Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um frídaga sjómanna á fiskiskipum um jólin og geri það fyrir hönd sjútvrh. sem er fjarstaddur í opinberum erindagerðum eins og kunnugt er. Þetta frv. er stutt og auðskilið. Í 1. gr. þess segir að á tímabilinu 23.–27. des. ár hvert skuli allir sjómenn á íslenskum fiskiskipum eiga a.m.k. þriggja sólarhringa leyfi í heimahöfn skipsins. Í 2. gr. stendur að brot gegn lögum þessum varði sektum og í 3. gr. að lög þessi öðlist þegar gildi. Með 3. gr. laga nr. 96 frá 8. sept. 1978 var svo ákveðið, að frá 1. des. 1978 og þar til um annað hefur verið samið skuli grunnlaun og tilhögun verðbóta á laun haldast óbreytt eins og ákveðið er frá 1. sept. 1978 samkv. almennum kjarasamningum, sem gerðir voru á árinu 1977 og fyrstu mánuðum 1978, og samkv. lögum þessum, eins og orðrétt segir í 3. gr. Ein af forsendum þessarar lagasetningar var niðurfelling hluta þeirra verðbóta á laun sem koma áttu til framkvæmda hinn 1. des. 1978. Í stað skerðingar verðbóta, sem af þessu leiddi hét þáv. ríkisstj. samtökum launþega og bænda sérstökum félagslegum umbótum sem síðar var látið leita samkomulags um við hin ýmsu samtök. Meðal þess, sem samtökum sjómanna var heitið, var lögfesting frídaga fyrir alla sjómenn á fiskiskipum yfir jólahátíðina. Ástæðan til þess dráttar, sem orðið hefur á efndum þess, er eindregin andstaða útgerðarmanna og samtaka þeirra. Hins vegar hafa samtök sjómanna á fiskiskipum aldrei hnikað frá að gefin loforð í þessu efni verði efnd. Hafa að undanförnu komið áskoranir frá áhöfnum flestra togara hér á landi um efndir loforðsins. Ég vil aðeins segja það um loforð af þessu tagi, að þó að það hafi kannske ekki verið alveg fullkomin yfirlýsing telur núv. utanrrh., þáv. forsrh., að þarna hafi verið um að ræða ígildi loforðs. Á undanförnum árum hefur þróunin orðið sú, að fiskibátar og minni togarar hafa verið í heimahöfnum yfir jólahátíðina, enda hefur sú tilhögun hentað vel með tilliti til jóla- og nýársfría vinnslustöðva í fiskiðnaði. Í nágrannalöndum okkar er það orðin venja að fiskiskipum, bæði togurum og bátum, hefur verið stefnt til heimahafna um miðjan desember og þá gjarnan unnið að viðhaldi skipanna um þetta leyti árs. Er víst ekki ofsagt að við Íslendingar erum allra þjóða harðastir í sjósókn og því hefur þessi vani ekki verið tekinn upp hér í jafntíkum mæli og t.d. hjá frændum okkar á hinum Norðurlöndunum. Aðalrökin hjá þeim útgerðaraðilum, sem eru andstæð slíkri lagasetningu og hér um ræðir, eru þau, að fortakslaus stöðvun fiskiskipa geri siglingar á erlenda markaði, sem eru bestir um þetta leyti, ókleifar, en auk þess leggja þeir áherslu á það óhagræði og tjón sem slík stöðvun valdi þeim útgerðum sem eiga og reka mörg skip, þar sem þau verða að leggja niður veiðar samkv. frv. þessu. Hvað sem þessum röksemdum líður ber að standa við gefin loforð og þar sem ekki hefur reynst unnt að ná samkomulagi er þetta frv. komið fram, enda er óeðlilegt að við Íslendingar skerum okkur úr öðrum þjóðum um frídaga til handa fiskimönnum okkar á mestu hátíð kirkjuársins. Auk þessa hefur, eins og ég sagði áður, þróunin hér heima orðið sú, að allir minni togararnir, sem eru líklega um 70 talsins, hafa verið í heimahöfn um jólin svo og allur bátaflotinn. Það eru aðeins stóru togararnir sem ekki hafa verið það, en ég hygg að þeir séu rúmlega 15 eða kannske eru þeir 17 nákvæmlega talið. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að gera tillögu um að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til sjútvn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að fullgilda fyrir Íslands hönd samning milli Íslands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar um gagnkvæma aðstoð í tollamálum. Ég geri það fyrir hönd utanrrh. sem er fjarstaddur í opinberum erindum. Þetta frv. fjallar, eins og heiti þess ber með sér, um það samkv. 