Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Stjskrn. hefur athugað þetta mál allgaumgæfilega og eins og fram kemur í nál. einnig haft nána samvinnu við stjskrn. Ed. Nefndin hefur flutt sameiginlega allmargar brtt. á þskj. 14 og stendur hún öll sameiginlega, eins og ég sagði, að þeim, en hins vegar er það svo, eins og fram kemur í nál. bæði meiri hl. og minni hl. á þskj. 15 og 17, að minni hl. n., þeir þm. Gísli Guðmundsson og Páll Þorsteinsson, skilar séráliti og er í heild á móti löggjöfinni og það er vegna þess ágreinings, sem verið hefur á milli flokkanna hér á þingi um kjördæmabreytinguna, sem hins vegar nú eins og áður er tekin upp í kosningalögin í 5. gr. Þessir tveir hv. þm. standa hins vegar að því, ef frv. verður samþ., að flytja við það þær brtt., sem þeir telja vera til bóta og samkomulag hefur verið um innan n. - Ég vil strax taka það fram, að einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til þess umfram þær brtt., sem eru á þskj. 14, að flytja e.t.v. brtt. við þær og einnig fylgja öðrum brtt. eða flytja aðrar brtt. Um brtt. á þskj. 14 skal ég fara nokkrum orðum og þá fyrst taka það fram, að þær eru í raun og veru við fyrstu sýn miklu meiri, en fram kemur, við nánari athugun og aðallega leiðir þessar mörgu brtt. af því, að nokkur mistök voru við samningu frv., þannig að ekki voru teknar inn í frv. brtt. þær, sem hlaut að leiða af þeirri breytingu hinnar nýju stjskr., að felld er niður heimild stjórnmálaflokka til þess að bera fram landslista. Þetta þurfti að leiðrétta og er mikið af brtt. eingöngu við það miðað. Um þessar einstöku brtt. skal ég svo reyna að gefa í sem stytztu máli þær skýringar, sem ég held að nægja mundu. Fyrsta brtt. er við 3. gr. Hefur staðið í kosningalögunum um lengri tíma þetta ákvæði: „Gift kona telst fjárráð, þótt hún eigi óskilið fjárlag með manni sínum.“ Þetta leiðir af hlutarins eðli og annarri löggjöf, og er því óþarft að taka það fram og af þeirri ástæðu lagt til, að það falli niður. Þá er lagt til í 2. brtt., að í 6. gr. breytist 3. mgr., þar sem segir, að í hreppum, þar sem kjördeildir eru færri en fjórar, eigi 20 kjósendur, sem búsettir eru í sama hreppshluta, rétt á, að hann verði gerður að sérstakri kjördeild, ef þeir krefjast þess, áður en kjörskrá hefur verið lögð fram, enda sé þessi hluti hrepps afskekktur og erfitt um kjörsókn þaðan að áliti yfirkjörstjórnar. Þessi heimild breytist að því leyti, að það sé nægjanlegt, að 15 kjósendur óski þess. Á það er að líta, að samgöngur eru að vísu miklu greiðari nú, en áður var og virðist af þeim sökum ekki ástæða til þess að fækka þessu, en á hinn bóginn hafa sumar byggðir orðið afskekktari, en áður vegna þess, að býli hafa í stöku stöðum og einstöku hreppum farið mjög í eyði og það aftur á móti virðist eðlilega ýta undir þá ósk, að réttara væri að hafa heimildina bundna við færri menn, en ella og varð n. sammála um það. Mundi þetta þá einkum taka til þess, þar sem örfáir bæir eru afskekktir, að þeim yrði hlíft við að sækja kjördeild um langan veg og liggja fyrir við nánari athugun dæmi þess, að fólk á afskekktum bæjum þarf kannske að fara allt upp í þriggja klukkutíma ferð í bíl, ef það ætlar að fara í aðra kjördeild, en fær ekki að kjósa á þessum stað, þar sem þó eru mjög fáir kjósendur saman komnir. Hitt vil ég svo leggja áherzlu á, að það ber auðvitað að gjalda varhug við, að þessi heimild sé misnotuð. 3. brtt. er við 10. gr., og það er nýmæli. Efni þess er það, að í kaupstöðunum, þar sem kjördeildir séu fleiri en ein, skipi yfirkjörstjórn umboðsmenn til þess að hafa með höndum yfirstjórn undirkjörstjórnanna á hverjum kjörstað, að svo miklu leyti sem hún hefur ekki sjálf aðstöðu til þess að koma slíkri yfirstjórn við. Þetta virðist vera næsta eðlilegt. Í kaupstöðunum, þar sem margar kjördeildir eru, þarf að vera samræmi í afstöðu og úrskurðum undirkjörstjórnanna. Þessu hefur verið auðvelt að koma við hér í Reykjavík. Þá hefur yfirkjörstjórnin setið á fundum allan daginn og hún hefur haft með höndum yfirstjórn undirkjörstjórnanna. En það er annars staðar þannig ástatt, ef við tökum t.d. Norðurlandskjördæmi eystra, þar er næststærsti kaupstaður landsins, Akureyri, sem áður hefur verið skipt í margar undirkjörstjórnir, yfirkjörstjórn er ekki á Akureyri, heldur fyrir þetta stóra kjördæmi og ekki víst, að hún hafi aðstöðu eða aðsetur á Akureyri á kjördeginum, og mundi þá í slíku tilfelli skipa umboðsmenn til þess að fara með yfirkjörstjórnina fyrir sína hönd. Sama tilvik gæti að sjálfsögðu verið annars staðar í kaupstöðunum. Í samræmi við þetta er svo bætt við því, sem var ekki áður í kosningalögunum, að yfirkjörstjórnir skuli jafnan vera reiðubúnar til þess að mæta fyrirvaralaust á fundi á kjördegi til ákvarðana og úrskurða í sambandi við kosningar, ef með þarf. Þá er 4. brtt., við 13. gr. Þar hefur verið gert ráð fyrir því í kosningalögunum, að allir skipstjórar á íslenzkum skipum, ótiltekið bæði um stærð og atvinnuhætti skipanna, gætu verið kjörstjórar og í samræmi við það er síðar í lögunum lögð sú skylda á alla skipstjóra á íslenzkum skipum að hafa tiltekið magn af kjörgögnum fyrir hendi, þegar kosningar fara í hönd. Hér sýnist n. rétt að takmarka þessa heimild, eins og lagt er til í a-lið 4. brtt., að kjörstjórar séu aðeins skipstjórar á íslenzkum skipum í millilandasiglingum og á fjarlægum miðum. Er síðari gr. breytt með hliðsjón af þessu varðandi það að hafa tiltæk kjörgögn. Það sýnist engin ástæða til að hafa í skipum, sem eru hér við land, kjörgögn, enda hefur þetta ekki verið notað í framkvæmd og styðst þess vegna bæði við venju og það, sem telja má eðlilegt í þessu sambandi. Svo er bætt við þessa 13. gr. nýmæli, svo hljóðandi: „Ef kjörstjórar eru í framboði, skulu þeir víkja sæti og varamenn gegna störfum þeirra og ekki má utankjörfundarkosning fara fram á heimili frambjóðanda.“ - Það sýnist næsta óeðlilegt, að kjörstjóri, sem er í framboði, geti haft með höndum utankjörfundarkosninguna og eins óviðkunnanlegt, að utankjörfundarkosning fari fram á heimili þess manns, sem er í framboði, en þetta hefur stundum átt sér stað, enda heimilt að lögum. En n. telur, að það sé rétt að breyta þessu, bæði sé það í samræmi við ýmis önnur hliðstæð ákvæði og óviðkunnanlegt, ef fyrir þetta er ekki tekið. Smávægileg brtt. er við 21. gr., það er 5. brtt. Hún er um það, að hafi komið menn með aðfinnslur um kjörskrá, annaðhvort að þeir hafi fallið út eða aðrir ranglega verið teknir inn og ef þeir aðilar, sem hlut eiga að máli, geta ekki sjálfir mætt, þegar um þessi mál er fjallað, þá hafi þeir rétt til þess að senda umboðsmenn fyrir sina hönd, og virðist það sjálfsagt. Þá komum við að 6. brtt., sem er við 26. gr., og hana leiðir eingöngu af því, að heimildin til að bjóða fram landslista fellur niður og ekki önnur leiðrétting á henni. 