Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta síðbúna, en mikilvæga frv. er því miður um annað en vera ætti. Ég segi að þetta frv. sé síðbúið, vegna þess að því var þegar heitið í stjórnarsamningi núv. hæstv. ríkisstj. að endurskoða hin stórgölluðu lög um tekjuskatt og eignarskatt sem sett voru í tíð fyrrv. hæstv. ríkisstj. Um það getur enginn ágreiningur verið, að skattalöggjöfin undanfarið og þá einkum og sér í lagi sú löggjöf, sem sett var í tíð síðustu hæstv. ríkisstj., er svo meingölluð að hina brýnustu nauðsyn ber til þess að endurskoða hana. Þess vegna segi ég að nýtt frv. um endurskipun tekju- og eignarskattálagningar af hálfu ríkisins sé mikilvægt mál. Ég endurtek að þetta frv. ætti að vera um annað en það er í raun og veru. Grundvallaratriðum gildandi löggjafar um tekju- og eignarskatt er haldið, þó að ýmis ákvæði löggjafarinnar séu vissulega lagfærð, eins og ég mun síðar víkja að. Það, sem við þm. Alþfl. hins vegar teljum að gera hefði átt, þegar nýtt frv. væri borið fram um tekju- og eignarskatt, er gagnger breyting á grundvallaratriðum tekjuskattsheimtu af hálfu ríkissjóðs, þ. e. að afnema að fullu og öllu tekjuskattsgreiðslu af hálfu launþega nema þeirra sem hæstar hafa tekjurnar. Frv. hefði eiginlega átt að fjalla um og heita frv. til l. um afnám tekjuskatts af launatekjum nema hátekjum. Um þetta höfum við flutt till. í nokkur skipti á hinu háa Alþ. M. a. liggur fyrir þessu háa Alþ. till. frá okkur þm. Alþfl. í Sþ. um þetta efni, um að sú endurskoðun, sem nú hefur staðið hátt á þriðja ár, skuli miða að því að afnema tekjuskatt af launatekjum nema af hátekjum. En vegna þess að frá þingbyrjun hefur þess verið vænst að hæstv. fjmrh. legði frv. þetta, sem lagt var fram skömmu fyrir jól, fyrir hið háa Alþ., hefur það orðið að samkomulagi milli okkar í þingflokki Alþfl. annars vegar og hæstv. fjmrh. hins vegar að till. okkar kæmi ekki á dagskrá í Sþ., heldur biði málflutningur okkar, rökstuðningur fyrir skoðunum okkar þess að 1. umr. um frv. hæstv. ríkisstj. kæmi fram. Þegar við leggjum til að afnema tekjuskatt af launatekjum öðrum en hátekjum á að sjálfsögðu að vera ljóst, að um það má deila hvað telja skuli hátekjur. Við höfum lagt til að við það yrði miðað, að hátekjur yrðu taldar tekjur sem væru tvöfalt hærri en meðaltekjur kvæntra karla næsta skattár á undan. En okkur er ljóst og erum til viðræðu um að ákveða þetta tekjumark með öðrum hætti, enda hlýtur slíkt að verða samkomulagsatriði. En hver eru þá meginrök okkar þm. Alþfl. fyrir því að afnema beri tekjuskatt af venjulegum launatekjum? Meginrökin eru þau, að tekjur af tekjuskatti eru nú orðnar sáralítill hluti af tekjuöflun ríkissjóðs og miklu minni en hann var í upphafi, þegar fyrst voru sett lög um tekjuskatt, og verið hefur undanfarna áratugi. Hlutdeild tekjuskatts hefur farið síminnkandi í heildartekjum ríkissjóðs og er satt að segja nú orðin svo hverfandi lítil að við teljum þegar orðið tímabært að afnema að fullu og öllu tekjuskatt af venjulegum launatekjum. Í fyrra nam upphæð fjárlaga um 60 þús. millj. kr. - um 60 milljörðum. Ef tekjuskattur hefði ekki verið innheimtur í fyrra hefði ríkisstj. misst 6600 millj. kr. tekjur, en sú upphæð, sem ríkissjóður greiddi til einstaklinga vegna barnabóta eða til sveitarfélaga vegna útsvars, nam 1200 millj. kr. Heildartekjumissir ríkissjóðs í fyrra hefði orðið 7800 millj. kr. af rúmlega 60 þús. millj. kr. fjárlögum ef tekjuskattur af launatekjum hefði verið afnuminn að fullu. Sjá væntanlega allir að hér er engan veginn um þann fjárhagsvanda að ræða sem menn virðast telja og hafa erft frá fyrri tímum, þegar tekjuskattur skipti meira máli í fjármálakerfi ríkisins heldur en nú á sér stað. Fyrstu rök okkar eru þau að benda á að innheimta tekjuskatts af launatekjum hefur nú orðið hverfandi litla þýðingu fyrir heildarfjármál ríkisins þar eð tekjuskattsheimtan er ekki nema rúmlega 10% af heildartekjuöflun ríkissjóðs. Hefur þessi breyting smám saman verið að eiga sér stað á undanförnum áratugum. Meginrök fyrir afnámi tekjuskatts af launaskattstekjum eru þó ekki þau að í raun og veru skiptir tekjuskatturinn litlu máli fyrir ríkissjóð. Meginrökin eru fólgin í hinu, að tekjuskatturinn er orðinn launamannaskattur. Hann er orðinn skattur svo að segja eingöngu á launþega. Þetta er breyting sem hefur verið að eiga sér stað á allra síðustu árum. Launþegar greiddu í fyrra 6600 millj. kr. í tekjuskatt. Félög, sem stunduðu atvinnurekstur, greiddu aðeins 1750 millj. kr. í tekjuskatt. Og einstaklingar, er stunduðu atvinnurekstur, greiddu 1200 millj. kr. Hér er um grundvallarstaðreyndir að ræða í augum okkar þm. Alþfl. Af öllum atvinnurekstri í landinu var í fyrra greiddur 2 900 millj. kr. tekjuskattur meðan launþegar voru látnir greiða 6 600 millj. kr. í tekjuskatt af launum sínum. M. ö. o.: launþegar greiddu meira en helmingi meiri tekjuskatt af launum sínum heldur en allur atvinnurekstur í landinu var látinn greiða af atvinnutekjum sínum. Þó er þessi athyglisverða saga ekki sögð að fullu með þessum orðum. Það verður enn fremur að hafa í huga að þeir atvinnurekendur, bæði félög og einstaklingar, sem greiddu tekjuskatt af tekjum sínum, voru ekki nema 55–60% af öllum þeim aðilum í landinu sem stunda atvinnurekstur. 40–45% af atvinnurekendum í landinu greiddu í fyrra alls engan tekjuskatt, og þó telja sérfræðingar að heildarvelta atvinnurekenda í fyrra, félaga og einstaklinga, hafi aldrei verið undir 300 milljörðum kr. En af þessari 300 milljarða kr. veltu var aðeins greiddur 2900 millj. kr. tekjuskattur. Þetta er skýrasta dæmi þess - skýrara dæmi verður ekki fundið - að gildandi tekjuskattskerfi er hrunið til grunna. Það verður ekki talið viðunandi kerfi sem ætlar launþegum að greiða af tekjum sínum 6600 millj. kr. í skatt, miðað við aðstæður í fyrra, en hins vegar lætur aðeins 55–60% af þeim, sem stunda atvinnurekstur, greiða tekjuskatt, en sleppir 40–45% af því að þeir eru ekki taldir hafa tekjur sem skattskyldan nær til, og heildartekjuskattsgreiðslan af 300 millj. kr. veltu til ríkisins er aðeins 2900 millj. kr. Í þessum einföldu staðreyndum er að mínum dómi fólginn dauðadómur yfir því tekjuskattskerfi, sem enn á þó að viðhalda á þessu landi. Auðvitað voru á sínum tíma góð og gild rök fyrir því að taka upp almennan tekjuskatt, eins og hér var gert árið 1921 og gert hafði verið áður í fjölmörgum löndum, enda er tekjuskattur enn víða innheimtur í þeim mæli að hann er í raun og veru aðaltekjustofn ríkisins eða a. m. k. færir ríkisvaldinu mjög verulegan hluta af tekjum þess, mér er nær að halda hvarvetna mun hærri hlutfallstölu af heildartekjum ríkisins en á sér stað hér á Íslandi. Rökin fyrir því að taka upp og viðhalda tekjuskatti hafa sem kunnugt er fyrst og fremst verið þau, að það sé eðlilegt að menn greiði til sameiginlegra þarfa af tekjum sínum, það eigi bæði atvinnurekendur og einstaklingar að gera, og menn greiði stighækkandi tekjuskatt af tekjum sínum, bæði atvinnurekendur og einstaklingar, vegna þess að í stighækkun tekjuskatts fellst félagslega réttlát og nauðsynleg tekjujöfnun. Þessi rök höfðu fullt gildi meðan tekjuskattur var meginhluti af tekjum ríkissjóðs, og þau hafa enn fullt gildi þar sem svo stendur enn að tekjuskattur er meginhluti ríkissjóðstekna. En þau hafa misst gildi sitt smám saman eftir því sem þýðing tekjuskatts fyrir tekjuöflun ríkissjóðs hefur minnkað, og þýðing þessara raka er sáralítil orðin þegar svo er komið að tekjuskatturinn er ekki nema rúmlega 10% af tekjuöflun ríkissjóðs, eins og hér á sér stað. Áður fyrr var það og algeng regla, er víða enn, að skattþrepin eru mörg, þ. e. a. s. skatturinn fer stighækkandi - verulega stighækkandi í mörgum skattþrepum - með auknum tekjum. En hér á landi er nú svo komið að skattþrepin eru orðin aðeins tvö, og með fækkun skattþrepanna hefur að sjálfsögðu dregið úr tekjujöfnunaráhrifunum. Hér á landi hefur dregið úr tekjujöfnunaráhrifunum annars vegar vegna þess, að tekjuskatturinn hefur orðið síminnkandi hluti af heildartekjuöflun ríkissjóðs, og hins vegar vegna þess, að skattþrepunum hefur farið sífækkandi og eru, eins og ég sagði, nú orðin aðeins tvö. Til viðbótar þessu hefur sú þróun gerst, að hér var áður fyrr og víða annars staðar er tekjuútsvar stighækkandi, þ. e. að menn greiða ekki aðeins til ríkisins, heldur einnig til sveitarfélaga stighækkandi og þar með tekjujafnandi gjald af tekjum sínum, bæði atvinnurekstur og einstaklingar. En hér hafa öll tekjujafnandi áhrif verið afnumin að því er snertir greiðslu af tekjum atvinnurekstrar til sveitarfélaga. Svo sem kunnugt er greiða félög núna ekki tekjuútsvar til sveitarsjóðs, heldur aðstöðugjald til sveitarsjóðs, sem er veltuskattur. Og nú í nokkur ár, hefur tekjuútsvar einstaklinga ekki verið stighækkandi, heldur er nú orðið flatur brúttóskattur, 10–11% af brúttótekjum án tillits til þess hversu háar þær eru. Í þriðja lagi er þess að geta, að áður fyrr, þegar tekjuskattar voru teknir upp, - og á það bæði við um Ísland og um nágrannalönd þar sem tekjuskattsheimta af tekjum er eldri en hér á Íslandi, - var yfirleitt ekki um að ræða aðrar tekjujöfnunaraðferðir en stighækkandi tekjuskatt og útsvar. Nú hefur það ekki aðeins gerst að tekjujöfnunaraðferðin hafi verið algjörlega afnumin hér á landi í sambandi við útsvarsinnheimtuna, heldur hefur það líka gerst, eins og ég sagði áðan, að tekjuskatturinn er síminnkandi hluti af tekjuöflun ríkissjóðs og skattþrepum hefur farið sífækkandi, þannig að nú eru aðeins tvö eftir. Hitt er þó miklu mikilvægara í sambandi við félagslega nauðsynlega tekjujöfnun, að á undanförnum áratugum hafa allt aðrar og miklu mikilvægari tekjujöfnunaraðferðir komið til skjalanna heldur en stighækkandi tekjuskattur. Nú hafa aðrar tekjujöfnunaraðferðir, sem komið hafa til skjalanna á undanförnum áratugum, jafnvel sumar hverjar á allra síðustu árum, margfalda þýðingu til tekjujöfnunar á við tekjujöfnunaraðferð tekjuskattsins. Í raun og veru er það ekki ofmælt, þó það sé nokkuð djúpt tekið í árinni, að tekjujöfnunaráhrif tekjuskattsins, eins og hann er núna, eru hégóminn einber í samanburði við tekjujöfnunaráhrif annarra mikilvægra hagstjórnar- og fjárstjórnartækja, tækja á félagsmálasviðinu, fyrst og fremst almannatrygginga, ókeypis skólagöngu, niðurgreiðslu o. s. frv. Sannleikurinn er sá, að tekjujöfnunaráhrif gildandi tekjuskattslaga eru þvílíkur hégómi í sambandi við tekjujöfnunaráhrif almannatrygginga, ókeypis skólagöngu, niðurgreiðslna o. s. frv., að sáralítill fjárhagslegur vandi væri að bæta að fullu þá minnkun tekjujöfnunar sem afnám tekjuskatts af venjulegum launatekjum hefði í för með sér, t. d. með aukningu barnabóta. Væri það að mínu viti langsamlega skynsamlegasta og réttlátasta leiðin til þess að tryggja að ekki drægi úr nauðsynlegri og sjálfsagðri tekjujöfnun í þjóðfélaginu þótt tekjuskattur af venjulegum tekjum væri afnuminn, en einmitt slíka tekjujöfnun teljum við þm. Alþfl. nauðsynlegt að efla, en láta hana ekki minnka. Sannleikurinn er sá, að misræmið milli skattgreiðslu launþega og atvinnurekenda er orðið svo hróplegt misrétti í þessu þjóðfélagi að við það verður ekki lengur unað. Á það vil ég leggja áherslu, að ríkjandi misrétti milli tekjuskattsgreiðslu launþega og atvinnurekenda og nauðsyn þess að afnema þetta misrétti eru meginrökin fyrir því að tími sé kominn til að afnema tekjuskatt af venjulegum launatekjum. En á það ber í öðru lagi að leggja áherslu, að sannleikurinn er sá, að gildandi tekjuskattskerfi hefur lamandi áhrif á vinnuvilja. Þegar svo er komið að menn verða að