Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur fjallað um frv. það, sem hér liggur fyrir, rætt um það á nokkrum fundum og orðið sammála um að mæla með samþykkt frv. með breytingum, sem lagðar eru fram á sérstöku þskj., 295. Karl Kristjánsson og Ásgeir Bjarnason áskilja sér rétt til þess að flytja eða fylgja frekari brtt., en Alfreð Gíslason telur brtt. n. ganga of skammt og hefur flutt frekari brtt. á þskj. 301. Hér er um að ræða frv. til l. um breyt. á l. nr. 29 1956, um atvinnuleysistryggingar. Árið 1956, þegar þessi löggjöf var sett, höfðum við almannatryggingar, þar sem almenningur var tryggður gegn afleiðingum þess að missa starfsgetu sína fyrir ellisjúkdóma, slys eða örorku eða af öðrum ósjálfráðum ástæðum. En á þeirri tíð vantaði veigamikinn hlekk í okkar tryggingakerfi, og sá hlekkur var settur með setningu laga um atvinnuleysistryggingar. Með þeim lögum var almenningur tryggður gegn því, að starfsgetan yrði verðlaus, þ.e.a.s. ef menn gætu ekki hagnýtt starfsorku sína, af því að um atvinnuleysi væri að ræða. En svo mikilvægt sem það var að greiða bætur til þeirra, sem voru atvinnulausir, liggur það í augum uppi, að mikilvægast af öllu hlýtur að vera að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Og mér sýnist, að það eigi ekki að greiða mönnum bætur fyrir það að ganga atvinnulausir fyrr en í síðustu lög, það eigi að gera flest, sem mögulegt er áður, til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysið sjálft. Nú er það svo, að atvinnuleysistryggingalögin frá 1956 sköpuðu ekki aðeins aðstöðu til þess að greiða bætur þeim, sem yrðu fyrir atvinnuleysi, heldur sköpuðu þau að vissu leyti betri aðstöðu til þess að koma í veg fyrir sjálft atvinnuleysið. Þetta gerðist með þeim miklu sjóðsmyndunum, sem hafa orðið samkv. þessum lögum. Um síðustu áramót var talið, að eignir atvinnuleysistryggingasjóðs hefðu numið á 8. hundrað millj. kr., og árið 1964 hafði atvinnuleysistryggingasjóður tæplega 123 millj. kr. í tekjur það ár, og tekjuafgangur sjóðsins var rúmlega 120 millj. Það gefur auga leið, að það er ekki sama. hvernig svo miklum fjármunum er varið eða hvernig þessi sjóður er ávaxtaður. Þessu gerðu menn sér þegar grein fyrir 1956, þegar lögin um atvinnuleysistryggingasjóð voru sett. Í aths. með frv. að þeim lögum sagði svo m.a., að ef um útlán geti orðið að ræða, telji n. eðlilegt, að forgangsrétt hafi lánveitingar, sem ætlaðar eru til varanlegrar atvinnuaukningar, einkum þar sem þörf er fyrir slíkar framkvæmdir. Það er greinilegt, að ég held, að það sé enginn vafi á því, að hér hefur vakað fyrir löggjafanum það sjónarmið að ráðstafa sjóðnum, eftir því sem við yrði komið, sem mest til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi. En í l. frá 1956 eru ströng ákvæði um þessar lánveitingar, þannig að stjórn sjóðsins er ekki heimilað að ávaxta fé sjóðsins í útlánum eða vaxtabréfum nema gegn ábyrgð ríkissjóðs eða annarri öruggri tryggingu. En síðan þetta ákvæði var sett 1956, höfum við fengið reynslu af löggjöf þessari og það hefur komið í ljós, að þessi ákvæði um tryggingar á útlánum sjóðsins eru til trafala, þegar haft er í huga það sjónarmið að veita lánin þangað, þar sem þörfin er mest, til þess að afstýra atvinnuleysi. Þar kann það að vera, að það sé erfitt að veita fullkomnar tryggingar, og það kann einnig að vera, að það sé erfitt að greiða háa vexti eða vexti yfirleitt af slíkum lánum, sem þessum til atvinnuaukningar. Með tilliti til þess að bæta úr þessu er frv. það, sem hér liggur fyrir, komið fram. Í frv. þessu er lagt til, að lánaheimild sjóðsstjórnarinnar verði rýmkuð frá því, sem nú er. Í fyrsta lagi er lagt til, að þegar í hlut eiga staðir, sem við eiga að stríða verulegt atvinnuleysi, sé heimilt að veita lán, sem verði vaxtalaust eða með lágum vöxtum um lengri eða skemmri tíma. Í öðru lagi gerir frv. ráð fyrir, að sjóðsstjórninni sé heimilað að ákveða, að slík lán verði afborgunarlaus tiltekið árabil. Og í þriðja lagi er lagt til, að ekki þurfi aðra tryggingu fyrir slíkum lánum en ábyrgð hlutaðeigandi sveitarfélaga, en lán þessarar tegundar megi þó ekki nema hærri fjárhæð samtals á ári hverju en nemur fjórðungi vaxtatekna sjóðsins. Loks er svo lagt til í frv. þessu, að sjóðsstjórn skuli leita umsagnar stjórnar atvinnubótasjóðs, áður en hún veitir lán samkv. þessari lagagr., sem hér er um að ræða. Hér er aðeins gert ráð fyrir því, að atvinnubótasjóður, sem hefur það hlutverk að leysa úr vandræðum vegna atvinnuskorts, hafi aðstöðu til þess að fylgjast með þeim ráðstöfunum, sem sjóðsstjórn atvinnuleysistrygginganna kynni að gera samkv. þessari lagaheimild. Þetta er efni frv., sem hér liggur fyrir, en eins og ég gat um áðan, var heilbr.- og félmn. sammála um að mæla með samþykkt þessa frv. og bera fram brtt., sem lagðar eru fram á þskj. 295. Skal ég nú víkja að efni þeirra tillagna. 1. brtt. gerir ráð fyrir, að 17. gr. núgildandi l. breytist og verði orðuð svo sem greinir í brtt. Hér er um að ræða breytingu frá núgildandi lögum aðeins í 1. mgr. Þar er lagt til, að ákvæðunum um biðtíma verði nokkuð breytt frá því, sem nú er, í þá átt, að bætur verði greiddar fyrr en nú er. Biðtíminn er þó 6 dagar, eins og nú er, en tímabilið, sem þessir 6 atvinnuleysisdagar eru á, er stytt úr 18 dögum í 12 daga. Þegar um er að ræða algert og samfellt atvinnuleysi, er lagt til, að heimilt sé að greiða bætur eftir 9 daga atvinnuleysi og þá frá og með 7. atvinnuleysisdegi í stað eftir 18 daga, sem nú gildir, og frá og með 16. atvinnuleysisdegi. Hér er um að ræða rýmkun bótaréttar frá því, sem er í gildandi lögum. 2. brtt. kveður svo á, að 18. gr. núgildandi laga orðist svo sem fram er tekið í brtt. 18. gr. 1. fjallar um upphæð atvinnuleysistryggingabótanna. Samkv. núgildandi l. er gert ráð fyrir ákveðnu lágmarki bóta og ákveðnu hámarki. Nú er lágmarkið fyrir einhleypa kr. 46,17 á dag, en hámarkið kr. 102,33 fyrir einhleypa. Fyrir kvænta er lágmarkið kr. 58.67 en hámarkið kr. 117.34, og fyrir hvert barn kr. 12.50 lágmark og kr. 15.55 hámark. Ákvörðun bótanna á milli þessara marka fer eftir reglum. sem gert er ráð fyrir að úthlutunarnefndir setji. 