Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (SB): Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. 2. þm. Reykv., við 1. brtt. á þskj. 448, að í staðinn fyrir „4% ársvöxtum“ komi „2% ársvöxtum.“ Þessi brtt. er of seint fram komin og þar að auki skrifl. Þarf tvöföld afbrigði til þess, að hún megi komast hér að.



Herra forseti. Ég hefði viljað óska, að einhver hæstv. ráðh. hefði verið viðstaddur þessa umr. Mér finnst satt að segja, að þessar umr. hafi að mörgu, leyti farið þannig fram, að það sé varla sæmandi hæstv. ríkisstj. að láta hvorki sjá sig né heyra í þeim umr., sem hér hafa átt sér stað. Ég hef ekki orðið var við það, að einn eða neinn af andmælendum frv. hafi gert neina tilraun til þess að draga umr. úr hófi fram, heldur miklu frekar hefur afgreiðsla málsins tafizt við að bíða eftir till. frá stjórnarflokkunum og hæstv. ríkisstj. Nokkrum fyrirspurnum hefur verið beint til ríkisstj., og hún hefur verið beðin um ýmsar upplýsingar, en hefur alveg vikizt undan að svara. Ég vil því fara fram á það við hæstv. forseta, að hann hlutist til um, að einhver hæstv. ráðh. yrði viðstaddur. Hefði ég einkum viljað tala við hæstv. sjútvmrh. Vildi ég því óska þess, að hæstv. forseti geti haft áhrif á, að hér yrði einhver forsvarsmaður hæstv. stj. viðstaddur. Ég hefði þurft að fá nokkrar upplýsingar í sambandi við till., sem ég ber fram, og kann illa við, ef enginn er hér, sem er líklegur til svara.

Forseti (SB): Út af þessum tilmælum vil ég geta þess, að ég hef gert ráðstafanir til, að hæstv. atvmrh. viti um þessa ósk hans. Hann mun vera hér í húsinu, að því er ég bezt veit. - - - Hæstv. atvmrh. mun vera eitthvað vant við látinn, en þar sem nú eru í d. tveir hæstv. ráðh., vil ég spyrja hv. þm., hvort hann geti nú ekki flutt ræðu sína.



Ef hæstv. atvmrh. ekki treystir sér til að vera viðstaddur vegna annarra anna, verð ég að sætta mig við að tala við þá tvo hæstv. ráðh., sem hér eru, þó að mér virðist, að það sé að tala fyrir daufum eyrum að tala við þá, því að hvað eftir annað var til þeirra beint nokkrum fyrirspurnum og tilmælum í gær, án þess að þeir gerðu nokkra tilraun til að svara þeim, og ég verð að segja, að mér þykir það nokkuð undarlegt, af þeirri ástæðu, sem ég tók fram áður og ítreka nú í áheyrn hæstv. ráðh., að ég hef ekki orðið var við, að nokkur andmælandi frv. hafi gert nokkra tilraun til málalenginga. Það hafa að sjálfsögðu komið fram mismunandi skoðanir, en hæstv. ríkisstj. hefur annaðhvort ekki viljað sýna þá kurteisi - eða ekki getað - að svara þeim fyrirspurnum, sem til hennar hefur verið beint. Ég gerði við 2. umr. að umtalsefni hluta af skilmálum sjávarútvegsins, sem hæstv. ríkisstj. hefur algerlega vanrækt að taka til úrlausnar í sambandi við þetta mál, og þó er það svo, að sjávarútveginum verður ekki komið á þann kjöl, sem hæstv. ríkisstj. ætlast til með þessu frv., nema uppfylltir séu skilmálar sjávarútvegsins. Á ég þar sérstaklega við hin geysilega háu sjóveð frá síðustu síldarvertíð. Ég benti þá á það jafnframt, og ég flutti brtt., sem var felld, um það efni að taka greiðslur á sjóveðskröfunum frá síðustu síldarvertíð upp í ákvæði um væntanlegan gengishagnað, og jafnframt var eftir till. ríkisstj. farið nokkuð einkennilega með þann sjóð, sem ríkisstj. kallar í frv. aflatryggingasjóð. Það er að vísu svo, að slíkur sjóður er hvergi til í neinum l., heldur heitir hann hlutatryggingasjóður bátaútvegsins. Má það ef til vill til marks taka um vandvirknina við undirbúning þeirra till., sem hæstv. stj. hefur gert við frv., að þessi sjóður er í frv. kallaður aflatryggingasjóður, en ekki því rétta nafni, sem hann heitir í l. Um aflatryggingasjóðinn, sem hæstv. ríkisstj. kallar svo, er það að segja, að í l. frá 1947 um dýrtíðarráðstafanir, er svo kveðið á í 2. gr., að leggja skuli sérstakan skatt á eignarauka, sem orðið hafi frá 1. jan. 1940 til 31. des. 1947, og sá skattur skuli renna í framkvæmdasjóð ríkisins, en ef stofnaður verði afla- eða hlutatryggingasjóður fyrir bátaútveginn með l., þá skuli skattinum jafnt skipt milli hans og framkvæmdasjóðs. Jafnframt var útgerðarmönnum lofað, að þessi sjóður skyldi taka til starfa árið 1948 eða í síðasta lagi í ársbyrjun 1949. Lög um hlutatryggingasjóð bátaútvegsins voru síðan sett, og eru þau frá 25. maí 1949. Þar er ákveðið í 8. gr., að í staðinn fyrir að sjóðnum sé ætlaður helmingur eignaraukaskattsins, sem innheimtur verði samkvæmt 2. kafla l. nr. 128 frá 1947, um dýrtíðarráðstafanir, skuli hann fá 5 millj. kr., og leggi ríkissjóður fram það, sem á vanti. - Nú mun það vera svo, að þessi eignaraukaskattur var alveg undirbúinn undir álagningu, og henni því sem næst lokið. Mér hefur verið tjáð, að það sé byrjað að jafna skattinum niður og búið að jafna niður helmingnum hér í Reykjavík. Útlit ætti því að vera fyrir, að ef áframhald yrði á niðurjöfnun þessa skatts, að henni yrði lokið á síðari hluta þessa árs, og innheimtan á honum ætti því að komast í framkvæmd mjög snemma á næsta ári í síðasta lagi. Séu þessar upplýsingar réttar, þá ætti aflatryggingasjóðurinn að geta fengið það fé, sem honum ber, nú í byrjun næsta árs og uppfyllt þau loforð, sem gefin voru Landssambandi íslenzkra útvegsmanna. Nú sé ég, að í till. hæstv. stj. er gert ráð fyrir að afnema þennan eignaraukaskatt og gera þá erfiði þeirrar n., sem að þessu starfaði í þrjú ár, ónýtt. Jafnframt er skattstiginn lækkaður verulega, svo að nú er gert ráð fyrir, að ekki verði greiddur skattur af eign undir 300 þús. kr., en í l. um eignaraukaskatt átti hann að byrja á 100 þús. kr. Hér er því um verulega tekjurýrnun að ræða frá því, sem ætlazt var til í eignaraukaskattslögunum, þar sem vitað er, að meginþorri af eignum landsmanna er til orðinn á því tímabili, sem eignaraukaskattslögin ná yfir, og það því fremur, sem jafnframt því að tekið er neðan af skattstiganum, er hann verulega mikið lækkaður. Mér skilst því, að með þeirri lagabreyt., sem flutt hefur verið af hæstv. ríkisstj., sé verið - ég vil ekki segja að svíkja bátaeigendur um þann hluta eignaraukaskattsins, sem þeim bar samkvæmt samningum við þrjá flokka á Alþingi, sem stóðu að fyrrverandi ríkisstj. Ef svo skyldi vera, að hæstv. ríkisstj. hefði einhverjar upplýsingar að gefa í þessu efni, þá þætti mér mjög vænt um að fá þær við þessa umr. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. viðskmrh., sem ég geri ráð fyrir að sé aðalforsvarsmaður þessa frv., ef hann er nokkur til á Alþingi, hvort hann hafi einhver gögn í höndum, sem sýni það, að eignaraukaskatturinn, sem átti að renna í hlutatryggingasjóð, hafi ekki orðið meiri en 5 millj., en ef svo væri, að hann hefði getað orðið meiri, hvernig ætlar hæstv. stj. þá að uppfylla þau loforð, sem Alþingi og stjórnmálaflokkarnir þrír á Alþ. hafa gefið útgerðarmönnum í þessu efni? Í öðru lagi mætti ganga út frá, að hlutatryggingasjóður þyrfti ekki enn að bíða mörg ár eftir þessu framlagi, ef haldið hefði veríð áfram með eignaraukaskattinn, svo sem l. stóðu til. En með þeirri breyt., sem samþ. var hér í þessari d. í gær, þá er gert ráð fyrir, að framlag ríkissjóðs til hlutatryggingasjóðs komi ekki allt til innheimtu, eftir 12. gr. þessa frv. En skattinn skal greiða í síðasta lagi 6 mánuðum eftir að skattupphæðin var tilkynnt gjaldanda, og ef skatturinn er hærri en 2000 kr., er gjaldanda heimilt að greiða allt að 90% af því, sem þar er fram yfir, með skuldabréfum, sem hann gefur út, en ríkisstj. ákveður form og texta fyrir, og andvirði bréfanna á svo að greiðast á 20 árum, og séu ársvextir af þeim 4%. - Mér skilst, að eftir þessu ákvæði geti farið svo, að hlutatryggingasjóður mundi geta þurft að biða enn í ærið mörg ár eftir þessu loforði stjórnarflokkanna og Alþ., jafnvel þó að framlag til hans eigi að greiðast af því fyrsta fé, sem innheimt verður með þessu móti. Bæði mundi það nú taka verulegan tíma að fara nú að jafna niður skatti eftir nýjum reglum, leysa í útreikningnum öll hlutafélög, samvinnufélög og sameignarfélög upp í einstaklinga og jafna skattinum niður og innheimta hann. Og eins er ekki alveg víst, að það komi inn 5 millj. kr. í peningum af þessum skatti fyrstu mánuðina, heldur mundi eitthvað verða borgað í tuttugu ára skuldabréfum, sem þessi hlutatryggingasjóður þá ætti að fá. Ég tel, að hér sé ekki vel að farið og að ef þessar tili. nái fram að ganga eins og þær liggja fyrir, þá verði nokkuð erfitt eftirleiðis að treysta loforðum hæstv. Alþ. og loforðum þessara þriggja stjórnmálaflokka. Ég veit ekki betur, en að um þetta hafi verið gerður bindandi samningur, að vísu e.t.v. munnlegur, við Landssamband íslenzkra útvegsmanna. Þessi samningur var siðan staðfestur með l. Það er að vísu sjálfsagt á valdi Alþ. að breyta lögum. Hitt er dálitið vafasamara, hvort þrír flokkar, sem hér eiga hlut að máli, geta gengið á bak orða sinna, eins og til virðist stefnt með þeim till., sem hér liggja fyrir. Út af þeim upphæðum, sem gefin hafa verið loforð um viðkomandi hlutatryggingasjóðnum, skal ég ekki fjölyrða meira. Ég tel, að það sé í mesta lagi vafasamt af hæstv. Alþ. að slá því föstu, að þessi upphæð hefði ekki getað numið meiru en 5 millj. kr., og ég vil þess vegna ítreka það við hæstv. viðskmrh., hvort hann hafi einhver gögn um það eða vitneskju, er sýni, að skatturinn hefði ekki numið hærri upphæð. Í öðru lagi vil ég freista þess að reyna að fá því komið til leiðar, að hlutatryggingasjóðurinn þurfi ekki að bíða enn í langan tíma eftir því, að þessi loforð verði framkvæmd, og hef í því skyni flutt brtt. á þskj. 447, þar sem farið er fram á, að framlagið til hlutatryggingasjóðs verði tekið af væntanlegum gengishagnaði, sem ætti að verða í handraða nú innan mjög skamms tíma - þó ekki til frambúðar, heldur aðeins sem lán, sem endurgreiðist þá af þeim skatti, sem ætlazt er til, að innheimtur verði samkv. till. hæstv. ríkisstjórnar. Mér finnst ekki, að það sé farið fram á mikið í þessum till. Það er aðeins verið að reyna að fá þessa þrjá stjórnmálaflokka, sem að þessum samningum stóðu, til þess að standa svolítið við orð sín. Það eru ekki gerðar tilraunir til þess að breyta úthlutun gengishagnaðarins, eins og hún er í frv. hæstv. ríkisstj., nema aðeins í bili, þangað til skatturinn innheimtist. - Nú má vel vera, að það séu svo fastir samningar á milli núverandi hv. stjórnarflokka um, að hér skuli ekki breyta neinum stafkrók. En þar sem nú er ekki um annað að ræða, en að reyna að fá þessa flokka til þess að standa við loforð, sem lögfest hafa verið, þá vænti ég þess, að hæstv. ríkisstj. taki þessa brtt. til velviljaðrar athugunar.



Herra forseti. Hv. þm. Ísaf. kvartaði undan því, að hann hefði fengið lítil svör við fyrirspurnum, sem hann hefði beint til ríkisstj. Ég verð að segja, að ég varð ekki mikið var við slíkar fyrirspurnir hér á þingfundi í gær. Það var að vísu rætt um það af hendi hv. andstæðinga frv., hvort hægt væri að fá upplýsingar um, hve miklu þessi skattur næmi, sem hér um ræðir. Ég skal fúslega viðurkenna, að það er ákaflega erfitt að gefa svar við því, eins og alltaf er, þegar slíkir skattar eru á lagðir. Það er yfirleitt ekki hægt að gefa nokkurn veginn réttar upplýsingar um það, fyrr en búið er að reikna skattinn út, því að það eru svo mörg atriði í því máli svo óviss, að það er ekki hægt með nokkurri vissu að telja þær ágizkanir, sem slíkar tölur hlytu að verða, réttar upplýsingar. Þess vegna hefur stj. leitt það hjá sér að vera að koma með slíkar ágizkanir. Hins vegar skal ég koma að seinna atriðinu, sem hv. þm. talaði hér um, samanburðinum á milli þessara tveggja skatta. Hv. þm. Ísaf. sagði, að ríkisstj. hefði brugðizt skyldu sinni við það, að hún hefði ekki enn greitt 11/2 millj. kr. vegna sjóveða, sem hvíldu á ýmsum bátum enn þá og heimíld hafi verið gefin ríkisstj. til þess að greiða í sambandi við lög, sem sett voru um bráðabirgðaaðstoð til útvegsins. Þetta er alveg rétt. En það er ekki af neinni andúð í garð útvegsins, að þessi 11/2 millj. hefur ekki verið greidd. Það er blátt áfram af því, að ríkissjóður hefur ekki getað greitt þetta fé. Þingið getur samþykkt útgjöld. En það hljóta að vera fjárráð ríkisins, sem ákveða það, hvort hægt er að standa við slík útgjöld. Í þessu tilfelli hefur það ekki verið hægt, þann tíma, sem liðinn er síðan þessi heimíld var gefin. Og yfirdráttur ríkissjóðs hjá Landsbankanum hefur allan tímann verið í toppi, og ríkissjóður hefur ekki haft heimíld fyrir meiru, og Landsbankinn hefði getað stöðvað það, ef ríkissjóður hefði ætlað að yfirdraga fram yfir þetta hámark og með því greiða þessa heimíld, sem þarna er um að ræða. Hitt er og öllum hv. þm. kunnugt, að lánsmöguleikar ríkissjóðs eru þrotnir, bæði til þessa og annars. Ég get fullvissað hv. þm. um það, að ég og aðrir, sem voru í fyrrv. ríkisstj., hefðum haft mesta ánægju af því að geta greitt þetta fé út og losað þessa báta undan sjóveðum, sem nú standa uppi í vanda af þeim sökum. Hv. þm. Ísaf. sagði, að það mundi fljótlega vera hægt að ljúka útreikningi eignaraukaskattsins. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef í því efni, er búið að reikna út tæplega helming einstaklinga. Öll félög eru óútreiknuð og engar upplýsingar liggja fyrir um þann hlutann. Hins vegar er vitað, að eignaraukaskatturinn kemur mjög lítið eða ekkert við útveginn, vegna þeirra fríðinda, sem útveginum voru veitt í þessum l. Mér hefur verið skýrt svo frá, að eftir bráðabirgðaathugun á nokkrum greinum í sjávarútvegsstétt, þá mundi vera hægt að ganga út frá því, að ekki mundu miklar tekjur koma frá þeirri hlið, og að líkindum ekki heldur frá sambandsfélögum. Það er ákaflega erfitt að segja til um það, hversu miklu þessi skattur nemur. En það er öllum ljóst, þegar það er athugað, að þessi skattur kemur ekki á neinar eignir, sem til voru í landinu fyrir 1940. Hins vegar kemur sá nýi skattur á allar eignir í landinu. Þetta er sá reginmunur, að ég, fyrir mitt leyti persónulega, er alveg sannfærður um, að þessi nýi skattur er miklu hærri, en eignaraukaskatturinn og kemur að mörgu leyti miklu þyngra niður. - Það er ekki rétt, sem hv. þm. Ísaf. vildi halda fram, að verk nefndarinnar væri ónýtt, þó að þessi skattur væri felldur niður. N. hefur haft margt annað að vinna, en útreikning á þessum skatti. Og ég hygg, að mikið af hennar starfi hafi farið í önnur störf. Hins vegar er því ekki að neita, að náttúrlega fellur ónýtt að nokkru leyti það starf, sem n. hefur í þetta lagt. Út af því, sem hv. þm. Ísaf. sagði um hlutatryggingasjóðinn, þá vildi ég benda á það, að það er gert ráð fyrir því, um það leyti sem þessi l. eru sett, að ég ætla, að honum séu tryggðar 5 millj. kr. Og það var á þeim forsendum, sem núverandi ríkisstj. taldi, að með því að tryggja honum 5 millj. kr. af þessum skatti, þá væri honum séð fyrir þeim tekjum, sem gert hafði verið ráð fyrir, að hann mundi fá eða honum mundu verða tryggðar. Með þeim ákvæðum, sem hér eru í frv., þá er gert ráð fyrir því, að hlutatryggingasjóður fái það fyrsta fé, sem inn kemur. Það má vel vera, að þessar 5 milljónir komi ekki inn alveg um leið og þessi skattur er útreiknaður. En það hlýtur öllum að vera ljóst, að jafnmikill skattur og hér er um að ræða, hann ætti að færa hlutatryggingasjóði þessar 5 millj. kr. á tiltölulega skömmum tíma, svo að ég verð að segja fyrir mitt leyti, að ég, sem tel mig persónulega mjög vinveittan sjávarútveginum, vildi helzt þess óska, að þessi sjóður gæti orðið sem mestur og gert sem mest gagn. Ég tel hans hlut ekki fyrir borð borinn með þeim ákvæðum, sem sett hafa verið í þetta frv.



Herra forseti. Ég vil taka mjög eindregið undir þau ummæli hv. þm. Ísaf., að framkoma hæstv. ríkisstj. við meðferð þessa máls sé engan veginn eins og vera ber og í ýmsum atriðum beinlínis ámælisverð. Í gær urðu alllangar umr. við 2. umr. málsins. Til hæstv. ríkisstj. var beint ýmsum fyrirspurnum um það frv., sem hæstv. fyrrv. ríkisstj. lagði fram og hæstv. núverandi ríkisstj. hefur gert að sínu máli. Við þetta frv. eru gerðar ýmsar mjög mikilvægar aths., en hæstv. ríkisstj: sér ekki ástæðu til annars, en að láta þær sem vind um eyru þjóta og gerir ekki tilraun til þess að svara þeim eða hrekja þær í nokkru verulegu atriði.

Er ekki bezt að hafa þær óhraktar?

