Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Verkföll vegna deilu útvegsmanna og sjómanna hafa staðið mánaðartíma. Þrátt fyrir þrotlausa sáttafundi og sáttatilraunir standa enn verkföll yfirmanna á bátaflotanum. Þessi verkföll eru meginástæða þess atvinnuleysis, sem nú ríkir í landinu og víða í sjávarplássum jafnvel eina ástæðan. Hver verkfallsdagur bakar þjóðinni óbætanlegt tjón í skertum tekjum. Frv. því, sem hér er lagt fram, er ætlað að firra þjóðina því neyðarástandi, sem við blasir, ef ekkert er að gert. Frv. gerir ráð fyrir, að lögfest verði sáttatill. sáttasemjara, sem í megindeiluatriðum er samhljóða þeirri sáttatill., er hásetar og matsveinar og reyndar nokkur hluti vélstjóra á bátaflotanum hafa þegar samþykkt. Útvegsmenn og þrjú félög yfirmanna hafa samþykkt þá lausn, er frv. gerir ráð fyrir. Hefur mikill meiri hluti manna á bátaflotanum því samþykkt þá lausn. Segja má, að meginatriði þau, sem deilan hafi staðið um, séu um stofnun lífeyrissjóðs og greiðslu upp í fæðiskostnað. Samkomulagið um lífeyrissjóðinn, sem sáttatilraunirnar gera ráð fyrir, er í megindráttum í því fólgið, að samningsaðilar beiti sér fyrir því, að bátasjómönnum verði með lögum tryggð aðild að Lífeyrissjóði togarasjómanna og undirmanna á farskipum. Ef ekki næst samkomulag um aðild að þeim lífeyrissjóði skal stofnaður sérstakur lífeyrissjóður bátasjómanna, iðgjaldagreiðslur skulu vera 10% og greiða útvegsmenn 6. en sjómenn 4%. Sjóðurinn skal taka til starfa 1. jan. 1970 og greiðist það ár 40% iðgjalda, árið 1971 80% iðgjalda og full iðgjöld frá ársbyrjun 1972. Öllum bátasjómönnum er skylt að vera aðilar að sjóðnum, þó skal sjómönnum eigi skylt að vera aðilar að sjóðnum fyrstu fjóra mánuðina, sem viðkomandi er hjá sömu útgerð, séu þeir ekki þegar orðnir sjóðsfélagar, en ávallt er þó sjómanni heimilt að gerast aðili og ber þá að greiða iðgjöld í sjóðinn hans vegna. Þeim sjómönnum. sem hættir eru störfum á sjó, skal heimil áframhaldandi aðild, enda vinni þeir í landi við útgerð. Samkomulagið um greiðslur upp í fæðiskostnað skipverja á bátaflotanum er í því fólgið, að gert er ráð fyrir, að hluti af fæðiskostnaði sjómanna á fiskibátunum verði greiddur úr Aflatryggingasjóði sjávarútvegsins, þannig að til báta 151 brúttórúmlest og stærri verði greiddar 100 krónur vegna hvers áhafnarmanns á úthaldsdag, en til báta undir 151 brúttórúmlest að stærð verði þessi greiðsla 85 kr. á úthaldsdag og áhafnarmann. Ákvörðun úthaldsdagafjölda og áhafnarstærðar fer eftir almennum reglum sjóðsins. Útgerðarmenn skulu draga framangreindar upphæðir frá fæðiskostnaði sjómanna og fá þær endurgreiddar úr Aflatryggingasjóði. Til þess að standa straum af þessum kostnaði mun ríkisstj. hlutast til um, að lagt verði 1% almennt útflutningsgjald á fob-verðmæti fiskafurða. Um sáttatilraunirnar og tilraunir til afgreiðslu á þeim má segja, að þátttökuleysið í hinum ýmsu félögum hafi ráðið úrslitum í mörgum þeirra, og minni hluti félagsmanna í yfirmannafélögunum greiddi atkv., og aðeins hluti þeirra synjaði till. sáttasemjara. Meiri hlutinn í þessum félögum hefur því ekki tekið afstöðu til málsins. Eins og sakir standa hefur útlit fyrir sættir versnað, og er málið nú komið í algjöra sjálfheldu. Ríkisstjórninni er því sá einn kostur nauðugur að leysa málið á þennan hátt. Mikill meiri hluti þeirra, er starfa á bátaflotanum, hefur samþykkt þessa lausn með atkv. sínu. Það er því aðeins lítill minni hluti í félögunum, sem er lausninni mótfallinn, þótt í meiri hluta hafi orðið í þessum atkvæðagreiðslum. Ríkisstj. grípur inn í deilur þessar aðeins til að forða neyðarástandi og þjóðarvoða. Hér er miklu meira í húfi en svo, að hagsmunir yfirmanna einna á bátaflotanum verði látnir stöðva atvinnu þúsunda annarra. Verkfallið hefur magnað meira atvinnuleysi en við Íslendingar höfum þurft að þola í áratugi. Í þeim efnahagserfiðleikum, sem við búum nú við, megum við Íslendingar ekki við rýrnun þjóðartekna vegna innbyrðis ósamkomulags. Deila um smámuni má ekki steypa grunninum undan efnahag þjóðarinnar. Nauðsyn ber til að bera klæði á vopnin og láta þjóðarhagsmuni sitja í fyrirrúmi. Almenningur í landinu er búinn að fá nóg af atvinnuleysi. Hann hefur ekki trú á því, að þeir smámunir, sem á milli ber í deilum útvegsmanna og yfirmanna, réttlæti það tjón, er þegnarnir og þjóðarbúið verða að sæta vegna verkfallsins. Þjóðin krefst þess, að gripið sé í taumana, áður en algjört neyðarástand skapast í landinu. Ríkisstj. hefur af stórum fjölda landsmanna verið legið á hálsi fyrir að grípa ekki fyrr inn í deilur þessar. Það hefur hins vegar verið skoðun ríkisstjórnarinnar, að samningsaðilum ætti að gefast kostur á því að reyna til hins ýtrasta á hinn frjálsa samningsrétt. Á þennan rétt hefur nú reynt, og að því er talið verður svo sem þjóðarhagsmunir frekast geta leyft. Þess vegna er frv. þetta nú lagt fram. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Hér er til umr. frv. til l. um lausn kjaradeilu útvegsmanna og yfirmanna á bátaflotanum. Það er ekki að ófyrirsynju að af hálfu stjórnvalda, ríkisstj. og Alþ., sé gerð alvarleg tilraun til að leysa það vandræðaástand, sem skapazt hefur, þegar liðið er svo langt á vetur, sem nú er, 17. febr. er í dag og vertíð hvergi hafin nema á Vestfjörðum, annars staðar liggur fiskibátafloti landsmanna í höfn, bundinn í verkfalli, vegna vinnudeilu sem staðið hefur, að því er telja má, frá áramótum, þó beint verkfall hafi ekki staðið svo lengi. Ég er almennt þeirrar skoðunar, að það eigi að gera sem allra minnst að því að leysa kaupdeilur með lögum. Hitt viðurkenni ég, að þegar svo er komið sem nú er, að atvinnulausir menn í landinu eru um 6 þús. talsins, þar af má ætla, að a.m.k. helmingurinn mundi hafa vinnu, ef vertíð væri hafin með eðlilegum hætti, þá horfir málið öðruvísi við. Enn fremur eru sum byggðarlög, og hef