsins hér eftir sem hingað til verði virt.

Virðulegur forseti. Það er eðlilegt að hv. þingmenn fari fram á það að hæstv. forsætisráðherra verði viðstödd þessa umræðu, enda er þetta mál alveg sérstakt áhugamál hæstv. forsætisráðherra og hæstv. forsætisráðherra er án efa ástæða þess að verið er að ræða þetta mál hér. Það hefur komið fram fyrr í dag í máli þingflokksformanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hv. þm. Þuríðar Backman, sem og í máli þingflokksformanna stjórnarandstöðu - en hver er þingflokksformaður Samfylkingarinnar, hæstv. forseti?  Menn telja brýnt að koma hér áleiðis tugum mikilvægra mála, svo ekki sé minnst á þau mál sem hafa beðið árum saman, tvö, þrjú ár, eins og úrlausn á skuldamálum heimila og fyrirtækja. 

Virðulegi forseti. Það kemur mér satt að segja á óvart að þrefa þurfi eitthvað um það hvort hæstv. forsætisráðherra ætli að vera viðstödd umræðu um sjálft frumvarpið um Stjórnarráð Íslands. Ég hefði talið að það væri svo einboðið að hæstv. forsætisráðherra hlyti að vera viðstödd umræðuna, ekki bara vegna þess að um er að ræða mál sem hæstv. forsætisráðherra hefur sannarlega borið mjög fyrir brjósti, heldur er þetta mál af þeirri stærðargráðu og er flutt af hæstv. forsætisráðherra að eðlilegt er að gera ráð fyrir því að hæstv. ráðherra sé viðstödd umræðuna. Ég ætla ekki að vera með sérstakar játningar hvað mig áhrærir en ég reyndi þó alltaf, ef ég man rétt, að vera viðstaddur umræður um mál sem ég hafði borið fram þótt málið væri komið í 2. eða 3. umr. Fjölmörg dæmi eru um það í gegnum þingsöguna á síðustu árum að hæstv. ráðherra hafi verið kallaðir til umræðu jafnvel þótt hún væri komin í 2. eða 3. umr. Ég man jafnvel eftir dæmum þar sem hæstv. ráðherrar voru rifnir upp úr rúmum sínum og urðu að koma til þingsins vegna þess að eftir því var kallað. Það var talinn sjálfsagður hlutur. Sérstaklega á það auðvitað 

Virðulegi forseti. Hér kom fram saklaus ósk um að hæstv. forsætisráðherra yrði viðstödd umræðu um breytingar á Stjórnarráðinu, máli sem forsætisráðherra flutti hér sjálf. Stjórnarliðar hlaupa í ræðustól og finna því allt til foráttu að þessi saklausa beiðni sé borin fram og hleypa hér öllu upp í þinginu þegar eingöngu er verið að óska eftir því að ráðherrann sé viðstödd umræðuna. Ég skil ekki af hverju stjórnarliðar bregðast við með þessum hætti. Er það virkilega þannig að þeir treysta ekki sínum ágæta forsætisráðherra til að vera við umræðuna, til að koma inn í umræðuna og vera til svara? Hver er hræðslan við þetta? Ég átta mig ekki á þessu. Ég vil ítreka, herra forseti, að farið verði fram á það við hæstv. forsætisráðherra í mikilli vinsemd að forsætisráðherra verði viðstödd umræðuna.

Forseti vill upplýsa þingheim um að hæstv. forsætisráðherra er að taka á móti erlendum gestum, sem er á dagskrá hjá henni en mun í beinu framhaldi af því koma hingað til þingfundar vegna umræðu um þetta mál.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að heyra að hæstv. forsætisráðherra er væntanleg í salinn. Fram hefur komið gríðarleg gagnrýni á þetta frumvarp. Ég vil þá beina því til hæstv. forseta að það verði tryggt þegar hæstv. forsætisráðherra kemur í salinn að hún muni sitja hér og taka þátt í umræðunni. Það eru fjölmargar athugasemdir og spurningar sem þingmenn vilja beina til hæstv. forsætisráðherra hvað þetta mál sérstaklega snertir og gríðarleg gagnrýni hefur komið fram á málið. Það er ekki óeðlilegt í ljósi þeirrar forgangsröðunar sem sett er fram hér þar sem málið er sett sem eina málið sem þarf að ræða í þessum stubbi. Hæstv. forsætisráðherra hefur verið dugleg að tjá sig um málið í fjölmiðlum. Á meðan ekkert er gert hér til að ræða skuldavanda heimilanna, atvinnumál og annað er ekki óeðlilegt að þessi krafa komi fram. Ég vil beina því til hæstv. forseta að þeirri ósk verði komið á framfæri að hæstv. forsætisráðherra sitji hér 

Eins og forseti hefur sagt hefur þessari beiðni verið komið til skila og forsætisráðherra hefur svarað henni.

Virðulegur forseti. Ég vil mótmæla því að hér séu stjórnarliðar að hleypa öllu upp bara út af því að þeir eru ekki sjálfkrafa sammála orðum stjórnarandstæðinga. Það útskýrir margt um stöðuna í Framsóknarflokknum ef þetta er viðhorfið.

Virðulegur forseti. Það er skemmtilegt að sjá að hv. þm. Róbert Marshall er genginn í áhugamannaklúbb um Framsóknarflokkinn með hæstv. utanríkisráðherra. Eflaust megum við eiga von á fjölmörgum athugasemdum úr þeim klúbbi á næstu missirum. En það er ekki til umræðu nú heldur hvernig við getum greitt fyrir þingstörfum í ljósi þeirrar stöðu sem upp er komin. Hún er sú að hæstv. forsætisráðherra getur ekki verið í þinginu og sinnt þingstörfum vegna þess að hæstv. ráðherra er að taka á móti erlendum gestum. Er þá ekki tilvalið, virðulegur forseti, að nota tækifærið og fresta umræðu um þetta mál hæstv. forsætisráðherra og fjalla í staðinn um einhver af þeim fjölmörgu málum sem bíða á dagskránni í dag, í mörgum tilvikum mikilvæg og aðkallandi mál, t.d. greiðsla ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, og stór mál eins og sveitarstjórnarlög. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra mundi eflaust vilja mæta og ræða aðeins um gjaldeyrishöftin sín. Það er fjölmargt sem við gætum 

Herra forseti. Ég þakka kærlega fyrir þær upplýsingar að hæstv. forsætisráðherra komi hingað á eftir því að það staðfestir um leið skilning okkar í stjórnarandstöðunni að mikilvægt er að 1. flutningsmaður málsins sé viðstaddur, einmitt hæstv. forsætisráðherra. Ég vil því þakka fyrir það um leið og ég tek undir með hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að það væri þá ráð að taka nokkur mál í millitíðinni sem er sameining um á þingi  Mér fannst ómaklega vegið að hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni áðan en hann hefur verið bæði sem þingmaður og ráðherra einn allra liprasti maðurinn í störfum þingsins og sat hér margar stundir yfir sínum málum, sem og ég sem átti oft á tíðum næturlangt samtöl við hv. þingmenn þá í stjórnarandstöðunni. En viti menn - þeir eru komnir í stjórnarmeirihluta, þá eru viðhorfin allt önnur.

Virðulegi forseti. Sá er hér stendur er að hefja ræðu um frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands, ekki að tala um fundarstjórn forseta þannig að það liggi ljóst fyrir. Ég vona sannarlega að skilaboðin muni berast hæstv. forsætisráðherra. Við ræðum frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands. Þetta er ekki mjög langt frumvarp í greinum og blaðsíðum talið en með því eru -  Auðvitað er búið að segja ýmislegt í umræðunni um þetta mál og halda ýmsu fram. Sitt sýnist hverjum, það er einfaldlega svoleiðis. Það má líka taka undir suma gagnrýni á það hversu mikil áhersla er lögð á að forsætisráðherra fái það mikla vald sem ráðherranum er falið í frumvarpinu á sama tíma og öllum sem það vilja sjá er orðið ljóst að það er mikill vilji, a.m.k. meðal sumra stjórnarliða, að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra finni sér eitthvað annað til dundurs en að vera ráðherra. Þetta mál er rekið samhliða þeirri baráttu ef ég má orða það þannig. Sé litið fram hjá því eru áfram sömu gallar á frumvarpinu þó að framtíð hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sé tekin út fyrir sviga. Ég held að sé til dæmis galli að kveða ekki skýrt á um heiti á ráðuneytum. Ég held að það sé ekki til þess að skýra og einfalda stjórnsýsluna að skilja það eftir opið. Mér finnst líka, og það er grundvallarþáttur sem ég mun koma betur að í ræðu minni, rangt að klippa á, kannski of sterkt til orða tekið, eða taka úr sambandi það hlutverk sem Alþingi hefur haft um skipan ráðuneytanna. Þá er ég að vitna til 2. gr. frumvarpsins. Ég veit líka að menn hafa ýmsar skoðanir á því að það þurfi að vera ákveðinn sveigjanleiki á skipan ráðuneyta á hverjum tíma. Þau geta verið átta eða tíu eða tólf, það þarf að vera ákveðinn sveigjanleiki í því að mínu viti, og það getur hreinlega farið eftir áherslum þeirrar ríkisstjórnar sem ríkir á hverjum tíma. Mér finnst að sama skapi sjálfsagt að Alþingi, löggjafinn, hafi um það að segja hvernig þeir hlutir líta út. Sé allt með felldu innan ríkisstjórnar sem skiptir með sér verkum ætti að vera auðvelt að sækja þá heimild til Alþingis. Hér hefur komið fram við umræður, og mun örugglega koma fram hjá fleirum, að þeirri breytingu að færa þessar valdheimildir til forsætisráðherra sé erfitt að finna stað í tillögum þingmannanefndarinnar, hana sé frekar að finna í skýrslu starfshópsins. Það er hins vegar verið að bregðast við tillögum um skýrari stjórnsýslu í öðrum greinum í þessu frumvarpi. Fer ég á eftir yfir hvern kafla fyrir sig og það sem ég hef rekist á í þeim sem vert er að gera athugasemdir við, best að orða það þannig. Í nefndaráliti meiri hlutans eru raktar helstu breytingar eins og venja er. Þar er talað um að meðal breytinga sé að ekki verður tæmandi upptalning á heitum ráðuneyta í lögum heldur einungis heildarfjöldi þeirra ákvarðaður og svo hafa verið settar fram breytingartillögur við það. Ég verð að segja áður en lengra er haldið, herra forseti, að margar af breytingartillögunum við frumvarpið eru mjög til bóta. Ég hefði því talið að til að ná þeim breytingartillögum fram ættu menn að setjast niður og velta því upp hvort yfirleitt sé vert að halda 2. gr. í frumvarpinu. Ég hygg að ef sú grein yrði tekin út fyrir sviga og menn mundu ræða aðra hluti væri hægt að ná býsna góðri sátt um margar af tillögunum í frumvarpinu. Herra forseti. Ég tek fram að ég er ekki að segja að frumvarpið í heild sé ónýtt plagg. Og svo það fari ekki á milli mála er margt gott í skýrslunni Samhent stjórnsýsla. Þar er ýmsum ágætum hlutum velt upp og ég vil ekki að það standi upp úr eftir þessa ræðu að ég hafi álitið að það væri lélegt eða ónýtt plagg. Það er frekar þessi mikla breyting sem mér finnst vera í frumvarpinu um að færa valdið meira til ráðherrans. Ég hef verið þeirrar skoðunar frá því að ég kom á þing, og í rauninni áður líka, að það þurfi að gera miklu meira í að efla löggjafann. Þá á ég við bæði faglega og um leið sjálfstæði þingsins. Ef breytingar um til dæmis aðstoðarmenn í ráðuneytum ná fram að ganga bendir margt til þess að kostnaður við það geti verið á bilinu 100–140 millj. kr. á ári ef farin er ýtrasta leið. Það er hægt að gera ýmislegt fyrir þá fjármuni. Ætli það sé ekki helmingurinn af því sem Kvikmyndaskólinn hefur verið að tala um? Það má deila um hvort það sé sanngjarnt að stilla málunum svona upp en engu að síður er ágætt að setja þessa fjármuni í samhengi. Ég hefði viljað að við tækjum þessa fjármuni og settum þá í að styrkja Alþingi, styrkja starfsaðstöðu þingmanna og aðstoð við þá, hvort sem það er löggjafarhliðin eða efnahagshliðin, sem við alþingismenn köllum svo oft eftir. Eins minni ég á að hér var sleginn af, árið 2009 minnir mig, réttur þingmanna til aðstoðarmanna. Það var ákveðið að spara og ráða ekki aðstoðarmenn og því skýtur skökku við að hér sé verið að sækja heimild til að fjölga aðstoðarmönnum innan ráðuneytanna, þ.e. hjá framkvæmdavaldinu. Ég er ekki þar með að segja að það geti ekki verið réttlætanlegt að fjölga aðstoðarmönnum en að gera það á þessum tímapunkti held ég að sé einfaldlega rangt og mun því illa geta samþykkt þá tillögu nema okkur takist að breyta henni með einhverjum hætti, fresta eða eitthvað slíkt. Það er ekki í takt við þá niðurstöðu eða það sem kemur fram í þeim skýrslum sem hafa verið skrifaðar eftir hrun að auka völd framkvæmdarvaldsins á kostnað löggjafans. Ég hef nefnt tvö dæmi úr þessu frumvarpi, annars vegar það að Alþingi þurfi ekki að samþykkja fjölda ráðuneytanna og heiti þeirra og eins hitt að það eigi að vera hægt að fjölga aðstoðarmönnum í ráðuneytunum meðan ekki er hægt að sinna alþingismönnum sómasamlega. Þá vil ég nefna annað sem ég er algjörlega á móti og það er ef fjárlaganefnd ætlar að breyta hjá sér vinnubrögðum varðandi safnliði. Mér finnst gríðarleg afturför að færa úthlutun þessara styrkja, þessara fjármuna, frá Alþingi og til embættismanna eða sjóða sem eru kallaðir samkeppnissjóðir. Við vitum að mörg af þeim verkefnum sem hafa hlotið náð fyrir augum fjárlaganefndar eru ekki beinlínis sniðin inn í slíka sjóði en skipta miklu máli fyrir þá staði og þau verkefni sem um er að ræða. Mér finnst við vera á þeirri leið að vera að veikja löggjafann sem er ekki gott þegar við þurfum svo á því að halda að styrkja hann. Ég spái því að þegar fjárlagafrumvarpið kemur nú fram verði enn og aftur farið í að gera tillögur um samdrátt í fjárlögum Alþingis. Ég vona sannarlega að ég hafi rangt fyrir mér, ég vona að stjórnarþingmenn geti komið hér upp þegar fjárlagafrumvarpið kemur fram og sagt að ég hafði rangt fyrir mér. Það má ekki höggva nær Alþingi en nú er gert. Þegar ég nefni þessi atriði velti ég fyrir mér hvort það sé almennt viðhorf í dag í stjórnsýslunni hjá framkvæmdarvaldinu að reyna að koma hlutum þannig fyrir að það sé verið að þétta tökin og völdin í stjórnsýslunni meðan löggjafinn fær ekki að styrkjast og er jafnvel látinn veikjast. Ef það er rétt hjá mér að það sé þemað, ef ég má orða það þannig, erum við á kolrangri leið. Það má vissulega gagnrýna Alþingi og löggjafann fyrir ýmislegt í kringum umhverfið í bankahruninu og hvernig hlutirnir voru settir upp og allt slíkt, en það má ekki sleppa því að nefna það að megingagnrýnin er kannski á stjórnsýsluna. Það þarf að halda því til haga. Það eru þrjú nefndarálit um þetta frumvarp, nefndarálit meiri hlutans, nefndarálit 1. minni hluta sem á eru þingmenn Sjálfstæðisflokks og síðan nefndarálit þingmanns Framsóknarflokks. Það er mismunandi áhersla í öllum þessum nefndarálitum sem lýsir því kannski í rauninni hversu djúp gjáin er á milli manna. Hins vegar þarf ekki að lesa lengi til að sjá að sú gjá snýst fyrst og fremst um 2. gr. Það kom fram í ræðum fyrir helgina þar sem vitnað er í helstu breytingarnar sem eru í farvatninu í þessum lögum og er útskýrt meðal annars í ræðunni hér með nefndaráliti og frumvarpi hvernig meiri hlutinn sér þetta allt saman. Það er vitnað í skýrslurnar til skiptis. Mér finnst eins og ekki sé gerður alveg nógu mikill greinarmunur á því hvenær er horft til rannsóknarskýrslunnar eða þingmannaskýrslunnar og hvenær til skýrslu starfshópsins. Nóg um það. Í I. kafla er fjallað um Stjórnarráðið. 1. gr. frumvarpsins er hefðbundin grein ef má orða það þannig og kannski ekki mikið um hana að segja. 2. gr. er sú sem mesta deilan snýst um. Þar er vísað til þess að hætta að telja upp í lögum heiti einstakra ráðuneyta og flytja þetta vald. Það hefur komið fram að svona sé þetta víða. Noregur hefur verið nefndur sem dæmi. Það kann vel að vera að þetta sé einhvers staðar en það er ekki endilega þar með sagt að það sé gott. Það er ekki allt gott sem aðrir gera. Við sjáum það mjög vel í regluverki kringum efnahagshrunið og bankahrunið að við hefðum betur haldið þeim stífu reglum sem við vorum með hér um tíma. Það hefði kannski komið í veg fyrir þetta hrun ef við hefðum ekki farið svo nákvæmlega eftir strípuðum EES-reglum. Þá er ég að vísa til Icesave-málsins. Í II. kafla er fjallað um skipun ráðherra og verkaskiptingu þeirra á milli. Í 4. gr. er fjallað um stjórnarmálefni og hvernig þeim er fyrir komið. Í breytingartillögu frá meiri hluta allsherjarnefndar er lagt til að tekin sé út setning um að hvert ráðuneyti skuli lagt óskipt til eins og sama ráðherra. Það er hins vegar hægt að velta fyrir sér af hverju þetta er gert, hvað vaki fyrir meiri hlutanum að breyta þessu. Það má líka velta því upp eins og kemur fram í einu nefndarálitinu hvort hægt sé að skipta upp ráðuneyti milli ráðherra og það sé þá, ef ég skil þetta rétt, forsætisráðherra sem getur ákveðið það. Praxísinn er kannski annar, en eins og þetta stendur skrifað sýnist mér liggja svona í þessu. III. kafli þessa frumvarps er um ríkisstjórn og samhæfingu starfa á milli ráðherra. Þar eru lagðar til breytingar frá meiri hlutanum. Í 6. gr. eru breytingartillögur sem ekki hafa endilega mikla þýðingu en það eru matskennd atriði sem verður að fara eftir. Í 7. gr. er talað um að forsætisráðherra geti falið starfsmanni forsætisráðuneytis að gegna stöðu ritara ríkisstjórnar, talað um fundargerðir og þess háttar. Það er mjög til bóta að skýra hvernig á þessum málum er haldið, hvernig á að rita fundargerðir, hvað á að koma fram o.s.frv. Að mínu viti verðum við samt að feta einhvern milliveg þarna þannig að hvorki fundargerðir né fundir ríkisstjórnar verði einhvers konar sýndarfundir og málin afgreidd einhvers staðar annars staðar. Því held ég að breytingartillagan við 7. gr. um hljóðritanir - best að orða það bara eins og ég hugsa það - ég hef efasemdir um að hún sé til bóta. Það er hreinlega hætta á að umræðan muni breytast á ríkisstjórnarfundum og jafnvel færast eitthvað annað í staðinn fyrir að hún eigi sér stað á fundunum og sé færð til bókar í samræmi við athugasemdir og breytingartillögur sem eru að mörgu leyti alveg ágætar. Litlar breytingar eru lagðar til á öðrum greinum, þó við 9. gr. og þar kemur meðal annars fram ný málsgrein, með leyfi forseta: „Þótt ráðherra hafi tekið mál upp í ráðherranefnd leysir það hann ekki undan skyldu til að bera mál upp í ríkisstjórn, sbr. 6. gr.“ Ég geri ráð fyrir að þetta sé hugsað til þess að ráðherra geti ekki sett málin í þessar svokölluðu ráðherranefndir sem talað er hér um og látið þau gerjast þar, vera á sveimi og í vinnu án þess að tilkynnt sé í ríkisstjórninni hvað þar fer fram. Þetta er ágætt ef skilningur minn er réttur. Mér finnst hins vegar ekki alveg nógu skýrt hvað átt er við. Við erum komin í IV. kafla um stjórnunar- og eftirlitsheimildir ráðherra. Ég held að það sé mjög gott að skýra þær þannig að það liggi ljóst fyrir hvaða heimildir ráðherra hefur og hvernig hann á þá að fara með þær. Það má hins vegar velta upp hvað felst í orðum eins og „óbindandi álit“, hvað nákvæmlega átt er við með því. Það er væntanlega hægt að skýra þetta þannig að það liggi ljóst fyrir. Hér eru aðrir kaflar um innra skipulag ráðuneyta og starfsmannahald. Í 22. gr. er talað um aðstoðarmennina sem ég nefndi áðan. Eftir að hafa starfað, reyndar fyrir nokkru síðan, í ráðuneyti sjálfur sem aðstoðarmaður ráðherra hef ég að mörgu leyti skilning á því að ráðherrar þurfi að hafa styrkan hóp aðstoðarmanna í kringum sig. Ég verð líka að viðurkenna að ég hef verið svolítið hrifinn af hugmynd sem Álfheiður Ingadóttir nefndi hér, að ráðherra kemur inn í ráðuneyti með ákveðinn massa af fólki sem fer svo með honum aftur. Mér finnst að við ættum hreinlega að skoða það. Það hlýtur að vera verkefni ráðherra í hvaða ráðuneyti sem hann er að fylgja eftir þeirri stefnu sem hann stendur fyrir og er kosinn út á til að fylgja eftir þeim samþykktum og þeim samningi sem ríkisstjórn hvers tíma stendur að.  Ég ítreka því og kem aftur inn á það sem ég sagði áðan, mér finnst skjóta skökku við ef mikil áhersla er lögð á þetta í ljósi þess samdráttar sem til dæmis Alþingi hefur orðið fyrir og þurft að skera niður. Ef mig misminnir ekki hefur Alþingi þurft að bera talsvert meiri hlutfallslegan niðurskurð en ráðuneytin og framkvæmdarvaldið. Ég hvet þingmenn til að hugsa vandlega hvort það sé rétt að auka á kostnað framkvæmdarvaldsins um 100–130 milljónir eða hvað það kann nú að verða meðan við getum ekki náð þokkalega endum saman fyrir Alþingi eða þær stofnanir og verkefni sem heyra undir okkur. Síðan er hér kafli um siðferðileg viðmið í starfsemi Stjórnarráðs Íslands. Það er mjög gott að setja siðareglur fyrir starfsmenn Stjórnarráðsins og fyrir ráðherra og ráðuneyti. Ég held að það sé alveg hægt að taka undir það með þeim sem hafa fagnað þessum kafla að það sé mikilvægt að gera þetta þannig að menn hafi að minnsta kosti einhver viðmið til að vinna eftir. Þá ætla ég að leyfa mér að nefna að við höfum rætt nokkuð í tengslum við sveitarstjórnarlög fjármálareglur sveitarfélaga sem sveitarfélögin hafa haft ákveðið frumkvæði að því að setja. Ég ætla að tengja þetta siðareglunum og spyr hvort ekki sé rétt að framkvæmdarvaldið, og þá löggjafinn um leið, setjist niður og velti fyrir sér hvort við þurfum ekki að setja skýrari fjármálareglur fyrir ríkissjóð, fyrir ríkið. Það er mjög sérstakt að verða vitni að því ár eftir ár að fjárlög eru samþykkt með einhvers konar niðurstöðutölu og síðan eru samþykkt fjáraukalög. Í fjárlögum hvers tíma eru heimildarákvæði, óskilgreind jafnvel, sem geta numið milljörðum eða tugum milljarða. Mér er minnisstætt þegar hæstv. fjármálaráðherra fékk heimild til að kaupa hlut í orkufyrirtækjum. Ég velti því fyrir mér hvort það skipti engu máli hvort fjármálaráðherrann kaupir hlut fyrir milljarð eða 50 milljarða. Mætum við þessu bara í fjáraukalögum þegar að því kemur? Þetta er hluti af þeim vinnubrögðum og vinnulagi sem við þurfum að bæta hjá okkur. Hvert verður framhaldið á breytingum á Stjórnarráði Íslands nái þetta frumvarp fram að ganga? Það kann vel að vera, herra forseti, að allsherjarnefnd hafi gert það sem hún taldi sig geta til að hafa góða og eðlilega umfjöllun um málið í nefndinni. Það kann vel að vera að meiri hluta nefndarinnar hafi fundist nóg komið, að allt væri komið fram sem þyrfti að koma fram. Ég heyri á máli þeirra stjórnarandstöðuþingmanna sem sátu í nefndinni að þeir eru greinilega ekki alveg sama sinnis. Samt verðum við að velta fyrir okkur að það er vont að vera með mál eins og þetta sem getur tekið miklum breytingum við það eingöngu að skipta um ríkisstjórn, ef nýr meiri hluti kemur inn á þing. Ég held að sé ekki skynsamlegt að hræra hugsanlega í máli sem þessu á fjögurra ára fresti. Ég held að það væri nær að setja málið í farveg þar sem næðist einhver sátt. Ég hef líka skilið þetta þannig að ósættir í nefndinni snúist fyrst og fremst um 2. gr. Ég fæ ekki séð að þessi grein sé einhver lykilgrein að því sem á eftir kemur. Það er hægt að nýta allar hinar ágætu greinarnar til að bæta umhverfi Stjórnarráðsins án þess að 2. gr. nái fram að ganga og þá fer ég að hugsa hvort ekki megi ýta henni til hliðar í þeirri von að ná frumvörpunum í gegnum þingið og að um þau ríki sæmileg sátt. Ef þetta er hins vegar það sem öllu skiptir í þessu frumvarpi ætla ég að leyfa mér að segja að ég er mjög ósammála því mati. Ég tel aðra hluti skipta máli. Hér hefur líka verið sagt úr ræðustól að stunduð séu hrossakaup og nefndur Árósasamningurinn. Þeir sömu og tala um hrossakaup í því sambandi ættu að velta fyrir sér hvort það hafi farið fram einhver hrossakaup varðandi það að leita stuðnings við þetta mál gegn því að einhverjar breytingartillögur næðu fram að ganga. Hvort sem menn kalla það hrossakaup eða samninga er ekkert óeðlilegt við að samið sé um lok mála eða hvernig þau muni líta út þegar ólík sjónarmið mætast. Út á það gengur meðal annars pólitíkin, að kryfja málin til mergjar og komast að niðurstöðu. Það er þing eftir þetta þing þannig að mál sem ekki ná fram að ganga eru einfaldlega lögð fram aftur, hugsanlega breytt, til að ná um þau meiri sátt eða óbreytt ef menn vilja endilega keyra þau í gegn eins og þau líta út. Löggjafinn á að standa og stendur að mínu viti nær almenningi, nær lýðræðinu, því að þangað sækjum við sem hér sitjum umboð okkar sem og sjálfsögðu ráðherrarnir. Framkvæmdarvaldið starfar í umboði löggjafans. Við setjum því ákveðnar leikreglur. Ég held að Alþingi eigi ekki að gefa eftir þær leikreglur í þessu tilfelli. Ég held að það sé hvorki lýðræðinu til góðs né umræðunni. Ég held að það sé þvert á það sem hefur almennt verið skoðun og í umræðu eftir hrunið að draga úr vægi eða völdum einstakra ráðamanna. Í skýrslunni sem fylgir með, þeirri sem var unnin af starfshópnum og ég nefndi áðan, er margt athyglisvert. Á bls. 56 í frumvarpinu er samantekt skýrsluhöfunda um skýrsluna. Í henni stendur meðal annars, með leyfi forseta: „Að mati nefndarinnar er þörf á að tryggja betur samheldni innan ríkisstjórna, m.a. í því skyni að auðvelda þeim að taka erfiðar ákvarðanir. Rannsókn sem nefndin studdist við sýnir að sjálfstæði ráðherra er óvíða meira en hér á landi og hlutverk ríkisstjórnar og forsætisráðherra að sama skapi veigaminna.“ Er sem sagt markmiðið að draga úr sjálfstæði ráðherranna og auka hlutverk forsætisráðherra og ríkisstjórnar? Ég held að það sé hægt að gera með öðrum hætti. Mér sýnist að við séum að ganga heldur langt til að mæta þessari skoðun nefndarinnar ef það er markmiðið. Í rauninni má velta því upp hvort við séum að fara úr því að vera með ríkisstjórn sem er fjölskipað stjórnvald yfir í eitthvað annað. Þetta fannst mér mjög athyglisvert og ég hef verið mjög hugsi yfir þessu, hvort þetta séu rökin sem hafi verið notuð fyrir því að setja þetta fram. Ég kaupi þau ekki. Svo má leggjast í að ræða hvort það sé skynsamlegt að gera breytingar á ráðuneytum í þá veru að heiti þeirra eða verkefni séu óskýr. Ég hef enn efasemdir um að það sé sniðugt að vera með jafnstór ráðuneyti og við erum með í dag. Ég nefni velferðarráðuneytið, ég er enn ekki sannfærður um að það hafi verið rétt að gera eitt svo stórt ráðuneyti. Þar er um að ræða mikla og erfiða málaflokka. Ég er sannfærður um að hæstv. velferðarráðherra veiti ekkert af því að hafa fleiri aðstoðarmenn í slíku ráðuneyti ef það er það sem verið er að reyna að hlaupa hér undir bagga með. Í nefndarálitum er gagnrýndur skortur á samráði um málið. Það kann að vera rétt. Það kann líka að vera að ástæða hefði verið til þess að klára málið mjög hratt í nefndinni til að koma því í umræðu og mikil áhersla lögð á þetta mál. Mér finnst hins vegar, herra forseti, málið ekki vera það sem mestu skiptir á þessum lista sem við erum með hér, lista 32 þingmála og fleiri væntanleg, að halda áfram að kýta um grein sem er alveg ljóst að ber svo mikið á milli manna að þeir þurfa að setjast niður og ræða hvernig hægt er að koma öllum hinum góðu greinunum í gegn þó að eflaust þurfi að breyta þeim eitthvað. Þar er hins vegar margt gott að finna eins og ég hef áður sagt. Í einu nefndarálitanna er vitnað í grein er hæstv. innanríkisráðherra skrifaði í DV í maí 2010, mjög athyglisverða grein. Ég ætla að lesa upp þessa tilvitnun í greinina því að maður fer að velta fyrir sér hvort samstaðan um málið innan stjórnarflokkanna sé breytt, hvort það sé yfirleitt rétt að vera með málið í þingsal, hvort ekki þurfi að gera það betur úr garði. Vitnað er sem sagt í grein hæstv. núverandi innanríkisráðherra sem þá var óbreyttur alþingismaður, með leyfi forseta: „Sannast sagna hélt ég að flestir sæju að skortur á gagnsæi og lýðræði ættu drjúgan þátt í efnahagshruninu. Hjarðhegðun hefur líka verið nefnd og tvíburasystir hennar, forræðishyggjan. Hvarvetna þar sem fólk kemur saman til að ræða nýútkomna rannsóknarskýrslu ber þetta hæst. Ekki þó hjá öllum. Ekki hjá starfshópi forsætisráðuneytisins sem í lok síðustu viku skilaði tillögum til ríkisstjórnarinnar um breytta og bætta stjórnsýslu með hliðsjón af efnahagshruninu og lærdómum sem af því hafa verið dregnir. […] En ekki er mikið að finna um leiðir til að komast hjá hjarðhegðun og forræðishyggju eða hvernig megi auka gagnsæi og lýðræði hjá hinu opinbera. Þvert á móti er talað um að þörf sé á að „skerpa á forustuhlutverki forsætisráðherra í ríkisstjórn“; aðrir ráðherrar eigi að sitja „í skjóli“ hans og megi ekki orka tvímælis hverjum beri „að knýja á um ábyrgð þeirra eða afsögn þegar ástæða þykir til“. Nefndin virðist ekki vera í vafa um að allt hnígi þarna í sömu átt, yfirvald beri að styrkja.“ Þetta skrifaði núverandi hæstv. innanríkisráðherra í DV í maí 2010. Ég efast ekki um að hæstv. innanríkisráðherra sé sama sinnis, enda var hann með fyrirvara á frumvarpinu eins og kom fram þegar það var afgreitt út úr ríkisstjórn. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra var á móti því að afgreiða málið út. Ef við gefum okkur að hæstv. innanríkisráðherra hafi sé þarna að lýsa í stuttu máli þeim tillögum sem hér er um að ræða, þá vísast sérstaklega til 2. gr., er þetta vitanlega mikill áfellisdómur yfir vinnunni eða hugmyndunum í frumvarpinu sé það þannig að þetta frumvarp endurspegli þann þankagang sem þarna er gagnrýndur. Herra forseti. Ég held að mörgum spurningum hafi enn ekki verið velt upp um þetta mál. Hér hefur komið fram gagnrýni, a.m.k. ábendingar, um nokkrar greinar. Sumt er veigaminna en annað. Eina greinin í frumvarpinu sem má segja að margir sem hér hafa talað vilji út er 2. gr. Ég legg því á þessum lokamínútum, herra forseti, eindregið til að það verði farið að ræða málin, hvort sem það þýðir hrossakaup eða viðræður eða vangaveltur eða óformlegt eða hvað það er, og að velti fyrir sér hvort hægt sé að ljúka þessu máli með einhvers konar breytingum. Það er vont að góðu tillögurnar í þessu frumvarpi nái ekki fram að ganga. Ég segi það alveg fullum fetum. Það er vont ef svo fer. Hins vegar eru í mörgum frumvörpum kannski tvö atriði hreinlega til þess fallin að drepa málið, ég orða það bara þannig. Við sáum best hér um daginn þegar við vorum að ræða Árósasamninginn að ekki þurfti að taka út nema lítinn hluta, eina setningu eða hvað það var, eina grein, til að það mál fengist samþykkt. Um það urðu allir sammála, menn áttuðu sig á að þarna bar of mikið á milli, prinsippmál sem var reynt að breyta og það varð bara á milli. Þess vegna held ég, herra forseti, að það væri vel þess virði í það minnsta að menn settust niður og veltu fyrir sér hvort hægt væri að ljúka málinu með öðrum hætti. Ég hvet formann allsherjarnefndar sem ég veit að er viðræðugóður maður til að velta þessu alvarlega fyrir sér. Það er eðlilegt að um þetta mál sé mikið rætt. Eins og ég sagði er þetta prinsippmál. Það er vont ef ekki næst að klára það, það má ekki verða fyrsta verk nýrrar ríkisstjórnar á hverjum tíma að fara í breytingar á þessu frumvarpi og taka mikinn tíma í þinginu í umræðu um það og þess háttar. Það kann vel að vera að hægt sé að teikna upp 2. gr. með þeim hætti að allir geti sætt sig við hana. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki fundið þá leið sjálfur en það kann vel að vera að einhverjir sem eru betur að sér í málinu en ég geti komist til botns í því. Þetta er hins vegar ekki í þeim anda sem maður hefði viljað sjá eftir allt sem á undan er gengið. Herra forseti. Vonandi gat ég farið yfir áhyggjur mínar í þessu máli á þeim mínútum sem ég hef haft hér. Ég mun að sjálfsögðu taka aftur til máls ef ég tel að eitthvað hafi orðið út undan eða ef ég verð einhvers frekar vísari af því að hlusta á þær ræður sem eftir eru. Ég þakka formanni nefndarinnar fyrir að sitja hér við þá umræðu sem er búin að vera og verður vonandi áfram. Ég held að það sé mikilvægt að þessi sjónarmið sem stjórnarandstaðan hefur fram að færa komist til stjórnarþingmanna. Það er besta leiðin til að hægt sé að koma fram með lausnir til að ljúka málinu og höggva á hnútinn. Það er til mikils að vinna. Við eigum eftir að ræða hér mörg önnur mál, auðvitað mismikilvæg en mörg finnst mér mikilvægari en þetta.

Virðulegur forseti. Ég er hálfringlaður eftir ræðu hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar. Mig langar til að spyrja hann út í stefnu Framsóknarflokksins í þessum efnum vegna þess að í skýrslu stjórnarráðsnefndar Framsóknarflokksins frá árinu 2007 er áréttað „að ríkisstjórn skiptir sjálf með sér verkum en ekki löggjafinn“ og að unnt verði að breyta samsetningu, fjölda og heita ráðuneyta - „samsetning, fjöldi og heiti ráðuneyta eru ekki bundin í lögum“ segir í stefnu Framsóknarflokksins. Þetta gæti verið orðið gamalt, það eru liðin fjögur ár og stefna stjórnmálaflokka breytist á skemmri tíma, en hv. þm. Eygló Harðardóttir flutti hér ræðu fyrir einu ári þar sem hún minntist einmitt á þessa stjórnarráðsnefnd Framsóknarflokksins og sagði, með leyfi forseta: „Tillögur okkur voru að mál sem eðli málsins samkvæmt heyra saman féllu undir sömu skrifstofu og það væri hægt að breyta samsetningu, fjölda og heitum ráðuneyta en framkvæmdarvaldið færi fyrst og fremst með það sjálft. Síðan lögðum við til að samsetning, fjöldi og heiti væru ekki bundin í lög heldur ættu raunar forsætisráðherra og ríkisstjórnin sjálf að geta ákveðið það.“ Þetta var semsé stefna Framsóknarflokksins í fyrra. 

Hv. þingmenn verða að virða ræðutímann, hann er ein mínúta í hverri ræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að hafa kynnt sér þessa skýrslu frá 2007. Það er rétt sem kom fram hjá þingmanninum að hv. þm. Eygló Harðardóttir sat í þessari nefnd og skrifaði þessa skýrslu, því er ekkert óeðlilegt að þingmaðurinn flytji þá niðurstöðu og kynni hér. Við höfum hins vegar rætt málið fram og til baka í þingflokki framsóknarmanna og höfum komist að þeirri niðurstöðu að það sé betra heima setið en af stað farið þegar hlutirnir hafa þróast eins og þeir hafa gert frá 2007. Við verðum að átta okkur á því, herra forseti, að það er margt sem breytist á fjórum, fimm árum. Það verður líka að segjast alveg eins og er að það umhverfi og sú ríkisstjórn sem við búum við núna er ekki til þess fallin að auka líkurnar á því að við viljum færa völd til forsætisráðherra. Ég get alveg sagt hv. þingmanni að 

Virðulegur forseti. Það er stundum sagt um Framsóknarflokkinn að hann sé eins og strætó, menn geti farið upp í hann að framan og úr honum að aftan. Það er alveg ljóst að í þessu máli er hann meira eins og hringekja með mismunandi ásýnd eftir því hvar maður lítur á hann.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður veit eru hringekjur til þess að gleðja og gæða lífið meiri hamingju og það er akkúrat hlutverk Framsóknarflokksins. 
            

Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann af því ég skildi hann ekki almennilega - mér fannst hann segja að hann teldi að það ætti að vera sveigjanleiki í fjölda ráðuneyta því að þannig gæti staðið á að heppilegt væri að breyta fjölda ráðuneyta og samsetningu þeirra, en á sama tíma sagði hann að hann teldi að það ætti að vera í höndum þingsins. Telur hann að forsætisráðherra eigi að gera tillögu um einhverja ráðuneytisskiptingu og bera hana svo undir þingið? Ætti það þá að vera í lagaformi eða í formi þingsályktunartillögu eða hvað hafði þingmaðurinn hugsað sér?

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni, ég hef verið þeirrar skoðunar að það þurfi að vera ákveðinn sveigjanleiki þegar kemur að því að mynda ríkisstjórnir til þess að ríkisstjórn hvers tíma geti komið áherslumálum á framfæri. Ég vil halda óbreyttu ástandi, já, að Alþingi þurfi að samþykkja það sem ráðherra leggur til.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er eitt sem ég tók eftir sem hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni og ég hef oft tekið upp í ræðustól á Alþingi, það eru vinnubrögðin í kringum fjárlögin. Við þekkjum það báðir sem höfum starfað töluvert við sveitarstjórnarmál og ég hef verið mjög hugsi yfir því hvernig …

Líka göngur og réttir í Skagafirði, það eru góð mál.

Gefa ræðumanni hljóð.

