Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Þetta mál er eitt af þeim l., sem ríkisstjórnin hefir gefið út sem bráðabirgðalög, og hefir nú gengið gegnum Nd. Allshn. þessarar deildar hefir athugað það og meiri hl. hennar komizt að þeirri niðurstöðu að leggja til að samþ. frv. óbreytt. Um þriðja nefndarmanninn, sem skrifaði undir nál. með fyrirvara, er mér ekki ljóst, hvaða afstöðu hann tekur, en hann mun gera grein fyrir því við umr. málsins. Efni frv. er að fella niður 3. málsgr. 4. gr. l. um verkamannabústaði, en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú er fleira en eitt byggingarfélag stofnað í kaupstað eða kauptúni, og veitir byggingarsjóður þá því félagi lán, sem fyrst hefir hafið byggingarstarfsemi, en ef hvorugt eða ekkert félaganna hefir byrjað slíka starfsemi, þá því félagi, er fyrr eða fyrst er stofnað.“ Önnur breyting er sú, að framan við 6. gr. bætist nýr töluliður, um að formaður byggingarfélagsstjórnar, sem skipuð skal 5 mönnum, sé skipaður af ráðherra, en hina skuli kjósa hlutbundinni kosningu af þeim félagsmönnum, sem fullnægja skilyrðum um, að árstekjur þeirra eða eignir séu ekki hærri en svo, að þeir séu hlutgengir til að fá íbúðir í verkamannabústöðunum. Um tilefni þessara bráðabirgðalaga má lesa í grg. frv. Aðalástæðan er sú, að hér sé um mjög mikil opinber fjárframlög að ræða frá ríki og bæjum, svo að bæði sé rétt og skylt, að hið opinbera eigi formanninn í stjórn byggingarfélaganna. Ég held, að það skýri sig nokkuð sjálft, hvað hér er um að ræða, og vænti þess, að frv. nái samþykki deildarinnar.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Frv. þetta, sem nú liggur fyrir eins og það var samþ. í hv. Nd., þar sem ekki voru gerðar á því verulegar breytingar, a. m. k. ekki á aðaldráttum þess, er samið af nefnd íþróttafulltrúa hér í Rvík og byggt fyrst og fremst á þeirri meginreglu, að öll íþróttastarfsemi utan skólanna sé frjáls og ekki lagðar á þá frjálsu starfsemi neinar kvaðir. Þetta var sú grundvallarregla, sem ég lagði fyrir nefndina í samtali, þegar hún hóf starf sitt. Þetta leynir sér ekki í frv., sérstaklega í V. kafla þess. Ýmis nýmæli eru sett um íþróttir í skólum, þ. á m. um sundkennsluskyldu, sem er stórt nýmæli, og leiðbeiningarstarf innan skólanna. Jafnframt því á að halda uppi leiðbeiningarstarfi fyrir hinar frjálsu íþróttir, og geta íþróttafélögin notið þess eftir því, sem þau óska. Ýmsar réttarbætur eru í VI. kafla og raunar einnig í II. kafla frv., þó að þar sé ekki að fullu gengið frá atriðum, er snerta fjáröflun til íþróttastarfsemi. Þar er t. d. skylt að leggja til af opinberum eignum ókeypis lóðir og landsvæði til íþróttaiðkana. Ágreiningur hefir orðið í hv. Nd., sem mér virðist aðallega byggður á þeim misskilningi, að hér sé verið að leggja einhverjar kvaðir eða bönd á þá frjálsu íþróttastarfsemi í landinu. Ég vona, að hv. þdm. sjái við athugun að það er misskilningur. Ég ætla ekki að ræða mjög mikið um þetta á þessu stigi, vegna þess, hvernig ég ætlast til, að frv. verði tekið. Það get ég þó tekið fram, að þetta skipulag, sem hér er reynt að skapa, er ekki uppfundning mín né þeirrar nefndar, sem samdi frv., heldur eru fyrirmyndir að því fengnar úr íþróttalöggjöf allra þeirra nálægra þjóða, sem reynt hafa og tekizt hefir að leiða íþróttastarfsemi sína inn á eðlilegar og hollar brautir, hollari en þar, sem iðkendur íþrótta og kappleika eru einráðir um, í hvaða farveg starfsemin leggst. Ég þarf ekki að skýra það, við, sem stundað höfum íþróttir, vitum það, að þær geta orðið bæði til ills og gagns, eftir því hvernig þær eru stundaðar. Því miður rekur maður sig oft á það, að menn hafa stórspillt heilsu sinni með óskynsamlegri íþróttaaðferð. - Meginatriði í málinu er það, að þeim peningum, sem hið opinbera veitir til starfseminnar, sé varið þannig, að heilsa og þrek sé með því eflt, en aldrei niðurbrotið. Þessi skilningur er nú óðum að vakna hjá íþróttamönnum, þótt hann vantaði stundum, meðan hreyfingin var ung, eða hann væri ekki nógu vakandi. Menn þurftu að reka sig á. Nú er kominn tími til að taka í taumana, bæði í skólum og félagsskap, sem nýtur opinbers styrks. Hver sem vill, getur stundað íþróttir, hvernig sem hann vill. Einungis ef hann á að fá styrk, verður hann að hlíta þeim fyrirmælum þessara laga, sem sett eru til að tryggja hollustuáhrif íþróttanna. Ég býst ekki við, að þessu verði mótmælt. Nefnd þeirri, sem hér mun fá málið til athugunar, mun ég senda lög nágrannalanda um þessi mál og önnur gögn, sem notuð hafa verið við samningu frv. Ég held það megi segja, að frv. sé heldur vel undirbúið. Það, sem mestum ágreiningi hefir valdið, er það, hvort gefa eigi Í. S. Í. einu rétt til þess að vera það viðurkennda sambandsfélag fyrir íþróttastarfsemi í landinu, eða veita Ungmennasambandi Íslands rétt til að vera sjálfstæður aðili jafnframt. Það kann að vera, að hér séu eitthvað skiptar skoðanir, eins og í hv. Nd. En ég er þeirrar skoðunar, að tæplega sé hægt að ganga lengra með Í. S. Í. en gert er í frv., í 24. gr. t. d., þar sem ákveðið er, að öll opinber íþróttakeppni fari fram eftir reglum. sem Í. S. Í. setur, og að það sé eina sambandið, sem hefir rétt til að koma fram af Íslands hálfu gagnvart öðrum þjóðum. Nefndin, sem samdi frv., varð sammála um það, er hún hafði athugað gögn, sem fyrir lágu, um hina víðtæku íþróttastarfsemi ungmennafélaganna í dreifbýlinu úti um land, að útilokað væri annað en viðurkenna samband þeirra sem sérstakan aðila. Þann rétt hljóta allir að viðurkenna hjá samtökum, sem hafa byggt um 30 sundlaugar og baldið uppi lengi hollri íþróttastarfsemi og kennslu víðsvegar um landið, sent fyrsta Ólympíufarana, sem héðan hafa komið, og starfað yfirleitt af þeim myndarskap, sem kunnugt er um ungmennafélögin. Gögn þau, sem n. hafði um íþróttastarfsemi þeirra, verða afhent n., sem fjalla mun um málið í hv. þd. Það varð samkomulag milli mín og íþróttafélaganna um að undirbúa þetta mál. En nú hefir orð á því leikið, að meðal íþróttamanna sjálfra sé stundum örðugra að ná samkomulagi en meðal annara manna. Þeim sýnist, kannske frekar en öðrum, sitt hverjum og eru ótrauðir að halda fram sínum skoðunum. Þetta hefir hér rætzt að nokkru. Ég hélt, að þegar nefndin var sett til að semja þetta frv., hefði orðið fullt samkomulag um skipun bennar og grundvallaratriði málsins. Þar áttu hlut í forgöngumenn helztu íþróttafélaga í Reykjavík og umboðsmenn fyrir flestar eða allar íþróttagreinar, sem hægt var að ná til. Einnig var í nefndinni íþróttalæknir sá, sem mesta kynning hefir haft hér af þeirri hlið íþróttanna, sem læknisþekkingar þarf við. Fyrir hönd skólanna var valinn formaður nefndarinnar, Pálmi Hannesson rektor. Umboðsmaður var þar einnig frá ungmennafélögunum. Undirtektir undir málið voru hvarvetna hinar beztu. Svo var það m. a. í flestum eða öllum blöðunum. En nú koma fram mismunandi sjónarmið hjá mönnum, sem ekki hafa verið við athugun á málinu og e. t. v. ekki lesið það svo niður í kjölinn sem þeir hefðu getað og þau rök, sem að frv. liggja, eins og það er samið. Af þessum ástæðum hefi ég ritað hinni stjórnskipuðu nefnd í íþróttamálum bréf, sem ég vil leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta. Afrit af því sendi ég stjórn