Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. menntmrh. Fyrirspurnin hljóðar svo: Hvernig er fyrir komið gjöfum sem gefnar voru hússtjórnarskólum í landinu? Eins og þingheimur veit hafa flestir hússtjórnarskólar landsins verið niður lagðir og hafa hætt starfsemi sinni. Ég hygg að aðeins einn slíkur skóli sé starfræktur, þ.e. Hússtjórnarskólinn á Hallormsstað. Skólunum voru gefnar margs konar verðmætar gjafir, svo sem listmunir í formi hannyrða, málverka, höggmynda o.s.frv. Mikil verðmæti liggja í munum þessum, bæði peningalega og ekki síst tilfinningalega hjá því fólki sem starfaði í skólunum og eins nemendum sem þar stunduðu nám.

Herra forseti. Fyrirspurnin er þess eðlis að mér er ókleift að svara henni óundirbúið þannig að ég verð að fá ráðrúm til þess að afla upplýsinga til þess að hægt sé að svara fyrirspurninni svo hæfir þannig að ég mælist til þess við hv. þm. að hann leggi fyrirspurnina fram og gefi mér tóm til þess að afla upplýsinga svo að henni verði svarað fullnægjandi.

Virðulegi forseti. 7. maí 1993 var samþykkt þál. um réttarstöðu barna með krabbamein svo og annarra langtímaveikra barna. Í framhaldi af því var skipuð nefnd sem skilaði skýrslu til heilbrrh. 21. okt. 1993 og hún skilaði síðan nokkru seinna skýrslu til heilbrrh. þar sem lagðar voru fram mjög margar tillögur til úrbóta varðandi réttarstöðu langtímaveikra barna. Ég vildi beina þeirri spurningu til hæstv. heilbrrh. hvað hafi verið gert til þess að framfylgja þeim tillögum sem komu fram í skýrslunni. Jafnframt vil ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðherra hvort ráðuneytið hafi svarað erindi sem kom frá Styrktarfélagi krabbameinsveikra barna 24. maí 1995 þar sem lögð er áhersla á meðferð sjúklinga eftir að þeir hafa náð bata eða það sem kallað er síðbúnar afleiðingar hjá börnum sem hafa átt við veikindi að stríða í langan tíma og þurfa á aðstoð að halda og þá kannski fyrst og fremst aðstoð sálfræðings. Styrktarfélag krabbameinsveikra barna hefur ráðið sálfræðing og er með á sínum vegum til þess að aðstoða þessi börn en leitað var til hæstv. ráðherra fyrir um það bil ári og beðið um að ráðuneytið tæki sérstaklega á þessu.

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar fyrirspurnar sem hér er lögð fram frá hv. þm. Margréti Frímannsdóttur vil ég geta þess að sú skýrsla sem hún vitnar í er notuð í frv. sem hér liggur fyrir þinginu um réttindi sjúklinga. Einmitt í þeirri skýrslu sem vitnað er í kemur mjög skýrt fram ýmislegt sem ábótavant er varðandi réttindi langsjúkra barna og að hluta til er það tekið inn í þetta frv. sem ég ræddi um.

Virðulegi forseti. Í frv. þessu um réttindi sjúklinga eru tvær greinar þar sem eru sérstök ákvæði um meðferð sjúkra barna, þ.e. 26. og 27. gr., og þar er ekki í neinu tekið tillit til þeirrar skýrslu sem um er að ræða. Ég fullyrði það vegna þess að í umfjöllun fjmrn. um hvaða kostnaður hlýst af samþykkt þessa frv. er sérstaklega tekið tillit til þess að eina breytingin sem um er að ræða gagnvart langtímaveikum börnum er að það er kveðið á um að þau skuli fá kennslu á meðan þau eru inni á sjúkrastofnunum og það segir að í raun og veru er ekki um neina breytingu að ræða frá því sem nú er. Frv. mun í heild sinni leiða til kostnaðarauka um 4--8 millj. kr. á ári þannig að það segir sig sjálft að þar er ekki gert ráð fyrir neinum leiðréttingum í samræmi við þá skýrslu sem nefndin skilaði.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda að stærsti kostnaðaraukinn er varðandi aukin réttindi barna til náms á meðan þau dvelja á sjúkrahúsum. En það eru ýmis ákvæði í þessu frv. sem bæta réttindi langsjúkra.

Virðulegi forseti. Nei. Það eru í þessu frv. nokkur ákvæði í 27. gr., ekkert sem kveður skýrt á um hvernig eigi að útfæra þau og það segir mjög skýrt frá fjmrn.: ,,Ekki virðist að með frv. sé ætlunin að breyta núverandi fyrirkomulagi,`` þ.e. varðandi kennslu og nám sjúklinga meðan á dvöl á sjúkrahúsi stendur.

Hæstv. forseti. Ég beini orðum mínum til hæstv. utanrrh. varðandi málefni Íslendinganna sem fluttir voru með valdi og gegn vilja sínum til Klaipeda í Litáen dagana 21. mars til 27. mars á skipinu Vydunas. Við komuna til Klaipeda lögðu Íslendingarnir um borð í skipinu fram kröfu um rannsókn á gerðum skipstjóra um mannréttindabrot. Ég vil því leggja fram þá spurningu til utanrrh.: 1. Hvað hefur utanrrn. aðhafst til aðstoða þá Íslendinga sem hér um ræðir? 2. Hafa íslensk stjórnvöld gert litáískum stjórnvöldum grein fyrir málinu og eðli þess?

Herra forseti. Utanrrn. hefur fylgst með þessu máli frá upphafi. Þetta mál er til sérstakrar meðhöndlunar í Litáen og er þar til rannsóknar. Mál þetta var tekið upp á fundi sem ég átti með utanrrh. Litáens mánudaginn 15. apríl sl. Þar tjáði ráðherrann mér að þeir hefðu fylgst með málinu og við fórum fram á að það yrði reynt að sjá til þess að allrar sanngirni yrði gætt í máli þessu. Tveimur dögum síðar eða 16. apríl fór lögfræðingur á vegum utanrrn. til Litáens til að fylgjast með málinu. Hann hefur tekið saman skýrslu um það og utanrrn. mun fylgjast með málinu áfram. Hér er í eðli sínu um einkaréttarmál að ræða en þar sem hér koma fram ásakanir um mannréttindabrot hefur ráðuneytinu þótt rétt að fylgjast með málinu. Þar að auki er rekið mál út af samningnum sem slíkum sem er rekið fyrir gerðardómi í London en það er alveg ljóst að allt þetta mál er hið erfiðasta og ekki gott að segja hver verða úrslit þess og hafa valdið þeim einstaklingum sem hér eiga hlut að máli verulegum skaða. Ráðuneytið mun sem sagt áfram fylgjast með málinu og reyna að gæta réttar íslenskra þegna eftir því sem við verður komið.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka ráðherranum fyrir svarið. Hann nefndi að til Litáens hefði farið lögfræðingur og fylgst með málinu þar og ég vil spyrja í framhaldi af því hvort eitthvað í skýrslu hans til ráðherrans gæfi tilefni til frekari aðgerða af hálfu íslenskra stjórnvalda.

Herra forseti. Svar mitt er þetta: Ekki að svo komnu máli en við munum fylgjast með málinu áfram. Og ég vænti þess að stjórnvöld í Litáen geri það jafnframt því að þetta málefni er viðkvæmt. Við vorum sammála um það á fundi okkar þann 15. apríl sem ég hef áður vitnað til að það væri mikilvægt að ekkert kæmi upp sem gæti varpað skugga á hin góðu samskipti sem eru á milli þessara landa. Það er gagnkvæmur áhugi fyrir því hjá báðum aðilum. En auðvitað geta stjórnvöld ekki kveðið upp úrskurð í máli eins og þessu. Það verða dómstólar að gera. Þannig væri farið með málið hér á landi og við verðum að sjálfsögðu að virða það hjá þessari vinaþjóð að dómstólar þeirra verða að fjalla um þetta mál. En ég vænti þess að engum þyki óeðlilegt að við fylgjumst með því vegna viðkvæmni þess.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að það komi fram hjá íslenskum stjórnvöldum eða þau skilaboð berist að það verði ekki þolað að Íslendingum verði misboðið réttarfarslega. Við, nokkrir þingmenn sem vorum úti í Litáen nú á dögunum, urðum vör við það og okkur var sagt frá því að þarna væri dómskerfið og réttarkerfið ekki í sem bestum farvegi. Þess vegna er afskaplega mikilvægt að slíkum málum verði fylgt eftir og að þeir Íslendingar sem þarna eru fái réttláta málsmeðferð.

Herra forseti. Við verðum að treysta því að réttarfar hjá þessari vinaþjóð sé fullnægjandi og ég sé í sjálfu sér enga ástæðu til annars en ætla að svo sé. Hitt er svo annað mál að það er mjög óvenjulegt að sendur sé sérstakur aðili til að fylgjast með deilumáli eins og þessu. Það hefur nánast ekki komið fyrir. Þess vegna þótti okkur rétt að tjá stjórnvöldum í Litáen frá því áður en af því varð og það voru engar athugasemdir gerðar við það. En í samskiptum þjóða verðum við að treysta á réttarfarið hvert hjá öðru þó ég ætli ekki að kveða upp neinn úrskurð um það. Ég er í engum færum um það. En ég hef líka hlustað á þá aðila sem þarna eiga hlut að máli og mér er fullljóst að þeir hafa verulegar áhyggjur af framtíð sinni.

Hæstv. forseti. Síðastliðinn fimmtudag birtist grein í Morgunblaðinu eftir Guðnýju Halldórsdóttur kvikmyndaleikstjóra þar sem hún leggur til að Kvikmyndasjóður verði hreinlega lagður niður. Á sama tíma hefur það gerst að framkvæmdastjóri Kvikmyndasjóðs hefur sagt upp störfum og skýrt það þannig að sér finnist hún ekki ná neinum úrbótum fram hjá sjóðnum heldur búi hann við stöðugan niðurskurð. Það er því ljóst að mínum dómi að það ríkir nokkur óánægja varðandi stöðu Kvikmyndasjóðs og því vil ég beina spurningu til hæstv. menntmrh.: Hefur hann í hyggju að gera breytingar á starfsemi Kvikmyndasjóðs og ef svo er, hverjar þær munu vera? Það er ljóst að auknum verkefnum hefur verið bætt á Kvikmyndasjóð sem hefur auðvitað rýrt það fé sem hann hefur haft til kvikmyndagerðar og það er megingagnrýnin sem fram hefur komið að sífellt minna fé fáist til kvikmyndagerðar á meðan umfangið og ýmislegt sem fylgir rekstri sjóðsins fari vaxandi. En hyggst menntmrh. breyta þessu?

Herra forseti. Lög um Kvikmyndasjóð hafa verið til endurskoðunar og ætlunin var að flytja frv. um endurskoðun á kvikmyndalögunum nú á þessu þingi en frá því var horfið m.a. vegna þess að ríkisstjórnin tók þá ákvörðun við afgreiðslu fjárlaga að afnema þau viðmiðunarákvæði sem verið hafa í ýmsum lögum og snerta m.a. Kvikmyndasjóð. Og eins og hv. þm. er kunnugt, þá er málum nú þannig háttað að það er samkvæmt ákvörðun á fjárlögum ár hvert hvaða fjárhæðir renna í Kvikmyndasjóð. Þrátt fyrir þetta tel ég rétt að halda áfram vinnu sem var hafin og er lokið að nokkru leyti um endurskoðun á kvikmyndalögunum. Hvort það leiðir til þess að stöðu Kvikmyndasjóðs verður breytt ætla ég ekki að fullyrða núna, en það er ákvörðunarmál Alþingis við afgreiðslu fjárlaga hve miklu fé er varið í sjóðinn. Eins og kunnugt er og þingmenn vita, þá eru þeir sem fá styrk úr sjóðnum ekki ánægðir með þær fjárhæðir sem þangað hefur verið veitt af Alþingi. Önnur hlið er á þessu máli. Hún er sú hvort nokkru sinni er við því að búast að Kvikmyndasjóður sem starfar á núverandi forsendum, geti annað þeirri eftirspurn sem er eftir styrkjum úr sjóðnum og hvort það verði ekki að huga að styrkjum eða lánveitingum til kvikmyndagerðar á öðrum forsendum en mælt er fyrir um úr þessum sjóði, þar sem litið er á hann sem framlag til menningarmála. Hér er í raun og veru sprottin upp atvinnugrein kvikmyndagerðarmanna og þess er ekki að vænta að sjóður sem byggist á þeirri forsendu sem Kvikmyndasjóður gerir nú geti staðið undir þeim væntingum sem menn gera varðandi heila atvinnugrein. Þess vegna er það spurning sem ég hef varpað fram, m.a. á Iðnþingi, hvort það beri ekki að líta á þetta mál í öðru samhengi og líta til þeirrar staðreyndar að hér er kvikmyndaiðnaður orðinn atvinnugrein og fara þá svipaðar leiðir og aðrar þjóðir hafa gert varðandi stuðning við greinina.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir þessi svör. Mér fannst mjög athyglisvert sem fram kom hjá honum undir lokin að það þurfi að leita annarra leiða til þess að fjármagna kvikmyndagerð. Ég vil taka undir það því að það er rétt sem fram kom hjá honum að kvikmyndagerð er orðin mikilvæg atvinnugrein sem skapar mörg störf og því á þessi grein skilið allan þann stuðning sem hægt er að veita henni. Við urðum einmitt vitni að því í morgun að það var verið að kvikmynda við Alþingishúsið. En það breytir ekki því að það eru í gildi lög um Kvikmyndasjóð og sú gagnrýni sem hefur verið sett fram á sjóðinn og starfsemi hans er þetta hvernig umbúnaðurinn í kringum sjóðinn hefur farið stöðugt vaxandi og að fjárveitingarnar fari í annað en sjálfa kvikmyndagerðina, kvikmyndasafnið og fleira slíkt. Því er svo komið að jafnvel þeir sem notið hafa styrkja úr sjóðnum eru farnir að leggja það til að hann verði hreinlega lagður niður með því umfangi sem nú er á sjóðnum og að peningunum verði varið beint til kvikmyndagerðar. En þetta er mál sem kallar á skoðun hér á Alþingi.

Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. félmrh. lýtur að Brunamálastofnun og brunamálaskólanum. Brunamálastofnunin hefur verið án stjórnar og brunamálaskólinn án skólanefndar í tæpt ár. Það kom fram á þingi Landssambands slökkviliðsmanna sem haldið var 9. mars sl. að í framsögu sinni hafði fulltrúi félmrn. boðað það að vinna væri í gangi með undirbúning að því að flytja þennan málaflokk til umhvrn. Landssambandið reyndar lýsti yfir stuðningi við það mál og hvetur til að fljótlega verði unnið að úrlausn málsins, ítrekaði vilja um gott samráð og gott samstarf við alla aðila sem að því vinna en hefur reyndar þungar áhyggjur. Landssambandið vísar til þess að á þeim tíma voru níu mánuðir liðnir frá því að afsagnir stjórnar Brunamálastofnunar og skólanefndar áttu sér stað og þeir leggja mikla áherslu á að stjórn verði sett yfir stofnunina og að kveðið verði á um starfrækslu brunamálaskólans í lögum. Það hefur alltaf verið stjórn yfir þessari stofnun og skólanefndin hefur séð um málefni brunamálaskóla. Nú er það svo að brunamálastjóri einn er með allt forræði þessara mála. T.d. er það í höndum stjórnar að sjá um svokallaðan fræðslusjóð og úthlutun úr honum. Þar hefur stjórn úthlutað samkvæmt ákveðnum reglum og er erfitt að átta sig á hvernig með þau mál er farið og hefur verið farið nú þegar engin stjórn er. Sömuleiðis á skólanefnd að sjá um málefni brunamálaskólans. Það hefur t.d. orðið ágreiningur um skólagjöld og þau jafnvel verið talin brot á reglugerð og áhugavert að vita hvaðan heimildir voru til að taka gjöld í þeim skóla. Virðulegi forseti. Tíminn líður og ef stjórnsýslubreytingar standa fyrir dyrum, þá er áhugavert að vita hvort von er á frv. frá félmrh., en annars: Hvar stendur málið og hversu lengi mun þessi þýðingarmikla stofnun verða stjórnarlaus og skólinn skólanefndarlaus?

Herra forseti. Það er til athugunar að flytja stofnunina til umhvrn. og það er vinna í gangi við það. Nú er þeirri vinnu ekki lokið en það að sú vinna skyldi fara í gang, að flytja Brunamálastofnun undir forræði umhvrn., hefur orðið til þess að ég hinkra við frekari aðgerðir, enda held ég að starfsemi Brunamálastofnunar hafi ekki beðið neinn verulegan skaða af því. Ef hins vegar þessi vinna ber ekki árangur og menn komast að því að það sé ekki skynsamlegt að flytja hana, þá mun ég að sjálfsögðu skipa stjórn, enda hef ég fengið tilnefningu þar um. Ég var kominn af stað með frv. um breytingu á lögum um Brunamálastofnun sem hefur beðið afgreiðslu vegna þess að hin vinnan fór í gang. Það yrði á verksviði forsrh. að flytja þetta frv., þ.e. frv. um flutning stofnunarinnar á milli ráðuneyta þar sem þarna er málefni tveggja ráðuneyta. Varðandi úthlutun styrkja úr sjóðnum, þá sendi brunamálastjóri mér tillögur sínar. Ég lét athuga þær vandlega og staðfesti, þannig að ég ber ábyrgð á þeim ásamt með brunamálastjóra.

Virðulegi forseti. Ég er fullkomlega ósammála hæstv. félmrh. varðandi það að ekki hafi skipt máli að það vantar stjórn yfir þetta fyrirtæki. Þarna var mikið samskiptavandamál á ferð. Það var vandi í stofnuninni og það hafa fleiri ráðherrar komið að því og það sauð upp úr á þessum tíma sem ég benti á, í kringum 9. maí í fyrra, með mjög afgerandi hætti. Það varð niðurstaða félmn., m.a. eftir að hún fór yfir skýrslu Ríkisendurskoðunar, að það væri á ábyrgð ráðuneytis og ráðherra að reyna að ganga frá þessum málum. Þrátt fyrir það að brunamálastjóri sendi sínar tillögur til ráðherra varðandi úthlutun styrkja, þá er mér til efs að það sé lausn í málinu að það verði slík stjórn yfir stofnuninni að það séu ráðherra og brunamálastjóri sem fari með það sem áður var í höndum stjórnar. Hins vegar vil ég árétta spurningu mína um skólagjöldin. Og ég vil spyrja ráðherra: Ef ekki verður af flutningi Brunamálastofnunar til umhvrn. núna í vor --- nokkuð sem ég held að sé alveg ásættanlegt og að þar eigi hún heima --- mun hann þá skipa stjórn til að þessi mál verði ekki í lausu lofti til hausts, því að það er mikill vandi að mati allra þeirra sem eiga sitt þangað að sækja?

Herra forseti. Ef ekki verður af flutningnum þarf auðvitað að skipa stjórn því að þetta er bráðabirgðaástand, ég legg alveg sérstaka áherslu á það. Það hefur tafist lengur en ég ætlaði og það verður að ráða bót á því. Hitt er annað mál að eins og lögin um Brunamálastofnun eru núna eru þau óskýr. Valdmörk á milli stjórnar og brunamálastjóra eru ekki nægilega skilgreind í lögunum. Frv. tók breytingum í meðförum Alþingis, því miður, og það varð til þess að valdmörk urðu óskýrari og fyrir bragðið kom upp sá styrr sem stóð um stofnunina í fyrravor. Ég vek athygli á því að ég held að Brunamálastofnun sé ekkert í hers höndum og það hafi verið tiltölulega rólegt og friðsamlegt um starfsemi hennar upp á síðkastið.

