Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég ætlaði nú að hlífa þingheimi við að lengja þennan fund, en eftir þær umræður sem hér hafa átt sér stað síðustu mínúturnar þá held ég að ég sé tilneydd til að upplýsa aðeins hvernig málið bar að okkur. Ég óska eftir því að hæstv. menntmrh. hlýði á mál mitt því að lokaafgreiðsla þessa merkilega máls um hverarannsóknir í Hveragerði hét að vísu allt annað í byrjun. Þá var bara um að ræða gangstíga í Hveragerði, sem jafnvel meiri hluti hv. fjárln. þóttist fullviss um að væri frekar sveitarstjórnarmál heldur en mál ríkissjóðs. Þá tók málið hinar kynlegustu myndir og breyttist nú ört frá degi til dags. Fyrst átti þessi eina millj. að fara í rannsóknir á vegum garðyrkjuskólans og einhverrar deildar, líklega líffræðideildar, Háskóla Íslands. Sennilega hafa þessir aðilar ekkert viljað með þetta hafa því að það hvarf út af borðinu mjög fljótlega. Þá komu örverurnar til sögunnar. Og það sem fáfróðum í líffærði þótti mjög undarlegt var að örverurnar áttu að draga að ferðamenn til Hveragerðis og menn áttu að flykkjast þar og skoða þær spásserandi á gangstígum í Hveragerði. Þá rann það upp fyrir einhverjum að þetta væri ekki svona einfalt, enda kom greinargerð um einhverjar hugmyndir sem höfðu kviknað milli Iðntæknistofnunar og bæjarstjórnar Hveragerðis um að það gæti nú verið gaman að rannsaka hitasæknar örverur. Byggja skyldi hús sem mundi kosta nokkra tugi milljóna, þar sem aðstaða væri til að sýna ferðamönnum þessar merkilegu skepnur, þar sem ljóst væri að það væri erfitt að koma auga á þær öðruvísi og túristarnir yrðu fyrir vonbrigðum ef þeir gætu ekki skoðað þær með einhverjum þar til gerðum tækjum. Þannig stendur nú málið, hæstv. forseti, og ég vil spyrja hæstv. menntmrh.: Er þetta fyrsta framlag til stofnunar, í sýningarhöll, til að sýna ferðamönnum örverur eða einhvers konar örverutívolí eða hvað sem þetta á nú að verða?  En bara svona af umhyggjusemi minni við ferðamenn þá held ég að það verði að gera eitthvað aðeins meira til þess að örverurnar geti orðið þeim til skemmtunar en að byggja þessa gangstíga sem málið allt snýst um. En ég er alveg sammála hv. þm. Árna Johnsen um að það eru aldrei of margar menntastofnanir í landinu og honum hefur ekki orðið skotaskuld úr því að búa til háskóla í heimahéraði sínu og þetta verður sjálfsagt komið upp áður en við er litið og allt er það gott og ekki ber að amast við duglegum þingmönnum. En mig langar að heyra hæstv. menntmrh. segja mér ofurlítið um hvernig hann hyggst byggja þessa stofnun upp.

Virðulegi forseti. Það er ótrúlega mikil umræða hér um verkefni sem er á upplýsingastigi, undirbúningsstigi og er margþætt og spennandi á sérsviði Íslands. Ég býst við að flestir hv. þm. þekki frá síðustu árum rannsóknir sem stóðu í Kolbeinsey á sérstæðu hveralífríki á því svæði og vöktu athygli vísindamanna á því sviði um allan heim, þegar fundust m.a. nýjar tegundir sem menn höfðu aldrei þekkt áður. Það er alveg ástæðulaust að vera að gera lítið úr slíkum rannsóknum á íslensku sérsviði, hverasviði. Það er auðvitað eitt af því sem við eigum að rækta, að sinna okkar sérsviðum og rækta garðinn heima. Það er rangt hjá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur að nokkru sinni hafi verið fjallað um það í fjárln. eða meiri hluta fjárln. að leggja fjármagn til göngustíga eða girðinga í Hveragerði. Það er beinlínis rangt. Í tillögum og hugmyndum bæjarstjórnar Hveragerðis frá sl. hausti, frá því í september, þá var í greinargerðum fjallað um svæðið og m.a. að það þyrfti að leggja göngustíga eða bæta þá og girðingar. En það kom aldrei til umræðu í fjárln. að það væri styrkhæft, enda er það ekki styrkhæft. Það er líka rangt hjá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur að ekki hafi legið fyrir erindi. Það lágu fyrir tvö erindi, annað yfirlitserindi frá dr. Jakobi Kristjánssyni, 

Hæstv. forseti. Ég þakka nú þessar upplýsingar sem hafa komið fram í umræðunum frá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur og hv. þm. Árna Johnsen. Ég verð að viðurkenna vanþekkingu mína á tilurð tillögunnar. Hún er ekki komin frá ráðuneytinu.  ímynda mér að það þurfi að byggja höll yfir örverur, en það má vel vera að það sé við hæfi. Ég get ekki ímyndað mér þetta þannig. Þannig að spurning til mín hvernig ég hyggst byggja þessa stofnun upp, það eru engar hugmyndir um það í mínum huga að fara að byggja upp einhverja stofnun utan um þessa einu milljón sem þarna er verið að veita að því er mér hefur skilist til þess að rannsaka þessar örverur og ég hef skilið það svo að þetta eigi ekki að renna til þess að byggja gangstíga. En það má vel vera. Ég kem að sjálfsögðu til með að kanna það hvernig þessari milljón kann að verða veitt, en ef við lendum í einhverjum vandræðum með það þá lít ég ekki svo á að það hvíli á mér lagaskylda að eyða þessari milljón.

Virðulegi forseti. Mér finnst ástæða til þess að upplýsa hæstv. menntmrh. um þetta mál og það er mjög fljótgert. Það liggur erindi frá bæjarstjórn Hveragerðis um samstarfsverkefni Hveragerðisbæjar og Iðntæknistofnunar um þetta mál. Erindið byggist á því að það er unnið að undirbúningi að stofnun fræðslu- og rannsóknamiðstöðvar í hverarannsóknum og í það er ætlað því fjármagni sem markað er á fjárlögum. Það er engin skuldbinding í þessu efni um byggingu vísindamiðstöðvar, en það er unnið að undirbúningi málsins. Og af hverju ættu menn að vera að gera lítið úr því? Hvaða hroki er þetta í garð íslenskra vísindamanna sem eru að vinna á íslenskum sérsviðum?  Það má geta þess hér til að upplýsa menn að það eru kannski fleiri en íslenskir vísindamenn sem hafa áhuga á þessum rannsóknum. Það er væntanlegur til Íslands á komandi sumri fjölmennur hópur þýskra vísindamanna með verulega mikinn útbúnað þar sem þeir munu vinna að örverurannsóknum á hverasvæðum á Íslandi og ætli það sé þá ekki ágætt fyrir okkur líka að styrkja okkar eigin vísindamenn, sem eru heimskunnir, til þess að sinna þeim verkefnum. Það hvílir nefnilega lagaskylda að sinna þessu erindi eins og það er lagt fram á fjárlögum. Hitt er annað að það hafa spunnist skemmtilegar umræður um þetta mál og það er af hinu góða. Það er ekki oft að hér í þingsal sé rætt um lífríki hverasvæða eða örverur yfirleitt. Og svona til gamans er rétt að skjóta hér inn að þegar m.a. var fjallað um þetta mál í líflegum umræðum, eins og er um mörg mál í fjárln., þá skaut hv. þm. Guðrún Helgadóttir því fram að þetta væri nú bara hveratívolí Árna Johnsens. Það eru mörg góð skáld í fjárln., hv. þm. Guðrún Helgadóttir og hv. þm. Jón Kristjánsson, enda var hv. þm. Jón Kristjánsson fljótur til og skaut fram eftirfarandi vísu: Í Tívolí allir gluggar glansa, glatt er enn í hveradalnum, Árni Johnsen er að dansa með amöbum í speglasalnum. En ég vil láta þessu máli lokið og vona að menn gantist ekki um of með alvarlegt mál sem um er að ræða, gott mál á sviði rannsókna á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég vona að mín orð hafi ekki verið tekin hér sem einhver hroki í garð vísindanna, það var ekki ætlunin. Ég tek undir með hv. þm. að þetta hafa verið býsna skemmtilegar umræður sem hafa spunnist um þetta mál. En bara til þess að það sé alveg á hreinu, að þetta erindi, sem hér er gert að umræðuefni, það er, ef ég skil rétt, frá bæjarstjórninni í Hveragerði til fjárln. og það er ekkert óeðlilegt við það. En það er ekki hægt að ætlast til þess af mér að ég svari í smáatriðum hvað liggur þarna á bak við. Erindið er til fjárln. og það er afgreitt þar og ég hef í sjálfu sér ekki nokkurn hlut við það að athuga. Ég geri ráð fyrir að þetta sé viðfangsefni sem er áhugamál bæjarstjórnarinnar í Hveragerði, væntanlega í samvinnu við einhvern aðila, mér skilst að það sé Iðntæknistofnun. Þannig að þetta er ekkert sem ríkisvaldið, í þessu tilviki menntmrn., er að taka upp á sína arma. Það er ekki. Þetta er Hveragerðisbær sem þarna hefur frumkvæði. Ég vona að ég hafi skilið það rétt og það er --- ja, ég veit ekkert hvar þetta á upphaf sitt, ég get ekki svarað því, en erindið kemur frá Hveragerði. Ég vænti að það sé enginn vafi á því, erindið kemur þaðan. Það er Alþingis að ákveða hvort það vill styðja þessa hugmynd og meiri hluti fjárln. hefur tekið jákvætt í það og ég sé ekkert við það að athuga.

Hæstv. forseti. Hér er hið merkilegasta mál á dagskrá og sem þingmaður Suðurlands get ég ekki látið þessa umræðu fara fram hjá mér. Mér finnst málið í senn athyglisvert og afrek ríkisstjórnarinnar að hafa náð þó, eða meiri hluta fjárln., einni millj. í þetta verkefni. En ég vil leggja áherslu á það að menn standi rétt að þessu mikivæga verkefni. Ég ræddi t.d. um það í gær í sambandi við íslenska hestinn að menn settu fyrst upp stofnræktarstöð og mér fyndist það mjög viðeigandi með örverurnar að menn kæmu á fót stofnræktarstöð í Hveragerði og þannig væri með vísindalegum hætti hægt að þróa þessa nýju íbúa staðarins. Ég tek undir það að þetta er auðvitað ferðamannamál og mér finnst ástæðulaust fyrir þingheim að gera lítið úr svo merkilegu máli og ég undra mig á málflutningi hæstv. menntmrh. hér áðan sem neitar því að taka þetta verkefni á sína arma. Hann neitar því hér í ræðustól að taka þetta verkefni á sína arma. Þetta er þekkt allt frá því 1896 í jarðskjálftunum miklu. Þar er eiginlega upphafið að vísundunum í þessu máli. Þá gerðist það í þeim jarðskjálftunum að þessar örverur tóku að koma upp úr hverunum og síðan hefur þetta mál vissulega verið íhugunarefni og kannski undrunarefni, að hið háa Alþingi Íslendinga skuli ekki fyrr hafa lagt fram fjármagn. Mér þætti nú vænt um það, ef þetta mál nær fram að ganga, hæstv. forseti, að t.d. væri bætt inn í það grein að sérstakt samráð yrði haft við Guðna Ágústsson um málið.

Virðulegi forseti. Ég vil, aldrei þessu vant, taka undir flest það sem hv. þm. Guðni Ágústsson sagði og allur hans málflutningur undirstrikar það auðvitað að það er mjög mikilvægt að koma þessari stöð á laggirnar, sem fræðslu- og rannsóknamiðstöð og vona ég að menn geti gengið af fundi sáttir um það.

Forseta er ekki ætlað að taka þátt í umræðum en getur ekki látið hjá líða að gleðjast yfir því að nú eru jólin að nálgast í hugum manna hér í þingsal.

Virðulegi forseti. Brtt. á þskj. 380 felur í sér að óskertar tekjur af erfðafjárskatti renni í Framkvæmdasjóð fatlaðra eins og lög um sjóðinn gera ráð fyrir en til þess að svo sé er áætlað að 85 millj. vanti upp á á yfirstandandi ári. Þar sem hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir að engin áform séu uppi um að skerða tekjur til sjóðsins og að þeim verði skilað í Framkvæmdasjóð fatlaðra þegar endanlegt uppgjör liggur fyrir á næsta ári vegna ársins 1994 er þessi tillaga dregin til baka.

Hæstv. forseti. Þetta mál snýst um að hitaveitur fái niðurfellingu á gömlum söluskattsskuldum. Væri það í samræmi við ákvörðun Alþingis fyrir tveimur árum þegar felldar voru niður sams konar skuldir af hitaveitum í Hvalfirði og Varmahlíð. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Á þskj. 471 er brtt. frá þeirri sem hér stendur og fleirum vegna Heyrnleysingjaskólans. Þar sem í ljós hefur komið í samtölum við hæstv. menntmrh. að búið er að leysa þetta mál og að þeirri tilfærslu yfir til Reykjavíkurborgar sem fyrirhuguð var á leikskóla Heyrnleysingjaskólans hefur verið frestað þá dreg ég þessa tillögu til baka.

Hæstv. forseti. Þessar hækkanir á sértekjum munu byggðar á brtt. sem flutt er á þskj. 451 við frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum þar sem gert er ráð fyrir nýju gjaldi, 2,50 kr. á hvert kíló kjöts, til heilbrigðiseftirlits dýralækna. Þessi brtt. mun ekki hafa komið neitt til skoðunar í efh.- og viðskn. en samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið virðist vera um hækkun á útgjöldum að ræða fyrir afurðastöðvar og því segi ég nei.

Virðulegi forseti. Þessi brtt. hefur verið kynnt í efh.- og viðskn. og er hluti ef þeim brtt. sem meiri hluti efh.- og viðskn. gerir við frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum og er nauðsynleg til þess að kjöt sauðfjárafurða sé útflutningshæft frá Íslandi og þess vegna er eðlilegt að samþykkja þessa tillögu.

Virðulegur forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði að þessi tillaga hefði verið kynnt í efh.- og viðskn. Það finnst mér vera nokkuð ofmælt. Ég mundi frekar orða það að hún hefði verið sýnd í efh.- og viðskn., nánast í sömu andrá og málið var afgreitt út þannig að engin efnisleg umfjöllun var um málið. Í raun er hér um að ræða breytingu á lögum sem hefði átt að fá sínar þrjár umræður í Alþingi þar sem í upphaflega bandorminum var ekki lögð til nein breyting á þeim lögum sem hér er um að ræða. Það er vissulega álitaefni hvort breytingar af því tagi sem þarna eru lagðar til standast stjórnarskrá.

Hæstv. forseti. Þeim þingmönnum sem hér hafa tekið til máls er alveg ljóst að ef við ætlum að standast þær kröfur sem eru gerðar bæði í Evrópu og Bandaríkjunum er alveg óhjákvæmilegt að höggva á þau tengsl sem eru á milli þess sem rekur sláturhúsið og þess sem metur kjötið. Þess vegna er nauðsynlegt að hafa annan hátt á. Hér er lagt jöfnunargjald á sem á að standa undir dýralækniskostnaði, sem á að standa undir kostnaði aðstoðarmanns dýralæknis og sem á að standa undir þeim kostnaði sem er því samfara að athuga hvaða aðskotaefni eru í kjötvörum sem er óhjákvæmilegt ef menn eru að tala um útflutning á vistvænum landbúnaðarvörum sem eru í samræmi við það sem við erum að beita okkur fyrir. Það er þess vegna óhjákvæmilegt að breyta því kerfi sem verið hefur og hafa þennan hátt á.

Forseti biður menn að athuga að þegar þeir gera grein fyrir atkvæði sínu þá geri þeir grein fyrir atkvæði sínu.

Virðulegur forseti. Þessi liður fjallar um fyrirhleðslur. Um þennan lið hefur ekki verið fjallað í nefndinni á hefðbundinn hátt í undirnefnd. Skipting þessa liðar er algjörlega á ábyrgð meiri hluta fjárln. Ég mun því sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að framvegis verði markaðir tekjustofnar flugmálaáætlunar, flugvallagjald og eldsneytisgjald, notaðir til að fjármagna rekstur flugvalla sem er ekki í samræmi við lög sem eru í gildi. Breyting er á þessu í hinum svokallaða bandormi. Ég vil á þessu stigi sitja hjá við afgreiðslu því ég mun greiða atkvæði gegn þeirri breytingu þegar frv. um bandorminn kemur til atkvæða.

Hæstv. forseti. Þessi brtt. tengist því efni sem hér var til umræðu áðan og greitt var síðast atkvæði um, en nálgast málið frá þeirri hlið að flutt er brtt. um að liðurinn Flugvellir, framkvæmdir, þ.e. framkvæmdir í flugmálum samkvæmt flugmálaáætlun, haldist óskertur og hinn markaði tekjustofn skili sér að fullu og öllu til framkvæmda í flugmálum og verði þar af leiðandi um 390 millj. kr. í staðinn fyrir þær 323 millj. sem áform ríkisstjórnarinnar, með tilheyrandi skerðingu, gera ráð fyrir. Skerðingaráformin samkvæmt lögum eiga síðan að koma í ákvæðum bandormsins sem enn hefur ekki verið afgreiddur, hæstv. forseti, þannig að fyrir utan hinar efnislegu forsendur málsins er auðvitað enn síður við hæfi að taka málin til afgreiðslu í þessari röð, sem hér er ætlast til af hæstv. ríkisstjórn. Þannig að ég hvet menn til að greiða þessari tillögu atkvæði og hafna þar með þessari skerðingu sem ætlunin er að innleiða.

Virðulegur forseti. Ástæðan til þess að ég kveð mér hljóðs er sú að hér fyrr í kvöld fóru fram þó nokkuð miklar umræður um stöðu íslensks skipasmíðaiðnaðar með hliðsjón af nýjum yfirlýsingum Evrópusambandsins um þau mál. Hæstv. iðnrh. gaf yfirlýsingu um það að á málinu yrði tekið sérstaklega núna bak jólum en fyrir áramót. Ég tel að það sé mjög mikilvæg yfirlýsing og af þeim ástæðum hef ég ákveðið að draga brtt. á þskj. 479 til baka.

Hæstv. forseti. Hér er um að ræða tillögu um 25% hækkun á niðurgreiðslum til húshitunar. Ríkisstjórnin hafði frómar óskir um að það skyldi tekið á þeim málum. Það hefur ekkert miðað frá því hún tók við. Það kom síðan í yfirlýsingu frá ríkisstjórninni fyrir nokkru síðan ný yfirlýsing um að það ætti að taka á þessum málum og einhvers staðar eru 50 millj. til viðbótar við þessa hluti til að fara í einhvers konar viðræður við orkufyrirtæki um lækkun húshitunarkostnaðar. Ég held að það væri rétt að sýna einhvern alvörulit í því að lækka húshitunarkostnað og því er þessi tillaga flutt, um 25% hækkun á niðurgreiðslum til húshitunar.

Virðulegur forseti. Þessa tillögu er óþarft að sækja vegna þess að í heimildargrein í 6. gr. er heimild að semja við orkusölufyrirtæki um aðgerðir til að lækka húshitunarkostnað þar sem hann er dýrastur og greiða allt að 50 millj. kr. í mótframlag úr ríkissjóði umfram það sem þegar hefur verið gert af hálfu stjórnvalda með niðurgreiðslum og yfirtöku skulda orkufyrirtækja. Þannig að þessi heimild er fyrir hendi, ef hún verður samþykkt hér á eftir og óþarft að samþykkja þá tillögu sem hér er lögð fram.

Virðulegi forseti. Fyrir nokkrum dögum fór hér fram mjög ítarleg umræða um vandamál dreifbýlisverslunarinnar, að frumkvæði þingmanna Alþfl. Það er auðvitað mjög sérkennilegt við þær aðstæður sem þeir beittu sér mjög í umræðu af þessu tagi, aðallega hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson, að lækka þessa aura til þess að kanna stuðningsaðgerðir fyrir dreifbýlisverslunina. Þess vegna legg ég til að menn hafni nú þessari lækkun og þess vegna bað ég um sérstaka atkvæðagreiðslu um þessa tillögu.

Virðulegi forseti. Mér er það algjörlega hulin ráðgáta hvaða máli það skipir fyrir dreifbýlisverslun hvort það er eytt í þetta 800 eða 500 þús. kr. Ég styð tillögu hv. meiri hluta fjárln. í þessu máli og ég held að það sé alveg hægt að gera nógu mikið fyrir 500 þús. kr. í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég held að það þurfi nú að byrja á því að róa hæstv. fjmrh. svo atkvæðagreiðslan geti gengið eðlilega fyrir sig. Í öðru lagi verður fróðlegt að sjá hvernig Alþfl. greiðir hér atkvæði. Í kjölfar brennandi áhuga síns á því að bæta starfskilyrði dreifbýlisverslunarinnar þá hlýtur að koma frá honum öflugur stuðningur við að halda þó að minnsta kosti þessum aurum óskertum inni. Í þriðja lagi er auðvitað sérkennilegt að heyra hv. þm. flytja þannig atkvæðaskýringu, að þeim sé það algjörlega hulin ráðgáta hvaða áhrif breyting af þessu tagi hafi en styðji hana samt, eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson gerði hér áðan, og hefði nú manninum verið sæmara að sitja kyrr í sæti sínu eða styðja frv. óbreytt. Hæstv. forseti. Það skiptir kannski ekki miklu máli í sjálfu sér og menn geta verið jafndauðir og jafnlifandi í sínum rekstri úti á landsbyggðinni, hvort þessi liður er þessum 300 þús. kr. lægri eða hærri. En hitt er svona harla nöturlegt að einmitt þarna skuli ríkisstjórnin bera niður í niðurskurðarofstæki sínu og hefði verið nær í raun og veru að láta þennan lið hverfa út af fjárlögum heldur en að meðhöndla hann með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Á bak við þennan fjárlagalið liggur nefndarstarf á vegum viðskrn. Hámark þeirra nefndarstarfa var frægur fundur í Fljótavík á Ströndum. Mér er kunnugt um það, virðulegi forseti, að ferðakostnaður norður á Strandir fer nú lækkandi og því greiði ég atkvæði með þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Það hefur komið í ljós að sú nefnd sem starfar á bak við þennan fjárlagalið hefur haldið einn fund á síðasta ári norður í Hornvík. Nú er útlit fyrir að hún geti haldið fund hér einhvers staðar nær, en væri þá ekki rétt að verja þessum 300 þús. kr. til styrktar dreifbýlisversluninni. Þess vegna greiði ég atkvæði á móti þessum lið.

Hæstv. forseti. Hér hefur verið tekinn upp sá háttur að raða upp málum þannig að menn eru hér að greiða atkvæði eftir einhverjum imbaseðlum, bunka af tillögum af öllu tagi. Ég er næstum því viss um, hæstv. forseti, að verulegur hluti þingmanna hefur ekki hugmynd um hvað hann er að gera, síst af öllu þegar menn eru langþreyttir. Ég verð að játa það að ég er ein af þeim sem eru allþreytt og mér sást yfir að hæstv. forseti tók saman 16.--20. brtt. á þskj. 465 og þar ægir öllu saman, ýmsum fræðistörfum, æskulýðsmálum, ýmsum íþróttamálum, Kvenfélagasambandi Íslands, Landssamtökunum Heimili og skóli og --- og þar sást mér yfir --- hverarannsóknir í Hveragerði. Ég bið hæstv. forseta að þagga niður í hv. þingmönnum. 

Að sjálfsögðu fær hv. þm. birtar í þingtíðindum þessar athugasemdir sem fram komu. Það er eðlilegur hlutur, en það er ekki hægt að endurtaka atkvæðagreiðsluna.

Hæstv. forseti. Ef það á að fara að skrá hér eftir þingmönnum það sem þeir kunna að hafa sagt þá vil ég að það sé rétt skráð eftir mér, að það er ekki rétt eftir mér haft sem hv. þm. sagði, að ég vildi ekkert með þetta mál hafa að gera. Það er ekki rétt eftir haft.

Virðulegi forseti. Það er nú svo með þær brtt. sem hér eru við 6. gr. að þær eru flestar komnar frá ráðuneytunum og við höfum lítið um þær að segja, a.m.k. minni hlutinn í fjárln. Ég vil hins vegar fagna því að þessi liður hér, 3.79, sé kominn inn því að Samband austur-húnvetnskra kvenna hefur unnið kraftaverk með því heimilisiðnaðarsafni sem það hefur komið upp á Blönduósi og það er mjög verðugt að afhenda þetta hús þeim til eignar svo að þær geti enn þá betur stutt við þetta safn. Þess vegna greiði ég atkvæði með þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Þessi tillaga er um heimild til að endurgreiða kostnað af endurteknum kosningum um sameiningu sveitarfélaga og sveitarstjórnarkosningum sem leitt hafa eða munu leiða af mistökum við undirbúning að kosningum um sameiningu sveitarfélaga á sl. tveimur árum. Jöfnunarsjóður hefur heimild til að greiða kostnað sem þennan og ég tel fullvíst að kostnaður sem leiðir af endurteknum kosningum á þessum tíma verði greiddur af Jöfnunarsjóði og því sé óþarft að setja heimildarákvæði sem þetta í fjárlögin.

Hæstv. forseti. Mér finnst fáránlegt að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga eigi að bera uppi kostnaðinn af mistökum í ráðuneytinu og ég tel að það sé eðlilegt að Alþingi taki ábyrgð á starfsmönnum sínum, þ.e. ráðherrum og opinberum starfsmönnum í ráðuneytum, sem gera mistök. Þess vegna er þessi tillaga flutt.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja það eins og er að ég harma það mjög ef meiri hluti Alþingis fellir þessa tillögu. Það er eiginlega mjög alvarlegt mál vegna þess að þau tæki sem hér um ræðir eru að verða léleg, að ég segi ekki ónýt, og það getur skapast hættuástand á stofnuninni vegna þess að tækin eru ekki nægilega góð. Hér er einungis lagt til að fjmrh. verði heimilað að endurgreiða Ríkisspítölunum allt að 30 millj. kr. á árinu 1995 eða helminginn af andvirði línuhraðals sem fest verði kaup á fyrir Krabbameinslækningadeild Landspítalans. Ég held að það ætti nú að vera auðvelt svona einu sinni eða svo fyrir meiri hlutann hér á Alþingi að horfa á veruleikann eins og hann er og að samþykkja tillögu af þessu tagi. Það er beinlínis vitlaust, að ég segi ekki stórhættulegt, að fella mál af þessum toga og ég skora á þingheim, þá sem hafa þegar gert upp hug sinn og ýtt á takkann með þessum fallega lit, að endurskoða afstöðu sína.

Virðulegur forseti. Ég vil vekja athygli á því að hér er farin sú leið að beita 6. gr., heimildargreininni í fjárlögum, til þess að breyta eignarhluta ríkisins í Skýrsluvélum ríkisins og Reykjavíkurborgar í hlutafé. Ég vil sérstaklega vara við þessu og ég vil benda á það einnig að í 6. gr. í fjárlagafrv. sem slíku, ekki í brtt., er einnig heimildargrein um að selja það sem eftir er af hluta ríkisins í Lyfjaverslun Íslands. Ég minni á að ríkisstjórnin kom ekki í gegnum Alþingi fyrir áramót frv. til laga til heimilda til þeirrar sölu. Ég tel að hér sé Alþingi að fara yfir á mjög varhugaverða braut og greiði því atkvæði gegn þessum lið.

Virðulegi forseti. Hér er dæmi um vafasamar aðgerðir á 6. gr. þar sem er verið að lækka heildargjöld stofnana á 6. gr. sem fjárln. er nýbúin að skipta fjárhæðum á. Þó að því sé varið í ágætis málefni þá er þetta ekki góður siður í lagasetningu. Því mun ég sitja hjá við þessa grein.

Hæstv. forseti. Ég get vel tekið undir að það er óvenjulegt að fara að með þessum hætti en ástæðan er sú að með þessum fjármunum er m.a. verið að efna til sameiginlegs átaks í ferðamálum bæði með Færeyingum og Grænlendingum og jafnframt verið að efna til þess að kynna Ísland með sérstökum hætti erlendis. Rannsóknir hafa leitt í ljós að það hefur gefið mjög góða raun.

Virðulegi forseti. Það fjárlagafrv. sem hér er komið til lokaafgreiðslu sýnir efnahagsstefnu núv. ríkisstjórnar. Það byggir á hæpnum forsendum og það kemur ekki við þann veruleika sem er í þjóðfélaginu í dag, kemur ekki til móts við þá sem eiga í erfiðleikum fjárhagslega, einstaklinga í landinu, og það er núv. ríkisstjórn og stjórnarliðar sem bera ábyrgð á þessu máli í heild. Ég vil ekki bera ábyrgð á þessu frv. og greiði því ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé í fyrsta sinn a.m.k. síðan ég kom inn á þing að það hefur ekki verið beðið um nafnakall og söknum við ákveðins þingmanns, Ólafs Þ. Þórðarsonar, eins af þingmönnum Vestfjarða sem nú er í veikindafríi. Þess vegna fannst mér tilvalið að ljúka þessari atkvæðagreiðslu með því að gera svipað og hann hefði líklega gert nokkrum sinnum meðan þessi atkvæðagreiðsla fór fram og það er skýringin á því að ég bað um nafnakall. Ég greiði ekki atkvæði.

Nú er komið að lokum síðasta fundar Alþingis fyrir jólahlé. Við okkur blasir að ekki hefur enn tekist að ljúka nokkrum þeirra mikilvægu mála sem afgreiða þarf fyrir áramót. Jólahléið verður því mjög stutt að þessu sinni og þingið verður að koma saman aftur á þriðja í jólum til að afgreiða þau mál. Ég nefndi það fyrir síðustu jól og tel það ekki síður eiga við nú að auðvitað verður aldrei hjá því komist að taka duglegan lokasprett við afgreiðslu mikilvægra mála fyrir jól. Eigi að síður tel ég nauðsynlegt að bæta úr og freista þess að jafna álagið meira við þingstörfin. Það má vel ná árangri í þessum efnum ef þingflokkar og ríkisstjórn leggjast á eitt. Ég vil eindregið hvetja þá sem hér verða í fyrirsvari um næstu jól að sameinast um að ráða bót á þessu vandamáli. Ég vona að jólahátíðin megi verða okkur sá tími friðar og fögnuðar sem fólginn er í boðskap jólanna. Ég færi þingmönnum öllum, skrifstofustjóra og starfsfólki Alþingis hugheilar óskir um friðsæla jólahátíð og bið fyrir kveðjur til fjölskyldna þeirra. Sömu óskum beini ég til starfsmanna fjölmiðlanna sem hér starfa okkur við hlið og flytja þjóðinni fréttir af framvindu mála. Þeim sem eiga um langan veg að fara óska ég góðrar heimferðar og heimkomu og vænti þess að við hittumst öll heil á Alþingi á þriðja í jólum.

Fyrir hönd okkar alþingismanna vil ég þakka hæstv. forseta fyrir hlý orð og góðar óskir okkur til handa. Ég þakka forseta einnig sanngjarna fundarstjórn og ágæta forustu um þingstörfin. Ég óska hæstv. forseta og skrifstofustjóra Alþingis og reyndar starfsliði öllu gleðilegra jóla og ég vil leyfa mér að vænta þess að við megum hittast hér heil til starfa að loknu þessu stutta jólahléi. Ég bið hv. þm. að taka undir óskir mínar með því að rísa úr sætum. --- 
            

Ég þakka hv. 3. þm. Norðurl. v. fyrir hlý orð í minn garð og minnar fjölskyldu og hv. þm. öllum fyrir að taka undir þau orð. Ég endurtek óskir mínar um gleðileg jól öllum hv. þm. og starfsfólki Alþingis til handa, svo og Íslendingum öllum.

Jón Baldvin Hannibalsson utanrrh., Pálmi Jónsson, 2. þm. Norðurl. v. Aðalmaður tekur sæti á ný: Össur Skarphéðinsson umhvrrh.

Forseti vill láta þess getið að um kl. hálffimm í dag er gert ráð fyrir utandagskrárumræðu. Málshefjandi er Ólafur Ragnar Grímsson og fjmrh. verður til andsvara. Umræðan varðar verkfall sjúkraliða og fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa, hálftíma umræða.

Virðulegi forseti. Hér er haldið áfram að ræða frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1994 en þessi 3. umr. hefði kannski ekki látið mikið yfir sér ef hér hefðu ekki orðið óvæntir atburðir í gær sem töfðu hana. Það eru ekki margar breytingar við fjáraukalagafrv. frá 2. umr. en hins vegar eru þær nægar til þess að það lá við handalögmálum í gær í þingsal og þurfti að fresta fundi í eina tvo tíma til þess að lægja öldurnar hjá stjórnarliðum um málið. Þá verður manni fyrst fyrir að spyrja: Er eitthvert samkomulag í þessu máli í ríkisstjórnarflokkunum? Það væri gott að fá það upplýst í umræðunni á eftir, t.d. þegar ég hef lokið máli mínu, hvort svo er. Í gær voru vinnubrögð meiri hluta fjárln. gagnrýnd mjög harðlega af tveimur hv. stjórnarliðum, svo ekki sé meira sagt. Það var eðlilegt að svo væri gert vegna þess að vinnubrögðin við þetta mál eru náttúrlega alveg dæmalaus og kom það fram í þessari stuttu umræðu í gær sem endaði með þessum einstæða hætti. Það er náttúrlega ekki venjulegt að grg. með brtt., sem líta í fyrstu út fyrir að vera nokkuð sakleysislegar, valdi slíku uppnámi. Það var rakið í gær að vinnubrögðin voru með þeim hætti að eftir að fjárln. hafði sem heild afgreitt málið, þá var samin m.a. löng grg. um brtt. er varðar Byggðastofnun og meiri hlutinn gerði sér lítið fyrir og ætlaði sér að taka völdin í Byggðastofnun um þá málaflokka sem brtt. fjallaði um, að þingkjörin stjórn Byggðastofnunar þyrfti að mæta á fundi úti í fjárln. til þess að gera grein fyrir gjörðum sínum. Þetta ákvað meiri hlutinn án þess að bera þetta undir nefndina og útbýtti þessu plaggi þegar fundur átti að hefjast í gær og umræðan var svo gott sem hafin. Þetta er náttúrlega alveg með fádæmum og viðbrögðin voru auðvitað eftir því. Það er grundvallaratriði að fá það upplýst við þessa umræðu hvort það er yfirleitt eitthvert samkomulag um þetta mál. Hver niðurstaðan hefur orðið af þingflokksfundi Sjálfstfl. í gær um málið. Það var ekki mjög friðvænlegt þegar menn skunduðu til þess fundar og ég er ekkert viss um að það sé búið að breiða yfir allt sem þessu tilheyrir. Það var ekki nóg með þessa Byggðastofnunarklásúlu sem er á bls. 3 í nál. meiri hlutans þar sem segir svo: ,,Byggðastofnun er ætlað að gera fjárln. Alþingis sérstaklega grein fyrir ráðstöfun þessara fjármuna.`` Síðan segir í liðnum þar sem fjallað er um jarðræktarlög: ,,Meiri hluti fjárln. hefur ákveðið í samráði við landbrh. og fjmrh. að leggja til 40 millj. kr. framlag vegna áburðarhúsa og vatnsveitna sem byggð voru á árunum 1992 og 1993 enda uppfylli jarðabætur þessi skilyrði jarðræktarlaga um greiðslur framlags. Jafnframt vilja sömu aðilar láta það koma skýrt fram að ekki verði um frekari fjárveitingar að ræða til framkvæmda samkvæmt jarðræktarlögum.`` --- Svo mörg voru þau orð. Það vill nú svo til að það eru lög í gildi í landinu og meiri hluti fjárln., með allri virðingu fyrir honum þó hann sé að verða ansi fyrirferðarmikill í seinni tíð, þá hefur meiri hluti fjárln., þó hann fái hæstv. fjmrh. og hæstv. landbrh. í lið með sér, ekkert umboð til að breyta lögum í landinu. Enda var þessu mótmælt harðlega í gær og ég er ekkert viss um að hv. 3. þm. Austurl. sem mótmælti í gær sé tilbúinn til að láta vaða yfir sig í þessu máli. Það á a.m.k. eftir að sýna sig. En það er auðvitað nauðsynlegt að fá úr því skorið við þessa umræðu málsins og það komi skýrt fram og auðvitað getur það komið fram strax að lokinni ræðu minni hvort það er eitthvert samkomulag um þetta mál. Eins og ég sagði í upphafi þá eru breytingarnar við fjáraukalagafrv. milli 2. og 3. umr. ekki mjög margar en geta verið nokkuð erfiðar samt. Minni hluti fjárln. skilaði nál. við 2. umr. málsins og skilar ekki sérstöku nál. við 3. umr. En eigi að síður vil ég gera nokkur atriði að umræðuefni sem varða tekju- og gjaldahlið fjáraukalaga. Það hefur komið fram og er meginbreytingin á þessu fjáraukalagafrv. að þjóðarbúinu hefur fallið vinningur í skaut á þessu ári. Það segir reyndar í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar hinni margfrægu, í fyrstu málsgrein, að ,,einörð stefna ríkisstjórnarinnar og ábyrg afstaða launafólks og atvinnurekenda hefur tryggt meiri festu í efnahagslífinu en verið hefur um áratuga skeið.`` En það er auðvitað ekki einörð stefna ríkisstjórnarinnar sem hefur tryggt þennan vinning í tekjuhlið fjáraukalaga. Það er eins og fyrri daginn og verið hefur um áratuga skeið að það eru sveiflur í sjávarútvegi, jákvæðar uppsveiflur, sem tryggja þennan tekjuauka. Tekjuaukinn er 5 milljarðar kr. á árinu. Það hafa komið fram 2,4 milljarðar kr. til viðbótar við það sem komið var fram í september. En það er athyglisvert að þessi tekjuauki nægir ekki til þess að lækka halla ríkissjóðs á yfirstandandi ári. Þvert á móti, þrátt fyrir þennan tekjuauka þá eykst hallinn og er kominn í 10,5 milljarða kr. eins og nú standa sakir. Það hefur einnig komið í ljós og kemur í ljós í 3. umr. fjárlaga, sem á að fara hér fram seinna í dag, að þessi bati er allur reiknaður út á næsta ár. Fjárlögin byggjast á áframhaldandi bata eins og hefur verið á síðasta ári í sjávarútvegi. Það er verið að gera út á þann bata. Það kemur glöggt fram í gögnum bæði sem hafa verið lögð fram í fjáraukalögum og í fjárln. að það er ekki snilli þessarar ríkisstjórnar sem tryggir þennan bata. Það er eingöngu þessi jákvæða þróun í sjávarútvegi. Hér gefur fjmrn. undir stjórn fjmrh. hæstv. út fréttabréf. Það heitir Fjárhirðirinn. Það heitir nú ekki góði hirðirinn, fjárhirðirinn heitir það.  Hins vegar er ekki fyrir það að synja að áætlanir fyrir næsta ár, og það verður auðvitað rakið í umræðum um fjárlög næsta árs, um tekjuhlið fjárlaga sem fer hér fram síðar í dag, um tekjur sem eru byggðar á mjög mikilli óvissu svo ekki sé meira sagt. M.a. hefur loðnuvertíð algjörlega brugðist nú á haust- og vetrardögum þó vonandi rætist þar úr þegar kemur fram yfir áramót og líður fram á vetur. Það er líka gagn að svo verði því sjávarútvegurinn er að laga sig að þessum aðstæðum og fjárfesta með tilliti til góðrar loðnufrystingar á næsta vetri. Þó að þessi jákvæðu teikn séu í tekjunum og í sjávarútveginum þá er atvinnuvandinn, vandi launafólks, algjörlega óleystur. Það er staðreynd að atvinnuleysi verður fast að 5% á yfirstandandi ári og Þjóðhagsstofnun spáir á næsta ári að það lækki samkvæmt nýjum spám um 0,3% en það er með öllum þessum fyrirvörum sem ég gat um. Atvinnuvandinn er ekki síst ástæða þess að allur tekjuaukinn fer í útgjöld og rúmlega það. Það er þessi innbyggði vandi í ríkisfjármálin sem stafar af atvinnuleysinu, það er hann sem skiptir sköpum í þessum efnum. Það er ekki síst óvissan í launamálum sem skiptir sköpum um horfurnar á næsta ári. En ég ætla ekki að gera það nánar að umræðuefni í þetta sinn. Eins og ég gat um fyrr í máli mínu þá er halli fjárlaga nú við 3. umr. samkvæmt þeim breytingum sem fjáraukalögin gera ráð fyrir um 10,5 milljarða kr. Það má geta þess að heimildir frá fyrra ári sem voru geymdar og voru endurvaktar í fjáraukalögum eru tæpir 2 milljarðar kr. Það er heimild til að flytja á milli ára og það kann að vera að það verði einhverjar heimildir ónotaðar um áramótin. Eitthvað af því fellur niður en eitthvað þarf að endurvekja aftur á næsta ári í fjáraukalögum. Þarna eru um 2 milljarðar kr. að ferðast á milli ára. En ég vík þá að þeim brtt. sem gert er ráð fyrir og vil sérstaklega víkja að fyrstu brtt. varðandi framlög til Byggðastofnunar. Þetta er orðin nokkuð fræg brtt. svo ekki sé meira sagt. Það er gert ráð fyrir 50 millj. kr. viðbótarframlagi til að fjármagna atvinnuuppbyggingu á þeim svæðum sem hafa orðið fyrir mestum samdrætti í sauðfjárframleiðslu og er það í samræmi við búvörusamninginn og það er náttúrlega alveg einkennandi hvað þarf í rauninni að ganga mikið á til þess að hæstv. ríkisstjórn uppfylli samninga sem gerðir hafa verið. Ætti það að vera bæði hæstv. ráðherrum og þingmönnum nokkurt umhugsunarefni að trekk í trekk skuli vera skrifað undir samninga um hina ólíkustu hluti og síðan sé fyrsta tækifærið notað til þess að reyna að brjóta þá samninga eða koma sér hjá því að uppfylla þá. Það má auðvitað segja að Alþingi hafi löggjafarvaldið og löggjafarvaldið felur það í sér að það er hægt með nýjum lögum að skerða samninga. En það breytir ekkert þessari gjörð í sjálfu sér. Þetta verður til þess að auka tortryggni gagnvart ríkisvaldinu í flestum greinum, að ríkisvaldinu sé ekki treystandi til þess að gera samninga. Einstaklingar sem gera samninga geta ekki treyst á það að ef svo vill verkast þá geti þeir breytt forsendunum og ég held að það eigi að vera almenn regla, eða það er mín skoðun, fyrir ríkisvaldið að reikna með því að uppfylla þá samninga sem gerðir eru en skrifa ekki undir þá að öðrum kosti. Þetta er náttúrlega dæmalaus brtt. Ekki það að hún horfir í jákvæða átt, efnislega er ég sammála henni, en það er dæmalaust hvernig hún er tilkomin. Þó að þetta framlag til sauðfjárræktarinnar sé samningsbundið og hafi verið skrifað undir það á sínum tíma þá vita allir sem fylgjast með málum hér að það voru hörkuátök milli stjórnarflokkanna um þetta mál, hvort það ætti að leggja fram þessar 50 millj. kr. til að uppfylla búvörusamninginn. Það stóð hér í stórstyrjöld um það eftir að ríkisstjórnin hóf störf aftur eftir uppákomurnar sl. haust þá hóf hún störf eina helgi fyrir rúmlega viku og fór að semja yfirlýsingar og ályktanir og takast á um einstök mál eftir dvala sumarsins og ýmsar óþægilegar uppákomur á síðasta hausti sem ég ætla ekki að rekja. Það er fljótt frá sagt að það var verslað. Það var fjallað hér í gær um útflutning á hrossum en þarna voru gerð hrossakaup. Það var samþykkt að koma inn 20 millj. kr. í viðbót við þessar 50 millj. kr. til smábátaeigenda, þannig ætlaði Alþfl. að bjarga andlitinu í málinu. Þeim er ekki ljúft að uppfylla samninga við bændastéttina en gátu réttlætt það með þessu að fá inn þessar 20 millj. kr. Nú er mér spurn hvernig eigi að úthluta þessum 20 millj. í öllum þeim erfiðleikum sem þessi útgerð á við að etja. Ég vil ekki segja að þetta sé ekki betra en ekkert. En þetta er náttúrlega alveg eins og dropi í hafið. Ég skil ekkert í því hvers vegna meiri hluti fjárln. vill taka á sig þann kross að úthluta þessu fé. Það er alveg óskiljanlegt því mér er kunnugt um að það er hálfgerður hrollur í stjórn Byggðastofnunar að þurfa að úthluta þessu miðað við þær þarfir sem eru í þessari útgerð. Þar verða einhverjir skildir út undan, það er alveg ljóst.

Ekki ertu á móti framlaginu?

Nei, hv. 5. þm. Austurl., ég er ekki á móti framlaginu en ég öfunda þá ekki sem þurfa að úthluta því.

Myndir þú vilja að við gerðum það í fjárln. að úthluta?

Ég sagði það, hv. 5. þm. Austurl., að ég botna ekkert í því hvers vegna fjárln. vill taka þennan kross af stjórn Byggðastofnunar að úthluta þessum fjármunum sem eru settir þarna inn til þess að bjarga heiðri Alþfl. að þeirra eigin dómi. En honum er ógnað með því að lagðar eru 50 millj. til að uppfylla búvörusamninginn. Síðan eru jarðræktarlögin. Það er jákvætt að setja þar inn 40 millj. Hitt er svo annað mál að ég hef aldrei skilið þá framkvæmd sem verið hefur í sambandi við jarðræktarlögin. Hvers vegna er fjárveitingavaldið á hverju ári alltaf að reyna að koma sér undan því að uppfylla ákvæði jarðræktarlaga og hafa halann á eftir sér í þessum lögum? Af hverju er þeim ekki breytt ef núverandi stjórnvöld ætla sér ekki að borga þessi framlög? Aðferðin er að taka út úr lögunum tvö ágæt verkefni og nauðsynleg sem verður ekki hjá vikist og byggja haughús vegna heilbrigðiskrafna og endurnýja vatnsveitur. Þau tvö verkefni eru tekin út úr og greidd en annað á ekki að greiða þó að lögin kveði á um það. Ég skil ekki svona framkvæmd. Jarðræktarlögin kveða á um stuðning við ýmsa þróunarstarfsemi og nýbreytni í landbúnaði. Ég get alveg skilið að hefðbundin jarðrækt er ekki eins mikilvæg og áður. En það er ekki þar með sagt að það eigi að stöðva alla þróun í þessari atvinnugrein, t.d. ræktun skjólbelta svo eitthvað sé nefnt, þó afturkippur verði í hefðbundinni jarðrækt. Ef ríkisvaldið ætlar sér ekki að standa við þessi lög þá á að endurskoða þau og breyta þeim og standa svo við þau. Núverandi ástand er alveg óviðunandi. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að það eigi að styðja áfram verkefni í landbúnaði sem falla undir jarðræktarlög og eru nauðsynleg. Þessi framkvæmd er náttúrlega alveg útilokuð eins og þessar brtt. gera ráð fyrir og hvað þá hin furðulega greinargerð sem fylgir um einræðisvald meiri hluta fjárln. og hæstv. landbrh. og fjmrh. í málinu. Ég ætla ekki að hafa öllu fleiri orð um þetta frv. að sinni. Meginlínurnar í því eru þær að tekjurnar aukast á árinu frá því sem áætlað var um 5 milljarða kr. Allur sá ávinningur fer í útgjaldaauka og rúmlega það. Höfuðástæðan fyrir því er að ríkisstjórninni hefur ekki tekist að ráða við atvinnuvandann í landinu og ríkisfjármálavandann af þeim sökum. Þess vegna verður þessi mikli ávinningur í tekjunum sem stafar af uppsveiflu í sjávarútvegi ekki til þess að laga stöðu ríkissjóðs. Það er sú mynd sem við blasir. Það kemur berlega fram í þeim gögnum sem lögð hafa verið fram í umræðum þessa máls að það hefur ekki tekist að koma öðrum atvinnugreinum í það horf að þær taki við fleira fólki og atvinnuleysisvandinn er óleystur. Það er mergurinn málsins og sú mynd sem blasir við hér. Ég fjallaði ítarlega um þetta fjáraukalagafrv. við 2. umr. og ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það að sinni. En mér finnst mergurinn málsins sá, áður en umræðunni er haldið áfram og það er hægt í andsvörum við mína ræðu, að upplýsa hvort það er eitthvert samkomulag í Sjálfstfl. um þetta mál og hvort Alþfl. er þá dús við það samkomulag sem þar hefur tekist.

Virðulegur forseti. Vegna orða hv. þm. Jóns Kristjánssonar hér á undan þá vil ég láta þess getið að þskj. 443 hefur verið prentað upp og á brott felld niðurlagssetningin um Byggðastofnunarkaflann og reyndan tvö orð í kaflanum sjálfum annars staðar. Við alþýðuflokksmenn höfum ekkert við það að athuga. En ég get hins vegar að sjálfsögðu ekki svarað fyrir Sjálfstfl.

Virðulegi forseti. Ég heyri að hv. 1. þm. Vestf. hefur skotið byltingarliðinu í fjárln. skelk í bringu og það er búið að fella út ákvæðið um að Byggðastofnun sé ætlað að gera fjárln. grein fyrir ráðstöfun fjármunanna. Svo yfirtakan á stjórn Byggðastofnunar hefur sem sagt mistekist. En þetta var ekki nema helmingurinn af málinu. Hv. 3. þm. Austurl. var nú kannski ekki alveg eins reiður og hv. 1. þm. Vestf. í gær en hann hafði líka stífar athugasemdir við texta sem varðaði landbrn. um jarðræktarlög og löggjafarvald meiri hluta fjárln. í þeim efnum. Það væri fróðlegt að fá það upplýst hvort það mál væri einnig leyst.

Virðulegi forseti. Ég er ekki kominn hér upp til að svara fyrir um samkomulag vegna þeirrar uppákomu sem hér varð í gær sem var náttúrlega alveg makalaus en eðlileg út frá því sem svokallaður meiri hluti fjárln. hafði gengið frá. Það er eiginlega merkilegt, þessi lokaði klúbbur sem meiri hluti fjárln. er, kannski hefur það verið alla tíð en það er aldrei eins og nú, að hv. fjárln. eða meiri hlutinn virðist ekki þurfa að ræða við hinn almenna þingmann og gerir þess vegna þau axarsköft sem hér voru rædd í gær sem nú er búið að bjarga að hluta með því að taka út það sem sagt var um Byggðastofnun en hitt stendur alveg óhreyft varðandi landbúnaðarþáttinn. Það er sem sagt búið, meiri hluti fjárln. virðist vera búinn að setja þarna inn í greinargerð og telur að það séu víst nánast lög að ákveða með þessum orðum að Jón Baldvin, hæstv. ráðherra, ráði í ríkisstjórn á næsta kjörtímabili. Það virðist vera búið að ganga frá því og enn aukast nú völd þess ágæta manns og ef þeir koma þessu fram eins og þeir vona. En furðulegt er ef núv. meiri hluti getur gengið frá því hvað gert verður í jarðræktarlögum á næsta kjörtímabili. Að sjálfsögðu þarf að breyta jarðræktarlögum. Það er eðlilegt í dag að það sé dregið úr þeim stykjum en það verður ekki gert með þessum hætti. Það þurfa hins vegar að verða styrkir til ákveðinna greina. Það þarf að styrkja upphreinsun skurða vegna kornræktar og fleira. Ég vildi aðeins undirstrika afstöðu mína í þessu máli. Það er með ólíkindum hvernig hv. meiri hluti fjárln. hefur hagað sér í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég vissi að þessi grein væri samin af þungavigtarmönnum en hins vegar gerði ég mér ekki grein fyrir því að þarna væri um stjórnarmyndunarsamning að ræða fyrir næstu ríkisstjórn. Það eru alveg nýjar upplýsingar fyrir mig frá hv. 6. þm. Suðurl. og þar til viðbótar að hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson væri forsætisráðherraefni í slíkri ríkisstjórn. Ég held að þessi landbúnaðarkafli sé mikilvægari en nokkurn grunaði. Ég er búinn að fá orðsendingu frá hv. 3. þm. Austurl. að hann sé á mælendaskrá og ég bíð þá spenntur eftir því að heyra ræðu hans, bæði um þetta mál og hvernig hann lítur á þennan afspyrnumikilvæga kafla í brtt. sem öðlast nú meira innihald en ég hafði gert mér grein fyrir áður.

Virðulegi forseti. Það er óumdeilanlegt að ýmsar nýjar upplýsingar koma fram í þessum umræðum þegar menn fara jafnvel að ræða stjórnarmyndun undir liðnum frv. til fjáraukalaga. Virðulegi forseti. Við 2. umr. um fjáraukalagafrv. gerði ég grein fyrir skoðunum mínum á þessu frv. og fór yfir helstu atriði frv. með þeim brtt. sem þá lágu fyrir. Síðan hafa komið fimm brtt. og svo sem öllum er kunnugt og alþjóð sennilega líka þá varð mikið fjaðrafok út af þessum fimm brtt. í gær. Síðan hafa borist á borð okkar þingmanna í morgun endurprentað framhaldsnefndarálit þar sem tekin hefur verið út síðasta skýringin á fyrstu brtt. en sú skýring var svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Byggðastofnun er ætlað að gera fjárln. Alþingis sérstaklega grein fyrir ráðstöfun þessara fjármuna.`` Þ.e. fjármuna sem renna til Byggðastofnunar. En samkvæmt endurprentun er þessi síðasta málsgreinin tekin út og virðist því hv. 1. þm. Vestf. hafa haft erindi sem erfiði. En eftir stendur annað ágreiningsmálið sem tafði mál alllengi í gær og er enn þá uppi og ég verð að lýsa því, eins og hv. 2. þm. Austurl., að ég bíð spennt eftir því að heyra hvað hv. 3. þm. Austurl. hefur um málið að segja á eftir. Auðvitað liggur ljóst fyrir að sá bati sem orðið hefur í efnahagslífinu á þessu yfirstandandi ári fer allur og meira til hvað varðar fjárhag ríkissjóðs í þau fjáraukalög sem við höfum fjallað um í haust og dugar ekki til því að það verður búið að samþykkja fleiri brtt. og hærri upphæð en batinn segir og tekjuaukinn í ríkissjóð. Hitt er kannski öllu verra að samkvæmt þeim efnahagsbata, sem hefur orðið, virðist vera búið að reikna upp að fjárlög næsta árs munu einnig taka mið af því og gengið sé út frá því sem vísu að sá efnahagsbati haldi áfram á næsta ári. Þar eru menn að gera út á óvissa framtíð en viðurkenna þó staðreyndirnar í dag, þ.e. maður stendur frammi fyrir því að það hefur orðið tekjuauki og honum er þá ráðstafað í ýmis verkefni sem var óneitanlega bent á, ekki hvað síst af minni hluta fjárln. og stjórnarandstöðuþingmönnum á þingi við fjárlagagerð yfirstandandi árs, að þau fjárlög, sem við erum að vinna eftir á þessu ári, væru ekki raunhæf sem hefur auðvitað komið á daginn. En allt um það er þó efnahagsbati sem allir hljóta að fagna að orðið hefur og nú á að gera út á hann á næsta ári líka en þar er á mjög mikla óvissuþætti að treysta á því samkvæmt áliti Þjóðhagsstofnunar getur brugðið til beggja vona í þeim efnum. Þrátt fyrir það hefur verið orðið við ýmsum nauðsynlegum breytingum með leiðréttingu og vil ég lýsa ánægju minni með að það hefur orðið við því að auka framlag til Byggðastofnunar og standa þannig við búvörusamninginn að einhverju leyti. Hins vegar liggur ljóst fyrir að ekki hefur verið staðið við hann hvað þetta ákvæði varðar á undanförnum árum enda hefur Byggðastofnun t.d. lýst því yfir að einungis á árinu 1993 hafi stofnunin aðeins fengið 20 millj. kr. en átti að fá samkvæmt búvörusamningi 100 millj. kr. og því telur stofnunin að það vanti núna miðað við þessi áramót 230 millj. kr. Þess vegna eru þær 50 millj., sem hér eru fyrirhugaðar, ekki nema lítill hluti af þeirri upphæð sem Byggðastofnun átti að hafa samkvæmt búvörusamningi til þess að aðstoða bændur sérstaklega á sauðfjárræktarsvæðum. Menn hafa verið að togast á um það hvernig eigi að skilja þessi ákvæði í búvörusamningum en það stendur samt sem áður eftir að ekki hefur orðið við þeim fjármunum sem þar voru tilgreindir. En vonandi verða þessar 50 millj. þó til þess að bæta eitthvað þann skaða sem orðinn er í sauðfjárræktinni og aðstoða bændur sem eiga þar margir hverjir mjög erfitt uppdráttar. Það er líka merkilegt hvernig hefur verið staðið að því að framfylgja stefnunni í sauðfjárræktarmálunum, þ.e. að sú skerðing, sem þar hefur verið ákveðin, skuli ævinlega koma jafnt yfir alla, að það skuli vera skert hvort sem um er að ræða sauðfjárbændur á svæðum þar sem sauðfjárrækt er nánast eina greinin sem hægt er að vera með og landið býður upp á og er ekki ofnýtt. Þar hefur ekki verið tekið það tillit að hafa heldur rýmri ákvæði og skerða heldur á þeim svæðum þar sem möguleikar eru á öðrum búrekstri og einnig þar sem landið sé hugsanlega í hættu með því að of mikil sauðfjárbeit sé á því. En þetta er stefna, sem ég er að lýsa hér og sem ég hefði heldur viljað sjá, sem hefur ekki komist í framkvæmd og ekki hefur fengist nægur stuðningur fyrir. Þar er einnig bændum sjálfum að kenna því að þeir hafa ekki viljað taka á þessu máli. Þeir hafa litið svo á að þetta væri ákvörðun stjórnvalda og stjórnvöld hafa ekki heldur talið sér fært að gera það. Mér finnst það mjög miður. Ég held að þarna hafi bara þurft pólitíska ákvörðun. Uppgjör við sveitarfélög. Þar er verið að bæta við 7 millj. kr. til þess að gera upp við grunnskólann á Stöðvarfirði, sem hefur verið lengi í byggingu, og ágreiningur er um hvort ríkið hafi þar staðið við sín lögbundnu framlög. Þetta er samningur sem þar náðist og ég hygg að það sé allt rétt sem þar er verið að gera. Síðan kemur þetta mikla ágreiningsmál sem hv. 3. þm. Austurl. ætlar að ræða á eftir, þ.e. jarðræktarlögin og jarðræktarframlögin. Það segir svo með þessum skýringum, með leyfi forseta: ,,Í lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum fyrir árið 1992 var lögum breytt í þá veru að allur réttur til framlaga samkvæmt jarðræktarlögum væri háður fjárveitingu Alþingis. Með þessu ákvæði var verið að tryggja að frá og með árinu 1992 myndaðist ekki sjálfkrafa réttur til framlaga samkvæmt jarðræktarlögum. Frá því að þessi breyting var gerð hefur mikill þrýstingur verið á stjórnvöld að veita framlög vegna bygginga áburðarhúsa og vatnsveitna. Til þess er vitnað að jarðabætur séu að stórum hluta til komnar vegna stjórnvaldsákvæða um hreinlæti við mjólkurframleiðslu.`` Ég vil gera þetta nokkuð að umtalsefni. Á árinu 1992 var ákveðið að reyna að koma á ákveðnum skerðingum í jarðræktarframlögum en á sama tíma eru gerðar kröfur um að bændur byggi áburðarhús og vatnsveitur og auki hreinlætisaðstöðu sína, bæti heilmiklum kostnaði á búreksturinn við það að byggja þessi áburðarhús og nýjar vatnsveitur. Þeim er nánast stillt upp við vegg að þeir eru ekki viðurkenndir framleiðendur ef þeir koma ekki þessum málum í lag. Mér er kunnugt um að ýmsir bændur sem ég þekki stóðu frammi fyrir því að þeir yrðu að gera þetta ef þeir ætluðu að halda áfram mjólkurframleiðslu sinni. Þetta er samkvæmt lögum og kröfum sem stjórnvöld hafa gert og er þá ekki ósköp eðlilegt að þau lög sem kveða á um þetta verði að standa og framlög séu veitt samkvæmt þeim lögum? En því miður er of mikil tilhneiging til þess á Alþingi að setja lög sem kveða á um ákveðin fjárframlög og koma síðan eftir á og skerða þau. Ég tel að þetta sé ekki hægt að gera með bókun og lýsingu á brtt. í fjáraukalögum, það sé ekki hægt að láta það koma skýrt fram að það verði ekkert um frekari fjárveitingar að ræða samkvæmt jarðræktarlögum. Við verðum auðvitað að horfast í augu við það að jarðræktarlög eru í gildi og þeim verður að framfylgja á meðan þeim hefur ekki verið breytt. Þeim er ekki hægt að breyta með einni skýringu eða lýsingu við eina brtt. í fjáraukalögum. Það er alveg fáránlegt. Auðvitað hafa orðið miklar breytingar í búháttum hin síðari ár en einmitt eins og ég var að lýsa áðan eru kröfurnar jafnvel orðnar meiri og bændum í raun og veru gert ófært að halda störfum sínum áfram nema því aðeins að þeir fullnægi þeim kröfum sem gerðar eru samkvæmt lögum. Það er ekki nægilegt að gera kröfurnar ef engin fjárframlög eru til þeirra. Þess vegna held ég að þetta ákvæði geti ekki verið inni og að nauðsynlegt sé að taka það út og skoða síðan jarðræktarlögin og hvort hugsanlega er hægt að finna þar einhverja samkomulagsleið til breytinga, það má vel vera, en ég sé það ekki á þessari stundu. Fjórði liðurinn í brtt. meiri hlutans er Jöfnunarsjóður sveitarfélaga. Þar er framlag hækkað um 65 millj. kr. Miklar bréfaskriftir hafa farið fram, bæði frá Sambandi ísl. sveitarfélaga og Fjórðungssambandi sveitarfélaga og einstakra sveitarfélaga líka um þessi mál milli ríkisvaldsins og þeirra og hv. fjárln. hefur fengið afrit af ýmsum þessum bréfum. Sum eru þess eðlis að tæplega er hægt að lesa þau upp þar sem verið er að ræða um þann svokallaða toll sem hér er verið að tala um og ég ætla ekki að gera það að umtalsefni heldur fyrst og fremst það að ég tel ekki hægt að svelta Jöfnunarsjóð sveitarfélaga á þann hátt að vegna þess að Innheimtustofnun getur ekki staðið við sitt verði að svelta jöfnunarsjóð. Það hefur komið fram að það er mikið af óinnheimtum barnsmeðlögum og ríkisvaldið hefur tekið á sig ákveðnar skuldbindingar með samkomulagi sem gert var árið 1993 þegar meðlög voru hækkuð og vitaskuld verður ríkisvaldið að standa við þann samning sem þá var gerður. Það hefur verið farið fram á það af hálfu Sambands ísl. sveitarfélaga að það komi framlag á fjáraukalögum upp á 160 millj. kr. en hér er aðeins orðið við 65 millj. kr. af þeirri beiðni. Hvort það nægir til þess að fleyta jöfnunarsjóðnum fram yfir áramótin skal ég láta ósagt en ég hygg að aðeins sé verið að ýta vandanum á undan sér fram yfir áramót og síðan þurfi að takast aftur á við þetta vandamál strax í fjárlögum eða í byrjun árs. Það er alveg ljóst að jöfnunarsjóðurinn gat ekki, samkvæmt þeim fjármunum sem hann hafði, greitt nema 40% af þjónustuframlögum sveitarfélaga sem voru með innan við 3.000 íbúa og áttu rétt á þessu. Það er engan veginn hægt að sætta sig við að þau sveitarfélög sem eru með undir 3.000 íbúa taki á sig allar skerðingar út af þessu. Það hljóta að vera barnsfeður á fleiri stöðum en þar sem eru 3.000 manna sveitarfélög og engan veginn hægt að sætta sig við það óréttlæti sem fram kom í því að þessi þjónustuframlög væru skert. Ég hygg að þetta sé engan veginn nóg til þess að jöfnunarsjóðurinn geti staðið við sitt en það er þó, eins og ég sagði, spor í rétta átt. Það er einn liður sem er lagður fram á brtt. sem ég geri ráð fyrir að verði kynnt á eftir og er á þskj. 448 sem ég er flm. að ásamt Guðna Ágústssyni og fleirum. Þar er verið að taka á vandamálum smærri hitaveitna sem nauðsynlegt er að skoða. Það hefur verið gert nokkuð í því að skoða vanda hitaveitna en allmargar smærri hitaveitur eru þó eftir og ég tel alveg nauðsynlegt að verða við þessu. Það ætti raunar ekki að vefjast fyrir hæstv. ríkisstjórn að verða við þessari brtt. þar sem hún hefur ítrekað lýst því yfir frá hvítbók, sem kom út árið 1991, að hún stefndi að því að lækka húshitunarkostnað. Þetta hlýtur að vera eitt sporið af því sem hægt væri að gera og ekki það alstærsta en mundi líklega vera til mikilla hagsbóta fyrir þær hitaveitur sem hér eiga hlut að máli og þá notendur þeirra hitaveitna. Ég ætla ekki að ræða það svo sem frekar nú því ég geri ráð fyrir að hv. flm. brtt. muni gera grein fyrir henni á eftir. Þá hefur einnig komið önnur brtt. sem ég verð að lýsa stuðningi mínum við. Það er brtt. á þskj. 380 sem er frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og Kristínu Ástgeirsdóttur þar sem Framkvæmdasjóður fatlaðra á að fá 85 millj. kr. Er aðeins verið að viðurkenna það að erfðafjárskattur er í raun miklu hærri á þessu ári en reiknað var með og þess vegna eðlilegt að þetta komi fram til að Framkvæmdasjóður fatlaðra fái lögboðin framlög eins og honum ber samkvæmt lögum. Virðulegi forseti. Ég hef nú lokið við að fara yfir þessar brtt. að mestu leyti og hef ekki mikið meira um þær að segja á þessu stigi. Ég vænti þess að það sem hér stendur enn eftir verði skoðað betur. Við eigum eftir 3. umr. fjárlaga í dag og þessi umræða um fjáraukalög fyrir árið 1994 tengist óneitanlega umræðu um fjárlög 1995. Það er eitt mál sem ég vildi nefna aðeins og það er beiðni frá Ríkisspítölum um að málefni kvennadeildar yrðu sérstaklega skoðuð. Þar er talið að það vanti allmikið upp á fjárframlög. Mér barst bréf frá kvennadeild Landspítalans í desember þar sem óskað er eftir því að þetta sé skoðað annaðhvort við afgreiðslu fjáraukalaga eða fjárlaga. Með leyfi forseta segir í þessu bréfi: ,,Í fjárlagabeiðnum Ríkisspítala er beiðni um sérfræðing á kvennadeild Landspítalans sem tengist rannsóknarvinnu. Um er að ræða 85% stöðuhlutfall og á að nýtast sérfræðingi í erfðafræði og erfðafræðirannsóknum, m.a. með tilliti til þess að geta náð til Íslands hluta af þeim styrkjum sem fáanlegir eru úr Evrópusamstarfi um rannsóknir og Íslendingar eru nú þegar aðilar að. Það er sótt um 100% stöðu en til ráðstöfunar er 15% stöðuhluti sem er notaður í erfðaráðgjöf á kvennadeild og getur losnað til að tengjast rannsóknarvinnunni þegar á þarf að halda. Því er 85% stöðuhluti nóg. Líklegur umsækjandi í slíka stöðu er fyrir hendi.`` Síðan er lýsing á því en í lokin segir: ,,Umsókn Ríkisspítala er til komin vegna stefnumörkunar hjá stjórnarnefnd á síðasta ári um eflingu rannsókna á spítalanum og þá eru hágæða-, sameinda- og erfðarannsóknir af því tagi sem hér um ræðir ákveðin undirstaða framþróunar í lífvísindum, jafnt í grunnrannsóknum sem hagnýtum rannsóknum framtíðar.`` Þetta er fyrri hluti bréfs frá Reyni T. Geirssyni, sem er prófessor við kvennadeild Landspítalans, og hef ég ekki lesið það frá orði til orðs. Síðan er annar liður í þessu bréfi þar sem talað er um að heilbrrn. hafi verið sendar tillögur um endurbætur og aðstöðu í sambandi við fæðingar og mæðravernd á kvennadeild og Fæðingarheimili Landspítalans. Þær fela í sér nýtingu á öllu húsnæði fæðingarheimilisins og bent er á að þetta sé valmöguleiki fyrir fæðingar á Reykjavíkursvæðinu og síðan að helmingur þessa húsnæðis verði notaður undir eina sérhæfða mæðraverndarmóttöku á Reykjavíkursvæðinu og kæmi það í stað tveggja sem nú eru reknar. Það telur prófessorinn að bjóði upp á styrkari og betur búna mæðraverndarmóttöku og leiði einnig til hagræðingar. Ég hef ekki orðið vör við að þetta hafi fengið neinn hljómgrunn í hv. fjárln. --- Virðulegi forseti, er hv. formaður fjárln. langt undan til að spyrja hann að því hvort ekkert hafi verið um þetta fjallað í meiri hluta fjárln. Vel getur verið að það hafi verið fjallað um þetta á þeim fundum því það hafa svo margir fundir verið haldnir þar sem minni hlutinn hefur ekki verið með á.