greiða mjög verulegan hluta af umframtekjum sínum, yfir helming umframtekna sinna í tekjuskatt og útsvar, þó ekki um sé nema venjulegar launatekjur að ræða, þá þarf ekki að fara í neinar grafgötur um að slíkt hlýtur að hafa lamandi áhrif á vinnuviljann. Í þriðja lagi ber að nefna að tekjuskattur, sérstaklega stighækkandi tekjuskattur, þó stighækkunin sé ekki mikil, dregur úr sparnaði. En fátt er eins nauðsynlegt, sérstaklega í fátæku, fjármagnsvana landi eins og Íslandi, og að efla sparnað, en haga ekki fjárstjórn ríkisins þannig að úr honum dragi. Og í fjórða og síðasta lagi ber að nefna það, að við innheimtu tekjuskatts samkv. gildandi löggjöf og þeirri löggjöf, sem gilda mun ef þetta frv. næði fram að ganga, er óhæfilegur kostnaður. Hundruð ríkisstarfsmanna sitja við að taka á móti framtölum á tekjum af hálfu aðila sem síðan greiða e. t. v. engan tekjuskatt, ekki eyri, hvorki til ríkis né sveitarfélaga. Hundruð manna sitja við að leiðrétta og fara yfir þessi framtöl og síðan sjá um að skattur sé innheimtur með eðlilegum og réttlátum hætti. Starf þessara hundraða manna, sem eflaust vinna störf sín af mikilli samviskusemi, bera hörmulega lítinn árangur að því er snertir skattgreiðslu atvinnurekenda, eins og ég gat um áðan, þar sem 40–45% þeirra skila framtölum, sem sýna að þeir eru ekki skattskyldir samkv. gildandi lögum, og hinir, sem greiða skatt, greiða innan við 3 milljarða í tekjuskatt af 300 milljarða veltu. Að sögðum þessum rökstuðningi fyrir því að afnema algjörlega tekjuskatt af venjulegum launatekjum er ekki nema eðlilegt að skynsamir menn spyrji: Er hægt að afnema tekjuskattinn? Er það framkvæmanlegt? Að sjálfsögðu mundum við ekki leggja fram till., um að afnema tekjuskatt af venjulegum launatekjum ef við hefðum ekki gengið úr skugga um að það væri framkvæmanlegt, og að því skal ég nú leiða rök. Ég sagði áðan að í fyrra hefði þurft að útvega 7800 millj. kr. til þess að bæta ríkissjóði afnám alls tekjuskatts af launatekjum, að meðtöldum neikvæðum skattgreiðslum upp í útsvör. Þá er spurningin hvernig hægt væri að bæta ríkissjóði, miðað við rauntölu frá því í fyrra, þennan 7800 millj. kr. tekjumissi. Í fyrsta lagi er þess að geta, að við gerum ekki ráð fyrir að hátekjumenn sleppi framvegis við að greiða tekjuskatt. Við gerum ráð fyrir að þeir, sem hafa tvöfaldar meðaltekjur kvæntra karlmanna á síðasta ári, haldi áfram að greiða tekjuskatt, eins konar hátekjuskatt. Auðvitað er mjög erfitt að áætla hversu miklu slíkur hátekjuskattur mundi skila í ríkissjóð. Þó höfum við leyft okkur að áætla að hann hefði í fyrra numið um það bil 800 millj. kr. Við gerum ráð fyrir að söluskattur verði óbreyttur frá því sem nú er, þ. e. a. s. 20%. Við minnum á að 2 af þessum söluskattsstigum voru á sínum tíma lögð á vegna náttúruhamfaranna í Vestmannaeyjum og á Norðfirði og þau áttu samkvæmt lagaákvæðum, sem um þau giltu, að falla niður þegar greiðslum vegna þessara náttúruhamfara væri lokið. Hins vegar varð það ekki. Ríkissjóður tók tekjurnar vegna þessara lagaákvæða, þessi 2 söluskattsstig, til almennra þarfa sinna. Við þm. Alþfl. greiddum atkv. gegn því á sínum tíma, minntum á og minnum enn á að í raun og veru hefði átt og ætti að lækka söluskattinn í 18 stig og draga úr útgjöldum ríkisins sem því svarar. Tekjur ríkissjóðs af hverju söluskattsstigi hafa numið 1400 millj. kr., svo að 2 söluskattsstig svara til um 2800 millj. kr. tekna. Með hliðsjón af því, að ríkisútgjöld voru í fyrra yfir 60 milljarða, en gert er ráð fyrir um 90 milljarða kr. ríkisútgjöldum á yfirstandandi ári, og ef jafnframt er höfð hliðsjón af því, að árið 1970 voru ríkisútgjöldin 30 milljarðar kr., þá ætti mönnum ekki að vaxa í augum nauðsyn þess að draga úr ríkisútgjöldum sem svarar tæpum 3 milljörðum kr. M. ö. o.: ríkisútgjöldin voru 30 milljarðar árið 1970, þau höfðu tvöfaldast í fyrra og nú í ár verða þau orðin þrisvar sinnum hærri en þau voru fyrir 7 árum. Aukning ríkisútgjaldanna á þessum áratug hefur m. ö. o. numið 60 milljörðum kr. Skyldu ekki í þessum 60 milljörðum einhvers staðar leynast útgjöld sem gera kleift, jafnvel gera nauðsynlegt af mörgum ástæðum, einnig almennum fjárhagsástæðum, að lækka ríkisútgjöldin um 2800 millj. kr., eða tæpa 3 milljarða, án þess auðvitað að skerða nauðsynleg útgjöld vegna þjónustu við almenning og nauðsynlegar framkvæmdir? Ég tel rétt að benda á að lækkun útgjalda ríkisins er nauðsynleg af almennum fjárhagsástæðum, sem þáttur í baráttunni gegn aukinni verðbólgu, ekki aðeins til að bæta ríkissjóði þann tekjumissi sem hann mundi verða fyrir af ákveðið yrði að fella niður tekjuskatt af almennum launatekjum. Þó er sjálfsagt að sýna fyllstu sanngirni, sýna raunsæl. Það er sjálfsagt að játa og það kann að vera erfitt að framkvæma í einum áfanga lækkun á ríkisútgjöldum, þó þau séu 90 milljarðar og þó ekki sé nema um 3 milljarða. Það ber heldur enga brýna nauðsyn til að afnema tekjuskatt af venjulegum launatekjum í einu lagi. Það mætti vel gera það í áföngum, á t. d. 2–3 árum, einungis ef markmiðinu væri slegið föstu. Það mætti afnema tekjuskatt á launatekjum á næstu tveim árum og ætti að vera algjörlega vandalaust að draga saman ríkisútgjöld sem svarar 2 söluskattsstigum, þ. e. að söluskatturinn yrði aðeins 18% á tímabili sem næmi 2–3 árum. Framlög til trygginga-, heilbrigðis- og menntamála nema 40–50 millj. kr. Að sjálfsögðu kemur ekki til mála að lækka þessi útgjöld frá sjónarmiði okkar í þingflokki Alþfl. En bein rekstrarútgjöld á fjárlögum nema rúmum 10 milljörðum kr. Lækkun þeirra um t. d. 15%, sem engan veginn virðist vera ofætlun, mundi spara ríkissjóði 1500 millj. kr. Þá er þess að geta, að fjárveitingar til opinberra framkvæmda og framlög til ýmissa fjárfestingarsjóða, sem hafa farið mjög vaxandi á þessum áratug og einkum á allra síðustu árum og mjög hæpið er að skattborgarar eigi að leggja fé til með þeim hætti sem nú á sér stað, nema tæpum 20 milljörðum. Á allra síðustu árum hefur sú regla verið tekin upp að veita fé beint á fjárlögum til ýmissa fjárfestingarsjóða og opinberra framkvæmda sem að réttu lagi og miðað við heilbrigðar aðstæður ætti að fjármagna á lánsfjármarkaðnum. En vegna þess, hversu óeðlilega fast hefur verið sótt á þann markað, hefur svo þrengt að frá því sem var, að farið hefur verið inn á þá braut að afla fjár til fjárfestingarsjóða og ýmiss konar opinberra framkvæmda með beinum framlögum af hálfu ríkisins, sem engum hefði dottið í hug að gera fyrir einum áratug, það leyfi ég mér að fullyrða. Þessi gjöld nema nú milli 20 og 30 milljörðum kr. Með lækkun á slíkum fjárveitingum væri hægt að spara ríkissjóði um 10% - væri hægt að spara ríkissjóði a. m. k. 2 milljarða kr. Með þessum tveim ráðstöfunum, með því að lækka bein rekstrargjöld ríkisins um 15% og með því að lækka beinar fjárveitingar, sem telja má nýmæli og eru óeðlilegar, til fjárfestingarsjóða og ýmissa opinberra framkvæmda um 10%, mætti spara 31/2 milljarð eða mun meira en svarar til missis tekna af 2 söluskattsstigum. Í þessu sambandi get ég ekki stillt mig um að minna á, að á þessu ári er gert ráð fyrir að útgjöld vegna útfluttra landbúnaðarafurða nemi hátt á þriðja milljarð króna. Auðvitað geri ég mér ljóst að þessar uppbætur verða ekki afnumdar í einu vetfangi. En brýna nauðsyn ber til þess af mörgum ástæðum, bæði vegna hagsmuna skattborgaranna og vegna hagsmuna landbúnaðarins sjálfs, að gera nú þegar áætlun um lækkun þessara gjalda. Ætti að vera unnt að lækka þær smám saman á móti tekjumissi ríkissjóðs vegna lækkunar tekjuskatts af almennum launatekjum. Við gerum m. ö. o. ráð fyrir því, að samhliða afnámi tekjuskatts af almennum launatekjum verði söluskatturinn óbreyttur 20%, þó að hann ætti í raun og veru ekki að vera nema 18%, en að á 2–3 árum gangi tekjur af 2 söluskattsstigum, þeim sem ríkissjóður hefur tekið til sín, til að mæta hluta af tekjumissinum vegna afnáms skatts af launatekjum. Þá höfum við bent á að reglum um fyrningarfrádrátt og vaxtafrádrátt í atvinnurekstri verði breytt svo og reglunum um tekjuskatt af söluhagnaði eigna. Lagðar eru til ýmsar breytingar á þessum atriðum í þessu frv., sem ég vona að séu til bóta þó að eftir sé að skoða þær mun nánar en þegar hefur verið gert í fjh.- og viðskn. beggja hv. d. Mér er til efs að í þessum reglum sé gengið eins langt og ganga mætti með fullri sanngirni. Við höfum leyft okkur að áætla að með breytingum á þessum reglum mætti auka tekjur ríkissjóðs um einhvers staðar á milli 600 og 1000 millj. kr. frá því sem á sér stað samkvæmt gildandi skattalögum. Ef þessar upphæðir eru lagðar saman kemur í ljós að það, sem á vantar til þess að ríkissjóði séu bættar þær 7000 millj. kr. sem hann mundi missa við afnám tekjuskatts af launatekjum öðrum en hátekjum, nemur 3200–3700 millj. kr. - 3–4 milljörðum. En þess var áður getið, að heildarvelta allra atvinnufyrirtækja í landinu hafi í fyrra numið a. m. k. 300 milljörðum kr., en að 55–60% af þeim aðilum, einstaklingum og félögum, sem stunda atvinnurekstur, hafi ekki greitt í fyrra í tekjuskatt til ríkisins nema 2900 millj. kr. eða tæpa 3 milljarða. Þarf ekki að orðlengja um það, að slík tekjuskattsgreiðsla til ríkissjóðs af 300 milljarða veitu, eins og átt hefur sér stað samkvæmt gildandi lögum, er óeðlilega lítil. Þessi staðreynd sýnir, svo ekki verður um villst, að það er ekki hægt að láta einstaklinga og fyrirtæki, sem stunda atvinnurekstur, greiða réttlátan hluta sinn af skattbyrðinni með því móti að leggja á hagnað þeirra eða nettótekjur. Ég leyfi mér að fullyrða, þó að þetta frv. hafi ekki verið athugað til hlítar í fjh.- og viðskn., sem ég á sæti í, að ákvæði þessa frv. bæti ekki nægilega úr þessum grundvallarágalla sem í raun og veru hlýtur að fylgja tekjuskattskerfi af því tagi sem hér er um að ræða. Þessa staðreynd, að það sé í raun og veru ekki hægt að láta atvinnurekstur greiða réttlátan skatt með því að skattleggja nettótekjur, hefur löggjafinn í raun og veru viðurkennt að því er snertir greiðslu af tekjum atvinnurekstrar til sveitarfélaga. Þau greiða ekki útsvar af tekjum sínum eins og einstaklingar, heldur aðstöðugjöld sem miðuð eru við veltu og eru mishá eftir ýmsum ástæðum og eftir því um hvers konar atvinnurekstur er að ræða. Tekjur sveitarfélaga af þessu aðstöðugjaldi voru í fyrra áætlaðar rúmlega 2000 millj. kr. - rúmlega 2 milljarðar kr. Ef lagður hefði verið í fyrra sérstakur veituskattur á fyrirtæki, sem stunda atvinnurekstur, og tekjur af slíkum veltuskatti verið látnar renna í ríkissjóð, hefði hann ekki þurft að nema 1% af veltunni, eins og hún var áætluð á því ári, til þess að tekjur af honum næmu þeim 3–4 milljörðum sem á vantar til þess að ríkissjóði yrði að fullu bættur sá tekjumissir, sem afnám tekjuskatts af venjulegum launatekjum hefði haft í för með sér á því ári, ef gert er ráð fyrir þeim sparnaði í rekstri ríkissjóðs, sem rætt var um að framan, þeim niðurskurði á fjárlögum til fjárfestingarsjóða og ýmissa opinberra framkvæmda og tekjuauka af hátekjuskatti og tekjuauka vegna breyttra reglna um fyrningarfrádrátt og vaxtafrádrátt. Með þessu móti, með samræmdum aðgerðum til lítils háttar, leyfi ég mér að segja, - til lítils háttar sparnaðar í rekstri ríkissjóðs og með breyttum reglum um fyrningarfrádrátt og vaxtafrádrátt og með veitugjaldi á atvinnurekstur, sem ekki þyrfti að nema 1% af heildarveltunni, væri hægt að bæta ríkissjóði að fullu missi tekna af ranglátasta skatti sem ríkissjóður nú innheimtir, tekjuskatti af venjulegum launatekjum. Með þessu tel ég mig hafa sýnt fram á að það er ekki rétt, sem þó heyrist oft sagt, að afnám tekjuskatts af venjulegum launatekjum sé ekki framkvæmanlegt af fjárhagsástæðum, ríkissjóður geti ekki misst þær tekjur eða geti ekki aflað sér nýrra tekna í stað þeirra tekna sem hann mundi missa við þessa breytingu. En þetta er framkvæmanlegt. Sannleikurinn er sá, að slíkt spor, ef menn hafa kjark til að stíga það, er í raun og veru ekki mjög miklu stærra en það spor sem stigið var þegar útsvarinu var breytt úr stighækkandi tekjuskatti í hlutfallslegan brúttóskatt ásamt stórbreyttri verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, en um það var tekin ákvörðun fyrir nokkrum árum. Þessi breyting, sem við þm. Alþfl. leggjum til, er í raun og veru ekki mjög miklu stærra spor en það spor sem þá var stigið og var að vísu stórt, en var að mínu viti í réttlætisátt í grundvallaratriðum. Þetta spor, sem við leggjum til að verði stigið og mér er ljóst að er gagnger breyting á skattheimtukerfi ríkissjóðs, er í raun og veru í grundvallaratriðum ekki miklu stærra en breytingin, sem lögð er til í þessu frv. og ég tel að vísu líka vera til bóta, fjallar um að einstaklingi, sem stundar atvinnurekstur, sem færir honum ekki eðlilegar tekjur, skuli áætlaðar tekjur, m. ö. o. það nýmæli þessa frv. að greint skuli milli einstaklinga sem hafa framreiknuð laun, annars vegar og einstaklinga, sem hafa framfæri sitt af atvinnurekstri, hins vegar. Það hefur verið till. okkar Alþfl.