Í. S. Í. og stjórn U. M. F. Í. Bréfið hljóðar svo: „Reykjavík, 9. des. 1939. Hér með sendi ég nefndinni til athugunar frv. til íþróttalaga, eins og það var afgr. af neðri deild Alþingis. Jafnframt vil ég taka fram eftirfarandi : Ég er sannfærður um það, að ákvæði frv. fela í sér hlunnindi til handa íþrótta- og uppeldismálum þjóðarinnar, sem geta orðið þeim mikill ávinningur, enda þótt ekki hafi enn verið gengið frá því, hversu afla skuli fjár til íþróttasjóðs. Virðist mér þess vera að fullu gætt, sem frá öndverðu var ætlun mín, að leggja hvorki kvaðir né hömlur á hina frjálsu íþróttastarfsemi, heldur veita henni aðstoð og leiðbeiningar að því leyti, sem hún kann sjálf að óska. Mér kom því mjög á óvart, þegar frv. var andmælt í neðri deild á þeim grundvelli, að ýmsir merkir íþróttamenn, að því er skilja mátti, teldu frv. fela í sér þvingun og ófrelsi fyrir hina frjálsu íþróttastarfsemi, enda þótt ekkert þvílíkt ákvæði verði fundið í frv., því að mér er það ekkert launungarmál, að ég skipaði nefndina einmitt með það fyrir augum að fá þar menn, sem væru reyndir að áhuga og afrekum í sem flestum greinum íþrótta, auk þess sem ég taldi sjálfsagt, að Í. S. Í., ungmennafélög Íslands og skólarnir ættu þar fulltrúa. Nú má telja víst, að þingfylgi fáist til að koma frv. fram, en áður en á það verður reynt, vil ég biðja nefndina að rannsaka, svo fljótt sem auðið er, hvort það sé rétt, sem áður getur, að íþróttamenn séu mótfallnir frv., hve almenn sú skoðun sé og á hvaða rökum hún sé reist. Jafnframt vil ég biðja nefndina að lýsa skoðun sinni á málinu og gera rökstuddar tillögur um það, og gætu þessi atriði öll komið til álita við afgreiðslu málsins í efri deild. Ef það skyldi reynast nokkuð almennur vilji íþróttamanna, að frv. verði stöðvað, mun ég taka það til yfirvegunar, enda þótt mér dyljist, hver rök geta legið til slíks og hvernig setja megi lög til umbóta í íþróttamálum, sem íþróttamönnum séu að skapi og líklegt er, að koma megi fram á Alþingi, ef ekki þykir hlítandi við þetta frv., eins og það hefir verið undirbúið. Þess skal að lokum getið, að stjórnum Í. S. Í. og Ungmennafél. Ísl. verða send afrit af bréfi þessu.“ Svör við þessu bréfi geri ég ráð fyrir, að gangi til menntmn., sem ég legg til, að fái frv. til meðferðar að lokinni umr. Sé ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið á þessu stigi.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Eins og hv. frsm. tók fram, erum við nm. sammála um, að frv. eigi fram að ganga í aðalatriðum. Eins og hann lýsti rækilega, er aðalstefna þess fram komin af nauðsyn yfirstandandi tíma. Sá straumur, sem til bæjanna hefir gengið, af fólki, sem síðan hefir ekki getað séð fyrir sér sjálft, hefir orðið mjög erfiður við að eiga. Hin frjálslyndu lög frá 1935 hafa nokkuð verið misnotuð af sumum sveitarstjórnum og hefir því orðið nokkurt ósamræmi milli einstakra bæja og sveita. Annars ætla ég ekki að ræða það, heldur víkja að brtt. mínum. Um brtt. við 9. gr. um að bæði v og b-liður falli niður, hefi ég lýst yfir því við hv. frsm., að ég taki hana aftur til 3. umr., í þeirri von, að eitthvert samkomulag náist um lausn á þessu í n. Sama vil ég gera um 5. brtt., þar sem ég hefi leyft mér að orða 21. gr. um. E. t. v. finnst sumum mönnum það, sem fyrir mér vakir, ekki koma þar nógu ákveðið fram, en það eru þrjú höfuðatriði. Ég get frestað til 3. umr. að ræða þau. Um hinar aðrar brtt. er ég í aðalatriðum samþykkur hv. meðnm. mínum. Fyrir þeim brtt., sem snerta ríkisábyrgðina, hefir hæstv. ráðh. falað mjög ýtarlega. Mín skoðun er, að nauðsyn sé fyrir bæjarfélögin, að slík ábyrgð sé fyrir hendi. Sérstaklega vil ég minna á 23. gr. og þá ríkisábyrgð, sem gert er ráð fyrir vegna manna, sem þurfa styrk vegna sjúkdóma og slysa. Það er mjög óviðeigandi, að dvalarsveit eigi ekki að vísu að ganga með endurgreiðslu á þeim styrk. Andstæðingar ríkisábyrgðarinnar vilja þar náttúrlega vera í samræmi við sína skoðun á ábyrgðum yfirleitt og fella hana niður. - Að svo stöddu get ég láfið máli mínu lokið.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Frv. þetta er fram borið að tilhlutun stjórnarinnar allrar, en ekki eins ráðh. eða ráðuneytis. Nefnd sú, sem stjórnin setti sameiginlega til að semja það, skilaði henni því, og var fallizt á, að stjórnin stæði öll að því. Ég tel því skylt, að ég geri grein fyrir afstöðu minni, sérstaklega til þess atriðis, sem meiri hl. n. vill fella úr, en það er, að undir ákveðnum skilyrðum beri ríkið ábyrgð á framfærslueyri vissra manna, sem flytjast milli sveita, en öðlast ekki rétt til styrks, þar sem þeir setjast að. Með breyt,, sem gerðar voru 1935 á þessum l., þótti gengið mjög á rétt þeirra bæjarfélaga, sem mest aðstreymi höfðu af fólki, sem af einhverjum ástæðum hafði ekki getað séð fyrir sér heima fyrir og leitað betri skilyrða annarstaðar. Sérstaklega þótti hart að gengið, að framfærsluskylda þeirra, sem þegar voru komnir á framfæri, félli á dvalarsveit. Nú er ekki farið fram á að breyta meiru en að þeir, sem þegar eru ósjálfbjarga, geti ekki eignazt framfærslurétt í sveit, sem þeir flytjast til, en allir aðrir, þótt kannske séu alveg í þann veginn að verða að leita á náðir hins opinbera og geta þó að þeim orðið ærnar búsifjar. Það þótti ekki ósanngjarnt að miðla þannig málum, að sveitarfélögin fengju tryggða greiðslu fyrir ósjálfbjarga innflytjendur frá fyrri dvalarsveit þeirra. Það varð ekki tryggt, nema ríkissjóður tækist á hendur ábyrgð á greiðslunum. Þetta er að sjálfsögðu baggi, sem lagður er á ríkissjóð. En þess er þá að gæta, að hann á langtum hægari aðgang að viðkomandi sveitum en sá bær eða sveit. sem greiðsluna á að fá. vegna þeirra viðskipta, sem ríkið hefir við sveitarfélögin. Ríkisstj. var auðvitað ljóst, hvað í þessu ákvæði gat falizt. En þar sem það var viðurkennt, og einnig hér á Alþingi, að óhjákvæmilegt væri að greiða nokkurt fé til sveitar- og bæjarfélaga, bæði í sambandi við framfærslulögin og af öðrum ástæðum, þótti rétt að leggja til, að þessi breyting, sem hér ræðir um, yrði samþ. Ég vil því eindregið mælast til þess, að frv. verði afgreitt hér án þess að afnema þá tryggingu, sem í ríkisábyrgðinni er veitt. Aðrar brtt., sem hér liggja fyrir, sé ég ekki ástæðu til að gera að miklu umtalsetni, enda heyrir þetta mál í sjálfu sér ekki undir mitt ráðuneyti. Auk þess hefir hv. 3. landsk. (SÁÓ) fallizt á að taka aftur til 3. umr þær brtt. sínar á þskj. 375, sem ágreiningur er um. Ég skal þó ekki leyna því, að þessar brtt. hans, a. m. k. önnur þeirra, við 21. gr., raska grundvelli frv. Þá er með 9. brtt., við 31. gr., farið fram á að breyta orðunum: „þurfamanni“ eða „atvinnuleysingja“ í „styrkþega“. En gr. er um það, á hvern hátt slíkir menn geti öðlazt framfærslurétt í nýju héraði. Ég er hræddur um, að brtt. gæti orðið til þess, að verra yrði að fá atvinnu fyrir atvinnuleysingja í öðrum sveitum, ef þeir eiga að koma á framfæri þar strax, ef þeir verða ósjálfbjarga, enda hægt að komast kringum lögin með því að koma þannig fyrir ósjálfbjarga mönnum, sem ekki væru beint orðnir styrkþegar. Það eru þessir tveir annmarkar, sem mér virðast vera á þessu, og ég vil beina því til hv. n., hvort hún vilji ekki athuga þessar brtt. til 3. umr.

