Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu hæstv. landbrh., þegar þetta frv. var hér til 1. umr. í d., er frv. samið af n., sem skipuð var af landbrn. 8. nóv. 1966 til þess að endurskoða gildandi lög um eftirlit með fóðurvörum, sem þá voru orðin tæplega 20 ára gömul og því að mörgu leyti úrelt og þurftu lagfæringar við. Þetta frv. hefur fengið afgreiðslu í hv. Nd., og leitaði landbn. þeirrar d. umsagnar Búnaðarþings um það. Landbn. þessarar d. hefur kynnt sér þær umsagnir, sem um málið hafa borizt, og eru nm. sammála um, að hér sé um nauðsynjamál að ræða og frv. muni tryggja, ef það verður að l., að miklum mun gæði þeirra vörutegunda, sem hér um ræðir, enda hafa þeir menn, sem um þetta hafa fjallað og voru í n., sem samdi frv., sérstaka þekkingu á þessum málum. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða sérstaklega um frv., en eins og sjá má á nál. á þskj. 549, mælir landbn. þessarar d. einróma með samþykkt þess.



Herra forseti. Í raun og veru er óþarfi að hafa hér mörg orð í viðbót um frv. til l. um breyt. á vegal. Hv. stjórnarandstaða telur sig ekki geta fylgt frv., þótt hún viðurkenni í raun og veru, að hin mesta nauðsyn er á góðum vegum hér á landi. Um hitt deila menn, með hvaða móti skuli aflað tekna, hversu hárra tekna skuli aflað og hvernig þeim skuli varið til uppbyggingar á hraðbrautum hér á landi. Við, sem styðjum frv., teljum, að það sé skynsamleg stefna, sem hér sé mörkuð, og þótt menn kunni að vera óánægðir í dag og kvarta, fari svo, áður en langt um líði, að menn kunni að meta það, sem nú er gert og viðurkenni, að hér sé tekin upp æskileg stefna. Samgmn. Ed. hefur rætt frv., en gat ekki orðið sammála um stuðning við það. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir á þskj. 545, en minni hl. mun skila séráliti. Einn nm. var ekki viðstaddur afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Þingi því, er nú situr, er brátt að ljúka, svo að þm. eiga auðvelt með að gera nokkurt yfirlit um gang þeirra mála, sem afgreidd hafa verið við þinghaldið á þessum vetri. Og ef menn gera sér grein fyrir því, þá er það augljóst, að það hefur komið til kasta Alþ. að afgreiða mjög mörg og mjög sundurleit fjárhagsmálefni. Í haust, fyrst eftir að þ. kom saman, var lagt fram af hálfu hæstv. ríkisstj. frv. um efnahagsaðgerðir. Þar var kveðið á um nýjar skattaálögur, og einn þáttur í því frv. fjallaði um það að draga úr niðurgreiðslum á vöruverði, sem áður höfðu verið inntar af hendi. Þetta hlaut að leiða af sér hækkun á ýmsum nauðsynjavörum. Síðan kemur gengisfelling, og í kjölfar hennar koma mjög miklar verðhækkanir, sem hafa áhrif á nær allt verðlag í landinu. En skömmu eftir að gengisfellingin hafði verið gerð, kemur enn til kasta þingsins að afgreiða frv., sem fela í sér stórfelldar uppbætur til útflutningsframleiðslunnar, svo að nemur a.m.k. á 4. hundrað millj. kr. Þegar þessar álögur höfðu verið ákveðnar, virtist hæstv. ríkisstj. vera farin að átta sig á því, að nú væri boginn meira en nóg spenntur. Svo að hæstv. ríkisstj. beitir sér fyrir því að gera nokkrar tilslakanir með lækkun á tollum, þó að sú lækkun væri raunverulega minni en látið hafði verið uppi fyrr í vetur. Og loks beitir ríkisstj. sér fyrir því að bera fram frv. um nokkurn sparnað á útgjöldum ríkisins. Þessi sparnaður var að nokkru leyti fenginn á þann hátt að taka lán til þeirra framkvæmda, sem gera átti samkv. fjárl. fyrir framlög úr ríkissjóði á þessu ári. En eigi að síður fólst í þessu viðurkenning á því, að álögurnar væru orðnar miklar og fullkomin þörf væri á því að stíga skrefið til baka. Það var talið, að frv. um sparnað á ríkisútgjöldum ætti sér fordæmi frá 1940. Það er út af fyrir sig rétt, en ég tel það ekki óeðlilegt, að á það sé minnt í því sambandi, að á árunum 1940 stóð yfir heimsstyrjöld, sem brauzt út 1. sept. 1939. M.a. voru siglingar til landsins í mikilli hættu og margvísleg óvænt viðhorf uppi í þjóðfélaginu. Svo að það þarf svo sannarlega að seilast nokkuð langt til samanburðar og fordæmis, þegar nú eftir næstum 9 ára viðreisnartímabil svokallað þarf að vitna til styrjaldarástands. En þm. höfðu búizt við, að nú væri hæstv. ríkisstj. með sparnaðarfrv. búin að ganga þessa braut til enda, hringnum væri lokað og ekki væri von á nýjum skattaálögum á þessum síðustu dögum þingsins. En rétt í þann mund, er verið var að leggja síðustu hönd á hið svokallaða sparnaðarfrv. hér í þessari hv. d., urðu þm. þess áskynja, að í undirbúningi mundi vera frv. um stórfelldar nýjar álögur. Og þetta frv. er nú til 2. umr. á þessum fundi d. Þetta frv. felur í sér fyrirmæli um nýjar álögur, sem eiga að nema 109 millj. kr. á þessu ári, en gert er ráð fyrir, að muni nema 180–190 millj. kr. á næsta ári, ef tillit er tekið til aukningar á bílakosti landsmanna, sem áætlað er, að eigi sér stað á þessum tíma. Skýringarnar, sem hv. ríkisstj. og fylgismenn hennar hafa gefið í sambandi við hina ýmsu þætti efnahagsmála, eru þær, að vegna verðfalls og aflabrests hafi kreppt svo að atvinnuvegum þjóðarinnar, að sérstakra ráðstafana sé þörf. Því má raunar ekki gleyma í þessu sambandi, þó að það sé rétt út af fyrir sig, að verðfall og aflabrestur hafi orðið, að Meira kemur hér við sögu, ekki sízt stefna hæstv. ríkisstj., en ég skal ekki fara út í almennar umr. um það í sambandi við þetta frv. En þess verður að gæta, að það kreppir ekki einungis að atvinnuvegum þjóðarinnar - framleiðslufyrirtækjunum, heldur