Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur fjallað um frv. um tekjuskatt og eignarskatt á tveimur fundum, síðan frv. var vísað til n. Á fundi n. í morgun voru komnir fulltrúar atvinnurekenda, sem ræddu við n. N. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu frv., en meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Þessi tvö frv. um umbyltingu skattakerfisins, sem Alþ. hefur haft til meðferðar nú um nokkurt skeið, hafa tekið nokkrum breytingum frá því, sem áður var, og segja má, að miklar deilur hafi staðið um það, hvort nýja kerfið, sem verið er að taka upp, sé þungbærara fyrir skattþegnana en það gamla var. Ég held nú, að um þetta þurfi ekki lengur að deila. Útreikningar, sem enginn hefur vefengt, sýna, að skattbyrðin er í heildina tekið mjög svipuð og hún hefði orðið samkv. gamla kerfinu, jafnvel heldur léttari. Þessu til staðfestingar hefur meiri hl. fjhn. lagt fram með nál. sínu, sem fskj. í og II, útreikninga, sem hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunarinnar hefur gert um álagningu samkv. frv., eins og því hefur nú verið breytt, þ.e. tekjuskattsfrv. og einnig tekjustofnafrv., og borið það saman við álagninguna eins og hún hefði orðið samkv. lögunum, sem samþ. voru á s.l. vori og samkv. því skattakerfi, sem notað var seinast, þegar á var lagt. Ef litið er á þessar töflur og þá sérstaklega töfluna í fskj. II, sem er eins konar útdráttur úr fyrri töflunni, útdráttur, sem raðað er saman á þann máta, að það verði vel skiljanlegt, hvað við er átt, þá sýnir taflan, að heildarskattbyrðin er mjög svipuð og verið hefði samkv. gamla kerfinu. Hún lækkar úr 7 641 millj. kr. í 7 331 millj. kr. eða um rúmlega 4% frá því, sam verið hefði, ef lögin, sem giltu við álagninguna 1970–1971, hefðu verið notuð í þetta sinn. Út úr þessum töflum má í fyrsta lagi lesa það, að heildarskattbyrðin lækkar greinilega um rúm 4%. Í öðru lagi sést, að samanlagðir nefskattar, tekjuskattar og útsvör eru um 370 millj. kr. lægri samkv. nýja kerfinu en því gamla, lækka úr 5 956 millj. kr. í 5 586 millj. kr., eins og sjá má af þessari töflu. Þótt ekki sjáist það á þessum tölum, er augljóst, að innlimun nefskattanna í tekjuskattinn veldur hjá lágtekjufólki almennri skattalækkun, sem er þá borin uppi með heldur hærri sköttum á hátekjumenn. Í þriðja lagi er rétt að benda á, að tafla þessi sýnir, að eignarskattar einstaklinga hafa hækkað um 94 millj. kr., en aðstöðugjöld einstaklinga lækka um 50 millj. kr. Skattar af tekjum félaga hafa vaxið um 12 millj. kr. Eignarskattar félaga hafa vaxið um 183 millj. kr., en hins vegar hafa aðstöðugjöld fyrirtækja lækkað um svipaða upphæð. Í heildina tekið er því óhætt að draga þá ályktun, að um er að ræða heldur þyngri skatta á fyrirtæki og eignaaðila en samkv. því kerfi, sem áður var notað, en munurinn er þó ekki mikill. Í fjórða lagi er sérstaklega athyglisvert, að skattar af fyrirtækjum og eignaaðilum hefðu orðið 450 millj. kr. lægri, ef notazt hefði verið við það skattkerfi, sem fráfarandi ríkisstj. fékk samþ. á Alþ. á s.l. vori, 450 millj. kr. lægri. Þá á ég við skatta á fyrirtæki og eignaaðila, þ.e. skatta einstaklinga af eignum og rekstri. Eignarskattar einstaklinga hefðu lækkað mjög verulega, og tekjuskattar félaga hefðu lækkað um meira en helming. Enginn þarf að efast um það, að stórlega minnkuð skattbyrði á fyrirtæki og eignaaðila hefði orðið á kostnað almennings með einhverjum hætti, annaðhvort með lægri útgjöldum ríkisins til almennra þarfa eða með hærri söluskatti á allar vörur. Þegar nú liggur fyrir, að samanlagðir tekjuskattar eru 370 millj. kr. lægri en nefskattar, tekjuskattar og útsvör hefðu orðið samkv. gamla kerfinu, þá gætu kannske einhverjir freistazt til þess að spyrja sig þeirrar spurningar, hvort heildarupphæðin á skattseðlinum yrði almennt lægri en í fyrra. Það er rétt að undirstrika það, að það má ekki draga þá ályktun af þessu. Skattar munu vafalaust hækka í krónutölu hjá mjög mörgum gjaldendum. Í fyrsta lagi er talið, að brúttótekjur manna hafi hækkað að meðaltali um 21.5% milli áranna 1970 og 1971. Í öðru lagi veldur innlimun nefskattanna í tekjuskattinn því, að tekjuskattsupphæðin á miðlungstekjur og hátekjur verður heldur hærri en áður. Af þessum tveimur ástæðum munu margir fá stórum hærri skatta í krónum talið, og sjálfsagt eiga einhverjir eftir að bölva hressilega. En ég vil undirstrika það, að þess vegna er ekki unnt að tala um almennt aukna skattbyrði. Þetta eru tvö aðskilin atriði. Byrðinni er dreift með réttlátara hætti, og þess vegna hlýtur hún að þyngjast hjá ýmsum og léttast hjá öðrum. Það er rétt að taka það skýrt fram, að það, sem hér hefur verið sagt, miðast við skattvísitölu 106.5, þ.e. vísitölu í samræmi við hækkun framfærsluvísitölu milli áranna 1970 og 1971. Hv. stjórnarandstæðingar hafa haldið því fram, að eðlilegt hefði verið að ákveða skattvísitöluna 121.5 stig til samræmis við þá staðreynd, að reiknað er með, að tekjur manna hafi að meðaltali aukizt um 21.5% milli áranna 1970 og 1971. Vissulega er það rétt hjá talsmönnum hv. stjórnarandstöðu, að skattvísitala, sem ekki er í takt við síaukna dýrtíð og peningaveltu, leiðir til þyngri skattabyrðar. Spurningin er hins vegar sú, við hvað rétt sé að miða, hvort eðlilegra sé, að skattvísitalan fylgi hækkandi verðlagi eða hækkandi kaupgreiðslum. Fyrst er rétt að hafa í huga, hvað það er, sem á að breytast í samræmi við skattvísitölu. Það er fyrst og fremst persónufrádráttur einstaklinga, en hann má skoða sem eins konar nauðþurftatekjur hvers heimilis. Í tekjuskatti er persónufrádráttur meðalfjölskyldu, þ.e. hjóna með tvö börn, eins og kunnugt er 280 þús. kr. eða um 23 300 kr. á mánuði. Það er þetta, sem mætti kannske kalla nauðþurftatekjur meðalfjölskyldu. Um leið og verðlag á almennum neyzluvarningi hækkar, er að sjálfsögðu óhjákvæmilegt að hækka persónufrádráttinn og þá fyrst og fremst persónufrádráttinn í sömu hlutföllum, og einmitt þess vegna verður að teljast eðlilegast, að skattvísitalan sé miðuð við framfærsluvísitölu. Það er rétt að rifja það hér upp, hvernig skattvísitala hefur verið ákveðin síðustu 10 árin. Það hefur áður verið gert að nokkru leyti, en skal hér endurtekið. Á árunum 1960–1963 var skattvísitalan látin standa í stað, þrátt fyrir það að tekjur færu stórlega vaxandi og framfærslukostnaður að sama skapi. Oft óx dýrtiðin jafnvel enn hraðar, eins og kunnugt er. Árið 1965 fékkst svo aftur jafnvægi milli skattvísitölu og framfærsluvísitölu miðað við fimm undangengin ár, en þá hafði vísitala meðaltekna launþega komizt nokkuð fram úr. Árin 1967–1969 stóð skattvísitalan í stað, en hækkaði talsvert 1970 og 1971. Af þessu held ég, að megi verða ljóst, að skattvísitalan hefur oftast fylgt í humátt á eftir framfærsluvísitölu, og þó var skattvísitalan talsvert á eftir framfærsluvísitölunni um næstseinustu áramót. Aftur á móti er augljóst, að það er fjarri lagi, að skattvísitalan hafi fylgt breytingum á meðalatvinnutekjum í þjóðfélaginu. Nú kunna menn að segja, að ávirðingar fyrri ríkisstj. séu í sjálfu sér engin afsökun fyrir hina nýju ríkisstj. Það hljóti að vera eðlilegast, að skattvísítalan sé látin fylgja þétt í kjölfar vísitölu meðalatvinnutekna, því að ella fari skattarnir hlutfallslega vaxandi miðað við tekjur. Og það skal fúslega viðurkennt, að þegar þannig stendur á, að tekjur manna vaxa hraðar en verðlag á neyzluvörum, sem hlýtur að hafa þær afleiðingar, að launakjör fara raunverulega hatnandi og kaupmáttur launanna er að aukast, þá verður afleiðingin sú, ef skattvísitalan er látin fylgja framfærsluvísitölu, að skattarnir verða hlutfallslega hærri miðað við heildartekjur manna. En ég vil undirstrika í þessu sambandi, að það er ekki þar með sagt, að hægt sé að segja, að skattabyrðin hafi þyngzt. Ef verðlag á nauðsynjavörum hreyfist hægar upp á við en tekjurnar, verður meira afgangs hjá hverjum og einum, þegar búið er að greiða nauðþurftaútgjöld, sbr. það, sem ég hef áður sagt um persónufrádráttinn, og það er skatturinn á þessar auknu umframtekjur, sem gerir skattupphæðina hlutfallslega hærri miðað við heildartekjur. En skattprósentan á umframtekjurnar sjálfar, á það, sem eftir er, þegar búið er að draga nauðþurftaútgjöldin frá, er samt sem áður hin sama og fyrr, og það er það, sem máli skiptir í þessu sambandi. Þetta fyrirkomulag skattvísitölunnar er einnig eðlilegt og óhjákvæmilegt, ef litið er á málin í víðara samhengi. Þegar almennar launatekjur aukast hraðar en verðlagið og meira verður afgangs hjá hverjum og einum, þá er að sjálfsögðu óheilbrigt, að þessum viðbótartekjum í þjóðfélaginu sé öllum varið í einkaneyzlu í þjóðfélaginu. Samneyzlan hlýtur að verða að vaxa í svipuðum mæli og einkaneyzlan, og hærri lífskjör kalla á auknar kröfur um þjónustu ríkis og sveitarfélaga. Hvernig ætti að vera mögulegt að auka lífeyrisgreiðslur til öryrkja og aldraðra um 32–104%, eins og nú hefur verið gert á hálfu ári, án þess að skattar verði hlutfallslega heldur hærri en áður? Hvernig ættum við að geta stóraukið sjúkrahúsbyggingar, skólabyggingar og ýmiss konar verklegar framkvæmdir, án þess að skattgreiðendur greiði sama hlut og áður af viðbótartekjum sínum, sem umfram eru nauðþurftir, til sameiginlegra þarfa þjóðarinnar? Og ég spyr enn: Hvernig á ríkið að fara að því að greiða starfsmönnum sínum launahækkun, sem nemur talsvert hærri hlutfallstölu en almenn tekjuaukning í þjóðfélaginu hefur verið á sama tíma, án þess að skattprósentan sem slík miðað við tekjurnar verði eitthvað hærri? Ég vil leyfa mér að segja, hvað þetta snertir, að skattar hljóta að hækka. Þeir verða almennt hærri í krónutölu en áður, og skattprósentan á eftir að hækka hjá mörgum. En þeir, sem hækka, hafa breiðari bök en áður. Byrðin þyngist ekki nema hjá þeim, sem meiri afgang hafa, og ekki hjá öðrum en þeim, sem hæstar hafa tekjurnar og eru raunverulega að létta byrðina á þeim tekjulægstu. Í heild er hins vegar skattabyrðin svipuð og áður, jafnvel heldur minni miðað við eðlilega skattvísitölu. Hins vegar er það að sjálfsögðu aðalatriði þessa margumrædda skattamáls, að nú er verið að gera skattakerfið einfaldara og réttlátara en verið hefur. Það er verið að stíga fyrsta skrefið í þá átt að ryðja til og grisja í frádráttafrumskóginum, sem hingað til hefur útilokað, að tekið væri upp staðgreiðslukerfi skatta. Hinir margvíslegu aukafrádráttarliðir hafa afskræmt skattakerfi okkar og eiga nokkra sök á því, hve skattarnir lenda misjafnlega þungt á fólki. Skattakerfið þarf að minni hyggju að vera svo einfalt, að sjá megi í fljótu bragði, hvern skatt menn eigi að fá, svo að mögulegt verði að draga skattinn jafnóðum frá tekjum. Ég spyr að lokum: Hvers vegna skyldi flestu fólki vera miklu verr við beina skatta en óbeina, jafnvel þó að þetta sama fólk viti, að óbeinu skattarnir eru óréttlátari og beinlínis þyngri byrði? Það er að sjálfsögðu vegna þess, að menn sjá ekki krónurnar, sem greiddar eru í söluskatt eða toll. Beini skatturinn er hins vegar tekinn beint upp úr peningaveski hvers og eins, og fæstir hafa hugmynd um, hvort skattframlag þeirra er sanngjarnt og rétt reiknað eða ekki. Ég vil segja að lokum: Skattbreytingin, sem nú er á döfinni, er hin mesta og róttækasta, sem átt hefur sér stað í marga áratugi. Þessi breyting leiðir tvímælalaust til meiri jöfnunar og einföldunar en áður var, og þó er þetta vonandi aðeins fyrsta sporið af mörgum, sem stiga verður í átt til einfaldara og réttlátara skattakerfis.