2 brtt. þeirri, sem hér liggur fyrir, er lagt til, að í staðinn fyrir þessi ákvæði verði bæturnar alls staðar hinar sömu og jafnháar slysadagpeningum samkv. almannatryggingar. En í því sambandi verður að gæta þess, að slysadagpeningar greiðast fyrir alla daga, helga jafnt sem rúmhelga, en atvinnuleysisbætur greiðast að eins fyrir rúmhelga daga. Slysadagpeningar eru nú fyrir einhleypan á dag kr. 119.48, fyrir kvæntan mann kr. 135.19 og fyrir hvert barn kr. 15.72. Samkv. þessu er því lagt til, að atvinnuleysisbæturnar verði hækkaðar nokkuð. Hækkun þessi er þó ekki eins mikil og kynni að virðast í fljótu bragði, þegar þess er gætt, að úthlutunarnefndir hafa yfirleitt ákveðið bæturnar í hámarki. En bótagrundvöllur er traustari, þegar um slys er að ræða, heldur en þegar um atvinnuleysi er að ræða, svo að hærri bætur vegna atvinnuleysis en slysa koma vart til greina. Þetta er meginbreytingin, sem felst í þessum lið brtt. frá því, sem nú er ákveðið í l. Það er enn fremur tekið fram í brtt., og það er nýmæli, að grunnupphæð að viðbættri verðlagsuppbót skuli jafnan standa á hellum eða hálfum tug króna. Hér er einungis um að ræða afgreiðsluatriði og skiptir engu raunverulegu máli fyrir upphæð bótanna. Þá er 3. liður brtt., sem er svo hljóðandi, að aftan við 1. gr. frv., er verði 3. gr., komi ný mgr., er orðist þannig: „Heimilt er að veita atvinnubótasjóði lán samkvæmt grein þessari án sérstakra trygginga.“ Þessi till. skýrir sig sjálf. Það þótti eðlilegt og nauðsynlegt að setja ákvæði um þetta, þannig að atvinnubótasjóðurinn, sem hefur það hlutverk að vinna að atvinnujöfnun og jafnvægi í byggð landsins, sé meira en til kvaddur til að segja álit sitt um þessi efni, heldur sé veitt heimild til þess að veita honum bein lán úr atvinnuleysistryggingasjóðnum, án þess að sérstakar tryggingar séu settar. Þetta er til þess að leggja enn þá meiri áherzlu á þá viðleitni að ráðstafa atvinnuleysistryggingasjóðnum til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysið sjálft, og hygg ég, að naumast geti verið ágreiningur um, að það sé rétt stefna, og ég skal ekki fjölyrða frekar um það. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir þeim brtt., sem n. í heild fylgir. Sumir nm., eins og ég gat um áðan, hafa áskilið sér rétt til þess að koma með aðrar brtt. eða frekari brtt. eða fylgja þeim, og einn nm. hefur þegar lagt fram frekari brtt. Ég skal ekki á þessu stigi málsins tjá mig um þær. En það er augljóst mál, að það kemur margt til álita að breyta í lögum um atvinnuleysistryggingasjóðinn. Við munum það, hvernig sá sjóður varð til. Hann varð til upp úr verkfallinu mikla 1955, og það þurfti að semja þessa löggjöf með tiltölulega stuttum fyrirvara, og ég hygg, að flestir, ef ekki allir, sem tjáðu sig um frv. að atvinnuleysistryggingalögunum, þegar það var lagt fram hér á hv. Alþ., hafi einmitt talað um, að það þyrfti von bráðar eða sem fyrst að endurskoða þessi lög. Og það var gert ráð fyrir því í 22. gr. laganna, að lögin yrðu endurskoðuð eftir tvö ár. Sú endurskoðun hefur ekki enn farið fram hér á Alþ. Árið 1960 skipaði félmrh. sérstaka n. til að endurskoða lögin, en sú endurskoðun hefur ekki komið fram hér á Alþingi. Það mun ekki vera neitt leyndarmál, að það sýnist sitt hverjum í sumum atriðum um það, hvernig á að breyta atvinnuleysistryggingal., og ég skal ekki fara út í þá hluti hér. En till. n. í heild eru ekki umfangsmeiri en raun ber vitni, vegna þess að það var talið eðlilegt að halda sér við gerð brtt. innan þeirra marka, sem talið var líklegt, að víðtæk samstaða gæti verið um.



Herra forseti. Eins og nál. heilbr.- og félmn. ber með sér og hv. síðasti ræðumaður tók einnig fram, var ekki um að ræða neinn djúpstæðan ágreining innan n. um efnisatriði þessa frv. Sömuleiðis voru allir hv. nm. inni á því, að ganga bæri nokkru lengra í breytingum á l. um atvinnuleysistryggingar, og það var fyrst, þegar að því kom, hverju breyta skyldi og á hvern hátt, að nokkurs skoðanamunar gætti. Ég skal taka það fram strax, að ég er ekki andvígur brtt. heilbr.- og félmn. á þskj. 295, þótt mér hins vegar finnist þær ganga fullskammt. Þess vegna hef ég á þskj. 301 flutt brtt.. sem að verulegu leyti eru svipaðs efnis og till. á þskj. 295, en ganga heldur lengra. Ég skal nú í örfáum orðum gera grein fyrir brtt. mínum á þskj. 301. 1. liður þeirra fjallar um það, að þrjár nýjar greinar komi inn í frv.: Í fyrsta lagi, að gerð verði breyting á 15. gr. laganna. Í 15. gr. er rætt um það, hverjir eigi rétt til bóta, og þar er eitt skilyrðið það, að menn verði að sanna, að þeir hafi á s.l. 6 mánuðum verið atvinnulausir a.m.k. 36 virka daga, þar af 9 daga á síðustu 18 dögum. Þetta skilyrði finnst mér satt að segja óskiljanlega strangt. Það bætir úr að vísu, að annars staðar í l. er heimild til þess að víkja frá þessu stranga ákvæði. En ég vildi og taldi rétt að leggja það til. úr því að um breytingu á l. er nú að ræða, að þessu stranga ákvæði í 15. gr. yrði breytt og þetta skilyrði fyrir rétti til bóta haft þannig, að í stað 6 mánaða komi 3 mánuðir og í stað 36 daga komi 10 dagar. Þá legg ég til, að 2. gr. frv. fjalli um breytingu á 17. gr. l. Aðalbreytingin, sem felst í minni till., ef miðað er við brtt. n., er í því fólgin, að ég legg til, að atvinnuleysisdagpeningar greiðist nákvæmlega á sama hátt og slysadagpeningar nú, en fyrir því er ekki gert ráð í brtt. heilbr. og félmn. Að vísu er þar ákveðið, að upphæð bótanna, dagpeningaupphæðin, skuli vera sú sama og slysadagpeningarnir. En annar munur, sem er verulegur, er ekki lagfærður. Þegar slysadagpeningar eru greiddir, eru þeir greiddir jafnt fyrir helga daga sem rúmhelga. En samkv. l. um atvinnuleysistryggingar skulu atvinnuleysisbætur aðeins greiddar fyrir virka daga. Þennan mun vildi ég láta nema á brott nú, þegar á annað borða er verið að færa atvinnuleysisbæturnar til samræmis við slysadagpeninga. Það hlýtur að gilda alveg sama um atvinnulausa menn og atvinnulausar fjölskyldur eins og slasaða menn og þeirra fjölskyldur, að þeir þurfa einnig að lifa og nærast á helgidögum. Þetta er sú meginbreyting, sem felst í b-lið minna brtt. Þá er einnig þar gert ráð fyrir, að niður skuli falla biðtími þeirra, sem notið hafa sjúkra- eða slysadagpeninga og verða atvinnulausir, þegar þær greiðslur falla niður. Þetta er að vísu heimilað í l., eins og þau eru nú, en mér finnst rétt, að nú sé notað tækifærið og tiltekið það, sem ég tel vera sjálfsagt, að þegar svona stendur á, skuli biðtíminn falla niður. Í l. er gert ráð fyrir, að hámarkstími bótagreiðslna sé 4 mánuðir ár hvert. Ég legg til, að