Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Haraldur Guðmundsson Ég vildi mega mæla hér nokkur orð utan dagskrár og bera upp kveinstafi mína yfir því hátterni hæstv. forseta, að hann skuli ekki hafa orðið við þeim tilmælum að taka á dagskrá ákveðin mál, sem ég er einn flm. að. Þessi mál eru till. til þál. um lyfjaverzlun, till. til þál. um takmörkun áfengisveitinga í sambandi við alþingishátíðina, og till. til þál. um skilning á 14. gr. berklavarnalaganna, og fyrir sérstakan góðvilja hæstv. forseta hafa þau nú fengið að prýða dagskrána undanfarna daga, þar til í dag, að þau eru með öllu horfin. Nú er mér sagt, að samkomulag sé orðið milli Íhaldsflokksins og Framsóknarflokksins um að fresta þingfundum á morgun.

Mér er ekki kunnugt um neitt slíkt samkomulag! - SE: Hér er enginn Íhaldsflokkur til!

. Því vil ég endurtaka tilmæli mín um, að þessi mál séu tekin á dagskrá og verði þar þá svo ofarlega á morgun, að þau komi þá til umr., en verði ekki tekin út, eins og að undanförnu.

Forseti (BSv): Það er satt, að þessi mál hafa ekki komizt hér að að undanförnu, þótt þau væru stundum á dagskrá, en það hefir eingöngu verið sakir langra umr., er orðið hafa um önnur mál. Hitt er eigi rétt, að andúð gegn þessum málum ráði þar nokkru, enda sagði hv.þm. það ekki berum orðum. Ég get ekki tamið tungu hv.þdm. og neyðist til að taka af dagskrá þau málin, sem órædd eru, þegar fundi þarf að slíta. - Út af samkomulagi því, sem hv.þm. minntist á, að væri á komið milli flokkanna um þingfrestun á morgun, vil ég geta þess, að á þetta hefir ekki verið minnzt við mig hálfu orði. - Annars vil ég láta þess getið um eitt þeirra mála, sem hv.þm. ber fyrir brjósti, að það átti nýlega að koma hér til umr. að kvöldlagi, en þá þótti hv.þm. of framorðið og beiddist undan, að það væri rætt að því sinni. Mér þótti miður að geta ekki tekið málið þá, og sagði hv.þm., að ég gæti þá ekki sagt um, né borið nokkra ábyrgð á, hvenær það kæmist að.

Þetta mál er á dagskránni í dag

. - Út af tilmælum hv.þm. um að taka þau mál, er hann nefndi, á dagskrá á morgun, vil ég segja, að ég er fús til þess, en ég get ekki ábyrgzt honum, að þau verði rædd, með því að ég veit ekki, hve miklar umr. verða um önnur mál.

Sigurður Eggerz Ég stend upp til að skora á hæstv. forseta að átelja það, að andstöðuflokkur stj. er uppnefndur í þingdeildinni, í stað þess að nefna hann sínu rétta nafni.

Það mega þeir ekki fyrir Dönum!

. Það væri leitt, ef sjálft Alþingi færi að byrja á uppnefningum; slíkt orðbragð er ósæmandi með öllu á Alþingi Íslendinga.

Forseti (BSv): Ég þekki engin fyrirmæli í þingsköpum, er segi fyrir um það, hversu flokkar skuli ávarpaðir, svo að eigi séu notuð óþingleg orð. En ég get minnt hv.þm. Dal. á, að til er gamall málsháttur, sem segir: Slík skulu gjöld gjöfum.

Sigurður Eggerz Ég hlýt að skilja hæstv. forseta svo, sem hann skori á sjálfstæðismenn að svara stjórnarflokkunum í sama tón og nota einnig um þá uppnefni. En þetta þætti mér mjög leiður tónn á hinu háa Alþingi.

Haraldur Guðmundsson Út af orðum hæstv. forseta vil ég geta þess, að það er að sjálfsögðu alveg á hans valdi, hvort þau mál, sem ég talaði um áðan, komast til umr. eða ekki. Hann veit ætíð fyrirfram með nokkurri vissu, hversu mikilla umr. má vænta um hvert mál, og getur því ráðið við þetta, er hann raðar á dagskrána. Í sambandi við þetta vil ég geta þess, að mér finnst undarlegt hjá hæstv. forseta, að í dag hefir hann til 1. umr. 2 mál, sem vænta má mikilla umr. um, frv. um gelding húsdýra og frv. um innflutningsgjald af benzíni til viðhalds vegum. Þessi mál, sem bæði eru nýkomin fram, eru nú tekin til 1. umr., þótt gengið sé framhjá málum, sem lengi hafa skreytt dagskrána. Ég skora því enn á hæstv. forseta að hafa málin svo ofarlega, að þau geti komið til umr. Það er bara fyrirsláttur, að hann ráði ekki við það. Út af áskorun hv.þm. Dal. til hæstv. forseta hefi ég í rauninni ekkert að segja. En það er dálítið einkennilegt, að hv.þm. skuli nú allt í einu þykja svo mikil óvirðing í þessu flokksheiti, sem flokkur hans nefndi sig sjálfur árum saman. Þetta lítur út eins og hv.þm. þyki flokkurinn eiga svo flekkaða fortíð eftir þann tíma, sem hann kallaði sig Íhaldsflokk, að fyrir þá sök sé skömm að nafninu. Ég er ekki að segja, að þetta sé svona, en orð hv.þm. Dal. gefa tilefni til að ætla, að þetta sé hans skoðun. - Af því að ég er sáttfús maður, vil ég nú bjóða hv.þm. Dal. það til samkomulags að kalla þá félaga framvegis afturhaldsmenn eða íhaldsmenn, eftir því sem afstaða þeirra til málanna gefur hverju sinni tilefni til. En þegar nefna þarf flokk þeirra á Alþingi einu heiti, sem lýsi flokknum, þá verður rétta heitið eftir sem áður: Íhaldsflokkur.

Sigurður Eggerz Þótt sumum kunni að virðast það smámál, þá finnst mér það ekki einskisvert, að sæmileg kurteisi sé viðhöfð í umr. á Alþingi. Það er sú minnsta krafa, að hver flokkur sé nefndur sínu rétta nafni, en ekki einhverju uppnefni. Það væri enginn vandi að finna uppnefni á stjórnarflokkana, eins og þeir láta sér sæma að nota um Sjálfstæðisflokkinn. T. d. mætti kalla annan Stauningsflokk, en hinn Jónasarflokk. En eigi að fara að löghelga uppnefni á þingflokkunum, er þá ekki að því komið, að farið verði að uppnefna einstaka hv.þm. sjálfa í þingræðum? Svona ósiði verður að átelja, og það skal verða haldið áfram að finna að þeim. Ég hefi ekki geð í mér til að svara andstöðuflokkum mínum í sama tón, með uppnefnum, sem ég álít ósæmandi á löggjafarþingi þjóðarinnar. Það er áreiðanlegt, að á engu þingi nema hér er svona ókurteisi látin viðgangast.

Forseti (BSv): Í þingsköpum er ákveðið, að einstaka þm. skuli kenna við kjördæmi sín, er þeir eru ávarpaðir. Um ávörp til flokka á Alþingi eru engin fyrirmæli, og hljóta ræðumenn því að ráða sjálfir, hver heiti þeir velja þeim, meðan þau eru ekki ósæmileg.

Eftir því má ekki nefna Jónasarflokk?

.

Sigurður Eggerz Þótt engin bein fyrirmæli séu um þetta í þingsköpum, skilst mér, að það hljóti að vera óskrifuð lög, að nefna beri hvern flokk því heiti, sem hann hefir valið sér. Þess vegna er ósæmilegt að bregða frá því, og ég álít, að hæstv. forseti hafi fulla heimild til að vita það, þegar notuð eru uppnefni hér á þessari samkomu.

Héðinn Valdimarsson Þá mætti sjálfsagt átelja ýmislegt, t. d. það, að stela gömlum og góðum flokksheitum, eins og „Sjálfstæðisflokkurinn“ hefir gert.

Forseti (BSv): Mér væri ljúft, að ekki væri farið mjög langt út í þessa sálma, því að sá flokkur, sem ég er í, hefir tekið sér nafn, er gekk sér til húðar á fyrsta tug þessarar aldar, og var þá heiti á öðrum flokki.

Einar Jónsson Ef ekki á að minnast á neitt þeirra mála, sem eru á dagskrá í dag, þá fer ég burtu.

0658Reykv. um nafnið á flokki hans, sem hann hefir gengið undir í mörg ár. Það var núv. hv. 3. landsk., sem bjó til þetta nafn. Svo kemur hv.þm. nú og segir, að danskur maður hafi búið til nafnið. Þetta er sagt alveg út í loftið hjá hv.þm. Ég hefi aldrei sagt, að neinn danskur ráðh. hafi fundið að nafninu á flokki hv.þm. En eins og sést af fundargerð ráðgjafarnefndar, spurðist þessi danski ráðh. fyrir um það, af hverju einn íslenzkur flokkur væri að gera Dani tortryggilega um það, að þeir hefðu í huga innlimun á Íslandi. Fulltrúar þessa flokks í nefndinni svöruðu eins og efni stóðu til, og skal ég ekkert fara út í það hér. Hv. 1. þm. Reykv. hefir þennan danska ráðh. því alveg fyrir rangri sök, þegar hann segir, að hann hafi verið með afskipti af því, hvaða nöfnum stjórnmálafl. nefndu sig á Íslandi. Þessi ráðh. minntist aðeins á það, sem Morgunblaðið hefir sagt um að Danir væru að undirbúa innlimun á Íslandi, og hann vildi fá að vita, hvað Danir hefðu gert, sem réttlætti þessi orð blaðsins. - Annars hefir skap hv. 1. þm. Reykv. hlaupið með hann í gönur í síðustu ræðu hans. En ég er hissa, hvernig hann getur talið það móðgun að nefna flokk hans því nafni, sem hann gekk lengst undir og hefir hlotið mesta frægð sína undir. Þetta nafn getur ekki verið meiðyrði, nema flokkurinn hafi gert það með hegðun sinni, meðan hann hét Íhaldsflokkur. En það skilst mér, að þeir hv. 1. þm. Reykv. og flokksbræður hans vilji ekki viðurkenna.

Magnús Torfason Ég hafði nú ekki haldið, að hinum gömlu íhaldsmönnum væri sérstök þörf á því að fara að síða menn hér fyrir uppnefni eða ótilhlýðilegan munnsöfnuð. Ég veit ekki til, að þeir séu betri en aðrir í því efni. Hvað mig snertir, þá hefi ég aldrei uppnefnt neinn pólitískan flokk, og ég hefi ekkert á móti að nefna Sjálfstæðisflokk, og mun gera það, þegar það á við. Ég vil vona, að flokkurinn geti smám saman áunnið sér það traust, að hann verðskuldi það nafn. En meðan hann hefir ekkert til að sanna, að hann geti borið nafnið, er ekki nema eðlilegt, að mönnum geti gleymzt að nefna hann því. Ég hefi annars aldrei kallað þennan flokk Íhaldsflokk, nema þá kannske óvart, en ég nefni stundum íhaldsmenn. Það er þá vegna þess, að stefna þeirra gefur tilefni til þessa heitis, og er í alla staði eðlilegt. Ég neita því alveg að taka hér á móti nokkrum hirtingum fyrir uppnefni.

Magnús Jónsson Það er ákaflega mikill misskilningur hjá hæstv.dómsmrh., ef hann heldur, að það sé af því, að okkur þyki nafnið ljótt, að við viljum ekki láta kalla flokk okkar Íhaldsflokk. Við getum hugsað okkur, að einhver maður hafi fengið löglega nafnbreytingu, þá er það hrein ókurteisi og dónaskapur að nefna hann gamla nafninu, enda þótt hann þurfi á engan hátt að skammast sín fyrir það. Það er þessi skortur á mannasíðum í stjórnarherbúðunum, sem ég o. fl. hafa verið að finna að.  Það er ekki rétt hjá hæstv.dómsmrh., að ég hafi haft hinn danska ráðh. fyrir nokkurri sök. Vitanlega mátti maðurinn spyrja eins og honum sýndist á nefndarfundi. En sleikjuskapurinn hjá hæstv.dómsmrh. og liði hans hefir sýnt sig, þegar þeir vilja ekki nefna Sjálfstæðisflokkinn réttu nafni, bara af því að þessi maður hefir spurt, hvernig á heitinu stæði. - Það var einnig alveg rangt, sem hæstv.dómsmrh. var að reyna að koma á mig, að ég hefði sagt, að Kragh ráðh. hafi heimtað, að flokkurinn væri kallaður Íhaldsflokkur. Ég hefi ekki sagt nokkurn skapaðan hlut í þá átt. En þegar uppnefnin á flokknum byrjuðu, kom það strax í ljós, að þeir voru í vandræðum með nafnið. Stundum var það Morgunblaðsflokkur, Grimsbyflokkur, Auðvaldsflokkur o. s. frv. Aðeins eitt nafn mátti aldrei nefna, og það var rétta nafnið: Sjálfstæðisflokkur. Það héldu þeir, að gæti móðgað Dani. Þessi uppnefni eru með öllu ósæmileg.

En Tímabolsar? Er það sæmilegt?

. - Ég vil skora á hæstv. forseta að gefa ákveðinn úrskurð um það, hvort uppnefni eiga að líðast í þingsalnum.

Forseti (BSv): Því er ekki að leyna, að mér þætti það mest kurteisi, að hver flokkur væri nefndur því nafni, er hann hefir sjálfur tekið sér.

Ólafur Thors Ég tek undir það með hv.þm. Dal. og hv. 1. þm. Reykv., að það er mjög óviðfelldið að nefna flokkana ekki sínum réttu nöfnum.

Nefnir hv.þm. sjálfur flokkana þeirra réttu nöfnum?

. Ef hv. stjórnarflokka langar mikið til, get ég auðvitað nefnt þá Kleppkarlaflokk og Títuprjónaflokk. En finnst þeim svona orðalag virðulegt? Finnst þeim það viðeigandi á löggjafarþingi þjóðarinnar? Mér finnst það ekki. Mér virðist, að við höfum aðeins eina leið að fara. Hvað sem við gerum á mannamótum og í blöðum, þá eigum við að reyna að hegða okkur svo á þessum stað, að Alþingi sé ekki vansæmd að. - Ef hæstv. forseti vill ekki áminna flokksbræður sína opinberlega hér í deildinni fyrir ósæmilegt orðbragð, þá vil ég biðja hann að gera það einslega eða á flokksfundi. Ég þykist vita, að a. m. k. margir þeirra myndu fara að orðum hans.

Ætlar hv. 2. þm. G.-K. sjálfur að sitja á sér að uppnefna aðra flokka?

. Já, og ég þykist hafa gert það sæmilega allt til þessa. Ég hefi raunar stundum nefnt „sócíalista“, en því nafni kalla þeir sig oft sjálfir, og ég skal játa, að ég hefi einu sinni eða svo, að gefnu tilefni, nefnt „Jónasarflokk“. Það játa ég, að er bæði ljótt og ósæmilegt nafn, og skal ekki nota það í þingsalnum.

Forseti (BSv): Mér þætti bezt sæma, að þessar umr. færu að styttast, tvo að taka mætti til dagskrár.

Haraldur Guðmundsson Hæstv. forseti hefir ekki heimild til að banna nema ósæmilegt orðbragð. Ég er fús til að nefna Íhaldsflokk aldrei framar innan þessara veggja, ef hæstv. forseti kveður upp úrskurð um það, að nafnið sé ósæmilegt eða meiðandi. Út af orðum hv. 1. þm. Reykv. um, að hækka þyrfti tóninn á Alþingi, vil ég segja, að mér virðist hann hafa undarlegar hugmyndir í því efni. Rök hans hnigu öll í þá átt, að óþinglegt væri að velja einhverjum flokki kyndugt heiti, sem hann kallar sig ekki sjálfur. En það vill nú svo til, að Íhaldsflokkurinn hefir sjálfur valið sér það nafn og gengið undir því í nokkur ár. Kveinstafir hv.þm. eru því á engan hátt rökstuddir, nema búið sé að fara svo með nafnið, að flokknum sé skömm að því. Enda var það sú skoðun, sem fram kom hjá hv. 2. þm. G.-K. Hann nefndi Kleppkarlaflokk og Títuprjónaflokk sem hliðstæð nöfn við Íhaldsflokksheitið. Út frá því sjónarmiði er eðlilegt, að hann vilji losna við nafnið. Ég endurtek ósk mína um það, að hæstv. forseti úrskurði, hvort nefna megi Íhaldsflokk í deildinni, og vænti, að sá úrskurður verði bókaður í gerðabók deildarinnar.

Sigurður Eggerz Það, sem hér er farið fram á, er ekki annað en það, að almennir mannasiðir fái að gilda hér í þingsalnum. Ef maður mætir öðrum á götu, þætti það ósæmilegt af þeim að ávarpa hvor annan með uppnefnum. Lægri kröfur má ekki gera í þingsalnum. Að Sjálfstæðisflokksnafnið sé ekki réttnefni, er hin mesta firra. Það er í alla staði eðlilegt nafn á flokknum, þar sem hann skipar sjálfstæðismálunum efst á dagskrá. Hitt er annað mál, að andstæðingar Sjálfstæðisflokksins þora ekki að nefna hann sínu rétta nafni, af því að það lætur svo vel í eyrum þjóðarinnar, og hafa þeir því tekið það ráð að uppnefna hann. Það virðist varla þurfa að deila um það, sem skýrum stöfum stendur í grein hæstv.dómsmrh. í „Tímanum“ 15. febr. Þar segir svo: „En er leið að fundarlokum, kvaddi Kragh, fulltrúi vinstri manna, sér hljóðs og óskaði eftir, að fram kæmu frá hálfu Íslendinga skýringar á því, hvað Danir hefðu gert á hluta Íslendinga, sem hefði þurft að leiða til þess, að heill landsmálaflokkur væri myndaður á Íslandi með nafni og stefnuskrá, er benti til þess, að nokkrum hluta Íslendinga þætti líklegt, að Danir væru að innlima landið pólitískt, fjárhagslega og menningarlega“. Allir, sem kunna að lesa, skilja, að hér er heimtuð greinargerð fyrir því, hvernig á því standi, að flokkur á Íslandi skuli leyfa sér að kalla sig Sjálfstæðisflokk. Er það í þessu sambandi næsta einkennilegt, að eftir að þetta kom fram í lögjafnaðarn., treysti stjórnarflokkurinn sér ekki til að nefna Sjálfstæðisflokkinn sínu rétta nafni. Það er allhart að þurfa að standa í deilum á sjálfu löggjafarþingi þjóðarinnar um svo sjálfsagðan hlut sem það, að stjórnmálaflokkur í landinu velur sér heiti eftir hlutverki sínu. Er slíkt og annað eins þvílíkt brot á öllum almennum velsæmisreglum, að furðulegt er, og full ástæða til að hæstv. forseti víti það. Að sjálf ríkisstj. skuli ganga í broddi fylkingar um það að uppnefna annan stærsta flokk þingsins - er vitni svo mikils eskimóaháttar, að manni hlýtur að ofbjóða.

Magnús Guðmundsson Ég held, að ég verði að leggja hér nokkur orð í belg, þó að ég hafi að vísu ekki ætlað mér það. Ég hjó eftir því hjá hv.þm. Ísaf., að Sjálfstæðisflokkurinn ætti að heita Íhaldsflokkur, af því að það væri réttnefni. Ég vil leyfa mér að benda hv.þm. á það, að það er ekki hans að dæma um þetta. Hver flokkur ræður sjálfur sínu nafni, og er það sjálfsögð skylda að nefna hann því nafni, sem hann hefir valið sér. Af þessum ástæðum er það runnið, að mér kemur ekki til hugar að kalla Jafnaðarmenn ójafnaðarmenn, þó að mér virðist það stundum eiga betur við. Og sumum mundi þykja, sem það væri ekki síður réttnefni að kalla Framsóknarflokkinn stundum Aftursóknarflokk.

