Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 685 er 310. mál þingsins, sem er frv. til l. um breyt. á l. um Lífeyrissjóð bænda. Eins og fram kemur í aths. með frv. þessu, var stjórn Lífeyrissjóðs bænda falið af fjmrh. að endurskoða l. um sjóðinn. Í bréfi því, sem fylgdi, var tekið fram, að í bráðabirgðaákvæðum laga nr. 101 frá 28. des. 1970 var kveðið svo á, að l. skyldu endurskoðuð fyrir árslok 1972. Á árinu 1973 voru gerðar nokkrar breytingar á þessum l., en þá þótti ekki rétt að mati stjórnar sjóðsins að endurskoða lögin í heild. Var því dregið að gera það þar til nú. Á aðalfundi Stéttarsambands bænda, sem haldinn var á s.l. hausti, var samþ. svo hljóðandi ályktun, með leyfi hæstv. forseta: „Aðalfundur Stéttarsambands bænda 1973 felur stjórn Stéttarsambandsins að beita sér fyrir endurskoðun á l. um Lífeyrissjóð bænda til að lagfæra m.a. ákvæði um ekknabætur, réttindi systur, þar sem systkini hafa búið saman o.fl.“ Það var tekið fram í bréfi því, sem sent var stjórn lífeyrissjóðsins, að eðlilegt væri, að inn í þessa endurskoðun væru tekin ýmis ákvæði í l., sem reynslan hefði sýnt, að nauðsyn væri til að endurskoða. Í grg. stjórnar Lífeyrissjóðs bænda með lagafrv. því til breyt. á l. nr. 101 1970, sem samþ. var á Alþingi í maímánuði 1972, var tekið fram, eins og áður segir, að ekki væri tímabært að endurskoða lögin í heild, svo að það var ekki gert þá. Það hefur valdið erfiðleikum um framkvæmd laganna, að ófullkomnar upplýsingar eru að jafnaði tiltækar um félagsbú, hverjir teljast aðilar að þeim, hvernig arður af þeim skiptist o.s.frv. Stjórnin treystir sér ekki til að leggja fram till. til breyt. á lögum lífeyrissjóðsins, er að gagni mættu verða í þessu efni, en treystir því, að betri skipan komi fljótlega á þessi mál, sbr. 17. gr. frv. til jarðalaga, sem nú liggur fyrir Alþingi. Þeir aðilar, sem skipa stjórn lífeyrissjóðs bænda, eru Gunnar Guðbjartsson bóndi á Hjarðarfelli, form. Stéttarsambands bænda, Guðlaugur Þorvaldsson háskólarektor og Pétur Sigurðsson, sem er starfsmaður hjá framleiðsluráði og lífeyrissjóðnum. Helstu atriði þessa frv. eru þessi: 1. Réttur til makalífeyris samkv. 11. gr. l. er rýmkaður nokkuð. 2. gert er ráð fyrir rétti til makalífeyris samkv. II. kafla l. eftir aldraða bændur, sem látist hafa á árunum 1965 til 1969, en samkv. núgildandi ákvæðum er það skilyrði, að fráfall hafi átt sér stað eftir árslok 1969. 3. Gert er ráð fyrir möguleika á greiðslu makalífeyris til systur, sem gegnt hefur húsfreyjustarfi, bæði samkv. I. og II. kafla laganna. 4. Kveðið er á um hækkun lífeyrisgreiðslna, sem þegar hafa verið úrskurðaðar, þannig að þær miðist við grundvallarlaun 1969–1973. 5. Gert er ráð fyrir heimild fyrir sjóðsstjórnina til að veita bændum utan lögbýla aðild að sjóðnum að uppfylltum tilteknum skilyrðum. 6. Sett er ákvæði um forgangsrétt iðgjaldskrafna við gjaldþrotaskipti hjá innheimtuaðila. Samþykkt frv. hefur ekki í för með sér teljandi aukningu skuldbindinga lífeyrissjóðsins, enda ekki gert ráð fyrir breytingum á tekjugrundvelli hans. Hins vegar er áætlað, að bráðabirgðaákvæði frv. um hækkun eftirlaunagreiðslna hafi í för með sér aukningu útgjalda, sem nemi 9.1 millj. kr. fyrir ríkissjóð og 5.4 millj. kr. fyrir Stofnlánadeild landbúnaðarins á árinu 1974, miðað við að frv. gilti það ár, en síðan fara áhrif þessara ákvæða minnkandi. Þá munu breyt. á ákvæðum II. kafla laganna um makalífeyri valda nokkurri aukningu útgjalda. Athygli skal vakin á því, að fyrir ríkissjóð verður hér ekki um hreina útgjaldaaukningu að ræða, og er þá miðað við, að það dragi úr tryggingagreiðslum almannatrygginga. Þessi atriði eru meginatriði í breyt. þeim, sem felast í þessu frv. Það var gert ráð fyrir því, að þetta frv. tæki gildi að nokkru leyti 1. jan. s.l. Hins vegar var frv. síðbúnara en ráð hafði verið fyrir gert og er því svo seint á ferðinni sem raun ber vitni um. Ég mun á síðara stigi málsins hafa samband við hv. n. um gildistöku laganna. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þær breytingar, sem hér eru gerðar á l. þeim um Lífeyrissjóð bænda, sem nú eru í gildi, enda hafa þau ákvæði verið skýrð, sem máli skipta. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh: og viðskn.