sá tími sé hækkaður, þannig að hámarkstíminn verði 6 mánuðir á ári hverju. Loks hef ég leyft mér í mínum brtt. að gera ákvæðin um brottfall bótaréttar einfaldari á bann veg, að rétturinn skuli niður falla, þegar bæturnar að viðbættum öðrum tekjum fara fram úr 75% af dagvinnukaupi verkamanna í Reykjavík. Þetta tel ég vera að gera málin einfaldari og ekki gengið á rétt neins, enda á öðrum stað og í öðru sambandi gert ráð fyrir því, að atvinnuleysistryggingabætur megi ekki fara fram úr 75% af dagvinnukaupi verkamanna að viðbættum öðrum tekjum, sem bótaþegi kann að fá. Þá er ein brtt. mín við 18. gr., og er þar um að ræða hækkun hótaupphæða til samræmis við slysadagpeninga. Hún er mjög svipuð till. n. um sama efni, nema hvað bætur fyrir hvert barn á framfæri eru lítið eitt hærri samkv. till. minni. Enn fremur er í henni gert ráð fyrir, að grunnupphæð bóta skuli breytast í samræmi við grunnkaup Dagsbrúnarverkamanna, en ekki aðeins vera heimild til þess, svo sem nú er ákveðið í 1. og einnig ráðgert í brtt. n. Ég geri ráð fyrir því, að enginn ágreiningur sé um þetta atriði, að upphæð bótanna skuli breytast í samræmi við grunnkaup Dagsbrúnarverkamanna. Og ef enginn ágreiningur er um það, hvers vegna þá ekki að láta það standa í lögunum? Þá flyt ég loks brtt. við 1. gr. frv., eins og það er nú, brtt. þess efnis, að við gr. bætist heimild til handa sjóðsstjórninni að veita verkalýðsfálögum lán, vaxtalaus eða með lágum vöxtum, til byggingar félags- og orlofsheimila. Verkalýðsfélögin munu að vísu hafa fengið lán úr þessum sjóði til nefndrar byggingarstarfsemi. en lánin eru mjög óhagstæð fyrir verkalýðsfélögin, þ.e.a.s. þau eru veitt með venjulegum útlánsvöxtum, og eins og kunnugt er, eru þeir mjög háir nú til dags. Vaxtabyrðin er mjög þung á herðum þessara félaga, sem að sjálfsögðu eru ekki fjárhagslega sterk, og ég hefði talið það mjög vel til fallið, að verkalýðsfélögunum yrði ásamt öðrum aðilum veitt lán til byggingar yfir félagsstarfsemi sína með lágum vöxtum eða vaxtalaus með öllu. Ég skal taka það fram, að ég teldi ekkert því til fyrirstöðu í þessu sambandi, að samtök atvinnurekenda nytu sams konar kjara, ef um það væri að ræða. að þau samtök vildu byggja yfir sína félagsstarfsemi. Ég þarf þá ekki að fara fleiri orðum, að ég hygg. um brtt. mínar á þskj. 301. En að síðustu vil ég leggja áherzlu á tvö atriði, sem þar er komið inn á. Í fyrsta lagi legg ég mikla áherzlu á, að atvinnuleysisdagpeningar séu greiddir fyrir helga daga sem virka, og í öðru lagi legg ég sérstaka áherzlu á, að verkalýðsfélögunum sé gefinn kostur á því að fá lán úr sjóðnum vaxtalaus eða með lágum vöxtum. Ég vil sérstaklega beina þessum óskum mínum til hæstv. félagsmálaráðherra í þeirri von, að hann geti enn fengið einhverju um þokað í þessu efni.



Herra forseti. Ég vil aðeins í upphafi til þess að fyrirbyggja frekari misskilning leiðrétta eitt lítið atriði úr ræðu frsm. heilbr.- og félmn. Það var varðandi það atriði, að þeirri endurskoðun, sem sett var á fót 1960, væri ekki lokið. Það er ekki alls kostar rétt. Þeirri endurskoðun er lokið. En hitt er rétt, sem er náttúrlega aðalatriði í hans máli, að það nál. hefur ekki komið fyrir augu alþm., einfaldlega af þeirri ástæðu, sem ég tók fram í framsöguræðu fyrir þessu frv., vegna þess ágreinings, sem var á milli mikilvægra aðila að þessari endurskoðun, þ.e.a.s. fulltrúa Alþýðusambands og vinnuveitenda, en meðal þeirra var grundvallarágreiningur um afgreiðslu málsins, og það er ástæðan til þess, að það frv., sem varð niðurstaðan af þessari endurskoðun, hefur ekki verið flutt. Og það var vitanlega aðalatriðið, sem máli skipti í sambandi við þau atriði, sem hv. frsm., 4. þm. Vestf., gat um. Í sambandi við þær brtt., sem n. hefur hér lagt fram, vil ég lýsa ánægju minni með þær og vísa um þær að öðru leyti til framsöguræðu minnar, þar sem ég minntist á, að nauðsynlegt væri fyrr eða seinna, að þessi ákvæði 1. væru endurskoðuð umfram það, sem í frv. var lagt til, og fagna ég því, að hér hefur orðið samkomulag í n. um að leggja til þær breytingar. sem fram koma á þskj. 295, og tel þær mjög í bótaátt og það fari ekki á milli mála, að þar er um miklar endurbætur að ræða frá gildandi ákvæðum og ég hygg sér í lagi meðlimum verkalýðsfélaganna í vil, enda hygg ég, að um það hafi ekki verið ágreiningur í hv. heilbr.- og félmn. Varðandi þær brtt. aðrar, er hv. 9. þm. Reykv. leggur til á sérstöku þskj., 301, vil ég segja það. að sjálfsagt má færa fyrir þeim ýmis ágæt rök. en vil þó taka það fram, að flest af því, sem hann leggur þar til, er umfram það, sem samkomulag varð um í fyrrnefndri endurskoðun, og gengið allverulega lengra en aðilar urðu þó sammála um við þá endurskoðun, sem fram fór á tímabilinu 1960-1964. Ég hygg, að till. n. allrar séu mjög í samræmi við þær niðurstöður, sem út úr þeirri endurskoðun komu, og þar sem aðilar verkalýðshreyfingarinnar við þá endurskoðun höfðu þar á þær fallizt, tel ég, eins og á stendur nú, ekki rétt að ganga lengra en þar varð samkomulag um. Ég hygg, að það fari ekki heldur á milli mála, eins og ég gat um í minni framsöguræðu fyrir málinu, að hér væri nauðsyn á að reyna enn á það, hvort samkomulag fengist ekki millí aðila um allsherjarendurskoðun á l., og ég mun reyna að beita mér fyrir því, að sú tilraun verði gerð, þó að þarna sé um allverulegan og djúpstæðan ágreining að ræða. En ég vil aðeins, að það komi hér fram. um leið og ég þakka n. ágæt störf, að ég tel ekki rétt að ganga lengra í breytingum að þessu sinni heldur en n. leggur til, þar sem ætla má, að um þær breytingar geti orðið samkomulag. Þar með segi ég ekki, að ýmsar af þeim brtt., sem hv. 9. þm. Reykv. leggur til, geti ekki átt rétt á sér. En þar sem hér er um að ræða mjög viðkvæmt mál milli mjög mikilvægra aðila á vinnumarkaðinum, tel ég ekki rétt að ganga að sinni lengra og tel. eins og ég áðan sagði, að með samþykkt brtt. n. hafi verið gengið svo vel í leiðréttingarátt um aðalágalla l., að ég vil ekki stefna þeim endurbótum í hættu með því að leggja til, að frekari breytingar verði á þeim gerðar. Ég vona, að menn geti orðið sammála um það hér í hv. þd., að þær endurbætur, sem nefndin leggur til, séu til verulegra umbóta frá gildandi ákvæðum og þær nái fram að ganga. Að svo mæltu endurtek ég þakkir mínar til n. fyrir afgreiðslu málsins og fagna þeim breytingum, sem n. leggur til.



