Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hreyfði því við 3. umr., hvort brtt. 413,2 ætti að koma til atkv., þar sem sams konar till. var felld við 2. umr. Sama er að segja um brtt. á þskj. 406, þar sem samþ. voru inn í frv. við 2. umr. þær breyt., sem nú er lagt til að fella út. Leyfi ég mér að óska eftir úrskurði hæstv. forseta.

Forseti (SB): Því hefur verið hreyft af hæstv. forsrh., að brtt. á þskj. 406 og á 413, 2. liður brytu í bága við þingsköp og ættu því ekki að berast upp. Árið 1917 féll úrskurður forseta Nd. um svipað efni og verður þeim úrskurði fylgt hér. Í 32. gr. þingskapa stendur: „ Brtt. um atriði, sem búið er að fella í deild, má eigi bera upp aftur í sömu deild á sama þingi.“ Hér er þessu ekki til að dreifa. Brtt. hafa ekki áður verið felldar í hv. d. Úrskurðast því þegar, að brtt. 406 og brtt. 413,2 komi til atkv. Brtt.413,2 felld með 15:7 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: GG, HÁ, IngJ, JG, JPálm, JörB, SkG. nei: ÁÁ, ÁB, ÁS, EOI, EmJ, FJ, GTh, GÞG, JóhH, JS, PO, SÁ, SG, StJSt, StgrSt. BÁ, HelgJ, KS, PÞ, SB greiddu ekki atkv. 8 þm. (BÓ, EystJ, JÁ, JR, LJós, ÓTh, StSt, ÁkJ) fjarstaddir. Brtt.413,3 felld með 19:7 atkv. - 406,1 felld með 16:8 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: IngJ, JóhH, JPálm, JR, KS, SG, ÁS, EOl. nei: EmJ, FJ, GG, GÞG, HÁ, HelgJ, JG, JS, JörB, PÞ, PO, SkG, StJSt, StgrSt, ÁB, BÁ. GTh, SÁ, ÁÁ, SB greiddu ekki atkv. 7 þm. (EystJ, JÁ, LJós, ÓTh, StSt, ÁkJ, BÓ) fjarstaddir. Brtt. 406,2–5 teknar aftur. Frv., svo breytt, samþ. með 22 shlj. atkv. og afgr. til Ed.



Herra forseti. Það er vegna brtt. á þskj. 477 um það, að þrátt fyrir það, að minkaeldi sé almennt bannað í landinu, eins og samþ. var hér eftir 2. umr., þá skuli þó heimilt að stunda minkaeldi í Vestmannaeyjum og Grímsey, þar sem engar líkur eru til þess, að minkar geti sloppið til meginlandsins. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta, því að það er mjög ljóst. Ég er sammála þeim mönnum, sem harma útbreiðslu villiminksins, og ef vissa væri fyrir því, að með drápi allra aliminka væri unninn bugur á villiminknum, þá væri ég með þeirri útrýmingu, en ég leyfi mér að halda því fram, að þótt allir aliminkar yrðu drepnir, þá erum við ekki fetinu nær með að útrýma villiminknum, en með því að eyðileggja útflutningsnytjarnar af aliminknum, en sitja jafnframt uppi með villiminkinn, þá höfum við af þessu máli bæði skömm og skaða, sem mest má verða. Skaðann höfum við þegar, en það er skömm að nota sér ekki útflutning minkaskinna, úr því að villiminkurinn er á annað borð orðinn útbreiddur hér, sérstaklega eftir lagfæringuna á gengisskráningunni, því að þá gerbreytist aðstaðan til gjaldeyrisöflunar af framleiðslu minkafelda, svo að þar verður um að ræða mikilvæga atvinnugrein. Til þess nú að áframhaldandi reynsla fáist af minkaeldi án nokkurrar hættu á útbreiðslu, og til þess enn fremur að sjá, hvaða áhrif eyðilegging aliminksins á meginlandinu hefur á útrýmingu villiminksins, þá vil ég gera tilraun til þess, að menn í Vestmannaeyjum og Grímsey fái að stunda minkaeldi, þótt það sé bannað á meginlandinu.



