Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gísli Sveinsson) : Herra forseti. Samgmn. hefur fallizt á að flytja þetta frv. Samgmn. óskar þess enn fremur, að þetta mál verði tekið nánar til yfirvegunar milli umr. Ég leyfi mér því að mælast til, að þetta mál verði afgr. til 2. umr. án frekari framsögu, en við 2. umr. verður nánari grein gerð fyrir málinu.



Herra forseti. Góðir þingmenn. N. hefur ekki getað orðið sammála um þetta mál. Meiri hl. vill ekki að svo stöddu veita ríkisborgararétt öðrum en þeim, sem fæddir eru á Íslandi eða hafa dvalið hér frá barnæsku. Minni hl., þ. e. a. s. ég, lítur svo á, að engin rök hnígi að því að taka ekki þá með, sem hér eru búnir að vera 10 ár eða meira og reynzt hafa góðir borgarar. Þeir menn eiga fullkomlega kröfu á að fá hér borgararéttindi. Ég vil benda á, að samkvæmt skoðun meiri hl. gæti það komið svo út, að menn, sem búnir eru að vera hér um 20 ár og hafa starfað á vegum ríkisins og eru raunverulega orðnir Íslendingar, fengju ekki ríkisborgararétt. Ég leyfi mér að benda á nokkra menn, sem ég tel, að eigi skilyrðislausa kröfu á að fá ríkisborgararétt. Ég vil benda á það, að maður, sem kom hingað 1909 og hefur dvalizt í Vestmannaeyjum, Siglufirði og í Reykjavík, hann á skilyrðislausan rétt á að verða hér ríkisborgari. Meiri hl. hefur lagt mikla áherzlu á, að varlega verði að fara í að veita útlendingum ríkisborgararétt. Hér er ruglað saman mönnum, sem búnir eru að vera hér í mörg ár, og þeim, sem flutzt hafa hingað skipulagslaust eftir stríð. Ég veit vel, að sá innflutningur má ekki halda áfram í því formi sem verið hefur og þeir menn eiga engan rétt á að fá hér ríkisborgararétt. Ég hefði kosið að taka alla þá upp hér, sem rétt og verðleika hafa til ríkisborgararéttar hér, en hef aðeins tekið þá, sem ég veit deili á, en ég legg megináherzlu á það, að þeir, sem dvalið hafa hér 10 ár eða lengur og reynzt góðir borgarar, eigi rétt til að fá borgararétt. Þeir, sem ég legg til, að veittur verði ríkisborgararéttur, eru: Robert Louis Eugen Abraham söngstjóri, sem hefur dvalið hér síðan 1935. Er hann alþekktur söngstjóri og ágætismaður. Heinz Karl Friedländer vélstjóri, sem hefur dvalizt hér síðan 1935 og er mjög fær maður, sérstaklega á sviði véltækni. Kvæntur er hann íslenzkri konu. Peter Sothar Goldstein námsmaður. Um hann er það að segja, að hann er fæddur 1927 og kom hingað 1935, 8 ára að aldri. Hann er því hvergi ríkisborgari. Tel ég því, að þann rétt eigi hann hvergi frekar að fá en á Íslandi, og ég vænti þess, að hv. Alþ. líti svo á. Harry Otto August Herlufsen rakari kom hingað 1933 og starfaði sem rakari á Siglufirði og Ísafirði og hefur í alla staði reynzt hinn mætasti maður. Albert Gerhard Ferdinand Klahn hljómsveitarstjóri. Kom hingað 1936. Um hann gildir sama og Robert Abraham, að hann er hinn mesti hljómlistarmaður og vilji flestra, sem framarlega standa í tónlist, að honum verði veitt hér ríkisborgararéttindi. Aage Laurits Petersen fulltrúi. Á hann hefur þegar verið minnzt. Kurt Gustav Sommenfeld tannlæknir á Siglufirði kom hingað 1935 og hefur reynzt hinn þarfasti maður. Ég mun nú ekki hafa þessi orð lengri, en ég vil eindregið beina þeirri ósk til þessarar hv. d., að hún fallist á að veita þeim, sem dvalizt hafa hér lengur en 10 ár, ríkisborgararéttindi.