Herra forseti. 1. minni hl. fjhn., við hv. 2. þm. Norðurl. e., Magnús Jónsson, höfum ekki treyst okkur til, eins og raunar mátti búast við, að standa með meiri hl. fjhn. að þeirri till. að samþykkja þetta frv. um tekjuskatt og eignarskatt óbreytt. Það er fjarri, að svo sé. Við leggjum til eins og flokkshræður okkar í Nd., að frv. verði vísað frá með rökst. dagskrá, þar sem undirbúningur þessa frv. og efni þess er í meginatriðum gersamlega óviðunandi og samþykkt þess mundi hafa í för með sér verulega aukna skattbyrði á meginþorra gjaldþegna þjóðfélagsins. Ég vil nú í eins stuttu máli og mér er unnt rökstyðja þetta álit okkar enn frekar, þótt bæði ég og aðrir formælendur Sjálfstfl. höfum raunar gert það í umr., bæði hér í d. í umr. um frv. um tekjustofna sveitarfélaga, svo og í Nd. varðandi þetta frv., sem nú er hér til 2. umr. Það er svo, að ekki einasta hefur þetta frv. sætt ákaflega óvandaðri meðferð og undirbúningi, áður en það var sýnt hér í þingsölunum, eins og hv. 2. þm. Norðurl. e. skýrði frá hér við 1. umr., heldur hafa og verið höfð vettlingatök á meðferð málsins, eftir að það birtist hér á þingi. Þess er skemmst að minnast, að þinghlé var ekki að einu eða neinu leyti notað til þess að fara yfir þetta frv. í fjhn., og eftir að þing kom saman, voru nokkrir sameiginlegir fundir, þar sem mönnum gafst kostur á að hlýða á álit embættismanna. En almennt má segja um það, að meiri hl. fjhn. lét sig engu eða litlu máli skipta, hvað þessir embættismenn höfðu fram að færa, sem þó hafa mjög mikla reynslu á sviði skattamála. Og hér í þessari hv. d. hefur n. aðeins farið yfir frv. til málamynda. Fundur var boðaður í fjhn. Ed. kl. 10 í gærmorgun, og þegar að því var fundið, að 2. umr. gæti tæpast verið samdægurs, þá var skotið á skyndifundi í gær með klukkutíma fyrirvara til þess að slíta umr. um málið milli umr. Í morgun var svo aftur fundur fjhn. Ed. ásamt með fulltrúum atvinnuveganna, sem komu þá á fund n. og birtu n. bréf, sem ég tel rétt, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér. Bréfritarar eru Gunnar J. Friðriksson fyrir hönd Félags ísl. iðnrekenda, Ottó Schopka fyrir hönd Landssambands iðnaðarmanna, Kristján Ragnarsson fyrir hönd Landssambands ísl. útvegsmanna, Hjörtur Hjartarson fyrir hönd Verzlunarráðs Íslands og Jón H. Bergs fyrir hönd Vinnuveitendasambands Íslands. Bréfið hljóðar svo: „Þar sem hv. fjhn. Ed. Alþ. mun í þann veginn að fá til meðferðar frv. til l. um breyt. á I. nr. 68 frá 15. júní 1971, um tekjuskatt og eignarskatt, leyfa undirrituð landssamtök atvinnuveganna sér að vekja athygli á sameiginlegri álitsgerð samtakanna, sem dags. er 12. jan. s.l. og send var fjhn. Nd. Í álitsgerðinni er fjallað um þau ákvæði frv., sem snerta skattlagningu atvinnufyrirtækja í landinu og lýst afstöðu samtakanna til þeirra. Samtökunum þykir miður, að ekki skuli hafa verið haft frekara samband við þau og samráð varðandi fyrirhugaðar breytingar á skattlagningu atvinnurekstursins í landinu, sérstaklega þar sem sú varð raunin á í sambandi við þær breytingar á skattalögum, sem gerðar voru á s.l. ári. Þá var samtökunum gefinn kostur á að fylgjast náið með afgreiðslu þn. á breytingunum og koma að ábendingum og aths., sem í mörgum atriðum var tekið tillit til. Slíkur háttur á afgreiðslu málsins er mjög æskilegur að dómi samtakanna, og því þykir þeim miður, að frá honum er horfið. Samtökin harma það, að svo virðist sem ekkert tillit hafi verið tekið til þess, sem þau settu fram í fyrrgreindri álitsgerð. Óska þau eftir því, að n. kynni sér hana og vilja ítreka þær aths., sem þar eru settar fram. Sérstaklega vilja samtökin þó undirstrika eftirfarandi: 1. Ekki er annað vitað en sú stefna stjórnvalda sé óbreytt, að íslenzk atvinnufyrirtæki skuli vera jafnsett skattalega og atvinnufyrirtæki í öðrum EFTA-löndum. Þær breytingar, sem frv. gerir ráð fyrir, virðast ganga þvert á þá stefnu og gera skattalega aðstöðu íslenzkra atvinnufyrirtækja slíka, að stoðum sé kippt undan samkeppnishæfni þeirra við erlenda keppinauta. 2. Valfrelsi milli svo nefnds arðjöfnunarsjóðsfyrirkomulags og varasjóðsfyrirkomulags var eitt af þeim atriðum, sem áttu að opna fleiri möguleika fyrir atvinnufyrirtækin til eigin fjármyndunar. Vilja því samtökin halda þessu valfrelsi, en frv. gerir ráð fyrir afnámi þess. 3. Með skerðingu ákvæða gildandi laga um flýtifyrningu er gildi fyrningarheimilda þeirra stórlega skert og það svigrúm, sem ákvæðunum er ætlað að veita, m.a. á tímum nauðsynlegra fjárfestinga, stórlega rýrt. 4. Engar lagfæringar hafa verið gerðar á ákvæðum frv. um endurmat lausafjár í atvinnurekstri, þrátt fyrir að frv. gerir því sem næst að engu þýðingu ákvæða gildandi laga þar um. 5. Frv. gerir ráð fyrir mjög verulegri hækkun virkrar skattprósentu frá því, sem er í gildandi lögum. Hlýtur þetta að leiða til versnandi samkeppnisaðstöðu íslenzkra atvinnuvega gagnvart erlendum keppinautum. Í áðurnefndri álitsgerð samtakanna er sett fram sú skoðun, að ákvæði frv. feli í sér verulega íþyngjandi áhrif á skattlagningu atvinnurekstrar í landinu. Er sú skoðun síðan rökstudd í álitsgerðinni. Því þykir samtökunum það mjög miður, að svo virðist sem alls ekkert tillit hafi verið tekið til ábendinga þeirra. Hins vegar hefur t.d. eignarskattsprósenta verið hækkuð frá því, sem vat í frv. Samtökin vilja að endingu fara þess á leit við n., að hún kynni sér þær ábendingar, sem fram eru settar í fyrrgreindri álitsgerð samtakanna, og treysta því, að n. velti sér fyrir breytingum á frv. til samræmis við þau sjónarmið, sem þar eru sett fram, svo að atvinnuvegir landsmanna verði ekki ruglaðir og gerðir ósamkeppnisfærir með óhóflegri skattlagningu.“ Síðan fylgja undirskriftir. - Það kom mjög greinilega fram hjá formælendum atvinnuveganna á fundi fjhn. í morgun, að þeir voru vonsviknir og bentu á mörg þau atriði, sem rétt er að skýra nokkru nánar. Það var í fyrsta lagi, eins og fram kemur í því bréfi, sem ég hef lesið, að lögð var áherzla á af þeirra hálfu, að áfram væri í lögum val hlutafélaga milli arðjöfnunarsjóðs og varasjóðs, og sé um arðjöfnunarsjóðsleiðina að ræða, þá sé opnuð leið til þess að safna fjármagni margra aðila til hlutafjárstofnunar í landinu. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að það hefur farið mjög í vöxt víða um land í kaupstöðum og sjávarþorpum, að fólkið sjálft hefur bundizt samtökum um það að safna fé í atvinnufyrirtæki til þess að tryggja atvinnuöryggi á staðnum. Það er þess vegna hagsmunamál slíkra staða og þess fólks, sem á þeim stöðum býr m.a., að leið sé opnuð til stofnunar hlutafélaga, þar sem hvort tveggja í senn er gert kleift: að stofna til arðjöfnunarsjóðs til þess að jafna arðgjöf á milli ára, og ekki síður hitt, sem nú er numið úr lögum, að nokkurt skattfrelsi sé veitt arði úr hlutafélögum, en í gildandi lögum er skattfrjáls arður 30 þús. kr. á einstakling og 60 þús. kr. á hjón, sem samsvarar, að arður af 300 þús. kr. hlutafjáreign er skattfrjáls. Þetta er mjög hóflega í sakirnar farið, þegar á má benda skattfrelsi sparifjár án takmörkunar að öllu leyti. En fjárfesting í atvinnufyrirtækjum og hlutafélögum er brýnasta mál okkar Íslendinga til þess að treysta atvinnuvegi okkar og atvinnuöryggi. Þá kom það og fram, að formælendur atvinnuveganna bentu á, að með því að jafna flýtifyrningu á fimm át, eins og gert er með gildandi lögum, sé í raun og veru verið að lækka fyrningarprósentur frá því, sem gilti samkv. lögunum frá 1965. En eins og kunnugt er, var hin venjulega árlega fyrningarprósenta í lögunum lækkuð á s.l. vori með tilliti til þess, að fyrirtækin hefðu heimild til flýtifyrningar, allt að 30%, eftir eigin vali að tíma til. Þetta hefur það í för með sér m.a., að það er veruleg lækkun orðin nú á fyrningarákvæðum, að því er snertir vinnslustöðvar landbúnaðar og sjávarútvegs. Þetta er gert á sama tíma og t.d. frystiiðnaðurinn stendur frammi fyrir óvenjulegum fjárfestingarkröfum, eins og kunnugt er, vegna þeirra skilyrða, sem frystiiðnaðinum og raunar matvælaiðnaðinum einnig eru sett af hálfu kaupenda okkar erlendis. Það skýtur skökku við málefnasamninginn, sem birtur var á s.l. sumri, þar sem talað var um, að létta ætti álögum á atvinnureksturinn í landinu og afnema og lækka gjöld á atvinnuvegunum. Þá var í þriðja lagi af formælendum atvinnuveganna lögð áherzla á, að endurmatsheimild varðandi lausafé væri svo skert, að óviðunandi væri. Í stað þess, að endurmat var heimilt með tilvísun til endurkaupsverðs, þá er nú aðeins leyfð 20% hækkun á upphaflegu kaupverði lausafjár. Það er á þessu mjög mikill munur, og það segir sig sjálft, að þegar um verðhækkanir er að ræða, eins og hafa t.d. átt sér stað á skipum, sem teljast til lausafjár í þessum skilningi, er þessi endurmatsheimild hvergi nærri nægileg. Það verður seint sótt um endurnýjun fiskiskipaflotans, ef fyrningarheimildir og endurmatsheimildir eru ekki rýmri í lögum en þessu svarar. Enda er það svo, að núv. hæstv. ríkisstj. hefur að vísu lengt lánstíma lána, sem veitt eru út á fiskiskip, og gerir almennt ráð fyrir, að þau greiðist ekki nema á 18 árum. Þetta er vísbending um þann rekstrargrundvöll, sem þessi hæstv. ríkisstj. ætlar sjávarútvegi landsmanna, að fiskiskip þeirra endist í 18 til 20 ár. Með þessum hætti fáum við aldrei eðlilega endurnýjun fiskiskipaflotans árlega jafnt og þétt, heldur verður um slík stökk að ræða eins og borið hefur á á síðasta ári, og það er út af fyrir sig óæskilegt. En meginatriðið í þessu efni er, að atvinnuvegirnir, ef þeir eiga að halda í við samsvarandi atvinnuvegi nágrannaþjóða og samkeppnisþjóða, verða að búa við samsvarandi fyrningarreglur og endurmatsheimildir eins og gerist og gengur í nágrannalöndunum. Það er álit formælenda atvinnuveganna, að með þessum breytingum, sem nú eru ráðgerðar á tekju- og eignarskattslögunum, sé töluvert frá því, að því marki sé náð, sem raunar hafi verið grundvöllur þess, að við tókum upp samninga við EFTA og Efnahagsbandalagíð. Í fjórða lagi benda svo formælendur atvinnuveganna á það, að skattprósentan sjálf er hækkuð úr 43% í 53%. Raunar var skattprósentan heldur lægri en 43% í þeim sveitarfélögum, sem gáfu afslátt frá tekjuútsvari. Hér í Reykjavík hygg ég, að raunveruleg skattprósenta á tekjur hafi verið 41%, en hún er án undantekninga 53% nú. Frsm. meiri hl. fjhn. taldi, að tekjuskattar fyrirtækja samkv. samanburði skattkerfa á fskj. II í nál. meiri hl. sýndi, að tekjuskattar fyrirtækja hækkuðu ekki samkv. skattalögunum miðað við þau lög, sem giltu við álagningu á s.l. ári. Við þetta vil ég gera þá aths., að þar sem rætt er í yfirliti hagrannsóknadeildar Framkvæmdastofnunar um gamla kerfið, tilvik I, er þetta tilvik í í raun og veru byggt á því, að fyrirheit voru í