Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Bjarni Benediktsson) Hæstv. forseti. Því var haldið fram af andmælendum þessa frv., að ekki væri sambærilegt, að renna skyldi til ríkissjóðs gengishagnaður vegna vörubirgða til útflutnings í landinu, við svipuð ákvæði áður og þá einkanlega 1960 og 1958. Það má auðvitað endalaust deila um, hvað sé sambærilegt eða ekki, og oft vill fara svo, að þeim, er eitthvað ákveður sjálfur, þyki það ekki sambærilegt, þó að annar ákveði hið sama. Og hefur þess einkum þótt kenna um hv. framsóknarmenn, að þeir væru hneigðir til þess að skoða málin í slíku ljósi. Er mér nær að halda, að þetta eigi við í þessu tilfelli, eins og oft endranær. En látum það vera. Mér er nær að halda, að svo mikil ástæða sem kann að hafa verið til þess oft áður að taka slíkan ágóða af framleiðendum eða hindra, að þeir fengju hann, þá sé enn þá ríkari ástæða til þess nú en þá. Oft hefur það dregizt og yfirleitt dregizt mjög úr hófi, að gerðar væru nauðsynlegar efnahagsráðstafanir, þannig að komið hefur verið í mikil vandræði, þegar framkvæmdar voru aðgerðir til þess að létta af þessum vandræðum. Nú var hins vegar brugðið miklu skjótar við en tíðkanlegt hefur verið. Ætlunin var að firra því, að vandræðin sköpuðust, en ekki einungis að bæta úr langvarandi vandræðaástandi, eins og t.d. var gert 1960, 1958 og oft endranær. Þess vegna er það óumdeilanlegt, að mestur hluti þeirrar framleiðslu, sem var í landinu, þegar gengisbreytingin var gerð, hafði verið framleiddur undir allt öðru eða við allt annað verðlag en tók gildi eftir gengisbreytinguna og raunar allt annað verðlag en var að skapast, þegar gengisbreytingin var gerð. Meginhluti framleiðslunnar hafði orðið til, áður en hinar almennu kauphækkanir urðu á s.l. sumri. Framleiðendur höfðu þess vegna hvorki haft kostnað af kauphækkununum né heldur kostnað þann, sem leiddi af gengisbreytingunni, en hana leiddi aftur, eins og kunnugt er, af kauphækkununum. Þess vegna var nú ríkari ástæða en nokkru sinni fyrr til þess, að framleiðendur fengju ekki þann ágóða, sem þeir hefðu hlotið vegna hækkunar á afurðunum, ef ekki hefði verið að gert. Og úr því að sams konar ákvæði eru látin gilda um aðrar vörur í landinu, þær vörur, sem framleiddar höfðu verið fyrir innanlandsmarkað og fluttar inn í landið, að bannað var að hækka verðlag á þeim til hags fyrir framleiðendur eða eigendur, þá var mjög erfitt að komast hjá því, að hliðstæð ákvæði væru sett um útflutningsframleiðsluna. Hitt má svo deila um, hvort slík bönn almennt séu hyggileg eða æskileg. Kaupmenn og framleiðendur benda á, að með þessu sé í raun og veru verið að hafa af þeim fé, vegna þess að hin nýja vara, sem komi í staðinn fyrir þær vörur, sem þeir áður áttu og höfðu aflað sér, verði dýrari og þess vegna sé þarna verið að hafa af þeim fé. Þetta eru nokkur rök. En úr því að þau eru ekki virt varðandi aðra, sýnist hæpið að virða þau fremur varðandi framleiðendur á útflutningsmarkaði, einkanlega þegar þannig stendur á, eins og ég tók fram, að meginhluti birgðanna hafði verið framleiddur við allt annað og lægra verðlag. Þarna eru auðvitað nokkur takmarkatilfelli, nokkur hluti framleiðslunnar, sem verður fyrir hinum almennu kauphækkunum, nokkur hluti birgða í landinu, sem ekki er að fullu framleiddur og nýr kostnaður leggst á, eins og hv. 4. þm. Austf. benti á. En þá er líka á það að líta, að varan er auðvitað ekki framleidd að fullu, fyrr en framleiðslunni er lokið, og það er gert ráð fyrir því í sjálfum lögunum, að þarna kunni að rísa vafaatriði, sem ríkisstj. er ætlað að skera úr. Enn kann að vera, að þar fyrir utan verði kostnaður vegna útflutningsvörunnar hærri en ella hefði verið og leggist þess vegna á framleiðandann. Það finnst mér rétt að skoða nánar í nefnd, hvort taka beri tillit til þess að einhverju leyti. En einnig er rétt að hafa í huga, að hv. andmælendur þessa frv. hafa fullyrt, að framleiðendur gætu ekki einungis tekið á sig kauphækkanirnar til bráðabirgða, sem urðu í sumar, heldur um alla framtíð, án þess að til gengisbreytingar þyrfti að koma. Þeir töldu sem sagt hag framleiðenda svo góðan, að engar sérstakar ráðstafanir þyrfti að gera varðandi framtíðina þeim til hags, og er þá einkennilegt að heyra hina sömu menn halda því fram, að framleiðendur geti nú ekki verið án þessarar verðhækkunar á þeirri framleiðslu, sem þeir höfðu látið vinna, áður en kauphækkanirnar og hinn aukni tilkostnaður kom til. Hér stangast illilega á í röksemdum hjá þessum aðilum. Ég fullyrði þess vegna, að hafi verið ástæða til þess áður að láta slíkan hagnað renna til annarra en framleiðendanna, þá eru enn sterkari rök fyrir því nú, þó að hér eins og ella verði að skoða hvert tilfelli fyrir sig og stoði ekki einungis að vitna til þess, sem áður hefur verið, heldur gera upp sinn hug um, hvað sanngjarnt sé í því tilfelli, sem við nú eigum að leysa. Hv. 1. þm. Austf. hélt því fram, að ekkert tilsvarandi ákvæði hefði verið varðandi gengislækkunina 1950. Ég lít þannig á, að þetta sé misskilningur. Í lögum um fiskábyrgð, sem giltu allt þangað til gengislækkunarlögin 1950 tóku gildi, var ákvæði um, að ef vara, sem framleidd væri, meðan fiskverðsábyrgðin var í gildi, yrði seld fyrir hærra verð en ábyrgðarverðinu næmi, ætti það hærra verð að renna til ríkissjóðs, þangað til allur halli hans af fiskábyrgðinni væri greiddur. Ég skil þessi ákvæði svo, að þau hafi leitt til þess, að af framleiðslunni, þangað til gengislækkunarlögin 1950 gengu í gildi, hafi þess vegna fyrst arðið að borga halla ríkissjóðs af fiskábyrgðinni, og samkv. því, sem mér er tjáð eftir aðalútflytjendum á þeim tíma, þá var einmitt sá háttur hafður á að meginstefnu, að gengishagnaðurinn var af þeim tekinn, þó að þeir fengju að halda einhverjum hluta hans vegna samkomulags milli þeirra og ríkisstj. En það má halda því fram, að 1950 hafi staðið töluvert öðruvísi á vegna fiskábyrgðarinnar og mikilla vandræða, sem útgerðin þá var í, heldur en nú, og mér kemur ekki til hugar að halda því fram, að þessi tilfelli séu að öllu leyti sambærileg við það, sem nú er. En rétt er, að það komi fram engu að síður, hver háttur þá var á hafður, eftir því sem ég hef helzt að komizt. Það var spurt um það hér, hversu mikill þessi gengishagnaður mundi verða. Mér skilst, að það sé áætlað, að hann muni verða eitthvað nærri 120 millj. kr. Það er ekki hægt að fullyrða neitt um það á þessu stigi, en þó talið líklegt, að það mundi láta nærri að nema þeirri upphæð. Að öðru leyti verður það vitanlega á valdi nefndar og þingsins að athuga þessi mál nánar, íhuga, hvort rétt sé að taka tillit til þeirra takmarkatilfella, sem ég gat áðan um. Einnig að öðru leyti hefur þingið það á valdi sínu, hvernig þessu fé skuli varið. Það er rétt, að hér er um allháa upphæð að ræða. En hún hrekkur þó engan veginn til þess að mæta þeim halla, sem ríkissjóður hefur orðið fyrir vegna ábyrgða, sem á hann hafa fallið vegna atvinnuveganna og hann einhvers staðar að verður að fá fé til þess að standa undir. Þær ábyrgðir, sem hér eru mestar, munu ekki sízt vera frá sjávarútveginum, og þess vegna eðlilegt, að hann sé með einum eða öðrum hætti og þá ekki sízt af ágóða, sem þannig er til kominn eins og þessi, látinn standa undir greiðslunum. Hitt er svo allt annað mál, eins og ég tók fram, að í þessum brbl. og frv. eru ekki heimildir til þess fyrir ríkisstj. að gefa eftir einstakar skuldir útvegsmanna. Um þá eftirgjöf gilda sérstakar reglur samkv. lögum um ríkisábyrgðir, sem nýlega hafa verið sett. Og það kemur auðvitað því frekar til álita að gefa þær skuldir formlega eftir, ef ríkissjóður hefur fengið fé til greiðslu þeirra með þessum eða öðrum hætti. Þá fyrst skapast undirstaða til eftirgjafar í einstökum tilfellum. En það, sem ég lagði áherzlu á í ræðu minni og mér virtist hv. 4. þm. Austf. að nokkru leyti misskilja, var, að þó að viðurkennt sé, að eftirgjafir til einstakra skuldunauta séu teknar til athugunar, þá er ekki verið að veita stjórninni neina nýja heimild til einstakra eftirgjafa með þessu frv. Það er mál, sem verður að skoða fyrir sig og meta eftir því, hvað sanngjarnt er í hverju einstöku tilfelli. Hv. andmælendur frv., sem í sumar, eins og ég gat um áðan, töldu og í öðru orðinu enn telja, að útvegurinn hafi verið svo vel stæður, að hann hafi getað tekið á sig kauphækkanirnar hinar almennu, án þess að nokkrar þvílíkar ráðstafanir þyrfti að gera, eins og ákveðnar voru með lögunum um gengisskráningu og með þessum brbl., þeir halda því í hinu orðinu fram, að útvegsmenn hafi engar bætur fengið með þessum ráðstöfunum, sem þeir þó telja þá sárlega þurfandi fyrir. Það, hvort menn telja, að útvegsmenn fái bætta aðstöðu vegna ráðstafananna í sumar, verður auðvitað algerlega að metast eftir því, hvort menn telja, að ákvæðin í 7. og 8. gr. þessa frv, komi útveginum til gagns eða ekki. Ef menn trúa því raunverulega, eins og a.m.k. hv. 4. þm. Austf. lét í veðri vaka, að hér sé einungis um beina ríkisskatta á útveginn að ræða, þá er auðvitað rétt, að útvegurinn ber skarðan hlut frá borði, og þá mætti einnig segja, eins og hv. 1. þm. Austf. hélt fram, að verið væri að taka upp nýtt uppbótakerfi með ákvæðunum í 7. gr. um greiðslu tryggingargjalda úr ríkissjóði. En hér vantar algerlega undirstöðuna fyrir þessari rökfærslu hinna hv. þm., vegna þess að óumdeilanlegt er, að það fé, sem innheimt er samkv. 