Herra forseti. Ég talaði í þessu máli í gær hér í deildinni við 1. umr., en þá var frsm. allshn. ekki viðstaddur, og leyfi ég mér því að segja hér fáein orð aftur. Ég er sammála minni hl., að ekki eigi að útiloka menn, þótt erlendir séu, frá ríkisborgararétti, ef það eru góðir menn og hafa unnið með trúmennsku. Ég tel, að ekki eigi að gera hér neinn mannamun, en binda skuli slíka veitingu við ákveðin skilyrði. Í grg. minni hl. og í ræðu frsm. minni hl. er lagt til, að ákveðnir menn verði teknir inn í frv., sem flm. segist hafa haft persónuleg kynni af. Ég leyfi mér nú að efast um, hvort n. megi eða sé það leyfilegt að gefa út slíkt álit. Ég nefndi hér einn mann í gær, er heitir Volker Lindemann. Hann er nú búinn að dvelja hér í yfir 10 ár og teldi ég sjálfsagt að veita honum borgararétt. Ég hef síðar komizt á snoðir um mann nokkurn að nafni Jörgensen austur í Ölfusi. Hann hefur unnið hér á landi við smíðar eða eitthvað svoleiðis í um 16 ár. Í frv. er lagt til, að syni þessa manns verði veittur borgararéttur, og legg ég til, að hann verði látinn fylgja með. Ég ræði þetta ekki frekar nú við 1. umr., en beini til minni hl. n. að taka tillit til þessa og bera fram brtt. til 2. umr. um málið.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Skagf. gagnrýndi nál. minni hl., en ég vil benda honum á, að þar sem ég er einn í minni hl., þá er ekki nema von, að álitið sé nokkuð persónulegt. Ég vil tjá hv. 1. þm. Skagf., að ég er fylgjandi því að taka Lindemann og hinn danska mann inn í þetta frv., ef svo sýnist rétt eftir nánari athugun.



Herra forseti. Hv. frsm. þessa nefndarmeirihl. er ekki viðstaddur, og vildi ég því leyfa mér að gera nokkra grein fyrir afstöðu meiri hl. Frv. meiri hl. er byggt á mjög ýtarlegum skjölum, sem n. hefur með höndum. N. getur ekki dæmt um einstaka umsækjendur, nema hún fái ákveðin gögn í hendurnar. Við teljum, að sérstakrar varúðar þurfi nú við veitingu ríkisborgararéttar, því að tímarnir eru nú mjög breyttir frá því, sem áður var, og fleira er nú hér af erlendu fólki en nokkru sinni og fleiri umsóknir hafa borizt en nokkru sinni. Menn skyldu því byggja till. sínar í þessu efni á kunnugleika. Nú vantar víða nauðsynleg vottorð með umsóknum, og hefur verið erfitt að afla þeirra erlendis frá sökum ófriðarins, og má hér t. d. nefna hegningarvottorð o. fl. varðandi hegðun manna í heimalandi sínu. Það má vera, að sumir af þeim mönnum, sem nefndir eru í áliti minni hl., eigi fullkomlega rétt á því að fá borgararétt, og þá er það vel gert af hv. þm. að gefa hér upplýsingar um slíkt, og þótt þetta frv. sé flutt af n., þá tekur hún til greina till., sem fram kunna að koma. Það þarf því ekki að telja úrslitaorð n., sem komið er. Ég get sagt persónulega, að ég vil tryggja það, að veiting borgararéttar sé byggð á fullkomnum kunnugleika. Ég er meðmæltur því að setja það skilyrði, að menn séu búnir að vinna hér 10 ár minnst og hafi á þeim tíma reynzt nýtir og góðir þegnar. Í þeim umsóknum, sem borizt hafa, eru menn, sem vilja í rauninni vera annars staðar í heiminum en hér og vinna þar. Ég veit ekki, hvernig þeir nota sinn íslenzka borgararétt á þeim vettvangi. Hér þarf því varúðar við að gæta sóma landsins.