1. gr. að ríkisstj. sé heimilt að fullgilda fyrir Íslands hönd samning milli Íslands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar um gagnkvæma aðstoð í tollamálum, en samningurinn er prentaður sem fskj. með frv. 2. gr. fjallar um það, að þegar samningurinn hefur öðlast gildi að því er Island varðar skuli ákvæði hans hafa lagagildi hér á landi. 3. gr.: Fjmrh. setur nánari reglur um framkvæmd þessara laga. 4. gr. er um gildistöku, að lögin öðlist gildi þegar í stað. Þetta frv. er lagt fyrir Alþ. til þess að afla heimildar fyrir ríkisstj. til fullgildingar á samningi milli Ístands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar um gagnkvæma aðstoð í tollamálum svo og að veita ákvæðum samningsins lagagildi hér á landi. Fyrir rúmum 20 árum var tekið upp náið samstarf milli Norðurlandanna um tollamálefni. Samstarfi þessu hefur verið stjórnað af tollstjórum landanna, Norræna tollasamvinnuráðinu (NTR), og hefur stofnskrá þess hlotið staðfestingu ríkisstjórna landanna, að því er Ísland varðar með bréfi fjmrh. 4. ágúst 1960 og aftur 26. sept. 1975. Hlutverki ráðsins er lýst í stofnskránni og tekur það til allra þátta tollamálefna, bæði norrænna og alþjóðlegra. Samstarfið er talið hafa gefist allvel og hefur haft í för með sér talsverðan árangur, bæði almennt og í einstökum málefnum. Á fundi ráðsins í Moss í Noregi 1977 var frekari formfesting á þessu samstarfi rædd. Á þeim fundi var skipuð sérfræðinganefnd til að semja uppkast áð samningi sem leggja skyldi fyrir næsta fund ráðsins. Sá fundur var haldinn í Helsingfors í september 1979 og var uppkast nefndarinnar samþykkt þar með minni háttar breytingum. Hefur síðan verið unnið að þýðingu samningsins á öll Norðurlandamálin og jafnframt samdar framkvæmdareglur til nánari útfærslu samningsins. Samningurinn öðlast gildi þremur mánuðum eftir að öll Norðurlöndin hafa fullgilt hann. Gert er ráð fyrir gildistöku framkvæmdareginanna á sama tíma. Aðstoð sú, sem í samningnum felst, er þrenns konar. Það er í fyrsta lagi aðstoð við framkvæmd tollalaga almennt, þ.e. álagningu tolla og annarra inn- og útflutningsgjalda svo og að haldnar séu reglur um inn- og útflutning. Í öðru lagi er aðstoð við innheimtu tolla og annarra gjalda. Og í þriðja og síðasta lagi er aðstoð til að koma í veg fyrir, rannsaka og upplýsa brot á tollalöggjöfinni. Samningurinn tekur til tolla og annarra opinberra gjalda sem ákvörðuð eru af tollyfirvöldum. Samvinnu þessa verður að telja eðlilegt framhald þess samstarfs sem stofnað hefur verið til, m.a. með ályktun Tollasamvinnuráðsins í Brussel frá 5. des. 1953, um gagnkvæma aðstoð tollyfirvalda til að koma í veg fyrir smygl. Ísland gerðist aðili að Tollasamvinnuráðinu árið 1971 og aðili að fyrrnefndri ályktun frá 1. maí 1973. Af hálfu Tollasamvinnuráðsins hefur síðan verið samþykktur nýr texti að alþjóðasamþykkt um gagnkvæma aðstoð tollyfirvalda aðildarríkjanna til að koma í veg fyrir brot á tollalögum, rannsaka þau og sækja til saka fyrir þau. Samþykkt þessi var undirrituð af Íslands hálfu hinn 29. júní 1978 með fyrirvara um staðfestingu. Auk þeirrar fjölþjóðlegu samvinnu um tollamál, sem Ísland hefur tekið þátt í, hafa íslensk tollyfirvöld hin síðari ár haft mikilsverða óformlega samvinnu við tollyfirvöld einstakra ríkja til að tryggja rétta álagningu tolla og annarra inn- og útflutningsgjalda svo og að tollalöggjöf sé að öðru leyti virt. Að því er varðar samvinnu Íslands og Sambandslýðveldisins Þýskalands hefur nú verið komið á formlegum samskiptum á þessu sviði með samningi milli landanna frá 11. okt. 1977. Samningnum var veitt lagagildi hér á landi með lögum nr. 44 frá 10. maí 1978 og tók hann gildi hinn 11. okt. sama ár, sbr. auglýsingu í