… umræðan um fjárlögin fer oft fram, þ.e.  Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sjái fyrir sér að þetta muni breytast við samþykkt þessa frumvarps því að ég tel 

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að þetta frumvarp mun engu breyta um það. Þetta frumvarp lýtur fyrst og fremst að breytingum á stjórnsýslunni hjá framkvæmdarvaldinu, sem er mjög gott. Við þurfum hins vegar að bæta vinnubrögð okkar í þinginu. Ég er og hef verið sammála mörgum athugasemdum sem hv. þingmaður hefur komið fram með, m.a. varðandi hvernig við stöndum að fjárlögunum. En ég held að það leysi engan vanda að færa ákvörðunarvaldið frá löggjafanum, frá Alþingi til framkvæmdavaldsins. Það er það sem ég var að reyna að benda á í ræðu minni og vitnaði þá í hina svokölluðu safnliði sem mörgum eru nú þyrnir í augum. Ég er algjörlega ósammála því að færa þá til framkvæmdarvaldsins líkt og ákvörðun um það hvernig ráðuneytin skulu skipuð og skilja þar af leiðandi Alþingi eftir.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að bregðast við því sem hv. þingmaður talaði um í sambandi við safnliðina. Ég tel áhyggjur hv. þingmanns vera of miklar af þeim málum því að verkefnið og markmiðið er að færa það í markvissara horf en verið hefur. Að því er stefnt og verið að vinna áfram þá vinnu í hv. fjárlaganefnd. Markmiðið með þeirri vinnu er ekki að færa frekari ákvarðanatöku til framkvæmdarvaldsins frá löggjafarvaldinu. Því til áréttingar er meiningin líka sú að setja hluta af því til annars stjórnsýslusviðs sem eru sveitarfélögin í landinu en þau eru með ákveðna sjóði og samninga sem á að gera þeim það mögulegt. Ég held að áhyggjur hv. þingmanns af þessu séu of miklar. Mig langar að spyrja hv. þingmann um það sem hann kom inn á í ræðu sinni er snýr að framsali valds frá löggjafanum til framkvæmdarvaldsins. Fram hafa komið t.d. áréttingar 

Virðulegi forseti. Það er í rauninni sama svar og áðan: Það gengur ekki að mínu viti að færa meiri völd frá löggjafarsamkundu til framkvæmdarvaldsins - hvort tala á um vald veit ég ekki, alla vega ákvarðanatöku og þess háttar. Af því hv. þingmaður nefndi álit umboðsmanns Alþingis held ég að það sé þess virði að skoða það vandlega og velta fyrir sér í því samhengi sem við erum að ræða hvort verið sé að bregðast við því. Ég get ekki sleppt því að koma aðeins inn á fjárlagaliðina aftur. Ég er alveg reiðubúinn að skoða einhverjar breytingar hjá fjárlaganefnd, aðrar en þær sem ég hefur heyrt um í fjölmiðlum. Ég spái því hins vegar, frú forseti, að við eigum eftir að sjá hluta af þeim fjármunum sem hafa verið á safnliðum enda hjá framkvæmdarvaldinu.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem við ræðum hefur farið hér mikla þrautagöngu. Fyrst í undirbúningi málsins, síðan þegar það kom inn í ríkisstjórnina. Allir vita að málið staldraði þar við alllengi, einfaldlega vegna þess að því var afar illa tekið, að minnsta kosti af tilteknum hæstv. ráðherrum. Það var þannig, eins og allir muna, að þetta frumvarp var upphaflega afgreitt úr ríkisstjórn með afar sérstæðum hætti. Nú skulum við ekki gleyma því að við erum að ræða um sjálft Stjórnarráðið. Við erum ekki að tala um einhver minni háttar mál sem einn fagráðherra er að leggja fram. Við erum að tala um mál sem snertir eina af grundvallarstofnunum samfélags okkar, sem er Stjórnarráð Íslands, og víðtæk sátt þarf að ríkja um þann ramma sem Stjórnarráðinu er ætlað og það þarf að fara fram mikil og almenn umræða þegar breytingar af þessum toga eru lagðar fram. Síðan var málið knúið í gegn, út úr ríkisstjórn, með mjög sérstökum hætti. Í fyrsta lagi var það þannig að einn hæstv. ráðherra lýsti sig andsnúinn frumvarpinu, það var hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem var ósammála efni þess. Það hefur hann endurtekið, bæði við umræður hér og í umræðum um annað mál og auðvitað á opinberum vettvangi að öðru leyti. Þannig að það liggur fyrir að einn hæstv. ráðherra studdi þetta mál ekki og styður það ekki enn. Í annan stað er það þannig að hæstv. innanríkisráðherra kaus að sitja hjá við afgreiðslu málsins. Þannig var málið í raun og veru, þetta stóra mikla mál sem snýr að sjálfu Stjórnarráðinu, knúið í gegn í andstöðu við fimmtung ráðherra í ríkisstjórninni. Þetta held ég að sé kannski ekki einsdæmi, en örugglega fádæmi mikil þegar það gerist að mál af þeirri stærðargráðu sem við fjöllum hér um er afgreitt út úr ríkisstjórninni á þann veg að tveir ráðherrar standa ekki að afgreiðslu þess. Annar hæstv. ráðherra greiðir atkvæði gegn því og hinn kýs að sitja hjá. Og ekki tók betra við. Það kom fram við 1. umr. þessa máls að annar stjórnarflokkanna, þ.e. Vinstri grænir, hafði lýst yfir almennum fyrirvara við málið. Það kom meðal annars fram í orðaskiptum okkar hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur og ég reyndi að knýja á um svör, hvað hér væri um að ræða. Ég þekki það af gamalli reynslu að þegar stjórnarfrumvörp eru afgreidd með þeim hætti í gegnum stjórnarflokka að lýst er yfir almennum fyrirvara eru þingmenn einfaldlega að áskilja sér rétt til að styðja málið eða styðja það ekki. Hér var ekki um að ræða fyrirvara við einstakar greinar, eins og oft er nú þekkt í fræðunum, heldur var bara um að ræða almennan fyrirvara við málið sjálft; málið í heild sinni. Þetta er þeim mun sérkennilegra þegar við höfum í huga að það eru helmingaskipti í ríkisstjórninni. Það eru jafnmargir ráðherrar frá Vinstri grænum og eru frá Samfylkingunni. Það að þingflokkur Vinstri grænna, sem í eiga sæti allir ráðherrar flokksins - jafngildir það því að óljóst er með stuðning allra ráðherranna, allra ráðherranna fimm, við málið. Það er ekki bara hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það er ekki bara hæstv. innanríkisráðherra. Hér er um að ræða almennan fyrirvara um málið sjálft. Þrautagöngunni var ekki lokið. Málið fór síðan til allsherjarnefndar eins og við vitum. Þar þurfti að gera tvær atrennur að því. Fyrri atrennan gerðist fyrir helgi. Þá tókst ekki að afgreiða málið frá nefndinni. Nú hefur verið upplýst að það hafi gerst vegna þess að menn hafi haft ýmsar athugasemdir og að knýja hafi átt málið út úr nefndinni í tiltölulega miklu tímahraki. Síðan hafi verið skotið á fundi eftir helgi - þá allt í einu gekk rófan, þá fór málið út úr allsherjarnefnd. Ég spurði hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, sem ræddi þessi mál hér í dag, hvað hefði breyst, hvaða fyrirvarar væru horfnir sem hefðu verið til staðar þegar málið kom upphaflega inn í þingflokk VG. Svarið var það að fyrirvararnir hefðu verið svona almennir og menn hefðu haft hitt og annað um málið að segja og haft athugasemdir við ýmsa hluti. Með öðrum orðum er mér ekki ljóst á þessari stundu hver raunveruleg staða málsins er. Ég tek eftir því að hv. nefndarmenn skrifa meira og minna undir málið með fyrirvara þannig að það er mjög óljóst um það hver staða þessa máls er núna þegar það er komið hér í 2. umr. og sú umræða er rétt að hefjast. Vonandi tekst það nú, þegar þessari umræðu vindur eitthvað fram, að við förum að átta okkur á því hver raunveruleg staða málsins er. Við vitum líka að hluti af því að ná þessu máli fram var það að fulltrúi Hreyfingarinnar í nefndinni hafði skrifað formanni hennar langt lettersbréf með breytingartillögum sem að einhverju leyti var tekið tillit til, alls ekki allra, þannig að það átti að tryggja að fulltrúar Hreyfingarinnar stæðu að málinu. Nú er þetta hins vegar ekki alveg svona einfalt. Nokkrar umræður voru um þessi mál núna á fimmtudagskvöldið. Þá kom til orðaskipta okkar hv. þm. Þórs Saari, sem hafði flutt mál sitt varðandi þetta frumvarp og gert grein fyrir meginsjónarmiðum sínum, og þá gerðist nú ýmislegt fróðlegt. Hv. þingmaður hafði nefnilega vísað til tiltekinna fyrirliggjandi breytingartillagna og gerði það jöfnum höndum að vísa til breytingartillagna sem gæti að líta í áliti meiri hluta hv. allsherjarnefndar og til tillagna sem liggja hér fyrir frá honum og öðrum þingmönnum Hreyfingarinnar. Eins og ég hafði skilið hv. þingmann var hann að vísa til þessara tillagna allra þegar hann sagði að þessar breytingar væru á einhvern hátt skilyrði þess að Hreyfingin stæði að málinu. Ég spurði hv. þingmann að því nákvæmlega til hvers verið væri að vísa til, hvað menn ættu við með því að vísa til þessara breytingartillagna svona jöfnum höndum og segja að þær væru síðan forsendan fyrir því að Hreyfingin stæði að málinu. Málið er auðvitað í mjög viðkvæmri stöðu. Hér er um að ræða stórt mál, grundvallarmál, eins og ég hef þegar nefnt, og það liggur fyrir að fimmtungur ríkisstjórnarinnar stendur ekki að því. Það liggur fyrir almennur fyrirvari frá öðrum stjórnarflokknum og hæstv. forsætisráðherra hafði ítrekað vísað til þess að það væri liðsvon úr stjórnarandstöðunni. Þegar það liggur fyrir að fulltrúi eins þriggja þingmanna úr stjórnarandstöðunni hafði skrifað upp á nefndarálitið með fyrirvara var auðvitað eðlilegt að spurt væri. Í ræðu sinni sagði hv. þm. Þór Saari, með leyfi virðulegs forseta: „Á nákvæmlega hvaða breytingartillögur þarf að leggja mesta áherslu? Ég gæti svo sem farið yfir þær lið fyrir lið en ég tel að þær þurfi allar að ná fram að ganga, bæði breytingartillögur meiri hlutans sem og breytingartillögur Hreyfingarinnar, vegna þess að málið var þannig úr garði gert þegar það kom inn í þingið að það hefði þurft að líta svolítið öðruvísi út.“ Í öðru andsvari við mig sagði hv. þingmaður: „Ég hef tjáð formanni nefndarinnar og meiri hlutanum að ég leggi mikla áherslu á að þessar breytingartillögur nái fram að ganga ef Hreyfingin á að styðja það, félagsmenn mínir í Hreyfingunni eru sama sinnis. Þeir telja að það þurfi að gera hér miklu róttækari breytingar en koma fram í upprunalegu frumvarpi og þess vegna lögðum við einmitt mikla vinnu í að koma að breytingartillögum og unnum þær í mjög góðri sátt við meiri hluta nefndarinnar. Vonandi ná þær fram að ganga.“ Þetta er sem sagt staðan í þessu máli sem mér finnst nú satt að segja orðin enn óljósari en hún virtist þegar þessi umræða hófst. Það er dálítill galli á umræðum af þessu taginu þegar þær eru ekki til þess fallnar að skýra stöðuna heldur gera hana óskýrari. Ég fann dálítið að því einmitt þegar verið var að ræða þessi mál í 1. umr., að í stað þess að umræðan hafi orðið til að varpa ljósi á málið fannst mér hún þvert á móti gera málið enn erfiðara og óljósara. Það skiptir miklu máli þegar verið er að fjalla um mál eins og þetta, sem er slíkt grundvallarmál, að það sé að minnsta kosti nokkuð ljóst með formið. Það skiptir máli þegar verið er að ræða um mál af þessum toga hvort um sé að ræða stjórnarfrumvarp. Hæstv. forsætisráðherra svaraði því í umræðunni, þegar ég og fleiri bentum á þessa annmarka málsins, að þetta væri nú ekki neitt stórmál vegna þess að málið væri hér á þingskjali merkt stjórnarfrumvarp. Þá vaknar auðvitað þessi spurning, almenna spurning. Hún er bara þessi: Hvenær verður frumvarp að stjórnarfrumvarpi? Hvað þarf marga ráðherra til þess að geta kallað frumvarp stjórnarfrumvarp? Þetta eru nefnilega engin venjuleg lög Stjórnarráðslögin. Þetta eru grundvallarlög eins og ég nefndi áðan. Þetta eru lög af þeim toga sem almennt talað kýs hvert samfélag kýs að þau séu þannig úr garði gerð að það þurfi ekki að vera að gera á þeim daglegar breytingar. Þess vegna er það nú yfirleitt þannig að reynt er að leita eftir samstarfi og samkomulagi og reynt að ná einhverri samstöðu um mál af þessum toga. Hv. formaður allsherjarnefndar hvatti mjög til þess, þegar hann hóf mál sitt og mælti fyrir nefndaráliti meiri hlutans, að umræðan gæti farið fram efnislega um þetta frumvarp. Ég ætla að reyna að halda mig við það svona að mestu leyti. Það er hins vegar algjörlega óhjákvæmilegt engu að síður, þrátt fyrir ákall hv. formanns, að setja þetta mál aðeins í það pólitíska samhengi sem blasir við öllum sem vilja sjá. Það gompaðist upp úr mér í 1. umr. málsins að þetta frumvarp væri lengsta uppsagnarbréf í heimi vegna þess að því væri stefnt til höfuðs hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þetta hafa orðið fleyg orð. Ég held að það sé nú vegna þess að í þeim var ákveðinn sannleikskjarni. Í frumvarpinu stendur ekki: 1. gr. Þetta frumvarp er lagt fram til þess að reka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason. Auðvitað er það ekki skrifað inn í textann. En þegar við skoðum þetta mál allt saman í þessu samhengi, þessu pólitíska samhengi, sjá auðvitað allir til hvers refirnir eru skornir. Aðdragandi þessa máls er alveg augljós. Á sínum tíma var lagt hér fram frumvarp sem fól í sér sameiningu tiltekinna ráðuneyta, það var innanríkisráðuneytið sem síðar varð, velferðarráðuneytið sem síðar varð og síðan var ætlunin að steypa saman, eins og allir vita, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu og iðnaðarráðuneytinu. Málið var síðan afgreitt héðan frá Alþingi þannig að hinu síðasttalda var sleppt út úr frumvarpinu. Það kom ekki til afgreiðslu. Af hverju skyldi það hafa verið? Ætli það hafi verið vegna þess að áhugi hæstv. forsætisráðherra, sem mælti fyrir því frumvarpi, hafi verið farinn að dvína? Ekki aldeilis. Sá áhugi hafði síst dvínað, hann hefur sennilega aukist. Það var bara þannig að pólitíski veruleikinn bar menn ofurliði. Það var ekki pólitískur meiri hluti fyrir því máli hér á Alþingi. Þess vegna var fallið frá þessum upphaflegu áformum og menn hurfu frá umdeildasta þætti frumvarpsins; sameiningu sjávarútvegs-, landbúnaðar- og iðnaðarráðuneytis - það var einfaldlega svo mikill ágreiningur um málið. Þá var hins vegar brugðið á nýtt ráð, ákveðið var að fara fjallabaksleið að málinu. Nú er ég ekki að segja að það sé það eina sem hafi vakað fyrir mönnum með frumvarpinu. En það er hins vegar augljóst mál að þegar þessi mál eru skoðuð í þessu sögulega samhengi er verið að fara þessa fjallabaksleið að málinu. Eina spurningin, sem mér sýnist standa út af í því sambandi, er hvort verið sé að fara fjallabaksleið syðri eða nyrðri. Það er öllum ljóst að með frumvarpinu eru völd hæstv. forsætisráðherra aukin. Hæstv. forsætisráðherra telur sig betur hafa töglin og hagldirnar í því máli sem hefur bögglast fyrir hæstv. ráðherra og fleiri ráðherrum í ríkisstjórninni og stórum hluta ríkisstjórnarliðsins sem er það að gera þessar breytingar á hinum svokölluðu atvinnuvegaráðuneytum og sameina þessi ráðuneyti. Það hefur bara ekki gengið, vegna þess að menn hafa ekki haft vald á málinu. Nú ætla ég aðeins að koma að því atriði þessa frumvarps sem er stærsta málið og verðskuldar mestu umræðuna. Það er þessi stóra breyting sem getur að líta í 2. gr. þar sem verið er að hverfa frá því sem er í dag um skipan ráðuneyta. Eins og allir vita er gert ráð fyrir því, í núgildandi lögum um Stjórnarráð Íslands, sem að stofni til eru frá 1969, að Stjórnarráð Íslands sé greint í ráðuneyti og þau eru síðan talin upp í löggjöfinni. Það er að vísu þannig, svo að öllu sé til haga haldið og að því kem ég nú aðeins síðar, að með lögum frá 2007 var gerð breyting sem heimilaði að sameina ráðuneyti með úrskurði forseta Íslands. Að öðru leyti er það þannig að lögin eru mjög skýr. Það eru talin upp þessi ráðuneyti og þannig hefur þetta verið í meginatriðum frá 1969. Með því frumvarpi sem nú er verið að ræða er verið að færa hæstv. forsætisráðherra alveg nýtt vald. Menn geta auðvitað haft ýmis orð um það, en það blasir við að þegar verið er að hverfa frá því sem er lögskipað og ákveðið þar með hér á Alþingi, þ.e. skipan Stjórnarráðsins, og færa það í hendurnar á hæstv. forsætisráðherra, er verið að færa valdið frá löggjafanum og til framkvæmdarvaldsins. Það er rétt að framkvæmdarvaldið sækir vald sitt sem slíkt til meiri hluta Alþingis, en það breytir ekki því í þessu sambandi að valdið í þessum málum er núna verið að færa með formlegum hætti, ef þetta nær fram að ganga, frá Alþingi og inn í Stjórnarráðið til hæstv. forsætisráðherra. Þetta er heilmikið vald. Þetta er nefnilega valdið sem menn hafa til að deila og drottna. Við vitum að á þeim slóðum er enginn meiri sérfræðingur en núverandi hæstv. forsætisráðherra. Kannski hefði þetta mál ekki vakið svona mikla tortryggni í samfélaginu meðal þingmanna og annars staðar, hagsmunaaðila, fjölmargra annarra, sem hafa látið sig þetta mál varða, ef það væri ekki einmitt þannig að við vitum að hæstv. núverandi forsætisráðherra er mikill sérfræðingur á þessu sviði. Hótunarvaldið með öðrum orðum er komið í hendurnar á hæstv. forsætisráðherra og þess vegna eiga menn að ræða það mál hispurslaust eins og það er. Ég tek eftir því að í meirihlutaáliti allsherjarnefndar er hér á tilteknum stað kafli sem heitir Markmið breytinganna á bls. 2. Farið er nokkrum almennum orðum um það. Ég ætla að vitna til þeirra, með leyfi virðulegs forseta: „Markmið frumvarpanna er að stuðla að bættum og faglegum starfsháttum, auka samhæfingu og samvinnu innan Stjórnarráðsins. Enn fremur er markmiðið að auka sveigjanleika framkvæmdarvaldsins til þess að skipuleggja starfsemi sína og laga sig að breyttum þörfum í nútímastjórnsýslu og áherslum við pólitíska stefnumörkun sem aftur ýtir undir skilvirkari undirbúning stjórnarframkvæmdar í hverjum málaflokki.“ Það sem mér finnst athyglisverðast í þessu er ekki hvað þarna segir heldur miklu frekar hvað þarna segir ekki. Þarna er ekki, með þessum markmiðslýsingum, verið að að tala um það sem staðið hefur upp úr hverjum þingmanninum á fætur öðrum undanfarin ár, að það sé mikilvægt að færa vald frá framkvæmdarvaldinu til Alþingis. Þessa er að engu getið í þessari markmiðslýsingu. Það er auðvitað ekki skrýtið vegna þess að þegar við skoðum 2. gr. sjálfa felur hún í sér að verið er að færa vald frá þeim sem setur lögin - Alþingi, löggjafarsamkomunni - til framkvæmdavaldsins. Þetta þarf þess vegna ekkert frekari vitnanna við. Í þessari umræðu, alveg eins og var í 1. umr. málsins, hefur mjög verið vitnað til þess að þessa hugmyndafræði, hugmyndafræðina á bak við þetta frumvarp, megi rekja til skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndar Alþingis. Það getur vel verið svo að einstök atriði frumvarpsins eigi sér að einhverju leyti samhljóm í þeim tveimur skýrslum sem ég var að vitna til. En sannarlega á það ekki við um þetta grundvallaratriði, þ.e. 2. gr. frumvarpsins. Það getur ekki nokkur maður, þó að hann leiti eins og að nál í heystakki, komist að því að þetta tiltekna atriði, 2. gr., eigi sér eitthvert upphaf í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndar Alþingis. Ég get bara vitnað í ekki ófróðari mann um þessi mál en hv. þm. Atla Gíslason, sem var formaður þingmannanefndar Alþingis, og kom einmitt að því, við 1. umr. þessa máls, að þetta atriði ætti sér enga samsvörun í þeim skýrslum sem ég vék að. Þá spyr maður, af því stöðugt er verið að hengja alls konar mál á hatt þessara tveggja nefnda: Hvers eiga þessar nefndir eiginlega að gjalda? Hvað hafa þær verið að gera mönnum? Af hverju þarf alltaf að vera að setja alls konar ómögulegar tillögur í þann búning að þetta eigi sér eitthvert upphaf í þessum málum, í þessum skýrslum, þegar við blasir hjá öllum að svo er alls ekki? Ég spyr: Er ekki kominn tími til að slá skjaldborg utan um þessar tvær nefndir og gæta þess að þær verði ekki fyrir þessu sífellda áreiti og skröki um að þær eigi upphafið að einhverjum kolómögulegum tillögum sem liggja hér fyrir? Það sem er hins vegar rétt í þessu er að nefnd sem hæstv. forsætisráðherra sjálfur skipaði talaði fyrir þessu fyrirkomulagi. En það verður hins vegar ekki sagt að það sé gert með skírskotun til nefndanna sem ég nefndi áðan. Það er bara einfaldlega ekki þannig. Þau mál sem við erum að ræða, þær grundvallarspurningar sem við erum að takast á um, þegar við ræðum um 2. gr., hafa komið til umræðu nú alveg nýverið. Ég nefndi það hér áðan að árið 2007 var gerð sú breyting á lögunum um Stjórnarráð Íslands að opnuð var heimild á að sameina ráðuneyti með úrskurði forseta Íslands. Þar er ekki verið að ganga jafnlangt og verið er að gera með því frumvarpi að nýrri löggjöf sem við ræðum hér. Engu að síður mætti þessi hugmynd heilmikilli andstöðu hér á Alþingi. Þegar þessi mál komu til umræðu tók meðal annars til máls hæstv. núverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, formaður VG. Það er mjög fróðlegt að fara yfir ummæli hæstv. núverandi fjármálaráðherra, formanns VG, þegar hann var að fjalla um þessi mál. Í ræðu sem hæstv. núverandi fjármálaráðherra flutti 4. júní árið 2007 vék hann að þessum hugmyndum. Hvað skyldi hann hafa sagt? Hann vakti athygli á því að á sínum tíma hefði það verið að frumkvæði hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, Bjarna Benediktssonar, að gerðar voru tillögur um Stjórnarráðið. Hæstv. fjármálaráðherra segir svo um tilgang þessa frumvarps á sínum tíma, með leyfi virðulegs forseta: „Það var það að þessi mál voru komin í algjörar ógöngur vegna þess að í pólitískum hrossakaupum við stjórnarmyndanir á 5., 6. og 7. áratugnum var verkefnum hent á milli ráðuneyta vegna þess að menn höfðu þar algjörlega óbundnar hendur.“ Hæstv. fjármálaráðherra, þáverandi hv. þingmaður, er með öðrum orðum óvart að lýsa frumvarpi sem ríkisstjórnin sem hann situr í átti síðar meir eftir að leggja fram. Orð hæstv. ráðherra hafa orðið að eins konar áhrinsorðum. Síðar í þessari ræðu sagði hæstv. fjármálaráðherra, með leyfi virðulegs forseta: „Sá mæti maður Bjarni Benediktsson sá að þetta gat ekki gengið svona til. Það varð að koma einhverri festu í þessi mál og lagði til að ráðuneytum yrði hvorki komið á né þeim skipt nema með lögum frá Alþingi.“ Í þessum sömu umræðum segir félagi hæstv. forsætisráðherra í núverandi ríkisstjórn, formaður annars stjórnarflokksins, núverandi hæstv. fjármálaráðherra, og var þá að víkja að ákveðnum tillögum frá ríkisstjórn sem við hæstv. forsætisráðherra sátum í á þeim tíma, með leyfi virðulegs forseta: „Ég er því ekki á neinum villigötum í því þegar ég bendi á að hér er verið að boða breytingu í áttina aftur til þess að framkvæmdarvaldið geti hringlað með þetta skipulag án aðkomu Alþingis þótt það sé að vísu bara að því leytinu til að þarna er lagt til að menn geti sameinað ráðuneyti þá er það samt breyting í þessa átt.“ Það er alveg ljóst mál, nema hæstv. fjármálaráðherra hafi skipt um skoðun, sem mér er ekki kunnugt um og hann hefur að minnsta kosti ekki gert okkur hv. alþingismönnum grein fyrir því, að hæstv. fjármálaráðherra var með mjög afdráttarlausum hætti, eins og ég hef verið að rekja, að tala gegn sjálfri þungamiðjunni í þessu frumvarpi um Stjórnarráð Íslands sem hæstv. forsætisráðherra er núna að flytja og er uppnefnt stjórnarfrumvarp en er það að sjálfsögðu ekki. Nema hvað - það frumvarp sem við ræðum núna gengur miklu lengra er það sem hæstv. fjármálaráðherra sá sig knúinn til að gagnrýna með þeim afdráttarlausa hætti sem hann gerði í ræðu sem hann flutti 4. júní 2007 og væri fróðlegt fyrir sem flesta að kynna sér. Ég vil líka geta þess að gerðar voru ráðuneytabreytingar haustið 2007, og var flutt um það sérstakt frumvarp. Málið var síðan rætt hér í þinginu mjög ítarlega og þingmenn gátu sett fram sjónarmið sín. Það var líka leitað álita út fyrir veggi þingsins í tengslum við þær breytingar eins og alsiða er. Óskað var eftir viðbrögðum þeirra allra sem gerðar voru tillögur um að segðu álit sitt eins og við þekkjum. Það er mjög lýðræðisleg aðferð, miklu lýðræðislegri aðferð en sú sem hér er verið að leggja til að verði tekin upp, vegna þess að ef þetta frumvarp nær fram að ganga verður það einfaldlega þannig að við ríkisstjórnarborðið í upphafi munu forustumenn ríkisstjórnarinnar, hverjir sem það eru á hverjum tíma, einfaldlega véla um þessi mál og komast að þessari niðurstöðu. Það er út af fyrir sig alveg rétt, sem hv. formaður allsherjarnefndar hefur sagt, að þetta er sveigjanlegra fyrirkomulag. Ég skal ekki gera lítið úr því að það þarf að vera til staðar sveigjanleiki í flestum málum og ekki síst í stjórnsýslunni sjálfri, og það eru auðvitað rök í málinu, ég ætla ekki að gera lítið úr því. En þessi rök verðum við þá að vega saman við annað sem þessu fylgir. Það má auðvitað alltaf vísa til einhverrar nauðsynjar um sveigjanleika, en það gerir það ekki að verkum að við getum látið hjá líða að svara lýðræðisspurningunum, spurningunum um það hvort ekki sé eðlilegra að skipa þessum málum með lögum eins og menn hafa verið að gera í gegnum tíðina og hefur bara gefist mjög vel frá árinu 1969. Mér finnst alveg rétt sem menn hafa verið að benda á í þessari umræðu. Það er dálítið athyglisvert að nú er verið að taka um það ákvörðun að taka þetta vald frá Alþingi, en þegar kemur að því að sameina stofnanir, hversu litlar sem þær eru, hversu lítilmótlegt hlutverk þeim er ætlað, er ekki hægt að gera það nema með sérstökum lögum frá Alþingi í hvert sinn og að undangenginni umræðu þar sem kallað er eftir viðhorfum til málsins með eðlilegum hætti úti í samfélaginu og Alþingi taki síðan upplýsta ákvörðun um það í lok dagsins. Þótt menn greini á um hlutina er það engu að síður hin lýðræðislega niðurstaða. Þetta er kjarni málsins sem ég er hér að gera að umtalsefni. Það er verið að færa valdið frá Alþingi til framkvæmdavaldsins. Það hlýtur að vera óumdeilt mál. Það blasir því við að það fer alveg í bága við alla áhersluna sem var í rannsóknarnefndinni og þingmannanefndinni og samþykkt Alþingis frá haustdögum í fyrra og umræðu hér í þinginu og utan þingsins raunar líka. Ég nefndi það hér áðan að lögin um Stjórnarráð Íslands hafi að stofni til gilt frá árinu 1969. Þau hafa tekið einhverjum breytingum í áranna rás, en kjarni þessarar lagasetningar hefur staðið og hefur reyndar staðið prýðilega. Það hefur haft í för með sér ákveðna festu. Það hefur skapað ákveðinn ramma og lögin hafa með öðrum orðum gegnt því yfirlýsta hlutverki sem þau höfðu í upphafi. Nú er verið að færa fyrirkomulag sem menn gáfust upp á árið 1969 til einhvers tíma sem var við lýði fyrir þann tíma. Í rauninni var það þannig að það fyrirkomulag sem nú er verið að leggja til var í stórum dráttum í gildi frá 1938–1969, í 30 ár, og það var samdóma álit þeirra sem skoðuðu málið - ef maður fer í gegnum umræðurnar sem áttu sér stað á Alþingi 1969 - og tóku til máls að mjög brýnt væri að breyta því fyrirkomulagi sem hefði gilt frá 1938–1969 og hæstv. núverandi ríkisstjórn að hluta til er að leggja áherslu á að verði tekið upp að nýju. Með öðrum orðum þá er eins og menn vilji ekki læra af reynslunni. Það er ekki eins og við vitum ekki hvernig þetta fyrirkomulag reyndist á sínum tíma, við erum búin að prófa það. Það reyndist illa. Það var þess vegna sem því var breytt með stjórnarráðslögunum árið 1969. Ég ætla í þessu sambandi að rifja aðeins upp það sem fór fram í umræðunum árið 1969. Það á fullt erindi inn í þessa umræðu núna af þeirri ástæðu að verið er að hverfa frá því fyrirkomulagi sem var prýðilega rökstutt árið 1969 og taka upp fyrirkomulag sem gilti fyrir þann tíma sem samtímamenn á árinu 1969 voru nánast allir sammála um að yrði að breyta. Hæstv. þáverandi forsætisráðherra Bjarni Benediktsson segir til dæmis þegar hann mælir fyrir þessu frumvarpi, með leyfi virðulegs forseta: „En ég hygg að ekki verði komist hjá því að játa að þær breytingar, sem orðið hafa á Stjórnarráðinu og starfsháttum þar, eru mjög handahófskenndar og hafa í ýmsum efnum leitt til glundroða, þannig að það er þörf fastmótaðra fyrirmæla og að verulegu leyti annarrar skipunar en nú er.“ Hæstv. þáverandi forsætisráðherra gerir síðan grein fyrir einstökum atriðum frumvarpsins - kemur sérstaklega að því atriði sem við erum hér að fjalla um og ég geri að umtalsefni, í 2. gr. núverandi frumvarps. Hæstv. þáverandi forsætisráðherra segir, með leyfi virðulegs forseta: „Þá er ákvæðið um það hversu mörg ráðuneyti skuli vera í Stjórnarráðinu. Eins og ég sagði áðan í upphafi máls míns hefur þróunin orðið sú að nú eru lögfest fjögur ráðuneyti en talið að sjö hafi bæst þar við og þó í framkvæmd óákveðinn fjöldi ef svo má segja til viðbótar án þess að um glögga greiningu sé að ræða. Þetta er ákaflega óheppileg skipan og það er eðlilegt að Alþingi ætli sér einu, eins og í upphafi og fram til 1938 var líka gert, ákvarðanavaldið um það hversu mörg ráðuneytin skulu vera, enda er bæði skýrt tekið fram í 4. gr. um fjölda þeirra og síðan tekið fram að nýju ráðuneyti megi ekki bæta við né afleggja þau sem fyrir eru nema eftir beinni lagaheimild.“ Það sem mér finnst líka sérstaklega athyglisvert í þessu sambandi er að fara yfir umræður frá þáverandi stjórnarandstöðu. Hannibal Valdimarsson segir til dæmis, með leyfi virðulegs forseta: „Ég er þeirrar skoðunar, eins og þeir sem hafa tekið til máls um þetta frumvarp, að það hafi verið full þörf á því að skipa málefnum Stjórnarráðsins með lögum. Þess vegna fagna ég því að þetta frumvarp er komið fram. Ég get einnig lýst því yfir að ég er við fljótan yfirlestur persónulega samþykkur mörgum meginatriðum þessa frumvarps og tel allmörg atriði þar vera mjög til bóta frá því sem verið hefur, því að satt að segja hefur starfsskiptingu í Stjórnarráðinu, og þar af leiðandi vinnubrögð, verið mjög losaraleg og verið að mörgu leyti á óeðlilegan hátt bundin því gamla skipulagi sem mótað var þegar stjórnarráðsskrifstofurnar voru aðeins þrjár. Málefnaskiptingin undir ráðuneytunum hefur verið mjög losaraleg og á reiki og ég fullyrði á margan hátt óeðlileg. Vafalaust yrði með ráðuneytaskiptingu eins og hér er lagt til starfsskiptingin færð í form sem miklu meira væri í samræmi við nútímaaðstæður. Ég tel því að í meginatriðum mundi ég vera fylgismaður þessa frumvarps um Stjórnarráðið.“ Eysteinn Jónsson, formaður Framsóknarflokksins, víkur að þessu og talar um nýmælin í þessu frumvarpi. Hann segir, með leyfi virðulegs forseta: „Í fyrsta lagi að lögfesta ráðuneytin, hversu mörg þau skulu vera og ekki megi setja á fót ný ráðuneyti nema með lögum. Þetta finnst mér vera til bóta.“ Og segir að lokum: „En þetta fyrsta nýmæli finnst mér vera til bóta.“ Hæstv. þáverandi forsætisráðherra segir í ræðu sinni þegar hann bregst við þessari umræðu, með leyfi virðulegs forseta: „Ég legg áherslu á það að venjan er orðin sú að ef ný ríkisstjórn kemur og jafnvel ríkisstjórn sem er búin að sitja alllengi, fjölgar ráðuneytum og ráðuneytisstjórum nú orðið eftir því sem þeim þykir henta. Það er jafnvel gert án þess, að því er ég hygg, að það sé ætíð borið að minnsta kosti undir ríkisstjórnina í heild þótt það sé kannski samráð milli forsætisráðherra og hlutaðeigandi ráðherra. Stundum hygg ég að hlutaðeigandi ráðherra hafi einn tekið ákvörðun um þetta, að skipta sínu ráðuneyti án þess að hafa um það formlegt samráð við aðra. Þannig er þetta orðið í framkvæmd. Þess vegna er í frumvarpinu beinlínis um hömlur á sjálfstæði ríkisstjórnarinnar að ræða frá því sem verið hefur. Það má segja að þar sé ráðgerð fjölgun um tvö til þrjú ráðuneyti frá því sem nú er. Það fer eftir því hvernig þetta er talið, en það er líka fyrirvari um það að ekki er ætlast til að þetta komi í gildi fyrr en smám saman og alls ekki á þann veg að af því verði aukinn kostnaður í bili fyrir ríkissjóð.“ Þetta er mjög athyglisverð umræða. Tvennt vil ég segja sem ástæða er til að draga fram og undirstrika. Í fyrsta lagi að allir þeir hv. þingmenn og ráðherrar sem töluðu á þessum tíma, af gefinni reynslu, af biturri reynslu, voru þeirrar skoðunar að það þyrfti að koma þessum málum í form þar sem lög kvæðu á um skiptingu ráðuneytanna. Í öðru lagi er augljóst mál af þessari umræðu að um þessi mál var mjög víðtæk sátt, sátt milli ólíkra stjórnmálaflokka. Því er ekki þannig farið hjá okkur. Ekki hefur verið leitað eftir samkomulagi við stjórnarandstöðuna og það sem meira er, það er ekki einu sinni samstaða um þetta meðal þeirra ráðherra og þingmanna sem eiga að bera pólitíska ábyrgð á lögum um Stjórnarráð Íslands. Þess vegna segi ég: Það væri skynsamlegast hjá okkur núna að leggja þetta frumvarp til hliðar, leita síðan eftir nánu pólitísku samstarfi, innan stjórnarflokkanna og síðan við stjórnarandstöðuna, til að reyna að komast að einhverri viti borinni niðurstöðu og læra af reynslunni. Ég trúi því ekki að það vaki fyrir neinum að ganga þannig frá lagasetningu um sjálft Stjórnarráðið að formfesta um grundvallaratriði sé ekki tryggð, eins og hér er. Það getur vel verið að mönnum þyki það henta um stundarsakir að færa hæstv. forsætisráðherra þessi völd, meðal annars af þeim ástæðum sem ég gerði að örstuttu umtalsefni áðan. En það getur ekki orðið hvati eða tilefni að þeirri lagabreytingu sem við lítum hér augum. Menn hljóta að reyna að horfa á þetta með miklu opnari og víðtækari hætti. Þetta frumvarp er með öðrum orðum mikið afturhvarf til fortíðar þar sem menn hafa ekki reynt að læra af reynslunni. Árið 1969 voru menn að bregðast við mjög vondri reynslu. Árið 2011 eru menn hins vegar að leggja þetta frumvarp fram sem einhvern hluta af pólitískum refjum sem allir sjá. Það er ljóst að það kann að vera nauðsynlegt að gera ýmsar breytingar á skipulagi ráðuneyta. Ég er alveg opinn fyrir því. Ég átti sjálfur þátt í því að gerðar voru slíkar breytingar í ríkisstjórn sem ég sat í frá árinu 2007 til ársbyrjunar 2009. Ég tel að þær hafi í meginatriðum verið skynsamlegar þó að ég geti eftir á séð ýmsa skavanka á þeirri löggjöf. En það breytir ekki því að við hljótum öll að fallast á að það þurfi að vera til staðar möguleiki á að gera breytingar á ráðuneytum. Það er hins vegar líka þannig að við viljum hafa eitthvert form á þessu. Þegar við erum að taka ákvarðanir um breytingar á ráðuneytum er það það mikil breyting í sjálfu sér að það er að öllu leyti eðlilegt að þessar breytingar séu færðar Alþingi í búningi frumvarps og ræddar líkt og menn gerðu haustið 2007. Ég er alveg sannfærður um að sú löggjöf hafði mjög gott af því. Sú umræða, sem var á stundum býsna hvöss, yddaði þetta mál og dró fram ákveðna hluti sem er nauðsynlegt að hægt sé að draga fram en verður ekki gert ef umræðurnar fara eingöngu fram milli tveggja ráðherra. Þegar menn hafa síðan náð saman um þessi mál ásamt málefnasamningi o.s.frv., er mjög þröng staða fyrir einstaka þingmenn að bregðast við þó þeir kunni að vera óánægðir með einhverjar skipulagsbreytingar í Stjórnarráðinu ef það er allt sem stendur og fellur með þessu. Mér finnst líka mjög sérkennilegt þegar verið er að tala um í þessu sambandi, og vitnað til tiltekinna landa hér í kringum okkur. Menn segja: Þetta svona í Noregi, þetta er svona í Danmörku og þetta er svona í Svíþjóð. Hér er verið að bera saman mjög ólíkan pólitískan kúltúr. Við þekkjum það að í þessum löndum víðast hvar hefur verið mikil hefð fyrir minnihlutastjórnum. Það getur auðvitað kallað á það að hafa nokkuð annað fyrirkomulag heldur en er hjá okkur. Mér hefur hins vegar dottið í hug á síðustu dögum að nú sé hæstv. ríkisstjórn að búa sig undir það að hún sé, eins og allir þó vita, að verða hálfgerð minnihlutastjórn og þess vegna sé ekkert óeðlilegt að breyta bara lögunum um Stjórnarráðið, hafa það þannig og draga þá upp hugmyndir sem hafa dugað til síns brúks í þjóðfélögum þar sem minnihlutastjórnir eru hefð. Kannski er það þannig að það sé einmitt af þeim ástæðum gott að hafa valdið hjá hæstv. forsætisráðherra, valdið til að deila og drottna - hótunarvaldið - sem gefi hæstv. ráðherra þá meiri tangarhald, hann geti látið svipuhöggin dynja betur á hrygglengjum hæstv. ráðherra þegar þeir ganga svipugöngin, svo að ég vitni nú í orðfæri hæstv. utanríkisráðherra sem hefur oft orðað hugsun sína með þessum hætti af ýmsu tilefni. Þess vegna sé gott að hafa þessa 2. gr. eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu vegna þess að nú verði einhverjir látnir ganga svipugöngin.  Um leið og ég segi að auðvitað sé það ekki þannig að menn eigi að vera með einhvern eintrjáningshátt um allt sem lýtur að breytingu á Stjórnarráðinu vil ég vekja athygli á því að í ýmsum af þeim athugasemdum og ábendingum sem til dæmis koma fram í nefndaráliti 1. minni hluta, sem þeir rita undir hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og Birgir Ármannsson, er farið jákvæðum orðum um einstaka þætti í þessu frumvarpi. Það breytir hins vegar ekki stóru heildarmyndinni sem er sú sem ég hef verið að reyna að fjalla um núna efnislega sem getur að líta í 2. gr. Þegar þetta er allt vigtað saman er það ótvírætt að mínu mati að þetta frumvarp, yrði það að lögum, væri ekki til góðs. Þær spurningar sem hafa vaknað við lestur frumvarpsins og hafa komið fram í umsögnum og umfjöllun um málið hér í þinginu renna að mínu mati allar stoðum undir það að skynsamlegast sé að leggja þetta mál til hliðar, hefja vandaða vinnu í góðu pólitísku samstarfi til að gera þær breytingar sem nauðsynlegar eru taldar á lögunum um Stjórnarráð Íslands.

Virðulegur forseti. Sú spurning vaknar hjá mér eftir að hafa hlustað á ræðu hv. þingmanns um þessi efni að hvaða leyti stuðst hafi verið við sjónarmið stjórnarandstöðunnar við sameiningu landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytis í ríkisstjórninni sem sat árið 2007. Ef ég leyfi mér að fiska í reynslubrunni hv. þingmanns var hann fyrsti hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, ef ég man rétt, eftir þá sameiningu ráðuneyta. Mér heyrist á málflutningi hans hér að helsta aðfinnsluefnið sé að ekki verði haft samráð við þingið í þessum efnum heldur sé þetta á hendi ríkisstjórnarinnar. Þess vegna leikur mér forvitni á að vita að hvaða leyti var farið að sjónarmiðum þingsins og stefnunni breytt eða hún löguð að vilja bæði stjórnarmeirihlutans sem þá sat og stjórnarandstöðunnar. Það er mikilvægt að vita þetta vegna þess að hafi það raunverulega verið framkvæmt þannig að hlustað hafi verið á rök með og á móti hér í þinginu kann að vera að það sé nokkuð sem við ættum að taka til nánari skoðunar. Mér segir reyndar svo hugur að það hafi afar sjaldan komið fyrir að hlustað hafi verið með einhverri athygli í þessum sal á það sem sagt hefur verið um tilhögun ríkisstjórna hér undanfarna áratugi og það hafi fyrst og fremst verið á hendi ríkisstjórnar sem naut stuðnings meiri hluta þingsins að ákveða með hvaða hætti störfum hennar og verkaskiptingu væri best háttað.

Virðulegi forseti. Það er ólíku saman að jafna. Annars vegar erum við með frumvarp sem lýtur að grundvallarbreytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands og hins vegar vorum við á árinu 2007 að gera tilteknar breytingar á skipulagi einstakra ráðuneyta. Það sem er ólíkt með þeim vinnubrögðum sem þá voru viðhöfð og því sem hér er verið að leggja upp með er það að í þessu frumvarpi er verið að leggja drög að því að þessum málum verði einfaldlega ekki ráðið til lykta á Alþingi. Nú man ég ekki nákvæmlega hvort gerðar voru breytingar á einhverjum tilteknum verkefnum í einstökum ráðuneytum eftir að þingið hafði farið um það sínum höndum, en aðalatriðið finnst mér vera að málið komi inn í þingið, þar sé það rætt fyrir opnum tjöldum, skipst sé á skoðunum, kallað eftir ýmsum ábendingum og eftir atvikum farið eftir þeim. Það er þannig í ýmsum málum og ég gæti auðvitað tíundað og rakið það hvernig var tekið tillit til athugasemda sem komu í einstökum málaflokkum þó að ég hafi það ekki á hraðbergi með hvaða hætti var staðið að því þegar var verið að sameina þessi ráðuneyti árið 2007. Stóra málið er það að ekki hvarflaði að neinum á því ári að það væri skynsamlegt að ganga frá skipulagsbreytingu í Stjórnarráðinu með öðrum hætti en þeim að koma með málið inn í þingið í þinglegum búningi og takast síðan á um það haustið 2007.

Virðulegur forseti. Þótt hér hafi talað pólitískur andstæðingur minn verð ég að viðurkenna að þetta var ákaflega góð ræða. Hún var vel undirbúin, vel uppsett, fræðandi og jafnvel skemmtileg svoleiðis að hún var á margan hátt skólabókardæmi í því hvernig menn ættu að flytja ræður um þingmál. Margt kom þar fram sem mikilvægt er að ræða betur. Eitt vildi ég þó spyrja út í sem ég varð ekki var við að hv. þingmaður gerði að umtalsefni í ræðu sinni. Það tengist atriði sem töluverð áhersla var lögð á, sumsé að með þessu sé verið að færa vald að miklu leyti frá löggjafarvaldinu til framkvæmdarvaldsins. En er ekki líka áhyggjuefni að menn skuli áforma að fjölga verulega pólitískum aðstoðarmönnum ráðherra á kostnað ríkisins til þess væntanlega að gera þeim betur kleift að takast á við stjórnarandstöðu, en koma á sama tíma ekki á nokkurn hátt til móts við stjórnarandstöðuna? Er ekki með þessum hætti enn frekar verið að styrkja stöðu framkvæmdarvaldsins á kostnað löggjafarvalds? Við höfum svo sem séð það undanfarin tvö, þrjú ár að ríkisstjórnin hefur verið ófeimin við að raða inn pólitískum aðstoðarmönnum sem iðulega eru ráðnir til skamms tíma til að komast hjá því að auglýsa störfin. Ég hef ekki tölu á því hversu mörg dæmi eru um slíkt einmitt nú en síðast þegar það var kannað voru tugir slíkra dæma. Það að ráðherrum sé tryggð slík aðstoð þegar þingmenn hafa ekki einu sinni lengur aðstoðarmenn í hlutastarfi eins og áður var, er það ekki líka til þess fallið að styrkja stöðu ríkisstjórnarinnar gagnvart þinginu?

Virðulegi forseti. Ég hef alveg skilning á því sjónarmiði í sjálfu sér að þegar ráðherra kemur inn í ráðuneyti þurfi hann að hafa sér við hlið pólitískan aðstoðarmann eða pólitíska aðstoðarmenn eftir atvikum vegna þess að verkefni sem ráðherra fær í hendurnar eru risavaxin og ekkert óeðlilegt við það að hæstv. ráðherra hver sem hann er vilji strax setja pólitískt mark sitt á það sem er að gerast. Það er hins vegar ýmislegt athugavert við það sem verið er að gera hér. Í fyrsta lagi er verið að láta í veðri vaka að með þessum hætti hverfi menn frá því sem þeir hafa kallað pólitískar ráðningar. Ég er ekki viss um að það sé hægt að sýna fram á að þótt ráðnir séu 23 aðstoðarmenn ráðherra í stað þeirra tíu sem eru formlega í dag muni allar pólitískar ráðningar í ráðuneytunum og stofnunum hverfa. Ég held að þörfin fyrir að ráða pólitískt sé ekki bundin við 23, það getur vel verið að freistingin muni leiða menn út í það að ráða einhverja til viðbótar. Í öðru lagi finnst mér mjög sérkennilegt hvernig að þessu er staðið. Þetta eru 23 aðstoðarmenn. Það er gert ráð fyrir því að þrír séu einhvers konar flakkarar, eins og var hérna í kjördæmaskipaninni í gamla daga, sem geta farið á milli ráðuneytanna, enginn veit hvar þeir eiga að vera, það fer eftir „smag og behag“ - mati manna á því hvar þörfin er mest o.s.frv. Mér finnst þetta vera svolítið sérkennilegt fyrirkomulag og dæmi um að menn hafi ekki hugsað málið til enda.

Virðulegur forseti. Vissulega er æskilegt að ráðherrar hafi sem mesta aðstoð frá starfsfólki ráðuneyta og er embættismönnum ætlað að framkvæma vilja ráðherrans. Til viðbótar hafa ráðherrar svo haft pólitískan aðstoðarmann sem hefur að miklu leyti, eins og dæmin sanna, einbeitt sér að því að hugsa um pólitíska stöðu ráðherrans út á við og sumir virðast jafnvel verja stórum hluta starfsdagsins í það að skrifa færslur á Facebook, svoleiðis að það er ólíku saman að jafna - annars vegar öflugu embættismannakerfi þar sem embættismenn vinna faglega að því að koma vilja ráðherrans og ríkisstjórnarinnar áfram og hins vegar aðstoðarmönnum sem færa inn athugasemdir á netinu og tala máli ráðherrans út á við í fjölmiðlum. Það er kannski allt í lagi að ráðherrar hafi slíka aðstoðarmenn líka og jafnvel að fjölga þeim þegar þeir hafa efni á því 

Virðulegi forseti. Ég skal bara játa það að ég er yfir höfuð ekki fróður um það sem núverandi aðstoðarmenn ráðherranna gera og er ekki á Facebook þannig  Ég vil líka vekja athygli á því sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sagði varðandi aðstoð við þingmenn. Á sínum tíma gáfumst við þingmenn upp fyrir almenningsálitinu. Það var búið að taka um það ákvörðun á sínum tíma að setja upp aðstoðarmannakerfi þingmanna. Það var við lýði í smátíma en þegar harðnaði á dalnum fannst mönnum þjóðráð að fækka aðstoðarmönnum þingmanna. Ég tek eftir því að í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir því að fjölga aðstoðarmönnum ráðherra án þess að það sé með nokkrum hætti á öðrum vettvangi reynt að hyggja að nýju að hugmyndum um aðstoðarmenn þingmanna.

