Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 7. maí 1980. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sinnt þingstörfum um sinn leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Sjálfstfl. í Vestfjarðakjördæmi, Sigurlaug Bjarnadóttir menntaskólakennari, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Matthías Bjarnason, 1. þm. Vestf.“ Sigurlaug Bjarnadóttir hefur áður átt sæti á þessu þingi og býð ég þm. velkominn til starfa.



Herra forseti. Núgildandi lög um öryggisráðstafanir á vinnustöðum eru frá 1952. Þau mörkuðu tímamót á sinni tíð og voru í þeim lögum fólgnar margvíslegar endurbætur og nýmæli. Síðan hefur þeim lögum verið breytt oftar en einu sinni. En á þeim nær 30 árum, sem liðin eru síðan, hafa miklar breytingar orðið í atvinnulífi þjóðarinnar og margvíslegar nýjar kröfur komið upp um öryggisráðstafanir, hollustuhætti og hvers konar aðbúnað á vinnustöðum. Það var því orðin brýn nauðsyn að endurskoða þessi lög og semja nýja löggjöf. Í kjarasamningunum vorið 1977 lögðu verkalýðssamtökin mikla áherslu á að nú yrði tekið til við þetta verkefni. Varð það að samkomulagi milli þeirra og þáv. ríkisstj. að gengið skyldi í málið, sumpart með ítarlegri könnun á ástandi þessara mála og sumpart með nefndarskipun til að undirbúa frv. til nýrra laga. Í framhaldi af þessu samkomulagi skipaði þáv. félmrh. hinn 14. sept. 1977 níu manna nefnd til að semja frv. til l. um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Þrír voru skipaðir samkv. tilnefningu verkalýðssamtakanna, tveir eftir tilnefningu Vinnuveitendasambands Íslands og einn eftir tilnefningu Vinnumálasambands samvinnufélaganna. Af hálfu félmrh. voru auk þess skipaðir þrír menn: Það var öryggismálastjóri, Friðgeir Grímsson, forstöðumaður Heilbrigðiseftirlits ríkisins, Hrafn Friðriksson og ráðuneytisstjóri félmrn., Hallgrímur Dalberg, sem var formaður nefndarinnar. Nefndin réð sér starfsmann, Örn Bjarnason skólayfirlækni. Þessi nefnd vann mjög vel og dyggilega að þessu máli og er það frv., sem hér liggur fyrir, ávöxtur af starfi hennar fyrst og fremst. Hæstv. fyrrv. félmrh., Magnús H. Magnússon, lagði þetta frv. fyrir hv. Ed. Alþ. snemma á þessu þingi. Félmn. hv. Ed. hefur fjallað um málið ítarlega og gerði á því, bæði n. í heild og einstakir nm., ýmsar brtt. sem samþ. voru. Á því er enginn vafi að þetta frv. felur í sér margvísleg og merkileg nýmæli til að auka öryggi og bæta hollustuhætti á vinnustöðum. Það er eindregin tillaga ríkisstj. að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi. Ég legg til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Frv. til l. um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum er stórt mál og viðamikið og þarf að fá miklu nákvæmari yfirvegun en ég tel að það hafi fengið enn sem komið er. Mikil umræða hefur farið fram að undanförnu um að eitt brýnasta mál þessarar þjóðar sé að draga úr yfirbyggingunni og að Alþ. verði að taka til höndum og skera niður rekstrargjöld ríkisins þar sem framkvæmdamáttur þess fjár, sem til framkvæmda fer, minnki hlutfallslega með hverju árinu sem líður, þó þessi staðreynd sé á margan hátt skýranleg afleiðing af því að þegar við erum að byggja skóla, heilsugæslustöð eða t. d. sjúkrahús kostar ekki lítið að reka slíkar stofnanir. Að því leyti er eðlilegt að rekstrargjöld hins opinbera hækki. En ekki þýðir að loka augunum fyrir því að við þurfum mjög að andæfa gegn Parkinsonslögmálinu, ef þessi þróun - aukinn rekstrarkostnaður fram yfir þau eðlilegu mörk sem að framan greinir - á ekki að leiða til þess að alltaf minnki það fjármagn hlutfallslega sem til framkvæmda fer. Að vísu gerir frv., sem hér er til umr., ráð fyrir að sá kostnaður, sem það hefur í för með sér, verði greiddur að verulegu leyti beint af atvinnurekstrinum. Það breytir ekki því, að hér er um auknar álögur að ræða sem ég hef ekki heyrt um að nokkur hafi gert sér grein fyrir hvað miklar verða miðað við óbreytt frv. Ég vil síst af öllu draga úr nauðsyn þess að bættur verði aðbúnaður á vinnustöðum, eftir því sem tök eru á, og aukið verði öryggi í hvívetna og komið verði í veg fyrir að vinnan eða vinnustaðurinn hafi heilsuspillandi áhrif á þá sem þar vinna. En á hitt vil ég leggja áherslu, að Alþ. setji ekki lög sem eru þannig, að kostnaðurinn við eftirlitið verði miklu meiri en þörf er á, og að ýmis lagafyrirmæli séu þannig, að enginn möguleiki sé að fara eftir þeim. Því miður get ég ekki betur séð en þetta frv. sé dæmigert um hvort tveggja ef ekki verða gerðar á því verulegar breytingar, og mun ég koma að því betur síðar. Eins og þetta frv. er úr garði gert á að setja upp hér í Reykjavík mikla valdastofnun sem á að hafa á hendi framkvæmd laganna. Hér er um að ræða aukna miðstýringu, gagnstætt þeirri stefnu, sem landshlutasamtök sveitarfélaga hafa barist fyrir, að færa alla þá starfsemi, sem hægt er með góðu móti, til landshlutanna. Og ef slíkt eftirlit sem hér um ræðir er ekki tilvalið og sjálfsögð þjónusta til að setja á stofn úti í kjördæmunum, þá get ég ekki séð annað en Alþ. sé farið að slá því föstu að horfið sé frá slíkri stefnu þrátt fyrir þáltill., sem Alþ. hefur samþ. á undanförnum árum, og loforð ýmissa stjórnmálamanna, a. m. k. fyrir kosningar, um að vinna að því eftir megni að færa stofnanir frá Reykjavík til landsfjórðunganna eftir því sem við verður komið. Í aths. með frv. kemur fram að í tengslum við kjarasamninga vorið 1977 hafi aðilar vinnumarkaðarins lagt fram sameiginlegar tillögur um aðgerðir í vinnuverndarmálum sem samþ. voru af þeim og ríkisstj. í aprílmánuði 1977. Það er orðin árviss uppákoma í tengslum við kjarasamninga að um er samið að setja nýja löggjöf um hitt og þetta. Síðan er sett eða skipuð nefnd til að semja frv. samkv. samkomulaginu, en þegar frv. eða frumvörpin líta dagsins ljós er í þeim, æðioft a. m. k., ýmislegt fleira en um var samið. Síðan eru frumvarpahöfundarnir kallaðir fyrir þingnefndir til upplýsinga og skýringa, en ekki er óalgengt að höfundarnir leggi á það þunga áherslu að engu megi breyta, eins og verk þeirra séu það fullkomin að engin leið sé um að bæta. Þau eru það efalaust í þeirra augum. Hins vegar hlýtur það að vera áleitin spurning fyrir okkur, sem erum kjörnir til að sitja á hinu háa Alþingi, hvort það séum við, sem eigum að segja til um hvað eigi að lögfesta og hvað ekki, eða hvort það eru embættismenn eða einhverjir aðrir úti í bæ. Ég hef a. m. k. mína skoðun á því máli og ég vona að flestir hv, alþm. hafi það, þó hinu sé ekki að leyna, að maður hafi stundum ástæðu til þess að efast um að svo sé. Það frv., sem hér er til umr., snertir ekki lítið landbúnaðinn, þótt vinnubrögð við undirbúning á frv. væru á þann veg að engin landbúnaðarmaður var tilnefndur í nefndina og engin tilkvaddur við undirbúning þess, að öðru leyti en því að einn starfsmaður Búnaðarfélags Íslands mætti á tveimur fundum hjá nefndinni. Slík vinnubrögð eru einsdæmi. Þegar um er að ræða lagasetningu sem snertir landbúnaðinn er það viðtekin regla að öll slík mál fara fyrir Búnaðarþing og enn fremur til umfjöllunar hjá Stéttarsambandi bænda. En nú þarf ekkert slíkt að gera. Það ætti a. m. k. að vera umhugsunarefni hvað valdi þessum nýjum vinnubrögðum. Hér er um ný vinnubrögð að ræða, enda ber þetta frv. þess glöggt merki. Á það skal bent að þegar samkomulagið var gert um þessa lagasetningu var ekkert um það samið að málefni landbúnaðarins yrðu tekin inn í væntanlega löggjöf. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason, sem var í þeirri nefnd sem var við að semja þetta frv., sagði við 2. umr. þessa máls í Ed., með leyfi forseta: „Vinnueftirlit ríkisins verði ekki sett í fjárhagslegt svelti og þessi lög um leið gerð að markleysu, en vissulega er hætta á því ef stofnunin fær ekki næga tekjustofna. Ég tel að með samþykkt þessa frv. sé verið að taka þátt í byltingu á sviði þessara mála og þess þurfi að gæta að í næstu fjárlögum verði séð fyrir fjármagni er nægi til þess að sinna þeim verkefnum sem um er að ræða.“ Þessi tilvitnuðu ummæli urðu til þess að ég fór að hugleiða hvernig hefði til tekist um framkvæmd hliðstæðra laga sem sett hafa verið á síðustu árum. Af því má draga ýmsa lærdóma um hvers við getum vænst af þeirri löggjöf sem hér er til umr., ef grunnur að henni er ekki þannig gerður að á honum sé í raun og veru byggjandi. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason gerði einnig að umræðuefni Heilbrigðiseftirlit ríkisins og sagði m. a., með leyfi forseta: „Þegar nefndarstörfum var að ljúka í þeirri nefnd sem undirbjó frv. kom fram sérálit frá fulltrúa Heilbrigðiseftirlits ríkisins. Voru allir aðrir nm. á því að það bæri ekki að taka tillit til þeirra ábendinga, sem þar eru settar fram, vegna þess að eins og Heilbrigðiseftirlitið er uppbyggt er það steindautt í eftirliti vinnustaða. Heilbrigðisnefndir víða um land hafa ekki gegnt því hlutverki að vera eftirlitsaðili hvað varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Taldi nefndin því eðlilegt að ganga fram hjá þeim.“ Þessi tilvitnuðu ummæli eru hörð og ég dreg mjög í efa að þau séu makleg. Ég vil spyrja hæstv. forsrh., sem talaði fyrir þessu frv.: Hefur Heilbrigðiseftirlit ríkisins fengið þá fjárveitingu til starfsemi sinnar sem gerir því kleift að starfa á eðlilegan hátt og framkvæma þau eftirlitsstörf sem því ber að gegna lögum samkvæmt? Það er ekki nóg að samþykkja lög á hinu háa Alþingi ef fjárveitingavaldið sker svo við nögl fjárframlög að engin leið er að framfylgja þeim. Ég fullyrði að Heilbrigðiseftirlit ríkisins hefur ekki fengið það fjármagn sem hefði þurft til að framkvæma lögin og hefur mikið á það skort, enda er verksvið Heilbrigðiseftirlitsins yfirgripsmikið. Kemur það fram í 10. gr. laganna sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Í heilbrigðisreglugerð skulu vera almenn ákvæði um: 1. valdsvið, skyldur og starfstilhögun heilbrigðisnefndar; 2. hreinlæti og þrifnað utan húss, svo sem á torgum, götum eða öðrum alfaraleiðum, opnum eða umgirtum svæðum í þéttbýli, fjörum, hafnarbökkum og bryggjum, görðum og lóðum kringum hús, hvort sem eru opinber eign eða einstakra manna; 3. vatnsveitur, vatnsból, salerni og frárennsli; 4. hirðingu á sorpi og hvers kyns öðrum úrgangi; 5. meindýr hvers konar, svo og ónytjadýr í óskilum; 6. íbúðarhúsnæði; 7. vinnustöðvar úti og inni, svo sem verksmiðjur hvers konar, verkstæði eða vinnustofur fyrir iðnað, sláturhús, frystihús, útgerðar- og fiskverkunarstöðvar, matvælagerðar(vinnslu)-stöðvar, verslanir hvers konar, útisölu. vörugeymslur, verbúðir og verkamannaskýli, afgreiðslustöðvar flutninga- og farartækja, þvottahús, skrifstofur, bókasöfn og annað tilsvarandi; 8. gistihús, matsöluhús og aðra veitingastaði; 9. skóla og aðra kennslustaði; 10. rakarastofur, hárgreiðslustofur og hvers konar aðrar snyrtistofur; 11. barnaheimili, þ. á m. sumardvalarheimili, upptökuheimili, svo og leikvelli; 12. heilbrigðisstofnanir samkv. sjúkrahúsalögum, heilsuverndarstöðvar, fávitahæli og tilsvarandi, lyfjabúðir og lækningastofur; 13. íþróttastöðvar, íþróttahús, sundhallir, almenn baðhús, gufubaðstofur, almenna baðstaði og því um líkt; 14. fangelsi og aðrar vistarverur handtekinna manna; 15. kirkjur og hvers konar samkomuhús; 16. kirkjugarða, líkhús og bálstofur, svo og meðferð líka; 17. báta og skip, vélknúin ökutæki, flugvélar o. s. frv. ; 19. gripahús, svo og meðferð og gæslu húsdýra, þ. á m. hunda; 18. eftirlit með matvælum og öðrum neyslu- og nauðsynjavörum, svo og um húsakynni og tæki til matvælaframleiðslu, matvælaiðnaðar, matvælageymslu og matvæladreifingar, sbr. og 7. lið; 20. þátttöku heilbrigðisnefnda í sóttvörnum. Enn fremur er heimilt að setja ákvæði um: 21. hávaða, hvort heldur af starfrækslu hvers konar eða umferð á landi eða í lofti; 22. loftmengun; 23. Heilbrigðisreglugerð skal ljúka með því að kveða á um heimild til að veita undanþágur frá reglugerðinni og hvaða takmörkunum slík heimild skuli háð.“ Á þessu sést hvað starfsemi Heilbrigðiseftirlits ríkisins er í raun og veru. Þessi lög voru sett 1969. Í þessari grein kemur fram hverju Heilbrigðiseftirlitinu er ætlað að fylgjast með og framkvæma. Eftir 10 ára starfsemi hafa lögin ekki komist í framkvæmd, fyrst og fremst fyrir fjársvelti. Það, sem hljóp fyrir brjóstið á hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni, var það sérálit sem Hrafn V. Friðriksson lagði fram í nefndinni, en hann var einn þeirra sem unnu að frumvarpsgerðinni. Það skiptir auðvitað engu máli í þessu sambandi starfsemi Heilbrigðiseftirlits ríkisins. Sérálit Hrafns hefur fullt gildi hvað sem menn vilja um þá starfsemi segja, og engin frambærileg rök hafa komið fram sem hnekkja því sem kemur fram í þessu séráliti, enda er það athyglisvert og ætti að vera hv. alþm. umhugsunarefni hvað hann segir. Hann segir, með leyfi forseta: „Frv. þetta um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum hefur verið samið án þess að niðurstöður könnunar þeirrar á aðbúnaði, hollustuháttum og öryggi á vinnustöðum, sem Heilbrigðiseftirliti ríkisins og Öryggiseftirlit ríkisins var falið að framkvæma, liggi fyrir. Samkv. skipunarbréfi nefndarinnar frá 14. des. 1977 skal hún hafa hliðsjón af niðurstöðum nefndrar könnunar við undirbúning lagasetningar um það mál, sem hér er um fjallað. Slík könnun á aðbúnaði, hollustuháttum og öryggi á vinnustöðum þykir sjálfsagður undanfari lagasetningar um þau mál sem hér um ræðir og fór fram í þessum tilgangi í Noregi, Danmörku og Svíþjóð á sínum tíma. Við gerð frv. til l. um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum á Íslandi verður að telja meiri nauðsyn á slíkri könnun heldur en í nágrannalöndum okkar, sem hafa haft vinnustaðarannsóknir af ýmsu tagi í gangi í mörg ár og þekkja betur til aðstæðna en við Íslendingar, sem erum byrjendur á þessu sviði. Við skipulag vinnustaðaeftirlits, t. d. í nágrannalöndum okkar, hefur verið tekið tillit til annarra laga og reglna, sem um svipað efni fjalla, allt eftir því fyrirkomulagi sem til staðar hefur verið í þessum löndum hverju sinni. Þannig er eftirlit með smærri vinnustöðum (undir 10 starfsmenn) í Svíþjóð í höndum eftirlitsmanns viðkomandi sveitarfélags, og heilbrigðisnefndir í Finnlandi fara með eftirlit með smærri vinnustöðum þar í landi. Hins vegar hefur eftirlit af hálfu sveitarfélaga með vinnustöðum verið lagt niður í Danmörku og Noregi. Þó eru í Noregi vinnuverndarnefndir á vegum sveitarfélaga. Miðað við gildandi ákvæði laga, t. d. um heilbrigðiseftirlit, í þessum löndum er ofangreint fyrirkomulag eðlilegt. Það er aftur á móti í hæsta máta óeðlilegt að við gerð frv. til l. um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum fyrir Ísland skuli ekkert tillit hafa verið tekið til ákvæða í gildandi lögum um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit nr. 12/1969, reglugerða settra samkv. þeim lögum eða annarra laga eða reglna, sem heilbrigðisnefndum og/eða Heilbrigðiseftirliti ríkisins ber að sjá um framkvæmd á og varða skipulag almenns eftirlits með aðbúnaði og hollustuháttum á vinnustöðum af hálfu heilbrigðisnefnda. Þetta er því athyglisverðara þegar haft er í huga að auk þess sem heilbrigðisnefndum ber að fylgjast með allri starfsemi innan síns umdæmis, þar með að vinnustaðaeftirliti sé framfylgt af þar til skyldum eftirlitsstofnunum, hafa heilbrigðisnefndir beint eftirlit með aðbúnaði og hollustuháttum meira en 70% starfandi manna hér í landi. Hefur af hálfu Heilbrigðiseftirlits ríkisins og heilbrigðisnefnda stöðugt verið unnið að eflingu og frekari uppbyggingu eftirlits með aðbúnaði og hollustuháttum á vinnustöðum í samræmi við ákvæði laga um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Ætti öllum, sem til þekkja, að vera ljóst, að miðað við þau lög og reglur sem nú eru í gildi á Íslandi og varða aðbúnaðar- og hollustumálefni, og þá þróun og uppbyggingu, sem átt hefur sér stað hvað þessi mál varðar hér á landi, þá er eðlilegast að yfirumsjón og eftirlit með aðbúnaði og hollustuháttum á vinnustöðum alls konar verði alfarið í höndum heilbrigðisnefnda og Heilbrigðiseftirlits ríkisins undir yfirstjórn heilbrmrh. og undir faglegu eftirliti landlæknis. Slíkt fyrirkomulag mundi að mestu koma í veg fyrir tvíverknað, auk þess sem gera verður ráð fyrir minni rekstrar- og stofnkostnaði. Þá verður að telja óeðlilegt að hagsmunaaðilum er falin umsjón með opinberu eftirliti og er þá átt við tillögur frv. um stjórn eftirlitsstofnunar. Þá er lagst gegn þeirri megnu miðstýringu með eftirliti á aðbúnaði, hollustuháttum og öryggi á vinnustöðum, sem í frv. felst.