Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í l. nr. 40 frá 1954, um aukatekjur ríkissjóðs, er ákvæði um gjald af veitingabréfum fyrir embættum og sýslunum. Þetta gjald er mismunandi hátt fyrir skipunarbréf og miðað við launaflokk samkv. launalögum. Vegna þeirrar breytingar, sem er á orðin um skipan launamála opinberra starfsmanna, þarf að gera breytingu á þessum lögum, og er þetta frv. í því skyni flutt. Þar sem nú er ekki lengur um launalög að ræða, verður að miða þetta gjald við þá launaflokka, sem ákveðnir eru nú í kjarasamningum eða kjaradómi. Við ákvörðun gjaldflokka í frv. hefur verið reynt að komast sem næst þeirri skiptingu, sem gilt hefur til þessa. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Á árinu 1935 voru sett lög um eftirlit með sjóðum, sem fengið hafa konungsstaðfestingu á skipulagsskrá. Með þeim var ákveðið, að sameinað þing skyldi kjósa þrjá menn til að hafa eftirlit með og halda skrá yfir sjóði í landinu. Þessum lögum var svo breytt bæði árið 1941 og 1953. Við athugun á þessum málum hefur sú niðurstaða orðið, að óþarft væri að halda þessari nefndarskipan og eðlilegra væri og kostnaðarminna að fela ríkisendurskoðuninni þetta eftirlit, sem lögin hafa fjallað um. Það er meginefni þessa frv. að afnema þessi lög um eftirlit með opinberum sjóðum, en fela framvegis ríkisendurskoðuninni það eftirlit, sem hér er um að ræða. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2, umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Eins og mönnum er í fersku minni, voru á siðasta Alþingi sett upp ný tollskrárlög, en þau fólu í sér gagngerða breytingu á tollakerfinu. Þá voru m.a. sameinuð í einn verðtoll hin ýmsu gjöld og gjaldaviðaukar, sem hvíldu á flestum vörum og gerðu tollakerfið óhæfilega flókið. ýmsar lagfæringar voru gerðar til samræmis á tolltöxtum skyldra vara. Þó var að vísu ekki hægt til fulls að sníða af þann skakka, sem orðinn var á tollum sakir þeirrar að mörgu leyti handahófskenndu gjaldheimtu, sem hafði átt sér stað um langan aldur til stuðnings atvinnuvegunum í stað réttrar gengisskráningar. Með tollskránni var enn fremur lækkaður verulega tollur á fjölmörgum vörutegundum, og siðast, en ekki sízt var sú breyting á gerð, að við niðurröðun vörutegunda í skránni var fylgt hinni alþjóðlegu tollskrárfyrirmynd, Brüsselskránni svonefndu. Hér var um svo viðamiklar og veigamiklar breytingar að ræða, að öllum, sem að þeim unnu, var ljóst, að strax og farið væri að beita lögunum, mundi ýmislegt koma í ljós við daglega framkvæmd, sem nauðsyn bæri til að lagfæra. Tollskrárnefnd, sem skipuð var að mestu sömu mönnum og þeim, sem sömdu tollskrárfrv., var falið að fylgjast með framkvæmd laganna, athuga erindi, sem borizt hafa frá félögum og einstaklingum, og gera till. um, hverju væri rétt að breyta og þá á hvern hátt. Þetta fn., sem hér liggur fyrir um breytingu á lögum um tollskrá, byggist á tillögum tollskrárnefndar. Þar er fyrst og fremst um að ræða ýmsar tæknilegar lagfæringar og samræmingu á tolli af skyldum vörum úr mismunandi efnum. Breytingarnar eru allmargar. Eins og sjá má á frv., er 1. gr. 91 liður og 2. gr. 5 liðir, þannig að í rauninni má segja, að 96 séu liðir þeir, sem breyta á, en í rauninni eru breytingarnar miklu fleiri, vegna þess að innan hvers liðs eru víða allmörg tollskrárnúmer, t.d. í einum þeirra tæplega 30. Hér er því um margar breytingar að ræða, og vil ég sérstaklega vekja