Herra forseti. Mér virðist kenna nokkurrar þrákelkni hjá hv. þm. Mýr. í þessu máli, bæði hvað það snertir að stangast við staðreyndir og með tilliti til efnis þessarar brtt. hans. Hv. þm. endurtók það, að við værum ekki feti nær í því að heyja stríðið við þetta óargadýr, sem ógnar mörgu kviku, sem bæði er til gagns, fegurðar og nytsemdar í þessu landi, enda þótt bannað væri að ala minka í búrum. Þetta endurtekur hann, enda þótt hv. þm. sé kunnugt, að það veldur vonleysi í baráttunni við villiminkinn, að menn hafa alltaf yfir höfði sér, að þessu sé sáð út frá búrunum, því að það er fengin reynsla fyrir því, að erfitt er eða ómögulegt að tryggja það, að ekki sleppi eitthvað út. Því er það sterkur þáttur í baráttunni við villiminkinn að eiga þessa hættu ekki yfir höfði, og þetta hlýtur hv. þm. að sjá, sem bæði er kunnugur mönnum víða um land og sem formaður Búnaðarfélags Íslands hlýtur að hafa orðið var við þann skaða, sem bændur og raunar aðrir hafa orðið fyrir vegna þessarar plágu. Það er því einkennilegt, að hv. þm. skuli halda fram slíkum fjarstæðum og berja þannig höfðinu við steininn. Hv. d. sýndi við 2. umr., hver afstaða hennar er, og hún er í samræmi við afstöðu alls almennings í landinu. Út af brtt. hv. þm. Mýr. vil ég segja það, að hún er býsna einkennileg. Hann viðurkennir hættuna af minkafaraldrinum úti um landið, en vill svo setja þá, sem lausir eru við pláguna, í sömu aðstöðu. Þessar eyjar hafa hingað til verið alveg lausar við minkinn og eru einu staðirnir á landinu, þar sem fuglastofninn er ekki í stórhættu vegna þessa villidýrs. Refaeldi er að vísu í Vestmannaeyjum, og minkaeldi var þar um tíma, en stóð mjög stutt, sem sést bezt af því, að þar slapp enginn minkur út, en það hefði varla lengi verið án þess, að eitthvert óhapp af hlytist. Ég hef nú athugað, hvort uppi mundu vera í Vestmannaeyjum ráðagerðir um að hefja minkaeldi á ný, og hygg ég svo ekki vera, svo að ekki mun það vera fyrir óskir Vestmannaeyinga eða Grímseyinga, að till. þessi er fram komin, enda býst ég við, að hún verði litin hornauga þar í eyjunum. Ég vil því mælast til þess við hv. d., að hún haldi áfram þeirri stefnu, sem hún markaði við 2. umr., og taki alveg fyrir minkaeldið, enda munu undanþágur frá því vera heldur í óþökk þeirra, sem fá eiga minkinn skv. brtt. hv. þm. Mýr. Reynslan hefur sýnt, að það er ekki miklu offrað, þótt minkaeldið sé stöðvað, og lýsti hv. þm. Snæf., sem þekkir þennan atvinnurekstur, að búin hefðu verið rekin með halla lengst af, enda hefur minkaeldi mjög dregizt saman undanfarið. En hv. þm. Snæf. ætti að athuga það, að frá mönnum við Breiðafjörð, m. a. í hans kjördæmi, hefur komið neyðarkall um að eyða minknum, þar sem hann ógnar nú öllum varplöndum á Breiðafjarðareyjum og er þegar kominn í a. m. k. 20 eyjar. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum að sinni, en vil mælast til þess, ekki sízt vegna Grímseyinga og Vestmannaeyinga, að hv. d. felli fram komna brtt.



