Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Nefndin hefur haft þetta mál til athugunar og skilað áliti, sem liggur fyrir á þskj. 472. Eins og nál. ber með sér, var einn nm. fjarstaddur fund n., en þeir, sem mættu, voru sammála um að mæla með frv. í heild sinni og einnig með brtt. hv. 1. þm. Eyf. á þskj. 357, þó með þeirri breyt. við síðari lið hennar, sem greinir í nál. Það mun hafa verið venja undanfarið að veita ríkisstj. heimildir sem þessar, ef ekki hafa verið sýnilegir meinbugir þar á. N. aflaði sér upplýsinga hjá kunnugum mönnum um þau atriði, sem hér liggja fyrir, og virtist ekki sjáanlegt, að neitt sérstakt væri við þessar sölur að athuga. - Sú breyt., sem n. leggur til, að gerð verði á 2. lið brtt. frá hv. 1. þm. Eyf., er aðeins sú, að fyrirsögn frv. verði orðuð um. N. sýnist fara betur á því að taka fyrr fram í fyrirsögnina það, sem má kalla meginatriði frv., þ.e. að selja þrjár jarðir, en hafa landspilduna síðar. - Ég þarf svo ekki að hafa um þetta fleiri orð.



Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að þakka hv. n. fyrir það, að hún hefur tekið upp mína brtt. á þskj. 357. Varðandi brtt. n. um fyrirsögn frv. þá get ég fallizt á, að það sé réttara að orða fyrirsögnina eins og n. leggur til. - En úr því ég kvaddi mér hljóðs, þá vil ég aðeins minnast á þessa brtt. mína og ástæðurnar fyrir því, að hún er fram komin. Menn munu minnast þess, að í fyrra var samþ. heimild fyrir ríkisstj. til að selja þjóðjörðina Bakka í Svarfaðardal ábúandanum þar, Þór Vilhjálmssyni. Nú legg ég til, að jörðina Bakkagerði í sömu sveit sé heimilað að selja ábúandanum Gesti Vilhjálmssyni, en Gestur er bróðir Þórs, og bjó faðir þeirra á Bakka, en Bakkagerði er nýbýli, sem byggt er úr Bakkalandi. Það liggja í rauninni alveg sömu ástæður til þess, að farið er fram á að selja Bakkagerði, eins og lágu til þess í fyrra, að farið var fram á að selja Bakka. Það sýnist jafnt á komið með þessum bræðrum, sem á þennan hátt hafa tekið við föðurleifð sinni, þó að sú föðurleifð hafi verið í ríkisins eign. Ég vil geta þess, að hv. 1. þm. N-M., sem ég átti tal við í gær og nú er forfallaður, lét þess getið við mig, að þessi heimild mundi vera óþörf, því jafnvel þó jörðin sé ekki í erfðaábúð, - og mér virðist þar af leiðandi að ábúandinn þyrfti að bíða í 3 ár þangað til hann gæti fengið jörðina keypta, - þá mundi mega selja honum jörðina nú þegar án heimildar, ef hann gerði hana að ættaróðali. Ég skal ekki segja um það, hvort þetta er nákvæmlega eftir l. eða ekki, en a.m.k. ætti heimildin ekki að skaða, og þessi maður óskar frekar eftir sérstakri heimild, jafnvel þó það skilyrði sé sett fyrir sölunni, að gera þyrfti jörðina að ættaróðali eftir að sala færi fram. Mér sýnist þess vegna, hvað sem þessu liður, sem hv. 1. þm. N-M., búnaðarmálastjóri, segir um þetta, að það hljóti að vera útlátalaust að samþ. þessa heimild.