Virðulegi forseti. Við ræðum ný heildarlög um Stjórnarráð Íslands. Stærsta breytingin, og sú sem hefur vakið einna mesta athygli okkar þingmanna, er sú að fjöldi ráðuneyta og verkefnaskipting þeirra verður ekki lengur lögfest. Meiri hluti allsherjarnefndar hefur lagt fram ákveðnar breytingar á orðalagi var í frumvarpinu. Ekki er lengur lagt til að ráðuneytin verði talin upp, að það verði ákveðin hámarkstala, heldur liggi ákvörðunarvaldið um ráðuneyti hjá stjórnvöldum, þ.e. forsætisráðherra. Eins og kemur fram í breytingartillögu meiri hluta allsherjarnefndar segir í 1. gr. að ráðherrar starfi í umboði Alþingi. Í 2. gr. segir síðan, með leyfi forseta: „Stjórnarráð Íslands skiptist í ráðuneyti. Ráðuneyti eru skrifstofur ráðherra og æðstu stjórnvöld framkvæmdarvaldsins hvert á sínu málefnasviði. Ákveða skal fjölda ráðuneyta og heiti þeirra með forsetaúrskurði, samanber 15. gr. stjórnarskrárinnar, samkvæmt tillögu forsætisráðherra.“ Margir þingmenn sem hafa komið hingað upp hafa lagst alfarið gegn þessari tillögu. Helstu rökin fyrir því eru þau að það er talið að þarna sé verið að veikja Alþingi, sem sé andstætt tillögum þingmannanefndarinnar og ályktunum rannsóknarnefndar Alþingis. Það sem mig langar hins vegar til að ræða hér er traust. Þegar traust er á milli manna er oft miklu auðveldara að koma róttækum breytingum í gegn. Í svörum hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra nú í morgun kom mjög skýrt fram að mikill skortur er á trausti innan ríkisstjórnarinnar og milli stjórnarflokkanna, eins og við höfum jafnvel séð í ályktunum frá þingflokkunum. Einnig er mjög mikill skortur á trausti á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Við sjáum því að það ríkir vantraust og ekki bara hér á Alþingi heldur ríkir líka vantraust í samfélaginu á okkur sem störfum hér. Við vorum hins vegar kosin til að stjórna þessu landi, okkur var treyst af þjóðinni til að fara með hennar mál. Það traust felur í sér að maður þarf að vera tilbúinn til að leita lausna og jafnvel sætta sig við ákveðnar málamiðlanir. Ég sat í stjórnarráðsnefnd Framsóknarflokksins sem lagði fram skýrslu á flokksþingi 2007 þar sem lagt var til að 15. gr. stjórnarskrárinnar yrði höfð til hliðsjónar þegar kæmi að verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins. 15. gr. er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Forsetinn skipar ráðherra og veitir þeim lausn. Hann ákveður tölu þeirra og skiptir störfum með þeim.“ Þar sem forsetinn er í stjórnarskránni ábyrgðarlaus af stjórnarathöfnum er það í raun handhafi framkvæmdarvaldsins, forsætisráðherra, samanber ofangreint, sem mundi skipta verkum og er grunnur þeirrar tillögu sem hér er komin fram hjá meiri hluta allsherjarnefndar. Í skýrslu stjórnarráðsnefndarinnar var þó lögð áhersla á að slíkur sveigjanleiki, eins og boðaður er í 15. gr. stjórnarskrárinnar, mætti ekki leiða til lausungar eða sífelldra breytinga. Þetta má líka sjá merki um í nefndaráliti 1. minni hluta allsherjarnefndar sem hv. þingmenn Sigurður Kári Kristjánsson og Birgir Ármannsson skrifa undir. Þar tala þeir um að núgildandi fyrirkomulagi hafi einmitt verið komið á til að koma í veg fyrir ákveðna lausung sem var þá hvað varðaði skipulag Stjórnarráðsins. Við lögðum líka áherslu á að ekki mætti kljúfa málefnin upp í of litlar einingar. Við lögðum því til að Stjórnarráðinu yrði skipt í 60 skrifstofur og ekki mætti leggja verkefni, ólík verkefni, til ráðherra sem væru andstæð. Við megum ekki gleyma því að í niðurstöðum rannsóknarnefndar Alþingis og í umræðum í þingmannanefndinni sem ég sat í var niðurstaðan ekki bara sú að styrkja þyrfti Alþingi, heldur er líka talað um mikilvægi þess að styrkja Stjórnarráðið, að gera bæði og. Við megum því ekki veikja Alþingi en við eigum sem sagt að styrkja það samhliða og við erum að styrkja lagaumhverfi Stjórnarráðsins. Ég ræddi hversu brýnt væri að traust væri til staðar til að fara í þessar breytingar og vil ég nefna annan landbúnaðarráðherra en þann sem nú situr þann stól sem dæmi um það hvað hægt er að gera ef traust ríkir á milli aðila. Þegar fyrrverandi landbúnaðarráðherra, Guðni Ágústsson, tók við ráðuneyti sínu held ég að hann hafi sjálfur talað um að hlutirnir gerðust á hraða snigilsins í ráðuneytinu. En hlutirnir gerðust töluvert hraðar, þó að ekki færi mikið fyrir þeim breytingum, þegar hann var í ráðuneytinu. Honum tókst að sameina stjórnsýslu greinarinnar í eina stofnun, Matvælastofnun, og flytja hana út á land, sem hefur iðulega valdið mikilli ólgu í íslenskri stjórnsýslu og honum tókst líka að gera umfangsmiklar breytingar á menntakerfinu og þeim samningum og því starfsumhverfi sem bændur bjuggu við. Ég tel að það að þetta skyldi allt hafa gerst án mikillar umfjöllunar í blöðum eða án þess að vekja nokkra athygli hafi einmitt byggst á því að það ríkti traust. Þeir sem hlut áttu að máli þekktu hann og treystu honum og vissu að hann var að gæta hagsmuna þeirra. Það höfum við ekki hér, þetta traust er ekki til staðar. Í 1. umr. ræddi ég einmitt nokkrar hugmyndir að lausnum. Við virðumst svo oft vera búin að grafa okkur niður í skotgrafir, vera tilbúin til að skjóta hvert á annað, sannfærð um að við séum með einu réttu niðurstöðuna. Eflaust var ég það líka sjálf þegar ég sat í stjórnarráðsnefnd Framsóknarflokksins og við vorum að horfa til þeirrar reynslu sem við bjuggum að af því að hafa verið í mjög góðu stjórnarsamstarfi með öðrum flokki í töluvert mörg ár þar sem ríkti töluvert mikið traust. Í 1. umr. kom ég með nokkrar hugmyndir að lausnum. Mér finnst mjög leitt að ég sé ekki þess merki í þeim gögnum sem hér hafa verið lögð fram að þessar hugmyndir hafi verið ræddar í allsherjarnefnd. Ein af þeim var sú að þegar búið væri að taka ákvörðun um verkaskiptingu ráðuneyta og tillaga um ráðherra lægi fyrir, færi skipan mála fyrir viðkomandi fagnefnd Alþingis og síðan yrðu greidd atkvæði um tilnefninguna af Alþingi. Þar með var verið að staðfesta að þetta væri í umboði Alþingis. Þar var ég sem sagt að horfa til ákveðinna fyrirmynda í Bandaríkjunum og við sjáum líka hvað varðar framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Stuttu áður en ég hélt þessa ræðu hafði ég einmitt setið fyrir framan tölvuna og horft með mikilli athygli á forval á framkvæmdastjórum Evrópusambandsins sem var í beinni útsendingu. Þar gerðist það þannig að þeir fulltrúar sem voru tilnefndir frá aðildarríkjunum þurftu að mæta fyrir viðkomandi fagnefnd og svara spurningum sem sýndu fram á að þeir vissu hvað þeir væru að fara að gera. Eva Joly var í forsvari fyrir eina nefnd þar og ég held að ég sé að fara rétt með þegar hún sagði að afleiðingar af spurningum og svörum sem bárust frá þeim frambjóðanda til svokallaðra framkvæmdastjóra, sem er sambærilegt og ráðherrar hjá okkur, hafi verið þær að viðkomandi dró umsókn sína um að verða framkvæmdastjóri til baka. Viðkomandi vissi hreinlega ekki nógu mikið til að hægt væri að treysta honum til að taka við þessu verkefni. Önnur tillaga sem ég talaði um var að setja inn í 6. gr. frumvarpsins að aukinn meiri hluti ríkisstjórnarinnar yrði að samþykkja að færa verkefni á milli ráðuneyta eða jafnvel að menn yrðu að vera sammála innan ríkisstjórnarinnar um að færa verkefni á milli ráðuneyta. Eftir vandlega íhugun - mér þótti áhugavert að sjá í nefndaráliti fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd að þeir bentu á svipaða hluti og ég - hef ég ákveðið að leggja fram breytingartillögu við breytingartillögu meiri hluta allsherjarnefndar við 2. gr., sem er svohljóðandi: „Tillagan“ - sem sagt tillaga forsætisráðherra - „skal lögð fyrir Alþingi í formi þingsályktunartillögu sem rædd skal og afgreidd við eina umræðu eftir reglum um síðari umræðu, sbr. ákvæði þingskapa Alþingis, áður en forsetaúrskurður er gefinn út.“ Ég get lesið upp úr nefndaráliti 1. minni hluta allsherjarnefndar - rökstuðningurinn er nánast samhljóða - að með þessu væri tryggt að meiri hluti væri á Alþingi fyrir breytingunum, það lægi fyrir að stuðningur væri hjá meiri hluta Alþingis við þessa breytingu. Þar værum við að afgreiða málið samkvæmt þeim formreglum sem þingsköp gera ráð fyrir og eiga einmitt að stuðla að vandaðri málsmeðferð og fram mundi fara þessi opna og lýðræðislega umræða sem við eigum öll að vera sammála um að skipti máli, sem æðsta lýðræðisstofnun landsins. Þarna værum við að mæta þeirri gagnrýni sem fram hefur komið á frumvarpið, að í því felist valdframsal frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins. Við mundum þá fá tækifæri sem þingheimur til að fjalla um tillögu forsætisráðherra og fyrirkomulagið yrði þá mjög sambærilegt við það þegar vantrauststillögur koma inn í þingið. Þetta væri sem sagt í ljósi þess að ríkisstjórn á að sitja í skjóli Alþingis og er þá í samræmi við þingræðisregluna sem meiri hluti allsherjarnefndar talar einmitt um í nefndaráliti sínu. Hins vegar væri ekki hægt að breyta tillögunni, ekki breyta fjölda ráðuneyta eða málefnaskiptingu, og þar með væri það ekki heldur lengur þannig, eins og tillaga meiri hlutans og frumvarp forsætisráðherra gerir ráð fyrir, að við þingmenn mundum þá frétta af þessu nánast með fréttatilkynningu á vegum forsætisráðuneytisins eða lesa um það í blöðunum eins og virðist vera ansi algengt þegar menn vilja ekki taka þessa umræðu hér í þinginu. Við mundum því vera að ítreka þingræðisregluna, stuðningur stjórnarliða mundi liggja fyrir varðandi breytingar á ráðuneytum og væntanlega hvað varðar þá ráðherra sem munu sitja í ráðherrastólunum. Við mundum einnig vera að gæta að eftirlitshlutverki okkar með framkvæmdarvaldinu og sveigjanleikinn mundi tryggja að það mundi ekki leiða til þessarar lausungar eða ómálefnalegra forsendna fyrir breytingum á ráðuneytum eins og margoft er búið að ýja að hér í ræðustóli í dag og í þessari umræðu. Það gæti hugsanlega verið þannig að við gætum jafnvel greitt atkvæði um hvern og einn ráðherra eins og við höfum svo sem séð í tillögum sem hafa komið fyrir þingið. Þegar ég ræddi þessa hugmynd var mér bent á að þetta væri ekki nauðsynlegt að mati viðkomandi, að það væri einfaldlega hægt að bera upp vantrauststillögu á forsætisráðherra og þar með ríkisstjórnina eða einstaka ráðherra. Þá vil ég enn á ný benda á svör hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í morgun, sem sýnir einmitt hversu illfær sú leið er. Hann virðist kunna ágætlega við sig í ríkisstjórn þrátt fyrir að hún sé að vinna markvisst gegn hugsjónum hans sem stjórnmálamanns og sýn á það hvað sé best fyrir samfélagið. Samt vill hann gjarnan sitja í sínum stól, vill ekki breyta ráðuneytunum, væntanlega vegna þess að hætta er á því að hann fengi þá ekki lengur að verma ráðherrastólinn. Ég efast því stórlega um að ráðherrann væri tilbúinn til að samþykkja vantraust á sjálfan sig eða ríkisstjórnina en samhliða virðist hann hafa miklar áhyggjur af skipan mála í Stjórnarráðinu. Þessi tillaga mun koma hér fram og ég mun dreifa henni og mér þætti mjög áhugavert að heyra frá samþingmönnum mínum hvað þeim finnst um þessa hugmynd eða hvort þeir sjái fyrir sér einhverja aðra leið til að við getum annars vegar komið til móts við mjög skýr ákvæði í 15. gr. stjórnarskrárinnar en um leið tryggt þingræðið og eftirlitshlutverk Alþingis með framkvæmdarvaldinu og finna lausn sem virkilega kemur til móts við það vantraust sem er til staðar, og er að mínu mati orðið stórt vandamál í því hvernig það endurspeglast í þeirri óstjórn sem er hér innan lands. Í 1. umr. tók ég einnig fram að ég teldi að ráðherrar ættu að víkja af Alþingi þegar þeir gerast ráðherrar samanber þá frumvarp Sivjar Friðleifsdóttur þess efnis. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hefur líka lagt þess háttar breytingu til og í hinu margumtalaða frumvarpi stjórnarráðsnefndar Framsóknarflokksins var einnig lagt til að þetta færi inn í lög um Stjórnarráðið sjálft. Það eru margir orðnir sammála því að ráðherrar eigi að víkja af Alþingi þegar þeir taka sæti til að skerpa skilin á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins en alltaf virðist eitthvað stoppa okkur. Þegar ég sat hér og hlustaði á andsvörin sem voru á undan ræðu minni var einmitt verið að tala um þessa fjölgun aðstoðarmanna. Meiri hluti allsherjarnefndar, og þá væntanlega stuðningsmenn þessarar ríkisstjórnar, telur að það sé tiltölulega lítið mál að fjölga aðstoðarmönnum, ef við miðum við 10 ráðuneyti, upp í 23. Að sama skapi höfum við haft miklar áhyggjur af þeim kostnaði sem mundi felast í því ef ráðherrar vikju sæti hér á Alþingi, það yrði svo ofboðslega dýrt að taka inn 10 nýja þingmenn í staðinn. Hvernig væri að við mundum svissa þessu? Í staðinn fyrir að bæta við 10 nýjum aðstoðarmönnum bætum við 10 nýjum þingmönnum inn í þingið; og kannski stjórnarandstaðan geti fengið hina þrjá til að aðstoða sig við vinnu frumvarpa á nefndasviði Alþingis. Það er talað um að þetta kosti okkur milli 100 og 130 milljónir. Af hverju finnst okkur þetta ekkert mál eins, það sem hér er verið að leggja til, en okkur finnst hins vegar stórmál að bæta við fleiri þingmönnum sem gætu þá unnið verkin með okkur hér innan dyra og starfsmönnum sem geta aðstoðað okkur við það sem við eigum að vera að gera, að leggja fram mál og vinna að þeim málum sem koma inn í þingið? 
             Nei, það er nefnilega málið. Aðstoðarmenn ráðherra eru bara með mjög sambærileg launakjör  
            

Ekki umræðu úti í sal.

Þetta er því önnur tillaga sem ég mundi telja að allsherjarnefnd ætti tvímælalaust að skoða á milli 2. og 3. umr., af hverju okkur finnst þetta vera svona ótrúlega erfitt og hvort meiri skynsemi gæti ekki verið fólgin í þessu en þeirri tillögu sem liggur fyrir. Þegar fjárhagur ríkisins fer hins vegar að batna, vonandi með góðri vinnu okkar þingmanna, gæti alveg komið til greina að mínu mati að bæta við aðstoðarmönnum hjá ráðherrum. Í 1. umr. talaði ég einnig um mikilvægi þess að það yrði skilgreint mjög vel af hvaða tilefni ætti að halda ríkisstjórnarfundi og hvaða málefni ætti að taka þar upp. Í frumvarpinu er í því sambandi talað um nýmæli í lögum, lagafrumvörp sem ráðherra hyggst leggja fram á Alþingi sem stjórnarfrumvörp og önnur málefni sem bera á fyrir forseta Íslands til staðfestingar. Einnig er talað um að taka eigi upp mikilvæg stjórnarmálefni og til mikilvægra stjórnarmálefna teljast til dæmis reglugerðir og yfirlýsingar sem taldar eru fela í sér mikilvæga stefnumörkun eða áherslubreytingar eða ef sýnt þykir að reglugerð eða yfirlýsing geti haft áhrif á útgjöld ríkissjóðs umfram fjárheimildir eða á efnahagsmál almennt. Meiri hluti allsherjarnefndar leggur til að skerpa aðeins á þessu þannig að tillögur til þingsályktunar verði einnig að leggja fyrir ríkisstjórn enda geta þær verið mjög mikilvægar, samanber mikinn áhuga okkar þingmanna á ályktun Alþingis um að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Meiri hlutinn leggur einnig til að á ríkisstjórnarfundum verði að skýra frá fundum þar sem ráðherrar ríkisstjórnarinnar koma sameiginlega fram gagnvart aðilum úr stjórnkerfinu eða utan þess og þegar þeim sem fulltrúum ríkisstjórnarinnar eru veittar mikilvægar upplýsingar eða kynnt málefni sem þurfa að koma til úrlausnar innan stjórnsýslunnar. Ég mundi gjarnan vilja fá nánari skýringu á þessari viðbót og þá sérstaklega hvort þessar upplýsingar, sem er verið að tilkynna í aukamálsgrein sem á að bætast við, eiga að flokkast sem mikilvæg stjórnarmálefni eða nýmæli í lögum eða hvort það sé hvorugt. Ástæðan fyrir því að ég legg mjög mikla áherslu á að þetta komi mjög skýrt fram er sú að þessi orðasambönd er að finna í 17. gr. stjórnarskrárinnar um ráðherrafundi eða fundi ríkisstjórnar. Það er mjög mikilvægt að hafa þetta eins skýrt og við mögulega getum vegna þess að þetta er meðal annars grundvöllur þess ef við þurfum aftur að taka afstöðu til laga um ráðherraábyrgð. Eitt af því sem mikið var rætt í umræðunum um ákæru fyrir landsdómi, sem er nú til meðferðar, var hvað er nákvæmlega mikilvægt stjórnarmálefni. Erum við hér með búin að skilgreina það nógu vel? Þó að við getum hins vegar flest haft sameiginlegan skilning á því hvað eru nýmæli í lögum hefur hugtakið eða orðasambandið „mikilvæg stjórnarmálefni“ flækst aðeins meira fyrir okkur. Þá er hún einmitt mjög mikilvæg þessi viðbót sem við höfum verið að leggja til hér í breytingartillögum meiri hlutans. Eigum við að telja að þetta séu þá mikilvæg stjórnarmálefni? Annað sem ég nefndi líka - og ég benti á þegar ég kom sem varamaður inni í allsherjarnefnd þegar málið var til meðferðar þar - er að hafa í huga hvenær ríkisstjórnin, hver einasti ráðherra, ber sameiginlega ábyrgð í ríkisstjórn. Við höfum viljað halda okkur mjög fast við þá skilgreiningu að það séu bara einstakir ráðherrar sem bera ábyrgð á sínu málefnasviði og það er ítrekað í 1. gr. eins og verið er að leggja hana til. Í lögum um ráðherraábyrgð segir hins vegar, með leyfi forseta: „Sé um að ræða embættisathöfn í ríkisráði eða á ráðherrafundi, sbr. 16. og 17. gr. stjórnarskrárinnar, bera allir viðstaddir ráðherrar, sem með ráðum, fortölum, atkvæði eða á annan hátt hafa stuðlað að þeirri athöfn, ábyrgð á henni.“ Þegar ráðherra er því að uppfylla þau skilyrði sem verið er að setja fram í þessu frumvarpi og aðrir ráðherrar taka þátt í þeirri umræðu eru þeir allir farnir að bera sameiginlega ábyrgð. Og ef við minnumst enn á það mál sem er nú fyrir landsdómi, lykilástæðan fyrir því að aðrir ráðherrar báru ekki ábyrgð á því sem gerðist var sú að málefnið var aldrei tekið upp á ráðherrafundi, efnahagsástandið var aldrei tekið upp. Ég get því ekki séð að það standist, þetta sem er verið að leggja til, að þeir eigi bara að bera ábyrgð á sínu málefnasviði, þ.e. ef nýmæli eða mikilvæg stjórnarmálefni eru ekki tekin upp í ríkisráði eða á ráðherrafundi. Hvað varðar breytingar á frumvarpinu er ég hins vegar mjög sátt við breytingar á skráningu og birtingu fundargerða ríkisstjórnarfunda og almennt um skráningu upplýsinga á milli ráðuneyta og við aðila utan þess sem og ákvæði, sem var eitt af því sem við í þingmannanefndinni vorum ekki með hugmyndir um, um að taka fundina upp. Og ég geri ekki athugasemd við að þær upptökur verði geymdar í 30 ár áður en þær verða gerðar opinberar. Það er einmitt mjög gott líka að skerpa á ákvæðum hvað varðar ráðherranefndir og að það leysi ekki ráðherra frá því að bera mál upp í ríkisstjórn, samanber 6. gr. Það var líka mjög ánægjulegt að sjá tillöguna varðandi málstefnuna sem og það að setja eigi siðareglur fyrir Stjórnarráðið allt. Ég hef hins vegar haft töluverðar áhyggjur af sjálfstæðum stofnunum og það hefur eiginlega komið aftur að þessu, hvað sjálfstæð stofnun er og hvernig ráðherra ber ábyrgð á stofnun sem á að vera sjálfstæð. Innan laga um ráðherraábyrgð virðist ráðherra bera ábyrgð á því sem stofnunin gerir. Punktur. Þó að það komi fram skýrt í lögum um viðkomandi stofnun að hann beri ekki ábyrgð á því hvernig viðkomandi stofnun hegðar sér finnst mér það mjög óskýrt. Það er sem sagt óskýrt í verklagi og lögum hvernig ráðherrar eiga nákvæmlega að sinna eftirlitshlutverki sínu gagnvart sjálfstæðum stofnunum og þetta var einmitt sérstaklega áberandi í aðdraganda hrunsins þar sem lykilstofnanir eins og Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn voru svokallaðar sjálfstæðar stofnanir og það varð jafnvel uppi mikill ágreiningur á milli ráðherra hvernig viðkomandi stofnanir ættu að sinna hlutverki sínu. Það er ákveðin viðleitni í frumvarpinu og líka ákveðin viðleitni í breytingartillögunum hvað þetta varðar. Á bls. 34 í skýrslunni Samhent stjórnsýsla er talað um eftirlit með fjárráðum og eignum, sem er komið hérna inn í frumvarpið - verið er að leggja til nákvæma útfærslu á því í breytingartillögunum. Það er líka talað um skyldu til frumkvæðis að stefnumótun á málasviði þeirra sem ég átti svolítið erfitt með að finna. Það er hins vegar tekið á varðandi skyldu stjórnvalda til að veita upplýsingar um almenna stefnu en ekki einstök mál og tryggja að upplýsingarnar geti gengið frá stjórnvaldi til ráðuneytis. Það er því verið að reyna að koma til móts við þetta með ákveðnu móti en mér finnst að menn þurfi að taka betur á því hvernig ábyrgð ráðherra er háttað gagnvart sjálfstæðri stofnun og þá sérstaklega varðandi það hvort við eigum að vera með sérstakar stjórnir sem millilið. Hvert er hlutverk þeirra í sjálfu sér annað en að vera kannski hússtjórn? Ég hef tekið eftir því í umræðunni að skýrsla okkar framsóknarmanna hefur vakið þó nokkra athygli og vil ég því nefna að þarna eru líka nokkur atriði sem ég sakna mjög í upprunalega frumvarpinu og í breytingartillögunum. Það er þetta að geta skipað ráðherra án ráðuneytis. Það var líka vegna reynslu okkar framsóknarmanna að lagt var til að hægt væri að skipa aðstoðarutanríkisráðherra vegna þess að utanríkisráðherra þarf oft að vera langtímum saman erlendis. Og eins og ég var að benda á sitja ráðherrar ekki á þingi meðan þeir gegna ráðherraembætti. Ég mundi vilja óska eftir því að allsherjarnefnd, þegar málið fer þangað á milli 2. og 3. umr., skoði þetta sérstaklega, hvort ekki sé möguleiki á því að nýta tækifærið. Ég vil þá beina því sérstaklega til hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, sem hefur einmitt talað fyrir því að ráðherrar sitji ekki á þingi þegar þeir gegna ráðherraembætti, að þau velti fyrir sér hvort möguleiki sé á að setja þetta inn í lögin um Stjórnarráðið í staðinn fyrir, eins og var verið að horfa á varðandi þingsköpin, eða, sem væri náttúrlega langbest, að það færi hreint og beint inn í stjórnarskrána. Ég held að ég sé hér með búin að fara í gegnum flestar þær ábendingar sem ég hafði hvað varðar þetta mál. Það er ósk mín að við finnum leið til að vinna okkur út úr þessu, að við finnum kannski vott af þessum vilja hjá stjórn og stjórnarandstöðu til að vinna saman að því að finna ákveðna lausn. Það hefur að vísu ekki farið mjög mikið fyrir þeim vilja hingað til.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir um margt mjög málefnalega og innihaldsríka ræðu. Mér leikur svolítil forvitni á að vita: Er þingmaðurinn að tala eingöngu fyrir hönd sjálfrar sín hér í ræðustól eða er hún að lýsa stefnu Framsóknarflokksins? Í skýrslu stjórnarráðsnefndar Framsóknarflokksins, sem hv. þingmaður vitnaði til hér áðan, eru margvísleg atriði samhljóma þeim efnisbreytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu. Síðan hafa komið hingað upp ákveðnir þingmenn Framsóknarflokksins og talað mjög á móti þeim breytingum sem verið er að leggja til. Mér sýnist hv. þm. Eygló Harðardóttir hafa flutt ræðu 16. júní í fyrra sem er efnislega mjög samhljóða því sem hér er verið að leggja til en sams konar efnisatriði telur samflokksmaður hennar leiða til mikillar lausungar. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir andsvarið. Ég held að ég hafi farið ágætlega í gegnum það í ræðu minni að ef gera á mjög víðtækar breytingar þarf að liggja fyrir traust á milli manna. Þegar við lögðum fram tillögur okkar í stjórnarráðsnefndinni vorum við náttúrlega að vinna út frá því sem við þekktum. Þá höfðum við einmitt lagt mjög mikið upp úr trausti, ekki bara í því samstarfi heldur í samstarfi við aðra flokka líka. Sem dæmi vil ég nefna Steingrím Hermannsson, fyrrverandi forsætisráðherra, sem ég tel að hafi skipt mjög miklu máli á sínum tíma hvað varðar þjóðarsáttina og að tryggja traust á milli manna. Ég nefndi fyrrverandi landbúnaðarráðherra, Guðna Ágústsson, og ég get líka nefnt dæmi um fyrrverandi sjávarútvegsráðherra og fyrrverandi utanríkisráðherra, Halldór Ásgrímsson, sem fóru í mjög 

Virðulegur forseti. Ég er í raun bara að fiska eftir afstöðu, hvort það sé sameiginleg afstaða innan Framsóknarflokksins í þessu efni vegna þess að svo virðist sem flokkurinn sé eins og hálfgerð hringekja í þessu máli og hafi mismunandi ásýnd eftir því hvar er á hann litið. Er það réttur skilningur hjá mér? Er þá hv. þingmaður að vísa til þess að það skorti traust í þessu máli innan Framsóknarflokksins?

Virðulegi forseti. Ég held að við framsóknarmenn séum sammála um það að ef við förum í einhverjar breytingar viljum við að þær skili ákveðnum árangri. Það gæti vel verið að skynsamlegast væri af okkur framsóknarmönnum að styðja þessa breytingu vegna þess að það væri væntanlega besta leiðin til að sjá til þess að ríkisstjórnin mundi springa. Það getur vel verið að menn hafi bara áhyggjur af einstökum ráðherrum. Hvað mig varðar alla vega, ég get fyrst og fremst bara talað um mína afstöðu og þá vinnu sem ég hef innt af hendi innan Framsóknarflokksins, í ljósi aðstæðna í samfélaginu í dag og innan þingsins get ég ekki stutt þá tillögu sem liggur fyrir frá meiri hlutanum hvað varðar nákvæmlega það ákvæði sem við ræðum, um skipan ráðuneyta. Ef þeirri tillögu sem ég hyggst leggja fram yrði hins vegar bætt við þar sem tryggð væri 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir um margt ágæta og mjög athygliverða ræðu. En mig langaði að nota þann stutta tíma sem ég hef til að spyrja hv. þingmann sem sat í þingmannanefndinni svokölluðu hvert mat hennar sé á því með hvaða hætti sé komið til móts við þær tillögur sem þar komu fram og þær ábendingar sem þingmannanefndin kom á framfæri í skýrslu sinni sem var byggð á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þar er sérstaklega tekið fram og talsvert talað um oddvitaræði og jafnframt um það verklag sem hefur tíðkast innan stjórnsýslunnar að það þurfi að skerpa á valdsviði og ábyrgðarsviði ráðherra. Telur þingmaðurinn að hér sé gengið nægilega langt til þess að koma til móts við þær ábendingar sem þar koma fram og þær tillögur sem samþykktar voru á Alþingi að þessu leyti?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að í ræðu minni hafi ég komið aðeins inn á það í hverju ég teldi að komið væri til móts við ábendingar okkar í þingmannanefndinni, t.d. hvað varðar skýrar reglur um skráningu fundargerða, hvaða málefni þurfi að taka upp innan ríkisstjórnarinnar, hvað varðar sjálfstæðar stofnanir og síðan sérstaklega hvað varðar einmitt oddvitaræðið sem við höfum töluverðar áhyggjur af í þingmannanefndinni. Ég tel að það væri í rauninni hægt að setja ákveðinn strúktúr utan um það samtal sem þarf að fara fram á milli forustumanna í ríkisstjórn með reglum sem væri hægt að setja varðandi ráðherranefndina sjálfa þannig að samstarfið eða samvinnan milli oddvitanna yrði innan þessara ráðherranefnda og þær ákvarðanir sem væru teknar þar yrði að taka formlega upp - eins og kemur fram í tillögunum - innan ríkisstjórnar. Hins vegar held ég að það verði alltaf mjög erfitt fyrir okkur að koma í veg fyrir að menn tali óformlega saman en menn eiga ekki að geta tekið ákvarðanir sem varða stefnumörkun og stjórn landsins án þess að það sé skráð og síðan tekið formlega upp á vegum ríkisstjórnar.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta. Það vakti athygli mína líka í ræðu hv. þingmanns að talað var um að tíu nýir þingmenn tækju sæti á Alþingi og þá vænti ég þess að hún hafi átt við að þeir kæmu í stað ráðherra. Kæmi sú tillaga til móts við þau sjónarmið sem birtust í skýrslu þingmannanefndarinnar og í umræðunum hér í þinginu um að auka sjálfstæði þingsins og skerpa skilin á milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds? Með hvaða hætti yrðu ráðherrarnir valdir? Kæmu þeir úr hópi kjörinna alþingismanna sem mundu þá afsala sér þingmennsku, væru þeir kosnir sérstaklega eða með hvaða hætti sér þingmaðurinn þetta fyrir sér? Þá þætti mér líka áhugavert að heyra aðeins frá þingmanninum um hugmyndina um að skipa ráðherra án ráðuneytis sem hún saknaði að væri ekki í frumvarpinu og ég næ einfaldlega ekki alveg.

Virðulegi forseti. Hvað varðar að ráðherrar víki af þingi held ég að það sé einmitt mjög mikilvægt að það komi þá fram í lagatextanum að ráðherrar geti ekki hoppað inn og út eftir því sem hentar, eftir því hvort varamaður sé þægur eða ekki. Það er mikilvægt að tryggja sjálfstæði þess þingmanns sem kæmi inn í staðinn og þá væri það þannig að ráðherra viki af þingi ef hann ætti þar sæti. Ef ráðherrann væri valinn úr hópi kjörinna þingmanna væri það að sjálfsögðu varamaður hans sem kæmi inn í staðinn fyrir hann. Ef ráðherrann væri hins vegar valinn úti í bæ helst náttúrlega sami fjöldi fulltrúa þannig að við erum sem sagt að tala um skýrari aðskilnað Alþingis og framkvæmdarvalds. Þetta virtist t.d. ekki hafa flækst fyrir frændum okkar í Svíþjóð þar sem fyrirkomulagið er þannig og mér skilst að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hafi einmitt heyrt af þessari hugmynd eða séð þetta í framkvæmd líka í Noregi. 

Hæstv. forseti. Það var eitt atriði í ræðu hv. þingmanns sem mér finnst ástæða til að bregðast við af því að hv. þingmaður leitaði eftir því. Það er í sambandi við þær hugmyndir sem hún nefndi varðandi breytingar á ráðuneytum, þ.e. að tillögur þar að lútandi fengju einhvers konar þinglega meðferð, hugsanlega í formi þingsályktunartillögu, eftir ákveðnum reglum sem hún gat um. Til að bregðast við þessari hugmynd eða tillögu strax, ég áskil mér nú rétt til þess að skoða hana nánar og útfærslu hennar, þá finnst mér hún til bóta miðað við frumvarpið í þeim búningi sem það er nú. Með þessu móti væri komið til móts við mörg af þeim sjónarmiðum sem ég og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson nefndum í nefndaráliti okkar um þörfina á því að þingið kæmi að þessari ákvörðun með einhverjum hætti. Hins vegar vil ég halda því til haga 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir andsvar hans. Það hefur verið einkar ánægjulegt, þegar ég hef fengið að koma í allsherjarnefnd, að fylgjast með því hvernig þingmaðurinn nálgast þau verkefni sem hann fæst við; hann gerir það yfirleitt mjög málefnalega og er opinn fyrir nýjum hugmyndum. Ég segi ekki að þessi hugmynd mín sé að einhverju leyti fullsköpuð eða fullkomin, að sjálfsögðu ekki, heldur er þetta er tillaga sem ég er að vonast til að menn geti rætt og komist að einhverri niðurstöðu um til að við getum fundið lausn sem tekur á þeim mikla vanda sem ég var að ræða sem er vantraust á milli stjórnarflokkanna og á milli stjórnar og stjórnarandstöðu.

Hæstv. forseti. Svo að ég haldi aðeins áfram að ræða hugmyndina sem hv. þingmaður nefndi vildi ég kannski lýsa henni þannig að hún fæli í sér einhvers konar léttútgáfu af því fyrirkomulagi sem við búum við í dag,  Ég sagði í lok fyrra andsvars míns að ég teldi núverandi fyrirkomulag ekki gallað að þessu leyti, þ.e. að þegar nýtt ráðuneyti er stofnað eða ráðuneyti lagt af þurfi lagabreytingu til. Ég tel að lagabreytingaferlið eins og það gengur fyrir sig hér á þingi með þremur umræðum og nefndarstarfi þess á milli o.s.frv. tryggi að fjölbreytt sjónarmið komist að. Ég á bágt með að sjá á eftir því fyrirkomulagi en ítreka þó að tillaga hv. þingmanns er mun betri en sú sem er að finna í frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Ég vonast einmitt til þess að þetta verði rætt innan allsherjarnefndar og innan hópa þingmanna, hvort sem það verður þessi tillaga eða einhver önnur sem gæti hugsanlega komið til móts við mismunandi sjónarmið. Við erum að finna leið til þess að fara eftir stjórnarskránni sem við höfum svarið eið að og til þess að tryggja þingræðisregluna, sem að mínu mati skiptir geysilega miklu máli, og finna jafnvægið á milli þess að styrkja Alþingi og Stjórnarráðið og skerpa skilin þar á milli.

Virðulegi forseti. Núgildandi stjórnarráðslög eru meira en 40 ára gömul og hafa reynst ágætlega, held ég, en ég tel ekki vanþörf á að endurskoða lög, ekki síst um meginstofnanir í landinu, jafnvel oftar en á rúmlega 40 ára fresti. Mér finnst tímarnir hafa breyst svo mjög hér á landi á þessum rúmlega 40 árum að uppbygging Stjórnarráðsins núna er þunglamaleg. Þar er starfað í hólfum og múrar eru á milli ráðuneyta. Það er erfitt að bregðast við örum breytingum sem verða í þjóðfélaginu og á starfsháttum öllum. Þess vegna tel ég frumvarp það sem við tölum um núna til bóta, ekki á stjórnarráðslögunum gömlu heldur til bóta að því leytinu til að við ætlum að breyta um kerfi, ef svo má segja. Í stað þess að vera með þungt kerfi sem er mjög formfast ætlum við að taka upp kerfi sem er skilvirkara, sem er hægt að hreyfa til, og það held ég að sé af hinu góða. Auðvitað er forsætisráðherra ekki gefið neitt alræðisvald með þeim tillögum sem lagðar eru til. Þar er einungis lagt til að sá eða sú sem er í fararbroddi - og væntanlega er enginn ágreiningur um að það er forsætisráðherra - hafi heimild til að deila verkefnum á milli samverkamanna sinna. Auðvitað verður það aldrei gert nema með samkomulagi þessara samverkamanna, með samkomulagi í ríkisstjórninni um að breytingar verði gerðar á verkaskiptingunni. Í öllum fyrirtækjum ber sá sem er í fararbroddi ábyrgð á verkaskiptingu og getur lagt til breytingar í þessum fyrirtækjum. Meiri hluti allsherjarnefndar gengur lengra en gert er í frumvarpinu um þetta efni að því leyti að hann leggur til að ekki verði getið um hámarksfjölda ráðuneyta í lögunum, enda var varla annað skilja en að hámarksfjöldinn verði sá sem lagður var til í frumvarpinu, þ.e. tíu ráðuneyti, miðaðist við þann fjölda sem er í dag. Það virðist sannarlega ekki vera mjög vísindaleg niðurstaða og er ég því fullkomlega fylgjandi að breyta frá því ákvæði. Þá leggjum við einnig til að það komi skýrt fram í lagatextanum að ráðherrar starfi í umboði Alþingis. Það er einmitt áríðandi að gera það því að ráðherrar eiga ekki að reka prívatpólitík í ráðuneytum heldur eiga þeir að fara að þeirri stefnu sem Alþingi hefur ákveðið. Það er mjög áríðandi og setur skýrari mörk á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins en oft vill verða hér á landi. Það er sem sé hnykkt á því að hér sitji þingræðisstjórn. Ég vil vekja athygli á því sem hv. þm. Eygló Harðardóttir talaði um í ræðu sinni fyrr í dag, þá hugmynd hennar að hugsanlega yrði sú tilhögun sem ætti að verða á ráðuneytum borin undir Alþingi í þingsályktun með einni umræðu. Ég segi eins og er að mér finnst það mjög athyglisverð tillaga og held að við ættum að spá í hvort það geti orðið til að brúa bilið á milli ólíkra sjónarmiða í þessu húsi. Ég verð að segja að því miður gerist það ekki oft að svo málefnalegar ræður séu fluttar hér eins og sú sem hv. þm. Eygló Harðardóttir flutti áðan. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um ófarirnar sem urðu fyrir þremur árum kemur fram að á ríkisstjórnarfundum hafi verið haldnar heldur fáfengilegar fundargerðir þannig að ekki hefur verið hægt að rekja hvort mál hafi yfirleitt verið rædd á fundum ríkisstjórnarinnar. Þetta frumvarp tekur á þeim vanda. Í allsherjarnefnd urðu nokkrar umræður um hversu ítarlegar fundargerðir ættu að vera. Ég hef ávallt verið þeirrar skoðunar að í fundargerðum eigi að koma fram hvað rætt var og hvað ákveðið var en það skipti miklu minna máli hver sagði hvað. Í tillögu okkar meiri hlutans er ekki gerð tillaga um að víkja frá því að fundargerðir verði með þessum hætti. Á hinn bóginn er lögð fram breytingartillaga um að ríkisstjórnarfundir skuli hljóðritaðir. Það er við það atriði sem fyrirvari minn er á nefndarálitinu og við breytingartillögur meiri hlutans. Ég tel það engu þjóna að hljóðrita ríkisstjórnarfundi og engu skipta í því efni að hljóðritanirnar verði bundnar trúnaði í 30 ár. Það er alveg ljóst, hvort heldur er á ríkisstjórnarfundum eða á öðrum fundum, að vilji fólk skiptast á skoðunum og velta vöngum án þess að það sé sérstaklega skráð eða hljóðritað eru mál einfaldlega reifuð annars staðar en á þeim fundum sem hljóðritaðir eru. Þar fyrir utan sjáum við hér í húsinu því miður allt of oft hvaða áhrif það hefur á mætasta fólk að vera í beinni útsendingu. Það virðist kalla á alls konar yfirlýsingar og leikþætti sem skila engu. Á sama hátt tel ég að hljóðritanir á ríkisstjórnarfundum gerðu þær samkomur óskilvirkari og ég tel það litlu breyta í þeim efnum að þær verði ekki birtar fyrr en eftir 30 ár, eins og ég sagði áðan. Mig langar aðeins að víkja að stjórnunar- og eftirlitshlutverki ráðherra. Í frumvarpinu eru settar fram almennar leiðbeiningar um stjórnunarheimildir. Gagnrýnt hefur verið að þær séu ekki nógu skýrar og að þær séu matskenndar. Það er ekki hægt að skrá einstök atvik eða einstaka atburðarás í lög. Það sem hér er gert og skiptir máli er að lögfesta að ráðherra hafi þessar stjórnunarheimildir. Ég vil vekja sérstaklega athygli á því sem segir í nefndaráliti meiri hlutans um ákveðna frumkvæðisskyldu sem ráðherra getur haft gagnvart undirstofnunum og sem umboðsmaður Alþingis hefur bent á. Hann bendir á að áríðandi sé að ráðherrar taki athugasemdir sem þeim berast alvarlega þótt ekki berist um þau formleg erindi og að þeim geti borið að taka með skýrum hætti afstöðu til þess hvort eitthvað þurfi að aðhafast á grundvelli yfirstjórnunar og eftirlitsheimilda. Hér sýnist mér vera lögð áhersla á að ráðherrann er ábyrgur í starfi sínu og að hann eigi að fylgjast með þeim undirstofnunum sem heyra undir ráðuneyti hans. Hann ber ábyrgð á þeim án þess að um þær berist alltaf formleg erindi ef hann hefur eftir einhverjum öðrum leiðum upplýsingar um að ekki sé allt með felldu í starfsemi þessara stofnana. Nokkuð hefur verið rætt um aðstoðarmenn ráðherra og í frumvarpinu er gert ráð fyrir að þeim verði fjölgað og pólitískar skrifstofur ráðherra styrktar. Fólk hefur vafalaust ólíkar skoðanir á því. Sjálf tel ég að heppilegt geti verið að styrkja þessar skrifstofur en tel það kannski ekki vera það sem er mest áríðandi við þessa lagasetningu. Það heyrir ekki undir þetta mál en er þó skylt, og hv. þm. Eygló Harðardóttir kom inn á það áðan, að lögð hefur verið fram tillaga þess efnis að ráðherrar geti látið af þingsetu á meðan þeir gegna ráðherradómi. Það heyrir undir allt annað mál, það heyrir undir þingsköp þannig að ég tel ekki að hægt sé að breyta því með þessu frumvarpi vegna þess að þingsköpin kveða á um að alþingismenn geti tekið sér frí vegna veikinda o.fl. Eftir þá skoðun sem ég gerði á þessu máli tel ég að eina leiðin til að koma því við væri með því að breyta þingsköpunum. Ég tel að það geti tæplega verið hluti af þessu máli en það er á hinn bóginn alveg hárrétt sem hv. þm. Eygló Harðardóttir benti á, að ljóst er að ef tíu ráðherrar sem eyða stórum hluta starfsdags í þingsal, væru ekki hér mundu pólitískar skrifstofur í Stjórnarráðinu styrkjast. Þá er spurning hvort þörf yrði á þessum fjölda aðstoðarmanna. Að öðru leyti ætla ég ekki hafa mjög sterkar skoðanir á því hvort aðstoðarmenn séu einn eða tveir en mér finnst hins vegar hugmyndin um aðstoðarmannastormsveit einhverra þriggja sem hægt væri að senda hingað og þangað þegar kreppa ríkir í einhverju ráðuneyti frekar ágæt. Fleira ætla ég ekki að segja um þetta mál að sinni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir ræðu hennar. Ég vildi geta þess að mér finnst viðhorf hennar eins og þau birtust í ræðunni og í störfum í allsherjarnefnd einkennast í mörgum efnum af meira raunsæi hugsanlega en hjá ýmsum öðrum, en látum það liggja milli hluta. Ég deili t.d. því sjónarmiði hennar að upptökur af ríkisstjórnarfundum, hljóðritanir, geti breytt eðli ríkisstjórnarfunda með þeim hætti að þau mál sem ráðherrar telja viðkvæm flytjist einfaldlega út fyrir vettvang ríkisstjórnarfunda og að hugsanlegt sé, þó að við vitum það auðvitað ekki og það geti verið misjafnt í framkvæmd, að einstakir ráðherrar hagi orðum sínum og athöfnum á ríkisstjórnarfundum með öðrum hætti en ella hefði verið. Að minnsta kosti er ég þeirrar skoðunar að sú breytingartillaga sem meiri hluti allsherjarnefndar leggur til sé ekki nægilega mótuð og ekki búið að hugsa nægilega út í það hverjar afleiðingarnar verða ef hún nær fram að ganga. En nóg um það. Hv. þingmaður hefur gert grein fyrir þeim fyrirvara sem hún gerði við nefndarálitið og það er því nærtækt að spyrja hv. þingmann hvort hún muni greiða atkvæði með þessari breytingartillögu þegar hún kemur hér til atkvæða eða ekki þegar á það reynir. Það er ljóst að fyrir utan 2. gr. og raunar ýmsar aðrar greinar er þetta meðal þeirra breytinga sem hvað mesta athygli vekur og er augljóslega umdeilt bæði innan þings og utan.

Virðulegi forseti. Því er fljótsvarað, ég mun ekki greiða atkvæði með þessari tilteknu breytingartillögu.

Hæstv. forseti. Það var annað atriði í ræðu hv. þingmanns sem vakti athygli mína. Eftir því sem ég skildi best tók hún jákvætt í nálgun eða tillögu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur sem talaði fyrr í dag um að ráðuneytaskipan eða breytingar á ráðuneytum, þá væntanlega stofnun og aflagning ráðuneyta m.a., kæmu til þingsins til afgreiðslu í formi einhvers konar þingsályktunartillögu eftir reglum sem á kannski eftir að útfæra nánar. Ég vildi inna hv. þingmann aðeins nánar eftir því hvort hið jákvæða viðhorf hennar sem ég þóttist skynja gagnvart tillögu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur væri fyrst og fremst útrétt sáttarhönd eða hvort hún gæti tekið undir það efnislega að gott væri að þessi mál yrðu borin undir þingið.