Virðulegi forseti. Ég þekki þá breytingu sem varð í meðförum Alþingis og félmn. og tek undir það því miður og ég segi, því miður, vegna þess að sú sem hér stendur leiddi það nefndarstarf. Hins vegar er alveg ljóst af hálfu allra sem áttu sæti í félmn. á þeim tíma að menn töldu að þeir væru að skerpa línur og tryggja starfsemi þarna. Það var fyrst og fremst út af röngu mati á upplýsingum sem komu inn til nefndarinnar að þetta gerðist því að strax þá var mikill vandi orðinn í samskiptum þannig að ég tek undir að það er mjög mikilvægt að lagfæra það. En ég spyr enn einu sinni, virðulegi forseti: Mun félmrh. skipa stjórn yfir stofnunina ef ekki tekst að flytja Brunamálastofnun undir umhvrn. í vor, jafnvel þó það verði áformað á næsta haustþingi þannig að mál verði ekki látin danka svona áfram ef það liggur fyrir?

Herra forseti. Ég er vanbúinn að svara þessari spurningu vegna þess að ég hef ekki alveg á reiðum höndum hvar sú vinna við yfirfærslu eða tilfærslu er stödd. Það er í því fólk á mínum vegum og frá umhvrn. Ég þyrfti að fá ráðrúm til þess að leita upplýsinga hjá því. Ég vek athygli á því að nokkuð lifir enn þessa þings þannig að það er ekki öll nótt úti.

Forseti vill upplýsa um fundarhaldið í dag. Fundur mun ekki standa lengur en til kl. 6.30 þannig að nefndum gefist tími til fundahalda. Þá vill forseti upplýsa að atkvæðagreiðslur fara fram eftir því sem umræðum lýkur um dagskrármálin á eftir.

Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er fjalla þessi mál um sérstaka nemendaskatta sem hæstv. menntmrh. ætlar að leggja á nemendur í háskólum. Eins og fram hefur komið er þetta fyrsta menntamálið sem er keyrt í gegnum þingið og er komið mjög nálægt því að verða að lögum ef frv. verður samþykkt nú við 3. umr. Við 2. umr. urðu talsverðar umræður um þetta mál og það er alveg augljóst að málið er ekki að fullu útrætt. Við 2. umr. kom fram að frv. sjálft er mjög gallað. Þetta eru tvö frumvörp og það er aðallega mjög gallað að einu leyti. Í frv. stendur að upphæð skólagjalda eða nemendaskatta skuli koma til endurskoðunar við afgreiðslu fjárlaga eins og það er orðað. Það er ekki tekið fram með hvaða hætti við afgreiðslu fjárlaga endurskoðunin á að fara fram. Á hún að birtast í fjárlögunum, í hinni endanlegu gerð þeirra eða á hún að birtast með einhverjum öðrum hætti? Við 2. umr. sagði hæstv. menntmrh. að þessir nemendaskattar ættu að koma til endurskoðunar með sérstökum lögum sem flutt yrðu sem frv. til laga um breytingu á þessum lögum um Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri sem við erum að ræða. Ég hefði þess vegna talið eðlilegra að hæstv. menntmrh. hefði við 3. umr. flutt breytingartillögur þar sem það væri tekið fram að breytingar á nemendaskattinum yrðu aðeins ákveðnar að lögum þessum yrði breytt. Þess vegna inni ég hæstv. menntmrh. eftir því hvort hann ætlar ekki að flytja frv. við 3. umr. eða brtt. við frv. við 3. umr. þannig að Alþingi geti tekið afstöðu til þess hvað sem líður afstöðu manna til nemendaskattsins sem slíks hvernig þessum sköttum á að breyta. En það er mjög mikilvægt að það liggi fyrir þannig að þar gildi engar geðþóttaákvarðanir og hvergi sé opið svigrúm fyrir þær að einu eða neinu leyti. Þetta atriði vildi ég spyrja hæstv. menntmrh. um því að það er óhjákvæmilegt að fá við því nokkur svör. Í öðru lagi tel ég að frv. eins og það lítur út sé gallað að því leytinu til að ég tel óhjákvæmilegt að skilgreina til hvaða verkefna má verja fjármunum sem aflast með þessum nemendaskatti. Hvaða verkefni eru það sem má verja fjármunum til af þessum sérstöku tekjum sem renna til Háskóla Íslands og hvaða verkefni eru það sem verða skilyrðislaust alltaf kostuð með fjármunum beint úr ríkissjóði? Hér er ég að vitna m.a. til fordæma úr öðrum lögum, m.a. lögum um framhaldsskóla. Þar stendur að heimilt sé að innheimta tiltekin gjöld til að standa undir ákveðnum kostnaði, t.d. pappírskostnaði, kostnaði við rekstur nemendafélaga og þess háttar. Það er alveg skýrt í framhaldsskólalögum. En jafnframt segir í framhaldsskólalögum að ríkissjóður standi undir launakostnaði framhaldsskóla og öðrum rekstrarkostnaði framhaldsskóla.`` Ég hefði talið eðlilegt að hér væri kveðið skýrt á um að þessi gjöld, ef þau verða lögð á, verði að hámarki notuð í þessi tilteknu verkefni en jafnframt verði tekið fram að ríkið greiði launakostnað og annan rekstrarkostnað Háskóla Íslands þannig að það sé algerlega skýrt að hér er ekki verið að innheimta gjöld af nemendum til að borga venjulegan rekstur háskólans. Ég verð að segja það eins og er, hæstv. forseti, ef stjórnarmeirihlutinn er ekki tilbúinn til þess að taka af skarið í þessu efni ýtir það undir grunsemdir um að hér eigi að leggja á skólagjöld til þess að standa undir hinum venjulega rekstri háskólans. Nú hefur það út af fyrir sig verið þannig að Sjálfstfl. hefur mjög lengi verið með þau sjónarmið að það gæti komið til greina að leggja á gjöld af þessu tagi til að standa undir rekstri. Á síðasta kjörtímabili barðist Framsfl. mjög ákveðið gegn því að svona gjöld yrðu lögð á til að standa undir rekstri. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir átti þá sæti í menntmn. og tók þátt í því ásamt mér og fleiri stjórnarandstæðingum á því kjörtímabili að ráðast gegn skólagjöldum í framhaldsskólum. Hún viðurkenndi það á dögunum að þannig hefði það verið að Framsfl. hefði verið á móti skólagjöldum, sérstaklega í framhaldsskólum, og það er út af fyrir sig mál sem við skulum ræða þegar framhaldsskólafrv. kemur til meðferðar hvernig Framsfl. hefur haldið á þeim málum. En Framsfl. lagðist líka gegn skólagjöldum í háskólanum og hv. þm. Finnur Ingólfsson, nú hæstv. iðnrh. og viðskrh., beitti sér mjög í því máli að berjast á móti skólagjöldum á öllu háskólastiginu hvort sem það var Háskóli Íslands, Kennaraháskólinn eða aðrir skólar. Hann flutti um það langar og miklar ræður hér. Á sama tíma man ég eftir að það kom fram í ræðum hv. þm., núv. hæstv. ráðherra, að ef lögð yrðu á skólagjöld í þessum skólum, þá þýddi það að hækka yrði framlög til Lánasjóðs íslenskra námsmanna og hann taldi það ekki mikla speki að halda þannig á málum. Nú sýnist mér að hann liggi sjálfur alveg flatur í þessum forarpytti, að það sé verið að leggja á gjöld á nemendur og á sama tíma verði að auka útgjöld Lánasjóðs íslenskra námsmanna til að standa undir því. Þá spyr ég í framhaldi af þessu, hæstv. forseti, sem við ræddum lauslega á síðasta fundi: Hvað með Lánasjóð íslenskra námsmanna? Hvar er það mál statt? Hvar er það mikla áhugamál Framsfl. statt? Framsfl. sem þóttist fyrir síðustu kosningar hafa áhuga á menntamálum. Svo kemur í ljós eftir kosningarnar að hann er jafndjúpt í vasanum á íhaldinu í þeim efnum og sumir voru á síðasta kjörtímabili. Það er enginn munur á Framsókn og þeim sem lengst gengu í þjónustunni við íhaldið á síðasta kjörtímabili. Hefði maður þó talið að ýmsir menn sem hafa unnið við skólamál á vegum hins opinbera á undanförnum árum og sitja ekki langt frá mér sýndu a.m.k. vott af samvisku í þá átt að stöðva yfirgang Sjálfstfl. eins og hann birtist í þessu frv. Það hefur ekki heyrst tíst í hv. þm. Hjálmari Árnasyni um þetta hrikalega mál sem hér er uppi og Framsókn barðist á móti á síðasta kjörtímabili með kjafti og klóm. Nú heyrist ekki neitt. Nú er þagnaður hinn mikli réttlætissöngur Framsfl. og þurfti ekki nema fimm ráðherrastóla undir þá til að þeir væru til friðs hér í þessari stofnun. Nei, virðulegi forseti. Það er nauðsynlegt að fara aðeins yfir þetta með Lánasjóð íslenskra námsmanna. Hvar er það mál á vegi statt? Hæstv. menntmrh. sagði að það yrði lagt fyrir þingið í haust. Hann sagði að hann væri á móti því að taka upp samtímagreiðslur. Ég veit ekki betur en hv. þm. Hjálmar Árnason sé í nefnd að endurskoða lögin um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Ég vil spyrja hann af því að hann er hér: Er það tilfellið að Framsfl. hafi þegar fallist á það að falla frá aðalkosningamáli sínu í þessu máli, að taka upp á ný samtímagreiðslur námslána? Hæstv. menntmrh. sagði á dögunum að hann væri á móti því að taka upp samtímagreiðslur. Hver er skoðun Framsfl. í því efni? Er hún kannski engin? Er búið að þurrka hana út eins og fleira gott sem Framsfl. hafði með í för fyrir síðustu kosningar? Lögin um Lánasjóð íslenskra námsmanna og þær breytingar sem voru gerðar á þeim og við börðumst gegn á síðasta kjörtímabili hér í þessum ræðustól og víðar í þjóðfélaginu, höfðu það í för með sér að námsmönnum hefur fækkað. Námsmönnum hefur fækkað mjög verulega, aðallega námsmönnum sem búa við minni efni. Einstæðum foreldrum í námi hefur fækkað. Það er alveg ljóst. Og það er líka ljóst að úr tilteknum byggðarlögum hefur orðið meiri fækkun á námsmönnum en annars staðar. T.d. er hlutfall fækkunarinnar á Vestfjörðum og Austfjörðum mikið meira en nemur fækkuninni t.d. hér á þessu svæði sem segir auðvitað sína sögu. Hæstv. núv. menntmrh. hefur alltaf haldið því fram að það væri vitleysa að lögin um lánasjóðinn hafi breytt nokkru í þeim efnum. Hann hefur talið að lánasjóðslögin væru þannig að þau hafi engu breytt og engin áhrif haft til fækkunar. En hann hefur fundið annað sem fækkaði námsmönnum í Háskóla Íslands. Og hvað ætli það sé? Það eru skrásetningargjöldin, því að á síðasta hausti þegar hv. varaþm. Þjóðvaka, Mörður Árnason, kvaddi sér hér hljóðs út af Lánasjóði íslenskra námsmanna og spurði: Hvað á að gera í því máli? Verður lögunum breytt? Verða þau löguð? Og hv. þm. sagði: Breytingin hefur þýtt fækkun námsmanna. Þá sagði ráðherrann: Nei, það er ekki rétt. Fleira hefur komið til en breyting á lögunum um LÍN, t.d. hækkun skrásetningargjalda. Í því svari hæstv. menntmrh. við spurningu hv. þm. Marðar Árnasonar kom því fram að hækkun skrásetningargjalda, sú sem á að lögfesta, hefði þýtt fækkun námsmanna. Og ég held að það sé mjög mikilvægt að halda því til haga að hæstv. menntmrh. hefur viðurkennt að þau lög sem á að fara að afgreiða hafa þegar haft það í för með sér eða þessi framkvæmd, að námsmönnum hefur fækkað en ekki hitt, a.m.k. miðað við það sem hæstv. menntmrh. sagði þann 6. des. sl. Ég vil, hæstv. forseti, leggja fyrir hæstv. menntmrh. þrjár spurningar: Í fyrsta lagi hvort hann vilji ekki breyta, einfaldlega til að gera hlutina skýrari, greininni sem fjallar um hugsanlegar breytingar á þessari upphæð, þessum nemendaskatti, sem hér á að leggja á. Í öðru lagi hvort hann telji ekki eðlilegt og skynsamlegt að skilgreina þakið, þ.e. til hvaða verkefna í háskólanum fara þessi gjöld og hvaða verkefna ekki. Í þriðja lagi vil ég svo spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé ekki enn þá þeirrar skoðunar sem hann var í haust að skrásetningargjöldin hafi þýtt fækkun nemenda í háskólanum. Það sagði hann í haust. Er hann enn þá þeirrar skoðunar eða hvað? Jafnframt vil ég að lokum, hæstv. forseti, lýsa fullri andstöðu míns þingflokks við þessi frv. bæði og við munum greiða atkvæði gegn þeim.

Herra forseti. Hér er um breytingar á lögum nr. 131/1990, um Háskóla Íslands, að ræða. Það er verið að breyta 21. gr. háskólalaganna á þann veg að setja þar inn ákveðna fjárhæð, 24 þús. kr., sem skrásetningargjald. Það er alveg ljóst að þessari fjárhæð verður ekki breytt nema háskólalögunum verði breytt. Það er því alveg út í hött hjá hv. síðasta ræðumanni að láta eins og hér sé um eitthvert vafaatriði að ræða og það þurfi að setja einhverjar sérstakar formúlur inn í þetta lagafrv. frekar en svo mörg önnur sem við erum að fjalla um að því er varðar breytingar á frv. eða á lögunum eftir að Alþingi hefur samþykkt það. Fjárhæðinni verður ekki breytt nema háskólalögunum verði breytt þannig að það er alveg ljóst og engin spurning um það og þarf ekki að bæta neinu við lagatextann til þess að það sé skýrt. Hér er lögbundið að um 24 þús. kr. skrásetningargjald sé að ræða. Eigi að hækka gjaldið eða lækka það verður að breyta lögum um Háskóla Íslands. Til hvaða verkefna? Ég ætla ekki að endurtaka það sem ég sagði við 2. umr. um þetta mál. Ég tel að hér hafi verið valin þessi leið, að tilgreina fjárhæðina sérstaklega án þess að tíunda verkefnin. Hin leiðin var einnig fær að hafa enga fjárhæð heldur tíunda verkefni. Hér er þetta gert svona og er skýrt og afdráttarlaust. Í greinargerð liggur fyrir hvaða verkefni er um að ræða ef menn vilja skilgreina gjaldið. Ég minni á að allt að 10% af gjaldinu á síðan að renna samkvæmt samningi til Háskóla Íslands og stúdentaráðs Háskóla Íslands. Og það verður full ástæða fyrir menn að fylgjast með því hvernig að því máli verður staðið og hvernig að þeirri samningsgerð verður staðið og hvað mun falla undir hana. Drög að slíkum samningi eru birt með sem fskj. I þannig að ég lít á það sem skyldu þeirra sem hér starfa að fylgjast með því um hvað er samið að því er þetta varðar og menn eigi að átta sig á því að þetta er hluti af þessu gjaldi. Einnig er rætt þarna um gjald til Félagsstofnunar stúdenta. En hún hefur lögbundnum hlutverkum að gegna þannig að það liggur alveg skýrt fyrir til hvers þeir fjármunir renna. Það er rétt sem fram kom hjá hv. ræðumanni að í svari mínu við fyrirspurn --- ég man ekki hvernig það bar að frá hv. varaþm. Merði Árnasyni sem hér sat --- kom það fram að skrásetningargjöldin og hækkun þeirra hefði leitt til þess, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Guðnýjar Guðbjörnsdóttur og við vitnuðum til í 2. umr. um málið, að mun betur hefur verið staðið að öllu skipulagi við innritun stúdenta. Það hefur m.a. leitt til þess að menn hugsa sig tvisvar um áður en þeir láta innrita sig í háskólann vegna þess að það kostar þó þessa fjárhæð. Þetta hefur auðveldað allt starf í háskólanum og skipulag hans og er sjálfsagt að taka það með. Það væri rangt ef menn væru að fjalla um þetta að taka þetta ekki með því að þetta hefur haft sín áhrif. Ég skorast ekkert undan því og tel að það sé ekkert athugavert við það í sjálfu sér. Ég tel að þetta gjald sé ekki þannig og ekki óbærilegt fyrir neinn sem hefur áhuga á því að stunda nám við Háskóla Íslands.

Hæstv. forseti. Ég held að hæstv. menntmrh. hafi einmitt komið að kjarna málsins í lokaorðum ræðu sinnar rétt áðan, varðandi það hvort þetta væri óbærilegt gjald, óbærileg gjaldtaka. Þó að upphæðina, 24 þús. kr., eigi nú að lögfesta þá vil ég benda á að háskólalögum er hægt að breyta. Mig rennir í grun að hæstv. ríkisstjórn muni ekki reynast það erfitt að hækka þetta gjald telji hún þörf krefja vegna þess að hér er verið að stíga fyrsta skrefið í átt til lögtöku skólagjalda á Íslandi. Gera hv. þm. sér grein fyrir því? Það er bara stigsmunur á því hversu langt skuli fara en ekki eðlis. Hvenær verður svo komið að skólagjöld í Háskóla Íslands verði 100 þús. kr., verði 150 þús. kr.? Hverjir hafa þá, hæstv. menntmrh., efni á því að fara í háskólanám á Íslandi? Það verður ekki alþýða manna eins og verið hefur á undanförnum áratugum og er líklega aðal íslenska menntakerfisins. En því skal nú breytt af hæstv. ríkisstjórn. Hér hefur verið vitnað í orð sem hv. þingkona Kvennalistans, Guðný Guðbjörnsdóttir, lét falla í 1. umr. um þetta mál, og það er rétt hjá hæstv. ráðherra að hún fagnaði fram komnu frv. en um leið, og í þau orð hefur hæstv. menntmrh. ekki vitnað, dró hún í efa að skráningin kostaði þetta mikið fé. Það kemur skýrt fram í nefndaráliti frá hv. þingkonu að hér sé verið að lögleiða skólagjöld, dulbúin skólagjöld, og því mun þingflokkur Kvennalistans greiða atkvæði gegn þessum frv.

Herra forseti. Það sem hér er verið að gera er að bregðast við áliti umboðsmanns Alþingis. Hann benti á að það væri nauðsynlegt að setja skýrari lagastoðir undir innheimtu skrásetningargjalds í Háskóla Íslands en verið hafa við lýði um langt árabil og stúdentar hafa staðið að jafnt sem háskólayfirvöld. Eins og áður hefur komið fram snúast þessar deilur um fjárhæðir en ekki um það hvort hér eigi að leggja á skrásetningargjald eða ekki. Og það liggur fyrir að brtt. frá Alþb. og Þjóðvaka, ef ég man rétt, eða Alþb. og Alþfl. ganga út á það að  Ef Alþingi ákveður að fara með fjárhæðina upp í 100 þús. kr. eða 150 þús. kr., þá þarf að vera meiri hluti á hinu háa Alþingi til þess að slíkar ákvarðanir séu teknar. Hér er lagt til að gjaldið verði 24 þús. kr. Ef meiri hluti er fyrir því að það verði 100 þús. kr., þá mun það koma í ljós. Sumir vilja að það sé 9 þús. kr. Ég og ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir standa að því að það verði 24 þús. kr. og skiptist eins og gerð er grein fyrir í frv. og greinargerð með því.

