Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Ólafur G. Einarsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn., en álit meiri hl. er á þskj. 616. N hefur haldið fundi bæði í gærkvöld og í dag, og voru fundirnir sameiginlegir með fjh.- og viðskn. beggja þd. Ég mun nú rekja í örstuttu máli vinnubrögðin í nefndinni. Það komu allmargir aðilar til fundar við n. og gerðu þar grein fyrir viðhorfum sínum og veittu ýmsar upplýsingar. Ráðuneytisstjórarnir í fjmrn. og dómsmrn. gerðu sérstaklega grein fyrir fjárþörf Landhelgisgæslunnar, en sú fjárþörf er áætluð samkvæmt þessu frv. 750 millj. kr. Við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1976 var við það miðað að útgjöld Landhelgisgæslu næmu rúmlega 907 millj. kr. árið 1976, en til viðfangsefna Landhelgisgæslunnar voru þá ekki talin skipin Baldur og Ver. Þessir ráðuneytisstjórar áttu viðræður við fjhn.- menn 12. mars s.l. Þá kom fram að áætluð hækkun, sem nauðsynleg væri vegna Landhelgisgæslunnar, væri um 500 millj. kr. Þá var reiknað með að almennur rekstrarkostnaður á þeim skipum og flugvélum, sem ætlað var til á fjárl., ykist um 22 millj. kr. á mánuði á þessu ári eða samtals um 264 millj. kr. Sérstök aukning á leiguflugi frá því í mars og út árið var áætlað áð kostaði um 3 millj. á mánuði og tækjaöflun til úrbóta skipum og flugvélum 50 millj. til viðbótar fjárlögum. Vegna skipaleigu voru svo áætlaðar 150 millj. Það var skipið Baldur. Eftir að þessi áætlun var gerð hefur togarinn Ver verið tekinn á leigu. Áætlað er að leigugjald fyrir það skip verði 30 millj. kr. á árinu, en svipaður rekstrarkostnaður og á Baldri eða um 90 Millj. kr. Nýir kjarasamningar hafa svo komið til síðan þessi áætlun í mars var gerð. Þeir munu valda kostnaðarauka sem talinn er nema um 90 millj. kr. Þá var rekstrarskuld frá síðasta ári 40 millj. kr. Þannig sést að fjárþörf Landhelgisgæslunnar er 750 millj. kr. Hæstv. sjútvrh. kom á fund n. og gerði grein fyrir fjárþörf vegna fiskverndar, en til hennar er ætlað að verja samkv. þessu frv. 250 millj. kr. Það má segja að það sé nokkuð erfitt um nákvæma sundurliðun á þessum kostnaði, en viðfangsefnin eru mörg og ég nefni þessi helst: Botnfiskarannsóknir er áætlað að framkvæma og munu standa yfir samningar um leigu á togara vegna leitar að karfamiðum. Þetta þarf að gera til þess að draga úr sókninni í þorskstofninn. Þá verður leitað að grálúðumiðum og þarf að taka bát á leigu til þess. Einnig verður leitað að skarkolamiðum fyrir Norður- og Austurlandi. Það verður framkvæmd loðnuleit á djúpmiðum fyrir Norðvestur- og Norðurlandi, það mun rannsóknarskipið Bjarni Sæmundsson framkvæma. Leitað verður djúpsjávarrækju og leitað kolmunna, og svo mætti lengi telja. Samkvæmt því fiskveiðilagafrv., sem hér er nú til umr. í þinginu, er gert ráð fyrir stórfelldri aukningu á eftirliti með veiðunum. Þetta eru helstu viðfangsefnin, og eins og ég sagði er ætlað að verja til þessa 250 millj. kr. og sýnist sjálfsagt ýmsum að hér sé tiltölulega lítilli upphæð varið til þessara mikilvægu mála. Á fund n. komu svo í morgun fulltrúar frá Alþýðusambandi Íslands. Þeir lýstu þar ályktun sem miðstjórn ASÍ gerði á fundi sínum í gær, og þeir lýstu viðhorfum sínum til þessa frv. Ég þarf í sjálfu sér ekki að fara mörgum orðum um þessa ályktun miðstjórnarinnar, hún er sjálfsagt öllum kunn. En í stuttu máli má segja að miðstjórnin viðurkenni þörf á aukinni fjáröflun til landhelgisgæslunnar. Hún getur einnig eftir atvikum fallist á að það sé farin sú leið, sem frv. gerir ráð fyrir, þ.e.a.s. að fjárins sé aflað með tímabundinni hækkun vörugjalds. Miðstjórnin tekur að öðru leyti fram varðandi önnur tekjuöflunarákvæði frv. að hún telur óeðlilegt að vegáætlun, eins og það er orðað, „sé nú rifin upp og eyðslufé hennar aukið um hvorki meira né minna en 620 millj. kr.“ Hún mótmælir hækkun bensíns sem áætluð er 170 millj. Hún fellst hins vegar á takmörkun persónuafsláttar til greiðslu útsvara, en um það fjallar H. kafli frv. Og miðstjórnin getur fallist á að ákvæði skattalaga frá s.l. ári um skyldusparnað verði framlengd til loka þessa árs, en um það fjallar III. kafli frv. Hins vegar mótmælir miðstjórn Alþýðusambandsins ákvæðum 2. mgr. 8. gr. sem fjallar um það að verðhækkun sú, er leiði af þeim hluta hækkunar vörugjalds, sem gengur til landhelgisgæslu og fiskverndar, skuli ekki hafa áhríf til hækkunar á launum. Þetta eru helstu atriði úr ályktun Alþýðusambandsstjórnarinnar: Þá komu á fund miðstjórnarinnar einnig í morgun fulltrúar frá Vinnuveitendasambandinu og Verslunaráði. Þeir lýstu einnig viðhorfum sínum til frv. og í stuttu máli má segja að þeirra skoðun hafi verið að frv. væri í meginatriðum andstætt þeirri stefnu; sem þeir hafa sett fram í sambandi við ríkisfjármál. Þeir telja að draga eigi frekar úr ríkisútgjöldum heldur en gert hefur verið. Það er rétt að geta þess, að fulltrúar Verslunarráðsins mótmæla þeim fullyrðingum sem koma fram í ályktun Alþýðusambandsins um að vörugjaldið muni færa kaupsýslustéttinni. 400–500 millj. kr. í auknum tekjum. Þeir lögðu fram skjal þar sem er athugun á afkomu verslunarinnar. Þeir telja sig sýna fram á að verslunin hafi ekki fengið leiðréttingu mála sinna sem aðrir og fremur væri þörf á hækkun álagningar en lækkun. Fulltrúi Félags ísl. iðnrekenda gerði grein fyrir skoðunum iðnrekenda á frv. og sérstaklega á 5. gr. þess. Þeir hafa sent inn nú síðdegis í dag, eftir að nefndarfundur í Nd.