Herra forseti. Þegar þetta mál kom til umr. í gær, voru mjög fáir þdm. viðstaddir, og þegar hv. þm. S-Þ. var að tala fóru forsvarsmenn þessa frv. út, en ástæðuna til þess veit ég ekki. Fór ég fram á það við hæstv. forseta, að hann frestaði umr., og varð hann við þeim tilmælum, og er því málið nú hér aftur til umr. Það er að vísu ekki margt, sem ég þarf að ræða um við forsvarsmenn þessa frv., þá hv. þm. Mýr. og hv. 1. þm. Skagf., en þó eru nokkur atriði, er ég vildi taka fram. Hv. 1. þm. Skagf. var að tala um, að óviðeigandi væri að vísa málinu frá á fyrsta stigi, og taldi það ósvífni og frekju að bera fram till. þess efnis. En ég vil benda þessum hv. þm. á, að þetta mál er alls ekki á fyrsta stigi, því að þetta er 4. umr., sem fer fram um það á því herrans ári 1946. Það eru ekki nema fáir mánuðir síðan l. um búnaðarmálasjóð voru sett, og þá fóru fram um málið 3 umr., eins og venja er til. Nú hefur málið verið hér til umr. í þrjá daga og fátt nýtt komið fram, en ef til vill eru einhverjir þm., sem óska eftir 5. umr., en það kemur í ljós við atkvgr. um dagskrártill. mína. Hv. 1. þm. Skagf. sagði enn fremur, að með þessu frv. þeirra fjórmenninganna væru bændur að leita aðstoðar Alþ. Óska bændur eftir breyt. á búnaðarmálasjóðsl.? Ég get fullyrt, að bændur sem heild gera það ekki, en ég viðurkenni, að hópur framsóknarbænda óskar eftir breyt. vegna þess, að framsóknarmenn hafa gert þetta mál að flokksmáli, og hafa foringjar framsóknarmanna fengið trygga fylgismenn sína í hópi bænda til að mótmæla núverandi ákvæðum l., meðan þeir hafa enn ekki haft tækifæri til að kynnast þeim í framkvæmd. Hér er ekki verið að leita aðstoðar fyrir bændur, heldur er verið að gera tilraun til þess að svipta bændur þeirri aðstöðu, er þeir nú hafa hlotið. Rétt væri að spyrja þá fjórmenningana, hvers vegna þeir flýttu sér svo mjög að reyna að koma fram breyt. á l. En ég veit, hvers vegna það er. Það er af þeirri ástæðu, að ef þeir drægju það í 1–2 ár, væri ómögulegt að fá fram breyt. L. eru vinsæl með bændum, og er þeir hafa kynnzt framkvæmd þeirra, er útilokað að koma á breyt., og þá, ef tilraun verður gerð til slíks, munu mótmælin streyma að úr öllum áttum, einnig frá flokksbræðrum hv. 1. þm. Skagf. og hv. þm. Mýr. Mér er alveg óskiljanlegt, hvers vegna þessir hv. þm. vilja breyta l., þar sem þeir hljóta að sjá, að þau eru bændum til góðs, og ég hef það álit á þeim, að í raun og veru séu þeir hlynntir bændastéttinni. Enn fremur minntist hv. 1. þm. Skagf. aftur á það, að málið hefði verið vel undirbúið og bændur spurðir um álit sitt og veitt jákvætt svar. En eins og ég hef áður tekið fram, voru bændur aldrei spurðir að því, hvort þeir vildu ekki heldur hafa núverandi fyrirkomulag, en tvö stærstu búnaðarsamböndin hafa lýst sig fylgjandi því.  (Forseti BG: Þetta er orðin óheyrilega löng aths.)  Ég hélt, að hæstv. forseti mundi ekki sníða mér svo þröngan stakk, en skal nú samt til að misbjóða ekki þolinmæði hæstv. forseta stytta mál mitt. Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að ég og fleiri menn héldum hér uppi árásum á Búnaðarfélag Íslands, og gaf í skyn, að búast mætti við frekari árásum. Mér er þetta með öllu óskiljanlegt. Er það árás á búnaðarfélagið, þó að það eigi ekki að ráðstafa fé búnaðarmálasjóðs? Ég held ekki, því að búnaðarfélagið hefur alltaf starfað án þess að ráðstafa því fé. Ég held því, að þessi hv. þm. ætti að spara sér stóryrðin, þótt skoðanamunur sé. Hann sagði, að sjálfstæði Búnaðarfélags Íslands hefði ekki verið skert og enginn landbrh. gert tilraun til þess síðan 1936. Ég skil ekki, hvers vegna hann skyldi taka einmitt þetta ártal. Því hver var landbrh. þá? En búnaðarmálastjóri þarf ekki að óttast árásir á búnaðarfélagið frá hendi okkar sjálfstæðismanna, og ég veit, að hann þekkir svo vel sögu félagsins, að hann veit, að sjálfstæðismenn hafa alltaf viljað efla það og gera það sterkara. Skal ég nú víkja nokkrum orðum að því, er hv. þm. Mýr. sagði. Þessi hv. þm. sagði, að það hefði verið áberandi á Selfossfundinum, hvað fulltrúar Búnaðarfélags Íslands hefðu fengið góðar viðtökur og undirtektir. En ég skal taka fram, að það var áberandi, hvað hv. þm. S-Þ. fékk þar góðar undirtektir, einkum er hann túlkaði málstað þeirra, er þá vildu breyta frv. um búnaðarmálasjóð. Það þýðir ekki fyrir þennan hv. þm. að gefa í skyn, að hann hafi haft meiri hluta á fundinum, því að hann og félagar hans gátu ekki borið upp till. í þá átt að víta þann meiri hluta Alþ., er þá vildi breyta búnaðarmálasjóðsfrv. Þessi hv. þm. sagði og, að kosningin til búnaðarþings í Búnaðarsambandi Suðurlands hefði ekki bent til þess, að bændur þar væru fylgjandi núverandi fyrirkomulagi. En stór hópur bænda, sem var á þeirri línu, kaus ekki þá Bjarna Bjarnason og Sigurjón Sigurðsson af því, að við slíkar kosningar kemur einnig til greina flokksfylgi. Margir framsóknarbændur yfirgáfu ógjarnan sinn flokk út af einu máli, og held ég, að það sé þýðingarlaust fyrir hv. þm. Mýr. að taka þetta dæmi. Þegar svo þessi hv. þm. var að enda ræðu sína, klykkti hann út með kvæði eftir Þorstein Erlingsson, sem túlkar hreinskilni og sannleiksást. Ég held, að hann hefði ekki átt að taka sér í munn þetta kvæði, um leið og hann túlkar þennan málstað, vegna þess að það, sem slá átti annan, sló hann sjálfan. Til þess að angra nú ekki hæstv. forseta skal ég nú láta hér staðar numið. Vil að lokum aðeins taka það fram, að dagskrártill. mín er í fyllsta máta eðlileg, þar sem hún er borin fram á fjórða stigi málsins. Hvort dagskráin verður samþykkt, veit ég ekki, en þó hygg ég, að meiri hluti dm. verði mér samþykkur.

