Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (ÓB): Svo hljóðandi bréf hefur borizt frá hæstv. forseta Ed.: „Björn Fr. Björnsson, 4. þm. Sunnl., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég get ekki sinnt þingstörfum næstu vikur vegna sérstakra anna heima fyrir, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að óska þess, að vegna forfalla l. varamanns taki 2. varamaður Framsfl. í Suðurlandskjördæmi, Sigurgeir Kristjánsson lögregluvarðstjóri, sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Jónas G. Rafnar, forseti efri deildar.“ Frá l. varamanni Framsfl. í Suðurlandskjördæmi, Helga Bergs, hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Vegna sérstakra starfa, sem ákveðin voru áður en kunnugt var um forföll Björns Fr. Björnssonar og ekki verður á frest skotið, er mér ekki mögulegt að taka sæti hans á Alþingi næstu vikurnar. Fer ég því fram á, að til verði kvaddur 2. varamaður Framsfl. í Suðurlandskjördæmi, Sigurgeir Kristjánsson, Vestmannaeyjum. Virðingarfyllst, Helgi Bergs.“ Þar sem Sigurgeir Kristjánsson hefur ekki átt sæti fyrr á þingi, fer nú fram rannsókn á kjörbréfi hans, og vil ég hér með leyfa mér að afhenda hv. formanni kjörbréfanefndar kjörbréfið og gef fundarhlé í nokkrar mínútur, meðan rannsókn þess fer fram. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur athugað kjörbréf Sigurgeirs Kristjánssonar, sem er 2. varaþm. Framsfl. í Suðurlandskjördæmi, og er n. sammála um, að kjörbréfið sé gilt og leggur til, að Alþingi samþykki kjörbréfið og taki kosningu Sigurgeirs Kristjánssonar sem varamanns gilda.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér till. til þál. um sams konar tímareikning fyrir allt árið. Tilefni þeirrar till. er það að s.l. 20 ár hefur verið í gildi reglugerð sem dómsmrn. gaf út í febrúarmánuði 1947 um það, að hér skyldi gilda annar tímareikningur að sumrinu en að vetrinum, og jafnlengi hefur klukkan verið færð til, færð fram um einn tíma í aprílmánuði, og aftur við vetrarkomu hefur henni verið seinkað Þetta fyrirkomulag kann að hafa átt sér nokkurn rétt á þeim tíma, er það var upp tekið en eftir því sem tímar hafa liðið fram og tækniþróun orðið meiri, hefur þetta valdið stöðugt meiri vandkvæðum, enda eru nú margar þær þjóðir, sem um eitthvert skeið höfðu tvöfaldan tímareikning, búnar að leggja hann niður. Í till. minni felst því það, að ég legg til, að Alþ. skori á ríkisstj. að afnema reglugerðina, sem ákveður tvenns konar tímareikning, og taka upp sama tímareikning fyrir allt árið. Í till. er ekki fjallað um það, hvort reglugerðin yrði einfaldlega afnumin og þá látinn gilda sá tímareikningur, sem í gildandi I. er gert ráð fyrir, en hann er sá, að íslenzkur meðaltími skuli talinn sá sólartími, sem gildir á 15. lengdarbaug fyrir vestan Greenwich, þ.e.a.s. þá gildi sá tími, sem nú er í gildi á veturna. En einnig hefði ég allt eins getað hugsað mér, að reglugerðin yrði afnumin með annarri reglugerð sem ákvæði að festa. Sumartímann. Nú er þar skemmst frá að segja, að litlu eftir að till. mín kom fram á þingi, lagði ríkisstj, fyrir þingið frv. til l. um tímareikning á Íslandi, þar sem gert er ráð fyrir því að hætta að færa klukkuna ýmist aftur á bak eða áfram tvisvar á ári og taka upp sama tímareikning allt árið. Þess vegna, herra forseti, tel ég, að efni þessarar till. sé fullnægt, og tek ég hana hér með til baka.



Herra forseti. Ég hygg, að það hafi verið á s.l. sumri, sem blaðið Alþýðumaðurinn á Akureyri birti skrá eða lista, sem áreiðanlega vakti athygli um allt land. Þessi listi var um veitingu sýslumanns og bæjarfógetaembætta síðan núv. ríkisstj. kom til valda. Þessi listi sýndi það að á þessum tíma hafa verið veitt milli 10 og 20 slíkra embætta eða a.m.k. talsvert á annan tug, og hann bar það með sér, að eingöngu hefðu komizt í þessi embætti menn sem fylgdu sama flokki og ráðh., sem embættin veitti. Og það var af þeim ástæðum, sem listinn vakti eins mikla athygli og raun bar vitni um. Mér er sagt, að þegar þessi listi birtist í Alþýðumanninum, hafi hann vakið alveg sérstakan úlfaþyt, eða fjaðraþyt væri kannske réttara að segja, í þeim flokki, sem hafði átt dómsmrh., sem að þessum embættisveitingum stóðu, og það hafi fyrst verið tekið til bragðs að gera lista yfir veitingar á skólastjóraembættum, sem höfðu farið fram á sama tíma. Og sá listi mun hafa leitt það í ljós, að það kom mjög sjaldan fyrir, að sá maður, sem hlaut skólastjóraembættið, væri ekki úr sama flokki og ráðh., sem embættið hafði veitt. Því aðeins mun það hafa komið fyrir, að ekki fannst flokksmaður ráðh., sem sótti um embættið að leita varð til annarra. Dómsmrh. var nú það hygginn að hann beitti ekki þeirri hefndaraðgerð að birta listann yfir skólastjórastöðurnar, heldur notaði hann sér það við næsta tækifæri, þegar hann veitti allvænt embætti í Reykjavík, að setja þar mann úr Alþfl. Hann þekkti sinn samstarfsflokk, og þar með féll þessi deila niður. En hins vegar hefur það gerzt núna nýlega og nokkru eftir að þessi till. var flutt hér á Alþ., að það hefur komið fram í stjórnarblöðunum annað dæmi, sem ekki varpar síður ljósi á þetta mál. Félag ungra sjálfstæðismanna hér í borginni, Heimdallur, hélt nýlega fund, og eftir því sem Morgunblaðið segir s.l. laugardag, var rætt um það þar, hvaða afleiðingar stjórnarsamstarfið við krata hefði haft fyrir Sjálfstfl. Meðal þeirra, sem þar töluðu var einn af varaþm. Sjálfstfl., Guðmundur H. Garðarsson, sem sat hér á Alþ, s.l. haust, og eftir því sem Morgunblaðið segir frá s.l. laugardag, fórust honum orð eitthvað á þessa leið með leyfi hæstv. forseta: „Benti hann jafnframt á þá staðreynd, að Alþfl. væri nú að verða embættis- og ríkisstarfsmannaflokkur, sem ætti hverfandi lítil ítök meðal launþega og atvinnurekenda og væri því lífsspursmál fyrir flokkinn að þenja út ríkisbáknið með það fyrir augum að koma fleirum sinna manna á ríkisjötuna. Flokkur, sem ekki ætti fylgi nema innan ríkisbáknsins, væri ekki líklegur til stórræða í atvinnumálum þjóðarinnar.“ Enn fremur segir svo í Morgunblaðinu að því er manni virðist um heildarskoðun fundarmanna þar, með leyfi hæstv. forseta: „Þá kom fram sú skoðun, að óeðlilegt væri, hve ungkratar misnotuðu ýmsar opinberar stofnanir, svo sem húsnæðismálastjórn, framkvæmdanefnd byggingaáætlunar o.fl., í þágu flokks síns. Þótti þetta raunar leiða í ljós, hvert hugur þeirra stefndi.“ Ég hygg, að það sé óþarfi að láta þessum ummælum fylgja mikla skýringu. Þau skýra sig sjálf, og þau sýna mat hinna ungu sjálfstæðismanna á því, hvernig annar stjórnarflokkurinn hagar sínum vinnubrögðum í sambandi við embættisveitingar, eða með fáum orðum sagt, á þá leið að hann leggur fyrst og fremst áherzlu á það að tryggja sína aðstöðu með því að koma sér sem bezt fyrir innan ríkisbáknsins, eins og þeir orða það í sambandi við stöðuveitingar. Nú veit ég, hvert verður svar stjórnarsinna við því, sem ég nú hef sagt, og ég hef nú ekki gert annað en að vitna í málgögn þeirra. Þeir munu spyrja: Var þetta ekki eitthvað líkt því, sem var áður fyrr? Hefur það aldrei þekkzt fyrr en núna, að það hafi átt sér ótal pólitískar embættisveitingar? Ég skal alveg fullkomlega játa, að það hafa átt sér stað pólitískar embættaveitingar áður en núv. ríkisstj. kom til valda. Þær hafa átt sér stað alla tíð síðan ríkisstj. kom inn í landið og hér voru pólítískir ráðh. En hitt hygg ég að sé óumdeilanlegt, að þær hafi aldrei verið meira áberandi og aldrei farið meira í vöxt en nú allra síðustu árin. Og það sýna gleggst þær tilvitnanir, sem ég hef vitnað í. En ég hygg, að þetta allt saman sýni, að það sé orðið fullkomlega tímabært að taka þessi mál til nýrrar athugunar og þá sérstaklega með það í huga, hvort ekki sé hægt að finna eitthvert annað kerfi, annað fyrirkomulag við embættaveitingar en það sem nú er, þ.e. að það séu fyrst og fremst pólitískir ráðh., sem veita öll helztu embætti ríkisins. Það er vissulega óheilbrigt ástand, að þannig skuli vera komið að það skírteini, sem mestu skiptir, ef menn ætla að komast í embætti, er ekki prófskírteinið eða reynslan heldur flokksskírteinið. En óneitanlega er ástandið hjá okkur orðið þannig í dag og hefur smátt og smátt á undanförnum áratugum verið að færast í það horf. Ég held, að þegar menn gefa sér tíma til þess að athuga þetta, án alls ofstækis og án þess að vera of mikið bundnir af flokkum sínum, hljóti þeir að komast að þeirri niðurstöðu í þessum efnum, að það sé heilbrigðast fyrirkomulag, að embætti séu veitt eftir því, hverjir hæfileikar og þá ekki sízt hver reynsla þeirra manna sé, sem um embættið sækir. Við eigum þess vegna að taka saman höndum um það án tillits til þess, hvað hefur verið að gerast í landinu á undanförnum árum eða á undanförnum áratugum, að reyna að finna eitthvert annað heppilegra fyrirkomulag en það, sem nú er búið við í sambandi við embættaveitingar. Það er með þetta í huga, sem sú till. er flutt, sem ég mæli nú fyrir. Efni hennar er í meginatriðum það, að Alþ. álykti að kjósa 5 manna nefnd hlutfallskosningu í Sþ. til að undirbúa heildarlöggjöf um embættaveitingar og starfsmannaráðningar ríkisins og ríkisstofnana. þar sem stefnt sé að því að tryggja sem óháðast og ópólitískast veitingarvald og starfsmannaval. N. skal kynna sér löggjöf og reglur um embættaveitingar í öðrum löndum og þá reynslu, sem þar hefur fengizt í þessum efnum. Þá skal n. einnig afla sér álits félaga embættismanna og annarra opinberra starfsmanna um það, hvernig þeir telji þessum málum vera bezt skipað, þannig að framangreindur tilgangur náist. Ég held, að það sé óþarfi að skýra þessa till. með mörgum orðum, vegna þess að hún gerir það sjálf nokkuð glöggt. Það er í fyrsta lagi ætlazt til, að það sé verkefni þessarar n. að kynna sér, hvernig þessu er háttað í öðrum löndum og hvað við getum lært að þeirri reynslu, sem þar hefur fengizt, og svo í öðru lagi, að það sé haft samráð við samtök embættismanna um það, hvaða till. þeir hafi fram að færa í þessum efnum til tryggingar því, að það séu ekki pólitísk skírteini, sem ráði því fyrst og fremst, hvernig embætti eru veitt. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessa framsögu lengri að sinni. Ég held, að allir hljóti að sjá og viðurkenna, hvað amar að hér í þessum efnum, og í raun og veru játi menn nauðsyn þess, að reynt sé að hefja embættaveitingar upp úr þeirri niðurlægingu sem þær eru komnar í, vegna þess hve pólitísk áhrif hafa ráðið þar miklu á undanförnum árum. Ég vil segja það, að ég hef orðið þess var, að yngra fólkið hefur alveg sérstakan áhuga fyrir því í þessum efnum, að horfið sé frá því fyrirkomulagi, sem hefur verið ríkjandi í þessum málum á undanförnum áratugum og ég hef nú verið að minnast á. Ég vil vænta þess, að sú þn. eða þeir þm., sem fjalla um þetta mál í n., líti meira á málið frá heildarsjónarmiði og framtíðarsjónarmiði, en ekki fyrst og fremst frá því sjónarmiði, hvaða flokkar fari nú með völd eða hvaða flokkar séu líklegir til að fara með þau framvegis. Þeir gæti að því, hvað sé heilbrigðast og réttlátast í þessum efnum og hvernig hægt sé að koma embættaveitingum þannig við að þeir hafi a.m.k. sem oftast forgangsréttinn, sem eiga hann skilið vegna hæfileika sinna og reynslu. Ég leyfi mér svo að leggja til, herra forseti, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Ég er hv. flm. þessarar till. sammála um, að brýna nauðsyn beri til þess, að hlutleysis sé gætt við embættaveitingar og að sem óháðast og ópólitískast mat fari fram á hæfileikum þeirra manna, sem um opinber embætti sæki, og hæfileikar og starfsreynsla skuli ráða úrslitum um það, hver hlýtur embætti, sem laust er til umsóknar. Hins vegar er það skoðum mín og hún byggist á vandlegri íhugun og talsverðri reynslu í þessum efnum, að mjög erfitt mundi vera að setja algildar og bindandi reglur fyrir veitingarvaldið um það, hvernig velja skyldi úr hópi umsækjenda hverju sinni. Það, sem ég sérstaklega vildi benda á í þessu sambandi, er, að ég teldi það vera mikið spor aftur á bak, beinlínis ólýðræðislegt, sem örlar þó á í þessari till., að láta veitingarvaldið ekki vera í höndum þeirra þjóðkjörnu fulltrúa eða þeirra manna, sem Alþ., hin þjóðkjörna samkoma, kýs til þess að fara með æðsta vald í landinu. Jafnmikilvægt vald í lýðræðisþjóðfélagi og veitingarvald þarf og verður að vera í höndum manna, sem hægt er að sækja til ábyrgðar fyrir það ef þeir gera rangt. Þetta er einn af hyrningarsteinum lýðræðisþjóðfélags, þetta er einn af hyrningarsteinum frjáls þjóðfélags. Ef þjóðfélag lætur veitingarvald mikilvægra, opinberra embætta vera í höndum embættismanna, sem ekki er hægt að sækja til saka fyrir það, ef þeir misbeita valdi sínu, er mjög hætt við því, að það veitingarvald spillist, það sýkist, og fyrir því er margföld reynsla hérlendis og erlendis á fyrri öldum aðallega og jafnvel á fyrri áratugum þessarar aldar. Það á að vera og þarf að vera kjarni, einn af hornsteinum lýðræðisins, að hægt sé að gagnrýna þá með árangri. sem misbeita veitingarvaldinu, og jafnvel sækja þá til saka með því að víkja þeim frá, ef þeir misbeita valdi sínu herfilega. En það mundi ekki vera hægt að gera, ef veitingarvaldið væri í höndum einhverra stofnana í þjóðfélaginu sem í raun og veru væru ábyrgðarlausar. Þetta atriði, sem ég nú nefndi, var kjarninn í þeirri deilu, sem hér stóð um áratugi milli stjórnarvalda annars vegar og Háskólans hins vegar um það, hvernig haga skyldi veitingu embætta við Háskólann. Sú deila er sem betur fer hjöðnuð. Á henni hefur ekki bryddað síðan nýju háskólalögin voru sett 1958, enda ekkert tilefni gefizt til þess, að slík deila hæfist aftur. En á það má minna, að það var skoðun Háskólans í áratugi, að Háskólinn sjálfur ætti að hafa sjálfdæmi um veitingu embætta innan sinna vébanda, og þetta sjálfdæmi Háskólans var í reynd virt um mjög langan aldur af veitingarvaldinu þ.e.a.s. af menntmrh. Ég skal ekki rifja upp þá sögu í einstökum atriðum eða þær miklu deilur, sem hér urðu, en það varð að lokum skoðun veitingarvaldsins, og það veit ég, að var þá skoðun Framsfl. að afstaða Háskólans væri algerlega röng. Nefnd voru ýmis dæmi um, að Háskólinn hefði misbeitt þessu valdi sínu og það væri kannske ekki við öðru að búast en hann misbeitti því, því að hann væri ekki hægt að sækja til saka fyrir slíka misbeitingu. Ef deild misbeitti því valdi, sem hún taldi sig hafa var ekki hægt að víkja þeim prófessorum frá, það var hægt að gagnrýna þá, en ekki hægt að víkja þeim frá. Ef ráðh. aftur á móti misbeitti sínu valdi, var alltaf mögulegt fyrir þjóðkjörna fulltrúa á Alþ. að víkja, honum frá fyrir þá misbeitingu og það er kjarni málsins. Framsfl. hafði m.a. forustu um að kveða þessa hugmynd um sjálfdæmi Háskólans í kútinn. Og það tel ég, að hafi verið rétt. Af hálfu Háskólans hefur þessum hugmyndum ekki verið haldið á loft síðan þeirri reglu var slegið fastri, sem er nú í gildandi háskólalögum, að veitingarvaldið er aðeins bundið að því leyti, að það má ekki veita manni prófessorsembætti við Háskólann, ef sérstök dómnefnd hefur talið hann óhæfan til þess að gegna embættinu. Að því leyti og því leyti einu er veitingarvaldið bundið og segja má, að það sé ekki óeðlilegt. Að öðru leyti hefur Háskólinn nú í dag algerlega viðurkennt óskoraðan rétt menntmrh. til þess að beita veitingarvaldinu eftir sinni beztu samvizku. Og aldrei hefur komið til nokkurrar deilu í þau 11 ár, sem ég hef gegnt þessu embætti, við Háskólann, og mun ég þó hafa veitt fleiri embætti við Háskólann en nokkur fyrirrennara minna. Það var sérstaklega þetta atriði, sem ég vildi vekja athygli á, til þess sérstaklega kvaddi ég mér hljóðs, að þó að ég sé sammála þeirri grundvallarhugsun, sem að baki till. er, að hlutleysi eða óhlutdrægni sé sjálfsögð og nauðsynleg í sambandi við embættisveitingar, vildi ég vara við bjartsýni um það að hægt sé að setja nokkrar almennar reglur, nema þá reglu, sem ég nefndi áðan varðandi háskólaembætti, eitthvað því um líkt, en ekki setja almenna reglu, sem tryggi fullkomið réttlæti í þessum efnum. Og sérstaklega vildi ég vara við að taka veitingarvaldið úr höndum pólitískra ráðh. Það getur hvergi annars staðar verið í lýðræðisþjóðfélagi, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Allt annað er líklegt, að leiði til miklu meiri vandræða og missmíða, jafnvel til miklu meiri spillingar en hefur átt sér stað og þarf að eiga sér stað þó að veitingarvaldið sé í höndum pólitískra ráðh. Auk þess vil ég vekja sérstaka athygli á því, að hv. frsm. fór með mjög rangt mál, og á því vil ég vekja sérstaka athygli, þegar hann sagði, að deilur hafi farið í vöxt á undanförnum árum um veitingu opinberra embætta. Hér er sannleikanum algerlega snúið. Það eru miklu minni deilur nú á síðari árum um veitingu opinberra embætta en tíðkuðust áður fyrr. Það er hver sjálfum sér næstur, og það er bezt, að ég greini frá því, sem mér viðkemur í þessum efnum. Mér er sagt það að ég hafi veitt fleiri embætti en nokkur íslenzkur ráðh. fyrr eða síðar. Ég hef sjálfur ekki látið fram fara neina athugun á þessu en mér þykir ekki ósennilegt, að þetta muni vera rétt. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að menntmrh. á hverjum tíma veitir fleiri stöður en nokkur annar ráðh. í íslenzkri ríkisstj. vegna fjölmennis skólastjóra- og kennarastéttarinnar, og það er því ekki nema alveg eðlilegt, fullkomlega eðlilegt að maður, sem gegnt hefur embætti menntmrh. í 11 ár, hafi eingöngu, þó að ekki væri annað en bara svið skólastjóra og kennara veitt fleiri stöður en nokkur annar íslenzkur ráðh. fyrr og síðar. En á því vil ég vekja alveg sérstaka athygli, að í þessi 11 ár man ég ekki eftir, að orðið hafi opinber deila um nema eina veitingu á skólastjóra- og kennarastöðu. Það kann að vera að mig misminni. En í fljótu bragði, - ég er óundirbúinn undir þessar umr. - man ég ekki eftir nema einni opinberri deilu um veitingu, mína á skólastjóra- og kennaraembætti. Þar hafði ég veitt embættið þeim manni, sem hafði lengstan starfsaldur, hafði lengi verið skólastjóri utan Reykjavíkur, en deilt var á mig fyrir það að hafa ekki veitt embættið miklu, miklu yngri manni, sem hafði nokkru meiri menntun. M.ö.o. hér var um það að ræða, hvort taka ætti tillit til starfsaldurs og reynslu, hér var um að ræða starfsaldur og reynslu úti á landi, hvort ætti að taka meira tillit til þess arna eða menntunar, sem miklu yngri maður hafði óneitanlega meiri. Hlutaðeigandi skólanefnd mælti með unga manninum með meiri menntunina fræðslumálastjóri mælti með eldri manninum með lengri starfsaldurinn, og ég valdi hann og hafði meðmæli frá fræðslumálastjóra með því. Út úr þessu spunnust nokkur blaðaskrif á sínum tíma fram og til baka, og við því er ekkert að segja. En þetta er eina deilan sem ég man eftir í 11 ár um ráðstafanir á embættum á sviði menntamála. En það er ábyggilega flestum kunnugt og mörgum, sem hér eru inni, að áður fyrr liðu varla 2-3 ár og höfðu ekki gert um áratugi, svo að ekki risu upp stórkostlegar deilur um skólastjóraembætti, um kennaraembætti, um prófessoraembætti við Háskólann, svo að ég nefni þessi tilteknu dæmi. Þessar deilur hafa svo að segja algerlega hljóðnað. Ég hef fylgt þeirri reglu í öll þessi 11 ár, að veita aldrei skólastjóra- eða kennarastöðu gegn bæði till. fræðslumálastjóra og hlutaðeigandi skólanefndar eða meiri hl. hennar. En eins og kunnugt er, eru þær embættaveitingarreglur, sem þarna gilda, þær, að áður en menntmrh. veitir stöðu fær hann till. frá fræðslumálastjóra annars vegar og frá skólanefnd eða fræðsluráði hins vegar. Á undanförnum áratugum hefur það hvað eftir annað komið fyrir, að ráðh. úr öllum hinum flokkunum hafi veitt stöðu gegn bæði till. fræðslumálastjóra og hlutaðeigandi skólanefndar eða fræðsluráðs. Ég skapaði mér í upphafi þá starfsreglu að gera það aldrei, heldur að gæta þess ávallt að hafa, annaðhvort fræðslumálastjóra eða meiri hl. skólanefndar eða fræðsluráðs á bak við þá veitingu sem ég framkvæmdi, ekki vegna þess, að réttur menntmrh. sé ekki ótvíræður til þess að veita stöðuna eftir beztu samvizku og ég tel, að þeirri reglu ætti ekki heldur að breyta. Þessu vildi ég líka vekja alveg sérstaka athygli á, að í þessum efnum hefur, án þess að nokkrar sérstakar reglur hafi verið settar, nokkrar bindandi reglur hafi verið settar, tvímælalaust stefnt í rétta átt og til hins betra. Það hefur verið hægt með hóflegri og skynsamlegri framkvæmd, án þess að bindandi reglur væru fyrir hendi, sem ég tel að væri mjög erfitt að setja og gætu í mörgum tilfellum skapað meira ranglæti en regluleysi, ef því fylgir réttlæti. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að þær deilur, sem fyrr á árum urðu um embættaveitingar, og þá ekki sízt t.d. á sviði skólanna, voru skólastarfinu mjög skaðlegar, skólastjóra- og kennarastéttinni til tjóns og til trafala í starfi, og þess vegna tel ég tvímælalaust hafa horft til mikilla bóta, að þessar deilur skuli nú í reynd svo að segja algerlega vera úr sögunni. Ég tel, að íslenzkum skólum og íslenzkri kennarastétt hafi fátt verið betur gert á undanförnum áratug en einmitt þetta, að firra skólana, firra skólastjórastéttina, firra kennarastéttina hinum stórskaðlegu og mjög hvimleiðu deilum, sem áður fyrr áttu sér alltof oft stað um veitingar embætta á þessu mikilvæga sviði þjóðlífsins.



