Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég bið velvirðingar á því að ég var ekki viðlátinn þegar umr. hófust, en mun nú halda áfram þar sem frá var horfið s.l. mánudag, er til mín var beint nokkrum fsp. Vil ég byrja á að svara þeim. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason spurði hvort ekki væri ástæða til að hafa meiri samvinnu við Norðmenn varðandi sölu á skreið. Það hefur verið um það rætt, bæði nú og áður, hvort ekki sé rétt að taka upp meiri samvinnu við Norðmenn, og kemur það að sjálfsögðu til greina, en við megum hins vegar ekki gleyma því að Norðmenn eru mjög harðskeyttir samkeppnisaðilar á Nígeríumarkaði og í því sambandi er rétt að hafa í huga að mjög margir aðilar frá Noregi starfa á þessum markaði og opinber stjórnvöld geta ekki stýrt því eða gefið okkur tryggingu fyrir því hvað þeir gera á markaðinum, þannig að jafnvel þótt við höfum samvinnu við opinber stjórnvöld í Noregi er ég þeirrar skoðunar, að það sé alls ekki nægileg trygging fyrir því að um undirboð og aðra sem við getum kallað óeðlilega samkeppni geti ekki verið að ræða. Það sama má segja um okkur. Það eru allmargir íslenskir aðilar sem starfa á þessum markaði og opinber stjórnvöld á Ísandi geta ekki vitað um allt sem þeir aðhafast á þessum markaði frekar en öðrum. - En um það hefur sem sagt verið rætt að undanförnu, hvort við ætlum að taka upp samvinnu við Norðmenn. Ég vil að öðru leyti ekki fjölyrða um það mál. Viðskiptamál á skreiðarmörkuðum eru eins og menn vita í höndum viðskrn. Þetta vildi ég aðeins segja að gefnu tilefni. Hv. þm. Skúli Alexandersson spurði um afkomu skreiðarframleiðenda. Því er ekki að neita að þar er mjög alvarlegt ástand, fyrst og fremst vegna þess að ekki hefur tekist að setja skreiðina og einnig eru miklar líkur á því að það verð sem fæst fyrir hana verði ekki eins hátt og menn höfðu gert ráð fyrir, sem þýðir þá verulegt tap. Skreiðarframleiðendur hafa lagt fram útreikninga sem benda til þess að um rúmlega 18% tap geti orðið að ræða. Ég skal ekki fullyrða um hvaða útreikningar eru réttir í þessu sambandi. Ég hef enga ástæðu til að draga útreikninga skreiðarframleiðenda í efa. En þess ber að geta, að í Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins, deild fyrir skreiðarafurðir, eru nú 220 millj. og í framhaldi af viðræðum, sem hafa átt sér stað milli ríkisstj. og Samtaka skreiðarframleiðenda, var óskað eftir því að fram færu umr. í Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins um þessi mál. Þeir rituðu mér 24. okt. eftirfarandi bréf, sem ég vil lesa hér, með leyfi hæstv. forseta: „Á fundi stjórnar Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, deildar fyrir skreiðarafurðir, þann 21. okt. s.l., var ræddur sá mikli vandi sem nú steðjar að framleiðslu skreiðar vegna mikilla söluerfiðleika og mjög tregra gjaldeyrisskita af hálfu kaupenda. Samkv. fyrirliggjandi upplýsingum, sem sjóðurinn nú hefur frá framleiðendum ásamt öðrum aðilum sem mátið snertir, er gert ráð fyrir verulegum greiðslum verðbóta á alla óselda og ógreidda skreið. Má ætla að þetta geti numið allt að 150 millj. Inneign skreiðarinnar er nú 220 millj. Með tilliti til þessa var rætt um hvernig hraða mætti greiðslum upp í væntanlegar verðbætur, en samkv. lögum sjóðsins er ekki heimilt að inna slíkar greiðslur af hendi fyrr en gjaldeyrisskil liggja fyrir. Allir viðstaddir stjórnarmenn voru sammála um að fara þess á leit við yður, hr. sjútvrh., að gert yrði mögulegt með lagabreytingum að greiða upp í væntanlegar verðbætur og kæmi það til framkvæmda sem fyrst. Virðist vera um tvær leiðir að velja í þessu sambandi, annaðhvort með því að bæta við frv. til l. um ráðstafanir í sjávarútvegsmálum ákvæði til bráðabirgða um þetta efni eða flytja sérstakt frv. til breytinga á lögum um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins með ákvæði til bráðabirgða, en í báðum tilvikum mætti orða breytinguna á sama hátt.“ Ég vil í þessu sambandi skýra frá því, að ég tel rétt að flutt verði frv. hér um mál þetta og mun ég gera það á næstu dögum. Það er að sjálfsögðu álitamál hvernig frv. þetta skuli flutt, en ég held að best sé að það sé gert sérstaklega, þannig að þm. geti tekið afstöðu til þess út af fyrir sig og blandi því ekki saman við önnur mál sem gætu tekið lengri tíma hér í þinginu. Ég vil upplýsa þetta af þessu tilefni, en mál þetta var afgreitt í ríkisstj. s.l. þriðjudag. Hv. þm. Skúli Alexandersson spurðist fyrir um lista yfir skip, sem hefði birst í fjölmiðlum að undanförnu, og hvort ekki ríkti lengur trúnaður. Ég er honum alveg sammála um að það er mjög óheppilegt að slíkt sé birt opinberlega með tölum. Það hefur verið gert og verður ekki aftur tekið. Hitt er svo annað mál, að reynst hefur erfitt í gegnum tíðina að halda því algerlega leyndu hvernig staðan væri við fjárfestingarlánasjóði landsins. Þá hefur einnig verið mjög mikil umr. um sjávarútveginn og látið í það skína að fjárfesting í sjávarútvegi væri helsta böl landsins. Manni hefur helst skilist að ef við ættum helmingi færri skip eða kannske ekki nema 1/4 þeirra skipa sem við eigum mundum við hafa í landinu eins og blómi í eggi. Í kringum þetta hefur mikið gengið á og miklar kröfur verið uppi um upplýsingar. Það hefur svo sjálfsagt leitt til þess að erfitt hefur reynst að viðhafa leynd í viðkomandi sjóðum. En ég skal gjarnan taka undir að það er mjög óheppilegt að svona fari. Hins vegar er eðlilegt að leitað sé leiða til að komast út úr þessum vanda. Það eiga sér stað nú viðræður hagsmunaaðila og Fiskveiðasjóðs og eftir að þær viðræður hafa átt sér stað munu verða teknar ákvarðanir í Fiskveiðasjóði um hvernig halda skuli á þessum málum. Í fjórða lagi spurði hv. þm. Davíð Aðatsteinsson mig hvað væri með vanda netaverkstæðanna, þ.e. þeirra verkstæða sem hafa séð um loðnunæturnar. Það er rétt að þeir sem hagsmuna eiga að gæta hafa leitað til sjútvrn. um það, hvort við gætum aðstoðað þá í þeim vanda sem þeir standa frammi fyrir, og spurt um það, hvort mögulegt væri að ráðstafa fé úr gengismunarsjóði til þeirra. Ég tjáði þeim að slíkt væri ekki hægt, ég sæi ekki fram á hvar það ætti að enda ef við byrjuðum að ráðstafa gengismunarfé til þjónustuaðila í sjávarútveginum. Ég fyrir mitt leyti gat því ekki tekið undir það, en tel hins vegar nauðsynlegt að aðstoða þá við að komast fram úr þeim vanda sem þeir eru í, sem er sá, að eigendur loðnunótanna hafa ekki getað greitt þeim vegna þess að enginn afli hefur verið hjá skipunum. Ég vænti þess að aðstoðin við loðnuskipin hafi létt undir í þessu sambandi, en einnig höfum við í sjútvrn. reynt að aðstoða eigendur netaverkstæða við að ræða við þá sjóði sem þarna eiga hlut að máli. Það eru veruleg vanskil hjá nokkrum aðilum við fjárfestingarlánasjóði og ég veit ekki betur en að þeir fjárfestingarlánasjóðir hafi tekið á þeim málum með skilningi miðað við það ástand sem þarna hefur ríkt. Hins vegar er það mikilvægast fyrir þá eins og aðra að loðnuveiðar geti hafist. Nú hefur verið ákveðið að þær hefjist og þá er vonandi að ástandið skáni hjá þessum þjónustuaðilum með því að skipin geti greitt þær skuldir sem þau hafa stofnað til, og að sjálfsögðu munu þessir aðilar þá fá meira traust hjá lánastofnunum þegar vitað er um að loðnuveiði á að hefjast. Þetta voru þær fyrirspurnir sem til mín var beint. En varðandi það sem almennt kom fram í umr., þá var mikið talað um ráðstöfun á gengismun og upptöku á gengismun. Ég vil almennt segja um það, að aðalatriðið er að þar gildi hlutlægar reglur, bæði um innheimtu á gengismun og einnig um ráðstöfun. Það var tekin sú afstaða að gilda skyldi sama regla um allar afurðir, hvort sem það væri frystur fiskur, skreið eða saltfiskur, þannig að aðgerðin gengi jafnt yfir allar afurðir. Það er mjög erfitt að fara að undanskilja ákveðnar afurðir og það var reynt að forðast í þessu tilviki. Ég vil hins vegar taka það fram, að ég tel að skipaflotinn eigi ekkert síður rétt á þessu fé en aðrir. Þegar ákvörðun um fiskverð er tekin er gengið út frá ákveðnum gengisforsendum. Ef það hefði verið vitað, þegar fiskverð var ákveðið, að svo mikil gengisbreyting yrði, þá hefði verið tilhneiging til að ákveða fiskverð hærra. Miðað við stöðu flotans og þau skiptingarvandamál sem eru í sjávarútveginum og ekki er hægt að líta fram hjá, þá var ekkert réttlæti í því að mínu mati að flotinn fengi ekki það fjármagn sem hann fékk við þessar aðstæður. Það má síðan endalaust deila um hvernig fjármagninu skuli ráðstafað. Þar var haft samráð við aðila. Það er alveg rétt, að þeir sem vinnslu stunda vildu allir fá af þessu fé, bæði frystingarmenn og þeir sem verka saltfisk og skreið. Því var neitað með öllu, en hins vegar var fallist á að hluti af fjármagninu væri lagður í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, saltfiskdeild, til þess að tryggja að saltfiskverkun gæti haldið áfram. Að öðru leyti var ekki fallist á að fé rynni til vinnslunnar. Síðan var ráðstafað fé til flotans með þeim hætti sem kunnugt er, og ég er þeirrar skoðunar að það hafi aldrei áður gilt eins hlutlægar reglur og við þessa úthlutun. Það var lögð veruleg vinna í að koma reglunum saman. Það var bæði tekið mið af afla og skuldum og það var reynt að gæta þess að allir fengju án tillits til þess hvað þeir skulduðu mikið, sem sagt einnig þeir sem skulduðu tiltölulega lítið, en áður hafi verið tilhneiging til þess að útiloka þá við fyrri úthlutanir. - Þetta er ekkert nýmæli í íslenskum sjávarútvegi. Þetta hefur viðgengist svo lengi sem ég man a.m.k. og þegar gengisbreytingar hafa átt sér stað, þannig að ég vísa því algerlega á bug að hér sé um brot á stjórnarskrá að ræða. Menn tala um millifærslur, það sé verið hér með millifærslur, og talað í niðrandi tón um það. Auðvitað er skiptingarvandamál í íslenskum sjávarútvegi og hefur alltaf verið. Hins vegar vitum við að fiskvinnslan getur ekki gengið án þess að hafa flota og flotinn getur ekki gengið án fiskvinnslu. Við þurfum að taka tillit til þess og reyna að hafa sem best samstarf þarna á milli. Ef menn vilja kalla það millifærslu - og í niðrandi merkingu - að það sé reynt að koma því þannig fyrir að bæði vinnslan og útgerðin geti gengið með eðlilegum hætti, þá verður að hafa það mín vegna, en ég tel þetta vera eðlilegt. Það má þá alveg eins kalla það millifærslu þegar bæjarútgerðir eru að reyna að halda stóru togurunum gangandi með aukalánum og aukaaðstoð. Samkv. þeim tölum sem við höfum um stóru togarana, þá hafa þeir verið reknir með gífurlegu tapi á undanförnum árum. Þar af leiðandi ættu þeir í reynd allir að liggja við bryggju. En þeim hefur verið haldið gangandi með stuðningi vinnslunnar vegna þess að vinnslan hefur ekki getað án þeirra verið. Þannig eiga sér stað ýmsir verðmætaflutningar innan sjávarútvegsins fyrir utan svokallað skiptaverð, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr, og það gerist ekki allt og ekki nema að litlu leyti með tilstuðlan opinberra stjórnvalda. Hér kom einnig fram, bæði hjá hv. þm. Karli Steinari og hv. þm. Skúla Alexanderssyni, að sú leið sem væri farin rýrði hlut sjómanna. Ég get ekki tekið undir þetta sjónarmið. Það voru sett lög um að laun mættu ekki hækka nema um tiltekna prósentu. Jafnvel þótt menn vilji túlka það svo nú í umr. að samningsréttur væri algerlega afnuminn, þá tel ég það ekki rétta túlkun og í reynd útúrsnúning. Það kemur skýrt fram í lögunum að bannað er að hækka laun. Auðvitað taka samningar langan tíma. Ætli mönnum veiti nokkuð af nokkrum mánuðum við þessar aðstæður til að undirbúa þá samninga? Það hefur enginn bannað mönnum í þjóðfélaginu að tala saman og semja um sín kjör. Það stendur hins vegar í lögunum að laun megi ekki hækka nema um ákveðna prósentu fram til 1. febrúar. En aðilar vinnumarkaðarins virðast hafa tekið það þannig, að þeir mættu ekki tala saman fyrr en 1. febrúar og þar væri ríkisstj. um að kenna, það væri búið að taka af þeim málfrelsið. Þetta er ekkert annað en útúrsnúningur. Ég vil koma þessu á framfæri í tengslum við þá umr. sem hefur átt sér stað. Ég fel að mjög mikilvægt sé að aðilar vinnumarkaðarins vinni sem fastast að því nú á næstunni að undirbúa þá samninga sem þurfa að eiga sér stað í vetur. - Og mér heyrist nú á öllu að ekki veiti af að menn rýni vel ofan í dæmið til að átta sig á raunverulegri stöðu þjóðarbúsins. Það gera menn ekki með stanslausum upphrópunum. Það varð að sjálfsögðu að hafa samræmi varðandi launakjör sjómanna og annarra stétta í landinu og það var gert í þessum lögum. Hins vegar var talið að kjör bátasjómanna væru mun rýrari en annarra og þess vegna var ákveðið að meira kæmi í þeirra hlut en annarra. Menn geta haldið því fram að verið sé að rýra hlut sjómanna. En hver hefði hlutur sjómanna verið ef áfram hefði verið haldið að óbreyttu eins og útlitið var? Ég vildi gjarnan fá svar við þeirri spurningu frá þessum hv. þm. Ég heyri ekki betur en það hlakki í mönnum þessa dagana að nú sé flotinn að stöðvast við þessar aðstæður, nú sé allt að sigla í strand. Það er allt að því, leyfi ég mér að segja, að það hlakki í mönnum yfir því. Það er sorglegt.  Ég vil ekki, virðulegur forseti, gera þessi mál að frekara umræðuefni. Það eru mikil vandamál í íslenskum sjávarútvegi og það verður erfitt að ráða fram úr þeim á næstunni. Ég hef sagt það og skal endurtaka það hér, að ég sé ekki betur en það verði að búa við það að útgerðin sé rekin með nokkru tapi vegna aflabrests og erfiðrar afkomu. Ég fæ ekki séð leiðir sem geti skapað góðan rekstrargrundvöll næstu mánuðina. Hins vegar er það svo, að þannig hefur það alltaf gengið í íslenskum þjóðarbúskap að þar eru sveiflur og menn hafa þurft að taka á sig tap og fjármagna tap um tíma. Það getur þó ekki gengið til lengdar og við hljótum á næstunni að leita allra leiða til að gera þessa útgerð hagkvæmari til langframa. Þar eru að sjálfsögðu til ýmsar leiðir. Það er hægt að auka verðmæti aflans. Að því er unnið. Það er hægt að draga úr tilkostnaði. Svo mætti lengi rekja. Ég skal ekki hafa um það fleiri orð hér, en vænti þess að ég hafi svarað þeim fsp. sem til mín hefur verið beint. Ef ekki, þá endurtaka menn þær í umr. á eftir.



Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. ágæt svör við þeim spurningum sem til hans var beint á síðasta fundi um þessi mál. Mig langaði þá til að ræða nokkur atriði sem þetta varða. Hann minntist á það áðan að skert samningsfrelsi skipti litlu máli, mönnum veitti ekki af tímanum til að fara að semja og skyldu vinna sem fastast. Mótmæli verkalýðshreyfingarinnar gagnvart afnámi samningsréttar eru tilkomin vegna þess að annað eins og þetta hefur ekki skeð hér áður og menn vilja ógjarnan sjá á bak þeim mannréttindum sem tók verkalýðshreyfinguna áratugi að ná. Verkalýðshreyfingin vill gjarnan semja. Það hefur verið óskað eftir samningum. En við getum ekki samið við þann sem ekki vill tala við okkur. Það er það sem að er. Vinnuveitendasambandið hefur neitað að setjast að samningaborði vegna þess að lögin frá því í sumar eru í gildi. Þess vegna nást ekki samningar. Ef á að semja, þá þarf tvo til. Ég gagnrýndi það á síðasta fundi hvernig farið væri með gengismun og taldi og tel að við eigum að hverfa frá því kerfi að gera gengismun upptækan, en þegar það er gert finnst mér ástæða til þess að horft sé á hver staða hverrar einstakrar greinar er. Ég tel að skreiðin hafi verið hvað verst stödd á þeim tíma og sé það reyndar enn. Tap á skreiðarverkun er nú sannanlega 18.4% og getur jafnvel orðið verra. Mér fannst umr. á síðasta fundi á margan hátt mjög aulalegar. Það kom fram hjá einum hv. þm. að menn væru á móti sjávarútvegi, meira að segja menn sem aldir eru upp í slori mestalla sína ævi. Svona málflutningur á ekki við í þessari deild allavega, þótt hann gæti viðgengist einhvers staðar annars staðar. En auðvitað deila menn um hvað skuli gera til úrbóta í sjávarútveginum. Menn hafa áhyggjur af bágri stöðu sjávarútvegs. Við í Alþfl. höfum deilt á hversu fjárfestingin hefur verið gífurleg og talið að hún mætti vera minni, þetta sé til mikils tjóns fyrir sjómenn, útgerðarmenn og þjóðina alla. Þetta er miklu meira vandamál en svo að við séum að karpa um það hér hver upp í annan, ef svo mætti segja. Ég hygg að flestir séu orðnir sammála okkur Alþfl.-mönnum um að þetta sé stórkostlegt vandamál í þjóðfélaginu, í sjávarútvegi og hjá landsmönnum. Ég þykist líka alveg viss um að við leysum þetta mál ekki með þessu eilífa karpi. Það er mikið viðkvæmnismál hvar eigi að skera niður og hverjum eigi að neita um skip. Auðvitað eru hinar ýmsu byggðir um allt land mjög viðkvæmar fyrir því hvort slíkt lendi á þeim eða öðrum. Þm. eru viðkvæmir fyrir því, hvort það er skorið niður í þeirra kjördæmi eða ekki. Ég tel að það verði að skapast þjóðarsátt um þetta og stjórnmálaflokkarnir verði að leita leiða til að koma þessu máli í sama farveg og kjördæmamálinu. Menn voru þá ekki með tillöguflóð og gaspur nema í miklu hófi og komu sér saman um hvernig með þau mál var farið. Ég held að við leysum þetta ekki öðruvísi - og við verðum að gera það vegna þess að eftir því sem lengra verður haldið áfram verður vandamálið stærra og því berskjaldaðri verðum við. Ég er þess fullviss að Alþfl. mun gera sitt til þess að slíkt samkomulag geti átt sér stað, en það verður að vera samkomulag allra. Það er þjóðarnauðsyn að svo verði. Ég vil frábiðja mig því að hlakka yfir stöðu útgerðar. Aftur á móti tel ég stöðuna mjög alvarlega. Ég hef með höndum tölur um afkomu sjávarútvegs frá 15. sept. s.l., sem eru vissulega orðnar gamlar tölur, en segja að stærri togarar tapi nú 15.1% og minni togarar 9.3%, en bátar 8.5%. Það er mjög alvarlegt hvernig útlitið er. Í þessum tölum er tekið tillit til verðhækkana og vaxtalækkunar í okt. Mig langar til að spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hann hafi einhverjar nýjar tölur eða hugmyndir um hvernig staðan er. Mér býður í grun að staðan sé miklu verri, vegna þess að fiskveiðar hafa dregist enn saman. Skuldir útgerðarinnar eru miklar og vissulega var athyglisverð sú hugmynd, sem kom hérna fram á síðasta fundi, að slá striki yfir þetta allt saman. Sjútvrh. var nú ekki hrifinn af því. Ég verð að játa að ég skil ekki hvernig það er hægt og hefði gaman af að heyra frekari útlistun hjá fjmrh. á því hverjir möguleikar eru á því, bæði í sjávarútvegi og á fleiri stöðum líka. Það er ekki vanþörf á því að strika út skuldir húsbyggjenda og skuldir alþýðuheimilanna í landinu. En það er svo margt furðulegt sem menn segja og hugsa, þannig að ekki er víst að allir fylgi því eftir. Hitt er annað, að undir venjulegum kringumstæðum reyna menn að bregðast við þessu dæmi og tala ekki í gríni eða fljótfærni, heldur reyna að leysa þann vanda sem fram undan er. Eitt er það sem mér er tjáð varðandi skreið. Mér er skreiðin ansi hugleikin og það er nú kannske af því að það er mjög mikið um skreiðarverkun á því svæði þar sem ég bý. En mér er tjáð að það sé til stórtjóns fyrir skreiðarsölu hversu margir aðilar eru í því að selja skreið og valdi miklum erfiðleikum og verðlækkun, sem kemur þjóðarbúinu mjög illa. Ég veit að þetta heyrir að vísu undir viðskrh., en það væri gaman að vita hvaða hugmyndir sjútvrh. hefur í þessum efnum og hvort hann telur ekki ástæðu til þess að koma skreiðarsölunni í þann farveg að við þurfum ekki að vera að bítast við íbúa Nígeríu eða kaupmenn þar um það hversu með verði farið.



Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að fá að koma upp og skal lofa að verða stuttorður. Þetta verður frekar stutt fsp. Þessi umr., sem nú á sér stað, fer fram í skugga þeirrar staðreyndar að vanda sjávarútvegsins hefur síst verið lýst með of dökkum litum. Nú er þegar komið að þeim kaflaskilum í íslenskri efnahagssögu sem hæstv. ríkisstj. lofaði í sumar. Spurningin er núna: Er þessi ríkisstj. nógu sterk til að standast þann þrýsting sem nú er að myndast? Í því tilefni vildi ég, með leyfi hæstv. forseta, spyrja hæstv. fjmrh. eftirfarandi spurningar: Víðs vegar um landið eiga fyrirtæki í sjávarútvegi í miklum erfiðleikum núna. Nægir þar að nefna Patreksfjörð, Eyrarbakka og Stokkseyri. Erfiðleikar þessir eru auk skulda alger rekstrarfjárþurrð. Hyggst hæstv. fjmrh. beita sér fyrir aðstoð við þessi fyrirtæki í formi fjárveitinga eða annarra ívilnandi aðgerða á vegum ríkissjóðs?



Virðulegi forseti. Ég skal reyna að svara hv. 8. þm. Reykv. Till. um fjárveitingar á árinu 1984 má lesa í fjárlagafrv. Í þeim er ekki gert ráð fyrir sérstakri aðstoð við sjávarútveg vegna rekstrarfjárvanda. Ég hef ekki í hyggju að flytja brtt. við frv. sem miði að því að auka útgjöld ríkissjóðs til styrktar sjávarútveginum. Ég tel að það sé ekki á mínu færi að grípa til neinna ívilnandi aðgerða á vegum ríkissjóðs umfram það sem Alþingi veitir mér umboð til að gera og ég tel að þjóni hagsmunum ríkissjóðs hverju sinni.



Virðulegi forseti. Ég stend hér upp vegna þeirrar merkilegu yfirlýsingar sem fram kom frá fjmrh. fyrr í þessum umr. En áður en ég vík að því vil ég segja nokkur orð um þetta mál almennt. Að vísu er ekki miklu við að bæta það sem þegar hefur verið sagt um það frv. sem hér liggur fyrir. En ég vil láta í ljós ánægju með þá stefnu sem hæstv. ríkisstj. hefur markað að því leyti til, að hún vill og ætlar að halda hér stöðugu gengi. Ég hef nefnilega lengi verið þeirrar skoðunar og reynt að koma henni á framfæri, að það væri erfitt að koma nokkru viti í efnahagsmál hér á landi ef gengi væri á eins konar rennibraut. Ég loka auðvitað ekki augunum fyrir því að þau atvik geta komið til að óhjákvæmilegt sé að breyta gengi. Slíkt getur komið fyrir vegna þess t.d. að aflabrestur verði eða verðfall og annað slíkt. En ég held að undir venjulegum kringumstæðum sé ákaflega mikilvægt að reyna að halda stöðugu gengi. Og ég er sérstaklega ánægður einmitt með yfirlýsingu ríkisstj. þar um. En þegar ríkisstj. hefur markað þá stefnu finnst mér fyrir mitt leyti alveg óþarfi að vera að gefa undir fótinn með það að gengi skuli þó hreyft, aldrei þó nema innan ákveðinna marka. Ég álít að það eigi aldrei að gefa neitt undir fótinn fyrir fram um það að genginu verði breytt þó að ég neiti því ekki að slík atvik geta komið til, að það verði að snúast við þeim vandræðum sem að steðja með þeim hætti. Menn eru nú margfaldri reynslu ríkari um það að gengisfelling leysir aldrei vandann til neinnar frambúðar heldur er aðeins bráðabirgðaúrræði, sem hefur svo þær verkanir að vandinn verður stundum enn þá verri og meiri en hann var áður en til gengisbreytingar kom. Hæstv. sjútvrh. sagði að það hefði nú sannast að hún hefði síst verið of mikil, þessi gengisfelling sem ákveðin var og sem það frv. sem hér er til umr. er afleiðing af. Þetta má alveg rétt vera, miðað við aðstæður og miðað við það að ekki var hugsað til annars en gengisfellingar í því sambandi. En auðvitað hljóta menn að spyrja hvort ekki hefði verið kostur að finna úrræði til þess að lækka framleiðslukostnað og hafa gengislækkunina þá þeim mun minni. Þetta er búið og gert og þýðir ekki að tala um það. Eins er með þær ráðstafanir sem hér er verið að ræða um, að þó að auðvitað geti verið skiptar skoðanir um skiptingu í einstökum atriðum á ráðstöfun gengishagnaðar, þá er þetta, sem um er verið að ræða í því sambandi, búið og gert og verður ekki aftur tekið. En ég verð að segja að það sem hefur komið fram merkilegast í þessum umr. er yfirlýsing, hugmynd skulum við segja, hæstv. fjmrh. um hugsanlega leið til lausnar á vanda útgerðarfyrirtækja. Sem sé sú leið að slá striki yfir skuldir þeirra. Ég geri ráð fyrir því að ef svona hugmynd og svona yfirlýsingu hefði verið varpað fram af Pétri eða Páli hefði hún ekki vakið sérstaklega mikla athygli. En það gegnir allt öðru máli þegar ráðh., ekki hvað síst fjmrh. setur fram slíka hugmynd. Fyrir mér er það svo að ég hef ekki fyllilega áttað mig á því enn þá hvernig þessa hugmynd ætti að útfæra. Og ég geri ráð fyrir því að þm. sem sitja í þessari hv. deild fýsi alveg eins og mig að heyra nánari greinargerð um hana. Ég er alveg sannfærður um að hvað sem því líður þá vill fólkið í landinu gjarnan heyra nánari útlistun á þessu. Það er dálítið annað þegar svona hugmynd kemur fram frá hæstv. ráðh. eða, eins og ég sagði áðan, frá einhverjum Pétri eða Páli. Maður verður nefnilega að ganga út frá því að svona - ja, við skulum segja merkileg hugmynd, því að vissulega er þetta nýstárleg hugmynd og merkileg og athygli verð og sjálfsagt að skoða hana, en menn ganga út frá því að þegar ráðh. kemur fram með slíkt þá sé það þrauthugsað. Ráðherrar gefa ekki yfirlýsingar - eða eigum við kannske að segja: þeir eiga ekki að gefa yfirlýsingar nema þær séu þrauthugsaðar. Þeir eiga alveg að vita hvað þeir eru að segja. Mér finnst margt varðandi þessa merkilegu hugmynd vera þannig að óljóst sé hvernig á að útfæra hana. T.d. finnst mér ekki hafa komið nægilega glöggt fram hvers konar skuldir hér er átt við. Það kann að vera að það hafi verið nokkur bending í máli ráðh. um það hvernig hann vildi takmarka það við hverjar skuldir væri átt. En þetta verður að liggja alveg ljóst fyrir. Eru þetta eingöngu skuldir við stofnlánasjóði? Eru þetta fjárfestingarskuldir? Eru þetta rekstrarskuldir eða því um líkt? Til þess að geta tekið þátt í umr. um þetta og athugun á þessari hugmynd verður það að liggja alveg fyrir við hvers konar skuldir hér er átt. En við skulum segja að það skýrist nú alveg. Við skulum t.d. gera ráð fyrir því að þarna sé átt við þær skuldir sem á útgerðarfyrirtækjum hvíla við fjárfestingarlánasjóði. Það liggur í augum uppi að það mundi vera mikið hagræði fyrir útgerðarfyrirtæki að sleppa við þessar skuldir, ef þær yrðu strikaðar út. En ég held að það sé ekki nema tvennt til í því sambandi. Annaðhvort verður þá tilsvarandi tjón og tap að lenda á lánardrottnum þeirra eða þá, eins og oft er, að það eru ábyrgðarmenn að þessum skuldum og þá verða þær að lenda á ábyrgðarmönnunum. Mér dettur ekki í hug að gera því skóna að ráðh. hafi ekki gert sér þetta ljóst. Ég veit náttúrlega að hann hefur ekki verið að tala um það að skuldirnar bara hyrfu. Þær lenda á einhverjum og þá sennilega á stofnlánasjóðunum eða þá, að ég ætla, í flestum tilfellum á ríkissjóði, vegna þess að ég hygg að hann sé ábyrgðarmaðurinn á mörgum þessum skuldum og lánum. Spurningin er sú hvort fjmrh. telur ríkissjóð þannig í stakk búinn að hann geti tekið á sig slíkar skuldbindingar, hvort hann telur það úrræði að þessir stofnlánasjóðir séu settir á höfuðið. Þetta eru atriði sem þörf er að fá vel upplýst. Mér dettur ekki í hug að halda að hæstv. fjmrh. hafi varpað fram þessari hugmynd ég vil nú kalla það hugmynd en ekki tillögu - án þess að hugsa út í hvernig ætti að útfæra þetta nánar. Ég heyrði það held ég rétt í umr. hér að hv. 3. þm. Suðurl. tók mjög jákvætt undir þessa hugmund hæstv. fjmrh. Hann hlýtur þess vegna að hafa gert sér grein fyrir því hvernig ætti að útfæra hana því að varla geta menn tekið afstöðu til svona hugmyndar án þess að hafa gert sér grein fyrir því. En það eru sjálfsagt til fleiri möguleikar í þessu sambandi. Ég geri ráð fyrir að það sé út af fyrir sig rétt hjá fjmrh. að eins og horfir nú geti svo farið að sum útgerðarfyrirtæki greiði aldrei þessar skuldir og þær lendi því á stofnlánasjóðum eða ríkinu. Þó veit maður aldrei hvað framtíðin ber í skauti sínu. Það hafa oft orðið sveiflur í sjávarútvegi og ef við erum bjartsýn þá getum við kannske látið okkur detta í hug að þessi fyrirtæki geti rétt sig af. En hitt er víst, að hagur útgerðarfyrirtækja er ákaflega misjafn. Það held ég að fari ekki milli mála. Um sum fyrirtæki er e.t.v. lítil von. Þá spyr ég: Á fjmrh. við það, þegar hann kemur fram með þessa hugmynd, að það sé gert nú eins konar uppgjör og eins konar uppskurður á útgerðarfyrirtækjunum og þau fyrirtæki sem eru það illa á vegi stödd að lítil von er um framtíð séu þá gerð upp og stofnlánasjóðir eða ríkið, eða hvaða sjóður það er, gangi í það að taka nú þegar á sig tapið, gera sem sagt hreint borð í þessu efni? Þetta getur vel verið hugmynd sem er allrar athygli verð. En ég skal ekkert segja um það hvort það hefur verið þetta sem fjmrh. hafði í huga. Hann talaði nú meir kannske á þeim nótum að þetta væri yfir alla línuna og ætti að koma öllum útgerðarfyrirtækjum til góða. Já, virðulegi forseti. Ég hef talið nauðsynlegt að óska eftir nánari útlistun á þessu. Það getur oft verið mikil freisting fyrir ráðh., ég veit það, að gefa yfirlýsingar, einkanlega þegar fjölmiðlar sitja fyrir þeim hvar sem er og reyna að toga út úr þeim upplýsingar. Og þá er kannske afsakanlegt að eitthvað fljóti með vanhugsað. En í þessu tilfelli er því ekki til að dreifa vegna þess að hér er þessi hugmynd borin fram í þessari hv. deild. Það er mjög nauðsynlegt að hæstv. fjmrh. taki af vafa í þessi efni. Hér eru svo margir aðilar sem þetta snertir að það verður að liggja alveg hreint fyrir hver hugmynd hans er. Það er ekki hægt að varpa slíku fram án þess að hafa hugsað það alveg til enda hvernig eigi að framkvæma þetta. Þetta var það sem ég vildi koma hér á framfæri. Ég veit að hæstv. fjmrh. er ráðagóður maður og kjarkmaður mikill. En einhvern tíma var nú sagt: Er þetta hægt, Matthías? Og ég vil fá að heyra hvernig hann ætlar að framkvæma þessa hluti.