Herra forseti. Hv. þm. Borgf. talaði um þrákelkni mína í þessu máli, en ég hélt nú, að aðstandendur þessa frv. þyrftu ekki að öfunda mig, því að þeir virðast sjálfir eiga nægilegt af þeirri vöru. Í sambandi við brtt. mína vil ég benda á, að minkaeldi hefur verið stundað í Vestmannaeyjum og það með þeim hætti, að ekki hefur nokkur plága af hlotizt. Þeir hafa notað búragerð, sem er talin vera alveg örugg, enda gefið ágæta raun. Höfuðólánið í sambandi við minkaeldið hér á landi er einmitt það, að fyrst þegar dýrin voru flutt til landsins, var búragerðin ófullkomin og auk þess mikið skeytingarleysi við að halda þeim í góðu lagi. Þessi vanhirða leiddi til þess, að dýrin sluppu úr haldi og hefur síðan fjölgað utan búranna. Það má líka benda á, að sá dýrafjöldi, sem nú sleppur úr búrum, er svo lítill í samanburði við þann fjölda, sem gengur laus, að varla mun meira en einn af hverjum þúsund, sem næst, vera sloppinn úr búri, og af því má sjá, hversu nær við erum að útrýma minknum, þó að minkaeldi verði algerlega bannað. En þrátt fyrir þessa staðreynd, þá er ég samþykkur öllum varúðarráðstöfunum í sambandi við þessa plágu, en ég vil þó ekki ganga svo langt, að minkastofn sá, sem við höfum náð inn í landið með miklum kostnaði, verði alveg eyðilagður. Og vegna þess að ég treysti bæði Grímseyingum og Vestmannaeyingum til að gæta dýra sinna, þá legg ég til, að undanþága frá banni við minkaeldi verði gefin fyrir þessa tvo staði. Og ég get ekki séð, að það verði á nokkurn hátt hættulegt fyrir landsfólkið eða verði í veginum fyrir þeirri hreinsun, sem ráðgerð er. - Ég vænti svo, að hv. þm. sýni frjálslyndi í þessu máli og samþ. þessa brtt.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja örfá orð um þetta frv. og leiðrétta misskilning, sem fram hefur komið hjá hv. þm. Borgf. Það er alls ekki rétt hjá honum, að mín afstaða í máli þessu sé reist á eiginhagsmunum. Ég rek að vísu allmikla loðdýrarækt, en minkurinn er svo lítill hluti af þeirri rækt, að ég hefði tiltölulega mjög lítil óþægindi af því, að minkaeldi væri bannað. Það eru önnur loðdýr, sem ég hef aðallega lagt rækt við, eins og t. d. refir. En hins vegar veit ég, að þetta bann kæmi ýmsum mjög illa og þá einkum þeim, sem keypt hafa dýra stofna utanlands frá og lagt með því allmikið fé í þetta eldi, og það er fyrst og fremst þeirra vegna, að ég er ekki hlynntur þessu máli, þar sem ég hef ekki heldur nokkra trú á, að bann við minkaeldi hafi nein veruleg áhrif á útrýmingu villiminksins. Það er líka harla einkennilegt að fara nú að banna minkaeldi, þegar búið er að leyfa það öll stríðsárin, þar sem lítið eða ekkert var upp úr því að hafa á þeim tíma, en nú er von til, að það geti orðið álitlegur tekjuliður og það í erlendum gjaldeyri, sem mikill skortur er á í landi voru. Það er líka nýbúið að flytja inn rándýran stofn frá Kanada, sem kostað hefur ærið fé, en gefur líka góða von um betri og verðmeiri skinn. Og hvaða afgreiðslu sem þetta mál kann að fá, þá leyfi ég mér þó að vænta þess, að refaeigendum verði heimilað að varðveita þennan dýrmæta stofn t. d. í Grímsey eða Vestmannaeyjum, eins og till. hefur komið fram um. Það hefur mikið verið rætt um, að villiminkurinn væri á góðum vegi með að drepa allan lax og silung og eyðileggja alla slíka veiði. Í því sambandi vil ég leyfa mér að benda á, að við Elliðaárnar mun villiminkurinn hafa verið í 12 til 15 ár, og þó hefur laxveiðin aldrei verið betri, en undanfarið. 



Herra forseti. Það koma nú alltaf fram nýjar og nýjar upplýsingar í þessu máli, og þær síðustu eru sem sagt þær, að mestöll minkabú hafi verið rekin með tapi til þessa. Þegar við það tap er svo lagt allt það tjón, sem þetta dýr er búið að valda, þá fer að verða ljóst, að lítill búhnykkur er að ala slíkan snák við brjóst sér. Við þekkjum þau spjöll, sem þetta dýr hefur valdið, t. d. þar sem æðarvarp er, og hæstv. atvmrh. tók nú svo djúpt í árinni, að við Þingvallavatn væri ekki annað eftir, en mannskepnan ein, allt annað kvikt hefði minkurinn drepið. Enda þótt þetta sé nú sagt í gamni, þá fylgir öllu gamni nokkur alvara, og svo mun í þessu máli. Ég var dálítið undrandi yfir þessari ræðu þm. Snæf. Hann vitnaði til þess, að minkurinn væri friðaður í Kanada á vissum tímum árs. Kannske hann vilji bara láta banna allt minkadráp hér? Svo endaði hann ræðu sína á því, að líklega ætti minkurinn ekki langt líf fyrir höndum, og harmaði það mjög. Ég veit, að það verður þungt og erfitt að hrista þennan ógurlega faraldur af landinu, en ég er sannfærður um, að Nd. Alþingis stígur heillaspor, þegar hún afgreiðir þetta mál, og það verður ekki harmað í framtíðinni, þó að minkaeldi hafi verið bannað. Þetta frv. er áfangi á þeirri leið að útrýma þessari plágu, og um leið er landið losað við þann taprekstur, sem komið hefur fram í umr., að minkaeldið hefur verið. Það er áreiðanlega slumpareikningur hjá þm. Mýr., þegar hann segir, að ekki nema einn af þúsundi þeirra minka, sem náðst hafa, séu úr búrum, enda er sá reikningur óþarfur, ef okkur heppnast að hrista af okkur ófögnuðinn.