- nefndinni var haldinn, ákveðnar brtt. sem ég mun koma á framfæri við fjh: og viðskn. hv. Ed. Þessar brtt., sem ég tel rétt að gera aðeins grein fyrir, eru viðbót við 2. gr. gildandi laga um sérstakt tímabundið vörugjald. Það er viðbót við greinina sem hljóðar svo: „Á sama hátt skal endurgreiða framleiðanda ógjaldskyldrar framleiðslu það sérstaka vörugjald sem hann hefur sannanlega greitt við kaup á hráefnum og efnivörum til framleiðslu sinnar.“ Ég vil aðeins í þessu sambandi benda á að í 7. gr. frv. er heimild til ráðh.; sem ég hygg að muni duga til þess að fullnægja þessum óskum Félags ísl. iðnrekenda. - Þá er einnig brtt. við 5. gr. frv. þar sem lagt er til að 1. mgr. 5. gr. orðist svo: „Það hækkaða vörugjald, sem lagt skal á innlenda framleiðslu og innflutning samkv. 1. gr. laga þessara, skal greitt af sölu eða annarri afhendingu innlendrar framleiðslu frá og með 5. júní 1976 og af innfluttum vörum sem teknar eru til tollmeðferðar frá og með 5. maí 1976.“ Þetta atriði hefur verið rætt sérstaklega við fjmrh., og það mun verða tekið til sérstakrar athugunar í rn. hvernig með skuli fara. Þá komu á fund n. fulltrúar frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Þeir tóku fram að fundur í stjórn bandalagsins hefði ekki verið haldinn, en lýstu engu að síður viðhorfum sínum til frv. Mér hefur nú fyrir stundu borist bréf frá Bandalaginu þar sem er greint frá ályktun er einróma var samþ. á fundi stjórnar BSRB í dag. Ég skal nefna hér nokkur helstu atriði sem koma fram í þessari samþykkt: Stjórnin lýsir sig sammála stjórnvöldum um að verja verði fjármagni til landhelgisgæslu eftir því sem á þarf að halda við núverandi aðstæður. Hins vegar mótmælir stjórn BSRB því harðlega að fjár til landhelgisgæslu eða annarra útgjalda ríkisins á þessu ári sé aflað með auknum álögum á almenning. Stjórn BSRB vekur athygli á að á yfirstandandi ári er gert ráð fyrir fjáröflun til í fyrsta lagi járnblendisverksmiðju á Grundartanga, 975 millj. kr., sem litlar eða engar líkur eru fyrir að nota þurfi á árinu 1976, eins og segir í ályktuninni, í öðru lagi vegna Kröfluvirkjunar 2865 millj. sem sundurliðast svo: í fyrsta lagi stöðvarhús 1694 millj. borholur 600 millj. og línulagnir 571 millj. Og í þriðja lagi benda þeir á brúargerð yfir Borgarfjörð, 390 millj. Mér skilst að ef hætt yrði við þessar framkvæmdir sé málið að áliti stjórnar BSRB raunverulega leyst. Ég bendi hins vegar á það að fyrstu tveir liðirnir: járnblendiverksmiðjan og Kröfluvirkjun, eru alls ekki í fjármáladæminu að öðru leyti en sem viðkemur lánahreyfingum, og samkvæmt till. BSRB ættum við að heyja landhelgisstríð okkar með því að taka lán. Ég veit ekki hvort hv. þm. þykir það skynsamleg ráðstöfun. Þriðja atriðið, sem stjórn BSRB nefnir, er brúin yfir Borgarfjörð. Hún er ekki heldur beint á fjárlögum, heldur er hún í vegáætlun og greidd af Vegasjóði. - Ég ræði þessar till. BSRB ekki frekar. Þá komu á fund n. fulltrúar frá Þjóðhagsstofnun sem gerðu grein fyrir ýmsum útreikningum á áhrifum frv. En ég sé ekki ástæðu til að fara sérstaklega út í bað mál, enda gerði hæstv. fjmrh. nokkra grein fyrir því í sinni framsögu við í. umr. málsins og einnig kemur þetta fram í grg. frv. Ég hef þá rakið hér í stórum dráttum hverjir komu á fund n. og lýstu þar skoðunum sínum og viðhorfum til frv. Afstaða Alþýðusambandsins og BSRB til þess ákvæðis frv., sem er í 2. mgr. 8. gr., þess efnis að verðhækkun sú, er leiðir af þeim hluta hækkunar vörugjalds, sem gengur til landhelgisgæslu og fiskverndar, skuli ekki hafa áhrif til hækkunar á launum, hefur vissulega valdið miklum vonbrigðum. Miðað við kröfur um aukin framlög til landhelgisgæslu mátti ætla að menn væru almennt reiðubúnir til að taka á sig byrðar, jafnt launþegar sem aðrir, og aukinn kostnaður við gæslu landhelginnar og aukinn kostnaður við fiskvernd leiddi ekki sjálfkrafa til launahækkana í þjóðfélaginu. Með ákvæðum frv. varðandi þetta efni reyndi raunverulega á það hvort tal manna um þessi efni væri þannig að á því mætti byggja. Með afstöðu launþegasamtakanna í þessu máli sýnist mér að því miður hafi komið í ljós að svo var ekki. En með framlagningu frv. hefur á þetta reynt. Það var gerð tilraun til að ná samstöðu um að aukinn kostnaður við gæslu landhelginnar sérstaklega vegna stríðsins við breta færi ekki út í verðlagið. Þessi tilraun hefur því miður mistekist, þvert á það sem yfirlýsingar og kröfur aðila hafa gefið tilefni til að ætla. Vegna þessa og til þess að halda frið um þetta mikilvæga mál samþ. ríkisstj. fyrir sitt leyti að fjh.- og viðskn. þessarar d. flytti brtt. við frv. þess efnis að 2. málsgr. 8. gr. frv. félli brott. Það er efni brtt., sem getur á þskj. 617. Þetta þýðir launahækkun sem nemur 0.8–0.9%, þ.e.a.s. 0.40–0.45% hækkun 1. júní n. k. og 0.40–0.45% hækkun frá 1. okt. n.k. Það er kannske í sjálfu sér ekki mikil upphæð sem hér er um að ræða. Samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar mun hér vera um 3–4 hundruð millj. kr. að ræða sem launagreiðendur eða atvinnuvegirnir taka með þessu á sig. En með þessu kemur sem sagt í ljós hver hugur fylgir máli þegar menn tala um fórnir og þjóðhollustu í þágu málstaðar okkar í landhelgismálinu. Ég þarf ekki að fara um þetta mál mörgum fleiri orðum: Ég lýsi hér með um leið þeirri brtt. sem ég hef þegar nefnt og öll n. stendur að. Ég lýsi ánægju minni með þá samstöðu, sem þó næst hér, og ég vona að þessi breyting á frv. verði til þess að lægja öldurnar sem vegna þessa máls kunna að hafa risið. Ég segi: kunna að hafa risið, vegna þess að ég er ekki viss um að þær hafi verið eða hefðu orðið svo mjög háar. Um aðrar fram komnar einstakar brtt. sé ég ekki ástæðu til að ræða að sinni.