kemur sá samdráttur á aflabrögðum og atvinnu fram í efnahag eða tekjumissi heimilanna sjálfra. Og þessu verður að gefa gætur, þegar ákveða á stórfelldar nýjar álögur. Það verður að gefa gætur gjaldþoli sjálfra skattþegnanna. Nú kann einhver að segja, að það sé upplýst eða fram tekið í sambandi við þetta mál, að benzínverðið t.d. muni þrátt fyrir þá hækkun, sem hér er ráðgerð, ekki vera hærra en dæmi eru um í nágrannalöndum okkar. Af því kynnu menn að draga þá ályktun, að viðreisnarálögurnar á undanförnum árum hafi í minna mæli náð til þeirra tekjustofna, sem hér er fjallað um, heldur en ýmissa annarra tekjustofna, sem ríkissjóður nýtur góðs af. En þessu er nú ekki þannig farið. Þessi hækkun á benzínskatti, innflutningsgjaldi af hjólbörðum og þungaskatti af bifreiðum er þriðja hækkunin, sem hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir á þessum tekjustofnum á s.l. fjórum árum. Og samgmn., sem hefur fjallað um þetta frv., hefur fengið í sínar hendur skrá yfir það, hvert benzínverð hefur verið á undanförnum árum. Þessi skrá sýnir, að frá 1958 hefur benzínverðið meira en þrefaldazt miðað við það verðlag, sem nú á að ákveða á grundvelli þessa frv. Og þessi skrá sýnir enn fremur, að hækkanir á benzíni hafa verið miklar og með skömmu millibili á undanförnum árum, t.d. hefur benzínverðið hækkað þrisvar á árinu 1967. Samgmn. barst erindi frá landssambandi vörubifreiðastjóra, en þeir hafa vegna starfs síns mjög góða þekkingu á því, hvernig þessir skattar snerta rekstur bifreiða í landinu. Þeir segja m.a. um þessar skattahækkanir, með leyfi hæstv. forseta: „Samtök þau, sem standa að þessari grg. og aths., hafa lýst því yfir og gera enn, að þau telja eðlilegt, að tæki meðlima sinna séu skattlögð vegna varanlegrar vegagerðar í landinu - þ.e. vegna hins bráðnauðsynlega verkefnis, sem fjallað var um hér að framan. En að sjálfsögðu þarf skattlagningin að vera innan skynsamlegra marka, og hún má ekki vera í því óhófi, að heil og nauðsynleg þjónustugrein í þjóðfélaginu sé þurrkuð út eða lömuð svo, að fullkomlega er óvíst um framhald hennar. Það er álit samtakanna, byggt á ýtarlegum rannsóknum, að skattlagning sú, sem þegar var fyrir hendi, áður en þetta frv. kom fram, samfara hinum gífurlegu hækkunum, sem gengislækkunin hafði í för með sér á rekstursútgjöldum bifreiða, hafi verið í algeru hámarki.“ Ef þetta mál er athugað betur, þá getur það ekki dulizt neinum, að það eru ekki bifreiðaeigendur einir, sem verða að taka á sig auknar byrðar í sambandi við þær álögur, sem þetta frv. kveður á um. Hjá því mun ekki verða komizt, að afleiðingarnar verði þær, að verðhækkanirnar, sem hér er stofnað til, fari út í verðlagið og snerti þannig almenning, áður en varir. Ég leyfi mér að benda á, að fyrir fáum dögum var lagt á borð þm. nýútkomið hefti Hagtíðinda. Þar er grg. og yfirlit um hinn nýja vísitölugrundvöll, sem kauplagsnefnd hefur ákveðið, en grunntala hinnar nýju framfærsluvísitölu er látin vera útgjaldaupphæð - 10 þús. kr. í janúarbyrjun 1968. Í þeirri sundurliðun, sem Hagtíðindin boða á hinum nýja vísitölugrundvelli, þá kemur það í ljós, að kostnaður við eigin bifreið og fargjöld og þess háttar eru hvorki meira né minna en full 10% af vísitölugrundvellinum - þ.e. 1050 kr., sem þetta er metið til samkv. grundvellinum. Og það eru aðeins þrír liðir í hinum nýja vísitölugrundvelli, sem vega meira en þessi liður um rekstur eigin bifreiða, fargjöld og þvíumlíkt. Þessir þrír liðir eru: 1) Matvörur, 2) föt og skófatnaður og 3) lestrarefni, hljóðvarp, sjónvarp, skemmtanir o. fl., en það er þó mjög lítill munur á síðasta liðnum, sem ég taldi, og liðnum um bifreiðakostnað. Mér finnst þetta vera ótvíræð sönnun þess, að þær álögur, sem á að ákveða samkv. þessu frv., hljóti fyrr en síðar að segja til sín í vísitölunni og þá um leið í verðlagningu og að nokkru leyti í kaupgjaldinu - a.m.k. að svo miklu leyti sem samið hefur verið um, að vísitalan skuli vera greidd á laun. Þess ber enn fremur að gæta í þessu sambandi, að bifreiðin er nú þegar orðin almennings eign hér á landi og hvert heimili, sem hefur bifreið í rekstri, mun ekki komast hjá því að bera aukin útgjöld sem afleiðingu af þessu frv. Þessar nýju álögur, sem hér á að ákveða, hljóta og að hafa áhrif á kostnað við vörudreifinguna í landinu. Það getur ekki hjá því farið, að kostnaður við rekstur vörubifreiðanna, sem eru alveg óhjákvæmileg hjálpartæki í sambandi við framleiðsluna og í rauninni alla starfsemi landsmanna, vaxi við þær nýju álögur, sem hér á að ákveða. Og ég held, að það sé ótvírætt, að þessir skattar nái til strætisvagnanna, t.d. gúmmígjaldið, og má þess þá vænta, að í kjölfar þess komi enn ný hækkun á strætisvagnagjöldum, sem hafa þó verið hækkuð, að ég ætla, fyrir eigi löngu síðan. Þannig munu afleiðingar af þessu frv. óhjákvæmilega koma fram í verðlagningu og snerta hinn almenna þegn í landinu meira eða minna. Ég leyfi mér enn, með leyfi hæstv. forseta, að minna á, hvað Landssamband vörubifreiðastjóra hefur um þetta að segja, en þar eru vitanlega menn, sem hafa mikla þekkingu, eins og ég sagði áðan, á þessum þætti málsins. Hér segir svo í þeirra grg.: „Alkunna er, að „umferðin“, þ.e. eigendur bifreiða, hefur verið skattlögð ríflega á undanförnum árum. Tolla-, skatta- og aðflutningsgjaldatekjur af umferðinni hafa numið hundruðum millj. kr. árlega, en aðeins lítill hluti þess fjár farið til varanlegrar vegagerðar, heldur gengið að mestu til annarra þarfa í ríkisrekstrinum. Því hefur ávallt verið haldið fram af samtökum bifreiðastjóra og bifreiðaeigenda, og á það er hér lögð þung áherzla, að þá fyrst megi vænta árangurs af framkvæmdum í vegamálum, að allar þær tekjur, sem teknar eru af umferðinni, fari óskiptar til vegamála. Þetta er meginsjónarmið okkar um fjárhagshlið þessa mikla verkefnis, sem að framan er getið, a.m.k. að því er lýtur að fjáröflun innanlands.