Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég á fáeinar brtt. á þskj. 619 og 638, sem ég hygg rétt að gera nokkra grein fyrir. Er þá fyrst 2. brtt. á þskj. 619. Þar er um að ræða tvo vegi í Vestur-Barðastrandarsýslu, Barðastrandarveg og Patreksfjarðarveg til Bíldudals. Hefur verið unnið að lagningu þessara vega nú um nokkurt skeið, en ávallt hefur verið veitt mjög lítið fé til þeirra, þótt nauðsyn sé brýn. Um Patreksfjörð er það að segja, að þar er allstórt kauptún, vel fallið til útgerðar, en gróðurleysi er þar afskaplegt og ræktunarmöguleikar mjög takmarkaðir, því að jarðvegur er óvenjugrýttur og grunnur. Þá er annað,sem er nærri því verra: Í nánd við þorpið eru naumast nokkrir bithagar fyrir kýr. Þarna eru nú um 800 íbúar, og hljóta því að vera þar miklir erfiðleikar um mjólk, nema hægt sé að hafa samband við nærlæga staði, en þangað er yfir sjó að fara eða fjallvegi. Þessar leiðir liggja að sveitum, þar sem er nokkuð mikil ræktun, en bændur eiga í miklum erfiðleikum vegna samgönguvandræða. Einkum eru samgönguerfiðleikar miklir á Barðaströnd. Þá er vegurinn um Tálknafjörð, sem er góð sveit, en gæti verið betur ræktuð, ef samgöngur væru betri. Það væri einnig kostur, sem leiddi af bættum samgöngum, að hafskip þyrftu ekki að koma nema á annan fjörðinn, og mætti þá flytja vörur til hins á bifreiðum. Ég hafði farið fram á það, að framlagið til Barðastrandarvegar og Patreksfjarðarvegar til Bíldudals yrði hækkað úr 8000 kr. upp í 15 þús. kr. fyrir hvorn um sig, en hv. fjvn. féllst á að hækka það upp í 10 þús. kr. Ég fer nú fram á 12 þús. kr. framlag og tel það ekki ósanngjarnt. Þá hefur hv. n. ekki séð sér fært að taka upp meira en 2500 kr. fjárveitingu til Tálknafjarðarvegar, en ég hafði farið fram á 5000 kr. Ég fer nú að þessu sinni fram á 4000 kr. Þá er V. brtt. á þskj. 619, þar sem ég fer fram á, að fjallvegafé sé hækkað um 5000 kr., með þeirri aths., að þessum 5000 kr. sé varið til vegabóta á hálsum og heiðum í Austur-Barðastrandarsýslu. Hér er um að ræða mjög stórt svæði, en samgönguleiðir eru þar aðallega um fjöll og hálsa, það er Þingmannaheiði og hálsarnir Klettsháls, Gufudalsháls, Ódrúgsháls og Hjallaháls. Hefur ekki til þessa verið gert ráð fyrir neinu framlagi til vegalagninga á þessu svæði sérstaklega, og teldi ég því sanngjarnt, að þessar 5000 kr. yrðu veittar til þess, en hins vegar hef ég ekki viljað skerða af þessum ástæðum fjallvegaféð til hinna sýslnanna á á landinu. Hins vegar er til gamalt ákvæði um það, að 5000 kr. skuli renna til fjallvega í Barðastrandarsýslu, þótt það hafi eigi verið haldið að fullu, enda sagði einn ráðh. einu sinni, að sýslan væri þannig löguð, að ekki veitti af, þó að allt fjallvegaféð rynni til hennar, og var það vel og réttilega mælt. Þá kröfu vil ég samt ekki gera. Þá eru XXIII. og XXVIII. brtt. á sama þskj. Er þar farið fram á aðeins 100 kr. hækkun á styrk til tveggja aldraðra manna, Ingivaldar Nikulássonar og Jóns Sigurðssonar. Báðir eru þeir orðnir óvinnufærir. Voru öðrum ætlaðar 200 kr., en hinum 300. Ætti hv. þm. ekki að vaxa það í augum, þó að bætt væri 100 kr. við hvorn þeirra. [Frh.]

Forseti (BÁ) : Má ég biðja hv. þm. að fresta ræðu sinni litla stund, á meðan ég leita afbrigða fyrir brtt. á þskj. 638, sem útbýtt hefur verið í þessu.

Bergur Jónsson [Frh.] : Þá vil ég minnast á XXIV. brtt., sem við hv. þm. Mýr. eigum á þessu þskj. Er þar farið fram á 300 kr. styrk til Vilborgar Torfadóttur, ekkju Eyjólfs Sveinssonar kennara. Þessi till. er í samræmi við ýmsar slíkar fjárveitingar á fjárl. Er mikil ástæða til að samþ. þessa till., því að ekkjan er ákaflega illa efnum búin. Maður hennar hafði verið kennari í 30 ár, valinkunnur maður. Vil ég geta þess, að fræðslumálastjóri hefur mælt með því eindregið, að henni yrði veitt þessi upphæð, og jafnframt vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp bréf þessu viðvíkjandi frá skólastjóra Rauðasandsskólahverfis til fræðslumálastjóra. Þar segir svo : „Ég vil hér með skýra yður frá því, herra fræðslumálastjóri, að hinn 8. þ. m. andaðist Eyjólfur Sveinsson kennari á Lambavatni, 55 ára að aldri, eftir langan og þjáningarfullan hjartasjúkdóm. Hann lætur eftir sig ekkju, Vilborgu Torfadóttur, og þrjá syni, 4 ára, 10 ára og 13 ára að aldri. Eyjólfur sál. var kennari hér í sveit um 30 ára skeið, að undanteknum stuttum millibilum. Hann stundaði starf sitt með alveg óvenjulegri ósérplægni og alúð og fylgdist vel með og las mikið. Hann var brautryðjandi ungmennafélagsskaparins hér um slóðir og starfaði að þeim félagsmálum með lifandi áhuga til dauðadags. Hann stundaði mikið náttúrufræðiathuganir hér vestra í samvinnu við Bjarna Sæmundsson. Eyjólfur var gagnfræðingur frá Flensborgarskóla og stundaði framhaldsnám við skóla á Jaðri í Noregi. Ekkjan mun, eftir því sem ég bezt veit, standa uppi mikið til með tvær hendur tómar með börn sín og vera upp á annarra hjálp komin. Eyjólfur gat engum manni neitað um hjálp, og mun það lítið hann eignaðist, aðallega áður en hann giftist, hafa mest lent í lánum, en lítið af því hafa komið aftur, hvorki vextir né afborganir.“ Svo eru tilmæli skólan. þess efnis, að ekkjunni og börnum hennar séu útvegaðir styrkir eða hún sett á eftirlaun, en ég legg til, eftir venju, að henni verði veitt 300 kr. eftirlaun á fjárl. Þá er XXVIII. brtt. á sama þskj. um 300 kr. styrk til Maríu G. Jónsdóttur, ekkju Ásbjörns Nikulássonar fiskimatsmanns. Maðurinn hafði stundað fiskimatsstarf lengi og naut mikils álits. Ekkjan er illa stæð fjárhagslega. Maður hennar dó tiltölulega snögglega úr krabbameini og var þá ekki kominn á eftirlaunal., svo að ekkjan hefur ekki orðið eftirlauna aðnjótandi, en hins vegar er ekkert réttlæti í því að láta hana gjalda þessa. Þá er XXXII. till. á þessu þskj., sem ég flyt ásamt þrem öðrum hv. þm. Er hún um allt að 15 þús. kr. framlag til að koma upp talstöðvum á afskekktum sveitabæjum og leggja ódýra jarðsíma í tilraunaskyni. Það er augljóst, að kostnaðarsamt mundi vera að leggja síma um allt landið með stauralagningu og vönduðum sæsíma. Því förum við fram á, að stj. sé heimilt að veita þessa fjárhæð í áðurnefndu skyni: Hugsum við okkur, að talstöðvar þessar geti komizt í samband við landssímann, eins og talstöðvar í bátum. Það er kunnugt eftir því, sem ég hef séð á erlendum ritum, og eftir því, sem ég hef fengið upplýst af sérfræðingum um það efni, að nú í styrjöldinni hafi verið mikið notaðar jarðsímalagningar, vegna þess hve ódýrar og fljótlagðar þær eru. Má vera, að við rannsókn á þessu komi einnig í ljós, að hér á landi verði hægt að leysa erfiðleikana á því að koma afskekktum bæjum í símasamband með þessu móti, að leggja jarðsíma, á miklu ódýrari hátt heldur en með því að hafa talstöðvar, hvað þá heldur með stauralagningum. Get ég ekki annað skilið en að með sanngirni verði litið á þessa brtt., því að auk þess sem tilgangur hennar er að veita þeim mönnum nokkurt hagræði, sem erfiðast eiga með að fá símasamband, þá er hún í raun og veru sparnaðartill., ef samþ. þessarar brtt. verður til þess að sanna, að hægt sé að fullnægja símaþörf afskekktra bæja með ódýrum símalagningum. Þá eru tvær brtt. á þskj. 638; II. og VI. liður, sem ég ber fram með hv. þm. N.-Ísf. og hv. þm. Vestm., um nokkra hækkun á styrk til Kollabúðaheiðarvegar. Þessi Kollabúðaheiðarvegur ætti að réttu lagi að heita Vesturlandsvegur, vegna þess að hann er framlenging á þeim vegi, sem lagður hefur verið um Suðvesturland um Geiradal og Reykhólasveit og nú er kominn nokkuð inn fyrir Þorskafjörð. Og þessi vegur á að vera einn liður í akvegakerfi landsins. Það nær ekki nokkurri átt, að Vestfirðingafjórðungur sé svo settur út undan, að á sama tíma sem varið er mörgum hundruðum þús. - og ef lengri tími er tekinn milljónum - til þess að koma öðrum landsfjórðungum í vegasamband við aðalvegi landsins, þá skuli vera verið að píra með 10–15 þús. kr. fjárveitingar til þessa akvegar, sem þó, sem betur fer, kostar aldrei meira að leggja en 100000–200000 kr. Þessi vegarlagning er ekkert sérmál Vestfirðingafjórðungs, enda hefur einn hv. þm. úr Sunnlendingafjórðungi gerzt meðflm. að þessari brtt., heldur er hér um að ræða till., sem ætti að vera einn liður í áætlun um það, hvernig öllu aðalvegakerfi landsins sé fyrir komið. Þetta er alls ekki sérmál Barðastrandarsýslu. Að vísu njóta tveir hreppar, Geiradalshreppur og Reykhólahreppur, þessarar lagningar akvegar um Kollabúðaheiði og norður yfir Langadal að Ísafjarðardjúpi. En þetta er þó ekki síður mál Dalamanna, Mýramanna, Borgfirðinga, Reykvíkinga og þeirra, sem heima eiga á Suðurlandsundirlendinu, og þeirra Norðlendinga, sem vilja hafa eitthvert samband við Vestfirði. Ég vona, af því að þessum brtt. er mjög í hóf stillt, þar sem við bætum aðeins 20 þús. kr. við þær 15 þús. kr., sem til þessa vegar eru ætlaðar á fjárl., þá verði þeim sýnd sanngirni af hæstv. Alþ. og hv. þm. geri sér ljóst, að hér er ekki um neitt sérstakt kjördæmamál að ræða, heldur um hitt, að komast eitthvað í áttina til sanngirni og réttlætis í skiptingu vegafjár milli landshluta. Fleiri brtt. hef ekki borið fram. Og enda þótt þessar brtt. séu nokkrar talsins, þá er heildarupphæð þeirra mjög lítil móts við þær upphæðir, sem nú eru á fjárl., og miðað við upphæðir á sumum brtt., sem bornar hafa verið fram. Um eina brtt. á þskj. 597, frá hv. fjvn., um 24 þús. kr. fjárveitingu til endurbóta á gömlum íbúðarhúsum á prestssetrum, vil ég taka fram, að ég tel það mjög vel farið, að sú till. skuli hafa komið fram, og mun ég því greiða atkv. með henni. En ég vil taka það fram, að ég tel ekki réttlátt, að það sé gert neitt upp á milli prestssetra, þar sem prestar nú eru, og þeirra prestssetra, þar sem bændur eru, vegna þess að prestar fást ekki til að fara þangað, eins og t. d. er um Brjánslæk. Þar hefur búið ágætur og dugandi bóndi um mörg ár. En bara vegna þess, að það er prestssetur, sem hann býr á, þ. e. a. s. að ekki er búið að leggja það niður að 1. sem prestssetur, þá hefur hann ekki getað fengið neitt fé til endurbóta á húsi, sem er margra tuga ára gamalt og í raun og veru manndrápskofi, sem ekki er hægt að ætlast til, að menn búi í. Og ég er sannfærður um, að enda þótt einhver prestur vildi fara að Brjánslæk, sem er þægileg jörð og góð bújörð, þó hún sé lítil, mundi þetta standa í vegi fyrir því, að sæmilegur prestur fengist þangað. Það er ekkert réttlæti í því að gera svona upp á milli manna, að láta bónda ekki fá endurbyggingarfé, sem kannske gerir jörðinni betri skil heldur en prestur, og bíða með að endurbæta byggingar á þessum jörðum, þangað til einhver prestur, kannske pokaprestur, kæmi þangað.



