Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég sé, að hér er á ferðinni sams konar mál og hefur verið útbýtt í Nd. og flutt þar af allshn. Hins vegar hafa þessi mál jafnan verið athuguð í heilbr.- og félmn., enda borin fram af hæstv. félmrh. - Ég vil bara benda á, að ef þessi mál eiga að afgreiðast saman, þá er eðlilegast, að frv. fari til hv. allshn. Ég vildi aðeins benda á þetta.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir og er um stofnun nýs prófessorsembættis við Háskóla Íslands, er til komið fyrir ósk hlutaðeigandi aðila, og hefur ríkisstj. komizt að raun um það, eftir að hafa athugað málið, að ekki verður hjá því komizt að kveða á um þetta embætti nú. Þetta embætti er embætti nýs prófessors í líffæra- og lífeðlisfræði. Sá maður, sem tekur þetta starf að sér þarf 2–3 ára undirbúning undir það, svo að embættisstarfið hefst ekki fyrr en eftir 2 eða 3 ár. Það er sá lengsti tími, sem núverandi prófessor treystir sér til að gegna þessu embætti, án þess að aðstoð komi til. - Prófessorsembættið í þessum fræðigreinum við Háskóla Íslands er síðan 1937. Til samanburðar um það, hve starfið hefur vaxið mikið í þessum efnum, skal þess getið, að þá voru kenndar 10 stundir á viku í þessum greinum og nemendafjöldinn í læknadeild að jafnaði um 69. En nú er kennslan í þessum greinum komin upp í 19 stundir á viku, og nemendur voru að meðaltali síðustu 5 árin 156 í læknadeild. Það er því sýnilegt og ríkisstj. var það ljóst, þó að hún sé ekki mjög viljug að stofna ný embætti, að ekki yrði hjá því komizt að stofna nýtt embætti í þessum fræðum. Háskólinn lagði mjög mikla áherzlu á þetta og taldi mjög aðkallandi eins og sakir standa. - En nú síðast fyrir nokkrum vikum kom erindi frá lagadeild háskólans um aukningu á kennslukröftum þar með því að bæta við einum prófessor, en starfskraftar við lagadeildina hafa ekki verið auknir síðan hún var stofnuð og sama tala prófessora þar nú eins og var þá. Það er því talin mjög mikil nauðsyn að auka starfskrafta deildarinnar, en ríkisstj. sá sér ekki fært að mæla með því að þessu sinni. - Ég vil mælast til þess, að frv. verði vísað til 2. umr. að þessari umr. lokinni og til hv. menntmn.



Herra forseti. Frv. þetta er borið fram af okkur þm. úr Austfirðingafjórðungi, sem eigum sæti í þessari hv. d., en auk þess standa að því aðrir þm., sem kosnir hafa verið í Austfirðingafjórðungi, og landsk. þm., sem hafa boðið sig þar fram, og stöndum við allir sem einn maður um málið. Tilgangur frv. er að bæta að nokkru leyti úr þeirri miklu rafmagnsþörf, sem er á Austurlandi, en Austurland hefur orðið allmikið aftur úr í þeim efnum síðustu árin, aðallega vegna þess, að það hafa farið fram rannsóknir á því, hvar hentugast væri að setja á stofn stórvirkjanir, þannig að það kæmi sem flestum Austfirðingum að notum. Það var fyrst álitið líklegt, að ódýrast og hagkvæmast væri að virkja Gilsárvötnin. Síðan var snúið sér að Lagarfossi, en þar næst að Fjarðará í Seyðisfirði, og niðurstaðan hefur orðið sú, að vænlegast hefur þótt að virkja hana. En í þennan undirbúning málsins hafa farið mörg ár og það mjög dýrmæt ár, því að bæði vélarnar og annað erlent efni og vinnulaun einnig hafa hækkað á þessum tíma, sem því gerir rafveituna miklu dýrari en ef byrjað hefði verið fyrr á henni. En um þetta verð ég að segja það, að ekki er til neins að sakast um orðinn hlut, og rafmagnið verður fólkið að fá, ef það á að halda áfram að byggja þennan landshluta. Eins og tekið er fram í grg., er kostnaðurinn við að virkja hvert hestafl allmikill, meiri en á öðrum stöðum, sem taka mætti