Hv. formaður fjárln. er ekki í þinghúsinu. Forseti vill benda hv. þm. á hv. 3. þm. Vestf. sem er í þingsalnum og tilheyrir meiri hluta fjárln.

Virðulegi forseti. Ég hefði haldið það að hv. formaður fjárln. mundi telja sér fært að sitja þingfundi á meðan verið er að fjalla um mál sem eru á sviði hv. fjárln. En ef hv. 3. þm. Vestf. getur svarað þessu þá er það raunar ágætlega þegið. Hér segir áfram í bréfinu að það sé verið að fullvinna þessar tillögur sem hér voru nefndar og það sé vilji fyrir því að fara þá leið að búa þetta til í fæðingarheimilinu og einnig stækkun glasafrjóvgunardeildar en svo sem kunnugt er er mikil þörf fyrir betri aðstöðu fyrir glasafrjóvgunardeildina og þar bíða tugir manna. Talað er um að biðtími í það sé núna tvö og hálft ár en húsnæði fyrir glasafrjóvgun er mjög þröngt og deildin býr við mjög slæman kost eins og er. Lagfæring fæðingarheimilisins fyrir mæðravernd mundi kosta um 13 millj. og breytingu á aðstöðu fyrir glasafrjóvganir um 18 millj. Þessa breytingar á kvennadeild væru sem sagt allt í allt í kringum 35 millj. kr. og er þetta lægri upphæð en áður hefur verið nefnd. Viðbyggingu við kvennadeild sem einnig hefur verið rædd innan fárra ára þyrfti annars að koma til og það yrði a.m.k. fimm sinnum dýrari kostur. Þennan kost þarf hins vegar að taka fyrir strax á næsta ári ef enginn hljómgrunnur hefur verið fyrir því að afgreiða þetta nú, sem ég reyndar sé ekki í fjáraukalögum, en ég vildi samt sem áður færa þetta í tal svoleiðis að þingmönnum gæfist kostur á að vita um þetta. Það má líka geta þess að hér er ekki eingöngu um framlag frá ríkinu að ræða því tekjur af glasafrjóvgunum hafa verið miklar. Fólk borgar mjög mikið fyrir þessa þjónustu og það er hægt að reikna með því jafnvel að slík fjárfesting gæti skilað arði, eða það mundi koma fljótlega a.m.k., fyrir utan það að fjárfesting í mæðravernd er óbein. Það er sem sagt stiklað á stóru úr þessu bréfi frá Reyni T. Geirssyni, prófessor á kvennadeild Landspítalans, og mér þætti mjög gott að fá umræðu um það hér því hann óskar eftir því að þetta sé tekið til umræðu annaðhvort í fjáraukalögum eða fjárlögum næsta árs. Virðulegi forseti. Það er ekki fleira sem ég hef fram að færa sérstaklega í sambandi við fjáraukalagafrv. Það er verið að ganga frá ákveðnum málum og það þarf að ljúka þessu máli. Það er mjög eðlilegt að ljúka fjáraukalögum áður en tekin er lokaumræða um fjárlög næsta árs því óneitanlega tengjast þessi mál mjög.

Virðulegi forseti. Hv. 6. þm. Vestf. spurði í tilefni af bréfi frá prófessor Reyni Tómasi Geirssyni um málefni kvennadeildar Landspítalans. Þannig er að þau mál sem snúa að Ríkisspítölunum voru tekin til umræðu og umfjöllunar í hv. fjárln. og síðar á vettvangi ríkisstjórnarinnar og hæstv. heilbrrh. gerði sérstakt samkomulag við Ríkisspítala um þau mál sem snúa að Ríkisspítölunum sjálfum. Við litum svo á að hér væri um að ræða fullnaðarsamkomulag milli Ríkisspítalanna og ríkisvaldsins um málsmeðferð fyrir Ríkisspítalana á árunum 1994 og 1995 eins og það mun birtast í fjárlögum. Við töldum ekki ástæðu til þess að hafast frekar að. Við skoðuðum þessi mál og okkur er mjög vel ljós þau mál sem voru reifuð í máli og bréfi Reynis Tómasar Geirssonar. Það hafa komið að máli við mig a.m.k. persónulega einstaklingar sem þetta mál snertir þannig að mér er mætavel ljóst þetta mál. Hins vegar töldum við ekki að það væri á okkar færi að taka þetta mál sérstaklega fram fyrir og teljum að það eigi að leysa það innan vébanda Ríkisspítalanna.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir svörin en þau leysa ekki þetta mál sem ég var að spyrja um. Það er alveg ljóst að það hefur ekki verið tekið á þessu í afgreiðslu fjáraukalaga og þó gert hafi verið samkomulag um ákveðin atriði í fjárlögum næsta árs þá er það heldur ekki þar að finna. Ég tel mjög nauðsynlegt að taka þessi mál til alveg sérstakrar athugunar. Við vitum hvernig aðstaða fæðandi kvenna hefur verið hér á Reykjavíkursvæðinu. Þær hafa barist fyrir því í mörg ár að fá betri aðstöðu og bæði mæðravernd og glasafrjóvgun á undir högg að sækja hvað varðar aðstöðu og fjárveitingar. Og ég tel mjög nauðsynlegt að taka á þessum málum hið allra fyrsta.

Virðulegi forseti. Ég geri engan ágreining við hv. 6. þm. Vestf. um mikilvægi þessa máls. Ég er alveg sammála hv. þm. um að hér er um að ræða mjög þýðingarmikið mál sem örugglega þarf að leysa með betri hætti en gert hefur verið nú þegar. Ég þekki allmörg dæmi sem færa mér heim sanninn um það. Ég vildi bara vegna þessarar umræðu láta það koma fram að það samkomulag sem hér var verið að vitna til og ég nefndi í fyrri ræðu minni tók bæði til fjárlaganna fyrir árið 1995 og eins til fjáraukalaganna 1994. Þar er að finna umtalsverða aukningu á fjárveitingum til Ríkisspítalanna og ég tel að Ríkisspítalarnir verði að leysa þessi mál innan ramma sinna fjárveitinga eins og önnur. Það hefur mjög margt verið að breytast á Ríkisspítölunum á undanförnum árum. Þangað hefur verið að flytjast aukin þekking og aukin tækni. Það er athyglisvert að þangað hafa m.a. verið að koma ungir læknar sem hafa verið að gera aðgerðir sem hafa sparað hinu opinbera stórfé. Það hefur að vísu orðið til þess að auka kostnað Ríkisspítalanna en um leið hefur létt af Tryggingastofnun ríkisins ýmsum kostnaði. Þau mál verða Ríkisspítalarnir með sín miklu umsvif að leysa innan síns ramma, sinna vébanda, og því miður er ekki hægt að leggja til á þessu stigi auknar fjárveitingar sérstaklega til þessara verkefna.

Virðulegi forseti. Það samkomulag sem hv. þm. vitnaði til að gert hefði verið í fjárveitingum til spítalanna er einungis gert á milli ráðuneyta. Það er einungis gert á milli heilbrrn. og fjmrn. Það hefur ekki verið gert við stjórn Ríkisspítala. Ég hygg að þær beiðnir og áherslur sem stjórn Ríkisspítala hefur sett sérstaklega fram hafi ekki verið virtar mjög mikils í þessu svokallaða samkomulagi sem gert hefur verið milli ráðuneyta. Ég vil bara benda á það að eins og ég sagði áðan er aðstaða kvenna hér bæði hvað varðar glasafrjóvgun, mæðravernd og fæðingar svo miklu, miklu verri en við eigum að venjast úti á landsbyggðinni. Þar getum við státað af því að aðstaðan fyrir okkar fæðandi konur er miklum mun betri. Það þekki ég mjög víða á landsbyggðinni. Og það er mjög brýnt að bæta úr þessari aðstöðu hér.

Virðulegi forseti. Út af því sem hefur komið fram frá tveimur hv. þm., hv. 6. þm. Vestf. og hv. 6. þm. Suðurl., um að þörf sé á því að breyta jarðræktarlögunum þá vil ég minna á að jarðræktarlögin voru endurskoðuð árið 1989, ef ég man rétt, og það var gert víðtækt samkomulag á milli bændasamtakanna og Alþingis, ekki bara ríkisstjórnarinnar sem þá sat heldur var stjórnarandstaðan líka í þeirri umræðu, og þá voru felld mörg ákvæði út úr jarðræktarlögunum í trausti þess að þau gætu lifað áfram. Það er full ástæða til þess að þessi lög verði gerð virk í því horfi sem gert var samkomulag um áður en menn fari að taka upp nýja umræðu um breytingu á þeim. Ég þarf ekki að endurtaka orð mín frá því í gær um þau vinnubrögð sem voru viðhöfð við afgreiðslu þessa máls af fjárln. og komu mér jafnmikið að óvörum og öðrum þegar ég fyrst sá hver niðurstaða var við afgreiðslu nefndarinnar um fjáraukalögin þegar ég settist í þingstól minn í gær. Ég vísa til þeirrar umræðu og hún út af fyrir sig hlýtur að vera góð leiðsögn fyrir samskipti manna innan flokka og innan þingsins. En það eru þó auðvitað málefnin sem hér eru aðalatriðið. Ég gat þess að ég hefði átt tal við hv. varaformann fjárln., ég hygg að það hafi verið í fyrradag, þegar ég fékk vitneskju um það með hvaða hætti ætti að skipta fjármagninu til hinna einstöku jarðræktarframkvæmda. Ég mótmælti þeim hugmyndum einvörðungu vegna þess að þar er fyrst og fremst tekin út úr tiltekinn hópur bænda að mestu leyti, aðeins ein búgrein, en aðrir látnir sitja eftir. Auðvitað er það mikilvægur kostur að þær 40 millj. sem fjáraukalögin greina nú frá að eigi að fara til greiðslu á jarðræktarlögum skuli hafa fengist. Það er þó búið að brjóta málið upp og það verður auðveldara að halda áfram. En frá mínum bæjardyrum séð fannst mér það sjálfgefið að það fjármagn færi til greiðslu á framlögum fyrir árið 1992 og því yrði skipt hlutfallslega niður á þá sem ættu þennan rétt. Mér er t.d. alveg ómögulegt að skilja að það þurfi að gera sérstakar ráðstafanir til þess að sauðfjárræktin í landinu fái ekki sinn hlut eins og aðrir. Hvergi nokkurs staðar í landbúnaði eru jafnmiklir erfiðleikar og þar. Landbn. Alþingis gerði ráðstafanir til þess að það yrði lagt stærðfræðilegt mat á hver þróun þeirra mála væri. Nýjar áætlanir sem Framleiðsluráð hefur gert og ég hef undir höndum, fékk í hendur á þessum morgni, staðfesta það að á því samningstímabili sem búvörusamningurinn nær yfir munu tekjur sauðfjárbænda dragast saman um 47%. Það samsvarar því að 1.300 ársverk í sauðfjárrækt eða hér um bil helmingur þeirrar greinar leggist af á samningstímabilinu. Auk þess sem annað fer á eftir. Þetta mundi jafngilda því að af þessu leiddi fækkun ársverka um 5.000 manns og er þá einungis talað um þá sem vinna í beinum tengslum við sauðfjárræktina. Þess vegna er mér alveg ómögulegt að skilja það þrátt fyrir að það séu ekki háar upphæðir sem ættu að koma út úr þessum 40 millj. kr. í hlut þessara bænda að þeir skuli ekki mega fá sína hlutdeild af því. Þessu hlýt ég að mótmæla. Þessi sjónarmið setti ég fram við varaformann fjárln. En það eru líka fleiri sem hér eiga hlut að máli. Á fund landbn. komu að eigin ósk og frumkvæði kornræktarbændur og bændur sem stunda grænfóðurframleiðslu. Þeir lögðu það á sig að koma langt utan af landi til þess að tala við landbn. um þessi mál. Þar skýrðu þeir skilmerkilega frá því að þessi nýja grein, kornræktin og kornframleiðsla á Íslandi, nýtur helmingi minni stuðnings en sambærileg framleiðsla t.d. í Danmörku. Þá er auðvitað miðað við að það væri greitt sem í þeirra hlut ætti að koma. Í áliti landbn. var lögð áhersla á að það yrði gengið til móts við þá bændur sem eru að feta sig inn í nýja tíma í ræktunarmálum með nýrri þekkingu og breyttum aðstæðum.

Kallaðu á landbrh., hafðu hann við.

Þessu er líka hafnað. Menn eiga aldrei á góðu von þegar hv. 5. þm. Suðurl. fer að gelta. Þingmaðurinn sem er búinn að eyða einum þriðja hluta af fylgi Framsfl. síðan hann tók við forustu í kjördæminu sínu. En það eru fleiri sögur um þessi efni. Ég minni á garðyrkjuna þar eiga menn líka ógreidda reikninga. Hins vegar er það eins og ég sagði áðan gríðarlega mikilvægt að nú hafa þessi mál verið brotin upp. Ég trúi því að í ljósi þessara staðreynda verði auðveldara að tala fyrir þeim hér eftir en hingað til. Ég trúi því líka að ríkisstjórnin átti sig á því að það þarf að taka til hendinni og gera sérstakar ráðstafanir til að sauðfjárræktin hrynji ekki á allra allra næstu árum. Í áliti meiri hluta landbn., sem hér hefur verið til umræðu, þ.e. kaflinn 04 Landbúnaðarráðuneyti, og ég sagði í gær að væri markleysa. Og ég endurtek það aftur í dag að hann er markleysa. Þar koma hins vegar fram nokkur meginatriði og að þeim skal ég nú víkja. Í fyrsta lagi er, eins og kaflinn ber með sér, komi ekkert annað til, tekin ákvörðun um skiptingu framlaga vegna jarðabóta. Þetta er yfirlýsing eins og hún er sett fram og jarðræktarlögin standa eftir sem áður óhögguð í þessum efnum. Í 2. gr. þeirra laga segir: ,,Búnaðarfélag Íslands, sem stjórnað er af þriggja manna stjórn og kosin er af búnaðarþingi, hefur á hendi umsjón með framkvæmd ræktunarmála og jarðabóta samkvæmt lögum þessum, enda sé skipulag þess og starfsreglur í samræmi við ákvæði laganna.`` Lögin standa að þessu leyti  Þá er talað hér í nál. um að það hafi verið á ferðinni mikill þrýstingur gagnvart þessum tveimur tilskildum jarðræktarframkvæmdum, eins og allar framkvæmdir sem heyra undir jarðræktarlög eru nefndar. Ég segi: Þetta er ekki sannleikur. Það hefur hvergi komið fram í erindum til landbúnaðarnefndar sem ég hef veitt móttöku. Það hefur ekki komið fram í einu einasta viðtali sem ég hefi átt við bændur, sem eru býsna mörg, þessi áhersla. Það hefur ekki komið fram sérstaklega hjá búnaðarþingi. Ég minni á að nýlega héldu formenn búnaðarsambandanna fund, fyrir fáum vikum, réttara sagt fáum dögum, og þá lögðu þeir áherslu á heildstæða afgreiðslu þessa máls. Þessar áherslur sem menn beita þess vegna fyrir sér hér eru líka rangar. Áherslan hefur verið á það að gera upp árið 1992 á fjáraukalögum. Áherslan hefur verið á það að gera upp árið 1993 á fjárlögum og þá hafa menn getað fellt sig við það að árið 1994 yrði látið bíða. Þetta eru áherslurnar. Það sem segir hér í þessum 04-kafla er rangt, það er önnur markleysan í þessum kafla. Og þá kem ég að því sem er líka grundvallaratriði og náttúrlega stærsta grundvallaratriði, að í niðurlagi þessa kafla verður með engum hætti annað séð en að menn ætli sér að afnema jarðræktarlögin og að menn ætli sér ekki að greiða það sem áfallið er. Og enn einu sinni segi ég að auðvitað eru yfirlýsingar í þessum efnum gagnslausar. Og þess vegna spyr ég um það, sem ekki segir í greininni og aðalgildi hennar byggist á, ef eitthvert er, að það sé eitthvað annað á ferðinni í þessum efnum. Menn séu með eitthvað í vasanum í þessum efnum. Og það hef ég reyndar lúmskan grun um að menn hafi ætlað sér eða ætli sér, hafi eða ætli sér, að afnema jarðræktarlögin, greiða ekki það sem út af stendur og setja þar punkt aftan við þessa merku löggjöf. Þetta er auðvitað það stórhættulegasta í málinu. Í fyrsta lagi er það svo . . .  Þetta eru grundvallaratriðin í þessu máli. Þessi texti, 04 Landbúnaðarráðuneyti, er eins og hann hefur borið að, afskaplega þénanlegur. Hann er afskaplega mikilvægur þó að hann sé svona ómerkilegur og ómarkviss. Vegna þess að auðvitað segir hann frá því hvað menn hafa ætlað sér í þessum málum, þó að sumu af því og kannski flestu hefði ekki verið hægt að koma fram nema með því að binda það í lögum. Þessi framsetning er þess vegna afar þýðingarmikil vegna þess sem hún segir ekki. Gildi hennar byggist á því sem hún segir ekki frá. Og eftir því verð ég nú að gangast að menn snúi nú við vösunum og leiti eftir því hvort þeir finni ekki þær tillögur sem hafa átt að fara eða eiga að fara inn í aðra þá löggjöf, væntanlega, sem hér er fjallað um og felur í sér afnám jarðræktarlaganna. Þetta er auðvitað grundvallaratriði, þessi gagnlega grein, sem hefur leitt þessa umræðu fram, sem hefur kallað eftir þessum spurningum. Má auðvitað standa í þessu nál. ef þeir sem hafa sett hana þar inn hafa geð í sér til þess að láta hana vera þar, jafnmarklausa og rangláta og gagnslausa eins og hún er, nema að því einu að hún hefur upplýst það sem ekki stendur í henni, það eru fyrirætlanirnar um jarðræktarlögin. Og ég ber afar miklar brigður á það að fyrir þeim fyrirætlunum sé meiri hluti á Alþingi Íslendinga. Sannleikurinn er sá að nógan úreldingarsvip er búið að setja á íslenskan landbúnað þótt við bætum því ekki við að menn eigi hér í þessu landi, sem er alls staðar í öllum menningarlöndum forsenda þess að það sé rekinn nútímabúskapur, að menn eigi ekki að hætta því að rækta og bæta landið okkar. Það er auðvitað grundvallaratriði fyrir því að það sé hægt að tala um landbúnað að það sé viðhöfð öflug ræktun í þeirri grein. Það var afar athyglisvert á fundi landbúnaðarnefndar í gærmorgun, þar sem sérstaklega var fjallað um vistvæna framleiðslu,  Ég kalla því mjög eindregið eftir því, og mér sýnist að það geti verið hér margir til svara, hér er hæstv. fjmrh., hæstv. landbrh. og hv. varaform. fjárln. Ég kalla mjög eindregið eftir því sem greinin 04 í nál. hv. meiri hluta fjárln. segir ekkert um, hvernig eigi að koma þeim áherslum sem þar eru í framkvæmd. Ég hef sýnt fram á það með algjörlega ótvíræðum hætti að greinin sjálf er út í hött. Í henni felst ekkert bitastætt. Efnislega þarf að koma þeim áherslum sem þar eru settar fram í löggjöf ef þær eiga að hafa eitthvert gildi. Og ég spyr: Er það ætlunin og þá með hvaða hætti verður það gert? Afstaða mín varðandi það frv. til fjáraukalaga sem hér liggur fyrir ræðst af þeim svörum, ótvíræðum svörum sem ég spyr um og leita eftir að fá hér við þessa umræðu. Einhvern tíma áður en atkvæðagreiðslan fer fram nægir mér, virðulegi forseti, ef þeir sem í hlut eiga eru ekki tilbúnir að gefa þau svör þegar í stað. Ég hef lokið máli mínu.

Hæstv. forseti. Ég vil í fyrsta lagi staðfesta að sá texti sem er í nál. og vitnað hefur verið til var undir mig borinn og ég stend að sjálfsögðu að honum. Í öðru lagi þá tel ég mjög mikilvægt að 40 milljónir sem áætlað er að gangi til þessara verkefna sem lýst hefur verið í þessu frv. geti gengið til þeirra verkefna. Í þriðja lagi þá er þess að geta að samkvæmt jarðræktarlögum þá er réttur til framlaga háður fjárveitingum Alþingis og hér er tekið fram að ákveðnar upphæðir eiga að ganga til þeirra verkefna sem lýst er í fjáraukalagafrv. Loks vil ég taka það sérstaklega fram vegna óska hv. þm. að það stendur ekki til að gera breytingar á svokölluðum bandormi ríkisstjórnarinnar né í öðrum fyrirliggjandi frumvörpum á jarðræktarlögum um þau atriði sem hér hafa verið til umræðu.

Virðulegi forseti. Ég vil mælast til þess að hæstv. landbrh. sé hér í salnum og fylgist með þessari gagnmerku umræðu sem hér fer fram. Það er vitaskuld algjörlega óásættanlegt að vera að ræða þessi mál og hafa hæstv. landbrh. ekki hér við. Ég vil bera fram þá ósk og skýlausu kröfu um að hæstv. landbrh. svari því alveg skýrt hvað standi að baki þessum orðum sem hér hefur verið vitnað til, en svo segir: ,,Jafnframt vilja sömu aðilar láta það koma skýrt fram að ekki verði um frekari fjárveitingar að ræða til framkvæmda samkvæmt jarðræktarlögum.`` Landbrh. getur ekki vikist undan því að svara því, er hann sammála því sem hér stendur? Og er hæstv. landbrh. sammála því að brjóta hér á bændum? Og alveg eins og hv. þm. Egill Jónsson sagði, það er verið að afnema jarðræktarlögin með þessum gjörðum. Hér er hæstv. landbrh. kominn og ég vænti þess að hann komi hér í stólinn og skýri mál sitt. Hann skuldar okkur svör.

Forseti vill vekja athygli á því að hv. þm. eru í andsvari við hv. 3. þm. Austurl. undir þessum kringumstæðum.

Hæstv. forseti. Þar sem hv. formaður fjárln. er ekki viðstaddur hér og aðrir hafa misst málið þá tel ég mér skylt að svara hv. 3. þm. Austurl., gefa honum svar við þeirri spurningu hvað standi að baki þessarar yfirlýsingar. Það stendur einfaldlega það að í frv. til fjárlaga fyrir árið 1995 er ekki ein króna til framkvæmdar jarðræktarlaga. Þannig að ríkisstjórnin hefur svarað hv. þm. Það stendur ekki til að leggja einn einasta eyri til þessara mála.

Virðulegi forseti. Ég vil að það komi skýrt fram að ég spurðist ekki fyrir um það hvað stæði í fjárlagafrumvarpi. Mér er það fullkomlega ljóst að þar eru ekki neinar tillögur um fjárveitingar til jarðræktarframkvæmda.

Hæstv. forseti. Vegna ræðu hv. 3. þm. Austurl. þá vil ég að það komi fram hér við þessa umræðu að ég hef ekki uppi neinar tillögur og hef ekki gert kröfu um það að það verði gerðar breytingar á jarðræktarlögum í tengslum við það frv. sem við erum að fjalla hér um. Jafnframt vil ég vekja athygli hv. þm. á því, vegna þess sem hann sagði um framlög til sauðfjárræktarsvæða, að við erum að fjalla um í þessu fjáraukalagafrv. sem hér liggur fyrir framlög til sauðfjárræktarsvæða. Ég vil að því sé haldið til haga hér við þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Þessi umræða á grundvelli andsvara er nú býsna merkileg og ég hlýt að þakka sérstaklega öllum sem hér hafa komið upp því að það hefur verið staðfesting við málflutning minn og það er afar mikilvægt að hafa fengið úr því skorið með svo skýrum hætti sem nú liggur fyrir, bæði af hendi hæstv. fjmrh. og hv. varaformanns fjárln., að margrædd grein í nál. meiri hlutans hafi ekkert merkingargildi. Það er auðvitað grundvallaratriði. Vegna þess að mér er nú vel til þessara manna þá hefði það auðvitað verið góð ákvörðun að hreinsa hana burtu úr nál. því að þar er hún einungis til vansa fyrir þá sem hana hafa sett þar fram. En ég get verið þakklátur fyrir það að hún varð til þess að opna þessa umræðu og leiða þá mikilvægu niðurstöðu fram í dagsljósið sem hér hefur fengist.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að undirstrika og endurtaka með hv. 3. þm. Austurl. að lokaorð í nál. meiri hluta fjárln. eru marklaus. Þótt títtnefndur meiri hluti nefndarinnar vilji áframhaldandi áhrif hæstv. utanrrh. í landbúnaðarmálum þá ræður nú þessi lokaði klúbbur ekki þeim hlutum. Út af orðum hv. þm. um að ég vildi endurskoða jarðræktarlög þá finnst mér það eðlilegt, en að sjálfsögðu ber að halda þar inni nauðsynlegum hlutum eins og ég gat um fyrr. Hér hefði átt nú að endurgreiða skuld frá 1992 að fullu, undir það tek ég með hv. þm. En það eru þrír landbúnaðarráðherrar, fyrstur byrjaði hv. framsóknarmaður Jón Helgason, síðan tók við hv. alþýðubandalagsmaður Steingrímur Sigfússon og að síðustu lokast þrenningin með núv. hæstv. landbrh. Halldóri Blöndal. Allir þessir menn hafa stórskorið jarðræktarlögin þrátt fyrir að séu eru enn í gildi.

Hæstv. forseti. Það kom skýrt fram í gær í máli hv. 1. þm. Vestf. og hv. 3. þm. Austurl. að það gengur alveg fram af þeim vinnubrögð hér á Alþingi nú og það held ég að sé sameiginlegt með flestum sem um þau mál hugsa og vilja skilja. Það hefur gengið svo hér það sem af er þessu þingi að þau frumvörp frá ríkisstjórninni sem nauðsynleg eru til þess að afgreiða fjárlög hafa komið seint fram og verið illa undirbúin og þegar þau hafa komið til nefnda þingsins þá gengur illa að ná þar samkomulagi milli stjórnarliðsins og afgreiðslur tefjast þar líka. Síðan þegar nefndir hafa afgreitt málin frá sér og þau koma hér inn í þingið þá upphefjast deilur milli stjórnarliða þar sem ekkert samráð hefur verið haft um afgreiðslu nefndarinnar, virðist vera, innan viðkomandi þingflokka. Það er því alveg ótrúlegt stjórnleysi sem einkennir þetta þinghald af hálfu stjórnarflokkanna. Það á ekki við um forseta heldur er það stjórnarflokkanna sem eiga og taka á sig ábyrgð á framgangi mála hér. Það er kannski táknrænt að hæstv. forsrh. hefur lítið sést hér í þinginu undanfarnar vikur og það er ekkert nýtt þó að stóll hans sé auður í dag. Og ef hann birtist hér þá lætur hann fara heldur lítið fyrir sér og gengur með veggjum. En það er að sjálfsögðu staðfesting á því að það vantar alla verkstjórn af hálfu stjórnarflokkanna við þinghaldið. En ég óskaði eftir því áður en ég hóf mál mitt að hæstv. landbrh. yrði hér viðstaddur þar sem ég ætla ekki að fara út í mörg atriði þessa frv. til fjáraukalaga heldur aðeins víkja að því sem hér hefur verið rætt um áður, um jarðræktarframlög og viðhorf mitt til þeirra ákvæða. Hv. 3. þm. Austurl. ræddi hér um þetta mál áðan og ég átti dálítið erfitt með að átta mig á öllu sem hann sagði því að mér fannst það vera mótsagnakennt. Í öðru orðinu fagnaði hann þessari yfirlýsingu sem meiri hluti fjárln. gerir í umboði hæstv. landb. og fjmrh., en í hinu orðinu taldi hann hana marklausa. Eitt held ég þó að ekki fari á milli mála að felist í þessari yfirlýsingu. Það er stefna Sjálfstfl. í landbúnaðarmálum. Að hinu leytinu get ég tekið undir með hv. þm. að að sjálfsögðu hlýtur þessi setning sem hér er að vera marklaus og ég ætla að lesa enn einu sinni, með leyfi hæstv. forseta: ,,Meiri hluti fjárln. hefur ákveðið í samráði við landbrh. og fjmrh. að leggja til 40 millj. kr. framlag vegna áburðarhúsa og vatnsveitna sem byggð voru á árunum 1992 og 1993, enda uppfylli jarðabætur þessar skilyrði jarðræktarlaga um greiðslur framlags. Jafnframt vilja sömu aðilar láta það koma skýrt fram að ekki verði um frekari fjárveitingar að ræða til framkvæmda samkvæmt jarðræktarlögum.`` Að mínu mati hefur þetta ekkert gildi en engu að síður vil ég spyrja hæstv. landbrh. hvaðan hann telji sig hafa vald til að setja svona hrokafulla yfirlýsingu fram. Í jarðræktarlögum er kveðið á um það fyrir hvaða framkvæmdir bænda skuli njóta framlaga og þar var sérstaklega miðað við tvennt, það sem væri til hagræðingar í búrekstrinum og nýjunga eins og kornræktina sem hv. 3. þm. Austurl. m.a. nefndi áðan. Þessum ákvæðum hefur ekki verið breytt frá árinu 1989. Hins vegar var í bandormi, sem samþykktur var um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1992, sett inn ákvæði um breytingar á jarðræktarlögum sem er þannig, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við 12. gr. laganna eins og henni var breytt með 3. gr. laga nr. 65/1989 bætist ný málsgrein, 3. mgr., sem orðist svo: Allur réttur til framlaga samkvæmt lögum þessum er háður fjárveitingu Alþingis.`` Í bréfi frá landbn. sem hún ritaði sem umsögn landbn. um þetta frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Vísað er til kafla úr áliti nefndarinnar, fjárlaganefndar Alþingis, fskj. 1 og umsagnar Búnaðarfélags Íslands um framkvæmd jarðræktarlaga, en þar koma fram mikilvægar skýringar um stöðu þessara mála. Nefndin vekur athygli á að skv. 4. gr. frv.,`` þ.e. þessari grein sem ég var að lesa áðan, ,,ef að lögum verður, er tekinn upp sami háttur og árið 1988 þegar greiðslur ríkissjóðs vegna jarðræktarframlaga voru bundnar fjárveitingu á fjárlögum.`` Þá fóru greiðslur til jarðræktarframlaganna eftir fjárveitingu á fjárlögum. Stundum var fjárveitingin ónóg á viðkomandi ári en þá var skuldin greidd síðar. Ef ætlunin hefði verið með breytingunni í bandorminum um ráðstafanir í ríkisfjármálum 1992 að afnema ákvæði jarðræktarlaganna um framlög hefði að sjálfsögðu þurft að gera meiri breytingar en þetta ákvæði um greiðsluskyldu ríkissjóðs. Þar er aðeins vitnað til fjárlaganna sem fjalla um greiðslur til ríkissjóðs á hverju ári. Eftir standa því óbreytt ákvæðin um jarðræktarframlögin sem ríkið skal inna af hendi hvenær svo sem fjárveiting verður til þess á fjárlögum. Ég sagði að ég vildi spyrja hæstv. landbrh. að því hvaðan hann hefði vald til þess að gefa þá yfirlýsingu, sem ég las upp, að um frekari fjárveitingar verði ekki að ræða til framkvæmda samkvæmt jarðræktarlögum. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra vitni til þeirra laga en að mínu mati er um algera lögleysu að ræða því að það er Alþingi eitt sem hefur slíkt vald og það er alveg ótrúlegt að hæstv. landbrh., hæstv. fjmrh. og hinir sex þingmenn stjórnarliðsins, sem skipa meiri hluta fjárln., skuli ganga svo langt á þingræðið að ætla algerlega að fótumtroða lög Alþingis. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta að sinni en ég vænti að hæstv. landbrh. gefi skýr svör við því hvaðan hann hefur þetta vald og hvernig hann ásamt meðreiðarsveinum sínum geti gefið fyrirmæli um hvernig þessar krónur verði notaðar þvert á ákvæði gildandi laga.

Hæstv. forseti. Mér er ljúft að svara þessu. Það er svo með þá sem sitja á þingi að þeir geta auðvitað ekki gefið yfirlýsingar nema gagnvart sjálfum sér og sinni stefnu og hefur löngum verið svo. Lögum er breytt, þeim er aftur breytt og þeim er breytt í þriðja sinn eða þau felld niður þannig að ekkert er eilíft í henni veröld og það hélt ég að hv. þm. vissi, en það kemur alveg skýrt fram hver er afstaða ríkisstjórnarinnar í þessum efnum og þarf ekki að snúa út úr því. Í annan stað vil ég segja að það er alveg ljóst hver var tilgangur lagabreytingarinnar og hvað orðalag hennar þýðir frá lögum nr. 1/1992, um ráðstafanir í ríkisfjármálum, hvað varðar breytingu á jarðræktarlögum og var rætt á þeim tíma milli mín og ég hygg hv. þm. Lagatextinn er svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Allur réttur til framlaga samkvæmt lögum þessum er háður fjárveitingu Alþingis.`` Það þýðir auðvitað að ekki er hægt að sækja neinn rétt með lögum né með öðrum hætti. Það safnast ekki upp nein skuld en á hinn bóginn kveða jarðræktarlögin á um hver séu skilyrði til styrkveitinga ef svo háttar. Lögin eru því alveg afdráttarlaus í þessu efni að rétturinn skapast ekki. Ég er algerlega ósammála hv. þm. um að ekki megi taka haughúsin og vatnsveiturnar út úr. Ég minni raunar á að hið opinbera setti á sínum tíma fram þá kvöð um haughúsin og þau hafa orðið bændum mjög þungur baggi og ég er satt að segja mjög undrandi á því ef hv. þm. ætlar að reyna að bregða fæti fyrir að hægt sé að koma til móts við þá bændur sem hafa staðið í dýrum haughúsbyggingum.

Hæstv. forseti. Ég varð fyrir vonbrigðum með svör hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi sem hann sagði síðast, þ.e. að ég ætlaði að bregða fæti fyrir að gera hlutina eins og hæstv. landbrh. vildi. Ég hef ekki minnst einu orði á það en ég vísaði til laga sem eru í gildi og ég tel mig vera skuldbundinn til að fara eftir lögum og ég spurði hæstv. landbrh. að því hvaðan hann hefði vald til með svona yfirlýsingu að breyta lögum og ég fékk ekkert svar við því. Hæstv. ráðherra sagði að enginn réttur safnaðist upp. Engu að síður er í fjáraukalögunum kveðið á um að það skuli greidd framlög til ákveðinna framkvæmda sem gerðar voru árin 1992 og 1993. Einhvers staðar liggur þá sá réttur fyrir, sem er verið að greiða út á, þannig að þarna stangast á að allur réttur hafi fallið niður með þessum ákvæðum lagabreytingarinnar frá 1992. Ég gat helst skilið hjá hæstv. ráðherra að það eigi ekki að taka allt of mikið mark á yfirlýsingunni um frekari fjárveitingar verði ekki að ræða samkvæmt jarðræktarlögum. Þarna er alveg skýrt kveðið að orði um að það skuli ekki greidd króna meir.

Hæstv. forseti. Ég er hálfhissa á hv. þm. sem er mjög þingreyndur maður og hefur lengi verið í ríkisstjórn og stuðningsmaður ríkisstjórnar. Það liggur auðvitað alveg ljóst fyrir að stefnumarkmið og yfirlýsingar ríkisstjórna eru við það bundnar. Í öðru lagi liggur líka alveg ljóst fyrir að fjölmörg lög eru þess háttar að framkvæmdir úti í þjóðfélaginu eru ekki skuldbindandi fyrir ríkissjóð þótt ríkissjóður hafi á hinn bóginn hafi í heimildarlögum kveðið á um það hvernig farið skuli með ef fjárlagavaldið kýs að veita styrki til slíkra framkvæmda. Og svo er um þetta hér. Það er mjög þröngt um opinbert fé nú. Við erum að berjast við mikinn fjárlagahalla og ég hygg að a.m.k. sumir hv. þm. stjórnarflokka hafi verið að tala um fjárlagahalla. Síðan virðist vera nákvæmlega sama hvar borið er niður. Alltaf er hægt að auka útgjöldin hjá sumum hv. þm. Hér erum við að tala um það að taka út úr einn þáttinn. Við erum að tala um að koma til móts við þá bændur sem hafa ráðist í haughúsbyggingar eða vatnsveitur. Það er alls ekki í fyrsta skiptið nú svo að ég tali bara um vatnsveiturnar sem Alþingi kemur til móts við bændur í þeim efnum og með sérstökum hætti ef um mjög fjárfrekar framkvæmdir er að ræða. Ég er því hálfundrandi á því að hv. þm. skuli taka málið upp með þessum hætti. Auðvitað væri gott að geta gengið á mörgum sviðum lengra í útgjöldunum. En það eru takmörk fyrir skattþolinu og það eru takmörk fyrir því til langs tíma hversu við getum endalaust haldið áfram að vera með ríkishalla á fjárlögum. Það eru takmörk fyrir því og auðvitað er alveg laukrétt ef hv. þm. vill bera það saman að hann hafði meðan hann var landbrh. meiri fjárráð í sínu ráðuneyti en ég í mínu.

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu er hægt að vera með frómar óskir um hvað ráðherra vill gera. En það sem ég var að leggja áherslu á var ákvæði laganna. Og meðan þeim hefur ekki verið breytt lít ég svo á að eftir þeim verði að fara því að aðeins Alþingi hefur heimild til þess að breyta lögum. Hæstv. ráðherra vék síðan að því að það þyrfti að spara og þá væri það gott að vega í þann knérunn sem hv. 3. þm. Austurl. benti hér á áðan, þ.e. sauðfjárbændur. Hann rakti þær tölur sem reiknað hafði verið út að tekjur sauðfjárbænda mundu dragast saman um 47% og þegar hæstv. landbrh. þarf að svara, þá er það kjörinn hópur til þess að láta sparnað ríkissjóðs bitna á. Það er það sem hægt var að lesa út úr hans orðum, en eftir stendur það að það sem hér stendur í þessu nefndaráliti er stefna ríkisstjórnarinnar. Hæstv. fjmrh. sagðist standa við þessi orð og hæstv. landbrh. tók undir það þannig að í þessu nefndaráliti er stefna Sjálfstfl. sem þeir ætla að koma fram hvort sem það samrýmist lögum eða ekki.

Virðulegi forseti. Það hefur verið ævintýralegt að fylgjast með þessari umræðu bæði í gær og í dag. Annars vegar ber hún þess vitni að það eru að koma kosningar og menn eru svona farnir að passa upp á sitt og farnir að láta í sér heyra, stjórnarþingmenn, sem hafa nú haft frekar hljótt um sig á þessu kjörtímabili. Hins vegar er auðvitað um það að ræða að við erum hér að glíma við ýmiss konar vandamál og menn eru ekki sáttir við þá afgreiðslu sem þau hafa fengið. Varðandi það frv. til fjáraukalaga sem hér er til umræðu þá er þess fyrst að geta að nú er að koma í ljós hver hallinn verður á þessu ári. Með þessu frv. er verið að auka hann um rúma 3 milljarða kr. og samkvæmt þeim upplýsingum sem hv. varaformaður fjárln. gaf mér þá er hallinn kominn eitthvað yfir 10 milljarða kr. á þessu ári. Og eins og kom fram í umræðum í gær um lánsfjárlögin þá leit út fyrir að hallinn gæti orðið miklu meiri, en því er ekki að neita að efnahagsbati, eins og það er kallað, hefur átt sér stað og tekjur ríkissjóðs hafa orðið mun meiri heldur en spáð hafði verið. Þetta hefur auðvitað orðið til þess að bæta stöðuna allverulega. En það breytir ekki því að þetta er gríðarlegur halli. Nú er það svo að hallinn á íslenska ríkissjóðnum er minni en hjá ýmsum öðrum ríkjum, en við stöndum hins vegar frammi fyrir kannski meiri vanda heldur en margar aðrar þjóðir, ekki síst vegna þess að okkar auðlindir eru takmarkaðar og þar hefur verið gengið of langt og við sjáum ekki fram á það að geta sótt í sjóinn eins og við höfum gert hingað til síaukinn afla til þess að standa undir öllum okkar þörfum, hversu nauðsynlegar sem þær svo eru. Þannig að framtíðin er nokkuð óviss þó að menn séu að spá töluverðum bata. Hér hefur orðið mikil umræða um jarðræktarlögin og í tengslum við það stöðu landbúnaðarins og ekki síst stöðu sauðfjárbænda og það kemur fram í þessum fjáraukalögum að það er verið að veita framlög til Byggðastofnunar vegna vanda sauðfjárbænda fyrst og fremst og eins liggur hér fyrir ákvörðun meiri hluta fjárln. þess efnis að veita 40 millj. kr. til jarðræktarframlaga. Í áliti landbn., sem hér hefur komið nokkuð við sögu, er að finna allt aðrar kröfur og við tókum þann pól í hæðina og ég vil láta það koma hér fram að það er mín grundvallarstefna, að það eigi að standa við lög og gerða samninga. Ef menn vilja rifta þeim þá á að breyta lögum, þá eiga menn að fara í það verk að breyta lögum, þá eiga menn að stokka upp spilin og breyta lögunum. Það kemur hér reyndar fram, sem rétt er, að á sínum tíma var sótt heimild til þess að takmarka framlögin til jarðræktar þannig að þau eru háð fjárveitingum Alþingis, en í rauninni gengur þetta þvert á tilgang laganna. Og þetta er auðvitað ekki góð aðferð sem hér er beitt hvað eftir annað og við upplifum ár eftir ár, að fyrst eru samþykkt þessi fínu lög, hvort sem þau eru um aldraða, fatlaða eða hver þau góðu málefni sem þingið ber fyrir brjósti og síðan koma menn með skerðingarákvæði og treysta sér ekki til að standa við samþykkt lög. Þá er miklu nær að endurskoða sjálfan lagabálkinn. Ég held að við stöndum einmitt frammi fyrir því hér á næsta kjörtímabili bæði að endurskoða ýmsa þá lagabálka sem snerta landbúnaðinn, það þarf að skoða skipulag landbúnaðarins í heild og það þarf að taka upp búvörusamninginn. Þetta er alveg augljóst mál og ekki síst í ljósi þeirra miklu vandræða sem a.m.k. hluti bænda stendur frammi fyrir. Rétt eins og við erum hér stöðugt að glíma við atvinnuleysisvandann í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð og það er verið að reyna að finna leiðir til atvinnusköpunar í gegnum átaksverkefni sveitarfélaganna og ýmislegt annað, þá verða menn auðvitað að taka landbúnaðinn og atvinnusköpun í sveitum inn í það dæmi, bæði hvað snertir karla og konur. Ég vil láta þetta koma hér fram, virðulegi forseti, að hér er mikið verkefni fram undan. Hins vegar er það svo spurningin í ljósi stöðunnar í landbúnaðinum hvaða þörf er þar fyrir jarðræktarframlög og fyrir fjárfestingar. Auðvitað eru þær sums staðar og annars staðar ekki. Sums staðar eru bændur mjög skuldugir. Við vorum einmitt hér í gær að fjalla um tillögu í lánsfjárlögum um 900 millj. kr. til skuldbreytinga á lánum bænda við Stofnlánadeild landbúnaðarins. Þannig að það er verið að fást við þennan vanda . . .  Virðulegi forseti. Erindi mitt hingað í ræðustólinn var annars vegar það að ég ætla að mæla hér fyrir brtt. sem er að finna á þskj. 380, en flm. ásamt mér er Jóhanna Sigurðardóttir. Hins vegar ætla ég aðeins hér á eftir að fjalla um kaflann um heilbr.- og trmrn. Ég ætla aðeins að minnast á hann, en reyndar voru ekki gerðar neinar breytingar á þeim kafla milli 2. og 3. umr. Sú brtt. sem ég mæli hér fyrir gengur út á það að það verði til nýr liður, 07-795 Framkvæmdasjóður fatlaðra, og til hans fari 85 millj. í liðinn stofnkostnaður. Þetta á sér þá skýringu að samkvæmt lögum eiga óskertar tekjur Erfðafjársjóðs að renna í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Óskertar tekjur. Samkvæmt upplýsingum sem við höfum fengið frá Ríkisbókhaldi þá stefnir í það að tekjur Erfðafjársjóðs verði allmiklu meiri heldur en gert er ráð fyrir í fjárlögum fyrir árið 1995 eða að þær verði um það bil 85 millj. kr. meiri en gert var ráð fyrir. Þeir peningar eiga lögum samkvæmt að renna í Framkvæmdasjóð fatlaðra og hér er því gerð tillaga um að það komi fram á aukafjárlögum þessa árs að þessar tekjur fari þangað. Þetta er samkvæmt áætlun, að þetta verði 85 millj. kr. Menn geta rétt ímyndað sér hver þörfin er fyrir þetta fjármagn hjá Framkvæmdasjóði fatlaðra. En það er allt á sömu bókina lært hér í þessum þingstörfum og lagabreytingum að það er á öðrum stað verið að fjalla um það að breyta lögunum um Framkvæmdasjóð fatlaðra og að gera þá breytingu að nú megi verja 40% af því fé sem þangað kemur í rekstur á stofnunum fatlaðra og í ýmis sérverkefni á þeirra vegum. Þannig er sífellt verið að ganga á þá peninga sem eiga að fara til framkvæmda og verið að taka þá í rekstur. Þetta er auðvitað dæmi sem veldur áhyggjum. Hið sama hefur verið að gerast varðandi Framkvæmdasjóð aldraðra. Örfá orð um heilbrigðis- og tryggingamálin. Eitt af þeim málum sem voru til umræðu og hafa verið óleyst til skamms tíma var það sem snýr að Ríkisspítölunum, Borgarspítalanum og Landakoti þar sem hefur verið við gífurlegan rekstrarvanda að stríða. Ég er nú að nefna þetta hér, virðulegi forseti, vegna þess að ég fæ ekki betur séð en að það eigi að endurtaka nákvæmlega sama leikinn á næsta ári. Fyrst er sett í fjárlögin að spítölunum beri að spara svo og svo mörg hundruð millj. kr. Síðan kemur að aukafjárlögum og þá þarf að setja þessar upphæðir inn þar vegna þess að þessi sparnaður nær ekki fram að ganga, hann er óhugsandi. Síðan liggur hér fyrir að það hefur verið gerður samningur milli Borgarspítalans og Landakots um sameiningu, samvinnu og endurskipulagningu af ýmsu tagi. Það á að veita til þess 250 millj. kr. og síðan 100 millj. til viðbótar vegna launahækkana sem reiknað er með á næsta ári, en á sama tíma liggja fyrir þær tölur að Borgarspítalinn einn telur sig þurfa 372 millj. til þess að geta haldið óbreyttum rekstri. Þar að auki vitum við það að þessi sameining spítalanna mun kosta tugi millj. ef ekki hundruð millj. vegna mikillar endurskipulagningar sem þarf að eiga sér stað. Þannig að ég fæ ekki betur séð, virðulegi forseti, en hér sé verið að leika nákvæmlega sama leikinn ár eftir ár. Þetta eru ekkert annað en bókhaldskúnstir til þess að reyna að fá út aðra útkomu úr fjárlögunum og að reyna að blekkja okkur varðandi hallann á ríkissjóði, en svo verða menn að koma á eftir og sækja þessa peninga með lánsfé, að sjálfsögðu, því ekki er til fyrir þeim hjá ríkissjóði. Þetta segir mér einfaldlega að svona vinnubrögð ganga ekki. Við náum ekki sparnaði í heilbrigðiskerfinu öðruvísi en að þar eigi sér stað uppstokkun. Þetta eru engar smáupphæðir sem við erum að tala um í heilbrigðis- og tryggingamálum og ég vil bara minna á það að hér er verið að sækja 400 millj. til viðbótar í lífeyristryggingar, 800 millj. í sjúkratryggingar, 294 millj. til Ríkisspítalanna, 212 millj. til Borgarspítlans og 100 millj. til Landakots. Þetta eru þvílíkar gífurlegar upphæðir og ég vil taka það skýrt fram að ég veit það að spítalarnir eru búnir að hagræða og endurskipuleggja í sínum rekstri eins og þeir treysta sér til og segja að lengra verður ekki gengið í sparnaði, en við stöndum auðvitað frammi fyrir því að heilbrigðis- og tryggingakerfið tekur til sín lungann af tekjum ríkisins þannig að það er von að menn líti þangað í leit að peningum til að spara. En það er mín sannfæring að okkur takist það ekki með neinum viðhlítandi árangri öðruvísi en að við skoðum þetta kerfi í heild og það verði hætt við svona illa grundaðar hugmyndir og breytingar sem augljóslega kosta stórfé en svo á ekki að ætla neina peninga til þeirra á fjárlögum. Hvernig á svona lagað að ganga upp? Fundarhlé. --- 13:00

Hæstv. forseti. Það er ekki hægt að byrja þessa umræðu án þess að spyrja um hina sjaldséðu hæstv. ráðherra þessarar ríkisstjórnar. Eru þeir . . .

Þegar maður heyrir þessa fallegu rödd þá reynir maður nú að koma í salinn.

Þakka þér fyrir, hæstv. landbrh. Það gleður mig að sjá þig við þessa umræðu þó að boðskapur minn sé enginn fagnaðarboðskapur í þinn garð vegna þeirrar stöðu . . .

Ekki ávarpa beint í 2. persónu.

. . . sé enginn fagnaðarboðskapur, hæstv. forseti, í garð hæstv. ráðherra. Því miður verð ég að gagnrýna hann. Það eru brostnar vonir sem fylgja starfi þessarar ríkisstjórnar og það eru mörg mál skilin eftir í mikilli óvissu. Auðvitað sakna ég þess að hv. þm. Egill Jónsson, sem hér hefur haft uppi stóryrði á þessum drottins morgni, skuli ekki heldur vera hér staddur nú. Svo margt hefur hann sagt við þessa umræðu að ég óska eftir því, hæstv. forseti, að gera honum boð. En áður en ég kem að landbúnaðarmálunum sem ég ætla aðeins að fara yfir þá ætla ég að mæla fyrir brtt. við fjáraukalagafrv. sem flutt er, hæstv. forseti, af þeim er hér stendur og hv. þm. Eggert Haukdal, Guðmundi Bjarnasyni, Margréti Frímannsdóttur og Jónu Valgerði Kristjánsdóttur. Þetta er brtt. við 3. gr. 11-399 Ýmis orkumál. Nýr liður: 118 Ýmis framlög, 19 millj. kr. Í grg. með þessu máli segir: ,,Á undanförnum árum hafa margar hitaveitur, einkum smærri veitur í dreifbýli, sótt um það til fjármálaráðuneytisins að nýta heimild í lögum um tollskrá til að fella niður aðflutningsgjöld af aðveituæðum og dreifikerfi eða fá gjaldfrest á greiðslum þessum. Í fjáraukalögum, sem samþykkt voru 2. desember 1991, var fjárveiting að upphæð 5,5 millj. kr. til að fella niður skuldir Hitaveitu Varmahlíðar og Hitaveitu Hvalfjarðar. Í ljós hefur komið samkvæmt athugun, sem Ríkisendurskoðun gerði að beiðni fjárlaganefndar Alþingis, að svipað er ástatt með nokkrar aðrar hitaveitur eins og þær tvær sem fengu niðurfellingu skulda á árinu 1991.`` --- Fyrirgefið, hæstv. ráðherra, ég mæli hér fyrst fyrir brtt. þannig að ég kem síðar að landbúnaðarmálunum. En ég býst við því að hæstv. ráðherra verði við umræðuna, ég á ekki von á öðru. Síðan segir: ,,Samkvæmt upplýsingum frá fjármálaráðuneytinu var skuld þessara veitna 13. maí 1994 um 18 millj. kr. samkvæmt meðfylgjandi lista.`` Og það eru þessar hitaveitur: Hitaveita Hlíðarmanna, Hitaveita Aðaldæla, Hitaveita Hraungerðishrepps, Hitaveita Gnúpverja, Hitaveita Suður-Skeiða, Hitaveita Langholts og Unnarholts, Hitaveita Frambæja, Hitaveita Reykholtshrepps, Hitaveita Eyjólfs Ágústssonar í Hvammi. Í viðbót við þennan lista er getið um hitaveitu í Hjaltadal í athugun Ríkisendurskoðunar en þar sem sú hitaveita er að mestu í eigu ríkissjóðs er ekki flutt tillaga um niðurfellingu þeirrar skuldar. Breytingartillaga þessi er flutt til að létta á fjárhagsvanda framangreindra hitaveitna auk þess sem eðlilegt hlýtur að teljast að þær sitji við sama borð gagnvart ríkinu og þær tvær veitur sem fengu niðurfelldar skuldir með samþykki Alþingis á fjáraukalögum 1991. Nefnd á vegum fjármálaráðherra hefur hins vegar gert tillögu um að mæta fjárhagsvanda þeirra veitna með skuldbreytingu. Flutningsmenn þessarar tillögu telja að sú aðgerð ein og sér leysi engan veginn rekstrarvanda veitnanna. Svo segir í þessari grg. En sagan er þessi, að tveimur hitaveitum, sams konar hitaveitum, var fyrir tveimur árum veitt þessi fyrirgreiðsla. Það eru Hitaveita Hvalfjarðar og Hitaveita Varmahlíðar, eins og hér kom fram. Þær fengu þessa fyrirgreiðslu og ég hef kynnt það fyrir þingheimi að Ríkisendurskoðun telur að þessar sem ég hef hér talið upp séu sambærilegar og eigi þá sama rétt á að fá þessa niðurfellingu. Það er kannski eðlilegt að hv. þm. Árni Johnsen rísi úr sæti þegar hér er komið í kafla ræðu minnar og gangi á dyr því ég tel þetta svik á loforðum, bæði frá fjárlaganefndarmönnum og ekki síður hæstv. núv. ráðherrum sumum og fyrrv. Fyrir tveimur árum lögðust mjög í þessa baráttu, hv. þm. Eggert Haukdal og Guðmundur Bjarnason ásamt mér. Þá ræddum við ekki síst við iðnrh., sem þá var Jón Sigurðsson, sem tók okkar erindi ágætlega og taldi þetta ekki óeðlilega beiðni, enda um heilmikinn rekstrarvanda að etja og sanngirnismál. Sá fyrrv. ráðherra lét skoða þetta mál í iðnrn. og það varð til þess að fyrir tveimur árum og ekki síst fyrir beiðni hæstv. sjútvrh., Þorsteins Pálssonar, sem er þingmaður Sunnlendinga, af því að hann taldi þetta einnig sanngirnismál, þá féllumst við á það að þessu máli yrði frestað þá en ráðuneytin og fjárln. næðu saman um það. Þessi barátta hélt áfram því að þegar kom að síðasta hausti hafði ekkert verið gert í málinu. Þá fór það svo hér, hæstv. forseti, að í þinginu var settur kafli inn á 6. gr. fjárlaga þar sem þetta var heimilað og í framhaldi af því var skipuð nefnd þessara ráðuneyta og einnig úr fjárln. til að fara yfir málið. Niðurstaðan liggur nú fyrir, að ekkert er lagt til að gera í málinu. Jú, eins og hér kom fram, skuldbreyting sem litlu breytir fyrir þessar veitur. Svo getur núv. hæstv. ríkisstjórn gumað á stórum stundum og sagt frá því að hún ætli að beita sér fyrir jöfnun húshitunar. Hún getur ráðist í það þegar stórar veitur í þéttbýli eiga hlut að máli, þá er farið í aðgerðir til þess að bjarga þeim. En þegar það eru dreifbýlisveitur sem fólk í sveitum fær hitann frá þá er ekki komið nálægt málinu. Þess vegna er auðvitað staðan sú að við erum neyddir hér við þessa umræðu til þess að láta reyna á það hvort vilji Alþingis er með sama hætti og þessarar hæstv. ríkisstjórnar og fjárln. Ég vænti þess að menn kynni sér þessa brtt. og skoði þau rök sem hér eru lögð fram og styðji þetta litla mál. Það skiptir miklu fyrir hitaveiturnar í landinu. Það er forkastanlegt af meiri hluta fjárln. að hafa haft þetta erindi að engu, hafa dregið fólk á asnaeyrunum í tvö ár ásamt hæstv. ráðherrum. Það er að mínu áliti vítavert. Hæstv. forseti. Ég ætla þá ekki að orðlengja þetta frekar en koma að landbúnaðarmálunum eins og ég sagði, ja, kannski ég víki mér aðeins að fjárln. áður en ég geri það. --- Hv. þm. Egill Jónsson sést nú ekki enn í sæti sínu, hæstv. forseti, en það er þingmaður sem ég hefði gaman af að hafa í stólnum sínum þegar ég ræði landbúnaðarmál því gjarnan minnir hann mig á Jón sterka. Það er alveg sama hversu mikið hann er niðurlægður, hvort sem það er fjárln. sem gerir hans óskir að engu eða hæstv. ráðherrar sem skella honum í drulluna, hann rís alltaf jafnbrattur upp og segir: Sástu hvernig ég tók hann? Þannig að málflutningurinn er náttúrlega fyrir neðan allar hellur hjá hv. þm. eins og ég býst við að flestir hafi séð hér fyrir hádegi.

Forseti biður hv. þm. að gæta orða sinna, nota kurteislegt orðalag.

Ég sagði ekki eitt einasta orð í garð Egils Jónssonar annað en menn sáu hér í morgun, hæstv. forseti. Það voru ekki nein smáorð og það bað enginn þá hv. þm. að gæta orða sinna. En ég fer fram á það af hæstv. forsetum að við þingmenn séum hér jafnir fyrir þingsköpunum. Ég er að verða ósáttur við það hvernig sumum leyfist að tala hér en aðrir hafa ekki til þess frelsi. Ég ætlaði að minnast á hv. fjárlaganefndarmenn. Mér þótti mátulegt á þá hvernig þeir voru teknir í karphúsið hér í gær við þessa umræðu. Það var tímabært. Ég var búinn að halda því hér fram í mörgum ræðum að þessir nefndarmenn, meiri hluti fjárln., væru að misbjóða þinginu með vinnubrögðum sínum og gengju mjög langt í hroka sínum hvað þingið varðar og yfirgengju oft og tíðum þingmenn hér með málflutningi sínum. Auðvitað var það tímabært að hv. þm., aldursforseti þingsins, Matthías Bjarnason, minnti þessa menn á að þeir eru ekkert yfirvald. Þeir eru ekki yfir ráðherrum, þeir eru ekki yfir þingkjörnum stjórnum og þeir eru ekki yfirnefnd þingsins þótt þeir telji sér trú um það öðru hvoru. Það var nú svo, hæstv. forseti, að þessi stuttbuxnadeild Sjálfstfl. fékk duglega á baukinn hjá hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni. Auðvitað sá maður í gegnum þau átök að styrkur hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar er heilmikill. Hér varð að fresta þingfundi og halda sérstakan fund í þingflokknum og ég sé að máttur hv. þm. hefur verið slíkur að allt sem þessi hv. þm. gagnrýndi er horfið úr nál. Þannig að fjárlaganefndarmenn Sjálfstfl. hafa harkalega verið minntir á það hvernig þeir væru að misbjóða þinginu. Gamli járnkarlinn sigraði í þessari glímu. En þeir voru samt tveir sem ærðust í þinginu í gær yfir málsmeðferð fjárln. Hinn var hv. þm. Egill Jónsson. Hann hafði ekkert síður stór orð hér uppi í ræðustólnum en hv. þm. Matthías Bjarnason. En ég sé nú ekki betur en að svo hafi farið að ekkert hafi gengið né rekið hjá hv. þm. Agli Jónssyni. Hans gagnrýni hefur ekki átt hljómgrunn. Það hefur engu verið breytt af því sem hann lagði til í sínum flokki. Staðan er enn sú að í nál. eru jarðræktarlögin tekin úr gildi með svohljóðandi setningu, hæstv. forseti: ,,Jafnframt vilja sömu aðilar láta það koma skýrt fram að ekki verði um frekari fjárveitingar að ræða til framkvæmda samkvæmt jarðræktarlögum.`` Hvaða aðilar eru þetta? Það eru hæstv. ráðherrar, hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh., og auðvitað fjárlaganefndarmennirnir sem lýsa þessu yfir og þessu fékk hv. þm. Egill Jónsson ekki breytt þó hann léti illa í gær. En hann komst í fjölmiðlana fyrir lætin í sér. Og kannski halda einhverjir bændur á Austurlandi og víðar að hann hafi verið að berja eitthvað í gegn fyrir landbúnaðinn. En málið er það að landbúnaðurinn er í sömu súpunni og hann var í gær og þó að hv. þm. hafi flutt langa og háværa ræðu í morgun um öll svikin þá hefur hann enn ekki náð neinu fram. Þeir eru athyglisverðir þessir tveir öldungar, annar fær allt sitt, hinn ekkert. Það er nú svo að hinar góðu bókmenntir Íslendinga koma manni oft til hugar eftir að hafa hlýtt á umræður eins og voru hér í gær og í morgun. Mér varð hugsað til Íslandsklukkunnar bæði út af þeim persónum sem tengdust þessum átökum og ekki síður vegna landbúnaðarins sjálfs. En á einum stað þar sem þeir Arnas Arnæus og herra Úffelen ræða saman þá segir á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Maður sem ætlar að kyrkja lítið dýr í greip sinni mun að lokum þreytast. Hann heldur því armslengd frá sér, herðir takið um kverkar þess sem má, en það deyr ekki; það horfir á hann; klær þess eru úti. Þetta dýr mun ekki vænta sér hjálpar þótt tröll komi með blíðskaparyfirbragði og segist skulu frelsa það. Hitt er lífsvon þess að tíminn sé því hallkvæmur og lini afl óvinar þess.`` Þetta minnir mig á þá stöðu sem íslenskur landbúnaður er í og hefur verið í tíð núv. ríkisstjórnar. Hv. þm. Egill Jónsson hefur rakið það í nál. með landbn. að svikin við landbúnaðinn séu upp á 700--800 millj. Hann hefur sagt það á fundi nefndarinnar að til viðbótar sé heill milljarður framan af tímabilinu sem ekki er getið um í þessari greinargerð. En landbúnaðurinn mun lifa þrátt fyrir þau fantatök sem núv. ríkisstjórn hefur á honum tekið og hvernig búvörusamningurinn hefur verið svikinn. En von landbúnaðarins liggur í því að þessi ríkisstjórn fari frá, að ný ríkisstjórn með öðruvísi áherslu í atvinnulífi og hugsun taki völd á Íslandi. Sá tími mun koma eftir 8. apríl í vor. Þangað til verðum við þrauka og berjast. En ég trúi að svo verði. Svo segir áfram í þessari góðu bók, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ef varnarlaus smáþjóð hefur mitt í sinni ógæfu borið gæfu til að eignast mátulega sterkan óvin mun tíminn gánga í lið með henni einsog því dýri sem ég tók dæmi af. Ef hún í neyð sinni játast undir tröllsvernd mun hún verða gleypt í einum munnbita. Ég veit þið hamborgarmenn munduð færa oss íslenskum maðklaust korn og ekki telja ómaksvert að svíkja á oss mál og vog. En þegar á íslandsströnd eru risnir þýskir fiskibæir og þýsk kauptún, hve leingi mun þess að bíða að þar rísi og þýskir kastalar með þýskum kastalaherrum og málaliði? Hver er þá orðinn hlutur þeirrar þjóðar sem skrifaði frægar bækur? Þeir íslensku mundu þá í hæsta lagi verða feitir þjónar þýsks leppríkis. Feitur þjónn er ekki mikill maður. Barður þræll er mikill maður, því í hans brjósti á frelsið heima.`` Nú er það svo að þessir tveir hv. þm., Egill Jónsson og Matthías Bjarnason, eru báðir tveir barðir þrælar í sínum flokki. Þær hafa verið flokksþrælar undir aktygum Valhallarliðsins um áratugi en þó með misjöfnum hætti. Mismunurinn er sá að frelsið býr í brjósti hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar. Hann rís upp og sigrar þegar honum er ofboðið. Hann nær þess vegna sínu fram. Það er hans styrkur og þess vegna hefur hann setið hér og jafnan haft eindrægna kosningu í sínu kjördæmi. Hins vegar minnir hv. þm. Egill Jónsson mig meir og meir bæði á barinn þræl og latan þjón sem gefst upp þegar á móti blæs. Og því miður hefur það gerst nú í þessum átökum um hvort landbúnaðurinn fái að njóta réttar síns í þessari fjárlagagerð þá hefur hv. þm. gefist upp. Hann hefur gefist upp fyrir hæstv. fjmrh., hann hefur gefist upp fyrir stuttbuxnadeildinni í Sjálfstfl. og hann hikar ekki við að ætla að ganga til kosninga þegar það liggur staðfast plagg frá honum um að skuldalistinn við íslenskan landbúnað er upp á 700 millj. kr. og eldri svik upp á milljarð. Og hv. þm. hefur komið hér upp í morgun og blásið og hann hefur sagt að eini sigur sinn sé sá að hann sé búinn að brjóta málið upp. Brjóta hvaða mál upp? Hann hefur ekkert brotið neitt mál upp að ég sé. Hann fékk engu breytt með sínum mótmælum hér í gær og enn þá blasa þessi svik við. Enn þá er staðan sú að textinn sem hann gagnrýndi harðast og mest eða þessi, hæstv. forseti: ,,Jafnframt vilja sömu aðilar láta það koma skýrt fram að ekki verði um frekari fjárveitingar að ræða til framkvæmda samkvæmt jarðræktarlögum``, stendur þarna skýr og hreinn enn þá eins og hann var í gær. Þingmaðurinn hefur því ekkert brotið upp og engu náð í gegn. En hv. þm. Egill Jónsson hann hikaði ekki við að segja að samdráttur sauðfjárbænda væri eigi að síður á einhverju tímabili á launalið upp á 47%. Þó lætur hann þá ríkisstjórn sem hann styður fram í rauðan dauðann svíkja þessa stétt einu sinni enn. Og hv. þm. sagði það vissulega rétt þegar hann orðaði það svo, með leyfi forseta, í sinni ræðu, að ríkisstjórnin hefði bætt einu svipuhöggi við til að afnema jarðræktarlögin. Þetta var heiðarlegt af hv. þm. Einu svipuhöggi til til að afnema jarðræktarlögin. Þau eru orðin mörg svipuhöggin sem íslenskur landbúnaður hefur orðið að þola undir tíð núv. ríkisstjórnar. Það er kannski sorglegt að menn hafa talið sér trú um að hæstv. landbrh. væri að vinna einhverja sigra þegar hann hefur verið að taka á hæstv. utanrrh. sem oft hefur verið ómaklegur því miður og átt það skilið. En það hafa ekki verið sigrar í krónum eða aurum. Það hafa ekki verið sigrar í réttindum eða nýjum draumum fyrir íslenskan landbúnað. Það hafa verið tungunnar átök sem þá hafa farið fram og hæstv. landbrh. er sleipur á því sviði. En verkið er jafnóunnið og það var. Hæstv. fjmrh. leyfði sér að koma hér upp í andsvari við hv. þm. Egil Jónsson og segja sem svo að hann stæði að þessum texta og teldi hann góðan. Ekki svaraði hv. þm. Egill Jónsson einu orði. Hv. þm. sat eins og hrúga í sínu sæti og mótmælti þá engu. Það er nefnilega ekki nóg, og það vita bændur þessa lands og þeir sem unna íslenskum landbúnaði, að tala hátt úr ræðustól Alþingis og látast vera að vinna verkin. Menn spyrja eftir árangri fyrst og fremst. Og því miður kann nú svo að fara að Austfirðingar einnig, þessu fáu prósent sem hafa leyft sér þann munað að kjósa Egil Jónsson til þings í gegnum kosningalagabreytingar og ýmis áföll, kæri sig ekki um það miklu lengur að styðja hann eða hans flokk sem þannig rústar landsbyggðina, eins og hv. þm. Egill Jónsson hefur sjálfur best lýst. Það er nú svo að jarðræktarlögin standa eins og stafur á bók. Þau eru í lögbók landsins. Þau eru fyrirheit og þau eru staðfesting á því að Alþingi Íslendinga hefur sett lög þar sem það felur heilli stétt að rækta og byggja þetta land. Og þessi lög eru í gildi, hæstv. dómsmrh. Þau eru í gildi og það ber að fara eftir þeim. En eigi að síður er staðan sú að þau eru brotin og skuldirnar eru miklar sem ekki nást fram. Það á nefnilega að standa við lög og gerða samninga eins og kom fram í ræðu hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur fyrir hádegið.  Hv. þm. Egill Jónsson minntist á það í morgun að hann hefði kallað hina og þessa til sín. Einn morgunn gerðist það í fjárln. að hann kallaði kornbændur til sín af Suðurlandi og hann kallaði til sín framleiðendur á graskögglum norðan úr Skagafirði  Það er mikilvægt við þessa umræðu að hæstv. landbrh. útskýri hvernig hann ætlar að standa að þessu máli í þinginu, hvernig hann ætlar að fara frá því að skuldir ríkisins við landbúnaðinn séu upp á 700--800 millj. en hér eigi að veita litlar 60--70 millj. upp í dæmið og þætti mér vænt um ef hæstv. ráðherra vildi útskýra það fyrir þingheimi. Hæstv. forseti. Ég þarf ekki að lengja ræðu mína öllu meira en ég hygg að það verði svo að íslenskir bændur munu margir fá að sjá það álit sem fór frá hv. landbn. til fjárln. Þar er skuldalistinn tilgreindur, þar er sýnd mynd af Íslandi og svörtum byggðum sem geta liðið undir lok ef menn ekki standa við búvörusamninginn og ýmsa viðauka við hann sem var mikilvægt. Það er nefnilega undarlegur hlutur, hv. þm. Sturla Böðvarsson, að þetta skuli vera með þeim hætti. Búvörusamningurinn var gerður í góðri trú um að hér yrði næg atvinna en samdrátturinn og atvinnuleysið hefur gert það að verkum að þeir bændur sem hugðust snúa sér að öðrum verkum hafa ekki haft til þess tækifæri í tíð núv. ríkisstjórnar vegna atvinnuástandsins. Þetta hefur gert það að verkum að þeir hafa orðið að halda í búskap sinn og þeir hafa orðið fyrir áföllum vegna þess að hæstv. landbrh. hefur hvað eftir annað, alla vega í sauðfjárræktinni, farið í flatan niðurskurð sem greinist í þá átt sem hv. þm. Egill Jónsson sagði í morgun að gæti numið 47% af launalið á samningstímanum. Þess vegna var það mikilvægara en nokkru sinni fyrr vegna þessa ástands að menn stæðu við búvörusamninginn og ekki síst viðauka hans um að skapa atvinnu í hinum dreifðu byggðum. Hæstv. forseti. Ég hef þá farið yfir þau atriði sem ég vildi koma inn á og vil ekki lengja mál mitt öllu meira en vænti þess að stjórnarliðar sjái það að hér er komið í mikið óefni og það er ekki of seint að flytja brtt., ef ekki við þetta fjáraukalagafrv. þá við fjárlögin sjálf.

