Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal að sjálfsögðu reyna að stytta mitt mál svo sem frekast má verða, þar sem mjög er að eindagast þingtíminn, en þegar síðast var frestað umr. um málið, hafði það ekki komið til afgreiðslu í n., en hins vegar lágu fyrir brtt., sem ég var hér að ræða. Þær brtt. eru í tveimur köflum, og er annar kaflinn um ráðstafanir til atvinnujöfnunar. Ég skal geta þess, að hann er raunar i fjórum liðum, þar sem fyrsti liðurinn fjallar um það, að stækka skuli friðunarsvæðin á ákveðnum stöðum umhverfis landið, og er þar um að ræða mál, sem þingheimi er kunnugt, og mun ég ekki fara mjög ýtarlega út í það. En það er alkunna, að þm. hafa yfirleitt gert á mörgum undanförnum þingum tillögur um það, að friðunarsvæðin yrðu stækkuð víðs vegar úti fyrir ströndum landsins. og ber víst flestum saman um, að það geti haft veruleg áhrif á atvinnumöguleika þeirra byggðarlaga, sem þar eiga helzt í hlut. Annar liður þessa kafla fjallar um togarakaup ríkisins, og er það mál einnig kunnugt hér og hefur verið rætt hér í þessari hv. d. ekki alls fyrir löngu, en sama máli gegnir einnig um sérstaka togaraútgerð ríkisins til atvinnujöfnunar og þátttöku ríkisins í togaraútgerð með bæjarfélögum eða sveitarfélögum. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að ríkið útvegi lán og endurláni það bæjareða sveitarfélögum og þeim lánum megi verja til atvinnuaukningar, þar sem aðstaða er ekki nægilega góð til þess að taka á móti fiskafurðum og þar sem líklegt er, að hægt sé að auka framleiðsluna með slíkum ráðstöfunum. En hinn kaflinn, sem ég ásamt samflutningsmönnum mínum að þessari till. legg til að tekinn verði upp í frv., er nokkrar ráðstafanir til aðstöðujöfnunar, og vil ég leyfa mér að fara nokkrum orðum um það, þar sem það er ekki þess háttar mál, að það hafi legið hér fyrir þingi áður, a.m.k. ekki nú alveg nýlega. Það kannast flestir við það, að ýmislegt af þeim þegnréttindum, sem Íslendingar eiga að njóta, er ekki hægt að komast í neina snertingu við, nema viðkomandi einstaklingur komi til höfuðstaðarins og sæki þar rétt sinn eða a.m.k. fái til þess einhvern sérstakan mann að reka erindi sín hér í höfuðborginni. Við þetta skapast að sjálfsögðu aðstöðumunur, sem gerir það að verkum, að fólk leitar eftir því að sitja við kjötkatlana, en þurfa ekki að sækja allt um langan veg eða í gegnum umboðsmenn. Ég nefni þar til, að úthlutun innflutnings- og gjaldeyrisleyfa fer hvergi fram nema í Reykjavík. Sá, sem vill sækja um innflutnings- og gjaldeyrisleyfi, verður að útvega sér eyðublað í Reykjavík, hann verður að senda umsóknina til Reykjavíkur, og ef hann er i náðinni og fær leyfi, fær jákvætt svar við þessari umsókn sinni, þá verður hann einnig að koma til Reykjavíkur til þess að sækja gjaldeyrinn, til þess að leysa hann út þar í öðrum hvorum gjaldeyrisbankanum. Þennan aðstöðumun væri ákaflega auðvelt að jafna með því að taka upp þá hætti, að útibú gjaldeyrisbankanna afgreiddu þessi leyfi, en að innflutningsskrifstofan sæi fyrir því, að í öllum kaupstöðum landsins væri hægt að fá úthlutun. Það hefur verið töluverð ásókn í það af hálfu ríkisvaldsins að undanförnu að neyða bæjarréttindum eða kaupstaðarréttindum upp á sveitarfélög án tillits til þess, hvort þau sjálf óskuðu eftir því eða ekki. Það væri ekki nema sanngjarnt, að slíkum ráðstöfunum af hálfu ríkisvaldsins fylgdu líka nokkrar skyldur, t.d. þær, að á slíkum stað, þ.e.a.s. í kaupstöðunum, skyldi vera umboð frá innflutningsskrifstofunni, sem úthlutaði leyfum eftir kvótareglu, sem þá yrði sett af aðalskrifstofunni í Reykjavík. Nýlega var sett á fót heilt lánakerfi til íbúðarhúsabygginga. Það eru víst flestir hv alþm., sem kannast við, hvernig það verkar með tilliti til aðstöðu manna. Það er víst ekki óalgengt, að sá, sem sækir eftir lánum úr því kerfi hingað til Reykjavíkur, hafi ekki fyllt út einhvern lið á því eyðublaði, sem tilskilið var, og fái eyðublaðið endursent, þurfi jafnvel að senda það nokkrum sinnum, áður en afgreiðsla geti fengizt á láninu, og að lokum verður hann að útvega sér einhvern trúverðugan mann í höfuðborginni til þess að taka á móti þessu láni. Það væri þó fátt auðveldara en að láta banka og sparisjóði landsins annast afgreiðslu á þessum lánum, jafnvel þótt úthlutunin færi fram í Reykjavík. Þá er það alkunna, að vörusendingar til landsins koma nær allar til Reykjavíkur og er umskipað þar, og ríkissjóður hefur sjálfur í förum með ærnum tilkostnaði skip, sem dreifa vörunum frá Reykjavík út um alla landsbyggðina. Nú er það svo, að sumar hafnir landsins liggja beinna við siglingum erlendis frá en Reykjavíkurhöfn, og væri það ekki úr vegi, að ríkið leitaði samninga við stærstu skipafélögin um að koma upp sérstökum afskipunarhöfnum, þó að ekki væri ýkja mörgum, en nokkrum, utan Faxaflóasvæðisins, svo að það þurfi ekki að endurtaka sig ár frá árl. að skipin sigli með vörurnar t.d. fram hjá Austurlandi, fram hjá Vestmannaeyjum, um margra mílna veg í öfuga átt við ákvörðunarstað varningsins, og ríkið síðan að gera út frá Reykjavík allmargar fleytur með mjög óhagstæðri rekstrarafkomu til þess að koma þessu á þá staði, sem millilandaskipin sigldu fram hjá með þennan varning. Það er vert, að hv. alþm. fái tækifæri til þess að greiða atkv. um það, hvort þeir vilja halda gamla skipulaginu á þessu, að allt komi fyrst til Reykjavíkur og síðan verði því á ríkisins kostnað að verulegu leyti skipað í lítil skip, sem flytja það um langan veg með tapi fyrir ríkissjóð á ákvörðunarstaði. Ég vænti þess, að þegar hugir hv. þingmanna eru sérstaklega innstilltir á það að huga að jafnvægi í byggð landsins, verði það hollt mörgum þingmanni að ná einhverju uppgjöri um það með sjálfum sér, hvort hann vill, að öll aðstaða til lána úr hinum almenna húsnæðismálasjóði og annað það, sem um getur í till. þeim, sem ég er hér að ræða, skuli vera bundin við Reykjavík og Reykjavík eina eða hvort það skuli dreifa þessari aðstöðu út um byggðina, þannig að hún verði sem jöfnust fyrir menn, hvar sem þeir búa.