*Magnús Gíslason: Það verður víst ekki sagt með neinum rétti, að þeir menn, sem setið hafa á Alþ. hin síðari árin, hafi verið sérstaklega feimnir við að taka upp ýmiskonar nýbreytni. Það hafa verið borin fram á þingi á undanförnum árum mörg lagafrv., þar sem tekin hefir verið ný og áður óþekkt stefna, sem síðan hefir verið framkvæmd. Eitt af þessum l. voru framfærslul., sem voru sett á þinginu 1935. Með þeim var stigið hið stóra spor, að afnema sveitfestitímann, svo það má segja, að með þeim hafi að verulegu leyti verið gerð bylting í þeirri löggjöf, sem gilt hafði um tugi ára um framfærslumál. Það virðist svo, að eftir 4 ára reynslu hafi hv. þm., sem margir hverjir eru þeir sömu, er settu l., komizt að þeirri niðurstöðu, að hér hafi kannske verið full langt gengið. Því er þetta frv. komið fram, þar sem stigið er til baka frá því, sem ætlað var 1935, þegar löggjöfin var sett. Allshn. hefir orðið sammála um að fylgja meginhugsun frv. í öllu. Við teljum, að það hafi verið stigið óvarlegt spor 1935, sem nú þurfi að stiga að nokkru leyti til baka. N. hefir því orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. Um ýms atriði í þessu frv. var dálítill ágreiningur innan n. En við vorum sammála um að kljúfa ekki n., þar sem við vorum á eitt sáttir um meginatriði frv. Við höfum því borið brtt. fram í félagi, þó þannig, að hver hefir óbundnar hendur um það, hvernig hann greiðir atkv. um þær. Ég mun ekki minnast hér á aðrar till. en þær, sem ég er fylgjandi. Ég ætla þá fyrst að minnast á 2. brtt., sem er um það, að b-liður 16. gr. frv. falli niður. Samkvæmt núgildandi l. er kjörtímabil framfærslunefnda jafnlangt og kjörtímabil hreppsnefnda og bæjarstjórna. Þetta var nýmæli í l. 1935. Manni finnst, að það hljóti að hafa legið sterk rök fyrir því, að þetta var sett í löggjöfina. En samkvæmt frv., sem fyrir liggur, er gert ráð fyrir, að slíkar nefndir starfi ekki svo lengi, heldur skuli kjörtímabil framfærslunefnda vera hið sama og annara fastra nefnda, sem bæjarstjórnir eða hreppsnefndir kjósa. Rök þau, sem færð eru fyrir þessu í frv., eru næsta veigalítil. Þau eru ekki önnur en það, að eðlilegt sé, að kjörtímabil framfærslunefnda sé hið sama og annara fastanefnda, því flokkahlutföll og aðrar aðstæður geta breytzt á svo löngum tíma sem kjörtímabili bæjarstjórna. Ég hélt það hefði legið á bak við, að þetta var sett í l., að með því hafi verið ætlunin að láta pólitík yfirleitt ekki hafa áhrif á það, hvernig framfærslunefndir eru skipaðar á hverjum stað. Og þó allt þurfi að vera pólitík, þá finnst mér, að þurfalingar mættu gjarnan vera undanþegnir því að vera undir pólitískum áhrifum. Í grg. fyrir frv. 1935 er það beinlínis tekið fram, að þetta sé fyrst og fremst sett til þess að gæta réttar og velferðar styrkþeganna. Ég hygg, að þetta sé mikilsvert og það sé rétt athugað af þeim mönnum, sem undirbjuggu frv. 1935, að það var réttur styrkþeganna, sem fyrst og fremst var þar um að ræða. Það er ekki ómögulegt, að í sambandi við þetta geti hagsmunir bæjarfélaga komið til greina, því til þess að geta framfylgt þessum málum á sanngjarnan hátt, þá þurfa hagsmunir bæjarfélaga og styrkþega að mætast. Þekkingin á því, hvort maður þarf á styrk að halda, getur alveg eins verið hagsmunamál fyrir bæjarfélagið eins og hann sjálfan. Ég hefi fyrir mitt leyti ekki gert þetta að kappsmáli, en mér finnst það samt hlálegt, þegar búið er að færa sterk rök að því, að með þessu sé verið að berjast fyrir hagsmunum styrkþeganna, að eftir 4 ár sé þetta svo orðið einskisvirði, því þá séu pólitískir hagsmunir metnir meira en réttur styrkþeganna. Ein aðalbreyt. frv. er sú, að í vissum tilfellum er ríkissjóður gerður ábyrgur fyrir vissum greiðslum, að því er snertir viðskipti milli sveitarfélaga. 22. gr. frv. er um það, að ef manni er veittur framfærslustyrkur utan þeirrar sveitar, er hann á framfærslurétt í, þá skuli framfærslusveit hans endurgreiða styrkinn að 2/3 hlutum, nema þar sem öðruvísi er ákveðið í lögum, þó skulu greiðslur eftir yfirvaldsúrskurði endurgreiðast að fullu. Svo kemur viðbótin, að ríkissjóður ábyrgist þessar endurgreiðslur. Þetta er nýmæli, sem aldrei hefir verið í l., að ríkissjóður á þennan máta taki að sér fátækraframfæri í landinu. Það hefir verið sett sérstök löggjöf um að stofna jöfnunarsjóð, þar sem tekinn er viss hluti af tekjum ríkissjóðs, 700 þús. kr. á ári, sem settar eru í sérstakan sjóð, sem varið er til að jafna fátækraframfærið í landinu. Með því er nokkur hluti af fátækraframfærinu kominn yfir á ríkið. Hér er gengið enn lengra. Með því að taka upp viðskipti milli sveitarfélaga er opnuð leið til þess, að það safnist skuldir hjá einu sveitarfélagi frekar en öðru, og ef þær eru ekki greiddar, þá á ríkissjóður að borga þær. Við skulum segja, að þetta sé beint áframhald af því, sem gert var með því að stofna jöfnunarsjóð, en það, sem er sérstaklega athugavert við þetta, er, að hér er ekki beint ákveðin upphæð, sem talað er um. Enginn veit nú, hvað þetta getur orðið mikið. Mér þykir ekki ótrúlegt, að eftir að l. eru búin að vera í gildi í 2 ár, þá sé þessi upphæð orðin 1/4 millj. Þá er fátækraframfærið, sem lagt er á ríkissjóð, orðið um 1 millj. kr. Þá er spurning, hvort ekki er réttara að gera allt landið að einu framfærsluhéraði heldur en að taka smám saman vissa hluta út úr og bæta þeim á ríkissjóðinn, án þess að maður viti í raun og veru, hvað mikið fé sé um að ræða. Þetta er ástæðan fyrir að ég og hv. 2. þm. S.-M. höfum borið fram brtt. um að fella síðustu málsgr. 22. gr. niður. Nú virðist mér, eftir að hafa hlustað á ræðu hæstv. fjmrh., að ríkisstj. standi að þessum l. og það séu engin vandræði fyrir ríkissjóð að standast þær ábyrgðir, sem l. gera ráð fyrir. Ég verð að segja, að eftir að ég hefi fengið slíka yfirlýsingu, þá er mér það ekki fast í hendi að halda þessari brtt. til streitu. Það má vel vera, að þessir menn sjái betur en ég og ekki sé nein hætta á ferðum. En ástæðan til þess, að ég gerði þessa brtt., var sú, að ég óttaðist, að þarna væri um óviss fjárútgjöld að ræða úr ríkissjóði, sem ég vildi ekki láta fara óathugað gegnum þingið.