7. og 8. brtt, eru af sömu sökum fram bornar. 28. gr. í frv. er um framboð landslista og fellur niður og þar af leiðandi er skipt greinum, sem á eftir koma, aðeins til að halda greinatölunni, og eru brtt. 7 og 8 við það miðaðar, þannig að 28. gr. í frv. fellur niður, en 29. gr. er breytt í samræmi við það, að landslisti er ekki borinn fram, en auk þess er hún klofin, þannig að greinatalan haldist óbreytt. Þá er 9. brtt., við 30. gr. Hún er einnig aðeins í sambandi við landslistana og engin efnisbreyting önnur, en af því leiðir, að heimildin til að bera þá fram, fellur niður. 10. brtt. er við 33. gr. og einnig eingöngu breyting, sem leiðir af því, að landslistaframboð eru ekki leyfð. Sama er að segja um 11. brtt., við 34. gr. Geri ég ráð fyrir, að menn sjái þetta auðveldlega, þegar menn bera það saman við frv. 12. brtt. er við 35. gr. og hún er einnig af sömu rótum runnin vegna landslistanna. Einnig 13. brtt., við 38. gr., en þar falla niður úr frv. 39. og 40. gr., sem fjalla um landslistaframboð, og 38. gr. svarar til þess, sem í frv. er 41. gr. og 38. gr. Það sama er að segja um 14. brtt., að 39. gr. orðist eins og þar stendur, en það var áður 2. málsgr. 38. gr., og er gerð að sérstakri grein til þess að halda greinatölu óbreyttri í frv. Svo koma 15. og 16. brtt. Þær eru um það, hvernig eigi að merkja listana. Það eru óbreytt ákvæðin eins og þau eru í frv., en varð að taka það hins vegar upp í brtt., vegna þess að greinatala breytist á greinunum. En ég vil taka það sérstaklega fram, að um þetta út af fyrir sig er ekki samkomulag innan stjskrn., að listarnir skuli merktir með bókstöfum. Það var töluvert mikið rætt, bæði sameiginlega milli stjórnarskrárnefnda Ed. og Nd. og eins sérstaklega innan stjskrn. Nd., að fella niður þennan eldri hátt að merkja listana ákveðnum bókstöfum og þá aðallega stungið upp á því að kenna þá aðeins við þann stjórnmálaflokk, sem þeir væru fram bornir fyrir. Það kunna þess vegna að koma fram um þetta brtt. á síðara stigi málsins, vegna þess að þó að þetta sé flutt hér í brtt., þá var það, eins og ég sagði áðan, aðeins vegna þess, að greinatalan breyttist, en ekki vegna þess, að út af fyrir sig væri samstaða innan n. um það, að svo skyldi þetta vera með listabókstafina. Þetta taldi ég nauðsynlegt að taka sérstaklega fram nú á þessu stigi málsins. 17. brtt., við 42 gr., leiðir eingöngu af ákvæðinu um það, að landslistarnir eru felldir niður, og engin önnur breyt., sem í henni felst. Svo kemur 18. brtt., við 47. gr. Hana leiðir af þeirri breyt., sem búið er að leggja til að gerð verði á 13. gr. Þar stóð áður „sérhver skipstjóri á íslenzku skipi,“ en er nú lagt til, að skipstjórar þeir, sem eru kjörstjórar við atkvgr. utan kjörfundar samkv. 13. gr., þ.e.a.s. aðeins skipstjórar í millilandasiglingum, skuli gæta þess, að til séu í skipinu fyrir hverjar alþingiskosningar nægar birgðir kjörgagna til utankjörfundaratkvæðagreiðslu. Að öðru leyti er ekki breyt. á 47. gr. Þá eru 19. og 20. brtt. Þær eru eingöngu afleiðingar af því, að ákvæðin um landslista falla niður, við 51. og 53. gr., og þarf ekki að skýra það nánar. Næsta brtt., sú 21. í röðinni, er við 62. gr., og það er nokkurt nýmæli. Eins og verið hefur, hafa kjósendur, sem mátti með allmikilli vissu ætla að gætu ekki sótt kjörfund, vegna þess að þeir áttu að leggjast t.d. undir uppskurð og urðu væntanlega á spítala, hins vegar innan síns hrepps og kaupstaðar eða barnshafandi konur, sem gerðu ráð fyrir, að þær mundu verða forfallaðar á kjördegi, ekki getað neytt síns kosningarréttar, eins og greinin er orðuð, vegna þess að þessir aðilar máttu þá ekki kjósa áður, af því að þeir voru staddir innan kaupstaðar eða hrepps, þar sem þeir áttu að kjósa. En gr. tekur aðeins til þess, að það sé heimilt fyrir þá að kjósa utan kjörfundar, sem staddir eru eða gera ráð fyrir að vera staddir utan þess hrepps eða kaupstaðar, þar sem þeir standa á kjörskrá, þá er kosning fer fram. Og til þess nú að bæta nokkuð úr þessu, sem oft hefur komið fram að væri nokkuð ósanngjarnt og hefur að vissu leyti líka verið farið nokkuð í kringum í framkvæmdinni, þá er lagt til, að við þessa gr. bætist ný mgr., eins og þarna er orðað, að sömu heimild, þ.e.a.s. til að greiða atkv. utan kjörfundar, hafi þeir, sem samkv. læknisvottorði er ráðgert að dveljast muni á sjúkrahúsi á kjördegi, einnig barnshafandi konur, sem ætla má að muni verða hindraðar í að sækja kjörfund á kjördegi. Þetta þýðir það, að sá, sem gerir ráð fyrir að vera á sjúkrahúsi á kjördegi, þarf, ef hann ætlar að kjósa utan kjörfundar og verður innan síns hrepps eða kaupstaðar, að fá læknisvottorð um þetta, en getur þá fengið að kjósa. Það er ekki krafizt í þessu, eins og gr. er hér orðuð eða nýja till., að barnshafandi konur þurfi í þessu sambandi að hafa neitt læknisvottorð, en hins vegar er lögð sú skylda á báða aðilana, þá sem gera ráð fyrir að vera á sjúkrahúsi og barnshafandi konur, síðar í brtt., sem ég skal þá víkja að, að ef hin ráðgerðu forföll eru ekki fyrir hendi á kjördegi, þá ber þeim að gefa sig fram á kjörfundi eins og öðrum, sem héldu, að þeir mundu ekki verða innan síns hrepps eða kaupstaðar, og kosið hafa utan kjörfundar, en eru svo komnir aftur í sinn hrepp eða kaupstað. Þá ber þeim skylda til að tilkynna komu sína á kjörfundinum, og þá eiga þeir að greiða atkv. þar, en utankjörfundaratkv. á að vera ógilt eða leggjast til hliðar og það eru bæði viðurlög við því, ef þessi tilkynningarskylda er ekki uppfyllt og eins eru ákvæði um það, að slíkt atkv. sé ógilt, ef það sannist fyrir kjörstjórninni, að viðkomandi sé staddur innan hreppsins eða kaupstaðarins á kjördegi og hafi ekki gefið sig fram. Þá kem ég að 22. brtt. Það er umorðun á 66. gr. og þó í raun og veru frekar á 67. gr., eins og hún er í frv., vegna þess að 66. gr. fellur niður, því að þar er eingöngu ákvæði um landslista. Og þá verður 67. gr., sem nú er 66. gr. og orðast eins og stendur í brtt., en er engin efnisbreyting á henni önnur en sú, að henni er skipt í tvennt til þess að halda greinatölunni, og síðasta mgr. kemur svo í 23. brtt. um það, að 67. gr. orðist á þann hátt, sem þessi málsl. var áður orðaður, að umboðsmenn framboðslista skuli hafa aðgang að bók þeirri, sem um getur í 1. málsgr. 