Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Magnús Torfason) Að gefnu tilefni vil jeg minna hv.þm. á, að þegar ein umr. er í Sþ. um þáltill., þá fer um hana eftir því sem gildir um 2. umr. um frv.

Flm. (Jóhannes Jóhannesson) Eins og tekið er fram í greinargerðinni fyrir þáltill. þeirri, er hjer liggur fyrir, hafa hin Norðurlandaríkin fjögur, Danmörk, Noregur, Svíþjóð og Finnland, gert samninga um það sín í milli innbyrðis, að leggja öll deilumál sín, sem eigi verða jöfnuð á annan hátt, undantekningarlaust undir alþjóðadómstólinn í Haag til úrslita. Af hálfu Noregs bar á nokkurri tregðu á að gera þannig lagaðan samning við Danmörku, en svo fór, að í febrúarmánuði s. l. samþykti norska ríkisþingið með talsverðum atkvæðamun slíkan samning. Af hálfu Svía hefir því verið hreyft, hvort vjer Íslendingar mundum eigi vilja gera slíka gerðardómssamninga við hin Norðurlandaríkin, og þess vegna höfum vjer flm. þessarar till., eftir ósk hæstv.forsrh. (JÞ), kynt oss málið að nokkru og komist að þeirri niðurstöðu, að alt mæli með því, en ekkert í móti því, að Ísland fylgi dæmi hinna annara Norðurlanda í þessu efni, og því leyft oss að bera till. fram í samráði við hæstv.forsrh. (JÞ). Ætlast er til, að samningarnir taki undantekningarlaust til allra deilumála, sem íslenska stjórnin og stjórn hins Norðurlandaríkisins, sem í hlut á, geta ekki jafnað með sjer, en að áskilið verði í samningunum, að þeir sjeu gerðir að áskildu samþykki Alþingis, þannig, að það þurfi að koma til, áður en samningarnir geti öðlast gildi. Í hinum Norðurlandasamningunum eru þau ákvæði, að hvor aðila megi segja þeim upp með tveggja ára uppsagnarfyrirvara á hverjum 20 árum, og er ætlast til, að eins verði um samninga þá, er íslenska stjórnin gerir. Í 17. gr. sambandslaganna eru sjerstök ákvæði um gerðardóm í ágreiningsmálum milli vor og Dana, um skilning á ákvæðum sambandslaganna, sem bæði ríkin eru að sjálfsögðu bundin við, og verður samningur vor við Dani því að verða með dálítið öðru móti en samningarnir við hin Norðurlandaríkin. Með þessum fáu orðum leyfi jeg mjer, fyrir hönd flm.till., að mælast til þess, að hv. þing vilji samþ. hana.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg skal lýsa yfir því, að stjórnin er því samþykk, að þessir samningar við hin Norðurlandaríkin verði teknir upp, og verði till.samþ., þá mun stjórnin taka upp samningaumleitanir við hin Norðurlandaríkin, á þeim grundvelli, sem frá er greint í sjálfri till. Munu slíkir samningar auðvitað gerðir að því tilskildu, að þeir öðlist ekki fullgildingu fyr en þeir hafa verið lagðir fyrir Alþingi og samþyktir þar.

Flm. (Jónas Jónsson) Þessi till. kom fram snemma á þinginu, en með því að mál í líkri mynd hefir verið til meðferðar mestan þingtímann í Nd., þótti mjer ekki ástæða til að taka þessa till. til umr. fyr en útsjeð væri um afdrif frv. þess, sem lá fyrir hv.Nd. Það frv. komst til nefndar, en náði ekki samþykki deildarinnar. Mun það hafa vakað fyrir hv.Nd., að það þyrfti að rannsaka mál þetta ítarlegar í milliþinganefnd. Það, sem því gerst hefir í málinu í hv.Nd., er ekki annað en það, að deildin hefir sýnt samúð með hugmyndinni, en það er ekki vitað, hvað alt þingið vill gera í málinu. Því gefst nú tækifæri til að sýna það með orðum og atkvgr., hvernig menn standa að vissum atriðum þessa máls. Það er sýnt, að hæstv. stjórn hefir ekki ástæðu til að undirbúa svona mál, en eftir að milliþinganefndin er skipuð, á hún að gera till. um það, og er mikils vert fyrir hana að vita, eftir hvaða línum þingið vill að hún fari. Það eru aðallega þrjú atriði, sem mestu skifta, hvort þingið felst á. Þau atriði eru ekki bundin hvert við annað, og þingið vill ef til vill mæla með einu þeirra, þótt það geti ekki fallist á hin. Jeg hefi því hugsað mjer að athuga þessi atriði dálítið nánar. Hv. Nd. hefir gengið inn á það í meðferð frv. frá hv. 1. þm.N.