Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. hefur sent frv. þetta vitamálastjóra til umsagnar, og hefur vitamálastjóri tjáð góð skilyrði til lendingarbóta, en hins vegar er erfitt að segja um, hverjar framtíðarkröfurnar verða. N. var sammála um að mæla með, að frv. verði samþykkt. Þá hefur verið vísað til n., hvort fært þætti að setja sérstök hafnarlög fyrir Reykjavík, en n. hefur ekki séð sér fært að samþykkja það. Með l. nr. 29 1946, um lendingarbætur, voru felld niður ýmis ákvæði úr fyrri 1. um þetta efni og þar á meðal sérákvæði um Reykjavík, og sér n. ekki ástæðu til að setja það inn aftur. Þó að þetta frv. um Reykjavíkurhöfn, sem er 121. mál, sé borið fram sem sérstakur lagabálkur, þá er meginhluta þess að finna í hafnarlögunum. Það eru einkum tvö atriði, sem Reykjavíkurbær vill fá lögfest, í fyrsta lagi sjóveð fyrir hafnargjöldum, í öðru lagi undanþágu fyrir Reykjavík frá 4. mgr. 9. gr. l. nr. 29 1946. Fyrra atriðið hefur áður verið í l., en var fellt niður og lögtök látin nægja fyrir hafnargjöldum. Það er töluvert vandamál og varbugavert að leggja sjóveð á skip fyrir fleiru en brýn nauðsyn er til. Þegar fjárþörf er mikil fyrir útveginn er venjulega eina leiðin að fá lán út á veð í skipinu, en það verður að sjálfsögðu miklu erfiðara, ef margs konar lögveð eru fyrir. Það er sjálfsagt óhjákvæmilegt, að sjómenn hafi lögveð fyrir kaupi sínu. Sömuleiðis mun vera með tryggingariðgjöld, en þetta sýnist líka vera nægilegt. Eins og nú er, hefur hafnarsjóður lögtaksrétt fyrir hafnargjöldum, og eftir þeirri reynslu, sem ég fékk í þau fjögur ár, sem ég hafði með þessi mál að gera á Siglufirði, en það mun vera næstmest notaða höfn á landinu, þá tel ég lögtaksréttinn nægilegan. Það var hverfandi litið, sem tapaðist. Öll erlend skip verða að afhenda skilríki, og við afhendingu eða afgreiðslu þeirra er auðvelt að innheimta hafnargjöld. Þetta gerir því hvorki til né frá hvað snertir erlend. skip. Það eru því aðallega fiskiskipin, sem um er að ræða, en eins og nú er ástatt með útvegun rekstrarfjár til útvegsins, gæti aukning á föstum lögveðum í fiskiskipunum skapað útvegsmönnum mikla erfiðleika, því að slíkt hefði í för með sér enn meiri erfiðleika við að fá rekstrarfé hjá bönkunum en nú er. Hins vegar held ég, að það sé ekki ástæða til að ætla, að hafnargjöldin tapist, og tel þar af leiðandi, að þetta væri mjög misheppnuð ráðstöfun, sem einungis hefði í för með sér aukna erfiðleika fyrir útveginn. Vegna þess, að þetta mál er svo fast sótt, væri fróðlegt að vita, hvað hafnarsjóður Reykjavíkur hefur tapað miklu á því að hafa ekki lögveð fyrir hafnargjöldum. En sé þetta tap svo mikið, að það sé nauðsynlegt að fá þessa breytingu fyrir hafnarsjóð Reykjavíkur, þá sjá allir, að það er ekki síður nauðsynlegt fyrir aðrar hafnir á