Herra forseti. Það hafa nú þegar orðið miklar umr. um þær fsp., sem hér liggja fyrir, og ég sé út af fyrir sig ástæðu til að fagna því. Þó eru nokkrir þættir þessa máls, sem ég tel enn rétt að víkja að og leggja nokkra áherzlu á. Í fyrsta lagi vil ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þær upplýsingar, sem fram hafa komið í svarræðum hans, og þá einkum þær, sem telja má að feli í sér nokkur nýmæli varðandi gerð Norðurlandsáætlunar. Þar vil ég sérstaklega minna á þau ummæli hæstv. ráðh., sem hnigu að því, að nú væri ætlunin að fella inn í þessa áætlunargerð ýmis verkefni, sem bíða á sviði opinberra framkvæmda, eins og t.d. í skólamálum, samgöngumálum og heilbrigðismálum, svo að nokkuð sé nefnt. Í þessum efnum eru vissulega mörg þýðingarmikil verkefni framundan, sem úrlausnar bíða norðanlands, og ég get ekki tekið undir þau ummæli, sem féllu hjá einum hv. þm. hér fyrir hálfum mánuði, þar sem hann lýsti efasemdum sínum um það, hvort rétt væri að fella þessa þætti inn í Norðurlandsáætlun. Tæplega þarf að eyða orðum að gildi slíkra framkvæmda. Menntun æskunnar miðar að því að leggja gull í lófa framtíðarinnar, og greiðum samgöngum má líkja við lífæðar alls athafna- og menningarlífs í landinu. Þeir, sem hafa séð þau stórvirki, sem unnin hafa verið í samgöngumálum Vestfjarða eftir Vestfjarðaáætlun, geta sannfærzt um gildi slíkra landshlutaáætlana, og ég legg áherzlu á að ég tel ávinning að því, að Norðurlandsáætlun spanni yfir hina ýmsu þætti í stærri framkvæmdum Norðurlands. Hitt er svo annað mál, að allir eru sammála um, að verkefnin séu brýnust á sviði atvinnulífsins. Sú skilgreining, sem hæstv. fjmrh. lýsti, á hlutverki Norðurlandsáætlunar á því sviði er ekki í mínum augum nein nýjung. Ég hef alltaf litið svo á að hlutverk hennar á því sviði væri að mynda ákveðinn ramma, sem markaði æskilega þróun í uppbyggingu atvinnulífsins í þessum landshluta„ og útvegun fjármagns til þess að styðja að framgangi þeirrar þróunar. Það er alkunna, að atvinnuástand á Norðurl. v. hefur um langt árabil verið lakara en annars staðar á landinu, og ég ætla, að nokkuð liggi í augum uppi, hvað þar hefur mestu um valdið, og fer ég ekki langt út í það, en það blasir við, að á þessu árabili hefur sjávarafli þorrið, ýmist alveg eða að verulegu leyti, á miðunum fyrir Norðurl. v. Nægir þar að minna á, að síld hefur ekki veiðzt í nálægt 20 ár svo að nokkru nemi á Húnaflóasvæðinu. Í byrjun er það þýðingarmikið að efla og treysta þau atvinnufyrirtæki, sem þegar eru starfandi, og nýta þau mannvirki, sem fyrir hendi eru. Í því efni er það e.t.v. nauðsynlegast að auka hráefnisöflun síldar- og fiskiðjufyrirtækjanna, og ef framhald verður á aflaleysi því, sem ég lýsti hér áðan og ríkt hefur á miðunum fyrir Norðurl. v. um árabil, er tæpast um aðrar leiðir að velja en flutning á þessu hráefni af fjarlægum miðum. Það er vissulega rétt, að áætlanagerð án fjármagns þjónar litlum tilgangi. En Atvinnujöfnunarsjóður, sem stofnaður var með l. frá 1965, ef ég man rétt, hefur að bjóða verulegt fjármagn og hefur auk þess víðtækar lánsheimildir, sem ætla verður, að notaðar séu, ef ráðizt er í stórverkefni á vegum þessarar áætlunar. Ef fjármagn er fyrir hendi, séð er fyrir nægilegu fjármagni, óttast ég ekki það, að forustan heima fyrir bregðist. Hún mun verða til staðar og nýta þá möguleika, sem skapast með gerð þessarar áætlunar og fjármagnsöfluninni. Ég vil að lokum leggja á það áherzlu, að þangað til þessi áætlun tekur gildi myndist ekki neitt tómarúm í því að vinna að því, að áfram verði tryggður rekstur þeirra fyrirtækja, sem halda gangandi atvinnulífinu í þessum landshluta og styðja hverja skynsamlega viðleitni þar til úrbóta. Vegna þess einnig að borið hefur nokkuð á óánægju vegna þess dráttar, sem orðið hefur á gerð Norðurlandsáætlunar, vil ég þó láta það í ljós, að ég tel, að mestu varði, að vel sé til hennar vandað. En þó má ekki draga, að þeim framkvæmdum sé hraðað, og ég vil ætla og treysti því, að svo verði, þar sem til þessa starfs hefur nú valizt sérstakur starfsmaður. Og ég vil um leið láta sérstaka ánægju mína í ljós með það, að þessi starfsmaður er gerkunnugur vandamálum atvinnulífsins í sjávarplássum og þorpum á Norðurlandi, og ætla, að hann muni reynast þar nýtur starfsmaður, og einnig því, að hinn sé staðsettur á Norðurlandi, á því svæði, sem markar hans starfssvið. Því vil ég einnig fagna.



Herra forseti. Norðurlandsáætlun er nú búin að vera hér til umr. á þremur fundum hv. Sþ., og finnst e.t.v. mörgum nóg um, og ég skal ekki lengja mikið þessar umr. En þegar þetta mál var síðast á dagskrá ræddi ég nokkuð um vandamál Norðlendinga í atvinnu- og efnahagsmálum, og ég leyfði mér að rifja upp möguleikana, sem voru fyrir hendi hvað snerti atvinnufyrirtæki ríkisins á Siglufirði, og að þau gætu látið í té mun meiri atvinnu, ef öðruvísi væri á málum haldið hvað snertir hráefnisöflun og markaðsleit. Ég ræddi einnig um síldarflutninga frá fjarlægum miðum og fer því ekki frekar út í þá sálma hér, en þó vil ég minna á það, að síldarflutningaskipið Haförninn hefur verið alveg sérstök lyftistöng á síðasta ári, ekki einvörðungu fyrir Síldarverksmiðjur ríkisins, sem það flutti afla til, heldur og fyrir verkafólkið, sem vann að nýtingu þess afla, sem Haförninn kom með, og síðast og þá ekki sízt fyrir þjóðarbúið í heild. Og ég vil nota þetta tækifæri hér til að undirstrika það, að þeir erfiðleikar, sem hafa skapazt í atvinnu- og efnahagslífi norðanlands og Norðlendinga, eru ekki einkamál þeirra, heldur mál allrar þjóðarinnar. Og þegar verið er að ræða um að reisa við úr rústum þar hrunið efnahagslíf, er það stórþjóðmál, sem er á ferðinni, en ekki einvörðungu mál Norðlendinga. Það er því miður víðar, sem vantar hráefni, en á Siglufirði. Það eru víða til hraðfrystihús og verksmiðjur, sem bíða eftir því að fá hráefni til vinnslu. Á Sauðárkróki og Hofsósi eru hraðfrystihús, sem vantar verkefni. Ég minnti á það síðast fyrir viku, að Sauðkræklingar væru að reyna að kaupa sér skip, og ég vona, að það takist. Hefur ríkisstjórnin tekið vel í það mál, og vonum við, sem förum hér á Alþ. með málefni Skagfirðinga, að það verði að veruleika ekki síðar en í næsta mánuði. Þá vil ég einnig minna á það, að vinnufúsar hendur Hofsósmanna þyrftu að fá eitthvað til að starfa og til að viðhalda byggð í þeim gamla verzlunarstað, sem er með þeim elztu á Íslandi. Þá vil ég leyfa mér einnig í sambandi við þessar umr. að minna á, að í landbúnaðarhéruðum eins og Skagafirði og Húnavatnssýslu þarf fyrr en seinna að staðsetja og byggja verksmiðju, er fullvinni ull og gærur til notkunar innanlands og til útflutnings, svo að eitthvað sé nefnt, sem kallar að í iðnaðarmálunum. Ég verð að segja það, að það er ekki sársaukalaust fyrir Íslendinga að sjá svo að segja allar gærur fluttar úr landinu óunnar, í stað þess að fullvinna þær hér heima. Ég held, að ég fari rétt með það, að á síðasta ári voru fluttar út 700 þús. gærur af 800 þús., sem til féllu. Sama er að segja um ullina. Helmingur af allri ull, sem til fellur í landinu, er fluttur út, en á sama tíma, sem þetta skeður, sér maður flutt til landsins alls konar garn og band og ýmsar skinnavörur frá erlendum þjóðum. Þetta er búið að vera svona í meira en 50 ár. Þetta er búið að vera svona síðan landbúnaður hófst hér á Íslandi, og þó að engan undri það, að engin breyting varð nú fram að aldamótunum síðustu, er það ískyggilega í sama farinu síðustu hálfa öld. Það er mikið átak að byggja upp slík iðjuver sem þau, sem ég minntist hér á og mörg önnur, sem þurfa að rísa upp í Skagafirði og Húnavatnssýslum til að tryggja þar blómlega og vaxandi byggð, en ég vona, að Norðurlandsáætlunin geri meira en að benda á að slík iðjuver þurfi að koma upp á þessum stöðum, heldur verði þar um að ræða ákvæði um bein afskipti ríkisvaldsins álíka eins og 1930, þegar ríkið hóf starfrækslu Síldarverksmiðja ríkisins. Það er í raun og veru alveg sambærilegt. Þá hafði síldin alltaf verið eða að mestu seld útlendingum til vinnslu og var lítið unnin hér í landi, en þá urðu þáttaskil í þeirri sögu fyrir tilstuðlan ríkisvaldsins, og ég vona, að álíka þáttaskil verði einnig á landbúnaðarsviðinu fyrr en seinna. Ég ræddi fyrir viku síðan hér í Sþ. um Skagaströnd, og ég leyfi mér að minna enn á Skagastrandarmál. Þau eru í ólestri. Þar er hvað mest atvinnuleysi á Norðurlandi. Höfnin hefur orðið fyrir áföllum, og hefur lítið við hana verið gert, og það var einmitt til þessarar byggðar, sem fólk var hvatt til að flytja búferlum, því að þar ætti að byggja upp stóran kaupstað. Ég trúi ekki öðru en eftir þessum stað, sem átti að verða svo stór, verði munað í áætlun sumarsins. Ég lýk svo máli mínu með því að segja, að ég er ekki einn þeirra, sem telja miður farið, að útibú hafi verið stofnsett á Akureyri frá Efnahagsstofnuninni og að Norðurlandsáætluninni verði lokið þar. Það á að vera og er kappsmál Norðlendinga, og ég vil alveg undirstrika það hér, - það er kappsmál Norðlendinga, að staðsettar verði sem flestar stjórnsýsluskrifstofur eða útibú þeirra á Norðurlandi. Og að gefnu tilefni vil ég taka undir það, sem síðasti ræðumaður sagði hér, að ég treysti þeim manni, sem hefur verið settur til þess að ljúka Norðurlandsáætluninni, til að vinna það verk, og ég vona og læt það verða mín síðustu orð, ég vona að Norðurlandsáætlunin verði sannkallað óskabarn. sem mikils má af vænta, þegar hún sést.