66. gr. Ég kem þá að 24. brtt., sem er við 71. gr., og sú brtt. er nýmæli. Hún er um það, að nægjanlegt sé að koma bréfi með utankjörfundaratkv. í einhverja kjördeild þess kjördæmis, þar sem hlutaðeigandi kjósandi er á kjörskrá, en þegar svo stendur á, að bréfi er komið í aðra kjördeild, en þá þar sem hlutaðeigandi kjósanda hefði borið að kjósa, skal undirkjörstjórn geta þess sérstaklega í kjörbókinni og senda slík bréf aðskilin til yfirkjörstjórnar. Þetta þótti n. rétt að taka upp núna vegna stækkunar kjördæmanna. Áður var það svo, að það þurfti að koma utankjörfundaratkv., ef það var ekki áður komið, en á kjördegi, í viðkomandi kjördeild, þar sem aðili átti að kjósa. Það sýnist í sjálfu sér vera óþarfi. Nú höfum við stór kjördæmi, þar sem t.d. Vestfirðir eru eitt kjördæmi og Austfirðir eitt kjördæmi og mundi þá vera nægjanlegt fyrir þann, sem er á kjörskrá t.d. í Vestfjarðakjördæmi eða Austfjarðakjördæmi og eins annars staðar, að koma utankjörfundaratkv. sínu í einhverja kjördeild, og mundi það stuðla að því að gera honum greiðara að koma sínu atkv. fram. En þegar svo stendur á, að því er ekki komið í kjördeildina, þar sem viðkomandi átti að kjósa, setur hún þetta atkvæði ekki í kjörkassann, eins og hún ella mundi gera, heldur skráir þessi atkvæði sérstaklega og sendir þau aðskilin til yfirkjörstjórnarinnar og yfirkjörstjórnin, þegar að talningu kemur, mundi þá athuga þessi atkvæði, hvort viðkomandi aðili sé á kjörskrá í kjördæminu og setja atkvæðaseðilinn í kjörkassa, áður en talning hefst. 25. og 26. brtt. stafa aðeins af því, að ákvæði um landslista eru felld niður og eru aðeins bútaðar sundur gr., vegna þess að 79. gr. fellur algerlega niður, þar sem hún innifelur eingöngu ákvæði varðandi landslistana og þá gert eins og áður til þess að greinatalan haldist óbreytt. Sama er að segja um 27. og 28. brtt., við 85. og 86. gr. Í 29. brtt. er smávegis nýmæli. Þar er svo kveðið á í frv. og var áður í kosningalögunum, að, ef kjósandi framkvæmi einhverja skekkju, merki vitlaust á seðil sinn o.s.frv., þá sé honum heimilt að afhenda kjörstjórninni hinn fyrra seðil og kjósa aftur. Svo var ákvæði um það, að kjörstjórnunum væri heimilt að láta þessa kjósendur víkja frá atkvæðagreiðslunni að sinni og halda atkvgr. áfram, unz allir aðrir kjósendur, sem viðstaddir eru, hefðu átt kost á að greiða atkvæði og er skylt að nota þessa heimild, ef hætta er á, að kjörseðlaforðinn endist ekki. N. var sammála um að fella þetta niður, m.ö.o.: að það verður strax að afgreiða viðkomandi aðila, sem þannig stendur á um, að hann hefur eyðilagt kjörseðilinn sinn og vill fá nýjan kjörseðil. Í lögunum virðist vera óviðeigandi að gera ráð fyrir því, að kjörseðlaforðinn né ekki nægjanlegur í hverri kjördeild og ber auðvitað að sjá til þess, að það komi ekki fyrir. Þá kemur 30. brtt., sem er við 92. gr., og hana leiðir af því nýja ákvæði, sem ég gerði grein fyrir áðan í sambandi við 62. gr., að þeir, sem ætla að vera á sjúkrahúsi og barnshafandi konur, sem ráðgera að vera forfallaðar, megi kjósa utan kjörfundar, en þessir aðilar eiga eins og aðrir, sem 92. gr., tekur til, að tilkynna það, ef forföllunin er ekki lengur fyrir hendi og viðkomandi aðili er staddur innan síns hrepps eða kaupstaðar og þá á hann að geta greitt atkvæði aftur á kjörfundinum, en utankjörfundarseðill hans kemur þá ekki til greina eftir kosningu. Þessa brtt. leiðir m.ö.o. af brtt. við 62. gr. 31. brtt., sem er við 94. gr., leiðir af brtt. 29 við 91. gr. Þá er 32. brtt., mjög smávægileg, við 100. gr. þar er kveðið á um það, hvernig fara skuli, þegar atkvgr. er slitið og m.a. sagt, að þegar umslögunum hefur verið lokað, sem kjörgögnin eru í og á að ganga frá þeim og því næst, stendur þar, skuli oddviti, er bókun er lokið og kjörbókin hefur verið undirrituð af kjörstjórninni og umboðsmönnum lista, ef viðstaddir eru, ganga frá öllu saman, atkvæðakassa, aðalumslagi og kjörbók, í strigapoka þeim, er atkvæðakassanum fylgir og binda vandlega fyrir og senda þetta svo til yfirkjörstjórnarinnar. Hér er skotið inn smávægis heimild, að ef undirkjörstjórnir óski, megi senda afrit af kjörbókinni og þurfi ekki að þvæla henni, þessu frumriti, fram og aftur, en þá beri líka allri kjörstjórninni að skrifa undir afritið og umboðsmönnum. En þetta er sem sé lagt á vald kjörstjórnanna, heimild til þess að senda afrit af kjörbókinni eða eftirrit úr kjörbókinni. 33. brtt., við 103. gr., er eingöngu afleiðing af því, að landslistar falla niður og 34. brtt. sömuleiðis. Þar er tekin upp öll orðunin á 105. gr., sem er í frv. og eina breytingin frá því, sem í frv. er, er það, að 5. liðurinn, hvenær atkvæði skuli teljast ógilt, fellur niður, af því að hann fjallar um það, hvernig eða hvenær atkvæði telst ógilt, vegna þess að menn hafa merkt við landslista, en á ekki lengur við. Þá er smávægileg brtt. við 106. gr. Þar stendur, að atkvæði skuli ekki meta ógilt, þó að gallað sé, ef greinilegt er, hvernig það á að falla, nema augljóslega komi í bága við framangreind ákvæði. Þannig skal taka gilt atkvæði, þó að merkt sé aftan við listabókstaf, þó að kross sé ólögulegur o.s.frv. Þessu orðalagi er aðeins vikið við og sagt: „Þannig skal taka gilt atkvæði, þó að ekki sé merkt framan við listabókstafinn, en t.d. aftan við hann.“ Það er til þess, að ljósara sé, að þó að merkt sé ofan við eða neðan við eða eitthvað til hliðar við bókstafinn, þá sé það jafngilt og þó að merkt sé framan við, eins og tilskilið er annars staðar í lögunum, en ekki aðeins bundið við, að krossað sé aftan við bókstafinn. Þetta mun sennilega hafa verið skilið á svipaðan hátt í framkvæmdinni áður og er mjög smávægilegt. Það er hins vegar rétt, að það komi fram hér, að það hafi verið rætt innan n., sem er hins vegar framkvæmdaratriði, að ástæða væri til að gera kjörseðlana nokkuð öðruvísi úr garði, en verið hefur. Það hefur verið nokkuð mikil spássía á kjörseðlunum og það hefur stundum valdið ágreiningi. T.d. er A-listi fremstur og strik fyrir framan listann og ef strikað er fyrir framan þennan lista í raun og veru eða þetta strik, á sjálfa spássíuna, þá gæti verið ágreiningur um það, en mun í flestum tilfellum hafa verið skilið svo, að A-listanum bæri þetta atkvæði. Einnig hafa verið spássíur fyrir ofan og þá hafa krossar verið alveg fyrir utan reiti listanna, en þó beint fyrir ofan viðkomandi lista. Stundum hefur atkvæði verið ógilt af þessum sökum og stundum talið gilt. Lang æskilegast væri í framkvæmdinni að útbúa listana þannig, að engar spássíur væru þarna fyrir hendi. Það mundi koma í veg fyrir, að nokkur vafi gæti leikið á, hvort atkvæðið væri gilt af þessum sökum, sem ég nú hef talað um. Þá er 36. brtt. og hún er við 107. gr. Þar hafa því miður orðið mistök í prentuninni, því að þar er kveðið svo á, að 107. gr. skuli orðast eins og þar stendur. 