Ef í þögninni felst viðurkenning hæstv. ríkisstj. á því, að það sé ekki hægt að hrekja aths. okkar við frv., þá tek ég henni með ánægju. En mig langar til að ganga úr skugga um, hvort svo sé. Á það má og benda, að það, sem hefur orðið til þess að tefja mál þetta, er, að staðið hefur á till. frá hæstv. ríkisstj. eða þeim minni hlutum í fjhn., sem hana styðja. Málið hefur hins vegar ekki verið tafið með málþófi eða neinu slíku. Annars er ástæða til þess að vekja athygli á því, að frv. þetta hefur sízt batnað við þær breyt., sem gerðar hafa verið á því að undirlagi hæstv. ríkisstj. við 2. umr. Frv. hefur batnað í fáum atriðum, en versnað í mörgum. Það, sem ég vil sérstaklega gera að umtalsefni í þessu tilliti, eru ákvæði 3. gr., eins og hún er nú, um ráðstöfun á gengishagnaðinum. Ég vakti athygli á því í því nál., sem ég skrifaði um þetta mál, og líka í framsöguræðu minni, að gengishagnaðurinn, sem fram kemur við endurmat á erlendum inneignum bankanna, er alveg sérstaks eðlis. Hér er um að ræða reikningslegan hagnað einungis. Hér er alls ekki um að ræða greiðsluhæfar tekjur í neinum skilningi. Einmitt vegna þessa er það dálítið undarlegt, að þeir ágætu hagfræðingar, sem undirbjuggu þetta frv. upphaflega, skyldu leggja til að verja hluta af þessum gengishagnaði til þess að bæta upp sparifé landsmanna, m.ö.o. til þess að skapa nýjan kaupmátt í landinu. Hér er ekki um að ræða neinn raunverulegan kaupmátt. Jafnhliða gengisbreytingunni verða ekki til nein verðmæti, sem hægt sé að kaupa fyrir þennan gengishagnað. Ef þessum gengishagnaði er veitt út í hagkerfið, getur það ekki annað en aukið verðbólguna, sem fyrir er, en nauðsynlegt er að draga úr, enda þótt upphæðin, 10 millj. kr., sem á að ráðstafa til greiðslu sparifjáruppbóta, sé að vísu ekki svo há, að ástæða sé til þess að óttast mjög mikil verðbólguáhrif af henni. En meginreglan er jafnröng fyrir það. Hagfræðingarnir munu hafa talið, að ekki væri ástæða til að ætla, að þessar sparifjáruppætur yrðu teknar út þegar í stað, og mundu því ekki koma fram sem aukning á kaupmætti þeim, sem fyrir væri, heldur mætti búast við, að þetta yrði líkt og vextir lagt við sparifjárinneignina í heild og væri þar óhreyft. Þetta munu hafa verið höfuðrök þeirra fyrir því að leggja til að taka sparifjáruppbótaféð af gengishagnaðinum. Nú hefur hér aftur á móti verið breytt um stefnu í þessu efni. Nú hefur hæstv. ríkisstj. lagt til, að gengishagnaðinum öllum skuli þegar í stað verða varið til útlána í ákveðnum hlutföllum samkv. 3. gr. Að vísu á hér að vera um bráðabirgðalán að ræða, sem eiga að endurgreiðast, eftir því sem stóreignaskatturinn innheimtist. En samkv. reynslu um álagningu eignarskatta hér á landi má búast við, að það taki ár eða skipti árum, þangað til þessi skattur verði lagður á. Svo liður enn tími, þangað til skatturinn innheimtist. Og þá er augljóst, að hér er verið að stofna til aukningar á verðbólgunni í landinu, með því að veita út í hagkerfið nýjum kaupmætti, sem engin raunveruleg verðmætissköpun samsvarar. Hér er verið að taka hreinan bókfærsluhagnað, sem e.t.v. nemur 15–20 millj. kr. og alls ekki verður talinn greiðsluhæfur og á ekkert erindi út í hagkerfið, nema til þess að auka verðbólgu, og nota hann til lánveitinga og skapa þannig með honum nýjan kaupmátt, sem aðeins getur haft verðbólguáhrif. Þessi upphæð, hver sem hún er, er ekki svo há að vísu, að ástæða sé til að óttast ringulreið af hennar völdum. En ég vek athygli á þessu af því, að hér virðist vera á ferðinni af hálfu hæstv. ríkisstj. algerður skilningsskortur á því, hvað hér er um að ræða, skilningsskortur á þýðingu mjög mikilvægrar meginreglu í fjármálastjórn. Hæstv. fjmrh. (EystJ) flutti við 1. umr. þessa máls mjög athyglisverða ræðu og lagði þar mjög ríka áherzlu á, að ráðstöfun eins og sú, sem lögð væri til í þessu frv., mundi reynast alveg gagnslaus, ef ekki væri breytt alveg um stefnu í fjárfestingarmálum og fjármálum ríkisins frá því, sem verið hefur. Auðvitað átti hann við ekkert annað en það, að hætta þyrfti þeirri stefnu, sem framfylgt hefur verið mörg undanfarin ár, að halda uppi óeðlilegri kaupgetu í landinu með lánsfjárþenslu af hálfu bankanna. Við þessari stefnu varaði hæstv. fjmrh. einnig í sinni að mörgu leyti mjög glöggu ræðu. - En hvað er eitt fyrsta verk hæstv. ríkisstj., eftir að þessi hæstv. ráðh. hefur tekið við embætti fjmrh.? Það að stiga mjög mikilvægt spor á þeirri braut, sem hann varaði við, því að hér er um hreina lánsfjárþenslu að ræða af hálfu bankanna, að vísu ekki í mjög stórum stíl, þar sem ekki er um mjög háa upphæð að ræða. En þessi aðgerð ber engu að síður vott um skilningsskort á því, um hvað hér er raunverulega að ræða, eða viljaskort til þess að framkvæma góðan ásetning. Og þetta spáir illu um stefnu þeirrar hæstv. ríkisstj., sem nú hefur tekið við völdum. Ef áframhaldið hjá henni verður líkt þessu, er ekki við því að búast, að stefna hæstv. ríkisstj. muni geta leitt til góðs í fjármálum þjóðarinnar, og þá heldur ekki við því að búast, að þær ráðstafanir, sem hér er verið að knýja í gegn, muni geta komið að haldi. Þetta virtist hæstv. núverandi fjmrh. vera algerlega ljóst, meðan hann var aðeins hv. 1. þm. S–M. Hvort honum er þetta jafnljóst nú, eftir að hann er orðinn fjmrh., geri ég mér ekki fulla grein fyrir, og veit heldur ekki, hvort hann ber fulla ábyrgð á þessu eða það eru önnur öfl, sem að þessu standa. Mér er sagt, að hæstv. ríkisstj. hafi fengið aðvörun varðandi þetta mál frá þjóðbankanum, en ekki séð ástæðu til að sinna því. Og mér er nær að halda, að annar flokkurinn, sem að ríkisstj. stendur, hafi fengið aðvörun um þetta frá hagfræðingi, sem hann metur mikils og hefur ástæðu til að meta mikils. Hann mun heldur ekki hafa séð ástæðu til að ljá þeim röddum eyru. Þetta virðist ekki spá góðu um framtíðina, þótt í litlu sé. En mjór kann að vera hér mikils vísir. Og hér hefur hæstv. ríkisstj. ekki tekizt að stiga sín fyrstu spor eftir þeim meginreglum, sem hæstv. núverandi fjmrh. taldi sig fylgjandi, áður en hann tók að sér þetta mikilvæga embætti. Þá vildi ég fara nokkrum orðum um það, að mér finnst afstaða hæstv. ríkisstj. við afgreiðslu þessa máls við 2. umr. að ýmsu leyti vera mótuð af mjög mikilli óbilgirni gagnvart sjónarmiðum, sem haldið hefur verið fram af Alþýðusambandi Íslands og launþegasamtökunum. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki séð ástæðu til annars en að skella skolleyrum við mjög eindregnum óskum alþýðusamtakanna um það að fella niður 2. gr. frv. og gera nokkra breyt. á ákvæðunum um greiðslu vísitöluuppbótar. Þessi vilji alþýðusamtakanna er mjög eindreginn, og að baki honum liggur fyllsta alvara. Alþýðusamtökin hafa ekki sýnt neitt ábyrgðarleysi. Framkoma þeirra hefur alls ekki verið ögrandi í þessu máli fram til þessa. Og það hefði verið fyllsta ástæða fyrir hæstv. ríkisstj. að taka með meiri sanngirni og meiri velvilja þeim sjónarmiðum, sem fram hafa komið frá alþýðusamtökunum. Hæstv. ríkisstj. hefur hins vegar ekki gert það. Fyllsta ástæða er til að vara hæstv. ríkisstj. við afleiðingum þess, ef hún knýr málið gegnum þingið á sama veg eins og hún knúði það gegnum 2. umr. í þessari hv. d. Það er sem sagt mjög eindreginn vilji fyrir því hjá alþýðusamtökunum, að 2. gr. frv. falli niður. Það verður ekki um hana annað sagt en að í henni felist allt að því hótun í garð alþýðusamtakanna, ef þau haldi sér ekki á mottunni í kaupgjaldsmálunum. Þetta hefur óheppileg áhrif, og ef hæstv. ríkisstj. hefur vilja á, að þessar ráðstafanir beri árangur, þá ætti hún að taka meira tillit til samtaka launþeganna í landinu, en hún nú gerir. Það er og mjög eindreginn vilji alþýðusamtakanna, að ákvæðum 4. og 7. gr. verði breytt þannig, að kaupgjaldsbreytingar verði mánaðarlega, eins og vísitala segir til hverju sinni, en ekki eins og nú mælir fyrir í frv. Þá er það krafa þeirra, að kaupgjald verði í samræmi við sem réttasta vísitölu. Enginn getur mótmælt því, að sé vísitala á annað borð reiknuð út, eigi hún að vera sem sönnust og réttust, en hæpið er, að vísitalan verði rétt samkvæmt frv. Þá verð ég að láta í ljós undrun yfir því, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki séð ástæðu til að taka tillit til þeirrar till. að láta uppbætur einnig ná til lifrarpeninga háseta á togurum, en þeir eru venjulegt kaupgjald, þó að hagfræðingarnir sæju það ekki og héldu, að þeir væru hliðstæðir aflahlut, það er misskilningur, og verða þeir því að breytast eins og annað kaup. Er það harla undarlegt, ef halda á niðri kaupi togarasjómanna, á sama tíma sem kaup yfirmanna á skipum þessum er hækkað. Ég vænti þess því eindregið, að hæstv. ríkisstj. fallist á þessa breytingu eða breyti þessu ákvæði sjálf, þannig að uppbót verði greidd á lifrarpeninga til undirmanna á togurum og að kaup yfirmanna hækki ekki eins gífurlega og frv., eins og það er nú, gerir ráð fyrir. Þá finnst mér breytingin á ákvæðinu um uppbætur á sparifé ekki til bóta, hvorki lenging bótatímans né ákvæðin um innstæður í verzlunum og samvinnufélögum og fleiri hálfopinberum stofnunum, enda er sennilega hægt að misnota þau. Ég hélt satt að segja, að það væri hlutverk hæstv. ríkisstj. að reyna að draga úr skriffinnskunni og öllum óþarfa kostnaði, eða svo heyrðist mér a.m.k. á hæstv. viðskmrh., en það er eins og ég sagði áðan, að ekki er lifað eftir því, sem prédikað er. Hér er að ástæðulausu stefnt út í aukna skriffinnsku og kostnað hjá hinu opinbera, auk þess sem ákvæðin eru næstum óframkvæmanleg. Bankarnir og þeir menn, sem bezt þekkja til þessara mála, hafa lagt til, að þessi háttur yrði ekki á hafður, en samt gerir hæstv. ríkisstj. þessa breyt. Nær hefði verið að breyta þessu þannig, að uppbætur hefðu verið greiddar á verðbréfaeign. Hér er raunverulega verið að mismuna sparifjáreigendum, þar sem sparifé í verðbréfum er ekkert bætt, en hins vegar tekið að bæta þýðingarlausa verzlunarinnstæður, sem aðeins hefur í för með sér skrifirí og umfangsmiklar rannsóknir á smámunum. Það er tekið fram, að uppbætur séu aðeins greiddar á það fé, sem talið hefur verið fram til skatts, en til þess að ganga úr skugga um, hvort það hafi verið gert, þarf yfirgripsmikla rannsókn, sem kostar sennilega meira en þeirri uppbót nemur, sem sparifjáreigandi fær. Þá vil ég benda á það, að enn helzt það óeðlilega ósamræmi í eignamatinu, sem var í frv. í upphafi, að margfalda fasteignir með hæst 6 og niður í 3, en aftur á móti eru skip, sem eru áhættusöm eign, metin á tryggingarverði, og verður eigandi að fá sérstakt mat, ef hann vill fá lægra metið. Trygg eign er þarna metin langt undir söluverði, en jafnótrygg eign og skip jafnvel yfir söluverði. Ég furða mig satt að segja á því, að hæstv. ríkisstj. skuli hafa látið þetta ákvæði fara óbreytt í gegnum tvær umr. hér í þinginu, sérstaklega þegar þetta frv. á að vera kjarabót fyrir sjávarútveginn, en með þessu móti er hallað á hann. Þá langar mig til að leggja hér 5 fyrirspurnir fyrir hæstv. ríkisstj. og óska eindregið eftir skýrum svörum, því að öll atriðin skipta miklu máli. 1. Telur ríkisstj., að fiskverð bátaútvegsins geti hækkað frá því, sem nú er, upp í 93 aura? Allir útreikningar hagfræðinganna byggjast á því, að það geti orðið 93 aurar, en nú er það 83 aurar. Nú er það vitað, að rekstrarkostnaður bátaútvegsins eykst við gengislækkunina vegna hækkaðs olíu- og veiðarfæraverðs o.fl. Nú hefur því verið lýst yfir af fulltrúum L.Í.Ú., er þeir ræddu við fjhn., að ólíklegt væri og einn sagði útilokað, að hraðfrystihús og saltendur gætu nokkuð hækkað fiskverðið. Alþ. getur ekki afgreitt frv. án þess að heyra skoðun hæstv. ríkisstj. á þessu. Ég ætlast ekki til, að hún staðhæfi neitt um það, hvað hraðfrystihús og saltendur muni greiða, en hæstv. ríkisstj. hlýtur að hafa einhverja skoðun á því, hvað þessir aðilar geti greitt. Ef ríkisstj. er sammála fulltrúum L.Í.Ú., þá er hún skyldug til að láta það koma fram, svo að hv. þm. viti. hvað hér er að ske, því að þá tryggja þessar ráðstafanir ekki einu sinni bátaútveginn hvað þá heldur hraðfrystihúsin. Það er því nauðsynlegt að fá upplýsingar um, hvað hæstv. ríkisstj. ætlar að gera, ef hraðfrystihúsin og saltendur vilja ekki greiða nema 83 aura. 2. Eins og kunnugt er, hefur krónan nú undanfarið verið verðfelld gagnvart líru, þannig að útflytjendur til Ítalíu hafa fengið 50% hærra verð fyrir vöru sína heldur en svaraði skráðu gengi. Ég hef skilið frv. svo, að þetta væri nú úr gildi numið og líran yrði skráð sem annar erlendur gjaldeyrir, en það hefur í för með sér, að líran hækkar nú mun minna en annar erlendur gjaldeyrir, eða um 16%, og hef ég heyrt því fleygt, að saltfiskútflytjendur telji, að þeim útflutningi sé stefnt í hættu, ef líran hækkar ekki meira. Það mun hafa komið til tals í hæstv. fyrrv. ríkisstj. að hækka gengi lírunnar svo, að þetta gotupeningafyrirkomulag héldist eftir sem áður. Ég tel því mjög mikils um vert að fá upplýsingar um fyrirætlanir hæstv. ríkisstj. í þessu efni. 3. Fyrirspurn varðandi 9. gr. frv., en það hefur komið fram, að ákvæði hennar eru skilin á tvennan hátt. Í upphafi 9. gr. segir svo: „Verð vöru, sem framleidd er og seld innanlands, má hækka sem nemur hærri erlendum kostnaðarliðum og sem nemur innlendum kostnaðarliðum, öðrum en launum.“ Ég og fleiri hafa skilið þetta svo, að hér væri einungis átt við innlendar iðnaðarvörur, því að í 2. mgr. segir, að gildandi ákvæði um verðlagningu landbúnaðarafurða skuli haldast, og þannig mun Stéttarsamband bænda einnig hafa skilið þetta, því að það skrifaði fjhn. og lagði til, að hækkun mætti verða á landbúnaðarvörum strax, á sama hátt og mælir fyrir í 1. mgr., eins og væri hjá iðnaðinum. En þó að þetta sé skilningur Stéttarsambands bænda, þá hef ég heyrt því fleygt, að sumir forvígismenn bænda telji, að skilja beri þetta á hinn veginn og að hækka megi verð á þessum vörum þegar í stað. Ef skilja ber þetta á þann veg, þá verður hækkun á framleiðslu og kaupgjaldi örar og fyrr en ella, og tel ég nauðsynlegt, að skilningur hæstv. ríkisstj. á þessu komi fram. 4. Þá vildi ég spyrja hæstv. ríkisstj., hvort það sé ætlun hennar að framlengja gildandi bráðabirgðaákvæði um söluskatt? Í frv. er gert ráð fyrir því, að söluskatturinn falli niður, en fjhn. fékk þær upplýsingar hjá hæstv. viðskmrh., að hann teldi ófært að fella skattinn niður. Ég óska eftir skýrum svörum frá hæstv. ríkisstj. um fyrirætlanir hennar í þessum efnum. Þá vil ég skjóta því fram, hvort hæstv. ríkisstj. hafi gert sér grein fyrir því, hvaða áhrif söluskatturinn hafi á framfærsluvísitöluna. Ég hef að vísu ekki athugað það nákvæmlega, en tel, að það muni nema um 3% breytingu á vísitölunni, hvort söluskatturinn er reiknaður með eða ekki. 5. Þá langar mig til að spyrja hæstv. ríkisstj., hvort hún sé öll sammála þeirri grundvallarkenningu hagfræðinganna, að kjararýrnun launþeganna verði mun minni en ella vegna þess, að sá gróði, sem safnazt hefur til iðnaðar og verzlunar á undanförnum árum í skjóli haftanna, muni nú falla útflutningsatvinnuvegunum í skaut, er höftum verði af létt. En það er einn af hornsteinum kenninga þeirra, að við það, að losað sé á verzlunarhöftunum, þá muni gróðinn frá verzlun og iðnaði renna til útvegsins, þannig að hagnaður útvegsins muni ekki að öllu leyti tekinn frá launþegunum. Mig langar til að vita, hvort þessi grundvallarkenning hagfræðinganna sé í samræmi við skoðun allrar hæstv. ríkisstj. Að síðustu vil ég fara örfáum orðum um brtt. þær, sem ég ber fram á þskj. 444. Í fyrsta lagi er lagt til, að Alþ.. ráði áfram gengi íslenzkrar krónu. Þá tek ég enn fremur upp brtt. þá varðandi uppbætur til íslenzkra námsmanna erlendis vegna gengisbreytingarinnar, sem flutt var hér í gær, en gat ekki komið til atkvæða. Í þriðja lagi er lagt til, að 1. maí 1950 skuli kaup breytast í hlutfalli við þá breytingu, sem verður á vísitölu kauplagsnefndar frá 1. marz til 1. apríl 1950. Upp frá því skal kaup breytast hinn fyrsta hvers mánaðar í hlutfalli við þær breytingar, sem verða á vísitölunni. Þetta þýðir, að breytingar þær á vísitölugrundvellinum, sem gert er ráð fyrir í 4. gr., yrðu ekki framkvæmdar. Enn fremur er lagt til, að uppbót verði greidd á lifrarpeninga skipverja, þ.e. að 7. gr. falli niður. Þá flyt ég brtt. við 12. gr., að í stað talnanna „6“, „5“, „4“ og „3“ í 1. tölul. 2. mgr. komi: 7, 6, 5 og 4, og við skattaákvæði sömu greinar, að skattstiginn verði hækkaður og gerður meira stighækkandi, en samþ. var við 2. umr. Ég tel, að byrði sú, sem lögð er á eignastéttina í frv., eins og það var samþ. hér í nótt, sé of lítil, miðað við það, sem lagt er á launastéttirnar. Þá er lagt til, að skipting skattfjárins sé önnur, en gert er ráð fyrir í frv. eins og það er nú. Í till. minni er lagt til, að fénu verði skipt í tvennt, annar hlutinn fari til að greiða lausaskuldir ríkissjóðs, en hinum hlutanum verði skipt þannig, að 2/3 renni til byggingarsjóðs verkamanna, en 1/3 renni í byggingarsjóð sveitanna. Þetta er rökstutt þannig, að meira en 2/3 hlutar þjóðarinnar búa á því svæði, sem byggingarsjóður verkamanna nær til, og er því ósanngjarnt að hafa helmingaskipti. Þá er brtt. við ákvæðin um úthlutun sparifjárbóta, og er það sama tilhögun og Landsbankinn hefur lagt til. Ég ræddi þetta atriði við 2. umr. og þarf ekki að endurtaka það. Þá legg ég til, að persónufrádráttur verði hækkaður, því að nauðsynlegt er að gera tekjujöfnunarráðstafanir, og er þá einfaldast að hækka persónufrádráttinn. Það er bæði einfalt í framkvæmd og kemur réttlátast niður og kemur einkum að miklu haldi þar, sem um barnmargar fjölskyldur er að ræða.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð út af ræðu hæstv. viðskmrh., og hefði ég viljað, að hæstv. ráðh. heyrði mál mitt. - Ég vil þakka hæstv. viðskmrh. þær upplýsingar, sem hann gaf varðandi skattamálin. Mér skilst, að af þeim megi draga þá ályktun, að hvorki hæstv. ríkisstj. né aðrir hafi haft aðstöðu til þess að gera sér grein fyrir, hvaða munur er á þessum skattatill. og þeim ákvæðum, sem eru í l. um eignaraukaskatt. Það er því aðeins ágizkun, að þessi skattur muni gefa meira fé, en eignaraukaskatturinn. Hæstv. ráðh. upplýsti, að búið væri að reikna út tekjur af helming eignaaukans í Reykjavík, og upplýsti, að ekkert hefði komið frá útgerðinni. Það kemur ekki á óvart, því að vitað er, að það er ekki útgerðin, sem fyrst og fremst hefur hagnazt á veltuárum stríðsins, heldur fyrirtæki, sem ekki hafa stundað útgerð. Ég á þar við mörg afætufyrirtæki, sem étið hafa upp stríðsgróðann, með þeim afleiðingum, að aðalatvinnuvegurinn, sjávarútvegurinn, er á flæðiskeri staddur. Ég fann að því, að hæstv. stj. hefur ekki tekið skuldamál útgerðarinnar til úrlausnar í frv. Ég efa ekki vilja hæstv. ráðh. til að greiða sjóveðsskuldirnar frá sumrinu 1949, eins og lofað var, hitt vissi ég einnig, að getan var lítil, og er því undrandi yfir því, að ekki er reynt að fá fé til þessa, þar sem hæstv. ráðh. hefur lýst yfir því, að hann hafi áhuga á, að þetta verði greitt. Í stað þess leggur stj. til, að gengishagnaðinum verði varið til annarra hluta, útgerðinni óviðkomandi. Alls engin tilraun er gerð til þess að leysa skuldamál útgerðarinnar, heldur eru loforð um lausn þeirra mála svikin. - Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta, en víkja nokkuð að öðru atriði. Í l. frá 1947 og 1949 er hlutatryggingasjóði ætlaður helmingur af eignaraukaskattinum, lágmark 5 millj. kr. Nú leggur stj. til, að hámarkið verði 5 millj. kr. Ef hæstv. viðskmrh. vill slá upp í l. nr. 128/1947, 2. gr., og l. nr. 48/1949, 8. gr., mun hann sjá, að í báðum þessum l. er greinilega fram tekið, að hlutatryggingasjóður eigi að fá helming eignaraukaskattsins. Hæstv. viðskmrh. sagði, að hann áliti, að ekki væri gengið á rétt hlutatryggingasjóðsins með þessum till. En þá verður hann að færa líkur fyrir því, að eignaraukaskatturinn hefði ekki orðið meiri en 10 millj. kr. Í öðru lagi verður hann að sýna fram á, að hlutatryggingasjóður fái þetta jafnsnemma og fé það, sem honum var ætlað af eignaraukaskattinum, en það er mjög vafasamt. Mín till. er aðeins um tilfærslu og breytir engu um úthlutunina. Ég hygg, að frv. sé nógu óvinsælt meðal þjóðarinnar, svo að ástæða sé til þess fyrir hæstv. stj. að sníða af því ágalla, sem ekki fara í bága við stefnu frv. Með það sjónarmið fyrir augum vildi ég beina því til stj., að hún athugaði, hvort ekki væri rétt að gera nýja samninga milli Framsfl. og Sjálfstfl. og hvort Framsfl. fæst ekki til að fallast á brtt. mína.