“ Og á öðrum stað í þessari grg. er komizt þannig að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Það vekur furðu okkar, hvernig frv. þetta er byggt upp og hverjum er ætlað að bera þyngstu byrðarnar. Vörubifreiðarnar þjóna atvinnuvegunum og hinum dreifðu byggðum, hvað aðdrætti snertir, og eru því flutningatæki, sem bráðnauðsynlegt er fyrir þjóðina, að séu starfrækt. Þessi tæki eru hins vegar með frv. þessu skattlögð svo, að algert einsdæmi er, og það þótt um víða veröld væri leitað.“ Þetta eru orð Landssambands vörubifreiðastjóra. En þetta mál hefur vissulega fleiri hliðar en þá, sem ég hef nú um sinn gert að umræðuefni. Hv. þm. hefur um mörg ár verið það ljóst, að mikið skortir á, að vegakerfið í landinu sé svo fullkomið sem vera þarf og kröfur eru gerðar um. Það má segja, að þetta gildi að meira eða minna leyti um landið allt, en þó er það nokkuð misjafnt eftir landshlutum og eftir héruðum, hvernig ástatt er í þessum efnum. Fyrir nokkrum árum beittu þm. Framsfl. úr Vestfjarðakjördæmi og Austurlandskjördæmi sér fyrir því, að aflað yrði nokkurs lánsfjár til vegaframkvæmda í þessum landshlutum. Þeim var að sönnu kunnugt af eigin sjón og raun, að vegagerð hafði dregizt aftur úr í þeim landshlutum miðað við það, sem er í ýmsum öðrum héruðum. En þeir fengu þetta staðfest með línuritum, skýrslum og grg. frá vegamálastjóra, og var það að nokkru leyti grundvöllur þess, að þessir þm., sem ég minntist hér á, tóku að beita sér fyrir þessu máli. Í þessum frv., sem flutt voru á fjórum þingum samfellt, var farið mjög hóflega í sakirnar. En þá var viðhorf þingmeirihluta hv. stjórnarflokka þannig, að þeir sáu sér ekki fært að samþykkja þessa hóflegu till. um nokkurt lánsfé til vegaframkvæmda á Vestfjörðum og á Austurlandi. Þá var það ekki talið raunhæft, enda var yfirskriftin á frv. með nöfnum þm. úr stjórnarandstöðuflokki. Ekki mátti leggja vegi fyrir lánsfé, af því að þeir skiluðu ekki beinum arði og vegi yrði að kosta af samtímatekjum. Með þessum rökum var þessum hóflegu till. af hálfu Vestfirðinga og Austfirðinga vísað á bug. En á skammri stund skipast veður í lofti. Það munu ekki hafa liðið nema tæp 2 ár frá því, að þessum till., sem ég nú minni á, var vísað endanlega á bug af hv. þingmeirihluta, þangað til tekin var upp sú stefna að taka lán til vegagerðar. Og nú á síðustu árum hafa verið tekin lán til nokkurra framkvæmda í vegagerð- og ekki einungis innlend lán, heldur m.a. erlend lán, sem háð eru gengisbreytingu og ég hef það fyrir satt, að svo langt hafi verið gengið, að sumt af hinum innlendu lánum, sem tekin hafa verið til vegagerða, hafi verið af svonefndu spariskírteinafé og séu með vísitöluákvæði. Hér kemur það til m.a., að þessar ráðstafanir íþyngja nú mjög Vegasjóði, þó að framkvæmdirnar hafi út af fyrir sig verið nauðsynlegar. Þessi málefni horfa því þannig við nú, að því er ég fæ bezt séð: 1) Vegakerfið er ófullnægjandi og svarar ekki þeim kröfum, sem jafnvel líðandi stund og náin framtíð gerir til þess. 2) Vegal. kveða á um, að vissir kaflar í þjóðvegakerfinu skuli vera hraðbrautir, en fjármagn til hraðbrauta er nær ekkert í vegáætluninni. 3) Samkv. vegáætluninni fyrir þetta ár eru framlög til hraðbrauta, þ.e. nýbyggingafé til hraðbrauta, þjóðbrauta og landsbrauta, samtals 57.5 millj. kr., en afborganir og vextir af föstum lánum, sem búið er þegar að taka til vegagerða, munu nema á þessu ári 64.8 millj. kr. M.ö.o., nýbyggingaféð á vegáætluninni til hraðbrauta, landsbrauta og þjóðbrauta samsvarar ekki því, sem þarf að greiða af vegalánum á þessu ári. 4) Verðbólgan, sem er afleiðing stjórnarstefnunnar og fylgir ríkisstj., rýrir ár frá ári framkvæmdamátt þess fjár, sem aflað er til vega- og brúagerða. 5) Verðbólgan, sem er afleiðing stjórnarstefnunnar, hefur þau áhrif, að áætlanir standast ekki nema örstuttan tíma í senn og m.a. ekki vegáætlunin, sem endurskoðuð var í aprílmánuði 1967, þ.e. fyrir einu ári. Töluverðs hluta af þessum tekjum, sem afla á á þessu ári, þarf að afla til þess að standa straum af því, að verkin hafa farið fram úr áætlun vegna aukinnar verðbólgu og að nokkru leyti vegna gengisfellingarinnar, sem gerð var í vetur. Meðan þannig er haldið á málum, eru áætlanir gerðar af mönnum með góða þekkingu ekki svo traustur grundvöllur að standa á í þessum efnum sem vera skyldi. Þegar málefni eru með þessum hætti, eru vissulega góð ráð dýr. Hæstv. ríkisstj. mun þykja þetta góð ráð, sem hún ber fram í því frv., sem hér er fjallað um, en þau ráð verða dýr. Þau verða dýr bifreiðaeigendum, og þau verða óðar en varir dýr öllum almenningi í landinu. Og í sambandi við þetta má enn taka það fram, að í raun og veru er einn þáttur af þessu stóra máli að undirbúa það að taka enn erlend lán í miklum mæli - lán, sem háð eru gengisbreytingu, og allar slíkar breytingar hljóta að segja til sín í sambandi við vegáætlunina og framkvæmd að vegamálum ekkert síður en á öðrum sviðum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að