Herra forseti. Ég flyt frv. á þskj. 672 ásamt hv. þm. Jóni Árnasyni og Oddi ólafssyni. Þetta frv. er um breyt. á l. um Fiskveiðasjóð Íslands. Fiskveiðasjóður Íslands hefur um langt árabil gegnt einu þýðingarmesta hlutverki nokkurrar stofnunar í þágu sjávarútvegsins. Það er óþarft að kynna starfsemi Fiskveiðasjóðsins, vegna þess að hún er svo alkunnug. Í lögum um Fiskveiðasjóð er nú kveðið svo á, að hlutverk þessa sjóðs sé að efla framleiðslu og framleiðni í fiskveiðum, fiskiðnaði og skyldri starfsemi. Þetta skal gert með því að veita stofnlán gegn veði í fiskiskipum, vinnslustöðvum, vélum og mannvirkjum, sem að dómi sjóðsstjórnar eru í þágu sjávarútvegsins, þ. á m, skipasmíðastöðvum, dráttarbrautum, viðgerðarverkstæðum og verbúðum. Af þessari upptalningu má marka, hve mikilvægu og víðtæku hlutverki Fiskveiðasjóður hefur að gegna. Það fer ekki heldur á milli mála, að í framkvæmd hefur Fiskveiðasjóður grundvallarþýðingu fyrir uppbyggingu sjávarútvegsins, og svo hefur raunar verið allt frá stofnun sjóðsins, en hann á sér langa og merka sögu, eins og kunnugt er. Hins vegar hefur nokkuð skort á starfsemi Fiskveiðasjóðs. Það varðar einn þátt lánamála sjávarútvegsins. Þessi þáttur lánamála sjávarútvegsins verður ekki talinn veigalítill. Og þessu frv. er ætlað að bæta hér úr. Meginverkefni Fiskveiðasjóðs er að veita lán til fiskiskipa. Í framkvæmd er það svo, að lánveitingar þessar hafa verið bundnar við ný fiskiskip. Lög um Fiskveiðasjóð hafa verið skilin svo, að sjóðurinn hafi ekki heimild til lánveitinga nema til nýsmíða og endurbyggingar skipa. Lán til eldri skipa hafa því verið útilokuð. En það er einmitt á vettvangi eldri skipanna, sem skort hefur á í starfsemi Fiskveiðasjóðs. Þetta ástand hefur lengi valdið erfiðleikum, og nú er svo komið, að lengur verður ekki unað við óbreytt ástand í þessum efnum. Eigendaskipti á fiskiskipum eru ekki ótíðari en á sér stað um aðrar eignir manna, nema síður sé. Á öllum tímum eru tíð eigendaskipti á fiskiskipum, og leiðir þetta af síbreytilegum aðstæðum, sem fylgja jafnan veiðiskap, í hvaða mynd sem er. Sérstaklega á þetta við á tímum þeim, sem nú eru, þegar miklar umbyltingar eru í sjávarútvegi. Í því sambandi er nærtækast að benda á tilkomu skuttogaranna. Mörg byggðarlög, sem fengið hafa skuttogara, hafa ekki þörf eða tök á að hagnýta þau fiskiskip, sem fyrir voru. Eigendur hinna eldri skipa vilja þá selja þau af þessum ástæðum. Hér getur verið um góð og hagkvæm skip að ræða, sem þörf er á að nýta og eftirspurn er eftir úr öðrum byggðarlögum. En þá er sá hængur á, að þeir útgerðarmenn, sem gjarnan vildu kaupa þessi eldri skip, eiga erfitt með það eða eiga þess engan kost, vegna þess að Fiskveiðasjóður lánar ekki út á þau. Slíkir menn eiga þá e.t.v. ekki annars völ en að láta smíða ný skip, þar sem í því tilfelli er séð fyrir fyrirgreiðslu í lánamálum með venjulegri lánveitingu Fiskveiðasjóðs. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta mál, til að menn sjái, hve augljóst það er, að þjóðhagslega er þetta ekki hagkvæm skipan mála. Úr þessu vandamáli verður ekki greitt, nema Fiskveiðasjóður taki upp lánveitingar til kaupa á eldri skipum. Og það er einmitt það, sem þetta frv. felur í sér. Í 1. gr. frv. er kveðið svo á, að við 2. gr. l. komi ný málsgr., er verði 2. málsgr., svo hljóðandi : „Enn fremur er hlutverk Fiskveiðasjóðs að veita lán til kaupenda eldri fiskiskipa. Ráðh. setur með reglugerð ákvæði um lánveitingar þessar, sbr. 11. gr.“ Með því að setja þetta ákvæði inn í gildandi lög væri skýrt tekið fram, að það væri hlutverk Fiskveiðasjóðs að gegna þessari þörf í lánamálum sjávarútvegsins eigi síður en varðandi nýbyggingu fiskiskipa. Það þykir ekki rétt að setja nánari ákvæði um það í lögin sjálf, hvernig þetta skuli vera í framkvæmd, heldur er gert ráð fyrir því, að ráðh. setji með reglugerð nánari ákvæði um lánveitingar þessar. Þó kemur það fram í 2. gr. þessa frv., að þar er lagt til, að það komi viðbót við 11. gr. l. um Fiskveiðasjóð; en þessi viðbót er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Til eldri fiskiskipa mega lán nema helmingi kaupverðs eða matsverðs, þess er lægra reynist, og skulu þá meðtaldar eftirstöðvar af lánum sjóðsins, sem fyrir kunna að vera.“ Það er einmitt í 11. gr. l. um Fiskveiðasjóð, þar sem er kveðið á um, hve há lán megi vera út á ný skip. Ákvæði er um, að það skuli tekið veð í 1. veðrétti í skipum fyrir þessum lánum. Hér er gert ráð fyrir, að það sama gildi um hin nýju lán, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, þ.e.a.s. um lán út á eldri skip, þau verði veitt gegn 1. veðrétti. Sá munur verði á þessum lánum og lánum til nýsmíða, að það verði ekki heimilt að veita eins há lán út á eldri skip eins og ný skip. Lán út á eldra skip er bundið við helming kaupverðs eða matsverðs, þess sem lægra reynist. Það þykir rétt að gera þennan greinarmun á nýju og gömlu. Það þykir einnig rétt, eins og fram kemur í frv. þessu, að þegar ákveðið er, hve há lánsupphæð má vera, séu meðtaldar eftirstöðvar af lánum Fiskveiðasjóðs, sem fyrir kunna að vera á viðkomandi skipi. Þetta mál er allt einfalt í sniðum, og það þarfnast ekki nánari útskýringar, að ég hygg, en ég hef nú þegar gefið. En þó þetta mál sé einfalt í sniðum, þá er það svo eins og um marga hina einföldustu hluti, að þeir eru kannske hinir mikilvægustu. Þetta mál er ákaflega mikilvægt fyrir sjávarútveginn. Og ég leyfi mér að gera mér vonir um, að við hér í þessari hv. d. getum öll verið sammála um mikilvægi þessa máls og lagst á eitt um það, að málið fái skjóta afgreiðslu í deildinni, þannig að freista megi þess, að það fái endanlega afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Ég vildi aðeins við þessa umr. lýsa yfir afstöðu minni til þessa frv. Ég er eindregið meðmæltur frv. Ég tel, að það fjalli um efni, sem nauðsynlegt er að leysa. Það hefur lengi verið um það rætt varðandi lánareglur Fiskveiðasjóðs að breyta þeim í framkvæmd á þessa lund. Ég hef oft lýst yfir þessari skoðun minni hér á hv. Alþingi, að það bæri að vinna að þessu, og ég tel reyndar, að það sé hægt að framkvæma gildandi lög á þennan hátt. En það hefur hins vegar ekki verið nægilegur skilningur hjá þeim, sem stjórnað hafa sjóðnum, í þessa átt. En hitt skal ég játa, að það