Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að að loknum fyrirspurnatíma verður settur nýr þingfundur þar sem fyrir verða tekin þrjú mál til 3. umr. og atkvæðagreiðsla um þau. Um klukkan tvö í dag, að loknum umræðum um störf þingsins, fer fram umræða utan dagskrár um nýtingu orkulinda og uppbyggingu stóriðju. Málshefjandi er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Umhverfisráðherra, Svandís Svavarsdóttir, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Fyrirspurnin er til hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur. Í gær upplýsti hún í viðtali á mbl.is að lánshæfismatsfyrirtæki hefðu verið búin að taka með í reikninginn þann samning sem ríkisstjórnin hefur gert varðandi Icesave-skuldbindingarnar. Ég spyr: Hvernig veit hv. þingmaður að lánshæfismatsfyrirtækin eru búin að taka það með í reikninginn varðandi mat sitt á Íslandi fyrir fram? Ekki vissi þingið að þessarar niðurstöðu væri að vænta og taldi raunar að niðurstaðan yrði mun skárri en raun varð á, það taldi ég svo sannarlega. Hvers vegna telur hv. þingmaður að lánshæfismatsfyrirtækin veiti þetta? Hefði að mati hv. þingmanns ekki verið ráð að heyra að minnsta kosti hljóðið í þessum fyrirtækjum fyrir fram varðandi hver þau teldu að kynnu að verða áhrifin af slíkum samningi? Jafnvel hinir áhættusæknu íslensku bankar stunduðu það þegar þeir réðust í verulegar skuldbindingar að ræða fyrst við lánshæfismatsfyrirtækin til að spyrja þau ráða hvaða áhrif þær kynnu að hafa. Þetta skiptir alveg gríðarlega miklu máli vegna þess að eins og komið hefur fram er lánshæfi íslenska ríkisins nú einu stigi fyrir ofan svokölluð junk bonds eða ruslbréf, og falli það stiginu neðar eru mjög margir fjárfestar, bankar og stofnanir hér á landi og erlendis sem mega einfaldlega ekki fjárfesta í íslenskum bréfum. Það sama mundi þá væntanlega eiga við um öll íslensk fyrirtæki því að yfirleitt er ekkert fyrirtæki ríkis með hærra lánshæfismat eða betra en ríkið sjálft. Þetta er mjög stórt atriði og væri mjög fróðlegt að heyra hv. þingmann útskýra hvaðan hún hefur þessa vitneskju.

Frú forseti. Hv. þingmaður vitnar í það sem haft var eftir mér á mbl.is í gær í tilefni af því að lánshæfismat Íslands kolféll sl. haust og fram eftir vetri og stendur nú í BBB með neikvæðum horfum. Er í því mati tekið tillit til fjölmargra atriða, þar á meðal skuldastöðu ríkissjóðs, skuldastöðu fyrirtækja í eigu ríkissjóðs og þeirra ríkisábyrgða sem fyrir liggja, þar á meðal yfirlýsingum um að Íslendingar ætli að axla ábyrgð á þessum Icesave-skuldum. Flóknara er það nú ekki. Það eru þær upplýsingar sem ég hef og ég vil vekja athygli þingmannsins á því að á heimasíðu Seðlabankans eru talin ein átta eða níu atriði sem notuð eru til að leggja mat á lánshæfismatið. Það er alveg ljóst að ástæða lækkandi mats sl. haust var aukin skuldsetning ríkissjóðs vegna falls bankanna en líka óvissan um þróun efnahagsmála vegna þess að óvissa m.a. um skuldastöðu getur haft áhrif á að lánshæfismatið verði neikvætt og horfurnar neikvæðar. Nú er ákveðinni óvissu eytt. Lagður verður fram samningur sem eyðir óvissu um skuldastöðu ríkissjóðs að þessu leyti. Það er ljóst að ríkissjóði verður hlíft við greiðslum næstu 7 árin á þeim tíma sem mikið mun mæða á ríkissjóði vegna annarra skulda. Þess vegna er það mat manna að þessi samningur geti ekki gert annað en létt og lyft lánshæfismatinu 

Frú forseti. Þetta er dálítið merkileg yfirlýsing hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur vegna þess að það virðist ekki skipta máli hvernig samningurinn hefði litið út. Auðvitað skiptir það miklu máli og auðvitað átti að semja um hámark af þjóðarframleiðslu eða útflutningi til að þjóðin lendi ekki á vonarvöl. Það var ekki gert. Ef samið hefði verið um ákveðið hámark hefðu allar þjóðirnar þrjár haft af því hagsmuni. Það er ekki hagur Breta og Hollendinga að Íslendingar lendi í verulega miklum vandræðum því að þá greiðum við ekki neitt. Það er miklu skynsamlegra fyrir þá að setja á þetta hámark, segjum 1% af þjóðarframleiðslunni í 10 ár, eins og ég lagði til strax í haust, því að það hefði tryggt gott lánshæfismat. Það skiptir nefnilega máli, frú forseti, hvernig þessi samningur var gerður og sá samningur sem við stöndum frammi fyrir núna er í rauninni ekki með neinu hámarki. Hann gæti farið upp í 900 milljarða ef allt fer á versta veg og það er eitthvað sem þjóðin getur alls ekki staðið undir. Þá mun hver einasti fiskur sem við veiðum næstu 8 ár fara til að greiða af þessu láni. Það gengur ekki upp, það er ekki gott fyrir Hollendinga og það er ekki gott fyrir Breta og samninganefndin átti að segja þeim það.

Frú forseti. Það er rétt að menn vissu af því að Alþingi hefði falið ríkisstjórninni að leita samninga í þessu máli en þar var sérstaklega tekið fram að taka þyrfti tillit til erfiðra aðstæðna Íslendinga sem svo ekki hefur verið gert núna af hálfu Breta og Hollendinga. Vextirnir og fyrirkomulagið á þessu öllu saman og að áhættan skuli öll liggja hjá Íslendingum eru því eitthvað sem menn sáu ekki fyrir enda er ég hræddur um að þá hefðu vinstri græn látið heyra í sér enn þá meira en þau gerðu á sínum tíma. Hæstv. fjármálaráðherra nefndi reyndar strax þá að minnisblaðið sem nú er svo mikið vísað til skipti engu máli. Hann hefur þá væntanlega skipt um skoðun núna, telur að það hafi skipt öllu og að lánshæfismatsfyrirtækin hafi getað vitað það þá en þau gátu ekki vitað á hvaða kjörum samningurinn er. Þau gátu ekki vitað að ekkert tillit yrði tekið til aðstæðna Íslendinga eins og lagt var upp með. Þar skilur milli feigs og ófeigs. Að halda því fram að fyrirtækin hafi verið búin að taka það með í reikninginn stenst enga skoðun. Hitt er svo annað mál og ekki síður alvarlegt að það er ekki rétt að þessi samningur minnki óvissu. Þetta er einhver mest óvissuskapandi samningur sem um getur í Íslandssögunni, líklega sá langmest óvissuskapandi því að ekki nóg er með að hlutir á borð við þróun gengis eða efnahagsþróun í heiminum skipti alveg gríðarlegu máli þarna heldur er slík óvissa um eignir bankans sem standa þarna undir að það getur gerst að dag frá degi sveiflist mat manna á hví hvað muni innheimtast um tugi milljarða kr. Á næstu 15 árum getum við því þurft að fylgjast með því dag frá degi hver áætlunin er, hvort ríkið muni þurfa að borga 300 milljarða, 400 milljarða eða 500 milljarða. Svona verður óvissan næstu 15 árin. Samningurinn tryggir stöðuga óvissu næstu 15–20 árin.

Forseti. Mér þykir skjóta nokkuð skökku við þegar hv. þingmaður talar annars vegar um matsfyrirtækin sem raunverulegan dómstól um mat á lánshæfisstöðu íslenska ríkisins en gerir hins vegar ekki ráð fyrir því að þeir hafi kynnt sér málin sl. haust. Það er alveg ljóst og skjalfest í öllum þeim pappírum sem til eru frá því að lánshæfismat Íslands féll sl. haust að það var ekki síst vegna mikilla skulda bankanna, vegna ábyrgðar bankanna, þær voru taldar ríkissjóði til álitshnekkis og til þess fallnar að lækka lánshæfismat ríkissjóðs. Hvers vegna? Vegna þess að talið var að ríkið bæri ábyrgð á þeim skuldbindingum. Þegar íslenska ríkið lýsti því síðan yfir að það mundi gera það var það auðvitað skjalfest. Það var sl. haust og það veit hv. þingmaður. Það sem ég er að segja er að Íslendingar tóku ábyrgð á þessum 660 milljörðum kr. sl. haust. Það sem nú liggur fyrir er hvernig sú ábyrgð verður öxluð. Hún verður borguð með eignum Landsbankans. Mismunurinn fellur á ríkissjóð. Það er auðvitað alveg rétt. En það er enginn sem efast um að það verður eitthvað lægri fjárhæð en upphaflega stóð til og það væri kannski athugunar vert að hugsa sér hvaða áhrif það hefði á lánshæfismat ríkisins ef leið hv. þingmanns yrði farin og Íslendingar hreinlega neituðu að standa við alþjóðlegar skuldbindingar sínar og semja vegna Icesave-málsins. Ég sé ekki hvað annað er í stöðunni ef þingmaðurinn heldur því fram að samningur sem léttir af óvissu um þessa skuldabyrði og skuldastöðu á að eyðileggja lánshæfismat Íslendinga, þá veit ég ekki hvað aðferð hv. þingmanns mun gera við lánshæfismatið.

Virðulegi forseti. Það er kostulegt að hlusta á þingmenn sem leggja mat á hvernig þetta muni fara með lánshæfismat Íslands. Ég held að það sé best að taka dæmi til að reyna að útskýra hvað felst í þeirri óvissu sem er í þessum samningi. Segjum sem svo að íslenska ríkið þurfi á láni að halda og fái heimsókn frá erlendum lánardrottni. Lánardrottinn spyr: Hvað skuldar ríkið? Hver er vaxtabyrðin og hverjar eru endurgreiðslurnar hjá okkur á næstu árum? Svarið við því er: Við vitum ekki hver skuldabyrðin er fyrr en eftir 7 ár. Við vitum ekki hver vaxtabyrðin er fyrr en eftir 7 ár. Við vitum ekki hverjar endurgreiðslurnar verða fyrr en eftir 7 ár. Þá svarar þessi sami lánardrottinn: Já, já, það er ágætt. Ég skal lána ykkur á bestu kjörum. Það er augljóst að það hefur áhrif á lánshæfismatið, sama hvað hver segir. Óvissan sem þessi samningur skapar er slík að við verðum að staldra við og það þýðir ekkert að skýla sér á bak við að vera stjórnarþingmaður í þeim umræðum. Ég hitti einn af útrásarvíkingunum fyrir nokkrum dögum sem ég kannast ágætlega við. Hann spurði mig: Hvaða ráðgjafa var samninganefndin, sem er algerlega óreynd í svona samningum, með? Ég sagði: Ég veit ekki til þess að þeir hafi verið með ráðgjafa. Þá svaraði þessi útrásarvíkingur: Við vorum kannski vitlausir en við vorum aldrei svo vitlausir að vera ekki með ráðgjafa. 
            

Virðulegi forseti. Ég var að horfa á fréttir í gærkvöldi eins og eflaust mörg ykkar og sá þá mér til ánægju Halldór Ásgrímsson, fyrrverandi formann Framsóknarflokksins, gráan fyrir hærum austur á Héraði þar sem hann ræddi m.a. við fréttamenn um lærdóminn af einkavæðingu bankanna. Hann taldi að hún hefði í sjálfu sér heppnast þokkalega, einhverra hluta vegna komst hann að þeirri niðurstöðu. En ég hjó reyndar eftir því að hann taldi í ljósi síðari tíma efnahagshruns hefðu Íslendingar betur skilað sér inn í Evrópusambandið og taldi það einhver mestu mistök stjórnvalda og íslenskra stjórnmála á síðustu mánuðum og missirum að Íslendingar hefðu ekki gengið einmitt inn í ESB. Væntanlega á hann við að staðan væri þá betri fyrir vikið í þeim hremmingum sem blasa við okkur Íslendingum núna. Mér skilst að nafni minn og hv. þingmaður, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, sé búinn með sinn tíma. Því beini ég þeirri spurningu til hv. þingflokksformanns Framsóknarflokksins: Er hann að þessu leyti sammála Halldóri Ásgrímssyni, fyrrverandi formanni Framsóknarflokksins og forsætisráðherra, um að við Íslendingar værum betur komnir innan ESB í stöðunni í dag? Eða er fyrrverandi formaður á algjörum villigötum?

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þingmanns að það var ánægjulegt að sjá Halldór Ásgrímsson í sjónvarpinu í gær. Ég hafði ekki séð Halldór að ég held í nokkur ár fyrr en ég sá hann í sjónvarpinu í gær. Það var í sjálfu sér mjög ánægjulegt. Ekki kom mér það sérstaklega á óvart að hann taldi gott að vera innan Evrópusambandsins, ég hef heyrt hann segja það áður. Formenn Framsóknarflokksins síðustu ár hafa beitt sér fyrir mikilli umræðu innan flokksins og látið fara fram mikið starf innan hans til að fjalla um Evrópumál. Halldór er einn af þeim. Jón Sigurðsson gerði það einnig og Guðni Ágústsson. Og nú er nýr formaður tekinn við og Evrópumálið fékk ákveðna lendingu innan Framsóknarflokksins á síðasta flokksþingi. Það mál hefur því fengið mjög vandaða umfjöllun innan flokksins og er komið nú eins og allir vita í þingsályktunartillögu inn í utanríkismálanefnd. Afstaða Framsóknarflokksins eða þingmanna hans á þessu þingi liggur alveg fyrir núna, hvernig eigi að fara með þetta mál. Við viljum setja það í vandaðan og ítarlegan farveg þannig að ekki verði flanað að neinu í þessu mikla máli. En ég ítreka það sem ég sagði hér í upphafi að fyrrverandi formaður flokksins, Halldór Ásgrímsson, hefur í gegnum árin haft þá trú að við ættum að skoða vandlega inngöngu í Evrópusambandið. Eins og menn vita sjálfsagt sem þekkja söguna fékk það ekki hljómgrunn innan flokksins á þeim tíma. Nú höfum við tekið ákvörðun um það eftir ákveðnum leikreglum að standa að athugun á þessu máli. Ég veit ekki hvernig ég á að svara þessari spurningu þingmannsins öðruvísi en svo að Framsóknarflokkurinn hefur eins og alltaf unnið heimavinnu sína afar vel og hefur lagt fram núna tillögu um hvernig standa beri að því að skoða mögulega aðild að Evrópusambandinu. 

Frú forseti. Það er ánægjulegt að sjá það að fyrrverandi formaður okkar, Halldór Ásgrímsson, er kominn til landsins. Hann hefur, skilst mér, verið starfandi í Danmörku, í Kaupmannahöfn, og Danmörk er einmitt hluti af Evrópusambandinu. Allir sem þekkja til Halldórs Ásgrímssonar ættu að vita það að hann hefur lengi vel haft mikinn áhuga á því að Ísland gangi inn í Evrópusambandið en fékk ekki mikinn hljómgrunn fyrir þær hugmyndir sínar innan flokksins þegar hann var formaður. Síðan þá hafa að vísu held ég verið tveir ef ekki þrír formenn, Guðni Ágústsson, Valgerður Sverrisdóttir og núna hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Það má því gera ráð fyrir að ýmislegt hafi þróast innan flokksins síðan að Halldór Ásgrímsson var formaður. Mig langar hins vegar til að minna aðeins á að við tölum mjög oft um það, og má heyra það sérstaklega frá samfylkingarfólki á þinginu, að með því að ganga í Evrópusambandið munum við leysa öll þau vandamál sem við erum að fást við í dag. Mér þætti mjög athyglisvert að ræða kannski einmitt um þau lönd sem eru í Evrópusambandinu og gengu í Evrópusambandið fyrir nokkrum árum síðan, eins og Lettland, Litháen og Eistland. Þetta eru allt lönd sem hafa verið með tengingu við evruna og eiga núna í alveg gífurlegum efnahagslegum vandamálum. Vextir hjá þeim eru í hæstu hæðum. Mér skilst að samdráttur í landsframleiðslu í Lettlandi sé tæplega 30% núna á fyrsta ársfjórðungi og þeir eru í miklum vanda við að halda þessari tengingu við evruna sem Samfylkinguna virðist dreyma, ég vil kannski ekki orða það eins og ég hef áður orðað það, dreyma blauta drauma um. En ég sé hins vegar ekki alveg hvað það tengist, sem hv. þingmaður talaði um hér, orðum Halldórs Ásgrímssonar í fréttunum 

Virðulegur forseti. Það er auðvitað alltaf þannig þegar fólk hættir í stjórnmálum að þá getur það leyft sér að tala skýrar en menn þurfa stundum að tala þegar þeir gegna vissum ábyrgðarstöðum í flokkum. Það er alveg ljóst að Halldór Ásgrímsson hefur kosið að tala mjög skýrt og hann gerði það í fjölmiðlum í gær. Þegar hann var formaður í Framsóknarflokknum færði hann flokkinn talsvert í áttina að Evrópusambandinu, ég held að engum blandist hugur um það. Það fór fram mjög mikil vinna á vegum flokksins við að skoða kosti og galla við inngöngu og Halldór leiddi þá vinnu um talsvert skeið. Hann spáði því t.d. að Ísland yrði komið í Evrópusambandið í kringum árið 2015. Það gerði hann á fundi hjá Viðskiptaráði og þetta þóttu stór tíðindi á þeim tíma. Þetta eru ekki stór tíðindi í dag og getur bara vel verið að þessi spá rætist hjá Halldóri Ásgrímssyni. En við höfum tekið mörg skref. Á miðstjórnarfundi fyrir jól samþykkti Framsóknarflokkurinn að fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Sú leið var ekki uppi á borðinu í janúar. Við teljum núna að það sé óþarfi að fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu, við viljum aðildarviðræður með ákveðnum skilyrðum og nú er verið að skoða það mál í utanríkismálanefnd. Í mínum huga er það aðalmálið að leyfa fólkinu í landinu að taka afstöðu til samningsniðurstöðunnar þegar hún er komin. Þá rennur stóra stundin upp. Það er þá sem fólkið í landinu fær tækifæri til að segja: Já, þetta er fínn samningur, við förum inn. Eða: Nei, þetta er slakur samningur, við viljum vera fyrir utan. Stóra stundin er ekki núna í sumar, virðulegur forseti, stóra stundin er þegar samningsniðurstaðan liggur á 

Frú forseti. Þetta er óneitanlega upplýsandi og skemmtileg umræða. Ég á svolítið bágt með að skilja hvort hv. þingmenn Eygló Harðardóttir og Siv Friðleifsdóttir séu í sama flokki. En það er þeirra vandi en ekki minn. Hins vegar liggur það alveg fyrir þó að Framsóknarflokkurinn hafi verið á harðahlaupum frá eigin stefnu í Evrópumálunum um nokkurra vikna og mánaða skeið, og væntanlega á harðahlaupum frá arfleifð fyrrverandi formanna sinna, hvort sem þeir heita Halldór Ásgrímsson, Jón Sigurðsson, Valgerður Sverrisdóttir eða eitthvað annað, þeir fjölmörgu formenn sem leitt hafa Framsóknarflokkinn á undanförnum árum, að þá veit ég ekki betur en að stefna flokksins sé sú eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sagði, að sækja um aðild og fara í aðildarviðræður og leggja það svo í dóm þjóðarinnar. Ég hef reyndar ekki skilið hv. núverandi formann Framsóknarflokksins með sama hætti og ég skil hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, en það er eitthvað sem Framsóknarflokkurinn þarf væntanlega að vinna í, eru svona tjáskipti á milli aðila í þingflokknum  En það sem mér fannst reyndar merkilegast fyrst þetta viðtal við Halldór Ásgrímsson, fyrrverandi formann Framsóknarflokksins, var gert að umtalsefni að þar varði hann og er enn að verja það hvernig staðið var að einkavæðingu bankanna, Búnaðarbankans og Landsbankans, hvernig var að því staðið. Það var ekki deilt um að það ætti að einkavæða bankana heldur hvernig það var gert og hann ver það enn að gulldrengir Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks 

Frú forseti. Ég harma það að hafa lokað hv. formann Framsóknarflokksins af í þessari umræðu. Hann var búinn með sinn kvóta en það hefði verið gaman að heyra viðbrögð hans við þessari orðræðu. 
             Ég hafna hins vegar þeim orðum sem hv. þm. Eygló Harðardóttir lét falla að einhver hér inni - ég held að ég geti talað fyrir munn hreinlega allra - hafi haldið því fram að Evrópusambandið leysti öll vandamál íslensku þjóðarinnar. Hvílíkt og annað eins! Þetta hefur enginn sagt í þessari pontu og mun sennilega aldrei segja. 

Virðulegi forseti. Við lifum á miklum óvissutímum og það er niðurskurður fram undan hjá ríki og sveitarfélögum. Það þarf hugrakka stjórnmálamenn til að þora að taka upp hnífinn, skera niður og forgangsraða þannig að við náum að standa vörð um þá grunnþjónustu sem er nauðsynlegt að halda uppi. Þar er mjög mikilvægt að halda uppi grunnskólum landsins, framhaldsskólum landsins og háskólum. Við sem sitjum í menntamálanefnd af hálfu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks höfum óskað eftir því að á fundum nefndarinnar verði fjallað um stöðu sveitarfélaganna vegna þess að þar blasir við mikill niðurskurður og sveitarfélögin hafa lagt fram ákveðnar tillögur um það hvernig honum verði mætt. Af slíkum fundi hefur ekki orðið. Fulltrúar sveitarfélaganna hafa ekki enn komið á fund nefndarinnar. Í morgun var fundarfall í nefndinni, þannig að það væri ágætt ef formaður menntamálanefndar gæti svarað þeirri spurningu hvenær þessi umræða fari fram í nefndinni og hver sé skýringin á því að fundur féll niður í morgun.

Virðulegi forseti. Spurt er um af hverju fundarfall hafi orðið í morgun og hvenær fulltrúar frá sveitarfélögunum komi á fund hv. menntamálanefndar. Fundarfallið í morgun snýst einfaldlega um skipulag. Fulltrúar sem áttu að koma í heimsókn til okkar gátu ekki komið. Og eftir að hafa skoðað málið með varaformanni og starfsmanni nefndarinnar ákváðum við að snúa skipulaginu við. Það hefur ekkert að gera með mikilvægi málaflokksins og það skal enginn efast um mikilvægi þessa málaflokks. Fulltrúar frá sveitarfélögum bæði á lagasviði og skólamálanefnd, fulltrúar frá Kennarasambandinu og frá Heimili og skóla hitta nefndina sennilega 30. júní. Það hefur verið erfitt að finna tíma til að koma þessu fólki saman en unnið er að því. Og bæði málefni grunnskólans og málefni framhaldsskólans og auk þess þau tvö frumvörp sem liggja fyrir nefndinni verða tekin fyrir á næsta þriðjudegi á nefndadögum og síðan 30. júní.

Virðulegi forseti. Það var hálfundarleg spurningin sem kom frá hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni til formanns Framsóknarflokksins. Það er staðreynd að það eru mismunandi skoðanir á málinu en það sem við framsóknarmenn höfum gert og kannski umfram Samfylkinguna t.d. er það að við höfum farið í gegnum Evrópuumræðuna á málefnalegum grunni og reynt að vinna málið eins faglega og við getum. Þetta snýst ekki um trúarbrögð, ekki ef við eigum að fara þarna inn. Við höfum reynt að meta kostina og gallana vegna þess að það er enginn einn einfaldur sannleikur í þessu máli. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir sagði að Framsóknarflokkurinn væri á harðahlaupum frá eigin ályktun. Það er rétt að við ályktuðum að við værum reiðubúin að fara í könnunarviðræður en það verður að halda því til haga og það er mjög mikilvægt að það var gert með skilyrðum. Skilyrðin eru þarna til staðar, þau eru afar ströng og það höfum við framsóknarmenn lagt áherslu á ef hugsanlega verður farið í aðildarviðræður. Ég hefði reyndar miklu frekar viljað ræða Icesave enn á ný vegna þess að hér kom hv. þm. Álfheiður Ingadóttir og hélt því fram fullum fetum að það hefði verið gerður samningur í haust. Þetta var viljayfirlýsing og viljayfirlýsingin er ekki skuldbindandi fyrir Alþingi Íslendinga. Síðan hvenær geta einstakir menn í ráðuneytum landsins  
            

Virðulegi forseti. Þetta er afar athyglisverð umræða sem hér fer fram. Hún byrjaði vegna orða fyrrum formanns Framsóknarflokksins og ég velti því fyrir mér hvort við ættum kannski að fara að hafa svona dagskrárlið þar sem við tölum um orð fyrrum formanna. Við gætum tekið nokkrar vikur t.d. í Jón Baldvin Hannibalsson eða Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, og eytt vikum og mánuðum í að rifja upp merk orð sem þessir ágætu fyrrverandi þingmenn og ráðherrar hafa sagt. Ég er ekki viss um að Samfylking og fyrrum kratar væru mjög ánægðir með það allt saman. Eitt vakti athygli mína áðan og það var að hv. þingmaður, sem ég man ekki hvað heitir akkúrat núna, fyrrverandi - hvar ertu, góða mín? - umhverfisráðherra, Þórunn Sveinbjarnardóttir, ákvað að vitna rangt í og hafa rangt eftir frétt sem var í sjónvarpinu í gær og sagði að Halldór Ásgrímsson, fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, hefði verið að verja það hvernig staðið hefði verið að einkavæðingunni. - Já, þarna kemur hv. þingmaður - Þetta er bara rangt, hann sagði þetta ekki. Hann sagði hins vegar, með leyfi forseta: „Nei, ég held að það hafi nú ekki verið mistök,“ - þ.e. að einkavæða bankana - „einkavæðing bankanna byrjaði nú strax í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks á sínum tíma.“ Ég velti því fyrir mér hvort það séu hv. þingmenn Samfylkingarinnar 

Frú forseti. Ég óska eftir að forseti beiti sér fyrir því að haldinn verði fundur í menntamálanefnd sem allra, allra fyrst. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir talaði um það hversu mikilvægt væri að halda fund um þetta málefni sem allra fyrst. Ég hef setið tvo fundi í hinu mikla samráðsferli á milli stjórnar og stjórnarandstöðu í Karphúsinu og þar hefur m.a. komið fram að samstarf milli ríkis og sveitarfélaga um það til hvaða aðgerða á að grípa í skólamálum skipti mjög miklu máli. Það kom meira að segja líka fram að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur hvatt til aukins samstarfs. Það liggur fyrir og hefur legið fyrir nánast frá upphafi þings 

Forseti fer fram á það að þingmenn ræði fundarstjórn forseta undir þessum lið. 

Frú forseti. Ég óska eftir að forseti reyni að sjá til þess að við fáum að sjá hérna hæstv. forsætisráðherra einhvern tíma á næstunni ef hún er búin að klára að semja um aðild Íslands að Evrópusambandinu við forsætisráðherra Norðurlandanna og meira að segja forsætisráðherra Noregs. Ástæðan er sú að það eru orðnar býsna margar spurningar sem hæstv. forsætisráðherra þarf að svara og það varðar kannski ekki síst það hvernig ráðherrann hefur haldið á þessu Icesave-máli. Nú birtist forsíðufrétt í Fréttablaðinu í dag þar sem segir frá samskiptum hæstv. forsætisráðherra við forsætisráðherra Bretlands. Þar segir, með leyfi forseta: „Einnig harmaði Jóhanna …“ 
            

Þetta er ekki umræða um fundarstjórn forseta.

Jú, þetta ...

Forseti fer fram á það að fundarstjórn forseta sé rædd undir þessum lið.

Frú forseti. Það er mikilvægt að sýna fram á þörfina fyrir að hæstv. forseti kalli hæstv. forsætisráðherra á fund. 
            

Það er komið til skila hér.

Nei, það er ekki komið til skila. 
            

Hér er ekki efnisleg umræða.

Þetta er alveg stórmerkilegt, hæstv. forseti. Þetta 

Nú fer fram áður boðuð utandagskrárumræða um nýtingu orkulinda og uppbyggingu stóriðju. Málshefjandi er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson.

Fundarstjórn forseta.

Umhverfisráðherra Svandís Svavarsdóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Fundarstjórn forseta.

Það verður þá að vera um fundarstjórn forseta. Hér er reyndar að hefjast utandagskrárumræða.