Frsm. minni hl. (Gylfi Þ. Gíslason) Hæstv. forseti. Eins og frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. tók fram náðist ekki samstaða um þetta frv. í hv. fjh.- og viðskn. þessarar d. að öðru leyti en því, að fullkomið samkomulag varð um að fella niður það ákvæði 8. gr. sem gerði í upphaflega frv. ráð fyrir því að hækkun vísitölu um 5 stig skyldi ekki bætt með kauphækkunum samkvæmt gildandi kjarasamningum. Um þetta varð fullkomið samkomulag í n. og ber eindregið að fagna að svo skuli hafa farið. Málið var rætt á sameiginlegum fundum fjh.- og viðskn. beggja d., samtals 3 fundum. Og fulltrúar SF, sem ekki eiga sæti í fjh.- og viðskn., fylgdust með meðferð málsins, eins og kemur fram í tillöguflutningi sem ég mun geta um hér á eftir. Þrátt fyrir þá miklu breytingu til bóta, sem felst í breytingu 8. gr., erum við í minni hl. n. ásamt formanni þingflokks SF, Karvel Pálmasyni, andvígir frv. í heild og munum greiða atkv. gegn því ef sú brtt., sem við flytjum og ég mun gera hér grein fyrir á eftir, verður felld. Við í minni hl. n. viðurkennum nauðsyn þess að afla tekna til að efla landhelgisgæsluna, fiskleit og hafrannsóknir og erum reiðubúnir að styðja 1000 millj. kr. tekjuöflun í því skyni. En frv. gerir ráð fyrir miklu meiri tekjuöflun. Það gerir ráð fyrir 1800 millj. kr. tekjuöflun til ríkissjóðs og 620 millj. kr. til Vegasjóðs. Það gerir m.ö.o. ráð fyrir 2400 millj. kr. álögum. Og þrátt fyrir ákvæði um 2400 millj. kr. álögur á almenning í landinu er ekki ein setning í frv. um sparnað af hálfu ríkisins til þess að mæta þeim útgjöldum sem ríkisstj. virðist telja 2400 millj. kr. tekjuöflun nauðsynlega til. Það er viðurkennt í grg. frv. sjálfs að samþykkt þess mundi það hafa í för með sér 10–11% hækkun á vísitölu framfærslukostnaðar. Í frv., eins og það var upphaflega, voru ákvæði um að 5 vísitölustig af þessum 10–11 stigum skyldu ekki hafa áhrif á kaupgjald, en þessi 5 stig voru talin svara til þeirra 1000 millj. sem verja á til landhelgisgæslu, fiskleitar og hafrannsókna. Upphaflega var m.ö.o. ætlun hæstv. ríkisstj. að láta launþega í landinu bera 1000 millj. kr. hækkun á verðlagi vegna 18% hækkunar á vörugjaldi bótalaust. Ef hæstv. ríkisstj. hefði haldið fast við þessa ákvörðun sína, þá hefði hún með því riftað nýgerðum kjarasamningum launþega og vinnuveitenda og í því hefði að sjálfsögðu falist harkaleg árás á hagsmuni launþega og þó ekki síst á samningsrétt samtaka þeirra, sem þeir hljóta að telja höfuðhlutverk sitt að standa styrkan vörð um. Þetta átti að gerast í framhaldi af því að verðlag hefur hækkað um 7.3% á tímabilinu 1. febr. - 1. apríl, en aðeins 1.3% af þeirri verðhækkun má með rökum rekja til þeirrar kauphækkunar sem samið var um í febr., um 8–9% en hin 6% má með rökum rekja til stjórnvaldsákvarðana, þ.e. til ákvarðana ríkisstj. sjálfrar. Eins og ég sagði áðan ber tvímælalaust og hiklaust að fagna því að samkomulag hefur orðið um að af þessari árás verði ekki, þ.e.a.s. að sú verðhækkun, sem hlýst af samþykkt frv., verði bætt í samræmi við ákvæði gildandi kjarasamninga. Miðstjórn Alþýðusambands Íslands hefur gert ítarlega ályktun um þetta frv. og höfum við í minni hl. leyft, okkur að prenta þessa ályktun sem fylgiskjal með þessu nál. Í ályktuninni telur miðstjórnin sig geta fallist á að 1000 millj. kr., sem varið yrði til landhelgisgæslu, fiskleitar og hafraunsókna, verði aflað með tímabundinni hækkun vörugjalds sem í ályktuninni var talin þurfa að nema 13%. Þessi tala var byggð á bráðabirgðaathugun á málinu sem gerð var um síðustu helgi og hlaut að vera gerð í nokkurri skyndingu. Nánari rannsókn siðar hefur hins vegar leitt í ljós að 14% hækkun vörugjaldsins er nauðsynleg til þess að tekjur af því nái 1000 millj. kr. á ári. Teljum við í minni hl. fjh.- og viðskn. sjálfsagt að hafa það sem sannara reynist og höfum raunar haft um það samráð við miðstjórn Alþýðusambands Íslands. Við í minni hl. fjh.- og viðskn. flytjum ásamt formanni þingflokks SF, Karvel Pálmasyni, sem fylgst hefur með störfum n., á sérstöku þskj. brtt. um að vörugjaldið skuli lækkað úr 18% í 14%, þ.e.a.s. í þá hlutfallstölu sem nauðsynleg er til þess að tryggja ríkissjóði þær 1000 millj. kr. tekjur sem nauðsynlegar eru vegna landhelgisgæslunnar, vegna fiskleitar og vegna hafrannsókna. Þannig falla sjónarmið okkar og sjónarmið miðstjórnar Alþýðusambands Íslands algjörlega saman. Við í minni hl. getum einnig fallist á að haldið verði áfram innheimtu skyldusparnaðar, en það mundi bæta hag ríkissjóðs og draga úr fjárþörf hans. En það er einnig í samræmi við það sjónarmið sem sett er fram í ályktun miðstjórnar Alþýðusambands Íslands. Ég tel rétt að vekja sérstaka athygli á fjórum atriðum sem miðstjórn Alþýðusambandsins vakti sérstaka athygli á í ályktun sinni. Miðstjórn Alþýðusambands Íslands segir í fyrsta lagi að hún telji algjörlega óeðlilegt að nýgerð vegaáætlun sé nú rifin upp, eins og það er orðað í ályktuninni, og eyðslufé hennar aukið um hvorki meira né minna en 620 millj. kr. Telur miðstjórnin að þessari upphæð beri að mæta með sparnaði. Í öðru lagi mótmælir miðstjórnin harðlega hækkun bensíns um 170 millj. kr. og telur hana ekki nauðsynlega. Í þriðja lagi segir miðstjórnin að hún geti fallist á takmörkun persónuafsláttar til greiðslu útsvara, enda verði þá fulltryggt með lagaákvæði að takmörkun þessi verði ekki notað til þess að íþyngja í útsvörum þeim sem það lágar tekjur hafa að þeir beri lítinn eða engan tekjuskatt. Sömuleiðis telur miðstjórnin eðlilegt að leyfisgjald, af jeppabifreiðum verði samræmt því gjaldi sem gildir um aðrar bifreiðar. Og í fjórða og síðasta lagi tekur miðstjórnin fram að hún geti fallist á að ákvæði skattalaga frá s.l. ári um skyldusparnað verði framlengd til loka þessa árs, eins og ég raunar gat um áðan. Síðan segir miðstjórnin að ef farið væri að framangreindum ábendingum, þá verði tekjuþörf ríkissjóðs til að leysa þann vanda, sem unnt sé að rökstyðja með viðunandi hætti, ekki nema 1045 millj. kr. að frádregnum þeim greiðsluafgangi sem frv. gerir ráð fyrir. Stendur þá eftir því sem næst 1000 millj. kr. tekjuöflun til landhelgisgæslunnar sem miðstjórnin vill með tilteknum skilyrðum fallast á og við í minni hl. fjh.