Herra forseti! Það hafa fallið hér í hv. d. ummæli hjá 2 hv. ræðumönnum, sem ekki er hægt að skilja öðruvísi en svo, að í bæina og þá sérstaklega Rvík safnist fólk annarstaðar að af landinu, sem verður svo strax þurfalingar á bæjunum. Í tilefni af þessu vildi ég biðja þessa hv. þm. og þá sérstaklega hæstv. fjmrh., sem mun eiga sæti í bæjarráði, að gera þessu betri skil. Ég kann ekki við þessa sleggjudóma, sem slengt er framan í sveitafólkið. Bæjarstjórnin heldur því leyndu, hverjir það eru, sem þiggja sveitarstyrk. Við borgararnir í Rvík, sem borgum útsvörin, fáum ekki að vita, hverjir það eru. Þegar maður fær ekki aðstöðu til að vita hverjir það eru, þá er hægt að koma með svona sleggjudóm. Ég vildi þess vegna mjög ákveðið mælast til þess, að þessir hv. ræðumenn leggi gögnin á borðið og gefi skrá yfir, hverjir eru þurfalingar Rvíkurbæjar og hverjir hafi flutt til Rvíkur á síðustu árum. Ég álít, að við eigum heimtingu á þessu. Ég hefi tekið 20% af öllum þeim, sem eiga A. B. C. o. s. frv. telja fram til skatts, og aðgætt, hvað margir af þessum mönnum eru nýfluttir í bæinn og hvað margir hafi ekki borgað skatta eða útsvör. Ég hefi fundið, að úr einum hreppi, sem liggur nálægt Rvík, hafa flutzt hingað menn, sem eiga yfir 1. millj. kr. Úr einni sýslu hafa flutzt hingað menn, sem eiga 350 þús. kr. Ég hefi fundið mjög fáa af þeim, sem nýfluttir eru til bæjarins, sem ekki greiða útsvör og skatta. Ég hefi að vísu fundið nokkra, og það má vera, að þeir séu meðal styrkþeganna. Ég vil þess vegna slá því föstu, meðan ekki er lagt fram, hverjir þiggi fátækrastyrk í Rvík, og það sýnt svart á hvítu, hverjir leggist upp á bæinn af aðfluttum mönnum, að þetta sé sleggjudómur, sem settur er fram að órannsökuðu máli. Þegar skráin hefir verið birt og ég sé á henni, að það sé rétt, að viss sveitarfélög láti þurfalinga sína leggjast upp á bæinn, þá skal ég beygja mig fyrir rökum, en fyrr ekki. Sú athugun, sem ég hefi gert, og ég varði til þess nokkuð mörgum sunnudögum í sumar, bendir mér á, að þetta er ekki annað en órökstuddur sleggjudómur, sem varpað er yfir á sveitirnar, og á að vera einhver skuggi á þær, enda allhaf framsettur til réttlætingar auknum framfærslukostnaði hér í Reykjavík, en hann stafar af stjórn bæjarstjórnarmeirihlutans á málefnum bæjarins.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Ég sé ekki, að þetta mál sé til umr. hér, um einstaka menn, sem flutzt hafa milli sveitarfélaga, hvort þeir eigi 1 millj. kr. í eignum eða ekki. Það er rétt, sem hv. þm. sagði, að ég átti sæti í bæjarráði Rvíkur og framfærslunefnd Reykjavíkurbæjar. Mér er kunnugt um, að það er ekki sleggjudómur, að flutzt hafi til bæjarins svo og svo margir eignalausir menn, sem hafa komið svo að segja beint á bæjarsjóðinn. Það eru mörg dæmi um þekkta síðan 1936, og út af þessu hefir orðið málarekstur og rannsóknir í ýmsum sveitum, svo um það þarf ekki að deila, að þessir flutningar eigi sér stað. Hitt er svo annað mál, hvort mikil brögð séu að þessu. Það, sem þýðingu hefir í þessu sambandi, er það, að ef þetta er ákaflega lítið. þá er það vist, að þetta ákvæði, sem ég geri ráð fyrir, að hv. þm. hafi ákveðna afstöðu til, að hann vilji ekki láta ríkissjóðinn taka á sig þessar ábyrgðir í frv., hefir í för með sér því minni hættu fyrir ríkissjóðinn. Ef hann hefir þessa trú, þá ætti hann með beztu samvizku að geta breytt afstöðu sinni til þessa ákvæðis. Ég hefi ekki við höndina nein gögn í því máli, sem hv. þm. var að minnast á; þó álít ég rétt að verða við þeim óskum hans að leggja fram gögn. En mér er það ekki mögulegt nú. Ég sé svo ekki ástæðu til að segja meira að sinni.