Frú forseti. Það hlýtur að fjalla um fundarstjórn forseta ef ég mótmæli því hér að forseti spili stöðugt á bjölluna á meðan ég er að reyna að útskýra hvers vegna ég er kominn í pontu til að útskýra það mikilvæga mál að forseti beiti sér fyrir því - það er fundarstjórn forseta - að forseti beiti sér fyrir því að við fáum að hitta forsætisráðherra til að ræða mikilvægt mál. 
            

Fundarstjórn forseta fer samkvæmt fundarsköpum og forseti fer eftir þeim nú.

Frú forseti. Ég andmæli þessari túlkun.

Nú hefst áður boðuð utandagskrárumræða.

Fundarstjórn forseta.

Forseti vill geta þess að nú er hafin utandagskrárumræða. Forseti hefur þegar kynnt hana. Hér hefur farið fram umræða um fundarstjórn forseta sem ekki hefur fjallað um fundarstjórn forseta.

Ég óska eftir að taka til máls um fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Ég tek til máls undir liðnum um fundarstjórn forseta. Nú er það svo að frú forseti virðist túlka þingsköpin á allt annan hátt en hefur verið til siðs undanfarin ár ef ekki áratugi. Hún leyfir þingmönnum ekki að klára mál sitt og ávarpar þá ekki með réttum hætti. Ég óska eftir því að þingflokkur Framsóknarflokksins fái fund með frú forseta til að fara yfir þessi mál vegna þess að svona framkoma er algjörlega ólíðandi í þingsal Alþingis.

Það er velkomið að forseti fundi með þingflokki Framsóknarflokksins og fari yfir það hvað fellur undir liðinn um fundarstjórn forseta.  Nú hefst áður boðuð utandagskrárumræða.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég bið um utandagskrárumræðu er mjög einföld og hún sú að nú sem aldrei fyrr þurfum við Íslendingar að nýta þau tækifæri sem landið hefur upp á að bjóða. Við höfum sem betur fer gert það fram til þessa sem hefur gert það að verkum að við höfum verið í fremstu röð þjóða og við viljum vera það áfram. Ég þarf ekki að rekja forsögu þess máls hver staðan er hjá okkur Íslendingum í dag en sú staða kallar á það að við nýtum tækifærin enn betur en við höfum áður gert. Eitt af því sem við Íslendingar eigum er umhverfisvæn orka. Gert er ráð fyrir því, virðulegur forseti, ef maður skoðar grunnspá fjármálaráðuneytisins, að farið verði í byggingu á álveri í Helguvík og stækkun álvers í Straumsvík með tilheyrandi orkuöflunarframkvæmdum. Og ekki aðeins það, virðulegur forseti, heldur segir í sömu spá, með leyfi forseta: „Út frá efnahagslegum forsendum er tímasetning framkvæmdanna óvenju góð. Ljóst er að atvinnuleysi verður mikið hér á landi á næstu árum og þau störf sem skapast við framkvæmdirnar eru því hrein viðbót við þau störf sem fyrir eru. Má gera ráð fyrir að allt upp undir 1.000 viðbótarársverk skapist við framkvæmdirnar á ári og eru þá ekki meðtalin þau fjölmörgu óbeinu störf sem myndast við framkvæmdir sem þessar. Í árferði þar sem atvinnuleysi er lítið ryðja slíkar framkvæmdir jafnan margvíslegum öðrum verkefnum til hliðar og störfin sem skapast eru því ekki hrein viðbót eins og nú mun verða. Þá mun innstreymi erlends fjármagns vegna framkvæmdanna hafa jákvæð áhrif á gengi íslensku krónunnar til styrkingar en gengi krónunnar er spáð veiku á næstu árum.“ Virðulegur forseti. Með öðrum orðum, þá gæti tímasetningin ekki verið betri, hún gæti ekki verið betri út frá efnahagslegum forsendum. Að auki, virðulegur forseti, eru umhverfisrökin mjög góð. Við erum með algjöra sérstöðu, Íslendingar, þegar kemur að orkuöflun og um 90% af orkuöflun okkar er umhverfisvæn. Ef aðrar þjóðir væru í sömu sporum og við, hefðu farið íslensku leiðina, væru engin loftslagsvandamál, þá væru menn ekki að takast á við þau mál á alþjóðavettvangi. Við höfum því algjöra sérstöðu hvað þetta varðar. Við getum bæði nýtt orkuna og sömuleiðis höfum við þekkinguna, svokallaða hátækni til að vinna úr þessum málum, sem reyndar er orðin eftirsótt á alþjóðavettvangi. Með nokkurri einföldun má segja að meðan aðrar þjóðir nýta sér olíu, kol og gas nýtum við Íslendingar umhverfisvæna orkugjafa. Það var því mjög ánægjulegt, virðulegi forseti, að hlusta á umræður sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hóf í síðustu viku um atvinnumál en þar kom hæstv. iðnaðarráðherra og upplýsti þing og þjóð um að aldrei hafi verið jafnmikil traffík af aðilum sem vildu nýta Ísland sem fjárfestingarkost fyrir orkufrekan iðnað. Ekki aðeins nefndi hæstv. ráðherra þetta heldur tilgreindi hún hin ýmsu verkefni sem væru í startholunum eða væru á leiðinni að verða að veruleika eða gætu mögulega orðið að veruleika. Þess vegna, virðulegi forseti, vil ég spyrja hæstv. umhverfisráðherra, því að um þessi mál verður að vera samstaða til að þau komist í framkvæmd og mikilvægt að þau tefjist ekki, þriggja spurninga: 1. Hvaða áhrif hefur stefna ríkisstjórnarinnar um losun gróðurhúsalofttegunda á uppbyggingaráform orkufreks iðnaðar? 2. Er það stefna ríkisstjórnarinnar að fara í uppbyggingu á orkufrekum iðnaði? 3. Hvar á sækja orku í álver í Helguvík, álver á Bakka, netþjónabú Verne Holdings, Reykjanesbæ, sólarkísilverksmiðju í Helguvík, hreinkísilverksmiðju Strokk-Energy og stórt netþjónabú Greenstone? Ástæðan fyrir því að ég tilgreini þetta sérstaklega er vegna þess að hæstv. iðnaðarráðherra tilgreindi þetta í ræðu sinni fyrir nokkrum dögum. Virðulegur forseti. Það er afskaplega mikilvægt að menn átti sig á því að ef við nýtum ekki þessi tækifæri þýðir það aukinn niðurskurð, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að taka þetta utandagskrármál til umfjöllunar enda varðar málið framtíðarsýn og sóknarfæri íslensks samfélags á óvenjukrefjandi tímum. Ég vil beina sjónum mínum fyrst að nýtingu orkuauðlindanna og þeirri sýn að þar beri við allar ákvarðanir að hafa hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar að leiðarljósi sem þýðir að við verðum að gæta þess að ganga ekki á rétt og möguleika komandi kynslóða til að njóta, velja og hafna. Þeir sem aðhyllast hugmyndafræði frumkvæðis og frelsis einstaklingsins ættu að skilja þá hugmyndafræði mætavel sem hafnar því að opinberir aðilar eigi að taka fram fyrir hendur einstaklinga framtíðarinnar. Til að ekki sé gengið á auðlindir þarf sem sé að líta á það með sjálfbærum hætti. Sú sýn er smám saman að verða almennari í heiminum og gengur þvert á hinar hefðbundnu pólitísku línur. Almennt má segja að æ fleiri verði þeirrar skoðunar að leið sjálfbærrar nýtingar sé eina leiðin sem tryggir að jarðarbúar eigi sér einhverja framtíð yfir höfuð og að börnin okkar eignist börn sem hafa raunverulegt val og njóta gæða náttúrunnar og fjölbreyttra möguleika. Hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar leggur okkur gríðarlega ábyrgð á herðar. Hún gerir þá kröfu að við hugsum alltaf um lengri framtíð. Í því skyni þarf að hverfa frá vanahugsun og lausnum fortíðar. Mannkynið ber ábyrgð á þróun loftslags heimsins og þarf að draga verulega úr losun gróðurhúsalofttegunda. Ísland hefur nú í fyrsta sinn gert grein fyrir þeim vilja sínum að draga úr losun í stað þess að fara fram á sérstakar undanþágur. Við viljum ekki hafa undanþágustimpil í loftslagsmálum lengur en við munum að sjálfsögðu gæta þess að íslensk fyrirtæki standi ekki verr að vígi en önnur fyrirtæki í Evrópu. Því stefnum við að því að skuldbindingar okkar í evrópska viðskiptakerfinu leysi hið svokallaða íslenska ákvæði alfarið af hólmi þannig að íslensk stóriðja sitji við sama borð og hin evrópska eftir 2012. Frú forseti. Málshefjandi vildi líka ræða sérstaklega uppbyggingu stóriðju og er því rétt að víkja að því að strangari kröfur alþjóðasamfélagsins í loftslagsmálum gera það að verkum að verðmæti loftslagsvænnar orku í heiminum mun stóraukast. Þess vegna er enn meiri ástæða til þess en nokkru sinni fyrr að huga að því til hvers við ætlum að nýta okkur auðlindir í framtíðinni því að verðmæti þeirra munu væntanlega aðeins aukast. Við viljum ekki setja alla orkuna í eina gerð stóriðju. Það er einfaldlega óskynsamlegt. Þingmaðurinn spurði sérstaklega um orkuöflun vegna nokkurra skilgreindra verkefna og þakka ég iðnaðarráðuneytinu fyrir að veita umhverfisráðherra þær upplýsingar. Ljóst er að öflunin er í sjálfu sér sterkt álitaefni og gildir til að mynda um Helguvíkurálverið sem hefur þegar samið við Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja um orku fyrir 1. áfanga en hluti þeirrar raforku ætti að koma frá Hverahlíðarvirkjun sem ekki liggur fyrir fjármögnun á. Alls er gert ráð fyrir 625 megavatta orku í þetta álver og er ljóst að ekki liggur öll orkan fyrir. Varðandi álverið á Bakka hefur Alcoa lagt áherslu á að trygg raforka liggi fyrir vegna álvers af sömu stærð og Fjarðarál á Reyðarfirði. Mundi slík verksmiðja þurfa um 600 megavatta orku og ljóst er að ekki liggur fyrir hvaðan sú orka kæmi. Nokkrar rannsóknir hafa farið fram á svæðinu en ekki liggja fyrir neinir samningar um orkuna. Varðandi netþjónabú Verne Holdings og netþjónabú Greenstone er það að segja að verkefnin eru orkufrek og byggja á svipuðum hugmyndagrunni, þ.e. félögin skapa aðstöðu hér á landi með húsnæði o.s.frv. en selja síðan erlendum notendum aðgang að vörsluþjónustu í verunum. Mjög erfitt er að áætla raforkuþörfina, hún yrði lítil til að byrja með en færi upp í 200 megavött á næstu 10 árum. Staðsetning liggur ekki fyrir en Verne hefur samið við Landsvirkjun um 25 megavött. Hreinkísilframleiðsla á vegum Strokks Energy, sem einnig var spurt um, miðar að því að byggja sólarkísilverksmiðju á Íslandi. Þar er rætt um þrjár mögulegar staðsetningar og eðli málsins samkvæmt hefur ekki verið gengið frá orkuöflun en þar er gert ráð fyrir vaxandi orkuöflun frá 50–150 megavöttum. Ég ítreka að ég þakka iðnaðarráðuneytinu fyrir upplýsingar um einstök verkefni en það er eðlilegt þegar þrengir að á krepputímum, að við viljum grípa til allra möguleika á að auka atvinnu. Nú eru 17 þúsund manns á atvinnuleysisskrá og það eitt út af fyrir sig er glæpur og sóun í senn. Leggjum því alla áherslu á að fjölga störfum hér og nú en gætum þess ávallt að það verði ekki til þess að fækka störfum á morgun né inn í framtíðina með því að ganga á höfuðstól náttúrunnar. Rauðgræn ríkisstjórn sér fyrir sér iðnaðar- og umhverfisráðherra sem samherja í uppbyggingu sjálfbærrar nýtingar orku og grænnar framtíðar.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. fyrirspyrjanda að hefja þessa umræðu og einnig hæstv. umhverfisráðherra fyrir þau svör sem hún gaf. Það er afar mikilvægt, eins og kom fram í máli hæstv. umhverfisráðherra, að hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. umhverfisráðherra og reyndar öll ríkisstjórnin tali einum rómi. Það er mjög mikilvægt þegar talað er við atvinnuvegina í landinu, þegar talað er við fjárfesta, hvort sem þeir eru erlendir eða innlendir, að komið sé fram af myndugleika, stöðugleika og festu og að ekki sé verið að gefa misvísandi skilaboð. Í því ljósi vil ég minna á umræðu sem var ekki fyrri ríkisstjórn sæmandi, enda gekk ekki sérstaklega vel á því tímabili hjá hæstv. ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Þegar stóriðjan hófst í Helguvík var mjög sérkennileg umræða á milli hæstv. umhverfisráðherra og iðnaðarráðherra og reyndar annarra hæstv. ráðherra. Þann dag sem skóflustungan var tekin mættu þrír hæstv. þáverandi ráðherrar Samfylkingarinnar í fjölmiðla, hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra, núverandi þingmaður Suðurkjördæmis, mætti til að taka skóflustunguna. Iðnaðarráðherra hló en umhverfisráðherra úr sömu ríkisstjórn grét. Það voru ekki skilaboðin sem fjárfestarnir þurftu að heyra. Það eru ekki skilaboðin sem fólkið sem er atvinnulaust þarf að heyra. Fólkið þarf að heyra að ríkisstjórnin standi einhuga að baki hverri einustu fjárfestingu sem verður til að fækka atvinnulausum. Ég tek undir með hæstv. umhverfisráðherra, hvort sem atvinnulausir eru 16 eða 17 þúsund sem nefndir hafa verið í pontu, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir svörin við fyrirspurnum hv. málshefjanda. Í því efnahagsástandi sem við búum við, vonandi bara um hríð, á Íslandi þarf að huga mjög vel að atvinnuuppbyggingu og fjölgun starfa. Í því ljósi skiptir mjög miklu að við nýtum vel þær auðlindir sem við eigum með sjálfbærum hætti og að við stefnum að því að búa til sem flest störf fyrir þau megavött sem fást úr virkjunum, hvort sem það er úr vatnsafli eða jarðvarma. Fleiri störf fyrir megavattið, mætti kalla það. Þannig hefur það ekki alltaf verið hér á landi. Og vegna þess að búið er að telja upp þá kosti sem í boði eru og eru á borðum orkufyrirtækjanna, stjórnvalda, sveitarstjórna og annarra, er ekki einu sinni búið að afla allrar orkunnar sem þarf til Helguvíkur. Samt er búið að ráðstafa öllu því sem Orkuveita Reykjavíkur telur sig hafa til ráðstöfunar, hvort heldur er á Hellisheiði eða á Reykjanesinu, ef hún fer þangað. Það þýðir, frú forseti, að þeir aðrir sem hingað vilja koma til að byggja upp ný fyrirtæki, hvort sem það er sólarkísill, gagnaver eða eitthvað annað, komast ekki einu sinni inn í röðina. Stefnan hefur verið sú að ekki er einu sinni hægt að fá hingað fjárfesta til að búa til fleiri störf 

Frú forseti. Hér á landi eru þúsundir atvinnulausra. Fjölskyldur flytja úr landi daglega. Þetta er fólk með hugmyndir, hæfileika, menntun, vonir og þrár, fólk með reynslu, bakgrunn og þekkingu. Hvað ef við settum allt það fjármagn sem suma dreymir um að verja í virkjunarframkvæmdir, til að virkja þetta fólk? Störf í áliðnaði eru feikilega dýr. Talið er að hvert starf í álveri á Reyðarfirði hafi kostað 230 millj. Ef við veldum fólk af handahófi af atvinnuleysisskrá, þótt auðvitað séu til miklu betri aðferðir, og fengjum þeim 230 millj. eða kannski bara 100 millj., jafnvel aðeins 5 millj., haldið þið ekki að viðkomandi gætu búið til einhver störf sem væru þjóðhagslega hagkvæm?

Þú þarft erlenda fjárfestingu til þess.

Það þyrfti að mínu mati verulega einbeittan vilja til að klúðra því. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að huga að heilbrigði lands og þjóðar við mótun atvinnustefnu til framtíðar. Hér býr gáfuð, vel menntuð og dugleg þjóð. Hér eru ótal tækifæri. Þau felast ekki endilega í áliðnaði og sennilega í einhverju allt öðru. Það á ekki að þurfa að vera hlutverk ríkisins að skapa þegnunum störf. Hlutverk ríkisins er að skapa lífvænlegt umhverfi fyrir atvinnulífið. Við sem erum foreldrar vitum að það þarf að rata hinn gullna meðalveg í uppeldinu. Ef unglingur er á heimilinu sem hefur það gott í kjallaranum hjá mömmu mun hann aldrei flytja að heiman. Þess vegna finnst mér svo mikilvægt að stjórnmálamenn séu ekki sýknt og heilagt að lofa stórframkvæmdum sem eiga að bjarga heilu byggðarlögunum því að þá er eins og hægfara lömum leggist yfir svæðið og allt frumkvæði fólksins hverfur.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa utandagskrárumræðu og hæstv. ráðherra fyrir svörin þótt ég verði að viðurkenna að ég var ekki sérstaklega ánægð með þau. Ráðherra talaði um að mikilvægt væri að tala einum rómi og ég tek undir það. Þess vegna furða ég mig á því hvað þessi ríkisstjórn, ríkisstjórn hinna mörgu stefna, með-og-á-móti ríkisstjórnin, getur ekki talað einum rómi. Atvinnumálin eru brýnasta verkefnið sem við stöndum frammi fyrir núna. Atvinnulausir fara að nálgast á annan tug þúsunda. Ríkisstjórnin talar um það á tyllidögum, í stefnuyfirlýsingum og áætlunum, að skapa þurfi 6 þúsund ný störf, þar af 2 þúsund í orkufrekum iðnaði. Hv. frummælandi las upp úr þjóðhagsspá ríkisstjórnarinnar, þjóðhagsspá fjármálaráðherra Vinstri grænna, þar sem gert er ráð fyrir framkvæmdum í Helguvík, stækkun í Straumsvík og viðeigandi orkuöflun. Við höfum vanist því að skoðanir væru skiptar á milli flokka í ríkisstjórn en þarna eru tveir ráðherrar í sama flokknum, ráðherra umhverfismála og ráðherra fjármála, með ólíkar skoðanir. Á meðan þjóðhagsspáin kemur út virðist umhverfisráðherrann vera í fullu starfi við að senda þau skilaboð út að ekki verði um neina orkuuppbyggingu að ræða. Ég vil því spyrja t.d. varðandi framkvæmdir í Neðri Þjórsá: Hvar standa þau mál, varðandi skipulag hreppanna sem virðist vera frosið í umhverfisráðuneytinu? Síðan vekur athygli þegar ný loftslagsstefna umhverfisráðuneytisins og ríkisstjórnarinnar er kynnt að þar eru hnattræn viðmið höfð að leiðarljósi, að Ísland skipi sér í hóp þeirra ríkja sem vilja ná metnaðarfullu hnattrænu markmiði í loftslagsmálum vegna þess að við viljum ekki hafa undanþágustimpilinn. Er ekki metnaðarfyllsta markmiðið í þessum efnum 

Virðulegi forseti. Það eru augljós sannindi að við lifum mikla óvissutíma, bæði á Íslandi og í heiminum öllum, óvissutímakreppu. En það eru nokkrir hlutir sem við vitum í allri óvissunni, við Íslendingar. Við vitum að við búum að alveg einstakri og stórfenglegri náttúru, náttúruperlum og dýrmætum auð sem er ábyrgð okkar og skylda að vernda til langrar framtíðar. Við vitum líka, eins og hér hefur komið fram, að við erum einstaklega auðug og heppin að búa að ríkum endurnýjanlegum orkugjöfum og þar hvílir okkur líka mikil skylda og ábyrgð á herðum, hvernig við nýtum þessa orkugjafa og til hvers. Sjálfstæðisflokkurinn auglýsti það vel í sinni kosningabaráttu fyrir síðustu kosningar að hann ætlaði að byggja æ fleiri álver. Hér er talað um orkufrekan iðnað og það er nokkuð ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn situr enn við sama keip varðandi uppbyggingu álvera. Við skulum taka þau sem dæmi um hvort það sé góð nýting á okkar stórkostlegu orkugjöfum. Talandi um loftslagsskuldbindingar, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði að ef allir væru eins og Íslendingar væri ekkert loftslagsvandamál. Það er rangt. Við nýtum okkar stórfenglegu orkugjafa í mengandi iðnað og ef við höldum því áfram munum við ekki geta staðið við okkar alþjóðlegu skuldbindingar í loftslagsmálum. Þá er spurningin: Ætlum við að vera metnaðarfull og framsækin í þessum efnum eða ekki? Þetta er einhver dýrasta fjárfesting fyrir hvert starf sem um getur. Efnahagslegur ávinningur af þessu er mjög vafasamur eða spurningum undirorpinn því að gróðinn fer beint úr landi og svo mætti lengi halda áfram. 

Frú forseti. Skynsamleg auðlindastjórn er hagkvæm nýting á náttúruauðlindunum. Ég er með fyrirspurn á eftir til hæstv. umhverfisráðherra þannig að í þessari ræðu ætla ég ekki að fara út í loftslagsmálin enda tími markaður í það á eftir. Í auðlindarétti verður að hafa hugfast að hin síðari ár hafa skapast ný réttindi þar sem ekki er alveg á hreinu hvaða eignarréttindum þau tilheyra. Þar er ég að tala um kvóta í sjávarútvegi, loftslagsheimildir og kvóta í landbúnaði. Þessi nýju réttindi eiga það sameiginlegt að til þess að vera virk þurfa stjórnvöld að úthluta þeim eftir ákveðnum reglum og eftir þeim reglum sem stjórnvöld sjálf setja. Oftar en ekki er atvinnureynsla í viðkomandi atvinnugrein notuð sem viðmið við úthlutun gæðanna. Það var sérstaklega athyglisvert að heyra hér orð fyrrverandi umhverfisráðherra sem er í Samfylkingunni - og ég vil benda á að Samfylkingin hefur verið í ríkisstjórn í bráðum þrjú ár - það var eins og hv. þingmaður vissi ekki að hér hafi verið gerðar ráðstafanir varðandi það að byggja upp stóriðju og álver án þess að nein orka sé til staðar. Ég man það bara sem áhorfandi að því þegar iðnaðarráðherra stóð í Helguvík og tók þar skóflustungu að álveri að þá var umhverfisráðherra uppi í umhverfisráðuneyti og þóttist ekki kannast við neitt. Hér kom fram í máli hæstv. umhverfisráðherra að umhverfisráðherra og iðnaðarráðherra ættu að haldast í hendur. Ég legg til að þessi embætti verði bæði lögð niður og tekið verði upp ráðuneyti umhverfis- og auðlindamála því að þessi mál eru svo tengd á auðlindaréttarlegum forsendum að þetta á að verða nýtt ráðuneyti sem 

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu hefur klofið íslenska þjóð í andstæðar fylkingar allan síðasta áratug og gott betur. Stóriðjustefnan var fyrirferðarmesti þátturinn í atvinnupólitík þeirrar ríkisstjórnar sem sat að völdum frá 1995–2007. Sú stefna skildi eftir djúp sár í þjóðarsálinni og gjá milli stóriðjusinna annars vegar og náttúruverndarsinna hins vegar. Rétt eins og hermálið á síðari hluta 20. aldar var stóriðjustefnan alvarlegasti klofningsþátturinn í íslenskum stjórnmálum í lok aldarinnar og fram á allra síðustu ár. Sú ríkisstjórn sem nú situr vill skapa frið um atvinnuuppbyggingu í landinu og móta nýja heildstæða atvinnustefnu í samráði við sveitarfélög, aðila vinnumarkaðarins og háskólasamfélagið. Forsendan er sú að byggt verði á fjölbreyttu atvinnulífi, m.a. í þeim tilgangi að auka áhættudreifingu í þjóðarbúinu, skapa jafnræði milli atvinnugreina og vistvæna atvinnuuppbyggingu í samræmi við hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Þetta þýðir með öðrum orðum að vægi hinnar hefðbundnu stóriðju, sem einkum hefur birst í uppbyggingu álvera, mun minnka en sköpuð verða skilyrði fyrir því að aðrar greinar geti dafnað við hlið þeirra greina sem nú skapa mestar útflutningstekjur, þ.e. sjávarútvegs og áliðnaðar. Umræðan um stóriðjuuppbyggingu hefur oftar en ekki legið í þeim farvegi að valkostirnir séu á milli náttúruverndar annars vegar og atvinnuuppbyggingar hins vegar, valið standi á milli þess að gera ekki neitt eða búa til ný störf. Þetta er sem betur fer ekki svo og eins og fram hefur komið í máli hæstv. iðnaðarráðherra eru nú í undirbúningi fjöldamörg verkefni sem tengjast grænum hátækniiðnaði sem nýtir endurnýjanlega orku en veldur mun minni eða jafnvel engri losun gróðurhúsalofttegunda. Þar má nefna gagnaver, kísilhreinsun og framleiðslu á sólarrafhlöðum til notkunar í sólarorkuiðnaði, vinnslu á koltrefjum til notkunar í málmiðnaði og svo mætti lengi telja. Tækifærin til grænnar uppbyggingar atvinnu eru næg en vandamálið er skortur á fjármagni og fyrirliggjandi orku. Þess vegna er væntanleg rammalöggjöf um 

Virðulegi forseti. Ég vona bara að sem flestir hafi fylgst með þessari umræðu því að þegar við höfum hlustað á stjórnarliða getum við ekki komist að annarri niðurstöðu en að hér séu mjög alvarlegir hlutir í gangi. Það er ekki nokkur leið að greina það eftir að hafa hlustað á ráðamenn hér að menn séu sammála um það sem stendur að sé eitt af þeim atriðum sem ríkisstjórnin ætli að fara í. Ég byrjaði að lesa úr gögnum og áætlunum fjármálaráðuneytisins. Í grunnspá er gert ráð fyrir því að fara eigi í álver í Helguvík og stækka í Straumsvík. Er einhver hér inni sem kemst að þeirri niðurstöðu eftir að hafa hlustað á stjórnarliða að það eigi að standa við það? Fyrrverandi umhverfisráðherra hlær. Það er nefnilega orðið þannig að Samfylkingunni finnst margt svolítið fyndið sem öðrum finnst ekki.  
            

Gefið ræðumanni hljóð.

Það er gott, virðulegi forseti, að þetta fer ekki í taugarnar á hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur. Við skulum vona að hér verði gengið í það að fylgja eftir þeim fyrirætlunum sem búið er að lofa. Ég vil fá staðfestingu frá hæstv. umhverfisráðherra, hún svaraði því ekki skýrt, ég vil fá staðfestingu á því: Mun hæstv. umhverfisráðherra beita sér fyrir því að þær fyrirætlanir - ég er ekki að tala um það sem hæstv. iðnaðarráðherra talaði um, við skulum bara byrja á Helguvík og Straumsvík - ætlar hæstv. umhverfisráðherra að standa við þær fyrirætlanir? Því það er algjörlega ljóst að það verður ekki gert nema hæstv. umhverfisráðherra spili þar með. Við þekkjum það að umhverfisráðherrar hafa komið í veg fyrir störf  Aðalatriði málsins er þetta: Þegar við höfum hlustað hér á hv. stjórnarþingmenn geta menn ekki komist að annarri niðurstöðu en að ríkisstjórnin  
            

Frú forseti. Ég þakka enn fyrir ágæta umræðu. Fyrir liggur tvennt: Í fyrsta lagi að þingmenn stjórnarandstöðunnar eru sammála því að það beri að styrkja og efla umhverfisráðuneytið og ber að þakka það sérstaklega. Sú ágæta hugmynd sem hér kom fram um að búa til sérstakt umhverfis- og auðlindaráðuneyti er raunar í samstarfsyfirlýsingu nýrrar ríkisstjórnar þannig að ég vænti stuðnings þingmanna stjórnarandstöðunnar við það. Ég heyri jafnframt að málshefjandi vill vekja máls á því að umhverfisráðuneytið hafi fyrsta og síðasta orðið að því er varðar virkjana- og stóriðjuframkvæmdir. Það kann vel að vera að betur færi á því að svo væri, en nákvæmlega það sem hér var fjallað um að því er varðar Helguvík er ekki á borði umhverfisráðherra eins og málin standa núna. Hins vegar gæti ég haldið um það langar ræður að 625 megavött fyrir 360 þús. tonna álver eru ekki til á þessu svæði. Á meðan erum við að reyna að ræða við aðila af ýmsu tagi, aðila sem banka á dyrnar hjá okkur, aðila sem vilja græn störf og græna uppbyggingu og við getum ekki lofað þeim orku af því að meira og minna öll orka er lokuð inni í álversframkvæmdum, því miður. Það er stóralvarlegt mál. Ég vil taka undir orð hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur um mikilvægi þess að heilbrigði lands og þjóðar sé haft að leiðarljósi. Við eigum að fara óhrædd inn í þá framtíð. Við eigum að fara óhrædd vonandi inn í langa framtíð vegna þess að almenningur gerir kröfu um aðra pólitík en þá sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson stendur hér fyrir. Umhverfismálin þola ekki skotgrafapólitík, umhverfismálin eru hafin yfir það. 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að svara efnislega ásökunum hæstv. ráðherra, ég hef ekki leyfi til þess undir umræðu um fundarstjórn forseta. Hins vegar kom það alveg skýrt fram frá hæstv. ráðherra í ríkisstjórn að sú áætlun sem hæstv. fjármálaráðherra  
            

Forseti vill áminna hv. þingmann um að hann er að taka til máls undir liðnum um fundarstjórn forseta og á að ræða hana.