Tímabolsi hefir nú heyrzt

. Ekki frá mér. Ég hefi enga löngun til þess að uppnefna, hvort heldur er menn eða flokka. Hinsvegar hafa foringjar Framsóknarflokksins gengið lengst í því að uppnefna menn og flokka utan þings og innan. Aðalatriðið er það, að enginn flokkur getur kosið nafn á andstæðinga sína. Það leiðir af sjálfu sér, enda mundu nöfnin þá stundum ófögur. Hver flokkur hefir aftur á móti rétt til að velja sitt eigið heiti.

Forseti (BSv): Þá er umr. lokið um þetta að þessu sinni, en þm. geta huggað sig við það, að þeim mun gefast kostur að taka upp þráðinn að nýju, þegar fjárl. koma hingað aftur frá Ed.

Frsm. meiri hl. (Héðinn Valdimarsson) Ég hefi lítið um þetta frv. að segja, annað en það, að meiri hl. n., sem tók þátt í afgreiðslu þess, leggur til, að það verði samþ. Tilgangurinn er að gera hagfelldari og ódýrari upp- og útskipun í Borgarnesi en nú er, og hygg ég, að með því sé farið að vilja flestra, er þar eiga hlut að máli. Vil ég því leyfa mér að vænta þess, að þetta mál fái bæði fljóta og góða afgreiðslu hér í þessari hv. d.

Magnús Guðmundsson Eins og tekið er fram í nál., var ég ekki á fundi n., þegar þetta frv. var afgr. þar, og ég myndi heldur ekki hafa lagt með því, geri ég ráð fyrir, ef ég hefði verið búinn að sjá skeytið, sem hér liggur fyrir frá sýslumanninum í Borgarnesi. Mér er sagt, að skeyti þetta hafi komið á fund n., en það hljóðar þannig: „Eftir ósk nokkurra sýslunefndarmanna óska ég, að engin breyting verði samþykkt á hafnarlögum Borgarness fyrr en sýslunefndunum hefir gefizt kostur á að láta álit sitt uppi um þær. Sýslumaður Mýra- og Borgarfjarðarsýslu“. Mér finnst það vera mjög sanngjarnt, að sýslunefndirnar fái að láta uppi álit sitt um þetta, og ég get ekki skilið, að þessu máli liggi svo mikið á, að það geri til, þótt það dragist til næsta árs, enda er ekki líklegt, þar sem sagt er, að þingi verði slitið eftir tvo daga, að þetta mál nái fram að ganga, þar sem hv.Ed. á að öllu leyti eftir að afgreiða það. Ég leyfi mér því að leggja til, að þessu máli verði vísað til stj., því eins og ég tók fram áðan, sýnist mér það vera eðlilegt að taka svo mikið tillit til óska sýslunefndar, að þetta mál verði ekki afgr. í skyndi á einum eða tveimur dögum.

Frsm. meiri hl. (Héðinn Valdimarsson) Skeyti þetta lá fyrir n., en henni þótti ekki ástæða til að taka sérstakt tillit til þess, þar sem ekki er víst, að um meiri hl. sýslunefndar sé að ræða, heldur aðeins sýslumanninn og einhverja menn með honum. Þess utan sýnist það ekki heyra undir sýslunefndina, hvern veg upp- og útskipun í Borgarnesi er hagað.

Pétur Ottesen Ég vil taka undir þau tilmæli, sem hv. 1. þm. Skagf. hefir borið hér fram, og þær till., sem hann gerði. Það hagar svo til bæði í Mýra- og Borgarfjarðarsýslu, að það hefir verið lagt fram fé af báðum þessum sýslufélögum til bryggjugerðar í Borgarnesi, og það er svo um hafnarlög þau, sem samþ. hafa verið hér á Alþingi, að þótt ekki sé gert ráð fyrir meiri atbeina sýslufélaganna almennt en ábyrgð á lánum til þessara mannvirkja, þá er þeim þó fenginn íhlutunarréttur um skipun hafnarnefnda, en þær hafa, svo sem kunnugt er, í hendi sér öll málefni hafnanna. Þetta er viðtekin regla, og mér finnst því eðlilegra, að ekki sé gerð breyt. á lögum um hafnargerð í Borgarnesi án þess að viðkomandi sýslunefndir fengju að fjalla um það, og þætti mér ekki ólíklegt, að fram kæmu óskir frá sýslunefndunum um að hafa íhlutun um skipun hafnarnefndar í Borgarnesi, því að það skiptir vitanlega sýslufélögin mjög miklu, hvernig málefnum hafnarinnar er hagað. Hér getur verið um mikið hagsmunamál fyrir sýslurnar að ræða og ekki nema eðlilegt, að sýslunefndirnar krefjist þess að fá rétt til íhlutunar um þessi mál. Það hefir víst borið mjög bráðan að fyrir sýslumann að ákveða um þetta, og hefir honum víst ekki gefizt færi á að ná í fleiri sýslunefndarmenn. En sýslunefndarfundur verður haldinn í næsta mánuði og verður þetta mál þá sjálfsagt tekið til athugunar. Ég vona, að hv. d. geti fallizt á þetta sanngirnismál, að fresta að taka ákvörðun um þetta mál samkv. ósk sýslumanns og þeirra sýslunefndarmanna, sem hafa haft tækifæri til að láta í ljós óskir sínar um þetta.

Bjarni Ásgeirsson Ég vil þakka hv. meiri hl. allshn. fyrir skjóta og góða afgreiðslu þessa máls og sé ekki ástæðu til annars en að fallast á till. hans í málinu. Ég held, að þetta umrædda skeyti stafi af einhverjum misskilningi sýslu- manns viðvíkjandi frv. Eins og hv.frsm. meiri hl. tók fram, þá er það bæði rétt og sjálfsagt, að almenningi þar efra veitist nokkur réttur til að ákveða um verð á út- og uppskipun þar, sem mörgum hefir til þessa þótt býsna hátt. En þessi réttur næst ekki nema með því að veita þessa heimild í lögum. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. Borgf. segir, að báðar þessar sýslur hafi lagt fé til þessa mannvirkis, þá er það að vísu rétt; en það er vitanlega ekkert aðalatriði, hvort báðar sýslunefndir eða aðeins önnur er höfð með í ráðum um að ákveða taxtann og ráðstafa þessum málum, því að það, sem í þessu efni er hagsmunamál annarar, er um leið hagsmunamál hinnar. Það er alveg rétt, að það skiptir mjög hag sýslnanna, hvernig þetta er framkvæmt, og hér er verið að fá þeim nokkurt vald í hendur til að kveða um það, hver gjöld verði lögð á búendur þar efra vegna hafnarinnar. Ég legg eindregið til, að þetta mál nái fram að ganga, því að það er ekki eftir neinu að bíða.

Bjarni Ásgeirsson Eins og tekið hefir verið fram, er það efni og undirrót þessa frv., að hægt verði fyrir hlutaðeigendur þarna efra að ráða nokkru um það, hver taxti verður settur á upp- og útskipun á þessum stað. Það er alls ekki sagt, þótt þetta verði samþ., að hafnarnefnd notaði sér þetta tækifæri, en aðstaða hennar verður betri, ef hún hefir þessa heimild og tilgangurinn er sá, að sjá um, að upp- og útskipun verði ekki dýrari en nauðsyn krefur. Þess vegna er það ekkert annað en hagsmunamál bænda þarna efra, sem hér er verið að hugsa um, og því engin ástæða til fyrir þá menn, sem vilja hlynna að hag þeirra, að vera að berjast á móti þessu. - Hitt kann vel að vera rétt, að það ætti líka að veita sýslunefnd Borgarfjarðarsýslu íhlutunarrétt um þetta, og mætti þá koma með brtt. við 3. umr. um það, að sýslunefnd Borgarfjarðarsýslu væri veittur hinn sami réttur og sýslunefnd Mýrasýslu.

Magnús Guðmundsson Ég hygg, að það muni ekki vera rétt, að sýslumaður viti ekki um það, hvernig þetta frv. hljóðar, því að hann hringdi mig upp í dag og var þá í engum vafa um innihald þess. Mér finnst það vera gróflega hart að taka fram fyrir hendurnar á sýslunefndunum um þetta, og ég skil ekki, að það geti verið nokkurt kappsmál, sérstaklega þar sem hv.flm. hefir lýst því yfir, að vel geti svo farið, að hafnarnefnd noti ekki þessa heimild. Skil ég þá ekki, hvers vegna þetta má ekki bíða þar til sýslunefndirnar hafa látið uppi álit sitt um það, hvernig upp- og útskipun á þessum stað mundi bezt fyrir komið til þess að verða sem ódýrust. Það eru ekki aðeins bændur héraðanna, sem þarna eiga hlut að máli, heldur líka íbúar þorpsins, og ég veit ekki, hvort þessi vinna fæst ódýrari með því að fela hana hafnarnefnd heldur en öðrum. Ég vil því bíða álits þeirra, er við þetta eiga að búa; það eru menn, sem fjalla þar um sinn eiginn hag, og því rétt að leyfa þeim að segja sitt álit. Ég skil ekki, að það sé neitt kappsmál fyrir hv.þm. Mýr. að keyra málið í gegn án þess að þeir hafi fengið að segja sitt álit.

Hákon Kristófersson Ég hefi skrifað undir nál. viðvíkjandi þessu máli fyrirvaralaust. Ég áleit, að þetta mál væri meinlaust og gagnslaust, en nú er það komið fram hér í d., að hv.þm. Borgf. telur réttara að hallast að þeirri till., sem fram er komin frá hv. 1. þm. Skagf., um að vísa þessu máli til stj., sem vitanlega hefir ekki aðra þýðingu en það, að málinu seinkar með að koma fram í lagaformi um eitt ár, eða til næsta þings. Af því, sem upplýst hefir verið í umr. og fram hefir komið að öðru leyti, er engin ástæða til að vera á móti þeirri meðferð málsins, því að það getur engin áhrif haft á upp- og útskipun á þessum stað, hvort slíkt lagafrv. er samþ. í ár eða að ári. Hv. þm. Mýr. benti á það, að mikilsvert er að ráða taxta á upp- og útskipun þarna, en þótt hagsmunir margra bænda standi þarna á bak við, þá get ég ekki séð, að hagsmunir neins eða neinna verði fyrir borð bornir, þótt þetta mál dragist þar til á næsta þingi. Það er þess vegna með fullkomnum velvilja til málsins, að ég get fallizt á að vísa því til hæstv. stj., og ég þykist vita, að hv.þm. Mýr. telur því ekki fyrir komið á neinn óhappastað, þótt því sé vísað til hennar. Ég vona, að hv.þm. Mýr. skilji ekki mín orð svo, að ég vilji á nokkurn hátt sýna þessu máli neinn óvilja, þótt ég sjái mér fært að verða við tilmælum hv.þm. Borgf. um að velja þessa leið. Ég skal ekkert um það segja, hvernig fyrir þessu máli horfir hér í hv. d.; ég hefi ekkert tal átt um það við neinn nema hv.þm. Borgf.

Bjarni Ásgeirsson Ég vil aðeins neita því, sem hv.þm. Barð. sagði, að þetta frv. væri meinlaust og gagnslaust. Það kann að vera, að frv. sé meinlaust, en það er ekki gagnslaust. Það er eina leiðin, a. m. k. sem hér liggur fyrir, til þess að gefa þeim þar efra nokkra aðstöðu til að ráða verulega um það, að ekki sé að óþörfu hlaðið á þá útgjöldum vegna upp- og útskipunar þar á staðnum. Það er ekkert annað, sem verið er að ákveða. Þó að höfnin sé komin, þá geta þau skipafélög, sem annast flutninga til þessa staðar og frá, vel haft nokkurskonar einveldi um verð á upp- og útskipun hér eftir sem áður. Ég sé því ekki, að neinu sé bættara að draga málið; og þótt komið hafi mótmæli frá sýslumanninum í Borgarnesi, þá verð ég frekar að skoða það svo sem frá „privat“-manni, heldur en svo, sem þarna komi í ljós almenningsvilji. Þó að ég geti viðurkennt, að þetta mál gæti vel farið í verri stað en til hæstv. stj., þá álít ég þó betri stað fyrir það, ef það verður að lögum, og vil þess vegna eindregið leggja til, að það gangi fram.

Pétur Ottesen Ég vil aðeins, út af þeim ummælum hv.þm. Mýr., að hér sé um að ræða mótmæli frá „privat“-manninum Guðmundi Björnssyni, taka það fram, að það er alls ekki rétt, því að símskeytið er sent í samráði við allmarga sýslunefndarmenn úr báðum sýslum, en ástæðan til þess, að allir sýslunefndarmennirnir standa ekki að þessu skeyti, er sú ein, að það náðist ekki til þeirra allra í tæka tíð. Það er óþarfi fyrir hv.þm. Mýr. að drótta því að sýslumanninum, að hann sé nokkuð að hlaupa hér fram fyrir skjöldu hvað þetta snertir.

Sigurður Eggerz Mig langar til að spyrja hv.þm. Mýr. um það, hvort hér sé verið að keppa að því yfirleitt, að hafnarnefndum sé veitt leyfi til að ráða allri uppskipun og hvort það sé hugsunin að læða þessu inn hér, og færa sig svo upp á skaftið og búa til eina allsherjareinokun í þessu efni.

Bjarni Ásgeirsson Ég er dauður, en hæstv. forseti gefur mér leyfi til aths., sem verður ekkert svar. Þó að hv.þm. Dal. álíti mig vitran mann, þá er ég ekki svo forvitri, að ég sjái fyrir, hvað kann að verða samþ. á Alþingi eftir þetta þing. Þó að ég ætti þar setu, hefi ég ekki svo mikil ráð á, hverju er fram fylgt. Hér er ekki til neins að ræða um annað en þetta mál, sem fyrir liggur, og ástæður eins og þær eru. Hv. þm. Borgf. hélt, að ég hefði verið að drótta einhverju óheiðarlegu að sýslumanninum í Borgarnesi. Það er misskilningur. En ég veit, að sýslumaður hefir ekki borið málið undir sýslunefndina, og því aðeins sent þessi skilaboð í nafni sínu og nokkurra annara, sem verða að teljast „privat“-menn. Ef menn þar hefðu álitið þetta háskalegt mál, hefði áreiðanlega verið hægt að ná áþekkri yfirlýsingu sýslunefndarmannanna og þeirri, sem áðan var lesin upp frá bílstjórunum.

Þeir eru allir á einum stað

. Það var líka styttri tími síðan það mál kom fram. Gegn þessu máli hafa engin almenn mótmæli komið frá héraðsbúum, enda væru það líka óeðlileg mótmæli, því að þetta er eingöngu gert vegna þeirra hagsmuna.

Frsm. (Jón Þorláksson) Eins og nál.menntmn. á þskj. 498 ber með sér, hefir hún orðið sammála um afgreiðslu þessa máls og leggur til, að frv. verði samþ. með nokkrum breyt., sem eru bein afleiðing þess, að það hefir náðzt fullt samkomulag á milli allra aðilja, sem um málið hafa fjallað, síðan það kom fyrir þingið, um að til sé í bænum annar staður miklu heppilegri fyrir háskólann en sá staður, sem frv. gerir ráð fyrir og hingað til hefir verið fyrirhugaður. Eins og mörgum er kunnugt, hafa komið frá húsameistara einum í bænum uppástungur um það, að gera hring af opinberum byggingum í kringum sjálfa Skólavörðuhæðina, með torgi á miðri hæðinni og e. t. v. einni byggingu á miðju torginu. Í þessum hring var m. a. ætluð allstór byggingarlóð fyrir háskólann, eftir því sem gerist um byggingarlóðir, fullur hektari að stærð, og við hliðina þar á var ætlaður staður fyrir stúdentagarð. En satt að segja eru ýmsir annmarkar á þessari hugmynd, en þó komst hún svo langt, að hún var tekin upp í till. skipulagsnefndar um skipulagsuppdrátt fyrir Reykjavík. Það eru nú aðallega tveir annmarkar, sem eru á þessum framkvæmdum, annar sá, að sjálft þetta landsvæði er ákaflega óaðgengilegt í alla staði. Þetta eru klappir og urðir utan í gömlu malarholti, þar sem tekin hefir verið uppfylling í hafnarsvæði. Það liggur í halla, alveg gróðurlaust og jarðvegslaust, og þess vegna er miklum kostnaði bundið að gera úr því nokkuð vistlegt umhverfi utan um slíkar byggingar. Hinn annmarkinn var sá frá húsalistarsjónarmiði, að eins og þetta var hugsað, horfðu allar þessar byggingar öfugt við hallanum. Það var hugsað til, að framhliðarnar sneru upp á móti brekkunni, sem dregur hverja byggingu niður og er því mjög öfug tilhögun. Þar við bætist, að í frv. stj. komu fram óskir um miklu rýmra landsvæði til framtíðarafnota fyrir háskólann, óskir, sem n. verður að telja réttmætar, án þess að hún vilji leggja dóm á, hvort nákvæmlega sú stærð, sem tiltekin er í frv., sé sú rétta. En þeim kröfum er ekki hægt að fullnægja á þessum stað, nema á þann hátt, að lóðin verði sundurskorin af umferðagötum og að öðru leyti talsvert ólöguleg. Í frv. stj. er sett að skilyrði, að Reykjavíkurbær leggi þetta svæði í Skólavörðuholtinu ókeypis fram. Út af þessu sendi n. borgarstjóra Reykjavíkur frv. til umsagnar, og hann hefir gefið um það ítarlega umsögn, sem prentuð er sem fskj. með nál. Þar eru dregnir fram þeir annmarkar, sem eru á afhendingu lóðar á þessum stað. En hinsvegar benti borgarstjórinn á stað, sem öllum kemur saman um, að sé jafnaðgengilegur og vistlegur eins og hinn er óaðgengilegur og óvistlegur, og það er á svæðinu sunnan við fyrirhugaða Hringhraut, en austan við Suðurgötu og niður í Vatnsmýri. Þetta er að mestu leyti grasi gróið land, og mikið af því erfðafestulönd, sem bærinn hefir látið af hendi með þeirri kvöð, að hann geti tekið þau til sinna nota, hvenær sem hann þarf, fyrir ekki mjög hátt gjald. En sá hluti, sem byggingarnar verða reistar á, er kvaðalaus eign bæjarins, sem hann getur látið af hendi, ef þurfa þykir. Bæði háskólaráðið, ráðh. og n. hafa fallizt á að leita samkomulags um að fá lóðina undir háskólann á þeim stað, sem borgarstjórinn hefir bent á. Annars er það um frv. að segja, að það er náttúrlega ekki mikið, sem í því felst, annað heldur en það, að byrjað verði á undirbúningi málsins yfir höfuð. Frv. bindur ekki Alþingi um málið að neinu leyti, þar sem það aðeins kveður svo á, að það skuli reisa háskólabyggingu á árunum 1934–1940, að því tilskildu, að annaðhvort verði veitt fé í fjárl. eða að Alþingi heimili lántöku til þess. Frv. sjálft tiltekur þetta ekki endanlega, t. d. með því að heimila landsstj. lántöku í þessu skyni. Því má náttúrlega segja, að sé seilzt nokkuð langt fram í tímann, að gera ákvarðanir fyrir árabilið 1934–40, án þess að grípa fram fyrir hendurnar á þeim þingum, sem þá sitja. En n. er sammála um það samt sem áður að greiða götu frv. af þeirri ástæðu, að það felur í sér fyrirmæli um undirbúning þessarar byggingar. Og þó að ekki sé endanlega ákveðið um framkvæmd sjálfrar byggingarinnar, felst þó í því nokkuð eindregið loforð um, að byggingin verði fullgerð á þessu árabili. Annars er n. sammála um, að þetta húsnæði, sem háskólinn hefir hér í bænum, sé engan veginn viðunandi og lítur svo á, að þetta tvíbýli þrengi og allmikið að Alþingi. Það er því öllum ljóst, að háskólabygging er ein af þeim opinberu byggingum, sem stendur hér fyrir dyrum og verður að koma til framkvæmda, eftir því sem kraftar þjóðfélagsins leyfa.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég þakka hv.menntmn. fyrir hennar aðgerðir og till. í þessu máli. Það stafar af burtveru minni frá þinginu, að frv. gat ekki komið fyrr fram. Því að nú er orðið nokkuð seint til að það verði líka samþ. af hv.Nd. En það eru samt þeir straumar um þetta mál, að allmargir menn í þinginu gætu sætt sig við, að þessu máli yrði lokið á Þingvöllum, ef þingi væri frestað. Eins og hv.frsm. tók fram, hafði það verið ætlun háskólans og þeirra, sem að honum standa, að hann yrði byggður uppi við Skólavörðutorg, og þar hefir meira að segja verið grafið fyrir stúdentagarðinum. En eftir því, sem ég hafði meira með málið að gera, því ljósara varð mér, að sú lóð, sem ég hafði álitið nægilega, mundi verða of lítil, þegar til lengdar lét. Þess vegna stakk ég upp á, að bærinn léti meira af landi, þannig að unnt væri að mæta mikilli húsaukningu á mjög löngum tíma. Borgarstjóri Reykjavíkur hefir, eins og sést af skjölum málsins, álitið erfitt fyrir bæinn að missa svona stórt land uppi við Skólavörðu. Hinsvegar hefir hann látið líklega um að láta annað land, sem er jafnstórt því, sem um var talað, og sem bæði honum og stjórn háskólans og menntmn. hefir fundizt vera betur fallið fyrir þarfir háskólans. Ég hefi þess vegna álitið, að það væri málinu fyrir beztu að orða þetta eins og n. gerir, og reyna til lengstra laga að fá gott samkomulag um nýja lóð, og þó að einhverju væri tapað við þessa færslu, væri þó líka mikið unnið, því satt að segja er það ákaflega skemmtileg tilhugsun, ef háskólinn og skyldar menntastofnanir gætu fengið 30 dagsláttur á móti sól, rétt í jaðri bæjarins. Ég held því, að málið horfi vel við, þar sem fara saman óskir stjórnar háskólans og góður vilji bæjarstjórnar Reykjavíkur, og talsvert miklar líkur eru fyrir góðu samkomulagi hér á Alþingi. Það getur vel verið, að sú gagnrýni hv. 3. landsk. sé rétt, að hefði átt að heimila beina fjárveitingu í þessu frv. En mér fannst réttara að tryggja heppilega lóð og slá því föstu, að verkið yrði framkvæmt á næstu árum. Ég held, að það megi ekki dragast fram yfir 1940 að koma upp viðunandi háskólabyggingu, enda sýnir reynslan, að stórbyggingar verða ódýrari, ef þær eru byggðar á löngum tíma. Og um svona stórmál er óhugsandi, að undirbúningi þess verði lokið á styttri tíma en þremur til fjórum árum. Ég hefi svo ekki meira um þetta að segja, en álít, að þessu máli muni verða haldið áfram hægt og hægt. Ef ekki tekst að fá það samþ. á þessu þingi, þá mun ekki við það verða skilið, fyrr en það nær samþykki. Ég tel, að góðar undirtektir hjá bæjarstjórn Reykjavíkur muni vera veruleg stoð í málinu. Ég tel það heppilegast að fara ekki mjög geyst um fjárframlög, heldur tryggja undirbúning sem bezt, en hinsvegar að vinir háskólans sjái, að hann eigi að fá sína byggingu, eftir því sem fjárhagskraftar þjóðfélagsins leyfa. Ég vil geta þess, að þótt svo fari, sem líklegast er, að málið dagi uppi, mundi ég vilja, í samráði við valda menn úr háskólanum, halda áfram undirbúningi viðvíkjandi þessu húsmáli.