“ Árið 1969 var lögfest einnig frv. um brunavarnir og brunamál. Það er líka lærdómsríkt að leiða hugann að því, hvernig hefur gengið að framkvæma þau lög. Hins vegar má enginn skilja orð mín á þann veg, að ég telji að bæði Heilbrigðiseftirlit ríkisins og Brunamálastofnun ríkisins hafi ekki margt gott látið af sér leiða, en það haggar ekki hinu, að það er ekki nóg að samþykkja lög ef ekki er hægt að framkvæma lögin vegna þess að löggjafinn leggur ekki fram það fjármagn sem til þess þarf. Brunamálastofnunin hefur starfað einnig í 10 ár. Að hvað miklu leyti hafa lögin frá 1969 um brunavarnir og brunamál í raun komið til framkvæmda með hliðsjón af umfangi þeirra verkefna sem stofnunin skal sinna samkv. lögunum? Hverjar voru tekjur stofnunarinnar á síðasta ári og hverjir eru tekjustofnar Brunamálastofnunar ríkisins? Það væri gaman að það væri upplýst hér á hinu háa Alþingi. Hvaða aðstöðu og mannafla hefur brunamálastjóri sér til aðstoðar í stofnuninni til að framfylgja verkefnum Brunamálastofnunarinnar? Hann hefur þrennt. Þau eru sem sagt fjögur sem vinna í stofnuninni og hefur verið neitað um aukið starfslið þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir um að fá aukið starfslið. Hafa hv. alþm. leitt hugann að því, hversu víðtæk og umfangsmikil eru verkefni og starfsemi Brunamálastofnunar ríkisins ef sinnt væri til fullnustu og í samræmi við gildandi lög um brunavarnir og brunamál frá 1969 reglugerð um brunavarnir og brunamál frá 1978 og ákvæði um brunamál í byggingarreglugerð frá 1979? Hafa hv. alþm. leitt hugann að því, hver eru verkefni Brunamálastofnunar ríkisins? 1) Rannsóknir og öflun þekkingar um brunavarnir og brunamál, bæði á innlendum og erlendum vettvangi. 2) Dreifing upplýsinga, og tæknilegra gagna um brunavarnir og brunamál, samskipti og aðstoð við yfirvöld byggingarmála og brunamála í sveitarfélögum, námskeiðahald og æfingar slökkviliða og námskeið fyrir byggingarfulltrúa og iðnmeistara. 3) Rannsóknir á eldsvoðum, skýrslugerð til almennrar birtingar um orsakir eldsvoða, aðstoð við lögregluyfirvöld vegna brunarannsókna o. fl. 4) Ráðgjöf til hönnuða og arkitekta, verkfræðinga og tæknifræðinga á frumstigi hönnunar, sömuleiðis við skipulagshönnuði og skipulagsyfirvöld. 5) Að yfirfara og samþykkja teikningar og brunatæknilega hönnun við byggingar frá byggingaryfirvöldum og hönnuðum, aðstoða byggingareftirlit sveitarfélaga. 6) Umsjón með olíu- og bensínbirgðastöðvum hvað varðar skipulag og staðsetningu, byggingu, frágang og sömuleiðis yfirumsjón með eftirliti á vegum sveitarfélaga. 7) Yfirumsjón með eftirliti á framleiðslufyrirtækjum, skemmtistöðum, hótelum, kirkjum, stórverslunum, vöruhúsum, flugvöllum og öðrum húsum og mannvirkjum þar sem áhætta er stór vegna manntjóns og eignatjóns í hugsanlegum eldsvoða. 8) Yfirumsjón og beint aðhald að brunavarnaeftirliti í byggingum, þjálfun starfsfólks og kynningarstarfsemi um brunavarnir í skólum, sjúkrahúsum, elliheimilum, heilsugæslustöðvum og barnaheimilum. 9) Opinbert eftirlit með framleiðslu og innflutningi með tilliti til eldvarna á verksmiðjuframleiddum húsum, byggingarhlutum, byggingarefnum og ýmsum útbúnaði til eldvarna og slökkvistarfa, sem stofnunin skal yfirfara, skrásetja og samþykkja hverju sinni. 10) Samskipti við almenning í landinu og félög áhugamanna um brunamál, skólayfirvöld og stjórnendur fræðslumála. Einnig samskipti við fjölmiðla og ýmsar stofnanir og aðila sem starfa á ýmsan hátt að öryggismálum, svo sem við slysavarnir, almannavarnir, löggæslu og heilbrigðiseftirlit. 11) Gerð og útgáfa reglugerða og leiðbeininga um brunavarnir og brunamál og að sjá um að stöðugt sé unnið að þeim málum í fyllsta samræmi við nýjustu þróun og þekkingu í brunamálum. Þetta er það sem stjórnvöld hafa ákveðið að Brunamálastofnunin eigi að inna af hendi, en svo er henni neitað um aukið starfslið. Það er ekki nóg að setja lög, það þarf meira til. Eins og ég gat um áðan er ljóst að ef þetta frv. verður lögfest hefur það víðtæk áhrif á landbúnaðinn. Þar er um algjört nýmæli í löggjöf að ræða. Nú vil ég spyrja hv. alþm.: Getur það talist eðlilegt að löggjöf sem þessi hljóti afgreiðslu á hinu háa Alþingi án þess að fram fari af hendi Búnaðarþings og Stéttarsambands bænda umfjöllun um málið, eða eru hv. alþm. þeirrar skoðunar, að það þurfi að ræða um þetta mál við alla hagsmunaaðila nema bændur? Ég trúi því ekki að það sé komið svo, að bændur séu þannig algjörlega hundsaðir. Í grg. með frv. er tekið fram að nefnd sú, sem frv. samdi, hafi fjallað mjög mikið um eftirlit í landbúnaði almennt. Mér er spurn: Hver eða hverjir af nm. höfðu þekkingu á því máli? Það væri gaman að fá svör við því. Auðvitað þarf ekki svar við því, frv. ber þess glöggt vitni. Hitt er annað mál, að ég mun síst draga úr því, að það sé mikil þörf á að hafa eftirlit með hinum ýmsu vélum og tækjum í landbúnaði og þá ekki síður að láta fara fram fræðslu um meðferð þeirra tækja. Það verður að gera með öðrum hætti en þetta frv. gerir ráð fyrir. Slík löggjöf verður ekki samin án staðgóðrar þekkingar á landbúnaðarstörfum og á þeim staðháttum sem bústörf eru unnin við. Í 2. gr. frv., þar sem upp eru taldar undanþágur frá lögunum, er sagt í c-lið: „algeng heimilisstörf í einkaíbúðum“. Mér er spurn: Við hvað er átt? Hver eru hin óvenjulegu heimilisstörf sem lögin eiga að ná til? Í 2. og 4. gr. er kveðið á um að lögin eigi að ná til atvinnurekstrar, þar sem vinna einn til níu menn, og skuli atvinnurekandi eða verkstjóri hans stuðla að góðum aðbúnaði á vinnustað í nánu samstarfi við starfsmenn fyrirtækis eða trúnaðarmenn þeirra. Samkv. þessu taka ákvæði frv. til vinnu á öllum býlum í landinu. Jarðir í ábúð munu vera nú um tæp 5000. Þar af eru 600 býli með mjög litla framleiðslu. Tæplega verður þó hjá því komist að hafa eftirlit með þeim einnig. Ekkert trúnaðarmannakerfi er í landbúnaðinum og bændastéttin er ekki aðili að neinum samtökum vinnumarkaðarins. Fjöldi starfsmanna á hverjum vinnustað er víðast hvar aðeins 1–2 og er þar um að ræða bóndann og húsfreyjuna og þá aðra fjölskyldumeðlimi. Af þessari ástæðu væri eðlilegast að hafa í lögunum sérákvæði varðandi landbúnaðinn er væru sniðin að sérstöðu hans í þessum málum öllum. Frv. í heild byggir á samráði og samvinnu aðila vinnumarkaðarins um framkvæmdina. Gert er ráð fyrir að Vinnueftirlit ríkisins ákveði gjöld fyrir allt eftirlit og rekstur stofnunarinnar. Samtök bænda eru ekki í neinum tengslum við aðila vinnumarkaðarins og fráleitt að bændur geti sætt sig við að framkvæmd vinnueftirlitsins í landinu sé einhliða sett í hendur aðila sem lítið sem ekkert þekkja til landbúnaðarstarfa. Í 49. gr. er fjallað um skráningu og eftirlit með hvers konar vélum, tækjum og búnaði, þar með talið búvélum. Hér er um brýnt og nauðsynlegt verkefni að ræða, en það þarf að leysa heima í héruðunum á eins hagkvæman og ódýran hátt og mögulegt er. Miklu varðar hvernig gjald fyrir þessa þjónustu er ákveðið. T. d. er fráleitt að bændur verði að greiða ferðakostnað eftirlitsmanna sem koma úr Reykjavík. Það mundi koma mjög þungt niður á bændum í strjálbyggðum og afskekktum sveitum. Hér þarf að ákveða fast gjald á hverja skoðaða vél, misjafnt eftir tegundum, án tillits til fjarlægðar víðkomandi býlis frá höfuðstöðvum Vinnueftirlits ríkisins. Í IX. kafla er fjallað um hvíldartíma og frídaga. Í upphafi 52. gr. segir: „Vinnutíma skal hagað þannig, að á hverjum sólarhring, reiknað frá byrjun vinnudags, fái starfsmenn a. m. k. 10 klst. samfellda hvíld.“ Og í upphafi 55. gr. er ákvæði um að „á hverju sjö daga tímabili skulu starfsmenn fá a. m. k. einn vikulegan frídag, sem tengist beint samfelldum daglegum hvíldartíma.“ Þessi ákvæði geta illa átt við landbúnaðinn. Bændur verða að sinna búverkum hvern dag, björgun verðmæta, án tillits til hefðbundins vinnutíma, svo sem við heyskap, uppskeru garðávaxta, einnig um sauðburð, og sinna þarf einnig kúm við burð hvenær sem er á sólarhringnum. Í kaflanum er gert ráð fyrir frávikum frá þeim meginreglum sem að framan getur. Skulu aðilar vinnumarkaðarins gera með sér samkomulag í þeim efnum. Aðilar vinnumarkaðarins geta að sjálfsögðu ekki gert neitt samkomulag um þessi mál fyrir hönd landbúnaðarins. Í X. kafla er fjallað um vinnu barna og unglinga. Þessi ákvæði varða landbúnaðinn miklu því mikill fjöldi unglinga vinnur við landbúnaðarstörf að sumrinu. Nauðsynlegt er að haft sé samráð við Stéttarsamband bænda um setningu og framkvæmd þeirra ákvæða sem um er rætt í 62. og 63. gr. Í XI. kafla laganna, sem er um heilsuvernd, læknisskoðanir og aðrar rannsóknir, segir í 66. gr., að heilsuvernd starfsmanna skuli falin þeirri heilsugæslustöð eða sjúkrahúsi sem næst liggur og/eða auðveldast er að ná til. Hvert fyrirtæki skal gera skriflegan samning við stjórn viðkomandi heilbrigðisstofnunar um fyrirkomulag og framkvæmd þeirrar þjónustu sem veita skal. Líta verður svo á, að eitt af skylduverkefnum heilsugæslustöðva sé þetta verkefni og um það eigi ekki að þurfa að semja neitt sérstaklega. Ekki kemur fram í frv. hvort leggja á niður Rafmagnseftirlit ríkisins, sem nú annast t. d. eftirlit með öllum raflögnum og rafmagnsmótorum á sveitabýlum, sem bændur greiða fyrir. Tryggja þarf að ekki verði um tvöfalt eða margfalt eftirlit að ræða og þá margfaldan kostnað. Ljóst er af frv. að Vinnueftirlit ríkisins verður mikil stofnun sem starfa mun í mörgum deildum og óhjákvæmilegt er að sérfræðingar á hinum ýmsu sviðum atvinnulífsins starfi við stofnunina. Því er ekki að ástæðulausu að óttast er að Vinnueftirlitið muni á fáum árum vaxa í mikið bákn, mannfrekt, þungt í vöfum og kostnaðarsamt, ef fylgja á fram þeim ákvæðum sem felast í þessu frv., eða þá hitt, að lögin komist aldrei til framkvæmda. Þrátt fyrir lagaákvæði hef ég ekki heyrt um að það séu neinar tölur til um hvað menn halda að þessi stofnun muni kosta þegar verður búið að setja hana á laggirnar. Þess vegna verður að leggja áherslu á að ákvæði laganna verði einfölduð og þannig úr garði gerð, t. d. gagnvart landbúnaðinum og öðrum þeim sem eftir þeim eiga að starfa, að ekki verði að óþörfu íþyngt með skriffinnsku og vanhugsuðum ákvæðum um tilkynningarskyldu skv. 19., 95. og 96. gr. frv., og öðrum ákvæðum sem illframkvæmanleg munu reynast. Hvað landbúnaðinn varðar ber að hafa í huga að bændabýlin eru fáliðuð og ærinn starfi fyrir. Oft geta einangrun og erfiðar samgöngur útilokað að standa í daglegu sambandi við nálæga þéttbýlisstaði, hvað þá aðila hér á höfuðborgarsvæðinu. Því er æskilegast að um árlegt eftirlit verði að ræða hvað landbúnaðinn varðar, þegar löggjöf um það verður sett, enda ærinn starfi að heimsækja þá tæplega 5000 vinnustaði sem um er að ræða í strjálbýlinu. 95. gr. frv. er þannig, með leyfi forseta: „Hver sá, sem hefur með höndum starfsemi, sem lög þessi gilda um, skal hafa sérstakt starfsleyfi Vinnueftirlits ríkisins til tryggingar því, að starfsemi fullnægi viðurkenndum stöðlum, ákvæðum laga og reglugerða, svo og fyrirmælum Vinnueftirlits ríkisins, að því er aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum snertir. Stjórn Vinnueftirlits ríkisins setur nánari reglur um veitingar starfsleyfa og um gildistíma þeirra.“ Það er ekki óvíða í þessu frv. sagt að nánari reglur setji stjórn Vinnueftirlits ríkisins. 96. gr. er þannig: „Sérhver starfsemi, sem lög þessi ná til, skal tilkynnt Vinnueftirliti ríkisins áður en hún hefst. Óheimilt er að hefja rekstur í fyrirtæki eða hlutafyrirtækis fyrr en eftirlitsmaður hefur gefið réttum aðilum vottorð um, að allur aðbúnaður sé í fullu lagi og í samræmi við fyrirmæli forstjóra eða stjórnar Vinnueftirlits ríkisins að mati eftirlitsmanns.“ Áður er búið að skilgreina að hvert bú í landinu er skoðað sem fyrirtæki. Ætli mörgum bóndanum þyki ekki þröngt fyrir sínum dyrum ef hann má engu breyta án leyfis þessarar nýju stofnunar. Og hafa menn hugleitt hvað þetta þýðir? Þau málefni, sem þetta frv. nær yfir, eru nú í höndum ýmissa stofnana og aðila. Ég get ekki séð að höfundar þessa frv. hafi gert sér ljóst til hvers það mundi leiða ef þetta frv. verður að lögum í þeim búningi sem það er nú í. Það leysir engan vanda að setja á stofn nýtt bákn. Öll þessi mál útheimta sérþekkingu hvert á sínu sviði. Ég vil ekki fullyrða neitt um að það geti ekki verið til bóta að sameina stofnanir er starfa á líku eða sama sviði. Hitt hlýtur einnig að koma til álita, að taka upp meira samstarf á milli þeirra til að koma í veg fyrir tvíverknað sem leiðir af sér óþarfa kostnað. Ekki er mér ljóst hver verður staða Heilbrigðiseftirlits ríkisins eða Brunamálastofnunar ríkisins eftir að lög þessi öðlast gildi. Ég vil því spyrja hæstv. forsrh.: Hvernig verður háttað starfsemi þeirra stofnana ef þetta frv. verður lögfest eða um leið og það kemur til framkvæmda? Af því, sem ég hef sagt um þetta mál, má ljóst vera að ég get með engu móti staðið að því að lögfesta frv. nema það, sem viðkemur landbúnaði, verði fellt út úr frv. og það liggi síðan ljóst fyrir hvernig starfsemi Heilbrigðiseftirlits ríkisins og Brunamálastofnunar ríkisins verði háttað ef frv. verður lögfest. Þegar ég var að fara hér upp í ræðustól barst mér í hendur bréf frá Félagi ísl. iðnrekenda. M. a. stendur í því bréfi þessi mgr., með leyfi hæstv. forseta: „Félag ísl. iðnrekenda telur ýmis atriði frv. orka mjög tvímælis, og má þar nefna að hinni nýju stofnun, Vinnueftirliti ríkisins, er falið óeðlilega mikið vald, þar með dómsvald í eigin ákvörðunum.“ Ég held að menn eigi að athuga þetta mál ögn nánar.