fjárlagafrv. á s.l. hausti um, að skatttekjur af félögum skyldu vera óbreyttar frá því fyrir breytinguna á skattalögunum s.l. vor. Það er e.t.v. nálægt því, sem hefði orðið miðað við sams konar álagningarreglur, en það er ekki nein nákvæm rannsókn, sem leiðir til þeirrar niðurstöðu. Hér er sem sagt eins og í svo mörgu öðru í sambandi við þær skýrslur og gögn, sem formælendur ríkisstj. hafa lagt fram til þess að reyna að draga úr þeirri staðreynd út á við, að skattbyrði bæði atvinnuveganna og einstaklinga eykst með tilkomu þessara skattafrv., að menn ákveða fyrst, hvaða niðurstöðu þeir vilja fá í þessum samanburði, og gefa sér síðan forsendur, sem geta leitt til þeirrar niðurstöðu. Formælandi iðnaðarins taldi á fundi fjhn. í morgun það mjög mikilvægt, að iðnaðinum væri veittur möguleiki til þess að afskrifa vélar og tæki og endurmeta þær, til þess að þoka íslenzkum iðnfyrirtækjum til vélvæðingar og aukinnar hagræðingar. Formælandi Landssambands ísl. útvegsmanna benti sérstaklega á, að verðhækkun á fiskiskipum hefði leitt til þess, að þau væru almennt hátt metin í bókum útgerðarfyrirtækja, en það þýddi aftur á móti ekki, að til væru sjóðir, sem nægilegir væru sem eigið fjárframlag til kaupa og endurnýjunar á fiskiskipastólnum. Ég vildi láta þessi atriði koma fram, benda á, að álögur, að því er tekjuskatta fyrirtækja snertir, meira en tvöfaldast frá gildandi lögum með tilkomu þessara laga, og ég tel þó áætlun Efnahagsstofnunarinnar ekki raunhæfa, að því er tekjuskatta fyrirtækja snertir, þar sem þeir eru áætlaðir samkv. hinum nýju lögum 555 millj. kr., en samkv. hinum gömlu lögum, fyrir breytinguna s.l. vor, 543 millj. kr. Samkv. gömlu lögunum voru hæstu tekjuskattar 43%, nú eru þeir 53%, og ef gert er ráð fyrir til viðbótar þessari hækkun á tekjuskattsprósentu félaga, sem nemur um 23–24% hækkun, og ef til viðbótar er gert ráð fyrir einhverri hækkun á tekjuafgangi félaga, t.d. eitthvað í áttina við það, sem átt hefur sér stað hjá einstaklingum, eða um eða yfir 20%, kemur fram, að hér eru tekjuskattar fyrirtækja eftir hinu nýja lagafrv. mjög vanmetnir, jafnvel þótt takmarkaðar flýtifyrningar og endurmatsheimildir, sem ráðgerðar eru, verði nýttar. Áður en ég skilst við þann þátt þessara mála, sem lýtur að skattlagningu félaga, tel ég nauðsynlegt að benda enn á atriði, er snertir mismunun félagsforma, sem ráðgerð er samkv. þessum frv. Þess var áður getið, að gildandi lög gerðu ráð fyrir skattfrelsi arðs af hlutafé, 30 þús. hjá einstaklingi og 60 þús. kr., að því er hjón snertir. Á sama hátt átti að vera skattfrelsi vaxta af stofnfé að sömu takmörkunum. Nú er búið með þessu frv. að afnema skattfrelsið, að því er tekur til arðs af hlutafé, en skattfrelsi af vöxtum af stofnfé er haldið í lögunum og gildir bæði fyrir einstaklinga og félög, þannig að t.d. samvinnufélög eru skattfrjáls af vöxtum af stofnfé, sem þau eiga í öðrum samvinnufélögum. Ég tel þetta óeðlilega mismunun félagsforma og brot á því jafnrétti, sem ríkja á í lýðfrjálsu landi. Sams konar mismunun er á ferðinni, að því er snertir skattlagningu samvinnufélaga af viðskiptum við utanfélagsmenn. En í gildandi lögum er ákveðið, að ef félög geta ekki gert grein fyrir viðskiptum sínum við utanfélagsmenn, skuli allar tekjurnar skattskyldar. Nú er hins vegar gert ráð fyrir að breyta þessu á þann veg, að félögin geti endurgreitt eða lagt í stofnsjóði 15 hluta hreinna tekna sinna. Af þessu sést, þegar haft er í huga, að varasjóðsfrádráttur er 25%, að ekki verður mikið eftir til skattlagningar, þegar varasjóðsframlagið hefur verið dregið frá til viðbótar, m.ö.o., að samvinnufélög eru sem slík algjörlega skattfrjáls, nema að því er snertir fasteignaskatta og aðstöðugjöld. Ég vil þá víkja að ýmsum ákvæðum fyrirliggjandi frv. og áhrifum þeirra á skattlagningu einstaklinga og drepa nokkuð á, hvernig þær skýrslur eru til komnar eins og t.d. sú, er við sjáum sem fskj. í nál. meiri hl. fjhn. Þar er fyrst og fremst sú forsenda gefin, að skattvísitalan sé ákveðin 106.5. Það er varið með því, að það svari til hækkunar framfærsluvísitölu á milli ára. Nú er það ekki heldur alveg nákvæmt, því að hækkun skattvísitölu mun vera nokkru hærri, 6.7 eða 6.8 stig, og það hefur einnig komið fram, að ekki er heldur miðað við að ná því upp, sem skattvísitalan var á eftir framfærsluvísitölunni, vegna þess að ekki var unnt að halda í horfinu á erfiðleikaárunum 1967 og 1968. En stjórnarsinnar hefðu átt, ef þeir hefðu viljað vera sjálfum sér samkvæmir, að vinna skattvísitöluna upp, því að það er nú ekki lengra síðan en á löggjafarþinginu 1970–1971, að í Nd. fluttu þeir frv. til l., þm. Þórarinn Þórarinsson, Halldór E. Sigurðsson, Jón Skaftason, Vilhjálmur Hjálmarsson og Eysteinn Jónsson, um það, að skattvísitalan skyldi þá færast í það horf að fylgja framfærsluvísitölunni fullkomlega. Hér í hv. Ed. fluttu þeir shlj. till., þm. Einar Ágústsson, Björn Jónsson og Steingrímur Hermannsson. Ef þessir stjórnarsinnar vildu nú vera sjálfum sér samkvæmir, ættu þeir að ákveða skattvísitöluna ekki 106.5 og ekki 121.5, eins og við höfum rætt um sjálfstæðismenn, heldur 124. Frsm. meiri hl. fjhn. ræddi um, hvað væri réttlát skattvísitala, og gerði þar að umtalsefni, hvort ætti að fylgja hækkandi verðlagi eða hækkandi kaupgjaldi. Nú er það að vísu svo, að fyrrv. stjórn setti sér það að markmiði, að skattvísitalan væri sem nánast í samræmi við dagkaup Dagsbrúnarverkamanns með svo sem einni eftirvinnustund á dag. Því miður tókst ekki að halda í horfinu, þegar erfiðleikaárin gengu yfir, og heldur ekki í horfinu við framfærsluvísitöluna, en við getum sparað okkur að ræða um, hvort sé réttlátari viðmiðun hækkandi framfærsluvísitala eða kaupgjaldsvísitala. Við getum í bili alla vega sætzt á það sjónarmið, sem þessir hv. stjórnarsinnar báru fram í fyrra um það að miða við framfærsluvísitöluna, og við getum jafnvel líka verið þess sinnis, að það þurfi að taka það skref í áföngum. Í fyrra var það yfirlýst stefna þáv. fjmrh. að ná því, sem menn höfðu dregizt aftur úr, í áföngum, og þá hækkaði hann skattvísitöluna um 20% og framfærsluvísitalan hafði aðeins hækkað um 14%. Nú er það till. okkar að hækka hana um 21.5%, þótt hin hafi aðeins hækkað um 6.5%, en við geymum okkur síðasta áfangann upp í 24% þar til á næsta ári, ef svo horfir, sem útlit er fyrir nú. Við viljum gjarnan halda áfram og miða við það, sem upphaflega var markmiðið, daglaun Dagsbrúnarverkamanns með eftirvinnukaupi, en til þess þyrfti skattvísitalan að vera ákveðin 133 stig, þannig að það er ljóst, að við sýnum fullkomlega ábyrgðartilfinningu með þessari stefnumörkun okkar. Hún er í raun og veru á þann veg, að hún er varlegri nú einu ári síðar en stefnumörkun hæstv. fjmrh. var í fyrra, og hefur þó allt horfið til betri vegar, að því er viðskiptakjör og aflabrögð snertir, á því ári, sem síðan er liðið, þótt annað hafi gengið oss í móti eins og stjórnarskiptin og annað því um líkt. Það urðu nokkrar orðræður hjá hv. frsm. meiri hl. fjhn. um það, að það væri eðlilegt að miða við framfærsluvísitölu, því að eftir því hækkuðu persónufrádrættirnir, og persónufrádrættirnir miðuðust við útgjöld til brýnustu lífsnauðsynja. Það væri aðalatriðið, að sá frádráttur hækkaði. En hins vegar væri ekkert óeðlilegt við það, að skattbyrðin ykist hlutfallslega að öðru leyti, eða þannig skildi ég hv. frsm. Hann sagði eitthvað á þá leið, að samneyzlan yrði að vaxa í sama mæli og einkaneyzlan. Það tel ég eðlilega viðmiðun. En ef við miðum eingöngu við framfærsluvísitölu og ekki við tekjur manna eða kaupgjaldsvísitölu, eykst auðvitað samneyzlan, ef kaupgjaldið hækkar meira en framfærslukostnaður. Þá ætlum við meira af þjóðartekjunum í samneyzlu. Ég er ekkert að útiloka að svo geti farið, að við val á ýmsum eftirsóknarverðum markmiðum teljum við, að samneyzlan þurfi á einhverju tímabili að aukast meira en einkaneyzlan. En við skulum ekki blekkja okkur í þeim efnum, að skattbyrðin hlýtur að aukast í sama mæli og um leið. Það er talið samkv. upplýsingum hæstv. fjmrh., að skattbyrðin muni aukast miðað við þjóðarframleiðslu úr 32% í 34%, aðeins miðað við árin 1971 og 1972, og það er þó nokkuð. Ég vildi láta þetta koma fram, að því er skattvísitöluna snertir, en í framhaldi af því vildi ég leyfa mér að benda á, að ef miðað er við skattvísitölu 121.5, eins og við sjálfstæðismenn höfum hent á, að eðlilegt sé, er aukin skattbyrði samkv. framlögðum gögnum Efnahagsstofnunarinnar yfir 700 millj. kr., og þegar tekið er tillit til minnkaðra niðurgreiðslna á landbúnaðarvöru, má bæta við a.m.k. 400 millj. kr. til viðbótar, eins og hv. 2. þm. Norðurl. e. benti hér á við 1. umr. um þetta frv. En þá er eftir enn fremur að taka tillit til þess, að í þessum samanburði er ekki gert ráð fyrir, að sveitarfélög landsins þurfi að gripa til álagsheimilda þeirra, sem þau hafa samkv. tekjustofnalögum sveitarfélaga. Ef um það er að ræða, bætast við milli 500 og 600 millj. kr. í skattbyrði, svo að þegar allt þetta kemur heim og saman, er skattbyrðin orðin býsna miklu þyngri samkv. þeim fyrirliggjandi lögum en samkv. þeim, sem verið hafa í gildi. Það er einnig vert að leggja á það áherzlu, að í þessum samanburði Efnahagsstofnunar er ekki tekið fullt tillit til frádráttarhæfni ýmissa gjalda eins og t.d. útsvara og nefskatta, sem skiptir mjög miklu máli. Þá er og gengið út frá því, að nefskattar mundu hafa hækkað miðað við, að gamla kerfið hefði áfram verið í gildi, en svo hefði ekki þurft að vera,,því að frá 1. ágúst s.l. til ársloka 1971 voru sjúkrasamlagsgjöld niðurgreidd um sem nam um 150 kr. á mánuði, og frádráttarbærnin er ekki í dæminu og ekki niðurfelling þeirra á kaupgjaldsvísitölu, sem nemur svo háum upphæðum, að þeir, sem hafa 30 000 kr. mánaðarlaun, mundu á þessu yfirstandandi ári tapa í tekjum upphæð, sem svarar til nefskatta á hjón, eða á milli 21 og 22 þús. kr. Þess vegna er þessi samanburður mjög villandi og blekkjandi á allan hátt. Þá er gjarnan í blöðum stjórnarsinna ekki tekin með hækkun fasteignaskatta og því siður álag á þá eða hækkun á stofni fasteignamatsins, en allt þetta getur leitt til þess, að fasteignaskattar verði 0.9% af fasteignamati. Þegar ég tel mig nú hafa sýnt fram á, að það fari ekki á milli mála, að samkv. öllum gögnum og staðreyndum málsins sé um mikla aukningu skattbyrðarinnar að ræða í heild, þá er út af fyrir sig athyglisvert að kynna sér, með hvaða hætti ríkisstj. hyggst dreifa skattbyrðinni, og e.t.v. má taka aðeins smádæmi til að byrja með um það, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur breytt frv. sínu í meðförum þingsins, og hafa þá í huga þá yfirlýsingu stuðningsblaðs ríkisstj., að meira en helmingur framteljenda hafi undir 300 þús. kr. brúttótekjur