- manna á undanförnum árum að slíkt yrði gert. Nú loksins í þessu frv. sjáum við raunhæfar till. um að slíkt verði gert. Hér er í raun og veru um að ræða grundvallarbreytingu á reglum sem gilt hafa í áratugi og gilda annars staðar þar sem tekjuskattur er innheimtur af bæði launatekjum og atvinnurekstri. Þetta er róttæk breyting. Hún er að mínu viti til mikilla bóta. En að því er sagt er þykir þessi breyting svo róttæk að hún veldur stórdeilum hjá þeim sem standa að þessu frv., þ. e. a. s. stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj.. En þessi breyting á fullan stuðning þingflokks Alþfl., þó að sum framkvæmdaatriði þurfi að sjálfsögðu að athuga í þessu sambandi eins og fjölmörgum öðrum í sambandi við jafn víða mikla löggjöf og hér er um að ræða. En ég bendi á, að að því er grundvallaratriði snertir kemst þessi breyting nokkuð nálægt því að vera jafnróttæk grundvallarbreyting og það mundi vera að afnema að innheimta tekjuskatt af almennum launatekjum, en halda honum á hátekjum og halda honum á öllum atvinnurekstri. Einmitt vegna þess að ríkisstj. hefur sem betur fer haft kjark til að leggja þessa grundvallarbreytingu til, þeim mun meira harma ég að hana skuli hafa brostið kjark til að stíga sporið til fulls og afnema algjörlega tekjuskattsskyldu almennra launatekna. Þetta frv. hefur sem betur fer ýmsa kosti. Fyrsti kosturinn er að mínu viti sá, að þar er greint á milli þess, hvort skattgreiðandi er launþegi eða hefur tekjur af atvinnurekstri. Í öðru lagi er reglum um fyrningar, söluhagnað og vaxtafrádrátt breytt til bóta, til tvímælalausra bóta, að því er séð verður við fyrstu athugun, þó að nánari athugun í n. sé að sjálfsögðu nauðsynleg. Þetta eru meginbreytingarnar, sem í frv. eru til bóta, og þeim ber að fagna. Gallar frv., auk þess að vera ekki það sem það ætti að vera, eins og ég sagði í upphafi, eru fyrst og fremst þrír. Í fyrsta lagi ber að nefna reglurnar um áframhaldandi samsköttun hjóna, þótt gert sé ráð fyrir helmingaskiptum á tekjum hjóna sem er mikilvæg breyting á grundvallaratriðum. Í öðru lagi vil ég nefna ákvæði frv. um skattlagningu tekna einstæðra foreldra, sem þurfa tvímælalaust nánari athugunar við og gera þarf breytingar á við meðferð málsins í nefnd. Og í þriðja lagi vil ég nefna ákvæði frv. um minnkun sjómannafrádráttar sem, ef að lögum yrðu, mundu tvímælalaust valda því að sjómenn gerðu meiri kaupkröfur í komandi samningum en aðrar launastéttir og það með réttu. Gildandi reglur um sjómannafrádrátt hafa verið hugsaðar sem bein kjarabót til sjómanna, og þeir láta að sjálfsögðu ekki svipta sig honum án þess að gera kröfu um bætur fyrir. Af hálfu okkar þm. Alþfl. hafa verið margfluttar till. um sérsköttun hjóna. Þessar till. hafa aldrei fengið nokkurn hljómgrunn hér á hinu háa Alþ. fyrr en þær fá nú óbeinan hljómgrunn í till. hæstv. ríkisstj. um skiptingu tekna hjóna til helminga. Það má í raun og veru líta á þessar till. hæstv. ríkisstj. sem eins konar bergmál af málflutningi okkar þm. Alþfl. hér á hinu háa Alþ. um mörg ár, jafnvel í áratugi, þar sem við höfum stungið upp á ýmsum breytingum á gildandi reglum um algjöra samsköttun hjóna. Við munum þegar við þessa 1. umr. flytja ákveðna brtt. við ákvæði frv. um sérsköttun hjóna til þess að það komi í ljós hver stefna okkar í því máli er og til þess að hv. fjh.- og viðskn. beggja d. geti fengið ákveðnar till. til athugunar í þessu máli. Það er alveg augljóst mál að skattamál hjóna eru eitt af fjórum megindeiluefnunum í sambandi við þetta frv. Hin eru ákvæðin um að greina á milli einstaklinga sem hafa launatekjur og stunda atvinnurekstur, ákvæðin um fyrningar, vaxtafrádrátt og söluhagnað eigna og ákvæða um sjómannafrádráttinn. Segja má að þetta séu meginágreiningsefnin í frv. En við teljum að ýmsu leyti, að reglurnar um sérsköttun hjóna hafi sérstöðu, og viljum því flytja þegar við 1. umr. ákveðnar till. um sérsköttun hjóna. Þar mun verða gert ráð fyrir því að sérhver einstaklingur skuli greiða tekjuskatt af þeim tekjum sem hann aflar og eigi þetta einnig við um hjón sem eru samvistum, bæði varðandi tekjur af sératvinnu og séreign. Hafi annað hjóna ekki sérstakar tekjur af starfi utan heimilis skuli þeim aðila samt reiknaður persónuafsláttur einstaklings eins og hann að öðru leyti er ákveðinn í lögunum, þannig að hann njóti þess, þannig að gift kona, sem vinnur eingöngu heimastörf, njóti þess með sama hætti og einstaklingur, sem aflar sér sjálfstæðra tekna, að hún á rétt á persónuafslætti. Nýti hún sér ekki allan persónufrádráttinn, skal honum ráðstafað þannig, að hann komi til lækkunar á skattgreiðslu makans eða til lækkunar á útsvari. Meginhugsunin í till. okkar og það, sem við eigum við með sérsköttun, er að fara skuli eins með alla einstaklinga í þjóðfélaginu, hvort sem um er að ræða karl eða konu og hvort sem þjóðfélagsstaða karlsins eða konunnar er þannig að þau búa saman í hjónabandi eða ekki, hver einstaklingur skuli vera sjálfstæður skattborgari án tillits til kynferðis eða þjóðfélagsstöðu, með gifta konu eða það hjóna, sem eingöngu vinnur innan heimilis, - það getur átt bæði við karlinn og konuna, - með það hjóna skuli farið eins og einstakling sem aflar sér tekna með venjulegum hætti í þjóðfélaginu. Á sá aðili þá auðvitað rétt á persónuafslætti og getur fengið að njóta þess ef persónuafslátturinn verður neikvæður, þannig að það kemur honum til hagsbóta, annaðhvort í greiðslu eða til lækkunar á útsvari. Um þetta munum við flytja sérstaka till. sem við munum leggja fram síðar í dag. Í fjh.- og viðskn. munu fulltrúar Alþfl. einnig beita sér fyrir nánari skoðun og væntanlega breytingum á reglum frv. um sköttun einstæðra foreldra og um sjómannafrádráttinn. Fjölyrði ég því ekki meir um þessi efni við þessa 1. umr. Að lokum vil ég leyfa mér að segja þetta, herra forseti, um þá gagngeru stefnubreytingu sem við í þingflokki Alþfl. berjumst fyrir í skattamálum ríkisins með till. okkar eða hugmyndum okkar um afnám tekjuskatts af beinum launatekjum: Byrði beinna skatta er orðin óbærilega þung og álagning þeirra er að mörgu leyti mjög ranglát, auk þess sem hún er afar dýr í framkvæmd. Álagningarkerfið er orðið óeðlilega flókið og veitir skilyrði til margháttaðra undanbragða undan réttlátri skattgreiðslu, bæði löglegra og ólöglegra. Hlutfall tekjuskatts af tekjum er orðið svo hátt að almennir launþegar eru farnir að greiða frá þriðjungi og allt að helmingi tekna sinna í beina skatta af tekjum sínum. En samtímis verða þeir vitni þess að fyrirtæki, sem hafa gífurleg umsvif, greiða litla eða jafnvel alls enga tekjuskatta né útsvör vegna rekstrar síns. Þessi óhóflega skattheimta er í mörgum tilfellum og verður í fleiri fjötur á framtakssemi einstaklinga - á heilbrigða framtakssemi einstaklinga og heilbrigðan vinnuvilja og er því beinlínis orðin hemill á eðlilegan og nauðsynlegan vöxt þjóðartekna. Gallar mjög víðtæks og flókins tekjuskattskerfis með mjög háum skattstigum er ekki einungis orðið vandamál á Íslandi, heldur einnig í nálægum löndum, þar sem um er að ræða víðtæka og vaxandi gagnrýni á slíka skattheimtu. Það er ekki bara hér á Íslandi sem hugmyndir eru uppi um að hverfa frá beinum sköttum yfir til óbeinna skatta. Um þá hreyfingu er að ræða mjög víða í nálægum löndum. Þegar vitað er að um eða yfir helmingur viðbótartekna venjulegs launþega fer til greiðslu skatta af tekjunum, þá getur bókstaflega ekki hjá því farið að það hafi lamandi áhrif á framtakssemi og vinnuvilja, að ekki sé talað um þýðingu þess fyrir hvers konar kjarasamninga, enda hefur það verið svo og mun væntanlega verða svo í þeim kjarasamningum, sem nú standa fyrir dyrum, að launþegasamtökin munu leggja ríka áherslu á það, hvernig ríkisvaldið hagar skattheimtu sinni, ekki síður en hitt, hvernig peningalaun eða peningatekjur verða ákvarðaðar. Ég minni að síðustu á það enn, að þegar tekjuskattur var upphaflega lögfestur hér og annars staðar, þá var hann eitt helsta tækið sem fyrir hendi var til þess að jafna tekjur. En síðan og það verður ekki nógsamlega sterklega eða oft undirstrikað - hafa fjölmargir aðrir möguleikar komið til skjalanna til þess að ná hinu sjálfsagða og réttláta tekjujöfnunarmarkmiði og þá fyrst og fremst almannatryggingakerfið, en einnig ókeypis eða ódýr þjónusta af hálfu hins opinbera á fjölmörgum sviðum, einkum á sviði heilbrigðis- og skólamála, og enn fremur margs konar niðurgreiðsla á neysluvörum almennings og nú á síðari árum, sem er nýmæli, trygging lámarkstekna og neikvæður tekjuskattur. Þess vegna er óhætt að fullyrða að álagning stighækkandi tekjuskatts hafi minni áhrif til tekjujöfnunar hér á landi en almannatryggingakerfið, ókeypis menntunarskilyrði og niðurgreiðslukerfið, og sáralítill fjárhagslegur vandi væri fólginn í því að bæta þá minnkun, sem yrði á tekjujöfnuninni, með einföldum ráðstöfunum, svo sem með hækkun barnabóta sem ég teldi fyrir mitt leyti vera réttlátustu og skynsamlegustu leiðina í því skyni. En tekjuskattskerfið er orðið lamandi afl í þjóðfélaginn. Auk þess er það ranglátt, þar sem reynslan hefur sýnt að fjölmargir aðilar koma sér undan að greiða þá skatta sem þeim ber samkvæmt kerfinu, bæði með því að hagnýta heimildir laga til frádráttar með vafasömum hætti og með beinum undandrætti skatta. Það er mjög mikilvæg röksemd í þessu sambandi, að þegar óbeinn skattur eins og söluskattur er greiddur, þá ræður skattgreiðandinn meira um það sjálfur, hversu mikið hann greiðir, með því að ákveða hvað og hversu mikið hann kaupir umfram nauðþurftir. Og enn og að síðustu má minna á að framkvæmd tekjuskattsheimtu er óhemjudýr og miklu dýrari en innheimta söluskatts. Herra forseti. Lokaorð mín skulu vera þessi: Stefnubreyting í skattamálum, sú sem við þm. Alþfl. erum málsvarar fyrir, þ. e. a. s. afnám tekjuskatts af almennum launatekjum, samfara því að atvinnurekstur greiði bæði stighækkandi tekjuskatt og nokkurn veltuskatt í ríkissjóð, - þessi stefnubreyting er stórkostlegt réttlætismál frá sjónarmiði launþega og mundi afnema eitt alvarlegasta misréttið sem nú ríkir í íslensku þjóðfélagi. Þessi nauðsynlega og réttláta stefnubreyting er framkvæmanleg. Að því hef ég leitt rök í þessu máli mínu.