til samanburðar. En þess ber þá að gæta, að til samanburðar er ekki annað að taka en rafmagnsvirkjanir, þar sem hefur verið virkjað á miklu ódýrari tímum, miðað við tímana nú, eða þá stórvirkjanir, sem eðlilega gefa miklu hagstæðari útkomu. Það má kannske að einhverju leyti draga í efa, hvort þessir landshlutar geta staðið undir virkjununum með því verði, sem einmitt nú er á því að virkja. En þegar ríkið hefur aðstoðað og látið þær virkjanir sitja fyrir, þar sem ódýrast er að virkja og virkjanirnar eru stærstar, þá væri ekki óeðlilegt, að séð væri um, að aðrir gætu notið rafmagnsins, t. d. með því að setja meðalverð á rafmagnið eða eins og vera mun sums staðar annars staðar, að lagður sé einhver smáskattur á þær virkjanir, sem ódýrast geta framleitt rafmagn og til flestra íbúa landsins. Ég hef hér í höndunum áætlun yfir virkjun Fjarðarár, sem er dagsett 15. þ. m. Hún átti að vera tilbúin miklu fyrr. Er það orsökin fyrir því, að málið hefur ekki verið borið fram fyrr, að dráttur hefur orðið á áætluninni. Samkvæmt henni er talið hagstætt, eins og nú standa sakir, að virkja 1830 hestafla stöð. Verður kostnaðurinn við það samt sem áður 10 millj. og 700 þús. kr., en þar við bætast svo háspennulínur ásamt spennistöðvum til Neskaupstaðar og Eskifjarðar, og er áætlað, að önnur muni kosta um 3 millj.. en hin um 1 millj. og 800 þús. Hefur kostnaðurinn við þetta vaxið gífurlega. Man ég, að í fyrra var talið, að kostnaðurinn við háspennulínuna væri 30–40 þús. kr. á km, en nú mun hann vera orðinn um 100 þús. á hvern km. - Enn fremur hef ég hér áætlun raforkumálastjórnarinnar um virkjun Hvammsár í Vopnafirði frá í sumar, og er gert ráð fyrir, að kostnaðurinn við hana verði 1360 þús. auk 1283 þús. og vélakostnaður 997 þús. kr., en skv. breytingum raforkumálastjórnarinnar frá 15. nóv. s. l. er áætlað, að til viðbótar við þetta megi bæta 15% vegna hækkana, sem orðið hafa síðan áætlunin var gerð. - Að sjálfsögðu verða þessi skjöl afhent hv. iðnn., sem þetta mál fer til. Sé ég svo ekki á þessu stigi ástæðu til að fara frekar út í einstök atriði, en óska þess fyrir hönd okkar flm., að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn., og vona, að hv. þm. veiti því góða fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Ég skil mætavel, að Austfirðingar vilji koma þessu máli áfram og fá rafmagn, því að það vilja allir, og það sé fjarri mér að leggja nokkurn stein í götu þess máls, og kvaddi ég mér ekki hljóðs til þess. En það er svo með þessi rafmagnsmál almennt, að mér sýnist það talsvert alvarlegt, að vegna þess, sem Alþ. hefur gert með setningu raforkul. og ýmissa annarra laga, er það komið inn í fólk, að það geti fengið rafmagn á næsta ári eða hitt árið. Ég hygg, að það sé varla nokkurt heimili, sem hugsar sér, að það þurfi að bíða eftir rafmagni í 10 ár. Í viðtali, sem ég átti nýlega við raforkumálastjóra, skýrði hann mér frá því, að ef miðað væri við þá fjárveitingu, sem núna er á fjárlagafrv. og sama verðlag á þeim hlutum, sem til þessa þarf, mundi taka 60 ár að koma upp bæði aflstöðvum og veitum, sem ráðgerðar væru um landið. Ég er ákaflega hræddur um, að menn verði orðnir langeygðir eftir 60 ár, og má jafnvel búast við, að ekki þurfi rafmagn úr því. Kannske kjarnorkan verði þá komin og hægt að nota hana í stað rafmagns? - Hv. flm. komst svo að orði, að rafmagn yrði fólkið að fá, ef það ætti að halda áfram að byggja landið. Ég get tekið undir þessi orð. Annaðhvort verður fólkið að fá rafmagn eða það verður að fá að vita, að það fái ekki rafmagn af hálfu þess opinbera. Það er víða svo á