Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Ed. og hefur verið samþ. þar. Það fjallar um breyt. á l. um sóknargjöld, og ef frv. verður samþ., þá leiðir Það til þess, að sóknarnefndum verður heimilt að ákvarða hámark sóknargjalda við 100 kr. Þó að 100 kr. séu ekki há upphæð nú á dögum, mun það áreiðanlega koma sér víða vel, að þessi hækkun á hámarki sóknargjalda verði leyfð, einkum í mannmörgu söfnuðunum, en í fámennu söfnuðunum verða sóknargjöldin í heild svo lág þrátt fyrir þessa hækkun, að lítið er hægt að gera fyrir svo lítið fé, þegar litið er á, hversu allur kostnaður við viðhald kirkna og byggingu þeirra er orðinn mikill. En eins og við vitum, þá er einnig ákveðið í lögum um sóknargjöld, að sóknarnefndir hafa heimild til þess, þegar þetta fastagjald hrekkur ekki fyrir útgjöldum, að leggja á aukagjald sem hundraðsgjald af útsvörum. Í lögunum um sóknargjöld, sem giltu hér á landi frá 1909–48, var heimildin um innheimtu sóknargjalda nokkuð með öðrum hætti en ákveðið er í gildandi lögum. Það var fast gjald eins og nú, og ef það dugði ekki, þá mátti leggja á aukagjald. Um það, hvernig með átti að fara, ef leggja þurfti á þetta aukagjald, segir í l. frá 1909, með leyfi hæstv. forseta: „Nú hefur söfnuður á hendi umsjón og fjárhald kirkju, og má sóknarnefnd þá með jákvæði lögmæts safnaðarfundar og samþykki héraðsfundar hækka og lækka kirkjugjald fyrir eitt ár í senn eða um tiltekið árabil. Ef hið lögskipaða kirkjugjald með hækkun þeirri, er sóknarnefnd hefur ákveðið og safnaðarfundur og héraðsfundur samþykkt, nægir ekki fyrir nauðsynlegum útgjöldum kirkjunnar, er sóknarnefnd heimilt að jafna niður því, sem á vantar, á safnaðarmenn í sókninni eftir efnum og ástæðum“. Ég vil aðeins benda á það, að ég hef orðið þess var, að ýmsir þeir menn, sem með þessi mál hafa að gera, óska eftir því, að þetta ákvæði, eins og það var í gömlu lögunum, eða ákvæði mjög svipað því verði aftur sett inn í lögin um sóknargjöldin, og meira að segja hefur einn prestur höfuðborgarinnar orðað það við mig, að ég flytti um þetta brtt. nú, þegar þessi mál eru til umr. í þinginu. Þetta hef ég ekki gert enn og raunar ekki tekið neina ákvörðun um að gera það, en mér þætti vænt um það, ef nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, sem ég hygg að muni verða hv. fjhn., - málið var hjá fjhn. í hv. Ed., - mér þætti vænt um, ef hún vildi taka til athugunar þetta, sem ég hef nú hér bent á.



Herra forseti. Hv. heilbr.- og félmn. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa frv., sem hér liggur fyrir til umr. Leggur meiri hl. til, að frv. verði vísað til hæstv. ríkisstj. til frekari athugunar, eins og tekið er fram á þskj. 292, en minni hl. vill hins vegar, að frv. verði samþ. óbreytt, sbr. nál. á þskj. 318. Sem rök fyrir tillögu meiri hl. vil ég leyfa mér að segja nokkur orð. Meginefni frv. þess, sem hér er til umr., er sem hér segir: 1) Að allar konur, sem taka laun fyrir vinnu sína, skuli eiga rétt á orlofi vegna barnsburðar í 90 daga með fullum launum í þeirri atvinnugrein, sem konan vinnur við, sé hún fastráðin, en annars sem svarar ¼ af launum hennar samkv. skattaframtali s.l. árs. 2) Að þær konur, sem tryggt hafi sér betri kjör um fæðingarorlof með lögum eða með samningum, haldi þeim réttindum óskertum. 3) Að kostnaðurinn við orlof þetta greiðist úr sameiginlegum sjóði, en tekjur sjóðsins verði iðgjöld frá öllum þeim aðilum í landinu, sem hafa launþega í þjónustu sinni, og jafnhátt framlag úr ríkissjóði, en upphæðin ákveðist árlega með reglugerð, og framkvæmdin sé í höndum Tryggingastofnunar ríkisins. Skal ég ræða þessi atriði nokkru nánar. Grundvallarreglan með breytingum á lagaframkvæmdum ætti jafnan að vera sú, að allir væru jafnir fyrir lögunum. Sé þeirri reglu ekki fylgt, er mikil hætta á því, að allt verði gert til þess að sniðganga þau og lama þannig tilgang þeirra og áhrif. Eins og þetta frv. ber með sér, er hér nokkurt ósamræmi á milli mæðra, sem sinna þeirri þjóðfélagslegu nauðsyn að ala börn, annast þau og veita þeim uppeldi. Og þetta ósamræmi er svo stórkostlegt, að það vekur undrun, a.m.k. mína, að félagsskapur eins og Kvenréttindafélag Íslands, sem maður skyldi ætla að væri jafnan vel á verði fyrir rétti allra kvenna og þó einkum á verði fyrir rétti allra mæðra, skuli ekki hafa séð þessa augljósu staðreynd og bent á hana í umsögn sinni, sem félagið sendi n. um frv. það, sem hér liggur fyrir. Mætti segja mér, að einhver þeirra mæðra, sem með þessu frv. fær engan rétt, þótt að lögum yrði, ætti til þann þótta að taka slíku ekki þegjandi. Verði frv. samþykkt óbreytt, gefur það hverri konu, sem laun tekur fyrir vinnu sína, rétt til orlofs vegna barnsburðar, sem svarar 25% af launum þann starfstíma, sem hún hefur unnið, og með þeim launum, sem hún hefur, ef hún er fastráðin. En annars skal þetta miðað við laun, sem hún kann að hafa haft árið áður og þá telið fram. Nú gæti það t.d. komið fyrir konu, sem legið hefði á sjúkrahúsi í heilt ár, m.a. vegna þess að hún hefði misst fóstur eða afleiðingar þess valdið langvarandi heilsuleysi, eða af einhverjum öðrum ástæðum, að á næsta ári byði hún sig í vinnu og á því ári yrði hún barnshafandi og fæddi barnið áður en árið er á enda. Samkv. frv. óbreyttu fengi þessi kona ekkert fæðingarorlof. Ég veit ekki, hvort hv. flm. hefur ætlazt til þess, að þannig skyldi það vera, eða hér er um flaustursverk að ræða í samningu frv., sem svo hefur smitað bæði kvenfélagsstjórnina og aðra þá, sem mæla með því, að frv. verði gert að lögum þannig. Þá vil ég einnig benda á, að kona, sem hefur fasta stöðu með fullum launum, t.d. hjá ríki eða bæ, en vinnur auk þess hjá öðrum aðila fyrir e.t.v. jafnháum launum, ætti rétt á tvöföldu fæðingarorlofi að 1. gr. frv. óbreyttri. Nú getur vel verið, að flm. frv. hafi ekki hugsað sér þetta, en eins og frv. er nú, verður ekki annað séð en sá réttur sé óskertur, að kona ætti bæði kröfu á launum samkvæmt samningum eða öðrum lögum og einnig fæðingarorlof úr sjóðnum. Sé hins vegar til þess ætlazt, að sú kona, sem tryggt hefur sér 90 daga fæðingarorlof með fullum launum, annaðhvort með öðrum lögum eða samningum, njóti aðeins þessa orlofs, en fengi ekki neinn orlofsrétt vegna annarrar vinnu, þarf að gera þau ákvæði miklu skýrari í löggjöfinni. Þá hygg ég rétt að benda á, að konur, sem vinna að framleiðslustörfum án þess að taka laun hjá öðrum, og það gerir mikill meiri fjöldi kvenna í landinu en hinar, sem vinna fyrir launum frá öðrum, svo sem allar sveitakonur, auk þeirra kvenna, sem reka sjálfstæðan iðnað, verzlun og alls konar þjónustu, og hinar allar, sem stunda húsmóðurstörf, sem beinlínis eru einn meginþátturinn í þjóðfélagsbyggingunni og gera það yfirleitt kleift að halda uppi framleiðslu 3 landinu og sæmilegum lífskjörum, þær eiga einskis góðs að njóta af þessum nýju fríðindum, ef frv. verður að lögum óbreytt. Það mundi, þegar svo er komið, ekki verða undantekning, heldur miklu fremur aðalregla, að kona, sem þannig stundar framleiðslu á einn eða annan hátt, tekur þar í sinn hluta tap og gróða eftir því, hvernig heppni og aðstæður bjóða, og stendur í barneignum á hverju ári, á einnig að greiða skatt í orlofssjóð fyrir þá, sem hún kynni að greiða laun, hvort sem væri um að ræða karla eða konur og hvort sem hún greiðir það ein eða í félagi við maka sinn, - hún á einskis að njóta úr sjóðnum um barnsburð, en þjónustustúlka hennar, ein eða fleiri eftir ástæðum, hefur rétt til að taka sér orlof í 3 mánuði, þegar svo stendur á, og skilja húsmóðurina eftir undir sömu kringumstæðum með enn meira álag hvað snertir störf og rekstur heimilisins og framleiðslu fyrirtækisins. Ég fæ ekki séð, að hér sé um þau kvenréttindi að ræða, sem Kvenréttindafélaginu ber að bera fram til sigurs, eða hv. deild eigi að skapa með samþykkt þessa frv. slíkt misrétti milli mæðra