Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti Íslands hefur gefið út svohljóðandi bréf: ,,Forseti Íslands gjörir kunnugt: Ég hefi ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda miðvikudaginn 6. janúar 1999 kl. 13.30. Gjört á Bessastöðum, 31. desember 1998. Ólafur Ragnar Grímsson. ------------------- Davíð Oddsson. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.`` Framhaldsfundir Alþingis hefjast því nú á ný. Hæstv. forseta, hv. alþingismönnum, svo og starfsmönnum Alþingis óska ég gleðilegs árs og þakka hið liðna. Ég býð þá velkomna til þingstarfa og læt í ljós þá ósk og von að störf okkar megi verða landi og lýð til blessunar.

Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir góðar óskir í garð okkar alþingismanna. Jafnframt vil ég nota þetta tækifæri, nú á fyrsta fundi Alþingis á þessu ári, til þess að óska alþingismönnum og starfsmönnum Alþingis gleðilegs árs. Alþingi kemur nú saman óvenjusnemma eftir jólahlé. Ástæður þess eru öllum kunnar. Það er til að afgreiða mikilvæg þingmál um stjórn fiskveiða. Að lokinni afgreiðslu þeirra mála er ráðgert að gera á ný hlé á þingstörfum og verður ráðgast við formenn þingflokka um það mál þegar dregur að lokum þessarar fundalotu.

Á síðasta fundi Alþingis fyrir jól, 20. desember, var lesið upp bréf sem borist hafði frá hv. þm. Friðriki Sophussyni um þingmennskuafsal hans. Samkvæmt því bréfi tekur 1. varaþingmaður Sjálfstfl. í Reykjavíkurkjördæmi, Katrín Fjeldsted, fast sæti á Alþingi. Hún hefur áður setið á þingi sem varamaður og kjörbréf hennar því áður verið afgreitt og býð ég hana velkomna til starfa. Katrín Fjeldsted verður 16. þm. Reykv. og samkvæmt venju breytist kosningatala annarra þingmanna Sjálfstfl. sem ofar eru á listanum til samræmis við það, þ.e. Björn Bjarnason verður 2. þm. Reykv., Geir H. Haarde 3. þm., Sólveig Pétursdóttir 4. þm., Lára Margrét Ragnarsdóttir 5. þm., Guðmundur Hallvarðsson 6. þm. og Pétur H. Blöndal 10. þm. Reykv. Við fráfall Ástu B. Þorsteinsdóttur alþm. tók Magnús Árni Magnússon sæti á Alþingi. Hann gat í fyrstu ekki setið á Alþingi sakir dvalar sinnar erlendis og hafði því varamann fyrir sig fram að jólahléi. Magnús Árni Magnússon undirritaði drengskaparheit utan þinghúss í október en tekur nú sæti aðalmanns og er boðinn velkominn til starfa.

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem Arnbjörg Sveinsdóttir, 5. þm. Austurl., getur ekki vegna sérstakra anna sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Sjálfstfl. í Austurl., Kristinn Pétursson, fiskverkandi á Bakkafirði, taki sæti á Alþingi í fjarveru hennar. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Sigríður Anna Þórðardóttir, formaður þingflokks sjálfstæðismanna.`` Kristinn Pétursson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hann boðinn velkominn til starfa.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að kveðja mér hljóðs um störf þingsins vegna þeirrar afar sérstöku stöðu sem uppi er í tengslum við boðun þessa þingfundar og upphaf þingstarfa. Það er kannski einfaldast að rökstyðja tilefni þessarar ræðu með því að lesa dagskrá þessa fundar en hún er svohljóðandi eins og forseta er vafalaust kunnugt: ,,Alþingi, miðvikudaginn 6. janúar 1999, kl. 1.30 miðdegis. Tilkynning forseta um útbýtingu þingskjala.`` Punktur. Ég leyfi mér að efast um það, herra forseti, að Alþingi hafi áður verið kvatt saman svo óvenjusnemma í janúarmánuði og fyrir því liggi dagskrá af þessu tagi. Ástæðan er kunn. Þegar til á að taka eru viðbrögð við því máli sem hér átti að taka til afgreiðslu alls ekki tilbúin. Stjórnarliðar í sjútvn. hafa ekki verið tilbúnir til efnislegrar umfjöllunar um frv. ríkisstjórnarinnar og þingið er þar af leiðandi augljóslega kvatt saman allt of snemma miðað við þá vinnu sem þar þarf að fara fram. Sjútvn. hefur að vísu lokið því að ræða við þá sem treystu sér til að koma til nefndarinnar með jafnskömmum fyrirvara og raun bar vitni en ekki aðra. Sjútvn. hefur sem slík án viðveru gesta ekki tekið frv. ríkisstjórnarinnar til efnislegrar umfjöllunar enn. Herra forseti. Mitt mat er að það sé algert lágmark og það hafi komið enn betur í ljós en áður lá fyrir í vinnu sjútvn. að nefndin og síðan þingið fái rúman tíma til að vinna að þessu stóra máli. Ég tel viku til tíu daga í viðbót lágmark og ég vil því spyrja hæstv. forseta: Hefur forseti ekki hugleitt að fresta fundum þingsins á nýjan leik um tiltekinn tíma sem hæfilegur þykir miðað við stöðu málsins? Hvað er fyrirhugað um fundahaldið á næstunni? Um leið vil ég nota tækifærið og mótmæli þessum vinnubrögðum.