Herra forseti. Það var eitt atriði, sem gaf mér tilefni til að taka lítils háttar þátt í þessum umr., en hv. síðasti ræðumaður talaði um nauðsyn þess að koma upp iðjuverum á landbúnaðarsviðinu í sambandi við Norðurlandsáætlunina og nefndi í því sambandi sútunarverksmiðju. Og það má vel vera, að reyndin verði sú. En ég hef áður varað við því hér á þingi og vara enn við því í sambandi við byggðaáætlanir og tal þm. um það að gefa landsfólkinu undir fótinn meira en góðu hófi gegnir um það, hvaða möguleika það geti eygt í einu eða öðru tilliti. Hér var á sínum tíma skipuð atvinnuaukningarnefnd eftir till. þm., og hún starfaði á vegum iðnmrn. og skilaði bráðabirgðayfirliti. Það voru ýmsar till., sem þar komu fram, en þó reyndist það svo, að þegar til átti að taka, var það allt saman eitthvað bundið meira og minna við hráefni úr sjávarafurðum. Það var talað um sútunarverksmiðju, og það var talað um fleiri iðngreinar En þar var lítt hönd á festandi, en af þessari n. var svo síðar talið, að við hefði tekið gerð Norðurlandsáætlunar á vegum Efnahagsstofnunarinnar, og var því ekki um frekari nál. að ræða af hálfu þessarar nefndar. Í sambandi við sútunarverksmiðju vil ég, að það komi fram, að Sauðkræklingar höfðu haft áhuga á því að koma upp slíku iðjuveri, stóriðjuveri, og fengið í lið með sér kunnáttumann til þess að vinna að áætlunargerð á þessu sviði. En skömmu eftir að hann hafði hafið starfsemi sína, leitaði iðnaðarnefnd frá Sauðárkróki til iðnmrn. og fór þess á leit, að það tæki við rannsókn þessa máls. Það var fúslega gert og í samráði við Iðnaðarmálastofnunina, en Jón Kristgeirsson, íslenzkur maður, sem búsettur hefur verið í Hollandi, var sá, sem upphaflega hafði verið talað um að athugaði málið af hálfu Sauðkræklinga. Var honum falið þetta verkefni af hálfu iðnmrn. Hann vann að málinu á annað ár og skilaði mjög ýtarlegu áliti um sútunarverksmiðju og þá möguleika, sem væru fyrir hendi til þeirra hluta. Þessi ýtarlega grg. var svo lögð fram á sínum tíma í iðnþróunarráði og einnig látin í té Félagi ísl. iðnrekenda, til þess að þau gætu komið henni á framfæri, og ég held, að einnig hafi verið fullkomlega séð til þess, að þeir, sem helzt hafi haft með þessi mál að gera hér, hafi haft aðgang að þessari skýrslu. Nú er það svo, að þótt þessi ýtarlega skýrsla hafi verið samin og að það liggi fyrir samkv. henni áætlun um kostnað við að koma upp slíkri sútunarverksmiðju og einnig áætlun um rekstur hennar, hefur þetta ekki af neinum verið talið girnilegt enn þá, en það hafði staðið svo, þegar þessi athugun var sett í gang, að fjöldi manna hafði þá beðið um smálán hjá Framkvæmdabankanum, af því að þeir höfðu í hyggju að koma upp sútunarverksmiðjum, og nokkrar minni sútunarverksmiðjur hafa komizt upp á síðustu árum hér á landi, en með mjög vafasömum árangri. Þegar Jón Kristgeirsson var hér á s.l. hausti, var þetta mál sérstaklega rætt í iðnþróunarráði og í undirnefnd iðnþróunarráðs, og þegar hann fór af landi burt, ég held, að það hafi verið í nóv. eða eitthvað um það leyti eða a.m.k. á haustmánuðunum, fékk hann það verkefni og erindisbréf frá iðnmrn. að leita eftir því, hvort erlendir aðilar hefðu hug á því að reisa hér í samvinnu við Íslendinga sútunarverksmiðjur í stórum stíl og leggja þar til bæði fjármagn og kunnáttu að sínu leyti, og ef um það væri að ræða, að hann kæmist að raun um, að vilji kynni að vera fyrir hendi hjá slíkum erlendum aðilum, sem um áraraðir og áratugi og um langan tíma hafa rekið stórar sútunarverksmiðjur úti í löndum,. að hann gerði þá aðvart. Það virðist vera sá minnsti vilji, sem þeir þurfa að sýna, að þeir komi hingað til lands til viðræðna við Íslendinga. Var þá hugmynd iðnmrn. að stefna saman þeim aðilum, sem hafa helzt að þessum málum unnið fram að þessu, til viðræðna við slíka aðila. Það hefur ekkert borizt enn frá Jóni Kristgeirssyni um það, að neinir möguleikar séu til þess eða að það séu horfur á því, að erlendir aðilar, sem að þessum málum hafa unnið, telji, eins og nú standa sakir, líklegt eða efnilegt að setja upp stóra sútunarverksmiðju hér á landi. Og það hafa þeir sagt mér, sem hafa haft með þessi mál að gera, t.d. fyrir hönd S.Í.S., að þeirra iðnaður á þessu sviði hafi ætíð verið þröngur og ekki sízt á síðari árum, og kunnugt er, að margar af stærstu sútunarverksmiðjum í Evrópu hafa verið lagðar niður eða nokkrar af þeim allra stærstu, vegna þeirrar samkeppni, sem þessi iðnaður hefur lent í við gerviefni, eins og kunnugt er. Allt þetta vil ég, að menn hafi í huga. Málið er þegar mjög ýtarlega rannsakað, og vissulega mun Efnahagsstofnunin og þeir aðrir, sem vinna á vegum Norðurlandsáætlunarinnar, geta haft aðgang að þeirri rannsókn, sem þarna hefur verið framkvæmd, en því miður eru miklu minni horfur á því, eins og nú standa sakir, að hér sé um mjög líklegan atvinnuveg að ræða, en margir hafa ætlað. Ég skal hins vegar ekki draga úr áhuga og vilja manna til þess, að slíkar atvinnugreinar komist upp og séu fullrannsakaðar, en það er þó nauðsynlegt, þegar liggur fyrir jafnýtarleg rannsókn og þegar hefur verið gerð í þessu máli og því miður jafnvafasamar horfur á, að hér geti verið um mikla atvinnuaukningu fyrir landsfólkið að ræða á Norðurlandi, eins og hér er verið að tala um, þá er, held ég, nauðsynlegt, að fram komi það, sem ég nú hef verið að seg;ja, svo að menn tengi ekki of miklar vonir við það og verði þá fyrir vonbrigðum, sem ástæðulaus væru. Þetta er nú búið að standa yfir í 2-3 ár, og það hafa verið bundnar miklar vonir við, að slík stór sútunarverksmiðja gæti risið á Norðurlandi, t.d. á Sauðárkróki eða einhverjum héruðum þar um kring, þar sem mikil fjárrækt er, en því miður hefur sú vitneskja sem iðnmrn. hefur fram til þessa borizt á grundvalli ýtarlegrar rannsóknar, fremur dregið úr því, að hægt sé að búast við, að hér sé um mikla úrlausn að ræða í sambandi við nýjar atvinnugreinar eða atvinnuaukningu.



Herra forseti. Umræður hafa orðið allmiklar um þetta mál, og ég ætla ekki að bæta neinu verulegu þar við. En ég hafði kvatt mér hljóðs fyrir viku og ætlaði þá að drepa á einhver atriði, sem þá voru í huga mínum, en hafa nú eitthvað hripað niður. Ég man ekki svo glögglega allt, sem fram hefur komið, en þó eru viss atriði, sem mig langar til að minna á og ég tel í þessu sambandi, miðað við þá fsp., sem hér hefur verið gerð, að það sé rétt að drepa á og ég vil rifja upp. Og það er m.a. það, sem upplýst var raunar í svari hæstv. fjmrh., að Norðurlandsáætlunin, sem nú er um rætt, á sér þann aðdraganda, að gert var samkomulag í júnímánuði 1965, að því er mig minnir, eða 1964 við Alþýðusamband Norðurlands um það, að gerð skyldi slík áætlun um atvinnulega uppbyggingu á Norðurlandi. Þetta var sem sagt eins konar samkomulag þá við verkalýðsfélögin norðanlands. En svo kemur það fram í ræðu hæstv. fjmrh., að lítið sem ekkert er gert í þessari áætlunargerð frá því í júní 1965, má ég segja, fram í marz 1966, en þá tekur Efnahagsstofnunin þetta mál að sér, og ráðinn er sérstakur maður til þess að hafa verkið með höndum, og sá maður er Bjarni Einarsson viðskiptafræðingur og starfsmaður Efnahagsstofnunarinnar. Bjarni vinnur síðan að þessu máli, að því er virðist einvörðungu eða mikið til frá því í marz 1966 og líklega fram í marz 1967, því 1. apríl 1967 er hann ráðinn bæjarstjóri á Akureyri, og raunar var það vitað snemma upp úr áramótum, að Bjarni mundi hverfa frá störfum hjá Efnahagsstofnuninni og taka starf sem bæjarstjóri á Akureyri frá 1. apríl. Frá 1. apríl 1967 og fram að þessum tíma hygg ég, að ekkert hafi verið gert, ekkert hafi verið unnið í þessari áætlun, engum sérstökum manni verið falið það verkefni sérstaklega að vinna að áætluninni. Mér telst svo til, að það séu liðnir 32 mánuðir eða svo síðan samkomulagið var gert um Norðurlandsáætlunina, og þar af hefur verið unnið 12 mánuði að áætluninni að nokkru gagni. Það eru þessi atriði, sem ég sérstaklega rek augun í og mér finnst ástæða til að benda á án þess að ég ætli að fara að hefja miklar umræður um atvinnumálin á Norðurlandi. Það er búið að gera það mjög rækilega, og ég veit ekki, hvort ég bæti þar nokkru við. Það er þetta, sem ég vil sérstaklega benda á að hér hefur verið unnið mjög slæglega og það er áberandi, hve mikill seinagangur hefur verið á þessu máli, og það er vonandi, að þegar nú er aftur búið að ráða nýjan mann til þess að fara með þessi mál, hann á að taka til starfa í vor, að því er sagt er, þá er vonandi, að málið gangi hraðar fyrir sig en verið hefur hingað til, þar sem segja má, að öllum þessum tíma hafi að miklu leyti verið eytt til lítils sem einskis. Um Norðurlandsáætlunina og landshlutaáætlanir almennt vil ég aðeins segja það, að vissulega gerum við okkur miklar vonir um, að slíkar áætlanir komi að gagni, og ekki aðeins það, við megum telja það fulla vissu, að slíkar áætlanir verði til verulegs gagns fyrir atvinnulega uppbyggingu í landshlutunum og yfirleitt fyrir framfarir í landshlutunum, ef þannig er að áætlunum staðið, að þær séu meira en pappírsgagn eitt, ellegar um mjög afmörkuð svið. Hér verður að standa myndarlega að verki og gera áætlanir, sem eru allvíðtækar að efni, ekki efnisrýrar, því að það, sem ræður framförum á einum stað í einu landi, einum landshluta, héraði eða hvar sem er, er það, að alhliða framfarir eigi sér stað, bæði atvinnulegar framfarir og félagslegar og menningamegar framfarir. Vitanlega er hér atvinnan undirstaðan, en hitt er líka augljóst, að það, sem lýtur að hinu félagslega og menningarlega, skiptir einnig höfuðmáli. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, herra forseti, enda er tími minn þrotinn.