7. og 8. gr., kemur útveginum til gagns. Og það er einmitt fullvíst, að það væri ekki hægt að bæta hans hag á nokkurn hátt, sem honum væri gagnsamlegri en með þeirri skipun, sem ákveðin er í 7. og 8. gr. þessa frv. Þetta veit ég, að allir hv. þm. viðurkenna, þegar þeir skoða málið ofan í kjölinn, og hv. 4. þm. Austf. raunar viðurkenndi það einnig í öðru orðinu, þegar hann taldi, að með ákvæðum 7. gr. og raunar 8. gr. einnig væri gengið á hlut sjómanna útvegsmönnum til hags. Og þá taldi hann allt í einu, að útvegurinn væri búinn að fá of mikið, þó að hann að öðru leyti héldi því a.m.k. stundum fram, að útvegsmenn væru svo illa staddir, að þeirra hag yrði að bæta miklu meira en ráðgert er í þessu frv. Einnig í þessu eins og í öðrum atriðum málflutnings hv. þm. rekst illilega á það, sem hann heldur fram í hverju einstöku tilfelli, sem kemur af því, að hann veit, að í raun og veru var hér um algera nauðsynjaframkvæmd að ræða, óhjákvæmilega, fyrst breytingu á gengisskráningunni og síðan einmitt svipaðar ráðstafanir þeim, sem í 7. og 8. gr. eru ákveðnar. Af pólitískum ástæðum vill hann bera brigður á þetta, en sökum greindar sinnar verður hann að játa í öðru orðinu það, sem hann neitar í hinu, þannig að allt er þetta botnleysa, sem hann heldur fram. Sannleikurinn er sá, að það fé, sem af útveginum er tekið í 7. og 8. gr., er í raun og veru fé útvegsins sjálfs, sem á ekki að takast af honum fyrir fullt og allt, heldur ráðstafa með þeim hætti, að það komi honum að sem allra mestum notum. Þegar af þeirri ástæðu er eðlilegt, að mjög verði stuðzt við óskir útvegsmanna um það, hvernig þessu fé sé varið. Það mun rétt, að útvegsmenn sjálfir eru því andstæðir, að verulegur hluti þessa fjár renni til stofnlánadeildar, eins og í frv. er lagt til. Ég gat þess þegar í framsöguræðu minni, að þetta væri sjálfsagt að athuga nánar eftir tilmælum útvegsmanna. Og ég efast ekki um. að Alþingi muni íhuga þeirra tillögur og meta síðan, hvort þær hafi við rök að styðjast eða ekki. En óumdeilanlegt er, að útvegurinn, einkum þegar til lengdar lætur, hlýtur að hafa mikið gagn af því, að fé renni til stofnlánadeildarinnar. því hefur verið haldið hér fram, að óeðlilegt væri, að sjávarútvegurinn stæði sjálfur undir fjáröflun til þeirra lánsstofnana, sem gera ættu honum gagn. Og hv. 4. þm. Austf. sagði, að öðruvísi mundi þetta vera í Noregi. Norskur sérfræðingur mundi hafa bent ríkisstj. á, að þetta væri ekki heppileg tilhögun. Vel má vera, að þetta sé með öðrum hætti í Noregi. En þar er sá meginmunur á, að norskur sjávarútvegur er engan veginn slíkur grundvallaratvinnuvegur allrar þjóðarinnar eins og sjávarútvegur Íslendinga er fyrir hina íslenzku þjóð. Þess vegna er vel skiljanlegt, að Norðmenn hafi efni á og geti styrkt sjávarútveg sinn með framlögum frá öðrum atvinnugreinum. Þetta horfir allt öðruvísi við á Íslandi, þar sem sjávarútvegurinn er aðaltekjulind þjóðarinnar. Frá sjávarútveginum fáum við meginhluta þess gjaldeyris, sem við kaupum okkar erlendu þarfir fyrir. Það væri mjög æskilegt, ef fleiri ámóta sterkir atvinnuvegir væru í landinu, þannig að við værum ekki jafngersamlega háðir sjávarútveginum eins og raun ber vitni. Og einmitt þess vegna er vaxandi skilningur á þörf fyrir það, að hér byggist upp fleiri atvinnuvegir og þá einkanlega í iðnaði, bæði smáiðnaður og stóriðnaður, ef hægt er að koma því við að öðru leyti, þannig að íslenzka þjóðin geti vel við unað. Ef fleiri slíkir sterkir atvinnuvegir væru til í landinu, gætu skapazt miklu fremur en nú möguleikar til þess að geta létt undir með sjávarútveginum. Slíkt yrði sjávarútveginum ekki til tjóns, eins og sumir virðast halda fram, heldur til þess að létta af honum byrðum og gera mögulegt að gera aðstöðu hans í landinu að ýmsu leyti betri en hún er nú. Það er alveg eins og á fyrstu árum Framsfl., þá fjandskapaðist hann ákaflega mikið við sjávarútveginn og flutning fólksins úr sveitum í kaupstaði og þorp. Nú er, sem betur fer, kominn töluvert annar skilningur í raun og veru hjá framsóknarmönnum á þessu atriði heldur en þeir áður höfðu. Ég minnist þess, að í sumar kom ég í hérað á Austurlandi og hitti þar einn ágætan framsóknarmann, sem sagði, að það væri hin mesta lyftistöng fyrir bændurna þar í héraðinu, að þorp þar í nágrenninu væru að vaxa upp með blómlegri atvinnu. Ef slíku hefði verið haldið fram af framsóknarmanni fyrir 20–30 árum, hefði það þótt ótrúlegt og menn hefðu vart trúað sínum eigin eyrum. Eins hygg ég, að fara muni, að sá fjandskapur, sem t.d. í dag kemur fram í málgagni hv. 4. þm. Austf. gegn hugsanlegri stóriðju á Íslandi, muni breytast, áður en langt um líður, að jafnvel hans flokksbræður muni skilja, að Það er allri þjóðarheildinni til blessunar, ef fleiri atvinnuvegir vaxa hér upp, m.a. vegna þess, að þá er mögulegt, að sjávarútvegurinn fái, eins og ég sagði, rýmri kjör að ýmsu leyti en hægt er að veita honum nú, meðan hann enn er aðalundirstöðuatvinnuvegur landsins, og þess vegna ekki hægt að sækja til annarra styrki honum til handa. Þetta hefur gert það að verkum, að hingað til hefur orðið að byggja upp lánastofnanir sjávarútvegsins með allt öðrum hætti en t.d. lánastofnanir landbúnaðarins. Þetta vitum við. Það væri æskilegt, að svona þyrfti ekki að fara að, en eins og enn háttar til, er ákaflega erfitt að komast fram hjá því. Þess vegna fer því fjarri, að sjávarútveginum sé sýndur fjandskapur eða verið sé að hafa af honum fé, þó að lagt sé til, að af honum sé tekið fé til þess að byggja upp nauðsynlega lánastofnun, er hann geti sátt fé í, eftir því sem þarfir hans kalla á. Hitt má vel vera, að eins og sakir standa nú, séu aðrar þarfir brýnni, og ef útvegsmenn meta það svo, þá er eðlilegt, að á þá sé hlustað og tekið sé tillit til þeirra óska. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um einstök atriði frv. eða einstakar aths., sem fram komu. Margt af því, sem hv. andmælendur frv. færðu fram, var þess eðlis, að það hlýtur að koma til athugunar þá fyrst, þegar sett verða nánari fyrirmæli um það, hvernig því fé skuli varið, sem samkv. 7. og 8. gr. á að heimta inn. Ég tók það fram í ræðu minni í fyrradag, að hér er í raun og veru einungis um rammalöggjöf að ræða, sem ætlað er að fylla út í, annaðhvort við meðferð frv. sjálfs á Alþingi eða þá með sérstakri löggjöf, sem raunar hefur verið ráðgerð, bæði um tryggingakerfið og hlutatryggingasjóðinn. Þangað til ákveðnar tillögur um einstök atriði þessa efnis koma fram hér á Alþingi, tel ég alveg þýðingarlaust að vera að ræða um, hvernig þessu skuli skipað frekar. Tími verður fyrst til þess, þegar séð verður, hverjar þær tillögur eru, sem ríkisstj. ber fram um ráðstöfun Þessa fjár að athuguðu máli.



Herra forseti. Það kom fram hjá hæstv. forsrh. í fyrri hluta þeirrar ræðu, sem hann var nú að enda við að flytja, sú stefna, að það væri eðlilegt, að bátaútgerðin stæði að einhverju leyti undir eða hlypi undir bagga með rekstri togaraflotans vegna taps á togurunum. Ég vil fyrir mitt leyti mótmæla þessu sjónarmiði. Bátaútvegurinn er útflutningsatvinnugrein, sem hefur harða samkeppni frá framleiðendum í öðrum löndum, og bátaútvegurinn fær því alls ekki staðið undir böggum eins og þeim að taka á sig töp togaraútgerðarinnar. Það er heldur enginn vottur af sanngirni í því, að bátaútvegurinn og þar með þau byggðarlög, sem á honum byggja, taki sérstaklega á sig þessar byrðar. Að því leyti, sem óhjákvæmilegt dæmist að hlaupa undir bagga með togaraútgerðinni vegna aflabrests, verður að kosta slíka hjálp eða aðstoð af sameiginlegu fé þjóðarinnar. Þess vegna m.a. þarf að mínum dómi að breyta 8. gr. þessa frv., þar sem sýnilega er gert ráð fyrir því, að bátaútvegurinn greiði aukin útflutningsgjöld í aflatryggingasjóð, sem renni til togaraflotans. Mín skoðun er sú, að það verði hver grein sjávarútvegsins að vera út af fyrir sig í aflatrygginga- eða hlutatryggingasjóði, eins og verið hefur. Þetta er mjög þýðingarmikið stefnuatriði, að mínu viti. Þá var hæstv. forsrh. í fyrri hluta ræðu sinnar út frá sama hugsunarhætti, að því er virtist, að greina frá því, að til athugunar væri í ríkisstj. að hleypa togurunum inn á bátamiðin í landhelginni. Sagði hæstv. ráðh. þetta mál í athugun hjá ríkisstj. Þessi ummæli hæstv. ráðh. hafa vakið geysilega athygli og mikinn kvíða og ótta um, að þetta standi til. slík ráðstöfun væri að mínum dómi að fara úr öskunni í eldinn. Ef þetta ætti að gerast í þeim mæli, að verulega drægi fyrir togarana, mundi þetta stórspilla fyrir bátaflotanum og stefna að því að leiða yfir bátaútveginn sams konar vanda og togaraútgerðin býr nú við. Og hvað væri togaraútgerðin sjálf bættari, þegar svo væri komið um fiskimiðin innan landhelginnar, og hvar væri þjóðin stödd, ef vandkvæði togaranna verða leyst að einhverju litlu leyti í bili, en fyrir slíka bráðabirgðalausn væri goldið með rányrkju bátamiðanna? Bátafiskimiðin við ströndina í landhelginni eru fjöregg þjóðarinnar, og það er hagnýting þeirra, bátamiðanna, fyrst og fremst og gæði þeirra, sem valda því, að þjóðin getur lifað hér góðu lífi í landinu. Einmitt nú er mikill beygur í mönnum út af því, að ofveiði muni vera á þessum miðum, og uppi ýmsar skynsamlegar tillögur um friðun hrygningarsvæða o.fl. í því sambandi. Ég skora á hæstv. ríkisstj. að láta ekki tímabundna, - ég segi: vonandi tímabundna erfiðleika togaraútgerðarinnar hrinda sér út í að hleypa togaraflotanum inn á bátamiðin. Ég skora á hæstv. ríkisstj. að leita annarra leiða með beinum stuðningi þjóðfélagsins, ef þarf, við togaraútgerðina og útbúnaði sem beztum, til þess að togararnir geti notið sín á fjarlægari fiskislóðum og þeim fiskislóðum umhverfis landið, sem þeir nú þegar eiga aðgang að. Ég vil einnig biðja hæstv. ríkisstj. að íhuga afstöðuna út á við í landhelgismálinu í þessu sambandi. Ég vil mega vona, að hæstv. forsrh. hafi þær fréttir að færa okkur nú við Þessa umr., þegar hann talar næst, að þótt ríkisstj. hefði athugað þetta, hefði hún komizt að þeirri niðurstöðu, að alls ekki væri fært að hleypa togurunum inn á bátamiðin eða lengra inn í landhelgina en ákvarðað var á sínum tíma. Ég vil mega vona, að hann lýsi þessu yfir, og ég bið hann að gera það til þess að létta af mönnum ótta í þessu efni. En fari svo, mót von minni, að