-M. (HStef), að rjett sje að fjölga býlum eins og hægt er og að endurbæta byggingar á þeim jörðum, sem eru að leggjast í eyði vegna slæmra húsakynna, og að rjett sje að veita lán úr ríkissjóði til þessara framkvæmda. En þar sem menn óttast, að fjárhagurinn verði ekki góður á næstu árum, vegna þeirrar kreppu, sem hæstv. stjórn og flokkur hennar hefir nú leitt yfir landið, er sjerstök ástæða til þess að sjá ríkissjóði fyrir auknum tekjum, um leið og nýir baggar eru lagðir honum á herðar. Það er oft stærsti gallinn á gjöf Njarðar, þegar þingið samþykkir einhver kostnaðarsöm lög, svo sem berklavarnalögin, að ekki er jafnframt sjeð fyrir tekjum til þess að standast kostnaðinn, og því er altaf hætta á, að jafnvel góð lög verði afnumin, þegar fjárhagurinn breytist til hins verra. Jeg lít svo á, að á aðaltekjustofninn, hina almennu tolla, sje þegar fullhlaðið, eða ekki líkur til, að þar verði miklu á bætt. Ef við gerum samanburð - sem jeg skal þó ekki fara út í að sinni - á beinum og óbeinum sköttum hjer og hjá öðrum þjóðum, þá sjest það, að við erum mestu tollkóngarnir. Í Englandi hvíla á almenningi miklu minni tollar en hjer hlutfallslega, enda þótt ýmsar vörur, hinar svokölluðu óhófsvörur, svo sem vín og tóbak, sjeu þar hátt tollaðar nú, en margar vörur, sem við tollum hátt, eru lítt eða ekki tollaðar. Aftur á móti ná Englendingar miklum tekjum með beinum sköttum, en þar eru svo ríkir menn, að samanburður við okkur getur varla komið til greina. Samt eru beinu skattarnir, tekju- og eignarskattar, þyngri þar á hliðstæð efni en hjá okkur. Hjer mun því hægt að ná meiri tekjum en gert er, án þess að ganga nærri skattþoli einstaklinganna. Til þess að fyrirbyggja, að menn segðu, að hjer væri um rán að ræða og að hinn nýi gróðaskattur yrði óbærilega ranglátur, hefi jeg orðað það svo í till., til leiðbeiningar fyrir nefndina, að þó gengið yrði inn á þessa braut, þá væri ætlast til, að eignar-, tekju- og gróðaskattur yrðu hlutfallslega aldrei hærri allir til samans hjer en í Englandi. Þetta er til að sýna öllum, sem um málið hugsa, að hjer er aðeins gert ráð fyrir, að þyngdur sje skattur á gróðamönnum og gróðafyrirtækjum, innan skynsamlegra takmarka, og er það ekki ósanngjarnt. Jeg sá ekki annan mælikvarða eðlilegri til að fara eftir heldur en þann, sem þroskuð og nokkuð íhaldssöm þjóð, eins og Bretar, hafa sett sjer að fara eftir, og ekki ættu íhaldsmenn hjer að telja það hættulegt að fylgja fordæmi þeirra. Ef þetta verður þyrnir í augum einhverra hv.þm., þá ber það vott um, að þeir gera ekki ráð fyrir, að landið leggi fram fje til framkvæmda landnáminu, nema með því að þyngja almenna skatta, en það er hvorki rjettlátt nje hyggilegt, eins og nú er málum komið. Annar liðurinn lýtur að því að beina til milliþinganefndarinnar að geta þess, að lánskjörin úr þessum sjóði verði það hagstæð, að kleift verði fyrir reglusaman og duglegan mann, sem getur lítið lagt fram nema sína eigin vinnu, að rísa undir byrjunarkostnaðinum. Jeg segi þetta af því, að einn maður í Nd., hv. 3. þm. Reykv. (JÓl), sem bar fram brtt. við frv. um landnámssjóðinn, um það, að hækka tillagið úr ríkissjóði, og hefir auðsjáanlega gert það af góðum hug við málið, hefir einnig gert till. um lánskjör, sem í sjálfu sjer eru mjög góð, miðað við lánskjör þau, sem nú fást til ræktunar, en sem jeg hygg þá, að ástæða sje til að óttast að verði drápsbaggi fyrir fátæka landnema, sem taka land til ræktunar og þurfa að koma upp húsum, girðingum o. fl. Jeg er mjög hræddur um, að það kunni að verða ókleift fyrir einyrkja að borga 400 kr. í vexti, fyrir utan afborgun, af 10 þús. kr. láni. Jeg ætla þó ekki að fara nánar út í þetta, en hefi orðað það alment, til þess að sýna, að tilgangurinn er að skapa landnemunum heilbrigð lífskjör. Í Noregi, þar sem mikið hefir verið gert til þess að fjölga býlum og þar sem lánskjörin eru ágæt, hafa í vetur, er afleiðingar gengishækkunarinnar tóku að sverfa að atvinnuvegunum, flosnað upp margir nýbyggjar. Þeir þoldu ekki gengishækkunina, þó að vel væri að þeim búið. Sumir menn álíta, að sveitirnar verði að standa í ábyrgð fyrir lánunum, og svo er það erlendis. Og þegar smábændurnir flosnuðu upp í Noregi í vetur, þá auglýstu sveitarfjelögin býlin í tugatali og reyndu að fá nýja ábúendur. Þetta er þýðingarmikið atriði, að jörðin, mannvirki öll og ábúðarrjetturinn sjeu látin standa að veði fyrir lánunum, en ekki verið að blanda sveitarfjelögunum í það. Enda mundi það erfitt, því að altaf er hræðsla hjá sveitarfjelögunum við allar ábyrgðir, og ef þær eru ekki annað en formið eitt, þá eru þær líka í sjálfu sjer gagnslausar. Niðurstaðan verður því sú, að ef maðurinn stendur ekki í skilum með sanngjörnum afborgunum, þá er ekki annað að gera en að láta hann fara frá jörðinni. Þannig er líka reynslan í Noregi. Þá er þó eins gott fyrir sjóðsstjórnina að geta gengið að ábúandanum, enda væri