Stjórnartíðindum, C-deild, nr. 9 frá 1978. Hliðstæður samningur milli Íslands og Póllands um samstarf og gagnkvæma aðstoð í tollamálum var undirritaður hinn 24. okt. s.l. og tekur hann gildi 29. des. n.k. Aukin samskipti þjóða kalla óhjákvæmilega á ýmiss konar eftirlit með vöru- og farþegaflutningum á milli landa, - eftirlit sem eðli málsins samkvæmt getur ekki orðið fullkomlega virkt nema tryggð sé samvinna milli tollyfirvalda viðkomandi landa. Um slíka samvinnu er rétt að settar séu reglur þar sem kveðið sé á um réttindi og skyldur aðila. Eins og fram kemur hér að framan hafa Norðurlöndin orðið ásátt um einstök ákvæði slíks samnings um gagnkvæma aðstoð í tollamálum og er frv. þetta lagt fram til að afla heimildar til fullgildingar á samningnum og veita einstökum ákvæðum hans lagagildi hér á landi. Ég geri ekki ráð fyrir að það sé pólitískur ágreiningur um þetta mál, enda er þetta í raun og veru framhald af samvinnu sem hefur staðið um langt árabil milli Norðurlandaþjóðanna. Ég vil mælast til þess við þá n., sem fær þetta mál til meðferðar, að hún hraði afgreiðslu þess eins og kostur er þannig að það megi koma því fram fyrir jólahlé þingsins. Að lokinni 1. umr. leyfi ég mér að leggja til að frv. verði vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um sérstakt tímabundið vörugjald, en þessi lög eru góðkunningi hv. alþm. fyrir hver jól. Þau eru að stofni til frá árinu 1975, en hafa tekið nokkrum breytingum til hækkunar, voru hækkuð jafnt og þétt þegar á leið áratuginn, en hafa nú verið óbreytt um tveggja ára skeið og enn er lagt til að lögin verði framlengd um eitt ár. Herra forseti. Þar sem hér er um að ræða óbreytta framlengingu á gildandi lögum og málið er vel þekkt í þingsölum sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um það, en legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., er eitt af fjölmörgum frv. sem eftir er að afgreiða fyrir áramót til þess að tekjuáætlun fjárl. fái staðist. Mér sýnist að það hefði verið hægt að flytja þetta og fleiri frumvörp fyrr þannig að hv. Alþ. gæti betur um þau fjallað. Ég vil vekja athygli hv. deildar á því, að þetta frv. er framlenging á sérstöku vörugjaldi sem hækkað var á árinu 1979 um 6 prósentustig og er ætlað að halda áfram á næsta ári. Þessi hækkun ein mun leggja 11 milljarða kr. skattaálögur á þjóðina á næsta ári. Þeir nýir og hækkaðir skattstofnar, sem hæstv. núv. ríkisstj. og fyrri vinstri stjórn beittu sér fyrir frá árinu 1978, frá því á voru lagðir sérstakir skattaukar þá, afturvirkir skattar, virðist mér að nemi hvorki meira né minna en 60 milljörðum kr. á næsta ári samkv. tekjuáætlun fjárlagafrv. Þetta er einn þátturinn í þessu skattahækkanaflóði. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frv. út af fyrir sig, en endurtek að mér sýnist að ríkisstj. hefði mjög auðveldlega getað sýnt Alþ. þá virðingu að leggja þessi frumvörp, sem hún er að leggja fram núna, fram fyrr. Svo er raunar um fleiri mál að því er varðar afgreiðslu fjárlaga. T.d. minnir mig að standi í aths. við fjárlagafrv. að lánsfjáráætlun yrði lögð fram í byrjun nóvember. Nú er farið að líða nokkuð langt á desember og ekki sést gripurinn.



Herra forseti. Hv. þm. Lárus Jónsson hélt því fram áðan, að þetta frv. væri einn þátturinn í einhverju óskilgreindu skattaflóði sem væri að flæða yfir. Ég vil mega koma á framfæri leiðréttingu. Þetta frv. og lögin eru óskilgetið afkvæmi hv. þm. Lárusar Jónssonar og ekkert annað.



Herra forseti. Það gerist nú æ tíðara að hæstv. ráðh. láta skapið hlaupa með sig í gönur hér á hinu háa Alþingi. Ég sagði áðan að hæstv. fyrrv. vinstri stjórn hefði hækkað þetta gjald á árinu 1979 um 6% og þessi 6% legðu á þjóðina á árinu 1981 samkv. tekjuáætlun hæstv. fjmrh. 11 milljarða kr. Þetta er skilgetið afkvæmi hæstv. ráðherra.