Herra forseti. Ég hygg, að það hafi verið smávegis misskilningur hjá hæstv. félmrh., er hann taldi, að ég hefði ekki gert mér grein fyrir því, að endurskoðun á atvinnuleysistryggingalögunum hefði farið fram. Mér var fullkomlega kunnugt um það. En það, sem ég sagði, var, að endurskoðunin hefði ekki komið fram hér á Alþ. Mér var kunnugt um, að það lá fyrir árangurinn af starfi þessarar nefndar, sem skipuð var árið 1960. Ég hef í raun og veru ekki ástæðu til þess að fara miklu frekar út í þær umr., sem hér hafa orðið. Það er eins og hæstv. félmrh. sagði, þær breytingar, sem n. í heild stendur að, fjalla um efni, sem hefur orðið samkomulag um, og það þótti ekki rétt að fara lengra í brtt. en sem því næmi. Sumt af því, sem hv. 9. þm. Reykv. leggur til í sínum brtt., kann að hafa við nokkur rök að styðjast, og má vera, að sumt sé til bóta. Hins vegar þykir mér sumar röksemdir hans nokkuð hæpnar, og vík ég þá sérstaklega að því, eins og hann sagði, að það væri eðlilegt, að atvinnuleysistryggingabætur væru greiddar fyrir helgidaga, eins og slysabætur eru greiddar fyrir helgidaga. Ég held, að hér liggi til grundvallar þessari skoðun hjá hv. 9. þm. Reykv., að það megi leggja slys og atvinnuleysi að jöfnu. En það er langt frá því, að svo megi gera, og eftir því sem ég veit bezt, er það aldrei gert í tryggingalöggjöf. Það er jafnan litið svo á, að grundvöllur slysatrygginga sé miklu öruggari en grundvöllur atvinnuleysistrygginga. En hv. þm. segir: Þeir, sem eru atvinnulausir, þurfa líka að lifa á helgidögum. - Auðvitað er þetta rétt. og þetta hefðum við vitað, þó að læknisfróður maður hefði ekki sagt. En þetta eru engin rök í þessu máli. Þegar menn eru búnir að koma á 5 daga vinnuviku, gerum við ráð fyrir auðvitað. að verkamenn lifi hina 2 daga vikunnar, þó að þeir hafi ekki tekjur nema í 5 daga. Og atvinnuleysisbæturnar eru miðaðar við það. að þær séu það háar, að mönnum sé stoð af þeim til þess að lifa alla daga vikunnar, bæði virka daga og helgidaga. Þetta var annar þáttur þess, sem hv. þm. lagði mesta áherzlu á. Hinn þátturinn var sá, að sjóðsstjórninni yrði heimilað að veita verkalýðsfélögunum lán, vaxtalaus eða með lágum vöxtum til bygginga félagsheimila eða orlofsheimila. Ég efast ekki um, að þetta gæti verið gott í sjálfu sér. En ég efast um, að þetta eigi að hafa forgang, af því að ég hef þá bjargföstu trú, að meginatriðið í þessu máli og það, sem kemur launþegum bezt, sé að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Og þó að félagsheimili séu gagnleg, tek ég hitt fram yfir, og því tel ég ekki, að það sé brýn nauðsyn að samþykkja þetta núna frekar en aðrar till., sem hv. þm. leggur fram. En það er eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, að það er fullkomin ástæða - og það eru allir sammála um - að gera verulegar breytingar á atvinnuleysistryggingalögunum. Það eru stórgallar á þeirri löggjöf, og einn mesti gallinn eru þau ákvæði, að það skuli ekki vera einn tryggingasjóður fyrir allt landið, heldur sérreikningar fyrir hvert verkalýðsfélag, Það er stór galli, vegna þess að í þeim byggðarlögum í landinu, þar sem atvinnuvegirnir eiga í vök að verjast, þar sem atvinna er minnst og þar sem tekjur atvinnuleysistrygginganna eru þar af leiðandi minnstar, er mest þörfin fyrir að greiða bætur. Það er þess vegna ekki vansalaust að hafa atvinnuleysistryggingalöggjöfina þannig, að það skuli vera svo, að möguleikarnir til þess að greiða bætur skuli vera í öfugu hlutfalli við þörfina. Þetta er ekki vansalaust. Ég efast ekki um, að hv. 9. þm. Reykv. vilji í sjálfu sér endurbæta þessa löggjöf, og það kann að vera, eins og ég sagði áðan, að sumt af hans brtt. stefni í þá átt. En hversu miklu þýðingarmeira væri það ekki, ef hann ynni á þeim vettvangi, þar sem ætla verður, að hann hafi aðstöðu til, að vinna þeirri skoðun fylgi að afnema sérreikninga verkalýðsfélaganna og gera atvinnuleysistryggingasjóðinn að einum tryggingasjóði fyrir allt landið? Ég hygg, að hv. þm. gerði enn þá meira gagn með því að beita sér fyrir slíkri breytingu og vinna að því, að samstaða geti orðið um slíka breytingu. Það væri e.t.v. ástæða til þess að nefna aðra stórgalla á þessari löggjöf, en ég skal ekki fara út í þá sálma hér nema þá að gefnu tilefni.



