Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í 12. gr. þess frv. til l., sem hér er til umr., er kveðið svo á, með leyfi forseta: „Eigi má framkvæma aðalskoðun ökutækja eða umskráningu nema gjöld þau, sem á hafa verið lögð samkv. lögum þessum, ásamt kostnaði og dráttarvöxtum, er skráð hafa verið á hina sérstöku skrá samkv. 8. gr. c, hafi verið greidd.“ Þetta er að minni hyggju alveg sjálfsögð og nauðsynleg leið að fara til að auðvelda að þessar skuldir séu greiddar. Hins vegar er eðlilegt að ökumenn óttist að þetta auki enn það umstang sem menn verða að hafa í frammi þegar um er að ræða að undirbúa sig fyrir bílaskoðun, jafnvel hef ég heyrt ofan í þann ótta manna, að því meira sem þetta skoðunarumstang verði, því meiri hætta sé á að því lengur láti menn dragast að láta skoða bíla sína. Því kann auðvitað að fylgja annars konar hætta ef menn eru að aka á óskoðuðum bílum. Þess vegna vil ég koma því á framfæri í sambandi við þessa grein, að það má vel hugsa sér þá framkvæmd hennar að þeim, sem með þessi mál hafa að gera, sé gert, t. a. m. um hver áramót, að senda ökumönnum kvittun, sem þeir fá heim til sín, eða þeim sem skráðir eru fyrir bifreiðunum, þar sem fram er tekið að þeir séu skuldlausir. Þessari kvittun, sem þeir fá þá heim til sín, geta þeir svo framvísað þegar um skoðun er að ræða. Þessi framkvæmd yrði hugsuð til að spara mönnum spor, firra menn óþægindum, sem þeir annars hefðu, og gera alla framkvæmd þessarar greinar liðlegri. Auðvitað er skiljanlegur sá ótti manna, eftir því sem að fleiri kvittanir eða pappíra þarf að ná í áður en bifreiðar eru skoðaðar, þeim mun oftar eigi það sér stað að menn dragi að láta skoða. Það er auðvitað alfarið af hinu illa. - M. ö. o.: um leið og á það skal lögð áhersla að raunar er ekki hægt að fara aðra leið, og það er út af fyrir sig ekkert við það að athuga að þetta sé tengt skoðun bíla, verður að koma í veg fyrir að einstaklingar hafi af þessu óþægindi. Mér sýnist að í framkvæmd sé mjög auðvelt að koma málum þannig fyrir að þessi regla og þessi lagagrein verði framkvæmd án þess að ökumaðurinn hafi af því frekari óþægindi.



Herra forseti. Það er enn fremur út af 12. gr. sem mig langar til að leggja nokkur orð í belg. Ég er hræddur um að hv. deild og hv. Alþingi sé hér að búa til lagagrein sem verði gersamlega vonlaus í framkvæmd og geri það að verkum að þetta erfiða verk, sem bíleigendur ganga í gegnum ár hvert, að láta færa bíla sína til skoðunar og annað slíkt, verði enn þá erfiðara en verið hefur. Það er ekki vegna þess að bílar séu almennt oftar bilaðir eða verr undir skoðun búnir, heldur vegna þess að þarna er að bætast við eitt skriffinnskubáknið. Við skulum hugsa okkur bifreiðar sem eru með utanbæjarnúmerum. Þar er ég að tala um bíla sem kannske koma hingað til Reykjavíkur eða Akureyrar. Ég held að það séu einungis þau tvö sveitarfélög sem nýta sér gjaldskylda stöðureiti. Ég get vel ímyndað mér að þegar þessir aðilar fara að láta skoða í sinni heimasveit gætu þar legið ótal rukkanir, sem viðkomandi ökumenn hefðu ekki hugmynd um einu sinni að þeir skulduðu vegna þess að ekki hefði náðst til þeirra, og ég get séð í huganum hvaða ringulreið mundi skapast á skoðunarstað ef fógeti eða fulltrúi hans, sem ætti að innheimta gjöld þar, stæði uppi með nokkra sektarmiða í höndum. Viðkomandi mundi borga þá til þess að komast í gegnum skoðunina, væntanlega án þess að hafa nokkra tryggingu fyrir að þeir væru réttir og án þess að geta leitað réttar síns eftir á, að ég hygg. Ég vara mjög eindregið við þessari grein. Ég tel frv. í heild spor í rétta átt, því það er að sjálfsögðu ekkert vit í að menn geti komist upp með það árum saman að greiða ekki þessi gjöld, en þarna erum við, held ég, að hnýta okkur bagga sem erfitt verður að bera.



Herra forseti. Ég tala hér fyrir nál. um frv. til l. um Tilraunastöð Búnaðarsambands Suðurlands og Rannsóknastofnunar landbúnaðarins að Stóra-Ármóti. Í þessu frv. til l. segir svo í 1. gr., að landbrh. sé heimilt að semja við stjórn Búnaðarsambands Suðurlands um sameiginlegan rekstur tilraunastöðvarinnar að Stóra-Ármóti í Flóa, en eins og fram kemur í grg. með frv. fékk Búnaðarsambandið jörðina gefins á árinu 1979. Systkinin Sigríður, Ingileif og Jón Árnabörn á Stóra-Ármóti gáfu Búnaðarsambandinu jörðina til tilraunastarfsemi í landbúnaði. Búnaðarsamband Suðurlands hefur nú í byrjun júní rekið tilraunabú í Laugardælum í 29 ár, og mörg hafa viðfangsefnin verið á þessum tíma sem öll hafa miðast að meiri og staðbetri þekkingu í fóðrun, hirðingu og ræktun íslenska nautgripastofnsins ásamt rannsóknum margra annarra þátta sem landbúnaðurinn byggist á. Stærsta verkefnið, sem unnið hefur verið að, eru afkvæmarannsóknir á vel kynjuðum ungum nautum, og þegar fundnir eru góðir einstaklingar eru þeir notaðir til að byggja upp ræktunarstarfið. Eins og fram kemur í grg. með frv. hafa margar og margþættar tilraunir verið gerðar á þessum 29 árum, sem allar miða að því að ná betri tökum á landbúnaðarframleiðslunni og gera hana sem besta og ódýrasta. Með þessu frv. er stefnt að því að halda áfram á sömu braut og verið hefur síðustu árin, þó með þeirri breytingu, að ef þetta frv. verður að lögum er þessi tilraunastarfsemi í fastari skorðum. Tveir starfsmenn verða launaðir af ríkissjóði, en áður var einn starfsmaður, sérfræðingur, í Laugardælum og/eða rannsóknarmaður og sérfræðingar frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins af og til eftir verkefnum hverju sinni. Kosturinn er að mínu mati að bændur á Suðurlandi eru virkir þátttakendur í þessu samstarfi með þeirri miklu hlutdeild sem þeir eiga eins og áður í þessu tilrauna- og vísindastarfi, sem er landbúnaðinum mikilsvert eins og öllum atvinnuvegum er að hafa virka tilraunastarfsemi. Með þátttöku bændanna og staðsetningu tilraunastöðvarinnar úti í þessu stóra landbúnaðarhéraði, sem hún er staðsett í, tryggjum við tengslin milli rannsóknamanna og bænda svo sem hægt er. Með þessu lagafrv, er það tvennt sem staðfest er: Búnaðarsambandið flytur tilraunastarfsemina á eignarjörð sína, Stóra-Ármót, og þátttaka ríkisins er ákveðin, sem áður var af hálfu Rannsóknastofnunar landbúnaðarins. Á þessar breytingar vona ég að allir geti fallist, enda hefur landbn. fjallað um þetta frv. og hefur hún á fundi sínum lagt til að það verði samþykkt eins og það liggur fyrir á þskj. 631. Einn nm. skrifar undir með fyrirvara, Pétur Sigurðsson.



Herra forseti. Minn fyrirvari við samþykkt þessa frv. var vegna þess til kominn, að ég vildi áskilja mér allan rétt til að fylgja brtt. sem fram kæmu, en í frv. kemur ekkert fram um hvað þetta muni kosta ríkissjóð mikið. Ég geri ráð fyrir að um það geti farið líkt og ég hef hér nokkur dæmi um og gott að hæstv. heilbrrh. skuli vera hér við til að hlusta á þá ábendingu mína. Ég var að fá í hendur rétt í þessu umslag sem sent er frá Heilbrigðiseftirliti ríkisins. Það kostar í frímerkjum 370 kr. vinna við að koma þessu í þetta umslag, loka og koma því í póst. Er því vart undir 500 kr. að koma þessum prentaða bækling frá þessari ríkisstofnun til eins þm. og hér eru a. m. k. 60 sem fá þetta í hendur. Þetta er eitt lítið dæmi um hvernig ekki aðeins þm., heldur rn., opinberar stofnanir og allt saman undir stjórn viðkomandi ráðh., sem bera ábyrgð á þessum málum, leyfa sér að haga sér með fé almennings, þann skattpening sem kreistur er undan nöglum okkar. Ég hafði þennan fyrirvara gagnvart því mali, sem hér er til umr., m. a. vegna þess, að frá hv. stuðningsmönnum frv. liggur ekkert fyrir um fjármögnun nema vitað er að það muni verða einhver aukinn kostnaður úr ríkissjóði við þessa nýju starfrækslu og breytingu. Það liggur hins vegar ekkert fyrir um hvað það kostar skattborgarana margar krónur.



Herra forseti. Ég vil flytja hv. landbn. þessarar deildar þakkir fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. Varðandi aths. hv. 1. landsk. þm. um, að ekkert liggi fyrir um hvaða aukinn kostnaður fylgi samþykkt þessa frv. fyrir ríkissjóð, vil ég taka það fram, að frv. ber með sér að þátttaka ríkissjóðs í rekstri er ákveðin á þann máta að við tilraunastöðina starfi sérfræðingur í fóðurfræði og rannsóknamaður. Hér er aukinn kostnaður ríkisins um einn starfsmann frá því sem verið hefur. Áður hefur sérfræðingur launaður af ríkinu starfað við Tilraunastöðina í Laugardælum. Að öðru leyti segir um hlutdeild ríkisins í rekstri og stofnkostnaði við þessa tilraunastöð að það skuli ákvarðast hverju sinni við afgreiðslu fjárlaga. Á undanförnum árum hefur verið veittur nokkur styrkur til Tilraunastöðvarinnar í Laugardælum umfram laun þess starfsmanns sem áður er getið, og hefur Alþingi á valdi sínu hvort sá styrkur fer vaxandi og hversu mikið. Ég vil taka þetta fram út af þessari aths., en jafnframt vil ég láta þess getið, að það er verulega mikils virði að tilraunastarfsemin í þessari tilraunastöð skuli að mestum hluta borin uppi af bændasamtökunum á Suðurlandi. Bæði mun það verða við þann flutning mannvirkja, sem hlýtur að verða að gera frá Laugardælum að Stóra-Ármóti, og eins að búnaðarsamtökin á Suðurlandi taka á sig að meginhluta ábyrgð á rekstri starfseminnar. Þetta tel ég mikils virði og ég lýsti því yfir við 1. umr. þessa máls, að það væri æskilegt ef unnt væri að útfæra slíka stefnu í ríkari mæli eftir því sem aðstæður leyfa í hverjum landshluta. En ljóst er vitaskuld að bændasamtökin á Suðurlandi eru sterkasti bróðirinn í hópi bændasamtaka sem eru í hinum ýmsu landshlutum.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að leyfa mér að taka undir margt af því sem hv. 1. landsk. þm. sagði áðan um hversu óvarlega er oft farið með fjármuni og skattpeninga borgaranna. Þar mætti auðvitað á flestum sviðum fara miklu betur með og kannske ekki síður í sambandi við mörg mál sem við erum að afgreiða hér af öllu tagi, alls konar þáltill. sem lagðar eru hér fram í því skyni að óska eftir að þetta og hitt verði rannsakað, kannað og gert, sem kostar gífurlega fjármuni og kemur sjaldnast mikið út úr og allt þar fram eftir götunum. Hitt er annað mál, að jafnvel þó að ég sé sammála hv. þm. um, að við þurfum að gæta vel fjármunanna og leggja beri áherslu á að þeir nýtist sem best á öllum sviðum, tel ég að þessi aths. sé kannske síst til þess fallin að koma einmitt fram í umr. í tengslum við þetta mál. Þessi tilraunastöð í nautgriparækt, þar sem hefur farið fram ýmiss konar starfsemi önnur að vísu, sæðingastöð, kynbætur, fóðurrannsóknir, beitarrannsóknir o. fl., hefur nefnilega verið rekin af miklum myndarskap af Búnaðarsambandi Suðurlands og ríkið hefur ekki þurft að leggja fjármuni til rekstrar þess fyrirtækis. Um það hafa bændur í Búnaðarsambandi Suðurlands séð sjálfir, og færi betur ef hægt væri að segja það sama um aðrar stofnanir af svipuðu tagi í landinu. Þessi stöð hefur sem sagt verið rekin af óvenjumiklum myndarskap hér syðra. Herra forseti. Ég ætlaði aðeins að leyfa mér að koma hér til að láta þetta koma fram. Það er hins vegar alveg ljóst að þær aðstæður eru komnar upp sem verða til þess, að Tilraunastöðina getur ekki haldið áfram starfsemi sinni þar sem hún hefur verið. Hún á ekki það land og eigandinn, sem er fyrirtæki í samvinnuhreyfingunni, býður afarkjör á jörðinni. Þess vegna telja þessir menn að þeir þurfi að flytja þaðan á sína jörð sem er má segja næsti bær við þannig að ekki er um stórkostlega flutninga að ræða. Auðvitað kostar nokkra fjármuni að byggja hús undir þessa starfsemi, en húsin, sem fyrir eru á jörðinni Laugardælum, eru orðin gömul og hafa sinnt sínu hlutverki og eru auðvitað að fullu afskrifuð fyrir löngu, yfir 30 ára gömul hús. Ég held að það sé því ekki ástæða til að sjá eftir þeim fjármunum þó að það kunni að kosta nokkuð að reisa hús undir þessa starfsemi á þeim stað sem stöðin fer á nú. Herra forseti. Það er sameiginlegt álit okkar allra þm. Suðurl. að leggja áherslu á að þetta mál fái jákvæða afgreiðslu hér í þinginu.