athygli á því, að þessar breytingar á tollum eru svo að segja allar til lækkunar og sums staðar svo að verulegu nemur. Ég ætla, að um hið gagnstæðs séu aðeins 6 dæmi í þessu frv., og eru þau þannig til komin, að tollskrárnefnd taldi brýna nauðsyn til bera vegna samræmis að gera þær breytingar. Um einstakar till. skal ég ekki ræða neitt að ráði, en vísa til grg. frv., en víkja þó að nokkrum breytinganna, sem einna mestu máli skipta. Þess er fyrst að geta, að tollur á smíðatólum og ýmsum öðrum handverkfærum lækkar verulega, eða úr 50–100% niður í 35%. Við þessa breytingu er höfð hliðsjón af tolli á iðnaðarvélum, sem er almennt 35%, svo og af því, að í flokk með handverkfærum hafa fallið ýmis verkfæri, sem notuð eru sem hjálpartæki við vélar, en þær bera sem sagt 35% toll. Ég ætla að hér sé um réttmæta og sanngjarna lagfæringu að ræða, en sá óeðlilega hái tollur, sem nú er á þessum vörum, smíðatólum og verkfærum, á fyrst og fremst rót sína að rekja til þess, að á þau var á sínum tíma lagt hið svonefnda innflutningsgjald, eins og ýmsar fleiri hátollaðar vörur. Þá er í öðru lagi tollur á varahlutum í rafmagnsheimilistæki lækkaður úr 80% niður í 50%. Má gera ráð fyrir því, að sú lækkun stuðli að því, að viðgerðir á slíkum tækjum verði ódýrari. Þá er í þriðja lagi gert ráð fyrir í frv. að fella alveg niður toll af orgelum til notkunar í kirkjum, en samkvæmt gildandi ákvæðum er sá tollur 30%. Síðasta kirkjuþing samþykkti áskorun í þessa átt, um að fella niður aðflutningsgjöld af orgelum til kirkna. Eins og kunnugt er, þá er hér oft um að ræða dýr orgel, pípuorgel, og yfirleitt þykir rétt að fella niður tollinn og íþyngja ekki söfnuðum með tollum af þessum hljóðfærum, sem nauðsynleg eru hverri kirkju. Þá er í fjórða lagi breyting varðandi tollaeftirgjafir af bifreiðum til öryrkja. Í gildandi tollskrárlögum er heimild til þess að fella niður gjöld á allt að 50 bifreiðum árlega fyrir lamað og fatlað fólk og fólk með ýmsa nánar tilgreinda sjúkdóma og örorku, og er heimildin bundin við 40 þús. kr. fyrir hverja bifreið. Að vísu hefur þessi bifreiðatala í tollskránni eða tollalögum, sem staðið hefur í allmörg ár, verið hækkuð nokkuð árlega undanfarin síðustu ár með sérstöku lagaákvæði, sem gilt hefur fyrir eitt ár í senn, en í þessu frv. er gert ráð fyrir, að heimildin verði bundin við 150 bifreiðar í stað 50, og jafnframt, að hámark eftirgjafar á aðflutningsgjöldum af hverri bifreið hækki úr 40 þús. upp í 70 þús. Hér er um að ræða mikið hagsmunamál fyrir þá, sem vegna fötlunar eða einhverra sjúkdóma þurfa á bifreið að halda til þess að komast ferða sinna eða stunda vinnu. Þá er í fimmta lagi tekin upp heimild til þess að endurgreiða gjöld af vísindatækjum, sem samsvari því, að af þeim sé greiddur 35% verðtollur. Samkvæmt gildandi tollskrá er ákveðinn 35% tollur af vísindatækjum yfirleitt. Það hefur hins vegar komið í ljós, að ýmis slíkra tækja teljast til tollskrárnúmera með hærra gjaldi, þannig að það gæti jafnvel farið upp í 100 eða 110% eftir því, úr hvaða efni þessi tæki eru. Dr. Finnur Guðmundsson hefur fyrir hönd náttúrugripasafnsins vakið sérstaka athygli á þessu, m.a. varðandi fuglamerki og ýmsar aðrar þarfir náttúrugripasafnsins, og talið óeðlilegt, að ýmis slík tæki séu tolluð hærra en hin almennu tæki til vísindarannsókna, og hefur niðurstaðan því orðið sú, að setja inn í 2. gr. frv. slíka heimild sem ég gat um, til að endurgreiða