Virðulegi forseti. Ég skal reyna að svara einhverju af því sem til mín var beint. Matthías og Matthías - þetta er eins og séra Jón og svo bara venjulegur lítill manni. Það eru ekki allir menn sem sjá hlutina í sama ljósi. Sumir Matthíasar segja: Þetta er ekki hægt. Sumir Matthíasar segja: Það er bókstaflega ekkert hægt að gera. Það er langbest að vera á framfæri félagsmálastofnananna. Margir aðrir Matthíasar vinna vel fyrir sér.  Og þannig er að verða ástatt um sjávarútveginn. Hann er að springa. Ekki vegna þess að upphaflegu lánin hafi kannske verið svo há eða að um erlend lán hafi verið að ræða, heldur vegna þess að erlendu lánin, sem eru yfirleitt tekin á miklu betri kjörum en innlend lán, eru færð yfir á innlenda vexti. Og þessum tilkostnaði, vöxtunum háu hér og verðbólgu, sem hefur hlaðist sem kostnaður á þessi fyrirtæki og á þessi lán, hefur svo verið skuldbreytt yfir á höfuðstólinn. Þannig er höfuðstóllinn alltaf að stækka og stækka og endar með því að reksturinn gengur ekki betur en það, þó hann standi kannske undir sér rekstrarlega, að hann hefur ekki fyrir afborgunum og vöxtum. Það þýðir svo að það verður að hlaupa inn í sömu sjóðina og biðja um fyrirgreiðslur, annaðhvort í formi framlengingar eða nýrrar erlendrar eða innlendrar lántöku. Þessi snjóbolti heldur áfram að hlaða utan á sig. Við erum öll áhorfendur að því. Þess vegna sagði ég í Vestmannaeyjum að einn möguleikinn - sem ég er alveg sannfærður um að er fjarlægur möguleiki vegna þess að ég held að við séum ekki komnir á það stig enn þá að gera okkur grein fyrir því hvernig þarf að leysa þennan mikla vanda, við höfum ekki peninga til að borga upp okkar skuldir, fyrirtækin hafa þá ekki - væri að fara á hinn endann, sjá hvað við gætum gert án peninga. Það er margt hægt að gera í fyrirtækjum án þess að hafa peninga ef við lítum á þjóðfélagið sem eina fjölskyldu sem þarf að hlaupa undir bagga með hér og þar. Þessi hugmynd, sem kom fram hjá mér í Vestmannaeyjum sem ein hugsanleg leið til að leysa vandann, kom inn í þessa hv. deild sem fsp. til mín frá hv. 8. þm. Reykv. Hér er því ekki um neina tillögu að ræða. En ég er afskaplega ánægður með og þakklátur fyrir það að fsp. skyldi koma hér inn. Það var bara spurt hvort ég hefði viðhaft þessi orð þarna - sem einn möguleika, en ég er feginn að hún skuli vekja svo miklar umr. með alþm. og þjóðinni að það er farið að hugsa í allar aðrar áttir: Hvernig er hægt að gera þessa hugmynd að veruleika? Það út af fyrir sig er ánægjuefni. Það getur verið, eins og oft vill verða þegar menn setjast niður og byrja að hugsa í alvöru um lausn á einhverjum vanda, að hugmyndin, sem upphaflega kemur á borðið, geti orðið til þess að aðrar hugmyndir fæðist og vandinn verði leystur. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, eins og við hljótum öll að vera sannfærð um, að þessi fyrirtæki eitt og eitt leysa aldrei sinn vanda. Þessi baggi fellur á sjóðina, hvort sem það heitir ríkissjóður, stofnlánasjóður, Fiskveiðasjóður eða bankarnir, Framkvæmdastofnun eða eitthvað annað. Þessi lán koma ekki til baka. Við vitum það. Og það þarf að finna lausn sem er eitthvað í þá átt sem ég er að tala um. Við skulum bara taka sem dæmi þessi erlendu lán. Það er spurt: Hvernig á þá að borga erlendu lánin, á að strika þau út líka? Við skulum segja að þau séu ekki strikuð út. En hvað haldið þið að þessi erlendu lán séu í krónutölu mörgum sinnum hærri í dag en þau voru upphaflega? Og halda áfram að hlaða á sig kostnaði vegna verðbólgu og hárra vaxta hérlendis. Hvað haldið þið að gerðist ef við tækjum bara þann vaxtakostnað, þann innlenda kostnað vegna verðbólgunnar, sem hefur hlaðist á þessi lán, og eftir stæðu bara eðlilegir vextir, vextir af þessum lánum eins og þeir eru erlendis frá, uppreiknaðir til baka? Það mundi gjörbreyta stöðu sjávarútvegsins, bara það eitt að afskrifa það sem innlent er og verður aldrei borgað, en viðurkenna að það eru ekki peningar í þjóðfélaginu, það eru ekki peningar í þeim verðmætum sem eiga eftir að koma á land til að standa undir kvöðunum. Við getum ekki ráðið því hvaða verð við fáum fyrir afurðir okkar erlendis. Það eru tiltölulega litlar sveiflur frá einum degi til annars eða frá einum mánuði til annars á mörkuðunum. Sveiflurnar sem við þurfum að fá eru ekki í gengislækkunum, þær eru í margfölu verði á erlendum mörkuðum, ef við eigum að geta staðið undir innlendum kostnaði sem við höfum sjálf búið til. Öll þessi umr. fullvissar mann bara um það að það er ekki tímabært enn þá fyrir íslenska þjóð að hugsa í þeirri stærðargráðu að koma sér upp úr aurunum og fara að hugsa í krónum. Við þurfum að leysa vandamál sem er komið í þá stærðargráðu þar sem fiskiðnaðurinn er. Það er ekkert nýtt að ríkissjóður taki á sig skuldabagga. Við erum að reyna að leysa vanda fyrirtækis ríkisins í sjávarútvegi á Siglufirði. Hvar haldið þið að það lendi? Ríkissjóður er eigandi að 75% af fyrirtækinu, bæjarsjóður hér um bil að því sem eftir er þó einhver einkaaðili sér þar með. Á hvern haldið þið að það falli? Haldið þið að það falli á manninn á götunni? Það fellur á ríkissjóð og á þjóðina eða manninn á götunni í gegnum hann - í sköttum. Þetta eru engar nýjar aðgerðir, þetta er uppsafnaður vandi þjóðfélagsins um langan tíma. Og hvað skeður - ef við getum verið sammála um að þessar skuldir haldi áfram að hlaðast upp næstu árin eins og þær hafa gert síðustu mörg ár - ef við strikum þetta út? Það skeður ekkert annað en að það kapítal sem er í veltunni heldur áfram að vera í veltunni. En það kapítal sem er skráð og gerir sjóðina ríka á pappírnum, það hverfur. Það er ekkert annað sem skeður. Og þetta skeður daglega í smærri stíl hjá litlum fyrirtækjum, að það er verið að gefa þeim eða einstaklingum eftir skuldir, vegna þess að það er ekki einu sinni hægt að gera þá gjaldþrota vegna eignaleysis. Það er ekkert annað er. mannorðið sem er eftir. Það getur vel verið að alþm. vilji bíða eftir því að það sama komi fyrir okkur og hefur komið fyrir aðrar þjóðir, að ekkert verði eftir annað en mannorðið til að bjóða upp og einhver önnur þjóð verði að taka við okkur. Það hefur skeð áður. Allir vita við hvað ég á. Nei, ég er ekki að verja þessa hugmynd. Ég var að svara því hvort ég hefði tekið þannig til orða á fundi í Vestmannaeyjum. En það var ekki tillaga, það var einn möguleiki sem ég talaði um. Og þetta er sá möguleiki sem ég sé, hvort sem ég er fjmrh. eða ekki fjmrh. Ég hef hugsað mér að halda áfram að tala frá hjartanu og af sannfæringu, ef ég álít að ég sjái leiðir, þó aðrir sjái þær ekki.



