Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Þetta frv. var flutt á síðasta þingi og var þá gaumgæfilega athugað í sjútvn. og vísað frá með rökst. dagskrá, og þykir mér rétt að vísa í nál. á þskj. 394 frá síðasta þingi, þar sem gerð er mjög ýtarleg grein fyrir þessu máli frá öllum hliðum, og sé ég ekki ástæðu til að endurtaka það. Þrátt fyrir þetta þótti n. rétt að senda frv. til stjórnar fiskimálasjóðs og óska eftir umsögn frá stjórninni, ef ske kynni, að afstaðan hefði breytzt frá þeirra sjónarmiði. Umsögn sjóðsstjórnarinnar er birt sem fylgiskjal á þskj. 357, og fer umsögnin í sömu átt og skoðun meiri hl. n. um það, að ekki beri að leggja til að samþykkja þetta frv. eins og það liggur fyrir, heldur vísa því frá. Þetta álit sjóðsstjórnarinnar og meiri hl. byggist m. a. á því, að það hafi verið mörkuð ákveðin stefna í þessum málum undanfarið, þ. e. að styrkja með hagkvæmum lánum þá aðila, sem vilja koma upp fiskiðjuverum í landinu, og þetta hefur verið notað þannig, að ekki færri en 70–80 frystihúsum hefur verið komið upp á fáum árum. Hafa þessar stofnanir átt aðgang að fiskveiðasjóði, fiskimálasjóði og stofnlánadeild sjávarútvegsins, eftir því sem þessar stofnanir hafa haft fjármagn til á hverjum tíma. Væri horfið frá þessari stefnu og farið inn á þá braut, sem hér er ætlazt til, og ríkið færi að koma upp fiskiðjuverum, þá er sjáanlegt, að ekki yrði stöðvað við þennan eina stað í landinu, Hornafjörð, heldur mundu kröfur koma frá fjölda annarra staða um, að ríkissjóður kæmi þar einnig upp fiskiðjuverum, og hefur slík krafa t. d. komið frá Ísafirði í sambandi við frv., sem hér var lagt fram fyrir tveim árum um að reisa þar fiskiðjuver, því að auk þess sem þetta væri til hagsbóta fyrir mennina sjálfa, að þurfa ekki að standa sjálfir undir fjárhagslegum erfiðleikum, þá er að sjálfsögðu samkvæmt 11. gr. hagsmunamál fyrir hvert hérað, þar sem slíkt iðjuver er sett upp, að ½% af brúttóandvirði seldra afurða renni í viðkomandi sveitarsjóði. Ef farið væri inn á þessa braut, þá mundi það framkalla svo stórkostlegar kröfur frá öðrum aðilum, að ríkissjóður mundi ekki fá staðið undir þeim, og þá er hætt við, að misjafnlega yrði skipt á milli þessara staða, þar sem einn fengi svo og svo stórar fjárupphæðir til starfrækslu á sínum stað, en öðrum yrði að neita um sams konar aðstöðu. Meiri hl. sjútvn. treystir sér því ekki til að leggja til á þessu stigi málsins, að horfið verði frá þeirri stefnu, sem mörkuð hefur verið, og fara inn á nýjar brautir. Það hefur komið fram sú skoðun, að einstakar verstöðvar væru þannig settar, m. a. Hornafjörður, að þær séu útilokaðar frá því að geta notið þess fjárhagslega stuðnings, sem markaður er í þeirri stefnu, sem almennt hefur verið tekin, og þurfi því að gera alveg sérstaka undantekningu í þessu máli, enda komi það þá til úrskurðar Alþ., hvaða stefna yrði tekin á hverjum tíma af öllum þeim hóp, sem bæði um slíka aðstoð. Í því sambandi vil ég benda á, að aðeins á einum stað hefur verið farið inn á slíka braut, að reisa fiskiðjuver á kostnað ríkisins, og þá var sá staður valinn í Reykjavík. Ég skal ekkert um það segja, hvort Reykjavík hefur mesta þörf fyrir slíkt iðjuver, en ef svo hefur ekki verið, þá hafa þeir menn, sem völdu Reykjavík, brugðizt skyldu sinni í því að verja 8 millj. kr. í að setja upp fiskiðjuver í Reykjavík, en ganga fram hjá Hornafirði, og ég sé ekki meiri þörf á að setja upp slíkt iðjuver á Hornafirði nú en það var á þeim tíma, sem fiskiðjuverið var sett hér í Reykjavík, og því