Ég vil víkja fáum orðum að aflatryggingasjóðnum. Í l. frá 1949, 8. gr., stendur: „Nú nær stofnfé ekki 5 millj. kr., og skal þá ríkissjóður leggja fram það, sem til vantar“. Þetta bendir til þess, að þeir, sem sömdu l., hafa ekki verið fullvissir um, að aflatryggingasjóður mundi fá 5 millj. af eignaraukaskattinum. Þess vegna sagði ég, að þessi skattur mundi færa hlutatryggingasjóðnum 5 millj., eða sem miðað hefði verið við.

Sem lágmark.

Það má segja það, en þeir, sem sömdu þetta, hafa ekki gert sér háar hugmyndir um tekjurnar af eignaraukaskattinum, fyrst ríkissjóður átti að bæta við því, sem á vantaði. Annars tel ég ekki, að neitt vinnist á því að karpa um þetta. Ég get ekki glatt hv. þm. með því, að ég verði með till. hans. Ég endurtek það, að ég tel, að vel verði fyrir sjóðnum séð með frv., þó að hann fái ekki þetta fé fyrr en eftir tvö eða þrjú ár. Læt ég svo útrætt um þetta. Hv. 3. landsk. bar hér fram ýmsar fyrirspurnir og ávítaði stj. fyrir, að hún hefði ekki staðið fyrir svörum í gærkvöld. Það má æra óstöðugan, ef svara ætti öllu, sem þeir koma með, er vilja hindra framgang málsins og spilla fyrir því. Fyrirspurnirnar bera þess líka merki, að þær eru til þess gerðar að tefja umr. og gera málið tortryggilegt. Þó vil ég minnast á nokkur atriði. Hann spurði, hvort fiskverðið gæti hækkað upp í 93 aura. Reynslan verður að skera úr um það. Það er ekki mikið unnið við að deila um það, en stj. væntir þess, að þessar ráðstafanir nái því marki að koma útgerðinni á arðbæran grundvöll og út úr feni ríkisstyrkjanna, sem hún nú er komin í. Hann spurði líka, hvernig líran yrði skráð, en hún er nú skráð 50% yfir raunverulegt gengi. Ég er undrandi yfir því, að hv. þm. skuli vera að spyrja um þetta. Það leiðir af sjálfu sér, að líran verður skráð, eins og annar gjaldeyrir, og þar með losnum við, við hið svo kallaða gotukerfi. Hann spurði líka, hvort ráðgert væri, að söluskatturinn félli niður. Það er ekki ákveðið, en málið er í athugun, og mun brátt verða gefið til kynna, hvað gert verður í þessu efni.



Herra forseti. Ég hafði sent þetta frv. til hv. fjhn. og beðið hana að flytja það í d., áður en stjórnarskiptin urðu. Heyrir það að vísu undir hæstv. fjmrh., en hann er fjarverandi, og þykir mér því hlýða, að ég fylgi því úr hlaði með nokkrum orðum. Áður en samþykkt voru l. um stofnlánadeildina, hafði Alþ. og ríkisvaldið gert ráðstafanir til þess, að byggðir væru 50 bátar í Svíþjóð og 30 togarar í Bretlandi. Gert hafði verið ráð fyrir því, sérstaklega hvað togarana snerti, að þeir gætu fengið lán úr stofnlánadeildinni, þegar til kæmi, og enn fremur þessir bátar og aðrir, sem þyrftu á slíku stofnfé að halda. Þegar til kom, var ljóst, að stofnlánadeildin hafði ekki nærri það fé, sem þurfti til þess að lána fyrirtækjum, sem stofnuð höfðu verið til nýbygginga og gert hafði verið ráð fyrir, að fengju lán í stofnlánadeildinni. Afleiðingin af þessari fjárþurrð var sú, að ríkissjóður, ef svo mætti segja, brann inni með 7 af þessum 30 togurum, sem gátu ekki fengið lán úr deildinni. Þegar svo var komið, var horfið að því ráði, að ríkissjóður legði þetta út til bráðabirgða, þ. e. a. s. aukin yfirdráttarheimild ríkissjóðs í Landsbankanum fyrir þessa 7 togara. Enn fremur urðu út undan 17 Svíþjóðarbátar, og þær fjárhæðir, sem ríkissjóður hefur lagt út í þessu skyni, eru 16½ millj. kr. fyrir togarana og 9½ millj. fyrir bátana. Þetta eru 26 millj., sem fallið hafa á ríkissjóð, þannig að yfirdráttarskuldir hans hafa aukizt að sama skapi. Undir þessum kringumstæðum virðist ekki rétt, að þau ákvæði stofnlánadeildarl. komi til framkvæmda, að endurgreiðsla lánanna falli jafnóðum til Seðlabankans og að það sé jafnframt dregið úr stofnlánadeildinni. Það þykir ekki eðlilegt, að ríkissjóður sé með þennan bagga á herðum, og væri því réttara, að stofnlánadeildin fengi greiðslufrest á þessu hjá Seðlabankanum, þannig að þetta verði þá ekki greitt úr deildinni fyrr en fullnægt hefur verið þeim kvöðum, sem ríkissjóður hefur orðið á sig að taka í þessu sambandi. Að vísu má segja, að það séu fleiri skip eða fyrirtæki, sem hafi orðið út undan hjá stofnlánadeildinni, fyrirtæki, sem beinlínis höfðu fengið loforð hjá viðkomandi yfirvöldum um lán úr stofnlánadeildinni, en ekki fengið sökum fjárskorts deildarinnar. Má segja, að það væri sanngjarnt, að þessi fyrirtæki væru tekin þarna með. En fjmrh. taldi ekki rétt fyrir sig í þessu sambandi, að annað væri tekið en það, sem ríkissjóður hefur á sinni könnu. En ég vildi drepa á þetta til þess að benda á, að fjmrn. lokar alls ekki augunum fyrir þeim möguleika, að þessum fyrirtækjum yrði liðsinnt jafnframt. Það mundi þá verða tekið til athugunar undir gangi málsins í þinginu. Hér er ekki stofnað til neinnar nýrrar fjárfestingar, heldur gerðar ráðstafanir til þess að létta byrðum af ríkissjóði og að það komi inn í þá stofnun, sem að réttu lagi á og átti að standa undir þessum fjárkröfum.

Frsm.. 2. minni hl. (Einar Olgeirsson): Hæstv. viðskmrh. sagði, að verið væri að reyna að gera þetta frv. tortryggilegt. Með frv., eins og það er nú, er kjararýrnun hjá launþegum 18–19%. Ef tekjur launþega eru áætlaðar 600 millj. kr. á ári, nemur því kjararýrnunin um 100 millj. kr. á ári, og samsvarar það þeirri tilfærslu, sem hagfræðingarnir reikna með. Hverju fórnar svo auðstéttin samkvæmt 12. gr.? Um það eru ekki upplýsingar fyrir hendi, en í hæsta lagi má ætla að skatturinn nemi 50 –60 millj. kr., og ég geri ekki ráð fyrir, að það verði meira en 40 millj. kr. Þessar 40 millj. á svo auðstéttin að borga á 20 árum. Auðmannastéttin á því að borga 2 millj. kr. á ári, en frá launþegum eru teknar 100 millj. kr. á ári, og þó er það kunnugt, að bara samkvæmt skattskýrslum eiga 200 fjölskyldur 600–700 millj. kr. í skuldlausum eignum. Það er því augljóst mál, að frv. er vægðarlaus árás á launþega. Hv. 3. landsk. hefur reiknað út, og því hefur ekki verið mótmælt, að sá hagnaður, sem runnið hefur til verzlunar og iðnaðar, nemi 100 millj. kr. Við þeim gróða er ekki snert, en af eignum eru teknar 2 millj. kr. Þannig er hlutfallið milli fórna auðmannastéttarinnar og launastéttanna. Svo er sagt, að þetta sé gert fyrir fiskimenn, svo að þeir geti haft vinnu. En það er verið að lækka fiskverðið. Á þskj. 445 flyt ég brtt. um að heimila ríkisstj. að ákveða lágmarksverð á fiski til hraðfrystihúsa og til söltunar, lægst 93 aura fyrir kíló, og ábyrgjast bátaútveginum greiðslu þess verðs, ef þörf krefur. Þetta er í samræmi við álit hagfræðinganna á bls. 42. En það kemur í ljós, að stj. trúir því ekki, að útvegsmenn muni fá þetta verð, og þess vegna er hætt við, að till. mín verði felld. Það hefur líka komið í ljós, að eigendur hraðfrystihúsanna halda, að ekki verði einu sinni hægt að borga 75 aura fyrir kílóið. Það eru því teknar 100 millj. kr. af launþegum, til þess að níðast á þeim, sem framleiða fiskinn, og lækka fiskverðið. Hæstv. viðskmrh. sagði, að þessar till. ættu að bjarga útgerðinni út úr feni ríkisstyrkjanna. En hingað til hefur útgerðin gengið með styrkjunum, og hæstv. viðskmrh. hefur ekki sýnt fram á, að svo verði, ef sú leið, sem frv. gerir ráð fyrir, verður farin. Það er eftir að sjá, hvort útgerðin ekki stöðvast, ef þessi leið er farin. Mér er nær að halda það. - Það hefur einnig komið í ljós, að því fer víðs fjarri, að lina eigi á höftunum. Í gær flutti ég till. þess efnis, að þeim, sem ekki eiga íbúð, skyldi heimilt án fjárfestingarleyfis að byggja íbúðarhús fyrir sjálfa sig, ef íbúðin væri ekki stærri, en ákveðið er um verkamannabústaði. Þessi till. mín var felld. Það er vitanlegt, að margir menn eru atvinnulausir úti á landi, en þessir menn mega ekki byggja yfir sig, þó að þeir séu atvinnulausir, og þó að þeir gætu fengið efni, ef þeir fá ekki fjárfestingarleyfi. Skrifstofuvaldið hér í Reykjavík á að fá að banna mönnum að bjarga sér, og þetta bann setja þeir, sem mest tala um hagsmuni hinna dreifðu byggða. Hálaunuð n. í Reykjavík á að hafa vald til þess að banna atvinnulausum mönnum að byggja yfir sig, þótt þeir annars hefðu tækifæri til þess. Ég þekki dæmi utan af landi um menn, sem hafa verið hindraðir í tvö til þrjú ár að byggja yfir sig Og svo er verið að tala um frjálsa verzlun. Á meðan Danir réðu á Íslandi og einokuðu hér alla verzlun, var Íslendingum að minnsta kosti ekki bannað að byggja hús yfir sig, en nú taka Sjálfstfl. og Framsfl. höndum saman, til þess að hindra þetta. - Ég skal ekki frekar ræða 12. gr., en hún er tilkomin á þann hátt, að ríkustu félögin í Reykjavík, eins og Eimskipafélag Íslands og S.Í.S., hafa samið um að vera skattfrjáls. Og þeir, sem mest hafa misnotað hlutafélagslöggjöfina með stofnun fjölskylduhlutafélaga, sleppa billegast, en þeir verða harðast úti, sem ekki hafa breytt sér í hlutafélög til þess að svíkjast undan skatti. Ákvæði 12. gr. fela því ekki í sér neinar fórnir eða uppgjör, frekar en eignakönnunarsvindlið. Frv. er hrein kúgunarlög gegn launþegum og hjálpar ekki sjávarútveginum. Svo vildi ég segja örfá orð um brtt. mína við 2. gr., um að síðari málsgr. falli niður. Samkvæmt því ákvæði, sem hér er um að ræða, á að nota gengislækkanir til þess að svipta launþegastéttirnar þeim árangri, sem þær kunna að ná í baráttu sinni fyrir bættum kjörum. Þetta nær ekki nokkurri átt. Það er óframkvæmanlegt fyrir bankann og ógnun gegn launastéttunum. Svo ber ég fram brtt. við 5. gr., um að Hagstofa Íslands skuli einnig reikna vísitölu, sem sýni þá breyt., er orðið hefur á þjóðartekjunum frá því árið 1939. Þá er hægt að sjá, hvaða hlutfall er á milli kaupgjalds og þjóðartekna. Varðandi 7. gr. legg ég til í till. mínum á þskj. 445, að síðasta málsgr. falli niður. Annars flyt ég á öðru þskj. brtt. við þessa gr. Við 10. gr. hef ég gert þá brtt., að í stað 45% komi 25%, svo að verðtollurinn hækki ekki, heldur lækki. Með þessu er stefnt að því að draga úr dýrtíðinni í stað þess að auka hana. Varðandi 11. gr. legg ég til, að framleiðslugjald sé lagt á ísfisk nýju togaranna, 25% af aflaverðmæti því, sem er umfram £ 8.500 brúttó af meðalsölu ársins, eftir að útflutningsgjald, tollur og löndunar- og sölukostnaður er frá dregið. Þá er till. um, að á eftir 11. gr. komi ný grein á þá leið, að ríkisstj. heimilist að ákveða lágmarksverð á fiski til hraðfrystihúsa og söltunar, 93 aura á kíló, og ábyrgjast bátaútveginum greiðslu þessa, ef þörf krefur. - Enn fremur er till. um það, að vextir bankanna af lánum til sjávarútvegsins, að meðtöldum hraðfrystihúsunum, skuli ekki vera hærri en 4%. Þá er að síðustu brtt. á þskj. 439, sem ég tók aftur í gær til 3. umr. Hún er nokkuð annars eðlis, en hinar. Þar er farið fram á það, að úr því að nú á að taka upp annað princip varðandi ábyrgð ríkisins gagnvart sölu íslenzkra afurða, þá verði þó farið ofurlítið inn á það að gefa verzlunina með þær vörur frjálsar. - Með því skipulagi, sem verið hefur undanfarið, hefur verið stefnt að því að skapa visst öryggi fyrir menn í atvinnugreinunum, en frelsi á hinn bóginn takmarkað. Nú er talað um, að menn vilji fórna þessu öryggi gegn aneira frelsi, og einn höfuðtilgangur með þessu frv. á að vera frjáls verzlun, að því er látið er í veðri vaka. - Um það þarf nú vitaskuld ekki neinum blöðum að fletta, að það versta af öllu fyrirkomulagi, sem hugsanlegt er, er það, þar sem hvorki er öryggi né frelsi. Nú er það svo, að með afnámi fiskábyrgðarlaganna er kippt burtu öryggi því, sem sjávarútvegurinn hefur í krafti þeirra notíð, og ættu þá þeir framleiðendur að njóta nokkurs frelsis í staðinn. Sú till. mín, sem hér um ræðir, er árangur af allmiklum heilabrotum um þetta efni, og þykist ég hafa hugsað þetta mál talsvert gaumgæfilega. Ég legg til, að numin verði úr gildi lögin frá 12. febr. 1940, um sölu og útflutning á vörum, en í þeirra stað séu sett ákvæði um það, að frjálst sé að selja vöru úr landi, með þeim takmörkunum einum, sem fyrir mælir í öðrum lögum og viðbótarákvæðum í minni tillgr. á þá lund, að ef ríkisstj. hefur gert sölusamninga við ákveðin ríki, þá geti hún sett bann við sölu þangað á þeim vörutegundum, er hún hefur sjálf samið um sölu á, eða sett um það þau skilyrði, er henni sýnist. Hefur hún þannig fullt „kontrol“ með útflutningnum. - Hins vegar, ef útflytjandi selur ekki vöru sina gegn frjálsum gjaldeyri né upp í viðskiptasamninga almennt, þá sé honum heimilt að kaupa í skiptum vörur til innflutnings, eftir nánari ákvæðum; en þannig er nú ástatt í mörgum löndum, að ekki er þægilegt að selja þangað nema með því móti að taka vörur í staðinn. Fjárhagsráði er þá gert skylt að veita innflutningsleyfi fyrir þessum vörum, og verðleggur verðlagsstjóri þær eftir venjulegum reglum. Sá kostur, sem í þessu felst, er sá, að félögum og einstaklingum er gefið frelsi til áð reyna að afla markaða og selja þá vöru, sem ríkinu hefur ekki tekizt að selja, og sú vara, sem þannig seldist, yrði hrein viðbót við framleiðslu þá í landinu, sem ella yrði flutt út. T.d. er nú talað um, að sala muni stöðvast á hraðfrysta fiskinum við 15 þús. tonn, og þá þýðir þessi gr., að eigendur hraðfrystihúsanna gætu nú reynt að selja eitthvað af þeim fiski, sem þau liggja þá með, hvar sem þeir gætu aflað markaða fyrir hann, og aflað þannig nýrra tekna til þjóðarbúsins. Nú er hugsanlegt, að þeir, sem vöruna seldu, gætu keypt á móti óþarfavörur, en við þessu er séð með því að heimila ríkisstj. að banna innflutning á slíkum vörum, t.d. lúxusbílum. Hún gæfi út lista yfir slíkar bannvörur í byrjun hvers árs, er gilti allt árið, þannig að sá aðili, sem leitar fyrir sér um innflutning á vörum til landsins, hefur vissu fyrir því, hvaða vörur má flytja þannig inn og hverjar ekki. Þetta þýðir sem sagt, að öllum Íslendingum er heimílt að selja sínar vörur út úr landinu og kaupa ákveðnar vörur inn í staðinn. Og verði menn sviptir því öryggi, sem ábyrgðarlögin sköpuðu, verður þetta að koma í staðinn. Eitt af tvennu verður ríkisstj. að gera: að selja allt fyrir útflytjendurna og standa ábyrg fyrir þeirri sölu, eða þá að gefa þeim frelsi til að selja sína vöru sjálfir. Ég fer þó ekki einu sinni svo langt með till. minni, en með henni er þó a.m.k. stigið ákveðið spor í þá átt. En ríkisstj. getur ekki bæði kippt örygginu undan sölu afurðanna og svipt menn jafnframt frelsi til að skapa sér það öryggi sjálfir. Og verði þetta gert, er verið að koma á einokun allrar framleiðslu landsins undir einni lítilli skrifstofu- og verzlunarklíku hér í Rvík. Ef menn meina nokkuð með talinu um frjálsa verzlun, þá geta menn ekki haft á móti því að gera í því efni þá litlu glufu, sem þessi till. gerir ráð fyrir. Ég vil því leyfa mér að vænta þess, að till. verði tekin til alvarlegrar athugunar, ekki sízt þar sem svo er ástatt, að ríkisstj. getur aðeins selt helminginn af þeim fiski, sem framleiddur er í landinu.



Herra forseti. Ég ætla hér að gera nokkra grein fyrir brtt., sem við 3 þm. erum flutningsmenn að á þskj. 448. 1. till. er þess efnis, að fé það, sem fara á til íbúðarhúsabygginga í kaupstöðum, skal skiptast þannig, að 1/3 af þessu fé megi verja skv. III. kafla l. nr. 44 7. maí 1946, þ.e. um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, en 2/3 hlutar renni til verkamannabústaða. Það hefur verið að því fundið af ýmsum, að hætt hefur verið við að framkvæma III. kafla laganna, og þykir því rétt að leggja það til, að þetta sé gert. Ég skal ekki gera að umtalsefni 2. brtt., því að ég geri ráð fyrir því, að hv. 5. þm. Reykv. muni gera það núna á eftir. Þá er 3. till., sem er brtt. við 10 gr., um það, að við greinina bætist ný málsgr., svo hljóðandi: „Vörur, sem komnar eru til landsins við gildistöku laga þessara, skulu tollafgreiddar samkv. skráðu gengi bankanna, þegar tollafgreiðslan fer fram.“ Nú er það svo, að samkv. gildandi lögum mun eiga að reikna tollgreiðslur miðað við það gengi, sem skráð var, þegar vörurnar komu til landsins. Hins vegar munu nú hafa safnazt fyrir vörur, sem ekki hefur verið hægt að tollafgreiða. Að óbreyttum lögum ætti því að miða tollafgreiðslu þeirra við núverandi gengi, og það væri náttúrlega gott, ef tryggt væri, að það kæmi almenningi til góða. En nú er það hins vegar vitað, að nú fara að koma til landsins sams konar vörur í alveg eins umbúðum á hærra verði vegna gengisbreytingarinnar, og væri þá erfitt að fylgjast með því, að þær vörur, sem fyrr hafa komið, verði ekki seldar á sama verði og þær, er síðar kæmu, svo að það er þá líklegt, að þessi mismunur lendi ekki hjá þeim, sem síðast kaupa og nota vöruna. Ég sleppi svo að ræða um 4. brtt., af sömu ástæðu og 2. till. 5. brtt. er við 12. gr. frv., þar er þó ekki um verulegar efnisbreytingar að ræða. Í a-lið þessarar till. er nýtt ákvæði um það, að til tryggingar greiðslu skuldabréfanna fái ríkissjóður veð í hinum skattlögðu eignum, að svo miklu leyti, sem skatturinn er ekki greiddur. - Þá þótti rétt, að nefnd væri skipuð eftir tilnefningu hæstaréttar, sem hefur rétt til þess að ákveða, að niður falli kvöð gjaldanda um veðsetningu, ef hún telur, að veðsetningin muni hindra eðlilegan atvinnurekstur gjaldanda. - B-liðurinn er ekki efnisbreyting, aðeins orðalagsbreyting til frekari skýringar, svo að ákvæðin verði ekki misskilin. - C-liðurinn er beint framhald af 1. till. og í samræmi við hana. 6. brtt. okkar er við 13. gr., og er hún um það, að uppbætur á sparifé skuli greiddar, ef innstæðan hafi staðið óslitið frá árslokum 1941 til júníloka 1946, en ekki til ársloka 1949, eins og ákvæðið er núna. Þessi brtt. er lögð fram vegna ábendingar frá Landsbankanum um það, að frá júnílokum 1946 hafi fólk verið hvatt mjög til þess að kaupa stofnlánadeildarbréf, og þá hafi sparifé mjög mikið verið tekið út í því skyni að kaupa bréfin, og er það þá óeðlilegt, að það fé lendi utan bóta. Þá er 7. brtt., við 14. gr. frv., svo hljóðandi: „Við greinina bætist ný mgr.: Eignarskattur skv. lögum þessum er ekki frádráttarbær frá tekjum til skatts.“ Að vísu liggur þetta alveg í augum uppi, en það þótti rétt að setja þetta, til þess að taka af allan vafa og koma í veg fyrir deilur um það atriði. Ég hef þá lokið að gera grein fyrir þeim brtt., sem mér var ætlað að hafa framsögu um, en ég geri ráð fyrir því, að hv. 5. þm. Reykv. komi á hverri stundu og minnist þá á 2. og 4. brtt. Vegna þess að hv. meðflutningsmaður minn er ekki kominn, vil ég minnast nokkrum orðum á þær till., sem eftir eru og ég gerði ráð fyrir að hann talaði um. 2. brtt. er við 7. gr. frv., í fyrsta lagi um það, að 2. málsl. 1. mgr. falli niður, en þar stendur: „Þetta tekur þó ekki til launa, sem reiknuð eru á grundvelli verðmætis afurða, svo sem aflahlutar og lifrarpeninga.“ En ákvæði um þetta er tekið inn í gr. á eftir 5. mgr. með svo hljóðandi nýrri mgr.: „Þetta tekur þó ekki til launa, sem reiknuð eru á grundvelli verðmætis afurða, svo sem aflahlutar. Þó skulu laun, hluti launa eða aðrar greiðslur til skipverja á togurum og fiskflutningaskipum, sem miðaðar eru við hundraðshluta af afla, aðeins hækka í samræmi við hækkaða vísitölu samkv. þessari grein, en ekki hækka að öðru leyti að krónutali vegna gengisbreytingar skv. lögum þessum.“ Okkur í fjhn. var á það bent, að ef slík breyting yrði ekki á gerð, þá mundu tekjur yfirmanna skipanna hækka óeðlilega mikið, miðað við tekjur annarra skipverja. Þá er það 4. till., sem er í tveimur liðum. A-liðurinn er um framleiðslugjaldið af ísfiski togaranna. Í frv. er gert ráð fyrir því, að framleiðslugjald sé lagt á verðmæti þeirra sjávarafurða, sem nýsköpunartogararnir afla, hvort sem þeir leggja upp afla sinn hérlendis eða erlendis. Ef gjaldið er lagt á afla, sem togararnir selja erlendis, þ.e.a.s. ísfiskinn, þá er það lagt á það verðmæti sem er umfram £ 8500, en síðan segir í gr., að „ef sala í tveimur næstu söluferðum á undan hefur numið lægri fjárhæð en £ 8.500 í söluferð að meðaltali, skal heimílt að draga það, sem á vantaði, frá gjaldskyldri fjárhæð“, eins og segir orðrétt. Hér er lagt til, að í stað orðanna „tveimur næstu söluferðum“ komi „fjórum næstu söluferðum“, þannig að nú má jafna á milli 5 söluferða í stað 3 eins og áður var. Þá er það b-liðurinn. Þess hefur verið óskað varðandi framleiðslugjaldið á síldarafurðum, að undanþiggja frá ákvæðinu þær síldarafurðir, sem fluttar eru út fullverkaðar í smápökkum til sölu erlendis, þar sem talið er, að þær þoli ekki þetta gjald. Mun hér vera um að ræða niðursoðna síld. Sé ég þá ekki ástæðu til að gera fleira að umtalsefni að svo stöddu.