Mér finnst það ekkert undarlegt, þó bornar séu fram till. til breyt. á framfærslul. Þau eru nú búin að vera í gildi í 4 ár, og þegar þau voru sett, þá var af öllum vitað, sem að þessari löggjöf stóðu, að reynslan myndi leiða í ljós ýms sannindi, sem mönnum voru hulin þegar löggjöfin var sett, en sem yrði þess valdandi, að það þyrfti að breyta l. Nú hefir komið fram lagafrv. í mörgum gr., 42 gr., til breyt. á framfærslul. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, að mér finnst, að með þeim breyt., sem felast í þessu frv., þá séu furðu litlar breyt. gerðar á framfærslul. Þó frv. sé svona fyrirferðarmikið, þá er margt af þessu smábreyt., sem gerðar eru til að gera ótvíræðari fyrirmæli, sem þegar eru í l. Stundum eru prentaðar upp úr framfærslul. heilar gr., kannske með einni smáúrfellingu. Þetta verður til þess, að frv. sýnist fljótt á litið fyrirferðarmeira en það er í raun og veru. Ég get þess fyrir sjálfan mig, að ég verð að telja erfitt að átta sig fullkomlega á svona frv., vegna þess að það er ekki hægt nema að lesa lagafrv. saman við framfærslul. og bera svo þetta hvorttveggja saman við brtt. Ég ætla, að hv. þm. þurfi að hafa fulla aðgæzlu til þess að misskilja ekki lagafrv. sjálft eða þær brtt., sem gerðar hafa verið við það. Mér skilst, að höfuðbreyt. séu fjórar. Fyrsta aðalbreyt. er í 6. gr. frv., en hún fjallar um að torvelda aðseturstað þeirra manna, sem þurfa að flytja á nýja staði. Þetta sama reyna framfærslul. að gera, en ég býst við, að reynslan hafi sýnt, að þær skorður, sem framfærslul. vilja reisa við þessu, hafi ekki reynzt nægilegar. Í þessari gr. er tekinn upp á ný viss sveitfestitími fyrir þá menn, sem þegar eru orðnir þurfandi. Af henni leiðir, að búast má við því framvegis, að þurfandi menn dvelji í öðrum framfærsluhéruðum en þeim, sem í raun og veru eiga að framfæra þá. Af þessu ætti því að geta leitt, að það geti þurft að taka upp á ný hina svokölluðu þurfamannaflutninga, eins og var í eldri l. Í eldri l. voru sérstök ákvæði um það, hvernig þurfamannaflutningar ættu að fara fram, þegar ein fjölskylda fluttist af einu landshorni á annað. Ég hefi ekki séð í þessu frv. nein ákvæði um þetta. Það hlýtur að verða sjálfsagður hlutur, að þegar heilar fjölskyldur eiga að fara að verða á stöðugu framfæri, t. d. í Rvík, þá hljóta fátæk og lítil sveitarfélög úti á landi, sem ekki hafa ráð á að framfæra þessar fjölskyldur í dýrum bæ, eins og Rvík er, að reyna að fá þær til sín, ef þær eiga að framfæra þær. Og þá kemur upp gamli þurfamannaflutningurinn. Ég vildi því beina því til hv. n., hvort hún vilji ekki athuga þetta fyrir 3. umr. 2. aðalbreyt. eru í 21. gr. frv. Það eru ákvæði um, hvernig megi halda þurfamönnum til vinnu. Það má vera, að fyrirmælin í framfærslul. um þetta séu full lin til þess að koma mönnum til vinnu. Ég álít nú, að það sé spurning um það, hvort þau séu of lin til þess að koma mönnum í vinnu. En aftast í gr. eru ný atriði, sem ekki eru í framfærslul., að það megi láta þessa menn, í stað þess að vinna, reka atvinnu. Ég verð að telja, að það atriði sé nauðsynlegt. Það getur staðið svo á um fjölskyldur, að það geti komið sér betur, að þær reki sjálfar atvinnu, t. d. búskap eða geri út smábát. Það er því eðlilegt, að þessi fyrirmæli séu fyrir hendi. Í þriðja lagi eru í nokkrum gr. frv. ákvæði um, að ríkissjóður skuli bera ábyrgð á endurgreiðslu á þurfamannaframfæri dvalarsveitar, þannig að hún geti átt aðgang að ríkissjóði um endurgreiðslu í stað þess að ganga að framfærslusveitinni. Ég geng út frá því, að þetta ákvæði geti orðið nauðsynlegt. Fyrst á að tryggja sveitarfélögin fyrir því, að menn setjist þar að, aðeins til þess að verða þar þurfandi, þá er það gagnslaust, ef sveitarfélögin hafa ekki möguleika til þess að fá greiðslu frá þeirri sveit, sem á að sjá fyrir viðkomandi þurfamanni. Ég er sannfærður um, að þetta ákvæði er nauðsynlegt, á meðan ekki eru til nein fyrirmæli um flutninga á fjölskyldum burt úr dvalarsveitum þeirra. Ég sé, að ákvæði eru í frv. um eftirlit með flestu, nema 21. gr., sem fjallar um, að menn séu skyldugir til að fara þangað sem þeim er útveguð vinna eða þeim gert mögulegt að stunda eða reka atvinnu sjálfir. Í fjórða lagi er svo í 38. gr. frv. dálítil breyt. um jöfnunarákvæði. Hlutur Reykjavíkur var gerður þyngstur við fjárgreiðslur úr jöfnunarsjóði í framfærslul., með tilliti til þess, að litið var svo á, að Reykjavík hlyti alltaf að verða bezt stæða bæjar- eða sveitarfélag landsins, af ástæðum, sem ég ætla alls ekki að fara að rekja hér; ég held, að þær ástæður séu fyrir hendi enn. En hins vegar er það alveg rétt, að fólk safnast æ meira og meira til Reykjavíkur. Og þó að Rvík hafi ýms skilyrði betri heldur en aðrir staðir, þá er það nú að verða augljóst, að Reykjavík hefir ekki nægileg atvinnuskilyrði fyrir allt það fólk, sem þar dvelur og þangað flyzt - eða ekki eins og stendur. Ég er nú alveg sammála hv. 1. þm. N.-M. (PZ) um það, að það er ekki einungis löngunin til þess að komast hér á sveitarframfæri og hverfa hér í fjölmennið, sem dregur menn hingað. Menn vita, að gert hefir verið og gert verður fjölda margt í Reykjavík, sem gerir þann stað álitlegri, a. m. k. í augum manna, heldur en flesta aðra staði á landinu. Hins vegar verð ég að telja, að það sé líka rétt að fella niður það ákvæði framfærslul., sem þrengir nokkuð í þessu efni að kosti Reykjavíkur. En ég vil þá jafnframt í sambandi við það benda á, hvort ekki væri þess jafnframt þörf að endurskoða regluna, sem fátækraframfærið og jöfnunaraðferðin byggist á. Þessi regla er sem sé sett í 72. gr. framfærslul., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Eftir skýrslum þeim, sem um getur í 70. gr., reiknar atvinnumálaráðuneytið út, hver er meðaltalsframfærslukostnaður í hvorum jöfnunarflokknum fyrir sig. Skal það gert á þann hátt, að miða að 1/3 hluta við tölu þeirra karla og kvenna, sem eru á aldrinum 18–60 ára, að 1/3 hluta við skattskyldar tekjur, að 3% hluta við skuldlausar eignir og 1/6 hluta við fasteignamat“. Þetta er nú leiðin, sem þar var fundin upp, og mér finnst nú það vera vafasamt, að þessir faktorar séu rétt notaðir. Ég vil til athugunar benda á það, hvort það muni vera réttmætt að miða að 1/3 hluta við tölu fólks á aldrinum 18–60 ára, en ekki nema að 1/6 hluta við skuldlausa eign. Ég veit náttúrlega, að vinnufært fólk er þýðingarmikill liður í hverju sveitarfélagi, en það er það því aðeins í þessu tilliti, að það hafi lífvænlega atvinnu. Aftur á móti er skuldlaus eign mjög þýðingarmikill liður alstaðar. Ég bendi á þetta svona til athugunar, ef hv. n. vildi virða þetta fyrir sér fyrir 3. umr.