Herra forseti. Það er vitanlega rétt hjá hv. 1. þm. Eyf., að það er skaðlaust að samþ. heimildina, því að hún er þegar til staðar í l., ef ábúandinn hefur haft ábúð á jörðinni í samfleytt 3 ár, og sú heimild hefur verið notuð í tveimur eða fleiri tilfellum, ef ég man rétt. Það er líka þannig, að þegar jarðir eru seldar með því skilyrði, að þær séu gerðar að ættaróðali, þá eru horfnir a.m.k. að verulegu leyti þeir ágallar, sem eru á því; að jarðir séu í einstaklings eign, af þeirri ástæðu, að þá er útilokað, að hægt sé að braska með jarðirnar, og það er þá ekki nein hætta á því, að það verði kynslóð eftir kynslóð ofvaxið að kaupa þær vegna okurverðs og margir bændur stynji undir því mikið af sinni búskapartíð. En eins og fjárveitingum til bygginga á jörðum, sem eru í ríkisins eign, er háttað, þá er auðsætt, að það er ekki hægt að sinna því máli eins og raunverulega er skylda ríkissjóðs að l., og er það til ákaflega mikilla leiðinda og trafala, enda er það svo nú, að kröfurnar á ríkið eru með öðrum hætti en áður, eftir að búskaparhættir hafa breytzt. Það var einu sinni svo, að menn létu sér nægja húsakynni, sem enginn lætur sér nægja nú, menn létu sér enn fremur nægja peningshús, sem enginn gæti nú unað við lengur, en af þessu leiðir, að þær skyldur, sem á ríkinu hvíla um byggingar, eru geysimiklar. Enn fremur er nú byrjað að leggja rafmagn heim á marga bæi og raflagnir í íbúðir, og það eru gerðar kröfur um, að ríkið borgi það, og margt er það fleira, sem ríkið þarf að sinna nú, en þurfti ekki að sinna áður. Það þyrfti raunverulega heila stofnun til þess að anna þessu, ef það ætti að fara vel úr hendi, án þess að verða sá trafali í afgreiðslu, sem verður þegar svona ný viðhorf skapast, og þetta kostar meira fé en ríkið hefur séð sér fært að leggja fram í þessu máli. - Þetta vildi ég aðeins segja í sambandi við þær heimildir, sem ríkisstj. hefur veitt til að selja ábúendum þessar jarðir, ef þeir hafa haft ábúð í 3 ár, þó með þessari kvöð, að jarðirnar séu aldrei seldar meðan einhver úr ættinni vill nýta þær. Ég ætla svo ekki að ræða þetta mál nánar, en vildi aðeins segja frá þessu í sambandi við þetta mál, um leið og ég upplýsi, að þessi heimild, sem hv. 1. þm. Eyf. minntist á, er til staðar. En aðalefnið í þessu máli mínu var það, að ég vildi fara fram á og tala fyrir, þó það sé ekki tekið upp í þetta mál, heimild til þess að selja eina jörð, sem er í þeirri sýslu, sem ég er umbjóðandi fyrir; það er þjóðjörðin Birgisvík. Þetta stendur þannig af sér, að norðarlega á Ströndum er Kaldbaksvík, þar eru tveir bæir, Kaldbakur og Kleifar. Þessi vík er mjög fræg fyrir það, hvaða maður nam þar land fyrst, og þarf ekki að rekja það hér. En alla leið frá Kaldbaksvík, sem er norðarlega í Kaldrananeshreppi, er strandlengja, sem er mjög erfið yfirferðar, alla leið að Veiðileysufirði. Á þessari leið voru 2 bæir, Birgisvík og Kolbeinsvík. En rétt hjá Birgisvík er svokölluð Veiðileysuófæra, sem er mikill farartálmi, þar sem verður að fara undir klettum og sæta sjávarföllum. Nú eru báðar þessar jarðir í eyði, Kolbeinsvík og Birgisvík. Á Kleifum í Kaldbaksvík býr Jósteinn, sonur Guðmundar bónda í Birgisvík, og er einn af 12 börnum hans. Hann vill kaupa þessa jörð og hefur sótt eftir því nú undanfarið. Kleifar eru í Kaldrananeshreppi, en Birgisvík í Árneshreppi. Þessi maður hefur ekki viljað sleppa forkaupsrétti sinum gagnvart manni, sem er í öðrum hreppi, og nú fyrir nokkrum dögum hefur hann gert kröfu til þess að fá jörðina keypta og telur að hreppurinn falli frá sinni kröfu, ef hann gerist einn bóndi af þremur í Veiðileysufirði. Ef hann fær jörðina, þá ætlar hann sér að byggja þar og setja upp bú. Ég mun því fara fram á það við hv. n., að við næstu umr. verði þessu bætt inn í, því að það er mjög áríðandi að fá byggðar jarðir, sem liggja á svona fjölfarinni leið. Það er mikið mein, að á svona langri leið skuli engin byggð vera.