1. mgr. er rétt, en 2. mgr. á ekki þarna að vera. Ég hefði álitið, að þetta væri nægjanlegt að leiðrétta, en það er rétt, að það komi til nánari athugunar. En ákvæðið í 2. málsgr. er það, að sé kosningu frestað samkv. 128. gr., megi talning atkv. aldrei fara fram, fyrr en kosningu er hvarvetna lokið. Það kemur að þessum breyt. síðar, en þetta á að vera aftan við 102. gr. frv., þar sem ákvæði er um talningu atkv. 37. brtt. er að öllu leyti umorðun 109. gr. Hún er eins og hún var áður í kosningal., nema hvað orðalag breytist á stöku stað, vegna þess að landslistaframboðin falla niður. Þá komum við að 38. brtt., sem er við 110. gr., og sú gr. fjallaði um það að finna út, hvað frambjóðendum teldust mörg atkv. á lista og hvaða áhrif það hefði, ef röð frambjóðenda væri breytt eða ef framþjóðandi væri strikaður út á listanum. Nm. eru allir sammála um það, að áhrif útstrikananna séu allt of mikil, eins og nú er. Í Reykjavík, þar sem eru 12 frambjóðendur og 12 varamenn, fær 1. maður 24/24 parta af atkv. listans, þeim sem ekki hefur verið breytt, annar maður 23/24, þriðji 22/24 o.s.frv. Af þessu leiðir, að það þarf ekki nema 1/24 part til þess að strika út mann og til þess að breyta þannig röð listans, og það eru rétt rúmlega 4%. Það virðist ákaflega óeðlilegt, að rétt rúmlega 4% af kjósendunum geti breytt röð listans, ef 95–96% vilja hafa hana óbreytta. Áhrifin af breytingunum eru mest, þar sem flestir eru frambjóðendur. Í 6 manna kjördæmunum er það 1/12 og í 5 manna kjördæmunum er það 1/10 eða 10% eftir eldri reglunni, sem geta ráðið því í framkvæmdinni að breyta röð listans og t.d. fellt mann frá kosningu, þannig að næsti maður nær kosningu, þótt aðeins tíundi hluti kjósendanna hafi breytt röðinni. Í einhverju af stóru kjördæmunum t.d., þar sem listi fær 1,000 atkv., þurfa ekki nema 100 menn að breyta röð á efsta manni til að fella hann niður í annað sæti og hliðstætt um aðra frambjóðendur á listanum. Hér hafa komið til álita nokkuð mismunandi aðferðir, sem taka mætti upp til þess að gera áhrifin minni af breytingum og útstrikunum og lýðræðislegri, því að það er í sjálfu sér mjög ólýðræðislegt, að svona lítill hluti kjósenda, eins og ég hef nú gert grein fyrir, geti haft þau verulegu áhrif, sem fyrir liggur eftir eldri ákvæðum og allir nm. eru sem sagt sammála um, að það beri að takmarka þennan rétt kjósendanna meira, þannig að það þurfi meiri hluti þeirra að gera breyt. en áður hefur verið, til þess að það geti ráðið úrslitum um, hverjir nái kosningu. Segja mætti t.d., að það þyrfti einhvern tiltekinn hluta af kjósendum, 20%, 30% eða 50% eða eitthvað svoleiðis. En n. hefur tekið upp í brtt. 38 að svo stöddu þá till. að fylgja í aðalatriðum sömu reglu og áður við útreikninginn, en þó þannig, að eins og gr. er nú orðuð, þurfa helmingi fleiri að breyta, en áður var, til þess að breyt. eða útstrikun hafi áhrif og þeim árangri er náð með annarri reikningsaðferð, sem aðallega felst í því, að samkv. 2. málsgr. skal kjósandi alltaf fá fyrst þau atkv., sem listinn fær og honum ber á listanum eftir þeim hlutföllum, sem ég vék að áðan, eins og engu hafi verið breytt. Síðan bætist þar við þau atkv., sem hann fær á óbreyttum listum og svo þau atkv., sem hann fær á breyttum listum, alveg eins og áður var eftir 110. gr. Menn sjá á þessu, þegar dæmunum er stillt upp í framkvæmd, að reglan verkar þannig, að það þurfa u.þ.b. helmingi fleiri kjósendur að breyta listanum, til þess að úrslit hafi. Nú vil ég taka það fram, að innan n. finnst sumum, að hér sé í raun of skammt gengið, því að þetta eru þá innan við 20% kjósenda í 5 manna kjördæmunum, sem geta breytt lista með þessum hætti, liðlega 15% í 6 manna kjördæmunum og um 8% í Reykjavík og það er náttúrlega ákaflega lítill hópur kjósendanna, þótt það séu um 8% í kjördæmi eins og Reykjavík, sem geta haft þarna veruleg áhrif. Það er ekki heldur hægt að neita því, að það blandast nokkuð inn í þetta, að þegar í raun og veru má segja, að ekki komi fram almennur vilji kjósenda um að breyta röð, þá veldur þetta bæði óánægju og misklíð manna á milli og mönnum finnst, að þeir séu órétti beittir, að sárafáir menn geti valdið þeim umbrotum að fella þá niður úr því sæti, sem þeir ella áttu að hafa á listanum. Um þetta mætti, eins og ég sagði, hafa fleiri aðferðir, annaðhvort að miða við einhverja tiltekna prósenttölu eða hafa reikningsdæmi, eins og hér er stillt upp, eða þá með öðrum hætti, sem t.d. verkaði eitthvað meira, en þessi regla, sem hér er stillt upp, gerir. Við höfðum hugsað okkur í n. að athuga þessa grein betur á milli umr. og munum því taka þessa 38. brtt. aftur til 3. umr. 39. og 40. brtt. leiðir eingöngu af því, að ákvæðin um landslista eru felld niður. Þá koma ákvæðin í 122. gr. um uppbótarþingsætin. Á því eru gerðar nokkrar orðalagsbreyt., sem leiðir af því, að landslistaframboðin falla niður. Þannig er ekki boðinn fram landslisti, heldur á, þegar kosningunni er lokið, að gera flokkunum landskjörslista, þannig að rita skal á lista í stafrófsröð nöfn allra frambjóðenda flokksins, sem hafa ekki náð kosningu í kjördæmi. Síðan er fundið samkv. sömu reglu og áður, hvað hverjum flokki ber mörg uppbótarsæti og þegar á að fara að reikna það, hvaða frambjóðendur hvers flokks fái uppbótarsætin, þá er einnig beitt sömu reglunni og áður, þ.e.a.s. að fyrst kemur þá hjá hverjum flokki á þessum landskjörslista til með að hreppa sætið sá, sem hæsta hefur atkvæðatölu, hann verður efstur, en sá, sem að honum frágengnum hefur atkvæðatölu, er nemur hæstri hundraðstölu gildra kjörseðla í kjördæmi hans, verður næstefstur o.s.frv. Er hér óbreytt gamla reglan um úthlutun uppbótarsætanna, að fyrst komi til greina þeir, sem hæsta atkvæðatölu hafa, síðan hundraðshluta og svo koll af kolli. 