ég þá í huga mína heimabyggð, Vestmannaeyjar, þannig á vegi stödd, að þeim bókstaflega blæðir út efnahagslega, ef ekki hefst vertíð á eðlilegum tíma, hún getur það að vísu ekki héðan af, en sem fljótast úr þessu, í ofanálag við þau vandræði, sem allir þekkja, að á undanförnum árum hefur aflaverðmæti farið lækkandi. Ég mun þess vegna ekki deila á ríkisstj. sérstaklega fyrir það að gera tilraun til að leysa þessa deilu með lögum, eins og nú er komið, þó almennt sé ég þeirrar skoðunar, að það eigi að reyna alla hluti fyrr. Ég er þar með ekki að viðurkenna, að allir hlutir hafi verið reyndir fyrr. Úr því sem komið er verður með einhverjum hætti að fá atvinnuvegi landsins til þess að starfa, því ella er öllum háski vís, líka þeim aðilum, sem nú bítast á um það í hvers hlut eigi að falla einhverjar tiltölulega fáar krónur á mánuði hverjum eða ári. En ég hef nú samt sem áður allmikið við þetta lagafrv. að athuga. Það er þá fyrst spurning, sem ég leyfi mér að bera fram til stjórnarvaldanna. Úr því að það þarf að höggva á þann hnút, sem er orðinn í atvinnulífinu, hvers vegna þá að gera það með því að leita lagasamþykkis á till., sem felld hefur verið í deilunni, þegar til er önnur till., sem að verulegu leyti hefur verið samþykkt? Á ég þar við það, sem mönnum mun vera kunnugt um, að bæjarráðið í Vestmannaeyjum hafði forgöngu um það að kanna til þrautar, hvort ekki væri hægt að ná samkomulagi milli hinna deilandi aðila þar í héraði og svo brá við, að það samkomulag náðist milli nefndra aðila á fundum með bæjarráði. Það samkomulag liggur alveg fyrir skjallega, og að hluta til er það þess eðlis, að það á sérstaklega við í því byggðarlagi. Ég tel þess vegna, að ekki sé eðlilegt, að samkomulagið í heild sé lagt fram sem lagafrv. til staðfestingar fyrir allt landið, en engu að síður þá vil ég leyfa mér að lesa hér upp þetta samkomulag, með leyfi hæstv. forseta, til þess að menn geti fylgzt með því. Þá er hér í frv., sem fram er lagt, vertíðarsamningur sá, sem sáttasemjari ríkisins lagði til að gerður yrði, en við hann eru gerðar breytingar í þessu samkomulagi, sem ég minntist hér á, að gert var í Vestmannaeyjum á milli deiluaðila. Það skal tekið fram, að ef þetta samkomulag væri unnið í meiri ró og næði en raun var á, þá mundi e.t.v. sumt í formi þess vera öðruvísi, t.d. eru ekki í réttri röð greinarnar í vertíðarsamningnum, en engu að síður les ég það, eins og það er. Það er þannig: „Breytingar og viðaukar við málamiðlunartillögu sáttasemjara, dags. 10. febr. 1969, til samræmis við samninga Sjómannafélagsins Jötuns og Vélstjórafélags Vestmannaeyja.“ Þetta er yfirskrift. Síðan kemur samkomulagið: „Þar sem í málamiðlunartill. stendur „Farmanna- og fiskimannasamband Íslands“ komi: Skipstjóra- og stýrimannafélagið Verðandi. 12. gr. Viðbót. Vinni skipstjóri og stýrimenn við löndun aflans í samningsbundnum frítíma, greiðist það með sem svarar tvöfaldri upphæð miðað við háseta. 10. gr. Breyting tryggingartímabila: a. Frá 1. jan. til 15. maí. b. Frá 16, maí til 30. sept. c. Frá 1. okt. til 31. des. 7. gr. Breyting. “- Ég vil skjóta því hér inn í, að þar hafa þeir skipstjórnarmenn í Vestmannaeyjum fallizt á nokkra lækkun, svo að samkomulagið er ekki allt á þá lundina, að þeir eingöngu strekki á hækkanir, en láti allt annað eiga sig. - „7. gr. Breyting. a. Á skipum allt að 100 brúttórúmlestum 32% miðað við fimm menn, 33% miðað við 6 menn, 34% miðað við 7 menn, 35% miðað við 8 menn, 36% miðað við 9 menn og 37% miðað við 10 menn. b. Á skipum yfir 100 brúttólestir 37% miðað við 12 menn. Ný grein: Um róðrafrí og helgarfrí. a. Eigi skal róið til fiskjar aðfaranætur helgidaga þjóðkirkjunnar, þó skal viðkomandi félagi heimilt að veita undanþágu frá þessu ákvæði, þegar bátar eru almennt byrjaðir veiðar í net og einnig, þegar beitt er með nýrri loðnu. b. Á tímabilinu frá 1. maí til vertíðarloka skal eigi vitjað um net á sunnudögum, þó skal heimilt að vitja um net á sunnudegi, ef næsti dagur á undan eða á eftir er samkvæmt samningi frídagur, sem ekki er róið á. c. Helgarfrí á togbátum, humar- og dragnótabátum skulu vera aðra hverja helgi og standa yfir í 48 klukkustundir. Um tilhögun fríanna verður nánar tilkynnt með samkomulagi undirrituðu af þeim aðilum, sem að samningi þessum standa, og skulu sektarákvæði greinar þessarar gilda fyrir umrætt samkomulag. Ofanskráð tekur ekki til skips, sem veiðir fyrir erlendan markað, þó skal á skipum yfir 150 rúmlestir, sem stunda togveiðar og eru í útilegu og ísa eða salta aflann um borð, heimilt að velja á milli framanskráðra helgarfría eða að skipverjar fái 24 klukkustunda hafnarfrí eftir hverja veiðiferð á tímabilinu 16. maí til 20. sept. Eigi er þó skylt að hafa hafnarfrí, ef veiðiferðin tekur skemmri tíma en fimm sólarhringa, en tryggt skal, að skipverjar fái fjögurra daga frí í mánuði enda falli þá helgarfríið niður. d. Á föstudaginn langa, páskadag, 1. maí og sjómannadaginn skal ekki róið eða verið á sjó. e. Séu ákvæði eða samkomulag greininni fylgjandi, svo og ákvæði um hafnarfrí brotin, skal aflaverðmæti úr veiðiferðinni renna til viðkomandi félaga. Ofanskráðar breytingar eru háðar því, að Sjómannafélagið Jötunn og Vélstjórafélag Vestmannaeyja annars vegar og Útvegsbændafélag Vestmannaeyja hins vegar hafi þessi ákvæði áfram í samningum sínum.“ Og síðan kemur: „Miðlunartillaga frá bæjarráði. Fastakaup stýrimanna og skipstjóra skal vera kr. 1150 á mánuði í stað kr. 624. Fyrir hönd Útvegsbændafélags Vestmannaeyja með fyrirvara um miðlunartillögu bæjarráðs. Ingólfur Arnarson. Kristinn Pálsson. Ólafur Sigurðsson. Fyrir hönd Skipstjóra- og stýrimannafélagsins Verðandi, Vestmannaeyjum, með fyrirvara um fundarsamþykkt. Guðjón Pálsson, form., Guðjón Pétursson, Hjörtur Hermannsson, Hafsteinn Stefánsson.