það nægilegt aðhald, ef maðurinn misti ábúðarrjettinn, ef hann gæti ekki staðið í skilum. Er þá gert ráð fyrir, að sjóðsstjórnin fengi nýjan mann á jörðina, og gæti býlið þannig haldist við. Þriðja atriðið er gert til að benda væntanlegri milliþinganefnd á það, að það væri mjög óheppilegt, ef gengið væri inn á þá braut að taka land eignarnámi og skifta því með valdi. Jeg býst nú líka við því, að þingið mundi ekki samþ. lög, sem gerðu slíkar ráðstafanir, enda er það óþarft, þó að undir einstöku kringumstæðum geti slíkt komið fyrir. En hjer á landi ætti jarðaskifting að verða auðveld, um leið og fjármagn fæst með hæfilegum kjörum til þess að nota landið, sem til er. Jeg hygg, að það færi t. d. best á því, að systkini, sem eiga skiftanlegar jarðir, sætu fyrir lánum, af því að þá væri hægur og tryggur vöxtur framkvæmanlegur alstaðar á landinu, án nokkurs valdboðs. En það er fullvíst, að það mundi spilla fyrir landnámssjóðshugmyndinni, ef jarðir yfirleitt yrðu teknar með valdi til skiftingar. Nú hefir býlafjölgun einmitt víða gerst þar, sem minst flyst af fólki burt til kaupstaðanna. Jeg get t. d. tekið dæmi af fjórum systkinum, sem búa nú á einbýlisjörð í Þingeyjarsýslu. Síðari liður 3. greinar tillögunnar á að tryggja það, að velgerningar ríkisvaldsins verði ekki misnotaðir, þannig, að jarðirnar komist í sölubrask og að millimennirnir stingi í sína vasa arðinum af þeim hlunnindum, sem ríkið hefir lagt til. Jeg þarf ekki annað en minna á það, að komið hefir fyrir, að jarðir, sem landið hefir selt, hafa hækkað tífalt á 2–4 árum. En það er enginn velgerningur að selja þannig jarðirnar, og hefði þjóðfjelagið betur átt þessar jarðir lengur. Úr brjefum, sem jeg hefi fengið víðsvegar af landinu, hefi jeg orðið þess áskynja, að ýmsir menn, sem bera þetta mál fyrir brjósti, leggja einmitt áherslu á þetta, að trygt verði, að verðhækkun og millimenska geti ekki gert hjer ógagn. Það getur vel verið, að það sjeu til aðrar leiðir en jeg hefi hjer bent á. Hjer er gert ráð fyrir, að til sje löggjöf, er leggi á þá kvöð, að ekki megi selja slíkar jarðir hærra verði en fasteignamatsverði. Má líka gera ráð fyrir því, að það sje hinn öruggi mælikvarði og lægra sje ekki sanngjarnt að fara. Sumum háttv.þm. kann nú að virðast sem þetta sje allmikil íþynging fyrir þá menn, er út í landnám leggja, en þjóðfjelagið gerir þetta ekki vegna þeirra einstaklinga, er fá jarðimar, heldur vegna heildarinnar. Það sýnist því vera sanngjarnt, að um leið og þjóðfjelagið hjálpar, þá fylgi þessi kvöð sem trygging fyrir því, að árangur verði af hjálpinni. Jeg ætla svo að ljúka máli mínu með því að segja frá úrræði, sem bóndi einn austur í Vestur-Skaftafellssýslu fann upp og framkvæmdi viðvíkjandi jörð sinni fyrir hjer um bil 20 árum. Þessi bóndi var Helgi Þórarinsson í Þykkvabæ. Hann hafði veitt því eftirtekt, hvílíkur ófagnaður það var, þegar jarðirnar hækkuðu mjög í verði. Þar sem duglegur bóndi gerir miklar umbætur á jörð sinni, þykir hækkunin eðlileg. Hann á ef til vill nokkur börn, og eftir hans dag er jörðin seld einu barna hans með svo háu verði, að hin börnin fái sem mestan arf. En barnið, sem kaupir, sligast svo undan umbótum foreldra sinna, vegna hins háa verðs. Helgi Þórarinsson vildi reyna að sigla fram hjá þessu skeri, og því gaf hann sveitinni jörð sína, með því skilyrði, að sveitin bygði hana eftirkomendum hans eftir nánari reglum, og ákvað afgjaldið, að mig minnir, 120 kr. Það, sem vanst með þessu, var það, að jörðin varð þannig til varanlegra afnota fyrir ætt hans, með afgjaldi, sem var svo lítið, að það var sama sem að búið væri á henni leigulaust. Þetta gerir hverjum bónda auðveldara að bæta jörð sína og gera hana fullkomna og gagnlega framleiðslunni í landinu. Jeg hefi svo ekki fleira að segja um till. að þessu sinni. Jeg veit, að enginn þm. getur misskilið, að með þessu er reynt að slá föstum nokkrum aðalatriðum viðvíkjandi meðferð milliþinganefndarinnar á þessu máli. Atriði þessi eru svo ljós, að enginn ætti að þurfa að vera í vafa um, hvort hann er með eða á móti þeim. Jeg býst nú reyndar við, að einstakir þm. sjeu á móti 1. lið till., af því að þar er lagt til að leggja hærri skatt á efnamenn. En þá vil jeg spyrja þessa sömu þm., hvar eigi að taka fjeð í þetta. Það er hægt að sýna viðhorf þingsins með því að láta greiða atkv. um hvern lið till. fyrir sig, og koma þá fram meðmæli eða mótmæli þingsins, að því er snertir hvern einstakan lið sjerstaklega. Jeg þarf ekki að taka það fram um gróðaskattinn, að hann er mun rjettlátari en neysluskatturinn, af því að hann greiða ekki aðrir en þeir, sem hafa ákveðnar eignir og ákveðnar tekjur á tilteknu ári. En um leið og þeim gengur illa, hverfur skatturinn. Það er þess vegna, sem jeg stakk upp á því að afla sjóðnum tekna með gróðaskatti, þó að mjer sje það ljóst, að sá skattur er nokkuð misjafn, eftir því, hvernig árar, og þarf þá í mögrum árum að grípa til annara úrræða, samhliða megintekjustofninum.