í landinu, sem allar, hver á sinn hátt, gegna þeirri þjóðfélagsnauðsyn að ala börn og fóstra þau. Það þykir einnig rétt að benda á, að sá möguleiki er opinn upp á gátt, að konur, sem eru ekki í fastri atvinnu, ráði sig þannig, jafnskjótt og þær verða þungaðar, aðeins til málamynda, gegn launum, sem aldrei væru greidd, en gæfu fullan rétt til greiðslu úr orlofssjóði. Hefur Tryggingastofnun ríkisins, sem ætlað er það hlutverk að hafa á hendi framkvæmd laganna, bent á, að hér þurfi miklu betur um að búa, ef ekki á að vera mjög auðvelt að misnota þetta ákvæði, svo að tryggt verði, að framkvæmdin verði ekki allt önnur en til er ætlazt. Það skal enn fremur bent, á, að fjárframlögin til þess að standast útgjöldin eiga samkv. frv. að leggjast sem beinn skattur á alla þá, sem laun greiða, en hinn helmingurinn greiðist úr ríkissjóði. Hér er ekki ætlazt til þess, að þiggjandi greiði neinn hluta kostnaðar. Hér er því um beinan, nýjan skatt að ræða á atvinnuvegi landsmanna, sem þó aðeins veitir fríðindi litlum hluta þeirra kvenna, sem börn ala. Það skal einnig bent á, að í gildi eru lög um orlof almennt og auk þess lög um orlof húsmæðra, sem samþykkt voru á síðasta þingi, auk þess sem orlofsákvæði kvenna eru tekin upp í einstöku samninga, svo sem bent hefur verið á. Er ekki eðlilegt, ef lögbjóða á orlof kvenna almennt, að þá verði ákvæði um það sett í eina heildarlöggjöf, en ekki sett um það sérlög fyrir hvern einstakan atvinnuflokk kvenna, eins og hér er stefnt að? Eins og frv. er byggt upp, er það raunverulega hvort tveggja í senn: orlof og atvinnutrygging, en þetta tvennt eru gerólík atriði. Ef tryggja á konum almennt að halda launatekjum sínum, þótt þær verði að láta af störfum vegna barnsburðar um ákveðinn tíma, þá er hér um að ræða ákvæði, sem eiginlega eiga beinlínis heima í tryggingalöggjöfinni, og kæmi þá til athugunar, hvort ekki ætti að hækka svo fæðingarstyrkinn, að hann samsvari þeim fríðindum, sem hér er farið fram á, en eftir því sem forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins gaf upplýsingar um, mundi hann þá verða að hækka um sem svarar allt að sexfaldri þeirri upphæð, sem hann er nú. Með tilvísun til þessa, sem ég hef hér sagt, telur meiri hl. n., að málið hafi ekki fengið nægilegan undirbúning og það þurfi því að athuga það miklu betur en gert hefur verið. En vegna þess að fæðingarorlof snertir allar mæður í landinu, en ekki neina einstaka flokka mæðra, og hér er um hið merkasta mál að ræða, þykir meiri hluta nefndarinnar rétt að leggja til, að málinu verði vísað til frekari undirbúnings til hæstv. ríkisstj., sem hefur öll skilyrði til þess að láta vinna að því, að þeir aðilar, sem mál þetta snertir, ræði þau atriði öll, sem ágreiningur er um. Fyrir hönd meiri hl. n. legg ég því til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hæstv. ríkisstj. og að hæstv. ríkisstj. láti þá athuga þetta mál, hvernig mætti koma því fyrir, svo að allir aðilar gætu vel við unað, og meira réttlæti kæmi fram í löggjöfinni en virðist vera í því frv., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Þegar hv. 3. þm. Reykv. var um skeið fjarverandi frá þingstörfum í nóvember í haust, tók frú Margrét Sigurðardóttir sæti hans á meðan, og meðan hún sat hér á þingi, flutti hún það frv., sem hér er til umr., frv. um fæðingarorlof. Þetta frv. hefur verið til meðferðar hjá heilbr.- og félmn. og var sent einum fjórum aðilum til umsagnar, og bárust svör frá þremur þessara aðila. Formaður n., hv. 1. þm. Vestf., spurði þá, sem málið var sent til, ýmissa spurninga, og hafði hann samið þær spurningar til umsagnaraðilanna án samráðs við nefndina. Þegar ég heyrði þetta bréf, sem umsagnaraðilum var sent, duldist mér það ekki, að spurningarnar voru þannig samdar, að þær í raun og veru báru í sér andmæli gegn frv., enda kemur það í ljós í svari eins þessara aðila, nefnilega Vinnuveitendasambands Íslands, að þeir gera þar að umtalsefni margvíslega framkvæmdaörðugleika, eins og þeir orða það, eins og bent er á í fyrrgreindu bréfi nefndarinnar. M.ö.o.: spurningarnar voru þannig fram settar, að þeir, sem áttu að veita málinu umsögn, lögðu spurningarnar út sem bein andmæli gegn málinu, töldu það vera ábendingar á vandkvæðum á framkvæmd málsins. Ég hreyfði því í n., að ég teldi, að svona ætti ekki að leggja mál fyrir umsagnaraðila, það ætti að leggja á þeirra vald, hvort svör yrðu jákvæð eða neikvæð. En úr þessu fékkst ekki bætt. Svona var málið lagt fyrir umsagnaraðilana, og svar eins þeirra a.m.k. bar það alveg greinilega með sér, að hann taldi, að formaður n. væri í bréfi sínu að benda á vandkvæði í framkvæmd frv., ef að lögum yrði. En þrátt fyrir það, þó að málið væri þannig lagt fyrir umsagnaraðilana, komu svör, sem voru, eins og ég áðan sagði, jákvæð frá nokkrum þeirra, en aðrir lögðust á móti. Málið var m.a. sent til Hjúkrunarfélags Íslands, og það svaraði ósköp stutt, en ákveðið á þann veg, að stjórn Hjúkrunarfélags Íslands styddi þetta frv. eindregið og mælti með samþykkt þess. Hins vegar miklaði Vinnuveitendasamband Íslands fyrir sér þau vandkvæði á framkvæmd laganna, sem Vinnuveitendasambandið taldi að formaður nefndarinnar hefði bent á í bréfi sínu, og lagði til, að frv. yrði ekki samþykkt. Hins vegar barst ekki aðeins ein, heldur tvær umsagnir frá Kvenréttindafélagi Íslands, því að rétt eftir að frv. hafði verið lagt fram á Alþ., kom bréf til Alþingis frá Kvenréttindafélaginu, þar sem Kvenréttindafélagið skýrði frá því, að á fundi, sem haldinn hefði verið í því félagi 15. nóv., hefði verið gerð samþykkt, þar sem lýst var ánægju yfir frv. til laga um fæðingarorlof, sem þá var nýkomið fram á Alþingi. En þegar Kvenréttindafélagið svo aftur fékk sérstök tilmæli um umsögn, ýtarlega umsögn, kom rækilegt og ýtarlegt svar frá Kvenréttindafélaginu, sem vitnaði til framanritaðrar afstöðu og svaraði í einstökum atriðum, að hve miklu leyti félagsskapurinn, Kvenréttindafélag Íslands, teldi frv. meðmælavert, og endaði það bréf á því, að Kvenréttindafélag Íslands mælti eindregið með því, að þetta frv. yrði lögfest á þessu þingi. Fjórði aðilinn, sem málið hafði verið sent til umsagnar, var Tryggingastofnun ríkisins, en frá þeirri stofnun barst n. ekki nein umsögn. Hins vegar mun formaður n. hafa átt tal við forstjóra trygginganna, og skýrði hann n. frá viðræðu sinni við forstjórann. Hafði hann það eftir forstjóranum á nefndarfundi, að hann legðist mjög á móti þessu frv., teldi það lítt framkvæmanlegt í því formi, sem það væri, og teldi, að hætta væri á því, að reynt yrði að fara í kringum það, svíkja sér út fæðingarorlof, og þessi skoðun, sem höfð er eftir forstjóra trygginganna af formanni n., kemur líka beint fram í nál. meiri hl. Nú mun forstjóri trygginganna hins vegar ekki alveg vilja fallast á það, að þessi umsögn sé í öllum atriðum rétt eftir sér höfð, en hitt viðurkennir hann þó, að hann hafi frekar lagt á móti frv. Út af þessu er ástæða til þess að segja það, að það er miklu æskilegra, að stofnanir, sem beðnar eru umsagnar um mál, láti þær umsagnir frá sér fara skriflegar ellegar láti það heldur vera að veita umsögn en hvísla einhverju í eyra eins og eins nm. upp á þau býti, að þau séu svo höfð eftir í þingskjölum á Alþingi og ræðuflutningi sem öruggur sannleikur, sem þm. svo byggi á, og er það miður farið, ef ekki er að öllu leyti rétt farið með. Þetta liggur þá þannig fyrir, að frv. um fæðingarorlof hefur fengið meðmæli tveggja aðila og andmæli tveggja, - við skulum segja andmæli Tryggingastofnunar ríkisins og andmæli Vinnuveitendasambands Íslands, en meðmæli Hjúkrunarfélags Íslands og Kvenréttindafélags Íslands. Andmælin, sem höfð eru uppi gegn þessu máli, eru eiginlega tvenns konar. Í fyrsta lagi er það, að málin gangi of skammt. Í annan stað er hins vegar það, að hér sé um nýja skattlagningu á atvinnuvegina að ræða