Herra forseti. Ég vil aðeins gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls, en hún er sú sama og til annarra sams konar mála, sem fram hafa komið hér í þinginu. Ég er andvígur því, að ríkið selji jarðir í sinni eigu og tel, að of langt hafi verið gengið í því. En ég vil ekki mótmæla því, að stöku sinnum álít ég það réttara, að ríkið selji jarðir úr sinni eigu. Það er eftirtektarvert, hversu fjölgað hefur beiðnum um að selja þjóðjarðir, og eru bersýnilega fleiri á leiðinni. Þetta er ekki undarlegt, þegar þess er gætt, að allir hlutir hækka í verði dag frá degi. Ég vil minna á og bendi jafnframt á, að samtímis því, að ríkið selur jarðir, er það að kaupa aðrar jarðir á ýmsum öðrum stöðum. Hæstv. landbrh. sagði réttilega, að jarðirnar væru slæmar, og um það er ekki minnsti ágreiningur. Hann taldi, að það sé útilokað, að menn fari að braska með jarðirnar. Ég er honum ekki fyllilega sammála um þetta atriði, enda eru lögin ekki það gömul, að það liggi fyrir mörg dæmi um það. Það er hæpið, að nokkur maður geti staðið undir því að byggja upp á þessum jörðum, nema ríkissjóður leggi fram meira fé til bygginganna. Það mætti taka til athugunar, hvort ekki mætti eftir samkomulagi leggja fé til bygginganna og tryggja þá ábúandanum ábúðarréttinn. Er ekki rétt að gera yfirlit yfir þjóðjarðir og kirkjujarðir og athuga, hverjar ætti að selja? Ég álit, að rétt sé að vinda bráðan bug að þessu. Ég mun ekki veita þessu frv. lið á þeim rökum, sem ég hef drepið á áður í ræðu minni. Mér finnst full ástæða til þess að selja Árneshreppi þessa jörð, sem hæstv. landbrh. drap á, ef hreppurinn telur, að hún sé góð til að beita fé hreppsbúa á hana.



Herra forseti. Ég skal ekki orðlengja þetta til þess að tefja ekki þessar umr. Ég skal ekki ræða frekar um Birgisvík, en vegna athugasemda, sem gerðar voru við ræðu mína, vil ég segja, að það er augljóst mál, þó að heimilað verði að selja Birgisvík, þá er það ekki tekið fram, að það eigi að selja þessum manni jörðina, því að hreppurinn hefur að sjálfsögðu forkaupsréttinn, og getur hann því ekki fengið jörðina keypta nema hreppurinn afsali þeim réttindum. Það er vegna þriggja ábúenda í Veiðileysu, að hreppurinn vill ekki sleppa forkaupsrétti sínum til manns í öðrum hreppi. Ég skal ekki vera langorður um opinberar jarðir, en ég tel það ekki mikinn gróða á almennan mælikvarða, þó að ábúandinn fái heimild til þess að kaupa jarðirnar með því skilyrði að nota þær sjálfur, en selja þær ekki. Þeir græða þá ekki annað en það, að þeir fá góða jörð til þess að búa á. Hvað viðvíkur byggingum á þessum jörðum, þá er eðlilegt að fallast á þau rök, að það þarf stórfé til að byggja upp jarðirnar, og held ég, að enginn landbrh. hafi neitað ábúanda að byggja upp á jörð sinni, sem er skylt að nota, og neiti jafnframt að nota aðra heimild til þess að ábúandinn geti orðið óðalseigandi, enda er eðlilegt að nota þessar heimildir. Skv. annarri heimild eiga ábúendur heimtingu á, að jarðir þeirra séu gerðar að óðalseign, eftir að þeir eru búnir að búa þar í 3 ár. Viðvíkjandi samningi um kostnað við byggingarnar, þá hvílir skyldan öll á ríkinu. Það er eðlilegt, að menn séu tregir til þess að leggja mikið fé í byggingar á jörðum, sem þeir eiga ekki sjálfir og vita ekki, hvort afkomendur þeirra njóta þeirra nokkurn tíma, og um þetta verður mikil togstreita. Viðvíkjandi byggingum á jörðum, sem bændurnir eiga sjálfir, þá eiga ræktunarsjóður og nýbýlasjóður að veita styrk til þeirra bygginga. Þá leggja ábúendurnir sig alla fram til þess að koma þeim upp með sem minnstum kostnaði. Ég vil taka fram, að þetta er góð bending um að gera skýrslur um jarðir í opinberri eigu, og tel ég það bæði rétt og nauðsynlegt. Ég vil taka það fram, að ég mun nota þessa heimild, en aldrei án þess að leita til nýbýlasjóðs um það, hvort jörðinni verði skipt, og hef þær takmarkanir á þessari reglu. Nú stendur til að selja jörð í Árnessýslu, og verður það mál skiljanlega lagt fyrir nýbýlastjórn og hún látin segja sitt álit á málinu.