Virðulegi forseti. Aðeins nokkur orð um upphæð gjaldsins. Innritunargjald í Háskóla Íslands var fyrst hækkað skólaárið 1992--1993, ef ég man rétt, og það var vegna skertra framlaga til Háskóla Íslands. Auðvitað hangir þetta saman við tölur. En tækifærið var notað til þess að hækka svokallað innritunargjald og í raun og veru búið til skólagjald úr innritunargjaldi. Um það snýst þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég get ekki stillt mig um að eiga nokkur orð við hæstv. menntmrh. og blanda mér í þá umræðu sem hér fer fram um svokölluð innritunargjöld eða skólagjöld. Af því að þetta hefur verið mál sem hefur snert mig og mínar skoðanir mjög sterklega, þá verð ég að rifja upp hvernig þróun umræðu er og hvar við erum stödd á þessum tímapunkti miðað við umræðuna eins og hún var. Ætli það séu ekki tvö til þrjú ár síðan að við vorum að ræða um þessi mál við fjárlagagerð. Þegar verið var að ákveða það að færa innritunargjöld, nú kölluð skrásetningargjöld, inn í fjárlögin --- Virðulegi forseti. Það hefur tíðkast um nokkurt skeið að þegar við þingmenn erum að eiga orðastað við ráðherra, þá þurfa samflokksmenn gjarnan að eiga prívatviðræður við ráðherra í sal svo að nú ætla ég að hinkra ögn við með minn málflutning.

Vill þingmaðurinn halda áfram ræðu sinni?

Þingmaðurinn ætlar að halda áfram ræðu sinni af því að hann telur að nú muni ráðherra gefa sér tíma til þess að hlýða á hana. Þegar verið var að ræða hvað fælist í því að flytja innritunargjöld, nú kölluð skrásetningargjöld, inn í fjárlög, þá var lögð gífurlega mikil áhersla á það að þessi gjöld væru til staðar. Í framhaldsskólunum voru þau til staðar. Það voru ákvæði um að skólanefndir framhaldsskólanna t.d. hefðu heimildir til þess að ákveða hver þessi svokölluðu innritunargjöld ættu að vera. Í innritunargjöldunum fólst innheimta félagsgjalda fyrir nemendur, ýmiss konar efnisgjald og kaffisjóðir og það var dálítið mismunandi hvað í þessu fólst. Mér er kunnugt um hversu mismunandi það var því að þingmenn úr þingflokki Alþfl. tóku sig til og höfðu samband við flesta skóla og báðu um upplýsingar um hvað innheimt gjald væri og hvað fælist í því. Þá var verið að leggja áherslu á að það væri verið að samræma á milli skóla, það væri verið að samræma gjöld vegna þess að það væri óeðlilegt að mismunandi innritunargjöld væru innheimt frá einum skóla til annars. Þá var ekki verið að flytja gjöldin inn í ríkisreksturinn til að verða að einhvers konar tekjum ríkisins, aldeilis ekki. Þetta voru samræmisgjöld og þar með væntanlega réttlætisaðgerð. Mörg okkar sem tókust á um þetta mál héldu því fram að með því að taka slíkt gjald inn í fjárlög væri það komið inn á tekjupóst ríkisins og þó það í upphafi væri lítil og lág upphæð, þá væri skrefið svo stórt þegar gjaldtakan væri flutt inn í fjárlög og skráð á hvern einasta skóla að þaðan í frá yrði mjög einfalt að hækka upphæðina. Þaðan í frá væri það eins og hver önnur ákvörðun ráðuneytis að hækka upphæðina og það væri miklu meiri hætta á því að slík upphæð í tímans rás mundi þróast í hefðbundin skólagjöld en ef þetta væru efnis- og félagagjöld ákvörðuð af viðkomandi skólanefnd miðað við upplýsingar sem lægju fyrir og heimilt að taka gjöldin sem slík. Nú er einnig, virðulegi forseti, lögð mikil áhersla á það af hálfu hæstv. menntmrh. að ekki sé ágreiningur um að einhver gjöld séu innheimt heldur sé verið að hengja sig á upphæðina. Það má ekki einfalda þessa umræðu svona því það er djúpstæður ágreiningur um eðli innheimtunnar. Ágreiningurinn er um það hvort það sé opnuð leið til þess að innheimta gjöld og gera slíka gjaldtöku að tekjupósti fyrir skóla, hvort heldur framhaldsskóla eða háskóla, Háskóla Íslands fyrir sunnan eða Háskólann á Akureyri. Og með því að svæfa vitund okkar í þessu efni mun það gerast einn góðan veðurdag að við erum komin með eins konar hefðbundin skólagjöld í íslenskum skólum. Þetta er kjarni umræðunnar. Þetta er kjarni andófsins. Þá: Að taka þessi gjöld inn í framhaldsskólann og inn í fjárlög ríkisins. Nú: Að tala um þessar krónur, 24 þús. kr., hvað í þeim felst, vegna þess að það er verið að tala um þetta skref sem stigið er inn í skólagjaldaframtíðina. Virðulegi forseti. Í raun og veru þarf ég ekki að hafa fleiri orð um þetta vegna þess að málið snýst um þetta, þ.e. ótta þeirra sem vilja ekki þjóðfélag með skólagjöldum, þjóðfélag sem sorterar nemendur, þá sem hafa efni á og þá sem hafa ekki efni á. Það snýst um ótta þeirra við að hleypa því lausu að einhvers staðar í ráðuneytum sitji einstaklingar með völd sem ákveði: Nú á þessu hausti vil ég að gjaldið verði þetta. Og að annað haust komi annar sem vill enn þá hærra gjald. Það er þetta sem við, hverju sinni með hverju litlu skrefi, erum að gera mögulegt. Ég minni á að við fjárlagaumræðuna í haust gerðist það að við sem erum vön bandormum af ýmsu tagi fengum einn svæsinn bandorm. Hann var hreinlega með ,,þrátt-fyrir``-ákvæðum af þeirri gerð að nú skyldi bara afnema allt sem áður hafði gilt um lagasetningu um að svo og svo mikill hluti fjárlaga skyldi renna til þessa eða hins verkefnisins, bara afnumið í einu skrefi. Þannig höfum við líka fengið bandorma og ég hef sjálf átt þátt í því með bara allt önnur verkefni, að vera að taka á upphæðum eins og í ýmsum þjónustugjöldum ríkisins með mjög mikilli hækkun á einhverjum tíma. Þetta gerist óhjákvæmilega þegar við erum með gjaldtökuheimild, þegar við erum með farveg og vasa þar sem gjöldin renna, að það verði mjög auðvelt á einhverjum tíma að segja: Nú vantar pening hér. Hvernig förum við að? Jú, hækkum gjöldin. Um þetta snýst umræðan. Óttinn er við ,,þrátt-fyrir``-ákvæðin sem koma, e.t.v. ekki í haust, e.t.v. næsta haust, þar sem segir: Þrátt fyrir ákvæði þessarar greinar skal gjaldið ekki vera 24 þús. heldur 34 eða 48 eða hvað það yrði. Virðulegi forseti. Ég vona að ég hafi komið máli mínu mjög vel til skila með það að þetta snýst ekki um 24 þús. kr. Þetta snýst um grundvallarbreytingar og grundvallarrétt í okkar þjóðfélagi.

Herra forseti. Viðhorf mitt gagnvart því sem hér er að gerast liggur fyrir þar sem ég hef setið fundi menntmn. og er sammála því áliti sem hér er fram borið af 2. meiri hluta menntmn. Ég vil samt ekki láta hjá líða vegna umræðunnar að taka þátt í henni til þess að undirstrika þann ótta sem menn hafa lýst á undan mér varðandi það skref sem hér er verið að stíga. Það er mjög slæmt, herra forseti, þegar skref sem þetta eru stigin og reynt að koma í veg fyrir að menn séu þá meðvitað að gera það sem í raun er verið að gera hér, þ.e. að lögfesta tiltekna upphæð sem skrásetningargjöld enda þótt það megi öllum læsum vera ljóst að það er auðvitað verið að fara út um víðan völl hvað varðar gjaldtöku. Ef menn bera saman annars vegar þá skilgreiningu sem liggur fyrir, svo að ég taki t.d., í því frv. til framhaldsskólalaga sem hér er, þar sem er verið að skilgreina skrásetningargjöld, og síðan það sem við sem stöndum að áliti 2. minni hluta menntmn. erum tilbúin að skilgreina sem skrásetningargjöld, þá eru þau gjöld óravegu frá þeirri upphæð sem hér er verið að tala um. Mismunurinn er skólagjöld. Og það er mjög miður þegar menn eru að framkvæma kerfisbreytingu að menn skuli þá ekki vilja horfast í augu við þá kerfisbreytingu vegna þess að henni fylgir annar hugsunarháttur. Ég held að það sé betra að menn gangist við honum strax og það sé tekið á honum sem slíkum. Sá ótti sem menn hafa hér lýst gagnvart því að ekki verði látið staðar numið er ekki óeðlilegur. Eðlilega óttast menn það þegar farið er fram með þessum hætti, þ.e. verið að breyta grundvallaratriðum án þess að menn vilji viðurkenna það, að þá finnist mönnum kannski ekki svo mikið mál að fara í stórar breytingar á þessari upphæð. E.t.v. má tína eitthvað fleira til sem einhverjir gætu hugsað sér að flokka sem skrásetningargjöld, hver veit? Ég deili hins vegar ótta þeirra sem telja að með þessu sé verið að opna fyrir breytingu á þeim grundvallarrétti sem hefur verið í okkar samfélagi, þ.e. að háskóli eigi að vera fyrir alla og eitthvað sem heitir skrásetningargjald eigi a.m.k. ekki að koma í veg fyrir það --- ég tel að sá ótti sé alveg fullkomlega réttmætur. Þess vegna mun ég greiða atkvæði gegn því frv. sem hér liggur fyrir um skrásetningargjöld til Háskóla Íslands og Háskóla Akureyrar.