Flm. (Steingrímur Steinþórsson) : Ég skal reyna að ofbjóða ekki þolinmæði hæstv. forseta og skal því vera stuttorður. Ég hygg, að hv. 2. þm. Rang. hefði alveg getað sparað sér þessa ræðu, því að þetta er sama upptuggan og hann hefur þrástagazt á hér í d. Ég mótmæli því sem hreinum ósannindum, að fulltrúar Búnaðarfélags Íslands hafi haft meðferðis einhverjar till. á Selfossfundinum. Þetta eru hrein og vísvitandi ósannindi hjá þessum hv. þm., og hefur hann ekkert fyrir sér í þessu, og ef hann ekki trúir mér, þá getur hann spurt hv. þm. Borgf. Geri ég ráð fyrir, að hann taki flokksbróður sinn trúanlegan. En hefði hv. 2. þm. Rang. haft eins mikið fylgi á Selfossfundinum og hann vill vera láta, hvers vegna bar hann sjálfur ekki fram till.? Nei, svona blekkingar og vesaldómur er alveg óþolandi. Hv. þm. virðist alltaf vera glaðastur á svipinn, þegar hann veit, að hann fer með mest ósannindi. Eina aðalröksemdina fyrir dagskrártill. sinni telur þessi hv. þm., að þetta sé 4. umr., sem fari fram um málið á þessu ári. Veit ekki þessi hv. þm., að síðan l. voru samþ., hafa farið fram kosningar og ekki færri en 6 nýir menn tekið sæti í þessari hv. d. Með þessum rökstuðningi fyrir dagskrártill. leyfir hann sér blátt áfram að ráðstafa atkv. hv. þdm. Það er ekki um þá spurningu að ræða, hver sé afstaðan til þessa máls, heldur hvort eigi að vísa því til n. og láta það þar hljóta þá venjulegu afgreiðslu þingmála. Það er alls ekkert sjálfsagt mál, að hinir 6 eða 7 nýju þm., sem eru í þessari hv. d., greiði atkv. í þessu máli eins og þeir, sem fyrir voru. En þessi síðasta ræða hv. þm. sýndi, að hann var kominn í rökþrot vegna frumhlaups síns með dagskrártill., sem hann hélt, að yrði samþ. Ber þar tvennt til. Mér dettur ekki í hug, að nokkur maður í d., nema hv. 2. þm. Rang. og hv. þm. A-Húnv., láti sér til hugar koma að greiða þessari till. atkv. Það hefur verið bent á leiðir til samkomulags, t. d. till. hv. þm. V-Sk. í fyrra, en þá var ofstækið of mikið. En það eru til margar leiðir til samkomulags, ef vilji er fyrir hendi. Hv. þm. sagði, að Framsókn hefði gert þetta að flokksmáli. Ég veit nú ekki, hvað hv. 2. þm. Skagf. eða hv. þm. Borgf. segja um það, eða ýmsir aðrir sjálfstæðismenn, sem eru andstæðir l., eins og þau eru nú. Nei, þetta er ekki flokksmál, þetta er stéttarmál, en það er verið að reyna að gera það að pólitísku flokksmáli af hv. 2. þm. Rang. Þá verð ég að minnast á eitt atriði, sem sýnir, hversu vel hv. þm. fylgir sannleikanum. Hann sagði, hv. þm., að tvö stærstu búnaðarsambönd landsins hefðu mótmælt þessari breyt. Það er rétt, að annað þeirra er eitt af þeim stærstu, Búnaðarsamband Suðurlands, en hitt er eitt minnsta búnaðarsambandið á landinu, og sýnir þetta vel málflutning og rök hv. þm. Ég álít nú ekki fleiri orða þörf um þetta mál, en ég vildi þó segja það um þetta mál, áður en það fer til n., að við flm. erum albúnir að ræða málið við hvaða aðila sem er, en séu allar leiðir til samkomulags lokaðar, þá munum við berjast fyrir því eins harðri baráttu og unnt er. Við höfum ekki að fyrra bragði vakið illdeilur um þetta mál við 1. umr., og hefði okkur verið miklu kærara að leita samkomulagsleiða.