Herra forseti. Ég hef áhuga á að segja um þetta efni örfá orð, ekki síst,fyrir þá sök að þetta mál kom mjög seint fram í þingi og með eðlilegum hætti hefur ekki verið unnt að skýra það jafnvel fyrir mönnum, sem ókunnugir eru, og eðlilegt hefði verið og sjálfsagt að gera ef tækifæri hefði gefist til þess. Að mínum dómi er með þessu frv. farið inn á leið sem ég held að ætti að nýta í miklu ríkari mæli í sambandi við rannsókna- og tilraunastarfsemi í landinu í heild, þ. e. að fá þá, sem fyrst og fremst njóta rannsóknanna og tilraunanna, til að leggja nokkuð af mörkum og bera ábyrgð á þeim rekstri sem er samfara rannsóknastarfseminni. Þannig hefur verið starfað að þessu á Tilraunastöðinni að Laugardælum að undanförnu að ábyrgðin hefur að öllu leyti verið á hendi Búnaðarsambands Suðurlands. Þeir hafa líka af þeim sökum haft tiltölulega sjálfstæða stjórn á tilraunaverkefnunum, þeirra áhugaefni hafa gengið fyrir. Með samræmingu þeirri, sem er ætlast til að ganga til með þessu nýja frv., er gert ráð fyrir að þetta falli saman við þá heildarstjórn sem er á tilraunastarfsemi í landinu. Til þess að það megi verða er eðlilegt að Búnaðarsambandið fái til þess fjármuni að framkvæma m. a. þær tilraunir sem það hefur ekki beint áhuga á að leggja í hverju sinni. Á því hefur byggst sá styrkur sem það hefur fengið að undanförnu þegar farið hefur verið í lík verkefni sem núna. Þegar þetta er fellt saman fer ekki hjá því að það kostar ríkið eitthvað. Ég harma að ekki hefur verið unnið að því í þessu frv. frekar en flestum öðrum, sem koma hér á borð hjá þm., að gera grein fyrir hver fjármagnskostnaður er samfara því að samþykkja frumvörp eins og þetta. En það gefur nokkra vísbendingu að í fjárlögum fyrir árið 1981 get ég nefnt tvær hliðstæðar tilraunastöðvar. Önnur er á Suðurlandi og hin á Norðurlandi. Laugardælastöðin er með styrk að upphæð 110 þús. kr., en álíka tilraunastarfsemi í stöð norður í Eyjafirði er algerlega rekin af ríkinu og hún er með 800 þús. kr. á fjárlögum. Ég er ekki þar með að segja að þessi munur muni haldast, en það fer ekkert milli mála að þarna hlýtur að verða mikill munur á rekstrarkostnaðarlega fyrir ríkið eins og þetta er hugsað og uppbyggt. Ég ætla ekki að eyða dýrmætum tíma deildarinnar með því að fara miklu lengra út í þetta málefni, en ég held að mér sé óhætt að fullyrða að þegar þetta frv. er samþykkt er ekki verið að fara óvarlega með fjármuni skattborganna, heldur miklu fremur verið að reyna að finna leið til þess að þeir nýtist sem best. Það er mitt mat á málinu.



Herra forseti. Það er bara leiðrétting á nokkrum orðum sem hv. 4. þm. Suðurl., Garðar Sigurðsson, viðhafði áðan. Ég held að hann hafi mismælt sig þegar hann sagði að það hefði verið eitthvert samvinnufyrirtæki á Suðurlandi sem hefði leigt Búnaðarsambandinu jörð með afarkostum eða slæmum kjörum. Kaupfélag Árnesinga hefur leigt Búnaðarsambandinu jörðina, en ekki með afarkostum eða slæmum kjörum. Það er alrangt. Jörðin hefur verið leigð með mjög góðum kjörum til Búnaðarsambandsins, enda kemur það fram í grg. með frv. Vil ég leiðrétta það hér með. Búnaðarsambandið hefur greitt mjög hagstæða leigu þau ár sem það hefur búið í Laugardælum þessu tilraunabúi. En þar sem það hefur nú fengið gefins jörð, Stóra-Ármót í Flóa, óskar það eðlilega eftir að flytja starfsemi sína þangað. Þessar jarðir liggja saman og er því stutt að flytja, en gert er ráð fyrir að það taki 5–10 ár að flytja þessa starfsemi.



Herra forseti. Frv. þetta var samþykkt shlj. í Ed. Það er samið í dómsmrn. og fjallar um breytingu á 6. gr. almennra hegningarlaga nr. 19 frá 1940, en rn. hefur talið nauðsynlegt að gera þessa lagabreytingu svo að Ísland geti gerst aðili að samningi sem gerður hefur verið að tilhlutan Sameinuðu þjóðanna um varnir gegn töku gísla. Jafnframt því sem þetta frv. er flutt hefur verið borin fram af utanrrh. till. til þál. um heimild fyrir ríkisstj. til að fullgilda framangreindan samning. Þurfa þessi tvö mál að fylgjast að og ná samþykkt á þessu þingi. Ég geri að tillögu minni að þessu máli verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Þegar taka átti mál þetta fyrir í gær var þess beiðst að umr. yrði frestað sökum þess að flm. málsins væri ekki viðstaddur. Það stendur enn svo á í dag, að flm. málsins er ekki viðstaddur hér í þinginu, og einnig hefur það bæst við, að sá maður, sem undirritar álit minni hl. sjútvn., hefur fjarvistarleyfi í dag, Karvel Pálmason. Ég fer þess því eindregið á leit við forseta, að þessum umr. verði frestað þangað til n. k. mánudag, en þá má gera ráð fyrir að þessir menn verði viðstaddir á þingfundi.



Herra forseti. Áður en forseti kveður upp úrskurð sinn í sambandi við þetta mál vil ég að það sjónarmið komi fram, að ég tel algerlega ástæðulaust að fara að fresta þessu máli nú. Ég taldi raunar í gær að það væri fullkomlega ástæðulaust að fresta því þó svo að hæstv. sjútvrh. væri fjarverandi, af þeirri einföldu ástæðu, að þegar mál er komið út úr nefnd er það auðvitað frsm. n. sem fyrir málinu talar og situr fyrir svörum sem slíkur. Ég vil eindregið mótmæla því, að farið verði að fresta málinu núna. Það háttaði einnig svo til í gær, að sá hv. þm., sem í gær óskaði eftir að málinu væri frestað, hv. þm. Karvel Pálmason, vissi mætavel að málið yrði þá tekið fyrir í dag og þó svo hann sé nú fjarverandi verður að hafa það. Rök koma fram og menn þekkja hin almennu rök í þessum efnum, herra forseti, en ég vil mótmæla því, að þessu máli verði frestað enn. Það var um miðjan mars sem þetta mál kom út úr nefnd. Það er engin ástæða til þess og nálgast það að vera fullkomin frekja að ætlast til þess eina ferðina enn að þessu máli sé frestað, enda liggja ekki á bak við það þau rök að það sé æskilegt málsins vegna, heldur er það leið til að tefja og reyna að drepa þetta mál. Ég mótmæli af þessum ástæðum.



Herra forseti. Ég hefði getað fallið frá orðinu vegna þess að í ræðu hv. þm. Vilmundar Gylfasonar kom fram það sjónarmið sem ég vildi hafa orð á. Ég held að það sé ekki eðlilegt að tefja þetta mál meira en nú þegar er orðið, því að það hafa verið óeðlilegar tafir á því hér í deildinni. Menn hafa gengið á það lagið að biðja endalaust um fresti og reynt að láta tímann líða. Hæstv. sjútvrh. er búinn að vera hér viðstaddur á fjöldamörgum fundum þegar þetta mál hefur verið á dagskrá, og einstakir þm. hafa stöðugt beðið um að fá frest á málinu. Ég vil hafa orð á því, að hæstv. viðskrh. fer með málefni, sem mundu tilheyra sjútvrh., meðan sjútvrh. er í opinberri heimsókn í Bretlandi og hæstv. sjútvrh. verður ekki kominn á mánudaginn kemur, heimsókninni er ekki lokið þá, kemur ekki fyrr en einhvern tíma um miðja viku. Ég sé ekki ástæðu til annars en þessi umr. geti hafist. Ég minnist ekki þess, að hv. þm. Karvel Pálmason, þegar hann í gær fékk málinu frestað, orðaði það nokkurn skapaðan hlut að hann óskaði eftir að því yrði frestað um tvo daga.



Ég ætla nú að kveða upp úrskurð minn í þessu máli ef það kynni að stytta umr. Við beiðni hv. 2. landsk. þm. get ég ekki orðið. Ég trúi ekki að ég hafi talað tæpitungu um þetta mál í gær þegar ég tilkynnti að það yrði tekið fyrir hér í dag. Enn er þess að geta, að þetta mál er einfalt í sniðum þannig að það eru ýmsir sem gætu setið fyrir svörum og eru jafnvel kunnugir þessu og hæstv. sjútvrh. og betur. Hv. þm. Karvel Pálmason lét þess í engu getið í umr. hér í gær, þegar tilkynnt var að málið yrði tekið fyrir í dag, að hann yrði fjarverandi. Það gerði hann ekki fyrr en í hvíslingum við mig á eftir og gat ég þá auðvitað málskoti hans í engu sinnt. Enn er þess að geta, að hv. 6. landsk. þm. hefur fengið til þess tækifæri að skila áliti og segja álit sitt á þessu máli. Hann hefur ekki notfært sér það tækifæri vegna þess að nál. hans er svona: „Undirritaður leggur til að frv. verði fellt.“ - Þetta álit sitt gat hann beðið með þangað til í atkvgr. ef hann hefur ekki fleira um málið að segja. Menn stilla sér ekki upp sem frsm. fyrir máli með svona nál. því að nál. eru búin til til þess að menn geti tekið afstöðu til málsins eftir innihaldi álitsins. Þetta hljóta allir menn að skilja. Þá kom fram raunar hér nú einnegin, að þetta mál kom út úr nefnd með álitum 19. mars. Ég áttaði mig ekki á því í fyrstu og hélt að menn væru með rökstuddar beiðnir þegar ítrekað var beðið um að þetta mál yrði tekið af dagskrá. Ég sýndi því fullkomna tilhliðrunarsemi. En ég átta mig á því nú, að menn eru með þessu að gildra til þess, að málið nái ekki afgreiðslu, og það er nokkuð sem ég er alveg nýlega búinn að átta mig á. Þannig greiði ég ekki fyrir málum, ef sá er tilgangurinn. Menn hafa ýmis önnur ráð til að hindra framgang mála en að narra forseta til að láta ekki mál ganga fram með eðlilegum hætti. Hv. 6 þm. Norðurl. e. tekur til máls um þingsköp og nú fara þær umr. mjög að styttast.



Þá er það í þriðja skipti að forseti mælist til þess, að ég stytti mát mitt. Ég verð nú að segja það, herra forseti, að ég tel þennan úrskurð ekki þinglegan, og það segi ég vegna þess að í fyrsta lagi er 1. flm. málsins ekki viðstaddur umr. Í öðru lagi er maður, sem þarf að mæla fyrir nál., ekki heldur viðstaddur og þó svo að hans nál. fjalli um að hann sé á móti frv. þarf hann að fá að gera grein fyrir því áliti sínu. Það hefði ég talið mjög þinglegt að hann fengi að gera. Og ég sé ekki að það sé verið, eins og hæstv. forseti heldur fram, að reyna að koma þessu máli fyrir kattarnef hér þó að það yrði dregið fram í næstu viku að ræða það í þinginu. Annað eins hefur gerst hér í þingsölum. Tel ég þess vegna alveg ástæðu og ærna ástæðu til að doka aðeins við með afgreiðslu eða umr. um þetta mál.



Álit hv. þm. er byggt á vanþekkingu. Það er hins vegar fullkomlega óþinglegt að mál, sem komin eru til meðferðar í hv. deild fyrir rúmlega einum og hálfum mánuði, komi ekki til meðferðar í deildinni. Við svo búið getur ekki staðið.



Herra forseti. Ég vil eindregið fara fram á að forseti endurskoði afstöðu sína til þessa máls. Mér virðist að það sé í alla staði mjög óþinglegt að ætlast til þess, að deildin taki afstöðu til þessa máls að flm. málsins fjarstöddum og án þess að heyra rökstuðning þess talsmanns minni hl. sjútvn. þessarar deildar sem lagt hefur til að málið verði fellt. Forseti gat þess í sinni tölu, að nál. væri ákaflega stutt og þar segði nánast ekki annað en að lagt væri til að málið verði fellt. Þetta bendir til þess, að full ástæða sé til þess að sá þm., sem að þessu nál. stendur, fái tækifæri til að skýra mál sitt betur, enda er ekkert vafamál að hann hefur einmitt haft nál. stutt og laggott af því að hann hefur vitað að hann fengi tækifæri til að gera nánari grein fyrir afstöðu sinni á þingfundi. Ég geri fastlega ráð fyrir að þessi þm. hafi ekki eingöngu ætlað að gera nánari grein í framsögu fyrir áliti sínu á þessu máli, heldur hafi hann jafnvel hugsað sér að leggja einar og aðrar spurningar fram fyrir flm. þessa máls og óska eftir að fá við þeim svör og þess vegna hafi hann beðið um frestinn í gær. Mér virðist að þessi þd. eigi fullan rétt á að þessir tveir alþm., sem þetta mál snertir svo mjög, fái tækifæri til að vera viðstaddir afgreiðslu þess í deildinni og fer því eindregið þess á leit við forseta, að hann fresti þessari umr. enn um skamma hríð.