“ Sem sagt, þarna náðist samkomulag, sem síðan var borið undir Skipstjóra- og stýrimannafélagið Verðandi og samþykkt þar með 61 atkv. gegn 13, en Útvegsbændafélagið samþykkti reyndar í trúnaðarráði að bera þetta ekki undir félagsmenn. Þannig var þetta samkomulag ekki undirritað og endanlegt og náði ekkú þeim tilgangi, að verkfallinu lyki og róðrar gætu hafizt. En eins og allir sanngjarnir menn hljóta að sjá, þá tel ég augljóst, að þessi till., sem svona nálægt samþykki var og ætla má að hefði hlotið endanlegt samþykki, ef hún hefði fengizt borin undir aðila, hefði verið lögfest heldur en tillagan sem felld hefur verið. Ég mun því freista þess að flytja brtt. við þetta frv. í þá átt að færa það til samræmis við þetta samkomulag, sem er svo miklu nær því að hafa átt samkomulagi að fagna hjá deiluaðilum en sú till. ríkisstj. Íslands, sem hér er gerð till. um að lögfest verði sem lausn á deilunni, sem yfir stendur. Þess má geta, að á samningafundunum, sem haldnir voru hér í gær, mun fulltrúi Skipstjóra- og stýrimannafélagsins Verðandi í Vestmannaeyjum hafa gefið til kynna að hugsanlegt væri, að þetta samkomulag, sem felst í sjálfri miðlunartillögunni, þ.e. að hækka kaup yfirmannanna á fiskiskipum, hið fasta kaup, úr 624 kr. í 1150 kr., kæmi ekki til útborgunar, nema þar sem skipverji væri í sama skipsrúminu í hálft ár a.m.k. Hugsanlegt hefði þess vegna verið að fara með þeim hætti í þetta, og þá má ætla, að ekki væri um neina lögþvingun að ræða, heldur hreinlega að lögfesta samkomulag, sem hafði þó ekki náð neinu formlegu samþykki, þannig að það gæti sem samningur leyst deiluna. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að halda hér lengri tölu um þetta mál að sinni, en mun sem sagt bera fram brtt. við það, og ég get lýst því yfir, að eins og frv. er, þá er ég á móti því, ég tel að hér sé farið rangt að með því að gera till., sem felld hefur verið, að lögum, en gera enga tilraun til þess að koma með þá till. til lausnar á málinu, sem er miklu nær því að hafa náð samkomulagi.



Herra forseti. Kjaradeila sú, sem risið hefur milli sjómanna og útvegsmanna, hefur staðið í fullan mánuð, hafði staðið nær því mánaðartíma, þegar loks var samið við undirmenn, en þá náðist ekki samkomulag við yfirmenn á fiskiskipunum og sú deila stendur enn. Nú er komið fram frv. frá hæstv. ríkisstj. um að leysa þessa kjaradeilu milli yfirmanna á fiskiskipaflotanum og útvegsmanna með því að gera að lögum þá till. sáttasemjara, sem fram kom á sáttafundi 12. febr., en yfirmenn á fiskiskipaflotanum felldu við atkvæðagreiðslu þá næstu daga á eftir. Það er enginn efi á því og dettur engum í hug að neita því, að það er mikil þörf á,og hefur raunar lengi verið, að þessi deila leystist. Margt er, sem veldur því og þarf ekki langt mál um að hafa. Deilan hefur þegar orðið íslenzku þjóðfélagi dýr, hún hefur að sjálfsögðu aukið mjög á atvinnuleysið, sem hér hefur verið geysilegt í vetur, hún hefur dregið verulega úr gjaldeyrisöflun og við hvorugu máttum við. En hvernig stendur á því, að þessi deila hefur dregizt svo mjög á langinn? Um það væri fróðlegt að fá nánari upplýsingar en fyrir liggja. Ég skal ekki fara langt út í forsögu þessa máls, en þó verð ég að lýsa undrun minni yfir því, hvað þessi deila hefur í rauninni staðið lengi, miðað við ýmsar forsendur, og ég hygg, að það sé með öllu fráleitt, eins og reynt hefur verið sérstaklega nú síðustu dagana, að skella þar skuldinni á annan aðilann fyrst og fremst eða algerlega, þ.e.a.s. sjómennina og þá alveg sérstaklega yfirmenn á fiskiskipaflotanum. Ég get ekki sagt annað en það, að miðað við það, hversu miklu máli skiptir fyrir þjóðfélagið í heild, að þessi deila leystist fljótt og vel, þá hefur hæstv. ríkisstj. farið sér furðulega hægt að því að reyna að leysa málið, a.m.k. svo að opinberlega sé um það kunnugt. Á henni hefur þó hvílt rík skylda til þess að vinna að lausn þessa mikla vanda. Á henni hefur ekki aðeins hvílt rík skylda vegna þess, að nauðsynlegt var að halda framleiðslunni gangandi og bjarga vertíðinni til þess að draga úr atvinnuleysi til þess að auka útflutningsverðmæti. Þessi skylda var og er mjög brýn, eins og allir vita. En ríkisstj. bar hér í rauninni sérstök skylda til þess að vinna að lausn þessarar deilu vegna þess, hvernig kaupdeilan við sjómannastéttina var til komin. Við stjórnarandstæðingar vöruðum við því á s.l. hausti, í nóvember- og desembermánuði, hvað af því kynni að hljótast, þegar sjómannakjörunum var mjög verulega raskað með lagasetningu frá Alþ. Sjómenn og útgerðarmenn höfðu lengi samið um hlutaskipti á hinum ýmsu veiðum, eins og kunnugt er, en núna fyrir áramótin voru þeir samningar ógiltir með l. og önnur hlutaskipti ákveðin sjómönnum mjög í óhag, en útgerðinni í hag. Um það skal ég ekkert dæma, hvort þeir samningar um hlutaskipti, sem giltu þangað til í des s.l. hafi að öllu leyti verið eðlilegir og réttlátir. Um það voru skiptar skoðanir, en hitt var alveg ljóst, að breyting þessara samninga með lögum hlaut að draga dilk á eftir sér. Það mundi ekki hjá því fara, að sjómannastéttin risi upp og gerði ákveðnar kröfur, þegar hennar hlutur var þannig með lögum lækkaður stórlega frá því, sem verið hafði. En þessum aðvörunarorðum var ekki sinnt, enda þótt fyrirsjáanleg væri kjaradeila, sem ómögulegt var að segja um, hversu erfið og vandleyst kynni að verða. En þegar kom fram í janúarmánuð og ljóst var, hverjar voru aðrar kröfur sjómanna, bæði undir- og yfirmanna, hygg ég, að margir hafi talið, að hér gæti tæplega orðið um mjög langa vinnustöðvun eða mjög erfiða kjaradeilu að ræða. Og ástæðurnar voru þær, að sjómenn, jafnt undir- sem yfirmenn, höfðu sett fram kröfur, þar sem meginkröfurnar voru það sanngjarnar og það lágar, liggur mér við að segja, að það virtist nánast útilokað annað en hægt yrði á þeim grundvelli, eða með tilliti til þessara meginkrafna, að semja á tiltölulega skömmum tíma og án þess að