Virðulegur forseti. Ég er að beina því til hæstv. forseta að hún beiti sér fyrir því að þær upplýsingar sem bárust nákvæmlega núna verði teknar upp í þingnefnd. Er hægt að tala eitthvað skýrar um fundarstjórn forseta? Ég fer fram á að forseti geri þetta. Hæstv. ráðherra sagði hér að þessi áætlun stæðist ekki, 

Forseti hefur hlustað á orð hv. þingmanns. Hv. þingmenn hafa allir tækifæri og möguleika á að taka upp mál í viðkomandi nefndum og inni á þingi um fundarstjórn forseta og önnur mál sem þeir telja nauðsynlegt að ræða.

Virðulegi forseti. Upphafleg fyrirspurn mín til hæstv. umhverfisráðherra verður að taka breytingum í dag þar sem langt er um liðið síðan ég lagði þessa fyrirspurn fram og ekki hefur reynst unnt að koma henni á dagskrá Alþingis fyrr en nú. Upphaflega hljóðaði fyrirspurnin svo: „Hyggst ráðherra beita öllum tiltækum ráðum til að viðhalda íslenska undanþáguákvæðinu við Kyoto-bókunina á loftslagsráðstefnunni í Kaupmannahöfn í lok árs?“ Nú hefur ríkisstjórnin ákveðið að gefa íslenska ákvæðið eftir og hyggst ekki sækja þar rétt Íslands og viðhalda íslenska ákvæðinu samkvæmt fréttum sem bárust nú fyrir skömmu. Á þeim fimm árum sem Kyoto-bókunin gildir, frá árinu 2008 til loka árs 2012, var Íslendingum leyft að auka losun um 10% miðað við árið 1990. Var það sanngjörn og eðlileg krafa þar sem hér er notuð endurnýjanleg orka til hitunar og rafmagnsframleiðslu en ekki mengandi jarðefnaeldsneyti. Síðast en ekki síst var þessi undanþága veitt vegna smæðar efnahagskerfisins hér á landi. Með því að ná því í gegn áttu Íslendingar að undirrita ákvæði Kyoto-bókunarinnar og fullnægja skuldbindingum hennar. Sýndu samningsaðilar Íslands mikið hugrekki, dug og þor þegar þeir náðu þessu ákvæði í gegn á sínum tíma. Meira að segja fannst núverandi hæstv. utanríkisráðherra samningsstaðan vera svo vonlaus að hann talaði um að samningsaðilar mundu hlæja kröfur Íslendinga út af borðinu. Kunnugleg uppgjöf, frú forseti. Við gildistöku laga 65/2007, um losun gróðurhúsalofttegunda, var komið á stýringu varðandi nýtingu losunarheimilda. Markmið laganna var að skapa skilyrði fyrir stjórnvöld til að standa við alþjóðlegar skuldbindingar um losun. Við útfærslu laganna voru afnotahafar valdir og réttmæti þeirra skilgreint og í leiðinni fengu fyrirtækin takmarkaða auðlind í hendur, alheimsauðlind um stundarsakir í það minnsta og án þess að greiða endurgjald fyrir notkunina. Íslenska ákvæðið telur 8 milljónir losunarheimilda og eru þær ekki framseljanlegar samkvæmt lögum en ekki er þar með sagt að ekki megi leigja þær til stóriðju. Mengunarreynsla okkar Íslendinga á viðmiðunarárunum færði okkur 2,5 milljónir losunarheimilda. Þær mega ganga kaupum og sölum. Við úthlutun þessara heimilda hefur ásókn í þær verið miklu meiri en hægt er að ráðstafa. Stafar það af því að um takmarkaða auðlind er að ræða, takmarkaða alheimsauðlind. Nú bregður svo við að þessi vinstri græna velferðarríkisstjórn, eins og hæstv. fjármálaráðherra kýs sjálfur að kalla hana, ætlar ekki að berjast fyrir loftslagsheimildum Íslands á alþjóðavísu. Vinstri grænir líta á loftslagsheimild sem ávísun á álver. Það er þröngsýni og heimóttargangur. Því spyr ég hæstv. umhverfisráðherra: Hyggst hún skipta um skoðun í þessum málum og beita öllum tiltækum ráðum til að viðhalda íslenska undanþáguákvæðinu við Kyoto-bókunina á loftslagsráðstefnunni í Kaupmannahöfn í lok ársins?

Frú forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Þarna á fyrirspyrjandi við það sem á lagamáli loftslagssamningsins kallast ákvörðun 14/CP.7, sem hér á landi er oftast kölluð „íslenska ákvæðið“ og fyrirspyrjandi bendir réttilega á að er í eðli sínu undanþáguákvæði. Það hafa verið skiptar skoðanir á þessu ákvæði og núverandi umhverfisráðherra telur að Ísland eigi ekki að óska eftir undanþágum frá almennum reglum loftslagssamningsins. Íslensk stjórnvöld vinna að því að reyna að losna undan þessu ákvæði með væntanlegu Kaupmannahafnarsamkomulagi en þó á ábyrgan hátt þannig að heimildir sem íslensk fyrirtæki hafa fengið fyrir losun til þessa hverfi ekki skyndilega svo gjörbreyting verði á rekstrargrundvelli þeirra. Til að svara spurningu hv. þingmanns eins vel og hægt er vil ég aðeins gera grein fyrir stöðunni í alþjóðlegum samningaviðræðum fyrir Kaupmannahafnarfundinn. Staðan í loftslagsmálum nú er að mörgu leyti mikið breytt frá því sem var fyrir samþykkt Kyoto-bókunarinnar. Markaður fyrir kolefni er nú fyrir hendi, sá stærsti og virkasti í ríkjum ESB sem sett hafa upp viðskiptakerfi fyrir losunarheimildir kolaorkuvera og annarra stórra losenda af ýmsu tagi. Ísland er í raun nú þegar þátttakandi í þessu viðskiptakerfi í gegnum EES-samninginn en hér er sem stendur engin starfsemi sem fellur undir kerfið. Það mun breytast á næsta skuldbindingartímabili, fyrst mun kerfið ná til losunar frá flugrekstri frá og með 1. janúar 2012 en síðar, frá 1. janúar 2013, taka til losunar frá stóriðju, svo sem áls og járnblendis. Það er nefnt í þessu svari því að ljóst er að stóriðja sem fengið hefur undanþágur frá ákvæðum Kyoto-bókunarinnar í gegnum íslenska ákvæðið mun smám saman þurfa að fara að greiða fyrir losun gróðurhúsalofttegunda í viðskiptakerfi ESB þegar nýtt skuldbindingartímabil tekur við. Íslenska ákvæðið missir því að stórum hluta gildi sitt þar sem íslensk stóriðja mun þurfa að taka á sig skuldbindingar um losun, sambærilegar við þær sem önnur ríki í okkar heimshluta búa við. Þó er sá munur á stöðu fyrirtækja hér og í Evrópu að evrópsk fyrirtæki munu aðeins þurfa að standa reikningsskil gagnvart viðskiptakerfinu því að Evrópusambandið kemur fram sem einn aðili gagnvart Kyoto-bókuninni. Ísland þarf hins vegar að óbreyttu að standa reikningsskil bæði gagnvart viðskiptakerfi Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn og gagnvart nýju alþjóðlegu samkomulagi. Þetta fyrirkomulag er og yrði óþarflega flókið. Samninganefnd Íslands hefur því í umboði stjórnvalda leitað leiða með Evrópusambandinu að tryggja að skuldbindingar Íslands gagnvart EES-samningnum og alþjóðakerfinu fari saman, hugsanlega með því að Ísland taki á sig sameiginleg markmið með Evrópusambandinu gagnvart nýju alþjóðlegu samkomulagi. Það er óvíst hvernig þessum þreifingum reiðir af, frú forseti, enda staðan í samningaviðræðunum óljós og flókin enn þótt skammur tími sé til stefnu til Kaupmannahafnarfundarins. Því hafa íslensk stjórnvöld haldið þeim möguleika opnum að ákvörðun 14/CP.7 haldi áfram óbreytt á nýju skuldbindingartímabili. Ekki verður óskað eftir rýmkun á ákvæðinu, slíkt stangast á við stefnu ríkisstjórnarinnar og eins má búast við að slík ósk myndi vekja neikvæð viðbrögð og grafa undan stöðu Íslands í viðræðunum. Það er enginn jarðvegur fyrir því að biðja um nýjar undanþágur þegar öll þróuð ríki taka á sig niðurskurð, líka ríki sem fengu heimild til aukningar í Kyoto. Það er staðreynd að losun hefur aukist frá stóriðju á grundvelli ákvörðunar 14/CP.7 og íslenskra laga sem sett voru til að framfylgja ákvæðum Kyoto-bókunarinnar. Íslensk stjórnvöld ætla að sjá til þess að starfandi íslensk fyrirtæki þurfi ekki allt í einu að greiða að fullu allar sínar losunarheimildir í ársbyrjun 2013 í viðbót við kröfur sem gerðar verða til þeirra í viðskiptakerfi ESB. Takist ekki að finna viðunandi lausn með Evrópusambandinu hafa íslensk stjórnvöld því haldið þeim möguleika opnum eins og áður sagði að framlengja íslenska ákvæðið óbreytt. Slíkt væri slæmur kostur að mínu mati því að það er vont að þurfa að byggja á undanþágum í alþjóðlegu kerfi, sérstaklega fyrir ríki sem hefur alla burði til að vera fyrirmyndarríki í loftslagsmálum. Íslenska ákvæðið hefur einnig þá galla að það krefst flókins bókhalds og það kemur í veg fyrir að aðrir geirar en stóriðjan geti selt heimildir úr landi ef þeir standa sig umfram væntingar. Staðan í samningaviðræðunum er flókin en ég vil taka saman í lokin helstu atriðin varðandi hana: Íslenska undanþáguákvæðið verður vonandi óþarft í Kaupmannahöfn og losun sem fellur undir það nú verður vonandi færð undir viðskiptakerfi Evrópusambandsins. Þar munu íslensk stóriðjufyrirtæki, bæði gömul og ný, taka á sig sömu skuldbindingar og fyrirtæki innan ESB. Unnið er að útfærslu á þessari lausn innan loftslagssamningsins og í viðræðum við Evrópusambandið en í raun er ekki hægt að ganga frá slíkri lausn fyrr en skýr drög liggja fyrir að væntanlegu Kaupmannahafnarsamkomulagi. Þau liggja ekki fyrir í dag en vilji íslenskra stjórnvalda er skýr.

Frú forseti. Mig langaði bara til að minna hæstv. umhverfisráðherra á að Kína, Sádi-Arabía og Suður-Afríka eru á sama hnetti og Ísland. Raforka sem framleidd er með kolum, gasi og olíu í þessum löndum mengar gífurlega mikið miðað við raforku sem framleidd er á Íslandi á mengunarlausan hátt. Ég skora á hæstv. umhverfisráðherra að gera heiminum grein fyrir þessu og bjóðast til að virkja eins og við mögulega getum án þess að ganga á náttúruna til þess að hjálpa mannkyninu. Það kom nefnilega fram í svari forvera hæstv. ráðherra að Kárahnjúkavirkjun sparar mannkyninu þvílíka mengun sem svarar til sexfaldrar mengunar Íslendinga af umferð.

Forseti. Eins og kom skýrt fram í máli hæstv. umhverfisráðherra hafa íslensk stjórnvöld ekki lokað neinum dyrum í samningaviðræðum um loftslagssamninginn sem vonandi lýkur í Kaupmannahöfn í lok þessa árs. Það sem skiptir þó mestu í þessum viðræðum og í þessu samhengi fyrir Íslendinga og íslenska hagsmuni er að stjórnmálamenn og þau fyrirtæki sem í hlut eiga geri sér grein fyrir hvað það þýðir að vera hluti af viðskiptakerfi Evrópusambandsins, sem við erum og höfum verið frá 2005, og að innleiðing þess árið 2012 og 2013 þýðir að allar losunarheimildir í stóriðju á Íslandi munu falla undir og verða verðlagðar  Þessi innleiðing og hið evrópska umhverfi eru sá rammi sem stjórnvöld vinna eftir, 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. umhverfisráðherra útilokaði ekki í ræðu sinni að framlengja þyrfti íslenska ákvæðið. Ég vil hvetja hana til að beita sér fyrir því vegna þess að við verðum að hafa það í huga þegar þessi mál eru rædd að ráðherra talaði um að við vildum vera fyrirmynd hvað varðaði loftslagsmálin. Þá vil ég vekja athygli hæstv. ráðherra á því að við erum nú þegar fyrirmynd hvað varðar nýtingu hreinnar og tærrar sjálfbærar orku. Þess vegna þurfum við ekki að óttast að vera með undanþágu vegna þess að hún er ekki vegna þess að við séum einhverjir skussar. Undanþágan er fyrst og síðast vegna sérstöðu okkar í því hvað okkur gengur vel að nýta þessa orku. Þess vegna þurfum við undanþágu, til að leggja áherslu á sérstöðu okkar. 
            

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að koma inn í þessa umræðu með örstutta athugasemd. Ég vil benda á að við, hópur þingmanna, lögðum fram tillögu varðandi þetta mál sem var að mestu rædd í tengslum við hagsmuni Íslands í loftslagsmálum. Ég skrifa undir þá þingsályktunartillögu, en til þess að mótmæla því að umræða um auknar losunarheimildir til að viðhalda íslenska ákvæðinu snúist bara um álver. Mér finnst eins og þingmenn Samfylkingar og Vinstri grænna tali allt of oft þannig að við sem komum að þessu séum bara að hugsa um álver og eitthvað slíkt. Það er svo miklu meira sem við getum gert og að mínu mati þurfum við á öllu okkar að halda á næstu árum til þess að byggja upp atvinnu. Við getum þess vegna ekki leyft okkur að festast í þeirri umræðu að þetta snúist allt um álver og ræða um það í neikvæðum tón. 

Frú forseti. Ég vil örstutt leggja orð í belg í þessari umræðu. Ég vil taka undir þetta og spyrja um nálgun hæstv. umhverfisráðherra í svari hennar við fyrirspurninni. Ég tel að við eigum að leggja okkar að mörkum. Við eigum að vera fyrirmynd í loftslagsmálum því að það rímar við almenna stefnu í þeim atvinnumálum sem við leggjum hér á hinu nýja Íslandi. Þess vegna tel ég að allar okkar aðgerðir, sama í hvaða ráðuneytum sem þau eru, eigi að stefna í sömu átt.

Frú forseti. Ég tek undir þau markmið að Íslendingar verði í fararbroddi í að draga úr útblæstri gróðurhúsalofttegunda. Ég tel raunar að í þeim miklu þjóðfélagsbreytingum sem verða í heiminum öllum í kjölfar þess að þjóðir þurfa að taka á sig þessar skuldbindingar felist mikil tækifæri fyrir Íslendinga og við eigum að vera í fararbroddi í þróun á grænni tækni og umhverfisvænni atvinnusköpun. Nú þegar bíða fyrirtæki í röðum eftir svörum frá stjórnvöldum um orku til slíkra verka, umhverfisvæna orku. Og það liggur fyrir að slík fyrirtæki skapa mun fleiri störf en gamaldags meira mengandi fyrirtæki sem nú þegar eru komin lengra í því að fá leyfi til orkuöflunar hér á landi. Ég held því að það sé ekki seinna vænna fyrir Íslendinga, fyrir framtíðina, til þess að við séum í fararbroddi og til að reisa Ísland við í þessari kreppu að við mörkum okkur þá stefnu að vera umhverfisvænasta  
            

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni að við getum ekki staldrað við þessa umræðu full fordóma í garð t.d. eins orðs sem er álver. Það er fullt af öðrum lausnum sem menga jafnvel miklu meira en álver og hægt er að nefna fjöldamörg dæmi þar um. Við verðum að horfa á þessi mál frá heiðarlegum sjónarhóli, full bjartsýni á þá möguleika sem til staðar eru í atvinnumálum okkar. Þar vil ég sérstaklega horfa til þess að víða um land er ónýtt, sjálfbær, græn orka sem ekki er farin að skila arði og er eins og myllusteinn um háls sveitarfélaga víða um land. Því þurfum við að halda til haga.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra svörin. Það kom ágætlega fram í máli hennar hvernig staðan er. Ég þakka líka hv. þingmönnum fyrir þátttöku í þessum umræðum. Þetta er mikilvægt mál fyrir framtíð okkar, sérstaklega vegna þess hversu alvarleg staðan er hér á landi. Það sýnir einnig það sem við glímum við í samningaviðræðum okkar t.d. vegna Icesave-skuldbindinganna, hvað við erum smá og máttvana gagnvart öðrum þjóðum. Að viðhalda íslenska ákvæðinu er í rauninni okkar sjálfsagði réttur því að ákvæðið kom í raun og veru ekki upp úr neinu. Hlutföllin eiga að ráða, eins og ég sagði. Íslenska ákvæðið er 75% af öllum okkar losunarheimildum og það kemur fyrst og fremst til vegna þess að við brennum ekki kol hér eða annað mjög mengandi brennslueldsneyti. Það kemur líka til vegna þess að efnahagur okkar er svo lítill í sniðum. Þess vegna fagna ég því mjög sem fram kom í máli hæstv. umhverfisráðherra sem eru nýjar upplýsingar fyrir mig, að það standi jafnvel til að fara með ákvæðið til Kaupmannahafnar og semja um það. Það eru alveg nýjar fréttir fyrir mig og ég fagna því innilega að svo sé því að ef við mundum sleppa því, hæstv. umhverfisráðherra, spyr ég þig, af því að þú átt eftir að tala hér á eftir mér: Hver á að borga fyrir losunarheimildina þegar við erum komin inn í evrópska kerfið með sölu og kaup losunarheimildanna? Er það stóriðjan sem er hér á landi? Er það íslenska ríkið? Ef það er íslenska ríkið sem þarf að kaupa þetta í gegnum þessar heimildir, ætlar það þá að sjá til þess að hér verði stofnaður sérstakur auðlindasjóður og það verði virkilega farið að rukka leigu fyrir notkun á þessum auðlindum? Það langar mig til að heyra en ég fagna því að íslenska ákvæðið skuli vera enn þá inni í myndinni.

Forseti vill áminna hv. þingmann um að beina orðum sínum til forseta.

Frú forseti. Það fæðast hérna nýjar fyrirspurnir í fyrirspurnatímanum þannig að ég reyni að bregðast við því. Ég vona að það hafi komið nógu skýrt fram í máli mínu að við viljum losa okkur undan ákvæðinu og vegna spurningar hv. þingmanns hér alveg í lokin eru það fyrirtækin sjálf sem munu greiða fyrir heimildirnar eins og við sjáum þetta. Ég vil þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir að minna mig á Kína, Indland og Sádi-Arabíu, það er alltaf gott að vera minntur á heimskortið. Hins vegar vil ég sérstaklega fagna sýn hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar, sem sýnir mér að það kvarnast líka úr þeim hópi, hinum harða kjarna Framsóknarflokksins sem hefur lagt mjög mikið upp úr hefðbundinni stóriðjusýn sem einu leiðinni í framsókn íslensks samfélags. Ég deili með honum þeirri sýn að Ísland verði sjálfbærasta ríki heims og ég held að við eigum ekkert að setja markið lægra en það. Þau markmið sem eru fram undan í tengslum við loftslagssamninginn verða auðvitað gríðarlega stór og að ýmsu leyti flókin, það snýst um samkomulag og samstarf allra hlutaðeigandi ráðuneyta, sveitarfélaga, atvinnulífs og ekki síst alls almennings. Raunverulegur árangur í loftslagsmálum snýst um það að allur almenningur átti sig á því að með hegðun okkar erum við alltaf að hafa áhrif á umhverfið. Slík vitundarvakning verður því að vera hluti af því hvernig við síðan vinnum að markmiðum okkar, sem væntanlega og vonandi verða með þeim metnaðarfyllstu sem við sjáum í heiminum og m.a. með því að losa okkur undan íslenska ákvæðinu svokallaða.

Virðulegur forseti. Spurt er um fyrirætlanir hæstv. sjávarútvegsráðherra um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða með innköllun veiðiheimilda að markmiði og hvernig hæstv. ráðherra hyggst vinna að þeim breytingum. Í stjórnarsáttmála Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs stendur orðrétt, með leyfi forseta: „Lög um stjórn fiskveiða verði endurskoðuð í heild með það að markmiði að leggja grunn að innköllun og endurráðstöfun aflaheimilda á 20 ára tímabili í samræmi við stefnu beggja flokka“ - eins og segir í lið f í þeirri upptalningu. Nýverið tilkynnti sjávarútvegsráðherra að hann hygðist, með vísan í þessa stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, stofna starfshóp um endurskoðun fiskveiðilöggjafarinnar. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Skipaður verði starfshópur er vinni að endurskoðuninni og kalli til samráðs hagsmunaaðila og sérfræðinga.“ Í tilkynningu frá hæstv. sjávarútvegsráðherra segir hins vegar á dögunum að í starfshópi hæstv. ráðherra eigi eftirfarandi hagsmunasamtök fulltrúa, með leyfi forseta: „… Landssambandi íslenskra útvegsmanna einn fulltrúa, Landssambandi smábátaeigenda einn fulltrúa, Sambandi íslenskra sveitarfélaga einn fulltrúa, Samtökum fiskvinnslustöðva einn fulltrúa, Starfsgreinasambandi Íslands ...“- matvælasviði - „… Sjómannasambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands … Félagi vélstjóra og málmtæknimanna …“. Þá segir enn fremur í tilkynningu sjávarútvegsráðuneytisins, virðulegur forseti, um starfshópinn: „Honum er gert að skila af sér álitsgerð fyrir 1. nóvember nk. Á grundvelli vinnu starfshópsins og þeirra valkosta sem hann bendir á, mun ráðherra ákveða frekari tilhögun við endurskoðun fiskveiðilöggjafarinnar.“ Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir að hagsmunaaðilar skuli kallaðir til samráðs, ekki að þeir eigi að ákveða þá valkosti sem ráðherra vinnur út frá. Fulltrúar hagsmunasamtaka, sem sagt hafa í opinberri umræðu að aldrei muni skapast sátt um fyrningarleið, að þeir muni aldrei sætta sig við hana, eiga nú að sitja í vinnuhópi sem ákveður þann grundvöll og velja valkosti sem ráðherra ákveður um frekari tilhögun við endurskoðun fiskveiðilöggjafarinnar. Í sáttmála ríkisstjórnarinnar, samkomulagi Vinstri grænna og Samfylkingar um ríkisstjórn, samningi flokkanna á milli, segir orðrétt, með leyfi forseta: „… og miðað við að áætlun um innköllun og endurráðstöfun taki gildi í upphafi fiskveiðiárs 1. september 2010.“ Í tilkynningu sjávarútvegsráðuneytisins segir að fari allt að óskum megi búast við frumvarpi á haustþingi 2010. Ekki verður unnt að hefja innköllun og endurráðstöfun þann 1. september ef það er ætlun hæstv. ráðherra að leggja fram frumvarp á haustþingi 2010 nema það hausti mjög snemma á næsta ári. Hefur ráðherra hafið undirbúning að breytingum á lögum um stjórn fiskveiða með innköllun veiðiheimilda að markmiði? Hvernig hyggst ráðherra vinna að þeim breytingum?