Forseti vill vegna þessara orða hv. þm. taka fram að það er ekkert óeðlilegt við dagskrá fundarins. Það var ljóst að hér yrði á fyrsta fundi ekki annað en útbýting þingskjala en forseti hafði að sjálfsögðu gert sér vonir um að það yrðu fleiri þingskjöl en verða lesin þegar gengið verður til dagskrár eftir þessa umræðu um störf þingsins. Forseti mun ræða það við þingflokksformenn frekar en hann hefur þegar gert hvað verður um framhald þingstarfa en gerir sér vonir um að hv. sjútvn. ljúki umfjöllun um þessi veigamiklu mál sem allra fyrst en forseti getur ekki kveðið nánar á um það hvenær það verður en vonast að sjálfsögðu til að það verði annaðhvort í dag eða á morgun.

Herra forseti. Ég er með í höndum starfsáætlun Alþingis fyrir 123. löggjafarþing og þar stendur að Alþingi muni koma saman þann 19. þessa mánaðar. Alþingi setur sér starfsáætlun en það hefur reynst útilokað að standa við hana á liðnum árum vegna þess að reynslan er sú að henni er hagrætt eftir þörfum stjórnarmeirihlutans á Alþingi. Ein meginástæða þess að ekki er staðið við starfs\-áætlunina er skortur á samráði við stjórnarandstöðuna, við þingflokksformenn. Ég vil taka það fram að forseti Alþingis vill hafa samráð við þingflokksformenn. Mér sýnist, herra forseti, að það sem að er sé að hæstv. forsrh. vill ekki samráð. Hann vill stjórna bæði ríkisstjórn og Alþingi. Þannig á það ekki að vera. Alþingi á að vera sjálfstætt gagnvart framkvæmdarvaldinu. Og ég minni á að fyrir jól þegar ákveðinn var samkomudagur þingsins að loknu jólahléi, þá greiddi stjórnarandstaðan ekki atkvæði. Hvers vegna? Vegna þess að ákvörðunin um komudag Alþingis að loknu jólahléi var gerræðisleg og án samráðs. Ég harma þetta og ég blygðast mín fyrir þann vandræðagang sem sífellt birtist í störfum Alþingis sem á rætur í því samráðsleysi sem ég hef gert að umtalsefni. Forseti vor vonar að sjútvn. takist að ljúka störfum þannig að við getum hafið störf fyrir helgi. Alþingi á að bíða, vona og sjá hvort unnt er að taka til starfa hér. Þannig á það ekki að vera. Herra forseti. Ég legg til að fundum Alþingis verði frestað og við komum saman 19. janúar samkvæmt starfsáætlun, hefjum þá störf, bæði um sjávarútvegsmál og öll önnur mál sem bíða.

Herra forseti. Starfsáætlun þingsins er auðvitað viðmiðunarplagg sem við öll höfum til hliðsjónar. Ég hlýt að vekja athygli á því að það tókst óvenjulega vel til með starfsáætlun þingsins fyrir jólin. Hún stóðst alveg upp á punkt og prik og man ég varla nokkur dæmi þess að starfsáætlun þingsins hafi staðist upp á punkt og prik eins og gerðist þá. Hins vegar kom upp eitt mál sem er vitað um, bar óvænt að þinginu, bar óvænt að þjóðinni sem kallaði á lausn. Ég minnist þess sérstaklega þegar það mál var rætt í þinginu að stjórnarandstæðingar kröfðust þess að lausn yrði fundin fljótt, það væri skylda stjórnarmeirihlutans að finna fljótt lausn á því máli. Við því er auðvitað brugðist með því að þingið komi saman. Þingið er komið saman til starfa. Þingið ræðir saman víðar en hér. Þingið ræðir til að mynda saman á þingflokksfundum og í nefndum þingsins. Ekkert er óeðlilegt við það. Þingið er komið saman til þess að útkljá mikilvægt mál.