Hæstv. forseti. Það er út af fyrir sig merkilegt að hv. þm. Guðni Ágústsson skuli við þessa umræðu víkja sér undan því að ræða málefnalega um þær brtt. og um það fjáraukalagafrv. sem hér er til umræðu og grípi þess í stað til þess ráðs að lesa upp úr Íslandsklukkunni. En það sem við erum að fjalla um hér er aðalatriðið, þ.e. aukin framlög til íslenska landbúnaðarins. Hvers vegna nefndi hv. þm. það ekki? Það er vegna þess að hann treystir sér ekki í þá umræðu. Hann treystir sér ekki til þess að vekja athygli á því að við 3. umr. um fjáraukalög fyrir árið 1994 erum við að fjalla um aukin framlög til íslensks landbúnaðar. Þess í stað velur hv. þm. þann kost að ræða um allt aðra hluti. Það er auðvitað mikilsvert og jafnan ánægjulegt þegar vitnað er í nóbelsskáldið og ekki síst þegar lesið er upp úr Íslandsklukkunni en ég held að hv. þm. hefði átt að nota þessa tilvitnun til þess að rifja upp þátt Framsfl. gagnvart íslenskum landbúnaði og nota líkinguna um maðkað mjöl til þess að rifja upp með hvaða hætti Framsfl. hefur staðið að landbúnaðarmálum og hvernig hann hefur staðið við bakið á íslenskum bændum í gegnum árin. En ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það, hæstv. forseti, en vildi aðeins nefna það sem hv. þm. talaði um, litlar hitaveitur, og mundi í seinni hluta þessa tíma sem ég hef í andsvari fara örlítið yfir það.

Hæstv. forseti. Þarna sáum við kannski þann hroka sem við höfum glímt við í málflutningi þegar hv. þm. leyfir sér að telja þetta auknar fjárveitingar. U.þ.b. 10% af því sem hv. þm. Egill Jónsson og landbn. skilaði frá sér kallar hv. þm. auknar fjárveitingar. Það eru aðeins 10% af því sem landbúnaðurinn á inni sem á að skila honum. Það kann að vera svo, hv. þm., að á tímum atvinnuleysis og samdráttar sé mikilvægara en fyrr að ríkisvaldið veiti aðstoð og hleypi lífi í atvinnulífið. Þar á ég bæði við landbúnaðinn og aðrar greinar. Við skulum gera okkur grein fyrir því þegar við erum að ræða þetta mál og búið er að flytja annað frv. um vistvæna framleiðslu þá stöndum við þannig núna þegar það blasir við í heiminum að fólk spyr eftir slíkri vöru. Norska ríkið með kratann Gro Harlem Brundtland, sem ég er ekki sérlega hrifin af, en sá forsætisráðherra hefur haft mátt í sér til þess að láta 600 millj. í norska landbúnaðinn til þess að þróa vistvæna leið. Hér hefur ekki fengist króna. En hér á að fara að setja ný lög sem sjálfsagt á að svíkja eins og jarðræktarlögin. Ég kippi mér ekki upp við þó að hv. þm. kalli málflutning minn ekki málefnalegan. En það hafa fleiri og þar á meðal hans flokksbróðir, hv. þm. Egill Jónsson, flutt svipaða ræðu hér í morgun. Hann kallaði þetta svik og ég hygg að sjálfstæðismenn um allt land muni taka undir þá ræðu 

Hæstv. forseti. Auðvitað er það alltaf þannig að það er hægt að nýta hærri fjárhæðir og ekki síst í atvinnulífinu. En ég vil minna hv. þm. Guðna Ágústsson á það að þau framlög sem við erum að fjalla hér um og eiga að ganga til Byggðastofnunar munu auðvelda þeirri stofnun að taka á gagnvart sauðfjárræktarsvæðunum og ég er sannfærður um það að stjórn Byggðastofnunar mun vinna vel að því máli. Ég tel því að þetta sé mikilvægur áfangi sem við erum að ná hér og er sannfærður um að það muni hafa mjög mikla þýðingu fyrir sauðfjárræktarsvæðin. Varðandi litlu hitaveiturnar sem hv. þm. mun hafa fjallað aðeins um þá vil ég segja að fjárln. hefur haft til umfjöllunar tillögur frá nefnd sem skipuð var af fjmrn., iðnrn. og frá Ríkisendurskoðun. Þeir komust að tiltekinni niðurstöðu um það að lánum vegna litlu hitaveitnanna yrði skuldbreytt en auk þess gerir meiri hluti fjárln. tillögu um ákvæði í 6. gr. fjárlaga, heimild til þess að ganga til samninga um lækkun á orkuverði þessara hitaveitna eins og annarra hitaveitna. Það er hluti af þeirri yfirlýsingu sem ríkisstjórnin gaf tíunda þessa mánaðar og þar er lögð rík áhersla á að þær hitaveitur sem þarna um ræðir fái eðlilega fyrirgreiðslu og með svipuðum hætti og aðrar hitaveitur hafa fengið. Á grundvelli þeirrar tillögu meiri hluta fjárln. er meiningin að leysa þetta mál. Þess vegna er brtt. hv. þm. Guðna Ágústssonar óþörf. Að þessu verki mun verða hægt að vinna á grundvelli 6. gr. heimildar í fjárlögum fyrir næsta ár.

Hæstv. forseti. Ég fagna því ef niðurfelling getur átt sér stað á gömlu söluskattsskuldunum eins og hv. þm. fullyrðir.

Hún hefur ekki átt sér stað, það er misskilningur.

Nei, muni eiga sér stað, segir hv. þm. Ég hygg að hv. þm. Sturla Böðvarsson hljóti að vilja hjálpa til í því máli því ef hv. þm. ekki gerir það þá liggur sá grunur á honum að hann hafi troðið veitunni í Hvalfirði í gegn eins og gerðist fyrir 2--3 árum. Hann hlýtur að vera sammála Ríkisendurskoðun um það að hinar veiturnar njóti réttar síns. Þingmaðurinn minntist hér á þær upphæðir sem eiga að koma til sauðfjárræktarsvæðanna. Ég hygg að 50 millj. hossi nú ekki hátt. Það kemur fram í áliti frá formanni landbn. og landbn., hv. þm., að hvað þessa stöðu varðar ætti landbúnaðurinn að vera búinn að fá þarna til uppbyggingar annarra verkefna 230 millj. kr. Það hefði kannski dugað til einhverrar annarrar atvinnuuppbyggingar og leyst sárasta vanda sauðfjárræktarinnar. En þetta er bara dæmi um það að menn eru að hrópa og berja sér á brjóst og segjast vera komnir með nýtt fjármagn þegar nefndar eru 50 millj. en skuldirnar og fyrirheitin sem voru brostin eru mörg hundruð millj. en hefðu skipt mjög miklu máli ef við þær hefði verið staðið. Ég hef ekki tíma, hæstv. forseti, til þess að fara yfir svikin sem hafa átt sér stað nú í tíð núv. hæstv. ríkisstjórnar hvað búvörusamninginn varðar. En það skiptir hundruðum millj. Og það hefði skipt sköpum fyrir bændur landsins og atvinnulífið í þorpunum, ekki síst, hefði verið staðið við þær fjárveitingar.

Virðulegi forseti. Það fer hv. þm. Guðna Ágústssyni ekki vel að tala um hroka í garð annarra þingmanna. Þær tvær veitur sem fengu aðstoð fyrir tveimur árum fengu þá aðstoð vegna söluskatts þótt það kunni að orka tvímælis miðað við það sem menn kalla fordæmi í þeim efnum. Hjá litlum veitum á Suðurlandi sem um er rætt kann að vera að hluti skulda þeirra sé vegna söluskatts. Það liggur ekki fyrir í úttekt Ríkisendurskoðunar eða annarra sem hafa fjallað um málið formlega. En virðisaukinn er hins vegar ekki sambærilegt vandamál þar sem innskatturinn dregur bitið úr. Auðvitað þarf að ganga til þessa verks og ljúka því og fjárln. hefur gert tillögu um að það verði hægt og það á ekki að vera neinn vandi á því eins og staðan er nú. Tillaga nefndar um úrlausn fyrir litlu veiturnar á Suðurlandi byggist m.a. á niðurstöðu Ríkisendurskoðunar um málið en tillaga fjárln. bætir um betur í 6. gr. og opnar dyr til betri úrlausnar með tilliti til skuldastöðu veitnanna, samsetningar skulda, eigin stöðu og gjaldskrár. Auðvitað eiga litlu veiturnar að sitja við sama borð og þær veitur sem hafa fengið niðurfellingu. Þá skiptir öllu máli að menn geri þá úttekt sem á að gera þannig að það liggi klárt fyrir. Þetta mál hefur að mínu mati tafist óeðlilega og þæfst í meðförum opinberrar nefndar. En nú liggur fyrir tillaga bæði frá hinni opinberu nefnd og síðan fjárln. með tilvísanir í 6. gr. Það er fjarri því að hægt sé að tala um nokkur svik í þessu sambandi. Og ætti hv. þm. Guðni Ágústsson að kynna sér betur gögnin í málinu áður en hann hjakkar þannig í sama hjólfarinu og gert er. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fjalla hér um yfirlýsingu Guðna Ágústssonar, þá yfirlýsingu hans að hann hafi valið sér nýjan leiðtoga lífs síns, Egil Jónsson, en ég óska honum til hamingju, hann er í góðum höndum þar í ósjálfstæði sínu.

Hæstv. forseti. Ekki er nú meiri virðingin borin fyrir Agli Jónssyni en svo að þessi hv. þm. þarf að kasta að honum kögglum kaplataðs niðurbeygðum og illa leiknum eftir gærdaginn þar sem ekkert af hans rökum náðu fram. Ég er auðvitað fús til þess að fóstra Egil Jónsson og verða honum að liði ef ég má. Ég hef reynt það. Ég held að hann sé hinn mætasta maður, hv. þm. Egill Jónsson, þó að hann búi við þá sorg að vera í húsi Sjafstfl. þar sem stuttbuxnadeildin hefur yfirtekið flokkinn. Hv. þm. Árni Johnsen og Sturla Böðvarsson hafa rætt hér um litlu hitaveiturnar. Árni Johnsen hefur hvað eftir annað lýst því yfir á fundum með sveitarstjórnum í kjördæminu, sem þessi mál hafa varðað, að málefni hitaveitnanna yrðu leyst og leyst með þeim hætti sem gerðist í Hvalfirði og í Varmahlíð. Það hefur staðið á þessu, þessi bardagi hefur staðið í á þriðja ár að ná þessum réttindum fram. Það er allt sem liggur fyrir í þessu máli hv. þm. Það er misskilningur hjá hv. þm. að svo sé ekki því Ríkisendurskoðun hefur farið yfir málið það hefur iðnrn. einnig gert þannig að það er ljóst hverslags skuldir þetta eru og það er hreinn útúrsnúningur að halda því fram að þetta liggi ekki fyrir. Og ég vænti þess ef það er rétt sem hv. þm. Sturla Böðvarsson fullyrti að það mætti nota 6. gr. enn í þessu máli frá síðasta þingi. Ég styð auðvitað skuldbreytingu en við skulum fara yfir þetta mál og ég er tilbúinn ef hægt er að ná samstöðu við meiri hluta fjárln., hæstv. forseti, að við munum þá skoða það að draga brtt. til baka.

Virðulegi forseti. Ég hef í engu hallað máli á hv. þm. Egil Jónsson, nema síður sé. En það kom hér fram í máli hv. þm. Guðna Ágústssonar að hann hefur valið sér nýjan leiðtoga lífs síns og það óska ég honum til hamingju með að veita Agli Jónssyni þá hefð. Egill Jónsson minntist hins vegar á það í ræðu fyrr í dag að hann líkti málflutningi hv. þm. Guðna Ágústssonar við gelt. Ekki ætla ég að fara nánar út í það.

Það var reyndar gjamm.

Gjamm eða gelt, það munar ekki miklu.

Það munar nokkru.

Nokkru, rétt er það. Þetta kallar þingmaðurinn og er einkennileg sjálfslýsing að varpa kögglum kaplataðs að Agli Jónssyni hv. þm. Það voru ekki mín orð, það voru orð hv. þm. Guðna Ágústssonar sjálfs um hann sjálfan. Ég hef að sjálfsögðu fjallað um mál litlu hitaveitnanna á ýmsum fundum á Suðurlandi en ekki lýst því eins og Guðni Ágústsson gerir enda er hann ekki mjög nákvæmur í því að greina frá hvorki mönnum né málefnum og hefur sinn stíl í því og það virði ég út af fyrir sig en ekki getur hann gert mér upp orð. Um þetta mál hefur verið fjallað, það liggja fyrir ákveðnar staðreyndir í málinu en þó vantar eitt sem Guðni Ágústsson hv. þm. sagði að væri til staðar. Það liggur ekki fyrir úttekt á hverri veitu fyrir sig. Það er mismunandi samsetning á mörgum þáttum og það liggur hreinlega ekki fyrir hvorki hjá Ríkisendurskoðun né öðrum og það þarf að gera. Til þess verks þarf að ganga áður en hægt er að ljúka þessu máli vonandi með sæmd.

Hæstv. forseti. Alltaf verð ég nú sannfærðari og sannfærðari um það þegar ég hlusta á þennan einkennilega málflutning þessa góða vinar míns, Árna Johnsens, að það var hárrétt sem Svíarnir sögðu fyrir 10 árum þegar Sjálfstfl. rausnaðist við það í fyrsta sinn að senda hv. þm. á Norðurlandaþing og hann hafði þar kvatt sér hljóðs og haldið eina af sínum skrýtnu ræðum. Þá hnippti einn sænski þingmaðurinn í Eið Guðnason og sagði: Kæri vinur, við eigum marga svona menn heima í Svíþjóð, en okkur hefur aldrei dottið í hug að senda þá til þings.

Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að hætta mér úr á það svið sem hefur verið til umræðu undanfarnar klukkustundir þar sem mörg gullkorn hafa flogið um sali að ekki sé nefnt kaplataðið sem hefur verið nefnt í þessu samhengi líka þó ég telji að sú umræða sé allrar athygli verð og menn hafa sveiflað sér á milli stórra tilvitnana í íslenskar bókmenntir og það er þakkarvert að menn geri það. Það sem ég ætla að ræða er aðallega uppgjör Erfðafjársjóðs við Framkvæmdassjóð fatlaðra þar sem mér sýnist að standi út af nokkrir tugir milljóna kr. Ég hafði hugsað mér að inna hæstv. fjmrh. eftir því hvernig hann sæi fyrir sér að það mál yrði afgreitt, ekki síst með hliðsjón af því að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur flutt hér brtt. sem gerir ráð fyrir því að hækka framlagið í Framkvæmdasjóð fatlaðra á þessu ári um 85 millj. kr. Má auðvitað segja að það sé út af fyrir sig ekki seinna vænna fyrir hv. þm. að flytja um það tillögu í lok þess árs sem hófst með því að hún stýrði félmrn. og gerði það reyndar um margra mánaða skeið. Hvernig háttar þessu til, hæstv. forseti? Þannig er að á hverju einasta ári hefur Erfðafjársjóður eða erfðafjárskattur skilað tekjum sem eru meiri en hafa numið áætlunum í fjárlögum á hverjum tíma. Þannig var það t.d. að í lok ársins 1993 skuldaði Erfðafárssjóður, þ.e. ríkissjóður, Framkvæmdasjóði fatlaðra 54,3 millj. kr. Hver var þá félmrh.? Það var hv. 12. þm. Reykv. Og það voru aldrei fluttar neinar tillögur eða fyrirspurnir á Alþingi á því ári eða um síðustu áramót til að tryggja það að þessir peningar skiluðu sér örugglega í þágu þjónustukerfis fatlaðra. Það er athyglisvert en skýrist af því að þessir peningar hafa alltaf verið taldir eign Framkvæmdasjóðs fatlaðra hvað svo sem leið málinu og yfirlýsingum í því að öðru leyti. Af því að þessi upphæð hefur aldrei verið skert með lánsfjárlögum, hún hefur aldrei verið skert í ,,þrátt-fyrir-kafla`` lánsfjárlaga heldur hefur hún einungis verið nefnd á fjárlögum og þar af leiðandi hefur hún ekki verið talin hafa takmarkandi lagagildi. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. fjmrh., ef hann gæti séð af nokkrum mínútum hér í salnum, að því hvernig hann hugsar sér að afgreiða þetta mál núna. Staða Erfðafjársjóðs er nú orðin þannig að um síðustu mánaðamót var hún jákvæð um 82 millj. kr. og forráðamenn Erfðafjársjóðs bíða eftir því að borga þessa peninga inn í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Segja má að þá vanti bara fyrirmæli í þeim efnum sem eru almenn fyrirmæli. Ef hins vegar tillaga hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur yrði tekin fyrir upp á 85 millj. kr. og segjum að hún yrði felld þá þýðir það það að með því væru menn að skerða tekjur Framkvæmdasjóðs fatlaðra sem þessu nemur og þess vegna tel ég að tillaga hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sé óþarfi miðað við þá venju sem uppi hefur verið í þessum efnum. Ég vil því spyrja hæstv. fjmrh.: Er það ekki öruggt að Framkvæmdasjóður fatlaðra fær undanbragðalaust allar tekjurnar af erfðafjárskatti á árinu 1994, eins og á síðasta ári svo sem hefur í raun og veru alltaf verið? Þetta er sú spurning sem ég vildi leggja fyrir hæstv. ráðherra. Og tilefni spurningarinnar er þessi tillaga hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur en líka sú staðreynd að ég hef fengið minnisblað um þetta mál frá Ríkisendurskoðun þar sem segir svo, með leyfi forseta: ,,Í fjárlögum árið 1994 er gert ráð fyrir að erfðafjárskatturinn gefi 300 millj. kr. og gangi til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Í lok nóvembermánaðar nam innheimta skattsins hins vegar 336 millj. kr. Áætla má [segir Ríkisendurskoðun] að skatturinn gefi á árinu rúmlega 350 millj. kr.`` Síðan segir: ,,Samkvæmt ársreikningi sjóðsins í árslok 1993 nam skuld hans við Framkvæmdasjóð fatlaðra 54,3 millj. kr. [þ.e. um síðustu áramót]. Sjóðstaða Erfðafársjóðs var mjög sterk í lok nóvembermánaðar og nam hún 82 millj. kr.`` Það sem þetta segir með öðrum orðum, hæstv. forseti, er það að um síðustu áramótt átti Framkvæmdasjóður fatlaðra inni hjá Erfðafjársjóði 54,3 millj. kr. Ég ætla líka að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvernig hefur verið farið með þá inneign? Og ég spyr hann alveg sérstaklega um það hvort félmrn. hafi rukkað þessa peninga um síðustu áramót þegar það lá fyrir að þessir fjármunir væru til í raun og veru af því að erfðafjárskatturinn hafði skilað miklu meiri peningum heldur en gert hafði verið ráð fyrir. Rukkaði hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, þáv. félmrh., fjmrh. um þessa peninga um síðustu áramót upp á 54,3 millj. kr.? Síðan hefur það gerst að það hefur bæst við allt þetta ár þannig að inneign Framkvæmdasjóðs fatlaðra hjá Erfðafjársjóði er ekki 54,3 millj. kr. heldur stefnir hún í að verða um næstu áramót skv. upplýsingum Ríkisendurskoðunar 104,3 millj. kr. ef ekkert verður að gert. Þess vegna er það ljóst að fatlaðir eða málaflokkurinn þjónusta við fatlaða á þarna inni hjá ríkissjóði um næstu áramót, ef ekkert gerist, í kringum 100 millj. kr. Þeir sem sitja í þessum sal ættu því að fallast á tillögu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um að ná í þessa peninga og helst meira til. Vandinn er hins vegar sá að ég hef út af fyrir sig ekki tilfinningu fyrir því að stjórnarmeirihlutinn hafi hugsað sér að samþykkja þessa tillögu þó hún sé flutt af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem stundum hefur flutt tillögur í nafni þessarar ríkisstjórnar áður en í öðru samhengi. Svo að við sem erum að sinna þingstörfum og reyna að átta okkur á stöðu einstakra mála eins og Framkvæmdasjóði fatlaðra erum í nokkrum vanda. Við erum kannski ekki síst í vanda vegna þess að á síðasta ári samþykkt félmrh. að taka 25% af Framkvæmdasjóði fatlaðra í rekstur. Nú er gert ráð fyrir því að taka 40% ef ég man rétt. Og það er auðvitað alveg ljóst að úr því að verið er að tala um að taka 40% á árinu 1995 og hækka það þannig frá 25% á árinu 1994 þá verður Framkvæmdasjóður fatlaðra og stjórn hans að vera miklu harðari í að sækja peningana í Erfðafjársjóð en áður. Fari svo að hér verði um að ræða 100 millj. kr. sem komi allar undanbragðalaust til viðbótar á þessu ári fyrir árin 1993 og 1004 þá má segja að sjóðurinn standi í raun og veru þrátt fyrir skerðingarákvæði á þessu ári allvel. Hins vegar er ljóst að ef skerðingarákvæðinu verður beitt á næsta ári þá stendur hann hins vegar mjög illa því 40% er þung byrði að bera. Svo er líka hitt, hæstv. forseti, sem er þriðja spurning mín til hæstv. fjmrh.: Af hvaða tölu er skerðingin? Er hún af fjárlagaáætluninni eða er hún af upphækkuðu tölunni? Er hún sem sagt af tekjum Framkvæmdasjóðs fatlaðra eftir full skil erfðafjárskatts eða þau skil erfðafjárskatts sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv.? Á þessu er gríðarlegur munur. Ef við tökum t.d. árið í ár þá myndu 40% af fjárlagatölunni vera 120 millj. en 40% af fullum skilum er aftur á móti skerðing upp á 160 millj. Á því er regin munur. Við þessu þarf líka að fást svar. Ég held að menn séu hér að hafa af Framkvæmdasjóði fatlaðra annars stóra fjármuni. Ég er ekki að segja að menn hafi ætlað sér það en mér sýnist á öllu að málið sé óuppgert og óklárt. Þess vegna legg ég þessar fyrirspurnir hér fram til hæstv. fjmrh. um málið. Þ.e. sem sagt í fyrsta lagi: Er ekki ætlunin að gera þetta upp með svipuðum hætti og verið hefur? Á skerðingin að vera hlutfall af fjárlagatölunni eða endanlegu tölunni? Hefur félmrn., undir forustu Jóhönnu Sigurðardóttur m.a., staðið í hörðum innheimtuaðgerðum við fjmrh. í þessu máli fyrr á árinu 1994? Ég er svo með hér undir höndum reikninga Erfðafjársjóðs, bæði rekstrarreikning og efnahagsreikning, fyrir árin 1992 og 1993. Þar kemur það fram að það hefur alltaf staðið talsvert út af sem forráðamenn Framkvæmdasjóðs fatlaðra hafa reiknað með að skilaði sér. Spurningin er sem sagt þessi: Hvernig verður þetta núna? Ég spyr í tilefni af því að fyrrv. hæstv. félmrh., sem ætti að þekkja þetta betur en allir aðrir hér í salnum, hefur flutt ákveðna brtt. og menn þurfa að átta sig á því hvernig þeir ætla að greiða atkvæði um þá tillögu.

Virðulegur forseti. Það er ekki víst að ég geti svarað nákvæmlega þeirri fyrirspurn sem hefur komið hér og nú en það gefst þá tækifæri síðar og í síðasta lagi þá í umræðunni um fjárlög að svara þessum spurningum. Ég veit ekki betur en að á undanförnum árum hafi allt verið gert upp á milli Erfðafjársjóðs og Framkvæmdasjóðs fatlaðra á þann veg að skili Erfðafjársjóður og skatturinn meira þá sé það gert upp og fært til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Það er rétt sem kom fram í ræðu hv. þm. að það er hugmyndin að meira fari til reksturs en áður úr sjóðnum og það er vissulega stefnubreyting sem hefur átt sér stað á undanförnum árum og er skiljanleg því auðvitað er ekki sífellt hægt að byggja ný og ný hús án þess að hafa fjármuni til að standa undir þeim rekstri sem fer fram í viðkomandi húsum. Ég kannast ekki við að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hafi staðið í hörðum innheimtuaðgerðum. Ég get ekki svarað því öðruvísi. Ég hélt satt að segja að það væri sæmilegur friður um þessi mál á milli ráðuneytanna, það hefur a.m.k. verið það á undanförnum árum. Þegar spurt er síðan af hvaða tölu skerðingin er reiknuð þá verð ég að viðurkenna að ég get ekki heldur svarað því og verð að hryggja hv. þm. með því að það verður að skoða orðalagið en það er hægt að fá upplýsingar um þetta í umræðunni um fjárlög enda tilheyrir það nú kannski frekar fjárlagaumræðunni en umræðunni um fjáraukalögin, því skerðingin verður á næsta ári.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin. Ég skil vel að hann hafi ekki haft nákvæmlega á takteinum svör við þessum spurningum sem ég bar fram. En ég áskil mér rétt til að fylgja þessu eftir á öðrum vettvangi. Ég tel að hér sé hætta á því ef skilningur hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur er réttur og ef tillaga hennar yrði felld að þá væru menn að hafa af Framkvæmdasjóði fatlaðra 100 millj. kr. Ég ætla ekki að taka þátt í því og mun þess vegna beina á ný fyrirspurn til hæstv. fjmrh. undir umræðunum um fjárlög fyrir árið 1995 jafnframt því sem málið hlýtur líka að koma til skoðunar í atkvæðagreiðslunni sjálfri. En ég fer fram á það við hæstv. fjmrh. að hann kanni eins og hann getur hvort hann getur fengið nákvæm svör við þeim spurningum sem ég bar fram áðan. Ég óska sem sagt eftir að hæstv. fjmrh. afli svara við spurningunum sem ég bar fram áðan þannig að það megi átta sig á málinu áður en þetta mál kemur til endanlegrar afgreiðslu í þessari stofnun. Eins og ég sagði áðan ætla ég ekki að taka þátt í því að hafa af Framkvæmdasjóði fatlaðra 100 millj. kr. eins og hv. þm. Jóhannsa Sigurðardóttir virðist telja að sé á leiðinni þó hún hafi ekki rukkað nokkurn mann þann tíma sem hún var félmrh. og hefði átt að sinna þessum sjóði sérstaklega.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs áðan eftir ræðu Guðna Ágústssonar en því miður virðist það hafa farið fram hjá hæstv. forseta. Því vil ég koma þessum orðum hér að. Ég tek undir söguskoðanir, hv. 5. þm. Guðna Ágústssonar, varðandi litlar hitaveitur. Það er búið að marglofa þessu af mörgum þingmönnum og ráðherrum og það hefur allt brugðist. Það var greitt vegna tveggja hitaveitna, Varmahlíðar og Hvalfjarðar og þess vegna var siðferðilegur réttur hinna allra að fá þessa fyrirgreiðslu. Þetta vil ég undirstrika að mál hans varðandi þessar litlu hitaveitur var rétt.

Forseti vill láta þess getið að gefnu tilefni að það hefur verið komið skilaboðum til hæstv. landbrh. um að það sé óskað eftir viðveru hans við umræðuna og væntir forseti þess að hann komi fljótlega. Meira getur forseti ekki gert í bili en vill bara taka þetta fram strax.

Virðulegur forseti. Við þökkum forseta þessar upplýsingar. Ég hafði einmitt ætlað að ræða að hluta til atriði sem varða hæstv. landbrh. en satt best að segja, hæstv. forseti, þá eru þau svo þaulrædd orðin að ég veit ekki hversu miklu er ástæða til að bæta við í sjálfu sér. Ég verð að segja alveg eins og er að ég legg varla í að fara að fara inn í þvælu stjórnarliðanna og sérstaklega Sjálfstfl. um umræður um landbúnaðarmál og málefni Byggðastofnunar á sl. tveimur sólarhringum. Mér finnst sú uppákoma öll vera með þeim endemum að það sé varla orðum að því eyðandi satt best að segja. Í fyrsta lagi er frágangurinn á því máli til háborinnar skammar fyrir alla aðila, það verður að segja það alveg eins og er. Að menn skuli ekki geta komið sér niður á það hvað þeir ætla að gera í þessum efnum og gengið þannig frá því í formi samþykkta í sínum þingflokkum og nál. og greinargerð að það sé ljóst hvað verið er að tala um og um hvað sé samkomulag og hvað ekki. Staðreyndin er náttúrlega sú að þetta er meira og minna búið að halda uppi þinghaldinu í rúman sólarhring þessi upphlaup út af smávægilegum liðum, ef svo má að orði komast, þ.e. í tölum talið a.m.k. sem þarna eiga í hlut við afgreiðslu fjaraukalaga hér. Ég vil víkja aðeins að fjárframlagi til Byggðastofnunar vegna vanda á sauðfjárræktarsvæðum sem á sér forsögu í þeim ákvæðum búvörusamningsins að í viðauka hans var gert sérstaklega ráð fyrir því að Byggðastofnun yrði lagt til fé til að stuðla að og styðja aðra atvinnuuppyggingu á sauðfjárræktarsvæðunum í stað þess samdráttar sem þar var ákveðinn eða umsaminn í búvörusamningi. Það hefur komið í ljós því miður að þessi ákvæði hafa hingað til verið gróflega vanefnd af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Og það má kannski segja að eina umtalsverða uppskeran við þessar umræður sé sú að þessar vanefndir eru nú loksins viðurkenndar að hluta til í formi fjárframlaga til Byggðastofnunar. Þar er þó engan veginn nóg að gert, þ.e. það vantar enn mikið upp á að því fjármagni hafi verið skilað sem viðauki I, bæði undirritaður af fjmrh. og landbrh., gerir ráð fyrir að varið sé í þessu skyni. En í þessu felst þó viss viðurkenning og ég treysti því að það sé ætlunin að nota það sem eftir stendur samningstímans til að kvitta þessa reikninga þannig að Byggðastofnun hafi fengið þessar fjárveitingar að fullu áður en samningstíminn er uppi og þá í formi framlaga. Ég lýsti þeirri skoðun minni hér að næturlagi, hæstv. forseti, það mun hafa verið við 2. umr. fjárlagafrv., að það væri minn skilningur sem þess ráðherra sem gekk frá samningunum að auðvitað hefðu menn þarna verið að tala um framlög til Byggðastofnunar. Og ég held að það liggi alveg í hlutarins eðli þegar það er skoðað annars vegar í samhengi við hin ákvæði viðaukans, þar sem í öllum tilvikum eru á ferðinni framlög til þeirra verkefna sem þar greinir og hins vegar í ljósi þess að Byggðastofnun gerir engar kúnstir með lánsfé af þessu tagi gagnvart þeim vanda sem við er að glíma. Það var og er öllum ljóst að það er ekki það sem á skortir sérstaklega í vandamálum þessara svæða og atvinnulífi þar að menn geti ekki út af fyrir sig slegið lán. Nei, það sem vantar er fjármagn, nýtt fjármagn í stað tekjusamdráttarins sem þarna er að verða til að kosta aðra atvinnuuppbyggingu í formi hlutafjárstuðnings, í formi styrkja og formi víkjandi lána og annarra slíkra hluta. Ég tel að það hafi verið algerlega ljóst af umræðum um þetta mál á sínum tíma að menn ætluðust ekki bara til þess að Byggðastofnun stuðlaði að þessu verkefni með fjármunum sem næmu þessum upphæðum og þar með búið heldur ætluðust menn til þess að Byggðastofnun tæki þetta verkefni að sér sérstaklega, hefði í því skyni í fyrsta lagi framlög sem þessu næmi og í öðru lagi gæti hún til viðbótar stutt við þau verkefni með lánveitingum og annarri fyrirgreiðslu. Þannig var þetta auðvitað hugsað. Enda hljóta menn að sjá að ef svo væri ekki þá væri þarna um smámuni að ræða sem menn hefðu tæplega nennt að setja á blað. Það dettur vonandi engum heilvita mönnum í hug að menn hefðu talið það eiga erindi í viðauka við búvörusamning þó að Byggðastofnun ætti náðarsamlegast að lána á sjö ára tímabili 250 millj. í eitthvert svona verkefni. Það hefði verið svo fráleitt að engu tali tekur. Þetta, hæstv. forseti, vil ég láta koma alveg skýrt fram og það þyrfti að vera ljóst hvernig hæstv. ríkisstjórn og meiri hlutinn lítur til að þessi liður standi nú með þeirri úrlausn sem vonandi verður í fjáraukalagafrv. og ef ég man rétt, fjárveitingu upp á einar 20 millj. kr. í fjárlagafrv. fyrir næsta ár. En ég held að það sé þó alveg ljóst að það vantar enn mikið upp á að þær 250 millj. kr., ef mig misminnir ekki, sem þarna áttu að skila sér. Í öðru lagi um jarðræktarframlögin, hæstv. forseti. Ég endurtek að það er með hálfum huga að maður blandar sér í þá umræðu eins og hún er orðin. Ég ætlaði aðallega þegar ég bað um orðið að leiðrétta eitt sem kemur ranglega fram í texta í nál. meiri hlutans á þskj. 443. Það virðist ætla að ganga seint fyrir mönnum að átta sig á í hvaða átt og hvernig þessi mál hafa gengið til. Þar segir á bls. 3 undir liðnum 04 Landbúnaðarráðuneyti, með leyfi forseta: ,,Í lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum fyrir árið 1992 var lögum breytt í þá veru að allur réttur til framlaga samkvæmt jarðræktarlögum væri háður fjárveitingu Alþingis. Með þessu ákvæði var verið að tryggja að frá og með árinu 1992 myndaðist ekki sjálfkrafa réttur til framlaga samkvæmt jarðræktarlögum.`` Þetta orðalag er ekki rétt. Þessi breyting var í gildi gengin áður með breytingum á jarðræktarlögunum sjálfum sem urðu á árinu 1989 þegar það var sett í lög að menn ættu ekki rétt á framlögum nema sækja um það sérstaklega, þá voru viðkomandi framkvæmdir teknar út og samþykktar styrkveitingar til þeirra. Og það lá í hlutarins eðli að þær styrkveitingar gátu ekki komið til nema fjárveitingar væru fyrir hendi nema menn samþykktu styrki umfram fjárveitingu og mynduðu þannig skuld en það höfðu menn auðvitað í hendi sér. Að þessu leyti er þetta orðalag rangt. Og það er slóðaskapur að hafa ekki sögu mála af þessu tagi á hreinu þegar verið er að ganga frá þingskjölum af þessu tagi. Ég mótmæli ekki hinu að auðvitað var til viðbótar í lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1992 undirstrikað að rétturinn væri svo sérstaklega háður fjárveitingum Alþingis hverju sinni og má segja að sama ákvæðið hafi verið tvítekið að þessu leyti. En þetta er alla vega svona, hæstv. forseti. Ég tel nauðsynlegt að menn hafi þennan bakgrunn málsins á hreinu. Þetta var í tengslum við, eins og áður hefur komið fram, aðgerðir sem ráðist var í á árunum 1989 og 1990, að ná samningum við bændur um að gera upp gríðarlegan skuldahala sem myndast hafði á árunum þar á undan vegna þess að óbreytt jarðræktarlög voru í gildi og mynduðu sjálfkrafa á þeim tíma kröfur á ríkið um styrki, en menn voru aldrei menn til þess að leggja fram nóga peninga til þess að borga þá styrki. Og svo koma hv. þm. hér og væla undan því að á þessum málum hafi síðan verið tekið og þeim komið í skil. Og það hv. þm., stuðningsmenn ríkisstjórna á árunum eftir 1980 og fram til 1988 þegar einmitt þessi óráðsía viðgekkst og skuldahali myndaðist. Ef það eru einhverjir sem eiga að skammast sín í þessu máli þá eru það þeir sem settu kíkinn fyrir blinda augað, létu jarðræktarlögin gilda óbreytt án þess að nokkurn tíma á nokkru ári frá líklega 1984 eða 1985 væri lagt fram nóg fé í að gera upp kröfurnar á ríkissjóð sem þannig mynduðust. Það er auðvitað bjálfadómur. Ég veit ekki til að mynda hvort hv. þm. Eggert Haukdal hefur greitt atkvæði gegn fjárveitingum til jarðræktarlaga á þessum árum þegar skuldirnar voru að myndast eða lagt til með brtt. að þær yrðu hækkaðar svo að ekki sé nú minnst á kempuna hv. 3. þm. Austurl. sem alltaf er að vinna sigra eins og kunnugt er. Hver einasti atburður í undanhaldi hans í landbúnaðarmálum er stórsigur í hans eigin augum. Í hvert skipti sem hann er lagður hér að velli af krötunum þá er það stórsigur fyrir hv. þm. Egil Jónsson. Og síðasta stórsigurinn vann hann í dag þegar hann fékk það staðfest að í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar fælist í reynd það að afnema jarðræktarlögin hvað þessa styrki snertir. Þetta orðalag bæri að skilja þannig að þetta yrði síðasta greiðslan í Íslandssögunni í formi styrkja samkvæmt ákvæðum jarðræktarlaga. Þá hafði nú hv. 3. þm. Austurl. fyrst unnið stórsigur, hv. þm. Egill Jónsson. Öllu snautlegri verður ekki framganga manna hér, hæstv. forseti. Ég vil svo láta það koma fram efnislega um þann þátt þrætunnar að mér finnst það miður hvernig menn standa að þessu. Í fyrsta lagi að enn á ný skuli hafa myndast skuld eða uppsöfnuð þörf fyrir styrki sem nú er verið að nokkru leyti að reyna að bæta úr með þessu 40 millj. kr. framlagi, sem ég ætla ekkert að lasta eða vanmeta, en að hinu leytinu finnst mér þá aumingjalegt, svo ég segi ekki meira, hæstv. forseti, að taka ekki jarðræktarlögin og breyta þeim og ákveða í hvaða tilvikum, ef einhverjum, styrkir geti komið til greina. Það er þannig sem á að vinna að þessu, hæstv. forseti. Ég vil að hæstv. fjmrh. heyri það svo ég reyni nú að vanda mig og tali nú til hans persónulega. En ekki með einhverri yfirlýsingu af þessu tagi sem út af fyrir sig er út í loftið nema hún endurspegli vilja meiri hluta löggjafans. Og það má náttúrlega draga í efa eins og þeir tala hér sumir hverjir hv. þm. Sjálfstfl. Eini varanlegi og formlega rétti frágangurinn á þessu máli væri því að leggja fyrir Alþingi brtt. við jarðræktarlög og ganga þar frá því hvort og í hvaða tilvikum menn gætu hugsað sér að einhverjir styrkir kæmu til greina og hvenær ekki. Ég spyr til að mynda að því: Er það virkilega svo að menn telji að það geti ekki verið ástæða til þess að styrkja t.d. skjólbeltarækt? Nú hefur það verið einn af þeim fáu liðum sem menn reyndu undanfarin ár a.m.k. að eiga einhverjar krónur í. Þetta voru fáeinar milljónir kr. á ári þar sem verið var að stuðla að því að skjólbeltaræktun ykist í sveitum. Sama má til að mynda segja um lagnir vatnsveitna. Ég held að mönnum sé alveg ljóst að þeir tímar eru ekki uppi að það séu settir stórkostlegir fjármunir, ég tala nú ekki um hundruð milljónir kr. eins og gert var þegar mest var, í styrki til almennra framkvæmda hvort sem heldur eru húsbyggingar, jarðrækt, skurðgröftur eða annað því um líkt. Þeir tímar eru ekki uppi. En hitt er annað mál hvort það eigi að ganga svo langt í þessum efnum að afgreiða það með yfirlýsingu einhvers staðar úti í bæ að fella í reynd þessi ákvæði jarðalaganna úr gildi og að þau skuli ekki koma til framkvæmda um aldur og ævi, add infinitum verði þau ákvæði óvirk. En ég skil það svo að sú hafi orðið niðurstaðan af orðaskiptum manna í morgun, hv. 3. þm. Austurl., hæstv. fjmrh. og hæstv. landbrh. og er það þá mikill pyrrhosarsigur sem hv. 3. þm. Austurl. hefur þar unnið. Í þriðja lagi, hæstv. forseti, hefði ég haft á því áhuga ef til að mynda annaðhvort hæstv. fjmrh. eða hv. formaður fjárln. eiga eftir að taka til máls í umræðunni að það verði gerð grein fyrir hallanum á ríkissjóði eins og hann stefnir á yfirstandandi ári og jafnframt hver sé niðurstöðutala ríkisreiknings á árinu 1993. Mér finnst það eðlilegt þegar verið er að ganga frá fjáraukalögum væntanlega síðustu og vonandi, a.m.k. fjáraukalögum þessa árs, fyrir árið 1994, þá sé gerð grein fyrir grundvallarstaðreyndum málsins af þessu tagi, en ég tók ekki eftir því að það væri gert í byrjun. Síðan er einn þáttur enn sem orðið hefur mikið að umræðuefni, hæstv. forseti. Það eru fjárveitingar til Byggðastofnunar til að leysa vanda smábátasjómanna sem hafa aflamark. Mér skilst að menn hafi komist að þeirri gagnmerku niðurstöðu í meiri hlutanum að 20 millj. muni skipta sköpum og það gera gæfamuninn ef Byggðastofnun fái heilar 20 millj. til ráðstöfunar í þessu skyni. Ég verð að segja alveg eins og er að úr því að menn eru að þessu á annað borð þá finnst mér þetta ansi nánasarlegt svo ekki sé meira sagt. Auðvitað gerir Byggðastofnun engar rósir gagnvart vanda smábáta á aflamarki ef hér er átt við smábáta þó ekki væri nema bara báta undir sex tonnum sem eru þó enn þá líklega undir 200--300 talsins, um 20 millj. kr. Það er bara næstum að segja hlægilegt, en því miður ekki í sjálfu sér því að hér er dauðans alvara á ferðum. Vandi þessara aðila er alveg gríðarlegur. Hann er það vegna þess að þeir hafa tekið á sig af fullum þunga og meiri þunga en nokkur annar hópur útgerðar í landinu skerðinguna á aflamarki í bolfiski og sérstaklega þorski af því að þessi hópur er algerlega háður þannig veiðum og getur ekki veitt rækju, sótt í Smuguna eða annað því um líkt eins og stærri skip geta til að bjarga sér. Síðan er það viðbótarstaðreynd í þessu máli að eins og lög um stjórn fiskveiða voru afgreidd með áframhaldandi tilvist krókaleyfanna þá er að eiga sér stað alveg óverjandi mismunun í aðstöðu þessara hópa útgerðarmanna, annars vegar smábátamannanna sem völdu aflamark og hins vegar þeirra sem eru á krókaveiðum. Meðferðin á þessum hópi bátaútgerðanna og smábátaútgerðanna á aflamarki er að mínu mati eitthvert allra ljótasta dæmið um mismunun og misrétti sem finnst á síðari árum í stjórnsýslunni. Það er þannig, því miður, og eiginlega algerlega með ólíkindum hvernig sá hópur hefur orðið út undan, virðist einhvern veginn hafa átt sér fáa formælendur eða hagsmunagæslumenn og tomma lítið á móti þeim sem stærri og sterkari voru í þeim leik. Ég segi bara aftur, hæstv. forseti, að mér finnast þessar 20 millj. óskaplega nánasarlega skammtaðar í þetta verkefni þó að ég sé ekki að lasta það í sjálfu sér að menn sýni lit og viðleitni en það er spurning hvað menn vilja merkja sig litlu í svona tilvikum. Hefði þarna verið á ferðinni einhver myndarlegri upphæð ásamt með því að það hefði verið eitthvert skaplegt samkomulag um það hvernig ætti að fara með þessi mál þá hefði það verið annað mál. En eins og kunnugt er þá ætlaði allt vitlaust að verða þegar formaður sjútvn. þingsins, sem svo vill til að er nú jafnframt formaður stjórnar Byggðastofnunar, sá hvernig átti að ganga frá þessu hér í gær. Það er búið að þynna út þetta orðalag, skilst mér, þannig að menn hafa eitthvað róast, en það segir sína sögu og hana ekki fagra að svona skuli vinnubrögðin vera. Menn tala ekki saman um þessa hluti, stofnuninni sem þarna er ætlað að vinna verkefnin, eða a.m.k. stjórnarformanni hennar, eru ekki sýnd þau áform fyrir fram þannig að við fáum uppákomur af því tagi sem urðu í þingsalnum í gær. Fleiri orð ætla ég ekki að hafa um þetta, hæstv. forseti, og kannski óþarflega mörg um ekki í sjálfu sér merkilegra mál en venjan er að líta svona fjáraukalagafrv.

Hæstv. forseti. Það eru örfá atriði. Í fyrsta lagi varðandi jarðræktarlögin. Þó að það sé búið að tala nóg um þau þá segir skýrt og skorinort í breytingunni sem gerð var í janúar 1992 orðrétt, með leyfi forseta: ,,Allur réttur til framlaga samkvæmt lögum þessum er háður fjárveitingu Alþingis.`` Ég held að þetta tali alveg sínu skýra máli. Rétturinn er háður fjárveitingu Alþingis og það er hún sem markar þennan rétt. Í öðru lagi vegna viðaukans með samningum við bændur þá hefur fjmrn. talið að ekki sé nauðsynlegt að um fjárframlag úr ríkissjóði sé að ræða en fulltrúar fjmrn. komu að þessum samningi á sínum tíma. Það er hins vegar ekki bannað og það er núna verið að setja peninga í þetta beinlínis úr ríkissjóði. Þetta er umdeilanlegt en álit sumra hverra sem komu að samningnum á sínum tíma er að ekki sé nauðsynlegt að um beint framlag sé að ræða. Lánveiting gæti komið til greina og það er vitnað til orðalagsins þegar þetta er sagt því það er öðruvísi í þessum viðauka en öðrum viðaukum og í samningnum sjálfum. Loks um hallann. Ég vil taka það fram að það er ekki hægt á þessari stundu að segja hver hallinn er. Það eru fjárheimildirnar sem er verið að afla með fjáraukalögunum. Fjáraukalagafrv. kemur aftur fram í febrúarbyrjun. Ég tel að greiðsluhallinn á yfirstandandi ári verði undir fjárlagatölunni og það er líklega í fyrsta sinn um langan aldur sem það gerist. Ómögulegt er að segja enn hvað kemur fram í ríkisreikningi því þar á eftir að taka tillit til efnahagsreiknings og hvernig reikningsgrunnurinn kemur út. En þetta skýrist að sjálfsögðu fljótt á næsta ári og ég held að menn verði að sýna þolinmæði þangað til einfaldlega vegna þess að það er uppgjör um áramótin sem ræður endanlega greiðsluhallanum.

Hæstv. forseti. Varðandi orðalag breytinganna 1992 um jarðræktarlögin þá var ég í sjálfu sér ekkert að deila um það við hæstv. fjmrh. Það sem ég var að vekja athygli á og undirstrika var að í reynd var búið að gera þessa breytingu með breytingum á jarðalögunum sjálfum fjórum árum áður. Ég tel að ef menn hefðu síðan staðið við eðlilega framkvæmd þeirra hluta þá hefði í sjálfu sér breytingin 1992 aldrei þurft að skipta neinu máli vegna þess að sjálfvirknin var afnumin 1989, hin sjálfvirka kröfumyndun á ríkissjóð var þá afnumin með því að menn urðu að sækja um styrkina og fá samþykktar umsóknir sínar áður en rétturinn myndaðist. Ég vildi bara að því væri haldið til haga og benti á að að þessu leyti er grg. nál. röng. Ef svo er að nú liggi fyrir sá skilningur fjármálaráðuneytismanna að þeir telji ekki að þetta þurfi fortakslaust allt að vera framlög til Byggðastofnunar sem samið er um í viðauka I í búvörusamningi þá liggur bara fyrir ágreiningur í því máli geri ég ráð fyrir. Mín túlkun sem þáv. landbrh. liggur fyrir. Ég hef margendurtekið skýrt frá því hver minn skilningur var og það hefur aldrei leikið neinn vafi á um það. Ég á voðalega erfitt með að sjá hvernig menn ætla að halda því fram að inn í viðaukann, sem allur er um framlög ríkisins til mismunandi verkefna, hafi læðst eitt ákvæði þar sem menn hafa verið að hugsa sér að einhverju leyti lántöku. En að lokum segi ég um það atriði að ef uppi er ágreiningur milli samningsaðilanna þá á auðvitað að leysa hann, þá á að fara í viðræður um hann og leysa hann. Til þess eru m.a. gerðardómsákvæði í samningnum. Ef menn vilja ekki fara þá leið þá er náttúrlega til dómstólaleiðin til að skera úr um svona atriði.

Virðulegi forseti. Út af orðum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þar sem hann vék að mér í máli sínu áðan þá var ég sannarlega ekki að gera tilkall til neinna sigra, síður en svo. Ég benti hins vegar á í máli mínu fyrr í dag að það voru þrír landbúnaðaráðherrar sem hafa ekki staðið við jarðræktarlög og ekki greitt að fullu út. Það var ekki sigur í þessu máli hjá mér að ég studdi tvo þeirra sem svona gerðu. Ég studdi hins vegar ekki hæstv. fyrrv. landbrh. Steingrím J. Sigfússon sem er einn af þessum þremur.

Hæstv. forseti. Það voru einmitt þessi ummæli hv. þm. fyrr í dag sem urðu mér að umtalsefni vegna þess að þau eru ekki réttmæt, þau eiga sér ekki stoð í raunveruleikanum. Staðreyndin er sú að í minni tíð sem landbrh. voru ákvæði jarðræktarlaganna ekki skert með þeim hætti sem gerðist bæði áður og síðar. Eitt af mínum fyrstu verkum var einmitt að breyta þannig framkvæmd ákvæða jarðræktarlaganna að það myndaðist ekki réttur umfram fjárveitingar á hverju ári. Ég skal að vísu fúslega viðurkenna að það reyndist óhjákvæmilegt að draga verulega úr styrkjunum í takt við það fjármagn sem þar var á ferðinni, en það var þó öll árin veitt samkvæmt umsóknum nokkurt fé til styrkja vegna þeirra verkefna sem skilgreind voru sem mikilvægust á hverjum tíma. Þar nefndi ég til að mynda bæði skjólbeltarækt, vatnsveitur og byggingu áburðarkjallara. En til viðbótar var á þessum tíma ráðist í það verk að gera upp allar skuldirnar þannig að þegar menn skoða heildarfjárveitingu á þessu árabili mun koma í ljós að hún var einmitt með mesta móti síðari hluta þess tíma sem ég sat í landbrn. vegna þess að þá var verið að gera hvort tveggja í senn: veita talsverða styrki samkvæmt hinu breytta fyrirkomulagi og gera upp skuldirnar sem safnast höfðu á undanförnum árum. Ég frábið mér það og afþakka félagsskapinn þó hann sé að öðru leyti ágætur að vera einn af þeim þremur landbúnaðarráðherrum sem hv. þm. spyrðir hér saman. Ég held að þegar sagan verði skoðuð þá komi það í ljós að það var öðruvísi staðið að þessum málum á mínum tíma og þá var einmitt tekið til í þessum málaflokki eftir draslaragang undangenginna ára sem ég veit vel að var ekki forvera mínum að kenna og ekki vegna þess að hann vildi ekki vel heldur því að hann fékk því ekki ráðið í þeim ríkisstjórnum sem hann sat. Einkum og sér í lagi seig á ógæfuhliðina í samskiptum hans við hæstv. núv. utanrrh.

Virðulegi forseti. Ég hjó ekki meira að hv. 4. þm. Norðurl. e. en hinum en kjarni málsins er sá að þessir hæstv. ráðherrar hafa allir brugðist í þessum efnum og ég var ekkert að kenna einum um frekar en öðrum. Svo er mál að skýra frá því að þessir menn urðu ráðherrar af því að við margir hv. alþm. studdum þá og berum þá að sjálfsögðu okkar hluta af þessari sök en hún liggur fyrir hjá öllum þessum hæstv. ráðherrum.