Frú forseti. Hv. þm. Róbert Marshall hefur beint til mín fyrirspurn um hvað líði framkvæmd atriða í stjórnarsáttmálanum og þar eru tilgreindar sérstaklega innköllun og endurráðstöfun aflaheimilda. Ég vil í þessu sambandi minna á að kaflinn um fiskveiðar er allítarlegur í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingar þar sem fjallað er um ýmsa mikilvæga þætti. Í upphafi kaflans stendur, með leyfi forseta: „Markmið sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar er að fiskveiðar umhverfis landið séu hagkvæmar og skapi verðmæti og störf en séu jafnframt sjálfbærar og vistvænar og í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um verndun vistkerfa, lífríkis og hafsbotns. Veiðiheimildir skulu ákvarðast af nýtingarstefnu sem byggist á aflareglu hverju sinni. Íslenskur sjávarútvegur mun gegna lykilhlutverki við þá endurreisn atvinnulífsins sem fram undan er. Það er því afar mikilvægt að skapa greininni bestu rekstrarskilyrði sem völ er á og treysta þannig rekstrargrundvöllinn til langs tíma, en jafnframt verði leitað sátta um stjórn fiskveiða.“ Eins og fram kom í máli hv. þingmanns eru í stefnuyfirlýsingunni áfram tilgreind brýn atriði sem taka ber á. Knýja þarf á um frekari fullvinnslu afla hérlendis, takmarka framsal á aflaheimildum, vernda grunnslóð, skipa ráðgefandi hóp útgerðarmanna og sjómanna um veiðiráðgjöf og heimila frjálsar handfæraveiðar smábáta yfir sumarmánuðina. Þetta eru þau atriði sem gert er ráð fyrir að ráðuneytið hafi þegar bein afskipti af og nokkur atriði eru einmitt þegar komin til framkvæmda en vonandi verður frumvarp um frjálsar handfæraveiðar samþykkt hér seinna í dag. Síðan er það endurskoðun laga um fiskveiðar eins og hv. þingmaður minntist á. Þar eru tínd upp ýmis fleiri atriði sem taka þarf tillit til, stuðla að verndun fiskstofna, stuðla að hagkvæmri nýtingu auðlinda sjávar, treysta atvinnu, efla byggð í landinu, skapa sátt meðal þjóðarinnar um eignarhald og nýtingu auðlindar sinnar og leggja grunn að innköllun og endurráðstöfun aflaheimilda á 20 ára tímabili í samræmi við stefnu beggja flokka. Þessi endurskoðun verður unnin í samráði við hagsmunaaðila í sjávarútvegi og miðað við að áætlun um innköllun og endurráðstöfun geti tekið gildi í upphafi fiskveiðiárs 1. september 2010 eins og hv. þingmaður minntist á. Í framhaldi af þessu hef ég einmitt skipað starfshóp til þess að fara yfir og skilgreina helstu álitaefni sem fyrir hendi eru í fiskveiðistjórninni eins og ég lýsti hér að framan og lýsa þeim. Hópurinn er látinn vinna nauðsynlegar greiningar og setja að því loknu fram valkosti um leiðir til úrbóta þannig að greininni séu sköpuð góð rekstrarskilyrði til langs tíma en jafnframt að sátt náist um stjórn fiskveiða. Starfshópnum er gert að hafa sem víðtækast samráð við aðila, t.d. með viðtölum, viðtöku álitsgerða og á veraldarvefnum. Honum er gert að skila af sér álitsgerð fyrir 1. nóvember nk. Á grundvelli vinnu starfshópsins og þeirra valkosta sem hann bendir á mun ráðherra ákveða frekari tilhögun við endurskoðun fiskveiðilöggjafarinnar og að sjálfsögðu í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, eins og ég hef hér greint frá. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er einmitt lögð mikil áhersla á samráð og samstarf við alla þá aðila sem geta tengst málinu. Í þeim hópi, sem ég get komið að í seinni ræðu minni, eiga fulltrúa allir stjórnmálaflokkar á Alþingi og einnig allmargir sem eiga bein tengsl að sjávarútvegi. Ég legg áherslu á að hópurinn vinni af mikilli ábyrgð og geri sér grein fyrir þeirri ábyrgð sem á hann er lögð. Sjávarútvegurinn er einn mikilvægasti atvinnuvegur þjóðarinnar, hann verður að stunda í sátt við þjóðina alla. Hann verður einnig að standa undir atvinnu og byggð vítt og breitt um landið. Við verðum að umgangast fiskstofnana okkar á sjálfbæran hátt og við þurfum einnig að tryggja að sjávarútvegurinn sé stundaður á þann hátt að hann skapi sem mestan þjóðhagslegan ábata innan lands. Ég treysti þessum hópi til að vinna 

Virðulegur forseti. Þetta var aldeilis fróðleg lesning upp úr stjórnarsáttmálanum og fróðlegt að sjá hvernig þeir félagar túlkuðu stjórnarsáttmálann á mismunandi vegu. Hér kemur enn á ný fram ágreiningur og mismunandi málefnatúlkun á milli þessara ágætu stjórnarflokka. Fyrirspyrjandinn gat ekki leynt gremju sinni yfir því að hæstv. ráðherra ætlaði að fara í of mikið samráð, m.a.s. við hagsmunaaðila í greininni og þetta mundi ekki hefjast nógu snemma, hann gat ekki leynt gremju sinni yfir því. Ráðherrann talaði hins vegar um nauðsyn sáttar, samráðs og að fara varlega í þessa hluti enda væru miklir hagsmunir undir. Ég tek undir það með ráðherra en ég vil hins vegar gefa honum góð ráð. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra - í nafni sáttar, í nafni samráðs og til að ráðherra sýni að það er einhver raunveruleg meining á bak við það að vilja gera sjávarútveginn, fiskveiðistjórnarkerfið, þannig að það verði um það sátt - til að hætta við  
            

Virðulegi forseti. Hér birtist ágreiningur ríkisstjórnarflokkanna enn einu sinni. Maður fer að hugsa hvort ríkisstjórnin lifi fram yfir haustið 2010, eins og kom hér fram áðan, ef það haustar mjög snemma það árið verður þessari vinnu kannski lokið. Ég er komin hingað upp til að brýna hæstv. sjávarútvegsráðherra til að skoða þessi mál vel. Þetta er undirstöðuatvinnuvegur okkar. Ekki má fara af stað með eitthvert óundirbúið mál sem gæti jafnvel rústað greininni. Ég skal fylgja Vinstri grænum eftir ef þið lofið að fara að loforðunum sem þið gáfuð fyrir kosningar að skoða þessi mál vel og fara ekki að hendast á eftir samstarfsflokki ykkar í ríkisstjórn með þessa vanhugsuðu fyrningarleið sem raunverulega kemur til með að rústa greininni ef hún verður farin.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir nálgun hans á þessu máli í ræðunni. Ég fagna því að hann ætlar að nálgast þetta stóra og erfiða mál af mikilli skynsemi, að ég tel. Hann hefur ákveðið að skipa samráðshóp eða nefnd þar sem fjölmargir aðilar koma að til að fara yfir þetta mál. Ég tel að í raun sé mjög góð lending í þeirri stöðu sem við erum komin í. Ég hef hins vegar miklar áhyggjur af því hvernig hv. þm. Róbert Marshall talaði áðan um að samráð ætti ekki að eiga sér stað í starfshópnum heldur vera kurteisislegt spjall, ef ég skildi hann rétt, við þá aðila sem eiga þarna hagsmuna að gæta. Hins vegar hefur Samfylkingin einhliða boðað, án þess að ræða við nokkurn aðila, að það eigi að fyrna aflaheimildir eða fara svokallaða fyrningarleið. Það er mjög sérstakt að setja slíkt fram í svona stóru og alvarlegu máli 

Frú forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa talað hér og fagna mjög hvernig hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra nálgast þetta mál. Hann er greinilega búinn að átta sig á því að þetta er ófær leið, búinn að fá margar upplýsingar um það og ég er mjög sáttur við það. Ég fagna ekki alltaf samstöðuleysi ríkisstjórnarinnar vegna þess að því fylgir mikill kostnaður fyrir þjóðina. Í þessu máli fagna ég þó sérstaklega ósamkomulagi milli ríkisstjórnarflokkanna vegna þess að þetta er, eins og margoft hefur komið fram, gjörsamlega galin hugmynd. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmenn sem tala af miklum sannfæringarkrafti um fyrningu aflaheimilda sem hefur þegar verið bent á að sé algjört brjálæði vilji ekki hugsa aðeins aftur í tímann og skoða hvernig þeirra menn hafa hunsað allar ráðleggingar og aðvaranir frá mönnum sem hafa einhverja aðra skoðun en þeir á málunum. Ég held að það væri hollt fyrir alla að 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir góð svör og þá áherslu sem hann lagði á það að skapa sátt um sjávarútveginn. Yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar, um 85%, er algerlega ósáttur við þá skipan sem verið hefur og stórir hópar þjóðarinnar telja þessa skipan vera mesta rán Íslands. Þess vegna er mikilvægt að stjórnarflokkarnir hafa ákveðið að innkalla aflaheimildir í samræmi við samhljóða stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar í þeim efnum og ráðherrann vinnur nú að útfærslunni. Við teljum hins vegar mjög mikilvægt að sjávarútvegurinn þurfi ekki að búa við óvissu og þess vegna settum við í stjórnarsáttmálann að þetta þyrfti að hefjast 1. september á næsta ári sem þýðir, eins og hv. fyrirspyrjandi benti réttilega á, að málið þarf að koma inn í þingið á næsta vetri. Sjávarútvegurinn má ekki búa við meiri óvissu um rekstrarskilyrði sín en nú er, en það verður líka að minna þá á sem halda því fram að sjávarútvegurinn þoli engar byrðar 

Frú forseti. Mér var þannig farið þegar ég hlustaði á hæstv. ráðherra að ég var eiginlega engu nær og mig langar til að skerpa á þeirri hugsun sem í spurningunni felst. Ætlar hann að taka þessar veiðiheimildir af útgerðinni? Er sá ásetningur hans í samræmi við stjórnarsáttmálann? Og svo kannski það sem er öllu áhugaverðara þegar búið er að ríkisvæða kvótann - þetta er ríkisvæðing, það er ekkert annað, og ég geri mikinn mun á þjóð og ríki, mjög mikinn mun - ríkið ætlar sem sagt sem lögpersóna að hirða allan kvótann og þá kemur spurningin sem kannski er öllu alvarlegri: Hvernig ætla menn að deila þessu aftur út? Ætlar hæstv. ráðherra að sitja, gefa, deila og drottna, gefa þessu byggðarlagi, þessum vinum sínum o.s.frv. kvótann?

Frú forseti. Nú sem fyrr þegar umdeild fyrningarleið hefur verið rædd í þingsal er ég engu nær um það hvort ríkisstjórnin ætlar að fara þessa leið eða hvort hún ætlar að innkalla veiðiheimildirnar og þá hvernig. Öllum þessum fjölmörgu spurningum er alltaf jafnósvarað. En ég ætla aðeins að leyfa mér að hugsa upphátt þótt ræðustóll Alþingis sé ekkert endilega staðurinn sem maður á að nota til að hugsa upphátt en í því felst ákveðin ráðlegging til þeirra sem höndla með þessi mál. Ég fagna þeim sáttartóni sem þó kom fram í máli ráðherrans. Ráðleggingin er þessi: Mér finnst stundum eins og að þeir sem tala hvað mest fyrir fyrningarleiðinni leggi hana fram til höfuðs þeim sem eru í greininni. Mér finnst standa upp á þá sem mæla hvað harðast fyrir fyrningarleiðinni að þeir sýni a.m.k. fram á hvernig þeir sem eru í greininni 

Frú forseti. Það er gott að heyra ríkan sáttartón. Eins og hv. þm. Helgi Hjörvar benti á þarf að nást sátt við þjóðina í þessu máli. Þjóðin er ekki sátt við það fyrirkomulag fiskveiðistjórnar sem nú er við lýði. Sú leið sem hér hefur verið lögð til og er til umræðu, þ.e. hin svokallaða fyrningarleið, er hófsöm, sanngjörn leið sem miðar að sátt. Hún gefur rúman tíma, um hana er samstaða milli stjórnarflokkanna og stefna beggja stjórnarflokkanna er sambærileg í þessu máli frá því fyrir kosningar. Þessi fyrningarleið er ekki til höfuðs neinum. Um hana er eindrægni milli stjórnarflokkanna en útfærslan er samkomulagsatriði og hagsmunaaðilar í greininni ættu að fagna því að eiga þess kost að koma að borðinu til að fá 

Virðulegi forseti. Ég hef sagt það stundum í umræðum um þessa svokölluðu fyrningarleið að hún var í sjálfu sér ekkert annað en ódýrt lýðskrum fyrir kosningar, ódýr kosningabrella, en það góða við svona byltingarkennda hugmynd er að við fáum málefnalega umræðu um málefni sjávarútvegs og um fiskveiðistjórnarkerfið. Þessi leið er hins vegar kolófær og verður aldrei farin. Hún hefur sett mikla óvissu að sjávarbyggðum og þeim sem standa í sjávarútvegi víða um land. Afleiðingar þess eru orðnar augljósar þar sem bátar eru hættir að komast á sjó sem eru beinar afleiðingar þessarar stefnu vinstri flokkanna þar sem fyrirtæki eru farin að minnka umsvif sín úti á landi vegna þessa. Annað alvarlegt sem er að gerast líka eru þessar svokölluðu strandveiðar. Minni hlutinn skoraði á meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar í morgun að breyta því máli fyrir 3. umr. Ég vil koma því til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra 

Virðulegi forseti. Sem endranær er ekki gott að alhæfa í pólitískri umræðu og ekki vil ég alhæfa um þá sem stunda sjóinn og þá sem reka útgerðir á Íslandi. Í þeim hópi er margt prýðisgott fólk sem fer fram af heilindum og því ber að halda til haga hér og nú. Hitt er annað mál að margir hafa leikið þessa grein mjög illa með fjárglæfrum. Aðalatriðið er þetta: Það er ekki pólitískt lýðskrum að reyna að ná sáttum í þessum mikilvæga atvinnuvegi landsmanna, það er brýnt að ná sáttum og ég hefði ekki viljað standa hér fyrir svo sem 20 árum og segja: Sem betur fer verður framsalsleiðin aldrei farin. Ég hefði viljað geta sagt fyrir svo sem eins og 20 árum: Þvílík ósköp sem sú leið hefur fært þjóðinni.  
            

Hljóð í salnum.

Virðulegur forseti. Fyrningarleiðin snýst um það að jafna aðgang allra landsmanna að einni helstu auðlind okkar Íslendinga, að það sé ekki fámennur, fyrir fram útvalinn hópur sem hafi einn rétt til að stunda þessa atvinnu. Virðulegur forseti. Ég var kjörinn á þing á grundvelli stefnu sem ég bar fram í aðdraganda alþingiskosninga. Sú stefna gerði ráð fyrir innköllun og endurráðstöfun veiðiheimilda og var höfð til grundvallar við gerð stjórnarsáttmála sem er sú málamiðlun sem ég var reiðubúinn að gera varðandi mínar hugmyndir um innköllun og endurráðstöfun veiðiheimilda. Fram hefur komið að ég er reiðubúinn til að fyrna veiðiheimildir á mun styttri tíma en stjórnarsáttmálinn gerir ráð fyrir og ég tel raunar að sú skoðun eigi mikinn hljómgrunn í þjóðfélaginu. Ég var ekki kosinn á þing til að láta hagsmunasamtök ákveða fyrir mig á hvaða grundvelli lögum yrði breytt. Stuðningur minn við ríkisstjórn Íslands er ekki grundvallaður á blindri trú á ágæti míns stjórnmálaflokks. Þannig vinnubrögð runnu sitt skeið á enda í fyrrahaust þegar Ísland glataði efnahagslegu sjálfstæði sínu. Minn stuðningur við ríkisstjórn er bundinn við stjórnarsáttmála og orð skulu standa.  
            

Frú forseti. Það er alveg hárrétt að fátt er meira umdeilt í samfélagi okkar en stjórn fiskveiða. Við höfum bæði skoðanakannanir um hana og mat fjölmargra. Ég minni í þessu sambandi á skoðanakönnun sem Háskólinn á Akureyri gerði meðal framhaldsskólanema sem sýndi að mikill meiri hluti nemenda lítur svo á að sjávarútvegurinn sé mikilvægasta atvinnugrein framtíðarinnar á Íslandi, að hún muni skipta mestu, en einungis 2–3% gátu samt hugsað sér að starfa við greinina. Það sýnir að það er fullkomin ósátt um greinina eins og er og hún nýtur ekki þess trúnaðar og þess trausts sem hún þarf að njóta. Allir aðilar verða að taka það alvarlega, hvort sem þeir eru núna í útgerð eða tengjast þessum málum annars staðar, það verður að taka niðurstöðuna alvarlega og vinna í sátt. Þeir sem halda því fram að hér eigi að vera óbreytt kvótakerfi eru eins og ég hef sagt í fullkominni veruleikafirringu. Það að við nálgumst málið nú með því að skapa breiða umræðu, köllum á upplýsingar um þau stóru og miklu álitaefni sem uppi eru, fáum þau inn og vinnum úr þeim, kalla ég ekki annað en að vinna á grundvelli stjórnarsáttmála Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar þar sem við ætlum að vinna í samráði. Stefnan sem unnið er eftir og ég las upp áðan og er formálsgrein fyrir stefnu um stjórn fiskveiða og fyrir þessa auðlind af hálfu flokkanna er skýr. Samráðið og sáttaumgjörðin og að við ætlum að leita sátta í þessu máli er leiðin 

Virðulegi forseti. Ég lagði þessa fyrirspurn fram fyrir nokkru síðan til hæstv. sjávarútvegsráðherra og ástæðan er sú að möguleikar á hvalveiðum og hvalveiðar er ein af þeim greinum sem Íslendingar hafa haft atvinnu af í býsna langan tíma og hefur fylgt þjóðinni mjög lengi. Persónulega hef ég talið sjálfsagt að nýta þessar afurðir skynsamlega eins og aðrar og ég þekki ekki hvalveiðar á Íslandi öðruvísi en að þær hafi verið gerðar með mjög ábyrgðarfullum hætti og náttúran notið vafans í því. Það er vitanlega eðlilegt að þeir sem eru í ferðaþjónustu og stunda hvalaskoðun hafi áhyggjur af þessu enda er mjög vinsælt hjá ferðamönnum að fara í slíkar ferðir. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að vel sé hægt að samræma þetta. Ég tel það í rauninni eitt af mjög mikilvægum atriðum í atvinnufrelsi okkar að geta stundað hvort tveggja. Ég hefði því talið að það væri mjög mikilvægt að sjónarmið Íslendinga, þ.e. að hvalveiðar séu stundaðar með sjálfbærum hætti, séu kynnt vel erlendis, kynnt þeim ferðamönnum sem hingað koma og kynnt í þeim ríkjum þar sem eru uppi efasemdir um að hvalveiðar séu skynsamlegar yfirleitt. Því ber ég fram fyrirspurn til hæstv. ráðherra sem hljóðar svo: Hvernig hyggst ráðuneytið kynna á alþjóðavettvangi áherslur Íslands í sjálfbærum veiðum á hval, nú þegar veiðitímabilið er að hefjast? Ég tel mjög mikilvægt að fá upplýsingar um hvort ráðuneytið hyggist beita sér fyrir sérstakri kynningu með einhverjum hætti og hvernig verði þá að því staðið. Í framhaldinu finnst mér rökrétt að spyrja hvort ráðherra styðji áframhaldandi hvalveiðar í atvinnuskyni. Þá er ég vitanlega að vísa til þess að sá stuðningur muni væntanlega byggja á því að við séum að gera þetta með ábyrgum hætti og að veiðarnar séu sjálfbærar. Ég ætlast ekki til að hæstv. ráðherra lýsi neinu öðru yfir hér. En mér þætti gaman og forvitnilegt að fá að vita hvernig og hvort farið hafi verið í eitthvert sérstakt átak varðandi kynningu á sjónarmiðum okkar og eins hug ráðherra til frekari hvalveiða.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir fyrirspurn hans. Ég vil í upphafi máls míns taka fram að Ísland hefur í málflutningi sínum á alþjóðavettvangi lagt áherslu á rétt ríkja til sjálfbærrar nýtingar lifandi auðlinda hafsins þar á meðal hvalastofna. Afstaða Íslands er öðrum þjóðum kunn og liggur skýrt fyrir, m.a. á heimasíðu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og víðar. Öllum fyrirspurnum vegna hvalveiða Íslendinga er svarað með stöðluðu tölvubréfi þar sem gerð er grein fyrir afstöðu stjórnvalda í hvalveiðimálum. Íslendingar áskilja sér rétt til sjálfbærrar nýtingar hvalastofna í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar. Við höfum sýnt fram á að hvalveiðar Íslendinga eru sjálfbærar enda byggðar á vísindalegri ráðgjöf í samræmi við alþjóðaskuldbindingar hafréttarsamkomulags Sameinuðu þjóðanna. Þessi sjónarmið eru svo áréttuð í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þar segir jafnframt að Íslendingar áskilji sér hér eftir sem hingað til rétt til nýtingar sjávarauðlinda samkvæmt þessum alþjóðlegu skuldbindingum. Eins og greint var frá 18. febrúar síðastliðinn mun ákvörðun Einars K. Guðfinnssonar, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, um hvalveiðar í atvinnuskyni standa óbreytt fyrir yfirstandandi ár enda ekki lagaleg heimild til þess að gera þar breytingar á. Stjórnvöld munu hins vegar fylgjast grannt með framvindu veiðanna og mála þeim tengdum og áskilja sér allan rétt til að grípa inn í verði breytingar á forsendum. Þá mun grundvöllur hvalveiða verða endurmetinn og því starfi mun verða lokið fyrir undirbúning vertíðar ársins 2010. Þetta endurmat felst m.a. í rannsókn á þjóðhagslegri þýðingu hvalveiða þar sem vegnir verða og metnir mismunandi hagsmunir. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið gerði samning við Hagfræðistofnun Háskóla Íslands í apríl síðastliðnum um að taka að sér að leggja mat á þjóðhagsleg áhrif hvalveiða við Ísland. Í matinu verður litið til áhrifa hvalveiða á atvinnustig fjárfestingar, útflutningstekjur auk afleiddra áhrifa á ferðaþjónustu og önnur hugsanleg áhrif á aðrar atvinnugreinar. Í þessu skyni verður beitt kostnaðar- og nytjagreiningu til að bera saman jákvæð og neikvæð áhrif af hvalveiðum fyrir þjóðarhag. Þessu til viðbótar hefur verið lagt fram og verður dreift hér á allra næstu dögum frumvarpi til laga um hvali. Núgildandi lög um hvalveiðar eru frá 1949. En hér verður þá dreift frumvarpi um hvali sem lýtur að miklu víðtækari nálgun og verndun og meðferð og ábyrgð Íslands á hvölum í íslenskri lögsögu. Drög að frumvarpi hafa verið á vef ráðuneytisins nú um allnokkurn tíma. Þeim aðilum sem vilja koma með ábendingar við frumvarpsdrögin gefst því tækifæri til þess á vef ráðuneytisins. Þegar frumvarpið kemur hér fram og verður vonandi dreift í dag eða í vikunni, veitir bæði ráðherra víðtækari heimildir til að grípa inn í mál en líka til að tryggja aðkomu annarra aðila að því. Þegar frumvarpið verður komið inn í þingið gefst hinum ýmsu aðilum sem vilja koma sjónarmiðum sínum á framfæri varðandi löggjöf um hvali tækifæri til þess þannig að þingið geti fjallað um það. Eins og ég benti á áðan er löggjöfin sem lýtur að hvölum og hvalveiðum eingöngu bundin við hvalveiðar frá 1949 og þess vegna löngu orðin úrelt. Það er einmitt mjög mikilvægt að lagaumgjörð um þessar mikilvægu tegundir í lífríkinu sé þannig að tekið sé tillit til allra sjónarmiða hvað verndun og umgengni við þessar dýrategundir varðar. Við gerum okkur grein fyrir því að í þessum efnum eru uppi ýmisleg álitaefni og margir hafa á þeim mjög sterkar skoðanir sem einnig er mikilvægt að virða og taka tillit til.

Virðulegi forseti. Nokkrar staðreyndir um hvalveiðimálið. Hvalveiðar eru stundaðar í fullkominni sátt við allar alþjóðlegar reglur um vísindasamfélagið eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra. Viðskiptin ganga eðlilega fyrir sig þvert á það sem hafði verið spáð. Í dag hafa hvalveiðar skapað hér vel á þriðja hundrað störf. Það er fyrir utan afleidd störf sem má reikna með að séu ansi mörg, sérstaklega núna í byrjun þegar viðhald og uppbygging á sér stað. Áhrif veiðanna og viðskiptanna á aðrar atvinnugreinar eru hverfandi og þrátt fyrir allar þær hrakspár sem þar hafa verið hafðar uppi og nú þegar við erum að fara stíga okkar stærstu skref í hvalveiðum, þegar við förum í stórveiðar á stórhveli þá þetta ekki meira en raun ber vitni. Á fundi sem mér þykir líklegt að hæstv. ráðherra hafi setið í London með fiskkaupendum á íslenskum fiski í síðustu viku var ekki einu sinni minnst á hvalveiðar Íslendinga eða fyrirhugaðar hvalveiðar. Ég vona að núverandi ríkisstjórn takist ekki, eins og í mörgum öðrum málum, að fara að setja einhverja þröskulda við eðlilega í atvinnustarfsemi í landinu. Það er erfitt að 

Frú forseti. Ég tek heils hugar undir að það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að nýta hvalinn. Ekki veitir okkur af gjaldeyristekjunum. Ég vil líka beina til ráðherra að ég held að það sé líka mjög mikilvægt að menn setji sér einhver langtímamarkmið til þess að menn geti farið að byggja upp einhverja vinnslu og aðstöðu til þess að verka hvalinn og koma honum í verð til lengri tíma. Það er líka gríðarlega mikilvægt að menn geri sér grein fyrir því að fjölgun hvala á undanförnum áratugum og árum hefur brenglað öllu vistkerfinu í hafinu, þ.e. ef við nýtum ekki hvalinn þá erum við að brengla vistkerfið og þar af leiðandi mun okkur ganga hægar að byggja upp fiskstofnana sem er gríðarlega mikilvægt. En hins vegar tek ég undir að það er líka mikilvægt að menn komi sjónarmiðum sínum á framfæri þannig að menn verði ekki undir hjá einhverjum öfgasamtökum og svoleiðis rugluliði þarna úti í heimi. Það er því mikilvægt að Íslendingar kynni málefni sín.

Frú forseti. Ég skora á hæstv. ráðherra að gefa strax til kynna að hann ætli að halda hvalveiðum áfram. Ég tel hvalveiðar mjög mikilvægar. Þær fara vel saman við ferðaþjónustu. Ferðamaðurinn getur skoðað hvalinn lifandi. Síðan minnist ég þess í gamla daga að ferðamenn voru mjög uppteknir af því að sjá hvalskurð og þótti það mjög merkilegt. Auk þess eru hvalveiðar atvinnuskapandi og þar sem hæstv. ráðherra er núna að fjalla um afkomu ríkissjóðs þá vil ég benda á það að hvert einasta starf sem myndast við hvalskurð og hvalveiðar fjölgar skattgreiðendum og fækkar fólki sem þiggur atvinnuleysisbætur frá ríkinu. Það eykur sem sagt tekjur ríkisins og minnkar gjöldin og lagar stöðu ríkissjóðs miklu frekar en skattahækkanir sem menn eru mikið að tala um, eða skerðing á velferðarkerfinu.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna það að ég er ekki miklu nær um afstöðu hæstv. ráðherra. En kannski skýrir hann það aðeins betur á eftir. En ég tek undir með þeim sem hér hafa talað um mikilvægi þess að atvinnugreinin fái tækifæri til að starfa í eðlilegu umhverfi og starfa áfram. Það er gott að heyra að ráðuneytið haldi rétti landsins og skoðunum eða sjónarmiðum á lofti opinberlega. Það er mjög mikilvægt að það sé gert. Ég velti fyrir mér hvað eigi að gera við þá vinnu sem kemur út úr þessari endurskoðun eða stöðu á breyttum forsendum sem hæstv. ráðherra nefndi áðan. Ég verð að viðurkenna það, hæstv. ráðherra, að ég hef ekki náð að kynna mér þetta frumvarp um hvali. Ég velti aðeins fyrir mér hvers vegna við erum að setja lög sérstaklega um hvali. Eru þeir ekki bara hluti af þeim dýrum sem við nýtum á Íslandi og við Ísland? Við nýtum mikinn lunda í Skagafirði, eins og hæstv. ráðherra þekkir. Eigum við þá að setja lög um lunda, ef hann er mjög …?

Það eru lög um lunda.

Nú, eru lög um lunda? Þarna opinberaði ég þekkingarleysi mitt á því. En ég velti fyrir mér hvort það væri þannig að við þyrftum að setja sérlög um hvert kvikindi sem er við landið og á landinu. En það eru mörg störf í kringum hvalveiðarnar og ég vil varpa því aðeins til hæstv. ráðherra hvort það sé ekki þá um að gera ef við erum að fara að endurskoða þessa hluti að kanna frekari úrvinnslu á hvalaafurðum. Þetta eru stórar og miklar skepnur og eflaust hægt að nýta þær betur. 