Virðulegi forseti. Ég er ein af þeim sem með Svanfríði Jónasdóttur og Lúðvík Bergvinssyni stóð að 2. minnihlutaáliti frá menntmn. varðandi þetta gjald. Það var alveg ljóst að við lögðum þar fram brtt. Í þeirri brtt. föllumst við í sjálfu sér á innritunargjald eins og hæstv. menntmrh. sagði, þ.e. við föllumst á þann kostnaðarlið sem rennur beint til hagsmunagæslu stúdenta og við föllumst á þann hluta sem sannanlega telst kostnaður við innritun. Þetta voru 9 þús. kr. Þessi brtt. var felld og það var mjög eftir því tekið í salnum að framsóknarmenn stóðu að því að fella þessa tillögu vegna þess að ég hélt, eftir að hafa fylgst með þeim svolítið á síðasta kjörtímabili, að þeir væru sérstakir baráttumenn gegn töku skólagjalda. En það kom heldur betur annað í ljós. Þetta var akkúrat þeirra hjartans mál. Það má segja að orsökin fyrir því að þessi frv. eru fram komin sé auðvitað þetta álit umboðsmanns Alþingis vegna skólagjalda sem háskólinn setti á í nauðvörn veturinn 1991--1992 þegar stórlega höfðu verið skorin niður á fjárlögum framlög til Háskóla Íslands. Ég vil minna á að þessi aðstaða getur komið upp aftur. Í lagafrv. segir: ,,Upphæð gjaldsins kemur til endurskoðunar við afgreiðslu fjárlaga ár hvert.`` Það er eins og manni finnist að ýmsum kunni að finnast að sér kreppt við afgreiðslu fjárlaga og það kunni að vera litið á það sem færa leið að fara inn í þessa grein frv. og hækka skólagjöld til Háskóla Íslands svo að minna þurfi að greiða þangað. Ég lít þannig á að þessi 24 þús. kr. séu að stærstum hluta rekstrargjöld. Ég tel okkur í minni hluta menntmn. hafa farið mjög nákvæmlega ofan í hvað sá hluti var stór sem fer til innritunar og hagsmunagæslu stúdenta þannig að munurinn er orðinn þarna að mér sýnist 17 þús. kr. Í kosningum sl. vor voru allir flokkar sammála um að menntun væri besta fjárfestingin. Nú bregður svo við að þetta fyrsta frv. sem hæstv. menntmrh. virðist ætla að koma í gegnum þingið gerir ráð fyrir að lögfesta skólagjöld í háskólum og þar með auka hættuna á mismunun. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að í háskólum á Norðurlöndum eru engin skólagjöld. Ég hefði óskað þess að við Íslendingar hefðum tekið okkur það til fyrirmyndar og reynt að reka skólakerfi okkar þannig að ekki væri gert ráð fyrir fjárframlögum frá nemendum til rekstrar. Að lokum vil ég vekja athygli á alveg sérstökum galla sem er á þessu frv. Það eru margir hópar, einkum þeir sem ekki eru kannski fjársterkir en eru samt að reyna að brjótast í að ná sér í ákveðin réttindi með háskólanámi eða viðbótarnámi og vil ég þar til nefna kennara sem eru í svokölluðu réttindanámi og það eru auðvitað margir fleiri hópar. Það er ekki gefinn kostur á því að þeir sem eru í hlutanámi í háskólanum fái leyfi til að borga ákveðinn hluta af þessu gjaldi. Það verður að borga alveg fullt gjald allan þann tíma sem námið stendur yfir þó menn séu að taka einn og tvo kúrsa. Þetta tel ég alvarlegan ágalla á frv. hljóti að vera öllum augljós, meira að segja þeim sem vilja fara þessa hættulegu braut að leggja á skólagjöld.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. menntmrh. fyrir þau svör sem hann gaf við spurningum mínum áðan varðandi þrjú atriði. Þó að ég harmi að sjálfsögðu hvernig hann svaraði þykir mér gott að hann lét koma fram hvaða skoðun hann hefur á málinu. Það er þá í fyrsta lagi það atriði sem hann vék að en ég lét það koma fram í ræðu minni að ég teldi að ef þetta yrði að lögum væri nauðsynlegt að láta koma fram í lagatextanum að upphæðinni verði því aðeins breytt að lögum verði breytt, þ.e. þessum lögum en ekki bara við afgreiðslu fjárlaga. Ég tel að þetta sé mjög mikilvægt atriði og þetta er ekkert smámál og þetta er ekkert lagatæknilegt mál. Þetta er stórmál fyrir menntmrn. að mínu mati. Ef þessi formúlering er inni eins og hún stendur í frv. núna er frumkvæðisrétturinn í málinu miklu frekar í höndum fjmrn. en góðu hófi gegnir. Við vitum alveg nákvæmlega hvernig það gengur fyrir sig þegar gerðar eru tillögur til fjárlaga á hverju ári. Það gengur þannig fyrir sig að viðkomandi fagráðuneyti gerir tillögur og síðan svarar fjmrn. með gagntillögum eða breytingum og stundum gengur þetta þannig fyrir sig í seinni tíð að það er samþykkt í upphafi í ríkisstjórninni ákveðinn rammi fyrir hvert ráðuneyti. Það er auðvitað alveg augljóst mál að það er freistandi að ekki sé meira sagt fyrir viðkomandi ráðherra að leysa hnúta á einum stað í útgjöldum sínum eða fjárhagsramma með því að benda á leið eins og þá sem felst í þessum texta, þ.e. að skólagjöldunum verði breytt við afgreiðslu fjárlaga. Þetta er auðvitað þeim mun brýnna, hæstv. forseti, sem það hefur komið fram í þessari umræðu í svari við fyrirspurn frá hv. 19. þm. Reykv. að ráðherrann útilokar það ekki neitt að miða við þennan ramma sem hér er, þá geti þessi upphæð ekki bara verið 25 þús. heldur 50 þús., 100 þús. eða 150 þús. Ég held að það sé mjög alvarlegur hlutur sem hér hefur komið fram að þessu leytinu til að hæstv. menntmrh. opnar fyrir þann möguleika að fjmrh. eða aðrir taki það upp að þetta gjald megi hækka og ekkert í lögunum takmarki það til hvaða verkefna þetta gjald verður notað. Þess vegna er grafalvarlegt mál í hvaða samhengi hæstv. menntmrh. svarar fyrirspurn minni í þessu sambandi vegna þess að hann hefur opnað fyrir það, já, þessu verði breytt með lögum en það geti út af fyrir sig miðað við skilgreiningatakmörkin hér orðið 50 þús., 100 þús. eða 150 þús. Það eru býsna mikil tíðindi. Það er líka annað en það sem menntmrh. sagði við 1. umr. um þetta mál þegar hann sagði að það kæmi ekki til greina miðað við óbreytta kostnaðarsamsetningu háskólans að fara í þessar upphæðir. Ég vil spyrja hæstv. menntmrh. miðað við stöðu málsins eins og það er núna, kostnaðarsamsetningu háskólans eins og hún er í dag, hvort það séu einhverjir fleiri liðir sem hann telur hugsanlegt að leggja á skólagjöld fyrir samkvæmt þeim formúlum sem liggja fyrir í þessu frv. Væri svigrúm að hans mati til þess miðað við anda laganna ef þetta verður samþykkt og annað, að fara miklu hærra með þessa tölu? Hversu hátt þá? Það er óhjákvæmilegt að hæstv. ráðherra svari því. Erum við að opna fyrir þann almenna lagaskilning að menn geti verið að fara í 50 þús., 100 þús. eða 150 þús. eða 10 þús. á mánuði eða hvað það nú er? Í öðru lagi þakka ég hæstv. menntmrh. fyrir það svar sem hann gaf varðandi það að skilgreina ætti til hvaða verkefna þessir fjármunir færu um leið og ég harma það að hann skuli ekki vilja fallast á að þetta verði skilgreint takmarkaðar, m.a. út af því sem ég nefndi áðan. Ég bendi á það, hæstv. forseti, að eins og greinargerð stjfrv. lítur út er hægt að borga allt með skólagjöldum. Þar er í raun allt talið upp sem nöfnum tjáir að nefna í rekstri háskólans þannig að það er hlutur sem er ekki auðveldur fyrir Alþingi að taka á með þeim hætti sem ætlast er til að hér verði gert að ráðherrann segir: Þetta má hækka upp úr öllu valdi og hins vegar liggur fyrir að í greinargerð frv. er allt talið upp sem nöfnum tjáir að nefna í rekstri háskólans nema hörðustu kennaralaun í allra þrengsta skilningi. Allt annað má borga með þessum skólagjöldum. Er það það sem menn ætlast til? Er það það? Hér eru þingmenn úr stjórnarflokkunum sem eru í menntmn., hv. formaður menntmn. og hv. þm. Hjálmar Árnason. Eru þau sammála því að það sé hægt að kýla þetta upp úr öllu valdi miðað við þá skilgreiningu sem þarna liggur fyrir í frumvarpsgreinargerðinni? Eins og hún er þá er það þannig og er stórhættulegt. Síðan vildi ég aðeins víkja að því sem kom fram í umræðunum hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur að auðvitað er þetta grundvallaratriði sem menn eru að takast á um. Vilja menn skólagjöld eða vilja menn ekki skólagjöld? Það er alveg rétt sem hér var sagt áðan að verið er að stíga skref í þá áttina að leggja almennt á skólagjöld í landinu og heimila það. Því miður hafa menn farið út í það að það hefur verið heimilað að leggja á skólagjöld til framhaldsskóla og það er heimilað að leggja á skólagjöld til grunnskóla. Einkaskólar á grunnskólastigi leggja á skólagjöld. Ég sé ekki betur en með þessu sé verið að lögfesta tiltekna vegferð sem er stórhættuleg gagnvart þeim lífskjarajöfnunargrundvelli sem skólinn þarf að standa á í þjóðfélaginu. Ég tek alveg undir það með hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur að það var varasamt fyrir Alþfl. á síðasta kjörtímabili að leggja inn á þessa braut, það var varasamt. Það var alveg rétt sem hún sagði að hún óttaðist þá og það hefur komið í ljós að er rétt að það yrði haldið áfram á þessari braut. Því miður er það þannig að vinir mínir framsóknarmennirnir halda áfram á þessari braut þó að þeir hafi sagt annað fyrir síðustu kosningar. Þetta fór þannig með Alþfl. að hann klofnaði. Hann var í tvennu lagi í síðustu kosningum vegna þess að stjórnarsamstarfið við íhaldið reyndi svo á hann að hann sprakk. Ég er ekki að spá Framsfl. einu eða neinu í þessum efnum en ég sé að það er heldur að ganga af honum og það er nokkurt umhugsunarefni að sá sem ber alla ábyrgð á þessu, sem er íhaldið, fitnar og tútnar út meðan heldur gengur á þá flokka sem eru til fylgilags með íhaldinu, fyrst kratarnir og svo Framsókn. Það er nokkurt umhugsunarefni og auðvitað staðfestir það sem við höfum sum verið að segja að það borgar sig ekki mikið að efna til félagsskapar með íhaldinu um stjórn landsins. Það er ekki mjög skynsamlegt vegna þess að flokkar sem þykjast vera vinstri flokkar í stjórnarandstöðu, missa auðvitað allan trúverðugleika þegar þeir lenda í flatsænginni með íhaldinu með þeim hætti sem menn þekkja. Þess vegna held ég, hæstv. forseti, að það sé alveg rétt sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir benti á áðan og hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir að hér er um að ræða pólitísk grundvallaratriði. Þetta er ekki bara eitthvert gjald, einhver tala, eitthvert frv., eitthvert hundrað sem hér fer í gegn. Hér er um að ræða pólitísk grundvallaratriði. Hverjir eiga að stunda nám? Á fólk að geta stundað nám eftir vilja sínum, áhuga og getu eða á fyrst að spyrja: Geturðu borgað? Á fólk að fá lækningu eftir þörfum á heilsugæslustofnunum eða á fyrst að spyrja: Geturðu borgað? Um þetta snýst öll pólitík nú til dags. Eða vilja menn kosta skólana eða sjúkrahúsin með því að leggja á skatt eftir efnum og ástæðum eins og við höfum lagt áherslu á og vinstri flokkar og jafnaðarmannaflokkar um heim allan hafa sameinast um? Hér er komið að þessum skurðpunkti og það er dapurlegt að flokkur Jónasar frá Hriflu og félaga skuli lenda í þessu með Sjálfstfl. Að sama skapi er gleðilegt að Alþfl. skuli vera að rífa sig upp úr þessu svelli, það er ánægjulegt, en sorglegt að horfa á eftir Framsfl. ofan í þetta forardíki. En það breytir ekki því að það er óhjákvæmilegt að á þessu máli sé tekið í umræðunni og að það sé undirstrikað við lok hennar að hæstv. menntmrh. fæst ekki til þess að taka á aðalatriðum þessa frv. og það er opið ef þetta verður afgreitt svona að næsta haust komi fjmrh. og segi við þingið: Skólagjöld verður að leggja á. Þau verða að vera 30 þús., 50 þús., 70 þús., 100 þús., 150 þús. ef það á að vera hægt að reka skólana. Vilja menn þetta? Er það þetta sem hæstv. menntmrh. á við þegar hann segir: Það fer allt eftir þingmeirihluta hvaða upphæð þetta gjald verður.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að skólagjöld hafa um árabil verið eins konar trúaratriði hjá Sjálfstfl. Ég minnist þess þegar við vorum saman í ríkisstjórn, Alþfl. og Sjálfstfl., á síðasta kjörtímabili reyndi Sjálfstfl. mjög að ná fram skólagjöldum á framhaldsskóla. Þá átti að setja skólagjöld á framhaldsskóla og afla þannig tekna um 140 millj. kr. ef ég man rétt. Það var Alþfl. sem kom í veg fyrir það á sínum tima. Hv. þm. Svavar Gestsson hefur farið fögrum orðum um það hvernig Alþfl., eins og hann orðar það, er að rífa sig upp úr gamla farinu. Það er eins og mig minni, herra forseti, að ég hafi áður farið svolítið aftar í tímann en hv. þm. kaus að gera í ræðu sinni og rifjað upp að það voru reyndar fleiri en Sjálfstfl. sem fundu þessa ágætu leið til að afla ríkinu fjár. Ég man ekki betur en það hafi verið hv. þáv. formaður Alþb., hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, sem gerði sér ferð upp í Háskóla Íslands og lagði fram þessa hugmynd á fundi með stúdentum. Sá fundur varð raunar til þess að stúdentaráð Háskóla Íslands samþykkti mjög harðorða ályktun gegn þessum hv. þm. og ég skil það vel og veit að hæstv. forseti gerir það líka að hv. þm. Svavar Gestsson kýs að hverfa úr salnum undir þessari ræðu. Er þá rétt að fella niður þetta tal því að ekki viljum við styggja þann hv. þm. of mikið. En staðreyndin er samt sem áður sú að fyrst var þetta flutt opinberlega af þáv. formanni Alþb. 1990 eða 1989 sem lagði það beinlínis til að menn veltu því fyrir sér hvort ekki ætti að fara þá leið að fjármagna starfsemi Háskóla Íslands í ríkari mæli með skólagjöldum. Sjálfstfl. hefur kosið að feta þá slóð. Ég spyr nú, herra forseti, af því að það ber svo sjaldgæflega við að hér höfum við í salnum ekki bara einn heldur tvo hv. þingmenn Framsfl. Hver er afstaða Framsfl. til þessa máls? Hér höfum við fyrrverandi skólameistara, sem hefur væntanlega einhverja skoðun á þessu máli. Ég er viss um, herra forseti, að hv. þm. Hjálmari Árnasyni er annt um sóma og æru forustu sinnar og þess vegna langar mig til þess að varpa því fram til hv. þm. hvort hann hafi ekki í hjarta sínu verið sammála þegar hæstv. utanrrh., Halldór Ásgrímsson, svaraði því til þegar hann var spurður í viðtali í DV þar sem kjósendur fengu að hringja inn og leggja spurningar fyrir stjórnmálamenn hvaða afstöðu hann hefði til skólagjalda í Háskóla Íslands. Formaður Framsfl. svaraði því til að hann mundi beita sér fyrir því að þau yrðu lækkuð ef Framsfl. kæmist í stjórn. Hvað segir hv. þm. Hjálmar Árnason við þessu? Var hann ekki á þeirri stundu þegar þessi fleygu orð voru mælt þeim hjartanlega sammála? Og ef hann var sammála þeim þá hver er afstaða hans núna? Hefur eitthvað gerst sem hefur fengið hv. þm. Hjálmar Árnason til þess að skipta um skoðun síðan formaður Framsfl. kom fram með yfirlýsingu sína? Mig langar líka til að spyrja hv. þm. Hjálmar Árnason hvort honum þyki ekki sárt, hvort honum renni það ekki til rifja að sjá Framsfl. með þessum hætti rífa upp með rótum enn eitt kosningaloforðið, bregðast enn einu sinni þeim kjósendum sem voru vélaðir til þess að varpa atkvæði sínu á glæ með því að kjósa hann. Mig langar líka að rifja það upp, herra forseti, að á síðasta kjörtímabili var ungur og vaskur skólameistari í stjórn Skólameistarafélags Íslands. Sá er örfáum árum eldri nú en er enn jafnvaskur og það er hv. þm. Hjálmar Árnason. Þá voru uppi hugmyndir um að leggja skólagjöld á framhaldsskóla. Ég man ekki betur en það hafi verið stjórn þessa ágæta Skólameistarafélags, þar sem hann var einn af forustumönnunum, sem samþykkti ályktun gegn skólagjöldum á framhaldsskólanema. Það er sennilega af því að mig brestur andlegt atgervi á við marga félaga mína í þessum sal sem tilheyra Framsfl. að ég hefði í sjálfu sér gaman af því að hlýða á hv. þm. Hjálmar Árnason skýra það út fyrir mér hvers vegna menn eiga að vera á móti skólagjöldum í framhaldsskólum en ekki í háskólanum. Það eru vafalaust rök fyrir því en ég vildi gjarnan heyra hvernig hv. þm. Hjálmari Árnasyni gengur að feta sig þetta einstigi milli þess sem er samkvæmt því sem honum fannst þá rangt, þ.e. að leggja skólagjöld á framhaldsskóla, og hins vegar sem honum finnst rétt núna, þ.e. leggja þau á háskólastúdenta. Ég ætla ekki að hafa frekari orð um þetta en það ber svo vel í veiði því að raunin hefur verið sú, herra forseti, að hvert einasta skipti sem við höfum rætt skólagjöld hafa allir framsóknarmenn horfið úr salnum en nú er a.m.k. einn hér.  Sjálfstfl. er stefnu sinni trúr og hann hefur ekkert farið í felur með það að hann telur að það eigi að fjármagna skólana í ríkari mæli með skólagjöldum. Þess vegna geri ég því skóna að ýmsir í forustu flokksins kunni á þessu kjörtímabili að reyna að freista þess á nýjan leik að leggja skólagjöld á framhaldsskóla. Ég vænti þess að góðir menn muni koma í veg fyrir það eins og þeir gerðu á síðasta kjörtímabili og spyr þess vegna hv. þm. Hjálmar Árnason: Hvað mun hann gera ef það koma upp tillögur um það innan stjórnarliðsins, jafnvel úr ráðherrahópnum um að leggja á skólagjöld á framhaldsskóla? Mun hann styðja það og treystir hann sér fyrir hönd Framsfl. að lýsa því yfir að Framsfl. sé á móti því? Herra forseti. Ég skil e.t.v. ekki til hlítar skrásetningargjaldið eins og það er lagt upp hjá hæstv. menntmrh. en ég tók eftir því áðan að hann sagði að ef til þess kæmi að það yrði hækkað yrði það á valdi Alþingis. Ef Alþingi kysi að hækka það upp í 100 þús. eða 150 þús. þá væri það mögulegt. Auðvitað getur Alþingi sett öll þau lög sem það kýs en ég hlýt að undirstrika að ég hef skilið bæði greinargerð frv. og ræður hæstv. ráðherra þannig að skrásetningargjald geti aldrei náð yfir meira en kostnað vegna tiltekinna hluta. Það liggi í eðli gjaldsins því að ef það færi umfram þá hlyti það að vera orðið skólagjald. Það er mergurinn málsins. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og Sigríður Jóhannesdóttir hafa fært skýr rök fyrir því, að ég tel, að það er farið langt umfram þau atriði sem mættu með réttu fella undir skólagjöld. Ég nefni t.d. prófgæslu og prófgerð. Ég get ekki sagt annað en þá hluti beri að skilgreina sem part af kennslunni vegna þess að það er lúkning kennslunnar. Þá eru menn að meta kennsluna og það hlýtur að teljast til kennslustarfsins sjálfs. Eigi að síður kemur það fram í þeim skjölum sem lögð eru til grundvallar upphæðinni, 24 þús. kr., að þar í eru m.a. prófgæsla og prófdómar þannig að mér sýnist að þar með sé stjórnarmeirihlutinn kominn inn á stig sem gæti leitt okkur til þess að menn væru látnir kosta kennsluna sjálfir með skólagjöldum. Ég er því algerlega andsnúinn. Ég dreg ekki í efa góðan vilja hæstv. menntmrh. til þess að gera skólakerfið eins vel úr garði og kleift er. Eitt af því sem hæstv. ráðherra hefur stundum á orði er nauðsyn símenntunar og nauðsyn endurmenntunar og það er jákvætt. Ég held að allir séu sammála því. Hvernig förum við að því að ýta undir símenntun og endurmenntun, t.d. innan menntakerfisins? Auðvitað með því að gera lærimeisturum, kennurum og jafnvel skólameisturum kleift að fara aftur í skóla, taka einhver námskeið, mennta sig aftur, reyna að bæta við þekkingu sína til þess að efla getu sína til þess að kenna okkar ágæta unga fólki, ungum Íslendingum. En það gerir hæstv. menntmrh. ekki með því að koma því svo fyrir að þeir sem mundu vilja taka eitt, tvö eða þrjú námskeið við Kennaraháskólann eða Háskóla Íslands þyrftu að greiða fullt skrásetningargjald, 24 þús. kr. Ég er algerlega ósammála því. Ég spurði hæstv. ráðherra eða formann menntmn., hv. þm. Sigríði Önnu Þórðardóttur: Er ekki sanngirni fólgin í því að fallast a.m.k. á að menn borgi þá skrásetningargjald í hlutfalli við það nám sem þeir fara í? Ef við lítum á það að hluti af skrásetningargjaldinu er próf og prófgæsla er alveg klárt að sá sem tekur bara á einni önn nám sem svarar til 5 námseininga krefst miklu minni vinnu við prófadóma og prófgæslu en sá sem tekur 15 einingar. Mér sýnist því rökrétt t.d. á þessum grundvelli að fallast á að menn greiði hlutfallsleg skrásetningargjöld í samræmi við það nám sem þeir takast á hendur. Ég vildi ítreka þessa spurningu aftur til hæstv. menntmrh. eða þá hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur, formanns menntmn.

Herra forseti. Varðandi þessa spurningu tel ég að menn verði að gera greinarmun á skrásetningargjaldi og skólagjöldum og ef gjöldin færu eftir því hvaða nám menn stundi sé alveg tvímælalaust farið að ræða um greiðslu kostnaðar við kennslu og aðra slíka hluti þannig að ég tel að hér sé um skrásetningargjald að ræða sem þeir eigi að greiða sem skrásetjist í Háskóla Íslands. Um endurmenntunina gildir öðru máli og menn gleyma því stundum að Endurmenntunarstofnun Háskóla Íslands er orðin fjölmennari en háskólinn sjálfur að því er nemendafjölda varðar. Þar greiða menn að sönnu skólagjöld fyrir þau námskeið sem þeir sækja og það hefur síður en svo aftrað mönnum frá því að taka þátt í þessum námskeiðum og Endurmenntunarstofnunin er sá þáttur í starfi Háskóla Íslands sem vaxið hefur mest á undanförnum árum þrátt fyrir að menn greiði þar kostnað við kennslu og alla þá þætti sem að því starfi lýtur sem endurmenntunina varðar. Þarna stangast nú á ef menn ætla að fara út í rökræður um gildi þessara gjalda og hvort þau aftri mönnum frá því að stunda nám þá hefur það ekki komið í ljós þegar rætt er um endurmenntun eða símenntun á vegum Háskóla Íslands.

Herra forseti. Ég ítreka það að ég tel að með þessu gjaldi sem meiri hlutinn leggur til og hefur samþykkt sé verið að taka fjármagn sem er miklu meira en þarf til þess að standa straum af raunverulegum skrásetningarkostnaði eins og a.m.k. tveir hv. þingmenn hafa fært rök fyrir í nefndaráliti sínu. Þess vegna tel ég að þetta sé ekki skrásetningargjald. Ég er ekki sammála því að til þess að menn geti endurmenntað sig þurfi þeir endilega að taka sér frí frá starfi sínu eða fara í Endurmenntunarstofnunina. Það er líka hægt að gera það með þeim hætti að skrásetja sig í nokkur námskeið við Kennaraháskóla Íslands eða við Háskóla Íslands og mörg dæmi um það. Ég hygg að það muni aukast á næstu árum. Eitt af því sem er hæstv. ráðherra hugleikið er fjarnám í gegnum tölvur, í gegnum Internetið, og ég hygg að það muni færast í aukana á næstu árum. Þá er spurningin hvernig á að hantéra það. Það er kannski ekki viðkomandi þessu máli. En ég verð að lýsa því yfir, herra forseti, að mér finnst að hæstv. ráðherra sé ekki samkvæmur sjálfum sér þegar hann telur upp ákveðna þætti eins og prófadóma, prófgæslu og segir að það beri að greiða kostnað fyrir það en síðan vill hann ekki að þeir sem notfæra sér þessa þjónustu í miklu minna mæli en aðrir greiði líka minna, þ.e. þeir sem eru í hlutanámi. Mér finnst það rökfræðilega ekki rétt og ég held líka, herra forseti, að þetta sé blekkingariðja. Þetta er einfaldlega gert til þess að það sé hægt með einhverju móti að réttlæta þennan kostnað og það er dálítið merkilegt að ráðherrann býr fyrst til þessa tölu, 24 þús. kr., síðan biðja menn háskólann um réttlætingu fyrir því og hún er nákvæmlega 20 þús. kr. eða 500 kr. fram yfir það. Það er auðvitað vegna þess að menntmrn. knýr háskólann til þess að gera þetta. Að sjálfsögðu, hæstv. ráðherra, vegna þess að það sker fjármagn af skólanum sem svarar þessum upphæðum. Það liggur alveg í hlutarins eðli að ekki er um annað að ræða en blekkingu. Ég get ekki kallað það annað.

Virðulegi forseti. Það er nauðsynlegt við þessa umræðu að rifja upp nokkrar staðreyndir í þessu máli. En það var í tíð síðustu ríkisstjórnar Alþfl. og Sjálfstfl. sem skrásetningargjaldið var hækkað verulega og Alþfl. tók fullan þátt í því og ber á því ábyrgð ásamt Sjálfstfl.

Ekki fulla ábyrgð.

Það er líka nauðsynlegt að rifja upp að skrásetningargjöld við Háskóla Íslands hafa verið innheimt frá upphafi og menn mega heldur ekki gleyma því til hvers þetta frv. er flutt. Það er flutt til þess að bregðast við áliti umboðsmanns Alþingis og það er flutt til þess að styrkja lagastoð skrásetningargjalds. Við getum hins vegar deilt um skilgreininguna á því hvað skrásetningargjald sé og eins um upphæð gjaldsins. Það er alveg ljóst að það er kannski fyrst og fremst upphæðin sem menn hafa verið að deila um hér því að það hefur komið fram tillaga frá 2. minni hluta menntmn. um lægri upphæð skrásetningargjaldsins en gert er ráð fyrir í frv.