það væri mjög mikil viðbót fyrir útgerðina að taka á sig þær kvaðir. Sjómenn fóru sem sagt ekki fram á það, að hlutaskiptunum yrði breytt í hið fyrra horf, eins og verið hafði áður en breyting var þar á gerð með lögum. Þeir sættu sig við það, sem orðið var í þeim efnum eftir atvikum, og því hafa vafalaust valdið ýmsar ástæður. m.a. sú, að æ fleiri fiskimenn hafa nú á síðustu misserum orðið að sætta sig við það, að það voru ekki hlutaskipti, sem tryggðu þeim í rauninni það kaup, sem þeir fengu, heldur yrðu þeir að sætta sig við lágmarkskauptrygginguna eina, þar sem hluturinn í ýmsum tilfellum náði ekki þeirri kauptryggingu. En nú voru kröfur sjómanna sem sagt ekki um óbreytt hlutaskipti eða hlutaskiptin gömlu, heldur voru meginkröfurnar tvær. Í fyrsta lagi, að þeir fengju fæðiskostnað greiddan af útgerðinni. Þar var um að ræða gamla kröfu og kröfu, sem er orðin að reglu víðast hvar eða jafnvel alls staðar í fandi, þar sem menn vinna fjarri heimilum sínum. Og þegar það kom einnig fljótlega í ljós, að sjómennirnir voru tilbúnir til þess að semja hér aðeins um hluta af fæðiskostnaði, virtist það nokkuð ljóst, að þarna átti að vera grundvöllur fyrir samkomulagi, og það raunar miklu fyrr en raun varð á. Niðurstaðan varð svo sú, að samningar tókust við undirmenn, og þeir eru í stuttu máli á þá lund, að af óskiptum afla er tekinn ákveðinn hluti, sem rennur í sérstakan sjóð, sem greiðir síðan hluta af fæðiskostnaði. Hin aðalkrafa bátasjómannanna var aðild að lífeyrissjóði, og það kom í rauninni fljótlega í ljós, þegar farið var að ræða þá kröfu, að fyrst og fremst lögðu sjómennirnir áherzlu á að fá slíka aðild viðurkennda í prinsippinu. Þeir gátu hugsað sér að semja um, að þetta mál kæmi til framkvæmda í áföngum, eins og varð niðurstaðan í þeim samningum við undirmenn, sem gerðir voru fyrir fáum dögum. Það var þess vegna heldur ótrúlegt, að lífeyrissjóðsmálið í því formi, sem það var rætt á samningafundum, hefði þurft að valda eins tilfinnanlegri og langvarandi deilu og raun varð á, því að í sambandi við það er þess að geta, eins og alkunnugt er, að æ fleiri starfsstéttir hafa öðlazt slík réttindi á undanförnum árum, og að undanförnu hefur það verið rætt mikið, og jafnvel undirbúið af hálfu hins opinbera, að setja löggjöf um lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn. Að vísu veit maður ekki, hver endir kann á slíku að verða, en þetta er þó stefnuatriði, sem þegar má segja, að hafi verið tekið upp af hálfu þings og ríkisstj. að stefna bæri að því, að allir landsmenn geti orðið aðilar að lífeyrissjóði. Ég vil því segja, að miðað við þessar aðalkröfur sjómanna gegnir það í rauninni furðu, hversu langvinnt og erfitt úrlausnar þetta verkfall hefur orðið. Og ég verð að segja, að það hefur ekki borið, a.m.k. opinberlega. mikið á frumkvæði hæstv. ríkisstj. að því er varðar möguleika á að leysa þessa deilu. Ýmsir eru þeirrar skoðunar, að tregða útvegsmanna við það að ganga til samninga um tiltölulega einföld atriði hafi ekki sízt stafað af því, að þeir gerðu sér vonir um að ríkisstj. skærist í þessa deilu með því að setja lög um málið. Þetta hefur hæstv. ríkisstj. nú ekki gert fram að þessu og virðist svo, sem hún hafi ekki talið æskilegt eða rétt að setja slíka löggjöf meðan deilan stóð við undirmennina, milli útvegsmanna og undirmanna á skipunum, en hins vegar telji hún nú rétt og nauðsynlegt að setja slíka löggjöf, þegar deilan stendur einungis við yfirmennina. Nú skal ég sízt draga úr því, að það er fyrir löngu orðin full þörf á, að þessi erfiða og ákaflega dýra deila leysist. En ég vil spyrja, er það svo mikið, sem í raun og veru ber á milli, að þetta sé eini möguleikinn til þess að leysa deiluna, að setja þar um löggjöf? Mér er tjáð, ég get ekki fullyrt, hvort rétt sé, að í rauninni sé um smámuni að ræða til þess að gera. Það sé e.t.v. um 500 kr. viðbótartryggingu að ræða til þess að hægt hefði verið að leysa þessa deilu og hægt væri jafnvel í dag að leysa þessa deilu. Ég veit ekki, hvort þetta er rétt, en ég hygg, að það sé ekki um stórar fjárhæðir að ræða. heldur tiltölulega litlar. Og sé það rétt, tel ég, að það sé óneitanlega viðurhlutamikið fyrir Alþ. að taka samningsrétt af aðilum án þess að hafa kynnt sér þessi mál, án þess að hafa kynnt sér forsendurnar og þá möguleika, sem kunna að vera til þess að leysa deiluna án þess að til lagasetningar komi. Nú skal ég ekki, þar sem ég er þessu máli allt of lítið kunnur, ekki fjölyrða um möguleika á þessu. Hæstv. sjútvmrh. hefur gert till. um, að þetta mál fari til sjútvn. Nú teldi ég það í hæsta máta eðlileg vinnubrögð, og ætti ekki að þurfa að tefja lausn þessarar deilu neitt, að sú n., sem fær málið til meðferðar, kalli fulltrúa deiluaðila á sinn fund og hún kanni, hvað raunverulega ber á milli, að hún athugi, eftir því sem hún hefur föng til á stuttum tíma, hvort möguleikar væru á því á síðustu stundu að leysa þetta mál án lögbindingar, hvort e.t.v. væru möguleikar á því, að Alþ. kysi sáttanefnd til þess að vinna að lausn málsins með sáttasemjara. Ég varpa þessu fram til athugunar fyrir þá n., sem fær málið til meðferðar, því að sé svo, að sáralítið beri á milli, er þeim mun meiri ástæða til þess að reyna að leysa þetta mál án lögbindingar, sé þess nokkur kostur. Eins og fram kom í ræðu hv. 6. þm. Sunnl., felst í því frv., sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt hér fram, að lögbinda þá sáttatill., sem fram kom hjá sáttasemjara 12. febr. s.l., en. það er sú till., sem yfirmenn hafa fellt með allmiklum mun atkv., en útvegsmenn hafa hins vegar samþ. með mjög verulegum atkvæðamun. Það er því ljóst, að með frv., eins og það nú liggur fyrir, er tekin alger afstaða með þeirri till., sem útgerðarmenn höfðu samþ., en yfirmenn á fiskiskipaflotanum höfðu fellt. Þetta tel ég út af fyrir sig á engan hátt eðlilegt að standa