Frú forseti. Bara til að taka af öll tvímæli þá stendur í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, Vinstri grænna og Samfylkingar, að Íslendingar áskilji sér hér eftir sem hingað til rétt til nýtingar sjávarauðlinda samkvæmt alþjóðlegum skuldbindingum. Það liggur því í sjálfu sér fyrir. En auðvitað er það gert með hliðsjón af víðtæku hagsmunamati og því hvernig að staðan er og hversu hagkvæmt það er. Og að teknu tilliti til fjölda sjónarmiða var sú ákvörðun tekin. En þetta er alveg klárt. En til upplýsinga þá standa einmitt þessa dagana yfir fundir í Alþjóðahvalveiðiráðinu þar sem Íslendingar eru með fulltrúa sína og er verið að fara yfir og kynna sjónarmið Íslendinga í þeim efnum. Það er vel haldið á þessum málum á alþjóðavettvangi. Ég vil svo bara ítreka að vonandi gefst fljótlega tækifæri til þess að ræða um hvalina og stöðu þeirra og hlutverk okkar á víðtækan hátt, 

Virðulegi forseti. Hér er önnur fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og nú er ég að velta fyrir mér eflingu þorskeldis. Það er í raun eðlilegt að þetta mál komi í framhaldi af því sem við ræddum áðan því að eins og við vitum éta hvalir mikið af æti í sjónum og gjarnan frá öðrum tegundum. Þeir hafa þar af leiðandi mikil áhrif á vöxt og framgang annarra tegunda í vistkerfinu í kringum landið. Sem betur fer hafa menn náð ágætum árangri í þorskeldi og það fer þannig fram að blessaður hvalurinn á ekki auðvelt með að komast í seiðin og það æti sem er nýtt í þorskeldinu. Ég sé fyrir mér að þorskeldi geti vaxið sem atvinnugrein en því miður segja þeir sem stunda þorskeldi og rannsóknir því tengdar og þeir sem vilja auka þessa framleiðslu að ekki sé nægilega stutt við bakið á þeim. Margt kemur eflaust til. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hyggist beita sér fyrir eflingu þorskeldis hér á landi og ef svo er, hvernig ætlar hann þá að standa að því. Það eru vitanlega nokkrar leiðir til að efla þorskeldi. Það er hægt að gera það t.d. með nýsköpunarstyrkjum þannig að þessir aðilar geti haft aukið svigrúm fjárhagslega til að stunda þessar rannsóknir. Síðan skiptir líka máli að þeir sem þetta stunda hafi nægar heimildir, þ.e. kvóta til að nota við starfsemi sína. Því er mikilvægt að ráðherrann segi til um hvort til standi að létta einhvern veginn undir með þeim sem þetta stunda. Hvers konar eldi er til framtíðar litið mjög mikilvægt hvort sem við erum að tala um eldi í sjó eða á landi, bleikju og slíkt. Það er mjög mikilvægt að við glutrum ekki niður þeim tækifærum sem við höfum varðandi þorskinn. Við höfum bæði góða og slæma reynslu af eldi laxfiska og það er mikilvægt fyrir okkur að læra af því. En mig langar til að ráðherra komi upp, sem hann gerir vitanlega, og svari þessum spurningum mínum því að þarna eru sóknarfæri varðandi atvinnusköpun, þekkingu, menntun o.s.frv.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir fyrirspurn um þorskeldi. Þá er því fyrst til að svara að á undanförnum árum hefur sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti stutt við eflingu þorskeldis með ýmsu móti. Úthlutað hefur verið sérstökum árlegum 500 tonna eldiskvóta til þorskeldisfyrirtækjanna. Kvótanum hefur sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti úthlutað að fengnum tillögum frá fiskeldishópi AVS-rannsóknasjóðsins í sjávarútvegi. Kvótann hafa þorskeldisfyrirtækin nýtt til að fanga ungþorsk til eldis í kvíum. Helstu framleiðendur á eldisþorski eru Gunnvör í Hnífsdal, Þóroddur á Tálknafirði og Álfsfell á Ísafirði. Þessum þorskkvóta hefur verið úthlutað og má búast við að það verði gert með líkum hætti að öllu óbreyttu. Á árunum 2007–2009 hafa verið veittir um 30 styrkir samtals að upphæð um 175 millj. kr. til ýmissa verkefna sem miða að því að efla þorskeldi á Íslandi. Stærsta verkefnið, kynbætur og seiðaeldi, hefur fengið um 25 millj. kr. á ári síðan árið 2006. Önnur verkefni eru smærri í sniðum og má þar nefna áhrif seltu á vaxtarhraða og fóðurnýtingu þorsks. Stjórnun vaxtar með háþróuðum ljósabúnaði og svo ýmis verkefni sem tengjast sjúkdómavörnum, umhverfi o.fl. hafa einnig verið styrkt. Árlega úthlutar AVS-rannsóknasjóður í sjávarútvegi styrkjum vegna rannsókna sem tengjast fiskeldi. Af framantöldu má sjá að þróunareldi í þorskeldi hefur fengið verulegan fjárstuðning á vegum hins opinbera gegnum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið á undanförnum árum. Einnig er þó rétt að geta þess í þessu sambandi að framlag þorskeldisfyrirtækjanna, ef við getum kallað þau svo, í þessu þróunarstarfi er mjög mikið. Það liggur hins vegar fyrir að aðrar þjóðir eins og Norðmenn setja miklu meira fjármagn í þorskeldisrannsóknir og þróun á þorskeldi en við höfum möguleika á að gera. Það er að mínu mati mikilvægt að fara í heild sinni yfir stöðu þeirra þorskeldisverkefna og þorskeldisrannsókna sem við höfum lagt stund á á undanförnum árum og meta þær. Sérstaklega er ástæða til að meta stöðu þorskkynbóta, þ.e. þegar verið er að taka þorsk sérstaklega til kynbóta, og athuga hver er staðan á því, hvaða árangur hefur náðst og hvaða væntingar eru fyrir það til framtíðar. Ég mun því leggja áherslu á að fara í gegnum stöðu þessara mála til að geta metið framtíð þessa þróunarstarfs betur. Það er alveg hárrétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að eldi á t.d. bleikju hefur gengi geysilega vel hér á landi. Eldi bleikju er kannski sú eldisaðferð sem við eigum mesta möguleika í. Þar erum við búin að ná góðum tökum á eldistækninni, á kynbótunum og einnig á markaðsstarfinu fyrir eldisbleikju. Ég hef þess vegna lagt áherslu á það innan ráðuneytisins að kannaðir verði rækilega möguleikar okkar til aukins bleikjueldis og hvað þarf til til að við getum náð þar stóraukinni framleiðslu. Þegar við erum góð á einhverju sviði, hvort sem það er á lands- eða heimsvísu eins og við erum í bleikjueldi, er mjög mikilvægt að nýta sér það til fulls. Ég bind því væntingar við að við getum komið að og hvatt til aukins bleikjueldis þótt það sé nefnt í framhjáhlaupi í umræðunni um þorskeldið þar sem ég tel að sé mikilvægt að fara yfir stöðu mála og meta hvernig við stöndum að því í framhaldinu.

Frú forseti. Hér ræðum við nýsköpun í matvælaframleiðslu, nýsköpun í matvælaiðnaði, og ég tel að sú nýsköpun verði að vera hluti af þeirri sókn sem við þurfum nú að spila í endurreisn Íslands. Ég vil hvetja ráðherrann til dáða til að setja aukið fé, ef það er fyrir hendi, í nýsköpun af þessu tagi, í þorskeldi og bleikjueldi sem hefur verið nefnt hérna líka. Ég held að það muni skila sér margfalt til baka í störfum og verðmætum þegar fram líða stundir. Við eigum ekki að vera of hrædd við nýsköpun af þessu tagi þótt sporin frá fyrri tíð hræði að mörgu leyti vegna þess að sjúkdómar eiga eftir að koma upp í þessari grein. Þess vegna eigum við að leggja áherslu á rannsóknir og forvinnu. Á Vestfjörðum hefur náðst talsverður árangur í þorskeldi og þar hafa menn jafnvel stundað skelrækt í tengslum við þorskeldi. En ég hvet til þess að þessi mál verði líka skoðuð heildstætt, 

Frú forseti. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað að þorskeldi er gríðarlega mikilvægt. Það er líka mikilvægt núna og fyrir framtíðina að menn átti sig á því að það þarf að styðja enn frekar við þorskeldi núna vegna þess að nú eru erfiðleikar í rekstri fyrirtækjanna sem stundað hafa þetta þorskeldi. Þau hafa að hluta til verið að greiða með því þótt þau hafi fengið styrk frá ráðuneytinu sem er 500 tonna kvóti auk ýmissa styrkja en vandamálið hefur einmitt verið seiðaeldið, eins og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kom inn á, og það sem fylgir því. Það er gríðarlega mikilvægt að menn haldi áfram á sömu braut og eins og fram kom í máli hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar hafa fyrirtæki á Vestfjörðum náð mikilli sérstöðu þarna. Það er gríðarlega mikilvægt að menn haldi henni og tapi ekki niður þeirri þekkingu og þeirri reynslu og þar er búið að byggja upp.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir jákvæðar hugrenningar, jákvæð svör varðandi þessa atvinnugrein og þá möguleika sem þar eru. Ég vil taka undir orð hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar áðan að hér er um að ræða mikil tækifæri í nýsköpun í matvælaiðnaði og það eru sóknarfæri í þeirri þekkingu og tækni sem nýttar eru í þetta. Ég tel að það sé rétt sem hv. þingmaður sagði að við ættum að beita okkur fyrir því að hæstv. ríkisstjórn taki mál sem þetta inn í sinn mikla aðgerðapakka sem hlýtur að fara að líta dagsins ljós. Ég vil líka í framhjáhlaupi taka undir með hæstv. ráðherra að það eru sóknarfæri í öðru eldi eins og bleikjueldi og er nauðsynlegt að við nýtum þá miklu þekkingu sem við eigum þar. Þar er mjög mikil reynsla. Við eigum þar mjög færa vísindamenn sem náð hafa miklum árangri. Við eigum að ýta undir rannsóknir og menntun á því sviði. Niðurstaðan eftir þessa stuttu umræðu er sú að það er vilji þeirra sem hér hafa talað að reyna að styðja við þorskeldi og reyna að efla það eftir bestu getu. Í fljótu bragði sýnist mér að það mætti gera m.a. með því að styrkja og standa betur við seiðaframleiðslu, seiðaeldi, mér skilst að þar sé helsti akkillesarhællinn, en einnig þarf að auka þann kvóta sem er í þorskeldinu.

Frú forseti. Ég þakka fyrir afar góða umræðu og hvatningu þingmanna í þessum efnum sem lýtur að eflingu matvælaframleiðslunnar og eflingu framleiðslugreinanna. Við þurfum svo sannarlega á því að halda núna að draga fram mikilvægi framleiðslugreinanna hvort sem er í sjávarútvegi eða í landbúnaði. Það er í gegnum framleiðslugreinarnar, eflingu þeirra sem við munum sækja fram við endurreisn efnahagslífsins á ný. Þetta eru innlendar auðlindir, þetta er innlend atvinna, þetta er innlend þekking sem við styðjumst þarna við til að framleiða hágæðavöru til útflutnings, til gjaldeyrisöflunar. Ég mun að sjálfsögðu skoða þetta áfram innan þeirra marka. Við þekkjum umræðuna um fjárvöntun í samfélaginu en við horfum nú á þær greinar sem verið er að tala um. Það er líka sjálfsagt að gera úttekt og meta stöðuna, hvar við erum stödd í þorskeldinu, eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson minntist á, og sjá hver hin raunverulegu sóknarfæri eru bæði til lengri og skemmri tíma í þeim efnum og það mun ég láta gera. En samtímis þurfum við að horfa til eldis á öðrum fisktegundum þar sem við búum líka yfir mikilli þekkingu, tækni og möguleikum til að ná enn þá skjótvirkari árangri. En við eigum að sækja á framleiðslugreinarnar og ég þakka fyrir mjög góða hvatningarumræðu í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Hér erum við komin til þess að ræða við hæstv. samgönguráðherra um vegaframkvæmdir á Vestfjörðum. Af hverju er spurt sérstaklega um vegaframkvæmdir á Vestfjörðum? Eflaust væri hægt að tala í nokkra klukkutíma um það af hverju í ósköpunum menn ættu sérstaklega að spyrja um það. Við sem búum í því kjördæmi og erum að vinna fyrir fólkið í kjördæminu og þá um leið fólkið á Vestfjörðum eigum í miklum samskiptum við þetta ágæta fólk og þekkjum orðið á eigin skinni eða rassi, ef ég má orða það þannig, hvers konar vegir eru í okkar kjördæmi og ekki síst þarna vestur um. Í rauninni er alveg ótrúlegt að það skuli vera árið 2009 og við enn að keyra á vegum sem eru byggðir, að mér skilst, 1946 eða 1947. Mig minnir að elsti hluti ákveðins vegarkafla þarna sé frá þeim árum. Þess vegna er ekki óeðlilegt að við veltum fyrir okkur hvaða stefnu samgönguráðherra hefur varðandi vegaframkvæmdir á þessu svæði. Við vitum að ríkisstjórnin er að velta fyrir sér að setja í gang ákveðnar framkvæmdir sem kallast stórframkvæmdir eða eitthvað slíkt. Ég hef heyrt af því og séð - hæstv. ráðherra getur vitanlega leiðrétt það - að uppi á borðinu sé eingöngu ein framkvæmd utan suðvesturhornsins sem telst stór og það eru Vaðlaheiðargöng. Því er mjög mikilvægt að vita, og fá með í þessum svörum væntanlega, hvort einhverjar framkvæmdir á Vestfjörðum teljist það stórar að þær geti fallið inn í þennan pakka. Spurningin til ráðherra er svohljóðandi: Hvaða vegaframkvæmdir á Vestfjörðum telur ráðherra mikilvægastar og hvernig hyggst hann beita sér fyrir að hraða þeim? Þegar spurt er um hvernig hann hyggist beita sér fyrir að hraða þeim er vitanlega horft til þess hvort sá möguleiki sé fyrir hendi að eitthvað verði af þessum mjög svo brýnu og stóru framkvæmdum sem búið er að fresta vegna þenslu og svo vegna kreppu. Maður veit þá ekki hvenær á að fara í þessar framkvæmdir. Ráðamenn hljóta að hafa verið að bíða eftir einhvers konar status quo til þess að hægt sé að fara í framkvæmdir sem ekki er hægt að fara í vegna kreppu og ekki hægt að fara í vegna þenslu. Því er mjög mikilvægt að heyra hvernig hann hyggist beita sér fyrir því, hæstv. ráðherra, að þessar framkvæmdir komist á koppinn því að þær eru fjölmargar og allar brýnar.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrirspyrjanda fyrir þá fyrirspurn sem hér er sett fram sem hljóðar svo: Hvaða vegaframkvæmdir á Vestfjörðum telur ráðherrann mikilvægastar og hvernig hyggst hann beita sér fyrir því að hraða þeim? Mér dettur í hug, virðulegi forseti, hvort svarið geti ekki verið bara stutt og laggott: Allar þær framkvæmdir sem eru langt á eftir áætlun, vegir sem eru engan veginn boðlegir árið 2009. Það hef ég áður sagt og skal ítreka hér. Ég ætla ekki að fara út í þá umræðu hvers vegna það er eða af hverju svona hægt hefur gengið á Vestfjörðum. Það er allt annað mál og skulum við ekki fara að rifja það upp núna. Aðalatriðið er að vinna þarf bug á þeim hindrunum sem þarna eru og þeim vegum sem þarna eru sem eru alls ekki samboðnir fólki árið 2009. Þessu má samt sem áður raða svolítið upp og taka stærri áfangana. Ég tel mikilvægast að leggja áherslu á eftirfarandi kafla: 1. Kaflann frá Flókalundi til Þingeyrar, Vestfjarðaveg nr. 60 um Dynjandisheiði og Hrafnseyrarheiði, en segja má að það sé einn af örfáum vegarköflum af stofnvegum á landinu sem ekki er hægt að halda opnum á veturna. 2. Kaflann sem hefur yfirleitt verið nefndur Vestfjarðavegur um Gufudalssveit, þ.e. þverun Gufufjarðar og Djúpafjarðar, vegurinn ofan við Teigsskóg, til að tengja við Þorskafjörðinn og svo aftur við þann kafla sem lauk í fyrra. Það mál er hins vegar hjá Hæstarétti. Umhverfismatið var kært og það bíður Hæstaréttar. Kannski kemur betur að því á eftir í annarri fyrirspurn. Í það verk hefur ekki verið hægt að fara vegna þess að málið var kært, dómur féll í héraðsdómi og málinu var vísað til Hæstaréttar. 3. Kaflann um Kjálkafjörð og Kerlingarfjörð. 4. Tengingu Drangsness með bundnu slitlagi við Hólmavík. Það verk er reyndar í hönnun og undirbúningi. Öll þessi verk eru í undirbúningi en ekki er hægt að segja til um hvenær eða hvernig þau vinnast. Til þess eru aðstæður í ríkisfjármálum of óljósar. En við komum betur að því á eftir í annarri fyrirspurn sem er frá öðrum þingmanni úr þessu ágæta kjördæmi. Ég vil segja það, virðulegi forseti, að í haust eða kannski fyrir verslunarmannahelgi lýkur framkvæmdum í Djúpinu, þ.e. Mjóafirði, þegar búið verður að steypa brúna og taka hana í notkun. Þá klárast líka, kannski eitthvað síðar, framkvæmdin við Arnkötludal. Þá fyrst, virðulegi forseti, haustið 2009 munu íbúar á norðanverðum Vestfjörðum geta keyrt á varanlegu slitlagi til Reykjavíkur. Það sýnir alvarleika málsins eins og ég hef áður sagt að það skuli vera haustið 2009 sem þetta loksins tekst. Miðað við að allt gangi eftir verður þetta á hausti komanda. Bæði þau verk sem ég nefndi hér síðast eru töluvert á eftir áætlun vegna þess að ekki náðist að klára fyrra verkið með steypu í fyrrahaust og Arnkötludalurinn hefur tafist af öðrum ástæðum.

Frú forseti. Ég vil byrja á að fagna því að hæstv. samgönguráðherra hefur ríkan skilning á þeim vandamálum sem blasa við í samgöngum á Vestfjörðum. Ég tek undir með honum, það er fagnaðarefni að nú verður hægt að keyra alla leið til Ísafjarðar á bundnu slitlagi. Það er vissulega nýbreytni og mikil framför en segir hins vegar sitt um stöðuna árið 2009. Þetta mál snýst auðvitað um að það þarf að tengja Vestfirði innbyrðis, og þar nefnir hæstv. ráðherra réttilega Hrafnseyrarheiði og Dynjandisheiði, og líka að tengja suðurfirði Vestfjarða einfaldlega við umheiminn með mannsæmandi vegi. Ég saknaði þess dálítið að heyra engar tímasetningar í ræðu hæstv. ráðherra og vildi inna hann eftir þeim ef hann gæti nefnt einhverjar, 

Forseti. Ég tek undir og fagna því að ráðherrann hafi miklar áhyggjur af samgöngumálum á Vestfjörðum. Er full ástæða til eins og við þekkjum öll hér inni. En mig langar að spyrja um annað. Hann nefnir stóran kafla, talar um Flókalund til Dýrafjarðar. Ég tel mikilvægasta vegarkaflann sem menn þyrftu að komast út úr á Vestfjörðum þann að tengja suðurfirði Vestfjarða við umheiminn. Því varpa ég því til ráðherra hvort hann væri hugsanlega tilbúinn að skoða það að setja einhver sérstök lög um að taka þessa vegarkafla út úr því dapurlega ferli sem þeir eru búnir að vera í í mjög langan tíma og ekki sér fyrir endann á. Manni finnst í raun og veru ekki metin mikils búsetuskilyrði fólksins, og aðrir hlutir þvælast fyrir. Er ráðherrann tilbúinn til að skoða það 

Forseti áminnir hv. þingmenn um að nota rétta titla, hvort sem um er að ræða að ráðherrar séu ávarpaðir hæstvirtir eða þingmenn háttvirtir.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa þakkað ráðherra fyrir upptalningu hans á framkvæmdum sem brýnt er að fara í á Vestfjörðum. Ég tek að sjálfsögðu undir það. Ég spurði einnig: Hvernig hyggst ráðherra beita sér fyrir því að hraða þessum framkvæmdum? Hann svaraði því reyndar ekki áðan. Ég geri ráð fyrir að það komi í lokaræðu hæstv. ráðherra. Því tengt held ég að það sé ágætt að hæstv. ráðherra upplýsi, þ.e. ef hann getur, hvort það komi til greina og hvort verið sé að ræða um t.d. Dýrafjarðargöng eða aðrar mjög stórar framkvæmdir á Vestfjörðum, sem eru mjög brýnar, í þeim pakka sem ríkisstjórnin er að velta fyrir sér að hrinda af stað. Það er rætt um að það eigi að fara í samgönguframkvæmdir, ef ég skil málið rétt, og því hlýtur að vera kjörið að ráðast í framkvæmdir sem hafa beðið áratugum saman og ýmist verið frestað út af þenslu eða kreppu. Mig langar til að ráðherra skýri betur hvernig hann hyggst beita sér fyrir að hraða framkvæmdum og einnig hvort hann geti staðfest eða upplýst um það að á borði ríkisstjórnarinnar séu stórar framkvæmdir eins og þær sem hér hefur verið rætt um.

Enn verður forseti að minna hv. þingmenn á að nota rétta titla þegar ráðherrar eru ávarpaðir og nota ætíð hæstv. ráðherra og hv. þingmaður.

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem tóku þátt í þessari umræðu vegna fyrirspurnar frá hv. þingmanni. Það hefur svo sem ekki neitt annað bæst við þetta nema að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson spyr hvort ég geti beitt mér fyrir einhverjum sérstökum lögum til að flýta þessum framkvæmdum. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður eigi þá við lög um umhverfismat. Ég hygg að lög frá hæstv. samgönguráðherra muni ekki geta tekið þau út. Þetta er það ferli sem Alþingi hefur ákveðið. Svo getum við aftur haft skoðanir á því hvernig það gengur stundum fyrir sig. Við áttum okkur á því að ekki alls fyrir löngu var felldur dómur um ákveðinn kafla á sunnanverðum Vestfjörðum. Vegagerðin kærði það strax og Vesturbyggð líka, að mér skilst. Og við þekkjum hvernig málin hafa gengið fyrir sig í Gufudalssveit. Þetta hefur allt tafið framkvæmdir, það er alveg ljóst. Hv. þingmaður spyr líka hvernig ég hyggist hraða þessum framkvæmdum. Það kom skýrt fram í máli mínu að það er erfitt að gefa svoleiðis yfirlýsingar í dag miðað við stöðu ríkisfjármála og miðað við hvaða stöðu við erum í. Ég hygg þó að áhersla mín hafi komið fram strax eftir áramót þegar fjárlög voru tilbúin, kafli á sunnanverðum Vestfjörðum, Kjálkafjörður/Vatnsfjörður, var það fyrsta sem boðið var út. Þar hefur verið gengið frá samningi við verktakann sem mun fara í þá framkvæmd. Varðandi Dýrafjarðargöng er ekkert um þau að segja nema það sama og ég sagði áðan. Það er erfitt að skilgreina og segja til um hvenær hlutir fari í útboð vegna þess að við þurfum að sjá fjárlög og beinagrindina að fjárlögum fyrir öll þau ár sem við erum að tala um í ríkisfjármálum sem við þurfum að setja niður vegna þeirrar stöðu sem þjóðarbúið er í.

Virðulegi forseti. Ég beini þeirri fyrirspurn til samgönguráðherra hver sé verkefnastaða í vegaframkvæmdum á Vestfjarðavegi 60. Fyrirspurnin er í fjórum liðum: 1. Hvað líður framkvæmdum þeim sem boðnar hafa verið út á kafla Vestfjarðavegar 60 frá Vatnsfirði að Þverá í Kjálkafirði? 2. Hver er staðan varðandi veginn fyrir Kjálkafjörð og Mjóafjörð í Kerlingarfirði (þverun þessara fjarða að hluta) og inn fyrir Eiðið í Vattarfjörð, sem nú er að fara í umhverfismat, og hvenær má vænta þess að sú framkvæmd verði boðin út? 3. Hvað líður málarekstri og umhverfismati vegna leiðarinnar um Skálanes, fyrir Gufufjörð og Djúpafjörð í Hallsteinsnes og inn Þorskafjörð (um eða ofan við Teigsskóg)? 4. Hvað líður undirbúningi að þverun Þorskafjarðar? Ástæða fyrirspurnarinnar kom m.a. fram í umræðunni sem átti sér stað hér rétt áðan, þ.e. ófremdarástand það sem árum og áratugum saman hefur viðgengist í vegamálum á sunnanverðum Vestfjörðum. Þeir vegakaflar sem hér er spurt um tilheyra allir veginum sem í reynd er eina leiðin út úr fjórðungnum fyrir íbúa á sunnanverðum Vestfjörðum, þ.e. tenging þeirra við landið. Þessi hluti vegakerfisins hefur aldrei verið endanlega frágenginn, hann hefur t.d. ekki enn fengið bundið slitlag. Nú hafa ofan á annað bæst við skakkaföll í formi málaferla og annarra erfiðleika sem eru með þvílíkum ólíkindum að það hvarflar helst að manni að þessi vegakafli sé í álögum, þarna séu huldar vættir að verki. Svo einfalt er það sjálfsagt ekki og til að skýra málið og átta sig betur á því hver staðan er beini ég þessari fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra og vænti þess að við getum átt hér svolitla umræðu um þetta í framhaldinu.

Virðulegi forseti. Sú fyrirspurn sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir hefur borið fram um Vestfjarðaveg 60 er í fjórum liðum eins og hér kom fram. Ég skal reyna að fara yfir allar spurningarnar. Fyrst er spurt: „Hvað líður framkvæmdum þeim sem boðnar hafa verið út á kafla Vestfjarðavegar 60 frá Vatnsfirði að Þverá í Kjálkafirði?“ Framkvæmdir eiga að hefjast í kringum miðjan júní. Búið er að semja við verktaka og alla landeigendur nema eigendur Auðshaugs. Það mál er fyrir matsnefnd eignarnámsbóta en eigendur hafa fallist á að heimila umráð landsins. Í öðru lagi er spurt: „Hver er staðan varðandi veginn fyrir Kjálkafjörð og Mjóafjörð í Kerlingarfirði (þverun þessara fjarða að hluta) og inn fyrir Eiðið í Vattarfjörð, sem nú er að fara í umhverfismat, og hvenær má vænta þess að sú framkvæmd verði boðin út?“ Svar við þessari spurningu er eftirfarandi: Niðurstaða Skipulagsstofnunar hefur verið kærð til umhverfisráðherra. Engu að síður er undirbúningur að mati á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar hafinn. Gert er ráð fyrir að niðurstöður matsins geti legið fyrir fyrri hluta ársins 2010. Þriðja spurningin hljóðar svo, virðulegi forseti: „Hvað líður málarekstri og umhverfismati vegna leiðarinnar um Skálanes, fyrir Gufufjörð og Djúpafjörð í Hallsteinsnes og inn Þorskafjörð (um eða ofan við Teigsskóg)?“ Mati á umhverfisáhrifum þessara framkvæmda lauk með úrskurði umhverfisráðherra sem féllst á umrædda framkvæmd. Ágreiningur vegna úrskurðar umhverfisráðherra er nú til meðferðar fyrir Hæstarétti. Málflutningur er á dagskrá réttarins áætlaður þann 25. september nk. Miðað við það má ætla að dómur liggi fyrir ekki síðar en í október nk. Fjórða og síðasta spurningin hljóðar svo: „Hvað líður undirbúningi að þverun Þorskafjarðar?“ Við mat á umhverfisáhrifum Vestfjarðavegar milli Bjarkarlundar og Eyrar segir svo í frummatsskýrslu um áfangann: „Báðar þær leiðir, þ.e. leiðirnar fyrir Þorskafjörð og yfir Þorskafjörð, teljast umferðartæknilega góðar og á þeim er ekki teljandi munur hvað það snertir. Munurinn liggur í kostnaði og lengd. Vegagerðin leggur til að ekki verði ráðist í þverun fjarðarins að sinni enda er engin arðsemi af þeirri framkvæmd miðað við núverandi umferð. Þetta kann hins vegar að breytast með vaxandi umferð, m.a. vegna betri vega á þessari leið. Þetta mun þó taka töluverðan tíma þar sem umferðin þyrfti að tvöfaldast til að þverun fjarðarins yrði arðsöm. Lagt er til að bundið slitlag verði lagt á þann hluta vegarins við Þorskafjörð sem nú er með malarslitlag og einbreitt slitlag verði breikkað. Ekki verði að sinni byggð ný brú í fjarðarbotninum og leiðarvalið endurskoðað áður en að því komi.“ Tilvitnun í þetta mat á umhverfisáhrifum eða þessa frummatsskýrslu er hér lokið og ég tek skýrt fram að þetta er lestur úr þeirri skýrslu. Virðulegi forseti. Þess má geta að fyrra lag klæðningar á Vestfjarðavegi á umræddu svæði í Þorskafirði var lagt í þessari viku og breikkun einbreiða hlutans lauk árið 2007. Þetta var ein af þeim framkvæmdum sem þáverandi hæstv. ríkisstjórn setti í flýtiframkvæmd 10. júlí 2007 og þessu verki er sem sagt að ljúka. Ég vil aðeins bæta því við, vegna þess að það kom ekki fram í umræðunni hér áðan, að árið 2008 var unnið fyrir 2,8 milljarða kr. á Vestfjörðum. Árið 2009, í ár, er áætlað að vinna fyrir í kringum 2 milljarða kr. á þessu svæði og eins og ég hef áður sagt og getið um hér með Djúpið verður það sérstakt fagnaðarefni í október eða nóvember í haust þegar hægt verður að keyra í fyrsta skipti á varanlegu slitlagi frá norðanverðum Vestfjörðum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin, en það sem kemur fram í svörum hans er einmitt það sem við erum að benda hér á, þingmenn kjördæmisins. Fjórar spurningar liggja fyrir hæstv. ráðherra. Fyrstu spurningunni svarar hann á þann hátt að það sé í lagi - tvær hinar stóru framkvæmdir, búið er að kæra þær báðar og það er í ferli. Síðan kemur kunnuglegt svar frá Vegagerðinni um hagkvæmni þess að ekki þurfi að þvera Þorskafjörð vegna þess að þar sé svo lítil umferð. Ég held að það sé mjög mikilvægt að menn geri sér grein fyrir því að það getur engin umferð orðið á þessum vegum, það mun engin umferð verða fyrr en það eru komnir vegir þannig að þetta dæmir sig sjálft. Ég ítreka það að ég held að menn ættu að grípa til einhverra almennilegra ráða áður en samfélögunum blæðir endanlega út á þessum stöðum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir þau svör sem hér hafa verið gefin. Þau vekja manni ekki mikla von um að mikið gerist alveg á næstunni en þó svolitla von um að úr rætist að einhverju leyti. Eins og við vitum hafa Vestfirðingar þurft að búa við áratuga vanrækslu samgönguyfirvalda varðandi samgöngur innan svæðisins og þá sérstaklega á þessum umrædda hluta vegakerfisins og þetta er auðvitað ekki boðlegt lengur. Þetta er, eins og hér hefur komið fram, farið að standa atvinnu- og búskaparháttum byggðarlagsins alvarlega fyrir þrifum. Leiðin suður um, sem ég hef nú spurt um, er einn vandi, annar vandi er vegurinn um Dynjandisheiði, sem er ófær stærstan hluta ársins, og bíður þess að verða byggður upp sem heilsársvegur til að taka við af fyrirhuguðum jarðgöngum milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar. Sá vegur er ekki inni á neinum áætlunum og úr því þarf líka að bæta. Hæstv. samgönguráðherra hefur sýnt það í verki, þann stutta tíma sem hann hefur verið með þennan málaflokk, þ.e. rúm tvö ár, að hann hefur vilja til að bæta fyrir ýmsar vanrækslusyndir forvera sinna og Vestfirðingar hafa notið góðs af því. Nú skora ég á hæstv. samgönguráðherra að gera allt sem í hans valdi stendur til að bjarga því sem bjargað verður í vegamálum á sunnanverðum Vestfjörðum því að við óbreytt ástand verður ekki unað lengur. Það blasir við.