á s.l. ári. Þá kemur í ljós, að sé um einhleypinga að ræða með brúttótekjur 200 þús. og 300 þús. kr., þá hafa breytingar á frv. í meðförum stjórnarsinna í þinginu orðið til þess, að skattbyrði þessara tekjuflokka þyngist, en léttist aðeins á þeim, sem hafa brúttótekjur 400 þús. og 600 þús. kr. og þar yfir, og þá er ég aðeins að tala um upphaflegt frv. og það, sem við sjáum nú með breytingum. Að því er snertir hjón, þá er sama sagan, að skattbyrði þeirra hjóna, sem hafa 200 þús. og 300 þús. kr. brúttótekjur, þyngist frá upphaflega frv., en hún léttist aðeins hjá þeim, sem hafa hærri tekjur. Þetta var nú útúrdúr. En ég vildi þó aðeins geta um, hvernig skattbyrði einstakra skattþegna breytist samkv. frv., og gera samanburð á því og því, sem var á s.l. ári og mundi hafa orðið eftir óbreyttu kerfi og skattvísitölu 121.5 á þessu ári. Ef við tökum fyrst einhleypan karlmann með 200 þús. kr. tekjur, þá var skattbyrði hans á s.l. ári 14%, en mundi verða með sama kerfi 14.7%. Nýja kerfið er með 11% útsvarsstiga, - sem ég geng yfirleitt út frá vegna takmarkaðra tekjustofna sveitarfélaga og með því einnig, að tekjuskattar voru lækkaðir úr 45% í 44% með tilliti til þess, að sveitarfélög gætu nýtt 11%, - þá er skattbyrðin orðin 15.63%. Ef við reiknum inn í dæmið áhrif nefskattanna á launin, þá er skattbyrðin orðin 19.58%. Það vill segja, að skattbyrðin hefur aukizt um 40% á einhleypum karlmanni með 200 þús. kr. tekjur frá því, sem var á árinu 1971. Ef við tökum einhleypan karlmann með 400 þús. kr. tekjur, þá var skattbyrðin á árinu 1971 23%, en yrði með óbreyttu skattkerfi sú sama, með nýja kerfinu án kaupgjaldsvísitöluáhrifa 30.5% og með kaupgjaldsvísitöluáhrifum 34.4%, eða skattbyrðin eykst um 49%. Ef við tökum einhleypan karlmann með 600 þús. kr. tekjur, þá var skattbyrði hans á s.l. ári 29.4%, en yrði með óbreyttu kerfi lík, með nýju kerfi án kaupgjaldsvísitöluáhrifa 36.6% og með kaupgjaldsvísitöluáhrifum 40.6%, eða skattbyrði eykst um nær 38%. Ef við tökum barnlaus hjón með 200 þús. kr. tekjur, var skattbyrði þeirra á s.l. ári 12.5%, en yrði með óbreyttu kerfi 13.7%, en með nýja kerfinu án kaupgjaldsáhrifa 11.6% og nýja kerfinu með kaupgjaldsáhrifum 15.5%. Aukning skattbyrðar er 24.2%. Ef við tökum barnlaus hjón með 400 þús. kr. tekjur, þá var skattbyrði þeirra á s.l. ári 14.8%, með óbreyttu kerfi 15%, með nýja kerfinu án kaupgjaldsvísitöluáhrifa 17.3%, en með áhrifum kaupgjaldsvísitölu 21.2%. Aukning skattbyrðar er 43.8%. Og ef við tökum barnlaus hjón með 600 þús. kr. tekjur, þá var álagningin á síðasta ári 21.3%, og yrði sú sama, ef sama kerfi yrði nýtt, en með nýja kerfinu án kaupgjaldsvísitöluáhrifa 26.4% og með kaupgjaldsvísitöluáhrifum 30.3%. Aukning skattbyrðar er 42%. Þetta sýnir það, að skattbyrði einstakra skattþegna, einstaklinga og hjóna, eykst mjög verulega. Þá er mjög mikil ónákvæmni til staðar, að því er snertir ákvæði um skattlagningu einstæðra mæðra. Þannig sýnast meðlagsgreiðslur til einstæðra mæðra verða útsvarsskyldar, og sömuleiðis eftir því, sem tekjustofnalögin segja um aukafrádrátt fyrir einstætt foreldri, sýnist ekki vera um að ræða, að hann sé frádráttarbær á tekjum til útsvars. Þetta getur leitt til þess, að hagur þessa hóps skattþegnanna sé fyrir borð borinn. Ég vil þá koma að enn einum hópi í þjóðfélaginu, sem löggjafinn hefur hingað til séð ástæðu til að hafa sérstök ákvæði um, en það eru sjómennirnir. Ef við tökum sjómann með 470 þús. kr. brúttótekjur á árinu 1971, sem samsvarar 352 þús. nettó, áður en til sjómannafrádráttar kemur, þá var skattbyrði hans af brúttótekjum 6.38% í Reykjavík 1971, en yrði með óbreyttu kerfi og vísitölu 121.5 6.72% eða nær hin sama. Samkv. frv. mundi þessi skattbyrði verða, að því er farmenn snertir, 12.45%, og að því er fiskimenn snertir, 12.12%. Skattbyrði sjómanna tvöfaldast því miðað við gamla kerfið. Ef við lítum nánar á þá hópa, sem löggjafinn hefur viljað taka sérstakt tillit til hingað til, þá er dæmið á þennan veg, að því er aldrað fólk snertir. Við skulum fyrst taka einhleypan, aldraðan mann með 200 þús. kr. brúttótekjur, þ.e. 120 þús. kr. launatekjur, annað er ellilífeyrir og eigin húsaleiga. Þá mundi skattbyrði hans á síðasta ári hafa verið 3.35%. Ef gamla kerfið héldi áfram og persónufrádráttur 67 ára og eldri 2/5 af persónufrádrætti einstaklings, þá mundi skattbyrði hans verða 2.58% eða lækka. Samkv. nýja kerfinu mundi skattbyrðin verða 11.49% og launaskerðing vegna kaupgjaldsvísitölu 4 700 kr. Ef við tökum einhleypan, aldraðan mann með 300 þús. kr. tekjur þá var skattbyrði hans 10% á síðasta ári, en yrði samkv. óbreyttu kerfi vegna sérstaka frádráttarins, sem samþykktur var á s.l. vori, 7.36%, en samkv. fyrirliggjandi frv. 22.69%, og til viðbótar kæmi launaskerðing vegna kaupgjaldsvísitölu 8 600 kr. Ef við tökum síðan einhleypan, aldraðan mann með 400 þús. kr. tekjur, þá var skattbyrði hans á s.l. ári 17.3%, samkv. gamla kerfinu með þeim frádrætti, sem samþykktur var í fyrra, 13%, en yrði samkv. fyrirhuguðum lögum 29.25% og launaskerðing vegna kaupgjaldsvísitölu 12 600 kr. Ef við tökum síðan gömul hjón með 200 þús. kr. brúttótekjur, þá var skattbyrði þeirra á s.l. ári 0.82%, og hefði fallið niður í 0.65% á þessu ári að óbreyttum lögum, en nýja kerfið leiðir til þess, að skattbyrðin hækkar í 3.67%, og launaskerðing vegna kaupgjaldsvísitölunnar er 2 700 kr. Þá eru það öldruð hjón með 300 þús. kr. tekjur. Skattbyrði þeirra var á s.l. ári 2.23%, en hefði orðið á þessu ári 1.52%, en verður 8.64% eða nær þreföldun skattbyrðarinnar, og auk þess verður launaskerðing vegna kaupgjaldsvísitölunnar 6 600 kr. Ef við lítum á fullorðin hjón með 400 þús. kr. brúttótekjur, þ.e. launatekjur auðvitað 269 þús. kr., þá var skattbyrði við álagningu 1971 6.73%, samkv. óbreyttu kerfi 4%, en verður nú 16.65%, auk launaskerðingar vegna kaupgjaldsvísitölu, 10 600 kr. Það var, að mig minnir, samdóma álit þm. á s.l. vori, að aldrað fólk, sem komið væri á ellilífeyrisaldur og hefði unnið allt sitt líf hörðum höndum, ætti það inni hjá samfélaginu að fá nokkra tilhliðrun á efri árum. Nú er gengið í þveröfuga átt, og skattbyrðar þessa fólks auknar, ekki eingöngu með þessum hætti, eins og ég hef hér sýnt fram á, heldur og með stórhækkuðum fasteignasköttum, sem koma mjög illa við þennan hóp í þjóðfélaginu. Herra forseti. Ég fer nú að stytta mál mitt og vil þó bæta við það, sem ég hér hef rakið um einstök dæmi þess, hve illa þessi fyrirhugaða skattalöggjöf kemur niður á ýmsum hópum skattþegna, því, að ég tel nær óhugsandi, að núv. ríkisstj. hafi í raun og veru ætlazt til, að þessi yrðu áhrifin. Ég hygg, að það séu velviljaðri menn en svo, sem þá ríkisstj. skipa, og stjórnarsinnar séu það almennt. Ég tek þetta miklum mun frekar fram sem dæmi um lélegan undirbúning þessara skattalagafrv. Hefði ríkisstj. gert sér grein fyrir áhrifum skattalaganna, eins og þau liggja fyrir í dag í þessari hv. d. og í Nd., þá er ég viss um, að hún hefði skoðað hug sinn betur og vandað undirbúning málsins á þann veg, að slíkir agnúar væru af lögunum sniðnir. Þess vegna er það álit okkar sjálfstæðismanna, að ekkert annað úrræði sé fyrir hendi, eins og dæmið stendur í dag, en að fresta því að leiða slík ákvæði í lög og búa við gamla kerfið með þeirri skattvísitölu, er við höfum lagt til, og vanda betur lagasmíðina. Um það er ekki ágreiningur, að rétt sé að endurskoða bæði lög um tekjuskatt og eignarskatt og lög um tekjustofna sveitarfélaga, en slíka endurskoðun verður að vanda, og hún verður að miðast við það að örva sparnað manna og viðleitni til öflunar tekna. Hæstv. fjmrh. lét þess getið í framsöguræðu sinni hér í d., að þessi lög gerðu ráð fyrir því að skattleggja eignir, þar sem eignir væru fyrir hendi, og tekjur, þar sem tekjur væru fyrir hendi. Ég býst nú við, að þetta sé meira eða minna markmið allra skattalaga, en spurningin er, hvernig að þessu er farið. Það er skoðun okkar sjálfstæðismanna, að mjög varlega beri að fara í skattlagningu eigna, hvort heldur eru fasteignir eða hreinar eignir til þess að koma ekki í veg fyrir eignamyndun í þjóðfélaginu. Efnahagslegar framfarir byggjast á slíkri eignamyndun, byggjast á því, að menn leggi nokkuð til hliðar til þess að kaupa ný framleiðslutæki. til þess að skapa sér og fjölskyldu sinni og atvinnufyrirtækjum sinum betri möguleika til aukins starfsárangurs. Með þessum hætti einum eykst verðmætasköpunin í þjóðfélaginu, sem er undirstaða kjarabóta fyrir allan almenning. Ef við í heild teljum, að tekjuskiptingin í þjóðfélaginu sé sæmilega réttlát, þá liggur og í augum uppi, að skattar á tekjur almennt eiga að vera hóflegir, og það er skoðun okkar, að skattar, sem fara yfir það, að jaðarskatturinn nemi meira en helmingi síðustu krónu í tekjum manna, séu til þess fallnir að draga úr framtaki manna og vilja til þess að leggja eitthvað á sig, bæði sjálfum sér til góðs og þjóðarheildinni um leið. Spyrja má, hvort nauðsyn sé til tekjujöfnunar. Við sjálfstæðismenn teljum, að slik nauðsyn sé ekki fyrir hendi í þjóðfélaginu í dag, slík nauðsyn leiði ekki til þess, að jaðarskattar þurfi að fara yfir 50%, og sannleikurinn er sá, að skattafrv. ríkisstj. hafa ekki það í sjálfu sér að markmiði að leiða af sér tekjujöfnun, því að tekjuskattur til sveitarfélaga er jafn, hlutfallslegur skattur, 11% í raun, eftir því sem ég tel, að muni verða, og ef litið er frá persónufrádráttum, sem ganga yfir alla í tekjusköttum, þá er sami tekjuskattur á alla, sem ná ákveðnum tekjum, 44%. Raunverulega má því segja, að allir búi við 55% skatt, ef undan er tekinn persónufrádrátturinn og 75 þús. kr. teknabil, sem lægra er skattlagt. Ég er ekki út af fyrir sig að gagnrýna þetta, en ég nefni þetta til að sýna fram á það, að um tekjujöfnun er ekki að ræða nema að því leyti, sem persónufrádrættir segja til um. Ég tel líka, að þegar komið er upp í 55% jaðarskatt, þá sé ekki efni til tekjujöfnunar umfram það, og sannleikurinn er sá, að það er óeðlilegt, að menn séu komnir upp í hæstu skatttaxta þegar í meðaltekjum, eins og raun ber vitni um í þessu frv. Það sýnir, að leið beinna skatta er algjörlega tæmd, og það væri langtum áhrifameira og betri skattheimta og eðlilegri, - að svo miklu leyti, sem tekjuþörf hins opinbera segir til um og er viðurkennd, en það er annað mál. - að fara leið óbeinna skatta, eins og við sjálfstæðismenn höfum bent á. Með þessum frv. er stigið í öfuga átt. Hlutfall beinna skatta í tekjuöflun ríkisins hækkar úr 19.2% í 25.7%. Það er einnig til þess fallið að draga úr tekjuöflunarviðleitni, draga úr eignamyndun, og ef nokkuð er, að örva eyðslu. Hér er öfugt að farið við það, sem við viljum, og við það, sem er grundvöllur að framförum í þjóðfélaginu.