þessu landi, sérstaklega í dölum og þar sem fjallabyggð er, að það eru bæjarlækir og önnur smá vatnsföll, sem hægt er að nota til virkjunar fyrir einstök heimili. Það er ekki vafi á því, að sumir bændur mundu hafa einhver ráð til að byggja rafstöðvar fyrir sig, en þeir gera það síður vegna þessara vona, sem kveiktar hafa verið hjá fólki um, að það fái rafmagn frá þessum stóru virkjunum, sem þegar er búið að byggja, og öðrum, sem ráðgerðar eru á sama hátt og gert er í þessu frv. Ég vildi beina því til hæstv. stj., að það verði reynt að gera um þetta áætlun, hvað hægt er að gera í framtíðinni, og fólk látið vita, hvers það má vænta. Ég held, að það versta í þessu séu vonirnar, sem sífellt eru að bregðast og hljóta að bregðast. Jafnvel bein loforð Alþ., fárra ára gömul, lítur út fyrir að eigi ekki að halda í þessu efni. Ég hef svo ekki meira um þetta að segja, en álít, að við svo búið megi ekki standa. Ef ekki er hægt að hraða framkvæmdum miklu meira en lítur út fyrir að hægt verði að gera á næstunni, verður að segja fólki sannleikann um, hvernig þessi mál standa. Og þó að framkvæmdum verði hraðað, sem ég býst við að verði gert, við skulum segja helmingi meira en leit út fyrir eftir fjárlagafrv. eins og það var lagt fyrir Alþ., er ég hræddur um, að 30 ár að bíða eftir rafmagni þyki langur tími. Það er kannske þýðingarlaust í sambandi við þetta mál að vera að tala um þetta, en ég get ekki annað en notað hvert tækifæri til að minna á þau vandræði, sem Alþ. sjálft hefur komið sér í í þessum málum.



Herra forseti. Mér þykir ekki óeðlilegt, þó að þetta vandamál sé rætt hér, og umræður um það er ekki hægt að skoða sem andstöðu gegn einstökum frv. í sambandi við nýjar virkjanir. Það er rétt, sem hv. 1. þm. Eyf. benti á, að því meira sem tekið er upp í tillögurnar um þetta, því lengri tíma tekur að koma því í framkvæmd og því lengri tími liður áður en allar þessar vonir eru uppfylltar. Mér þykir rétt að benda á, að lögin sjálf, eins og þau nú eru, gera ráð fyrir, að landið verði lýst á þrennan mismunandi hátt. Í fyrsta flokki eru virkjanir, sem ríkið reisir sjálft eða í samvinnu við aðra, eins og virkjanirnar við Laxá og Sog. Í öðrum flokki eru héraðsrafveitur ríkisins, sem ríkið kostar og rekur og fær aðstoð frá raforkusjóði til að standa undir rekstri þeirra og byggingarkostnaði að nokkru leyti. Hallinn, sem kann að verða af rekstrinum fyrstu árin, er greiddur úr raforkumálasjóði, og eins ef einhver hagnaður kann að verða af rekstrinum, gengur hann til sjóðsins. Í þriðja flokknum eru svo héraðsrafmagnsveitur, þar sem ríkissjóður ábyrgist allt að 85% af kostnaðarverðinu. Geri ég ráð fyrir, að það ákvæði hafi verið sett til að hraða þessum málum og hafi átt að skapa þann möguleika, að héruðin sjálf legðu fram 15% og jafnframt stæðu undir rekstrarkostnaðinum. Það hefur sýnt sig, að þessi síðasta aðferð hefur ekki hjálpað til að auka raforkuframkvæmdir í landinu, nema siður sé, og kemur það af því, að þessar veitur geta ekki frekar en héraðsrafveitur ríkisins staðið sjálfar undir rekstrarkostnaðinum fyrstu árin, en hafa þungar búsifjar af rekstrarhalla. Þetta rekstrartap hefur svo verið lagt á ríkissjóð og hann orðið að greiða áfallnar skuldir, vegna þess að hann hefur staðið í ábyrgð fyrir kostnaðinum og enginn aðstoðað ríkissjóð til að standa undir erfiðleikum fyrstu áranna. Þess vegna hafa héruðin fallið frá því að koma upp hjá sér rafveitum eftir þessum ákvæðum 1. og gert sínar kröfur til ríkissjóðs. Þetta er meginástæðan til, að kröfur hafa verið gerðar til ríkissjóðs um byggingu rafveitna, og