42. brtt. er efnislega sú sama og var áður, en er um það, hverjir frambjóðendur á landskjörslista, sem eigi hljóta uppbótarþingsæti, verði varamenn og ákvæðin um það eru efnislega óbreytt frá því, sem áður va, og þeir halda áfram að verða varamenn á þessum landskjörslista eftir þeim breyt., sem gerðar voru ekki alls fyrir löngu á kosningal., svo lengi sem listinn endist. 43. brtt., við 126. gr., umorðun hennar, er engin efnisbreyting, aðeins leiðir af því, að landslistaframboðin falla niður. 44. brtt. er við 127. gr. Þar leggur n. til að komi ný málsgr., en hún er nákvæmlega samhljóða 2. mgr. 133. gr. kosningalaganna, eins og þau voru og töldum við við nánari athugun, að þessi mgr. ætti ekki að falla niður. Greinin er um það, ef Alþingi hefur úrskurðað ógilda kosningu lista þingflokks eftir almennar alþingiskosningar og uppkosning hefur farið fram og skal þá landskjörstjórn, ef samanlagðar atkvæðatölur þingmanna og þingmannatala þeirra gefa nú ástæðu til slíks, leiðrétta fyrri niðurstöður um úthlutun uppbótarþingsæta, jafnvel þótt landskjörinn þm. missi við það umboð sitt. Þetta getur farið þannig, ef uppkosning er, að við uppkosninguna nær sæti listi t.d., sem ekki hafði þingsæti áður. Að sjálfsögðu hefur þetta áhrif á úthlutun uppbótarþingsætanna, þannig að hún getur breytzt. Þessi flokkur kannske missir þá við þetta uppbótarsæti, sem hann ella mundi hafa. Það er eðlilegt. En svo er hins vegar hið gamla ákvæði, sem talið er rétt að haldist, um það, að þó að framboðslisti flokks fjölgi við sig atkvæðum við uppkosningu, þá miðist uppbót flokksins aldrei við hærri atkvæðatölu, en honum var reiknuð eftir aðalkosninguna og flokkur, sem við aðalkosninguna hefur ekki náð þingsæti í kjördæmi, en nær því við uppkosningu, fær ekki við það rétt til uppbótarþingsætis. Þetta er vegna þess, að ef uppkosningin er í einu kjördæmi, liggur fyrir í öllum öðrum kjördæmum, hvernig kosningaúrslitin eru og þá gæti verið freisting t.d. fyrir flokk, sem hefði enga von í þingsætinu, eða kjósendur þess flokks að breyta algerlega afstöðu sinni og greiða nú atkv. gerólíkt því, sem þeir áður gerðu, til þess að koma t.d. að ákveðnum frambjóðanda, sem hefði ella kannske minni líkur eða listi heldur en 3. listinn til þess að koma að manni. Menn hagnast á því, ef sá nær kosningu, sem í síðustu kosningunni er kjörinn, en við það hagnast ekki listinn, þegar úthlutað er uppbótarsætum, og er það byggt á því, að menn geti ekki, eftir að kosningaúrslitin liggja fyrir í öllum öðrum kjördæmum, hagað atkv. sínum þannig, að það geti orðið af þeim ástæðum til góðs flokki við úthlutun uppbótarsæta, sem ella hefði ekki orðið honum til góðs. Þetta virðist eðlilegt við nánari athugun málsins og erum við því sammála um að leggja til, að þessi mgr. bætist við 127. gr. Þá er 45. brtt. Hún er við 128. gr., en í þeirri grein er ákvæði um það, ef kosning ferst fyrir: „Nú ferst kosning fyrir í einhverri kjördeild á hinum ákveðna kjördegi sökum óveðurs eða af öðrum óviðráðanlegum orsökum og kveður þá undirkjörstjórn innan viku til kjörfundar að nýju.“ Menn hafa velt því fyrir sér, hvernig fara bæri að, ef kjörfundurinn væri byrjaður og síðan kæmu óviðráðanleg atvik, eins og óveður, við skulum segja jökulhlaup, gos eða annað slíkt, sem gersamlega hindruðu kosninguna og þá eru engin ákvæði um það í eldri l., hvernig fara skuli að. Þess vegna er 45. brtt. fram borin, að undirkjörstjórnin geti frestað kosningu í kjördeild, eftir að hún er hafin, ef hún telur óviðráðanlegar ástæður eins og óveður hindra það, að kosning geti fram haldið og allir kjörstjórnarmenn eru þá sammála um frestunina, enda komi til samþykki yfirkjörstjórnar. Um þetta ákveður þá yfirkjörstjórn í Reykjavík. Ef kosningu hefur verið frestað af slíkum sökum, á að kveðja til hennar innan viku, eins og segir í fyrri mgr. um það, ef kosning ferst fyrir. Hér þyrfti sennilega að bæta við ákvæðum um það og mætti gera það við 3. umr., hvernig fara skuli með kjörgögnin, ef kosning hefur farizt fyrir. Það er víst nægilegt að vísa til eldri heimilda um það, sem fyrir hendi eru, þegar ákveðið hefur veríð, að kjörfundirnir skyldu vera tveir eða heimilt væri að hafa kjörfundi tvo og þar hefur verið ákveðið nánar um það, hvernig fara skuli með kjörgögnin, ef frestað er kosningu, til næsta fundar. Síðasta brtt. er aðeins formleg vegna þeirra breyt., sem áður eru gerðar. Ég kem þá að lokum að því, að innan n. hefur verið rætt um það, að rétt væri, að í kosningal. nú væru ákvæði til bráðabirgða, hliðstætt því, sem hefur verið áður, einu sinni eða tvisvar, og a.m.k. í kosningalögunum 1942. Þar var ákvæði til bráðabirgða um það, að við fyrstu kosningarnar, sem fram færu, eftir að þessi lög tækju gildi, - sem nú eru fyrirsjáanlega haustkosningar, - skuli vera heimild til þess utan kaupstaðanna að hafa tvo kjördaga. Það mál mun verða athugað á milli umr., en sýnist ekki óeðlilegt, að slíku bráðabirgðaákvæði væri fléttað hér inn í. Ég hef nú lokið við að fara yfir allar þessar brtt. og ég vil vona, að hv. þm. hafi getað fylgzt með, hvað raunverulega felst í þessum brtt., og sjá þá, eins og ég sagði í upphafi, að sumar eru kannske næsta lítilfjörlegar og aðrar eingöngu til leiðréttinga, vegna þess að heimildir til að bera fram landslista falla niður. Margt gæti að sjálfsögðu komið til álita um aðrar breyt. á kosningal., en stjskrn. hefur nú ekki farið lengra í sínum brtt. en það, sem allir hafa verið einróma sammála um. En nokkur atriði hafa verið rædd í stjskrn., sem menn hins vegar hafa ekki verið allir sammála um og það kann auðvitað að koma að því, að slíkar brtt. verði bornar fram af einstökum þm. Ég get t.d. getið um yfirkjörstjórnirnar. Menn eru nokkuð skiptra skoðana um þessa nýju skipan, sem tekin er upp í frv., að tilteknir embættismenn eigi að skipa yfirkjörstjórnir, sumir vilja fara öðruvísi að, t.d. að Alþ. kjósi yfirkjörstjórnirnar og jafnvel að annar háttur yrði á hafður. Ég geri ráð fyrir, að um þetta komi fram sérstakar brtt. Það liggur því fyrir, að það má vænta þess, að n. athugi sjálf frv. milli umr., og enda þótt hún hafi eftir fremstu getu reynt að ganga þannig frá þessu, að engar misfellur séu á því, þá kann að koma í ljós, að okkur hafi eitthvað yfir sézt og gefist þá tóm til þess að leiðrétta það á milli umræðna. Eins má búast við því, að einstakir nefndarmenn og að sjálfsögðu aðrir þm. kunni að vilja gera frekari breytingar á, en hér er lagt til. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa um þetta fleiri orð, en læt máli mínu lokið og legg til, að þessu máli verði vísað til 3. umr., þegar þessari umr. er lokið.