landinu, sem allar hafa miklu erfiðari aðstöðu. Sem sagt, n. vill ekki mæla með þessari breytingu, því að hún telur, að það hafi óhagræði og truflun í för með sér fyrir útveginn, og sér heldur ekki ástæðu til að veita hafnarsjóði Reykjavíkur sérréttindi í þessu efni. Um hitt atriðið er það að segja, að nokkur vafi hefur leikið á því í framkvæmdinni, hvað væru sambærileg mannvirki. Þeir, sem fylgdust með setningu l. nr. 29 1926, minnast þess líka, að nokkur ágreiningur var um þetta atriði. Sumir vildu láta hreppsfélögin njóta góðs af bryggjum einstaklinga, sem notaðar væru, og fá með því fé í hafnarsjóð, en niðurstaðan varð sú, að ekki má taka bryggjugjöld né gjöld af vörum, sem um einstaklingsbryggjur fara, í hafnarsjóð, fyrr en hafnarsjóður hefur komið upp sambærilegum mannvirkjum til afgreiðslu skipa. Nú mun í þessu sambandi hér vera átt við olíubryggjurnar í Skerjafirði, og þó að þær séu í sjálfu sér góðar, þá virðist það langt sótt, að hin fullkomnu hafnarmannvirki Reykjavíkurhafnar séu ekki sambærileg. Hins vegar má vel vera, að rétt væri að taka af öll tvímæli um þetta atriði og setja í staðinn fyrir „sambærilegu mannvirki“ í greininni: hafnarmannvirkjum, - þannig að þetta hljóðar svo: „Nú eiga einstaklingar eða félög hafskipabryggju innan hafnarsvæðis, og má þá ekki taka í hafnarsjóð bryggjugjöld né gjöld af vörum, sem um þær bryggjur fara, fyrr en hafnarsjóður hefur komið upp hafnarmannvirkjum til afgreiðslu skipa, enda er eigendum slíkra mannvirkja óheimilt að taka gjöld af vörum, sem fara um bryggjur þeirra, nema samþykki hafnarstj. komi til.“ Og þar með er tekinn af allur vafi um það, að hver höfn, sem kemur upp hjá sér hafnarmannvirkjum, getur tekið gjöld af bryggjum einstaklinga, ef skip eru afgreidd þar. Þannig er öðru atriðinu í frv. um Reykjavíkurhöfn fullnægt. Ég fyrir mitt leyti hefði helzt kosið, að 4. mgr. hefði verið felld niður, af því að ég tel hana óeðlilega. Hins vegar gat ekki orðið samkomulag um það í n., en það varð samkomulag um þessa lausn málsins. En þessi 4. mgr. 9. gr. tekur ekki, að mig minnir, nema til eins hreppsfélags á landinu, og ég veit ekki til, að frá því hafi komið beiðni um að breyta þessu ákvæði. Það sýnist því ekki vera ástæða til þess að gera till. um breyt. á því, fyrr en slíkt lægi fyrir. Það er samkomulag innan n. að fullnægja óskum Reykjavíkurbæjar, að ekki leiki neinn vafi á því, að bærinn geti tekið vörugjald af vörum, sem fara um bryggjur einstaklinga. Frá hendi sjútvn. ber að skoða þetta nál., sem hér liggur fyrir, sem afgreiðslu frá n. á frv. um Reykjavíkurhöfn. Og hefur n. að svo komnu máli ekki tekið aðrar ákvarðanir um það frv. Hins vegar, ef koma eindregnar óskir um það, að málið verði afgr. frá n. sérstaklega, þá mun n. taka það til athugunar og gera sínar ályktanir.