Herra forseti. Ég lýsi ánægju minni með að frv. það, sem hér er til umræðu, Skuli nú vera komið til afgreiðslu í þessari hv. d. eftir vandlega umfjöllun í hv. Ed. Aðdragandi frv. er langur, eins og fram kom hjá hæstv. forsrh., allar götur frá því í apríl 1977, en nefnd var skipuð til að vinna í málinu og undirbúa málið í september það sama ár. Þegar stjórn Ólafs Jóhannessonar tók við haustið 1978 var lögð áhersla á að flýta undirbúningi málsins. Frv. var fullbúið í apríl 1979 og lagt fyrir Alþ. í maímánuði það sama ár, þannig að nú hefur það verið á borðum alþm. í heilt ár og þess vegna er ekki hægt að segja að menn hafi ekki haft tækifæri til að skoða það. Þeir, sem bera landbúnaðinn sérstaklega fyrir brjósti, hefðu auðvitað átt að ræða það við landbúnaðarmenn eða menn frá þeirri starfsstétt ef þeim fannst alveg sérstaklega mikil ástæða til þess umfram það sem nefndin hafði samþykkt. Vegna þess, hvað langt var liðið á starfstíma Alþingis þegar frv. var fyrst lagt fram og frv. er margbrotið, var ekki gert ráð fyrir afgreiðslu þess vorið 1979, heldur var það lagt fram til kynningar. Strax og Alþingi kom saman að loknum kosningum í des. s. l. var frv. aftur lagt fyrir hið háa Alþingi með rökstuddri von um afgreiðslu á yfirstandandi þingi. Ég mun ekki fara mörgum orðum um frv. nú, enda hefur það verið gert áður, t. d. í framsöguræðu minni með því vorið 1979 og að hluta aftur við síðari framlagningu þess í des. s. l. og svo auðvitað í ræðu hæstv. forsrh. áðan og í ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e. Örfá atriði vil ég þó undirstrika. Það hefur allan tímann verið og er mjög góða samvinna og mjög góð samstaða svo til allra viðkomandi aðila um öll meginatriði málsins og er það geysilega þýðingarmikið að mínu mati. Þarna eru fulltrúar atvinnurekenda, fulltrúar Sambands ísl. sveitarfélaga, fulltrúar launþegasamtaka og aðrir slíkir. Eina undantekningin er fulltrúi Heilbrigðiseftirlits ríkisins, sem hv. 2. þm. Norðurl. e. minntist á. Hann kom með sérálit daginn sem frv. var lagt fram í nefndinni, ekki fyrr. Það var erfitt að taka mikið tillit til þess, auk þess sem tillögur hans gengu allar út á að fá meiri peninga í skoðun á aðbúnaði. Vinnustaðaeftirlit var búið að vera í gangi lengi. Það var ekki búið að ganga frá skýrslu formlega, en nm., allir aðrir en hann, voru sannfærðir um að útkoman á því mundi engu breyta varðandi þetta frv. Allar tillögur forstjóra Heilbrigðiseftirlits ríkisins gengu í þá átt að gera málið flóknara og dýrara. Auðvitað stafar samstaðan af því að hagsmunir allra fara hér saman. Því hafa nm. flestir gert sér fulla grein fyrir. Það er vissulega hagur atvinnurekandans jafnt og launþegans að starfsmenn hafi sem allra besta vinnuaðstöðu. Vellíðan starfsfólks og vinnugleði vex og afköst aukast. Á þessu græða allir. Það er líka beggja hagur að allt sem unnt er sé gert til að forðast vinnuslys og atvinnusjúkdóma. Og það er ekki aðeins hagur aðila vinnumarkaðarins, heldur einnig ríkissjóðs og þjóðfélagsins alls. Hvert slys og hvert atvinnusjúkdómstilfelli kostar þjóðfélagið óhemjumikla peninga, auk vanlíðunar og hugarangurs þeirra, sem fyrir óhöppunum verða, og aðstandenda þeirra, og er auðvitað aðalatriðið að koma í veg fyrir slíkt. Manneskjulegt vinnuumhverfi og slysavarnir á vinnustað verða seint of dýru verði keyptar. Hv. 2. þm. Norðurl. e. taldi að það þyrfti að skoða þetta mál betur, sér í lagi varðandi landbúnaðinn. Eins og ég sagði hefur þetta verið til skoðunar á hinu háa Alþingi í heilt ár og fyllilega það og auk þess er brtt. frá hv. Ed. sem gengur út á sérstaka reglugerð varðandi landbúnaðinn og kem ég að því síðar. Hann talar um að draga úr yfirbyggingunni. Það er nauðsynlegt, en það er líka þessu frv. ætlað að gera. Því er ætlað að sameina a. m. k. þrjár, ef ekki fjórar stofnanir í eina, hvort sem það yrði deildaskipt stofnun eða hvernig sem því yrði hagað. Vinnustaðaeftirlitið yrði eitt og hið sama. Þar með erum við að reyna að vinna gegn Parkinsonslögmálinu, en ekki með því. Við getum ekki heldur litið fram hjá því, að það hafa orðið mjög mörg og alvarleg slys í landbúnaði. Þess vegna er ekki óeðlilegt að landbúnaðurinn sé tekinn með þegar svona lög eru samin og samþykkt. Það er ekki hægt að líta fram hjá því, að þar hafa mörg banaslys orðið og mörg slys á unglingum, sem e. t. v. hefði verið hægt að koma í veg fyrir sum hver. Frv. gengur út á það að leysa sem flest mál á vinnustöðunum sjálfum, leysa þau heima í héraði, en ekki fá menn úr Reykjavík. Þess vegna held ég að hv. 2. þm. Norðurl. e. ætti að geta verið sæmilega ánægður með frv. Gagnvart greiðslum atvinnurekenda er gengið út frá því að þær verði á sama hátt og núna er greitt í slysatryggingar. M. ö. o.: það er greitt ákveðið gjald fyrir hverja tryggingarskylda vinnuviku. Ég get ekki ímyndað mér að bændur fari verr en aðrir út úr því. Herra forseti. Ég tel að þær sárafáu breytingar, sem orðið hafa á frv. í hv. Ed., séu sumar til bóta og engar þeirra til skaða. Ein breytingin gengur út á það, eins og hér hefur verið greint frá, að fyrir 1. júní 1981 verði sett reglugerð um þau ákvæði laga þessara sem snerta landbúnaðinn. Það er auðvitað gott og blessað. En ég vil vekja athygli á því núna sérstaklega, og reyndar kom hv. 2. þm. Norðurl. e. inn á það, að ýmsar aðrar reglugerðir þarf einnig að setja. Lögin, þótt ítarleg séu, eru að þessu leytinu til rammalöggjöf. Þá vil ég vekja athygli á því, að stefnt er að einföldun á öllu eftirliti með vinnustöðum, eins og ég hef lítillega drepið á. Nú fær Vinnueftirlit ríkisins með að gera eftirlit sem hingað til hefur verið í margra höndum með tvíverknaði, árekstrum og aukakostnaði sem hlýtur að fylgja því. Hugmyndir mínar voru og eru þær, og ég reikna með að það séu hugmyndir þeirra sem að þessu frv. standa, að sameina í eina stofnun að mestu eða öllu leyti Öryggiseftirlit ríkisins, Brunamálastofnun ríkisins, Heilbrigðiseftirlit ríkisins, a. m. k. að því er eftirlit með vinnustöðum snertir, og þar með eftirlit með öllu öðru en heimahúsum. Þarna koma inn fleiri aðilar. Hv. 2. þm. Norðurl. e. minntist á Rafmagnseftirlit ríkisins. Vitanlega á eftirlitsstarf þeirra úti á vinnustöðunum að falla undir þetta sama eftirlit með því að sameina allar hinar mörgu stofnanir sem nú eru hver í sínu horni að vinna að eftirliti. Ein kemur og segir að það eigi að vera hlíf á þessu, önnur kemur og segir að það sé betra að hafa hlífina hinum megin. Báðar hafa í sjálfu sér rétt fyrir sér og báðar leysa vandann, en það er árekstur og eigandinn veit ekkert hvorri hann á að hlýða. Lögum samkv. á hann að hlýða þeim báðum. Það er oft hægt að leysa sama vandann með mismunandi hætti. Í þessu sambandi á að vera hægt að koma í veg fyrir að maðurinn fái þessi fyrirmæli í dag og önnur í næstu viku. Einmitt með því móti, sem frv. gerir ráð fyrir, fengjum við öruggara, fljótvirkara og ódýrara kerfi. En að því þarf áfram að vinna og það mál er engan veginn komið í höfn þó að búið sé að samþ. þessi lög, en það er stórt spor í rétta átt.