Herra forseti. Stjskrn. hefur unnið að athugun á þessu máli, fyrst sameiginlega stjórnarskrárnefndir beggja deilda og síðar n. þessarar hv. d. Stjskrn. Nd. hefur gert úr garði margar brtt. við frv. og eru þær prentaðar á þskj. 14 og hefur frsm. hv. meiri hl. n. nú gert grein fyrir þeim. Niðurstaðan varð þó sú, að n. varð ekki einhuga um afgreiðslu málsins í heild og höfum við, sem skipum minni hl., við hv. þm. N-Þ. (GíslG), skilað sérstöku nál. á þskj. 17. Breytingum þeim, sem stefnt er að því að koma á skv. þessu frv., má skipta í tvo þætti. Annars vegar eru breytingar, sem eru bein afleiðing af stjórnarskrárbreyt. þeirri, sem nú liggur fyrir hv. Alþingi. En hins vegar eru svo ýmsar breyt. á gildandi kosningalögum, sem telja má lagfæringar eða leiðréttingar á ýmsum ákvæðum þeirra. Við, sem skipum minni hl. n., erum samþykkir brtt. þeim, sem n. flytur á þskj. 14, þó með þeim fyrirvara, sem hv. frsm. meiri hl. tók fram, að n. hefur í hyggju að athuga nánar milli umræðna einstakar brtt. og hefur ekki endanlega tekið ákvörðun um, hvort þær verða bornar fram við 3. umr. eitthvað breyttar eða ekki. En í þessu frv. til kosningalaga eru ákvæði, sem við í minni hl. og Framsfl. getum ekki fallizt á. Í 5. gr. þessa frv. eru t.d. tekin upp ákvæði stjórnarskrárfrv. þess, sem nú er til umr. hér á hv. Alþ., um hina nýju kjördæmaskipun, sem þrír þingflokkar vilja lögleiða. Stjórnarskrárfrv. hefur ekki náð samþykki í hv. Ed. og er því ekki orðið að lögum nú, þegar þetta mál er hér til umr. og a.m.k. meðan svo er, getum við ekki, sem erum þessu andvígir í grundvallaratriðum, mælt með því, að þessi ákvæði verði lögfest í kosningalögunum. Afstaða okkar í minni hl. til þessa máls er því sú, að við munum styðja þær brtt., sem n. flytur og að okkar dómi eru réttmætar, en mælum ekki með samþykkt frv. í heild. Við áskiljum okkur enn fremur rétt til þess að flytja sérstakar brtt. við frv. og fylgja brtt., sem fram kunna að koma.



Herra forseti. Við framsóknarmenn höfum gagnrýnt hér mjög þann hátt, sem hafður hefur verið á við stjórnarskrárbreytingu þá, sem hér er um að ræða, þ.e.a.s. að taka út úr einn þátt stjórnarskrármálsins og afgreiða hann af nokkurri skyndingu og að lítt athuguðu máli. Ég ætla ekki að fara að rifja þá gagnrýni upp hér, en vil aðeins minna á þetta, vegna þess að ég held, að það sé einmitt óhjákvæmilegt, að þau vinnubrögð, sem hafa verið viðhöfð í sambandi við afgreiðslu stjórnarskrármálsins að þessu leyti, hljóti einnig að setja að nokkru sitt svipmót á afgreiðslu kosningalaga að þessu sinni, þannig að setning kosningalaganna geti ekki orðið jafnvönduð og æskilegt væri að þessu sinni. Það er að vísu svo, að þetta frv. til kosningalaga er samið af ágætum mönnum, eins og hæstv. dómsmrh. gat um, þegar hann á sínum tíma lagði þetta frv. fram, en þeir menn töldu það eðlilega sitt hlutverk aðeins að gera þær breyt. á þessu frv., sem óhjákvæmilega leiddi af hinni fyrirhuguðu stjórnarskrárbreytingu, en endurskoða ekki kosningalögin að öðru leyti. En nú er það auðvitað svo um kosningalögin, að þau hafa verið í gildi nokkuð lengi og á þeim tíma, sem liðinn er, síðan þau voru sett, hefur fengizt af þeim margháttuð reynsla og þess vegna hefði verið ástæða til þess að athuga, hvort ekki væri þörf á gagngerðari endurskoðun á kosningalögunum, en tækifæri er til nú að þessu sinni. Ég hefði þess vegna talið það miklu heppilegri aðferð og raunar nauðsynlega, að það hefði verið sérstök mþn., sem hefði haft slík lög og lagasetningu til meðferðar og hefði henni þá gefizt kostur á að athuga þau mjög nákvæmlega. Nú segir að vísu stjskrn. eða meiri hluti hennar a.m.k., sem haft hefur málið til meðferðar, í sínu nál., að hún hafi athugað frv. þetta mjög ýtarlega. Ég verð að segja það að ég dáist að því, hve miklir afkastamenn þeir eru, sem hafa haft frv. þannig til meðferðar og hafa haft tíma til þess jafnframt þeim störfum, sem þeir hafa haft að sinna hér á Alþingi, að endurskoða þennan mikla bálk ýtarlega. Nú er að vísu ekki því að neita, að afköst þeirra eru allmikil að því leyti til, að frá þeirra hendi liggja hér fyrir mjög margar brtt., að vísu brtt. margar hverjar, sem leiðir beinlínis af þessari stjórnarskrárbreytingu, sem nú skal gera, en þó einnig ýmsar aðrar, og ég verð að segja það, að við fljótlega athugun sýnist mér margar af þessum brtt. og reyndar till. yfirleitt vera til bóta. Hins vegar verður að ætla það, að ef nefndin hefði haft meiri tíma og meira ráðrúm hefði gefizt til athugunar þessa máls, þá hefði kannske fleira getað vakizt upp, sem ástæða hefði verið til að breyta í þessu frv. Um það ætla ég annars ekki að fjölyrða og ég ætla ekki heldur að fjölyrða um það, sem mér þykir óviðkunnanlegt í þessum tillögum, þ.e.a.s. sá háttur, sem nefndin hefur haft á að því leyti til, að hún hefur endilega viljað halda sér við þá greinatölu, sem var í frv. Þetta er nú kannske smekksatriði. En það leiðir til þess, að mér finnst, að það eru klofnar í sundur greinar, sem er í rauninni óeðlilegt að slitni í sundur. Þetta er sem sagt ekki mikið atriði og ég ætla ekki að fara að fjölyrða um það, það er kannske smekksatriði, en kemur þó fram, að mér finnst, dálítið óviðkunnanlega á vissum stöðum, þar sem þessi klofningur á greinum á sér stað. Það er t.d. brtt. 17. Mér finnst það heldur óviðkunnanlegt, þegar ný grein byrjar þannig: „Yfirkjörstjórn gerir síðan ....“ Þetta er orðalagið úr gömlu greininni, þegar þessi grein var 2. mgr., en þegar þetta er gert þarna að nýrri grein, á þetta „síðan“ auðvitað að hverfa. Þannig mætti fleiri dæmi tína til, en ég fer ekki út í slíkt. En það, sem gaf mér tilefni til þess að standa hér upp, var sú yfirlýsing frsm., að nefndin mundi taka þetta mál til athugunar á nýjan leik fyrir 3. umr. og þess vegna vildi ég koma á framfæri aðeins örfáum aths. í því skyni, að nefndin tæki þær til athugunar. Ég vil aðeins geta þess í sambandi við brtt. þá, sem nefndin flytur fyrst, við 3. gr., að fyrri málsliður falli niður, sem er á þá lund, að gift kona telst fjárráð, þó að hún eigi óskilið fjárlag með manni sínum, að ég er þessari brtt. alveg sammála, enda þótt eftir sem áður standi þessi hortittur í stjórnarskránni. En það er náttúrlega ekki um það að ræða. En þá vil ég bara benda á í því sambandi, að jafnframt er náttúrlega alveg sama ástæða og eins mikil ástæða til þess að fella niður 2. málsliðinn, að maður telst fjárráður, þó að bú hans sé undir gjaldþrotaskiptum. Það er a.m.k. enginn lögfræðingur, sem heldur, að maður sé ekki fjárráður, þó að bú hans sé undir gjaldþrotaskiptum. En ef þetta litla ákvæði ætti að standa þarna enn, þá finnst mér óeðlilegt, að það sé í sérstakri grein, heldur ætti það að bætast við 2. gr. og vera þannig, að í einni gr. væri skýring á ákvæðum í 1. gr. En það, sem ég vildi sérstaklega benda á, er í sambandi við 11. gr., þar sem segir, að sá, sem sæti á í yfirkjörstjórn eða undirkjörstjórn, skuli víkja sæti, ef hann er í kjöri til Alþingis og sá, sem á sæti í landskjörstjórn, skuli víkja sæti, þegar úthlutað er uppbótarþingsæfum, ef hann getur sjálfur komið til greina í uppbótarþingsæti. Ef á að skilja þessi ákvæði á þá lund, að þau séu tæmandi, að því er tekur til yfirkjörstjórnar- og landskjörstjórnarmanna, að þeim beri ekki að víkja sæti í