Virðulegi forseti. Sem viðbót við þetta vil ég geta þess að þverun Þorskafjarðar - vegna þess að sá misskilningur hefur verið á ferðinni að þverun Þorskafjarðar hafi verið inni á samgönguáætlun, þar með löngu áætluninni sem var ekki samþykkt. Ég vil taka það skýrt fram að þverun Þorskafjarðar var aldrei inni á áætlun, ekki með eina einustu krónu á þeirri áætlun sem ég tók við, þannig að það sé alveg klárt. Hún fór hins vegar í gegnum umhverfismatið. Ég þakka fyrir þessa umræðu en það þarf ekkert að brýna mig á því sem þarf að gera á Vestfjörðum eins og áður hefur komið fram. Ég sýndi það með fyrsta útboðinu - nú á næstu dögum hefjast vonandi framkvæmdir við kafla upp á 15 kílómetra. Verktakinn er Ingilaugur Jónsson ehf. Síðan er það kaflinn aftur í Gufudalssveit, 24 kílómetrar, sem er búinn að bíða allt of lengi, bíða þess að fara alla þessa leið í gegnum dómskerfið og þar voru peningar til. Þetta eru bara staðreyndirnar í þessu. Þetta eru þau lög sem hafa verið sett og eftir þeim þurfum við að fara. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir fyrirspyrjandi nefndi hér Dynjandisheiðina en í því sambandi vil ég geta þess að Vegagerðin hefur skoðað það mál og skoðað þá valkosti sem fyrir eru, valkostirnir eru einfaldlega þessir: Hægt er að gera þarna jarðgöng, um 12 km, og mundu þau kosta í kringum 14 til 15 milljarða kr. Vegagerðin telur hins vegar að hægt sé að byggja mjög góðan veg yfir heiðina og það kosti í kringum 4 milljarða kr. Þetta eru hlutir sem voru m.a. til umræðu á ágætum fundi mínum í síðustu viku með stjórn Fjórðungssambands Vestfirðinga og samgöngunefnd þar sem farið var yfir þessa þætti. Það er mikilvægt að halda því áfram og mun ég reyna að sjá um að það verði gert.

Frú forseti. Það standa mörg spjót á hæstv. samgönguráðherra sem von er. Samgöngubætur snúast hreinlega um lífskjarabætur og eru í reynd mannréttindamál. Ég hef stundum velt því fyrir mér hvers vegna samgöngumál fjærst höfuðborg Íslands, Reykjavík, í norðvestrinu, í norðaustrinu og suðaustrinu eru einmitt verst stödd. Er það tilviljun eða er eitthvert samhengi þar á milli? Það er stórt orð, „þjóðvegur“, og þegar við landsmenn og erlendir ferðamenn, ef svo ber undir, förum um suma vegi hljótum við að spyrja okkur: Er komin ný öld eða erum við enn þá á þeirri síðustu og jafnvel þeirri þarsíðustu? Þegar ekið er stofnveg, þjóðveg fyrir Melrakkasléttu finnst mér ég vera að fara reiðveg. Það er með hreinum ólíkindum að fólk í þessum landsfjórðungi, fólk sem býr og hefur búið mann fram af manni á Melrakkasléttu, hvort heldur er í dreifðum sveitum eða á Kópaskeri, Raufarhöfn, Þórshöfn, svo ég nefni helstu þéttbýlisstaðina á þessu svæði, skuli hafa sýnt þá biðlund og þá þolinmæði í samgöngumálum sem raun ber vitni. Þessi vegur er að mínu viti einhver sá versti sem þekkist á Íslandi en heitir engu að síður þjóðvegur. Enn og aftur vek ég athygli á þessu, frú forseti: Er það tilviljun að vegirnir fjærst höfuðborginni í norðvestri, í norðaustri og í suðaustri eru þeir verstu hér á landi? Er eitthvert samasemmerki þarna á milli? Ég spyr hæstv. samgönguráðherra fyrir hönd svo margra sem fara þennan veg á hverjum degi: Er fyrirhugað að gera endurbætur á malarveginum fyrir Melrakkasléttu, ef veg skyldi kalla?

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir þá fyrirspurn sem hér er sett fram þar sem borin er umhyggja fyrir malarveginum fyrir Melrakkasléttu og þeim sem þar um fara. Á samgönguáætlun eru engar fjárveitingar til norðausturvegar fyrir Melrakkasléttu, Kópasker og Raufarhöfn. En hins vegar verður unnið að reglubundnu viðhaldi á umræddum kafla og á kaflanum frá Raufarhöfn að Hálsum og ekið í unnið malarslitlagsefni sem er til staðar en það er í kringum 1.600 m³. Hv. þingmaður sagði að þennan veg gæti maður varla kallað veg og má alveg taka undir það. Við ræddum hér um vegi á sunnanverðum Vestfjörðum og ég hef sagt það áður og skal endurtaka það, virðulegi forseti, að það eru sennilega verstu vegir á Íslandi af þéttbýlisstöðum. Þótt svarið varðandi veginn um Melrakkasléttu hafi verið eins og það var er samt sem áður verið að gera mjög mikið á þessu svæði. Eru það þá fyrst framkvæmdir um svokallaða Hófaskarðsleið eða veg 85 þar sem verklok eru áætluð 1. nóvember nú í haust. Í öðru lagi er kafli sem boðinn var út og eru verklok áætluð á þessu hausti. Það er vegarkafli sem heitir Fremri Háls/Sævarland. Þá er það þriðji kaflinn í þeim stórkostlegu vegarbótum sem loksins er verið að gera á þessu svæði, þ.e. Raufarhafnarvegur, vegur 874, frá Hófaskarðsleið að Raufarhafnarflugvelli, um 14 kílómetra langur. Þar voru tilboð opnuð 15. apríl síðastliðinn og kom um 60% tilboð í verktakakostnað. Þar á lagningu slitlags að vera lokið 15. ágúst á næsta ári og vegkaflanum að fullu lokið 1. október 2010. Virðulegi forseti. Það gera sér kannski ekki allir grein fyrir hvað verið er að gera þarna en loksins er sá áfangi að nást að vegurinn til Raufarhafnar og Þórshafnar verði kominn með varanlegt slitlag og í nútímalegt vegarsamband eins og við stefnum að að verði á sunnanverðum Vestfjörðum. Þetta eru þær áherslur sem unnið hefur verið eftir og þess vegna var Raufarhafnarvegurinn boðinn út, við vildum koma með tengingu sem átti að vera til Raufarhafnar en þá verður komið nútímalegt vegarsamband þangað. Vegabætur til Raufarhafnar hafa staðið lengi og ég minnist þess er fyrrverandi sveitarstjórnarmaður á Raufarhöfn las fyrir mig fyrir síðustu kosningar ályktun frá Raufarhafnarhreppi sem var 25 eða 30 ára gömul og það virtist vera að ekkert hefði gerst í samgöngumálum þar á þeim langa tíma. Við þetta mun vegalengdin styttast mjög. Leiðin frá Reykjavík til Raufarhafnar er í kringum 630 kílómetra löng núna, þ.e. ef farið er um Hvalfjarðargöng, Borgarfjarðarbrú, Holtavörðuheiði, Vatnsskarð, Öxnadalsheiði, Víkurskarð og Tjörnes - ég vona að ég gleymi nú engu. Á milli Kópaskers og Raufarhafnar eru um 54 kílómetrar og sú vegtenging sem ég hef talað um, þ.e. Raufarhafnarleiðin, mun stytta leiðina að mig minnir um 20 kílómetra. Virðulegi forseti. Þetta er svar við fyrirspurn hv. þingmanns um þetta landsvæði. Ég vildi óska þess að ég gæti veitt álíka svar við því sem við vorum að ræða áðan, þ.e. sett inn tímasetningar. En þarna hefur það tekist að setja þessi verk í gang vegna þess að þau hafa verið komin með heimild og farið í gegnum allan ferilinn þó að þar sé - ég tek það skýrt fram - við ákveðið vandamál að etja núna, þ.e. tenginguna við þjóðveg 85, þegar Hófaskarðsleiðin kemur niður á þjóðveginn rétt sunnan við Kópasker. Um það féll dómur í deilumáli í Hæstarétti ekki alls fyrir löngu þar sem Vegagerðin var dæmd frá því að fara þá leið sem hún ætlaði að fara og þarf því að finna sér nýja leið. Ég vonast til þess að það takist í viðræðum sem eiga sér stað um þessar mundir.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágætt svar en ég vil halda því til haga sem ég nefndi áðan að biðlund fólks eftir almennilegum samgöngum víða úti á landi er með ólíkindum. Samgöngur snúast, eins og ég gat um áðan, um lífskjarabætur og einföld og klár mannréttindi. Ég leiði hugann að því sem mikilvægt er í þessu efni þegar við stöndum frammi fyrir mjög erfiðum niðurskurði á ríkisútgjöldum, hvort það verði niðurstaðan að þeir landshlutar sem búa við einna verstu samgöngur á landinu muni verða harðast úti þegar kemur til boðaðs niðurskurðar á samgöngumálum. Mig langar því að fá það á hreint frá hæstv. samgönguráðherra hvort hann muni ekki sjá til þess að einkum verði horft til þeirra svæða sem þurfa helst á mannsæmandi þjónustu að halda hvað vegamál snertir og þeim hlíft þegar kemur að boðuðum niðurskurði í vegaframkvæmdum.

Virðulegi forseti. Síðasta ár, árið 2008, var mesta framkvæmdaár á Íslandi í vegagerð og árið í ár er það næstmesta. En auðvitað er þeim sem hér stendur og þeim sem í þessum sal eiga að sitja, öllum 63 þingmönnum þjóðarinnar, kunnugt um þá erfiðleika og þau vandamál sem við er að etja í ríkisfjármálum eftir efnahagshrunið á síðasta ári. Það mun koma til einhvers niðurskurðar í samgönguframkvæmdum alveg eins og í öllu öðru hjá hinu opinbera. Af því að hv. þingmaður ræðir um þau svæði sem hvað verst eru stödd í samgöngumálum má benda á að við niðurskurð þorskaflaheimilda árið 2007 tók þáverandi ríkisstjórn ákvörðun um að gefa í í samgönguframkvæmdum, að setja af stað svokallaðar flýtiframkvæmdir í landsbyggðarkjördæmunum þremur og eftir því hefur verið unnið. Það eru þau verk sem eru í gangi núna og mörgum þeirra er að ljúka á þessu ári. Síðan verður að koma í ljós hver forgangsröðunin er. Hv. þingmaður kemur úr landsbyggðarkjördæmi og talar um samgöngur úti á landi og síðan koma höfuðborgarþingmenn og tala um samgöngumál hér á höfuðborgarsvæðinu sem snúa meira að umferðaröryggi og öðru slíku. Ég hef stundum sagt, virðulegi forseti, að þarfirnar eru oft gjörólíkar. Úti á landi er á mörgum stöðum spurning um hvort menn komist frá A til B, hvort það er fært yfir höfuð. Ég tek oft Vopnafjörð sem dæmi en þar þurfa íbúar að búa við þungatakmarkanir og gert það alla tíð þar sem þeir koma ekki fiskafurðum sínum í burtu. En hér á höfuðborgarsvæðinu er það spurning um á hvað mörgum mínútum menn komast frá A til B og hvort þeir komist á öruggan hátt eða þurfi að sitja í biðröðum í umferðartöfum á morgnana og í síðdegisumferðinni sem er líka þjóðhagslega 

Frú forseti. Ég beini hér tveimur fyrirspurnum til hæstv. samgönguráðherra. Annars vegar um björgunarbúninga og hins vegar um eftirlit með öryggisfræðslu sjómanna. Það eru liðin 22 ár frá því að menn settu reglur um það að björgunarbúningar yrðu settir í skip yfir tólf metrum. Það var gert árið 1987 og vil ég, með leyfi forseta, fá að lesa úr nokkuð merku blaði sem heitir Til sjávar, sem er fréttablað Siglingastofnunar og síðasta tölublað er helgað slysavörnum úti á sjó: „Þann 22. maí 1993 var Andvari VE 100 að veiðum með botnvörpu í Reynisdýpi. Veður var vaxandi að austan og þungur sjór. Þegar hífa skyldi inn trollið festist það í botni með þeim afleiðingum að sjór komst í fiskmóttöku, spilrými og millidekk. Skipið fékk á sig slagsíðu sem jókst stöðugt svo skipverjar sáu sitt óvænna og klæddust björgunarbúningum. Einn skipverja hugðist sjósetja gúmmíbjörgunarbát en ekki gafst tími til þess áður þar sem skipið lagðist á hliðina og sökk mjög snögglega. Skipstjóri náði sambandi við Smáey VE sem var að veiðum skammt frá og setti strax stefnuna á slysstað. Allir skipverjar Andvara lentu í sjónum en eftir tæplega hálftíma volk náði áhöfnin á Smáey að bjarga þeim öllum um borð. Hefðu björgunarbúningar ekki verið komnir til sögunnar hefði varla þurft að spyrja að leikslokum.“ Þetta undirstrikar hversu mikilvægt það er að menn setji sams konar reglur fyrir báta undir tólf metrum. Og í ljósi þess að fara á að samþykkja hér ný lög um strandveiðar á Alþingi tel ég mjög mikilvægt að menn komi þessum máli áfram. Seinni spurningin mín varðar líka öryggisatriði sjómanna eða eftirlit með þeim en bátum undir tólf metrum er ekki skylt að hafa lögskráningu og forsvarsmenn smábátafélagsins hafa sett sig upp á móti því og finnst það þunglamalegt. Þá velti ég því upp við hæstv. samgönguráðherra að í dag eru menn skyldugir til þess að tryggja áhöfnina. Væri þá hugsanlega hægt að gera það með þeim hætti að menn tilkynni um kennitölur þannig að hægt væri að hafa einhvers konar eftirlit með því hvort þeir sem stunda sjó á bátum undir tólf metrum hafi lokið öryggisfræðslu? Það hefur margoft komið fram hjá þeim mönnum sem lent hafa í sjávarháska að þeir þakka oft lífgjöfina að hafa farið í Slysavarnaskóla sjómanna, það hafi skilið milli feigs og ófeigs.

Virðulegi forseti. Fyrri spurning hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar hljóðar svo: Hvað finnst ráðherra um að ekki er skylt að hafa björgunarbúninga í bátum styttri en tólf metrar og stendur til að breyta reglunum um það? Siglingastofnun Íslands lagði fram í lok árs 2004 tillögu til samgönguráðuneytisins um breytingu á reglum númer 189/1994, sem kváðu á um að hvert skip, tólf metrar að lengd og lengri, og bátar undir tólf metrum sem notaðir eru í atvinnuskyni skyldu búnir björgunarbúningum fyrir alla skipverja. Tillagan hafði þá fengið umfjöllun í Siglingaráði og verið samþykkt þar en ekki samhljóða. Landssamband smábátaeigenda setti sig á móti slíkri skyldu. Á meðal þeirra atriða sem þóttu mæla með að hafa björgunarbúninga um borð voru þau að slíkir búningar væru þegar um borð í fjölda báta, að þeir væru mun öflugri öryggistæki en flotvinnugallar og ekki yrði um auknar skoðunarkröfur að ræða. Á hinn bóginn komu fram nokkur sjónarmið gegn þessari skyldu. Björgunarbúningar þóttu t.d. rýra öryggi því að augnablikshik um hvort fara ætti í björgunarbát eða björgunarbúning gæti skipt sköpum og að tíminn sem það tæki að klæðast björgunarbúningi væri of langur. Þá komu einnig fram atriði eins og plássleysi væri þegar það mikið að ekki væri heppilegt að bæta við búnaði fyrir björgunarbúninga auk þess sem kostnaður við þá væri of mikill. Þá var bent á að fræðsla væri betri aðferð í þessu efni en skylda. Að lokum var fallið frá því að gera það að skyldu að hafa björgunarbúning um borð. Það var gert af þáverandi samgönguráðherra, Sturlu Böðvarssyni. Síðari spurning hv. þingmanns hljóðar svo: Finnst ráðherra ástæða til að taka upp einhvers konar eftirlit með því hvaða sjómenn á bátum styttri en tólf metrar hafi lokið öryggisfræðslu í Slysavarnaskóla sjómanna? Lög gera ráð fyrir því að allir sem starfa á fiskiskipum sem eru lögskráningarskyld gangist undir öryggisfræðslu sjómanna samanber reglugerð um lögskráningu sjómanna nr. 880 frá 2001, með síðari breytingum. Eftirlit með því er í gegnum lögskráningarkerfi sjómanna. Ekki er hægt að lögskrá þann sem ekki er með skráð öryggisnámskeið í kerfinu eða hefur skráð sig og fengið frest Siglingastofnunar. Segja má að með því að leggja fram frumvarp til laga um lögskráningu sjómanna á síðasta þingi þar sem m.a. var lagt til að öll fiskiskip yrðu lögskráningarskyld hafi sá ráðherra sem hér stendur verið að leggja til að eftirlit yrði haft með því að sjómenn á bátum styttri en tólf metrar hafi lokið öryggisfræðslu í Slysavarnaskóla sjómanna. Frumvarpið náði hins vegar ekki fram að ganga en er til athugunar að leggja það fram á ný á komandi hausti.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra skýr og góð svör. Ég held að ég hafi heyrt það rétt að hæstv. ráðherra hyggist breyta reglum um björgunarbúninga á bátum undir 12 metrum. Ég fagna því og mun styðja hann í að leggja fram frumvarp sem kveður á um lögskráningu sjómanna þannig að hægt sé að fylgjast með því hvort menn hafa lokið Slysavarnaskóla sjómanna, öryggisgæslu þar. Hæstv. samgönguráðherra las upp úr fundargerð siglingaráðs, sem er reyndar ráðgefandi fyrir hæstv. samgönguráðherra hvað varðar öryggismál sjómanna, og reifaði ýmislegt sem kom fram þar sem menn voru að benda á að þeir teldu ekki æskilegt að hafa björgunarbúninga í skipum undir 12 metrum. Ég sagði á þeim fundi, og ég ætla að ítreka það hér, að ef bátar hafa ekki pláss til að hafa björgunarbúninga um borð sé spurning hvort þeir eigi yfir höfuð að vera á sjó. Ekki er um það deilt að þessir búningar hafa bjargað mannslífum og það er gríðarlega mikilvægt að menn gefi ekki eftir í því. Síðasta ár var fyrsta ár í sögu lýðveldisins sem enginn sjómaður lést við skyldustörf. Ég tel gríðarlega mikilvægt að við sláum ekkert af í sambandi við öryggismál sjómanna. Ég vil að lokum þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir skýr og greinargóð svör og góð viðbrögð við þessum fyrirspurnum. Ég heiti því að styðja hæstv. ráðherra í að ráða þar bót á málum.

Hæstv. forseti. Ég vil á ný þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp. Ef ég hef heyrt rétt, að hann hafi þakkað mér fyrir það svar að ég ætli að setja björgunarbúninga í þessa báta, þá hefur hann aðeins oftúlkað svar mitt. Mér finnst þessi fyrirspurn hins vegar mjög merkileg og það sem hér er sett fram og það mál sem ég hef kynnt mér vegna þess að ég sé á hverju þetta hefur strandað á sínum tíma. Hv. þingmaður var í siglingaráði á þessum tíma og ég hef lesið þær fundargerðir sem þar voru skráðar en þetta er atriði sem við þurfum að taka upp núna. Ég hef kynnt mér það, virðulegi forseti, að 20% báta, þ.e. 100 bátum af u.þ.b. 500 smábátum af þessari stærð, eru björgunarbúningar um borð. Hér sé ég líka að talað er um kostnað í andmælum gegn þessu. Ég hef kynnt mér það að viðurkenndur búningur, þurrbúningur samkvæmt Evrópusolasstaðli, kostar í kringum 100 þús. kr. í dag. Þessi atriði finnast mér ekki vera mótrök gegn því að taka upp þennan sjálfsagða búnað þannig að ég mun skoða þetta mál vel og heyri það að ég á stuðning fyrir því ef við förum þessa leið. Að mig minnir situr hv. þingmaður í hv. samgöngunefnd en það var auðvitað mjög ánægjulegt það sem gerðist á síðasta ári, þ.e. að enginn sjómaður lést við skyldustörf, var það í fyrsta skipti en vonandi ekki það síðasta.

Virðulegi forseti. Þetta mál er eitt af þessum stóru og mikilvægu byggðamálum og það er mjög mikilvægt að skýr svör séu gefin og sagt skýrt frá hvernig þróunin verður. Ástæðan fyrir því að ég spyr um þetta núna er sú að það er ljóst að mikil eftirspurn er eftir því að auka vægi menntunar í landinu. Æ fleiri vilja fara í nám og aðstæður eru vitanlega þannig að gefa þarf sem flestum kost á því að sækja nám. Því eru tækifæri til að efla þær stofnanir út um allt land sem sinna kennslu og ekki síst á háskólastigi. Ég reikna því með því í fyrirspurninni að það sé vilji stjórnvalda nú sem fyrr að standa að uppbyggingu háskólasetursins á Ísafirði. Því er í rauninni verið að spyrja um stefnu. Það er í sjálfu sér ekki verið að kalla eftir einhverjum töfralausnum eða galdralausnum. Spurt er: Hvernig hyggst ráðherra standa að uppbyggingu háskólasetursins á Ísafirði? Ég efast ekki um að ráðherra fari létt með að svara þessari spurningu en hins vegar snýst það svolítið um það hvort þessar háskólastofnanir og setur sem eru víða um land falli ekki vel að þeim hugmyndum og þeim ræðum sem hafa verið haldnar af hálfu ríkisvaldsins, að stuðla beri að og efla menntun. Háskólasetur Vestfjarða var stofnað árið 2005 af 40 aðilum og þar á meðal öllum háskólum landsins ef ég hef tekið rétt eftir. Þetta er vitanlega frekar ung háskólastofnun. Hún er í umhverfi sem er mjög vinsamlegt og gjöfult til að eflast í og dafna í nánum tengslum við atvinnulíf, opinberar stofnanir og rannsóknastofnanir. Þessi ágæta stofnun, eða þetta ágæta háskólasetur, hefur því alla burði til að verða enn stærra og mikilvægara í menntakerfi okkar. Því ákvað ég að orða þessa spurningu með þessum hætti því að það er mjög mikilvægt að við sendum út þau skilaboð að við viljum efla þær menntastofnanir eða þá menntun sem við getum staðið við bakið á í dag. Spurningin er því einfaldlega þessi: Hvernig hyggst hæstv. ráðherra standa að þessu?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir fyrirspurnina um Háskólasetur Vestfjarða. Eins og hv. þingmaður kom réttilega inn á er hér um að ræða sjálfseignarstofnun sem að standa um það bil 40 aðilar, háskólar, atvinnulíf, opinberir aðilar, og háskólasetrið hefur virkað sem tengiliður milli þessa svæðis, Vestfjarða, og háskólans með því að sjá um fjarnám, með því að auglýsa Vestfirði sem áhugasvæði fyrir rannsóknir, halda ýmis námskeið og stunda ýmsa fjölbreytta starfsemi. Ef ég leyfi mér aðeins að líta aftur í tímann til þeirrar uppbyggingar sem þegar hefur verið á þessu setri þá undirrituðu menntamálaráðuneyti og iðnaðarráðuneyti samning vegna þróunarverkefnis um rekstur á Háskólasetri Vestfjarða árið 2006 og hann gildir til ársloka 2010. Á fjárlögum 2008 voru, með hliðsjón af skýrslu nefndarinnar um leiðir til að styrkja atvinnulíf á Vestfjörðum, veittar 20 millj. kr. til viðbótar til að efla starfsemi setursins og heildarframlag menntamálaráðuneytis vegna þessa á fjárlögum árið 2009 nemur 78,1 millj. kr. auk 23,6 millj. kr. framlags frá iðnaðarráðuneyti. Vegna mótvægisaðgerða vegna minnkaðra þorskheimilda var gerður tímabundinn samningur um frumgreinanám við háskólasetrið árið 2008. Þar var um að ræða þríhliða samning milli háskólasetursins, menntamálaráðuneytis og Háskólans í Reykjavík. Fjárveitingar til þessa á árunum 2008 og 2009 nema 56,4 millj. kr., þar af 28 millj. kr. fyrir árið 2009. Árið 2008 var líka gerður samningur um meistaranám í haf- og strandsvæðastjórnun með þríhliða samningi milli háskólasetursins, menntamálaráðuneytisins og Háskólans á Akureyri en þar eru gerðar kröfur um ábyrgð háskóla sem hlotið hafa viðurkenningu á fræðasviðinu og ber Háskólinn á Akureyri ábyrgð á því að námið uppfylli gæða- og námskröfur á grundvelli laga um háskóla. Þessi samningur gildir út árið 2009 en áformað er að hann verði framlengdur, enda þykir einstaklega vel hafa tekist til með þetta nám og þar hefur verið mikil ásókn. Þetta er auðvitað ein af þeim greinum þar sem við Íslendingar ættum að geta lagt eitthvað fram til alþjóðasamfélagsins. Þarna koma bæði erlendir nemar og kennarar og þarna stunda Íslendingar líka nám og íslenskir fræðimenn miðla af þekkingu sinni. Við teljum að þetta sé til marks um það þegar einkar vel tekst til að hafa slíka starfsemi úti á landi, í nánu nágrenni við hafið, við sjálfa auðlindina. Af því að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson spyr um stefnuna almennt þá held ég að háskólasetrin hafi reynst okkur mjög gjöful á undanförnum árum. Litlar stofnanir um land allt hafa reynst byggðarlögunum mjög mikilvægur vaxtarsproti. Þar hafa myndast aðstæður fyrir háskólamenntað fólk til að starfa og mjög oft myndast afleidd störf í kringum þessi háskólasetur. Þau starfa mjög oft með öðrum aðilum, atvinnuþróunarfélögum, og í samstarfi við símenntunarmiðstöðvar, framhaldsskóla og eftir atvikum aðra aðila, fyrirtæki í viðkomandi byggðarlagi. Þarna myndast oft ákveðinn miðpunktur frjórrar hugsunar þannig að við höfum séð að þessi setur hafa haft jákvæð áhrif á atvinnulíf og byggðarlög. Hvað varðar heildarstefnumótun í þeim efnum þá er hún til skoðunar samhliða þessari almennu endurskoðun á háskólastiginu, hvernig við getum nýtt þær auðlindir sem liggja í þessum setrum um allt land enn betur. Uppi hafa verið ýmsar hugmyndir um það hvernig setrin geti orðið einn netháskóli, getum við sagt, fyrir landið allt með ólík fræðasvið sem áherslur, verið styrkur fyrir landsbyggðina og um leið veitt stærri stofnunum mikilvægt innlegg í fræðistörf með því að vera með eitthvert sérsvið sem þeir geta miðlað af á móti. Ég tel að þessi setur eigi eftir að skipa hlutverk í framtíðaruppbyggingu háskólasamfélagsins á Íslandi. Að mínu viti er menntun ein mikilvægasta byggðastefna sem við Íslendingar eigum og getum stólað á. Setrin hafa þar skipt máli og skilað árangri. Hvað varðar þetta háskólasetur sérstaklega þá hef ég þegar nefnt meistaranámið í haf- og strandsvæðastjórnun en ég hef líka fyrirhugað að heimsækja háskólasetrið á næstunni og ræða við forsvarsmann þess um þeirra sýn og þeirra framtíðarhlutverk í þessu heildarsamhengi. Ég held að það sé mjög mikilvægt að forsvarsmenn setranna og þeir fræðimenn sem þar hafa starfað taki þátt í þeirri stefnumótun sem er fram undan.