Herra forseti! Ég hef orðið þess var, að sumir hv. þm. hafa látið nokkra undrun í ljós út af því, að ég hef gerzt meðflm. að brtt. um að hækka lítils háttar styrk til vega á Vestfjörðum, af því að það er ekki líklegt, að það skipti miklu fyrir mitt kjördæmi. Það má nú segja, að svo sé. En ég sannfærðist af þeim rökum, sem lögð voru fyrir mig um það, að þessir vegir hafa orðið út undan. Og það er almennt viðurkennt, að Vestfirðingafjórðungur hafi orðið nokkuð mikið út undan um framlög vegafjár á undanförnum árum. Þess vegna vildi ég nú greiða fyrir því máli eins og öðrum málum, sem mér þykir eiga rétt á sér. Annars, þegar talað er um vegi, þá vil ég taka það fram, að mér fannst hv. fjvn. ætla mínu kjördæmi nokkuð lítið af því fé, sem inn kæmi af benzínskatti, þar sem því eru ættaðar aðeins 3000 kr. af þeim skatti. Og hef ég leyft mér að leggja fram brtt. um að hækka það upp í 6000 kr. Er þó með þeirri till. ekki farið lengra en svo, að það nemur tæplega þeim hluta benzínskattsins, sem eftir notkun benzíns í Vestmannaeyjum ætti að réttu lagi að koma í þeirra hlut af því fé. Skal ég ekki fjölyrða um það frekar., en með tilliti til þess, sem annars er varið hér til vega, finnst mér ekki ósanngjarnt, þó að hér sé farið fram á þessa litlu viðbót. Auk brtt. á þskj. 638, þar sem talað er um Vestmannaeyjaveg, að fyrir 3000 kr. komi 6000 kr., þá hef ég farið fram á, að hækkað yrði tillag til Vestmannaeyjabókasafns og það gert hliðstætt bókasafni Hafnarfjarðar. Það er hér önnur brtt. á ferð um hækkun styrks til bókasafns á Siglufirði. Sá hv. þm., sem mælti fyrir henni, bar fram þau rök, sem eru jafngild um bókasafnið í Vestmannaeyjum. Það er líkt ástatt um bókasafnið á Siglufirði og bókasafnið í Vestmannaeyjum. Og að því leyti, sem þessi bókasöfn snerta aðra landsmenn, eru enn þá meiri rök fyrir því að styrkja það bókasafn, sem er í Vestmannaeyjum, því að það er vitanlegt, að þó að á Siglufirði sé um sumartímann ekki líklegt, að tíminn sé mikið notaður til lestrar, þá er það þó svo, að þar koma oft landlegudagar, og því gott, að sjómenn geti horfið að því að ná í góðar bækur, þegar þeir hafa tíma til lestrar, frekar en að gera sumt annað. Og sama má segja um Vestmannaeyjar. Þar eru verkamenn á vetrarvertíðinni, fyrir utan heimilisfólk, og þetta aðkomufólk notar bókasafnið mikið og hefur til þess enn þá meiri tíma heldur en þeir, sem stunda sjó frá Siglufirði á sumrin. Meðfram vegna þessa og líka til þess að hafa nokkurt jafnrétti með þessum bókasöfnum, hef ég leyft mér að fara fram á, að sams konar hækkun verði gerð á framlagi til Vestmannaeyjabókasafns eins og farið er fram á til Siglufjarðarbókasafnsins og það verði gert hliðstætt við bókasafnið í Hafnarfirði. Ég hef nokkrum sinnum bent á það hér á Alþ., að landeigna í Vestmannaeyjum, sem enn eru í eigu ríkisins, þyrfti að gæta fyrir skemmdum, og þar þyrfti ríkssjóður að gæta sinna hagsmuna og þeirra, sem á jörðunum búa. Þess vegna hef ég lagt til, að nokkru af tekjum af þessum jörðum yrði varið til varnar landbroti af völdum sjávar á Vestmannaeyjajörðum. Þetta mál fékk talsverða áheyrn um tíma, og var nokkuð unnið að þessu. En ekki hefur fengizt samþykkt Alþingis fyrir þessu. Síðan hefur hæstv. ríkisstj., án þess að samþ. hafi verið á fjárl. fyrir því, styrkt þetta verk dálítið, þó ekki nægilega. En hér er um að ræða allmikið verk, sem verður að vinnast á allmörgum árum, að verja austurströnd Eyjanna fyrir sjávargangi. Tel ég engum skyldara að gera það heldur en þeim, sem landið á. Og að verja einhverju fé til þessa er nauðsynlegt, og finnst mér þá ekki óeðlilegt að verja til þess einhverjum hluta afjarðarafgjöldunum í Vestmannaeyjum. Fjárl. hækka tölulega ekkert við þetta, og það er líka lagt á vald hæstv. ríkisstj., hve miklu hún ver í þessu skyni. Finnst mér sanngjarnt, að hv. Alþ. féllist á að setja heimild í 22. gr. fjárl. eins og hér er farið fram á til þessa verks. Ég hef séð, að ýmsir af þeim, sem hafa verið við matsstörf á fiski eða lýsi eða öðru slíku, hafa fengið lítils háttar styrk sem nokkurskonar eftirlaun hjá ríkinu, þar á meðal Guðlaugur Hansson. Hann hefur um tíma fengið 200 kr. styrk á ári fyrir margra ára starf í þessu efni. Af því að mér finnst þetta nokkuð lítið og af því að í fæstum tilfellum er nú gert ráð fyrir, að slíkir menn fái minna en 300 kr. styrk, hef ég borið fram brtt. um að hafa þennan mann á svipuðum fæti og aðra matsmenn. Hann hefur fulla þörf fyrir það hann er nú hniginn mjög á efri ár og er tekjulítill eða tekjulaus að öðru leyti. Fyrir utan það, að hann hefur verðleika til að bera til þess að eiga sama rétt á þóknun frá ríkinu fyrir unnin matsstörf eins og aðrir, þá hefur hann verið mikið riðinn við opinber störf, án þess að bera neitt úr býtum fyrir. Vona ég, að hæstv. Alþ. geti fallizt á þessa litlu hækkun. Ég vil ekki gera að umtalsefni aðrar brtt., sem hér eru fram komnar. Ég vil taka undir það, sem hv. þm. Barð. sagði um endurbætur á prestssetrum landsins. Ég tel það mjög vel til fallið, að hv. fjvn. hefur hafizt handa í þessu efni, því að þess mun full þörf. Og kjör sveitapresta eru að öðru leyti ekki það góð, að þeim verði neitt ofbætt, þó að þessari fjárhæð eða einhverri líkri sé varið til þess að bæta íbúðarhús þeirra.