Herra forseti. Það er ánægjulegt að hv. þm. Lárus Jónsson skuli viðurkenna faðerni sitt að króganum. En hitt eru engin tíðindi, að krógar stækka stundum þegar þeir eldast.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., felur í sér að þrengd sé heimild til fóstureyðinga. Samkv. gildandi lögum er fóstureyðing heimil af þrenns konar ástæðum, þ.e. í fyrsta lagi af félagslegum ástæðum, í öðru lagi af læknisfræðilegum ástæðum og í þriðja lagi ef konu hefur verið nauðgað eða hún orðið þunguð sem afleiðing af öðrum refsiverðum verknaði. Með þessu frv. er lagt til að fella niður að félagslegar ástæður geti heimilað fóstureyðingu og af þessu leiðir aðrar breytingar sem í frv. felast. Þetta er í þriðja sinn sem ég flyt frv. samhljóða þessu. Ég hef í bæði skiptin flutt ítarlega framsögu fyrir málinu. Ég þykist vita, að hv. þm. hafi lagt hana vel á minnið, og sé ekki ástæðu til þess nú, í annað sinn á árinu 1980, að flytja ítarlega framsögu um þetta mál. Það er mjög kunnugt hvað hér er um að ræða. Ég hef áður ítarlega lýst þeirri þróun sem hefur verið í þessum málum frá því 1975 þegar núgildandi lög um þetta efni voru sett og lögfest var að heimila fóstureyðingar af félagslegum ástæðum. Ég hef bent í máli mínu á þá þróun sem hefur verið áberandi víða erlendis og í þeim löndum sem næst eru okkur, að það er tilhneiging og beinar aðgerðir í þá átt að þrengja heimildir til fóstureyðinga. Ég hef í máli mínu lagt áherslu á að félagslegur vandi verði ekki leystur nema með félagslegum ráðstöfunum og það sé að hlaupast frá vandanum að gripa til þess úrræðis að eyða mannlegu lífi af félagslegum ástæðum. Ég hef í máli mínu lagt áherslu á það, að til grundvallar þessari afstöðu liggja siðferðileg sjónarmið og að það verði að hafa í huga ákveðið lífs- og manngildismat sem ekki leyfi að tekið sé mannlegt líf af félagslegum ástæðum. Og nú flyt ég þetta frv. í þriðja sinn. Það er svo í raun og veru, að eftir því sem ég flyt þetta mál oftar, eftir því er meiri þörf á að endurflytja frv. Það er vegna þess hver þróunin er í þessum málum. Á síðasta ári, þ.e. árinu 1979, voru fóstureyðingar 563 að tölu. Er þetta ekkert umhugsunarefni, hv. þm? Eru viðbrögð við þessum ótíðindum í nokkru samræmi við það lífs- og manngildismat sem við temjum okkur í öðrum efnum? Hve lengi á þögnin og sinnuleysið að vera andsvar okkar við mestu mannfórnum sem þjóð okkar nú færir. Hv. þm.. er ekki kominn tími til að taka afstöðu? Geta menn horft lengur aðgerðalausir á það sem er að gerast meðal okkar'? Það er okkur ekki eiginlegt. Það er ómanneskjulegt. Slíkt er andstætt siðgæðishugmyndum okkar, íslenskri menningu og íslenskri arfleifð. Við viljum gera allt sem í okkar valdi stendur til að vernda líf sjómanna okkar, eflum öryggi þeirra og beitum hvers konar slysavörnum. Þetta dregur stórlega úr þeim mannfórnum sem þjóðin yrði ella að færa. Samt sem áður drukknuðu 22 menn á síðasta ári, þ.e. árið 1979. Við hörmum þetta um leið og það er hvatning til enn öflugri aðgerða til að koma í veg fyrir þessi slys. Á sama tíma, þ.e. á síðasta ári, misstum við í fóstureyðingum 563 mannslíf. Hvað um það, hv. þm.? Við viljum gera allt sem í okkar valdi stendur til að vernda líf vegfarenda, bætum umferðarmenninguna og aukum öryggið. Samt sem áður létu 27 menn lífið í umferðarslysum á síðasta ári. Við hörmum þetta um leið og við herðum þann ásetning okkar að vinna enn betur að því að koma í veg fyrir þessi slys. Á sama tíma, þ.e. á síðasta ári, misstum við í fóstureyðingum 563 mannslíf. Hvað um það, hv. þm.? Við sjáum vá fyrir dyrum þar sem eru fólksflutningar úr landi. Við viljum umfram allt að þeim linni því að okkar fámenna þjóð hefur ekki efni á að missa þetta fólk. Íslenska þjóðin hefur því sögulega hlutverki að gegna að halda uppi í þessu landi sjálfstæðu ríki með öllu sem því fylgir. Okkur finnst þetta sjálfsagt og eðlilegt og getum ekki hugsað okkur annað en að halda okkar sjálfstæðu tilveru. En það hljóta samt að vera takmörk fyrir því, hvað fámennið leyfir. Einhvers staðar eru takmörkin fyrir því, hve margar hendur þarf til að geta haldið uppi sjálfstæðu ríki og hagnýta auðlindir okkar til