Herra forseti. Á fundi fjhn. í morgun var þetta mál afgreitt með nokkuð mismunandi afstöðu, en mín afstaða var þar, eins og fram kemur í nál., sem að vísu er ekki enn búið að útbýta, sú, að ég legg eindregið til, að þetta frv. verði samþ. núna óbreytt, og það er vegna þess, að ég tel það forsendur fyrir því, að frv. geti fengið afgreiðslu nú á þessu þingi, eins og tíma þingsins er komið. Að þessu leyti er meðnm. minn, Jón Pálmason, hv. þm. A-Húnv., mér sammála, en gat ekki mætt á fundinum í morgun, þar sem hann þurfti að hverfa heim frá þingstörfum í gær. Ég tel málið þannig vaxið, að með því að afgreiða það nú í því formi, sem það er, og það er á þann eina hátt hægt að tryggja því afgreiðslu, geti þegar hafizt mikilvægt starf, sem inna á af höndum samkv. þessu frv. Hins vegar er ég á þeirri skoðun, að ýmsar breytingar væri æskilegt að gera á því, en það ætti að vinnast nægur tími til þess á næsta þingi og að fenginni reynslu, sem þá hefði skapazt, að gera þær nauðsynlegu breytingar, sem gera þyrfti, og málið er ekki þess eðlis, að neitt tapist við að afgreiða það nú, en það vinnst við það, að jafnvægisnefnd getur hafið starfsemi sína og þess vegna getur komið fyrr að liði sú aðstoð við hinar dreifðu byggðir landsins, sem ætla má að veitt verði samkv. þessu frv. Þetta er sjónarmið okkar hv. þm. A-Húnv., sem liggja til grundvallar því, að við leggjum eindregið til, að frv. verði samþ. núna óbreytt.