Virðulegi forseti. Ætli ég þyrfti ekki að svara að það hafi verið hvort tveggja. Mér finnst liggja mikið við að reyna að ná samkomulagi um þetta mikla mál. Það er ekkert verra að leggja þetta undir þingið. Ég studdi málið hins vegar eins og það var þannig að það er augljóst að það er málsmeðferð sem ég get vel sætt mig við. En ef það er hægt að koma þessum málum þannig fyrir að þau kosti ekki þriggja eða fjögurra daga málþóf í þinginu er þetta mjög heppileg millileið, sýnist mér.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir ágætisræðu sem var mjög málefnaleg og líka lausnamiðuð. Ég staldraði við eitt í ræðu hv. þingmanns. Hún sagði í upphafi ræðu sinnar að henni fyndist Stjórnarráðið og stjórnsýslan frekar þunglamaleg og það væru múrar á milli ráðuneyta. Þar er ég algjörlega sammála hv. þingmanni. Þegar hæstv. forsætisráðherra mælti fyrir frumvarpinu lét ég í ljós þá skoðun mína við 1. umr. að ég teldi einmitt að 21. gr. í frumvarpinu gengi ekki nægilega langt. Mér finnst að það ætti að vera þannig í lögunum að ráðið yrði inn í Stjórnarráðið í heild sinni og því væri hægt að færa til starfsfólk í Stjórnarráðinu án þess að það sé eins og í 21. gr. þar sem það er einungis hægt með samþykki beggja ráðuneyta og viðkomandi starfsmanns. Mér finnst þetta ekki ganga nægilega langt og sé ekki neina breytingartillögu þess efnis í breytingatillöguskjali meiri hluta hv. allsherjarnefndar þannig að mig langar að spyrja hv. þingmann hvort sú umræða hafi farið fram í nefndinni, þar sem ég á ekki sæti þar, að ganga enn lengra en gert er. Það er mín skoðun að það sé miklu skilvirkara og skynsamlegra, eins og hv. þingmaður benti réttilega á þegar menn reka fyrirtæki og annað, að hægt sé að færa starfsfólk til innan deilda. Þá fyndist mér eðlilegra að breyta því núna við samþykkt þessara laga að ráða mætti viðkomandi einstaklinga inn í Stjórnarráðið og færa þá hugsanlega til eftir álagi eða mismunandi áherslum þannig að við sætum ekki alltaf uppi með einhvers konar göngudeildir í ráðuneytunum áfram eins og verið hefur í gegnum tíðina.

Virðulegur forseti. Þetta var ekki rætt sérstaklega. Það mætti alveg hugsa sér að það ætti að ráða menn inn í Stjórnarráðið og þeir yrðu svo fluttir á milli deilda. Nú er ég bara að bregðast við spurningunni, en þegar ég hugsa aðeins lengur um það held ég að það sé betra að hafa þetta svona. Ef ég ræð mig til fyrirtækis ræð ég mig þar inn í einhverja deild. Ég vil ekkert láta færa mig annað nema ég samþykki það og geri heldur ekki ráð fyrir því ef ég stjórnaði einhverri deild í fyrirtæki og allt í einu væru mér sendir einhverjir til að vinna hjá mér. Ég held að þetta sé allt í lagi eins og það er. Á hinn bóginn eru þessir múrar þannig, eins og virðulegi forseti veit, að starfsmenn tveggja ráðuneyta telja sig oft og tíðum ekki geta talað saman og ekki átt samskipti vegna þess að þeir þurfa að fara langar leiðir í stað þess að talast beint við og vinna verkefnin saman. Ég held að mikill greinarmunur sé gerður á því hvort múrarnir eru teknir niður eða hvort starfsmenn lendi í því að hægt sé að henda þeim til og frá eins og yfirmönnum sýnist. Ég held að það sé munur þar á. Það eru mín fyrstu viðbrögð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég sá þetta hins vegar ekki þannig fyrir mér að henda ætti starfsfólkinu til og frá. Ég var að hugsa um þessa múra eins og kom fram í ræðu hv. þingmanns. Nú þekki ég það af mínum stutta þingferli að það er mjög misjafnt álag á milli ráðuneyta, til að mynda í sambandi við fjárlagagerðina, fjáraukalögin og ríkisreikninginn í fjármálaráðuneytinu, það er gríðarlega mikið álag á vissum tímum þar. Þá sá ég fyrir mér að það væri hægt að færa til fólk sem hefði þekkingu á vissum sviðum í tiltekin verkefni í ákveðinn tíma til að við gætum þá komist hjá því verklagi sem tíðkast í dag - við erum ekki búin að samþykkja ríkisreikning 2009 enn þá. Það er það sem ég var að hugsa, en ekki að gefa ráðherrum, skrifstofustjórum og ráðuneytisstjórum heimildir til að henda fólki á milli í ósambærileg störf eða eitthvað svoleiðis. Þetta eru svo sem áhugaverðar umræður og hv. þingmaður bendir réttilega á að menn þurfi að ræða þetta til hlítar til þess að komast að þeirri niðurstöðu að þetta muni þá virka vel en ekki verða enn þá verra.

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson séum svolítið sammála um þetta. Ég sé ekki muninn á því eins og ráðningar eru í dag að ekki sé hægt að færa menn eða konur sem ráðin eru beint inn í Stjórnarráðið á milli verkefna og þangað sem meira er að gera. Ég fór kannski út í öfgar með að segja að það yrði gert í ósætti við þá sem hlut eiga að máli. Ég er alveg hjartanlega sammála því að auðvitað væri það gott og vonandi verður fólk flutt til og vinnur þar sem þörfin er mest en situr ekki og leggur kapal þar sem minna er að gera.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir ræðuna og þær vangaveltur sem fram komu hjá henni. Það er tvennt sem mig langaði að ræða og hvort tveggja snertir formfestu, annars vegar varðandi fundargerðir en ég deili þeim vangaveltum hv. þingmanns varðandi hljóðupptökur af ríkisstjórnarfundum og hins vegar ræddum við í þingmannanefndinni um nauðsyn þess að þingið, sem er aðaleftirlitsaðili með framkvæmdarvaldinu, vissi hvað fram færi á ríkisstjórnarfundum til að styrkja eftirlitshlutverk þess. Það er búið að breyta nokkru í breytingartillögum allsherjarnefndar varðandi fundargerðir og skráningu í trúnaðarmálabók og annað sem mér sýnist ágætt frá 1. umr. í vor, en ég sá ekkert þar um birtingu fundargerða, þ.e. hvenær þær yrðu birtar. Það er lykilatriði að vita hvað var talað um ef menn ætluðu að fylgjast með því hvaða mál væru á borðum ríkisstjórnarinnar næstu viku á eftir og hvaða niðurstaða hefði orðið þar um. Ég tek heils hugar undir að það að hljóðrita umræður þar og birta eftir 30 ár hefur ekkert með eftirlitshlutverk þingsins að gera, það er meira sagnfræði. Ég tek líka undir það með þingmanninum og óttast nokkuð að það mundi hafa neikvæð áhrif á umræðuna og færa hana hugsanlega frá ríkisstjórnarfundunum þannig að menn gætu ekki brugðist við málum sem afstaða væri tekin til. Hitt málið sem ég ætlaði að ræða við þingmanninn læt ég bíða seinna andsvars en það snertir líka formfestu.

Virðulegur forseti. Það er spurning hvenær dagskrá eða niðurstöður ríkisstjórnarfunda eru birtar. Ég held að við fáum öll niðurstöður sem skipta máli, þær koma alltaf samdægurs og jafnvel þegar ráðherrarnir hlaupa út úr ríkisstjórnarherberginu. Eins og þingmaðurinn gat um er ekkert um það í þessu frumvarpi hvenær eigi að birta þessar fundargerðir. Það var hins vegar í upplýsingalögunum, ég held ég fari rétt með, virðulegi forseti, og þar minnir mig að lagt sé til eitt ár, ég þori ekki að fullyrða það, eða voru þau fjögur?

Frú forseti. Ég held reyndar að ég hafi lesið það einhvers staðar að það væri eitt ár í upplýsingalögunum. Ég mun ræða um ágallann á því á eftir í ræðu minni. Hitt atriðið sem mig langaði að heyra viðbrögð hv. þingmanns við er um formfestuna. Gríðarleg áhersla er lögð á að við reynum að formgera það sem við sáum að fór úrskeiðis hérna fyrir þremur árum og kom skýrast fram í rannsóknarskýrslu Alþingis. Núna erum við með þessum viðbrögðum meiri hlutans í allsherjarnefnd að leggja það til að forsætisráðherra fari með mun meira vald, m.a. til þess að færa verkefni frá einu ráðuneyti til annars og leggja niður ráðherraheiti. Óttast þingmaðurinn ekkert að þetta muni þýða að með formfestunni verði erfiðara fyrir bæði þingið og aðra sem þurfa að hafa eftirlit með störfum einstakra ráðherra að fylgjast með svo vel sé þegar ekki er alveg ljóst hvar verkefnin liggja - þau geta breyst frá einum tíma til annars - og að það standi bara að þau séu á hendi ráðherra en ekki iðnaðarráðherra eða umhverfisráðherra eða hvernig sem það er?

Virðulegi forseti. Nei, ég hef svo sem ekki áhyggjur af því og held að það eigi að vera hægt að rekja mál þegar þau færast til. Mikil áhersla er lögð á að allt sé skráð og það verður þá skráð ef mál flyst frá einum til annars. Nei, ég sé ekki hættuna á því þó að einn málaflokkur færist frá einum starfsmanni til annars eða í annað ráðuneyti og ekki standi nákvæmlega iðnaðarráðuneyti eða eitthvert annað ráðuneyti. Hefur þingmaðurinn áhyggjur af því að það muni ekki verða merkt þó að það standi ekki í lögunum nákvæmlega hvaða ráðherra eigi að fara með hvað? Ég held að í hinu daglega lífi verði það þannig. Það er þá hægt að setja upp verklagsreglur í Stjórnarráðinu um að merkja eigi öll vinnuplögg og alla ferla nákvæmlega viðkomandi ráðherra. Þó að það standi ekki í lögunum 

Virðulegi forseta. Áður en ég hef ræðu mína langar mig að bregðast aðeins við þeim skoðanaskiptum sem við áttum saman hér, við hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, vegna ræðu hennar. Ég tel nokkuð augljóst að flækjustigið verði meira, það verði einfaldlega flóknara að fylgja málum eftir. Í stað þess að við formgerum og erfiðara verði að breyta því hvar einstakir málaflokkar liggja sé þetta vald fært til forsætisráðherra, sem geti þá með stuttum fyrirvara fært verkefni af einum stað til annars, sé einmitt hætta á að erfiðara verði fyrir þingið sem og aðra aðila að fylgja þeim málum eftir og þar af leiðandi verði formfestan minni. Þetta er sennilega eitt dæmi þess sem við ætluðum að gera í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og var fjallað um en ég tel að þarna hafi meiri hluta allsherjarnefndar mistekist það hlutverk. Frú forseti. Þetta er 2. umr. þessa máls og þetta er á margan hátt sérkennilegt frumvarp. Það hefur verið upplýst að þegar það kom fram upphaflega hafi einn ráðherra lýst því yfir að hann mundi ekki styðja það og annar hafi setið hjá við þá afgreiðslu. Þegar hæstv. forsætisráðherra flutti framsögu þessa máls í þinginu upplýsti hæstv. forsætisráðherra í andsvörum að hún hefði ekki hugmynd um það, frú forseti, hvort málið hefði meiri hluta í þinginu eður ei. Þetta var mjög sérkennilegt þar sem í forsvari fyrir frumvarpið er forsvarsmaður ríkisstjórnar og ekki að fjalla um eitthvert smámál heldur um það með hvaða hætti Stjórnarráðið er uppbyggt. Það er kannski sá vandi sem við erum að fjalla um í þessu máli, að það eru svolítið sérkennilegar aðstæður. Við allar venjulegar aðstæður, hjá venjulegri ríkisstjórn þar sem menn létu pólitíska hagsmuni skipta meiru en að sitja á valdastólunum, mundu menn væntanlega standa upp og neita því að svona mál kæmu fram. Það er svona liður í meirihlutastjórnun að ef menn ná ekki samkomulagi innan ríkisstjórnarinnar um það hvaða mál eiga að fara fram komi þau ekki fram, en ef þau koma fram í krafti gerræðis eða einhvers konar valds annars stjórnarflokksins, eða forsætisráðherra í þessu tilviki, hafi ráðherrar alltaf þann möguleika að segja: Nei, hingað og ekki lengra, ég tek ekki þátt í þessu, ég styð ekki ríkisstjórn sem heldur áfram á þessum nótum. Þetta er auðvitað enn sérkennilegra í ljósi þess að núverandi ríkisstjórn hefur minnsta mögulegan meiri hluta á þingi og það kom síðan bersýnilega í ljós þegar málið kom til afgreiðslu á þessum hauststubbi, septemberstubbi, þar sem var kannski fyrst og fremst ætlast til að taka til afgreiðslu mál sem menn voru nokkuð sammála um. Þá var bægslagangur allnokkur á að koma þessu máli í gegnum allsherjarnefnd og á föstudegi einum mistókst það vegna þess að einn stjórnarþingmaðurinn greiddi þá atkvæði gegn því og reyndar einn stjórnarandstöðuþingmaður líka sem þó höfðu lýst yfir stuðningi við það áður. Þeir komu í veg fyrir að málið yrði tekið út þann dag og kröfðust þess að sett yrði inn í þetta ákvæði sem við ræddum hér áðan um hljóðupptökur af ríkisstjórnarfundum. Þeir fengu það í gegn sem ég held að sé á margan hátt misráðið og þyrfti að leggjast yfir og yfirvega hvort sé skynsamlegt og hvort það sé ekki þannig að það gangi akkúrat gegn tilgangi sínum. Væntanlega er hugmyndafræði þeirra sem vilja koma því þarna inn að það sé til að auka gegnsæi og skilvirkni og tryggja ábyrgðarkeðju ráðherra og eitthvað slíkt. Ég óttast, í ljósi þeirrar umræðu sem fram fór milli okkar hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur og reyndar fleiri þingmanna, að hættan sé sú að umræðuefnið, ef viðkvæmt er, færist einfaldlega út af ríkisstjórnarfundunum og það gerist með þeim hætti að þá verður ákvörðunin ekki einu sinni tekin á ríkisstjórnarfundunum og að minnsta kosti ekki þau rök sem fyrir liggja og þannig mun ólíkum ráðherrum ekki gefast tækifæri til að bóka mótmæli eða andstöðu við málið. Þetta eru allt hlutir sem við þekkjum úr skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, svona gerðust hlutirnir áður og þetta er eitthvað af því sem við ætluðum að bregðast við. Eins og ég segi er ein af ástæðum þess að þetta mál er svona sérkennilegt sú að það kemur hingað inn í þingið án þess að fyrir því sé tryggur meiri hluti og það hafa verið gríðarleg átök á bak við tjöldin um þetta mál. Fyrst komu hér inn hugmyndir um að fækka ráðuneytum og það var gert í sambandi við velferðarráðuneytið og innanríkisráðuneytið en ríkisstjórnin varð að gefast upp á því að sameina ráðuneyti í eitt atvinnuvegaráðuneyti, þ.e. iðnaðarráðuneyti og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, einfaldlega vegna þess að ekki var meiri hluti fyrir því. Í kjölfarið á því að menn guggnuðu á því að fara með það mál hér í gegn kom þetta stjórnarráðsfrumvarp fram. Því er ekki að leyna að Samfylkingin, sem hæstv. forsætisráðherra er jú formaður fyrir og leiðir ríkisstjórnina, hefur haft gríðarlegan áhuga á því að setja þetta á laggirnar á meðan andstaðan hefur verið innan hins stjórnarflokksins, Vinstri grænna. Þess vegna hefur verið tortryggni á milli stjórnarflokkanna að það er eiginlega átakanlegt á að horfa. Ég hef oft rætt það í þessum stóli á liðnum missirum að mér finnst að núverandi ríkisstjórn sé oft og tíðum að nota tækifærið, jafnvel í krafti eins lítils meiri hluta og hægt er, til að gjörbylta og breyta samfélaginu án þess að um það sé nægileg sátt, nægileg umræða, og þar af leiðandi verða átökin og tortryggnin um mál miklu meiri en eðlilegt væri. Núna þegar við erum að fjalla um breytingar á Stjórnarráðinu og setjum það inn í lög og eyðum miklum tíma í það, bæði í nefndum þingsins sem og í umræðum hér í þingsal, er augljóst að ef við hefðum náð meiri sátt um þetta mál frá upphafi er líklegra að það mundi halda einhvern tíma og við værum að gera breytingar sem fleiri en kannski minni hluti ríkisstjórnarinnar væru sammála um að sé skynsamlegt. Það mundi síðan þýða að í kjölfarið á næstu kosningum, sem vonandi verða nú sem fyrst, og örugglega með breytingu á ríkisstjórnarmynstri, mundu minnka líkurnar á því að menn tækju öll þau mál sem er búið að þröngva hér í gegn í ósætti og átökum og breyta þeim hugsanlega aftur í fyrra horf eða eitthvert annað horf, þ.e. að við mundum vinna á skynsamlegri hátt að því að breyta samfélaginu. Það mun auðvitað þýða að allir þeir sem vilja breyta miklu og bylta munu ekki fá sitt fram. Hlutirnir munu ganga hægar. Í slíku samfélagi er meiri sátt, það er meira samlyndi og það kallar þar af leiðandi á það að breytingarnar yrðu hreinlega skynsamlegri og yfirvegaðri. Hér er því ekki til að dreifa, hér er valtað áfram, jafnvel með frumvarp sem enginn veit hvort meiri hluti er fyrir. Hér tala allir undir drep til að reyna að skýra sitt mál, reyna að kalla fram viðbrögð frá þeim stjórnarliðum sem vilja absalútt fá þetta mál hér í gegn og að heyra þau rök sem þar koma fram. Í ræðu minni fyrr í vor var nú akkúrat á þeim tímapunkti mjög sérkennilegt andrúmsloft í þinginu í kjölfarið á því að ríkisstjórnin hafði heykst á því að sameina ráðuneyti í eitt atvinnuvegaráðuneyti og í kjölfarið á því varð til ansi mikið bál í kringum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og umræða, sérstaklega þá frá hendi Samfylkingarinnar, snerist um að tortryggja vinnu og stjórnsýslu þess ráðuneytis. Meðal annars kom til tals skýrsla Ríkisendurskoðunar og hún endaði inni í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, var þar til umfjöllunar á einum fjórum, fimm eða sex fundum og átti væntanlega upphaflega að enda með einhverri skýrslugjöf til þingsins, en að lokum, eftir alla þá vinnu, dró meiri hlutinn í land og saltaði þá skýrslu því að það stóð ekki steinn yfir steini þegar búið var að skoða hvað þar stóð á bak við. Það var þó meira að segja þannig að þegar á fyrsta fundi kom ríkisendurskoðandi fyrir nefndina og svaraði aðspurður að það væri ekkert öðruvísi með stjórnsýslu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins en annarra ráðuneyta, stjórnsýslu þess ráðuneytis væri ábótavant sem og margra annarra. Þeir meintu ágallar sem áttu að vera á stjórnsýslu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins reyndust síðan vera eitthvað annað en ágallar þegar betur var skoðað en menn bentu einmitt á ágalla í meðferð fjár í öðrum ráðuneytum. Þetta var kannski dæmi um það hvernig umræðan er enn stödd. Hún er enn stödd í því að við erum hvert fyrir sig í mismunandi flokkum að tortryggja hvert annað og komumst ekki að því að setjast niður og reyna að vinna eitthvað fram fyrir okkur á skynsamlegan hátt þannig að við höldum þessari umræðu áfram. Það er svo allt annað mál þegar við erum að fjalla um þetta frumvarp og þær hugmyndir sem voru um að setja á laggirnar eitt atvinnuvegaráðuneyti, og að færa það vald að nokkru leyti til hæstv. forsætisráðherra á hverjum tíma, að færa einstaka málefnaflokka til á milli ráðuneyta og færa þá vald þar, hvort það sé akkúrat það skynsamlegasta í ljósi íslenskra aðstæðna. Það er umræða sem væri mjög áhugavert að taka og velta fyrir sér. Ef við tækjum mikilvægi mismunandi atvinnugreina og settum það í samhengi við það stjórnkerfi sem við erum með, hvort það þyrfti ekki að efla annars vegar sjávarútvegs- og landbúnaðarkerfið þar sem sjávarútvegurinn er náttúrlega okkar almikilvægasta atvinnugrein, og landbúnaðurinn líka, og svo tökum við orkugeirann hins vegar og iðnaðinn og ferðamálin í iðnaðarráðuneytinu, sem eru líka öflugar stoðir. Og er þá skynsamlegt að skeyta þessu öllu saman í eitt ráðuneyti? Það er til að mynda búið að vera nokkuð augljóst að stofnun bæði velferðarráðuneytisins en sérstaklega innanríkisráðuneytisins hefur haft þær afleiðingar að ráðuneytin virðast vera orðin það stór að erfitt virðist vera fyrir einstaka ráðherra að fylgja öllum þeim málum eftir af þekkingu sem þar eru. Og þá vantar væntanlega það inn í að byggja þar upp innri þekkingu og þá er það spurningin hvort þetta sé skynsamlegasti tíminn sem við erum að þessu, sérstaklega í ljósi þess að við erum í aðildarviðræðum við Evrópusambandið og hvergi má veikja þær stoðir í atvinnulífinu sem eru okkur hvað mikilvægastar, eins og ég nefndi hér áðan, sjávarútvegur og landbúnaður, því að það eru þeir málaflokkar sem eru hvað erfiðastir í umræðunni og viðræðuferlinu. Það kemur hér í ljós í þinginu daglega og eins í fjölmiðlum ef við leitum þar eftir. Það hefur auðvitað verið fjallað hér heilmikið í þessum ræðum um það að verið sé að færa vald frá þinginu og til forsætisráðherra. Ég held að það sé alveg óumdeilt, þó svo að þeir sem bera ábyrgð á meiri hluta allsherjarnefndar og koma hér inn, telji að svo sé ekki. Ég get ekki betur séð en að það sé nokkuð augljóst og til að mynda er í nefndaráliti 2. minni hluta, hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, fjallað um það í tveimur köflum. Það er augljóst varðandi 4. gr. frumvarpsins, þar sem kveðið er á um vald forsætisráðherra til að flytja málefni á milli ráðuneyta - það vald er, eins og við þekkjum í dag, alfarið Alþingis og við skipan ráðuneyta hafa þingflokkar stjórnarflokkanna nokkuð um það að segja hvaða ráðuneyti fellur til hvaða ráðherra. Með hinni nýju hugsun, sem kemur fram í þessu stjórnarráðsfrumvarpi, verður vald óbreyttra ráðherra mun óskýrara og þar með er dregið úr hinu pólitíska valdi þingflokka. Það má svo ræða hvort það sé skynsamlegt eða óskynsamlegt en það er augljóst að verið er að færa þarna vald frá þinginu. Sumir halda sjálfsagt að það sé hið besta mál en þá skulu menn muna að í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, og síðar í þingmannaskýrslunni sem fór yfir skýrslu rannsóknarnefndarinnar og mótaði viðbrögð þingsins við henni, töldu menn það helst að í íslenskri stjórnsýslu að framkvæmdarvaldið væri orðið allt of sterkt og væri það á kostnað þingsins, þingið væri allt of veikt. Við þekkjum það nú mjög skýrt, sem störfum hér í þinginu, að við erum oft og tíðum að bregðast við framkvæmdarvaldinu frá einum degi til annars, vitum ekki einu sinni hvað er á dagskrá eftir nokkra klukkutíma því að þá er ekki búið að ákveða hvaða mál hvaða ráðuneyta fara á dagskrá. Það ætti auðvitað að vera þannig að við værum með löngum fyrirvara búin að setja niður hvaða mál við ætluðum að fjalla um og síðan yrði fjallað um þau á forsendum þingsins en ekki á forsendum framkvæmdarvaldsins, og framkvæmdarvaldið væri síðan í því að framkvæma það sem þingið setti lög um. Mér finnst svolítið eins og hér sé verið að fara hina leiðina, að með þessum hætti sé verið að færa vald frá þinginu til forsætisráðherra sem gæti í einstaka málum tekið málefnasvið, menn hafa rætt það hér, að vegna þess að það sé eitthvað mikið að í einhverju ráðuneyta, of mikið að gera eða eitthvað slíkt, sé hægt að færa verkefni og þá geti forsætisráðherra fært það til einhvers annars. Almennt séð við venjulegar aðstæður þar sem um væri að ræða venjulegt meirihlutastjórnarsamstarf, ég tala nú ekki um ef það væri minnihlutastjórn, mundu menn væntanlega ekki sætta sig við að slíkt yrði gert án þess að allir væru sammála um að þetta væri framgangsmátinn. Við þær aðstæður sem við horfum á í dag, eins og ég sagði í upphafi máls míns, upplifum við það sérkennilega ástand hér hjá núverandi ríkisstjórn að einstakir ráðherrar eru í fullkominni andstöðu við yfirlýsta stefnu, að minnsta kosti hæstv. forsætisráðherra, en sitja engu að síður sem fastast og þeirra flokkur virðist, þ.e. flokkur þeirra ráðherra sem - það er svo sem hægt að segja það alveg skýrt, það er oftast nær þingflokkur Vinstri grænna sem virðist sætta sig við það að ráðherrar þeirra þurfi að sitja uppi með að greiða atkvæði gegn málum eða sitja hjá í fleiri en einu og tveimur málum í sömu ríkisstjórninni án þess að ráðherrarnir hóti því að segja af sér og stöðva þetta ríkisstjórnarsamstarf eða þingflokkarnir berji þá í borð og segi að þetta gangi ekki lengur. Við horfum líka upp á það að þingflokkar bóka hvor gegn öðrum og margt bendir til þess að það gæti átt sér stað, við aðstæður af þessu tagi, að vald forsætisráðherra yrði gríðarlegt, hann gæti fært mál með gerræðishætti frá einu ráðuneyti til annars án þess að nokkur segði neitt til að missa ekki sína valdastóla. Þetta gæti þess vegna gengið í ein fjögur ár, ef allt færi nú á versta veg. Ég held að það sé nokkuð skýrt að í þessari breytingu sé talsverð áhætta fólgin. Ég ræddi þetta við hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur áðan, spurði hvort þingmaðurinn óttaðist ekki að það væri fólgin í því minni formfesta, að hætta væri á því að erfiðara yrði að rækja eftirlitshlutverk Alþingis annars vegar og eins annarra aðila sem þurfa að fylgjast með kerfinu ef þessi lausung væri komin á þá starfsemi, þ.e. að forsætisráðherra einn og sér, án þess að bera það undir þingið á nokkrum tímapunkti, gæti fært verkefni á milli ráðuneyta og jafnvel fært ráðuneyti til og lagt þau niður. Ég fullyrði að það er klárlega minni formfesta fólgin í því og að það sé ekki eitt af því sem við komumst að niðurstöðu um í þingmannaskýrslunni sem við samþykktum hér 63:0. Þar var alveg klárlega verið að leita eftir því að festa í sessi þá formfestu að viðkomandi fagráðherra væri ábyrgur fyrir sínum verkum og sinni stöðu og ekki þyrfti að leita í fundargerðum, eða fara út og leita annars staðar í einhverjum dagbókarfærslum á netsíðu forsætisráðuneytisins, til að átta sig á því á hvaða tíma hvaða málefni væri heldur væri það alveg skýrt að viðkomandi fagráðherra bæri ábyrgð á þessu verki. Menn höfðu miklu meiri áhyggjur af hinu gagnstæða, þ.e. að ekki væri ljóst hvaða ráðherra færi með ábyrgðina í málum þar sem fleiri en einn ráðherra kæmu að málum. Það er áleitin spurning, ef við teljum einhverja skynsemi fólgna í þeirri hugmyndafræði að styrkja vald forsætisráðherra með þessum hætti - og það hefur komið hér fram að sums staðar á Norðurlöndunum er þetta fyrirkomulag haft. Ef það er skynsamlegt, erum við þá að tala um að forsætisráðherrann beri miklu ríkari ábyrgð á öllum málum? Ber þá forsætisráðherrann í raun og veru bæði hina pólitísku en líka hina faglegu ábyrgð? Er það þannig? Þurfum við þá ekki að skýra það líka ef við göngum alla þessa leið? Þegar við síðan förum að bera okkur saman við eitthvað sem hefur viðgengist annars staðar, ef við ætlum að breyta hlutum verðum við að breyta þeim hægt og við verðum að læra á breytingarnar og þær verða að koma smátt og smátt inn í samfélagið og sú hugsun með hvaða hætti hvert verk og ábyrgðarsvið virkar. Eitt atriði sem var hins vegar harðlega gagnrýnt, bæði í skýrslu rannsóknarnefndar og þingmannanefndarinnar, var oddvitaræðið og það verklag sem tíðkast hefur í íslenskum stjórnmálum, að það dragi úr samábyrgð og veiki fagráðherra og, eins og hefur verið nefnt áður, að þó nokkur dæmi séu um að ákvarðanir hafi verið teknar án umræðu í ríkisstjórn. Slíkt verklag er óásættanlegt. Ég get ekki betur séð en að með því að hringla í því hver sé með hvaða málefni á hverjum tíma sé verið að færa meira vald til oddvitans, þ.e. forsætisráðherra í þessu tilviki og þá væntanlega formanna stjórnarflokka sem koma saman að ríkisstjórnarsamstarfi á hverjum tíma, ef hægt er að gera það án þess að fagráðherrann hafi nokkuð um það að segja og Alþingi sé ekkert upplýst um það frekar en gert var áður. Við þurfum bara að lesa um það eða læra um það af sögubókum. Þetta verkferli þarf að innleiða fyrr og menn þurfa að læra á það hvað við ætlum að fara að gera. Það þýðir ekki að breyta þessu öllu einn, tveir og þrír án þess að geta útskýrt það skýrt hvernig menn ætla til að mynda að tryggja að ráðherraábyrgðarkeðjan haldist. Hún klárlega bæði slitnaði og aflagaðist í aðdraganda hrunsins og ráðherrar gengu á verksvið hver annars, meðal annars þegar fagráðherrar voru ekki boðaðir á fundi um málefni sem heyrðu undir ábyrgðarsvið þeirra eða einstökum ráðherrum var haldið óupplýstum um þau mál sem þeir hefðu sjálfir átt að fjalla um en aðrir fjölluðu um. Þingmannanefndin dró þá ályktun og þingið samþykkti hana 63:0 að gera yrði breytingar á lögum og reglum og koma þannig í veg fyrir að einstakir ráðherrar gangi inn á valdsvið og ábyrgðarsvið annarra ráðherra. Ég get ekki betur séð og skilið af þessu frumvarpi en að þarna sé verið að færa vald til forsætisráðherra sem gerir það að verkum að það séu auknar líkur á að valdsvið tveggja eða fleiri ráðherra skarist og að það sé mjög líklegt að einstakir ráðherrar gangi inn á valdsvið og ábyrgðarsvið annarra ráðherra. Og þá kemur að því hvernig á að tryggja að formgera þessar breytingar þannig að allir viti á hverjum tíma hver fer með hvaða vald og hver ábyrgð hvers er. Þarna sýnist mér hugmyndafræðin ganga út á að breyta það miklu að menn sjái nú ekki alveg fyrir endann á því hvort þetta gangi eftir. Það hefur verið lenska á Íslandi, í íslenskri stjórnsýslu, að hafa hana formlausa. Í litlu landi með stuttar boðleiðir þar sem flestir þekkja alla, hafa ýmist verið í skóla saman eða tengjast jafnvel fjölskylduböndum, sé auðveldara að taka ákvarðanir með því að hringja beint í staðinn fyrir að halda formlega fundi. Ég lýsi því hér yfir að ég óttast þessa breytingu, að hún geri það að verkum að það mistakist algjörlega að koma meiri formfestu á stjórnsýsluna og að við þurfum að ganga hægar um þessar gleðinnar dyr, áður en við göngum svona langt í breytingum verðum við að vera búin að læra hvernig við skrifum fundargerðir, hvernig við birtum þær, hvernig við aukum eftirlitshlutverk þingsins og hvernig við styrkjum þingið gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég tel að það sé algjört lykilatriði áður en við göngum svona langt. Það getur vel verið að við komumst að því á einhverjum öðrum tíma, við aðrar aðstæður, þegar þetta er lært, að þetta sé ekkert óskynsamleg leið til að stýra því hvernig svona verk geta flotið á milli ráðuneyta eða þá réttara sagt að forsætisráðherra beri meiri ábyrgð á því að ráðherrar vinni þá vinnu sem ríkisstjórnin ákvað. Það sé þá svona ákveðið, það sé hægt að gera það á einhvern annan hátt en við þekkjum í dag þar sem tveir formenn ríkisstjórnarflokka hafa tekið þessar ákvarðanir án þess að bera þær undir aðra. Áður en það gerist verða menn að vera vissir um að allt þetta sem ég hef verið að lýsa virki og það er ég í miklum vafa um að gangi eftir. Mér sýnist, og ég fjallaði um það í fyrri ræðu minni, að flest af því sem hér kemur fram sé ekki sprottið upp úr skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis eða þingmannanefndarinnar heldur skýrslu vinnuhóps hæstv. forsætisráðherra sem settur var á laggirnar til að bregðast við skýrslu rannsóknarnefndarinnar og skilaði eftir mjög stuttan tíma og fékk lítinn tíma til að leggjast yfir hlutina. Nú kom líka í ljós í umræðunum í vor að hæstv. forsætisráðherra sagði þetta plagg, svo að ég vitni nú hér í fyrri ræðu, hafa verið vel unnið og hafa verið í tvö ár í vinnslu. Þetta kom sem sagt fram á eins árs afmæli skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þannig að það var augljóst að vinnan var að hluta til unnin löngu áður og síðan komu aðrir hlutir þar inn í. Látum það nú vera, það er að minnsta kosti ekki hægt að fela sig á bak við það að hér sé verið að taka skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og skýrslu þingmannanefndarinnar og umbreyta því í stjórnarráðsfrumvarp. Það er augljóst að svo er ekki, þar skortir verulega á samhengi hlutanna. Mig langar aðeins að ræða um fundargerðir, um fundargerðirnar í breytingartillögunum frá meiri hlutanum. Þá er búið að bregðast við einhverju af því sem ég og fleiri nefndu hér í vor og hefur sjálfsagt verið rætt í allsherjarnefnd líka, um nauðsyn þess að taka niður og skýra og skrá þau mál sem koma til úrlausnar innan stjórnsýslunnar og að hægt sé að færa ákveðna hluti í trúnaðarmálabók sem ekki koma þá fyrir sjónir almennings fyrr en - ja, kannski aldrei eða að upplýsingalögin taki á því. Ég nefndi í ræðu minni að hitt stjórnsýslustigið í landinu, þ.e. sveitarstjórnarstigið, þekkir það mjög gerlega að þar eru haldnar fundargerðir og þær eru birtar samdægurs eða daginn eftir, þær bókanir sem þar koma fram. Þar geta þar af leiðandi allir - þar er ekki bara um að ræða eftirlit þingsins heldur getur bara allur almenningur í viðkomandi sveitarfélagi, og reyndar á öllu landinu og í heiminum þess vegna, þegar þetta er komið á netið, fylgst með því hvernig ákvörðunartakan er á sveitarstjórnarstiginu. Ég hef ekki getað skilið af hverju ríkisstjórnarfundir geta ekki heyrt undir sams konar hugsunarhátt. Það mundi auðvelda möguleika þingsins á að fylgjast með því hvað fram fer á ríkisstjórnarfundum og þar af leiðandi veita framkvæmdarvaldinu eðlilegt aðhald, auka eftirlit með störfum þess, ákvarðanatöku og hvort þær ákvarðanir sem teknar eru í þinginu og eru færðar framkvæmdarvaldinu til að útfæra komi á dagskrá. Það hefur verið upplýst og ég hef heyrt það áður og kynnt mér það að í upplýsingalögunum séu ákvæði um að fundargerðir verði birtar eftir eitt ár. Það mun auðvitað ekki hjálpa þinginu að hafa daglegt eða vikulegt eftirlit með störfum framkvæmdarvaldsins. Það er meira í sögulegu samhengi og hægt að fara yfir það eftir á ef upp kemur aftur slíkt klúður og vandræði sem urðu á árinu 2008. En það mun ekki hjálpa neitt til í daglegum störfum þingsins við að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Þetta er eitt af þeim atriðum sem ég tel að þurfi að skoða betur. Annað atriði sem við ræddum hérna fyrr var þessi hljóðupptaka á fundum og það að geyma upptökurnar síðan í 30 ár. Ég óttast að þessar hljóðritanir nái ekki tilgangi sínum og hafi gagnstæð áhrif, þ.e. að um þau mál sem eru viðkvæm verði ekki fjallað á ríkisstjórnarfundum. Það yrði verra - ef það yrði niðurstaðan að þetta frumvarp yrði að lögum og þetta vald forsætisráðherra yrði staðreynd, að það verði að færa verkefni frá einu ráðuneyti til annars á mismunandi tímum - að fagráðherra í ákveðnum málaflokkum og hugsanlega úr öðrum stjórnarflokki en hæstv. forsætisráðherra viti hreinlega ekki hvað sé gert og geti þar af leiðandi ekki mótmælt af því að umræðan fer ekki fram á ríkisstjórnarfundunum út af því að þeir eru hljóðritaðir. Þetta eru vangaveltur sem fleiri hafa verið með en ég og er eitt af því sem gerir það að verkum, að ég held, að nefndin er ekki búin að fara yfir þessa hluti. Þetta eru gríðarlega mikilvægir hlutir, hvernig við komum fram í sambandi við fundargerðir annars vegar af ríkisstjórnarfundum, einnig af fundum formanna flokka, af fundum ráðherra með ráðuneytisstjórum og síðan þeim samráðshópum sem hugsanlega yrðu settir á, og það þarf að gera það með ákveðinni formgerð líka en ekki eins og gert var hér fyrr á árum þar sem þeir voru í einhverju lauslegu sambandi og ekki var ljóst hvaða upplýsingar færu hvert. Eitthvað af þessu hefur komið hér inn eins og til að mynda í breytingartillögu varðandi líklega 6. eða 7. gr. en engu að síður, já, í 11. gr.: „Færa skal skrá um samskipti og alla fundi milli ráðuneyta Stjórnarráðsins sem og við aðila utan þess.“ Það er mikilvægt en þá kemur líka að því hvaða fundir ættu að vera með fundargerð sem fylgir. Um þetta var talsvert rætt og fjallað í þingmannanefndinni á síðasta ári og er hluti af því að formgera stjórnsýsluna. Eins og ég hef stundum sagt áður, þetta hljómar kannski eins og það geri hana bæði þunga og leiðinlega en þetta er eitt af því sem skiptir máli við það að vita hver tekur hvaða ákvörðun og hver kemur ekki að viðkomandi máli. Margir Íslendingar hafa verið hrifnir af þessum stuttu boðleiðum og einfaldleika en breytingin þýðir auðvitað að þær verða þyngri en ekki endilega seinlegri. Þegar skráningarferlin eru, verkferlarnir, eru orðin í lagi á þetta ekki að seinka starfseminni. Aftur á móti gerir þetta það að verkum að allir vita hver tók hvaða ákvörðun og hvar hún var tekin. Undir lok máls míns ætla ég að fjalla aðeins um aðstoðarmenn ráðherra og ráðningar í Stjórnarráðinu. Í þessu frumvarpi er verið að fjölga aðstoðarmönnum gríðarlega mikið. Hér er þó lagt til að þeim fjölgi ekki fyrr en eftir næstu kosningar, réttara sagt að þá fjölgi þeim enn frekar. Á sama tíma er skorið niður í þinginu eiginlega látlaust og þar af leiðandi verður þingið ósjálfstæðara gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég held að almennt séð, og ef við horfum til lengri tíma, sé ekkert óeðlilegt og óskynsamlegt það sem hér er verið að segja í sambandi við aðstoðarmenn og að þeir séu ráðnir; og það er mjög mikilvægt og um það fjölluðum við í þingmannaskýrslunni að þeir séu afmarkaðir, þ.e. að vitað sé hverjir þeir eru, hvar þeir starfa og að þeir fari með viðkomandi ráðherra. En þetta er hins vegar meira en að setja svona á blað, þetta þýðir auðvitað líka að á meðan aðstoðarmennirnir starfa, séu hugsanlega ráðnir, geta þeir ekki breyst í stjórnarráðsmenn á meðan þeir starfa í ráðuneytinu og svo séu ráðnir nýir aðstoðarmenn sem síðan hverfa, en aðstoðarmaðurinn sem kom upphaflega með ráðherranum sé orðinn hluti af Stjórnarráðinu. Þá hefur ekkert breyst í hugsuninni þó að menn fylgi algjörlega lagatextanum. Þetta er flóknara en bara það að setja orð á blað, þetta hefur allan tímann verið spurning um að við náum að breyta hugsun okkar en ekki bara að setja svona hluti á blað. Ég ætla að enda ræðu mína á því að árétta að það sé ákaflega mikilvægt að við náum víðtækari sátt um þær breytingar sem við erum að gera á eins alvarlegum hlutum og þessu hér, þó ekki væri nema til þess eins að það væri líklegra að þær breytingar sem núverandi ríkisstjórn gerir haldi fram í tímann, að það verði ekki bara breytt strax til baka um leið og nýjar kosningar fara fram. Það yrði afskaplega óskynsamleg leið að fara og mundi þýða að stjórnsýslan mundi búa við ótrúlega óskynsamlegar og óþægilegar aðstæður, að þurfa að vera viðbúinn því að vera skorin upp og skorin niður á fjögurra ára fresti. Stjórnsýslan verður að bera þess merki að hún sé öflug og föst fyrir en það er hins vegar ekkert óeðlilegt, svo ég komi aðeins inn á þessa pólitísku starfsmenn aftur eða aðstoðarmenn, að ráðherra á hverjum tíma geti haft áhrif þar á með sínu fólki en síðan verða þeir þá að hverfa út úr ráðuneytinu. Það eru nokkrir aðrir hlutir sem var fjallað um í þingmannanefndinni sem hafa ekkert komið fram í þessu frumvarpi þar sem meðal annars forsætisráðuneytinu var falið að bera ábyrgð á að stofna eða setja á laggirnar - hvort það átti ekkert heima í þessu frumvarpi og eigi heima einhvers staðar sér, það er svo sem umræða, en það er að minnsta kosti augljóst að mínu viti að margt af því sem við fjölluðum um í 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Mig langar sérstaklega að spyrja hv. þingmann um þau álitaefni sem hann kom aðeins inn á í lok ræðu sinnar. Það eru þau atriði sem tilgreind voru í niðurstöðu þingmannanefndarinnar um verklag í Stjórnarráðinu og samspil á milli Alþingis og Stjórnarráðsins, þ.e. löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins, í þeirri skýrslu. Þar fannst mér megintónninn vera sá að nauðsynlegt væri að efla Alþingi og ég hygg að jafnvel áður en þessir blessuðu atburðir urðu árið 2008 hafi verið vaxandi umræða í þinginu um að gæta þyrfti sérstaklega að því, ekki bara þegar litið væri til framkvæmdarvaldsins heldur til Alþingis sjálfs sem stofnunar. Mig langar til að biðja þingmanninn að fara aðeins nánar út í þá þætti í skýrslu þingmannanefndarinnar. Eins langar mig að spyrja hv. þingmann um fundargerðirnar og hversu lengi hlutirnir eigi að vera lokaðir, verði það lendingin. Þarna er t.d. ákvæði um trúnaðarmálabók sem ég hygg að hafi verið ein af þeim tillögum sem komu úr þingmannanefndinni og við þekkjum úr sveitarstjórnum. Er ekki æskilegt að gefa sér tíma og líta á þessi tvö mál saman; það frumvarp sem við ræðum nú og frumvarp um upplýsingalög, sem ég veit að liggur enn þá í allsherjarnefnd eða er kannski nýbúið að afgreiða þaðan og varðar þetta mál? Við gætum dregið þann lærdóm af því sem ég hygg að okkur sé ætlað að gera, að nauðsynlegt sé gefa þessari lagasetningu rúman tíma áður en hún verður samþykkt eins og lagt er til.

Virðulegi forseti. Varðandi seinna álitaefnið, um upplýsingalögin annars vegar og stjórnarráðsfrumvarpið hins vegar, um birtingu fundargerða og skráningu, trúnaðarmálabók og annað, tel ég að það sé mjög mikilvægt að skoða það saman. Ég ræddi það við einn hv. þingmann í allsherjarnefnd úr stjórnarliðinu áðan. Í ljós kom að menn hafa þetta ekki fullkomlega á takteinum. Við ætlum að gera einhverjar breytingar sem eiga að vera til bóta en þá verðum við líka að átta okkur á því hverjar þær eru. Til þess að við áttum okkur á þeim og getum haft eftirlit með þeim verðum við að vera komin með þær í puttana.

Nefna þingmanninn.

Hér er kallað fram í hvort ekki verði að nefna þingmanninn. Ég ræddi við hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur um hvort þetta væri í upplýsingalögunum. Það er dæmi um að það er mjög mikilvægt að það sé skýrt. 

Ég vil biðja hv. þingmenn um að hafa hljóð í salnum svo ræðumaður geti nýtt þann stutta tíma sem hann hefur til að svara andsvari.