Ég á hér brtt. á þskj. 638, XIX með hv. þm. Ak., um að heimila ríkisstj. að greiða stofnkostnað og styrk til húsmæðraskóla samkvæmt lögum um húsmæðrafræðslu í kaupstöðum. Hæstv. Alþ. er nýbúið að samþ. l. um húsmæðrafræðslu í kaupstöðum, og samkvæmt þeim er heimilt að stofna húsmæðraskóla, þegar fé er veitt til þess á fjárl. Nú liggja ekki upplýsingar fyrir um það, hvar slíkir skólar mundu vera stofnaðir á árinu 1942, né heldur um stofnkostnað þeirra, svo að ekki er unnt að leggja fram í þessu máli ákveðnar till. Hins vegar, þar sem búið er nú að bíða eftir þessum l. í nokkur ár, sýnist vera rétt, að hæstv. Alþ. liðkaði þannig til, að ef hægt yrði að stofna húsmæðraskóla einhvers staðar í kaupstað á þessu eða næsta ári, þá væri þessi heimild veitt til fjárframlags til þess, eins og við hv. þm. Ak. förum hér fram á, að samþ. verði. Við höfum lagt þessa brtt. fram sem brtt. við brtt. hv. fjvn. um stofnkostnað fyrir héraðsskóla (rómv. 18 á brtt. 638). Nú hef ég átt tal um þétta við hæstv. fjmrh., og höfum við hv. þm. Ak. lagt þessa brtt. fram í samráði við þann hæstv. ráðh., og ég vænti þess, að hv. frsm. fjvn. taki það til sérstakrar athugunar, ef fjvn. heldur fund áður en gengið verður til atkv. um brtt. við fjárl. Það hefur verið leidd athygli mín að því; að í 14. gr. fjárl. XVI., tölul. 1, sé ákvæði um styrk til húsmæðraskóla samkv. lögum og mundi því ekki þurfa að vera heimild á fjárl. til hækkunar þessum lið til húsmæðrafræðslu í kaupstöðum. Það má vel vera, að orðin „og styrk“ megi falla niður úr þessari brtt. Hins vegar er ekki hægt að stofna húsmæðraskóla í kaupstöðum samkv. fjárlagafrv., nema því aðeins, að slík heimild komi til, sem hér er farið fram á að veita. Og vænti ég þess því, að ef yfirgnæfandi meirihl. fylgi hefur verið fyrir því í þinginu að samþ. frv. um húsmæðrafæðslu í kaupstöðum, þá fái þessi brtt. góðar undirtektir hjá hv. fjvn. og hjá öllum hv. þm.



Ég hef nú ekki að þessu sinni frekar en að undanförnu verið mjög fjölþreifinn til að koma með brtt. við fjárl. Ég held, að mitt nafn sé við tvær brtt. á þskj. 622. Skal ég ekki minnast neitt á þá fyrri, því að ég er þar á kafi í fjölda nafna, þ. e. við brtt. VI, og býst ég við, að annar muni mæla fyrir þeirri brtt. En ég er einn um IX. brtt. á sama þskj., sem er um það, að ríkisstj. heimilist á 22. gr. að greiða 10 þús. kr. til rekstrar húsmæðrakennaradeildar í sambandi við húsmæðraskóla í Reykjavík. Ég bar þessa brtt. fram eða skrifaði hana og sendi hana áður en frv. um húsmæðrafræðslu í kaupstöðum var afgr. Mér þótti þess vegna viðkunnanlegra að setja þetta sem heimild, ef l. yrðu samþ. og kæmust í framkvæmd. Og nú er frv. þetta orðið að l. Mér þótti því rétt að taka upp þessa heimild fyrir ríkisstj. til þessarar fjárgreiðslu, því að í 11. gr. þessara 1. er ákvæði um, að heimilt sé að setja á stofn húsmæðrakennaradeild í sambandi við húsmæðraskóla í Reykjavík, þegar fé sé veitt til þess á fjárl. Ég skal ekki segja um það, hvað hv. fjvn. segir um þessa brtt. En ég hef sett hana hér fram, án þess að ég haldi henni til streitu að nokkru leyti, ef á annað borð er litið svo á, að ríkisstj. hafi hvort sem er heimild til þess að greiða þann kostnað, sem verður við það að setja upp húsmæðrakennaradeild hér í Reykjavík. Ég skal ekki ræða nú sér staklega um nauðsyn á húsmæðrakennarafræðslu. En það liggur í augum uppi, að eftir því sem húsmæðraskólum fjölgar, - og það virðist eindreginn þingvilji fyrir því að auka húsmæðrafræðslu landsins, ekki aðeins til sveita, heldur einnig í kaupstöðum, - þá er augljóst, að það verður að hafa húsmæðrakennarafræðslu. Því að það er verra en ekki neitt að setja upp hóp af húsmæðraskólum, ef ekki eru til virkilega fullfærir kennarar til þess að annast fræðslu við þessa skóla. Það er nú þegar til heimild um slíka fræðslu við einn skóla í sveit, og það væri eðlilegt, að slík heimild væri líka til viðkomandi einum slíkum skóla í kaupstað, sem búast má þá við, að verði í Reykjavík. Vona ég, að það, sem þessi brtt. fer fram á, fái góðar undirtektir, bæði hjá hæstv. þingi og ríkisstj.



Það var hér snemma á þinginu, sem við nokkrir þm. bárum fram þáltill. í sameinuðu þingi um að hraða byggingu Siglufjarðarskarðsvegar. Þessi þáltill. hefur nú ekki enn verið tekin til umr. Og nú er komið að þinglokum, svo að það er nokkurn veginn séð, að sú þáltill. kemst tæplega til þeirrar meðferðar á þinginu, að maður geti búizt við því, að nokkur árangur fáist af flutningi hennar. Út af því, að svo hefur nú farið um þessa þáltill., höfum við þessir sömu þm., sem fluttum þáltill., nú borið hér fram brtt. við fjárl. á þskj. 638 um framlag ríkissjóðs til byggingar Siglufjarðarskarðsvegar. Það eru nú liðin 6 ár síðan byrjað var á þessum vegi yfir skarðið, og það er búið að leggja þar á annað hundrað þús. kr. í þennan veg. En þó er hann ekki enn kominn nema hálfan hlutann af leiðinni frá Siglufirði að Hraunum í Fljótum. Og þar að auki mun þurfa um 100 þús. kr. til þess að framlengja veginn til þess að hann geti komizt í það vegasamband, sem nú er frá Skagafirði, og er þessi framlenging vegarlagningin frá Hraunum að Brúnastöðum. Það er því einsætt, að ef ekki er lagt meira fé til þessa vegar árlega heldur en á undanförnum árum, þá mun það taka tvo tugi ára að leggja þennan veg. Það er nú svo um þennan veg, að þó að hann sé ekki mjög langur, þá mun þarna vera eitthvert hið örðugasta vegarstæði, sem byrjað er að leggja veg um hér á landi, svo að vegurinn hlýtur að verða ákaflega dýr. En þar sem mikil nauðsyn er á því fyrir Siglufjarðarbæ - og í raun og veru allt landið - að koma Siglufirði í vegarsamband við aðra hluta landsins, þá er það ákaflega óhyggileg fjármálapólitík að geyma fé í þessum vegi, áður en hægt er að nota hann. Við höfum því lagt til, að í staðinn fyrir það, sem ætlað er á fjárl. til vegarins, verði framlagið hækkað úr 25 þús. kr. upp í 100 þús., og að það verði fyrsta greiðsla af fimm, sem lagðar verði fram á næstu árum. Jafnvel þótt lagðar verði til 100 þús. kr. á ári í fimm ár, mun vanta eitthvað enn til þess að vegurinn geti orðið fullgerður alla leið. En þegar svo er komið sem hér er ætlazt til, að 500 þús. kr. eru komnar í veginn, þá er von um, að hægt sé að nota hann eitthvað, með því að ryðja suma kafla. Við flm. væntum þess, að Alþingi sjái, að það er ákaflega mikil nauðsyn á því að hefjast nú þegar handa til að hrinda þessu máli áfram, svo að framkvæmdirnar geti farið að koma að einhverju gagni. Það er óhugsandi, að hægt sé að una við það, að það gangi tugir ára til að fullgera þennan veg. Ég skal svo snúa mér að brtt., sem ég flyt einn á sama þskj., og er brtt. við till. fjvn. á þskj. 594. Fjvn. leggur til, að Jóni Engilberts listmálara verði veittar 15 þús. kr. til húsbyggingar. Það er síður en svo, að ég vilji verða meinsmaður þess, að Jón Engilberts fái þetta lán. Heldur álít ég, að allt réttlæti mæli með því, að annar listmálari einnig, Eggert Guðmundsson, gæti komið til greina á sama hátt og fái 10 þús. kr. lán í sama skyni. Eggert Guðmundsson listmálari - hefur sótt til þingsins um 10 þús. kr. aðstoð til að koma sér upp húsnæði, en það hefur nú verið daufheyrzt við þeirri beiðni. En mér er persónulega kunnugt, að þessi maður er svo á vegi staddur nú, að hann getur hvergi nokkurs staðar fengið húsnæði til að vinna í, og hann er því algerlega útilokaður frá því að geta unnið að málaralist sinni. Sjá allir, að það er ómögulegt fyrir þennan mann að halda uppi sínu heimili með því að vera útilokaður frá að stunda sína list, sem er líka hans atvinna. Eggert Guðmundsson er mjög þekktur sem málari. Hann hefur haft málverkasýningar bæði erlendis og hér í Reykjavík og hlotið lof fyrir mörg af sínum málverkum. Þessi maður er þannig gerður, að hann er hlédrægur og óframfærinn, sækir ekki fast það, sem honum er þó nauðsyn á að fá. Því er hætt við, að hann verði kannske settur aftur fyrir þá, sem annars sækja nokkru fastar róðurinn um að koma sínu máli fram. Ég vil vona, að hv. alþm. sjái, að það er ákaflega mikil sanngirni og réttlæti, að þessum mönnum báðum verði veitt lán. Ég hygg, að það sé fyrirhugað hjá þessum tveimur listamönnum, ef þeir fá báðir slíka hjálp, að byggja í félagi, sem verður þeim vafalaust eð einhverju leyti ódýrara. Ég hef ekki leitað mér liðs um þessa till. Ég byggi a því, að hv. þm. sjái að hér er aðeins farið fram á sanngirni, að hjálpa slíkum manni í þeim vandræðum, sem hann er nú í. Fleiri till. hef ég ekki flutt, en vænti, að þessar fái hlýlegar viðtökur hjá hv. þm.