- og viðskn. höfum gert till. um að tryggja ríkissjóði tekjur til. Þá er þess að geta að tveir þm. Alþb. flytja á sérstöku þskj. till. um 6% skatt á hreinar rekstrartekjur áður en fyrningar- og varasjóðsframlög hafa verið dregin frá. Áætla þeir að þessi skattur nemi um 1000 millj. kr. eða jafnhárri upphæð og þörf er á til landhelgisgæslu, fiskleitar og hafrannsókna. Hins vegar mun allur þingflokkur Alþb. greiða atkv. með till. minni hl. fjh.- og viðskn. og formanns þingflokks SF um lækkun vörugjaldsins úr 18% í 14%. Hafa því flm. skattbreytingartill. ákveðið að hún komi ekki til atkv. ef samkomulagsleið sú, sem felst í till. minni hl. og hv. þm. Karvels Pálmasonar, verður samþ. Þess vegna verður till. Alþb.- þm. tveggja um skattamál tekin aftur við 2. umr. og kemur ekki til atkvgr. fyrr en við 3. umr. Að lokum skal ég láta þess getið og undirstrika alveg sérstaklega að við í stjórnarandstöðunni, sem stöndum að þeim tillöguflutningi sem felst í till. um lækkun vörugjaldsins úr 18% í 14%, teljum ríkissjóði skylt að draga úr útgjöldum sínum til þess að mæta þeim auknu útgjöldum sem hún telur óhjákvæmileg og eru umfram þann tekjuauka sem lýst hefur verið að við erum reiðubúnir til að samþ. Við teljum að hér sé ekki um hærri fjárhæð að ræða en svo að vandalaust væri að mæta henni með sparnaði hjá ríkissjóði, enda hvort eð er nauðsynlegt af almennum efnahagsástæðum að ríkissjóður gæti hófs í útgjöldum sínum.



Virðulegi forseti. Eins og fram kom í ræðu frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. átti ég þess kost að fylgjast með störfum þeirrar n. meðan hún fjallaði um þetta mál. Er ástæða til að þakka viðkomandi það. Hann gat þess einnig að ég ásamt hv. 9. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasyni og hv. 2. þm. Austurl., Sigurði Blöndal, við stæðum að flutningi brtt. við frv. Þeirri brtt. hefur líklega ekki verið útbýtt enn og sama mun vera að segja um nál. minni hl. fjh.- og viðskn., það mun ekki enn komið á borð þm. Eins og ljóst var af umr. og afstöðu stjórnarandstöðuflokkanna hér á Alþ. í gær var snúist harkalega gegn frv. eins og það var lagt fram og eins og líkur voru á að það ætti að standa allt fram eftir degi í dag. Þessi andstaða byggist ekki síst á þeim ákvæðum frv. þar sem gert var ráð fyrir því að um 5 vísitölustig væru tekin úr sambandi og ættu ekki að hafa áhrif á kaup launþega í landinu vegna þeirra aðgerða í peningamálum sem frv. gerir ráð fyrir. Þar með átti að svipta launafólk kauphækkun sem bað átti og á samkvæmt gildandi kjarasamningum rétt til. Þetta var eitt af þeim meginatriðum sem allir stjórnarandstæðingar snerust hvað harkalegast gegn í frv. eins og það upphaflega var. Hér var um það að ræða einnig og ekki síður að með slíkum ákvæðum var verið að ógilda í raun og veru með lagaboði löglega gerða samninga aðila vinnumarkaðarins. Og ekki síst var ástæða til þess að snúast gegn slíku ákvæði með hliðsjón af því sem verið hefur að gerast í verðlagsmálum nú undanfarna tvo síðustu mánuði eða á þeim tíma sem liðinn er frá því kjarasamningar voru undirritaðir 1. febr. s.l., en eins og margoft hefur komið fram hefur verðlag hækkað um 7.3% á þessu tveggja mánaða tímabili, frá 1. febr. - 1. apríl, en aðeins rúmlega 1% af því má rekja til samningsgerðarinnar og kauphækkunar þeirrar sem af þeim samningum leiddi. Nú hefur hins vegar gerst sá ánægjulegi atburður, að ég tel, að hæstv. ríkisstj. hefur séð sig um hönd. og ber að fagna því að hún dregur til baka þá ákvörðun sína að raska með þeim hætti, sem frv. gerði ráð fyrir, gerðum kjarasamningum og hefur fallið frá því að láta það ákvæði frv. koma til framkvæmda að hin margumtöluðu 5 vísitölustig skuli ekki hafa áhrif á framfærsluvísitölu. Þetta er vissulega að mínu viti ánægjulegur atburður, merki um bað að vera má að hæstv. ríkisstj. sjái sig um hönd í þeirri afstöðu sem allt of oft hefur á undanförnum vikum bryddað á í hennar málatilbúnaði, sem a.m.k. mér og mörgum öðrum hefur þótt bera keim þess að andúð ríkti af hálfu hæstv. ríkisstj. í garð verkalýðshreyfingar og launþega. En hér er sem sagt um að ræða verulega breytingu á þessu frv. frá því sem það var lagt fram og ætlast var til að það yrði af hálfu hæstv. ríkisstj. Því ber að fagna. Hér hefur vissulega verkalýðshreyfingin með tilstilli stjórnarandstöðu hér á Alþ. að mínu viti náð fram verulegum sigri gegn þeim áformum hæstv. ríkisstj. að ráðast svo á samningsréttinn í landinu eins og vissulega mátti ætla og tilefni var gefið til með frv. ríkisstj. eins og það var lagt fram hér í gær. Þessu ber að fagna. En eftir sem áður stendur deila um það hversu mikið þurfi að hækka hið margumtalaða vörugjald til þess að komi að nægilegu gagni sú fjáröflun sem nauðsynleg er til þeirra þátta sem fyrst og fremst er hér um talað. Eins og hv. 9. þm. Reykv. gat um áðan, þá stend ég að till. um að vörugjald verði hækkað í 14%, sem er talið nægja til þess að standa undir fjáröflun til landhelgisgæslu, fiskleitar og hafrannsókna. Það er sá munur sem í milli ber, en hæstv. ríkisstj. leggur hér til að hækka vörugjaldið upp í 18%. Ég gat þess í gær við í umr. málsins að ég hefði talið að allt það fjármagn. sem í þessu frv. er talið að þurfi til þeirra framkvæmda sem um ræðir, hefði mátt fá ef farið hefði verið að kröfum verkalýðshreyfingarinnar og stjórnarandstöðuflokkanna hér á Alþ. um að breyta skattalöggjöfinni í þá átt að atvinnurekstur og fyrirtæki í landinu væru nú látin fara að borga eitthvað til sameiginlegs sjóðs, sem stendur undir margvíslegum þáttum þjóðlífsins. Það er gefið mál, að því er virðist, að engra slíkra breytinga er að vænta af hálfu hæstv. ríkisstj. á