Guðmundur 7. Guðmundsson: Herra forseti. Ekki hafði ég hugsað að heyja hér umr., a. m. k. ekki að tala við 1. umr., heldur að málið kæmi fyrst til n. og yrði þar um það fjallað. Hitt stórundrar mig, og þarf þó kannske ekki að undra, að það skuli vera enn þá til í sölum Alþingis, og þá náttúrlega í bændastétt, það svartnættisafturhald sem kom fram í ræðu hv. þm. Stefáns Valgeirssonar, þessi neikvæða afstaða. Ég hef yfirleitt ekki vitað til að hv. þm. væri sporgöngumaður þeirra sem mæla með almennum sparnaði, en þegar kemur að öryggi verkafólks á vinnustöðum talar hann um Parkinsonslögmál, þá talar hann um þetta gífurlega bákn og miðstýringu og þá fer hann allur í einn sparnað. Það mætti spjalla töluvert við hv. þm. um afstöðu hans til sparnaðar almennt, en það skal látið kyrrt liggja. Aðalatriði þessa máls er það, að samþykkt frv. og góð framkvæmd er einn sá mesti sparnaður fyrir þjóðfélagið í heild sem hægt er að koma á, vegna þess hvert það stefnir og hvernig bygging þess er varðandi fyrirbyggjandi aðgerðir gegn slysum á vinnustöðum og atvinnusjúkdómum. Sannleikurinn er sá, að þó hv. þm. lesi hér upp úr erlendum skýrslum ætti hann aðeins að lesa sér betur til og kynna sér hvað slysafjöldi er geigvænlega mikill á vinnustöðum. Ekki dettur mér í hug að slysum yrði útrýmt með þessum lögum. En auðveldlega hefði mátt koma í veg fyrir fjöldann allan af þeim mörgu hörmulegum vinnuslysum sem við þekkjum til. Eins er hitt, að margír sjúkdómar eiga rót að rekja til annaðhvort slæms vinnuumhverfis, slæmrar vinnuaðstöðu eða að illa er staðið að vinnu. Það merkilega skeður að Vinnuveitendasambandið, Vinnumálasambandið og Alþýðusambandið, sem öll setja í þetta góða og gagnkunnuga menn úr atvinnulífinu, þrautkunnuga því, komast að sameiginlegri niðurstöðu. Að vísu skilar einn fulltrúi séráliti. Það er gömul deila, sem ég vil ekki vera að ýfa hér upp, í sambandi við Heilbrigðiseftirlitið. Að vísu held ég að þáttur þess sé þýðingarmeiri en eftirlit með líkhúsum og hundum, eins og kom fram hjá hv. þm. Ég held að þarna stingi upp kollinum sú deila, sem hefur komið upp í Reykjavík, að t. d. heilbrigðiseftirlit Reykjavíkurborgar og Öryggiseftirlit ríkisins eru í ákveðnum tvíverknaði. Ég held báðir aðilar séu sammála um, að vísu er nú búið að leysa þessi vandamál í Reykjavík, að þarna væri verulega til bóta, eins og hv. 5. þm. Suðurl. sagði áðan, að einfalda framkvæmdir og fækka stofnunum. Sannleikurinn er sá, að það er ekki sparnaður sem hv. þm. var að ræða um. Það er einungis um hann rætt undir fölsku yfirskyni, eða þá hitt, að hann vill ekki aukið öryggiseftirlit á vinnustöðum, aukið eftirlit með hvað óhugnanlega stóran þátt í sjúkdómum landsmanna má rekja til vinnustaða sem hann vill ekki eyða peningum í. Sannleikurinn er sá, að þegar lögin um öryggisráðstafanir á vinnustöðum voru fyrst samþ. 1952 var það eftir kröfu þeirra sömu bændasamtaka sem hv. þm. var að harma sem mest að hefðu ekki um þetta frv. fjallað að farandvinnuvélar t. d. væru undanþegnar eftirliti. Við síðari breytingar, eins og hæstv. forsrh. tók fram, hefur alla tíð verið krafa bændasamtakanna að ekkert eftirlit næði til farandvinnuvéla í sveitum. Víst vitum við að þarna þarf að halda vel á til að ekki komist upp mikið bákn. En ég er hræddur um að hv. þm. mæli alls ekki fyrir hönd bændasamtakanna. Ég held að hinn óhugnanlegi fjöldi dauðaslysa á börnum og unglingum við vinnuvélar hafi orðið bændum það sár og tilfinninganæm reynsla að þeir vilji gjarnan sjálfir að þarna sé betra aðhald og festa í og þeir vildu gjarnan sjálfir að slíkt hefði verið komið fyrr. Ef hv. þm. ætlar að fara að gera kröfur til þess, að lögunum verði breytt þannig að það verði engar ráðstafanir gerðar til að reyna að draga úr þeim óhugnanlega dauðaslysafjölda, sem átt hefur sér stað á börnum á vinnuvélum í sveit, endurtek ég það, og byggi það á samtölum mínum við fjölda bænda, að ég held að þetta sé þeim allt of viðkvæmt mál og þeir séu það ábyrgir, að þeir vilji sjálfir í mun ríkara mæli að þetta eftirlit sé betra, og þeir sjái að þessum dauðaslysafjölda verður að linna. Það var eftir öðru að hv. þm. var að tala um að eftirlitsmaður kæmi úr Reykjavík, og var helst á honum að heyra að kæmi einhver launaður eftirlitsmaður frá Reykjavík á einstök bændabýli til að skoða einn traktor hjá bónda, kannske í hans kjördæmi, og bóndinn yrði að borga öll þessi ósköp. Vitanlega verður það svo, eins og hjá Öryggiseftirliti ríkisins áður, að í slíkar skoðanir verða menn staðsettir á Akureyri, á Húsavík og í öðrum þéttbýliskjörnum, þar sem eru trúnaðarmenn Öryggiseftirlitsins og verða nú Vinnueftirlitsins. Ég held að þegar svona frv. kemur fram sé það fagnaðarefni að aðilar vinnumarkaðarins, sem fjallað hafa um þetta og oft deilt hart um þessi mál, koma sér saman, ná samkomulagi. Það er alls ekki stefnt að aukinni miðstýringu. Það er fært út vald og ábyrgð til verkalýðsfélaganna sjálfra. Það er eitt meginstefið í öllum þessum málum. Þessu þarf ekki að fylgja aukið bákn, en nýtísku atvinnulíf, aukin vélvæðing og alls konar efnisnotkun, sem er varasöm og hættuleg, krefst náttúrlega aukins eftirlits og aukinnar fræðslu. Ég skal ekki vera að tefja þessar umr. meira þó freistandi væri að fara inn á nokkur atriði, en ég vil aðeins benda á, eins og kom fram hjá hv. 5. þm. Suðurl., að vitanlega verður að vera heimild fyrir reglugerðir. Það geta verið einhver ákveðin efni og reglur þurfi um notkun þeirra. Fráleitt væri að binda allt slíkt í lögum. Fyrir öllu þessu er hugsað. Hv. þm. ímyndar sér að hann geti slegið sér eitthvað upp í augum bænda með því að slá því upp á hæstv. Alþ. að þarna sé verið að leggja á þá nýja skatta og aukinn kostnað. Ég dreg mjög í efa að þetta verði hv. þm. til aukinna áhrifa eða vinsælda, því ég ítreka: Ég held að afstaða bænda sé töluvert breytt og reynsla þeirra á notkun vinnuvéla sé það dökk að þeir vilji sjálfir fá þarna á ákveðið eftirlit. Ég tel að úr því að aðilar vinnumarkaðarins hafa komið sér saman um þetta mál ásamt fulltrúum frá ríkisvaldinu, málið var lagt fyrir hér í apríl í fyrra, tekið upp aftur í des., og þá hefði verið auðvelt fyrir Búnaðarþing, það er nú engin sjálfboðaliðavinna að sitja á Búnaðarþingi, að gera sínar aths. Ég verð að segja það, að ég dreg mjög í efa að ræða hv. þm. sé á nokkurn hátt stuðningur við bændur. Hún er svartnættisafturhald sem ég hélt að væri að mestu horfið úr Framsfl., en sé að er ekki.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða þetta mál í löngu máli. Ég vil aðeins segja út af þeim umr., sem hér hafa farið fram, að ég tel eðlilegt að reynt verði að ná samkomulagi um þetta mál án þess að farið sé að skerpa mjög harðar línur í því við 1. umr. með harðsnúnum deilum. Ég minni á að frv. á rætur að rekja til samkomulags sem gert var við kjarasamninga vorið 1977 og frv. er flutt til staðfestingar á því samkomulagi. Ég tek hins vegar undir það, sem hér hefur komið fram, að aðild bændasamtakanna að samningu þessa máls og undirbúningi hefur verið ákaflega óveruleg. Aðild bændasamtakanna hefur engin verið að samningu málsins og það hefur mjög verið óverulega til þeirra leitað varðandi undirbúning málsins. Ég tel að að ýmsu leyti hafi frv. í för með sér óþarfa vafninga við almennan búrekstur og að ýmsu leyti geti ákvæði frv. naumast átt við í landbúnaðinum. Ég gerði þess vegna aths. um þessi efni í ríkisstj. og í framhaldi af því hefur við meðferð málsins verið gerð breyting á frv. í hv. Ed., þannig að í þeim breytingum, sem eru í bráðabirgðaákvæði, segir svo í 3. tölul., með leyfi hæstv. forseta: „Félmrh. skal fyrir 1. júní 1981 setja reglugerð um þau ákvæði laga þessara, sem snerta landbúnaðinn. Skal þar m. a. kveðið á um aðild Stéttarsambands bænda að ákvörðunum um þau ákvæði laganna er sérstaklega varða landbúnaðinn. Reglugerðin skal samin í samráði við stjórn Vinnueftirlits ríkisins, Stéttarsambands bænda og Búnaðarfélags Íslands.“ Þannig hljóðar 3. tölul. í bráðabirgðaákvæðum, sem hv. Ed. samþ. eins og hún afgreiddi þetta mál frá sér. Ég hef talið að eftir atvikum væri sæmilega fyrir séð hvað varðar undirbúning reglugerðar varðandi landbúnaðinn með þessum breytingum, en finnist mönnum að þar þurfi tryggilegar um hnúta að búa sé rétt að athuga í nefnd hvort þarf aukin ákvæði er að þessu efni lúta. Ég vil ekkert loka fyrir að það geti verið, en bið þá hv. nefnd, sem um málið fjallar, að taka það sérstaklega til athugunar. Út af orðum hv. síðasta ræðumanns vil ég aðeins segja það, að bændur sem aðrir hafa miklar áhyggjur af þeim hryggilegu slysum sem orðið hafa í sambandi við vélarekstur hjá einstökum bændum á undanförnum árum. Þessi slys eru ákaflega hryggileg og er bændum ekki síður en öðrum mikið í mun að reyna að fækka þeim. Bændur eru því meðmæltir að settar séu reglur og eftirliti við komið sem geti orðið til þess að slíkum slysum fækki. Það hlýtur að vera keppikefli okkar allra og ég tel að það sé ekki vilji bændasamtakanna að sporna gegn því að slíkar reglur séu settar og þeim framfylgt. Þetta vil ég taka fram í sambandi við ræðu hv. þm. En það eru mörg önnur atriði í þessu frv., sem leggja bæði mikla skriffinnsku og erfiðar takmarkanir á starfsemi í landbúnaði, sem ekki koma neitt nálægt vélarekstri beint eða eru þáttur í að reyna að hamla gegn slysum af völdum véla. Ég skal ekki ræða frekar efnisatriði þessa máls, þó að þar séu ýmis ákvæði sem mér sýnist að geti orkað tvímælis, aðeins segja það t. a. m. í sambandi við 98. gr., að þar er áfrýjunarréttur í ágreiningsefnum sem spretta af ákvörðunum Vinnueftirlits, forstöðumanns þeirrar stofnunar eða starfsmanna, og það sýnist kannske í hæpnara lagi að deila um að slíkum ákvörðunum sé vísað til stofnunarinnar sjálfrar til úrskurðar með að vísu framhaldsáfrýjunarrétti til ráðh. Ég hef ekki neinar tillögur um betra form á þessu, en vænti þess, að þetta ásamt ýmsum fleiri atriðum verði tekið til athugunar af hv. heilbr- og félmn. sem væntanlega fær þetta mál til meðferðar. En aðalerindi mitt hingað í ræðustólinn var að vekja athygli á þeirri breytingu sem hv. Ed. hefur gert, sem gefur möguleika á ýmiss konar undantekningaratriðum varðandi landbúnaðinn. Ef mönnum sýnist ekki þar nægilega tryggilega um hnúta búið er unnt að athuga það frekar við meðferð málsins í þessari hv. deild.