gjöld af tækjum til vísindarannsókna, sem svari því, að af þeim sé greiddur 35% verðtollur. Hin aðferðin þótti of flókin, að fara að breyta hverjum einstökum lið tollskrárinnar, sem hér gæti komið til greina. Niðurstaðan verður því sú, ef þetta ákvæði verður samþykkt, varðandi vísindatækin, að af flestum þeirra greiðist 35% tollur, en ef einhver þeirra falla í annan hærri tollflokk, þá verður endurgreitt það, sem umfram er 35%. Ég nefni hér nokkrar af þessum breytingum, en vísa að öðru leyti til grg. með frv., bæði almennt og sérstaklega með einstökum liðum. Með þeim brtt., sem hér eru fluttar við tollskrána, er að sjálfsögðu ekki náð neinu lokatakmarki, og áfram verður að halda á þeirri braut, sem mörkuð hefur verið, að lækka tollana og færa tollakerfið til enn meira innbyrðis samræmis, því að eins og ég gat um áðan, er enn langt frá því, að það hafi tekizt. Við allar slíkar aðgerðir verður einnig að hafa í huga, að sanngjarnt og eðlilegt tillit sé tekið til innlends iðnaðar og hlutur hans ekki fyrir borð borinn. Á síðasta iðnþingi var samþykkt ályktun á þá leið, að skorað var á ríkisstj. og Alþingi að lækka tolla á vélum til iðnaðarframleiðslu, en þeir eru yfirleitt 35% nú. Þetta mál hefur verið til sérstakrar athugunar, því að vitanlega hefur það ákaflega mikla þýðingu fyrir íslenzkan iðnað og pá ekki sízt fyrir útflutningsatvinnuvegina. Eftir nokkra athugun á þessu máli almennt, um möguleika á lækkun tolla af vélum, ritaði ég tollskrárnefndinni 12. des. bréf um þetta efni og vil lesa hér meginatriði þess. „Það er og hefur verið stefna núv. ríkisstjórnar að hafa gjöld á innfluttum vélum og öðrum tækjum til atvinnuveganna eins lág og fjárhagur ríkissjóðs frekast leyfir. í samræmi við það var með setningu nýrra tollskrárlaga á síðasta vori ákveðin veruleg lækkun á tolli landbúnaðarvéla og sömuleiðis voru lækkaðir tollar á ýmsum vélum og tækjum til fiskveiða. Hins vegar var að svo stöddu ekki talið fært að lækka tolla á vélum almennt frá því, sem verið hafði. í nýju tollskránni er yfirleitt 35% tollur á vélum og tækjum, öðrum en þeim, sem notuð eru við fiskveiðar og landbúnað. Ráðuneytið telur nú tímabært, að kannaðir verði möguleikar á því, að tollar á vélum og tækjum verði lækkaðir, og er tollskrárnefnd falið að gera þá athugun, samkvæmt því, sem hér segir: 1) Athuga þarf, hvort og þá að hve miklu leyti sé framkvæmanlegt að ákveða tolla af vélum og tækjum til vinnslu útflutningsafurða lægri en á vélum og tækjum til annarra nota. 2) Athuga þarf, hve mikið það mundi kosta ríkissjóð, ef lækkaðir yrðu tollar af vinnuvélum og öðrum tækjum til þess iðnaðar, sem framleiðir vörur og veitir þjónustu fyrir innlendan markað. Í því sambandi verður að athuga, hvort framkvæmanlegt verður að takmarka tollalækkun við slíkar vélar og tæki eða hvort óhjákvæmilegt sé að láta hana einnig taka til annarra véla og tækja og þá til hverra. 3) Að athuga aðrar hliðar þessa máls, svo sem hvaða breytingar aðrar kynni að þurfa að gera á tollskránni, ef tollar á vélum og tækjum yrðu lækkaðir, og hverjar fjárhagslegar afleiðingar slíkt hefði fyrir ríkissjóð. Í því sambandi þyrfti að athuga áhrif lækkunar vélatolla á samkeppnisaðstöðu innlendra vélaframleiðenda.