Frú forseti. Ég þarf ekki að hafa ýkja mörg orð en ég vildi gjarnan að hæstv. landbrh. heyrði mál mitt. Það hefur verið sérkennilegt að fylgjast með þessari umræðu og það hefur verið erfið fæðing á þessum fjáraukalögum. Það er þó ljóst að meiri hluti fjárln. hefur farið að ráðum hv. 1. þm. Vestf., Matthíasar Bjarnasonar, og skammast sín. Þeir hafa beygt sig og tekið út hina hrokafullu yfirlýsingu þar sem þeir ætluðu að yfirtaka ekki einasta Byggðastofnun heldur forsrn. líka. Það er út af fyrir sig gott að stórmennskubrjálæðið er að renna af þeim og vonandi halda þeir áfram á réttri braut. Það kom nýtt nál. og þeir hafa étið ofan í sig þau fyrirmæli sem þeir þóttust vera að gefa Byggðastofnun. En þetta dugir þó ekki til vegna þess að klausan um jarðræktarframlögin stendur eftir. Hv. 3. þm. Austurl., Egill Jónsson, á nefnilega ekki eins mikið undir sér og hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason. Hv. þm. Egill Jónsson hefur ekki getað fengið þá heimskulegu klausu sem stendur í nál. um landbrn. útmáða úr hinu endurprentaða nál. Það kann að vera að það hafi verið örðugra fyrir hv. 3. þm. Austurl., Egil Jónsson, að fá þetta út þar sem í ljós hefur komið og formlega viðurkennt í þessum umræðum og tekið fram í nál. að hér er um að ræða samning sem hæstv. landbrh., Halldór Blöndal, gerði við hæstv. fjmrh. Venjulega er það þannig að hæstv. utanrrh. blandar sér í mál af þessu tagi en hann er staddur úti í löndum og talar bara í gegnum þá hæstv. ráðherra Sjálfstfl. sem eru á vettvangi og þeir hlýða honum alveg, þeir eru fjarstýrðir. Þeir hlýða honum alveg og gera þá samninga sem hæstv. utanrrh. vill að þeir geri. Úr því að þetta stendur svona í nál. og birt sem formlegt samkomulag núv. hæstv. landbrh. og núv. hæstv. fjmrh. þá er ekki hægt að líta á annað en að það sé stefna þessarar ríkisstjórnar. Það er stefna þessarar ríkisstjórnar, það er stefna þessara tveggja stjórnarflokka sem eru að fara í kosningar. Þetta er sem sagt kosningastefnuskrá Sjálfstfl. og Alþfl. að haga því svo til sem segir í nál., með leyfi forseta: ,,Meiri hluti fjárln. hefur ákveðið í samráði við landbrh. og fjmrh. að leggja til 40 millj. kr. framlag vegna áburðarhúsa og vatnsveitna sem byggð voru á árunum 1992 og 1993 enda uppfylli jarðarbætur þessar skilyrði jarðræktarlaga um greiðslur framlags. Jafnframt vilja sömu aðilar`` --- þ.e., frú forseti, meiri hluti landbn., hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh. --- ,,láta það koma skýrt fram að ekki verði um frekari fjárveitingar að ræða til framkvæmda samkvæmt jarðræktarlögum.`` --- Búið spil. Aldrei framar framlög samkvæmt jarðræktarlögum. Þetta er það sem hv. 3. þm. Austurl. var að reyna að blása sig út yfir í ræðustól fyrr í dag og kalla markleysu. En þetta er nákvæmlega það sem hann fer heim með á bakinu í sína kosningabaráttu í vor. Þetta er það sem 1. þm. Vesturl., Sturla Böðvarsson, fer með í farangri sínum um Vesturlandskjördæmi. Þetta er það sem hv. þm. Einar Guðfinnsson fer með um Vestfjarðakjördæmi. Þetta er það sem séra Hjálmar Jónsson kemur til með að hafa í preststöskunni þegar hann fer að ferðast um Norðurlandskjördæmi vestra. Þetta er það sem hæstv. landbrh. leggur til málanna og fer með í sína kosningabaráttu. Aldrei framar peningar til jarðræktar. Svona mætti lengur telja. Meira að segja kemur þetta niður á frú Drífu sem bráðum ætlar að verða hv. þm. En sem betur fer hafa Sjálfstfl. og Alþfl. ekki stofnað þúsund ára ríkið enn. Þar af leiðir að það kann að vera pínulítið til í því sem hv. 3. þm. Austurl. Egill Jónsson sagði í morgun að þetta sé markleysa. Þó að hann hvorki vilji né geti gert það að markleysu. En það getur fólkið í landinu og það getur það gert með því að koma í veg fyrir að þessir herrar stjórni landinu eftir kosningar. Ég lýsi því yfir að Framsfl. er ekki aðili að þessu samkomulagi og Framsfl. mun ekki telja sig bundinn af því að fara fram með þeim hætti sem hér er lagt til. Samkvæmt jarðræktarlögum á eftir að standa við greiðslu á líklega nálægt 130 millj. til þess að standa við lögboðin framlög til jarðarbótaframkvæmda fyrir árin 1992 og 1993. Hérna koma 40 millj., og það ber að þakka, upp í þessa skuld en fjárlögum verður auðvitað að breyta til þess að þetta komi allt. Alþingi verður að taka tillit til þess. Þetta er að vísu of lítið og of seint en þó er brýnt að þessir fjármunir komi vegna þess, og það er ég ekki viss um að menn hafi komið nógu vel til skila, að bændur sem ekki hafa fullkomið vatnsból og ekki hafa fullkomin áburðarhús eiga það á hættu að verða sviptir framleiðsluleyfi á mjólk. Og það er beinlínis verið að koma í veg fyrir að þessir menn geti dregið fram lífið og stundað atvinnu sína ef þeim er gert ómögulegt að bæta úr því sem ábótavant er hjá þeim. Það er ekkert upp í framkvæmdir ársins 1994 en sem betur fer vonast ég til þess að ný ríkisstjórn verði komin til valda þegar við göngum næst til fjárlagagerðar og þá er hægt að líta á það atriði. Ég tel að það væri mikið glapræði að fara fram eins og hv. síðasti ræðumaður, Steingrímur J. Sigfússon, lagði til að breyta jarðræktarlögunum. Það er nýlega búið að breyta þeim og þau eru í skikkanlegu horfi. Það er að vísu ákveðið eins og hér hefur komið fram í umræðunum að framlögin skuli ákveðin með fjárlagagerð á hverjum tíma, það er alveg rétt og að því leyti til hefur Alþingi málið á valdi sínu, en það væri fráleitt að fara að breyta jarðræktarlögunum jafnvel þó að einhverjir miður heppilegir náungar hafi slysast til þess að yfirtaka Stjórnarráðið um fjögurra ára skeið. Varðandi sauðfjárræktina þá langar mig til að fara um hana örfáum orðum. Það er lofsvert sem hv. meiri hluti leggur til að leggja fram nokkra fjármuni til þess að endurbæta sláturhús þannig að þau geti sinnt útflutningi, 50 millj. kr., en það dregur þó skammt. Það eina sem getur bjargað sauðfjárræktinni er að það þyrfti að koma á marktækum útflutningi á dilkakjöti. Það eina sem getur bjargað. Útflutningur dilkakjöts er mögulegur. Það hefur verið unnið stórmerkilegt starf undir forustu hv. 2. þm. Suðurl., Jóns Helgasonar, fyrrv. landbrh., og með mjög öflugum stuðningi margra manna í þjóðfélaginu. Ég nefni sérstaklega til sögunnar Baldvin Jónsson sem hefur verið óþreytandi að afla markaða og kynna lífræna landbúnaðarframleiðslu. Þar eru vissulega möguleikar. Það er hægt að flytja út umsýslukjötið, það hefur tekist að fá fyrir það nokkurt verð. Það er gerbreytt ástand frá því að útflutningsbætur voru afnumdar á sínum tíma. Þá bjuggum við við mikla verðbólgu og framleiðslan varð dýrari ár frá ári. Nú er þessu breytt og ef bændur fengju nokkra aðstoð og höftunum yrði aflétt þá gætu þeir stundað hagkvæma framleiðslu og flutt út. Útflutningsbætur mætti náttúrlega ekki greiða eins og gert var, þ.e. vissa krónutölu á kíló. Ég hugsa mér að það yrði gert með þeim hætti að menn fengju prósentur af því verði sem þeir gætu náð fyrir vöruna erlendis og það yrði svipað á útflytjendur til að reyna að ná sem hæstu verði. Ef þetta er ekki gert þá blasir við atvinnuleysi, þá blasir við sárasta fátækt og neyð á sauðfjárræktarsvæðum landsins og hjá sauðfjárbændum. Eignir manna eru gerðar upptækar, þeim er gert ómögulegt að framleiða. Vitnisburðurinn um stjórn landbúnaðarmála undir hæstv. núv. landbrh. kom fram hjá hv. 3. þm. Suðurl. fyrr í umræðunni þar sem hann réttilega vakti athygli á því að tekjur sauðfjárbænda hafa á búvörusamningstímanum dregist saman um hvorki meira né minna en 47% og fækkun ársverka í sauðfjárframleiðslu er 5 þúsund manns. Flest af bændafólkinu er enn við búskap, það er að klára eignir sínar, það er að éta þær upp. Það hefur að engu að hverfa í því atvinnuástandi sem er í þéttbýlinu. Og því ekki að lofa bændum að bjarga sér og lofa þeim að framleiða? Þar af leiðir að við þurfum að styrkja og efla þennan útflutning og við munum flytja þær brtt. við fjárlögin, við hv. þm. Jón Helgason, um það að verja hluta af jöfnunargjöldunum sem koma til með að innheimtast samkvæmt GATT-samningnum til að styrkja útflutning landbúnaðarafurða. En það er mál sem ég mun gera grein fyrir síðar. Hvað varðar jarðræktarframlög, þá sjá menn það náttúrlega í hendi sér að bændur, sem hafa á undanförnum fjórum árum orðið fyrir 47% tekjuskerðingu, hafa ekki mikið aflögu frá nauðþurftum til þess að verja til endurbóta eða viðhalds á jörðum sínum. Og jarðirnar um allt land eru að drabbast niður og það er alvörumál. Það eru fleiri jarðabætur en vatnsveitur og áburðarkjallarar sem eru mikilvægar. Skurði þarf t.d. á mýrlendi að endurgrafa á svona 15--20 ára fresti ef túnin eiga ekki að verða ónýt og það þarf að endurrækta túnin o.s.frv. Frú forseti. Ég vildi láta þetta koma fram í þessari umræðu. Ég tel að hæstv. ráðherrar, hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti fjárln. hafi verið að vinna ill verk og ekki staðið sig neitt nálægt því sem skyldi. Eina varanlega lækningin er að láta þá hætta í Stjórnarráðinu í vor.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frhnál. meiri hluta fjárln. um frv. til fjárlaga fyrir árið 1995. Fjárln. hefur lokið störfum fyrir 3. umr. fjárlaga fyrir árið 1995. Ýmsar tillögur voru dregnar til baka og var fjallað um þær að nýju ásamt hefðbundnum verkefnum er lúta að 3. umr. Vissulega hefur mikið vinnuálag fylgt störfum nefndarinnar og ég vil endurtaka þakkir mínar frá því við 2. umr. til samnefndarmanna og starfsfólks og allra þeirra aðila annarra sem hafa lagt sig fram um að greiða götu nefndarinnar. Ég vil sérstaklega geta þess að mikil vinna er fólgin í að ganga frá ýmsum afgreiðslum, skýringum og undirbúningi að prentun þingskjala og fleira. Nefndin hefur haft fjárlagafrv. til athugunar frá því við 2. umr. sem fór fram 13. des. sl. Til viðræðna við nefndina komu forsvarsmenn B-hluta stofnana, þ.e. Pósts og síma, Ríkisútvarpsins, Rafmagnsveitna ríkisins, Húsnæðisstofnunar og Vegagerðar. Fulltrúar efnahagsskrifstofu fjmrn. og Þjóðhagsstofnunar komu og á fund nefndarinnar til viðræðna um tekjuhlið frv. og horfur í þjóðarbúskapnum. Samkvæmt venju mættu fulltrúar Þjóðhagsstofnunar til viðræðna við nefndina fyrir 3. umr. og gerðu grein fyrir efnahagshorfum. Þar kom fram að það lítur út fyrir að þróun efnahagsmála á þessu ári og horfur fyrir næstu ár eru talsvert hagstæðari en gert var ráð fyrir í þjóðhagsáætlun sem lögð var fram á Alþingi í haust. Tillögur meiri hluta er varða útgjöld A-hluta ríkissjóðs leiða til hækkunar útgjalda að fjárhæð 3 milljarðar 211 millj. 700 þús. kr. Framvindan á því ári sem nú er senn liðið virðist ætla að verða nokkru hagstæðari en gert var ráð fyrir í þjóðhagsáætlun. Þannig er talið að útflutningur vöru og þjónustu verði talsvert meiri en áætlað var eða aukist um 6,6% að magni til miðað við 2% í þjóðhagsáætlun. Þessi munur stafar af meiri framleiðslu en búist var við í flestum greinum útflutnings og minnkun birgða. Þróun í útflutningi og þjónustu hefur orðið meiri og hagstæðari en gert var ráð fyrir. Að hluta má skýra þá hagstæðu þróun með bata í efnahagslífi á alþjóðavettvangi. Viðskiptakjör hafa batnað meira undanfarna mánuði en búist hafði verið við. Munar þar mestu um hækkun á verðlagi sjávarafurða. Verð á ýmsum öðrum útflutningsafurðum hefur einnig hækkað meira en gert var ráð fyrir. Afgangur á viðskiptajöfnuði stefnir í að verða meiri á þessu ári en búist hafði verið við. Reiknað er með að afgangurinn verði um 6 milljarðar kr. borið saman við 3 milljarða kr. í þjóðhagsáætlun eða sem svarar 1,4% af landsframleiðslu. Þjóðhagsstofnun spáir að landsframleiðsla aukist um 2,1% á ári komanda. Þetta er um 0,7% meiri aukning en gert hafði verið ráð fyrir í þjóðhagsáætlun frá því í haust. Áætlað er að þjóðarútgjöld aukist um 3,3% á árinu 1995. Þetta er mun meiri aukning en í þjóðhagsáætlun. Þar var gert ráð fyrir 2% aukningu. Vegna aukinna umsvifa í þjóðarbúskapnum er gert ráð fyrir að atvinnuleysi minnki samanborið við þjóðhagsáætlun úr 4,8% í 4,6%. Í þjóðhagsáætlun hafði verið reiknað með tveggja milljarða kr. afgangi af viðskiptajöfnuði en nú er gert ráð fyrir að viðskiptajöfnuður verði hagstæður um 4,3 milljarða kr. á árinu 1995. Í endurskoðaðri þjóðhagsspá er gert ráð fyrir að kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann verði 0,5% meiri en í þjóðhagsáætlun. Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu mála og mun minni hlutinn skila sérstöku nefndaráliti. Meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem hann stendur að og gerðar eru tillögur um á sérstökum þskj. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1955 var reiknað með að tekjur ríkissjóðs yrðu 109,4 milljarðar kr. Þessi áætlun hefur nú verið endurskoðuð. Hér er tvennt á ferðinni: Annars vegar breyttar þjóðhagsforsendur, fyrst og fremst á árinu 1994, sem skila sér í auknum tekjum bæði á árinu 1994 og 1995. Í grófum dráttum má meta þessi áhrif nálægt 2,5 milljörðum kr. umfram áætlun fjárlagafrv. Þetta er nokkurn veginn sama fjárhæð og kemur fram sem viðbótartekjur á árinu 1994 frá því sem spáð var í haust að teknu tilliti til heldur meiri hagvaxtar og þjóðarútgjalda árið 1995. Hins vegar eru ýmsar breytingar frá fyrri áætlun sem tengjast ákvörðunum ríkisstjórnarinnar í skattamálum, svo sem sérstök fjáröflun til vegaframkvæmda, þ.e. bensíngjald og þungaskattur, niðurfelling ekknaskatts svonefnds, afnám tvísköttunar á lífeyrisgreiðslur, flýtifyrningar, óbreyttur afsláttur vegna hlutabréfakaupa og álagning hátekjuskatts. Þessi atriði eru ýmist til hækkunar eða lækkunar en samanlagt má meta þau til tæplga 200 millj. kr. lækkunar tekna frá fyrri áætlun. Þegar allt er lagt saman er áætlað að tekjur ríkissjóðs á árinu 1995 verði 112,1 milljarður kr. eða 2,7 milljörðum meiri en gert hafði verið ráð fyrir í fjárlagafrv. Vík ég þá, virðulegi forseti, að helstu skýringum við brtt. meiri hluta. Við 3. umr. gerir meiri hluti fjárln. tillögu um lækkun útgjalda að fjárhæð rúmlega 100 millj. kr. Ekki er fjallað um þá liði hér á eftir nema þar sem sérstök ástæða er til en þeir eru allir tilgreindir sérstaklega í nál. meiri hluta. Forsrn. Fjárlagaliður 221, Byggðastofnun. Í tillögum meiri hluta fjárln. við 3. umr. um fjáraukalög 1994 er lagt til að veitt verði 50 millj. viðbótarframlag til Byggðastofnunar til að fjármagna stuðning stofnunarinnar við atvinnuuppbyggingu á þeim svæðum sem hafa orðið fyrir mestum samdrætti í sauðfjárframleiðslu og tengist viðauka við búvörusamning frá árinu 1991. Einnig gerði meiri hlutinn tillögu um 20 millj. kr. viðbótarframlag til að fjármagna stuðning stofnunarinnar við útgerðir smábáta með aflamark sem hafa sætt mikilli skerðingu á aflaheimildum. Nánari grein er gerð fyrir þessum tillögu í nál. meiri hlutans við 3. umr. fjárlaga frá 1994. Hér er lagt til að Byggðastofnun verði veitt 20 millj. kr. viðbótarframlag til hvors þessara verkefna um sig eða samtals 40 millj. kr. á næsta ári. Menntmrn. Fjárlagaliður 201, Háskóli Íslands. Meiri hluti fjárln. gerir tillögu um 70 millj. kr. hækkun framlags til Háskóla Íslands. Haft var samráð við háskólarektor um skiptingu þess fjár og er gerð grein fyrir henni hér á eftir. Af þessari fjárhæð eru 46 millj. ætlaðar til kennslu. Samkvæmt upplýsingum háskólans hefur virkum nemendum fjölgað nú í haust. Við það er miðað að háskólinn ráðstafi því fé sjálfur. Fjármálanefnd háskólaráðs notar tiltekna reiknireglu við skiptingu fjármagns til kennslu og verður henni beitt til að skipta fjárveitingu á einstakar deildir. Breytingar sem eru að eiga sér stað á samstarfsáætlunum ESB í menntamálum með tilkomu Sókrates- og Leonardo-áætlananna munu fela í sér aukna vinnu hér heima, bæði hvað varðar kynningu á þeim kostum sem þessar áætlanir bjóða upp á, svo og til framkvæmdar aðild Íslands á þessum vettvangi. Af hálfu menntmrn. mun alþjóðaskrifstofu háskólastigsins fyrirsjáanlega verða falin aukin verkefni í kjölfar þessa. Í ljósi þess er fjárveiting til skrifstofunnar hækkuð um 4 millj. kr. enda verði tryggt með endurskoðun samnings menntmrn. og Háskóla Íslands um alþjóðaskrifstofuna að hún þjóni öllu háskólastiginu og að hlutaðeigandi aðilar fái aðild að stjórn skrifstofunnar. Loks er gert ráð fyrir 20 millj. kr. hækkun til sameiginlegra útgjalda. Í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar í rannsókna- og vísindamálum hefur verið lögð áhersla á að efla vísindarannsóknir í landinu og mun þessari fjárhæð skipt þannig að 15 millj. kr. renni til þess að koma á fót sérstökum stöðum rannsóknaprófessora og 5 millj. eru ætlaðar til Rannsóknasjóðs háskólans. Fjárlagaliður 223, Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála. Í ljósi þess að fyrir liggur frv. til laga um framhaldsskóla þar sem mikil áhersla er lögð á að efla rannsóknir og mat á skólastarfi þá leggur meiri hluti fjárln. til að veita 1 millj. kr. til að standa straum af einni rannsóknarstöðu framhaldsskólakennara við Rannsóknastofnun uppeldismála. Framlag til fjárlagaliðarins 999, Ýmis framlög, lækkar um sömu fjárhæð þannig að ekki er um heildarhækkun að ræða. Fjárlagaliður 355, Framhaldsskólinn í Vestmannaeyjum. Lögð er til hækkun á tækjakaupafé Framhaldsskólans í Vestmannaeyjum en fjárhæðin er sérstaklega ætluð til kaupa á fjarskiptatækjum fyrir Stýrimannaskólann í Vestmannaeyjum sem er hluti framhaldsskólans. Fjárlagaliður 507, Stýrimannaskólinn í Reykjavík. Þar er einnig gerð tillaga um hækkun upp á 2,5 millj. til tækjakaupa. Fjárlagaliður 359, Verkmenntaskólinn á Akureyri, viðfangsefni 6.02, sjávarútvegsbraut á Dalvík. Þar er einnig gerð tillaga um hækkun framlaga um 2,5 millj. til tækjakaupa sjávarútvegsbrautarinnar á Dalvík. Fjárlagaliður 518, Fiskvinnsluskólinn. Í greinargerð með fjarlagafrv. kemur fram að framlag til Fiskvinnsluskólans lækki um 40% milli ára þar sem ekki er gert ráð fyrir kennslu á vorönn. Ástæða þess er að starfandi er nefnd sem er ætlað að endurskoða sjávarútvegsnám í heild sinni, þar með talið nám Fiskvinnsluskólans. Forsvarsmenn skólans komu á fund fjárln. og óskuðu eftir fjárveitingu til að geta sinnt námskeiðahaldi meðan mál skólans væru í óvissu. Yrði þetta gert bæði til að nýta starfskrafta skólans og aðstöðu. Gerð er tillaga um að skólanum verði veittar 2 millj. kr. til þessa. Fjárlagaliður 872 Lánasjóður ísl. námsmanna. Lögð er til 20 millj. kr. lækkun á framlagi ríkisins til Lánasjóðs ísl. námsmanna og ég mun víkja nánar að þessari breytingu í umfjöllun um B-hluta fjárlaga. Fjárlagaliður 902, Þjóðminjasafn Íslands. Gerð er tillaga um að framlag til verndunar gamalla húsa hækki um 18 millj. kr. vegna margra og víðtækra verkefna við endurbyggingu húsa í húsasafni Þjóðminjasafnsins. Hluti af hækkuninni er vegna Hússins á Eyrarbakka. Árið 1992 var gerður samningur um framtíðarskipan umsjónar og reksturs Hússins á Eyrarbakka. Ríkissjóður festi kaup á húsinu og greiddi tiltekið fé til endurbóta á grundvelli kostnaðaráætlunar en Þjóðminjasafninu var falið að annast endurbæturnar í samráði við héraðsnefnd Árnesinga og Eyrarbakkahrepp. Þrátt fyrir að Alþingi hafi samþykkt 10 millj. kr. viðbótarframlag til verksins í fjárlögum ársins 1994 vantar enn nokkurt fé til að ljúka framkvæmdunum. Því þarf að semja að nýju við héraðsnefnd Árnesinga um lok þessa verks og hlut ríkisins í því. Fjárlagaliður 905, Landsbókasafn -- Háskólabókasafn. Miklar umræður hafa átt sér stað um það rekstrarfé sem Landsbókasafni -- Háskólabókasafni er ætlað á næsta ári. Að höfðu samráði við menntmrh. leggur meiri hluti fjárln. til að rekstrarfé safnsins verði hækkað um 30 millj. kr. Almennt um safnliði ráðuneyta. Í fjárlögum eru allnokkrir safnliðir þar sem færðar eru ósundurliðaðar fjárveitingar til ýmissa mála svo sem til listamála, til ýmissa heilbrigðismála o.s.frv. Undanfarin ár hefur fjárln. skipt þessum liðum og sent bréf til viðkomandi ráðuneytis þar sem sú skipting er tilgreind. Um þetta hafa skapast nokkrar deilur og eru ekki allir á eitt sáttir um hvort ráðuneytinum væri skylt að hlíta ákvörðun fjárln. Því var leitað álits ríkislögmanns til að fá úr þessu skorið. Það er mat hans að bréf þessi hafi ekki lagalegt gildi þar sem sundurliðunin er ekki samþykkt við afgreiðslu fjárlaga og ekki birt í fjárlögum. Því er nú sýnd skipting þessara safnliða í brtt. meiri hluta fjárln. og munu yfirlit þessi birtast í fjárlögum hliðstætt og tíðkast hefur með sundurliðun stofnkostnaðar viðfangsefna. Það er skoðun mín að mjög sé til bóta að viðhafa þessa aðferð þegar við framlagningu fjárlaga og lokaafgreiðslu fjárlagafrv. grein fyrir skiptingu þeirra safnliða sem fjárln. hefur skipt um. Nokkrir þessara liða hækka en flestir liðir eru óbreyttir en ekki er fjallað hér frekar um einstaka liði. Viðfangsefni 980, Listskreytingasjóður. Við gerð fjárlagafrv. var ákveðið að fella niður framlag til listskreytingasjóðs þar sem skipaður hafði verið starfshópur til þess að endurskoða lög um listskreytingar. Þessi starfshópur hefur ekki enn skilað áliti og að mati meiri hluta fjárln. er ekki rétt að fella framlagið alfarið niður meðan á þessari endurskoðun stendur. Lagt er til að veittar verði 4 millj. kr. m.a. til að gera sjóðnum kleift að standa við fyrri skuldbindingar. Fjárlagaliður 982, Listir, framlög, Íslenska óperan. Lagt er til að framlag til Íslensku óperunnar verði hækkað um 12 millj. kr. Samkomulag ríkissjóðs og Íslensku óperunnar rennur út á næsta ári og viðræður eiga sér stað milli fulltrúa menntmrn., fjmrn. og Íslensku óperunnar um gerð nýs samnings. Fjárlagaliður 999, Ýmislegt. Lagt er til 1 millj. kr. framlag til hverarannsókna í Hveragerði. Hér er um að ræða samstarfsverkefni milli Hveragerðisbæjar og Iðntæknistofnunar. Utanrrn. Fjárlagaliður 101, Utanrrn., aðalskrifstofa, varnarmálaskrifstofa. Lagt er til að framlag til varnarmálaskrifstofu verði fært undir aðalskrifstofu utanrrn. í stað þess að vera á sérfjárlagalið. Einnig eru nokkur viðfangsefni sameinuð undir yfirstjórn aðalskrifstofunnar. Þessar breytingar hafa ekki í för með sér hækkun á fjárveitingum. Fjárlagaliður 401, Alþjóðastofnanir. Lögð er til 22 millj. kr. hækkun vegna þátttöku Íslendinga í friðargæslu í Bosníu-Hersegovínu. Um er að ræða tvo lækna og tvo hjúkrunarfræðinga sem mundu fara utan 1. mars nk. og vera fyrst tvo mánuði í þjálfun í Noregi en dvelja síðan sex mánuði í Bosníu-Hersegovínu. Gert er ráð fyrir að annar hópur fari utan í byrjun september. Landbrn. Fjárlagaliður 190, Ýmis verkefni. Framlag til Landgræðslusjóðs er fellt niður þar sem uppbyggingu á aðstöðu Landgræðslusjóðs vegna jólatrjásölu er lokið. Sjóðurinn hefur því verulega aukið svigrúm til ráðstöfunar eigin fjár. Fjárlagaliðir 211, RALA, og 236, Aðfangaeftirlit ríkisins. Lagt er til að stofnaður verði nýr fjárlagaliður sem fái heitið Aðfangaeftirlit ríkisins. Hér er um að ræða nýja stofnun sem var áður deild hjá RALA og hafði eftirlit með innfluttu fóðri og áburði. Stofnunin er alfarið fjármögnuð með sértekjum en vegna EES-samningsins þarf að aðgreina þessa starfsemi frá RALA. Við afgreiðslu fjárlaga 1994 var framlag til RALA hækkað um 1,5 millj. kr. til að mæta afborgunum af lánum vegna framkvæmda við tilraunastöðina á Stóra-Ármóti. Þetta framlag hefur ekki verið skert og því munu greiðslur til Stóra-Ármóts verða með sama hætti á næsta ári. Fjárlagaliður 233, Yfirdýralæknir. Lagt er til að undir fjárlagalið yfirdýralæknis verði stofnað nýtt viðfangsefni, Heilbrigðiseftirlit með sláturhúsum. Inn á liðinn komi 45 millj. kr. sem önnur gjöld og 45 millj. kr. sem sértekjur Hér er um breytt fyrirkomulag á gjaldheimtu að ræða. Í stað þess að sláturleyfishafinn greiði dýralækni sjálfur fyrir að annast heilbrigðiseftirlit með sláturafurðum þá er gert ráð fyrir að innheimt verði gjald af öllu innvegnu kjöti í afurðastöð. Eftirlitsgjaldið miðist við raunkostnað, þó ekki hærra en 2,50 kr. á kg kjöts. Á undanförnum árum hafa komið athugasemdir frá eftirlitsaðilum heilbrigðisyfirvalda í Evrópusambandinu og Bandaríkjunum um að nauðsynlegt sé að breyta því fyrirkomulagi sem hér gildir um greiðslu fyrir heilbrigðisskoðun, kjötskoðunar dýralækna og aðstoðarmanna þeirra. Með breyttu fyrirkomulagi er verið að rjúfa þau tengsl sem eru á milli eftirlitsaðila og þess sem eftirlitið er haft með eins og venja er nú. Gerðar hafa verið ráðstafanir til að nauðsynleg lagabreyting komi inn í lög um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1995. Fjárlagaliður 841, Fiskeldisrannsóknir. Meiri hluti fjárln. leggur til 7 millj. kr. lækkun fiskeldisrannsókna. Ríkissjóður veitti 35 millj. kr. hlutafjárframlag til Stofnfisks hf. í ár og var það fé nýtt til að greiða upp öll afurðalán fyrirtækisins. Fjárþörf Stofnfisks hf. minnkar því verulega milli ára vegna minni fjármagnskostnaðar. Þá hafa umsvif fyrirtækisins minnkað í kjölfar minni umsvifa í rekstri hafbeitarstöðva. Fjárlagaliður 851, Greiðslur vegna riðuveiki. Lækkun greiðslna vegna riðuveiki er í samræmi við endurskoðun á áætlun um tíðni riðuveiki. Sjútvrn. Fjárlagaliður 202, Hafrannsóknastofnun. Lagt er til að veittar verði 15 millj. kr. til karfarannsókna suður og vestur af landinu. Mjög mikilvægt er að Ísland hafi traust gögn um veru karfastofnsins í íslenskri lögsögu þegar kemur til eiginlegra samningaviðræðna um skiptingu hans. Ráðgert er að Hafrannsóknastofnun fari í leiðangur til að kanna stærð og dreifingu stofnsins í febrúar og mars á næsta ári. Fjárlagaliður 204, Fiskistofa. Lagt er til að framlag til Fiskistofu hækki um 3,5 millj. vegna lækkunar sértekna. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir að innheimta sérstakt veiðieftirlitsgjald vegna afla krókabáta. Það náði ekki fram að ganga og því er lögð til framangreind lækkun á sértekjum. Dóms- og kirkjumrn. Fjárlagaliður 111, Kosningar. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir að breyta kosningalögum og draga þannig úr auglýsingakostnaði vegna alþingiskosninga á komandi ári. Fallið hefur verið frá þeim áformum og því er lagt til að framlag til kosninga verði hækkað um 15 millj. kr. Fjárlagaliður 302, Rannsóknarlögregla ríkisins. Lögð er til 4,5 millj. kr. hækkun á framlagi til Rannsóknarlöreglu ríkisins þannig að unnt verði að fjölga lögreglumönnum í skattrannsóknadeild um tvo. Fjárlagaliður 395, Landhelgisgæsla ríkisins. Framlag til stofnunarinnar hækkar um 35 millj. Hækkunin er ætluð til að standa straum af tryggingum á nýrri björgunarþyrlu og til að tryggja rekstur hennar að öðru leyti. Fjárlagaliður 416, Sýslumaðurinn á Patreksfirði, og 490, Ýmis rekstrarkostnaður sýslumannembætta. Lagðar eru til millifærslur frá safnlið sýslumannsembættanna í dómsmrn. til sýslumannsembættisins í Patreksfirði, en gert er ráð fyrir að sértekjur embættisins verði lægri á næsta ári en upphaflega var áætlað í fjárlagafrv. Fjárlagaliður 413--434, Ýmis sýslumannsembætti. Áætlað er að sértekjur nokkurra sýslumannsembætta hafi verið endurskoðaðar þar sem innheimtukostnaður við löggæslu verður minni en áður var ætlað. Fallið verður frá innheimtu hjá samkomuhúsum vegna löggæslu. Alls er gert ráð fyrir að lækkun sértekna nemi 7,8 millj. kr. og hækkar þá framlag til embættanna um sömu fjárhæð. Embættin og fjárhæðir eru sýndar í nál. meiri hluta. Fjárlagaliður 701, Biskup Íslands. Biskupsembættið flytur um þessar mundir aðsetur sitt í höfuðborginni frá Suðurgötu 22 að Laugavegi 31. Fyrirhugað er að ríkissjóður greiði fyrir fram húsaleigu fyrir biskupsstofu vegna nýja húsnæðisins með svipuðum hætti og gert var þegar Suðurgata 22 var keypt. Til að mæta þessum kostnaði er lagt til að framlag til embættisins hækki um 5 millj. kr. Gert er ráð fyrir að gerður verði nýr samningur um þátt ríkisins í húsnæðiskostnaði embættisins. Félmrn. Fjárlagaliður 275, Húsaleigubætur. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir að öll sveitarfélög tækju upp greiðslu húsaleigubóta frá og með ársbyrjun 1995. Í ljós hefur komið að mörg fjölmenn sveitarfélög munu ekki greiða húsaleigubæur á næsta ári þannig að heildargreiðslur húsaleigubóta verða mun minni en ráðgert hafði verið. Af þeim sökum mun fjárþörf Tryggingastofnunar ríkisins aftur á móti ekki minnka jafnmikið og gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Því er lagt til að framlag til húsaleigubóta lækki um 80 millj. kr. en framlag til lífeyristrygginga hækki um 30 millj. kr. Heildarbreytingin er því 50 millj. kr. lækkun. Fjárlagaliður 400, Málefni barna og ungmenna. Lögð er til breyting á framsetningu fjárlagaliðarins Málefni barna og ungmenna en heildarfjárveiting breytist ekki. Fyrir Alþingi liggur frv. til laga um breytingu á lögum um vernd barna og ungmenna og byggist þessi tillaga á framsetningu á þeim skipulagsbreytingum sem felast í frv. Fjárlagaliður 701, Málefni fatlaðra, Reykjavík. Gert er ráð fyrir að rekstur tveggja sambýla í Reykjavík hefjist á næsta ári en rekstur þeirra getur í fyrsta lagi hafist næsta haust þar sem gert er ráð fyrir að byggt verði sérhannað húsnæði. Kostnaður á næsta ári er áætlaður 5,8 millj. kr. miðað við að sambýli taki til starfa í september eða október. Á vegum Reykjavíkurborgar eru rekin tvö heimili fyrir fatlaða sem kostuð eru af ríkissjóði. Þar er um að ræða skammtímavistun á Álfalandi 6 þar sem allt að sex fötluð börn á aldrinum 0--12 ára geta dvalið í einu og sólarhringsvistun að Akurgerði 20 þar sem allt að fjögur börn á aldrinum 6--12 ára geta dvalið samtímis. Í fjárlögum undanfarinna ára hefur sá kostnaður sem af þessum heimilum hlýst verið vanáætlaður en hefur svo verið gerður upp í allsherjaruppgjöri ríkis og Reykjavíkurborgar á ári hverju. Félmrn. hefur lagt áherslu á að gerður verði samningur milli ríkis og Reykjavíkurborgar um rekstur þessara heimila og nú liggja fyrir drög að samningi sem borgarráð Reykjavíkur hefur samþykkt. Vegna þessa er lögð til hækkun til þessara tveggja heimila til samræmis við samningsdrögin. Á undanförnum árum hafa stjórnvöld gert stórátak í aðstoð við fatlaða og aðstandendur þeirra. Heimilum fatlaðra hefur fjölgað ár frá ári og úrræðin orðið fjölbreyttari til að mæta fötlun af ólíku tagi. Engu að síður eru biðlistar eftir úrræðum einkum í Reykjavík og á Reykjanesi, en á næstu árum verður uppbygging þjónustu á þessu svæði forgangsverkefni í málefnum fatlaðra. Með aukinni þátttöku Framkvæmdasjóðs fatlaðra í rekstri stofnana hefur tekist að veita meiri þjónustu og skjótari úrlausn en ella. Meiri hluti fjárln. styður þá stefnu og leggur til að veitt verði heimild til að fara af stað með rekstur tveggja nýrra sambýla í Reykjavík á komandi ári og nýrrar skammtímavistunar á Reykjanesi. Þetta er gert í trausti þess að Framkvæmdasjóður fatlaðra taki þátt í rekstri þessara nýju stofnana eins og lög um sjóðinn heimila. Gert er ráð fyrir að byggð verði tvö sérhönnuð sambýli fyrir fatlaða í Reykjavík með það í huga að rekstur þeirra geti hafist í september/október á næsta ári. Áætlaður rekstrarkostnaður er samkvæmt því um 5,8 millj. á næsta ári. Fjárlagaliður 702, Málefni fatlaðra, Reykjanesi. Gert er ráð fyrir byggingu nýrrar skammtímavistunar þar sem leitast er við að létta álagi af fjölskyldum og aðstandendum mikið fatlaðra einstaklinga og gera þeim þannig kleift að hafa einstaklingana lengur í heimahúsi en ella. Viðræður standa nú yfir við Kópavogsbæ um hentuga lóð fyrir skammtímaþjónustu sem ætlað er að þjóna Kópavogi og norðurhluta Reykjaneskjördæmis. Starfsemi hennar getur í fyrsta lagi hafist haustið 1995 og miðast áætlaður rekstrarkostnaður að fjárhæð 3,7 millj. við að starfsemin hefjist í október á ári komanda. Fjárlagaliður 703, Málefni fatlaðra, Vesturlandi. Allveruleg fjölgun hefur orðið á fötluðum börnum á Snæfellsnesi sem fyrr en síðar mun kalla á skammtímavistun þar. Til þessa hefur verið hægt að mæta þörfum foreldra með þjónustu leikfangasafns. Brýnt er hins vegar að efla starfsemi safnsins og með 0,6 millj. kr. viðbótarframlagi sem hér er lagt til verður hægt að sinna aðkallandi verkefnum. Fjárlagaliður 704, Málefni fatlaðra, Vestfjörðum. Fyrir nokkrum árum var þjónusta við fatlaða á Vestfjörðum að verulegu leyti takmörkuð við starfsemi Bræðratungu á Ísafirði. Veruleg breyting hefur orðið á því síðustu 3--4 árin. Áhersla hefur verið lögð á að færa þjónustu út í heimabyggðir og í því skyni hefur verið komið fót útibúum í Strandasýslu, Vestur-Barðastrandarsýslu og Austur-Barðastrandarsýslu. Viðbótarfjárþörf vegna starfsemi þessara útibúa er áætluð 0,7 millj. kr. og er hér lagt til að liðurinn hækki sem því nemur. Fjárlagaliður 801, Jöfnunarsjóður sveitarfélaga. Hækkun til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga er tvíþætt: Annars vegar er um að ræða hækkun um 36 millj. kr. til samræmis við breytta tekjuáætlun en 1,4% af skatttekjum ríkissjóðs renna til sjóðsins. Hins vegar er um að ræða hækkun vegna aðgerða til að jafna skuldastöðu sveitarfélaga vegna sameiningar. Í mars á þessu ári var gert samkomlag milli ríkisstjórnarinnar og stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga um að jöfnunarsjóður legði fram 300 millj. kr. á árunum 1995--1998 vegna þessa eða allt að 75 millj. kr. árlega. Þessum auknu útgjöldum sjóðsins á að mæta með 35 millj. kr. framlagi úr ríkissjóði árlega en 40 millj. verða teknar af ráðstöfunarfé sjóðsins. Það láðist hins vegar að gera ráð fyrir ríkissjóðsframlaginu í fjárlagafrv. og er því lögð til 35 millj. kr. hækkun til sjóðsins. Fjárlagaliður 984, Atvinnuleysistryggingasjóður. Lögð er til 398 millj. kr. hækkun til Atvinnuleysistryggingasjóðs en ég vík nánar að þessu í umfjöllun um brtt. við B-hluta fjárlaga. Heilbr.- og trmrn. Fjárlagaliður 204, Lífeyristryggingar. Eins og fram kom í máli mínu í umfjöllun um félmrn. er lagt til að framlag til lífeyristrygginga hækki um 30 millj. í tengslum við breytingar á framlagi til húsaleigubóta. Fjárlagaliður 206, Sjúkratryggingar. Áætlun um útgjöld sjúkratrygginga fyrir árið 1995 hefur verið endurskoðuð. Miðað við útkomu fyrstu tíu mánaða ársins 1994 að viðbættum áætluðum vexti útgjalda á milli ára og að frádregnum áformuðum sparnaði stefna útgjöld sjúkratrygginga í að verða 160 millj. kr. hærri en talið var í fjárlagafrv. Þar til viðbótar hækka útgjöldin um 100 milj. vegna þess að ekki verður af áformum í fjárlagafrv. um að flýta gildistökuákvæðum nýrra laga um verðlagningu og sölu á lyfjum. Þannig stefna heildarútgjöld sjúkratrygginga í rúma 10 milljarða kr. Til lækkunar kemur að Framkvæmdasjóði aldraðra er ætlað að leggja 30 millj. til að fjármagna rekstur hjúkrunarheimila eins og á yfirstandandi ári. Þá eru færðar 35 millj. af sjúkratryggingum á fjárlagalið 510, Heilsuverndarstöðin í Reykjavík, vegna reksturs læknavaktar, sem færist til stöðvarinnar um áramót. Jafnframt eru 25 millj. kr. færðar yfir á fjárlagalið 371, Ríkisspítalar, vegna kaupa á hjartagangráðum og öndunargrímum, en spítalinn hefur séð um innkaup á þeim og innheimt kostnað hjá sjúkratryggingum. Samanlagt hækka sjúkatryggingar því við 3. umr. fjárlaga um 170 millj. kr. frá frv. eftir 2. umr. Sjúkrahús Suðurlands. Við lok afgreiðslu fjárln. fyrir 3. umr. barst erindi frá Sjúkrahúsi Suðurlands þar sem vakin var athygli á nokkrum fjárhagsvanda. Ekki voru tök á að ljúka athugun á því máli. Því er gert ráð fyrir að heilbrrn. taki málið til meðferðar og gangi til samninga við stjórn sjúkrahússins með sama hætti og gert var á þessu ári með Sjúkrahús Akraness og Neskaupstaðar. Fjárlagaliður 350, Sjúkrahúsið Akranesi. Lagt er til að sértækjuáætlun sjúkrahússins lækki um 5 millj. kr. vegna þess að ekki er gert ráð fyrir hækkun á tekjum vegna breytinga á gjaldtöku fyrir ferliverk. Fjárlagaliður 358, Fjórðungssjúkrahúsið Akureyri. Það sama á við um Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri en þar lækkar sértekjuáætlun um 10 millj. kr. vegna þess að ekki er gert ráð fyrir hækkun á tekjum vegna breytinga á gjaldtöku fyrir ferliverk. Þá er framlag til nýbygginga við sjúkrahúsið lækkað um 5 millj. kr. til að færa til samræmis við samning um framkvæmdina og verður því 35 millj. kr. Fjárlagaliður 370, Sjúkrahús með fjölþætta starfsemi. Lagt er til að liðurinn hækki um 54 millj. kr. Undir þennan lið var í fjárlagafrv. færður 100 millj. kr. sparnaður sem átti að ná með endurskipulagningu á sjúkrahúsum. Gert var ráð fyrir að sparnaðurinn yrði færður á viðkomandi stofnanir og liðurinn hækkaður á móti. Í reynd næst einungis 80 millj. kr. af sparnaðinum fram sem kemur til hækkunar á þennan lið. Frá þeirri fjárhæð dregst hækkun sem orðið hefur á framlagi til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri og St. Jósefsspítala í Hafnarfirði samtals að upphæð 26 millj. kr. sem samþykkt var við 2. umr. fjárlaga. Fjárlagaliður 371, Ríkisspítalar. Í samkomlagi um fjárhagsvanda spítalans er lagt til að fjárframlög til hans hækki um 195 millj. kr. Þar af eru 46 millj. vegna yfirtöku bráðavaktar frá Borgarspítala og St. Jósefsspítala, Landakoti. Um 50 millj. er vegna leiðréttingar á mati á kjarasamningum. Þá eru 15 millj. til reksturs vinnuheimilisins að Gunnarsholti og loks eru 84 millj. til móts við aðra þætti í rekstrinum. Þrátt fyrir að fallið hafi verið frá almennri innheimtu á gjöldum fyrir ferliverk er lagt til að Ríkisspítölum verði ætlað að ná sparnaði í rekstri og auknum sértekjum sem nemur samtals 50 millj. kr. eða jafnhárri fjárhæð og áætluð er í tekjur af ferliverkum í fjárlagafrv. 1995. Loks eru færðar 25 millj. kr. af sjúkratryggingum yfir á tækjalið spítalans en Ríkisspítalar hafa séð um innkaup á hjartagangráðum og öndunargrímum og innheimt kostnaðinn hjá sjúkratryggingum. Er breytingin gerð í samráði við stjórnendur spítalans og Tryggingastofnunar og er mjög til einföldunar. Alls hækkar því framlag til Ríkisspítala um 220 millj. Fjárlagaliður 375, Sjúkrahús Reykjavíkur, Borgarspítalinn og St. Jósefsspítalinn, Landakoti. Lögð er til sú breyting að framlög til spítalanna verði færð undir einn fjárlagalið, lið 375, Sjúkrahús Reykjavíkur. Fjárveitingar til sjúkrahúsanna eru þó áfram aðgreindar á viðfangsefni þangað til endanleg sameining hefur farið fram. Lagt er til að framlag til spítalans hækki í samræmi við samkomulag um lausn á fjárhagsvanda hans um 100 millj. kr. tímabundið á árinu 1995. Þá er lögð til 22,7 millj. kr. hækkun á framlagi til Borgarspítala og 6,9 millj. kr. hækkun á framlagi St. Jósefsspítala, Landakoti vegna endurskoðunar á kostnaði vegna kjarasamninga við heilbrigðisstéttir. Þrátt fyrir að fallið hafi verið frá almennri innheimtu á kostnaði fyrir ferliverk er lagt til að Sjúkrahúsi Reykjavíkur verði ætlað að ná sparnaði í rekstri og auknum sértekjum er nemur 30 millj. kr. eða jafnhárri fjárhæð og áætluð er í tekjur af ferliverkum hjá Borgarspítala og Landakotsspítala í fjárlagafrv. 1995. Fjárlagaliður 400, St. Jósefsspítali Hafnarfirði. Lagt er til að sértekjuáætlun sjúkrahússins lækki um 5 millj. kr. vegna þess að ekki er gert ráð fyrir hækkun tekna af innheimtu gjalda fyrir ferliverk. Fjárlagaliður 500, Heilsugæslustöðvar, almennt, og 950, Rekstrarhagræðing. Framlag til heilsugæslustöðva almennt hækkar um 40 millj. kr. þar sem ekki er útlit fyrir að áformaður sparnaður í sjúkraflutningum náist nema að hluta á næsta ári og áform um 50 millj. kr. sparnað í rekstri heilsugæslustöðva muni ekki skila árangri fyrr en á árinu 1996. Samanlagt hækkar liðurinn því um 90 millj. kr. Á móti er lagt til að framlag til rekstrarhagræðingar lækki um 15 millj. Fjárlagaliður 510, Heilsuverndarstöðin í Reykjavík. Ákveðið hefur verið að færa umsjón með læknavakt í Reykjavík frá Tryggingastofnun ríkisins til heilsuverndarstöðvarinnar frá og með næstu áramótum. Viðræður hafa staðið yfir um breytinguna við Læknavaktina hf. í Reykjavík. Er því gerð sú tillaga að 35 millj. kr. verði fluttar frá sjúkratryggingum til stöðvarinnar. Fjmrn. Fjárlagaliður 381, Uppbætur á lífeyri. Lækkun um 20 millj kr. vegna uppbóta á lífeyri er samkvæmt endurskoðun á áætlun Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Fjárlagaliður 402, Fasteignamat ríkisins. Lagt er til að stofnað verði nýtt viðfangsefni á fjárlagalið Fasteignamats ríkisins. Þar verði fært 2 millj. kr. framlag til yfirfasteignamatsnefndar. Hér er um tilfærslu milli liða að ræða og veldur ekki breytingum á fjárhæðum. Fjárlagaliður 481, Útgjöld samkvæmt heimildarákvæðum. Lagðar eru til nokkrar breytingar við 6. gr. fjárlaga og eru þær sýndar í brtt. meiri hluta fjárln. Vegna þeirra er lögð til 100 millj. kr. hækkun á útgjöldum samkvæmt heimildarákvæðum. Vil ég hér geta sérstaklega tveggja þessara atriða. Annars vegar er heimild fyrir fjmrh. til að kaupa húsnæði fyrir Háskólann á Akureyri. Í því sambandi hefur verið rætt um að háskólinn fái húsnæðið á Sólborg á Akureyri til umráða og að nauðsynlegar endurbætur verði gerðar til að gera þann flutning mögulegan. Hins vegar er heimild til að greiða allt að 25 millj. kr. til sérstaks átaks um þróun á vistvænum landbúnaðarafurðum enda komi sama fjárhæð úr Framleiðnisjóði landbúnaðarins. Þá hefur borist erindi um styrk vegna lítilla hitaveitna sem lítillega komu til umræðu áðan við umræðu um fjáraukalög. Á vegum iðnrn., fjmrn. og Ríkisendurskoðunar hefur verið lögð fram skýrsla um málið. Þar er gerð tillaga um lengingu lána og frestun afborgana. Meiri hluti fjárln. hefur fallist á þær tillögur en gert ráð fyrir því að litlar hitaveitur njóti auk þess aðstoðar á grundvelli heimildar í 6. gr. fjárlaga, liðar 510. Fjárlagaliður 801, Ýmis lán ríkissjóðs, vextir. Áætlun um vaxtagreiðslur af lánum ríkissjóðs á árinu 1995 hefur verið endurskoðuð í ljósi breyttra aðstæðna á fjármagnsmarkaði. Erlendir skammtímavextir hafa haldið áfram að hækka og vextir í útboðum ríkissjóðs á skammtímalánum hafa hækkað úr 4,7% í 5,5% frá því í september sl. og útlit er fyrir að þeir kunni að fara eitthvað hækkandi í samkeppni við skammtímavexti erlendis. Þá hefur verið tekið tillit til þess að halli á fjárlögum 1995 verður nokkru meiri en í fjárlagafrv. Fjárlagaliður 990, Ríkisstjórnarákvarðanir. Til þess að unnt verði að fylgja eftir framkvæmd EES-samningsins af Íslands hálfu er nauðsynlegt að fjölga fulltrúum ráðuneyta í Brussel. Þau ráðuneyti sem æskilegt er að eigi fulltrúa í Brussel hafa komið sér saman um sameiginlegan fulltrúa. Er gert ráð fyrir að stofna fjögur ný störf í Brussel vegna þessa. Því hækka launaútgjöld nokkurra aðalskrifstofa eins og gerð er nánari grein fyrir í nál. Heildarkostnaður er 20 millj. kr. og er lagt til að helmingur hans komi til lækkunar í framlagi á þessum fjárlagalið. Fjárlagaliður 999, Ýmislegt. Breytingar á þessum fjárlagalið eru tvær. Lagt er til að framlag til ýmissa endurgreiðslna hækki um 20 millj. kr. Hækkunin er vegna endurgreiðslu aðflutningsgjalda og virðisaukaskatts til björgunarsveita vegna innflutnings þeirra á björgunartækjum. Inn í þennan lið bætast flotvinnubúningar fyrir sjómenn þar sem styrkur til endurgreiðslu nemur jafnvirði virðisaukaskatts. Við 3. umr. um fjáraukalög var lögð til 10 millj. kr. hækkun vegna þess vanda sem björgunarsveitirnar standa frammi fyrir á yfirstandandi ári vegna endurnýjunar tækja. Báðar þessar breytingar eru í samræmi við álit nefndar sem fjmrh. skipaði til að fjalla um þessi mál. Í nefndinni voru fulltrúar fjmrn., dómsmrn., Slysavarnafélags Íslands og Landsbjargar. Henni var ætlað að kanna ástand og umfang tækjabúnaðar, fjármögnun hans, hve stór tækjafloti væri nauðsynlegur og hver væri eðlileg endurnýjun. Jafnframt var nefndinni ætlað að gera tillögur um árlega endurgreiðslu opinberra gjalda vegna endurnýjunar tækjanna. Við afgreiðslu fjáraukalaga 1994 var leitað eftir 3 millj. kr. heimild til greiðslu verðjöfnunargjalda við útflutning á sömu vöru og nú eru lögð á verðjöfnunargjöld við innflutning. Tillaga um 5 millj. kr. framlag í fjárlögum 1995 er af sama toga og er áætlaður kostnaður á heilu ári. Hér er einkum um að ræða sælgætisframleiðslu. Framleiðendum er nú víða gert að greiða verðjöfnunargjöld við innflutning til Evrópulanda sem nemur mismun á heimsmarkaðsverði og innanlandsverði í markaðslandinu. Tilgangurinn með greiðslu verðjöfnunargjalda við útflutning er að gera framleiðendur eins setta og ef þeir hefðu keypt hráefni í framleiðslu sína á heimsmarkaðsverði. Samgrn. Fjárlagaliður 211, Vegagerðin. Ríkisstjórnin hefur samþykkt sérstakt átak í vegamálum á árunum 1995--1999 og er lögð til 1.250 millj. kr. hækkun á fjárlagalið Vegagerðar. Alls er áætlað að átakið kosti 3,5 milljarða kr. og er það fjármagnað til helminga með sérstakri hækkun á bensíngjaldi og þungaskatti og til helminga með framlagi úr ríkissjóð. Áhersla er lögð á framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Eins og áður segir er framlag á næsta ári áætlað 1.250 millj. en þess er vænst að hækkun tekjustofna skili um 300 millj. kr. þannig að nettóframlag úr ríkissjóði á næsta ári nemur tæpum 1 milljarði kr. Að auki eru lagðar til tilfærslur milli liða á fjárlagalið Vegagerðar en þær hafa ekki í för með sér breytingu á heildarfjárhæðum. Hafnamál. Samkvæmt hafnalögum er gert ráð fyrir að sett verði reglugerð um hafnamál, þar á meðal um skerðingu framlags til einstakra hafna á grundvelli 27. gr. hafnalaga. Ekki hefur verið sett ný reglugerð um hafnamál og liggur því ekki fyrir með hvaða hætti skerðingarákvæðin verða á grundvelli nýrra laga. Við afgreiðslu fjárlaga eru fjárveitingar til hafnagerðar miðaðar við óbreyttar reglur um skerðingu á framlögum til einstakra hafna. Þá er gert ráð fyrir að þegar reglugerð hefur verið sett taki uppgjör mið af henni, þó þannig að skerðingar í ár verði ekki meiri en þær sem nú gilda hjá einstökum höfnum. Gert er ráð fyrir að reglur um skerðingu verði byggðar á úttekt um hafnaþarfir. Fjárlagaliður 472, Flugvellir. Framlag til reksturs flugvalla hækkar um 17 millj. kr. og verður 284,7 millj. Hækkunin skýrist sem hér segir: 4,8 millj. kr. fara til Egilsstaðaflugvallar til að unnt verði að völlurinn þjóni sem alþjóðavaraflugvöllur, 2,6 millj. kr. fara til aukins eftirlits og viðhalds vita, 3,8 millj. til aukinnar kostnaðarhlutdeildar Flugmálastjórnar í alþjóðlegri eftirlitsskyldu, 3,8 millj. vegna launahækkunar slökkviliðsmanna í kjölfar kjarasamninga og loks 2 millj. kr. til flugminjasafns að Hnjóti. Fjárlagaliður 651, Ferðamálaráð. Lagt er til að veittar verði 5 millj. kr. til viðhalds fjölsóttra ferðamannastaða, svo og að lögbundið framlag til ferðamála hækki um 20 millj. kr. og er það ætlað til skuldbreytinga hjá hótelum á landsbyggðinni sem opin eru allt árið. Iðnrn. Fjárlagaliður 371, Orkusjóður, 399, Ýmis orkumál. Lagt er til að styrking dreifikerfis í sveitum hækki um rúmlega 85 millj. kr. og verði 100 millj. Framlagið er jafnframt fellt niður hjá Orkusjóði og fært á safnlið iðnrn. Ýmis orkumál. Nefnd um viðskipti ríkissjóðs og Rariks, arðgreiðslur, rafdreifikerfi í sveitum o.fl., hefur skilað iðn.- og viðskrh. sameiginlegum niðurstöðum, en í nefndinni voru fulltrúar iðn.- og viðskrn., fjmrn. og Rariks. Meðal tillagna er að arðgreiðslur Rariks í ríkissjóð árið 1995 og 1996 verði 100 millj. kr., eða tæplega 1% af eigin fé, en því fé verði haldið inni í fyrirtækinu og varið til styrkingar og endurnýjunar rafdreifikerfis í sveitum. Ég vík nánar að þessu í umfjöllun um B-hluta fjárlaga. Umhvrn. Við 2. umr. fjárlaga var fjárlagaliðurinn 401, Náttúrufræðistofnun Íslands, hækkaður um 2,5 millj. kr. sem ætlað er til tölvu- og gagnakerfis. Í ræðu minni kom þó ekki fram að einungis er um hluta framlags að ræða en áætlaður heildarkostnaður er um 7 millj. Fjárlagaliður 190, Ýmis verkefni. Lögð er til 20,5 millj. kr. fjárveiting vegna lokafundar til undirbúnings ráðstefnu gegn mengun frá landsstöðvum. Fundurinn verður haldinn hér á landi í byrjun marsmánaðar á næsta ári. Fjárlagaliður 301, Skipulagsstjóri ríkisins. Lagðar eru til tilfærslur á milli liða í fjárlagalið skipulagsstjóra ríkisins sem hafa ekki í för með sér breytingar á heildarfjárhæðum. Fjárlagaliður 410, Veðurstofa Íslands. Verulegur kostnaðarauki hefur orðið hjá stofnuninni vegna kjarasamninga sem yfirstjórn hennar gerði við starfsmenn sína í kjölfar uppsagna veðurfræðinga snemma á árinu 1993. Þegar þeir samningar voru gerðir var því lýst yfir af hálfu stofnunarinnar að þeir mundu rúmast innan ramma óbreyttra fjárveitinga. Þá hefur umhvrh. ætlað stofnuninni að mæta auknum útgjöldum vegna breytinga á ráðningarkjörum ákveðinna starfshópa með niðurskurði á öðrum sviðum, eins og það var orðað í greinargerð fjárlagafrv. fyrir árið 1994. Þetta hefur ekki gengið eftir og virðist því óhjákvæmilegt að leggja stofnuninni til 5 millj. kr. hækkun framlags til að mæta auknum launagreiðslum. Eins og við 2. umr. gerir nefndin tillögu um nokkrar tæknilegar breytingar og er gerð grein fyrir þeim í lok umfjöllunar um 4. gr. í nál. Hér er einungis um að ræða leiðréttingar á gjaldategundum en ekki neinar efnisbreytingar og því ekki fluttar um þær brtt. Skýringar við einstakar breytingar B-hluta. B-hlutaáætlanir hafa verið endurmetnar frá því að frv. til fjárlaga var lagt fram í október. Í endurskoðuðum áætlunum hefur verið tekið tillit til ýmissa leiðréttinga á fyrri áætlunum, áhrifa af ráðstöfunum í A-hluta fjárlaga og nýrra upplýsinga um fyrirhugaða starfsemi fyrirtækja og sjóða á næsta ári. Í framhaldi af því gerir meiri hluti fjárln. tillögu um breytingar á 13 áætlunum í B-hluta. Tillagan gerir ekki ráð fyrir gjaldskrárhækkunum umfram það sem fram kom í fjárlagafrv. Menntmrn. Fjárlagaliður 872, Lánasjóður ísl. námsmanna. Eins og fram kemur í nál. er áætlun Lánasjóðs ísl. námsmanna fyrir næsta ár breytt til samræmis við reynslu yfirstandandi árs, en gera má ráð fyrir að útlán verði rúmlega 2.700 millj. kr. á árinu. Álíka margir hafa sótt um lán fyrir skólaárið 1994--1995 eins og á síðasta skólaári. En líklegt er að tekjur námsmanna og maka þeirra hafi dregist saman á árinu 1994. Því er lagt til að gengið verði út frá því að veita 2.900 millj. kr. til útlána á næsta ári í stað 3.070 millj. eins og miðað er við í fjárlagafrv. Í annan stað er nú gert ráð fyrir að framlag ríkissjóðs standi undir 51% af námsaðstoðinni og er þá miðað við 6% reiknivexti. Undanfarin ár hefur þetta hlutfall miðast við 54% en eins og fram kom í greinargerð með fjárlagafrv. var skipaður starfshópur til að meta að nýju þetta styrkhlutfall ríkissjóðs að fenginni reynslu af framkvæmd laga og reglna um sjóðinn og er breytingin í samræmi við niðurstöður starfshópsins. Að lokum er gert ráð fyrir að ríkisábyrgðagjald falli niður. Við það lækkar lántökukostnaður úr 4% í 2%. Það hefur í för með sér um 80 millj. kr. sparnað. Að teknu tilliti til framangreindra atriða er lagt til að framlag ríkissjóðs til Lánasjóðs ísl. námsmanna lækki um 20 millj. kr. og verði 1.480 millj. á næsta ári. Fjárlagaliður 974, Sinfóníuhljómsveit Íslands. Í 2. umr. fjárlaga var framlag til hljómsveitarinnar hækkað um 6 millj. kr. vegna kjarasamninga við hljóðfæraleikara. Þar sem ríkissjóður greiðir 56% rekstrarkostnaðar hækkar útgjaldagrunnur hljómsveitarinnar um 10,7 millj. miðað við þessa breytingu. Sú hækkun er að mestu færð á laun en einnig á önnur rekstrargjöld. Er þá miðað við að áætlun fjárlaga sé sem næst raunverulegum útgjöldum hljómsveitarinnar og að henni takist að halda sér innan þeirra marka sem fjárhagsáætlun setur. Utanrrn. Fjárlagaliður 101, Fríhöfnin á Keflavíkurflugvellli. Talið er að sala Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli verði um 20 millj. kr. minni á næsta ári en gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Stafar það af því að aukin samkeppni milli fríhafna hefur leitt til lækkaðrar álagningar sem aftur leiðir til þess að skil í ríkissjóð verða 20 millj. kr. lægri. Félmrn. Fjárlagaliður 270, Byggingarsjóður ríkisins, húsbréfadeild. Endurmat á forsendum sem lagðar voru til grundvallar fjárlagatillögum sjóðsins í fjárlagafrv. hefur í för með sér að gera þarf nokkrar breytingar í áætlun sjóðsins, einkum varðandi vaxtagreiðslur og lánahreyfingar. Greiddir vextir hækka um 10 millj. kr. og innheimtir um 135 millj. Greiddar afborganir hækka um 70 millj. og innheimta um 55 millj. Þá aukast aðrar tekur um 33 millj. kr. Samanlagt leiða þessar breytingar til sjóðsaukningar að fjárhæð 143 millj. Fjárlagaliður 271, Byggingarsjóður ríkisins. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1995 var litið fram hjá innbyrðis viðskiptum Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna. Í reynd selur Byggingarsjóður ríkisins skuldabréf og endurlánar Byggingarsjóði verkamanna. Vegna þessa hækka tekin lán Byggingarsjóðs ríkisins um 300 millj. kr. Jafnframt þarf að gera nokkrar leiðréttingar á áætluðum vaxtagreiðslum og lánahreyfingum vegna skekkju sem varð í útreikningum við gerð fjárlagatillagna. Þannig verða greiddir vextir um 538 millj. kr. hærri en í frv. og innheimtir vextir verða 231 millj. kr. lægri. Greiddar afborganir lækka um 949 millj kr. og innheimtar um 500 millj. Útstreymi af sparimerkjareikningum lækkar um 100 millj. kr. frá frv. Loks aukast lánveitingar til Byggingarsjóðs verkamanna um 80 millj. vegna endursölu- og almennra kaupleiguíbúða. Fjárlagaliður 272, Byggingarsjóður verkamanna. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1995 var gert ráð fyrir að sjóðurinn selji skuldabréf beint. Í reynd er það Byggingarsjóður ríkisins sem selur skuldabréfin og endurlánar síðan Byggingarsjóði verkamanna. Af þessum sökum hækka tekin lán um 300 millj. Þá eru gerðar leiðréttingar á nokkrum skekkjum sem urðu í útreikningum við gerð fjárlagatillagna. Þannig hækka greiddir vextir um 222 millj. frá frv. og innheimtir vextir um 84 millj. Aðrar tekjur lækka um 18,6 millj. en þá breytingu má rekja til vaxta og uppgjörs vegna framkvæmdalána. Afborganir lána lækka um 301 millj. kr. en innheimtar afborganir hækka um 56 millj. Þá hækka lánveitingar um 580 millj. og í lántökum bætast við 80 millj. vegna endursölu- og almennra kaupleiguíbúða við þær 300 millj. sem áður voru nefndar. Fjárlagaliður 984, Atvinnuleysistryggingasjóður. Endurskoðuð áætlun um sjóðinn gerir ráð fyrir að heimilt verði að verja allt að 62 millj. til lánveitinga og styrkja og til að kosta námskeiðahald. Einnig er áformað að draga úr kostnaði við þá þjónustu sem úthlutunarnefndir, sýslumenn og greiðsluaðilar hafa með höndum í tengslum við sjóðinn. Sá kostnaður er nú áætlaður 50 millj. Þá hefur náðst samkomulag við Samband ísl. sveitarfélaga um áframhaldandi samvinnu um átaksverkefni til að draga úr atvinnuleysi og er stefnt að því að þau verði ekki minni að umfangi en í ár. Samkvæmt samkomulaginu munu sveitarfélögin hins vegar ekki leggja sjóðnum til sérstakt 600 millj kr. framlag vegna þeirra verkefna eins og gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Loks bendir ný spá um atvinnuleysi fyrir árið 1995 til þess að það verði 0,3% minna en áður var gert ráð fyrir, eða 4,6% að meðaltali í stað 4,9%. Að samanlögðu er nú miðað við að framlag úr A-hluta ríkissjóðs hækki um 394 millj. af framangreindum ástæðum. Fjmrn. Fjárlagaliður 402, Fasteignamat ríkisins. Gerð er sú breyting á framsetningu varðandi Fasteignamat ríkisins að yfirfasteignamatsnefnd fær nú sérstakt viðfangsefni í A-hluta fjárlaga. Við það lækkar launaliður stofnunarinnar í B-hluta um 2 millj. og jafnframt lækka framlög úr ríkissjóði um sömu fjárhæð. Samgrn. Fjárlagaliður 101, Póst- og símamálastofnun. Rekstraráætlun fyrirtækis hefur verið tekin til endurskoðunar. Er nú áætlað að rekstrargjöldin aukist um 235 millj. kr. en að auknar rekstrartekjur muni vega það upp og bæta afkomuna um 107 millj. Þá er talið að greiðsluafgangur frá yfirstandandi ári verði 350 millj. kr. meiri en áætlað var með fjárlagafrv. Fyrirhugað er að þessi afkomubati verði nær allur nýttur til aukinnar fjárfestingar. Þyngst vegur 300 millj kr. fjárfesting í sæsímastrengnum Canus milli Kanada og Bandaríkja Norður-Ameríku sem er framhald af Cantat-3 ljósleiðarastrengnum milli Evrópu og Kanada. Afgangnum verður að mestu varið til framkvæmda við ljósleiðarakerfi innan lands og sjálfvirkt tilkynningakerfi. Fjárlagaliður 110, Söludeild Póst- og símamálastofnunar. Tekjur og gjöld söludeildar Póst- og símamálastofnunar breytast einnig í samræmi við endurskoðaða rekstraráætlun. Meginbreytingin er sú að hagnaður fyrirtækisins er nú talinn verða 31 millj. kr. en var áætlaður 41 millj. í upprunalegu frv. Fjárlagaliður 330, Hafnabótasjóður. Framlag A-hluta til Hafnabótasjóðs lækkar og verður 40,6 millj. í stað 128 millj. eins og áætlað var í upprunalegu frv. Er það í samræmi við breytingu sem gerð var við 2 umr. fjárlaga. Tilfærslur úr Hafnabótasjóði lækka um samsvarandi upphæð. Iðnrn. Fjárlagaliður 321, Rafmagnsveitur ríkisins. Sú breyting er gerð á þessum fjárlagalið að tekið er framlag úr ríkissjóði, 100 millj. kr., sem verður varið til styrkingar dreifikerfa í sveitum. Á fjárlagalið Orkusjóðs í A-hluta er gert ráð fyrir 14,6 millj. kr. framlagi til þess verkefnis í fjárlagafrv. en nú er miðað við að hann falli niður. Þetta þýðir því í raun hækkun um 85,4 millj. Þessi breyting leiðir til 100 millj. kr. hækkunar á fjárfestingarlið rafmagnsveitnanna og verður hann þá 640 millj. kr. Fjárlagaliður 371, Orkusjóður. Framlag til viðfangsefnisins 621, Styrking dreifikerfis í sveitum, 14,6 millj. kr. fellur niður í A-hluta eins og áður er getið og lækkar því framlag til Orkusjóðs í B-hluta um sömu fjárhæð og verður 28 millj. Virðulegi forseti. Í ljós hefur komið villa í framsetningu B-hluta fjárlaga. Sparnaðartillögur fjárln. gera ráð fyrir 7 millj. kr. lækkun á framlagi til fiskeldisrannsókna sem er í B-hluta fjárlaga. Láðst hefur að breyta framsetningu tekna og gjalda laxeldisstöðva ríkisins í B-hluta til samræmis við þessa lækkun á framlagi. Virðulegi forseti. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir tillögum meiri hluta fjárln. Það má öllum ljóst vera að ábyrgð á meginstefnumiðum í frv. hvílir að sjálfsögðu á stjórnarþingmönnum. Um leið og ég ítreka þakkir til samnefndarmanna minna vil ég ljúka máli mínu með því að leggja til að tillögur meiri hluta fjárln. verði samþykktar og fjárlög fyrir árið 1995 verði samþykkt sem lög frá Alþingi með þessum breytingum. Undir nál. meiri hlutans rita Sigbjörn Gunnarsson, Sturla Böðvarsson, Árni Johnsen, Árni Mathiesen, Gunnlaugur Stefánsson og Einar K. Guðfinnsson.

Virðulegi forseti. Það er ekki ein báran stök í störfum Alþingis þessa dagana. Það liggur mikið á og mál hafa verið seint á ferðinni. Ég vil af því tilefni beina spurningu til formanns hv. fjárln. Í þingsköpum Alþingis segir, með leyfi forseta: ,,Til efh.- og viðskn. vísar fjárln. frv. til lánsfjárlaga og tekjugrein fjárlagafrv. Nefndirnar skila fjárln. áliti og tillögum svo tímanlega fyrir 2. umr. fjárlaga sem fjárln. ákveður. Efh.- og viðskn. skal gera grein fyrir áhrifum skattalagabreytinga á tekjur ríkissjóðs fyrir 3 umr.`` --- Nú bið ég formanninn að hlusta. --- ,,Álit og tillögur nefndanna skal prenta sem fylgiskjöl með nefndaráliti fjárln. eða meiri hluta hennar.`` Hér liggur fyrir frhnál. fjárln. og umræðan hefur hafist án þess að þetta álit meiri hluta og minni hluta efh.- og viðskn. sé prentað með. Og mér finnst mjög óeðlilegt að halda þessari umræðu áfram fyrr en þetta hefur verið leiðrétt og ég hlýt að spyrja um skýringu á þessu. Ég get ímyndað mér að hér sé um einhvers konar mistök að ræða í þeim handagangi hefur verið í öskjunni, en það er óviðunandi að hefja umræðuna með þessum hætti og að menn geti ekki haft fyrir framan sig álit efh.- og viðskn. Það er til lítils að vera að leggja á sig mikla vinnu við að fara yfir tekjugrein frv. og skattalagatillögur ríkisstjórnarinnar ef það getur svo ekki orðið innlegg í þá umræðu sem hér á að fara fram.

Virðulegi forseti. Þegar ég hóf ræðu mína var mér ekki ljóst að þarna höfðu orðið þessi mistök sem því miður urðu við frágang skjala í skrifstofu þingsins. Innan örfárra mínútna mun þessum skjölum verða dreift og um það get ég ekkert frekar sagt en beðist afsökunar, en það var hárrétt athugasemd sem hv. þm. gerði. Það munu líða örfáar mínútur þar til skjalið verður komið í þeirri mynd sem þingsköp kveða á um.

Nú fer fram utandagskrárumræða eins og áður hafði verið tilkynnt. Hún fer fram að beiðni hv. 8. þm. Reykn., Ólafs Ragnars Grímssonar. Efni umræðunnar er verkfall sjúkraliða og er hæstv. fjmrh. til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa, þ.e. hálftíma umræða.

Virðulegi forseti. Nú þegar jól ganga senn í garð og Alþingi gerir hlé á störfum sínum vegna hátíðanna þá hvílir enn sá skuggi yfir okkar samfélagi að ríkisstjórninni hefur enn ekki tekist að leysa þá kjaradeilu sem staðið hefur í sex vikur með verkfalli sjúkraliða. Sjúkraliðar eru ein fjölmennasta og mikilvægasta umönnunarstéttin í okkar samfélagi og það er satt að segja heldur dapurlegt að lesa í dag þær lýsingar sem okkur birtast í fjölmiðlum á því hvernig skilningsleysi ríkisstjórnarinnar gagnvart eðlilegum og sanngjörnum kröfum sjúkraliða er farið að bitna á öldruðum og sjúkum á fjölmörgum stofnunum landsins. Það er þess vegna óhjákvæmilegt að knýja á um það hér á Alþingi áður en þingmenn halda heim til fjölskyldna sinna til að halda hátíðina hátíðlega, að ríkisstjórnin svari því skýrt og skorinort í þingsalnum hvað hún hyggst gera. Er ekki tími til kominn að ríkisstjórnin öll, forsrh. og heilbrrh. ásamt fjmrh. taki nú höndum saman til þess að leysa þessa deilu? Ég hef þess vegna kvatt mér hér hljóðs til þess að beina orðum mínum ekki aðeins til hæstv. fjmrh. heldur einnig óska eftir því að forsrh. og hæstv. heilbrrh. séu hér viðstaddir. Það munu vera um fjórar vikur síðan hæstv. heilbrrh. lýsti því yfir opinberlega að hann teldi eðlilegt og sanngjarnt að leysa kjaradeilu sjúkraliða á grundvelli þeirra sjónarmiða sem sjúkraliðar hafa sett fram. Hæstv. heilbrrh. vitnaði í því sambandi í ályktun flokksstjórnarfundar Sjálfstfl. þar sem því var lýst yfir að nú væri tími kominn til að þær stéttir sem lægst hefðu launin í okkar þjóðfélagi fengju að njóta efnahagsbatans. Og hæstv. fjmrh. lýsti því yfir í nótt í umræðu um lánsfjárlög næsta árs að einstæður bati væri nú í íslensku þjóðfélagi. Hvernig stendur þá á því ef ástandið er með þessum hætti að ríkisstjórnin hefur ekki gengið fram á völlinn og tekið málið í sínar hendur heldur þvert á móti látið það vera hjá samninganefnd ríkisins sem greinilega hefur hingað til eingöngu fengið það verkefni að þvælast fyrir? Engar tillögur hafa komið fram af hálfu samninganefndar ríkisins á undanförnum vikum sem marktækar geta talist. Og sú hugmynd um gerðadóm sem samninganefnd ríkisins var látin setja fram fyrir skömmu síðan er þannig smíðuð og þannig frá gengin að það er alveg ljóst að það eru ekki eðlileg heilindi á bak við þá hugmynd heldur nánast fyrir fram verið að skrifa niðurstöður gerðardómsins í samræmi við óskir samninganefndar ríkisins. Á sama tíma og þetta verkfall er háð er það orðin viðurkennd staðreynd að þessi sama ríkisstjórn og þessi sama samninganefnd ríkisins samdi fyrir nokkrum mánuðum við aðra hjúkrunar- og umönnunarstétt í landinu um um það bil 15% launahækkun. Vikum saman í þessu verkfalli neitaði samninganefnd ríkisins og fjmrh. að viðurkenna þessa staðreynd. En þegar ég bar fram fyrirspurn á Alþingi um hinar raunverulegu tölur og þingskjalið lá fyrir þá varð hæstv. fjmrh. og samninganefndin og ríkisstjórnin að viðurkenna að það eru aðeins nokkrir mánuðir síðan gerðir voru kjarasamningar um 15% hækkun. Nú segir hins vegar hæstv. forsrh. í blaðaviðtali fyrir skömmu að sú hækkun megi ekki verða fordæmi. Með öðrum orðum ætlar forsrh. að tala fyrir þeirri stefnu að þeir sem hærri hafa launin eigi að fá meiri hækkanir en þeir sem lægri hafa launin. Það er stefna sem hvorki er í samræmi við jafnréttiskennd né réttlætiskennd í okkar þjóðfélagi. Það hefur líka verið að koma í ljós að undanförnu að í ýmsum ríkisstofnunum hafa verið gerðir samningar um sérstakar launahækkanir á grundvelli námskeiðahalds. Því hefur verið lýst mjög rækilega að t.d. á Þjóðminjasafni og Listasafni hafa gerst þau ánægjulegu tíðindi að gerðir hafa verið samningar um námskeiðahald og launahækkanir sem þýða á örfáum mánuðum um 9% launahækkun til starfsfólks á þessum mánuðum. Þess vegna spyr ég hæstv. fjmrh.: Er ekki tími til kominn að samræmi sé í því sem gert er? Er ekki tími til kominn að nú gefi ríkisstjórnin öll samninganefnd ríkisins þau fyrirmæli að gera tilboð um kjarasamning sem sé í samræmi við það sem ríkisstjórnin hefur þegar gert fyrr á þessu ári? Eða er það virkilega ætlun ríkisstjórnarinnar að láta jól og áramót ganga í garð með það neyðarástand sem er að skapast á heilbrigðisstofnunum, sjúkrahúsum og öldrunarstofnunum í þessu þjóðfélagi?

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég víkja að því sem sagt var um launahækkanir hjá hinu opinbera. Í því sambandi vil ég nefna tvennt: Eins og flestum er kunnugt þá hækka laun þeirra lægstu, allægstu hópanna, ef um er að ræða námskeið. Þetta hefur verið lengi í kjarasamningum og eitthvað mun hafa verið um þetta að undanförnu. Hins vegar er ljóst að það er skylda samkvæmt kjarasamningum að taka kjarasamninga til endurskoðunar ef um er að ræða breytingar á verkefnum starfsmanna og það er þekkt í a.m.k. einni stofnun sem ég veit um að slíkt gerðist nú fyrir skömmu. Þetta gerist þá með svokallaðri samstarfsnefnd sem ég veit að hv. þm. þekkir. Það er röng staðhæfing sem kemur fram aftur og aftur hjá hv. þm. að tala um 15% launahækkanir hjá hjúkrunarfræðingum og svarið liggur fyrir. Það var svar við fyrirspurn þingmannsins og það er allt annað en þetta sem kemur fram í því svari. Kostnaðarhækkun ríkisins vegna kjarasamningsins miðað við þann kostnað sem var áður en samningurinn gekk í gildi er líklega um 6,5% eða þar um bil. Verkfall sjúkraliða hefur nú staðið frá 11. nóv. Áður en verkfallið hóst voru haldnir fjölmargir samningafundir. Upphafleg kröfugerð félagsins var afar óskýr og sá rökstuðningur sem fylgdi henni óljós. Eftir rúmlega tveggja vikna verkfall lagði félagið fram kröfur sem hægt er að leggja mat á og fólu þær í sér um það bil 20% hækkun launa og hefur félagið ekki slegið af þeim kröfum síðan. Samninganefnd ríkisins lagði fram tilboð áður en verkfallið hófst. Það fól í sér breytingar á launum og ýmsum atriðum sem rædd höfðu verið. Umræður um það tilboð leiddu ekki til niðurstöðu. Hinn 9. des. lagði samninganefnd ríkisins og Reykjavíkurborgar og fleiri aðila fram tillögur til lausnar á deilunni. Sú tillaga byggðist á þeirri kröfu Sjúkraliðafélags Íslands að félagið fengi launabreytingar í samræmi við breytingar á launum annarra heilbrigðisstarfsmanna. Tillagan var lögð fram að undangengnum viðræðum við borgarstjórann í Reykjavík og miðaðist m.a. við þau viðhorf sem fram komu í þeim viðræðum og í bréfi borgarstjórans til fjmrh. Þessi tillaga var lögð fram í fullu samráði og með stuðningi borgarstjórans í Reykjavík og samin af báðum samninganefndunum. Meginatriðin í þessari tillögu eru þau að með samningi verði fest öll atriði kjarasamnings sem til umfjöllunar höfðu verið og niðurstaða hafði náðst um í aðalatriðum, svo sem innbyrðis röð í launaflokka, endurmenntun og námsskeið sjúkraliða utan Reykjavíkur og fleira. Launaliðir samningsins yrði hins vegar settir í hendur nefndar fulltrúa sem aðilar skipuðu ásamt óháðum oddamanni. Nefndin átti að bera saman launaþróun sjúkraliða og annarra heilbrigðisstarfsmanna á tilteknu tímabili og ákveða breytingu á launatöflu sjúkraliða ef í ljós kæmi að þeir hefðu dregist aftur úr. Í framhaldi af tillögu SNR hafa þau efnisatriði sem snúa að öðru en launalið verið rædd og gengið frá breytingum þannig að ekkert er því til fyrirstöðu að taka afstöðu til samningsins og ganga frá honum. Á fundi í dag lagði samninganefnd ríkisins enn fram tillögur um viðræður um tiltekin efnisatriði sem Sjúkraliðafélag Íslands hafði gert athugasemdir við og ítrekaði óskir um svar við tillögum sínum. Ég vænti þess að svar komi frá Sjúkraliðafélagi Íslands á morgun. Ég tel þannig, virðulegi forseti, að samninganefnd ríkisins hafi gert sitt til þess að leysa þessa deilu. Deilan verður hins vegar ekki leyst í sölum Alþingis eins og ég veit að hv. þm. og aðrir skilja og kannski allra helst sá maður sem sat í stóli fjmrh. á undan mér og stóð oft í stappi við ýmsar launastéttir landsins sem m.a. endaði í því að sett voru lög, bráðabirgðalög, á gerða samninga. Ég veit að slíkur maður með slíka reynslu skilur það betur en nokkur annar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ragnari fyrir að taka þessa umræðu upp. Það liggur mikið við. Segja má að líf liggi við að þessi deila verði leyst sem allra fyrst. Ég hygg að flestir landsmenn átti sig á að verkfall heilbrigðisstétta er dauðans alvara. Það hefur margkomið fram um þetta málefni að hún bitnar alltaf harðast á þriðja aðila sem ekkert hefur unnið til saka. Við búum við það, Íslendingar, að það eru einar 30 heilbrigðisstéttir í þessu litla landi og ég er fylgjandi því kerfi að reynt verði að ná samkomulagi um í hvaða tröppu hver grein situr. Ég geri mér grein fyrir því að Sjálfstfl. ber fullkomna ábyrgð á því að Árni Sigfússon, fyrrv. borgarstjóri, ætlaði að vinna kosningar á því að semja sérstaklega við hjúkrunarfræðinga og hækkaði laun þeirra einhliða. Það var viðurkennt um allt land og síðan af samninganefnd ríkisins og því blasir það við að ríkisstjórnin kemst ekki hjá því að setjast af fullri alvöru yfir þetta mál. Ég fagna því að hæstv. forsrh. skuli vera við þessa umræðu. Það gerðist 1985, þá voru kennarar í verkfalli, Bandalag háskólamenntaðra kennara, að hæstv. fyrrv. forsrh. Steingrímur Hermannsson skarst í þá deilu og leysti hana með yfirlýsingu. Nú er komið að því, hæstv. forsrh., að verkstjóri ríkisstjórnarinnar getur ekki lengur setið hjá. Hann verður að ganga í þessa deilu, hann verður að leysa þessa deilu. Sjálfstfl. ber fullkomna ábyrgð vegna þess, eins og hér hefur verið rakið, hvernig komið er. Það er brýnt þjóðarinnar vegna, hæstv. forseti, að ljúka þessu máli með lausn fyrir jól.