fjárl. ríkisins hafa hækkað mjög ört og í stórum skrefum á undanförnum árum. Fyrir einum áratug voru fjárl. ríkisins að heildarupphæð aðeins innan við einn milljarð kr., en fjárl. ársins 1968 eru um rúmir 6 milljarðar kr. Það virðist í fljótu bragði, að það ætti að vera rúm fyrir allmiklar framkvæmdir í samgöngumálum, sem kostaðar væru með hinum miklu fjármunum, sem ríkissjóður innheimtir árlega. En svo er nú komið málum, að umferðin er látin greiða stórfé til ríkissjóðs til almennra þarfa til viðbótar því, sem fer til Vegasjóðs. Það er fróðlegt að gera sér grein fyrir því, hvernig þetta hefur verið á undanförnum árum. Það er að sönnu mikið rannsóknarefni, hve mikill hluti af fjárl. hvers árs á liðnum tíma hefur farið til vegagerðar og hvort umferðin hefur verið skattlögð á hverjum tíma meira en sem samsvarar framlögum til vegamála. En það vill nú svo til, að það er til nokkuð traust heimild einmitt um þennan þátt málsins, sem tekur yfir visst árabil. Því er þannig varið, að fyrrv. vegamálastjóri, Geir Zoëga, gerði slíkt yfirlit og birti í Fjármálatíðindum fyrir nokkrum árum. Þar sýnir hann fram á, hvernig þessu hefur verið háttað um nokkurt árabil, og birtir þá niðurstöðu, að segja má, bæði í máli og myndum. Og niðurstaðan er sú, að tekjur, sem innheimtar voru af umferðinni, og framlög til vegamála stóðust nokkurn veginn á samkv. fjárl. ríkisins um alllangt árabil. En þegar sérstakt gjald - hið svokallaða togaragjald -var á lagt 1954, þá raskaðist þetta hlutfall þannig, að það, sem lagt var á umferðina, varð nokkuð meira, ef togaragjaldið er reiknað með, en það, sem það ár var greitt til vegamálanna. En niðurstaðan er sú, að á því árabili, sem þetta tekur til, kemur í ljós, að gjöld til vegamála á sex ára tímabili nema samtals aðeins 5.1 millj. kr. umfram greindar tekjur, þ.e. þær tekjur, sem umferðin sjálf skilaði. M.ö.o., á því tímabili lagði ríkissjóður vegagerðinni lítið eitt meira heldur en umferðarsköttum nam. Svona var haldið á málum á þeim tíma, þegar Framsfl. sat í ríkisstj. með hæstv. núv. samgmrh. En á síðari árum hinu svonefnda viðreisnartímabili - hefur þetta hlutfall snúizt gersamlega við, þannig að það er ótvírætt - ég vil ekki staðhæfa neinar ákveðnar tölur í því sambandi - að tekjur af umferðinni í landinu nema svo hundruðum millj. kr. skiptir umfram það, sem rennur til framkvæmda samkv. vegáætluninni. Þegar vegal. voru sett 1963, var mikið um það rætt bæði í umr. á þingi, í samgmn. og í viðræðum við hæstv. ráðh., að tekjuöflun til veganna þyrfti og ætti að hvíla á breiðara grunni en þeim tekjustofnum einum, sem fjallað er um í þessu frv. Með tilliti til þess var sett í vegal. 89. gr., sem mælir svo fyrir, að til viðbótar þeim tekjum, sem fást af þessum tilteknu tekjustofnum, skuli ákveðið framlag á fjárl. hverju sinni renna til vegagerðar. Og hæstv. samgmrh. mun hafa tekið svo djúpt í árinni í umr. að segja, að þörfin fyrir vegagerð í landinu væri svo mikil, að það væri alveg óhugsandi eða útilokað, að þetta framlag ríkisins yrði lækkað eða niður fellt. En það, sem hefur gerzt, er það, að á fjárl. þriggja síðustu ára hefur þetta sérstaka framlag verið numið burt. Ef það hefði verið lagt fram eins og vegal. gera ráð fyrir, væri hagur Vegasjóðs miklum mun betri nú en raun ber vitni um. Minni hl. samgmn. vill því gera það að till. sinni, að málið verði afgr. á svipuðum grundvelli og vegalögin sjálf leggja til, þ.e. að þeir tekjustofnar, sem þetta frv. fjallar um, verði ekki einir látnir standa straum af þeim kostnaði, sem Vegasjóður þarf að bera, heldur verði í þess stað tekjuöflun til handa Vegasjóði færð á nokkuð breiðari grundvöll. Þessu mætti að sönnu koma fyrir á þann hátt að verja beint á fjárl. hverju sinni, eins og vegal. mæla fyrir um, tiltekinni fjárhæð til Vegasjóðs, en við teljum tryggara og á allan hátt eðlilegt, að sá tekjustofn, sem er leyfisgjald af innfluttum bifreiðum, verði látinn renna í Vegasjóð. Með því er lagður fram tekjustofn, sem umferðin sjálf leggur til eða stendur straum af, og jafnframt er nokkur vissa fyrir því, ef hér er um fastan tekjustofn að ræða, að það fé, sem fæst árlega í þessu skyni, nemi svipaðri fjárhæð og talið er í þessu frv., að þörf sé á. Hins vegar er okkur það ljóst, að það er búið að ganga frá fjárl. fyrir árið 1968 og það er erfitt um vik að breyta þeim. Þess vegna gerum við, sem skipum minni hl. samgmn., það að till. okkar, að ríkisstj. verði heimilað að taka lán til greiðslu á kostnaði Vegasjóðs af framkvæmdum í vegamálum 1967 og 1968 allt að 109 millj. kr. Ég minni enn á það, sem ég tók fram fyrr í þessari ræðu, að meiri hluti af því fé, sem innheimta á 1968, fer til þess að standa straum af áföllnum greiðslum, vegna þess að framkvæmdir hafa farið fram úr áætlun vegna aukins viðhalds, náttúruhamfara eða annars þvíumlíks. Og ég minni enn fremur á, að þessi till. um lán á þessu ári er í fullu samræmi við það, sem hæstv. ríkisstj. leggur sjálf til í mörgum greinum, m.a. í hinu svonefnda sparnaðarfrv. um ýmsa útgjaldaliði þar. Þetta hlýtur að grundvallast á því, að menn séu svo bjartsýnir, að þeir búist við betri tímum fram undan og þá verði hægara að greiða þann kostnað, sem framkvæmdir á þessu ári hafa í för með sér. Við leggjum því til, sem skipum minni hl. samgmn., að frv. verði gerbreytt á þennan hátt, og afstaða okkar til málsins í heild mun fara eftir því, hvort þessar till. verða samþykktar eða ekki.