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. fyrir vinsamlegar undirtektir undir tili. mína, þó að hann teldi ekki þörf á henni. Hefði ég heyrt þessa skýringu fyrr, hefði ég ekki borið fram þessa till. Þegar sams konar till. kom fram í fyrra, þá sagði þáv. landbrh., að heimild væri ekki fyrir hendi í lögum, nema um jarðir í erfðaábúð. Ég hef ástæðu til að gera aths. við ræðu hv. 4. þm. Reykv., en ég sé, að hann er ekki í sæti sínu, og ætla ég því að hafa það örfá orð. Hann vill ekki selja jarðir í opinberri eign, og þýðir ekki að deila um það við hann. En það þarf ekki mikla þekkingu á sveitum landsins til þess að sjá, að undantekningarlitið er búið betur á jörðum, sem eru í eigu einstaklinga, heldur en á jörðum, sem eru í opinberri eigu. Frá því sjónarmiði, hvað henti landbúnaðinum betur, þá tel ég, að það sé bezt, að sem flestar jarðir séu í eigu ábúenda, því að það er staðreynd, að menn hugsa betur um sína eign en annarra. Hann taldi líka ástæðu til þess, að allt færi hækkandi, og væri þetta þá gróðavegur. Hæstv. landbrh. hefur minnzt á þetta, og vil ég engu bæta þar við, en ég vil benda á, að víða er önnur ástæða til þess, að menn vilja fá þessar jarðir keyptar, og hún er sú, að menn hika við að leggja tugþúsundir króna í byggingarkostnað, þegar þeir eiga ekki jarðirnar sjálfir. Við brottflutning eða dauða fá menn lítið endurgreitt af því fé, sem þeir hafa lagt í þessar byggingar. Ég hef flutt till. um, að jörð í Eyjafirði væri seld ábúandanum, en sú till. var felld vegna þess, að á henni er skóli, en þó var gert ráð fyrir því, að nóg landrými yrði tekið af jörðinni fyrir skólann. Ástæðan fyrir því, að ég bar þessa till. fram, var sú, að bærinn, sem bóndinn býr í, er að verða ónothæfur og framlag fæst ekki úr ríkissjóði til þess að byggja upp á jörðinni. Hv. þm. minntist á undantekningarákvæði í lögum um að ríkið legði fram vissa upphæð af byggingum í sveitum. Það eru undantekningarákvæði í lögum, en ekki eins og hann taldi, heldur í þveröfuga átt. Hvað mína till. snertir, þá er þessu ekki til að dreifa á þessari jörð, því að hún er eins konar ættaróðal, þó að hún sé í eigu ríkisins, og er það því eðlilegt áhugamál bræðranna að eignast hana. Auk þess fylgja till. meðmæli landbn. og efnislega meðmæli hæstv. landbrh., og ætla ég því ekki að fjölyrða frekar um hana, en tel hins vegar, að henni sé borgið.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja örfá orð vegna þess, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði, að það væri staðreynd, að lakar væri búið á jörðum, sem væru ríkiseign, heldur en á jörðum í eigu einstaklinga. Í ýmsum tilfellum er dálítið til í þessu, en það eru líka fleiri ástæður. Hitt er rétt, að það er eðlilegt, að menn séu til að leggja fé í byggingar á þeim jörðum, sem þeir hafa svo óbundnar hendur um að selja svo með hagnaði. Ég hygg, að meginástæðan til þess, að menn leggi frekar fé í byggingar á jörðum sínum, sé sú, að það eru líkur til þess að þær hækki, og telja þeir þetta meiri hagnaðarvon, ef þeir bregða búi. Reynslan er þessi á þeim verðfallstímum, sem við lifum á, þá hleypur verðið mikið fram. Hv. þm. gat þess, að í ábúðarlögunum væri sérákvæði um byggingar á opinberum jörðum. Þetta er rétt, en í sambandi við það held ég, að sé ástæða að athuga sérákvæðið, til þess að mæta ósk ábúanda í þessu efni. Það er engin ástæða til að nota ekki þau lán, sem veitt eru, hvort sem jörðin er í eigu ríkisins eða einstaklings. Ef þá yrði gengið lengra, yrði að bæta honum það með tilsvarandi virði á eigninni. Hann verður að fá þetta fullkomlega bætt. Ég bendi á þetta í sambandi við að koma upp þessum byggingum, en læt þetta vera nóg og hygg, að fyllsta ástæða sé til, að Alþingi hugsi ráð sitt vel, áður en það heldur inn á þessa braut, þó að sjálfsagt sé rétt, að þetta greiði að ýmsu leyti úr.



