Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta litla frv., sem ég flyt ásamt þrem öðrum hv. þdm., er flutt eftir beiðni sýslumanns Þingeyjarsýslu í samræmi við nokkurra ára gamla samþykkt sýslunefndar Suður-Þingeyjarsýslu. Efni málsins er það, að sýslunefndin hefur áhuga á því að friða Þingey í Skjálfandafljóti og gera hana að eins konar héraðsgarði, sem þeir svo kalla. Þarna var þingstaður héraðsins að fornu, og hvílir því nokkur söguhelgi á staðnum. Áður fyrr lá eyjan að 3/4 hlutum undir Helgastaði, sem var prestssetursjörð. Þegar sú jörð var seld, var eyjan undanskilin og er því ríkiseign. Eyjan hefur síðan verið leigð sem beitiland Einarsstaðarbændum fyrir mjög lágt gjald, nánast málamyndagjald. Þórir Baldvinsson arkitekt lýsir eyjunni þannig í Árbók Þingeyinga 1959, með leyfi hæstv. forseta: „Þingey mun vera sem næst miðdepill Suður-Þingeyjarsýslu. Eyjan er svo einkennilega sett, að landfræðilega tilheyrir hún raunverulega engri sveit. Þetta skipar henni skemmtilegan sess utan og ofan við alla hreppapólitík. Náttúrufegurð er þarna mikil, hugþekkur lynggróður eyjarinnar á hæfilegum misfellum uppgróins hrauns, fallvötn í gljúfrum, stórvaxnir skógar í fjallshlið á báða vegu. Norður af hamrastalli eyjarinnar steypist Ullarfoss niður í Skipapoll. Í suðri sést til blárra heiða Bárðardals, í norðri liðast Skjálfandafljót milli víðivaxinna bakka, en fjærst rís úfin rönd Aðaldalshrauns yfir sléttuna. Hér er hinn forni þingstaður héraðsins, hér voru vorþing háð á söguöld, og hér er Þingvöllur með nokkrum ummerkjum um búðartóftir frá þeirri tíð. Á miðjum Þingvelli er Þinghóll. Hann er um 10 m hærri en umhverfið og hæsti blettur eyjarinnar. Um Þingvöll má sjá leifar af fornum garði furðulega breiðum. Þar eru einnig á vellinum leifar af gömlum bæ eða eyðibýli. Hér eru Því merkar sögulegar minjar, sem þarf að varðveita. Þingey er stór eyja. Láta mun nærri, að hún sé hálfur sjötti km á lengd og hálfur annar, þar sem hún er breiðust. Þingvöllur liggur á austurbakka eyjarinnar, um 2 km frá norðurenda hennar. Eyjan er mjög þurrlend, þar er gott beitiland, sérstaklega á vetrum og snemma á vorin, því að snjólétt er þar með afbrigðum. Þó hefur Þingey í þeim efnum ekki sömu þýðingu og hún hafði áður: Þetta var úr lýsingu Þóris Baldvinssonar á Þingey í Árbók Þingeyinga. Í bréfi sýslumannsins í Þingeyjarsýslu til mín segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Á aðalfundi sýslunefndar Suður-Þingeyjarsýslu 1957 samþykkti nefndin einróma að reyna að ná eignarhaldi á Þingey allri. Dómsmrn. hafði á þessum tíma umsjón með ríkisjörðum. Skrifaði ég því ráðuneytinu 17. maí 1957 og tilkynnti því ályktun sýslunefndarinnar og bað ráðuneytið að tilkynna hana ríkisstj. og leita hennar undirtekta. Ekkert svar hefur borizt frá ráðuneytinu. Hins vegar átti ég tal um málið við þáv. forsrh., sem tók vel í málið að því leyti, sem það snerti eignarhluta ríkisins.“ Og síðar segir í bréfinu: „Sýslunefndin hefur í hug að friða eyjuna, sem nú er notuð til beitar. Fé er flutt út í hana á hverju vori, og er hún aðallega notuð til vorbeitar, en það er mjög hættulegt gróðrinum, enda er allmikill hluti eyjarinnar þegar uppblásinn sunnan til, en þingstaðurinn og þar með allur nyrðri hluti eyjarinnar er vel gróinn hinum upphaflega gróðri, sem sýslunefndin vill vernda. Jafnframt friðun eyjarinnar hafði ég hugsað mér, að stefnt yrði að því, að þar yrðu haldnar árlegar héraðssamkomur fyrir allt Þingeyjarþing.“ Þetta var úr bréfi sýslumanns.  