Herra forseti. Ég ætla ekki að rekja hér einn sinni enn, það hafa bæði ég og aðrir gert fyrr, að margoft er búið að boða það frv. um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt sem nú liggur fyrir. Eins og lýst er í grg. með frv. er það ávöxtur áratugs endurskoðunarstarfs og aðdragandinn er orðinn ærið langur. Og það hefur komið í ljós, eftir því sem á þann tíma hefur liðið, að það er almennt viðurkennt í landinu að ríkjandi tekjuskatts- og eignarskattskerfi hefur verið og er þannig úr garði gert að það nær síður en svo tilgangi sínum. Í stað þess að jafna niður framlagi landsmanna til sameiginlegs sjóðs af jöfnuði og réttsýni, þá hefur kerfið valdið misrétti sem orðið er svo tilfinnanlegt að árviss má teljast, eftir að álagning er birt, mótmælakliður úr öllum landshlutum og starfshópum. Á undanförnum árum hafa verið gerðar breytingar á einstökum atriðum skattalaga, en þær hefur einatt borið þannig að, t. d. eftir að framtalsfrestir eru liðnir og úrvinnsla framtala er hafin í skattstofum, að þær hafa bæði komið aftan að skattgreiðendum og torveldað eðlilegt og kerfisbundið starf skattayfirvalda. Því ber að fagna því að þetta frv., sem nú liggur fyrir hv. d., er borið fram með ríflegum fyrirvara og ekki ætlunin að það taki gildi fyrr en á öðru skattári eftir að það er lagt fram. Þó hefur verið gefið í skyn af hæstv. ráðh. að hann hefði hug á því að einstakar breytingar, ótilteknar enn þá, gengju samt í gildi þegar á þessu ári. Verði það niðurstaðan hjá hæstv. ríkisstj. að haga málum svo, tel ég mjög áríðandi að það komi sem allra fyrst í ljós hver þau atriði eru sem hún vill leiða í lög þegar í stað svo þau geti gengið í gildi og haft áhrif við þá álagningu skatta sem verður í sumar. Því er yfirlýst af hæstv. ríkisstj. að breytingarnar, sem leiða mundi af frv. sem hér liggur fyrir, eigi ekki að breyta heildartekjum ríkissjóðs af tekju- og eignarskatti, en jafna gjöldunum öðruvísi niður á gjaldendur og þá að sjálfsögðu í réttlátari átt. Því er það ljóst þegar í upphafi, að eðli málsins samkv. hljóta þær nýju reglur, sem gerðar eru till. um, valda því að gjöld léttast á sumum aðilum, en þyngjast á öðrum. Því er það að mínum dómi út í hött að ætla sér að taka afstöðu til þessa máls í heild eftir einstökum dæmum eftir því hvort þyngist eða léttist á þessum eða hinum. Þar verða menn að líta yfir kerfið allt og gera sér grein fyrir hvort þessar breytingar, þyngingar skattgjalda eða lækkun, eru réttmætar og stuðla að því að uppfylla almennan tilgang skattalaganna. Gagnvart einstaklingum, sem einvörðungu eða aðallega hafa launatekjur, eru ýmsar mjög djúptækar breytingar gerðar á fyrirkomulagi skattamála. Ég vil sérstaklega geta um það, að hverfa á frá frádrætti frá skattskyldum tekjum að verulegu leyti og breyta þeim í afslætti frá álögðum skatti. Sé rétt á haldið, þá tel ég að þessi breyting eigi að horfa til heilla og aukins jafnaðar við álagningu tekjuskatts, því að bæði hefur sýnt síg að frádrættirnir, sem leiddir eru í lög í einhverjum ákveðnum tilgangi, geta haft allt önnur áhrif og miklu viðtækari heldur en gert var ráð fyrir í upphafi, og sömuleiðis er það viðurkennd staðreynd að almennir, ótakmarkaðir tekjufrádrættir duga langbest þeim sem hæstar hafa tekjurnar, en koma þeim að miklu minna gagni, sem lágar hafa tekjur, og verka því gegn almennum tilgangi laganna um stighækkandi tekjuskatt, sem sagt auka á kjaramismun frekar en að draga úr honum. Vaxtafrádrátturinn almenni, sem gilt hefur, er að mínum dómi sígilt dæmi um þetta. Hinn ótakmarkaði vaxtafrádráttur hefur tvímælalaust ýtt undir skuldasöfnun, og er þó síst bætandi á hversu verðbólgan hefur verkað í sömu átt. Þar að auki hefur það sýnt sig að þessa frádráttarheimild er hægt að misnota með því að einstöku gjaldendur kunna að geta búið sér til skuldir og vaxtagjöld af þeim sem ekki eru raunhæf. Nú er gert ráð fyrir að fjórðungur vaxtagjalda verði frádráttarbær eftir frv. Ég tel fyrir mitt leyti að samfara því þyrfti að setja þak á vaxtafrádráttinn. Ég tel að það hafi sýnt sig að fenginni reynslu, að eðlilegt sé að setja hámark á vaxtafrádrátt og miða þá við vaxtabyrði af meðalíbúð. Ótakmarkaður vaxtafrádráttur ásamt eignamyndun af óverðtryggðu lánsfé hefur t. a. m. ýtt undir það, þegar fólk byggir yfir sig, að menn byggja oft og einatt stærra en eðlilegar þarfir segja til um, til þess að græða bæði á verðþróun fasteigna og vaxtafrádrætti. Undir slíkan leka verður að mínum dómi ekki sett nema með því að vaxtafrádráttur hafi eitthvert hámark. Afar þýðingarmikið atriði er, að nú er gert ráð fyrir að skilja algjörlega á milli launatekna manna og atvinnurekstrartekna. Það er strax mikil bót að því, að fyrir er tekið að reikningslegt tap af rekstri geti komið til frádráttar launatekjum af annarri starfsemi sama manns. Þarna er vegið að einni meginundirrót ósamræmis og óréttlætis í skattbyrði. Það er alkunna að ýmsir, sem rekstur hafa með höndum, eru í þeirri aðstöðu að þeir geta í rauninni ákveðið algjörlega að eigin geðþótta hverjar tekjur þeir telja sér til lífsframfæris. Reynt er í frv. að sjá við þessum vanda með því að leggja skyldu á sjálfstæða atvinnurekendur að telja sér fram eigi minni tekjur en þeir mundu hafa ef þeir ynnu sama starf í annarra þágu. Þetta er, eins og eðlilegt er, eitt umdeildasta atriði þessa frv. Ég vil gera þá grein fyrir afstöðu minni til þess, að séu öll ákvæði þess skoðuð í samhengi, bæði þau, sem fjalla um skylduna til að telja sér lágmarkslífeyristekjur, og þau ákvæði, sem um það fjalla að skattyfirvöld meti aðstæður í hverju tilviki, þá sé ég ekki betur en niðurstaðan verði í æðimörgum tilvikum að skattstjórar þurfi að framkvæma, hvað þessa menn varðar, álagningu sem mun mjög nálgast það að vera eftir efnum og ástæðum, eins og lengi gilti um útsvar. Slík álagning er að sjálfsögðu ætíð vandasöm, en ég tel að hún sé þó skárri kostur heldur en að halda áfram því fyrirkomulagi að það blasi við hinum almenna skattgreiðanda eftir hverja álagningu að nokkur hópur manna hefur þá aðstöðu að geta lækkað framtaldar tekjur sínar mjög verulega og langt niður fyrir það sem sannanlegt og sýnilegt er að hlutaðeigandi ver sér til lífsframfæris. Svo eru auðvitað enn önnur tilvik þar sem menn sem hafa rekstur með höndum og eru einyrkjar í sínum rekstri, takmarka kannske við sig neyslu meðan þeir eru að koma undir sig fótum, skulum við segja, eða vegna þrenginga í rekstri, og þá er sagt, að óréttlátt sé að skattleggja þá eins og þeir hefðu tekið meira út úr rekstrinum en þeir gera, og slíku jafnvel jafnað við eignaupptöku. Á það get ég ekki fallist, því að tekjurnar hafa myndast í rekstrinum, líka þær sem í hann eru lagðar, og það er ákvörðun rekstraraðilans hvort hann tekur þær sér til neyslu eða lífsframfæris eða hvort hann leggur þær í reksturinn til að styrkja hann. En tekjurnar hafa myndast á þessu tiltekna tímabili, og ég sé ekki að neitt réttlæti sé í því að þær séu ekki skattlagðar á eðlilegan hátt, alveg eins og t. d. tekjur launþega, því að hver er kominn til að segja að launþegi, t. d. iðnaðarmaður, sem vinnur hjá öðrum, vildi ekki gjarnan leggja einhvern hluta tekna sinna í rekstur eða fyrirtæki, og ég sé ekki annað en að þarna sé um að ræða mismun sem sé verið að taka fyrir með þessum nýju ákvæðum. Þá er enn mjög umdeilt og áhrifaríkt ákvæði um hvernig fara skuli með tekjur giftra kvenna af launavinnu. Svokölluð 50% regla, sem nú hefur gilt í tvo áratugi u. þ. b., var að mínum dómi mjög vanhugsuð í upphafi og hefur haft í för með sér sívaxandi mismunun og misrétti eftir því sem lengra hefur liðið. Það blasir við, að sú regla, að kona, sem býr í hjónabandi, skuli geta dregið helming launatekna sinna frá skatti, veldur stórfelldri mismunun, t. a. m. meðal kvenna á vinnumarkaði eftir hjúskaparstétt þeirra svo og meðal heimila eftir því hvort eru tvær fyrirvinnur eða ein o. s. frv. Í stað þessarar reglu, sem allir virðast nú vera komnir að niðurstöðu um að sé ótæk, setur frv. reglu um helmingaskipti tekna hjóna í staðinn. Það er ljóst að þar er látið ráða tillit til framfærsluhlutverks heimilisins, bæði hvað snertir börn og hjónin, sem bera framfærsluskyldu hvort gagnvart öðru. En gegn þessari reglu er haldið fram sérsköttun og ýmis afbrigði tilnefnd sem til greina kæmu. Ég fæ ekki betur séð, en að öll þessi afbrigði, sem rædd hafa verið, eigi það sammerkt með helmingaskiptareglunni og reyndar þeirri reglu sem gilt hefur, að hjúskaparstaða konunnar hafi stórfelld fjárhagsleg áhrif á það, hvernig með tekjur hennar er farið, og einnig í mörgum tilvikum á það, hvernig farið er með tekjur beggja hjóna eftir því hver sérsköttunarregla ætti að gilda, t. d. þegar persónuafsláttur væri færanlegur milli hjónanna. Ég held það sé borin von að í þessu efni finnist regla sem allir geti orðið fyllilega ásáttir um, en niðurstaða þess starfs, sem fram undan er, að móta haldbetri reglu en þá sem hingað til hefur gilt, verði að það eigi sér stað nokkur tilfærsla á skattbyrði til þeirra, sem hafa notið mestra hlunninda af 50% reglunni, frá hinum, sem ýmissa ástæðna vegna hafa notið hennar í engu. Ég hef ekki orðið var við að því sé mótmælt, að slík tilfærsla eigi sér stað, en hún verður auðvitað mismunandi mikil eftir því hvort horfið er t. d. að helmingaskiptareglunni, þá yrði tilfærslan einna mest af þeim