Þeirri málaleitan er hafnað. Hv. 6. landsk. þm. á sæti í sjútvn. Þar hafði hann tækifæri til að segja álit sitt. Hann notfærði það með þeim hætti sem menn geta sjálfir kynnt sér á þskj. 529. Enn er þess að geta, sem þarf sérstaklega að fara að taka til athugunar, að okkur þingforsetum þykir fullmikið að því gert að þm. auglýsi sig á fundum á reglulegum starfsdögum þingsins - ég tala nú ekki um þegar liður að lokum þings og annir eru með þeim hætti sem hér ber vitni um og á hverju þingi þegar að lokum liður. Þess vegna er það með öllu ólíðanlegt að þm. sitji slímusetur á fundi um landsbyggðina þvera og endilanga þegar þeir hafa sem mest að vinna á hinu háa Alþingi. Hv. 4. þm. Vesturl. tekur til máls um þingsköp og styttast þær umr. enn.



Herra forseti. Ég skal ekki eyða miklum tíma þingsins í það sem ég vildi segja hér, en ég vil taka undir ósk hv. þm. Jósefs H. Þorgeirssonar um að forseti endurskoði úrskurð sinn, þetta mál verði ekki tekið fyrir í dag, og taka undir rök þessa hv. þm. þar að lútandi. Einnig óska ég eftir að komi fram mótmæli við því a. m. k., að við, sem nú óskum eftir að þessu máli verði frestað, höfum staðið að því að fresta þessu máli fram á þennan tíma og þm. úr þeim hóp hafi verið að plata hæstv. forseta svo að þetta mál kæmist ekki til umr. fram að þessum tíma. Einnig vil ég mótmæla því, að hæstv. forseti hefur gert lítið úr nál. hv. 6. landsk. þm. um þetta mál. Ég geri ráð fyrir að nál. hans hafi verið eins stutt og raun ber vitni vegna þess að hann hafi ætlað að flytja mál sitt hér í hv. deild og, eins og þm. Jósef Þorgeirsson benti á, sjálfsagt þurft að leggja hér fram ákveðnar spurningar og ræða málið þar betur.



Fjórbjörn tekur í Þríbjörn, en ekki gengur rófan. Til máls tekur frsm. meiri hl. sjútvn., hv. 4. þm. Suðurl.