Herra forseti. Þetta mál hóf innreið sína í þingið á því, að hv. þm. Snæf. flutti frv. um að fá heimild til að selja jörðina Húsanes í Snæfellsnessýslu gegn því, að hún verði gerð að ættaróðali. Þá kom brtt. frá hv. þm. N-Þ. um, að upp í frv. verði tekin sams konar heimild viðvíkjandi jörðinni Skoruvík í N-Þingeyjarsýslu. Í 3. lagi kom fram till. frá hv. 1. þm. Eyf. um, að jörðin Bakkagerði í Svarfaðardal verði einnig seld með sama skilyrði, þ.e. að hún verði einnig gerð að ættaróðali. Þetta mál hefur velt upp á sig nokkuð miklu frá því, að það var fyrst fram borið. Í 4. lagi er komin till. um, að skógrækt ríkisins láti af hendi spildu af landi því, sem hún hefur til umráða. Og í 5. lagi boðar hæstv. landbrh. till. um að selja eina af eyðijörðunum á Ströndum, og sennilega án þess skilyrðis, að hún verið gerð að ættaróðali, en látið í veðri vaka, að hún kunni að byggjast, ef hún fer úr eigu ríkisins. Það er ekki óeðlilegt, að umræðurnar snerti nokkuð grundvallar„principið“, hvort eigi að fara inn á það á næstunni að selja ríkisjarðir almennt. Þegar málið er komið í þennan farveg, get ég sagt, eins og hv. 4. þm. Reykv.: Ég er mjög smeykur við að taka afstöðu með frv. eins og þessu, því að mér finnst eins og það sé að byrja skriða, sem fellur þannig, að ríkið losar sig við þær jarðir, sem það hefur verið að kaupa á undanförnum áratugum, og þar tel ég vafalítið stefnt í öfuga átt við það, sem æskilegt er og við hagsmuni landbúnaðarins sjálfs. Það er ærið átak fyrir ungan bónda, sem ætlar sér að byrja búskap, að koma sér upp bústofni, þó að við það bætist ekki þungbær skuldabaggi við kaup á jörðinni, og þetta endurtekur sig svo hjá hverjum nýjum ábúanda. Við þessu er eingöngu hægt að gera með því, að eigandi jarðarinnar sé alltaf sá sami, þ.e. ríkið, og jörðin sé leigð með hóflegri rentu einum ábúandanum á fætur öðrum. Ég tek eftir því, að í grg. fyrir frv. rökstyður hv. þm. Snæf. málið með því, að öll hús á jörðinni séu mjög úr sér gengin og því óhjákvæmilegt að byggja þau upp á næstu árum, en fé fæst ekki frá hinu opinbera nema af mjög skornum skammti. Vegna þess, hve ríkið rækir illa sína eigandaskyldu og byggir ekki upp á sínum eigin jörðum, þá vill bóndinn heldur kaupa jörðina og taka þannig á sig byrði í viðbót við bygginguna, til að byggja upp á sinni eigin jörð. Ástæðan er m.ö.o. sú, að ríkið svíkst undan sínum eigandaskyldum, og því er þessi skriða að byrja. Ríkið er eigandi að tugum ef ekki hundruðum af jörðum um allt land, en bregzt skyldu sinni gagnvart þeim. Menn vilja því heldur taka á sig aukna byrði með því að kaupa jörðina heldur en að byggja upp á annarra jörð. Ég tók líka eftir því, að 1. þm. Eyf. rökstuddi sitt mál að nokkru leyti með því sama: Bærinn er að verða ónýtur, ríkið fæst ekki til að byggja eða taka þátt í því sem nokkru nemur. Bóndinn vill því kaupa, til að byggja svo upp á sinni eigin jörð. Það er fyrst og fremst vanræksla ríkisins á sínum eigin jörðum, sem gerir það að verkum, að verið er að sækjast eftir að kaupa þær aftur. Ég er þeirrar skoðunar, að það eigi ekki að leysa ríkið undan þessum skyldum, heldur stuðla að því, að það geti staðið betur við þær og ræki þær. Ég man ekki betur en að það séu veittar einar 200 þús. kr. á fjárlögum til endurbyggingar á ríkisjörðum í sveitum. Ég spyr: Hverju sætir það, að landbrh. fram af landbrh. kemur ekki með neinar till. um, að þessar skitnu 200 þús. kr., sem veittar eru á fjárlögum til endurbygginga á ríkisjörðum, séu auknar? Er þeim ekki ljóst, að ríkið á að standa undir þessum skyldum? Það er ekki svo að sjá. Ég hefði haldið, að það væri miklu nær, að ríkið legði fram nokkurt fé til að byggja upp á þessum jörðum og hjálpa ábúendunum þannig, en það verður ekki gert fyrir 200 þús. kr. á ári. Það er lagt fram fé af hálfu hins opinbera til að bæta hús manna, bæði í kaupstöðum og sveitum almennt, en til ríkisjarðanna er lagður smánarpeningur, sem kemur ekki að neinu gagni. Ég gæti sagt ýmsar sögur í þessu sambandi, t.d. er í N.