leiðum sem ég hef séð haldið fram, svo þarna er tvímælalaust um að ræða eitt flóknasta og erfiðasta úrlausnarefnið sem felst í þessu frv. En mismununin, sem fólk býr við eftir hjúskaparstétt, verður að mínum dómi ekki umflúin, hvort sem um er að ræða sérsköttun eða samsköttun hjóna. Það liggur í þeim ákvæðum, sem um heimilishald gilda og hjónaband, að með það er öðruvísi farið í okkar samfélagi heldur en afkomu og aðstöðu einstaklinga sem ekki eru í hjónabandi. Þá vil ég víkja sérstaklega að þeim atriðum sem varða skattlagningu atvinnurekstrar, og þar ber hæst ákvæðin um meðferð söluhagnaðar af fyrnanlegum eignum og reglurnar um fyrningu. Það er mjög til bóta að með þeim ákvæðum, sem frv. gerir ráð fyrir, á ekki að vera unnt að margfyrna sömu eign með því að færa hana milli vasa við gervieigandaskipti. Hins vegar tel ég mjög orka tvímælis að það sé sanngjörn og heppileg regla, að fyrning lausafjár skuli geta átt sér stað um 30% á ári, þegar til lausafjár er talinn t. d. allur vélakostur fyrirtækja, öll skip útgerðarfyrirtækja og annað slíkt. Þarna held ég að of ríflega sé í lagt. Sömuleiðis sé ég ekki hver rök eru fyrir þeirri þriggja íbúðareglu, sem sett er fram í frv., að sérstaklega skuli fara með leigutekjur og söluhagnað af fyrstu þremur íbúðum sem sami eigandi á og rekur eða ráðstafar. Loks vil ég leggja áherslu á það, að ákvæðið um meðferð varasjóðs, sem sagt að hann gangi til að mæta tapi fyrirtækja áður en að því kemur að tap sé frádráttarbært frá rekstrartekjum, er rétt ákvæði og samsvarar eðlilegri meðferð á því fé sem varasjóður er myndaður af. Ég ætla ekki að víkja að fleiri atriðum af þessu tagi þó að ástæða væri til, en vil leggja sérstaka áherslu á þýðingu þeirrar kerfisbreytingar á meðferð skattamálanna sem gert er ráð fyrir í frv. og að sjálfsögðu má fylla út með mismunandi ákvæðum um einstök atriði. Það hefur oft verið talað um að einfalda skattakerfið, og því verður ekki á móti mælt að í þá átt er stefnt með því frv. sem hér liggur fyrir. Upp á síðkastið hefur heyrst það viðkvæði, að þarna séu embættismenn og skattyfirvöld í rauninni bara að búa í haginn fyrir sig og vinna sér til hægri verka á kostnað skattgreiðenda, skattyfirvöldum sé eiginlega engin vorkunn að búa við flókið skattakerfi, það sé þeirra að leysa þau vandamál sem það hefur í för með sér. En þetta er að mínum dómi mjög skammsýnt sjónarmið. Skattyfirvöld hafa sannarlega nóg að gera að fylgjast með því að skattkerfið vinni eins og því er ætlað, þó að ekki sé verið að gera það flóknara og erfiðara í framkvæmd en það endilega þarf að vera í samræmi við tilgang löggjafans. Það er vonlaust að skattyfirvöld, sem þurfa að standa í því að framkvæma óþarflega flókið, margbrotið og jafnvel í sjálfu sér sundurþykkt skattkerfi, geti sinnt því höfuðverkefni að fylgjast með að framkvæmdin í heild sé í samræmi við tilgang löggjafans og í samræmi við þau sanngirnis- og jafnréttissjónarmið sem verða að ríkja gagnvart skattborgurunum. Einföldun af þessu tagi er því ekki síður í þágu skattgreiðenda heldur en skattyfirvalda, því það eru þeir skattgreiðendur, sem telja rétt og samviskusamlega fram og greiða sín tilætluðu gjöld, sem liða við það ef þannig er búið í hendur skattyfirvalda að þau komast ekki til þess að framkvæma skatteftirlit að neinu gagni. Í þessu sambandi skiptir mjög miklu að færa stofna tekjuskatts og útsvars í svipað horf. Ég tek undir þær raddir, sem fram hafa komið, að mjög væri æskilegt að stíga það skref til fulls, en það er ekki gert eins og ákvæði þessa frv. eru. Þá hefur það afar mikla þýðingu fyrir framkvæmd skattalaganna og skatteftirlitið, að allt sparifé og öll verðbréf eru gerð framtalsskyld skv. ákvæðum þessa frv. Slík almenn framtalsskylda er alger forsenda fyrir að skatteftirlit geti náð tilgangi sínum. Reglan, sem gilt hefur og gildir um undanþágu frá framtalsskyldu sparifjár þegar skuldir eru ekki fyrir hendi og um skattfrelsi sparifjár og vaxta af því sem umfram er skuldir, hefur í framkvæmd ruglað marga framteljendur svo í ríminu að það er mjög mikill misbrestur á því, að framtöl svari þeim kröfum sem skattalög gera. En reglan hefur verið svo flókin og svo erfitt að átta sig í einstökum tilvikum á hvernig henni beri að fylgja á réttan hátt, að fjöldi manna hefur komist upp með að láta eins og hún væri ekki til og eins og gilti regla um algera undanþágu fyrir sparifé og vexti af því. Og skattyfirvöld hafa ekki vegna þessarar óvissu og misskilnings, sem ríkt hefur í huga fólks, treyst sér til að framfylgja þeim ákvæðum sem nú eru í gildi. En breyting í þá átt, sem lagt er til í frv., er að mínum dómi ómissandi undirstaða fyrir virkt skatteftirlit í landinu. Eins og kom fram í máli hv. síðasta ræðumanns, er einn flokkur í landinu sem hefur tekið þá stefnu að afnema alfarið tekjuskatt einstaklinga neðan við ákveðið tekjumark, og er þá talað um hátekjur einar sem skuli skattlagðar. Ég fyrir mitt leyti er andvígur þessari stefnu. Ég tel að það væri ástæðulaus uppgjöf að hætta við að framkvæma tekjuskattlagningu vegna þess að það liggur fyrir að um skeið hefur framkvæmdin tekist frekar óhönduglega. Ég held að reynslan af þeim sérfrádráttum og ívilnunum, sem við höfum haft í lögum um nokkra áratugi, hafi fært mönnum heim sanninn um hvernig einfalt og sæmilega skilvirkt skattkerfi getur verið, og ég tel tvímælalaust að þetta frv. sé verulegt skref í þá átt. Það er almennt viðurkennt að eina skattakerfið, sem starfar til kjarajöfnunar og aðstöðujöfnunar, er tekju- og eignarskattur. Neysluskattar hafa hins vegar það eðli að þeir leggjast langþyngst á þá tekjulægstu. Ég tel að það væri óráð að hverfa alfarið í þá skattheimtu. Þar að auki vil ég nefna tvennt sem að mínum dómi mælir mjög eindregið gegn fráhvarfi frá tekjuskattskerfi og þá stighækkandi tekjuskatti, hversu mörg eða fá sem menn vilja hafa skattstigin. Það hlýtur að mínum dómi að vera forsenda fyrir því að afnema tekjuskatt, að menn telji að fyllsta réttlæti í tekjuskiptingu sé komið á. Og það er langt frá því að svo sé hér á landi eða reyndar í öðrum nálægum löndum sem ég þekki til. Í því sambandi vil ég alveg sérstaklega benda á dæmi sem ég tel að sé hróplegt víti til varnaðar þeim sem leggja nú til að horfið sé frá tekjuskatti og neysluskattar gerðir einráðir í skattheimtukerfinu. Það er fordæmi Sovétríkjanna, þau eru, held ég, eina iðnþróaða þjóðfélagið sem forðast tekjuskatt og tekur nær einvörðungu ríkistekjur í formi neysluskatta. Það þarf ekki lengi um það að ræða fyrir þá, sem fylgst hafa með málum og þekkja ástand þar, að þar mun tekju- og kjaramisrétti meira en er í nokkru sambærilegu iðnvæddu þjóðfélagi. Ég fæ ekki séð, með slíkt fordæmi fyrir augum, hvers vegna hv. 9. þm. Reykv. vill fara í fótspor Stalíns eða Bresnéfs í þessu efni. Þegar skattskrár voru birtar s.l. sumar kvað við, eins og ég nefndi í upphafi máls míns, mikið ramakvein úr ýmsum áttum, eins og reyndar endranær, og fram komu lýsingar á því misrétti sem blasti við á skattskrám. Sérstaklega hafa mótmælin verið eindregin á ýmsum stöðum úti á landi, þeim stöðum þar sem fólk veit nokkurn veginn um afkomu hvert annars og sér hvernig ýmis undanþáguákvæði og sérfrádráttarákvæði gildandi skattalaga hafa valdið stórkostlegum mismun á skattbyrði einstaklinga og heimila. Þá gerðist það, að fram komu í málgögnum beggja stjórnarflokka mjög eindregnar yfirlýsingar um stefnu þeirra í þessum málum. Með leyfi hæstv. forseta, langar mig að lesa það sem stendur um skattamál í forustugrein Tímans, málgagn Framsfl., 5. ágúst í sumar. Þar segir undir fyrirsögninni: „Hvað mikið þarf til að löggjafinn vakni?“ - með leyfi hæstv. forseta: „Nú ætti hins vegar að vera nóg komið, ósóminn hríðmagnast ár frá ári, meira ætti ekki að þurfa til þess að löggjafinn vaknaði eftir langan og ljótan draum. Það yrði ríkisstj. til mikils sóma ef hún tæki með festu á þessu máli sem gæti í senn skapað möguleika fyrir hækkun almenna frádráttarins og auknu jafnrétti. En taki stjórnin ekki forustuna verða einstakir þm. að hefjast handa og sjá hverju verður unnt að koma fram.“ Þetta birtist í Tímanum, málgagni annars stjórnarflokksins, 5. ágúst. Og 6. ágúst tekur Morgunblaðið, málgagn hins stjórnarflokksins, undir og vill ekki vera minna og segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Þjóðfélagsómagar dagsins í dag eru hins vegar þeir sem ranglega komast hjá eðlilegri sköttun til samfélagslegra þarfa, þiggja samfélagslega þjónustu er aðrir greiða. Það er lítil reisn yfir slíku hlutskipti, enn minni en hinna fyrri sveitarlima. Það er því óhjákvæmilegt að setja upp í þau göt, sem á skattkerfinu eru, og standa að því verki með hyggindum, en ekki heift. ... Það eina, sem þó er ekki hægt að gera í skattamálum nú, er það að gera ekki neitt. Þess ættu stjórnvöld að minnast.“ Hér liggja fyrir stefnuyfirlýsingar málgagna beggja stjórnarflokka um það mál sem nú hefur verið tekið á í frv. því sem hæstv. fjmrh. hefur lagt fram. Stjórnarflokkarnir hafa þann mikla meiri hl. á Alþ. sem allir vita. Nú er að því komið, sem málgögn þeirra hvöttu til í sumar, að fyrir liggja till. um nýja skattalöggjöf. Nú er tækifærið fyrir stjórnarflokkana að standa við stóru orðin frá í sumar og áður. Með því hlýtur að verða fylgst hvernig þm. þeirra standa við yfirlýsta stefnu flokka sinna í meðferð þessa máls.