Herra forseti. Ég ætla hér í nokkrum orðum að gera grein fyrir afstöðu minni. Það er nú búið að ræða svo mikið um útreikninga og vísitölu og þar fram eftir götunum, og í raun og veru gæti ég sleppt því að fara að lengja þær umr. En ég ætla að sjá til, hvað tími hrekkur til. Ég skila sérnál. nr. 456 og rek þar, að aðdragandi þessara frv. og meðferð öll hér í þinginu er með nokkuð sérstæðum hætti. Við höfðum mjög spurt um það, hverjir hefðu samið frv. Það fékkst ekki upp gefið. Það kemur hér fram í nál. hjá mér, að ríkisskattstjóri hafi skilað löngum aths. En það er ein prentvilla. Það á að standa „rúmlega 12 vélritaðar bls.“, en stendur „rúmlega 13 vélritaðar síður.“ Hann skilaði þessum aths. við frv. á einum nefndarfundi hjá okkur. Bæði voru þessar aths. efnislegar og einnig tæknilegar. Og hann fór ekki dult með það, að erfitt gæti verið í vissum tilfellum að tryggja þannig framkvæmd laganna, að ekki yrði ágreiningur og tilefni til málaferla. Langbezt væri að komast hjá því, að slík löggjöf ætti sér stað, en því miður er skattamálum þannig háttað, að það þarf mikinn tíma og raunar aðeins sérþjálfaða menn til þess að semja slíka löggjöf og tryggja þannig, að ekki komi til missagna eða mistúlkunar, svo að endi með málaferlum og dómstólum. Það er auðvitað augljóst og hefur verið viðurkennt hér áður úr ræðustóli, að hæstv. ríkisstj. þarf stórauknar tekjur. Það er búið að afgreiða fjárlög, sem eru með rúmlega 5 milljarða útgjaldaaukningu frá síðustu fjárlögum og auðvitað þarf að mæta þessum útgjöldum á einhvern hátt. Þessara tekna er aflað með margvíslegu móti, og einn þátturinn eru beinir skattar á einstaklinga og fyrirtæki. Mér virðist, hvernig sem reiknað er, að fyrirtækin muni bera kringum 500 millj. kr. aukningu, og held ég, að um það sé ekki deilt. Um hitt er deilt meira, hversu beinu skattarnir hækka og á hvaða hátt þeir munu dreifast. Það hefur verið undirstrikað, að þeir eigi að dreifast á hin breiðu bök í þjóðfélaginu, þ.e. tekjuhærri einstaklinga. Við hins vegar vefengjum það, að frv. tryggi, að slíkt eigi sér stað. Það má deila um það, með hvaða hætti skattbyrðin kemur fram, og taka mismunandi afstöðu til talna. Mér dettur í hug einfalt dæmi. Maður, sem s.l. ár hefur haft 800 þús. kr. tekjur og greitt 400 þús. kr. í skatta, þ.e.a.s. helming, 50%. Nú vaxa tekjur hans upp í 1 millj. kr., og hann greiðir 600 þús. kr. Hann hefur sömu 400 þús. kr. til ráðstöfunar. Ég tel, að maðurinn hafi hækkað í skattbyrði tvímælalaust, þótt ráðstöfunartekjur hans séu áfram 400 þús. kr. Sumir mundu segja, að maðurinn væti ekki verr settur. Ég tel, að hann sé nokkru verr settur, því að með aukningu á tekjum má búast við, að annað hafi vaxið í þjóðfélaginu miðað við reynslu undanfarinna ára. Ef svo væri ekki, þ.e. allt annað stæði kyrrt, væri maðurinn ekki verr settur. Svona má mistúlka afstöðu í tölum og rífast um það endalaust, en ég ætla ekki að eyða miklum tíma í það. Ég hef leyft mér að bera fram tvær brtt., sem skipta þó nokkru máli og þó sérstaklega fyrir eldra fólkið, á þskj. 449. Hin fyrri fjallar um fyrningu á húseignum. Það var gefin út reglugerð um það mál um s.l. áramót, og þar var kveðið svo á, að framvegis skuli raunverulegur viðhaldskostnaður af íbúðarhúsum ekki vera frádráttarbær, heldur skuli jafnan telja 1.5% fasteignamats steinhúsa og 2% fasteignamats timburhúsa sem viðhaldskostnað. Ég held, að þetta geti komið aftan að einhverjum, sem hafa staðið í viðhaldi á s.l. ári og lagt í því sambandi fram tilskildar nótur og jafnvel tekið stóran hluta tekna sinna til viðhalds á grundvelli þeirra laga, sem eru í gildi enn þá, þannig að hér kunna að risa vandamál. og þess vegna væri bezt að forðast þau og taka þennan þátt fyrir í endurskoðun á löggjöfinni, sem boðuð hefur verið. Ég held, að útilokað sé annað en að margir einstaklingar muni lenda í leiðindum út af þessum þætti, ef hann verður ekki felldur niður, og þetta skiptir ríkissjóð bókstaflega sama og engu. Það skiptir samt nokkru máli í framkvæmd núgildandi laga og örugglega við gildistöku þessara laga. Í öðru lagi er um frádráttarreikning að ræða fyrir aldraða fólkið, og skýrir gr. sig sjálf, og þarf ég ekki að eyða miklum tíma í það. Þriðja liðinn í brtt. vil ég leyfa mér að taka aftur, vegna þess að hæstv. fjmrh. hefur lýst því í Nd., að hann telji eðlilegt, að sköttun hjóna komi inn í endurskoðunina, og hefur þess vegna þessi liður fengið fulla viðurkenningu, og ég vil einnig þakka honum sérstaklega fyrir það, að hann hefur núna boðið upp á það við áframhaldandi endurskoðun skattalaganna, að stjórnarandstaðan fái sína fulltrúa í þessum endurskoðunarnefndum. Það er mjög mikilvægt, og það mundi áreiðanlega spara tíma og deilur um viss túlkunaratriði í löggjöfinni, ef allir flokkar ættu framvegis sína fulltrúa við mótun löggjafarinnar. Hitt er svo annað mál, að það er sjálfsagt, að ríkisstj. á hverjum tíma láti sína trúnaðarmenn fjalla um einstaka þætti, en engu að síður er þetta þakkarvert að bjóða upp á aðild að jafn viðkvæmu máli og skattalöggjöf er hverju sinni, og ég þakka honum aftur fyrir það. Það kemur fram í nál. mínu, að ég teldi heppilegast miðað við orð ráðh, og miðað við það, sem frv. bera með sér, að frv. yrði vísað til ríkisstj., þar sem yfirlýst er, að endurskoðun þarf að fara fram á komandi sumri. Hins vegar tek ég skýrt fram, að Alþfl. er tilbúinn að standa að tekjuöflun vegna trygginganna og annarra lífsnauðsynlegra útgjalda, sem eru eðlileg og við höfum allir staðið að að samþykkja hér í hv. Alþ., og yrði það að skoðast þá sérstaklega með hliðsjón af gildandi lögum og hvað þau lög mundu færa ríkissjóði í tekjur, og ætti nú ekki að vera vandamál að sjá það út, svo miklir reikningar hafa átt sér stað í því efni. Ég vildi minnast hér á eitt atriði, sem hefur ekki verið rætt, held ég, af neinum, en það er raunverulega skipulagsbreyting, sem er fjallað um - það er 13. gr. núna, held ég, eftir 2. umr. í Nd., en var 12. gr. í frv. - og svo nokkrum gr. á eftir, það er um skipulagsbreytingu á ríkisskattanefnd o.fl. Mér virðist, að í 13. gr. segi: „Í ríkisskattanefnd eiga sæti þrír menn og þrír til vara. Fjmrh. skipar formann og varaformann nefndarinnar.“ Ég sé ekki, að hér sé um tímabundna skipun að ræða, og vildi þess vegna spyrja: Er hér raunverulega um ævistarf að ræða hjá þeim mönnum, sem yrðu skipaðir í þetta, þannig að þeir gætu setið í þessari nefnd ævilangt? Hins vegar segir hér neðar í gr.: „Aðra nm. og varamenn skipar ráðh. til fjögurra ára úr hópi sex manna, sem Hæstiréttur tilnefnir sem hæfa til starfsins.“ Hér er um mikilvæga skipulagsbreytingu að ræða. Ég held, að það hafi farið fram hjá mér, ef hæstv. ráðh. hefur fjallað um síðasta kafla frv., sem er um framkvæmd og skipan þessara mála. Ég skal ekki á þessu stigi dæma um nauðsyn þess nú þegar, en hér er áreiðanlega, held ég, stefnt í rétta átt. En fróðlegt væri að heyra nokkru nánar um þennan þátt fyrir okkur, því að þetta er mjög mikilvægt einmitt í sambandi við framkvæmd á löggjöfinni, hvernig til tekst og með úrskurði o.fl., sem er fjallað um í næstu greinum hér á eftir. Margt mætti segja um bæði skattafrv. í heild, því að það verður að skoða þessi frv. í einni heild. Þau eru svo nátengd, frv., sem við erum búnir að afgreiða úr þessari d., og núv. frv. um tekjuskatta. Það er margyfirlýst og viðurkennt, að íslenzk fyrirtæki standa höllum fæti í samkeppni við erlend fyrirtæki. Ég dreg það í efa, að með gildistöku þessara frv. sé staða íslenzkra fyrirtækja þannig sett, að þau geti mætt vaxandi samkeppni. Það er fyrir hendi, að þau eiga von á vaxandi samkeppni í heiminum með ýmsu móti, á iðnaðarsviðinu sérstaklega, og ýmsu öðru móti, og íslenzk fyrirtæki geta því aðeins verið hér blómleg og veitt tryggt og gott atvinnulíf, að samkeppnisaðstaða þeirra sé trygg. Það varð niðurstaða á hv. Alþ., að allir flokkar utan einn, Alþb., voru með aðild okkar að EFTA. Hvað sem verður um EFTA, þá mun hitt eftir standa, að við þurfum að selja til Evrópu og annarra landa og selja á samkeppnishæfu verði. Til þess að það megi takast, þarf hvert fyrirtæki að hafa eðlilega möguleika til fjármögnunar og afskrifta og endurnýjunar. Ef það er ekki fyrir hendi, þá lognast fyrirtækið út af. Það er nokkuð deilt um það, hvernig þessi skilyrði eigi að vera, og það hefur verið mjög hart deilt á þá löggjöf, sem þáv. meiri hl. stóð að á síðasta þingi og er talin stefna út í ógöngur um jafnvel of góð skilyrði, og þess vegna sé nauðsynlegt að draga nú mjög úr þeim góðu skilyrðum og setja núv. ákvæði um afskriftir, endurnýjunarverð og ýmislegt fleira inn í frv., sem ég ætla ekki að fara að tyggja hér allt upp, en ég tel. að þar sé fulllangt gengið. Það var deiluatriði um suma þætti í fyrra, og var ég ekki alls kostar ánægður með allt saman, en ég tel. að hér sé fulllangt gengið til baka, vegna þess að þegar til lengdar lætur, þá er það öllum fyrir beztu, að fyrirtækin þurfi ekki alltaf að vera að koma til ríkissjóðs og biðja um sífellt framlag með hungurnefndir hingað og þangað utan af landinu, betlandi tugi millj. úr ríkissjóði. Hitt væri miklu betra, ef hægt væri að skapa þeim sómasamleg skilyrði, þannig að rekstraraðstaða þeirra væri tryggð í eðlilegu árferði frá ári til árs undir skynsamlegri stjórnun. Það yrði ríkissjóði fyrir beztu. Það gæti skapað jafnasta atvinnu og tryggustu tekjurnar. Ég held, að frv. gangi of langt í að þrengja þessa rekstrarmöguleika hjá fyrirtækjum á ýmsum sviðum, og því var lýst hér áðan, hvað samtök vissra atvinnugreina hafa við þessi frv. að athuga. Ég þarf ekki að lesa það upp. Við skulum ekki taka slíkt bréf of bókstaflega í öllum tilfellum. Ég vil t.d. minna á eitt, sem ég tel ekki skynsamlegt, einmitt núna, þegar hin mikla aukning togaraflotans á sér stað, að fella niður þann möguleika að geta afskrifað visst fjármagn. sem bundið er í samningum, t.d. um togarakaup, en menn verða oft að selja eignir sínar og binda fjármagn í nærri tvö ár, áður en rekstrareiningin fer að fullu af stað. Þetta var gert í síðustu lögum. Þar var sett heimild fyrir því að afskrifa ákveðinn þátt í þessu sambandi, og ég tel það spor aftur á