Frú forseti. Háskólasetrið á Ísafirði er ákaflega merkileg stofnun. Ég mundi telja að forsendur væru til þess að þar risi í rauninni háskólastofnun, ekki bara háskólasetur, að stofnaður verði háskóli á Ísafirði. Ég sé forsendur til að hann sérhæfi sig í vísindum hafsins og sjávarlífríkisins. En mig langar til að varpa því fram, sem innlegg í þessa heildarstefnumótun sem þarf að fara fram um háskólastigið, hvort ekki mætti efna til þrískiptrar samvinnu á háskólastigi. Maður sér t.d. fyrir sér að Háskólinn á Ísafirði, Hólar, Háskólinn á Akureyri og mögulegur háskóli á Egilsstöðum geti haft samstarf í einhvers konar blokk. Maður sér fyrir sér að sjálfstæðu háskólarnir svokölluðu, Bifröst, Listaháskólinn og Háskólinn í Reykjavík, geti verið í samstarfi. Svo sér maður fyrir sér að þriðja blokkin geti verið 

Forseti áminnir hv. þingmenn um að halda tímatakmörk.

Frú forseti. Ég þakka hv. menntamálaráðherra fyrir svör hennar og fagna sýn hennar í þessu máli og líka því hversu vel hún gerir sér grein fyrir því hversu mikilvæg háskólasetrin eru úti á landsbyggðinni. Hún nefndi hið merkilega nám sem fer fram í háskólasetrinu á Ísafirði, þ.e. meistaranám í haf- og strandfræði, og kom inn á hversu mikilvægt það er að við hlúum að því. Ég tek hins vegar undir með hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni að það væri kannski framtíðarsýn að við mundum stofna háskóla á Ísafirði upp úr setrinu því að í þessu háskólasetri er afskaplega margt gott og hæft fólk sem starfar af miklum heilindum og stendur sig vel. Ég ítreka enn og aftur ánægju mína með svar hæstv. menntamálaráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hennar. Það er rétt sem hefur komið fram í máli hennar og annarra hér að þessi stofnun eða háskólasetrið er gríðarlega mikilvægt sem tengiliður menntastofnana inn á þetta svæði sem þarna er og hefur staðið sig mjög vel. Ég leyfi mér að túlka orð ráðherra þannig að það sé vilji til þess að Háskólasetur Vestfjarða fái tækifæri til að starfa áfram og efla sig og ég fagna því að hún ætli að gera sér ferð til kynna sér þá starfsemi því að ég veit að eins og við hin sem höfum komið þarna og kynnt okkur þessa starfsemi mun hún heillast af því sem þarna er í gangi og hvaða stefnu menn hafa tekið þarna. Ég tek líka undir að háskólasetrin eru mjög - og háskólar yfirleitt, hvort sem þeir eru litlir eða stórir, mikilvægar stofnanir - en háskólasetur og jafnvel smærri háskólar eru mjög mikilvægir líka á þeim stað þar sem þeir eru. Þetta eru akkeri í sínu samfélagi líkt og háskólar eru í borgum eins og háskólarnir hér í Reykjavík eru, þetta eru mikilvægar stofnanir og akkeri á höfuðborgarsvæðinu og því skiptir miklu máli út frá þeim sjónarmiðum líka að gefin séu skilaboð eða fyrirheit um að áfram verði staðið við bakið á þessum stofnunum. Þetta er þannig að þeir sem starfa í svona stofnunum og jafnvel þeir sem starfa utan þeirra og vilja hag þeirra sem bestan þurfa vitanlega að vita hvernig framtíðin er eða a.m.k. hvernig viðhorf manna til framtíðar eru. Ég veit að margt er óljóst varðandi framtíðina akkúrat í dag, en vilji þeirra sem stjórna og ráða á hverjum tíma þarf að vera býsna skýr.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda Gunnari Braga Sveinssyni og öðrum hv. þingmönnum sem hafa tekið til máls í þessu máli og ég skynja að hér er mikill samhljómur um mikilvægi setranna. Eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson kom inn á er auðvitað ljóst að þó að raunveruleikinn sé sá að við sjáum fram á mjög erfiða tíma í ríkisfjármálum og þar með talið menntamálum skiptir máli að sýnin sé skýr. Þar sem ég hef kynnst starfsemi háskólasetra úti á landi hef ég einmitt tekið eftir því bæði hversu miklu máli þau skipta fyrir byggðarlagið og líka hversu frjó starfsemi á sér þar stað, oft í tengslum við að rækta ákveðna menningu eða sérþekkingu á svæðum eins og t.d. má nefna bæði með Vestfirðina, Höfn í Hornafirði og víðar. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson kom inn á þrískipt háskólasamfélag. Hann hafði því miður ekki tíma til að ljúka þeirri ræðu en þó held ég að það sé eitthvað sem við eigum líka að velta fyrir okkur hvernig við getum samnýtt krafta setranna, með þeim skólum sem eru starfandi þeim til eflingar í lengri tíma sýn. Ég veit að inni á setrunum og inni í háskólunum eru margir eldhugar og frumkvöðlar sem sjá fyrir sér að setrin geti orðið lykilstaðir bæði í byggðaþróun á landinu en líka í framþróun háskólastarfs og hvernig við getum ræktað hér tiltekna sérþekkingu, skipt með okkur verkum og nýtt efnivið á hverju svæði til þess að auka þekkinguna. Auka þekkinguna á því sem við erum að vinna með dagsdaglega, auka þekkinguna á þeirri menningu sem er á hverjum stað, og því eru setrin svo gríðarlega mikilvæg, ekki bara fyrir atvinnustigið heldur líka fyrir byggðarlögin sjálf og búsetuskilyrðin þar og þá starfsemi sem þar fer fram, hvernig við hugsum um okkur sjálf og menningu okkar. Annars vil ég þakka hv. fyrirspyrjanda og öðrum þeim hv. þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni. Ég er nokkuð viss um að hlutverk setranna mun verða til umræðu síðar í þessum sal, þegar línur 

Frú forseti. Nú þegar við blasa einhverjar mestu aðgerðir í ríkisbúskap okkar þurfum við að staldra við og sjá og greina hvað við höfum gert rétt á öllum sviðum þjóðlífsins, ekki síst þegar kemur að grunngildum samfélagsins, réttinum til heilsugæslu, réttinum til mennta, að ég tali nú ekki um réttinum til vinnu. Á síðustu árum hefur Háskólinn á Akureyri byggst upp sem einhver besta menntastofnun landsins að mínu viti og hefur jafnframt verið einhver best heppnaða byggðaaðgerð í sögu þjóðarinnar. Við þurfum einmitt í þeim efnum þegar kemur að byggðasamfélögum landsins að spyrja okkur stórra spurninga aftur og aftur. Viljum við halda einsleitninni í atvinnulífinu úti á landi áfram og tryggja fjölbreytnina í atvinnulífinu suðvestan lands í sessi eða ætlum við að gera ráð fyrir því að íbúar þessa lands lifi í einu og sama samfélaginu? Háskólinn á Akureyri er í reynd stóriðjan á Akureyri. Hún spúir ekki frá sér mengun en hún blæs út af greind og vitneskju. Það er sagt og ég hef það eftir þar til bærum fróðum mönnum að ef Háskólinn á Akureyri yrði lagður niður hér og nú, þýddi það og jafngilti að þrjú þúsund manns flyttu burt frá Akureyri. Á Akureyri búa nú um 18 þúsund manns, þetta er sjöttungur íbúa á svæðinu. Að þessum formála sögðum segi ég, frú forseti: Mig hryllir við erlendum aðkomnum hugmyndum um að öllu háskólanámi verði miðstýrt frá Vatnsmýrinni í Reykjavík, að öllu verði ráðið í stofnunum sem eru hvor sínum megin við flugbrautarendana í Reykjavík. Þetta er óbærileg hugsun vegna þess að það á að vera hlutverk okkar stjórnmálamanna að tryggja fjölbreytni í atvinnulífi alls staðar á landinu. Ég spyr því hæstv. menntamálaráðherra: Ætlar ráðherra að beita sér fyrir því að öllu 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir þessa fyrirspurn um miðstýringu háskólanáms. Hv. þingmaður vísar þar til tillögu finnsku sérfræðinganefndarinnar sem svo var kölluð, þ.e. erlendri sérfræðinganefnd finnskra sérfræðinga og sérfræðinga frá OECD sem hæstv. þáverandi menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, fékk til að gera úttekt á málefnum háskóla, rannsókna og nýsköpunar í ljósi fjármálahrunsins í október 2008. Í skýrslu erlendu sérfræðinganna er vissulega beinlínis lagt til að settir verði á laggirnar tveir háskólar, þ.e. ríkisháskólarnir HÍ, HA, Hólaskóli og Hvanneyri verði sameinaðir í kringum Háskóla Íslands og aðrir háskólar einkareknir eða sjálfseignarstofnanir verði sameinaðar í kringum Háskólann í Reykjavík. Þó er tekið fram í skýrslu erlendu sérfræðinganna að nauðsynlegt sé að halda úti öflugu háskólastarfi utan Reykjavíkur. Á fundi mínum með þessum sérfræðingum tóku þeir mjög skýrt fram, og sú umræða fór t.d. fram í Finnlandi á sínum tíma að þessi sjónarmið, sjónarmið um hvar háskólastarfsemi er staðsett, séu mjög mikilvæg. Það er ekki eingöngu hægt að horfa á háskólastarfsemi út frá sjónarmiðum hagræðingar og ekki heldur eingöngu út frá akademískum gæðum, þessir tveir póstar verða að vera til staðar en það þarf líka að hafa í huga byggðasjónarmið, þannig að þó að þeir leggi þessa tillögu fram eða setji hana fram áttuðu þeir sig vel á aðstæðum hér á landi hvað varðar nauðsyn þess og hvaða áhrif þetta hefur haft á byggðina. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson segir og ég er sammála honum um það að Háskólinn á Akureyri sé ein best heppnaða byggðaaðgerð Íslandssögunnar. Ekki síst af því að hún byggist á menntun, hún er sjálfbær eins og það heitir á máli umhverfisins, þ.e. hún hefur ekki nein spjöll í för með sér heldur rúllar áfram og vex, þekkingin vex, starfsemin eykst og eyðir takmarkaðri orku en skapar um leið meiri þekkingu og þar með meiri auðlindir í kringum sjálfa sig. Ég vil nefna að samhliða skýrslu erlendu sérfræðinganna kom önnur skýrsla fram frá innlendri nefnd þar sem var lagt til að háskólum yrði fækkað jafnvel niður í tvo en engin tillaga gerð um það hvaða háskóla ætti að sameina eða hvernig. Kannski má segja að meginskilaboðin séu að það þurfi að efla samstarf háskóla á Íslandi og með því móti megi styrkja bæði nám og rannsóknir við skólana og ná fram hagræðingu, enda erum við auðvitað með sjö háskóla starfandi í 300 þúsund manna samfélagi sem þætti ansi vel í lagt svona á flesta mælikvarða. Það væri auðvitað áhugavert að vita hvað hv. þingmanni finnst um það almennt, þ.e. um sameiningar háskóla almennt og hvort hann sér einhverjar leiðir í því. Eins og fram hefur komið hér í þessum sal hef ég skipað rýnihóp til að fara yfir þessar tillögur þar sem m.a. sitja fulltrúar háskólasamfélagsins sem þekkja vel til starfsemi allra háskóla á Íslandi, þar á meðal einn sem er starfandi við Háskólann á Akureyri. Sá rýnihópur mun skila tillögum að aðgerðum til ráðherra seinna í sumar. En það er ljóst að þar er í raun og veru allt undir, endurskipulagning, möguleikar til samstarfs, sameiningar, skoðun á fjármögnun, skoðun á námsfyrirkomulagi og hugsanlegu sameiginlegu utanumhaldi. Ég hef lagt á það áherslu að það er hægt að ná fram auknu samstarfi án þess endilega að sameina stofnanir. Spurningin er auðvitað sú: Skilar það einhverri hagræðingu eða sparnaði, t.d. að sameina stofnanir, aðra í Reykjavík og hina á Akureyri, svo dæmi sé tekið, ef á að halda starfseminni úti á báðum stöðum? Við þurfum auðvitað að spyrja þeirra spurninga. Ég er sammála hv. þingmanni að háskólanámi á alls ekki að vera miðstýrt. Það er einmitt lykillinn að ákveðinni grósku í vísindastarfi að miðstýringin sé takmörkuð og að því leytinu skil ég áhyggjur hv. þingmanns en ég lít svo á að við séum með málið í ákveðnum farvegi þar sem við ætlum að taka öll þessi sjónarmið inn í, hvernig við getum haldið uppi akademískum gæðum, hvernig við getum náð fram hagræðingu og hvernig við getum styrkt byggðasjónarmið í kringum háskólastarf á Íslandi. Þar er allt til skoðunar en ég hef lagt á það áherslu að leiðarljósin séu ákveðin, þ.e. að við eflum samstarf, skoðum verkaskiptingu en viðhöldum um leið því sem ég vil kalla heilbrigða samkeppni, einkum hvað varðar gæði í vísindastarfi en líka bara almennt um gæði í kennslu og öðru slíku þannig að þessi sjónarmið náist fram. Ég er opin fyrir hvaða leiðir eigi að fara að því marki.

Frú forseti. Ræða mín áðan sem ég náði ekki fyllilega að klára er ekki síður innlegg í þessa fyrirspurn eða umræðu um hana þannig að ég ætla að freista þess að klára ræðuna núna,  Ég varpaði fram hugmynd um hvort það væri ekki ákveðin gefandi hugsun í þessu samhengi að hugsa háskólasamfélagið á Íslandi í þrennu lagi. Það væru háskólarnir fyrir norðan og austan, Háskólinn á Akureyri, Hólar, Háskóli á Ísafirði og mögulegur háskóli á Egilsstöðum sem mynduðu einhvers konar blokk. Síðan gæti maður séð fyrir sér að Bifröst, Listaháskólinn og Háskólinn í Reykjavík mynduðu blokk númer tvö. Háskóli Íslands, Hvanneyri og Keilir mynduðu síðan þriðju blokkina. Maður getur síðan séð fyrir sér, vegna þess að samstarf Hvanneyrar við háskólasetur í landinu er mjög mikið, að þar verði einhvers konar miðstöð háskólasetra. Með þessari leið er unnið gegn 

Frú forseti. Ég þakka gott svar hæstv. menntamálaráðherra, Katrínar Jakobsdóttur, áðan og einnig hvatningu hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar. Hæstv. ráðherra nefndi orð sem skipta sköpum í þessari umræðu, það eru orðin akademísk gæði. Við þurfum að hafa akademísk gæði að leiðarljósi þegar við höldum þessari umræðu á lofti. Ég held að það sé mjög brýnt, ekki aðeins út frá byggðarlegu sjónarmiði, svo að ég taki það skrýtna orð mér í munn, heldur líka út frá sjálfstæði háskólanna, sjálfstæði menntunar og samkeppni menntunar að ef kemur til þess að við höfum tvo sjálfstæða háskóla og einhver útibú frá þeim þá séu þessir tveir háskólar einmitt ekki á sama staðnum. Ég vek athygli á þeirri leið sem t.d. Norðmenn fóru með sitt fjármálaeftirlit. Þeir fluttu það út á land vegna þess að þeir vildu ekki að starfsmenn fjármálaeftirlitsins væru á sama stað í hádegismat og þeir sem væri verið að rannsaka á hverjum einasta degi. Þessi hugsun þarf að vera til staðar í háskólasamfélaginu, að við búum til sjálfstæða hugsun ekki á sama blettinum heldur skiljum þar að landfræðilega. Ég held að akademísk gæði fáist út úr því. Ég vil líka hafa mannréttindamál í huga. Þegar við þingmenn förum um dreifð kjördæmi hittum við þar sérstaklega mæður og þær segja allir eitt og hið sama: Það skiptir sköpum fyrir okkur um það hvar við búum hvar styst er í góða heilsugæslu og góða menntun. Þannig hugsa mæður þessa lands og ég held að hæstv. menntamálaráðherra eigi einmitt að hafa þessi orð íslenskra mæðra í huga þegar kemur að sjálfstæði háskólanna á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda og hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir innlegg sitt í umræðuna. Ég get tekið undir þau sjónarmið að það skiptir máli að varðveita frumkvöðlastarf, sjálfstæði og frjósemi sem verður til á ákveðnum stöðum. Það hefur orðið til þess að við sjáum ólíka háskóla á Íslandi, þeir eru merkilega ólíkir miðað við smæð landsins. Þó að þeir séu ansi hreint margir eru þeir um leið ótrúlega fjölbreyttir og miklar uppsprettur, mundi ég segja, þess hvernig fólk tekur málin ólíkum tökum hreinlega út frá því að aðrar rannsóknaraðferðir eru notaðar, aðrir skólar í gangi innan ákveðinna fræðigreina. Þetta er okkur auðvitað mjög dýrmætt. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan um þessi sjónarmið, um hin akademísku gæði, sem eru auðvitað það sem við þurfum að viðhalda því þau skipta máli - varðveita um leið þetta frumkvöðlastarf og hafa í huga byggðasjónarmið og hagræðingu. Ég er nokkuð bjartsýn á að við getum það með það að leiðarljósi að efla þetta samstarf - því að sumu er hægt að ná fram hreinlega með samstarfssamningum. Þannig er hægt að ná fram miklum samlegðaráhrifum svo að nemendur geti nýtt sér námskeið á milli skóla, aukið samstarf kennara um að taka þátt í ákveðnum rannsóknarverkefnum og annað slíkt. Stundum geta slíkar samningar skilað allt eins miklu og beinharðar sameiningar. Ég hef því lagt áherslu á að fólk skoði þetta út frá öllum sjónarmiðum. Ég held að háskólasamfélagið sé mjög reiðubúið að gera það og vinnur að því núna hvernig við getum brotið múra, eflt samstarfið en um leið varðveitt frumkvæðið á hverjum stað. Ég þakka hv. þingmönnum umræðuna og þakka fyrir framhaldsræðu og kannski er það einmitt - ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni, þetta er góð hugmynd um þrískipt háskólasamfélag á Íslandi og ég efa ekki að hún verði til umræðu í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Það hefur verið afskaplega ánægjulegt að fylgjast með því á síðustu áratugum hvernig mannréttindabaráttu fólks með þroskahömlun hefur undið fram. Ekki eru nema örfáir áratugir síðan fólk með ýmiss konar þroskahömlun, fötlun og fjölfötlun var einfaldlega útilokað frá samfélagi okkar, hvort heldur kom til heilsugæslu, menntunar eða annarrar lífsfyllingar. Við sjáum að baki marga glæsta sigra á þessu sviði en enn er ekki nóg að gert til að fólk sem býr við þroskahömlun og ýmiss konar fötlun sé sett á sama stall og svokallað heilbrigt fólk í þessu samfélagi. Sú var tíðin að fólk með þroskahömlun og fötlun átti þess vart kost að ganga til grunnmennta í landinu. Unnin hefur verið bragarbót á því. Þá mætti þessu fólki næsti veggur sem var framhaldsnám og lengi vel var það svo að úllen/dúllen/doff-aðferðin var notuð þegar fólk með þroskahömlun útskrifaðist úr grunnskólum og fékk inni í framhaldsskólum. Sumir fengu inni, aðrir ekki þrátt fyrir landslög, þrátt fyrir margsettar reglugerðir í hinum og þessum ráðuneytum. Þetta er að mínu viti einhver mesta hneisa sem við höfum búið við lengi vel en ég endurtek það sem ég gat um áðan að margir sigrar hafa sem betur fer unnist. Nú stendur fólki til boða diplómanám í Háskóla Íslands og það er gríðarlega mikið hagsmunamál. Það er út af fyrir sig mikil fullnægja að horfa á fólk sem býr við þroskahömlun og ýmiss konar fötlun eiga möguleika á að taka þátt í atvinnulífinu og stunda framhaldsnám eins og hver annar gegn einstaklingur á Íslandi. Ég held að það sé einu sinni svo að hvert samfélag sé best dæmt af því hvernig það kemur fram við þá sem standa höllustum fæti og eiga minnsta möguleikana í því hraða samfélagi sem við búum í. Ég spyr því hæstv. menntamálaráðherra hvort hún muni beita 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni sérstaklega fyrir þessa fyrirspurn um diplómanám fólks með þroskahömlun. Forsagan er í stuttu máli sú, eins og hv. þingmaður kom inn á, hvað varðar aðkomu menntamálaráðuneytisins, að árið 2007 heimilaði þáverandi menntamálaráðherra, hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Kennaraháskóla Íslands, sem núna er menntavísindasvið Háskóla Íslands, að bjóða upp á starfstengt diplómanám fyrir fólk með þroskahömlun. Þetta nám var hugsað sem þriggja ára tilraunaverkefni og sumarið 2009 eru tvö ár liðin af þessu tímabili. Í vor var gerð úttekt á árangri námsins og liggur hún nú fyrir. Hún er til skoðunar í ráðuneytinu og um leið hefur menntavísindasvið átt í viðræðum við ráðuneytið um framhald námsins. Að mínu viti er um mjög mikilvægt framtak að ræða og ég mun skoða leiðir í samráði við Háskóla Íslands til að tryggja að framhald geti orðið á þessu námi sem er að þróast. Þetta er merkilegt framtak og þróunin hefur verið hröð á þeim stutta tíma sem námið hefur staðið. Ég mun í framhaldinu af þessari úttekt, þegar hún hefur verið rædd frekar í mínu ráðuneyti, skoða leiðir í samráði við HÍ til þess að áfram verið unnt að bjóða upp á þetta nám.

Virðulegi forseti. Ég þakka mjög fyrir þetta svar hæstv. menntamálaráðherra, Katrínar Jakobsdóttur. Það er mikilvægt í umræðunni að hún sem menntamálaráðherra ætli að beita sér fyrir því að framhald verði á þessu námi. Þegar við stöndum frammi fyrir gríðarlega erfiðu verkefni við niðurskurð ríkisútgjalda er afskaplega mikilvægt að hann bitni ekki á þeim sem síst skyldi. Við verðum að hafa það í huga við þær erfiðu og viðkvæmu aðgerðir sem við erum að vinna við þessa dagana, í nefndum þingsins, í þinginu og í ráðuneytum, að það bitni ekki á því fólki sem síst af öllu tók þátt í því að steypa þjóðinni í þá glötun sem margir segja að þeir búi við um þessar mundir. Það skal aldrei verða svo, og síst með kröftum þess sem hér talar, að þeir sem hrepptu minnstu bitana af borðum neyslusamfélagsins beri þyngstar byrðarnar þegar upp verður staðið frá því verkefni sem við erum að vinna þessa dagana. Ég skora því á hæstv. menntamálaráðherra að hún horfi einkanlega til þeirra hópa sem búa við lökust skilyrði þegar kemur að menntamálum, að þeir hópar muni ekki fara verst út úr þeim aðgerðum sem fram undan eru.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda, Sigmundi Erni Rúnarssyni, fyrir þetta innlegg. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt leiðarljós í þeirri vinnu sem er fram undan í þeirri erfiðu stöðu sem við eigum við í ríkisfjármálum, að horfa sérstaklega til þeirra hópa sem t.d. stunda nám í sérdeildum framhaldsskóla og annað slíkt og reyna að hlífa þeim sem mest við niðurskurði. Eins og hv. þingmaður bendir réttilega á mundi það þá bitna á þeim sem síst skyldi og það er eitt af þeim leiðarljósum sem við störfum samkvæmt og reynum að fylgja í ráðuneyti mínu í þeirri vinnu sem nú stendur yfir við ríkisfjármálin.

Virðulegi forseti. Það er út af fyrir sig afskaplega fræðandi að koma bratt inn á Alþingi landsmanna og kynnast þeim fjölmörgu verkefnum sem þar er unnið að í nefndum þings, innan þingsalar og á skrifstofum þingmanna og ekki síst úti í kjördæminu og heyra jafnframt frá fólkinu víða um allt land hvar skórinn helst kreppir. Ég tek undir orð þingmanna við dagskrána fyrr í dag að eitthvað það ömurlegasta verkefni sem við glímum við í dag er að horfa fram á það atvinnuleysi sem við búum við án þess að geta komið þessum stóra hópi til hjálpar með hraðvirkum hætti. Ég held þess vegna að við þurfum að leita margvíslegra leiða til þess að koma atvinnulífinu hratt og vel af stað. Frú forseti. Ég held að fordómalaus atvinnustefna sé þar ágætisleiðarljós. Það virðast vera allmörg ljón á veginum til þess að auka og hækka atvinnustigið, ef svo má segja. Eins og fram hefur komið eru margir erlendir fjárfestar reiðubúnir að fjárfesta hér á landi en reglugerðir og lagaheimildir skortir. Eins eru margir íslenskir og framtakssamir menn sem vilja spýta í lófana og stofna fyrirtæki. En jafnvel þar eru ýmis ljón á veginum. Þar kemur að fyrirspurn minni sem ég beini til hæstv. iðnaðarráðherra. Þar standa raforkulögin víða fyrir þrifum og er út af fyrir sig merkilegt að löggjafinn hindri á margan hátt framsókn í íslensku atvinnulífi. Ég vil því spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvort hún muni beita sér fyrir því að vinnu við breytingar á raforkulögum verði flýtt svo það muni nýtast íslensku atvinnulífi sem fyrst.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og ég hef sjálf áhyggjur af mörgu sem hann nefndi. Við auðvitað viljum helst greiða sem hraðast fyrir erlendri fjárfestingu inn í landið sem og líka styðja við og standa þannig að málum að ekki séu óþarfahindranir í vegi þess að menn geti sett á laggirnar öflug fyrirtæki og skapað hér atvinnu. En varðandi fyrirspurn hv. þingmanns þá spyr hann mig um endurskoðun á raforkulögum. Í bráðabirgðaákvæði XIII við raforkulögin sem staðfest voru árið 2003 er gert ráð fyrir því að hagsmunaaðilar og þingflokkar skipi nefnd til endurskoðunar á raforkulögunum sem eigi að skila af sér hinn 31. desember árið 2010. Þessi nefnd hefur verið skipuð og í henni eiga sæti fulltrúar iðnaðarráðuneytisins, Alþýðusambands Íslands, BSRB, fjármálaráðherra, Landsnets, Neytendasamtakanna, Orkustofnunar, Samorku, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Samtaka atvinnulífsins. Síðan er auðvitað þingflokkur framsóknarmanna, þingflokkur sjálfstæðismanna, þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingarinnar og nú Borgarahreyfingarinnar sem hafa tilnefnt fulltrúa inn og fulltrúi Frjálslynda flokksins fer út. Þessa vinnu tel ég skipta gríðarlega miklu máli vegna þess að þarna á samtal, eins og á þessu heyrist, mjög breiður hópur hagsmunaaðila sem eru að fara yfir það frá öllum hliðum hvað megi betur fara í raforkulögunum sjálfum. Þessi vinna skiptir máli og hún er þannig stödd núna að menn hafa verið að kynna sér málið frá öllum hliðum og verið að ræða málið eins vítt og hægt er. En á næstu fundum fara þessir hagsmunaaðilar að þrengja vinnuna og fara að ræða hinar ýmsu breytingartillögur. Raforkulögin byggja eðlilega nokkuð á þeim aðstæðum sem voru til staðar á raforkumarkaði þegar þau voru sett árið 2003 en lögin skipta raforkunotendum að meginstefnu upp í tvo hópa. Almenna notendur, þ.e. heimili og atvinnufyrirtæki, og síðan stórnotendur. Lögin ganga að nokkru út á það að skilja á milli þessara aðila þar sem stórnotendur njóta annarra kjara en almennir notendur sökum þess hversu mikla raforku þeir nota. Þannig er stórnotandi í lögunum skilgreindur sem notandi sem notar á einum stað að minnsta kosti 14 megavött af afli með árlegum nýtingartíma upp á 8.000 stundir eða meira. Allir stórnotendur í dag hafa umtalsvert meiri þörf fyrir afl en kveðið er á um í skilgreiningu raforkulaga. Þannig nota álverin á bilinu 300–600 megavött. Í frumvarpi sem lagt var fram í þinginu árið 2007 til breytinga á raforkulögunum lagði forveri minn í stól iðnaðarráðherra, Össur Skarphéðinsson hæstv. utanríkisráðherra, til að þessi skilgreining, þ.e. aflviðmiðið, yrði lækkað í 8 megavött. En það náði ekki gegn hér á hinu háa Alþingi. Þetta studdi ég vegna þess að það skiptir máli að stórnotendaskilgreiningin sé ekki hamlandi fyrir þá aðila sem þurfa á orku að halda en þurfa ekki samstundis á 14 megavöttum að halda heldur eru að byggja sig upp í áföngum. Þetta þarf klárlega að skoða og þetta er eitt af því sem er í erindisbréfi nefndarinnar svo dæmi sé tekið. En ég nefni sem dæmi líka að vinnsla og sala raforku er samkeppnisstarfsemi og kjör til meðalstórra atvinnufyrirtækja ráðast af frjálsum samningum milli atvinnufyrirtækjanna og raforkusalans. Þessi breyting hefur í einhverjum tilvikum skilað meðalstórum atvinnufyrirtækjum þó betri raforkusamningum. Þarna er verið, virðulegi forseti, að fara yfir málið frá öllum hliðum með þeim aðilum sem helst eiga hagsmuna að gæta. Það skiptir máli. En samhliða er það stefna ríkisstjórnarinnar að marka orkustefnu á Íslandi. Það hefur ekki verið gert áður að marka stefnu í samvinnu við stefnumörkun okkar í atvinnumálum þannig að orkustefnan slíti sig ekki frá stefnumörkun í atvinnumálum þar sem þess er gætt að þær vinni saman. Ég efast ekki um að þegar þessari vinnu er lokið, þ.e. vinnu við gerð orkustefnu, þá séu forsendur til þess að hraða þeirri vinnu sem nefndin vinnur að. Vonandi koma jafnvel breytingar á raforkulögunum hingað inn fyrr en dagsetningin í bráðabirgðaákvæðinu kveður á um.