Herra forseti. Eins og þegar hefur verið frá skýrt, var fundur í fjhn. nú í morgun til að athuga þetta frv. Að vísu gátu aðeins þrír nm. mætt á fundinum. Einn nm., hv. þm. A-Húnv. (JPálm), er utanbæjar, og annar nm., hv. 1. landsk. þm. (GÞG), hafði forföll. En það kom fram í n., að sjónarmiðin voru nokkuð mismunandi, og koma þrjú nál., sem eru í prentun og væntanleg innan skamms. Afstaða mín í n. var sú, að ég vil mæla með, að frv. verði samþ., en áskildi mér rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt. við frv. Það er merkilegt mál, sem er hreyft í þessu frv., og er leitt, að tími þingsins hefur verið takmarkaður til að athuga þetta mál, vegna þess, hve skammt er liðið síðan frv. var lagt fyrir þingið, málið vel þess vert, að það hefði verið betur athugað en hægt hefur verið að gera á þessum stutta tíma. Hv. 5. þm. Reykv. (JóhH), sem talaði hér síðast, leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, og ræddi hann um það, að vafasamt væri, að frv. næði fram að ganga, ef gerðar yrðu á því breytingar. En ég lít svo á, að það sé ekki hægt fyrir þessa hv. d. að afsala sér rétti til að gera einhverjar breyt. á frv., ef menn telja það heppilegt, þrátt fyrir það að frv. sé seint fram komið. Nokkrar breyt. voru gerðar á því í hv. Ed., og getur verið þrátt fyrir það ástæða til að gera einhverjar breyt. á frv. hér. Það eru ýmsar merkilegar upplýsingar, sem fylgja þessu frv. í grg. frá höfundum þess. Þar eru t.d. skýrslur um fólksfjölda hér á landi frá 1910 til 1953, og er þar sundurliðuð fólkstala í kaupstöðum og öllum hreppum og reiknað út í hundraðstölum, hverjar breytingarnar hafa orðið. Þessi skýrsla sýnir það, sem reyndar var vitað áður og öllum kunnugt, að á undanförnum árum og áratugum hafa orðið geysilega miklir fólksflutningar í landinu. Yfirleitt hefur þetta orðið þannig, að fólkinu hefur fækkað mjög í sveitum landsins, en fjölgað í kaupstöðum og þó sérstaklega hér í Reykjavík og á svæðinu við Faxaflóa. Mér telst svo til, að í um það bil 30 hreppum hafi fólksfækkunin numið meira en 50%. En það er vitanlega fleira, sem gerzt hefur jafnhliða og hlaut að fylgja með eða í kjölfar þessara fólksflutninga, en um það eru ekki skýrslur í grg. frv., en það er eignatilfærslan, sem orðið hefur í landinu á þessum tíma. Það fólk, sem hefur flutt sig milli landshluta, hefur vitanlega farið með fjármuni sína með sér, og ef gerðar væru skýrslur um það, hvernig þessi fjármunaflutningur hefur verið í þjóðfélaginu, mundi koma í ljós, að það er gífurlega mikið fé, sem hefur verið flutt frá hinum dreifðu byggðum víðs vegar um landið til kaupstaðanna og þéttbýlisins, einkum hér á suðvesturhorni landsins. Við höfum fyrir augum dæmin úr sveitunum. Bændur selja fasteignir sínar og bú og flytja burt með andvirði þessara eigna sinna til þess að byggja sér hús eða kaupa hús á öðrum stöðum, þar sem þeir taka sér bólfestu, en viðtakendur, þeir sem kaupa jarðirnar og búin í sveitunum, þurfa síðan oft að bera þunga skuldabagga vegna þessara viðskipta, sem eru þeim oft fjötur um fót við búreksturinn. En þetta á sér stað viðar en í sveitunum. Einnig úr kauptúnunum víða um land hefur orðið slíkur tilflutningur á fólki og fjármunum, og í mörgum tilfellum hefur gróði af atvinnurekstri á þeim stöðum verið fluttur burt úr viðkomandi byggðarlagi. Áður var það svo, meðan verzlunin var í höndum útlendinga, að þá fór verzlunarágóðinn héðan af landi burt, út til Kaupmannahafnar. En þó að verzlunin sé nú innlend orðin að mestu, hefur ekki með öllu tekið fyrir flutning verzlunargróða úr einstökum byggðarlögum til annarra hér innanlands. Það eru mörg dæmi þess, að menn, sem hafa haft ýmiss konar atvinnurekstur í kauptúnum víða um land, hafa tekið sig upp þaðan, selt eignir sínar og farið með þann hagnað, sem þeir hafa haft, bæði af verzlun og öðrum atvinnurekstri, hingað til Reykjavíkur og annarra staða, þar sem byggðin er nú þéttust. En þó að þess megi finna mörg dæmi um einstaka atvinnurekendur eða hlutafélög fárra manna, þá gegnir hér allt öðru máli um önnur fyrirtæki á þessum