þannig að málum, en hitt hefði þá verið miklu eðlilegra að fara þarna einhverja millileið eða, líkt og hv. 6. þm. Sunnl. benti á, taka upp nánast þá till., sem virtist næst því að fullnægja báðum aðilum eða báðir aðilar virtust geta nokkurn veginn sætt sig við. Ég vil að lokum segja þetta. Það er alveg hárrétt, að fyrir íslenzkt efnahagslíf er það brýn nauðsyn að leysa þessa deilu, og hefði raunar átt að vera búið að leysa hana fyrr en nú, en ég tel, að lögþvingun sé ekki rétta leiðin. Ef nokkrir aðrir möguleikar eru fyrir hendi, þá er ekki rétt af Alþ. að fara út á þá braut, það er prinsipatriði. Ég tel, að það sé mjög háskalegt, ef farið er út á þessa braut, og það eigi ekki að gera, svo framarlega sem nokkrir aðrir möguleikar eru til. Ég hef látið í ljós þá skoðun eða tel mig hafa fregnir um það, að í þessari deilu beri ekki meira á milli en það, að það ætti að vera hægt, jafnvel nú á elleftu stundu, að leysa hana eftir öðrum leiðum en lögþvingunarleiðinni. Ég býst raunar við, að ef útgerðarmenn eða þeir, sem þar hafa ráðið ferðinni, hefðu ekki treyst því, að hæstv. ríkisstj. skærist í leikinn, væri búið að leysa þessa deilu, en það hafi einmitt verið traust þeirra eða trú þeirra á það, að hæstv. ríkisstj. mundi koma á sínum tíma og setja löggjöf um málið, sem hefur valdið því, að þessi deila hefur orðið langvinnari og torleystari en í rauninni tilefni virtist vera til af hálfu þeirra, sem þarna deildu um kaup og kjör. Ég vil að síðustu vara mjög við því, sem mér virðist hafa verið nokkuð áberandi núna allra síðustu dagana og raunar kynt undir í málgögnum hæstv. ríkisstj., en það er að skella allri skuldinni af þessari kjaradeilu, eins og hún nú er orðin, á yfirmenn á fiskiskipaflotanum, það sé vegna þrjózku og þrákelkni þeirra eingöngu, að þessi deila sé ekki leyst. Það er vafalaust, að þessi kenning fær einhvern byr vegna þess, að allir vilja, að þetta verkfall leysist sem allra fyrst. En ég held, að það sé ekki rétt og ekki viturlegt að leggja málin þannig fyrir að kenna yfirmönnum á skipaflotanum eingöngu um, að ekki hafa tekizt samningar í þessu máli. Þessi stétt manna, yfirmenn á íslenzka fiskiskipaflotanum, eru engir vandræðamenn, síður en svo. Þetta eru menn, sem íslenzkt þjóðfélag stendur í mikilli þakkarskuld við fyrir þeirra framlag fyrr og síðar til íslenzka þjóðarbúsins. Þetta eru mætir og mikilhæfir menn, sem eru okkur íslendingum einhver mikilvægasta þjóðfélagsstéttin, hvernig sem á er litið, og við megum einna sízt við að beita þvingunum eða rangindum á nokkurn hátt. Ég vil þess vegna algerlega mótmæla þeirri kenningu, sem verið er að halda að mönnum nú, að það sé eingöngu um þrákelkni þessara manna að ræða, að ekki hefur verið samið. Ég tel, að þar sé ekki rétt með mál farið og þeir hafi ekki gefið tilefni til þess að mál væru þannig lögð fyrir. En með því að taka hér upp í þetta frv. þá miðlunartill., sem yfirmennirnir voru búnir að fella, en útvegsmenn voru búnir að samþykkja, þá er í rauninni óbeint tekið undir þetta og það tel ég algerlega óeðlilegt og hefði, eins og ég áðan sagði, verið eðlilegra, að hæstv. ríkisstj. hefði þá komið fram með aðra till., sem mátti segja, að færi nær því, sem samkomulag virtist geta orðið um. En að síðustu vil ég segja þetta. Ég tel, að enn sé ástæða til þess að reyna til þrautar samningaleiðina, og ég vil vara við því að fara lögþvingunarleiðina, ef nokkur önnur leið er fær.



Herra forseti. Í sambandi við þetta mál væri að sjálfsögðu full ástæða til þess að ræða atvinnumálin og kjarasamningamálin almennt. Það mun ég þó ekki gera, þar sem hæstv. ríkisstj. hefur sérstaklega óskað eftir, að afgreiðslu þessa máls væri hraðað, og hún hins vegar hefur lýst því yfir, að almennar umr. um atvinnumál yrðu látnar fara fram hér á Alþingi nú í vikunni eða n.k. fimmtudag. Ég kemst þó ekki hjá því að víkja aðeins nokkuð að þessum málum. Það væri auðvitað ástæða til þess í sambandi við þetta mál að rifja upp stefnu og sögu hæstv. ríkisstj. í kjarasamningamálum. Tímans vegna get ég þó ekki farið út í það nema að örlitlu leyti. Ég ætla þó aðeins að minna á það, að í öndverðu lýsti þessi hæstv. ríkisstj. því yfir, að hún ætlaði ekki að hafa afskipti af kaupgjaldsmálum og kjarasamningum. Þeim málum ætti að skipa með frjálsum samningum atvinnurekenda og launþega. Frá þessari stefnu hefur ríkisstj. hvað eftir annað vikið og gripið inn í kjaradeilur með lagasetningu, og hún hefur gert það oftar en nokkur önnur ríkisstj. hér á landi. Það segir að sjálfsögðu sína sögu og ber því vitni, hver ókyrrð hefur oft og tíðum verið ríkjandi á vinnumarkaði í tíð þessarar ríkisstj. Ég ætla aðeins að rifja það upp með örfáum orðum, hvenær og við hvaða tækifæri ríkisstj. hefur gripið inn í kjaradeilur með lagasetningum, og raunar oftast nær með brbl. Þar er fyrst að nefna brbl. nr. 84 frá 1962 til lausnar síldveiðideilunni sumarið 1962. Í þeim 1. var svo fyrir mælt, að kaup og kjör síldveiðisjómanna skyldu ákveðin með gerðardómi. Næst er að nefna brbl. nr. 64 frá 1963 um lausn kjaradeilu verkfræðinga. Þar var líka kveðið svo á, að gerðardómur skyldi ákveða kaup og kjör verkfræðinga og setja gjaldskrá. Þessi brbl. voru sett í tilefni af verkfalli stéttarfélags verkfræðinga, og í þeim voru jafnframt verkföll bönnuð. Þá má nefna lög nr. 18 frá 1965, um lausn kjaradeilu atvinnuflugmanna. Þau lög bönnuðu verkfall, sem atvinnuflugmenn höfðu boðað til, og ákveðið var, að kjörin skyldu ákveðin af gerðardómi, og verkföll til þess að knýja fram aðra skipun voru í þessum lögum bönnuð. Næst er að nefna brbl. nr. 79 frá 1966, um lausn deilu framreiðslumanna og veitingamanna. Þessi lög mæltu svo fyrir, að gerðardómur skyldi skipaður, og hann ætti að ákveða kaup og kjör faglærðra framreiðslumanna og barmanna í veitingahúsum, en verkfall hafði staðið yfir um vikutíma, þegar þessi