Herra forseti. Þá hafa menn heyrt hverjar aðferðir postular þessa einkennilega trúarsamfélags, sem er á móti því að drepa kola, vilja beita í þingmálum: ofbeldi og aftur ofbeldi. Það eru einkennilegar röksemdir sem þessir menn beita fyrir sig. Fyrst er það, að í gær var komið í veg fyrir, að málið mætti koma fyrir, með því að segja að 1. flm. væri ekki viðstaddur, hæstv. sjútvrh. Hæstv. sjútvrh. hefur þegar talað fyrir þessu máli og látið þar koma fram sínar skoðanir og hann þarf ekki að vera hér viðstaddur sem ráðh., vegna þess að fyrir hann gegnir auðvitað annar ráðh. störfum auk þess sem hann hefur tekið inn fyrir sig varamann þannig að þar eru í rauninni komnir tveir menn í staðinn fyrir einn. Ég verð að segja það, vegna þess að þetta er sjávarútvegsmál og er komið út úr minni n., að þeirri n, hafa borist eitthvað á annan tug mála í vetur af ýmsu tagi, smá og stór, oft mjög stór, sem varða þjóðfélagið miklu, og þar eru miklir fjármunir undir. Öll þessi mál hafa nú verið afgreidd út úr n, og ekkert bíður. Þó er stjórnarliðið í minni hl. í þessari hv. n. og þar eru oft skiptar skoðanir. Þar hefur stjórnarandstaðan með meiri hl. áreiðanlega mikil tækifæri til að tefja framgang mála stjórnarinnar, sem hafa oft verið seint fram borin og allt of seint á ferðinni að öðru leyti.  Kannske eigum við ekkert að vera að veiða þennan kola. Af hverju eru Íslendingar að fiska svona mikið? Ekki éta þeir allan þennan fisk. Og hver er ástæðan? Og hvaða fiska má drepa? Ástæðan til þess, að við veiðum miklu meira en við étum og högum okkur að því leyti til eins og minkurinn, er auðvitað sú, að þjóðin lifir á þessum veiðum og vinnslu og þeim verðmætum sem fyrir þær koma. Og það er vegna þess sem við höfum gengið eins langt og við höfum mögulega getað og jafnvel lengra stundum en hollt hefur verið í að nýta fiskstofnana þannig að þau orð eru orðin föst í málinu að tala um ofnýtta fiskstofna og um vannýtta fiskstofna. Ýmsar leiðir hafa verið farnar til að draga úr sókn í þá stofna sem hafa verið á mörkunum að verða ofnýttir eða of í þá sótt, og í stað þess hefur verið beint athyglinni að því og meiri áhersla lögð á að sækja í aðra stofna. Sumir þessara stofna, sem áður voru taldir vannýttir, eru nú þegar ofnýttir af þessum sökum, en enn eigum við nokkuð eftir þarna í varasjóði og það er kolinn við landið, allt í kringum landið. Þetta er dýrasti fiskur sem syndir í kringum þetta land. Okkur ber einnig skylda til að reyna að stunda útgerð og aðra atvinnustarfsemi með sem hagkvæmustum hætti. Þar hefur auðvitað oft orðið mikill misbrestur á, því miður. Ég ætla ekki að fara að rekja það hér. En það er alveg ljóst að í sambandi við skarkolann hér í flóanum er um mjög hagkvæmar veiðar að ræða á afar dýru hráefni. Ég vil fullyrða að þau tonn, sem fiskifræðingar telja að veiða megi úr þessum stofni hér í flóanum, séu a. m. k. 4–5 milljarða kr. virði. Þau er hægt að sækja á litlum bátum stutta vegalengd með ódýrri útgerð. Þetta er sem sagt afar hagkvæm veiði, auk þess sem þetta gefur fólki auðvitað atvinnu í landi. Það er þess vegna óskiljanlegt hvernig menn leyfa sér að hamast á móti þessum málum hreinlega af trúarástæðum. Engin rök þessara manna halda. Þau eru byggð á misskilningi, þau eru byggð á vanþekkingu og ýmsum öðrum ástæðum. Herra forseti. Ég held að það sé ekki ástæða til að halda um þetta langa ræðu að þessu sinni. Hér hefur verið sagt úr ræðustól sjálfsagt flest það sem mælir með því, að þetta mál nái fram að ganga. Auk þess hafa fulltrúar kolaverndunarmanna flutt hér sitt mál með sínum útskýringum, - ég treysti mér varla til þess að kalla það röksemdir, - þannig að það er varla ástæða til að eyða mjög löngum tíma. Til þess að gera langt mál stutt tel ég að það væri ekki úr vegi, - ef þeir menn vildu hlusta sem haga sér kannske svona af einhverri ímyndaðri atkvæðahræðslu, ég held að það sé alveg misskilningur eins og málið stendur, en þannig eiga menn auðvitað aldrei að haga sér, - ég held að það sé full ástæða til þess að lesa frvgr. eins og hún er. Þess vegna hafði ég með mér í ræðustólinn frv., að ég gæti lesið þetta fyrir ykkur sem enn eruð vantrúaðir, að þið megið hlýða á hvernig þetta hljóðar. Frvgr. hljóðar svo: „Leyfi til dragnótaveiða í Faxaflóa skulu bundin við veiðar á skarkola. Skal Hafrannsóknastofnunin gera tillögu til ráðh. um skipulag þeirra veiða, m. a. um aflamagn, veiðitíma, veiðisvæði og fjölda veittra leyfa.“ Sjútvn. hefur að vísu gert tillögu um breytingu sem er fólgin í því, að Hafrannsóknastofnunin, sem er vísindastofnun sem annast fiskifræðileg málefni, segi ekki til um fjölda veittra leyfa. Það er hins vegar pólitískt fyrirkomulagsatriði sem á auðvitað miklu fremur heima í höndum rn. Hvað segir raunar þessi grein? Henni er lokið, herra forseti. Hún segir, að það megi leyfa tilteknum bátafjölda að stunda dragnótaveiðar í flóanum til að veiða skarkola, og ekki annað. Hví hræðast þá menn svo þessa breytingu? Mér er það raunar óskiljanlegt. Menn hafa verið með þær röksemdir, að þessi dragnótaveiði, sem þó er svo í hóf stillt eins og raun ber vitni og miðar eingöngu að veiðum á kola, verði til þess að drepa niður lífið í flóanum. Hvernig? Botninn í Faxaflóa er verndaður af náttúrunni vegna sköpulags hans, eins og mönnum er kunnugt, þar sem hér eru víða mikil hraun og ósléttur botn þar sem engin leið er að draga dragnót. Náttúran verndar flóann og lífið í honum a. m. k. að 4/5. Það er aðeins hægt að vera með dragnót á mjög takmörkuðu svæði. Alls staðar annars staðar geta fiskar sjávarins synt í friði, óttalausir og þurfa ekki að hræðast þetta hræðilega drápstæki. Í annan stað hafa menn verið að tala um að dragnótin eyði ungfiski, drepi hann, misþyrmi honum, skemmi botninn o. s. frv., o. s. frv. Allt er þetta meira og minna misskilningur, því miður fyrir þá. Möskvastærðin í dragnótinni er 155 mm. Það var að vísu samþykkt hérna um árið að leyfa aðeins að nota 170 mm möskva í dragnót, en sannleikurinn er sá, að það er orðinn svo stór möskvi að hann heldur varla nokkrum fiski. Það vill svo til, að 170 mm eru 17 cm, og þá geta menn séð í hendi sér hvers konar möskvi það er og hvaða kvikindi verða þá eftir í þessu. Það borgar sig hreinlega ekki að stunda veiðar með svona risastórum möskva. Það syndir allt þar í gegn. 155 mm möskvi er auðvitað nokkru minni, en samt er það svo, að eins og gerð dragnótar er háttað er það orðinn býsna stór fiskur sem verður eftir í veiðarfærinu. Það er ólíku saman að jafna við trollið, hvernig netið er í dragnótinni, þannig að veiðarfæri með svona stórum möskva, sem veiðir með þeim hætti sem dragnót gerir, drepur ekki smáfisk. Hugsið ykkur að einmitt þessa dagana, nú á þessu vori, er allur togarafloti landsmanna eða svo gott sem á veiðum fyrir Austfjörðum, á Hvalbakssvæðinu og þar í grennd, að drepa smáþorsk og annan smáfisk, smáýsu raunar núna einnig. Hver fiskur er kannske ekki nema eins og 1.5 kg að meðaltali. Það er ekki stór þorskur með haus og hala og öllu saman. Það er afar smár fiskur - fiskur sem ætti að fá að lifa lengur og fá að stækka og verða feitur og myndarlegur og verða að meira gagni þegar hann hefur náð svolítið meiri þroska en nú er. Auðvitað er hreint hneyksli að stunda slíkar veiðar. Það er full ástæða til að vara við slíkum veiðiskap, einkum ef hann er stundaður af svo mörgum og afkastamiklum skipum. En þarna er um allt annað að ræða. Ef menn hafa kynnt sér lögin um veiðar í fiskveiðilandhelginni vita þeir að þar er sérstök grein sem fjallar um dragnótaveiðar. 2. gr. þessara laga er um að veiðar með botnvörpu, flotvörpu og dragnót séu bannaðar í fiskveiðilandhelginni. Þessi grein um dragnótina segir þó að þrátt fyrir ákvæði þessarar greinar sé heimilt að veita leyfi til dragnótaveiða. En hverjum? Aðeins bátum sem eru 20 metrar eða minni, þ. e. afkastaminnstu bátunum, enda er þarna ekki um afkastamikið fyrirtæki að ræða. Til vísindamanna þjóðarinnar eru menn ævinlega að vitna, þegar á að fara að vernda aðrar fisktegundir, og segja: Við megum ekki ganga lengra en þessir menn. Við verðum að treysta því sem fiskifræðingarnir segja. - En svo koma auðvitað margir og segja: Við skulum bara veiða meira. Þeir segja alltaf að það eigi að veiða minna en í raun og veru er óhætt. - En hvað segja fiskifræðingar? Allir fiskifræðingarnir mæla eindregið með því, að þessar dragnótaveiðar séu leyfðar í því skyni að drepa kolann til þess að ná í þessa fjármuni sem þjóðin lifir af. Hv. þm. úr sértrúarflokknum finnst kannske að við öflum of mikið. Ekki ber fallandi gengi krónunnar vitni um að það standi of mikil verðmæti á bak við seðlaútgáfuna í landinu. Menn skulu athuga að margt smátt gerir eitt stórt. Auðvitað er ákaflega mikilvægt að nýta þær afurðir sem tiltækar eru. En hvað segja fiskifræðingarnir, svo að við hættum við þennan útúrdúr? Þeir segja: Við skulum endilega veiða 1500 tonn af þessum kola. - Samkv. fyrri reynslu og tali okkar varðandi annan fisk ætti auðvitað að segja: Þeir fara nú varlega í þetta. Okkur hlýtur að vera óhætt að veiða a. m. k. 2000 tonn. - Og ég er alveg viss um að það er óhætt. Þessi koli hefur fengið að vera í friði allt of lengi til þess að það sé. of lítið af honum. Nú koma röksemdir sértrúarhópsins einu sinni enn. Auðvitað er hægt að segja: Við veiðum hann bara þegar hann er genginn djúpt og farinn hér út úr flóanum þannig að við þurfum ekki að merja skottið á hinum - þessum fiskkvikindum öðrum sem kunna að vera að þvælast fyrir veiðarfærunum. Við skulum bara taka hann seinna.  Herra forseti. Ég hefði gaman af því að segja fáein orð í viðbót, en ég tel að bæði í fyrra skiptið þegar þetta var rætt og eins í gær hafi ég tínt til, a. m. k. þegar allt það mál er lagt saman, flest það sem máli kann að skipta í þessum efnum og það sé óþarfi að halda þessu miklu lengur áfram. En ég vil segja að lokum, að ég skora á þessa menn, sem af einhverjum ástæðum hafa fengið það inn í höfuðið að dragnót sé stórhættulegt veiðarfæri og að fiskileysið á sínum tíma í Faxaflóanum hafi orðið vegna dragnótar, sem er algerlega ósannað mál, líklega algjörlega út í hött, og að fiskgengdin, eftir að hún var bönnuð, hafi orðið vegna þess að dragnótin var bönnuð, að þeir hugsi sig nú aðeins betur um og átti sig á stærðunum í þessu máli. 7–10 bátar innan við 20 metrar langir með þetta ræfilsveiðarfæri í afturendanum, dragnótina, eyða ekki lífi á svo stóru hafsvæði sem Faxaflóinn er. Hugsið ykkur betur um áður en þið farið að fara enn einu sinni með þessar svokölluðu röksemdir upp í ræðustól á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Suðurl. hefur talað. Ég held að hann hafi sannfært okkur um að hann sé sennilega eini þm. hér sem hægt er að kalla að sé í einhverjum sértrúarflokki, ef á að taka ræðu hans alvarlega eða a. m. k. hluta af máli hans hér úr ræðustól. Hann talar um ofbeldi og aftur ofbeldi ef menn vilja hafa sérstaka skoðun á einhverju máli hér í hv. deildinni. Ég fer að halda að það sé ákaflega erfitt að mynda sér sérskoðanir um mál ef menn eiga von á því að verða fyrir aðkasti slíkra manna hér í ræðustól í hv. deild. Ég vil a. m. k. frábiðja mér slíkt. Ég tel að nauðsynlegt sé að ræða það mál, sem hér er á dagskrá, málefnalega eins og önnur mál og það sé ekki nema eðlilegt að menn hafi þar skiptar skoðanir. Við búum við málfrelsi hér á landi, hv. þm. Ég skal ekki gera lítið úr þekkingu hv. þm. á sjávarútvegsmálum eða veiðimálum almennt. En ég vil minna hann á að fleiri hafa alist upp við sjóinn og kunna skil á þessum málum en hann. Það ætla ég að láta hann vita. Það hafa fleiri verið á sjó en hv. 4. þm. Suðurl. Ég skal ekki tefja þd. á löngu máli um þetta frv. sem hér er til umr. Mér þóttu ákaflega furðulegir úrskurðir hæstv. forseta um ósk um frestun málsins, sem hér komu fram í sambandi við umr. um málið. Ég ætla þó ekki að ræða það meira. Ég vil aðeins rifja upp örfáar staðreyndir í þessu máli. Í fyrsta lagi væri ekkert að því, að hv. þm. kynntu sér sögu dragnótaveiða í Faxaflóa og kynntu sér afleiðingar þess, sem urðu á árunum frá 1960-1970, þegar sú ákvörðun var tekin hér á hv. Alþingi að banna dragnótaveiðar. Þá var orðin alger ördeyða í Faxaflóa. Við skulum fyllilega viðurkenna að dragnótarveiðarfærin í dag eru allt önnur en þau voru á þessu tímabili. Við skulum líka viðurkenna að á þessu árabili var ekkert eftirlit eða a. m. k. ekki miklar takmarkanir á því, hvers konar fiskur kom í þetta veiðarfæri. Ég dreg í efa að hægt sé að takmarka veiðar, ef leyfðar verða, að það sé hægt að skylda sjómenn hér í Faxaflóa á einhverjum bátum til að toga nákvæmlega á einhverjum bletti allan þann tíma sem þeir eru á sjó. Það er rökleysa. Þegar þetta mál var til umr. í Ed. Alþingis fyrir nokkrum árum, 1978–1979, voru menn sammála um að eðlilegt væri að breyta til og leyfa tilraunaveiði í Faxaflóa undir sérstöku eftirliti. Ég vil minna á að þetta leyfi var skilyrt frá Alþingi. Það var skilyrt þannig að þessar veiðar yrðu takmarkaðar, þetta yrðu tilraunaveiðar takmarkaðar með þessu veiðarfæri og það væri miðað við 170 mm möskvastærð. Það var neglt niður að möskvastærðin mætti ekki vera undir 170 mm. Það, sem síðar skeður, er óskiljanlegt. Það er alger lögleysa, ef við eigum að miða við að farið sé eftir því sem Alþingi ákveður, að minnka möskvann niður í 155 mm eins og gert var. Þannig hafa þessar veiðar farið fram síðan þessi heimild var gefin út með leyfi Alþingis. Ég vil einnig minna á það hér, að á fundi, sem ég var á og þar sem fiskifræðingar voru, viðurkenndi Aðalsteinn Sigurðsson, sem hefur aðallega staðið fyrir þessum tilraunum, að það hefði e. t. v. ekki verið rétt að framkvæma þessa tilraunaveiði með 155 mm möskva því að það hefði ekki verið til þess lögleg heimild. Ég segi það alveg eins og er, að ég get vel fellt mig við að þessi tilraunaveiði haldi áfram þar sem það er staðreynd að hægt er í gegnum þessa tilraunaveiði, sem er undir mjög ströngu eftirliti, að ná því magni sem fiskifræðingar telja hámark að taka úr Faxaflóa, þ. e. 1000–1500 tonn af skarkola. Á s. l. ári urðu þessar veiðar rúmlega 1100 tonn. Ég get vel fellt mig við það. En ég tel að það sé vafasamt að gefa þessar veiðar frjálsar þegar það er tekið fram að ekki má veiða meira magn en 1000–1500 tonn af skarkola á þessu svæði. Menn hafa talað um að nauðsynlegt væri að leyfa þessar veiðar vegna þess að þessi fiskstofn væri vannýttur. Ég get fallist á það. Það hefur verið talað um að eðlilegt væri að leyfa veiðar á 10000 tonnum af skarkola hér við land. Hví er það ekki gert? Það eru víðs vegar kringum landið opin veiðisvæði til skarkolaveiða. Eru það talin mjög góð mið og hafa þá sérstöðu að ekki er talið að veiðar á þessum svæðum skemmi uppeldi annarra nytjafiska við landið. Af hverju er þá ekki veitt þar? Ég skal segja hv. 4. þm. Suðurl. hvers vegna það er ekki gert. Það er vegna þess að það er enginn áhugi á auknum markaði fyrir þessa vöru. Fiskvinnslustöðvarnar á þessu svæði og fisksölusamböndin í landinu, bæði Sambandið og Sölumiðstöðin, kæra sig ekkert um aukningu á þessum veiðum. Ég get sagt og sannað sögur af því, að bátar á miðum við Breiðafjörð, sem hafa dragnótarleyfi, mega ekki koma með skarkola að landi nema í mjög takmörkuðu magni vegna þess að það eru ekki viðunandi markaðsmöguleikar fyrir vöruna. Þetta er stórt atriði. Á þessum svæðum er hægt að veiða mörgum sinnum meira magn en á Faxaflóasvæðinu, sem hefur algera sérstöðu í þessu máli. Það væri hægt að tala um svæði út af Vestfjörðum og út af Patreksfirði og það væri hægt að tala um svæði á Skjálfandaflóa og víðar sem eru viðurkennd skarkolasvæði. Þetta er staðreynd sem ég held að við þurfum að átta okkur á. Það kom fram í umr. um þetta mál í Ed. á sínum tíma, þegar þessi tilraunaveiði var leyfð, að það yrði að fara saman markaðshagnýting á þessari fisktegund um leið og veiði væri aukin. Á því hefur orðið misbrestur. Ég get endurtekið hér það sem ég hef sagt áður, að heilfrystur koli er það lágt verðlagður að það borgar sig ekki að veiða hann og það borgar sig ekki að verka hann. Mörg frystihús hér á landi hafa orðið að grípa til þess óyndisúrræðis að kasta þessu hráefni, þ. e. heilfrystum skarkola, úr frystiklefa beint í gúanó. Um þetta eru staðreyndir í mörgum verstöðvum hér á landi. Ég vil endurtaka það sem ég sagði áðan, að ég get vel fellt mig við tilraunaveiði áfram á vegum Hafrannsóknastofnunar, en sú veiði hér í Faxaflóa verður að vera með þeim skilyrðum sem Alþingi setti á sínum tíma: 170 mm möskva. Ég hjó eftir því áðan, að hv. 4. þm. Suðurl. var að tala um veiði togaraflotans á smáfiski, smáfiskveiði. Ég geri ráð fyrir að hv. alþm. viti að, möskvastærð í vörpu togaranna er 155 mm. Því hefur verið haldið fram í umræðum um dragnótina að það væri engin hætta. Möskvinn væri svo stór að smáfiskurinn synti í gegn. Hann yrði ekki drepinn í þessum vörpum. Hvers vegna er þá verið að loka hverju veiðisvæðinu á fætur öðru hjá togurunum allt í kringum landið vegna þess að þeir eru að drepa smáfisk í 155 mm möskvastærð? Ég get viðurkennt að hraði í togi togaranna er meiri en hjá dragnótabát. En alla vega afsannar þetta þá kenningu, að möskvi í nót, hverju nafni sem hún nefnist, sé alltaf í réttri stöðu þegar togað er á botni. Þetta er rangtúlkun. Auðvitað tekur þetta veiðarfæri eins og önnur smáfisk í vörpuna ef það fer yfir svæði þar sem smáfiskur er. Ég skal ekki, eins og ég lofaði að gera, halda langa ræðu þó það væri ástæða til þess. Ég er með ótal skjöl frá hagsmunaaðilum við flóann, frá bæjarstjórninni á Akranesi, frá ótal aðilum sem gera út smábáta kringum Faxaflóa, sem sýna hvað þetta er raunverulega mikið alvörumál. Ég ætla ekki að eyða tíma í það hér, en ég vil aðeins minna á að mér þótti það furðulegt í umræðunum á Alþingi í gær þegar hv. 1. landsk. þm. var að setja ofan í við hæstv. dómsmrh. vegna þess að hann væri að hugsa um sitt kjördæmi. Það var eins og það væri orðinn allt annar landshluti. Ég hefði þó haldið að Faxaflói væri að stórum hluta út af Vesturlandskjördæmi. Það hefur eitthvað skolast til í höfðinu á hv. 1. landsk. þm. Ég vil að lokum segja það, að ég tel ástæðu til að viðurkenna vissar staðreyndir í sambandi við Faxaflóa. Ég tel ástæðu til að virða þær staðreyndir, að friðun Faxaflóa fyrir þessi veiðarfæri á sínum tíma, 1970, hefur sannað gildi sitt og hefur sannað það áþreifanlega að eftir að þessar veiðar voru bannaðar hefur aukin fiskgengd og uppeldi fisks í Faxaflóa orðið staðreynd. Þess vegna tel ég að það sé ástæðulaust að samþ. þetta frv. Hægt er að veiða þessa ágætu fisktegund, skarkolann, víðs vegar kringum landið með bættu skipulagi, og ef viðkomandi sölusamtök hafa áhuga eða fiskvinnslustöðvar er hægt að veiða það magn, sem fiskifræðingar telja hámarksveiðimagn, þ. e. allt að 10000 tonnum, á öðrum svæðum þar sem ekki er hætta á röskun á uppeldi annarra nytjafiska. Þess vegna er ég mótfallinn þessu frv. um leið og ég segi það sem staðreynd að frv. er mjög gallað. Ég er t. d. ekki sannfærður um að það sé eðlilegt að Hafrannsóknastofnunin skuli segja til um hverjir fái leyfi til veiða á vissum hafsvæðum.