og á þær byrðar sé ekki bætandi. Og stangast þetta nú heldur á. Ef mönnum yxu mjög í augum þær byrðar á atvinnulífið, sem með þessu frv. séu lagðar á atvinnuvegina, þá ættu menn ekki í sömu andránni að fjölyrða um það, að frv. gangi of skammt, þannig að óskað væri eftir, að þessar byrðar yrðu meiri. En það er sjálfsagt eð ræða þetta hvort tveggja. Nú er það þannig, að fallizt hefur verið á af löggjafanum að greiða fæðingarorlof. Og hverjir eru það, sem þess fæðingarorlofs njóta? Það eru konur, sem börn ala og eru í þjónustu ríkisins. Það eru sem sé fastlaunaðar manneskjur. Þörf þeirra fyrir að fá greitt fæðingarorlof í þrjá mánuði vegna barnsburðar hefur verið viðurkennd af löggjafanum. Þetta lagaákvæði er orðið nokkurra ára gamalt og hefur verið framkvæmt, og í sambandi við framkvæmd þess hef ég ekki heyrt talað um neina misnotkun, neinar krókaleiðir, sem farnar hafi verið, til þess að fleiri nytu þess en vera bæri. En ef það er rétt að tryggja þeim konum, sem eru í þjónustu ríkisins, fæðingarorlof, þ.e. óskert laun í þrjá mánuði, meðan þær eru frá störfum vegna barnsburðar, hví er það þá ekki líka rétt gagnvart konum, sem eru í þjónustu hins almenna atvinnulífs? Hví ætti það þá að vera rangt? Hví ættu þeir menn, sem hafa staðið að því að lögfesta fæðingarorlof fyrir konur í þjónustu ríkisins, ekki að fallast á, að konum, sem vinna skrifstofustörf hjá ýmsum verzlunarfyrirtækjum og ýmsum kaupmönnum og heildsölum, og konum, sem vinna eyrarvinnustörf í þjónustu sjávarútvegsins og annarra atvinnuvega, - hví ætti ekki að vera sama þörfin og sami rétturinn til þess að tryggja þeim þriggja mánaða laun, þegar þær verða fyrir tekjumissi af völdum barnsburðar? Ef það fyrra er réttmæt þjóðfélagsráðstöfun og stefnir í menningarátt, þá mundi það að gera þessa menningarlegu þjóðfélagsráðstöfun víðtækari ekki síður eiga rétt á sér, heldur öllu fremur. Og það er einmitt það, sem lagt er til í þessu frv. Ég fæ því ekki séð, að nokkur minnstu rök geti hnigið að því að mæla gegn þessari aukningu á greiðslu fæðingarorlofs. Þetta frv. stefnir að því að láta lagaákvæðin, sem nú eru í gildi, ekki einungis ná til kvenna, sem börn fæða og eru í þjónustu ríkisins, heldur einnig til kvenna, sem taka laun sín hjá einstökum atvinnurekendum, vinna í þjónustu atvinnulífsins almennt, en slíkar konur mundu í langflestum tilfellum missa niður allar tekjur sínar þann tíma, sem þær eru frá störfum vegna barnsburðar. Þá kemur að því, að þeir, sem tala um ranglæti í sambandi við þetta frv., geta a.m.k. ekki litið fram hjá því, að við erum þó heldur nær réttlætinu með því að láta réttinn um fæðingarorlof ná til miklu fleiri kvenna en sá réttur nær nú. Það er meira misrétti að láta þennan rétt eingöngu ná til þeirra kvenna, sem eru í þjónustu ríkisins. Við þokumst að réttu marki um það, að þessi réttur nái til allra, með því að samþykkja þetta frv. Og maður hélt, að það væri áfangi í áttina, enda tók hv. flm. það fram, að hún teldi þetta frv. vera áfanga í rétta átt, í viðbót við þá réttarbót, sem þær konur hefðu öðlazt áður í löggjöf landsins, sem væru í þjónustu ríkisins. Hins vegar tók hún einnig fram, að ef þingvilji væri fyrir því að gera meira í þessu efni, að lögfesta fæðingarorlof handa öllum konum, sem börn ala, þá væri hún meira en reiðubúin til þess. Og það var einnig tekið fram í n. af mér, að ég væri fús til þess að standa að slíkri tillögu, ef vilji væri fyrir því. En þá reyndist hann ekki vera svo ýkjamikill. Það var miklu fremur farið að tala um, að hérna væri verið að leggja byrðar á atvinnulífið og þetta væri að því leyti viðsjárvert mál. Menn væru ekki svo aldeilis reiðubúnir til þess. Það er alveg rétt, að einhvers staðar verður það að koma niður, ef þjóðfélagið sæi sæmd sína í því að tryggja öllum þeim konum, sem laun taka og börn ala, óskertar tekjur í þrjá mánuði, þ.e.a.s. greiða konum í fastlaunuðum stöðum fæðingarorlof í 90 daga og öðrum konum, sem meira eða minna stopular atvinnutekjur hafa, fjórðung árstekna sinna, eins og þær hefðu verið taldar fram árið áður, sem fæðingarorlof. Það verður einhvers staðar að taka. Og hvernig á að taka þetta? Þetta á að taka að hálfu með iðgjaldi miðuðu við vinnuvikur hjá atvinnurekendum og að hinum helmingnum frá ríkinu. Enginn neitar því, að þetta er lítils háttar byrði. En þær athuganir, sem skattstofa Reykjavíkur hefur þó gert í sambandi við, hversu mikil þessi útgjöld væru, benda ekki til þess, að þarna sé um svo svimháar tölur að ræða, að eiginlega sé umtalsvert. Það þótti miklu réttara að fara þessa leið en ætla hverjum þeim atvinnurekanda, sem konu hefði í sinni þjónustu, að taka á sinn atvinnurekstur greiðslu fæðingarorlofs í hverju tilfelli. Með þessu móti verður myndaður sjóður af atvinnurekendum og ríkinu í vörzlu trygginganna, og af þeim tekjum, sem hann fær, yrðu svo fæðingarorlofsupphæðirnar greiddar, þannig að það skipti ekki hinn einstaka atvinnurekanda máli, hvort hann réði til sín karla eða konur, og ég hygg, að það mundi vera miklu heppilegra í framkvæmd. Það hefur verið haft uppi sem mótbára gegn þessu frv. um fæðingarorlof, að það séu til tvenn lög um orlof, annað hin almenna orlofslöggjöf og hin lögin um orlof húsmæðra, og talað um svona einnig í undanbragðaskyni til þess að komast hjá að samþykkja þetta frv., hvort ekki væri heppilegra að fara aðra hvora hina leiðina: að setja þessi ákvæði inn í almennu orlofslögin ellegar þá inn í lögin um orlof húsmæðra. Í n. lét ég í ljós og tek það einnig fram í nál minni hl., að ég lít á það sem algert formsatriði og mundi ekkert setja það fyrir mig. Ef meiri hl. n. hefði ekki haft annað gegn málinu að segja, þá hefði ég verið til með það að flytja efni þessa frv. sem brtt. við önnur hvor hinna laganna. Þó finnst mér, að efni þessa frv. eigi þar ekki heima, það væri hálfgert klastur og því síður ákjósanlegri leið en að lögfesta þetta með sérstöku lagafrumvarpi. Það er reginmunur á því, hvort verið er að tryggja konum, sem börn ala, laun þann tíma, sem þær forfallast frá vinnu af þeim sökum, eða hvort verið er að tryggja tekjur til árlegs hvíldarorlofs karla og kvenna. Það er allt annars eðlis. En ekki stæði það í vegi, jafnvel það mundi ég vilja vinna til, ef menn vildu heldur lögfesta þessi mannréttindi, sem hér er um að ræða, í því formi að binda það öðrum hvorum þessum gildandi orlofslögum. Þá hafa menn sagt, að það væri enn þá óbrotnara en vera að setja um þetta sérstök lög að margfalda þann fæðingarstyrk, sem nú er gert ráð fyrir í tryggingalöggjöfinni. Hv. formaður n., hv. 1. þm. Vestf., hefur það eftir forstjóra almannatrygginganna, að ef þar ætti að fást jafngildi 90 daga orlofs, 3 mánaða fæðingarorlofs, þá þyrfti að gera þá breytingu á almannatryggingalögunum að sexfalda fæðingarstyrkinn eða eitthvað í kringum það. Einnig kom það fram í hv. n., að ef menn vildu endilega fara þá leið og því aðeins fylgja efni málsins, að borin yrði fram brtt. við núverandi tryggingalög og fæðingarstyrkur fimm- eða sexfaldaður, þá stæði ekki á því. En engir hv. nm. gáfu sig fram til meðflutnings að slíkri tillögu, og held ég því, að áhugi hv. nm. á að bjarga á einhvern hátt innihaldi þessa frv. og efni á land, þ.e.a.s. koma því inn í löggjöf landsins, hafi ekki verið eins mikill og þeir vildu vera láta, nema í öðru orðinu. Það má vel vera, að réttlætiskennd manna sé svo mikil, að þeir vilji ekki sætta sig við neitt hálfkák í þessu máli. Þeir vilja ekki una við, að eingöngu þær konur, sem eru í þjónustu ríkisins, fái fæðingarorlof, eins og löggjöf landsins tryggir nú, og þeir vilja ekki heldur sætta sig við það, að allar þær konur, sem taka laun, sem eru launþegar í þjónustu annarra, fái þennan rétt, eftir séu samt sem áður húsmæður, sem hafi ekki tekjur utan heimilanna, og þeir vilji líka, að þær fái þennan rétt. Meðnm. mínir í hv. heilbr.