Frsm. (Jón Þorláksson) Ég vildi aðeins út af ummælum hæstv.dómsmrh. taka það fram, að þar sem hann talaði um bæjarstjórn Reykjavíkur og vinsamlega afstöðu hennar, þá er málið ekki komið lengra en til borgarstjóra og e. t. v. einnar nefndar. Menntmn. áleit ekki ráðlegt að senda það til umsagnar bæjarstjórnarinnar, þar sem svo mjög var áliðið þingtímann. En þess má náttúrlega vænta, að vilji bæjarstj. standi þar á bak við. En hæstv. ráðh. gerði ráð fyrir þeim möguleika, að þetta mál yrði tekið til afgreiðslu við þingið á Þingvöllum. Um það verð ég að segja, að ég er ekki ánægður með frv. eins og það er, ef það á að koma til afgreiðslu við svo hátíðlegt tækifæri. Og ég áskil n. rétt við 3. umr. til þess að taka það atriði til athugunar, hvort ekki ætti að breyta þessu frv., ef fyrirhugað er að láta afgreiðslu þess vera svo hátíðlega sem ráðh. jafnvel gerði ráð fyrir. Mér finnst maður nefnilega varla geta verið þekktur fyrir að samþ. á þúsund ára afmælishátíð þingsins lög, sem seinni þing geta gert að engu með því að synja um fjárveitingu.

Frsm. (Lárus Helgason) Þetta mál er svo einfalt, að ég tel ekki þörf að ræða það, en óska, að það verði látið ganga til 2. umr.

Hákon Kristófersson * Ég held, að það þurfi gaumgæfilegrar athugunar, hvort hér er ekki stofnað til vandræða með hliðsjón af lögunum, ef á að lögbjóða, að hestar séu svæfðir, þegar þeir eru geltir. Það eru ekki nema einstöku menn, sem kunna það hér á landi. Ég held því, að það væri rétt, að menn kynntu sér þessa hluti, áður en farið er að lögbjóða svæfingu. Ég hefi umsögn eins dýralæknis um það, að það geti verið skaðlegt fyrir hesta, að þeir séu svæfðir, og dæmi munu til þess, að hestar hafa ekki vaknað aftur. Og ef svæfing getur orðið til þess, að menn tapi góðum gripum, þá tel ég verr farið en heima setið. Þetta yrðu góð lög fyrir þá, sem hefðu komið þeim á pappírinn, en framkvæmdin yrði verri. Þetta frv. er vafalaust fram komið af því menn hafa fundið, að fyrirkomulagið hefir ekki verið gott, og það er síður en svo, að ég vilji gera lítið úr þeirri góðu viðleitni, að meðferð á dýrum verði betri en áður. En hvers vegna vilja hv.þm. þá ekki líka gera svona ráðstafanir um geldingu sauðfjár, enda þótt sú dýrategund sé nokkru tilfinningarminni en þær, sem hér eru nefndar? Ég skýt þessu fram aðeins til athugunar, en ég er hræddur um, að framkvæmdir verði ekki miklar í þessum efnum fyrstu árin, þó að þetta frv. verði að lögum.

Frsm. (Lárus Helgason) * Hv. þm. Barð. segir, að það þurfi að kenna mönnum að svæfa dýr, áður en farið er að lögleiða svæfingu. En ég veit ekki betur en frv. feli þetta í sér. Það er ætlazt til þess, að þeir einir fari með þessi svæfingarlyf, sem hafa leyfi dýralæknis eða héraðslæknis til þess, svo að ég sé ekki, að þetta sé á miklum rökum byggt hjá hv.þm. Hv. þm. hélt, að framkvæmd þessa máls yrði erfið eða ómöguleg. Það þykir mér næsta undarlegt, ef svo þarf að vera. Sýslunefndirnar eiga að sjá um þetta, og þeim verður innan handar að sjá um, að nógu margir menn séu, sem kunna þetta verk. Hv. þm. spurði, hvers vegna sauðfé hefði ekki verið tekið undir sama lagaákvæði. En það er nú svo, að það er talsverðum vafa undirorpið, hvort það er svo handhægt eða svo auðvelt að koma því við, svo að n. sleppti því, í þeirri trú, að þegar menn eru komnir upp á það að nota þessa aðferð við stærri skepnur, þá verði einnig farið að nota hana við þær minni. Í fyrra lá fyrir þinginu samskonar frv. og þetta. Það var flutt eftir tilmælum Dýraverndunarfélags Íslands, og það er einnig svo um þetta frv. Mig furðar á því, að menn skuli ekki geta fallizt á, að þetta frv. nái fram að ganga. Okkur þykir vafalaust öllum vænt um hestana, okkar þörfustu þjóna, svo að okkur ætti ekki að finnast of mikið fyrir þá gert, þó að við tækjum upp þessa aðferð, en hún kemst seint á, ef á að bíða eftir, að menn taki hana upp ótilkvaddir. Mér er reyndar kunnugt um það, að einstöku menn í mínu byggðarlagi eru farnir að svæfa hesta, þegar þeir gelda þá, og hefir það gefizt prýðilega. Meðulin, sem notuð hafa verið, eru venjuleg svæfingarmeðul frá héraðslækninum, og munu þau því geta gengið hvar sem vera skal, ef rétt er með þau farið. Það er minni vandi að svæfa gripi en menn. Það hefir oft komið fyrir, þegar héraðslæknar verða að svæfa menn, að þeir hafa haft menn sér til hjálpar, sem ekkert hafa lært í læknisfræði, og gefizt vel. Það má því fullkomlega treysta því, að í hverri sýslu megi finna menn, sem geti leyst vel af hendi það verk, sem hér um ræðir. Ég vænti, að ekki þurfi langar umr. um málið að þessu sinni. Ég skil ekki annað en að hv.þdm. hljóti að geta fallizt á, að þetta er þarft mál og réttmætt. Þessi aðferð er búin að ganga allt of lengi við þarfasta þjóninn, og væri vel, ef tækist að ráða bót þar á. Þess vegna ættu allir hv.þm. að vera samtaka í að stuðla að því, að þeir tímar séu á förum, sem svo illa hefir verið farið með hestana. - Ég ætla svo ekki að halda lengri ræðu, nema ég neyðist til þess vegna ummæla, sem fram kunna að koma.

Jörundur Brynjólfsson Þetta frv. gengur nú með flugvélarhraða gegnum hverja umr. af annari. Þótt málið sé sjálfsagt gott og gagnlegt og mikið mannúðarmál, þá finnst mér þó hæpið að samþ. frv. alveg óbreytt. En þess er varla kostur að bera fram brtt., nema þá skriflegar, þegar málið er drifið gegnum deildina á fáum mínútum. Orðalagið er að vísu ekki gott, hvorki á 1. né 2. gr., en þó læt ég það vera, ef ekkert væri verra. En það eru ákvæði 3. og 4. gr., sem gera samþykkt frv. sérstaklega ískyggilega. Í 3. gr. segir, að brot gegn lögum þessum varði sektum, 50–500 kr., nema þyngri refsing liggi við samkv. öðrum gildandi lögum. Nú sýnist mér, að mikið hljóti að vanta á það, að nægilega margir menn, sem hafa þekkingu til að gelda þau dýr, er um ræðir í 1. gr., geti haft þá leikni og þekkingu í meðferð svæfingarlyfja, sem heimtuð er í 2. gr. Eftir 3. gr. sýnist eins og þessir menn eigi að sæta sektum, og er þetta ákvæði enn hæpnara fyrir þá sök, að 4. gr. mælir svo fyrir, að lögin gangi í gildi 1. jan. 1931. Nú er svo nýbúið að taka upp þessa aðferð við geldingar, að ég efa stórlega, að sýslunefndunum verði kleift að útvega nægilega mörgum mönnum kennslu á þessu tímabili. Hvað sem líður ákvæðum þriggja fyrstu gr. frv., þá held ég, að það væri hyggilegt að breyta 4. gr. þannig, að lögin gangi ekki í gildi fyrr en 1. jan. 1932. Það sakar minna heldur en frágangur frv. sjálfs, þótt rökstuðning þess fari öll í bága við ákvæðin. Það kemur til með að hverfa, þegar lögin verða prentuð í Stjórnartíðindum. En þó er meinlaust að benda á, að í grg. er talað um geldingu húsdýra almennt, hversu ómannúðleg hún hafi verið; og úr því þurfi að bæta. Ef síðan er litið á frv., eru þar ekki nefnd á nafn önnur húsdýr en naut og hestar, og er það óneitanlega ekki lítil þrenging á því sviði, sem frv. er markað í grg., og raunar einnig í fyrirsögninni. Eftir þeim viðtökum, sem þetta frv. hefir fengið hér í kvöld, skil ég ekki annað en það sigli hraðbyri gegnum Alþingi. Til þess að koma í veg fyrir, að samþykkt þess verði til þess, að menn verði sektaðir í stórhópum, eingöngu af því að þeir höfðu ekki tíma til að fara eftir boðum laganna, mun ég bera fram brtt. við 4. gr., í þá átt, sem ég nefndi áðan. Einnig væri sérstök þörf á að koma með brtt. við fyrirsögn frv., svo að hún gefi ekki í skyn, að það sé um allt annað heldur en það er. Má vera, að einnig komi skrifleg brtt. um það atriði.

Hákon Kristófersson * Hv. 1. þm. Árn. hefir nú tekið fram margt af því, sem ég ætlaði mér að segja, en þó skal ég bæta nokkru við. - Það verður varla talin nein nýlunda, þótt stórmál séu afgr. með afbrigðum frá þingsköpum svona rétt í þinglokin. En þó sætir það undrum, að þvílíkt mál sem þetta skuli vera afgr. þannig, að ómögulegt er eða illmögulegt að bera fram brtt. Skal ég við engan deila um það, hvort andstaða mín gegn þessu frv. sé af því sprottin, að ég sé minni dýravinur en aðrir, eða af einhverjum öðrum orsökum. En þó finnst mér hálft í hvoru, að þessi dýravinátta, sem gripið hefir suma hv.þm. nú hinar síðustu klukkustundir þingsins, kunni að stafa af því, að þeir finni til sektar gagnvart þeim mönnum, er í landinu búa, fyrir framkomu sína hér á Alþingi. Nú er eins og þeir ætli að bæta ögn fyrir sér með göfugri framkomu gagnvart dýrunum. - Ég vil alveg neita því, að hér sé um nokkurt stórkostlegt nauðsynjamál að ræða, eins og m. a. segir í grg. frv. Málið er ekki merkilegra en svo, að engum hefir komið til hugar að bera það fram, fyrr en nú fyrir örfáum dögum. Og það er víst, að mörg stærri mál munu fá að bíða afgreiðslu, er þessu þingi lýkur.

Það á ekki að deila um þetta mál!

. Ég held nú, að hv. 4. þm. Reykv. hafi deilt um mörg mál, sem ósæmilegra er að deila um en þetta. Vanalegum, skynsemi gæddum mönnum hefði þótt þurfa að deila um það, hvort heldur ætti að flytja fáeinar tunnur af hafnarbakkanum út í Esju núna eitt kveldið, eða hvort skipið ætti að bíða hér alla nóttina eftir þessum tunnum.

Þetta er ekki þingmál

. Ég kem aðeins með þetta til samanburðar, svo að það sjáist, út af hverju hv. 4. þm. Reykv. telur sæmandi að deila. Ég held, að allvel hefði farið á því, að málið hefði gengið skipulegan og venjulegan gang gegnum þingið. Ef hv.þm. eru svo fullir af umhyggju fyrir skepnunum, sem þeir nú láta, þá er næsta undarlegt, að ekkert skuli bóla á þeim áhuga fyrr en komið er að þingslitum. Ég get tekið undir með hv. 1. þm. Árn., að það geti verið viðsjárverður hlutur að leggja háar sektir við brotum á þessu, meðan þekking manna á aðferðinni er ekki næg. Ég býst svo við, að ekki þýði að tala meira um þetta mikla menningarmál, - að dómi hv.flm. sjálfra, en sem þó var ekki ofar í þeim en það, að þeir vöknuðu fyrst til þess á síðustu stundu. Ég vildi láta þess getið, að ég get fullyrt, að ekki verður frekar farið eftir þessum lögum en hverjum öðrum pappírslögum frá Alþingi fyrr og síðar, svo að umbætur hv.þm. ná þá ekki tilgangi sínum einu sinni enn.

Magnús Guðmundsson Ég vil ekki blanda mér neitt inn í þessa deilu, en mér finnst fyrirsögn frv. ekki svara til innihaldsins. Ég vil því leyfa mér að afhenda hæstv. forseta skriflega brtt. við fyrirsögn frv. - Skal ég svo ekki segja fleira.

Forseti (BSv): Mér hafa borizt tvær skrifl. brtt. við frv. Önnur er frá hv. 1. þm. Árn., svo hljóðandi: „Við 4. gr. Greinina skal orða svo: Lög þessi ganga í gildi 1. jan. 1932“. Hin er frá hv. 1. þm. Skagf., svo látandi : „Fyrirsögn frv. verði: Frv. til l. um geldingu hesta og nauta“. Mun ég leita afbrigða fyrir þær báðar í einu.

Pétur Ottesen Ég held, að sá ótti, sem fram kom hjá tveimur hv. dm. um að framkvæma þessi lög sé með öllu ástæðulaus. Mér er kunnugt um það úr Borgarfjarðarsýslu, að a. m. k. utan Skarðsheiðar hefir þessi aðferð nær eingöngu verið notuð síðustu árin. Það var maður, sem fæst við geldingu, sem tók þetta upp hjá sjálfum sér og hefir farizt það ágætlega úr hendi. Honum ætlaði í fyrstu að ganga erfiðlega að fá klóróform, en fyrir atbeina annara tókst það samt. Og eftir þá reynslu, sem hann hefir fengið, hefir hann haft það á orði, að ef hann ekki gæti fengið klóroform, þá mundi hann hætta að gelda hesta. Sama mun vera víðar upp tekið í Borgarfjarðarsýslu, og að ég hygg líka í Mýrasýslu. Í Borgarfjarðarsýslu mun því nálega enginn hestur vera geltur nú án þess að hann sé svæfður. Einnig er það kunnugt, að svæfing hefir verið notuð mikið í Norðurlandi. Dýralæknirinn á Akureyri hefir ferðazt um Norðurland og svæft þá hesta, sem hann hefir gelt. Þeir, sem séð hafa báðar þessar aðferðir, eru alveg sannfærðir um það, að ekki er hlítandi við gamla ástandið og að sjálfsagt er að verja hestana þeim kvölum af skurði, sem þeir verða fyrir, ef þeir eru geltir ósvæfðir. Það er alveg rétt, sem hv. form. landbn. sagði, að þetta er menningar- og mannúðarmál. - Hv. þm. Barð. er eitthvað að minnast á hordauða. Mér er nú ekki kunnugt um neitt slíkt. Og a. m. k. gefur Borgarfjarðarhérað ekkert tilefni til slíkra ummæla, enda er nú hv.þm. ekkert sérstaklega kunnugur þar. - Þá held ég, að ástæðulaust sé að fresta framkvæmd þessa um tvö ár, eins og hv. 1. þm. Árn. hefir gert till. um. Ég er viss um, að þetta veldur engum örðugleikum í höndum aðgætinna manna, og þar sem talsverð þekking er fengin um þetta víða um land, þá mun það ekki vera of hörð krafa, að lögin komi til framkvæmda þegar á næsta ári. Þykir mér vel á því fara, ef hægt verður að nota þann skamma tíma, sem eftir er af þessu þingi, til að greiða götu þessa mannúðarmáls.