svo hitt, að héruðin hafa ekki getað fengið nein lán til að standa undir kostnaðinum, þó að boðin væri ríkisábyrgð. Meðan þetta ástand varir, stöðva ekki héruðin kröfur sínar til ríkissjóðs samkvæmt þeim l., sem gilda. Ég hygg, að það væri skynsamlegasta leiðin að taka upp athugun á því, hvort ekki væri hægt að styrkja héruðin, svo að þau sjálf gætu komið á hjá sér rafveitum á sinn kostnað, er stæðu ekki verr að vígi en héraðsrafveitur ríkisins, og létta þannig á ríkissjóði. En um það er ekki hugsað. Það er frekar hugsað um að taka við kröfum frá héruðunum og þá fyrst þeim, sem bezt eru stödd fjárhagslega. Það er hróplegt ranglæti, ef nokkurri till., sem kemur frá fámennu héraði, er vísað á bug, og ég tel misskilning hjá hv. 1. þm. Eyf., að heimild, sem var veitt til byggingar á aflstöð eða línu á ákveðnu ári, eigi nokkuð meiri rétt á sér lagalega eða siðferðislega en aðrar heimildir, er síðar hafa komið. Hitt er svo annað mál, að raforkuráð og raforkumálastjórnin hafa ákaflega sterkar tilhneigingar til að láta þau héruð, sem mannflest eru, ganga fyrir um að fá rafmagn, og raforkumálastjórnin telur sjálfsagt að láta rafmagn inn á hvern bæ, sem línan liggur fram hjá, og láta það ganga fyrir að setja rafmagn í fámennustu héruð landsins, þó að þar séu þorp, sem hafa fleiri íbúa en allar hinar dreifðu byggðir suðurlandsins. Ef svo reynist, að sama misræminu á að beita í þessum málum og gert hefur verið í hálfa öld við þessi héruð varðandi vega- og brúamál, er sýnilegt, að þetta verður einn sterkasti þátturinn í því að eyða dreifbýlinu. Það er ekki um að ræða aðeins, hvort þetta fólk eigi að fá rafmagn eins og fólkið í kaupstöðunum, heldur er um það að ræða, hvort eigi að þurrka þessa landshluta út og flytja fólkið úr dreifbýlinu og í þéttbýlið. Og þá er ekki aðeins um að ræða þetta eina mál, það á þá líka að hætta að leggja þangað vegi og byggja þar brýr og hafnarmannvirki, ef á að halda því áfram að leggja aðeins rafmagn í fjölmennu héruðin. Það er þá réttast að hætta alveg við fjárveitingar til þessara héraða, sem með þessu eru dæmd til að deyja. Ég held, að það væri mjög athugunarvert, hvort hæstv. ríkisstj. ætti ekki að láta rannsaka gaumgæfilega, hvort ekki væri hægt að hjálpa einstaklingum hér til að koma upp rafveitum. Það er rétt, sem hv. 1. þm. Eyf. benti á, að það eru margir menn í landinu, sem mundu hafa möguleika á að koma upp rafveitum sjálfir. En hver er afstaða raforkumálastjórnarinnar til þess máls? Það er heimild í raforkulögunum til að veita þessum mönnum 66% lán með 2% vöxtum, en þetta hefur verið skorið niður um helming og það þótt þessir menn uppfylltu þau skilyrði, sem sett eru í lögunum. Þetta sýnir, að það lóð er lagt á vogar skálina að torvelda fyrir þessum mönnum. Mér er kunnugt um, að m. a. á Vestfjörðum eru þessi mál rekin þannig. Sama er að segja, ef bændur byggja hjá sér rafveitur, einn eða fleiri saman, þá er þessi heimild ekki notuð nema að hálfu leyti. Ég er viss um, að fjöldamörg býli í landinu mundu geta lýst hjá sér með miklu minni stofnkostnaði á kw. og rekið það á mun hagkvæmari hátt og að hægara sé að koma því fyrir í framkvæmdinni en virkja allt í einu. Ég tel, að það væri athugunarvert, að þetta væri tekið til athugunar. Ég mun svo að sjálfsögðu fylgja því, að þetta mál nái fram að ganga, og get lofað hv. flm. því, að það verði ekki stöðvað í iðnn. Ég tel það ranga stefnu að virkja einungis í þeim héruðum, sem eru fólksflest, en skilja alveg eftir svæði eins og Vestfirði og Austfirði. Það verður að verða stefnubreyting í þeim málum sem fyrst.