Virðulegi forseti. Við stöndum núna frammi fyrir því að hér hefur verið um skeið hjá mikilvægri heilbrigðisstétt eitt lengsta verkfall sem sögur fara af í verkalýðsbaráttunni á Íslandi. Hjá láglaunastétt sem er þannig stödd að hún hefur ekki haft neinn verkfallssjóð og hefur þurft að efna til safnana sérstaklega og hefur mætt óvenjumiklum stuðningi. Það er alveg greinilegt að sú alvara sem birtist þannig í stuðningi við sjúkraliða og í baráttu þeirra er í hróplegri mótsögn við alvöruleysið sem birtist af hálfu ríkisstjórnarinnar, alvöruleysið sem birtist í samþykktum Sjálfstfl. fyrir nokkrum vikum, alvöruleysið í yfirlýsingum hæstv. heilbrrh. um að það sé hægt að leysa þessa deilu, alvöruleysið sem birtist í yfirlýsingum hans fyrir nokkrum vikum í umræðum utan dagskrár um að hann mundi beita sér fyrir lausn þessarar deilu þar sem bersýnilegt er að hann hefur ekkert gert, alvöruleysið sem birtist hjá samninganefnd ríkisins, sem m.a. gerði tilboð til sjúkraliða í gær um menntunarfyrirkomulag sem hafði verið gert árið 1982 og samþykkt þá þegar, að ég tali nú ekki um alvöruleysið sem birtist hjá samninganefnd ríkisins þegar hún þóttist ekki skilja tillögur og kröfur sjúkraliða í þrjár vikur. Hér hefur verið haldið illa á málum og það er útilokað annað en krefjast þess að þessir hæstv. ráðherrar, ef þeir vilja standa undir nafni, grípi tafarlaust til aðgerða til að tryggja lausn á deilunni núna fyrir jól. Ég tek undir það með hv. þm. Guðna Ágústssyni að auðvitað á hæstv. forsrh. nú þegar að taka fram fyrir hendurnar á hinum alvörulausu samverkamönnum sínum og knýja fram lausn deilunnar og það tafarlaust.

Frú forseti. Hæstv. fjmrh. sagði áðan að þessi deila yrði ekki leyst í sölum Alþingis. Það er alveg hárrétt. En við alþingismenn lítum svo á að það sé mjög nauðsynlegt að taka þetta upp hér og það er ekki í fyrsta skiptið sem við gerum það vegna þess að við teljum að ríkisstjórnin og samninganefnd ríkisins hafi komið fram af ótrúlegu ábyrgðarleysi í þessu máli. Það virðist svo sem ríkisstjórnin og samninganefndin ætli að kúga sjúkraliða til hlýðni í þessu máli. Samningar hafa verið lausir í á annað ár og nú hefur verkfall staðið í sex vikur og ekkert hefur þokað. Hæstv. fjmrh. lýsti því að komin væri tillaga sem hefði verið lögð fyrir sjúkraliða. Það er auðvitað vel að eitthvað sé gert, en mér sýnist að hingað til hafi ríkisstjórnin því miður ekki tekið af neinni ábyrgð á þessu máli og það er kominn tími til að hún geri það af einhverri alvöru. Það þýðir ekkert að vera með eitthvert hálfkák. Auðvitað bitnar þessi deila á sjúkraliðum og fjölskyldum þeirra en hún bitnar fyrst og fremst á sjúklingunum og þá aðallega öldruðum. Ég er t.d. með bréf í höndunum frá konu sem hefur á sínum vegum aldraða móður sína þar sem lýst er hversu slæmt ástandið er. Mig langar til að lesa eina setningu úr þessu bréfi, með leyfi forseta: ,,Ekki vantar hástemmdar lýsingar stjórnmálamanna á hátíðarstundum. Þá eru forfeður og mæður lofuð. Hversu mikið mark er á því slagorðaflóði takandi? Því miður, ég tek því með fyrirvara. Ég hef reyndar stundum velt því fyrir mér hvort alþingismenn og ráðherrar séu allir upp til hópa munaðarlausir.`` Er það kannski ekki akkúrat þetta? Þetta bitnar mest á gamla fólkinu og það bitnar á dætrum þeirra og tengdadætrum fyrst og fremst því þetta bitnar langmest á konum því að það eru ekki bara sjúkraliðarnir sem eru upp til hópa kvennastétt heldur þurfa konurnar að taka ábyrgð á þessu fólki. Ég lýsi fullri ábyrgð á hendur ríkisstjórnarinnar og samninganefnd ríkisins í þessu máli.

Virðulegi forseti. Kjarabarátta sjúkraliða, einna lægst launuðu kvennastéttar landsins, er einn allsherjar áfellisdómur á launakerfið í landinu sem er orðið handónýtt og eykur sífellt á launamisréttið í landinu. Þessi láglaunahópur, sem hefur um 56 þús. kr. á mánuði og kemst hæst í 70 þús. kr. eftir langa starfsreynslu, býr við nánast þrælahald í vinnu sem lýsir sér í því að sjúkraliðar eru að meðaltali í 75% starfi þar sem forstöðumenn stofnana neita oft og tíðum að ráða sjúkraliða í 100% starf vegna þessa mikla álags, erfiðis og raunar þrælkunar sem þessu starfi fylgir. Þessi láglaunastétt, sjúkraliðar, hefur ekki notið t.d. orlofsuppbótar eða eingreiðslu á þessu og síðasta ári og er það hneyksli. Sjúkraliðar virðast þurfa að sæta því hlutverki að vera beitt fyrir vagn atvinnurekenda og ríkisvaldsins til að halda niðri kjörum hjá öðrum láglaunastéttum í landinu. Það er ástæða til að spyrja hvort það sé rétt að einhverjar lítils háttar leiðréttingar sem koma áttu nýverið hjá lægst launaða botninum gegnum samstarfsnefndir ríkisstofnana hafi verið stöðvaðar af ótta við að það hefði áhrif á kjarabaráttu sjúkraliða. Þetta er með eindæmum ef þetta er rétt. Og það sem verra er, það hefur ekkert þokað í verkfalli sjúkraliða þrátt fyrir nærri sex vikna verkfall. Það er alveg ljóst að það er orðið löngu tímabært að ríkisvaldið gerir sér grein fyrir því að hættuástand hefur skapast á sjúkrastofnunum landsins vegna getu- og viljaleysis þess í málinu. Hjúkrunarfræðingar, sem hafa staðið sig frábærlega vel í þessu ástandi, það verður ekki annað sagt, eru undir svo miklu álagi að það er farið að bitna á heilsu þeirra, aldraðir og sjúkir fá varla lágmarksþjónustu og biðlistar eftir brýnum aðgerðum á sjúkrahúsum lengjast sífellt. Það er klént ef það á að verða jólakveðja ríkisstjórnarinnar til þessarar stéttar og raunar láglaunafólksins í landinu, eins og hún er að gera í gegnum fjárlögin, að þetta mál leysist ekki fyrir jólahátíðarnar.

Frú forseti. Nú er hæstv. forsrh. illa fjarri því að ég ætlaði að beina máli mínu til hans. Ég held að það þýði nefnilega ekkert að tala við hæstv. fjmrh. Hann hvorki vill né getur leyst þessa deilu. Hæstv. forsrh. gefur hins vegar gefið fyrirmæli um að semja. Þetta er orðið alveg gersamlega óviðunandi ástand. Stór hópur af vel vinnandi fólki á í kjaradeilu og það er orðið neyðarástand hjá fjölda fólks. Kjaradeilan er sprottin upp vegna þess að samið var um hækkun hjá hjúkrunarfræðingum. Það er eðlilegt að sjúkraliðar sem búa við lakari kjör en hjúkrunarfræðingar vilji fá hliðstæða hækkun og hjúkrunarfræðingar. Ríkið féllst á að veita hjúkrunarfræðingum hækkun. Hvernig sem það var nú til komið, hvort sem það var fyrir aulaskap Árna Sigfússonar eða hvað það var sem olli því, þá féllst ríkið á að veita hjúkrunarfræðingum hækkun. Þess vegna hlýtur það að eiga þá skyldu að veita sjúkraliðum svipaðar málalyktir. Ég skora á hæstv. forsrh. að koma bara upp í þennan ræðustól og gefa hæstv. fjmrh. fyrirmæli um að semja. Honum var ekki mikið fyrir að taka fram fyrir hendurnar á hæstv. fjmrh. þegar lagður var skattur á blaðburðarbörn, hann hefur æfinguna, hann hefur valdið og hefur sýnt það að hann getur beitt sér og þetta ber honum að gera.

Virðulegi forseti. Enn einu sinni reyna þingmenn á þessu hausti að ýta á eftir því að hin alvarlega og langa kjaradeila sjúkraliða fái farsæla lausn. Það er sérstakt hve allir sem tjá sig um þetta mál, hvar sem er, eru sammála. Við álítum að það sé réttlætismál að sjúkraliðum veitist kjarabætur og við álítum líka að það alvarlega ástand sem skapast hefur á ýmsum deildum öldrunar- og langlegudeildum megi ekki magnast meira en orðið er. Og allir þeir sem í heimahúsum hafa nú skerta þjónustu vænta þess að málið sé farsællega og réttlátlega til lykta leitt og það fljótt. Það er mér persónulega undrunarefni að sjá hve kjaramálum sjúkraliða hefur núna verið klúðrað í vissum þáttum. Einkum finnst mér það furðulegt hve þeirri leið að efna til framhaldsnáms fyrir sjúkraliða hefur verið klúðrað. Í samningum hefur verið að þeir geti bætt kjör sín með viðbótarnámi sem kallað er 120 eininga, þ.e. 120 kennslustunda nám, og þetta hefur átt að veita þeim eins launaflokks hækkun. Þetta áttu þeir að geta öðlast á sex vikulöngum námskeiðum utan vinnutíma, en einnig hefur verið í boði einnar annar nám fyrir sjúkraliða sem áttu að vinna það á kaupi og sækja í dagskóla. Þetta virðist ekki hafa orðið að neinu eiginlega vegna þess að ekki fékkst leyfi hjá vinnuveitendum til námsins þegar til átti að taka. Svona samningar eru auðvitað bara plat. Einnig hefur komið í ljós að auknu námi fylgdi ekki aukið afmarkað verksvið og það vita allir að þannig er ekki hægt að standa að málum. Þess vegna þurfa hæstv. fjmrh., hæstv. menntmrh. og hæstv. heilbrrh. að taka höndum saman og kippa svona málum í lag svo að raunveruleg kjarabót geti orðið úr þessum samningum. Það er ekki hægt að bæta við þessa samninga, eins og mér skilst að tilboð hafi gengið út á, nema þetta sé gert um leið. Ég bendi hæstv. ríkisstjórn á að það er ekki bara að við hér sem viljum að samið verði og samið verði strax heldur vill öll þjóðin að það verði samið strax.

Hæstv. forseti. Það er ömurlegt að það skuli ekki vera hægt að koma til móts við sjúkraliða í þessari deilu og alveg sérstaklega í ljósi þess að það er búið að semja um hækkun hjá annarri heilbrigðisstétt nú á árinu en ekki síður í ljósi þess að sjúkraliðar annars staðar á landinu búa við verulega hærri laun en þeir sem eru í verkfalli og það er sami atvinnurekandinn sem borgar þeim sjúkraliðum laun. Ég tel algerlega siðlaust af ríkinu og forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar að ganga ekki til samninga við sjúkraliða á grundvelli þeirra kjara sem hafa verið í gildi árum saman við sjúkraliða. Og það er einkennilegt að hækkun hjá hjúkrunarfræðingum getur gengið allt í kringum landið á augabragði en það er ekki hægt að leiðrétta bág kjör sjúkraliða með sama hætti þegar viðmiðunina þarf ekki að sækja nema í þeirra eigin raðir. Þetta vildi ég að kæmi hér fram og mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra og það er eins gott að hann svari því. Við gerðum ótal tilraunir til að fá svör í sambandi við sjómannaverkfallið í fyrra þegar þingið var að fara í jólafrí. Þá viku menn sér undan því að svara hvort það stæði til að leysa kjaradeilu með lagasetningu. Stendur það til, er það hugmyndin að sett verði lög á sjúkraliða um leið og þingið er farið heim? Var það þess vegna sem hæstv. ráðherra sagði að þessi deila yrði ekki leyst í sölum Alþingis? Var það það sem var meint, að það ætti að leysa hana við ríkisstjórnarborðið?

Virðulegi forseti. Verkfall sjúkraliða hefur staðið allt of lengi og það er ekkert að gerast í samningamálum þeirra. Samninganefnd ríkisins er lömuð vegna láglaunastefnu ríkisstjórnarinnar. Þegar heilbrigðisstéttir neyðast til að fara í verkfall hefur sú ákvörðun mikil áhrif á öryggismál sjúklinga. Þetta er svo alvarlegt mál að ríkisstjórn í hvert sinn verður að grípa inn í málið. Hér er spurt að því: Hvað hefur hæstv. forsrh. gert varðandi þessa kjaradeilu? Hann hefur ekki svarað því. Mönnum virðist ekki vera ljós sú mikla og alvarlega afleiðing sem af þessari launadeilu hlýst og því fer ég fram á það við hæstv. heilbrrh. að hann gefi Alþingi skýrslu um áhrif verkfallsins á öryggi sjúklinga í landinu og hvað biðlistar vegna lífsnauðsynlegra aðgerða lengjast vegna þessa verkfalls. Með slíka skýrslu í höndum yrði mönnum ljósara hversu brýnt öryggismál það er að semja við sjúkraliða án tafar.

Hæstv. forseti. Það er hörmulegt satt best að segja til þess að vita að ein af láglaunastéttum og kvennastéttum þessa lands skuli nú hafa staðið í verkfalli í sex vikur um réttmæta leiðréttingu á sínum kjörum án þess að ríkisstjórnin hafi svo mikið sem sýnt lit til þess að leysa deiluna. Ég held í öðru lagi að hæstv. ríkisstjórn ætti að hafa það í huga að eftir fáeina daga verða allir kjarasamningar í landinu lausir. Er það virkilega þannig að ríkisstjórnin vilji við þær aðstæður standa í harðvítugu verkfalli við eina af láglaunastéttum landsins og kvennastéttum? Það læðist óneitanlega að manni sá grunur að ríkisstjórnin hafi ákveðið að brjóta sjúkraliða á bak aftur til að gefa það fordæmi í aðdraganda heildarkjarasamninga. En það mun ekki takast. Það er orðið ljóst, hæstv. fjmrh., að það mun ekki takast að brjóta sjúkraliða á bak aftur. Baráttuþrek þeirra er alveg óbugað og samstaðan meiri en nokkru sinni fyrr. Þess vegna held ég að hæstv. ríkisstjórn ætti að endurskoða áform sín í þessum efnum. Það er ekki nóg fyrir hæstv. heilbrrh. að blaðra um það úti í bæ að hann vilji leysa þessa deilu. Hvað segir hæstv. heilbrrh. við ríkisstjórnarborðið? Það er ekki nóg fyrir Alþfl. að ætla kaupa sér vinsældir með þeim hætti sem bæði hæstv. núv. heilbrrh. og einnig reyndar hæstv. fyrrv. heilbrrh. hafa gert, að segja að það eigi ekki að vera mikið mál að leysa þessa deilu. Það eru verkin sem sýna merkin. Ríkisstjórnin hefur fengið tilboð frá sjúkraliðum sem er á þeim nótum að í því fælist launajöfnun og sérstakar hækkanir til þeirra sem lægst hafa launin. Með því að semja á þeim nótum væri að mínu mati gefið mjög gott fordæmi gagnvart þeim kjarasamningaviðræðum sem í hönd fara. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn, hæstv. forsrh. og hæstv. heilbrrh., ef hæstv. fjmrh. er algerlega frosinn fastur í þessu máli, að láta nú verkin tala á næstu dögum og leysa þessa deilu fyrir áramót áður en allir aðrir samningar í landinu verða lausir.

Virðulegi forseti. Því miður er það rangt hjá hæstv. fjmrh. að samninganefnd ríkisins reyni hvað hún getur. Við sjáum í Dagblaðinu í dag tóninn í helsta forustumanni samninganefndar ríkisins þar sem hann leyfir sér að fara háðsorðum um sjúkraliða í viðtali við eitt helsta dagblað landsins í dag. Forustumaður samninganefndar sem er að hæðast að viðsemjendum sínum opnberlega eins og Indriði Þorláksson gerir í DV í dag hefur ekki fengið þá skipun frá yfirmanni sínum að leita alvarlegra lausna á þessari deilu. Það eru þríþættar meginröksemdir fyrir því að það sé sanngjarnt og eðlilegt að semja við sjúkraliða, hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. Fyrsta röksemdin er sú að hjúkrunarfræðingar fengu tvímælalaust fyrr á þessu ári kjarabætur verulega umfram það sem ríkisstjórnin hefur boðið sjúkraliðum. Í öðru lagi er það líka staðreynd að sjúkraliðar víða um land hafa nú þegar mun hærri laun en þeir sjúkraliðar sem eru í verkfalli. Og í þriðja lagi hafa fjmrn., samninganefnd ríkisins og félmrn. gert samninga við aðrar stofnanir eins og Þjóðminjasafn Íslands og Listasafn Íslands þar sem starfsfólk þessara stofnana fær á skömmum tíma 9% launahækkun, til viðbótar við almennar launahækkanir, með því að taka þátt í þremur námskeiðum. Í Félagstíðindum Starfsmannafélags ríkisstofnana er ítarlega lýst að þetta samkomulag um námskeiðin í þessum tveimur ríkisstofnunum hefur verið gert til að hækka lægstu launin vegna þess að þetta starfsfólk sé með lægstu launin í þessum stofnunum, að félmrn. greiði kostnaðinn af þessum námskeiðum og ítarleg lýsing fer fram á því hvað þar fer fram. Það er ekki hægt að mismuna stéttunum í landinu á þann veg að sú stétt sem er með hvað lægst launin í heilbrigðiskerfinu njóti ekki sama réttar og hjúkrunarfræðingar, njóti ekki sama réttar og starfsfólk annars staðar sem sinnir sömu störfum og njóti heldur ekki sama réttar og starfsfólk í ýmsum ríkisstofnunum sem nú er að fá, réttilega og ánægjulega, verulegar kjarabætur á grundvelli námskeiða. Það eru þess vegna nægileg fordæmi til að leysa þessa deilu, hæstv. forsrh. Það skortir bara viljann, hæstv. heilbrrh., að standa við orðin sem hæstv. heilbrrh. lét falla fyrir fjórum vikum síðan.

Hæstv. forseti. Það er sagt hér að samninganefnd ríkisins komi fram af alvöruleysi. Ég ætla að segja það hér og nú: Mér finnst að hv. þm. hafi ekki tekið eftir því sem ég sagði í minni fyrri ræðu. Þar kom skýrt fram að samninganefnd ríkisins og samninganefnd Reykjavíkurborgar í fullu samráði við fjmrh. og borgarstjórann í Reykjavík hafa lagt fram tilboð og það var gert 9. des. Það hefur verið ítrekað og lagfært og síðast í dag voru lögð ný gögn fram í málinu og óskað eftir því að svör kæmu. Þetta liggur fyrir. Í þessu máli hefur verið unnið af fyllstu alvöru. Í öðru lagi vil ég að það komi skýrt fram að í þessu tilboði er gert ráð fyrir því að sjúkraliðar fái sömu launahækkun og aðrar heilbrigðisstéttir hafa fengið undanförnum árum. Það kemur skýrt fram í þessu tilboði og því hefur sem betur fer ekki verið hafnað. Það er rétt sem hér hefur verið sagt að þetta er löng deila en þetta er deila á milli tveggja aðila. Ég skora á Sjúkraliðafélag Íslands og forustumenn þess félags að skoða þetta tilboð vel því að ég er viss um að þegar það er skoðað vel og af fyllstu alvöru þá er hægt að ná saman í þessari viðkvæmu deiu. Síðast vil ég segja þetta, virðulegi forseti: Hér kom upp hv. þm. Jóhann Ársælsson og spurði: Ætlar fjmrh. að setja bráðabirgðalög á þetta verkfall? Og það er eðlilegt að hann spyrji þessarar spurningar. Af hverju er það eðlilegt? Af því að hann kemur úr flokki sem sat í ríkisstjórn sem beitti bráðabirgðalöggjafarvaldinu trekk í trekk til þess að leysa kjaradeilur og meira að segja eftir að samningar höfðu gengið. 

Virðulegur forseti. Er þjóðarsáttin svokallaða að springa í höndunum á hæstv. ríkisstjórn eða hvað er um að vera? Það er von að spurt sé í kjölfar þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram á seinustu mínútum. Við hljótum að hafa miklar áhyggjur af því sem er að gerast í þjóðfélaginu á sama tíma og ríkisstjórnin er að reyna að lýsa því yfir með nýrri þjóðhagsspá og nýjum tekjuáætlunum í tengslum við fjárlagafrv. fyrir næsta ár að hagurinn sé mjög batnandi í þjóðfélagi voru og haft eftir hæstv. fjmrh. að hann hafi talað um einstæðan bata. Á sama tíma á ríkisvaldið í harðvítugum kjaradeilum eins og hér hefur komið fram og kjarasamningar eru lausir eftir örfáar vikur og er ljóst að það hlýtur að hafa afgerandi áhrif á þá þróun sem fram undan er og á það hvernig til tekst að spila úr þessum efnahagsbata sem þó virðist láta á sér kræla og við skulum vona að sé meira en einhver lítil tveggja eða þriggja mánaða haustbóla. Ég held að það sé ekki óeðlilegt að við veltum þessu fyrir okkur vegna þess að í tíð hæstv. ríkisstjórnar hefur atvinnuástandið verið með þeim hætti að atvinnuleysi hefur verið meira en um langt árabil, atvinnuleysið er að festast í sessi, fátækt er orðin staðreynd í þjóðfélaginu og hættan er þá sú að þjóðarsátt, möguleikarnir á því að semja um kjör við launastéttirnar í landinu séu ekki þeir sömu og áður var þegar aðaláhersla og meginmarkmið ríkisstjórnar á hverjum tíma var að halda fullri atvinnu. Lögð var áhersla á það að byggja þjóðfélagið þannig upp, treysta þannig undirstöður atvinnuveganna, að allar vinnufúsar hendur hefðu verk að vinna. Við þær kringumstæður er kannski von til þess að hægt sé að ná þjóðarsátt í kjaramálum, en við þær aðstæður sem nú ríkja og hafa ríkt um nokkur undanfarin missiri er minni, kannski lítil von á að það takist. Fjárln. hefur að undanförnu frá því að 2. umr. um fjárlagafrv. fór fram í hv. þingi fjallað um tekjuhlið frv., um B-hluta stofnanir, um 6. gr. og svo um ýmis þau önnur mál sem meiri hluti fjárln. og ríkisstjórnin ákvað að fresta afgreiðslu á til 3. umr. Það líka sýndi sig að breytingartillögur við 2. umr. voru ekki miklar, eitthvað 300--400 millj kr. en nú er um að ræða verulegan útgjaldaauka sem kemur fram í breytingartillögum sem fyrir liggja hjá meiri hluta fjárln. Það verður að segja það í þessari umræðu og láta það koma fram að í þinginu hafa að undanförnu verið nokkuð sérkennileg vinnubrögð. Við höfum því miður búið við það að frumvörp hafa komið seint fram, frumvörp sem tengjast lokaafgreiðslu fjárlagafrv., frumvörp sem nauðsynlegt er að fjalla um og helst hefði átt að afgreiða áður en fjárlagafrv. er endanlega frágengið sem lög frá Alþingi. Það var því miður einnig svo --- sem er óvenjulegra en það að tekjuhliðin hafi verið seint á ferðinni, það er nú reyndar því miður ekki nýtt í vinnubrögðum hv. Alþingis --- að gjaldahliðin var einnig óvenjuseint til umræðu og ýmsar brtt. stórar og smáar á ferðinni alveg fram á síðustu stundu í vinnu nefndarinnar. Það er bæði óvenjulegt og það er líka óþægilegt til þess að hafa heildaryfirsýn yfir útgjaldahliðina og átta sig á hvert stefnir ef þessi vinnubrögð eiga að vera marktæk og unnin af þeirri yfirsýn sem er bæði eðlilegt og nauðsynlegt að krefjast. Gagnrýni á þessi vinnubrögð kemur ekki bara frá fjárln. eða fjárlaganefndarmönnum eða minni hluta í fjárln., kannski hefur hún heyrst frá fleirum heldur en minnihlutafulltrúnum í fjárln., hún kemur einnig fram í nefndarálitum eða álitum frá efh.- og viðskn. sem send hafa verið fjárln. svo sem þingsköp gera ráð fyrir. Og það er meira að segja svo að í áliti minni hluta efh.- og viðskn. um tekjuhlið fjárlagafrv. er á það bent að það álit sé skrifað áður en sú nefnd hefur lokið umfjöllun sinni um tekjufrumvörpin, breytingar á skattalögum. Það má líka geta þess að það álit barst fjárln. ekki fyrr en fjárln. hafði í raun lokið sinni vinnu, lokið sínum fundarstörfum. Og þess var ekki krafist af hálfu minni hlutans að nefndarstarfið biði og lyki ekki fyrr en álitin væru komin fram þannig að hægt væri að ræða þau og taka fyrir í nefndinni sem eru hin eðlilegu vinnubrögð. Þetta sýnir auðvitað að það hefur verið fullur samstarfsvilji af hálfu stjórnarandstæðinga eða stjórnarandstöðunnar hér í hv. Alþingi að þoka málum áfram, koma þeim áleiðis í gegnum þingið og síður en svo hægt að ásaka okkur fulltrúa stjórnarandstöðunnar og minni hlutans í þingnefndum um það að tefja hér fyrir þingstörfum. Þetta vildi ég láta koma fram, virðulegi forseti, í upphafi máls míns um vinnubrögð í þingi og nefndum á undanförnum dögum, má kannski segja undanförnum vikum. Fjárlög ríkisins eru eitthvert mikilvægasta málið sem lagt er fyrir Alþingi hverju sinni og fjallað er um og þess vegna ekki óeðlilegt að það sé gagnrýnt ef ekki er nægjanlega vel að verki staðið við undirbúning og afgreiðslu þessa mikilvæga frv. og þessarar mikilvægu lagasetningar. Ég nefndi það áðan að það eru nokkur batamerki í þjóðfélaginu á seinustu vikum eða mánuðum þessa árs sem nú er senn að líða og vonandi að þau batamerki séu ávísun á áframhaldandi uppgang í þjóðfélaginu. Þó er það svo að í þeirri endurskoðun á þjóðhagsspá sem fyrir þingið hefur verið lögð af hálfu Þjóðhagsstofnunar eru margvíslegir fyrirvarar og það er undirstrikað að það er mikil óvissa í raun ríkjandi þó svo að nokkur uppsveifla hafi orðið síðustu vikurnar. Því er reyndar spáð að landsframleiðslan muni aukast nokkuð frá því sem áður hafði verið álitið og aukning sú eða hækkun sé m.a. af því að það er spáð meiri þjóðarútgjöldum. Aukning þjóðarútgjalda er nú áætluð 3,3% á næsta ári og skipta þar mestu hugmyndir eða áætlanir um aukna fjárfestingu. Það er sannarlega ekki vanþörf á því að fjárfesting aukist í landinu en það er samt spurning hvernig þessi áætlun er upp byggð og á hverju hún byggist í raun. Við vitum að fjárfestingin hefur verið í lágmarki og í fyrri áætlunum Þjóðhagsstofnunar var gert ráð fyrir því að atvinnulífið yki sína fjárfestingu um 5,5% en í nýrri spá er gert ráð fyrir að aukningin sé 7,4%. Þarna er um nokkra breytingu að ræða. En meginástæðan fyrir þessari spá um aukningu þjóðarútgjalda skýrist af hugmyndum um auknar opinberar framkvæmdir og það er sá þátturinn sem ég vil a.m.k. hafa fyrirvara við. Ég velti fyrir mér hvort það getur í raun haft svo mikil áhrif þar sem okkur sýnist fjárlagafrv. og þær brtt. sem hér liggja fyrir ekki ráðgera svo miklar fjárfestingar. Þjóðhagsstofnun spáir því að breytingin verði úr 8,6% minnkun fjárfestingar eða minni fjárfestingum hjá ríkinu í 1,8% aukningu. Auðvitað er hér nokkur munur ef þetta stenst en mér er raunar ekki alveg ljóst hvað er á bak við þessa spá. Ég vona að satt sé en mér finnst nokkuð erfitt að trúa eða átta mig á því sem þarna er fram sett. Ég sagði áðan að Þjóðhagsstofnun hefði vakið athygli á því að það eru óvenjumargir óvissuþættir í þessari spá. Hún byggist fyrst og fremst á því að bati sá sem nú örlar á haldi áfram á næsta ári. Hann er framreiknaður inn í þjóðhagsáætlun næsta árs og þá ber að skoða það hvernig stendur á þessum bata nú. Þjóðhagsstofnun segir t.d. að fiskafli gæti orðið minni en reiknað er með í þjóðhagsspánni því að það sem hefur verið að gerast í ár eru t.d. Smuguveiðar og loðnuveiðar. Nú vitum við hvernig loðnuveiðarnar hafa gengið seinni hluta ársins og vissulega hljótum við að vera uggandi yfir því hvað kunni að vera framundan á því sviði. Þjóðhagsstofnun bendir einnig á það að þó að verð á sjávarafurðum eða verðlag virðist um margt hagstætt núna þá hefur það hækkað mjög að undanförnu og spurningin er: Heldur sú hækkun áfram? Megum við reikna eð því að verðlag verði áfram svo hagstætt eða haldi áfram að batna á okkar sjávarafurðum? Þetta er óvissuþáttur. Síðan má nefna óvissuþáttinn sem ríkir í launamálunum og ég nefndi aðeins áðan og kom mjög ljóslega fram í umræðunum sem voru utan dagskrár næst á undan þessari umræðu. Að lokum bendir Þjóðhagsstofnun á að nauðsynlegt sé að stjórnvöld gæti sín mjög varðandi stjórn á opinberum fjármunum og nauðsynlegt sé að taka sig á. Afkoma hins opinbera þarf að batna og nú er ástæða til þess að spyrja hvort ekki sé rétt að standa við stóru orðin sem hæstv. ríkisstjórn og ráðherrar hennar sumir hverjir a.m.k. hafa á stundum haldið fram að þess hafi ekki verið gætt í tíð fyrri ríkisstjórna að nýta afkomubata til þess að treysta afkomu ríkissjóðs. Hvað er að gerast hér? Hver eru viðbrögð hæstv. núv. ríkisstjórnar við þeim afkomubata sem áætlað er að muni skila nærri þremur milljörðum kr. í auknar tekjur á næsta ári? Er hann þá ekki notaður til þess að draga úr hallanum? Nei, reyndar ekki. Útgjöldin eru aukin um meira en það. Útgjöldin frá því sem fjárlagafrv. gerði ráð fyrir aukast um 3,6 milljarða kr. þannig að hallinn hækkar um nær því milljarð kr. Nú er það svo að þessi útgjaldaauki er um margt skýranlegur og á sér orsakir í því hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur haldið á útgjaldamálunum að undanförnu og nauðsynlegt að horfast í augu við staðreyndir og lagafæra ýmsa þætti í rekstri ráðuneyta og opinberra stofnana. En það sýnir aðeins að það er ekki alltaf auðvelt að standa við stóru orðin og sýnist ekki að það sé gert hér eða að hæstv. ríkisstjórn takist að sýna að það sé jafnauðvelt að nýta þennan bata og þessar auknu ríkissjóðstekjur til að draga úr ríkissjóðshallanum eins og stundum hefur verið látið í veðri vaka. Þá ber að geta þess að við hljótum að velta fyrir okkur hvað er að gerast á lánsfjármarkaði. Er hætt við sprengingu í vöxtum á næstunni? Í greinargerð fjárlagafrv. er margsinnis talað um það og ítrekað að það séu forsendur til frekari vaxtalækkana á næstunni en atburðir seinustu vikna og reyndar allan tímann sem fjárlagafrv. hefur verið í vinnslu í hv. þingi hafa atburðirnir sýnt að það eru þvert á móti því miður ýmsar tilhneigingar og ýmis teikn á lofti um að vextirnir muni hækka. Þar má t.d. nefna að á næstunni, skömmu eftir áramótin, er gríðarstór innlausn spariskírteina, gæti líklega numið 9,5 milljörðum kr. ef vextir eru reiknaðir með, sem ekki er enn vitað hvaða áhrif hefur á vaxtaþróun í landinu og auðvitað afar hætt við að til þess að halda þessu fé innan lands þá kunni vextir að fara upp. Jafnframt má nefna útgáfu svokallaðra ECU-bréfa eða ríkisskuldabréfa með gengistryggingu og háum vöxtum sem einnig hafa fært vextina upp að undanförnu. Þetta hefur allt verið í umræðu í þinginu undanfarna daga og ítarlegri umræðu í tengslum við afgreiðslu lánsfjárlaga og vafalaust á eftir að verða í umræðunni áfram í tengslum við önnur efnahagsfrv. sem óafgreidd eru og þarf að afgreiða fyrir áramót og mun ég ekki eyða frekari tíma í þá umræðu við þessa fjárlagaafgreiðslu. Því miður hefur það verið svo líka á valdaferli þessarar hæstv. ríkisstjórnar sem nú situr að heildarskuldir hafa farið mjög vaxandi. Heildarskuldir verða á næsta ári um 56% af landsframleiðslu samanborið við 33--36% þegar þessi ríkisstjórn tók við og hreinar skuldir rúmlega 35% samanborið við 17% í upphafi þessa kjörtímabils. Þetta er uggvænleg þróun og verður að líta alvarlega til þess hvernig megi bregðast við til að ná tökum á efnahagsástandinu. Það hlýtur að verða verkefni næstu ríkisstjórnar og vonandi tekst að glæða hér þannig hagvöxt og bæta ástand í þjóðfélaginu að það megi berjast við að lagfæra og laga og jafna ríkissjóðshallann á einhverju árabili. Ég geri mér ekki vonir um að það takist í einni sjónhendingu að standa við þau markmið sem núv. ríkisstjórn hæstv. setti sér í upphafi valdatímabilsins að komast út úr fjárlagahallanum og afgreiða ríkisfjárlögin hallalaust. En við sjáum nú hverjar efndir eru í því efni. Hv. þm. sem skrifa undir þetta nál. minni hluta fjárln. munu nokkuð skipta með sér að mæla fyrir einstökum köflum í nál. og ég mun því fara nokkuð hratt yfir sögu hvað varðar einstaka kafla aðra en þann sem fjallar um almannatryggingar og heilbrigðisstofnanir sem ég ætla að gera nokkuð ítarleg skil. Í nál. minni hlutans við 2. umr. var það nefnt að ólíklegt væri að sá sparnaður sem ráðgerður er í frv. á sviði heilbrigðis- og tryggingamála muni nást á næsta ári. Við höfðum fyrir okkur umræður og álit minni hluta og umræður í þinginu fyrir ári síðan þegar ráðgerðar voru og boðaðar svipaðar sparnaðaraðgerðir eins og nú á að grípa til og allir vita um árangurinn af þeirri sparnaðarherferð. Hún rann nánast algerlega út í sandinn svo sem afgreiðsla fjáraukalaga fyrir árið í ár ber með sér. Nú virðist svo sem stjórnarmeirihlutinn hafi áttað sig á því að þær sparnaðartillögur sem fram eru settar í fjárlagafrv. séu meira og minna óraunhæfar og lagðar eru til ýmsar lagfæringar og breytingar í brtt. meiri hlutans sem nú liggja fyrir til umræðu. Ég sagði áðan að ýmislegt af því er nauðsynlegt að lagfæra og aðeins viðurkenning á þeim rekstrarvanda sem stofnanir eiga við að glíma. Annað er þess eðlis að það hefur komið í ljós í vinnu fjárln. á frv. að hugmyndirnar sem settar voru fram um ýmiss konar sparnaðaraðgerðir hafa verið óraunhæfar. Ég ætla fyrst að nefna breytingu sem kannski er ekki hægt að telja til sparnaðaraðgerða og tengist breytingum á húsaleigubótum. Gert er ráð fyrir að lækka húsaleigubætur um 80 millj. kr. og kom það skýrt fram í máli hv. framsögumanns meiri hlutans í ræðu hans fyrr í dag hverjar ástæður eru taldar fyrir því að slíkt sé mögulegt. Þ.e. að það hafa ekki öll sveitarfélög samþykkt eða áætlað að taka upp greiðslu húsaleigubóta. En þá er hins vegar ekki gert ráð fyrir að það hafi nein áhrif á fjárframlög til Byggingarsjóðs verkamanna sem hefði mátt reikna með af því að í greinargerð fjárlagafrv. er það rækilega rakið að það sé möguleiki að draga úr fjárveitingu til Byggingarsjóðs verkamanna, þar muni ekki verða sama eftirspurn eftir húsnæði vegna ákvarðana um greiðslu húsaleigubóta. Nú þegar húsaleigubæturnar eru lækkaðar um 80 millj. kr. hefði mátt ímynda sér að eitthvað af því gengi aftur til Byggingarsjóðs verkamanna en svo er ekki samkvæmt þessum tillögum sem hér liggja fyrir. Hins vegar er gert ráð fyrir að lagfæra nokkuð þann niðurskurð sem áætlaður var hjá lífeyristryggingum en þar átti að lækka svokallaðar heimildarbætur til þeirra skjólstæðinga Tryggingastofnunar sem verst eru settir og hafa þegið stuðning af þessum fjárlagalið en hann á nú að hækka um 30 millj. kr. Eftir sem áður sýnist mér gert ráð fyrir því að niðurskurður á þessum heimildarbótum eigi að verða nær 200 millj. kr. svo að þar er enn eftir að taka til hendi og á eftir að koma í ljós hvernig tekst að standa við þann sparnað. Og það sem verra er ég óttast að hann bitni mest og verst á þeim sem síst skyldi. Í sjúkratryggingunum var ráðgert að spara 420 millj. en nú er hins vegar lagt til að hækka þær fjárveitingar á ný um 260 millj. Þó er því miður ekki gert ráð fyrir neinni lagfæringu á 50 millj. kr. niðurskurði á útgjöldum til sjúkraþjálfunar. Við gerðum nokkra grein fyrir afstöðu okkar til þess máls við 2. umr. og ég sagði þá einnig og get endurtekið það að það er að sjálfsögðu gott ef hægt er að ná fram sparnaði og þá segi ég raunhæfum sparnaði á þessum fjárlagalið en ég óttast mjög að hann sé þess eðlis að við fáum aukin útgjöld á öðrum liðum tryggingakerfisins. Þá er ekki um raunhæfan sparnað að ræða heldur kannski það sem verra er að hann kalli á viðbótarútgjöld og hafi í för með sér þjáningar sjúklinga sem annars hefðu fengið rétta meðhöndlun hjá sjúkraþjálfurum en þurfa e.t.v í staðinn að liggja inni á sjúkrastofnunum og ekki útilokað að einhverjir þeirra þurfi jafnvel á bótum að halda frá almannatryggingakerfinu. Slíkt er ekki óþekkt t.d. hjá einstaklingum sem bíða eftir bæklunaraðgerðum og sjúkraþjálfarar meðhöndla gjarnan fólk sem á við slíka sjúkdóma að stríða. Þá langar mig aðeins að nefna en ekki eyða mörgum orðum í það að gert er ráð fyrir að taka upp tilvísunarkerfi vegna sérfræðilæknisþjónustu og spara með því 100 millj. kr. Hér hefur komið fram í umræðunni áður að alvarlegur ágreiningur er um málið innan stjórnarliðsins sjálfs svoleiðis að það hlýtur að vera alls óvíst hvernig tekst að spara 100 millj. kr. á þessum fjárlagalið. Nokkur lagfæring hefur orðið á fjárveitingum til sjúkrahúsa í brtt. við fjáraukalög fyrir árið í ár og fyrir fjárlög 1995. Þetta ber að sjálfsögðu að þakka því ég tel að hér hafi verið horft til ýmissa þátta sem nauðsynlegt var að leysa og horfast í augu við. En að hinu ber að gæta að enn eru umtalsverðar upphæðir sem standa út af og sjúkrahúsunum er gert að hagræða og spara enn meira á næsta ári en áður hefur verið lagt til og hefur þó nokkuð verið gengið á þeirra möguleika á undanförnum árum. Ég fullyrði að stjórnendur og starfsfólk allra sjúkra- og heilbrigðisstofnanir í landinu hafa lagt sig fram til hins ýtrasta til að ná fram sparnaði í rekstri. Fjárveitingar til Borgarspítala og St. Jósefsspítala á Landakoti eru lagfærðar og tengist sú lagfæring m.a. hugmyndum um sameiningu þessara sjúkrahúsa. Ég vil láta það koma fram að það eru ekki allir á einu máli um að með þessari sameiningu séu stigin framfararspor í þróun heilbrigðisþjónustu í landinu. Ég er einn af þeim sem hef miklar efasemdir um að við séum að stíga þarna rétt skref. Ég álít að til lengri tíma litið muni rekstur tveggja stórra hátæknisjúkrahúsa, sem bæði þurfa að uppfylla kröfur sem gerðar eru til háskólasjúkrahúsa, leiða til samkeppni, þó samkeppni sé sjálfsagt ágæt á ýmsum sviðum, þá muni hún í þessu tilfelli leiða til aukinna útgjalda. Það stafar af því að við munum senn sjá harða baráttu um takmarkaða fjármuni, baráttu um mannafla, baráttu um tækjakaup og baráttu um aukið húsnæði milli þessara stofnana og það mun allt saman þýða viðbótarkostnað en ekki hafa í för með sér þá hagræðingu og þann sparnað sem menn þó áætluðu að ætti að geta fylgt endurskipulagningu á rekstri þessara stóru og kostnaðarsömu sjúkrahúsa. Eitt vil ég nefna sem ég skil nú reyndar ekki almennilega hvernig er hugsað hér í tillögum sem ég veit nú ekki einu sinni hvort á að eigna hv. meiri hluta fjárln. Ég hygg að það sé frekar kokkað í fjmrn. og vonandi í samráði við heilbr.- og trmrn. Minnir þessi samsuða mig nokkuð á hugmyndirnar sem uppi voru þegar átti að breyta þvottahúsi Ríkisspítalanna í hlutafélag, selja hlutaféð og nota síðan hagnaðinn af hlutabréfasölunni sem sértekjur hjá Ríkisspítölunum. Nú var horfið frá því að selja þvottahúsið og þar með komu engar sértekjur en spítalinn átti samt að spara fyrir sértekjunum sem hann ekki fékk eða samsvarandi því. Hér var ráðgert að sjúkrahúsin fengju sértekjur með innheimtu gjalds fyrir svokölluð ferliverk. Í greinargerð frá fjmrn. sem barst hv. fjárln. segir að horfið hafi verið frá þessum áformum. Hins vegar sé nú útfærður sparnaður sem nemi 80 millj. kr. á sjúkrahúsin sem skiptist þannig að Ríkisspítalar eiga að spara 50 millj. og Borgarspítali 15 millj. og St. Jósefsspítali á Landakoti 15 millj. eða hinn nýi spítali í Reykjavík 30 millj. kr. Ég sé ekki annað en að hér sé verið að fara þessa gömlu sérkennilegu leið sem átti að fara í sambandi við þvottahúsið að ef ekki er hægt að innheimta sértekjurnar eða horfið er frá því þá skulu sjúkrahúsin finna aðrar leiðir til sparnaðar og það sem meira er að mér sýnist þessar upphæðir vera utan þess ramma sem kallaður er samkomulag við sjúkrahúsin. Það segir að gert hafi verið samkomulag milli fjmrn. og heilbrrn. um að hækka fjárveitingu til ríkisspítala fyrir árið 1995 um 195 millj. kr. Mig langar til að fara örfáum orðum um þetta svokallaða samkomulag af því að í bréfi sem hv. fjárln. barst frá fjmrn. segir að samkomulag hafi verið gert, gengið hafi verið frá samkomulagi milli ráðuneytanna og stjórnar Ríkisspítala. Ég gerði fyrirvara, hæstv. forseti, við þetta orðalag. Samkomulag þetta er ekki gert við stjórn Ríkisspítalanna. Ég á sjálfur sæti í þeirri stjórn og þegar þetta bréf kom fyrir fjárln. þá var mér ekki kunnugt um neitt samkomulag við stjórn Ríkisspítala. Ég get vel hugsað mér að hinir daglegu stjórnendur Ríkisspítalanna, þ.e. forstjóri og hans nánasta samstarfsfólk, geri einhverja slíka samninga með fyrirvara um samþykki stjórnarinnar ef þetta á að heita samkomulag við Ríkisspítalana. Öðruvísi verður það ekki gert. Hitt er svo ljóst að heilbrrh. og fjmrn. geta gert með sér hvers konar samkomulag sem stjórn Ríkisspítalanna ræður engu um og getur þurft að sætta sig við þegar það er orðið að lögum með fjárlögum viðkomandi árs. Þannig hefur það verið á undanförnum árum að stjórn Ríkisspítala hefur orðið að sætta sig við þær fjárveitingar sem fjárlög á hverjum tíma hafa ákveðið og við höfum ekki getað annað, þeir sem þar sitja, en reynt að vinna af fullum heilindum að því að standa við þau markmið sem fjárlögin setja á hverjum tíma ef þess er nokkur kostur. Þetta vildi ég láta koma alveg skýrt fram hér, virðulegur forseti. Þrátt fyrir þetta svokallaða samkomulag um 195 millj. kr. viðbótarfjárveitingu til Ríkisspítalanna er gert ráð fyrir því að fjárvöntun verði samt á milli 160 og 170 millj. kr. og er þá verið að tala um það sem menn kalla óbreyttan rekstur en er það þó reyndar ekki eins og ég kem nánar að á eftir. Auk þessa er skilinn eftir óbættur halli frá árinu í ár samkvæmt þessu samkomulagi um eða yfir 80 millj. kr. Ég nefndi áðan hlut Ríkisspítala í sparnaði á móti þessum áætluðum sértekjum af ferliverkum sem nú er hætt við að innheimta. Þar er um að ræða 50 millj. kr. og svo er áætlað að hjartaaðgerðum við Ríkisspítala fækki á næsta ári úr því sem er í ár, það er gert ráð fyrir að hjartaaðgerðir verði 290 samkvæmt sérstöku samkomulagi sem hæstv. heilbr.- og trmrh. beitti sér fyrir, en útlit er fyrir að hjartaaðgerðum muni fækka, því að slíkt samkomulag liggur ekki fyrir nú, niður í 250 aðgerðir. Til þess að geta staðið við óbreytta starfsemi á þessu sviði þyrfti að hækka fjárveitinguna um 50 millj. kr. Þá sýnist mér að það vanti samtals um það bil 350 millj. kr. til þess að hægt sé að tala um óbreyttan rekstur á Ríkisspítölunum. Ég ítreka það að hluti af þessu er vitað um. Það er frá því gengið í þessu svokallaða samkomulagi, en hér er vissulega um að ræða töluvert hærri tölur en þar hefur verið greint frá. Það er sjálfsagt að bera í bakkafullan lækinn þegar ekki er nándar nærri staðið við það að stofnanir geti staðið við óbreyttan rekstur að fara fram á að stofnanirnar fái einhverja viðbótarfjárveitingu til þess að takast á við einhverja framþróun. Til að standa undir merki sem háskólasjúkrahús hlýtur spítalanum að vera ætlað að takast á við nýjungar og búa við þau tæki og þann mannafla sem bestur er á hverjum tíma. Það hefði verið nauðsynlegt að fjölga um örfá stöðugildi til þess að svara kröfum tímans. Nokkrar endurbætur á húsnæði umfram það sem fjárveiting í fjárlagafrv. gerir ráð fyrir að sé hægt að standa við er nauðsynlegt að framkvæma. Ég nefni þar t.d. lagfæringar á fæðingarheimili og á kvennadeild. Svo er einnig ljóst að endurnýjun tækja hefur verið allt of lítil á undanförnum árum og fjárveiting til þess í raun allt of lág til að hægt sé að standa við eðlilega endurnýjun. Og ég tala ekki um þegar stofnanirnar standa frammi fyrir því að þurfa að endurnýja dýr eða kostnaðarsöm tæki sem kosta milljónatugi þá leyfa fjárveitingarnar í fjárlagafrv. alls ekki að tekist sé á við slíka endurnýjun en nú blasir einmitt við Ríkisspítölunum að það verður að endurnýja línuhraðal fyrir krabbameinslækningar sem áætlað er að kosti 60 millj. kr. og má vera sýnt af tölum frv. að erfitt ef ekki útilokað er að það geti náð fram að ganga miðað við óbreyttar fjárveitingar, því miður. Ég vil einnig minna á loforð heilbrrh. frá sl. vori um fjárveitingu til byggingar nýs barnaspítala upp á 125 millj. kr. Það sjást engin merki um að staðið verði við það fyrirheit og varla hægt að segja annað en í raun sé verið að svíkja það. Ég kem nánar að því aðeins síðar. Í nýlegri yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um aðgerðir til að stuðla að aukinni atvinnu, stöðugleika og kjarajöfnun segir m.a.: ,,Ríkisstjórnin hefur lagt áherslu á stöðugt bætta heilbrigðisþjónustu með því að gera stærstu sjúkrahúsunum kleift að nýta sem best þær miklu framfarir sem átt hafa sér stað á sviði læknavísinda að undanförnu.`` Mér finnst að ekki sé vel staðið við þessa yfirlýsingu miðað við það sem ég tel blasa við. Ég veit ekki hvort það á að kalla hana brandara en það er a.m.k. ljóst að það er ekki hátt risið á framkvæmdinni eins og hún lítur hér út. Svokölluð K-bygging hefur verið í byggingu mörg undanfarin ár. Þar er um að ræða stórt og dýrt mannvirki. Það skiptir milljörðum kr. heildarbyggingarkostnaður við þetta hús og þann tækjabúnað sem þar á að verða þegar húsið er að fullu risið. Það er hins vegar afar erfitt að vinna markvisst að framkvæmdum sem þessum þegar aldrei er vitað um fjárveitingu nema í besta falli til eins árs, ævinlega óljóst um framhaldið og ég tala nú ekki um þegar kastar svo tólfunum sem nú virðist vera að þær 144 millj. kr., sem fjárlagafrv. gerir þó ráð fyrir, verða ekki einu sinni eða e.t.v. ekki nýttar í þessa byggingarframkvæmd sem þó hefur verið fyrirhugað og ábyggilega allir sem að málunum standa og eru í forsvari fyrir hafa gert ráð fyrir. Nú eru því miður uppi hugmyndir um það hjá ráðuneytinu að taka einhvern hluta af þessari fjárveitingu, kannski mestalla fjárveitinguna, og verja henni til framkvæmda við barnaspítalann fyrirhugaða. Það hafa verið uppi hugmyndir hjá yfirstjórn mannvirkjagerðar á landspítalalóð að fá að bjóða út næsta áfanga við framkvæmdirnar sem áætlað er að kosti 250--275 millj. kr. og hafa verið send bréf til ráðuneytisins ítrekað, það fyrsta 21. mars sl., aftur í haust, 31. okt., og nú að síðustu til samstarfsnefndar um opinberar framkvæmdir 25. nóv. þar sem farið er fram á að það fáist að bjóða út þessar framkvæmdir svo sem fyrirhugað hefur verið. Það er hins vegar mjög erfitt að vinna að slíkum málum ef ekki fást skýr svör frá stjórnvöldum hvert stefnir í þessu sambandi. Ráðuneytið hefur ekki svarað bréfunum og nú eins og ég sagði áðan ekki vitað einu sinni hvort þessi 144 millj. kr. fjárveiting á að vera í þetta ákveðna verkefni. Það hefði verið fróðlegt að fá yfirlýsingu frá hæstv. heilbr.- og trmrh. um það hvernig hann hugsar sér að halda þessum málum áfram. Er verið að taka ákvörðun um að hætta við K-bygginguna, á að leggja hana til hliðar og setja fjárveitinguna til byggingar barnaspítalans eða eru yfirlýsingar um framkvæmdir við barnaspítalann algerlega marklausar? Mig langar í því sambandi að minna á að með nefndaráliti minni hluta fjárln. er fylgiskjal þar sem sýndur er rammasamningur um byggingu nýs spítala sem undirritaður var 26. maí 1994 og þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Fjármögnun framkvæmda verður sem hér segir: Heilbr.- og trn. beitir sér fyrir að á fjárlögum næstu þriggja ára verði 125 millj. kr. á ári til byggingarinnar.`` Hvergi sést að standa eigi við þetta fyrirheit. Það væri hægt að fara mörgum fleiri orðum um málefni sjúkrahúsanna og ekki bara þessara tveggja eða þriggja stóru sjúkrahúsa í Reykjavík heldur sjúkrahúsa og heilbrigðisstofnana í landinu. Það er t.d. ljóst að það eru miklir erfiðleikar hjá mörgum hjúkrunarheimilum, það eru miklir erfiðleikar hjá nokkrum svokölluðum daggjaldastofnunum sem ekki hafa fengið leiðréttingu sinna mála og því miður ekki neitt í yfirlýsingum frá heilbr.- og trmrn. sem gefur mönnum von um að þaðan sé að vænta einhverrar lagfæringar á þeim vanda sem þar blasir við eða þar er við að glíma. Ég get nefnt tvær stofnanir af handahófi sem mér er kunnugt um að eiga við mikla erfiðleika að etja. Það er annars vegar hjúkrunarheimilið Hlíf á Akureyri og hins vegar Reykjalundur í Mosfellssveit. Báðar þessar stofnanir hafa gert fjárlaganefndarmönnum aðvart um hvernig ástandið sé en það er ekki að sjá að það séu neinar hugmyndir uppi um það að leysa þann vanda eða bregðast á einhvern hátt við og þá getur það ekki farið öðruvísi, a.m.k. varla með sjálfseignarstofnanir, við skulum segja að það sé hugsanlegt að sveitarfélög komi að einhverju leyti að rekstri hjúkrunar- eða dvalarheimilanna og bæti það með sérstökum fjárframlögum sem er þó ekki í þeirra verkahring samkvæmt verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. En varðandi sjálfseignarstofnanir eins og t.d. Reykjalund, þá er ekki sýnt að það sé hægt að leysa slíka fjárvöntun með öðrum hætti en að draga úr rekstri þeirra stofnana, draga reksturinn svo saman að hann leiði til þess að hægt sé að greiða niður þennan uppsafnaða halla eða vanda. Og e.t.v. er það það sem núverandi stjórnvöld ætlast til að verði gert. Þá vil ég árétta það sem oftar hefur komið upp í umræðu hér í þinginu, m.a. við 2. umr. um fjárlögin, þær hugmyndir sem uppi eru í fjárlagafrv. eins og það liggur fyrir að leggja niður embætti héraðslækna í Reykjavík og Norðurl. e. Ég lýsi mig algerlega ósammála þeim hugmyndum og hef allt til þessa vonast til að horfið yrði frá því og reynt yrði að halda áfram á þeirri braut að efla starfsemi þessara embætta með því fyrst og fremst að færa verkefni frá ráðuneyti og landlæknisembætti út í héruðin. Það ætti ekki endilega allt að þurfa að þýða kostnaðarauka ef hægt væri að mæta því með sparnaði í ráðuneyti en ætla að leggja embættin niður án þess að gera ráð fyrir því að heilbrrn.- eða landlæknisembætti sem hljóta að vera þær stofnanir sem taka við verkefnum, ætla að leggja embættið niður án þess að gera ráð fyrir fjárveitingum til þeirra aðila sem eiga að taka við verkefnunum, það get ég bara ekki séð að gangi upp af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og stuðningsmanna hennar. Héraðslæknarnir sinna fjölmörgum verkefnum í heilbrigðisþjónustunni, svo sem vegna geðsjúkra, vegna drykkjusjúkra og fíkniefnaneytenda og vegna sóttvarna. Héraðslæknarnir annast t.d. rannsóknir á dauðsföllum utan sjúkrahúsa og skyldum málum auk þess sem þeir veita upplýsingar, umsagnir og skera úr um ýmis málefni sem ekki er fyrirséð hverjir munu sinna framvegis. Ekki veit ég hvernig á að leysa það í heilbrrn. miðað við þann mannafla og þær fjárveitingar sem þar blasa við. Virðulegur forseti. Það er fjölmargt fleira sem mætti nefna og er fyrst og fremst tínt til af minni hálfu sem áréttingar og til þess að sýna fram á það að enn er við mikinn og margvíslegan vanda að glíma þó svo að útgjöld til margra þessara málaflokka hafi verið lagfærð og fjárveitingar hækkaðar. Við minnihlutafulltrúarnir sem skrifum undir þetta nefndarálit teljum að það þurfi að huga vel að því að í 6. gr. fjárlaga séu ekki heimildarákvæði handa ríkisstjórn um ýmis framkvæmdaatriði sem þingið þarf að fjalla nánar og ítarlegar um heldur en að jafnaði er gert í 6. gr. Ég vil nefna þrjú dæmi í því sambandi, að í lið 3.51 í 6. gr. eins og hún liggur núna fyrir ásamt þeim breytingartillögum sem hér eru til umræðu, er gert ráð fyrir að selja hlutabréf ríkissjóðs í Lyfjaverslun Íslands hf. En svo vill til að frv., meira að segja umdeilt frv., er fyrir þinginu sama efnis og það hefur þegar verið rætt ítarlega í þingsölum og er það nú til umfjöllunar í efh.- og viðskn. Þess vegna verður að teljast með ólíkindum að nú eigi að lauma heimild til þessarar sölu í gegnum 6. gr. án nokkurrar frekari umræðu eða umfjöllunar. Það finnst mér vera afar sérkennileg vinnubrögð og sama á reyndar við í sambandi við ákvæði í lið nr. 5.6 þar sem er að finna heimild til þess að breyta eignarhlut ríkisins í Skýrsluvélum ríkisins og Reykjavíkurborgar í hlutafé. Um þetta hefur ekki verið fjallað að áliti okkar minnihlutafulltrúanna nægilega vel t.d. í fjárln. og teljum við eðlilegra að það hefði fengið ítarlegri umræðu og umfjöllun í þinginu og þá trúlega í efh.- og viðskn. eins og önnur mál af þessu tagi. Því er algerlega óeðlilegt að samþykkja þetta ákvæði við afgreiðslu fjárlaga. Að lokum langar mig svo til að benda á lið nr. 5.17 sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Að lækka heildargjöld stofnana samgrn. í A- og B-hluta fjárlaga 1995 um allt að 0,4% hjá hverri stofnun, þó að hámarki 30 millj. kr. samtals, að fengnum tillögum samgrh. Andvirði þessa verði lagt til markaðsátaks erlendis til þess að lengja ferðamannatíma á Íslandi.`` Við minnihlutafulltrúarnir teljum þetta málefni að sjálfsögðu þarft og höfum ekki á móti því að reynt sé að leggja fjárveitingar til markaðsátaks á sviði ferðamála. En það sem við teljum óeðlilegt er að veita ráðherra heimild á 6. gr. fjárlaga að skerða rekstur og stofnkostnaðarfjárveitingar einstakra stofnana sem heyra undir ráðuneytið, fjárveitingar sem fjárln. hefur fjallað ítarlega um að undanförnu og Alþingi væntanlega staðfest með samþykki frv. sem lög frá Alþingi og síðan sé ráðherra heimilað að hræra í þeim fjárveitingum aftur að eigin geðþótta. Auðvitað eru það eðlileg vinnubrögð í þessu sambandi að ákveða hvernig þessara 30 millj. kr. er aflað eða hver svo sem upphæðin kann að vera á hverjum tíma og hvar niðurskurðurinn á að lenda ef þeirra á að afla með niðurskurði á stofnunum ráðuneytisins eða hvar annars staðar. Þetta finnst mér algerlega óeðlileg vinnubrögð þó svo að e.t.v. sé nauðsynlegt og eðlilegt að veita aukið fjármagn til markaðsátaks á sviði ferðamála og er það alveg óskylt athugasemdum mínum við þessi vinnubrögð. Virðulegur forseti. Ég sagði áðan að aðrir hv. nefndarmenn minni hlutans, sem skrifa undir nefndarálitið, geri grein fyrir einstökum þáttum eða köflum álitsins og ætla þess vegna ekki að fara um það fleiri orðum. Mig langar aðeins í lokin að taka undir orð hv. formanns fjárln. og þakka öllum samstarfsmönnum mínum í nefndinni, bæði minnihluta- og meirihlutamönnum öllum fyrir samstarfið. Það er alltaf erfitt að vinna að málum í fjárln. Þar eru ýmis átakamál uppi sem taka sannarlega á samstarfið svo ekki sé meira sagt og býst ég þó við að hv. meirihlutamenn verði á hverjum tíma enn meira varir við það en við sem skipum minnihlutann. Því miður er það nú svo að minnihlutamennirnir koma e.t.v. of lítið að ákvörðun, að afgreiðslu og að vinnu við það að ákveða brtt. eða útgjaldaliðina sem gerðar eru tillögur um að breyta. Ég held að það væru betri vinnubrögð að nefndin ynni þetta meira saman og fjallaði um málin í sameiningu þó svo mér sé alveg ljóst að um hina stóru þætti, um útgjaldalínurnar í heild sinni og einstaka stóra útgjaldamálaflokka, hljóti meiri hluti fjárln. á hverjum tíma að verða að taka ákvarðanir í samráði við ríkisstjórn. Ég tel ýmsar breytingartillögur meiri hlutans vera til bóta eins og ég hef áður lýst í máli mínu og vera nauðsynlegar lagfæringar á ýmsum málum sem hafa verið til umfjöllunar í nefndinni og minni hlutinn mun því fylgja ýmsum þessum tillögum og lagfæringum. Auk þess vil ég geta þess, virðulegur forseti, að við nokkrir þingmenn Framsfl. munum flytja breytingartillögur bæði við tekjuhlið og gjaldahlið frv. en nánar verður gerð grein fyrir þeim breytingartillögum af öðrum hv. þm. síðar í umræðunni. Ég vil svo að lokum lýsa því yfir að minni hlutinn treystir sér ekki til þess að taka neina ábyrgð á þeirri efnahagsstefnu núv. hæstv. ríkisstjórnar, sem kemur fram í fjárlagafrv. og þeim breytingartillögum sem hér liggja fyrir, og minni hlutinn mun því sitja hjá við afgreiðslu frv. en einstakir nefndarmenn áskilja sér rétt til þess að flytja eða fylgja breytingartillögum sem fram kunna að koma.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Norðurl. e., Guðmundi Bjarnasyni, fyrir málefnalega ræðu en ég vil nefna nokkur atriði sem komu fram í ræðu hans og m.a. taka undir að vissulega er rétt að oftast gefst of lítill tími til þess að fjalla um tekjuhlið fjárlaga og það var svo einnig að þessu sinni. Það er rétt að álit frá efh.- og viðskn. komu seint en ég held að allar upplýsingar hafi samt sem áður legið fyrir. Hins vegar höfðu athugasemdir frá efh.- og viðskn. hvað varðar tekjuhlið málsins kannski ekki komið nægilega fram. Kannski er nauðsynlegt að draga fram úr áliti minni hluta efh.- og viðskn. um tekjuhliðina að þar er fyrst og fremst gagnrýnt að skattar séu ekki hækkaðir og það er útgangspunktur sem meiri hluti fjárln. gat ekki fallist á og hefði ekki getað fallist á. Í annan stað vil ég nefna að ég deili áhyggjum með hv. þm. í því máli sem hann nefndi um 50 millj. kr. sparnað vegna sjúkraþjálfunar. Auðvitað er nauðsynlegt að leita allra leiða til þess að draga úr útgjöldum og spara en ég held að það þurfi að fara mjög varlega í að breyta svo reglum eða ganga svo hart fram varðandi endurgreiðslur fyrir sjúkraþjálfun að það komi í veg fyrir þau markmið sem eru almennt með sjúkraþjálfun. Þess vegna hef ég verulegar áhyggjur af því hvernig samningar verða við sjúkraþjálfara og hvernig reglum verður breytt og tel að nauðsynlegt sé að fylgjast mjög náið með því. Varðandi samkomulag við stóru spítalana vil ég segja það vegna ræðu hv. þm. að mjög merkilegur samningur hefur náðst við stóru sjúkrahúsin og það er tímamótaverk á sviði rekstrar heilbrigðisstofnana.

Hæstv. forseti. Mér þykir ánægjulegt að heyra hv. 1. þm. Vesturl. lýsa því yfir að hann hafi nokkrar áhyggjur af 50 millj. kr. sparnaðinum í sjúkraþjálfun þó það sé ekki stóra málið í fjárlagagerðinni. En það er kannski vísbending um það sem ég óttast að hafi einkennt oftar en ekki sparnaðartillögur hæstv. núv. ríkisstjórnar og hæstv. heilbr.- og trmrh. þessarar ríkisstjórnar að heildaryfirsýn hafi vantað. Þegar gerðar hafi verið tillögur um sparnað á einstökum liðum hafi menn í raun vísað vandanum til en ekki tekist á við hann og ekki verið að leysa hann. Varðandi það að hækka skatta held ég að engum blandist hugur um að sumir efh.- og viðskiptanefndarmenn og a.m.k. fulltrúar Framsfl. í þeirri nefnd hafa verið þeirrar skoðunar, og ég hygg að svo sé nú reyndar um fleiri hv. alþm., að það eigi að taka upp fjármagnstekjuskatt og reyndar er að finna áform um það í yfirlýsingum hæstv. ríkisstjórnar. Mögulegt er að stíga fyrstu skref í því sambandi með því að breikka eignarskattsstofninn og ná þar inn umtalsverðum tekjum á þessum tíma þegar þarf virkilega að takast á við margvíslegan rekstrarvanda í ríkisfjármálunum. Þá er tímabært að lækka svokallaðan ekknaskatt þegar nýjar tekjur koma inn frá þessum álagningarstofnum en ekki að gera það fyrir fram. Um samkomulag við stóru spítalana vil ég aðeins segja að það er að sjálfsögðu ánægjulegt ef hægt er að gera samkomulag um raunhæfar sparnaðaraðgerðir og ná samstöðu um það hvernig fjárveitingar til þessara stofnana eiga að vera en það þarf þá að vera raunhæft. Tölurnar, sem byggt er á, þurfa að vera réttar og að menn fái ekki viðbótarsparnaðartillögur í bakið sem útilokað verður að standa við í viðbót við það sem áður hafði verið áætlað.