er nokkur vandi á um framkvæmd málsins. Það er vitanlega ekki geðfellt út af fyrir sig, að Fiskveiðasjóður þurfi að ráðstafa mjög miklu af sínu takmarkaða lánsfé til þess að lána í sífellu út á sömu skipin, af því að þau vilja ganga kaupum og sölum manna á milli og hækka þá gjarnan í verði, eins og menn vita, og er þá hætt við því, að Fiskveiðasjóður sé að lána margsinnis út á sama skipið og fé hans verði á þann hátt eitthvað rýrara í því skyni að vinna að því að auka við fiskiskipaflota landsmanna. En það er mikil þörf á því að greiða fyrir eðlilegum skiptum manna á milli með atvinnutæki eins og fiskiskip. Það er eðlilegt, að sumir vilji kaupa notuð skip á sama tíma og aðrir telja, að sínum högum sé þannig háttað, að þeir vilji breyta til og hverfa að því að gera út skip af allt annarri gerð eða allt annarri stærð. En eins og nú er komið, er mjög erfitt fyrir menn að selja skip sín með eðlilegum hætti vegna þess, að ekki eru möguleikar á að fá veðlán nema að svo litlu leyti í sambandi við slík eignaskipti. Ég vildi sem sagt aðeins segja það, að ég er algjörlega samþykkur efni þessa frv. Ef þetta yrði samþykkt, er búið að slá því föstu, að reglur verða settar í þessa átt, og þá mundi stjórn sjóðsins strax fara eftir því. Það væri þá hægt að fikra sig áfram, því að frv. er þannig. Þá væri hægt að fikra sig áfram og aðeins stíga þetta í skrefum, án þess að farið yrði út í það að lána upp í 50% í öllum tilfellum. Frá minni hálfu lít ég þannig á, að það sé sjálfsagt að fara gætilega í það og verja fé sjóðsins ekki allt of mikið í það að lána þannig út á skip, að lána aðeins út á verðhækkanir til þeirra. Ég vildi mjög gjarnan, að sú n., sem fær málið til meðferðar, greiddi fyrir þessu, og ég mun veita þessu frv. minn stuðning.



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. taldi að það mundi vera hægt, að framkvæma núgildandi lög á þann veg að lána út á eldri skip. Ég er honum sammála um þennan skilning. Ég mundi ætla, að þetta gæti staðist. Það er eins og kom fram hjá honum, að framkvæmdin hefur hins vegar verið þannig og það hefur verið litið svo á, að því er virðist hjá stjórnendum sjóðsins, að það væri ekki heimilt að lána út á eldri skip, Því er ekki önnur leið fyrir þá, sem sjá þörf á breytingu í þessu efni, heldur en að fá sett ákvæði í lög um þetta, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Hæstv. sjútvrh, sagði, að það gætu verið og væru nokkur vandkvæði á framkvæmd málsins. Ég geri mér alveg grein fyrir því, að það er. Ég taldi þess vegna ekki hyggilegt að setja nánari ákvæði um framkvæmdina í frv. sjálft, heldur leggja það í vald ráðh. Það er mjög ánægjulegt til þess að vita, að hæstv. sjútvrh. hefur fullkominn skilning á mikilvægi málsins, og það er ákaflega mikils atriði. Ég fagna því sérstaklega, að hæstv, ráðh. hefur lýst eindregnu fylgi sínu við þetta frv., og með því að ég veit, að hæstv. ráðh. er svo vel kynntur í þessari hv. deild, að menn hljóta að leggja mikið upp úr þessum orðum hans, þá eykur þessi yfirlýsing hæstv. ráðh. von mína um það, að okkur takist að fá afgreiðslu á þessu sjálfsagða máli nú á þessu þingi.