- og félmn. gáfu engir kost á því að vera meðflm. að slíkri tillögu, en til þess tjáði ég mig reiðubúinn. En nú sé ég, að hv. 1. þm. Norðurl. v., Skúli Guðmundsson, hefur flutt brtt. við frv., og þær fara einmitt í þessa átt: í fyrsta lagi, að hin formlega hlið málsins breytist á þann hátt, að um verði að ræða margföldun á fæðingarstyrknum, sem nú er greiddur af tryggingunum, og í annan stað, að takmarkandi tilvísunarsetningin: „sem laun taka fyrir vinnu sína“, falli burt, og þar skilst mér, að hann leggi til, að réttindin um fæðingarorlof nái til allra kvenna, sem börn ala. Ég lýsi því hér með yfir og veit, að ég geri það einnig fyrir hönd flm., að ég vil samþykkja slíka tillögu. Það gleddi mig meira en lítið, ef stórhugur þingsins væri svo mikill og réttlætiskenndin svo rík, að þeir vildu ekkert minna samþykkja í þessu, og skal ekki standa á mínu atkv. um það. Vænti ég þá, að fullnægt sé áhuga meðnm. minna, sem kom fram í þá átt, að ranglætið yrði að útþurrka. Það heyrði ég líka á framsöguræðu hv. meiri hl., formanns heilbr.- og félmn., að hann talaði um, að það væri óþolandi, að menn stæðu ekki jafnir fyrir lögunum, misréttið ætti að útiloka, og hér gefst honum kostur á að greiða atkv. um till., sem setti alla við sama borð að því er þessi réttindi snertir, með því að fylgja 1. brtt. hv. 1. þm. Norðurl. v. Mér þætti málið vera orðið stærra og fá enn betri afgreiðslu, ef svo giftusamlega mætti til takast, að þessi brtt. yrði samþykkt. Hitt er aftur annað mál, að þegar kemur að næstu till. um að þrefalda fæðingarstyrkinn, þá virðist mér eftir upplýsingum forstjóra trygginganna, sem þarna yrði að vísu um hálft fæðingarorlof að ræða, þ.e.a.s. fæðingarorlof, sem svaraði launum í 1½ mánuð, og sé þó í raun og veru ekki, hvernig ætti að ákveða laun þeirra kvenna. Fyrir konur, sem væru á launum allt árið, mundi það svara til hálfs annars mánaðar tekna eftir þessu, ef það er rétt, að forstjórinn hafi sagt, að til þess að ná efni frv. þyrfti að sexfalda núverandi fæðingarstyrk. Ég fagna því, að þessar till. eru fram komnar. Þá gefst þeim mönnum, sem létu í ljós, að þeir mundu heldur vilja fylgja efni málsins, ef það væri flutt í því formi að vera breyt. á núverandi tryggingalöggjöf og margföldun á fæðingarstyrknum, sem greiddur er samkvæmt þeim lögum, kostur á því að fylgja frv., og þá fæst úr því skorið, hvort þeir gera það ekki í verki. Ég held, að það sé ekki ástæða fyrir mig að fara miklu fleiri orðum um þetta. Ég vil skýra frá því, að hv. 4. þm. Reykn. hefur skrifað unðir nál. minni hl., að vísu með fyrirvara, og mun hann gera grein fyrir honum. Ég hygg, að það muni vera í sambandi við það, að hann teldi réttara, að þessi réttur næði ekki eingöngu til launþega, heldur til allra kvenna, sem börn ala, en hann gerir sem sé áreiðanlega nánari grein fyrir því. En hann var að meginefni samþykkur því, að frv. næði fram að ganga, að þessi mannréttindi yrðu aukin. Það er svo komið, að flestar menningarþjóðir, sem í fremstu röð vilja standa, leggja áherzlu á að umbæta sína löggjöf að því er snertir mæðravernd, telja það ekkert sérmál kvenna, heldur eitt af meiri háttar menningarmálum þjóðfélagsheildarinnar, og ég hefði viljað vænta þess, að íslenzka þjóðfélagið skipaði sér þar í röð meðal hinna fremri menningarþjóða. Það er kunnugt, að nágrannar okkar Svíar hafa þegar lögfest fæðingarorlof í allvíðtæku formi og einmitt mjög svipuðu formi og gert er ráð fyrir í þessu frv. með iðgjaldagreiðslu af hendi atvinnurekenda og mótframlagi frá ríkinu, og innheimtunni hagað á svipaðan hátt og í slysatryggingunum. Það er miðað við vinnuvikur af hendi atvinnurekendanna og mótframlag frá ríkinu, og það er ætlunin, að innheimtan á þessum gjöldum yrði framkvæmd á sama hátt og iðgjöld til slysatryggingarinnar. Ég hef stundum verið að velta því fyrir mér, hvernig standi á því, að við höfum mikið orð á því, Norðurlandaþjóðirnar, að við séum á undan öðrum þjóðum að því er snertir félagsmálalöggjöf, félagsleg réttindi í þjóðfélaginu, þjóðfélagslegt öryggi. Og það mun rétt vera, að þessar þjóðir eru þar í fremri þjóða röð, og það hefði ég haldið að væri þeirra stolt. En hins vegar hafa menn nú viljað halda því fram, að þær þjóðir, sem væru austan við járntjald, stæðu heldur að baki þessum forustuþjóðum menningarinnar, Norðurlöndum, og væri ekki eftirsóknarvert líf, sem fólkið lifði þar, eða þau réttindi, sem það byggi við. Ég var s.l. sumar í einu austantjaldslandi um þriggja vikna skeið, Tékkóslóvakíu, og þar er það staðreynd, að þar hafa allar konur, sem börn ala, fjögurra mánaða, - ekki þriggja, heldur fjögurra mánaða fæðingarorlof á fullum launum. Þetta eru mannréttindin, sem eru tryggð konum jafnvel í þessum löndum hinnar margprédikuðu eymdar og réttindaleysis, austan við járntjaldið illræmda. Að því er snertir tryggingalöggjöfina hjá þeim, varð ég þess líka áskynja, að hún stóð ekki að baki þeirri margrómuðu Norðurlandalöggjöf. Hér fá menn ellitryggingar 67 ára gamlir, karlar og konur. Þar fá konur full ellilaun 55 ára og karlmenn þegar þeir eru sextugir. Það mundi þykja aðeins breyting á íslenzkri tryggingalöggjöf, ef ætti að færa réttinn til ellilífeyris niður úr 67 árum í 65, það þori ég að fullyrða og þá yrði mikið reiknað um háar tölur, sem kæmu til útgjalda. En hvað ætli menn segðu hér, ef ætti að færa ellilífeyrisréttindi kvenna niður í 55 ár og karlmanna niður í 60 ár? Ég er hræddur um, að það þætti nokkur rausn, og það væri það kannske. En í þessu landi austan járntjalds búa menn við þessi mannréttindi, þetta öryggi. Ein af þeim heilbrigðisráðstöfunum, sem ég varð var við þar að vinnandi fólk var aðnjótandi, var það, að í öllum meiri háttar verksmiðjum var starfandi tannlæknir og gert við tennur hvers einasta verkamanns og verkakonu að jafnaði í þessum verksmiðjum. Ég er hræddur um, að það þætti rausnarlegt hjá atvinnurekendum á Íslandi að sjá fyrir slíkri heilbrigðisráðstöfun. En það telja læknar, alveg sérstaklega tannlæknarnir, vera eitt grundvallaratriði góðs heilsufars, að tannlækningar séu í lagi. Enn eitt má segja um þessar þjóðir austan tjalds, þar sem hörmungin ríkir og frelsi er svo takmarkað, að þar er ekki ungum námsmönnum aðeins veittur réttur til lána til þess að geta komizt áfram við nám upp á að borga þær skuldir e.t.v. síðar. Nei, þar eru námsmennirnir viðurkenndir starfsmenn þjóðfélagsins og eru á námslaunum. Það að vera við nám er þar metið til jafns og að vera við gagnlegt starf. Við metum það ekki þannig. Við erum ekki komnir enn á það stig. En þó að við vildum ekki feta í fótspor þessara þjóða, hvorki um slíkar umbætur á okkar félagsmálalöggjöf né annað, þá mættum við kannske gefa frændum okkar, Svíum, auga að því er þetta snertir, því að eins og ég áðan sagði, er fæðingarorlof talinn einn sjálfsagður liður í þeirra félagsmála- og tryggingalöggjöf, og í þeirra spor mættum við þó a.m.k. feta. Ég fullyrði það, að eins og það var rétt af ríkinu að tryggja þeim konum, sem í þess þjónustu vinna, fæðingarorlof, þá er það einnig rétt, að þjóðfélagið og atvinnurekendur taki saman höndum um það að tryggja þeim konum, sem við minna atvinnuöryggi búa og eru starfandi í þjónustu atvinnuveganna, - tryggja þeim einnig fyrir beggja tilverknað, atvinnurekenda og ríkis, fæðingarorlof, meðan þær missa tekjur vegna barnsburðar. Og mestur sómi Alþ. væri sá að ganga hér ekki hálft til verks, heldur fullnægja réttlætistilfinningu formanns hv. heilbr.- og félmn. og annarra þm. og samþ. till. hv. 1. þm. Norðurl. v. og koma hér á algeru fæðingarorlofi, sem næði til allra kvenna, hvort sem þær eru í þjónustu annarra eða eru húsmæður á heimilunum og vinna þar sín verðmætu, þýðingarmiklu störf, - og létu sem sé þessi mannréttindi, sem þetta frv. vildi þoka lengra áleiðis, ná til allra kvenna, sem börn ala á Íslandi. Þá er ég ánægður.