Herra forseti. Nokkru fyrir jól fluttu sex þm. Reykv. ásamt mér frv. til l. um Reykjavíkurhöfn. Þessu frv. var síðari hluta janúarmánaðar vísað til hv. sjútvn., en hún hefur ekki komið því í verk að skila áliti um frv. Hins vegar hefur hún skilað áliti um frv., sem hv. þm. V-Húnv. flytur um lendingarbætur í Hindisvík á Vatnsnesi. Og má skilja það á nál., að það eigi jafnframt að vera nál. um frv. um Reykjavíkurhöfn. Ég vildi nú út af þessu beina þeirri beiðni til hæstv. forseta, að hann taki sem fyrst frv. til l. um Reykjavíkurhöfn á þskj. 214 á dagskrá, því að vitanlega er ekki til þess ætlazt, að ein n. leggist þannig á mál, að hún geri það að verkum, að það sé alls ekki tekið á dagskrá framar. Vitaskuld er það skylda n. að skila sérstöku nál. um þetta mál. Og afsökun hv. frsm., sem n. hefur borið við, hefur ekki við rök að styðjast. Ég mun að sjálfsögðu geyma að ræða um frv., þar til það verður tekið til 2. umr., og fer ég því ekki út í það að svara hinni löngu ræðu hv. frsm. n., sem gerði frv. um Reykjavíkurhöfn að aðalefni ræðu sinnar, sem raunar átti að vera um frv. um lendingarbætur í Hindisvík á Vatnsnesi. Ég tel þó rétt í þessu sambandi að geta þess, að þetta frv. um Reykjavíkurhöfn er flutt að einróma beiðni hafnarstjórnar Reykjavíkur, vegna þess að með hinum almennu hafnarl. var Reykjavíkurhöfn svipt vissum réttindum, sem hún hafði haft áður, en það er lögveðsréttur, og auk þess rétti til þess að innheimta gjöld af bryggjum eða öðrum mannvirkjum, sem eru í eigu félaga eða einstaklinga. Frv. er því flutt til þess að fá leiðréttingu á þessu. Reykjavíkurhöfn hefur þegar beðið nokkurt tjón vegna þess, að lögveðsrétturinn var af henni tekinn, og ummæli hv. frsm. um það, að það skipti engu máli, hvort sá réttur sé í l. eða ekki, hefur ekki við rök að styðjast. Það má vera, að gagnvart Siglufirði skipti það ekki miklu máli, en gagnvart Reykjavík hefur lögveðsrétturinn verulega þýðingu. Ég vil fyrst og fremst undirstrika þetta, að hér er ekki með frv. um Reykjavíkurhöfn verið að fara fram á nein fríðindi eða sérréttindaaðstöðu fyrir Reykjavíkurhöfn, heldur er beðið um að leiðrétta það, sem var af henni tekið með hinum almennu hafnarl., og að því er ýmsir telja, meira af vangá heldur en af ásettu ráði. Hitt er svo annað mál, hvort réttara er að samþykkja sérstök hafnarl. fyrir Reykjavík eða gera breyt. á hinum almennu hafnarl. Það gæti verið ástæða til þess, en hafnarstjórn taldi réttara að flytja um þetta sérstakt frv. Reykjavíkurhöfn hefur nokkra sérstöðu vegna þess, að ríkissjóður hefur ekki greitt til Reykjavíkurhafnar nema sáralítið fé og ekki neitt í hlutfalli við það, sem greitt hefur verið til annarra staða á landinu. Þar er um mjög verulega sérstöðu að ræða. Í öðru lagi var það svo í hinum eldri hafnarl., að þau voru mjög mismunandi, þannig að það var ekki óskað eftir því frá sumum stöðum að hafa lögveð, en hafnarstj. Reykjavíkur óskar eftir því eindregið að fá, þennan rétt, sem hún hafði áður. Auk þess hefur það komið í ljós við framkvæmd hinna almennu hafnarl., að þau eru óskýr og ekki vel samin. Það gæti verið ástæða til þess, í staðinn fyrir að ganga til lagfæringar og leiðréttingar á mörgum ákvæðum þeirra, að semja ný l. En fyrir hafnarstj. Reykjavíkur er það ekkert aðalatriði. Ef þær brottfellingar á sérréttindum fyrir Reykjavík, sem gerðar voru með hinum almennu hafnarl., fást leiðréttar og ákvæðin, sem þar voru niður felld gagnvart Reykjavík, fást tekin í l. aftur, þá verður það ekki gert að ágreiningsefni, á hvern hátt það er leiðrétt. Sem sagt, ég vil taka fram, að mér finnst þessi afgreiðsla hv. n. ákaflega undarleg og þær hugmyndir hennar, að hún þurfi ekki að skila nál. um frv. um Reykjavíkurhöfn, sem vísað var til hennar. Ég vil beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að hann taki frv. til l. um Reykjavíkurhöfn sem fyrst á dagskrá.