síður var ástæða fyrir ríkissjóð að taka á sig fjárhagslegar byrðar. Einnig vil ég benda á það, að það er vafasamt, hvort þetta fengi staðizt, ef 8. gr. er óbreytt, þ. e. að greiða útgerðarmönnum og sjómönnum það verð fyrir afurðirnar, sem eftir væri, þegar búið væri að greiða allan kostnað, sem tilheyrir þessari gr., og er vafasamt, að fiskiðjuverið gæti fengið nokkra viðskiptaveltu, ef fara á eftir reynslunni hér í Reykjavík, þar sem hefur orðið að lækka stórkostlega verð á hráefni til fiskiðjuversins, en það hefur samt ekki getað fengið neitt hráefni. Tapið á fiskiðjuverinu í Reykjavík er svo mikið, að hefði átt að fylgja þessari reglu hér að draga frá hráefnisverðið, þá hefði ekkert orðið eftir til að greiða til útgerðarmanna og sjómanna, sem lagt hafa hráefnið inn. Það yrði því að gera sérstakar ráðstafanir, aðrar en gert er ráð fyrir hér í frv., til þess að tryggja, að sjómenn og útgerðarmenn fengju almennt gangverð fyrir sina vöru. Ég skal ekki frekar fara inn á þetta atriði, því að ég legg ekki til, að frv. verði samþ., en ef það yrði samþ., þá þarf að athuga miklu betur 8. gr. og breyta henni frá því, sem hún er í frv. Það hefur komið í ljós og verið skýrt frá því í sameinuðu þingi, að fiskiðjuver ríkisins, það eina, sem til er, hafi við mikla fjárhagslega erfiðleika að stríða og liggi við, að það verði selt á nauðungaruppboði, til þess að bankarnir, sem hafa lánað því fé, geti fengið tryggt sín veð og afborganir af lánum eins og vera ber, og það bendir ekki til þess, að það ætti að fara á þessum tímum inn á enn viðtækari ríkisrekstur á þessu sviði. Meiri hl. n. leggur því til, að málið sé afgr. með svo hljóðandi rökstuddri dagskrá: „Meðan ríkissjóður telur sig ekki geta lagt fram nægilegt fé til þess að ljúka byggingu fiskiðjuvers ríkisins, sem þó er talið nauðsynlegt til tryggingar betri afkomu, og meðan því er heldur eigi séð fyrir nauðsynlegu rekstrarfé þykir ekki rétt að leggja til, að ákveðið sé með lögum, að ríkissjóður skuli reisa og reka annað fiskiðjuver, sem kosta mundi stórfé, og í trausti þess, að þær lánsstofnanir, sem lögum samkvæmt er ætlað að styðja þá, sem koma vilja upp slíkum fiskiðjuverum, meti að fullu þá þörf, sem hér er fyrir hendi, og styrki þá aðila, sem vildu koma upp fiskiðjuveri í Hornafirði, eftir því sem lög og reglur um lán frekast heimila, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Það hefur verið lagt hér fram til 1. umr. frv. til l. um breyt. á l. nr. 66 17. júlí 1946, um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum, þskj. 371, og fylgir því engin framsaga. En ég vildi gjarnan nota þetta tækifæri til þess að spyrja hæstv. sjútvmrh. nokkurra spurninga í sambandi við þetta mál, áður en það er sett í n., svo að n. viti, hvernig hann lítur á það mál. Eins og hæstv. ráðh. er kunnugt, var þessum l. breytt nýlega með harðri deilu í þ., og þótt meiri hl. Alþ. tæki á sig þá ábyrgð að samþ. þá lagabreyt., hefur reynslan sýnt, að sú lagabreyt. hefur stóraukið öryggisleysið í flotanum og fjölgað stórkostlega bilunum á mótorbátum. Nú er enn höggvið í sama runn og farið enn lengra í þá átt að veikja öryggið, þrátt fyrir það, að vitað er, að nú eru 70–80 manns í skóla til þess að setjast í þessar stöður. Ég sé, að í 18. gr. hefur verið sett inn í Nd. fyrirmæli um, að ríkisstj. skuli nú þegar skipa n. til þess að endurskoða og samræma öll l. og reglugerðir um nám og réttindi vélstjóra á íslenzkum skipum. Skulu stéttarfélög mótorvélstjóra og vélstjóra eiga fulltrúa í þeirri n., og skal