*Þorsteinn Þorsteinason: Aðeins örfá orð út af brtt. minni við frv. Brtt. er á þskj. nr. 410. Við sýslumenn höfum rekið okkur oft á það, að miklir erfiðleikar eru á því að innheimta barnsmeðlög. Barnsfeðurnir eru ekki slíkir eignamenn, að meðlögin náist með lögtökum, enda þótt úrskurður sé fenginn á hendur þeim. En aftur á móti greiða þessir menn þessar kröfur, meðlögin, ef það gildir fyrir þá, að þeir verði annars sveitarþurfalingar, ef barnsmeðlögin ekki greiðast. Þess vegna er nú oft farið þannig að, að þeir kvenmenn, sem hafa í eftirdragi óskilgetið barn, hafa ekki gifzt, einmitt af þeim ástæðum, að þeim hefir verið gert örðugra fyrir um að ná meðlögum með börnunum, eftir að þær voru giftar, heldur en ef þær voru ógiftar, og þar af leiðandi hefir fólk búið saman ógift í stað þess að giftast, í því, sem l. kalla hneykslanlegri sambúð, og reynt á þann hátt að tryggja sér það, að þessar viðkomandi mæður óskilgetinna barna gætu náð meðlagi barns eða barna frá dvalarsveitinni. Það er alls ekki rétt, kirkjulega séð, að stuðla að slíkri sambúð. En ég sé, að með þessari löggjöf, sem nú er á ferðinni, er þessu dálítið breytt til batnaðar, þannig að konan missir einnig réttindin, ef hún býr með manninum, sem barnið á. En ég býst við því, að ef því er haldið óbreyttu hér, þá fari það þannig, að í staðinn fyrir, að áður var það þannig að þetta fólk var talið, að hefði búið saman, muni það nú telja konuna vinnukonu á heimilinu á manntalsskýrslu. Og þar af leiðandi yrði þetta til þess, að það yrði enn verri réttarstaða á heimilinu heldur en áður, því að ég skil það þannig, eftir því sem hér liggur fyrir í 29. gr., að sú kona, sem telst vinnukona manns, eigi heimting á að ganga að sinni dvalarsveit eftir meðlagi, en ekki, ef hún býr með manninum. Ég tel það heldur ekki rétt, ef efnafólk á í hlut, að það geti gengið að sinni sveit og heimtað barnsmeðlög, sem eftir þessum l. ber að greiða. Ég vildi færa ákvæðin um meðlögin í það horf. að ef maður er vel eða sæmilega efnaður eða bann hefir sæmilega atvinnu, þá teljist hann ekki eiga heimting á að ganga að sinni dvalarsveit í þessu efni. Með þessari millileið held ég, að heppilegri árangur næðist af þessari gr. framfærslul. Fátækara fólkið gæti gifzt í þessum tilfellum, sem ég hefi getið um, alveg fyrir þessu framfærslulagaákvæði. En efnaðra fólkið gæti þá ekki krafizt þessara meðlaga hvort sem væri. Annars geri ég ráð fyrir, að hv. þd. sé ljóst, hvert stefnir með þessari brtt. Ætla ég því ekki að hafa um hana fleiri orð.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég hafði í minni fyrri ræðu gleymt að minnast á brtt., sem ég stend einn að, sem er nr. 8 á þskj. nr. 375. Ég verð þá að greina frá því, að ég tek aftur þær brtt., sem ég stend einn að, við þessa umr., einnig þessa. Og ekki síður fyrir það, að hér er fram komin brtt. á þskj. nr. 410 frá hv. 5. landsk. (ÞÞ). sem mér skilst, að hann geti fellt sig við að taka aftur til 3. umr., með það fyrir augum, að n. athugi einnig þessar brtt. báðar nánar. En ég hygg, að það leiki ekki á tveim tungum, að hér er dálítið vandamál á ferðinni, þegar um er að ræða að svipta ógiptar barnsmæður styrk, og ber þess að gæta, að það sé ekki gert á þann hátt, að börnin líði þar stórlega við. Ætla ég ekki að fara frekar út í það að þessu sinni. Mun ég gera frekari grein fyrir því við 3. umr., annaðhvort með brtt., eða þá ef ég kemst að þeirri niðurstöðu að brtt. hv. 5. landsk. nægi í þessu efni. Ég verð að svara hv. 11. landsk. fáeinum orðum út af breyt., sem hann lýsti sig á móti, í 16. gr. frv., um kjörtímabilið. Ég og hv. 2. þm. N.-M. munum vera sammála um, að þessi breyt. eigi að ná fram að ganga. Og þau rök, sem hann vildi færa fram fyrir sínu máli í þessu efni, tel ég ekki svo veigamikil. þessi hv. þm. vildi halda því fram, að það mundi verða meira pólitískt lituð framfærslun., ef hún væri kosin árlega. En í framfærslul., eins og þau eru nú, er gert ráð fyrir, að þessar n. séu kosnar til 4 ára í einu; en þær skulu þó kosnar hlutfallskosningu eftir pólitískum fl. N. þessar verða því jafnt pólitískt litaðar, hvort sem þær eru kosnar árlega eða á 4 ára fresti. Þá vildi hann leggja ákaflega mikið upp úr þeirri þekkingu, sem þeir menn þyrftu að hafa sem gegndu störfum þessara n. Nú er það svo, að menn, sem hafa fullkomið vinnuþrek, eru vanir og hafa reynzt ötulir í starfinu, eru að jafnaði endurkosnir í þetta starf. En ef þeir verða þreyttir á starfinu eða vilja losna eða þá að menn vilja skipta um þá, þá er það líka hægt. Hér í Reykjavík álít ég, að þurfi sérstaklega lifandi og samvizkusama menn í þetta. Og ég sé ekki, að því marki verði ekki alveg eins náð með því að kjósa menn í þessar n. árlega eins og með því að kjósa þá á 4 ára fresti. En pólitískur litur hlýtur hér alltaf að koma til greina, nema það ákvæði verði fellt úr að kjósa þessa menn með hlutfallskosningu. En ef ekki væri kosið með hlutfallskosningu, þá yrðu n. enn einlitaðri pólítískt. Svo að þannig er ekki hægt að komast hjá pólitískum lit á þessum n. Og hér í Reykjavík er reyndin sú, að um leið og framfærslun. kynnist starfinu, þá hvílir starfið á framfærslufulltrúunum sérstaklega. Því að þeir eru svo margir hér vegna þess mikla starfs, sem þeir þurfa að inna af höndum. Og framfærslun. er ekki annað en úrskurðarvald um það, hvort till. framfærslufulltrúanna skuli fylgt eða ekki, sem gert er að jafnaði. Ég ætla ekki að ræða um ábyrgðirnar. Hv. þm. gerði grein fyrir sinni skoðun um það, að þær gætu orðið hættulegar. En jafnvel innan n. kom sú skoðun fram, að með þeim takmörkunum, sem nú eru í frv., mundi ríkisábyrgðin í flestum tilfellum ekki verða mjög veruleg; það gæti að sjálfsögðu komið fyrir, að hún yrði veitt. En hún myndi yfirleitt frekar verða óveruleg og ekki koma verulega að sök. Og ég lít svo á, að báðir meðnm. mínir hafi verið á móti þessu atriði meira af prinsipástæðum heldur en af hinu, að þeir teldu ríkissjóði að neinu leyti hættu búna af þessu ákvæði. Hv. 1. þm. N.-M. var að tala um, að Reykjavík þyrfti ekki að kvarta o. þ. l. Ég játa, að ég get ekki frekar en hæstv. fjmrh. lagt fram neinar skýrslur um það, hvort styrkþegar hér í Reykjavík yfirleitt hafi verið lengi eða skamman tíma í bænum, þegar þeir fá styrk fyrst. En aðrir bæir á landinu hafa sennilega um þetta sína sögu að segja. Og hvaðan er aðstreymið? Það er ekki víst, að það komi ofan af Jökuldal til kaupstaðanna, en fleiri sveitir eru nú til á landinu. Þeir, sem flytja til kaupstaðanna, koma bæði úr sjóplássum og líka ofan úr dölum og héðan og þaðan að. En reynslan hefir sýnt, að sveitarstjórnir hafa gengið lengra en lög leyfa í að koma fólki til bæjanna, af því að fólkið vill vera þar. Og þess vegna hefir þetta aðstreymi til bæjanna orðið meira en menn létu sig dreyma um, þegar framfærslul. voru sett árið 1935. Hv. 2. þm. N-M. talaði um málið af mikilli þekkingu, sem hans var von og vísa, og beindi til n. að athuga, hverjir ættu að borga fyrir flutning þurfamanna milli héraða og í öðru lagi, hvort úthlutunarreglur hvað snertir Reykjavík væri ekki rétt að áætla í frv. með tilliti til þeirra breyt., sem kæmu fram. Ég held, að n. hafi þegar athugað úthlutunina að því er snertir Reykjavík, og hún hafði þar sérfróðan mann sér við hlið. Og það kemur í ljós, að engar líkur eru til, að Reykjavík komi til greina ettir höfðatölureglunni, eins og sakir standa. En um hitt atriðið, um að greiða þurfamannaflutning, vísa ég til grg. mþn., sem hefir undirbúið þetta frv. fyrir hönd ríkisstj. Og ég get ekki betur séð en að rauði þráðurinn í hugsanagangi mþn. sé þessi: Það skal í engu breyta frá eldri l. hvað viðkemur flutningi fólks á milli sveita. Sveitfestitíma fyrir fólk skal ekki breytt. En það er bara torveldað fyrir þurfamenn að flytja úr einni sveit í aðra. - N. mun að sjálfsögðu taka til greina ábendingar hv. 2. þm. N.-M. og athuga, hvort hér hafi verið skotið yfir markið og ekki athugað mikilsvert atriði.