Í framhaldi af því, sem ég sagði í ræðu minni í eftirmiðdag um eina af brtt. mínum á þskj. 444, 6. till. þar, sem varðar fyrirkomulag á bótagreiðslum til sparifjáreigenda, vildi ég aðeins bæta við nokkrum orðum. Mér var þá ekki kunnugt um, að hv. fjhn. hafði borizt bréf frá Landsbankanum varðandi þessar uppbótagreiðslur, en ég hygg, að það sé full ástæða til þess að kynna hv. þdm. það sjónarmið, sem þar kemur fram, og með leyfi hæstv. forseta vildi ég leyfa mér að lesa upp þetta bréf, sem er svo hljóðandi: „Reykjavík, 16. marz 1950. Í framhaldi af bréfi voru 1. þ. m. til hv. fjárhagsnefndar Nd. Alþingis, þar sem meðal annars voru bornar fram og rökstuddar till. til breytinga á fyrirkomulagi og framkvæmd sparifjárbótanna skv. 3. gr. frv. um gengisskráningu o.fl., leyfum vér oss að taka þetta fram: Vér hörmum það mjög, að fjárhagsnefnd Nd. hefur ekki tekið neitt tillit til tillagna vorra um breytingar á 3. gr. frv., sem voru fyrst og fremst miðaðar við það að gera framkvæmd bótagreiðslnanna viðráðanlega og ekki of kostnaðarsama. Sérstök áherzla var á það lögð af vorri hálfu, að komizt yrði hjá því, að hver innistæðueigandi yrði að senda frá sér umsókn um bætur, og var í því sambandi vísað til hinna miklu framkvæmdarörðugleika og óhóflegs kostnaðar, sem leiða mundi af slíkri tilhögun bótagreiðslnanna. Skv. tillögu fjárhagsnefndar Nd., sem nú hefur verið samþ. við 2. umr. um frv. í deildinni, á það nú að vera skilyrði bóta, að innstæða hafi verið talin fram til skatts. Þó að vér út af fyrir sig teljum þetta ákvæði eðlilegt, fylgir því sá mikli annmarki, að hver innstæðueigandi mundi verða að leggja fram sérstaka umsókn um bætur, þannig að framkvæmd málsins verður litt viðráðanleg og kostnaðurinn ekki í neinu samræmi við upphæð bótanna. Vér viljum því taka það fram, að með þessari breytingu á tilhögun sparifjárbótanna teljum vér oss ekki hafa aðstöðu til að hafa á hendi framkvæmd þeirra. Lægi nær að vorum dómi að fela hana skattyfirvöldunum. Virðingarfyllst Landsbanki Íslands.“ (Undirskrift bankastjórnar). Allt það, sem fram kemur í þessu bréfi, er í samræmi við það, sem ég hélt fram í ræðu minni í dag, það er að segja, að breytingar nefndarinnar væru sízt til bóta og að brýna nauðsyn bæri til þess að samþ. 6. brtt. mína á þskj. 444. Það er dálítið spaugilegt, að andstæðingar ríkisstj. skuli þurfa að gera ítrekaðar tilraunir til þess að fá hana til að fallast á till. þjóðbankans um atriði eins og það, sem hér er um að ræða, þegar auk þess er hægt að leiða hin einföldustu rök að því, að till. eru miklu skynsamlegri og kostnaðarminni, en leið sú, sem meiri hl. fjhn. leggur til að verði farin. Fyrst ég er staðinn upp, þá ætla ég að bæta nokkrum orðum við í sambandi við svarræðu hæstv. viðskmrh. Það vakti strax athygli mína, að hæstv. viðskmrh. andmælti ekki gagnrýni minni á ákvæðum frv. um að veita gengishagnaðinum til lánveitinga í sérstöku skyni, en ég hélt því fram, að með því væri verið að halda áfram þeirri stefnu, sem bæði núverandi fjmrh. og viðskmrh. hafa fordæmt. Ég leiddi að því ljós rök, að með þessu væri verið að halda áfram á braut dýrtíðar og verðbólgu. Ég lít svo á, að úr því að hæstv. viðskmrh. andmælti mér ekki, þá sé hann mér sammála og honum sé það ljóst, hver hætta stafar af óeðlilegri lánsfjárþenslu. Ýmis ummæli hans, bæði fyrr og síðar, hafa sýnt, að hann hefur skilning á þessum málum, og það væri eðlilegt, að hann væri ekki ánægður með þessa stefnu. En á hvers ábyrgð er þá þessi stefna tekin, ef það er hvorki á ábyrgð hæstv. viðskmrh. né hæstv. fjmrh.? Ég beindi 5 spurningum til hæstv. viðskmrh., hann hefur nú svarað þremur þeirra. Hins vegar hefur hann ekki svarað því, hvern skilning hæstv. ríkisstj. leggur í ákvæði 9. gr. Hann hefur ekki svarað því, hvort sá skilningur sé réttur, að ákvæðið taki til landbúnaðarafurða, eins og sumir hv. þm. virðast gera, eða hvort skilningur minn sé réttur, að ákvæðið taki aðeins til innlendrar iðnaðarvöru og landbúnaðarafurðir megi ekki hækka, fyrr en í september í haust. Þá hefur hæstv. ráðh. ekki svarað þeirri spurningu, hvort ríkisstj. sé sammála þeirri kenningu. hagfræðinganna, Benjamíns Eiríkssonar og Ólafs Björnssonar, að verzlunar- og iðnaðargróðinn hafi verið svo mikill, að það hafi veruleg áhrif á kjör launþega, ef hann fellur þeim í skaut vegna bættra verzlunarhátta. Ég vona, að ég geti skilið þögnina um þetta af hendi hæstv. ráðh. sem samþykki hans á þessum skoðunum.



Herra forseti. Ég hafði sannast að segja vonast eftir því, að hæstv. viðskmrh. mundi segja eitthvað viðvíkjandi till., sem miðar að rýmkun haftanna. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að þm. fái að vita, hvaða undirtektir till. á þskj. 439 fær hjá þeim mönnum, sem segjast vera sérstakir fulltrúar frjálsrar verzlunar og segja, að með þessu frv. sé stefnt að því að koma hugmyndinni um frjálsa verzlun til veruleika. Það er ekki mikið, sem farið er fram á í þessari brtt. En ofurlítið gæti það máske hjálpað, ekki sízt á ýmsum stöðum utan Reykjavíkur. Ég veit ekki, hvort hv. þm. og þá sérstaklega hæstv. ríkisstj. hafa gert sér það ljóst, hvernig aðstaðan er fyrir þá menn, sem eru að brjótast í því að reyna að stunda atvinnu úti á landi. - Ég ætla, til skýringar minni brtt., að segja frá því, að fyrir tveim til þremur árum síðan kom ég í lítið þorp á Austurlandi. Við höfðum haft með það að gera í nýbyggingarráði einu eða tveimur árum áður að aðstoða menn, sem bar búa, til þess að koma sér upp frystihúsi. Þeir höfðu sýnt fram úr skarandi dugnað í þessu máli og safnað í fátæku þorpi og í fátækri sveit tiltölulega miklu fé til þess. Og með hjálp stofnlánadeildarinnar tókst þeim að koma upp hraðfrystihúsinu. Þegar það var svo komið upp og fyrir viku búið að taka það í notkun, þá kom skeyti frá Sölumiðstöðinni hér í Reykjavík, sem var tilkynning um það frá Landsbankanum, að ekki yrði lánað út á hraðfrystan fisk, nema hann væri sérstaklega pakkaður. Þetta þýddi það, að allir bátar, sem voru þarna á staðnum, urðu að hætta veiðum. Þannig er það, að ef einn bankastjóri hér í Reykjavík skrifar eitt bréf, þá leiðir af því, að framleiðendur úti á landi verða að hætta að framleiða vöru og frystihús þeirra verður að standa autt. - Nú veit ég hins vegar, að hægt var þarna að framleiða af fullum krafti og selja það, sem framleitt var þar, og kaupa vörur til landsins fyrir það. En þessir menn, sem ég minntist á, höfðu ekki leyfi til þess né peninga að ráðast í að framleiða á þennan hátt. Hefðu þessir menn haft möguleika til þess að geta selt vöru sína út úr landinu og keypt vörur í staðinn, þá hefðu þeir haldið áfram veiðum, en ekki hætt. Og ég veit, að sama mætti segja í aðalatriðum um fjölda staða úti á landi. En svo framarlega sem þeir sjá, að skrifstofuvaldið hér í Reykjavík er að takmarka möguleika þeirra til sjálfsbjargar, þá eru þeir ráðalausir. En ef þeir hefðu þó ekki væri nema þá gátt, sem þeim væri opnuð með samþykkt þessarar brtt., þá sæju þeir sér fært að framleiða útflutningsvöru, ef þeir mættu selja sína vöru úr landi og kaupa inn vörur í staðinn. Og í sumar verður það svo, ef ríkisstj. heldur áfram þeirri pólitík, sem stóð til, að Landsbankinn stoppaði útlán, þegar búið væri að hraðfrysta 15 þús. tonn - og það klárast hér á Suðurnesjum um 15. maí og kannske meira það þýðir, að hraðfrystihúsin, sem starfa úti á landi síðari hluta ársins, hefðu ekki möguleika til að selja. Þau fengju ekki lán til þess, og það mundi stöðva reksturinn á hraðfrystihúsunum og bátunum. Hingað til hafa hraðfrystihúsin mátt vinna af fullum krafti og hafa mátt framleiða 30 þús. tonn. En nú mættu þau, samkv. því, sem ég sagði áðan, framleiða 15 þús. tonn. - Með samþykkt þessarar brtt. yrði hraðfrystihúsunum opnaður möguleiki til þess, ef þau gætu skapað sér viðskiptasambönd, utanlands og innan, að reyna að selja fisk sinn, sem þau alls ekki mundu framleiða annars, ef þau fengju ekki að flytja inn vörur fyrir gjaldeyrinn, sem þau fengju fyrir vöru sína. Menn þeir, sem á þau hafa treyst, yrðu að sitja atvinnulausir annars. Og er þetta nú virkilega til of mikils mælzt, að þeir menn, sem eru að vinna við þessa framleiðslu úti um allt land, fái möguleika til þess að vinna við þetta með því móti, að þeir megi sjálfir flytja inn vörur fyrir útflutningsvöru sina? Ef menn t.d. í einhverju þorpi tækju sig til með að framleiða fisk og flyttu út og keyptu inn timbur og sement í staðinn og reistu sér hús - er það til of mikils mælzt fyrir Íslendinga árið 1950, að þeir fái leyfi til þess? Er ástæða til þess að láta vera í þessu absolút ráðandi skrifstofuvald hér í Reykjavík fyrir Íslendinga nú eins og það var úti í kóngsins Kaupmannahöfn fyrir 200 árum siðan? Má ekki lina á þessu? Hvernig stendur á því, að það er staðið svona hatramlega á móti þessu? Heldur Hafnarstrætis-klíkan - ég á ekki við aumingja fólkið, sem er austan til í Hafnarstræti stundum, heldur það, sem heldur sig vestan til í því - halda heildsalarnir, sem þar eru, að þeir þurfi að vera einhver forsjá fyrir þetta land, þannig að enginn maður megi kaupa vörur inn í landið, án þess að þær gangi þar í gegn? Er ekki ástæða til þess fyrir þessa menn, sem tala mikið um frjálsa verzlun, að lina á tökum þessara einokunarkrumla, sem læsa allt landið í sínum greipum? Og það er það, sem ég fer fram á í minni brtt., að Hafnarstrætis-klíkan geri. Ég held því, að hæstv. viðskmrh. ætti að taka hér undir þessa brtt. Verkalýðurinn í Reykjavík vill hlynna að því, að fólk úti á landi, sem sérstaklega vill nóta sér þetta, geti fengið þetta frelsi. Hann langar ekkert til þess, að hvert byggðarlagið eftir annað flosni upp, þannig að fólk, sem þar býr, verði að flytja á mölina hér í Reykjavik. Atvinnuleysi úti um allt land er svo gífurlegt nú, að fyrst það á engar ráðstafanir að gera af hálfu þess opinbera til þess að bæta þar úr, t.d. með því að stofna til atvinnu eða annars slíks, þá er ekki til of mikils mælzt, að þessir menn fái ofurlítið frelsi til þess að bjarga sér sjálfir. Þessir menn gætu sjálfsagt farið á hausinn, einhverjir þeirra, þó að þeir reyndu þessa leið. En það á ekki að banna þeim að reyna að bjarga sér á þann hátt, sem um er að ræða í minni brtt. Og ég hefði satt að segja búizt við því, að Sjálfstfl., með öllu hans tali um frjálsa verzlun, hefði verið með slíkri till. - Sannleikurinn er, að það er viss hópur ríkra manna hér í Reykjavík, sem gerir samkomulag við vissan hóp manna í Framsfl. um að halda áfram þessu verzlunarófrelsi, vegna þess að það er til gróða fyrir tíu til tuttugu menn hér í Reykjavík. Og það er bezt, ef Sjálfstfl. tekur nú þá afstöðu um þessa brtt. að drepa hana, að það gerist hér alveg ljóst, að alþýðan á Íslandi kemur til með að verða að taka upp baráttu á móti einokun hér heima. Byrðarnar af gengislækkuninni munu lenda þannig á launþegastétt landsins, að hún mun þurfa að bera 100 millj. kr., sem þeirri stétt væri gert að minnka sínar tekjur um, frá því sem hún hefur nú. Er það um einn sjötti partur af því, sem ég gizka á að séu tekjur launþegastéttarinnar í landinu. Það þýðir, miðað við kaup launamanns, sem vinnur árið um kring, 4 þús. kr. af hans launum, sem hans launakjör rýrna með þessu. Og ég hef áður sýnt fram á, að þær fórnir, sem af auðmannastéttinni væru heimtaðar með þessum skatti, sem kallaður er stóreignaskattur hér, þær eru alveg hverfandi, borið saman við það, sem heimtað er af launþegastéttinni. Niðurstaðan af þeim samanburði varð sú, að auðmannastéttin, þeir 200 ríkustu hér í Reykjavík, mundi þurfa að borga 40 millj. kr. í stóreignaskatt, sem með því að skipta honum á 20 ár mundi þýða 2 millj. kr. skatt á ári. 2 millj. kr. í skatti af hreinum venjulegum tekjum 200 ríkustu einstaklinganna og félaganna í Reykjavík er hægt að taka, án þess að þá aðila muni verulega um það. Þetta er kallað eignarskattur hér. En allur gróði þessara aðila er verndaður. Eignir þeirra skerðast heldur ekkert sem heitir, þó að þessir aðilar verði að borga svona skatt á 20 árum. Auðmannastéttin í Reykjavík heldur sem sagt öllum sínum tekjum og auði, en launþegum er gert að tapa um 100 millj. kr. á ári. - Og svo á það að vera of mikið frelsi fyrir fólkið úti á landi, að menn fái að selja út fisk, sem þeir framleiða, og kaupa fyrir hann nauðsynjar sér til handa, selja freðfisk og saltfisk og kaupa timbur og sement án þess að skrifa til Reykjavíkur og spyrja Magnús Jónsson og fá svar frá skriffinnskuvaldinu hér um það, hvort þeir megi byggja yfir sig íbúðir eins og verkamannabústaði. Ég vil aðeins vara þá yfirstétt, sem stendur að samningu frv. eins og þessa, við því að hreykja sér of hátt í þessum efnum. Það er alveg óhætt fyrir auðmannastéttina hér í Reykjavík að slaka á sinni einokun á Íslendingum. Það er praktískt fyrir eina yfirstétt að sjá til þess í tíma að slaka á, heldur en að bíða þangað til fólkið þolir ekki við lengur. Atvinnuleysi er að vaxa um allt land. Það er ekki ástæða til að banna fjárfestingu í bráðnauðsynleg fyrirtæki. Það er að verða erfitt fyrir Íslendinga að útvega sér markaði, en það er ekki ástæða til að banna mönnum að finna þá. Það er skortur á nauðþurftum hér á landi. En það er ekki ástæða til að banna mönnum að flytja þær inn. - Það kemur nú úr hörðustu átt, að ég skuli þurfa að þylja yfir þessum herrum frumstæðustu kenningar um frjálsa verzlun, þegar þeir eru búnir að leggja fyrir hæstv. Alþ. heila, þykka bók um fjárhagsmálin. En það sýnir sig, að þeir trúa ekki því sjálfir, að því er virðist, sem fram kemur þar, eða þeir þora ekki að láta það koma undir próf reynslunnar, enda er það svo um hvert einasta orð, sem þar er sagt, ef það snertir hagsmuni auðfélaga eða slíkt, þá er hlaupið frá því. Á bls. 42 stendur um verðið á fiskinum til hraðfrystihúsanna, með leyfi hæstv. forseta: „Verð það, sem þeir mundu fá með þessari gengislækkun, mun vera kringum 93 aurar, miðað við 10 d. pundið af freðfiskinum.“ Og gengið er út frá því, að það sé alveg nauðsynlegt, að bátaútvegsmenn fái það fyrir fiskinn. Ég legg fram till. um, að ákveðið sé þetta 93 aura verð fyrir fiskinn. Hv. 3. landsk. þm. gerði fyrirspurn til hæstv. viðskmrh. í þessu sambandi. En hæstv. ráðh. svaraði því, að ríkisstj. hefði ekki verið með neinar fullyrðingar um þetta. En það er bara þannig, að undirstaðan í þessu plaggi ríkisstj. eru þessir 93 aurar. Hæstv. ráðh. segir, að reynslan verði að skera úr um þetta. En hvað segir reynslan? Hvað sýnir reynsla frystihúsanna? Það, að ekki verði borgað meira en um 75 aurar fyrir fiskinn, ef ekkert verður að gert. En ríkisstj. þegir yfir því. En ef hagfræðingunum, sem sömdu þetta plagg, einhvers staðar datt í hug, að einhvers staðar yrði að leggja eitthvað ofurlítið á eitthvert auðfélag, hvað er þá gert? - Á bls. 62 í hagfræðingaálitinu stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Af svipuðum orsökum teljum við, að sérstök skattfríðindi megi ekki koma til greina í sambandi við þennan skatt, t.d. undanþága fyrir Eimskipafélag Íslands.“ En við hvað er nú öll 12. gr. miðuð? Hún er miðuð við það m.a. að gera Eimskipafélag Íslands, ríkasta félagið í landinu, skattfrjálst. Svona er farið að viðvíkjandi þessu hagfræðingaáliti, sem á að vera svona afskaplega óvefengjanlegt. Það er hlaupið frá því í nær öllum atriðum. Og svo er sagt, að reynslan verði bara að skera úr um þetta. Ég hef ekki ætlað mér að tefja málið með umr. um það. og hef ekki rætt hér mikið við þessa umr. En ég hefði satt að segja vonazt til þess, að þessar brtt., sem ég flyt þarna, ættu að geta fengið sæmilegar undirtektir. Ég held, að það væri betra, að hæstv. ríkisstj. tæki tillit til þessara brtt. nú, heldur en að þurfa að koma innan eins mánaðar aftur til þingsins og biðja það að samþ. ráðstafanir, sem greiði úr í þessum efnum, vegna þess að þessar ráðstafanir, sem hér á nú að samþ. fyrir bátaútveginn, hafi allar reynzt meira og minna vitlausar og skaðlegar og rangar.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að deila við hv. 2. þm. Reykv. nú um frjálsræði í þjóðfélaginu. Og það mun líklega fleirum fara svo, en mér í þessari hv. d., að menn fái óbragð í munninn, þegar þessi hv. þm. talar um verzlunarfrelsi. Það kveður venjulega við annan tón hjá honum, þegar hann talar um, að það eigi allt að keyra í viðjar ríkisvaldsins og að það eigi enginn maður að hafa leyfi til að gera helzt neitt sjálfrátt, en einstaklingurinn eigi að vera þjónn ríkisvaldsins og ríkisvaldið eigi að hafa á hendi allar framkvæmdir og þar á meðal í verzluninni. Í þessu efni hefur þessi hv. þm. tvær tungur og talar sitt með hvorri, eftir því, hvað hentar honum, eftir því, hvaða stefnu hann óskar að taka í því og því máli, hvort sem það passar vel við hans grundvallarkenningar eða ekki. Hans þjóðfélagsfyrirmynd er, eins og allir vita, Rússland. Er þar frjáls verzlun? Nei. Þar fær enginn að hafa frjálsa verzlun með neitt, nema með gamlar bækur og eigin handavinnu. En það er þetta, sem hv. 2. þm. Reykv. kallar frjálsa verzlun. Það er þetta, sem hann álítur, að eigi að vera fyrirmynd í þjóðskipulaginu. En nú stendur hann upp, af því að það passar honum. og heldur hjartnæma ræðu yfir því, hversu Íslendingar séu fjötraðir í verzlunaránauð og að hann komi nú eins og frelsandi engill með sínar till. í sambandi við þetta frv., til þess að frelsa Íslendinga undan einokun. En samt mænir þessi hv. þm. til þess lands, sem ég áðan nefndi, þar sem enginn hefur verzlunarfrelsi, nema til þess að selja gamlar bækur og eigin handavinnu. - Hvernig á að taka slíkan mann alvarlega?