Herra forseti. Það sérkennilega ákvæði er enn þá í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands að forsrh. hefur sérstaklega með það að gera hvenær þing kemur saman. Ákvæði af þessu tagi var í stjórnarskrám annars staðar á Norðurlöndum, í Danmörku til ársins 1953 eða 1954. Atburðirnir í dag staðfesta að þetta ákvæði er úrelt. Eðlilegt væri að þetta ákvæði verði tekið út núna um leið og við fjöllum um breytingar á stjórnarskránni í tengslum við kosningalagabreytinguna og Alþingi sjálft og eitt og forseti Alþingis ráði því hvenær Alþingi er kallað saman, t.d. að loknu jólahléi. Mér finnst að sú niðurstaða sem núna liggur fyrir kalli á að þetta mál verði sett alfarið í hendur þingsins og ekki haft í höndum framkvæmdarvaldsins eins og nú er. Ég held að líka sé nauðsynlegt að rifja upp að þessi samkomudagur var ákveðinn án samráðs við forustumenn þingflokkanna, bæði stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég hygg að það hafi ekki gerst um margra ára skeið að svona hafi verið haldið á málinu. Ég held að það sé líka nauðsynlegt að rifja það upp sem fram kom hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur að minni hlutinn í þinginu sat hjá við afgreiðslu á frestunartillögunni sem er óvenjulegt núna um margra ára skeið. Einnig er nauðsynlegt að rifja upp, herra forseti, að þingflokkur Alþb. óskaði eftir því að sjávarútvegsmálin fengju meðferð í sérstakri nefnd. Því var hafnað. Því var bersýnilegt að lagt var af stað í þetta hlé í fullu ósamkomulagi við stjórnarandstöðuna, ekki aðeins um efni málsins heldur líka um allan umbúnað þess eins og hann lagði sig. Í ljós hefur komið að sjútvn. hefur ekki ráðið við verkefni sitt. Hún hefur ekki ráðið við það verkefni sem henni var falið. Hún gat ekki skilað málinu hingað inn á þessum degi, á þessum klukkutíma, og þess vegna hefði verið eðlilegt að fallast á þá ábendingu, m.a. mína, að í þingfrestunartillögunni hefði staðið að þingið kæmi saman 6. janúar eða síðar eftir nánari ákvörðun en það mátti ekki heldur. Ég mótmæli þessu, herra forseti, um leið og ég tek undir óskir félaga minna úr stjórnarandstöðunni um að þessum störfum verði frestað og þingið komi á ný saman samkvæmt starfsáætlun Alþingis.

Herra forseti. Það er viturleg tillaga að fresta þingfundinum og fara eftir áður samþykktri starfsáætlun Alþingis og gefa sjútvn. þannig tíma og aðstöðu til að vinna. Nefndin hefur ekki komið saman síðan á mánudaginn og átti mikið óunnið í þeirri tillögu sem var til umfjöllunar, hvað þá ef skoða ætti nýjar tillögur eða hugmyndir. Þó er ljóst, herra forseti, að sú vinna sem þegar hefur farið fram hefur leitt það fram að efni frv., þó það hafi ekki verið mikið að vöxtum, er flókið og hagsmunir eru miklir. Ég ætla ekki að fara efnislega inn í málið en ég þarf ekki að segja hv. þingheimi hve stórir þeir atvinnu- og fjárhagslegu hagsmunir eru sem einlægt er verið að fjalla um þegar menn taka til meðferðar lögin um stjórn fiskveiða. Nefndin þarf að fá svigrúm til vinnu. Fráleitt er að kasta til höndum. Ef starfsáætlun er látin standa, herra forseti, gefst slíkt svigrúm. Þess vegna er það góð tillaga sem ég mæli með að farið verði eftir.