Þakka þér fyrir, hæstv. forseti. Síðan varðandi hitt málið, þ.e. hvaða helstu ágallar væru á stjórnsýslunni samkvæmt þingmannanefndinni, kom mjög skýrt fram í skýrslunni að það væri mjög margt að í íslenskri stjórnsýslu, verklagi, formfestu í ráðuneytum og sjálfstæðum stofnunum sem heyra undir ráðuneytið. Svo þótti augljóst að Alþingi sjálft hefði allt of lítið sjálfstæði. Það hefur verið lenska, framkvæmdarvaldið hefur valtað yfir Alþingi í langan tíma. Ég sé ekki neinar breytingar í þessu frumvarpi sem munu breyta því einn, tveir og þrír.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Vegna þeirra breytinga sem ítrekað hafa gerðar verið á lögum um Stjórnarráðið undanfarin ár, þær hófust 2007 og svo aftur í þrígang í tíð þessarar ríkisstjórnar, og vegna þeirra breytinga sem lagðar hafa verið til, t.d. varðandi atvinnuvegaráðuneyti og fleiri þætti sem snúa að skipulagi stjórnsýslunnar, langar mig til að spyrja hv. þingmann, af því að hann situr í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, hvort það væri kannski til eftirbreytni fyrir okkur í þinginu þegar um þess háttar breytingar er að ræða og eins varðandi samspil nefnda og störf þingsins, að frumvarp af þessum toga væri rætt víðar en í allsherjarnefnd. Rétt áðan ræddum við tengslin við annað frumvarp í allsherjarnefnd en lög um Stjórnarráðið tengjast störfum þingsins á svo margan máta. Telur hv. þingmaður að æskilegt væri að þessi mál væru rædd víðar og menn gæfu sér, eins og ég segi enn og aftur, meiri tíma til að klára málið?

Virðulegi forseti. Í nefndaráliti 2. minni hluta, hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, er einmitt fjallað um það og þar nefnir hún hv. þm. Árna Þór Sigurðsson. Umræðan var vegna áforma forsætisráðherra eða þáverandi ríkisstjórnar 2006 eða 2007 um að sameina sjávarútvegsráðuneytið og landbúnaðarráðuneytið. Þá sagði sá ágæti hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, með leyfi forseta: „Ég ætla að lokum, frú forseti, að segja það að mér finnst ófullnægjandi að allsherjarnefndin ein fjalli um þetta mál. Hér er um stórt mál að ræða sem snertir margar fagnefndir í þinginu. Mér finnst þess vegna nauðsynlegt að senda það jafnframt til skoðunar og umsagnar í einstökum fagnefndum. Ég mun leggja það formlega til við afgreiðslu málsins, þegar því verður vísað til nefndar, að það fari jafnframt til viðkomandi fagnefnda.“ Ég held að þetta segi meira en mörg orð. Þarna fer einn af öflugri þingmönnum stjórnarliðsins og taldi hann á þeim tíma sem ráðuneytin voru sameinuð að þar þyrftu fleiri fagnefndir augljóslega að koma að. Ég held 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kom inn á marga þætti í ræðu sinni. Það var eitt atriði sem ég vildi inna hann aðeins nánar um og það snertir þá breytingartillögu eða breytingu sem meiri hluti allsherjarnefndar leggur til varðandi ríkisstjórnarfundi, þ.e. hljóðupptökur af ríkisstjórnarfundum. Hv. þingmaður hafði, eftir því sem ég best heyrði, efasemdir um þá tillögu og taldi að það gæti leitt til þess að þær umræður sem ráðherrum gætu þótt viðkvæmar á einhverjum tímapunkti mundu færast út fyrir ríkisstjórnarfundi. Ég skildi hann svo að hann teldi að það væri galli. Nú felst í tillögunni að hljóðupptökurnar skuli varðveita í 30 ár, sem eðli málsins samkvæmt þýðir að þær hafa kannski fremur sagnfræðilegt gildi en gildi í stjórnmálaumræðu samtímans eða því eftirliti sem við á þingi eða fjölmiðlar eða aðrir eiga að hafa með ríkisstjórn og ráðherrum. Ég velti fyrir mér: Teldi hv. þingmaður að til greina kæmi að stytta þann tíma sem hljóðupptökurnar eru bundnar trúnaði? Þá hugsa ég það í samhengi við það sjónarmið sem fram kom í máli hv. þingmanns um að jafnvel ætti að birta fundargerðir ríkisstjórnarfunda opinberlega þegar í stað en ekki að bíða með það í eitt ár, sem reyndar er ekki kveðið á um í þessu frumvarpi heldur í breytingum við frumvarp til upplýsingalaga.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög áhugaverð umræða. Við gætum tekið til að mynda reynsluna af hinu stjórnsýslustiginu, þar eru allir fundir opnir og almenningur getur haft greiðan aðgang að fundunum, jafnvel setið í salnum, eins og við þekkjum frá sveitarstjórnarstiginu, nema þegar fjallað er um trúnaðarmál þar sem fundir eru lokaðir og fundargerð færð í trúnaðarmálabók. Ég er ekki að leggja það til að við mundum taka það upp á ríkisstjórnarfundum, ég tel eðlilegt að ráðherrarnir fjalli um mál án þess að þar sitji þúsund manns inni og hlusti. Hér erum við að tala um að öll mál, jafnt þau sem ekki gildir um neinn trúnaður og önnur mál, séu tekin upp. Þá komum við nefnilega að því: Af hverju á að hafa þessa 30 ára reglu? Snýst hún þá um þessi trúnaðarmál? Gilda þá sambærilegar reglur og um önnur trúnaðarmál sem áttu samkvæmt upplýsingalögunum í byrjun að vera geymd í 110 ár - ég man ekki hvort það var komið niður í 80 ár - og um mál almenns eðlis og eru ekki færð í trúnaðarmálabók? Það eru til upptökur af þeim. Samkvæmt upplýsingalögunum eru uppi hugmyndir um að birta þær eftir eitt ár. Það er augljóst að þarna skortir á að hugsa þetta tvennt saman. Ég þá eftir að heyra þau rök að það sé hreinlega skynsamlegt að vera með hljóðupptökur af fundunum. Það sem ég óttast einmitt er að einhver mál verði ekki rædd á fundi, sérstaklega í ljósi þeirra hugmynda sem eru í stjórnarráðsfrumvarpinu, og að viðkomandi ráðherra, sem hugsanlega hefði þá mótmælt því eða bókað andstöðu við málið 

Hæstv. forseti. Ég heyri að hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson er í svolitlum vandræðum með breytingartillögur við þessar greinar frumvarpsins eins og ég. Ég á sæti í allsherjarnefnd þar sem við höfum bæði fjallað um stjórnarráðsfrumvarpið og eins frumvarp til laga um breytingu á upplýsingalögum og ég verð að játa það að þó að ég hafi setið flesta þá fundi sem um þessi mál hafa snúist skortir mig enn nokkra yfirsýn um það hvernig þetta á að virka í framkvæmd. Ég er ekki viss um að allir aðrir nefndarmenn - einhverjir kunna að hafa gert það - hafi endilega velt því fyrir sér í þessu samhengi, enda held ég að afgreiðsla nefndarinnar á alla vega upplýsingalagafrumvarpinu hafi verið á sínum tíma með þeim skilmálum að málið yrði skoðað betur milli 2. og 3. umr. m.a. um þessa þætti.

Ég held nú að þarna sé kjarninn í þessari umræðu og það sem ég endaði ræðu mína á, ég tel einfaldlega að málið sé ekki vaxið til þess að taka það úr nefnd og gera að lögum á þessum septemberstubbi. Ég held að það komi nokkuð skýrt fram að þær breytingar sem gerðar voru á síðasta fundi allsherjarnefndar þess efnis að setja inn þessar hljóðupptökur hafi ekki endilega verið yfirvegaðar og skynsamlegar og að menn hafi ekki alveg vitað hvað þeir voru að gera. Ég tel að hér hafi frekar verið orðið við tillögum tveggja manna sem ellegar hefðu greitt atkvæði gegn frumvarpinu og það hefði þá ekki komið til umræðu á þinginu. Hvort hægt sé að keyra þessi lög saman í sátt og samlyndi á októberþinginu veit ég ekki, en ég held að það sé alla vega mjög óskynsamlegt að reyna að klára málið núna á næstu þremur dögum eins og til stendur.

Hæstv. forseti. Fyrr í dag var samþykkt í atkvæðagreiðslu að þingfundur mætti standa lengur í dag en þingsköp gera ráð fyrir. Spurning mín er þessi: Er það ekki réttur skilningur að átt hafi verið við þingstörfin í dag? Þessi dagur endar á miðnætti þannig að ég vil spyrja hvort gert sé ráð fyrir því að við verðum ekki hér lengur en til miðnættis til þess að við getum skipulagt fjölskyldulíf okkar í kvöld. Ég óska eftir því, frú forseti, að þeirri spurningu verði svarað úr forsetastóli.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur að við þurfum að fá skýringar á því hversu lengi verður haldið áfram, því að við ræðum mál sem er ljóst að mun þurfa töluverða umræðu. Það eru mjög skiptar skoðanir á því máli. Á meðan bíða mörg önnur mál sem eru ekki síður mikilvæg og er jafnvel mikilvægara að verði kláruð í þinginu en þetta. Því er það svolítið sérstakt að ætla að fara að eyða kvöldinu og nóttinni í að ræða þetta mál þegar dagarnir hverfa frá okkur sem við þurfum að nýta til umræðu samkvæmt starfsáætlun. Því hefði ég haldið að menn ættu að grípa boltann sem mörg okkar hafa kastað á loft í ræðum og athuga hvort ekki sé hægt að klára þetta mál með skynsamlegri hætti en nú stefnir í þannig að við getum farið að tala um önnur sem meira máli skipta. Það er líka sérkennilegt að vera með þetta mál sem fyrsta mál á þeim dögum sem við eigum eftir þar sem allir vita að það mun taka mestan tíma í allri 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með kollegum mínum sem komið hafa upp og spurt þeirrar einföldu spurningar: Hversu lengi megum við búast við að vera hér í kvöld? Það er ljóst að það mál sem hér er til umræðu verður ekki klárað eða leyst í kvöld. Þess vegna tek ég undir með hv. þingflokksformanni Framsóknarflokksins að nú væri kjörið tækifæri til að leita einhvers konar sátta. Ég spyr virðulegan forseta að því hvort það geti verið að við þurfum að vera lengur en til tólf, vegna þess að ég þarf að mæta á nefndarfund klukkan átta í fyrramálið. Mér reiknast til að ég þurfi svona klukkutíma til þess að undirbúa mig undir það, fara í sturtu, lesa gögn og eitthvað svoleiðis. Það væri því ágætt að fá að vita það hvað úr hverju hversu lengi þessi þingfundur 

Hæstv. forseti. Ég tek að sjálfsögðu undir þær athugasemdir sem komið hafa fram af hálfu þingmanna um mikilvægi þess að vita aðeins nánar um hversu lengi þingfundur muni standa. Við erum í miðri umræðu um frumvarp um Stjórnarráðið. Dagskrá fundarins gerir ráð fyrir 31 einu öðru máli, ef ég man rétt, og það liggur ljóst fyrir að það er gersamlega útilokað að klára þá dagskrá. Það væri því mjög gott ef hæstv. forseti gæti aðeins greint okkur nánar frá áformum í þeim efnum. Um leið finnst mér ástæða til þess að vekja athygli á því að það eru bara þrír dagar eftir af starfstíma þessa haustþings og enn þá skilst mér að ekkert liggi fyrir um það - ekki neitt - hvaða málum á að ljúka og hverjum ekki.

Það er ætlun forseta að halda hér áfram fundi. Margir hv. þingmenn hafa óskað eftir því að ræða það mál sem er á dagskrá.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé verulega góð hugmynd að upplýsa hv. þingmenn um hvenær þingfundi muni ljúka. Maður skyldi ætla að það þyrfti ekkert að rökstyðja það sérstaklega. En ég mundi nú halda að það væri vilji og ætlun hv. þingmanna stjórnarmeirihlutans að ræða það mál sem þeir hljóta að vera afskaplega stoltir af að flestir geti fylgst með. Við vitum að það eru litlar líkur á því að þessi þingfundur, jafnskemmtilegur, upplýsandi og fræðandi sem hann verður að öllum líkindum, muni hafa samkeppni við annað sjónvarpsefni sem er í kvöld. Ég hvet hv. þingmann og hæstv. forseta til að fá hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, til að rifja upp ræður sem þáverandi hv. þingmaður hélt fyrir nokkrum árum af sams konar tilefni. Ef ég man rétt 

Virðulegur forseti. Við samþykktum fyrr í dag að taka þann tíma í þetta mál sem við þyrftum, þennan dag a.m.k., og ræða það fram í kvöldið. Ég er tilbúinn að halda því áfram inn í nóttina. Ég vil líka benda hv. stjórnarandstöðu á að hægt væri að stytta ræðutíma hvers og eins í ræðustól. Hv. þingmenn tala margir hverjir í 40 mínútur. Búið er að heimila tvöfaldan ræðutíma, sem er vel skiljanleg ósk og eitthvað sem við ættum að reyna að mæta þegar kemur að nefndarmönnum í allsherjarnefnd sem hafa sett sig vel inn í þetta mál og hafa mjög margt málefnalegt fram að færa. En að hafa hér framsögu í 40 mínútur fyrir hvern og einn þingmann er nokkuð vel í lagt, sérstaklega ef tekið er mið af því hversu umhugað hv. þingmönnum er um að önnur mál, þýðingarmikil mál, komist á dagskrá. Þá ættu menn að geta látið u.þ.b. 5–10 mínútur duga til að tjá sig á hnitmiðaðan hátt og hugsanlega hnitmiðaðri hátt en þeir hafa gert hingað til. 
            

Virðulegur forseti. Ég þakka forseta fyrir þau svör sem hún gaf, þ.e. að hún hygðist halda áfram fundi. Ég verð þó að hryggja hæstv. forseta með því að mér fannst hún ekki svara til hlítar þeirri spurningu sem ég lagði fram, þ.e. hversu lengi forseti hygðist halda áfram fundi. Bent hefur verið á að nefndafundir hefjist kl. 8.30 í fyrramálið. Ég og fleiri þingflokksformenn tökum á móti erlendum gesti í fyrramálið kl. 9.30. Tekið hefur verið tillit til þess að þingmenn og hæstv. ráðherrar þurfa að taka á móti erlendum gestum og geta ekki sinnt þingstörfum. Þar sem okkur er umhugað um að vera viðstödd umræðuna og taka þátt í henni mundi ég gjarnan vilja fá úr því skorið hvort ætlast sé til þess að fundi verði fram haldið langt inn í nóttina. Varðandi það sem hv. þm. Róbert Marshall 

Virðulegur forseti. Skipulag þingstarfa síðustu missiri hefur náttúrlega verið allt upp í loft, einhvern veginn út og suður, og þingmenn svo sem orðnir vanir því. Það hlýtur að vera eðlileg krafa samt að einhver regla komist á óreiðuna, að menn fari a.m.k. eftir því sem sagt er og það gildi þá næsta sólarhringinn. Fyrr í dag var veitt heimild til þess að þingfundur standi lengur í dag, í mesta lagi til miðnættis. Þingmenn hafa þá væntanlega gert ráðstafanir í samræmi við þá ákvörðun. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson er þegar búinn að skipuleggja svefn og sturtuferð og fleira til að undirbúa sig fyrir nefndarfund á morgun. Aðrir þingmenn þurfa að taka á móti erlendum gestum - Kínverjum, virðulegi forseti. Þótt það gleðji kannski ekki alla, ekki endilega hæstv. innanríkisráðherra, þurfa einhverjir að sinna þeim verkefnum.  
            

Virðulegi forseti. Ég er algjörlega búinn að koma því á hreint að ég ætla í bað í fyrramálið. Það sem mig langar til að minnast aðeins á er að stjórnarþingmaður mælist til að við styttum ræðutíma okkar. Það er ljóst að hér er gríðarlega stórt mál á ferðinni. Rætt er um að framselja mikið vald frá Alþingi til hæstv. forsætisráðherra. Það kallar á að menn þurfa að tjá sig og 40 mínútur á mann er síst of mikið. Ég hefði viljað sjá þrefaldan ræðutíma þess vegna. Mér finnst það því skjóta svolítið skökku við að þingmaðurinn sem kennt hefur sig við samræðustjórnmál skuli mælast til að við styttum mál okkar til að komast fyrr heim.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir að koma upp og fara aðeins yfir málið. Hann ræddi ekki bara það sem snýr að dagskránni í kvöld, hann ræddi almennt um þingstörfin og það sem snýr að þessu haustþingi. Ég hvet hv. þingmann til að skoða til hvers menn ætluðu þennan stubb, eins og hann kallar haustþingið. Þá var að vísu betra skipulag á þingstörfum, það var allt annar bragur á þinginu, ekki sú óendanlega óstjórn sem er núna þar sem menn hafa ekki hugmynd um hvað gerist eftir hádegi, hvað þá síðar. Þegar menn náðu í undantekningartilfellum ekki að klára ákveðið mál skyldi það skoðað um sumarið og síðan teknir nokkrir dagar í að klára það einstaka mál. Hér erum við hins vegar í fullkomnu stjórnleysi. 

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa talað um dagskrá þingsins og þau mörgu mál sem eru á dagskrá. Það er alveg með ólíkindum að við skulum ræða um Stjórnarráð Íslands, þessi heildarlög, á sama tíma og 32 önnur mál eru á dagskránni og reyndar mörg önnur sem væri mun mikilvægara að ræða, mál sem skipta töluvert meira máli fyrir fólkið í landinu. Mér finnst mjög undarlegt þegar við ræðum um þetta mál að hv. þm. Róbert Marshall skuli koma upp og velta fyrir sér af hverju þingmenn tali svona lengi. Það væri kannski ráð hjá hv. þingmanni að ræða við hæstv. forsætisráðherra og rifja upp hversu lengi hæstv. forsætisráðherra talaði í gegnum tíðina í mörgum málum. Ég man eftir því 

Virðulegur forseti. Ég vil koma hingað upp til að biðjast afsökunar á þessari kurteislega orðuðu ábendingu minni til hv. stjórnarandstöðuþingmanna. Ég vildi bara að benda þingmönnum á þá einföldu staðreynd að 40 mínútur eru býsna langur tími þegar menn hafa ekkert að segja.

Frú forseti. Ég missti því miður af þessum umræðum í upphafi fundar eftir hlé. Ég verð að segja að mér þykir miður en þó gott að einu leyti að umræðan er hafin því að ég er komin í þennan sal til að hlýða á hv. varaformann Sjálfstæðisflokksins, Ólöfu Nordal, ræða það mál sem er á dagskrá, sem og hv. formann Framsóknarflokksins, Sigmund Davíð Gunnlaugsson, en þau eru næst á mælendaskrá. Ég verð að segja alveg eins og er að ég bíð þess með óþreyju að heyra hvað menn hafa um málið að segja efnislega. Það dugar ekki að biðja um tvöföldun á ræðutíma og líta svo á klukkuna þótt hún sé að verða átta, hálfníu að kvöldi og kveina undan því að menn þurfi að fara í bað í fyrramálið og að menn þurfi að fara að taka á móti erlendum gestum.  
            

Virðulegi forseti. Komið hefur fram að við getum lengst flutt 40 mínútna ræður í þessu máli. Ég flutti ræðu mína áðan að ég tel efnislega, ég fór yfir hverja einustu grein í frumvarpinu sem mér fannst þurfa að gera athugasemdir við. Ég þurfti bara 40 mínútur í það, ekki 12 eða 14 klukkustundir, eins og hæstv. núverandi forsætisráðherra virðist hafa þurft í einhverju máli í þinginu. Ég mótmæli því að hér eigi sér ekki stað efnisleg umfjöllun. Það er hins vegar furðulegt að við reynum að enda þennan septemberstubb með máli sem er gríðarleg óeining um og óánægja með, það eru himinn og haf á milli þeirra sem vilja klára málið og þeirra sem eru á móti því. Á meðan bíða fjölmörg mál sem skipta máli, mál sem eru jafnvel ekki á þessum lista. Ég nefni eitt mál; við eigum t.d. eftir að klára það sem snýr að gjaldeyrishöftum, ef menn vilja klára það yfirleitt. Ég nefni líka að 

Hæstv. forseti. Í tilefni af ummælum hv. formanns allsherjarnefndar, Róberts Marshalls, áðan er rétt að geta þess að í ræðustól þingsins í þessu máli hefur verið nokkurt jafnræði milli fulltrúa stjórnar og stjórnarandstöðu. Hv. þingmaður getur farið yfir mælendaskrána til að sannreyna það. Kerskni hans og hnútukast í garð ræðumanna í dag hittir því jafnt fyrir þá sem eru í stjórn og stjórnarandstöðu, þannig að því sé haldið til haga. Hins vegar er vandamálið sem við stöndum frammi fyrir núna það að fáir dagar eru eftir af þessu haustþingi. Mörg mál liggja fyrir og engin forgangsröðun er í gangi, ekki nokkur einasta. Þar ægir öllu saman, mikilvægum málum og málum sem eru síður mikilvæg, málum sem eru tímabundin og þeim sem þarfnast engrar sérstakrar hraðafgreiðslu. Það fæst enginn botn í hvernig við eigum að nota næstu daga til að vinna. 

Frú forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa talað. Það er alveg með ólíkindum að á þessum tveggja vikna þingstubbi skulum við ræða stjórnarráðsmál sem ekki er samkomulag um í ríkisstjórninni, reyndar algjört ósamkomulag, og hefur komið fram mikil gagnrýni á. Á sama tíma bíða fjölmörg mikilvæg mál sem skipta sannarlega gríðarlegu máli fyrir fjölskyldurnar og fyrirtækin í landinu. Óverðtryggð íbúðalán. Gjaldeyrishöftin, hvar eru þau? Svona mætti áfram telja. Það er ekki nema von að menn velti því fyrir sér hvaða rök búi að baki því að sitja hér fram eftir kvöldi til að ræða þessi mál. Menn eru tilbúnir að ræða þau mál sem skipta raunverulega máli fyrir heimilin í landinu. Maður skyldi ætla að hæstv. forsætisráðherra hefði í í eina tíð, áður en hún 

Virðulegi forseti. Ég sé að ákveðnir þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa áhuga á því að ræða þetta mál, ég er ánægð að sjá það, það er nú tilgangurinn með því að hafa málið á dagskrá, geri ég ráð fyrir. Mig langar samt í upphafi, áður en ég sný mér að efni ræðu minnar, að fara aðeins yfir vinnubrögð á þinginu og t.d. þau orð sem hafa fallið núna undanfarnar mínútur um fundarstjórn forseta. Við fjöllum um þetta stjórnarráðsfrumvarp. Ég tek það fram að þetta er ekki í fyrsta skipti sem breytingar á lögum um Stjórnarráðið rata á borð okkar. Sem fyrrverandi fulltrúi í allsherjarnefnd hef ég persónulega tekið þátt í vinnu við breytingar á lögum um Stjórnarráðið, bæði í stjórnarmeirihluta og í minni hluta. Ég verð að frábiðja mér það að menn séu að kveinka sér undan því að hér séu haldnar ræður um þetta mál. Það liggur algjörlega fyrir að ágreiningur er um málið og skoðun okkar í stjórnarandstöðunni er sú að þetta sé ekki eitt af þeim málum sem þurfi að afgreiða á þessu þingi. Það liggur fyrir og við höfum ekki farið í grafgötur með þá skoðun okkar. Eins og hæstv. forsætisráðherra sagði í fyrirspurnatíma í morgun virðist hún ekki ætla að keyra þetta mál í gegn, orðaði hún það ekki svo í  Ég hef setið hér í dag og hlustað á umræðurnar. Margt áhugavert hefur komið fram en það sem stendur auðvitað upp úr er að þetta mál er engan veginn tilbúið til afgreiðslu. Það blasir við hverjum manni. Fjölmörg atriði þarf að ræða miklu betur. Þegar talað er um að meiri stefnufestu og vandvirkni þurfi í störfum Stjórnarráðsins, eins og ég hef heyrt á máli þingmanna, get ég nú ekki séð þess stað í frumvarpinu nema síður sé. Ég held að menn séu akkúrat að fara aðra leið, í aðra átt, með framlagningu frumvarpsins og þeirri fyrirætlan að keyra málið í gegn eins og mér hefur heyrst vera vilji til af hálfu stjórnarmeirihlutans. Ég held að það sé fullreynt með þennan septemberstubb. Nú erum við komin með þrjú tímabil á ári þar sem við erum með kvöld- og næturfundi. Það hefur enginn bragur verið á vinnubrögðum stjórnarmeirihlutans á Alþingi. Við sjáum það aftur og aftur að við erum komin hér með mál í óefni á síðustu stundu. Þegar við skildum í vor hélt ég reyndar að búið væri að ná einhvers konar samkomulagi um það sem ræða ætti á þessum hauststubbi, en samkvæmt dagskrá þingsins virðist eiga að afgreiða öll mál - bara öll mál. Hér er engin forgangsröðun af hálfu ríkisstjórnarinnar. Er þetta brýnt mál? Vissulega er skipulag Stjórnarráðsins talsvert mikilvægt mál, en er það brýnt? Þarf að afgreiða það núna? Ég hef ekki fengið svör við því með því að lesa skjöl málsins og hlusta á ræður stjórnarliða. Ég hef ekki enn gert mér grein fyrir því af hverju þessi asi er. Af hverju þarf að afgreiða þetta núna? Hvað er það?  Hér talar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þvert gegn málinu og er á móti því í ríkisstjórn. Hv. þingmenn vinstri grænna hafa líka gert athugasemdir. Það getur vel verið að hægt sé að leysa úr öllum þessum atriðum. Það getur vel verið að hægt sé að koma fram með frumvarp sem meiri sátt er um en til þess þurfa menn að gefa sér tíma. Ég er ekki enn búin að átta mig á því hvað hastar, eins og ég sagði áðan. Við höfum breytt lögum um Stjórnarráðið nokkuð ítrekað undanfarin ár. Veruleg breyting á lögum um Stjórnarráðið var gerð árið 2007 í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar. Ég sat í því tilviki í allsherjarnefnd. Alls konar aðrar breytingar var verið að gera á skipulagi þingstarfa á því þingi, sem rötuðu líka inn í allsherjarnefnd. Breytingar voru líka gerðar á þingsköpum. Þegar þær breytingar voru í farvatninu voru mjög skiptar skoðanir um það í þinginu hvernig þeim ætti að vera fyrir komið. Stjórnarandstaðan á þeim tíma var t.d. mjög hugsi yfir þeim breytingum sem gerðar voru á ræðutíma þingmanna.  Við erum enn að breyta þingsköpum. Við gerðum það síðast í vor og við erum reyndar núna að ræða nánari útfærslur á því hvernig við eigum að haga þingstörfum. Allt er þetta hugsað til þess að það sé meiri agi og festa í þingstörfunum og ég hygg að stjórnarandstaðan á hverjum tíma sé ávallt tilbúin til að leggja sitt af mörkum til þess, virðulegi forseti. En þrátt fyrir takmarkaðan ræðutíma og þrátt fyrir að við höfum verið að þróa þingstörfin áfram, sitjum við samt sem áður uppi með sama vandamálið þegar kemur að skipulagi þingstarfanna við lok þings. Þá á alltaf hreint að klára öll mál. Menn hafa ekki lært af því sem stóð í skýrslu rannsóknarnefndarinnar eða því sem kom fram í skýrslu þingmannanefndarinnar. Ég sé að breytingartillögur allsherjarnefndar mæta að vissu leyti athugasemdum þingmannanefndarinnar og ég hygg að allsherjarnefnd hafi tekið tillögur hennar sérstaklega til skoðunar í umfjöllun sinni um þetta frumvarp um Stjórnarráðið. Það finnst mér gott af því að ég held að það sé mjög hyggilegt að fara rækilega yfir það sem þar kom fram og taka það sem til bóta horfir og færa inn í lög um Stjórnarráðið og eins þingið sjálft. Eitt hefur verið ofarlega í mínum huga allt frá því ég settist á þing vorið 2007, það er óhætt að segja að það hafi verið í dálítið öðru andrúmslofti en nú er. Það er staða Alþingis sjálfs. Mér finnst frumvarpið endurspegla dálítið að við tökumst aldrei almennilega á við það hvernig við viljum haga skipulagi Alþingis. Þegar við ræðum um frumvarp til laga um Stjórnarráðið hefur það auðvitað mikil áhrif líka á það hvernig við hugsum Alþingi. Það hefur margoft komið fram. Við finnum það sjálf, hvar sem við komum, að Alþingi þarf að styrkja. Það verður ekki styrkt öðruvísi en með hjálp þeirra sem þar sitja á hverjum tíma. Ég held að í því tilliti sé líka mikilvægt, þegar við fjöllum um frumvarp af þessu tagi, að horfa á það með þeim gleraugum að við séum ekki bara að hugsa um jafnvægið á milli Stjórnarráðsins og Alþingis heldur líka hlutverk Alþingis þegar kemur t.d. að ákveðnum þáttum sem snúa að Stjórnarráðinu. Hv. þingmenn, bæði í stjórnarmeirihluta og minni hluta, hafa fjallað um fyrirhugaðan fjölda aðstoðarmanna. Mér finnst eðlilegt að hæstv. ráðherrar geti valið sér aðstoðarmenn. Mér finnst athugunarefni hvernig við högum því þegar ráðherrar koma inn í ráðuneyti, t.d. við stjórnarskipti, og vilja auðvitað koma pólitískum stefnumörkunarmálum sínum í gegn, og að færi sé til að hafa pólitíska hjálp í ráðuneytunum. Strangt til tekið held ég að við verðum að líta til þess að það skiptir máli í ráðuneytum að hæstv. ráðherrar hafi tök á því að styrkja málflutning sinn með pólitískum ráðgjöfum. En að sama skapi skiptir líka máli hvernig þessu er fyrirkomið innan þingsins. Hér tökumst við, stjórnarmeirihluti og minni hluti, á um pólitísk álitamál. Þar skiptir líka máli að menn hafi aðgang að frekari hjálp, ráðgjöf. Ég hygg að við ættum líka að hugsa um strúktúr Alþingis við hliðina á Stjórnarráðinu. Ég held að það skipti máli. Sums staðar er það nú reyndar þannig að ráðherrar koma með ráðuneytisstjórann með sér þegar þeir setjast í ráðuneyti. Ég hef svo sem ekki gert upp huga minn með það, það togast á í mér tvö viðhorf. Þeir sem eru fylgjandi slíkri stefnu segja að það sé eðlilegt að ráðherrar hafi tök á því að koma inn með sitt fólk, jafnvel til þess að geta á skilvirkari hátt gert ákveðnar pólitískar breytingar sem þeir vilja gera. Á hinn bóginn getur þetta kostað ákveðið los í embættisfærslu viðkomandi ráðuneyta. Þá togast dálítið á tvennt sem við þurfum á að halda; að embættisfærslur ráðuneyta séu tryggar og það sé pólitísk stefnumörkun. Það er það jafnvægi sem við erum alltaf að leita að. Ég vil nálgast þetta frumvarp þannig að leita að þeim flötum sem þarf að skoða betur í málinu. Ég hygg að málið muni fara aftur til allsherjarnefndar. Mín skoðun er sú að það sé ekkert vit í því að afgreiða frumvarpið núna. Það þarf að fara aftur inn í allsherjarnefnd og liggja milli þinga. Það er eðlilegt að mál af þessum toga fái að þroskast í þinginu. Allsherjarnefnd hefur haft málið til umfjöllunar í sumar. Aðrir þingmenn hafa haft miklu minni tök á því að fara djúpt ofan það. Miklu minni tök. Í öðrum nefndum þingsins hefur frumvarpið ekkert sérstaklega verið rætt. Ég vil í því efni benda á þær umræður sem voru hér, ég held árið 2007, þegar fjallað var um breytingar á Stjórnarráðinu. Ég vitna þar í hv. þm. Árna Þór Sigurðsson, en hann taldi eðlilegt að þær breytingar færu til annarra nefnda þingsins. Ég er honum sammála um að heppilegt væri að gera það, ekki síst vegna bakgrunns málsins. Mér finnst ekki óeðlilegt að það sé rætt í öðrum nefndum þingsins líka. Ég held að við eigum að gera miklu meira af því þegar kemur að málum sem snúa að svona strúktúrbreytingum, virðulegi forseti, hjá Stjórnarráðinu eða í þinginu og menn gefi sér nægan tíma til að fara ofan í slík mál. Ég held að það sé það sem við þurfum að læra af þeim skýrslum sem skrifaðar hafa verið, rannsóknarskýrslunni og þingmannaskýrslunni, í kjölfar efnahagshrunsins, sem og annarri reynslu. Ég las hér undir ræðunum í dag þingskjöl frá 1969 þar sem tekist var á um breytingar á Stjórnarráðinu og var mjög margt fróðlegt í þeim. Kveikjan að þeirri umræðu allri og það sem keyrði hana áfram var vilji þeirra sem lögðu frumvarpið fram, og margir í stjórnarandstöðunni studdu það þegar það komst á lokastig, til þess að breytingar sem gerðar væru á Stjórnarráðinu gerðu það formfastara og sterkara og kæmu í veg fyrir glundroða og geðþóttakenndar ákvarðanir. Það er nú einmitt það sem mér finnst dálítið einkenni á umræðunum um þetta mál og því sem maður les í nefndarálitinu, greinargerðum og plöggum um málið. Það er eins og tónninn í frumvarpi hæstv. forsætisráðherra sé í átt að frekari miðstýringu, að það eigi að vera í ríkari mæli ákvörðun hæstv. forsætisráðherra hvernig Stjórnarráðinu sé háttað, hvaða verkefni færist milli ráðuneyta og ráðherra, hversu margir ráðherrar séu í ríkisstjórn og þar fram eftir götunum. Það finnst mér minna mjög á oddvitaræði, á forsætisráðherraræði. Ég hygg að það hafi verið eitt af þeim orðum sem menn tóku sér mjög í munn þegar verið var að gera upp þá atburði sem urðu í kjölfar hrunsins, að það væri nokkuð sem við þyrftum að forðast. Ég get ekki séð að þetta frumvarp dragi úr því. Það finnst mér vera afskaplega mikill galli. Ég held að það sé alveg einboðið að hv. allsherjarnefnd og raunar allir þingflokkar ræði þetta mál á milli þinga. Mér finnst þetta vera einmitt slíkt mál sem ætti að fara til allra þingflokka á Alþingi en ekki bara inn í þingflokka stjórnarliðsins. Þegar um er að ræða strúktúrbreytingar verða menn að fá að ígrunda þær, slík mál verður að leggja fram til kynningar og þau verða að fá tíma til að þroskast en ekki að þau séu keyrð í gegn á algjörlega óskiljanlegan hátt. Þá kemur auðvitað upp sú umræða sem kristallaðist hér í morgun og ekki að ástæðulausu, að frumvarpið sé hugsað til höfuðs einstökum ráðherrum og hugsað til að gera einhverjar einstakar breytingum sem verði að gerast og ekki hefur tekist að koma til leiðar á annan hátt. Þá er ég að sjálfsögðu að tala um, og ég held að það blasi við öllum, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og ráðuneyti hans. Hvað verður um það ráðuneyti verði þessar breytingar að veruleika? Ríkisstjórnin hefur ítrekað reynt að gera breytingar á sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Við þekkjum það, í umræðum um atvinnuvegaráðuneytið, að það er að minnsta kosti skoðun annars stjórnarflokksins að þar þurfi að gera breytingar. Síðan er það hitt sem skiptir auðvitað líka máli þegar kemur að þessu frumvarpi. Það er hver er raunverulegur meiri hluti fyrir því. Hverjir eru það í stjórnarliðinu sem styðja ekki málið? Þrír hv. þingmenn skrifa undir meirihlutaálitið með fyrirvara. Tveir af þeim eru stjórnarliðar, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir. Þær gera grein fyrir fyrirvörum sínum. Það segir manni að málið gæti verið miklu betur þroskað. Svo þekkjum við ekki almennilega hver stuðningur við málið í heild sinni er innan ríkisstjórnarflokkanna. Hér eru ákveðin atriði sem mig langar að gera sérstaklega að umræðuefni. Í fyrsta lagi eru það breytingartillögur frá allsherjarnefnd sem felast m.a. í því að aðstoðarmönnum verði fjölgað. Ég hygg að þegar kemur að slíkum breytingum sem kalla á aukin fjárútlát ríkissjóðs, verðum við að fá það fram að gerðar séu breytingar á kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins. Við vitum ekki hver heildarkostnaður við frumvarpið er, en breytingartillögurnar frá meiri hlutanum fela í sér veruleg útgjöld. Ekki hefur verið gerð sérstök grein fyrir þeim útgjöldum. Það er eitthvað sem við þurfum að gera og þurfum að breyta. Á þingskjali 1858 eru breytingartillögur frá meiri hluta allsherjarnefndar. Þar er lögð til breyting á 4. gr. frumvarpsins en 2. mgr. hennar hljóðar svo, með leyfi forseta: „Hvert ráðuneyti skal óskipt lagt til eins og sama ráðherra. Heimilt er að fela sama ráðherra að fara með fleiri en eitt ráðuneyti á hverjum tíma.“ Í breytingartillögunum er 1. málsliður 2. mgr. 4. gr. felldur út, þ.e. setningin: „Hvert ráðuneyti skal óskipt lagt til eins og sama ráðherra.“ Á sama tíma er lagt til að aðstoðarmönnum sé fjölgað. Í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar, þar sem talað er um 15. gr. stjórnarskrárinnar o.s.frv., segir um þetta, með leyfi forseta: „Ákvæði 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins er á skjön við valdheimildir stjórnvalda skv. 15. gr. stjórnarskrárinnar enda takmarkar það í reynd valdheimildir ríkisstjórnar til að ákveða fjölda ráðherra. Að mati meiri hlutans er brýnt að vald og ábyrgð fari saman að þessu leyti.“ Ég mundi gjarnan vilja fá nánari skýringar frá flutningsmönnum breytingartillögunnar á því hver sé nákvæmlega hugsunin með þessari breytingu. Ég vonast til þess að formaður allsherjarnefndar, hv. þm. Róbert Marshall, sé að fylgjast með, ég sé hann ekki hér í hliðarherbergi, og geti svarað því, hvort sem hann gerir það núna í andsvari eða í lokaræðu. Hvað vakir nákvæmlega fyrir meiri hlutanum í allsherjarnefnd með þessu? Ég er að velta fyrir mér hvort það geti verið að þarna sé verið að opna heimildir. Í síðari málslið 2. mgr. 4. gr. segir nefnilega: „Heimilt er að fela sama ráðherra að fara með fleiri en eitt ráðuneyti á hverjum tíma.“ Þegar maður skoðar þetta saman, getur þá verið, virðulegi forseti, að þarna sé verið að velta því upp að fleiri en einn ráðherra geti verið í hverju ráðuneyti? Við þekkjum það svo sem annars staðar frá og dæmi eru um það erlendis að það séu fleiri en einn ráðherra í ráðuneyti og þeir hafa þá einstaka málaflokka á sinni könnu. Reyndar höfum við verið að sameina ráðuneyti og stækka þau mjög. Til dæmis er hæstv. velferðarráðherra Guðbjartur Hannesson í velferðarráðuneytinu með gríðarlega umfangsmikinn málaflokk og í raun og veru það sem tveir ráðherrar sinntu áður. Ég varpa þessu fram í umræðunni. Ég óska þess að þetta sé skoðað sérstaklega í hv. allsherjarnefnd milli 2. og 3. umr. Ég hygg að þetta sé eitt af þeim atriðum sem koma fram í frumvarpinu og í hugmyndum nefndarinnar sem þarfnast miklu meiri skoðunar en við höfum tök á, á þessum septemberstubbi.  Síðan eru aðrar breytingartillögur. Ég hef einbeitt mér að þeim af því að þær hafa væntanlega verið lagðar fram til að greiða fyrir málinu af hálfu meiri hlutans og til að skýra málið og gera það betra. Það er augljóst að við þurfum miklu meiri tíma til að átta okkur á hvað er hér á ferðinni. Hér er lögð til ný málsgrein, virðulegi forseti, við 6. gr. frumvarpsins. Mig langar til að lesa hana upp, með leyfi forseta: „Á ríkisstjórnarfundum skal skýra frá fundum þar sem ráðherrar ríkisstjórnarinnar koma sameiginlega fram gagnvart aðilum úr stjórnkerfinu eða utan þess og þegar þeim sem fulltrúum ríkisstjórnarinnar eru veittar mikilvægar upplýsingar eða kynnt málefni sem þurfa að koma til úrlausnar innan stjórnsýslunnar.“ Ég hef verið að reyna að átta mig á því hvað hér er verið að fara. Ég get alveg skilið að það þurfi rík skoðanaskipti á ríkisstjórnarfundum. Ég hef heldur gert ráð fyrir því, virðulegi forseti, að menn skiptist einmitt á skoðunum á ríkisstjórnarfundum og reyni að komast að niðurstöðum um einstök mál og geri jafnvel líka grein fyrir því sem menn hafa verið að starfa. En hver er nákvæmlega tilgangurinn með þessu ákvæði? Hvað eru menn að hugsa sérstaklega? Ég fann ekki nógu skýr dæmi um það í nefndarálitinu frá meiri hlutanum. Ég held að það sé líka mjög óráðlegt að ganga of langt í þessu og ríkisstjórnarfundirnir verði ekki bara einhver tilkynningarskylda um fundi sem hæstv. ráðherrar hafi verið að sitja, heldur að það komi eitthvað út úr þeim sem skipti máli fyrir umræðuna og hafi einhverja þýðingu. Þetta held ég að kalli á margar spurningar og það væri fróðlegt, virðulegi forseti, að fá nánari útskýringar á því. Síðan er hér líka þessi blessaða grein sem ég hygg að hafi verið sett inn eftir þá makalausu uppákomu sem varð þegar ekki var hægt að afgreiða frumvarpið út úr hv. allsherjarnefnd af því að við afgreiðslu málsins kom skyndilega í ljós gríðarlegur ágreiningur milli einstakra hv. stjórnarþingmanna og hv. þm. Þráinn Bertelsson lagðist gegn afgreiðslu málsins. Það er sú breyting að fundir ríkisstjórnarinnar skuli vera hljóðritaðir og afritið geymt, o.s.frv. Ég sé hins vegar á breytingartillögum frá Hreyfingunni að þar vilja menn ganga miklu lengra, virðulegi forseti, í því sem á að vera í fundargerðum ríkisstjórnar. Greina þarf nákvæmlega frá því hver ráði umræðunni í ríkisstjórninni, hver það er við ríkisstjórnarborðið sem beitir fortölum og talar fyrir málum. Það er mjög afgerandi tillaga. Ég hlustaði líka á umræðurnar á fimmtudaginn var. Ég hygg að ég hafi fylgst með þessum umræðum frá upphafi. Ég heyrði á máli hv. þm. Þórs Saaris að skoðun Hreyfingarinnar er sú að það sé algjört grundvallaratriði að þær breytingar sem þau hafa lagt fram verði samþykktar til þess að stuðningur þeirra við málið verði tryggður. Ég hygg nú að hér sé um mjög byltingarkenndar breytingartillögur að ræða og að þær þurfi miklu nánari skoðun. Ég get með engu móti fallist á þær breytingartillögur eins og þær liggja fyrir. En allt er þetta til merkis um að málið er vanbúið, það er ekki tilbúið. Það á ekki að afgreiða þetta mál núna. Það þarf að gefa því miklu lengri tíma. Mig langar að gera fleiri atriði í þessu máli að umtalsefni, 

Þetta er allt ljóst og klárt.