Herra forseti. Það eru nú liðnir nokkrir dagar, síðan þetta frv. var hér síðast til umr. Ég kvaddi mér hljóðs aðallega út af einu atriði, sem sé því, að hv. þm. Borgf. kom með þau furðulegu ósannindi, að ég hefði sagt, að meiri hluti allra búnaðarsambanda landsins hafi verið með l., eins og þau voru í fyrra. Þetta hef ég aldrei sagt, svo að ummæli hv. þm. um þetta eru út í hött. Varðandi ræðu hv. þm. Mýr. hef ég ekki miklu til að svara. Hv. þm. komst svo að orði, að fordæmi fyrir þessum l. fyndist hvergi nema í löndum nazista og kommúnista og öðrum einræðislöndum.

Nazista og fasista sagði ég.

Jæja, nazista og fasista. Þetta eru furðuleg ummæli, og virðist hv. þm. hafa gleymzt, að bændur eiga sjálfir að skipta því fé, sem þeir fá til framkvæmda. Og sannleikurinn er sá, að málið er vinsælt meðal bænda. Fulltrúar Framsóknar ætluðu að reyna að slá sér upp á því í mínu kjördæmi í vor, en þeir gáfust upp við það, er þeir fundu hug bænda. Búnaðarsamböndin hafa meiri þörf á fjárhagslegri aðstoð til þess að koma framförum í framkvæmd, og til þess þurfa búnaðarsamböndin að hafa fasta starfsmenn, enda er vaxandi vilji fyrir því innan búnaðarsambandanna, og því virðist ekki úr lagi að verja þessu fé til þess. Það gefst svo vonandi tækifæri til að ræða þessi mál nánar síðar í riti, en ekki hér á hinu háa Alþ.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls við þessa umr., var enda lasinn, svo að ég mun ekki blanda mér inn í þessar deilur. En ræða hv. 2. þm. Rang. gaf tilefni til þess, að ég bað um orðið og ætla að segja örfá orð, áður en gengið verður til atkv. En áður ætla ég aðeins að víkja að því, sem hv. þm. A-Húnv. sagði. Hann taldi, að búnaðarsamböndunum væri mikil þörf á starfsmanni. Það dregur enginn í efa, og það vita allir, að tilgangurinn með búnaðarmálasjóði var að styrkja búnaðarsamböndin. En það, sem ég ætlaði að ræða um, var ræða hv. 2. þm. Rang. Sú ræða byggðist öll á því að reyna að færa rök að því, að bezt væri, að l. væru eins og þau eru nú. En einustu rökin voru þau, að tvö búnaðarsambönd hefðu lýst sig samþykka þeim í þessari mynd. Það er nú varla hægt að stæra sig af minna, því að þetta eru aðeins 2 af 13. 11 búnaðarsambönd hafa mótmælt, og geta menn af því séð, hverjar eru óskir bænda almennt. Á hinn bóginn höfum við flm. þessa frv. áskoranir frá stjórnum 11 búnaðarsambanda um að flytja þetta mál hér. Varðandi dagskrártill. hv. þm., þá getur þannig löguð afgreiðsla ekki byggzt á öðru en því, að álit bænda almennt væri þveröfugt við það, sem það er. Hv. þm. sagði, að þetta væri mál Framsóknar og það styddu það ekki aðrir en framsóknarmenn, Ég get nú búizt við, að hann telji okkur hv. þm. Borgf. svarta sauði í flokknum.

Ekki tel ég það.

En mér þykir ólíklegt, að hv. þm. Barð. verði talinn meðal svörtu sauðanna, en svo sem menn muna, var hann einn af aðalstuðningsmönnum málsins í fyrra og barðist ötullega fyrir því í Ed. Sýnir þetta, hve mikið er á ummælum hv. þm. að byggja.



Herra forseti. Ég ætla ekki að taka þátt í þessum umr. meira, en ummæli hv. þm. A-Húnv. gáfu tilefni til að biðja um orðið. Hv. þm. mótmælti því, að hér væri um ofbeldi að ræða, en slíkt hefur ekki nokkru sinni verið sýnt á landi þessu þau 20 ár, sem ég hef setið á þingi, og ég veit ekki til, að slíkum aðferðum hafi verið beitt af neinum nema Hitler og Mussolini. Þessu er neitað með því, að sagt er, að bændum sé sjálfum falið að skipta fénu, en hér er nú reyndar öllu snúið öfugt. Það, sem felst í þeim breyt., sem við viljum fá á l., er að bændur ráði því sjálfir, hvað þeir gera við féð, en Alþ. geti ekki notað það til þessa eða hins. Ég álít það meginvillu, að meiri hluti bænda vilji hafa l. eins og þau eru nú, því að þá eru þeir ekki einráðir um, til hvers skuli verja fénu. En samkvæmt till. okkar fá þeir sjálfir að ráða, en hv. þm. virðist ekki treysta þeim til þess, því að það er tekið af þeim aftur og þeir verða ómyndugir síns fjár. En vantraustið á bændum kemur enn greinilegar fram í grg. hv. þm. A-Húnv., þar sem hann talar um snakkfundi bænda, fundi, sem ekki mætti hafa að neinu. Ég segi bara það, að svona aðferðir væru hliðstæðar því, að menn úr verkalýðsfélögum kæmu til Alþ. og bæðu það að taka eitthvað af fé verkamanna og verja því til einhvers, sem verkamenn ekki kjósa. Ég gæti vel trúað þessum hv. þm. til þess, ef þeir þyrðu að kúga verkamenn, en munurinn er sá, að verkamenn þora þeir ekki að kúga, en bændur þora þeir að kúga. Þeim hefur tekizt að villa svo um fyrir miklum hluta bænda, að þeir halda, að þessum mönnum sé óhætt að treysta, en mér kæmi ekki á óvart, þó að augu bænda opnuðust fyrir því fyrr eða seinna, hvaða leik er hér verið að leika og hvað hér er á ferðinni.