Herra forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur hér áðan og fleiri um starfsáætlun þingsins og þá ósk hennar að þingfundum verði frestað nú og þingið verði kallað saman aftur 19. janúar. Ég hef setið fundi sjútvn. á undanförnum dögum eða frá því 29. desember þar sem verið er að fjalla um frv. sem átti að afgreiða í dag. Það er alveg ljóst að mjög mikil vinna er eftir í því máli og algerlega óraunhæft að ætla því einn eða tvo daga í viðbót í nefndinni. Í öðru lagi er ljóst að frv. tekur engan veginn á þeim hæstaréttardómi sem því er ætlað að vera svar við og því skiptir engu máli hvort það frv. kemur hingað inn í þingið 10., 20. eða 30. janúar enda hafa engin rök komið fram í nefndinni um að það sé mikilvægt að gera þetta fyrir 10. janúar, frekar en 20. eða 30. Þess vegna vil ég eindregið taka undir þau orð að nefndin fái góðan tíma til að vinna að þessu mikilvæga máli og að þingfundum verði frestað a.m.k. til 19. janúar.

Hæstv. forseti. Út af þeirri umræðu sem fram hefur farið vil ég minna á að störf Alþingis eru annað og meira en fundir í þessum þingsal. Það eru nefndastörf og fundir þingflokka. Því er mikilvægt að þingið komi saman og þingmenn séu til taks þegar þessi mál sem sjútvn. hefur til umfjöllunar verða afgreidd frá nefndinni. Dagurinn í dag er einmitt hugsaður þannig að þingflokkar geti komið saman og fjallað um þær tillögur sem liggja fyrir um málið. Það er því ekki rétt sem hér kemur fram að við séum að bíða. Við höfum full not fyrir þann tíma sem er fram undan. Ég undrast að hv. þingmenn telja rétt að fresta umfjöllun um þetta mál til 21. eða 19. þessa mánaðar eins og starfs\-áætlun hafði kveðið á um, að þing kæmi saman á þeim degi, vegna þess að efnt var til sérstakrar utandagskrárumræðu af hálfu stjórnarandstöðunnar eftir að hæstaréttardómur féll í sambandi við sjávarútvegsmálin þar sem ríkisstjórnarflokkarnir voru sérstaklega hvattir til þess að taka sem fyrst á þessu máli. Mér finnst vera komið annað hljóð í strokkinn ef stjórnarandstaðan hvetur til þess núna að því verði frestað að ljúka þessu mikilvæga máli.

Herra forseti. Ég tel rétt að skýra frá því að áður en tekin var ákvörðun um að kalla þing saman í dag að loknu jólaleyfi ræddi ég það sérstaklega við hæstv. sjútvrh. hvort ekki væri varlegra að taka sér einhverja daga í viðbót til þess að sjútvn. gæti fengið tíma til þess að ljúka því máli sem um er að ræða áður en þing kæmi saman. Hæstv. sjútvrh. sagði að það væri ekki hægt því að svo mikið lægi við að þingið yrði að koma saman á þessum degi til þess að afgreiða frv. Sjútvn. hefur verið að störfum milli jóla og nýárs og líka á virkum dögum að ég held, a.m.k. meiri hluti hennar, eftir nýárið. Það er því mikill misskilningur hjá hv. þm., formanni þingflokks Framsfl., að nefndir þingsins geti ekki starfað nema þingfundir standi yfir. Það er rangt. Nú kemur í ljós að þegar þingmenn eru komnir saman til þess að afgreiða þetta mikilvæga mál sem hæstv. sjútvrh. taldi að væri nauðsynlegt að afgreitt yrði á þessum degi að engin þingskjöl eru tilbúin. Þess vegna hlýt ég að spyrja hæstv. forseta: Er þess að vænta að meðal þeirra þingskjala sem dreift verður á eftir eða síðar í dag verði tillögur og álit frá sjútvn. um afgreiðslu málsins? Ef svo er ekki, mun því verða dreift á morgun? Ef svo er ekki, hvað getur hæstv. forseti þingsins sagt okkur um framhald þingstarfa vegna þess að samkvæmt áliti ríkisstjórnarinnar er þingið kallað saman í dag aðeins til þess að afgreiða þetta frv. hæstv. sjútvrh. Sé ekki ætlunin að afgreiða það mál í dag eða á morgun sé ég ekki ástæðu til þess að hafa þingfundi á þeim tíma heldur að gefa sjútvn. þann tíma sem hún þarf til þess að geta borið sig saman við hagsmunaaðila um þær lausnir sem kunna að vera í vændum.