Herra forseti. Það hefði verið viðkunnanlegra fyrir hæstv. viðskmrh. að svara þessu ofurlítið fyrr og svara því alveg, sem ég beindi til hans um afstöðu til þeirra brtt., sem ég flyt hér fram. Ég gerði alveg greinilega grein fyrir því, hvernig á brtt. stendur. Það er nú búið að fella till. um að taka fiskábyrgðina inn. Það er búið að kippa burt því fyrirkomulagi í þessu efni, sem verið hefur hér undanfarin ár, sem hefur verið það að banna útgerðinni réttinn til þess að flytja út, en tryggja henni í staðinn öryggi um ákveðið verð fyrir sínar vörur. Ég sagði hæstv. viðskmrh., að fyrst sú stefna væri fallin, fyrst það öryggi, sem fiskimönnum var gefið með fiskábyrgðarlöggjöfinni, væri afnumið, þá yrði að koma í staðinn frelsi þeim til handa. Og ég sagði við hann - og mér heyrðist hann vera sammála því - að það versta þjóðfélag, sem hægt væri að hugsa sér, væri þar, sem hvorki væri öryggi né frelsi. Menn velja venjulega milli þessa tvenns á verzlunarsviðinu og atvinnusviðinu. Og hæstv. ráðh. þarf ekki að snúa út úr því. Fyrst stefna hans hefur sigrað hvað það snertir að afnema öryggi íslenzkra fiskimanna, sem þeir hafa haft fram að þessu um verð fyrir sína vöru, þá verður hann að þora að framkvæma sína eigin stefnu, frjálsa verzlun. Ef hann þorir ekki, eftir að hafa drepið fiskábyrgðina, að framkvæma sína eigin stefnu, frjálsa verzlun, þá sýnir sig, að annað vakir fyrir honum en frjáls verzlun, sem sé það að koma hér á lögbundinni einokun tíu til tuttugu aðila á verzlun landsins. - Þessi hæstv. ráðh. talaði um það, að ég vildi, að ríkisvaldið keyrði allt í viðjar. Hvað er ríkisvaldið á Íslandi í verzlunarmálunum? Ég skal segja honum það. Það er klíka tíu til tuttugu manna hér í Reykjavík, sem skiptir á millí sín innflutnings- og gjaldeyrisleyfunum. Það eru menn, sem sumir eru úr Sjálfstfl., en aðrir úr Framsfl., sem semja sín á milli um skiptingu á gjaldeyris- og innflutningsleyfunum á Íslandi, og skipta þessu á milli sín eins og peningum, því að innflutnings- og gjaldeyrisleyfi á vörum, sem fluttar eru til Íslands, eru sama sem peningar nú. Þegar Alþ., með því fyrirkomulagi, sem það hefur samþ., gefur þessum tíu til tuttugu aðilum, sem eru heildsalar og S.Í.S., þannig valdið yfir innflutningsverzluninni, en bannar öllum öðrum Íslendingum verzlunarfrelsi, þá virðist mega álykta svo, að þessir aðilar taki sér til fyrirmyndar orð Lúðvíks XlV., sem sagði: „Ríkið, það er ég.“ - Framsfl. felldi, að neytendur fengju ofurlítið frelsi um innflutninginn til landsins. Sjálfstfl. ætlar auðsjáanlega að fella þessa brtt. um að lina eitthvað á verzlunarhöftunum. Hvorugur þessara flokka ætlar að standa við fyrri yfirlýsingar í þessum efnum. Það er ekki ég, sem snýst í þessum efnum. Ég vil aðeins láta flokka hæstv. ríkisstj. standa við orð sín. En það er ekki að sjá, að Sjálfstfl. ætli að þora að standa við sín orð fremur en Framsfl. Ég hefði nú heldur kosið, að það hefði verið samþ., sem ég kom með í gær um skömmtunarseðlana. Og þetta, sem ég kem með nú í brtt., að rýmkað verði ofurlítið á verzluninni, það er svo kölluð hugsjón Sjálfstfl., sem þeir sjálfir eru að drepa með því að fella þessa till. Það er fórn á altari heildsalanna, sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Áður en þetta merkilega og viðkvæma mál fer út úr þessari hv. d., vildi ég láta falla nokkur orð. Ég vil aðeins segja það um brtt. hv. meiri hl. fjhn. á þskj. 448, að mér dettur í hug hið fornkveðna: Fjallið tók jóðsótt og það fæddist mús. Ég hafði satt að segja búizt við því, að þegar stjórnarfl., eftir þá gagnrýni, sem fram hafði komið hér í hv. d., færu að athuga málið nánar, þá kæmust þeir að einhverri annarri og merkilegri niðurstöðu, en kemur í ljós í brtt. á þskj. 448. Ég vil t.d. segja það um 1. tölul. brtt., varðandi lánin til byggingarsjóða, að þar er ekki verið að rétta hlut kaupstaða og kauptúna, heldur er verið að klípa í sundur þá hungurlús af láni, sem á að veita til bygginga í kaupstöðum og kauptúnum, á milli byggingarsjóða verkamanna og til bygginga sveitarfélaga. Ég tel mikils um vert að styðja byggingar sveitarfélaga til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum. En nú, þegar fjárskortur er og sízt er í ríkum mæli varið fé til bygginga hagkvæmra íbúða í kaupstöðum og kauptúnum, verð ég að segja, að þessu fé hefði verið betur varið til byggingarsjóða verkamanna, a.m.k. að fenginni þeirri reynslu, sem Reykvíkingar þekkja til. Annars vegar hafa verið byggðir verkamannabústaðir, sem hafa reynzt ódýrustu og hentugustu íbúðirnar fyrir alþýðu, og hins vegar hafa verið byggðar bæjarbyggingar, vandaðar og góðar, en dýrar úr hófi fram. Ég held því, að sízt sé til bóta sú breyt., sem þar er gerð. En það, sem ég vildi hér að lokum segja, áður en mál þetta er afgr., og ég skal endurtaka það, að ég hafði búizt við öllu merkilegri og meiri brtt. frá meiri hl. fjhn., en sú hefur því miður ekki orðið raunin á. Það eina, sem kynni að bjarga þessu máli, svo að ekki væri stefnt til ófarnaðar, væri að samþ. a.m.k. 1. og 3. brtt. á þskj. 444. Í fullkominni einlægni aðvara ég hæstv. ríkisstj. Ég aðvara hana um það að beita ekki þröngsýni og allt að því ofbeldi með hinum mikla meiri hluta, sem hún hefur hér á þingi, og espa upp gegn sér verkalýðssamtökin í landinu. Þessir tveir flokkar hafa einu sinni áður tekið höndum saman, og árangurinn af því samstarfi voru gerðardómslögin frægu í ársbyrjun 1942. Ég aðvara nú hæstv. ríkisstj. um það að leggja nú ekki inn á sömu skammsýnis- og óheillabrautina eins og gert var í ársbyrjun 1942 gegn íslenzkum verkalýð. Íslenzk verkalýðssamtök langar sízt af öllu til að skapa glundroða í íslenzku, atvinnulífi. En þau hafa sinn skilning og sínar réttlætisóskir fram að bera. Og ef það virðist, að slegið sé, við skulum segja, á útrétta hönd þeirra og ekki gert neitt til að verða við réttlætisóskum þeirra, má vel búast við, því miður, að fari öðruvísi en ætti að fara í þessu málefni. Ég verð að segja það, að ef 2. gr. frv. stendur óhögguð að öðru leyti en þessi ómerkilega brtt. verði samþ., sem gerð hefur verið og flutt er á þskj. 448, þá horfir málið til hreinna óheilla. Og ef það verður t.d. látið standa áfram í niðurlagi 7. gr., að skilyrði til launahækkunar samkvæmt þessari gr. sé, að launagreiðslur hækki ekki af öðrum ástæðum, en lög þessi mæla, frá því sem þær voru 31. jan. 1950 o.s.frv., þá vita það allir, sem til þekkja, að úti um land er það þannig, að þar eru verkalýðsfélög, sem hafa orðið aftur úr og hafa tiltölulega lægri laun, en flestir aðrir, og ef þau, vegna þess að þau freistuðu. þess að rétta hlut sinn, fá þennan refsivönd yfir sig, sem reiddur er til höggs í 7. gr., þá horfir ekki vel. Ég endurtek því það, að ég aðvara hæstv. ríkisstj. að beita af skynsemd sínum mikla meiri hluta hér á þingi og taka með gætni á viðkvæmum málefnum, en það er ekki gert í þessu máli.



Herra forseti. Ég veit ekki, hvaðan þessum ræðumanni kemur vald til að tala af slíkum þjósti í þessari d. í nafni verkalýðsstéttarinnar. Hefur hans flokkur þá sögu að baki sér sem umboðsflokkur verkalýðsstéttarinnar, að hann hafi nokkra ástæðu til að tala með slíkum þjósti? Við höfum séð, hvernig verkalýðurinn hefur markað afstöðu til hv. 8. landsk. og flokks hans. Það hefur verið gert á þann veg, að engin ástæða er til fyrir þennan hv. þm. að belgja sig svo út sem hann hefur gert. Strax við 1. umr. fannst honum ástæða til að vera með aðvaranir, og ekki dró úr því nú hjá honum. Það gengur sú saga um bæinn, að Alþfl. hafi ákveðið að draga sig út úr pólitík. Þetta er sagt í gamni, en ekki alvöru, en það er augljóslega orðinn mikill munur frá því, þegar Alþfl. var ábyrgur, og á því, sem nú er. Hann segir, að fjöllin tóku jóðsótt, og fæddist lítil mús. Það hefur fæðzt lítil mús í bægslagangi Alþfl. á sínum tíma, af því að hv. þm. fannst sinn flokkur koma sem lítil mús út úr síðustu kosningum. Ég segi þetta ekki sízt vegna orða hv. þm. um þær till., sem hér liggja fyrir um skiptingu á framlagi til byggingarframkvæmda. Í gærkvöld fannst honum mikils vert um byggingar í bæjunum annars vegar og hins vegar í sveitunum. Það getur vel verið, að svo sé. Hér er engin skipting eftir höfðatölu. En það er ekki eingöngu hagsmunamál kaupstaðarbúa, að þeir hafi fé til að byggja yfir sig. Það er einnig hagsmunamál þeirra, að hægt sé að byggja í sveitunum og stemma þar með stigu fyrir fólksstraumnum til kaupstaðanna. Af þeim sökum er það, að ekki er höfðatalan ein lögð til grundvalla við skiptingu þessa fjár til bygginga. En vel á minnzt, þegar hv. 8. landsk. er að fjargviðrast yfir því nú, að illa sé farið með kaupstaðina og þeir séu afskiptir, þegar þessu fé er skipt, þá dettur mér í hug, að öðruvísi stæðu bæjarfélögin að vígi nú, ef ekki hefði skipazt þannig undir forsæti þessa hv. þm., að ástæða þótti til að fresta framkvæmd 3. kafla l. frá 1946, um útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Ég veit, að það kunna að hafa rekið nauður til að fresta þessari framkvæmd. Þetta sá hv. 8. landsk., þegar hann var ábyrgur í ríkisstj., en hann sér það ekki nú, því að nú er hann kominn með kommúnistum í stjórnarandstöðu. Þá rís hann upp á afturfæturna yfir því, að ekki fáist nóg fé til að byggja í bæjunum. Vilji hann leggja fram till. og vinna aðra til fylgis, að tekinn verði aftur til framkvæmda 3. kafli l. um heilsuspillandi íbúðir frá 1946, sem hann beitti sér fyrir á sínum tíma, þá er ekki víst, að það standi á mér. Hann sagði, að það væri sízt til bóta sú breyt. að skipta fénu milli byggingarsjóða í bæjarfélögunum og sveitarstjórna, sem vilja leggja í byggingar. Ég veit ekki, hversu mikið þessi staðhæfing styðst við raunhæfan kunnugleik. Ef við lítum á Reykjavík, þá held ég, að byggingarfélag verkamanna hafi smíðað 30 íbúðir, en bæjarfélagið 200, og er þó sízt til bóta að dómi hans, að 1/3 sé ákveðinn til bæjarfélaganna, en ekki allt til byggingarsjóða verkamanna. Hann segir, að það sé ástæðulaust að fenginni reynslu að veita fé í þessar byggingarframkvæmdir bæjanna. Ég þykist vita, að hann eigi hér við ákveðna staðreynd úr Reykjavík, Skúlagötuhúsin, sem þóttu ef til vill nokkuð dýr, þó að þau standist samanburð við verkamannabústaðina um gæði og verðlag, ef hvort tveggja er tekið saman. Ég vil halda fram, að gefnu tilefni, að byggingarframkvæmdir hjá byggingarfélagi verkamanna séu að engu, leyti fremri hvað gæði og verð snertir, en byggingarframkvæmdir á vegum Reykjavíkurbæjar, t.d. byggingarnar við Bústaðaveg, sem hefur sýnt sig, að bæjarbúar hafa mikinn áhuga fyrir, og ég vil staðhæfa, að þær þola allan samanburð hvað gæði og verðlag snertir við þær íbúðir, sem byggðar eru af Byggingarfélagi verkamanna, án þess að ég vilji, nema síður sé, draga úr, hversu mjög hagnýtt og þjóðhollt starf það félag hefur unnið fyrir Reykjavík, enda hefur áhrifamiklum og þjóðhollum stjórnmálamönnum verið sýnd sérstök heiðursviðurkenning af þessu félagi, hv. 8. landsk. og tveim af forvígismönnum Reykjavíkurbæjar á þessu sviði og öðrum, þeim Bjarna Benediktssyni og Jakob Möller, sem fyrr og síðar hafa verið miklir áhuga- og styrktarmenn þessara framkvæmda. En ég vil ekki heldur láta undir höfuð leggjast að mótmæla því, að ástæðulaust sé, að fenginni reynslu, að veita fé til byggingarframkvæmda bæjarins. Ég vil að lokum láta það koma fram, bæði í sambandi við þessar till. og margar aðrar, og ég veit, að hv. þm. skilja það, að þegar tveir flokkar eiga hlut að máli, þá verða menn að semja um sjónarmiðin. Ég er þeirrar skoðunar, að miklu ríflegri hluta hefði átt að ætla til byggingarframkvæmda eftir 3. kafla l. nr. 44 frá 1946 en hér er gert, en þar verður að halda sig við það, sem samkomulag næst um. Þetta veit ég að hv. 8. landsk. skilur og aðrir þeir, sem ekki skortir leikni hinna æfðu stjórnmálamanna.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara út í deilur við hv. 5. þm. Reykv. út af köpuryrðum hans í garð Alþfl., það gefst seinna tækifæri til þess að gera það nánar. En út af því, sem hann sagði um afstöðu Alþfl. til kommúnista nú í stjórnarandstöðunni, þá veit ég, að flokk hv. 5. þm. Reykv. hefur ekki alltaf flökrað við samstöðu við þann flokk, þó að ég voni, að þar sé hjá mörgum í þeim flokki orðin hugarfarsbreyting. En það, sem málefnalega skiptir máli hér og varð til þess, að ég fór að gera aths. við ræðu hv. 5. þm. Reykv., var út af þeim orðum, sem féllu hjá mér í sambandi við skiptinguna úr gengisgróðasjóðnum, ef svo mætti kalla, og stóreignaskatti til bygginga í kaupstöðum og kauptúnum. Það, sem ég gagnrýndi í gær og í dag, var heildarskiptingin, en það gefst tækifæri til að leiðrétta það með því að samþ. seinni lið 5. brtt. á þskj. 444. En það, sem ég sagði aðallega í sambandi við brtt. meiri hl. fjhn. um að búta enn niður þennan 1/3 part, sem ætlaður var til bygginga í kaupstöðum og kauptúnum, milli tveggja aðila, þá taldi ég það sízt til bóta. Ég hef ekki annað en gott að segja um tilgang 3. kafla l. nr. 44 1946, um byggingar sveitarfélaga til að útrýma heilsuspillandi íbúðum, en ég veit þó um leið, að sá samanburður, sem tiltækastur er í Reykjavík á byggingum, sem búið er að lána í úr ríkissjóði samkvæmt þeim l., og byggingum verkamannabústaða í Reykjavík, sýnir, að verkamannabústaðirnir eru miklu hagkvæmari að flestu leyti, það er óhætt að slá því föstu sem fullkominni staðreynd. Mér skilst á hv. 5. þm. Reykv., að hann hafi nú nauðugur viljugur orðið að samþ. aðra skiptingu á þessu fé, en hann hefði viljað sem þm. Reykv., bæjarfulltrúi og bæjarráðsmaður. Ég skil vel, að þar hefur hann orðið að semja við aðila, sem hefur orðið honum yfirsterkari eins og í sumu öðru. En út af því, sem hann sagði, að ef ég vildi leggja það til, að þingið felldi niður þau ákvæði, sem sett voru á sínum tíma um skyldu ríkissjóðs til 85% framlags til þeirra bygginga, sem sveitarfélögin reistu samkvæmt 3. kafla l. nr. 44 frá 1946, en framlagsskyldan aftur upp tekin, þá skyldi ekki standa á sér í því efni, þá vil ég segja það, að nú er hann stjórnarstuðningsmaður, en ég ekki. Mun hann þá vafalaust ræða við hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskmrh., hvort þeir vildu fallast á, að ríkið legði fram þessi 85% af andvirði bæjarbygginga, og ef þeir veittu því máli góð svör, skyldi sízt af öllu standa á mér að fylgja því máli. Ég hygg þó, að hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskmrh., sem er nýkominn úr starfi fjmrh., verði regir til að taka á sig þessa skilyrðislausu skyldu, eins og fjárhag ríkissjóðs og tekjuöflun er nú varið. En við vitum það báðir jafnt, að það er engu bæjar- eða sveitarfélagi til góðs að hafa í gildi dauðan lagabókstaf um, að ríkissjóður skuli leggja þetta og hitt fram, ef ríkissjóður getur það ekki. Það var með tilliti til þess, að burt var numin hin skilyrðislausa skylda ríkissjóðs til fjárframlaga, en 3. kafla haldið þó í gildi og gefið þar með undir fótinn, að ef Alþingi veitti fé í þessu skyni, skyldi það verða gert samkvæmt 3. kafla. Ég vil gjarna eiga þátt í, að þetta sé tekið upp. En þó að ég sé í stjórnarandstöðu, sé ég mér ekki fært að leggja til, að þessi skilyrðislausa skylda verði tekin upp, eins og fjárhagsástæður ríkissjóðs eru nú. En það skyldi gleðja mig mjög mikið, ef þess væri kostur, og ég veit, að það eru hæg heimatökin hjá hv. 5. þm. Reykv. að ræða við hæstv. stj., hvort það sé ekki fært. Út af þeim orðum mínum, sem mjög virtust fara í taugarnar á hv. þm. og hann taldi hótun, þá vil ég ekki kalla það hótun, heldur alvarleg varnaðarorð, sem eru alls ekki töluð út í loftið. Ég þekki vel hug fólksins til sumra þeirra ákvæða, sem felast í þessum l., og ég álít hægt að taka úr þeim, án þess að nokkur skaði sé skeður fyrir íslenzka ríkið og þjóðfélagið yfirleitt. Það er þessi tregða, þessi skilningsskortur, þetta viljaleysi, sem ég aðvara hæstv. ríkisstj. að beita ekki, þó að hún hafi sterkan þingmeirihluta í augnablikinu. Það var gert í einlægum hug, og ég geri það enn.