þessu þingi. Í sjálfu sér eru vart aðstæður til þess, svo langt sem þinghaldi er nú komið, að fara að gera hér till. um gjörbreytingu á skattalögum í þessa átt, enda nýjustu fréttir úr herbúðum hæstv. ríkisstj. og hæstv. fjmrh. að hugsanlega megi vænta slíkra breytinga á skattalöggjöf eða frv. um þær á næsta þingi. Hugsanlega, sagði ég. Ég sé að hæstv. fjmrh. hristir höfuðið, og vel má vera að það sé ekki einungis að þess megi vænta á næsta þingi, heldur verði að bíða enn þá lengur. Harma ég það ef svo er. En ég sem sagt tel að öllu þessu fjármagni hefði mátt ná með slíkri breytingu, og það var vissulega tími kominn til að breyta ákvæðum skattalaga í þessa átt. Eins og hér hefur komið fram stendur öll stjórnarandstaðan að flutningi þessarar brtt., þ.e.a.s. við 1. gr., að í stað 18% komi 14% vörugjald. Þeir þingmenn Alþb. hafa borið fram till. þess efnis að ef þessi till. verði felld, þá komi ný tekjuöflunarleið eins og þar til greinir, sem ég skal ekki rekja. En ég vil aðeins segja það að lokum, að ef þessi till. verður felld, þá mun ég og við þm. Samtakanna greiða atkv. með till. Alþb.- manna um þá tekjuöflun sem þar er gert ráð fyrir. En sú till. kemur að öllum líkindum ekki til atkv. fyrr en við 3. umr. málsins. Ég skal ekki, virðulegi forseti, hafa þessi orð fleiri. Mér finnst sérstök ástæða til að fagna þeim áfangasigri sem verkalýðshreyfingin fyrst og fremst kannske og stjórnarandstaðan hér á Alþ. hefur náð í baráttunni við hæstv. ríkisstj. um að ekki muni þó a.m.k. að þessu sinni gengið inn á þá braut að rifta löglega gerðum kjarasamningum aðila vinnumarkaðarins sem örugglega hefði, ef af yrði, allalvarlegar og viðtækar afleiðingar fyrir þjóðfélagið.



Herra forseti. Eins og hv. 9. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Vestf. hafa þegar tekið fram, þá höfum við, ég og hv. 5 þm. Suðurl. borið hér fram brtt. við það frv. hæstv. ríkisstj. sem hér liggur fyrir til umr. Við flytjum þessa brtt. á þskj. 618. Hún er um aðra leið til fjáröflunar til landhelgisgæslunnar og fiskverndar en þá sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt til í frv. sem hér er til umr. Ég ætla að lesa till. 1. brtt. okkar á þskj. 618 er þannig: „Við 1. gr. Greinin falli niður.“ 2. brtt. okkar er sú, að á eftir 9. gr. í frv. hæstv. ríkisstj. komi ný gr. er verði 26. gr. l. nr. 68 1971, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum: „Félög og einstaklingar, sem hafa skattskyldan rekstur með höndum,skulu við álagningu skatta fyrir skattárið 1975 greiða sérstakan 6% skatt er miðaður sé við hreinar rekstrartekjur, áður en fyrningar skv. 15. gr. og varasjóðsframlag skv. 17. gr. 2. málsgr. hafa verið dregin frá.“ Ég lýsti í ræðu minni í gær hér í þessari hv. d: hugmyndum og till. Alþb. um breytingar á fyrningarreglum fyrirtækja eða rekstraraðila. Við teljum að þúsundir millj. kr. gangi hjá garði óskattlagðar vegna fráleitra fyrningarreglna sem ég rakti þar nokkru nánar. Og við vitum og almenningur veit líka að með hjálp þeirra hefur stór hópur manna komist yfir óeðlilega fjármuni á skömmum tíma. Sýnt er að á þessu ári verða engar breytingar gerðar á fyrningarreglum skattalaganna. En okkur er jafnframt kunnugt um að stjórnvöld hafa skattamál og þar með fyrningarákvæði í endurskoðun. Fyrir því teljum við eðlilegt að gera bráðabirgðabreytingar til þess að ná nú þegar nokkru af því fé sem nú er óskattlagt. Í sambandi við frv. hæstv. ríkisstj. hefur Alþýðusamband Íslands nú komið með sáttatilboð og því hefur hv. 9. þm. Reykv. greitt frá í framsöguræðu sinni fyrir nál. minni hl. fjh.- og viðskn. Þetta sáttaboð lítum við á sem tilraun til samkomulags. Við lítum á það í raun og veru sem útrétta hönd til samkomulags til að leysa þann sérstaka vanda sem nú er fyrir höndum. Alþb. styður þá viðleitni og fyrir því stend ég sem fulltrúi Alþb. í fjh.- og viðskn. að sameiginlegu nál. og tillögugerð minni hl. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar. Verði þessi tilraun til sátta til einskis, þessi tilraun sem byggð er á ályktun Alþýðusambands Íslands, og ef þær till., sem fram koma í nál. og við höfum gert sérstakar brtt. um, verða felldar, þá flytjum við hv. 5. þm. Suðurl. þá varatill. á þskj. 618 sem ég hef lesið og snertir 1. og 9. gr. frv. hæstv. ríkisstj. sem hér er til umr. Við drögum hana hins vegar til baka við þessa umr., þannig að hún komi ekki til atkv. fyrr en við 3. umr. Till. okkar hv. 5. þm. Suðurl., sem hefur verið rædd í þingflokki Alþb. og menn eru þar sammála um, gengur út á beina skattlagningu, en ekki óbeina. Þetta er skattlagning sem á ekki að fara út í verðlagið. Þetta er skattlagning á rekstur, brúttóskattur, hliðstæður við þann sem almenningur fær nú í formi útsvars. Þetta er skattlagning sem er tæknilega framkvæmanleg. Öll gögn, sem til hennar þarf, eiga að liggja fyrir í skattstofum landsins því hún gerist á líkan hátt og álagning til útsvars. Skattstofninn gæti verið samkvæmt heimildum, sem við höfum haft til umráða, eitthvað kringum 18 milljarða kr. Og til þess að afla 1000 millj. eða eins milljarðs kr., sem er sú fjárhæð sem sagt er að þurfi til Landhelgisgæslunnar og Hafrannsóknastofnunarinnar til rekstrar vegna landhelgisdeilunnar og þorskastríðsins og til að finna ný úrræði í fiskveiðunum, til þess að afla þessara 1000 millj. þarf 6% af þessum stofni sem ég gat um og er eins og ég sagði í upphafi og kemur fram í brtt., hreinar rekstrartekjur fyrirtækja og einstaklinga áður en fyrningar og varasjóðsframlög hafa verið dregin frá. Þessi leið, sem við bendum hér á, tefur á engan hátt þá tekjuskattsálagningu sem nú á sér stað í skattstofum landsins. Og hér er ekki um að ræða álögur á allan almenning, ekki á launafólk, ekki á elli- og örorkulífeyrisþega, ekki á skólafólk. Hér er sett fram hugmynd að tilraun til að láta þá bera byrðar í þágu samfélagsins sem hefur tekist að létta þær óeðlilega á kostnað t.d. þeirra hópa sem ég nú nefndi.