brbl. voru sett. Í þessum lögum voru einnig verkföll bönnuð, þ. á m. samúðarverkföll. Enn má nefna brbl. nr. 63 1967 um lausn deilu stýrimanna, vélstjóra og loftskeytamanna á íslenzkum farskipum og eigenda íslenzkra farskipa. Þessi lög áttu að gilda þangað til nýr samningur tækist um önnur kjör. Enn fremur má geta þess, að í nokkrum tilfellum hefur verið um það að ræða, að gripið hefur verið inn í kjaradeilu með þeim hætti, að kjarasamningar hafa verið framlengdir. Slíkt átti sér t.d. stað með 1. nr. 85 frá 1961, þar sem kveðið var á um framlengingu samninga á milli læknafélaga og sjúkrasamlaga, og sama máli gegndi um brbl. nr. 51 frá 10. maí 1967, um framlengingu á kjarasamningi á milli Apótekarafélags Íslands og Lyfjafræðingafélags Íslands. Það eru þannig orðin æðimörg lögin, sem hafa gripið inn í kjaradeilu í tíð núv. ríkisstj. þrátt fyrir það fyrirheit, sem hún gaf í öndverðu um það, að hún ætlaði ekki að blanda sér í þessi mál, heldur láta atvinnurekendur og launþega um það að semja um kaup, án atbeina lagasetningarvaldsins. Og það er vissulega dálítið einkennilegt, að það skuli vera og hafa orðið hlutverk Alþýðuflokksins að standa að setningu allra þessara laga um lögbindingu kaups með einum eða öðrum hætti, vegna þess að í þeim örfáu tilfellum, þar sem gripið hafði áður verið til gerðardóms hér á landi í kaupdeilum, hafði Alþfl. verið því mjög andvígur og hann var því svo andvígur árið 1938, að þegar lög voru sett um ágreining þann, sem þá var á milli útgerðarmanna botnvörpuskipa og sjómanna um kaup og kjör og það var ákveðið, að sá ágreiningur skyldi lagður í gerð, þá dró Alþfl. ráðh. sinn út úr þeirri ríkisstj. Hið sama skeði svo árið 1942, þegar sett voru l. nr. 1 frá 1942 um gerðardóm í kaupgjalds- og verðlagsmálum. Þá dró Alþfl. líka sinn ráðh. út úr þeirri ríkisstj. Það má þess vegna segja, að saga og viðhorf þeirra Harald, Guðmundssonar og Stefáns Jóh. Stefánssonar sé nokkuð annars konar en núv. hæstv. sjútvmrh., Eggerts G. Þorsteinssonar, sem hefur það hlutverk hér nú að mæla fyrir setningu þessara laga og beita sér fyrir þeim. Ég ætla ekki hér að fara að orðlengja um þá vinnudeilu, sem hér hefur staðið að undanförnu, og sjómannaverkfall það, sem hér hefur staðið yfir um mánaðartíma. En ég rifja það þó upp og undirstrika það, sem kom fram í ræðu hv. 5. þm. Reykn., sem talaði hér næstur á undan mér, að tilefni til þess verkfalls má alveg óefað að verulegu leyti rekja til þeirrar lagasetningar, sem átti sér stað hér fyrir áramótin, sem sé löggjafarinnar um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, þar sem horfið var að því ráði að grípa enn sinu sinni inn í samninga um kaup og kjör og breyta þeim með lagaboði, þar sem um það var í reyndinni að ræða vegna þess, að þau lög breyttu raunverulega hlutakjarasamningum, sem gilt höfðu. Ég segi eins og hv. síðasti ræðumaður, að ég ætla engan dóm að leggja á það og hef aldrei lagt neinn dóm á það, hvort þau hlutaskiptakjör voru eðlileg og sanngjörn eða ekki, en það hafði verið gerður samningur um þau, fullkomlega gildur samningur. Undir þann samning höfðu útgerðarmenn skrifað. Við þann samning áttu þeir að standa, þangað til hann féll úr gildi með eðlilegum hætti, og um ný hlutaskiptakjör átti að semja, þegar sá samningur var úr gildi genginn, en löggjafinn átti ekki að grípa inn í með þeim hætti, sem gert var. Við aðvöruðum, eins og sagt var hér áðan, gegn því að hverfa að þessari leið. Við spáðum því, að það mundi draga dilk á eftir sér, og það hefur sannazt. Það var auðvitað auðséð, að slíkt mundi leiða til deilu. En ríkisstj. og stuðningsmenn hennar skelltu skollaeyrum við þessum aðvörunum okkar. Það má að sjálfsögðu segja, að úr því, sem komið er, hafi það litla þýðingu að vera að rifja þessa sögu upp. Samt sem áður er það svo, að hún má ekki gleymast. Hún má gjarnan verða víti til varnaðar, en auðvitað verður að horfast í augu við það, sem orðið er, og hvað sem tilefninu og ástæðunni til þessarar deilu og til þessa verkfalls, sem hér hefur verið háð, líður, þá er verkfallið staðreynd, sem verður að horfast í augu við og verkfallið verður að leysa. Um það eru í rauninni allir sammála vegna þess, að þjóðin hefur ekki efni á því, að því sé haldið áfram. Hér er enn einu sinni farið inn á þá braut að grípa inn í deilu með lagasetningu. Hér er það lagt til, að lögfest verði miðlunartill. sú, sem sáttasemjari ríkisins í vinnudeilum hefur lagt fram og atkvgr. hefur farið fram um. Hér er ekki lagt til, eins og svo oft áður, að mál þessi séu útkljáð með gerðardómi, heldur er hér farið inn á nýja leið, sem ég veit satt að segja ekki til, að eigi sér fordæmi hér á landi, þó að hún sé þekkt annars staðar frá, að lögfesta miðlunartill. sáttasemjara. Og að sjálfsögðu má segja það, að það sé nokkur blæmunur á þessu tvennu að setja lög um gerðardóm og lögfesta miðlunartill. sáttasemjara, þar sem þá hefur þó þegur verið gengið um þau stig, sem gert er ráð fyrir í vinnulöggjöfinni, sáttatilraunir reyndar með lögboðnum hætti og sáttasemjari lagt fram sína miðlunartill. og borið hana undir atkvgr. Þetta er að vísu nokkuð annað í mínum augum heldur en þegar gripið er inn í kjaradeilu, áður en farið hefur verið með þessum hætti að lögum. En auðvitað vaknar sú spurning, hvort það hefði ekki verið hægt að leysa þessa deilu með frjálsum samningum. Það er satt, að það hefur þegar tekizt að leysa meginhluta deilunnar að því leyti, að samningar hafa tekizt við bátasjómennina, enda þótt samningar hafi nú ekki tekizt enn við yfirmenn. En ég hef áður látið í ljós þá skoðun, að mér þætti furðu gegna. hvað samningar um þessi efni drægjust á langinn, og ég get gert það enn. Ég tek undir það, sem hér hefur komið fram og m.a. kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, 5. þm. Reykn. að þær kröfur sem gerðar voru af sjómanna hálfu í