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Fyrri hluti till. þessarar snertir skattamálin, og till. í heild sinni á að vera einn liður í þeirri löggjöf, sem á síðari árum hefir valdið því, að útgjöld ríkissjóðs hafa farið stöðugt hækkandi. Jeg tel mjer skylt að minnast á þá hlið málsins, vegna þess að till. á að fara til milliþinganefndar í landbúnaðarmálum, sem svo á, eftir till., að semja viðauka við skattalöggjöf landsins. En það er tæplega gerandi, því að verkssviðin eru svo ólík, og þar sem þessir 3 menn verða valdir í nefndina með tilliti til þess, að þeir sjeu færir um að endurskoða landbúnaðarlöggjöf landsins, þá má ekki búast við því, að þeir verði eins færir um að stinga upp á breytingum á skattalöggjöfinni. Sú leið, sem hv.flm. (JJ) benti á, að farin skyldi til tekjuöflunar, er ómöguleg. Jeg vil minna á það, að gjöldin á þeim fjárlögum, sem nú hafa verið afgreidd, eru um l0½ milj. kr., og er jeg yfirleitt viss um, að landsmönnum muni finnast sú upphæð í djarfasta lagi há, og munu ef til vill margir jafnvel vera hræddir um, að hún sje of há, eftir því sem gjaldþol landsmanna nú er. Af þessum 10½ milj. kr. er rjett um 9 milj., er fara til eiginlegra starfræksluútgjalda allskonar við þjóðfjelagsstarfsemina og ríkisfyrirtæki, og svo til þess að greiða vexti og afborganir af skuldum. En liðlega 1½ milj. kr. hefir þingið aftur sjeð sjer fært að ráðstafa til eiginlegra framfarafyrirtækja, það er að segja til nýrra framkvæmda á ýmsum sviðum. Jeg er hræddur um, að það sje varhugavert að halda á næstu árum hratt áfram í því að bæta við löggjöf, sem hefir í för með sjer aukin árleg útgjöld fyrir ríkissjóð, heldur sje rjettara að sjá fyrst, hvort gjaldþol þjóðarinnar leyfir meira en það, að við höldum útgjöldunum afmörkuðum á grundvelli núverandi löggjafar. Jeg vil minna á það, að það er ógætilegt að bera saman á hverju einstöku sviði, hvað aðrar þjóðir hafa leyft sjer að gera, og svo hvað við getum gert. Það er ekki örugt, vegna þess, að við erum fátæk þjóð og af því að hæstu útgjaldaliðirnir eru til verklegra framkvæmda á þeim sviðum, sem aðrar þjóðir eru fyrir löngu búnar að leysa af hendi. Jeg vil t. d. nefna vega- og brúagerðir, þar sem við erum yfirleitt einni öld á eftir hinum Norðurlandaríkjunum, sem eru búin að inna af hendi öll nývirki á þessum sviðum, svo að útgjöldin til slíks eru aðeins til lítilla umbóta, til þess að fylgjast með kröfum tímans og til lítilfjörlegra aukninga á vegakerfinu. En við erum enn með fyrsta þriðjung eða að minsta kosti á fyrri helmingi þeirra framkvæmda, sem gera þarf, til þess að landið megi heita byggilegt og von sje um, að afkoma manna geti batnað. Það er varhugavert að vera að gera nýja útgjaldalöggjöf, sem hefir það í för með sjer, að við neyðumst til þess að draga úr framkvæmdahraðanum, þar sem við erum lengst á eftir. Það er því rjett hugsun hjá hv. 1. landsk. (JJ), að um leið og brotið er upp á máli, sem gera má ráð fyrir að hafi til muna aukin árleg útgjöld í för með sjer úr ríkissjóði, þá þarf líka að útvega ríkissjóði nýjar tekjur. En hv.flm. mistekst, er hann fer að sýna milliþinganefndinni, hvernig hún eigi að afla þessara tekna. Það er auðfundið á öllu, að það stafar af því, að hann hefir ekki kynt sjer skattalöggjöfina og ekki gert þann samanburð við tilsvarandi löggjöf annara þjóða, sem óhjákvæmilegur var, úr því að hann miðar uppástungur sínar beinlínis við skattreglur annarar þjóðar. Hv. flm. (JJ) sagði, að við værum mestu tollkóngar heimsins og að samanburðurinn á beinu og óbeinu sköttunum sýndi, að við tækjum mest af okkar tekjum með tollum, en ekki með beinum sköttum. En að því leyti sem þetta er rjett, þá verður að gera sjer grein fyrir því, af hverju það stafar. Er það af því, að beinu skattarnir sjeu lægri á hverjum einstaklingi hjer en annarsstaðar, þ. e. að skattstiginn sje lægri? Það verður ekki komist hjá að svara þessu, ef athuga á uppástungu þá, er hv.