Herra forseti. Þegar þetta frv. kom til 1. umr. hér í d. á fyrra hluta þingsins, þá gerði ég við það athugasemd. Ég benti á galla, sem ég taldi vera á frv. Ég taldi það vera galla á því, að aðeins þær konur, sem taka laun fyrir vinnu sína, ættu að njóta fæðingarorlofs samkv. frv. Allar hinar komurnar, sem helga heimilunum alla starfskrafta sína, vinna þar að heimilisstörfum og m.a. að uppeldi barnanna, ættu engra réttinda að njóta samkvæmt frv. Ég benti á það, að þessar konur, sem vinna eingöngu á heimilunum, gegna ákaflega þýðingarmiklu hlutverki í þjóðfélaginu, og ég hélt því fram, að það væri rangt að gera rétt þeirra minni en annarra kvenna. Ég vil vekja athygli á því í sambandi við umræðu um þetta atriði, að fyrir allmörgum árum var svipað mál hér til meðferðar á þingi, sem nokkur ágreiningur var um í fyrstu. Þegar frv. um almannatryggingar var lagt fyrir hér á þingi 1945, var ein grein þess um fæðingarstyrk. Ákveðið var í þeirri grein, að allar konur skyldu fá 80 kr. styrk við hverja barnsfæðingu. Þar að auki áttu þær, sem stunduðu vinnu utan heimilis, að fá til viðbótar 140 kr. á mánuði í þrjá mánuði, gift kona þó því aðeins, að maður hennar gæti ekki séð heimilinu farborða. En þær, sem stunduðu ekki vinnu utan heimilis, áttu að fá 120 kr. upp í kostnað, sem fæðingin hefur í för með sér, eins og það er orðað, til viðbótar áður nefndum 80 kr. Ákvæðin voru því þannig, að þær, sem unnu eingöngu á heimilum sínum, gátu fengið 200 kr., en hinar, sem stunduðu vinnu utan heimilis, gátu fengið 500 kr. í fæðingarstyrk. Ég bar fram brtt. þá þegar um þetta atriði og lagði til, að þarna yrði gerður jöfnuður á, - lagði til, að við hverja barnsfæðingu ætti móðirin rétt á að fá greiddar 300 kr., allar jafnt. Þessi till. mín var þá felld, en frv. samþykkt með þessum ákvæðum óbreyttum. Á næsta þingi, 1946, bar ég fram frv. um nokkrar breytingar á tryggingalögunum og m.a. sömu tillöguna og ég hafði flutt á þinginu áður um, að þetta yrði jafnað, allar mæður fengju jafnan fæðingarstyrk. Að því sinni var málið afgreitt með rökst. dagskrá, sem heilbr.- og félmn. Nd. bar fram. Í þeirri dagskrártillögu var því beint til ríkisstj., að hún beitti sér fyrir endurskoðun á tryggingalöggjöfinni í heild að fenginni nokkurri reynslu. Á Alþingi 1947 bólaði ekki á neinum tillögum frá ríkisstj. um breytingar á lögunum. Þá fluttum við 6 þm. hér í Nd. tillögur um nokkrar breytingar á löggjöfinni. M.a. var þar tekin upp tillaga mín óbreytt frá tveimur þingum næst á undan. Meðflutningsmenn að þessu frumvarpi á þinginu 1947 voru þeir Páll Þorsteinsson, Jón Sigurðsson, Pétur Ottesen, Jón Gíslason og Steingrímur Steinþórsson. Þetta frumvarp okkar dagaði uppi. Af þessum sexmenningum, sem fluttu það frv., erum við nú tveir á þingi, ég og hv. 5. þm. Austf. (PÞ), en þar sem hann á sæti í hv. Ed., gat hann ekki orðið meðflm. minn að þeim brtt., sem ég hef hér lagt fram. Næst gerðist það í þessu máli, að á Alþingi 1949 var lagt fram frumvarp um breytingu á lögum um almannatryggingar. Það var undirbúið af sérstakri nefnd, sem hafði starfað milli þinga. Í henni áttu sæti Gunnar Möller, sem var formaður n., Brynjólfur Stefánsson, Haraldur Guðmundsson, Kjartan Ólafsson, Sigfús Sigurhjartarson og Skúli Guðmundsson. Upphaflega var Helgi Jónasson, þm. Rang., kosinn í nefndina, en hann gat ekki sinnt nefndarstörfum, og kom ég í nefndina í hans stað. Í greinargerð, sem þessi endurskoðunarnefnd lét fylgja frv. sínu, gerðu einstakir nefndarmenn grein fyrir sérstöðu sinni um viss atriði. Ég hafði sérstöðu um einstök atriði, og eitt af þeim var þetta ágreiningsmál um fæðingarstyrkinn. Ég tók fram um það í grg.: „Ég tel að fæðingarstyrkur samkv. 34. gr. laganna eigi að vera jafn til allra mæðra. Tillaga um þetta, sem ég bar fram í nefndinni, var felld með 3:2 atkv. Frumvarp þetta hlaut ekki afgreiðslu á þinginu 1949. En nú var þó komið að því, að þeir menn, sem vildu skipta konunum í tvo flokka, mismunandi réttháa, létu undan síga. Á þingi 1950 voru samþ. l. um breyt. á l. um almannatryggingar. Þar var loks tekið í lög, að fæðingarstyrkur samkv. 34. gr. l. skyldi vera jafn til allra mæðra, og átti hann að nema 600 kr. við hverja fæðingu. Þannig tók það nokkur ár að fá viðurkenndan jafnan rétt allra mæðra til fæðingarstyrks. Fæðingarstyrkurinn mun nú vera 2160 kr., jafn til allra mæðra. Þegar ég hef rakið þetta, ætti mönnum að vera ljóst, að það er ekkert undarlegt við það, þó að ég beri fram þessa brtt. mína nú um það, að allar konur skuli hafa sama rétt til fæðingarorlofs. Við, sem unnum að því árum saman að fá numið úr tryggingalögunum það misrétti, sem upphaflega var í þeim að því er snerti fæðingarstyrkinn, getum ekki látið það afskiptalaust, að lög um fæðingarorlof séu þannig úr garði gerð, að meiri hluti mæðranna hafi þar engan rétt. Ég vil þá fara nokkrum orðum um brtt. mínar á þskj. 361. 1. brtt. er við 1. gr. og er um það, að niður falli úr gr. orðin „sem taka laun fyrir vinnu sína“, þannig að það verða allar konur, sem eiga rétt á orlofi vegna barnsburðar, ef mín brtt. verður samþ. Þá legg ég til, að 2. gr. verði umorðuð og verði þannig: „Við barnsfæðingu skal greiða hverri móður orlofsfé, sem nemur þrefaldri upphæð fæðingarstyrks samkvæmt 8. gr. laga nr. 13 1960, um breyt. á lögum nr. 24 1956, um almannatryggingar.“ Ég vil taka það fram, að það getur vitanlega verið mikið álitamál, hvað háa upphæð á þarna að setja. Ég sé í nál. hv. meiri hl. heilbr.- og félmn., að það er haft eftir forstjóra Tryggingastofnunarinnar, að til þess að ná sama marki með hækkun á fæðingarstyrknum þurfi að sexfalda hann. Nú veit ég ekki, hvernig þetta er reiknað út, og ég sé ekki heldur, að það sé hægt að reikna þetta þannig út. Er þarna miðað við það, að þær konur, sem mundu fá hæsta orlofsfjárupphæð skv. frv., fái jafnmikið með þeirri aðferðinni? Það er svo misjafnt samkv. frv., hvað konur fá mikið orlofsfé. Það er eftir því, hvaða tekjur þær hafa eða hvaða laun þær hafa. Ég sé ekki, hvernig hægt er að reikna þannig út, eins og þarna er gert, ef þetta styðst við einhverja útreikninga. En ef mín brtt. yrði samþykkt, yrði það fjórföldun á fæðingarstyrknum, en ekki þreföldun, eins og kom fram í ræðu hv. frsm. minni hl., af því að fæðingarstyrkurinn mundi haldast óbreyttur. Það yrði sama sem fjórföldun á honum og þannig nokkru meira en hv. frsm. minni hl. talaði um, því að hann talaði um þreföldun, held ég, á fæðingarstyrknum. En eins og ég segi, þá getur það verið álitamál, hvaða upphæð þarna á að setja. Ég geri ráð fyrir því, að þær konur, sem hæst laun taka, mundu fá eitthvað minna, ef mín till. verður samþ., en aftur er mér það ljóst, að mjög margar konur, sem vinna utan heimilis, mundu fá meira samkv. minni till. en samkv. frv. óbreyttu, þær sem vinna aðeins að nokkru leyti utan heimila sinna. Nú er það svo, eins og þegar hefur verið rætt um og vitað er, að allmargar konur hafa rétt til fæðingarorlofs samkv. lögum eða samkv. starfssamningum, og ég geri ekki till. um neina breyt. á lagagreininni að því er það snertir, að þær konur, sem samkv. öðrum lögum eða samningum stéttarfélaganna njóta jafngóðra eða betri kjara um fæðingarorlof, halda þeim réttindum. Þetta helzt áfram. En þetta yrði þá þannig, ef mín till. yrði samþ., að þeir atvinnurekendur, sem hafa þær í sinni þjónustu, mundu aðeins þurfa að borga mismuninn, og vera má, að það þyrfti að setja um það, ef mín till. yrði samþykkt, gleggri ákvæði, þannig að það væri alveg skýrt. Þeir mundu þá aðeins þurfa að borga það, sem á vantaði, að þær fengju jafnmikið og þeim ber samkv. núgildandi samningum. Þá er það loks 3. brtt. mín, við 3. gr., um fjáröflun til að standa straum af þeim kostnaði, sem af þessu leiðir, og þar legg ég til, að útgjöldunum verði skipt á þá