öðrum tilfellum, en þessum, sem þarna greinir, þá finnst mér fyrir mitt leyti allt of vægar kröfur gerðar til þessara manna. Þetta eru aðilar, yfirkjörstjórnir og þó ekki síður landskjörstjórnir, sem fara með mjög þýðingarmikla úrskurði og geta farið með mjög örlagaríka úrskurði, eins og dæmin sanna. Þess vegna ríður á því, að það sé búið svo vel um hnútana sem hægt er og komist ekki að neinn grunur um það, að þeir menn, sem í þessum nefndum sitja og fara með þetta úrskurðarvald, séu vilhallir. Þess vegna teldi ég eðlilegt, að til þessara stjórnvalda væru gerðar ekki öllu minni kröfur en til dómara, þegar þeir fara með einstakt mál, að þeir yrðu t.d. að víkja sæti vegna afstöðu sinnar til frambjóðenda eftir svipuðum reglum og dómarar verða að víkja vegna afstöðu sinnar til málsaðila, t.d. að landskjörstjórnarmaður ætti ekki aðeins að víkja, ef hann sjálfur gæti komið til greina, þegar úthlutað væri uppbótarþingsætum, heldur líka ef t.d. einhver aðili honum skyldur eða tengdur að feðgatali eða niðja eða í annan lið til hliðar gæti þar komið til greina. Þessu vildi ég koma á framfæri og vildi mælast til þess, að n. tæki þetta til athugunar. Ég geri raunar ráð fyrir, að það gæti komið til mála að skýra þessi ákvæði á þessa lund, jafnvel þótt þetta standi nú svo. En það verður a.m.k. ekki um það deilt, að æskilegra væri að taka þetta fram, og ég held, að flestir hljóti að verða mér sammála um, að það væri til bóta að gera þarna strangari kröfur og skýrari, en nú er gert. Það miðar að því að búa betur um úrskurðarvaldið í þessum efnum, og ég held, að allir hljóti að verða sammála um, að það sé æskilegt. Ég vildi aðeins benda á það, að í sambandi við skiptingu í kjördeildir, sem 6. gr. fjallar um, hef ég orðið var við, að það er nokkuð mismunandi praksis í þeim efnum, þannig að sums staðar er þessi skipting gerð, að ég held, við hverjar kosningar, en annars staðar, - og ég hygg, að það sé nú víðast hvar, - er hún gerð í eitt skipti fyrir öll og látin síðan haldast, en það er ekki glöggt af þessari grein, hver meiningin er. Ég held, að það væri æskilegt að taka það alveg skýrt fram, hver ætlunin er. Ég skal svo ekki fara út í smáatriði, sem mörg gætu komið hér til greina, það er hlutverk n. að athuga það nánar. En ég ætla þá að víkja að öðru höfuðatriði, sem mér finnst vera í þessum brtt. og í sambandi við það, sem frsm. meiri hl. sérstaklega gat um og það er sú grein, sem fjallar um útreikninga á því, hverjir séu kjörnir, eða nánar tiltekið um þýðingu útstrikana og tilfærslna. Ég vildi gjarnan koma á framfæri þeirri skoðun minni hér, að ég álít, að það eigi að gera glöggan greinarmun á útstrikunum og tilfærslum. Ég álít, að það sé algerlega sitthvað. Ég álít, að í raun og veru eigi ekki að leyfa útstrikanir, það er þessi listi, sem fram er boðinn, listinn er núna kominn í staðinn fyrir eina manninn, sem var í framboði og það er þessi listi, sem um er að velja og ekki annað. Ef menn vildu vera rökréttir í þessu og taka afleiðingunni af þessu, að manni er leyft að strika út, þá ætti hún að vera sú, að honum væri heimilt að bæta inn í staðinn nafni. Ég er ekki að gera það að minni till., að sá háttur sé tekinn upp, en í raun og veru er það alveg í framhaldi af hugsuninni um að leyfa útstrikun. Ég er þess vegna í raun og veru alveg á móti útstrikunum og held, að heimildin til þeirra ætti alveg að falla niður. Á hinn bóginn held ég, að það sé jafnsjálfsagt að leyfa tilfærslur á listum. En ég er sammála um það, að þær tilfærslur og þá sérstaklega útstrikanir, sem leyfðar hafa verið, hafa verið látnar vega of þungt til þessa. Hvort sú regla, sem þarna er sett fram, er heppileg eða ekki, treysti ég mér ekki til að dæma um að svo stöddu, en ég býst við, að hún miði í rétta átt: að draga nokkuð úr þýðingu þeirri, sem tilfærslur og útstrikanir hafa verið látnar hafa. En ég vildi gjarnan, að þessi sjónarmið yrðu tekin til athugunar í n., hvort ekki væri ástæða til einmitt að gera þennan greinarmun á, að hverfa frá útstrikunum alveg, enda þótt réttinum til tilfærslna sé að sjálfsögðu haldið. Þá vil ég að lokum aðeins víkja að 44. brtt., við 127. gr. Ég er ekki alveg viss um, að ég skilji það mál rétt. Sú gr. stóðst algerlega eftir gamla skipulaginu. Það er enginn vafi á því, vegna þess að það var engin nauðsyn að úthluta ákveðinni tölu þingsæta. Nú skilst mér, að það sé ákveðið alveg tvímælalaust, að það eigi að vera 11 landskjörnir þm. Afleiðingin af fyrri mgr. 107. gr. er sú, að landskjörnir þm. geti misst umboð vegna breytingar þeirrar, sem kemur í ljós við uppkosninguna. Ef landskjörinn þm. missir umboð sitt, það hefur verið úthlutað 11 þingsætum, þá á einhver að fá það þingsæti í staðinn og gæti þá ekki verið, að þessi gamla regla, sem tekin er upp í brtt., stangist á við það? Ég hef ekki athugað þetta, en skýt þessu aðeins fram n. til athugunar. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Tvennt vil ég nefna í sambandi við brtt. stjskrn., sem fyrir liggja. Það er fyrst viðkomandi 17. brtt., sem snertir 42. gr. frv. Ég held, að þrjú orð í þessari brtt. ættu að falla niður. Í till. eru fyrirmæli um það, að yfirkjörstjórn skuli gera almenningi kunna listana, sem fram hafa verið bornir, með auglýsingu í útvarpi og Lögbirtingablaði og auk þess í blöðum. Ég held, að orðin „framboðslista í Reykjavík“ eigi að falla niður, þeim sé ofaukið þarna og gr. verði skýrari með því að fella þau niður, því að mér skilst, að þessi ákvæði eigi að gilda um öll kjördæmi og það eigi að birta í blöðum í öllum kjördæmum, þar sem annars blöð eru, vikublöð eða dagblöð. Ég vildi skjóta þessu til hv. nefndar. Þá er það viðkomandi 24. brtt. Þar er um nýmæli að ræða, gert ráð fyrir í brtt., að það sé nægjanlegt að koma bréfi með utankjörstaðaratkvæði í einhverja kjördeild þess kjördæmis, þar sem hlutaðeigandi kjósandi er á kjörskrá. En þegar svo stendur á, að bréfi er komið í aðra kjördeild en þá, sem hlutaðeigandi kjósanda hefur borið að kjósa í, þá á undirkjörstjórn að geta þess sérstaklega í kjörbókinni og senda slík bréf að sjálfsögðu óopnuð til yfirkjörstjórnar. Hv. frsm. gerði grein fyrir þessari brtt., benti á, að þetta gæti orðið til þess að minnka fyrirhöfn við að koma utankjörfundaratkv. til skila. En þá held ég að sé nauðsynlegt að setja inn nýtt ákvæði í 100. gr. Í þeirri gr. er kveðið á um það, hvaða gögn undirkjörstjórn skuli senda til yfirkjörstjórnar með atkvæðakössum og ég held, ef þessi 24. brtt. verður samþ., þá sé nauðsynlegt að mæla fyrir um það í 100. gr., að undirkjörstjórn skuli senda til yfirkjörstjórnar kjörskrá, merkta kjörskrá, þ.e.a.s. kjörskrá, þar sem hún hefur merkt við nöfn þeirra, sem kosið hafa á kjörstað. Þetta þarf yfirkjörstjórn að hafa til þess að ganga úr skugga um það, að viðkomandi kjósandi hafi ekki greitt atkv. á kjörstað í sinni kjördeild, því að því aðeins að hann hafi ekki gert það, má hún taka utankjörfundaratkv. frá honum gilt og setja það í atkvæðasafnið. Ég hygg, að sumar undirkjörstjórnir hafi gert það að undanförnu að senda kjörskráreintak þannig merkt til yfirkjörstjórnar, en aðrar munu ekki hafa gert það, en þetta þyrfti að gera, ef þessi breyt. verður gerð. Að svo stöddu er það ekki fleira, sem ég vildi taka fram, en vildi beina þessu til n. til athugunar.