forsrh. vilji ekki lýsa þessu yfir, þá fer ég þess á leit, að hann lýsi yfir því, að þetta mál verði lagt fyrir Alþingi og að ríkisstj. muni ekkert aðhafast í því, fyrr en Alþingi hefur um það fjallað. Hagnýting fiskimiðanna við ströndina er eitt mesta mál þjóðarinnar, og þótt ríkisstj. hafi vald til að skipa þessum málum með reglugerð, þá er á allan hátt eðlilegast, að um það sé fjallað á Alþingi, þar sem það á nú setu, enda hefur hæstv. forsrh. beinlínis leitt málið inn í þingið í þessum umr. Ég vona því, að hæstv. ráðh. taki þessum tilmælum vel. Þá vil ég loks í sambandi við þetta alvarlega mál benda hæstv. ríkisstj. á, að sumarið 1958, Þegar ákvarðað var, að hve miklu leyti togarar skyldu eiga rétt á að fiska innan nýju landhelginnar, var fjallað um það mál af sérstökum fulltrúum sjávarútvegsins, tilnefndum úr öllum landsfjórðungum sérstaklega, ásamt fulltrúum frá togaraeigendum. Og síðan, eftir því sem ég bezt veit, var fjallað um málið í nefnd, sem var til ráðuneytis ríkisstj. í landhelgismálinu og var skipuð fulltrúum allra stjórnmálaflokka. Ég beini því til hæstv. ríkisstj. og hæstv. forsrh. sérstaklega að láta þetta mál nú fá sams konar skoðun, ef ekki er hægt að fá Því yfirlýst nú af ríkisstj. hendi, að ekki komi til greina, að réttur togaranna til veiða í landhelginni verði aukinn. En auðvitað væri langæskilegast, að hægt væri að fá slíka yfirlýsingu nú strax. Varðandi þær umr., sem hér hafa farið fram að öðru leyti, langar mig til þess að bæta við nokkrum orðum. Ég hélt því fram um daginn, að Þetta frv. sýndi, ásamt öðru, sem áður hefði fram komið, að gengislækkunin í sumar hefði verið gersamlega að ófyrirsynju eða að ástæðulausu og alls ekki verið knúin fram af þörf atvinnuveganna. Ég hélt því fram, að þetta frv. væri enn ein sönnunin fyrir þessu, og fór nokkru nánar út í það. Hæstv. forsrh, svaraði þessu mjög litlu. Hann svaraði því í raun og veru bara með einni setningu, sem hann hafði yfir, og hún var á þá lund, að skynibornir menn vissu, að út af jafnmikilli kauphækkun og varð í sumar hlyti gengislækkun að vera óhjákvæmileg. Síðan sagði hæstv. ráðh.: Ég skal ekki fara lengra út í það. - Þetta voru rök hæstv. ráðh., ef rök skyldi kalla. Ég get vel skilið, að hæstv. ráðh. kinoki sér við að fara lengra út í það. En hjá því verður alls ekki komizt, að út í það verði lengra farið. Ég vil í þessu sambandi endurtaka það, sem ég hef áður sagt um þetta, og óska eftir því, að hæstv. forsrh. hnekki þeim rökum, ef hann treystir sér til. Í fyrsta lagi vil ég benda á, að þrátt fyrir kauphækkun þá, sem varð s.l. sumar, hækkaði verð á síldarafurðum, bæði í bræðslu og salt, þrátt fyrir kauphækkunina. Ég vil enn fremur leyfa mér að benda á, að kauphækkun hjá sjómönnum kom fram í byrjun vertíðar s.l. vetur og var því komin inn í dæmið, þegar samið var um fiskverð á þeirri vertíð og fyrir s.l. ár. Þá vil ég rifja upp, að kaupgjaldskostnaður í frystihúsunum, fiskiðjuverunum, er a.m.k. að meðaltali ekki yfir 20% af útflutningsverðinu, samkv. alveg óyggjandi gögnum, sem ég hef haft í höndum um það mál síðustu mánuðina. Og er þessu gersamlega ómótmælt, enda ekki hægt að mótmæla því. Það þýðir, að kauphækkun sú, sem varð s.l. sumar umfram það, sem hæstv. ríkisstj. sagði að efnahagskerfið þyldi, gat aldrei numið meira en sem svaraði 1–2% verðlagsbreytingum á útfluttum sjávarafurðum. Samkvæmt sams konar gögnum, sem ég hef um verðlagsútreikninga í frystihúsum frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, er augljóst, að þau samtök telja vaxtakostnaðinn við vinnsluna um 40–45% af vinnulaunakostnaðinum. Þetta þýðir, að ef vextirnir hefðu verið lækkaðir um 1/4, eins og tillögur hafa verið gerðar um hvað eftir annað af framsóknarmönnum, eða ofan í það sama sem þeir voru, áður en viðreisnin kom til, þá hefði verið hægt með því einu að bæta fiskvinnslustöðvunum upp nær því alla kauphækkunina, sem varð s.l. sumar. Samkvæmt athugun, sem fram fór á iðnrekstri landsins, eftir að gengislækkunin varð, kom í ljós, að nær undantekningarlaust gátu iðnaðarfyrirtækin í landinu borið há kauphækkun, sem varð s.l. sumar, án þess að fá nokkra verðhækkun á vörum sínum á móti. í skýrslu, sem iðnrekendur munu hafa staðið að og birt var í Morgunblaðinu og Alþýðublaðinu, þ.e.a.s. stjórnarblöðunum, var áherzla lögð á, að aðeins tvö fyrirtæki af öllum þeim fjölda, sem komið hefði til athugunar, hefðu þurft að fá einhvern hluta - og aðeins einhvern hluta af kauphækkuninni tekinn inn í verðlagið til hækkunar. 151l hin höfðu verið úrskurðuð þannig, að þau gætu og ættu að bera kauphækkunina sjálf, en verðhækkunin, sem þau fengju, væri eingöngu vegna gengislækkunarinnar sjálfrar, - vegna hækkunar á hráefniskostnaði og öðrum kostnaði við reksturinn vegna gengislækkunarinnar sjálfrar. Þetta sýnir, að ef vextirnir hefðu verið lækkaðir um 1/4, eða ofan í það, sem þeir voru fyrir viðreisnina, Þá hefði iðnaðarvarningur í landinu, framleiddur innanlands, yfirleitt getað lækkað sem því svaraði hjá langflestum iðnaðarfyrirtækjum. Hér við bætist, að ef hæstv. ríkisstj. hefði tekið þá stefnu að stöðva verðlagshækkanir í landinu í stað þess að grípa til nýrrar gengislækkunar, hefðu viðskipti yfir höfuð aukizt nokkuð frá því, sem þau verða nú, og tekjur ríkissjóðs hefðu farið stórvaxandi, vegna þess að búið er að hauga tollum svo á aðfluttar neyzluvörur og einnig sölusköttum, að bróðurparturinn eða a.m.k. mikið af þeirri kauphækkun, sem varð, hefði skilað sér inn í ríkissjóðinn. Tekjur ríkissjóðs hefðu því vaxið mjög verulega á síðari hluta ársins, og þannig hefði skapazt möguleiki fyrir ríkisstj. til þess að nota eitthvað af því fjármagni til að koma í veg fyrir, að nauðsynleg hækkun á landbúnaðarafurðum kæmi fram í smásöluverðlagi þeirra til fulls. Enn fremur hefði þá ríkisstj. fengið möguleika til þess að nota eitthvert fjármagn til þess að greiða niður vátryggingariðgjöld bátaflotans. En ég geri ráð fyrir því, að bátaflotinn hafi verið þannig staddur á þessu ári, að hann hafi þurft og þurfi á því að halda, að þau iðgjöld séu greidd af opinberu fé. Ef hæstv. ríkisstj. hefði viljað notfæra sér þessa möguleika, hefði auðvitað engin gengislækkun getað komið til greina, enda átti hún alls ekki að koma til greina samkvæmt þeim rökum, sem ég nú þegar hef fært fram. Það er gersamlega ómögulegt fyrir hæstv. ríkisstj. að komast fram hjá þessum rökum. Þetta eru pottþétt rök fyrir því, að gengislækkunin er gerð að ófyrirsynju. Til viðbótar þessum rökum, sem áður voru komin fram og ég endurtek hér, kemur svo þetta frv., sem sýnir það enn alveg svart á hvítu, að gengislækkunin á sér allt aðrar rætur en þær að koma í veg fyrir stöðvun framleiðsluatvinnuveganna vegna kauphækkananna. Eða hvað sýnir þetta frv. og þær umr., sem hafa farið fram í sambandi við það? Frv. sýnir, að fram á þennan dag hefur bátaútvegurinn t.d. ekki fengið eins eyris hækkun á tekjum sínum vegna gengislækkunarinnar, nema þá þeir aðeins örfáu bátar, sem hafa siglt með afla sinn á erlendan markað. Bátaútvegurinn yfir höfuð hefur ekki fengið eins eyris hækkun á tekjum sínum vegna gengislækkunarinnar, en útgjöld bátaútvegsins hafa vaxið stórkostlega nú undanfarið vegna gengislækkunarinnar. Svo vill hæstv. forsrh. fræða okkur á því, að þessar ráðstafanir, gengisbreytingin, hafi verið gerðar til þess að koma í veg fyrir stöðvun framleiðsluatvinnuveganna, sem hafi verið fram undan vegna kauphækkananna í sumar. Til viðbótar kemur svo, að hæstv. ríkisstj. hugsar sér með þessu frv. að leggja gífurlega þunga skatta á sjávarafurðirnar á næstunni og gerir þess vegna alls ekki ráð fyrir því, að rekstur sjávarútvegsfyrirtækjanna njóti nema að sáralitlu leyti þess hagræðis, sem þessi fyrirtæki hefðu nú getað haft af gengislækkuninni, þegar fram í sótti, ef þessi löggjöf hæstv. ríkisstj. hefði ekki komið til. Með þessu sýnir ríkisstj. enn, að hún er ekki að gera þessar ráðstafanir til hagsbóta fyrir framleiðsluna eða fyrir sjávarútveginn. Það er síður en svo. Gengislækkunin er gerð í fyrsta lagi sem hefndarráðstöfun gegn launasamtökunum í landinu fyrir að leysa launamálin nokkuð öðruvísi en stjórnin vildi og til þess að skjóta þessum samtökum skelk í bringu í næstu framtíð. Enn fremur er gengislækkunin gerð til þess að hækka verðlag á erlendum vörum, þeim sem fólk þarf að kaupa sér til lífsframfæris, og til þess að standa undir framkvæmdum og til þess þannig að bæta gjaldeyrisstöðuna út á við, vegna þess að hæstv. ríkisstj. sér aldrei neitt annað úrræði til þess að sjá landinu borgið út á við en að hækka sífellt verðlagið á erlendum vörum, sem keyptar eru til landsins. Það hvarflar á hinn bóginn aldrei að hæstv. ríkisstj. að reyna að gera myndarlegt átak til þess að skjóta fótum undir aukna framleiðslu í landinu. Loks er þriðja ástæðan, sem líka hefur vakað fyrir hæstv. ríkisstj., og hún er sú að moka peningum inn í ríkissjóð. Það sýnir sú skattlagning á sjávarútveginn, sem látin er fylgja gengislækkuninni. 