Herra forseti. 1 máli hv. 5. þm. Suðurl., Magnúsar H. Magnússonar, kom í raun og veru fram, að þrátt fyrir að þetta frv. hafi verið líklega að mestu leyti samið undir hans stjórn eða hans ráðuneytis lá alls ekki nógu ljóst fyrir hv. þm. hvernig það mundi verka, og það sem hann sagði að leggja ætti niður hinar og aðrar stofnanir er ekki hægt að fá út úr þessu frv. eins og það liggur hér fyrir. Það eru aðeins ein lög sem er gert ráð fyrir að eigi að nema úr gildi við gildistöku þessara laga, og það eru lög um Öryggiseftirlit ríkisins frá 1952, önnur löggjöf ekki. Ég vil vekja athygli á þessu. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson sagði áðan að hann hefði séð, þar sem ég var hér í ræðustól, svartnættisafturhald. Það hrín ekki á mér. Hins vegar kom vel í ljós í þessum ræðustól einsýni og tillitsleysi þessa manns þegar um er að ræða aðra en hans umbjóðendur. Það var ekkert talað við bændastéttina um þetta mál þegar það var í mótun, því það var ekki sent Búnaðarþingi, hvort sem það er að kenna fyrrv. félmrh. eða öðrum, það veit ég ekki. Það var ekki sent Búnaðarþingi eða Stéttarsambandinu til umsagnar. Það er mér ljóst. Og ég veit að ef slíkt hefði snúið að hans samtökum hefði hann ekki tekið því þegjandi. Hitt er alrangt, að það hafi verið hægt að finna það út úr mínu máli áðan að ég hafi lagst á móti því að gerðar yrðu ráðstafanir í sambandi við landbúnaðinn. Það, sem ég var að segja, átti að sýna fram á hvað væri í lögum. Ég var að leiða hugann að því, hvers vegna þessi lög hefðu ekki verið framkvæmd þrátt fyrir að löggjöfin er búin að vera í 10 ár og ég var að sýna fram á að það þýddi ekki að vera að setja lög um sama efnið, jafnvel þing eftir þing, án þess að þau kæmu til framkvæmda. Það var þetta sem ég var að sýna fram á. Og ég var að sýna fram á að það verður ekki komið á eftirliti í landbúnaði svo að það nái tilgangi nema þeir, sem um það fjalla, hafi þekkingu á þeim málum. Ég hef horft á slys í landbúnaði og ætla ekki að ræða um það hér, en ég veit að mörg þau slys, því miður, hefði ekki verið hægt að koma í veg fyrir hvernig sem eftirliti hefði verið háttað í þeim málum. Það þarf enginn að halda. Það, sem ég vildi segja, er að ég vil ekki setja á stofn eftirlit, t. d. í landbúnaði, nema ég haldi að það sé til bóta. Og það er málið. Það er ekki nóg, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, að setja löggjöf. Þegar við setjum löggjöf þurfum við að athuga hvernig á að koma henni í framkvæmd til þess að hún nái þeim tilgangi sem ætlað er. Það var þetta sem ég var fyrst og fremst að segja, en ekki að ég vildi ekki leggja fram fjármagn til að reyna að auka öryggi í landbúnaði. Ég tók það sérstaklega fram. Það er hreinn útúrsnúningur að segja að það hafi verið hægt að heyra annað á mínum orðum. Hv. þm. talaði um að ég hefði lesið upp úr erlendum skýrslum. Ég las ekki eitt orð upp úr erlendum skýrslum, - ekki eitt einasta orð.

Þú vitnaðir til útlanda fyrir okkur.

Ég las upp álit Hrafns V. Friðrikssonar. Er það að vitna í erlendar skýrslur að lesa hans sérálit? Ég ætla ekki að eyða tímanum frekar hér. Út af því, sem hæstv. landbrh. sagði, vil ég aðeins segja það, að ég tel að vísu þessa breytingu til bóta, en engan veginn nægjanlega. Ég vil að unnið sé að því að reyna að koma á raunhæfu eftirliti í sveitum landsins, en ekki eftirliti samkv. því frv. sem hér er, sem er fyrir fram sýnilegt að muni mistakast. Það er kannske ekki alveg að ástæðulausu - eða veit ekki hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson að almennt er þetta frv. kallað hér í þinginu og annars staðar „þrælalögin“? Ég held að hann ætti að spyrja sig að því hvers vegna. Ekki fann ég upp þessa nafngift. Það voru aðrir. Hv. þm. sagði, eftirlitsmenn yrðu hér og þar úti á landi. Ég vil segja frá reynslu minni í því. Eftirlitsmaður Rafmagnsveitna ríkisins kemur héðan að sunnan þegar hann er að sækja mig heim á mitt býli. Hann er ekki á Akureyri. Það er ekkert í þessum lögum sem segir til um það, hvar eftirlitsmenn eigi að vera, aðeins að Vinnueftirlit ríkisins sé hér í Reykjavík og það eigi að setja allt í þess hendur. Það kann að vera að það sé til í annarri löggjöf að sjálf stjórnstofnunin eigi að setja reglugerðir, en ég er búinn að vera 13 ár á þingi og man ekki til þess að það sé til, heldur að viðkomandi ráðh. setji slíkar reglugerðir, að vísu eftir ábendingum þeirra sem slíkum stofnunum veita forstöðu.



Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar, að í þeim umr. sem hér hafa farið fram, birtist að nokkru leyti sú þverstæða sem á sér stað í íslenskum landbúnaði. Sú þverstæða er einfaldlega sú, að við fáum það aldrei á hreint hvort bændur flokkast undir atvinnurekendur eða launþega. Þetta er einn höfuðþátturinn og eitt höfuðmeinið í þeirri deilu sem hér á sér nú stað. Ég tel að bændur gerðu sjálfum sér mjög verulegan greiða með því að skera úr því sjálfir hvorum flokknum þeir tilheyra. Mín tilfinning hefur verið sú, að þeir væru fremur launþegar þegar illa áraði, en atvinnurekendur þegar árferði væri skárra. Ég vil taka undir það með hæstv. landbrh. Pálma Jónssyni, að auðvitað ber að móta þetta frv. samkv. óskum bændastéttarinnar. En einhvern veginn hef ég það á tilfinningunni að Búnaðarþing, sem nýverið sat hér í Reykjavík í allmargar víkur, hefði haft tækifæri til að fjalla um þetta frv. og koma skoðunum sínum á framfæri við Alþingi, þannig að skoðanir Búnaðarþings mættu koma inn í þá umræðu sem farið hefur fram um þetta frv. hér á þingi. Bændur hafa eigið þing og á því þingi eiga þeir að fjalla um öryggismál eins og önnur mál í landbúnaði. Það stendur kannske nær þeim en mörgum öðrum stéttum í þessu þjóðfélagi að fjalla einmitt um hollustuhætti og öryggismál. Það hefur allt of lítið verið gert að því hjá bændastéttinni að reyna að koma í veg fyrir atvinnusjúkdóma, sem fyrir hendi eru, utan hreins þrældóms sem gerir menn að aumingjum fyrir aldur fram. Þar er heymæði. Hvað hefur verið gert í því að koma í veg fyrir þann sjúkdóm? Þar eru öryggismál í sambandi við stöðugt voldugri og meiri landbúnaðartæki sem eru notuð. Ég er t. d. sannfærður um að tryggingamál í sveitum eru í miklum ólestri. Það er mikill fjöldi dráttarvéla í sveitum sem eru óskráðar og eru þess vegna ekki tryggðar, og það eru fjölmörg dæmi þess að gamlar dráttarvélar, sem eru notaðar enn í dag, eru án öryggisgrinda. Þær eru notaðar stöðugt og látlaust. Ekkert hefur bændastéttin gert í þessu. Ég vil sem sagt ítreka þau orð hæstv. landbrh., Pálma Jónssonar, að menn reyni nú að leita eftir samkomulagi í þessu máli, en taki ekki upp þær umr. sem ævinlega og ávallt fara fram hér á þingi þegar landbúnaðarmál ber á góma. Ég hef sagt það áður í ræðu á þingi að þegar hér er fjallað um landbúnaðarmál rísa forustumenn landbúnaðarins upp og telja að allir þeir, sem eitthvað hafa fram að færa, aðrir en þeir, um þennan málaflokk hafi allt á hornum sér, séu að gagnrýna af tómum skepnuskap. Ég held að menn verði að átta sig á því, og einkum og sér í lagi þeir fulltrúar bænda sem sitja hér á þingi, að við verðum að fá úr því skorið í eitt skipti fyrir öll hvort bændur eru atvinnurekendur eða launþegar. Það verða þeir sjálfir að ákveða, því að það er einu sinni svo, að það er talsvert mikill munur á því í þjóðfélagi okkar hvort menn eru atvinnurekendur eða launþegar. Ég vil endurtaka það, að ég hefði talið kjörið verkefni fyrir Búnaðarþing að fjalla um þetta frv. mjög ítarlega og koma fram með brtt. Ég hef ekki séð þær. Ég hef hvergi séð þær brtt. Og mér býður í grun að þær hafi ekki verið útbúnar á Búnaðarþingi. Þar hefði þó mátt ræða öryggismál landbúnaðarins og bænda fremur en margt annað sem þar var fjallað um, miður merkilegt að mínu mati. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál, en ítreka enn á ný að ég vona að það komist í höfn með þeim breytingum sem bændur telja eðlilegar og nauðsynlegar. Það var eitt sem stakk í augu, ef ég má orða það þannig, eða sló mig í ræðu hv. þm. Stefáns Valgeirssonar. Það kemur alltaf að peningasjónarmiðinu, því sjónarmiði að alltaf sé verið að ganga á hlut bænda. Hann orðaði það svo hér áðan, að það væri óréttlátt að bændur greiddu ferðakostnað eftirlitsmanna eða viðgerðarmanna. Mig langar að geta þess, að það þarf hver einasta húsmóðir í Reykjavík, sem biður um eftirlits- eða viðgerðarmann vegna þvottavélar eða ísskáps, að greiða fyrir það umtalsverðar fjárhæðir að viðgerðarmaðurinn komi á staðinn. Þetta þarf að gera oft á ári. 



Herra forseti. Það er örstutt. - Sú skoðun hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar að láta sér detta í hug að svarnættisafturhaldið væri horfið úr Framsfl. sýnir bara hversu lítill mannþekkjari eða flokkaþekkjari hv. þm. er. Auðvitað er svartasta afturhaldið í Framsfl. enn, eins og hefur alltaf verið. Þar hefur engin breyting orðið á. Og mér þykir það miður að jafngreinargóður þm. og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson skuli falla í þá gryfju að láta sér koma annað til hugar. Út af því máli, sem hér er til umr., skal ég ekki hafa mörg orð. Hér er um það að ræða að uppfylla loforð sem gefin voru fyrir nær þremur árum vegna samningsgerðar - loforð þeirra sem þá voru við völd, þ. e. stjórnar Geirs Hallgrímssonar, Sjálfstfl. og Framsfl., - og ég veit ekki betur en hv. þm. Stefán Valgeirsson hafi þá verið fulltrúi Framsfl. hér á Alþ. og staðið að því loforði sem hér er verið að framkvæma.

Lá frv. fyrir?

Það var loforð um hvernig haldið skyldi á þessu máli og hvernig það skyldi framkvæmt. Hafi hv. þm. ekki vitað hverju hann var að lofa er það hans, en ekki annarra. Þá átti hann að kynna sér það fyrr. Ég hélt að almennt væru augu manna farin að opnast fyrir þeim geigvænlegu slysum sem átt hafa sér stað á vinnustöðum á undanförnum árum. Það fer ekkert milli mála að það hefur verið mikill misbrestur á því að Öryggiseftirlitið hafi haldið á málum sem skyldi til að koma í veg fyrir mörg af þessum slysum. Ég fagna því þessu frv. og tel að það hefði mátt sjá dagsins ljós í reynd miklu fyrr en nú og það sé ástæðulaust að vera að halda hér uppi löngu máli um frv. sem slíkt. Þetta er loforð sem ekki hefur verið efnt í þrjú ár, en virðist núna vera í augsýn að eigi að efna, a. m. k. að hluta til. En þeir, sem gáfu loforðið, sumir hverjir þeirra sem stóðu að þessu loforði, virðast hafa snúist og vilja nú draga það til baka. Ég tek undir það, sem kom fram áðan, að ef það er skoðun fulltrúa bændastéttarinnar í landinu, - ég segi: ef, ég dreg mjög í efa að það sé almennt skoðun bænda, - að það beri ekki að halda uppi eftirliti eins og frekast er unnt í sambandi við þessi mál, en ef það hefur verið skoðun fulltrúa bænda, hefði verið full ástæða til að taka þetta mál til umræðu á Búnaðarþingi, þar hafði verið vettvangur til þess, og koma þaðan á framfæri þeim aths. eða hugmyndum sem fulltrúar bændastéttarinnar vildu hafa í sambandi við framkvæmd málsins. Ég vil að lokum segja að menn eru hér að tala um að setja upp sérstaka stofnun og það eigi að þjóna héðan frá Reykjavík. Ég fyrir mitt leyti - og vil að það komi skýrt fram - lít ekki svo á að um sé að ræða samkv. þessu frv. að senda eigi menn úr Reykjavík til eftirlits út á land. Það getur ekki verið ætlun þeirra sem að þessu standa að slíkt verði í reynd. Það verða auðvitað fulltrúar úti á landsbyggðinni á hinum ýmsu stöðum sem sjá um framkvæmd eftirlitsins. Það eru því ekki að mínu viti rök gegn þessu að það eigi að stjórna málum héðan. Væri svo mundi ég ekki tala í þessum dúr, það er öruggt mál. Ég legg sem sagt áherslu á það að núna, eftir þetta langa bið frá því loforð voru gefin verkalýðshreyfingunni og aðilum vinnumarkaðarins, að staðið verði við þau loforð. Allra síst ætti það að sitja á þeim, sem gáfu loforðið, að bregðast nú og hlaupa til baka. Þeir ættu fyrst og fremst að standa við það sem þeir lofuðu.



Herra forseti. Mér kom það raunar á óvart að fram kæmi í þessum umr. sú skoðun að bændur vildu ekkert gera í öryggismálum varðandi vinnuslys eða hefðu ekkert gert í því tilfelli. Ég hef því ekki í höndum nein þau gögn sem tiltæk eru til að sanna hið gagnstæða. En mig langar aðeins, vegna þess sem hér var haldið fram af hv. 6. þm. Norðurl. e., að taka það fram að ég kannast ekki við það, sem hann fullyrti, að margar dráttarvélar í landinu séu óskráðar og því ótryggðar. Alls staðar, þar sem ég þekki til, eru dráttarvélar skráðar, enda varðar það við lög að þær séu ekki skráðar. Meira að segja elstu dráttarvélar, sem til landsins komu 1945, þær heimilisdráttarvélar eru skráðar eins og aðrar. Þá kom mér einnig á óvart það sem sami hv. þm. hélt fram, að ekkert hafi verið gert til að tryggja öryggi í sambandi við dráttarvélar og margar vélar væru enn án öryggisgrindar. Það er að vísu rétt, að til eru þó nokkrar vélategundir sem ekki fást öryggisgrindur á. En Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda hafa haft fastan starfsmann til að leiðbeina bændum um öryggisgrindur á dráttarvélar og um að útvega öryggisgrindur á dráttarvélarnar þegar þær fást ekki beint frá framleiðendum vélarinnar. Á flestar vélar hefur verið hægt að smíða öryggisgrindur, en til eru þær tegundir sem ekki hefur reynst unnt að gera slíkt við. - Þetta vil ég láta koma hér fram, þó ég geti ekki sýnt í neinum tölum hversu margar vélar hér er um að ræða. Í þriðja lagi vil ég koma að því, að hér hefur verið sagt að frá Búnaðarþingi hafi ekki komið fram neinar tillögur um frv. sem hér liggur fyrir til umr. Það er rétt. En venjan er sú, að þegar um er að ræða frv., sem snerta landbúnaðinn, hafa þau verið send af rn. til Búnaðarþings. Þetta frv. var ekki sent Búnaðarþingi. Ég man satt að segja ekki hvort það var komið fram hér í Alþ. þegar Búnaðarþing kom saman. En ég vil minna á það aftur, að þrátt fyrir að þetta mál hafi ekki verið tekið til efnislegrar umfjöllunar á síðasta Búnaðarþingi hafa þessi mál æ ofan í æ verið þar til umræðu og gerðar um þau ályktanir og væri hægt að rifja það upp betur síðar.