Herra forseti. Efni þessa frv. hafa verið gerð rækileg skil við 1. umr., enn fremur fylgir þessu frv. allýtarleg grg. og skýringar við einstakar greinar þess. Þar kemur í raun og veru allt það fram, sem segja þarf í þessu sambandi, en það er þó rétt að rifja hér upp nokkur aðalatriði. Lög um vélfræðinám eru frá 1936, og þessi löggjöf er því á yfirstandandi ári 30 ára gömul. Sú löggjöf er fyrir löngu orðin mikið á eftir tímanum, og það var orðin brýn þörf á að endurbæta hana með tilliti til hinnar miklu tækniþróunar, sem átt hefur sér stað í landinu síðustu þrjá áratugi, með tilliti til hins mikla vélstjóraskorts, sem alls staðar ríkir, og með tilliti til þeirra breytinga, sem orðið hafa á skólakerfi þjóðarinnar þessa þrjá áratugi, og svo breytinga á skólakerfinu, sem eru alveg á næsta leiti. Það hefur verið reynt að endurskoða löggjöfina um vélfræðslu frá 1936, en þá tókst ekki samstaða um það, menn greindi svo mikið á, að sú endurskoðun eiginlega fór út um þúfur. En þessi endurskoðun, sem liggur fyrir í þessu frv., hefur sem betur fer tekizt þannig til, að bæði varð sú n., sem samdi þetta frv., sammála um málið og enn fremur þær stofnanir og stéttasamtök, sem þetta mál varða sérstaklega og haft var samráð við um samningu þessa frv. Það má segja, að það séu þrjú undirstöðuatriði í þessu frv. Í fyrsta lagi það, að öll vélstjóramenntun á landinu er samræmd og er látin heyra undir eina stofnun, vélskólann í Reykjavík og hins vegar mótorfræðinámskeið Fiskifélags Íslands, sem hafa verið tvö, hið minna námskeið og hið meira námskeið. En milli þessara tveggja kennslustofnana, ef svo má segja, hefur ekki verið neitt samstarf, þannig að maður, sem hefur lokið þessum námskeiðum Fiskifélagsins, hefur ekki fyrir það öðlazt neinn rétt til inngöngu í vélskólann, og einnig voru reglurnar þær, að sá, sem hafði lokið hinu fyrra námskeiði Fiskifélagsins, varð gjarnan að bíða í 4 ár og starfa sem vélstjóri, áður en hann fékk rétt til þess að taka hið síðara námskeið. Og auðvitað var sú regla afar óheppileg að hafa námið ekki samfellt. Úr þessu er reynt að bæta með þessu frv. Þessi námskeið Fiskifélagsins voru þannig, að hið minna námskeið fór fram úti um landið á ýmsum stöðum, þar sem Fiskifélagið hafði komið sér upp aðstöðu, en hið meira námskeið fór einvörðungu fram í Reykjavík. En á hinu leitinu var svo vélskólinn með sína þrjá bekki. Eftir þessu frv. verður kerfið þannig, að þessi námskeið Fiskifélagsins eru alveg úr sögunni, og það er gert með fullu samþykki Fiskifélagsins og fiskiþings, en fyrsta námsstigið verður fimm mánaða námskeið, sem halda skal í Reykjavik og eitt eða fleiri eftir þörfum úti á landi til þess að ljúka fyrsta stigi vélstjóranáms. Þetta fimm mánaða námskeið verður hið fyrsta stig vélfræðslunnar skv. þessu frv., og segja má, að þetta fimm mánaða námskeið komi í stað hins minna námskeiðs Fiskifélags Íslands, sem var fjögurra mánaða námskeið. Síðan, þegar þessu námskeiði lýkur, tekur vélskólinn við, 1. bekkur, síðan 2. og 3. bekkur, en reyndar er það svo, að inn í 1. bekk geta menn þó komizt á annan hátt en að ljúka þessu 5 mánaða námskeiði, og skal ég síðar víkja að því. En það má því reyndar segja, að eftir þessu frv. gegni 1. bekkur vélskólans ekki einvörðungu sínu gamla hlutverki sem 1. bekkur vélskólans, heldur hafi hann einnig tekið við hlutverki meira námskeiðs Fiskifélags Íslands, og það er tvímælalaust til bóta, að vélstjórafræðslan í landinu sé þannig komin í hendur einnar stofnunar. Annað undirstöðuatriði þessa frv. er, að það eru rýmkuð mjög inntökuskilyrði í vélstjóraskólann. Aðalskilyrðið fyrir inngöngu í vélskólann hefur verið skv. gildandi l. frá 1935, að umsækjandi hafi lokið iðnaðarnámi eða sveinsprófi í einhverri grein járniðnaðar. Þessi regla hefur verið ákaflega óheppileg, vegna þess að fyrir vikið hefur það verið svo þröngur hópur, sem hefur átt rétt á inngöngu í skólann, og það hefur heldur alls ekki verið talin nauðsyn á því, að allir þeir, sem lykju vélstjóranámi, hefðu sveinspróf í einhverri járnsmíðagrein. Þetta hefur líka valdið því, að menn hafa komið eldri í skólann en æskilegt væri, því að krafan um að hafa lokið iðnaðarnámi hefur að jafnaði þýtt það, að enginn hefur komið inn í skólann yngri en tvítugur. En skv. þessu frv. er gert ráð fyrir, að inn í vélskólann geti menn gengið 18 ára að aldri, og margir ungir menn, sem hefðu annars kostar hugsað sér til vélstjóranáms, hafa ekki gengið út á þessa braut vegna þess, hvað þetta nám hefur verið ákaflega langt, vegna kröfunnar um að hafa lokið sveinsprófi í einhverri grein járniðnaðarins, sem er fjögurra ára nám bóklegt og verklegt, og síðan kemur svo vélskólinn með sína þrjá vetur, þannig að þetta er orðið 7 vetra eða jafnvel 7 ára nám, og það hefur átt sinn þátt í því, að aðsókn að skólanum hefur ekki svarað til þarfa atvinnulífsins. Í þessu frv. er sem sagt þetta skilyrði fellt niður, að menn þurfi að hafa lokið sveinsprófi í einhverri grein járniðnaðarins. En í staðinn má segja, að það sé aðalreglan, þó að um fleiri leiðir sé að velja, að í staðinn hafi umsækjandi lokið þessu 5 mánaða námskeiði, sem ég var að lýsa hér áðan og á að vera fyrsta stig vélstjóranámsins, en einnig getur umsækjandinn komizt í 1. bekk vélskólans með öðrum hætti, þótt hann hafi ekki lokið þessu námskeiði, þ.e. ef hann hefur 2 ára reynslu í meðferð véla eða vélaviðgerðum og hefur staðizt sérstakt inntökupróf í skólann, eða í þriðja lagi, ef hann hefur lokið námi í forskóla iðnnáms í járnsmíðagreinum og hlotið a.m.k. 6 mánaða reynslu þar að auki í meðferð vela eða vélaviðgerðum og enn fremur staðizt sérstakt inntökupróf í skólann. Það er rétt að taka það fram, að þessar reglur, sem eru settar í frv. um inngöngu í skólann, geta að nokkru leyti verkað aftur fyrir sig á þann hátt, að þeir menn, sem lokið hafa hinu minna námskeiði Fiskifélags Íslands, hinu minna mótorfræðinámskeiði, fá skv. ákvæði í frv. rétt til þess að setjast í 1. bekk vélskólans, og það má ætla, að ýmsir yngri menn, sem hafa lokið þessu minna námskeiði Fiskifélagsins hin síðari ár og eru ekki orðnir fjarhuga frekari skólagöngu, muni nota sér þennan rétt. Enn fremur er sett heimild í frv. til þess, að