Hæstv. forseti. Varðandi skattabreytingar liggur fyrir í yfirlýsingu frá ríkisstjórninni að gert er ráð fyrir því að undirbúa upptöku fjármagnstekjuskatts þannig að eignatekjur verði skattlagðar og ég tel því að það mál sé í eðlilegum farvegi. Varðandi það sem kom fram í ræðu hv. þm., Guðmundar Bjarnasonar, um vanda daggjaldastofnana, tel ég að það mál sé meðal margra sem þurfi að vinna að og ég held að þar eigi að fara svipaðar leiðir og ríkisstjórnin hefur gert varðandi einstök sjúkrahús, þ.e. að ganga til samninga við stjórnendur spítalanna og ná niðurstöðu um rekstur þeirra þannig að miðað sé við aðstæður og eðli hverrar stofnunar og reynt að ná tökum á rekstri sjúkrastofnana án þess að það sé gert í fjárlögum. Það á að byrja á því að ganga til samninga og ná niðurstöðu og mér sýnist að samningar, sem heilbrrh. hefur staðið fyrir gagnvart stóru sjúkrahúsunum og reyndar fleiri sjúkrahúsum á þessu ári, séu vísbending um það hvað hægt er að gera og hvað eigi að gera. Ég tel að það ætti að líta til þess einnig hvað varðar daggjaldastofnanirnar. Varðandi heimildir 6. gr. tel ég að það sé í fyllsta máta eðlilegt að inn í heimildum á 6. gr. sé sala hlutabréfa og breytingar eins og t.d. á SKÝRR, að eignarhluta ríkisins verði breytt í hlutafé í því fyrirtæki. Hins vegar liggur alveg fyrir að meðeigandinn er Reykjavíkurborg. Það þarf því tvo til að gera fyrirtækið að hlutafélagi þannig að R-listinn í Reykjavík á væntanlega eftir að fjalla um það mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka yfirlýsingu hv. 1. þm. Vesturl. um það að þrátt fyrir það sem hann sagði í fyrra andsvari sínu að það sé að finna yfirlýsingar hjá hæstv. ríkisstjórn og núverandi stjórnarflokkum um skattahækkanir þannig að það sé ekki bara stjórnarandstaðan eins og mátti skilja á fyrra andsvari hans sem hefur lagt til hugmyndir í þá veru. Enda er þetta opinbert og kannski ekki ný yfirlýsing en það var ágætt að fá það staðfest hér út af því sem fram kom í hinu fyrra andsvari. Ég fagna því líka ef gengið verður til samninga og samkomulags við þær daggjaldastofnanir og þær aðrar heilbrigðisstofnanir sem eiga við verulegan rekstrarvanda að glíma, að fulltrúar ríkisvaldsins eða ráðuneytanna setjist niður með þeim aðilum sem fást við rekstrarvandamálin dag frá degi og hafa auðvitað verulegar áhyggjur af því að sjá fram á hallarekstur sem þeir eiga erfitt með að ráða við og nánast alveg útilokað að leysa öðruvísi en með þeim hætti sem ég rakti áðan, þ.e. að draga umtalsvert úr þjónustu stofnananna. Það er auðvitað óásættanlegt og alls ekki mögulegt í því ástandi sem ríkir á mörgum þessum stofnunum og eftirspurnin er mikil eftir þjónustu sem stofnanirnar veita. Ég vona sannarlega að gengið verði í það og að hv. 1. þm. Vesturl. beiti sér fyrir því að slíkt verði gert meðan hann hefur aðstæður til. Að lokum varðandi ákvæðin í 6. gr. sem ég gerði ekki sérstaklega að umtalsefni í ræðu minni áðan þá þarf ég ekki að ítreka það annað en segja og lýsa því yfir að ég er algerlega ósammáa því sjónarmiði sem kom fram hjá hv. 1. þm. Vesturl. Ég tel að svona ákvarðanir um sölu ríkisfyrirtækja eigi ekki að taka í 6. gr. heimildum með lítilli umræðu og lítilli umfjöllun. Það sé miklu stærra mál heldur en svo. Það verði að fjalla um þau í hv. þingi ítarlega og af nefndum sem gefa sér tíma til þess að fara vel ofan í þau mál.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka samstarfsfólki í fjárln. fyrir samstarfið, svo og starfsfólki fjárln. og þá sérstaklega starfsfólki Alþingis í Austurstræti fyrir einstaklega gott samstarf. Einnig þeim fulltrúum fjmrn. sem unnið hafa með nefndinni og starfsfólki Ríkisendurskoðunar, sem brugðist hefur vel við flestum þeim beiðnum um vinnu sem frá okkur nefndarmönnum hafa komið. Ég get þó ekki varist því að nefna þá skoðun mína hér að vinna Ríkisendurskoðunar er ekki nýtt sem skyldi. Ríkisendurskoðun er stofnun sem heyrir til Alþingis og á að vera okkur til halds og trausts varðandi fjárhagsmál ríkisins. Stofnunin hefur skilað fjölda skýrslna til Alþingis um einstök málefni og stofnanir. Einnig liggja hjá Ríkisendurskoðun og ráðuneytum skýrslur sem ráðuneytin hafa beðið stofnunina sérstaklega um en koma aldrei fyrir okkar augu. Eðlilegt hefði verið að efni þessara skýrslna og niðurstöður væru hafðar til hliðsjónar við vinnu fjárln. við afgreiðslu á fjárlögum hvers árs. Því miður er það ekki gert nema í afar litlum mæli og því heldur lítið gert með þær ábendingar sem fram koma um fjárhag eða meðferð fjármuna hjá einstökum stofnunum eða ráðuneytum. Þá eru, eins og ég sagði áðan, dæmi þess að Ríkisendurskoðun hafi að beiðni ráðuneyta framkvæmt bókhalds- eða stjórnsýsluúttekt hjá einstökum stofnunum og skilað um þær skýrslu. Ef slík beiðni kemur frá ráðuneyti og fer ekki í gegnum Alþingi þá virðist reyndin vera sú að alþingismenn eigi engan rétt á að fá viðkomandi skýrslur í hendur, ekki einu sinni fjárln. sem á síðan að fjalla af raunsæi um fjárhag og fjárframlög til þessara sömu stofnana. Þetta hljóta að teljast fullkomlega óeðlileg vinnubrögð. Í fyrsta lagi er Ríkisendurskoðun stofnun sem heyrir undir löggjafarvaldið og ber að vinna með því og fyrir það. Í öðru lagi hlýtur það að orka tvímælis ef stofnun, sem á að vera löggjafanum til halds og trausts varðandi fjárhagsmálefni ríkisins, afhendir ekki gögn sem hugsanlega geta orðið til þess að ákvarðanir Alþingis er varða fjárlög séu traustari en ella, því það er, að mínu mati, hlutverk þessarar stofnunar fyrst og síðast. Ég er einnig þeirrar skoðunar að fari ráðuneyti fram á úttekt Ríkisendurskoðunar á einhverju sérstöku máli og fari sú beiðni ekki í gegnum Alþingi eigi ráðuneytin að greiða fyrir þessa þjónustu, en það er ekki gert í dag. Ég er ekki með þessu að segja að það sé ekki af hinu góða að ráðuneytin láti skoða stofnanir sem til þeirra heyra. Þvert á móti tel ég það vera til fyrirmyndar. En Ríkisendurskoðun heyrir undir Alþingi og á að þjóna því fyrst og fremst. Það er mikil nauðsyn að koma á föstum reglum um meðferð Alþingis á þeim skýrslum sem Ríkisendurskoðun skilar svo að sú vinna sem þar er innt af hendi þjóni tilgangi sínum og skili sér í trúverðugri fjárlögum. Ríkisendurskoðun kemur mun minna að fjárlagavinnunni en áður og ég tel það bagalegt og nauðsyn að bæta þar úr, í það minnsta að skýrslur stofnunarinnar séu notaðar í meira mæli en nú er gert og eftirlit haft með því hvort bætt hafi verið úr þeim atriðum sem gerðar hafa verið athugasemdir við í rekstri einstakra stofnana. Eins og fram hefur komið þá áteljum við í minni hluta fjárln. harðlega þau vinnubrögð sem beitt hefur verið við undirbúning 3. umr. fjárlaga. Hörð gagnrýni hefur einnig komið fram um sama mál frá minni hluta efh.- og viðskn. Hér er þó ekki eingöngu við meiri hluta þessara nefndar að sakast heldur fyrst og fremst hæstv. ríkisstjórn. Mikilvægar tillögur hafa borist seint til nefndanna, svo seint að varla hefur unnist tími til að skoða þær eins vel og okkur ber. Fylgifrumvörp fjárlaga, meðal annars þau er lúta að tekjuhliðinni, komu seint og eru enn til umfjöllunar í nefndum eða umfjöllun rétt að ljúka. Þetta kemur m.a. fram í áliti, sem minni hluti efh.- og viðskn. skilaði til fjárln. um frv. til fjárlaga og áhrif skattalagabreytinga á tekjur ríkissjóðs en þar segir, með leyfi forseta. ,,Nefndin hefur farið yfir tekjugreinina og er skemmst frá því að segja að þegar afgreiðsla nefndarinnar átti sér stað var yfirferð nefndarinnar á skattafrumvörpum ríkisstjórnarinnar ekki hafin. Þessi staðreynd hlýtur eðli málsins samkvæmt að setja mark sitt á umfjöllunina þar sem ekki liggur endanlega fyrir hvaða áhrif skattalagabreytingarnar hafa á tekjur ríkissjóðs.`` Enn fremur segir í þessu nefndaráliti minni hluta efh.- og viðskn., með leyfi forseta: ,,Minni hlutinn vill að lokum ítreka að það þjónar takmörkuðum tilgangi að skila áliti sem þessu meðan þau vinnubrögð eru viðhöfð sem nú tíðkast á Alþingi. Þar á minni hlutinn við að nauðsynleg fylgifrumvörp fjárlaga komi ekki fram fyrr en svo seint að ekki er hægt að viðhafa eðlilegan vinnuferil við framgang mála. Það endurspeglast m.a. í því hvað þetta mál varðar, að nefndin skuli þurfa að skila umfjöllun um tekjugreinina áður en umfjöllun um skattalagafrumvörpin er lokið. Það er skoðun minni hlutans að hér verði Alþingi að setja framkvæmdarvaldinu stólinn fyrir dyrnar og gera kröfur um vandaðri vinnubrögð. Haldi þessu áfram vofir því miður stöðugt yfir sú hætta að það eigi sér stað handvömm við setningu flókinna laga. Dæmin sýna að slíkt hefur átt sér stað á umliðnum árum.`` Af þessu sést, virðulegi forseti, að það er ekki einungis um að ræða óánægju okkar sem skipa minni hluta fjárln. með þau vinnubrögð er hafa verið viðhöfð í því mikilvæga máli sem hér er til umfjöllunar og ég tek að fullu undir þau varnaðarorð sem eru í niðurlagi álits minni hluta efh.- og viðskn., svona vinnubrögð eru okkur ekki sæmandi. Og það er fleira en að mál berist seint og illa til fjárln. og efh.- og viðskn. Ég má til með að minnast á það hér að fyrir nokkru síðan fóru fulltrúar fjárln., ritari fjárln. og fulltrúi fjmrn. til Noregs til þess að athuga hvaða vinnubrögð Norðmenn viðhöfðu við fjárlagagerð. Mikið stóð til og skýrslum var skilað. Það átti að bæta vinnubrögð fjárln. og samskipti við fagnefndir þingsins. Fundir voru haldnir með formönnum fagnefnda og talað var um að skila tillögum og skýrslum í febrúar sl., fyrir 10 mánuðum síðan. Ekkert af þessu skilaði sér. Og ef ekki kæmu til skýrslur sem fulltrúar sem fóru í þessa ferð skiluðu til fjárln. þá hefði ég helst getað haldið að það sem hefði lærst af þessari ferð væri það að það ætti að aðskilja sem mest vinnu minni og meiri hluta fjárln. því að svo oft kom það fyrir að minni hluti fékk lítið sem ekkert að fylgjast með framgangi mála. Það kom einnig fyrir að tillögur meiri hluta lágu fyrir án þess að erindi sem ættu að fylgja þeim með rökstuðningi væru til staðar. Ég get nefnt þar dæmi um sérstakt verkefni sem lagt er til að fái 1 millj. á fjárlögum næsta árs, sem er einhvers konar rannsóknarverkefni á örverum í Hveragerði. Fyrst kom þetta inn sem beiðni Hveragerðisbæjar um 5 millj. í göngustíg á hverasvæði og rannsóknir á lífríki á hverasvæði Hvergerðinga. Hvergerðingum var þá víst bent á, eftir þeim heimildum sem ég hef frá forseta bæjarstjórnar, að því miður tíðkaðist það ekki að Alþingi veitti fjármagn í göngustíga á hverasvæði eða göngustíga innan sveitarfélaga, því yrði að leita annarra leiða. Þá birtist okkur tillaga þess efnis að nú skyldi veita 1 millj. kr. í sérstakt samstarfsverkefni sem væri milli Hvergerðisbæjar, Garðyrkjuskólans og að ég held, einnar deildar Háskóla Íslands. Þá átti að fara að rannsaka lífríki á hverasvæðinu. Í þetta átti að fara milljón og að byggja þarna upp þessa rannsóknastöð. Menn voru sammála um að hugsanlega væri best að slík fjárveiting væri geymd hjá Garðyrkjuskóla ríkisins. En þá kemur í ljós að forseti bæjarstjórnar ásamt bæjarstjórn Hveragerðisbæjar vissi ekkert um málið og var alls ekki inni á að samþykkja þennan samstarfssamning milli þessara þriggja aðila, hreint ekki, vegna þess að eftir því sem mér er tjáð af bæjarfulltrúum í Hveragerði fól samningurinn í sér að Hvergerðingar misstu yfirráð yfir hverasvæðinu. Þar með var það úr sögunni og þá þurfti að smíða nýtt erindi. Það næsta sem heyrist af erindinu er það að nú sé þetta orðið samstarfsverkefni Iðntæknistofnunar og Hveragerðisbæjar og nú skuli rannsaka örverur á hverasvæðinu. Hver var tilgangurinn með þessum rannsóknum? Jú, hann er m.a. sá að laða að ferðamenn. Mér finnst það út af fyrir sig, virðulegi forseti, kraftverk, ef hægt er að gera rannsóknir á örverum og amöbum og öllu öðru slíku það áhugaverðar að það laði að ferðamenn og auki ferðaþjónustuna, verði til þess að ferðaþjónustan vaxi í Hveragerði, þá finnst mér það slíkt kraftaverk að ég mun auðvitað styðja það að í þetta verkefni fari ein milljón.

Undir kartöflusöng skulu rannsóknir ...

Undir kartöflusöng skulu rannsóknirnar fara fram, segir hv. þm. Eggert Haukdal. Það veit ég ekki, en e.t.v. hefur það verið rætt í hópi þingmanna Sjálfstfl. á Suðurlandi því að þeim er sjálfsagt best kunnugt um þetta verkefni.

Ég hef heyrt þá ...

En það sem okkur fannst nú kannski hvað einkennilegast við þetta allt saman var að alltaf vorum við í minni hlutanum að biðja um að það yrði lagt fram erindi, rökstuðningur, við fengjum að sjá þetta erindi. Þegar það kemur loksins fram, þá er það greinargerð frá Iðntæknistofnun, Jakobi Kristjánssyni, sem er mætur maður hjá Iðntæknistofnun, og sú greinargerð er síðan í ágúst. Þannig að greinargerðin hafði legið fyrir frá því í ágúst. En það var ekki nóg því að Iðntæknistofnun vildi ekki sækja um þessa milljón og þá voru góð ráð dýr. Faxað í hvelli í Hveragerði og erindið kom sama dag og átti að fara að ljúka afgreiðslunni. Og þar með er þetta orðið að veruleika. Meiri hlutinn gerir tillögur um milljón til þess að rannsaka örverur og amöbur í Hveragerði með tilliti til aukinnar ferðaþjónustu í framtíðinni. Þetta eru náttúrlega vinnubrögð sem eru alveg með ólíkindum. En það er ekki allt búið enn. Það er ávallt hægt að koma okkur í minni hlutanum á óvart. Það gerðist hér við ræðu formanns áðan þegar hann kynnti tillögur meiri hlutans, að þar kom fram samþykkt sem gerð hefur verið um samninga sem eigi að gera vegna halla á Sjúkrahúsi Suðurlands og sem er auðvitað hið brýnasta og þarfasta mál rétt eins og rannsóknir á örverum, sem reyndar vel að merkja var búið að ganga frá, ég gleymdi að nefna það hér áðan, um leið og við gerðumst aðilar að samningi um líffræðilegan fjölbreytileika. Þá átti að vera séð fyrir þessum rannsóknum á örverunum. Það var hins var ekki nefnt, held ég, í þessum samningum um líffræðilegan fjölbreytileika að þær geti haft örvandi áhrif á ferðamannastrauminn í einstök byggðarlög landsins, þannig að það er sjálfsagt að taka tillit til þess sem þeir hafa gleymt í umfjöllunni, þessir mætu menn sem stóðu að þeim samningi um líffræðilegan fjölbreytileika. Í ræðu formanns áðan kemur það fram að það er lagt hér til að gengið verði til samninga við Sjúkrahús Suðurlands um að bæta hallann, líkt og hefur verið gert við önnur sjúkrahús, eða fjárhagsvandamál sjúkrahússins. Þetta er hið besta mál, en það hefur bara aldrei verið afgreitt af allri nefndinni, aldrei. Þetta eru vinnubrögð sem mér finnst ekki eiga að eiga sér stað. Og er það nema von að maður sé farinn að velta því fyrir sér, hvað lærðu menn í Noregi? Hvað lærðu menn af vinnubrögðunum í Noregi? Ég er búin að sitja í þessari ágætu nefnd, ég held að þetta sé áttundi veturinn og þetta hefur ekki gerst áður. Þó að ýmislegt hafi nú gengið á í samskiptum minni og meiri hluta í gegnum tíðina þá hefur þetta ekki gerst áður, að við höfum ekki haft erindi sem liggja að baki tillögum eða það hafi komið hér inn afgreiðsla þar sem lagt er fyrir Alþingi lokatillögur fjárln. án þess að það hafi verið til umræðu í hv. fjárln. En þetta er svo sem allt á sömu bókina lært. Við fengum heimsókn frá Þjóðhagsstofnun sl. mánudagsmorgun þar sem kynnt voru drög að nýrri þjóðhagsspá. Seint sama kvöld, í fyrrakvöld, komu svo fulltrúar fjmrn. og fóru yfir þær breytingar sem breyttar forsendur leiddu af sér, bæði hvað varðar afkomu ríkissjóðs á árinu 1994 og 1995. Þessar breytingar eru vissulega fagnaðarefni en koma þó ekki að öllu leyti á óvart. Í þjóðhagsáætlun sem lögð var fram af hæstv. forsrh. í október í fyrra var gert ráð fyrir 2,5% samdrætti í landsframleiðslu á þessu ári. Við í minni hluta fjárln. sögðum þá að sú spá væri of svartsýn, töldum að samdráttur í þorskafla á því fiskveiðiári þyrfti ekki endilega að koma fram í samdrætti útflutningstekna og landsframleiðslu. Reynslan hafði sýnt okkur að mögulegt væri að auka aðrar veiðar og að það gæti gerst í ríkari mæli en þjóðhagsspá gerði ráð fyrir. Þá töldum við að ef lækkun raunvaxta héldist mætti reikna með auknum umsvifum í atvinnulífinu og þar með auknum þjóðartekjum. Nú hefur komið í ljós að þessi orð voru ekki ofmælt þar sem því er nú spáð af Þjóðhagsstofnun að hagvöxtur verði 2% og jafnvel spurning hvort þar séu öll kurl komin til grafar. Má til dæmis nefna að ritið Gjaldeyrismál, sem fyrirtækið Ráðgjöf og efnahagsspár hf. gefur út, spáði því ekki alls fyrir löngu að hagvöxtur yrði 4% á þessu ári. Við töluðum einnig um það fyrir ári síðan hvaða áhrif hagstæðari efnahagsþróun ætti að hafa á ríkisfjármálin. Ef hagvöxtur yrði meiri á þessu ári en ráð væri fyrir gert, eins og ýmislegt virtist benda til, ætti það að leiða til minni halla ríkissjóðs en gert var ráð fyrir í tillögum meiri hluta Alþingis. Í ljósi þess að þetta hefur gengið eftir er enn óásættanlegra en ella að fjárlögum 1994 verði lokað með miklum halla, eins og fram kom við umræðu um fjáraukalög hér fyrr í dag. Vissulega er um að ræða minni halla en svörtustu spár gerðu ráð fyrir, bæði í krónum talið og sem hlutfall af landsframleiðslu. Þetta er þó ekkert til að hrósa sér af í ljósi þeirra upplýsinga sem fram hafa komið, bæði frá fjmrn. og Þjóðhagsstofnun. Í raun hefði halli ríkissjóðs átt að vera minni ef allt væri með felldu. Ef halli ríkissjóðs stendur í stað, þrátt fyrir hagvöxt, er kerfislægi hallinn að aukast, en sá hluti hallans sem tengist slaka í þjóðarbúskapnum að minnka. Það er þessi kerfislægi halli sem er aðalvandamálið í dag og á honum verður að taka. Fyrir næsta ár er nú spáð rúmlega 2% vexti landsframleiðslu og 3% hækkun þjóðartekna. Erfiðara er að gagnrýna þessa spá Þjóðhagsstofnunar en þá sem við vorum með hér fyrir rúmu ári. Reyndar virðist mér spáin við fyrstu yfirferð um margt raunhæfari en áður. En eins og áður sagði hefur nefndin ekki haft mikinn tíma til þess að skoða þær forsendur sem að baki þjóðhagsspár liggja né heldur þær breytingar sem hún hefur í för með sér fyrir þjóðarbúskapinn. Ég hafði það reyndar á tilfinningunni að þeir sem komu á fund nefndarinnar með þessi gleðitíðindi væru eiginlega alveg hissa og gætu ekki almennilega skýrt hvað það er í raun sem hefur leitt til þessara breytinga. Þaðan af síður hvort þær yrðu varanlegar, enda um ýmsa stóra óvissuþætti að ræða, eins og Þjóðhagsstofnun lagði áherslu á, t.d. óvissu er varðar loðnuveiðar. Því miður er margt sem bendir til þess að loðnuvertíð verði lélegri en ráð er fyrir gert. Óvissan er einnig varðandi veiðar okkar utan landhelgi, sérstaklega á Svalbarðasvæðinu og í Smugunni og ekkert er víst um verðlag á sjávarafurðum. Þessir þættir eru mjög veigamiklir áhrifavaldar í þeirri þjóðhagsspá sem nú liggur fyrir. Ef spá Þjóðhagsstofnunar gengur hins vegar eftir er spáð að landsframleiðslan aukist um 2,1% á árinu 1995 og að þjóðartekjur aukist um 3%. Aukning þjóðarútgjalda er áætluð 3,3% á næsta ári. Þar skiptir mestu að gert er ráð fyrir 5,2% aukningu í fjárfestingu. Talið er að viðskiptajöfnuður verði hagstæður um 4,3 milljarða kr. og spá um verðlag er óbreytt. Þetta er allt til hins betra. En þrátt fyrir þennan bata er enn gert ráð fyrir verulegu atvinnuleysi á næsta ári eða um 4,6%. Þetta er alvarlegt ástand og erfitt að standa frammi fyrir því að sagt sé að allt sé á leið til betri vegar, en áfram horfum við þó fram á að mjög stór hópur fólks verði án vinnu ef ekki verður gripið til sérstakra og víðtækra ráðstafana af hálfu hins opinbera. Betra ástand í efnahagsmálum þjóðarinnar hefur vissulega skilað meiri tekjum til ríkissjóðs, en þeim er eytt jafnharðan og jafnframt gert út á betri tíð, eins og við sjáum í fjárlagafrv. og þeim brtt. sem hér liggja fyrir, og þessi bati skilar sér ekki til heimilanna í landinu hvað sem líður öllum skýrslum, spám og meðaltölum. Vaxandi atvinnuleysi, láglaunastefna þessarar ríkisstjórnar og ýmsar aðgerðir hennar á þessu kjörtímabili hafa orðið til þess að við fjölda heimila í landinu blasir ekkert við nema gjaldþrot. Þó svo bjartsýnustu spár um betra efnahagsástand gangi eftir verður sá bati því miður ekki þessum heimilum til bjargar því hann skal aðeins að litlu leyti notaður til þess. Aukið svigrúm ríkisins virðist hins vegar eiga að nota til þess að bæta enn hag þeirra sem mest hafa. Seðlabankinn sendi frá sér greinargerð nú í haust þar sem eftirfarandi kemur fram, með leyfi forseta: ,,Skuldir heimilanna við lánakerfið hafa vaxið hröðum skrefum á undanförnum árum. Í lok júlí á þessu ári er áætlað að lán til heimila hafi numið um 264 milljörðum og aukist á síðustu 12 mánuðum um 11,3 milljarða eða svipaða fjárhæð og á 12 mánuðum þar á undan. Skuldir heimilanna námu í árslok 1993 um 64% af landsframleiðslu en voru rúm 13% af landsframleiðslu á árinu 1980 og hafa því tæplega fimmfaldast miðað við landsframleiðslu á þessu tímabili og skuldir heimilanna hafa aukist enn áfram á þessu ári sem nú er að líða.`` Eins og fram kemur í nál. minni hluta fjárln. er um mjög alvarleg vanskil að ræða hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Fjárhagsaðstoð sveitarfélaga til einstaklinga hefur á síðustu tveimur árum aukist um 80% frá því sem var. Þetta kom fram á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga nú í haust og tölurnar sem nefndar eru í þessu sambandi eru ógnvekjandi. Samanlögð fjárhagsaðstoð Reykjavíkur, Kópavogs, Hafnarfjarðar og Akureyrarbæjar nemur um 660 millj. kr. á þessu ári. Þetta eru beinar afleiðingar þess mikla atvinnuleysis sem verið hefur og ýmissa ákvarðana þessarar ríkisstjórnar. Skuldir ríkis og sveitarfélaga hafa einnig vaxið jafnt og þétt sem hlutfall af landsframleiðslu. Ekki verður séð að þær breytingar sem nú liggja fyrir snúi þeirri þróun við. Í fylgitöflum með frv. kemur fram að heildarskuldir ríkissjóðs munu fara í nær 49% af landsframleiðslu á næsta ári, en þær voru nærri 32% í árslok 1991 og 31% í árslok 1992. Hreinar skuldir ríkissjóðs verða rúmlega 31% af landsframleiðslu samanborið við rétt rúmlega 16% á árunum 1990 og 1991. Þetta þýðir að hreinar skuldir ríkissjóðs hafa nær tvöfaldast sem hlutfall af landsframleiðslu á einu kjörtímabili. Vel að verki staðið þar. Um næstu áramót er gert ráð fyrir að hreinar skuldir sveitarfélaganna nemi um 3,7% af landsframleiðslu eða um 48% af tekjum þeirra. Þetta er þróunin sem blasir við þegar litið er á skuldir hins opinbera, þ.e. ríkis og sveitarfélaga, sem gjarnan er notað í alþjóðlegum samanburði. Heildarskuldir hins opinbera verða á næsta ári um 56% af landsframleiðslu samanborið við tæplega 36% þegar þessi ríkisstjórn tók við, en hreinar skuldir 35% samanborið við 17% áður. Hvað varð um hin háleitu markmið þessarar ríkisstjórnar í upphafi kjörtímabilsins um ábyrga stjórn efnahagsmála og hallalaus fjárlög? Hreinar vaxtagreiðslur eru um 7% af tekjum ríkisins. Þessi mikla vaxtabyrði þrengir óneitanlega svigrúm til athafna. Vaxtagjöldin breytast mikið við hvert prósentustig í hækkun vaxta. Í tillögum meiri hlutans er gert ráð fyrir 300 millj. kr. hækkun vaxtagjalda. Þessi tillaga er í raun viðurkenning stjórnvalda á því að sú vaxtahækkun sem orðið hefur á undanförnum vikum sé í raun komin til að vera og jafnvel haldi vextir áfram að hækka. Það er ýmislegt óljóst við afgreiðslu fjárlaga, en óvissan er þó mest hvað varðar innlendan fjármagnsmarkað og vextina. Vextir hafa verið á uppleið nær allt þetta ár og fara hækkandi. Vextir í bankakerfinu eru mjög háir og skammtímaávöxtun á fjármagnsmarkaði er einnig mjög há. Þetta gerist þrátt fyrir að afkoma bankanna og annarra fjármagnsstofnana hafi batnað á árinu. Svigrúm þeirra til vaxtalækkana ætti því að hafa aukist. Skuldsett heimili bera einnig hærri vexti en önnur vegna þess að þeim er raðað í hærri vaxtaflokk. Þannig er vaxtapólitíkin sem bankastofnanirnar reka beinlínis notuð til að gera erfiða skuldastöðu heimilanna enn erfiðari. Það er ljóst að hvorki viðvarandi halli ríkissjóðs né skuldaþróunin skapa grundvöll til varanlegrar lækkunar vaxta eins og glögglega hefur komið fram að undanförnu. Áætlanir gera ráð fyrir að það dragi úr lánsfjárþörf hins opinbera. Á móti verður að horfa á að sú lækkun skulda atvinnufyrirtækja sem átt hefur sér stað að undanförnu mun líklega leiða til aukinna fjárfestinga sem aftur þrengir svigrúm ríkissjóðs á lánsfjármarkaðnum. Eins og ég hef áður sagt virðast betri horfur í efnahagsmálum og betra ástand en ráð var fyrir gert ekki skila sér svo nokkru nemi í betri afkomu ríkissjóðs. Áfram er haldið á þeirri braut sem ríkisstjórnin markaði í upphafi, að eyða meiru en aflað er. Nú þegar hefur verið gert út á bjartsýna spá Þjóðhagsstofnunar. Útgjaldaliður frv. hækkar um 3,6 milljarða króna á móti 2,7 milljarða hækkun tekjuhliðar. Hallinn eykst því um 900 millj. kr. frá því sem frv. gerði ráð fyrir. Áhrif skattalagabreytinga sem tengjast yfirlýsingu ríkisstjórnar frá 10. des. skipta ekki miklu varðandi útgjaldaliðinn. Þar er aðeins um að ræða tekjulækkun upp á um 200 milljónir. Aðrir fulltrúar í minni hluta fjárln. munu fara ítarlega í þær breytingartillögur sem hér hafa verið lagðar fram af meiri hluta nefndarinnar, eins og hv. þm. Guðmundur Bjarnason gerði í ræðu sinni áðan varðandi heilbrigðismálin og tryggingaþáttinn. Ég vil þó aðeins benda hér á umfjöllun okkar í nefndaráliti, sérstaklega er varðar húsnæðismálin, Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og mennta- og menningarmál, sérstaklega þann hluta sem fjallar um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Í umfjöllun okkar um samgöngumál kemur fram að í ýmsum liðum samgöngumála hefur verið farið fram úr áætlunum eða jafnvel hafin verk sem alls ekki eru á áætlun. Þessi vinnubrögð eru gagnrýni verð. Til dæmis hefur 170 millj. kr. verið varið til framkvæmda við flugstjórnarmiðstöð í Reykjavík þrátt fyrir að ekki hafi verið gert ráð fyrir þeim kostnaði í flugmálaáætlun. Samkvæmt gögnum sem ég hef frá Vegagerð ríkisins um stöðuna á þessu ári er lántaka umfram áætlanir um 614 millj. kr. Lántaka vegna vegagerðar hefur aukist stórlega sl. tvö ár. Vissulega er þar um að ræða ákvarðanir þingmanna og örugglega í öllum tilvikum um að ræða brýn og aðkallandi verkefni. En hafa verður í huga að með aukinni lántöku er verið að festa það fé sem til ráðstöfunar er á næstu árum og draga úr vægi þeirra áætlana sem gerðar hafa verið. Í árslok 1994 gerir Vita- og hafnamálastofnun ráð fyrir að skuldir ríkissjóðs vegna hafnaframkvæmda, sem þegar hefur verið ráðist í, verði um 500 millj. kr. og er þar um hækkun að ræða frá fyrra ári. Skuldbindingar hafa verið gerðar á árinu 1994 án þess að fjárveiting hafi legið fyrir eða framkvæmdin hafi verið á hafnaáætlun. Hér er um að ræða skuldbindingar upp á um 113 millj. kr. Ef gerður hefur verið fastur samningur um verkefni og kostnaðarþátttöku ríkissjóðs í því er eðlilegt að þess sé a.m.k. getið í fjárlögum þess árs og fái eðlilega umfjöllun á Alþingi. Þess eru jafnvel dæmi að slík samningagerð standi yfir meðan vinnan við fjárlögin fer fram án þess þó að samningurinn komi nokkurn tíma til umfjöllunar fjárln. eða Alþingis. Ég er ekki að segja með þessu að þau verkefni sem hér um ræðir séu ekki hin þörfustu. Ég held reyndar að þau fengju öll sem eitt jákvæða umfjöllun og afgreiðslu Alþingis, það eru hins vegar vinnubrögðin sem mér finnst vera vítagerð. Þá vil ég nefna sérstaklega lið sem nefnist fyrirhleðslur og er upp á 18,8 millj. kr., sem engan veginn er nægjanleg upphæð til þess að bæta úr brýnustu þörfum. Þar er um að ræða nokkur mjög aðkallandi verkefni. Eitt það stærsta er við Markarfljót, en landbrot er gífurlegt beggja vegna fljótsins. Tillögur um skiptingu þessa liðar koma frá Landgræðslu ríkisins, en ég tel afar mikilvægt að það fari fram úttekt á þeim verkum sem falla undir þennan lið og gerð verði framkvæmdaáætlun líkt og þegar um sjóvörn er að ræða. Ef ekki er unnið eftir fyrir fram gerðri áætlun, sem byggir á nákvæmri úttekt, er hætt við að fjármunir sem fara til þessara verkefna nýtist ekki eins vel og efni standa til. Þannig er reyndar með ýmsar aðrar fjárveitingar, betri undirbúningsvinna skilar betri árangri. Samningsstjórnun er mál sem tekið hefur verið upp á þessu ári sem er að líða. Um er að ræða samning gerðan milli ráðuneytis og stofnunar er undir það heyrir um rekstur viðkomandi stofnunar. Á þetta fyrirkomulag að auka sjálfstæði og forræði stofnana í sínum málum. Örfáir slíkir samningar hafa verið gerðir og verður fróðlegt að fylgjast með árangri af þessari jákvæðu tilraun. Virðulegi forseti. Ég sé í raun ekki ástæðu til að fara nánar í einstaka þætti þessa fjárlagafrv. og þær brtt. sem fram hafa komið því allt er þetta á ábyrgð þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr og þeirra sem styðja hana til þessara verka. En allt stefnir í sama farveg og áður hefur gerst í tíð þessarar ríkisstjórnar. Löngu er kominn tími til að aðrir taki við og færi mál til betri vegar. Fjárlagafrv., vinnubrögðin við afgreiðslu þess hér á Alþingi, væntanleg niðurstaða, ef fram fer sem horfir, sýna betur en nokkuð annað nauðsyn þess að skipta um ríkisstjórn og stefnu í ríkisfjármálum. Við verðum að snúa af braut ójöfnuðar, óréttlætis og skuldasöfnunar.

Virðulegi forseti. Örlítil athugasemd út af ræðu síðasta hv. þm. Það mátti merkja á ræðu hv. þm. að svo væri að meiri hluti nefndarinnar sýndi helst ekki erindi sem nefndinni bærust heldur afgreiddi allt saman fyrir luktum dyrum og það væri ekki fyrr en skjöl væru komin inn í þingið að minni hlutinn fengi að sjá. Þetta er ekki rétt mynd. Nefnt var til sögunnar eitt dæmi varðandi Sjúkrahús Suðurlands. Þannig var að við 2. umr. fjáraukalaga á dögunum, þann dag barst bréf til formanns fjárln. og varð umræðuefni hér við 2. umr. fjáraukalaga þar sem lýst var vanda Sjúkrahúss Suðurlands. Það bréf fékk eðlilega afgreiðslu í nefndinni að mínu mati. Mig kann þó að bresta minni til þess, það kann að hafa farið, ég vil ekki fullyrða um það, það kann að hafa gerst að erindið hafi ekki farið rétta boðleið fyrir alla nefndina. Engu að síður er ég sannfærður um það að allir nefndarmenn vilja stuðla að því að úr vanda Sjúkrahúss Suðurlands á Selfossi verði leyst og samþykktin gengur auðvitað út á það að beina þeim tilmælum til heilbrrn. að farið verði að með sama hætti og gert var með sjúkrahúsin í Neskaupstað og á Akranesi á sl. ári.

Virðulegi forseti. Það dæmi sem ég nefndi um að við hefðum ekki séð erindi þegar tillögur hefðu verið lagðar fram var þessi tillaga um milljón til að laða að ferðamenn með örverum og amöbum eða rannsóknir á þeim. Þar lá ekki fyrir erindi þegar tillagan kom fyrir nefndina. Hins vegar benti ég á það að hv. formaður hætti þó ekki að koma manni á óvart því að hér hefði síðan legið fyrir ný tillaga eða yfirlýsing við ræðu formanns um samninga við Sjúkrahús Suðurlands og ég tók það sérstaklega fram að við mundum styðja þetta. Hins vegar hefði sú tillaga ekki verið endanlega afgreidd. Þó erindið hefði verið kynnt, þá hefði tillagan aldrei verið endanlega afgreidd í allri nefndinni.

Virðulegi forseti. Hafi svo verið þá ber mér að biðja hv. meðnefndarmenn mína afsökunar á því að svo hafi ekki verið gert. Það var ekki af illum hug heldur hitt að þarna kann að vera eitt dæmi af einhverjum hundruðum sem ég þori ekki að fara með hversu mörg eru, það kann að vera eitt dæmi í þessu tilviki þar sem slík mistök hafa átt sér stað og ég tel reyndar að það séu ekki afdrifarík mistök fyrir afgreiðslu fjárlagafrv. heldur sé tillagan og samþykktin af hinu góða.

Hæstv. forseti. Vegna ræðu hv. 4. þm. Suðurl., Margrétar Frímannsdóttur, vil ég segja í fyrsta lagi að það er hárrétt sem kom fram í ræðu þingmannsins að það skiptir auðvitað mjög miklu máli hver þróun vaxta verður hjá okkur á næstunni. En ég vil vekja athygli hv. þm. á því að mikill árangur hefur náðst og vextir hafa lækkað, en vissulega þarf að leggja ríka áherslu á það að vextir haldi áfram að lækka og það verði reynt að koma í veg fyrir einhverja vaxtasprengju sem ég held að sé ekkert tilefni til að ætla að sé á ferðinni. Varðandi það atriði sem kom fram hjá hv. þm. að verk sem ekki séu á áætlun fari af stað, þá er það út af fyrir sig rétt. Það eru auðvitað ekki góð vinnubrögð en hins vegar er það nú yfirleitt þannig að það er á grundvelli yfirlýsingar þingmanna í einstökum kjördæmum hvort sem um er að ræða framkvæmdir í vegagerð, hafnargerð eða öðru og á grundvelli yfirlýsinga og samþykki viðkomandi ráðherra. Þetta er þekkt og viðvarandi vandamál, en ég held að í flestum tilvikum séu þetta svo mikilvæg verkefni að þau þoli ekki bið og þess vegna er farið út í lántöku vegna þeirra. Varðandi samningsstjórnun sem hv. þm. nefndi þá fagna ég því að það skuli vera vakin athygli á því atriði vegna þess að ég held að það sé mál sem sé ástæða til þess að draga hér fram og er ein af mörgum skrautfjöðrum í núv. ríkisstjórn þar sem gerð er tilraun til þess að bæta stjórnun, bæta samskipti milli ráðuneyta og viðkomandi stofnana, í þeim tilgangi að hafa markvissara starf hjá stofnunum þannig að það liggi klárara fyrir með hvaða hætti ætlast er til að viðkomandi stofnun sinni þeirri þjónustu sem um er samið að hún geri.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. að vextir lækkuðu um tíma. Það er hins vegar viðurkennd staðreynd að þeir hafa hækkað undanfarið og mér sýnist að í afgreiðslu fjárlaga bendi ekkert til annars heldur en að það sé gert ráð fyrir því að vextir haldi áfram að hækka eitthvað og sú hækkun sem er t.d. á vaxtagjöldum um 300 millj. bendir til þess. Ég tók hér samningsstjórnun jákvætt upp vegna þess að ég held að þetta sé mjög spennandi kostur og hefur verið mjög vel kynnt af fjmrn. Ég vil þó taka fram, virðulegi forseti, að ég tel að þetta sé eina fjöðrin sem eftir er í stéli ríkisstjórnarinnar.

Hæstv. forseti. Það eru margar góðar fjaðrir í stéli ríkisstjórnarinnar sem betur fer, en það var ekki að ástæðulausu að samningsstjórnun var tiltekin sem einhver skrautfjöður. Varðandi þróun vaxta, þá held ég að það sé engin ástæða til þess að vekja einhvern ótta eða draga fram sem hættumerki þann halla sem er á ríkissjóði. Ég tel að öll merki efnahagslífsins, eins og fram kom á fundi fjárln. þegar forstjóri Þjóðhagsstofnunar gerði grein fyrir endurskoðaðri þjóðhagsáætlun, öll merki í þjóðfélaginu bendi til þess að við séum á uppleið og fjárlög sem hér eru til umfjöllunar eru vissulega tæki til þess að okkur megi takast að draga úr atvinnuleysi og styrkja stöðu þjóðarbúsins inn á við og út á við.

Virðulegi forseti. Það er óhjákvæmilegt að gera nokkuð að umtalsefni hér í upphafi þær forsendur sem gengið er út frá nú við 3. umr. fjárlaga fyrir næsta ár. Á fund okkar í hv. fjárln. hafa komið fulltrúar bæði frá fjmrn. og Þjóðhagsstofnun til þess að gera grein fyrir því hvað efnahagsbatinn sé nú orðinn mikill á þessu ári og að það sé alveg óhætt að reikna með því að hann verði sá sami á næsta ári. Reyndar má segja að það sé kannski ekki alveg þessi skoðun sem þessir fulltrúar hafa túlkað, en allt um það, þá hefur meiri hluti hv. fjárln. tekið það svo að hann gæti reiknað með þessum bata og tekið það strax inn í fjárlagafrv. næsta árs að úthluta þessum bata og vel það. Það er að segja, batinn gerir ráð fyrir því að tekjurnar aukist á næsta ári hjá ríkissjóði um 2,7 milljarða kr. en gjöldin eru samkvæmt brtt. meiri hlutans upp á rúma 3 milljarða kr. Það er því alveg óhætt að segja það, eins og ég rakti hér reyndar áðan í umræðu um fjáraukalög, að það væri gott og blessað að nýta þann efnahagsbata sem kominn er til þess að bæta upp það sem ekki var hægt að gera eða ekki var lagt til í fjárlagafrv. yfirstandandi árs, fjárlögum, að það er þó alla vega betra að gera það þannig þegar það er séð hvað er í kassanum heldur en að gera út á framtíðina. Hefur mér raunar heyrst það á hæstv. ríkisstjórn að hún hafi ekki haft hug á því, alla vega þegar hún byrjaði sitt starf hér, því að mikið var talað um fortíðarvanda. Ég tel einmitt að nú sé hæstv. ríkisstjórnin að búa til fortíðarvanda í framtíðinni með því að gera út á væntanlegan efnahagsbata. Það er óhjákvæmilegt að minnast á það að halli ríkissjóðs hefur vaxið á tímabili núv. ríkisstjórnar um 40 milljarða kr. Ríkisstjórnin setti sér það markmið í upphafi og það er aldrei of oft gert að minna á það, að hún ætli að ná niður halla fjárlaga á tveimur árum. En í staðinn stöndum við frammi fyrir því núna á síðasta fjárlagaári þessarar hæstv. ríkisstjórnar að fjárlagahallinn mun verða í kringum 40 milljarðar yfir kjörtímabilið. Skuldir ríkissjóðs hafa auðvitað vaxið á þessu tímabili og hefur það raunar verið rakið í ræðum hv. meðnefndarmanna minna í minni hlutanum hér á undan mér þannig að ég ætla ekki að fara að lesa upp þær tölur aftur fyrir hv. þingheim. En það er ekki nóg að skuldir ríkissjóðs hafi aukist heldur hafa skuldir sveitarfélaga einnig vaxið alveg gífurlega. Í Hagvísum frá Þjóðhagsstofnun, sem gefin er út nú í lok nóvember, segir, með leyfi forseta: ,,Afkoma sveitarfélaga hefur versnað mikið undanfarin ár. Jafnvægi var í fjármálum þeirra árið 1990 en í fyrra var hallinn kominn í 4,7 milljarða kr. og á þessu ári stefnir í svipaðan halla eða jafnvel nokkru meiri. Þessi halli samsvarar um 15% af tekjum sveitarfélaga og um 1,1% af landsframleiðslu. Þetta er mun meiri halli en þekkst hefur hjá sveitarfélögum um langt skeið.`` Menn skyldu athuga það. Þetta er meiri halli heldur en þekkst hefur hjá sveitarfélögum um langt skeið. ,,Hallinn á rekstri sveitarfélaga leggst við hallann á ríkissjóði og stuðlar því að lakri afkomu hins opinbera. Eins og nú horfir í þjóðarbúskapnum getur afkoma hins opinbera ekki talist viðunandi og því er brýnt að treysta hana verulega á næstu missirum.`` Það er greinilegt hér að sá bati sem ríkissjóður er nú að gera út á hefur ekki skilað sér til sveitarfélaganna. Hver skyldi nú vera skýringin á því? Ætli skýringin á því sé ekki fyrst og fremst atvinnuleysið í þjóðfélaginu? Atvinnuleysið sem hefur aukist í tíð þessarar ríkisstjórnar úr 1% árið 1991 í tæp 5% í ár og er spáð svipuðu á næsta ári. Þó reyndar sé gert út á efnahagsbatann þannig að það sé ekki spáð nema 4,6%, þá tek ég það nú með fullkomnum fyrirvara. Þetta atvinnuleysi í þjóðfélaginu þýðir það að sveitarfélögin hafa í vaxandi mæli verið að reyna að bæta úr þessu atvinnuleysi með því að koma á fót alls kyns verkefnum, bæði skammtíma og langtíma verkefnum, átaksverkefnum til þess að bæta þetta atvinnuleysi. Afkoma sveitarfélaganna hefur líka versnað vegna þess að svo mörg fyrirrtæki í sveitarfélögunum hafa orðið gjaldþrota í tíð þessarar hæstv. ríkisstjórnar og þá hafa þau að sjálfsögðu ekki getað greitt sínar skuldir og gjöld til sveitarfélagsins. Þannig að það er margt sem kemur inn í þetta og ég vil vekja athygli á því að þessi bati sem svo er kallaður og á að halda áfram hefur engan veginn skilað sér til sveitarfélaganna. Hann hefur heldur ekki skilað sér til heimilanna eða einstaklinganna því að skuldir heimilanna hafa vaxið alveg gífurlega og við erum búin að gera það að umtalsefni hér í hinu háa Alþingi núna þó nokkrum sinnum. Í því sambandi er einnig hægt að nefna skuldir heimilanna við byggingarsjóðina, en það hefur komið fram hér í umræðum og er rétt að minna á einu sinni enn, að í húsbréfakerfinu er fimmti hver lántakandi í vanskilum. Þetta er nú allur efnahagsbatinn. Hæstv. ríkisstjórn hefur talið sér skylt að reyna að lækka vexti. Það er auðvitað gott mál og ekki skal ég lasta það, en hvernig ætli hún geri það í dag? Hvernig er það framkvæmt að lækka vexti? Það er ekki gert með því móti að draga úr hallanum á ríkissjóði því það hefur ekki tekist í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það er þó alveg greinilega lagt til þegar verið er að ræða um lækkun vaxta að það sé hvað mikilvægast að bæta afkomu hins opinbera. Ríkisstjórnin hefur reynt að halda niðri vöxtum með því m.a. að fjármagna byggingarsjóðina. Hún hefur fjármagnað byggingarsjóðina með lánveitingum og skuld byggingarsjóðanna núna við ríkissjóð er í kringum 7,5 milljarðar kr. Húsnæðisstofnun hefur loforð fyrir því að hún fái 500 millj. til viðbótar núna um áramótin, geti treyst á það hjá ríkissjóði að fá 500 millj. til viðbótar og 1 milljarð í janúar og annan milljarð í febrúar. Það á sem sagt að halda áfram að fjármagna Húsnæðisstofnun með því að ríkissjóður lánar fjármagn vegna þess að Húsnæðisstofnun á núna að fjármagna sig úti á hinum almenna markaði. Það gengur ekki vegna þess að þessi bréf seljast á 5% vöxtum. Vaxtastefna ríkisstjórnarinnar er því hrunin. En ríkisstjórnin ætlar greinilega að reyna að halda þessu vaxtastigi með því að lána Húsnæðisstofnun áfram fjármuni núna um áramót og í janúar og febrúar, 2,5 milljarða kr. Það á að reyna að sýna fram á það úti í þjóðfélaginu að þetta vaxtastig sé raunveruleiki, 5% vextirnir séu raunveruleiki. Og þetta á auðvitað að gera í mars líka, vel fram yfir 8. apríl, þ.e. fram yfir kosningar á að sitja á vöxtunum þannig að það líti út fyrir að ríkisstjórnin hafi náð sínum markmiðum um 5% vexti. Með því að setja húsnæðiskerfið út á hinn almenna markað í útboðum þá hefur minna verið gert af því að semja við lífeyrissjóðina. Lífeyrissjóðirnir hafa ekki séð ástæðu til þess að kaupa húsnæðisbréf á 5% vöxtum. Þeir geta fengið betri ávöxtun annars staðar og það eru engir samningar í gangi við lífeyrissjóðina um það að kaupa húsnæðisbréf. Í framhaldi af því sem ég ræddi áðan um skuldir heimilana þá kom það einnig fram á fundi í hv. fjárln. með forstjóra Húsnæðisstofnunar ríkisins að 140--150 íbúðir eru á nauðungarsölu árlega. 150 íbúðir eru á nauðungarsölu árlega. Þetta er nú efnahagsstefnan í raun sem hæstv. ríkisstjórn hælir sér svo af hér að hafi tekist með eindæmum en ég held að þau eindæmi séu á verri veginn því miður. Ýmsar tillögur hefur hæstv. ríkisstjórn fengið meiri hluta fjárln. til að flytja og fjárln. hefur fjallað um en fyrst og fremst hefur meiri hluti fjárln. tekið þær ákvarðanir og hefur hv. 4. þm. Suðurl. lýst því mjög vel hvernig vinnubrögðin hafa verið í hv. fjárln. og get ég tekið undir það sem hún sagði áðan um það. Það má að vísu viðurkenna það líka að margar þær brtt. sem meiri hlutinn hefur lagt til í fjárln. hafa verið til bóta, en ég gagnrýni það samt sem áður að svo mikið skuli vera komið inn núna af brtt. sem gera algerlega út á það að efnahagsbatinn muni halda áfram á næsta ári. Hins vegar hafa líka nokkrar tillögur ekki hlotið hljómgrunn fyrir augum meiri hluta fjárln. Það er m.a. bréf frá Félagi ísl. sjúkraþjálfara þar sem bent er á það að 50 millj. kr. lækkun útgjalda vegna sjúkraþjálfunar samkvæmt frv. til fjárlaga sé ekki raunhæft og félagið fer fram á að fallið verði frá þessari lækkun útgjalda til sjúkraþjálfunar. Þessi lækkun mun vera fyrirhuguð vegna þess að Tryggingastofnun og fjmrn. álíta að það sé hægt að lækka framlag til sjúkratrygginga með því að gera nýja samninga við sjúkraþjálfara og það sé vegna þess að aðstaða sjúkraþjálfarana sé mismunandi eftir því hvort þeir eru á einkareknum stofum eða vinna á spítölum. Félag sjúkraþjálfara er alveg tilbúið til að ræða þessi mál en bendir á það sem allir hljóta að sjá að það sparast engar 50 millj. kr. við það að þetta mál sé tekið upp þó að þeir sjúkraþjálfarar sem vinna á sjúkrastofnunum og hafa þannig aðstöðu greiði eitthvað fyrir þá aðstöðu, sem er auðvitað sjálfsagt mál, en 50 millj. kr. er engan veginn hægt að hafa út úr þeirri breytingu. Það má líka benda á að sjúkraþjálfun er forvörn og það virðist vera sem hæstv. ríkisstjórn og ráðherrar hennar séu ekkert sérstaklega hrifnir af forvörnum. Ég hef ekki getað séð það sem einhvern rauðan þráð í gegnum þetta fjárlagafrv. eða breytingar á því að það sé neitt sérstaklega verið að hugsa um forvarnir. Í bréfi frá Félagi ísl. sjúkraþjálfara er þó bent á það hvað mikill sparnaður geti orðið af endurhæfingu og ýmsum forvörnum. Ég ætla að taka hér eitt dæmi, með leyfi forseta: ,,Mörg dæmi eru til um þann mikla sparnað sem verður þegar endurhæfing er færð frá stofnunum til göngudeilda. Eitt dæmi er um sjúkling sem hefur verið í sjúkraþjálfun á göngudeild sl. þrjú ár. Sjúklingurinn hefur fengið að meðaltali 40 meðferðir á ári sem kostar þjóðfélagið um 76 þús. kr. á ári. Áður en þessi háttur komst á með göngudeildarþjálfun þurfti þessi sami sjúklingur að liggja inni á stofnun um 30 daga á ári sem kostar þjóðfélagið yfir 1 millj.`` Þarna hlýtur því að vera augljós sparnaður. En með þeim niðurskurði sem er áætlaður á sjúkraþjálfun er verið að draga úr þessum sparnaði sem er hægt að ná. Það virðist vera að hæstv. ríkisstjórn hafi ekki lært mikið af nágrannaþjóðum okkar á Norðurlöndum frekar en fjárlaganefndarmenn lærðu af ferðinni til Noregs því að á Norðurlöndunum hefur sú leið verið farin að auka útgjöld til endurhæfingar en það hefur ekki verið dregið úr þeim eins og hér stendur til að gera og hefur verið gert.

Af því að hv. þm. gerði örlítið hlé, þá vill forseti benda á að klukkan er nú orðin 7 og það var meiningin að fresta fundi klukkan 7 til kl. 8.30. Forseti óskar eftir því að hv. þm. geri hlé á ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Það stendur nú þannig á í minni ræðu að ég get sem hægast gert hlé á henni núna.

Þá óskar forseti eftir að hv. þm. geri það. Þessum fundi er nú frestað til kl. 8.30, en forseti vill vekja á að þá fara fram atkvæðagreiðslur um afbrigði.



Virðulegi forseti. Ég var þar komin í minni ræðu áðan að ég rifjaði upp nokkur atriði sem ekki hafa hlotið náð fyrir augum meiri hluta hv. fjárln. og þaðan af síður líklega meiri hluta ríkisstjórnar. Ég nefndi áðan sjúkraþjálfara og framlög til sjúkratrygginga. Við kvennalistakonur höfum í framhaldi af þeim athugasemdum sem ég var þar að koma á framfæri flutt brtt. við fjárlagafrv. sem er á þskj. 496 og er í þá veru að bæta sjúkratryggingum upp þessa skerðingu sem fyrirhuguð er með 50 millj. kr. framlag, sem er nauðsynlegt til þess að þessar forvarnir og endurhæfing sem felst í þessari vinnu geti haldið áfram. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það. Ég var búin að lýsa því hér áðan og ég bara legg hér með fram þessa brtt. Í öðru lagi var einnig sótt um það frá Félagi einstæðra foreldra að fá 10 millj. kr. og sendu þeir bréf til fjárln. um það mál til þess að bæta við húsnæði félagsins, en það hefur ekki getað annað nema einum þriðja af þeirri þörf sem er fyrir húsnæði fyrir þá einstæðu foreldra sem enga möguleika eiga úti á húsnæðismarkaðnum. Það er mikil þörf fyrir þessa aðstoð og þeir fara fram á að fá framlag upp á 10 millj. kr. til þessa verks, ásamt því að styrkja 1--2 konur á hverju ári til náms. Ég tel að 10 millj. kr. séu mjög vægt farið í að biðja um aðstoð og hefði hugsanlega verið hægt að hliðra til og verða við þeirri beiðni. Eins og ég segi, það er mikil þörf á því að aðstoða Félag einstæðra foreldra í þessum málum. Þarna er mikið af konum með kornabörn sem hafa enga möguleika til að ná sér í húsnæði og hafa litla tekjumöguleika og þar hefur Félag einstæðra foreldra hlaupið undir bagga. Eins og kom fram í ræðu hv. frsm. fyrir frhnál. minni hluta fjárln. þá skiptum við á milli okkar að gera grein fyrir nokkrum köflum í þessu nál. Ég ætla aðeins að nefna örfá atriði. Ég ætla ekki að fara að endurtaka það sem hv. frsm. okkar í minni hlutanum ræddi hér áðan, en nefna hér aðeins svona --- það má kannski segja jafnvel til gamans, að það er í sambandi við framlög til vegamála. Því er mikið haldið á lofti nú að það eigi að auka framlög til vegamála á næsta ári með 1.250 millj. kr. Það hefur verið tilkynnt um nýjar framkvæmdir fyrir 3,5 milljarða á næstu fimm árum og það á sem sagt að framkvæma fyrir 1.250 millj. á næsta ári. Nú er búið að ákveða og hefur þegar verið hækkað bensíngjald og á að hækka þungaskatt um næstu áramót til þess að standa að nokkru leyti undir þessu átaki og eiga þær tekjur að gefa í kringum 310 millj. kr. Hins vegar hefur ríkisstjórnin skert vegafé á þessu ári um 265 millj. kr. og síðan ætlar hún að leggja fram núna í þetta nýja framkvæmdaátak 350 millj. og þá fer nú ekkert að vera mjög mikið bil þarna á milli þannig að þannig er alltaf hægt að leika sér með tölur. Það er hægt að segja að það eigi að leggja fram 350 millj., draga síðan frá framlaginu 275 millj. og þá fer að verða frekar lítið eftir. Eitt er það sem ég vildi einnig nefna hér og það er að í 6. gr. fjárlaga eru ýmsar breytingar núna frá meiri hluta fjárln. Ég ætla að lýsa ánægju minni með nokkrar breytingar sem þar eru inni. Þar er m.a. grein 3.79, sem kveður á um að afhenda Sambandi austur-húnvetnskra kvenna eignarhluta ríkissjóðs í húsum þeim sem Heimilisiðnaðarsafnið á Blönduósi hefur haft til afnota undir starfsemi sína. Samband austur-húnvetnskra kvenna stóð að því að koma á fót þessu heimilisiðnaðarsafni á Blönduósi. Þetta er mjög merkilegt safn og hefur verið í húsnæðishraki, að vísu haft aðstöðu þarna í útihúsi frá húsmæðraskólanum á Blönduósi. Það er núna búið að stofna um þetta sjálfseignarstofnun og hugsanlega hefði kannski bara átt að afhenda sjálfseignarstofnuninni þetta, en það skiptir ekki öllu máli því að sjálfseignarstofnunin er afsprengi má segja Sambands austur-húnvetnskra kvenna. Þær höfðu forgöngu að þessu og munu þá örugglega koma þessu í réttar hendur þegar búið er að afhenda húsnæðið. Í öðru lagi vil ég einnig lýsa yfir ánægju yfir því að í lið 5.13 er Ríkisútvarpinu heimilað að kanna kaup á langbylgjusendi og loftneti, enda taki Ríkisútvarpið við mastri lóranstöðvarinnar á Gufuskálum. Það hefur lengi staðið í stappi um það hér á hv. Alþingi hvernig ætti að bæta það tjón sem varð þegar langbylgjusendirinn hrundi á Vatnsenda og þetta er alla vega spor í þá átt að leysa það mál og verður vonandi framhald á því að það komist í gagnið. Að lokum, virðulegi forseti, þá er hér ein grein sem mér finnst a.m.k. ekki nægilega skýr, grein 5.10, að semja við orkusölufyrirtæki um aðgerðir til að lækka húshitunarkostnað þar sem hann er dýrastur og greiða allt að 50 millj. kr. í mótframlag úr ríkissjóði umfram það sem þegar hefur verið gert af hálfu stjórnvalda með niðurgreiðslum og yfirtöku skulda orkufyrirtækja. Ég hef margoft rakið það hér að ríkisstjórnin ætlaði sér að lækka húshitunarkostnað þar sem hann er hæstur. Henni fórst það nú ekki betur úr hendi en svo að fyrir tæpum tveimur síðan, hinn 1. jan. 1993, lagði hún 14% virðisaukaskatt á húshitun og hann hefur auðvitað aukið kostnað þeirra sem greiða þetta þó að það hafi verið tekin sú ákvörðun að endurgreiða hluta af því aftur. Ég hef fengið upplýsingar um það í dag frá fjmrn. að innheimtan í þessum virðisaukaskatti er í kringum 620 millj. fyrir árið 1993. Heimilin greiða af því 400 millj. kr., en atvinnuvegirnir greiða rúmar 200 millj. Innheimtan er sem sagt 620 millj. þegar búið er að draga endurgreiðsluna frá sem greidd er til baka aftur til orkuveitnanna. Síðan eru á fjárlögum ársins eða næsta árs og einnig ársins í ár 397 millj. kr. til niðurgreiðslu á rafhitun á köldum svæðum, en á sama tíma, eins og ég sagði, þá fær ríkissjóður 400 millj. kr. í beinar tekjur af þessum virðisaukaskatti sem lagður var á fyrir tæpum tveimur árum síðan. Það er því alveg augljóst að ríkisstjórnin hefur ekki aukið niðurgreiðslur á þessu tímabili heldur hefur hún lagt á virðisaukaskatt og hann stendur undir þeim niðurgreiðslum sem ríkisstjórnin notar í dag. Þar að auki hef ég einnig fengið upplýsingar um það frá Rafmagnsveitum ríkisins að ef miðað er við byggingarvísitölu þá er kostnaður neytandans við rafhitun mjög svipaður og hann var í upphafi árs 1991. Og þó það hafi náðst ákveðin lækkun á þessu tímabili miðað við byggingarvísitölu, þ.e. hér er nú reyndar átt við lengra tímabil, þeir taka hér tímabilið alveg frá árinu 1982 og til ársins í ár, þá hefur í raun og veru ekki orðið nein lækkun miðað við byggingarvísitölu og það hefur alls ekki náðst það markmið sem ríkisstjórnin setti sér í upphafi, að lækka verulega þennan kostnað. Niðurstaða Rariks er sú að orkuverðsjöfnun geti ekki talist staðreynd. Hins vegar má segja að verðið í dag sé kannski með því lægra sem það hefur verið ef við tökum öll 12 árin, en eftir stendur að lækkunin er nánast engin, hefur ekki náðst á þessu tímabili sem ríkisstjórnin hefur starfað og eins og ég sagði áðan, hún hefur lagt á á sama tímabili, haft í tekjur 400 millj. kr. af virðisaukaskatti og það er það sem notað er til þess að greiða niður.

Hæstv. forseti. Vegna ræðu hv. 6. þm. Vestf. vil ég nefna tvennt. Annars vegar varðandi húshitunarkostnaðinn. Það er staðreynd að niðurgreiðslur á húshitun á svokölluðum köldum svæðum hafa aukist á þessu kjörtímabili. Þær hafa aukist en hins vegar er það rétt sem hv. þm. sagði að það hefur tekist að lækka raunkostnað eins mikið eins og að var stefnt. Þess vegna er þessi grein 5.10 hér inni í 6. gr. fjárlaga. Samkvæmt henni er gert ráð fyrir að bæta við þær niðurgreiðslur sem nú þegar eru á köldu svæðunum varðandi húshitun. Einnig að ganga til samninga við orkufyrirtækin og þá sérstaklega Landsvirkjun um að Landsvirkjun lækki orkuverðið til húshitunar. Þetta er megininntak þessarar greinar og það er rík ástæða til að vekja athygli á því og einnig að í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 10. þessa mánaðar er sérstök áhersla lögð á lækkun húshitunarkostnaðar og í ljósi þeirrar yfirlýsingar er þessi liður í 6. gr. fjárlaga kominn. Varðandi það atriði sem hv. þm. nefndi og varðar lóranmastrið á Gufuskálum þá er hér inni heimildarákvæði í 6. gr. um að Ríkisútvarpið kanni kaup á langbylgjusendi. Það er nú þannig að allt þarf sinn undirbúning og það þarf tíma til að vinna að þessu en það liggur fyrir að ríkisstjórnin hefur falið Ríkisútvarpinu að taka við mastrinu. Með þessu ákvæði í 6. gr. eru tekin af tvímæli, tekið af skarið um það að undirbúningur að kaupum langbylgjusendis verði hafinn á vegum Ríkisútvarpsins enda er það mikið öryggisatriði og mikið atriði fyrir flotann við ströndina að að þessu máli verði unnið og ég treysti hæstv. menntmrh. og fjmrh. til að vinna að því.