Jörundur Brynjólfsson Mér hefir ekki dottið í hug að mæla á móti því, að æskilegt sé að svæfa dýr við geldingu, en ég vil, að sú varúð sé höfð í frammi, að mönnum gefist tími og kostur að afla sér þess kunnugleika, sem til þess þarf. Mér er það kunnugt, að mjög víða um land kunna menn alls ekki að svæfa eða fara með svefnlyf. Því hygg ég, að sá tími, sem frv. tiltekur, sé of naumur til þess að menn almennt geti verið búnir að læra þessa aðferð fyrir næsta vor. Ég vil því, að mönnum gefist nægilegur frestur til að læra svæfingaraðferðina. Hv. þm. Borgf. sagði, að þessi aðferð væri notuð utan Skarðsheiðar. En það svæði er ekki nærri helmingur Borgarfjarðarhéraðs. Ég veit, að þessi aðferð hefir verið notuð á stöku stað, en ekki heldur meira. Ég vil því, að áður en löggjafarvaldið fer að hegna mönnum fyrir vanrækslu í að svæfa við geldingu, þá gefi það mönnum um leið hæfilegan frest til að læra aðferðina. Þá er enn eitt atriði í frv., sem gerir mig hálfhikandi um að samþ. það. En það eru ákvæði 2. gr., þar sem hverjum manni, sem þetta kann, er heimilað að fá svæfingarlyf. Ég held, að í þessu geti fólgizt hætta. Ég hygg, að betur fari að það sé vitað, að þessir menn hafi þekkingu, varfærni og þá aðgæzlu, sem heimtandi er, þar sem skylt er að láta slíkt efni til þeirra. Það má að vísu segja, að brtt. mín bæti ekkert úr þessu. En þetta heyrir þó beinlínis undir hana, því verði hún samþ., þá gefst meiri tími til að vanda val á slíkum mönnum. Þetta allt virðist mér sanna það, sem ég áður sagði, að frv. þessu er ábótavant bæði að efni og orðfæri. Ég get því ekki fylgt þessu frv. óbreyttu, en ég álít, að mín brtt. bæti þó nokkuð úr, ef hún verður samþ.

Frsm. (Lárus Helgason) * Hv. 1. þm. Árn. taldi hæpið, að hægt væri að samþ. þetta frv. óbreytt, enda kom hann með brtt. við það. M. a. fann hann að því, að greinar frv. væru óskýrt orðaðar. Kannske hefir það verið yfirsjón landbn. að fara ekki í smiðju til hv.þm. og fá hann til að semja frv. um. Þá hefðu ekki orðið gallarnir á orðalaginu. Ég held nú samt, að þeir, sem skilja mælt mál, telji gr. ekki óljósar. Og allir sjá, hver kjarni frv. er. Um það er engin spurning. En kjarni frv. er sá, að skepnurnar séu ekki lengur kvaldar að nauðsynjalausu. Hvað lærdóminum viðvíkur, þá er hann ekki annar en sá, að kunna að fara með klóróform. Og ég sé ekki, að það sé svo vandasamt, að meira þurfi en ár til að menn læri það. Í hverju héraði landsins er læknir, sem getur kennt það, og auk þess höfum við fjóra dýralækna. Væri ekki ofverk þeirra að gefa út erindi um það, hvernig menn skyldu að fara við notkun svæfingarlyfs. - Ég tók það fram áður, og hv.þm. Borgf. hefir líka bent á það, að menn hafa af sjálfsdáðum komizt upp á að nota það. Og það er vitanlegt, að þetta hefir gengið vel þar sem það hefir verið reynt. Ég veit, að svo er það í mínu byggðarlagi, og hv.þm. Borgf. segir hið sama úr sínu. En hér á Alþ. er verið að reyna að gera þetta mál flókið. En það er öðru nær en að það sé það. Ég sé ekkert á móti því, að menn um allt land geti að tilhlutun sýslunefnda lært að fara með efnið. Það er ekki svo mikill vandi. Meira að segja eru í hverju læknishéraði fleiri og færri menn, sem kunna þetta. Það er ekki meiri vandi að svæfa skepnur en menn. Ég hefi nokkrum sinnum aðstoðað við að svæfa menn og farnazt vel. Hv. 1. þm. Árn. vildi halda því fram, að hverjum manni væri heimilt að fara með efnið. Ég segi nei. Það er ekki öðrum heimilt en þeim, sem sýslunefnd tiltekur. Hv. þm. Barð. var að furða sig á því, að þessu máli væri hraðað svo mjög gegnum þingið, að til þess væru notuð afbrigði, þar sem ýmsum stórmálum væri ekki hraðað. Ég tel einmitt, að auðveldara sé að hraða smærri málunum, vegna þess að þau eru einfaldari, þegar nauðsyn er á að koma þeim fram. Hann taldi mikla bót, ef brtt.hv. 1. þm. Árn. væri samþ. Það mundi mikið bæta úr heimsku landbn. En mér er sama, hvort hv.þm. kallar frv. heimskulegt eða ekki. Hv. deild mun skera úr því, og undir þann úrskurð vil ég beygja mig. - Hv. þm. þótti undarlegt, að þetta frv. skyldi vera látið bíða fram á síðustu stund og áleit, að áhugi fyrir því hefði þá fyrst vaknað. En frv. þetta hefir orðið að bíða af sömu ástæðu og mörg önnur mál, af þeim hlut, að þau hafa ekki komizt að. En það er eðlilegt, að því sé hraðað, þar sem það er einfalt mál, en nauðsynlegt að það gangi fram. - Um brtt. er það að segja, að ég tel hvoruga þeirra nauðsynlega. Og till.hv. 1. þm. Árn. er beint til spillis, þar sem hún frestar framkvæmd laganna um eitt ár. Till. frá hv. 1. þm. Skagf. er meinlaus, en ekki nauðsynleg. Ég veit ekki betur en að hestar og naut séu húsdýr. Er því fyrirsögnin ekkert rangnefni á frv. Sé ég svo enga ástæðu til að tefja hv. deild lengur með ræðu minni. óska þess eins, að frv. verði samþ.

Jörundur Brynjólfsson Það er leiðinlegt, hvað hv.þm. V.-Sk. er orðsjúkur. Það kemur í ljós í hverju máli, sem frá hv. landbn. kemur, að ef fundið er með rökum að gerðum hennar, þá kastar hann hnútum að þeim, sem það gera. En hv.þm. hefði samt í þetta sinn getað sparað sér þetta hnútukast. Ég hefi ekkert verið að seilast til landbn. né gengið í skrokk á henni, þótt það hefði mátt. En slíkt má vitanlega alltaf gera, að finna að störfum n.; það játa ég. Mér fannst því, að ummæli hv.þm. væru óþarflega hvöss, en ég ætla þó ekki að kvarta, þótt hann sneri svona við ummælum mínum. Ég tók það fram í upphafi, að öllum væri ljóst, hvað við væri átt, þótt ekki væri það vel orðað. Ég treysti mér fljótlega til að orða frv. um, svo það væri bæði gleggra og nær íslenzku máli. Hv. þm. V.-Sk. skal ég til smekkbætis lesa fyrstu málsgr.grg. þeirrar, er fylgir frv. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Gelding húsdýra hefir löngum verið mjög ómannúðleg hér á landi. Þessi margra alda ósíður verður að leggjast niður sem allra fyrst fyrir fullt og allt, en það gerist ekki á stuttum tíma, nema með lagaákvæðum, þó vitanlegt sé, að nokkrir dýravinir eru þegar búnir að taka upp þá aðferð, sem frv. þetta stefnir að“. Þarna er beinlínis verið að tala um að leggja niður gelding húsdýra. En um hvað er svo frv.? Um ekkert annað en gelding húsdýra. Hv. þm. V.-Sk. tók það samt svona illa upp, að ég sagði, að frv. væri ekki heppilega orðað. Ég veit vel, að víðsvegar um landið kunna menn ekki að svæfa. Ég held því, að ekki veitti af einu ári til að kenna mönnum það. Ég veit að vísu, að læknar kunna þetta og einstaka menn kunna þetta, en almennt kunna menn það ekki, og það í stórum héruðum. Viðvíkjandi sölu á svæfingarlyfi, sem um getur í 2. gr., þá veit ég það, að bannað er að selja öðrum en þeim, sem lært hafa að svæfa. En það þarf að tryggja, að þessir menn hafi næga þekkingu til að fara með lyfið, og í frv. er ekkert bann lagt við því, að þeir megi nota það til annars. Væri þó viðkunnanlegra og varlegra að hafa slíkt í frv., um það getur ekkert álitamál verið; það er svo sjálfsagt. Og þótt manni eins og hv. form. landbn. sé treystandi til að fara með slíkt lyf, þá er ekki öllum jafnvel treystandi til þess.

Frsm. (Lárus Helgason) * Ég skal litlum tíma eyða. Hv. 1. þm. Árn. er að tala um 1–2 vor, sem sé upp á að hlaupa. En þetta má læra á hvaða tíma árs sem er, og nú er heilt ár upp á að hlaupa, því gelding fer yfirleitt ekki fram fyrr en á þessum tíma árs. Ég vildi bara benda á, að þetta er rangfærzla. Hv. 1. þm. Árn. má snúa út úr grg. þessa frv., ef hann vill leggja sig eftir því; ég tel að n. sé alveg ómeidd fyrir því.

Forseti (BSv): Hv. þm. eru beðnir að lengja ekki umr. meir með óþörfu pexi.

Jörundur Brynjólfsson Það munum vera við, sem andmælum þessu frv., sem pexum að dómi hæstv. forseta. Maður skyldi ætla, að hv.þm. V.-Sk. sé ekki vaxinn upp í sveit á Íslandi. Hann man víst ekki, að það er vani að gelda hesta snemma á vorin, og samkv. lögum á það að vera búið fyrir tiltekinn dag, eða í þetta sinn eftir fáa daga. Fyrir þann tíma eiga menn víst að vera búnir að læra þetta. Geldingu nauta þarf varla að telja með. - Annars er auðséð, að ekki þýðir fyrir mig að andmæla þessu frv. Um röksemdir er ekkert hirt, og þó menn verði neyddir til þess að brjóta sum ákvæði þessa frv., ef að lögum verður, og önnur ákvæði þess stór varhugaverð, á samt að drífa það í gegn.

Frsm. (Lárus Helgason) Ég ætla bara að henda á, að það stendur í frv., að lögin gangi í gildi 1. janúar 1931, svo að það er ekki rétt hjá hv. 1. þm. Árn., að þessi ákvæði gangi í gildi nú þegar.

Hvenær á að vera lokið geldingu hesta árlega?

.

Sveinn Ólafsson Ég álít ekki þörf að ræða þetta mál meira, en ég vil taka undir með hv. 1. þm. Árn. og fleirum um það, að undirbúningur þessa máls er ekki góður. Ég sé aðeins eina aðferð rétta til þess að afgreiða það, og hún er sú, að vísa því til stjórnarinnar, og geri ég það að till. minni.

Ólafur Thors Ég held, að það séu ekki nema 30–40 ræður, sem búið er að halda um þetta mál. Hér liggur fyrir stjfrv., sem ætla mætti, að hæstv.ríkisstj. legði nokkurt kapp á, að fram megi ganga. En nú eru búnir þrír fundir í dag og þetta frv. hefir verið tekið út af dagskrá hvað eftir annað til að rýma fyrir tveimur öðrum frv., sem ekki verður séð, að mikið velti á. Tel ég því rétt, að hæstv. forseti stöðvi þessar óþörfu umr., svo hin stærri málin fái afgreiðslu.

Forseti (BSv): Svo liggur í tilhöguninni með þessi mál, að hv. landbn. hefir beðið mig að koma þessum málum fram. Eina ráðið til þess var að halda kvöldfundi fleiri en einn nú í kvöld og leita afbrigða um afgreiðslu málanna. Búizt var við, að umr. um þau yrðu litlar eða engar. En um benzínskattinn var álitið, að yrðu mjög langar umr. En ég skal taka benzínmálið seinast og hafa þá þrjá fundi um það, ef ekki verða of langar umr.

Héðinn Valdimarsson Ég vildi taka undir með hv. 2. þm. G.-K., að úr því að frv. um innflutningsgjald af benzíni er ekki enn komið til umr., þá væri æskilegast, að það kæmi ekki fyrr en á morgun. Ég þarf líka að vakna snemma.

Ólafur Thors Ég ætla ekki að ráðast á hæstv. forseta fyrir tillögun hans á gangi málanna nú á þessum síðustu og verstu dögum þingsins, því að hann á það ekki skilið. En varlega skyldi hann treysta þessum hv.þm., sem þykjast ætla að verða stuttorðir um smámálin, en halda svo einar 30 ræður. Annars kann ég vel við, að það sjáist í Þingtíðindunum, að mér stendur ekki á sama um þetta stjfrv. Það er gamalt mál, og var einu sinni kallað litla ljóta frv. Ég hefi gaman af að vera flm. fyrir hæstv. stj. í því!!

Frsm. (Jón Jónsson) Þetta frv. um refaveiðar er komið til okkar aftur frá hv.Nd. Hún hefir breytt því örlítið, aðallega í 6. gr. Þeirri grein var breytt hér á þann hátt, að ábúandi ætti kost á því að fá helming af tekjum af yrðlingum, sem unnir eru í landi hans, með því skilyrði, að hann bæri helming kostnaðar við vinnsluna. Nú hefir hv.Nd. aftur breytt svo til, að það skuli lagt í sjálfsvald ábúenda, hvort þeir vilji þetta eða ekki, og þeir eiga þá að segja til hreppsnefndaroddvitum eða fjallskilastjórum fyrir sumarmál, hvort þeir óski að taka þennan þátt í kostnaði, eða vilja heldur, að sveitarfélagið sjái alveg um þetta og hafi þá allan kostnað og allar tekjur. Meiri hl. landbn. sér ekki ástæðu til að setja þessa breyt. fyrir sig, og leggur því til að samþ. þetta óbreytt. Þá var einnig brtt. við 9. gr., sem var samþ. í Nd. Er hún um verðlaun fyrir svokölluð hlaupadýr, sem drepin eru. Í frv. var gert ráð fyrir, að greiddar væru úr sýslusjóði 10 kr. Brtt. heimilaði sýslunefnd að hækka þetta gjald eða lækka. Þetta eru svo litlar breyt., að n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það nú liggur fyrir.

Fjmrh. (Einar Árnason) Þetta frv., sem hér liggur fyrir, var lagt fyrir Nd.Alþ. í byrjun þings. Nú er komið að þinglausnum, þegar frv. kemur hér til 1. umr. Nú mun það vera vilji margra þm., að þinginu geti orðið lokið á næstu dögum. Verður því að hraða afgreiðslu þeirra mála mjög, sem á annað borð eiga að fá fulla afgreiðslu. Af þessu leiðir einnig það, að lítill tími verður fyrir þá n., sem fær þetta frv. til meðferðar, að rannsaka það gaumgæfilega. Tæpast mun þó hlýða, að þetta frv. og næstu tvö málin (landsreikn. '28 og fjáraukal. '29) fari nefndarlaust í gegnum þessa deild. En verði það ofan á í deildinni, þá mun ég ekki setja mig á móti því. Fari það hinsvegar í n., sem ég geri ráð fyrir, þá vil ég óska þess, að n. hraði störfum sínum eftir föngum, svo málið geti fengið fulla afgreiðslu á næstu dögum.

Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason) Þetta frv. er hingað komið frá Nd. Það er um það eins og ýms önnur, að það kemur harla seint frá þeirri hv. d., svo að tími var naumur til að athuga það. En með því að a. m. k. nokkuð af nm. hefir fylgzt með þessu máli í Nd., hefir meiri hl. treyst sér að gefa út nál. og leggja til, að frv. verði samþ. Breyt. frá lögunum 1928 eru aðallega tvær. Hin fyrri er sú, að leggja yfirstjórn útvarpsins, fyrirtækisins alls, undir útvarpsstjóra og útvarpsráð. Síðari breyt. er sú, að með þessu frv. er ákveðið, að útvarpsráðið taki einkasölu á öllum útvarpstækjum í sínar hendur. Þetta eru aðalbreytingarnar. Aðrar breyt. eru fremur smávægilegar og geta því síður valdið ágreiningi. En þessi tvö atriði eru það, sem valdið hefir ágreiningi í hv.Nd., og má búast við, að svo verði hér. Um það atriði, að færa yfirstjórn útvarpsins í hendur útvarpsráði, hafa þeir aðiljar, sem hlut eiga að máli og bezt eiga að vera skynbærir í þessu efni, gefið umsögn sína, sem prentuð er sem fskj. við nál. meiri hl. í Nd. Ég geri ráð fyrir, að hv.þdm. hafi kynnt sér þau ummæli, þar sem greindar eru ástæður fyrir því, hvers vegna frv. er fram komið. Ég vil aðeins geta þess, að meiri hl. útvarpsráðs mælir eindregið með aðalbreyt., sem frv. gerir á gildandi lögum. Önnur umsögn er hér frá símaverkfræðingi landsins. Um hana er það sama að segja, að hann mælir einnig með þeirri breyt., að yfirstjórn útvarpsins verði færð til útvarpsráðsins. Að síðustu kemur umsögn landssímastjóra. En hann leggur á móti þessum brtt. Það má náttúrlega segja, að leikmenn í þessum efnum hafi lakari aðstöðu til ákvörðunar en fagmenn, og má því gera ráð fyrir, að þeir dragi ályktanir sínar að mestu leyti af umsögnum þeirra, sem málinu eru kunnugir og bezta hafa þekkinguna, að þeirra dómi. Og ég get sagt það fyrir hönd fjhn., að hún hefir í þessu tilfelli fallizt á það, sem fram kemur í umsögn símaverkfræðingsins. N. lítur svo á, að þessi maður hafi töluvert mikla reynslu í þessu efni, að svo miklu leyti sem hér kemur til greina, þótt hann að vísu sé ekki sérfræðingur beinlínis á þessu sviði, heldur nokkuð öðru. En þess ber að gæta, að þessi maður hefir um langt skeið gegnt símaverkfræðingsstarfi, og ég hygg, að í því starfi hafi hann fengið það mikla þekkingu á þessum málum, að full ástæða sé til að fylgja ályktunum hans. Nú er mér ekki kunnugt, að hve miklu leyti núverandi landssímastjóri er sérfræðingur í þessum efnum. En sjálfsagður hlutur er það, að hann hefir verið við landssímann um mjög langt skeið og fengið mikla þekkingu á þessum málum. En þess ber vel að gæta, að hann hefir þó dálítið aðra aðstöðu í þessu máli en símaverkfræðingurinn, því að hann er sem sé annar aðilinn, sem um er deilt. Og þó að ég vilji engan veginn segja, að hann geti ekki verið óhlutdrægur, þá er þetta atriði þannig vaxið, að hér virðist um jafnhæfa menn að ræða til að leggja dóm á þetta mál. Og ég leyfi mér að álíta, að þar sem annar þessara manna er algerlega óviðkomandi þessu atriði, sem hér er um að ræða að breyta, þá sé ekki síður ástæða til að taka til greina álit hans en hins, sem er annar aðilinn, sem komið getur til mála að hafi yfirstjórnina á hendi. Um hitt atriðið er náttúrlega öðru máli að gegna, það er ekki eins sérfræðilegs efnis. Þar verða það skoðanir þm., sem ráða úrslitum, án þess að leita þurfi sérþekkingar um þetta einstaka tilfelli. Um það er að ræða, hvort menn álíta, að með einkasölu á tækjunum megi tryggja almenningi sem greiðastan aðgang og bezt not af þessu fyrirtæki. Við teljum þetta verða til tryggingar því, að almenningur þurfi ekki að eiga á hættu að kaupa léleg tæki, sem getur valdið töluverðu fjártjóni. En mörg tæki geta verið ónothæf, og er það vitaskuld ekki á allra færi að velja úr, þegar mörgu er otað að mönnum af þeim, sem vilja verzla með tækin sér til hagnaðar. Síðan opinbert varð, að fullkomin útvarpsstöð yrði sett á fót, hefir rignt yfir almenning í landinu tilboðum um kaup á útvarpstækjum. Og mér er kunnugt, að ekki svo fáir hafa þegar keypt sér tæki. Og menn eru í auglýsingum hvattir til þess að vera búnir að tryggja sér tæki, þegar stöðin tekur til starfa. Maður sér það fyllilega, að bak við vakir hagsmunavonin um að geta selt tækin með einhverjum hagnaði. En meiri hl. n. blandast ekki hugur um það, að hér sé um ákaflega mikilvægt atriði að ræða, sem skipti landsmenn bæði fjárhagslega og menningarlega. Það er ekki lítið atriði, að sem flestir verði aðnjótandi þeirra menningaráhrifa, sem fullkomin og vel rekin útvarpsstöð getur veitt, en þá er skilyrðið, að menn njóti þeirra beztu kaupkjara, sem unnt er að fá. Meiri hl. álítur, að þessu takmarki verði ekki náð með öðru móti en því, að taka upp einkasölu á tækjunum. Því er haldið fram að vísu, að þetta megi tryggja á annan hátt, - að leyfa sölu á vissum tækjum. Það er þá að nokkru leyti einkasala, þó að hún sé í höndum einstaklinga. En nú er það mjög líklegt, að þessi tæki fullkomnist, og það þurfi að hafa mjög vakandi auga á því, að ekki séu útilokuð þau beztu tæki. Og þó að heimild hafi verið veitt til að selja einhver viss tæki, þá getur farið svo, að þær tegundir verði úreltar, svo að nauðsynlegt verði að banna sölu á þeim. Ég hygg því, að þessi leið verði lítt notandi til þess að tryggja útvarpsnotendum hin beztu tæki. Aftur á móti tel ég hiklaust, að einkasöluleiðin sé heppilegasta leiðin til að ná þeim tilgangi, sem allir vilja ná, nefnilega að tryggja notendum sem bezt tæki með sem beztum kjörum. Ég sé svo ekki ástæðu fyrir mig að fara fleiri orðum um þetta mál að svo komnu. Meiri hl. n., leggur til að samþ. frv., óbreytt, en minni hl. hefir ekki skilað áliti. Geri ég ráð fyrir, að hann skýri frá afstöðu sinni undir umr. –