Ég er afskaplega glöð að vita að þetta er allt klárt í höfðinu á hv. þingmanni Merði Árnasyni. Það er nú ekki svo hjá þeim sem sitja ekki í nefndinni en þurfa engu að síður að hafa góðan skilning á því sem hér er á ferðinni, það er náttúrlega grundvallaratriði. Eitt af því sem kemur fram í breytingartillögunum - enn og aftur finnst mér mjög mikið atriði að staldra við breytingartillögurnar og gera sér grein fyrir hvaða áhrif þær hafa á málið í heild sinni. Eitt atriði hér finnst mér eiga rætur að rekja í tillögur þingmannanefndarinnar. Ég hef ekki haft tök á því í dag að lesa saman breytingartillögurnar og niðurstöður þingmannanefndarinnar. Mér heyrist samt að tónninn í hv. allsherjarnefnd hafi verið að líta til hennar þegar breytingartillögurnar voru smíðaðar. Lögð er til breyting á 7. gr. þar sem gert er ráð fyrir svokallaðri trúnaðarmálabók. Þetta er nokkuð sem er tekið úr sveitarstjórnum og hefur tíðkast þar og var nokkuð mikið til umræðu hér þegar skýrsla þingmannanefndarinnar var rædd. Ég held að þetta geti verið mjög eðlilegt. Ég held að það sé ágætt að hafa tök á því að vera með ákveðna hluti lokaða í trúnaðarmálabók. Það þarf auðvitað að spyrja sig að því hvernig eigi síðan að fara með það. Á alltaf að ríkja trúnaður um sum atriði eða hversu langur tími á að vera á slíkum hlutum? Að því leyti er ekki alveg hægt að bera þetta saman við það sem gerist í sveitarstjórnum því þar eru oft mjög persónuleg mál á ferðinni, mjög persónuleg fjölskyldumál sem varðar félagsþjónustu  Það er því ýmislegt í frumvarpinu sem mér finnst vera til bóta og ég hef rakið í ræðu minni, ýmislegt sem er hugsað til þess að lagfæra o.s.frv. Það er enda alveg klárt af lestri minnihlutaálits sjálfstæðismanna að minnsta kosti, að menn hafa tilgreint ýmislegt sem er til bóta fallið. En ágreiningur er um stór atriði. Fyrir utan þetta stóra atriði í 2. gr. sem er náttúrlega grundvallaratriði og grundvallarálitamál þá eru það breytingarnar sem lagðar eru til á 4. gr. og ég þarf að fá betri skýringar á. Ég óska þess að þær skýringar fáist, hvort verið sé að opna á það að fleiri en einn ráðherra gætu verið í ráðuneyti. Ég ætla ekki að taka afstöðu til þess, virðulegi forseti, hvort sú breyting sé til bóta eða ekki, ég hef ekki íhugað það nógu vel. Það þarf að gefa sér tíma til að gera það en eins og þetta er sett upp hljómar það eins og verið sé að leggja til að í stórum ráðuneytum sé hægt að hafa marga aðstoðarmenn. Nú er hér fulltrúi í allsherjarnefnd og hæstv. forsætisráðherra einnig og því spyr ég: Býr slík hugsun að baki? Við þekkjum það vel annars staðar frá að það hefur verið gert. Allar þær breytingar sem þarna eru kynntar og þær breytingar sem hafa verið gerðar á Stjórnarráðinu fram til þessa finnst mér við þurfa að hafa miklu rýmri tíma til að fjalla um en við höfum núna, miklu rýmri tíma.  Minn skilningur hefur verið sá að að það hafi verið nokkuð góð samvinna í allsherjarnefnd á þessu þingi og menn hafi reynt að ræða sig niður á niðurstöðu og bæta einstök mál. Allir flokkar hafa viljað leggja þar sitt til. Ég hygg að það sé  Ég ítreka þá tillögu sem ég varpaði fram í umræðunni, hvort ekki sé eðlilegt að frumvörp af þessum toga sem snúa að strúktúrbreytingum fái meiri umfjöllun hjá þingflokkum stjórnarandstöðuflokkanna. Það var gert varðandi þingsköpin. Um þær breytingar voru verulegar umræður í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Mér finnst það sama eigi að gilda þegar kemur að Stjórnarráðinu af því þetta er að vissu leyti samhangandi hjá okkur. Ég held að við ættum að gera það og leyfa þingflokkunum innan sinna raða að hafa rýmri tíma til að fjalla um þessa þætti. Í dag hefur náttúrlega verið mikið talað um framsal frá þinginu til framkvæmdarvaldsins. Mér finnst vera gerð mjög vel grein fyrir því í nefndaráliti 1. minni hluta. Ég ætla ekki að lengja umræðuna með því að tiltaka það, en ef meiningin er að auka stefnufestu hygg ég að sú stefnufesta sem felst í því að þurfa að leita til þingsins um breytingar á Stjórnarráðinu skipti miklu máli. Ég hef ekki orðið vör við að það hafi verið mikið vandamál. Við höfum breytt Stjórnarráðinu. Við höfum sameinað ráðuneyti. Við höfum farið með þetta til þingsins og menn hafa haft á því ólíkar skoðanir. Síðan hefur fengist ákveðin niðurstaða. Þeir sem hafa borið þau mál fram hafa yfirleitt getað klárað þau sjálfir. Það hefur yfirleitt verið þannig. Ég vonast til að menn gefi sér meiri tíma til að fara yfir þessar breytingar á lögum um Stjórnarráðið. Mig langar líka til að fá fram hvort reynslan af þeim breytingum sem hafa verið gerðar á Stjórnarráðinu hafi verið rædd í hv. allsherjarnefnd, bæði breytingunum 2007 og nú síðast. Ég nefni þegar dóms- og mannréttindaráðuneytinu var breytt, þegar breytingar voru gerðar á sjávarútvegsráðuneytinu og það sameinað landbúnaðarráðuneytinu og eins breytingarnar sem gerðar voru núna á velferðarráðuneytinu. Ég vil sérstaklega tiltaka velferðarráðuneytið af því að þar er um að ræða svo gígantísk útgjöld ríkissjóðs. Ef við tökum saman velferðar- og menntamálaráðuneytið er þar um að ræða verulegan hluta útgjalda ríkissjóðs. Ég held að þegar svona örar breytingar verða á Stjórnarráðinu sé mikilvægt að menn fari yfir, þegar frekari breytingar eru fyrirhugaðar, hver reynslan hefur verið af fyrri breytingum.

Hvernig er með mannaráðningarnar?

Fyrir utan það, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, verklag ríkisstjórnarinnar. Það er allt önnur saga. Ég vil í þessari ræðu fókusera á þetta frumvarp hér og breytingartillögurnar, hvort þær séu til bóta, hversu mikið þær hafa verið ræddar og hvort ekki sé ástæða til að fara nánar ofan í einstaka þætti, þau atriði sem ég tiltók sérstaklega og mér þykja nokkuð forvitnileg. Það er nú ástæðan fyrir því að ég klifa á þessu. Mér þykir dálítið forvitnilegt að vita hverju menn ætla sér að ná fram með breytingunni á 4. gr. Ég býst við því að virðulegir fulltrúar í allsherjarnefnd geti svarað því, að minnsta kosti farið rækilega yfir það á milli 2. og 3. umr. Eitt annað ákvæði langar mig til að gera að umtalsefni, ég hef ekki tíma til að fara ofan í fleiri. Mig langaði að fá nánari útskýringar á fleiri ákvæðum en get það ekki tímans vegna. Ég býst við því að maður hafi tækifæri til að koma þeim athugasemdum á framfæri. Það er 12. gr. Í 3. mgr. hennar er gert ráð fyrir að ráðherra sé heimilt að láta í té óbindandi álit sem þýðingu geti haft til leiðbeiningar fyrir stjórnarframkvæmd á málefnasviði hans enda leiði ekki af lögum eðli máls að honum sé það óheimilt. Ég hef lesið skýringar með þessu ákvæði og reynt að fá betri útskýringu á því. Ég hef ekki alveg áttað mig á því hver hugsunin er með þessu. Hversu langt á að ganga í að láta í té óbindandi álit og hvernig á að fara með þetta? Hver er hugsunin með þessu, á hvaða vandamáli er þarna verið að taka og hvað halda menn að komi út úr þessu? Mér finnst þetta dálítið óskýrt. Ég skil ekki „óbindandi álit“, hvaða stöðu hefur það í rauninni? Mér finnst þetta óskýrt og ég held að skoða þurfi þetta betur. Það eru fleiri dæmi hér um dálítið óskýra þætti sem ekki hafa verið skýrðir nákvæmlega í nefndarálitum og þyrfti að skýra betur. Mér finnst þetta vera dæmi um það. Annars staðar í frumvarpinu er gert ráð fyrir skráningu á samskiptum í ráðuneytum. Ég hef ekki fengið skilgreiningu á hvað í því felst. Nú er ég ekki endilega að leggja til að settur verði skilgreiningakafli í frumvarpið, virðulegi forseti. Mér hefur nú fundist sumar þær skilgreiningar sem hafa komið upp í öðrum frumvörpum vera alveg óskiljanlegar og nýyrði þar ekki mjög lýsandi. Ég er ekki að kalla eftir því. Þegar um svona er að ræða er hins vegar nauðsynlegt að einhver nánari skýring sé gefin, bæði á þessu óbindandi áliti og þessu samskiptaformi, ég man ekki í svipinn í hvaða grein frumvarpsins það er. Ég held að það kalli á skilgreiningu þótt það sé ekki í skilgreiningakafla, það sé að minnsta kosti skýrt við hvað er átt. Það má ekki vera þannig að lögin um Stjórnarráðið séu ruglingsleg, eins og þetta með samskipti milli ráðherra og breytingartillöguna um samskipti og tilkynningarskyldu á fundum. Tilgangurinn verður að vera ljós og hvert er verið að fara. Hverju þarf að gera grein fyrir, hvaða samtölum og fundum sem ráðherrar hafa átt hér og þar út um bæ þarf að gera grein fyrir? Það er mjög brýnt að maður skilji hvað er verið að takast á við og hver sé tilgangurinn með því. Til hvers er verið að gera þetta? Þarna eru tiltekin ákvæði sem ég þarf að fá miklu betri 

Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna og vil um leið benda á að oft er gott í málum af þessu tagi að lesa nefndarálit meiri hlutans eða hlýða á framsögumann þess nefndarálits áður en maður semur eigin ræðu. Mig langaði til að spyrja í tilefni af ræðu hv. þingmanns og stefnu flokks hennar. Við höfum breytt þingsköpum á þann norræna veg að stjórnarandstæðingar eiga að fá formennsku í nefndum og erum að þoka skipulagi hér á þingi að því sem helst gerist a.m.k. í Noregi, Svíþjóð og Danmörku. Nú háttar þannig til að þar er skipulag ráðuneyta og áhrif þingsins með svipuðum hætti og lagt er til í 

Virðulegi forseti. Ég vil til áréttingar segja, og ég held ég hafi sagt það ítrekað í ræðu minni, að ég hef ekki fengið skýringar á þeim athugasemdum sem ég bar upp, hvorki í ræðu framsögumanns né heldur í greinargerð af því ég er búin að lesa það allt saman. Þannig er það. Þess vegna erum við í þessari umræðu, til að skiptast á skoðunum. Auðvitað held ég ekki, hæstv. forseti, að það skipulag sem menn hafa tileinkað sér annars staðar á Norðurlöndum sé slæmt. Ég tel að við lærum af því sem vel er gert, en sumt af því sem þar er er í dálítið annars konar - ég leyfi mér að sletta - kúltúr en við erum með hér. Þar er t.d. mikil hefð fyrir minnihlutastjórnum. Þar er annars konar hefð fyrir umræðum í þinginu en við höfum haft. Ég er talsmaður þess og ég held að ég hafi haldið um það margar ræður að við reynum að þróa þingstörfin hér þannig að þingið skili vandaðri lagasetningu.  
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir yfirgripsmikla ræðu. Hún kom inn á eitt atriði sem stakk mig dálítið. Hún sagði að þetta mál hefði átt að fara til allra þingflokka. Ég tel reyndar og vil spyrja hv. þingmann: Ættu ekki öll meiri háttar mál sem hugsanlega geta lent í ágreiningi að fara til þingflokka? Hefur ekki einmitt orðið misbrestur á því að ríkisstjórnin hafi leitað samráðs við þingflokka, hvað þá atvinnulífið, og þess vegna stöndum við stöðugt í deilum  Síðan vil ég spyrja hv. þingmann: Getur ekki verið að það séu ákveðnir einræðistilburðir í þessu frumvarpi?  
            

Frú forseti. Mér finnst vera miðstýringartilburðir í þessu frumvarpi. Ég rakti það í ræðu minni. Ég held að margt af því sem menn hafa gagnrýnt verulega undanfarin ár og hefur verið kallað hér alls konar nöfnum sé einmitt verið að styrkja í þessu frumvarpi og ganga miklu lengra en áður hefur verið gert. Hvaða mál eigi að fara fyrir þingnefndir ætla ég ekkert að úttala mig um. Ástæðan fyrir því að ég nefndi það að mér hefði fundist eðlilegt að þetta frumvarp færi til allra þingflokka er að um er að ræða stofnanabreytingar, strúktúrbreytingar, á Stjórnarráði sem skipta auðvitað máli fyrir Alþingi. Ég held að það sé líka rétt og get fallist á það að oft er betra að mál séu betur undirbúin áður en þau eru lögð fram á þinginu af hálfu stjórnarflokkanna og hafa að því leyti meira samráð innan þingflokkanna. En þegar um er að tefla mál sem varðar skipulag - við vitum að þegar kom að frumvarpi um breytingar á þingsköpunum voru allir þingflokksformenn þátttakendur í því máli og það var rætt ítarlega 

Frú forseti. Mér finnst vera áberandi eftir að þessi hæstv. ríkisstjórn tók við og reyndar sú sem sat stuttu áður að algjörlega hefur skort samráð. Það er kvartað í öllum umsögnum  
             Frú forseti. Gæti ég fengið frið fyrir þessum ágæta þingmanni þarna sem stöðugt er  Mér finnst vera áberandi hvað er lítið samráð. Ég hygg að þessir næturfundir hérna dag eftir dag séu vegna þess að menn hafi ekki haft samráð. Það sverfur alltaf til stáls vegna þess að það er ekki tekið tillit til þess sem stjórnarandstaðan hugsanlega mundi vilja og þess sem ríkisstjórnin vill. Það væri hægt að ná miklu meiri árangri ef hæstv. ríkisstjórn færi að tala við mann og annan.

Eins og var einu sinni.

Virðulegur forseti. Ég þakka ágætisyfirferð í ræðu hv. þm. Ólafar Nordal. Eitt mundi ég þó vilja fá að heyra nánar um frá henni, það er álit hv. þingmanns á hugmyndum um stórfellda fjölgun aðstoðarmanna ráðherra. Hv. þingmaður kom aðeins inn á það. Maður getur ekki annað en sett þetta í samhengi við það sem við höfum fylgst með í þessum efnum undanfarin tvö, þrjú ár. Nú man ég ekki töluna, hv. þm. Birkir Jón Jónsson getur kannski kallað fram í ef hann man töluna, en um þetta var spurt fyrir allnokkru síðan. Þá námu ráðningar slíkra starfsmanna án auglýsinga tugum.

Yfir 40.

Yfir 40 og það er langt síðan það var, ætli þær séu ekki farnar að nálgast 100 núna? Er að mati hv. þm. Ólafar Nordal æskilegt að bæta svo verulega í pólitískt hjálparlið ríkisstjórnar en huga á sama tíma ekkert að því að styrkja þingið? 

Virðulegi forseti. Þetta er hárrétt ábending hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni. Samkvæmt þeim athugunum sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd gerði á kostnaði við þær breytingartillögur sem sneru að fjölgun aðstoðarmanna nemur hann um 120 milljónum. Það mætti til dæmis setja það í samhengi við þann mikla ágreining sem hefur verið í stjórnarliðinu um  Mér hefur hins vegar þótt mikill óbragur að fjölgun alls konar starfa í Stjórnarráðinu án auglýsinga, einnig samspilsins milli Alþingis og Stjórnarráðsins. Ég vil þó segja að það skiptir máli í pólitískum ráðuneytum að menn hafi tök á því að ráða sér aðstoðarmenn. Ég skipti ekkert um skoðun um það. Það er mikilvægt að menn geti haft aðstoðarmenn sem skipta máli fyrir pólitíska stefnumörkun. En það verður allt að vera innan skynsamlegra marka. Það verður að vera þannig að þingið sé ekki algjörlega úti á túni við hlið Stjórnarráðsins að því leyti.

Frú forseti. Þetta er há upphæð, 120 milljónir, sérstaklega þegar hún er sett í samhengi við annað eins og nefnt var, hið gríðarlega stóra vandamál sem virðist vera að finna út úr stöðu Kvikmyndaskóla Íslands. Þetta eru heils dags Icesave-vextir, svo að við setjum þetta í samhengi við þá umræðu. 
             Ég hefði gjarnan viljað velta vöngum yfir öðru atriði með hv. þingmanni sem nokkrir þingmenn hafa komið inn á í dag, þeirra á meðal hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, og hefur svo sem verið nefnt alla þessa umræðu, þ.e. tengingin við núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Við erum öll búin að vera að velta fyrir okkur hvers vegna hæstv. forsætisráðherra leggur slíkt ofurkapp á að troða þessu máli í gegn núna svona ótilbúnu. Er ástæðan ekki sú sem blasir við, að hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Ég held að það þurfi ekki mig til til að sjá það hvers konar deilur eru í ríkisstjórninni þegar kemur að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Ég hygg að ráðherrar í ríkisstjórninni sjái bara um það sjálfir í fyrirspurnatímum hér á morgnana að sýna okkur hvers konar ágreiningur er um stöðu þess hæstv. ráðherra og hvort hann eigi að vera áfram í ríkisstjórninni. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. forsætisráðherra að segja að hún vilji ekkert keyra þetta mál í gegn en vera engu að síður að því. Ég hef ekki fengið neinar haldbærar skýringar á því af hverju þarf að afgreiða þetta mál núna. En hitt blasir við að það er ákveðinn vilji innan ríkisstjórnarinnar að gera breytingar á ríkisstjórn. Í það hefur sjálfur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra látið skína, hafi hann ekki bara beinlínis sagt það.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir um margt ágæta ræðu. Það sem mig langaði að velta upp við hv. þingmann og kom raunar fram í máli hans og annarra sem hér hafa talað og reyndar líka ítrekað við 1. umr. málsins, enda var sú umræða mjög löng, er sú þróun sem verður með þessu frumvarpi til aukinnar miðstýringar eins og hv. þingmaður kom inn á. Það er einmitt gagnrýnin sem hefur komið fram á þetta frumvarp, ekki einungis frá stjórnarandstöðunni því að tveir hæstv. ráðherrar lýstu m.a. skoðun sinni á þessari miðstýringu við 1. umr. þess. Hv. þm. Atli Gíslason, formaður þingmannanefndarinnar, lýsti einnig þeirri skoðun sinni að frumvarpið væri ekki í takt við þingmannanefndina. Nú langar mig að spyrja hv. þm. Ólöfu Nordal hvaða þættir í þessu frumvarpi séu jákvæðir og hvort hún telji með einhverjum hætti hægt að afgreiða hluta úr frumvarpinu 

Virðulegi forseti. Að mínu áliti eru þættir í þessu frumvarpi sem horfa til framfara. Þar er verið að leggja til breytingar og lagfæringar á ýmsum þáttum sem mér finnst ljómandi fínt og geri ekki athugasemd við. Ég sé enga ástæðu til þess að gera ágreining um eitthvað sem er til bóta. Það eru hins vegar stórir þættir í frumvarpinu sem ég er ósammála. Einn af þeim er sá þáttur sem hv. þingmaður tæpti á, þ.e. þessi aukna miðstýring sem mér finnst geta orðið hálfgerð hentistefna forsætisráðherra á hverjum tíma. Það finnst mér vera mjög til vansa. Síðan eru í frumvarpinu þættir sem að mínu áliti þyrfti að skoða nánar. Ég tók tvö dæmi af handahófi í lok ræðunnar áðan. Ég get líka tekið dæmi um breytingartillögurnar þar sem er verið að leggja til ákveðnar breytingar á frumvarpinu sem ég hygg að þurfi miklu betri skoðun. Mín niðurstaða er sem sagt sú að þetta frumvarp sé ekki tilbúið til afgreiðslu, það þurfi að gefa því meiri tíma. Það getur vel verið að þá komi fleiri þætti upp á yfirborðið sem þurfi að skoða nánar. Ég sé ekki af hverju þarf að afgreiða þetta svona hratt. Ég hef ekki fengið skýringar á því hver tilgangurinn 

Frú forseti. Nú horfum við upp á það korter yfir níu að fyrir liggur fjöldinn allur af mikilvægum málum fyrir venjulegt fólk, að maður hefði talið, fyrirtækin í landinu og fleiri. Í ljósi þess hvernig um hnútana er búið í þessu máli og þeirrar miklu miðstýringar sem í því er fólgin og þess ágreinings sem um málið er, hvað telur hv. þingmaður að valdi því að hæstv. ríkisstjórn og hæstv. forsætisráðherra skuli á þessum vikum leggja svo gríðarlega áherslu á að það fari í gegn? Hvað er svona aðkallandi í samfélagi okkar að málið verði að klára í slíkum ágreiningi?  
             
             
            


             Hæstv. forseti. Ég sé enga ástæðu til þess eins og ég haf margítrekað að þetta mál sé afgreitt á þessu septemberþingi. Ég held líka að það þurfi að kalla eftir  Hv. þingmaður velti fyrir sér af hverju ríkisstjórnin legði svo mikið ofurkapp á að þetta tiltekna frumvarp yrði samþykkt í snarhasti. Ég held að tilgangurinn blasi við: Svo að sé hægt að gera breytingar á ríkisstjórninni. Tilgangurinn er auðvitað sá að geta lagt niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og greiða fyrir aðildarviðræðum við Evrópusambandið.

Frú forseti. Ég held að það sé ástæða til þess, í ljósi þess hversu mikilvægt mál við ræðum nú, að við fáum upplýsingar um hversu lengi við ætlum að halda umræðum um málið inn í nóttina. Það segi ég vegna þess að mér finnst vanta tilfinnanlega að stjórnarliðar fjölmenni í þingsal og bakki þetta mikilvæga mál sitt upp. Það virðist ekki vera mikill sannfæringarkraftur á bak við málið. Reyndar eru deildar meiningar innan ríkisstjórnarinnar sjálfrar um hvort það eigi að ná fram að ganga. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir okkur, m.a. til að fá að heyra sjónarmið sem flestra stjórnarliða í þessu máli sem leggja svo mikla áherslu á að það fari í gegn, að fresta þessum fundi fljótlega og eiga gagnlega umræðu á morgun um þetta mikilvæga mál sem sumir stjórnarliðar leggja meiri áherslu á en aðrir. Fæstir af þeim virðast hafa tök á því að vera við þessa umræðu. Það er mikilvægt að við fáum fram öll sjónarmið í málinu.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Birki Jóni Jónssyni varðandi atkvæðagreiðsluna sem fram fór í dag um að halda skyldi áfram þingfundi, ég held að menn hafi ekki gert ráð fyrir því að hann yrði fram eftir öllu kvöldi og jafnvel nóttu. Það þarf auðvitað að fá einhvern botn í það hvernig það er. Það þarf að vera eitthvert skipulag á þessu starfi, fyrir utan það að engin ástæða er til að afgreiða þetta mál. Til hvers á að afgreiða þetta mál? Það á bara að setja það aftur í nefnd og láta það liggja, það þarf að fara rækilega yfir einstaka þætti málsins. Það þarf að fara að koma fram með einhver mál sem skipta máli fyrir efnahagsendurreisnina í landinu. Ég glest mjög yfir því að hv. þm. Mörður Árnason ætli að taka til máls um fundarstjórn forseta. Ég vona að hann geti skýrt það út fyrir mér hvaða asi er á þessu máli, af hverju þarf að tala um það fram eftir öllu kvöldi. Eða er meiningin að ræða það alla vikuna? 

Virðulegi forseti. Ég tek undir beiðnir þeirra tveggja þingmanna sem töluðu á undan már. Ég fylgdist með því í kvöld að frú forseti var spurð út í hversu lengi fundur ætti að standa í kvöld. Það komu svo sem engin svör við því, alla vega ekki um lok fundar. Það er mikilvægt að við vitum það til að við getum skipulagt okkur. Á dagskrá í dag voru 32 mál. Við erum enn í máli 4 og höfum verið þar frá því í morgun. Á dagskrá er fullt af áhugaverðum málum sem mikilvægt er að klára, t.d. húsnæðismál og heimildir til Íbúðalánasjóðs sem mundu skipta heimilin miklu máli og gætu komið á eðlilegum lánamarkaði í landinu. Það eru líka fjölmörg mál sem samkomulag er um og væri skynsamlegt að klára. Ég hélt satt best að segja að það hefði verið hugmyndin með þessum septemberstubbi að hann yrði notaður í slík mál frekar en að við værum hér 

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega ekki nokkur bragur á störfunum í þinginu. Hér ræðum við mál sem má vel vera að stjórnarliðum þyki vera mikilvægt en allir skynsamir menn hljóta að vera sammála um að það er ekki brýnt. Við erum aftur á móti með lista af brýnum málum. Hvað ætli kjósendur hv. stjórnarþingmanna segi t.d. um við ræðum hér ekki um að veita Íbúðalánasjóði heimild til að bjóða upp á óverðtryggð lán vegna þess að það liggi svo á að færa völd frá frá þinginu til hæstv. forsætisráðherra? Hvað ætli fjármálaheimurinn segi um það að ekki er minnst á gjaldeyrishöftin sem verða afnumin eftir um 15 daga vegna þess 

Forseti. Ég þakka forseta fyrir þá fundarstjórn að ég skuli geta verið fram eftir á kvöldin og notið þeirrar glæsilegu ræðumennsku og rökfimi sem hér fer fram. Einkum fær maður lífsfyllingu af því að heyra fulltrúa stjórnarandstöðunnar kvarta yfir eigin málþófi. Þeir byrjuðu á að vera í málþófi við Árósafrumvörpin. Síðan voru þeir í málþófi við gjaldeyrishöftin. Þeir tóku aðeins millispil og voru í málþófi við vatnalögin sem þeir voru þó sammála. Og nú eru þeir í málþófi við Stjórnarráðið. Það er nánast ekkert mál sem verið hefur til einhverrar umræðu á þinginu sem stjórnarandstæðingar hafa ekki þæft. Svo koma þeir á kvöldin og kvarta yfir því að þeir skuli sjálfir þæfa mál. En þessi kvöldfundur var samþykktur með sérstöku tilliti til málþófs þeirra þannig að þeir eiga heiður skilinn fyrir að hafa búið hann til með meiri hluta í lýðræðislegri atkvæðagreiðslu á Alþingi Íslendinga. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir skýra og greinargóða ræðu. Ég er ekki alveg sammála þeim sem talað hafa um að það séu mörg mikilvæg mál á dagskrá á þessum septemberstubbi. Ég hvet menn til að lesa yfir þau 32 mál sem eru á dagskrá. Hvaða mál mundu helst nýtast fólkinu í landinu? Jú, húsnæðismálin. Við skulum tala um þau. Þarna eru annars áfengislög, skýrara bann við auglýsingum, Þjóðminjasafn Íslands, safnalög, Landsbókasafn, friðlýsing Íslands fyrir kjarnorkuvopnum og bann við umferð kjarnorkuknúinna farartækja. Það er nú það sem er í forgangi hjá ríkisstjórninni. Fólkið í landinu? Það er fullkomið aukaatriði. Þráhyggjumál hæstv. forsætisráðherra sem við ræðum 

Virðulegur forseti. Ég vil gera aðra tilraun til að inna hæstv. forseta eftir svörum um hversu lengi hún hyggst láta þennan ágæta þingfund standa. Eins og við ræddum áðan undir liðnum fundarstjórn forseta var tillagan um að halda áfram þingfundi bundin við daginn í dag sem endar á miðnætti. Það væri fínt að fá úr þessu skorið. Ég óska eftir því að hæstv. forseti gefi okkur skýr svör um það hvort ætlunin sé að halda fram fundi lengur en til miðnættis. Síðan vil ég aðeins nefna út af orðum sjálfskipaðs siðameistara þingsins, hv. þm. Merði Árnasyni, 

Virðulegi forseti. Það er ekkert óeðlilegt að fram fari miklar umræður um þetta mál. Um það er mikill ágreiningur. Fyrir liggur að hugsanlega eru tveir ráðherrar algjörlega mótfallnir málinu. Málið nýtur ekki meiri hluta ríkisstjórnarflokkanna eða gerði það alla vega ekki þegar það var rætt í 1. umr. Á sama tíma er ekkert óeðlilegt, og ég veigra mér ekki við það, að vera á kvöldin og ræða mikilvæg mál. En þegar við ræðum mál sem er svona gjörsamlega vanbúið og gríðarlegur ágreiningur um það, þegar fjöldamörg góð mál liggja fyrir, er ekki óeðlilegt að spurt sé hvenær  Við gætum líka brugðið á það ráð að taka þetta ágæta mál af dagskrá og ræða þau mál sem skipta raunverulega máli, eins og t.d. það að Íbúðalánasjóður fái heimild til 

Virðulegur forseti. Ég hefði talið að það skipti meginmáli fyrir málið sjálft að ræða það af festu og ábyrgð í 2. umr. Í 1. umr. er kynning á málinu. Þar eru álitamál kannski reifuð. Síðan fer málið í nefnd. Þaðan kemur það aftur til meginumræðunnar í þinginu í 2. umr. Hér koma þingmenn ríkisstjórnarflokkanna hver á fætur öðrum til að skammast yfir því að þingmenn stjórnarandstöðunnar ræði mál í 2. umr. og nýti sér þann ræðutíma sem þeir hafa og væna fólk um að nenna ekki að vinna vinnuna sína. Frú forseti. Hvers konar umræða er það af hálfu stjórnarþingmanna sem hafa fæstir döngun í sér til að taka þátt í 2. umr. um þau mikilvægu mál sem  
            

Forseti. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir, sem telur sig vera eins konar yfirforseta Alþingis, 

Frú forseti. Ég vil lýsa yfir mikilli undrun að frú forseti skuli ekki svara spurningu okkar um hvenær ljúka eigi þessum fundi. Við höfum verið að reyna að bæta vinnubrögðin á Alþingi. Ef þeir þingmenn sem hér starfa geta ekki fengið svör við því hvenær áætlað er að fundinum ljúki - við þurfum öll að skipuleggja okkar tíma - er það ekki til vitnisburðar um mikla framför í störfum Alþingis. Á hinn bóginn vil ég benda hv. þingmönnum stjórnarliðsins sérstaklega á að í þessu máli er verið að ganga þvert á þær hugmyndir sem menn hafa haldið á lofti eftir hrun um að auka vægi og styrk Alþingis og minnka þannig áhrif framkvæmdarvaldsins, sem hafa verið allt of mikil í gegnum tíðina. Það er rétt að fresta umræðunni þannig að eldheitir stuðningsmenn þessa máls mæti í þingsal til viðræðna við okkur í stjórnarandstöðunni, vegna þess að við ræðum hér grundvallarmál sem á ekki skilið að vera rætt fram á miðjar nætur  
            

Frú forseti. Ég vil byrja á því að lýsa yfir miklum stuðningi við þau fundarsköp sem virðulegur forseti sem situr í stólnum núna viðhefur. Hér erum við að vísu að upplifa nokkuð gamalkunna takta. Samþykkt var á þingfundi fyrr í dag að fundur gæti staðið lengur en þingsköp kveða á um  
             Síðan vil ég líka segja varðandi það mál sem hér er til umræðu og menn hafa uppi stór orð um að ekki sé stuðningur við, að stjórnin hafi ekki meiri hluta í því máli, að ég hvet stjórnarandstöðuþingmenn til að ljúka hið fyrsta umræðu um málið og fá það þannig í atkvæðagreiðslu til að á stuðninginn megi reyna sem fyrst. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka glaðlegar og skemmtilegar ræður hv. stjórnarþingmanna, Marðar Árnasonar og Árna Þórs Sigurðssonar. Það hlýtur að gleðja okkur að fá báða þessa hv. þingmenn í ræðustól. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði að öllum mætti vera ljóst að fundurinn væri alla vega til miðnættis eða lengur. Virðulegi forseti. Af hverju ætti öllum að vera það ljóst?  
             Virðulegi forseti. Ég hvet hv. þm. Árna Þór Sigurðsson að gefa allar þær upplýsingar sem hann hefur málið, því að hann segir að öllum eigi að vera það ljóst sem enginn veit neitt um. 

Forseti vill árétta að hv. þingmenn fari eftir reglum um tímamörk.

Virðulegur forseti. Við greiddum atkvæði í dag um hvort halda ætti kvöldfund á Alþingi um þau mál sem tilgreind eru á dagskrá. Sú atkvæðagreiðsla fór þannig að stjórnarliðar sögðu já við kvöldfundi væntanlega vegna þess að þeir vildu að um þau mál sem á dagskrá eru færi fram umræða. 

Virðulegi forseti. Ég óska enn og aftur eftir því að virðulegur forseti láti okkur vita hvað hún hefur í hyggju varðandi lengd þessa fundar. Ég gat ekki látið hjá líða að skoða það betur þegar hv. þm. Mörður Árnason kom hér og býsnaðist eina ferðina enn yfir málþófinu sem hann sagði að hefði staðið um þetta mál. Ég tók það þannig að hann ætti við að málið hefði verið rætt í 200–300 klukkustundir á septemberþinginu - ætli það séu ekki svona þrjár þingvikur með kaffitímum, matartímum, utandagskrárumræðum og öllu því sem við þurfum að hafa til annarra mála, þannig að tímaskyn hans er kannski örlítið brenglað. Ég hef aflað mér upplýsinga um það, þingmanninum til fróðleiks, að 1. og 2. umr. um þetta ágæta mál - 1. umr. fór fram í sumar - hafa samtals tekið minna en 20 klukkustundir, þannig að þingmaðurinn er greinilega að hugsa um 

Forseti vill taka fram að dagskrá þingfundar liggur fyrir. Mælendaskrá er löng og fundi verður fram haldið.

Virðulegi forseti. Það er ekkert óeðlilegt að þetta mál sé rætt lengi, það flokkast seint undir málþóf. Raunar hefði verið mjög æskilegt ef fleiri hefðu verið í salnum til að taka þátt í þessum umræðum og hlýða á þær, einkum úr hv. stjórnarliði. Um málið er ágreiningur. Það liggur fyrir að tveir hæstv. ráðherrar eru mótfallnir málinu. Á hvaða forsendu? Jú, vegna þess að það felur í sér aukna miðstýringu og aukið foringjaræði. Það sem lyktar eins og aukin miðstýring, hljómar eins og aukin miðstýring og lítur út eins og aukin miðstýring er ekki ósennilegt að í felist aukin miðstýring. 
            

Frú forseti. Ég vil gera enn eina tilraun til að fá það fram hjá frú forseta hvenær þessum fundi verði lokið. Við ræðum hér stjórnarráðsfrumvarpið þar sem fjallað er um hvort Alþingi hafi nægt sjálfstæði og næg völd eða hvort verið sé að auka völd framkvæmdarvaldsins. Því varpa ég þeirri spurningu fram: Af hverju erum við að spyrja frú forseta að því? Hver stjórnar því hvenær fundi lýkur í kvöld? Er það forsætisnefndin? Er búið að ákveða það fyrir fram af þingmönnum allra flokka að fundi muni ljúka á miðnætti eða klukkan 11 eða 12.30 eða eitthvað slíkt eða eru það einhverjir aðrir, hugsanlega framkvæmdarvaldið, sem stjórna því hversu lengi fundurinn á að standa yfir í kvöld  
            

Forseti tekur fram að það var afgreitt í þinginu í dag með atkvæðagreiðslu að heimilt væri að halda þingfundi lengur áfram en þingsköp kveða á um.

Forseti. Ég tel við hæfi að byrja stuttlega á því að rifja upp sögu þessa máls. Ég mun ekki fara ítarlega yfir hana enda ekki tími til þess þar sem ég hef aðeins 40 mínútur til ráðstöfunar núna. Það þekkja svo sem allir að eitthvert form þessa máls hefur lengi verið sérstakt áhugamál hæstv. forsætisráðherra. Áhugi hæstv. forsætisráðherra á að koma þessu máli í gegn hefur aukist í jöfnu hlutfalli við það hversu margar athugasemdir eru gerðar við framgöngu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, einkum er varðar afstöðu hans til samningsumleitana við Evrópusambandið. Upprunalega var hugsunin sú að reyna að breyta ráðuneytum og menn komust áfram með það því að hér var myndað velferðarráðuneyti en það átti að gera fleiri breytingar, m.a. að mynda sérstakt atvinnuvegaráðuneyti þar sem sjávarútvegs-, landbúnaðar- og iðnaðarráðuneyti yrðu sameinuð í eitt. Þá hefði væntanlega ekki lengur verið þörf fyrir hæstv. ráðherra Jón Bjarnason í ríkisstjórn. Það mál var mjög vanbúið þegar það kom inn í þingið og varð lítið úr því. Þessar sameiningarhugmyndir ráðuneyta, þ.e. sú aðferð til að koma út hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, voru eins og ég nefndi á margan hátt vanhugsaðar, m.a. varðandi efnahagsleg áhrif. Það er reyndar ekki í fyrsta skipti sem frumvarp frá ríkisstjórninni er vanhugsað þegar kemur að efnahagslegum áhrifum þess. Við höfum fjölmörg nærtæk dæmi, eitt gríðarlega stórt er að sjálfsögðu frumvörpin í sjávarútvegsmálum þar sem menn höfðu ekki gert nokkra einustu tilraun til að reikna út efnahagsleg áhrif af þeim gríðarstóru frumvörpum þótt þar væri um að ræða grundvallaratvinnuveg landsins. Þegar menn fóru síðan að reikna komust allir að þeirri niðurstöðu að þau frumvörp hefðu verið stórskaðleg. Við höfum annað enn nærtækara dæmi, frumvarpið um gjaldeyrishöft sem enn er hér til umræðu. Það var gefið sérstakt fyrirheit um að á því yrði gerð efnahagsleg úttekt en hún hefur enn ekki farið fram enda þótt sá frestur sem gefinn var til að vinna úttektina sé liðinn. Hið sama á við um þessi stjórnarráðsmál, bæði það sem nú er til umræðu og fyrri útgáfur. Því var reyndar slengt fram á sínum tíma þegar til stóð að sameina ráðuneytin að það mundi spara 300 millj. kr. - það munar nú um það, upphæðin hefði dugað í þriggja daga vaxtagreiðslur af Icesave ef rétt er reiknað. Þegar menn fóru hins vegar að skoða málið kom í ljós að það var ekkert að marka þetta. Reyndar var jafnvel gert ráð fyrir útgjaldaaukningu til að byrja með, en svo mundi þetta hugsanlega leiða til fækkunar starfsmanna með tíð og tíma, hugsanlega til þess að það drægi úr skrifstofuplássi og að þar með spöruðust einhverjir peningar. Hugsanlega yrði einhverjum ráðherrabílstjórum sagt upp og þar fram eftir götunum. Reynslan sýnir reyndar að kerfið hefur tilhneigingu til að vaxa, fylla út í allt það rými sem það fær frekar en að tæma herbergi og draga úr leigukostnaði. Forsendurnar þá voru mjög vanhugsaðar og þær eru það einnig í þessari nýjustu tilraun, enda sjáum við það á því hvernig þetta mál er hér komið inn í þingið aftur til 2. umr. Það var fellt í allsherjarnefnd þingsins. Það þykir yfirleitt tíðindum sæta þegar stjórnarfrumvarp er fellt í nefnd. Þrátt fyrir það var ákveðið að halda aukanefndarfund. Það voru í rauninni svik við samkomulag sem gert hafði verið um að nefndafundum væri lokið. Það hafði verið sérstaklega gengið frá því. En, nei, svo lá hæstv. forsætisráðherra á að koma þessu máli í gegn að nefndin var kölluð saman til aukafundar. Þá var greinilega búið að toga í einhverja spotta því að nógu margir nefndarmenn fengust til að skipta um skoðun til að málið kæmist inn í þingið til 2. umr. Nú er þessu máli haldið hér gangandi von úr viti þótt tugir annarra mála bíði, mál sem eru mismikilvæg, en jafnframt er alfarið haldið utan við umræðu í þinginu ýmsum brýnum úrlausnarmálum er varða þau mál sem hæst ber núna, stöðu heimila og atvinnulífs. Þau mál komast ekki einu sinni á dagskrá. Á meðan er hvers konar málum hrúgað inn á dagskrá en ekki einu sinni þau fást rædd vegna þess að það á eingöngu að ræða þetta sérstaka stjórnarráðsfrumvarp hæstv. forsætisráðherra. Þetta frumvarp hefur verið kallað lengsta uppsagnarbréf í heimi. Menn hafa skrifað ótrúlega margar blaðsíður til að ná því markmiði að skipta út hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, en hvernig stendur þá á því að menn eru ekki tilbúnir að leita annarra leiða? Hefur til að mynda hæstv. forsætisráðherra rætt það við samstarfsflokkinn að gera einhverjar breytingar í ríkisstjórninni þannig að núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra yrði fjármálaráðherra og fjármálaráðherra tæki við sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu? Mundi það leysa eitthvað? Eða sitja menn enn þá uppi með þann vanda að samstarfsflokkurinn fæst ekki til að gera það sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra stendur í vegi fyrir? Hugsanlega er það ástæðan og erfitt um það að segja. Menn hafa líka haft orð á því að það atriði þessa máls sem helst veldur áhyggjum, sumsé aukið miðstýringarvald og það að færa einræðisvald yfir ríkisstjórninni til hæstv. forsætisráðherra, ef svo má segja, valdi sérstökum áhyggjum og veki sérstaka athygli vegna þess hver er forsætisráðherra núna. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kom inn á þetta ágætlega í fínni ræðu hér fyrr í dag. Það kann að vera að það skipti máli, menn þekkja þær aðferðir sem hæstv. forsætisráðherra hefur beitt og efast þar af leiðandi sjálfsagt ekki um að kæmist þetta vald í hendur ráðherrans yrði því óspart beitt til að smala köttum í ríkisstjórninni og hafa menn þæga. Þetta felur í sér ótrúlega mikið vald, hver einn og einasti ráðherra utan forsætisráðherra hefði það stöðugt hangandi yfir sér að forsætisráðherrann tæki af þeim verkefni eða jafnvel embættið. Við þær aðstæður er ólíklegt að hver og einn ráðherra fylgi eingöngu því sem hann telur rétt að gera í hverju máli. Því miður sýnir reynslan þetta, það er líklegt að við þær aðstæður mundu ráðherrar hugsa fyrst og fremst um hvað forsætisráðherranum fyndist um þessa ákvörðun. Er ég með afstöðu minni að setja mína eigin stöðu í hættu eða á ég einfaldlega á hættu að ef hæstv. forsætisráðherranum líkar ekki afstaða mín taki hann verkefnið af mér? Því er með öðrum orðum komið til leiðar að ráðherrarnir verði að framfylgja hverju og einu verkefni sínu eins og þeir telja að forsætisráðherrann vilji að það sé unnið, ella missi þeir verkefnið eða ráðuneytið. Þetta mál tengist miklu stærri umræðu sem er tengsl löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins, tengist raunar heilmikilli umræðu sem hefur átt sér stað um þrískiptingu ríkisvalds. Það er sérkennilegt að á sama tíma og ríkisstjórnin og stór hluti þingsins hefur lýst yfir miklum vilja til að ráðast í umfangsmiklar breytingar á stjórnarskrá, ekki hvað síst þeim þáttum er lúta að þrískiptingu ríkisvalds, skuli í skyndi eiga að troða í gegn svona umfangsmiklum breytingum á Stjórnarráðinu án þess að taka tillit til heildarbreytinganna, breytinganna í stjórnarskránni. Eitt af því sem við þurfum að hafa í huga er samband ríkisstjórnarinnar, ekki hvað síst hæstv. forsætisráðherra, og forsetans. Eins og því er stillt upp í þessu frumvarpi og í samræmi við stjórnarskrá á forsetinn að framkvæma vald forsætisráðherra. Forsætisráðherra tekur ákvörðunina og biður hæstv. forseta að framkvæma hana. Samskipti hæstvirtra ráðherra og forseta Íslands hafa verið dálítið erfið upp á síðkastið. Enn ein vísbendingin um það birtist síðdegis í dag, og í kvöld birtist svo frétt á vefmiðlinum Pressunni undir fyrirsögninni „Ólafur Ragnar: Get ekki setið undir aðför fjármálaráðherra, hvorki nú né síðar“. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa þessa stuttu frétt því að hún er mikilvægt innlegg í þessa umræðu: „Forseti Íslands segist ekki geta setið undir aðför fjármálaráðherra vegna Icesave-málsins. Hann segir ráðherrann tala gegn þjóðinni. Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands, var í viðtali í útvarpsþættinum Reykjavík síðdegis á Bylgjunni. Þar ræddi hann um stöðu embættisins, fjölmiðlasamskipti og samskipti við stjórnvöld. Sagðist hann ekki hafa enn ákveðið hvort hann mundi bjóða sig fram til forseta Íslands fimmta kjörtímabilið. Hann ætlaði ekki að vera með vangaveltur hvað menn ætluðu að gera eftir hálft ár eða eitt ár, hvort heilsa væri til staðar. Líkt og með fyrri kjörtímabil yrði sú ákvörðun tekin þegar þar að kæmi. Tekið yrði tillit til eigin sjónarmiða sem og sjónarmiða þjóðarinnar.“ Svo segir: „Þá sagðist forsetinn ætíð hafa átt góð samskipti við Jóhönnu Sigurðardóttur, forsætisráðherra. Ætíð væri slegið í pönnukökur þegar hún mætti á Bessastaði. Vonaðist hann til að svo yrði áfram. Hann var hins vegar ögn harðorðari í garð Steingríms J. Sigfússonar, fjármálaráðherra. Ræddi hann um aðför fjármálaráðherra, þegar hann talaði gegn því sem forsetinn hefði sagt eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna um Icesave og í raun talaði Steingrímur gegn niðurstöðum þjóðarinnar í Icesave-atkvæðagreiðslunni. Sagðist Ólafur Ragnar ekki geta setið undir slíku, hvorki nú né síðar.“ Þetta - 
             
            

Ég gerði það, virðulegi forseti.