Herra forseti. Það eru örfá orð. Ég hlustaði ekki á ræðu hæstv. fjmrh. um daginn að öllu leyti, en mér var sagt, að komið hefði fram hjá honum, að þessi Norðurlandsáætlun ætti fyrst og fremst að snúast um samgöngumál og skólamál, en ekki nema að litlu leyti um atvinnumál. Það er allt vel um samgöngumál og skólamál, en ég hygg, að við ættum að vera menn til að leysa það nokkurn veginn án aðstoðar í heimabyggðum og á þingi og með aðstoð ráðuneytanna. Samgöngumál þjá okkur ekki svo mikið í okkar kjördæmi. Það er búið að koma vegi til Siglufjarðar. Vegirnir eru raunar ekki góðir, en ekkert verri hjá okkur en öðrum. Það er búið að koma vegi til Ólafsfjarðar. Skólamálin mættu eðlilega vera betri. Þó er þetta allt í áttina. Það er verið að reisa myndarlegan gagnfæðaskóla á Sauðárkróki. Það er verið að reisa myndarlegan skóla á Reykjum á Reykjabraut. Þetta þjáir okkur ekki svo mikið, og við getum leyst þessi mál, þingið, ráðh. og heimabyggðirnar; en atvinnumálin - það eru mál, sem þarf að leysa. Ég er ekki hneigður fyrir smjaður. Það er verið að hæla því, að nú sé verið að styðja dreifbýlið með því að hafa einhvern mann norður á Akureyri, sem vinnur í þessu. Ég satt að segja get ekki verið að svona smjaðri. Því ráðizt þið ekki á guð almáttugan fyrir að hafa ekki fært einhvern hluta af heilanum fram í fingurgómana eða niður í tærnar? Höfuðborg er höfuðborg og hér er samgöngumiðstöð landsins. Ég vil miklu heldur hafa mann hér, sem ég get talað við, heldur en einhvern mann, sem ég veit, að heitir Lárus og er norður á Akureyri og enginn getur haft tal af. Satt að segja hélt ég, að það væri nú eðlilegra, þegar á að leysa svona mál, að það sé ekki tekinn neinn maður af lista eða einhver smali fyrir einhvern ákveðinn flokk til að láta vinna úr málunum. Þeir voru búnir að láta nefnd ferðast um og kynna sér málin, Bjarna nokkurn og Jónas Haralz og fleiri góða menn og Þóri, held ég. Þetta voru allt viti bornir og góðir menn, svo er bara þetta tekið úr höndum þeirra og fært til einhvers Lárusar, sem var á einhverjum lista, sem Magnús Jónsson hefur verið 2. maður á í Norðurlandskjördæmi eystra. Það er allt vel um dreifbýlið. Jú, þeir fóru að setja einhvern mann norður á Siglufirði til að útbýta einhverjum aurum, sem átti að vera uppbót á fiskinn. Ég gerði þá út á Skagaströnd. Afleiðing: Ég hef engan eyri fengið. Vegsami þeir, sem vilja vegsama, en ég held, að þetta styrki okkur lítið. Við þurfum að efla atvinnulífið í þessum byggðum, en ekki að fá einhvern mann, sem úthlutar aurum, eða einhvern mann, sem á að fást við atvinnumál og enginn maður getur talað við. Það er ekki það, sem við þurfum að vinna að. Vitanlega er þetta okkar eigin sök að rífa þetta ekki upp, en ef menn eru ekki færir um það eða gera það ekki, þarf að rétta þeim hjálparhönd, og ég er búinn að margtaka það fram. Við þurfum að stunda togveiðar þá árstíma, sem hagstæðastir eru á Norðurlandi, því að það er eini útvegurinn, sem getur borið sig. Við þurfum að afla hráefnisins á skynsamlegan hátt. Það er allt vel um að flytja síld til Siglufjarðar. Það er allt vel um að nýta þau atvinnutæki, en við þurfum bara meira. Ég er búinn að margbenda á þetta. Við þurfum hentug skip. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka fjmrh. það, að hann studdi Sauðárkróksbúa í því, að þeir geta keypt togbát. Ég vil þakka honum fyrir það. Hann gerði það af vinsemd og skilningi. Þrátt fyrir það, að ég tek það fram, að þar hafi fleiri menn unnið, þá lagði hann þar lóð á metaskálarnar. Við verðum að líta á aðalatriðin, en ekki aukaatriðin. Atvinnulífið verðum við að efla með hráefnisöflun á hagkvæman hátt. Þetta er það eina, sem gildir. Þetta er það eina, sem fólkið biður um, og það eina, sem fólkið þráir. Við getum leyst okkar skólamál og vegamál í félagi og þurfum engan Lárus til þess, en við þurfum samræmda áætlun. Það þarf að koma rekstri frystihúsanna á heilbrigðan grundvöll og skynsamlegan. Við þurfum að hafa hentugan skipakost og hentug veiðarfæri, þannig að fólk geti haft nóg að gera, og svo verður heilinn að vera í höfðinu, hvorki í tám eða fingrum. Það er bara eðli líkamsbyggingarinnar. Það eru fyrst og fremst atvinnumálin, sem við þurfum að fá leyst og höfum þörf fyrir, annars er það að taka á aukaatriðunum, en ekki aðalatriðunum. Hitt getum við leyst sjálfir með hjálp góðra manna og með því að aðstoða hver annan. Og vafalaust getum við þetta. T.d. á Húsavík, þar eiga þeir miklu styttra á miðin. Þeir geta notað sína smábáta. Þeir spjara sig. Við eigum lengra á miðin, og því miður hefur komizt pólitík og flokkadráttur inn í starfsemina í mínu kjördæmi, og þeir hafa unnið hver öðrum skaða þannig, því sannleikurinn er sá með þessi byggðarlög, að ef þau hjálpast ekki að að leysa sín vandamál og horfa yfir smávegis kryt og erjur, getum við ekki leyst þau, við höfum ekki efni á því. Við þurfum sem sagt að koma okkar útgerðarmálum á gott horf. Svo get ég ómögulega tekið undir þennan sífellda barlóm um þetta blessað kjördæmi. Sannleikurinn er sá að Skagafjörður og Húnavatnssýslur eru einhverjar þær indælustu sýslur, sem til eru á landinu. Þar er veðráttan bezt, þar hefur jafnan verið búið jafnbezt á Íslandi. Og þó að sjávarþorpin hafi ekki getað aflað sér hráefnis eins og skyldi og rekstur á frystihúsunum hafi ekki verið að öllu leyti hagkvæmur og síldin hafi í bili lagzt frá landi, skulum við ekki örvænta. Raunverulega þarf ekkert nema framtak og kjark og lítils háttar aðstoð, þá er þetta allt í góðu lagi. Sem sagt, það er þara að halda skynsamlega á málum. Héruðin eru góð, fólkið er vel stætt, og engir eiga meira í innlánsdeildum en bændurnir í þessum héruðum.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð út af ræðu hv. síðasta ræðumanns, sem kannske gerist nú ekki mikil þörf á að svara. Hann svaraði sér dálítið sjálfur í lokin um það, að það væri í rauninni lítið að á Norðurlandi, þó að í upphafi segði hann, að það, sem allt ylti á, væri það, að atvinnumálin væru leyst, vegna þess að skólamál og samgöngumál mundu leysast nokkuð af sjálfu sér, ef þm. og ríkisstj. stæðu að því. Að vísu finnst manni það þá nokkuð, sem til þarf að koma, og ég er ósköp hræddur um, að Norðurlandsáætlun út af fyrir sig mundi ekki leysa atvinnumálin, ef ekki kæmu til þing og stjórn, því að það þarf nú líka að koma til eitthvert fjármagn til þess að leysa þau mál. Eins og hv. 3. þm. Norðurl. e. sagði, er áætlun sem þessi góð út af fyrir sig, eins og ég hef áður sagt, en hún er vinnuplan, nauðsynlegt vinnuplan. En það, sem auðvitað þarf til að koma, er, að það sé auðið með skynsamlegum hætti að byggja upp fyrirtæki á þessum stöðum og leysa úr atvinnuvandamálunum þar. Og það, sem skiptir þar máli, er tvennt: Annars vegar að sjálfsögðu fjármagn, sem til þarf að koma, hins vegar framtak aðila heima fyrir í byggðunum til þess að standa að atvinnuuppbyggingunni með þeirri aðstoð, sem auðið er að veita, og að það verði lögð áherzla á að reyna að byggja upp á þessum stöðum arðbær fyrirtæki fyrir þjóðarheildina. Það er alveg rétt, sem hæstv. iðnmrh. gat hér um, að því miður hefur okkur of oft sézt yfir það í okkar litla þjóðfélagi að kanna til hlítar, hvað væri arðbært, að það væri í fullu raunsæi skoðað niður í kjölinn, hvort fyrirtækin væru líkleg til að ganga eða hvort þau yrðu eilíflega á framfæri sem vandræðafyrirtæki. Ég skal ekki fara lengra út í þá sálma. En mér datt í hug út af ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v., að ég hélt nú ekki að mikil hætta væri á að hann félli í þá gryfju að hafa Tímann að leiðarljósi í því, sem hann teldi, að aðrir hefðu sagt hér í þinginu. Hann var ekki viðstaddur, að því er mér skilst, þegar ég flutti mína ræðu, hefur hins vegar flett upp í Tímanum og séð, hvað þar var sagt, að ég hefði sagt, og ég skil þá vel, þó að hann fari ekki nákvæmlega rétt með, úr því að hann hefur slíka heimild. Ég nenni nú varla í þriðja skipti að fara að taka það fram, að auðvitað er það fjarri öllu lagi, að ég hafi sagt, að það væru ekki atvinnumálin á Norðurlandi, sen skiptu máli, þau væru algert aukaatriði í þessu. Þetta er algjörlega út í hött og leiðinlegt að þurfa alltaf að vera að endurtaka þetta.  Varðandi það svo, að heilinn sé hér í Reykjavík og þar eigi hann að vera, það er út af fyrir sig alveg rétt, en ég hygg, að hv. þm. sé nú það vel að sér í heilsufræði, að hann viti, að það þurfi skilaboð til heilans til þess að hann viti, hvernig viðbrögðin þurfi að vera. Til þess eru taugar líkamans, og þær liggja út til hinna ýmsu stöðva, og sama gildir hér um Norðurlandsáætlunina. Áætlunin er um framkvæmdir á Norðurlandi og því ekkert óeðlilegt, að þar sé staðsett sú athugun, sem á að fara fram á þeim málum. Vitanlega verður svo endanlega gengið frá þessari áætlun hér í Efnahagsstofnuninni, og í áætlunargerðinni er beinlínis gert ráð fyrir því, að ekki eigi að hafa samband við þm. um þetta fyrst og fremst, heldur eigi að hafa samband í áætlunargerðinni við verkalýðsfélögin eða launþegafélögin og sveitarstjórnirnar á þessu svæði, enda kom það fram hjá öðrum hv. ræðumanni hér, hv. 1. þm. Norðurl. e., að hann varpaði fram þeirri hugmynd, hvort það væri ekki jafnvel eðlilegt, að þetta væri á vegum Fjórðungssambands Norðlendinga. Hann er auðvitað miklu nær lagi, sá skilningur, heldur en það, að allir menn, sem séu að vinna eitthvað í þjóðfélaginu að áætlanagerð, á hvaða sviði sem er, eigi að hafa aðsetur í Reykjavík. En svo var það enn eitt atriði, sem ég var í rauninni mjög hissa á hjá þessum hv. þm., sem annars er háttvís maður. Hann kom með dylgjur um það, að þessi ungi maður, sem hefur verið ráðinn í þetta, hafi verið ráðinn þar, vegna þess að hann hafi verið á lista með mér í Norðurl. e. Þessu vil ég mjög harðlega mótmæla. Sá maður, sem var í þessu starfi áður, Bjarni Einarsson, sem er ósköp vitanlegt að hefur ákveðnar stjórnmálaskoðanir, sem ekki eru mínar skoðanir, sinnti þessu máli með ágætum og engin ástæða til að ætla, að hann hafi ekki lagt þar fram sitt lið sem verði mátti. Hann vann þarna mjög gott starf, og hefði vitanlega unnið að þeim málum áfram, ef hann hefði ekki ráðizt til annars starfs, og þá þurfti að leita eftir manni. Ástæðan til þess, að Lárus Jónsson var valinn í þetta starf, er ekki barátta mín, heldur mat forstjóra Efnahagsstofnunarinnar sjálfs, sem stakk upp á þessu, vegna þess að Lárus Jónsson hefur svipaða menntun og Bjarni Einarsson og hefur sérstaklega lagt sig eftir byggðaáætlunum og hefur haft aðstöðu til þess að kynna sér þær erlendis. Ég skal játa, að ég studdi það mjög eindregið, að þessi starfsemi yrði staðsett á Akureyri, af því að mér fannst, að þegar um er að ræða byggðaáætlanir, væri ekki óeðlilegt, að að þeim væri unnið úti á landi. Við höfum oft heyrt það hér í þinginu, og margar raddir hafa komið fram um það, að flytja ætti ýmsar stofnanir út á land, og það er ekkert íslenzkt mál. Það er rætt um það í mörgum öðrum löndum, að það sé æskilegt, að ekki sé allt saman komið í höfuðborginni. Og þegar svona vildi til, að hér var einmitt verið að vinna að sérstökum málefnum landsbyggðarinnar, sem ekki þurfti nauðsynlega að staðsetja hér í Reykjavík, fannst okkur mjög eðlilegt og skynsamlegt að setja þessa starfsemi þarna niður. Og ég er alveg reiðubúinn til að taka ákúrum út af þeirri ráðstöfun, ef það þykir þess virði. En ég get ekki komizt hjá því, og ég vona, að hv. þm. skilji, að það eru eðlileg viðbrögð frá minni hendi, að mótmæla því, að það sé verið að dylgja um það, að þessi ungi maður, sem í þetta hafi ráðizt, hafi eingöngu verið til þess ráðinn, af því að hann hafi verið einhver pólitískur jábróðir minn, en ekki vegna þess, að hann hafi verið talinn til þess sérstaklega hæfur. Það er algjörlega ósatt mál, og ég harma, að þessi mæti þm. skuli hafa tekið sér slík orð í munn.