“ Eins og kemur fram af þessum útdrætti úr bréfinu, er þetta mál ákaflega víðtækt og flókið. Það, sem mörgum finnst ef til vill eðlilegast, er að lækka tolla á vélum til útflutningsframleiðslunnar. En þá er það athugandi, að sumar slíkar vélar eru sams konar og vélar, sem notaðar eru til annars en útflutningsframleiðslunnar, og í framkvæmd er ákaflega örðugt að hafa mismunandi tolla á sams konar vöru eftir því, til hvers hún er notuð. Í öðru lagi koma hér varahlutamálin mjög til athugunar, því að að því hefur verið stefnt og æskilegast að hafa tolla af varahlutum jafnháa tollum af sjálfum aðalhlutunum eða vélinni. Ég skal ekki fara frekar út í þetta mál hér, en aðeins taka það fram, að hugmyndir voru uppi um það, þegar þetta bréf var ritað í desember, að unnt væri að taka inn í þetta frv. till. um lækkun á vélatollum. Fyrir nokkru tjáði hins vegar tollskrárnefndin mér, að málið væri svo víðtækt, að hún treysti sér ekki til að leggja fram rökstuddar till. á þessu stigi og taldi, að það yrði að bíða næsta hausts. Hér er um að ræða mál, sem hefur verulega þýðingu fyrir iðnaðinn í landinu og ekki sízt útflutningsiðnaðinn. Vegna þess að ekki er um þetta fjallað í frv., vil ég taka það fram til þess að sýna, að málið hefur verið í rækilegri athugun og er, og vænti ég þess, að till. um umbætur í þeim efnum, þ.e.a.s. lækkun vélatolla, geti orðið lagðar fyrir næsta þing. Ég vænti þess, að um þetta frv. geti orðið samstaða á Alþ., og legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, felur, eins og hæstv. fjmrh. hefur gert grein fyrir, í sér leiðréttingu á ýmsu, sem sézt hafði yfir eða ekki var séð fyrir, þegar nýja tollskráin var samin á s.l. ári. Í tollskránni, sem þá var samin, fólust svo umfangsmiklar breytingar á formi tollskrárinnar, að það kemur að sjálfsögðu ekki neinum á óvart, þó að nokkur reynsla, sem fengin er, hafi leitt í ljós, að ýmislegt þyrfti að lagfæra. Það virðist svo sem allt, sem þarna er í þessu frv. fólgið, sé til samræmingar og til þess að koma í veg fyrir misskilning, sem ekki hafði verið séður fyrir. Þessar samræmingar, sem þarna er um að ræða, eru, eins og hæstv. fjmrh. tók fram, flestar heldur 211 lækkunar, en sumar þó einnig til hækkunar. Hvorugt skiptir verulegu máli, hvorki fyrir ríkissjóð né neytendur. Breytingarnar eru smávægilegar, og í öllum tilfellum ná þær aðeins til tiltölulega lítilla, takmarkaðra vöruflokka. Þó er ástæða til þess að láta í ljós ánægju sina með það, að nokkur leiðrétting hefur verið gerð á tollum á handverkfærum, eins og hæstv. ráðh. tók fram, og einnig hefur verið gert ráð fyrir því að lækka varahluti í heimilistæki úr 80%, sem er tollurinn á heimilistækjunum sjálfum, niður í 50%. Hæstv. ráðh. lét þess getið í ræðu sinni, að það þætti æskilegt að hafa varahlutina í sama flokki óg tækin sjálf. Hérna hefur þó verið gerð undantekning. Það hefur oft verið bent á það af hálfu þm. Framsfl. hér á hv. Alþ., að tollar á heimilistækjum séu óþarflega og óeðlilega háir, en hæstv. ríkisstj. hefur nú sýnilega ekki séð sér fært, að lækka þá tolla ofan í 50%, heldur lætur sér nægja að lækka tolla á varahlutunum ofan í 50%, en innflutningur á varahlutum í heimilistæki mun nú ekki vera mjög mikill. Þetta er gott, svo langt sem það nær. Það er í áttina. En þetta eru ekki nein stór atriði, sem ég ætla að fara að gera hér að frekara umræðuefni. Þessi einstöku atriði frv. verða vafalaust athuguð í n. og ekki ástæða til að eyða tíma í að tala um þau á þessu stigi málsins. Það, sem gerði það að verkum, að ég kvaddi mér hljóðs, var, að ég vildi ekki láta hjá liða að láta í ljós vonbrigði mín yfir