Herra forseti. Það er sérstaklega út af niðurlagi ræðu síðasta ræðumanns. Hann ítrekaði sín alvarlegu varnaðarorð, sem ég með mínum fáu orðum sagði um: Hvaðan kemur þessum hv. þm. vald til þess að taka svo mikið upp í sig sem hann hefur gert í kvöld og við fyrri umr., til að vara þingið við þeim afleiðingum, sem lagasetning þessi kynni að hafa, ekki sízt vegna aðgerða launasamtakanna. - Ég sagði þetta ekki ófyrirsynju og meinti þetta ekki út í bláinn. Þegar fjhn. fékk þetta frv. til meðferðar, var óskað eftir að senda það til umsagnar nokkrum aðilum, m.a. fulltrúum Alþýðusambands Íslands. Þess var m.a. óskað af fulltrúa Alþfl. í fjhn. Ég hélt, að alþýðusambandsstjórnin mundi taka þetta mál til alvarlegrar meðferðar. Ég hafði samband við fulltrúa í alþýðusambandsstjórninni, sem tilheyrir að vísu ekki flokki hans. Við áttum viðræður um þetta mál. Hann hafði ekki fengið fundarboð um, að fundur yrði um þetta mál í alþýðusambandsstjórninni. Þetta var um 4-leytið. En þegar ég kem niður í þing til þess að mæta á fundi fjhn., þá bregður mér í brún, því að þá liggur þar fyrir svar frá stjórn Alþýðusambandsins. Svo þykist þessi hv. þm. þess umkominn að flytja varnaðarorð. Ég vil flytja hv. þm. varnaðarorð. Má þá ekki hlýða í stjórn Alþýðusambandsins á orð annarra en þeirra, sem eru Alþýðuflokksmenn? Mér brá kynlega við, þegar ég sá, að tekin hafði verið afstaða til málsins, án þess að nokkur væri við nema flokksmenn Alþfl. Fyrst hann finnur ástæðu til að margendurtaka sín varnaðarorð, vil ég flytja honum varnaðarorð, þegar hann telur sína flokksmenn lýðræðissinnaða menn í alþýðusamtökunum, að hugsa ekki eingöngu um sína flokksmenn, en taka einnig tillit til annarra, sem fylgja ekki sama flokki, en hafa fengið umboð í alþýðusamtökunum til að láta þar til sín taka. Ég vil með þessu láta frá mér fara varnaðarorð til þessa hv. þm. og biðja hann og hans flokksmenn í þessum samtökum að líta í sinn eigin barm. Hv. þm. segir, að það sé sízt til bóta að búta niður það fé, sem ætlað er til byggingarframkvæmda samkvæmt 1. tölulið 3. gr. Ég verð að segja, að það hefur oft minni fjárhæð verið bútuð niður, því að mér skilst, að hún sé hæfilega áætluð 6–7 millj. kr., og ég er á þeirri skoðun, að það megi búta minni upphæð, en þar er um að ræða. Ég vil að lokum vekja athygli á því, að ég hef lagt áherzlu á, að tekin verði upp aftur framkvæmd 3. kafla l. nr. 44 1946, þótt í smáum stíl væri. Læt ég svo útrætt um þetta að sinni.



Herra forseti. Ég flyt brtt. við brtt. þær, sem fram hafa komið frá meiri hl. fjhn. þessarar d. á þskj. 448, við 8. lið þeirra, og hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við tölulið 2, b-lið. Á eftir orðunum „skipverja á togurum“ komi: annarra en háseta, kyndara og matsveina.“ - Till. fer sem sé fram á það, að hásetar, kyndarar og matsveinar fái að njóta góðs af þeirri gengislækkun, sem meiri hl. Alþingis sameinast um að koma fram. Ég býst við, að eitt af þeim atriðum, sem sá meiri hl., sem virðist hafa myndazt um það að lækka gengið, hefur ekki kynnt sér til fulls, séu launakjör háseta á togurum. Hann gerir sér sennilega ekki ljóst, að hásetar á togurum eru dæmdir til þess að vinna 16 tíma á sólarhring mánuðinn út, að undanteknum kannske einum, tveimur eða þremur dögum, sem fara í löndun á fiskinum í Reykjavík, fyrir kaup, sem nemur tæpum 2 þús. kr. á mánuði, þannig að ef þetta kaup yrði reiknað út í klukkustundafjölda, kæmi í ljós, að þetta er langlægst launaða stéttin í landinu, þó að hér sé um að ræða vinnu, sem er mjög arðbær og sú erfiðasta vinna og hættulegasta, sem við þekkjum í okkar þjóðfélagi. Þessi gengislækkun, sem frv. snýst um, mundi veita hásetum, miðað við venjulega sölu, svona 500 kr. í kaupuppbót, þannig að þeir fengju 2.300–3.000 kr. á mánuði fyrir erfiði sitt. En það verður vafalaust með þetta eins og fleira, sem fram hefur komið af ábendingum, að þessir flokkar, sem að frv. standa og að núv. hæstv. ríkisstj. standa, vilja ekki hlusta á nein rök, heldur stinga hausnum í sandinn og bjóða byrginn alþýðusamtökunum og öðrum samtökum í landinu, en láta stjórnast af hagsmunum örfárra auðmanna í Rvík. Það verður fróðlegt fyrir þessa skipsmenn á togurunum, sem nú vinna fyrir innan við 2 þús. kr. á mánuði erfitt og arðbært starf fyrir þjóðfélagið, það verður fróðlegt fyrir þá að vita, sem standa svo framarlega í baráttunni fyrir því að halda uppi útflutningsframleiðslu okkar, hvaða kveðju þeir fá frá þeirri nýju ríkisstj., sem nú er setzt að völdum. Og ríkisstj. getur alveg bókað það hjá sér, að undirtektir hennar undir þetta og önnur réttlætismál, sem hafa verið fram borin, en felld hér með fyrirlitningu, munu verða til þess, að almenningur í þessu landi mun á skömmum tíma gera sér ljóst, í hvers umboði ríkisstj. starfar og hvað hún hyggst fyrir. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er í stuttu máli kaupgjaldsmálafrv., sem nú er framkvæmt, ekki með því að skerða vísitöluna, það var búið að því áður, og þessum flokkum hefur ekki þótt ráðlegt að fara sömu leið, heldur er nú tekin upp ný aðferð. Nú er gengið lækkað og þannig um hnútana búið, að þessi gengislækkun verður eingöngu skerðing á lífskjörum almennings í landinu, sérstaklega launamanna. Þetta er gert á dálítið lævísan hátt og sniðugan, enda eru fylgismenn frv. mjög hreyknir yfir því, hvað þeir hafi verið sniðugir, og keppast um að hæla þeim hagfræðingum, sem hafa leitt inn slíkan rótarskap sem hér kemur fram í frv. gagnvart þjóðinni. En þeir geta verið vissir um það, að almenningur á eftir að reyna, hvernig þetta frv. verkar gagnvart honum, og margir þeirra, sem nú eru kallaðir á fund hjá Sjálfstfl. og Framsfl. og fræddir um, að hér sé verið að leysa öll vandamál þjóðfélagsins án þess að ráðast á launþega, munu eftir nokkurn tíma finna í eigin peningabuddu, að það hefur verið leikið illilega á þá. Röksemdir hagfræðinganna fyrir þeim aðgerðum, sem hér er verið að lögfesta, eru mjög furðulegar, en auðséð á öllu, að vísindi þeirra, sem þeir bera mikið fyrir sig, eru sveigð fram og til baka eftir því, sem yfirmenn þeirra segja þeim fyrir verkum í hvert skipti, og fræðikenningarnar sveigðar þannig til, eftir því sem á þarf að halda. Þetta hagfræðingaglundur getur raunar blekkt nokkurn hóp manna í bili, en aðeins í bili, og verður ekki mikið úr aðgerðum núv. hæstv. ríkisstj., ef hún lætur stjórnast af þeim barnaskap, að hún geti með svona „fiffi“, eins og hér er t.d. talað um í sambandi við launauppbætur til launamanna, komizt hjá því að verða stimpluð sem stjórn til þess að skipuleggja árásir á launamenn þessa lands. En allt er þetta nú gert í því skyni, eftir því sem fylgismenn frv. segja, að bjarga sjávarútveginum. Já, nú á að bjarga sjávarútveginum. Í sambandi við þá till., sem ég flyt um það, að hásetar, kyndarar og matsveinar verði látnir njóta góðs af þeirri kauphækkun, sem kynni að verða vegna gengislækkunarinnar, vil ég benda ríkisstj. á það, að nýlega er búin að sitja hér sjómannaráðstefna, sem samþykkti einróma að segja upp samningum og fá betri kjör, og eru það sérstaklega saltfiskkjörin, sem gera þetta að verkum. Þeir geta ekki sætt sig við sín kjör. Og þrátt fyrir að það er vitanlegt, að sjómenn hafa á prjónunum að segja upp samningum, ætlar ríkisstj. enn einu sinni að veita þeim löðrung með því að sjá svo um, að þeir geti ekki fengið þá hækkun, sem þeir annars ættu að fá með þessu gengislækkunarfrv., þegar stjórnarflokkarnir eru búnir að koma því fram. Þannig er nærri því fyrirsjáanlegt, að beinlínis með aðgerðum sínum í þessu máli, sem eiga að vera bjargráð fyrir útveginn, sé ríkisstj. einmitt að stuðla að verkföllum. Við munum öll eftir verkfallinu, sem var háð hér í fyrra og stóð í röska tvo mánuði. Við eyddum bezta tíma vertíðarinnar, meðan sölur voru ágætar í Englandi, í verkfall. Það var raunar ekki verkfall, heldur verkbann, sem útgerðarmenn lögðu út í, og það er engu líkara en að ríkisstj. vilji stefna að því sama nú. En hún getur verið viss um það, að ef hún ætlar að snúa sér þannig gagnvart öllum almenningi og veita þannig hverjum sinn löðrung, þá verður tekið á móti, þegar svona áþreifanlega er að mönnum veitzt. Hér hefur ekki verið unnið í samráði við togaraeigendur eða útgerðarmenn, heldur hafa nokkrir stjórnmálabraskarar lokað sig innan veggja með svo kallaða hagfræðinga til þess að semja þetta með tilliti til hagsmuna fámennrar auðmannaklíku, hér í Rvík, sem starfar ekki að neinum framleiðslustörfum, en lifir á milliliðum og gjaldeyrisbraski. Í brtt. þeim, sem lagðar hafa verið fram af meiri hl. fjhn., kemur fram, að taka á tillit til þess, áður en framleiðslugjald er tekið af sölu togaranna erlendis, að meðaltal fjögurra túra verði 8.500 pund. Er það að því leyti leiðrétting frá því, sem áður var, að þá var miðað við tvo túra. Engu að síður er haldið áfram þeirri reglu að láta borga fast gjald af ísfiski, sem er lagður upp hér á landi, án tillits til afkomumöguleika og sölu á þeim fiski, sem þannig er unninn. Það er augljóst, að ef þetta er framkvæmt svona og eins og ríkisstj. hyggst að knýja það gegnum þingið, þá getur svo farið, að togarafélögin tapi hundruðum þúsunda, en þurfi kannske samtímis að borga hundruð þúsunda í opinbera skatta. Gæti þetta hæglega orðið rothögg á togarafélög þau, sem nýlega eru upp runnin úti á landsbyggðinni, og mun þetta vera beinlínis í því skyni gert að losna við þessi nýju félög og koma togurunum á hendur þeirra fáu auðmanna, sem standast þessar ráðstafanir. Að því er snertir bátaútveginn, þá er frv. í raun og veru en hatrammara, gagnvant honum, en jafnvel gagnvart launamönnum. Með frv. er felldur niður hinn svo kallaði vátryggingastyrkur, sem útgerðarmenn hafa talið jafngilda 10 aurum á hvert kíló fisks. Þessi vátryggingastyrkur fellur niður, en auk þess hækkar olía og veiðarfæri við gengislækkunina, sem vafalaust er hægt að reikna 6–7 aura, þannig að lækkun fiskverðsins mun nema kringum 16–17 aurum frá þeim 85 aurum, sem útvegsmenn hafa reiknað sér. Verður þetta þannig til þess, að fiskverðið kemst niður í 68–69 aura. Nú eru ekki liðnar nema fáar vikur síðan við sátum hér á Alþingi við að semja l. um fiskábyrgðina, og þá lá fyrir till. um það að ákveða fiskverðið 75 aura, en hins vegar komu fram kröfur um það frá útvegsmönnum, að það yrði að vera yfir krónu. Ég held, að allir alþm. hafi verið sammála um það, að með 75 aura fiskverði væri farið í það ýtrasta lágmark, sem nokkur von væri um að bátaútvegurinn gæti flotið með. Og þó er nú aftur verið að flytja frv., sem leggur byrðar á launþega þessa lands, sem nema meira en hundrað milljónum, og er flutt í þeim fagra tilgangi að bjarga útveginum á Íslandi, sem hefur það í för með sér að lækka fiskverðið um 16–17 aura. Ofan á þetta bætist það að, að undantekinni einni einustu verstöð á landinu er fiskmagnið, það sem af er þessari vetrarvertíð, miklu minna, en það hefur verið undanfarin ár. Það er aðeins við Hornafjörð og Austurland, sem fiskveiðin hefur verið meiri. Annars staðar hefur hún verið mjög miklu minni, en undanfarin ár. Svo er Alþingi að samþykkja lækkun á fiskverðinu, sem útgerðarmenn og sjómenn héldu, að yrði látið haldast þessa vertíð, þar sem fiskábyrgðarfrv. gildir til 15. maí 1950. En hvað segja nú hagfræðingarnir, sem hafa undirbúið þetta frv.? Samkv. þeirra útreikningi eiga útvegsmenn að fá 93 aura, þegar búið er að fella gengið. En þetta er bara tala, sem á að flagga framan í þessa fávísu útgerðarmenn, sem taka þessa menn alvarlega. Það liggur þegar fyrir yfirlýsing um það, að hraðfrystihúsin muni alls ekki borga meira en 75 aura verð eftir gengislækkunina, og ég dreg meira að segja í efa, að hraðfrystihúsin geti það. Þau segja, að þegar búið sé að nema burt fiskábyrgðina, komi svo margar áhættur í sambandi við okkar fiskverkun og sölu á afurðum okkar, að þau geti ekki borgað svona hátt verð. Þessir menn segjast þurfa að hafa miklu meiri peninga upp á að hlaupa til þess að mæta þessari áhættu, og í því sambandi segjast þeir t.d. ekki vera vissir um, að þeir losni við fiskinn. Fiskábyrgðarl. eru trygging fyrir því, að þeir losni við fiskinn fyrir ákveðið verð. Nú er það öryggi tekið burt, og þá segja hraðfrystihúsin, að það verði að vera miklu meiri munur á hugsanlegu söluverði og hráefnaverði til þess að geta mætt þeirri áhættu. Það er nokkuð til í þessu, en þetta eru vandræðin, sem það veldur að afnema fiskábyrgðina, og 93 aura verðið hrekkur hvergi nærri til nema í heila hagfræðinganna, sem þannig blekkja menn með því að segja, að verið sé að bjarga með þessum lögum. Ég er sannfærður um það, að hefði þetta frv. verið samþ. áður en þessi vetrarvertíð hófst og ekki verið samþ. nein fiskábyrgðarl., þá hefði engin vetrarvertíð hafizt. Það eru tiltölulega fáir bátar, sem hafa farið á sjó. Nú er þetta frv. knúið fram í trausti þess, að menn geti ekki annað en farið á vertíðina. Mennirnir eru búnir að útbúa bátana, þannig að þeir verða að halda áfram, að það er það eina, sem tryggir áframhald rekstrarins, eftir að þetta frv. er orðið að l. Nú er það fullkomlega óvíst, hvað bankarnir segja um það að lána út á afurðir hraðfrystihúsanna. Það er t.d. þannig nú, að bankarnir eru öruggir með það, sem þeir lána út á fiskinn, vegna fiskábyrgðarinnar. Nú þegar ríkisábyrgðin er afnumin, þá fara bankarnir að meta það, hvaða möguleikar séu, á því að selja fiskinn, og ef bankastjórar okkar, sem eru kunnir að því að vera varkárir og hafa ekki þjáðst af allt of mikilli bjartsýni, meta svo, að við getum ekki selt nema 15 þúsund tonn af hraðfrystum fiski í stað 30 þúsund tonna, sem verið hefur undanfarið, þá verða hraðfrystihúsin rekin aðeins hálfan tímann, miðað við það, sem undanfarið hefur verið, og það þýðir stóraukið atvinnuleysi. Sama er að segja um saltfiskframleiðsluna. Bankarnir mundu vega það og meta, hve mikið af henni væri hægt að selja, og mundu ekki lána út á annað. Þetta gæti e.t.v. gengið á vertíðinni hér sunnanlands, en ekkert þar fram yfir, og austanlands, norðan og vestan, þar sem eru vor- og haustvertíðir, mundi fólk standa uppi allslaust. Frv. er því til þess að stöðva sjávarútveginn, því að ákvæði þess um að afnema fiskábyrgðina stöðva bæði hraðfrystihúsin og saltarana, af því að bankarnir draga að sér höndina með lán. Nei, það er ábyggilegt, að hæstv. ríkisstj. veður í villu og svima, ef hún heldur, að hún komist upp með svona auvirðilegar loddarakúnstir eins og í þessu frv., og get ég tekið undir með hv. 8. landsk., að alþýðusamtökin munu svara þeirri ögrun, sem þetta frv. felur í sér, og þeirri ögrun, sem komið hefur fram við afgreiðslu hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar á till. þeim, sem fram hafa komið til leiðréttingar á frv. hér á hv. Alþingi. Ég veit, að stuðningsflokkar hæstv. ríkisstj. munu reyna að beita áhrifum sínum innan launþegasamtakanna til þess að fyrirbyggja gagnráðstafanir af þeirra hálfu. Ég veit, að Sjálfstfl. kippir í spottann í þeim félögum, þar sem hann á formenn eða stjórnarmeðlimi, og ég býst við, að þeir hlýði flokknum, og minna má hv. Alþfl. á það, að sumir þeirra eru kosnir vegna stuðnings hans. En það hefur komið í ljós, að sjálfstæðismenn, sem eru í trúnaðarstöðum í launþegasamtökunum, hafa fengið um það fyrirskipun frá Holsteini að hindra allar aðgerðir launþeganna, og sams konar fyrirmæli hafa framsóknarmenn fengið, og máske fær þetta tafið fyrir í bili, en það verður þá til að sannfæra verkalýðssinna innan samtakanna um það, að þeim ber að snúa saman bökum og verjast innrás erindreka atvinnurekendavaldsins, og sú flugumennska, sem Sjálfstfl. ætlar að knýja sína menn til að reka innan verkalýðssamtakanna, verður nýr lærdómur fyrir verkalýðsfélögin um að tryggja sér örugga forustumenn. Sama er upp á teningnum hvað snertir útvegsmenn. Ég hef oft horft upp á, að fundir útvegsmanna sitja hér dögum og vikum saman og eru með alls konar kröfur, t.d. í vetur, er þeir kröfðust að fá meira en eina krónu fyrir kg af fiski og fluttu þá kröfu hingað í Alþingi. Alþingi samþykkti þó aðeins 75 aura ábyrgðarverð, og nú á fiskverðið að lækka ofan í 68 aura samkv. þessu frv., en nú er enginn fundur í L.Í.Ú. Nú heyrist ekkert frá því. Það er eins og það sé ekki til. Og hvers vegna? Jú, vegna þess, að Sjálfstfl. hefur kippt í spottann og sagt við sina menn í stjórninni: „Þið megið alls ekki mótmæla frv.“, og þótt þeir séu sannfærðir um, að með þessu frv. sé verið að gera árás á sjávarútveginn, þá eru þeir svo sauðtryggir Sjálfstfl., að þeir láta ekkert á sér bæra. - Það er mesti misskilningur, ef hæstv. ríkisstj. heldur sig vera að leysa vandann með þessu máti. En hver er þá tilgangurinn með þessu frv.? Ekki er til hagsbóta fyrir sjávarútveginn og ekki til hagnaðar fyrir launþegana, þótt fulltrúar Sjálfstfl. í verkalýðssamtökunum séu látnir segja á fundi, að skammarlega mikið tillit sé tekið til hagsmuna launþega í frv., samkv. blaðafrétt í Vísi. En af hverju er þá frv. flutt? Til þess, að hin fámenna klíka auðmanna hér í Reykjavík, sem sér fram á, að útflutningsframleiðslan er að skreppa saman, svo að bráðum hafi hún engan gjaldeyri til að skipta á milli sín, það er til þess, að hún fái verðmætari gjaldeyri til að græða á. Það er ekki verið að tala við þá, sem framleiða gjaldeyrinn, og ef þeir mögla, þá er ekkert tillit tekið til óska þeirra og þeim bannað að gera nokkrar kröfur. Þeir, sem réðu samningu þessa frv., eru þeir, sem skipta gjaldeyrinum á milli sín, og þegar þeir sáu fram á, að hann mundi minnka, þá var bara að ráða bót á því með gengislækkun, og svo mikið tillit er tekið til hagsmuna auðmannanna, að í frv. felst engin bót fyrir sjávarútveginn, heldur stórvandræði ofan á þær þrautir, sem frv. bakar launþegum og munu valda miklum óróa og truflun í atvinnulífi þjóðarinnar. Það fyrirkomulag, sem tryggir þeim, sem fá gjaldeyrinn til að verzla með, gróða, samtímis því sem atvinnuvegirnir, sem skapa gjaldeyrinn, tapa, það er þetta fyrirkomulag, sem veldur því öngþveiti, sem nú er í efnahagsmálum okkar, og enn fremur það að skipta þannig í sjávarútveginum, að þeir, sem hann reka, hafa engin umráð yfir aflanum eða þeim gjaldeyri, sem fæst fyrir hann, en heildsalarnir fá gjaldeyrinn gegnum pólitískar klíkur og áhættulaust. Og ekkert skal slaka til. Það hefur meira að segja heyrzt, að nú eigi að afnema frílistann, hvað þá annað, svo að sama óheillaþróunin á að halda hér áfram og verri en áður, eftir að frv. er orðið að lögum. Ég býst við, að hægt sé að reikna út með svipaðri þróun og verið hefur og hæstv. ríkisstj. stefnir að, að þá sé hægt að reikna út, hvenær við verðum næst komnir í þrot aftur, og ég býst við, að raunar verði ekki nema fáir mánuðir þangað til, en þá er bara þessi einfalda lausn: að fella gengið aftur. Og verði ekki breytt um grundvallarstefnu þá, sem nú ríkir í fjármálalífinu, þá munu þeir skammsýnu fjáraflamenn, sem nú ráða þar öllu, brátt komast inn á hina húnversku aðferð til að leysa vandann, og þá mun þess ekki langt að biða, að við kaupum eldspýtustokkinn á milljónir króna. „Tíminn“ sagði í fyrra eða hittiðfyrra, að gengislækkun væri auvirðilegasta leiðin, sem þeir skammsýnu gætu gripið til, og nú hafa þessi spádómsorð sannazt. Og það er skökk braut, sem með henni er farið inn á, en með aðgerðum fyrrv. ríkisstj. var það skref að hálfu leyti stigið, svo að erfitt er annað að gera, - en núv. ríkisstj. vill stíga það spor til fulls og með því fara út á mjög hálan ís, þar sem erfitt er að stöðva sig. Reynsla annarra þjóða sýnir, að á þeim ís hafa þær runnið lengra og lengra og sumar alveg eyðilagt sinn gjaldmiðil. Eðlileg lausn þeirra vandamála, sem nú blasa við okkur, er að leita samstarfs við samtök launþeganna og annarra vinnandi stétta og tryggja áframhaldandi atvinnurekstur, því að þar er fyrir hendi fullur vilji allra um að stilla svo í hóf kröfum, að hægt væri að reka atvinnuvegina áfram, en þótt hæstv. ríkisstj. viti um þennan velvilja og treysti honum, þá má hún ekki misbjóða honum. Þegar fólkið finnur á sig lagðar auknar byrðar, til þess að örfáir einstaklingar geti velt sér í stórgróða, og ef gjaldeyrisfyrirkomulagið er óbreytt, þá mun almenningur bregða við hart og títt og svara fyrir sig, þegar ríkisstj. kastar þannig til hans hanzkanum og ætlar að leysa vandamálin eingöngu á kostnað hinna efnaminni í þjóðfélaginu, og ekki sízt af því, að flokkar hæstv. ríkisstj. skella alveg skolleyrunum við þeim leiðréttingum, sem flokkar launþeganna hafa reynt að fá fram. - Ég veit það einnig, að það verður reynt að sundra samtökum alþýðunnar, til þess að fyrirbyggja gagnráðstafanir af hennar hálfu, en það mun reynast haldlítið. Alþýðan mun sameinast, og fyrsta skrefið er þegar stigið með ráðstefnu Alþýðusambands Íslands, þar sem allir fulltrúar mótmæltu þessu frv. En það er aðeins upphafið. Verkalýðsfélögin munu taka upp virka baráttu til þess að stöðva það tilræði, sem nú er stofnað til gegn öllu vinnandi fólki í landinu. - Ég leyfi mér svo að afhenda hæstv. forseta brtt. mína, sem ég lýsti í upphafi máls míns.