Herra forseti. Ég hef áhuga á því að leggja nokkur orð í belg um þessa umræðu um skólagjöld eða skrásetningargjöld til háskólanna, Háskóla Íslands og Háskólans á Akureyri. Ég átti þess ekki kost við 2. umr. eins og ég hafði ætlað mér og hyggst bæta úr því hér og gera a.m.k. grein fyrir meginviðhorfum mínum til þessa máls. Ég held að það verðskuldi alveg umræður og þó meiri væru en hér hafa þegar orðið um þetta viðfangsefni. Staðreyndin er sú að hér er tekist á um mjög mikilvæg grundvallaratriði í a.m.k. tvennum skilningi ef ekki þrennum. Hér er að sjálfsögðu fyrst og síðast á ferðinni menningarpólitískt grundvallaratriði sem snýr að því hvort nám skuli standa öllum til boða án tillits til efnahags og hvernig því sé þá fyrir komið og það tryggt með löggjöf og fjárveitingum. Hér er líka að nokkru leyti á ferðinni grundvallarmál hvað tengist aðferðum við fjáröflun til sameiginlegra verkefna, hvort fremur beri að beita almennum tekjuöflunarúrræðum til að kosta þau verkefni sem hið opinbera sér um eða sértækum sem miði við valda hópa og t.d. þá sem njóta beint á líðandi stundu viðkomandi þjónustu. Þetta er hin fræga umræða um þjónustugjöld eða skatta og hún á fyllilega heima hér. Þetta er í þriðja lagi líka pólitískt grundvallaratriði og á það hefur verið minnt hér að einn flokkur sem á fulltrúa sína á þingi hefur tekið kúvendingu í þessu máli eins og reyndar fleirum, horfið frá harðri andstöðu við þessa gjaldtöku á síðasta kjörtímabili yfir í að styðja hana nú að því er virðist nokkurn veginn mótþróalaust. Ég á hér að sjálfsögðu við Framsfl. sem var ekki í vafa um það hvaða tegund af gjaldtöku hér væri á ferðinni á síðasta kjörtímabili. Þá vöfðust nafngiftir ekki fyrir mönnum þegar verið var að ræða um skólagjöld og þá miklu atlögu sem gerð var að mati okkar stjórnarandstæðinga á síðasta kjörtímabili að Framsfl. meðtöldum að jafnrétti til náms á Íslandi með þessum aðferðum. Ýmis önnur gjaldtaka var þá því miður tekin upp og rædd og í sumum tilvikum jafnvel mun veigaminni en sú sem hér er á ferðinni og lægri í krónum talið en var engu að síður talin, þar á meðal af framsóknarmönnum, verulega mikil stefnubreyting og spurning um grundvallaratriði af því tagi sem ég hef nefnt hvernig tekna sé aflað til að kosta opinbera þjónustu og þeim byrðum dreift. Herra forseti. Þetta er reyndar afar lýsandi dæmi um þá hægri þróun sem Framsfl. hefur undirgengist á síðustu missirum, býsna sláandi, eitt af mjög mörgum sem sýnir að Framsfl. er kominn hægra megin við miðju íslenskra stjórnmála og er orðinn hægri sinnaðri en Alþfl. í hverju málinu á fætur öðru og hefði einhvern tíma þótt tíðindi. Nýleg og sláandi dæmi hafa t.d. komið fram um þetta á sviði utanríkismála þar sem framsóknarmenn þora ekki lengur að standa að frumvörpum sem þeir hafa áður flutt en Alþfl. styður. Varðandi þessi skólagjöld var það þó þannig að Alþfl. átti í erfiðleikum með þetta á síðasta kjörtímabili og a.m.k. einn þingmaður leið miklar sálarkvalir eins og alþjóð veit út af þessu máli og studdi ekki skólagjaldaupptökuna nema að hluta til á sum skólastigin. En þetta rennur ljúflega niður hjá Framsókn og það eru engir fyrirvarar af einu eða neinu tagi svo að mér sé kunnugt um. Það eru auðvitað stórmerkileg tíðindi að ekki skuli einu sinni einn þingmaður úr þessum mikla hópi framsóknarmanna sem á grundvelli hæpinna kosningaloforða slysuðust hingað inn á þing hafa séð sóma sinn í því að reyna að halda uppi merkjum þeirrar fyrri stefnu sem flokkurinn hafði í þessum efnum. Herra forseti. Varðandi þrætuna um það hvort hér sé á ferðinni skólagjöld eða skrásetningargjöld, þjónustugjöld eða skattar er það hefðbundið að grípa til lögskýringa af því tagi að fara ofan í forsögu málsins og reyna að átta sig á því hvað vakti fyrir mönnum á sínum tíma, hvaða lögskýringargögn liggi í forsögunni þegar viðkomandi ákvörðun var tekin. Það þarf engum blöðum um það að fletta hvað gerðist þarna árið 1992--1993 þegar skólagjöld í háskólanum voru hækkuð á einu bretti úr einhverjum 5--7 þús. kr. eins og þau höfðu lengi verið, ég held allt frá þeim tíma þegar ræðumaður var í háskóla og þetta var einhver 5 þús. kall eða svo, nýkrónur, og upp í þetta. Hvað var það sem þá gerðist? Hvaða sögu segir það um eðli þessarar gjaldtöku? Það sem ósköp einfaldlega skeði var það að fjárveitingar til Háskóla Íslands voru lækkaðar nokkurn veginn um nákvæmlega sömu upphæð og tekin var inn í viðbótarskólagjöldum, svokölluðum skrásetningargjöldum, nokkurn veginn nákvæmlega. Hvað er það þá annað en fyrirsagnaleikur þegar hinar opinberu fjárveitingar til viðkomandi menntastofnunar dragast saman um nákvæmleg sömu upphæð og tekin er af námsmönnum í viðbótarskólagjöld eða skrásetningargjöld? Það segir allt sem segja þarf um málið. Það var þannig að kröfur háskólans um sértekjur voru hertar um nálægt 90--100 millj. kr. og í einu nefndaráliti koma reyndar fram upplýsingar um þetta. Ég ímynda mér, herra forseti, að þetta sem lögskýring mundi vega nokkuð þungt ef menn færu að reyna að átta sig á því hvað fyrir mönnum vakti á þessum tíma. Allir vita um þær þrengingar í ríkisfjármálum sem þá gengu yfir og þann niðurskurð og þær kröfur um stórhækkaða tekjuöflun á mörgum sviðum sem þá var knúin fram þannig að ég held að þessi umræða satt best að segja þjóni ekki miklum tilgangi. Í upptalningu á því hvað skuli teljast skrásetningargjöld er farið út í jafnfjarskylda hluti eins og aðgang að tölvum og eftirlit með prófum og öðru slíku sem er þess vegna alveg jafnt frá skrásetningu nemenda eins og fæði þeirra. Það er alveg eins hægt að taka eitthvað því um líkt þarna undir eða gluggaþvottinn í háskólanum eða eitthvað því um líkt. Mér finnst þetta gersamlega út í hött. Það er ekki hægt að bjóða mönnum upp á þessa röksemdafærslu að þarna sé á ferðinni einhver skráningartengdur kostnaður. Það er bara ekki þannig og mér finnst það Alþingi til skammar að láta löggjaf af þessu tagi fara frá sér. Ef menn ætla að leggja sérstakan nefskatt á alla nemendur við háskólana eiga menn að þora að viðurkenna það og segja ósköp einfaldlega: Skráningarkostnaðurinn er um það bil 3--5 þús. kr. Afgangurinn er nefskattur sem hefur verið ákveðið að leggja á nemendur og verður innheimtur til þess að standa straum af almennum rekstrarkostnaði í skólanum. Eða t.d. telur hæstv. menntmrh. að tölvur séu eitthvað svo frábrugðnar öðrum nauðsynlegum kennslutækjum eða áhöldum í háskóla nútímans að það sé rétt að láta menn borga það alveg sérstaklega en ekki blýanta, bækur eða töflur eða eitthvað því um líkt? Eru það hin nútímalegu viðhorf til menntunar sem birtast í þessu að tölvurnar skuli vera alveg sérstaklega skattlagðar með þessum hætti? Aðalvandinn við gjaldtöku af þessu tagi, herra forseti, er sá að eftir að hún er einu sinni komin á hefur hún tilhneigingu til þess að hækka. Staðreyndin er auðvitað sú að ef farið er vægt í sakirnar með svona gjaldtöku getur það vel verið rétt að hún skipti ekki sköpum t.d. fyrir möguleika manna til náms. Þó er það þannig að það munar um allt. 24 þús. kr. koma ekki af himnum ofan t.d. fyrir námsmenn frá efnalitlum fjölskyldum, t.d. utan af landi sem hafa þegar gengið í gegnum mikið misrétti til náms með ærnum viðbótartilkostnaði vegna aðstæðna sinna. Það er kannski ekki það versta við þetta mál ef gjaldtakan væri hófleg í byrjun heldur hitt að reynslan sýnir og er ólygnust um það að slík gjaldtaka hefur hækkað mér liggur við að segja nánast undantekningarlaust svo að ég þekki til og hún gerir það ósköp einfaldlega vegna þess að þegar einu sinni er búið að klífa yfir þennan þröskuld og taka pólitíska kollhríð með slík mál er útlátalítið að bæta aðeins í gjaldtökuna. Það vekur miklu minni athygli og er sjaldnast jafnmikið pólitískt hitamál eins og hitt þegar slík gjaldtaka er í upphafi innleidd. Þetta voru meginrökin sem ég og margir aðrir notuðum gegn allri þessari gjaldtökusúpu á síðasta kjörtímabili. Ekki það að gjaldtakan, t.d. komugjöldin á heilsugæslustöðvarnar og annað því um líkt, skipti kannski alveg sköpum fyrir allan þorra fólks sem þarf ekki oft á þeirri þjónustu að halda. En við bentum á, sem kom í ljós, að menn mundu síðan hafa tilhneigingu til að hækka þessi gjöld og það gerðist meira að segja strax á síðasta kjörtímabili í vissum tilvikum að gjaldtaka af þessu tagi sem var tekin upp og var mjög væg í fyrstu var hækkuð. Það er sú sannfæring sem ég hef í þessu máli sem gerir það að verkum að ég tel það algert ógæfuspor að halda inn á þessa braut að dulbúa skólagjöld með þessum hætti með því að kalla þau þessu orðskrípi skráningargjöld, langt út fyrir allan sannanlegan kostnað sem af leiðir skráningunni sem slíkri. Það liggur alveg í hlutarins eðli að þar er á ferðinni kostnaður sem er einungis brot af þessu. Enda þótt lagðar séu saman þær upphæðir sem ganga til sjálfrar skráningarinnar og til samtaka námsmanna og stofnana þeirra þá er það eftir sem áður einungis lítið brot af þessari upphæð. Svo kemur hæstv. menntmrh. hér og segir að þetta sé föst krónutala og þessu verði ekki breytt nema með samþykki Alþingis eins og vandinn sé þar með leystur. Það er mjög í tísku núna þegar menn eru að reyna að skáskjóta sér fram hjá erfiðum, pólitískum vandamálum, að þá koma þeir með þessa vörn í málinu og segja: Síðan verður þetta og hitt ekki gert nema með samþykki Alþingis. Verið alveg örugg. Þetta er sama aðferðin og hæstv. viðskrh. notar þegar hann segir: Ríkisstjórnin hefur ákveðið að gera bankana að hlutafélagabönkum. Ríkisstjórnin hefur ákveðið það. En það verður ekkert selt og Alþingi ræður því hvort eitthvað verður selt. Þá á að róa menn með því að segja: Við erum búin að taka ákvörðun um að gera bankana að hlutafélögum en það verður ekkert selt nema Alþingi samþykki og samgrh. datt ofan á þetta snjallræði að hafa eitt bréf úr stáli í Pósti og síma, hlutabréf úr stáli sem yrði ekki hlutað sundur svo auðveldlega. En hvernig gerist þetta svo, herra forseti? Hvað gerist svo? Hver er hin hefðbundna, venjubundna aðferð í þessum efnum. Í næstu umferð kemur lítið sakleysislegt frv. með svona 30--50 skerðingarákvæðum á sérlög og það er sagt: Þrátt fyrir ákvæði númer þetta í lögum um Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri skal skrásetningargjald á árinu 1997 vera 50 þús. kr. Þannig gerist þetta nefnilega og hefur gerst æ ofan í æ. Svo mikið fyrir einhverjar girðingar af þessu tagi. Hvernig eru aðstæður í fjárlagagerðinni núna að sagt er? Jú, það eru heitstrengingar um að skila hallalausum fjárlögum á einu eða tveimur árum og það ganga sögur í kerfinu um að ráðuneytin séu komin með tossalista upp á 8% flatan niðurskurð eða sparnað eða tekjuöflun sem fylli það bil.  Þá, herra forseti, að síðasta þætti þessa máls, grundvallaratriðinu um það að afla tekna til sameiginlegra þarfa með þessum hætti. Það er sóðaskapur. Það á ekki að gera. Ég hélt satt best að segja að menn væru að reyna að vinna sig út úr því að vera með alls konar skatta. Það er stundum sett forskeyti framan við ákveðinn hóp af sköttum. Ég ætla að vera svo kurteis í dag, herra forseti, að nota það ekki, en menn vita til hvers ég er að vísa, alls konar s-skatta af þessu tagi. Ég hélt að menn væru að reyna að komast út úr þessu, menn væru að reyna að draga hreina markalínu milli þjónustugjalda og gjaldtöku á móti sannanlegum útlögðum kostnaði við tiltekin skilgreind verkefni og almennrar fjáröflunar. Þetta er alls staðar viðurkennt sem mjög mikilvægt atriði í skattalöggjöf úti um allan heim. Íslenska skattkerfið hefur því miður verið mjög sýkt að þessu leyti. Alls konar gjaldtaka viðgengst hér sem er úr öllu samhengi við verkefnin sem hún er að nafninu til tengd. Muna menn ekki eftir frumvörpunum um aukatekjur ríkissjóðs og listunum, þar sem allt í einu dettur í einhvern góðan mann að hækka t.d. útgáfu á einföldu prófskírteini úr 3 þús. kr. í 75 eða eitthvað svoleiðis. Allt í einu t.d. fór það að kosta fleiri tugi þúsunda ef ekki hátt í hundrað þúsund að fá útgefin einföld vottorð í frá ríkinu um að menn hefðu lokið tilteknu námi. Það voru ekki mikil vísindi á bak við það og ekki er pappírinn þess virði sem slíkur. Þetta hafa menn almennt viðurkennt að væri ekki góð latína. Og menn eru að fara inn á nákvæmlega þessa braut hér með skollaleik af þessu tagi. Í reynd sér það hver heilvita maður að það er verið að afla tekna að hluta til upp í almenn útgjöld vegna reksturs menntastofnana með nefskatti af þessu tagi. En hann er ranglega skírður skráningargjöld og ranglega færður sem þjónustugjöld í ríkisbókhaldinu o.s.frv. Það er dálítið merkilegt að enginn af hinum kaþólsku ríkisfjármálasnillingum sem hér eru upp til hópa og oft rjúka upp þegar verið er að ræða þau mál, skuli hafa komið upp og rætt um þetta. Hvar eru þeir nú, allir þessir menn sem á undanförnum árum hafa haldið ræður og flutt frumvörp um hreinleika í þessum efnum? Fjárlaganefndarfólk frá liðnum árum hefur oft verið mjög haldið af því að það væri boðberar hreinleikans í þessum efnum og að það skyldi ekki blanda saman sköttum og þjónustugjöldum og öðru slíku. En hvað er að gerast hér? Það er sannanlega þannig og ég hef ekki ástæðu til að draga það í efa, að skráningin sem slík stendur kannski fyrir einhverjum 3--4 þúsundum af þessu. Það er hægt með góðum vilja að heimfæra einhvern slíkan kostnað undir það sem raunverulega tilheyrir skráningunni á hverjum nemanda inn í háskólann. En það eru tekin liðlega 20 þúsund í viðbót undir þessu falska flaggi. Það er sóðaskapur af þessu tagi sem ég hélt að menn væru að reyna að komast út úr. Herra forseti. Að lokum er það niðurstaða mín að það sé kannski af mörgu lélegu við þetta mál einna snautlegast að menn skuli vera í þessum skollaleik með þetta og ekki mjög til fyrirmyndar. Ef menn ætla að taka þá pólitísku ákvörðun að reka menntastofnanirnar á Íslandi að hluta til fyrir nefskatt af þessu tagi sem því miður er ástæða til að óttast að fari hækkandi á komandi árum eins og reynslan sýnir, að þeir skuli þá ekki vera menn til þess að kannast við það, koma til dyranna eins og þeir eru klæddir og bara segja það. En það er kannski pólitískt og viðkvæmt og vandasamt fyrir menn. Þess vegna ætla menn fjallabaksleið að því að innleiða skólagjöld í felulitum eða dulbúningi. Herra forseti. Ég tel að þetta séu hin verstu frumvörp sem hér eru til umræðu eins og mér hefur vonandi tekist að rökstyðja sæmilega og ég er á móti þeim.

Virðulegi forseti. Hér hefur farið fram hin mætasta og merkasta umræða og hv. ræðumenn hafa víða komið við svo sem við er að búast í jafnviðkvæmu og má segja stóru máli sem hér um ræðir. Ég held að það sé ástæða til þess að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni ítrekaðan einsýndan áhuga á Framsfl. og þeim góðu fræðum sem hann hefur stundað við að rannsaka kosningaloforð og stefnuskrá Framsfl. Ég vil líka þakka honum þann áhuga og þau vinsamlegu ummæli sem hann viðhafði um skólamenn og ekki síst núverandi og fyrrverandi í Skólameistarafélagi Íslands. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði hvort ekki sviði undan einu og öðru sem sagt hefði verið og hvar þau mál stæðu í dag. Hann fjallaði um þennan sviða af tilfinningu nokkurri og mér varð hugsað til þess hvort sá fyrirspyrjandi væri hinn ötuli talsmaður og forustumaður stúdenta sem hélt frægar ræður af þingpöllum, hvort það væri hæstv. fyrrv. ráðherra í ríkisstjórn síðasta kjörtímabils ellegar þá núv. hv. stjórnarandstæðingur. 

Sá þekkti úlfur og refur.

Þingmaðurinn fór í örlitla söguskýringaleit og dró til vitnis fyrrum formann Alþb., núv. hv. forsetaframbjóðanda. Aðrir hafa vikið að málinu á svipaðan hátt. En um hvað snýst þessi umræða? Umræðan snýst í rauninni ekki um það hvort eigi að taka upp þetta prinsipp því að prinsippið hefur þegar verið brotið eins og reyndar hefur komið fram í máli nokkurra hv. þingmanna. Þó að stjórnarsinnar núverandi og fyrrverandi keppist við að særa fram og finna í tíma hvar upphafið að þessu prinsippi sé, þá held ég að það megi ljóst vera að á síðasta kjörtímbili var þetta svonefnda prinsipp brotið. Það er rangt hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að Alþfl. hafi á síðasta kjörtímabili komið í veg fyrir að þjónustugjöld, skráningargjöld eða hvaða nafni sem menn vilja kalla þetta, hafi verið tekin upp í framhaldsskólum. Þau voru tekin upp á síðasta kjörtímabili, í ráðherratíð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Það er á sama hátt rangt hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur að nú sé verið að koma á prinsippi eins og ég skráði niður úr ræðu hennar fyrr í dag. Þessu prinsippi var komið á á síðasta kjörtímabili, í ráðherratíð hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur. Ég spyr jafnframt: Hver er staðan á Norðurlöndum? Hér hefur komið fram í ræðu að þessi gjöld á nemendur séu ekki lögð á stúdenta í öðrum Norðurlöndum. Hver er umræðan á Norðurlöndum akkúrat þessa dagana í Danmörku og Svíþjóð sérstaklega? Í velferðarríkinu Svíþjóð ræða menn nákvæmlega það sama og við erum að ræða á Alþingi Íslendinga í dag. Og hver er ástæðan? Ég geri ekki ráð fyrir því að nokkur þingmaður greiði ljúflega atkvæði með þessu, en hver er ástæðan? Hver er ástæðan fyrir því að þróunin hefur orðið þessi hjá okkur Íslendingum, hvort heldur það eru kratar, framsóknarmenn, sjálfstæðismenn eða alþýðubandalagsmenn sem sitja í stjórn? Hver er ástæðan fyrir því að þessi þróun á sér stað á Norðurlöndum núna? Það er sá vandi sem þjóðir Evrópu, ekki bara Norðurlanda, eiga við að etja. Það er vaxandi halli ríkissjóðs. Og í framhaldi af því er vert að minna á, af því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sýndi kosningaloforðum mikinn áhuga sem og reyndar fleiri hv. þingmenn, að spurningin er um það hvenær menn byrja að mæla kosningaloforð. Er það í upphafi kjörtímabils? Er það í lok kjörtímabils? Ég minni jafnframt á að eitt meginkosningaloforð formanns Framsfl. og Framsfl. var að bæta stöðu ríkissjóðs. Það er ástæðulaust að rekja það hér hvers vegna. Það vita allir hv. þm. hvaða áhrif það hefur á atvinnulíf og heimili fólksins þegar staða ríkissjóðs er jafnbágborin og raun ber bitni og hefur borið vitni um árabil. Um það eru allir hv. þm. sammála að á þeim halla beri að taka og það er sá vandi sem þjóðþing Evrópu almennt eru að glíma við um þessar mundir. Þar sem verið er að ræða um kosningaloforð, þá vissulega sögðu framsóknarmenn og segja enn að menntamálin skuli hafa forgang, vera framarlega í forgangsröðun.