Herra forseti. Fulltrúi Alþb. í fjh.- og viðskn. hefur þegar lýst afstöðu okkar Alþb.- manna til frv. í heild og hinna einstöku atriða þess. Ég ætla að einskorða mig í þessum umr. við þau ákvæði frv. sem varða tekjuskatt hjóna, helmingaskiptaregluna svokölluðu, og get sagt það strax að ég er henni ákaflega andvíg. Ég er andvíg henni fyrst og fremst vegna þeirrar grundvallarhugsunar sem að baki henni liggur. Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir, um leið og hann tók við embætti, að nú ætlaði hann að leggja fram frv. til nýrra skattalaga og þar ætti að koma á sérsköttun. Því oftar sem hæstv. ráðh. boðaði þetta frv. sitt því oftar sem hann talaði um það hér ár eftir ár, þá lýsti hann því nánar og betur hvernig framkvæmdin á þessu ætti að vera, og þá kom auðvitað í ljós að hér var ekki um neina sérsköttun að ræða, heldur gömlu stefnu Sjálfstfl. til margra ára, helmingaskiptaregluna. Það er meira en ár síðan ég benti hæstv. ráðh. á að hér væri ekki um sérsköttun að ræða, smám saman fór mönnum að skiljast það og eftir að þetta frv. er fram komið talar ekki einu sinni hæstv. ráðh. sjálfur um sérsköttun. Er það sannarlega framför að hann skuli þó hafa getað lært það í öllum þeim umr. sem fram hafa farið. Hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason lýsti því úr ræðustól áðan að Alþfl. hefði árum saman flutt till. um sérsköttun og hefði alla tíð verið forustuflokkur í þeim efnum. Það kom auðvitað fram í máli hans - hálfgert óviljandi - að hann var þrátt fyrir allt dálítið hrifinn af þessari helmingaskiptareglu Sjálfstfl., því að hún er nefnilega alveg samskonar og till. Alþfl. til margra ára. Ég held að þingskjöl tali sínu máli, því að síðasta till. Alþfl. um þetta mál var flutt á þinginu 1971–1972 og urðu þá einmitt mjög harðar umr. um helmingaskiptaregluna. En í þessari till. Alþfl. stendur svo með leyfi hæstv. forseta, um hvernig skuli fara með heimavinnandi húsmóður: „Vinni annar aðilinn utan heimilis skulu þeim, sem engar tekjur hefur, reiknaður til tekna hluti af tekjum hins, þó aldrei hærri fjárhæð en helmingur af tekjum hans.“ Þarna er sem sagt helmingaskiptareglan í fullum blóma, en engin sérsköttun, og ég ætla að vona að hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason fari nú ekki að halda áfram þeirri sögufölsun sinni sem hann viðhafði hér áðan. Sannleikurinn er sá, að það er Alþb. eitt sem hefur gert till. um hreina og fulla sérsköttun, eins og menn almennt skilja það orð. Ég flutti sjálf um það till. á þingi 1972, þar sem ég vildi fela þeirri n, sem vann að endurskoðun skattalaga, að koma á sérsköttun. Þáv. fjmrh. Halldór E. Sigurðsson, fór þess á leit við mig að ég drægi till. til baka, en hann lýsti því úr þessum ræðustól að n. skyldi vinna að þessu verkefni undir hans forustu. Þetta var skýlaus yfirlýsing frá hæstv. ráðh. Halldóri E. Sigurðssyni, og vænti ég að hann standi nú við það loforð sitt um stuðning við sérsköttun þó hann hafi aðeins skipt um stól. Hæstv. fjmrh. hefur lýst því margoft að þetta sé eitthvert sérstakt jafnréttisfrv. Ég meira en dreg það í efa. Ég hafna því algjörlega. Ég tel að þarna komi fram meiri fyrirlitning á konum, giftum konum, bæði þeim, sem vinna eingöngu heima, og þeim, sem afla tekna utan heimilis, en ég hef í seinni tíð séð í nokkru öðru plaggi. Þegar um heimavinnandi húsmóður er að ræða, þá er hugsunin sú að störf hennar skuli metin eftir tekjum eiginmannsins. Menn ætla sér sem sagt að veita henni einhverja viðurkenningu fyrir störf hennar á heimilinu og gera það með þessu móti, að reikna henni helming af tekjum eiginmannsins. Það er eiginmaðurinn, karlmaðurinn, sem er þarna viðmiðunin. Þetta segi ég að sé andvígt öllum jafnréttishugmyndum. Í öðru lagi yrði þarna auðvitað gífurlegt misræmi á mati heimilisstarfa, því að hátekjumanninum er auðvitað gert að greiða vinnu konu sinnar miklu dýrar en lágtekjumaðurinn. Það er því algerlega út í hött að halda því fram, að hér sé um að ræða mat á því starfi sem unnið er heima. Það er vitanlega hægt að hugsa sér, að slíkt starf sé metið. En þá verður að spyrja að því: Eru skattalög rétti vettvangurinn, eða eru það önnur lög eins og t. d. tryggingalögin? Ef aðili er bundinn heima við umönnun ungra barna eða sjúklinga, þá kæmi vel til greina að bæta það upp með tryggingagreiðslum. En þá er ég hrædd um að sú greiðsla yrði skattskyld. Og hér erum við komin að mínu mati að kjarna málsins og ástæðunni fyrir því, hvers vegna vefst svo fyrir mönnum hvernig fara skuli með gifta konu gagnvart skattalögum, því að heimilisstörf eru einfaldlega skattfrjáls. Það er alveg sama hve mikil verðmæti eða hve mikil verðmætaaukning verður á heimili, þar sem kona er heima, sá verðmætaauki er skattfrjáls. En ef við getum ekki viðurkennt þennan verðmætaauka, þá erum við um leið að fyrirlíta, hafa að engu þau störf sem unnin eru. En „viðurkenningin“ getur ekki komið fram í skattalögum. Ef það fer hins vegar svo, að menn sjá ekki þennan verðmætaauka, ef menn sjá hann ekki nema búa til einhverjar tölur sem miðist við starf mannsins og hans tekjur, þá er ekki von að menn viðurkenni þann kostnaðarauka sem verður á heimili við það að annar aðilinn fellur frá eða er einfaldlega ekki fyrir hendi, því að öðruvísi er ekki hægt að útskýra að skattar muni þyngjast á einstæðum foreldrum og þyngjast svona gífurlega fljótt samkv. helmingaskiptareglunni eða frv. ef konan hefur rétt miðlungstekjur. Þarna er auðvitað gífurlegt misræmi sem ég vænti að stjórnarsinnar hljóti að sjá. Sú venja, að kvæntur karlmaður er skattgreiðandi fyrir hönd konu sinnar, á sögulega séð rætur í þeim hugsunarhætti að karlmaðurinn sé eina fyrirvinna heimilisins og í rauninni fjárhaldsmaður þess. Ein af ástæðunum fyrir því, að ógift kona er sjálfstæður skattgreiðandi, er bara einfaldlega sú, að „fyrirvinnuna“ vantar. Gagnvart skattalögum telst gift kona varla fjárráða. Henni er meinað að skýra sjálf frá efnahag sínum, en það gerir aftur á móti bóndi hennar fyrir hana. Hér er því fyrst og fremst um að ræða misrétti milli kvæntra karlmanna og giftra kvenna. Það er ekki um að ræða brot á almennu, óskilgreindu jafnrétti kynjanna og í því liggur hugsanavilla hæstv. fjmrh. En vegna þess að hugtakið jafnrétti virðist hafa verið túlkað eingöngu sem svo eða menn hafa talið að jafnrétti næðist eingöngu með því að búa til einhvers konar kynlaust frv., þá koma út hinir furðulegustu hlutir. Þá fara menn að hugsa sem svo, að ef gift kona, sem aflar tekna, verður sjálfstæður skattgreiðandi, hvað á þá að gera við gifta konu sem einvörðungu vinnur heima og er því tekjulaus? Menn gleyma því, að hún er tekjulaus af því að vinnan er skattfrjáls, og þá vefst fyrir mönnum framkvæmdin og þeir athuga ekki að galdurinn er einfaldlega fólginn í því að hún á sjálf að gera það sem maðurinn hefur hingað til gert fyrir hana. Hann hefur hingað til væntanlega án þess að blikna, sett núllið á skattskýrsluna, og það er auðvitað ekkert því til fyrirstöðu að hún geri það sjálf og sé ábyrg þeirra gerða. Hins vegar er hægt að fara þá leið sem svíar gerðu á leið sinni til sérsköttunar og ég hef áður lýst á þessum stað, að ef persónuafsláttur félli af þessum sökum niður, þá er réttlætanlegt að færa það hinum aðilanum til tekna til þess að persónuafslátturinn nýtist heimilinu. Þetta er í rauninni afskaplega einfalt, og það er líklega of einfalt til þess að karlmenn geti skilið það. Ég held að það væri stórhættulegt að taka upp þessa helmingaskiptareglu. Ég hef orðið vör við að menn hugsa sér að bæta þetta frv. með því að gera einhverja valkosti, hafa helmingaskiptaregluna sem aðalreglu og láta sérsköttunarheimild í núgildandi lögum halda sér. En ég held að það sé stórhættulegt að fara inn á þessa braut, því að út úr helmingaskiptareglunni verður afar erfitt að komast. Það sést best á dæminu í frv. hvílík áhrif hjúskaparstéttin hefur á tekjuskatt fólks, því að um leið og hjúskaparstéttin hreytist, um leið og menn færast úr hjónabandinu yfir í það að vera einhleypir, þá verður skattþyngingin alveg gífurleg. Ég hef raunar hér eitt dæmi sem bæði sýnir það, hvernig útkoman er, og líka hug þann til húsmóðurinnar sem kemur fram í þessu frv. Gefum okkur það, að húsbóndinn á heimilinu hafi 2 millj. í tekjur og konan vinni einvörðungu heima, og við skulum segja að þau eigi eitt barn. Samkv. frv. ættu þau að greiða í skatt 52.4 þús. kr. En ef konan fellur frá, þá þyngist skattur mannsins um hvorki meira né minna en 211.3 þús. kr. - yfir 200 þús. kr. þynging. Og það er raunar íhugunarvert að reyna að sjá einhverja ástæðu fyrir þessu, því að þeir, sem telja að konan geri eitthvert gagn heima hjá sér, hefðu haldið að það yrði einhver kostnaðarauki fyrir manninn ef vinnu hennar nyti ekki lengur við. En útkoman sýnir að hæstv. fjmrh. telur að það hafi verið svona afskaplega dýrt að hafa þessa konu á heimilinu. Öðruvísi er ekki hægt að skýra þá skattaívilnun, sem hún fær meðan hún vinnur heima. Það mætti margt fleira segja um þetta frv. og það hefur margt verið sagt. Ég hef sagt flest þetta og meira til áður. Og líka vegna þess að ég var búin að lýsa því yfir við hæstv. fjmrh. að ég mundi ekki flytja langa ræðu, þá ætla ég að láta hér að mestu staðar numið vegna tímans. En ég vil í lokin lýsa því yfir, að ég sé ekkert því til fyrirstöðu að nú verði komið á sérsköttun, og þá á ég við sérsköttun í því formi að hver einstaklingur, sem orðinn er fullra 16 ára, skuli vera sjálfstæður skattþegn, hann skili framtali og hvort hjóna um sig telji fram eigið aflafé og séreign og greiði skatt í hlutfalli við það. Ég tel að alger sérábyrgð eigi að vera fyrir skattgreiðs]um af eigin tekjum og séreign. Þó held ég að það væri rétt varðandi ábyrgð á séreign að hafa þar einhvern varnagla, ef menn teldu að um óeðlilega millifærslu milli hjóna væri að ræða. Þá mætti undir vissum kringumstæðum krefja hinn aðilann um greiðsluna eða ganga að séreign, en hitt sé alger meginregla. Ég tel ekki framkvæmanlegt á þessu stigi málsins að hafa algera sérsköttun á sameign. En ég tel rétt að sameign sé talin fram hjá því hjóna, sem hærri hefur tekjurnar, og að skattur skiptist af sameign í hlutfalli við tekjur. Og hvað sameign varðar, þá tel ég óhjákvæmilegt að hafa gagnkvæma ábyrgð á skattgreiðslu. Ég tel að það eigi að auka barnabótaaukann verulega frá því sem er í frv., því að það er tvímælalaust svo mikill kostnaður því samfara að kaupa gæslu að það er ekki viðunandi annað en mið sé tekið af því og lágmarksviðmiðun sé a. m. k. gjald á opinberum dagvistunarstofnunum. Við vitum þó að hér í Reykjavík er þetta gjald miklu, miklu hærra, þar sem gæsla á einkaheimilum er orðin algeng. Þar getur gæslukostnaður farið upp í 40, ef ekki í 50 þús. kr. Ég vænti þess að hv. fjh.- og viðskn. íhugi þessar hugmyndir mínar. Eðlilegast hefði mér þótt að það hefðu fylgt útreikningar varðandi sérsköttun. Það hefði auðveldað mjög allar umr. ef slíkir útreikningar hefðu fengist. En þeir lágu nú ekki á lausu, þeir voru ekki til. En þetta tel ég rétt að n. geri við áframhaldandi vinnu.