Herra forseti. Hér virðist um mikið hitamál að ræða, og er samt ekki oft og tíðum fyrir þá, sem stunda þennan atvinnuveg, um mikinn hita að ræða. Aldrei hefur a. m. k. þeim, sem nú talar, verið kaldara til sjós en við dragnótaveiðar í Faxaflóa. Það er auðvitað út af fyrir sig alveg rétt hjá hv. síðasta ræðumanni, sem reyndi meginhluta ræðu sinnar að tala efnislega um málið þótt öðru hvoru gluggaðist svolítið til í hans kolli líka, að menn eiga að kynna sér sögu dragnótaveiða í Faxaflóa. Við, sem höfum alist upp frá því við vorum drengir við fiskveiðar í Faxaflóanum, þekkjum náttúrlega nokkuð til þeirra. Sjálfur geri ég það og reyndar nokkuð inn á áhrifasvæði þess kjördæmis sem þessi hv. þm. kemur frá. En hafsvæðið, sem þeir virðast bera fyrir brjósti, er orðið allvíðtækt. Það er enginn vafi á að þessi skipulagða tilraun þm. í Vesturlandskjördæmi til þess að málið dagi hér uppi er sjálfsagt ekki til þess að málið tefjist um alla eilífð, heldur kannske fyrst og fremst til þess að kolinn nái meiri þroska og það líði að þeim tíma ársins að hann gangi fyrir Jökul og kannske að hafnarmynninu í Ólafsvík og Stykkishólmi. Má þá vera að hinir persónulegu hagsmunir þeirra hv. þm. úr þessu kjördæmi séu komnir í ljós. En um leið og við kynnum okkur sögu dragnótaveiða í Faxaflóa er auðvitað ekki nóg að segja slíkt. Við skulum þá um leið rekja okkar eigin fiskveiðisögu alla. Hvað segir hún okkur? Hvað höfum við verið að gera á undanförnum árum? Hvernig hefur staðan verið hjá okkur í þorskveiðunum? Ofveiddur stofn. Hvernig var saga okkar í sambandi við síldveiðarnar? Við eyddum síldarstofninum við Ísland. Hvernig er komið loðnustofninum? Við erum búin að veiða allt of mikið úr honum. Hvernig hefur það verið á staðbundnu svæði með humar og rækju? Hvernig var það með skelina við heimadyr þeirra í Vesturlandskjördæmi, sem hafa fengið einkarétt til nýtingar hennar vegna þess að það var ofveiði þar? Er ekki sama sagan hvert sem við Íslendingar lítum og hvaða veiðarfæri sem við tölum um og hefur verið notað? Ef við ofveiðum með veiðarfærinu erum við að stefna í hættu. Þetta er meginstaðreyndin. Við skulum líka slá því föstu, það er alveg sama hvort það heitir dragnót eða hvort það heitir handfæri, að þessi veiðarfæri eru hættuleg fyrir fiskinn. Ég minnist þess hér um árið þegar 15 trillubátakarlar á Akranesi fengu því ráðið og ráða því enn hvernig Faxaflóinn er nýttur fyrir þær tugþúsundir manna sem búa við Faxaflóann. Þegar búið var að banna dragnótina komu trillur þaðan og seldu handfærafisk hér við bryggjurnar í vesturhöfninni. Það var fiskur sem núna væri algjörlega bannað að koma með að landi. En hann var drepinn á handfæri. Það var talið sjálfsagt bara af því það var ekki dragnót. Þetta gerðu þeir í Hafnarfirði líka. Nei, við skulum ekki loka augunum fyrir því, að öll veiðarfæri eru hættuleg. Þau eru hættuleg ef þeim er misbeitt og ef þau eru misnotuð og ef það er gengið of nálægt stofninum. Það er það sem við höfum lært frá því við settum lögin um dragnótaveiðarnar 1960, og reyndar ekki aðeins um dragnótina, heldur um öll okkar veiðarfæri, að umgangast stofnana með þeim veiðarfærum sem við höfum til umráða á þann veg að þeir ekki aðeins haldi sér við, heldur aukist og eflist og stofninn stækki. Ég hef vissulega oft gagnrýnt fiskifræðinga okkar og vil ekki taka að fullu leyti tillit til þeirra alltaf. Ég get hins vegar ómögulega staðið frammi fyrir því að segja: Það er allt tóm vitleysa sem þið segið, ég vil ekki hlusta á ykkur. - Mér kemur það ekki til hugar. Og guði sé lof að þeir hafa ekki alltaf haft rétt fyrir sér. En ég álít og ég veit að við þm. getum verið sammála um að okkur ber að fylgja ráðum þeirra að svo miklu leyti sem við mögulega getum og efnahagslíf þjóðarinnar leyfir. Ég held að við eigum nokkuð að fara eftir því sem þeir segja okkur um þennan stofn og aðra. Í þessu frv. hæstv. sjútvrh., Steingríms Hermannssonar, er lagt til að leyfa þessar veiðar mjög takmarkaðar. Þær eru bundnar við skarkola og það er Hafrannsóknastofnunin sem á að hafa algjörlega með að gera þær tillögur, sem fram eru lagðar, og skipulag þeirra. Ég held að enginn vísindamaður á meðal þjóðarinnar í dag hafi getað sýnt fram á vísindalegar niðurstöður úr sínu starfi á jafnjákvæðan hátt og Aðalsteinn Sigurðsson gerir, starfsmaður Hafrannsóknastofnunarinnar. Auðvitað hefðu þau tvö sérrit úr Ægi, sem við þm. fengum í hendur frá honum, átt að vera skyldulesning bæði fyrir þá, sem fylgja dragnótaveiðum við Faxaflóa, og þá, sem eru á móti þeim. Við skulum hafa það í huga líka, að vegna hins frábæra árangurs, sem náðist með 170 mm dragnót, mælti Hafrannsóknastofnun með að fara neðar og reyna með 155 mm. Við sjáum á þeim línuritum, sem þar koma fram, og súluritum að í öllum spám og því, sem þeir sögðu fyrir, er fylgni svo mikil að næsta ótrúlegt er. Það kemur líka fram í þessum rannsóknum og niðurstöðum þessa vísindamanns og stofnunarinnar raunar í heild, þeirra manna sem að þessu störfuðu þar, að í fyrsta lagi er ekki nema mjög takmarkaður hluti Faxaflóans sem leyfir að það sé veitt þar með slíku veiðarfæri. Í öðru lagi er enn stærri hluti flóans algjörlega friðaður fyrir þessu veiðarfæri. Þannig er orðið afskaplega lítið það svæði sem hægt er að veiða á og má veiða á með dragnót í Faxaflóa. Auk þess eiga að vera þær takmarkanir á, bæði um aflamagn og stærð möskva, en það á að fylgja því sem Hafrannsóknastofnun segir, og það á líka að takmarka fjölda báta og veiðitíma. Hér er því auðvitað verið að nýta verðmæti sem þarna eru í hafinu. Þá komum við að þeim hluta úr ræðu hv. síðasta ræðumanns sem ég vildi aðeins fara nokkrum orðum um. Hann benti réttilega á það, og það mun vera staðreynd, að víða umhverfis land hefur veiðst koli sem ekki nýtist. En af hverju nýtist hann ekki? Jú, það er af því að hann er heilfrystur, vegna þess að þar eru ekki til þau nútímatæki sem hafa verið tekin í notkun hér við Faxaflóa, sem leyfa og skylda okkur til að nýta þennan stofn þjóðinni til blessunar, leyfi ég mér að segja. Það eru að sjálfsögðu kolaflökunarvélarnar, sem hafa verið teknar í notkun á síðustu árum, bæði í Keflavík og svo nú í Reykjavík á síðasta ári, sem nýta kolann þannig að þetta er hinn besti söluvarningur á öllum mörkuðum heims og fá færri en vilja. Mín vegna geta menn haldið áfram að henda á hauga þessum dýrmæta afla bæði í Ólafsvík og annars staðar ef þeir vilja. En lofið þið okkur hér í Reykjavík að nýta og selja þessa vöru. Lofið okkur að koma með þennan afla að landi. Við búum við atvinnuleysi og höfum ekki nægan afla. Lofið okkur að nýta hann á næsta sumri fyrir 70–120 konur og unglinga sem annars munu ganga atvinnulaus í Reykjavík meðan þið getið hent þessu á hauga. Við getum selt aflann. Við getum nýtt hann. Við þurfum ekki að bíða eftir því að fá vélarnar gefins frá Framkvæmdastofnun eða Byggðasjóði. Við skulum sjá um að kaupa þær sjálfir og vinna þennan afla og koma honum frá okkur. Nei, koli er ekki verðlaus, þótt heilfrystur koll sé verðlaus eins og hv. ræðumaður sagði. Það er sama hvar komið er á veitingastaði í Vestur-Evrópu. Auðvitað er koli einn besti og dýrasti fiskréttur sem hægt er að fá. Það þekkja þeir sem fara til annarra landa og hafa ekki nestispakka með sér. Það er auðvitað hárrétt hjá hv. ræðumanni og við skulum ekki loka augunum fyrir því, enda er ég margbúinn að undirstrika það, að öll veiðarfæri, sama hvað þau heita, geta valdið skaða og valda skaða. Þess vegna ber að fylgjast með að þau séu ekki misnotuð. Það er líka rétt hjá honum, að auðvitað getum við ekki fullyrt að möskvi sé alltaf réttur í sjónum þó að það sé hins vegar list þeirrar framleiðslu að geta búið svo um hnútana að hægt sé að draga veiðarfæri á þann veg. Fyrir vélvana skip með veiðarfæri af þeirri stærð, sem nú er algeng, væri nánast útilokað að hafa þau í togi ef þau væru ekki opin til þess að hleypa í gegnum sig ekki aðeins smáfiski, heldur sjónum sem þarf að komast þar í gegn. En það mun auðvitað alltaf verða og er í öllum veiðarfærum að eitthvað af smáfiski lætur líf sitt. Það er ekki hægt að komast hjá því. En það er um að gera að það sé sem minnst. Þó að ég hafi sett ofan í við hæstv. dómsmrh. er það svo sem engin nýlunda. Ég hef gert það áður. Allt frá því að hann hljóp úr þingflokki Sjálfstfl. hef ég gert það á einn og annan hátt. En hins vegar höfum við alltaf getað rætt saman efnislega um mál, þ. á m. um þetta mál. Síðast þegar við ræddum um þetta mál, ég man ekki hvort það var hér í hv. deild. eða í þingflokki Sjálfstfl., það eru nokkur misseri síðan, sagði hann, eins og ég vissi að hann hafði lund til því maðurinn er drengskaparmaður: Ef þetta eru miklir hagsmunir og það eru miklir hagsmunir í húfi fyrir ykkur á höfuðborgarsvæðinu, þá er auðvitað sjálfsagt að hlusta á rök ykkar og verða við óskum ykkar ef það skaðar ekki aðra. - Þá hlýtur auðvitað spurningin að vera sú: Erum við að skaða hagsmuni annarra? Erum við að hafa hagsmuni af öðrum með því að koma með þennan afla að landi hér í Reykjavík - eða eru einhverjar duldar óskir einhverra manna um að ganga endanlega frá Reykjavíkurborg sem útgerðarstað? Er það það sem er að baki? Skýtur þarna upp þessu gamla hatri sumra manná á höfuðborginni og höfuðborgarsvæðinu og allri atvinnustarfsemi s þar er, nema ef það er þeim til blessunar að þar sé heildverslun og þjónustustarfsemi? Við skulum ekki gleyma því, að Reykjavíkurborg hefur verið og er einn stærsti útgerðarstaður landsins og mun vonandi verða það um ókomna tíð. Útgerðarmenn í Reykjavík og líka fiskverkendur og sjómenn hafa verið oft og tíðum, svo ég segi ekki meira, í fararbroddi í fiskveiðum. Það er líka rétt, sem hv. þm. sagði, að að sjálfsögðu er ekki hægt að skikka sjómenn til að veiða á ákveðnum svæðum, ákveðnum blettum. Alla vega verður enginn sjómaður, sem veiðir með dragnót eða botnvörpu, skikkaður til þess að veiða uppi á hraunum. Hins vegar geta þeir gert það sem nú virðast hafa mest áhrif hér í Reykjavík um það, hvernig eigi að nýta Faxaflóann. Ég þekki nokkuð til þess. Ég hef í huga menn sem hafa komið alveg froðufellandi til mín vegna þess að þeir vita að ég vil nýta þetta öllum almenningi til hagsbóta, þeim sem vinna við þetta, sama hvort um er að ræða sjómanninn, verkamanninn, verkakonuna eða manninn sem á frystihúsið sem þarf á hráefninu að halda. Ég vil nýta það þeim til góða. Ég vil láta það afskiptalaust þó að iðnrekendur, stórkaupmenn og gúmmíinnflytjendur eigi sínar lystisnekkjur og fari á handfæraveiðar um helgar, mér er alveg sama og er gott ef þeir geta veitt sér það og hafa gagn og gaman af, en að þeir eigi að ráða fiskveiðistefnu í Faxaflóa, því mótmæli ég alfarið. Ég sé enga ástæðu til að fara að ræða frekar um þennan furðulega aðdraganda að því að forseti hv. deildar þurfi að úrskurða um að mál fái umræðu, 2. umr. í fyrri deild, eftir að það er búið að vera á dagskrá allan þann tíma sem það er búið að vera, og að nota það sem einhverja afsökun þó að flm. frv., sem búinn er að skila málinu frá sér með öllum þeim rökum sem honum eru haldbær þegar málið er flutt, bæði í skriflegri grg. og í framsöguræðu, sé ekki viðstaddur. Þegar hann hefur skilað því til þd. til umr. og þd. síðan sendir það til n., þar sem væntanlega eru saman komnir þeir menn sem deildin þangað hefur valið sem eitthvert vit hafa á málinu, og þegar þeir eru búnir að fjalla um það og skila því frá sér, er reynt að stöðva umr. af því að flm., sem í þessu tilfelli er einn af hæstv. ráðh., þarf að gegna embættisstörfum utanlands. Þetta er auðvitað hlægilegt og út í hött að menn skuli, þ. á m. einn af hæstv. ráðh. í ríkisstj., koma með slíkan fyrirslátt. Það var auðvitað það sem ég var að finna að við hæstv. ráðh., en ekki annað, nema hvað það er ansi mikið tittlingatog stundum hjá þm. þessa kjördæmis og stundum þannig að það virðist vera á kostnað annarra kjördæma. Það er kannske mannlegt, en ekki er mikil reisn yfir því. Dæmi vil ég taka um þær þversagnir sem geta komið fram í sambandi við umr. um þetta mál. Ég er búinn að hlusta á margt og tala við marga og venjulega er það þannig, að fleiri eru á móti málinu en með því í umræðum manna á meðal, einfaldlega vegna þess að það eru ekki nema örfáir menn sem setja sig inn í málið. En við skulum taka sem dæmi, að samkv. frétt í Morgunblaðinu 25. apríl s. l. er þorskafli farinn að glæðast hjá Reykjavíkurbátum og reyndar ekki aðeins hjá þeim, heldur með allri suðurströndinni og austur úr, en það koma bátar hér að landi, litlir bátar, sem eru með mikinn þorskafla. Blaðamaður hefur viðtal við skipstjóra tveggja þeirra. Annar þeirra, sem kom inn annan daginn í röð með sex tonn, sagði, með leyfi forseta, það væri mesta glapræði að leyfa snurvoðina aftur. Það er allt í lagi með að veiða kolann, sagði hann, en snurvoðin eyðileggur botninn. Það er klárt mál. - Og svo heldur hann áfram: Fiskifræðingarnir virðast ekki gera sér grein fyrir því. Það yrði kolfellt af sjómönnum hérna, ef þeir hefðu eitthvað um það að segja, hvort það ætti að leyfa snurvoðina aftur, sagði hann. - Það er talað við annan, sem ég þekki persónulega og er mikill aflamaður, og hann kom líka inn með 15–16 tonn af þorski á dag þessa dagana. Hann var spurður líka þessarar spurningar sem blaðamaður spurði um dragnótina. Og hvað segir hann? Hann segir, með leyfi forseta: Nei, blessaður vertu, dragnótin, hún skemmir ekkert. Það er bara þjóðsaga. Ég er sammála fiskifræðingunum þar, sagði þessi skipstjóri. - Þarna er talað við menn sem eru að koma að landi, skipstjóra á fiskibátum hér í Reykjavík sem eru að koma að landi sama daginn, og þá á blaðamaður tal við þá. Þetta segir auðvitað nokkra sögu um þetta mál. Við skulum taka enn annað. Það er talað um að dragnótin skemmi botninn. Í hverju er það fólgið? Jú, hún á að róta upp sandi. En langstærsta námuvinnsla landsins er á mesta veiðisvæði við Faxaflóa, og þar á ég að sjálfsögðu við skeljasandsvinnsluna á Akranesi sem er nú að aukast. Ef vel ætti að vera og við ættum að vera sjálfum okkur samkvæmir ættum við að banna þessa skeljavinnslu við Faxaflóa. En hvað skeður svo til viðbótar? Hví í ósköpunum leggja ekki menn fram frv. um að banna vestan- og suðvestanáttina og hamfarabrim? Vita menn hvernig flóinn er þegar brimar yfir öll hraun og brýtur hér upp undir byggð hjá okkur í Reykjavík og Hafnarfirði? Hafið þið nokkurn tíma verið úti á sjó í slíku veðri hérna? Hafið þið veitt því athygli, - ég veit að þið, sem hafið verið til sjós, hafið veitt því athygli, - að það er stundum hægt að stinga í sandhrúgur á þilfari skipa eftir slík veður - þeirra sem leyfa sér og verða kannske að halda sjó hér úti í Faxaflóa? Halda menn virkilega að botninn fari ekki á hreyfingu þegar það brýtur svo að það eru margra metra há brot sem brotna niður á nokkurra metra botn? Það er algerlega út í hött að koma með svona rök. Ég leyfi mér að fullyrða það. Og ég leyfi mér að fullyrða það líka, sem fiskifræðingar margir hafa haldið fram, að hreyfing á botninum sé af hinu góða, enda hefur margsannast, þar sem hefur verið farið með togveiðarfæri yfir botn sem hefur ekki verið nýttur um langan tíma, að þangað hefur og einmitt á þær slóðir þyrpst fiskur þannig að færaskip hafa veitt einmitt mikið á þeim svæðum á eftir. Þetta þekkist líka. Annars ætla ég ekki og er ekki til þess kominn hér að fullyrða eitt eða neitt. Ég leyfi mér þó að fullyrða að það, sem er gert með flutningi þessa frv., er af hinu góða og ég er sannfærður um að hæstv. ráðh. hefði ekki flutt þetta ef hann hefði ekki verið sannfærður um að það, sem hann væri að gera, væri rétt. Það kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að það mætti kannske halda áfram á sama hátt og verið hefur og leyfa takmarkaðar veiðar undir vísindalegu eftirliti. Ég dreg það mjög í efa, en vera má að hæstv. dómsmrh, geti skorið úr sem lögfróður maður. Er hægt að leyfa slíkt ef við erum búnir að fella frv. hér á hv. Alþingi sem er nákvæmlega eins að orðalagi og efnishljóðan og sú undanþáguheimild sem þar er? Ég mundi a. m. k., ef ég væri ráðh., draga mjög í efa að slíkt væri leyfilegt. En það virðist enginn hafa hugsað til þess, að til að koma þarna á móti sjónarmiðum manna er auðvitað til lausn. Sú lausn er afskaplega einföld. Það er að við látum frv. ná fram að ganga, en höfum ákvæði til bráðabirgða í þessu frv. til að setja skorður við ofveiði, - setjum inn í það strax í fyrri deild ákvæði til bráðabirgða til þess að koma á móti, - aðvörunum og skynsamlegum ábendingum þeirra sem vilja vara við í fiskveiðimálum. Við erum búnir að sjá allt of mikið á undanförnum árum til þess að ég ætli mér að standa þar í vegi. Við getum vel hér á Alþingi, ef við afgreiðum þetta frv., sett ákvæði til bráðabirgða, t. d. til þriggja ára, sem takmarka fjölda þessara báta, þannig að það fari aldrei úr höndum Alþingis og það sé þá kannað við hver áramót eða þegar upp er staðið að loknu veiðitímabili hver sé niðurstaðan úr þessum veiðum. Við gætum þá aðeins fært okkur upp á við og fjölgað bátunum, t. d. upp í átta eða níu, sem fengju leyfi til að vera að veiðum í einu. Það þýðir auðvitað að það gætu kannske komist nokkru fleiri að yfir allt sumarið. En það er enginn vafi á því, og það hefur verið gagnrýnisatriði hjá sumum, veit ég, að það er ekki hægt að verða við óskum allra. Það er aldrei hægt fyrr en við erum búnir að taka upp skömmtun á því sem takmarkað er. Það geta ekki allir fengið jafnt þar út. En ég held að viðráðanlegt væri að hafa framkvæmdina svona, og ég væri reiðubúinn til, ef menn teldu komið á móti skoðunum sínum með því, að gerast meðflm. að slíku ákvæði til bráðabirgða sem mundi þá að nokkru friða þá sem bera ótta í brjósti við þetta veiðarfæri. Sjálfsagt er að varast það, eins og öll önnur veiðarfæri sem eru notuð á fiskveiðiskipum okkar. En við verðum hins vegar að nota þau helst sem flest og helst nýta alla þá stofna sem við getum nýtt. Skarkolastofninn er eini fiskstofninn sem við getum aukið sókn okkar í.