Hvenær kemur röðin að ...?

Séu útgjöld til menntamála á yfirstandandi fjárlögum skoðuð má sjá að menntamálin njóta forgangs. Ef menn bera saman hlut menntamála síðustu árin við gildandi fjárlög, þá munu menn sjá það. Ég dreg enga dul á þá skoðun mína að í ljósi þeirra skoðana sem ég hef á menntamálum og gildi menntamála fyrir þjóðarbúið, þá tel ég að enn þurfi betur að gera. En jafnframt í ljósi þess sem hér hefur verið sagt um stöðu ríkissjóðs og það markmið ríkisstjórnarinnar að ná hallalausum fjárlögum, þá tel ég að þar með skapist það svigrúm að láta menntamálin njóta þess sem þeim ber og ég á mér þá sýn að það sjáist í lok þessa kjörtímabils. Ég vil jafnframt minna á að sú staða sem við erum að glíma við núna er á ábyrgð flestra þeirra pólitísku flokka sem skipað hafa ríkisstjórnir síðustu ára. Ég vil þó draga fram mikilvægan þátt gagnvart eðlilegu starfi nemenda í háskólum. Það hefur leikið vafi á og vísa ég þar til álits umboðsmanns Alþingis, að gjaldtaka og ég undirstrika gjaldtaka fyrir nemendafélög hafi átt lagastoð. Ég bendi á að með þeirri breytingu sem nú er verið að gera er verið að tryggja fjárveitingar til nemendafélaga, þ.e. stúdentaráðs og svo annarra. Ég treysti því og mun taka þátt í því með hv. þm. sem hér hafa talað og láta sér annt um menntamál, að þegar líður á kjörtímabil muni takast að rétta af þá stöðu sem menntamál eru í nú í dag.

Virðulegi forseti. Það var í vetur að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon auglýsti eftir Framsfl. og hann komst vel að orði þegar hann talaði um að Framsfl. hefði sést síðast í selskinsjakka, eitthvað á þá lund. Þessi orð þingmannsins koma upp í huga mér nú þegar ég hlusta á hv. þm. Hjálmar Árnason. Þvílík hamskipti sem orðið hafa á einum flokki,  Virðulegi forseti. Ræða mín áðan snerist ekkert um hvenær lög um innritunargjöld voru sett eða hvort verið er að lögfesta þau núna. Hún snerist um allt aðra hluti og ég harma það ef þingmaðurinn hefur ekki skilið það. Málið er að ég var að vísa til umræðu á síðasta kjörtímabili þegar sumir þingmenn héldu fast í þá sannfæringu sína að sú gerð að færa gjaldtöku í skólana inn í lög hvort heldur væri fjárlög eða önnur lög, Tækniskólans, háskólans, framhaldsskólans, skipti máli. Virðulegi forseti. Vissi Framsfl. ekki að það var halli á fjárlögum á síðasta kjörtímabili? Vissi Framsfl. ekki að þá var kreppa? Vissi Framsfl. ekki að þá var ekki hagvöxtur sem þó er orðinn nú? Og hann tók við með 3% hagvexti. Hvað vissi Framsfl. á síðasta kjörtímabili? Hann fór í kosningar með fólk í fyrirrúmi og eftir kosningar fer hann í ríkisstjórn, og sjá, hann uppgötvar að það er halli á fjárlögum. Síðan er alveg sama hvað ber á góma í þessum sal, alveg sama hverju þetta ágæta fólk hefur fallið frá af sínum kosningamálum, sínum prinsippum. Það er allt skýrt með þessu: Það er halli á fjárlögum. Og því er nú verr að ég óttast að þrátt fyrir þennan hagvöxt sem við áttum þátt í að skapa, þá verði halli á fjárlögum í lok þessa kjörtímabils líka.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Hjálmari Árnasyni fyrir að sýna þann kjark að koma hér í ræðustól í umdeildu máli. Það hafa framsóknarmenn yfirleitt ekki gert í vetur þannig að hann á þakkir skildar fyrir það þó að málsvörn hans væri ámátleg satt að segja í alla staði og einkum og sér í lagi það að Framsfl. hefur komið sér upp ,,standard`` svari eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir benti á. Það er: Við ætluðum fyrst að leysa vanda ríkissjóðs. En þá auglýsi ég eftir því hvort hv. þm. Hjálmar Árnason getur nefnt mér eitt einasta dæmi úr ræðum framsóknarmanna fyrir kosningar þar sem þeir tóku það fram að þeir ætluðu fyrst að leysa halla ríkissjóðs, áður en kæmi að heilbrigðismálunum, áður en kæmi að húsnæðismálunum, áður en kæmi að menntamálunum. Staðreyndin er sú að sennilega er þessi ræða ekki til. En ef hún er til, þá væri hún þakksamlega þegin sem heimild um eitt einasta dæmi um það að framsóknarmenn hefðu stillt hlutunum svona upp. Staðreyndin er sú að það er ekki nokkur leið að orða þetta öðruvísi en þannig að þeir séu að koma aftan að kjósendum. Málið snýr gagnvart kjósendum svipað og tryggingafélögin haga sér stundum gagnvart viðskiptavinum sínum. Allt sem skiptir máli er í smáa letrinu. Þannig er það með Framsfl. í kosningastefnuskránni. Allt sem skiptir máli er í smáa letrinu. Allt sem Framsfl. sagði við kjósendur og það sem kjósendur kusu hann út á var fallegt og gott. Það var um að leysa húsnæðisvandann. Það var um að afnema gjöld í heilbrigðiskerfinu. Það var um að afnema skólagjöld. Það var um að hækka Lánasjóð íslenskra námsmanna. Þetta stóð gylltu letri í öllum kosningastefnuskrám Framsfl. En í smáa letrinu stóð hitt að það ætti að leysa halla ríkissjóðs. Ég skora á hv. þm. Hjálmar Árnason að finna eitt dæmi um annað af þeirra hálfu. Ég held því miður að það sé ekki til. En ég segi aftur, hæstv. forseti: Ég vil þakka þingmanninum fyrir að hafa sýnt þann kjark að koma hér upp til þess að reyna að verja málstað þeirra framsóknarmanna sem er í rauninni ekki hægt og hv. þm. sýndi ágætlega með ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Það er satt að segja dapurlegt að hlýða á mál hv. 7. þm. Reykn. í dag. Ég hef ekki setið á þingi í vetur enda aðeins varaþingkona, en ég man vel eftir því hvað framsóknarmenn sögðu í kosningabaráttunni sl. vor og því spyr ég: Er þetta sama fólkið? Er þetta sami flokkurinn? Þá var svo sannarlega höfðað til yngri kjósenda á Íslandi. Menntamálin voru mál málanna og á því m.a. flutu tveir framsóknarmenn inn á hið háa Alþingi í Reykjavík. En nú hefur allt snúist á verri veg. Það væri gleðilegt ef menntamálin og framtíð þjóðarinnar fengi sama sess í stefnu Framsfl. og sauðkindin hefur lengstum haft. Það er líka dapurlegt að horfa upp á það hvernig hvert stjfrv. á fætur öðru sem frjálshyggjupostular Sjálfstfl. --- nema þeir séu nú einnig komnir í Framsókn --- hafa soðið saman, rennur í gegn hjá Framsfl. eins og ekkert sé og það er hvorki æmt né skræmt. Því hlýt ég að spyrja: Hvar er sjálfsvirðing hv. þingmanna Framsfl. þegar kemur að menntamálunum?

Tekur þá til máls hv. 15. þm. Reykv., Össur Skarphéðinsson, og verð ég að biðja þingmanninn afsökunar á að ég hljóp yfir hann áðan.

Herra forseti. Ef ég þekki hæstv. forseta rétt, þá er þetta ekki í fyrsta skipti sem hann hleypur yfir hann og væntanlega ekki heldur í hið síðasta og það skiptir engu máli. Eins og fram hefur komið í umræðum, þá hefur þessi hæstv. forseti hjarta úr gulli. Þannig að þetta er allt í lagi, enda er ég í svo góðu skapi. Þetta hefur verið skemmtileg umræða því satt að segja kom ræða hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur mér í jólaskapið. Mér fannst eins og það væru komin jól og sú iðja væri fram undan sem hv. þingkona stóð fyrir hér í stólnum, að taka einhvern lítinn böggul, pakka honum inn og hnýta fyrir því það var auðvitað það sem hv. þm. gerði við kollega sinn úr Reykjanesi. Ég hef satt að segja ekki um langt skeið séð jafnsnöfurmannlega afgreiðslu á einum ágætum þingmanni eins og hv. þm. Hjálmar Árnason auðvitað er. Af munni hans hrutu mörg gullkorn sem ég á eftir að muna lengi. Hv. þm. sagði, og var dálítið hissa, að kosningaloforð framsóknarmanna hefðu vakið mikinn áhuga þingmanna eins og hér hefur komið fram. Það er alveg hárrétt. En það er bara einn hópur þingmanna sem þau virðast ekki snerta að nokkru leyti. Það eru hv. þm. Framsfl. Það er eins og kosningaloforð framsóknarmanna séu fersk í hugum mjög margra, allra nema framsóknarmanna. Auðvitað er þetta tiltekna mál dálítið erfitt fyrir hv. þm. Hjálmar Árnason vegna þess að hann gekk fram fyrir skjöldu og var með yfirlýsingar í menntamálum. En hvað segir hann núna? Ja, það er enn eitt gullkornið. Hann varpaði fram þessari heimspekilegu spurningu: Hvenær byrja menn að mæla kosningaloforð, í upphafi eða enda kjörtímabilsins? Þetta var glæsilegt. Ég hef auðvitað mitt svar við því en það skiptir ekki máli. Ég ætla að gefa Framsfl. sjálfdæmi. Ég ætla að leyfa þeim að meta sjálfir hvenær þeir vilja að kjósendur fari að mæla kosningaloforðin þeirra. Og ef ekkert svar kemur, þá gerist það óhjákvæmilega í næstu kosningum. Auðvitað veit ég að þetta er erfitt, hv. þm. Hjálmar Árnason. Það er afskaplega erfitt að hafa staðið í kosningabaráttu eins og rekin var af hv. þingmönnum Framsfl. og þurfa síðan að standa frammi fyrir þeirri staðreynd að eitt af öðru eru þessi loforð einskis metin, vegin og léttvæg fundin. Þeim er fleygt eins og fúasprekum á bálið. Auðvitað er slíkt erfitt. Ég spurði hv. þm. Hjálmar Árnason hvort honum þætti ekki erfitt að vera í flokki sem hefur formann sem lofaði að lækka skólagjöld á háskólanemum og standa svo frammi fyrir því að þurfa að styðja hækkun á skólagjöldum. Hv. þm. sagði að ég og fleiri þingmenn hefðum staðið fyrir rannsókn á sögu kosningaloforða Framsfl. Það er rétt hjá hv. þm. að þau eru svo sannarlega rannsóknarefni því að satt að segja hefur aldrei komið fram jafnmikill haugur af loforðum sem eru einskis nýt örfáum mánuðum eftir kosningar. Ég lái hv. þm. Hjálmari Árnasyni það ekki að hann kaus að sneiða hjá því að svara hvernig honum þættu þessar efndir. En mig langar til að rifja upp að það var samt sem áður þannig að í DV 28. mars sl. var viðtal við Halldór Ásgrímsson. Og hann er spurður að því hvaða afstöðu Framsfl., ekki bara hann persónulega, heldur Framsfl. hefur til skólagjalda á háskólastigi og hæstv. núv. utanrrh. svarar svona: ,,Framsókn stefnir að því að lækka skólagjöld á háskólanema.`` Þetta getur ekki verið skýrara. Framsfl. gefur opinbera yfirlýsingu um það að komist hann til valda, þá muni hann freista þess, --- hann mun ekki freista þess, hann stefnir að því að lækka skólagjöld á háskólastigi. En fyrsta frv. sem hér er að sigla í gegnum Alþingi að loknum kosningum sem varðar menntamál felur í sér hækkun á skólagjöldum á háskólastigi. Með öðrum orðum, það er ekki hægt að væna mig eða nokkurn annan um það að við förum með rangt mál þegar við segjum það að hér er Framsfl. að brjóta kosningaloforð með eins hörðum hætti og það er hægt. Þá kannski getur hv. þm. Hjálmar Árnason ornað sér við það að það er óvíst í Framsfl. hvenær menn byrja að mæla kosningaloforð, í upphafi eða enda kjörtímabilsins eða svo að ég botni þessa hálfkveðnu vísu, hvort þeir gera það yfirleitt. Ég tek nefnilega undir með hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur og Svavari Gestssyni. Ég minnist þess ekki að hafa séð eina einustu ræðu, eina einustu grein koma frá Framsfl. þar sem því er lýst yfir að öll þessi kosningaloforð séu skilyrt því að fyrst þurfi að koma ríkisfjármálunum í jafnvægi. Þvert á móti, hv. þm. Hjálmar Árnason, þá gæti ég sýnt ýmsar afurðir rannsókna minna á sögu kosningaloforða Framsfl. þar sem kemur fram að stöku þingmaður Framsfl. hefur á umliðnum árum beinlínis haldið því fram að það sé réttlætanlegt að auka halla ríkisins á tímum atvinnuleysis. Sá sem gekk einna harðast fram í því er að vísu ekki á meðal okkar, þ.e. hann er kominn í æðri heima í Seðlabankanum og stýrir þar annars konar ríkisfjármálum. En ef ég man rétt, þá var sá maður einmitt mentor hv. þm. Hjálmars Árnasonar og átti eiginlega frumkvæði að því að hann er góðu heilli á meðal okkar í dag. Ég held því að það sé alls ekki hægt að koma hér og skjóta sér á bak við það að Framsfl. hafi sagt að það þyrfti fyrst að koma ríkisfjármálunum í jafnvægi. Hann sagði það aldrei í kosningabaráttunni. En menntamál skulu skipa forgang, segir hv. þm. Hjálmar Árnason og hann á sér þá sýn, sagði hann og nánast lagði hönd á hjartastað, að það sjáist merki í lok kjörtímabilsins. Þá er kannski kominn mælikvarði Framsfl. á það hvenær menn byrja að mæla kosningaloforð. Það er í lok kjörtímabilsins. Gott og vel.  Herra forseti. Þetta hlýtur að vera erfiður dagur fyrir hv. þm. Hjálmar Árnason og þess vegna ætla ég ekki að segja fleira í dag.