og gera þeim sem á hlýða grein fyrir því hvenær tilvitnun lýkur. ) Já, ég bið afsökunar á þessu síðarnefnda, að gera ekki grein fyrir því að tilvitnun hefði lokið, en ég gerði hins vegar grein fyrir því að ég ætlaði að vitna í þessa frétt. Ég gerði ráð fyrir að virðulegur forseti hefði tekið eftir því en lesturinn hefur hins vegar líklega ekki verið virðulegum forseta að skapi. Það er annað mál. Þegar það liggur fyrir að samskipti ríkisstjórnarinnar og forseta lýðveldisins eru með þessum hætti vekur það ýmsar spurningar um það hvernig menn ætla að stilla þeim samskiptum upp til framtíðar. Ríkisstjórnin hefur svo sem ekki farið leynt með það að hún hefur áhuga á því að takmarka vald forsetans. Forsetinn hefur stundum, reyndar ótrúlega oft, þurft að slá á hönd þessarar ríkisstjórnar og það mislíkar ríkisstjórninni sem hefur þar af leiðandi lýst yfir áhuga á að takmarka vald forsetans. Hvaða vísbendingu gefur það okkur um það hvað gerðist ef hæstv. forsætisráðherra fengi allt það vald sem ráðherrann biður um með þessu frumvarpi? Hvernig yrði það notað ef meira að segja á að reyna að setja forseta lýðveldisins til hliðar? Hvernig yrði farið með almenna ráðherra í ríkisstjórninni? Það kemur reyndar fram í þessu viðtali við forseta lýðveldisins að samskiptin við hæstv. forsætisráðherra hafi verið góð og að þau borði iðulega saman pönnukökur. Það vekur þá líka spurningar ef samskipti hæstv. forsætisráðherra og forsetans eru svona náin, en samskipti forsetans og hæstv. fjármálaráðherra eru það ekki, hvaða áhrif það hefur þegar svona frumvarp hefur verið leitt í lög. Allt ber þetta að sama brunni. Það er stórvarasamt að færa aukið miðstýringarvald í hendur forsætisráðherranum. Við höfum um þetta ótal vísbendingar og viðvaranir í dag, undanfarnar vikur, undanfarna mánuði, undanfarin ár og undanfarna áratugi. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson fór vel yfir umræðuna sem átti sér stað þegar lög um Stjórnarráð Íslands voru samþykkt árið 1969. Þar vitnaði hv. þingmaður í ýmsa þá sem tóku til máls í þeirri umræðu og benti á að þar hefði ríkt töluverð samstaða um hvernig standa ætti að málum, hvað væri æskilegt og hvað óæskilegt. Hv. þingmaður vitnaði í nokkra þingmenn en þó ekki í Ólaf Jóhannesson, fyrrverandi formann Framsóknarflokksins, sem tók til máls í þeirri umræðu. Eins og flestir þekkja var Ólafur Jóhannesson einn alvirtasti fræðimaður Íslandssögunnar, held ég að mér sé óhætt að segja, á sviði stjórnskipunar og lögfræði. Ég gríp hér niður í ræðu Ólafs Jóhannessonar um stjórnarráðsmálið á sínum tíma. Með leyfi forseta hefst tilvitnun: „Ég tel að það sé mikil nauðsyn á því að setja heildarlög um Stjórnarráð Íslands. Eins og rakið er í greinargerð með þessu frumvarpi hefur lagasetning um Stjórnarráðið til þessa verið í molum og þarf ekki að rekja það nánar, en ég held að það sé æskilegt að sett séu heildarlög um þetta og þessum málið komið í fastara horf en verið hefur. Ég álít að þær meginbreytingar sem í þessu frumvarpi felast séu spor í rétta átt. Ég álít að það sé sjálfsagt að lögfesta ráðuneyti þannig að það sé ekki, eins og reyndar hefur átt sér stað, hægt að setja upp ráðuneyti án þess að lög séu sett um það. Ég tel einnig æskilegt að það sé komið á fastari skipun á starfsskiptingu á milli ráðuneyta heldur en stundum hefur tíðkast. Ég tel einnig þá breytingu til bóta að ráðuneytið skuli heyra óskipt undir ráðuneytisstjóra.“ Þetta gengur gegn meginhugmyndum tillagna hæstv. forsætisráðherra nú. Eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson nefndi einnig í ræðu sinni lýsti hæstv. núverandi fjármálaráðherra árið 2007 yfir eindreginni andstöðu við sams konar tilfæringar og nú eru áformaðar af hæstv. forsætisráðherra. Hafi hæstv. fjármálaráðherra skipt um skoðun er það reyndar ekki fyrsta málið þar sem hann skiptir um skoðun en í þessu máli eins og mörgum öðrum var afstaða hæstv. núverandi fjármálaráðherra ljós og mjög eindregið gegn breytingum í ætt við það sem nú er til umræðu. Ég ætla að koma aftur að ræðu Ólafs Jóhannessonar vegna þess að hann kemur þar inn á annað mál sem tengist umræðunni nú. Ég gríp aftur niður í ræðu hans, með leyfi forseta: „Viðvíkjandi því hve ráðuneyti eigi að vera mörg þá er það auðvitað álitamál. Ég fellst á það að atvinnumálaráðuneyti sé skipt upp með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Ég tel það eðlilegt og í samræmi við þá þróun sem hér hefur átt sér stað. Þeir starfshættir sem hér er um að tefla eru auðvitað ekkert sambærilegir nú því sem áður var. Þess vegna tel ég þá breytingu eðlilega þó að það leiði til fjölgunar ráðuneyta og ég get alveg tekið undir það sem kom fram hjá hv. 4. þm. Reyknesinga að ég fellst ekki á þá skoðun, sem hann sagði að komið hefði fram af hálfu ráðuneytisstjóra, að ráðuneyti ættu að vera sem fæst og stærst. Það held ég að sé óheppilegt, m.a. af þeirri ástæðu sem hann benti réttilega á og ég sé í sjálfu sér ekki kosti þess að hafa ráðuneyti svo sérstaklega stór hvert fyrir sig, nema að því leyti til að þá verður embætti hvers ráðuneytisstjóra nokkuð umsvifameira en ella. Ég held að það sé eðlilegt að þessu sé skipt eftir eðli málefnanna niður í ráðuneytisskrifstofur.“ Þarna er sérstaklega komið inn á gamla atvinnuvegaráðuneytið og hvers vegna því var skipt upp í önnur ráðuneyti. Nú eru þetta sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og iðnaðarráðuneyti. Þetta var vegna þess að samfélagið hafði þróast, allir þessir atvinnuvegir, og orðið miklu sterkari og margslungnari. Það er þess vegna mikil afturför að ætla sér nú, eins og þegar hefur komið í ljós að er vilji hæstv. forsætisráðherra, að sameina þessi ráðuneyti aftur í eitt bákn, eitt stórt atvinnuvegaráðuneyti. En kannski er það því miður í samræmi við það að þessir grunnatvinnuvegir þjóðarinnar, iðnaður, sjávarútvegur og landbúnaður, hafa ekki notið sannmælis hjá þessari ríkisstjórn. Kannski þykir þeim þess vegna allt í lagi að hrúga þessu öllu saman í eitt ráðuneyti. Árið 1969 töldu menn sem sagt orðið tímabært og nútímalegt að skipta þessu upp, skipta atvinnuvegaráðuneytinu upp í minni ráðuneyti. Það er líka á margan hátt skilvirkara.  Á til að mynda skyndilega að kalla til sérfræðing í sjávarútvegsráðuneytinu í hvalveiðum, í alþjóðalögum sem tengjast hvalveiðum, þegar mikið er að gera í efnahagsráðuneytinu og setja hann í þau verkefni? Þetta vekur líka upp spurningar um sérhæfingu. Eru þetta skilaboð um að menn eigi ekki að sérhæfa sig, ráðuneytin eigi ekki að ráða sérfræðinga, menn sem þekkja gjörla til í tilteknum málaflokkum, það eigi eingöngu að ráða „altmuligmænd“ sem geti þvælst á milli ráðuneytanna með nokkurs konar flugfreyjuvagna með öllu dótinu sínu í, alltaf tilbúnir að setja upp skrifstofu hvar sem er, hvar sem þeirra er þörf, og pakka svo saman og fara á næsta stað þegar verkefninu er lokið? Ég er ekki viss um að þetta sé til þess fallið að skapa þá festu sem við höfum rætt um að þyrfti að nást í íslenskri stjórnsýslu. Úr því að talið berst að festu spyr ég: Er það ekki einmitt eitt af því sem átti að ná með breytingum á Stjórnarráðinu, aukin sérfræðiþekking og aukin festa? Hvað erum við svo að ræða hér? Aukinn losarabrag og minni festu. Ég sé ekki alveg hvernig ráðuneyti eiga að vera betur í stakk búin til að vinna vinnu sína faglega við þær aðstæður. Margir þingmenn hafa haft orð á því í umræðum hér í dag að þetta mál er auðvitað ekki tilbúið. Samráð hefur ekki verið til í þessu máli. Það er alltaf sama umræðan um þessi nýju stjórnmál og samráð en það fer ósköp lítið fyrir slíku af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þvert á móti er hér skellt fram vanbúnu máli og til stendur að ryðja því í gegn með góðu eða illu. Hvers vegna í ósköpunum? Ég hef ekki enn fengið svar við þeirri spurningu frá hæstv. stjórnvöldum. Hvers vegna í ósköpunum bíða menn ekki með þetta mál, vinna það betur, reyna jafnvel að stunda eitthvert samráð - ef ríkisstjórnin skyldi vilja prófa það - og fara á meðan í að afgreiða einhverja af þessum tugum mála sem hér bíða afgreiðslu, jafnvel hleypa inn öðrum málum, málum er varða það sem helst brennur á samfélaginu þessa dagana? Ég hef í andsvörum nefnt aðeins hugmyndir um að fjölga aðstoðarmönnum ráðherra, pólitískum aðstoðarmönnum ráðherra. Embættismannakerfinu er að sjálfsögðu ætlað að aðstoða ráðherrann, veita honum upplýsingar og ráðgjöf og framkvæma vilja ráðherrans og ríkisstjórnarinnar með samþykki Alþingis. Svo eru sérstakir pólitískir aðstoðarmenn ráðherranna sem hafa oft gegnt hlutverki eins konar upplýsingafulltrúa út á við og tekið þátt í hinum pólitíska leik ef svo má að orði komast. Las ég það ekki einhvers staðar í fréttum að til að mynda aðstoðarmaður hæstv. utanríkisráðherra hefði verið liðtækur í því að koma á nýjum flokki, mynda aðstoðarflokk við Samfylkinguna? Verkefni þessara pólitísku aðstoðarmanna eru fjölþætt og margbreytileg. Þessi ríkisstjórn hefur hins vegar gengið alveg ótrúlega langt í því að safna að sér slíku fólki, gefa því ýmis nöfn og ráða það án auglýsingar. Slíkar ráðningar nema tugum á síðustu tveimur, þremur árum. Allt hefur þetta fólk svo unnið að pólitískum framgangi ráðherranna í samræmi við starfslýsingu sína. Nú er talað um að festa þetta í sessi og fjölga pólitískum aðstoðarmönnum ráðherra til mikilla muna. Og var ekki kostnaðurinn við þetta áætlaður 120 milljónir í áliti 1. minni hluta? Þetta getur í sjálfu sér verið réttlætanlegt hafi menn efni á því að létta aðeins undir með ráðherrunum svoleiðis að þeir geti til að mynda gefið sér tíma til að vera hér við umræður. Ef þetta mætti verða til þess að ráðherra gæti fylgst með sínum eigin málum og jafnvel tekið þátt í umræðu um þau gæti það til dæmis verið til gagns. En þá hlytum við á sama tíma að ætla að styrkja stöðu þingsins, ég tala nú ekki um stjórnarandstöðunnar. Landsbyggðarþingmenn höfðu aðstoðarmenn í hlutastarfi en þeir voru teknir af þeim í sparnaðarskyni. Er þá eðlilegt að setja 120 milljónir í að fjölga pólitískum aðstoðarmönnum ráðherranna á sama tíma og þingmenn stjórnarandstöðu hafa enn enga aðstoð nema formenn flokka? Er það til þess fallið að jafna leikinn, jafna stöðu framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins, jafna stöðu stjórnarmeirihluta og stjórnarandstöðu? Ég fæ ekki séð hvernig það má vera. Allt ber þetta að sama brunni, þetta er til þess fallið að auka miðstýringu, þjappa saman valdi hjá hæstv. forsætisráðherra og efla um leið vald framkvæmdarvaldsins á kostnað löggjafarvaldsins, þveröfugt við það sem stefnt var að þegar lagt var upp með umfangsmiklar breytingar á stjórnskipun landsins. Við höfum rætt í þaula það markmið með þessu að skipta út hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Framsetningin og röksemdafærslan virðist fyrst og fremst byggja á einhvers konar orðræðu, að reyna að tengja þetta við jafnvel rannsóknarskýrslu Alþingis enda þótt verið sé að fara gegn því sem ég taldi að ætti að vera meginmarkmiðið þar, að styrkja stöðu löggjafarvaldsins á kostnað framkvæmdarvaldsins, reyna að pikka upp jákvæða hluti í umræðunni og tengja þessu frumvarpi. Þetta eru orðræðustjórnmál sem þessi ríkisstjórn hefur beitt meira en nokkur önnur ríkisstjórn. Menn voru meira að segja farnir að skipta um nöfn á ráðuneytunum. Það var farið að minna ískyggilega á skáldsögur, ekki hvað síst skáldsögu Georges Orwells, 1984, þar sem stjórnvöld voru mjög dugleg við það að gefa öllu nafn, mjög falleg nöfn sem höfðu þó oft og tíðum öfuga merkingu við það sem lá að baki. Með öðrum orðum var reynt að stjórna með orðræðunni, með fallegu orðavali, en það sem var undirliggjandi hafði ósköp lítið með það að gera. Við sáum hér að dóms- og kirkjumálaráðuneytinu var allt í einu breytt í mannréttindaráðuneyti. Auðvitað eru mannréttindi góð. Eru ekki allir sammála um það? Eiga ekki öll ráðuneyti að vera mannréttindaráðuneyti? Af hverju hét allt í einu eitt ráðuneytið mannréttindaráðuneyti? Svo voru félagsmálaráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti sameinuð og fengu nafnið velferðarráðuneyti. Af hverju halda menn þessu ekki áfram? Af hverju heitir fjármálaráðuneyti svona stirðu kerfislegu nafni? Af hverju heitir það ekki hagsældarráðuneyti? Og utanríkisráðuneyti gæti heitið alþjóðasamvinnuráðuneyti og Össur Skarphéðinsson væri hæstv. alþjóðasamvinnuráðherra. Menntamálaráðuneyti væri þekkingarráðuneyti - nú er ég bara að leggja í púkkið fyrir hæstv. ríkisstjórn. Innanríkisráðuneyti, er það ekki svolítið hart nafn? Samfélagsráðuneyti. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti væri hins vegar tómstundaráðuneyti vegna þess að þær atvinnugreinar virðast eiga að falla í flokk tómstunda samkvæmt stefnu þessarar ríkisstjórnar. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason væri þá tómstundaráðherra. Þetta er ekkert grín, svona eru mál þessarar ríkisstjórnar sett fram með einhverjum orðaleikjum, sérstaklega með því að tína eins og af trjánum frasa í umræðunni algjörlega án nokkurra undirliggjandi raka. Að lokum vil ég segja nokkur orð í viðbót um þessar tillögur. Ég velti fyrir mér hvort ekki kunni að vera í þeim einhverjir kostir. Fátt er svo með öllu illt að ei boði gott. Þetta frumvarp sem slíkt er í sjálfu sér ekki langt þó að það feli í sér breytingar á ótal öðrum sviðum og sá hluti þess sem hefur valdið hvað mestum deilum er örstuttur. Það er ekki hvað síst 2. gr. Ef hæstv. forsætisráðherra ætlar að fullyrða áfram að þetta snúist ekki um Jón Bjarnason, snúist ekkert um að auka miðstýringarvald hæstv. forsætisráðherra, hvers vegna leggur þá ekki bara hæstv. forsætisráðherra til að 2. gr. verði sleppt í þessari umferð sem og þeim þáttum málsins sem eru til þess fallnir að auka miðstýringu, til þess fallnir að hæstv. forsætisráðherra geti deilt og drottnað? Hvað er því til fyrirstöðu ef hæstv. forsætisráðherra ætlar ekki að nýta sér þetta vald? Ég legg því til, til að greiða fyrir þingstörfum, að hæstv. forsætisráðherra kveðji sér hljóðs og opni á þann möguleika að henda einfaldlega út þessum umdeildu þáttum sem eru bara örfáar greinar, bara nokkrar línur, þáttum sem hún hvort eð er segist ekki ætla að nota neitt sérstaklega og allra síst gegn hæstv. ráðherra sjávarútvegs- og landbúnaðarmála, Jóni Bjarnasyni, og athuga hvort ekki sé hægt að ná einhverjum áfanga í þessu máli með því að innleiða óumdeilda þætti þess, gera eins og menn gerðu 1969, reyna ná sátt og samstöðu um endurbætur. Svo getur hæstv. forsætisráðherra ef henni þykir enn þá eitthvað vanta upp á bætt því við á nýju þingi. Þá er nægur tími til að hafa gott samráð um það, láta menn meta áhrifin af slíkum breytingum, taka þau aftur til umræðu þegar við þurfum ekki að vera að ræða málin langt fram á kvöld, en vera þá búin að ná þeim áfanga að gera einhverjar þær breytingar sem allir eru sammála um. Ef hæstv. forsætisráðherra er ekki sammála þessu væri fróðlegt að heyra hvers vegna ekki. Maður hlýtur að draga þá ályktun að það sé vegna þess að hæstv. ráðherra ætli sér að beita þessu valdi, ætli sér strax frá fyrsta degi - athugið að þetta má ekki bíða fram í október - að beita þessu valdi, byrja að deila og drottna, setja ráðherrana á sinn stað, taka þá á teppið og útskýra fyrir þeim, hvort sem það er hæstv. innanríkisráðherra, sem sé hæstv. samfélagsráðherra, eða hæstv. tómstundaráðherra, að þeim sé eins gott að haga sér almennilega og þvælast ekki fyrir í tilteknum málum. Ef þetta er ekki ætlunin er engin ástæða til að knýja þetta í gegn núna í stað þess að ræða þetta í rólegheitunum á nýju þingi í október. Annars held ég, eins og ég kom reyndar aðeins inn á áðan, að það sé mjög æskilegt að skoða þessi mál öll í heild. Nú er ég búinn að opna á það að forsætisráðherra fari hér í gegn með þá þætti málsins sem eru óumdeildir, en annars held ég að það sé mjög æskilegt að skoða þessi mál sem hluta af heildaryfirferð yfir íslensk stjórnskipunarlög og íslenska stjórnsýslu sem ljóst er að mun standa hér að minnsta kosti næstu tvö árin. Það er undarlegt að gera allar þessar breytingar svona eina í einu, nota þessa bútasaumsaðferð, eins og kom fram hér fyrr í dag þegar hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir benti á að sama dag og hér er verið að leggja niður nöfn ráðuneyta, þ.e. fela þau í hendur forsætisráðherra, eru menn að vinna að öðru máli þar sem á að festa nafn ráðuneytis í sessi. Þetta stangast á vegna þess að menn eru ekki með heildarmyndina. Í þessu eins og svo mörgum öðrum verkum ríkisstjórnarinnar skortir heildarmyndina. Verði raunin sú að ráðast í samráð um þessi mál held ég að það væri æskilegt að við hefðum allt undir í einu. Það er bæði hagkvæmast og best til þess fallið að lögin vinni öll saman þannig að við skoðum stjórnarskrána, lög um Stjórnarráðið og lítum á þetta sem einn heildarpakka. Okkur gefst tækifæri til þess á þessu þingi, við höfum þrjá daga til stefnu, að taka inn einhverja af þessum tugum mála sem liggja nú óbættir hjá garði og jafnvel afgreiða einhver þessara mála. Við munum hvernig fór í fyrravor þegar það hreinlega gleymdist að afgreiða nokkur mikilvæg mál vegna þess að ríkisstjórnin einblíndi á eitt eða tvö mál sem hún þurfti þá að troða í gegnum þingið. Hvað var það? Voru það ekki sjávarútvegsmálin sem átti að koma í gegn með góðu eða illu á þeim tíma með þeim afleiðingum að mjög mikilvæg mál sem ekki máttu bíða hreinlega gleymdust? Menn eru til að mynda enn ekki byrjaðir að kíkja eftir olíu á Drekasvæðinu, þó að Norðmenn séu þar komnir á fullt, vegna þess að það gleymdist að samþykkja þau lög sem til þurfti. Önnur mál gleymdust í leiðinni. Við skulum reyna að nýta þá þrjá daga sem eftir eru af þessu þingi til að vinna mál vel og passa upp á að ekkert gleymist. Það er ekki víst að við náum þessum tugum mála sem ríkisstjórnin er búin að setja á dagskrá, einhver þeirra geta þurft að bíða fram á næsta þing, en klárum þau sem mest liggur á og pössum upp á að ekkert gleymist. Reynum að vinna þetta allt saman, ég er viss um að stjórnarandstaðan er til í að liðka mjög fyrir þingstörfum ef hæstv. forsætisráðherra sýnir slíkan samstarfsvilja. Þegar nýtt þing kemur saman getum við sett af stað heildarvinnu, samráð allra flokka við það að yfirfara lög um stjórnskipun landsins, Stjórnarráðið, og verðum þá vonandi tilbúin að minnsta kosti fyrir næstu kosningar til að gera góðar, vel ígrundaðar og heildstæðar breytingar í sátt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu og sérstaklega fyrir að vekja athygli á því að samskipti hæstv. forsætisráðherra og forseta lýðveldisins eru góð. Það er langt síðan maður hefur fengið svona góðar fréttir hér í þinginu og svolítið síðan ég heyrði talað um góð samskipti forustumanna hæstv. ríkisstjórnar og einhverra aðila Eftir að hafa skoðað 2. og 3. gr., sem ganga út á að hæstv. forsætisráðherra geti í hvert skipti ráðskast bæði með ráðuneyti og þar af leiðandi ráðherra, vildi ég spyrja hv. þingmann hvort þeir sem skrifuðu þetta hafi kannski skrifað það fyrir einhverjar aðrar aðstæður en við eigum að venjast hér á landi. Ég velti því fyrir mér hvort þetta eigi ekki frekar við um þar sem almenna reglan er sú að einn flokkur sé 

Virðulegur forseti. Jú, ég held að það sé heilmikið til í þessari kenningu hv. þingmanns. Það er mjög margt við þetta fyrirkomulag sem hentar miklu betur við þær aðstæður þar sem einn flokkur fer með völd en í samsteypustjórn. Þetta er reyndar rakið að nokkru leyti í sögu þessara mála. Það er sögulegt yfirlit í bæklingnum sem fylgir frumvarpinu, en þó sérstaklega kemur þetta fram í umræðunum sem ég vitnaði til hérna áðan frá 1969 um Stjórnarráðið. Þá voru menn að velta fyrir sér aðstæðum hér þar sem yfirleitt væru samsteypustjórnir og að lögin þyrftu að taka mið af því. Ætli hæstv. forsætisráðherra sér að koma á tveggja flokka 

Virðulegi forseti. Ég held að það væri gott að skoða útleggingar starfshópsins sem þetta frumvarp byggir á. Ég skoðaði þær síðast þegar var verið að breyta Stjórnarráðinu, þá var helsta útleggingin sú hjá núverandi hæstv. forsætisráðherra að það þyrfti að sameina ráðuneytin og var jafnvel vísað í rannsóknarskýrsluna, að vísu finnst ekkert um það þar, mér vitandi, vegna þess að sameina þyrfti litlu ráðuneytin. Þá voru tekin tvö stærstu ráðuneytin og þau sameinuð, en litlu ráðuneytin eru enn þá í gangi. Mér finnst sérstakt hvernig að þessari vinnu hefur verið staðið. Aðilar sem eru nátengdir hæstv. forsætisráðherra hafa verið að vinna í þessum starfshópi. Síðan kemur þessi niðurstaða. Á það hefur verið bent af mörgum að þetta eigi frekar við, eins og hv. þingmaður nefndi, við allt aðrar aðstæður. Eins og hv. þingmaður 

Virðulegur forseti. Þetta er hárrétt ábending. Það er svolítið sérkennilegt að menn skuli ætla sér að hagræða með því að sameina stærstu ráðuneytin en hafa þau minni óbreytt að miklu leyti og er bara enn ein vísbendingin um að það sem raunverulega liggur þarna að baki sé eitthvað annað en notað er sem rökstuðningur. Það er líka sérkennilegt ef menn ætla að ráðast í svona breytingar á Stjórnarráðinu að það skuli ekki gert í samráði og á þann hátt að sem flestir geti sammælst um breytingarnar, eins og gert var á sínum tíma 1969, heldur þvert á móti skuli hæstv. forsætisráðherra handvelja sérstakan hóp til að skila til sín niðurstöðu. Hvers vegna var sú aðferð notuð ef það var einhver alvara á bak við allt tal um samráð og að reyna að hafa alla með? Augljóslega var þessi aðferð ekki til þess fallin að ná því fram.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að það er óskiljanlegt að fá ekki fram hvað það er sem veldur því að afgreiða þarf þetta mál á þeim örfáu dögum sem eftir lifir þings. Það er náttúrlega undarlegt að ekki sé hægt að fá slíkar skýringar fram af hálfu stjórnarliða. Mig langar til að spyrja hv. þingmann í ljósi þeirra orða hans að eðlilegt sé að líta á þetta allt í samhengi - hann nefndi stjórnarskipunarlög og slíkar breytingar - hvort hv. þingmaður telji ekki rétt að leggja þetta mál í heild sinni til hliðar núna. Við höfum verið að gera breytingar á þingsköpum. Menn eru að gera þetta allt í pörtum og bútasaumi. Staða Alþingis í raun og veru gagnvart Stjórnarráðinu er enn óljós. Mér sýnist þetta frumvarp vera til þess fallið að skekkja enn frekar þá mynd gagnvart Alþingi. Heldur ekki hv. þingmaður að rétt sé að málið fari bara aftur til allsherjarnefndar, liggi þar milli þinga og næsta vetur tryggi þingmenn sér góðan tíma innan þingflokka til að ræða þessar skipulagsbreytingar 

Frú forseti. Jú, ég tek undir þessa tillögu og held reyndar að það sé nánast nauðsynlegt að fá fleiri að þessu til að fá heildarmyndina. Við rekum okkur á það aftur og aftur að ríkisstjórnin er í verkum sínum eins og einhver sem byrjar að byggja hús án þess að vera kominn með teikninguna að því. Hann byrjar á einhverjum milliveggjum og fer svo að mála þá og setja upp hillur og fer eftir það að huga að því að láta teikna húsið og svo jafnvel að steypa upp burðarveggina einhvern tímann seinna, mundi væntanlega byrja á því að smíða þakið ef það væri eðlisfræðilega mögulegt að byrja í lausu lofti. Það sem við verðum einmitt vör við hérna aftur og aftur er að ríkisstjórnin er alltaf í lausu lofti með tillögur sínar. Það vantar tenginguna við önnur mál. Hér á að breyta einhverju afmörkuðu til að færa forsætisráðherra aukið vald. Á sama tíma eru menn einhvers staðar annars staðar að breyta stjórnarskránni eða gera tillögur um það. Hvað ef þær breytingar eru ekki í samræmi við það sem menn ætla að ná fram hér? Það vantar heildarmyndina.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvernig honum finnist þær tillögur sem fram koma í þessu frumvarpi um aukin völd hæstv. forsætisráðherra, hver sem það er í hverju tilviki, og hvernig þær rími við umræðurnar hér í fyrrasumar um niðurstöður skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og þær breytingar sem þingmannanefndin taldi nauðsynlegt að gera á Stjórnarráðinu, ferlum og því verklagi sem hafði verið viðhaft þar. Hvernig finnst hv. þingmanni það ríma saman? Hvaða skoðanir hefur hv. þingmaður enn fremur á þeim ákvæðum frumvarpsins sem gera ráð fyrir meðferð fundargerða og slíkra þátta? Af hverju er ekki í meðförum nefndarinnar unnið betur saman að þeim breytingum sem eru fyrirhugaðar á upplýsingalögum og síðan þeim breytingum sem hér eru boðaðar á lögum um Stjórnarráðið?

Virðulegur forseti. Mér þykir þetta ekki ríma neitt sérstaklega vel saman. Að hluta til fór ég yfir það í ræðu minni að gríðarlega mikil áhersla hefði verið lögð á mikilvægi þess að efla þingið, styrkja stöðu löggjafans gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þetta gengur augljóslega þvert gegn því. Það er því ekki verið að uppfylla væntingar sem menn höfðu eftir þá vinnu heldur er beinlínis verið að fara í þveröfuga átt. Varðandi upplýsingalögin og að hugmyndir um skráningu og meðferð gagna hjá stjórnvöldum skuli ekki vera sett í samhengi við þau er eftir öðru, eins og ég hef verið að lýsa. Það vantar allt samhengi, það er einhvern veginn allt í lausu lofti. Menn vinna hvert mál út af fyrir sig án samráðs innan ríkisstjórnar, hvað þá við stjórnarandstöðu, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir athygliverða ræðu. Það vekur athygli mína og ég heyri það á ræðu hv. þingmanns að hans athygli hefur jafnframt verið vakin að í frumvarpinu, eins og það kom upphaflega fram, virðist lítið miða að því að innleiða þær breytingar sem þingmannanefndin lagði til á grundvelli skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Hins vegar gerir allsherjarnefnd tilraun til að koma þeim inn. Hvernig má það vera eftir alla þá vinnu sem fór fram og alla umræðuna í þinginu að framkvæmdarvaldið, sem vann í rauninni það frumvarp sem hér kemur fram, virðist ekki taka meira mark á þeim umræðum sem hafa skapast í þjóðfélaginu og virðist að mínu mati ekki ætla að læra neitt af þeim ábendingum sem þar komu fram? Hefur hv. þingmaður, sem er nú í lykilstöðu sem formaður stjórnmálaflokks, einhverjar hugmyndir um það með hvaða hætti megi styrkja stöðu löggjafans að öðru 

Virðulegur forseti. Ég hef mikið velt því fyrir mér hvernig standi á því að menn skuli ekki geta lært af reynslunni. Mönnum virðist vera fyrirmunað að læra af reynslunni, sérstaklega núverandi ríkisstjórn. Í dag höfum við t.d. fjallað töluvert um umræðuna um stjórnarráðsmálið 1969 og jafnvel sá lærdómur sem menn höfðu þá numið og áttað sig á eftir áratugareynslu er horfinn. Þannig að það er afturför frá 1969. Það er ekki nýr lærdómur milli 1969 og 2011 heldur afturför frá því sem menn þó voru búnir að átta sig á 1969. Hvernig er hægt að laga þetta? Það er auðvitað stóra spurningin sem við höfum verið að fást við. Ég mun hugsanlega hafa tækifæri til að útskýra svar mitt við því í fáeinum orðum í næsta andsvari en nú er tími minn liðinn.

Hæstv. forseti. Já, þetta er stuttur tími. Þetta birtist mér þannig að þegar þingmannanefndin var að vinna komu niðurstöður frá nefnd sérfræðinga sem hæstv. forsætisráðherra skipaði og var að mínu mati ætlað að hafa áhrif á það hvaða niðurstöður kæmu úr nefndinni. Hér virðist það sama vera gert. Í stað þess að fara að þeim tillögum sem fóru í gegnum þingið er reynt að koma inn allt öðrum breytingum, allt öðrum hugsunarhætti. Ég get ekki séð að þessu frumvarpi, eins og því er teflt fram, sé ætlað að skýra skilin á milli löggjafans og framkvæmdarvaldsins og því er sérstaklega ekki ætlað að minnka oddvitaræði sem mikið var talað um hér síðastliðið haust.

Virðulegur forseti. Þetta þótti mér mjög merkileg ábending. Ég hafði ekki heyrt af þessu áður og velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi upplýst það að skýrsla nefndar hæstv. forsætisráðherra sem send var til þingmannanefndar hafi verið til þess fallin að hafa áhrif á niðurstöður nefndarinnar. Í ljósi þess sem við höfum verið að ræða hér í dag er ég dálítið hræddur um að það kunni að vera rétt að hæstv. forsætisráðherra hafi meira að segja reynt að fjarstýra þingmannanefndinni og hafa áhrif á hvaða niðurstaða kæmi úr þeirri nefnd sem átti einmitt að finna út úr því sem hv. þingmaður spurði mig að áðan: Hvernig getum við breytt þessu? 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hélt mjög hér á lofti þeirri kenningu að tilgangurinn með þessu frumvarpi væri að koma Jóni Bjarnasyni sjávarútvegsráðherra úr ríkisstjórn og það væri fyrsta verkið sem ég mundi gera þegar þetta frumvarp yrði samþykkt. Nú vil ég spyrja hv. þingmann: Hvernig stendur þá á því að ég hef ekki beitt því ákvæði í lögum sem kveður á um að sameina megi ráðuneyti með forsetaúrskurði og hef ekki gert í rúmlega tvö og hálft ár ef það er mér svona mikið kappsmál? Í annan stað af því hv. þingmanni er annt um stjórnarskrána: Gerir hann sér grein fyrir því hvað er verið að gera með 2. gr. sem hann vill brott? Það er verið að færa lagaákvæði um stjórnskipan nær stjórnarskránni sjálfri, en þar segir að forseti ákveði tölur ráðherra og skipti með þeim störfum. Er hv. þingmaður virkilega á móti því að ákvæði sé fært nær því sem stjórnarskráin kveður á um? Síðan vildi ég spyrja hv. nefndarmenn í allsherjarnefnd þegar þeir fá tækifæri til: Er það svo að ég hafi verið að fjarstýra nefndinni 

Frú forseti. Þessar spurningar hæstv. forsætisráðherra hafa komið fram áður í umræðunni í dag.  Fyrst varðandi þá staðhæfingu hæstv. ráðherra að hún hefði getað með forsetaúrskurði skipt Jóni Bjarnasyni út ef svo má segja. Jú, jú, samkvæmt laganna hljóðan hefði það verið hægt. Hæstv. forsætisráðherra hefði getað farið í pönnukökur á Bessastaði í eitt af þessum huggulegu boðum sem forseti lýðveldisins lýsti í dag 

Virðulegi forseti. Ef þessi rök væru góð og gild mundu þau alveg gilda eftir að þetta frumvarp yrði orðið að lögum þannig að ég blæs auðvitað á svona rök sem eru engin rök. Og hvað með stjórnarskrána, hv. þingmaður? Það væri gott að fá svar við því. Hér er mikið talað um miðstýringu, að ég sé að beita mér fyrir miðstýringu og einræði. Hver er sannleikurinn í þessu máli? Það er verið að samhæfa störf milli ráðherra og koma á góðri og skilvirkri stjórnsýslu sem er ekki miðstýring. Af hverju er verið að því? Það er vegna þess að það er verið að fara eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Ráðherrar bera eftir þessa breytingu enn ábyrgð á málaflokki sínum, á því er engin breyting. Ríkisstjórnin situr áfram í skjóli meiri hluta Alþingis, á því er engin breyting. Þannig að það er bull og vitleysa að hér sé verið að koma á miðstýringu eins og margt annað sem hefur komið fram hér í þessum ræðustól sem ekki stenst nokkra skoðun.

Frú forseti. Fyrir ríkisstjórn sem virðist fyrst og fremst hugsa um það hvernig hlutirnir hljóma og líta út á við skiptir það öllu máli hvort ráðherra er skipt út með því að hæstv. forsætisráðherra fari og fái pönnukökur á Bessastöðum og biðji forsetann um að grípa inn í og henda ráðherranum út eða hvort hæstv. forsætisráðherra fái heimild til þess að flytja til verkefni eða sameina ráðuneyti og mynda atvinnuvegaráðuneyti, eins og til stóð í upphafi. Það hefur allt annað yfirbragð en hin aðgerðin og yfirbragð er það sem allt snýst um hjá núverandi ríkisstjórn. Hæstv. forsætisráðherra kemur og talar um að færa vald til fólksins með 2. gr. Það er annað dæmi um orðalag sem hljómar vel. En hver er raunin? Það er ekkert frekar verið að færa vald til fólksins með 2. gr. en með núverandi fyrirkomulagi. 

Frú forseti. Þessi umræða er að verða alllöng en þó hygg ég að hún sé ekki búin að ná þeirri lengd sem var á 1. umr. á málinu.  Forsætisráðuneytið gaf í maímánuði 2010 út skýrslu um viðbrögð stjórnsýslunnar við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þar kemur skýrt fram sú skoðun að skortur sé á afgerandi forustu innan ríkisstjórnarinnar og leidd að því rök. Mig langar, með leyfi frú forseta, að vitna í texta í skýrslunni. Þar segir: „3. Að bæta þurfi vinnubrögð og starfsaðstöðu hinnar pólitísku forustu framkvæmdarvaldsins. Þannig þurfi að skerpa á forustuhlutverki forsætisráðherra í ríkisstjórn og skapa markvissari umgjörð í lögum og eftir atvikum í stjórnarskrá, og skapa þar markvissari umgjörð um ríkisstjórnarfundi og ráðherranefndir. Einnig þurfi að huga að styrkingu hinnar pólitísku skrifstofu ráðuneytanna.“ Þarna er lögð töluvert mikil áhersla á forustuhlutverk forsætisráðherra. Þegar skýrslan kom fram sem hæstv. forsætisráðherra óskaði sjálfur eftir að yrði unnin og kom að mig minnir út áður en þingmannanefndin birti niðurstöðu af vinnu sinni, varð nokkur umfjöllun um niðurstöður þeirrar skýrslu og þá hugsun í henni um að efla og auka miðstýringu og forustuhlutverk forsætisráðherra. Til að mynda sagði hæstv. innanríkisráðherra, sem gefur ágæta mynd af þeim ágreiningi sem er um málið - það eru í það minnsta tveir ráðherrar í ríkisstjórninni sem telja að frumvarpið gangi þvert gegn því sem eðlilegt sé eftir það hrun sem hér varð. Hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, ritaði grein í DV 10. maí 2010 í framhaldi af því að þessi skýrsla kom út þar sem stóð, með leyfi frú forseta: „Sannast sagna hélt ég að flestir sæju að skortur á gagnsæi og lýðræði ættu drjúgan þátt í efnahagshruninu. Hjarðhegðun hefur líka verið nefnd og tvíburasystir hennar, forræðishyggjan. Hvarvetna þar sem fólk kemur saman til að ræða nýútkomna rannsóknarskýrslu ber þetta hæst. Ekki þó hjá öllum. Ekki hjá starfshópi forsætisráðuneytisins sem í lok síðustu viku skilaði tillögum til ríkisstjórnarinnar um breytta og bætta stjórnsýslu með hliðsjón af efnahagshruninu og lærdómum sem af því hafa verið dregnir. […] En ekki er mikið að finna um leiðir til að komast hjá hjarðhegðun og forræðishyggju eða hvernig megi auka gagnsæi og lýðræði hjá hinu opinbera. Þvert á móti er talað um að þörf sé á að „skerpa á forustuhlutverki forsætisráðherra í ríkisstjórn“; aðrir ráðherrar eigi að sitja „í skjóli“ hans og megi ekki orka tvímælis hverjum beri „að knýja á um ábyrgð þeirra eða afsögn þegar ástæða þykir til“. Nefndin virðist ekki vera í vafa um að allt hnígi þarna í sömu átt, yfirvald beri að styrkja.“ Það er það sama og komið hefur fram hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um málið. Er þá hæstv. forsætisráðherra að segja, þegar hún tjáir sig um þetta mál, síðast í andsvari við hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson, að samráðherrar hennar í ríkisstjórn fari með eintómt bull og vitleysu, eins og hún sagði sjálf í ræðustól áðan? Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og í skýrslu þingmannanefndarinnar er einmitt fjallað um þessa þætti, að það verði að taka á þeirri miðstýringaráráttu og því foringjaræði sem virðist ríkja. Í skýrslu rannsóknarnefndarinnar sjálfrar segir, með leyfi frú forseta: „Eitt einkenni hennar [þ.e. íslenskrar stjórnmálamenningar] er að foringjar eða oddvitar flokkanna leika lykilhlutverk en hinn almenni þingmaður er atkvæðalítill. Um það segir íslenskur stjórnmálamaður með langan feril úr pólitíkinni: „Auðvitað er það svo að flokksræðið nánast í öllum stjórnmálaflokkunum hefur þróast í ofurvald foringjans og klíkunnar. Þess vegna er lýðræðið okkar svona brothætt og veikt og ég velti því fyrir mér hvort í rauninni þurfi ekki að stíga mörg sterk skref vegna þessarar reynslu til að tryggja sterkari stjórnmálamenn og minna foringjaræði.““ Í ljósi þessa og í ljósi þess síðan sem fram kemur í frumvarpinu og þeirrar gagnrýni sem fram hefur komið á frumvarpið, þveröfugt við það sem fjallað var um í hinni ágætu skýrslu, og auk þess hefur formaður þessarar þingmannanefndar talað um að þetta gangi þvert gegn því sem sú nefnd hafi fjallað um, er svolítið sérstakt að frumvarpið sé kynnt með þeim hætti að það sé til að bregðast við þessum skýrslum. Almennt um stjórnarráðsbreytingar. Í stjórnarliðinu eru þingmenn og ráðherrar sem hafa tjáð sig um þau mál á liðnum árum. Til að mynda má vitna í orð hæstv. fjármálaráðherra 11. desember 2007. Þá stóð til að flytja verkefni á milli í Stjórnarráðinu. Þá sagði hæstv. fjármálaráðherra, með leyfi frú forseta: „Að mínum dómi eiga grundvallarleikreglur eins og stjórnarskráin sjálf, kosningalög í landinu, þingsköpin og að mörgu leyti einnig skipan Stjórnarráðsins að kalla á að menn leggi mikið á sig til að ná samstöðu um breytingar. Það er ekki nýtt að á það sé bent og menn hafa gegnum tíðina jafnan talið sjálfgefið að þannig ætti að standa að málum.“ Þarna talaði núverandi hæstv. fjármálaráðherra, þá hv. þingmaður í minni hluta. Flokksfélagi hans sem er formaður utanríkismálanefndar, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, sagði 4. júní 2007 á Alþingi þegar til stóð að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, sem var síðan gert, með leyfi forseta,: „En til þess að endurskipulagning af þessu tagi geti tekist vel er algjör forsenda að vandað sé til undirbúnings og víðtæk pólitísk samstaða verði um þær breytingar.“ Maður hlýtur að spyrja sig þegar sú víðtæka pólitíska samstaða sem þessir ágætu menn vitna til nær ekki einu sinni út fyrir ríkisstjórnarliðið eða ríkisstjórnarflokkana, hvað þá inn til stjórnarandstöðunnar, hvort við séum á þeirri vegferð sem lagt var í, líka í skýrslum rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndarinnar í framhaldinu. Ég held að svo sé ekki. Það er eitt sem hefur verið töluvert mikið í umræðunni í dag og hæstv. forsætisráðherra kom inn á í andsvari sínu við hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson áðan. Það snýr að því hvort frumvarpið sé lagt fram til höfuðs hæstv. ráðherra, Jóni Bjarnasyni. Þegar hv. þm. Róbert Marshall gerði grein fyrir nefndaráliti meiri hlutans við upphaf umræðnanna, vegna þess hve mikil umræðan hafði verið um að frumvarpið snerist um að leggja niður hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sá formaður nefndarinnar ástæðu til að taka um fimm mínútur af tíma sínum í að gera grein fyrir því að það snerist alls ekki um að leggja niður Jón Bjarnason. Ég held að það sé nefnilega mjög mikilvægt þegar við skoðum þetta mál að rifja aðeins upp síðustu tvö árin og ítrekaðar tilraunir hæstv. forsætisráðherra til að leggja niður hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Mjög fljótlega lagði hæstv. forsætisráðherra fram frumvarp sem fól það í sér að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið við iðnaðarráðuneyti og yrði í framhaldinu atvinnuvegaráðuneyti. Sú fyrirætlan hæstv. forsætisráðherra mætti mjög mikilli andstöðu, bæði innan samstarfsflokksins, hjá stjórnarandstöðunni, hjá hagsmunasamtökum og félagasamtökum víða um land og það rann allt saman út í sandinn. Dæmi um samtök sem lögðust alfarið gegn þessari sameiningu á sínum tíma voru: Samtök ungra bænda. Aðalfundur Landssambands kúabænda. Aðalfundur Landssamtaka sauðfjárbænda. Búnaðarþing 2010. Búnaðarsamband Austurlands. Félag ungra bænda á Austurlandi. Félag ungra bænda á Norðurlandi. Stjórn Landssambands smábátaeigenda. Flokksráðsfundur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Sveitarstjórn Skagastrandar. Búnaðarsambönd Skagfirðinga, Vesturlands, Vestfjarða, Kjalarness, Húnaþings og Stranda. Stjórn Bændasamtaka Íslands. Farmanna- og fiskimannasamband Íslands. Landssamband íslenskra útvegsmanna. Landssamband stangveiðifélaga. Landssamband veiðifélaga. Samtök atvinnulífsins. Samtök fiskvinnslustöðva. Sjómannasamband Íslands. VM – félag vélstjóra og málmtæknimanna.

Hver er með þessu?