bak að fella þá heimild niður. Einnig í sambandi við þessi frv. væri fróðlegt að heyra, hvernig þau eiga að tryggja láglaunafólki þessa margumtöluðu kaupmáttaraukningu. Þau eru auðvitað aðeins einn þátturinn af ráðstöfunarfjármagninu. Tryggingalöggjöfin hjálpar til, en láglaunafólkið, hvað sem í því hugtaki felst, á ekki að borga skatta. Það hafa allir lýst yfir því, að það ætti ekki að gera það. En mér sýnist, að viðmiðunarskalarnir teygi sig nú mjög langt niður, þannig að ég held, að margir, sem telja sig aðeins hafa lífsnauðþurftatekjur, komist nú á blað á skattseðlinum. Við höfum undirstrikað það, held ég, allir flokkar, að við teljum það alveg sjálfsagt, að slíkar nauðþurftatekjur séu ekki skattlagðar. Hins vegar hafa menn deilt um það, hversu slíkar nauðþurftatekjur eiga að vera háar, hvort það eigi að vera 250 þús. eða 350 þús. kr. brúttótekjur fyrir t.d. hjón með tvö börn eða ekki. Auðvitað fer það mjög eftir persónulegum aðstæðum, hvernig fólkið kemst af. Eru menn í nýju húsnæði, er hér um eldra fólk að ræða eða ung hjón o.s.frv.? Engu að síður tel ég, að viðmiðunartalan sé sett of lág, og þess vegna sé hætta á því. að nokkuð af fólki, sem hafi raunverulega lífsþurftatekjur, muni nú greiða skatta. En útreikningar eiga að sanna manni það miðað við skynsamlega skattvísitölu, að slíkt sé ekki. Hafi hins vegar tekjur vaxið um rúmlega 21%, þá auðvitað tryggir skattvísitalan, sem er 6.5 stig frá árinu í fyrra, slíkt alls ekki. Til þess að tryggja, að ekki væri um aukna skattbyrði að ræða, þá hefði skattviðmiðunin átt að vera a.m.k. hliðstæð tekjuaukningunni. Herra forseti. Ég vil nú ekki lengja þessar umr. meira. Það yrði mikið af endurtekningu og deilu um keisarans skegg. Ég vefengi ekki útreikningana sem slíka. Hins vegar vefengi ég þær forsendur, sem eru fyrir þessum útreikningum, sem meiri hl. leggur hér fram. Ég tel, að langbezt hefði verið og hreyfði því á sameiginlegum fundi í n., að við hefðum fengið raunverulega útreikninga á 100–200 framtölum einstaklinga og borið þau saman við framtölin frá fyrra ári. Þá var óþarft að deila svo mjög um, hvað fólst í vissum breytingum. Ég sagði hér áður, þegar ég hafði séð frv. við fjárlagaumr., að mér þætti margt vera til bóta í frv., og það er auðvitað rétt, og þarf ég ekki að tíunda það, því að það er mjög búið að halda því á lofti. Það mátti nú varla búast við öðru en eitthvað væri til bóta. Hér er um mikla gagngerða breytingu að ræða, en engu að síður teljum við samt vera svo mikið fólgið í þessum breytingum, sem orkar tvímælis, að við höfum lagt það til í Alþfl., að frv. yrði vísað til hæstv. ríkisstj. til áframhaldandi meðferðar, vegna þess að það er yfirlýst, að skattalög öll verða tekin til endurskoðunar nú þegar á komandi sumri. Og þá segir það sig sjálft, að þessi löggjöf getur ekki verið fullkomin.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að halda hér langa ræðu eða fara mikið út í það, sem fram hefur komið í umr. hér, vegna þess að það hefur áður verið rætt, bæði af mér og öðrum hv. þm. En ég vildi við þessa umr. leyfa mér að þakka hv. fjhn. fyrir afgreiðslu á þessu máli, sem hefur verið með skjótum hætti. Mér er ljóst, að það var lítill tími, sem n. hafði til þess að athuga málið sérstaklega, en hins vegar höfðu n. bæði í Nd. og Ed. unnið saman áður, og bætti það úr, eins og oft vill verða, þegar slík afgreiðsla fer fram, eins og hér á sér nú stað. Út af því, sem hv. 5. þm. Reykn. sagði hér áðan og spurði um. mun það vera rétt hjá honum, að þegar ég gerði grein fyrir þessu máli hér í hv. d., mun hafa fallið niður hjá mér að víkja að þeirri breytingu, sem gerð er á ríkisskattanefnd. En ég vil segja það í sambandi við skipun hennar, að skilningur minn er sá, að hún sé öll skipuð til fjögurra ára. Vil ég láta það koma fram hér, að þannig mundi ég framkvæma þetta, ef til þess kemur. Ég vil líka segja, að ég tel, að með þeirri breytingu, sem þar er gerð, vinnist tvennt: Í fyrsta lagi á að vera visst öryggi í því fyrir gjaldendurna í landinu, að þarna komi til sérstakur úrskurðaraðili, sem ekki fjallar um skaflamálin að öðru leyti. Eins og nú er, er ríkisskattstjórinn úrskurðaraðilinn, en hann verður í þessu tilfelli sóknaraðili fyrir þá, sem eiga að njóta skattanna. Þetta er ekki sagt með tilliti til þess embættismanns, sem gegnir því starfi, heldur til formsins, sem ég tel, að tryggi þetta betur. Ég mundi líka telja, að með þessum hætti væri að því stefnt að hraða afgreiðslu í úrskurðarmálum betur en tekizt hefur nú vegna þess annríkis, sem þeir aðilar eiga við að búa, sem að þeim málum vinna. Í sambandi við það, sem hv. 5. þm. Reykn. sagði um skattalöggjöfina frá í fyrra og afstöðuna til atvinnurekstrarins, vil ég taka undir það með honum, að það er skoðun mín og ég vil vinna að því. að skattlagning á fyrirtæki verði ekki meiri en svo, að rekstur þeirra geti orðið með sómasamlegum hætti. Ég held, að þótt menn kunni að deila um nokkur atriði í sambandi við skattaálagninguna á fyrirtæki nú, sé það líka ljóst, að sumu er þar verulega breytt til batnaðar frá því, sem áður hefur verið, og þeim atriðum, sem fyrirtækin hafa ekki lagt minna upp úr en sumum öðrum, sem deilt er um. Ég vil líka minna á það, að það kom fram í ræðu hjá hv. þm. Braga Sigurjónssyni í útvarpinu í fyrravor, að þegar þessi skattalög hefðu verið afgreidd á þinginu í fyrravor, hefði Alþfl. raunar orðið að kaupa breytingar á tryggingalöggjöfinni með því að standa að þessari skattalagabreytingu. Og hv. þm. Benedikt Gröndal hélt þessu mjög á lofti á framboðsfundum á Vesturlandi í sumar. Ég vil líka minna á, að það kom fram í ræðu hjá hv. 1 þm. Reykv. í Nd. fyrir jólin, þegar þetta frv. var lagt fram fyrir hv. d.. að hann taldi, að of langt hefði verið gengið í ýmsum ívilnunum fyrir atvinnureksturinn í landinu með skattalagabreytingunni í fyrra. Hér er raunverulega stefnt að því að draga úr þessu, en ekki að koma í veg fyrir, að fyrirtækin njóti eðlilegra skattalaga, en að þau búi ekki við nein vandræði í því. Um það, hvort skattar séu lagðir á nauðþurftir eða ekki, má alltaf deila, en ég hygg þó, að því sé náð með þessum frv. að leggja ekki á slíkar nauðþurftatekjur í sambandi við tekjuskattinn, því að persónufrádráttur tryggir, að svo er ekki. Og ekki sízt, þegar það er haft í huga, að búið er að fella niður nefskattana, er þetta betur tryggt en áður hefur verið. Út af því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði hér í framsöguræðu sinni áðan og hv. 2. þm. Norðurl. e. fjallaði einnig um hér við 1. umr. málsins, skal ég ekki fara nema út í litinn hluta af því. Talið um óvandaðan undirbúning og meðferð þessa máls er ég búinn að heyra svo oft í þessum umr., að ég kippi mér nú ekki upp við það. Ég vil aðeins minna á, að þegar skattafrv. voru lögð hér fram í fyrravor, sem áttu nú að vera af annarri gerð um undirbúning en þetta frv., var enginn útreikningur með þeim frv. um, hvaða áhrif þau hefðu á tekjur ríkissjóðs. Ég hef ekki séð hann enn þá í sambandi við það mál. þó að Efnahagsstofnunin hafi hins vegar í útreikningum sinum nú reynt að finna það, hvað hann raunverulega kostaði. En það var ekki talin ástæða til þess þá að gera grein fyrir því. Ég vil líka segja það, að ég vék við 1. umr. þessa máls að muninum á skattfrelsi sparifjár og hlutafjár, en ekki er eðlilegt að telja, að þetta fari saman, því að a.m.k. eins og stefnan hefur verið í efnahagsmálum þjóðarinnar á síðari árum, hefur máttur sparifjárins alltaf verið að rýrna. En í sæmilegum fyrirtækjum hefur máttur hlutafjárins aukizt, þar sem þær eignir, sem hlutafélagið hefur eignazt, hafa fylgt verðlaginu, þegar spariféð gerir það ekki, því að venjulega eru þessar eignir verulega bundnar í fasteignum og öðru því, sem hefur haldið verðmæti sínu í verðbólgunni. Ég tek undir það, að það er réttmætt að fylgja þeirri stefnu að endurmeta verðmæti í sambandi við verðbólguna, en að gera það með þeim hætti, sem gert var ráð fyrir í lögunum í fyrravor, þegar fyrirtækin fengu svo rúmar hendur í því efni, tel ég of langt gengið og ekki rétta stefnu, þó að grundvöllurinn sé í sjálfu sér réttur. Í þessu frv. er reglan viðurkennd, þó að hún sé ekki gerð eins takmarkalaus eins og þar var. Í sambandi við tekjur af stofnfé í samvinnufélögum og arð af hlutabréfum er ólíku saman að jafna. Ef arður í samvinnufélögunum væri útborgaður, væri það hliðstætt og ætti að skattleggjast alveg eins. En það er ekki um það að ræða. Ég fæ ekki þann arð, sem ég fæ af viðskiptum mínum við samvinnufélagið, útborgaðan. Hann er bundinn í sjóði félagsins og er ekki til ráðstöfunar frá minni hendi, nema ég segi mig úr félaginu, flytji burt af svæðinu eða á einn eða annan hátt hætti að vera félagsmaður. Þetta form í arðjöfnun eða arðsútgreiðslu samvinnufélaga hefur verið frá upphafi og er enn þá, og það gerir það að verkum, að þarna er ekki um sambærilega hluti að ræða. Hins vegar er það svo, að við endurskoðun á samvinnulögum, sem nú fer fram, geri ég ráð fyrir, að þetta verði eitt af því, sem verði athugað og endurskoðað, og þá gæti farið svo, að um útborgun á þessum arði yrði að ræða, og þá á auðvitað að telja hann til tekna og greiða af honum skatt eins og af arði af hlutafé, þegar um hann er að ræða. Þess vegna, ef hann væri hliðstæður, þá ætti það að gerast, en vegna þess að hann er ekki hliðstæður, þá er það ekki réttmætt, að það sé gert. Það er búið að ræða hér mikið um framfærsluvísitöluna og skattvísitöluna og þær till., sem hafa komið þar fram. Það er að vísu að bera í bakkafullan lækinn að fara að bæta þar miklu við, en ég vil þó benda á, að sú skattvísitala eða sá persónufrádráttur, sem reiknað er með gagnvart hjónum í þessu frv., nær því takmarki, að tekjur Dagsbrúnarmannsins með einum eftirvinnutíma eða 15% álagi eru hliðstæðar þessu. Miðað við tekjuárið í fyrra þá er þetta svipuð upphæð, og þessar upplýsingar hef ég fengið frá Framkvæmdastofnunni eða hagdeild hennar. Og það nær því marki, sem m.a. fyrirrennari minn talaði um í ræðunni í fyrra, þegar hann gerði grein fyrir skattafrv., að væri það, sem þeir höfðu ætlað sér að stefna að. Ég vil segja það í sambandi við skattvísitöluna, að