Efni frv. er það, að ríkisstj. verði heimilað að selja Suður-Þingeyjarsýslu eignarhluta ríkisins í Þingey, þ.e. 3/4 hluta eyjarinnar. Salan fari fram með því skilyrði, að eyjan verði friðuð fyrir búfjárágangi. Söluverðið verði ákveðið með mati dómkvaddra manna og tillit tekið til þess við ákvörðun verðsins, að salan er bundin friðunarskilyrði. Hluta ríkisins er ekki skipt út, og er eyjan því óskipt sameign ríkisins og tveggja einstaklinga, að ég ætla. Hins vegar hyggst sýslunefnd reyna að ná eignarhaldi að þeim 1/4 eyjarinnar, sem er í einkaeign, með frjálsum samningum. Rétt er að geta þess, að veiðiréttur í Skjálfandafljóti mun fylgja eynni. Ekki veit ég, hvers virði hann kann að vera, en leigan, sem greidd er fyrir afnot eyjarinnar af hluta ríkisins, þar með afnot af veiðiréttinum, bendir ekki til, að hann sé mikils virði. Ég hef spurt Sveinbjörn Dagfinnsson deildarstjóra í stjórnarráðinu um þetta, og hann minnti, að leigan á ári væri 100–200 kr. Fyrir sýslunefnd Suður-Þingeyjarsýslu skiptir það líklega engu máli, hvort veiðin fylgir með í sölunni eða ekki, og ég ætla, að ekki muni skylt að láta hana fylgja eyjunni samkv. lögum, þar sem eyjan er ekki lögbýli. Í frv. er ekki minnzt á veiðiréttinn. Ætlast ég til þess, að það verði samningsmál milli ríkisstj. og sýslunefndar, hvort veiðirétturinn fylgir með eða ekki. Ég ætla þó, að heimild til þess muni felast í frv. Ég legg til, herra forseti; að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Ég vil lýsa stuðningi mínum við þessa till., sem hér er komin fram í frumvarpsformi, og þó sérstaklega ef á frv. fengjust breytingar, sem ég tel æskilegar. Ég færðist undan að flytja þetta mál á því Alþingi, sem nú situr, og hafnaði því einnig að vera meðflm. að frv. Þetta stafar af því, að ég taldi heppilegra, að undirbúningur heima fyrir væri lengra á veg kominn, þegar farið væri með málið fyrir Alþingi, t.d. að það væri búið að leggja frumdrög að samningum við bændur þeirra tveggja jarða, sem 1/4 eyjarinnar tilheyrir, og er land hennar, eins og kom fram hjá frsm., óskipt milli eigenda sem sameign þeirra, og einnig, - það var nú stærra atriði kannske, - að búið væri að gera áætlun um, hvað gera skuli fyrir eyna sem héraðsgarð. Að gera Þingey að héraðsgarði getur verið töluvert fyrirtæki. Eyjan er ekki svo upplögð fyrir héraðsgarð sem ætla mætti. Eyjan er þannig sett, að þangað koma nú orðið fáir nema næstu nágrannar. Ég get t.d. ekki sagt, að ég hafi stigið fæti á eyna fyrr en í haust sem leið, að ég gerði mér ferð þangað til þess að kynnast henni og skoða hana með tilliti til þessarar hugmyndar, sem uppi er. Mér varð það augljóst, að til þess að gera eyna t.d. að samkomustað fyrir héraðið þyrfti að leggja þangað alllangan veg og byggja brú yfir fljótið eða kvísl af því. Eyjan er líka mjög ógreið yfirferðar, og þyrfti þess vegna að hafa töluvert fyrir að gera þar æskilegan samkomustað. Minjar um þinghaldið eru ekki augljósar, einkum af því að á 18. öld var komið þar upp bóndabýli, sem fór í eyði aftur um aldamótin að vísu, en tættur frá því býli blandast saman við minjarnar um þinghaldið, svo að það er ekki þægilegt, a.m.k. fyrir leikmann, að lesa það í sundur. Eftir að hafa komið í eyna, fannst mér sjálfsagt að biðja þjóðminjavörð að rannsaka þessa hluti, og ég átti tal við hann um það, eftir að ég kom hér suður, og tók hann því mjög vel að koma norður næsta sumar til skrafs og ráðagerða. Þetta er sá undirbúningur, sem mér fannst fyrst og fremst, að hafa þyrfti, áður en málið væri lagt fyrir Alþ. Nú má að vísu segja, að þó að Alþingi hafi gefið ríkisstj. heimild til að selja eyna, þá sé vitanlega hægt að gera þetta, sem gera þarf, áður en ákvarðanir eru teknar um föst kaup eyjarinnar. En ég hafði hugsað mér, að þegar málið kæmi fyrir Alþingi, væri mjög eðlilegt, ef þarna væri ráðizt í fyrirtæki, sem