Herra forseti. Ég tek undir það sem kom fram hjá hv. 8. þm. Reykv. að þetta mál, sú neyðarlega staða sem er komin upp, dregur auðvitað athyglina að hinu úrelta ákvæði um hlutverk forsrh. í að kveðja saman þingið. Það er hluti af víðtækri niðurlægingu löggjafarvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu sem birtist í þessu úrelta ákvæði. Að öðru leyti verð ég að segja að málsvörn stjórnarliða er náttúrlega harla bágborin. Það að stjórnarandstaðan lagði á það áherslu fyrir áramót að nauðsynlegt væri að bregðast við þessu máli er ekki sama og að það eigi að kasta til höndunum og drífa það í gegnum þingið, illa undirbúið, og ástunda handarbakavinnubrögð. Það er dapurlegt að heyra jafnvel formann þingflokks koma upp og rugla því saman að það sé nauðsynlegt að kveðja allt þingið saman með dagskrá til að nefndir geti starfað eða þingflokkar hist. Heyr á endemi. Auðvitað liggur það fyrir og það er engin vörn til á móti því að þessi dagsetning var misráðin. Hún var mislukkuð og ég held að stjórnarliðum færi best á því að viðurkenna það. Ástæða væri til að rekja hvernig starfið hefur gengið fyrir sig eða öllu heldur ekki gengið fyrir sig í sjútvn. Þar hafa engin svör fengist um það hvaða tillögur væru væntanlegar varðandi breytingar á frv. og meiri hlutinn bað um frest og tíma til að ræða það í sínum hópi og síðan hefur enginn fundur verið boðaður. Það er staðan. Það er því tímasóun. Það er verið að sóa tíma þingmanna með þessu ráðslagi, tíma sem menn hefðu gjarnan viljað hafa til annarra pólitískra verkefna eins og venjan hefur verið að menn hafa getað gert í janúar. Það er ámælisvert og gagnrýnisvert að svona ráðslag skuli vera uppi. Ég vil líka láta það koma fram, herra forseti, að þó að meiri hlutinn kunni að hnoða saman einhverri niðurstöðu verða það engin vinnubrögð ef ætlunin verður síðan að knýja það í gegn út úr sjútvn., kannski á einum degi og síðan í gegnum þingið á einum til tveimur sólarhringum. Það er verið að undirbyggja gersamlega ótæk viðbrögð í þessu máli.

Forseti vill í lok umræðunnar svara fyrirspurnum sem til hans hefur verið beint. Hv. 4. þm. Vestf., Sighvatur Björgvinsson, spurði hvort þess væri að vænta að tillögur sjútvn. kæmu á borð þingmanna í dag. Á útbýtingarskjali forseta eru þessar tillögur ekki og því er þess ekki að vænta að þeim verði dreift í dag. Hv. þm. spurði einnig hvort svo yrði á morgun. Því getur forseti ekki svarað en vonast auðvitað til þess að svo verði. Þá spurði hv. þm. hvort Alþingi hefði verið kvatt saman í þeim eina tilgangi að ræða frumvörpin um stjórn fiskveiða og svo er. Það hélt forseti að öllum væri ljóst. Þingið er kallað saman nú til þess að ræða þau mál og þau mál ein. Það fer því eftir því hvenær hv. sjútvn. lýkur störfum sínum hvenær 2. umr. um þessi stjórnarfrumvörp hefst. Annað getur forseti ekki sagt á þessari stundu um málið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að staðfesta að þingið var kallað saman eingöngu til að ræða frv. um sjávarútvegsmál. Hann sagðist vonast til þess, virðulegi forseti, að á morgun yrði dreift nefndarálitum og tillögum frá sjútvn. Um það veit hvorki ég né hann á þessari stundu. En það sem ég vil þá ganga eftir við virðulegan forseta er að hann geti þá fullvissað þingheim um að liggi þau gögn ekki fyrir til útbýtingar á morgun verði ekki boðað til þingfundar á morgun. Nauðsynlegt er að fá að vita það og ég ítreka það sem hæstv. forseti upplýsti að þessir fundir eru eingöngu boðaðir til þess að fjalla um niðurstöðu sjútvn. Ég les því svo í orð hans að liggi þær niðurstöður ekki fyrir sé ástæðulaust að boða til þingfundar með dagskrá. Verður þingfundur boðaður á morgun ef þetta liggur ekki fyrir?

Þetta er réttur skilningur hjá hv. þm. Ef engin skjöl eru til útbýtingar verður ekki boðað til fundar á morgun.