þeir, sem hafa lokið hinu meira námskeiði Fiskifélagsins, geti setzt í 2. bekk vélskólans. Og það má að sjálfsögðu einnig gera ráð fyrir því, að þeir, sem hafa lokið þessu prófi hin síðari árin, muni nota sér þennan rétt margir hverjir og setjast í skólann, þó að varla sé gerandi ráð fyrir, að hinir eldri menn, sem hafa þessi réttindi, notfæri sér það. Í þriðja lagi má segja, að það sé undirstöðuatriði í þessu frv., að gengið sé út frá því, að hvert námstig verði grundvöllur mismunandi atvinnuréttinda. Að vísu eru ekki settar neinar reglur um það í þessu frv., það er aðeins sett þessi undirstöðuregla, að það sé grundvöllurinn, en þetta er útfært í frv. um atvinnuréttindi vélstjóra við siglingar, sem einnig liggur fyrir þessari hv. d. En eins og vélstjóralöggjöfin er nú gildandi frá 1936 og svo réttindalöggjöfin, sem er yngri, er það þannig, að menn öðlast ekki nein vélstjóraréttindi út á nám í vélskólanum, eða í reynd öðlast menn það ekki, nema ljúka því námi að fullu, þannig að maður, sem lýkur 1. bekk vélskólans eða lýkur 2. bekk, fær ekki nein vélstjóraréttindi út á það, hann verður að ljúka öllum þremur bekkjunum til þess að öðlast vélstjóraréttindi. Hér er meiningin að breyta að þeir taka ekki 3. bekk, nema annaðhvort veiti viss atvinnuréttindi, og þá er að sjálfsögðu miðað við það, að ekki muni allir þeir, sem til og þannig, að hver bekkur eða hvert námstig enda er ekki þörf fyrir það, að allir þeir, sem stunda vélstjórn, ljúki þremur bekkjum vélskólans og öðlist það, sem maður getur kallað vélmeistararéttindi, heldur hafa atvinnuvegirnir þörf fyrir menn með misjafnlega mikla vélstjórnarmenntun. Það má segja, að það sé þriðja undirstöðuatriðið, sem í þessu frv. felst. Í þessu frv. eru ýmsar fleiri nýjungar. Það eru t.d. skv. 11. gr. þess tekin upp smíðakennsla í 1. og 2. bekk. Það er m.a. afleiðing af því, að ekki er lengur gerð krafa um, að mennirnir séu járnsmiðir, þegar þeir koma í skólann. Þá er einnig sett inn í þetta frv. heimild fyrir skólann til þess að halda kvöldnámskeið og gefa mönnum kost á að ljúka 1. bekk skólans á tveim vetrum á þann hátt. Þá er einnig nýmæli í frv. að það er sett á stofn skólanefnd við vélskólann, en þeir aðilar, sem skulu nefna menn í skólanefndina, eru Vélstjórafélag Íslands. Mótorvélstjórafélag Íslands, Fiskifélag Íslands og Vinnuveitendasamband Íslands og svo ráðh., sem skipar formanninn. Um þetta frv. var fjallað í menntmn., og n. varð sammála um að mæla með því, að frv. yrði samþykkt, en með tilteknum breyt., sem eru allar í rauninni minni háttar og eru í raun og veru fyrst og fremst leiðréttingar. Þessar brtt. eru á sérstöku þskj., 287. Fyrsta brtt. er við upphafsorð 1. gr. frv., þar sem segir, að vélstjóranámið skuli vera í fjórum stigum, er verði grundvöllur mismunandi atvinnuréttinda.“ Hér mun vera um að ræða villu, sem hefur slæðzt inn í frv. við prentun þess, því að auðvitað á hér að standa: „vélstjóranám skal vera í fjórum stigum“. Þetta er 1. brtt. og er hrein leiðrétting. Við 2. gr. er einnig brtt. Það er við 5. tölulið, c-lið, þar sem segir, að umsækjandi fullnægi einu af þremur skilyrðum. - Það er eitt af inntökuskilyrðunum í skólann, að hann hafi lokið eins vetrar námi í forskóla iðnnáms í járnsmíðagrein. N. fékk ábendingu um það frá iðnfræðsluráði, að þarna væri réttara að breyta orðalaginu og segja í staðinn: „verknámsskóla iðnaðar í málmiðnaðargreinum“, það orðalag væri í samræmi við það frv. um iðnfræðslu, sem hér liggur nú fyrir Alþ., og tók n. þessa breytingu til greina. Er hér fyrst og fremst um orðalagsbreytingu, en ekki efnisbreytingu að ræða. Þá er að lokum 3. brtt. Hún er eingöngu að leiðrétta ártöl. því að þetta frv. var samið á öndverðu árinu 1965, og það var reiknað með, að það yrði borið fram á þinginu í fyrra og gæti þess vegna gengið í gildi á árinu 1965. Þeim ártölum hefur ekki verið breytt, og það hefur dregizt fram á þetta þing að flytja frv., og þess vegna er lagt til, að í staðinn fyrir „15. sept.1965“ komi: 1 júli 1966 og í stað ártalsins 1965 á tveimur stöðum í 2. málsgr. 22. gr. komi ártalið 1966. Menntmn. sendi þetta frv. til umsagnar margra aðila, og eru allir þeir, sem svöruðu, taldir upp í nál. Reyndar var haft samráð við alla þessa aðila við samningu frv. og endanlega gerð, þá fengu þeir allir að fylgjast með og segja álit sitt. Allir þessir aðilar, sem eru taldir upp í nál., öll þau stéttasambönd og stofnanir hafa mælt með því, að frv. yrði samþykkt. Eftir að þetta nál. var gefið út, kom umsögn frá Landsambandi ísl. útvegsmanna. Þar er hreyft brtt. í þeirri umsögn, og ég tel rétt að gera hana ekki að umtalsefni hér, heldur mundi menntmn. væntanlega athuga hana nánar milli 2. og 3. umr. En ég endurtek svo að lokum, að menntmn. hefur lagt til, að frv. þetta verði samþ. með þeim brtt.. sem ég hef greint frá og eru á þskj. 287.



Herra forseti. Ég fagna þessu frv. til l. um vélstjóranám, sérstaklega að járniðnaðarnám og vélstjóranám er nú loks slitið úr tengslum, nema til fullra réttinda fyrir vélstjóra fjórða stigs. Þetta stig hefði sannarlega einnig mátt slita frá iðnnámi en mér skilst, að um það hafi ekki orðið samkomulag og líklega ekki rétt að hreyfa því frekar að svo komnu máli. En þetta verður að sjálfsögðu fyrr eða síðar gert. Þetta er þó smávægilegt miðað við allar þær endurbætur, sem nú eru gerðar til að stytta tíma, sem vélstjóranemi skal nota til verklegrar þjálfunar. Eflaust má benda á agnúa á þessu lagafrv. En þegar svo stór breyting er gerð á námstilhögun sem hér er, er ekki ólíklegt, að innan tíðar þurfi þessi lög að endurskoðast frekar. Það er líka mikilsverð nýbreytni að færa saman mótornámskeið Fiskifélagsins og vélskólann, allt undir eina skólanefnd í vélskólanum, og viðurkenna mótornámskeiðin sem lið í vélstjóranáminu, svo og að lækka aldurstakmarkið niður í 17 ár til mótorvélstjóranáms. Frv. þetta ber með sér, að margir menn úr vélstjórastétt hafa lagt hér hönd að verki, og ber að þakka þeim mikla víðsýni, sem frv. ber með sér, svo og að sjálfsögðu hv. 4. landsk. þm., Jóni Þorsteinssyni, sem var formaður nefndar þeirrar, sem samdi frv. Ég vænti, að frv. þetta um vélstjóranám hljóti staðfestingu á yfirstandandi Alþingi.