nokkuð kostaði, eins og mér sýnist í raun og veru einboðið að hlyti að verða, og væri nokkurs virði fyrir héraðið og einnig frá sjónarmiði þjóðfélagsins til þess að vernda sögulegar minjar og halda í heiðri gamalli helgi, - þá mætti vel fara fram á það og væri eðlilegt að fara fram á það, að Alþingi heimilaði ríkisstj. að láta sinn hluta af eyjunni af hendi við sýslufélagið til eignar og umráða endurgjaldslaust. Og því er það, að ég vildi óska þess, að sú nefnd, sem fær málið til meðferðar, taki það til athugunar, hvort ekki væri viðeigandi að breyta frv. á þá leið, að Alþ. heimili ríkisstj. að láta eyjuna til eignar og umráða fyrir Þingeyjarsýslu án endurgjalds, en með einhverjum tilteknum skilyrðum. Ég óska þess, að n. taki það til athugunar, þó að grundvöllurinn fyrir því, að hér fáist slík heimild, sé ekki eins góður og hefði getað verið, ef málið hefði verið meira undirbúið heima og ákvarðanir hefðu verið teknar um meðferð þessarar eyjar meira en gert hefur verið. Það er ágætt náttúrlega, að hún sé friðuð - það er það eina, sem fram kemur hér fyrir beit. En í raun og veru hefur hún ekki mikið verið beitt síðustu ár, og síðasta sumar var ekkert fé sett í eyna. En aftur á móti hafði annar sá bóndi, sem hlut á að máli, og sá, sem hefur eyjuna á leigu, látið sá í uppblástur eyjarinnar og einnig kostað einhverju til áburðar í því sambandi, og mátti sjá þess vott s.l. haust. Þetta um beitina vil ég taka fram út af því, sem kom fram í ræðu hv. frsm. Eins og ég þykist hafa gert grein fyrir, þá er ég málinu fylgjandi, en vildi sérstaklega óska, að n. tæki til athugunar, hvort hún sæi sér ekki fært að gera till. um það, að sýslan fái þessa ríkiseign ókeypis með þeim skilyrðum, að hún vinni að því, að þær minjar, sem þarna eru, verði verndaðar og helgi þeirra við haldið.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, sem er um heimild til handa samgmrh. til að veita Guðjóni Ármanni Eyjólfssyni sjóliðsforingja stýrimannsskírteini á íslenzkum skipum, er flutt af sjútvn. hv. d. eftir beiðni hæstv. samgmrh. Er hér um lagasetningu að ræða, sem er hliðstæð því, sem áður hefur átt sér stað, þegar eins hefur staðið á um menn, sem tekið hafa próf frá sjóliðsforingjaskólanum í Kaupmannahöfn, sem talið er að jafngildi fyllilega prófum við stýrimannaskóla Íslands. Einstakir nm. áskilja sér rétt til að bera fram eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma við frv., og hafa óbundnar hendur um afstöðu til þess. Samkv. fskj. II með frv. þessu kemur fram, að skólastjóra stýrimannaskólans, herra Jónasi Sigurðssyni, hefur verið sent mál þetta til umsagnar, og upplýsir hann, að siglingafræðikunnátta sú, er Guðjón Ármann Eyjólfsson hefur öðlazt með fyrrnefndu sjóliðsforingjaprófi, jafnist fyllilega á við þá fræðslu í siglingafræði, sem stýrimannaskólinn í Reykjavík veitir. Ég tel víst, að hv. alþm. liti svo á, að rétt sé að samþykkja frv., eins og á stendur. En í þessu sambandi þykir mér rétt að benda á, hvort ekki sé eðlilegast, að Alþingi gerði þá breytingu á siglingalöggjöfinni, sem heimili samgmrn. að veita slík réttindi, sem hér um ræðir, án þess að þess yrði þörf að flytja frv. til laga um hvern einstakling, svo sem verið hefur. Það ætti að vera nægjanlegt að leita umsagnar og meðmæla, t.d. skólastjóra stýrimannaskólans, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands eða annarra skyldra aðila, þegar leitað er til ráðuneytisins með slík mál eins og þetta, sem hér um ræðir. Ég mun svo ekki orðlengja frekar um málið að sinni, tel óþarft að vísa því til nefndar, eins og á stendur, en legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. að þessari umræðu lokinni.