Herra forseti. Við skulum fyrst athuga, hver eru aðalatriði þessa frv. Þau eru að því er mér virðist þessi: 1. Gengið skal lækka um 42,6%, þ.e. innkaupsverð erlendrar vöru skal þar með hækka um 74,3%. Hagfræðingar ríkisstj. fyrrverandi og væntanlega þessarar líka, sem nú situr, halda því fram, að þetta hafi í för með sér 11–13% verðhækkun, og þó að þetta væri rétt, sem hagfræðingarnir halda fram, þá er það engin smávegis kjararýrnun fyrir lágtekju menn. Fyrir Dagsbrúnarverkamann þýðir 13% hækkun á verðlagi almenna kauplækkun, sem nemur kr. 1,06 um tímann, eða um kr. 8,50 á dag. En þessi útreikningur er í hæsta máta tortryggilegur, yfirborðslegur og fljótfærnislegur. Hagfræðingur Landsbankans, Klemenz Tryggvason, sem er miklu kunnugri íslenzkum efnahagsmálum, en þessir menn (Benjamín Eiríksson og Ólafur Björnsson), og þar að auki samvizkusamur, telur, að hækkunin geti orðið 15–18% og sennilega meiri, allt að 20%. Þegar við bætist verðhækkun sú, sem orðið hefur og verða mun vegna gengisfellingar dollarans í haust, þá held ég að það sé mjög varlega í sakirnar farið að áætla kjararýrnunina a.m.k. 20% eða 1/5. Það jafngildir kr. 1,85 kauplækkun um tímann fyrir Dagsbrúnarverkamann, eða kr. 14,80 á dag. Það hefur verið bent á það áður hér í þessari hv. d., að ef Dagsbrúnarverkamaður hefði fimm manns í heimili og vinnu allt árið, þá kemur minni upphæð á hvern einstakling, sem hann hefur á framfæri núna, en sem svarar fullum lífeyri til gamalmenna og öryrkja. Það heldur víst enginn því fram, að menn séu of sælir með 1.200 kr. lífeyri í grunn á ári, eins og öryrkjar og gamalmenni hafa eftir tryggingal., ef þeir hafa fullan lífeyrir, ekki sízt, ef verðlag hefur verið hækkað sem nemur 1/5. Hvað segja menn þá um afkomu Dagsbrúnarverkamanns, þegar búið er að lækka kaup hans um allt að 20%? Er það rétt, að íslenzka þjóðin sé svo illa á vegi stödd, að hún verði að búa þegnum sínum, sem vinna að framleiðslu verðmætanna, slík smánarkjör? Ég kem að því seinna að athuga það. Sparifé rýrnar að sama skapi, þ.e.a.s. það rýrnar um 42,6% gagnvart erlendum gjaldeyri og um allt að 20% að því er snertir kaupmáttinn innanlands. Þetta er svo bætt upp aðeins með litlu broti af verðmætisrýrnuninni, - af sparifé, sem myndazt hefur fyrir 1941 og ekki hefur verið tekið út síðan, en það sparifé, sem síðan hefur myndazt, er ekki bætt. Sparifjármyndunin frá því fyrir 1941 er svo lítil, að ekki skiptir máli fyrir allan almenning. 2. Í orði kveðnu er gert ráð fyrir nokkrum kaupuppbótum til launþega til miðs ársins 1951, þó aðeins á 6 mánaða fresti eftir 1. júli 1950, en minni verðhækkun, en 5% ekki tekin til greina. Enn er fundin upp ný fölsun á vísitölunni til þess að gera þessar uppbætur að engu eða þá svo smáar, að ekki munar um þær að neinu ráði. Inn í vísitöluna á nú að taka hæstu húsaleigu, eða húsaleigu í húsum, sem byggð eru eftir 1945, og enn fremur verð á kjöti án frádráttar á kjötstyrk, sem bendir til þess, að í ráði muni vera að afnema hann. Þannig er vísitalan komin nokkuð hátt á fimmta hundrað stig, þegar hún er þannig „leiðrétt“. En þetta eiga launþegar að fá í engu bætt, heldur á núgildandi kaup, sem er miðað við vísitöluna 300, að heita grunnkaup eftirleiðis, og eftir að búið er að ræna launþega þeirri kauphækkun, sem þeim ber vegna hækkandi húsaleigu undanfarin ár, þá á loks að taka það inn í vísitöluna, ekki til þess að launþegar njóti þess, sem hún hefur hækkað, heldur öfugt. Með þessu vinnst það, að hækkun á erlendri vöru vegur minna en ella. Hreyfing verðlagsins er enn á ný fölsuð með tilfæringum á vísitölunni, ekkert er svo auðveldara en að svipta launþega þessari uppbót með öllu með því að halda áfram hinni gamalreyndu aðferð að falsa vísitöluna með niðurgreiðslum, sem koma allt öðruvísi út í vísitöluútreikningnum, en í hinum raunverulega framfærslukostnaði. Þegar þar að kemur, að launauppbætur verða aðeins greiddar á 6 mánaða fresti, þá þarf svona kerfi ekki að hafa mikinn kostnað í för með sér. Við þetta bætist svo, að ef eitthvert verkalýðsfélag hækkar grunnkaup sitt, þótt ekki sé nema um nokkra aura, þá fyrirgerir það rétti sínum til þessara launauppbóta. Í frv. er einnig ákveðið, að ef eitthvert verkalýðsfélag hækkar kaup sitt, a.m.k. ef um nokkra almenna kauphækkun er að ræða, þá skuli kauphækkanir jafnharðan gerðar að engu með nýrri gengislækkun, sem ríkisstj. er heimilað að framkvæma í samráði við Landsbankann, án þess að samþykki Alþ. komi til. M.ö.o., gengisskráningin er tekin úr höndum Alþ. og afhent ríkisstj. og Landsbankanum. Þetta er náttúrlega engin smáræðis breyt., þetta er stórviðburður og alger nýjung í íslenzkri löggjöf og íslenzku efnahagslífi. Og ekki nóg með það, að þetta vald sé í höndum ríkisstj. og Landsbankans, heldur er beinlínis skylda að beita þessu valdi til að gera allar kauphækkanir að engu. M.ö.o., það er viðurkennt opinberlega, að það skuli beita ríkisvaldinu og Landsbankanum sem tæki í stéttabaráttunni gegn verkalýðnum. Þetta hefur að vísu verið gert undanfarin ár, en þetta er viðurkenning, sem ekki hefur komið fram áður, heldur þvert á móti allt tal um það, að ríkisvaldinu væri beitt þannig í stéttabaráttunni, verið talinn rógur og óviðeigandi, en nú er það viðurkennt sem hlutverk ríkisvaldsins og Landsbankans. 3. Verðtollurinn er hækkaður mjög verulega, og veldur það verðhækkunum, sem bætast ofan á þær, sem verða af völdum gengisbreytingarinnar. 4. Ákvæði um eignarskatt, sem ekki skiptir máli um lausn vandamálsins, en á að sýnast sem lítils háttar tilburðir gagnvart þeim, sem mestan beinan gróða hafa af gengislækkun. Ákvæðunum um eignarskatt samkvæmt 12. gr. er þó svo haganlega fyrir komið, að mörgum stóreignamönnunum mun hægt um vík að sleppa við hann með öllu, enda er þess vandlega gætt að gera enga áætlun um skattinn. Það er ekki minnzt á það í grg., hverju skatturinn muni nema. Klemenz Tryggvason hagfræðingur hefur bent á, að jafnvel milljónarar geta komizt hjá að greiða eyri í skatt, samkv. frv. eins og það kom frá fyrrv. ríkisstj., ef þeir eiga nóga framtakssemi til þess að skipta eignum sínum á hlutafélög. Nafngiftirnar, sem hann valdi þessum skattafyrirmælum, voru „viðundur“ og „skrípalæti“. Þessum ákvæðum var breytt nokkuð. Hundraðstala skattsins hefur verið hækkuð nokkuð á hæstu gjaldendum og nú skal hann lagður á einstaklinga, en ekki félög. Þetta virðist vera eina tilslökunin, sem Framsókn hefur fengið við stjórnarmyndunina. En það er aðeins sýndartilslökun, því að samtímis er eignaraukaskatturinn frá 1947 felldur niður fórnin mikla, sem eignamennirnir áttu þá að færa, þegar launþegarnir voru, rændir verðlagsuppbótinni af því, sem vísitalan fór fram úr 300 stigum. Og nú geta stóreignamennirnir sloppið við skattinn, eða gert hann að smámunum einum, ef eignirnar skiptast á nógu marga einstaklinga, t.d. ef fjölskyldan er nógu stór, þegar um fjölskylduhlutafélög er að ræða. Það er að öllu samanlögðu vafamál, hvort meira fé fæst inn með þessum nýju ákvæðum, en hinum fyrri. Nú er spurningin: Hvaða vandamál eru það í íslenzku atvinnulífi, sem þarf að leysa? Verða þau leyst með slíkum ráðstöfunum? Er nauðsynlegt að rýra svo stórkostlega afkomu þeirra, sem vinna og framleiða í landinu, til að leysa þau? Vandamálin, sem þarf að leysa, eru þessi: Það er hallarekstur á allmiklum hluta útgerðarinnar og horfur á, að hún dragist mjög saman. Það þarf að tryggja rekstur hennar. Enn fremur: Það er gjaldeyrisskortur og þar af leiðandi vöruskortur í landinu og verðlag er mjög hátt, og fer hækkandi. Úr þessu þarf að bæta. Til þess að hægt sé að finna lækningu, sem að gagni kemur við meinunum, þarf að finna orsakir þeirra. Hverjar eru þær? Höfuðorsökin fyrir hallarekstri útgerðarinnar og vöruskortinum er hin sama: minnkandi markaðir. Hver er ástæðan fyrir því? Ástæðan er sú, að meginviðskipti Íslands eru við lönd, þar sem kreppa er í uppsiglingu og eru í sívaxandi mæli að verða sjálfum sér nóg að því er fiskveiðar snertir. Markaðsvandræðin eru ekki fyrst og fremst spurning um verð. Horfur eru á, að ekki verði hægt að selja neitt af frystum fiski til Englands og lítið eða ekkert til Vestur-Þýzkalands og sáralítið til annarra Marshalllanda. Það er talið af þeim, sem kunnugir eru, að alls getum við ekki gert okkur vonir um að selja meira en 15 þúsund tonn af frystum fiski í ár, eða rúml. helming eðlilegrar framleiðslu. Sölumöguleikarnir á ísfiski eru hinir ískyggilegustu. Um skeið hafa togararnir ekki komið með neinn gjaldeyri heim úr Englandsferðum. Undir slíkum kringumstæðum er bersýnilegt að gengislækkun kemur að engu haldi. Um sölu á saltfiski er allt í óvissu. Höfuðvandamálið er því að afla nýrra markaða. Undir því er hagur útgerðarinnar kominn. En það verður ekki gert með gengislækkun. Rekstrarkostnaður útflutningsatvinnuveganna er of hár og meginþátturinn í þessum háa rekstrarkostnaði er hin mikla dýrtíð í landinu. Hver er orsök hennar? Hagfræðingar ríkisstj. hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að orsökin sé of háar tekjur hins vinnandi fólks í landinu bæði vegna of hás kaupgjalds og of mikillar fjárfestingar. Að þessari niðurstöðu hafa þeir komizt með eftirfarandi röksemdafærslu: Fyrst ber okkur að meðtaka þann vísdóm, að heildarvöruverð þeirra vara, sem keyptar eru í landinu, er alltaf jafnhátt og þær tekjur, sem þær eru keyptar fyrir. M.ö.o.: ég hef tvær jafnar stærðir, og þær eru jafnar. Ef ég dreg einn frá einum, fæ ég núll. Hin almenna formúla „lögmálsins“ virðist vera X - X=O. Út frá þessu „vísindalögmáli“, sem hagfræðingarnir hafa fundið af vísdómi sínum og speki, draga þeir mjög víðtækar ályktanir. Hin fyrsta er þessi: Það er alveg sama, hvort verkalaun eru há eða lág að krónutali. Útkoman verður sú, að það fæst jafnmikið fyrir þau. Það er ekki hægt að hækka hið raunverulega kaup verkalýðsins í heild. Ef einhver hópur launþega hækkar laun sín, þá er hann aðeins að taka það frá öðrum launþegum. Þetta er margendurtekið í áliti þeirra, sem fylgdi greinargerð frv. Á bls. 52 stendur: „Skyldi koma til almennra kauphækkana, þrátt fyrir þau rök, sem færð hafa verið í þessari greinargerð og víðar, sem sýna, að með almennum kauphækkunum eru launþegarnir fyrst og fremst að taka hver frá öðrum, þarf að vera búið svo um hnútana, að gengislækkunin komi samt að fullu gagni.“ Á bls. 55 stendur: „Launþegasamtökin geta ekki bætt afkomu allra launþega með almennum kauphækkunum, en þau geta bætt afkomu einstakra hópa launþeganna, á kostnað þeirra í heild sinni, þar með talið þeirra, sem vinna í útflutningsframleiðslunni.“ Og á bls. 57: „Kaupstreitan svokallaða er í rauninni innbyrðis barátta um skiptingu þjóðarteknanna milli launastéttanna, en hefur, þegar til lengdar lætur, lítil eða engin áhrif á skiptingu þjóðartekna milli launþega og atvinnurekenda, þótt svo kunni að virðast við fyrstu sýn“, o.s.frv. sama tuggan, með lítið eitt breyttu orðalagi. Að vísu er gert ráð fyrir, að ofurlítið af slíkum launahækkunum kunni að vera tekið af útflutningsframleiðslunni. En í rauninni aðeins í fyrstu umferð, því að það leiðir til aukins hallarekstrar og þar af leiðandi aukinnar verðþenslu og hækkaðs verðlags. Undir forustu Ólafs Björnssonar prófessors hefur Bandalag starfsmanna ríkis og bæja krafizt allt að 36% launahækkunar fyrir starfsmenn hins opinbera og sættir sig ekki við minna en 20% hækkun. Samkvæmt kenningu hins sama prófessors er allt þetta fé tekið af öðrum launþegum og styrkþegum, munaðarleysingjum og ekkjum, og rennur drjúgur hluti þess til manna með 40–60 þús. kr. árstekjur. Hitt er svo annað mál, hvort starfsmönnum hins opinbera finnst líklegt, að aðrir launþegar hefðu mikinn áhuga fyrir að styðja þá í kjarabaráttunni, ef þeir tryðu þessu, og hvort þeim finnst vænlegt til samstarfs við önnur launþegasamtök að velja mann til forustu, sem heldur slíkum kenningum fram. Önnur ályktun hagfræðinganna er þessi: Aukin fjárfesting leiðir aðeins til aukinnar verðþenslu. Það skapast fölsk kaupgeta og þar af leiðandi lækkun raunverulegra launa. Sama gildir um mikinn hluta þeirrar fjárfestingar, sem undanfarið hefur átt sér stað og talin er nema meiru en sparifjármyndun, afskriftum og óúthlutuðum arði. Ráðið við hallarekstri og dýrtið er því ofur einfalt, samkvæmt kenningu hagfræðinganna: Lægri laun og minni fjárfesting. Þessu er hægt að ná bæði með verðhjöðnun, þ.e. beinni kauplækkun, og með gengislækkun samfara miklum niðurskurði verklegra framkvæmda. Hagfræðingarnir mæla með síðari leiðinni. Nú er það alveg augljóst, að kenningin um óumbreytanleik launanna getur því aðeins verið rétt, að tvennum skilyrðum sé fullnægt. Í fyrsta lagi, að engin breyting á skiptingu þjóðarteknanna milli framleiðslustéttanna geti átt sér stað, enginn tilflutningur á tekjum til vinnandi stéttanna frá atvinnurekendum í verzlun og framleiðslu og öðrum þeim, sem ekki vinna þjóðfélagslega nytsama vinnu, sé mögulegur. Annaðhvort hlýtur því að vera, að verkamenn og bændur og annað vinnandi fólk fær í sinn hluta allan afrakstur framleiðslunnar, eða hlutur atvinnurekenda, heildsala o.s.frv. er föst og óumbreytanleg stærð, sem ekki verður raskað. Í öðru lagi, að engin aukning hinna raunverulegu þjóðartekna geti átt sér stað, engin aukning á verðmætum framleiðslunnar. Til þess að ályktunin um fjárfestinguna geti staðizt, verður hvort tveggja að vera: Því fé, sem veitt er í fjárfestingu, er ekki skilað aftur í auknum verðmætum fyrir aukin afköst framleiðsluaflanna, og ekki eru til fjármunir í þjóðfélaginu til að leggja í fjárfestingu nema með aukinni seðlaútgáfu, sem rýrir verðgildi peninganna. Kenningin um óumbreytanleik raunverulegs kaupgjalds á ekki aðeins við Ísland, heldur virðast þeir líta á það sem almennt lögmál. Þeir vitna m.a. í England og önnur nágrannalönd. „Verkamannastjórnir“ þessara landa eiga að hafa fundið það út af sinni óvefengjanlegu vizku og góðvild, að hækkað kaupgjald geri engum gagn, heldur aðeins tjón. Á bls. 55 í áliti þeirra stendur: „Með almennum kauphækkunum reyta launþegarnir fyrst og fremst hver af öðrum, og það, sem umfram er, er af útflutningsframleiðslunni tekið... Það, sem sagt hefur verið hér að framan um stefnu verkalýðsfélaganna í kaupgjaldsmálum, gildir um almenna kaupgjaldshækkun. Lagfæring á kaupi hjá einstökum hópum launþega er að sjálfsögðu annars eðlis, þar sem þá er um að ræða innbyrðis afstöðu milli hinna einstöku launþegahópa. En það er slík afkoma, sem verkalýðsfélögin geta í raun og veru ráðið, en ekki hinni almennu afkomu. Væri leið almennrar kauphækkunar fær til þess að bæta afkomuna, hefði mannkynið farið þá leið til Gósen fyrir löngu síðan.“ Því næst er þó viðurkennt, að aukin afköst framleiðslutækjanna og verðlag erlendis geti haft áhrif á afkomuna, en gengisbreyting breyti hvorugu. Svo mörg eru þau orð. Það stendur svo sem ekki á, að atvinnurekendur séu allir af vilja gerðir til að hækka launin á sinn kostnað, eins og þeir mögulega geta. Það er heldur ekki verið að efast um, að nýting framleiðslutækjanna og allra möguleika tækninnar sé alfullkomin. Hver efast t.d. um, að þeim milljörðum, sem varið er til framleiðslu atómsprengna, vetnissprengna og annars slíks góðgætis, sé vel varið? Í Englandi er talið að milljónir manna búi við næringarskort. Ef þessi staðreynd á að koma heim við kenninguna, vinnur brezka heimsveldið ekki fyrir mat sínum, ekki einu sinni fyrir brýnustu þörfum íbúa heimalandsins þrátt fyrir allan auðinn, sem streymir úr öðrum heimsálfum frá striti hinna mörgu millj. nýlenduþræla. Í brezka heimsveldinu er samkvæmt þessu enginn ónauðsynlegur gróði, allur afraksturinn rennur til hinna vinnandi stétta og skiptist í neyzlu og nauðsynlegt viðhald og aukningu framleiðslutækjanna, samkvæmt ákvörðun þeirra sjálfra. Mikið var, að þeir vitnuðu ekki einnig í Ameríku. Þar eru nú allar vöruskemmur fullar og aðeins brot af framleiðslugetunni er þó nýtt til framleiðslu almenningsþarfa. Samt búa þar tugir milljóna við skort og 15 milljónir verkamanna eru ýmist atvinnulausir eða hafa ekki fulla atvinnu. Samkvæmt yfirlýsingu Trumans forseta býr sjöundi hver maður í borgum Bandaríkjanna við næringarskort. Samtímis er korninu brennt, kjötið eyðilagt og kartöflunum breytt í óæti. Það væri víssulega verkefni fyrir hagfræðingana að láta jöfnur sínar og „jafnvægislögmál“ skýra þessar staðreyndir. Bandaríkin eru þó hið klassíska land kapítalismans og hinnar „frjálsu samkeppni“ í skilningi hagfræðinganna. Það væri líka verkefni fyrir hagfræðingana að skýra það út frá jöfnum sínum, hvernig á því stendur, að í Sovétríkjunum skuli raunverulega laun verkalýðsins í heild hafa hækkað þrisvar sinnum eftir stríð, hvernig stendur á því, að hægt skuli vera að hækka kaupmátt launa í Sovétríkjunum svo mjög, á sama tíma sem viðfangsefni allra auðvaldslanda er að lækka heildartekjur verkalýðsins. Kenningin um, að verkamenn geti aldrei bætt kjör sín með almennum launahækkunum, heldur aðeins bakað sjálfum sér tjón, er ekki ný hér á landi. Það hefur verið eitt af meginverkefnum Morgunblaðsins undanfarna áratugi að sanna þessa kenningu. Í flestum meiri háttar kaupdeilum hafa sprenglærðir hagfræðingar verið fengnir til að útskýra þessi sannindi fyrir fáfróðum lýð. Hvernig hefur svo þessi vísdómur staðizt dóm reynslunnar? Í hagfræðilegri álitsgerð, sem sjálfur Ólafur Björnsson prófessor hefur samið ásamt öðrum hagfræðing, er sýnt fram á, að frá 1942–47 hefur kaupmáttur launanna farið síhækkandi vegna þeirra grunnkaupshækkana, sem orðið hafa á tímabilinu. 1947 voru hin raunverulegu laun orðin meira en 70% hærri en 1940. Væntanlega eiga Morgunblaðshagfræðingar eftir að fella marga slíka dóma yfir sjálfum sér. Við skulum nú athuga, hvernig þessi hagspeki kemur heim við staðreyndirnar hér hjá okkur, eins og nú er ástatt. Árið 1948 höfðu þjóðartekjurnar meira en nífaldazt frá því 1938, en verkalaun Dagsbrúnarmanna höfðu tæplega sexfaldazt á sama tíma. Nú eru laun Dagsbrúnarverkamanna rúmlega 6,3 föld frá því fyrir stríð. Þetta hlutfall gefur mynd til samanburðar á því, hvernig þjóðartekjurnar skiptast, ef miðað er við jafnmargar vinnustundir. Það má benda á, að atvinna hafi verið minni 1938, þó að mjög halli nú undan fæti, og auk þess ber að taka tillit til fólksfjölgunar. En þar kemur á móti, að vinnutíminn var þá 10 stundir á dag í dagvinnu, en aðeins 8 stundir nú. Það lætur nærri, að þjóðartekjurnar á mann hafi a.m.k. áttfaldazt á tímabilinu, en dagkaup Dagsbrúnarverkamanna er nú rúmlega fimmfalt hærra en 1938. Raunveruleg laun eða kaupmáttur launa mun samkvæmt þeim útreikningi hagfræðinga, sem fyrir hendi er, hafa hækkað um ca. 40% á sama tíma. Hins vegar hefur verðmæti útflutningsframleiðslunnar hækkað um nálega 100%. Skattskýrslurnar gefa nokkra hugmynd um tekjuskiptinguna, en þó mjög ónákvæma, þar sem mikill hluti af tekjum stórgróðamanna er ekki talinn til skatts. 1946 gáfu 200 framteljendur í Reykjavík upp 103 milljónir í eignum. Það mun jafngilda að minnsta kosti 600 milljónum á gangverði. Hvað sannar þetta? Það sannar, að hlutdeild verkalýðsins í þjóðartekjunum er mun minni en fyrir stríð. Það sannar, að með óbreyttum þjóðartekjum er hægt að hækka stórum raunveruleg vinnulaun á kostnað þeirra, sem vinna ekki eða miður þjóðfélagslega nytsama vinnu. Það sannar, að það er hægt að halda núverandi kaupgjaldi, þótt þjóðartekjurnar minnki mjög verulega vegna lækkaðs verðlags á útflutningsafurðum. Það geta orðið allmiklar breytingar verkalýðnum í hag á tekjuskiptingunni milli stéttanna, áður en komið er að því marki, að hlutföllin verði hin sömu og fyrir stríð. Það er hægt að verja miklu fé í fjárfestingu án skuldasöfnunar og án nýrrar seðlaútgáfu og án þess að heildartekjur verkalýðsins eða kaupmátturinn þurfi að lækka. Það sannar, að „umframtekjurnar“ í krónutali eru ekki hjá verkalýðnum, heldur hjá öðrum. Það hefði verið verkefni hagfræðinga, sem vildu, leiða sannleikann í ljós, að rannsaka, hvar þessar „umframtekjur“ eru niður komnar, og það hefði varla þurft að leita lengi. Þær eru fyrst og fremst hjá þeim, sem hafa umráð yfir gjaldeyri og einokunaraðstöðu í innflutningsverzluninni, og hjá þeim fyrirtækjum, sem þróast í skjóli þessarar einokunar. Öll röksemdafærsla hagfræðinganna, er þeir halda fram þeirri firru, að gengislækkunin hafi enga kjararýrnun í för með sér, byggist á þeirri fölsku forsendu, að hægt sé að gefa innflutningsverzlunina frjálsa, ef gengið er lækkað. Vitaskuld er það fjarstæða að tala um „frjálsa verzlun“ á tímum einokunarauðvaldsins, þótt höftin væru afnumin. 1934 var verzlunin „frjáls“ í skilningi hagfræðinganna. Samt var vöruskortur, og rannsókn leiddi í ljós, að á sama tíma sem tap sjávarútvegsins var 2 milljónir, var verzlunargróðinn 5 milljónir. Það bætir vitanlega ekki úr neinum vöruskorti út af fyrir sig, þótt höftin séu afnumin. Með óbreyttri gjaldeyrisupphæð til ráðstöfunar er hægt að kaupa nákvæmlega jafnmikið af erlendum vörum eftir sem áður. Í stað haftanna kæmu þá önnur takmörk, takmörk kaupgetunnar. Og það er einmitt þessi takmörkun, takmörkun, sem byggist á rýrnuðum lífskjörum, „jafnvægi“ fátæktarinnar, sem hagfræðingarnir mæla með. Fullyrðingu þeirra um, að gjaldeyristekjurnar muni aukast vegna aukinnar útflutningsframleiðslu, er auðvelt að afsanna. Í fyrsta lagi fer afurðaverðið lækkandi og markaðirnir þrengjast. Þeir láta sem þeir viti það ekki. - Í öðru lagi er aðstaða bátaútvegsins mun verri, eftir að gengislækkunarlögin ganga í gildi og hin nýja skipan komin á. Hagfræðingarnir halda því fram, að verðið á nýja fiskinum verði 93 aurar fyrir kg. En frystihúsin fullyrða, að þau geti í hæsta lagi greitt 75 aura, eða sama verð og áður. Áður fengu útgerðarmenn sem svarar 85 aurum fyrir kg af nýjum fiski, þegar beini styrkurinn er reiknaður með. Þar við bættust „hrognapeningarnir“, sem nú falla niður. M.ö.o., eftir að „bjargráðið“ kemur til framkvæmda fá útgerðarmenn miklu lægra verð fyrir fiskinn, samtímis því sem allur tilkostnaður hækkar um rúmlega 74%. Kvótaverzlunin lækkar, og verð á fiskinum verður óvissara, þar sem ekkert ábyrgðarverð verður lengur, og við slíkar aðstæður mun þykja ærið áhættusamt að gera bátana út, og erfitt að fá menn á þá, nema um mikið og almennt atvinnuleysi verði að ræða. Það eru litlar líkur til, að hægt verði að gera báta á Norðurlandi, Austurlandi og Vesturlandi út á sumarvertíð. Og ef ekki er markaður fyrir meira en 15 þús. tonn af hraðfrystum fiski, þá verður útgerð þeirra báta, sem veiða fyrir hraðfrystihúsin, stöðvuð, þegar þeir hafa veitt það magn. Ef togararnir verða að fara á saltfiskveiðar, þá er hæpið, að mikill markaður verði afgangs fyrir bátaflotann í þeirri framleiðslugrein. Rök hafa verið færð fram af hagfræðingum fyrir því, að til þess að hægt verði að afnema höftin, þá verði gjaldeyrisframleiðslan að nema 700–800 millj. kr., miðað við breytt gengi og svipaðar þjóðartekjur, en fáir munu vera svo bjartsýnir, að þeir reikni með, að þær nemi nema ca. 500 millj. kr. Það er því alveg augljóst, að með sömu stefnu í utanríkisverzluninni verður stórkostlegur samdráttur í sjávarútveginum, eftir að bjargráðið er gengið í gildi. Það ætti engum að koma á óvart, þó að næsta haust sæjum við fram á hrun og öngþveiti miklu geigvænlegra, en þá örðugleika, sem við eigum nú við að etja. Og er rétt að vara hæstv. atvmrh. við því, sem hann varar aðra við. Við tölum aftur saman næsta vetur og sjáum þá hvað setur. Gjaldeyrisöflunin mun því dragast saman. Það þýðir meiri vöruskort, meiri eftirspurn í hlutfalli við framboð, jafnvel þótt við gerum ráð fyrir mikilli tekjurýrnun almennings. Fyrirheitið um afnám haftanna, sem öll bygging hagfræðinganna hvílir á, er því fjarstæða. Verzlunin verður ekki gefin „frjáls“, heldur mun verða hert á einokunarhöftunum, enda er ekki hróflað við verzlunarfyrirkomulaginu í lögunum. Fyrirheitið um „frjálsa verzlun“ í grg. er því vísvitandi blekking. Annar flokkurinn í ríkisstj., Framsfl., hefur líka staðfest þetta og lagt ríka áherzlu á, að allt tal um frjálsa verzlun væri firra. Hv. 1. þm. S-M. (EystJ) sagði við 1. umr. í Nd., að það væri sama og að stinga höfðinu í sandinn að detta í hug frjáls verzlun. Hæstv. fyrrv. ríkisstj. undir forsæti Stefáns Jóh. Stefánssonar hóf feril sinn með því að lækka laun verkalýðsins með þvingunarlögum frá Alþingi. Hún fullyrti, að þetta væri gert til að bæta hag verkalýðsstéttarinnar og mundi koma fram í bættum kjörum, þegar fram liðu stundir. Þetta var stutt með hagfræðilegum rökum, sem borin voru fram af ekki minna steigurlæti en nú. Síðan gerði hún Ísland að aðila í Marshallsamningnum og lofaði, að árangur þess skyldi verða öryggi og velmegun, gull og grænir skógar. Hún lofaði atvinnu handa öllum, niðurfærslu dýrtíðarinnar, stórstigum atvinnuframkvæmdum og nýsköpun. Nú höfum við séð efndirnar. Nú koma þessir herrar til okkar og segja, að ekkert sé fram undan nema hrun og ríkisgjaldþrot, nema stórkostlegar byrðar séu lagðar á vinnandi fólk í landinu. Og á ný fara þeir fram á margfalt stórkostlegri kjaraskerðingu, líka í þeim tilgangi að bæta hag þessa sama fólks, sem á að taka á sig byrðarnar. Enn lofa þeir öryggi og velmegun. Á sama tíma lýsa þeir því yfir í grg., að bjargráðið frá 1947 hafi aðeins leitt til ófarnaðar, hafi verið eintóm hringavitleysa, hafi verið byggt á röngum forsendum, einmitt frá sjónarmiði hagfræðinnar. Og nú ætlast þeir til þess, að við tökum þessa sömu „hagfræði“ fyrir góða og gilda vöru. Við horfum nú ekki aðeins upp á efnahagslegt gjaldþrot, heldur líka andlegt gjaldþrot þeirra manna, sem hafa leitt okkur út í ófæruna. Þeir eiga ekkert annað eftir, en steigurlætið. Höfuðvandamálin, sem þarf að leysa, eru þessi: Það þarf að afla nýrra markaða. Það þarf að draga úr framleiðslukostnaði útgerðarinnar. Það þarf að efla útflutningsframleiðsluna og auka gjaldeyristekjurnar. Það þarf að stefna að því að koma upp stórvirkum framleiðslutækjum í nýjum framleiðslugreinum, til þess að firra þjóðina öryggisleysi hinnar einhæfu framleiðslu. Það þarf að breyta verzlunarfyrirkomulaginu til þess að lækka vöruverðið og hagnýta verzlunargróða til almenningsþarfa. Ég hef nú sýnt fram á, að „bjargráð“ ríkisstj. og hagfræðinga hennar leysir ekkert af þessum vandamálum, heldur gerir illt verra og torveldar lausn þeirra. Það útvegar enga nýja markaði. Það eykur framleiðslukostnað útgerðarinnar og gerir hag bátaútgerðarinnar verri. Það eykur ekki útflutningsframleiðsluna, heldur dregur úr henni. Það leiðir ekki til vaxandi, heldur minnkandi gjaldeyrisöflunar. Það leiðir ekki til aukinnar tækniþróunar og framfara í atvinnulífinu, heldur stöðvunar tækniþróunar og nýsköpunar. Hin stórkostlega verðhækkun á erlendum framleiðsluvörum hlýtur að gera landsmönnum illkleift að afla þeirra. Hagur bænda mun versna mjög vegna hinnar miklu verðhækkunar á erlendum vörum og endir bundinn á þær framfarir, sem undanfarið hafa orðið í landbúnaðinum. Vöruskorturinn mun aukast vegna minnkandi gjaldeyrisframleiðslu. Það verður hert á höftunum og verzlunarástandið mun enn versna. Í stuttu máli: Árangurinn af „bjargráðunum“ verður sá einn að rýra stórkostlega kjör hinna vinnandi stétta til þóknunar auðmannastéttinni, jafnframt því sem öll efnahagsleg vandamál eru sett í enn meiri hnút. Sósfl. hefur bent á, hvernig leysa megi þessi vandamál á kostnað auðmannastéttarinnar, en þó fyrst og fremst á kostnað þeirrar helstefnu, sem fulltrúar auðmannastéttarinnar reka. Það verður ekki gert með einu „pennastríki“ eða einum „bjargráðalögum“ frá Alþingi, heldur með algerri stefnubreytingu, margháttuðum ráðstöfunum og þrautseigu starfi. 1. Flokkurinn hefur sýnt fram á, hvernig afla má nýrra markaða. Til þess þarf að gera tvennt: breyta algerlega um stefnu í utanríkismálum og utanríkisviðskiptum og framleiða miklu fjölbreyttari og markaðshæfari vörur úr afurðum sjávarútvegsins. Til þess þarf áframhald nýsköpunarinnar. Norðmenn hafa selt allar sínar sjávarafurðir og segjast geta selt meira. Ástæðan er bæði sú, að þeir verzla við sósíalistísku löndin og framleiða fjölbreyttari vöru. Þeir munu heldur ekki hafa skrifstofubákn, sem bannar mönnum svo gersamlega allar bjargir til að koma vörum sínum í verð eins og við eigum að búa við hér. 2. Flokkurinn hefur sýnt fram á, hvernig má stórlækka rekstrarkostnað útgerðarinnar og lækka vöruverð í landinu. Það er hægt að gera með því að gerbreyta verzlunarfyrirkomulaginu, þjóðnýta verzlunargróðann og annan gróða, sem skapast í skjóli verzlunareinokunarinnar, með því að lækka tolla og afla ríkinu meiri tekna með sköttum á stóreignamönnunum, auk beinnar fjáröflunar með ríkisrekstri, með því að spara útgjöld til hins hóflausa skrifstofubákns hins opinbera, með því að lækka vexti, sem er auðvelt, þegar þess er gætt, að gróði bankanna er um 30 millj. kr. á ári, og með lækkun vátryggingargjalda. Það er einnig hægt að lækka mjög rekstrarkostnað með aukinni tækni, betri og hagkvæmari skipulagningu og minni sóun verðmæta. Að því verður umfram allt að beina athyglinni, þegar einhver framleiðslugrein ber sig ekki. 3. Flokkurinn hefur sýnt fram á nauðsyn þess að beina athyglinni að því verkefni að koma upp nýjum atvinnugreinum með stórvirkum framleiðslutækjum á grundvelli þeirra náttúruauðæfa, sem landið býr yfir, og stefna þannig markvisst að því að losa okkur við það öryggisleysi, sem fylgir einhæfri framleiðslu. Það hefur verið sýnt fram á, að það er engan veginn óleysanlegt verkefni, heldur ekki hin fjárhagslega hlið. Okkur ríður á að auka tækniþróunina, í stað þess að stöðva hana samkvæmt kenningum ,,hagfræðinganna“. Það er leiðin til að auka afköstin og bæta kjör almennings, í stað þess að rýra þau. Og það er sannanlegt mál, að slík tækniþróun er framkvæmanleg með viturlegri stjórn atvinnulífsins. Til þess að framkvæma þessa stefnuskrá þarf vald. Til þess þarf Sósfl. að fá fulltingi fólksins. Það er eitt sannleikskorn í áliti hagfræðinganna. Það er ekki nóg fyrir verkalýðsfélögin að hækka kaupgjaldið að krónutali. Það þarf að koma í veg fyrir, að kjarabæturnar séu að engu gerðar. Til þess að tryggja það, sem ávinnst, og skapa atvinnuöryggi þarf hið vinnandi fólk að fá hið pólitíska vald í hendur. Forsenda þess er skilningur og þar með ónæmi gegn blekkingum, jafnvel þótt þær séu klæddar í hagfræðilegan búning.