-Ísafjarðarsýslu ungur bóndi að taka við vildarjörð. Ríkið á hana 1/2, en foreldrar hans áttu hinn helminginn. Þarna þarf að byggja upp. Á jörðinni eru milli 20 og 30 nautgripir, stærsta kúabú við Ísafjarðardjúp. Það hefur verið farið fram á það 3 undanfarin ár, að ríkið legði fram nokkurn pening til að létta undir með bóndanum, stæði t.d. undir sinni eigandaskyldu til jafns við hinn fátæka, unga og efnilega bónda. En þessar 200 þús. kr. fóru auðvitað á fyrsta hálftímanum eftir að fjárlögin höfðu verið samþykkt. Það er ekkert hægt. Ríkið getur ekki stutt á neinn hátt að endurbyggingu á jörðum, þó að það eigi í þeim. Þá fara menn að neyðast til að fá jarðirnar til kaups og standa einir undir byggingarkostnaðinum í viðbót. Þarna er vafalaust stefnt í öfuga átt. Ríkið ætti að leggja fram margfalt fé á við það, sem nú er gert, annars fara jarðirnar í niðurníðslu; það mundi fara á sömu leið, ef það væri einstaklingurinn, sem svikist undan sínum eigandaskyldum. Góðir kostir góðs skipulags eru fótumtroðnir með þessari framkomu ríkisins. Þá er það sá liður, sem hæstv. ráðh. boðaði, að hann mundi tengja við þetta frv., þ.e. að fá heimild til að selja jörðina Birgisvík í Strandasýslu. Hann. túlkaði það á þann veg, að ef jörðin kæmist í eigu einstaklings, þá mundi hún e.t.v. byggjast, og þar með yrði brúaður vegleysukafli, sem yrði til stórra bóta. Ég skal ekki mótmæla því út af fyrir sig, en ég álít, að rekajarðirnar á Ströndum eigi ríkið sízt af öllu að selja af þeim jörðum, sem það á á landinu; ég teldi mikla nauðsyn á, að ríkið eignaðist allar eyðijarðir á Ströndum, allt frá Reykjanesi að Aðalvík. Það hefur mikið verið sótzt eftir því af einstaklingum að kaupa þessar jarðir fyrir „sportprís“, og nokkrir einstaklingar hér í Reykjavík eru búnir að eignast jarðir þarna, og bændur, bæði í N.-Ísafjarðarsýslu og í Strandasýslu, vilja eignast þær fyrir lítið, til að geta gripið til að nota eitthvert hrafl af rekanum. Hver sem fer nú eða mun fara næstu ár meðfram strandlengju Hornstranda, mun sjá þar mikið gjaldeyrisverðmæti, sem lítið er notað, en stendur þar í mannhæðarháum stöflum frá ári til árs, skemmist og gengur úr sér sem verðmæti. Það er hörmung að horfa upp á slíka sóun gjaldeyrisverðmæta. Ég álít, að ef ríkið ætti allar þessar jarðir samfelldar, þá væri hægt að koma fótum undir eina byggð einhvers staðar á þessari strandlengju og fela þeirri byggð að nýta á nýtízku hátt rekann á ströndinni, og þetta timbur, sem þarna er fyrir hendi, yrði svo notað í byggingarþörf þjóðarinnar. Það eru þarna fleiri verðmæti, sem þarf að nota og eru illa nýtt núna. Það þykir dýrt að flytja inn ávexti, og það þykir kannske dýrt líka að framleiða egg, en það er hægt að taka egg í björgunum á Ströndum fyrir hundruð þúsunda króna á ári. Ég get nefnt eitt dæmi. Þrír ungir menn frá Ísafirði tóku egg fyrir 60 þús. kr., sem þeir seldu á Ísafirði og alla leið til Reykjavíkur. Þeir fengu þar 20 þús. kr. hlut á stuttum tíma, en þetta er bæði ill og lítil nýting á verðmætunum í Horn- og Hælavíkurbjargi. Ef byggð væri skipulögð til að nýta verðmætin þarna, þá væri betur farið. Ég álít, að ríkið þurfi að eiga jarðirnar þarna með öllum gögnum og gæðum og vinna að því með oddi og egg að koma þarna góðu skipulagi á, svo að eina nýtingin verði ekki hraflkennd rányrkja, eins og nú er. Ég vil því ekki mæla með, að Birgisvík eða nein önnur ríkisjörðin á Ströndum verði seld, þó að veik von sé til að hún byggist. Það vilja margir einstaklingar eignast svona jarðir fyrir hagstætt verð, svo að þeir geti gripið til verðmæta þeirra, ef þeim býður svo við að horfa.