Herra forseti. Eins og ég tók fram, þá mun n. taka til athugunar frv. til l. um Reykjavíkurhöfn og taka afstöðu til málsins. Ég heyrði ekki í ræðu hv. þm. Snæf., sem er borgarstjórinn í Reykjavík, nein rök fyrir því, að Reykjavík þyrfti að fá sérstök hafnarl., þegar búið er að setja ákvæði um hafnir á Íslandi í eina allsherjar löggjöf. En eins og ég sagði í minni ræðu, ber að skoða þetta nál., sem hér liggur fyrir, sem afgreiðslu þessa Reykjavíkurhafnarmáls. Og n. mun ekki gera frekari grein fyrir því, nema sérstakar óskir komi þar um. Auðvitað verður hæstv. forseti að ákveða, hvernig hann snýst við þeim tilmælum, sem hv. þm. Snæf. beindi til hans. Hv. þm. Snæf. sagði, að hér væri um leiðréttingu að ræða, þar sem þessi ákvæði hefðu verið felld niður í þinginu af vangá og nú væri aðeins farið fram á, að þau væru tekin upp aftur. Ég held, að þetta sé mesti misskilningur, þetta hafi verið gert alveg viljandi. Þá voru margar hafnir eða flestar hafnir, sem ekki höfðu lögveð. Og þegar gerð voru um þetta ein l., þá voru menn á eitt sáttir um það, að ekki væri hægt eða rétt að láta sumar hafnir, en ekki aðrar, hafa lögveð. Og þm. aðhylltust það þá, að réttara væri að fella þennan rétt alveg niður, sérstaklega með tilliti til þess, að það hafði ekki borizt kvörtun sérstaklega frá þeim höfnum, sem ekki höfðu lögveðsrétt. Hv. þm. Snæf. sagði, að Reykjavíkurbær hefði þegar skaðazt á þessu. Ég óska fyrir mitt leyti eindregið eftir því, að hv. þm. Snæf. leggi fyrir n. sannanir fyrir því, hver sá skaði sé og hvað hann sé mikill vegna þess, að Reykjavíkurbær hefur ekki lögveðsrétt. Og það er vitanlega hægt að færa fram sönnur um það, alveg upp á eyri, hvað það nemi miklu, ef Reykjavíkurbær hefur skaðazt á þessu. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Snæf., að Reykjavíkurbær hefur byggt sína höfn með miklu minna framlagi frá ríkinu en aðrar hafnir hafa notið. En það þýðir hins vegar ekki að neita því, að Reykjavíkurhöfn hefur ýmsa aðstöðu og hlunnindi fram yfir aðrar hafnir á landinu og hefur lengi haft. Og nú er svo að segja öll vara, sem til landsins er flutt, fyrst flutt til Reykjavíkur og Reykjavíkurhöfn því borgað tvöfalt gjald af þeirri vöru, þegar hún kemur í höfn og fer úr henni. Þetta er aðstaða, sem Reykjavíkurhöfn hefur fram yfir aðrar hafnir, og það er styrkur, sem er ámóta og greitt væri til hafnarinnar úr ríkissjóði, því að fólkið, sem býr úti um land, þarf að borga þetta til hafnarinnar, og er rétt að minna á það. Það er síður en svo, að ég vilji á nokkurn hátt láta Reykjavíkurhöfn standa verr að vígi til þess að afla sér tekna heldur en aðrar hafnir, enda hefur hún geysiþýðingu fyrir atvinnulíf og verzlun landsins. En það verður þó að færa rök fyrir hlutunum, áður en hægt er að koma með slíkar kröfur eins og þessar, að Reykjavíkurhöfn hafi rétt, sem aðrar hafnir hafa ekki og hafa ekki farið fram á. Og það verður þingið að gera sér ljóst, að þegar það tekur afstöðu til lögveðs, þá er slíkt ekki bara bundið við Reykjavík, heldur lögveðsréttur fyrir hafnarsjóði almennt úti um land. Það er ekki rétt hjá hv. þm. Snæf., að með þessu frv. um Reykjavíkurhöfn sé aðeins um leiðréttingu að ræða á því, sem gert hafi verið af vangá. Þetta ákvæði var ekki fellt niður af vangá. Það var mjög vel athugað, og niðurstaðan