*Magnús Jónsson: Það hafa nú allmargir hv. þm. talað síðan ég kvaddi mér hljóðs og um ýmislegt af því, sem ég vildi tala um viðvíkjandi till. n. 1. brtt. allshn. er við 9. gr. frv.

Hún er tekin aftur til 3. umr.

. Af því að hún er ekki endanlega tekin aftur, vil ég segja, að ég sé ekki, að ástæða sé til að fella þessa gr. niður úr frv. Mér finnst ákvæði þessarar greinar mjög eðlilegt. Í l. frá 1935 er svo ákveðið, að et barni hefir verið ráðstafað og goldið með því meðalmeðlag, þá er ekki hægt að taka það frá þessum fósturforeldrum án samþykkis þeirra; jafnvel þó að foreldrarnir geti tekið barnið að sér. Mér finnst það undarleg ráðstöfun, ef lögskyldur framfærandi getur ástæðna sinna vegna tekið að sér barnið meðlagslaust, má ekki gera það, svo framarlega sem ekkert er athugavert við hann að öðru leyti. Það liggur að sjálfsögðu í valdi barnaverndarn., ef framfærandi er á einhvern hátt ófær um að taka barnið að sér að sjá um, að hann fengi þá ekki að gera það. En að setja það í l., að hann megi það skilyrðislaust ekki, finnst mér ákaflega óeðlilegt. Það má segja, að réttur fósturforeldra sé mikill - þó virðist mér hann naumast eins mikill, þegar tekið er með barninu full meðgjöf. En réttur foreldra er þó að eðlilegum rétti meiri. Og mér virðist þetta ákvæði frv. því í alla staði eðlilegt, jafnvel alveg án tillits til fjárhagshliðar þess máls, sem mér finnst þó einnig mæla með þessari breyt. á l. Það er því langnæst mínu skapi, að n. hefði einnig tekið þessa brtt. alveg aftur. Um 2. brtt. var rætt af hv. 2. landsk. Ég er einnig mótfallinn þessu því mér finnst óeðlilegt að kjósa framfærslun. eftir öðrum reglum heldur en aðrar fastar n. og ég sé ekki nokkra ástæðu til þess. Það hefir ókosti að kjósa hana til lengri tíma, en ég sé ekki, að það hafi nokkurn kost. Því að jafnvel þó maður vildi vernda þessa n. alveg frá pólitískum lit, þá er það ekki fremur hægt, þó þessi brtt. sé samþ. Það eina, sem maður gæti hugsað sér, að væri kostur við að kjósa þessa n. til lengri tíma, er, að menn í n. fengju æfingu í þessum störfum. En þó að kosið sé í þessa n. árlega, skapast hér að mínu áliti alveg sú sama festa í þessu efni, því að það er ekki nokkur minnsti vafi á því, að bæjar- og sveitarstjórnir nota sér leiknu og vönu mennina til þessara starfa, en skipta ekki um, nema þeim þyki alveg sérstök ástæða til. En ef þeim þykir sérstök ástæða til þess, hví mega þær það ekki? Ef maður snýr í þessu sambandi huga sínum að þeim, sem framfærðir eru, og ef maður í framfærslun., gagnstætt því sem fyrirfram var haldið, kemur illa eða ónotalega fram við þurfamenn, hvers vegna er þá ekki sjálfsagt að skipta um manninn strax? Hvers vegna þarf þá að hafa manninn endilega í 4 ár? Ég held því, að réttur allra, bæði þeirra, sem eiga að kjósa, og hinna, sem búa eiga undir störfum n., sé ríkari með því, að þessu verði breytt eins og í frv. er gert ráð fyrir. Um 3. og 4. brtt. ætla ég ekki að ræða, því að þær eru að mínu viti þannig, að engin ástæða er til að amast við þeim. En 5. brtt. er tekin aftur og því ekki ástæða til að ræða hana. Ég býst við, að með þeirri brtt. hafi verið meiningin að lagfæra misfellur á frv., og er hér nær eingöngu miðað við atvinnurekstur, sem hægt sé að ráðstafa mönnum til, og eins hverjar kröfur gerðar eru til þeirra tekna, sem viðkomandi á að geta aflað sér. Þá eru tvær brtt., sem varða ábyrgð ríkissjóðs, og hefir þegar verið rætt svo mikið um það efni; og sérstaklega er þess að gefa, að mælt hefir verið með ákvæðum frv. um þau atriði af tveim hæstv. ráðh., sem það mál heyrir undir, bæði félmrh., sem þetta frv. stendur næst, og sömuleiðis fjmrh., sem stendur næst hins vegar að gæta hagsmuna ríkissjóðs. Báðir hafa þeir mælt með ákvæðum frv. í þessu efni og sömuleiðis einn nm., sem stóð að þeirri till., sem dregur þær rökréttu ályktanir af áliti ráðherranna, að hann héldi ekki fast við þessar brtt. Get ég því sparað mér að ræða um það atriði. Þetta eru þær brtt. n., sem mestar voru í mínum augum, því að með því að fella þessi ákvæði niður, ef það væri gert, yrði fellt niður það, sem að mínu áliti er nauðsynleg umbót, sem felst í þessu frv. Reynslan sýnir, hve geysierfitt það er fyrir bæjarfélögin að sækja sinn rétt í þessu efni. Það er sýnu nær þó fyrir ríkissjóð. Hann hefir öllu betri tök og mesta möguleika og mest vald til þess að geta hlaupið þarna undir baggann, ef greiðslufall verður. Ég get fallizt á með frsm. n., að það geti slævað nokkuð sveitareða bæjarfélög í tilraunum þeirra til að kalla þetta inn, ef ríkisábyrgð er í bakhönd. En þetta ákvæði er að mínu viti þó mjög mikilsvert. Ég hefi ekki svo mikla reynslu í þessum efnum, að ég þori fyllilega að dæma um, hve mikið þetta ákvæði mundi koma til framkvæmda. En mér sýnist, að þar muni varla verða um mjög stórvægilegar upphæðir að ræða, og ekki eins stórar og ef miðað er við þann tíma, þegar sveitfestitíminn var öðruvísi ákveðinn. Því að mér skilst, að eftir þessu frv. sé þetta mjög mikið skilyrðum bundið, og að það sé alveg undantekningartilfeili, að önnur sveit sé framfærslusveit heldur en dvalarsveit. Svo framarlega sem maður hefir ekki þegið af sveit í 2 ár, þá vinnur hann sér sveit með því að setjast að og eignast lögheimili á viðkomandi stað. Það er aðeins í þeim tilfellum, sem menn hafa fengið framfærslustyrk á tveimur síðustu árum fyrir flutning, að menn verða að halda óbreyttri sveitfesti, svo að mér skilst, að þau viðskipti, sem verða hér milli héraða, séu alhnikið takmörkuð. Ég get sagt það, út af ummælum hv. 2. þm. N.-M., að ég hygg, að það muni hafa stafað af því, hvað þetta var álitið takmarkað, að ekki hafi þótt taka því að setja ákvæði um þetta. Mér skilst, að 8. brtt. á þskj. 375 sé tekin aftur. Annars er það um þessa till. að segja, að bæði hún og ákvæði frv. um þetta atriði stefna að vandræðalausn á þessu atriði. Ég veit ekki, hvernig hægt er að komast í kring um það um mann, sem hefir stúlku á heimili sínu, að annaðhvort giftist hann henni eða hún sé ráðskona hjá honum eða vinnustúlka. Að öðrum kosti skilst mér það vera bara hrein og bein yfirlýsing um það, að maðurinn ætli sér að taka saman við hana óleyfilega. Ég er fylgjandi till hv. 5. landsk. Mér virðist hún leysa málið á viðunandi hátt. Ég skal svo ekki tefja hv. d. með lengri ræðu. Ég vildi óska þess, að frv. yrði samþ. með sem minnstum breyt. Ég hygg, að það muni vera svo vandlega undirbúið, að slíkt sé óhætt, og að það muni fela í sér verulegar réttarbætur.