Frú forseti. Ég bind heilmiklar vonir við það sem fram kom í svari ráðherra iðnaðarmála um þessa endurskoðun af því það er mjög mikilvægt spursmál, t.d. fyrir garðyrkjuna sem er stundum kölluð gjaldeyrissparandi hollustugrein sem skapar mikil verðmæti hérna inn í landið og framleiðir mikið af mikilvægri vöru, að þeir bændur geti keypt raforku á stórnotendaverði. Þess vegna skiptir svo miklu máli að í þessari endurskoðun líti menn til þess að breyta skilgreiningunni á stórnotanda þannig að garðyrkjubændur geti keypt raforku á stórnotendaverði eins og er með stóriðju í landinu. Þessi grein grundvallast meira og minna á raforkukostnaði og hann er gífurlega hár og er að sliga marga stóra garðyrkjubændur. Það þarf að byggja undir þessa grein og það er best gert með því að breyta þessari skilgreiningu. Þess vegna fagna ég því sem fram kom í svari ráðherra um áherslur hennar í þessu nefndarstarfi.

Virðulegi forseti. Ég þakka bæði fyrirspyrjanda og ráðherra fyrir þær upplýsingar sem hafa komið fram og þau svör sem hér hafa verið gefin. Mig langar þó að spyrja ráðherra hvort ég hafi tekið rétt eftir að sú nefnd sem hún sagði frá og fjallaði um sem er ekkert nema gott um að segja, eigi að skila af sér fyrir árslok 2010 eða á árinu 2010. Ég man ekki alveg hvernig það var orðað. Ef svo er og ef við ætlum að bíða eftir því að sú nefnd skili af sér til þess að fá fram einhverjar breytingar á raforkulögunum, nauðsynlegar breytingar miðað við þær aðstæður sem við erum í dag þá er heldur langt að bíða finnst mér. Ég held að það þurfi að koma fram með breytingar á lögunum nú þegar þó að við tökum ekki öll lögin í nefið eða förum í gegnum þau þá þurfi að koma fram með breytingar sem auðvelda fjárfestingar hér á landi. Ég veit að það er eftir því kallað og það er eftir því beðið að við gerum slíkar breytingar. Vitanlega er ég sammála því sem kom fram varðandi garðyrkjuna. En við þurfum að gera þessar breytingar fljótt.

Virðulegi forseti. Hér talaði hæstv. ráðherra iðnaðarmála um atvinnumál og þá miklu tengingu sem er á milli orkuöflunar og atvinnustarfsemi í landinu eins og við hefðum bara nægan tíma. Við hefðum allan tímann í heiminum til þess að reyna að skapa hér öflugt atvinnulíf á grunni þeirra gæða sem landið býður upp á. Staðreyndin er sú að undir forustu Samfylkingarinnar hefur helst verið unnið að því að standa í vegi fyrir því að hér geti farið af stað öflug atvinnustarfsemi. Setja þröskulda við gerð umhverfismats og svo langt gekk það að meira að segja að ASÍ ályktaði á ársþingi sínu að það yrði að fara að einfalda þær leiðir sem unnið væri eftir til þess að geta eflt íslenskt atvinnulíf með eðlilegum hætti. Ég skora á þessa flokka, vinstri flokkana, sem lítið annað hafa sýnt 

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari umræðu og tek að mörgu leyti undir það sem hv. þm. Jón Gunnarsson og Gunnar Bragi Sveinsson nefndu hér í pontu áðan, að það er full mikið í lagt að bíða eftir störfum nefndarinnar til ársloka 2010. Það verður að hafa hér hraðann á, skynsamlegan hraða á, vegna þess að ef það er eitthvað sem okkur Íslendinga vantar á þessari stundu þá er það sá sveigjanleiki sem nýtist atvinnuuppbyggingu hratt og vel. Það er umhugsunarvert að enn þann dag í dag, eins og fram kom í máli hæstv. iðnaðarráðherra, er skiptingin á milli stórnotenda annars vegar og heimilanna hins vegar. Það er í reyndinni með ólíkindum að það hafi ekki verið fundin viðeigandi lausn á þessum raforkumálum, atvinnulífinu um allt land til heilla. Ég ætla ekki að álasa hæstv. núverandi iðnaðarráðherra fyrir að hafa ekki komið þessu máli áleiðis. Hún er einungis búin að vera nokkrar vikur í starfi. En ég skora á hana að flýta starfi nefndarinnar atvinnulífinu til heilla. Og ég hlýt að grípa grænmetisræktendur á lofti af því þeir voru nefndir áðan. Það er umhugsunarvert að við Íslendingar framleiðum ekki nema 40% af því grænmeti sem við neytum á hverju ári. Kannski er það vegna þess að við leggjum stein í götu þessarar grænu stóriðju í landi þar sem talsvert er til af grænni orku.

Virðulegi forseti. Hv. þingmenn hafa nú verið, hvað á ég að segja, helst til valkvæðir þegar þeir hlustuðu á mig áðan. Vegna þess að það sem ég var að lýsa er sú dagsetning sem nefnd er í bráðabirgðaákvæði laganna. Ég sagði hins vegar að það skipti okkur öllu máli að fara að marka hér orkustefnu, að marka samþætta atvinnustefnu. Það er vinna sem er að fara af stað og sem ég vil og við í þessari ríkisstjórn erum búin að setja okkur að markmiði að verði unnin hratt og örugglega. Það er það sem þarf til að flýta hér fyrir framkvæmdum og án efa þarf, að lokinni þeirri vinnu, að breyta þessum lögum aftur. En það verður ekki fyrr en eftir árið 2010. Sú heildarendurskoðun sem nú fer fram milli allra þingflokka og milli allra þeirra hagsmunaaðila sem ég nefndi hér áðan, er eðlileg. Og þegar menn eru að feta í gegnum hvert einasta smáatriði laganna er eðlilegt að sú vinna taki tíma þó að annað komi hér til þings. Ég nefndi það líka áðan að það var síðast reynt árið 2007 að breyta þessari skilgreiningu á stórnotendum en það fór ekki í gegnum Alþingi. Við eigum svo eftir að sjá hvort það gengur núna með hið nýja Alþingi sem hér situr. Það var m.a. hugsað fyrir t.d. gagnaverin sem byrja smátt en skala sig síðan upp, eins og maður segir. En það sem skiptir máli er að vinna þeirrar orkustefnu sem unnið verður að á næstu mánuðum, það er mjög mikilvægt að horft verði sérstaklega til bæði tímalengdar ferilsins og upphafs rannsókna á orkukostum og til nýtingar og hefðbundinnar samningagerðar sömuleiðis. Hefðbundin samningagerð orkufyrirtækjanna, þ.e. tímalengd samningsins og fleira, fellur eins og staðan er í dag betur að stóriðju en fleiri og smærri kostum á borð við sólarkísil eða gagnaver. Það skiptir máli að við breytum hér um kúrs og förum að horfa 

Virðulegur forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. heilbrigðisráðherra og varðar hún svokallaða staðgöngumæðrun en það er eitt þeirra úrræða sem konur sem af einhverjum ástæðum geta ekki eignast börn geta gripið til. Sem dæmi má nefna sístækkandi hóp kvenna sem gengið hafa í gegnum erfiðar krabbameinsmeðferðir á unga aldri og hafa með framförum í læknavísindunum blessunarlega lifað þá meðferð af en með þeim afleiðingum að þeim verður ekki barna auðið með hefðbundnum hætti. Þetta eru dæmi um svokallaðar síðbúnar afleiðingar sem Samtök krabbameinssjúkra barna hafa t.d. fjallað mikið um á vettvangi sínum á síðustu árum. Ég beindi fyrirspurn til hæstv. ráðherra fyrr í vetur og innti hann eftir fréttum um stöðu vinnuhóps sem fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra skipaði í janúarmánuði sl. til að meta siðfræðileg, lögfræðileg og læknisfræðileg álitaefni varðandi staðgöngumæðrun. En þetta er ekki einfalt mál, það eru ýmis atriði sem þarf að skoða. Það sem fyrir mér vakti í upphafi, þegar ég vakti máls á þessu, var einmitt að koma þeirri umræðu af stað. Þetta úrræði hefur verið bannað hér á landi og síðast þegar lögum um tæknifrjóvgun var breytt var ákveðið að gera ekki breytingar á lögunum án þess að umræða hefði farið fram og þess vegna fagnaði ég því þegar hæstv. ráðherra skipaði starfshópinn á sínum tíma. Nú er ég orðin forvitin að vita hvað þessu nefndarstarfi líði. Það er mín skoðun að nefndin þurfi ekki endilega að taka sér mikinn tíma í þetta mál. Það er um að gera að koma með niðurstöðu eins fljótt og auðið er vegna þess að eðli málsins samkvæmt er þetta mál sem þolir ekki mikla bið þar sem líffræðilega klukkan tifar hjá konunum og einnig geymast fósturvísar ekki lengi. Það eru margir aðilar sem ég hef verið í sambandi við úti í samfélaginu sem bíða í óþreyju eftir því hvort þetta verði leyft eða ekki og þess vegna beini ég áðurnefndri fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir beinir til mín þeirri fyrirspurn hvenær sé að vænta niðurstöðu vinnuhóps heilbrigðisráðuneytisins um siðfræðileg, lögfræðileg og læknisfræðileg álitaefni varðandi staðgöngumæðrun. Ég tek undir með hv. þingmanni að þetta er mjög mikilvæg umræða sem er tilfinningaþrungin, snertir tilfinningar þeirra sem í hlut eiga, og skiljanlegt að þeir vilji hraða þessari vinnu. Hins vegar má ekki vekja falskar væntingar og ég skal reyna að svara þessu á eins raunsannan hátt og ég get. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns skipaði forveri minn í starfi heilbrigðisráðherra vinnuhóp í byrjun þessa árs, í janúar, til að skoða álitaefni varðandi staðgöngumæðrun og hvort leyfa eigi staðgöngumæðrun hér á landi. Það eru þrír aðilar í vinnuhópnum, sviðsstjóri í heilbrigðisráðuneytinu, háskólakennari og aðstoðarlandlæknir. Vinnuhópurinn hefur leitast við að kynna sér stöðu þessara mála í öðrum löndum, einkum í Evrópu, og greina helstu siðfræðileg, læknisfræðileg og lagaleg álitaefni sem tengjast þessu efni. Staðgöngumæðrun er bönnuð í flestum Evrópuríkjum, m.a. alls staðar á Norðurlöndunum. Í Bretlandi er staðgöngumæðrun hins vegar heimil en samningar um hana mega ekki vera á viðskiptalegum grundvelli. Vinnuhópurinn hefur boðað ýmsa aðila á fundi sína í því skyni að afla upplýsinga og leita eftir sjónarmiðum, þar á meðal fulltrúa Tilveru, samtaka um ófrjósemi, og sérfræðinga á sviði tæknifrjóvgana, kvensjúkdómalækna og félagsráðgjafa. Eins og ég gat um áðan er ljóst að hér er um að ræða afar viðkvæmt málefni og nauðsynlegt að huga rækilega að hagsmunum allra þeirra sem málið varðar, þ.e. væntanlegra foreldra barnanna og síðast en ekki síst staðgöngumæðra. Skoðanir þeirra sem komið hafa á fund hópsins á því hvort leyfa eigi staðgöngumæðrun eru skiptar. Þeir sem eru meðmæltir því að leyfa staðgöngumæðrun telja þó að setja þyrfti ströng skilyrði um hvenær slíkt yrði heimilað og allir eru þeir sammála um að nauðsynlegt sé að ákvörðun um hvort leyfa eigi staðgöngumæðrun sé vandlega undirbúin og fram fari almenn umræða um málið áður en ákvörðun er tekin. Ég er mjög eindregið sammála því sjónarmiði. Það er mikilvægt að efna til umræðu um þau álitamál sem hér er um að ræða þó að ég hafi mikinn skilning á því að þeir sem í hlut eiga, og tek undir það með hv. þingmanni, vilji hraða málinu eins mikið og hægt er. En umræða af þessu tagi krefst líka tíma. Þetta er ekki eingöngu spurning um að safna upplýsingum heldur er þetta spurning um að efna til umræðu áður en lögum er breytt. Ég vil þannig undirstrika mikilvægi þess að ákvörðun um hvort heimila eigi staðgöngumæðrun verði vandlega undirbúin og ég heiti því að efna til almennrar umræðu um málið áður en slík ákvörðun er tekin. En til að skapa ekki falskar væntingar erum við ekki að tala um niðurstöðu á næstu vikum eða mánuðum, þetta mál tekur lengri tíma en svo. En ég heiti því að leggja að hópnum og þeim sem standa að þessari vinnu að vinna ötullega að því að það dragist ekki um of að komast að niðurstöðu. Ég vona að ég hafi svarað fyrirspurnum hv. þingmanns.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og ég er sammála honum um margt. Ef þetta mál verður leyst þá er ég algerlega sammála því að setja þarf um þetta ströng skilyrði og ég tek undir það að undirbúningur þarf að vera vandaður - ekki síst tek ég undir það að almenn umræða þarf að fara fram. Það er einmitt það sem vakir fyrir mér. Þess vegna hef ég verið að vekja athygli á þessu máli til þess einmitt að slík umræða fari af stað. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra, af því að hann vísaði til þess að hann ætlaði að stuðla að umræðunni, hvort jafnvel standi til að halda einhvers konar ráðstefnu eða málþing eða koma umræðunni þannig af stað, það virðist nefnilega vera svo að þetta komi upp með reglulegu millibili. Fyrir rúmu ári fór mikil umræða af stað þegar auglýsing birtist í blaði, þar sem verið var að auglýsa eftir staðgöngumæðrum. Það var frétt um þetta í sjónvarpinu í gærkvöldi og þannig kemur umræðan upp alltaf öðru hverju, en það leiðir ekki til niðurstöðu. Það veldur mér þó vonbrigðum þegar hæstv. ráðherra segir að niðurstaða muni ekki liggja fyrir á næstu vikum eða mánuðum. Ég get sætt mig við að hún liggi ekki fyrir á næstu vikum en næstu mánuðir eru teygjanlegt tímabil og of langt fyrir minn smekk. Ég vil því hvetja hæstv. ráðherra til að leggja fast að nefndarmönnum að klára þessa vinnu. Vinnan sem þeir eru að inna af hendi er kannski til að undirbyggja lagasetningu og til þess jafnvel að koma þessari umræðu hingað inn í þingið og út í samfélagið þannig að ég tel að nefndin megi ekki liggja of lengi með málið. Einhvern tímann þarf að taka af skarið og álitamálin sem þarna eru liggja fyrir og margt af því eru hlutir sem þarf að taka af skarið með, ef svo má segja. Ég hef mikinn skilning á því og það er eitthvað sem ég mundi vilja, virðulegi forseti, leggja inn að lokum hvort hægt væri að prófa þetta með einhverjum verulega ströngum skilyrðum, þetta er ekki ætlað sem almennt úrræði.

Hæstv. forseti. Ég fullvissa hv. þingmann um að nefndin er að vinna ötullega að þessum málum. Því fer fjarri að hún sé að reyna að þegja þetta mál í hel, enda lagði hv. þingmaður ekki þann skilning í þetta starf. Ég segi ekki annað en það að ég mun koma ábendingum og hvatningu hv. þingmanns á framfæri við nefndarmenn. Ástæðan fyrir því að ég hef þann fyrirvara á um niðurstöðu nefndarinnar að það kunni að taka vikur eða mánuði er einfaldlega sú að ég vil ekki vekja falskar væntingar. Ég held að hv. þingmaður hafi náð því takmarki sínu að vekja athygli á þessu málefni og koma þessari umræðu út í þjóðfélagið. Við erum sammála um nauðsyn þess.

Virðulegur forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra vegna frétta um skerðingar á mannskap hjá þyrlusveit Landhelgisgæslunnar. Á síðustu mánuðum höfum við verið með þrjár þyrlur nokkuð vel dekkaðar en samt skilst mér að það geti ekki ávallt verið tvær þyrlur til reiðu. Fram kom í skriflegu svari hæstv. dómsmálaráðherra til hv. þm. Róberts Marshalls að með þremur þyrlum megi gera ráð fyrir því að Landhelgisgæslan hafi enga þyrlu tiltæka í allt að 10 daga á ári, hún hafi aðeins tiltæka eina þyrlu í allt að einn og hálfan mánuð á ári en við þær aðstæður takmarkast flughraði við 20 sjómílur frá ströndu. Í dag má segja að við höfum ekki dekkað einn og hálfan mánuð á ári með þeim kosti sem við búum við. Nú er hins vegar búið að segja upp þremur þyrluflugmönnum þannig að við erum að fækka þeim og miðað við skriflegt svar hæstv. dómsmálaráðherra munum við ekki geta komið sjófarendum til bjargar í 3–4 mánuði á ári ef þeir lenda í vandræðum á hafi úti. Ég vil gjarnan spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort það sé réttur skilningur að það séu 3–4 mánuðir sem við dekkum ekki. Það kom fram á opinberum vettvangi í ræðu sem Árni Bjarnason, formaður Félags skipstjórnarmanna, hélt á sjómannadaginn síðasta, að þetta væru 5–6 mánuðir á ári og finnst mér skeika þarna talsverðu. Ég geri mér grein fyrir því að það er geysilega dýrt að leigja þyrlu og kemur fram í skriflegu svari hæstv. ráðherra hvað það kostar. Ég var sjálf að leika mér að því að giska á kostnaðinn við að leigja þyrlu í einn mánuð og giskaði á 10 millj. Ég bað einn hv. þingmann sem situr í salnum að giska líka og hann giskaði á 4–5 millj. En svarið er að það kostar tæpar 60 millj. á mánuði að leigja þyrlu, þ.e. 700 millj. kr. á ári. Áhöfnin kostar 120 millj. á ári, þ.e. 10 millj. á mánuði, þannig að það kostar 70 millj. á mánuði að leigja þyrlu og áhöfn. Það er auðvitað mikil upphæð og ég vil spyrja, af því að leigukostnaðurinn er greinilega að sliga Landhelgisgæsluna, hvort hæstv. dómsmálaráðherra hafi eitthvað leitað eftir því t.d. við lífeyrissjóðina hvort þeir gætu komið að þessu máli þannig að við gætum losnað við þessi ofboðslega háu leigugjöld. Svo vil ég líka spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort hún telji það forsvaranlegt að verja ekki 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Fyrirspurnin hljóðar svo: Hvernig er þyrlusveit Landhelgisgæslunnar búin undir að bregðast við neyðartilvikum eftir að flugmönnum var fækkað nýverið? Því ber að svara þannig að hún er undir það búin að ákveðnu marki. Ég væri ekki að skýra þingheimi rétt frá ef ég segði að hægt væri að ábyrgjast 100% björgunargetu allan ársins hring. Ég lét taka saman tölur um hvernig þetta lítur út vegna fyrirspurnar hv. þm. Róberts Marshalls og vissulega koma fram ákveðnar staðreyndir í svari mínu. Í niðurlagi svarsins segir að þegar uppsagnir koma að fullu til framkvæmda næsta haust verður nokkuð um að aðeins ein þyrla sé til taks. Það gæti þá verið í fjórðung til þriðjung hvers mánaðar eins og það er skipulagt. Þá verður björgunargetan aðeins 20 sjómílur frá ströndum því að þyrluflugmenn treysta sér ekki til að fara lengri vegalengdir nema að hafa aðra á eftir sér. Lítum á rekstur Landhelgisgæslunnar. Ég ákvað í kjölfar ákveðins tilviks sem varð aðfaranótt 1. júní að hafa fund með Landhelgisgæslunni og farið var vel í saumana á rekstri hennar en það hafði reyndar áður verið gert. Nú horfist stofnunin í augu við ákveðinn sparnað og hann bitnar í rauninni síst á flugrekstrardeild. Reksturinn þar er aftur á móti mjög viðkvæmur eins og sjá má af þeim tölum sem við lítum á, þegar borið er niður í flugdeildinni hefur það þessar afleiðingar. Það væri ekki sannleikanum samkvæmt að segja að fimm vaktir geri sama gagn og sex en svona hefur þessu verið stillt upp og við höfum farið yfir rekstrartölur og rekstraráætlun með stofnuninni og hvernig það er allt saman. Stofnunin hefur í rauninni verið ákaflega markviss í aðhaldsaðgerðum sínum, við að halda tækjakostinum úti og leggja ekki skipum, leggja ekki þyrlu, leggja ekki flugvél, en reksturinn er þó eins og hann er. Ég get því ekki sagt annað en að svona standa málin og ég hef gert þinginu grein fyrir því. Auðvitað tel ég að björgunarþjónusta við sjófarendur verði að vera með forsvaranlegum hætti. Ég tel ekki annað vera í stöðunni og þá er það spurningin hvort menn telja að sú björgunargeta sem lýst er í þessu skriflega svari sé forsvaranleg. Ég verð að segja að ég fylltist efasemdum þegar ákveðið atvik varð 1. júní og varð þá að reiða sig á velvilja og viðveru starfsmanna sem ekki voru á vakt. Mér skilst að það hafi verið þær erfiðustu aðstæður sem hugsast gátu sem komu upp en við getum heldur aldrei útilokað að slíkar aðstæður komi upp þannig að ég fagna því að fá að skýra þinginu frá því hvernig þetta lítur út frá okkar bæjardyrum séð. Ég tek undir áhyggjur um að þessi mál séu ekki með fullnægjandi hætti.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að því metnaðarfulla plani í landhelgisáætlun sem þáverandi dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason, setti fram verður erfitt að fylgja eftir við þær aðstæður sem eru í samfélagi okkar. Öryggismál á stóru hafsvæði sem eru á okkar ábyrgð eru þó alls ekki einkamál okkar Íslendinga. Í dag verðum við í ljósi breyttra aðstæðna að hefja endurskipulagningu á þessum málum sem miða við getu okkar. Val á tækjum verður alltaf í samræmi við þau verkefni sem við ætlum að leysa og þau liggja kannski nokkuð ljóst fyrir. Í því sambandi held ég að ljóst sé að við verðum að leita allra leiða, við verðum að líta til annarra þjóða sem öryggismál á þessu hafsvæði skipta einnig miklu, vinaþjóða okkar í Evrópu og jafnvel innan NATO. Við þurfum m.a. að skoða hvort ekki sé ástæða til að semja við NATO-þjóðir og vinaþjóðir okkar um að koma og sinna þessum öryggismálum með okkur með tækjabúnaði sem þær hafa til umráða 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir heiðarleg og góð svör til þingsins. Það er alveg ljóst að hún deilir áhyggjum þeirra sem hér hafa talað varðandi öryggismál sjómanna og stöðu Landhelgisgæslunnar. Í ljósi þeirra upplýsinga og talna sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir talaði um í ræðustóli, að það kostaði á milli 60 og 70 millj. á ári að leigja svona tæki, og spurði hvort hugsanlega hefði verið leitað til lífeyrissjóða varðandi fjármögnun svona þyrlu, velti ég fyrir mér hvort það sé ekki hreinlega sparnaður að því að fjármagna kaup á svona tæki til langs tíma í staðinn fyrir að leigja það fyrir hundruð milljóna á ári og nýta þá það svigrúm til að spara annars staðar í rekstri þessara tækja.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör og tek undir að það voru afar heiðarleg svör. Þegar ráðherra segir að Landhelgisgæslan sé undir það búin að ákveðnu marki að bregðast við þessum niðurskurði, málin standi svona og nú sé hún búin að gera þinginu grein fyrir því að hún hafi fyllst efasemdum um þetta, spyr ég, í ljósi þess að ráðherrann er ópólitískur, ekki kjörinn: Hver ber ábyrgðina ef illa fer? Nú er hæstv. ráðherra búinn að gera þinginu grein fyrir þessum málum. Guð forði því að eitthvert slys verði á hafi úti en ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að gera allt sem í hennar valdi stendur til að bæta þetta ástand. Mér leikur þó svolítil forvitni á að vita hvað hæstv. ráðherra ætlar að gera í þessu máli. Ég ítreka: Hver ber hina endanlegu ábyrgð?

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir svörin. Hún hefur sagt að ef upp kemur neyðartilvik hjá okkur og þyrlusveit Landhelgisgæslunnar verður kölluð út erum við tilbúin til að takast á við það bara upp að ákveðnu marki. Hæstv. ráðherra segist hafa fylgst með efasemdum um stöðuna þegar nýlega kom upp tilvik sem reyndar var hægt að bregðast við vegna þess að fólk fór úr fríum sínum og mér skilst líka að fólk sem búið var að segja upp hafi mætt á svæðið og allir hlupu til. Hér segir svo hæstv. ráðherra að hún taki undir áhyggjur varðandi það að þessi staða sé ekki með fullnægjandi hætti þannig að staðan er ekki góð. Ég tel að skoða þurfi þessi mál mjög vel og sjá hvort hægt er að ná fram einhverjum sparnaði, einhverjum samlegðaráhrifum, hugsanlega með sjúkraflugi eða með samstarfi við vinaþjóðir eins og Dani sem eru með þyrlukost á skipum sínum. Þau eru talsvert mikið hér við land og í kringum Færeyjar og Grænland. En ég vil ítreka ábendingu mína til hæstv. ráðherra um að skoðað verði hvort lífeyrissjóðirnir geti komið að því að losa okkur út úr þessari ofurleigu, þetta er ótrúlega há upphæð, 60 millj. á mánuði í leigu á þyrlu. Það væri mjög gott að losna við þann leigukostnað. Ég vil að lokum spyrja hæstv. ráðherra hvort til standi að endurskoða þessi mál í heild sinni þannig að við getum verið með eina þyrluáhöfn í viðbót. Alþingi er reyndar fjárveitingavaldið, við berum auðvitað ábyrgð á þeim fjárveitingum sem við setjum í þyrlumál okkar þannig að við þingmenn berum kannski öll 1/63 af ábyrgðinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka þær umræður og ábendingar sem fram hafa komið við þessa umræðu. Ég hefði átt að ljúka máli mínu áðan með því að segja að auðvitað er málið ekki búið í ráðuneytinu heldur erum við áfram að reyna að leita leiða til að að bæta björgunargetu þyrlnanna. Hvað varðar það að líta til annarra þjóða á Landhelgisgæslan í mjög nánu samstarfi bæði við landhelgisgæsluna í Noregi og í Danmörku. Það er mikið og gott samstarf á milli þessara stofnana og hafsvæðið í kring er vaktað af ýmsum aðilum. Ég held að allar hagræðingar í tækjaleigu og öðru eigi að skoða mjög vel, hvort verið sé að gera hlutina á sem hagstæðastan hátt og ég þakka þá ábendingu sem kom áðan. Hvað ábyrgðina varðar mun ég ekki skorast undan því að bera ábyrgð á þessum málaflokki og að þessi mál séu með forsvaranlegum hætti. Ég tel líka að stjórnendur Landhelgisgæslunnar og starfsfólk allt sé, eins og forstjóri Landhelgisgæslunnar lýsti í byrjun mánaðarins, hugsjónafólk og vinni vel. Auðvitað er gott að vita á meðan við vinnum að lausninni að það skuli vera slíkur vilji og svo gott fólk sem þarna starfar að hægt sé að bjarga málunum eins vel og mögulegt er en ég held að það leysi okkur hins vegar ekki undan því að finna viðunandi lausn á þessum málum til frambúðar.