Jón Þorláksson Minni hl. fjhn. hefir ekki skilað áliti í þessu máli af þeirri ástæðu, að málið var ekki afgr. á nefndarfundi, og minni hl. var ókunnugt um, að málið hefði verið tekið upp til afgreiðslu þar til nái meiri hl. var útbýtt í hv. d. Það var að vísu svo, að þetta mál var tekið fyrir á nefndarfundi löglega boðuðum, en það stóð þá svo á, að nm. höfðu ekki kynnt sér málið og þau allmörgu og löngu fylgiskjöl, sem prentuð voru með því og sumpart með nál. í Nd., og þeim fundi lauk þess vegna án þess að ákvörðun væri tekin um málið. Því var beint frestað til þess að nm. fengju tíma til að kynna sér það. Ég verð að segja, að mér þykir miður viðkunnanlegt, að ekki skyldi vera kallaður saman fundur aftur til þess að ljúka afgreiðslu málsins, en ætla ekki að gera frekar veður út af því, þar sem málið var tekið einu sinni fyrir á lögmætum fundi nefndarinnar. En um frv. þetta er það að segja, að það er eitt af þeim mörgu frv. um embættafjölgun, sem sérstaklega einkennir feril núv. hæstv. stj. og meiri hl. Það eru ýms ráð notuð til embættafjölgunar, og eitt af þeim, sem tíðkuð hafa verið, er það, að taka einhverja sæmilega samstæða stofnun og kljúfa í tvær, til þess að geta fengið þörf fyrir fleiri forstjóra og fleiri starfsmenn. Hér er farið fram á að taka útvarpsstöðina, sem verður ein af loftskeytastöðvunum í landinu, undan forstjórn landssímans, sem á að sitja eftir með hinar loftskeytastöðvarnar, þær sem nú eru og verða kunna. Og ég held það hafi ekki verið gengið lengra í því í annað sinn af hálfu stj. og núv. meiri hl., að skipta því, sem saman heyrir, svona beinlínis og eingöngu til þess að geta komið fleira fólki á ríkislaun. Það er greinilega tekið fram í fylgiskjölum málsins, sérstaklega í ítarlegu áliti frá landssímastjóra, hvað óhjákvæmilegt er, að fullkomin samvinna ríki milli þeirra loftskeytastöðva, sem eru hér á sama stað. Og það er alltaf opin hætta fyrir því, að sú samvinna verði ekki eins nákvæm á öllum sviðum eins og vera þarf, ef þessar stöðvar eru settar sín undir hverja stj. að því er snertir allan „tekniskan“ rekstur. Ég er þess vegna ekki í neinum vafa um, að þetta er víxlspor, sem verður að leiðrétta aftur, þegar menn eru búnir að átta sig á því, að það er ekki nægileg ástæða til að baka mönnum það óhagræði, sem skortur á samvinnu stöðvanna leiðir af sér, að það þurfi að koma fleiri mönnum á laun. Annars ætla ég ekki lengra út í þetta; ég veit það er þýðingarlaust. Ég veit, að hæstv. stj. hefir heimtað af flokksmönnum sínum, að þeir færi ennþá þessa fórn til viðbótar, til þess að hún geti haldið sínu „parlamentariska“ lífi. En það hefir líka komið fyrir þessa hæstv. stj., að til þæginda við skipun embætta og sýslana hefir hún líka þurft að sameina stofnanir, og lengst gekk það á síðasta þingi. Þá þótti nú hentugt að brjóta upp á því að sameina póst- og símastjórn. Nú er farið fram á að skilja í sundur starfrækslu loftskeytastöðvanna, sem áður hafa allar heyrt undir símann. Þetta ósamræmi sýnir greinilega, að það liggur hér ekki á bak við nein skipulagsbundin hugsun, heldur eitthvað annað. En ég hefi ekki komið auga á neitt annað en það, sem ég hefi nefnt, að það verða sumpart fleiri stöður handa hæstv. stj. til að ráðstafa, og sumpart er það þægilegra að geta ráðstafað stöðum með því að losa þær, sem fyrir eru, eins og að nokkru leyti er tilgangurinn með frv. um að sameina póst og síma. Ég held það sé ómögulegt að gera neinum manni skiljanlegt, að gild ástæða sé fyrir því að sameina póst og síma eitt árið og slíta sundur símastarfræksluna sjálfa hitt árið. Þetta kemur samt fram, og maður verður að beygja sig fyrir staðreyndum. Í þessu tilfelli þeirri staðreynd, að hæstv. stj. er nú svona gerð, og hún hefir þingmeirihluta til að styðja sig að þessu. Svo er eitt atriði í frv., að búa til ofurlítið einokunarhreiður, þar sem er verzlunin með loftskeytatækin. Það gæti verið svona til þægilegheita að fá þennan bita fyrir einn eða tvo af flokksmönnum hæstv. stj. undir því yfirskini að forða landsmönnum frá því að vera frjálsir um meðferð sinna eigin litlu peninga, þegar um það er að ræða að kaupa handa sér loftskeytatæki.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Aðeins örfá orð út af aths. í ræðu hv. 3. landsk. Ég vil benda á það til að byrja með, að mér fannst óneitanlega töluverð mótsetning milli þeirra að sumu leyti alvarlegu orða í ræðu hans og hinsvegar tónsins í allri ræðunni í heild. Ræðan var yfirleitt flutt af gáska og gamansemi, sem bar vott um það, að í raun og veru meinti hv. 3. landsk. ekkert af því, sem hann sagði í sambandi við þetta frv. Ég ætla þó að taka til ofurlítið nánari athugunar sumt, sem hann talaði um. Hann kvað þetta frv. vera eitt af embættafjölgunarfrv. þeim, sem stj. ber fram og heimtaði af sínum flokksmönnum að samþ. Út af þessu vil ég taka það fram, að ég geri ekki ráð fyrir, að starfsmönnum verði fjölgað nokkurn skapaðan hlut. Það er fullráðið, að Gunnlaugur Briem símaverkfræðingur, sem hefir undanfarið starfað við útvarpið og símann, verði áfram við útvarpið, þótt þessi skiplagsbreyt. komist á. Hvað snertir það fólk, sem vinnur að bókhaldi og innheimtu, þá verður einungis sú breyt., að yfirmaður þess verður yfirmaður útvarpsins, en ekki landssímastjóri. Það, sem hér er gert, er ekki fyrst og fremst það, sem hv.þm. benti á, að kljúfa stofnun, heldur er verið að fá einingu í þessa stofnun. Það er verið að starfa að því, að útvarpsráð og útvarpsstjóri, sem ber ábyrgð á menningarlegri hlið þessarar stofnunar, beri líka ábyrgð á hinni fjárhagslegu hlið, og það er áreiðanlega til meiri tryggingar um góða afkomu í hvívetna. Ég veit, að hv. 3. landsk. viðurkennir þetta á öðrum sviðum, þó að hann vilji ekki gera það í sambandi við þetta mál. Þá talaði hann um þetta litla einokunarhreiður, sem stj. væri að búa þarna til með það fyrir augum eingöngu, að bjarga einhverjum flokksmanni sínum. Slíkar aðdróttanir hv. 3. landsk. og flokksbræðra hans læt ég mér í léttu rúmi liggja. Þó get ég frætt hann á því, hvernig ég hefi hugsað mér að koma þessu fyrir. Ég hefi ástæðu til að vonast til, að þessu geti orðið hagað á sama hátt og gert hefir verið með einkasölu á tilbúnum áburði. Þá verzlun hefir S. Í. S. annast fyrir hönd ríkissjóðs, og mér er hið sama í hug að biðja S. Í. S. að annast um sölu útvarpstækjanna, eins og um áburðinn, enda hefi ég fengið ádrátt um þetta hjá forstjóranum, þó að ekki sé gengið endanlega frá því enn. Ef svo reynist, sem ég vona, þá verður útvarpstækjaverzluninni hagað eins og áburðarverzluninni. Hv. 3. landsk. hefir fengið að sjá það samkv. þeirri skýrslu, er hæstv. fjmrh. las upp í byrjun þings, hvað áburðarverzlunin hefir kostað ríkissjóð hverfandi lítið. Og sama vænti ég, að komi á daginn með þessa einkasölu ríkisins á útvarpstækjum. Þó geri ég ráð fyrir einum manni, sem sé „tekniskur“ ráðunautur stj. um þessi tækjakaup, hliðstætt því, sem er um verkfærakaup og áburðarverzlun S. Í. S. Hv. þm. fer með staðlausa stafi, er hann vill gera grýlu úr þessari væntanlegu einkasölu; og þegar hv.þm. segir, að í þetta skipti hafi verið lengst gengið til þess að koma ýmsum gæðingum stj. á ríkissjóð, þá vil ég aðeins benda hv.þdm. á, hve nauðalítið hv. 3. landsk. hirðir um sannleikann, úr því hann vill ganga algerlega framhjá því, hvað einkasalan með erlendan áburð hefir orðið ríkissjóði ódýr. Í þessu sambandi minntist hv. 3. landsk. á sameining síma- og póstafgreiðslu, og talaði aðallega um tvær stöður, sem veittar hefðu verið nýlega, en svo undarlega vill til, að báðar þessar stöður voru veittar mönnum, sem ekki eru í flokki stj. Það er nú búið að skammast svo mikið í hv.Nd. um íhaldsnafnið, að ég þori varla að nefna það. Þó held ég, að ég verði að hætta á það. En önnur þessi staða; sem um er deilt, var veitt íhaldsmanni, en hin jafnaðarmanni.

Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason) Hv. 3. landsk.þm. kallar eftir loforði af mér um að segja frá gangi málsins í fjhn. En loforð það verður skilorðsbundið, því að ef ástæða er til fyrir mig að svara, þá hefi ég í rauninni ekki ástæðu til að svara honum svo sem neinu. Hv. 3. landsk. kvaðst ekki hafa skilað áliti um málið af því að hann hefði ekki vitað um afgreiðslu þess hjá meiri hl. En þegar málinu var frestað og auðsætt, að n. var klofin, var ákveðið af meiri hl. að taka endanlega ákvörðun um málið, eins og frá er skýrt á þskj. 504. Og það gerði meiri hl. vegna þess, að svo var áliðið þings, en hinsvegar búið að leggja mikla vinnu í undirbúning málsins, enda taldi ég ekki vitalaust af meiri hl. að láta hv. minni hl. tefja málið á þann hátt að skila ekki nál. Þegar meiri hl. var það kunnugt, þá sá hann enga ástæðu til að tefja málið fyrir þær sakir og stefna því í tvísýnu. Að öðru leyti þarf ég eiginlega engu að svara hv. 3. landsk. Það hefir hæstv.forsrh. gert vel og vandlega. Þó vildi ég geta þess, að þar sem hv. 3. landsk. minnist aðeins á eitt ítarlegt skjal, sem prentað væri með frv., sem sé bréf og umsögn landssímastjórans, að þá hefði hann getað alveg með eins miklum rökum nefnt bréf símaverkfræðingsins. Að vísu er álit landssímastjórans lengra, sem kemur af því, að þar er jafnframt um heilt frv. að ræða, en það er á engan hátt ítarlegra eða ábyggilegra en álit verkfræðingsins. Annars sé ég ekki ástæðu til að svara hv. 3. landsk. frekar, nema þá til þess að tefja tímann. Þó að hann vilji láta landsmenn sjálfráða um sín litlu auraráð, þá er þó löggjöfinni oft ætlað að setja höft þar á. En ég skil það ofurvel, þó að þetta snerti hann persónulega illa, því að hann er sjálfur verzlunarmaður og kaupmaður. Það er því dálítið spursmál, hvort hann eða aðrir kaupmenn geta skoðazt óhlutdrægir í þessu máli. Þess vegna held ég, að mótspyrna hv. 3. landsk. gegn frv. sé ekki sprottin að umhyggju hans fyrir smáaurum fátæklinganna, heldur sé það hagur verzlunarstéttarinnar, sem hann ber fyrir brjósti.

Jón Þorláksson Hæstv. forsrh. þótti ég fara með spaug og gáska og hafði fundið út, að engin alvara væri í orðum mínum. En það var ekki meining mín að fara með spaug eða gáska. Að hinu get ég ekki gert, þegar minnzt er á tilhneigingu hæstv. stj. að fjölga nýjum embættum stuðningsmanna sinna vegna, og það borið saman við það, sem hún hafði áður sagt um óþarfa embætti, þó að stj. finnist það líkast háði. En þetta er fullkomin meining hjá mér; og þó að ekki sé tími til þess að upplýsa þetta frekar nú, þá mun það verða gert síðar. Ég ætla þá að taka hæstv.forsrh. á þeirri einu upplýsingu, sem hann gaf í þessu efni. Hann sagði, að eini sérfræðingurinn á þessu sviði í rafmagni og lágspennu, en það er Gunnlaugur Briem verkfræðingur, væri ráðinn við útvarpið og yrði áfram við það. Ég geri ráð fyrir, að svo verði, en hvað verður þá um loftskeytastöðina? Nú er enginn lærður verkfræðingur til þess að taka það starf að sér, svo ætla má, að útvega verði nýjan mann, sem hlýtur að hafa talsverðan kostnað í för með sér. Það þykir nú kannske undarlegt af mér að vilja ekki fjölga embættum verkfræðinga vegna.

Það verður engin breyting á þessu

. Það er m. ö. o. að skilnaðurinn á ekki að verða nú þegar. En mér skilst, að eftirleiðis eigi húsbændurnir að vera tveir, og þá verkfræðingurinn tveimur herrum að þjóna, og ég veit, að hæstv.forsrh. er svo vel að sér í sinni sérgrein, að hann veit hvílíkir erfiðleikar eru taldir - og það af góðum og gildum höfundum - að þjóna tveimur herrum. Það er því sýnilegt, að hér þarf tvo menn að vinna starf, sem einum var ætlað áður. Hér er því um skort á hagsýni að ræða, að búta í sundur embætti og gera tvö úr því. Og þeir, sem líta á hag alþjóðar og aukinn kostnað fyrir ríkissjóð, þeir skoða þetta sem skort á hagsýni. En hinir, sem vilja nota ríkissjóðinn sér til kjörfylgis með stofnun nýrra og óþarfra embætta, þeir kalla þetta kannske hagsýni - fyrir sig! Þá sagði hæstv.forsrh., að hann ætlaði að fela S. Í. S. að annast kaup á útvarpstækjum og öllu þar að lútandi. En frv. ber það ekki með sér. Eftir því virðist einkasalan eiga að standa í nánu sambandi við útvarpsstöðina og útvarpsstöðin á að hafa færa menn, sem geta metið tækin. Ef koma á þessari nýju einkasölu fyrir á þann hátt, sem hæstv.forsrh. gaf í skyn, þá er kannske ekki rétt að segja, að með henni sé verið að búa til nýtt hreiður, heldur að orpið sé eggi í hreiður, sem áður var til og búið að verpa oft í. Hv. frsm. meiri hl. þarf ég ekki miklu að svara. Ég átti ekki við annað en að málið hefði átt að mæta þinglegri afgreiðslu eins og önnur mál. Það er vani að ákveða í n., hvaða afgreiðslu mál skuli fá, en við minnihl.menn vorum ekki viðstaddir þegar málið var afgr. og hefði verið jafnauðvelt að kalla okkur á fundinn eins og hv. meiri hl., þar sem við vorum staddir í húsinu. Hv. frsm. meiri hl. var með aðdróttanir í minn garð, að af því að ég ræki verzlun sjálfur, þá vildi ég láta verzlunarmenn og kaupmenn selja hér í landi ónýt eða léleg útvarpstæki. En þetta er gamall söngur, sem Íslendingar ættu sízt að kveða. Hér var áður til einokun, en þá var engin innlend verzlunarstétt til. En þessi einokun gafst erlendum kaupmönnum vel, en varð jafnframt til tjóns og niðurdreps einstaklingum þjóðarinnar. Þá voru uppi menn, sem álitu eins og kom nú fram í ræðu hv.þm., að Íslendingar væru svo einfaldir, að hafa yrði gát á þeim allt ofan frá föðurhúsunum, hvaða vörur þeir keyptu og hvað þær ættu að kosta. Þessi föðurhandleiðslutilhneiging - um að vantreysta einstaklingunum til þess að verja á hagkvæman hátt sínum litlu aurum - hún lifir í hug og hjarta hv. 2. þm. S.-M., en hann ætti að reyna að útrýma henni sem fyrst. Af Skúla Magnússyni, Jóni Sigurðssyni og ýmsum fleiri voru kröfurnar bornar fram um frjálsa verzlun og móti því, sem hv. 2. þm. S.-M. heldur nú fram. Það er sami draugurinn, sem þessir ágætu menn börðust við, og þó að ákaflega hafi af honum dregið, þá leynist lengi líf með slíkum draug, eins og sjá má á því, að ekki svo lítil líftóra hans skuli enn lifa í huga og hjarta hv. 2. þm. S.-M.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég neita algerlega því, sem hv. 3. landsk. sagði, að stj. hefði sérstaka tilhneigingu til þess að stofna ný embætti, nema að því leyti, sem ný verkefni koma fyrir, sem heimta nýja menn. Hinu mótmæli ég sem tilhæfulausu, að stj. noti ríkissjóð með nýjum launagreiðslum til þess að tryggja sér kjörfylgi, enda mundi slík framkoma verða hverri stj. að falli. Ég neita því algerlega, að ásakanir hv. 3. landsk. í garð stj. í þessu efni séu á nokkrum rökum byggðar. Annars vildi ég benda á, að þar sem hann tók þetta dæmi um Gunnlaug Briem verkfræðing, þá er það rangt, því að þessi ungi maður fær laun sín frá tveimur stofnunum eins og nú, sem sé síma og útvarpi. Og svo verður áfram, og útkoman því sú, að á þessu verður engin breyt. Allt hjal hv. 3. landsk. um að búta sundur embætti og gera tvö úr því, hefir því ekki við nein rök að styðjast. Hitt er alveg rétt hjá hv. 3. landsk., að af frv. sést ekki, hvernig einkasala þessi skuli rekin. Stj. getur sett upp sérstaka verzlun, og það gat hún líka samkv. lögunum um einkasölu á áburði. En hún gerði það ekki þá. Og þar sem áburðarverzlunin hefir gefizt svo vel, sem raun ber vitni, þá mun ég, svo framarlega sem S. Í. S. vill taka að sér þessa verzlun með útvarpstæki, fela því hana. Ég fyrir mitt leyti treysti engum betur að annast þau innkaup svo, að allir megi vel við una. Út af þeim orðum; sem hv. 3. landsk. lét falla um baráttu Skúla Magnússonar og Jóns Sigurðssonar, mætti tala langt mál; rök hans voru röng, en ég ætla þó ekki að snúa mér frekar að þeim að þessu sinni, til þess að lengja ekki umr. að óþörfu.

Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason) Það er ekki margt, sem ég þarf að svara, enda kom það á daginn, eins og ég hafði bent á, að hv. 3. landsk. er ekki alveg óhlutdrægur, þegar hann er að tala á móti einkasölu þeirri, sem frv. þetta ráðgerir. En samanburður hans á gömlu einokuninni og einkasölu ríkisins með vissar vörutegundir, er ekki sambærilegur, enda fjarstæða ein. Hv. þm. kom líka ofurlítið upp um sig, þegar hann sagði, að kaupmenn hefðu ekki verið á móti gömlu einokunarverzluninni. Þeir voru það einmitt ekki, af því að í skjóli hennar græddu þeir drjúgum. En nú hamast kaupmenn móti hverskonar einkasölu sem er, af því að þeir telja hana ganga á móti sínum hagsmunum. Kaupmenn eru alltaf sama sinnis; þeir hugsa aldrei um annað en sinn eiginn hag. Um hagsmuni fjöldans og hvað einstaklingum þjóðarinnar er fyrir beztu, láta þeir sig engu skipta. Annars ætla ég ekki að fara langt út í þetta að sinni, enda finnst mér óþarft að vera að tefja umr. með því núna, síðustu daga þingsins. Læt ég mér því nægja þetta nú, þó að fremur sé það létt verk að afsanna það, sem hv. 3. landsk. sagði um þessa væntanlegu einkasölu og mig í því sambandi.

Frsm. (Erlingur Friðjónsson) Sjútvn. hefir fallizt á að leggja til, að frv. þetta verði samþ. óbreytt. Einn nm. hefir þó skrifað undir með fyrirvara, sem hann væntanlega gerir grein fyrir, því. engar brtt. hafa komið fram frá honum. Frv. þetta tók allmiklum breyt. í Nd. frá því formi, sem það var í þegar það var borið fram í Nd. Var þá gert ráð fyrir því, að í sambandi við þennan sjóð starfaði rekstrarlánadeild. En Nd. felldi hana niður, og stendur þá aðeins eftir hin deildin, sem á að lána til skipakaupa og iðnstofnana í sambandi við sjávarútveg. N. er sammála um það, að það séu spjöll á frv., að rekstrarlánadeildin var tekin út úr. En af því svo mjög er liðið á þingtímann, þá vildi n. ekki gera till. um það, að rekstrarlánadeildin yrði sett inn aftur. Þá þykir n. líka fulllangt gengið að hækka smálestatölu þeirra skipa, sem lánað er út á, upp í 50 smál. Þessum sjóði er fyrst og fremst ætlað að lána út á smærri báta, sem eru undir 30–35 smál. - Það hefir einnig verið gerð sú efnisbreyt. á frv., að eftir frv. nú er heimilt að leggja ¼% á lánin, og er þeim ætlað að renna í sérstakan sjóð, sem á að standa undir þeim töpum, sem verða kunna á lánum þessum fyrir þá sök, að sjóveð hvílir á skipunum. Þetta er mikils virði vegna þess, að það miðar að því að gera lánin hættuminni og öruggari. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. og mun því ekki gera það, nema mér sé gefin sérstök ástæða til þess í umr. um málið.

Halldór Steinsson Ég hefi skrifað undir nál. með fyrirvara, af því að mér þykir frv. eins og það nú er ganga allt of skammt. í Nd. voru tvö frv. lögð fram um þetta efni. Annað var frá mönnum í Framsóknarflokknum, en hitt frá mönnum úr Sjálfstæðisflokknum. En bæði voru frv. áþekk. Í báðum var gert ráð fyrir tveimur lánadeildum. Önnur deildin, sú sem nú er eftir í frv., átti að lána til skipakaupa og iðnaðarstofnana. Hin deildin, sem tekin var burt úr frv. í Nd., átti að veita útgerðinni rekstrarlán. Auk þess eru þau lánin gerð óaðgengilegri, sem eftir standa, svo afleiðingin er sú, að þessi lán eru orðin hálfgert kák. Þessi lánsstofnun er nú byggð upp á þann hátt, að til hennar rennur Fiskveiðasjóðurinn gamli, sem mun vera 500–600 þús. kr. Úr ríkissjóði á að koma 1 millj. kr., sem á að borgast á 10 árum. Og í þriðja lagi á sjóðurinn að fá 1/8% af verðmæti allra útfluttra sjávarafurða. Ef verðmæti þeirra verður líkt því, sem hefir verið undanfarið, þá má búast við, að það nemi 90–100 þús. kr. á ári. Þarna er þá komið allt það fé, sem sjóðurinn hefir til að starfa með. Í 3. gr. frv. er að vísu gert ráð fyrir því, að hann megi selja vaxtabréf, en engu er hægt um það að spá, að hvaða gagni það kann að koma til þess að afla sjóðnum veltufjár. Það er því ekki hægt að fullyrða neitt um það, að sjóðurinn fái meira starfsfé en að framan getur. Nú er það í ákvæðum frv., að Fiskveiðasjóðurinn megi lána út á skip, sem eru 50 smál. að stærð og minni, allt að 30 þús. kr. út á hvert þeirra, og auk þess má lána til iðjufyrirtækja allt að 35 þús. kr. í hvern stað. Er því sýnt, ef lánað er nálægt hámarki á hvern stað, að ekki verða margir, sem njóta þeirra hlunninda að fá lán úr skipalánadeildinni. Ef 20–30 menn, sem hafa 50 smálesta skip, eða þá atvinnufyrirtæki, sem verðskulda hámarkslán, þá er sjóðurinn búinn með stofnfé sitt. Er þá ekki leyfilegt að spyrja: Hvað verður þetta fyrir allt landið? - En auk þess er það svo, að Fiskveiðasjóðurinn gamli er í lánum nú og er því ekkert hægt að lána úr honum fyrst í stað. Þegar því á þetta allt er litið, þá er ekki hægt annað að segja en að þetta sé hálfgert, eða jafnvel algert kák. En þó svo sé, þá er þetta þó spor í áttina, og því höfum við ekki viljað leggja á móti því, að frv. verði samþ. En ég verð að segja, að það var leitt, að rekstrarlánadeildin var tekin úr frv. eins og það var upphaflega. Hún átti að hafa ½ millj. kr. og auk þess hluta af gjaldi, sem þá var gert ráð fyrir að væri ¼%. Hefði sú deild þá haft þegar í byrjun 600–700 þús. kr. til sinnar starfsemi, hefði það verið talsverður stofn og ólíkt sterkari deild en skipakaupadeildin, þó sama fjármagn hafi. Hefði það komið miklu fleiri smáútgerðarmönnum að notum, auk þess, að sú upphæð hefði orðið tiltæk til útlána á hverju ári, þar sem öll slík lán áttu að greiðast aftur árlega. Fé skipakaupadeildarinnar má þar á móti gera ráð fyrir, að verði allt orðið fast eftir svo sem 3–4 ár. Er því ekki að gera ráð fyrir miklum árangri af þessu. Ef rekstrarlánadeildin hefði verið samþ., þá gat frv. orðið til verulegra bóta fyrir smærri útgerðina. En þetta frv., þótt ég játi, að það sé spor í áttina, kemur ekki að verulegum notum.

Frsm. (Erlingur Friðjónsson) Ég sé enga ástæðu til að tala fyrir þessu frv. Frv. er mjög óbrotið, og öll sjútvn. leggur til, að það verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Páll Hermannsson) Frv. fer fram á, að bætt verði einum héraðsskóla við þá fjóra, sem fyrir eru samkv. 1. nr. 37, 14. júní 1929, og að þessi skóli sé settur niður á Reykjum við Hrútafjörð. Þetta frv. er borið fram í Nd., og menntmn. þeirrar deildar lagði eindregið til, að frv. væri samþ. óbreytt, sem og líka var gert þar. Menntmn. þessarar deildar hefir líka athugað þetta frv. og leggur einnig til, að það sé samþ. óbreytt. Hún lítur svo á, að það sé í alla staði eðlilegt, að fimmti skólinn komi þarna, og telur hann vel settan þar. Héruð þau, sem næst standa og eðlilega mundu sækja hann mest, enda bera kostnaðinn til móts við ríkissjóð, eru Húnavatnssýslur og Strandasýsla. Staðurinn er og ágætlega vel settur, liggur vel í héraði og jarðhiti er þar alveg nægur. Ég vil því f. h. menntmn. leggja til, að. frv. verði samþ. óbreytt.

Magnús Jónsson Ég sé, að afbrigði þarf um þá brtt., sem nú er verið að útbýta hér í hv. d., og finnst mér óviðkunnanlegt, að gengið verði til atkv. um afbrigðin, áður en hv.flm.till. hefir gert grein fyrir efni hennar.

Bjarni Ásgeirsson Ég lagði brtt. fram í tæka tíð, enda er hún prentuð á næsta þskj. á eftir því þskj., sem frv. sjálft er á, svo að ég fæ ekki annað séð en að brtt. hafi sama rétt til afbrigða sem frv. sjálft.

Bjarni Ásgeirsson Tilgangurinn með þeirri brtt., sem ég hefi leyft mér að flytja á þskj. 513, er sá, að samrýma ákvæðin um styrk til hlöðubygginga öðrum ákvæðum jarðræktarlaganna. Í þessu frv. eru ákvæði um það, hvað greiða skuli á hvert hlöðudagsverk, og sömuleiðis, hve háan styrk megi veita sama manni árlega. Og loks er svo þriðja takmarkið sett um það, að þessi styrkur megi ekki fara fram úr 50 þús. kr. Nú má vel svo fara, að þessi styrkur nægi ekki. Segjum t. d., að byggðar væru svo margar hlöður eitt árið, að samkv. frv. ætti að veita 100 þús. kr. til þeirra, sem hefðu látið byggja þær. Þar sem þessi styrkur er nú takmarkaður við ákveðna upphæð, yrði afleiðingin sú, að helmingur þessara manna væri sviptur styrknum. Væri slíkt hróplegt ranglæti. Ég vil því láta miða við dagsverkin, þannig að útgjöld hvers árs fari eftir því, hve mikið er byggt á hverju ári. Í samræmi við það legg ég til, að hámarkið verði fellt niður.

Jón Sigurðsson Ég býst við, að frsm. taki til máls, því að þessi brtt. gengur í bága við brtt.n. Veit ég ekki betur en að n. sé á einu máli um þetta frv., eins og nál. ber með sér, þó að ég hinsvegar hafi ekki heimild til þess að tala fyrir nefndarinnar hönd. Úr 1. brtt.n. við 2. umr. höfðu fallið niður orðin: allt að. N. lagði þar til, að í stað kr. 0.75 á hvert hlöðudagsverk komi kr. 0.50, en átti að vera: allt að kr. 0.50. Eins og þetta er nú orðað í frv., lítur út fyrir, að það stangist við ákvæðið um, að engum megi veita hærri styrk en 500 kr. Mun ég því bera fram skriflega brtt. í þessa átt. Till. hv.þm. Mýr. hnígur að því, að hámarkið sé fellt niður. Er mér ekki grunlaust um, að þetta eigi að vera nokkurskonar uppbót fyrir það, að menn voru sviptir jarðræktarstyrknum. Ég get að vísu metið þessa viðleitni hv.þm. Mýr., þótt þetta verði að teljast hundsbætur. En þar sem fyrir liggur þáltill. um að kippa jarðræktarstyrknum aftur í sama horf, og ég vænti þess, að sú till. komi til atkv., mun ég fylgja brtt.n.

Frsm. (Lárus Helgason) Ég ætla að láta brtt.hv.þm. Mýr. afskiptalausa. Það er kunnugt, að hv.Ed. sækir það fast, að sett verði hámark við þessum styrk, en allar horfur eru á, að litlu máli skipti, hvort svo verður gert eða ekki, því að það eru litlar líkur til þess, að byggðar verði svo margar hlöður, að þessi styrkur nægi ekki. Ég gæti fremur trúað, að það yrði afgangur heldur en hitt. Þessi brtt. er því þess eðlis, að það tekur því ekki að vera að togast á um hana. Fyrir n. hönd get ég hinsvegar ekkert um hana sagt, því að n. gafst ekki tækifæri til að kynna sér hana. Hefir því hver nm. óbundnar hendur um till. Það, sem ég hefi sagt, er fyrir eiginn reikning mælt.

Bjarni Ásgeirsson Ég skildi ekki, hvað hv. 2. þm. Skagf. átti við með því, að brtt. mínar ættu að vera nokkurskonar uppbót til þeirra, sem hefðu verið sviptir jarðræktarstyrknum. Ég veit ekki til þess, að nokkur maður hafi verið sviptur honum. L. eru í gildi og eru framkvæmd enn. Um dagsverkabreytinguna ætla ég ekki að fara að rífast nú. Það er þegar búið að rífast nóg út af henni, og verður sennilega gert meira síðar. Till. mín fer fram á það, eins og ég hefi reyndar tekið skýrt fram áður, að samrýma þennan styrk, sem hér er um að ræða, öðrum greiðslum í sambandi við jarðræktarlögin, þannig að framkvæmdir hvers árs séu látnar ráða því, hve mikið er greitt úr ríkissjóði í þessu skyni. Það nær engri átt að vera að gefa mönnum tyllivonir um styrk, þar sem hann getur brugðizt hvenær sem er, vegna þess að ekki má fara yfir ákveðið hámark.

Magnús Jónsson Ég hefi þegar látið í ljós vafa minn um það, hvort brtt. eins og þessi gæti komizt að. Í frv., eins og það kom frá hv.Ed., var styrkhámarkið til hlöðubygginga bundið við 75 þús. kr. Þessi deild samþ. að færa hámarkið niður í 50 þús. kr. og sýndi þar með, að hún álítur 75 þús. kr. of mikið. Nú kemur svo fram till., ekki um að hækka hámarkið aftur í 75 þús. kr., heldur um það að afnema allt hámark. Segjum, að 3.000 kr. styrkveiting væri felld. Væri þá heimilt að bera fram till. um 3.500 kr. styrkveitingu í sama skyni? Ég fyrir mitt leyti efast um, að þingsköp heimili það. A. m. k. finnst mér það harla einkennilegt að bjóða mönnum, sem hafa hafnað 75 þús. kr. hámarki sem of háu, upp á það að samþ. nú að veita ótakmarkaðan styrk í þessu skyni. Mér finnst fyrri samþykkt útiloka, að slíkt geti komið til mála. Auk þess fannst mér n. færa góðar og gildar ástæður fyrir því við 2. umr., að nauðsynlegt væri að setja hámark um þennan styrk til hlöðubygginga.

Forseti (BSv): Ég skal geta þess, að ég tel ekkert til fyrirstöðu því, að brtt.hv.þm. Mýr. megi komast að. Með henni er verið að koma betra samræmi á styrkveitingar-ákvæði jarðræktarlaganna, og sýnist mér það þungamiðja till. Þá hefir mér borizt frá hv. 2. þm. Skagf. skrifleg brtt., svo hljóðandi: „Við 1. gr. 1. málsgr.: Fyrir orðin „sem nemi kr. 0.50“ komi : allt að kr. 0.50“. Mun ég leita afbrigða frá þingsköpum til þess að brtt. megi taka til meðferðar.

Hannes Jónsson Ég vil einungis benda hv.þd. á það, að ef brtt.hv. 2. þm. Skagf. verður samþ., þá mun það óhjákvæmilega valda miklu ósamræmi í úthlutun styrksins frá ári til árs. Í betri árum er meira byggt, og verður styrkurinn þar af leiðandi lægri á hverja hlöðu. En einmitt í góðu árferði geta fátækir menn byggt hlöður, og fá því minni styrk en þeir efnaðri, sem byggja ekkert síður í lakari árum. Afleiðingin verður því sú að fátækir menn fá minni styrk en þeir efnaðri. Af þessum ástæðum tel ég sjálfsagt að samþykkja brtt.hv.þm. Mýr., en ef hún verður samþ., þá ætti skrifl. brtt. ekki að komast að.

Jón Sigurðsson Við verðum í þessu máli sem öðrum að líta jafnframt á getu þess aðilans, sem borga á brúsann, nefnil. ríkissjóðs. Þó að hér sé óneitanlega um stórþarft mál að ræða, þá eru þó vissulega einhver takmörk fyrir greiðsluþoli ríkissjóðsins. Þess ber og að gæta, að nú er kominn svo mikill áhugi fyrir hlöðubyggingum í sveitum landsins, að líkindi eru til, að bráðlega verði þeim málum komið í viðunandi horf. Hinsvegar bíður óræktaða landið alstaðar, og verð ég að álíta meira aðkallandi að lyfta undir aukna ræktun með slíkum fjárframlögum heldur en beina þeim til hlöðubygginga. Auk þess kemur slíkur styrkur ekki réttlátlega niður, eins og bent hefir verið á, og virðist mér því viturlegra að verja fé þessu á annan hátt, og þess vegna finnst mér sjálfsagt að setja hámark, eins og frv. gerir ráð fyrir. Annars er mér þetta ekkert kappsmál, en ég lít svo á, sem till. mín hafi rétt á sér, hvort sem till.hv.þm. Mýr. verður samþ. eða ekki.

Alveg rétt

.

Frsm. (Lárus Helgason) Ég vil nú ekki viðurkenna annað en að þetta sé gott mál. Hlöður vantar víða, og sumar sveitir eru algerlega hlöðulausar. Hér er því um mjög mikilvægt mál að ræða. Auk þess er fátt, sem betur hjálpar til við heyskapinn en góð hlaða. - Ekki er ætlazt til að styrkja aðrar hlöður en þær, sem eru framtíðinni líka til hagsbóta. Held ég því, að hv.þm. ættu ekki að telja eftir þennan styrk, jafnvel þótt hann næmi nokkrum tugum þúsunda. Vil ég fastlega mælast til, að brtt.hv.þm. Mýr. verði samþ., en ég býst við, að till.hv. 2. þm. Skagf. myndi heldur draga úr framkvæmdum, ef samþ. yrði, og tel ég því rétt að fella hana.