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Herra forseti! Ég flyt hér eina brtt. á þskj. 619, við 23. gr., sem er heimild handa ríkisstj. til að greiða ekkju Vilhjálms Þorsteinssonar stýrimanns eftirlaun eftir svipuðum reglum sem greidd eru eftirlaun til ekkna stýrimanna hjá Eimskipafélaginu, og þessi fjárhæð verði svo greidd af Skipaútgerð ríkisins. Þannig er háttað um þessa ekkju, að maður hennar hafði um margra ára skeið unnið hjá Skipaútgerð ríkisins, og hans endalok urðu þegar hann var í þjónustu sömu útgerðar, því að eins og kunnugt er, fórst hann í höfn í Englandi s. l. vetur, þegar hann var að bjarga mönnum frá drukknun. Þessi maður hefur unnið hér sem stýrimaður við strandsiglingar um 20 ára skeið. Og ég held ég leyfi mér að halda fram, þar sem ég þekki hvorar tveggja, strandsiglingar og aðrar siglingar, að á þeim mönnum hvíli ef til vill meiri vandi heldur en mörgum öðrum farmönnum. Það er mikið starf og þjóðnýtt, sem þessir menn inna af hendi fyrir land sitt, að sigla hér kringum strendur landsins allan ársins hring, eins um myrka nótt sem bjarta, undir öllum þeim erfiðu skilyrðum, sem við eigum við að búa, og fylgja strangri áætlun með hlaðin skip af vörum og yfirfull af fólki o. s. frv. Og ég held það leiki ekki á tveim tungum, að síðan við fengum strandsiglinarnar í okkar hendur, sé landslýður nokkru betur tryggður og ánægðari með þann skipakost og ekki síður mannval, sem annast þær siglingar. Vilhjálmur heitinn var einn af þeim mönnum, sem vann hylli allra, sem með honum voru, hvort heldur voru yfirmenn eða aðrir samstarfsmenn eða ferðamenn. Er slíkt ekki lítill kostur á opinberum starfsmanni, sem þarf að hafa samneyti við svo margar þúsundir manna. Eins og kunnugt er, hefur Eimskip myndað sjóð til þess að tryggja alla þess yfirmenn með eftirlaunum, og sá sjóður nýtur að sjálfsögðu styrks árlega af hálfu Eimskipafélagsins og vex ár frá ári: Vilhjálmur heitinn byrjaði sem stýrimaður hjá því félagi, meðan það hafði strandferðirnar með höndum. En eftir að Skipaútgerð ríkisins tók strandferðirnar 1930, tók hann við starfi þar. Nú finnst mér ekki óeðlilegt, að Skipaútgerð ríkisins, eins og Eimskipafélagið, leggi ekkjum sinna stýrimanna nokkurt fé, eins og ég fer fram á í þessari till. Við höfum nokkur fordæmi um þetta efni, því að í 23. gr. fjárl. eru ýmsar ekkjur látinna stýrimanna, sem gert er ráð fyrir að greiða mismunandi stórar upphæðir. Ein upphæð er þar nákvæmlega hliðstæð, til ekkju Þórólfs Becks, sem var skipstjóri á fyrri Esju. Hann féll frá á bezta aldri, og ekkjan hefur notið styrks, sem er jafnhár og. hjá Eimskipafélaginu. Því tel ég, að Alþingi megi fallast á þá röksemd, sem i`elst í minni till. Í öðru lagi má benda á, að Alþ. samþ. fyrir nokkrum árum að greiða eftirlaun einum stýrimanni, sem varð öryrki á þann hátt, að hann missti sjónina. Hann hafði unnið alllengi hér við land að strandferðum, einkum hjá Eimskip. En það þótti rétt, að ríkið tæki að nokkru leyti þátt í þeim styrk, sem honum var veittur. Um till. mína vil ég að lokum taka fram, að konan, sem um er að ræða, er ekki heilsusterk og á erfitt með að stunda nokkra vinnu, sem kostar nokkurt líkamlegt erfiði. Enn fremur er mér kunnugt, að efnahagur er enginn slíkur, að hægt sé að lifa af í náinni framtíð, því að þótt ekki sé ómagafólk mikið, hafði Vilhjálmur foreldra sína ellihruma á sínu framfæri, þar til þau féllu frá. Ættu þessar ástæður að stuðla hver með annarri að því, að ekkja þessi mætti hljóta eftirlaun. Ég vildi í sambandi við þessar umræður beina fyrirspurn annaðhvort til formanns fjvn. eða frsm. hennar, út af till. á þskj. 604, 5. till., sem er um slysavarnir. Fyrirspurnin er, hvort hér sé ekki alveg tvímælalaust að ræða um styrk til Slysavarnafélags Íslands. Ég skal játa, að þetta er nákvæmlega eins orðað í fjárlfrv. Vítanlegt er, að Slysavarnafélagið hefur sótt um styrk fyrr og síðar og sækir nú um hækkaðan styrk. Vil ég þakka hv. fjvn. fyrir góðan skilning á óskum þessarar stofnunar, þar sem hún leggur til að veita allt að helmingi hærri upphæð en er í fjárlfrv., sem er upphæð undanfarinna ára. En ég tel nauðsynlegt, að það komi skýr yfirlýsing, annaðhvort frá formanni fjvn. eða frsm., að hér sé um Slysavarnafélagið að ræða, svo að það sé tvímælalaust.

*Ásgeir Ásgeirsson: Ég flyt till. um 600 kr. eftirlaun til Hólmgeirs Jenssonar dýralæknis. Hólmgeir hefur verið síðustu 40 árin eini dýralæknirinn á Vestfjörðum. En nú er kominn dýralæknir á Ísafirði og Hólmgeir farinn að eldast, svo að mér þykir réttara, að hann fái sín eftirlaun á 18. gr. heldur en að hans tekjur séu greiddar af þeirri upphæð, sem ætluð er ólærðum dýralæknum. Af þeirri upphæð fékk hann á þessu ári 400 kr., en hafði áður 800 kr. Ég legg til, að hans eftirlaun verði 600 kr.; og ef það verður samþ., geri ég ráð fyrir, að honum verði ekki greitt af þessum almenna dýralæknastyrk. Aftur á móti ef varatill. um 300 kr. verður samþ. og menn kjósa það heldur, þá vil ég gera ráð fyrir, að hann fái áfram sínar 400 kr. eins og hann hefur fengið, og þessar 300 kr. verði þá bara til viðbótar, svo að hann njóti hér eftir áþekkra launa við það, sem hann hefur áður haft. Þessu vildi ég gera, grein fyrir, áður en gengið er til atkv., hvernig stendur á varatill.

*Pálmi Hannesson: Ég hef gerzt hér flm. ásamt ýmsum öðrum hv. þm. að nokkrum brtt. við fjárlagafrv. Ég mun ekki gera hér grein fyrir mörgum af þessum till., og munu aðrir hv. Þm. gera það, þegar þeir taka til máls. Þó eru hér tvær brtt., sem ég vildi leyfa mér að fara fáum orðum um. Sú fyrri er á þskj. 619,XVII, og er hún um, að nýr liður bætist við útgjöldin vegna veiðimála, til Þórs Guðjónssonar til að nema vatnafræði og fiskifræði. Eins og hv. þm. mun kunnugt, hefur verið gerð sú breyting á l. um lax- og silungsveiði á þessu hv. Alþ., að bráðabirgðaákvæðin hafa verið felld . niður, og þar með fallnir úr gildi þeir kaflar 1., sem ákváðu, að framkvæmd þessara l. yrði slegið á frest. Samkv. einum þessum kafla, um stjórn veiðimála, ber að skipa veiðimálastjóra, sem hefur umsjón með öllu, er að veiðiskap lýtur., Ég skal játa það, að í nokkur ár undanfarið hef ég verið á hnotskóg eftir slíkum manni, sem ég teldi hæfan til að takast á hendur nám í þessum greinum, og ég þykist hafa fundið hann í Þór Guðjónssyni stúdent, og brtt. mín fjallar um þetta. Nú er svo komið, að engin leið er fyrir slíkan námsmann að leita fræðslu í þessum greinum annars staðar en í Ameríku, og þá er þess ekki kostur, að hann geti af sjálfsdáðum tekizt veiðimálastjórastarfið á hendur. Þess vegna er þessi brtt. borin fram, og er þetta ekki almennur heldur sérstæður styrkur, sem að nokkru leyti hlýtur að standa í sambandi við þær samþykktir, sem þetta Alþ. hefur nú gert. Ég vil því vona, að hv. alþm. taki tillit til þessa, Þegar til afgreiðslu kemur um þessa brtt. Þá á ég hér ásamt 9 öðrum hv. þm. brtt. á þskj. 622,VI um breyt. á fjárframlagi til skógræktarstarfs. Við höfum orðið ásáttir um að bera fram till. um slíka hækkun, og er hér um að ræða 15 þús. kr. hækkun til skóggræðslu, 5 þús. til skógræktarfélaga. Vissulega skal það viðurkennt, að hv. fjvn. hefur tekið með skilningi á málum skógræktarinnar að þessu sinni. Okkur virtist þó æskilegt, að nokkru meira fé væri várið til þeirra mála. Vil ég leyfa mér að geta örfárra atriða í þessu sambandi. Fram að þessu hafa skógræktarmálin á vissan hátt hvílt á skáldlegri afstöðu hjá þjóðinni. Menn hefur langað til, að landið klæddist skógi, eins og það var á fyrstu dögum, þegar þjóðin tók við því. Þetta er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt. En fjárframlög hafa miðazt við Þetta og skorin mjög við neglur sér og ekki áunnizt annað en að nokkrar skógarleifar hafa verið friðaðar, Menn hafa verið í varnarstöðu gagnvart þeim öflum, sem gengið hafa á íslenzku skógana. Það er ekki nokkur vafi á því, að á síðustu áratugum hafa horfið skógarleifar, sem annars hefðu haldizt til þessa tíma. Hver hv. þm. getur skoðað í hendi sér, hve óvíða eru skógargirðingar, og játað, að Þær eru allt of óvíða. Nú er það ekkert álitamál, að skógræktin hefur ekki einasta skáldlegt gildi, heldur er hún geysimikið hagsmunamál. Þetta hafa Norðmenn séð fyrir löngu, að vísu undir forystu skálda sinna, og hafa þeir skógrækt í stærri stíl heldur en þekkist annars staðar í Evrópu. Árangurinn er sá, að skógarhögg er nú aðalatvinnuvegur landsmanna. . Nú munu menn ef til vill segja, að ekki borgi sig að rækta