lands og sjávar. Það er því ekki að ófyrirsynju að við hrökkvum við þegar við heyrum um brottflutning fólks úr landi. Á síðasta ári nam brottflutningur fólks umfram innflutta 525 mönnum. Við hörmum þetta og sjáum að við svo búið má ekki standa. Á sama tíma, þ.e. á síðasta ári, misstum við í fóstureyðingum 563 mannslíf. Hvað um það, hv. þ m.? Já, hvað um það? Eigum við að halda áfram að gera ekki neitt í þessu mikla alvörumáli? Ekki getur neinn verið með því að svo haldi áfram sem nú horfir í fóstureyðingarmálum. Ekki fagnar neinn því, að við skulum missa 563 mannslíf í fóstureyðingum á einu ári. Við hljótum öll að fyllast óhug við þessi ótíðindi. Hvers vegna þá að sitja auðum höndum? Er ekkert hægt að gera? Jú, það er ekki síður hægt að bægja frá vá fóstureyðinganna en að bjarga mannslífum á öðrum vettvangi. Það vill svo til, að meginfjöldi fóstureyðinga er framkvæmdur af félagslegum ástæðum. Því neitar enginn, að félagsleg vandamál eru fyrir hendi. Bágar heimilisástæður vegna ómegðar eða alvarlegs heilsuleysis á heimill eða þroskaleysis móður geta skapað félagsleg vandamál. En spurningin er: Hvernig á að bregðast við þeim vanda? Það á ekki að gera með því að veita heimild til fóstureyðinga. Þjóðfélag, sem leyfir fóstureyðingar af félagslegum ástæðum, lítur fram hjá hinum raunverulega vanda, sættir sig við óleyst vandamál. Félagslegur vandi verður ekki leystur nema með félagslegum ráðstöfunum. Þetta er svo augljóst mál að ekki ætti að þurfa að hafa orð á því, en samt haga menn sér svo sem félagslegar framfarir séu fólgnar í mannfórnum. Það á að halda áfram á sömu óheillabrautinni. Til þess að sporna við því þarf að gera ráðstafanir sem ekki eru taldar eftir. Kvensjúkdómadeild Landspítalans annar ekki lengur fóstureyðingum til viðbótar öðrum verkefnum sínum. Þess vegna er nú ráðgert að koma upp við Landspítalann dagdeild til að annast fóstureyðingar. Er þá gert ráð fyrir að konur komi á deildina að morgni, en fari heim að kvöldi, eftir að fóstureyðingin hafi farið fram. Gert er ráð fyrir að þær konur, sem hafi aðstæður til þess að geta legið heima eftir aðgerðina, notfæri sér þessa þjónustu. Með þessum hætti er verið að leysa vandamál kvensjúkdómadeildar Landspítalans. En hér er líka verið að mæta þróuninni og framtíðarþörf. Frá því 1974 hefur fóstureyðingum fjölgað um 150% og það er augljóst hvert stefnir ef ekki er brugðið á annað ráð. Og það er einmitt það, sem þetta frv. leggur til, að við bregðum á annað ráð, að við leyfum ekki, heimilum ekki fóstureyðingar af félagslegum ástæðum. En þá er gert ráð fyrir að félagslegur vandi verði leystur með félagslegum ráðstöfunum. Í samræmi við það hef ég borið fram annað frv., sem nú hefur verið útbýtt hér í deild, þ.e. frv. um breytingar á lögum um almannatryggingar. Þar er gert ráð fyrir margháttuðum aðgerðum til þess að bæta úr vanda einstæðra mæðra. En það er ekki nóg með það. Það er líka gerð tillaga um að bæta úr vanda mæðra sem búa í hjónabandi eða óvígðri sambúð, ef þær eiga við að búa þann félagslega vanda sem samkv. gildandi lögum heimilar fóstureyðingu. M.ö.o.: ástæður, sem nú heimila fóstureyðingar, eiga að vera ástæður til þess að heimila sérstaka félagslega aðstoð í staðinn til viðkomandi mæðra. Það er á grundvelli þessara sjónarmiða sem þetta frv. er borið fram sem við nú ræðum. Þetta er í þriðja sinn sem ég ber fram þetta frv. Það hefur ekki hlotið afgreiðslu í tvö fyrri skiptin. Ég er að vona að það verði allt þegar þrennt er og að þetta frv. fái afgreiðslu á þessu þingi. Ég leyfi mér að vona þetta af ýmsum ástæðum. En þessi skoðun mín er mér ofarlega í huga vegna þess að það líður varla sá dagur að menn ræði ekki þetta mál við mig hvar sem er á förnum vegi, hvar sem þeir hitta mig. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það er vilji hins þögla meiri hluta í þessu landi að það verði breytt um stefnu í fóstureyðingarmálunum í samræmi við það frv. sem hér er til umr. Og ég vil leyfa mér að vona og ég hef raunar þá trú, eins og kom fram í orðum mínum áður, að enginn af okkur þm. sé ánægður með það ástand sem nú er í þessum málum. Ég hef ekki trú á því og kemur það ekki til hugar. Ég leyfi mér að ganga út frá því, að við séum öll sammála um að nú verði að stinga við fótum í þessu efni og bregða á það ráð sem gert er ráð fyrir í frv. mínu. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Hér hefur verið flutt af hálfu hv. flm. þessa frv, alvöruþrungin ræða og ég ber fulla virðingu fyrir þeim skoðunum sem þar komu fram. Þetta mál hefur áður verið rætt í hv. deild og ég skal ekki lengja umr. nú um það. Áhersluatriði mín skulu vera tvö, hafa reyndar komið fram áður. Varðandi öll þessi mál hefur skoðun mín verið sú, að að undangenginni bestu ráðgjöf og fræðslu færustu aðila væri það hiklaust sjálfsákvörðunarréttur konunnar sem í öndvegi ætti að sitja. Í því efni skal enn ítrekuð sú meginskoðun mín, að í yfirgnæfandi hluta tilfella sé þetta neyðarúrræði konunnar. Sér til gamans gerir konan það ekki að láta eyða fóstri sínu. Fullyrðingar ýmissa í þessa átt, ekki hv. flm., en ýmissa sem maður hefur heyrt til, eru ekki svaraverðar í rauninni. Hitt áhersluatriðið snertir fjölgun fóstureyðinga. Þar er vissulega um alvarlegar tölur að ræða eða getur verið um alvarlegar tölur að ræða. En þar er ekki allt sem sýnist. Það var margra grunur, studdur veigamiklum rökum og nær óyggjandi, að fyrir rýmkun þessara ákvæða, sem nú er lagt til að þrengd verði, hefðu viðgengist hér í allríkum mæli ólöglegar fóstureyðingar, jafnvel framkvæmdar við hættulegar aðstæður eða hæpnar, vægast sagt. Um þetta eru engar tölur til að sjálfsögðu, en inn í myndina ber þó vissulega að taka þetta. Það var einnig staðreynd, að til útlanda fór ærinn hópur til fóstureyðinga. Tölur, sem hafa verið nefndar í umr. áður um þetta mál, tel ég ekki marktækar. Ég held að við höfum engar tölur þar um. En hér var þó engu að síður um verulega háa tölu að ræða. Þá tölu, ósannað að vísu hve há hefði verið, ber vissulega að taka inn í myndina einnig. Þá ber að skoða alveg sér í lagi varðandi þá fjölgun, sem hv. flm. vék hér að, meðal hvaða aldurshópa aukningin hefur verið mest. Ég tek fyllilega undir með honum, að sú fjölgun er vissulega íhugunarefni sem ber að athuga vel og rækilega. Mér hefur verið tjáð það af aðilum, sem nokkuð þekkja til, að aukning sé mest meðal tveggja aldurshópa, þ.e. mjög ungra kvenna og þeirra sem eru í efri mörkum, ef svo má segja, í aldri og hafa haft til þess gild rök, heimilislega og heilsufarslega, að láta eyða fóstri. Um málið sjálft má lengi deila, mörk um meðgöngutíma og réttlætingu yfirleitt hvað snertir hinn félagslega þátt, sem hv. flm. vék sérstaklega að, o.s.frv. Ég ætla ekki að gera það hér og mun ekki gera. En miðað við fyrra áhersluatriði mitt, um sjálfsákvörðunarrétt konunnar, fer ekki á milli mála að ég vil fara hér að öllu með gát varðandi þrengingar og íhuga málið, eins og hv. flm., mjög vel áður en breyting verður á. Ég tek svo fyllilega undir með honum varðandi hinar félagslegu ráðstafanir. Þar þarf og á að sækja fram. Það er hægt að taka heils hugar undir það. Ég fullyrði hins vegar að það geti út af fyrir sig aldrei leyst allan vandann. Reyndar tók hv. flm. fram dæmi um þau atriði sem slíkar ráðstafanir gætu ekki leyst. Við vitum báðir að slík dæmi eru til. Ég skal svo víkja að því sem sagði varðandi mæðralaunin. Ég tek undir með hv. flm. um það, að vissulega er ástæða til að styðja að ýmsum lagfæringum þar. Ég hef flutt sjálfur um það tillögu og ég vænti að þar verði uppi tillaga til úrbóta og einkanlega þó hvað snertir mæðralaun með einu barni. Er sérstaklega brýnt að við lagfærum það. Það er hins vegar sérmál og að miklu leyti ótengt þessu, þó að ég skilji vel meiningu hv. flm. með því að tengja þessi tvö mál saman. Það má eflaust gera það með nokkrum rétti að hluta til, en að sjálfsögðu kemur aldrei til greina að hægt sé að setja fullt jafnaðarmerki þarna á milli.