Herra forseti. Frv. til l. um stofnfjársjóð fiskiskipa er flutt til að fullnægja einu ákvæði þess samkomulags, sem gert var, þegar fiskverð fyrir yfirstandandi ár var ákveðið í janúarmánuði s.l. Eins og kunnugt er, hækkaði fiskverð á þorski og öðrum bolfiski um 10%. Talið var, að sú verðhækkun gæfi sjómönnum þá tekjuhækkun, sem nægði til þess, að þeir fengju leiðréttingu eða tekjuaukningu til jafns við aðrar starfsgreinar. Það var hins vegar mat Efnahagsstofnunarinnar, að þessi fiskverðshækkun ein út af fyrir sig nægði ekki til að tryggja rekstur vertíðarbátsins. Var því talið óhjákvæmilegt, að ríkissjóður veitti nokkurn viðbótarstyrk til þess að tryggja rekstur sjávarútvegsins. Einn þáttur þeirra framlaga úr ríkissjóði, sem hér um ræðir, er fólginn í þessu frv. um stofnfjársjóð fiskiskipa. Sjóður þessi, sem ákveðið er að fái 124 millj. kr. úr ríkissjóði á árinu 1968, skal vera sérstök deild við fiskveiðasjóð. Fjárupphæðinni skal skipt milli fiskiskipa eftir aflaverðmæti og í hlutfalli við heildaraflamagn fiskveiðiflotans, og eignast skipin innstæðu í stofnfjársjóðnum í samræmi við það. Eins og fram kemur í 2. gr. frv., er það meginhlutverk stofnfjársjóðsins að veita eigendum fiskiskipa aðstoð til þess að standa straum af stofnfjárkostnaði fiskiskipa sinna og þá fyrst og fremst með því að greiða afborganir og vexti af lánum þeim, sem veitt hafa verið úr fiskveiðasjóði og tryggð eru með veði í skipunum. Eignist skipseigandi hins vegar meiri innstæðu í stofnfjársjóðnum en þarf til þess að gera full skil við fiskveiðasjóð, þá er einnig heimilt að verja inneigninni til greiðslu gjaldfallinna afborgana og vaxta af stofnlánum vegna skipsins eða til greiðslu annarra skulda vegna þess hjá öðrum opinberum sjóðum. Samkv. 9. gr. frv. er enn færð út heimildin fyrir skipseiganda til þess að notfæra sér innstæðu í sjóðnum að fullnægðum þeim greiðslum, sem um getur varðandi stofnlánin. Þá er heimilt að leyfa skipseiganda að nota það, sem þá kann að vera fyrir hendi, til þess að standast kostnað við að skipta um vél í bátnum eða við aðrar verulegar endurbætur á skipinu. Þá er einnig heimilt að verja, þegar þannig stendur á um innstæðu í sjóðnum, upphæðum til kaupa á öðru fiskiskipi eða til greiðslu kostnaðar við meiri háttar framkvæmdir í sjávarútvegi. Eins og fram kemur í nál., leggur n. til, að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem hún hefur leyft sér að flytja og fram koma á þskj. 553. Fyrri brtt. kveður á um það, að Fiskifélagi Íslands beri að senda Fiskveiðasjóði Íslands skýrslu um afla og aflaverðmæti allra fiskiskipa ársfjórðungslega í stað þess, sem í frv. segir: „eigi sjaldnar en misserislega.“ Fiskifélag Íslands safnar slíkum skýrslum eigi sjaldnar en mánaðarlega. Þess vegna er ekki talið óeðlilegt, að þessi skýrslugerð fari fram eins og hér er lagt til. Seinni brtt. er í því fólgin, að aftan við 12. gr. komi ný mgr., sem kveður á um það, að þegar svo stendur á, að skip ferst eða verður dæmt ónýtt, hvort heldur sem er af völdum þurrafúa eða af einhverjum öðrum ástæðum, þá skuli innstæða hjá stofnfjársjóði falla til skipseiganda. Um þetta efni eru engin ákvæði í frv. og því taldi n. rétt að flytja þessa brtt. Ég hef nú í stórum dráttum getið þess helzta, sem máli skiptir varðandi afgreiðslu þessa máls, en ég vil þó að lokum láta það álit mitt í ljósum frv.,að ég tel, að hér sé um mikið og gott málefni að ræða fyrir íslenzkan sjávarútveg, og enda þótt tekjur sjóðsins í framtíðinni séu í dag óráðnar, hygg ég, að með þessu frv. sé lagður grundvöllur að því að tryggja einn veigamesta þáttinn í okkar áhættusama sjávarútvegi. Herra forseti. Ég vil að svo mæltu leyfa mér að vænta þess, að brtt. n. verði samþ. og frv., þannig breyttu, verði að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Í 4. gr. l. um tilbúning og verzlun með ópíum o.fl. frá 20. júní 1923 segir, að dómsmrn. geti úrskurðað, að ákvæði l. þessara gildi um öll ný efni, sem afleidd eru af morfíni, kókaíni eða söltum þeirra, eða hvert annað ópíumsalkaloid, enda hafi það sannazt við vísindalega rannsókn, að misbrúka megi þau á líkan hátt eða að þau hafi lík skaðvænleg áhrif sem efni þau, er nefnd eru í 2. gr. Með þessu frv., sem hér liggur fyrir til umr., er ráðgert að breyta áðurgreindri 4. gr. l. á þann hátt að rýmka hana, og hljóðar 4. gr. l. samkv. frv. á þá lund, að „dómsmrn. getur úrskurðað, að ákvæði laga þessara gildi um öll efni, hvort sem þau eru afleidd af morfíni, kókaíni eða söltum þeirra eða ekki, enda hafi sannazt við vísindalega rannsókn, að misnota megi þau á líkan hátt o. s. frv.“ Ástæðan til þess, að þetta frv. er flutt, er sú, að á síðari árum hefur í nágrannalöndum okkar aukizt notkun ýmissa efna, sem ekki verða talin til lyfja, en geta valdið ávana og fíkn líkt og þekkist við notkun eða misnotkun efna eins og morfíns og kókaíns. Misnotkun þessara nýju efna er að vísu ekki þekkt hér á landi, en eins og í grg. frv. segir, skiptir mestu máli, að gera megi sérhverjar tiltækar ráðstafanir til varnar í tíma og er það tilgangur frv. Þessu frv. var vísað til heilbr.- og félmn., og mælir n. einróma með, að frv. verði samþ., svo sem fram kemur í nál. á þskj. 548.



Herra forseti. Í forföllum frsm., hv. 4. þm. Reykv., vil ég leyfa mér að segja nokkur orð um málið og afgreiðslu þess í sjútvn. Aðdragandi þessa frv. er orðinn alllangur. Í árslok 1965 er talið, að fiskimálaráð hafi afhent uppkast að frv. til l. um eftirlit og mat á fiski og fiskafurðum. Áður en til þess kom, er talið, að málið hafi verið í endurskoðun hjá tilkvöddum aðilum um margra ára skeið. Í grg. með frv. er að finna ýmsar upplýsingar um framkvæmd hliðstæðra mála hjá nágrannaþjóðunum. Þar er einnig að finna margvíslegar upplýsingar um þróun fiskmats og eftirlits með fiskafurðum hér á landi ásamt fleiri upplýsingum varðandi þau mál. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 552, átti n. viðræður við ýmsa aðila, sem hér eiga hlut að máli, og enn fremur leitaði hún umsagnar um málið hjá fleiri aðilum. Niðurstaðan af athugun n. á frv. er, eins og fram kemur í nál., að hún hefur leyft sér að flytja brtt. við frv. í átta liðum og mælir með því, að þannig breytt verði frv. samþykkt. Segja má, að brtt. séu flestar smávægilegar og breyti ekki efni málsins, heldur er aðeins um það að ræða, að n. finnst eðlilegra, að um þessi atriði sé fjallað í reglugerð. Þá telur n. eðlilegt, að yfirfiskmatsmenn séu ráðnir eins og tíðkazt hefur, sbr. 8. gr., og varðandi skipun fiskmatsstjóra og deildarstjóra telur meiri hl. n. eðlilegt, að leitað sé umsagnar n. þeirrar, sem um getur í 17. gr., áður en skipað er í þær stöður. Um 17. gr. voru skiptar skoðanir varðandi það, hvort rétt væri að skipa umrædda n. Einn nm., hv. 5. landsk., er á móti því, að n. verði skipuð, en aðrir nm. leggja það hins vegar til, eins og fram kemur í 8. lið brtt. n. Það er svo um þetta mál eins og oft vill verða, að ekki er gott að átta sig á því, hvort hér verður um sparnað að ræða eða ekki. Ég tel, að það sé að miklu leyti komið undir framkvæmdinni. Hitt er öllum ljóst, að nauðsynlegt er, að gerðar séu nokkrar skipulagsbreytingar á þessum málum frá því, sem nú er. Ég tel ekki ástæðu til þess að ræða frv. öllu meira að svo komnu máli, en leyfi mér, herra forseti, að vísa að öðru leyti til þess, sem fram kemur í nál. Ég vil svo vænta þess, að hv. þd. samþykki brtt. n. og að frv., þannig breyttu, verði að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. og frsm. gat um, undirritaði ég nál. með fyrirvara. Ég er ósammála meiri hl. um 17. gr. fyrst og fremst og einnig þessu innskoti við 10. gr. um sérsamninga í lögum um launaráðningu ferskfiskmatsmanna. Þetta innskot í 10. gr. er þannig: „Fiskmatsmenn, sem starfa við ferskfiskeftirlit, skulu vera ráðnir starfsmenn, og verða laun þeirra greidd samkv. samningi, sem við þá verður gerður.“ Ég fæ ekki séð, hvaða tilgangi þessi viðbót þjónar. Málsgreinin eins og hún er, var aldrei samþykkt formlega í sjútvn., heldur bað Sigurður Haraldsson, annar framkvæmdastjóri Ferskfiskeftirlitsins, formann n. að lesa upp úr umsögn frá Ferskfiskeftirlitinu, á hvaða hátt það hefur ráðið til sín menn. Ef hv. þd. þóknast að samþykkja þessa viðbót, fæ ég ekki séð, hvernig aðrir fiskmatsmenn megi una því að vera á allt öðrum ráðningarkjörum. Hver er þá sparnaðarárangurinn af frv.? Í 10. gr. frv. segir, með leyfi forseta: „Nánar skal kveðið á um ráðningu fiskmatsmanna, starfssvið þeirra og annað í reglugerð, sem sjútvmrh. setur.“ Ég tel, að hér sé kveðið á um heimild fyrir ráðh. til að ákveða í reglugerð, með hvaða hætti allir fiskmatsmenn verði ráðnir til starfa, þegar hið nýja form á fiskmati kemur til framkvæmda, en ekki einhver ákveðinn hópur þeirra. Ég geri líka ráð fyrir, að þetta sé óhjákvæmilegt, vegna þess að með þessari endurskipulagningu á að spara, að því er okkur er sagt, um 3 millj. Engin nauðsyn, nema síður sé, er því til þess að klína inn í lög þessu sérákvæði um ákveðinn hóp manna með sérstök ráðningarkjör fyrir ferskfiskmatsmenn. Slík mismunun hjá mönnum, sem vinna hjá sömu ríkisstofnun er fráleit að mínu áliti, og sé hún viðhöfð, tel ég að hið háa Alþ. eigi ekki að lögfesta slíkt, heldur verði viðkomandi ráðh. eða forstöðumaður viðkomandi stofnunar að bera á því fulla ábyrgð. Ég vil einnig benda hv. þd. á það, að sjútvn. var sammála um það, að heppilegt væri að fella niður úr 9. gr., frá orðunum „tvær deildir eða fleiri“ o. s. frv., vegna þess að, eins og kom fram í umr., heppilegt er að ráðh. kveði nánar á um starfstilhögun í reglugerð, sbr. það, sem ég sagði áður um það, sem stendur í 10. gr. um ráðningu fiskmatsmanna allra. Þetta er eðlilegt, og þá getur þessi klausa um sérsamninga fyrir ákveðinn hóp manna hjá Fiskmatinu varla staðizt. Um 17. gr. mætti hafa langt mál, en ég mun á þessu stigi vera stuttorður. Svo segir í sparnaðarfrv., sem hv. Alþ. hefur þegar afgreitt sem lög, að spara eigi um 3 millj. á endurskipulagningu við Fiskmat ríkisins, liður 14. Ég fæ því ekki séð, hvernig það samræmist megintilgangi endurskipulagningar Fiskmatsins að leggja til, að ráðh. skuli skipa 5 manna ráðgjafanefnd við Fiskmat ríkisins, er taki laun fyrir verk sitt. Það hefði þá verið nær lagi að leggja til, að þessi n. væri ólaunuð í samræmi við það, sem frv. á að hafa í för með sér. Eins og fram kemur í inngangi hins langa nál. eru margir á móti skipun þessarar fyrirhuguðu n. Ég vil benda á, að meiri hl. fiskmatsráðs lýsir sig andvígan slíkri n. og dr. Þórður Þorbjarnarson, forstjóri Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og form. fiskmatsráðs, lýsti því ótvírætt yfir á nefndarfundinum, að hann teldi þessa n. ekki hafa neitt gildi. Ýmis önnur samtök, svo sem Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, eru á móti því og enn fremur fiskmatsstjóri. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur lýst sig samþykka áliti fiskmatsráðs, en það þýðir í raunveruleikanum, að hún telur þessa n. gagnslausa, og ég held, að sjávarafurðadeild SÍS hafi mjög svipaða skoðun. Einu samtökin, sem lýsa jákvæðri afstöðu til nefndarskipunarinnar, er LÍÚ. Hins vegar hafði ég samband við einn mann, sem fjallaði um þetta þar, og lýsti hann því yfir, að það hefði komið fram, að réttara væri að skipa nefndina, ef hún á annað borð færi á flot, heldur en að hafa það sem heimildarákvæði. Þó kom það líka fram, að sumir töldu þetta gagnslítið eða jafnvel betra, að það væri ekki í lögunum. Ég hef hér aðeins drepið á veigamestu rökin fyrir því að fella út úr frv. 17. gr. í heild, og vænti þess, að við nánari athugun komist hv. þd. að þeirri niðurstöðu, að það sé æskilegt. Menn verða að hafa í huga, að Fiskmat ríkisins á að vera óháð, traust stofnun og þannig ber því að starfa. Þannig þjónar það bezt hagsmunum allra, sem eiga svo mikið undir farsælu starfi umræddrar stofnunar. Ég hef ekki gert athugasemd við 11/2 % gjaldið til fjáröflunar fyrir Fiskmatið, þar sem mér er kunnugt um erfiðleika ríkissjóðs. Þó má benda á það, að síldarafurðir eru látnar borga með þessu yfir til Fiskmatsins, þótt það annist ekki mat á síldarafurðum. Verði hins vegar sú niðurstaða, að hv. d. felli ekki út 17. gr. frv., kann ég að leyfa mér að endurskoða afstöðu mína varðandi þetta gjald.