aðila, sem bera útgjöld lífeyristrygginguna samkv. lögum frá síðasta þingi um breyt. á almannatryggingalögunum. En þar er þessum gjöldum skipt á fjóra aðila, eins og kunnugt er, þ.e. ríki, sveitarfélög, hina tryggðu og atvinnurekendur, og ég ætlast til, að þetta verði í sömu hlutföllum. Nú er á það að líta, að allmargir menn í þessu þjóðfélagi hafa tryggingu hjá sérsjóðum, sem hafa fengið undanþágu svokallaða eða viðurkenningu hjá Tryggingastofnun ríkisins, og þeir menn þurfa ekki að greiða nú til Tryggingastofnunarinnar jafnmikil iðgjöld og aðrir vegna, lífeyristrygginganna. En ef þetta yrði samþykkt, sem ég legg hér til, þá yrði það auðvitað þannig, að allir yrðu að taka sinn þátt í að bera þessi gjöld, vegna þess að allir ættu að njóta þarna sama réttar. Ég held, að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um brtt., því að ég vænti, að öllum hv. þdm. sé ljóst, hvað í þeim felst. Ég heyrði það á ræðu hv. frsm. minni hl. n., hv. 4. landsk., að hann var fús til að fallast á mínar brtt., og mér er kunnugt um það um meðnm. hans,, sem stendur að minnihlutaálitinu, hv. 4. þm.. Reykn., að hann er þeim einnig samþykkur, og fyrirvari hans, sem hann hafði í nál., er einmitt varðandi þetta atriði, hann hefur skýrt mér frá, því. Og mér þótti einnig gott að heyra það í framsöguræðu hv. 1. þm. Vestf., sem talaði hér fyrir meiri hl. n., að athugasemdir hans um frv. féllu, mjög í sama farveg og það, sem ég hef um það, sagt. Og ég vildi nú beina því til hv. 1. þm. Vestf., hvort hann gæti ekki á það fallizt sem formaður n. að taka málið á ný til meðferðar og athugaði um það, hvort það gæti einmitt ekki orðið samkomulag í n. um afgreiðslu málsins nú á þessu þingi á þessum grundvelli. Ég vildi beina þessu til hans. Það kom fram í ræðu hans, að hann taldi hér vera merkilegt mál á ferð, enda er það svo, að meiri hl. leggur ekki til að fella frv., - alls ekki, - heldur leggur meiri hl. til, að frv. verði vísað til hæstv. ríkisstj. til nánari athugunar, eins og segir í nál. Mér sýnist því allt benda til þess, að það verði unnið að því að koma á slíkri löggjöf mjög fljótlega. Ég hefði talið æskilegast, að samkomulag hefði getað orðið um það nú þegar á þessu þingi, ef hv. formaður n. og frsm. vildi taka þetta til athugunar. En hvernig sem um það fer nú, þá þykist ég sjá það af undirtektum, sem málið hefur fengið, að slíkt muni verða í lög tekið innan skamms, og brtt. mínar eru fram bornar til að leggja áherzlu á það, að þegar lög um þetta verða sett, - sem ég vildi óska að yrði á þessu þingi, en jafnvel þótt ekki verði fyrr en á því næsta, - að þannig verði frá því gengið, að konurnar, sem helga heimilunum alla starfskrafta sína, njóti ekki minni réttinda í löggjöfinni en aðrar.



Herra forseti. Ég þarf ekki að vera óánægður yfir þeim umr., sem hafa farið fram hér um þetta mál, því að mér sýnist ekki bera eins mikið á milli og ætla mætti, og vil m.a. benda á, að hv. frsm. minni hl. gerði enga tilraun til þess að hrekja þau rök mín, að málið væri engan veginn vel undirbúið, og þær ábendingar, að ýmsum ákvæðum þyrfti að breyta í frv., ef það ætti að verða að lögum. Fannst mér hann fallast á það. Ef það er m.a. hans tilætlun, að þær konur, sem hafa með annarri löggjöf tryggingu fyrir að halda sínum fulla orlofsrétti, eigi jafnframt að fá orlofsfé úr þessum sjóði, þykir mér hér of langt gengið. Ef það er ekki tilætlunin, þá þarf að kveða miklu nákvæmar á um það atriði. Hv. 1. þm. Norðurl. v. skýrði réttilega í umræðu um sína till., sem hv. 4. landsk. misskildi, að hér er um að ræða viðbót við fæðingarstyrki, sem nú eru, ef till. er samþykkt. Á engan annan hátt verður ákvæði frv. skilið ef það er samþykkt óbreytt, en að það sé viðbót við þriggja mánaða orlof hjá hvaða konu sem fengi annað orlof, hvort sem hún hefur tryggt sér það með löggjöf eða samningum. Og sé það ekki ætlunin, verður að breyta frv. Það getur vel verið, að það hafi ekki verið hugsað af hv. flm., en svona verður að skilja frv. Af mér er það skilið þannig, og ég hygg, að það verði að vera miklu skýrari ákvæði, ef það á ekki að vera þannig skilið almennt. Og ýmislegt annað, sem ég benti á, hefur hann viðurkennt og þykir mér vænt um að heyra, að hann álítur, að þar hafi ég farið með réttan skilning á málinu. Ég skal svo svara hér einu veigamiklu atriði, sem hv. frsm. minni hl. kom að og ég tel að sé eitt af grundvallaratriðunum í málinu. Hann spurði, hvaða mismunur sé á því að tryggja konum, sem starfa hjá ríki og bæjum, með löggjöf fæðingarorlof eða þessu frv., sem hér er til umræðu. En hér er reginmunur á. Með ákvæði um fæðingarorlof fyrir konur í þjónustu ríkis og bæja er um að ræða hreinan launahluta. Ríkið hefur sett launalög fyrir starfsfólk sitt, bæði karla og konur, og einnig lög um réttindi og skyldur, og fæðingarorlofið þar er einn þáttur í þeirra launum. Það þýðir ekkert að hrista höfuðið yfir því, það er þannig. Það er ekki neitt annað. Það er einn hluti af þeirra launum, sem hefur komizt inn í löggjöf, en ekki samninga, vegna þess að ríkið hefur ekki samninga við sitt fólk um laun, heldur lög. Og ef hv. flm. vill taka upp þá aðferð að setja lög um öll laun í landinu þá getum við sannarlega rætt um það, hvort ekki á að taka inn í þau launalög að tryggja konum þriggja mánaða orlof. Og nákvæmlega sama er um þær konur, sem hafa fengið orlof með sérstökum samningum, að þar er þeim tryggður hluti af launum, svo að það er allt annars eðlis en það mál, sem hér er til umræðu. Ég er vel til viðræðna um það við hv. frsm., hvort við getum sett okkur niður og samið um það, hvaða leið eigi að fara til þess að tryggja öllum þegnum þjóðfélagsins ákveðin laun, svo að við með því móti getum stöðvað það böl, sem af því er í landinu, að um þetta er alltaf verið að deila. Það hefur verið stöðvað með launalögum hvað snertir starfsmenn ríkisins. Þar hafa þeir menn ekki leyfi til þess að taka þau á annan hátt, heldur verður að vera löggjöf um það og samkomulag milli þeirra aðila, hvernig þeim málum skuli skipað, svo að á milli þessara tveggja mála er regimunur, og er ekkert samhengi þar á milli, að það sé rétt af þeim ástæðum að setja þessi lög, vegna þess að það hafi verið tekið inn í launalög ríkisins. En áður en ég fer að ræða nánar um þessi atriði, vil ég taka fram, að mér þykir mjög leitt að hafa hlustað á þau ummæli hv. frsm. minni hl., að hann vænir mig um, að ég hafi ekki hermt rétt eftir forstjóra Tryggingastofnunarinnar, sem ég átti tal við. Sú vinnuaðferð er ekkert ný, a.m.k. ekki í þeim nefndum, sem ég hef starfað í, að í stað þess að kalla á menn til viðtals við alla nefndina, þá sé formanni falið að ræða við þá, og á nefndin jafnan aðgang að því síðar meir, ef hún vænir formann um það að fara með rangt mál, að kynna sér það. Og ef hv. frsm. hefði látið orð að því liggja til mín sem formanns, að ég hafi ekki farið með rétt mál, þá hefðu nál. ekki verið gefin út, fyrr en forstjóri Tryggingastofnunarinnar var búinn að koma og tala við n. alla. Það var vitanlega skylda mín. En hann óskaði sjálfur eftir því að gefa ekki skriflega umsögn um málið. Út af þessu vildi ég mega beina þeirri spurningu til hæstv. forseta, hvort hann vildi ekki nú fresta þessari umr. og gefa n. tækifæri til þess að ræða þetta mál á ný og kalla þá fyrir sig forstjóra stofnunarinnar og fá þannig úr því skorið, hvort ég hafi haft eftir honum röng ummæli eða ekki, því að það tel ég vera nokkuð höggvið nærri mínum þingsóma, ef það er borið á mig, að ég sé að fara með rangt mál frá þeim aðilum, sem hafa rætt við mig sem slíkan. Ég skal m.a. benda á, að þetta kom fyrir einnig í sambandi við erfðafjárskattinn. Þar óskaði ekki borgarfógeti að mæta hjá n., heldur gefa mér sem formanni ýmsar upplýsingar í sambandi við það mál, sem ég flutti