n. þessi hafa lokið endurskoðun og skilað áliti til ríkisstj. fyrir 1. jan. 1950. Nú vildi ég spyrja hæstv. ráðh.: Er honum kunnugt um þessar breyt. og að þær hafi verið samþ. í Nd.? Þorir hann eða vill hann taka á sig ábyrgð á þeirri öryggisrýrnun, sem það hefur í för með sér, ef þetta verður samþ., eða gerir hann sér ekki grein fyrir þeirri öryggisrýrnun ? Það er sjáanlegt, að hv. Nd. telur mjög nauðsynlegt, að lög og reglur um réttindi vélstjóra á íslenzkum skipum sé endurskoðað, og verður að fá um það samkomulag. En er þá ekki heppilegri lausn á málinu að afgr. það með rökst. dagskrá en þó að hægt væri að knýja fram um það lagaboð, til þess að þessi skipun gæti verið um nokkurra mánaða skeið? Ég vildi aðeins óska þess, að hæstv. ráðh. skýrði þetta ofurlítið, áður en málið verður tekið fyrir af sjútvn.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. „Blóðnætur eru bráðastar“, stendur þar. Ég sá, að þetta mál var hér til 1. umr., og af því að ég ætlaði að vera við umr. í Nd., gerði ég ekki ráð fyrir að taka til máls hér í d., enda gerði ég ráð fyrir, að það yrði þolað, að málinu væri vísað til n., áður en það yrði tekið til reglulegrar umr. Að öðru leyti vil ég segja þetta í sambandi við fyrirspurnir hv. þm. Barð.: Ég vil taka það fram, að málið er ekki komið fyrir þingið frá sjútvmrh. né heldur í samráði við hann. Ég frétti fyrst af því í þinginu, og það var ekki rætt við mig um það af þn. Nd. Hins vegar hefur hringt til mín maður, sem taldi mig þekkja sig vel frá því í Vestmannaeyjum, og er sennilegt, að svo sé, þó að ég hafi ekki getað komið honum fyrir mig, og honum var mjög annt um þetta, og skýrði hann mér frá sérstökum atriðum í því, og það er það eina, sem ég hef heyrt um . það mál. Till. sú, sem hv. þm. Barð. vísaði til, er sem sagt komin fram í þ. án þess, að ég eigi þar hlut að máli. Ég tel það óþarfa fyrir okkur, mig og hv. þm. Barð., að vera við þessa 1. umr. málsins að rifja upp gamlar deilur okkar, þar sem ég barðist fyrir auknum réttindum vélstjóra, en hann á móti. Annar segir, að hér sé um till. að ræða, sem rýri öryggið, en hinn segir, að hér sé um skynsamlega framkvæmd á málinu að ræða. En ég vil taka með allri varúð á þessu, þangað til sannað er, að hv. þm. Barð. hafi rétt fyrir sér. Og hvað því viðvíkur, sem hv. þm. nú fullyrðir, að vélabilunum hafi fjölgað síðan þetta frv. var samþ., þá er mér ekki kunnugt um það. En þó að vélabilunum hafi fjölgað, þá leyfi ég mér að efast um, að það standi í sambandi við lagabreyt., heldur stafi það af því, að nú er um fleiri skip að gera, og eftir því sem skipunum fjölgar, hlýtur náttúrlega að verða meira um vélabilanir. Ég tel rétt, eftir að ég hef upplýst þetta fyrir hv. þm., að málinu verði vísað til hv. sjútvn. Þar er svo hægt að gera út um málið og er ég reiðubúinn til þess að eiga þá viðræður við hv. þm. Barð. um þetta mál. Ég hef myndað mér ákveðnar skoðanir á málinu á þessari stundu, en vil aðeins endurtaka, að ég er reiðubúinn til að ræða við n. um það og mun þá taka tillit til öryggis- og sanngirniskrafna.



Herra forseti. Ef hæstv. fjmrh. hefur skilið orð mín svo, að ég væri hér að reyna að hefta, að málið færi í n., þá er það misskilningur. Ég vildi fá skýringu á þessu og læt mér nægja þær upplýsingar, sem ég hef fengið, og mun ekki í dag fara að ræða þær mismunandi skoðanir, sem við höfum á málinu. Hins vegar vil ég vænta þess, að hæstv. forseti reki ekki svo mjög eftir málinu hjá nefndinni, að ekki sé tími eða tækifæri til þess að ræða við hæstv. ráðh.