Herra forseti. Það liggur við að hvarfli að manni að vekja athygli á því, herra forseti, hve það virðist næsta tilgangslaust að vera að ræða þetta mál hér því að hér eru aðeins einir sex þm. í salnum og auðvitað vantar flm. málsins og það vantar framsögumenn nál., það er hvorugur þeirra í salnum. Ég mælist nú til þess, herra forseti, að við hinkrum aðeins með framhaldið.

Starfandi sjútvrh. er bundinn við viðtal við sjónvarpið eins og stendur, en hlýtur að vera væntanlegur á hverri stundu. Aðalsjútvrh. er tepptur úti í Englandi.

Herra forseti. Þetta, sem forsetinn sagði nú síðast, undirstrikar enn betur en þegar hefur fram komið í dag hversu tilgangslaust er í raun og veru að vera að ræða þetta mál. Flm. málsins er víðs fjarri, staðgöngumaður hans er víðs fjarri, varaþingmaður hans er víðs fjarri, einn af talsmönnum sjútvn., sem skilaði séráliti, er víðs fjarri. Allt þetta undirstrikar hversu óþingleg sú meðferð forseta var á því máli fyrr í dag að synja um frestun á þessum umr. Þrátt fyrir þetta vil ég halda áfram máli mínu og koma þá fyrst að þeim atriðum sem stundum hefur verið vikið að í þessum umr. og snerta sögu dragnótaveiða í Faxaflóa. Því hefur verið haldið fram af hálfu meðmælenda dragnótaveiða í Faxaflóa að þeir, sem hafa beitt sér gegn dragnótaveiði í Faxaflóa, tali af lítilli þekkingu og tali jafnvel af misskilningi ef þeim eru ekki jafnvel ætlaðar enn lægri hvatir. Ég vil þess vegna fara yfir það í örfáum orðum hvernig veiðum hefur að þessu leyti verið háttað í Faxaflóa á undanförnum áratugum. Eins og kunnugt er var Faxaflóa lokað árið 1952 fyrir dragnótaveiðum og botnvörpuveiðum, en á því ári var svo komið að meira en 90% af þeirri ýsu, sem aflaðist í Faxaflóa, var þriggja ára eða yngri og þessi ýsa var að meðaltali, hver fiskur, aðeins 300 g og þaðan af minni. Eftir að lokunin 1952 átti sér stað fóru farsæl áhrif friðunar mjög fljótlega að segja til sín og þegar á árinu 1955 eru um 80% af ýsuaflanum í Faxaflóa orðin fimm, sex og sjö ára fiskur og 15% af ýsuaflanum var á því ári fjögurra ára fiskur. Að því er varðar meðalstærðina hafði orðið á sú breyting, að í stað þess, að á árinu 1952 veiddist eingöngu um 300 g ýsa, var meðalþungi ýsunnar árið 1955, sem veiddist í Faxaflóa, orðinn nær 2 kg eða allt að því sjö sinnum meiri en meðalþunginn var á árinu 1952. Nú hefði margur haldið að þessi einföldu rök hefðu átt að nægja til þess að menn hefðu haldið áfram friðun Faxaflóa og ekki opnað hann aftur fyrir dragnótaveiði, en þetta fór á aðra lund. Það voru höfð uppi ósköp svipuð rök fyrir dragnótinni og nú eru höfð uppi um að þetta væri sárasaklaust veiðarfæri, um að það væri bráðnauðsynlegt að nýta skarkolann í Faxaflóa, þar yrði skarkolinn ellidauður og að það væri þrefelt lag af skarkola í Faxaflóa. Allur þessi rökstuðningur leiddi til þess, að á árinu 1960 voru dragnótaveiðar leyfðar aftur í Faxaflóa. Um það mál urðu á þeim tíma allveruleg átök, en niðurstaðan hér í þinginu varð samt sú, að dragnótaveiðar í Faxaflóa voru leyfðar. Og hver urðu svo áhrifin? Að vísu fór dragnótaveiðin hægt af stað eftir 1960 og hin hagstæðu áhrif friðunar frá 1952 héldust til 1962, en þá urðu algjör þáttaskil, enda höfðu þá dragnótaveiðar aukist mjög verulega í Faxaflóa. Sem dæmi um það, hve þessar dragnótaveiðar voru miklar, skal þess getið, að á árinu 1960 voru heildarveiðar dragnótabátanna í Faxaflóa 4923 tonn, en tveimur árum síðar var aflamagnið komið upp í 10 539 tonn og nær þá hámarki. Síðan minnkar afli dragnótabátanna ár frá ári og 1966 var hann kominn niður í 6500 tonn og hann fór niður í 684 tonn á árinu 1968, m. ö. o.: sagan endurtók sig. Eftir að dragnótaveiðar voru leyfðar í Faxaflóa á árinu 1960 hrundi ýsustofninn sem hafði tekið ákaflega vel við sér eftir friðunina á árinu 1952. Til frekari glöggvunar á því, með hvaða hætti þetta hrun í ýsuveiðunum varð eftir að dragnótaveiðar voru leyfðar í Faxaflóa á árinu 1960, skal þess getið, að á árinu 1962 eða haustvertíðinni á Akranesi á árinu 1962 var meðalýsuafli í róðri 3.7 tonn. Þessi ýsuafli minnkaði ár frá ári meðan dragnótaveiðar voru leyfðar í Faxaflóa eftir 1960 og var svo komið á haustvertíðinni á Akranesi á árinu 1970 að meðalýsuafli í hverjum róðri var aðeins 0.7 tonn á árinu 1970. Á árinu 1970 var hins vegar aftur bannað að veiða með dragnót í Faxaflóa, og það var eins og við manninn mælt að fljótlega eftir það fór ýsuaflinn að aukast og hann hefur nær látlaust haldið áfram að aukast síðan. Það var svo komið á haustvertíð Akranesbáta á árinu 1980 að ýsuaflinn var í hverjum róðri kominn upp í liðlega 2 tonn. - Ég hygg að þetta séu meginrök þeirra manna sem halda því fram að það sé háskalegt að heimila dragnótaveiðar í Faxaflóa. Það er staðreynd að Faxaflóinn er mikilsverð uppeldisstöð ungfiska og hann er einkar mikilvæg uppeldisstöð fyrir ýsustofninn í landinu. Það var um áratugaskeið skoðun Íslendinga, fiskifræðinga sem annarra, að brýna nauðsyn bæri til að friða Faxaflóa fyrir öllum botnveiðarfærum, og um margra áratuga skeið börðust menn fyrir því, að slík friðun kæmist á. Hún komst ekki á fyrr en á árinu 1952. Það voru í upphafi landhelgisdeilu okkar Íslendinga við Breta mikilvæg rök af okkar hálfu hve nauðsynlegt væri að útiloka allar togveiðar í Faxaflóa, og þeim rökum var óspart beitt af hálfu Íslendinga til að sanna ágæti þess málstaðar að Íslendingar þyrftu að færa út landhelgi sína m. a. til að geta hagað veiðum með tilliti til þess, hvað væri hagkvæmast og heppilegast fyrir uppeldisstöðvar nytjafiska í landinu. En það eru fleiri rök, sem mæla með því að banna dragnótaveiðar í Faxaflóa, en þau rök sem dregin verða af því, hvernig háttað er samspili þessara dragnótaveiða við þann afla sem berst á land í verstöðvum við Faxaflóa. Það er vitað og viðurkennt að á þeim árum, sem síldin var og hét hér við Suðvesturlandið, var algengt að veiðarfæri eins og dragnót kæmu upp loðin eftir að hafa farið í gegnum þau svæði þar sem síldin klakti út. Einnig er vitað að dragnót er ákaflega líkleg til að veiða lúðu, en lúða er einn af þeim fiskstofnum sem allir eru sammála um að sé nú um sinn ofveidd. Rökin fyrir því, að ekki eigi að veiða með dragnót í Faxaflóa, eru því mörg og margvísleg, en þau byggja fyrst og fremst á þeirri reynslu sem fjölmargir sjómenn við Faxaflóa hafa öðlast við það að stunda veiðar frá verstöðvum við Faxaflóa um áratugaskeið. Það skýtur því verulega skökku við þegar ýmsir menn koma hér upp í ræðustól og halda því fram, að varnaðarorð þeirra, sem vilja friða Faxaflóann fyrir dragnótaveiði, séu tal manna sem tilheyri einhverjum trúarsöfnuði, þessi orð séu byggð á vanþekkingu og misskilningi. Jafnframt geta þessir ræðumenn þess, að það fari ekkert á milli mála að þeir einir viti hvaða veiðarfæri henti í Faxaflóa því að þeir hafi svo og svo lengi stundað sjó. En það vill nú svo til að fjölmargir sjómenn hafa látið frá sér heyra um þetta mál einmitt nú á þessu ári. Á lestrarsal Alþingis eru þykkir bunkar af símskeytum sem sjómenn við Faxaflóa hafa sent. Þessi símskeyti eiga sér það sammerkt að þau eru eindregin og ákveðin varnaðarorð gegn því að upp séu teknar dragnótaveiðar í Faxaflóa. Ég efast ekki um að ýmsir af þeim þm., sem tala fyrir dragnótaveiði úr þessum ræðustól, séu hinir ágætustu menn, þeir hugsi rökrétt og reynsla þeirra af sjómennsku sé mikil og góð. En ég verð jafnframt að láta í ljós þá skoðun, að það eru fleiri sjómenn sem hafa ágæta reynslu og langa reynslu í starfi. Mér er nær að halda að margir af þeim sjómönnum, sem hafa látið til sín heyra í símskeytum sem liggja hér á lestrarsal, séu allt að því eins rökvísir og hv. 5. þm. Suðurl. og hv. 1. landsk. þm. Jafnvel leyfi ég mér að ætla að sumir af þessum mönnum séu allt að því eins gáfaðir og þessir tveir ágætu menn og þess vegna sé full ástæða til að taka tillit til varnaðarorða sem starfandi sjómenn hafa látið frá sér fara. Það hefur komið fram í þessum umr. að dragnót sé sárasaklaust veiðarfæri, henni sé eingöngu ætlað að veiða skarkola og það sé meira að segja ákvæði í þessu frv. um að dragnótin eigi bara að veiða skarkolann. Nú efast ég ekkert um að rétt sé frá skýrt og hef reyndar lesið þetta sjálfur, en hins vegar kann víst dragnótin ekki að lesa og alls ekki fiskarnir sem synda í sjónum. Það vill nú svo til að oft og tíðum slæðist annar fiskur í þetta veiðarfæri og þó að það sé misjafnt eftir árstíma getur það á stundum orðið allverulegt magn sem læðist inn í dragnótina með skarkolanum. Ég hef hérna fyrir framan mig skýrslu eða skrá um afla þriggja báta sem lönduðu á s. l. sumri í Keflavík, og ef við lítum á hvernig veiði þessara báta var saman sett í júlímánuði kemur í ljós að einn þessara báta, sem heitir Gullþór KE 85, veiddi 107.3 tonn í júlímánuði. Af þessum 107.3 tonnum voru 73.69 koli, en þorskur var 20.65. Annar þessara báta heitir Ólafur RE 49. Hann veiddi 74.9 tonn í júlímánuði, þar af var koli 53.26 tonn, en þorskur var 12.65 tonn. Þriðji báturinn heitir Baldur KE 97. Þessi bátur veiddi 88.96 tonn í júlímánuði. Af þessu magni voru 63.79 tonn koli, en 20.64 tonn þorskur.  Þetta held ég að sanni fyllilega að dragnótaveiðar í Faxaflóa eru, þó ekki sé sterkar að orði kveðið, stórhættulegar og þær eru líklegar til að spilla fyrir fiskgengd í Faxaflóa og þær spilla fyrir hagsmunum þeirra fjöldamörgu manna sem stunda útgerð á smáum bátum frá verstöðvum víðs vegar við Faxaflóann.  Því var haldið fram hér í ræðu áðan, að nauðsynlegt væri að leyfa dragnótaveiðar til að nýta þann vélakost sem hefur verið fenginn í tvö frystihús við Faxaflóa, svokallaðar kolaflökunarvélar. Þetta er ekkert sjónarmið. Kolaflökunarvél mun kosta eitthvað um 30 millj. gkr. Vitanlega eru þau fyrirtæki fjöldamörg, bæði hér við Faxaflóa og annars staðar á landinu, sem geta komið sér upp kolaflökunarvél ef á þarf að halda. Þess vegna er engin ástæða til að haga veiðum í Faxaflóa með tilliti til þess, hvort einhver við Faxaflóa á kolaflökunarvél eða ekki. Frsm. meiri hl. sjútvn. lét þess getið í ræðu sinni fyrr í dag, að okkur bæri skylda til að stunda útgerð með sem hagkvæmustum hætti. Undir þessi orð hans get ég fyllilega tekið, en ég efast hins vegar um, og þykist hafa leitt að því nokkur rök í þessari ræðu, að það sé skynsamleg veiðiaðferð að stunda skarkolaveiðar í Faxaflóa. Ég held að það fari ekki á milli mála að reynsla undangenginna áratuga sanni það svo ekki verði um villst, að í hvert skipti sem skarkolaveiðar hafa verið leyfðar í Faxaflóa hefur mjög fljótlega eftir að sú ákvörðun var tekin dregið verulega úr fiskgengd í Faxaflóa. Það hefur á stundum legið við að kalla mætti Faxaflóann eyðimörk í stað þess að áður var hann oftast nær nefndur gullkista. Valið að mínu viti í þessu máli stendur um hvort við eigum að leyfa veiðarfæri í Faxaflóa sem margendurtekin reynsla sannar að stórlega spillir flóanum sem veiðisvæði og dregur stórlega úr afla í Faxaflóa. Í mínum huga er þetta val ekkert erfitt. Ég álít að það eigi ekki að leyfa dragnótaveiðar í Faxaflóa og að þeir menn, sem fyrir því standa að leyfa að taka upp dragnótaveiðar í Faxaflóa, séu að taka á sig gífurlega ábyrgð gagnvart öllum þeim mikla fjölda manna sem hefur hagsmuni af því að stunda fiskveiðar í Faxaflóa, ekki aðeins yfir sumartímann, heldur allt árið um kring, og gegn hagsmunum þeirra manna sem atvinnu hafa af því að vinna við fiskvinnslu í verstöðvunum við Faxaflóa víðs vegar.