Herra forseti. Þetta frv. hefur verið til umr. á meðal almennings um tæplega tveggja mánaða skeið. Í allri þessari umr., sem birst hefur í ýmsum fjölmiðlum, hefur mér oft dottið í hug alkunn vísa, sem er svona: Lastaranum líkar ei neitt, lætur hann ganga róginn. Finni hann laufblað fölnað eitt, þá fordæmir hann skóginn. Mér hefur fundist umr. einkennast af þessu, að ef menn hafa fundið eitthvert eitt atriði, sem snertir viðkomandi gagnrýnendur, eitthvert eitt atriði sem ekki fellur þeim í geð í frv., þá sé frv. dæmt ómögulegt. Gagnrýnin frá talsmönnum þessara ýmsu hópa í þjóðfélaginu, gagnrýni á þá liði, sem snerta þá, hefur verið með þessu markinu brennd, og ef í frv. er einhverju hróflað sem ekki fellur viðkomandi hópi í geð, þá er sem sagt frv. dæmt óhæft og þær óskir eða kröfur settar fram að það nái alls ekki fram að ganga. Hverjir eru það nú sem svona tala? Ég fullyrði að það eru í mörgum tilvikum þeir hinir sömu og hvað harðast hafa gagnrýnt gildandi skattalög og það í flestum tilfellum með réttu. Ég tek það þó fram, að gagnrýni frá einstökum hagsmunahópum er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt þegar viðkomandi hópi þykir að sér vegið og ef gagnrýnin þá takmarkast við þau atriði frv. sem snerta viðkomandi hópa. En þegar jafnframt er kveðið á um að frv. í heild sé ótækt, þá finnst mér að þessi gagnrýni sé farin að bera nokkurn keim af lýðskrumi. Og þetta á alveg sérstaklega við um yfirlýsingar ýmissa þm. hv. Mér finnst eins og það sé einhver framboðskeimur af ýmsum þeim yfirlýsingum sem við höfum séð að undanförnu. Mér finnst óneitanlega líka leitt til þess að vita, að umr. um svo viðamikið mál sem þetta, sem hér er á ferðinni, skuli að nokkru leyti hafa drukknað í hávaða út af einu atriði, þ. e. skattlagningu hjóna. Skattlagning hjóna er vissulega mikilvægur þáttur og viðamikill í þessu frv., en aðrir þættir kunna samt að eiga skilið jafnmiklar umr. engu að síður. Enn aðrir gagnrýnendur þessa frv. afgreiða það með því að segja að fyrst frv. feli ekki í sér almenna skattalækkun, þá beri að hafna því. Þetta sýnist mér vera fávíslegt tal, og ég nefni í því sambandi þann einfalda hlut, að tölum í þessu frv. er að sjálfsögðu hægt að breyta ef meiri hl. er fyrir því hér á hv. Alþ. En áður en við förum að tala um tölur, þá ber okkur að ræða um markmiðin, síðan um leiðirnar sem við skulum fara að þeim markmiðum. Meginstefnuatriðum þessa frv. hefur verið lýst. Ég legg áherslu á þessi atriði: Í fyrsta lagi er það markmið að einfalda skattalögin. Leiðir að því marki eru margar. Þessar eru m. a. valdar í frv.: Tekjuskattsgrunnur er færður í svipað horf og gildir um útsvar. Ég held að það sé vart deiluefni að þetta beri að gera. Leið að þessu marki er svo niðurfelling frádráttarliða og upptaka afsláttarkerfis. Í öðru lagi nefni ég skattlagningu hjóna. Í þriðja lagi að skattmeðferð þeirra, sem fást við atvinnurekstur, er breytt. Í fjórða lagi nefni ég einföldun fyrningarreglna. Í fimmta lagi breyttar reglur um skattlagningu söluhagnaðar. Í sjötta lagi nefni ég framkvæmdakaflann, sem er ekki hvað minnst mikilvægur. Og í sjöunda lagi nefni ég svo það, að með frv. er gerð tilraun til þess að ná meira réttlæti í skattlagningunni heldur en hægt er að ná við núgildandi lög. Um þessi atriði ber að ræða hér á hv. Alþ. í stað einhvers slagorðaglamurs sem allt of mikið hefur borið á. Við eigum fyrst að ræða það og kanna hvort samstaða náist um meginmarkmiðin, síðan hvort frv., eins og það er lagt fyrir, varði veginn að þessum markmiðum. Ef það gerir það ekki, þá er því aðeins tækifæri til að ná settu marki að þm. leggi þá vinnu fram sem þarf til þess að nauðsynlegar breytingar verði gerðar á frv. Það er verkefni þn. og síðan þingsins í heild. Leiðin er ekki sú að hafna frv. vegna einhverra einstakra vankanta sem á því kunna að vera, eins og óskir hafa komið fram um, jafnvel frá sumum hv. þm. Það er ekki rétta leiðin að gefast upp vegna gagnrýni, sem fram hefur komið, og segjast ætla að taka þráðinn upp aftur á næsta þingi. Parkinson segir einhvers staðar í lögmáli sinu að málin leysist á þeim tíma sem er til umráða. Tíminn, sem við höfum til umráða, er til vorsins, og sá tími er nægur til þess að frv. fái vandlega meðferð og þennan tíma eigum við að nota vel. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson spurði hér í umr. í fyrri viku hvort ríkisstj. styddi yfirleitt þetta frv., jafnvel hvort hæstv. fjmrh. styddi eigið frv. Auðvitað svara ráðh. fyrir sig. En ég verð að segja að engum ætti að vera það kunnara en hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, að stjfrv. geta tekið breytingum, jafnvel og ekki síður þótt þau séu lögð fram án undangenginnar atkvgr. í ríkisstj., sem mér skilst að stundum hafi komið fyrir í þeirri ríkisstj. sem hann átti sæti í. Og ráðh. geta áreiðanlega greitt atkv. með slíkum breytingum án þess að missa andlitið. Ég vek athygli á því með hvaða hætti þetta frv. er lagt fram. Það er lagt fram hér skömmu fyrir þinghlé, fyrir síðustu jól. Það er lagt fram án þess að það sé búið að binda einn eða neinn af stuðningsmönnum stjórnarinnar. Það er lagt fram með lýðræðislegum hætti. Hverjum þm. er gefið tækifæri til að koma sínum skoðunum á framfæri við meðferð málsins á þingi. Þetta er sú eðlilega aðferð sem á að viðhafa, ekki síst um svo viðamikil mál sem skattamálin eru. Of oft held ég að það hafi komið fyrir að frv. eru raunverulega afgreidd í þingflokkunum og þá náttúrlega sérstaklega í stjórnarflokkunum. Síðan koma þau fyrir þingið og eftir það er ekki við neinn að tala, frv. skuli svona fram. Þetta er ekki aðferðin sem beitt er við þetta frv. Ég hefði gjarnan viljað fara nokkrum orðum um ræðu hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar. Því miður er hann ekki staddur hér í þingsalnum, ég skal þá takmarka mig við nokkur atriði sem hann nefndi. Annars var alveg ótrúleg teygja í þessari ræðu, og satt að segja var ég jafnnær, eftir að hann flutti hana. hver væri afstaða hans til frv. Þegar hann hafði rætt eða talið upp aðalatriði frv., eins og frá þeim er sagt í grg., þá segir hann að þetta sé fjarri því að vera nægilegt, önnur og stærri atriði komi til greina sem ekki sé fjallað um að neinu leyti. En ég komst ekki að því hvaða atriði þetta voru. Þau voru ekki nefnd í ræðu hv. þm. Frv. tekur raunverulega á öllum meginþáttunum, þeim sem ég nefndi hér áður og hv. þm. reyndar rakti líka. Hann kvaðst sammála sumum þeirra, aðrir væru vafasamir. En hann nefndi ekki þau atriði sem frv. fjallar ekki um og honum sýnast svo mikilvæg. Að vísu sagði þm. að fyrst og fremst hefði átt að glíma við að breyta lögunum þannig að þeir, sem ekki greiða nú tekjuskatt, gerðu það, og nefndi til eitthvað um 500 fyrirtæki í Reykjavík sem engan tekjuskatt borgi. Þetta virtist mér vera meginmarkmið hjá hv. þm., að koma fyrirtækjunum endanlega á hausinn með enn meiri skattpíningu, í stað þess að búa þannig að atvinnurekstrinum í landinu að hann geti greitt skatta, þ. e. hafi hagnað, sem skattur greiðist af, og veiti þar með þegnunum örugga vinnu. Þetta virðist mér vera ríkara áhugamál hv. þm. en að færa skattbyrðina milli einstaklinganna í réttara horf. Mér finnst raunverulega ólíkt hv. þm. Lúðvík Jósepssyni að tala svona. Hann er eini þm. Alþb. sem eitthvað þekkir til atvinnurekstrarins, og við önnur tækifæri hefur hann talað allt öðruvísi. Reyndar gerði hann það síðar í ræðunni, og ég kem kannske að því síðar.  T. d. lýsti hann sig samþykkan þeirri viðleitni að samræma álagningarstofn tekjuskatts og útsvars og vildi reyndar ganga lengra en gert er í frv., og undir það get ég tekið. Ég teldi mjög æskilegt ef hægt væri að gera þessa álagningarstofna að einum stofni fyrir hvort tveggja. Hann er einnig samþykkur því stefnumarki frv. að breyta skattmeðferð einstaklinga í atvinnurekstri. Ég er einnig sammála því stefnumiði frv. Þetta er hins vegar það atriði sem hvað mestri gagnrýni hefur valdið, og þetta er það atriði í gildandi skattalögum sem hvað mestri óánægju hefur valdið og hefur valdið misskiptingu skattbyrða milli einstaklinga. Ef þessi leið, sem frv. gerir ráð fyrir, verður valin, þá legg ég áherslu á að það þarf að liggja fyrir vissa um hvernig þessi atriði verði framkvæmd. Með þessu er mikið vald fært í hendur skattstofanna í landinu, og það er ekki hver sem er fær um að fara með þetta vald. Þess vegna legg ég áherslu á það, að áður en þetta atriði frv. verður samþ., liggi ljóst fyrir hvernig framkvæmdin verður. Ef menn hins vegar fallast ekki á þessa leið, þá verða menn að hafa á takteinum aðrar till. Þær hafa ekki komið fram til þessa, ekki heldur hjá þeim sem gagnrýnt hafa þetta atriði frv. Kannske er til sú leið að rýmka heimildir skattalaga í þá átt að áætla mönnum tekjur, og kannske er svo sú leið að gefast einfaldlega upp og viðurkenna að við búum við harla góðar reglur í þessum efnum. Ég vona að þingið gefist ekki upp við þetta verkefni, þótt erfitt sé, og tek þar undir með hv. þm. Lúðvík Jósepssyni. Þm. taldi einnig réttmætt að fara þá leið varðandi skattlagningu á söluhagnaði af lóðum og löndum sem frv. gerir ráð fyrir, en bætti svo við - hann var einnig að ræða um fyrningarnar, - að með varúð þyrfti að fara í skattlagningu í sambandi við atvinnureksturinn. Þarna kom sem sagt svolítið annað upp á teninginn heldur en þegar hann var að tala um fyrirtækin 500 í Reykjavík sem engan tekjuskatt greiddu. Ég leyfi mér að ætla að þetta hafi þm. meint, en ekki hið fyrra sem hann sagði um þetta. Ég er fylgjandi því að teknar verði upp reglur um skattlagningu söluhagnaðar af lóðum og löndum. Þær reglur, sem við búum við, eru algerlega óhæfar, þ. e. a. s. að hafa þarna fullt skattfrelsi á. En ég get ekki látið vera að tjá skoðun mína um það, að mér þykir vafasamt að ríkið sé að ásælast þarna nýja tegund skattstofns. Ég teldi miklu eðlilegra að þessi skattur rynni til sveitarfélaganna. Hjá ýmsum þjóðum er sérstök löggjöf um þetta, hinn svokallaða „eapital-gain“-skatt, og ég tel mjög æskilegt, að þetta atriði verði sérstaklega kannað. Um sérsköttun hjóna hafa orðið miklar deilur, og ég skal ekki fara um þann þátt mörgum orðum. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson sagði að breyting sú, sem frv. gerir ráð fyrir, væri nánast hlægileg og þá væri vægt til orða tekið. Mér hafa satt að segja ekki þótt viðbrögð manna vera í þá áttina, að þetta væri hlægilegt, þvert á móti væri hér um mjög alvarlegt mál að ræða og engum væri raunverulega hlátur í huga. Ég vil aðeins um þetta segja, að ég hef tekið það svo að alger sérsköttun væri nánast ómöguleg nema þá að skatturinn væri flatur skattur með engum eða útborganlegum afslætti. Raunverulega er það ekki heldur það sem um hefur verið beðið af hálfu þeirra sem vilja sérsköttun, heldur er talað um sérsköttun með millifærslu ónýtts persónuafsláttar, sem mér sýnist vera aðeins annað form á samsköttun, sem hins vegar er ekki mjög vinsælt orð nú um stundir. En með reglu frv. næst niðurstaða sem kveður á um meira jafnræði milli heimila, án tillits til þess hvernig teknanna er aflað. Þetta sýnist vera hlutlaus aðferð. Hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason gerði hér grein fyrir till. sem þm. Alþfl. munu flytja nú við 1. umr., og að sjálfsögðu verður þessi till. könnuð í n., sem fær frv. til meðferðar, eins og málið í heild. Hv. þm. Svava Jakobsdóttir benti hins vegar á fyrri till. Alþfl. um þetta efni og fór þá mesti glansinn af stefnu flokksins við þá uppljóstrun. En engu að síður verður till. að sjálfsögðu athuguð í n. Og mér finnst eðlilegt að n. kanni sérstaklega viðhorf hinna ýmsu samtaka kvenna sem láta þetta mál alveg sérstaklega til sín taka. Satt að segja líst mér ekkert á það ef Alþ. með sinn mikla meiri hluta karlmanna ætlar að fara að setja reglur í lög sem eru í andstöðu við vilja allrar kvenþjóðarinnar. Ég held að við hljótum að verða að athuga þetta af mikilli alvöru. Hv. þm. Svava Jakobsdóttir sagði um þetta, að hún teldi að það yrði erfitt að komast út úr þessari reglu, sem frv. gerir ráð fyrir, ef hún yrði sett á, og vill þess vegna ekki neina valkosti, sem ég hef að vísu ekki heyrt sérstaklega nefnda. En ég held að það sé varla erfitt að komast út úr slíkri reglu ef hún er svo slæm sem látið er í veðri vaka. Og mér sýnist satt að segja líka að það ætli að verða erfitt að koma reglunni inn, þannig að við þurfum kannske ekki að hafa miklar áhyggjur af þessu. En varðandi það, sem hv. þm. sagði um útreikninga á þeim kostum, sem eru kannske í boði varðandi skattlagningu hjóna, þeirra útreikninga verður að sjálfsögðu aflað í n. og þm. geta fengið þá í hendur. Um frádráttarliðina, sem nú er breytt í afsláttarkerfi, hefur ýmislegt verið rætt og ég skal ekki fara mjög mörgum orðum um þá. Ég fullyrði aðeins að frádráttarliðir samkv. gildandi skattalögum valda misræmi og óréttlæti. Það er hægt að nefna dæmi um hjón sem hafa 2–2.2 millj. kr. í tekjur og þessi hjón geta haft í tekjuskatt á bilinu frá 0 og upp í 380 þús. kr., allt eftir því hvernig frádráttarliðirnir nýtast. Afslættir, eins og gert er ráð fyrir í frv., nýtast hins vegar öllum jafnt sem á annað borð ná reiknuðum skatti, en frádrættir nýtast þeim mun betur þeim sem eru í hærri skattþrepum. Þannig er hægt að fullyrða að afsláttarkerfið, sem gert er ráð fyrir að taka upp, sé réttarbót fyrir láglaunafólk fyrst og fremst. Það hefur reyndar verið gagnrýnt sérstaklega að fella niður sem frádráttarliði suma þessara liða og þá kannske fyrst og fremst sjómannafrádráttinn sem er í gildandi lögum. Ég held satt að segja að það sé of mikið gert úr þessu og menn athugi ekki hvaða upphæðir er um að ræða. Sjómannaafslættinum samkv. 5. tölul. 64. gr. frv. er ekki mjög mikið breytt, eftir því sem útreikningar sýna. Aftur á móti 6. tölul., sem fjallar um fiskimannafsláttinn og er gert ráð fyrir að verði 3% af beinum tekjum, þýðir nokkra skerðingu frá því sem er. Nú eru 10% dregin frá tekjum. Ef við tökum lítið dæmi sjáum við betur um hverjar tölur er að ræða. Tökum dæmi um sjómann sem hefur 3 millj. kr. í tekjur. Það er kannske lágt, ég treysti mér ekki til að meta það. Sumum finnst nokkuð gott að hafa 3 millj. kr. í tekjur. Ég veit að þm. þætti það, ef þeir hefðu það, en það er önnur saga. Samkv. gildandi lögum fær sjómaðurinn 300 þús. kr., 10%, frádrátt frá þessum tekjum sínum, og hann er í 40% skattstiga sem þýðir 120 þús. kr. lækkun á skatti vegna fiskimannafrádráttarins. Þessi 3%, sem frv. gerir aftur ráð fyrir, þýða 90 þús. kr. Sem sagt, þetta hagræði sjómannsins skerðist um 30 þús. kr. Þetta er vissulega skerðing. En tölurnar eru þessar, og ég hygg að það sé gagnlegt fyrir menn að gera sér grein fyrir því líka. En þessa tölu má að sjálfsögðu lagfæra ef mönnum sýnist svo, að í stað 3% komi þá 4%. Það mundi þýða óbreytta reglu frá því sem er. Þetta þarf að sjálfsögðu að kanna í nefnd. Ég held að ég fari ekki frekar út í umr. um þetta frádráttar- og afsláttarkerfi, það fer of mikill tími í það. En aðeins langar mig til að koma hér að atriði sem hv. þm. Lúðvík Jósepsson nefndi í ræðu sinni. Hann rakti hér mjög skilmerkilega, hverjar breytingar hefðu orðið á tekjuöflun ríkisins síðustu árin. Þar kom greinilega fram að hlutur tekjuskatta í tekjuöfluninni hefur minnkað til mikilla muna, en hlutfall óbeinna skatta vaxið að sama skapi. Þetta er sú stefna sem fylgt hefur verið að undanförnu, og þess vegna er óþarfi fyrir hv. þm. Lúðvík Jósepsson að hafa mörg orð um það, að okkur skorti stefnumörkun í skattamálum. Alþfl. hefur gert um það till. að tekjuskatturinn verði felldur niður. Þær till. hafa að vísu nokkuð breyst hjá Alþfl. Fyrir tiltölulega skömmu var Alþfl. með till. um að tekjuskatturinn yrði algerlega lagður niður. Það þykir ekki góð latína í dag, og nú er talað um að leggja tekjuskattinn niður á öllum lægri tekjum, en halda honum hjá hátekjumönnum. Þetta er nokkur breyting frá því sem var. En ég bendi á það, að tekjuskatturinn er eini skatturinn sem við nú höfum og er „prógressívur“. Það má segja að við höfum áður haft annan, meðan við bjuggum við aðra tollalöggjöf og miklu hærri tolla. Þá má segja að þar hafi að nokkru leyti verið um „prógressívan“ skatt að ræða líka. En svo er ekki lengur. Þarna kemur fram nokkur ágreiningur á milli stjórnarandstöðuflokkanna. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson sagði beint í sinni ræðu að hann teldi varhugavert að fella tekjuskattinn niður, og reyndar sagði hann að hann vildi að ríkið tæki meira í tekjuskatti heldur en það gerði. Þetta er í algerri andstöðu við það sem Alþfl. vill. En látum það vera. Ég vil aðeins í sambandi við þessar umr. um tekjuskattinn og mikilvægi hans nefna hér örfáar tölur sem sýna hver skattlagningin raunverulega er. Við höfðum á síðasta ári rúmlega 106 þús. framteljendur. Þar af voru skattlausir 55 500 eða meira en helmingur. En af 51 300 greiðendum eru 15 550 með innan við 5% í tekjuskatt af brúttótekjum sínum, en tæplega 42 400 greiða innan við 15% af brúttótekjum sínum. Tæplega 9000 gjaldendur greiða aftur meira en 15%, og þeir hafa tekjur á bilinu frá 1 millj. og yfir 6 millj. Þetta eru staðreyndir sem óþarfi er að deila um og liggja fyrir. Aftur á móti ber að fagna því að Alþfl. vill veita atbeina sinn til þess að lækka ríkisútgjöldin. Stundum hefur hann verið kenndur við annað og viljað meiri ríkisumsvif en aðrir flokkar. E n þessu ber að fagna. Hins vegar er tekið skýrt fram að það komi ekki til mála að spara á þeim liðum þar sem varið er fé til félags-, heilbrigðisog menntamála. Ýmsir mætir hagfræðingar hafa bent á að þessir liðir séu einhver mesti verðbólguhvatinn sem þekkist. En þarna má sem sagt ekkert spara. Ég held að ég þurfi ekki að hafa þessi orð mín miklu fleiri. Ég legg áherslu á að þm. fordæmi ekki frv. þótt gagnrýnisraddir heyrist. Ég vil spá því að þær umsagnir, sem munu berast til þn. um frv., verði neikvæðar. Þessar umsagnir koma frá hinum ýmsu samtökum í þjóðfélaginu sem hafa vissulega hagsmuna að gæta. Hagsmunir þeirra eru í sumum tilfellum þeir, að engu verði breytt að því er þeim viðkemur vegna þess að þau hafa gegnum árin náð því að fá sérreglur inn í skattalögin, - sérreglur sem eru viðkomandi hópum til hagsbóta. Ef þm. ætla að taka tillít til allra þessara umsagna í þeim tilgangi að styggja engan af kjósendum sínum, þá eru þeir þm. auðvitað á móti þessu frv. Ef þm. með þetta hugarfar eru í meiri hl. hér á hv. Alþ., þá verður auðvitað engu breytt. En menn verða að athuga það, að um leið er verið að segja að við búum við harla góða skattalöggjöf, sem ekki sé nein ástæða til að hrófla við, og að sú gagnrýni, sem uppi hefur verið höfð á skattalöggjöfina, sé nánast vitleysa eða byggð á misskilningi. Ég held að það verði ekki Alþ. til álitsauka ef þm. koma sér þannig hjá því að glíma við erfitt mál. Ég tek að lokum undir þau orð hæstv. fjmrh., að meðferð þessa máls verður nokkur prófsteinn á getu Alþ. til þess að ráða fram úr vandasömu löggjafaratriði sem snertir hagsmuni flestra landsmanna.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af ummælum hv. þm. Svövu Jakobsdóttur, 5. landsk. þm., um skattamál hjóna og þá sérstaklega um þá till. sem ég boðaði fyrir hönd okkar þm. Alþfl. í þessari hv. d. Hún hefur greinlega misskilið hvert efni till. er, og hefur hún þessu til afsökunar að till. hefur ekki verið prentuð enn þá og henni því ekki gefist kostur á að lesa hana. En þeim mun meir ber að harma það að hv. síðasti ræðumaður skyldi hafa tekið undir ummæli hv. þm. Svövu Jakobsdóttur sem voru augljóslega á misskilningi byggð. Við Svava Jakobsdóttir erum sammála um það að vera andvíg ákvæðum núv. stjfrv. um áframhaldandi samsköttun hjóna og almenn helmingaskipti á tekjum hjóna. Hins vegar lýsti hún sig fylgjandi sérsköttun, þ. e. a. s. að allir aðilar, bæði karlar og konur, án tillits til hjúskaparstéttar skyldu greiða tekjur af eigin aflafé og séreign. Um þetta erum við sammála. Hins vegar gat ég ekki heyrt að hún segði neitt um það, hvernig fara ætti með tekjur þess maka sem ynni á heimili og hefði ekki sjálfstæðar tekjur. Sú till., sem hún minnti á að við þm. Alþfl. hefðum flutt 1971, var auðvitað miðuð við þágildandi skattalög. Þá var hugtakið neikvæður tekjuskattur ekki til. Það er til núna. Þess vegna var sú aðferð okkar til að leiðrétta það ranglæti, sem hjón, þar sem aðeins annað aflaði teknanna, en hitt ynni heima, yrðu fyrir, sú að ætla þeim makanum, sem heima ynni, hluta af tekjum mannsins og lækka þannig skattbyrði hjónanna. Þetta var eina leiðin sem á grundvelli þágildandi skattalaga var fær til þess að lækka skattgreiðslu hjóna þar sem annað aflar teknanna, en hitt vinnur heima. Síðan 1971 hefur sú grundvallarbreyting orðið á skattalögum að inn í þau er nú komið hugtakið neikvæður tekjuskattur. Þess vegna leggjum við nú til að ná þessu markmiði, að lækka skattbyrðina á hjónum þar sem annað aflar teknanna, en hitt hjónanna vinnur heima, með þeim hætti að veita þeim aðilanum, sem heima vinnur, rétt á persónuafslætti með sama hætti og hverjum öðrum einstaklingi og láta afleiðinguna geta orðið neikvæðan tekjuskatt, þ. e. a. s. frádrátt frá útsvarinu, þannig að heildarskattgreiðslur heimilisins lækki. Við gerum ráð fyrir að nákvæmlega sama regla komi til með að gilda um það hjóna, sem heima vinnur, eins og gildir um einstakling sem hliðstæðar tekjur hefur eða engar tekjur hefur. Ég tel að orðið sérsköttun geti átt við um báðar þessar till., báðar þessar leiðir, bæði till. okkar núna og þá till. sem við fluttum miðað við þágildandi skattalög árið 1971. Orðið sérsköttun getur átt við báðar aðferðirnar sem eiga að leiða að hliðstæðu marki, vegna þess að í báðum till., báðum hugmyndunum felst það, að allir einstaklingar verði sjálfstæðir skattgreiðendur, líka það hjóna sem aflar ekki sjálfstæðra tekna, heldur vinnur heima. Í báðum tilfellunum er markmiðið að létta skattbyrði slíks heimilis frá því sem er í gildandi skattalögum og alla tíð hefur verið í skattalögum frá því að þau voru lögleidd fyrst hér 1921. Það var einungis önnur aðferð, sem við höfðum áður, vegna þess að við önnur skattalög var miðað. Nú eru komin skattalög með hugtakinu neikvæður tekjuskattur, og þess vegna breytum við tæknilegri framkvæmd þess að ná sama marki, að létta skattbyrði hjóna þar sem annað aflar teknanna, en hitt vinnur heima.