stöðum, þ.e. samvinnufélögin. Samvinnufélögin hafa nú víða um land mikinn meiri hluta af viðskiptunum í sínum höndum, og samkv. lögum er tryggt, að ágóðinn af þeim rekstri, sem myndast hjá þessum félögum, verður ekki burt fluttur úr viðkomandi héraði. Í lögum um samvinnufélög frá 1937 er svo ákveðið, að við félagsslit skuli sameignarsjóðir samvinnufélags ávaxtaðir á félagssvæðinu, þar til nýtt félag eða félög með sama markmiði rísa þar upp aftur, og fá þau þá þetta fé til umráða. Félagsmenn í samvinnufélögum geta þannig ekki skipt á milli sín eignum félagsins, þó að félaginu sé slitíð, eins og tíðkast í öðrum félögum. Þeir geta aðeins tekið út úr félögunum sínar séreignir, sínar innstæður þar í stofnsjóðum eða viðskiptareikningum, en sameiginlegum eignum félagsins er ekki heimilt að skipta milli félagsmanna. Þetta hefur vitanlega geysilega mikla þýðingu fyrir þau héruð, þar sem samvinnufélögin hafa náð öruggastri fótfestu, og er því m.a. af þessari ástæðu mjög þýðingarmikið, að slíkur félagsskapur eflist sem víðast um landið. . Í II. kafla þessa frv., sem hér liggur fyrir, eru ákvæði um jafnvægissjóð, ákvæði í 9. gr. um stofnfé hans og í 10. gr. um tekjur hans, og síðan í sama kafla um lán, sem heimilt er að veita úr þessum sjóði til ýmiss konar framkvæmda. Þar segir í 11. gr., að úr jafnvægissjóði megi veita lán til hvers konar framkvæmda, sem að dómi jafnvægisnefndar séu til þess fallnar að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, þ. á m. til kaupa á atvinnutækjum, svo sem skipum og vélum, enda sé það aðalreglan, að hlutaðeigandi sveitarstjórn hafi sótt um lánið eða mælt með því. Ég tel, að rétt sé að gera nokkra breytingu á þessari grein. Ég tel, að það eigi að samþykkja viðbót við gr., sem feli það í sér, að það sé nokkurn veginn öruggt, að það fé, sem kann að verða lánað í því skyni að koma upp atvinnufyrirtækjum eða kaupa atvinnutæki á ýmsum stöðum, þar sem mikil þörf er fyrir slíkt, verði ekki flutt burt aftur úr þessum byggðarlögum. Ég hef því gert brtt., sem við flytjum þrír nm. úr fjhn., þ.e. þeir hv. 1. landsk. (GÞG) og hv. 9. landsk. þm. (KGuðj) ásamt mér, að það bætist ný mgr. við 11. gr., sem verði þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Nú eru lán veitt úr sjóðnum til annarra aðila en sveitarstjórna, og skulu þá félög, er starfa eftir þeim reglum samkv. lögum eða samþykktum, að öruggt er, að þau flytji ekki eignir sínar burt úr byggðarlaginu við félagsslit, hafa forgangsrétt að slíkum lánum.“ Eins og hv. þdm. sjá af þessu, leggjum við ekki til, að slík félög hafi forgangsrétt fram yfir sveitarfélög, en að sveitarfélögunum slepptum hafi slík félög forgangsrétt að lánunum. Ég hef áður minnt á það, að slík ákvæði eru í lögum um samvinnufélög, en vel gæti það komið fyrir, að félög hefðu hliðstæð ákvæði örugglega í sínum samþykktum og störfuðu þannig, þó að þau væru ekki að öllu leyti byggð á grundvelli samvinnulaganna. Ég tel nauðsynlegt, að það sé tryggt þegar í upphafi, að þessari reglu verði fylgt við lánveitingarnar, og þess vegna leggjum við nú fram brtt. um þetta. Það liggur í augum uppi, að það væri takmarkað gagn af því, þó að einstakir atvinnurekendur fengju aðstoð hjá jafnvægissjóði til að kaupa ný atvinnutæki eða koma upp atvinnufyrirtækjum á stöðum, þar sem vöntun er á slíku, ef það er ekki tryggt, að þessi aðstoð verði meira en stundarfyrirbrigði fyrir þá staði, sem þar er um að ræða. En eins og við vitum, er það algengt, að einstaklingar hætta við atvinnurekstur og selja eignir sínar og fara með þær til annarra staða, og er þeim þetta að sjálfsögðu frjálst, en þá getur það valdið vandræðum á þeim stöðum, þar sem þessi atvinnufyrirtæki voru áður, er eigendur þeirra hverfa burt með þær eignir, sem þar hafa myndazt vegna atvinnurekstrarins. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en það hefur ekki unnizt tími til að fá þessa brtt. prentaða, og verð ég því að afhenda hæstv. forseta hana skriflega og óska þess, að afbrigða verði leitað og till. síðan látin koma undir atkvæði deildarmanna.



Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. V-Húnv. (SkG), að hér er um mál að ræða, sem hefði verið þess virði að geta haft betra tóm til þess að ræða það í einstökum atriðum. Hefði ég haft mikla löngun til að geta haft lengri tíma til að ræða ýmsa þætti þess, ekki hvað sízt vegna þess, að ég hef hér ásamt nokkrum hv. þm. Sjálfstfl. lagt fram bæði á síðasta þingi og nú á þessu þingi sérstakt frv. í þessari hv. d. um ráðstafanir til atvinnujöfnunar. Mörg atriði þess frv. eru nátengd því hlutverki, sem þessari nýju stofnun er ætlað að vinna að, þótt þar beri nokkuð í milli. Þar sem brýna nauðsyn ber til þess að reyna að hraða þessu máli, ef það á að geta orðið að lögum, þá ætla ég ekki að fara að lengja hér tímann með því að fara að ræða þetta, en ég vildi aðeins, vegna þess að hér eru komnar fram nokkrar brtt. við málið, taka það fram, að það hefði vitanlega verið æskilegt að koma hér fram ýmsum breytingum og það jafnvel öðrum breytingum en till. eru þegar komnar fram um. Hefði ég talið mjög æskilegt, að hefði verið hægt að afgreiða nú t.d. í sambandi við þetta frv. heimildir í sambandi við togarakaup og útgerð togara, sem er ákaflega mikilvægt atriði og er eitt af þeim atriðum, sem tekin eru til meðferðar í okkar frv. Það liggur hins vegar alveg ljóst fyrir, að ef á að verða auðið að samþykkja eða afgreiða frá þessu þingi frv. þetta um jafnvægi í byggð landsins, er ekki hægt að samþykkja við það brtt. nú. Það er sama og að ákveða, að frv. nái ekki fram að ganga. Af þessum sökum hef ég ekki viljað flytja þessa né aðrar brtt. og tel enda, að það skipti ekki meginmáli, vegna þess að þótt slíkar brtt. kynnu að verða samþ., gerir það, eins og ég sagði, það að verkum, að frv. næði ekki fram að ganga, og það hefði því út af fyrir sig ekkert gildi, og enn fremur vegna þess, að enda þótt hér sé aðeins um spor að ræða í þá átt, sem við teljum að stefna beri með þessu frv., þá er það þó spor í rétta átt, og ber vissulega að reyna að stuðla að því, að sérhverjar ráðstafanir, sem að gagni mættu koma, gætu tekið gildi sem fyrst, og það er ekkert, sem hindrar það, að auðið væri á næsta Alþingi að taka þetta til rækilegri athugunar, enda kunni að liggja þá fyrir nánari till. af hálfu þeirrar jafnvægisnefndar, sem kjósa á samkv. þessu frv. Er það því sýnilegt, að það eru skynsamlegustu vinnubrögð málsins, ef menn á annað borð vilja stuðla að einhverjum raunhæfum ráðstöfunum í þessa átt, að frv. verði nú í þetta sinn afgr. óbreytt, og þar sem það liggur því ljóst fyrir, að afgreiðsla þess nú er því eingöngu möguleg, að engar brtt. verði samþ., mun ég fyrir mitt leyti hvorki bera fram brtt. né greiða atkv. með neinni þeirri brtt., sem hér verður flutt, enda þótt þær kynnu, miðað við aðrar aðstæður, að vera til bóta. Ég vil aðeins taka það fram að lokum út af till. þeirri, sem hv. þm. V-Húnv. talaði hér fyrir, að það er að sjálfsögðu rétt, að það er nauðsynlegt að tryggja, að þessi lán verði áfram í því byggðarlagi, sem þau eru veitt til, en það er auðvitað hægt að tryggja með öðru móti en því að ákveða, að þau skuli fyrir fram ganga til vissra aðila. Það er hægt að ákveða, eins og gert hefur verið, að lánin falli í gjalddaga, ef atvinnutæki eru seld burt, þannig að þessa till. út af fyrir sig álít ég ekki heppilega eins og hún er formuð. Ég ætla svo ekki að lengja umr., til þess að atkvgr. megi fram fara, og vænti þess, að frv. verði samþ. óbreytt.