Það er auðheyrt, að hv. þm. þekkir lítið til á þeim stöðvum, sem hann er að tala um. Allar beztu rekajarðirnar þekki ég eftir að vera búinn að fara 19 sinnum um þessa strönd á flestum tímum árs. Birgisvík er sáralítil rekajörð, og það af þeirri einföldu ástæðu, að norðan Birgisvíkur er Kambstangi, en þetta er bein strandlengja, og við, sem þekkjum rekajarðir, vitum mætavel, að ströndin þarf að liggja á sérstakan hátt við, til þess að þar sé góður reki. Þarna er lítils háttar reki, en hann er naumast umtalsverður af þessari ástæðu, að tanginn liggur þarna fyrir norðan, og rekinn, sá litli sem þarna lendir, staðnæmist þar. Rekinn er aðallega norðan Reykjafjarðar, norður frá Gjögri, það er Reykjanesland, og þar lendir allur rekinn. Tvær beztu rekastrandirnar eru Reykjanesströnd og Gálmaströnd, og þar hefur blessuð kirkjan náð fyrr á öldum í jarðir, og eru þær í eign kirkna í annarri sýslu, og þar eru stöðugar þrætur um, hvort bændurnir megi eiga þetta og þetta af rekanum. Það er þetta, sem reynt hefur verið að koma í veg fyrir með lögum. En þetta kemur ekki jörðinni Birgisvík við, enda er hún innan við Árnes og kemur þess vegna ekki við þeirri hugmynd, sem hv. þm. gerir sér um rekajarðirnar þarna norður frá. En það eru rekajarðir allra nyrzt í Strandasýslu, sem nú eru í eyði, Skjaldabjarnarvík, sem er nyrzti bærinn, og Drangavík, sem er lítið kot. Aðrar jarðir eru ekki í eyði á Ströndum. Það, sem oftast eru kallaðar Strandir, er í kjördæmi hv. þm., og er fyrir norðan Geirólfsgnúp, og þar eru rekajarðir, sem ekki hefur komið til mála, að ríkið seldi, og víða eru víkur, þar sem gæti komið til mála að hægt væri að koma á fót byggðum eins og þeim, sem hv. þm. talaði um. T.d. gætu um 200 –300 manns búið í Árnesi og haft hlunnindi norðar á Ströndunum. - Annars er það um rekann að segja, að þó að hann sýnist nokkuð mikill, þá kemur þar margt til greina, og hann er ekki eins fljóttekinn og lítur út fyrir. Hann hefur verið notaður mikið í mínu kjördæmi og sagaður í 2 myllum, sem reknar eru þar, en nú í sumar hefur t.d. ekki verið hægt að ná í rekann vegna óveðurs, og það er geysilegt verk og kostnaðarsamt að ná honum, svo mikið verk, að þeir, sem rekann á Ströndunum sjá, renna ekki grun í það. Ég vil aðeins leiðrétta það með nokkrum orðum, að það eru ekki 200 þús. kr., sem varið er til endurbygginga á ríkisjörðum, heldur bætast þar við tekjur ríkisins af fasteignum þess á ári hverju. Hitt er svo að athuga, að ef ætti að byggja upp á þessum jörðum, sem ríkið á í tuga og hundraða tali um allt landið, virðist okkur, að það mundi kosta um 1/4 millj. kr. að byggja upp á hverri jörð og gera það, sem gera þyrfti. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þetta, menn sjá, hve gífurlegt fé það yrði. Hv. 6. landsk. þm. talar um, að illa sé farið með þá, sem búa á ríkisjörðunum, en það hefur einmitt verið bent á það hér af flokksmanni hans, að með því að byggja upp fyrir stórfé á jörðunum, þá er vitanlega verið að gefa þessum mönnum, ef þeir fá jarðirnar keyptar á eftir, því að það er víst, að peningarnir koma aldrei aftur að fullu við sölu á ríkisjörð. Ég held þess vegna, að það sé betra að ívilna bændunum með því að láta þá fá jarðirnar til kaups sem óðalseign, eins og ríkið hefur heimilað með lögum, og láta þá síðan sjálfa byggja upp á þeim; það hefur, eins og ég sagði áðan, reynzt allt að því helmingi ódýrara í framkvæmd. Til að hjálpa þeim við það er byggingarsjóðurinn með 2% vöxtum og ræktunarsjóðurinn, einnig með 2% vöxtum eða lítið eitt hærri. Fái þeir þessa aðstoð, þá framkvæma þeir þetta á miklu hagkvæmari hátt en ríkið getur gert, og það er þessi stefna, sem ég álít, að við eigum að fylgja. Þegar ríkið byggir og verkið er allt framkvæmt af fagmönnum, verður kostnaðurinn oft ótrúlega miklu meiri en hjá bændunum. Það er ekki mikið, sem byggt hefur