Herra forseti. Ég beið með að kveðja mér hljóðs því ég vildi gefa hv. þm., málsvara Framsfl. í umræðunni, kost á því að komast aftur inn í hana ef hann hefði hug á eða kjark til. Það varð fátt um svör í andsvörum áðan hjá hv. þm. en nú lítur ekki út fyrir að hér verði flutt frekari málsvörn af hálfu Framsóknar. Þá er nú ekki eftir neinu að bíða með að gera aðeins betur upp sakirnar við hv. þingmenn Framsfl. Satt best að segja er langt síðan ég held að maður hafi heyrt jafnkostulega málsvörn og hér fór fram áðan. Það var satt best að segja harla dapurlegt. Það eina sem jákvætt er um þá ræðu að segja er þó það að hv. þm. hafði kjark og manndóm í sér til þess að hlaupa ekki úr þingsalnum eins og aðrir hv. þm. og hæstv. ráðherrar Framsfl. nánast undantekningalaust hafa gert þegar þessi mál hefur borið á góma, nema þeir sem eru bundnir á forsetastóli sem náttúrlega taka þær skyldur sínar fram yfir af skiljanlegum ástæðum. Eru hv. þm. Framsfl. eitthvað hissa á því þó að menn veiti þessum sinnaskiptum athygli? Er það eitthvað skrýtið þó farið sé hér yfir kosningaloforð Framsfl. í þessum efnum? Eru menn að biðjast vægðar? Eru menn komnir svo gjörsamlega á hnén að það megi ekki ræða við þá um pólitík eina dagstund? Þá held ég að menn eigi að fá sér eitthvað annað að gera. Þeir menn sem ekki þola einu sinni smágolu á sín verk þegar þeir standa jafnberskjaldaðir og raun ber vitni ættu að vera í einhverju öðru en pólitík. Auðvitað er það hneyksli að hæstv. utanrrh. skuli ekki manna sig upp í að koma hér og vera í umræðunni, að hann skuli láta flokk sinn liggja undir stanslausum áföllum hér, flatreka undan þessari umræðu dag eftir dag og viku eftir viku og hafa ekki uppi minnstu tilburði til að verja sig og sinn flokk. Þeir skilja það eftir hinum minni spámönnum, þ.e. þeim sem á annað borð hafa kjark til að vera viðstaddir umræðuna. Auðvitað er það fjarri öllu lagi að framsóknarmenn geti réttlætt hér hvaða óhæfuverk sem er með því að þeir hafi uppgötvað halla á ríkissjóði sem vandamál. Ég veit ekki betur en talsmenn Framsfl. hafi einmitt á síðasta kjörtímabili gagnrýnt mjög harðlega ástandið í ríkisfjármálum. Það átti ekki að koma þeim neitt á óvart í þeim efnum. Þetta er aumleg málsvörn til að reyna að hafa eitthvað fram að færa gagnvart því að hafa kokgleypt stefnumál af því tagi sem Framsfl. þóttist standa fyrir á síðasta kjörtímabili og einkum og sér í lagi í síðustu kosningum. Vandinn hjá ríkissjóði er bara mál sem lýtur þeim almennu lögmálum sem þar heyra undir. Það er spurning um tekjur og gjöld. Það er spurning um aðferðir í þeim efnum en það er engin réttlæting fyrir stefnubreytingu í grundvallarmálaflokki af þessu tagi. Eða er það niðurstaða þingflokks Framsfl. þess hins nýja sem er kominn úr selskinnsjakkanum yfir í sauðargæruna að það sé engin önnur leið til? Að allar leiðir séu þrautkannaðar og tæmdar til þess að afla tekna í ríkissjóð og loka fjárlagagatinu nema þessi? Verður nákvæmlega að taka þarna um 20 þús. kr. af öllum háskólanemum við Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri? Eru engin önnur úrræði til til að stoppa eitthvað upp í gatið? Auðvitað er þetta fjarstæða. Þótt þessar upphæðir skipti miklu máli í afkomu hvers og eins sem í hlut á og fyrir þeim verður, þá eru þær auðvitað ekki stórar þegar komið er út í hið stóra samhengi tekjuöflunar ríkissjóðs upp á rúmlega 100 milljarða kr. Þær eru ekki mjög stórar í samhenginu t.d. tekjur af öllum virðisaukaskatti í landinu sem hleypur á tugum milljarða. Ef við setjum þetta í sitt rétta samhengi, vandann í ríkisfjármálunum, hina almennu tekjuöflun ríkissjóðs og útgjöld, erum við að tala um allt aðra hluti. Þetta er engin málsvörn. Það er líka önnur ástæða fyrir því, herra forseti, að mönnum verður eðlilega tíðrætt um Framsfl. í þessu samhengi og hún er sú að Sjálfstfl. kemur manni ekkert á óvart í þessu máli. Hann hefur ekki kúvent. Hann stóð fyrir að setja þessi gjöld á á síðasta kjörtímabili, við erum búin að fara í gegnum þá umræðu við Sjálfstfl. Þá reyndi hann að verja sig. Þá var Framsfl. með í að ráðast á Sjálfstfl. Það á því enn síður að koma Framsfl. á óvart þótt hugur manna nú sé bundinn við sinnaskipti Framsfl. Menn sjá í sjálfu sér ekki ástæðu til að endurtaka rökræður sínar við Sjálfstfl. frá fyrra kjörtímabili, hann er samur við sig.  Það er því ekki skrýtið þótt Sjálfstfl. beri fram svona mál. Þetta er bara sönnun þess sem við höldum gjarnan fram. Þegar til kastanna kemur og sjálfstæðismenn þurfa að velja á milli ólíkra markmiða hika þeir ekki við að fórna markmiðum af því tagi að jafnrétti og jöfnuður ríki gagnvart námi. Þetta mál er mjög lýsandi og dæmigert fyrir það sem þar er á ferðinni. En það er Framsókn sem hefur hins vegar tekið miklum stakkaskiptum, hefur skipt um yfirhöfn svo aftur sé farið í þá líkingu. Samt koma þeir hér, hv. þm. Framsfl. og fara enn með rulluna um að þeir vonist nú til þess að menntamál muni njóta forgangs og þeir vonist til þess að kosningaloforðin verði efnd, spurningin sé bara hvenær, það sé ekki sanngjarnt að vera að mæla það svona rétt í byrjun kjörtímabils. En ég verð að segja eins og er, herra forseti, og ég vænti þess að fleirum fari svipað, að ég verð tortrygginn þegar menn byrja að efna kosningaloforð með því að fara í öfuga átt, með því að svíkja þau. Þær eru alltaf dálítið sérkennilegar þessar röksemdafærslur sem ganga út á það að til þess að verja eitthvað þá verði maður að byrja á því að fórna því. Mér finnst það tortryggilegt þegar menn koma hér og ætla að reyna að sannfæra okkur um að einmitt aðferðin til að standa við kosningaloforðin um að lækka skólagjöld sé að hækka þau. Það er það sem verið er að reyna að segja okkur. Þau eru 22.275 kr. á þessu ári en eiga að fara í 24.000 kr. á því næsta. Það sem meira er: Það á að lögfesta varanlega að þannig skuli þau vera. Eigum við að trúa því? Er það merkileg röksemdafærsla hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni að það standi nú vonandi allt til bóta og það sé ætlunin að efna kosningaloforðin einnig í menntamálum og það sé þar með ætlunin að lækka skólagjöldin? En það verði bara því miður að byrja á að hækka þau. Dettur mönnum virkilega í hug að það sé líklegt að það ári svo vel að ári eða tveimur árum liðnum að þetta snúist við? Auðvitað ekki. Það var alveg hárrétt sem hér var nefnt af einum þingmanni áðan. Framganga Framsfl. við síðustu kosningar var og er í ljósi reynslunnar alveg svívirðileg hvað varðar allt sem viðkemur ungu fólki. Framsfl. keyrði með lævísum áróðri alveg sérstaklega inn á þennan aldurshóp, beitti öllum nýjustu djúpsálarfræðiáróðursbrögðum, keyrði miklar sjónvarpsauglýsingar fyrir stórfé og lét rúlla hér um flettiskiltum fram og til baka um alla borgina. Það var alveg sérstaklega keyrt inn á þennan hóp og ungu fólki á Íslandi gefnar miklar væntingar um að þess hagur yrði alveg sérstaklega tryggður ef þessir snotru menn í selskinnsjökkunum og frökkunum þarna á skiltunum við Lækjartorg yrðu kosnir. Eða muna menn ekki eftir auglýsingunum? Allt unga fólkið sem kom í sjónvarpið og lýsti því yfir hvað það ætlaði að verða þegar það væri búið að mennta sig sem flugstjóra og hagfræðinga og hvað það nú var. Enginn ætlaði að verða atvinnulaus, það er alveg á hreinu. Og enginn ætlaði að hrökklast úr námi af því að hann gæti ekki borgað skólagjöld. Það var ekki neitt um það í auglýsingunum.  Herra forseti. Þótt okkur hafi orðið hér tíðrætt um Framsfl. vil ég ekki fyrir mitt leyti láta það gleymast, láta það hverfa í umræðunni, að það er auðvitað þetta flagg hæstv. menntmrh. sem er hið efnislega mál til umræðu hér þótt aðkoma Framsóknar að því verði mönnum að umtalsefni og hin fullkomna niðurlæging Framsóknar sem í því birtist. Mér skilst að þetta sé fyrsta meiri háttar frv. á sviði menntamála sem hæstv. menntmrh. fær hér afgreitt og það er merkilegt flagg fyrir hans siglingu í þessum efnum. Hæstv. ráðherra hefur ætlað sér mikla hluti en hans verður sennilega minnst fyrir það að hans fyrsta verk og hans brautryðjendaverk var að lögfesta skólagjöld á Íslandi. Auðvitað mega menn ekki horfa fram hjá þeirri frjálshyggju sem þar er á ferðinni. Viðfangsefnið er að takast á við hana og fá fólkið í landinu til þess að snúa sér frá þeirri stefnu því að á meðan hún er uppi og er rekin af stórum flokki eins og Sjálfstfl. er þessi hætta fyrir hendi, að veikgeðja sálir í einhverjum hentistefnumiðjuflokkum glepjist til þess að láta nota sig til að styðja þessa stefnu fram og veita henni brautargengi eins og dæmin sanna. Skiptir þá ekki öllu máli hvað þeir heita í dag eða hvað þeir hétu í gær, Framsfl. í dag og Alþfl. í gær. Afleiðingarnar eru þær sömu. Með slíkum varadekkjum er Sjálfstfl. kjörtímabil eftir kjörtímabil að keyra fram ójafnaðarstefnu sína í þessum efnum og það er um það sem hin eiginlegu pólitísku átök eiga og þurfa að standa þegar og ef menn hafa gert upp sakirnar við kúvendingar af því tagi sem Framsfl. hefur gert sig beran að. En nú mun svo komið, herra forseti, að einn af virðulegu forsetum þingsins og flokksbundinn framsóknarmaður hafi beðið um orðið og ég get bara ekki beðið lengur með að fá heyra ræðu hans þannig að ég ætla að láta hér staðar numið að sinni.

Hæstv. forseti. Ég hef setið hér og hlýtt á umræðuna og þegar ég sat í forsetastól fyrir stundu fannst mér eitthvert stórmál á ferðinni. Hér væri eitthvert rammpólitískt mál á ferðinni sem allir væru ósammála um. Stjórnarandstöðuflokkarnir láta með þeim hætti í hverju einasta máli að ráðast á Framsfl., bera upp á hann hinar þyngstu sakir, telja að hann hafi svikið kosningaloforð sín og sé kominn langt frá stefnu sinni. Þegar ég sat undir þessari umræðu var ég satt að segja að verða dálítið efins um flokk minn og áttavilltur á þessu öllu saman svo ég fór nú að rifja upp stefnuskrána og kosningaloforðin. Þá komst ég að raun um að við höfum staðið við ýmislegt sem við hétum að stefna að og við sjáum þegar árangur í þjóðfélaginu að það hefur birt yfir. Það er fallegt veður alla daga og atvinnulífið er að rísa, unga fólkið sem er að koma út úr skólunum, menntafólkið, á von á atvinnu og það á von á hærri launum af því að hagvöxturinn er að aukast o.s.frv. Hitt er annað mál að það sem vekur athygli mína er að allir stjórnmálaflokkar sem sitja í þessum sal eru sammála um það prinsipp sem hér er deilt um og hér er ekki verið að deila um neinar stórupphæðir. Hvernig hljóðar greinin? Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hver sá sem staðist hefur stúdentspróf frá íslenskum skóla sem heimild hefur til að brautskrá stúdenta getur sótt um að skrá sig til náms við háskólann gegn því að greiða skrásetningargjald, 24.000 kr.`` Stjórnarandstöðuflokkarnir, sem eru búnir að skamma Framsfl. í allan dag, bera fram tillögu um að þetta verði 9.000 kr. Það sem skilur að eru 15.000 kr. Hvar eru mótmæli námsmanna við þessu? Eru hv. þm. með marga pappíra um mótmæli stúdenta og námsmanna í þessu máli? Hv. þm. hafa ekki borið þau upp hér í málefnalegri umræðu og umræðan hefur því miður ekki verið málefnaleg. Hún hefur verið árás á Framsfl. aftur og aftur.

Það er málefnalegt.

Það er ekki málefnalegt, hv. þm. Það gerist ekki í neinu þjóðþingi að menn tali með þeim hætti sem stjórnarandstaðan hefur gert hér í dag. Það gerist bara ekki í neinu þjóðþingi. Allir stjórnmálaflokkar á Alþingi Íslendinga eru sammála um það og hafa verið í gegnum áratugi að taka þetta gjald sem verið er að ræða um og þeir hafa gert það. En menn sem hlýða á þessa umræðu halda að eitthvað nýtt sé á ferðinni. Það er ekkert nýtt á ferðinni. Það er aðeins verið að ákveða að þetta lágmarksgjald verði 24.000 kr. en ég vil nú segja fyrir mig að ég tel það kannski virðingu við þá stofnun, háskólann, að menn borgi 24.000 um leið og þeir skrá sig inn í hann.  Það er ekki mikill ágreiningur uppi um þessar mundir um menntamál. Framsfl. mun standa við allt sem hann hefur sagt í menntamálum á þessu kjörtímabili. Það getur verið að hæstv. menntmrh. sé í aðra röndina þakklátur fyrir það að Framsfl. gaf mikil fyrirheit í menntamálum í kosningabaráttunni því að hann mun njóta þess sem ráðherra þegar frá líður. En Framsfl. mun standa við það. En ég vek sérstaklega athygli á því að málflutningur stjórnarandstöðunnar í dag er útúrsnúningur. Hér eru þingmenn með brtt. um það að þetta skuli vera 9.000 kr. Þetta eru 24.000 kr. og voru 22.500 kr. og mér finnst það ásættanlegt. Ég mundi að vísu ekki vilja hafa það miklu hærra. Ég vil koma því á framfæri að ég kann ekki við að taka þingtímann dag eftir dag í svona röfl um Framsfl. Að vísu get ég vel sætt mig við það að menn skammi Framsfl. og menn eiga að gera það því að auðvitað vænta menn þess að það góða sem þessi ríkisstjórn gjörir muni Framsfl. standa fyrir og ég er í engum vafa um að það verði þannig. Ég styð þessi frv. og tel eðlilegt að þau verði gerð að lögum og stjórnarandstaðan styður þau með aðeins lægri upphæð en lætur hér í allan dag eins og himinn og jörð séu að farast út af smáupphæð og er það til skammar sundraðri stjórnarandstöðu sem hefur ekkert gott lagt til málanna.

Herra forseti. Hér varð ég vitni að því sem ég hélt að ég myndi ekki sjá á þessu þingi þegar sá bognaði sem ég hélt að aldrei mundi svigna. Það hefur aldrei gerst áður að hv. þm. Guðni Ágústsson bókstaflega biðji sjálfum sér og Framsfl. vægðar en það gerði hann áðan. Hvað var það sem hrærði hjarta hans svo aumlega? Það var smáræði. Nokkur þúsund krónur. Allt í lagi þó að námsmenn væru látnir borga 24.000 kr. enda hefði Framsfl. séð til þess að það skín sól fyrir utan þinghúsið og þeir geta þá bara andskotast út í sólina ef þeir hafa ekki efni á að borga sig inn í háskólann. En hvað er það sem menn eru að ræða um hérna, herra forseti? Það eru ekki krónur og aurar. Það sem hv. þm. kveinkaði sér undan var að menn gengu eftir efndum kosningaloforða Framsfl. Það hefur komið fram fyrr í dag að einn hv. þm. flokksins sagði: Hvenær byrja menn að mæla kosningaloforð? Er það í upphafi eða undir lok kjörtímabilsins? Á yfir höfuð nokkuð að mæla kosningaloforðin? Herra forseti. Menn deila á Framsfl. vegna þess að Halldór Ásgrímsson, hæstv. utanrrh. og formaður flokksins sagði í DV 28. mars 1995 þegar hann var spurður um skólagjöld á háskólastigi: ,,Framsókn stefnir að því að lækka skólagjöld háskólanema.`` Þetta er þverbrotið. Þetta er spurning um prinispp, herra forseti. Eiga orð að standa eða ekki? Hv. þm. Guðni Ágústsson hefur svarað fyrir sitt leyti: Það á að brjóta þau, það er í lagi af því sólin skín.

Hæstv. forseti. Þetta er nú málflutningurinn að hafa heldur hátt og afvegaleiða umræðuna, því miður. 

Herra forseti. Ég átti fyrr von á dauða mínum en því að heyra hv. þm. Guðna Ágústsson koma hingað og segja að það sé í lagi að menn brjóti kosningaloforð þegar kosningar eru afstaðnar. Því það var ekkert annað sem hv. þm. var að segja. Ég las upp úr viðtali við hæstv. utanrrh., formann Framsfl., þar sem hann segir: ,,Framsókn stefnir að því að lækka skólagjöld til háskólanema.`` Svo kemur hv. þm. Guðni Ágústsson og segir að það sé allt í lagi þó að gagnstætt þessu séu skólagjöldin hækkuð vegna þess að námsmenn hafi efni á að borga þetta. Þetta snýst ekki um krónur og aura. Þetta snýst um það hvort eigi að taka mark á formanni Framsfl. Hv. þm. Guðni Ágústsson hefur sagt fyrir sitt leyti að það sé allt í lagi þó menn taki ekkert mark á honum. Ég mun reyna að lifa eftir því.

Hæstv. forseti. Ég hygg nú að bæði þingið og þjóðin viti það að formaður Framsfl. stendur jafnan við það sem hann segir og er nú kannski þekktari fyrir það en ýmsir aðrir íslenskir stjórnmálamenn á seinni árum. Svona ræðuflutningur dæmir sig þess vegna sjálfur. Ég bið hvorki Framsfl. vægðar né svigna undir þessari umræðu. Ég tel að ekki sé deilt um stórmál. Allir flokkar eru sammála um prinsippið og hafa staðið að því. Stjórnarandstaðan vill hafa gjaldið 9.000 kr. Ríkisstjórnin hefur komið sér saman um að hafa það 24.000 kr. Námsmenn munu njóta þess, þingmenn hafa ekki borið mótmæli þeirra hér upp við þessa umræðu þannig að ég held að þetta sé nú stormur í vatnsglasi sem hér hefur átt sér stað í dag.

Herra forseti. Það er greinilegt að þessi umræða raskar mjög sálarró þeirra framsóknarmanna og það er eðlilegt og er til marks um það að þeir hafi vonda samvisku í málinu. Er jafnvel svo langt gengið að það er sagt að það sé ekkert stórmál hér þó að hv. þm., hæstv. utanrrh. og formaður flokksins, sé ómerkur orða sinna. Þetta mál snýst ekki um upphæðir. Það er grundvallarmisskilningur hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni. Þetta snýst um prinsipp og á þeim grundvelli sem er hér deilt. Það er eðlisbreyting að taka þessa gjaldtöku út fyrir þann ramma sem tengist beint hinu skráða tilnefnda viðfangsefni. Málflutningur af því tagi að það auki bara virðingu manna fyrir háskólanum að borga 24.000 kr. er náskyldur því sem hæstv. menntmrh. sagði áðan að það fjölgaði fólki á endurmenntunarnámskeiðum í háskólanum þó að menn væru að borga þar gjöld og það lá næstum í orðunum að þeim mundi fjölga enn meira ef gjöldin yrðu enn hærri. Vex þá ekki virðing manna enn meir fyrir háskólanum ef þetta verður hækkað í 50.000 kall? Nei, auðvitað er svona málflutningur fyrir neðan allar hellur og fyrst og fremst til marks um algert rökþrot í umræðu af þessu tagi. Ég tel, herra forseti, að það sé enn ríkari ástæða nú en áður var til þess að fá hæstv. utanrrh. hingað til umræðunnar þegar svo er komið að lautinantar hans hér eru farnir að tala um það sé smámál að hæstv. utanrrh. sé gerður ómerkur orða sinna.

Hæstv. forseti. Hv. þm. segir að þetta snúist um prinsipp. Ég hef margsinnis farið hér yfir það að tillaga hv. þm. eru 9.000 kr. Hann er sammála um það og viðurkennir að þetta hefur verið um langa hríð með þessum hætti. En það sem ég hef farið yfir í dag er þessi hlálega umræða sem stjórnarandstaðan hefur í árásum sínum á Framsfl. og kosningafyrirheit hans viðhaft við þessa umræðu sem er fyrir utan öll mörk að mínu viti. 

Í sem flestum efnum.

Kosningafyrirheit eru með þeim hætti að þau eru markmið, það þekkir hv. þm. Svavar Gestsson og hefur ekki staðið við allt sem hann hefur sagt.

Í sem flestu.

Herra forseti. Það er vissulega rétt að kosningafyrirheit geta verið mismunandi og þess eðlis að þau eru meira markmið og fögur fyrirheit en önnur eru gegnsærri. Þannig er það t.d. með skýlausa yfirlýsingu, svar formanns Framsfl. um að Framsfl. muni beita sér fyrir lækkun skólagjalda. Er hægt að flokka það undir efndir á slíku loforði að standa hér að frv. um hækkun þeirra? Það er eins gagnsætt og nokkuð getur verið. Það eru skýlaus svik við kjósendur. Þarna er ekkert hægt að skýla sér á bak við óljóst orðalag eða eitthvað þokukennt markmið og góðan vilja. Hér er um algjörlega gagnsætt, tært loforð að ræða um tiltekinn efnislegan hlut --- að lækka skólagjöld en Framsfl. lætur það verða eitt af sínu fyrstu verkefnum að kokgleypa stjfrv. frá hæstv. menntmrh. um að lögfesta hækkun þessara gjalda. Það er m.a. það sem verið er að takast á um hér. Svo auðvitað hitt að það er grundvallarmunur á þeirri gjaldtöku sem hér á sér stað og hinu að búa lögformlega um t.d. innheimtu gjalda vegna verkefna námsmanna og samtaka þeirra í háskólanum o.s.frv. Það er bara þvæla að bera þessa tvo hluti saman.

Virðulegi forseti. Það er u.þ.b. eitt og hálft ár síðan að orðhagur þingmaður var í andsvari og var að tala við alþýðuflokksmenn og tók eftir því að þeir kveinkuðu sér. Hann komst þá þannig að orði að þeir væru sárfættir af ódáðahrauni spillingarinnar. Satt að segja rifjaðist þetta upp fyrir mér þegar ég hlustaði á hv. þm. Guðna Ágústsson. Mér fannst hann orðinn þegar býsna sárfættur af ódáðahrauni spillingarinnar því að ég hef sjaldan heyrt mann kveinka sér eins átakanlega undan gagnrýni stjórnarandstöðunnar og hann gerði hér í dag. Mér finnst það þó virðingarvert að hann skuli bera harm sinn upp í þennan ræðustól þó að það sé sjaldgæft. En hann virðist hins vegar ekki gera sér grein fyrir því grundvallaratriði að annars vegar er um að ræða innritunargjöld vegna tiltekins kostnaðar við félagsrekstur stúdenta, hins vegar er um að ræða skattlagningu til að standa undir rekstri háskólans og hv. þm. verður að draga þarna markalínu á milli. Það er grundvallarmunur á því hvor leiðin er farin í þessum efnum og þess vegna er þetta ekkert annað en útúrsnúningur þegar hv. þm. er að segja: Stjórnarandstaðan leggur til 9.000 kr. og við leggjum til 24.000 kr. Það er hreinn útúrsnúningur og ekkert annað og ég skora á hv. þm. að endurskoða þennan málflutning því hann er honum ekki sæmandi.