Forseti (SB): Ég vildi aðeins vekja athygli hv. þm. á því, að ef ekki tekst að hafa atkvgr. við 2. umr. nú fyrir hádegi, eru ákaflega litlar líkur til þess, að það sé hægt að afgreiða þetta mál. Það er einn hv. þm. á mælendaskrá, og í trausti þess, að hann tali aðeins örstutt, þá veiti ég honum hér með orðið.



Herra forseti. Ég var því miður sökum annarra skyldustarfa fjarverandi á fundi hv. fjhn., sem haldinn var í morgun, svo að ég tók ekki þátt í afgreiðslu n. á málinu. Ég hef þó gerzt aðili á þessum fundi að þeirri brtt., sem lýst hefur verið af formanni fjhn. og flutt er af okkur þremur í n., honum, hv. 9. landsk. þm. og mér. Þá till. þarf ég því ekki að ræða, þar sem hann hefur gert grein fyrir henni, en nokkur orð vildi ég segja um málið i heild, þar sem mér gafst ekki tilefni til þess að láta það koma fram í nefndinni. Mér finnst málið sjálft vera merkilegra og eiga skilið ýtarlegra frv. en það, sem lagt hefur verið fyrir hv. Alþ. af höfundum þess. Hér er sannarlega um mikilsvert mál að ræða. Til þess ber brýna nauðsyn að gera ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Sú öfugþróun hefur átt sér stað í efnahagsmálum þjóðarinnar, einkum hina síðustu tvo áratugi, að miðpunktur atvinnulífsins hefur um of færzt til Suðvesturlands. Þyngdarpunkturinn í atvinnulífi þjóðarinnar hefur raskazt og flutzt um of til höfuðstaðarins og hins nánasta nágrennis hans, þannig að hinir aðrir landshlutar hafa orðið útundan og atvinnuskilyrði og lífskjör þar af þeim sökum orðið rýrari en heppilegt er fyrir heildarþróun þjóðarbúskaparins og fyrir heilbrigt þjóðlíf í landinu. Það er því víssulega vel til fallið að fela góðum mönnum, greindum og duglegum að rannsaka þetta mál og leggja till. fyrir hið háa Alþingi, en ég hefði kosið, að þessar till. hefðu orðið rækilegri en þetta frv. ber vitni um. Að vísu er ýmislegt gott og ýmislegt nýtt i þessu frv., en það má segja, að það nýja í frv. sé ekki gott og hið góða í frv. sé ekki nýtt, svo að þetta frv. mun afar litlum tímamótum valda, því miður. Kjarni frv. er í raun og veru sá, að skipa skuli nefnd til þess, eins og segir í 1. gr. frv., að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með rannsóknarstörfum, áætlanagerð og fjárhagslegum stuðningi til framkvæmda og eflingar atvinnulífi í þeim landshlutum, sem við erfiðasta aðstöðu búa, í því skyni að draga úr fólksfækkun í þeim landshlutum. Annar aðalhluti frv. er síðan það, að stofna skuli sjóð, sem sjá skuli fyrir stofnfé á ákveðinn hátt. Ég skal ekki draga í efa, að þörf sé á rannsóknarstörfum, áætlunargerð og fjárhagslegum stuðningi til framkvæmda úti um hinar dreifðu byggðir landsins. Í því sambandi vil ég aðeins minna á það, sem ekki hefur enn komið fram í þessum umræðum, að Alþ. hefur nú nýlega, eða árið 1953, samþ. löggjöf, þ.e. lögin um Framkvæmdabanka Íslands, þar sem einmitt er gert ráð fyrir því, að Framkvæmdabankinn skuli hafa með höndum að ýmsu leyti skyld störf því, sem hér er um að ræða, og í raun og veru á víðari grundvelli en hér er um að ræða. Með löggjöfinni um Framkvæmdabankann var viðurkennt, að nauðsynlegt og eðlilegt væri, að höfð yrði nokkurs konar heildarstjórn á peningamálunum og fjárfestingunni, og jafnframt var sú breyting gerð síðar á framkvæmdabankalögunum, að Framkvæmdabankanum var falið að annast gerð þjóðhagsreikninga og þjóðhagsspádóma. Framkvæmdabankinn hefur komið á fót sérstakri hagdeild, sem einmitt hefur það verkefni með höndum að annast þjóðhagsreikningana og gera áætlanir fram í tímann um fjárfestingu á hinum ýmsu sviðum atvinnulífsins og í hinum ýmsu landshlutum. Í löggjöfinni um Framkvæmdabankann segir í 7. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Bankinn á að vera ríkisstj. til ráðuneytis í fjárfestingarmálum.“ Enn fremur segir, að hann eigi að annast rannsóknir í sambandi við fjárfestingarþörf atvinnuveganna og greiða fyrir gagnlegum nýjungum í framkvæmdum og atvinnurekstri og í síðasta lagi að greiða fyrir atvinnuframkvæmdum á þeim stöðum, er skortir framleiðslutæki, en hafa skilyrði til framleiðslu. M.ö.o.: Framkvæmdabankanum er sérstaklega falið að vera til ráðuneytis í fjárfestingarmálum, annast rannsóknir í sambandi við fjárfestingarþörf atvinnuveganna og að greiða fyrir atvinnuframkvæmdum á þeim stöðum, er skortir framleiðslutæki, en hafa skilyrði til framleiðslu. Síðar var sú skylda lögð á Framkvæmdabankann að annast þjóðhagsskýrslugerð, einmitt til þess að auðvelda bankanum og öðrum bönkum að sinna þessu hlutverki. Hér er það hins vegar gert að höfuðtilgangi jafnvægisnefndar að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með rannsóknum, áætlunargerð og fjárhagslegum stuðningi til framkvæmda og eflingar atvinnulífi í landshlutum, sem við erfiða aðstöðu búa. Ég sé því ekki betur en að hlutverk jafnvægisnefndar sé í grundvallaratriðum það sama sem Alþingi fól Framkvæmdabankanum fyrir skömmu að annast, svo að hér er því um tvíverknað að ræða. Mér þykir það sérstaklega athyglisvert, að það skuli einkum vera Sjálfstfl., sem gerzt hefur forsvarsaðili þessa máls hér, þó að höfundarnir séu að vísu úr stjórnarflokkunum báðum, þar sem ég fæ ekki betur séð en hér sé gert ráð fyrir að koma á fót nefnd, sem hlýtur að verða allmikið nefndarbákn, til þess að annast störf, sem opinberri stofnun þegar er skylt að framkvæma. Hefði sannarlega verið æskilegra, að með einhverjum hætti hefðu a.m.k. verið athuguð lagaákvæðin um Framkvæmdabankann um þessi efni, áður en gengið var frá þessu frv., og það verk þarf að gera. Af grg. þessa frv. sýnist mér, - ég hef að vísu ekki lesið hvert einasta orð hennar, en hef litið yfir hana, og af henni virðist mér mega draga þá ályktun, að höfundar frv. hafi alls ekki gert sér grein fyrir því, að Framkvæmdabanka Íslands hefur verið falið að annast störf, sem eru algerlega hliðstæð þeim, sem jafnvægisnefndin á að annast samkv. frv. Sú skýrslugerð, sem n. mundi efna til, auðvitað með miklum kostnaði, er þegar í höndum Framkvæmdabankans, og mér finnst það vera undarlegur áhugi fyrir sparnaði í opinberum rekstri og undarleg andstaða við nefndir og nefndabákn að þurfa nú að koma upp nýrri nefnd til þess að annast það, sem opinber stofnun á þegar að gera og hefur starfskrafta til að gera, starfskrafta, sem mjög ólíklegt er að mundu verða látnir hætta störfum, jafnvel þó að þetta frv. næði fram að ganga. Auk þess má á það minna, að starfandi er þingkjörin mþn., þ.e. atvinnumálanefndin, sem hefur með höndum að ýmsu leyti skyld verkefni og hér er gert ráð fyrir að þessi jafnvægisnefnd taki að sér. Það eru því sannarlega ekki nefndir, sem hefur skort til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, og ekki heldur embættisbákn í Reykjavík. Það, sem hefur skort, er fjármagn úr Reykjavík og út um hinar dreifðu byggðir landsins. Það hefur skort vilja til þess að stuðla að framkvæmdum úti um hinar dreifðu byggðir, en það verður ekki gert með því að setja eina n. á fætur annarri, allra sízt til þess að vinna að störfum, sem opinber stofnun þegar hefur í hendi sinni. 

Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að fundartími sá, sem hv. þd. var ætlaður nú, er liðinn, og hv. þm. hefur þannig náð þeim tilgangi sínum að hindra atkvgr. um málið að svo vöxnu máli.

Ég skal ljúka máli mínu á örfáum mínútum. Til þess að stytta mál mitt og ljúka því á örfáum mínútum, vildi ég aðeins láta þess getið, að ég tel það fé, sem jafnvægissjóði er ætlað í 9. gr., of lítið, til þess að hinn mikli tilgangur frv. geti náðst, en þar er gert ráð fyrir aðeins 5 millj. kr. framlagi á einu ári og enn fremur að jafnvægissjóður skuli fá ýmis útistandandi lán, sem verður að telja mjög hæpið stofnfé til jafnmikilvægra framkvæmda og hér er um að ræða. Varðandi þær brtt., sem útbýtt hefur verið frá nokkrum hv. þm. á þskj. 604, vil ég segja, að ég er alveg sérstaklega fylgjandi brtt. um, að inn í þetta frv. verði tekin ákvæði um togaraútgerð ríkisins til atvinnujöfnunar og jafnframt hin önnur ákvæði í d-lið brtt. um þátttöku ríkisins í togaraútgerðum bæjar- og sveitarfélaga og um ráðstafanir til aðstöðujöfnunar og um togarasmíðar innanlands og aukningu togaraflotans. Hins vegar finnst mér nokkrum vafa gegna um það, hvort æskilegt sé formsins vegna að taka inn í þetta frv. lagaákvæði um stækkun friðunarsvæða. Ákvæðin um friðunarsvæðin hafa verið reglugerðarákvæði, sett samkv. lögum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins, svo að hér mundu í fyrsta skipti verða sett lög um þessi efni. En þó að ég dragi í efa, að heppilegt sé, að þessi ákvæði komi inn í þetta frv., felst í því að sjálfsögðu engin afstaða til efnisinnihalds þessara brtt.