því, að engar verulegar umbætur í tollamálum skyldu vera lagðar til með þessu frv., heldur aðeins teknískar leiðréttingar. Það hefur oft verið bent á það, og ég hef m.a. bent á það í umr. hér nýlega, að það er mikil nauðsyn fyrir okkur Íslendinga að lækka stofnkostnaðinn í þjóðfélaginu. Tollarnir eiga drjúgan þátt í stofnkostnaði framleiðslutækjanna. Eins og hæstv. ráðh. nefndi áðan, þá eru tollar á flestum framleiðsluvélum 35%, og útflutningsframleiðslan og önnur framleiðsla í landinu verður að dragast með þann kostnaðarauka, með vexti og afborganir af honum, og það liggur í hlutarins eðli, að slíkt rýrir mjög aðstöðu þessara atvinnugreina til þess að keppa hvort sem er á erlendum markaði eða á innlendum markaði við innfluttar vörur. Nýja tollskráin, sem sett var á s.l. vori, var fyrst og fremst formbreyting, en jafnframt fór fram nokkur jöfnun á tollum. Það fór fram lækkun á háum tollum og hækkun á lágum tollum á móti. Þessar breytingar voru yfirleitt ekki stórvægilegar, en að svo miklu leyti sem þær höfðu einhver áhrif á aðstöðu iðnaðarins í landinu, þá fóru þær í þá átt að minnka tollvernd hans. Til þess að sætta iðnrekendur í landinu við þessa stefnu var þeim lofað ýmislegri og margvíslegri fyrirgreiðslu til þess að auka og bæta samkeppnishæfni þeirra, bæði erlendis og við erlendar vörur á innlendum markaði. Efndirnar á þessum loforðum hafa fyrst og fremst lýst sér í því, að innflutningur á erlendum iðnaðarvörum hefur verið örvaður með því að veita innflytjendum ótakmarkaðar heimildir til þess að flytja inn vörur á vörukaupalánum, en slík vörukaupalán koma aftur á móti ekki iðnrekendum að neinu gagni, bæði vegna þess, að hráefnin, sem þeir flytja inn, eru í flestum tilfellum aðeins lítill hluti af þeirra kostnaði, og í öðru lagi vegna þess, að þeir þurfa miklu lengri tíma, frá því að þeir kaupa sín hráefni ag þangað til þeir selja fullunnar vörur, heldur en innflytjendur fullunninna vara þurfa. Ég veit ekki, hvort sú breyting, sem gerð var á l. um iðnlánasjóð hér í fyrra, hefur átt að vera einhver þáttur í efndum þessara loforða, en það var, eins og kunnugt er, gert með þeim snjalla hætti, sem núv. hæstv. ríkisstj. notar mjög, að skattleggja menn sjálfa til þess að veita sjálfum sér lán. Skattlagningin í landinu til ríkissjóðs er nú komin yfir 3000 millj. kr. Það var það, sem hv. 1. þm. Austf. kallaði í umr. í N.d. að fara í gegnum hljóðmúrinn, svo ofbauð þeim hv. þm., sem var annars hér áður fyrr talinn drjúgur tollheimtumaður, þó að hann muni nú ekki eiga nein met lengur í þeim efnum. Það er enginn vafi á því, að það er nauðsynlegt að draga úr þessari miklu skattheimtu. Hins vegar er það auðvitað álitamál, hvar á að gera það, á hvaða sviðum. Hæstv. ríkisstj. hafði það að stefnumáli í upphafi síns ferlis að lækka beinu skattana og hækka óbeinu skattana í staðinn. Þetta hefur nú orðið þannig í framkvæmd, að beinu skattarnir hafa ekki lækkað neitt svipað því og gert var ráð fyrir, vegna þess að hæstv. ríkisstj. hefur engan hemil haft á dýrtíðinni, sem aftur hefur leitt til hækkaðs verðlags og síðan kaupgjalds, þar með hækkaðra tekna í krónutölu, og menn hafa komizt hátt upp í hinn prógressíva skala, jafnvel menn með miðlungstekjur. Það mundi því sjálfsagt ýmsum þykja ástæða til þess - og ekki sízt væntanlega stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. - að draga úr þeim. Aðrir og þ. á m. ég sjálfur mundi álíta, að