n., og ég varð ekki var við, að það væri neitt rangt, það sem hann sagði. Hann óskaði ekki heldur að gefa skriflega umsögn um það atriði. En ég vildi mega beina því til hæstv. forseta, hvort hann vildi ekki af þessum ástæðum fresta umr. og n. svo taka þetta mál til athugunar, sem þá og mundi taka til athugunar till. frá hv. 1. þm. Norðurl. v. En það vil ég taka fram, að þá óska ég eftir því, að þessu máli sé frestað, þar til ég fæ tækifæri til að koma aftur og taka sæti í n. sem formaður, því að ég er nú á förum til Norðurlanda í sambandi við fund Norðurlandaráðs og get því ekki byrjað á starfi nefndarinnar fyrr en eftir 14 daga, svo að ég óska eftir því, að málið verði ekki afgreitt í nefndinni, ef því verður frestað, fyrr en ég kem aftur heim. Þá sagði hv. frsm. minni hl., að spurningar mínar hefði n. ekki samþykkt að senda út. Það hefur ekki verið venja. Hann sagði og, að þær væru ósæmilegar, óréttlátar og í alla staði óeðlilegt að senda slíkar spurningar út til þess að fá ákveðin svör við málinu, því að þær sýndu fullan fjandskap við málið. Ég hélt, að það væri ekki fjandskapur við neitt mál að fá sem flestar upplýsingar frá þeim aðilum, sem málið er sent til umsagnar, og ég tel, að formaður hverrar nefndar hafi fullt leyfi til þess fyrir hönd nefndanna að óska eftir upplýsingum um ákveðin atriði. Ef n. þótti ekki, að þau atriði væru nægilega upplýst, þá gat hún óskað eftir því að fá enn fleiri spurningar fram, og hefði ég verið fús til þess að senda slíkt bréf, ef hv. frsm. minni hl. hefði óskað eftir því. En vegna þessa vil ég, með leyfi hæstv. forseta, skýra frá, hvað hér er spurt um. Ég segi svo í bréfi til þeirra aðila, sem fengu málið til umsagnar: „Hjálagt sendir heilbrigðis- og félagsmálanefnd yður frumvarp til laga um fæðingarorlof og biður góðfúslega að senda sér umsögn yðar um frumvarpið hið allra fyrsta. Einkum er óskað umsagnar yðar um eftirfarandi atriði: Ef lögbjóða á fæðingarorlof, svo sem fyrir er mælt í frumvarpinu, væri þá ekki eðlilegast að taka slíkt ákvæði upp í hina almennu tryggingalöggjöf, annaðhvort sem aukinn fæðingarstyrk eða á annan hátt, og láta það þá ná til allra kvenna, sem börn fæða?“ Er nokkuð ósæmilegt við að setja svona spurningu fram? Ef það er ósæmilegt af mér að hafa spurt þannig, þá er það sannarlega ósæmilegt af hv. 1. þm. Norðurl. v. að bera fram svona till. Ég get ekki búizt við, að hann fallist á það. - Önnur spurningin er: „Samkvæmt gildandi lögum um orlof er manni óheimilt að vinna fyrir kaupi í starfsgrein sinni, á meðan hann er í orlofi. Teljið þér rétt, að slíkt ákvæði sé sett inn í frumvarpið?“ Er það ósæmilegt að spyrja um þetta í sambandi við orlofslöggjöf, þegar þetta ákvæði er í hinni almennu orlofslöggjöf í landinu? Ég veit, að það mun ekki hafa vakað fyrir hv. flm., hvað sem um er að ræða um hv. frsm. minni hl., þá mun það ekki hafa vakað fyrir hv. flm., að konan gæti t.d. haft full laun meiri hluta meðgöngutímans og þess utan fengið orlof. Og þess vegna er spurt þannig. En hvernig átti þá, ef það er ekki til ætlazt, að konan hvíli sig þann tíma, að tryggja það, að það ákvæði væri ekki brotið, því að um það er ekkert í þessu frv.? En um það eru ákveðin ákvæði í almennu orlofslöggjöfinni. - Í þriðja lagi var spurt: „Teljið þér eðlilegt, að þeir vinnuveitendur, sem engar konur hafa í þjónustu sinni, greiði einnig orlofsfé til sjóðsins, og ef svo er, þá í hvaða hlutfalli við þá, sem eingöngu hafa konur í þjónustu sinni?“ Ég sé ekki, að það sé neitt ósæmilegt að spyrja þannig, og það bendir ekki neitt til þess, að ég hafi verið andvígur afgreiðslu málsins. - Þá var enn spurt: „Teljið þér, að ef frumvarpið verður að lögum, kynni það einhver áhrif að hafa á ráðningu kvenna til starfa til jafns við karlmenn, eftir að jöfn laun karla og kvenna eru viðurkennd fyrir sömu vinnu, þar sem vinnulaun kvenna undir vissum kringumstæðum gætu orðið 25% hærri, þótt mismunur verði greiddur úr orlofssjóðnum?“ Ég sé ekki, að það sé nein goðgá að spyrja þannig. Það er vitanlegt, að þegar sú löggjöf er komin á, - og ég veit a.m.k., að hv. 4. landsk. óskar eftir, að það verði sem fyrst, - það þekki ég af baráttu hans fyrir því máli, að það séu greidd sömu laun fyrir karla og konur í þessu landi, sem og er farið að gera víða, - þá er ekkert um það að ræða, að kjör þeirra kvenna, sem fá þetta aukreitis, yrðu miklu betri en annarra, og þar af leiðandi hafa þær þá fengið miklu hærri laun. - Svo segi ég enn: „Teljið þér ekki eðlilegt, að sett verði í frumvarpið ákveðin iðgjaldsgreiðsla atvinnurekenda, svo sem gert er í orlofslögunum, og ef svo er, þá að hvaða hámarki?“ Um þetta er ekkert í frv. Atvinnurekandinn og ríkið vita ekkert um það, hvaða iðgjald þeir eiga að greiða á hverju ári. Það er alveg óákveðið. Það yrði að reikna þetta út eftir þeim kröfum, sem koma á sjóðinn á hverju ári, og mér finnst ekkert óeðlilegt, þótt um þetta sé spurt. Og svo er sagt hér síðast: „Sérhvað það annað, sem geti orðið til leiðbeiningar við setningu laga um fæðingarorlof.“ Er það þessi setning kannske, sem er ósæmileg? Ég vil nú skjóta því til hv. þd., hvort henni finnist nokkuð af þeim spurningum, sem hafa verið sendar hér út, vera ósæmilegar eða þess eðlis, að það sé ástæða til að víta mig fyrir þær sem formann nefndarinnar. Þá gat hv. frsm. um það, að það væri ósamræmi í málflutningi meiri hl., þar sem hann héldi því bæði fram, að málið gengi of skammt, og vildi þó ekki samþykkja þetta stig. En í þessu er ekkert ósamræmi. Það er ósamræmi í því frá mínu sjónarmiði að lögbjóða orlof fyrir eina stétt kvenna, án þess að það sé lögboðið fyrir allar konur, sem fæða börn, og er ég þar alveg á sama máli og hv. 1. þm. Norðurl. v. Að meiri hl. leggur ekki til, að þetta Stóra spor sé stigið nú, kemur til af því, að málið er ekki nógu vel undirbúið til þess að stíga það svo fyrirvaralaust, og m.a. hefur ekki verið gert ráð fyrir tekjum á móti, og skal ég koma nokkuð að því, þegar ég ræði brtt., svo að hér er ekki um neitt ósamræmi að ræða í afstöðu hv. meiri hl. til þessa máls: Hv. frsm. minni hl. sagði í þessu sambandi, að þegar hann hefði farið að ræða þetta við meiri hl., þá hefði allur áhuginn farið út í veður og vind. En ég hef skýrt frá því, hvers vegna við vorum ekki tilbúnir til þess að afgreiða málið á þennan veg, og það er m.a. vegna þess fjár, sem þarf að afla til þess að tryggja það, að þetta verði meira en pappírsgagn. Hv. frsm. sagði m.a., að sér fyndist ekki, að þetta frv. ætti heima í hinum almennu orlofslögum. Nú er hann kominn á þá skoðun, að það sé ekkert óeðlilegt, að þetta sé fellt inn í hina almennu tryggingalöggjöf og það verði samþykkt þannig sú tillaga, sem fram er komin hér, eftir því sem hann talaði hér áðan, og skal ég koma að því síðar. Ég skal svo að síðustu, hvað snertir ummæli hv. frsm. minni hl., svara nokkrum orðum þeim ummælum, sem hann hafði hér um samanburð á kjörum þeirra kvenna, sem búa austantjalds, og hinna, sem eru fyrir vestan það, sem honum fannst sjálfsagt að koma hér á. En þegar á að gera samanburð, verður að gera hann að fullu. Hér lét hann þau orð falla, að kjör austan tjaldsins væru nú þau, að karlmenn, sem væru 60 ára gamlir, fengju ellilaun og einnig allar 55 ára konur, og þetta væri nú eitthvað annað á Íslandi. Nú vil ég spyrja í þessu sambandi: Finnst hv. frsm., að þetta sé nægjanlegt til þess að gera raunverulegan samanburð? Mundi ég mega spyrja: Vill hann og gera samanburð um launakjör kvenna og karla austan járntjalds og vestan? Vill hann t.d. upplýsa, hvað menn fá í verðmætum fyrir hverja stund sinnar vinnu austan tjalds og hvað fá þeir vestan tjalds? Ef þeir fá jafnmikið fyrir hverja vinnustund austan tjalds og þess utan þá viðbót að fá þessi fullu laun, sem hann að vísu gat ekki um að