120–140 millj. af andvirði þeirra sjávarvörubirgða, sem liggja í landinu, á að skófla inn í ríkissjóðinn, og síðan á að skófla þangað líka þeirri hækkun, sem verður á tollum og aðflutningsgjöldum vegna sjálfrar gengislækkunarinnar. Allt þetta sýnir, svo að ekki verður einu sinni um deilt, að það, sem við stjórnarandstæðingar höfum haldið fram um gengislækkunina, er rétt og ríkisstj. hefur hreinlega unnið skemmdarverk á efnahagskerfinu í pólitísku augnamiði. Í baráttu sinni við stéttasamtökin í landinu hefur hæstv. ríkisstj. gripið til þessa vopns. En slíkt er auðvitað með öllu óafsakanlegt og óheimilt. Það er einmitt af því, að gengislækkunin er til komin með svona annarlegum og undarlegum hætti, að við sjáum frv. eins og það, sem hér liggur fyrir, - annað eins fyrirbrigði. Ef þessi gengislækkun hefði verið hugsuð og undirbúin á sama hátt og aðrar gengisbreytingar hafa verið á undanförnum áratugum, hefði verið reynt að finna út samvizkusamlega, hvers útflutningsatvinnuvegirnir þurftu með, og miða breytinguna á genginu við það. Þetta hefur ævinlega verið gert. Allar gengislækkanir hafa verið rökstuddar með brýnni þörf atvinnuveganna, útflutningsatvinnuveganna, lagðar fram skýrslur og dæmi um, hvað væri það minnsta, sem útflutningsatvinnuvegirnir gætu komizt af með, og þau færð fram sem knýjandi rök fyrir því óyndisúrræði að þurfa að breyta gengi íslenzku krónunnar. En nú eru engar slíkar skýrslur á ferðinni. Nú er ekki reynt að sýna fram á, að gengislækkunin hafi þurft að vera 13% vegna þess, að útflutningsatvinnuvegirnir þyrftu á því að halda, eða lagðar fram skýrslur og dæmi um þetta. Nei, málið er tekið frá allt annarri hlið. Það er bara tekið frá þeirri hlið, að nú þurfi að lækka krónuna til þess að hræða stéttasamtökin og hækka verðlag í landinu nægilega mikið til að hafa áhrif á gjaldeyrisjöfnuðinn. Það er reiknað á hné sér, að gengislækkunin megi ekki minni vera en þetta og þetta til þess að hafa áhrif á fólkið, til þess að hafa áhrif á verðið, svo að menn finni fyrir henni. Hún varð að vera það mikil, að menn fyndu fyrir henni, að menn fyndu afleiðingarnar á kroppnum á sér svo að segja. Þess vegna var ekki hægt að reikna hana eftir þörf atvinnuveganna. Hún er ákveðin eftir sjónhendingu og miðuð við þetta sjónarmið. Þetta er skýringin á því, hvers vegna gengislækkunin er svona furðulega mikil, jafnvel frá sjónarmiði þeirra, sem hefðu getað hugsað sér, að það þyrfti einhverja litla gengislækkun vegna kauphækkunarinnar, sem þó ekki var, eins og margsinnis er búið að sýna fram á. Og þegar búið var að ákveða, hvað gengislækkunin þyrfti að vera mikil, til þess að menn fyndu hana á kroppnum á sér, þá kom í ljós frá sjónarmiði þeirra, sem hér að standa, að hún var orðin svo mikil, að það þurfti að taka aftur til baka frá útflutningsatvinnuvegunum bróðurpartinn af því fjármagni, sem þessi gengislækkun hefði annars þangað fært. Af þessum ástæðum kemur jafnfurðulegt fóstur inn á þingið og þetta fylgifrv., þessi gengislækkunarkálfur, sem við köllum í gamni og verið er að ræða hér í dag. Það er verið að hala inn aftur, því að þetta er ekki miðað við þarfir útflutningsatvinnuveganna. Þetta er sönnun fyrir því. Hún er miðuð við allt annað. Hún er miðuð við að gera nógu kröftuga verðhækkun, sem menn finni fyrir og á að setja beyg í fólkið, og þá þurfti hún að vera Þetta mikil, enda hefur aldrei nokkur maður botnað í, hvernig mönnunum datt þessi tala í hug, 13% hækkun á gjaldeyri, út af kauphækkun, sem svaraði til 2–3% af útflutningsverði hjá fiskiðnaðarfyrirtækjum. Hvernig gat mönnum dottið í hug svona gengislækkun í sambandi við þetta? Það er eftir þessum hugsanagangi, sem ég hef verið að lýsa. Og það er af þessari rót, sem allt þetta furðuspil er sprottið og þessi undarlegu plögg koma nú fram hér á hv. Alþingi. Og einmitt af því, að þetta er svona í pottinn búið, verður hæstv. forsrh. að standa hér í því, - og er sannast að segja ekkert öfundsverður af því, enda sýnilega heldur daufur í dálkinn, - verður forsrh. að standa hér í að færa rök fyrir því, að það sé eðlilegt og sjálfsagt að leggja 41/2%útflutningsgjald á allar afurðir sjávarútvegsins, - verður að standa í því að reyna að rökstyðja þetta hér: íslenzkur sjávarútvegur verði að bera hærra útflutningsgjald en þekkist nokkurs staðar annars staðar í heiminum, að lagt sé á nokkra útflutningsvöru. En þetta er ástæðan fyrir þessu furðulega frv. og þessum furðulegu tiltektum öllum saman. Ég vil nú beina því til hæstv. forsrh. eða hæstv. ríkisstj., að hún geri tilraun til þess að sýna fram á, að þessi gengisbreyting hafi verið knýjandi nauðsyn frá sjónarmiði atvinnuveganna. Hæstv. forsrh. minntist á það hér í dag, að mönnum hætti við að deila stundum á aðra fyrir það, sem þeir hefðu gert sjálfir. Það má vel vera, að þetta sé rétt hjá hæstv. ráðh., að það geti komið einhvern tíma fyrir okkur alla. En í þessu sambandi vil ég alveg sérstaklega benda á það, sem raunar hefur verið tekið fram áður hér í umr., að ég veit ekki betur en sú verðhækkun á útflutningsbirgðum, sem áður hefur verið tekin í sambandi við gengislækkanir, hafi runnið í útflutningsuppbætur, hafi runnið beina leið í útflutningsuppbætur, eða, eins og hæstv. ráðh. kom að, til að standa undir kostnaði við ríkisábyrgð á útflutningsverði fisks, sem í eðli sínu er alveg það sama. Ég veit ekki betur en þannig hafi verið farið að undanfarið. Ég kannast ekki við fordæmi fyrir því, og þau munu ekki vera til, að verðhækkun á útflutningsvörum hafi verið tekin eignarnámi, eins og hér er gert, og látin renna í ríkissjóð. Það er ekkert annað, sem hér er verið að gera, en láta þetta fjármagn frá útflytjendunum renna beint í ríkissjóð. Það er ekkert annað m orðaleikur og tyllirök að tala um ríkisábyrgðir í því sambandi, því að á fjárlögunum er veitt fé til þess að standa undir töpum af ríkisábyrgðum, og auk þess eru horfur um afkomu ríkissjóðs þannig, að hann getur staðið án þessarar skattlagningar undir þeim töpum, sem koma til greina á ríkisábyrgðum. Það er því ekkert annað en orðaleikur að tala um ríkisábyrgðir í þessu sambandi. Hér er hreinlega um það að ræða að taka þetta fé og láta það renna í ríkissjóð. Hæstv. forsrh. gengur erfiðlega að viðurkenna, að það sé byrjað á uppbótakerfi í þessu frv. og þeim ráðstöfunum, sem áður hafa verið gerðar með greiðslu vátryggingaiðgjalda fyrir bátaflotann. En ég held, að hæstv. ráðh., jafnglöggur maður og hann er, sjái betur en hann lætur. Hvað er það annað en uppbótagreiðsla eða uppbótakerfi að taka með almennu útflutningsgjaldi af sjávarafurðum einhverja fúlgu, og hún er tekin af öllum sjávarafurðum, og taka svo aftur af þeirri fúlgu til að greiða vátryggingaiðgjöld fyrir öll fiskiskip? Þetta er vitanlega nýtt uppbótakerfi. Þetta er almenn tekjuöflun af útflutningsvörunum og síðan notað til þess að greiða vátryggingaiðgjöld fyrir hvern einstakan. M.a. kemur þetta þannig út, að hlutarsjómenn verða að greiða þennan skatt eða þetta útflutningsgjald, en þeir þurfa ekki að greiða nein vátryggingaiðgjöld af fiskiskipum. Hér er því alveg augljóslega um almenna skattheimtu að ræða, ekki bara á útgerðarfyrirtækin, heldur alla hlutarsjómenn og alla, sem eignast fisk. Og fjármununum er svo aftur varið til þess að greiða vátryggingaiðgjöld af bátum og skipum. Það eru ekki einu sinni sömu aðilarnir, sem eiga hlut að máli, að nærri því öllu leyti, hvað þá heldur að hver aðili um sig greiði jafnmikið inn í þennan sjóð og hann fær út aftur til að greiða vátryggingaiðgjöld. Hér er hreinlega um uppbótagreiðslur að ræða í þessu formi. Eins og þetta liggur fyrir núna, er gengið lækkað, síðan er tekinn hluti af gengislækkuninni og lagður í sjóð til að greiða vátryggingaiðgjöld fiskiskipa. 1960 voru líka greidd vátryggingaiðgjöld af opinberu fé. Þetta stangast vitanlega gersamlega við þá meginhugsun, sem sögð var liggja til grundvallar sjálfri viðreisninni, því að meginhugsunin, sem lá til grundvallar sjálfri viðreisninni, var sú, að það yrði hvert fyrirtæki og hver einstaklingur algerlega að standa á eigin fótum og njóta þeirra tekna, sem hann gæti aflað sér, og standa að öllu leyti undir sínum eigin útgjöldum. Allar millifærslur voru fordæmdar og allar ráðstafanir til að mismuna, eins og hagfræðingarnir kalla það, - allar ráðstafanir til að mismuna í kerfinu voru taldar óalandi og óferjandi. En vitanlega er það hreinlega ráðstöfun til að mismuna og því brot á þessari meginstefnu að innheimta fé með almennum skatti á sjávarafurðir og verja því sama fé til að greiða einn tiltekinn kostnaðarlið við útgerð togara og báta. Þetta er auðvitað beint brot á þessari meginstefnu, sem hæstv. ríkisstj. lýsti yfir, enda hefur sú stefna alls ekki staðizt yfirleitt að neinu leyti, sem ég þó skal ekki fara út í nú. Það er ekki aðeins í þessu atriði, sem hæstv. ríkisstj. hefur neyðzt til þess að ganga frá þessari stefnu. Ég var að lýsa því áðan, hvernig þessi gengislækkun væri hugsuð og til komin. Það liggur nú alltaf ljósara og ljósara fyrir. Og einmitt vegna þess, hvernig hún er til komin, kemur þetta furðulega frv. um gífurlega skatta, sem á að leggja á sjávarútveginn sérstaklega. Samhengið er þetta: Til þess að gengislækkunarhöggið gæti orðið nógu þungt fyrir almenning, var gengislækkunin höfð svona mikil. Hæstv. ríkisstj. fannst þá allt í einu sjávarútvegurinn fá allt of mikið, það yrði að hala bróðurpartinn af því inn aftur og leggja í ýmiss konar sjóði, eins og er greint í þessu frv., og sumu ætti svo að ráðstafa með löggjöf síðar, eins og hæstv. ráðh. orðaði það hér áðan. Ráðherra sagði, að menn skyldu ekkert vera að fjargviðrast um það núna, hvernig þetta fé yrði notað, það gætu menn hugsað um síðar. Á þessu sjá menn líka, hvernig þessi fjáraustur frá sjávarútveginum er til kominn. Þeir urðu að finna einhver ráð, fannst þeim, til þess að taka þetta fé til baka og setja það einhvers staðar á einhvers konar hálfgerða biðreikninga til að byrja með. Svo mætti ákveða síðar, hvernig þessu yrði varið. Þetta sýnir glöggt, hvernig þetta er allt saman til komið. Þetta er ekki til komið fyrir knýjandi þörf atvinnuveganna, heldur er gengislækkunin hugsuð allt öðruvísi. Hún er hugsuð sem vopn í hinni pólitísku baráttu, eins og ég var að lýsa áðan. Þess vegna þarf að hala þetta fjármagn inn aftur frá útveginum, finnst þeim, og setja inn á einhvers konar biðreikninga, eftir því sem hæstv. forsrh. túlkar þetta nú. En verulegur hluti af Þessu fjármagni er a.m.k. í bili sagður eiga að renna til stofnlánadeildar sjávarútvegsins. Hæstv. forsrh. er með þessu settur í þann vanda að færa rök fyrir því, að þetta sé skynsamlegt og heppilegt, því að hina sönnu ástæðu fyrir