Herra forseti. Ég hefði gjarnan óskað eftir því, að 1. landsk. þm. væri viðstaddur umr.

Hv. 1. landsk. þm. virðist ekki vera lengur í húsinu, en ég skal sjá svo um að þegar 3. umr. fer fram verði hann viðstaddur þannig að hv. þm. megi nema nefi þá og þegar það verður.

Ég þakka hæstv. forseta. Ég hefði gjarnan viljað svara hv. 1. landsk. þm. nokkrum orðum, en fyrst hann er ekki hér viðstaddur mun ég fella niður nokkuð af því sem ég hefði við hann viljað segja. Þó get ég ekki stillt mig um, fyrst ég er kominn hér í ræðustól, að benda á það, að ég tel að það sé ákaflega miður farið þegar hv. þm. leyfa sér að leiða umr. um slíkt mál sem hér er til umr. inn á það svið að fara að blanda inn í það því, sem í mörgum tilfellum er kallað hrepparígur, og reyna að koma því að í umr. að menn beri í brjósti sérstaka óvináttu gagnvart Reykjavík. Mér finnst þetta fáránlegt. Ég mótmæli harðlega slíkum málflutningi og tel að það komi ekki til mála að slíkt sé viðhaft. Ég er að sjálfsögðu dreifbýlisþingmaður, en ég get sagt það hér að ég á flest mín börn búsett á Reykjavíkursvæðinu og ég ber hagsmuni Reykjavíkur fyrir brjósti. Hún er sameign okkar. Hún er höfuðborg okkar. Það er mín skoðun, að hagsmunir dreifbýlisins og þéttbýlisins, Reykjavíkur þar með, fari saman í öllum atriðum. Við erum ekki það stórt þjóðfélag og við alþm. höfum sannarlega þá skyldu og það hlutverk að stuðla að því að styrkja byggð um landið og auka samstarf byggðanna og skilning á hagsmunum dreifbýlis, þéttbýlis og að sjálfsögðu að efla höfuðborg okkar. Mér finnst að svona tal eins og kom fram hjá hv. 1. landsk. þm. beri keim af einhverri minnimáttarkennd gagnvart okkur þm. dreifbýlisins. Ég kann ekki við svona orðaskak hér á hv. Alþingi þegar er verið að ræða um mál sem snerta jafnvel þjóðina í heild. Það er rétt að endurtaka það hér, að ég held að ekki eigi að fara milli mála að við viljum, flestir þm. vonandi, vernda fiskveiðilandhelgi okkar, byggja upp fiskstofna og tryggja framtíð veiða og þar með framtíð þessarar þjóðar. Reynsla veiða með dragnót í Faxaflóa hræðir. Þetta er ekkert óeðlilegt. Þetta eru staðreyndir sem okkur ber skylda til að taka tillit til. Þess vegna eigum við að flýta okkur hægt í svona málum. Það þarf að samræma veiðar og vinnslu. Hagnýting aflans með tilliti til besta markaðar er aðalatriðið. Hvers vegna eiga aðeins að vera flökunarvélar fyrir skarkola, og markaðsáhugi fyrir hendi hjá sölusamtökum þessarar þjóðar á 1000–1500 tonnum af skarkola veiddum í Faxaflóa? Hvers vegna hafa sölusamtökin ekki áhuga á meiri framleiðslu á kolaflökum á öðrum svæðum eða - ja, eins og fiskifræðingar telja hæfilegt, - 10 þús. tonna afla? Hvers vegna er þetta ekki? Hvers vegna vilja sölusamtök ekki hvetja frystihús sín til að kaupa kolaflökunarvélar sem tryggi þessa framleiðslu ef öruggur markaður er fyrir hendi og viðunandi markaðsverð? Þessar spurningar hafa verið settar fram áður, en ekki hafa komið svör við þeim. Ég veit hins vegar að sölusamtökin hafa ekki talið eðlilegt að hvetja frystihúsin til að setja upp kolaflökunarvélar miðað við þessa hagnýtingu. Þau hafa ekki talið það eðlilegt. Hvers vegna? Vegna þess að markaðurinn fyrir þessa vöru er ekki óþrjótandi. Það þýðir ekkert fyrir hv. 4. þm. Suðurl. að vera að hrista hausinn. Þetta er staðreynd. Ég vil endurtaka, einmitt út frá því sem hv. 1. landsk. þm. sagði í dag í umr., að ég get samþykkt áframhaldandi tilraunaveiðar í Faxaflóa í þeim mæli, sem fiskifræðingar telja hæfilegt, eða að taka úr flóanum 1000–1500 tonn undir vísindalegu eftirliti - og ég vil bæta við: með þeirri möskvastærð sem Alþingi heimilaði til þeirra veiða, þ. e. 170 mm. Þar með er þessum tveimur fyrirtækjum, sem hafa keypt sér kolaflökunarvélar, tryggð sú vinnsla, sem þau virðast telja sig hafa markað fyrir, og um leið tryggð atvinna, sem hv. 1. landsk. þm. hafði áhyggjur af, fyrir það fólk sem hefur haft atvinnu af þessari vinnslu á s. l. ári. Þessi frystihús eru, eins og allir vita, Ísbjörninn í Reykjavík og Sjöstjarnan í Keflavík. Í sambandi við þessar umr. tel ég rétt að vekja athygli á því, að það eru yfir 300 bátar af ýmsum stærðum, smábátar, hér á Faxaflóasvæðinu sem stunda aðrar veiðar en með dragnót. Þetta er staðreynd. Mér finnst ástæða til að minna menn á að gleyma þessu ekki. Bann við dragnótaveiði er þess vegna mjög mikið hagsmunamál fyrir fjölda fiskimanna á smærri bátum sem stunda veiðar hér í Faxaflóa, og eðlilega hræðir reynsla fyrri ára þessa menn þegar þeir eru að ræða um framtíðaratvinnu sína eða þá atvinnu sem þeir stunda í tengslum við þessar veiðar. Hvað sem við ræðum lengi um þessi mál er ein staðreynd sem stendur upp úr. Hún er sú, og viðurkennd af fiskifræðingum þessarar þjóðar, að Faxaflóinn er mikilvæg uppeldisstöð fyrir nytjafiska. Þetta verður ekki hrakið, hvað sem menn vilja nefna þá menn sem vilja hafa vissa varúð í sambandi við sókn á þessu svæði. Ég get bætt því við, að fyrir nokkrum árum tóku útvegsmenn og sjómenn sig til á Breiðafjarðarsvæðinu og friðuðu sjálfir innhluta Breiðafjarðar. Þeir friðuðu þetta svæði vegna þess að þeir voru sannfærðir um að þarna væri hrygningarsvæði, þarna væri uppeldisstöð. Hvað sögðu blessaðir fiskifræðingarnir okkar um þetta? Þeir sögðu að þetta væri kjánaskapur, það hrygndi enginn fiskur á þessu svæði, en nú viðurkenna þeir það sem sjómennirnir sögðu. Þeir viðurkenna að þetta hafi verið framsýni og heiðarleg tilraun og merkileg tilraun sjómannanna sjálfra og útvegsmannanna á þessu svæði til að taka þarna í taumana. Þetta er af því góða, svo ég noti orðtak hv. 9. þm. Reykv. Ég ætla ekki að tefja þessar umr. Mér dettur það ekki í hug. Þetta er mál sem sjálfsagt er að þm. taki afstöðu til. En ég taldi það skyldu mína að flytja hér varnaðarorð í sambandi við þá ákvörðun sem hér er verið að taka, vegna þess að fortíðin ber með sér að það er fullkomlega réttlætanlegt, að varnaðarorð séu viðhöfð, og það er fullkomlega í samræmi við þá stefnu, sem við vonandi erum allir sammála um, að okkur ber að ganga varlega í fiskstofnana, okkur ber sú skylda að reyna að stuðla að því sameiginlega að efla fiskveiðar og framtíð fiskveiða í þessu landi. Og það eru ýmsar varnaðaraðgerðir sem við þurfum að gera í því sambandi, jafnvel þó það rekist á við hagsmuni einstakra aðila í landinu. Þess vegna segi ég að við eigum ekki að samþykkja þetta frv. sjútvrh. eins og það liggur hér fyrir. Það er ekki nægjanlega vel grundað og það stríðir gegn vissum staðreyndum sem við eigum að skoða vel.