Virðulegi forseti. Það hefði verið æskilegt að fá að tala svolítið langt mál í þessu máli. En eftir fundarsköpum er það víst ekki hægt. Þessi umr. bendir aðeins í eina átt. Svar við því hvað er að ske í íslenskum sjávarútvegi var okkur þm. Vesturl. gefið í viðtali við nokkra útvegsmenn á Akranesi nú fyrir stundu yfir í Þórshamri. Einn þeirra sagði þar: Verðtryggingin í sjávarútveginum hefur aldrei gengið upp. Það er raunverulega það sem er að ske að verðtryggingin í sjávarútveginum hefur aldrei gengið upp. Lánin hafa verið verðtryggð, það hafa verið lagðir á þau vextir, en það hefur ekki verið verðtryggt á móti. Aflinn, sem að landi hefur borist, hefur ekki verið verðtryggður. Ýmsir aðrir þættir hafa vitaskuld komið þarna inn en þetta er aðalatriðið. Til viðbótar er síðan Fiskveiðasjóður látinn leggja háa vexti ofan á sína verðtryggingu. Meginhluti þeirra lána sem íslenskur sjávarútvegur er með núna er dollaralán. Á síðasta ári hækkuðu þau lán í kringum100%. Ofan á þessi lán eru síðan lagðir 18–20% vextir, í sumum tilfellum a.m.k. Fyrst og fremst er það sú verðtrygging sem ríkið eða Alþingi hefur komið á í peningakerfinu sem er sökudólgurinn í því hvernig nú er orðið ástatt með íslenskan sjávarútveg.



Virðulegi forseti. Ég held að það sé öllum að verða afar vel ljóst, að í íslenskum sjávarútvegi blasir nú víða við neyðarástand. Án þess að ég ætli nokkuð að fara að rekja hér efnislega þann fund sem þm. Vesturl. áttu með fulltrúum útgerðarmanna á Akranesi er alveg ljóst að ástandið er, held ég, miklu alvarlegra en menn gerðu sér grein fyrir. Ég held að það eigi ekki bara við um þann stað - ég held að það eigi við um langtum fleiri staði, því miður. Og ég verð að segja eins og er, að ég hef ekki heyrt nokkurn mann hlakka yfir því, og vonandi gerir það ekki nokkur Íslendingur. En hitt er svo annað mál, að auðvitað leiða menn getum að því hvers vegna svona er komið og hvers vegna ástandið er svona alvarlegt. Þar hafa menn ýmsar skýringar. Ég ætla ekki að fara langt út á þær brautir í þessari umr. og það mál verður heldur ekkert skýrt í einni ræðu af einum manni. Það þarf miklu meira til. Hæstv. fjmrh. sagði áðan að hann mundi halda áfram að tala frá hjartanu. Það er gott. Og auðvitað eru tilfinningar, eins og ágætur maður sagði, staðreyndir sem verður að taka tillit til í pólitík. En þó að gott sé að láta hjartað ráða verður skynsemin að fá að vera með í ráðum líka. Annars miðar okkur ekki langt. Hæstv. ráðh. hefur dregið verulega í land með sína yfirlýsingu og það var skynsamlegt hjá honum. Hann segir nú að þessi skuldaútstrikun sé aðeins einn möguleiki og einn fjarlægur möguleiki. Ég held hún sé afar fjarlægur möguleiki. Mér hefur verið á það bent, að ef ætti nú að fara að jafna skuldum Fiskveiðasjóðs niður á kjósendur, ef þeim væri jafnað niður á kjósendur hæstv. fjmrh., ætli það yrðu ekki 50 þús. á mann. Ég held að umr. á þessum brautum sýni okkur nákvæmlega ekki neitt. Hún er ekki til neins. En það er svo aftur annar handleggur, sem er ekki síður alvarlegt mál og hæstv. ráðh. kom að, að ef við héldum áfram á sömu brautum ættum við kannske senn ekkert eftir nema mannorðið og það kannske ekki mjög gott mannorð. Það er alveg rétt, að svona hefur farið fyrir ýmsum. Og ég vil minna hæstv. ráðh. á það í fullri vinsemd, að sú ríkisstj. sem hann umfram aðra menn bar ábyrgð á, sú hin síðasta sem hér sat, var býsna dugleg við að safna erlendum skuldum til að fjármagna rekstrarhalla af ýmsu tagi. Við þm. Alþfl. vöruðum mjög eindregið við þessu öll þau ár sem sú hæstv. ríkisstj. sat. Það var ekki tekið tillit til þeirra aðvarana. Ég held að við getum verið sammála um það, hæstv. fjmrh., að það hefði betur verið hlustað og betur verið farið eftir tillögum okkar. En það er liðin tíð og við eigum auðvitað fyrst og fremst að horfa fram á við. Auðvitað verðum við að gera einhverjar þær ráðstafanir sem tryggja að ekki komi til neyðarástands í öðru hverju eða næstum hverju sjávarplássi á Íslandi, vegna þess að þá ríkir neyðarástand um allt þjóðfélagið. Það er því miður þannig komið að þetta virðist blasa við. Og þá er ekki aðalatriðið að spyrja: hverjum var það að kenna? heldur spyrja: hvað eigum við að gera? Það er auðvitað númer eitt. En ástæðan til þess að ég kvaddi mér hljóðs hér var m.a. sú, að hæstv. fjmrh. vék að málefnum fyrirtækisins Þormóðs ramma á Siglufirði, sem er að ég hygg 70% í eigu ríkisins. Nú munu skuldir þessa fyrirtækis, ef mér ekki skjöplast, vera eitthvað töluvert á annað hundrað milljónir. Það voru mjög athyglisverð ummæli í útvarpi í morgun höfð eftir einum af forráðamönnum þess, að ég hygg, að þessi mál yrði að leysa fyrir sunnan, en þar fyrir utan ættu embættismenn fyrir sunnan ekkert að vera að skipta sér af svona fyrirtækjum. Mér fannst þetta nokkuð einkennandi fyrir það sem hefur verið að gerast í þessu þjóðfélagi á þessu sviði, að þegar vandamálin koma upp og búið er að hranna þeim upp er allt í lagi að vísa þeim eitthvað annað og þá skulu aðrir menn leysa þau, en þeir sem hafa séð um rekstur fyrirtækisins segja síðan: Nú get ég. En ég vildi spyrja hæstv. fjmrh. einfaldrar spurningar. Það hefur líka komið fram í fjölmiðlum að þetta fyrirtæki, Þormóður rammi, er að gera tilboð í eitt af hafrannsóknaskipunum sem verið er að selja. Ég heyrði ekki betur en það tilboð væri upp á tugi milljóna. Ég þori ekki að fara nákvæmlega með það, hvort það voru 65 millj., það voru nefndar tvær tölur þarna í sömu andránni, en það var annaðhvort 65 eða 48. Hvernig stendur á þessu þegar fyrirtæki er svona hrikalega skuldugt og er að sæta því núna, eftir því sem sagt er, að stjórn þess verði vikið frá og við taki önnur stjórn eða stjórnarnefnd? Er það með samþykki ráðh.. og hans rn. að þetta fyrirtæki er að búa sig undir að stofna til stórra fjárskuldbindinga - fyrirtæki sem þegar skuldar hátt á annað hundrað millj. kr.? Mér leikur aðeins forvitni á að vita hvort þessi fjármálaráðstöfun, þetta boð, er með samþykki rn. Og ég verð satt að segja að lýsa furðu minni á þessu máli. Ég vona að svo sé ekki og hygg að hæstv. ráðh. hafi kannske komið þetta jafnmikið í opna skjöldu og öðrum.