þessu málefni má nefnilega ekki nefna, sem sé þá, sem ég hef verið að greina frá: hvernig gengislækkunin er til komin. Hún gat ekki orðið nógu Þung með öðru móti en því, að þarna sköpuðust „afgangar“, frá sjónarmiði stjórnarinnar, sem þá varð að ráðstafa eða a.m.k. geyma. Þetta getur hæstv. forsrh. ekki sagt, þó að allir sjái þetta nú orðið, og þess vegna verður hann að reyna að finna aðrar ástæður, önnur rök fyrir þessu. Og þá verða rökin þau, að menn verði að skilja það, að vegna þess, hvað sjávarútvegurinn sé stórfelldur atvinnuvegur á Íslandi, verði hann að leggja til fjármagnið handa sér sjálfur, t.d. í stofnlánabanka sína. Vegna þess, hve sjávarútvegurinn sé stórkostlegur atvinnuvegur á Íslandi, sé það ekki aðeins réttiætanlegt, heldur bókstaflega nauðsynlegt að afla fjár í stofnlán handa honum með útflutningsgjaldi á hann sjálfan, með skattgjaldi á rekstur útgerðarfyrirtækja. En hvernig heldur hæstv. forsrh., að íslenzkum sjávarútvegi muni ganga að keppa við sjávarútveg annarra landa með svona löguðum vinnubrögðum, þegar svona langt er gengið í því að leggja á hann útflutningsgjöld? Sjávarútvegur annarra landa er ekki þjakaður af slíkum álögum, heldur er hann í mörgu tilliti beinlínis studdur með beinum framlögum af hálfu ríkisvaldsins. Þetta er eitt atriði, sem sýnir, að þessi stefna að ætla sér að byggja upp lánasjóði með þungum útflutningsgjöldum, sem koma niður sem skattur á rekstri sjávarútvegsfyrirtækjanna árlega, - þessi stefna er algerlega dauðadæmd, stenzt ekki, enda er þetta til komið af annarlegum ástæðum og stenzt því ekki stundinni lengur. Það er kannske hægt að gera eitthvað að þessu og þá mjög í hófi, eins og gert hefur verið undanfarið, á meðan uppgripin í sjávarútveginum eru stórkostleg. En til lengdar getur þetta áreiðanlega ekki staðizt og sízt ef samkeppni íslenzks sjávarútvegs við sjávarútveg annarra landa fer harðnandi, eins og helzt er útlit fyrir. Fæstum mundi hafa dottið í hug, að það kæmi til mála, að hæstv. ríkisstj. færi nú allt í einu að moka á sjávarútveginn nýjum útflutningsgjöldum í þessu skyni. Það hefur áreiðanlega engan órað fyrir slíku, enda er þetta, eins og ég sagði, allt saman til komið á þennan undarlega hátt. Það er verið að finna þarna leiðir til að taka fjármagnið til baka í bili á biðreikninga, og allt þetta annarlega tal í þessu sambandi stafar af því, hvað þetta er til komið með óheilbrigðum hætti. En ef þetta fær nú ekki staðizt, eins og ég hef verið að segja, að láta sjávarútveginn greiða með sköttum sjálfan beint árlega stórfé til að leggja í stofnlánadeildir sjávarútvegsins, hvernig á þá að afla fjár í þessar stofnlánadeildir? Ég held, að það sé yfir höfuð ekki flókið að skilja, að sjávarútvegurinn, þýðingarmesti atvinnuvegur landsmanna, hlýtur að eiga rétt á því, að einhver verulegur hluti af þeim almenna sparnaði, sem verður í landinu, af þeirri almennu fjármagnsmyndun, sem verður í landinu, gangi í stofnlánadeildir hans og stofnlánasjóði. Hverjum dettur eiginlega annað í hug en það hljóti að vera aðalúrræði fyrir sjávarútveginn, eins og aðra uppbyggingu í landinu og aðra fjárfestingu, að fjárfestingarlánin komi af þeirri almennu fjármagnsmyndun, sem verður í landinu, í bönkum landsins og annars staðar? Og enn fremur hlýtur sjávarútvegurinn að eiga að fá sinn hluta af þeim erlendu lánum, sem tekin eru til uppbyggingar. En eins og við vitum, hafa verið tekin mikil lán til uppbyggingar ílandinu á undanförnum árum, og verða vafalaust á næstu árum tekin veruleg erlend lán og varið til uppbyggingar. Sjávarútvegurinn á alveg tvímælalaust fyllstu kröfu á því að fá í sinn hlut mikið af því fjármagni, sem safnast almennt fyrir í landinu og gengur inn í útlánakerfið, og enn fremur af þeim erlendu lánum, sem tekin eru. Það eru engin frambærileg rök til fyrir því, að sjávarútvegurinn eigi umfram aðrar atvinnugreinar, eins og nú er komið, að greiða inn í sínar lánastofnanir stórfé með sköttum á rekstur sjávarfyrirtækjanna árlega. Þessi aðferð hefur nokkuð verið notuð á undanförnum árum út úr neyð. Hún hefur alltaf verið hæpin, og alveg keyrir um þverbak, að nú leggur hæstv. ríkisstj. til, að hert sé á þessari skattheimtu um allan helming með þessu frv., enda veit ég, að inn á sér finnur hæstv. ríkisstj. þetta. Hún veit, að ákvæði þessa frv., eins og þau eru núna, fá ekki staðizt stundinni lengur. Þessu verður breytt. Þetta fjármagn hlýtur að verða að renna aftur út í sjávarútveginn strax. Þetta getur ekki staðizt. Og þetta er í raun og veru nokkurs konar biðreikningur, sem settur er upp, þó að hæstv. ríkisstj. vilji ekki segja það. Það er feimnismál. Það má ekki segja, að þetta stafi allt af því, að hæstv. ríkisstj. fannst, að það mætti ekki slá lausara en slegið var með gengislækkuninni. Ég læt svo þessar athugasemdir nægja.



Herra forseti. Þegar mál þetta var hér fyrr á dagskrá, gerði ég það nokkuð að umtalsefni og benti á, að það væri einkum þrjú meginatriði að finna í þessu frv., sem veruleg áhrif hefðu í sambandi við efnahagsmálin í landinu. Þessi Þrjú atriði, sem ég gerði aðallega að umtalsefni, voru þau, að með frv. er ákveðið, að ríkissjóður fái allan þann hagnað, sem til fellur af gengisbreytingunni og fram kemur af þeim útflutningsbirgðum, sem í landinu voru, þegar gengisbreytingin var samþykkt í ágúst í sumar. Og ég taldi, að þessi hagnaður, sem ríkið þarna ætlar að slá eignarhaldi sínu á, mundi verða í kringum 120–140 millj. kr. Það er nú þegar upplýst í þessum umr. af hæstv. forsrh., að það sé reiknað með því, að þessi hagnaður vegna birgðanna muni verða í kringum 120 millj. kr. Annað atriði, sem ég gerði hér að umtalsefni, voru hinir gífurlega háu útflutningsskattar á sjávarafurðum, sem lagðir eru á samkvæmt þessu frv., þar sem hin almennu útflutningsgjöld af sjávarafurðum eru hækkuð úr 2.9% upp í 7.4% og á útfluttum síldarafurðum verður þá útflutningsgjaldið 9.4%. Og í þriðja lagi ræddi ég svo nokkuð um þá stefnubreytingu, sem ákveðin er með þessu frv. á störfum hlutatryggingasjóðs, þar sem nú er gert ráð fyrir því að taka upp þann hátt að skattleggja bátaflotann í landinu, jafnt þorskveiðabátana sem síldveiða, til þess að greiða með styrki til togaraútgerðarinnar í landinu. Það voru þessi þrjú atriði, sem ég gerði hér aðallega að umtalsefni. Nú hefur hæstv. forsrh. nokkuð vikið að þessum atriðum og ýmsum fleirum, sem hér bar á góma, og liggja nú fyrir nokkrar skýringar frá hans hálfu, þó að ég verði að segja, að mér fannst skýringar hans vera heldur í knappara lagi. Ég ætla þá að víkja nokkrum orðum enn að þessum meginatriðum, sem ég vildi ræða hér, og svo þeim skýringum, sem hæstv. forsrh. hefur látið koma fram varðandi þessi atriði. Það er þá fyrst spurningin um gengishagnaðinn af útflutningsbirgðunum, sem í landinu voru, þegar gengisbreytingin var ákveðin í ágústbyrjun í sumar. Ég taldi, að það væri mjög óeðlilegt að ákveða, að þessi gengishagnaður rynni í ríkissjóð, á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í frv., og engin fordæmi til þess áður, þegar kringumstæður væru eitthvað svipaðar og nú. Hverjar voru skýringar hjá hæstv. forsrh. í sambandi við þessa ráðstöfun? Jú, aðeins það, að hann telur, að ríkissjóður hafi haft svo mikil útgjöld vegna ýmissa ríkisábyrgða, sem atvinnuvegir landsins hafa haft á undanförnum árum, að það sé ekki óeðlilegt, að ríkissjóður fái nokkuð af þessum gengishagnaði vegna þeirra greiðslna, sem ríkissjóður hefur þurft að inna af höndum fyrir atvinnuvegina. En það er í fyrsta lagi, að ríkissjóður hefur fengið við afgreiðslu fjárlaga á undanförnum árum tiltekna tekjustofna til þess að standa undir þessum greiðslum. Það er búið með almennri skattlagningu á landsmenn að innkalla tekjur í ríkissjóð til að standa undir þessum greiðslum. Á undanförnum árum hefur verið gert ráð fyrir því, að ríkið þyrfti að fá tekjur til að standa undir þessum útgjöldum, frá 20 og upp í 40 millj. kr. á ári í þessu skyni. Að ætla að taka þennan gengishagnað af birgðunum er því að innheimta af landsmönnum a.m.k. tvisvar upp í þessi sömu útgjöld. Og þó er því lýst yfir, að þeir aðilar, sem standa í vanskilum við ríkissjóð vegna ríkisábyrgðagreiðslnanna, eigi áfram að standa skuldugir við ríkissjóð, og ríkissjóður getur krafið upphæðirnar inn frá þeim, þótt síðar verði. Enda verð ég að segja það, að það er afar hæpið að ætla að strika út með öllu þessi ríkisábyrgðavanskil, þó að ríkið taki nú til sín þennan gengishagnað, vegna þess að hér er alls ekki um sömu aðilana að ræða nema að litlu leyti. Nei, ég verð að segja, að mér fannst, að hæstv. forsrh. hefði heldur litlar skýringar á þessu atriði að gefa. Að vísu kom hér eitt fram í ræðu hans, sem ég vil fyrir mitt leyti vekja athygli á. Ég hafði bent hér lítillega á það, að ýmsir framleiðendur yrðu af þessum ástæðum fyrir nokkrum skakkaföllum á þann hátt, að þó að útflutningsvörubirgðir þeirra lægju hér til í landinu í ágústbyrjun, þegar gengislækkunin var ákveðin, þá hagar því nú svo til, að þessar vörur, sem almennt eru þó taldar vera til í landinu sem birgðir, voru ekki að fullu framleiddar sem útflutningsvörur, þegar gengisbreytingin var gerð. Það átti og á enn eftir að vinna við þessar vörur í ýmsum greinum, og það á t.d. enn eftir að greiða flutningsgjöld á erlenda markaði fyrir þessar vörubirgðir. Og það er enginn vafi á því, að þessir aðilar, sem svona stendur á um, verða fyrir beinum halla fyrir þessi ákvæði. En hæstv. forsrh. sagði, að hann teldi, að ríkisstj. gæti haft þetta mál nokkuð í sinni hendi, þar sem í 6. gr. frv. væri talað um, að það skyldi að vísu gefa upp á gamla genginu þær útflutningsvörur, sem framleiddar eru fyrir 31. júlí 1961, en þar sem svona standi á, séu þessar vörur ekki að fullu framleiddar, og það sé því á valdi ríkisstj. að taka nokkurt tillit til þess við framkvæmd