Virðulegi forseti. Það stendur eftir þegar við erum að ræða um húshitun, sem við getum endalaust haldið áfram að deila um, að niðurgreiðslur hafa verið hækkað í krónum talið, það er alveg rétt. En niðurgreiðslur eru hlutfallslega minni í dag en oft áður. Þær eru minni í dag þrátt fyrir aukningu í krónum talið og það er niðurstaða frá Rafmagnsveitu ríkisins. Það er líka niðurstaða að afsláttur Landsvirkjunar er hlutfallslega minni en hann var t.d. á vordögum 1988. Hann er minni í dag. Það er þess vegna ágætt markmið að vinna að því að lækka hann með samningum við Landsvirkjun. Það hefur bara alls ekki tekist á þessu tímabili því að það hefur ekki tekist að halda í við þá niðurgreiðslu sem Landsvirkjun var með árið 1988, hún er minni í dag. Þannig að það er full þörf á því að leggja fram aukið framlag í þetta. Raunar telja rafmagnsveiturnar að það þurfi að auka niðurgreiðslur og það þurfi einnig að vinna að því að Landsvirkjun lækki sitt orkuverð. Það er því ýmislegt sem þarf að gera í þessu og ég bara hvet ríkisstjórnina til að reyna að taka á við að vinna að þeim markmiðum sem hún setti sér í hvítbókinni svo það sjáist einhver árangur sem hún geti kynnt fyrir kjósendum sínum fyrir næstu kosningar.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 426 við frv. til fjárlaga fyrir árið 1995, frá menntmn. Menntmn. hefur fjallað um úthlutun heiðurslauna listamanna fyrir næsta ár. Nefndin leggur til að 17 listamenn njóti heiðurslauna á árinu 1995. Jafnframt gerir nefndin tillögur um að hver heiðurslaun hækki úr 875 þús. kr. í 900 þús. kr. Af þeim 16 sem hlutu heiðurslaun í ár eru tveir látnir. Nefndin gerir tillögu um að Ásgerður Búadóttir, Helgi Skúlason og Stefán Hörður Grímsson bætist í hóp þeirra listamanna sem njóta heiðurslauna. Menntmn. stendur einróma að þessari tillögu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þremur brtt. Það er fyrst brtt. við 4. gr. 6. liður, 395 Landhelgisgæsla Íslands. Fyrir ,,608.900`` kemur: 683.900. Lögð er til hækkun á framlagi til Landhelgisgæslunnar til að reka hina nýju björgunarþyrlu. Gert er ráð fyrir því að a.m.k. 60 millj. kr. þurfi til að halda þyrlunni úti með eðlilegum hætti án þess að það komi niður á öðrum þáttum í starfi Gæslunnar. Ekki er gert ráð fyrir framlögum í þessu skyni í frv. Þá er einnig lögð til 15 millj. kr. hækkun til að unnt verði að halda úti varðskipi við gæslustörf í Barentshafi á næsta ári. Nú hef ég tekið eftir því að það er búið að hækka framlag um 35 millj. til Gæslunnar og það er út af fyrir sig einhver viðleitni í því en það er auðséð á þeim upplýsingum sem hafa komið fram í þessu efni að það mun engan veginn nægja til þess að það sé hægt að reka hina nýju björgunarþyrlu þegar hún kemur. Það má kannski segja að það er svona eftir öðru í sambandi við þetta makalausa þyrlumál þar sem virðist hafa þurft að toga alla hluti áfram með töngum. Ég held að það væri ráð að menn að lokum viðurkenndu að það væri að minnsta kosti búið að kaupa þessa þyrlu og nota hana þá því þetta er dýrt tæki og það er okkur ekki til mikils sóma að gera ekki ráð fyrir að það sé hægt að reka hana með eðlilegum hætti þegar hún er komið til landsins. Þannig að ég held að þessi tillaga sé eðlileg og þörf. Það er fáránlegt að það þurfi að bera fram slíka tillögu þegar fyrir liggur að þetta mikla og dýra björgunartæki verður komið til landsins eftir tiltölulega stuttan tíma og það verður meiri hluti ársins sem þarf að hafa hana í rekstri ef að líkum lætur. Þarna er líka gert ráð fyrir framlagi til þess að hægt yrði að halda úti varðskipi við gæslustörf í Barentshafinu. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það, það hefur komið mjög skýrt fram í fréttum, að það er mjög mikil þörf á því að þarna sé skip til staðar og læknir þar um borð og sú þjónusta sem veitt var sýndi sig að var mjög nauðsynleg. Og ég held að íslenskir sjómenn megi varla til þess hugsa að það vanti slíka þjónustu á þessar slóðir ef skipaflotinn fer þangað til veiða með svipuðum hætti á næsta ári eins og gerðist á þessu ári. Það er þess vegna undarlegt að það skuli ekki vera gert ráð fyrir fjármunum til að halda úti þessari starfsemi. Þess vegna er lagt til að lagðir verði til fjármunir til að kosta hana. Með mér flytja þessa tillögu, hæstv. forseti, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og Steingrímur J. Sigfússon. Þá flyt ég brtt. á þskj. 475 við 6. gr. fjárlaga. Ég ætla að endurtaka það sem ég sagði hæstv. forseti við 2. umr. fjárlaganna að því leyti til að þessi tillaga gengur út á það að í þeim sveitarfélögum þar sem hafa farið fram ítrekaðar kosningar, bæði vegna sameiningar sveitarfélaga og líka vegna þess að það hafa verið ógiltar sveitarstjórnarkosningar, þá verði fjmrh. heimilt að endurgreiða kostnað vegna aukakosninga sem hafa verið að fara fram og munu fara fram vegna kostnaðar sem beinlínis leiðir af mistökum í félmrn. vegna undirbúnings þessara kosninga. Það er fyrir neðan allar hellur að menn skuli ekki fá úrlausn þessara mála. Ég veit til að aðilar frá sveitarfélögum sem hafa lent í aukakosningum og kostnaði vegna þeirra hafa leitað til ráðuneytisins og farið fram á að þessi kostnaður verði bættur og það er eðlileg krafa og ég tel að það sé þess vegna rétt að gera ráð fyrir því að hæstv. fjmrh. hafi heimildir til þess að koma til móts við þau sveitarfélög sem hafa lent í slíkum kostnaði. Í sumum sveitarfélögum hafa ítrekað orðið að fara fram nýjar kosningar og það sér reyndar ekki fyrir endann á því enn sums staðar. Þess vegna er þessi tillaga flutt. Ég tel nú reyndar ólíklegt annað en að hún verði samþykkt hér að það væri fráleitt að hið opinbera vikist undan því að bera ábyrgð á ráðherrum ríkisstjórnarinnar og opinberum starfsmönnum ráðuneytisins sem bera ábyrgð á þessum mistökum. Þá vil ég koma að þriðju tillögunni sem er á þskj. 474 og er við 4. gr., lið 11-399, þ.e. Niðurgreiðsla á rafhitun. Þar er lagt til að fyrir ,,397.000 þús. kr.`` komi: 497.000 þús. kr. Þarna er um að ræða 25% hækkun á niðurgreiðslum til húsahitunar og reyndar hugsuð í því skyni að eitthvað miði nú áleiðis við það að lækka húshitunarkostnað á hinum köldu svæðum sem kölluð eru á landsbyggðinni og þar sem mjög dýrar hitaveitur eru. Hæstv. ríkisstjórn hafði það á sinni stefnuskrá og minntist á það í hvítbókinni frægu að það stæði til að lækka húshitunarkostnað þar sem hann væri hæstur á landinu. Það var síðan gert á fyrsta ári ríkisstjórnarinnar hæstv. að hækka niðurgreiðslur nokkuð. En síðan ákvað hæstv. ríkisstjórn að taka upp virðisaukaskatt á húshitun þegar settur var virðisaukaskattur á ýmislegt fleira sem ég ætla ekki að fara að telja hér upp. En niðurstaðan varð sem sagt sú að setja 14% virðisaukaskatt á húshitun. Síðan var ákveðið endurgreiðslukerfi sett í gang á virðisaukaskattinum sem kemur þannig út að það mun vera í kringum 140 millj. af heildarfjárhæð sem nemur líklegast í kringum 530 millj. kr. Það mun vera innheimt sem svarar 530 millj. kr. vegna beinnar húshitunar í virðisaukaskatti. Endurgreitt sem svarar 130 millj., svo ég leiðrétti nú það sem ég sagði hér áðan, þannig að mismunurinn þarna á er um 400 millj. sem ríkissjóður hefur þá upp úr krafsinu. Hvort sem það er tilviljun eða ekki þá er það nokkurn veginn sama upphæðin og hefur verið á fjárlögum á síðustu tveimur árum og gert er ráð fyrir að verði á fjárlögum núna til niðurgreiðslu á rafhitun. Ég verð að segja það að eftir allar stóru yfirlýsingarnar hjá hv. þm. Sjálfstfl. og Alþfl. um að það ætti að jafna húshitun á landsbyggðinni þá eru efndirnar ekkert mjög merkilegar. Ef við skoðum hvernig ferillinn hefur verið í þessu þá lítur dæmið þannig út að þegar hæstv. ríkisstjórn tók við þá voru á þeim fjárlögum 262 millj. kr. til niðurgreiðslu á húshitun og þær voru notaður til þessarar niðurgreiðslu. Síðan þegar virðisaukaskatturinn er settur á þá er ekkert lagt til niðurgreiðslu húshitunar nema sem svarar virðisaukaskattinum. Það er fyrir neðan allar hellur að úr því að menn ákváðu að mynda þennan tekjustofn, þ.e. að setja virðisaukaskatt á húshitunina, að ganga þá ekki lengra í því að rétta hlut þeirra sem hafa dýrustu kyndinguna. Þetta er þannig að jafnvel mjög dýrar hitaveitur eru að greiða virðisaukaskatt í ríkissjóð, hitaveitur sem eru inni á borðum hæstv. ráðherra. Ég vil óska eftir því, hæstv. forseti, að hæstv. iðnrh. komi til umræðunnar og svari fyrir það sem hann hefur látið frá sér fara um þessi mál. Er hæstv. ráðherra í húsinu?

Forseti mun kanna það.

Ég tel, hæstv. forseti, að það sé gjörsamlega ólíðandi að í því skuli vera fólgin uppspretta fjármuna í ríkissjóð að skattleggja svo dýra orkugjafa sem þessar hitaveitur eru. Ég get nefnt t.d. Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar sem er með hvað hæst orkuverð á landinu. Þeir sem greiða þar húshitunarkostnað borga 5,32% í virðisaukaskatt í ríkissjóð. Þannig er þetta með fleiri hitaveitur allt í kringum landið. Það er ótrúlegur hlutur að sjá að svona skuli vera staðið að málum. Og að þær tekjur sem ríkisstjórnin ákvað að verða sér úti um með því að leggja virðisaukaskatt á húshitun skuli ekki hafa verið notaðar í því skyni að ná niður húshitunarkostnaði á landsbyggðinni. Þar hefur ekkert miðað. Það mun vera álíka mikill kostnaður núna af því að hita upp hús á þessum köldu svæðum og var þegar ríkisstjórnin tók við. Og ég held að hv. þm. Sturla Böðvarsson ætti að fara yfir tölurnar og skoða þær betur því þannig er þetta. Þetta lækkaði að vísu lítillega á árinu 1992 og 1993 en hefur síðan hækkað aftur og hefur náð álíka mikilli fjárhæð, þ.e. meðalkyndingarkostnaður á þessum köldu svæðum, og var þegar ríkisstjórnin tók við. Ríkissjóður skilar raunverulega núlli til þess að greiða þetta niður. Öll niðurgreiðslan fer sem sagt fram með því að taka virðisaukaskatt af sjálfum orkunotendunum. Ég er ekki hissa á því þó hæstv. ríkisstjórn hafi sett þetta markmið sitt frá því í upphafi síns ferils í laugardagsplaggið sem hún lagði fram um daginn um að það þyrfti nú að lækka húshitunarkostnaðinn því þar standa menn í sömu sporum sannarlega eins og þegar af stað var farið. Ég hefði gjarnan viljað, hæstv. forseti, að hæstv. iðnrh. sem lagði það á sig að skrifa grein í blað fyrir nokkrum dögum síðan um að það væri búið að hækka svo niðurgreiðslur á húshitun, um líklega 80%, ef ég man rétt, kæmi og svaraði fyrir þetta mál og gerði mönnum grein fyrir því hvernig þessar miklu niðurgreiðslur koma til lækkunar á húshitunarkostnaði á köldu svæðunum. Það ber vel við að hæstv. samgrh. skuli vera hér á ferli því í þessu plaggi sem hefur verið til umræðu, frhnál. hv. meiri hluta fjárln., er nokkuð fjallað um hið fræga átak í vegamálum. Það heitir framkvæmdaátak vegna atvinnumála. Ég held að það sé full ástæða til þess að bera þær tölur saman við nýdreifða þáltill. um vegáætlun sem liggur fyrir þinginu. Það kemur fram í nál. að það muni eiga að vera um 1.250 millj. kr. framlag vegna sérstaks átaks í vegamálum á árunum 1995--1999. Þegar maður fer síðan að skoða hvernig þessum fjármunum er komið fyrir þá kemur í ljós að á árinu 1995 eru þessir reikningar þannig að það er tekið af mörkuðum tekjustofnum til vegamála 275 millj. kr. í ríkissjóð. Síðan er búið til reikningsdæmi þar sem talað er um að framlag úr ríkissjóði sé 350 millj. og þarf ekki merkilegan útreikning til að sjá að þá mundi framlagið líklega verða 75 millj. en ekki 350 því ríkissjóður hefur tekið til sín 275 millj. af mörkuðum tekjustofnum. Þ.e. af þeim peningum sem komnir eru til Vegasjóðs eiga að koma 310 millj. og lánsfé á að vera upp á 590. Þannig kemur þetta dæmi út. Það er alveg ótrúlegt að sjá hvers konar talnaleikfimi menn stunda í sambandi við þetta vegaátak bara til að slá ryki í augun á fólki og rugla það með tölum. Ég hef út af fyrir sig ekkert á móti því að menn geri sérstakt átak í vegamálum. En við höfum nú farið í gegnum þessar tölur svo oft að ég ætla ekki að fara að gera það núna. Sannleikurinn um hið mikla átak í vegamálum á þessu kjörtímabili er sá að það kemur út þannig að það er mjög lítið eftir af átakinu ef menn reikna með því að markaðir tekjustofnar hefðu verið notaðir til vegamála, því miður. Einfaldlega vegna þess að aðrir útgjaldaliðir sem teknir hafa verið inn í vegamálin, þ.e. rekstur ferja og flóabáta og síðan skerðingarnar í ríkissjóð af mörkuðum tekjustofnum, éta þetta allt saman upp. Það eru þess vegna ósköp að sjá það að menn skuli sífellt halda áfram að reikna sér einhvers konar stórátak í vegamálum út úr þessum hlutum. Hv. formaður fjárln. hélt því fram í sinni ræðu í dag að framlag til framkvæmda í vegamálum ykist með þessum hætti um u.þ.b. 1 milljarð króna á næsta ári. Ég held að ef menn fara yfir þessar tölur þá hljóti þeir að sjá að það er rangt að halda þessu fram. Hæstv. forseti. Hefur nokkuð frést af hæstv. iðnrh.?

Hann mun vera að koma en forseti sér það ekki á töflu vegna þess að hæstv. iðnrh. hefur varamann á þingi og situr ekki á þinginu um þessar mundir. Það voru gerðar ráðstafanir til að gera honum viðvart og forseta skilst að hann sé rétt að koma.

Ég þakka fyrir það, hæstv. forseti. Mér er mjög umhugað um að hæstv. iðnrh. útskýri fyrir hv. þm. með hvaða hætti hann fær jákvæða niðurstöðu út úr tiltektum ríkisstjórnarinnar til lækkunar á húshitunarkostnaði og ég vonast sannarlega eftir því að hann svari spurningum um það. Hæstv. forseti. Mig langar til að spyrja eftir því hvort hæstv. sjútvrh. sé í húsinu.

Nei hann er ekki í húsinu.

Ég verð að segja það, hæstv. forseti, að mér finnst það með nokkrum ólíkindum að hæstv. ráðherrar skuli ekki vera viðstaddir og tilbúnir að mæta í þingsalinn til að greiða fyrir þingstörfum. Hér hefur verið talað um að einhvers konar samkomulag svifi yfir vötnunum um að reyna að ljúka þingstörfum. En hæstv. ráðherrar eru ýmist merkimiðalausir á sveimi í einhverjum hliðarsölum og týndir eða ekki í húsinu. Mér þykir það ekki líklegt til þess að greiða fyrir þingstörfum ef ekki er hægt að fá greið svör frá hæstv. ráðherrum við spurningum.

Hæstv. iðnrh. er í húsinu en í augnablikinu er hann upptekinn á fundi en kemur innan skamms inn í þingsalinn. Forseti hefur nú þegar gert ráðstafanir til að gera hæstv. sjútvrh. viðvart um að hans sé óskað hér.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki neina sérstaka ánægju af því að halda hér einhverjar ræður til að drepa tímann. Ég fer fram á að ég fái að fresta ræðu minni og hefja hana aftur þegar hæstv. ráðherrum hentar að mæta í salinn. Ég ætlaði, hæstv. forseti, að ræða við sjútvrh. nokkuð um þau málefni sem hæst ber núna í sjávarútvegsmálum og sannarlega hefur ekki mikið borist inn á borð hv. þm. Í því plaggi sem við höfum hér til umræðu, þ.e. frhnál. frá meiri hluta fjárln., er talað um að um það bil 20 millj. kr. eigi að fara til þess að koma til móts við aflamarksbáta sem eru undir sex tonnum. Það varð nokkur umræða hér í dag um þessa upphæð vegna þess að hv. fjárln. vildi hafa hönd í bagga með hvernig henni yrði ráðstafað hjá Byggðasjóði og í framhaldi af því urðu nokkur átök. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst að þarna sé ekki með merkilegum hætti tekið á þeim vanda sem er mikill hjá þeim útgerðarmönnum sem þarna eiga hlut að máli. Ég hefði talið að það hefði þurft að taka allt öðruvísi á þessu máli. Við alþýðubandalagsmenn lögðum reyndar fram frv. til laga í þinginu fyrir nokkrum dögum þar sem lagðar eru fram tillögur um það hvernig eigi að taka á þessu máli. En með þessum hætti held ég að lítill árangur náist. Það virðist eiga að fara í sama gamla farið og hv. stjórnarliðar gagnrýndu mjög í upphafi þessa kjörtímabils, þ.e. að lána mönnum peninga til að reyna að láta þá lifa eitthvað lengur, lengja í hengingarólinni. Það er bæði búið að bjóða mönnum peninga úr Byggðasjóði núna en fyrir nokkru komu einnig yfirlýsingar frá Fiskveiðasjóði um lánafyrirgreiðslu handa illa stöddum fyrirtækjum. Ég sé, hæstv. forseti, að hæstv. ráðherra er mættur í salinn og mig langar til að biðja hann að svara nokkrum spurningum um það hvernig hann telji að hafi til tekist með lækkun húshitunarkostnaðar á köldum svæðum í landinu. Það var, eins og ég sagði áðan, hæstv. forseti, eitt af loforðum hæstv. ríkisstjórnar að ná niður húshitunarkostnaði á köldu svæðunum í landinu og efndirnar hafa verið með mjög sérkennilegum hætti svo ekki sé meira sagt. Hæstv. ráðherra lagði það á sig að skrifa grein fyrir nokkru síðan í blað sem a.m.k. sá sem ekki borgar svona reikninga hefði getað misskilið nokkuð illilega. Þar kom fram að það muni vera farið að greiða sem svarar 80% meira niður heldur en áður var í húshitunarkostnaði og ég geri ráð fyrir að sumir hafi a.m.k. skilið það þannig að þarna hafi verið orðið um verulega lækkun á húshitunarkostnaði á köldu svæðunum að ræða. En það er ekki aldeilis þannig. Það mun vera álíka dýrt núna að kynda hús á köldu svæðunum og var þegar hæstv. ríkisstjórn tók við. Kostnaðurinn hefur ekkert lækkað, en það hefur gerst annað. Ríkissjóður er allt í einu farinn að hala inn peninga  Þegar hæstv. ríkisstjórn tók við völdum þá var á fjárlögum fyrir árið 1991 262 millj., ef ég man rétt, til niðurgreiðslu á húshitun. Á síðasta ári voru 497 millj. til niðurgreiðslu á húshitun, en á því ári náði ríkisstjórnin í peninga af þessum sömu aðilum sem svarar 400 millj. kr. Þannig að mismunurinn var enginn. Og þessi aukna niðurgreiðsla sem hæstv. ráðherra var að hæla sér af í blaðagrein er núll og hún hefur ekki skilað, reyndar af öðrum ástæðum, lækkun húshitunarkostnaðar á landsbyggðinni eða á köldu svæðunum, eins og menn kjósa að kalla það. Þarna er auðvitað um að ræða afskaplega dapurlega niðurstöðu og ég held að það hljóti að vera til mikillar umhugsunar fyrir hv. þm. sem eru af þeim svæðum þar sem hús eru kynnt með raforku að þurfa nú að mæta í sína heimabyggð og standa frammi fyrir því að það hafi enginn árangur orðið af þessum tiltektum þeirra í sambandi við húshitunarkostnaðinn. Ég held að menn hefðu átt að hafa það a.m.k. sem markmið, úr því að farið var að innheimta virðisaukaskatt af húshitun, að það yrði þá tekið á þessum málum þannig að það yrði um verulega lækkun að ræða þar sem dýrasta kyndingin er. Það er til stórrar skammar og ég vil að hæstv. ráðherra heyri það, að menn skuli standa í því að innheimta virðisaukaskatt í ríkissjóð af hitaveitum sem eru á hnjánum og eru með mjög dýra gjaldskrá og eru að leita til ríkisins um hjálp, eins og hitaveita Akraness og Borgarfjarðar og fleiri hitaveitur, en eru samt að skila peningum í ríkissjóð. Þetta er ótrúlegt en svona er það nú samt. Og hitaveiturnar allar nánast, allt í kringum landið, eru að borga til ríkissjóðs í virðisaukaskatti. Síðan fara fram endurgreiðslur sem koma út eins og ég lýsti hér áðan. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara að teygja lopann hér yfir þessu. Hæstv. sjútvrh. er ekki mættur í salinn. Ég ætla ekki að bíða eftir því að hann komi til umræðunnar. Ég bið þá bara aftur um orðið ef hæstv. ráðherra skyldi láta sjá sig hér. 

Hæstv. forseti. Vegna ræðu hv. 3. þm. Vesturl. vil ég segja í fyrsta lagi að það er rangt hjá þingmanninum að meiri hluti fjárln. hafi hugsað sér að hafa hönd í bagga með úthlutun þeirra 20 millj. sem gert er ráð fyrir að Byggðastofnun fái til þess að styrkja smábáta á aflamarki. Það er rangt. Hins vegar var gert ráð fyrir að stjórn Byggðastofnunar gerði fjárln. grein fyrir nýtingu þess fjármagns og það er allt annað mál, enda hefur stjórn Byggðastofnunar jafnan verið mjög ötul við að upplýsa landslýð um það hvernig þeir færu með sitt fjármagn. Þannig að þetta var á engan hátt óeðlilegt. Í hinn stað vil ég segja varðandi húshitunarmálin að þar fór hv. þm. einnig með staðlausa stafi. Staðreyndin er sú að í fjárlagafrv. eru 397 millj. ætlaðar til niðurgreiðslu á húshitun og síðan er í heimild á 6. gr. 50 millj. ætlaðar til þess að bæta við þetta og síðan er gert ráð fyrir samkvæmt því ákvæði að gengið verði til samninga við orkufyrirtæki, þar á meðal Landsvirkjunar, að auka niðurgreiðslur. Þannig að niðurgreiðslur hafa aukist og munu aukast á næsta ári einnig. En það sem var rangt hjá hv. þm. var að hann sagði að ríkissjóður fengi inn í virðisaukaskatti jafnmikið og hann greiddi niður. Við fengum upplýsingar um það í hv. fjárlaganefnd að 400 millj. kæmu inn í virðisaukaskatti af húshitun íbúðarhúsnæðis af öllu landinu. Það verða á næsta ári a.m.k. 447 millj. í niðurgreiðslur og á köldum svæðum er fjarri að það komi öll upphæðin inn í innheimtum virðisaukaskatti. Þannig að það stenst ekki og ég get ímyndað mér að það væri töluvert langt innan við helming af innheimtum virðisaukaskatti sem kæmi af hinum köldu svæðum. Auk þess vil ég minna á að virðisaukaskatturinn leggst jafnt á orkueiningu þannig að það er ekki meiri skattlagning miðað við hærra orkuverð.

Hæstv. forseti. Ég verð því miður að leiðrétta þessar tölur hjá hv. þm. Ég fékk upplýsingar í fjmrn. í dag um að heildar virðisaukaskattur af húshitun sem innheimtur væri væri um 530 millj. kr. og það væru um 130 millj. sem væru endurgreiddar í gegnum virðisaukaskattskerfið þannig að um 400 millj. yrðu eftir í ríkissjóði. Við vitum að það voru tæpar 400 millj. á fjárlögum til niðurgreiðslna þannig að ríkissjóður fer út úr á núlli fyrir þetta ár sem nú er að líða og hann gerði það líka fyrir síðasta ár. Þannig að þar sluppu menn við niðurgreiðslurnar sem þeir höfðu greitt áður. Og þó svo að nú séu menn að ranka við sér og séu farnir að átta sig á því að þetta geti nú verið býsna hættulegt mál fyrir þá, að hafa ekki staðið sig betur en þetta og setji 50 millj. inn á 6. gr., þá held ég að það sé lítið til að hæla sér af og muni illa duga. En það er þó aldrei of seint að reyna að bæta úr þegar illa hefur til tekist eins og í þessu tilviki.

Hæstv. forseti. Hv. þm. staðfesti það sem ég sagði, að um 400 millj. kr. eru innheimtar í heild af íbúðarhúsnæði í virðisaukaskatt. Hluti af því kemur frá orkufyrirtækjum sem ekki eru á hinum köldu svæðum. Þannig að þær rúmlega 400 millj. sem eru notaðar til niðurgreiðslu eru verulega mikið hærri upphæð en sú upphæð sem kemur í innheimtu virðisaukaskatts frá orkufyrirtækjum af hinum köldu svæðum. Þannig að það stenst að öllu leyti það sem ég sagði. En ég held að það sé út af fyrir sig alveg hárrétt sem þingmaðurinn sagði, að betur má ef duga skal. Tilgangurinn með ákvæði í 6. gr. um heimild til fjmrh. um að standa að frekari niðurgreiðslum, er sá að ná meiri og betri árangri og ég get ímyndað mér að hæstv. iðnrh. muni staðfesta það hér á eftir.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. hafi eitthvað misskilið mig ef hann hefur haldið að ég væri að halda því fram að þessi innheimta á virðisaukaskatti af köldu svæðunum dygði fyrir niðurgreiðslunni þar. Það er ekki það sem ég var að segja. Það eru til ódýrar hitaveitur, bæði hér í Reykjavík og líka víðar um landið og þær eru auðvitað að borga inn í þessa jöfnun. Ég er ekkert að setja út á aðferðina sem slíka, ég er bara að setja út á það að ríkissjóður skuli hafa verið látinn sleppa á núlli frá þessu, að menn skyldu hafa innheimt þetta allt saman af hitaveitunum til þess að jafna út og komast ekki lengra áfram en þetta, að vera í sama farinu úr því að allar tekjur voru nú farnar að koma inn með þessum hætti. Það er síðan auðvitað umhugsunarefni hvað menn ætla að gera núna, en ég tek bara undir það og sannarlega ætla ég ekki að draga úr því, að menn komi sér nú af stað í þetta verkefni. En það er ansi seint í rassinn gripið þegar kjörtímabilið er að verða búið að koma þá með góðar og frómar óskir um það að bjarga sér upp úr pyttinum. Það hefði verið ástæða til að taka á þessum málum fyrr og standa við stóru orðin. En betra er seint en aldrei, ég get fallist á það.

Virðulegi forseti. Mergur málsins er náttúrlega sá að það er nú miklu minni munur á húshitunarkostnaði á köldu svæðunum og húshitunarkostnaði á svæðunum með lágt húshitunarverð heldur en var þegar hv. þm. sem hér talaði áðan hafði áhrif í ríkisstjórn. Það sem hefur gerst er að niðurgreiðslur ríkisins hafa aukist um u.þ.b. eða að mig minnir, hreinar niðurgreiðslur, yfir 60%. En á sama tíma hefur það gerst að þegar afsláttur Landsvirkjunar var í upphafi þess tímbils 1991 um 11 þús. kr. rúmar á vísitöluhúsið þá er hann nú ekki nema 9 þús. kr. Þannig að það hefur með öðrum orðum dregið úr afslætti Landsvirkjunar til húshitunar á köldu svæðunum á sama tíma og ríkið hefur verið að stórauka niðurgreiðslurnar. Ef Landsvirkjun hefði aukið afslátt sinn í hátt við það sem ríkið hefur aukið niðurgreiðslur sínar þá gæti ég trúað því að það væri u.þ.b. búið að ná því marki sem orkuverðsjöfnunarnefnd setti sér, sem er það að húshitunarkostnaður á köldu svæðunum væri ekki yfir 68 þús. kr. rúmar á ári fyrir vísitöluhús. En það að orkufyrirtækin hafi ekki fylgt ríkissjóði eftir veldur því að það er meiri munur en stefnt var að. En ég ítreka það, virðulegi forseti, sem er kjarni málsins, að það er nú meiri jöfnuður milli fólks á köldu svæðunum og fólks á ódýru hitaveitusvæðunum, það er minni munur á milli hitunarkostnaðar þessara aðila og miklu minni, meira að segja, heldur en var þegar hv. þm. sem hér talaði áðan hafði áhrif á stjórn landsins.

Hæstv. forseti. Þetta er alveg hárrétt hjá hæstv. iðnrh. En það hefur ekki létt mönnum að borga orkureikninginn úti á köldu svæðunum þó hæstv. ráðherra hafi tekist að hækka orkureikninginn hér í Reykjavík og víðar um landið. Það er þannig sem jöfnunin fer fram, með því að hækka fyrst og fremst orkureikninginn hér í Reykjavík og á öðrum stöðum þar sem hitaveita hefur verið ódýrari og það er engin huggun fyrir menn sem eru að borga háa reikninga úti um landsbyggðina. Það var til móts við þá sem þurfti að ganga. Það er þess vegna sem ég er hér að gagnrýna hluti, að það er þar sem mönnum hefur ekki miðað neitt. Og ég tel ekki að aðferðin sem hér hefur verið beitt af hæstv. ríkisstjórn sé sú rétta. Ég held því ekki fram að það hafi ekki mátt setja virðisaukaskatt á húshitunina ef það hefði verið tekið þá á þessum málum með beinum hætti þannig að það hefði þá verið hægt að koma orkukostnaðinum niður í eitthvað sem er viðunandi. Ég tel að það geti hugsanlega verið einhver von í því að fara í viðræður við Landsvirkjun og aðra orkusöluaðila og ég fagna því að hæstv. ríkisstjórn skuli hafa ýtt af stað þeim vagni. En ég get ekki komist hjá því að gagnrýna það að ríkisstjórnin sem fór að hala inn alla þessa peninga í ríkissjóð skuli ekki hafa tekið myndarlegar á niðurgreiðslunni heldur en hún hefur gert.

Virðulegi forseti. Jöfnun fyrir milligöngu ríkissjóðs felur alltaf það í sér að flytja fjármuni með einhverjum hætti frá einum til annars. Það er ekki hægt að búa til fjármuni úr loftinu. En ég vil gjarnan taka það fram, virðulegi forseti, að ef flokkur þess hv. þm. sem hér talaði áðan hefði ekki haft þau illvænlegu áhrif sem hann hefur haft á uppbyggingu orkufreks iðnaðar á Íslandi þá væri verð á raforku núna tugum prósenta lægra heldur en það er.

Svona 30%.

Ætli það hafi nokkur flokkur á Íslandi kostað launamenn og greiðendur raforkureikninga meira en Alþb. Ég býst við því að Alþb. eitt hafi kostað . . .

Ætli það séu ekki svona 30%.

Já, það er um 30% gæti ég trúað. Það er um 30%. Þannig að hv. þm. Svavar Gestsson veit auðsýnilega hvaða reikninga landsmenn þurfa að borga fyrir stjórnarsetu flokksins sem hann stýrði á sínum tíma. 

Hæstv. forseti. Það er undarleg þráhyggja hæstv. ráðherra, ég held að þetta sé í þriðja sinn sem hann fer yfir það í andsvari við mig að minn flokkur hafi átt þátt í því að taka ákvörðun um það að byggja Blönduvirkjun sem mun líklega vera rétt en það mun varla hafa verið hlutverk Alþb. að taka eitt um það ákvörðun að byggja þessa miklu virkjun. En það er auðvitað offjárfesting í orkugeiranum sem við erum að glíma við í dag. Ég get svo sem ekkert annað en harmað það að við skulum hafa flýtt okkur um of í þessum orkufreka iðnaði sem menn hafa haft áhuga á í Alþfl. ekki síður en í öðrum flokkum. Ég man ekki betur en það hafi einmitt verið alþýðuflokksmenn sem hafi gengið harðast fram á undanförnum árum í því að stefna að því að byggja álver sem aldrei var til og enn þá virðist vonin vakna öðru hvoru og fara að sprikla í brjóstum þeirra en aldrei verður neitt af.

Sem betur fer.

En því miður, íslenska þjóðin er að borga hærra orkuverð vegna þessara drauma sem ekki urðu að veruleika. Ég tek auðvitað ábyrgð á því eins og hver annar Íslendingur, hins vegar var ég ekki í sölum Alþingis og tók ekki þátt í að taka ákvarðanir en hæstv. ráðherra hefur ábyggilega verið þátttakandi í að taka ákvarðanir um að eyða peningum í undirbúning að orkufrekum iðnaði sem hefur ekki skilað sér enn til baka og það eru ekki litlar fúlgur sem hafa runnið í það á undanförnum árum.

Virðulegi forseti. Ég ætla satt að segja ekki að fara sérstaklega út í umræður um þá undarlegu, með leyfi forseta, ,,hundalógík`` sem hæstv. iðnrh. tíðkar þegar kemur að umræðum um raforkuverð í landinu  Það sem ég ætlaði hér að ræða, hæstv. forseti, voru nokkur atriði varðandi fjárlagafrv. almennt og síðan einstakar brtt. sem ég flyt. Mér þætti vænt um ef hæstv. fjmrh. gæti verið viðstaddur umræðuna. Ég ætla fyrst að víkja máli að hæstv. iðnrh. Þannig háttar til að á þessu ári hefur verið um að ræða svokallaða jöfnunaraðstoð í skipasmíðaiðnaði. Þessi jöfnunaraðstoð hefur skilað mjög miklum árangri, hún hefur að vísu kostað dálitla peninga, sennilega um 60 millj. kr. ef ég man rétt í tveimur áföngum en það er ekki nokkur vafi á því að þessi jöfnunaraðstoð var mjög skynsamleg aðgerð af ríkisstjórninni til þess að tryggja það að skipasmíðaiðnaðurinn tórði, svo ég segi nú ekki meira. Niðurstaðan hefur orðið sú að menn hafa getað haldið hér inni í landinu verkefnum fyrir skipasmíðaiðnaðinn sem annars hefðu lent annars staðar. Þetta þekkja t.d. þingmenn Vesturl. ágætlega að því er varðar skipasmíðastöðina á Akranesi og þetta þekkja þingmenn Norðurl. e. ágætlega að því er varðar skipasmíðastöðina á Akureyri. Nú háttar hins vegar svo til að í frv. til fjárlaga sé ég ekki að það sé gert ráð fyrir þessu með þeim hætti sem menn höfðu búist við. Þess vegna flyt ég hér tillögu um það að það verði veittir fjármunir í skipasmíðar á næsta ári með þessum hætti, þ.e. jöfnunaraðstoð í skipasmíðum með tilliti til þess að Evrópusambandið hefur ákveðið að framlengja styrkjapólitík sína í skipasmíðum á næsta ári. Það er þess vegna nauðsynlegt fyrir okkur að undirbúa okkur sérstaklega undir þennan veruleika, þá staðreynd að á næsta ári má gera ráð fyrir því að samkeppnin verði einnig hörð við niðurgreiddan skipasmíðaiðnað í grannlöndum okkar. Þess vegna flyt ég þessa tillögu og ég rökstyð hana nákvæmlega eins og hæstv. iðnrh. gerði fyrr á þessu ári þegar hann sagði: Framlag þetta skilar sér í margföldum tekjum til ríkissjóðs, margföldum, beinum og óbeinum tekjum. Bæði í beinum og óbeinum sköttum. Ég fullyrði það, hæstv. forseti, að möguleikar af þessu tagi af hálfu iðnrn. geta ráðið úrslitum um það hvort við höfum skipasmíðaiðnað á Íslandi í lok niðurgreiðslutímabils Evrópusambandsins í skipasmíðum á næsta ári eða ekki. Þannig að ég vil spyrja hæstv. iðnrh. hvað hann hyggst gera í þessum málum, hvernig hann sér það fyrir sér að á þessum málum verði tekið og hvort það er samstaða með honum og hæstv. fjmrh. um það hvernig verður tekið á þessum málum. Í öðru lagi, hæstv. forseti, ætla ég síðan að víkja almennt að fjárlagafrv. og leggja fyrir hæstv. fjmrh. spurningu. Hún er þessi: Hvað heldur hæstv. fjmrh. að íslenska ríkið hafi skuldað mikið, þ.e. A-hluti ríkissjóðs, í lok síðasta árs? Og hvað telur hann líklegt að hafi bæst við í ríkisreikningi þegar hann verður settur saman fyrir árið 1994? Hvað telur hann líklegt að komi upp sem hallatala og þar með viðbótarskuld fyrir ríkissjóð fyrir árið 1995 samkvæmt því fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir? Ég held að menn þurfi að gera sér grein fyrir því að í þessum efnum er ekki allt sem sýnist því þó að hallatala fjárlagafrv. eins og hún lítur út núna sé sögð vera tiltekin upphæð þá er alveg ljóst að þegar þessi halli verður kominn inn í ríkisreikninginn fyrir 1995 verður hann miklu meiri. Ég ætla að nefna tvær tölur til sannindamerkis um það. Ég nefni í fyrsta lagi liðinn 09-381 sem heitir Uppbætur á lífeyri og er 890 millj. kr. sem eru uppbætur ríkissjóðs á lífeyri opinberra starfsmanna á árinu 1995. Þegar þessi tala verður komin í ríkisreikninginn 1995 verður hún ekki 890 millj. heldur verður hún sennilega 2,5--3 milljarðar kr. Og af hverju er það? Það er vegna þess að í ríkisreikningnum er búið að færa upp allar lífeyrisskuldbindingar ríkisins þannig að þessi tala hækkar mjög verulega, sennilega um 1,5 milljarða kr. frá fjárlögum til ríkisreiknings fyrir árið 1995. Þetta er veruleikinn, þetta er svona. Til að sanna þetta dæmi ætla ég að nefna hv. þingmönnum það að í ríkisreikningnum fyrir árið 1993 er þessi tala um 2,5--3 milljarðar kr. þó hún sé aðeins um 900 millj. í fjárlögunum sjálfum. Þetta er vegna þess að fjárlög og ríkisreikningur eru færð upp á mismunandi grunni sem menn eru að taka á í ríkisreikningsnefnd sem hefur núna nýlega skilað áliti og er það vel. En þetta sýnir það að þessar hallatölur eins og þær koma fram í fjárlagafrv. hjá hæstv. fjmrh. eru algjörlega marklausar vegna þess að ríkisreikningurinn mun skrifa þessar tölur upp á fleiri milljarða kr. til viðbótar við það sem stendur hér inni. Ég ætla að nefna annað dæmi. Ég nefni liðinn 09-801 sem heitir Ýmis lán ríkissjóðs, vextir. Þar er tala upp á 12 milljarða kr. Þar er auðvitað um að ræða það sem menn gera ráð fyrir að komi til greiðslu af vöxtum og afborgunum á árinu 1995. En þessi tala er ekki öll þar sem hún er séð heldur vegna þess að þegar hún kemur í ríkisreikning þá verður búið að færa upp allar skuldir ríkisins þannig að hún mun væntanlega, ef ég miða við árið 1993, ekki vera 12 milljarðar kr. heldur giska ég á að hún verði milli 15 og 16 milljarðar kr. Með öðrum orðum, hæstv. forseti, þessar tvær tölur sem ég hef hér nefnt munu hækka halla ríkissjóðs frá fjárlögum til reiknings upp á 4--5 þús. millj. kr. af því að annað er gert upp á rekstrargrunni og hitt er gert upp á greiðslugrunni. Þessi veruleiki, hæstv. forseti, er hins vegar þannig að ég efast um að þingmenn hafi hann yfirleitt í huga þegar þeir eru að afgreiða þessi gögn sem þeir þyrftu þó að hafa. Af þessum ástæðum er það, hæstv. forseti, sem ég giska á að heildarskuld A-hluta ríkissjóðs í lok ársins 1993 sé 175 milljarðar kr. og að í lok þessa árs sé þessi tala að sjálfsögðu allmiklu hærri. Ég þori ekki að giska á neina ákveðna tölu í þeim efnum en mér sýnist líklegt að á þeim tíma sem hv. þm. Friðrik Sophusson hefur gegnt embætti fjmrh. hafi skuldir A-hluta ríkissjóðs aukist um u.þ.b. 45--50 þús. millj. kr. Nú geta menn í þessu sambandi haft hlutina í flimtingum eins og stundum er gert úr þessum ræðustól og sagt sem svo að þessi hæstv. ráðherra setti sér það mark að ná þessu niður í núll á kjörtímabilinu. Það er auðvitað eins og hvert annað háðsmerki á bakinu á honum en það er alveg fáránlegt að fara að rifja þá sögu upp út af fyrir sig. Veruleikinn er þessi og staðreyndin er náttúrlega sú að menn hafa ekki fylgt neinni stefnu í ríkisfjármálum í raun og veru. Það hefur ekki verið fylgt neinni heildarstefnu í ríkisfjármálum fyrst og fremst vegna þess að mínu mati að í staðinn fyrir að halda utan um hlutina á einum stað, án þess að ég sé að hvetja til meiri miðstýringar en nú er um að ræða, þá hefur einstökum ráðherrum verið ætlað að framkvæma fjárlögin á rammagrundvelli sem hefur verið ákveðinn á hverju sumri og það hefur orðið til þess að hver ráðherra hefur lent í því að bera ábyrgð á sínu ráðuneyti og fjmrn. hefur ekki haldið mjög mikið utan um þau mál eða ekki á sama hátt og áður. Niðurstaðan hefur orðið sú að tvö ráðuneyti hafa skilað sparnaði í sögu núv. ríkisstjórnar, raunsparnaði. Það er annars vegar menntmrn. sem hefur skilað raunsparnaði, aðallega á Lánasjóði ísl. námsmanna og hins vegar landbrn., aðallega vegna búvörusamningsins eins og hann var gerður á sínum tíma. En þegar kemur hins vegar að því að menn velti fyrir sér í þessu sambandi heilbrrn. þá kemur það athyglisverða út að þó svo að gjöld á einstaklinga hafi hækkað eins og allir vita, t.d. fyrir lyf, þá hefur raunkostnaður í heilbrigðisþjónustunni, t.d. á spítölunum, breyst ótrúlega lítið frá 1991 til ársins 1994 eða fjárlagafrv. 1995. Ótrúlega lítið. Ég fékk tölur yfir þetta frá Ríkisendurskoðun sl. sumar og þá sýnist mér að raunsparnaður á spítalarekstrinum í landinu, sem ég man nú satt að segja ekki í bili hvað er hár, ég man ekki þá tölu nákvæmlega, en mér sýndist að raunsparnaður á spítölunum í landinu væri um 800 millj. kr. frá reikningi 1991 til fjárlaga 1994 og frv. 1995, en þá lágu úti hallatölur og rekstrarvandamál stóru spítalanna upp á svipaða tölu. Þannig að þegar ég skoðaði þessa tölu þá sýndist mér að ekki væri hægt að tala um neinn raunsparnað í spítalarekstrinum, þvert á móti, því að til viðbótar við þessi útgjöld ríkisins hafa sjúklingarnir verið látnir borga meira en áður. Það sem ég er að segja með þessu er það, hæstv. forseti, að fjmrn. hefur ekki haft yfirsýn yfir þá hluti sem snúa að heilbrrn. Heilbrrn. hefur komist upp með það allt kjörtímabilið að plata fjmrn. upp á milljarð á ári að meðaltali í hverju fjárlagafrv. og það gæti ég rakið hér nákvæmlega ef menn vildu. Og það er auðvitað dálítið umhugsunarefni, hæstv. forseti, þegar upp er staðið fyrir hæstv. fjmrh., sem skilar þannig búi að hann hefur aukið skuldir ríkisins um 40--50 þús. millj. kr. Það er dálítið mikið, hæstv. forseti, þegar þess er gætt hver okkar staða er að öðru leyti. Þetta vildi ég láta koma hér fram vegna þess að ég tel að það afhjúpi það að þær aðferðir sem notaðar hafa verið í ríkisfjármálum á þessu kjörtímabili hafa mistekist. Þær hafa engum árangri í raun og veru skilað í því að halda betur utan um ríkisfjármálin. Og sparnaðarköstin sem menn hafa fengið hafa farið allt of seint af stað og menn hafa oft verið að spara eyrinn og kasta krónunni. Gott dæmi um það er t.d. Háskóli Íslands. Þar eru menn að spara eyrinn og kasta krónunni. Það er alveg ljóst að niðurskurður hjá Háskóla Íslands, eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., þýðir verri afkomu ríkissjóðs --- ekki á næsta ári, heldur eftir nokkur ár, kannski 5 ár eða 10 ár eða 15 ár. Það er líka augljóst mál að það að láta skipasmíðaiðnaðinn hrynja þýðir verri afkomu ríkissjóðs þegar fram í sækir. Þannig að það verða auðvitað að vera tengsl á milli virkrar atvinnustefnu annars vegar og stefnunnar í ríkisfjármálum hins vegar. Virðulegi forseti. Þetta vildi ég láta koma hér fram og bæta þá í þriðja lagi við nokkrum þáttum varðandi einstök atriði sem hér hafa komið til umræðu og segja það að ég tel að það væri skynsamlegt miðað við þær upplýsingar sem ég hef fengið frá hæstv. fjmrh. og starfsmönnum hans, að hv. 12. þm. Reykv. drægi til baka tillögu sína, sem eru að vísu flutt við fjáraukalagafrv., um 85 millj. úr Erfðafjársjóði í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Ég teldi að það væri slæmt fyrir málaflokkinn ef þessi tillaga kæmi hér til afgreiðslu og yrði felld, en reyndar líka ef hún yrði samþykkt, vegna þess fyrst og fremst, hæstv. forseti, að þá væru menn að festa þá tölu, gefa sér og festa þá tölu sem ætti að koma inn í Framkvæmdasjóð af erfðafjárskatti. Þess vegna mundi ég beina því til hv. 12. þm. Reykv. ef hún væri hér að hún dragi þessa tillögu til baka. Ég tel óskynsamlegt að láta hana koma til atkvæða. Ég ætla ekkert að segja til um það hvort mér finnst óskynsamlegt að tillagan hafi verið flutt út af fyrir sig, en ég tel óskynsamlegt að láta hana koma til atkvæða. En úr því að ég nefni þennan málaflokk þá verð ég segja það að ég er afar sáttur við afgreiðslu fjárln. að því er varðar þjónustu við fatlaða hér í Reykjavík og ég tel ástæðu til að þakka fyrir það. Ég sagði reyndar við sjálfan mig þegar ég sá þessar tillögur að það væri skynsamlegt að hafa kannski bara fjórar eða fimm umræður um þetta frv. því að að hefur heldur batnað ef eitthvað er, hægt og bítandi og gæti út af fyrir sig, ef svigrúm væri til þess í þingsköpum, lagt til að það færi til 4. umr. eftir þá sem hér fer fram, en ég reikna nú ekki með að menn samþykki það. En ég tel í alvöru og einlægni sagt að þetta sé mikilvægt sem fjárln. hefur afgreitt og ég tel fulla ástæðu til þess að nefna það hér. Þó að ég viti að lofið hittir meirihlutamenn fyrir líka þá blygðast ég mín ekkert fyrir það, svo skrýtið sem það kann nú að virðast. Ég vil einnig segja það að ég er afar sáttur við það að sjá hér listskreytingasjóð aftur. Ég get ekki neitað því, mér þótti heldur vænt um það. Og þó að þetta séu bara 4 milljónir þá þótti mér það eiginlega miklu betra. Þannig að það eru að sjálfsögðu ýmsir ljósir punktar í þessu öllu saman. Hins vegar verð ég að játa það að ég harma það að menn skuli ekki hafa litið á þessi mál með línuhraðalinn á Ríkisspítölunum og ég vil spyrja hæstv. fjmrh. og hv. fjárlaganefndarmenn að því hvort þeir hafi eitthvað skoðað þessi mál á milli umræðnanna sem snerta línuhraðalinn. Kóbalttækið er ónýtt, það er hættulegt. Menn eru hættir að framleiða í það varahluti. Það er stórhættulegt tæki. Línuhraðallinn er gamall líka og það að endurnýja þetta tæki kostar 50--60 millj. kr. Ríkisspítalarnir eru tilbúnir til þess að standa þannig að þessu verki að útborgun í þessum tækjum yrði á þessu ári 25--30 millj. kr. og á næsta ári eitthvað svipuð tala, þ.e. á árinu 1996. Ég vil eindregið fara fram á það við hv. fjárlaganefndarmenn að þeir fjalli aðeins um þetta í máli sínu núna eða einhvern tíma á eftir, hvernig þeir sá það fyrir sér að Landspítalinn taki á þessu máli. Ég er ekki út af fyrir sig að gera kröfur til þess að Landspítalinn fái alla þessa peninga til viðbótar við þá miklu fjárlagatölu sem Landspítalinn hefur. Ég geri mér grein fyrir því að það er ekki einfalt mál, sérstaklega eftir að þetta svokallaða samkomulag var gert, sem er náttúrlega ekkert samkomulag. Þannig að ég geri mér grein fyrir því að málið er ekki alveg einfalt. En ég fer fram á það að hv. fjárlaganefndarmenn og hæstv. fjmrh. fari nokkrum orðum um það hvernig þeir sjá það fyrir sér að Landspítalinn endurnýjaði þetta tæki því að hann verður að gera það. Það vita það allir og ekki síst hæstv. fjmrh. sem var um fjögurra ára skeið formaður stjórnarnefndar Ríkisspítalanna. Auðvitað er það alveg greinilegt, hæstv. forseti, að afgreiðslan á Ríkisspítölunum er alveg svakaleg. Ég verð að játa það að ég hef miklar áhyggjur af þeirri stöðu. Mér sýnist að það sé verið að taka Ríkisspítalana niður í rekstri um 250--300 millj. kr. Það er verið að fækka hjartaaðgerðum úr 290 í 250 sýnist mér á þessum tölum og heyrðist mér í ræðum hér í dag. Þannig að það er greinilegt að það verður nokkuð snúið að eiga við þetta. Forráðamenn Ríkisspítalanna hljóta að velta því fyrir sér, ef þeir eiga að ná rekstrinum niður um 300 millj. kr., þá hljóta þeir að velta því fyrir sér að segja upp fólki í stórum stíl. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því: Reiknar hann með því að Ríkisspítalarnir segi hér upp 200--300 manns frá og með áramótum eða þannig að uppsagnirnar fari að telja frá og með áramótum, því ef uppsagnir eiga að skila einhverjum sparnaði í rekstri þá þarf að taka ákvarðanir um það strax. Eða hvað það eru heilbrrh. og fjmrh. gera ráð fyrir í sambandi við Ríkisspítalana. Eru það 200--300 manns sem menn eru að tala um að fækka um á Ríkisspítölunum á næsta ári með þessum tölum sem þarna eru inni? Ég held að þær séu alveg óskaplega lágar og hættulegar eins og þær þarna líta út. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta frekar, en ég sé, hæstv. forseti, mér til mikillar ánægju þskj. 490, en það eru tillögur þeirra þingmanna Framsfl. Hv. þingmenn Framsfl. hafa ákveðið að flytja hér tillögu og ég gat þess í vissum fjölmiðli hér á dögunum, sem vakti alveg brjálæðislega hrifningu í Framsfl., að ekki sé meira sagt,  Hæstv. forseti. Ég hef lokið máli mínu og beindi nokkrum spurningum til hæstv. ráðherra og hv. þingmanna í fjárln., ef þeir vildu vera svo vinsamlegir að svara þeim.

Virðulegi forseti. Það er aðeins um eitt atriði sem kom fram í ræðu hv. þm. Það varðar halla á ríkissjóði, greiðsluhalla og reikningshalla. Ég vil taka eftirfarandi fram. Fjárlög eru gerð upp á greiðslugrunni, sýna sjóðsstreymi, og það liggur nú fyrir væntanlega að í fyrsta skipti í langan tíma verður halli á fjárlögum yfirstandandi árs lægri heldur en var í fjárlögunum sjálfum, þ.e. halli ríkisfjármálanna. Í öðru lagi var breytt reikningsaðferð í uppgjöri ríkisreiknings árið 1989 og þá voru skuldir ríkisins færðar upp um eina 60--70 milljarða. Það þýddi auðvitað ekki að halli á því ári hefði verið 60--70 milljarðar heldur var þetta bara breyting á reikningsuppgjöri. Ég á von á því að ef við tökum mun á skuldum og eignum, eins og þær eru færðar upp í ríkisreikningi, þá sýni höfuðstóllinn skuldir upp á 178 milljarða í lok sl. árs. Það er eitthvað þar um bil þegar búið er að taka tillit til hvors tveggja eins og það er fært upp í ríkisreikningi. Ríkisreikningsnefnd komst að niðurstöðu fyrir skömmu, hefur gefið út bók um það hvernig færa skuli ríkisreikning í framtíðinni, fjárlög og reyndar fjáraukalög. Allir voru sammála og ég tel að þetta starf komi til með að skila miklu í framtíðinni og geri mér vonir um að svo verði að sjálfsögðu. Það sem hins vegar er erfitt í þessum málum er það að það skortir að færa upp eignir og þegar rætt er um halla þá kemur t.d. í ljós að breyttar uppgjörsreglur geta vegið heilmikið. Ég nefni dæmi á sl. ári þegar breyttar uppgjörsreglur leiddu til þess að niðurfærsla skattkrafna varð 2,7 milljarðar og dráttarvaxtaniðurfærsla um 1,4 milljarðar, bara vegna breytinga á uppgjöri sem sýnir auðvitað að það er varhugavert að taka eitt ár út úr því að það getur vel verið að ein slík breyting eigi rætur að rekja til þess sem hefur gerst á mörgum árum. Þess vegna bið ég hv. þingmenn að taka með varúð þegar menn koma upp og eru að tala jöfnum höndum annars vegar um greiðsluhalla og hins vegar um reikningshalla.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þetta svar. Hann staðfesti að skuld A-hluta ríkissjóðs í lok ársins 1993 væri væntanlega um 178 milljarðar kr. og spurningin sem ég bar fyrir hann var síðan í framhaldi af því: Hver má þá ætla að hún sé í lok ársins 1994 og hver má ætla að hún verði í lok ársins 1995 miðað við þær forsendur sem nú liggja fyrir? Ég leyfði mér að giska á að samkvæmt þeim tölum sem væntanlega kæmu út úr þeirri athugun þá hefðu skuldir A-hluta ríkissjóðs aukist í tíð núv. hæstv. fjmrh. um 45--50 milljarða kr. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað telur hann líklegt að skuldir ríkissjóðs hafi aukist mikið í hans tíð til loka ársins 1994 og hvað telur hann líklegt að bætist við í fjárlögum ársins 1995 sem hann ber auðvitað ábyrgð á eins og þau standa nú?

Hæstv. forseti. Eins og ég var að reyna að skýra út áðan þá er dálítið erfitt að svara þessari spurningu vegna þess að ríkisreikningur er gerður upp með öðrum hætti en fjárlög og þegar niðurstöðutölur að ríkisreikningi eru skoðaðar þá er búið að taka tillit til alls kyns atriða sem færast á efnahagsreikning. Það sem gerir þetta enn þá erfiðara er það að eignir ríkisins eru færðar upp með öðrum hætti en t.d. gerist hjá einkafyrirtækjum því að það er mjög erfitt að verðleggja t.d. vegi og samgöngumannvirki ýmiss konar. Þess vegna kemur það t.d. ekki ríkinu til tekna sem eignamyndun að við skulum setja meira til vegamála heldur en áður. Þessari spurningu get ég ekki svarað en ég get vel ímyndað mér að samkvæmt ríkisreikningi munu skuldir, þ.e. skuldir umfram eignir, aukast kannski um 40--50 milljarða á yfirstandandi kjörtímabili en þá getum við borið saman við tölur sem eru yfir 100 milljarðar á síðasta kjörtímabili einfaldlega vegna þess að breytingarnar sem eru á efnahagsreikningi eru með þeim hætti að það er ekki nokkur leið að bera þetta saman. Það sem skiptir hins vegar máli og við höfum einn mælikvarða í gegnum árin er að skoða hlutina á greiðslugrunni, sjóðsstreymið eins og við höfum gert í gegnum tíðina og það er einfalt. Þá kemur í ljós og það er kannski mergurinn málsins að bæði tekjur og gjöld sem hlutfall af landsframleiðslu eru á yfirstandandi ári og líklega því næsta lægri en var árið 1991 á því ári sem þessi ríkisstjórn tók við og það er viðmiðun sem flestir þekkja.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Þau út af fyrir sig staðfesta bara það sem má segja að liggi í augum uppi að skuldirnar á A-hluta ríkisreikningsins hafa aukist um 40--50 milljarða kr. í hans tíð. Það eru alveg gríðarleg tíðindi fyrir varaformann Sjálfstfl. vænti ég og kjósendur hans líka.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. 9. þm. Reykv. fyrir falleg orð í garð okkar meirihlutamanna í fjárln. og væntanlega í garð allrar fjárln. Við erum þessa dagana ekki vanir því að fá mikið hrós úr þessum stóli og þar af leiðandi þykir okkur lofið gott þó að geti auðvitað verið svolítið tvíeggjað að það komi frá hv. 9. þm. Reykv., alla vega okkur meirihlutamennina.

Njótið þið þess bara.

En við reynum auðvitað að njóta þess eins og við mögulega getum yfir jólahátíðina alla vega á sama hátt og við reynum að skoða þau mál sem til okkar er vísað og leysa úr þeim að bestu getu. Hv. þm. nefndi einnig þau mál er varða Ríkisspítala og sérstaklega hvað varðar tækjabúnað. Um þau mál er það að segja að við könnumst vel við þau, við höfum fengið erindi þess efnis og vorum með þau mál til athugunar. En á meðan á þeirri athugun stóð var gert samkomulag milli stjórnenda Ríkisspítalanna, heilbrrh. og fjmrh. eða nánast var undirritaður samningur um hvernig fjármögnun Ríkisspítalanna skyldi háttað á næsta ári og reyndar hvernig leyst skyldi úr fjárhagsvanda spítalans á yfirstandandi fjárlagaári. Við gátum þar af leiðandi þegar þessi samningur var sendur til okkar ekki litið öðruvísi á heldur en þetta væru sameiginlegar fjárveitingabeiðnir þessara þriggja aðila til handa Ríkisspítölunum og þar með væri öðrum beiðnum ýtt út af borðinu. Og ég hlýt því að gera ráð fyrir því að þeim vandamálum, sem hv. 9. þm. Reykv. nefndi, hafi stjórnendur spítalans hugsað sér að sjá fyrir á annan hátt en með þeim fjárveitingum sem við vorum beðnir um.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Reykn. fyrir svörin og er alveg viss um að hann hefur veitt þau miðað við allar aðstæður rétt og sönn. En veruleikinn sem við Ríkisspítölum blasir er þessi: Það vantar þarna í reksturinn sennilega 250--350 millj. kr., bara miðað við óbreyttan rekstur vegna þess að þó að það sé verið að tala um að fjárlagafrv. tryggi eins og það lítur út núna óbreyttan rekstur þá er það ekki alveg rétt því að þá eru menn að ganga út frá því að stíga á bremsurnar talsvert mikið á Ríkisspítölunum á næsta ári, m.a. að því er varðar hjartaskurðlækningar. Það er verið að gera ráð fyrir því að fækka hjartaskurðlækningum úr 290 í 250 og það á að spara 50 millj. kr. ef ég man rétt. Ég er því alveg viss um að ef Ríkisspítalarnir eiga að reka sig með þessum peningum á næsta ári þá verður að loka þar einhverjum deildum og segja upp talsverðum fjölda fólks eins og þetta lítur út núna nema menn hafi einhver önnur ráð sem ég hef ekki áttað mig á. Í öðru lagi liggur það líka fyrir að línuhraðallinn og kóbalttækið eru ekki í góðu lagi, það gengur ekki að hafa þetta svona. Það er slæmt fyrir heilbrigðisþjónustuna á Íslandi að það spyrjist að hlutirnir séu ekki í nógu góðu lagi og ég veit að það er alveg hægt að treysta þeim mönnum og þeim tækjum sem þarna eru eins og sakir standa, en málin eru komin á hættulegt stig og þess vegna tel ég að það sé óhjákvæmilegt að taka núna ákvörðun um það snemma á næsta ári að kaupa línuhraðal til landsins sem kemst í gagnið í byrjun ársins 1996 og þess vegna legg ég á það áherslu að það mál fái einhverja afgreiðslu hér í þessari virðulegu stofnun áður en hún fer heim í jólaleyfi.

Hæstv. forseti. Ég er sannfærður um það að hv. 9. þm. Reykv. mælir hér af heilindum þegar hann ræðir um áhyggjur sínar yfir fjármálum Ríkisspítalanna. En ég hlýt að álykta sem svo að þeir forsvarsmenn spítalans sem undirritað hafa samkomulag eða samning við heilbrrh. og fjmrh. geri sér fullt eins góða grein fyrir stöðu mála hjá spítölunum og þeir telja að sú hækkun sem spítalarnir fá á árinu 1994 og síðan á árinu 1995 muni duga til þess að reka spítalann eins og til er ætlast. Ég efast heldur ekkert um það að hann hefur lög að mæla þegar hann ræðir um tækin á Landspítalanum, sérstaklega kóbalttækið og línuhraðalinn, og ég hlýt einnig að álykta sem svo að forsvarsmenn spítalans hafi einhverja áætlun um það hvernig þeir ætli að leysa þetta mál miðað við það samkomulag sem þeir hafa undirritað. Ég hlýt að gera ráð fyrir því að embættismenn eða forsvarsmenn slíkrar stofnunar séu það ábyrgir fyrir því sem þeir gera og því sem þeir undirrita að þeir geri sér þetta ljóst og þeir ætli sér að ráða fram úr þessu innan þess ramma sem þeir hafa samþykkt.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að þarna hefur verið gert samkomulag. En ég hef tekið eftir því að t.d. hv. þm. Guðmundur Bjarnason sem á sæti í stjórnarnefnd Ríkisspítalanna segir: Samkomulagið var ekki gert við okkur. Það var gert á milli heilbrrn. og fjmrn. auk þess sem það samkomulag er um rekstur en ekki meiri háttar tækjakaup og þess vegna held ég að það sé ekki hægt að ætlast til þess að menn hafi séð fyrir þessum stóru tækjakaupum í því samkomulagi sem þarna er verið að tala um sem er auðvitað ekki nema að hluta til samkomulag. Ef það er rétt að stjórnarnefnd Ríkisspítalanna og yfirstjórn spítalanna að öðru leyti hafi ekki komið nálægt málinu þá er þetta ekki nema hálft samkomulag.

Virðulegur forseti. Ég vil strax nota tækifærið til þess að greina frá málefnum skipaiðnaðarins af því að þau hefur þegar borið á góma og ég tel rétt að greina frá þeim áður en lengra er haldið með umræðuna. Ég tek undir með hv. 9. þm. Reykv. í því sem hann sagði hér áðan að þessar aðgerðir sem ríkisstjórnin greip til í málefnum skipasmíðaiðnaðarins á árinu sem er að líða skiluðu mjög góðum árangri. Það var ekki aðeins um að ræða niðurgreiðslur á meiri háttar viðgerðarefnum heldur einnig styrki til þróunar- og markaðsrannsókna og til hagræðingaraðgerða og þetta hefur allt skilað sér mjög vel. Nú stendur yfir athugun á áhrifum jöfnunaraðgerðanna. Sú athugun fer fram undir forustu Þjóðhagsstofnunar með aðild iðnrn. og fjmrn. Því miður liggja ekki enn fyrir niðurstöður af þeirri athugun en ég er ekki í neinum vafa um það og er sammála hv. þm. um það að sú niðurstaða mun leiða í ljós að þessar aðgerðir voru jákvæðar og skiluðu verulegum fjármunum til þjóðarbúsins. Þann 1. jan. 1995 tekur hins vegar 7. tilskipun Evrópusambandsins um skipasmíðar gildi á Evrópska efnahagssvæðinu öllu. Tilskipun þessi varðar niðurgreiðslur vegna nýsmíða, breytinga og viðgerða á skipum. Tilskipunin heimilar að veita styrki til skipaeigenda sem hér segir: Vegna nýsmíða skipa undir 100 brúttórúmlestum: Enginn styrkur. Vegna nýsmíða skipa yfir 100 brúttórúmlestum: Ef smíðasamningur er undir 10 millj. ECU eða undir 850 millj. ísl. kr., þá er heimilt að veita styrki sem nema 4,5% af fjárhæðinni. Ef smíðasamningur er yfir 10 millj. ECU eða yfir u.þ.b. 850 millj. ísl. kr. er heimilt að veita styrki sem nema 9% af samningsfjárhæðinni. Breytingar á skipum undir 1.000 brúttórúmlestum að stærð. Þar er ekki heimilt að veita neina styrki. Breytingar á skipum yfir 1.000 brúttórúmlestir að stærð. Þar er heimilt að veita 4,5% styrki. Viðgerðir á öllum skipum. Þar er ekki heimilt að veita neina styrki. Breytingar á skipum yfir 1.000 brúttórúmlestir að stærð. Þar er heimilt að veita 4,5% styrki. Viðgerðir á öllum skipum. Þar er ekki heimilt að veita neina styrki. Að auki tekur tilskipunin til fjárfestingar og hagræðingarstyrkja til skipasmíðastöðva en þar er meginreglan sú að slíkir styrkir mega ekki verða til að auka afkastagetu í greininni. Þau ríki sem ekki nýta sér ofangreinda heimild til niðurgreiðslna geta á hinn bóginn krafist niðurfellinga á styrkjum til einstakra verkefna sem eru í samkeppni við skipaiðnað í viðkomandi ríki. ESA eða Eftirlitsstofnuninni er ætlað að hafa skjótt og öflugt eftirlit með því á EFTA-svæðinu að með slíkum kröfum sé tafarlaust orðið. Með þessu fyrirkomulagi er tryggt að skipaiðnaður á öllu EES-svæðinu búi við sömu samkeppnisaðstöðu hvort sem viðkomandi ríki beitir niðurgreiðslum eða ekki. Flest ríki á EES-svæðinu áforma að nýta sér umrædda heimild til niðurgreiðslna í skipasmíðaiðnaði. Ríkisstjórnin mun tryggja að íslenskur skipaiðnaður búi við fullt jafnrétti gagnvart samkeppnisaðilum á Evrópska efnahagssvæðinu eftir gildistöku umræddrar tilskipunar, þ.e. frá og með 1. jan. næsta ári. Af framkvæmdalegum ástæðum, þ.e. að okkur hafa ekki borist enn allar upplýsingar sem við þurfum á að halda til að geta valið á milli leiðanna, er ekki unnt að taka ákvörðun um það nú hvor leiðin verður farin, niðurgreiðsluleiðin eða kæruleiðin. Ríkisstjórnin mun á hinn bóginn taka ákvörðun þar um áður en tilskipunin tekur gildi um næstu áramót þannig að útgerðir og skipasmíðastöðvar verði ekki í vafa um samkeppnisreglur á næsta ári. Með öðrum orðum mun íslenskur skipasmíðaiðnaður frá og með næstu áramótum í fyrsta skipti í áratugi búa við nákvæmlega sömu aðstæður til samkeppni og skipasmíðaiðnaður í öðrum löndum innan hins Evrópska efnahagssvæðis. Það eru mikil tíðindi og við það mun ríkisstjórnin standa. Ákvörðun hennar í þeim efnum verður tilkynnt fyrir næstkomandi áramót.

Hæstv. forseti. Ég vil vegna orða hæstv. ráðherra inna hann eftir því hvort hann hafi upplýsingar um það í hve miklum mæli skip fari eða hafi farið á þessu ári til annarra landa í viðgerðir. Ég veit um að þó nokkuð mörg skip hafa farið án útboðs og það er nú einu sinni þannig að ekki er hægt að koma í veg fyrir það. Menn hafa ekki haft möguleika til að stöðva það. Skip hafa siglt til Póllands í röðum í tiltölulega ódýrar viðgerðir, sandblástur, málningu og annað því um líkt, sem vel er hægt að gera hér heima. En það hefur ekki tekist að halda þessum verkefnum hér. Síðan langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hinar nýju reglur, sem voru samþykktar á síðasta þingi, þ.e. þær reglur sem eiga að koma í veg fyrir undirboð, séu farnar að virka. Eiga menn von á því að hægt verði að taka á hinni óeðlilegu samkeppni t.d. frá Póllandi sem íslenskar skipasmíðastöðvar hafa ekki getað keppt við? Fróðlegt væri að vita hvort þessi nýju lög, sem voru sett á hv. Alþingi, hafi haft eitthvert gildi.

Virðulegi forseti. Þetta er eitt af því sem er í þeirri athugun sem fram fer undir forustu Þjóðhagsstofnunar. En það samkomulag sem ég náði við hæstv. sjútvrh. um stjórn Fiskveiðasjóðs gerir einmitt ráð fyrir að þetta sé stöðvað með þeim hætti að stjórn Fiskveiðasjóðs hefur samþykkt að engar lánveitingar til skipasmíðaverkefna verði veittar úr sjóðnum nema útboð hafi áður farið fram innan lands. Þar með er Fiskveiðasjóður ekki lengur aðili að því að lána til viðgerðarverkefna í skipasmíðaiðnaði eða nýsmíða nema útboð hafi áður farið fram innan lands. Þetta samkomulag tók gildi að mig minnir um mitt sumar eða um það leyti. Síðar er mér ekki kunnugt um að neitt skip hafi farið til viðgerðarverkefna í útlöndum með lánveitingarheimild frá Fiskveiðasjóði nema útboð hafi áður farið fram innan lands. Hversu mörg skip fóru til útlanda með lánveitingarheimild frá Fiskveiðasjóði fyrir þann tíma veit ég ekki en ég veit að þau voru allnokkur sem það gerðu án þess að hafa leitað tilboða hér innan lands. Það er sem sé búið að stöðva það, þ.e. í þeim tilvikum þegar þarf á að halda láni frá Fiskveiðasjóði.

Hæstv. forseti. Ég tel að hæstv. ríkisstjórn hafi að mörgu leyti tekið myndarlega á þessum málum. Menn verða að eiga það sem þeir eiga í því. Það er það fyrsta sem hefur gerst og er ánægjulegt að menn skuli hafa mannað sig upp í að taka á þessum málum þó seint sé og öll fyrirtæki í skipaiðnaði séu komin á höfuðið. Betra er seint en aldrei. En ég er hræddur um að þau lög sem sett voru til að koma í veg fyrir undirboð séu mjög þung í vöfum og hafi ekki virkað enn þá. Ég veit svo sem ekki hvort fyrirtæki almennt í sjávarútvegi þurfi á fyrirgreiðslu Fiskveiðasjóðs að halda í öllum tilvikum þegar farið er í klössun eða minni háttar viðgerðarverkefni. En ég veit þó a.m.k. að tvö skip komu til landsins í gær eða fyrradag úr svona klössun í Póllandi sem fór ekki fram útboð á. Auðvitað sækja menn þangað sem ódýrast er og menn eru svo sem ekki skyldugir til að bjóða út og geta þess vegna siglt sínum skipum erlendis til viðgerða. En það er alveg greinilegt að íslenskur skipaiðnaður getur ekki keppt við það sem er boðið upp á í Póllandi.