verið á prestssetri einu í Árnessýslu, sem ég býst við, að hv. þm. sé kunnugt um, fjós yfir 11 kýr og hlaða; síðast þegar ég frétti, voru komnar í það 510 þús. kr., allt framkvæmt af fagmönnum í Reykjavík. Það er önnur framkvæmd á döfinni vestanlands, sem ég býst við, að eitthvað svipað sé um að segja. Ég er ekki í minnsta vafa um, ef hv. 6. landsk. þm. rannsakar byggingarmál ríkisins, - og það getur hann auðvitað fengið á þeirri skrifstofu, sem með það hefur að gera í stjórnarráðinu -, þá muni hann sjá, að þessi stefna er miklu skynsamlegri en hin. Ég efast ekki um það, ef þessi vestfirzki bóndi fær þann helming jarðarinnar keyptan, sem ríkið á, þá muni honum takast, ekki síður en öðrum, að byggja upp á jörðinni, og verður miklu ánægðari með það en hitt. Það eru gerðar kröfur til, að ríkið byggi upp á jörðum sínum, en svo vilja bændurnir kaupa þær, þegar búið er að byggja. Á einni jörð er búið að byggja fjós fyrir 75 þús. kr. Nú vill bóndinn fá jörðina keypta. Ég tek það vitanlega ekki í mál, að bóndinn fái jörðina keypta, nema hann kaupi fjósið líka, það verður alls ekki selt honum fyrir fasteignamatsverð. En svona er það oft. Ríkið byggir fyrir stórfé á jörðunum; þegar það er búið, þá vilja bændurnir kaupa fyrir fasteignamatsverð, sem nær auðvitað engri átt. Ég vildi mælast til þess, að hv. þm. kynni sér, hvernig þetta er í framkvæmd, það getur hann gert á skrifstofunni, sem hann hefur alltaf aðgang að.



Herra forseti. Það er rétt, sem hæstv. landbrh. sagði, að Birgisvík er ekki með mestu rekajörðunum þar, en þó er þar nokkur reki, og ef það gengur viðstöðulaust gegnum þingið, að hún verði seld úr eigu ríkisins upp á veika von um, að hún muni e. t. v. byggjast, þá hygg ég, að það skapi fordæmi fyrir að selja þessar jarðir.

Rekinn fer allur út aftur, ef ekki er litið eftir honum.

En ég skal ekki hafa fleiri orð um það. Hæstv. landbrh. heldur því fram, að það muni kosta of fjár að byggja upp á ríkisjörðunum. Það er vafalaust rétt og mundi varla verða minna en 250 þús. kr. á jörð að meðaltali, en það yrði vitanlega gert með sams konar lánafyrirkomulagi eins og nú gerist með veði í þeim byggingum, sem þarna sköpuðust. Þá er það, hvort eigi að gefa bændum - hæstv. ráðh. sagði, að hv. 4. þm. Reykv. hefði haldið því fram, að bændum væri gefið stórfé með því að selja þeim jarðir ódýrt, - með því að selja þeim jarðirnar ódýrt, þ.e.a.s. hvort betra sé að ríkið gefi einni kynslóð og þeirri, sem nú lifir, nokkur verðmæti eða það gefi ókomnum kynslóðum mikil verðmæti í byggingum og leysi af þeim þá byrði að þurfa að eyða fé sínu i að kaupa jarðirnar. Það síðara teljum við hv. 4. þm. Reykv. mun betri gjafir og að frá þeirri stefnu beri ekki að hverfa. Ef byggingarframkvæmdir hins opinbera hafa farið í handaskolum, þá má vafalaust bæta úr því, m.a. með því að gera bændurna sjálfa að þátttakendum i framkvæmdunum. Ef fullkomnar teikningar liggja fyrir og ríkið sér um, að ekki sé lagt út í allt of stórar og dýrar byggingar og að unnið sé af hyggindum, þá skil ég ekki annað en hægt sé að byggja á ríkisjörðunum jafnódýrt og á jörðum einstaklinga með því að tvinna saman hagsmuni ríkisins og bændanna við byggingarframkvæmdirnar. En þess hefur ekki verið kostur undanfarið, því að ríkið hefur sagt nei og ekki fengizt til að byggja, svo að byggingarnar á jörðum þess hafa grotnað niður með þeim afleiðingum, að margar jarðir hafa lagzt í eyði. Ég held því, að ríkið þurfi að rækja betur skyldu sína í þessu efni, heldur en það skjóti sér undan skyldu með því að selja einstaklingum jarðirnar.

Forseti (BSt): Ég vil taka fram, að frsm. minni hl. iðnn. er forfallaður vegna slyss, og tel ég því sanngjarnt, að umr. verði nú ekki lokið, því að hans er von á næsta fund d.

Frsm. meiri hl. (Gísli Jónsson) : Ég óska þá, að málinu verði frestað, þar til hann getur verið viðstaddur.