Herra forseti. Í þeim orðum, sem ég sagði hér við i. umr. málsins í gær, dró ég fram þá höfuðgagnrýni, sem Alþýðusamband Íslands hefur látið frá sér fara um þetta frv. Hún var í höfuðatriðum tvíþætt. Sambandið taldi að hér væri um of mikla skattlagningu að ræða, og í öðru lagi, og á það lagði miðstjórn Alþýðusambandsins mikla áherslu, að með frv. þessu væri verið að rifta grundvelli nýgerðra kjarasamninga með því að láta ekki þær verðhækkanir á vörum, sem af frv. leiddi, hafa áhrif á kaupið, þannig að hin svokölluðu „rauðu strik“ áttu ekki að breytast af þeirra völdum. Í meðferð málsins nú í hv. fjh.- og viðskn. hefur þessum síðara þætti verið breytt, þannig að hækkun á vöruverði mun nú koma inn í vísitöluna til áhrifa á „rauðu striks“-samningana á sama hátt og aðrar verðlagsbreytingar í landinu. Ég fagna því að þessi breyting hefur orðið, og ég vona að þetta boði að ríkisvaldið láti af þeim gjörðum sínum, sem hafa verið því miður allt of oft viðhafðar, að grundvelli kjarasamninga hefur verið rift með lagaboði. Ég endurtek að ég fagna því, sem hér hefur nú gerst, og hefði ekki þurft að hafa þessi orð mín fleiri ef ekki hefði komið til nokkur allþung orð af hálfu frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., hv. þm. Ólafs G. Einarssonar, í garð alþýðusamtakanna sem ég ekki get látið ómótmælt og hlýt að svara. Hann sagði í fyrsta lagi að afstaða sú, sem komið hefði fram í ályktun Alþýðusambandsins, hefði valdið miklum vonbrigðum. Síðan gerði hann grein fyrir því hvað hér væri um að ræða í fjármunum, um það bil 0.4% í kaupi 1. júlí og síðar annað eins, eða samtals 0.8% í kaupi á þessu ári, og sagði, þegar um slíkt smáræði væri að ræða, þá hefði mjög ljóslega komið í ljós hjá Alþýðusambandinu og alþýðusamtökunum hver hugur fylgdi máli þegar talað er um þjóðarsamstöðu um landhelgismálið, eins og hann komst a.m.k. efnislega að orði. Ég tók það ákaflega skýrt, held ég, fram í gær í minni ræðu að það væru ekki þessi prósentubrot sem máli skiptu og afstaða Alþýðusambandsins hefði verið nákvæmlega hin sama til þessa þáttar frv., hvort sem um 0.1% í kaupi hefði verið að ræða eða 10% í kaupi. Hér er um „prinsip“-afstöðu að ræða, afstöðu til málanna, en ekki hvort um er að ræða eitthvað meiri eða minni röskun á kaupgjaldinu. Að sjálfsögðu verður málið því erfiðara sem um hærri upphæðir er að ræða, en afstaðan til þessa grundvallaratriðis, að breyta ekki eða raska grundvelli kjarasamninga með lagasetningu, hefði verið nákvæmlega hin sama. Þetta vil ég sérstaklega undirstrika aftur, þóttist gera það nægilega í gær, en vil enn undirstrika það. Þá sagði hv. þm. einnig að gerð hefði verið tilraun til að ná samstöðu um fjáröflun til landhelgisgæslunnar. Hvenær hefur þessi tilraun verið gerð? Ég harmaði það í ræðu minni í gær að Alþýðusambandið, sem óhjákvæmilega hlýtur að vera aðili í þessu máli, fékk ekki að sjá þetta frv. fyrr en á sunnudaginn var, þ.e.a.s. daginn áður en það var lagt fram hér á hv. Alþ., og þá er málið fullbúið. Ég fullyrði það að ef gerð hefði verið tilraun til þess að ná samstöðu um fjáröflun til handa landhelgisgæslunni og það hefði verið gert í tíma og menn hefðu tekið sér tíma til þess, þá hefði það tekist. Því er hér einvörðungu um að kenna að hæstv. ríkisstjórn hefur haldið svo á málum að menn stóðu frammi fyrir orðnum hlut sem verkalýðshreyfingin gat alls ekki samþ. Þetta kom í veg fyrir það - og þetta eitt - að um samstöðu væri að ræða. Þetta er einvörðungu um það sem snertir fjáröflun til landhelgisgæslunnar. Um almenna fjárþörf ríkissjóðs að öðru leyti gegnir auðvitað allt öðru máli. Þar er um að ræða þann veigamikla þátt sem stjórn allra efnahagsmála landsins hlýtur að vera. Það er á ábyrgð ríkisstj. Um það verður hún að sjálfsögðu að fjalla og klóra fram úr. En um fjáröflun til landhelgisgæslunnar, sem allir eru sammála um að er nauðsynleg, hefði getað tekist algjör eining og þjóðarsamstaða ef slíkrar einingar hefði verið leitað. En að slíkt er ekki nú fyrir hendi, það er á ábyrgð ríkisstj. en ekki Alþýðusambandsins.