Virðulegi forseti. Mér láðist hreinlega að svara þessari spurningu hv. þm. Það er nú þegar farið að reyna á ákvæðin sem voru lögleidd um undirboð. Að vísu ekki gagnvart skipasmíðaiðnaði heldur gagnvart annarri starfsemi og mál skipasmíðaiðnaðarins í þessum efnum er nú til meðferðar. Kærur frá samtökum skipasmíðastöðva, ég vænti þess að úrskurður í þeim efnum komi mjög fljótt. Þarna er sem sagt um tvenns konar efni að ræða. Annars vegar þær aðgerðir sem ég greindi frá og gilda gagnvart aðilum innan hins Evrópska efnahagssvæðis þar sem íslenskur skipasmíðaiðnaður stendur nú á sömu stoðum og samkeppnisaðilarnir þar. Hins vegar eru það aðilar sem eru utan hins Evrópska efnahagssvæðis eins og skipasmíðastöðvar í Póllandi. Þar eru það hin nýju lög um aðgerðir gegn undirboðum sem koma til með að virka og þau munu gera það. Hins vegar tekur það einhvern tíma að marka upphafið að þeirri göngu sem verið er að vinna að í fjmrn. og í samvinnu við iðnrn. um þessar mundir. En ég er ekki í nokkrum vafa um að það kerfi mun virka til að bæta hag íslenska skipasmíðaiðnaðarins ekki síður en það samkomulag sem ég gerði grein fyrir hér áðan og varðar EES-svæðið.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svörin. Ég tel að þau séu góð miðað við stöðu málsins. Ég sé ekki eftir að hafa lagt fram þessa tillögu um fjármögnun og jöfnunaraðstoð í skipasmíðaiðnaði þó það væri ekki nema vegna þess að það afléttir ákveðinni óvissu, sem þessi mál hafa verið í, að hæstv. iðnrh. hefur nú upplýst að ríkisstjórn muni tryggja að íslenskur skipasmíðaiðnaður búi við fullt jafnrétti gagnvart samkeppnisaðilum á EES-svæðinu eftir gildistöku umræddrar tilskipunar sem hann vitnaði til í máli sínu. Síðan kom það fram í máli hæstv. ráðherra að ekki væri hægt að gera það upp núna hversu miklum fjármunum ætti að verja í þessu skyni vegna þess að ekki hefði verið ákveðið hvor leiðin yrði farin, þ.e. niðurgreiðsluleiðin eða kæruleiðin. Ríkisstjórnin tæki síðan ákvörðun um það áður en tilskipunin tekur gildi um næstu áramót, þ.e. eftir nokkra daga, hvor leiðin verður farin þannig að útgerðir og skipasmíðastöðvar verði ekki í vafa um samkeppnisreglur á næsta ári. Það þýðir þá væntanlega að við verðum að taka ákvörðun um það í þessari stofnun á næsta ári hvernig jöfnunaraðstoð verður fjármögnuð ef til hennar verður gripið. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að hafa fengið þessa yfirlýsingu fram og tel ástæðu til að þakka fyrir hana og ég veit að ég mæli þar fyrir hönd meðnefndarmanna minna í iðnn. en við höfum sinnt þessum málum talsvert á þessu ári eins og hæstv. ráðherra er kunnugt. Það er eitt atriði hins vegar sem ég vildi nefna. Ég tek eftir því að viðgerðir eru ekki hluti af þeirri tilskipun Evrópusambandsins sem hæstv. ráðherra vitnaði til. Viðgerðirnar eru auðvitað mjög veigamikill þáttur í þessari iðngrein hér á landi og við sem höfum fjallað um þessi mál teljum flest nauðsynlegt að skapaðar verði aðstæður til að hjálpa skipasmíðastöðvunum til þess að halda meiri háttar viðgerðum í landinu en ekki aðeins nýsmíði og breytingum. Þess vegna vildi ég spyrja hæstv. ráðherra í andsvari hvað hann segir um þann þátt sem lýtur sérstaklega að viðgerðunum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ég ætla að greina frá því til að menn hafi upplýsingar í höndunum um það hvers vegna við getum ekki tekið þessa ákvörðun. Þetta er það nýtt fyrir okkur að við höfum ekki haft tíma til þess að meta það t.d. aftur í tímann ef valin yrði niðurgreiðsluleiðin hver útgjöld ríkissjóðs hefðu verið á liðnum árum og hver útgjöld ríkissjóðs yrðu væntanlega á næsta ári miðað við þær fyrirætlanir um viðgerðir og breytingar sem við vitum um og nýsmíði. Þetta erum við að skoða núna og munum taka ákvörðunina fyrir áramót. Það er smámisskilningur í máli hv. þm. þegar hann talar um að tilskipunin nái ekki til viðgerða, hún gerir það. Viðgerðir eru í núllflokki. Því verður ekki heimilt eftir 1. janúar nk. á Evrópska efnahagssvæðinu að veita neina styrki til viðgerðarverkefna. Með öðrum orðum verða Norðmenn, sem hafa veitt 13% styrki til slíkra viðfangsefna, nú að fella þá niður innan Evrópska efnahagssvæðisins og þar með standa Íslendingar jafnfætis Norðmönnum í útboði á slíkum verkefnum. Þetta eru viðgerðarverkefni bæði smærri og stærri þannig að það er aðeins í nýsmíðinni og breytingunum á stærri skipum sem einhver styrkur verður veittur á hinu Evrópska efnahagssvæði og þá miklum mun minni en verið hefur hingað til. Hér er því um að ræða í fyrsta skipti um áratugaskeið að íslenskur skipasmíðaiðnaður getur staðið jafnfætis skipasmíðaiðnaði í helstu samkeppnislöndunum í sambandi við útboð og verkefni.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar upplýsingar og vil skýra frá því að ég tel sjálfsagt mál að fljótlega að bak jólum þegar menn eru komnir til starfa aftur að þá hittist hv. iðnn. og fari yfir þessi mál, bæði fyrirhugaðar aðgerðir, þessa tilskipun og sömuleiðis verkefnastöðuna hjá íslenskum skipasmíðaiðnaði.

Hæstv. forseti. Það eru tvö atriði sem ég vildi víkja að. Annað snertir hæstv. menntmrh. en þar sem hann er ekki í salnum í augnablikinu mun ég geyma það en víkja að öðru atriði. Það er 26. brtt. frá meiri hluta fjárln. á þskj. 465, b-liður, þar sem er lagt til að sértekjur yfirdýralæknisembættisins hækki um 45 millj. kr. Það kom fram í máli hv. framsögumanns meiri hluta fjárln. að þetta er byggt á brtt., sem hefur verið lögð fram við frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1995 og er á þskj. 451 og er um breytingu á lögum um meðferð, skoðun og mat á sláturafurðum. Þar er gert ráð fyrir að lagt verði á nýtt gjald, eftirlitsgjald, til að standast kostnað við heilbrigðiseftirlit dýralækna allt að 2,50 kr. á kg kjöts miðað við vísitölu framfærslukostnaðar í janúar 1995. Hér virðist mér vera um að ræða nýja skattlagningu á þá sem síst skyldi. Það mun í kannski í fljótu bragði vera erfitt að bera saman þann kostnað, sem er nú greiddur af sláturleyfishöfum beint til dýralækna, og það gjald sem hér er gert ráð fyrir að taka upp og er sett til þess að komast hjá því að dýralæknar séu á launum hjá sláturleyfishöfum sem ekki er talið samrýmast reglum Evrópska efnahagssvæðisins. En þau laun sem dýralæknar fá nú eru í mörgum liðum. Það er ákeðið gjald á hvern grip í krónutölu. Það er ákveðin greiðsla fyrir kvaðningu, að koma á staðinn. Síðan eru laun greidd eftir tímavinnu og einn liður mun þarna vera enn. En samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið frá stærsta sláturleyfishafanum þar sem öllum þessum gjöldum er deilt út á þau kíló af kindakjöti sem koma þar til sláturmeðferðar --- þau samsvara 80 aurum samkvæmt þeim upplýsingum sem ég fékk frá Sláturfélagi Suðurlands í dag --- er því gert ráð fyrir meira en þreföldun á kostnaði fyrir sláturleyfishafann, yfir 200% og hlýt ég að lýsa því yfir að ég er algerlega andvígur þeirri nýju skattlagningu sem gert er ráð fyrir að taka upp samkvæmt tillögum stjórnarflokkanna. Í máli hv. 3. þm. Austurl. fyrr í dag kom fram að tekjur sauðfjárbænda munu lækka á núverandi kjörtímabili um 47% og hann andmælti því þar að greiðslum jarðræktarframlaga væri háttað þannig að þeir mættu ekki við því að það lenti á sauðfjárbændum að þeir fengju engar greiðslur á sama tíma og aðrir ættu að fá þær og taldi að þeir mættu þar síst við. En hér er gengið lengra og búinn til nýr tekjustofn sem eftir þeim upplýsingum sem ég hef er yfir 200% aukning á sama tíma og talað er um að þurfi að draga úr sláturkostnaði og það hafa sláturleyfishafar reynt að gera á mörgum sviðum, m.a. þessum. Sú upphæð sem þarna er ef þessi reikningur er réttur er rúmlega 30 millj. kr. og við sjáum hvað þarna er um stóran lið að ræða ef við berum það saman sem verið var að ræða rétt áðan um greiðslu til skipaiðnaðarins, það voru 60 millj. á þessu ári og talið að það hefði skipt sköpum fyrir þessa atvinnugrein og þetta er helmingur af því. Líka er óhætt að fullyrða að tvöföldun á þessari tölu, rúmlega 30 millj., mundi skipta sköpum ef sauðfjárbændur fengju þann stuðning við að koma kjöti sínu á markað erlendis því sem umfram er og er það annað dæmi um það hvað hér er þó um háan lið að ræða. Í sambandi við það vil ég geta þess að ég hef ásamt hv. þm. Páli Péturssyni, sem er fyrri flm. að brtt. á þskj. 481 við frv. til fjárlaga, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta, að við 6. gr. komi nýr liður, 56, að verja hluta af jöfnunargjöldum sem lögð verða á samkvæmt ákvæðum GATT-samnings til stuðnings við sölu á landbúnaðarafurðum erlendis. Þetta er sá háttur sem allar þjóðir í kringum okkur hafa, þ.e. að þau jöfnunargjöld sem eru lögð á innflutning samkeppnisvara eru notuð til þess að styrkja aftur aðrar greinar til markaðssetningar í öðrum löndum. Ég vil undirstrika að ég er algerlega andvígur þessari nýju skattlagningu, tel hana rangláta og finnst það satt að segja miður að stjórnarflokkar, stuðningsflokkar núv. ríkisstjórnar, skuli telja að þetta sé eðlileg skattlagningarleið. Hitt atriðið sem ég vildi víkja að er til hæstv. menntmrh. Á árinu 1989 voru sett lög um þjóðarbókhlöðu og endurbætur menningarbygginga. Samkvæmt þeim lögum skyldi myndaður sjóður til að standa straum af kostnaði við endurbætur á húsakosti menningarstofna og stuðla að verndun gamalla bygginga í eigu ríkisins og bygginga sem vernda þarf að mati Þjóðminjasafnsins og samkvæmt tillögum þess. En í upphafi er ákveðið að sjóðnum skuli varið til að ljúka byggingu þjóðarbókhlöðu og því hefur fram að þessu ekki verið veitt af öllu fjármagni sem hefur komið til að greiða fyrir byggingu þjóðarbókhlöðunnar þó að sum árin hafi verið klipið af því misjafnlega mikið. En á þessu ári var talið ljóst að ekki mundi þurfa allar tekjur sjóðsins á næsta ári til þess að ljúka við allar framkvæmdir við Þjóðarbókhlöðuna og greiða þær skuldir sem safnast hafa vegna framkvæmda á þessu ári og því óskaði stjórn sjóðsins eftir því að hafa samráð við menntmrn. um ákvörðun á hagnýtingu þessa fjármagns á næsta ári. Því miður varð ekki úr því hvort sem það hefur stafað af því að menntmrn. ákvað að leggja til að hluti af þessum fjárfestingarsjóði með 40 millj. yrði varið til reksturs hins nýja Landsbókasafns -- Háskólabókasafns í Þjóðarbókhlöðunni. Samkvæmt því sem nú hefur verið deilt út í fjárlagafrv. fara 240 millj. til að ljúka við byggingarkostnað þjóðarbókhlöðu, 40 millj. til rekstrar safnanna þar en öðrum upphæðum er skipt til annarra hluta og ég vil sérstaklega víkja að einni en það eru 15 millj. til verndunar gamalla húsa sem er fært undir Þjóðminjasafn Íslands. Samkvæmt lögunum um endurbótasjóðinn skal það vera verkefni stjórnar sjóðsins að veita fjármagn til verndunar gamalla húsa eða til annarra verkefna sem hún gerir tillögur um. En ég vildi sérstaklega beina þeirri ósk til hæstv. menntmrh. að þessum 15 millj. kr. yrði ekki úthlutað án þess að stjórn endurbótasjóðsins fengi tækifæri til þess að fjalla um þá skiptingu. Það er tekið fram í lögunum að það skuli gert samkvæmt ábendingum og tillögum frá Þjóðminjasafni. Að sjálfsögðu yrði það gert en ég tel að þetta sé prófsteinn á það hvort þessi lög hafi raunverulega nokkra þýðingu, þ.e. um sérstaka sjóðstjórn og þá tel ég jafnframt að það gæfi fyrirheit um það sem stjórn sjóðsins hefur óskað eftir að nú þegar í upphafi árs verði viðræður milli stjórnar sjóðsins og menntmrn. um hugmyndir að því hvernig þessu fjármagni yrði varið á árinu 1996. Ég vænti þess að hæstv. menntmrh. sjái sér fært að gefa yfirlýsingu um þetta atriði.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki athugað sérstaklega hvaða tölur það eru í reikningum Sláturfélags Suðurlands um kostnað til dýralækna og aðstoðarmanna þeirra á því svæði. Mér kemur á óvart ef sá kostnaður er ekki nema 80 aurar á kg en það er gott ef svo er. Hugsunin á bak við þennan lið er ekki sá að skattleggja sauðfjárbændur eins og hv. þm. veit. Þvert á móti er það krafa bæði í Evrópu og eins Bandaríkjunum að ekki sé tenging á milli þess sem rekur sláturhúsið og hins sem metur og þess vegna er óhjákvæmilegt að ríkið verði milliliður og ríkið leggi sérstakt gjald á hvert kg til þess að rísa undir sláturkostnaði. Hins vegar liggur alveg ljóst fyrir að með því að fara þessa leið er auðvitað verið að jafna eitthvað á milli húsa. Hér er mikið talað um sauðfjárbændur og ég get tekið sem dæmi sláturhúsið á Króksfjarðarnesi. Þar erum við auðvitað að tala um miklu hærri tölur. Ég hef rætt þetta mál við kaupfélagsstjórann þar og hann er ekki að tala um 80 aura á kg heldur er hann þar að tala um mun hærri tölur, ég skal ekki segja hvort það er 2,50, 3 kr. eða hvað það er þannig að það er ólíku saman að jafna. Við erum jafnframt að tala um að það þarf að herða og auka rannsóknir á aðskotaefnum í kjöti og sláturafurðum. Við erum að tala um það að við viljum flytja vistvænt kjöt á aðra markaði og þá verðum við auðvitað að taka afleiðingunum af því og þetta er undirbúningur í því að ríkið taki yfir þessa þjónustu. Eins og ég sagði kemur auðvitað ekki til greina að þessir fjármunir verði tekjuliður fyrir ríkissjóð. Það hefur aldrei staðið til og er hreinn útúrsnúningur ef verið að gefa í skyn að með þessu sé verið að leggja á bændur nýja skatta.

Hæstv. forseti. Ég vitnaði í þær tölur sem mér voru gefnar upp um þann kostnað sem leggst m.a. á hrein sauðfjársvæði sem hafa verið skilgreind svo á Suðurlandi og ég tel að það sé ekki rétt leið að fara að leggja nýjan skatt á sláturleyfishafa á slíkum svæðum til þess að koma þeim upp í það sem hægt er að finna hæst þar sem annars staðar er. Að sjálfsögðu er engin nauðsyn til þess að sláturleyfishafar greiði þennan skatt, ekki samkvæmt reglum Evrópskra efnahagssvæðisins. Það á að fara að greiða þetta úr ríkissjóði og ég tel mig geta fullyrt að ekki yrði fundið að því þó að þetta gjald yrði ekki innheimt af sláturleyfishöfum til þess að greiða þessa þjónustu og reyna auðvitað flest lönd í kringum okkur að gera það, þ.e. að styrkja sinn eigin atvinnurekstur með því að greiða fyrir þá þjónustu, þessar grænu greiðslur sem talað er um að verði leyfilegar. Eftir þeim tölum sem ég hef upp gefið frá stærsta sláturleyfishafanum þar sem er svo fjarri öllu lagi að þessi tala sé sambærileg við raunverulegan kostnað, sem er settur þarna fram, þá hlýt ég að mótmæla því. Ég vil líka undirstrika að ég tel að það sé ekki sjálfsagður hlutur að sauðfjárbændur greiði fyrir það þó að reynt verði betur að fylgjast með eftirliti, með hreinlæti og kostum framleiðslunnar.

Hæstv. forseti. Sauðfjárbændur hafa auðvitað greitt fyrir þessa þjónustu. Það er auðvitað alveg laukrétt hjá hv. þm. að með því að fara þá leið sem hér er lagt til að sé farin þá er auðvitað einhver tilfærsla á milli svæða. En það er laukrétt hjá hv. þm. að með því að fara þessa leið er það svona eitthvað pínulítið þyngra fyrir bændur á Suðurlandi en í Húnavatnssýslum eða Dölum, ég get ekki neitað því. En við erum auðvitað að tala um það að svara þeim kröfum sem gerðar eru til gæða íslensks kindakjöts. Við erum að tala um útflutning og við erum að búa okkur undir hann. Í þeirri hörðu samkeppni bæði hér á landi og erlendis og með þau háleitu markmið sem við höfum í sambandi við vistvæna framleiðslu og annað því um líkt, þá erum við ekki að tala um einhverjar fjárhæðir sem eru í neinum samjöfnuði við ávinninginn sem við fáum. Það má heldur ekki gleyma því að ríkið er að leggja sérstaklega til fjármuni í þessu skyni. En eins og ég segi og hv. þm. veit betur en ég, formaður Búnaðarfélags Íslands, þá liggur það alveg ljóst fyrir að sláturkostnaður er mjög misjafn á hinum eiginlegu sauðfjársvæðum. Ég get aftur talað um Króksfjarðarnes, ég get talað um afskekktar byggðir, t.d. norður á Ströndum og fleiri staði. Auðvitað er sláturkostnaðurinn hærri þar heldur en þar sem þéttbýlið er mest og hægt að koma við mestri hagræðingu eins og hjá Sláturfélagi Suðurlands. Og það er ákveðin afstaða hjá hv. þm. að vera á móti því að jafna þar á milli enda er hann fulltrúi fyrir þá sem eru á svæði Sláturfélags Suðurlands.

Hæstv. forseti. Mat okkar hæstv. landbrh. er misjafnt á hlutunum. Hann kallar að meira en 200% hækkun sé pínulítill mismunur. Ég tel að það sé mikil hækkun. Hæstv. landbrh. sagði hér áðan að þessi skattlagning ætti að vera til nýrra verkefna meira en til heilbrigðiseftirlits í sláturhúsunum hjá dýralæknum. Það ætti að vera til þess að fara að standa undir nýjum verkefnum. Og ég sem sagt tel að ríkið eigi að veita slíka þjónustu án þess að leggja nýjar og sérstakar álögur á sauðfjárbændur. Þvert á móti, eins og ég sagði áður, er það bráðnauðsynlegt til þess að koma sauðfjárbændum út úr þeirri gífurlegu kreppu sem þeir eru komnir í og er meiri kreppa en nokkur önnur stétt í landinu hefur lent í á tímabili þessarar ríkisstjórnar þá er nauðsynlegt að veita þeim stuðning en ekki að leggja á þá nýja skatta.

Hæstv. forseti. Eins og áður hefur komið fram þá er ætlunin að nýta endurbótasjóðinn eins og greint er frá í athugasemdum við fjárlagafrv. og þar á meðal 240 millj. til Þjóðarbókhlöðu og þar af 40 millj. til rekstrar á næsta ári, árið 1995, en endurbótasjóðurinn hefur til þessa greitt þann rekstrarkostnað sem fallið hefur á Þjóðarbókhlöðu meðan hún hefur verið í byggingu og eftir að beinn rekstrarkostnaður fór að falla á hana og það þótti ekki óeðlilegt að á fyrsta heila starfsárinu tæki endurbótasjóðurinn þátt í þessum kostnaði með 40 millj. Hv. þm. Jón Helgason setti fram þá ósk að það yrði ekki úthlutað --- ég skildi hann vonandi rétt --- þeim 15 millj. sem ætlaðar eru til verndunar gamalla húsa. Þar er um að ræða húsasafn Þjóðminjasafnsins sem heyrir undir þjóðminjaráð. Mér finnst sjálfsagt að ræða við þjóðminjaráð um samstarf á milli stjórnar endurbótasjóðsins og þjóðminjaráðs. Ég er reiðubúinn að beita mér fyrir því en Alþingi sýnist mér og veit er að ákvarða í raun og veru hvernig þessum fjármunum skuli varið á árinu 1995. Mér er alveg ljóst að stjórn endurbótasjóðs telur rétt að stjórnin komi þarna að verki. Til þess er hún kjörin að hafa eitthvað um það að segja hvernig tekjum endurbótasjóðsins er varið og ég er reiðubúinn að beita mér fyrir því að viðræður fari fram á milli stjórnar endurbótasjóðs og í þessu tilviki þjóðminjavarðar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir yfirlýsingu hans og vil jafnframt ítreka þá ósk mína til hæstv. ráðherra að það eigi sér einnig stað viðræður milli menntmrn. og stjórnar endurbótasjóðsins sem fyrst á næsta ári til þess að fjalla um ráðstöfun á fjármagni fyrir árið 1996.

Virðulegi forseti. Óbreyttir þingmenn í stjórnarliði eru vanir að hafa hægt um sig við afgreiðslu fjárlaga og þá væntanlega vegna þess að þeir séu mjög ánægðir. Ánægja mín er nú blandin og það hefur komið hér fram í umræðum að fleiri sjálfstæðismenn en ég eru ekki alveg ánægðir. Ég vil fyrst eins og hv. þm. Svavar Gestsson spyrja út í jöfnunaraðstoð vegna skipasmíða. Það kom hér fram að nokkru svar til hans frá hæstv. ráðherra sem ég út af fyrir sig fagna, en ég vil hafa þessi orð um þetta mál. Skipasmíðastöðvarnar í landinu hafa fengið mjög misjafna fyrirgreiðslu ríkisins og ýmissa sjóða á undangengnum tíma. Skipalyftan í Vestmannaeyjum hefur fengið lítinn fjárstuðning í gegnum árin enda staðið tiltölulega vel. Vegna smíði nýs lóðsbáts fyrir Vestmannaeyjahöfn þarf að koma til smástuðningur ríkisvaldsins. Þessi smíði bjargar miklu atvinnuleysi sem ella hefði orðið þar í vetur. Það er engin fjárveiting til þessara mála á fjárlögum en var í fyrra 60 millj. eins og hér hefur komið fram. Eftir þeirri umræðu sem hér var áðan, ég sé að ráðherra er ekki viðstaddur, þá vænti ég að litið verði á þetta mál. Fyrir ári var gerð tilraun til að loka vistheimilinu í Gunnarsholti. Við umræður á Alþingi kom hins vegar í ljós að ekki var þingmeirihluti fyrir þeirri ákvörðun. Þrátt fyrir það var hælið sett nánast á guð og gaddinn með litlum fjárstuðningi og svelt með aðeins 15 millj. en þurfti að fá 30. Á þessu tímabili skipaði ráðherra starfshóp eftir starfshóp til að kanna þessi mál en ekkert gerðist. Loks við afgreiðslu fjáraukalaga er það að fá 15 millj., ári síðar en það þurfti á því að halda. Ég leyni því ekki og vil lýsa því yfir við þetta tækifæri að ég skammast mín fyrir hversu stjórnvöld hafa hagað sér, stjórnvöld sem ég ber að sjálfsögðu ábyrgð á, hvernig þau hafa látið þetta viðgangast. Hælið hefur verið hálfskipað, sjúklingar eru á götunni með öllum þeim hörmungum sem því fylgir. Aðstandendur eru ráðþrota. Slíkt miskunnarleysi er ekki verjandi þegar nóg pláss og góð aðstaða er til á þessu hæli. Starfsmaður við hælið átti leið um Hlemm sl. sumar. Utan um hann hópuðust sjúklingar og báðu um að fá að koma heim. Þessi saga segir fleira en mörg orð. Ekkert var hægt að gera í þessu tilfelli þá. Þessir sjúklingar eru ódýrari þjóðfélaginu með því að vera á stofnun. Svona miskunnarleysi á ekki að þekkjast í dag. Heldur ekki það mannúðarleysi að láta verkfall sjúkraliða viðgangast. Það var rætt hér í dag og það á að leysa strax. Sl. sumar kom fjárln. í heimsókn að Gunnarsholti í skemmtiferð. Hrærðust engar taugar hjá hv. nefndarmönnum við komuna? Þarna beini ég fyrst og fremst máli mínu til hv. nefndarmanna úr meiri hlutanum sem eiga að hafa völdin og leysa þessi mál en sjást nú ekki hér í þingsal. Ég vil aðeins minnast á kartöfluræktina en hún var skilin eftir með fyrirgreiðslu þegar búvörulög voru sett 1985. Í dag fá framleiðendur kartaflna 10--20 kr. fyrir kíló af kartöflum. Það verður að koma til móts við þessa grein í þeim vanda sem hún stendur frammi fyrir. Fjöldagjaldþrot getur blasað við þeim er eingöngu stunda þessa atvinnu. Samstaða þyrfti að nást hjá framleiðendum. Smáskatt ætti að leggja á áburð, þar með talinn innfluttan áburð. Ríkisvaldið kæmi til móts með smáframlag á móti. Þannig gæti myndast sjóður til að greiða aðeins niður kartöflur og styðja útflutning í offramleiðslu. Garðyrkjan á og mjög undir högg að sækja vegna aðgerðar Jóns Baldvins. Nýverið ákvað landbrh. að leggja fram 5 millj. til markaðsaðgerða fyrir kartöflur og farið er fram á að Framleiðnisjóður landbúnaðarins greiði jafnt á móti. Þarna er um að ræða 10 millj. og þó lítið sé má þakka fyrir þessa aðgerð. Aðeins um vegamálin. Það er ástæða til að undirstrika að fyrir forgöngu forsrh. var stórfellt átak unnið í Suðurlandskjördæmi á árunum 1993--1994, þ.e. ný Kúðafljótsbrú auk tengdra framkvæmda í Vestur-Skaftafellssýslu og vega í uppsveitum Árnessýslu. Aðrir ráðherrar komu þar lítt nærri. Þessi fjármagnsútvegun þýddi mikla flýtingu á framkvæmdum í Suðurlandskjördæmi frá því sem vegáætlun sagði. Nú hefur fyrir forgöngu forsrh. aftur verið útvegað nýtt fjármagn. Harma ber hins vegar að þegar nýtt fjármagn kemur til þessara hluta, þá skuli vera dregið úr lögboðnum framlögum til vegamála. Þrátt fyrir það verður aukning en hún hefði þurft að verða miklu meiri. Hins vegar skal játað að niðurskurður er meiri þegar tekið er tillit til þess að hæstv. ráðherra Halldór Blöndal tók ferjur og flóabáta inn á vegalög 1993 án þess að tekjur kæmu á móti. Í ár eru þetta útgjöld upp á 569 millj. Að sjálfsögðu þurfti að sjá fyrir kostnaði við ferjur og flóabáta en það var villandi að taka ný útgjöld inn á vegalög án tekna. --- Ég sé að hæstv. vegamálaráðherra er ekki viðstaddur, en gjarnan hefði mátt spyrja hann og koma til hans hvar hann væri staddur ef forsrh. hefði ekki dregið hann að landi með útvegun fjár til vegamála.

Óskar hv. þm. eftir að hæstv. ráðherra komi?

Ætli við sleppum því ekki. Ég vil aðeins koma að vaxta- og verðtryggingarmálum. Íslenska þjóðin hefur loks gert sér grein fyrir því að skuldir heimilanna eru eitt alvarlegasta, jafnvel allra alvarlegasta vandamál sem við er að stríða hérlendis. Uppsöfnun skulda í krafti lánskjaravísitölu er orðin slík að landsmenn geta ekki lengur staðið í skilum með þeim launatekjum sem atvinnuvegirnir telja sig geta borið. Víðtæk vanskil í bönkum og sparisjóðum sem nema milljörðum króna gefa til kynna að greiðsluþol þorra heimila sé þrotið. Við blasir ókyrrð á vinnumarkaðinum sem orðið getur fyrirtækjunum og framleiðslu ofviða. Enginn dregur lengur í efa að meginorsakavaldurinn er verðtrygging fjárskuldbindinga. Hef ég í áraraðir varað við hættunni sem í var stefnt en fengið daufar undirtektir. Frv. mitt um afnám lánskjaravísitölu nýtur nú meira fylgis á Alþingi en áður þrátt fyrir öflugan áróður og slagorð hávaxtamanna en þrátt fyrir það fæst það ekki afgreitt úr nefnd. Verðtrygging fjárskuldbindinga var reynd á viðreisnarárunum en gafst ekki vel og var afnumin í tveim áföngum. Lánskjaravísitalan var svo tekin upp með svonefndum Ólafslögum 1979. Varð eftir það skjótt ljóst hvílíkan þátt verðtryggingin átti sjálf í því að orsaka og ala verðbólguna. Verðtrygging fjárskuldbindinga var reynd í nokkrum löndum á 8. áratugnum og í sumum reyndar fyrr, m.a. í Finnlandi og Ísrael sem bæði hættu henni. Brasilía hélt henni áfram með hörmulegum afleiðingum þó. Verðbólga var á miðju ári 1983 komin upp í 130%, nokkru síðar 500, skuldastaða nálega vonlaus og yfirstjórn peningamála færð í hendur Alþjóðabankans. Verðtrygging íbúðarlána fær staðist í vægri verðbólgu en fer úr böndunum ef verðbólga er tveggja stafa tala eða þriggja. Skuldauppsöfnunin verður með slíkum hraða að vinnulaun geta ekki fylgt eftir eins og raun hefur orðið á hér og víðar. Greiðsluþrot gerast þá almenn. Hrun blasti við hérlendis í lok 9. áratugarins og byrjun hins 10. Var þá gerð svonefnd þjóðarsátt um stöðvun verðbólgu. Eigi að síður hefur skuldasöfnun heimilanna haldið áfram. Ástæður eru a.m.k. þrjár: 1. Sjálf raunvaxtabyrðin vex samhliða skuldastofninum. 2. Um miðjan 9. áratuginn var kaupgjald reiknað inn í lánskjaravísitöluna þannig að skuldir jukust sjálfkrafa við hverja kjarabót launþega. 3. Grípa varð til sérstakra skuldbreytingalána handa þeim sem verst voru staddir. Við erum nærri miðjum síðasta áratug aldarinnar og ástandið hefur ekki batnað. Fullljóst er orðið að skuldastaða heimilanna leysist ekki sjálfkrafa svo sem getið var fyrr. Til slíks þarf öflugt átak af opinberri hálfu. Fyrsta skrefið er að sjálfsögðu að ráðast að rót vandans, þ.e. að hætta verðtryggingu fjárskuldbindinga sem tíðkast ekki í viðskiptalöndum okkar. Það hefur lengi verið stefna íslenskra stjórnvalda að semja okkur smátt og smátt að háttum og venjum vestrænna ríkja í vaxta- og peningamálum. Þannig hafa fjármagnsflutningar milli landa verið gefnir frjálsir og vextir eru færðir til samræmis við ESB. Aðeins verðtryggingin sker sig úr hérlendis. Hún gerir peningastjórn okkar flókna og erfiða. Sumir hyggja að ólöglegt sé eða jafnvel gegn stjórnarskránni að afnema verðtryggingu og lánskjaravísitölu. Henni hefur hins vegar verið breytt verulega og það er þá líka ólöglegt og stjórnarskrárbrot en þessu gleyma talsmenn hennar. En þessi veigamikla leiðrétting nægir ekki ein sér. Gera verður þorra heimila kleift að standa í skilum. Til slíks þarf nýja þjóðarsátt er felur í sér aukna greiðslugetu láglaunaaðila. Það gæti orðið m.a. með hækkun skattleysismarka, svo og með nýjum flokki skuldbreytingalána, t.d. úr sérstökum sjóði í líkingu við gamla kreppulánasjóðinn sem skilaði árangri. Ég vil í þessu sambandi mótmæla skattpíningu á láglaunafólkið í landinu. Skattleysismörkun eru í dag rúmar 57 þús. kr. Það sér hver maður að fólk sem hefur 60--70 þús. kr. í laun á mánuði er ekki aflögufært um að greiða opinber gjöld til samfélagsins, það ætti hverjum manni að vera ljóst. Miðað við að skattleysismörkin verði hækkuð upp í 70 þús. þá verður ríkissjóður óneitanlega fyrir tekjutapi sem verður að taka af þeim sem hafa hærri tekjur og hafa efni á að greiða sína skatta. T.d. hefði átt að vera löngu búið að taka upp fjármagnstekjuskatt. Þegar staðgreiðslukerfi skatta var tekið upp 1988 var skattprósentan 35,8%. Þessi sama skattprósenta er í dag 41,84%, þ.e. á þessum tæpu sjö árum sem liðin eru frá því að staðgreiðslukerfi skatta var tekið upp hefur skattprósentan hækkað um heil 7 prósentustig og hækkun persónuafsláttar hefur ekki náð að fylgja hækkun framfærsluvísitölu á þessum tíma. Á sama tíma hafa skattálögur á fyrirtæki lækkað verulega. Virðulegi forseti. Þó ekki hafi verið tekið tillit til lækkunar persónufsláttar að neinu ráði við afgreiðslu fjárlaga þá væri sú aðgerð mesta innlegg í gerð kjarasamninga ef það væri gert. Enn er tími fyrir stjórnvöld til að koma til móts við fólk í þessum efnum, milli jóla og nýárs við afgreiðslu skattalaga.

Virðulegi forseti. Ég heyrði ræðu hv. 6. þm. Suðurl. varðandi lánskjaravísitöluna. Það er alveg ljóst að þegar til hennar var gripið á sínum tíma þá urðu menn eitthvað að gera til að stöðva þann faraldur sem blasti við að sparifé landsmanna var að brenna alveg upp. Það var mjög groddaleg aðgerð að fara þessa leið, en ég sé nú satt að segja ekki annað en menn hafi neyðst til að fara einhverja svipaða leið. En það ljóta í framhaldinu var svo það að kaupgjaldsvísitalan var tekin úr sambandi, misgengið varð til og síðan það að vöxtunum var hleypt lausum í ágúst 1984 eða 1985. En það breytir ekki því að við erum núna um nokkurt skeið búin að vera í nánast verðbólgulausu þjóðfélagi. Það eru því engin rök fyrir þessum sjálfvirku tengingum skulda við lánskjaravísitölu lengur og ég vil óska v. 6. þm. Suðurl. til hamingju með það að ég tek eftir því að í viðræðuuppleggi aðila vinnumarkaðarins núna er loksins gert ráð fyrir því að menn geti hugsað sér að fara að losa um þessi ósköp og þar tala náttúrlega þeir sem gerst vita, þ.e. eigendur lífeyrissjóðanna. Ég tel því að allar þessar mörgu ræður hafi haft einhver áhrif þrátt fyrir allt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Svavari Gestssyni fyrir hans orð. Það er rétt að þjóðarsátt hefur verið og lítil verðbólga um skeið. Samt hækkar lánskjaravísitalan á hverju ári og það verulega og það er góð viðbót í vaxtabyrðinni ofan á allt annað. Hér er því um slíkan meinvald að ræða að fyrir löngu hefði átt að vera búið að afnema hann. En þetta kerfi var upphaflega miðað við að verðtryggja bæði laun og lán. Fljótlega tóku menn kaupið úr sambandi. Þar á eftir gera menn svo annan óskunda að taka launin inn í lánskjaravísitöluna þannig að hin minnsta kauphækkun láglaunamannsins þýðir stórhækkun á lánum. Hvernig má það vera að við lifum og búum við þetta kerfi ár eftir ár? Við skulum vona að komið sé að þeirri stund að þetta breytist.

Virðulegi forseti. Hv. minnihlutamenn í fjárln. hafa farið hér ítarlega yfir álit minni hlutans að undanteknum örfáum atriðum sem ég vil drepa á í stuttu máli. Það er í fyrsta lagi að fulltrúar Húsnæðisstofnunar komu til viðræðna við fjárln. um húsnæðismál. Það var athyglisvert í þeim viðræðum að það kom fram, og ég vil benda á það sérstaklega, að það kerfi að selja húsnæðisbréf á frjálsum markaði er brostið með 5% vaxtamarkinu. Það sýnir að bæði lífeyrissjóðir og aðrir innlendir fjárfestar hafa ekki meiri trú á vaxtastefnu núverandi ríkisstjórnar en það að þessi fjármögnun er liðin tíð og hún er komin á opinbert framfæri aftur. Það kom einnig fram að umsóknum um greiðsluerfiðleikalán fer stöðugt fjölgandi. Þær eru nú 1.400. Húsnæðisstofnun hefur unnið að skuldbreytingum í samvinnu við bankana en það er nauðsynlegt að efla stofnunina til að sinna þessum verkefnum sem eru sífellt vaxandi vegna fjárhagserfiðleika fólksins í landinu og erfiðleika þess við að standa í skilum með sínar skuldbindingar. Fulltrúar Húsnæðisstofnunar greindu einnig frá miklum vandamálum í félagslega kerfinu varðandi almennar kaupleiguíbúðir og erfiðleika við að standa þar í skilum. Minni hlutinn telur að frv. taki ekki með neinum hætti á þessum vandamálum. Atvinnuleysistryggingasjóður er hækkaður um 394 millj. kr. milli 2. og 3. umr. fjárlaga. Þetta stafar m.a. af því að það er nú hætt við að innheimta 600 millj. kr. gjald af sveitarfélögunum í sjóðinn til átaksverkefna. Þetta stafar einnig af því að Þjóðhagsstofnun hefur reiknað upp á nýtt horfur um atvinnuleysisprósentu á næsta ári og hún er talin vera 4,6%, lækkar eilítið og það veldur því að 394 millj. kr. bætast við til þess að bæta upp þær 600 millj. sem sjóðurinn missir í tekjum frá sveitarfélögunum. Þetta atvinnuleysisprósentustig er auðvitað mikilli óvissu háð eins og hér hefur komið fram í umræðum um fjáraukalög og um fjárlög og ég þarf ekki í rauninni að bæta neinu þar við. Þetta er einn af óvissuþáttunum í frv. Þau átök sem voru um þjónustuframlög Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga fyrir árið 1994 voru leyst til bráðabirgða með samkomulagi í byrjun desember við forsvarsmenn Sambands ísl. sveitarfélaga. 150 millj. kr. var velt áfram með lántöku Innheimtustofnunar sveitarfélaga. Það liggur ekkert annað fyrir um það á hve löngum tíma þetta lán verður endurgreitt eða um skipan þessara mála á næsta ári en yfirlýsing um að koma málum þannig fyrir að jöfnunarsjóðurinn þurfi ekki að taka þessi vanskil á sig. Það er mjög brýnt, og það vil ég undirstrika, að ekki verði gengið um of á fjárhagsstöðu jöfnunarsjóðsins, ekki síst með það í huga að hlutverk hans er afar þýðingarmikið og fer vaxandi með auknu hlutverki sveitarfélaga í stjórnkerfinu og breyttri verkaskiptingu. Varðandi samgöngumálin vil ég minnast á tvö atriði sem hafa reyndar komið fram í umræðu áður. Ég tel algerlega ótímabært að skerða flugmálaáætlun og færa fjármagn þar úr framkvæmdaliðum í rekstur. Það hefur ítrekað komið fram að það er algerlega ótímabær aðgerð miðað við þau verkefni sem eftir eru í flugmálum, bæði á flugvöllum úti á landsbyggðinni og einnig á meginflugvelli innanlandsflugsins sem er Reykjavíkurflugvöllur. Hér bíða stórverkefni eins og annars staðar og ég óttast það að þessi skerðing verði inni áfram. Það hefur verið rakið hér varðandi það framkvæmdaátak sem fyrirhugað er í vegamálum að það er ætlunin að breyta skiptingu fjár og skipta því eftir höfðatölu. Þá kemur út sú niðurstaða að það bætist við fjármagnið í öllum kjördæmum nema á Austurlandi og Vestfjörðum, nema þar sem vegakerfið er dýrast og erfiðast. Þetta er sannarlega meistaraleg niðurstaða í þessu átaksverkefni og þarf ekki að hafa mörg orð um það hvernig er hægt að koma hlutunum fyrir. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt um Landhelgisgæsluna. Það er auðvitað óviðunandi að það sé ekki ætlað fyrir rekstri þyrlunnar. Það er til bóta að veita 35 millj. í varahlutina og átti það auðvitað að vera fyrirséð að þyrfti varahluti í þyrluna. En það þarf að reka þetta tæki og á því þarf auðvitað að finna lausn á næsta ári án þess að skera þar niður annan rekstur. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta nál. Það hefur verið lagt fram og það hefur verið gerð grein fyrir sjónarmiðum minni hlutans varðandi það. Ég vil hins vegar víkja að brtt. við frv. til fjárlaga sem við flytjum á þskj. 490 hv. þm. Guðmundur Bjarnason, Jóhannes Geir Sigurgeirsson, Jón Kristjánsson og Finnur Ingólfsson, en við eigum sæti í fjárln. og í efh.- og viðskn. Þessar tillögur eru þannig til komnar að þær eru hugsaðar til þess að koma eilítið meira til jöfnunar lífskjara heldur en frv. gerir ráð fyrir. Við flytjum á þskj. 489 brtt. um tekjuöflun, sem verður gerð grein fyrir hér á eftir. Fyrsta brtt. á þskj. 490 er varðandi grunnskólana, að halda óbreyttum framlögum í þeim frá því sem var á síðasta ári, en m.a. er gerð á grunnskólana hagræðingarkrafa sem nær étur upp þá viðbót sem varð vegna aukins nemendafjölda. Við flytjum tillögu um að bæta 50 millj. við í jöfnun á námskostnaði. Það er í 2. lið og það veitir ekki af. Þetta er lágmark að við teljum til þess að það muni eitthvað um þessa aðstoð sem þarna er, sem vantar sárlega því að mismununin er mikil í þessu efni eftir því hvar fólk er búsett og hvað er langt í framhaldsskóla. Við leggjum til að við liðinn Kennslu- og vísindadeildir Háskóla Íslands verði bætt 100 millj. Það er til þess að koma til móts við þær beiðnir sem háskólinn sendi, og vel rökstuddar, til fjárln. en hlutu ekki náð nema að hluta. Það voru til bóta tillögur meiri hlutans en við teljum að það sé ekki nóg að gert. Sama er að segja um liðinn Þjóðarbókhlaða. Við teljum að það sé auðvitað ekkert vit í því annað en reka þetta myndarlega hús þannig að m.a. stúdentar í háskólanum sem lesa í þessu húsi geti átt þar aðgang á svipaðan hátt og þeir áttu að háskólabókasafni og við leggjum til að það verði bætt 82 millj. þar við. Við leggjum einnig til að listskreytingasjóður fái 8 millj. Við teljum að þessum sjóði eigi að halda áfram, það eigi að halda áfram starfi hans þó að það sé verið að endurskoða lögin. Það er til bóta að leggja til 4 millj. og við munum að sjálfsögðu styðja það ef þessi tillaga hlýtur ekki náð fyrir augum hv. þingmanna. Við flytjum tillögu um sérstakar greiðslur í landbúnaði, en það eru niðurgreiðsla á loðdýrafóðri, en því miður hefur verð á skinnum farið lækkandi á síðustu uppboðum og þess vegna eru rök fyrir því að halda þessari upphæð inni, sem er alger lágmarksupphæð, upp á 10 millj. kr. Við leggjum til að embættum héraðslækna í Reykjavík og héraðslækna á Norðurlandi eystra verði haldið áfram og fjármunir ætlaðir til þess. Annars staðar er fyrirkomulag óbreytt í þessum efnum, en við leggjum til að þessir liðir verði inni. Við leggjum einnig til að niðurgreiðsla á rafhitun hækki um 50 millj. kr. Ég þarf í rauninni ekki að hafa mörg orð um það, þau mál hafa verið rakin hér í umræðum í dag og það auðvitað blasir við að ríkisvaldið hefur lagt á hitunarkostnað virðisaukaskatt þannig að tekjur ríkissjóðs af þeim skatti eru ívið meiri heldur en niðurgreiðslurnar. Það er auðvitað meiningin með þessari tillögu að jafna þennan aðstöðumun og þarf ekki að hafa mörg fleiri orð um það. Að lokum flytjum við tillögu um það að bæta við liðinn Búnaðarfélag Íslands jarðræktarframlögum 50 millj. kr. til viðbótar við þær 40 millj. sem ákveðnar voru í tillögum meiri hlutans. Þessar 50 millj. kr. mundu nægja til þess að greiða helming þeirra skuldbindinga sem til hafa fallið á árunum 1992 og 1993 og við teljum það algert lágmark að gera það og stillum tillögugerð í hóf að þessu leyti og er ærinn hali sem er eftir þó að þessi tillaga verði samþykkt. Ég hef þá lokið að gera grein fyrir brtt. og þessar brtt. eru í algeru lágmarki. Það er flutt tillaga um tekjuöflun til að mæta þeim og heldur betur meira að segja. En við teljum að þetta séu lagfæringar. Það breytir ekki stöðu ríkissjóðs að samþykkja þessar tillögur og ætti ekki að vera tilfinnanleg skattlagning að mæta þeim í tekjum, enda gerum við tillögu um það á öðru þskj. sem hér verður gerð grein fyrir.

Virðulegur forseti. Ég flyt hér tvær brtt. á þskj. 478. Önnur tillagan hefur ekki útgjaldaauka í för með sér fyrir ríkið heldur tilfærslu á fjármunum og er vegna hjartaaðgerða á ungum börnum. Á árinu 1994 hafa verið gerðar í kringum 10 hjartaaðgerðir á ungum börnum á Landspítalanum, sams konar aðgerðir sem áður hafa verið gerðar erlendis. Þessar aðgerðir lofa meiru en góðu og er bylting fyrir þá er þurfa á slíkum aðgerðum að halda. Á fjárlögum er ekki fjárveiting til að halda þessum aðgerðum áfram á Landspítalanum á næsta ári auk þess sem ráð er fyrir gert að aðgerðum á almennri hjartadeild fækki um fjörutíu frá því sem er í ár, þ.e. á árinu í ár voru gerðar 290 hjartaaðgerðir en það er gert ráð fyrir í fjárlögum að 250 hjartaaðgerðir verði gerðar á næsta ári. Það er ekki reiknað með fleiri aðgerðum. Brtt. hefur í för með sér að við flytjum 15 millj. úr sjúkratryggingum sem hafa hingað til greitt kostnaðinn vegna utanlandsferða vegna þessara aðgerða á ungum börnum sem ég áður minntist á. Þessar 15 millj. nægja til að gera jafnmargar aðgerðir og í ár á ungum börnum, sem sagt 8--10 aðgerðir. Ég tel ekki þörf á að hafa fleiri orð um þessa tillögu svo sjálfsögð sem hún hlýtur að vera. Síðan er hér önnur tillaga, einnig varðandi Ríkisspítalana. Hún hefur aftur á móti útgjaldaauka í för með sér, en eins og kom fram hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni þá erum við með tekjupósta á móti. Sá útgjaldaauki er um 35 millj. kr. og er í fyrsta lagi til endurbóta á aðstöðu í sambandi við fæðingu og mæðravernd á kvennadeild fæðingardeildar Landspítalans og til að efla glasafrjóvgunardeild Landspítalans, sem hefur náð undraverðum árangri í þeirri grein, en í dag er um tveggja ára bið eftir að komast til meðferðar á þeirri deild og eru um 650 pör eða um 1.300 einstaklingar sem bíða eftir að komast þar til aðgerða. Frá upphafi opnunar þeirrar deildar, sem var í október 1991, hafa 600 fengið meðferð á deildinni og sú meðferð hefur leitt til þess að á þriðja hundrað börn hafa fæðst. Til að stytta biðlista er afar nauðsynlegt að stækka deildina og auka tækjabúnað en helst vantar af tækjum fósturvísafrysti og smásjárfrjóvgunarútbúnað. En þó ég hafi áður sagt að um 650 pör bíði eftir meðferð og séu á biðlista þá er ekki þar með öll sagan sögð því að það vantar tilfinnanlega tækjabúnað þannig að erfiðustu tilfellin eru ekki á biðlista. Í dag er það þannig að sjúklingar borga í kringum 50% af meðferðarkostnaði, en ég sagði sjúklingar vegna þess að landlæknir skilgreinir ófrjósemi sem sjúkdóm sem hrjáir a.m.k. 15% einstaklinga á barneignaaldri. En tillagan sem hér er flutt er til að auka þjónustu einnar bestu glasafrjóvgunardeildar í heiminum. Ég segi einnar bestu því þrátt fyrir ungan aldur deildarinnar þá hefur náðst þarna undraverður árangur. Árangur hér er betri en víðast hvar annars staðar og þar af leiðandi hafa erlendir aðilar litið mjög til þessarar glasafrjóvgunardeildar á Íslandi og sýnt henni mjög mikinn áhuga þannig að það eru miklir möguleikar um leið og við erum búin að stytta biðlistann fyrir Íslendinga, að markaðssetja þessa deild fyrir útlendinga. En til þess að geta þetta legg ég til með tillögu minni hér að 35 millj. verði varið til þessa þáttar. Ég tel að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta mál.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir lítilli brtt. á þskj. 481 frá okkur hv. þm. Jóni Helgasyni. Tillgr. hljóðar svo að við 6. gr., þ.e. heimildargreinina, bætist nýr liður er verði liður 5.6, svohljóðandi: ,,Að verja hluta af jöfnunargjöldum sem lögð verða á samkvæmt ákvæðum GATT-samningsins til stuðnings sölu á landbúnaðarafurðum erlendis.`` Það liggur fyrir, frú forseti, að jöfnunargjöld falla til vegna GATT-samninganna. Við leggjum til að hæstv. fjmrh. fái heimild til þess að verja hluta þeirra til stuðnings sölu á íslenskum landbúnaðarafurðum erlendis. Það ætti að vera áhættulaust fyrir hæstv. fjmrh. og hans menn að samþykkja þessa tillögu. Hæstv. fjmrh. hefur vald á því hvort hann notar heimildina meðan hann er í stóli fjmrh. og fari svo samkvæmt von minni að einhver annar sitji í stól fjmrh. að kosningum loknum þá hefði sá ráðherravald á því hvort hann notaði heimildina. Ég kom hér skoðun minni á framfæri fyrr í dag um nauðsyn þess að flytja út landbúnaðarafurðir og þá sérstaklega dilkakjöt svo að ég þarf ekki að orðlengja þetta meira en vonast eftir því að þessi tillaga fái góðar viðtökur og nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 489. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Guðmundur Bjarnason, Jóhannes Geir Sigurgeirsson og Jón Kristjánsson. Brtt. gengur út á tekjuöflun vegna þeirra útgjaldatillagna er framsóknarmenn hafa flutt á öðru þskj. fyrr við umræðuna. Tekjuöflunin felst í því ef við gerum ráð fyrir að hækka eignarskatta með því að breikka eignarskattsstofn þannig að allar eignir verði gerðar jafnar fyrir sköttum, peningalegar eignir jafnt sem aðrar, þannig áætlum við að afla tekna upp á 1.000 millj. kr. Um leið hækkum við fríeignamarkið og afnemum ekknaskattinn. Í öðru lagi gerum við ráð fyrir því til kjarajöfnunar að hækka vaxtabætur um 300 millj. kr., hækka barnabætur um 400 millj. kr. og gerum ráð fyrir því að hátekjuskatturinn verði óbreyttur frá því sem hann er nú en ekki lækkaður eins og gert er ráð fyrir í tillögum ríkisstjórnarinnar í skattamálum. Í fjórða lagi gerum við ráð fyrir því að hækka almennt verð á áfengi og tóbaki um 3--4% þannig að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins skili 200 millj. kr. meira í ríkissjóð. Þannig höfum við flutt breytingartillögur til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð sem standa undir þeim útgjöldum er við lögðum til hér við umræðuna og rúmlega það.

Hæstv. forseti. Ég ætla að mæla fyrir einni lítilli brtt. sem ég flyt á þskj. 498, er reyndar efnislega sambærileg við brtt. sem felld var við 2. umr. með nokkuð öðrum upphæðum. Þetta varðar breytingu á liðnum 10-472 680 Flugvellir, framkvæmdir. Það eru framkvæmdir samkvæmt flugmálaáætlun sem nokkuð hafa verið til umræðu upp á síðkastið, sú fyrirhugaða skerðing á mörkuðum tekjum sem ríkisstjórnin og meiri hlutinn hér hefur ákveðið að leggja til upp á um 70 millj. kr. Ég legg til að þessi tala gangi til baka og verði hluti af framkvæmdafé flugmálastjórnar á komandi ári eins og lög gera ráð fyrir og veitir ekki af miðað við þau verkefni sem þar eru. Aðilar í flugrekstri hafa brugðist mjög hart við þessum fyrirhuguðu áformum og um það hafa verið gerðar ályktanir, þar á meðal í flugráði í dag eða í gær og mjög harðorð samþykkt sem eðlilegt er þar sem um algerlega sérstakar álögur á flugið var að ræða á sínum tíma þegar tekjustofnarnir voru myndaðir. Ég legg til að enn verði látið á það reyna hvort menn eru ekki tilbúnir til þess að falla frá þessari vanhugsuðu skerðingu á framkvæmdafé flugmálaáætlunar og sjái þess í stað fyrir rekstri flugmálanna með sambærilegum hætti og verið hefur. Í ágætri grein í dagblöðum nýlega hefur Leifur Magnússon, fyrrv. formaður flugráðs, gert mjög skilmerkilega grein fyrir því að flugið á Íslandi er fremur veitandi en þiggjandi þegar kemur að tekjumyndun fyrir ríkissjóð í heild annars vegar og þeim fjármunum sem ríkið ráðstafar til flugrekstrarins hins vegar. Þegar allt er lagt saman er það í raun og veru svo að flugið er síður en svo á nokkurn hátt þiggjandi í þessu efni. Við þær aðstæður er auðvitað alveg forkastanlegt að ætla að gera þennan markaða tekjustofn á flugfarþega að sérstökum skatti í ríkissjóð. Eins er það, hæstv. forseti, að ég hefði haft áhuga á því ef hæstv. sjútvrh. er í húsinu að eiga við hann örfá orð um málefni sem varða sjávarútveginn og tengjast þessu fjárlagafrv. og afgreiðslu mála á lokasprettinum, fjáraukalögum og fjárlögum, ef hægt væri að kanna hvort hæstv. sjútvrh. gæti komið hér. Sjálfsagt gefast ekki önnur tækifæri til þess að eiga orðastað við hæstv. ráðherra um þau mál, a.m.k. ekki fyrir aðfangadag, ég segi ekki fyrir kosningar nema hér séu fluttar nýjar fréttir að ástandið sé orðið þannig í stjórnarherbúðunum að verið sé að undirbúa þingrof niðri í þingflokksherbergi Sjálfstfl. Það kann vel að vera. Mér er sagt að þar standi yfir mikilvægur fundur. 

Sjútvrh. er kominn.

Já, hæstv. forseti. Þannig var að hæstv. sjútvrh. var ekki viðstaddur þegar ég flutti ræðu mína við 2. umr. um fjárlög og þá nefndi ég ýmis atriði sem vörðuðu sjávarútveginn og lagði reyndar inn spurningar, þar á meðal eina sem mér skilst að nú liggi fyrir svar við, þ.e. að fallið hafi verið frá þeirri gjaldtöku, sérstöku gjaldtöku á krókaleyfisbáta sem fyrirhugað var samkvæmt forsendum fjárlagafrv. og boðuð sem ein af tekjuforsendum. Út af fyrir sig fagna ég því að hæstv. sjútvrh. hefur séð að sér í þessum efnum. Það er einnig athyglisvert að einhverja bakþanka virðist hæstv. ríkisstjórn vera búin að fá út af stöðu bátaútgerðarinnar og smábátanna sérstaklega því að nú er meira að segja til umræðu að ráðstafa heilum 20 millj. kr., til að styrkja smábátaútveg sem á í erfiðleikum, þ.e. þann hlutann sérstaklega sem er á aflamarki. Ég verð að segja alveg eins og er að ég vil að hæstv. sjútvrh. heyri það að mér finnst þetta nánasarlega skammtað úr því að menn eru að þessu á annað borð. Auðvitað veit hæstv. sjútvrh. vel að vandi þessa hluta útgerðarinnar er gríðarlegur og ekki verða gerðar miklar rósir með 20 millj. kr. úr því að menn eru að þessu á annað borð. Auðvitað átti hæstv. sjútvrh. að beita sér fyrir því að þarna væru á ferðinni einhverjir þeir fjármunir sem einhverju máli skiptu og það hvernig hæstv. ráðherra ætlar að klóra sig í land í þessum efnum varðandi vanda smábátaútgerðarinnar samanber þessa tillögu til fjárveitinga er auðvitað alveg til háborinnar skammar þegar fyrir liggur að þessi hluti útgerðar í landinu er að þurrkast út, þ.e. bátar og smábátar á aflamarki. Þeir eru stærsti hluti þeirra sem nú sækja um úreldingu í þróunarsjóði og það er ljóst að bátaflotinn og aflamarkið sem taldi hátt í þúsund skip fyrir nokkrum árum síðan stefnir nú óðfluga niður í núll. Auðvitað hlýtur það að verða eitthvert umhugsunarefni fyrir menn hvort það sé heppileg þróun í útgerð í landinu að þessi hluti flotans hverfi. Svo vil ég að lokum, hæstv. forseti, nota tækifærið og svara furðulegum árásum hæstv. sjútvrh. á okkur alþýðubandalagsmenn í sambandi við málefni sem þetta varðar, þ.e. annað mál sem liggur fyrir þinginu og varðar samningsveð eða hvað það nú heitir á fínu máli. Hæstv. sjútvrh. hefur notað stöðu sína í fjölmiðlum undanfarna sólarhringa til að ráðast annars vegar furðulega á Alþb. og hins vegar á hæstv. iðnrh. og viðskrh. og sakar menn um það eins og það liggi bara á borðinu að algert hrun blasi við í sjávarútveginum á landsbyggðinni og ef ekki verði lögfest hér heimild til að veðsetja aflaheimildina. Það er það sem hæstv. sjútvrh. hefur aðallega fram að færa í þessum efnum um þessar mundir svo ekki sé nú talað um bankakerfið. Bankakerfið mun hrynja bara á næstu dögum ef þetta frv. fer ekki í gegn, sagði hæstv. sjútvrh. í sjónvarpi í kvöld og vandaði hæstv. bankamálaráðherra ekki kveðjurnar. Það væri nú meiri sauðurinn sem væri að stimpast á móti þessu máli og stofnaði sjálfu bankakerfi landsmanna í hættu svo að ekki væri minnst á sjávarútveginn og landsbyggðina. Það mundi allt hrynja á morgun. Auðvitað er þetta alveg furðulegur málflutningur hjá hæstv. sjútvrh. og einkennandi fyrir þann strákslega og óábyrga stíl sem hann temur sér jafnan í umfjöllun um þessi mál. Nei, hæstv. forseti. Ég held að sjútvrh. væri nær að sýna það í málatilbúnaði við afgreiðslu fjárlagafrv. og fjáraukalaga að hann taki alvarlega þau vandamál sem við er að glíma í íslenskum sjávarútvegi og þar sem skórinn kreppir mest en að láta standa sig að því að setja inn einhverjar 20 millj. kr. til að leysa vanda smábátaútgerðarinnar. Það er auðvitað þvílíkur brandari og ef málið væri ekki jafnalvarlegs eðlis og dapurlegt eins og raun ber vitni væri ekkert hægt við það að gera annað en hlæja að því en það er auðvitað ekki við hæfi þegar svona stendur. Frágangurinn á því máli, hæstv. forseti, var eins og kunnugt er þannig að allt ætlaði vitlaust að verða hér þegar það kom frá meiri hlutanum og svona er nú myndarskapurinn og rausnin, svona er að þessu staðið. Þetta er ekki til mikillar fyrirmyndar, hæstv. forseti, eins og ég hef sagt. Ég notaði þetta tækifæri, hæstv. forseti, leyfði mér það til þess að koma þessum athugasemdum sem varða málefni tengd sjávarútveginum og tengjast afgreiðslu þeirra mála í umræðum um fjárlög.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hafði áður í kvöld vikið að einni af tillögum meiri hluta fjárln. sem varðaði undirbúning að hverarannsóknum í Hveragerði, rannsóknum á lífríki hverasvæðanna, örverum og öðru tilheyrandi. Það var ástæðulaust hjá hv. þm. að gera þá tillögu eitthvað tortryggilega. Þar er um mjög gott mál að ræða og ég er glaður yfir því að þingmaðurinn lýsti því yfir að hún mundi styðja þá tillögu. Það er mikilvægt fyrir Íslendinga að stunda rannsóknir í stóru og smáu, ekki síst á íslenskum sérsviðum og þessar rannsóknir heyra þar undir. Einn af færustu vísindamönnum Íslendinga á því sviði, dr. Jakob Kristjánsson, jafnframt kunnur víða um heim fyrir rannsóknir sínar og þekkingu á líffræði hverasvæða, vinnur að því máli og er mjög spennandi að horfa til þess að nú loks verði gengið til þess að rannsaka hið sérstæða hverasvæði í hjarta Hveragerðisbæjar. Það er náttúrlega ástæða til þess að fagna því um leið að stjórnarflokkarnir og hæstv. ríkisstjórn hafa lagt mikið kapp á það á undanförnum árum að efla rannsóknir á öllum sviðum á Íslandi og hafa lagt þar mjög myndarlega til í stóru og smáu og ein af tillögunum í fjárlögum fyrir árið 1995 er til að mynda rannsóknarstaða fyrir framhaldsskólakennara við uppeldisstofnun í fræðslu- og uppeldismálum. Það mun ætlun hæstv. menntmrh. að kenna þá stöðu við dr. Brodda Jóhannesson, sem var einn af brautryðjendum íslenskra skólamanna í rannsóknum. Lagði mikið kapp á það að menn stunduðu rannsóknir og efldu þær og ekki síst lagði dr. Broddi heitinn kapp á það að þeir sem stunduðu rannsóknir þekktu vettvanginn sem þeir ættu að rannsaka. Þess vegna er það mjög spennandi fyrir íslenskt skólakerfi að framhaldsskólakennarar skuli nú í fyrsta skipti fá möguleika á því að stunda rannsóknir á sviði sem þeir eru gjörkunnugir á. Þetta er nýjung og því ber að fagna. Ég vil rétt aðeins leggja áherslu á það að það ber fyrst og fremst að fagna þeim miklu áföngum sem hafa komið í rannsóknum á Íslandi á undanförnum árum og þeirri áherslu sem hefur verið lögð á það af stjórnarflokkunum.

Hæstv. forseti. Ég þekki ekki svo út í hörgul þessar líffræðilegu örverufræðirannsóknir eða hvað það nú er, sem eiga að stundast þarna í Hveragerðinu. En hitt fullyrði ég að það er ekki rétt hjá hv. þm. að með þessum rannsóknum eigi nú að fara að brjóta í blað og í fyrsta skipti í sögunni muni framhaldsskólakennarar á Íslandi fara að stunda rannsóknir. Það er mikill misskilningur og ákafleg vanþekking að halda slíku fram. 

Virðulegi forseti. Það var óþarfi hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að vera að leiðrétta eitthvað því að þess gerðist ekki þörf. Það hefur ekki fyrr verið sett á stofn staða á háskólasviði fyrir framhaldsskólakennara til að stunda rannsóknir. Steindór Steindórsson frá Hlöðum er kunnur vísindamaður á sinn hátt, á mörgum sviðum, og það mætti nefna marga sem eru ekki kannski mjög reyndir skólamenn. Ég nefni hér Kvískerjabræður, sem hver um sig hefur verið vísindamaður í rauninni á mörgum sviðum. Þannig að margir stunda rannsóknir. Málið snýst um það í þessu tilviki að það er skipuð staða sem framhaldsskólakennari getur unnið við á launum og eftir formlegum leiðum. Það er nýjung hvað sem hv. þm. segir.

Hæstv. forseti. Mér er kannski nokkur vandi á höndum að ræða þetta af nægjanlegri þekkingu við hv. þm., en mér er þó tjáð af öðru nefndafólki í fjárln. að hugsunin sé sú að þessar rannsóknir eigi einkum að ýta undir og örva ferðamennsku á viðkomandi slóðum. Og málin gerast náttúrlega nokkuð flókin ef þetta er nýmæli fyrst og fremst vegna þess að komið sé á fót stöðu til rannsóknastarfa sem framhaldsskólakennari geti starfað í. Og ég spyr þá: Er það þá skilyrði að maðurinn sem fer í stöðuna sé framhaldsskólakennari? Er það bundið þannig? 

Virðulegi forseti. Mér er ljúft að leiðrétta hv. þm. Steingrím J. Sigfússon vegna þess að hann virðist ekki hafa skoðað þingskjölin og ekki hlustað á ræðurnar. Málið sem ég fjallaði um snerist um tvö atriði. Annars vegar um hverarannsóknir í Hveragerði og uppbyggingu miðstöðvar á því sviði, undirbúning að því, hins vegar um rannsóknarstöðu framhaldsskólakennara við Rannsóknastofnun í uppeldis- og menntamálum. Það er það sem ég var að tala um og hv. þm. ruglaðist á, en ég býst við að enginn annar hv. þm. hafi ruglast á því máli, en nú ætti þingmanninum að vera ljóst um hvað málið snýst.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér mikið í umræður um það hvernig göngustígar í Hveragerði urðu að örverum, en þegar örverurnar eru orðnar að framhaldsskólakennara þá fer nú skörin að færast upp í bekkinn. En erindi þeirra Hvergerðinganna og Iðntæknistofnunar er sjálfsagt hið ágætasta mál sem þarf að taka fyrir á réttum vettvangi. Hins vegar finnst mér alveg út í hött að heyra hv. þm. Árna Johnsen, 3. þm. Suðurl., hæla sér af afrekum ríkisstjórnarinnar í rannsóknum. Það vill nú svo til að umsóknir hafa komið til fjárln. um heilar 13 millj. í að rannsaka klak við Ísland fyrir Hafrannsóknastofnun. Það erindi hefur ekki fengið áheyrn hjá meiri hluta fjárln. í mörg ár. Og það kom bréf frá hv. þingflokksformanni Sjálfstfl. þar sem hann bað um 30 millj. kr. fyrir Hafrannsóknastofnun til þess að senda skip á Reykjaneshrygg til að kanna þar stofnstærð karfa. Þessu bréfi var stungið undir stól. Ég hef ekkert heyrt á það minnst. Það var ekkert afgreitt. 
            

Er ekki rétt að þingmaðurinn kynni sér þetta?

Já. 

Virðulegi forseti. Það er leitt hvernig hv. stjórnarandstæðingar rugla hér saman málum hver á fætur öðrum og gott dæmi er hv. þm. Jón Kristjánsson, sem ruglaði hér saman amöbum og karfaseiðum og ýmsu á því sviði. En það er rétt að ítreka það, og ég vil leiðrétta hv. þm., að tillaga um karfarannsóknir er í fjárlagafrv. 1995 og ætti að geta gengið að óskum, enda mun hæstv. sjútvrh. tryggja framgang málsins.

Virðulegi forseti. Ég skal vissulega gefa meiri hluta hv. fjárln. plús fyrir að setja 15 millj. í rannsóknaleiðangur hv. formanns þingflokks Sjálfstfl.