Herra forseti. Ásamt öðrum hv. þm. Framsfl. í þessari d. flyt ég á þskj. 282 frv. til l. um framleiðnilánadeild við Framkvæmdabanka Íslands. Tilgangur okkar með flutningi þessa frv. er að leitast við að móta nokkurn fjárhagslegan grundvöll fyrir umfangsmiklum breytingum á framleiðsluháttum, sem við teljum nauðsynlegar, í þá átt að auka vélvæðingu og hagræðingu og skapa skilyrði fyrir nýtízkulegri vinnubrögðum og auknum afköstum á hverja vinnueiningu. Það má færa rök fyrir nauðsyn þessa út frá ýmsum sjónarmiðum, frá sjónarmiðum launþeganna m.a. Það er alkunna, að framleiðsluaukning þjóðarinnar á undanförnum árum hefur ekki nema að nokkru leyti átt rót sína að rekja til framleiðniaukningar og fólksfjölgunar. Þar koma líka til greina mikil aflabrögð seinustu ára og svo hitt, að fólk hefur lagt á sig mjög aukna vinnu á undanförnum árum, meira en áður tíðkaðist, og nú er vinnutími hjá mörgum og hefur verið um nokkurra ára skeið lengri en við verður búið til frambúðar. En til þess að hægt sé að stytta vinnutímann án tekjumissis, verður að sjálfsögðu að leggja áherzlu á aukin afköst og aukna framleiðni. Þá má einnig færa rök að þessari nauðsyn frá sjónarmiði atvinnurekstrarins, sem býr við vaxandi erfiðleika vegna óhagstæðrar þróunar tilkostnaðarins í landinu að undanförnu, og að sama skapi að færa rök að þessu frá sjónarmiði þjóðarheildarinnar, því að meiri framleiðsla þýðir auknar þjóðartekjur, sem móta lífskjörin í landinu hjá þjóðinni allri. Þær breytingar, sem á undanförnum árum hafa verið gerðar á tollalöggjöfinni, hafa verulega minnkað tollvernd íslenzks iðnaðar. Um þessar breytingar hefur þó í grundvallaratriðum ekki verið ágreiningur hér á hv. Alþ., enda hafa menn gert ráð fyrir, eins og boðað hefur verið, að ráðstafanir væru jafnframt gerðar til þess að efla samkeppnisgetu þessara atvinnugreina, og það er vissulega nauðsynlegt. Fyrir nokkrum árum starfaði hér norskur sérfræðingur á vegum Efnahags- og framfarastofnunarinnar einmitt að rannsókn og athugun á þeim vandamálum, sem tengd væru aðlögun iðnaðarins að aukinni samkeppni. Niðurstaða hans var sú, að gera þyrfti öflugt átak til þess að auka framleiðni þessara atvinnugreina, og benti þessi norski sérfræðingur á ýmsar ráðstafanir, sem þyrfti að gera af hálfu hins opinbera til þess að greiða fyrir því. Sumt af því hefur að einhverju leyti komið til framkvæmda, t.d. efling iðnlánasjóðsins árið 1963 og áætlun félmrn. um menntun hagræðingarsérfræðinga frá 1964. Þessar ráðstafanir eru að sjálfsögðu góðra gjalda verðar, svo langt sem þær ná, en það þarf meira til. Forstjóri Efnahagsstofnunarinnar, Jónas Haralz, gerði á fundi hjá Félagi ísl. iðnrekenda í haust grein fyrir framkvæmd till. þessa norska sérfræðings, sem ég var að tala um, og hann sagði þá m.a.: „Ég vil að lokum gera nokkra grein fyrir þróun mála, eftir að Haarr lauk skýrslu sinni fyrir um það bil ári síðan. Upphaflega var að sjálfsögðu ætlunin, að reynt væri að fylgja eftir þeim till., sem hann gerði, sem allra fyrst. Það má segja, að tvennar ástæður séu fyrir því, að lítið hefur orðið úr þessu enn sem komið er. Í fyrsta lagi hefur þróunin á alþjóðavettvangi í sambandi við tollalækkanir orðið hægari heldur en menn vonuðust til.“ - Og síðan gerir Jónas Haralz nokkru frekari grein fyrir Kennedy-viðræðunum, ég skal sleppa því úr, en segir síðan : „Hin ástæðan, sem er enn veigameiri, er það ástand, sem skapaðist í efnahagsmálum hér á landi á sumrinu 1963. Það má segja, að síðan hafi ekki verið nein skilyrði til þess fyrir stjórnarvöld í landinu, hvorki ríkisstj. né embættismenn, að vinna að framtíðarverkefnum af því tagi, sem hér um ræðir. Athyglin hefur orðið að beinast að aðkallandi vandamálum á kostnað skipulegs undirbúnings og áætlanagerðar vegna þýðingarmikilla framtíðaráætlana. Á þessu hefur nú aftur orðið nokkur breyting,“ segir Jónas Haralz, „og betri skilyrði skapazt til þess að sinna verkefnum af því tagi. Ég mundi telja þýðingarmikið, að þetta mál væri tekið upp aftur, eins fljótt og tök eru á, og að því stefnt að framkvæma í stórum dráttum þá áætlun, sem hann lagði drög að. Ég mundi telja þetta verkefni eitt hinna allra þýðingarmestu í þjóðfélagi okkar. Það er þýðingarmikið fyrir efnahagsþróun landsins, og það er þýðingarmikið fyrir íslenzkan iðnað og þau fyrirtæki, sem í honum starfa.“ Þetta var úr ræðu, sem Jónas Haralz hélt í iðnrekendafélaginu í haust, og mér þykir ástæða til þess að vekja athygli á henni í þessu sambandi og taka undir það, sem þar er sagt, og óska þess, að þær aðgerðir, sem lagðar voru til í þessari skýrslu, sem þarna er uni rætt, megi sem fljótast koma til framkvæmda, og tel raunar, að samþykkt þessa frv., sem ég er nú að mæla fyrir, mundi verða mjög veigamikið skref í þessa átt. Það hefur líka af hálfu iðnrekenda verið sérstaklega á það bent, að það sé mikil þörf aukinna lána til þess að koma fram umfangsmikilli endurskipulagningu iðngreina og fyrirtækja og aukinni véltækni og hagræðingu. Sú tæknibylting, sem oft er talað um að hafi átt sér stað í sjávarútveginum undanfarinn áratug, hefur í rauninni fyrst og fremst og ég vil jafnvel segja aðeins náð til síldveiðanna. Hlutur annarra fiskveiðigreina er enn eftir. En það er ljóst, að í sumum þeirra verður ný tækni að koma til, ef þær eiga ekki algerlega að dragast aftur úr og jafnvel hverfa. Við sjáum, hver þróunin hefur verið á undanförnum árum um línuveiðarnar. Þar hafa ekki átt sér stað nauðsynlegar tækniumbætur með sama hætti og í síldveiðunum og ýmsum öðrum atvinnugreinum, en þær þurfa að koma, til þess að við getum haldið áfram að stunda þessa mikilvægu grein, sem er sú fiskveiðiaðferð, sem aflar okkur bezts hráefnis til fiskiðnaðarins. En það er ljóst, að umfangsmiklar breytingar á tækniútbúnaði skipanna hljóta að verða mjög fjárfrekar, og til þess að þær geti átt sér stað, þarf að opna nýja möguleika til fjáröflunar í þessu skyni. Á undanförnum árum hefur hraðfrystihúsunum í landinu verið veittur styrkur - og raunar nú síðustu árin einnig skreiðarverkun - af opinberu fé. Þessi styrkur hefur verið nefndur hagræðingarfé. Það hefur verið reynt að tengja það við endurbætur í þessum iðnaði og hafa áhrif á það, að þessu fé sé varið í því skyni. En ef við viljum vera hreinskilnir, verðum við væntanlega að fallast á, að í rauninni er hér um að ræða verðuppbætur til hraðfrystihúsanna frekar en styrk til framkvæmda. Það leiðir raunar beint af þeirri aðferð, sem höfð er við úthlutun þessa fjár. Það er þó ástæða til þess að ætla, að allmörg af frystihúsunum í landinu hafi haft nægilega góða afkomu til þess að geta varið þessu fé í þessu skyni, og það er gott, en hitt er vitað, að þau frystihús eru einnig ófá, sem hafa haft þá rekstrarafkomu, að þeim hefur ekki veitt af þessu fé sem beinum uppbótum eða ekki getað varið því í því skyni, sem æskilegast hefði verið. Og jafnvel þó að þau hefðu gert það, er hér að sjálfsögðu ekki um mikla fjárhæð að ræða í þessu skyni. Það er enn fremur ljóst, að það fé, sem látið er til