það má vel vera, að fyrrv. stjórnarflokkar hefðu bætt sig í þeim efnum. En ég hef verið að leita í ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e., þegar hann kynnti skattafrv. í fyrra, og ég finn ekki, að það komi fram yfirlýsing þar um, að það eigi að halda áfram að færa sig eftir þeirri línu inn á það að ná því, sem tapazt hafði áður fyrr. Hins vegar er þar talað um það, að sú skattvísitala, sem þá er búið að leiðrétta verulega frá því, sem áður hefur verið, er þá gerð 100, og sú breyting, sem hér hefur verið fylgt í sambandi við þetta skattafrv., er breytingin, sem varð á þessu síðar. Í sambandi við nefskattana og vísitöluna, sem hefur verið hér allverulega til umr. og kom fram í ræðu hv. 2. þm. Reykv., þá vil ég geta þess, að í sambandi við afgreiðslu kauplagsnefndar á vísitöluútreikningnum um daginn, sem hún stóð einróma að, þá var skattapakkinn tekinn fullkomlega með, þannig að þó að ekki sé í lögunum gert ráð fyrir því, að tekjuskattur verki á vísitöluna, þá var hann látinn gera það í sambandi við afgreiðslu kauplagsnefndar á vísitöluálaginu um daginn. Þar var tekið tillit til breytinganna, bæði á nefsköttunum og tekjuskattinum, og það, sem út af stóð, var tekið inn í vísitöluna nú, en það voru 0.9 stig. Og fyrirvari var gerður af hendi nm. um það, að ef á þessu yrði breyting, þá áskildu þeir sér rétt til þess að taka það til athugunar á nýjan leik. Tal um óeðlileg áhrif þessara breytinga á vísitöluna er því fjarri öllu lagi. Það er ekki til staðar. Hins vegar er það svo, að vísitala getur lækkað, ef úr útgjöldum hefur dregið, og það er það, sem gerðist í sambandi við útreikninginn á vísitölunni um daginn. Þess vegna er það mjög fráleitt að setja upp útreikninga, eins og hv. 2. þm. Reykv. gerði áðan, þar sem hann kom m.a. með viðbótarálag, vegna þess að vísitalan hefði lækkað. Ég hef áður bent á og get bætt því við hér, þegar verið er að ræða, eins og hv. 2. þm. Reykv. gerði, um gamla fólkið, að það tapaði á vísitölulækkuninni. Hverju tapar þetta sama fólk á fjölskyldubótunum? Ekki fær það fjölskyldubætur. En vísitalan lækkar um 4.2 stig, vegna þess að fjölskyldubæturnar eru reiknaðar inn í vísitöluna, og einhleypir og þeir, sem ekki hafa börn á framfæri sínu, tapa, ef á að orða það svo, úr sínu kaupi þessum 4.2 stigum, sem vísitalan lækkar vegna fjölskyldubótanna. Þess vegna er hægt að finna út alls konar útreikning á vísitölukerfinu, þar sem hægt er að tala um tap hjá þessum eða hinum, ef út í það er farið með þessum hætti. Ég vil líka segja það í sambandi við aldraða fólkið, sem hér hefur verið vikið að, að um fasteignaskattana er nú heimild til þess að fella þá niður, ef sveitarstjórnum þykir ástæða til þess. En ég tek líka undir það, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. e. í fyrra, þegar hann ræddi um þetta í sambandi við skattafrv., að það, sem mestu máli skiptir í sambandi við aldraða fólkið, eru tryggingarnar og þau lágmarkslaun, sem er nú búið að ákveða þeim gegnum tryggingalöggjöfina. Það er hægt að fá hið fyllsta ranglæti út úr því, ef á að miða skatt aðeins við aldur. T.d. er hæstv. félmrh. orðinn meira en 67 ára gamall, og hvaða ástæða væri til þess, að hann fengi sérstakan frádrátt af sínum tekjuskatti fremur en til dæmis unga fólkið, sem er að reyna að koma sér upp heimili og á fyrir börnum að sjá og nýbyggðu húsi? Þess vegna held ég, að það verði ekki rétta leiðin að miða þetta við aldur, heldur að miða það við tekjur og á þann hátt að jafna um á milli þegnanna. Og það kemur fram í því yfirliti, sem ég hef fengið frá Efnahagsstofnuninni eða hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunarinnar, að þótt haldið væri í ákvæðið frá í fyrra, þá mundu af 14 þús. ellilífeyrisþegum 4 þús. njóta þess arna, en 10 þús. ekki. Og þessi 4 þús., sem nytu þess, er sá hlutinn, sem bezt er settur. Ég veit, að það er ósköp auðvelt að tala fyrir þessu á þann veg, að betur mætti gera, en það er líka jafn auðvelt að benda á. að þarna er hægt að finna dæmi og það mjög mörg dæmi um mikið misræmi í skattálagningu með því að auka ívilnanir þar. Ég vil svo í sambandi við það, sem hv. 5. þm. Reykn. sagði hér um það atriði, sem hefur verið til umr. um skattlagningu hjóna, lesa hér upp úr ræðu, sem ég flutti í hv. Nd. um þetta, sem ég vék að, áður en sú yfirlýsing var gefin, sem ég gaf við atkvgr. þar, en þar kemur fram sú skoðun, sem ég hef á þessum málum. Þar segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta, þegar ég er búinn að ræða um þá framhaldsathugun, sem verði á þessum málum: „M.a. kemur þá til athugunar mál, sem einnig hefur borið hér á góma í þessum umr., en það er skattlagning hjóna. Það er mál, sem þarf að athuga betur en gert hefur verið til þessa, hvernig við eigum að komast út úr þeim vanda, sem við erum komnir í, í sambandi við skattlagningu hjóna. Við erum þar að fást við vissan vanda. Það er rétt, sem fram kemur hjá einstæðum mæðrum, að þegar konur hafa misst mann sinn, fara þær að greiða af öllum sínum tekjum, en ef þær eru giftar og vinna úti, þá er dreginn frá helmingur. Það verður ekki hægt að komast út úr þessu kerfi nema með því að taka þetta mál í heild til sérstakrar athugunar, og að líkindum verður niðurstaðan sú, að hjónin verði skattlögð sitt í hvoru lagi. Ég vil undirstrika það, að við framhaldsathugun á þessum málum verður þetta tekið til athugunar eins og aðrir nauðsynlegir þættir skattamálanna. Það var mín ósk, að þetta yrði gert við athugunina í haust, en það vannst ekki tími til þess, eins og svo oft hefur verið lýst yfir.“ Ég vil svo að lokum segja, að mér er ljóst, að mikið er ógert í skattamálunum, enda eru þau umfangsmeiri en svo, að hægt væri að gera ráð fyrir að ljúka endurskoðuninni á þeim skamma tíma, sem þessi ríkisstj. hefur haft til meðferðar. Hins vegar hef ég áður gert grein fyrir því, hvaða nauðsyn ég taldi bera til, að þessu máli yrði komið á þann rekspöl, sem það er nú komið á. Ég vil líka undirstrika það og vekja athygli á því, að með þessum frv., bæði um tekju- og eignarskatt og tekjustofna sveitarfélaga, er brotið í blað og komizt út úr þeirri sjálfheldu, sem skattamálin voru komin í, enda þótt ekki sé komið þar nema skammt á veg í þá átt, sem stefna á í til þess að gera kerfið einfaldara og auðveldara í framkvæmd og til þess að koma því í verk, sem ég tel mikið atriði. að skaflar verði innheimtir jafnharðan og teknanna er aflað. Hér er málinu komið verulega áleiðis, og a.m.k. má með góðum rökum um þetta segja, að hálfnað er verk. þá hafið er.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mjög mikið, en vildi aðeins nefna nokkur atriði, sem hæstv. fjmrh. hafði orð á hér í ræðu sinni áðan. Ég hjó eftir því, að hann sagði, að það væri ólíku saman að jafna, skattfrelsi hlutafjár og skattfrelsi sparifjár. því að sparifé rýrnaði að verðgildi með vaxandi verðbólgu, þar sem aftur á móti hlutafé í vel reknum fyrirtækjum gæti fylgt verðlaginu fremur. Að vissu marki er þetta rétt. En þarna er þá um annað að ræða. sem einnig ber að taka með í reikninginn. og það er það. að þar sem sparifé er ríkistryggt, þá er hlutafé áhættuframlag. Og það getur verið mjög vafasamt, hvort þetta áhættuframlag tapast ekki í ýmsum þeim atvinnurekstri, sem einmitt er verið að reyna að koma upp nú á Íslandi. Það er víða verið að brjóta nýjar leiðir í atvinnurekstri, bæði að hefja landnám í nýjum atvinnugreinum og einnig að hefja rekstur atvinnugreina á ýmsum stöðum í landinu, þar sem slíkar atvinnugreinar hafa ekki verið stundaðar áður. Ég held, að skattfrelsi hlutafjár að því marki, sem lögin frá því í vor gerðu ráð fyrir. mundi hafa haft örvandi áhrif á eignamyndun almennings í atvinnurekstri og gert almenning sjálfstæðari og fært yfir á ein yfir fjármagninu í þjóðfélaginu út til fólksins í hinum dreifðu byggðum landsins. Ég vek athygli á því. að þetta skattfrelsi var eftir mínum skilningi bundið við það, að um arð væri að ræða af svo kölluðum opnum hlutafélögum, en til þeirra voru gengar ákveðnar kröfur, þannig að bæði að upphæð og tegund hlutafjár varð þetta skattfrelsi mjög takmarkað. gagnstætt því sem er um spariféð, sem hefur útakmarkað skattfrelsi. Að því er endurmatið snertir, þá er auðvitað reginmunur á því. hvort endurmatið byggist á endurkaupsverðmæti eigna eða hvort það byggist á upphaflegu kaupverði eigna, að viðbættum 20%. Þetta getur gert gæfumuninn um það. hvort unnt sé í fyrirtækjum og atvinnurekstri að safna nægilegu fjármagni til þess að endurnýja atvinnurekin eða ekki. Ef við Íslendingar eigum að fylgjast með tímanum og reka arðbæran atvinnurekstur og vera samkeppnisfærir og geta bætt lífskjör í landinu, þá verðum við að endurnýja atvinnutækin. Og til þess þurfa skattalögin að vera þannig úr garði gerð. að þau skapi skilyrði til þess. að slík eignamyndun eigi sér stað í atvinnurekstrinum sjálfum, að hann sé megnugur undir slíkri endurnýjun að standa. Þá taldi hæstv. ráðh. ólíku saman að jafna arði af stofnfé samvinnufélaga annars vegar og arði af hlutafé hins vegar, vegna þess að arður af stofnfé væri fastbundinn í rekstri samvinnufélaganna sjálfra og fengist ekki þaðan nema með tilteknum skilyrðum. Í þessu sambandi er um það að ræða, að slíkur arður er aldrei þá skattskyldur. en aftur á móti er slík eignamyndun í öðrum tilvikum skattskyld. Þarna ætli þá um það tvennt að vera að velja, að skattleggja slíkan arð hjá félagsmanni eða samvinnufélaginu sjálfu. Hitt er annað mál, að ég tel það ekkert óeðlilegt, að arður af stofnfé að sama marki og arður t.d. af hlutafé sé skattfrjáls. Þá er e.t.v. ekki vert að lengja umr. mjög mikið varðandi umr. um ákvörðun skattvísitölunnar. Ég held, að það fari eitthvað á milli mála hjá hæstv. fjmrh. og mér, þegar ég er að tala annars vegar um það að miða persónufrádráttinn við Dagsbrúnartaxta með eftirvinnutíma, og ég tel, að það þurfi að ákveða skattvísitöluna 133 stig, til þess að það náist. En hins vegar telur hann, að núverandi persónufrádráttur nægi til þessa. Það, sem ég miða við, er kaupgjaldsvísitala, sem á upphaf sitt í persónufrádrætti, sem leiddur var í lög á árinu 1961, að því er ég tel mig fara rétt með, og miðaðist