Herra forseti. Hér liggur fyrir frv. til l. um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Ég vil byrja á að lýsa yfir ánægju minni með að frv. með þessu markmiði er lagt fram í þinginu. Óneitanlega er gott til þess að vita að þetta mál er þó komið á þennan rekspöl. Hins vegar vekur það undrun mína að svo virðist sem ekki sé hægt að ræða um þetta mál þannig að menn komi með sínar skoðanir án þess að þeir séu stimplaðir afturhaldsmenn eða hið svartasta íhald ef þeir vilja ekki samþykkja allt sem í frv. stendur. Ég hef horft dálítið á þann hátt þessa frv. þar sem rætt er um að það eigi að yfirtaka verkefni sem aðrar stofnanir hafa með höndum. Væri ég sannfærður um að þær stofnanir yrðu allar lagðar niður með sínum rekstri og sú stofnun, sem hér er verið að tala um að koma á fót, gæti yfirtekið verkefni þeirra öll, blandast mér ekki hugur um að það gæti orðið til sparnaðar. Hins vegar sýnist mér að það sé ekki útlit fyrir að nein af þeim stofnunum, sem fyrir eru, verði lögð niður, heldur verði þessari stofnun bætt við. Þá vaknar sú spurning, hvort ekki hefði verið hægt að haga þessari lagasmíð þannig að meira tillit hefði verið tekið til þeirra stofnana sem fyrir eru í landinu, en jafnframt verið hægt að ná þeim markmiðum sem ætlað er að ná. Þetta er atriði sem ég held að þd. þurfi að gefa sér tíma til að skoða. Ég vænti þess að hægt sé að framkvæma þá skoðun án þess að menn liggi undir brigslum um að þeir séu að svíkja eitt eða neitt. - Ég sat ekki á þingi þegar þessu var lofað og ég veit ekki hvort hægt er fyrir hönd einhvers aðila að gefa um það loforð fram í tímann að þeir, sem ekki sitji þar, skuli styðja einhver ákveðin mál. Mér er ekki ljóst hvort hægt er að gefa slík loforð. Ef það er hægt af hálfu framkvæmdavaldsins hvarflar það að manni hvort þingið sé þá ekki búið að glata sjálfstæði sínu. Ég ætla ekki að ræða efnislega þetta mál frekar, en vil aðeins geta þess, að hv. 6. þm. Norðurl. e. taldi að það væri nauðsynlegt að bændur gerðu upp við sig hvort þeir ætluðu að vera launþegar eða atvinnurekendur. Mér er ekki ljóst á hvaða forsendum það er nauðsynlegt að þeir geri það upp við sig. Ég lít á sjálfan mig bæði sem launþega og atvinnurekanda út frá því sjónarmiði, að þeir opinberir starfsmenn, sem eru í störfum hér á landi, eru launþegar m. a. hjá mér og ég er þess vegna í atvinnurekendahópnum sem ber ábyrgð á þeim. Aftur á móti fer það ekki á milli mála, að sem þiggjandi launa frá hinu opinbera er ég launþegi. Ég held að það væri hollt mönnum að hætta að nota þær „billegu klisjur“ að skipta mönnum í atvinnurekendur og launþega. Ég held líka að það væri hollt að menn hættu því alfarið að líta svo á að þeir séu fulltrúar hér á þinginu fyrir einhverjar ákveðnar stéttir. Menn eru fulltrúar fyrir þjóðfélagshópa þess svæðis sem þeir eru kosnir á. Ég lít svo á að hver og einn þm., sem er kjördæmakosinn geti ekki verið fulltrúi fyrir eina eða neina stétt, hann hljóti að vera fulltrúi fyrir það svæði allt og íbúa þess svæðis. Hins vegar finn ég það gjarnan í þingsölum að sumir virðast líta þetta öðrum augum og þó sérstaklega þeir sem samkv. þeirri skilgreiningu ættu að vera fulltrúar fréttamanna hér á þinginu.



Herra forseti. Ég skal ekki misnota tímann. Það skal vera örstutt. Hv. þm. Karvel Pálmason sagði úr þessum ræðustól að ég t. d. hefði lofað því að standa að löggjöf um þetta málefni. Það mun rétt vera að Framsfl. hét því að standa að löggjöf um þetta málefni, en engu um hvernig þessi löggjöf yrði. Ég vil spyrja: Þegar samið var um að setja þessa löggjöf 1977 var þá samið um að landbúnaðurinn, sem ekki hafði verið með í þessari löggjöf áður, væri tekinn þar inn? Ég neita því. Ég sagði í þessu sambandi að ég yrði ekki með þessu frv. nema landbúnaðurinn yrði tekinn út. Ég mun standa við það, þó að margt annað sé athugavert við þessa löggjöf. - Og ég vil spyrja hv. þm. Karvel Pálmason að því, í hvaða grein eða greinum frv. kemur fram að eftirlitsstöðvar eigi að staðsetja úti um land frá þessari nýju stofnun, Vinnumálaeftirliti ríkisins. Það er kannske eitt af því sem hefur gleymst að setja og þó eru þessar greinar 100. Hv. þm. Árni Gunnarsson sagði áðan að bændur þyrftu að ákveða hvort þeir væru atvinnurekendur eða launþegar. Það kemur ekkert málinu við í þessu sambandi,- ekki samkv. þessu frv. Það er búið að skilgreina hvað sé talið fyrirtæki í þessu efni og það er búrekstur á jörðum. Það skiptir engu máli í því sambandi hvað landbúnaðurinn hefur ákveðið. Þar sem ég mátti ekki gera nema stutta aths. verð ég að láta þetta duga.



Herra forseti. Það skal vera örstutt. Ég vil láta það koma fram við þessar umr. að þegar þetta mál var lagt fram á fyrra þingi lýsti ég því yfir í Ed. Alþingis að ég mundi styðja frv. og setningu löggjafar á þessu sviði, enda er það skoðun mín að öryggi á vinnustöðum hafi verið í algeru lágmarki. Þess vegna er mjög brýnt að um það verði sett heildarlöggjöf. Vil ég lýsa því yfir að það er mín skoðun að þetta sé eitt mikilvægasta mál sem hér er til meðferðar. Auðvitað mætti hafa langt mál út frá þessu um ýmis atriði sem koma fram í frv., en ég ætla ekki að tefja tímann að þessu sinni, enda mun málið koma til þeirrar nefndar sem ég á sæti í. Ég vil þó segja það, að ég tel að mjög sé til bóta að sameina ýmsar stofnanir á sviði öryggismála í landinu. Ég get einnig sagt það sem mína persónulegu skoðun af beinum kynnum við þá stofnun sem heitir Heilbrigðiseftirlit ríkisins, að hún hefur ekki getað sinnt því hlutverki sem henni var ætlað, ekki síst á þeim sviðum sem um er að ræða í þessu frv. Það er e. t. v. ekki af því að þar hafi ekki verið hæfir menn, heldur hefur henni aldrei verið ætlað það fjármagn sem hún hefði þurft að hafa yfir að ráða til að koma fram því ætlunarverki sem lögin gera ráð fyrir. Hins vegar vil ég benda á það, að hún mundi aldrei spanna yfir það verkefni sem þessum lögum er ætlað. Ég vil einnig segja nokkur orð út frá aths. sem kom fram hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. varðandi málefni bænda, þar sem hann var að skjóta því hér inn, að það hefði ekki verið hugsað um að skoða ýmis vandamál í sambandi við þá atvinnustétt, og nefndi þar sem dæmi heymæði. Ég vil upplýsa hv. þm. um að hann hefur sjálfur tekið þátt í að samþykkja fjárlög og í þeim fjárlögum hefur verið sérstök fjárveiting einmitt í þetta verkefni, sem var unnið í fyrra og verður haldið áfram á þessu ári undir eftirliti landlæknis. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að að slíkum rannsóknum sé unnið. Heymæði er atvinnusjúkdómur sem hefur þjáð þjóðina lengi og er vissulega nauðsynlegt verkefni sem þarna er verið að vinna að. En aðalatriðið í þessu máli sem öðrum, þegar verið er að setja svona löggjöf, er fjármögnunin og framkvæmdin sjálf. Það er kjarni málsins. Og ég vænti þess, að um leið og þetta frv. verður samþ. sem lög frá hv. Alþingi geri hv. alþm. sér fulla grein fyrir því, að ef innihald þess á að koma að því gagni, sem frv. miðar að og þeir, sem sömdu það, gerðu sér grein fyrir, má ekki skera við nögl fjárveitingar til að hrinda því í framkvæmd. Það er að sjálfsögðu margt í þessu sem þyrfti að laga, en aðalatriðið finnst mér, að miðað við þær breytingar sem gerðar hafa verið í hv. Ed. hljótum við að geta staðið að því að samþykkja þetta frv. svo það verði að lögum eins og fyrrv. ríkisstjórnir hafa lofað og ég tel við verðum að standa við.