mikil nauðsyn væri fyrst og fremst til þess að draga úr sölusköttunum, sem hafa svo alvarleg áhrif á verðlagsþróunina í landinu sem raun ber vitni. En allt um það, hvað sem mönnum kann að finnast um þetta, virðist mér, að nauðsynlegt sé að draga ekki lengur að lækka tolla á framleiðslutækjum, ekki bara til útflutningsframleiðslunnar, heldur einnig til þess atvinnurekstrar, sem vinnur að framleiðslu fyrir innlendan markað í samkeppni við innfluttar vörur. Hæstv. ráðh. gerði þetta nokkuð að umræðuefni í ræðu sinni hér áðan, og nauðsyn þessa er viðurkennd af hæstv. ráðh. og fleirum af hans liðsmönnum, og vil ég láta í ljós ánægju mína yfir því. Hitt er svo annað mál, að ég verð áð láta í ljós vonbrigði mín yfir því, að undirbúningur þessa máls skuli ekki vera lengra á veg kominn en ræða hæstv. fjmrh. bar vott um. Nauðsynin á þessu fer auðvitað vaxandi, þeim mun lengra sem haldið er inn á þá braut, sem kennd er við fríverzlun. Og þá er ég kominn að síðasta atriðinu, sem ég ætla aðeins að nefna í þessu sambandi. Í verkfallinu í desember, einhvern daginn, þegar engin blöð komu út, birtist í útvarpi fréttatilkynning frá hæstv. ríkisstj., þar sem skýrt var frá því, að sótt hefði verið um bráðabirgðaaðild fyrir Ísland að almenna tolla- og viðskiptasamkomulaginu, GATT. Þó að þessi tilkynning léti ekki mikið yfir sér í miðju verkfallinu, var hún eigi að síður mjög mikilvæg. Með því var snúið a.m.k. að sinni inn á tollasamningsleiðina í viðskiptum okkar við nágrannaþjóðirnar, leið, sem mjög hafði verið haldið fram af framsóknarmönnum í þeim umr., sem urðu hér á s.l. ári um þessi efni. Nú hlýtur maður að gera ráð fyrir því, þó að ekki hafi verið neitt um það tilkynnt, að um þessar mundir séu að hefjast viðræður milli aðildarríkjanna að tolla- og viðskiptasamkomulaginu annars vegar og íslenzku ríkisstj. hins vegar. Og það er því að mínum dómi mjög nauðsynlegt, að við athugum það, Íslendingar, að undirbúa það sem allra bezt og koma tollamálum okkar fyrir á sem hagkvæmastan hátt einmitt núna. Það er gert ráð fyrir því í almenna tolla- og viðskiptasamkomulaginu, að til þess að þjóðir öðlist að því aðild, skuli þær semja um eða sjálfar lækka eða a.m.k. festa einhverja af tollum sínum. Í framkvæmd hefur þetta verið þannig nú í seinni tíð, að þess hefur yfirleitt ekki verið krafizt af þeim þjóðum, sem gerðust aðilar að þessu samkomulagi, að þær lækkuðu tolla sína. Ég er hins vegar ekki í neinum vafa um það, að hjá þeim þjóðum, sem þarna eiga hlut að máli, sem flestar eru útflytjendur vara af því tagi, sem ég var þarna einmitt að tala um, véla og framleiðslutækja, mundi það mælast mjög vel fyrir í þessu sambandi, ef við lækkuðum tolla okkar á þessum vörum, og mundi vafalaust auðvelda okkur samninga við þessar þjóðir. Ég legg ekkert upp úr því, að beðið væri eftir því, að þessar þjóðir gerðu kröfu um þessar lækkanir. Ég geng út frá því sem vísu, og það liggur raunar í hlutarins eðli, að ekki mundi það síður verða metið, ef við gerðum þær einhliða sjálfir. Það er m.a. af þessum ástæðum, sem ég tel það vera tímabært einmitt núna að athuga þessi mál alveg sérstaklega og vandlega, og ég vil endurtaka það, að mér voru það vonbrigði, að þessum málum voru engin skil gerð í þessu frv., sem hér liggur fyrir, fyrst á annað borð var farið að leggja fram frv. til breytinga á tollskránni. Ég skal að sjálfsögðu taka það fram, að ég hef ekkert við einstök atriði þessa frv. að athuga á þessu stigi málsins. Við fljótlega yfirferð virðist mér þessar breytingar, sem þarna er gert ráð fyrir, vera eðlilegar, en að sjálfsögðu verður það frekar athugað í nefnd. En ég vildi ekki láta þessa umr. fara fram hjá án þess að vekja athygli á þeim vandamálum, sem ég hef verið að gera hér að umræðuefni.