við ákveðinn taxta Dagsbrúnarkaups og einn eftirvinnutíma 6 daga vikunnar, sem þá var algengur. Það er samsvarandi kaup, sem ég á við núna og byggi á nauðsyn ákvörðunar skattvísitölu 133. En út af fyrir sig er ekki nauðsynlegt að gera út um þetta deiluefni, eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, heldur er alveg nægilegt á þessu stigi málsins að halda sig við framfærsluvísitöluna. Það er alveg ljóst, að hæstv. fjmrh. gerði það að till. sinni í fyrra, að framfærsluvísitölunni væri fylgt við ákvörðun skattvísitölu. Ef hann í ár vildi vera sjálfum sér samkvæmur, þá ætti hann að ákvarða skattvísitöluna 124 stig. En það, sem hann hefur gert, er að ákveða hana núna eftir meðferð Alþ. á frv. 8–9%, 11% og hæst 17%, að því er snertir persónufrádrátt hjóna. Það liggur því alveg ljóst fyrir í þessu máli, að hæstv. fjmrh. er ekki sjálfum sér samkvæmur. Hann gerir ekki sömu kröfu til sín og sinna samherja, eins og hann gerir til annarra. Aftur á móti erum við sjálfstæðismenn sjálfum okkur samkvæmir, vegna þess að við höfum ávallt sagt, að við teldum ekki unnt að ná þessu markmiði, að skattvísitalan fylgdi framfærsluvísitölunni, nema í nokkrum áföngum. Hæstv. fjmrh. vildi ná þessum áfanga í einu í fyrra. Núna tekur hann tveimur skrefunum styttri áfanga til fullnaðarárangurs og telur okkur ábyrgðarlausa við ákvörðun skattvísitölu 121.5. Þetta tel ég ekki að vera samkvæmur sjálfum sér í málflutningi eða gerðum. Þá held ég, að það sé mjög orðum aukið hjá hæstv. fjmrh., þegar hann segir kaupgjaldsnefnd hafa tekið fullkomlega tillit til breytinga á nefsköttum og tekjuskatti. Hið eina, sem segja má í þessum efnum, var að kaupgjaldsnefnd hafði fyrirvara um. að vera kynni. að nauðsynlegt reyndist síðar á árinu, þegar Alþ. væri búið að afgreiða skattafrv., bæði tekjustofnafrv. sveitarfélaga og tekjuskattsfrv., að meta greiðslubyrðina að þessu leyti. Segja má, að kaupgjaldsnefnd hafi að vissu marki haldið dyrunum opnum fyrir einhverri ákveðinni leiðréttingu, en hún tók engan veginn tillit til breytinga á tekjuskatti, og kaupgjaldsvísitalan lækkaði vegna niðurfellingar á nefsköttum. Þó var haldið einhverju broti, skilst mér eftir útreikningum kaupgjaldsnefndar, til seinni tíma. En meginlækkunin er nú þegar í gildi og er þegar orðin þess valdandi, að launþegar í landinu fá lægra kaup en ella. Og þess vegna segi ég, að það væri algjörlega eðlilegt, þegar verið er að bera saman skattabyrði, að taka nefskattana inn í dæmið yfirleitt, vegna þess að hækkun þeirra mundi vera uppi borin með hækkuðum launum launþega. Í hækkun nefskattanna mundi þess vegna ekki hafa falizt þynging skattabyrðanna að einu eða neinu leyti. Hins vegar hefði hið hækkaða kaupgjald komið sem aukinn kostnaður atvinnuveganna í landinu, en það er annar handleggur. Gagnvart launþegunum var hér ekki um hækkun skattbyrðanna að ræða. Hitt er svo annað mál. að ég vonast til þess, að hæstv. fjmrh. á grundvelli þessara ummæla sinna sjái svo um. að hagsmunum launþega verði fullur sómi sýndur, þrátt fyrir það, að úr því sem komið er, er tap þeirra alltaf þó nokkurt, þó endurskoðun vísitölunnar gæti leitt til einhverra bóta þeim til handa. Ég skal svo aðeins segja það að gefnu tilefni vegna ummæla hæstv. ráðh„ þegar hann sá ofsjónum yfir því að taka sérstakt tillit til aldraða fólksins, að jafnvel hæstv. félmrh. nyti slíks skattfrádráttar. Ég sé síður en svo ofsjónum yfir því, að hæstv. félmrh. fái nokkra viðurkenningu fyrir það eins og aðrir menn og konur á hans aldri að hafa starfað allt sitt líf í þágu þessa þjóðfélags og þjóðfélagið viðurkenni það með þeim hætti að veita honum aukafrádrátt, sem nemur 2/5 hlutum persónufradráttar einstaklings. Mér finnst sannast hest að segja, að við getum ekki gert minna slíkum til handa eins og hæstv. félmrh. og hans kynslóð.  Það er svo rétt, að það er ávallt vafasamt í skattalögum að gera undantekningar og mynda sérreglur til að taka sérstakt tillit til ákveðinna hópa í þjóðfélaginu. Mat á slíku er vissulega vandasamt. En það hefur verið, held ég, ágreiningslaus stefna hingað til á Alþ. að taka ákveðið tillit til hópa eins og einstæðra foreldra, aldraðs fólks og sjómanna vegna ýmissa forsendna, sem ég þarf ekki að ræða hér eða rekja. Spurningin er þá þessi: Er hæstv. fjmrh. á því að afnema allar slíkar sérreglur og taka skattalögin upp á þeim grundvelli? Við fáum e.t.v. svarið við því við endurskoðun skattalaganna, sem á að halda áfram. Hæstv. fjmrh. sagði eitthvað um það, að þessi skattalög boðuðu það, að brotizt væri úr þeirri sjálfheldu, sem skattakerfið hefði verið komið í. Ég er hræddur um. að þessi skattalög, sem nú er stefnt að að samþykkja, séu einmitt stefnan í sjálfhelduna og að við losnum ekki úr þeirri sjálfheldu, fyrr en efndir verða á fullkominni, vandaðri endurskoðun skattalöggjafar, hvort sem það eru tekjuskattslögin og eignarskattslögin eða tekjustofnalög sveitarfélaga. Ég vonast til þess, að það loforð sem gefið hefur verið í þessum umr. um þá endurskoðun, verði haldið, og bendi á, að það loforð er gefið hér í þessum umr. sem nauðvörn, þegar verið er að verja vonlausan málstað, að sýna fram á ágæti þess frv., sem nú er til umr. því miður er svo langt frá því, að málsvörum stjórnarinnar hafi tekizt að sýna fram á ágæti þeirra laga eða endurbót þeirra laga á ríkjandi skattkerfi, að ég held, að það fari ekki á milli mála, að þetta loforð um endurskoðun skattalaganna í heild er nauðsynlegt til að friða almenning í landinu, og vafasamt er raunar, hvort það tekst, þegar skattseðlarnir verða gefnir út í sumar.

Flm. (Jón Árnason) : Herra forseti. Á þskj. 417 hef ég ásamt þrem öðrum hv. þm. Sjálfstfl. leyft mér að flytja frv. til l. um aðstoð ríkisins við byggingu dvalarheimila fyrir börn. Eins og fram kemur í grg. fyrir frv. þessu, er til þess ætlazt, að sú aðstoð, sem hér er lagt til, að veitt verði af opinberri hálfu eða ríkissjóði, nái jafnt til dvalarheimila, sem taka börn til dvalar daglangt, og hinna, sem taka börn til lengri dvalar. Svo sem kunnugt er, hefur Alþ. nú um nokkurt skeið samþ. fjárveitingar til byggingar barnaheimila víðs vegar um landið. Þessar fjárveitingar hafa gengið jafnt til dvalarheimila, sem taka börn til dvalar um lengri tíma, og hinna svo kölluðu dagheimila, sem aðeins taka börn til dvalar yfir daginn. Í frv. þessu er, eins og ég áðan sagði, lagt til, að þessi regla verði einnig framvegis varðandi ríkisstyrkinn. Það væri ekki óeðlilegt, að á meðan þessi starfsemi hefur verið að þróast og festa rætur í þjóðfélaginu, legðist kostnaðurinn öðru fremur á þau byggðarlög, sem dvalarheimilin eru staðsett í, en með hliðsjón af þeirri reynslu, sem þegar er fengin fyrir nauðsyn og þýðingu dvalarheimilanna frá þjóðfélagslegu sjónarmiði, er ekki óeðlilegt, að um starfsemi þessa sé sett ákveðin löggjöf og þá jafnframt kveðið á um það, hver hlutur ríkissjóðs skuli vera í þátttöku í sjálfum stofnkostnaðinum. Með frv. þessu leggjum við til, að byggingarkostnaðinum verði skipt að jöfnu á milli ríkissjóðs og framkvæmdaaðila. Yrðu það sömu hlutföll og gilda um skólabyggingar í þéttbýli, og er ekki óeðlilegt að hafa það til viðmiðunar. Ég tel óþarft að fjölyrða um það, í hvaða tilfellum eða hvers vegna barnaheimili séu nauðsynleg. Öllum er ljóst, hvaða þýðingu þau hafa fyrir einstæðar mæður eða foreldra með smábörn, sem verða að leita sér atvinnu utan heimilisins til þess að sjá sjálfum sér eða fjölskyldunni farborða. Þá má einnig segja, að sama máli gegni um húsmæður almennt, sem eru með smábörn, en vilja leita sér atvinnu utan heimilisins og auka þannig tekjur fjölskyldunnar. Í mörgum tilfellum eru dagheimilin eina úrlausnin, sem til greina kemur við barnagæzluna, meðan húsmóðirin er fjarverandi frá heimilinu. Þá tel ég einnig rétt að geta þess, sem enn skiptir máli og ekki er lítill þáttur í sköpun þjóðarteknanna, en það er það vinnuafl, sem hér um ræðir og oft hefur bætt úr brýnni þörf atvinnuveganna á auknu vinnuafli. Það ættu þeir að þekkja bezt, sem búsettir eru í sjávarplássunum, að án þess að unnt sé að nýta til hins ýtrasta allt vinnuafl, sem fyrir hendi er, t. d. þegar vertíð stendur yfir, fara mikil verðmæti forgörðum. Allar þessar staðreyndir, sem ég hef nú vikið að, ber að hafa í huga, þegar afstaða til afgreiðslu þessa frv. verður tekin. Að sjálfsögðu er allt það málefni, sem hér um ræðir, verulega stærra en sjálfur stofnkostnaðurinn, en það er rekstur dagheimilanna. Í dag styrkir ríkissjóður þá hlið málsins einnig að nokkru leyti, en sá þáttur þyrfti endurskoðunar við og skilst mér, að e. t. v. séu þau mál í athugun nú. Þá þarf einnig að athuga gaumgæfilega, hvaða uppeldishlutverki dagheimilin gegna og hvort ekki kemur til greina að útvíkka starfsemi þeirra á sviði kennslumála. Fóstrumenntun fyrir alls konar barnaheimili er í dag orðin sérfag og ber að fagna því og leggja á það sérstaka áherzlu, að hið opinbera veiti þeirri starfsgrein verðskuldaðan stuðning. Um frv. í heild og einstakar greinar þess vil ég að öðru leyti aðallega vísa til þess, sem fram kemur í aths. við frv. Eins og fram kemur í 1. gr., er gert ráð fyrir því, að þeir, sem geti notið stuðnings samkv. þessum lögum, verði frv. samþ., séu sveitarfélög, félög áhugamanna og einnig í vissum tilfellum atvinnufyrirtæki. Þar kæmu að sjálfsögðu helzt til greina dagheimili, en þó er fram tekið í 4. gr. Frv., að þegar um önnur heimili er að ræða en þau, sem byggð eru af sveitarfélögum, þá skal menntmrn., áður en það tekur afstöðu sína til byggingarinnar, hafa leitað umsagnar viðkomandi sveitarfélags um málið. Gert er ráð fyrir, að framlag ríkissjóðs til framkvæmdanna sé greitt á fjögurra ára tímabili, á meðan á framkvæmdunum stendur, og þá miðað við upphaflega kostnaðaráætlun. Fari hins vegar kostnaður fram úr upphaflegri áætlun á byggingartímabilinu, skal því, sem umfram verður, skipt á tvö ár að því loknu. Hér er um hliðstæður að ræða á við það, sem tíðkast um skólabyggingar, sem má telja einnig eðlilegt. Herra forseti. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um málið að þessu sinni, en legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjhn. og 2. umr.