Herra forseti. Það er eins með þetta mál og önnur, sem snerta raforkumálin, að það ber þess vott, að kröfurnar um, að hraðað verði framkvæmdum í að byggja ný orkuver og orkuveitur, koma víða að og eru ríkar hjá þjóðinni. Það, sem ég vildi segja í þessu máli, er það, að auðvitað skiptir engu meginmáli í þessu sambandi, hvort þessar veitur eru samþ. nú eða síðar, heldur hitt, hvort peningar fást til framkvæmdanna. Það kom fram í umr., og það þarf að koma ljósar fram hér á Alþ., að fjárveitingin til þessara framkvæmda er svo lág, að vonlaust er, að þeim geti miðað áfram með þeim hraða, sem þjóðin gerir sér vonir um. Það má geta þess hér, að ef gert er ráð fyrir, að raforkumálasjóður fái þá 1½ millj., sem ríkissjóður skuldar honum, og ef gert er ráð fyrir, að fjárveiting verði 1.35 millj., og sé enn fremur tekið 1½ millj. kr. lán á árunum 1952 og 1953, - ef allt þetta fjármagn fæst, verði hægt að ljúka þeim framkvæmdum, sem nú eru í smíðum, og engu nýju. Ég sé ekki ástæðu til og býst ekki við, að þm. kæri sig um, að ég lesi upp skrá yfir þær framkvæmdir, sem nú er verið að vinna að. En þannig stendur þetta, og til þess að þm. geti gert sér grein fyrir, hvað þessar framkvæmdir kosta, má geta þess, að Aðaldalsveitan í Þingeyjarsýslu kostar 900 þús. kr. Veitan, sem er frá Glaumbæ í Skagafirði að skólunum að Löngumýri og Varmahlíð, kostar 675 þús. kr.  En það, sem ég vil sérstaklega taka fram, er í sambandi við ræðu hv. þm. Barð. Það er alveg rétt hjá honum, að sú stefna hefur verið tekin í þessum málum að leggja fyrst og fremst rafmagn í þéttbýlið. Þessi stefna var mörkuð áður en ég tók við þessum málum. og ég hef ekki reynt að breyta henni. Það var þá búið að leggja þessar veitur og ákveða lagningu þeirra að mjög miklu leyti. T. d. var búið að setja niður staura og annað þess háttar. Þetta er vitanlega gert vegna þess, að með því móti borgar orkuverið sig bezt og það með tvennum hætti. Það er mest afsetning fyrir orkuverið, og veiturnar kosta minnsta peninga með því móti, og hægt er að afsetja víða margfalt meira rafmagn með minni kostnaði við veitu en þar, sem strjálbýlt er. Eins og hv. þm. Barð. sýndi fram á, þá er sú stefna, sem hér hefur verið mörkuð, vissulega bæði hættuleg og þýðingarlaus. Þá munu þeir, sem ekki fá rafmagn, telja sig afskipta af þeim þægindum, sem þjóðfélagið hefur að bjóða. Líklegt má og telja, að ýmsir flytji burt frá þessum rafmagnslausu stöðum og fari þangað, sem þessi þægindi eru