Herra forseti. Það er rétt, sem fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni, að meiri hl. sjútvn. hefur farið að óskum þess manns, sem hefur með höndum ferskfiskeftirlitið, með það að fallast á, að í stað þess að þeir yrðu skipaðir, þá yrðu þeir ráðnir, þessir eftirlitsmenn. Og það taldi hann sjálfsagt, vegna þess að nauðsynlegt væri að skapa aðhald í starfi þessara manna, og eins getur verið þar um nokkuð tíðar skiptingar að ræða. Um hitt atriðið er ágreiningur. Í frv. segir, að sjútvmrh. geti skipað 5 manna ráðgjafanefnd við Fiskmat ríkisins, en meiri hl. taldi þetta skipta það miklu máli, að hann leggur til, að það verði ekki aðeins heimildarákvæði, heldur skuli ráðh. skipa þessa ráðgjafanefnd. Það er gert ráð fyrir því, að í þessa ráðgjafanefnd tilnefni eftirtaldir aðilar fulltrúa og varafulltrúa: Landssamb. ísl. útvegsmanna, einn mann, Sjómannasamband Íslands, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands og Alþýðusamband Íslands, sameiginlega einn mann, Sölusamband ísl. fiskframleiðenda og Samlag skreiðarframleiðenda sameiginlega einn mann, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Samb. ísl. samvinnufélaga sameiginlega einn mann. Forstjóri Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins á sæti í n. og er hann jafnframt form. hennar. Það er einnig rétt, sem fram kom hjá hv. 5. landsk. hér áðan, að forstöðumaður rannsóknastofnunarinnar óskaði ekki eftir því, að þessi n. væri skipuð, en hins vegar virðist mér það koma fram í umsögn hans, þegar hann ræddi við n. um þetta atriði, að það væri kannske fyrst og fremst vegna þess, að hann vildi sjálfur vera laus við að taka starf þarna eða taka afstöðu, sem n. getur að sjálfsögðu þurft oft og tíðum að taka. Og ég vil segja það í sambandi við þróun þessara mála, að á undanförnum árum hefur verið full þörf fyrir slíka n., sem hér er lagt til, að verði stofnuð. Í þeim átökum, sem hafa átt sér stað á undanförnum árum, t.d. varðandi fiskmatið á skreiðinni og þann ágreining, sem þar hefur upp risið innan matsins um þá framkvæmd, hefði vissulega verið mikil bót að því, að slík ráðgefandi n. hefði verið ráðh. til stuðnings við þær ákvarðanir, sem þar þurfti að taka. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þessi ágreiningsatriði, en endurtek, að það er skoðun meiri hl. n., að það sé ekki aðeins rétt, að sjútvmrh. hafi heimild til þess að skipa þessa 5 manna n., heldur sé nauðsynlegt, að hann geri það.



Sjálfsagt getum við félagarnir lengi deilt um, hvernig bezt verði komið fyrir mati í þágu sjávarútvegsins. Um hitt mun okkur áreiðanlega ekki greina á, að við viljum, að matið sé sem traustast, bezt og öruggast, og ég held líka, að okkur muni ekki greina á um það, að matsstofnunin, Fiskmat ríkisins, á að vera óháð stofnun, og það á að vera hægt að leggja traust sitt á, að stimpill þeirrar stofnunar sé einhvers virði. Það er ekkert gagn að þeirri stofnun, sem hefur slíkan stimpil, sem ekki er hægt að treysta. Ég veit ekki, hvernig það liti út, ef það ætti að leita álits ákveðinna skúrka í ákveðnu umdæmi um það, hvernig ætti að ráða sýslumann eða tollstjóra. Ætti að leita til ráðvandra manna eða óráðvandra manna? Ég býst við því, að það mundi hljóma undarlega, að óskað væri eftir því að leita um það álits þeirra manna, sem eiga allt sitt undir stofnuninni, með hvaða hætti skuli ráða menn í stofnunina. Það er ekki vafamál, að það eru vaxandi kröfur um heilbrigðiseftirlit í öllum heiminum, um meira aðhald við matvælaframleiðslu í öllum heiminum og ymsar þjóðir kunna að fylgjast með því, hvernig íslenzka Fiskmatið er byggt upp og hverjir hafi þar hönd í bagga. Hefur framleiðandinn þar hönd í bagga? Þá erum við ekki óháð. Það gæti m.a.s. verið spurnig um það, hvort þetta litla gjald, sem rennur til Fiskmatsins, sem nemur þó sennilega um 9 millj. kr. á ári, gæti ekki verkað þannig á erlenda aðila, að þeir sæju, að þessi stofnun væri háð framleiðendum og þess vegna væri stimpill hennar ekki í því gildi, sem nauðsynlegt væri. Það er þetta, sem ég er að benda á. Ég er alveg viss um, að við erum sammála um það, að Fiskmatið verður að vinna sem allra bezt og ná sem mestum árangri til að tryggja góða vöru, en ég óttast, að ef slík n. verður skipuð og hún leggur eitthvað til og fiskmatsstjóri eða framkvæmdastjórarnir, ef deildarstjórarnir eru tveir, leggja eitthvað annað til, hver ber þá ábyrgðina og eftir hverju á þá að fara? Hver er hinn sterki aðili? Á þá ráðh. að skera úr, eða á Fiskmatið nokkuð að fara að sitja á þingpöllum? Nei, ef kvartanir koma fram á Ferskfiskmatið, þá lætur auðvitað viðkomandi útvegsmaður sín eigin samtök um að koma kvörtuninni á framfæri. Samtökunum er treystandi til þess að tala við ráðh. eða fiskmatsstjóra eða deildarstjóra þeirra deilda, sem um þessi mál fjalla. Á sama hátt fer með umkvartanir út af saltfiski. Þá eru til sterkar stofnanir fyrir þessar starfsgreinar. Það er þetta, sem ég vil ekki að komi inn í lögin, að Fiskmatið verði of háð einhverri og einhverri n. Við eigum að fá slíka viðurkenningu fyrir Fiskmat ríkisins, að það mun koma í ljós bráðum, vegna þess að bæði heimta Rússar þetta og Bandaríkjamenn munu sennilega fara inn á þessa línu, því nú liggur fyrir Bandaríkjaþingi frv. í þá átt að herða mjög eftirlit með öllum matvörum, og fiski sérstaklega, og þá ríður á því, að við höfum óháð, sterkt fiskmat, sem hægt er að treysta, ekki neitt kák, ekki neina sýndarmennsku. Það verður öllum fyrir beztu, þegar til lengdar lætur. Það mun alltaf verða erfitt að meta fisk, það þekkjum við vel, sem höfum staðið í þessu. Og það er eðlilegt, að það verði átök og ágreiningur um matið. En það verður ekki til bóta eftir mínu viti og minni reynslu að hafa einhverja n., sem þarf að kalla saman, og bíða svo eftir úrskurði, sem ég veit ekki hvenær gæti komið. Það á að ganga beint til verks með það. Því legg ég til, herra forseti, að við atkvgr. verði atkvæði greidd sérstaklega um 17. gr., og mun ég biðja um nafnakall í því sambandi.



Svo sem ég tók fram í framsöguræðu um þetta mál, þá var megintilgangur þessa frv. að samræma í einu lagi þá starfsemi, sem frv. fjallar um, Fiskmat ríkisins og fá út úr þeirri samræmingu sparnað í rekstri þessarar stofnunar. Í trausti þess, að þær brtt., sem ég hef nú ekki haft aðstöðu til að kanna til hlítar, miði að því, sem upphaflega var ráð fyrir gert, segi ég já.