greniskóg hér og birkiskógur verði ekki útflutningsvara. Þessu er því til að svara, að skógur er ekki aðeins notaður sem byggingarefni, heldur er hann fyrst og fremst iðnaðarvara, t. d. er skógarviðurinn undirstaða fyrir framleiðslu á pappír og ýmsum öðrum lífsnauðsynjum. Ég tel birkið engu síður þarflegt en grenið, og það væri geysimikið hagsmunamál fyrir Íslendinga að geta fengið byggingarefni úr skógum landsins, og það er öðru nær en að slíkt sé útilokað. Eins og hv. þm. er kunnugt um, er góð von um, að rækta megi hér barrtegund, sem mætti síðan nota sem byggingarefni. Þessi barrtegund var fengin frá Alaska. Þá vík ég aftur að því, að hingað til höfum við verið í varnarstöðu um skógræktunina. En nú finnst mér tími kominn til að gera nokkuð meira. Má segja, að sjávarafurðir hafi gefið þjóðinni mikinn auð á þessu ári. Þess vegna virðist okkur flm. mjög svo tímabært að verja tiltölulega stórri upphæð af þessu fé til skóggræðslu. Það, sem vakir fyrst fyrir, er að friða allt skóglendi, sérstaklega girða af skógarleifur, og svo fjölga trjáplöntunum. Hingað til höfum við ræktað skógarplöntur í hundraðatali, en eigi árangurinn að verða góður, verðum við að hugsa í hundruðum þúsunda plantna, þegar um skóg er að ræða. Þá fyrst má búast við, að náist sá árangur, sem gæti orðið til verulegra nytja fyrir landið. Mér virðist Mjög eðlilegt, þegar af mjög óvenjulegum ástæðum berst mikill auður inn í landið, að menn hugsi þá til þess að gefa landinu sjálfu nokkuð, sem mætti kalla til landsþakka. Ég efast um, að þeirri upphæð yrði betur varið á annan hátt en til þess að auka skógræktina í landinu. hetta eru í stuttu máli rök mín fyrir þessum 2 till., sem ég vildi sérstaklega mæla fyrir. Ég vil nú ekki lengja mál mitt mikið. Ég er hér, ásamt tveimur öðrum hv. þm., flm. að till. um nokkra hækkun á framlagi til íþróttasjóðs, og skal ég ekki fjölyrða mikið um það. Eins og nú horfir, þá virðist, því miður, koma fram mikill misbrestur á dug og þrótti unga fólksins í landinu. Ég og aðrir þeir, sem við uppeldi hafa fengist sjáum ekki aðra leið til bóta heldur en efla íþróttastarfsemi í landinu. Ég get ekki stillt mig um að minnast á 11. till. á þskj. 638. Er hún flutt af atvmrh., nýr liður, til byggingar sjómannaskóla, 1. greiðsla, 500 þús. kr. Mér þykir furðulegt að sjá svo stóra upphæð koma inn í brtt. við 3. umr. fjárl., ekki sízt með tilliti til þess, að hér hefur legið fyrir frv. um byggingu sjómannaskóla, sem hefur gengið í gegnum nokkrar umr. og búast má við, að verði að l. Þessi brtt. felur í mínum augum í sér grun um, jafnvel þó mér finnist óeðlilegt að bera fram svo seint jafnháa brtt., að það muni tæplega verjandi að koma ekki með svipaða till. um þann skóla, sem ég veiti forstöðu. Öllum er kunnugt um, að húsnæði menntaskólans í Reykjavík var tekið af brezkum hernaðaryfirvöldum á síðastl. ári. Hann, einn allra skóla í landinu, hefur orðið að búa húsvilltur síðan. Fyrst þegar stofnunin var að hverfa úr sínu gamla húsi, var því lofað af þeim, sem tóku húsið, að því skyldi skilað fyrir 1. okt. 1940. Þegar leið að þeim tíma, var það loforð ekki haldið og skólanum fengið húsnæði á tveim öðrum stöðum. Ég veit ekki, hvort hv. þm. gera sér það ljóst, að fyrir gamla skóla, eins og menntaskólann, er það erfiðara en ætla mætti að vera r ifinn upp frá húsnæði sinu og látinn hafa húsnæði án allrar geymslu, jafnvel þó að í nýju húsi sé. Ég skal enn fremur upplýsa það, að fyrst var skólahúsið notað fyrir yfirherstjórnina brezku hér, en síðastl. haust flutti hún burt, og þá var húsið gert að sjúkrahúsi fyrir herinn yfir vetrartímann. Þá var enn skipt um og inn komu flugliðar, og eftir því, sem mér er tjáð af þeim, sem þar ráða húsum nú, er engin von til þess, að skólinn fái húsnæði sitt aftur fyrr en að stríðinu loknu. Þrátt fyrir að skólanum bregði nú við að missa sitt gamla húsnæði verður það aldrei fullnægjandi sem skólahús í framtíðinni. Fyrir 100 árum var tekin ákvörðun um að byggja skólahús, og var flutt í það 1846. Mætti telja eðlilegt, þó að hernámið hefði ekki komið til sögunnar, að hugsað yrði til þess að endurnýja þetta húsnæði, þegar að því líður, að það verði 100 ára. Þar sem skólahúsið er nú í hers höndum, ætti að vera enn brýnni ástæða til þess, að fyrirsvarsmenn hans myndu eftir því, að hann þarf húsnæðis við. Hér er farið fram á mjög mikla upphæð sem fyrstu greiðslu til byggingar sjómannaskóla. Og allir eru sammála um, að nauðsynlegt sé að reisa sjómannaskóla. En sjómannaskólinn hefur samt miklu betra húsnæði en menntaskólinn og sæmilega rúm fyrir sinn nemendafjölda. Ég hefði því; ef mig hefði grunað, að slík till. kæmi fram nú, talið mér skylt að bera fram till. um svipaða upphæð handa menntaskólanum í Reykjavík, og ég hlýt að telja það réttlætiskröfu til ríkisstj., að hún gleymi ekki elztu menntastofnun landsins og láti hana ekki vera lengi á hrakningi. Ég veit ekki, hvort það muni þykja tiltækilegt, en ég mun leita þess við forseta, hvort hann vill taka við brtt. á þessu stigi málsins, eða hvort réttara er að bíða næsta þings, en verði till. um sjómannaskóla samþ., vil ég vænta þess, að Alþ. telji sér eðlilegt og skylt að standa að fjárveitingu til að reisa hús undir menntaskólann í Rvík, þegar unnt er. Hv. þm. V. Sk. hefur getið um till., sem ég er meðflm. að, þskj. 619,XIV. Hann flutti svo mikil rök að henni; að ég sé ekki ástæðu þar við að bæta. Eins hefur hv. 2. þm. Eyf. getið um till. okkar um aukna fjárveitingu til Siglufjarðarskarðs, svo að ég þarf ekki annað en aðeins að minna hv. þm. á þessar till. Að síðustu vil ég aðeins endurtaka það, að ég vænti þess og vil skjóta því til hv. form. fjvn., sem nú situr í forsetastóli, að n. vilji taka vel till. minni um námsstyrk til að nema vatnalíffræði og till. okkar tveggja þm. til aukins styrks til skógræktarmála landsins.

*Steingrímur Steinþórsson: Ég er viðriðinn allmargar brtt., en mun láta mér nægja að tala um þær, sem ég er aðalflm. að, en minna um hinar. Fyrsta till., sem ég er aðalflm. að, er á þskj. 619,III, við 13. gr. Við þm. Skagf. flytjum þar brtt. í tveim liðum, um lítils háttar hækkun til tveggja vega í Skagafirði, til Gönguskarðsvegar 6000 kr., í stað 4000 kr., og til Hólavegar alveg sams konar hækkun, úr 4000 kr. í 6000 kr. Ég skal skýra þessar brtt. lítils háttar. Gönguskarðsvegurinn tengir afskekktustu sveit Skagafjarðar við aðalhéraðið. Þessi vegur er skammt kominn; og nú er svo háttað þarna, að mæðiveikin er að herja héraðið að vestanverðu, en þar lifir fólkið eingöngu á sauðfjárrækt og á nú ekki annað úrræði en að fara yfir í mjólkurframleiðslu, ef veikin grípur um sig. Þetta litla framlag veltir ekki stóru hlassi, en með því mætti þó tryggja vegasambandið út í Laxárdal. É:g treysti því, að hv. þd. líti á þessar aðstæður og þá erfiðleika, sem framundan eru, og samþ. þessa hækkun. Hólavegurinn er nýr í þjóðvegatölu, en það er mikil minnkun að því, að ekki skuli vera búið að leggja góðan veg heim til Hóla. Þetta er fyrsta fjárveitingin til Hólavegar eftir að hann hefur verið tekinn í tölu þjóðvega. Okkur flm. fannst fjvn. hafa skammtað svo smátt, að við neyddumst til að fara fram á ofurlitla hækkun. Ég vil og geta þess, að í Hjaltadal og Viðvíkursveit hefur féð allt verið skorið niður, og því enginn vafi á, að það er nauðsynlegt, að vegagerðir verði í sveitinni sjálfri, sem bændur gætu haft sem atvinnubætur. Þá á ég á sama þskj., nr. VI, ásamt hv. samþm. mínum, till., sem er líka við 13. gr., C-lið. Förum við þar fram á, að Alþ. heimili eina greiðslu til Hofsóshafnar. Í fjárl. nú eru heimilaðar 8 greiðslur, 8000 kr. hver. Við förum fram á, að 9. greiðslan verði heimiluð. Ég veit, að höfnin í Hofsósi hefur orðið lyftistöng undir atvinnulíf þar, en hún hefur ekki nægar tekjur til að geta staðið straum af skuldbindingum sínum, og þess vegna er brtt. okkar fram borin. Það er þegar búið að greiða 6 greiðslur, svo að ef þessi greiðsla, sem við förum fram á, fengist, yrði það á árinu 1944. Þá vil ég fara nokkrum orðum um brtt. á sama þskj., 619,XVI, sem ég flyt ásamt hv. þm. Mýr. við 16. gr., um hækkun á framlagi til nýbýla og samvinnubyggða, að fyrir 155040 komi 2500(10 kr. Svo berum við fram brtt. við þessa brtt., á þskj. 638,X, um að .hækka þetta upp í 500000 kr. Undanfarin ár hefur verið veitt til nýbýla 155000 kr., og fjvn. hefur ekki hækkað það. Tel ég það einkennilegt, af því að ég veit, að í till., sem fjvn. var með um ráðstöfun á væntanlegum tekjuafgangi, var gert ráð fyrir, að eitthvað