fyrir hendi. En til þess að ráða bót á þessu er ekki nema eitt ráð, að því er mér virðist. Það er það ráð, sem Norðmenn og Svíar hafa gripið til. Þeir leggja skatt á alla raforku á þeim stöðum, þar sem hún er komin, og byggja síðan upp veitur þar, sem aðstæður eru verri. Ég hef látið rannsaka, með hvaða hætti þessi skattur er lagður á þar. Norðmenn leggja hann beinlínis á til þess að byggja upp nýjar veitur, en Svíar leggja hann á sem hvern annan skatt. Skatturinn rennur svo beint í ríkissjóð hjá þeim, án þess að áskilið sé, að fyrir þessa peninga skuli byggja nýjar veitur, en þeir eru látnir standa undir kostnaði af veitunum. Ég segi þetta án þess, að ég sé að tala sérstaklega fyrir þessum till. Þær koma fram á þingi, hvenær sem það verður. Þá vildi ég aðeins benda hv. þm. Barð. á það, að ég geri ráð fyrir, að áður en langt um líði veitist honum tækifæri til þess að taka afstöðu til þessarar einu úrlausnar, sem virðist vera möguleg, til þess að ekki verði á þessu óeðlilegur dráttur. Ég ætla að taka hér dæmi: Menn hafa lagt ákaflega hart að sér til þess að koma rafmagni til þessara skóla í Skagafirði og bæjanna á milli þeirra. Nú ljómar rafljós fyrir dyrum úti og inni á þessum bæjum. En 4 eða 5 km frá eru mörg býli sem ekki hafa þessi þægindi. Ríkið hefur lagt fram 27 þús. kr. úr ríkissjóði til þess að veita nokkrum bæjum þessi þægindi. Rétt við hliðina á þessum bæjum eru svo bæir, sem ekki hafa þessi þægindi, og þeirra vegna hefur ríkið ekki borgað neinar 27 þús. kr. Það er líka ódýrara að hafa rafveitur en að hafa kol og olíu til ljósa, eldunar og upphitunar. Það er því ekki óeðlilegt. að þeir menn, sem hafa fengið rafmagn, sem ríkið hefur kostað miklu til að veita þeim, borgi eitthvað til þess að allir geti fengið þessi sömu þægindi. Það er ekki nema réttlætismál. Og án þess að fara lengra inn á þetta atriði vil ég benda á, m. a. að gefnu tilefni frá hv. þm. Barð., sem mér er vissulega kærkomið, þar sem ég er á sömu skoðun og hann, að ég álít hins vegar, að á fyrsta stigi málsins, meðan verið er að koma rafmagninu á þéttbýlustu staðina, er alveg útilokað, að hægt sé að fylgja þeirri stefnu, sem ég vildi. Ég álít, að það sé eðlileg stefna að veita rafmagni á þá staði, þar sem neyzlan er mest; finnst mér það réttlátt. En þeir, sem eiga að bíða mörg ár eða áratugi eftir rafmagni, eru beittir ranglæti og settir hjá í þjóðfélaginu samanborið við hina, sem hafa fengið rafmagn með ærnum kostnaði fyrir ríkissjóð.