Herra forseti. Áður en ég vík að þeim aths., sem fram hafa komið, er rétt, að ég geti þess, að skrifstofustjóri Alþingis hefur bent mér á, að það muni sennilega rétt að bera fram formlegar brtt. nú til að leiðrétta þær misfellur, sem voru í prentuninni í sambandi við 36. brtt., þar sem 2. málsgr. þar á að vera eftir 102. gr., en ekki þar, sem hún var sett inn í hinu prentaða máli, á eftir 107. gr. Leyfi ég mér því fyrir hönd n., þó að ég hafi ekki borið þetta undir hana nú, vegna þess að hennar till. var ekki, að þessi brtt. væri þarna, heldur aftan við 102. gr., að flytja eftirfarandi brtt.: „1. Á eftir 32. tölul. komi nýr tölul., svo hljóðandi: Aftan við 102. grein bætist ný málsgr., svo hljóðandi: Sé kosningu frestað skv. 128. gr., má talning atkv. aldrei fara fram, fyrr en kosningu er hvarvetna lokið.“ Þetta leiðir af því, - ég ætlaði að víkja betur að því áðan, en gerði ekki, - að ef aðrar óviðráðanlegar ástæður hamla og kosning ferst fyrir, þá er talið nauðsynlegt og rétt, að það sé hvergi talið annars staðar. Það væri mjög undarlegt t.d., ef í einu kjördæmi, eins og hugsanlegt væri í Reykjavík, færist alveg fyrir kosning, að það væri farið að lesa upp öll kosningaúrslitin annars staðar. Eins er það jafnfráleitt, ef kosningu er frestað í einni kjördeild einhvers kjördæmis, að áður en þar verður kosið endanlega og kosningunni lokið, væru birt fyrir mönnum úrslit annars staðar á landinu. Þetta var sem sagt fyrri brtt. og þá önnur, að 2. efnismálsgrein 36. tölul. falli niður, þ.e.a.s. 2. mgr. í 36. brtt. Um leið vil ég geta þess, að það var alveg rétt aths., sem fram kom hjá hv. þm. V-Húnv. varðandi 17. brtt., að orðin „framboðslisti í Reykjavík“ eiga að falla niður og það hefur líka slæðzt inn fyrir villu og ég held, að ég verði því einnig að skila hér á eftir skriflegri brtt. um það. Þetta var svona í eldri l., að það átti að auglýsa í dagblöðunum í Reykjavík, en í n. kom okkur saman um að breyta þessu, að auk auglýsingar í útvarpi og Lögbirtingablaði skyldi birta listana í dagblöðum eða vikublöðum í viðkomandi kjördæmum. En þetta er því miður villa, sem hefur slæðzt inn í prentunina, og er rétt að leiðrétta hana, og mun ég þá bera fram brtt. um það eða afhenda forseta hana einnig á eftir. Þá vil ég aðeins víkja örfáum orðum að þeim aths., sem fram hafa komið og þakka ég hv. þm. fyrir þær leiðbeiningar, sem fram komu í þeirra máli. Ég tel, að alveg rétt sé í sjálfu sér sú aths., sem fram kom hjá hv. 1. þm. Skagf. varðandi 3. gr., og sé rétt að athuga það nánar. Einnig mun verða athugað nánar um 11. gr., hvort ástæða þykir til að gera hana betur úr garði eða nákvæmari, eins og hann vék að. Um 110. gr. eru hins vegar sjálfsagt nokkuð skiptar skoðanir um það, hvort fella beri algerlega niður heimildina til útstrikana og a.m.k. var ekki sú skoðun uppi í n. Hins vegar vildu menn breyta reglunum, sem um þetta giltu og það er auðvitað sitt hvor reglan, sem gildir um útstrikun og röðun, því að breyt. á röðun á lista hefur miklu minni áhrif en útstrikun eftir eldri reglunum og helzt enn, vegna þess að í síðara tilfellinu telst viðkomandi manni ekkert atkv. á listanum. En það er í sjálfu sér ákaflega lítil breyt., við skulum segja t.d. á lista í Reykjavík, ef fyrsti maður er númeraður nr. 2 og annar maður nr. 1. Þá fær fyrsti maður á viðkomandi lista í staðinn fyrir 24/24 23/24 og annar í staðinn fyrir 23/24 24/24. Auðvitað verða þessar breyt. í sambandi við röðunina þeim mun meiri, sem neðri maður er færður hærra upp og þess vegna breytilegar eftir því, hvar menn áður áttu sæti á listanum. Ég veit, að sumir eru sömu skoðunar og hv. 1. þm. Skagf. um, að útstrikanir ætti í raun og veru ekki að leyfa, og að því má færa ýmis rök og réttilega þau rök, að ef útstrikanir séu leyfðar, mættu menn taka inn ný nöfn o.s.frv. Þetta má segja að sé allt saman rökrétt. En í meginatriðum held ég, að fleiri muni hallast að því, að miðað við þá venju, sem fengizt hefur og viðhorf kjósenda almennt sé kannske hæpið að afnema alveg þessa heimild og með því móti e.t.v. gengið of langt á rétt kjósenda til þess að hafa einhver meiri áhrif við kosninguna, en það eitt að kjósa listann og þá að láta í ljós vantraust sitt á viðkomandi manni með útstrikun og með þeim afleiðingum, sem um það er svo kveðið á að öðru leyti í kosningalögunum. Ég tel sjálfsagt að athuga nánar þá aths., sem fram kom hjá hv. 1. þm. Skagf. varðandi 2. mgr. 127. gr. Ég held nú ekki fljótt á litið, að þessi breyt. á úthlutun uppbótarsæta, að þau skuli alltaf vera 11 í staðinn fyrir allt að 11, breyti því, að þessi mgr. eigi rétt á sér, því að enda þótt það sé rétt, að það hafi verið úthlutað allt að 11 uppbótarsætum áður, gat það engu að síður farið svo, að breyt. gat orðið á úthlutun uppbótarsætanna. Ef einhver missti sæti sitt, þá þýddi það ekki þá, að það yrði einum uppbótarþm. færra, því að það gat valdið því vegna nýrra kosninga eða annarrar niðurstöðu í kjördæmakosningunni, að einhver annar fékk uppbótarsætið. Og það er jafnvel hugsanlegt, held ég, að uppbótarþm. hefðu orðið fleiri í slíku tilfelli, en þeir voru við fyrstu niðurstöðuna. Ég held, að það sé teoretiskt fljótt á litið hugsanlegt, en það er sjálfsagt að athuga það nánar. Þá hef ég vikið að annarri aths. hv. þm. V-Húnv., sem réttmæt var, en sú síðari var varðandi 24. brtt., um 100. gr. og það er rétt, að það komi til athugunar, en þá þarf einnig að athuga 101. gr., en aths. sýnist mér hafa verið alveg réttmæt. En í 101. gr. er ákvæði um það, að um leið og kosningu sé lokið og kjörstjórn hefur unnið nauðsynlegar skýrslur úr kjörskránni, sendir hún kjörskráreintök þau, sem notuð voru við kosninguna, í innsigluðum umbúðum til yfirkjörstjórnar. Það er fyrst það, hvort þetta nægir ekki, því að það er ekki fyrr, en að atkvæðatalningunni lokinni, sem yfirkjörstjórn á að skila þessu aftur til sýslumanns eða bæjarfógeta. Mér skilst sem sagt við fyrstu sýn, að þessi mgr. 101. gr. muni nægja til þess að ná því marki, sem efnislega var rétt að vikið hjá hv. þm. í sambandi við 100. gr., en að sjálfsögðu er rétt að hugleiða það nánar. Ég leyfi mér svo að leggja fram þessa skriflegu brtt., sem ég gat um áðan,og vildi biðja forseta aðeins um tóm til að rita hina brtt., sem ég gerði grein fyrir.