þm. ber fram við skattamálin. En hún er sú, að leggja gróðaskatt á skattskyldar eignir og tekjur, eignir, er nemi 50 þús. kr. og þar yfir, og tekjur, er nemi 15 þús. kr. og þar yfir. En hann tekur þó fram, hv.flm. (JJ), að eignar-, tekju- og gróðaskatturinn megi ekki samtals vera hærri en hliðstæðir skattar á Englandi. Við skulum nú bera saman þá skatta, sem við höfum, og tilsvarandi skatta á Englandi, að meðtöldum gróðaskattinum (supertax), sem þar er greiddur. Jeg hefi gert þennan samanburð eins og skattarnir voru á Englandi fjárhagsárið 1925–26. Jeg skal geta þess, að skattarnir þar breytast eftir ákvæðum í hvers árs fjárlögum, en þó munu þeir nú vera óbreyttir frá því sem þeir voru þetta tiltekna tímabil. Jeg tek hjer til hægðarauka ákveðið dæmi, og það eru hjón með 2 börn, því að það er frádráttur á Englandi, eins og hjer, að því er snertir börn og fjölskyldu, þó eftir dálítið öðrum reglum en hjer. Ennfremur verð jeg að geta þess, að löggjöfin í þessu efni er ekki eins í báðum löndunum, því að í Englandi er enginn sjerstakur eignarskattur, en tekjuskattsstiginn er aftur hærri fyrir tekjur af eign en fyrir tekjur af atvinnu. Hjá okkur er eignarskatturinn svo lítill, vegna þess að hjer er yfirleitt um litlar eignir að ræða, að tekjuskatturinn verður alveg yfirgnæfandi. Jeg tek því til samanburðar hjón með tvö börn, þar sem allar tekjurnar eru atvinnutekjur. Þá kemur það fram, að af upp að 70–80 þús. kr. tekjum er skattur á Englandi, að meðtöldum gróðaskatti eða „supertax“, lægri en tekjuskattur hjer. Þessu til skýringar vil jeg leyfa mjer að nefna örfáar tölur. Af 1000 sterlingspundum, eða ca. 22 þús. kr., greiðir Englendingurinn 1825 kr., en Íslendingurinn 1921 kr. Af 2000 sterlingspundum er skatturinn á Englandi 5920 kr., en á Íslandi 6497 kr. Af 3000 sterlingspundum á Englandi 11300 kr., en á Íslandi 11697 kr. - Þá fyrst, þegar tekjurnar eru orðnar 4000 sterlingspund eða þar yfir, greiðir Englendingurinn örlítið hærri skatt, að meðtöldum „supertax“, eða 17332 kr., en Íslendingurinn 17137 kr. Munurinn er aðeins tæpar 200 kr., og þar við má bæta því, að það er enginn gjaldandi til á Íslandi, sem hefir svo miklar tekjur, svo að það yrði heldur magurt tillag til byggingar- og landnámssjóðsins, sem þannig fengist, eftir uppástungu hv. 1. landsk. Út í fjelagaskattinn ætla jeg ekki að fara, en þaðan er ekki mikilla tekna að vænta, svo framarlega sem við höldum sama skattstiga sem nú er. Hjer við bætist, að á Englandi er ekki nema þessi eini tekjuskattur, en hjer höfum við líka annan, alveg hliðstæðan, beinan skatt, sem sje sveitarútsvörin, sem yfirleitt eru, að minsta kosti hjer í Reykjavík, hærri en tekju- og eignarskatturinn til ríkisins. Það er heldur ekki að undra, þar sem það nemur helmingi meiru, sem þarf að jafna niður til bæjarþarfa, en það, sem greiðist til ríkissjóðs úr bænum. Það liggur því nærri að segja, að gjaldendur í Reykjavík beri skatt, sem er tvisvar til þrisvar sinnum hærri, tiltölulega, en gjaldendur með sömu tekjum á Englandi þurfa að borga. Það getur verið, að Englendingar borgi til bæjarþarfa eitthvað hærri fasteignaskatt en við. Jeg hefi hjer aðeins farið út í samanburð á tekju- og eignarskattinum, eins og till. gefur tilefni til. Jeg vona, að þetta nægi til þess að sýna, að ef við erum mestu tollkóngarnir, þá er það ekki af því, að okkar lög um beinu skattana sjeu neitt mildari en annarsstaðar. En hjer er af svo litlum tekjum að gjalda, að við getum ekki náð af þeim eins miklum sköttum eins og aðrar þjóðir geta með svipuðum eða lægri skattstiga. En þær tekjur, sem við fáum með tekju- og eignarskattinum, eru einmitt góður mælikvarði á það, hvað við erum miklu fátækari en hinar eldgömlu menningarþjóðir, eins og Englendingar, og það þarf engan að furða. Jeg sje ekki, að ástæða sje til að setja milliþinganefnd til þess að sníða bætur á skattalöggjöf vora, eftir jafnfjarstæðri fyrirsögn eins og 1. liður till.hv. 1. landsk. er, og get því ekki greitt mitt atkv. með því. Eins og hv.þm. tók fram, fellur allur grundvöllurinn undan þessari hugmynd hans, ef ekki er hægt að finna nýjar tekjur handa sjóðnum. Jeg ætla svo ekki að fara út í hina 2 liðina, en get búist við, að þeir verði athugaðir af þeim, sem þar eiga frekar hlut að máli.