Forseti (SB): Mér hefur borizt brtt. frá hv. þm. Siglf. Hún er bæði skrifleg og of seint fram komin og þarf því tvöföld afbrigði.



Ég tel margt í þessari till. stefna í rétta átt, en áður en þessu þingi lýkur, mun mál þetta tekið til afgreiðslu, því að ekki hefur enn náðst samkomulag um það. Því sé ég ekki ástæðu til að setja þessa grein inn í frv. og segi nei.



Ég skírskota til grg. hv. þm. A-Húnv. og segi nei.



Herra forseti. Ég vil viðvíkjandi þessu frv. segja það, eins og ég hef oft minnzt á áður, þegar rætt hefur verið um þetta, að ég álít þessa breytingu ákaflega varasama. Það er allt annað, sem þyrfti að gera víðvíkjandi jarðeignum ríkisins, en að losa þjóðina við þær jarðir, sem hún á, ekki vegna þjóðarinnar sérstaklega, heldur vegna landsins alveg sérstaklega, og vildi ég eindregið biðja þá n., sem fær þetta til meðferðar, að athuga og endurskoða þá stefnu, sem er svo mjög ríkjandi um að selja þjóðjarðir. Allir vonast eftir því, að landið eigi eftir að verða miklu þéttbýlla, en nú er og jarðirnar betur ræktaðar, og er augljóst, að ef jarðirnar eiga að verða frjálsar til sölu, hlýtur jarðaverðið á næstu áratugum að fara upp úr öllu valdi og verða baggi á öllum þeim, sem jarðirnar rækta. Ég ætla ekki að ræða sérstaklega um þetta núna, en vildi mælast til þess, að sú n., sem fær þetta til athugunar, ræði nokkuð um það, hvort rétt sé að halda áfram þessari stefnu, sem tekin hefur verið upp.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir þessu frv. Það, sem hér er lagt til að ósk hæstv. fjmrh., er spor í alveg rétta átt. Það mun að vísu vera stigið vegna þess, að ríkissjóður sjálfur hafi orðið að grípa þarna inn í og orðið fyrir miklum útgjöldum. En eins og hæstv. viðskmrh. minntist á, álítur hann, að það kæmi til mála líka að hjálpa þeim, sem ríkissjóður hefur ekki getað hjálpað, en eiga kröfur á stofnlánadeildina, og væri ákaflega æskilegt, að það væri gert undir gangi þessa máls. Ég hef flutt frv. um breyt. á þessu stofnlánadeildarmáli, sem fór í þó nokkuð sömu átt, og ég held, að það væri æskilegt við meðferð málsins nú, að orðið gæti um það samkomulag í þd. að gera þetta nokkru rýmra, en þarna er. Ég vil í þessu sambandi benda á, að það er hæg og sanngjörn leið fyrir höndum til þess að auka það fé, sem stofnlánadeildin hefur til umráða. Hún er sú að ákveða í lögum vextina, sem seðladeildin tekur af stofnlánadeildinni. Eins og menn vita, lánar stofnlánadeildin út fyrir 2,5% vexti. Þegar seðlabankinn reiknar stofnlánadeildinni vexti af því, sem hann lánar henni, reiknar hann nú 2,4% vexti. Það þýðir, að það er 0,1% sem stofnlánadeildin fær til sín af þessu fé. Upphaflega þegar stofnlánadeildarl. voru rædd, var gengið út frá því, að þessi lán skyldu veitt úr seðladeildinni til stofnlánadeildarinnar með 1% vöxtum, seinna 1½%, þannig að ef það væri gert að ákveða vextina, sem seðladeildin reiknar stofnlánadeildinni, 1%, fengi stofnlánadeildin 1½% til sín af vöxtum þessa fjár, sem af 100 millj. kr. upphæð mundi nema 1½ millj. á ári. Með þessu móti mundi stofnlánadeildin öðlast umráð yfir nokkru fé, sem hún gæti notað m. a. til þess að standa undir skakkaföllum, sem ríkissjóður gæti orðið fyrir, þannig að það væri ekki nema eðlilegt, að deildin eignaðist nokkurt fé, sem hún gæti notað til þess að standa undir slíku, og enn fremur fengi hún þarna nokkurt fé til útlána. Þetta væri mjög sanngjarnt. Ég þykist vita, að sparisjóðsdeild Landsbankans greiði ekki svona háa vexti af því fé, sem hún fær frá seðlabankanum. Stofnlánadeildin er á sinn hátt hluti úr Landsbankanum eins og sparisjóðsdeildin og hefur mikilvægu hlutverki að gegna. Það er því ástæðulaust að fara með hana sem nokkurt stjúpbarn Landsbankans. Að minnsta kosti kærði Landsbankinn sig ekkert um að sleppa henni, en vildi heldur hafa hana hjá sér en í öðrum bönkum. - Ég vildi því, að ákveðin yrði í l. viss prósentutala, sem ætti að reikna stofnlánadeildinni.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir. Hæstv. viðskmrh. gat þess, að nokkur fleiri skip en þau, sem ríkissjóður hefði hlaupið undir bagga með, hefðu ekki fengið stofnlánadeildarlán, skip, sem þó lá fyrir skýlaust loforð um, að fengju stofnlánadeildarlán og nytu þeirra hagstæðu kjara, sem fólust í þeim lánum. Ég vil aðeins undirstrika það við þá n., sem nánar fjallar um þetta mál, að hún taki þetta atriði til athugunar, því að eins og kom fram bæði í ræðu hæstv. viðskmrh. og í ræðu hv. 2. þm. Reykv. (EOl), þá er engin sanngirni í því, að þessir aðilar, sem einskis stuðnings hafa notið frá ríkissjóði vegna þeirrar brigðmælgi, sem þeir hafa orðið fyrir, verði hafðir út undan, þegar að því kemur að skapa nýja möguleika til að standa við þau loforð, sem upphaflega voru gefin.