Virðulegi forseti. Ég fullvissa hv. 5. landsk. þm. um að ég hef ekki dregið eitt hænufet í land með mínar hugmyndir. Ég hef alveg mótaðar, ákveðnar hugmyndir um í hvaða átt á að stefna. En ég skal viðurkenna að þær eru ekki útfærðar í smáatriðum. Hitt er annað mál, að það virðist af málflutningi virðulegs þm. að hann hafi haft gott af því að hafa fund með sjávarútvegsmönnum og útgerðarmönnum úr sínu kjördæmi rétt fyrir þennan fund. Ef ég skil rétt munu þeir hafa verið þar saman hv. ritari þessarar deildar og hann. Hann gerir sér þá betri grein fyrir því, að vandinn í sjávarútveginum er jafnvel meiri en þær fréttir sem virðulegum þm. hafa borist hingað til gefa til kynna. Það er nefnilega staðreynd að hann er meiri en þm. virðast almennt gera sér grein fyrir. Því þarf djarfar ákvarðanir og það fljótt, ef það á að bjarga þessum undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar, sem er undirstaðan að þeirri velmegun sem við höfum búið við um langa hríð. Það gerir ekki neinn skaða að blanda saman tilfinningum og skynsemi. Ég harma ef einhver er þess ekki umkominn. En ég skal svara þeirri spurningu sem hv. 5. landsk. þm. beindi til mín varðandi tilboð í togara, sem Þormóður rammi á Siglufirði hefur gert. Þormóður rammi hefur hvorki sótt um til fjmrn. né óskað eftir, ekki mér vitanlega, leyfi til að gera tilboð í það skip sem um var rætt né nokkurt annað.



Virðulegi forseti. Þær umr. sem hér fara fram eru af því sprottnar að miklir erfiðleikar eru nú í útgerð. Ástæður þeirra erfiðleika eru öllum kunnar. Það hefur orðið samdráttur í afla, einkum og sér í lagi hefur þorskafli brugðist og einnig bætist það við að hvorki er nú veidd loðna né síld. Ég held hins vegar að menn megi ekki ræða þessi mál í neinum örvæntingartón. Við skulum alveg gera okkur grein fyrir því, að í útgerð á Íslandi hafa löngum verið miklar sveiflur. Það hefur gengið upp og niður í útgerð hér á landi og stundum hefur verið talað um að útgerðin stæði illa og gera yrði ráðstafanir henni til styrktar og menn hafa haft þungar áhyggjur um skeið. En svo líða nokkur misseri og þá er útgerðin allvel stæð og stendur vel fyrir sínu. Afli við Íslandsstrendur er breytilegur. Það er gamalkunn staðreynd. Þar af leiðandi er rekstrarafkoman breytileg. Og ég vil alveg sérstaklega vara við hvers konar örvæntingarfullum hugmyndum eða ákvörðunum vegna þess að í svipinn er staðan erfið, sem við getum þó öll verið sammála um. Útgerðin hefur verið rekin með tapi löngum samkvæmt skýrslum Þjóðhagsstofnunar. Ég hygg að á seinustu tíu til fimmtán árum sé varla finnanlegt það ár að útgerð hafi ekki verið talin rekin með tapi samkvæmt skýrslum Þjóðhagsstofnunar. Þó er staðreyndin sú, að allan þennan tíma, og það m.a.s. ár frá ári, hefur átt sér stað aukning eigin fjár í útgerð. Það á sér ýmsar skýringar, bæði bókhaldslegar og efnahagslegar, að sú hefur raunin orðið á. Ég held að við vanda útgerðar á Íslandi verði fyrst og fremst að bregðast með því að endurskipuleggja veiðar og vinnslu á sjávarafurðum, gera útgerðarmönnum kleift að fá þá rekstrarlánafyrirgreiðslu sem nauðsynleg er á hverjum tíma. Ég hef hins vegar sjálfur alltaf verið andvígur því að ríkið kæmi og greiddi í einu eða öðru formi rekstrarkostnað þessa atvinnuvegar. Raunar er ég sömu skoðunar hvað alla aðra atvinnuvegi snertir. Það verður að ganga út frá því sem meginstefnu að atvinnuvegirnir standi undir sínum rekstri og ekki sé komið til ríkisins og óskað eftir styrkjum eða annarri fyrirgreiðslu til að halda undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar gangandi. Þess vegna hef ég, t.d. þegar ég hafði með fjármál ríkissjóðs að gera, alltaf verið andvígur því að ríkissjóður tæki á sig greiðslu ógreiddra reikninga útgerðar. Það komu vissulega upp hugmyndir í þá átt í tíð seinustu ríkisstj., t.d. að ríkissjóður greiddi olíukostnað útgerðarinnar að hluta til ellegar að mismunur á því sem loðnuseljendur og loðnukaupendur gætu annars vegar selt sína vöru á og keypt sína vöru á væri greiddur úr ríkissjóði með einum eða öðrum hætti. Ég hef verið andvígur hugmyndum af þessu tagi og tel að svo stórfelld millifærsla í þjóðfélaginu gagnvart undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar geti ekki staðist. Hitt er annað mál, að ég hef oft og tíðum verið opinn fyrir því að millifærsla gæti átt sér stað í einstökum undantekningartilvikum og þá fyrst og fremst ef þannig hefur staðið á að lítill hluti atvinnulífsins hefur hrópað á gengisbreytingu meðan aðrir þættir efnahagslífsins hafa ekki þurft á henni að halda. Til þess að koma í veg fyrir þá kollsteypu og þá verðbólgu sem fylgdi í kjölfar gengisbreytingar hef ég oft verið talsmaður þess, t.d. við stjórnarmyndanir, að einhvers konar lítilfjörleg millifærsla gæti átt sér stað, og þá yrði að sjálfsögðu að afla tekna til þess, fyrst og fremst þá í þeim tilgangi að halda niðri verðbólgu. En að ríkið taki að sér að greiða verulegan hluta af rekstrarkostnaði undirstöðuatvinnuvega þjóðarinnar, það tel ég að geti ekki komið til greina. Slík byrði verður auðvitað ekki lögð á skattgreiðendur. Í þessum umr. hefur vandi útgerðarfyrirtækisins Þormóðs ramma verið dreginn inn í umr. og ég var satt að segja ekki mjög hrifinn af innleggi hv. 5. landsk. þm. Eiðs Guðnasonar hér áðan um það efni, því mér heyrðist að þar væru bornar á borð heldur villandi upplýsingar um það mál. Hver er fyrst og fremst vandi útgerðarfélagsins Þormóðs ramma á Siglufirði? Vandinn er auðvitað númer eitt sá, - og það er ágætt að hv. þm. Eiður Guðnason kemur nú í salinn af því að hann var greinilega að tala um mál sem hann hafði ekki hugmynd um hér áðan varðandi Þormóð ramma, - að aðatviðskiptabanki fyrirtækisins, Landsbankinn, hefur neitað áframhaldandi viðskiptum við fyrirtækið. Það er ekki, eins og gefið er í skyn í Morgunblaðinu í morgun, vegna þess að fyrirtækið hafi reynst svo miklu verri viðskiptavinur en önnur fyrirtæki sem Landsbankinn hefur viðskipti við, heldur einfaldlega vegna þess að Landsbankinn telur að þegar hann tók við viðskiptum ýmissa fyrirtækja sem voru hjá Útvegsbanka Íslands hafi það verið partur af þeim samningum að Útvegsbankinn tæki við þessu fyrirtæki og hefur þá flutt þau rök að það er útibú frá Útvegsbankanum á Siglufirði, en ekkert útibú frá Landsbankanum nema á Akureyri og á Skagaströnd og það væru því bankamálaleg rök fyrir því að Útvegsbankinn ætti að að hafa þetta fyrirtæki í viðskiptum en ekki Landsbankinn og að þetta væri partur af uppstokkun þessara tveggja banka. Útvegsbankinn hefur aftur á móti sett mjög ströng skilyrði fyrir því að taka fyrirtækið í viðskipti. Það fór svo að lokum að Landsbankinn sagði: Nú bíð ég ekki öllu lengur. - Ég held það hafi verið í júlímánuði s.l. að hann tilkynnti að nú væri fyrirtækið hætt viðskiptum hjá Landsbankanum og nú yrði Útvegsbankinn að taka við. En Útvegsbankinn tók alls ekki við viðskiptunum. Þannig hefur málið staðið fram á þennan dag og verið vandræði frá mánuði til mánaðar vegna þess að núna hefur hvorugur bankinn þessi viðskipti við fyrirtækið, sem öll önnur fyrirtæki landsins njóta. Þetta er fyrsti vandi þessa fyrirtækis. Svo verður auðvitað að viðurkennast að fyrirtækið er, eins og mörg önnur fyrirtæki í landinu, í töluverðum rekstrarvanda, stendur frammi fyrir uppsöfnuðum rekstrarvanda. Þó vil ég leyfa mér að segja að sá vandi er í sjálfu sér ekkert annar og meiri en fjöldamörg önnur fyrirtæki standa frammi fyrir um þessar mundir. Fyrirtækið skortir bersýnilega aukið rekstrarfé, en ef farið er ofan í saumana á eignastöðu leynir sér ekki að þarna er um miklar eignir að ræða umfram skuldir. Þetta fyrirtæki er ekki á hausnum, eins og kallað er, það er ekki gjaldþrota í eignalegum skilningi, en það er hins vegar í verulegum fjárhagslegum erfiðleikum vegna lausaskuldastöðu sinnar. Ein leiðin til að auðvelda þessu fyrirtæki rekstur er að það fái unnið úr meiri afla en það gerir í dag. Það er viðurkennd staðreynd að frystihúsið gæti tekið við afla úr þriðja togaranum og að aukin umsvif frystihússins á staðnum, sem er nýtt og fullbúið tækjum, mundu auka tekjur fyrirtækisins langt umfram þann kostnað sem mundi fylgja því að nýtt skip væri fengið. Þar af leiðandi hefur sú hugmynd komið upp að fyrirtækið kaupi nýtt skip, t.d. Hafþór sem hefur verið á söluskrá. Auðvitað er ekkert óeðlilegt að stjórnendur fyrirtækisins velti fyrir sér þeim möguleikum að bæta rekstrarafkomu frystihússins á staðnum með því að auka aflann og hafa meira úr að vinna. Það eru eðlileg og heilbrigð viðbrögð. Ég er því mjög undrandi á þeirri vandtætingu sem kom fram í orðum hv. þm. Eiðs Guðnasonar vegna þessara áforma. Eitt af því sem vissulega kemur líka til greina í sambandi við þetta fyrirtæki, sem er að 70% í eigu ríkissjóðs, er að eigendurnir leggi fram meira eigið fé í fyrirtækið en gert hefur verið. Þarna hefur verið reist stórt og mikið frystihús og ég hygg að það hljóti að verða að hugleiða hvort sú mikla fjárfesting, sem þarna hefur átt sér stað, kalli ekki á aukið eiginfjárframlag eigendanna, þ. á m. heimamanna sem eiga 30% í fyrirtækinu. Það er ekki annað en það sem hlýtur að eiga sér stað í öllum rekstri því að það verður að vera ákveðið eðlilegt hlutfall milli eigin fjár fyrirtækis og þeirra skulda sem á fyrirtækinu hvíla. Það eru umr. uppi um þetta mál fyrst og fremst í framhaldi af yfirlýsingu hæstv. fjmrh., sem var hér til umr. á seinasta fundi hv. Ed. Ég verð að taka undir það með öðrum, sem hér hafa rætt málið að yfirlýsing hæstv. fjmrh. var ákaflega athyglisverð og þar var varpað fram mjög nýstárlegri hugmynd. Hann varpaði fram hugmynd um að það ætti að aflétta skuldum útgerðarinnar með því einfaldlega að strika yfir þær, og átti þá að sjálfsögðu fyrst og fremst við þær skuldir sem við hér á Alþingi höfum vald á, en það eru þær skuldir sem eru hjá opinberum lánasjóðum og ríkissjóður er væntanlega ábyrgur fyrir. Hitt verð ég að taka undir líka með hv. þm. Ólafi Jóhannessyni 9. þm. Reykv., að ummæli þessi þarfnast nánari skýringa og hæstv. fjmrh. mundi gera okkur öllum nokkurn greiða ef hann gerði nánari grein fyrir því hvernig hann telur að unnt væri að framkvæma hugmynd af þessu tagi. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Ólafur Jóhannesson segir, að auðvitað verðum við að velta því fyrir okkur hver á að borga brúsann ef þetta væri gert. Hver mundi þá borga brúsann? Ef Fiskveiðasjóður slægi striki yfir sína reikninga féllu þessar skuldir á ríkissjóð. Svarið blasir því auðvitað við okkur öllum, að það er enginn vafi á að það væri hinn almenni skattgreiðandi í landinu sem yrði látinn borga brúsann. Ég hygg að þessi athyglisverða hugmynd, sem fram kom hjá hæstv. fjmrh., sé hugmynd um stærstu millifærslu í sögu þjóðarinnar. Ég hygg að ef þetta yrði gert væri þetta stærri færsla á fjármunum frá skattgreiðendum til atvinnurekstrar en nokkurt dæmi væri til um í allri sögu íslensku þjóðarinnar. Ég tók það fram hér fyrr í ræðu minni, að ég hefði stundum gerst talsmaður millifærsluráðstafana, en þá einungis í undantekningartilvikum, vegna þess að ég tel að það eigi að vera meginreglan að atvinnuvegirnir standi undir sínum rekstri. Ég tel að það þurfi að vera þá fyrst og fremst við þær aðstæður að allur þorri atvinnurekstrar geti gengið með því gengi sem er í gildi á líðandi stund, en ef einhver einn atvinnurekstur standi óvenjulega illa geti sem sagt verið þörf á sérstökum ráðstöfunum ríkisins. En ekki þarf að taka það fram frekar að ég mundi að sjálfsögðu telja fráleita svo stórfellda millifærslu sem hæstv. fjmrh. var þarna að varpa fram sem hugmynd. Við erum kannske ekki að öllu leyti sammála um þetta atriði, en ég tel að hugmynd hans sé engu að síður athyglisverð, þó.að við séum ekki sammála, og að hann þurfi að gera nánari grein fyrir því hvernig hann hugsar að slíkt geti átt sér stað. Hann var spurður um það af hv. 9. þm. Reykv. Ólafi Jóhannessyni hér áðan, hvað hann ætti við með þessari yfirlýsingu, og við hlýddum hér á svar hans áðan. En ég hygg að ég mæli kannske fyrir munn fleiri en mín þegar ég segi að ég hafi ekki fyllilega áttað mig á hvað fólst í hugmyndum hans eftir að hafa hlýtt á hans ræðu. Hann sagði m.a. að hann væri ekki beinlínis að verja þessa leið, þetta væri einn möguleikinn sem til greina kæmi í vandamátum útgerðarinnar, en hann sagði líka, og ég skrifaði það hér niður, að hugmyndin yrði til þess að menn hugleiddu hvernig þessi hugmynd yrði gerð að veruleika og að hugmyndin yrði til þess að menn reyndu að finna lausn sem væri eitthvað í þessa áttina. Í síðari ræðu sinni tók hann svo mjög skýrt fram, að gefnu tilefni hv. þm. Eiðs Guðnasonar hér áðan, að hann hefði ekki dregið eitt hænufet í land með þessar hugmyndir sínar. Þar af leiðandi tek ég undir það, sem kom fram hjá hv. þm. Ólafi Jóhannessyni, að ég tel að hæstv. fjmrh. þurfi að gera okkur örlítið skýrari grein fyrir því í hverju hugmynd hans er fótgin, hvort við kunnum kannske að hafa misskilið orð hans eða hvort það er ekki rétt, sem ég skil á því sem hann hefur sagt um þessi efni, að það sé verið að tala um að slá striki yfir skuldir útgerðarinnar hjá opinberum sjóðum. Getur hann þá ekki verið sammála mér um þá túlkun á þeirri aðgerð, að ef þetta væri gert væri um að ræða einhverja stórfelldustu millifærslu sem átt hefði sér stað í íslensku efnahagslífi fyrr og síðar?