Halldór Stefánsson Þessi till., sem hjer liggur fyrir, hnígur, að efni til, nokkuð að því sama og frv., sem jeg flutti í hv.Nd. og afgr. var þaðan með þeim hætti, að því var vísað til stjórnarinnar, til þess að það yrði athugað af væntanlegri milliþinganefnd í landbúnaðarmálum. Tilgangurinn með þessari till. er að mestu sá sami, en munurinn kemur fram aðallega í fyrirkomulagsatriðum. Fyrsti og aðalmunurinn kemur fram í fyrsta lið till., þar sem eru ákvæði um það, hvernig afla skuli þess fjár, sem væntanlegar framkvæmdir krefjast. Hjer er gert ráð fyrir, að þess sje aflað með ákveðnum skatti, en í frv. var ekki gert ráð fyrir, að tekna yrði aflað á sjerstakan hátt, heldur á sama hátt og annara tekna ríkissjóðs, og þá auðvitað gegnum almenna tolla- og skattalöggjöf. Jeg hygg, að einmitt þessi munur sje ástæðan til þess, hve misjafnlega þessu máli hefir verið tekið fyr og nú af hálfu þingsins. - Jeg verð nú að líta svo á, að það sje eðlilegast, að tekna, sem verja á til útgjalda ríkissjóðs, sje jafnan aflað á einn og sama hátt, með tollum og sköttum. Eftir því sem hæstv.forsrh. (JÞ) talaði, má álíta, að hann sje á móti frv., vegna þess að þar er ekki gert ráð fyrir sjerstökum tekjuauka. Hann ljet í ljós, að slíkri till. sem þeirri, er hjer liggur fyrir, þyrfti að fylgja sjerstök tekjuáætlun. Að vísu get jeg viðurkent það, að þegar litið er á þarfir ríkissjóðs, eru tekjurnar litlar, miðað við þarfirnar. En þessar 200 þús. kr., sem gert er ráð fyrir í frv., að ríkissjóður leggi árlega í þennan sjóð, nema þó ekki meiru en ca. 2% af tekjum ríkisins öllum, eins og þær hafa verið undanfarin ár. Auk þess má benda á það til samanburðar, að reynslan hefir orðið sú, að tekjurnar hafa að jafnaði farið 20–30% fram úr áætlun. Það er því auðsætt, að ekki þyrfti að spara mikið í fjárlögum til þess að ná þessari upphæð. Þá er að athuga, hvort útgjöld í þessu skyni eru óþarfari en önnur. - Viðvíkjandi 2. lið till. gat hv.flm. (JJ) þess, að samkvæmt þeim till., sem fyrir liggja í frv., mætti vera, að kjörin væru samt of þung. Í frv. er gert ráð fyrir tvennskonar kjörum, einum fyrir þá, sem vilja reisa nýbýli, og öðrum fyrir þá, sem endurreisa hús á bygðum býlum. Til byggingar nýbýla á ríkissjóður að leggja stofnfje, með lágum vöxtum, sem ekki þarf að leysa inn, nema viðkomandi sjálfur óski þess. Það fer því algerlega eftir sjálfsvali og eigin mati viðkomandi manns á efnahag sínum, hvort hann telur sjer það fært. Aftur á móti til að endurreisa hús á bygðum býlum er gert ráð fyrir vaxtalágum lánum til 42 ára. Það má vera, að sumum finnist þetta nú samt of erfiður baggi, en þeim vildi jeg benda á það, að allur fjöldinn af búendum þessa lands verður að byggja upp býli sín án nokkurra slíkra vildarkjara, sem hjer eru boðin. Á 2. lið till. og frv. er því enginn höfuðmunur, nema hvað flm.till. fanst ekki ákvæði frv. nógu hagkvæm. Þetta getur verið álitamál. Jeg fyrir mitt leyti tel þetta mjög sæmileg kjör, en vitanlega væri það gott, ef hægt væri að hafa þau betri. Um 3. lið till. skal jeg taka það fram, að þar er enginn höfuðmunur í samanburði við frv. Bæði till. og frv. gera ráð fyrir nógu framboði af landi til ræktunar, og að ekki muni þurfa að taka það eignarnámi. Ennfremur er bæði í till. og frv. ætlast til að setja skorður við óeðlilegri verðhækkun, í till. með fasteignamati, en í frv. með mati skattanefndar. Fasteignamat fer fram aðeins tíunda hvert ár, en skattamatið fer fram árlega, og kemur þannig betur fram sú eðlilega verðhækkun, sem stafar af framkvæmdum þeim, sem gerðar hafa verið á býlinu, og eiga þær að sjálfsögðu að fá að njóta sín. Jeg hefi nú leitast við að rekja og skýra þann mun, sem er á frv. og till., og þó að hann sje nokkur í einstökum fyrirkomulagsatriðum, þá sje jeg ekki annað en að það sje eðlilegt, að einmitt þessi atriði sjeu tekin til athugunar og samanburðar af þeirri nefnd, sem skipa á í þessum málum, og getur nefndin þá valið á milli þeirra leiða, sem bent er á í frv. og í till. Þess vegna get jeg, þó að jeg hafi stungið upp á annari leið en gert er í till., greitt henni atkv. mitt.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg get að ýmsu leyti tekið í sama strenginn og hv. 1. þm.N.