Herra forseti. Eins og áður hefur komið fram, tel ég, að menn eigi hér rétt á lengri ræðutíma, þar sem um tvær fsp. er að ræða. En ég ætla ekki að tala um það, enda bað ég hér aðeins um stutta aths. Af því að ég hóf þessar umr. fyrir nokkru með fsp., finn ég hjá mér hvöt til þess að segja nokkur orð nú undir lokin, en örfá. Ég vil segja það, að ég tel, að þessar umr. hafi orðið til gagns, ótvírætt til gagns, en af því að nú á þessum fundi og reyndar fyrr hefur verið farið nokkuð út í það af einstökum hv. þm. að nefna eitt og annað, sem eðlilegt væri að yrði í Norðurlandsáætlun, vil ég aðeins minna á það, að það er eitt, sem áreiðanlega þarf að vera í þessari áætlun, sem hún þarf að fjalla um og ekki má undan falla að fjalla um, og það eru raforkumál Norðlendinga. Það er nú þannig ástatt, að aðalraforku stöðin á Norðurlandi, þ.e.a.s. stærsta raforkustöðin, Laxárvirkjunin, er fyrir löngu orðin allt of lítil og það hafa verið settar niður dísilstöðvar til þess að bæta úr því. Dísilstöðvar eru raunar víðar og veitt út frá þeim rafmagni. Þetta er áreiðanlega eitt af því, sem þarf að fjalla um í Norðurlandsáætlun, hvernig á að sjá um það, að Norðurland fái viðunandi raforku og trygga raforku, áður en langt um líður. Og þá einnig í því sambandi, að lokið verði rafvæðingu dreifbýlisins í fjórðungnum, sem hefur auðvitað mikla þýðingu í sambandi við það að tryggja byggð í sveitum. Ég skal ekki nota um of þennan aths.-tíma, sem hæstv. forseti veitti mér, aðeins segja það að lokum í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. sagði á sínum tíma, að hann vonaði eða gerði ráð fyrir, að áætlunin lægi fyrir á þessu ári, sem nú er hafið, að ég teldi mjög æskilegt, að það gæti orðið á miðju árinu, 1. júlí og í síðasta lagi kringum 1. ágúst, sem þessi áætlun lægi fyrir.



Herra forseti. Þessar spurningar eru svo ljósar, að ég álít óþarft að fylgja þeim úr hlaði með nokkrum skýringum. Það er í fyrsta lagi spurt um það, hvaða ríkisstofnanir og ríkisskrifstofur séu í leiguhúsnæði, og í öðru lagi, hvað hver einstök þeirra borgi fyrir leiguna og hverjum hún er greidd. Ég álít, að það sé fróðlegt að fá þetta upplýst, því að það muni sanna réttmæti þeirrar stefnu, að ríkið eigi að keppa að því, að það og stofnanir þess eigi sitt eigið húsnæði.



Herra forseti. Fsp., sem hér er um að ræða, hljóðar þannig: „Hvaða ríkisstofnanir og ríkisskrifstofur eru í leiguhúsnæði? Hvað borgar hver einstök þeirra fyrir leiguna, og hverjum er hún greidd?“ Þó að fsp. virðist í fljótu bragði vera nokkuð ljós, er hún nú samt engu að síður dálítið óljós, vegna þess að það er ekki auðvelt að átta sig á því, hvort átt er við leiguhúsnæði, sem er eign annarra en ríkis og ríkisstofnana, eða hvort er átt við þær leigur, sem bókhaldslega eru greiddar, vegna þess að það eru margar stofnanir, sem leigja í húsnæði, sem ríkið á eða einstakar aðrar ríkisstofnanir. Þar sem það í rauninni gefur ekki rétta mynd nema taka þetta allt með, hef ég valið þann kostinn að svara þessu miðað við það, að taka allar leigugreiðslur ríkisstofnana og einnig þær, sem inntar eru af höndum til ríkisfyrirtækja. Hins vegar er þar ekki um að ræða neinar leigugreiðslur hjá stofnunum, sem búa í eigin húsnæði, við skulum segja stjórnarráðið, sem hefur sitt eigið húsnæði, póstur og sími, að svo miklu leyti sem hann hefur eigið húsnæði, skálar og aðrar slíkar stofnanir, sem eru í eigin húsnæði, heldur aðeins leigugreiðslur, þar sem um greiðslu er að ræða til annarrar ríkisstofnunar eða til einhvers annars aðila, þótt opinber sé, sem á húsnæði það, er viðkomandi stofnun hefur til afnota. Hér er um mikið mál að ræða og í sannleika sagt hefði verið næsta erfitt að svara þessari fsp. án mikilla rannsókna vegna þess að þessar upplýsingar eru ekki til á einum stað, ef ekki hefði viljað svo vel til, að fjárlaga- og hagsýslustofnunin hefur einmitt verið að afla upplýsinga um þetta atriði eins og margt annað, sem verið er að reyna að safna saman heildarupplýsingum um og er talið eðlilegt, að sé til hjá þeirri stofnun, og hefur af þeirri ástæðu reynzt tiltölulega auðvelt að afla þessara upplýsinga til svars þessari fsp., enda þótt ég taki það fram, að það er ekki öruggt, að hér sé um algerlega tæmandi svör að ræða, því að það er ekki hægt að fullyrða, að upplýsingar hafi borizt um allar stofnanir, sem kunna að vera í leiguhúsnæði að einhverju leyti. Ef litið er á rn. sem slík, skiptast þessar leigugreiðslur fyrirtækja, er undir þau heyra, sem hér segir: Á vegum forsrn. og menntmrn. eru greiddar leigur, sem nema 5 millj. 40 þus., ég sleppi hundruðum kr. á vegum utanrrn. 1 millj. 524 þús., atvmrn. 1 millj. 12 þús., dóms- og kirkjumrn. 5 millj. 413 þús., félmrn. 563 þús., fjmrn. sjálfs 7 millj. 777 þús. og deilda þess, Hagstofu Íslands 71 þús. og ríkisendurskoðunar 771 þús., samgm.- og iðnmrn. 3 millj. 37 þús., pósts og síma 2 millj. 735 þús. og loks viðskmrn. 536 þús. Þetta eru samtals 28 millj. 488 þús. En af þessu munu um 9.5 millj. kr. vera leigugreiðslur fyrir húsnæði, sem er eign ríkis eða ríkisstofnana, m.a. í Borgartúni 7, þar sem margar ríkisstofnanir eru nú til húsa, en er rekið sem sjálfstæð stofnun og leiga fyrir það húsnæði miðuð við að standa undir stofnkostnaði, sem að verulegu leyti er í skuld. En eins og ég áður gat um, er hér ekki meðtalin nein húsaleiga fyrir húsnæði þeirra stofnana ríkisins, sem eiga sitt húsnæði sjálfar. Það er nokkuð mikið mál að svara fsp. í einstökum atriðum að öðru leyti, en ég held, að það sé þó ekki mjög mikill lestur, og ég vil ekki skjóta mér undan að svara því, og mun ég þá svara því, hvaða stofnanir er um að ræða, og skýra frá húsaleigugreiðslunni og leigusala. Vitanlega verð ég að taka það fram, að húsaleigugreiðslan sem slík gefur ekki mikla hugmynd, nema menn viti, hver er stærð húsnæðisins, og ég get því látið fylgja hér með einnig upplýsingar um það. Það er í fyrsta lagi: Háskóli Íslands leigir 70 fermetra hjá Kristínu Pálsdóttur í Tjarnargötu 44 og greiðir 39.480 kr. Sami aðili leigir 240 fermetra í Tjarnargötu 26 hjá Tjarnargötu 26 s/f fyrir 244.800 kr. Menntaskólinn við Lækjargötu í Reykjavík leigir í Laufásvegi 7, Þrúðvangi, eigandi Framkvæmdasjóður Íslands, 5 kennslustofur, og ársleiga er 132 þús., húsnæði til leikfimikennslu í íþróttahúsi Jóns Þorsteinssonar 110 þús. kr., íþróttahúsi Háskólans 12.800 kr. og Íþróttahöllinni 25.600 kr. Tækniskóli Íslands, sem nú hefur þó eignazt sitt eigið húsnæði, en þetta eru upplýsingar frá s.l. ári, 377 fermetra í sjómannaskólahúsinu fyrir 162 þús. kr. Vélskólinn í Reykjavík 2500 fermetra í sjómannaskólahúsinu fyrir 355 þús. kr. Upptökuheimilið í Kópavogi 143 fermetra í Kópavogshæli fyrir 68.600 kr. Fræðslumálastjóraembættið, íþróttafulltrúi ríkisins og bókafulltrúi ríkisins 331 fermetra fyrir 254 þús. í Borgartúni 7, sem er eign ríkissjóðs. Fræðslumyndasafn ríkisins 126 fermetra í Borgartúni 7 fyrir 96.200 kr. Fjármálaeftirlitsmaður skóla á Skólavörðustíg 12 130 fermetra hjá Friðrik Þorsteinssyni fyrir 81 þús. Ríkisútgáfa námsbóka 227 fermetra hjá Guðrúnu Helgadóttur, Tómasi Jónssyni og Ásgeiri Ólafssyni fyrir 95.340 kr. Landsbókasafnið 16 fermetra fyrir 11 þús. hjá Valgerði Björnsdóttur, Hverfisgötu 12. Landsbókasafnið 60 fermetra fyrir 23 þús. kr. hjá Sölufélagi garðyrkjumanna. Þjóðleikhúsið 380 fermetra fyrir 300 þús. kr. í Lindarbæ. Eigendur hans eru Verkamannafélagið Dagsbrún og Sjómannafélag Reykjavíkur. Barnaverndarráð Íslands leigir 20 fermetra fyrir 24 þús. kr. hjá Sveinbirni Jónssyni. Myndlista- og handíðaskóli Íslands 1120 fermetra fyrir 779 þús. kr. hjá Baug s/f í Skipholti 1. Iðnfræðsluráð 100 fermetra fyrir 114 þús. kr. hjá Brunabótafélagi Íslands. Menningarsjóður 243.2 fermetra fyrir 138 þús. kr. hjá Hinu íslenzka prentarafélagi. Sami aðili 110 fermetra fyrir 42 þús. kr. hjá Hjálmtý Péturssyni. Sami aðili 29 fermetra fyrir 10 þús. kr. hjá Jóni Halldórssyni. Sami aðili 18 fermetra fyrir 6 þús. kr. hjá Ólafi Jónssyni. Sami aðili 44 fermetra fyrir 24 þús. kr. hjá Önnu Helgadóttur. Ríkisútvarpið leigir 1783 fermetra fyrir 1 millj. 