Herra forseti. Í tilefni af þessari ræðu hæstv. landbrh. vildi ég mega spyrja hann, hvort hann sæi sér ekki fært að láta hækka greiðslu til þeirra manna, sem koma sér sjálfir upp rafstöðvum, úr 33% upp í 66%a, eins og ákveðið er í lögum. Hæstv. ráðh. hefur upplýst, að það kosti ríkissjóð að meðaltali 27 þús. kr. á hvern bæ að koma upp veitu. Mér er ljóst, að það væru fjöldamargir bæir í landinu, sem gætu tryggt sér rafmagn með eigin virkjun fyrir um það bil 50 þús. kr. eða jafnvel minna, ef tveir eða fleiri bæir gætu verið saman um virkjunina. Rekstrarkostnaðurinn fyrir þessa bæi yrði ekki nema brot af þeim rekstrarkostnaði, sem hér um ræðir. Ef þetta væri hægt, er ekki nema um 30 þús. kr. að ræða, sem greiddust úr ríkissjóði, ekki sem styrkur, heldur sem lán. Þetta virðist mér styðja þá till. mína, að tekið verði til gaumgæfilegrar athugunar, hvort ekki sé hægt að gera meira en gert hefur verið til þess að hjálpa bændum við að koma upp eigin rafstöðvum, þar sem vel hentar. Ég veit, að á Vestur- og Austurlandi mundi þetta hafa í för með sér miklu minni stofnkostnað og miklu minni rekstrarkostnað fyrir stórvirkjanir. Þess vegna virðist mér, að öll rök hnígi að því, að það eigi að hugsa meira um þessar virkjanir, til þess að hér sé hafður meiri jöfnuður á milli en gert hefur verið. Vænti ég þess, að hæstv. landbrh. athugi, hvort hann sjái sér ekki fært að fyrirskipa eða leggja til við raforkumálastjórnina, að eftirleiðis verði greiðslur til þessara manna, sem inntar eru af hendi sem lán, hækkaðar úr 33% og helzt í 66%. Þegar stundir líða fram, má svo kannske þoka þessum málum lengra áfram en vonir standa nú til.



Herra forseti. Ég get nú ekki gefið svör við spurningum hv. þm. Barð. nú sem stendur, en ég skal taka þetta atriði til yfirvegunar. Það er rétt, sem hv. þm. Barð. tók fram, að þó að fagmenn á þessu sviði haldi því flestir fram, að stórar rafstöðvar séu hin eðlilega lausn málsins, þar sem þær eru sennilega öruggari þar, sem vel stendur á um virkjun og vel stendur á um að nýta rafmagnið, þá er því ekki að leyna, að við athugun þessara mála kemur í ljós, að litlu stöðvarnar eru engu síður hagkvæmar fyrir fáeina bæi. Rekur maður sig á það hvað eftir annað, að svo er. Þess vegna er það, að ég er fús til að taka þetta mál til yfirvegunar, án þess að eyða tíma í að ræða það frekar.



Herra forseti. Mér þykir vænt um að heyra þetta hjá hæstv. landbrh. Mér hefur oft blætt þetta í augum og síðast nú fyrir fáum dögum, þegar ég var að taka lán fyrir mann nokkurn, sem byggði rafstöð fyrir 96 þús. kr., hvort sem það var fyrir hann einan eða fleiri. Gat ég fengið skrúfað út 30 þús. kr. lán handa þessum manni. Hann fékk ekki styrk, en fyrir náð og miskunn 30 þús. kr. lán, en var lofað 26 þús. kr. Það er litið svo á, að stjórn þessara mála þurfi að gera sér vel grein fyrir því, hvort t. d. þessi maður, sem ég nefndi, væri á svæði, þar sem ætla mætti, að stór veita kæmi innan 20–30 ára. Ef svo væri, átti hann ekkert að fá. En nú er það ákaflega víða á landinu, að staðhættir eru þeir, að það er ekki von um stórar virkjanir. Þannig er þetta víða á Vestur- og Austurlandi. Er alveg sjálfsagt að veita mönnum á þessum stöðum greiðari aðgang að lánum en þeir hafa nú og kannske veita þeim líka styrki. En jafnframt ber þess að gæta að spilla ekki fyrir því, að veitur komi þar, sem þær eiga að koma, með því að láta menn skerast úr leik vegna þess, að þeir hafi fengið lán til eigin veitubyggingar. Þeir, sem engar aðstæður hafa til þess að fá rafmagn frá stórvirkjunum, eiga frá mínu sjónarmiði að fá há lán frá hinu opinbera, en ekki hinir, sem eiga von á að fá rafmagn þannig eftir nokkur ár. Ég held, að menn eigi að reyna að átta sig á þeim aðstæðum, sem um ræðir, og koma vel á móti öðrum, en beinlínis neita hinum um lán, því að með því að veita þeim mönnum lán, sem búa þar sem stórvirkjanir eiga að koma, þá er sama sem verið að kasta þessu fé á glæ. Væri þannig staðið í vegi fyrir því, að aðrir, sem meiri rétt hafa til að fá slík lán, fengju þau.