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð um það frv. sem er til umr. Ég vil þó segja örfá orð. Ég tjáði mig á liðnu þingi, þegar þetta frv. var þá til umr., á þann veg, að ég treystist ekki á því stigi til að lýsa yfir fylgi við það, en ég lýsti yfir fylgi við fjölmargt af því, sem fram kom í ræðu hv. flm., og geri það sömuleiðis nú. Ég ætla ekki að tína hér upp tölur eða ýmislegt það sem komið hefur fram að því er varðar framkvæmd fóstureyðinga. Ýmislegt að því lútandi er dálitið yfirborðskennt. Það er ekki hægt að vita í smáatriðum hvað þar gerist raunverulega. En ég neita því ekki, að sá gífurlegi fjöldi fóstureyðinga, sem tölur vitna um, setur vissulega að manni ugg. Og það er mála sannast, að eftir 1975 varð gífurleg fjölgun á fóstureyðingum. Þá er ekki óeðlilegt að menn segi sem svo: Það er á forsendum rýmkunar heimilda sem var gerð með lagabreytingunni 1975, þ.e. fóstureyðingar eru heimilaðar á forsendum félagslegra ástæðna. Nú þykir mér út af fyrir sig forvitnilegt að fá það nánar útskýrt, ef hægt væri að fá nánari útskýringar á því, ekki hér í þessari hv. deild, heldur þegar þetta mál er komið til nefndar, hvernig lögin eru framkvæmd, hvort er um það að ræða að farið sé of frjálslega með þennan þátt laganna, þ.e. fóstureyðingar af félagslegum ástæðum. Ég lýsi því hér yfir, að sem formaður heilbr.- og trn. mun ég beita mér fyrir því, að n. kynni sér, eftir því sem tök eru á, framkvæmd laganna eftir 1975 og geri jafnvel samanburð við fyrri ár. Þetta kann að vera allnokkurt verk, en ég tel það skyldu okkar, sem í þeirri n. sitjum, að vinna það verk, eins og ég tók fram áðan, eftir því sem tök eru á. Það er fjölmargt sem vert væri að ræða, en það er aðeins eitt sem ég vil taka fram. Það er vitað að fjölmargir aðilar í þjóðfélaginu vildu gjarnan taka fósturbörn. Ég leyfi mér að efast um það, án þess að ég vilji fullyrða nokkuð að það sé nægilegt upplýsingastreymi á milli heilbrigðisstofnana okkar og þess hóps í þjóðfélaginu sem hugsanlega vildi taka að sér þau börn sem af einhverjum orsökum eru því miður ekki velkomin í þennan heim. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar, en vænti þess, að heilbr.- og trn. þessarar hv. deildar verði samstíga í því að athuga framkvæmd þeirrar löggjafar sem hér er fjallað um.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Austurl. sagði að tölur um fjölgun fóstureyðinga segðu ekki alla söguna því að það hefðu verið ólöglegar fóstureyðingar og konur hefðu í stórum stíl, eins og hann orðaði það, farið til útlanda. Þessu sjónarmiði hefur mjög verið haldið fram og hv. þm. er ekki einn um það. En ég held að hér sé um miklar ýkjur að ræða. Ég neita því ekki, að eitthvað hafi verið um þetta, en ég held að það hafi ekki verið svo mikið að það breyti nokkru um þá niðurstöðu að lögin frá 1975 eru meginorsök að aukningu fóstureyðinga. Hv. þm. sagði að það væru óábyggilegar tölur sem væru til um hve margar konur hefðu farið til útlanda. Ég held að það séu ekki óábyggilegar tölur. Ég er hér með tölur sem ná ekki yfir allt í þessu efni, en gefa vísbendingu, og þær tölur eiga að vera öruggar. Mér skilst að það hafi verið einkum til Bretlands sem konur leituðu til að fá fóstureyðingu fyrir átið 1975. Nú get ég gefið þær upplýsingar, að samkvæmt heilbrigðisskýrslum heilbrigðisstjórnarinnar í Bretlandi fyrir árið 1974 kemur fram að það eru 23 íslenskar konur sem létu eyða fóstri í Bretlandi á því ári, - 23 íslenskar konur. Ég held að þessar upplýsingar, sem ég tel að verði ekki vefengdar, bendi rækilega til þess, að sú fullyrðing mín sé rétt að lögin frá 1975 og það ákvæði þeirra, að félagslegar ástæður heimili fóstureyðingar, séu meginástæðan fyrir þeirri uggvænlegu þróun sem við stöndum frammi fyrir með fjölgun fóstureyðinga. Hv. 2. þm. Austurl. vék nokkuð að úrræðum til að ráða bót á félagslegum vanda. Við erum sammála um að félagslegar aðgerðir hljóta að koma þarna að gagni. En þó var að skilja á máli hv. þm. að það væri ekki einhlítt að félagslegar aðgerðir kæmu að gagni. Ég er honum sammála um að félagslegar aðgerðir, hverjar sem þær eru, hve miklar sem þær eru, geta aldrei orðið fullkomin trygging fyrir því, að fyrir öllu sé vel séð í uppeldi eins barns. Börn geta notið hins besta uppeldis og atlætis við fátækt, og ríkidæmi er engin trygging í þessu efni. Ég er sammála hv. 2. þm. Austurl. ef það er þetta sem hann meinar. En ég er ekki sammála honum ef hann meinar að undir einhverjum kringumstæðum eigi að leyfa fóstureyðingar