Magnús Jónsson Hæstv. forseti telur brtt.hv.þm. Mýr. mega komast að, og verður við svo búið að standa um það. En óneitanlega eru slík veðrabrigði dálítið undarleg, því að rétt nýlega færði þessi hv. deild hámarkið niður úr 75 þús. kr., niður í 50 þús. kr. Það er því, afgert mál, hversu miklu fé deildin vill verja í þessu skyni, og þýðir því ekki að rökræða um það að svo stöddu. Hitt er vitanlega hverjum frjálst, að hafa skoðanaskipti, og skal ég ekki um það fást að sinni. Um málið sjálft hefir hv. 2. þm. Skagf. talað, og á þann veg, sem ég vildi sagt hafa. Hefi ég því litlu við það að bæta. Hann benti rækilega á það, að ekki er nóg að líta eingöngu á það, hvað gott er að hafa af peningum, heldur og á getuna, Það væri óneitanlega gott að geta veitt svona styrk, en það er svo um þetta sem annað, að meta verður, hvar þörfin sé brýnust. Benda má einnig á það, að mjög er hæpið, hvort slíkur styrkur er í samræmi við anda jarðræktarlaganna. Má ef til vill segja, að hlöður stuðli óbeinlínis að ræktun, en á sama hátt mætti segja slíkt hið sama um ýmislegt annað, sem á engan hátt verður kallað jarðrækt viðkomandi beinlínis. Og þó að slíkur styrkur hjálpi óbeinlínis til við jarðrækt, þá verður hann með engu móti talinn jarðræktarstyrkur. Út af ræðu hv.þm. V.-Húnv. má geta þess, að það er ekkert einsdæmi, að slíkir styrkir komi þannig ójafnt niður eftir árferði, t. d. námsstyrkir og því líkt. Alþingi ákveður einungis, hve mikill styrkur skuli veittur í þessu skyni, síðan fær hver einstakur styrkþegi styrk í öfugu hlutfalli við fjölda styrkþeganna. Þetta er því ekkert nýtt. Hvað þennan styrk snertir, þá finnst mér rétt að tiltaka nú í byrjun ákveðna upphæð og stilla fremur í hóf að svo stöddu. Ég þarf ekki að eyða orðum að því, að brtt.hv. 2. þm. Skagf. stenzt jafnt hvort sem brtt.hv.þm. Mýr. verður samþykkt eða ekki, því að þó hún verði samþ., þá stendur þó eftir í brtt.hv. 2. þm. Skagf.: „þó veitist engum hærri styrkur en 500 kr.“ o.s.frv. Ég vil því leggja til, að sú brtt. verði samþ., hvað sem hinni líður.

Hannes Jónsson Hv. 1. þm. Reykv. datt ekki í hug að mótmæla því, að með ákvæðum frv. eru hinir efnaminni menn órétti beittir samanborið við hina ríkari. Þetta leiðir vitanlega af sjálfu sér, því að hinir efnaðri eru síður háðir árferði en hinir fátækari, en af því leiðir, að þeir fá hærri styrk eftir þessu frv. Í sambandi við þessa skrifl. brtt., sem fram hefir komið, vil ég geta þess, að hún er alveg óþörf, vegna þess að alveg sömu ákvæði eru í jarðræktarlögunum, því þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Og skal þá veita þeim, er verkið lét framkvæma, styrk úr ríkissjóði, er nemi 1.50 kr. fyrir hvert metið dagsverk, þó aldrei meira en 1.200 kr. fyrir hvert um sig“. Þetta eru nákvæmlega sömu ákvæðin og í frv. Ég legg mikla áherzlu á, að brtt.hv.þm. Mýr. verði samþ., því að kostnaðaraukinn er óverulegur í samanburði við það, að á þennan eina hátt verður nokkurt réttlæti í úthlutun styrksins.

1) Með svofelldri grg.: Ég tel mig bundinn af ákvörðun þeirri, sem nefndin hefir gert, og segi því nei. Ég get ekki greitt atkv. öðruvísi nú en í fyrradag.

Frsm. minni hl. (Magnús Torfason) Ég verð að byrja á að beiðast afsökunar á því, hvernig þetta mál hefir borið að hér í þessari hv. deild. Þetta mál var rætt fram og aftur í allshn., en þá skildist mér, að 2 sjálfstæðismenn létu sig þetta mál litlu skipta, svo að ég noti ekki harðari orð. Að vísu skildist mér þeir vera með sumum ákvæðum frv., en ekki geta þýðzt önnur. Sama er að segja um formann n. Mér skildist hann láta sér næsta ótítt um þetta frv. Af því að ég sjálfur er „Jónasar“maður í þessu máli og það er vitanlegt, að hæstv.dómsmrh. leggur mikla áherzlu á, að þetta frv. nái fram að ganga, þá vildi ég flýta fyrir því, og þá sérstaklega vegna þess, að ekki var hægt að halda fund. Nál. það, sem hér liggur fyrir, er því aðeins fyrir mig og annan nm., hv. 2. þm. Reykv., og leggjum við það til, að þetta frv. nái fram að ganga. Ég ætla að skírskota til þess, að í frv. eru ýmsar breyt. til bóta og nauðsynlegir viðaukar við áfengislögin. Þótt ég viðurkenni, að sumir hv.þm. muni hafa kynnt sér þetta frv. rækilega, þykir mér hlýða að rekja hér í örfáum orðum þessar breyt. og þýðingu þeirra. Það er þá fyrst frá því að segja, að breyt. í 1. gr. og fyrri breyt. í 4. gr. og sömuleiðis breyt. í 7. gr. eru aðeins til skýringar lögunum. Þetta er gert til þess, að hæstiréttur eigi auðveldara með að dæma í þessum málum, því nú eru þessi ákvæði laganna ekki svo skýr, sem þau þyrftu að vera. 2. gr. frv. inniheldur það nýmæli, að ekki skuli aðeins gera bruggunaráhöld upptæk, heldur skuli líka ónýta þau. Vona ég, að hv. dm. geti fallizt á þetta. Það er að vísu ekki mikið verðmæti í þessum áhöldum, en með því móti að ónýta þau er girt fyrir það, að áhöldin verði notuð framvegis. Þá er í 3. gr. frv. nokkurt nýmæli um það, að menn megi ekki nota það áfengi til nautnar, sem þeir hafa fengið samkv. læknisvottorði undir því yfirskini, að það sé í löglegum tilgangi. Þessi till. hefir áður verið hér á þingi til umr., þótt hún hafi ekki náð fram að ganga, svo mönnum mun hún kunn. Þó vil ég benda á það, að þessi till. í 3. gr. stendur í sambandi við b-lið till. í 4. gr., um að síðasta mgr. 21. gr. falli burt. En sú mgr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta, og bið ég menn að taka vel eftir: „Hver sá, sem tekur á móti áfengi, sem um ræðir í þessari grein, og notar það til nautnar, skal sæta sektum“. Þessi mgr. er felld niður,  (Forseti BSv: Bravó!)  , og álít ég það stóra réttarbót á þessum lögum.  Í sambandi hér við eru ákvæði um það, að ef læknir gefur manni áfengislyfseðil, þá er hann ekki sekur um að neyta þess í eitthvað ríflegri mæli en stendur utan á glasinu. Ég skil þetta svo vel. Það er hér um bil ómögulegt að koma lögum yfir þesskonar. Brotið, ef nokkurt er, er vitanlega ekki að þiggja það, heldur að gefa lyfseðilinn. Ég verð að halda, að það sé yfir höfuð að tala móti náttúrunni og eðlisfari þessarar þjóðar að refsa fyrir slíkt, að taka á móti því, sem að manni er rétt.

Alveg rétt

. Það er á móti öllu gestrisnislögmáli. Ég er sannfærður um, að h. u. b. allir Íslendingar líta svo á, að maður eigi ekki að spyrja blessaðan gjafarann, hvort hann sé vel að því kominn. Vitanlega geta verið undantekningar, sem eru refsiverðar, en í öllum slíkum tilfellum verður að fara varlega. Þessi regla nær þannig út fyrir áfengislögin, ef taka á tillit til hennar. Ég kann því vel við þessa nýju reglu, því með henni er mikil réttarbót fengin. Þá kem ég að 5. gr. frv. Breytingin þar er um þessar 40 kr., sem sérstaklega á að borga fyrir hvern lítra áfengis. Í lögunum frá 1928 er þetta ákvæði svo: „Auk sektar skal greiða 40 kr. á hvern lítra þess áfengis, sem innflutt var“. En eftir frv. á þetta að hljóða þannig: „Auk þess greiðist í sekt 40 kr. á hvern lítra áfengis, sem innflutt er“. Þetta ákvæði gerði það að verkum, að ekki var hægt að láta afplána þessar 40 kr. bætur á hvern lítra. Úr þessu er nú bætt, og tel ég það sjálfsagt. Þá kemur 6. gr. frv., sem er við 30. gr. laganna. Hún er um sektir fyrir bruggun. Eftir gr. eins og hún er í lögunum geta þessar sektir orðið frá 1.000–20.000 kr., en eftir frv. verða þær 500–5.000 kr. Í núgildandi lagagrein er talað um fangelsi, og er það miðað við, að brotið sé margítrekað, en eftir þessu frv. er fangelsið miðað við það, að áfengið sé ætlað til sölu eða veitinga fyrir borgun. Það er einmitt þetta, að brjóta áfengislögin til ávinnings, sem er ljótt, og fyrir það ber vitanlega að refsa. Þá kemur 8. gr. frv. Hún er aðeins afleiðing till. um það, að fella niður síðustu mgr. 21. gr. Loks er 9. gr. Þar er það nýmæli, að hægt sé í reglugerð, sem sett kann að verða, að ákveða refsingu fyrir hlutdeild í brotum á reglugerðarákvæðinu. Hvað þetta atriði snertir fannst mér og hv. meðnm. mínum það ganga nokkuð vítt og vildum þess vegna takmarka reglugerðina við það, að það snerti aðeins brot framin fyrir ávinningssakir. Það veit hver einasti maður, að það er ljótt að gera sig sekan um slíkt, og get ég því ekki séð neitt á móti því, að sett séu ákvæði um það. Þá skal ég geta þess viðvíkjandi þeim brtt., sem við berum hér fram, að fyrri brtt. er aðeins leiðrétting á prentvillu í frv. Það stendur þar „áfengi“ í staðinn fyrir „áfengið“. Þar sem þetta er prentvilla í frv., þarf eiginlega enga brtt., og heldur skrifstofustjóri, að megi lagfæra þetta í prentun. Hin brtt. er um, að í stað „nautna“ komi „nautnar“. Það mun líka mega lagfæra í skrifstofunni. Með þessum skýringum get ég tekið þessar brtt. aftur, og mælist því til þess, að frv. verði samþ. óbreytt.

Magnús Guðmundsson Hv. frsm. minni hl., sem svo kallar sig, kom hér með dálítið einkennilega afsökun á afgreiðslu málsins í allshn. En af því að hann beiddist afsökunar á því, skal ég ekki fara út í það. Ég vil aðeins geta þess, að sama dag og þetta nál. er skrifað var haldinn fundur í allshn. og var þetta frv. þar til meðferðar, gegnumlesið og yfirfarið, en engin ákvörðun tekin. En þennan sama dag taka hv . 2. þm. Árn. og hv. 2. þm. Reykv. sig saman og skrifa nál. og þykjast þá vera minni hl.

Það var á mánudag

. Það var sama daginn. Hv. þm. hefir afsakað þetta frumhlaup, og sú afsökun hefir þegar verið gild tekin, og skal ég því ekki ræða þetta meira. Hv. 2. þm. Reykv. var ekki á fundi þegar þetta mál var fyrir tekið í n. og á því sennilega ekki sök á þessari aðferð. Það, sem ég lét í ljós á nefndarfundinum, var einkum það, að ég vildi athuga, hvort rétt væri í lögreglumálum eins og hér er um að ræða að viðhafa refsireglur hegningarlaganna um hlutdeild. - Þetta hefir hv. 2. þm. Árn. fundið, að var athugunarvert og vill nú aðeins láta þessar reglur gilda um brot, framin í ávinningsskyni. Þetta verður reglugerðaratriði, og ég skal ekkert segja um, hvort sá ráðh., sem gefur út reglugerðina, fer eftir þessari ósk hv. 2. þm. Árn. En geri hann það ekki, þá skal ég segja hv. 2. þm. Árn. það, að sá verður brotlegur gegn þessum lögum, sem þiggur „snaps“ hjá öðrum, ef hann skyldi vera ranglega fenginn. Hv. frsm. á því þetta alveg undir ráðh., og furðar mig ekki, þó hann uni því sæmilega, þegar hann er farinn að kalla sig „Jónasarmann“. Annars er það um þetta frv. að segja, að það gerir ýmist að herða á lögunum eða lina, eins og hv.frsm. tók réttilega fram. Það er t. d. herðing, að í 5. gr. frv. er svo ákveðið, að gjaldið, sem ákveðið er í 27. gr. laganna að greiða skuli, auk sektarinnar, fyrir hvern lítra af áfengi, sem inn er fluttur óleyfilega, skuli teljast sekt, því þá má einnig láta afplána hana í fangelsi. Efast ég um, að þetta sé rétt, þegar af þeirri ástæðu, að það er dýrt fyrir það opinbera að láta afplána mikið af sektum. Aftur er það mikil linun á lögunum, ef 6. gr. er samþ., því áður varð að láta menn sæta fangelsi fyrir bruggun, þó þeir hefðu aðeins bruggað handa sjálfum sér. Tel ég þessa breyt. til bóta, að ekki sé refsað með fangelsi nema fyrir bruggun í gróðaskyni. Þekki ég þess ljót dæmi frá málafærslumannsstarfi mínu, hvað ákvæði þessara laga gátu komið óeðlilega hart niður. Fátækir verkamenn, sem brugguðu öl handa sjálfum sér aðeins, urðu að sæta fangelsi. Lakast er mér við það ákvæði frv., að setja megi reglur um að refsa fyrir hlutdeild. Ákvæðin um hlutdeild hafa ekki gilt nema um brot eftir alm. hegningarlögum. En annars eru svo mörg refsiréttar-„princip“ brotin með þessum lögum, að ég er ekki svo mjög hræddur við að bæta einu slíku broti við. Og ég vil raunar styðja að því, að sem mest sé farið eftir till. þeirra manna um þetta efni, sem halda vilja uppi ströngu banni, til þess að það sjáist fyrir víst, hvort gerlegt er að halda uppi banni eða ekki.

Frsm. minni hl. (Magnús Torfason) Mér finnst ég hafa vaxið dálítið síðan ég stóð síðast upp, því nú er ég eiginlega ekki lengur aðeins frsm. minni hl., heldur er ég orðinn frsm. meiri hl. Í því sambandi vil ég þakka hv. sjálfstæðismönnum fyrir, hvað vel þeir hafa tekið í þetta mál. Það er rétt hjá hv. 1. þm. Skagf., að ég er hræddur við þetta ótiltekna vald til að ákveða refsingar í reglugerðinni. En minni hl. tekur skýrt fram í nál. og leggur áherzlu á, að refsingu fyrir hlutdeild verði því aðeins beitt, að um brot í hagnaðarskyni sé að ræða. Og hv.þm. hefir tekið undir þetta fyrir hönd síns flokks, og lít ég því svo á, að þessu atriði sé vel borgið.

Það er engin flokkssamþykkt um þetta

. Ég tel nú samt, að mikið megi byggja í orðum þess manns, sem hefir framsögu fyrir sinn flokk, ef ekki koma fram mótbárur. Hinsvegar tel ég ekki rétt það, sem hv.þm. hélt fram, að hægt væri að setja þannig ákvæði í reglugerð eftir þessu frv., að eftir þeim mætti sekta menn fyrir að súpa á hjá náunganum. Svo eigum við líka til nokkuð, sem heitir hæstiréttur, og hann mun ábyggilega taka fullt tillit til þess, sem hér er sagt. Ég verð að lýsa því yfir, að ég tel þessa lagabreyt. til talsvert mikilla bóta, og það býst ég við, að flestir bannmenn geri. Hv. 4. þm. Reykv. fann að því, að fella á niður að refsa þeim mönnum með fangelsisvist, sem brugga til heimilisnotkunar. En ég held, að refsiákvæði laganna séu sæmilega áhrifamikil fyrir því. Og 500–5.000 kr. sektir munu oft verka sem fangelsisdómur, því fáir, sem leggja sig í að brugga áfengi, munu hafa ráð á að snara út 5.000 kr.

Þeir eru fljótir að græða

. Það á áfram að refsa með fangelsi, þeim sem hagnað hafa af brugguninni. Þá hélt sami hv.þm. fram, að drykkjuskapur færi vaxandi í landinu. Ég held þetta sé ekki rétt, a. m. k. ekki að því er snertir mína sýslu. En það gildir sennilega enn sama lögmálið og á tíð Ólafs helga. Um það leyti, sem hann var að ná sér í konuna, var sagt, að þá væru „korn mikil og drykkjur miklar“. Fer oft saman góðæri og mikill drykkjuskapur; þverrar hann svo aftur þegar harðnar í ári. Hitt get ég þakkað hv. 4. þm. Reykv., hvað hann vill þessu máli vel. Lög þessi munu lengi standa til bóta, enda er þetta nú í 4. skipti, sem ég stend að því með öðrum að bæta um þau.

Sigurjón Á. Ólafsson Ég get ekki látið þetta mál ganga svo til atkvgr., að ég ekki segi um það nokkur orð. Ég hjó eftir þeim orðum hjá hv.þm. Skagf., að hann vildi láta fara sem mest eftir till. þeirra í þessu máli, sem halda vilja uppi bannlögunum. Ég verð að segja það, að hið háa Alþingi hefir ekki fylgt þeirri reglu nema að litlu leyti. Ég skal ekki ásaka hv.Nd., en frv. þetta kemur hingað stórskemmt frá hv.Ed. Ég hafði hugsað mér að gera nokkrar brtt. í þá átt, að bæta inn í frv. aftur því, sem fellt var úr því í hv.Ed., og fella úr því það, sem þar var laumað inn. En þar sem enn eru í frv. ákvæði, sem ég tel nauðsynlegt að komist inn í lögin hið fyrsta, og hinsvegar orðið svo áliðið þings, að lítil von er um að koma frv. í gegn breyttu, þá ætla ég nú að sleppa að gera brtt. við það að þessu sinni. Ég skal nú geta um, hvaða skemmdir það eru, sem mér finnst hv.Ed. hafa gert á frv. 1. gr. frv. var upphaflega þess efnis, að bæta skyldi inn í 3. gr. laganna ákvæði um það, að útlendum skemmtiskipum, sem ferðast hér við land, sé bannað að veita Íslendingum áfengi um borð. Þetta ákvæði var tekið upp í frv. eftir ósk stórstúkunnar, vegna þess að reykvískir borgarar hafa ekki þolað að koma um borð í útlend skip án þess að drekka sig fulla og verða þjóð sinni til skammar.

ósköp er þetta raunalegt!

. Fannst mér því full ástæða til að láta það standa, til þess að fyrirbyggja, að slíkt geti komið fyrir. En það hefir hv.Ed. ekki gert. Í öðru lagi átti að taka af lögreglustjórum heimildina til að leyfa vínveitingar í opinberum veizlum. Eftir því, sem mér er sagt, mun lögreglustjórinn hér í Reykjavík hafa mælzt til, að það ákvæði væri tekið upp í frv: Mun oft erfitt að synda milli skers og báru í því efni, hvort leyfa á vínveitingar eða ekki. Annað skemmdarverk hv.Ed. á frv. var það, að fella niður þetta ákvæði. Þriðja skemmdaratriðið er það, að hv.Ed. bætti inn í frv. ákvæði til að koma í veg fyrir það, að refsað sé með fangelsisvist fyrir áfengisbruggun.