Herra forseti. Hér liggja fyrir margar brtt. við þetta frv. Það er vitað, að þinglausnir verða í dag og það eftir skamman tíma. Það er vitað, að ef brtt. verða samþ. við þetta frv., er það sama og að koma málinu fyrir kattarnef. Ég mun þess vegna greiða atkv. á móti sérhverri brtt. fram borinni, án hliðsjónar af því, hvort það mál, sem þar er um að ræða, er út af fyrir sig þess virði að vera samþykkt eða ekki. Ég segi þess vegna nei við þessari brtt. og öllum öðrum brtt. við frv. frá þessu sjónarmiði.



Ég tel mikla þörf á því að stækka friðunarsvæðin. Hins vegar hefur d. og fjhn. hennar haft svo skamman tíma til að athuga þetta frv., að ég tel mig ekki geta dæmt um það, hvort þetta sé hæfilegt, sem þarna eru gerðar till. um, og tel því, að það mál eigi að taka upp sérstaklega, og segi þess vegna nei við brtt.



Herra forseti. Með tilvísun til dagskrártillögu á þskj. 271 segi ég nei.



Með tilvísun til aths. hv þm. V-Húnv. segi ég nei.



Ég segi nei með tilvísun til greinargerðar hæstv. forsrh.

Brtt. 604,d-g felld með 16:10 atkv. - 604,h-n (6 nýjar gr., verða 8.-13. gr.) samþ. með 18:7 atkv. - 604,o-t (5 nýjar gr., verða 14.-18. gr.) samþ. með 19:4 atkv. - 604,u-z felld með 16:12 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: KGuðj, LJós, SG, BergS, EggÞ, EOI, EirÞ, EmJ, GilsG, GJóh, GÞG, HV. nei: JörB, KJJ, MJ, ÓTh, PÞ, SÁ, SkG, StgrSt, BÓ, EystJ, GíslG, HÁ, HelgJ, IngJ, JóhH, SB. 7 þm. (JPálm, JS, JR, PO, ÁB, EI, GTh) fjarstaddir. 1 þm. gerði svofellda grein fyrir atkv.: Sigurður Bjarnason: Ég segi nei með tilvísun til greinargerðar hæstv. forsrh. við þá brtt., sem nafnakall fór fram um í upphafi fundarins.

Brtt. 604,þ-bb felld með 13:11 atkv. 8.–10. gr. (verða 19.–21. gr.) samþ. með 22 shlj. atkv. Brtt. 666 samþ. með 19:8 atkv. 11. gr. (verður 22. gr.), svo breytt, samþ. með 19 shlj. atkv. 12.–15. gr. (verða 23.–26. gr.) samþ. með 22 shlj. atkv. Fyrirsögn frv. og kaflafyrirsagnir samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 29:1 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: MJ, ÓTh, PÞ, PO, SÁ, SG, SkG, StgrSt, ÁB, BergS, EggÞ, EOI, EirÞ, EmJ, EystJ, GilsG, GíslG, GJóh, GÞG, HÁ, HV, HelgJ, IngJ, JóhH, JörB, KGuðj, KJJ, LJós, SB. nei: BÓ. 5 þm. (EI, GTh, JPálm, JS, JR) fjarstaddir. 3 þm. gerðu svofellda grein fyrir atkv.: Forsrh. (Ólafur Thors): Herra forseti. Það er sýnilegt. að hér hefur verið af ráðnum hug stöðvaður framgangur þessa máls með því að blanda inn í það gersamlega óskyldum málum, sem auðvitað hljóta að leiða til átaka um málið í hv. Ed. og þar með útiloka allar vonir um, að það nái samþykki. Ég vil samt sem áður, þrátt fyrir þessar brtt., gjalda frv. jákvæði, enda þótt ég sé ósamþykkur sumu því, sem hefur verið fellt inn í það, og þá aðeins til að sýna þann einlæga stuðning. sem við sjálfstæðismenn veitum þessu frv., og við mundum hafa gert tilraunir til þess að fella niður þau óskyldu mál, sem hafa nú verið felld inn í frv., ef til þess hefði gefizt tækifæri á venjulegan þinglegan hátt í hv. Ed. Ég segi þess vegna með þessum rökstuðningi já.



Um leið og ég vil lýsa ánægju minni yfir þeim breytingum, sem fram hafa komizt á frv. nú, þá vil ég leyfa mér að ætla, að stuðningur Framsfl. við þessar brtt. hafi verið gerður í því skyni, að hægt sé að koma frv. í gegn á Alþingi, og sá einlægi stuðningur, sem hæstv. forsrh. lýsti yfir að Sjálfstfl. vildi veita þessu frv., þessi samanlagði stuðningur beggja fyrrverandi stjórnarflokka komi nú fram í því, að þingi verði haldið áfram, þangað til þessu frv. er lokið. Það er enginn, sem bindur okkur til þess að slíta þingi fyrr en búið er að samþykkja þetta frv., og um leið og ég skora á hæstv. ríkisstj. að sjá um, að svo verði gert, segi ég já við þessu.



Ég segi já með tilvísun til greinargerðar hæstv. forsrh.