Herra forseti. Frv. þetta um breyt. á l. nr. 40 frá 1960, um takmarkað leyfi til dragnótaveiða í fiskveiðilandhelgi Íslands undir vísindalegu eftirliti, höfum við 4 þm. þessarar hv. d. leyft okkur að f1ytja á þskj. 256. Efni þessa frv. er samhljóða frv., er ég flutti á síðasta þingi, en náði þá eigi að hljóta endanlega afgreiðslu. Kveður frv. á um það, að dragnótaveiðar skuli eigi leyfðar í Faxaflóa. Um það munu Íslendingar sammála, að einhver stærsti sigur, sem oss hefur í skaut fallið á sviði atvinnumála og þá um leið til að treysta efnahagslega afkomu þjóðarinnar, sé án alls efa alþjóðaviðurkenningin á rétti vorum til 12 mílna fiskveiðilandhelginnar við strendur landsins. Með þeim mikilsverða áfanga höfum vér öðlazt til eigin afnota óskoraðan rétt og yfirráð yfir auðugustu fiskimiðum á stórum hafsvæðum umhverfis allt landið. Af þessu leiðir, að Íslendingar hafa í sinni hendi rétt til þess að gera hverjar þær ráðstafanir sem þurfa þykir til þess að vernda allar uppeldisstöðvar ungfisksins, hvort heldur er í flóum eða fjörðum, fyrir þeirri rányrkju og hættu, sem stafar af hvers konar botnvörpu- og/ eða dragnótaveiðum. Eins og nú er komið tækni í fiskveiðum, bæði með hárnákvæmum fiskileitartækjum og þá einnig með stórendurbættum veiðarfærum úr alls konar gerviefnum, sem auðvelda veiðarnar að miklum mun frá því, sem áður var, er vissulega full þörf á því að vera vel á verði og vernda uppeldisstöðvar ungfisksins. En það verður bezt gert með því að banna með öllu notkun þeirra veiðarfæra, sem vitað er að mestri eyðileggingu valda. Um það verður ekki deilt, að Faxaflóinn er ein allra þýðingarmesta fiskuppeldisstöðin, sem um er að ræða við strendur þessa lands. Kemur þar til m.a., að flóinn liggur mjög nærri hinum miklu hrygningarsvæðum, sem þekkt eru við suðurströnd landsins. Þangað er því ungviðinu næst að leita skjóls. Þá er það löngu vitað, að í Faxaflóa eru frá náttúrunnar hendi öli hin ákjósanlegustu skilyrði fyrir uppfæðinginn. Þar hafa og verið gerðar ýtarlegri vísindarannsóknir, bæði fyrr og síðar, en dæmi eru til annars staðar við strendur landsins. Á meðan við bjuggum enn við 3 mílna landhelgi, voru af erlendum og íslenzkum fiskifræðingum gerðar allýtarlegar rannsóknir um fiskimagnið hér í flóanum. Vöktu þær athuganir og þær niðurstöður, sem fiskifræðingarnir komust þá að, alþjóðaathygli. Kom þá skýrt í ljós, hve geysilegur munur var á vaxtarskilyrðum ungfisksins fyrir utan og innan landhelgislínuna. Fyrir innan línuna var þá mikið magn af uppfæðingi, sem sýnilega lifði þar við hin beztu lífs og þroskaskilyrði. En utan línunnar sýndu rannsóknir þessar, að gegndi allt öðru máli. Þar var, ef svo mætti segja, ördeyða og uppfæðingurinn hafði orðið rányrkjunni að bráð. Eftir að landhelgin var færð út í 4 sjómílur og þá um leið friðaðir allir flóar og firðir fyrir hvers konar botnvörpu- og dragnótaveiðum, var þess ekki langt að bíða, að fiskimagnið á hinu fríðaða svæði jókst að miklum mun. Uppistaðan í vertíðaraflanum var þá línufiskur, en auk þess voru veiðarnar stundaðar með handfærum og netunt. Í því