væru full laun, þegar þeir hættu að vinna sextugir, þá finnst mér samanburðurinn fullkominn. Sé hins vegar um það að ræða, að lífskjör austan tjalds séu engan veginn sambærileg við lífskjör vestan tjalds, þá horfir málið allt öðruvísi við. Það væru t.d. engin vandræði fyrir okkur hér á Íslandi, ef við mættum lækka laun að svo og svo miklum hundraðshluta og setja það í sérstakan sjóð til þess að gefa mönnum þau sömu laun, þegar þeir væru sextugir. Þetta væru engin vandræði. En það getur vel verið, að hv. þm. sé svo kunnugur launakjörum og lífskjörum austan tjalds almennt, að hann geti fullyrt um þetta. Sögur, sem ganga um þau mál, fara í allt aðra átt. Og raunveruleikinn er þó sá, að þúsundir manna flýja úr þessu ríki vestur yfir takmörkin, því að þeir telja sér trú um eða þeir vita, að þeir geti haft þar betri lífskjör, jafnvel þó að þeir þurfi að bíða eftir ellilaununum, þangað til þeir eru 67 ára. Og eitt er þó alveg víst, að stjórnir þeirra landa, sem eru fyrir austan járntjaldið, opna ekki landamærin, svo að menn megi þó a.m.k. vera sjálfráðir um það, hvort þeir fara eða fara ekki. Það veit hv. þm. eins vel og ég, svo að þessi samanburður hans er einskis virði sem sönnunargagn í þessu máli. Nákvæmlega sama gildir um, þegar hann er að tala um samanburðinn fyrir austan tjald, að fólkið fái fríar tannlækningar, ef það eru svo miklu betri kjör hér vestan tjaldsins, að þótt kostnaði við tannlækningar sé bætt við, verði kjörin þó enn miklu betri vestan tjaldsins. Ég skal svo ekki ræða frekar ræðu hv. frsm. minni hl., en snúa mér nokkuð að brtt., sem fyrir liggur. Hv. 1. þm. Norðurl. v. lýsti hér baráttu sinni og annarra þm. fyrir því að koma inn jöfnum fæðingarstyrk í lögin á sínum tíma. Mér er mjög vel kunnugt um alla þá baráttu, sem stóð um þessa löggjöf, þegar hún fyrst var rædd og samin hér á Alþingi. Ég átti m.a. þá sæti í heilbr.- og félmn. Ed., og nefndirnar frá báðum deildum unnu saman að þessari löggjöf um langan tíma. Og þar urðu ýmis átök, bæði um mínar tillögur og annarra, m.a. um þá tillögu, sem hér er til umr. En ég vil benda á, að við megum ekki loka augunum fyrir því, að þegar tryggingalöggjöfin á sínum tíma var borin fram og samþykkt, var hún tvíþætt og varð að vera tvíþætt á því stígi. Hún var trygging fyrir komandi kynslóðir og þá kynslóð, sem þá lifði, en hún var jafnframt nokkurs konar fátækrastyrkur, þ.e.a.s., það var tekið tillit til þess í löggjöfinni, hvaða tekjur menn hefðu annars staðar, og það er einmitt þetta, sem réð ákaflega miklu, ekki einungis um þetta atriði í sambandi við fæðingarorlofið, heldur einnig um mörg önnur ákvæði í tryggingalöggjöfinni. En smátt og smátt voru þessar hömlur af teknar, og nú, 1961, er m.a. afnumin viðmiðunin um ellistyrkinn. Hann er nú orðinn tryggingastyrkur eða tryggingatekjur. Hann var áður ellistyrkur, en er nú orðinn hrein og bein tryggingarupphæð, m.a. af því, að menn hafa greitt svo og svo langan tíma í tryggingarnar og eiga þennan rétt eftir svo og svo langan tíma eftir að hafa greitt sín iðgjöld. En það lá ekki fyrir 1945, svo að það var engin andúð á þessari hugmynd á þeim tíma, nema síður sé. Ég man, að við ræddum mikið um þetta atriði í sambandi við tryggingalöggjöfina þá. Og í sambandi við þetta vil ég einnig benda á annað atriði, sem hefur ekki náðst samkomulag um enn og er þó fullkomlega réttlátt, og það er að hafa ekki tryggingasvæðið nema eitt í landinu. Við vitum, að í dag eru þau tvö. Það er mismunur á því, hvaða tryggingaupphæð fólk fær, sem býr á öðru verðlagssvæði og á fyrsta verðlagssvæði. Það er jafnt og þétt unnið að þessari leiðréttingu. En það strandaði allt á því á þeim tíma, að tryggingarnar höfðu ekki getað skapað sér nægilega sjóði til þess að taka við þeim þunga, sem það hlaut að hafa í för með sér að hafa eitt svæði. Og þetta hefur smátt og smátt lagazt, eftir því sem sjóðir hafa orðið sterkari og meiri og tryggingarnar haft yfir meira fé að ráða. Ég vildi láta það koma fram hér, að þetta var meginástæðan fyrir því, að þessi ákvæði komu ekki inn í löggjöfina strax, en ekki hitt, að menn hefðu ekki haft fullkomlega opin augun fyrir því, að það var réttlæti og eina réttlætið að láta fæðingarstyrkinn vera hinn sama fyrir allar konur í landinu, og í því er ég alveg sammála hv. flm. till. Ég hef fengið upplýst, eins og reyndar hv. 1. þm. Norðurl. v. minntist á hér, að fæðingarstyrkurinn er nú 2160 kr. fyrir hverja fæðingu. Ef ætti að sexfalda hann, eins og forstjóri Tryggingastofnunarinnar taldi að væri nauðsynlegt til að ná þessum kjörum fyrir allar konur, þá yrðu þetta tæpar 13 þús. kr., og það væri sama sem fjórði parturinn af 52 þús. kr. launum, sem konur þá hefðu. Og þó að það sé nokkuð erfitt að reikna það út, hvað þetta gæti orðið að meðaltali, þá taldi forstjóri Tryggingastofnunarinnar, að hann hefði nokkuð örugga vissu um, að hér væri um meðallaun að ræða í landinu hjá konum. Hvort það er rétt eða ekki, það læt ég hann alveg um. En það er alveg víst, að þetta mundi kosta nærri 13 þús. kr., ef sexfalda ætti fæðingarstyrkinn. Ætti hins vegar að samþykkja þá till., sem liggur fyrir hér á þskj. 361, þá mundi þetta nema 6480 kr. fyrir hverja fæðingu, og það mundi hafa kostað 1959 rúmlega 25 millj. kr., en yfir 50 millj., ef ætti að taka fullan sexfaldan fæðingarstyrk.  Og ég vil nú einnig spyrja hv. frsm. minni hl. að því, hvort rétt sé að samþykkja frv., þegar í fyrsta lagi er till. komin fram um að bylta frv. alveg, svo að það stæði enginn stafur eftir af því, því að því yrði raunverulega bylt svo um, að það er ekki lengur orðið sérstakt frv. um fæðingarorlof kvenna, heldur er það orðið liður í tryggingalöggjöfinni og ætti þá við að vera sett inn sem brtt. við þá löggjöf, því að það er hvort tveggja, að það á að hækka orlofsgjaldið, og það á að fara nákvæmlega eins með tekjurnar, taka þær nákvæmlega á sama hátt og í tryggingalöggjöfinni. Og það er einmitt það, sem meiri hl. n. bendir á, að það sé ekki hægt að samþykkja frv., eins og það er, vegna þess annars vegar, að það þarf að gerbreyta frv., og hins vegar, ef á að ná þessu takmarki: að gera réttinn þann sama fyrir allar konur, þá er þetta orðið stórkostlegt fjárhagsmál. Og ég veit, að hv. flm. till., sem er búinn að sitja hér lengi á þingi og sitja jafnan í fjhn., vera m.a. fjmrh., - ég veit, að hann er mér sammála um, að það sé engan veginn frambærilegt eða yfirleitt hægt að samþykkja í einu lagafrv. yfir 25–26 millj. kr. útgjaldalið, nema því aðeins að gert sé jafnframt fullkomlega ráð fyrir því, hvernig eigi að taka tekjur á móti. Nú segir hann að vísu í sinni till., að það eigi að leggja þessi gjöld á sama hátt á sömu aðila. Þar með er það nýr skattur á hvern gjaldþegn í landinu, það er nýr skattur á atvinnuvegina, það er nýr skattur á sveitarfélögin, og það er nýr skattur á ríkissjóðinn, og fyrir þessum útgjöldum hefur a.m.k. ekki verið gert neitt á þeim fjárlögum, sem búið er að afgreiða. Þetta styður fullkomlega þá till. meiri hl. að vísa málinu til ríkisstj. til undirbúnings. Sjái hæstv. ríkisstj. sér það fært xð taka upp á næstu fjárlög sinn hluta af þeim 25 millj. eða meira, sem það mundi hafa í för með sér að samþykkja þessi lög, þá er eðlilegt, að hún leggi fram á næsta Alþingi stjfrv. um það atriði. Þess vegna finnst mér, að þessi till. einmitt styðji fullkomlega till. meiri hl. um að vísa málinu til ríkisstj. til frekari undirbúnings. Ég skal hins vegar verða fullkomlega við þeirri ósk hv. 1. þm. Norðurl. v. að halda einn eða fleiri nefndarfundi um till. hans, svo framarlega sem hæstv. forseti vill verða við þeim tilmælum mínum, þótt þau komi ekki fyrr en nú, að fresta umr. og taka málið ekki á dagskrá, fyrr en ég hef aftur tekið sæti á þingi eftir að hafa komið heim frá fundum Norðurlandaráðs.