Hæstv. forseti. Ég dáist að langtímaminni hv. þm. á skýrum svörum einhvers staðar aftur í fortíðinni. Ég ætla ekki að ræða þetta mikið til viðbótar. Ég hef sett fram skoðanir mínar um að hér er ekki um stórmál að ræða og ekki ágreiningsmál og ég tel því að Framsfl. muni gagnvart námsmönnum, gagnvart menntun ná flestu því fram sem hann hét í kosningabaráttunni á sl. vori. 

Virðulegi forseti. Ég met það mikils við hv. þm. að hann skuli segjast vera sárfættur eftir þennan dans sem hann hefur stigið með íhaldinu á ódáðahrauninu síðustu missirin. Ég held að hann verði að gera sér ljóst að Framsfl. lofaði allt öðru en hér er verið að gera. Hér er verið að lögfesta skólagjöld í Háskóla Íslands í fyrsta sinn. Það hefur aldrei verið jafnafdráttarlaust. Framsfl. er þar með að brjóta í blað og hvað er hann að gera? Hann er að svíkja miðað við loforðin sem Halldór Ásgrímsson, hæstv. utanrrh., gaf 28. mars 1995. Hvort hv. þm. Guðni Ágústsson telur það smámál eða ekki skal ég ekkert um segja en ég er sannfærður um það að þúsundir kjósenda, sem tóku mark á Framsfl. fyrir síðustu kosningar, hugsa sig um tvisvar áður en þeir greiða atkvæði aftur með þeim flokki.

Virðulegi forseti. Mikil er veruleikafirring Framsfl. þessa dagana. Mig undrar að hv. þm. leyfir sér að segja í pontu á hinu háa Alþingi: Hver hefur ekki efni á að greiða skólagjöldin? Í hvaða tengslum er hv. þm. við veruleikann í landinu? Það hefur líka komið fram í máli hæstv. menntmrh. í vetur að hækkuð skólagjöld við háskólann hafi m.a. valdið því að fólk hafi hrakist frá námi og þá helst barnafólk. Ég minni aftur á kosningabaráttu Framsfl. sl. vor sem snerist öll um unga fólkið, menntamálin og framtíðina, störfin sem átti að búa til, skólagjöldin sem átti að lækka. Hvar er samviska Framsfl. í þessum efnum?

Hæstv. forseti. Samviska Framsfl. er til og hún er vakandi og hún er að verki. Hún er að ná árangri á mörgum sviðum. 

Hæstv. forseti. Ég hafði alls ekki hugsað mér að taka til máls í þessari umræðu en sú ræða sem hér var flutt áðan af hv. þm. Guðna Ágústssyni var þess efnis að ég get ekki orða bundist. Ég verð að segja það, hæstv. forseti, að mikið ótrúlega eru menn fljótir að gleyma. Hér stóðum við dag eftir dag og fram á rauða nótt á síðasta kjörtímabili og reyndum að berjast gegn því með öllum okkar mætti sem þá vorum í stjórnarandstöðu, þar með talinn Framsfl., að þeim skólagjöldum yrði ekki komið á sem þáv. ríkisstjórn barðist fyrir. Það tókst að ná því fram að þau skólagjöld náðu eingöngu til háskólastigsins. Seinna var komið á gjöldum í framhaldsskólum, að vísu ekki nærri eins háum. En við börðumst gegn þessu af mikilli hörku og því get ég ekki annað en lýst undrun minni á þeim málflutningi sem hv. þm. hafði hér í frammi þar sem hann sagði það annars vegar að fólk munaði ekkert um að greiða þessi gjöld og hins vegar það að þessi umræða snerist ekki um nokkurn skapaðan hlut. Þetta væri ekki mál sem skipti máli. En það er nú einu sinni svo, hv. þm., að þegar einu sinni er búið að lögfesta gjöld af þessu tagi hafa þau tilhneigingu til að hækka vegna þess að því miður hefur verið búið þannig, sérstaklega að Háskóla Íslands, að hann skortir sárlega fé. Því verður það að sjálfsögðu mjög freistandi fyrir háskólann að reyna að hækka þessi gjöld þó að það sé ekki stefna skólans og þó að þeim sem starfa við háskólann sé í reynd mjög illa við þessi gjöld eins og kemur m.a. fram í umsögn þeirra tveggja háskóla sem hér um ræðir. Það kemur fram að háskólaráð Háskóla Íslands minnti á að það hefur ítrekað mótmælt því að háskólinn sé settur í þá stöðu að þurfa að innheimta gjald af stúdentum til reksturs skólans eins og fram kemur í þeirra umsögn, með leyfi forseta. Af þessu tilefni vil ég aðeins að rifja upp sögu þessa máls og út á hvað það gengur. Þegar umræðan um skólagjöld hófst á þinginu haustið 1991, reyndar var það boðað strax um sumarið af þáv. hæstv. menntmrh., Ólafi G. Einarssyni, að skólagjöld væru í uppsiglingu, var staðan þannig að Háskóli Íslands innheimti 7.700 kr. í skólagjöld eða reyndar ekki í skólagjöld, það eru mismæli hjá mér, því að megnið af því gjaldi fór til stúdentaráðs. Það fóru 2.000 kr. til háskólans sjálfs, 2.000 kr. sem var þá það sem menn töldu vera jafnvirði þeirrar þjónustu sem hægt var að flokka sem kostnað við innritun nemenda í skólann því að innritunargjöldum eru auðvitað ekki ætlað annað en að standa undir þeim kostnaði. Þáverandi ríkisstjórn fór hins vegar þá leið að leggja það til að gjöldin yrðu hækkuð upp í 17.000 kr. sem var samþykkt eftir mjög harða baráttu á hinu háa Alþingi. Þar með var ísinn brotinn. Stóra spurningin snýst um það í fyrsta lagi hvenær menn fara út í að hækka þessi gjöld? Hvað verður langt þar til þau verða komin upp í 50 þús. eða 100 þús. eða 200 þús.? Hvað líður á löngu? Hver er það sem á að kosta menntun þjóðarinnar? Er það vilji hv. þm. og Framsfl. að það verði fyrst og fremst einstaklingarnir sem borgi hana eða er það í þágu þjóðarinnar að mennta fólk? Er það hlutverk ríkisins eins og það hefur verið til þessa að reka menntakerfið? Við kvennalistakonur erum þeirrar skoðunar að það sé hlutverk ríkisins að annast menntunina. Hún er mikilvæg allri þjóðinni og ég átti þátt í því, reyndar með nokkrum þingmönnum sem hér eiga sæti, að berjast fyrir því á sínum tíma sem nemendur Háskóla Íslands að skólinn yrði öllum opinn, að fjölbreytni náms yrði sem mest og að námslánakerfið yrði með þeim hætti að það tryggði jafnrétti til náms. Hv. síðasta ríkisstjórn vann ekki einungis að því að koma á skólagjöldum því að það eru skólagjöld þegar þau eru farin að standa undir rekstri. Það er munur á því hvort það er annars vegar verið að innheimta gjald til félagsstarfsemi stúdenta og þeirrar þjónustu sem þeir annast fyrir nemendur og hreinan og kláran kostnað m.a. vegna kennsluskrár og skírteinis sem nemendur fá eða hvort farið er að taka peninga í hreinan rekstur. Það er það sem gert var með lögunum 1991. Það er það sem í rauninni er verið að staðfesta hér þó það sé verið að kalla hlutina öðrum nöfnum. Þetta mál snýst um prinsipp. Það snýst um það prinsipp hver á að annast menntunina og hver á að borga menntunina. Er það vilji okkar að feta okkur eftir þeirri braut að einstaklingarnir borgi sífellt meira og það skipti sífellt meira máli hvernig að þeim er búið vegna þess, hæstv. forseti, að hæstv. síðasta ríkisstjórn gekk þannig frá Lánasjóði íslenskra námsmanna að það er mikið umhugsunarefni fyrir þá nemendur sem innritast í Háskóla Íslands hvort þeir eigi að taka námslán. Ég tilheyri þeirri heppnu kynslóð sem sá námslánin batna ár frá ári, reyndar eftir harðvítuga baráttu. Ég stóð að því ásamt mínum samnemendum á þeim tíma að fallast á að námslánin yrðu vísitölubundin og að þau fylgdu verðlagsþróun vegna þess að við vildum borga lánin til baka en þau voru líka fyrir alla og þau opnuðu þúsundum nemenda, þúsundum og aftur þúsundum tækifæri til að afla sér menntunar sem þeir hefðu ekki átt kost annars. Eins og margoft hefur verið sagt var námslánakerfi okkar með því albesta sem þekktist. Þar með er ekki sagt að það hefði ekki mátt bæta, það hefði ekki mátt herða eftirlitið og sjá til þess að það væri ekki misnotað en því miður gekk hv. síðasta ríkisstjórn allt of langt í þeim efnum og það bólar ekkert á efndum þeirra loforða sem snerta Lánasjóð íslenskra námsmanna sem m.a. Framsfl. gaf hér fyrir síðustu kosningar. Hv. þm. getur því ekki undrast það að við sem vorum með Framsfl. í stjórnarandstöðu á síðasta kjörtímabili innum þá eftir því hvernig þeir hyggist standa við þau loforð sem þeir gáfu. Ég sat á fundi í Háskólabíói með fulltrúum allra flokka þar sem námsmenn spurðu frambjóðendur út úr. Ef ég man rétt var það þáv. þingmaður, núv. hæstv. viðskrh., Finnur Ingólfsson, sem sat þann fund og við vorum ákaflega sammála um þær úrbætur sem við vildum gera á Lánasjóði íslenskra námsmanna. Það bólar ekkert á þeim. Hér er því um margfalda árás á námsmenn að ræða. Þeim er gert að borga þessi skólagjöld og þeir mega jafnframt sæta þeim afarkostum sem Lánasjóður íslenskra námsmanna býður upp á en sem flestir þeirra eiga reyndar ekki eftir að reka sig á fyrr en eftir allnokkur ár þegar þarf að fara að borga þessi lán. Eins og staðan er hér á launamarkaði verð ég að segja það að ég kvíði því mjög þegar við stöndum frammi fyrir því að þurfa að fara að grípa til aðgerða vegna vanskila við Lánasjóð íslenskra námsmanna eða vegna þess að hópur menntafólks hefur ekki efni á að koma sér upp húsnæði. Í umræðunni á sínum tíma bentum við á, og þar með taldir framsóknarmenn, hvaða afleiðingar þetta muni hafa. Lánasjóðurinn er auðvitað eitt mál og þessi skólagjöld eru annað og í mínum huga er þetta prinsippmál sem snýr að því að við eigum að mennta ungu kynslóðina eða reyndar alla því það er orðið algjörlega úrelt að tala um að mennta ungu kynslóðina, það bendir allt til þess að fólk þurfi að sækja sér menntun allt sitt líf og vera sífellt að endurbæta menntun sína sem auðvitað kallar á mikla endurskoðun á skólakerfinu og á hlutverk þess þar með talið auðvitað það hvernig fólk hefur efni á að borga þá símenntun og endurmenntun. Það að byggja upp þröskulda eins og þessa gerir auðvitað mörgum erfiðara fyrir. Það hefur komið fram hér að Endurmenntunarstofnun Háskóla Íslands býður upp á mörg og merkileg námskeið sem eru afar vel sótt en þau eru líka mörg hver alveg gífurlega dýr. Það er nú svo að mörg þeirra stóru námskeiða eru greidd af fyrirtækjum. Þar sem um endurmenntun verkfræðinga eða lögfræðinga er að ræða eru það fyrirtækin sem borga. Hins vegar eru þau námskeið sem snúa að menningarmálum og slíku ekki mjög dýr, þau standa fyrst og fremst undir ákveðnum kostnaði, ákveðnum hluta kostnaðar við þessi námskeið. Þessi þjónusta er með þeim hætti að hún á að standa undir sér. Þar erum við fyrst og fremst að ræða um fullorðið fólk. Það er mikið af eldra fólki sem sækir þau námskeið. Ég veit að fólki er gefinn kostur á því að skipta þessum gjöldum og það eru ýmis liðlegheit í sambandi við það ef fólk á erfitt með að borga þannig að þetta er náttúrlega á engan hátt sambærilegt. Það er alls ekki sambærilegt að tala um að fólk borgi fyrir námskeið sem það velur sjálft að fara á. Það er um frjálst val að ræða. Hins vegar liggur nokkuð í hlutarins eðli að sérstaklega ungt fólk sem vill mennta sig, vill búa sig undir lífið, leggur í háskólanám og þá er ósanngjarnt að láta fólk borga gjöld af þessu tagi. Ég verð að segja að ég óttast tvennt í þessu alveg sérstaklega. Það er annars vegar það að þessi gjöld muni hækka mjög fljótlega. Það er svo þrengt að Háskóla Íslands að þar hefur náttúrlega verið umræða í gangi um það að staða háskólans sé því miður á niðurleið vegna þess langvarandi fjársveltis sem hann hefur búið við. Það er annars vegar það að gjöldin muni hækka og hins vegar atriði sem ég hef ekki orðið vör við að hafi verið nefnt í þessari umræðu og það er hvaða áhrif þessi lagasetning muni hafa á gjaldtöku í framhaldsskólunum. Eins og þessi gjaldtaka er rökstudd er verið að taka gjald fyrir þjónustu sem er veitt í framhaldsskólunum án þess að það sé borgað fyrir hana sérstaklega. Í nál. er talið upp ýmislegt það sem er verið að greiða fyrir og það er m.a. aðgangur að tölvum og ýmislegt sem nemendur hafa frjálsan aðgang að í framhaldsskólunum. Ég spyr: Hvenær verður farið að taka gjöld í framhaldskólanum fyrir þá þjónustu sem kemur innritun nemenda ekki nokkurn skapaðan hlut við? Hvernig stenst þetta þá álit umboðsmanns Alþingis sem benti á það réttilega á sínum tíma að innheimta gjaldanna í háskólanum hefði ekki lagastoð? Þetta gengur ekki upp. Sú aðferð sem hér er viðhöfð gengur einfaldlega ekki upp. Hver er munurinn á því að taka gjöld af framhaldsskólanemum og af háskólanemum? Þetta er allt fólk í frjálsu námi. Það er enginn sem skyldar fólk til að fara í þetta nám. Munurinn liggur einfaldlega í því að nemendur á háskólastigi eiga þó kost á námslánum. En hvers er að vænta þegar menn eru einu sinni búnir að ganga inn á þessa braut? Það er þetta tvennt í málinu sem ég óttast mjög. Hæstv. forseti. Að lokum aðeins eitt atriði. Hv. þm. Guðni Águstsson sagði það í ræðu sinni að hér væri ekki ágreiningur í menntamálum. Ég hygg að hann muni komast að öðru þegar framhaldsskólafrv. kemst á dagskrá. Það er því miður ekki svo að hér sé samstaða í menntamálum. Það er ekki einu sinni leitað eftir henni. Það er ekki staðið þannig að málum af núv. ríkisstjórn og ekki heldur þeirri síðustu að það sé leitað breiðrar samstöðu. Það eru lögð fram frv. sem hafa verið unnin af nefndum á vegum stjórnarmeirihlutans og ég tel að þannig eigi ekki að standa að skólamálum. Það á að ná breiðri samstöðu um skólamál vegna þess að þau snerta alla þjóðfélagsþegnana. Þau koma öllum við. Skólalöggjöf á fyrst og fremst að vera opin og sveigjanleg þannig að hún gefi kost á ýmiss konar skólaformum. Það á ekki að vera að þrengja öllu í sama farveginn eins og er því miður stefna þessarar ríkisstjórnar. Allra síðast, hæstv. forseti, þá nefndi hv. þm. Guðni Ágústsson það að stjórnarandstæðingar væru í rauninni sammála þessu skólagjaldaprinsippi vegna þess að þeir legðu fram breytingartillögur um að lækka skólagjöldin í 9.000 kr. Hér er auðvitað um það að ræða að menn eru að reyna að lágmarka skaðann. Það er verið að reyna að draga úr tillögunni. Auðvitað vildum við ekki hafa nein skólagjöld. Ekki nein en það er þó verið að reyna að draga hér úr með þessari tillögu. Hæstv. forseti. Eins og ég nefndi hafði ég alls ekki hugsað mér að taka þátt í umræðunni. Ég talaði við 1. umr. og lét þá í ljós skoðanir mínar en umræðan hefur þróast þannig að ég sá mig knúna til þess að ofreyna hér mína illa förnu rödd en það stendur vonandi til bóta.

Hæstv. forseti. Ég tel að hv. þm. hafi flutt málefnalega umræðu og þekki ég þennan hv. þm. reyndar ekki að öðru. Ég hygg að það sé nú svo með skoðanir mínar og þessa hv. þm. að í menntamálum sé ég ekki langt frá hennar skoðunum. Ég tel hag íslenskrar þjóðar að hér séu sterkir skólar og öflugir og fólk sé menntað. Ég tel að ríkið eigi að standa að menntun. Það er svo einfalt í mínum huga. Hér er auðvitað hægt að setja fram skoðanir að 24 þús. kr. verði að 50 þús. kr. eða 100 þús. kr. sem verði að 200 þús. kr. o.s.frv. Það skal aldrei verða. Ekki á meðan Framsfl. er í ríkisstjórn. Ég styð jafnrétti til náms. Hv. þm. minntist á Lánasjóð íslenskra námsmanna. Síðast í dag ræddum við það mál á þingflokksfundi Framsfl. Við erum staðráðnir í að reyna að ná þar fram sjónarmiðum okkar. Við munum hafa það á þessu ári þannig að Framsfl. er auðvitað harður á því að hér verði góðir skólar. Hvað varðar innritunar- og skrásetningargjöld varðar hygg ég að 24 þús. kr. sé ekki há upphæð. Mér skilst að þar sem því er beitt að taka slíkt mæti menn betur á námskeið og til náms og geri sér betur grein fyrir því í hvaða alvöru þeir eru að fara. Ég get því vel sætt mig við þessa upphæð sem hér er rætt um. Ég er ekki tilbúinn að fara miklu hærra, hv. þm., en ég fór fyrst og fremst í þessa umræðu af því að menn létu hér eins og himinn og jörð væru að farast en hafa þó staðið að þessu prinsippi árum og áratugum saman, allir flokkar.

Hæstv. forseti. Ég hlustaði grannt eftir yfirlýsingu þingmannsins. Það mun verða fylgst með efndum þeirra mála sem hann nefndi hér og ég vona svo sannarlega að framsóknarmenn standi fastar í fæturna varðandi lánasjóðinn en þeir hafa gert hingað til varðandi önnur þau mál sem þeir lofuðu fyrir kosningar. En það sem ég var að reyna að sýna fram á í ræðu minni er það að hér er verið að fara aftan að hlutunum. Umboðsmaður Alþingis kom með ábendingu um að þau gjöld, sem hafa verið innheimt í Háskóla Íslands, hefðu ekki lagastoð eins og það er kallað og þá fara menn þá leið að skilgreina það sem upphæðin á að dekka þannig að það fer langt langt út fyrir það sem með nokkrum hætti er hægt að tengja við innritun. Það er verið að innheimta gjöld fyrir almenna þjónustu. Það sem hér er verið að gera stenst einfaldlega ekki. Hvað skyldu menn nú oft hafa heitið því eins og hv. þm. Guðni Ágútsson að skattar skyldu ekki hækka, að prósentur hér og þar skyldu ekki hækka? En það stenst aldrei. Það sem er mergurinn málsins er að það verður mjög freistandi fyrir Háskóla Íslands að hækka þessi gjöld svo framarlega sem Framsfl. og Sjálfstfl. standa sig ekki í því að bæta stöðu háskólans.