Virðulegi forseti. Ég kem nú ekki upp í ræðustólinn enn þá einu sinni til andsvara um þá hugmynd mína sem margrædd er og ég gat um í Vestmannaeyjum fyrst. Það er alls ekki á nokkurn hátt hártogun að menn skilja bara hreint ekki eða vilja ekki skilja hvað við er að etja. Mér er næst að halda að það sé skýringin, eða að menn geti ekki skilið það. Ég er nú að taka við stóru fyrirtæki sem hæstv. fyrrv. fjmrh. rak. Ég hef talað um að ég vonist til þess að verða vondur fjmrh. og ég hef hælt honum fyrir að vera góður fjmrh. Það út af fyrir sig skýrir kannske mikið. Ríkissjóður, sem er með á annan milljarð dollara í eyðslutánum, má segja, er að komast í sama vanda og sjávarútvegurinn, sem haldið hefur uppi ríkisrekstrinum, á sama hátt og endataus lán til sjávarútvegs eru að koma honum í vanda og yfirdrætti í peningastofnunum, eins er það með ríkissjóð og Seðlabankann. Það er hægt að finna hliðstæðu þar. Svo kemur hæstv. fyrrv. ráðh. og kveðst líta svo á, að útgerðin geti vel staðið undir sér rekstrarlega, það séu sveiflur í sjávarútvegi. Það er atveg rétt. Þó að ríkissjóður hafi oft hlaupið undir bagga með rekstrarlánunum tel ég rangt að gera það. En ég veit ekki betur en tveim dögum áður en virðulegur þm. fór úr embætti fjmrh. hafði hann einmitt veitt í gegnum Ríkisábyrgðasjóð lán, sem ríkissjóður verður að taka á sig, að upphæð 19 millj. kr. til þessa sama fyrirtækis, Þormóðs ramma. Það er ekkert spursmál um reksturinn. Ég er að tala um fjárfestingarlán og rekstur saman, ég er að tala um byrðina sem hvílir á fyrirtækinu. Fyrirtækið stendur ekki undir því. Það má segja að eignalega, ef það er gert upp, standi Þormóður rammi ekkert illa og alls ekki verr en mörg önnur fyrirtæki. En hver er kaupandinn? Það er ekki nóg að fá matsmann og láta þá reikna allt út miðað við byggingarkostnað og segja: Þetta mikið efni er komið inn, þetta er allt splunkunýtt, þetta eru vinnulaunin og þetta kostar fyrirtækið. Þetta hljótum við að fá fyrir það. Það er bara ekki svona einfatt, ef það er enginn kaupandi að því, að fá það verð fyrir. Ég vil leiðrétta annan misskilning sem er mikill og rangur og ósanngjarn. Landsbanki Íslands fullyrðir að það hafi verið inni í uppgjöri milli Landsbankans og Útvegsbankans að Útvegsbankinn taki viðskipti af herðum Landsbankans á Siglufirði.

Það segir Landsbankinn.

Það segir Landsbankinn. Ég vil hér með segja: Það er rangt. Það var gerður listi yfir þau fyrirtæki og þær bankastofnanir sem Landsbankinn átti að yfirtaka. Ég segi bankastofnanir, vegna þess að þeir settu það skilyrði að þeir fengju útibú Útvegsbankans á Seyðisfirði í kaupunum og þeir fengu það. Og þessir fundir, sem voru tveir með Seðlabankanum sem millilið milti Landsbankans og Útvegsbankans, voru bókaðir fundir, haldnir í Seðlabankanum og þar var birtur listi yfir þau fyrirtæki sem kom til álita að Landsbankinn tæki yfir. En Þormóður rammi eða Siglufjarðarfyrirtækin eru ekki þar. Það er best að upplýsa það í eitt skipti fyrir öll. Aftur á móti voru það mín rök, þegar ég var kosinn af Alþingi sem bankaráðsmaður og síðan skipaður af fyrrv. hæstv. viðskrh. sem bankaráðsformaður, að Útvegsbanki Íslands, eins og hann stóð illa, gæti ekki haft viðskipti við þau sjávarpláss þar sem hann hefði ekki aðgang að sparifé fólksins en aðrir bankar og aðrar peningastofnanir voru með útibú. Þess vegna fór nú þessi uppstokkun af stað. En síðan hefur Landsbankinn notað þessi sömu rök mín sér til framdráttar. Þetta vildi ég að kæmi hér greinilega fram.