fengist til þessara mála. Þegar þessi fjárveiting var fyrst upp tekin, 1936, var hún 180 þús. og lækkaði eftir 2 ár í 145 þús. . Þetta ruglaði áætlanir á þessum árum, því að 1. gerðu ráð fyrir, að gerðir. væru samningar við menn til þriggja ára. Það er ekki hægt að leggja grundvöll að slíkri starfsemi nema geta treyst á einhverja vissa upphæð. Af þessum ástæðum myndaðist nær 100 þús. kr. skuld við Búnaðarbanka Íslands. Nú dregur mikið úr framkvæmdum, en einmitt á þessum býlum verður að halda framkvæmdum áfram. Það er ekki hægt að kippa að sér hendinni. Nú voru samþ. hér l. um byggingar- og landnámssjóð, þar sem heimilað er að greiða hærra til nýbýla en áður, en það hefur í för með sér aukin útgjöld fyrir sjóðinn, og því verður að ætla honum einhverja aukningu. Með tilliti til þess, að nú hafa verið samþ. l. um landnám ríkisins, sem gera ráð fyrir 250 þús. kr. árlega í undirbúning að hverfabyggðum í sveitum, þar sem öll stj. þessara mála ri að vera undir sama hatti, og því eðlilegt, að fjárveitingin verði sameiginleg fyrir hvort tveggja, höfum við lagt til áðurnefnda hækkun í 500000 kr. Næsta brtt. er 619,XXI, frá hv. þm. Mýr. og mér, um að í stað 2000 kr. til Loðdýraræktarfél. komi 4000 kr. Þetta félag hefur haft 2000 kr. að undanförnu til starfsemi sinnar. En með hækkandi verðlagi og hækkandi launagreiðslum er ekki nema sanngirnismál, að þessi litla fjárveiting verði hækkuð. Starfsemi Loðdýraræktarfél. er merkileg, og ef loðdýrarækt á einhverja framtíð fyrir sér hér - og það efast ég ekki um, að sé, t. d. minkarækt í fiskistöðvum -, er rétt af Alþ. að hlynna að þessum félagsskap, sem svo að segja allir eru í, sem þennan atvinnuveg stunda. Við væntum því, að þessi brtt: verði samþ. Ég hefði viljað vænta, að hv. fjvn. vildi sérstaklega taka þessa till. til athugunar, því að svo margt virðist mæla með því, að óskir félagsins verði teknar til greina, en félagið hyggst ekki geta haldið áfram starfsemi sinni, ef það fær ekki uppbót á þann litla styrk, er það hefur nú. Þá á ég litla brtt. á þskj. 622,IV, sem ég flyt ásamt hv. þm. V.-Sk. og hv. þm. N.-Ísf. við 15. gr. 46, nýr liður, tveggja ára skáldastyrkur til Sigurjóns Friðjónssonar (1941–42), 1200 kr. hvort árið. Það þykir nú ekki við eiga að bera fram slíkar brtt. nú, eftir að menntamálaráði hefur verið fengið einveldi um slíkar fjárúthlutanir. En alþm. eiga ekki annars úrkosta, ef þeir eru ekki ánægðir með gerðir menntamálaráðs, en að bera fram breyt. við fjárl., einkum þegar í hlut á maður, sem hefur notið styrks frá Alþ. áður en menntamálaráð fékk sitt vald í hendur. Ég vil fullyrða, að frá mínu sjónarmiði eru Margir óverðugri í 18. gr. fjárl. en Sigurjón Friðjónsson og margir, sem styrks njóta frá menntamálaráði, sem síður hafa unnið til þess en hann. Það er enginn jöfnuður að láta Guðmund bróður hans hafa 30.00 kr., en taka hina litlu fjárveitingu til Sigurjóns úr frv. Hvort sem litið er á það frá skáldskaparlegu sjónarmiði eða almennt mannlegu, er það ekki rétt. Ég vil geta þess, að ég hef orðið var við, að hv. 5. þm. Reykv. muni hafa borið fram þáltill. um aukna upphæð til menntamálaráðs. Það má vera, að það sé hugsað til úthlutunar manna, sem einskis hafa orðið aðnjótandi enn, og er Sigurjón Friðjónsson þar á meðal. Formaður menntamálaráðs hefur getið þess við mig, að ef sú till. yrði samþ., yrði Sigurjóni ætlað af þeirri upphæð. Ef yfirlýsing liggur fyrir um, að svo verði gert, getum við tekið till. okkar aftur. Ég hef þá mælt fyrir þeim brtt., sem ég er fyrsti flm. að, og mun ég ekki gera aðrar brtt. að umtalsefni, þó að ég sé meðflm. að þeim, en áður en ég sezt niður, vildi ég segja nokkur orð um annað efni. Vér þykir miður, að hvorki landbrh. né fjmrh. eru hér. Það var mikið um það talað á fyrri hluta þings – og fjvn. mun hafa að því starfað að gera till. um væntanlegan tekjuafgang þessa árs. Við frh. 1. umr. urðu umræður um þetta og nokkurt karp. Ég var þessu meðmæltur, en beygi mig fyrir því, að ekkert kom fram um þetta, því að ýmsar breyt. hafa orðið um útlitið síðan. En það verður óumflýjanlegt að gera t. d. ráðstafanir til að halda niðri dýrtíðinni, með því m. a. að greiða mismuninn á vöruverði landbúnaðarafurða og framleiðslukostnaði. Ég vil fyrir mitt leyti taka það fram, að ég álít, að fjvn. hafi í byrjun þingsins starfað alveg rétt, og vil ég frekar færa henni minar þakkir fyrir að fara þessa leið en að vera með ávítur. En í þessu sambandi vil ég taka það fram, að ég hygg, að það sé rétt, að hún hafi í þeim till., sem hún þá bar fram, gert ráð fyrir því, að Búnaðarfélag Íslands fengi á þessu ári 280 þús. kr. styrk, en í fjárlögum þessa árs eru því aðeins ætlaðar 210 þús. kr., eða sama og það fékk áður en styrjöldin skall á. Nú get ég ekki látið þessa 3. umr. fjárl. fara þannig fram hjá. mér, að ég leggi ekki þá fyrirspurn fyrir hæstv. ríkisstj., landbrh. og fjmrh., hvers félagið megi vænta í þessu efni, því að það er sýnilegt, að við getum alls ekki staðið við okkar skuldbindingar með 210 þús. kr. styrk. Við höfum tekið upp sömu aðferð og ríkið, að greiða fulla verðlagsuppbót á laun starfsmanna okkar, og við höfum sjálfsagt margan annan aukakostnað, og það er sýnilegt með öllu, að félagið verður í botnlausum skuldum í lok þessa árs, ef það fær ekki ríflegri aukningu á fé sínu. Mér dettur að vísu ekki í hug að vantreysta ríkisstj., að hún muni ekki líta á þessa hluti með sanngirni, enda hef ég enga ástæðu til þess. hvorki hvað snertir landbrh., því að það er skylda hans að vera á verði fyrir þessum hlutum, né fjmrh., að hann líti ekki einnig á þetta mál með sanngirni. En ég óska eftir því að fá svar við þessa umr. frá ríkisstj. um það, hvort Búnaðarfélagið megi ekki vænta einhverrar uppbótar, og vil ég miða við þá upphæð, sem fjvn. hefur stungið upp á, 280 þús. kr. Ég tel ,það mjög sómasamlega afgreiðslu og fara mjög nærri því, sem þurfi að vera. Það var aðallega þetta, sem ég vildi taka fram. Þó að það snerti ekki sjálf fjárl., þá snertir það þau þó óbeint, þannig að það er nauðsynlegt að taka það til athugunar. Ég er nú búinn að tala nokkuð lengi, og ekki margir, sem á hlýða, svo ég hygg, að það sé bezt að láta þessu lokið og setjast niður.

*Bjarni Ásgeirsson: Ég á hér nokkrar brtt. við fjárl., bæði sem fyrsti flm. og sömuleiðis með öðrum hv. þm., og ætla ég að minnast hér nokkuð á þær till., sem ég er fyrsti flm. að. Þá er fyrst till. á þskj. 619,IX, um styrk til Þorvalds Þórarinssonar lögfræðings til framhaldsnáms í Ameríku. Ég hef tekið eftir því, að í till. fjvn. er einn liður um styrk til lögfræðings til vesturfarar til framhaldsnáms á þessu sama sviði, og get ég í þessu sambandi vitnað í rök þau, sem hv. frsm. fjvn. færði fyrir þeim lið. Það hefur verið venja undanfarin ár, að ungir lögfr., eftir að þeir hafa útskrifazt við háskólann hér, hafa fengið fjárstyrk til að nema erlendis, og hefur það aðallega verið í Englandi, Noregi, Þýzkalandi og Danmörku. Nú eru leiðir lokaðar í þessar áttir, en aftur á móti hafa greiðzt samgöngur vestur til Ameríku, og leiðir manna, sem framast nú erlendis, liggja því vestur um haf. Ég býst líka við, að þó að samgöngurnar færu í sama horf aftur, þegar styrjöldinni lýkur, sem maður vonar nú að verði bráðlega, þá muni halda áfram meiri samgöngur milli Ameríku og Íslands en áður hefur verið, og er því vel til fallið, að knýtt sé þar menningarband á milli, með því að ungir íslenzkir námsmenn geti stundað þar framhaldsnám og kynnzt menningu og lífi hinnar merku þjóðar vestan hafs. Þorvaldur Þórarinsson lauk lagaprófi fyrir 4½ ári með fyrstu einkunn. Ætlar hann aðallega að leggja stund á réttarfarssögu og viðskiptalöggjöf Vesturálfuþjóða, og er ekki nema vel til fallið, að við kynnum okkur meira starfsaðferðir og menningu hinna voldugu þjóða. - Þessi orð munu þá nægja um þennan lið. Ég á hér 2 till. á sama þskj., með hv. 2. þm. Skagf., sem hann talaði fyrir, og mun ég láta Það nægja, sem hann sagði um þær. En vil aðeins geta þess viðvíkjandi till. okkar um hækkun á styrk til nýbýla og samvinnubyggða, að mér finnst sanngjarnt, að sú fjárveiting, sem við förum fram á til nýbýla, verði í samræmi við það, sem ríkið hefur nú þegar gert gagnvart Fiskveiðasjóði Íslands. Samkv. frv. leggur ríkið Fiskveiðasjóði til yfir 400 þús. kr., sem stafar að nokkru leyti af því, að Fiskveiðasjóður hefur á undanförnum árum ekki notið til fulls þeirra tekna, sem upphaflega var til ætlazt með stofnun hans. Í því sambandi vil ég geta þess, að Búnaðarbanki Íslands hefur ;á undanförnum árum verið sviptur tekjum, sem honum voru ætlaðar með sérstökum lögum, þannig, að greiðslum til bankans var frestað á allálitlegri upphæð, eða upphæð, sem nam á 5. hundr. þús. kr. Nú sé ég, að fjvn. ætlar að taka upp 29 þús. kr. á þessum greiðslum, svo það er sýnilegt, að meginhluti þess fjár, sem Búnaðarbankinn á siðferðislegar kröfur á hendur ríkinu, mun liggja niðri. Mér datt í hug að bera fram till. um, að Búnaðarbankanum yrði greidd þessi upphæð nú, en ég hef horfið frá því, en mér þykir rétt, að nýbýlasjóður njóti þess að einhverju leyti, og mætti það vera á þann hátt, að sú upphæð, sem ætluð var Búnaðarbankanum, en var af honum tekin með sérstökum lögum, gangi nú til nýbýlasjóðsins. Ég er meðflm. að till. á þskj. 622,VI um hækkun á fjárveitingu til skóggræðslu og skógræktarfélaga. Hv. 1. þm. Skagf. talaði fyrir þessu, og mun ég þar engu við bæta, en vil aðeins undirstrika þau orð hans, að það er mjög vel til þess fallið, ef hægt er að handsama eitthvað af þessum svipta gróða og festa hann til frambúðar í landinu, því að allt, sem gert er í þeim málum, er gert fyrir framtíðina og ber ávöxt, þegar fram í sækir. Þá er brtt. á þskj. 638,IV, um styrk til handíðaskólans. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. sé kunnug starfsemi þess skóla. Þetta er nýjung, sem upp hefur verið tekin í handiðum, og er einkum kennt ungum kennaraefnum við kennaraskólann o. fl., svo þeir geti dreift þessari menntun út um landið, eftir því sem við verður komið. Ég sé á nýútbýttu þskj., að fjvn. hefur borið fram till. í þessu sama skyni, ekki fjarri því, sem við till. menn höfum farið fram á, og tökum við því okkar till. aftur og væntum þess, að till. fjvn. verði samþ. Þá á ég aðra till. á þskj. 638,XIV. um eftirlaun til Ingólfs Gíslasonar, fyrrv. héraðslæknis, 1000 kr. Hann hefur starfað sem læknir um 40 ár í örðugum héruðum. Að vísu hin seinni ár ekki í verulega örðugum héruðum, en í sveitum, þar sem hann hefur oft orðið að leggja á sig mikið erfiði og ferðalög. Þessi fjárveiting, sem ég fer hér fram á, er í samræmi við það, sem læknum, sem lengst hafa starfað úti um land, hefur verið veitt undanfarin ár, og eru svipaðar greiðslur til lækna í fjárl. nú. Ingólfur Gíslason hefur alltaf verið mjög vinsæll maður, og hefur hann oft lent í svaðilförum, eins og venja er um lækna, sem starfa úti um land, og þannig héruð eru lítið eftirsótt af læknum, og þó að fullt sé af læknum, er oft vont að fá þá í erfið héruð úti um land. Það er því ekki nema sjálfsagt, að þessum manni verði af hálfu ríkisins launað vel og rækilega unnið ævistarf, á svipaðan hátt og ríkið hefur áður launað slíkum starfsmönnum, og vil ég vænta þess, að hv. Alþingi viðurkenni þetta með því að samþ. þessa till. Þá á ég till. á sama þskj., XVII, lið, um heimild fyrir ríkissjóð til að greiða frú Fríðu Einarsson, kjördóttur Guðmundar Magnússonar, prófessors, 2000 kr. styrk. Guðmundur heitinn Magnússon var vel fjáður maður, en gaf mikinn hluta auðæfa sinna til háskólans, þegar hann féll frá. Þessi kjördóttir hans er bláfátæk og er að herjast áfram fyrir sér og börnum sínum, og ég álit, að það væri sjálfsagt að minnast Guðmundar heitins Magnússonar og hans rausnarlegu gjafar á sínum tíma með því að veita þessari kjördóttur hans ofurlitla hjálp til þess að bjargast áfram á næsta ári. Ég ætla svo ekki að hafa fleiri orð um þessa till. Á þskj. 638,XX er till. frá hv. þm. Árn. um það að ábyrgjast fyrir Eyrarbakka, Stokkseyri og Sandvíkurhrepp samtals allt að 720 þús. kr. lán til rafveitu frá Sogsvirkjuninni til ofangreindra hreppa. Önnur till. svipuð þessu hefur verið borin fram af hv. 5. landsk. þm. Ég og hv. þm. Borgf. höfum hér rætt um það öðru hverju á þessu þingi að bera fram sams konar heimild fyrir þau héruð, sem við erum fulltrúar fyrir, með því að það liggur fyrir rækileg rannsókn og kostnaðaráætlun fyrir virkjun Andakílsár fyrir héraðið, og er það mjög álitlegt fyrirtæki og í alla staði hagkvæmt eins og ástæðurnar voru fyrir styrjöldina. En við hikuðum við að bera fram slíkar till., því að á þessum tímum væri það meira til að sýnast en vera, þó að við álítum, að það sé engu síður réttmætt að fara fram á fjárveitingu til þessa fyrirtækis en til þess, sem hér er farið fram á. Ég vil hins vegar segja, að við teljum það tvímælalaust, að ef þessi till. verður samþ., þá er það skylda næsta þings, þegar við berum fram slíkar till., að samþ. þær engu siður en þessa. Ég vildi aðeins taka þetta fram fyrir okkar hönd, vegna þess að við höfum ekki ráðizt í að bera fram till. um þetta eins og nú standa sakir. Ég man ekki eftir því, að það sé fleira að þessu sinni. Aðrar till., sem ég er við riðinn, hafa verið ræddar hér af öðrum hv. þm.



Herra forseti! Það ber svo til, að ég tek til máls næst á eftir hv. þm. Mýr. og að hann er ekki með till., sem ég mun mæla hér fyrir og er á þskj. 622,VIII. Hann gat ekki stillt sig um, þó að hann hafi seinna meir hug á að koma með slíka till. hér, annað en snúast heldur á móti henni og frekar eggja þingmenn til þess að mæla ekki með henni, eða samþykkja hana ekki. Þessi till. er um það, að ríkissjóður ábyrgist fyrir kauptúnin á Snæfellsnesi, Ólafsvík og Hellissand, allt að 640 þús. kr. lán, sem þau þurfa að taka til rafveitu nú á þessu ári. Það er þannig farið með mig, að ég ætla ekki að segja margt um þessa till., af því að mín aðstaða er þar dálítið einkennileg. Ég ætla ekki að koma fram með neina brtt. við fjárlögin sem nm. í fjvn., en þar sem mér hefur verið falið að fara að nokkru leyti með mál Snæfellinga á þessu þingi í fjarveru þm. þeirra, þá er mér ekki unnt, eins og hv. þm. vita, að ganga framhjá beiðni þessara kjósenda í Snæfellsnessýslu, og varð ég því að flytja þessa till., og vænti ég þess, að þingheimur taki þessu máli vel. Ég get tekið það fram til skýringar þessu máli, að afl það, sem á að nota til þessarar rafvirkjunar, verður tekið úr Fossá, sem er rétt innan við kauptúnið Ólafsvík og hefur góða, haganlega og mikla fallhæð, og verður því. mjög hægt um virkjunina til Ólafsvíkur. En á milli Ólafsvíkur og Sands er að vísu mikil vegalengd, um 7 km., og gerir það kostnaðinn við rafveituna ekki svo lítinn. Fulltrúar þessara hreppa hafa komið hingað í vetur til þess að láta athuga þetta mál, og hafa þeir fengið áætlun um alla aðstöðu. Einnig hafa þeir leitað fyrir sér um lán til þessara framkvæmda, og hafa þeir von um það, ef ríkisstj. bregzt vel við og vill styðja mál þeirra. Ég verð að segja það um þessi kauptún, að þau hafa oft að undanförnu borið mjög skarðan hlut frá borði, þegar verið var að útbýta gæðum þessa heims frá Alþingi. Það hefur lítið verið lagt þar í hafnargerðir, til lendingarbóta eða til annarra mannvirkja, miðað við önnur kauptún landsins. En einmitt þessi kauptún liggja nærri ágætum fiskimiðum, og þau hafa verið forðabúr margra landsmanna, því að það hefur verið svo, að í harðindum leituðu bæði Norðlendingar og Sunnlendingar „undir Jökul“ til bjargar, þegar hún var þrotin heima hjá þeim. Ég geri ráð fyrir, að einhverjir minnist gestrisni þessara kauptúna, en ég ætla ekki að fara frekar út í það hér. Nú um nokkur ár hefur brugðizt mjög bjargarvon í þessum kauptúnum. Lendingarskilyrði hafa verið slæm og fiskur minni en áður, og kauptúnin hafa því lent í fátækt og átt við erfiða aðstöðu að búa. Einkum hefur þó Hellissandur átt erfiða afkomu nú um langt skeið; en íbúarnir hafa ekki viljað flýja úr þorpi sínu, þó að þeir hafi átt þar við miklu verri lífskjör að búa en íbúar flestra annarra kauptúna á landinu. Ég geri ráð fyrir því, að ef þessi rafveita kæmist á, þá mundi hún mjög styrkja þorpin til þess að halda við því frystihúsi, sem þegar er komið í Ólafsvík, og hjálpa til að koma upp öðru frystihúsi, sem í ráði er að koma upp á Sandi. Kauptúnin gætu bjargazt með miklu betra móti, ef rafmagn kæmi þangað nægilegt, og afkoma íbúanna, sem eru á 2. þús. manns, mundi stórum taka stakkaskiptum, ef þau fengju þessa rafveitu, og iðnaður þá aukast þar. Ég vona því, að Alþingi muni nú líta með sanngirni á þetta mál og styðja að því, að það nái fram að ganga. Ég vænti þess einnig, að sú till., sem nú hefur komið hér fram aftan við þessa till., muni ekki verða því til trafala, heldur muni hún verða til þess, að hv. þm. styðji þetta mál. En sé sú till. sett til styrktar þessar í till. minni, þá vænti ég, að þeir styðji hana, en ef hún er sett til höfuðs henni, þá sýna þeir flutningsmenn hennar sinn hug í atkvgr. um þessa tillögu okkar.