Forseti. Þótt liðið sé á kvöld get ég ekki látið hjá líða að mótmæla hér þeirri stefnu, sem ríkisstj. hefur markað, og því fordæmi, sem gefið er með því að leggja á vörugjald þegar aðkallandi er fjáröflun. Þetta fordæmi má nota síðar meir, ég vil benda á það og ég vara við þessu. Hér er um að ræða svívirðilega árás á kjör launafólks, 10–11 stiga hækkun framfærsluvísitölunnar, og ekki nema von að fólk almennt í bænum og í landinu spyrji: Var ekki nóg komið? Ég vil minna á það að í síðustu kjarasamningum var ekki samið um bætur vegna þeirra kjaraskerðinga sem höfðu orðið undanfarið samningstímabil. Það var fyrst og fremst leitast við að mæta komandi verðhækkunum eftir mati Hagstofunnar og Þjóðhagsstofnunar samkv. þeim forsendum sem ríkisstj. hafði gefið. En í reynd hafa verðhækkanirnar orðið mun meiri og svo fljótt, að sumir voru ekki einu sinni búnir að fá kauphækkunina sína útborgaða áður en verðbólgan var búin að éta hana. Og enn er gengið til atlögu við alþýðu manna. Nýja árásin jafngildir, eins og fram hefur komið, 10–11 stiga hækkun á framfærsluvísitölunni. Stóran hlut átti ekki einu sinni að reikna inn í kaupgjaldsvísitöluna samkv. frv. ríkisstj., og þótt ég geti að mínu leyti fagnað því að ríkisstj. hafi vegna hálfgerðra hótana Alþýðusambands Íslands neyðst til að falla frá þessu ákvæði, þá stendur hitt óbreytt eftir sem áður, að einni stétt í landinu á að færa á silfurdiski meira en helming þeirrar upphæðar sem almenningur á að láta af hendi til landhelgisgæslunnar, milli 400 og 500 millj. eftir því sem reiknað hefur verið út. Og þessi stétt er auðvitað kaupmenn. Hafi einhver efast um það hingað til fyrir hvaða stétt þessi ríkisstj. vinnur, þá getur hann sannfærst nú. Þessir sérstöku skjólstæðingar ríkisstj. fá sem sé að leggja ofan á vörugjaldið sömu álagningarprósentu og áður, fyrst í heildsölu og síðar í smásölu. Svo lúaleg sem þessi árás er, sem hér er gerð á kjör almennings, er þó aðferðin kannske enn svívirðilegri, sú aðferð að koma þannig aftan að samtökum stéttarfélaganna rétt eftir lausn langra vinnudeilna og langvinnra kjarasamninga. Sjálfsagt er það heldur engin tilviljun að komið er fram með þetta frv. eftir baráttudag verkalýðsins, 1. maí. Hver veit nema jafnvel sendisveinar íhaldsins, sem komið hafa sér inn í samtök verkafólks, hefðu ekki talið stætt á því að kljúfa samstöðu gegn slíkri árás ofan á allt annað sem dunið hefur yfir þessar vikur? Ef þessar álögur voru nauðsyn, voru þær þá ekki löngu fyrir séðar? Var það ekki þegar fyrir séð í haust, löngu fyrir afgreiðslu fjárl., að fé vantaði til landhelgisgæslunnar? Ég vil minna á það að þm. Alþb. fluttu hér till. um fjárframlag til landhelgisgæslunnar. Svarta skýrslan var komin löngu fyrir afgreiðslu fjárl. Þörfin fyrir Hafrannsóknastofnunina og þörfin fyrir Landhelgisgæsluna hefur verið viðurkennd af flestum, a.m.k. í orði, þótt hv. þm. stjórnarliðsins hafi ekki veitt till. um aukin framlög til Landhelgisgæslunnar fylgi. Skýringin á afstöðu þeirra felst e.t.v. í aths. með þessu frv. Ég vil benda á það að í kaflanum um eflingu landhelgisgæslunnar stendur orðrétt, með leyfi forseta: „Var þá gert ráð fyrir að aðgerðir Íslendinga til verndar fiskstofnum yrðu mjög bráðlega viðurkenndar réttmætar og deilur við önnur ríki yrðu til lykta leiddar.“ Hvernig var gert ráð fyrir að þær yrðu til lykta leiddar? Ætlaði hæstv. ríkisstj. sem sagt að vera búin að semja - og hvernig þá? Hvaða svikasamningar voru það sem þeir gerðu ráð fyrir að vera búnir að gera? Ég spyr. Sú aðferð, sem beitt hefur veríð við tilbúning þessa frv., hlýtur að vekja furðu, ekki síst þegar litið er til þess að á raun og veru eru allir sammála um að afla þurfi fjár til landhelgisgæslunnar og til fiskleitar. Hvers vegna í ósköpunum var þá ekki leitað samráðs við stjórnarandstöðu og þá ekki síður við samtök launafólks? Með því að kýla í gegn afgreiðslu slíks kjaraskerðingarfrv. á tveim dögum án þess að hafa kynnt þessum aðilum málið fyrst er ríkisstj. að gefa stjórnarandstöðunni frí. Við getum verið „stikkfrí“ frá þessu frv. Við erum firrt þeirri ábyrgð að þurfa að benda á aðrar leiðir. Ég ætla nú ekki að fara í einstakar greinar þessa frv., en vil að lokum vekja athygli á nafni frv., hvort þar er ekki verið að leiða athyglina frá eiginlegu inntaki þess. Frv. heitir: „Frumvarp til laga um fjáröflun til landhelgisgæslu og fiskverndar, ríkisfjármál og fjármögnun“ o.s.frv. Ég held að ég vildi leggja til, a.m.k. munnlega, að undirfyrirsögnin í I. kafla gildi sem fyrirsögn frv., að þetta heiti „Frumvarp til laga um vörugjald“ - og ekki einu sinni um tímabundið vörugjald, því að það er nú bara eins og hver annar brandari vikunnar að tala um tímabundið gjald. Slíku trúir enginn íslendingur lengur eftir reynslu undanfarinna ára þegar allar tímabundnar álögur hafa verið framlengdar ár frá ári. Þess er skemmst að minnast á næturfundum hérna fyrir jólin þegar þm. voru látnir samþykkja framlengingu hverrar álögunnar á fætur annarri.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki tefja umr. öllu lengur. Það eru aðeins örfá orð vegna þess sem bæði kom fram hér í gær og eins áðan. Það er í sambandi við álagningarprósentu verslunarinnar. Það er ekkert um það að finna í frv. hvernig með það verður farið. En samkv. upplýsingum, sem Þjóðhagsstofnun lét í té í morgun á fundum fjh.