Forseti (EÁrna) : Það eru þegar nokkrir á mælendaskrá, en ég vildi geta lokið umr. Ég vil því vænta þess, að dm. verði nú stuttorðir og greiði fyrir því, að málið geti komizt gegnum umr. á þessum fundi.



Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir svar hans við minni fyrirspurn, enda þótt hann gæti ekki gefið upplýsingar um það, að hve miklu leyti hin auknu sveitarþyngsli í Reykjavík stafa af aðfluttum mönnum í bæinn. Með þessu staðfesti hann það, sem ég sagði, að þetta eru yfirleitt órökstudd ummæli. Jafnframt lofaði hann að taka til yfirvegunar, að upplýsingar um þetta gætu legið fyrir. Ég mun nú gæta að því, hvort ekki muni þá fylgja næst með reikningum Reykjavíkurbæjar skrá yfir þurfalinga.

Á það að vera ættartala?

Frsm. (Ingvar Pálmason) : Ég geri ráð fyrir, að ég geti orðið við tilmælum hæstv. forseta um að tefja ekki umr., en þykir rétt að segja örfá orð. Því hefir nú verið lýst yfir, bæði af hæstv. fjmrh. og félmrh., að þeir mæli mjög í gegn því, að brtt. okkar um ábyrgð ríkissjóðs verði samþ. Ég gat þess strax í gær, að það yrði að skeika að sköpuðu um það, en að það breytti ekki minni afstöðu. Ég tel, að með þessu sé of ört stefnt að því að gera landið allt að einu framfærsluhéraði, því að það er enginn vafi, að þetta er stórt spor inn á þá braut. Hæstv. fjmrh. mintist á b-lið síðari brtt. og gat þess, að ég hefði mælt fyrir henni aðallega sem orðabreyt., en tók það fram, að hún væri ekki nema á öðrum þræði orðabreyt., heldur væri hún líka efnisbreyting. Þetta er rétt. Eins og menn sjá í frv. hljóðar upphaf þessarar gr. þannig: „Nú hefir þurfamanni eða atvinnuleysingja verið ráðstafað“. Það, sem við höfum breytt, er, að sagt er í till. okkar, „styrkþegi“, en ekki „þurfamaður“, eins og segir í frv. Hitt er efnisbreyt. Þetta er af minni hálfu af ásettu ráði gert, vegna þess að í gr. eru viðurlög lögð við því, ef flytja þarf þurfamann milli sveita, þau, að viðkomandi geti ekki öðlazt framfærslurétt í hinni nýju sveit fyrr en eftir 6 ár. Eins og þetta er nú, þá nær þetta ákvæði bæði til þeirra, sem ráðstafa verður vegna atvinnuleysis, og hinna, sem ekki stendur svo á um. Mér finnst þetta of strangt ákvæði gagnvart þeim, sem ráðstafa þarf eingöngu vegna atvinnuleysis. Ég vil þess vegna aðskilja þetta tvennt. Ég tel nauðsyn á. að þetta væri athugað, og er í því sambandi fús til að taka þessa brtt. aftur til 3. umr. og geri það hér með. Ég vildi um leið spyrja hv. 5. landsk. að því, hvort ég hafi ekki skilið hans orð rétt, að hann ætlaðist ekki til, að sín till. kæmi til atkv. nú  Að lokum vil ég svo segja það, að mér mun hafa láðst að geta þess í gær í framsöguræðu minni, að nokkurt umtal varð um 38. gr. í n. Og ég lít a. m. k. svo á, að það væri ástæða til að taka hana til athugunar, þótt það væri ekki gert fyrir 2. umr., og meiri hl. allshn. hefir það í huga að athuga hana fyrir 3. umr. Ástæðan fyrir því, að við ekki gerðum meiri gangskör að því að athuga hana. var sú, að við vildum sjá, hvernig okkar brtt. reiddi af áður. Og fari nú svo, að brtt. okkar verði felldar, þá er síður en svo minni ástæða til að taka gr. til rækilegrar athugunar. Ég tel, að ef 38. gr. verður látin standa óbreytt, þá sé raunverulega búið að gera landið að einu framfærsluhéraði með þeim takmörkunum, sem gerðar eru í frv. Ég verð að segja það, að mér hrýs hugur við þessu og þykir vera farið full ört í þessa átt. Mér er fyllsta alvara með það að óska eftir, að allshn. mætti fá tækifæri til að ráðgast um þetta mál við þá ráðh., sem hér eiga hlut að máli. Þessi afstaða mín er ekki af neinni mikilmennsku. Ég tel, að hér sé um að ræða svo alvarlegt mál, að það megi ekki stíga þetta spor nema að mjög vel athuguðu máli. Og ég vænti þess, að n. megi eiga von á því að ræða 38. gr. við viðkomandi ráðh.



Ég vildi aðeins geta þess, að þar sem hv. frsm. allshn. hefir tekið aftur 8. brtt. á þskj. 375 til 3. umr. og hefir óskað eftir, að ég tæki brtt. mína á þskj. 410 aftur, þá skal ég verða við þeirri ósk, og tek hana hér með aftur. Mér þykir vænt um, ef allshn. fengi aðra betri lausn á málinu.

1) MG: Með tilvísun til yfirlýsingar hæstv. fjmrh. um það, að ríkissjóður takist þessa ábyrgð á hendur, greiði ég ekki atkv.

forsrh. (Hermann Jónasson) : Vegna þess að nú hafa legið alllengi hjá allshn. tvö frv., sem ég ber fram, sem sé frv. til l. um dómsmálastörf, lögreglustjórn, gjaldheimtu o. fl. í Reykjavík, og frv. til l. um breyt. á l. nr. 92 19. júní 1933, um lögreglumenn og mig er farið að lengja eftir þeim, vildi ég leyfa mér að spyrjast fyrir um, hvernig gangi með þau, því að það getur tafið störf þingsins, ef þau koma ekki bráðlega frá allshn.



Út af fyrirspurn hæstv. forsrh., um þessi mál vil ég segja það, að honum mun e. t. v. vera kunnugt um, hvað liður afgreiðslu annars málsins, sem hann spurði um. En um hitt málið er það að segja, að það er til meðferðar hjá allshn., og bæði þessi mál eru þess eðlis, að þau þurfa töluverðrar íhugunar og rannsóknar við, og viðtöl við einstaka menn, sem þessi mál geta snert. Allshn. hefir haft fjölda mála með höndum til þess að vinna að, og sumpart mál, sem ekki hefir orðið komizt hjá að taka til afgreiðslu sem fyrst. Það var alls ekki meining mín né annara nm. að svæfa þessi mál yfir þingtímann, en ef þingtíminn er ætlaður svo stuttur, að ekki sé hægt fyrir þm. að athuga þau tímans vegna, þá verða þau að bíða.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Ég vildi benda á, að þessi mál, sem komin eru fram fyrir löngu, ættu ekki að vera svo tímafrek fyrir allshn., að þau þurfi að tefja störf alls þingsins, en það gera þau, et n. skilar ekki áliti sínu í tæka tíð.

Forseti (EÁrna): Ég vildi skjóta því til hv. allshn., að hún hraði afgreiðslu þessara mála eftir því sem föng eru á.