þessu máli, virðast manni eftir atvikum hafa verið mjög sanngjarnar, vegna þess, að þar var farið fram á, ef maður lítur aðeins á höfuðkröfurnar, fæðiskostnað. sem menn yfirleitt munu nú fá greiddan ef þeir vinna utan síns heimilis, og í annan stað var farið fram á stofnun lífeyrissjóðs í áföngum, stofnun lífeyrissjóðs, sem sjómenn á öðrum skipum, eins og togurum og farskipum, þegar hafa, og stofnun lífeyrissjóðs, sem á samkv. yfirlýsingum, sem þar um hafa verið gefnar hér á Alþ., að stofna fyrir alla landsmenn innan tíðar. Og ég geri ráð fyrir því, að það verði staðið við þær yfirlýsingar og þá ætla ég, að sú löggjöf ætti að vera komin á og til framkvæmda á svipuðum tíma og ákvæðin um lífeyrissjóð sjómanna verða komin til framkvæmda að öllu leyti. Svo að í sjálfu sér er ekki þarna um mikið að ræða. Ég skal ekki segja um það, hverjar kröfur yfirmannanna hafa verið. Þær kunna að hafa verið aðrar og meiri. En eftir stendur það, sem hæstv. sjútvmrh. sagði hér áðan, að það væru aðeins smámunir. sem á milli bar. Og það var nefnd tala áðan af síðasta ræðumanni í því sambandi 500 eða 600 kr. á mánuði. Sé það nú svo, að þetta verði að hafa fyrir satt og því er yfirlýst, eins og ég sagði, af hæstv. ráðh., að hér sé aðeins um smámuni að ræða, þá hljóta menn að spyrja. Hvers vegna í ósköpunum er ekki um þetta samið og þetta leyst með samningum? Það er hér um smámuni að ræða, en annars vegar stendur þjóðarbúið á heljarþröm vegna þess, að ekki er samið og samningar ekki takast. Hvers vegna eru þessir smámunir látnir standa í veginum? Ég held, að það væri ástæða til þess, að hæstv. sjútvmrh. gerði nánari grein fyrir því, hverjir þessir smámunir væru og hvernig á því standi, að ekki skuli hafa verið hægt að komast að einhverri málamiðlun um þá smámuni, þegar jafnstórkostlegir hagsmunir eru í húfi annars vegar og hér. Því að auðvitað er það öllum ljóst, að hér eru stórkostlegir hagsmunir í húfi. Afkoma þjóðarbúsins er auðvitað undir því komin, að bátaflotinn komist af stað. Það er öllum ljóst, að hér er ríkjandi fullkomið vandræðaástand í landinu, og það hefur verið ríkjandi frá áramótum, sívaxandi atvinnuleysi, stórkostlegt atvinnuleysi, stórkostlegra en hér hefur þekkzt um áratugi. Það var þó sagt, þegar gengið var fellt fyrir áramótin, að það mundi hleypa nýju blóði í útflutningsatvinnuvegina, gengislækkunin mundi láta hjól þeirra snúast ásamt þeim ráðstöfunum, sem gerðar yrðu þar jafnframt, og atvinnuástandið átti að vera sæmilega tryggt. Hæstv. sjútvmrh., sem nú mælir fyrir þessu frv. hér og gerist oddviti í því að koma því fram, mætti á fundi hjá útgerðarmönnum, Landssambandi ísl. útvegsmanna, nokkru fyrir áramót og í Alþýðublaðinu 7. desember var sú ræða, sem hann flutti á því þingi, allrækilega reifuð. Þá lét hæstv. sjútvmrh. m.a. þau orð falla, sem ég vildi mega lesa upp, með leyfi forseta, en þar var hæstv. sjútvmrh. að gera grein fyrir þeim lagafrv. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, sem ríkisstj. hugðist þá leggja fram eða hafði lagt fram á Alþ.: „Með þeim lagafrumvörpum, sem ríkisstj. hefur nú lagt fyrir Alþingi um öruggari rekstrargrundvöll íslenzks sjávarútvegs, er gerð tilraun til að tryggja sem mesta atvinnu.“ Sú tilraun hefur nú ekki tekizt. Þar tala staðreyndirnar skýru máli, því að atvinnuleysið hefur aldrei verið meira en eftir þetta. En hæstv. sjútvmrh. fylgdi þessum orðum sínum eftir og bætti við: „Takist þetta ekki, mun verða nauðsynlegt að efna til nýrra alþingiskosninga og láta á það reyna, hvort fyrir hendi er þingræðislegur meiri hluti fyrir þeirri stefnu, sem haldið hefur verið, eða nýrri stefnu.“ Ýmsum þykir nú fullreynt, að það hafi ekki tekizt, sem hæstv. sjútvmrh. var að tala um, en enn hefur nú ekki verið efnt til nýrra kosninga og kannað, hvort þingræðislegur meiri hluti er fyrir hendi við þá stefnu, sem fylgt hefur verið að undanförnu og fylgt er enn. En væntanlega verður það nú gert á næstunni, eða a.m.k. þykir mér ólíklegt, að hæstv. sjútvmrh. muni öllu lengur sitja í þeirri stjórn, sem ekki hefur getað efnt betur þær fyrirætlanir, sem honum voru efst í huga á þessum desemberfundi í Landssambandi ísl. útvegsmanna. Hæstv. sjútvmrh. sagði hér áðan í sinni framsöguræðu, að meginástæðan til atvinnuleysis væri sjómannaverkfallið, og sums staðar væri það raunar eina ástæðan. Það er auðvitað laukrétt, að sjómannaverkfallið á geysimikinn þátt í því atvinnuleysi, sem hér hefur verið, en því er miður, að það er langt frá því að vera eina ástæðan. Og þó að þetta sjómannaverkfall leysist, skulu menn varast að gera sér gyllivonir um það, að allt atvinnuleysi verði þar með úr sögunni. Enda hefur nú hæstv. ríkisstj. orðið að viðurkenna það í þeim samningum, sem hún hefur gert við verkalýðsfélögin, þar sem hún hefur sett á fót sérstakar n. til þess að fjalla um þessi mál, fylgjast með þeim, kanna þau og gera till. um þau og heitið því að verja ákveðinni upphæð, sem einhvern tíma hefði að vísu þótt dálaglegur skildingur, en er nú kannske ekki orðinn svo sérlega stór, til þess að efla atvinnu. Ég efast nú ekki um, að það muni miklu meira þurfa til að koma. En út í það ætla ég sem sagt ekki að fara að þessu sinni, ég geymi mér það til þess tíma, þegar rætt verður almennt um atvinnuástandið og atvinnumálin. Eins og ég hef þegar sagt, er ég mjög forviða á því, að þessi deila, sem hér er um að tefla, skuli ekki hafa verið leyst með frjálsum samningum. Náttúrlega er hér ekki ástæða til þess, og ég ætla ekki að fara að ræða sérstaklega um þann hátt, sem á er hafður um sáttaumleitanir í vinnudeilum, en óneitanlega hlýtur það að hvarfla að manni í sambandi við svona mál, hvort þeir starfshættir og þau vinnubrögð, sem þar eru viðhöfð, séu ekki orðin nokkuð stöðnuð og úrelt og hvort það þurfi ekki að fara að taka að einhverju leyti þar upp nýja starfshætti. Það er mjög