- og viðskn., þá er það ljóst að framkvæmd þessa hefur verið með þeim hætti við álagningu vörugjaldsins í fyrra að þar hefur verið um að ræða í reynd óbreytta álagningarprósentu eins og hún var þegar gjaldið var lagt á, þ.e.a.s. verðlagsnefnd virðist hafa tekið þá ákvörðun að óbreytt álagningarprósenta skyldi vera. Þó er hér sagt: „þó ívið lægri en óbreytt“ - ívið lægri. En sem sagt, mér sýnist að framkvæmdin hafi verið sú að verslunarálagning hafi haldist að mjög miklu eða svo til öllu leyti óbreytt þrátt fyrir álagningu vörugjaldsins. Mig langar því til að spyrja einhvern hæstv. ráðh., hæstv. forsrh. eða hæstv. viðskrh., - hæstv. fjmrh. er ekki hér við, - hvort það sé meining hæstv. ríkisstj. að með álagningarprósentu vegna þessa hækkaða vörugjalds, sem nú er gert ráð fyrir, verði farið á sama hátt og gert var við álagningu vörugjaldsins á árinu 1975. Er það meining hæstv. ríkisstj. að álagningarprósenta til verslunar, þrátt fyrir þessa gífurlegu hækkun á vörugjaldi, verði óbreytt? Ég óska mjög eindregið eftir því að fá skýr svör frá öðrum hvorum þessara hæstv. ráðh. um þetta atriði.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður hefur raunar þegar vikið að því sem ég ætlaði að spyrja um. Ég minni aðeins á í því sambandi að ég flutti fyrr í vetur brtt. við frv. um vörugjaldið þess efnis að ekki yrði heimilað að leggja á vörugjaldið heildsölu- eða smásöluálagningu. Ég held að ég muni það rétt, að við það tækifæri lýsti hæstv. viðskrh. því yfir að það væri óeðlilegt að binda slíkt í lögum þar sem hér væri um að ræða atriði sem væri á valdi verðlagsyfirvalda, þ.e.a.s. verðlagsyfirvöld réðu því hvort heildsölum og smásölum í landinu yrði heimilað að hagnast á því að ríkisstj. teldi sig til knúna að leggja nýjan skatt á landslýð. Það liggur sem sagt fyrir að hér er um ákvörðun að ræða sem er algerlega í höndum verðlagsyfirvalda, og æðsti maður þeirra mála er að sjálfsögðu hæstv. viðskrh., svo fremi sem þau mái eru ekki á ábyrgð og afgreiðslu ríkisstj. allrar. Ég vil því gera fsp. þá, sem hv. síðasti ræðumaður flutti sér, enn beinni og afdráttarlausari til hæstv. viðskrh. Og fsp. mín er: Mun hann geta gefið Alþ. einhver svör við því hvort hann muni heimila heildsölum og smásölum að leggja heildsölu- og smásöluálagningu ofan á þá hækkun vörugjalds sem hér er verið að ákveða? Ég vil taka það sérstaklega fram, að ef reiknað væri með heildsöluálagningu, flutningsgjaldi, smásöluálagningu og söluskatti, þá þýðir 1000 millj. kr. hækkun á vörugjaldi aukin útgjöld fyrir neytendur um ca. 1600 millj. kr. Nokkuð á fjórða hundrað millj. kr. af þessari rúmlega 600 millj. kr. aukabyrði kemur í hlut heildsala og smásala sem aukinn hagnaður vegna tilkomu vörugjalds. Ég tel það að sjálfsögðu í hæsta máta óeðlilegt að ákveðnar stéttir í þjóðfélaginu hagnist með þessum hætti um svo mikið fé. Þegar ríkissjóður telur sig knúinn til þess að afla tekna með nýrri skattheimtu, þá er það í hæsta máta óeðlilegt að ákveðin stétt manna í þjóðfélaginu hafi beinan hag af því. Þess vegna beini ég þessari fsp. til hæstv. viðskrh.: Mun hann heimila að lagt verði á þá hækkun á vörugjaldinu, sem hér um ræðir, álagning heildsala og smásala? Um söluskattinn til ríkissjóðs þarf sennilega ekki að tala í þessu sambandi. Ég ætla ekki að fara öllu fleiri orðum um það mál sem hér er til umr., enda hefur afstaða stjórnarandstöðunnar, a.m.k. flestallra stjórnarandstæðinga og þ. á m. þeirra sem valist hafa sérstaklega til þess að tala fyrir hönd stjórnarandstöðunnar í þessu máli, komið skýrt og ljóst fram. Vegna þeirra orða, sem hv. þm. Garðar Sigurðsson mælti hér áðan og komu mér mjög á óvart eins og ýmislegt sem virðist vera að gerast í þeim herbúðum nú, vil ég taka það fram að þó að bæði hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason og hv. þm. Karvel Pálmason standi að brtt. á þskj. 620, þá er þriðji aðilinn þar einnig tillögumaður, fulltrúi Alþb. í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar, þannig að maður skyldi vænta þess að hann hefði staðið að þeirri till. fyrir hönd síns þingflokks sem væntanlega hefur mótað sér stefnu í þessu máli. Ég vil einnig vekja athygli á því sem kom fram í orðum þessa sama hv. þm., að enda þótt tveir þm., sem hann kennir við jafnaðarstefnu og undanskilur þá væntanlega hv. þm. Sigurð Blöndal, hvort sem það er með hans leyfi eða ekki, að þeir tveir hv. þm., sem standa að þessari brtt., þeir Gylfi Þ. Gíslason og Karvel Pálmason, hafa ekki hér verið að móta ákveðna stefnu í fyrsta skipti, heldur að taka undir stefnu sem þegar hefur verið mótuð. Og hver var það sem mótaði þá stefnu? Það var miðstjórn Alþýðusambands Íslands sem segir svo, með leyfi forseta, í ályktun sinni: „Að því leyti sem unnt er að einangra aths. við frv. við allt að 1000 millj. kr. tekjuöflun í framangreindum tilgangi, getur miðstjórnin eftir atvikum fallist á að farin sé sú leið sem frv. gerir ráð fyrir, þ.e.a.s. að fjárins sé aflað með tímabundinni hækkun vörugjalds“ o.s.frv. Ég vil enn fremur minna á að sá, sem fyrstur lýsti þessari stefnu sem fram kemur í brtt. þeirra þremenninganna hér á Alþ., var hv. þm. Eðvarð Sigurðsson, formaður Verkamannafélagsins Dagsbrúnar, í ræðu sinni hér í gær. Mig furðar hins vegar á því að hv. þm. Garðar Sigurðsson skuli að þessu leytinu til skerast úr leik og ekki taka þátt í því með öðrum hv. þm. í stjórnarandstöðunni að standa að baki þeirri stefnu sem mótuð hefur verið með einróma samþykki allra miðstjórnarmanna Alþýðusambands Íslands, sem mættir voru á miðstjórnarfundinum sem haldinn var um þetta mál, og fyrst lýst hér á Alþ. af hv. flokksbróður hans, hv. þm. Eðvarð Sigurðssyni. Eru sennilega fleiri en ég sem undrast nokkuð þessa afstöðu.



Herra forseti. Um það atriði, sem fsp. tveggja síðustu ræðumanna beindist að, verður fjallað í verðlagsnefnd og af réttum verðlagsyfirvöldum. Þegar ákvörðun verður tekin um álagningu, þ. á m. um það hvort eða að hve miklu leyti eigi að breyta álagningu vegna þessa vörugjalds, þá koma ýmis atriði til skoðunar og hljóta að koma til skoðunar. Ég er þess vegna ekki á þessu stigi reiðubúinn til að gefa neina yfirlýsingu um það efni sem þeir settu fram.