Herra forseti. Það kom fram víða í ræðu. hv. þm. Borgf., að ég hefði haldið því fram í minni ræðu, að minkaeldið hefði verið rekið með tapi. Þetta sagði ég ekki, enda er ég þeim rekstri ekki nægilega kunnugur, þó að ég hafi rekið refabú. Hitt er augljóst mál, að eftir gengisbreytinguna nú horfa þessi mál öðruvísi við en áður, og má þá orða þá breytingu, sem orðið hefur, að nú sé þessi rekstur miklu arðvænlegri, en áður, auk þess sem hinn bætti stofn, sem fluttur hefur verið til landsins, gefur vonir um verulega verðmeiri skinn. Ég vil líka benda á annað atriði þessa máls, en það eru útgjöld ríkissjóðs, ef þetta frv. verður að l. Það er fyrirsjáanlegt, að ríkissjóður verður að borga mjög háar upphæðir, ef l. banna minkaeldi, og má í því sambandi minna á, að sumir innfluttu refirnir hafa kostað allt að 1.000 kr. Þm. Borgf. virðist mjög bjartsýnn á, að villiminknum verði útrýmt, og telur bann við minkaeldi stóran áfanga í þeirri herferð, en mín skoðun er sú, að villiminknum verði alls ekki útrýmt, að minnsta kosti ekki að sinni, eins og hann er nú orðinn útbreiddur hér. Árangur þessa frv., ef að lögum verður, er því einungis sá, að allarðvænlegur atvinnuvegur, sem færir erlendan gjaldeyri í þjóðarbúið, er eyðilagður og auk þess bætt við útgjöld ríkissjóðs, sem þó hafa verið talin nægileg fyrir.



Herra forseti. Mér virðist, að það hafi ekki komið greinilega í ljós, hversu mikið verðmæti um er að ræða í sambandi við þau minkaskinn, sem flutt hafa verið út. Þeir, sem mest mæla með að halda minkaeldi áfram, hafa talað um þá þýðingu, sem útflutningur skinnanna hefði fyrir landið, en hafa ekki minnzt á það, hvort þetta væri í rauninni nokkurt tap fyrir hvern einstakling. Hér í fórum mínum hef ég nokkrar tölur um minkainnleggið frá síðustu árum. Á síðasta ári komst verðmæti minkaskinnanna á 2. millj. kr. Næstu 8 ár á undan nemur verðmæti skinnanna 1 millj. kr. á ári. - Nú er að gæta þess, að pelsar muni hækka í verði vegna gengislækkunarinnar, en þó er einnig aðgætandi, að kaupgeta manna minkar. - Þá hlýtur og öll fóðrun dýranna að verða dýrari, en áður. Þegar alls þessa er gætt, virðist ekki vera mikil eftirsjá í því, þótt þessum dýrum verði útrýmt. Auk þess verður að taka hér til greina alla þá eyðileggingu, sem villiminkarnir valda. Einmitt vegna þessa verðum við að útrýma öllum minkum, bæði úr búrum og annars staðar. Margir eru sammála um það, að erfitt muni vera að útbúa búrin þannig, að öruggt megi teljast, að minkarnir sleppi ekki út. Auðvitað mun þetta valda ríkinu nokkrum útgjöldum, en það verður þó lítilfjörlegt í samanburði við allt það tjón, sem minkarnir valda. Það má taka til dæmis það tjón, sem minkurinn veldur í Breiðafjarðareyjum. Þar fer nú varp mjög þverrandi, og það er ekki búið að, sjá fyrir endann á öllum þeim skaða. Og þetta verður þó að telja engu síður mikilvæg verðmæti en útflutning minkaskinna. Allir eru nú sammála um það, að útrýma þurfi villiminki. En hér er deilt um það, hvort banna eigi allt minkaeldi í landinu eða ekki. Nú er það vitað mál, að ákaflega torvelt er að sjá svo um, að aliminkar sleppi ekki úr búrum, og þegar þess er svo gætt á hinn bóginn, hversu veigalítil atvinnugrein þetta er, þá ætti hv. þingdeild að vera það fullljóst, að hér verður að útrýma öllum minkum í landinu og því ekki þörf að fjölyrða um það.