af félagslegum ástæðum. Ég tel, eins og ég hef áður skýrt rækilega, að slíkt sé flótti frá vandamálinu og samræmist ekki þeim siðferðisreglum sem við Íslendingar höfuð viljað tileinka okkur. Hv. 3. þm. Vesturl. sagði að það væri sumt yfirborðslegt sem kæmi fram í tölum sem væru nefndar í sambandi við fóstureyðingar. Ég er honum sammála um að tölur segja ekki allt í þessu efni. Við getum verið sammála um það. En það vil ég segja honum að veruleikinn er miklu dekkri en þessar tölur benda til. Hv. þm. sagði að það væri fróðlegt að vita hvernig lögin væru framkvæmd. Víst er ekkert nema gott um það að segja, að menn hafi sem gleggstar upplýsingar um það. Ég hef fyrr, þegar ég hef mælt fyrir þessu máli, farið nokkuð út í þá sálma. Ég sagði í upphafi að ég ætlaði ekki að fara að endurtaka meginefni þess sem ég hef áður sagt um þetta mál. En ég vil segja það hér og fullyrða, að lögin eru þannig framkvæmd að jafna má til þess, að fóstureyðingar séu frjálsar nema þegar fóstrið hefur náð miklum þroska. Ég vil fullyrða þetta. Ég minni hv. þm. líka á það, að í umr. 1975 um frv. að lögunum deildu menn um hvað þeir vildu hafa fóstureyðingar frjálsar. Sumir vildu ganga skemmra, aðrir vildu ganga lengra en bókstafur þessara laga, sem nú gilda, segir til um. En oddviti þeirra manna, sem vildu hafa ákvæðin sem frjálsust, sagði þegar frv. var komið í þann búning sem það var afgreitt: Gott og vel, þetta gerir ekkert til vegna þess að frv. er þannig að í framkvæmd verður um frjálsar fóstureyðingar að ræða. - Þetta geta menn séð í umr. um málið. Og þessi maður hafði alveg rétt fyrir sér. Það hefur komið fram sem hann hélt fram. Aðeins eitt atriði sem ég skal að lokum vík ja að. Það er atriði sem hv. 2. þm. Austurl., svo að ég komi aftur að honum, vék að. Hann sagði að það væri sín skoðun að sjálfsákvörðunarréttur konunnar ætti að gilda í þessu efni. Ég ber ákaflega mikla virðingu fyrir þeirri skoðun, að sjálfsákvörðunarréttur eigi að ríkja og hver og einn maður eigi að hafa leyfi til að ráða sér sjálfur, ráða fyrir sér. En ef þessi réttur á að vera einhvers virði verða einhver takmörk að vera. Og takmörkin hljóta að vera þau, að það hafi enginn leyfi, enginn sjálfsákvörðunarrétt til þess að tortíma mannlegu lífi, sem fæðist til þess að hafa sama sjálfsákvörðunarrétt fyrir sig. Það hefur oft verið talað um sjálfsákvörðunarrétt og í mörgum samböndum. Kannske er eitt það frægasta í því efni sjálfsákvörðunarrétturinn sem deilt var um á hinum sögulegu fundum, - kappræðum sem fram fóru á sléttum Bandaríkja Ameríku fyrir 120 árum og tveim árum betur. Þar áttust við tveir menn. Annar þeirra, einn glæsilegasti stjórnmálamaður Bandaríkjanna, þekktur og viðurkenndur, barðist fyrir sjálfsákvörðunarrétti hinna einstöku ríkja Bandaríkjanna. Samkv. þessum sjálfsákvörðunarrétti áttu hin einstöku ríki að hafa rétt til þess að fjötra svarta menn í þrældóm. Ríkin áttu að hafa sjálfsákvörðunarrétt til þessa. Hinn maðurinn, sem andmælti þessu, var ekki þekktur þá. En hann kom með þá skoðun, að hversu þýðingarmikill sem sjálfsákvörðunarrétturinn væri gæti hann aldrei þýtt það, að leyfilegt væri að gera það sem væri rangt í sjálfu sér og það væri rangt í sjálfu sér að binda nokkurn mann í þrældóm. Af þessum málum varð stór saga, miklir atburðir og borgarastyrjöld. En nú finnast ekki menn sem halda því fram, að Stephen Douglas hafi haft á réttu að standa, en Abraham Lincoln á röngu. Menn geta talað um sjálfsákvörðunarréttinn í ýmsum samböndum og frelsið. Við skulum dá það. En það verða að vera takmörk fyrir sjálfsákvörðunarrétti, fyrir frelsi. Og ef það eiga að vera einhver takmörk hljóta það að vera þau takmörk sem banna að tortíma mannlegu lífi af hvaða ástæðum sem er.



Herra forseti. Ég ætla ekki að flytja hér ræðu um það alvarlega mál sem hér er á dagskrá og hv. 4. þm. Vestf. flytur nú í þriðja sinn á hv. Alþ. því að málið hefur ekki náð fram að ganga. En það var ein setning sem kom mér til þess að fara hér í ræðustól. Hann minntist á að hann væri sannfærður um að hinn þögli meiri hluti væri samþykkur þessu frv. Mér er ljúft að lýsa því hér yfir, að ég tilheyri þeim hópi.