laganna. Ég tók svo eftir, að hæstv. forsrh. segði ekkert beint eða bindandi um þessi efni. En hann lét þó orð falla á þá lund, að ég tel, að nokkur von sé til þess, að þarna verði tekið sanngjarnt tillit til þess við framkvæmd laganna, að þeir, sem fá á sig aukaútgjöld í þessum tilfellum, fái þetta bætt af gengishagnaðinum. Og það teldi ég mjög eðlilegt og sanngjarnt og vona það einmitt, að orð forsrh. í þessum efnum bendi til þess, að þannig sé meining hans að taka á málinu. Slíkt væri vitanlega til bóta. En ástæðan til þess, að ég hafði einmitt hagað mínum orðum svona um þessi atriði, er sú, að sams konar orðalag hefur verið notað áður um þetta, og yfirleitt er það svo, að vörurnar hafa verið taldar framleiddar, þær sem komnar hafa verið á land, í þessum efnum og taldar sem birgðir, þó að þær hafi ekki að fullu verið tilbúnar sem útflutningsvörur. En sumarið 1958 var uppbótakerfið enn í gildi, og þá var hins vegar ákveðið að hafa þennan hátt á um framkvæmdina, sem ég minntist á núna, að taka nokkurt tillit til þess, hvort varan var að fullu tilbúin til útflutnings eða ekki. Varðandi þennan fyrsta lið, sem ég hafði gert hér að umtalsefni, stendur þá það, að það er sem sagt viðurkennt, að ríkissjóður ætlar sér að fá aukatekjur af gengishagnaði á útflutningsvörubirgðum, sem í landinu voru, þegar gengislækkunin var ákveðin í ágúst í sumar, sem nemur í kringum 120–140 millj. kr. Þá var annað atriðið. Það var varðandi hin háu útflutningsgjöld. Enn þá hélt hæstv. forsrh. sér við það, að þessi háu útflutningsgjöld, sem ákveðin eru með þessu frv., megi ekki telja sem beina skattlagningu á útgerðina, vegna þess að hækkun útgjaldanna eigi að renna í ýmsa sjóði, sem komi útflutningsframleiðslunni til gagns, þótt síðar verði. Ég trúi því varla, að hæstv. forsrh. átti sig ekki betur á þessu, ef hann skyggnist dálítið dýpra í þetta mál. Hann hlýtur að komast að raun um það, eins og allir þeir, sem við þetta eiga að búa, að þessi hækkuðu útflutningsgjöld hvíla sem algerlega bein útgjöld á rekstri viðkomandi árs. Viðkomandi framleiðslutæki verður að borga gjöldin og fær þetta ekki sem tekjur á árinu, en verður hins vegar á þessu ári að standa undir sínum lögskyldu útgjöldum, þó að þetta hafi verið tekið af tekjunum. Þetta leiðir því til hallarekstrar í mörgum tilfellum. Hitt er svo í rauninni allt annað mál, hvort það er verið með þessu að leggja fé til hliðar og byggja upp sjóði fyrir framtíðina, sem síðan er hægt að lána út sem bein stofnlán, sem auðvitað er borgað fyrir fullu verði, þegar þau lán úr þessum sjóðum eru tekin. Nei, á því er vitanlega enginn vafi, að ef íslenzkur sjávarútvegur þarf að borga útflutningsgjöld í ýmsa sjóði, sem nema 7.4%, á sama tíma sem útgerð í nálægum löndum, t.d. eins og í Noregi, þarf ekki að borga nein útflutningsgjöld eða útflutningsgjöld innan við 1%, þá er auðvitað alveg augljóst mál, að það er engin leið að öllu öðru jöfnu að halda uppi jafnháu fiskverði hér eins og þar. Framleiðendurnir verða þá að búa hér við lægra fiskverð eða lakari útkomu. Öðruvísi getur þetta ekki komið út. Rekstrarlega séð nú á næstu árum a.m.k. koma þessi gjöld út nákvæmlega eins, hvort sem þau renna í þessa væntanlegu stofnlánasjóði sjávarútvegsins eða hvort þetta rynni beint í ríkissjóð. Á því er enginn munur. Afkoma útgerðarfyrirtækjanna í landinu kæmi út alveg eins í báðum tilfellum. Á það er svo líka að líta, að sá háttur hafði verið á hér um langan tíma að skattleggja íslenzkan sjávarútveg til síns stofnlánasjóðs og það allrösklega, eins og reglurnar stóðu áður. Tekjur fiskveiðasjóðs munu hafa verið af útflutningsgjaldi komnar upp í um það bil 50 millj. á ári. En samkvæmt þessu frv. á nú um það bil að tvöfalda þetta, þannig að það á að skattleggja sjávarútveginn, sem nemur hartnær 100 millj. kr. á ári í fast framlag í þessa lánasjóði. Þetta vitanlega hvílir með ógurlegum þunga á rekstri þessara ára. Ég held því, að hæstv. ríkisstj. þurfi að taka þetta mál til alvarlegrar athugunar og hún þurfi að átta sig betur á því en hæstv. forsrh. virðist hafa gert enn þá, hvernig þetta raunverulega kemur út og að þessu þarf að breyta. Það er heldur engin tilviljun, að útgerðarmenn í landinu eru sammála um það í samþykktum sínum nú að mótmæla þessum háu gjöldum og óska eftir því, að þessi útflutningsgjöld verði lækkuð. Þeir líta ekki svona á þetta, eins og hæstv. forsrh., að hér sé ekki um nein ný útgjöld á útgerðina að ræða. Þeir eru að óska eftir því, að útflutningsgjöldin verði lækkuð, af því að þeir vita, að þetta hvílir á rekstrinum sem bein útgjöld. Í þessum efnum er óhjákvæmilegt að hafa það í huga, að eins og núv. hæstv. ríkisstj. einmitt hefur búið að útflutningsframleiðslunni í þessum efnum, þá er verið að búa íslenzkri útgerð allt aðra rekstraraðstöðu en útgerð hefur hér í nálægum löndum. Það liggur alveg óumdeilanlega fyrir, að íslenzk útgerð þarf að borga um það bil þrisvar sinnum hærri vexti en t.d. útgerðin í Noregi þarf að borga. Og þegar útflutningsgjöldin eru orðin svona margfalt hærri hér en þar, þá sjá menn, til hvers þetta leiðir. Auk þess fær svo norsk útgerð verulegan rekstrarstyrk beint úr norska ríkissjóðnum, og hún þarf ekki heldur að standa undir neinum sköttum, sem eiga að mynda hennar stofnlánasjóði. Stofnlánasjóðir hennar eru myndaðir þar á sama hátt og hjá öðrum atvinnugreinum. Nei, þetta leiðir vitanlega til þess, að það verður alveg ósambærilegt að gera út á Íslandi og t.d. í Noregi. Og hér er ekki aðeins um samanburð við Noreg að ræða. Þessu er svona háttað í öðrum samkeppnislöndum okkar líka. Í Bretlandi eru greiddar með útgerðinni stórkostlegar fjárfúlgur á hverju ári sem beinir rekstrarstyrkir. Og þar er verulegur hluti af stofnkostnaði nýrra fiskiskipa gefinn hreinlega eftir. Um 25% af stofnverði skipanna, miðað við ákveðna stærð, er hreinlega gefið eftir strax í upphafi, og hið opinbera stendur undir þessu. En þessu er vitanlega allt öðruvísi varið hér hjá okkur. Sama er að segja um útgerðina í Vestur-Þýzkalandi. Hún hefur notið margvíslegra beinna ríkisstyrkja á undanförnum árum. En svo þegar það kemur aftur á daginn, að okkar sjávarútvegur á við nokkra örðugleika að etja, þá er hafinn miskunnarlaus áróður í okkar landi fyrir því, að við þurfum í rauninni að gefa okkar sjávarútveg upp á bátinn og við þurfum að leita að einhverjum nýjum atvinnugreinum, m.a. þeim, sem hæstv. forsrh. gerði hér lítillega að umtalsefni, þó að hann talaði ekki þannig, að hann vildi afskrifa íslenzkan sjávarútveg, hreint ekki, - að við þurfum að leita að einhverjum nýjum atvinnugreinum eins og stóriðju, sem við íslendingar getum auðvitað ekki byggt upp sjálfir, heldur verða það að vera erlendir aðilar, sem eiga að leggja fé til þess að byggja upp þessa nýju atvinnuvegi. Erfiðleikarnir, sem okkar útgerð á við að stríða, eru meira og minna á þennan hátt, sem ég hef verið að lýsa, heimatilbúnir. Þeir stafa af því, að við látum okkar útgerð borga margfalt hærri vexti en aðrir láta sína útgerð borga. Þeir stafa af því, að við höfum hér margfalt hærri útflutningsgjöld en greidd eru í nálægum löndum. Og þeir stafa af því, að við erum að leggja sérstakan rekstrarskatt á okkar útgerð til þess að safna í almenna stofnlánasjóði. Og margt annað kemur hér auðvitað til í sambandi við samanburð á rekstraraðstöðu íslenzkrar útgerðar og útgerðar í nálægum löndum, sem hið opinbera gæti auðvitað lagað til fyrir okkar útgerð með. Erfiðleikar íslenzkrar útgerðar stafa m.a. af svona heimatilbúnum atriðum, en þetta er síðan notað til að veikja trú almennings í landinu á okkar aðalatvinnuvegi, og þess í stað er farið að tala um það, hvernig við þurfum að byggja upp alveg nýja atvinnuvegi, sem eigi síðan að frelsa þjóðina. En ég er sannfærður um það, að fái íslenzkur sjávarútvegur að búa við hliðstæð kjör og sjávarútvegur nálægra landa, þá mun það sýna sig, að hann hefur mjög góða afkomumöguleika og okkar þjóð getur ekki fengið meiri tekjur af neinum öðrum atvinnuvegi en íslenzkum sjávarútvegi. Þá var það þriðja atriðið, sem ég hafði gert að nokkru umræðuefni, en það var sú stefnubreyting, sem virðist vera ákveðin um hlutatryggingasjóð. Því atriði svaraði hæstv. forsrh. ekki nema þá á mjög óbeinan hátt. Hann gerði að vísu allmikið að umtalsefni rekstur íslenzku togaraútgerðarinnar, og eitt sagði hann varðandi það mál, sem ég er honum fullkomlega sammála um og ég gleðst yfir að heyra frá hans hálfu, vegna þess að mér hefur fundizt, að úr herbúðum stjórnarinnar andi fremur öðru, þegar það mál hefur borið á góma að undanförnu. en það var um framtíð íslenzkrar togaraútgerðar. Ég er honum sammála um, að það væri alrangt að ætla að leggja niður íslenzka togaraútgerð þrátt fyrir þá erfiðleika, sem hún á við að búa nú. Ég álít, að við höfum ekki efni á slíku. Ég álít, að það væri rangt. Ég álít, að við eigum að takast á við þau vandamál, sem þar er við að eiga. En ég er hins vegar hæstv. forsrh. algerlega ósammála um það, hvernig eigi að því að vinna, ef ég hef þá skilið orð hans rétt varðandi þetta mál. Hæstv. forsrh. ræddi allmikið um það, að íslenzku togararnir hefðu orðið fyrir allmiklum skakkaföllum við útfærslu fiskveiðimarkanna. Og ég skildi hann svo, að hann teldi, að erfiðleikar togaranna nú stöfuðu að verulegu leyti af því, hvað þeir fengju að njóta lítilla réttinda innan fiskveiðilandhelginnar. Og ég tók eftir, að hann segði eitthvað á þá leið, að það yrði varla um það að ræða, að hægt yrði að bæta hag togaraútgerðarinnar, án þess þá að það yrði að vera á kostnað bátaútgerðarinnar í landinu. Svona álít ég ekki, að þessi mál liggi. Það er mín skoðun, að íslenzka togaraútgerðin hafi orðið fyrir tiltölulega mjög litlum áföllum við það að verða að fiska að mestu fyrir utan 12 mílna mörkin. Ég tel, að á meðan íslenzku togararnir voru frjálsir