- M. (HStef) hefir gert, að því er snertir samanburð á till. þeirri, sem hjer liggur fyrir, og frv. því, sem samþ. var í hv.Nd. og síðan vísað til stjórnarinnar, til þess að hún legði það fyrir væntanlega milliþinganefnd. Það var aðeins niðurlagið í ræðu hans, sem mjer kom einkennilega fyrir sjónir, þar sem hann lýsti því, að hann gæti greitt till.atkv., eða 2 síðustu liðum hennar, því að þá kæmu bæði frv. og till. til athugunar. Jeg veit ekki, hvort hv.þm. (HStef) hefir tekið eftir því, að í upphafi till. er það tekið fram, að frv. það, sem milliþinganefndin semur, skuli bygt á grundvallaratriðum till. Ef till. verður samþ., er því þar með slegið föstu, að milliþinganefndin sje bundin við meginhugsun till. En nú hefir hv.þm. (HStef) sjálfur sýnt fram á muninn á till.hv. 1. landsk. (JJ) og frv. því, sem hann (HStef) flutti og fekk svo góðar viðtökur í hv.Nd., og því þykir mjer það einkennilegt, að hann skuli nú vilja yfirgefa þær till., sem hann gerði í frv., og skipa nefndinni að leggja alt aðrar till. til grundvallar. Það er vitanlega gott, að till. úr sem flestum áttum komi til athugunar, en hitt nær engri átt, að binda nefndina fyrirfram við ákveðnar till. Jeg verð að álíta það rjettast að láta nefndina hafa óbundnar hendur í sem flestum efnum. Hún á svo að vinna úr þeim till., sem fram koma, og taka það, sem henni þykir best, eða leggja til frá sjálfri sjer, ef hún hefir betra að bjóða. Jeg get því ekki fallist á till., eins og hún liggur fyrir. Jeg geri ráð fyrir, að rjettast væri, að henni væri vísað til stjórnarinnar, til þess að hún legði hana fyrir milliþinganefndina, en jeg vil þó ekki koma fram með neina till. um það. Brtt., sem fram er komin við 1. lið. hefir sama galla og aðaltill., sem sje þann, að hún bindur nefndina við ákveðinn grundvöll, sem bygt skuli á. Í niðurlagi aðaltill. er gert ráð fyrir því, að jörðin, ásamt mannvirkjum og ábúðarrjetti, skuli sett að veði fyrir láni úr sjóðnum. Mjer skilst, að ef jörðin er veðsett, þá hljóti ábúðarrjetturinn líka að vera það. Eignarrjettinum hlýtur að fylgja ábúðarrjettur, og sá, sem verður eigandi að jörð, hlýtur að öðlast ábúðarrjett um leið, þegar jörðin var áður í sjálfsábúð.

Flm. (Jónas Jónsson) Hæstv. forsrh. (JÞ) talaði aðallega um 1. lið till. og komst að þeirri niðurstöðu, að ekki væri viðeigandi, að milliþinganefndin gerði till. í skattamálum. Í því sambandi vil jeg minna hæstv. ráðh. á það, að í viðskiftum okkar í vetur út af útflutningsgjaldinu kom nokkuð svipað fyrir. Þá barst talið að því, að fyrir fáum árum setti Búnaðarfjelagið nefnd til þess að gera till. um Ræktunarsjóðinn. Sú nefnd kom síðan fram með ákveðnar till. um það hvernig tekna skyldi aflað handa sjóðnum, og þeim till. hefir, í aðalatriðum, verið farið eftir. Það er þess vegna sögulega rangt hjá hæstv. ráðh., að fordæmi vanti. Það eru dæmi til, að saman fara tillögur um útgjaldaaukningar og tillögur um skatta. Við erum sammála um það, hæstv. ráðh. og jeg, að það eigi að fylgjast að ný og varanleg útgjöld og tekjuauki. Þegar landhelgissjóðurinn var stofnaður, voru ákveðnar tekjurnar og eyðslan. Það er hinn mesti skaði, þegar lagt er út í einhverjar framkvæmdir án þess að hugsa sjer einhvern tekjuauka. Mjer finst það ástæðulaust að vantreysta milliþinganefndinni í landbúnaðarmálum til þess að rannsaka jafneinfalt mál sem þetta, og sjerstaklega situr það illa á hæstv.forsrh. að vantreysta henni, þar sem hún verður þannig skipuð, að flokkur hans ræður einn manninn og stjórnin annan, en þeir eru þrír, sem nefndina skipa. Annars virðist vera skoðanamunur milli ráðherranna tveggja í þessu máli. Hæstv. atvrh. (MG) virðist geta gengið inn á aðalhugmynd frv., en hæstv.forsrh. (JÞ) er á móti allri hugmyndinni. Stjórnin er því klofin, og getur það vel orðið landnámsmálinu til tjóns, ef hæstv.forsrh. verður yfirsterkari. Hæstv. forsrh. sagði, að það væri ógætilegt að bera okkur saman við aðrar þjóðir, þó að þær legðu mikið fje til nýbýla; við værum svo miklu fátækari en þær, og auk þess ættum við mörg önnur verkefni óleyst, og tók hann sem dæmi vegi og spítala. En við verðum að gæta þess, að þó að við sjeum fátækir og smáir, þá erum við lausir við stærsta útgjaldaliðinn, sem aðrar þjóðir