Virðulegi forseti. Hér skipta menn grimmt um skoðanir. Hv. 9. þm. Reykv. lýsir því yfir, að gengisfellingar séu misheppnuð vinnubrögð stjórnvalda. Hv. 3. þm. Norðurt. v. lýsir því yfir, að djarfar hugmyndir fjmrh. séu misskilningur. En ég minnist þess, að ekki eru mjög mörg ár liðin síðan hv. 3. þm. Norðurl. v. lýsti því yfir, að vandi sjávarútvegsins væri bókhaldsatriði. Ekki var það nú stórt og miðaði við að hægt væri að strika út með pennastriki. Ég vil taka undir þau orð, sem hér hafa komið fram hjá 5. þm. Vesturl., að taka beri tillit til þeirra þjónustugreina í sjávarútvegi sem í landi eru. Er þar sérstaklega átt við netagerðirnar. Þær hafa tekið á sig ákveðinn vanda, ákveðna skuldbindingu með þjónustu, og þegar aflabrestur verður og breytingar í veiðimennsku, þá bitnar það á þessum þjónustustofnunum. Þess vegna er ástæða til að yfirvöld taki á þeirra mátum af fullum skilningi. Ég gat um skoðanabreytingu hjá hv. 9. þm. Reykv. varðandi gengisfellingar. Það segi ég vegna þess, að frá því að hans ríkisstj. hóf skriðu gengisfellinga árið 1972 hafa 15 gengisfellingar orðið hér á landi, 15 gengisfellingar, formlegar breytingar á gengi íslensku krónunnar. Það er liðlega ein gengisbreyting á ári og er þó hægt að bæta því við, að um var að ræða allt að því óteljandi gengisbreytingar í formi gengissigs, sem hv. þm. var höfundur að. Þó verður það að teljast umræddri ríkisstj. til ágætis að hún hækkaði gengið tvívegis 1973. En það reyndist skammgóður vermir. Ég tek undir orð hv. 9. þm. Reykv., að gengisfellingar séu úrelt og óalandi aðferð við stjórn efnahagsmála landsins. Í kjötfar gengisfellinga hefur sjávarútveginum sífellt verið hrint fastar út í horn í atvinnulegu og rekstrarlegu sjónarmiði. Má þar líkja við hvernig bændum hefur sífellt verið hrint út í horn í því milliliðakerfi sem landbúnaðurinn býr við í þjóðfélaginu í dag. Það er rétt hjá hv. 9. þm. Reykv. að ég fagnaði yfirlýsingu hæstv. fjmrh., þeirri yfirlýsingu að komið væri að tímamótum í afgreiðslu og þjónustu við sjávarútveg landsins, þeirri yfirlýsingu að æðstu ráðamenn þjóðarinnar vilji fast og ákveðið vinna að því að tekið verði til hendinni í málefnum sjávarútvegsins og spúlað út.



Virðulegi forseti. Ekki fer á milti mála að hér verða miklar endurtekningar um sama mátefni í ræðum manna, þegar rætt er um sjávarútveg. Ég fagna því samt að þessi mikla umr. skuli hafa farið fram. Það er einmitt vegna þess, hvaða ástand þar ríkir í dag, sem hér er búið mikið að ræða um, að þessi umr. er svo mikil, bæði hér og meðal þjóðarinnar allrar. Vandi útgerðar í dag er misjafn, það skulum við viðurkenna, en það má segja að verkefnaskorturinn sé einkenni á öllum fyrirtækjum í sjávarútvegi. Það er það sem hefur farið hvað verst með þau og þau líða mest fyrir í þeirri óðaverðbólgu sem veður uppi, en einnig hinn mikli rekstrarkostnaður og að fá ekki fjármagn til þess að fjármagna. Það hefur verið erfiðast og er gegnumgangandi, vil ég segja, hjá öllum útgerðarfyrirtækjum á Íslandi í dag. Þjónustugreinarnar sem þjóna þessum atvinnuvegi, smiðjur, slippar og aðrir slíkir, raftakaverkstæði og annað, geta ekki lánað útgerðinni meira. Þau eru öll af vilja gerð og hafa sýnt það, veitt mikla þjónustu, en þau hafa ekki meira bolmagn til þess að lána í þennan rekstur. Vandinn hrúgast því upp og ég bendi hv. þingdeild á að þarna duga ekki núna, eins og verið hefur undanfarin ár, vil ég segja, þær skammtímalausnir sem hafa birst í formi stuttra skuldbreytingalána. Ég veit ekki betur en að meginþorrinn af þeim skuldbreytingalánum hafi fallið og séu fallin í vanskil. Þetta er ekki til þess fallið að gera neinum gott. Það er haldið áfram því sukki sem þarna er á ferðinni. En þarna verður að snúa við. Ég er viss um að ef tekið er á þessum þætti og þessi lán höfð til lengri tíma væri hægt að skapa þann hæfilega aðlögunartíma í ört lækkandi verðbólgu sem mun gefa fyrirtækjunum möguleika á því að greiða sitt upp. Þessi fyrirtæki lifa ekki á bónbjörgum ef þau fá rekstrarskilyrði. Þetta má segja að sé almenni vandinn. En hinn vandinn, það er stóri vandinn sem hefur verið rætt mikið um og einkum vegna ræðu hæstv. fjmrh., er hvernig með skuti fara. Menn hafa skiptar skoðanir á því, en ég vil meina að þeir hafi reynt að misskilja vandann á ýmsa vegu, sem er ekki sanngjarnt. Ég ætla ekki að blanda mér frekar í þá umr. En hinn almenni vandi liggur í þeim vöxtum og afborgunum sem útgerðin má sæta, einkum í tveimur stærstu sjóðunum, Fiskveiðasjóði og Byggðasjóði. Við skulum gera okkur ljóst að við erum að byggja upp innlenda skipasmíði, sem allir eru sammála um að þurfi að gera, en enginn hefur getað fundið lausn á hvernig skuli gera. Útgerðarmenn hafa mjög verið varaðir við því að láta byggja skip sín innanlands vegna þess að þeir gætu ekki rekið þau við þær aðstæður sem væru í þjóðfélaginu. Samt hafa þeir keyrt sín mál áfram af dugnaði, skutum við segja, fengið 75% lán í Fiskveiðasjóði og 15% lán í Byggðasjóði eða 90%. Og hvernig er komið? Þetta er allt komið í vanskil. Þau skip sem voru byggð erlendis eru mun betur sett, enda getum við sagt að erlendur skipasmíðaiðnaður sé niðurgreiddur, en ekki hjá okkur, og ég er ekki að mæla með því. Þarna blasir vandi við okkur og við verðum að takast á við hann. Og í hinum fræga lista, sem talað var um og komst í blöðin um miðjan september, hvað stendur þar? Þar eru 20 skip talin upp. Ég tek undir það með öðrum, að það var til vansæmdar að láta slíkt leka í fjölmiðla. Það á ekki að vera að hampa slíku. Í ársbyrjun 1979 voru vanskilaskuldir við Fiskveiðasjóð 189 millj. kr., en í árslok 1982 eru skuldirnar komnar í 491 millj. Hvað er að ske? Sama og áðan var verið að tala um: Þessi hrikalega verðbólga veldur þessu og verðbótaþættir sem bæta þarf á öll lán og enginn sér út úr. Þegar komið er á það stig að þessi skip fiska ekki fyrir þeim dráttarvöxtum sem eru í sjóðunum, þá gengur málið ekki upp. Ég lofaði að vera stuttorður, og þetta eru endurtekningar meira og minna. Ég er bara að undirstrika þessi atriði. En það sem núna blasir við okkur og þolir enga bið er að hjá fyrirtækjum í sjávarútvegi, fiskvinnslufyrirtækjum, blasa við uppsagnir og einkum og sér í lagi hjá þeim fyrirtækjum sem eru að tapa skipunum sínum undir hamarinn vegna Fiskveiðasjóðs. Þau geta ekki og þora ekki að bíða með að segja upp sínum mannskap vegna þess að þar er ákveðinn uppsagnarfrestur. Þar er komin á sú regla, sem betur fer segi ég, að þar er vinnutrygging, þannig að fyrirtækin sjálf verða að greiða tekjutryggingu í umsaminn tíma. Að lokum aðeins þetta: Ég vildi beina því, ég orða það ekki sterkara en það, til hæstv. sjútvrh. hvort ekki væri möguleiki á að fresta þeim uppboðum sem þegar hafa verið ákveðin á skipum á vegum Fiskveiðasjóðs á meðan þessi mál eru nánar könnuð og spyr hvað hæstv. ríkisstj. og Alþingi vilja gera í því að bæta hag útgerðarinnar.



Virðulegi forseti. Út af þeim orðum, sem hv. 3. þm. Suðurl. beindi til mín, vil ég segja það, að ég tel mér það síst til vansæmdar að skipta um skoðun þegar það á við. En í gengisfellingarmálinu hef ég ekki skipt um skoðun. Ég hef alltaf verið andvígur gengisfellingum. Það geta þeir ráðh. sem setið hafa með mér í stjórn borið vitni um. Hitt er alveg rétt, að ég hef neyðst til þess, eins og aðrir, að taka þátt í að gera slíka aðgerð. Ég tók það líka fram í máli mínu áðan að það gætu þau atvik komið að nauðsynlegt væri að grípa til þess úrræðis. Það varð að gera 1972, en síðan, eins og hv. þm. tók fram, beitti ég mér fyrir því að gengið var hækkað 1973. Það hafði ekki verið gert síðan Jón Þorláksson hækkaði gengið á sínum tíma og það hefur ekki heldur verið gert síðan. Það er misskilningur hjá hv. þm. að ég sé höfundur gengissigs. Það er algjör misskilningur. Að öðru leyti vil ég taka fram að ég bar fram skýrar spurningar til hæstv. fjmrh. og reyndar óbeint kannske til hv. 3. þm. Suðurl. og þeim spurningum hefur ekki verið svarað. Þeir hafa ekki gert sér grein fyrir því um hvað þeir voru að tala. Ég held að það sé góður siður að hugsa málin áður en talað er um þau.