378 þús. kr. hjá Rannsóknastofnun sjávarútvegsins. Sami aðili leigir 52 fermetra fyrir 66 þús. kr. hjá Vilmundi Jónssyni. Sami aðili leigir 200 fermetra fyrir 180 þús. kr. hjá Hannesi Gíslasyni. Kennaraskóli Íslands, þ.e. skóli Ísaks Jónssonar, leiguhúsnæði vegna æfingakennslu 92 þús. kr., húsnæði fyrir leikfimikennslu í íþróttahúsi Jóns Þorsteinssonar 123 þús. kr. Gagnfræðaskóli Austurbæjar, leiguhúsnæði fyrir íþróttakennslu, 48 þús. kr. Varnamáladeild utanrrn. leigir 185 fermetra fyrir 237 þús. kr. hjá Kristjáni Siggeirssyni. Ráðningarskrifstofa Keflavíkurflugvallar leigir 23 fermetra fyrir 20.700 kr. í flugstöðvarbyggingunni á Keflavíkurflugvelli. Lögreglustjóraembættið á Keflavíkurflugvelli leigir 96 fermetra fyrir 60 þús. kr. í flugstöðvarbyggingunni á Keflavíkurflugvelli. Lögreglustjóraembættið á Keflavíkurflugvelli leigir enn fremur 521 fermetra fyrir 453 þús. kr. í flugstöðvarbyggingunni á Keflavíkurflugvelli. Sendiráð Íslands í Kaupmannahöfn leigir 190 fermetra fyrir 105 þús. kr. Sendiráð Íslands í Osló 75 fermetra fyrir 48 þús. kr. Sendiráð Íslands í Stokkhólmi 100 fermetra fyrir 106 þús. kr. Fríhöfnin á Keflavíkurflugvelli 371 fermetra fyrir 319 þús. í flugstöðvarbyggingunni. Flugmálastjórnin á Keflavíkurflugvelli 63 fermetra fyrir 84 þús. í flugstöðvarbyggingunni. Sölunefnd varnarliðseigna 82 fermetra fyrir 90 þús. kr. hjá Stefáni Thorarensen. Skógrækt ríkisins leigir 180 fermetra fyrir 96 þús. kr. hjá landgræðslusjóði, Landnám ríkisins leigir 81 fermetra fyrir 70 þús. kr. í Búnaðarbanka Íslands. Sauðfjárveikivarnir leigja 57 fermetra fyrir 71 þús. kr. í Bændahöllinni. Veiðimálastofnunin leigir 180 fermetra fyrir 151 þús. kr. hjá Sesselju Sigurðardóttur, Tjarnargötu 10. Hafrannsóknastofnunin á Grandagarði leigir 242 fermetra fyrir 110 þús. kr. hjá Reykjavíkurhöfn. Fiskimálasjóður í Tjarnargötu leigir 83 fermetra fyrir 79 þús. kr. hjá Steindórsprenti. Verðlagsráð sjávarútvegsins leigir 77 fermetra fyrir 74 þús. kr. hjá Steindórsprenti. Löggildingarstofa mælitækja og vogaráhalda leigir 265 fermetra fyrir 174 þús. hjá Karli J. Karlssyni. Vélasjóður leigir 50 fermetra fyrir 60 þús. kr. í Bændahöllinni. Síldarmat ríkisins leigir 64 fermetra fyrir 60 þús. kr. í Bændahöllinni. Síldarmat ríkisins leigir 64 fermetra fyrir 39 þús. kr. hjá Knúti Jónssyni á Siglufirði. Atvmrn., jarðeignadeild, leigir 56 fermetra fyrir 30.700 kr. hjá Skattstofu Reykjavíkur. Sandgræðslustjóri leigir 55 fermetra fyrir 5 þús. kr. Atvmrn. leigir 61.6 fermetra fyrir 48 þús. kr. hjá Silla & Valda. Embætti saksóknara leigir 265 fermetra fyrir 291 þús. kr. hjá Gunnlaugi Briem. Borgardómaraembættið í Reykjavík leigir 862 fermetra fyrir 1 millj. 14 þús. kr. hjá Hallveigarstöðum. Borgarfógetaskrifstofan leigir 380 fermetra fyrir 237 þús. kr. hjá Friðrik Þorsteinssyni. Sakadómari í Reykjavík leigir 1087 fermetra fyrir 972 þús. kr. í Borgartúni 7. Sýslumannsembættið í Mýra- og Borgarfjarðarsýslu leigir 77 fermetra fyrir 60 þús. kr. hjá Braga Jóhannessyni. Bæjarfógetaembættið á Akureyri og sýslumannsembættið í Eyjafjarðarsýslu leigir 441 fermetra fyrir 195 þús. kr. hjá Útvegsbanka Íslands. Skrifstofa sýslumannsins í Suður-Múlasýslu leigir 95 fermetra fyrir 66 þús. kr. hjá Valtý Guðmundssyni. Bæjarfógeta- og sýsluskrifstofurnar í Hafnarfirði leigja 700 fermetra fyrir 840 þús. kr. hjá Oliver Steini. Framkvæmdanefnd hægri umferðar leigir 330 fermetra fyrir 456 þús. kr. hjá SÍS og 84 fermetra fyrir 56 þús. kr. hjá Valgarði Briem. Bifreiðaeftirlit ríkisins leigir 174 fermetra fyrir 181 þús. kr. í Borgartúni 7. Skrifstofa almannavarna leigir 90 fermetra fyrir 56 þús. kr. hjá Friðrik Þorsteinssyni. Mjólkureftirlitið leigir 40 fermetra fyrir 38 þús. kr. hjá Fálkanum. Sérleyfasjóður leigir 70 fermetra fyrir 72 þús. kr. hjá Guðnýju Ámundadóttur. Áfengisvarnaráð ríkisins leigir 73 fermetra fyrir 60 þús. kr. hjá Magnúsi Benjamínssyni. Bæjarfógetaembættið í Vestmannaeyjum leigir 176 fermetra fyrir 176 þús. kr. hjá Sparisjóði Vestmannaeyja. Bæjarfógetaembættið í Kópavogi leigir 332 fermetra fyrir 215 þús. kr. hjá Sparisjóði Kópavogs. Húsameistari ríkisins leigir 371 fermetra fyrir 302 þús. kr. í Borgartúni 7. Biskupsskrifstofan leigir 185 fermetra fyrir 136 þús. kr. á Klapparstíg 27. Húsnæðismálastofnun ríkisins leigir 350 fermetra fyrir 448 þús. kr. hjá Landsbanka Íslands. Skipulag bæja leigir 137 fermetra fyrir 115 þús. kr. í Borgartúni 7. Embætti ríkisskattstjóra leigir 587 fermetra fyrir 528 þús. kr. hjá Sölufélagi garðyrkjumanna. Skattstofan í Reykjavík leigir 859 fermetra fyrir 690 þús. kr. í Alþýðuhúsinu h/f og hjá Halldóri H. Jónssyni. Skattstofa Vesturlandsumdæmis leigir 140 fermetra fyrir 84 þús. kr. hjá Trésmiðjunni Akri. Skattstofa Vestfjarðaumdæmis leigir 67 fermetra fyrir 34 þús. kr. hjá Jóni Á. Jóhannssyni. Skattstofa Norðurlandsumdæmis vestra á Siglufirði leigir 70 fermetra fyrir 38 þús. kr. hjá Verzlun Guðrúnar Rögnvalds. Skattstofa Norðurlandsumdæmis eystra leigir 185 fermetra fyrir 105 þús. kr. í Landsbanka Íslands. Skattstofa Austurlandsumdæmis leigir 65 fermetra fyrir 120 þús. kr. hjá Halldóri Ármannssyni. Skattstofa Suðurlandsumdæmis leigir 72 fermetra fyrir 66.300 kr. hjá Kaupfélaginu Þór. Skattstofan í Vestmannaeyjum leigir 130 fermetra fyrir 72 þús. kr. hjá Jóhanni Friðfinnssyni. Skattstofa Reykjanesumdæmis leigir 361 fermetra fyrir 347 þús. kr. hjá Sparisjóði Hafnarfjarðar. Fasteignamatið á Klapparstíg leigir fyrir 149 þús. kr. hjá Silla & Valda. Tollstjórinn í Reykjavík leigir 440 fermetra á 485 þús. kr. hjá ríkissjóði. Tollstjórinn í Reykjavík, tollgæzlan, leigir 1408 fermetra fyrir 944 þús. kr. hjá Reykjavíkurhöfn. Tollgæzluskrifstofan á Ísafirði leigir 20 fermetra fyrir 12 þús. kr. hjá Ólafi Þórðarsyni. Tollgæzlan á Akureyri leigir 45 fermetra fyrir 42 þús. kr. hjá Skipaafgreiðslu Jakobs Karlssonar: Tollgæzlan í Vestmannaeyjum leigir 52 fermetra fyrir 14.892 kr. hjá Vinnslustöðinni og Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins. Yfirfasteignamatsnefnd á Lindargötu 360 fermetra fyrir 305 þús. kr. hjá Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins. Tollgæzlan á Norðfirði 20 fermetra fyrir 14 þús. kr. hjá Jóhanni Magnússyni. Fjárlaga- og hagsýslustofnunin 267 fermetra fyrir 256 þús. kr. hjá Kristjáni Siggeirssyni. Lyfjaverzlun ríkisins 2000 fermetra fyrir 862 þús. kr. hjá Rúgbrauðsgerðinni h/f Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins, lyfjaverzlun, 2598 fermetra fyrir 1 millj. 715 þús. kr. í Borgartúni 7. Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins, útsala á Snorrabraut, 120 fermetra fyrir 180 þús. kr. hjá Hringbraut 56 h/f. Áfengis og tóbaksverzlun ríkisins í Ármúla 543 fermetra fyrir 221 þús. kr. hjá Emil Hjartarsyni Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins á Lágafelli 60 þús. kr. hjá Búnaðarsambandi Kjalarnesþings. Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins á Laugarásvegi, 204 þús. kr. hjá Hans G. Andersen. Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins í Keflavík, 162 þús. kr. hjá Höskuldi Þórðarsyni. Áfengis- og tóbaksverzlun ríkissins í Aðalstræti 22, Ísafirði, 60 þús. hjá Brunabótafélagi Íslands. Vegagerð ríkisins 575 fermetra fyrir 459 þús. kr., Borgartún 7. Vegagerð ríkisins á Ísafirði 15 fermetra fyrir 15.600 kr. hjá Ásgeiri Sölvasyni. Vegagerð ríkisins á Sauðárkróki 30 fermetra fyrir 25 þús. kr. hjá Búnaðarsambandi Skagfirðinga. Vegagerð ríkisins á Akureyri 85 fermetra fyrir 60 þús. kr. hjá Grími Valdimarssyni. Vegagerð ríkisins, Eyrarvegi 8, Selfossi, 12 þús. kr. hjá Selfosshreppi. Ferðamálaráð, Skólavörðustíg 12, 15 fermetra fyrir 24 þús. kr. hjá Friðrik Þorsteinssyni. Veðurstofa Íslands 475 fermetra fyrir 338 hús. kr. í sjómannaskólahúsinu. Sami 120 fermetra fyrir 130 þús. kr. hjá flugmálastjórn. Veðurstofa Íslands leigir enn fremur 33 fermetra fyrir 18 þús. kr. hjá Braga Þorsteinssyni. Stýrimannaskólinn 1645 fermetra fyrir 252 þús. kr. sjómannaskólahúsinu. Landmælingar Íslands 390 fermetra fyrir 318 þús. kr. hjá Jóhanni Friðrikssyni, Landmælingar Íslands á Flókagötu 39, 30 fermetra fyrir 9 þús. kr. hjá A. Rósenberg. Skipaskoðunar- og skipaskráningarstofa ríkisins í Hamarshúsi 272 fermetra fyrir 179 þús. kr. hjá Hamri h/f Gisti- og veitingastaðaeftirlit, Skálavörðustig 12, 14 fermetra fyrir 22.800 kr. hjá Friðrik Þorsteinssyni. Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins 420 fermetra fyrir 250 þús. kr. hjá Björgvin Frederiksen. Öryggiseftirlit ríkisins 90 fermetra fyrir 78 þús. kr. hjá SÍBS. Skipaútgerð ríkisins 1783 fermetra fyrir 755 þús. kr. hjá Reykjavíkurhöfn. Ferðaskrifstofa ríkisins 81 fermetra fyrir 88 þús. kr. hjá Hinu íslenzka steinolíuhlutafélagi. Verðlagsstjóri 279 fermetra fyrir 223 þús. kr. í Borgartúni 7. Innkaupastofnun ríkisins 343 fermetra fyrir 312 þús. kr. í Borgartúni 7. Hagstofa Íslands 91 fermetra fyrir 71 þús. kr. hjá Verkamannafélaginu Dagsbrún og Sjómannafálagi Reykjavíkur. Ríkisendurskoðunin, Laugavegi 105, 110 fermetra fyrir 105.600 kr. hjá Laugavegi 105 h/f og 743 fermetra fyrir 666 þús. kr. hjá Brunabótafélagi Íslands. Póstútibúið á Laugavegi 176 123 fermetra fyrir 146 þús. kr. hjá Blossa h/f. Póstur og sími á Akureyri 128 fermetra fyrir 54 þús. kr. hjá Friðfinni Árnasyni. Sjálfvirk símstöð í Hvammi í Höfnum 8 fermetra fyrir 6.400 kr. hjá Jens Sæmundssyni. Sjálfvirk símstöð á Laugarvatni 10 fermetra fyrir 9.600 kr. hjá Helga Geirssyni. Sjálfvirk símstöð í Þykkvabæ 12 fermetra á 16 þús. kr. hjá Magnúsi Sigurlássyni. Póstur og sími, Austurstræti 12, 300 fermetrar á 216 þús. kr. hjá Listasafni ríkisins Póstur og sími, skrifstofa, Klapparstíg 26, 307 fermetra fyrir 320 þús. kr. hjá Silla & Valda. Póstur og sími, Ármúla 6, 686 fermetra fyrir 567 þús. kr. hjá Jörva h/f. Póstur og sími, Keflavíkurflugvelli, 40 fermetra fyrir 20 þús. kr. í flugstöðvarbyggingunni. Póstur og sími, sérleyfissjóður, 118 fermetra fyrir 91 þús. kr. í Umferðarmiðstöðinni. Póstur og sími, birgðageymsla í Hátúni, 296 fermetra fyrir 193 þús. kr. hjá Fíladelfíusöfnuðinum. Póstur og sími, blaðadeild, 262 fermetra fyrir 204 þús. kr. í Umferðarmiðstöðinni. Útibú póststofunnar, Langholtsvegi 82, 306 fermetra fyrir 133 þús. kr. hjá Skónum h/f. Húsnæði, sem Póstur og sími hefur á leigu utan Reykjavíkur, er samtals 1111 fermetrar fyrir 755 þús. kr., sem er að sjálfsögðu leigt hjá mörgum aðilum. Orkustofnun, Rafmagnseftirlitið, Laugavegi 116, leigir 1900 fermetra fyrir 1 millj. 404 þús. kr. hjá Agli Vilhjálmssyni. Sama stofnun 380 fermetra fyrir 192 þús. kr. hjá Verkstjórafélagi Reykjavíkur. Sementsverksmiðja ríkisins leigir 269 fermetra fyrir 223 þús. kr. í Þórshamri h/f. Ég þykist vita, að hv. þm. hafi nú kannske ekki orðið miklu nær fyrir þennan upplestur allan saman. En þannig var um þetta efni spurt. Það kann vel að vera út af fyrir sig, að það væri eðlilegt, eins og hefur verið talað um hér áður, að hafa fsp. í því formi, að þær væru skriflegar og væru þá lögð fram skrifleg svör við þeim. Ég er ekki að segja, að það hefði ekki mátt í þessu sambandi, en hins vegar er ekki sérstaklega gert ráð fyrir því, að það sé útbýtt skriflegum svörum. Kjarni málsins er ekki heldur það, hvað hver einstök stofnun leigir í sambandi við þessi mál, heldur heildarvandamálið, sem ég geri líka ráð fyrir að hafi vakað fyrir hv. þm. Það er auðvitað mjög erfitt að gera sér grein fyrir því, hvort hér er um eðlilega eða óeðlilega leigumála að ræða, og skiptir auðvitað ekki meginmáli, hjá hverjum er leigt, ef leigt er á annað borð og húsnæðið hentar. En það er hins vegar mikið mál, sem er eðlilegt að menn gefi gaum, að hér er um að ræða geysimiklar fjárhæðir, jafnvel nálægt 20 millj. á ári, sem greitt er af ríkinu til ýmiss konar aðila utan ríkiskerfisins. Það má auðvitað segja, að það sé nánast fyrirkomulagsatriði, þegar ríkisstofnun leigir hjá annarri ríkisstofnun. Þá er það aðeins spurning um það, að bókhaldslega sé rétt gengið frá reikningum hvorrar stofnunar um sig. Vitanlega skiptir það ekki ríkið höfuðmáli, ef hægt er að koma því þannig fyrir. Stærsta átakið, sem hefur verið gert á síðustu árum til þess að reyna að komast nær því marki, að ríkið eignaðist húsnæði yfir stofnanir sínar, voru kaupin á Borgartúni 7. Þar hefur tekizt að koma fyrir, eins og menn hafa heyrt á þessari lesningu minni, mörgum stofnunum og ég hygg, að það sé nokkurn veginn ljóst, að þetta hefur reynzt hagkvæm ráðstöfun. Það er reiknað með því, að þetta hús verði rekið eins og sjálfstæð stofnun og að leigugreiðslur verði við það miðaðar, að hún geti undir sér risið, og það sýnist ekki vera svo, að stofnanirnar þurfi með þeim hætti að borga neina óeðlilega húsaleigu. Hvort með þessu verður hægt að draga verulega úr húsaleigugreiðslunum, skal ég ekki um segja, ég tel það hæpið fyrstu árin, vegna þess að það hefur orðið að kaupa þetta húsnæði, og þó að ég telji, að það hafi tekizt að kaupa það með mjög bærilegum kjörum, er það engu síður þungur baggi til að byrja með. Þegar menn meta það, hvort æskilegt sé, að ríkið eigi húsnæðið eða ekki, og horfa á þessar 20 millj. kr. greiðslur út af fyrir sig, má auðvitað ekki horfa eingöngu á þessa hlið málsins, vegna þess að það verður einnig að skoða, hvað það muni kosta að koma upp húsnæði fyrir allar þessar stofnanir. Það er ljóst, að margt er með þeim hætti, að þess er ekki kostur að gera það nema á mörgum stöðum. Ég mundi telja, að það væri tvímælalaust hagkvæmt, að svo miklu leyti sem hægt er, að koma stofnununum fyrir í einu húsi og þá að reyna að koma við sameiginlega, eftir því sem hægt er, bæði vélritun og ýmsu öðru, sem hugsanlegt væri að væri sameiginlegt fyrir stofnanirnar. En að svo miklu leyti sem stofnanirnar þurfa að vera á víð og dreif, og það gefur a.m.k. auga leið um allar stofnanir, sem þurfa að vera utan Reykjavíkur, er það ekki endilega víst, að það sé heppilegt fyrir ríkið að kaupa húsnæði fyrir slíka stofnun, heldur gæti í mörgum tilfellum verið eins hentugt að leigja. Þess vegna má ekki draga algerlega þá ályktun af því, að með því að leigja séu menn að henda peningum í sjóinn, það þarf að skoðast allt miklu betur. Ég álít hins vegar, að það sé rétt stefna að hverfa meira í þá átt, eftir því sem mögulegt er og ef það tekst með hagkvæmum hætti, að eignast hús fyrir ríkisstofnanir, og ég hygg, að vafalaust sé ekki ágreiningur hjá hv. þm. um það. Hins vegar hefur reyndin orðið sú, eins og við líka allir vitum, að það hefur jafnan verið þannig við afgreiðslu fjárlaga, að menn hafa þurft að horfa í mörg horn og sjaldnast fengizt skilningur fyrir því, að það væri hægt að leggja til hliðar verulegar fjárhæðir til þess að koma upp byggingum yfir ríkisstofnanir Það er ekki árum saman, heldur áratugum saman búið að tala um að koma upp þinghúsi, koma upp stjórnarráðshúsi. Hins vegar hafa menn ekki treyst sér til þess að leggja neitt fé að ráði til þessara stofnana, og það hefur ákaflega mikið viljað brenna við, þegar um það hefur verið rætt að byggja yfir stofnanir ríkisins, að það hefur verið það fyrsta, sem hefur verið skorið niður, ef ekki hefur verið hægt að sinna þeim óskum, sem fram hafa komið í sambandi við fjárlög, sem raunar hefur aldrei verið hægt að sinna. En þetta er nauðsynlegt að hafa í huga. Hins vegar sýnir þessi listi annað. Hann sýnir, að það ber brýna nauðsyn til þess að hafa heildaryfirsýn yfir leigumála ríkisins og með hvaða kjörum ríkið leigir annars vegar og hins vegar að ekki sé leigt óhæfilega stórt húsnæði. Þess vegna hefur verið ákveðið, að enga leigumála megi gera af hálfu ríkisstofnana, nema það sé fyrst borið undir fjárlaga- og hagsýslustofnun fjmrn., sem á að fylgjast með því, að hvorki sé leigt óeðlilega stórt húsnæði né heldur óeðlilega dýrt, og reynt að hafa samræmi í því, hvaða leiga er greidd fyrir húsnæði. Ég tel, að á þessu stigi málsins sé það raunverulega það eina, sem hægt er að gera til þess að hafa sem mestan hemil á þessum leigumálum ríkisins, að öðru leyti en því, að ég tæki mjög undir það, ef það væri skoðun hv. þm., að það ætti að leggja sig fram um að verja meira fé til þess að byggja yfir ríkisstofnanir.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessa ýtarlegu og greinargóðu skýrslu hans. Ég hygg, að þm. séu sammála um, að hún sé athyglisverð að mörgu leyti. Mér finnst sérstök ástæða að undirstrika tvennt, sem kom fram í ræðu ráðh. Í fyrsta lagi það, að þessar tölur, sem voru lesnar hér upp, sýna nauðsyn þess, að ríkið stefni að því að eiga sem mest eigið húsnæði eða það húsnæði, sem það og stofnanir þess þurfa að nota, því að þar er ekki aðeins að líta á leiguna eina, heldur hitt, að með því að hafa stofnanirnar í sameiginlegu húsnæði er hægt að koma við ýmiss konar hagræðingu, sem ella verður ekki við komið, eins og ráðh. benti réttilega á. Þá hygg ég, að þessi skýrsla sýni það einnig mjög ljóslega, sem ráðh. minntist einnig á að það sé nauðsynlegt að samræma meira leigumála heldur en hingað til hefur verið gert, og þess vegna læt ég í ljós ánægju mína yfir því að ráðh. sagði, að það væri nú ætlun fjmrn. að vinna að því að koma þeirri skipan á. Það væri að sjálfsögðu freistandi að ræða nokkuð almennt um þetta mál, en til þess er yfirleitt ekki ætlazt um fsp., að það sé haldið uppi almennum umr., heldur fyrst og fremst leitað eftir upplýsingum og dregnar aðeins meginniðurstöður af þeim. Þess vegna skal ég ekki orðlengja þetta frekar að sinni, en mun e.t.v. koma að því síðar, en árétta þetta tvennt, að mér finnst þessi skýrsla sýna nauðsyn þess, að stefnt sé markvissara að því en áður, að ríkið og stofnanir þess eignist sitt eigið húsnæði og að leigumálar verði samræmdir.