Herra torseti. Aðeins nokkur orð. Þetta mál er búið að hljóta hér allmikla umræðu og ég hygg að helstu rök með og móti hafi þegar komið fram og óþarfi sé því að vera að teygja mikið úr málum. Ég vil þó leggja áherslu á að í grg. með þessu frv segir: „Ráðuneytið getur síðan bundið úthlutun leyfa þeim skilyrðum, sem þurfa þykir t. d. um leyfilegt hámark annars afla en skarkola. Veiðarnar yrðu undir ströngu eftirliti og gæti rn. fyrirvaralaust svipt leyfishafa leyfum brjóti þeir gegn ákvæðum leyfisbréfa, enn fremur stöðvað veiðar á ákveðnum svæðum eða allar veiðar, ef ástæða þætti til.“ Síðan er ítarlega rakið að þetta sé undir stjórn og eftirliti Hafrannsóknastofnunar. Fram hefur komið í mjög ítarlegri og góðri ræðu hv. 1. landsk. þm., Péturs Sigurðssonar, að þetta sé eingöngu heimilað í hluta Faxaflóa og það örlitlu broti af honum, en í 9/10 flóans eru þessar veiðar algjörlega bannaðar. Einnig hefur komið fram að ekki sé lögð á það áhersla af sölusamtökum að þessar skarkolaveiðar séu auknar. Það kom vel og skýrt fram hjá hv. 1. landsk. þm. að við stæðum frammi fyrir þeim vanda, að ýmsir fiskstofnar okkar væru í hámarksnýtingu eða jafnvel þar yfir. Álit fiskifræðinga er hins vegar að þessi fisktegund, skarkolinn, sé vannýtt. Umsögn þess fiskifræðings, sem hefur rannsakað þessi mál vísindalega í langan tíma, er sú, að það sé með öllu hættulaust og beri að leggja áherslu á að nýta þessa fisktegund betur, hún deyi sennilega úr elli í Faxaflóa. Það hefur verið dregið í efa að sölusamtök leggi áherslu á að þessar veiðar séu efldar. Ég hef kynnt mér þetta hér á Reykjavíkursvæðinu. Eitt stærsta og vandaðasta frystihús í Reykjavík, Ísbjörninn, er með fullkomnar vélar af þessu tagi. Þar er útkoman sú, að þetta er sú vinnsla sem skilar langsamlega bestum arði. Arðurinn er bestur af þeirri fisktegund sem fiskifræðingar segja að sé vannýtt. Og hvernig er ástandið á Reykjavíkursvæði þegar við horfum til sumars? Ástandið er þannig vegna breytinga á verðlagi á hinum ýmsu fiskmörkuðum á þessari vertíð og verður örugglega fram eftir sumri að lögð hefur verið meiri áhersla á saltfisk og skreið en frystingu. Þetta þýðir að það er veruleg hætta á að það verði lítil vinna fyrir ungt fólk í sumar á Reykjavíkursvæðinu. Það veitir sennilega vinnu fyrir á annað hundrað manns á Reykjavíkursvæðinu í sumar ef þessi arðvænlega vinnsla fengi að eiga sér stað og það að ráðleggingu fiskifræðinga. Upplýsingar, sem ég hef aflað mér einnig, eru á þá leið, að fyrir utan að verðlag sé hærra á flökuðum skarkola en heilfrystum sé 15% tollur hjá Efnahagsbandalaginu á heilfrystum kola, en enginn á flökum. Þetta bætist við. Jafnframt eru þær upplýsingar að engin fisktegund standi jafnstutt við í frystihúsi vegna þess að markaðirnir gleypi samstundis við þessum fiski. Hætta er sem sé á að þröngt verði um vinnu, að vegna breyttra atvinnuhátta við fiskvinnslu verði þröngt á vinnumarkaði fyrir ungt fólk í Reykjavík og á Suðurnesjum. Fiskverkendur þar hafa aftur á móti haft framsýni til að tryggja sér vélar til flökunar á kola. Það er verið að álasa stjórnmálamönnum og ráðherrum fyrir að þeir fari ekki eftir ábendingum fiskifræðinga og þeir hundsi þær og það sé aldrei of varlega farið. Hver ráðh. á fætur öðrum hefur verið átalinn fyrir þetta. En nú er farið eftir meðmælum fiskifræðinga. Það má vel vera að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna - ég veit ekki af hverju það er - ráðleggi ekki þeim á Snæfellsnesi eða einhvers staðar annars staðar að kaupa vélar til kolaflökunar. En eitt er víst, að þessi framleiðsla rennur út í þeim frystihúsum sem hafa tæki til vinnslunnar. Þetta er arðvænlegasta hráefnið sem unnið er í frystihúsum sem stendur og tryggir stórum hóp fólks atvinnu, sér í lagi skólafólks, sem ella mundi ekki hafa atvinnu. Ég þarf ekki að endurtaka það, því að ég held það hafi komið ákaflega skýrt fram í ræðu hv. þm. Pétur Sigurðssonar áðan rökin fyrir þessu. Og ég sé enga ástæðu til að hundsa álit fiskifræðinga í þessum efnum eða gera lítið úr þeim varnöglum sem slegnir eru við misnotkun. Ég sé enga ástæðu til að meina frystihúsum að vinna skarkolann þar sem þetta er arðvænlegasta vinnslan. Og ég sé enga ástæðu til að koma á atvinnuleysi í Reykjavík þó svo að það sé hægt að vitna í eldri reynslu sem ekki hefur verið háð neitt svipað því jafnstífu eftirliti og vísindalegu og hér ætti að liggja fyrir að verður beitt. Sem þm. Reykv. styð ég þetta frv. af heilum hug og mun greiða því atkvæði.



Herra forseti. Ég kem hér í ræðustól til að lýsa stuðningi mínum við þetta lagafrv. Þingmenn Reykjaneskjördæmis hafa ekki tekið þátt í þessari umr. hingað til og ég tel það miður. Þetta er atriði sem er mjög mikið hitamál í því kjördæmi og ég tel að kjósendur okkar eigi rétt á að vita okkar hug til málsins á þessu stigi. Ástæðan fyrir því, að ég styð þetta mál, er einfaldlega sú, að ég hef undanfarin ár gert mér far um að kynna mér helstu rök málsins, bæði með og móti, og hef átt margar og mjög ítarlegar viðræður við þann fiskifræðing sem mest er við þessi mál bendlaður, Aðalstein Sigurðsson, og ég hef viljað gera og gert hans rök að mínum þegar ég hef rætt við mína kjósendur, bæði hér á innnesjum og eins á Suðurnesjum. Það skal þó skýrt tekið fram, að mjög margir af þeim hafa ekki fallist á þessi rök og komið með gagnrök, en ég tel að skýringar og rök Hafrannsóknastofnunar séu það yfirgnæfandi og yfirþyrmandi í þessum málum að ekki sé hægt að ganga fram hjá þeim. Ég tel að Faxaflói sé mjög vel kannaður og þær tilraunaveiðar, sem hafa verið stundaðar undanfarin tvö sumur, hafi farið mjög vel af stað. Þetta frv., sem hér liggur frammi, gerir einnig ráð fyrir að Hafrannsóknastofnun hafi mjög strangt eftirlit með þessum veiðum framvegis svo og að aflamagn, veiðitími og veiðisvæði verði takmörkuð. Eins og við sjáum af þeim kortum, sem fylgdu grg. Hafrannsóknastofnunar, er það tiltölulega mjög þröngt svæði í Faxaflóa sem hægt er að stunda þessar veiðar á. Allar víkur og innsvæði eru friðuð og dragnótaveiðar, eins og við vitum, eru ekki stundaðar á hraununum, - a. m. k. tel ég að það sé lítill möguleiki til að það sé hægt. Við skulum athuga að veiðar eru mismunandi kostnaðarsamar. Til þessara veiða eru notuð skip sem henta illa til annarra veiða, en geta þó skilað af sér góðum arði við þær veiðar sem hér um ræðir. Mér er kunnugt um að a. m. k. þrír af þeim bátum, sem hafa stundað þessar veiðar undanfarin ár, eru orðnir yfir 50 ára gamlir og hafa skilað sínu hlutverki fyrir löngu miðað við önnur skip, en færa nú að landi verulega mikinn afla og það mikinn að hann jafnast að verðmæti á við afla fjögurra eða fimm sinnum stærri báta með miklu stærri áhöfn. Eins og réttilega hefur verið bent á skapar þetta mjög mikla vinnu í landi, þrátt fyrir flökunarvélarnar sem eru forsenda þess að hægt sé að nýta aflann. Í Njarðvíkum einum, þar sem ég hef kynnt mér þetta, er talið að um 40–50 manns, konur og unglingar, hafi vinnu yfir sumarið við nýtingu aflans, og segja mér frystihúsamenn þar að þetta sé mjög góð vinnsla og mjög góð markaðsvara. Eins mun það vera hér á innsvæðinu, að Ísbjörninn hf., sem hefur stundað þessa vinnslu, alla vega s. l. sumar, hefur látið mjög vel af henni og hyggst halda henni áfram ef unnt verður. Það er rétt að geta þess, að heilfrystur koll er ekki sérlega góð verslunarvara eða í háu verði, og má vera að koli hafi aldrei verið fiskaður í það miklum mæli utan þessa svæðis að það hafi þótt taka því að koma upp vélvæddum húsum til að gera vinnsluna hagkvæma. Ég held að það sé engin spurning um það, að kolinn er langbestur á þeim tíma sem hann heldur sig í Faxaflóa. Hann er feitastur og hann er bestur og það er tiltölulega best að vinna hann og þannig vilja okkar viðskiptaþjóðir fá hann. Þær vilja fá feitan flakaðan kola. Slík vara er góð söluvara í hvaða landi sem er. Meðan allar fisktegundir, sem synda í sjó hér við Ísland, sem við a. m. k. höfum nýtt til þessa eða þekkjum, eru ofveiddar, en þarna eigum við stofn sem er vannýttur, er ekki vansalaust að gera ekki það sem hægt er innan skynsamlegra marka til að nýta þennan stofn. Ég ætla ekki að teygja úr þessum umr., herra forseti. Ég mun styðja þetta frv. Ég verð að horfa framan í mína umbjóðendur og gera þeim grein fyrir því þegar þar að kemur. Ég veit að margir eru mér sammála, sumir eru það ekki, en þarna er eins og svo oft áður, að hver verður að láta eigin dómgreind ráða, taka þau gögn, sem fram eru lögð, og draga af þeim ályktanir. Þær sýnast mér í þessu tilfelli ekki geta verið nema á einn veg.



Herra forseti. Ég vona að enginn þm. segi að ég sé að tefja þetta mál. En mér þótti rétt út frá ræðu síðasta hv. þm. að endurtaka það sem ég sagði fyrr í dag, að það liggur fyrir að fiskifræðingar telja að ekki megi taka nema 1000–1500 tonn af kola í Faxaflóanum. Það liggur hins vegar fyrir, að stofn þessa fisks er vannýttur á öðrum svæðum. Það liggur einnig fyrir, að þær veiðar, sem hafa farið fram á öðrum svæðum, hafa verið miklu meiri en þessi 1500 tonn sem hér er lagt til að verði veitt. Það liggur einnig fyrir, að aflinn hefur farið í heilfrystingu. Það liggur einnig fyrir, að sölusamtökin hafa ekki viljað selja kola. Það liggur einnig fyrir, að þau hafa ekki viljað leggja áherslu á skarkolaveiðar á öðrum svæðum vegna markaðarins. Það liggur einnig fyrir, að þau hafa ekki viljað hvetja hraðfrystihúsin á öðrum svæðum til að kaupa kolaflökunarvélar til að framleiða kolaflök. Hvers vegna? Vegna þess að þau hafa ekki haft meiri markað en þessi vinnsla hefur nægt til. Þetta er aðalatriðið. Það er enginn á móti því að taka upp meiri nýtingu á fiskstofnum sem eru vannýttir. Ég vona að enginn misskilji það. En aðalatriðið er að það, sem við veiðum, verðum við að hafa hagnýtan markað fyrir. Ég vona að það verði ekki misskilið. Ég segi einnig að ég er samþykkur því, að veiðar á þessum 1000–1500 tn. hér í Faxaflóa haldi áfram svo að Sjöstjarnan í Keflavík og Ísbjörninn í Reykjavík græði á þessari vinnslu og fólk hafi atvinnu áfram og að það sé undir vísindalegu eftirliti en ekki gefið frjálst, enda er ekkert sem mælir með því. Ef tíu bátar eða fimmtán færu í þetta, hver er þá hagnaðurinn? Það eru nefnilega fleiri en ein hlið á þessu máli.