að því að veiða upp að 4 mílna mörkunum, hafi þeir tekið yfirgnæfandi hluta af afla sínum auan þann tíma fyrir utan 12 mílna mörkin. Þann tíma, sem ég stjórnaði togaraútgerð, gerði ég á þessu nokkra athugun eitt árið í samráði við þá skipstjóra, sem á skipunum voru, og þá taldist okkur til, að á þeim skipum hefði þetta verið svo, að um 85% af afla skipanna á því ári hefði verið tekið fyrir utan 12 mílna mörkin, - ekki meira en 15% af afla skipanna, þegar þau voru frjáls svo að segja, hvar Þau veiddu, hafi þá verið tekin fyrir innan mörkin. Nú þýða þessar tölur auðvitað ekki það, að skipin hafi með þessu tapað 15% af sínum afla, því að það er enginn vafi á því, að ef þau hefðu stundað veiðar fyrir utan 12 mílna mörkin þann tíma, sem þau stunduðu veiðar fyrir innan þau, Þá hefðu þau vissulega veitt eitthvað, þótt þau hefðu kannske ekki veitt eins mikið á þeim tíma og þau veiddu fyrir innan. Það er því mín skoðun, að þessar breytingar hafi ekki kostað íslenzku togaraútgerðina verulega mikið, en nokkuð þó. Ég veit hins vegar, að ýmsir togaraeigendur og togaraskipstjórar vilja gera miklum mun meira úr þessu, og það er ákaflega mannlegt, að þeir reyni að gera það. En ég er þeirrar trúar, að þó að nú yrði farið inn á þá braut að hleypa íslenzku togurunum í auknum mæli inn í fiskveiðilandhelgina, þá mundu þeir ekki bæta fjárhag sinn frá því, sem nú er, nema að sáralitlu leyti. En hins vegar er ég alveg viss um það, að þeir mundu valda miklu tjóni á veiðarfærum bátanna og aðstöðu bátaflotans til þess áð fiska á þessum slóðum innan fiskveiðilandhelginnar. Svo mikil hefur útþenslan verið á síðustu árum á netaveiðum bátanna og í rauninni stækkunin hjá bátaflotanum hefur verið svo mikil, að það er afar erfitt að ætla að koma því fyrir, svo að vel sé, að togararnir geti veitt á þeim tíma, sem þeir sækjast helzt eftir að vera innan 12 mílna markanna, á þeim slóðum, þar sem bátarnir yfirleitt taka sinn fisk. Ég held því, að þegar litið er á heildina, þá yrði þetta til tjóns fyrir þjóðarbúið og til lítils hagnaðar fyrir íslenzka togaraútgerð. Það var greinilegt á orðum hæstv. forsrh., að hann og ríkisstj. eru að hugleiða þessa möguleika a.m.k. að hleypa íslenzkum togurum í auknum mæli inn í fiskveiðilandhelgina. Og ég hef það fyrir satt, að það hafi að undanförnu starfað nefnd á vegum ríkisstj., sem sé að athuga um þessi mál, og ég veit, að fram eru komnar tillögur frá a.m.k. sumum aðilum í nefndinni um að gerbreyta til í þessum efnum. Ég vil nú segja það í tilefni af þessu og alveg sérstaklega í tilefni af því, sem hæstv. forsrh. sagði hér, þeim hugleiðingum, sem hann hafði hér í frammi um þessi mál, að ég vil alvarlega skora á ríkisstj. að flana ekki að neinu í þessum efnum og fara ekki út í það að hleypa íslenzku togurunum frekar inn í fiskveiðilandhelgina en orðið er. Þegar það er líka haft í huga, að það er greinilegt, að útlendingar virðast mjög komast einmitt í það að fá að njóta þess í okkar fiskveiðilandhelgi, sem íslenzku togararnir fá að njóta, þá sjáum við, hvað gæti leitt af slíku að hleypa íslenzku togurunum lengra inn í landhelgina en nú er orðið. Ég held, að það sé þá veruleg hætta á því, að erlendi togaraflotinn flyti þar á eftir með tilheyrandi stórerfiðleikum fyrir okkar bátaútveg og hættu fyrir okkar grunnmið öll. Ég lýsi sem sagt andstöðu minni við þá hugsun að ætla að leysa vandmál togaraflotans nú á þann hátt að gefa honum meira svigrúm innan fiskveiðilandhelginnar. Það held ég, að sé röng stefna og hættuleg og hæstv. ríkisstj. ætti ekki að hníga að því ráði. En e.t.v. hefur mátt taka þessar hugleiðingar hæstv. forsrh. um togaraútgerðina og erfiðleika hennar sem svar við aths. mínum um breytingarnar, sem frv. gerir ráð fyrir á starfsemi hlutatryggingasjóðs. En þar hafði ég einmitt fundið sérstaklega að því, að það er gert ráð fyrir því í þessu frv. að auka allverulega skattaálögurnar á bátaútveginum til hlutatryggingasjóðs og taka þann tekjuauka, sem koma á fram í sjóðnum, til þess að styðja togaraútgerðina. Þó að það sé ekki orðað beinum orðum, þá held ég, að það sé enginn vafi á því, enda hefur enginn reynt að mótmæla því, að það er ætlazt til þess að taka tekjuauka sjóðsins til þess að styrkja með togaraútgerðina núna. Ég hafði varað við þessu, og ég tel, að hér sé stefnt í algerlega ranga átt. Það er hættulegt að ætla að innheimta nokkrar millj. kr. á ári af síldveiðiflota okkar, af bátaflotanum og allt niður í trillubáta, sem veiða víða í kringum landið, og taka þá fjárhæð og veita hana sem stuðning til togaraútgerðar. Maður veit satt að segja ekki, hvar maður stendur, ef maður fer út á slíka braut sem þessa. Og ég held, að ríkisstj. ætti að snúa til baka af þessari braut, hún sé hættuleg, og ég efast um, að ríkisstj. haldist það uppi til lengdar að gera þetta. En eins og ég hafði sagt áður í þessum umr., tel ég hins vegar alveg sjálfsagt og nauðsynlegt að taka vandamál togaraútgerðarinnar fyrir til sérstakrar athugunar. Þar þarf margt að gera til þess að bæta hag togaranna, og ég álít, að það sé hægt að gera þar ýmislegt, sem að gagni mætti koma, án þess að það þurfi að koma sem bein greiðsla eða óbein greiðsla frá bátaútvegi landsmanna. Ég fer ekki út í það neitt frekar í þessum umr. að koma fram með mínar hugmyndir í þeim efnum. En ég álít, að ýmislegt af því, sem hefur komið fram meðal þeirra, sem um þessi mál hafa rætt nokkuð og hugleitt þau, gæti orðið rekstri togaranna verulega til bóta. Auk þess tel ég ekki óeðlilegt, þegar ein atvinnugrein eins og togaraútgerð verður fyrir verulegum áföllum, þó að hið opinbera þurfi að einhverju leyti að veita henni nokkurn stuðning á stuttu tímabili. En ég tel mjög óeðlilegt að ætla að fara að skattleggja aðrar greinar sjávarútvegsins, eins og bátaútveginn í landinu, til að standa undir fjárhagsvandamálum togaranna. Að öðru leyti en með þessum almennu umr. vék hæstv. forsrh. ekki að þessari auknu tekjuöflun til hlutatryggingasjóðs og þeirri breyttu starfsemi, sem gert er ráð fyrir að verði hjá hlutatryggingasjóði samkv. þessu frv. Ég hafði minnzt á það áður í þessum umr., að þessi gengisbreyting væri sérstæð að því leyti til, að samkv. henni hækkar verð á öllum innfluttum vörum til landsins um það, sem gengisbreytingunni nemur, þ.e. 13.15%, og mun þó yfirleitt í útsölu hér verða meira. Þannig hækka allar innfluttar rekstrarvörur bátaútvegsins sem þessu nemur. Hins vegar er gengið frá því þannig með þessum aukaráðstöfunum, sem fylgja gengisbreytingunni, að útflutningurinn getur aldrei fengið jafnmikla hækkun á útfluttum vörum. Innfluttu rekstrarvörurnar hækka um 13.15%, en eins og ég sagði, útfluttar vörur geta brúttó ekki hækkað um meira en ca. 8%, vegna þess að mismunurinn, sem liggur hér á milli, er tekinn nú og lagður til hliðar í þar til greinda sjóði. Á þennan hátt verður það, að fiskkaupendur í landinu, þeir sem verka fiskinn til útflutnings, eins og frystihúsin og aðrir þeir, sem annast fiskverkun, þeir geta í mesta lagi fengið sem auknar tekjur, eftir að gengisbreytingin gengur í gildi, sem brúttóaukningu á sínum tekjum, 8%, en þeir verða hins vegar að borga sín rekstrarútgjöld í mjög mörgum tilfellum með hækkun, sem nemur 13–16%. Þetta hefur leitt til þess, að þessir aðilar segja: Við getum ekki hækkað hráefnisverðið til bátaflotans neitt þrátt fyrir þessa gengisbreytingu. - þeir hafa þegar gert samþykktir um það, frystihúsaeigendur í landinu, að þeir geti ekki t.d. nú frá næstu áramótum að telja mætt óskum útgerðarmanna bátanna um neina fiskverðshækkun. Þetta bætist svo ofan á þá staðreynd, að bátaflotinn t.d. hefur ekki fengið neina hækkun á sínu fiskverði frá 3. ágúst í sumar, þegar gengisbreytingin var ákveðin, og út allt árið, og frá þeim tíma hækkuðu síldarafurðirnar ekki heldur um einn einasta eyri, ekki til veiðiskipanna. Og eins og ég sagði, það sem verra er, að þessir fiskkaupendur halda því fram, að gengisbreytingin komi þannig út fyrir þá, að þeir geti ekki heldur eftir áramót hækkað fiskverðið um einn einasta eyri. Það var af þessum ástæðum, sem ég spurði hæstv. ríkisstj. um það fyrr í umr.: Hvað hefur hún hugsað sér að gera til að tryggja það, að þessi gengisbreyting, sem hún hefur rökstutt með því að hafi verið gerð til þess að bjarga sjávarútvegi landsmanna, - hvað hefur hún hugsað sér áð gera til þess að sjá um, að t.d. fiskverðið til veiðiskipanna hækki, a.m.k. til samræmis við hækkuð rekstrargjöld? Ríkisstj. hefur séð það eins og aðrir í landinu, að fiskverðið, frá því að gengisbreytingin var ákveðin, hefur ekki hækkað neitt, en útgjöld flotans hafa hins vegar hækkað. Hvað ætlar hæstv. ríkisstj. sér að gera til þess að sjá um, að fiskverðið geti hækkað? Ætlar hún að telja sér það óviðkomandi og horfa á þetta öllu lengur en hún er búin að gera? Það er m.a. af þessum ástæðum, sem ég hef sagt, að á því sé enginn vafi, að þessi gengisbreyting, eins og hún var gerð á s.l. sumri, hefur ekki komið sjávarútveginum til góða. Hún hefur ekki orðið til þess að bæta rekstur sjávarútvegsins í landinu. Bátaútvegurinn t.d. hefur haft beinlínis tap af þessari breytingu, allt fram að þessum tíma a.m.k. Um þetta mál hafa nú orðið hér alllangar umr. En málið á eftir að fara til nefndar og verða þar athugað. Það er vitað, að hæstv, ríkisstj. hefur þegar gefið samtökum útvegsmanna loforð um að standa nokkuð öðruvísi að framkvæmd þessara mála en segir í brbl. og þessu frv., eins og ég hef vikið hér að áður í þessum umr. Ég tel því alveg víst og einnig með tilliti til þess, sem hæstv. forsrh. hefur sagt í þessum umr., að það sé ætlunin að breyta þessu frv. að verulegu leyti. Nú reynir á það, hve miklar þessar breytingar verða. Ég tel, að hér þurfi að verða á stórbreytingar, ef framkvæmdin á gengisbreytingunni á ekki að verða sjávarútveginum stórkostlega til tjóns.