hafa, útgjöldin til hermálanna. Við erum því betur staddir að þessu leyti. Jeg hefi orðað tillöguna þannig, að hægt væri að miða þessa skatta við sambærilega skatta hjá Englendingum. En hæstv.forsrh. hefir ekki viðurkent, að skattstiginn er sífelt á hreyfingu hjá Englendingum. Ef miðað hefði verið við ástandið í Englandi, þá hefði hæstv. ráðh. fyrir fáeinum árum orðið að borga um 80% í skatt af eignum og tekjum. Jeg vil ekki að svo komnu leggja til, að hjer sjeu hærri gjöld á hátekjunum en í Englandi. Það er og eitt grundvallaratriði í þessu máli að fá betra eftirlit með framtalinu. Hjer eru mörg fyrirtæki, sem komast langt upp fyrir þær tekjur, sem hæstv.forsrh. (JÞ) talaði um. Það er t. d. fullyrt af kunnugum mönnum, að óskabarn stjórnarinnar, Krossanesverksmiðjan, hafi haft yfir eina miljón króna í hreinar tekjur eitt árið. Það er því algerlega villandi, er hæstv. ráðherra vill láta líta svo út sem hjer sje aldrei nema um smátekjur að ræða. Þá sagði hæstv.forsrh., að allur grundvöllur væri hruninn undan tillögunni, ef ekki væri gengið inn á gróðaskatt. Þessu verð jeg að mótmæla. Tillagan er í þremur liðum, og þeir eru allir sjálfstæðir. Það er hægt að samþykkja síðari liðina, þótt hinn fyrsti verði feldur. Hæstv. forsrh. óttast, að það verði lagt meira á hátekjumennina með þessu móti, og því vill hann ekkert við þessar framkvæmdir eiga. En þar sem fátækir menn á Íslandi borga með tollunum tiltölulega miklu meira til landssjóðs heldur en fátækir menn á Englandi, sýnist sanngjarnt, að efnamenn landsins beri hlutfallslega jafnþungar byrðar eins og efnamenn á Englandi. Ef það er nú svo, að hæstv. ráðh. vill hafa tiltölulega miklu þyngri skatta á fátæklingunum, en ljettari á stóreignamönnunum, þá virðist svo sem hann sje á móti þessu máli af tveimur mjög svo óviðurkvæmilegum ástæðum. Í fyrsta lagi vill hann ekki unna þjóðinni þeirrar blessunar, sem leiðir af aukinni ræktun landsins, og í öðru lagi tímir hann ekki, að hann sjálfur og efnalegir jafningjar hans borgi þá skatta, sem þeim ber að borga hlutfallslega við fátæklinga landsins. En jeg býst við, að hæstv.forsrh. sje það ljóst, að það muni reynast erfitt að fá tollmálalöggjafa Englands til þess að leggja samsvarandi byrðar á öreigana eins og hjer er gert. Út af ræðu hæstv. atvrh. (MG) vil jeg geta þess, að hann virðist bera óþarflega mikla umhyggju fyrir hv. 1. þm.N.-M. (HStef), og meiri en sá þm. gerir kröfu til. Aðaluppistaðan í ræðu hans var sú, að reyna að sannfæra hv. 1. þm.N.-M. (HStef) um það, að hann gæti ómögulega verið með þessari till., af því að hún væri eins og frv. það, sem hann bar fram. Hv. 1. þm.N.-M. hefir látið í ljós aðrar skoðanir á sumum atriðum þessa máls; hann hefir kosið að ýta því áfram, án þess að koma að hinum veika punkti, hvar eigi að taka peningana, hverjir eigi að borga. En áður en lýkur, kemur að skuldadögunum, og einhversstaðar verður að taka peningana, og hjer í þessari till. er stungið upp á leið til að afla fjárins, og sú leið virðist ekki ósanngjörn. Þá vildi hæstv. atvrh. (MG) láta vísa þessu máli til stjórnarinnar. Mjer þykir það nú næsta undarlegt, er stjórnin stingur sjálf upp á því að gera sig að líkkistu. Það sæmir betur öðrum að koma á stjórnina þeim óþægindum, sem fylgja því að drepa góð mál, en hitt er ofrausn, að biðjast eftir slíku. Jeg ber kvíðboga fyrir því, að hæstv. atvrh. (MG) sje líkt farið og hæstv.forsrh. (JÞ), að hann sje ekki mjög hrifinn af þessu máli, þegar kemur til fjárútlátanna við að rækta land og fjölga heimilum. Hann er kannske með þessu nú fyrir kosningamar, en það verður gaman að sjá hönd hans rjettast upp málinu til stuðnings, þegar greitt verður atkv. um tekjuauka þann, sem með þarf. Hæstv. atvrh. sagði, að það væri of bindandi, ef einn eða fleiri liðir þessarar till. yrðu samþyktir. Þessu verð jeg að mótmæla. Ef þessir liðir verða samþyktir, þá lít jeg á þá sem aðallínur við rannsókn málsins. Ef fyrsti liðurinn verður samþyktur, þá á milliþinganefndin að gera tillögur um gróðaskatt, samkv. öðrum liðnum verða mönnum trygð svo hagkvæm lán til þessara hluta, að þeir geta staðist að taka þau, og samkv. þriðja liðnum er það í aðaldráttunum trygt, að jarðirnar hækki ekki óeðlilega mikið í verði.