hagræðingar og endurbóta af þessu tagi, á að skila sér aftur í rekstrinum, - það á að hafa betri skilyrði til þess að skila sér aftur í rekstrinum heldur en annað fé, sem í hann er látið, svo að það virðist þess vegna eðlilegra að opna nýja möguleika til að afla lánsfjár í þessu skyni heldur en að ganga mjög langt á þeirri braut að leggja fram styrki í þessu skyni, og er ég þó ekki með þessu að amast við, að það sé gert. Það var á sínum tíma samstaða hér á Alþ., vegna þess að menn litu svo á, að það væri nauðsyn, að frystihúsin fengju þetta fé, til þess að þau gætu staðið undir því fiskverði, sem ákveðið hefði verið. Svipuð sjónarmið þessum eiga vissulega við í ýmsum öðrum atvinnugreinum, í flutningamálum, í landbúnaði, jafnvel í verzlun og raunar í flestum starfsgreinum. Það er víða nauðsyn að endurbæta vinnubrögð og tæknibúnað, og ég skal ekki tefja tímann á því að rekja það mjög miklu meir. Mér þykir þó rétt að vekja athygli á því, að í erlendum umr. um aðgerðir í peningamálum, sem svo eru kallaðar, sem leið til þess að skapa efnahagslegt jafnvægi, hef ég nú í seinni tíð tekið eftir vaxandi gagnrýni á sparifjárbindingu og lánahöftum á þeim grundvelli, að slíkar ráðstafanir komi harðast niður á þeim fyrirtækjum, sem eru í framsókn og vexti, þ.e.a.s. einmitt á vaxtabroddum atvinnulífsins. Ástandið á lánsfjármarkaðinum hjá okkur hér á landi styður því að nauðsyn þess,að sérstaklega sé séð fyrir fé til þessara þarfa. - Þetta frv. gerir ráð fyrir því, að stofnaður sé sérstakur sjóður, og það er gert ráð fyrir því, að hann sé deild í Framkvæmdabanka Íslands og nefnist framleiðnilánadeild. Það þykir eðlilegt að tengja þennan sjóð við Framkvæmdabanka Íslands af ýmsum ástæðum. Okkur flm. hefur ekki þótt ástæða til þess að gera ráð fyrir því, að komið væri á fót sérstakri stofnun í þessu skyni. Hins vegar var gert ráð fyrir því árið 1953, þegar Framkvæmdabanki Íslands var stofnaður, að hann gegndi m.a. svipuðu hlutverki og þeim sjóði, sem hér er gert ráð fyrir, er ætlað. En í l. nr. 17 frá 1953, um Framkvæmdabankann, er hlutverk hans þó ákveðið talsvert viðtækara, og það hefur einnig reynzt það í framkvæmdinni, og þess veg hefur okkur þótt eðlilegt að leggja til, að sérstök lánadeild væri stofnuð á vegum hans, se hefði þetta hlutverk, og gerir 1. gr. frv. ráð fyrir því. 2. gr. frv. gerir svo grein fyrir tilgangi sjóðsins eða tilgangi lánadeildarinnar, og hef ég rakið það nokkuð og skal ekki fara frekar út í það. Í 3. gr. er svo gerð grein fyrir því hvernig fjár til hans skuli aflað. Það er gert ráð fyrir framlagi úr ríkissjóði upp á 10 millj. kr. á ári í næstu 10 ár og þetta yrði eigið fé sjóðsins ásamt því fé, sem hann fær samkv. 3. tölulið þessarar gr., en þar er gert ráð fyrir því, að nokkur hluti af tekjuafgangi Framkvæmdabankans gangi til deildarinnar, og þykir það eðlilegt, þar sem gert er ráð fyrir, að hún verði hluti af bankanum. Í 2. tölulið er svo gert ráð fyrir því, Seðlabanki Íslands tryggi sölu á skuldabréf , sem Framkvæmdabankinn gefur út vegna deildarinnar, að upphæð 40 millj. kr. á ári næstu 10 ár. Það er gert ráð fyrir, að bréfin séu til 10 ára og vextirnir ákveðnir af ráðh. og ríkissjóð taki ábyrgð á þessu láni. Í 6. gr. l. um Framkvæmdabankann, nr. 17 frá 1953, er ákveðið, að hann megi ekki stofna til skuldar hjá Seðlabankanum, og þykir eðlilegt að leggja til, að þetta ákvæði nái ekki til þessara lána, sem þarna er um fjallað. Þá er gert ráð fyrir því í 4. tölulið gr., að Framkvæmdabankinn geti tekið lán vegna deildarinnar, og er lánsheimildin, sem í gr. felst, alls að upphæð 300 millj. kr. 4. gr. kveður á um það, hvernig sótt skuli um lán úr deildinni, og er það sniðið eftir því, sem tíðkast um löggjöf um aðra hliðstæða sjóði, og sé ég ekki ástæðu til þess að fara það mörgum orðum. En í 5. gr. er gert ráð fyrir því að lánsumsóknir skuli sendar til umsagnar þeirra aðila, sem bezt skilyrði eru taldir hafa til þess að segja til um það, hvort umsóknin sé í samræmi við tilgang þessara l., og þessir umsagnaraðilar er gert ráð fyrir að séu Iðnaðarmálastofnun Íslands, Fiskifélag Íslands og Búnaðarfélag Íslands, eftir því sem við á hverju sinni. En það er bankaráð Framkvæmdabankans, sem gert er ráð fyrir að taki endanlega ákvörðun um lánveitingar. Í 6. gr. er gert ráð fyrir því, að lán úr deildinni geti numið allt að 90% kostnaðar við þær framkvæmdir og endurbætur, sem lánað er til. Þetta er að vísu æðihátt mark, kann mönnum að finnast, en á hinn bóginn er það einmitt tilgangur með þeim sjóði, sem hér er gert ráð fyrir, að hann veiti lán til viðbótar því, sem fáanlegt er frá öðrum stofnlánasjóðum, og þó að hámarkið sé talið svona hátt, væri að sjálfsögðu ekki skylt að fara upp í það hámark, það kæmi að sjálfsögðu til athugunar í hverju einstöku tilfelli. En vegna þess að hámarkið er svona hátt, verður að gera ráð fyrir því, að sett séu viðbótarveð til tryggingar svo háum lánum, enda gerir 8. gr. frv. ráð fyrir því, að lán úr framleiðnilánadeild að viðbættum öðrum stofulánum, sem á veðinu hvíla og hafa betri veðrétt, skuli ekki nema meira en 80% af endurkaupsmatsverði veðsins. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til þess að rekja nánar efni frv. En því er oft haldið fram, að hagræðingaraðgerðir þurfi ekki að kosta mikið fé, það sé hægt með alls konar einföldum skipulags- og starfsaðferðabreytingum að ná mikilli hagræðingu án mikils tilkostnaðar. Þetta er þó öllu frekar teoretískt heldur en þetta fái staðizt allajafna, því að reynslan sýnir það, að þó að ekki sé um að ræða öflun dýrra tækja eða véla, eru aðgerðir í þessum efnum oft fjárfrekar. Þær kosta dýrar rannsóknir, ef þær eiga að vera vel heppnaðar, og fjárfrekar breytingar og oft og tíðum ýmiss konar truflanir á rekstri, meðan þær standa yfir, sem geta orðið ærið kostnaðarsamar. Ég vonast til þess, að mér hafi tekizt að gera grein fyrir efni frv. og fyrir þeim ástæðum, sem við flm. höfum fyrir flutningi þess. Frv. svipað þessu var flutt hér í þessari hv. d. af mér og nokkrum öðrum þm. úr d. 1964, en þá fékk það ekki afgreiðslu, heldur sofnaði það í hv. fjhn. Ég mun nú eigi að síður, herra forseti, hætta á það að leggja til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjhn., í trausti þess, að það fái þar vinsamlegri viðtökur og betri fyrirgreiðslu en hliðstætt mál fékk þar fyrir tveimur árum. Ég vil beina þeim tilmælum til bv. formanns fjhn., að hann hlutist til um það, að n.. taki frv. til meðferðar, þegar það kemur þangað. Í rauninni eru það óviðunandi starfshættir af hv. n. þingsins, þegar þær veita ekki málunum eðlilega þinglega meðferð. Mér þykir rétt að vekja athygli hv. þdm. á því, að stjórnarandstaðan er allajafna reiðubúin til þess að leggja nokkuð á sig til þess að greiða fyrir, að mál hæstv. ríkisstj. fái þinglega meðferð í n., og væri ekki nema sanngjarnt, að hv. meiri hl. sýndi málefnum stjórnarandstöðunnar svipaða sanngirni. Að svo mæltu, herra forseti, legg ég til, að frv. verði visað til 2. umr. og hv. fjhn.