einkennilegt, að svona hlutir skuli geta gerzt. Og það er í sjálfu sér einkennilegt, að það skuli ekki hafa verið leitað fleiri úrræða til þess að leysa þessa deilu með sáttum. Það hefði t.d. ekki verið úr vegi, að það hefði verið skipuð sérstök sáttan. til þess að leita eftir sáttum í þessari deilu. Og það hefði ekki verið úr vegi, að það hefði verið leitað til stjórnmálaflokkanna um að nefna menn í þá n. Því hefur verið lýst yfir, a.m.k. af hálfu Framsfl., að hann væri reiðubúinn að leggja sitt lið til lausnar þessari deilu, en til hans hefur ekki verið leitað og við hann hefur ekkert verið talað. Það eina, sem hefur heyrzt, eru hin einkennilegu skrif stjórnarblaðanna og þó alveg sérstaklega Morgunblaðsins, sem er þar alveg í sérflokki og hefur haldið því fram, að manni virðist, að það væru stjórnarandstæðingar, sem stæðu helzt í vegi fyrir sáttum í þessari vinnudeilu. Það hefði verið ráð af stjórnarinnar hálfu að láta reyna á það og kveðja stjórnarandstæðinga einnig til þess að taka þátt í þessum sáttaumleitunum. En það hefur ekki verið gert. Heldur hefur því dag eftir dag verið haldið fram í Morgunblaðinu, að það væru kommúnistar, eins og þeir segja, og framsóknarmenn, sem berðust eins og ljón gegn sáttum, og það hefur lagzt svo lágt, þetta málgagn, sem vill láta kalla sig hið heiðarlega fréttablað, að tilgreina tvo hv. þm., sem hafi verið hér á ákveðnum tíma í þinghúsinu, sem vinni gegn því, að sættir tækjust. Og svo þegar þessir tveir hv. þm. hafa borið af sér sakir og hrakið algerlega þessi ósannindi, þá hefur Morgunblaðið, hið heiðarlega fréttablað, sagt þannig frá því, a.m.k. að því er annan þeirra snertir, að hann hafi verið staðinn að verki. Ég held, að þarna sé að finna íslenzkt met síðari tíma í fréttaflutningi, en aðalatriðið er, að það hefur sem sagt ekki verið leitað neinna nýrra ráða til þess að leysa deiluna, sem þó hefði verið fullkomin ástæða til. Það má hins vegar segja, að það hafi að öllu leyti verið farið eftir vinnulöggjöfinni í þessu efni. Sáttasemjari hefur reynt að koma sáttum á, hann hefur lagt sína miðlunartill. fram og hún hefur verið borin undir atkv. Henni hefur verið hafnað, að vísu þó á þann veg, að allmargir hafa léð henni já-atkv. og í annan stað er það rétt, sem kom fram hjá hæstv. ráðh., að undarlega margir virðast hafa leitt þessi mál hjá sér og ekki mætt til atkvgr. eða tekið þátt í henni, en það verður þó að segja, að það ætti að vera lágmarkskrafa, sem gerð er til þessara manna, er þeir eiga í deilu, að þeir taki þátt í atkvgr., sem fram fer um miðlunartill. Og það er náttúrlega fullkomin ástæða fyrir þá aðila, sem hér eiga hlut að máli, að taka það til athugunar, hvernig þessum málum er komið að því leyti til. En samkomulag hefur sem sagt ekki náðst og verkfallið stendur. Samkomulag hefur að vísu náðst, eins og ég hef þegar sagt, við bátasjómennina, en það stendur á yfirmönnunum. Það stendur á því, að samkomulag náist á milli útgerðarmanna og yfirmanna á bátaflotanum. Það þarf náttúrlega ekkert að fjölyrða um það, hvílíkt vandræðaástand þetta er og hvílíkur voði þjóðarbúinu er búinn af því, að þetta verkfall standi áfram. og þess vegna hljóta allir að leggjast á eitt um það að reyna að leysa þetta og vilja leysa þetta verkfall og þessa deilu. Þegar tillit er tekið til þess, hvernig málin standa nú að því leyti til, að þessi miðlunartill. hefur þó verið lögð fram og henni hafa greitt allmargir atkv., allmargir setið hjá og samningar þegar tekizt við meginþorra þeirra, sem í þessari deilu hafa átt, en þó allra helzt, þegar tillit er tekið til þeirra hagsmuna, sem hér eru í húfi fyrir þjóðfélagið og nauðsyn þess, að þessi deila leysist, munum við framsóknarmenn ekki standa í vegi fyrir því, að þetta frv. nái fram að ganga. Við munum hins vegar ekki greiða þessu frv. atkv. Við álítum, að þetta vandamál, sem hér er um að tefla. sé aðeins liður í miklu stærra vandamáli, sem þyrfti að taka til meðferðar í heild, vandamáli, sem við teljum stjórnina að miklu leyti bera ábyrgð á og við teljum þess vegna eðlilegt, að hún beri ábyrgð á þessu máli og á þessari lagasetningu. Við teljum, eins og reyndar hefur komið þegar fram í því, sem ég hef sagt, að þó að þetta mál leysist, séu mörg önnur vandamál enn eftir óleyst og með þessu máli og afgreiðslu þess verði aðeins um stundarfrið að ræða. Við álítum, að það hefði þurft að líta á mál þessi öll frá víðari sjónarhól en hér hefur verið gert, og þar við bætist svo það, að það er stefna Framsfl., að kjaramál séu leyst með frjálsum samningum. Við teljum, að þær samningatilraunir, sem átt hafa sér stað í þessari deilu, hafi af einhverjum ástæðum ekki farið þannig úr hendi, sem átt hefði að vera. Og við teljum, að ef rétt hefði verið á haldið, hefði verið hægt að koma samningum á. Þess vegna viljum við ekki standa að þessari lagasetningu á þann veg að greiða henni atkv., en við viljum heldur ekki standa í vegi fyrir því, að endir sé bundinn á þessa deilu. Auðvitað er það svo, að þó við séum að meginstefnu til andvígir því að gripið sé inn í kjaradeilu með lagasetningu, þá getur það ástand skapazt, að það sé alveg óhjákvæmilegt neyðarúrræði, og vissulega má segja, að það ástand sem nú er, sé hreint neyðarástand, enda þótt það sé skoðun okkar, að til þess hefði aldrei þurft að koma, ef rétt hefði verið á haldið. Enn fremur kemur það til, að það hefur ekki, eins og ég áðan sagði, verið leitað til okkar í þessum samningum á nokkurn hátt. Við höfum þess vegna ekki átt þess neinn kost að fylgjast með í þessu máli, og við höfum ekki átt þess neinn kost að kynna okkur þá málamiðlunartill., sem hér er lagt til að lögfest sé, en hún er, eins og hv. þm. bezt mega vita og sjá af því þskj., sem fyrir liggur, alllöng og flókin. Þegar litið er til þess, þá viljum við alls ekki taka ábyrgð á henni með því að samþykkja hana.