Það á að sæta fangelsi áfram, ef bruggað er til sölu

. Já, en það er nú oft þannig um hnútana búið, að ekki er gott að sanna, að áfengið hafi verið ætlað til sölu. Og hinsvegar hygg ég, að enginn leggi í bruggun til annars en að græða á því.

Það eru dæmi til þess

. Mér skildist á hv.frsm., að hann telja aðeins eðlilegt að refsa fyrir bruggun, ef hún væri gerð í ávinningsskyni. En ég man nú ekki betur en að það beri að refsa mönnum, sem sjást fullir á almannafæri, þó þeir hafi engan hagnað af því. Það er velsæmishlið málsins, sem þá kemur til greina. Þessar skemmdir á frv. væru undir vissum kringumstæðum nægar til þess, að við templarar greiddum atkv. á móti frv. þeirra vegna. Aftur tel ég það ákvæði frv. til mikilla bóta, að hægt á að verða að láta lækna sæta refsingu fyrir, ef þeir misnota þá heimild, er þeir hafa til að nota áfengi til lækninga. Er það vegna þess ákvæðis, að ég mun drattast til að fylgja þessu frv. Annars mætti margt segja í sambandi við þetta mál.

Það er satt

. Árangur slíkra laga sem þessara er vitanlega alveg kominn undir því, hvernig tekst að framfylgja þeim. Það verður að kannast við þá sorglegu raun, að áfengisnautn er að aukast hér aftur, og ég hefi raunar ekki mikla trú á, að þessi lög ráði bót á því. En það liggur ekki fyrir nú að tala um fullkomna lækningu á þessu böli, en að því mun koma. Meðan ekki er kostur á henni, verður að halda vínnautninni í skefjum, að svo miklu leyti sem hægt er. Til þess þarf að setja mjög ákveðin lög, og þó öllu framar að gera miklar kröfur til þeirra, sem laganna eiga að gæta. Og það má ekki hafa einlægar glufur og undanþáguheimildir í lögunum, sem óleyfileg sala og notkun þróast í skjóli við.

Það þarf að hætta við Spánarvínin

. Það er einmitt það. Við verðum að losna við Spánarvínin. Og það munu aldrei líða mörg ár, þangað til Alþingi fær að fjalla um það mál. Ég hefi nú gert grein fyrir þeim ástæðum, sem ég vildi bera fram í þessu máli. Hefi ég um leið talað fyrir hönd minna flokksbræðra, og sennilega flestra templara, en þeir eiga sorglega fáir sæti hér.

Pétur Ottesen Af því mér skildist hv. 4. þm. Reykv. þykjast tala fyrir munn templara hér á Alþingi, vil ég taka það fram, að það var alls ekki fyrir minn munn sagt, þegar hann sagðist ætla að drattast til að fylgja þessu frv. Ég tel þessar breyt. á áfengislögunum til mikilla bóta og fylgi þeim því af heilum huga.

Sigurjón Á. Ólafsson Ég sagði það vitanlega aðeins fyrir sjálfan mig, að ég mundi aðeins drattast til að greiða atkv. með frv., vegna þeirra breyt., sem hv.Ed. gerði á því. Það, sem ég átti við, að ég hefði sagt fyrir hönd templara yfirleitt, var það, að frv. hefði versnað við það, að hv.Ed. felldi úr því nokkur atriði. Því þau atriði voru sett í frv. eftir till. framkvæmdarnefndar stórstúkunnar.

Magnús Guðmundsson Þær ræður, sem haldnar hafa verið síðan ég talaði síðast, hafa ekki gefið mér tilefni til andsvara, en mér þótti það eftirtektarvert, að hv. 4. þm. Reykv. sagði áðan, að drykkjuskapur væri alltaf að aukast í landinu. Þetta sýnir, að það er ekki einhlítt að reyna með löggjöf að hafa áhrif á drykkjuskapinn í landinu. Það verður líka - og engu síður - að gerast með bindindisstarfsemi. Það varanlegasta verður að reyna að koma því inn hjá mönnunum sjálfum, að þeir eigi ekki að drekka sér til skaða og skammar. Menn geta alls ekki búizt við því, að hægt sé með lögum að útrýma drykkjuskap, meðan hugarfar margra er á þá leið, að þeir skeyta því engu, hvort þeir eru drukknir eða ekki. Það má ekki kenna yfirvöldunum um drykkjuskapinn, þegar almenningur er ekki lengra á veg kominn í þessu efni en raun er á. Við verðum því fyrst og fremst að leggja áherzlu á bindindisstarfsemina. Það er undarlegt, að það skuli koma fyrir á þingi eins og þessu, þar sem ekki er farið betur með féð en gert er, að deilt skuli vera um nokkur þús. kr. til bindindisstarfsemi. Þau rök, sem hv. 2. þm. Árn. færði fyrir því, að drykkjuskapur væri að aukast í landinu, voru nokkuð vafasöm. Hv. þm. talaði í þessu sambandi um góðærið, sem við eigum við að búa, en hann hagaði orðum sínum svo varlega, að ekki var hægt að sjá, hvort hann áleit, að drykkjuskapurinn stafaði af góðærinu eða góðærið af drykkjuskapnum. Ég verð að segja, að ég er ekki viss um, að þetta tvennt hljóti að fara saman, en þegar menn eru af hæstv. stjórn beinlínis hvattir til að neyta áfengis sem mest, er von, að landsmenn telji það lýtalaust að fá sér í staupinu.

Frsm. (Einar Jónsson) Ég veit, að hv.þm. rekur minni til þess, hvað gert var á síðasta þingi. Þá var það, að heimiluð var talsvert stór upphæð úr ríkissjóði til sauðnautaveiða. Síðan var för farin af hraustum karlmönnum og tókst vel. Þeir komust heim með sjö sauðnaut. Þessir kálfar voru fyrst hafðir hér á Austurvelli, og þar döfnuðu þeir vel. Eftir stutta stund voru þeir færðir upp að Reynisvatni í Mosfellssveit, og er sagt, að þeim hafi farnazt þar vel líka. Nokkru seinna var ályktað, að þeir skyldu fluttir austur í girðingu í Gunnarsholti á Rangárvöllum. Þar fór verr, því að eftir fáa mánuði voru 6 dauðir, en einn lifir eftir. Landbn. þessarar deildar hefir athugað, hvað í húfi er, að láta þessa kvígu verða að engu. Þrátt fyrir óhöppin vill hún nú reyna að halda við þessu eina dýri. Því miður er engum hv.þm. eins kunnugt um það og mér, sem bý þar í nágrenninu. En mér er óhætt að fullyrða, að það er við beztu heilsu, í góðum holdum og í fullu fjöri. Kvíga þessi er höfð sem fangi í kví til þess að láta hana ekki ganga með öðrum gripum, því að mönnum er ekki grunlaust, að það hafi valdið dauða hinna, að þau gengu um nokkurn tíma með öðrum kálfum í Gunnarsholti. Kvígan hefir nú verið bólusett einum þrisvar sinnum, held ég, og er öll von til, að það dugi. Nú lifir hún auðvitað á heyi og mjólk í kví sinni í Gunnarsholti og farnast vel. En nú eiga hv.þm. að ráða því, hvort hún skuli skotin, þegar á að hleypa skepnum út í vor, eða leitað skuli annara ráða til þess að útvega henni eitthvað, sem hún gæti unað við og aukið kyn sitt. Vitanlega fæst það ekki að kostnaðarlausu. Sigurður búnaðarmálastjóri hefir gert tilraun til að ná kaupum á dýrum með því að skrifa til Grænlands. Leiðangurinn í fyrra kostaði ríkið 20 þús. kr., og mun þó ekki hafa nærri hrokkið til að gera mennina skaðlausa. Nú býst Sigurður búnaðarmálastjóri við, að kostnaður geti orðið miklu minni með því að kaupa dýrin af dönskum Grænlandsförum. Hann hefir sýnt mér bréf, er hann hefir fengið sem svar við málaleitun sinni. Það geta allir hv.þm. fengið að sjá, og vildi ég því ekki tefja tímann með því að lesa það upp, en biðja hæstv. forseta leyfis, að þingskrifarar megi færa það inn í þingtíðindin án þess.  „Samkvæmt bréfi yðar 20. f. m. viljum vér taka fram, að vér með ánægju viljum gera það, sem í voru valdi stendur til að útvega yður hin umbeðnu sauðnaut. Í tilefni af því viljum vér taka fram, að sauðnaut eru friðuð í Scoresbysundi, svo að sérstakt leyfi þarf til að mega fanga þar nokkur dýr. Þetta mun verða auðvelt. Aðferðin yrði sú, að vér sendum gufuskipið, sem kemur til Scoresbysunds, lengra inn í fjörðinn, til þess að ná í nokkra kálfa, því að eins og þér vitið, er ómögulegt að koma fullorðnum dýrum út í skip. Þau eru alveg villt og óviðráðanleg. Rekist maður á hóp, getur maður skotið fullorðnu dýrin og handsamað kálfana, en að það verði eitt karldýr og tvö kvendýr, er ómögulegt að vita, og væri því gott að hafa yfirlýsingu yðar um, ef þér viljið reyna þessa málaleitun aftur, að þér tækjuð tvö karldýr í stað eins, ef svo vildi til. Hversu langan tíma þetta tæki, að ná í dýrin, er ekki vel hægt að segja fyrirfram. Hitt er hægt að reikna út, hvað það muni miklu að koma við á Íslandi með dýrin, í stað þess að fara beint heim frá Scoresbysundi. Þetta mundi kosta talsvert, því að skip eins og Gertrud Rask kostar talsvert daglega í rekstri. Vér teljum daglegan kostnað 7–800 kr., og við gerum ráð fyrir um það bil einni viku til að ná dýrunum, og svo viðkomunni í Reykjavík. Það leiðir auðvitað af sjálfu sér, að yður verður ekki reiknað þetta dýrar en það kostar oss; en betra væri að heyra skoðun yðar um það, hvað miklu megi offra til í þessu efni, því að komið getur það fyrir, að ferðin inn í fjörðinn verði árangurslaus, þannig að enginn hæfilegur dýrahópur finnist“. Eftir þetta svar frá stjórn grænlenzku verzlunarinnar hefir Sigurður Sigurðsson búnaðarmálastjóri góða von um það, að hægt verði þarna að komast að betri kjörum um útvegun nokkurra dýra en reyndin varð um kostnað af hinni rösklegu för árið sem leið. Og allar líkur eru til, að ekki muni miklu um kostnaðinn, þó að dýrin, sem næðust, yrðu nokkru fleiri en gert er ráð fyrir. Það getur verið, að 2–3 dýr kosti 10 þús. kr., en vel má líka vera, að 10 dýr náist fyrir það verð. Nú geri ég það í sátt og samráði við hv. landbn. að bera það undir þingið, hvort nú eigi að eyðileggja þessa einu kvígu eða þá ná henni í ektamaka eða samskonar dýr, sem sé henni til ánægju og gagns. Áður en ég lýk máli mínu vildi ég minnast á meðferð þessa dýrs. Ekki skal ég fullyrða, að það sé ekki illa ráðið að sleppa því út í hraun og móa, en vankvæði verða á að geyma það einangrað í girðingu. Sandgræðslusvæðin þurfa að vera alfriðuð, svo að ég geri ekki ráð fyrir, að þessum dýrum verði leyft að kroppa og sparka þar. Af því ég hefi verið spurður um þrif og hreysti kvígunnar, skal ég bæta við, að fyrir ekki alllöngu kom ég að Gunnarsholti og sá gripinn. Þetta er engin stærðarskepna, hún hafði þá nýlega verið vigtuð og reyndist 58 kíló, og var ekki við meiru að búast. Og mér er óhætt að segja, að hún er lífleg. Ég reiði mig á, að hv.þdm. greiði atkv. með sanngirni um þetta mál.

Benedikt Sveinsson Mér þótti vænt um það, að hv. landbn. skyldi bera fram þessa till., og vil þakka hv.frsm. fyrir skörulega framsögu málsins. Það verður ekki annað sagt en að þessi för á síðasta sumri hafði tekizt mjög vel að því leyti, sem förina sjálfa snerti. Hún var með mesta skörungsskap stofnuð og framkvæmd og tókst öll mjög giftusamlega. Að vísu var það ekki þeim norsku mönnum að kenna, að dýrin drápust, þegar komið var til Íslands, og engum manni, nema þá þeim, sem við tóku og segja má, að ekki hafi kunnað að fara með þau eins og þurfti. En þess var lítil von, þar sem enginn hafði áður kynnzt lífsháttum þessara dýra, né þekkti hættur þær, er yfir þeim gætu vofað. Að vísu hafði Vilhjálmur Stefánsson skrifað hingað viðvaranir nokkrar og reglur til að fara eftir um meðferð sauðnautanna, en ég hygg, að þær hafi ekki borizt hingað fyrr en um seinan. Nú höfum vér fengið nokkra reynslu í þessu efni og stöndum því betur að vígi. Það væri vesalmannlegt, ef Íslendingar legðu nú árar í bát og létu að engu verða þá tilraun, sem gerð var í sumar. Því er nauðsyn að reyna nú að afla fleiri dýra. Það mun vera rétt að athuga tilboð það, sem borizt hefir frá dönsku nýlendustjórninni á Grænlandi, einkum sakir þess, að það kemur fyrir meðalgöngu Sigurðar Sigurðssonar búnaðarmálastjóra. Er hann hinn mesti vinur Danastjórnar á Grænlandi af íslenzkum mönnum. Hefir hann dvalizt þar um hríð á hennar vegum og mjög dregið hennar taum í frásögn sinni allri. Er því enginn landa vorra líklegri til að afla góðra kjara en hann hjá hinni góðfrægu Grænlandsstjórn.

Illræmdu væri réttara!

. - Jæja, hjá þeirri stjórn, sem er á Grænlandi, að hverju sem hún er frægust. Annars er ekki því að leyna, að mér þykir þetta tilboð nokkuð óákveðið, þótt það líti fallega út að fá dýrin við kostnaðarverði. Ég veit ekki, hversu Danir mundu reikna sér kostnað af þessari för, og er illt að átta sig á því fyrirfram, hvað kosta mundi að fara alla leið frá Angmagsalík norður í Franz Jósefsfjörð, eða hvert annað, sem sauðnautin væri að hitta. Þrátt fyrir þetta er sjálfsagt að athuga tilboðið og taka því, ef mönnum sýndist það mundu verða aðgengilegt. - En þess er vert að minnast, að unnt mun vera að fá dýr úr fleirum áttum en þessari einni. Norðmenn fara á hverju sumri norður með Grænlandi og taka þar nokkuð af sauðnautum, sem þeir hafa síðan á boðstólum. Síðastl. sumar veit ég um, að þeir náðu 26 dýrum. Voru sum veturgömul, en sumt sumrungar. Með þessi dýr var farið norður til Svalbarða, til þess að koma þar upp sauðnautastofni. Verð þeirra dýra, er Norðmenn hafa haft til sölu, hefir ekki verið sérlega hátt, og væri engin frágangssök að kaupa af þeim 3 eða 4 dýr. A. m. k. vil ég benda hæstv. stjórn á að leita tilboða frá þeim, áður en þeir afla sér dýranna úr annari átt með óákveðnu verði.

Sveinn Ólafsson Úr því að verið er að tefla fram tilboðum um útvegun sauðnauta, þykir mér rétt að minna á, að fyrir liggur tilboð frá h/f „Eiríki rauða“, hinum sama félagsskap, sem aflaði kálfanna í sumar leið. Hefir þetta félag boðizt til að útvega sauðnaut gegn því, að því verði greiddur rekstrarhalli af förinni í fyrra, sem er 6 þús. kr. Veit ég ekki, hvort það eru fá dýr eða mörg, sem „Eiríkur rauði“ býst við að geta útvegað, en ég get ímyndað mér, að þetta félag sé líklegast til að geta útvegað sauðnautin við sæmilegu verði. Tilboð það frá Dönum, sem hér hefir verið upp lesið, er alveg óaðgengilegt, þar sem það er bundið við veiðiskap í för, sem enginn veit, hvað kostar eða hvenær verður farin. Sýnist mér sjálfsagt fyrir hæstv. stj. að gera annað tveggja, að semja við „Eirík rauða“ eða Norðmenn þá, sem fara í norðurveg. Ef þáltill. verður samþ., er hæstv. stj. sjálfráð, hverja leið hún velur til útvegunar sauðnautanna, en mér fannst rétt, að það kæmi fram á Alþingi, að þetta tilboð, sem ég nefndi, liggur fyrir frá „Eiríki rauða“.

Frsm. (Einar Jónsson) Ég er þakklátur hv.þm.N.-Þ. fyrir þau hlýju orð, sem hann sagði í garð þessa máls. Vona ég, að hv. d. kunni að meta orð hans nú sem fyrr, og að þáltill. fái þeim mun betri byr, sem orð hans voru hlýlegri. Ég hefi ekki beint á móti því, sem hv. 1. þm. S.-M. sagði, en þó var umsögn hans öll verri en hv.þm.N.-Þ. Það er ekki rétt hjá hv.þm., að ekki sé um nema tvær leiðir að velja, að kaupa dýrin af Norðmönnum eða að semja við „Eirík rauða“. Hefi ég það fyrir satt, að frá Norðmönnum er ekki að fá nema dýr, sem geymd hafa verið í dýragörðum lengri eða skemmri tíma, og hlýtur því að hafa fallið á þau mikill kostnaður. Ég get ekki skilið, hví hv.þm. hefir svo mikið á móti tilboði því, er ég las upp frá Dangaard-Jensen nýlendustjóra um að veiða dýr og koma með þau hingað, gegn greiðslu kostnaðarins. Sé ég engar líkur til, að þessi kostnaður yrði á neinn hátt minni, þótt við færum sjálfir aðra veiðiför norður. Auk þess felli ég mig ekki við veiðiaðferð þá, sem skipverjar af „Gottu“ þurftu að hafa í sumar, er þeir skutu niður öll fullorðnu dýrin til að ná kálfunum.

Grænlendingar verði víst að gera þetta líka

. Þeir um það, en mér sárnar þessi veiðiaðferð svo, að ég vil ekki senda mína eigin landa norður í höf til að beita henni. Út af því, sem skilja mátti á hv.þm.N.-Þ., að e. t. v. væri mjög erfið aðstaða að komast svo langt norður sem þurfti til að ná í dýrin, vil ég segja, að við þurfum alls ekki að láta okkur koma það neitt við. Okkur er nóg, ef við fáum dýrin hingað fyrir sæmilegt og sama sem ákveðið verð. Tel ég á engan hátt betra að hafa þá aðferð, sem höfð var í fyrra, að lofa ákveðnu framlagi, - og eiga síðan von á eftirkröfum, eins og nú hafa komið. Ég var ekki með í þessari för í fyrra, en ég get ekki neitað, að mér þykir hún hafa sorglega farið: Fyrst er eytt til fararinnar 20 þús. kr., síðan allmiklu fé til fóðurs kálfunum, og nú eru þeir allir dauðir nema einn. Þar fyrir dettur mér auðvitað ekki í hug að segja, að leiðangursmenn eigi á því nokkra sök, að dýrin drápust. En ég er handviss um, að reynslan hefir nú kennt okkur það, að sauðnaut geta lifað hér, ef rétt er með þau farið. Það, að dýrin voru flutt austur og svipt mjólkinni, sem þau eru vön að fá frá móður sinni, - sem nú var engin til, - var áreiðanlega ein höfuðástæðan til þess, hve dýrin urðu mögur og að þau fengu þá gest, sem varð þeim að bana. En þetta þarf ekki að koma fyrir aftur.