Herra forseti. Frv. þetta um fiskimálaráð hefur sjútvn. þessarar hv. d. haft til athugunar og skilað um það áliti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 501 náðist ekki samstaða innan n. um afgreiðslu málsins. Einn nm., hv. 4. þm. Reykn., vill fella frv., en aðrir nm. mæla með því, að frv. verði samþ., svo sem fram kemur í nál. Í 2. gr. þessa frv. er markað starfssvið fiskimálaráðs. Þar segir m. a., að fiskimálaráð skuli vera ráðgefandi um mótun heildarstefnu í uppbyggingu sjávarútvegsins og í markaðsmálum. Skal fiskimálaráð beita sér fyrir góðri samvinnu allra aðila, sem hlut eiga að máli, með gagnasöfnun, umræðufundum, skýrslugerð, útgáfu og öðru því, sem helzt verður talið gagna í þessum efnum. Samkv. 5. gr. frv. er kveðið á um það, að fiskimálaráð skuli hafa forgöngu um markaðsrannsóknir og skipulegar aðgerðir til öflunar nýrra markaða fyrir sjávarafurðir, svo og framleiðslu nýrra vörutegunda. Það hefur oft verið um það rætt, að fáar þjóðir eigi hlutfallslega jafnmikið undir sinni utanríkisverzlun og við Íslendingar. Kemur þar til, hve stór hluti af heildarframleiðslu þjóðarinnar verður að seljast á erlendum mörkuðum til skipta fyrir það, sem þjóðin þarfnast og getur ekki án verið. Til viðbótar þeim vanda kemur svo sú staðreynd, að útflutningsframleiðslan er einhæf og að mestu leyti sjávarafurðir. Þær verkunartegundir sjávaraflans, sem nú eiga sér stað í okkar framleiðslu, hafa mjög lítið breytzt um langt árabil. Að sumu leyti er hér um eðlilegar ástæður að ræða, en að sumu leyti aftur á móti óæskilega þróun. Hvers konar niðursuða sjávarafurða hefur átt mjög erfitt uppdráttar. Aðrar þjóðir leggja hins vegar mikla áherzlu á þessa framleiðslu, og er neyzla hennar í heiminum mjög mikil. Þessa framleiðslugrein verðum við Íslendingar að taka til rækilegrar athugunar og hagnýta okkur þá möguleika, sem hér eru fólgnir. Það er að sjálfsögðu margt varðandi sjávarútveg og fiskimál, sem þetta nýja fiskimálaráð gæti látið til sín taka. Sumum finnst e. t. v. ekki á það bætandi í okkar landi að stofna eina n. eða eitt nýtt ráð í viðbót, nóg sé fyrir hendi í þeim efnum. Ég held samt sem áður, að þrátt fyrir þær nefndir og stofnanir, sem nú hafa þessi mál með höndum eða einstakar greinar sjávarútvegsframleiðslunnar, sé þess full þörf, að sett verði á stofn það ráð, sem hér er lagt til, og það hafi forgöngu um að samræma starfið með samvinnu allra þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli. Sá þáttur þessara mála, sem fiskimálaráð á að sinna og ég tel ekki hvað veigaminnstan, eru markaðsrannsóknirnar. Það ber að viðurkenna, að okkar helztu framleiðslugreinar, svo sem saltfiskframleiðslan og hraðfrystiiðnaðurinn, halda stöðugt uppi markaðsöflun fyrir þá þætti framleiðslunnar. En ef til þess kemur, sem allir eru sammála um, að við aukum á fjölbreytni framleiðslunnar, eru hér mikil og ótakmörkuð verkefni fram undan, og í þeim efnum gæti fiskimálaráð komið að góðu liði og sýnt fram á, að hér sé ekki um hégómastofnun að ræða. Samkv. frv. er lagt til, að fiskimálaráð samanstandi af 11 aðilum. Með hliðsjón af því, af hvaða fulltrúum ráðið samanstendur, þykir ekki óeðlilegt, að það sé ólaunað, enda ekki ætlazt til þess, að allt ráðið komi saman til fundar oft á ári. Hins vegar kýs fiskimálaráð þriggja manna framkvæmdanefnd, sem að sjálfsögðu hefur á hendi framkvæmd þeirra mála, sem ráðið felur henni, og undirbýr enn fremur málin fyrir sameiginlega fundi ráðsins, og skal kostnaður við það greiðast úr fiskimálasjóði. Um verkefni fiskimálaráðs og rökstuðning fyrir því, að þörf sé slíkrar stofnunar, mætti að sjálfsögðu margt segja. Ég mun þó, herra forseti, láta þessi orð nægja og leyfi mér að leggja til, að frv. verði samþ. og því að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., er þmfrv. flutt í hv. Nd., og er með þessu frv. lagt til, að gerðar verði breytingar á l. um Byggingarsjóð aldraðs fólks. Sjóðurinn var stofnaður með l. nr. 49 frá 1963, og er hlutverk hans það að lána fé til byggingar hentugra íbúða fyrir aldrað fólk. Lán má veita sveitarfélögum eða öðrum aðilum, sem sveitarstjórnir mæla með og sem beita sér fyrir að byggja slíkar íbúðir, og hins vegar má einnig lána einstaklingum, hvort tveggja með nánari skilyrðum. Tekjur sjóðsins eru aðallega hluti af tekjum af happdrætti DAS eða um 40% af árlegum tekjum happdrættisins. Hinn hlutinn, 60%, rennur til byggingarframkvæmda við Dvalarheimili aldraðra sjómanna, Hrafnistu, hér í Reykjavík. Það kemur fram í grg. frv., að flm. telja, að hlutverk byggingarsjóðsins eins og það er orðað í l. sé þannig, að það komi ekki að gagni nema að takmörkuðu leyti, vegna þess að byggingar íbúða fyrir aldraða séu ekki fyrirhugaðar eða ekki hafi verið í þær ráðizt annars staðar á landinu en hér í Reykjavík. Hér hafa verið byggðar leiguíbúðir fyrir aldrað fólk, 22 að tölu, í háhýsi við Austurbrún, og Reykjavíkurborg hefur þegar sótt um lán úr sjóðnum vegna þeirra íbúða. Hins vegar telja flm., að annars staðar af landinu sé ekki eftirspurn eftir lánum úr sjóðnum, vegna þess að þar stefni allt að því frekar, að byggð séu dvalarheimili fyrir aldrað fólk. Nú mun vera langt í land, að lokið sé byggingarframkvæmdum hér við Dvalarheimili aldraðra sjómanna í Reykjavík, sem þessi 60% af tekjum happdrættisins ganga til. Þess mun því verða langt að bíða, að framkvæmdir annars staðar á landinu, sem þessi 60% af happdrættistekjum eiga að ganga til, eftir að Hrafnistuframkvæmdum er lokið, geti hafizt, þess mun verða langt að bíða, að þau framlög geti farið að renna til slíkra bygginga eða dvalarheimilabygginga úti um landsbyggðina. Því hafa þeir flutt þetta frv., þær breytingar, sem með því eru lagðar til, eða sú breyting er einungis sú, að auk þess að lána til að byggja hentugar íbúðir fyrir aldrað fólk verði einnig heimilað að stofna til byggingar dvalarheimila. Það er ekki ástæða til, held ég, að fara fleiri orðum um frv. Það er gerð allýtarleg grein fyrir aðdraganda þess, að til byggingarsjóðs aldraðra var stofnað og enn fremur nokkur grein gerð fyrir fjárhag sjóðsins og að öðru leyti raktar ástæður fyrir flutningi frv. Heilbr.- og félmn. þessarar hv. þd. hefur haft frv. til athugunar og leggur til, að það verði samþ. Tveir nm., hv. 1. þm. Vesturl. og hv. 4. þm. Sunnl., voru fjarstaddir, þegar málið var afgreitt í n.