Herra forseti. Það hefur komið fram í umr. hjá hæstv. landbrh., að samþ. var brtt. í Ed. og átti hann hlut að máli. Það er ákaflega góð viðbót og er um sérstaka reglugerð um ákvæði laga þessara er snerta landbúnaðinn. Þetta er mjög jákvætt og ætti þess vegna ekki að þurfa að valda deilum. Ég vil leggja á það áherslu vegna margítrekaðra yfirlýsinga frá hv. 2. þm. Norðurl. e., þegar hann kvartar undan því að ekki hafi verið haft samband við samtök landbúnaðarins, að í grg. stendur: „Nefndin hefur leitað samráðs við fjöldamargar stofnanir, sem lögum samkv. hafa eftirlit á vinnustöðum.“ - Svo er talið upp Bifreiðaeftirlit ríkisins og Búnaðarfélag Íslands. Þá er sagt: „Þá hefur verið haft samband við ýmsa sérfræðinga í rn., svo sem landbrn., iðnrn.“ o. s. frv. Ef hann flettir fundargerðum nefndarinnar kemur þar fram að oftar en einu sinni og oftar en tvisvar hefur búnaðarmálastjóri mætt á fundum nefndarinnar og með honum hefur verið Haraldur Árnason verkfæraráðunautur Búnaðarfélags Íslands. Ég vil grípa niður í fundargerð 48. fundar nefndarinnar. Þar segir m. a.: „Fram kom sú skoðun, að nauðsynlegt væri að hafa aldursmörk við vinnu á búvélum lægri en við vinnu á farandvinnuvélum, en það gerir að sjálfsögðu það nauðsynlegt að hafa hæfnipróf og veita leyfi til vinnu á búvélum. Þeim Halldóri og Haraldi var tjáð að nefndin hefði ekki tekið ákvörðun um hvernig eftirliti í landbúnaði ætti að vera háttað. Nefndarmennirnir gerðu sér fulla grein fyrir því, að um geysilegt verkefni væri að ræða og fyrsta verkefnið væri upplýsinga- og fræðslustarfsemi og enn fremur að gera heildarúttekt á dráttarvélum og öðrum búvélum. Halldór Pálsson búnaðarmálastjóri var sammála þessu síðasta atriði og sagði að Búnaðarfélag Íslands hefði gert fjöldamargar samþykktir um slíkt og væri mjög brýnt að koma þessu í kring. Haraldur Árnason setti fram sömu skoðun og búnaðarmálastjóri hafði gert áður, að nauðsynlegt sé að framkvæma úttekt á býlum einu sinni, en þegar gengið hefði verið úr skugga um að allt er í lagi, megi líða 2–3 ár á milli skoðana.“ E. t. v. skiptir þetta ekki mjög miklu máli, en ég vildi að gefnu tilefni leiðrétta þær rangfærslur, sem hv. 2. þm. Norðurl. e. var svo tíðrætt um hér, að ekkert samráð hefði verið haft við þessa aðila. Það kemur upp úr kafinu að starfsmenn, þ. e. búnaðarmálastjóri og sérfræðingur Búnaðarfélagsins hafa mætt þarna á fundi, og það kemur líka upp úr kafinu að hv. þm. Steinþór Gestsson hefur algjörlega rétt fyrir sér, eins og mig grunaði í ræðu minni upphaflega, að bændur væru almennt orðnir á því að herða eftirlit með þessu. Þetta vildi ég leiðrétta. Mestu máli skiptir að koma málinu sem fyrst til nefndar. Það var rétt sem hæstv. landbrh. sagði um sérstaka reglugerð um ákvæði þessara laga er snerta landbúnaðinn. Það er sjálfsagt að fara þar í ýmsum nýjungum með gát og þreifa sig áfram, en aðalatriðið er upplýsingar og fræðsla. Ég vil líka taka undir með síðasta ræðumanni, hv. þm. Alexander Stefánssyni, að vissulega er höfuðatriði að framkvæmd þessara laga verði í reynd jákvæð. Lögin sjálf skapa aðeins möguleikana, en eru engin trygging í sjálfu sér. Þetta var rétt og vel mælt hjá hv. þm. Alexander Stefánssyni. Ég vil ekki vera að eyða tíma þingsins í að skattyrðast við 2. þm. Norðurl. e. Ég var undrandi á ýmsum ummælum sem hann viðhafði um þetta þýðingarmikla mál, vegna þess að ég er sannfærður um að ef rétt er haldið á þessum málum geta þau skipt sköpum, ekki einungis um öryggi á vinnustöðum, heldur um heilsuvernd almennt, sem í ótrúlega ríkum mæli má rekja til atvinnu, til vinnustaða og atvinnuhátta. Aðalatriðið er að ná þessu fram, en ekki að vera að eltast við rangfærslur hv. þm. Norðurl. e. - Læt ég þá máli mínu lokið.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., var lagt fyrir Alþingi - fyrir hv. Ed. - í jan. s. l. og ræddi ég það þá efnislega og mun ekki endurtaka það og skal vera stuttorður. Í mjög stórum dráttum er frv. ætlað að sníða vankanta af lögum um sama efni sem sett voru í tímahraki vorið 1978. Frv. er ætlað að einfalda stjórnun og draga úr skriffinnsku og jafnframt að auðvelda og flýta fyrir þjónustu sem stöðinni er ætlað að veita. T. d. er gert ráð fyrir að Heyrnar- og talmeinastöðin afgreiði mál sín sjálf og beint í stað þess að nú þurfa menn að fá vottorð og framvísa þeim hjá Tryggingastofnun ríkisins til að fá endurgreiðslu vegna kaupa á hjálpartækjum og það jafnt þó að lög og reglur segi til um að ríkissjóður eigi að greiða þetta að fullu. Þá er og gert ráð fyrir að ríkið reki stöðina alfarið í stað þess að nú greiða sveitarfélögin 10% rekstrarkostnaðar þótt ríkið eitt eigi stöðina. Hefur þetta valdið óánægju ýmissa sveitarstjórnarmanna. Hv. Ed. gerði þrjár minni háttar breytingar á frv. Fyrri tvær breytingarnar þ. e. breytingar á greinum 5 og 6, eru til bóta að mínu mati. Aftur á móti er ég ekki jafnánægður með breytingar á 7. gr. 1 upphaflega frv. var gert ráð fyrir að greinin hæfist þannig: „Stofnunin skipuleggur ferðir starfsmanna sinna til aðstoðar heyrnardaufum og málhöltum úti á landi.“ - Ég er sammála því að starfsmenn stofnunarinnar komi inn í lögin, en tel að þarna þurfi sérfræðingar líka að vera. Stöðin hefur aðeins á að skipa einum sérfræðingi, sem er læknir, og kemst hann ekki yfir að fara út á land í þeim mæli sem nauðsynlegt er til viðbótar við þau störf sem hann gegnir á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna er nauðsynlegt að grípa til sérfræðinga, sem ekki eru starfsmenn stöðvarinnar og geta ekki talist það, til að fara ferð og ferð. Þess vegna held ég að það sé nauðsynlegt að í lögunum sé heimildarákvæði, og beini því til hv. heilbr.- og trn. þessarar hv, deildar hvort ekki megi hafa þetta orðalag: Stofnunin skipuleggur ferðir starfsmanna sinna og annarra sérfræðinga til aðstoðar heyrnardaufum og málhöltum úti á landi. Ég vil þó ekki að þetta verði til þess að tefja frv. þannig að það nái ekki afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls flutti ég í þessari hv. deild skriflega brtt., sem ég dró hins vegar til baka við atkvgr. og endurflyt hér við 3. umr. Þetta er lítil till., sem birtist á þskj. 423, en hún felur það efnislega í sér, að auk þeirra vörutegunda, sem tilgreindar eru í 3. gr. frv., að eigi að falla út úr 30% vörugjaldsflokknum, en það eru aðallega hljóðfæri og hljómplötur með íslensku efni, bætist við eitt tollskrárnúmer sem felur í sér hljómplötur almennt. Ég fór um þetta nokkrum orðum við 2. umr., en vil nú bæta nokkrum orðum við vegna nýrra upplýsinga sem ég hef fengið um þetta mál. Ég rakti nokkuð við 2. umr. þau almennu atriði sem í mínum huga rökstyðja að hljómplötur eigi að undanþiggja þessu 30% gjaldi. Hljómplötur eru einhver mikilvægasti menningarmiðill sem við eigum nú yfir að ráða. Hin frábæra tækni til upptöku og afspilunar hefur gert tónlist að almenningseign og fólk getur nú hlýtt á alla tegund tónlistar í stofunni heima hjá sér, auk þess sem hljómplötur og meðferð þeirra er einhver fyrirferðarmesta tómstundaiðja ungs fólks. Ég tel að það sé holl og góð tómstundaiðja. 30% vörugjaldið var sett á hljómplötur í september 1978 og þá strax dró verulega úr sölu á hljómplötum. Ég hef aflað mér upplýsinga um innflutning á hljómplötum s.1. þrjú ár. Árið 1977, síðasta heila árið sem plötur voru seldar án þessa vörugjalds, voru flutt inn 76.6 tonn, - þetta er mælt þannig í innflutningsskýrslum, - 1978 minnkaði það niður í 71.5 tonn og 1979, fyrsta heila árið eftir að vörugjaldið var lagt á, minnkaði þessi innflutningur niður í 58.6 tonn. Sala dróst sem sagt saman um 25% milli áranna 1977 og 1979. Þessar tölur sýna að almenningur hefur ekki lengur efni á því í eins ríkum mæli og var og æskilegt væri að njóta þessa einfalda og tiltölulega ódýra menningartækis. Meðalverð á hljómplötu er um 11 þús. kr. Ef vörugjaldið félli niður mundi verð á hverri hljómplötu lækka um ca. 23% eða niður í um 8500 kr. Ég held að ríkissjóður mundi ekki tapa miklu á þessari till., ef samþykkt yrði, og til að sýna fram á það hef ég látið reikna út dæmi um hvert yrði tekjutap ríkisins ef vörugjaldið yrði fellt niður og ef sala á hljómplötum færi aftur upp í það magn sem hún var 1977, áður en vörugjaldið kom á, og reyndar 5% betur, sem verður að telja eðlilega viðmiðun, því það er ekki ólíklegt að sala á þessari vörutegund aukist nokkuð við eðlilegar kringumstæður frá ári til árs. Ef við tökum árið 1979 eru tekjur ríkissjóðs þessar: 75% tollur 271.6 millj., 30% vörugjald 190 millj. og svo söluskattur, sem er í þessu dæmi reiknaður eins og hann er í dag, þ. e. 23.5%, 340 millj. Þá eru tekjurnar um 800 millj. Ef árlegur innflutningur færi sem sagt upp í 80 tonn, þ. e. sama magn og 1977 með 5% aukningu, og vörugjald yrði fellt niður kæmi eftirfarandi út: 75% tollur 371 millj., söluskattur 23.5% 396 millj. eða 767 millj. kr. Hér munar því í rauninni sáralitlu og svo litlu að það tekur varla tali að nefna það og ekkert ólíklegt að salan ykist meir en hér er gert ráð fyrir. Ég held að það sé öllum ljóst, sem nálægt sölu á þessari vöru koma og fylgjast svolítið með á þessum markaði, að minnkandi sala á ekki síst rætur að rekja til stóraukinna kaupa á þessari vörutegund erlendis. Verð í nágrannalöndum okkar er víða tvisvar til þrisvar sinnum lægra en hér á landi. Ég held að óeðlilegt sé að ríkið gerist offari í skattheimtu með þeim afleiðingum að sala á þessari vörutegund flytjist til útlanda. Hlutur ríkisins nú í verði á hljómplötum er 45% af útsöluverði og færi niður í 38.7% ef vörugjaldið yrði fellt niður. Þetta er sem sagt ekki mikið mál fyrir ríkissjóð, en hins vegar er þetta mikið mál fyrir ótrúlegan fjölda fólks sem vill geta notið tónlistar á heimilum sinum, en hefur nú dregið verulega við sig kaup á þessari vörutegund og verður því af ómældri ánægju við tónlistarhlustun heima hjá sér. Ég vonast til að þessi litla till. sé þess eðlis að menn bindist ekki ströngum og sterkum flokksböndum þegar hún kemur til atkv., heldur láti sannfæringu sína ráða í þessu litla máli.



Herra forseti. Ég vil taka það fram, að sú brtt., sem hér er flutt af hv. þm. Birgi Ísl. Gunnarssyni, var flutt skriflega eftir að málið hafði fengið umfjöllun í nefnd og eftir að það hafði jafnvel verið þar óeðlilega lengi, en þetta er 6. mál þingsins. Við í nefndinni höfum ekkert fjallað um brtt. sem hér er flutt, ekki haft beinar aðstæður til að kynna okkur þetta mál og meta það út frá tekjutapi ríkissjóðs. Ég get út af fyrir sig fallist á þau rök sem hann flutti hér og má flytja varðandi fjöldann allan af vörutegundum sem tollaðar eru af ríkinu, svokallaðar hátollavörur. Það er eflaust rétt, að það má búast við því að ef hátollur er lagður niður og vörugjald lagt niður af mörgum þessara vörutegunda mundi salan aukast. Það er erfitt að rökstyðja það, að á þessar vörutegundir margar hverjar sé lagður svo hár skattur. Þetta er út af fyrir sig vandamál sem við höfum átt við að glíma hér um langt skeið og okkur hefur ekki gengið vel að taka á, kannske af þeirri einföldu ástæðu að tollalækkanir hafa verið miklar á undanförnum árum og tekjur ríkissjóðs af tollum hafa farið mjög ört lækkandi. En ég verð að segja það varðandi þetta mál, að ég get ekki mælt með því að brtt. sem þessi sé samþykkt án þess að hún hafi fengið umfjöllun í nefnd og án þess að nefnd hafi fengið tækifæri til að skoða hana, meta hana og ræða hana við þá aðila sem sjá um framkvæmd þessara mála. Af þeirri einföldu ástæðu verð ég að leggja til að þessi till. verði felld.



Ég tel að það mæli margt með því, ef efni málsins er skoðað, að þessi till. verði samþ. Það er vitað og mér er það ljóst, að hljómplötuverð á Íslandi er ákaflega hátt og hljómplötuútgáfa á í miklum erfiðleikum. Hins vegar hygg ég að þetta mál þurfi í heild miklu nánari skoðunar við og ég geri ráð fyrir að svo geti farið að á vegum míns ráðuneytis fari fram slík athugun áður en langir tímar líða. En þetta mál hefur ekki hlotið að mínum dómi eðlilega meðferð hér eða umfjöllun í þinginu að þessu sinni og með tilliti til þess segi ég nei.



Herra forseti. Hér er fyrst og fremst um að ræða að staðfesta brbl. sem var samstaða um að staðfesta með fulltrúum stjórnarflokkanna og fulltrúa Alþfl. Þessi till. kom ekki fram við meðhöndlun málsins í nefnd. Hún kom eftir að málið hafði verið meðhöndlað í nefnd og hefur því ekki hlotið venjulega meðhöndlun í þinginu, eins og venja er til um slík mál, og ég segi því nei.



Herra forseti. Mér þykir rétt að líta á efni málsins. Hér er um réttlætismál að ræða. Á hinn bóginn erum við alvanir því nú upp á síðkastið að meðhöndlun Alþingis á einstökum málum sé með alls konar hætti. Ég segi því já.



Herra forseti. Allshn. þessarar hv. deildar hefur haft til athugunar frv. til laga um breyt. á lögum nr. 74 21. ágúst 1974 um meðferð opinberra mála, sbr. lög nr. 23 6. maí 1976. Hér er um að ræða þrjár breytingar á hámarki sektarheimildar til handa lögreglustjórum og lögreglumönnum og eru þessar breytingar gerðar til samræmis við verðlagsbreytingar í landinu. Ein af þessum breytingum sker sig úr, en þar er gert ráð fyrir að sektarheimild sé hækkuð úr 30 þús. kr. í 500 þús. kr. Skýringin er sú, að síðast þegar þessar heimildir voru teknar til endurskoðunar og hækkaðar, árið 1976, varð þessi heimild útundan. Eitt nýmæli er í þessu frv. er heimilar upptöku eigna er tengjast brotum, enda fari verðmæti þeirra eigi fram úr 100 þús. kr. Allshn. þessarar hv. deildar er sammála um að mæla með samþykkt frv. Standa allir nm. að því áliti.