sambandi vil ég þó á það benda, að margir óttast nú, að sú hóflausa veiði, sem á undanförnum árum hefur verið stunduð í æ ríkari mæli með hinum fisknu nælonnetum á aðalhrygningarstöðvunum hér við suðurströndina, geti fyrr en varir haft hinar alvarlegustu afleiðingar. En í kjölfar friðunarinnar var hér við Faxaflóa og víðar á landinu smíðaður fjöldi smærri vélbáta, sem stundaðar voru á línu- og handfæraveiðar. Jókst þessi hagstæða útgerð að miklum mun við það aflamagn, sem á land barst, og gegndi sama máli um aðra þá staði, sem þessar friðunarráðstafanir náðu einnig til. Var hér um úrvalshráefni að ræða, sem fór til hvers konar vinnslu í fiskiðjuverunum, og fór aflamagnið stöðugt vaxandi. Þessi hagstæða þróun fiskveiðanna hér við Faxaflóa stóð því miður skamma stund. Hér urðu alger þáttaskil, þegar það óheillaspor var stigið 1960, og leyfðar voru dragnótaveiðar að nýju í flóanum. Eftir það tók fljótt að draga úr afla þessara báta, sem fiskveiðar stunduðu með handfærum og línu, og fór svo að lokum, að flestir smærri bátarnir eða eigendur þeirra gáfust upp vegna aflaleysis. Þeir sjómenn, sem þessar fiskveiðar stunduðu á smærri bátunum, urðu því að leita til annarra atvinnugreina, en bátanna bíða þau örlög, ef engin breyting fæst á, að hið mikla verðmæti, sem í þeim stendur, rýrnar og verður að engu. Aðalrökin af hendi þeirra, sem gerzt hafa talsmenn dragnótaveiðanna, voru þau, að vitað væri um geysimikið magn af flatfiski á grunnmiðum, sem ekki væri unnt að ná til eða hagnýta, nema þetta veiðitæki kæmi til. Reynslan hér í Faxaflóa mun hins vegar vera sú, að þegar frá er dregið byrjunartímabilið, er það bolfiskurinn, þorskur og ýsa, sem hefur verið aðaluppistaðan í afla dragnótabátanna. Er nú svo komið hér í Faxaflóa, að hér er að verða fiskilaust á flestum tímum árs, nema þá aðeins um miðdepil vertíðarinnar, í marz og aprílmánuði, í stað þeirrar fiskisældar, sem áður átti sér stað, meðan algert bann var lagt á þessa rányrkju. Það má segja, að hættan af dragnótaveiðunum í jafnþýðingarmikilli uppeldisstöð og Faxaflóinn er felist ekki aðallega í veiði nytjafiska, heldur fyrst og fremst í hinu gegndarlausa ungviðisdrápi, sem þessum veiðum fylgir. Afli hinna stærri fiskibáta, sem hafa ekki enn sem komið er gefizt upp að fullu við línuveiðarnar, hefur hér í Faxaflóa farið síminnkandi, og ætla ég, að yfirstandandi vertíð skari þó enn fram úr í þeim efnum. Og fari svo, að engin breyting verði hér á gerð, er ekki annað sýnilegra en þessi þýðingarmikla atvinnugrein, sem jafnan hefur skilað hinu bezta hráefni, sem völ hefur verið á, leggist niður jafnt á hinum stærri fiskibátum sem þeim smærri, er þegar hafa gefizt upp. Ég tel, að það tjón, sem landsmönnum er búið af því ástandi, sem hér hefur skapazt, verði ekki með tölum talið, enda nær það til fleiri en þeirra, sem við flóann búa eða þar í nánd, því að það er löngu vitað í gegnum ýmsar rannsóknir, sem fyrir liggja, að fiskurinn, sem fær frið og næði til að vaxa upp í Faxaflóa við þau hagstæðu skilyrði, sem þar eru frá náttúrunnar hendi, dreifist, er hann stækkar, um öll fiskimið víðs vegar við strendur landsins. hað er því brýn nauðsyn að spyrna hér við fótum og draga ekki lengur að bægja frá þeirri augljósu hættu, sem hér er á ferð. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um málið að þessu sinni, en geri það að till. mínni, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.