Forsrh. (Bjarni Benediktsson) Hæstv. forseti. Hv. 1. þm. Austf. veit það af gömlu samstarfi okkar, að ég á bágt með að láta menn synjandi frá mér fara og hafna þeim manni, sem biður mig jafnvel og hann gerði í ræðu sinni áðan. Ég verð þó að bregða af venju minni og get ekki orðið við þeirri beiðni, sem hann bar hér fram um einhverjar nýjar yfirlýsingar af minni hálfu vegna fiskveiðiréttinda togara innan fiskveiðilögsögunnar. Og sú synjun kemur af því, að ástæðurnar, sem hann færði fram fyrir beiðni sinni, voru gersamlega tilhæfulausar. Hv. þm. sagði, að ég hefði við fyrri hluta umr. gefið yfirlýsingar, sem hefðu vakið mikla athygli og skapað ugg í þessum efnum, og þyrfti nú að leiðrétta eitthvað af því, sem ég þá sagði. Mér þykir mjög furðulegt, ef þessar yfirlýsingar hafa verið jafnuggvænlegar og hv. þm. nú vill vera láta, að Tíminn hefur hvorki í gær né í dag vikið að þessum ógnaryfirlýsingum einu orði, hvað þá krafið mig reikningsskapar á einhverjum hneykslisummælum, sem ég hafi hér viðhaft. Með leyfi hæstv. forseta, þá rekur Tíminn það, sem ég sagði á miðvikudaginn um þetta efni, með þessum orðum: „Þá sagði forsætisráðherra, að með stækkun fiskveiðilögsögunnar hefði bátaútvegurinn fengið miklar hagsbætur á kostnað togaraútgerðarinnar. Togararnir njóti ekki eins mikils góðs af útfærslunni og bátarnir. Meðan togararnir njóta jafnlítilla réttinda innan fiskveiðilögsögunnar og nú er, er ekki nema von, að þröngt sé fyrir dyrum hjá þeim. Togaraútgerðin hefur orðið þjóðinni til mikils gagns og er fráleitt að afskrifa hana, þótt við bráðabirgðaörðugleika sé að etja.“ Þetta segir Tíminn eftir mér um Þetta efni. Og aldrei þessu vant, þá fer blaðið þarna rétt með. Það rekur meginatriði þess, sem ég sagði, án þess að afbaka það á nokkurn veg og finnst auðsjáanlega þarna ekki koma annað fram en það, sem eðlilegt hafi verið að sagt væri, a.m.k. var hvorki vakin athygli á því í fyrirsögn né hefur Tíminn brugðið við til að setja ofan í við mig, sem ég veit að hann er annars ekki ófús til, ef hann telur sérstakt tilefni vera. Hins vegar sá ég, að í Þjóðviljanum var mjög ranghermt það, sem ég hafði sagt, og á þann veg, sem hv. 1. þm. Austf. vildi vera láta, að mín orð hefðu fallið. Og ég sé það, að hv. Þm. trúir betur Þjóðviljanum en Tímanum og sínum eigin eyrum.

Ég studdist við Morgunblaðið og mín eigin eyru

Já, ég hef hér mína ræðu. Ég vil ekki þreyta þm. á að lesa hana upp að nýju, en hv. þm. er velkomið að sjá hana, og í henni er ekki sagt eitt einasta orð, sem ég vildi hafa aftur tekið, né þarf ég þar neinu við að bæta um yfirlýsingar. Ég vakti að gefnu tilefni, einkanlega frá hv. 5. þm. Norðurl. v., athygli á því, hver fásinna það væri, ef ætti að leggja íslenzka togaraútgerð niður vegna þeirra bráðabirgðaörðugleika, sem hún á við að etja. Ég skal ekki lesa allt það, sem ég sagði um þetta, en niðurstaðan, sem ég komst að eftir mínar bollaleggingar, var, með leyfi hæstv. forseta, þessi: „Ef menn - og ég segi: ef - ef menn telja óráðlegt að víkka veiðiheimildir togaranna innan fiskveiðilögsögunnar, þá hlýtur mjög að koma til íhugunar, hvernig á annan hátt sé hægt að bæta þeirra hlut. Ég veit ósköp vel, að það er ekki vinsælt að segja, að annað hvort sé eðlilegt, að þeir fái rýmri fiskveiðiheimildir innan fiskveiðilögsögunnar eða þeir fái einhverjar fjárbætur, á meðan þeir komast ekki af og hægt er að rekja að verulegu leyti þeirra erfiðleika til skerðingar á veiðiréttindum þeirra. Ég veit ósköp vel, að margir mundu segja: Er ekki einhver þriðja leið til örðugleikalaus, sem við engan komi, til þess að bæta hag þeirra manna, ekki aðeins útvegsmanna, heldur einnig sjómanna og landverkafólks og þar með þjóðarheildarinnar, - bæta það skakkafall, sem allir þessir aðilar verða fyrir af þessum sökum? Ég hef ekki enn heyrt þau úrræði, og ég er hræddur við, að hér eins og ella fari svo, að ef á að bæta hlut annars, þá verði það að vera gert á kostnað hins, að það verði ekki jöfnuð metin, nema tekið sé frá einhverjum öðrum til þess að jafna metin. Ég er ekki kominn til þess í dag að segja, hver úrræði eigi í þessu að velja, en ég tel fyllilega tímabært að vekja sérstaka athygli á þessu vandamáli, bæði vegna ummæla hv. 5. þm. Norðurl. v. og hv. 4. þm. Austf.“ Það er óumdeilanlegt og viðurkennt, meira að segja af hv. 4. þm. Austf., að togararnir hafa orðið fyrir skakkaföllum vegna forréttinda bátanna innan hinnar nýju fiskveiðilögsögu. Það má deila um, hversu mikið það skakkafall sé. Það er athugunaratriði og matsatriði. En það er viðurkennt af öllum, að þeir hafa orðið fyrir tjóni. Þegar þeir eiga mjög í vök að verjast, togararnir, þá er eðlilegt og óhjákvæmilegt, að það sé íhugað, hvernig eigi að bæta þeirra hlut, hvort það sé fært að veita þeim aukin réttindi innan fiskveiðilögsögunnar eða hvort hitt sé ráðlegra, að bæta þeim það upp með fjárbótum, eins og ég kemst að orði. Og ég vek athygli á því, að í minni ræðu vék ég ekki einu orði að því, hvaðan þær fjárbætur eigi að koma. Ég bendi einungis á, að það séu þessi tvö úrræði, sem til álita komi, og menn verði að íhuga og síðan meta, hvorn kostinn þeir fremur kjósi. Það er svo enn annað atriði, ef menn velja fjárbæturnar, hvort þá er sanngjarnt eða fært að leggja þær eingöngu á bátaútvegsmenn eða er hitt sanngjarnara, að Það sé lagt úr sameiginlegum sjóði landsmanna á einn eða annan veg. Þetta er úrlausnarefnið, og í ræðu minni gerði ég ekkert annað en vekja athygli á vandamálinu, benda á þær leiðir, sem einar gætu komið til greina varðandi lausn vandans, ef menn vildu ekki fylgja gamanmáli hv. 5. þm. Norðurl. v. að leggja togaraútgerðina einfaldlega niður. Vandinn verður ekki leystur með því að loka augunum fyrir því, að hann sé til. Hann verður ekki heldur leystur með því að neita að gera sér grein fyrir orsökunum. En Þótt menn geri sér grein fyrir orsökunum, er ekki þar með sagt, að það sé fært að leggja eingöngu á þann, sem hagnazt hefur, að borga kostnaðinn af því að bæta hinum upp. Ég endurtek það, sem ég sagði, að ég hef ekki gert upp minn hug né hefur ríkisstj. gert um það, hvernig þetta vandamál eigi að leysa. En það er furðulegt, að hv. 1. þm. Austf. skuli vera orðinn svo trúaður á Þjóðviljann umfram sín eigin eyru og umfram Tímann, að hann skuli gera sig að fífli á Alþingi til þess að skemmta - ég skal ekki segja hverjum.

Það er ráðh., sem sagði þetta.

Þá kvartaði hv. þm. yfir því, að ég hefði ekki farið að ræða um gengislækkunina almennt. Það er búið að ræða það mál mjög ýtarlega á Alþingi. Ég veit ekki, hversu oft ég er búinn að heyra þennan hv. þm. flytja þá ræðu, sem hann gerði nú í dag, a.m.k. við 1. umr. fjárl., við vantrauststill. og við 1. umr. um gengisskráningarfrv. Mér þykir að vísu oft gaman að hlusta á hv. þm., en of mikið má af öllu fá, og það er óþarft fyrir hann að taka upp enn þá einu sinni það, sem hann er margoft búinn að segja áður, og til of mikils ætlazt, að þm. nenni að fara að þræta við hann um það efni, sem er margbúið að svara honum um áður. Hv. þm. vék að því og þótti auðsjáanlega hart, að ég skyldi segja, að allír skynibornir menn hefðu vitað fyrir fram og vissu eftir á, að gengislækkun hefði verið óhjákvæmileg eftir svo háar almennar kauphækkanir eins og gerðar voru. Ég skal játa, að þegar ég notaði þessi orð, hafði ég sérstaklega í huga Jakob Frímannsson, einn helzta samvinnufrömuð á landinu, formann SÍS, að því er ég hygg. í umr. um gengisskráningarfrv. minntist ég á Það hér í þessum stól, að þessi ágæti og mjög skyniborni maður hefði sagt það fyrir í vor, að ef almennar kauphækkanir yrðu, mundu þær leiða til gengislækkunar. Hv. 1. þm. Austf. spurði mig þá að því, hvar eða hvenær Jakob Frímannsson hefði viðhaft þessi ummæli, og hv. þm. vildi Þar með gefa í skyn, að rangt væri eftir haft. En í ræðu, sem hv. þm. hélt mér til andsvara, varð hann að viðurkenna, að Jakob Frímannsson hefði látið ummælt á þann veg, sem ég hafði eftir honum haft, en bar það eitt fram til afsökunar, að Jakob hefði sagt þetta fyrir kauphækkanirnar, en ekki eftir. En einmitt það var meginatriði míns máls, að ég vitnaði til Jakobs Frímannssonar til sönnunar því, að skynibornir menn eins og hann vissu ofur vel, hvað þeir voru að gera, þegar þeir beittu sér fyrir almennri kauphækkun í landinu, og er þó e.t.v. rangt að orði komizt að segja, að Jakob Frímannsson hafi beitt sér fyrir þessari kauphækkun. Hann hefur vafalaust undir niðri verið á móti henni. Það hafa verið honum ráðameiri og hrekkvísari menn, sem hafa knúið hann til þess að vinna verk, sem hann sjálfur vissi að hlutu að leiða til ófarnaðar, sömu mennirnir, sem síðan standa æ ofan í æ upp á Alþingi og tala um skemmdarverk, þegar gert var það, sem hinn skynibornasti maður í þeirra hópi hafði sagt fyrir að yrði óhjákvæmileg afleiðing af því, sem þessir hrekkjalómar beittu sér fyrir.

Þetta sagði hann aldrei.