Herra forseti! Ég vil leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir þær till., sem hún hefur tekið upp fyrir mitt kjördæmi, A.-Skaftafellssýslu, sem felst í 23. brtt. á þskj. 594, við 19. lið 16. gr. b. 1 og 2 og er fjárveiting til fyrirhleðslu í tvö allstór vötn í sýslunni. Annað vatnið, Virkisá, ógnar nú þegar engjum Svínafells í Öræfum, og óttast menn, að hún eyði þeim að mestu, ef ekki er aðgert. Hitt vatnið, Steinavötn í Suðursveit, flæðir inn á engjalönd Kálfafells og prestssetursins á Kálfafellsstað og veldur þegar miklum spjöllum. Ég flyt á þskj. 638 þrjár brtt. við fjárlfrv., sem ég vil mæla fáein orð fyrir. Í fyrsta lagi er þá IV. brtt. á því þskj., Öræfavegur. Þar er farið fram á hækkun úr 3 þús. í 4 þús. kr. Ég hafði upphaflega farið fram á við fjvn., að nokkuð meira yrði veitt í þessu skyni en hér er farið fram á, og vænti nú þess, að hv. Alþingi geti tekið undir þetta, vegna þess hver þörf er umbóta á vegum þarna, sem þessi vegur á að liggja um, Öræfin, og ætlast ég til, að þessi hækkun, sem ég fer fram á, fari til umbóta á vegum hjá Skaftafelli. Aðalþjóðleiðlin milli Austur- og Vestur-Skaftafellssýslu liggur um Skaftafell, vestarlega í Öræfum. En eins og nú er og hefur lengi verið, má heita, að ófær vegur sé yfir Skaftafellsland. Þessa leið þarf að laga, því hún er naumast fær nema gangandi mönnum og lausríðandi. Í því skyni hef ég óskað eftir þessari 1 þús. kr. fjárveitingu í viðbót við till. fjvn. Í öðru lagi er VII,1 á þskj. 638 við brtt. 619,IV (við 13. gr. fjárl, A. III. Brúargerðir). Sú till. er um það að bæta við aths. við liðinn um fjárveitingar til brúargerða : „og 20000 kr. til brúar á Heinabergsvötn í Austur-Skaftafellssýslu“. Hv. fyrri þm. N.-M. flytur þar till. um brúargerð á Jökulsá á Dal, og er mín till. flutt sem brtt. við hans till. Í því sambandi vil ég minna á, að ríkissjóður hefur ekki fórnað miklu fé til brúargerða í A.-Skaftafellssýslu. Einu brýrnar, sem veitt hefur verið fé til, eru: Brú á Kolgrímu fyrir sex árum, og smábrú á Laxá í Nesjum fyrir rúmum þrjátíu árum. Það munu því vera fáar sýslur, sem hafa farið eins varhluta af brúarfé og Austur-Skaftafellssýsla. Nú er svo háttað um Heinabergsvötnin, að þetta vatnsfall rennur á milli tveggja sveita, Suðursveitar og Mýra, og er hinn mesti farartálmi á milli þeirra. Yfir þetta vatn er líka þjóðvegurinn, og eru vötn þessi oft hin verstu yfirferðar og torvelda mjög leið til kaupstaðar úr heilum hreppi. Meðan Heinabergsvötnin eru óbrúuð, er ókleift að nota bifreiðar til flutninga á þessum vegum að staðaldri. En það eru mikil óþægindi, eins og samgöngumálum er nú komið, ef ekki er hægt að halda uppi flutningum með bifreiðum á þessum slóðum. Flest önnur héruð búa við svo góð samgönguskilyrði, að þau geta haldið uppi ferðum og aðdráttum allt árið með bifreiðum. . Brú á Heinabergsvötnin er því næsta nauðsynlegur þáttur í samgöngum A.-Skaftafellssýslu á landi, svo framarlega sem íbúar þeirrar sýslu eiga að búa við samgönguskilyrði á landi, sem líkjast því, sem er í öðrum héruðum, jafnvel þó þau ein sem tekin til samanburðar, sem búa við hin lakari skilyrði. Þessi till. mín er tilraun til úrbóta á þeim samgönguerfiðleikum, sem þarna er við að stríða, tilraun til að koma því í framkvæmd, að þetta hérað sé ekki miklu verr sett en öll önnur héruð í landi okkar með brýr yfir verstu stórvötnin. Í þriðja lagi er svo brtt. VII,2 á þskj. 638, um hafnargerð í Hornafirði, að í stað kr. 10 þús. komi 20 þús., en til vara 15 þús. Fyrir 6–7 árum voru sett 1. um hafnargerð í Hornafirði, þar sem m. a. var ákveðið, að ríkissjóður legði fram 2/5 kostnaðar, eða allt að kr. 52 þús., gegn 3/5 kostnaðar annars staðar að. Á fjárl. 1935 og 1936 voru síðan veittar samtals 15 þús. kr. til þessa verks. Fyrir þetta fé og framlag héraðsins var svo gerður allmikill sjóvarnargarður, samkv. till. vitamálastjórnarinnar er átti að vera byrjun á sjálfri hafnargerðinni. Hefur garður þessi komið að allmiklum notum, svo langt sem hann nær. En hann er ekki nema byrjunin. Og þarf nú fyrst og fremst að gera dýpkun á leiðinni frá skipalegunni í land. Ég fór þess upphaflega á leit við hv. fjvn., að hún veitti 37 þús. kr. í því skyni, en hún hefur ekki séð sér fært að taka upp þá till., og því er það, að ég hef farið meðalveg og farið fram á, að varið yrði 20 þús. kr. á næsta ári til hafnargerðinnar á Hornafirði. Ég lít svo á, að ef í það væri ráðizt að fá leigt sérstaka dýpkunarskip, væri það óhjákvæmilegt að hafa svo mikið fé fyrir hendi, að unnt væri að vinna sem mest á einu ári, því það yrði bæði mjög óþægilegt og kostnaðarsamt að skipta því niður á mörg ár. Þess vegna hef ég mælzt til, að Alþingi hækkaði þessa fjárveitingu um 10 þús. kr., upp í 20 þús., því að hitt mundi koma að lakari notum, eins og ég hef bent á. Hafnargerðir og hafnarbætur eru meðal þeirra framkvæmda, sem mest þörf er á, að ríkissjóður styðji, og hafnargerð á Hornafirði er sannarlega meðal þeirra framkvæmda, sem sízt mega undir höfuð leggjast. Bæði er það vegna samgönguörðugleika héraðsins, og þó einkum vegna þess, að staðurinn hefur allmikla þýðingu sem útgerðarstöð, ekki aðeins fyrir það hérað, sem næst er, heldur fyrir alla Austfirði. Frá Hornafirði eru árlega gerðir út á vetrarvertíð margir Austfjarðabátar, stundum allt að 30, og er þessi hafnargerð ekki neitt einkamál A.-Skaftafellssýslu, heldur er það eigi síður mikið hagsmunamál beggja Múlasýslna, og hefur svo verið síðustu 25-30 árin, og þó í stærstum stíl nú á þessu ári. Í þessu sambandi vil ég einnig benda á það, að A.-Skaftafellssýsla hefur ekki notið þeirra þæginda, sem því eru samfara að ná sambandi við aðalakvegakerfi landsins, og á sennilega seint eða aldrei kost að njóta þeirra samgöngubóta, sem því eru samfara að hafa bifreiðasamgöngur við aðra landshluta. Þess vegna eru það óskir manna í þessu héraði að fá betri skilyrði til samgangna á sjó við önnur héruð heldur en enn þá eru fyrir hendi. Og vænti ég þess, að hv. fjvn. og Alþingi sýni aukinn skilning á þessu og sjái, að hér er um mikla þörf að ræða. , A.-Skaftafellssýsla er eitt af þeim héruðum landsins, sem á við hina mestu erfiðleika að etja um allar samgöngur á landi, vegna hinna mörgu og stóru jökulvatna, sem þar eru, og hinna miklu eyðisanda, sem aðskilja einstakar sveitir. Þess vegna verða kröfur okkar Austur-Skaftfellinga nú og framvegis : Bættar samgöngur, brýr á fleiri stórvötn, meiri umbætur á vegum í héraðinu og auknar hafnarbætur á Hornafirði. Vil ég svo enn láta í ljós þá ósk, að hv. Alþingi taki vel í þessar till. mínar.



Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls nú né koma hér með sérstakar brtt., vegna þess að ég á sæti í fjvn. Til þess liggja þær ástæður, að látið var í veðri vaka, að fjvn. ætlaði að reyna að halda dálítið í, svo unnt yrði að afgreiða fjárl. nokkurn veginn sómasamlega. Þetta hefur ekki tekizt, og n gerir n. sjálf m. a. s. ráð fyrir, að fjárl. verði afgr. með töluverðum halla. Enn fremur má sjá það af þeim till., sem einstakir þm. hafa þegar borið fram, að vilji þeirra virðist yfirleitt ekki vera mikill í sparnaðaráttina. Þess vegna höfum við báðir þm. Rang. flutt brtt. við brtt. fjvn. á þskj. 638, um fé til fyrirhleðslu á vatnasvæði Þverár og Markarfljóts. Brtt. okkar er V. liður á þskj. 654; en þar er farið fram á, að fjárveitingin til þessara framkvæmda sé hækkuð upp í 150 þús. kr. úr 70 þús., sem fjvn. gerir ráð fyrir. Þetta mál hefur áður verið rætt svo mikið hér í þinginu, að ekki þarf að fjölyrða um nauðsyn þessarar fjárveitingar. Það nægir að geta þess, að á þennan hátt er verið að verja land margra sveita fyrir eyðingu, jafnframt því, sem þessum fyrirhleðslum fylgja miklar ókeypis samgöngubætur. Síðan árnar voru brúaðar, hefur reynzt örðugt að halda þeim í sama farvegi, og er því einnig af þeirri ástæðu mikil þörf á varnargörðum. Vegamálastjóri hefur lýst yfir því, að ekki mundi þurfa nema um 150 þús. til að ljúka þessu verki. Svo þess vegna væri eðlilegast að gera það nú þegar. Enda skiptir það engu máli fyrir ríkissjóð, hvort hann greiðir meira eða minna nú í ár. Við höfum líka handbært fé, sem hann getur fengið að láni til verksins. Það söfnuðust í haust 100 þús. kr. í þessu skyni, sem ríkisstj. voru boðnar til láns. Fjármálaráðh. vildi ekki taka fé þetta að láni, en gaf hins vegar góðan ádrátt um ríflega fjárveitingu í fjárl. næsta árs. Þegar til kom, varð sú upphæð ekki nema kr. 50 þús., sem mér tókst svo ekki að hækka nema í um 20 þús. í fjvn. Ég hefði sætt mig vel við það, ef ég hefði séð, að þingið vildi fara gætilega í fjármálunum yfirleitt. En þegar ég sé, að viljinn til sparnaðar kemur hvergi fram, þá held ég, að megi segja, að ekki muni mikið um þá hækkun, sem hér er farið fram á. Annarra till. geri ég ekki að umtalsefni, en vona, að hv. Alþingi samþ. þessa brtt., því fjárveitingin á fullan rétt á sér, því hér er um stórt nauðsynjamál að ræða.