Hæstv. forsætisráðherra er hlynntur þessu, hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson. Síðar bættist við aðalfundur svæðisfélaga VG á Miðsuðurlandi sem ályktaði svo þann 15. apríl, með leyfi frú forseta: „Stjórn svæðisfélags VG á Mið-Suðurlandi vill ekki að áform um sameiningu ráðuneyta sjávarútvegs- og landbúnaðarmála annars vegar og ráðuneyti iðnaðar hins vegar sé til umræðu á meðan að fram fara aðildarviðræður við Evrópusambandið. Mikið álag er á stjórnkerfinu öllu vegna umsóknarferlisins og sameining ráðuneytanna á meðan á umsóknarferlinu stendur mundi leiða til enn aukins álags með tilheyrandi hættu á mistökum og yfirsjónum þegar kemur að því að tryggja hagsmuni okkar Íslendinga.“ Það rímar mjög vel við ályktun sem flokksráðsfundur Vinstri grænna samþykkti á Akureyri 15. janúar 2010. Strax varð ljóst að þessi áform hæstv. forsætisráðherra mættu gríðarlegri andstöðu. Það endaði svo að Alþingi samþykkti að sameina heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti í velferðarráðuneyti annars vegar og hins vegar dóms- og samgönguráðuneyti í innanríkisráðuneyti, en tók út úr frumvarpinu fyrirhugaða sameiningu iðnaðarráðuneytisins og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Við það var hæstv. forsætisráðherra auðvitað ekki sáttur og fram fóru umræður um málið af og til, m.a. átti hæstv. forsætisráðherra í orðaskiptum í óundirbúnum fyrirspurnatíma við hv. þm. Birgi Ármannsson. Hv. þingmaður spurði hvort til stæði að sameina þessi tvö ráðuneyti og þá svaraði hæstv. forsætisráðherra: „Ég tel afar brýnt að það verði gert og að því hefur verið unnið. Tímaröðin hefur vissulega nokkuð breyst frá því sem upphaflega var áformað“ - enda voru 30–40 manns, þar á meðal samstarfsflokkurinn, búnir að leggjast gegn þessu. „Þá átti t.d. innanríkisráðuneytið ekki að lögfestast fyrr en í lok kjörtímabilsins og taka gildi á næsta kjörtímabili en því hefur verið breytt og nú er í gangi að það komi til framkvæmda um áramótin.“ - Og svo talar hún áfram um að til standi að þessi áform gangi í gegn, að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið annars vegar og iðnaðarráðuneytið hins vegar. Það vakti einnig mikla athygli í umræðum í vor að einhverra hluta vegna hafði á sameiginlegum þingmannafundi milli þingmanna Íslands og Evrópuþingsins ratað inn í ályktun sem senda átti frá þeim fundi. Textinn var á þá leið að mjög mikilvægt væri að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið iðnaðarráðuneytinu og mynda nýtt atvinnuvegaráðuneyti sem lið í ESB-umsókninni. Um það urðu nokkuð miklar umræður og sýndist sitt hverjum. Það er mjög sérstakt að Evrópusambandið sjálft setji það fram í ályktun sem það ætlast til að íslenskir þingmenn samþykki. Maður hlýtur að velta fyrir sér hvort það tengist ESB-umsókninni með beinum hætti. Ég held þó að svo sé ekki, ég held að það sé fremur með óbeinum hætti. Í umræðunni í vor sagðist ég líka telja það vegna þess að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra væri kannski ekki alveg nægilega leiðitamur við hæstv. forsætisráðherra þegar kæmi að hinni heilögu vegferð til Brussel. Það hefur auðvitað komið á daginn eins og kom rækilega fram í umræðunni í dag þar sem fjallað var um viðbrögð íslenskra stjórnvalda við rýniskýrslu um landbúnaðarmál sem birtist í síðustu viku, að Ísland þyrfti að setja fram einhvers konar áætlun um hvernig við ætlum að laga stjórnsýslu okkar að regluverki Evrópusambandsins áður en samningsmarkmið hafa verið mótuð og áður en svokallaðir samningar hafa farið fram. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur í fyrsta lagi neitað að taka þátt í slíku áður en raunverulegir samningar fara fram. Í annan stað hefur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra neitað að leggja fram frumvarp sem bannar algjörlega hvalveiðar enda á réttur okkar Íslendinga til að ákvarða hvort við stundum hvalveiðar eða ekki að liggja hjá okkur sjálfum. Hvor tveggja þessara þátta er algjört grundvallarskilyrði fyrir því að umsóknin geti haldið áfram. Því er það algjört grundvallaratriði að hæstv. forsætisráðherra takist það ætlunarverk sitt að losna við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, ellegar verður ekki hægt að lenda ESB-umsókninni í Brussel. Í ljósi alls þessa og þess sem á undan er gengið í málinu, það gekk ekki hjá hæstv. forsætisráðherra að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið með beinum hætti og ná því í gegnum Alþingi, það kom inn í frumvarpi frá hæstv. forsætisráðherra en löggjafinn tók það út fyrir og lýsti því þar með yfir að Alþingi Íslendinga mundi ekki samþykkja þá breytingu að til yrði atvinnuvegaráðuneyti, í það minnsta ekki að svo stöddu. Við það sættir hæstv. forsætisráðherra sig ekki og til þess að mæta því er komið fram með frumvarp - búið er að benda á margoft á það í umræðunni - þar sem forsætisráðherra er gerður svona að eins konar  Það er auðvitað mikið áhyggjuefni að þegar löggjafinn gerir svona. Þegar frumvarpið kom fram frá hæstv. forsætisráðherra um sameiningu þessara ráðuneyta sýndi löggjafinn vilja sinn til að beita þessum rétti með því að taka út þetta ákvæði. En hæstv. forsætisráðherra lætur ekki þar við sitja. Það skiptir ekki máli þó að löggjafinn hafi sýnt það á síðustu tveimur árum að vilji sé til að hafa áhrif á hvaða ráðuneyti séu starfandi hér og hvernig þeim málum sé háttað, heldur er lagt fram frumvarp sem afnemur þetta einfaldlega í því formi sem það er í í dag. Það er gríðarlegt áhyggjuefni. Það er m.a. þess vegna sem verið hefur svo mikil gagnrýni á málið og 1. umr. um málið í vor tók svo langan tíma, og nú við 2. umr. stefnir í jafnlangan umræðutíma. Það er vegna þess að ekki er hægt að ganga fram með svona breytingar án þess að ná um þær víðtækri sátt. Það hafa stjórnarþingmenn sagt sjálfir, það sagði hæstv. fjármálaráðherra og það sagði hv. þm. Árni Þór Sigurðsson á sínum tíma, að mikilvægt væri að ná víðtækri sátt á Alþingi. um svona mál. En sáttin nær ekki einu sinni út fyrir ríkisstjórnarborðið, frú forseti.

Hér varð hrun.

Hér varð hrun, hv. þingmaður, og það hefur farið fram hjá neinum. Ég kom inn á það áðan að sagt hafi verið að þetta væri einhvers konar svar við þingmannanefndinni. Hv. þm. Atli Gíslason, sem fór fyrir þingmannanefndinni, sagði bæði á þingi og opinberlega að frumvarpið brygðist á engan hátt við niðurstöðum skýrslu þingmannanefndarinnar og því sem þar væri lagt fram. Þegar tilraunir voru gerðir til að ná þessum stjórnarráðsbreytingum í gegn á sínum tíma lagði þessi ágæti þingmaður, hv. þm. Atli Gíslason, fram sérstaka bókun í þingflokki VG sem hann las síðan upp í þinginu, og ég veit að hv. þm. Róbert Marshall, formaður nefndarinnar, man vel eftir, þar sem gerðar voru ítrekaðar athugasemdir við þessi frumvörp. Ég ætla, með leyfi frú forseta, að lesa þá punkta sem fram koma í bókuninni: „Samning frumvarpsins og framlagning er í andstöðu við reglur samkvæmt handbók forsætisráðuneytisins, dómsmálaráðuneytisins og skrifstofu Alþingis um undirbúning og frágang lagafrumvarpa frá því í nóvember 2007, samanber einnig ræður mínar [þ.e. hv. þm. Atla Gíslasonar] á Alþingi við stjórnarráðsbreytingar á haustþingi 2007. Eftirásamráð, þarfagreining o.fl. breytir hér engu þegar ákvarðanir hafa verið teknar.“ Það er athyglisvert að skoða þessa bók, Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa, því að þegar sá sem hér stendur tók sæti á þingi var það fyrsta sem gert var að kynna þá ágætu handbók fyrir nýjum þingmönnum og hvernig staðið skyldi að því að undirbúa lagafrumvörp, hvort sem þau væru stór eða smá, ég tala nú ekki um lagafrumvörp þar sem verið væri að gjörbylta því kerfi sem þekkst hefur í þessum málum. Í fyrsta lagi er mikilvægt að menn spyrji sig hvort ný lagasetning sé nauðsynleg, það er grundvallaratriði sem sett er fram í bókinni. Í öðru lagi er samning frumvarps. Þegar sú vinna fer fram er mikilvægt, með leyfi frú forseta: „[…] að ætla nægilegan tíma til samningar frumvarps, samráðs, mats á áhrifum og annarra atriða sem huga þarf að við undirbúning framlagningar þess á Alþingi.“ Samráð felur í fyrsta lagi í sér pólitískt samráð. Það liggur fyrir, frú forseti, að ekkert pólitískt samráð hefur farið fram í þessu máli, í það minnsta ekki innan ríkisstjórnarinnar. Ágreiningurinn þar er í algleymingi, ekkert pólitískt samráð hefur farið fram við aðra flokka á Alþingi, þrátt fyrir að fögur fyrirheit gefin hafi verið af þeim sem nú sitja í ríkisstjórn um að slík vinnubrögð skyldu viðhöfð í málum sem þessum. Faglegt samráð milli ráðuneyta. Það er ekki meira en svo að tveir hæstv. ráðherrar gagnrýna mjög efni frumvarpsins og megininntak þess. Samráð við hagsmunaaðila og almenning. Samráð við hagsmunaaðila í stjórnarráðsmálum almennt hjá þessari ríkisstjórn hefur verið mjög lítið. Ég las upp lista áðan yfir eina 20–30 hagsmunaaðila sem hafa beina hagsmuni af þessu máli. Við þá hefur lítið sem ekkert samráð verið haft. Almennt mat á áhrifum, afleiðingar fyrir hagsmunaaðila, fjárhagslegar afleiðingar fyrir hagsmunaaðila, afleiðingar fyrir tiltekna mikilvæga almannahagsmuni o.fl. er tilgreint í handbókinni. Það liggur alveg ljóst fyrir að öll sú vinna og sá vandræðagangur sem verið hefur á málum sem tengjast Stjórnarráðinu, hvort sem er í því frumvarpi sem við ræðum núna eða í fyrri frumvörpum, hefur verið þannig að í engum atriðum fer það eftir Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa. Maður skyldi ætla að eftir það sem á undan var gengið, eins og hér hefur verið rakið, í vandræðaganginum, í samráðsleysinu og í löngu þingræðunum í þessu stjórnarráðsmáli hefðu menn eitthvað lært. Þvert á móti er gengið fram með sama hætti og raunar af slíkri hörku að ekki var nokkur leið að afgreiða frumvarpið eða réttara sagt, frumvarpið var fellt í nefnd fyrir einum tíu dögum.

Það er ekki rétt.

Hv. þm. Róbert Marshall segir að það sé ekki rétt, að frumvarpið hafi verið fellt í nefnd.

Það er bara hægt að fella frumvarp í nefndum.

Í hv. allsherjarnefnd háttaði svo til, og það er kannski rétt að fara yfir það, að við atkvæðagreiðslu í nefndinni, þegar til stóð að taka stjórnarráðsfrumvarpið út, var formanni nefndarinnar ekki ljóst hvort meiri hluti væri fyrir því í nefndinni eða ekki þannig að fram fór atkvæðagreiðsla í hv. allsherjarnefnd. Fyrst voru greidd atkvæði um hverjir væru fylgjandi því að málið væri tekið út og réttu þá fjórir þingmenn upp hönd. Síðan voru greidd atkvæði um það hverjir væru andvígir því að málið yrði tekið út og greiddu þá fimm þingmenn því atkvæði. Það kalla ég að fella mál í nefnd, frú forseti. Það lýsir þeim vandræðagangi sem er á málinu og því samskiptaleysi sem greinilega ríkir ekki einungis á milli ráðherranna í ríkisstjórn um málið heldur einnig meðal þingmannanna í stjórnarliðinu. Ef við förum út í einstakar greinar frumvarpsins er nær sama hvar gripið er niður. Í 4. gr. frumvarpsins er sem dæmi kveðið á um vald forsætisráðherra til að flytja málefni á milli ráðuneyta. Það vald er í dag alfarið á hendi Alþingis og við skipan ráðuneyta hafa þingflokkar stjórnarflokkanna nokkuð um það að segja hvaða ráðuneyti fellur til hvaða ráðherra. Með hinni nýju skipan er vald óbreyttra ráðherra í þessum efnum óskýrara og þar með er dregið úr hinu pólitíska valdi, ekki bara Alþingis heldur líka þingflokkanna. Í 5. gr. er fjallað um það þegar einstök málefni eru flutt frá einu ráðuneyti til annars, þá skuli mál sem er ólokið innan ráðuneytisins flutt með og þeim lokið í nýju ráðuneyti. Greinin stuðlar að skilvirkni og hraða í ákvörðun forsætisráðherra þegar málefni eru flutt milli ráðuneyta. Um leið getur heimildin stuðlað að gerræði í forustu ríkisstjórnar þegar ágreiningur er um mál þar sem hægt er fyrirvaralítið og án samþykkis viðkomandi ráðherra að flytja mál frá einum ráðherra til annars. Gagnrýnt hefur verið, bæði af stjórnarandstöðunni og eins af starfandi hæstv. ráðherrum, að hægt sé að flytja mál einhliða milli ráðuneyta. Þetta mál allt lyktar af því, þótt ótrúlegt megi virðast, að menn séu búnir að gleyma því að allt í einu geti hlutirnir snúist við á Alþingi og þeir sem sitja á bekkjunum hægra og vinstra megin geta verið komnir út í salinn og öfugt. Það er þess vegna sem svo mikilvægt er að ná víðtækri sátt um þessi mál. Það kann að vera að hæstv. forsætisráðherra verði orðinn stjórnarandstöðuþingmaður á næsta ári. Það sem mér finnst liggja í þessu máli er að það hafi verið hugsað út frá því að þeir sem stýra för í dag muni ávallt stýra för og þess vegna séu völd hæstv. forsætisráðherra aukin. Það er stóri þátturinn sem gagnrýndur hefur verið í þessu máli öllu saman. Ég vona svo innilega að menn sjái að sér og geri sér grein fyrir því að þetta mál er komið í öngstræti. Það getur ekki gengið í gegn eins og það er nú. Megnið af þeim athugasemdum sem gerðar voru við 1. umr. um málið hefur algjörlega verið hunsað. Við sjáum það af umræðunum sem verið hafa í dag að það eru fjölmargar athugasemdir við þá stóru stefnu sem tekin er í þessum málum. Síðan er það hitt sem maður veltir fyrir sér; á sama tíma og við ræðum það mál sem ríkisstjórnin og hæstv. forsætisráðherra telja eitt mikilvægasta málið sem þurfi að samþykkja á hv. Alþingi á þessu septemberþingi eru fjölmörg önnur sem bíða. Það er auðvitað ekki neitt sem við eigum að grínast með, en nú berast fregnir af því að boðað sé til mótmæla hér fyrir utan 1. október nk. Halda hv. þingmenn að búið sé að boða til þeirra mótmæla vegna þess að stjórnarráðsfrumvarp hæstv. forsætisráðherra hefur ekki náð í gegnum þingið?

Já.

Það er gott að einhverjir hv. þingmenn telja svo vera. Flestir sjá að frumvarpið hefur ekkert með stöðu heimila eða fyrirtækja í landinu að gera, þeirra sem basla í hverjum mánuði við að ná endum saman. Við erum með fjöldamörg mál á dagskrá, hér hefur til að mynda verið nefnd heimild til Íbúðalánasjóðs til að veita óverðtryggð íbúðalán eða almennt um skuldaleiðréttingu heimilanna, atvinnumál, staða fyrirtækjanna í landinu, brottflutningur ungs fólks af landinu. Af hverju erum við ekki að ræða þau mál, frú forseti? Af hverju stöndum við hér og ræðum Stjórnarráð Íslands, það mál sem er svo vanbúið og svo á skjön við alla umræðu í landinu í dag og þá strauma og vinda og þær kröfur sem verið hafa uppi allt frá hruni? Við stöndum hér vegna þess að hæstv. forsætisráðherra leggur ofuráherslu á að ná þessu máli í gegn að það er alveg með ólíkindum, þvert gegn vilja ráðherra í hennar eigin ríkisstjórn, þvert á allt samráð sem boðað hefur verið í málinu. Þá hlýtur maður að velta því fyrir sér aftur hver sé tilgangurinn. Hver er raunverulegur tilgangur með því að leggja slíka ofuráherslu á málið? Ég held að það hljóti að vera spurningin sem flestir spyrja sig. Þegar öllu er á botninn hvolft er kannski stærsti tilgangurinn með þessu máli og því sem snýr að þessum mesta deiluhluta í málinu að ráðherra geti farið með alræðisvald þegar kemur að skipan ráðuneyta. Það er kannski helsti tilgangurinn. Þá erum við aftur komin að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, það er kannski aðaltilgangurinn. Ég sé ekki gríðarlegan tilgang með þessu máli, að það sé eina málið sem mikilvægt sé að fá í gegn. Svo virðist sem öll önnur mál skipti engu. Hvar eru málin sem snúa að heimilunum? Það stendur ekki á þingmönnum að afgreiða mál úr nefndum, að ræða málin og finna lausnir á þeim málum sem skipta raunverulega máli, sem við ættum að geta sameinast um. Það er það sem kallað er eftir. Þess í stað stöndum við hér og ræðum þetta gælumál hæstv. forsætisráðherra. Raunar er það með miklum ólíkindum hversu margir stjórnarþingmenn, eða bara að þingmenn almennt, skuli ekki spyrna við fótum og kalla eftir breyttri forgangsröðun í þessum málum. Ég furða mig á því og vona svo innilega að þar verði breyting þar á, að menn séu tilbúnir eftir þær umræður sem verið hafa, að setjast nú yfir málið af raunsæi, setja það í einhvern eðlilegan farveg sem er vel til þess fallinn að finna lausn á því þar sem þingið getur sameinast um það á breiðari grunni. Það þarf að ræða mál sem skipta raunverulega máli fyrir fólk sem er að reyna að ná endum saman. Frú forseti. Það er það sem skiptir raunverulega máli. Ég held að það fólk sem baslar dagsdaglega við að ná endum saman, er að missa vinnuna, jafnvel að flytja úr landi, horfi á Alþingis og sjái að hér ræðum við mál sem sem skipta svo litlu máli. Ég held að það muni einungis rýra virðingu Alþingis. Þessi forgangsröðun er með ólíkindum. Að því sögðu vonast ég til að umræðan verði áfram málefnaleg og að henni lokinni muni menn, ef ekki verður vilji til að skoða málið áður, verða tilbúnir að setja málið í einhvern annan farveg. Þá vonast ég til að við förum að ræða þau mál sem meira máli skipta.

Virðulegur forseti. Það er ekkert annað en móðgun við heilbrigða skynsemi að halda því fram að þetta mál hafi ekkert með heimilin í landinu að gera og það hvernig við háttum stjórnsýslu okkur hafi ekki áhrif á líf einstaklinga sem vinna sína vinnu frá degi til dags í landinu okkar. Auðvitað tökum við tillit til vinnu fjölda fólks, bæði í rannsóknarnefnd Alþingis og þingmannanefndinni og svo fólks innan stjórnsýslunnar sem hefur lagt fram ítarlegar skýrslur. Með því að lesa í gegnum nefndarálit meiri hluta allsherjarnefndar má finna í hverri grein hvernig eitthvert atriði úr þeirri vinnu hefur ratað inn í þetta frumvarp. Það hentar ekki málflutningi hv. þingmanna Framsóknarflokksins að rekja hvernig það passar eða hvernig megi með málefnalegum hætti mæta þeim tillögum og ábendingum sem Framsóknarflokkurinn kynni að búa yfir, eins og t.d. þeim sem komu frá nefnd á vegum Framsóknarflokksins sem skilaði af sér árið 2007 og áréttaði að ríkisstjórnin ætti að skipta sjálf með sér verkum en ekki löggjafinn, að samsetning, fjöldi og heiti ráðuneyta ætti ekki að vera bundin í lögum þar sem áréttuð var heimild til að skipa ráðherra án ráðuneytis og að pólitísk forusta í Stjórnarráðinu gagnvart embættismannakerfinu yrði stóraukin. Þetta eru allt atriði sem verið er að taka á í þessu frumvarpi og hv. þingmanni, sem er nýr í Framsóknarflokknum, virðist ekki vera kunnug um. Nú kann einhver að halda því fram að þetta sé gömul stefna vegna þess að hún var skrifuð 2007 en hún var áréttuð af öðrum þingmanni Framsóknarflokksins fyrir ári síðan, 16. júní. Enn annar þingmaður Framsóknarflokksins, reyndar ekki sá sem talaði hér áðan heldur sú sem situr í hv. allsherjarnefnd, hefur svo allt aðra skoðun á þessu máli. Spurningin er því:  
            

Frú forseti. Það væri fróðlegt að fá þessa skýrslu sem hv. þingmaður vitnar í. Ég hef ekki séð þetta í nýlegum samþykktum Framsóknarflokksins eða nýsamþykktri stefnu hans á síðasta landsfundi. Vissulega er það rétt hjá hv. þingmanni að auðvitað tengist margt í þessu frumvarpi fólkinu í landinu og heimilunum í landinu með óbeinum hætti því að það skiptir máli hvernig starfið er á Alþingi og að það sé skilvirkt og annað því um líkt. Ég fullyrði að fólkið í landinu er að hugsa um aðra þætti núna en það hvernig Stjórnarráð Íslands er uppbyggt, hvernig ráðherrar skipta með sér embættum og annað því um líkt. Ég held að á flestum heimilum í landinu sé verið að hugsa um það dagsdaglega og um hver einustu mánaðamót hvernig eigi að ná endum saman. Ég held að á flestum heimilum í landinu sé verið að hugsa um það hvort til sé fyrir afborgunum af lánum um hver mánaðamót. Og ég held því miður að margir séu í vaxandi mæli farnir að horfa til þess möguleika að flytja úr landi í leit að atvinnu og betri lífskjörum. Þetta eru þau mál sem við ættum að vera að ræða hér í dag. Þetta eru þau mál sem ég veit að brenna á fólkinu í landinu og þá er ég ekki að gera lítið úr mikilvægi þess að við förum að tilmælum þingmannanefndarinnar o.s.frv. Ég er að tala um forgangsröðun. Ég er að tala um hvað skiptir mestu máli fyrir fólkið í landinu og þjóðina.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fyrir ræðu hans. Ég er innilega sammála því sem hann kom inn á í andsvari áðan að fara þurfi yfir það hvernig Stjórnarráðið er uppbyggt. Það hefur enginn flokka hér á þingi, hvorki í landsfundarályktunum né neins staðar annars staðar, sagt að það megi ekki breyta Stjórnarráðinu. Það verður náttúrlega að gera það í samvinnu og í sátt. Þetta er enn eitt dæmið um það að ríkisstjórnin er ekki tilbúin að leita sátta sem þó hefur gefist ágætlega í t.d. einu máli sem skiptir þingið máli, þ.e. í þingskapamálinu. Reyndar var verkstjórinn þar annar en hæstv. forsætisráðherra. Gott og vel. Ég er sammála því að það brennur t.d. ekki á þeim 16% sem eru atvinnulausir á Suðurnesjum að koma þessu máli í gegn. Nú hefur hv. þingmaður töluverða reynslu af því hvernig málum er háttað innan Vinstri grænna. Mig langar að forvitnast um það í ljósi orða núverandi formanns Vinstri grænna, sem var þá í stjórnarandstöðu og hv. þingmaður vitnaði til, um víðtæku sáttina sem hann taldi mikilvægt að þyrfti að vera til staðar svo hægt væri að breyta Stjórnarráðinu, hvort sérstaklega hafi verið leitað eftir sjónarmiðum, viðhorfum og hreinskiptum skoðanaskiptum innan Vinstri grænna varðandi þessa umbyltingu á Stjórnarráðinu tveimur árum eftir að formaður Vinstri grænna var kominn í stjórn. Það væri forvitnilegt að vita forsöguna innan Vinstri grænna, en um leið óska ég hv. þingmanni til hamingju með að hafa tekið farsælt skref inn í Framsóknarflokkinn. Er hv. þingmaður annars sammála mér um að ekki sé ríkisstjórnarmeirihluti fyrir því að koma þessu máli í gegn fyrst hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur lýst andstöðu sinni við það? Telur hann að 

Frú forseti. Þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Til að svara fyrri hlutanum langar mig að vitna til bókunar sem Atli Gíslason lagði fram en ég las upp punktana sem hann lagði þar fram í ræðu minni áðan. Mig langar að lesa upp það sem er fyrir framan og aftan þessa punkta, með leyfi forseta: „Við atkvæðagreiðslu á þingflokksfundi VG um frumvarp um breytingu á Stjórnarráðinu mánudaginn 30. maí 2009 lagðist ég gegn framlagningu þess. Helstu rök fyrir því voru eftirfarandi …“ Svo var það talið upp. Að því loknu sagði, með leyfi frú forseta: „Að gefnu tilefni vil ég taka fram að ég leggst almennt ekki gegn sameiningu og breyttri verkaskiptingu sem unnin er lýðræðislega frá grunni í samræmi við áðurtilvitnaða handbók séu tímasetningar réttar, enn fremur séu verkefni flutt til þeirra ráðuneyta sem rétt er að sinni þeim út frá fyrir fram þarfagreiningu og samráði við hagsmunaaðila.“ Nú er það svo að hv. þm. Atli Gíslason fór fyrir þingmannanefndinni. Í starfi sínu þar gekk honum mjög vel að ná samkomulagi um ólík sjónarmið. Í starfi sínu sem formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar gekk hv. þingmanni einnig mjög vel að ná samkomulagi, jafnvel þótt þar væru mjög skiptar skoðanir og ólík sjónarmið. Um það geta samstarfsmenn hans í báðum þessum nefndum vitnað. Af því hv. þingmaður tók þetta mál sem dæmi held ég að í ljósi þess sem þarna kemur fram þurfi ég persónulega ekki að svara þeirri spurningu, heldur kemur fram í gögnum með hvaða hætti unnið hefur verið í þessu máli þvert gegn því sem áður var sagt. Ég kem svo að seinni hlutanum hvað varðar spurninguna um Hreyfinguna í seinna andsvari mínu.

Frú forseti. Það er var mikilvægt að fá þetta fram. Þetta undirstrikar þann verkferil sem er í hverju málinu á fætur öðru af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þetta er ekki brýnasta málið eins og ég hef talað um, en þetta er engu að síður mál sem er þarft að fara yfir, en við eigum að gefa okkur tíma í það. Það hafa allir þingmenn hér inni, 63 að tölu, skoðanir á því hvernig Stjórnarráðið á að vera byggt upp. Af hverju á ekki að láta reyna á það? Það hefur gefist ágætlega í öðrum málum, meira að segja á þessu þingi. Það er nokkuð sem við hefðum átt að reyna. Ég bíð eftir því hvað hv. þingmaður segir varðandi stuðninginn og hver hans spá er varðandi þetta mál, hvort það muni ná í gegn, hvort ríkisstjórnarflokkarnir ætli af öllum málum að vera hér fram á nætur þá þrjá daga sem eftir eru af þessu þingi til að knýja á um þetta mál en láta önnur eins og málefni heimilanna liggja milli hluta.

Frú forseti. Það verður hver þingmaður að svara fyrir það hvernig hann mun greiða atkvæði í þessu máli komi það til atkvæðagreiðslu. Það hefur verið töluverð umræða um það hvort málþóf sé í gangi hér og hversu lengi þingmenn ætli að ræða þetta mál hjá hv. stjórnarliðum meðal annars. 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé óumdeilt að hryggjarstykkið í þessu frumvarpi er ákvæðið í 2. gr. þar sem kveðið er á um að það sem núna er á valdi Alþingis verði fært til hæstv. forsætisráðherra. Valdið sem hæstv. forsætisráðherra fær er vald til að deila og drottna - vald til að hóta. Það er auðvitað það sem þetta frumvarp snýst um þegar grannt er skoðað. Nú man ég mjög vel eftir umræðunni sem fór fram árið 2007. Þá var verið að gera þær breytingar einar að hægt væri með forsetaúrskurði að sameina ráðuneyti. Nú minnist ég þess mætavel hvernig þingmenn VG brugðust við því og höfðu uppi mjög stór orð, m.a. formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Nú tökum við eftir því að þetta frumvarp er komið fram með því ákvæði sem ég vék að. Auðvitað hafa allir rétt á að skipta um skoðun. Hæstv. fjármálaráðherra hefur gert það manna mest og best eins og menn vita á þessu kjörtímabili. Það er út af fyrir sig ekkert að því að komast efnislega að annarri niðurstöðu -  Ég varpa því fram til hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar hvort hann átti sig á því hvað hafi gerst í stjórnarsamstarfinu sem hafi orðið þess valdandi að hæstv. fjármálaráðherra og flokkur hans virðast vera komin á þá skoðun að það sé mjög mikilvægt að færa þetta vald frá Alþingi til hæstv. forsætisráðherra, hvort það sé eitthvað í samstarfi flokkanna við tiltekna ráðherra til dæmis sem geri það að verkum að þessi stjórnmálaflokkur, VG, hafi allt í einu komist að þeirri niðurstöðu að það sem þeir sögðu árið 2007 sé tómt bull og vitleysa, svo ég orði það eins og hæstv. forsætisráðherra, og þess vegna 

Frú forseti. Það liggur ljóst fyrir eins og hv. þingmaður kom inn á að hryggjarstykkið í þessu frumvarpi er sú breyting að færa aukið vald til forsætisráðherra frá Alþingi. Það liggur líka ljóst fyrir að allar leikreglur eða þau grundvallarsjónarmið sem ætti að hafa að leiðarljósi við breytingar á Stjórnarráðinu hafa greinilega breyst hjá í það minnsta öðrum stjórnarflokknum frá 2007. Skoðun hæstv. forsætisráðherra kemur skýrt fram. Hún vill breyta þessu. Ég get ekki svarað fyrir af hverju þessi breyting hefur verið gerð en ég hygg að í þessum málum sem og fleirum, ég nefni Evrópusambandsmálin, sé mjög nærtækt að menn horfi í auknum mæli til þess vanda sem nú blasir við í Noregi. Þar voru kosningar. Hvað var til umræðu í kosningunum þar? Það er að verða svo lítill munur á Arbeitspartiet og SV í Noregi að SV var nær að þurrkast út og formaður flokksins sagði af sér í kvöld.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég spurði hv. þingmann var einfaldlega sú að ég er að verða hálfráðþrota um það hvernig maður geti leitað skýringa á þessum skyndilegu breytingum á afstöðu annars stjórnarflokksins. Það liggur fyrir að það eru ekki nema fjögur ár síðan flokkurinn hafði mjög skýra stefnu. Hann vildi alls ekki draga úr valdi Alþingis og jafnvel þó að á árinu 2007 hafi bara verið stigið hænuskref miðað við það sem verið er að gera núna var það engu að síður tilefni til mjög harðvítugra umræðna og stórra orða sem féllu í þeirri umræðu. Ég hef verið að rukka ráðherra Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um skýringum á þessu. Því hefur verið svarað með þögninni. Ég held að mikilvægt sé að leita alls staðar upplýsinga um þetta mál vegna þess að þetta eru stórtíðindi. Það hlýtur að vera eitthvað í fortíðinni. Það hlýtur að vera reynsla hv. þingmanna í stjórnarsamstarfi með Samfylkingunni og í stjórnarsamstarfinu almennt sem gerir það að verkum að þeir hafa talið nauðsynlegt að skipta um skoðun í þessu máli eins og reyndar mörgum öðrum.

Ráðþrota - segjum tveir.

Hæstv. forseti. Nú vantar klukkuna 20 mínútur í tólf og enn eru fjöldamargir á mælendaskrá og ræðutími er rúmur. Ég hygg að nauðsynlegt sé að fá það fram hjá hæstv. forseta hvað hann hyggist halda þingfundi lengi áfram í kvöld, hvort til standi að halda áfram fram yfir miðnætti. Ég vek athygli á því að í þeirri atkvæðagreiðslu sem haldin var, um lengd þingfundar í dag, var gert ráð fyrir að fundir standi lengi í dag. Ég lít svo á að sá fundur geti ekki staðið fram yfir miðnætti og ég vil fá skýringar hjá hæstv. forsætisráðherra á því hvað hann hyggst fyrir, hvort til standi að ræða þetta mál langt fram á nótt og hvort eitthvert samkomulag sé um það milli þingflokksformanna. Ég bið hæstv. forseti að svara því skilmerkilega hvaða fyrirætlanir eru á ferð - og ég vil taka það fram strax að ég tel algerlega ótækt að haldið sé áfram með þingfund fram á nótt.

Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að forseti velti fyrir sér, og upplýsi það þá, hversu lengi eigi að halda áfram. Það hefur ekki verið rætt, í það minnsta ekki við þingflokksformenn, hversu lengi eigi að halda áfram í nótt. Enn eru mjög margir á mælendaskrá. Ég geri ráð fyrir að það séu 10 til 15 manns sem eiga jafnvel eftir að tala, án þess þó að ég viti það nákvæmlega. Ég teldi því mikilvægt að fá að vita hversu lengi við höldum áfram því að þá þurfum við að gera ráðstafanir, við þurfum að fara fram á að hæstv. forsætisráðherra verði við þessa umræðu og það þarf að gera henni viðvart ef við ætlum að vera hér langt fram eftir morgni. Það er ljóst að viðveru verður krafist. Við þurfum líka að fá það á hreint hvað forseti hyggst gera. Það þarf þá að gera þingmönnum á mælendaskrá viðvart, þeir eru hugsanlega á skrifstofum sínum eða að fylgjast með annars staðar.

Forseti vill taka fram að hæstv. forsætisráðherra er í húsinu og hefur verið það undir þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Það er enginn bragur á þessu. Við erum á svokölluðum stubbi, á haustþingi. Upphaflega hugmyndin með því fyrirkomulagi var að kláruð yrðu mál sem hefðu verið í undirbúningi en ekki hefði náðst að afgreiða á vorþingi. Það er enginn bragur á því að við séum að tala á fyrsta degi vikunnar langt fram á nótt um mál, eins og ég hef nefnt áður, sem getur verið mikilvægt fyrir stjórnarliða en er langt frá því þess eðlis að brýna nauðsyn beri til að tala langt fram á nótt. Fyrir liggja mörg önnur mál sem eru miklu brýnni fyrir heimilin í landinu. Þrátt fyrir að hv. þm. Róbert Marshall telji að þetta sé eitt af brýnni málunum fyrir heimili landsins tel ég að það séu önnur mál sem hægt sé að flokka þar. Það er enginn bragur á þessu, forseti.

Frú forseti. Það hefur verið rætt um brag og þingbrag. Ég tel mikilvægt, til að liðka fyrir umræðunni, að við fáum sjónarmið fleiri þingmanna Vinstri grænna en núverandi sitjandi forseta, að við fáum viðhorf þingmanna Vinstri grænna í þessu máli. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kom hingað upp á sínum tíma til að gera grein fyrir fyrirvara sem síðan enginn var. Aðrir þingmenn Vinstri grænna hafa ekki verið á mælendaskrá í þessu máli. Vissulega berum við ákveðna virðingu fyrir skylmingaþrælum Samfylkingarinnar en að öðru leyti væri mjög fróðlegt að fá að vita hvert viðhorf Vinstri grænna, þingmanna þess flokks, er gagnvart þessu máli. Það væri ekki síst fróðlegt að fá hæstv. fjármálaráðherra hingað í sal til þess meðal annars að útskýra fyrir okkur þingmönnum af hverju viðhorfsbreyting hefur orðið hjá Vinstri grænum frá árinu 2007, þar sem talað var um víðtæka sátt í þessu máli og öðrum, eins og til dæmis í þingskapamálum, til að ná breytingum þannig í gegn. Ég held að það 

Virðulegi forseti. Nú er kominn nýr hæstv. forseti í stólinn og ætla ég því að gera aðra tilraun til að fá fram úrskurð, niðurstöðu eða álit hæstv. forseta á því hversu lengi hún telji að þessi þingfundur eigi að standa. Eins og margoft hefur komið fram voru greidd atkvæði um lengdan þingfund í dag. Nú eru einungis eftir 16 mínútur af þessum degi, ef mér reiknast rétt til, þannig að ég óska eftir því við hæstv. forseta að hann segi okkur, í fullri vinsemd, hversu lengi hann hyggist láta þennan fund standa. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað á undan mér að auðvitað er enginn bragur á því að vera að ræða þetta mál fram á nótt og fremja þá einhver myrkraverk í leiðinni, af því að það er myrkur - ég ætla engum að vera að fremja annars konar myrkraverk. 

Virðulegi forseti. Ég hef örlitlar áhyggjur af virðulegum forseta. Það er búið að spyrja hann þó nokkuð oft sömu spurningarinnar og það kemur ekkert svar. Ég held að það væri hrikalega góð hugmynd ef hv. og virðulegur forseti mundi svara hv. þingmönnum því að menn hafa verið að biðja um svör við þessu að minnsta kosti frá því við komum hingað til fundar eftir kvöldmatarhlé. Ég held að flestum þeim sem horfa á þetta, talandi um virðingu þingsins og annað slíkt, finnist þetta vera svolítið sérkennilegt. Menn koma hér fram hvað eftir annað og spyrja þeirrar einföldu spurningar hvað þingfundur eigi að vera lengi. Ég vildi í það minnsta fá að vita, úr því að virðulegur forseti vill ekki svara þessari spurningu, hvort hann geti þá svarað því af hverju hann vill ekki svara þessari spurningu.

Forseti hyggst hlýða á orð þeirra hv. þingmanna sem vilja ræða fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Það er einmitt fundarstjórn forseta sem ég vildi fá að ræða. Ég verð að segja eins og er að ég undrast satt að segja þær kúnstir hæstv. forseta að svara ekki þeirri einföldu spurningu sem var borin fram við upphaf þessarar umræðu um fundarstjórn forseta. Það hefði bæði sparað tíma og það hefði sparað okkur sporin upp í ræðustólinn ef hæstv. forseti hefði látið svo lítið að svara þessari einföldu spurningu. Ég kann ekki við það að hæstv. forseti sé að leika einhverja véfrétt frá Delfí og forakta þingmenn og neita að svara jafneinföldum spurningum og þessum. Það vekur að vísu athygli að það skuli vera áhersluatriði ríkisstjórnarinnar nr. 1 að afgreiða mál sem felur það í sér að færa vald frá Alþingi til hæstv. forsætisráðherra. Það er út af fyrir sig pólitísk yfirlýsing um forgangsröðun hæstv. ríkisstjórnar. En einföld spurning frá þingmönnum til hæstv. forseta, forseta alls þingsins vel að merkja, ætti að vera þannig að það ætti að vera hægt að svara henni án þess að vera að setja á einhverjar kúnstir eins og hæstv. forseti gerir með viðbrögðum sínum hér í kvöld.

Frú forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem sagt hafa að raunar sé alveg með ólíkindum að ekki sé hægt að gefa það upp hvenær áætlað sé að slíta þingfundi. Klukkuna vantar nú 13 mínútur í 12 og var einungis samkomulag um að fundur stæði í dag þannig að það eru um 13 mínútur þar til þessi dagur er á enda runninn. Ég vil taka það fram að ég veigraði mér ekkert við að standa hér jafnvel alla nóttina ef við værum að ræða mál sem skiptir máli. Ég vil t.d. benda á mál nr. 24 þar sem ætlunin er að veita heimildir til Íbúðalánasjóðs til að veita óverðtryggð íbúðalán. Ég mundi ekki telja eftir mér að taka umræðu um það alla nóttina og inn í morgundaginn því að ég veit það, frú forseti, að það er mál sem skiptir raunverulega máli fyrir land og þjóð.

Virðulegi forseti. Svo virðist vera að þinginu sé stjórnað af sama harðræði og Stjórnarráðinu, af þrjóskunni einni saman. Það er undarlegt að upplifa það hér. Þessi dagur er brátt á enda runninn og ekki er hægt að draga það upp úr hæstv. forseta hvað fundurinn eigi að standa lengi. Ég skil ekki þess háttar vinnubrögð. Hér er verið að eyða tíma þingsins í óþarfa, má segja, vegna þess að hæstv. forseti neitar að tjá sig. Þess vegna fer ég fram á að upplýst verði um það ekki seinna en strax til að þingmenn geti gert ráðstafanir heima hjá sér. Eins og hv. þm. Pétur Blöndal þreytist ekki á að minna hæstv. forseta á á þetta að vera fjölskylduvænn vinnustaður samkvæmt stefnu forseta þingsins sem hún setti þegar hún tók við forsetastólnum eftir síðustu kosningar. Fáum við svör núna, frú forseti, eða þurfum við að halda þessu mikið áfram?

Virðulegur forseti. Ég held að við ættum að reyna að ræða þetta mál eins mikið og lengi eins og við mögulega getum. Það er leiðinlegt að heyra það sem fram kom í ræðu eins hv. þingmanns. Það eru ekki næturfundir sem slíkir sem hafa áhrif á virðingu Alþingis, það hvort menn ræða mál fram eftir kvöldi eða nóttu hefur engin áhrif á það að mínu mati. Innihalds- og samhengislaust þvaður um ekkert hefur hins vegar afgerandi áhrif á virðingu þingsins og hægt er að halda slíku uppi hvenær sem er sólarhringsins, eins og við höfum orðið vitni að. 
            

Virðulegi forseti. Það er ljómandi gott að vera búin að fá úrskurð hv. þm. Róberts Marshalls um það hvernig þingstörf eigi að ganga fyrir sig. Það sem ég fer fram á er að hæstv. forseti upplýsi þingheim um hve lengi eigi að halda áfram umræðu í kvöld, það er einföld spurning. Það vekur undrun mína að hæstv. forseti sjái enga ástæðu til að svara þingmönnum, bara ekki nokkra ástæðu. Við ættum kannski að rifja upp þá stefnu þingsins sem birtist á vori og sumri 2009 þegar sett var á sérstök nefnd til að gera Alþingi að fjölskylduvænum vinnustað og við skipuðum þingmenn í þá nefnd. Ég veit ekki til þess að sú nefnd hafi starfað mjög mikið, a.m.k. hefur árangur af starfi hennar verið mjög lítill  Það er alveg bráðnauðsynlegt að hæstv. forseti svari þeim spurningum sem til hennar er beint. Það er ósköp einfalt að svara því hversu lengi fundur á að standa í þinginu í kvöld. 

Frú forseti. Ég ætla ekki að ítreka spurninguna um hversu lengi þingfundur eigi að standa því að þeirri spurningu verður fljótt svarað: Eftir 8 mínútur rennur út heimildin sem virðulegur forseti hefur til að halda þingfundi gangandi, enda er þá þessum degi lokið. Hins vegar geri ég athugasemd við að hæstv. forseti skuli ekki svara þeim spurningum sem að henni er beint. Það hlýtur að vera eðlileg krafa hv. þingmanna að virðulegur forseti virði þá a.m.k. svars. Jafnframt þykir mér undarleg innkoma skylmingaþrælsins sem svo var réttilega kallaður áðan, hv. þm. Róberts Marshalls, sem hvað eftir annað kemur upp til að halda því fram að umræðurnar um það mál sem hann leggur svo mikið upp úr séu tómt þvaður. Hann vill helst að ekki fari fram neinar umræður um málið, alla vega ekki á neikvæðum nótum. 

Frú forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum með að frú forseti bæti ekki um betur og virði okkur þingmenn í það minnsta svars. Hæstv. forseti sem var hér fyrr í kvöld reyndi þó að koma með svör við því, hún sagði að umræður mundu halda áfram, en núverandi hæstv. forseti hefur ákveðið að virða okkur að vettugi og mér eru það ólýsanleg vonbrigði. Eins vil ég taka undir hversu ósmekkleg ummæli hv. þm. Róberts Marshalls voru þegar hann lýsti umræðum á hinu háa Alþingi sem innihaldslausu þvaðri. Ég verð að segja það enn og aftur að mér finnst það koma úr hörðustu átt, frá musteri umræðu- og samræðustjórnmálanna.

Virðulegi forseti. Ég get ekki orða bundist vegna innkomu hv. þm. Róberts Marshalls áðan. Það má vel vera að honum þyki ekki þörf á að ræða þetta mál en það er algerlega ljóst að það liggur mikið á mönnum að fjalla um það. Það er alveg sérstaklega mikil vanvirðing og dónaskapur að rjúka upp í stól eins og ég veit ekki hvað og lýsa því yfir að þetta sé innihaldslaust þvaður og blaður, vitleysa og bull og annað slíkt, það sýnir ekki mikla virðingu fyrir málfrelsinu. Hv. þm. Róbert Marshall sagði orðrétt að þetta væri innihaldslaust þvaður. 
            

Hæstv. forseti. Það er ekkert skemmtiefni fyrir okkur þingmenn að þurfa að kreista svör út úr hæstv. forseta hvað varðar skipulag þinghaldsins. Auðvitað er forseta í sjálfsvald sett hvort hann eða hún svarar fyrirspurnum af því tagi en þegar spurningum er ekki svarað kallar það á að spurt sé aftur og aftur. En ég tek það fram að það er auðvitað ekki skemmtiefni. Hins vegar vildi ég vekja athygli hæstv. forseta á því að sá ágreiningur sem er á ferðinni varðandi skipulag þinghaldsins í kvöld er bara angi af miklu stærra vandamáli og það vandamál er að það eru innan við þrír dagar eftir af þessari septemberþingi og það er ekkert plan, engin áætlun, engin hugsun í því hvernig ljúka eigi þingstörfunum.

Enda þótt einir fjórir hv. þingmenn óski enn eftir að ræða fundarstjórn forseta vill forseti taka fram að það eru enn þá nokkuð margir á mælendaskrá, einir 13 þingmenn sem óska eftir að ræða þetta mál. Spurt var að því hvort ekki þyrfti að gera þeim viðvart ef halda þyrfti áfram eitthvað inn í nóttina. Því er til að svara að 10 þeirra eru enn í húsi svo það ætti ekki að hamla. Þá vill forseti taka fram að í dag fór fram atkvæðagreiðsla í þingsal þar sem samþykkt var að þingfundur mundi standa lengur en þingsköp kveða á um. 

Frú forseti. Ég ætla ekki að gera ágreining um börnin okkar og fjölskylduvænt umhverfi eða þess háttar. Ég ætla heldur ekki að gera athugasemd við það hvort þingfundur eigi að standa lengur en til miðnættis eða ekki, það liggur allt fyrir í ræðum og í þingtíðindum og skýrir sig sjálft seinna meir hvort forseti hefur rétt fyrir sér eða ekki. Ég ætla að ræða um það hvað við erum að gera. Hér eru átök milli stjórnar og stjórnarandstöðu, það er þannig. Þetta eru átakastjórnmál og hæstv. ríkisstjórn uppsker eins og hún hefur sáð. Hún hefur lítið sem ekkert samráð, hvorki við stjórnarandstöðu - ekki einu sinni við eigin þingmenn og hvað þá við aðila úti í bæ þannig að við erum í rauninni að vinna úr málum sem átti að vinna úr strax í byrjun. Það átti að taka tillit til sjónarmiða stjórnarandstöðunnar strax í byrjun með samráði þannig að hún gæti sætt sig við hluti sem hún sættir sig ekki við að öðru leyti, en það er ekki gert. Við erum með átakastjórnmál og þar við situr.

Frú forseti. Ég sagði áðan að ég væri tilbúinn að standa hér í alla nótt  Því hlýt ég að spyrja mig: Hvers eiga heimilin og fólkið í landinu að gjalda þegar forgangsröðun er með þeim hætti að það eina sem skiptir máli er stjórnarráðsfrumvarp hæstv. forsætisráðherra sem alger óeining er um innan ríkisstjórnarinnar og á Alþingi, frumvarp sem felur í sér aukna miðstýringu, en ekkert bólar á raunverulegum aðgerðum eða málum sem skipta venjulegt fólk máli?

Virðulegi forseti. Það er engu líkara en að stjórnarandstæðingar séu tímabundnir og þurfi að komast í eitthvað annað. Og úr því að minnst er á óeiningu stjórnarmeirihlutans eru búnar að koma fram a.m.k. fjórar ef ekki fimm ólíkar skoðanir innan Framsóknarflokksins á því máli sem hér er til umræðu í dag og allir sem fylgjast með umræðum um stjórnmál á Íslandi í dag vita að allt logar í illdeilum innan Sjálfstæðisflokksins. Þar eru menn enn þá að velta fyrir sér hver eigi að vera formaður þar til lengri tíma  Ég mótmæli orðum hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar um að ég hafi sagt að það væri bull og vitleysa sem færi fram í kvöld,