varð sú að fella niður lögveð þetta alltaf og alls staðar. Þá sagði hv. þm. Snæf. orð, sem ég tel ógætilegt af honum að láta sér um munn fara. Hann sagði, að Reykjavíkurhöfn hefði verið svipt rétti til þess að taka gjöld af bryggjum einstaklinga. Reykjavíkurhöfn neitar því, að það beri að skilja þetta ákvæði svona, eins og hv. þm. Snæf. sagði, og það ber heldur ekki að skilja ákvæðið þannig, að hún megi ekki taka gjöld af bryggjum einstaklinga. En slík yfirlýsing sem þessi mundi veikja málstað Reykjavíkurhafnar, ef málaferli risu út af þessu. Það er því ekki rétt, að Reykjavíkurhöfn hafi verið svipt þessum rétti, það var heldur aldrei meiningin. Ég hef tekið það fram, að ef það kynni að verða svo seinna meir, að einhver dómstóll, sem ekki teldi sig bundinn við orðalag þeirra, sem settu l., kynni að komast að þeirri niðurstöðu, að þetta væri ekki löglegt, þá vildi ég til þess að taka af öll tvímæli fella niður 4. mgr. 9. gr., en um það varð ekki samkomulag. En hins vegar taldi n. rétt, að það kæmi skýrt fram, að hafnarsjóðir hefðu vafalausan rétt til þess að taka bryggjugjöld af skipum og vörugjöld af vörum, sem fara um hafnarmannvirki einstaklinga, þar sem hafnarsjóðir hafa komið upp hafnarmannvirkjum.



Herra forseti. Ég tók það fram áðan, að ég mundi að sjálfsögðu ræða þetta mál, frv. til l. um Reykjavíkurhöfn, þegar málið lægi fyrir við 2. umr. þess. Ég taldi ekki ástæðu til þess að fara út í umr. um einstök atriði þess frv., þegar allt annað frv. er til umr. En það var eitt athyglisvert í ræðu hv. frsm. n., en það var, að hann taldi, að það hefði ekki verið af vangá, að þetta ákvæði var fellt niður varðandi Reykjavíkurhöfn, þegar l. voru samin. En ég sagði, að ástæðan fyrir flutningi frv. um Reykjavíkurhöfn væri sú, að hún hefði verið svipt lögveðsréttindum. Og ég sagði enn fremur, að ýmsir litu svo á, að þetta hefði verið gert af vangá. Nú upplýsir hv. þm., að í það minnsta hvað hann snertir hafi þetta ekki verið af vangá gert, heldur af ásettu ráði. Ég vildi nú vera svo varkár að telja, að hv. þm. hafi aðeins sézt þarna yfir, en því er nú alveg neitað, og ég tel það mjög athyglisvert að fá þær upplýsingar, en ekki bætir það fyrir málstað hv. þm. Ég mun geyma frekari umr. um þetta, þar til frv. til l. um Reykjavíkurhöfn verður tekið fyrir til umr.



Herra forseti. Ég verð að láta í ljós undrun mína yfir því, hvað hv. þm. Snæf. fylgist lítið með störfum Alþingis, ef hann vill afsaka sig og telur sóma að því að afsaka sig með því, að svona ákvæðum hafi verið sleppt fram hjá aðeins af vangá. Hv. þm. veit líka, að þegar þessi l. voru afgr. á þinginu 1946, þá áttu sæti á þingi 8 þm. fyrir Reykjavík og þar á meðal borgarstjórinn í Reykjavík, sem þá var, Bjarni Benediktsson. Og ég verð að segja það, að það þyrfti að endurskoða þm. Reykv., ef þetta ákvæði hefur alveg farið fram hjá þeim.

En borgarstjórinn í Reykjavík er þm. Snæf.

Já, þm. Snæf. er einnig borgarstjórinn í Reykjavík, en hann sat þá á þingi, þegar þessi l. voru afgr., en það er kannske ekki rétt að ætlast til þess, að hv. þm. Snæf. væri svo framsýnn, að hann vissi það, að hann ætti eftir að verða borgarstjóri í Reykjavík, og hafi þess vegna haft augun hjá sér eins vel og hefði þurft. En það er heldur lítill sómi fyrir borgarstjórann í Reykjavík og þm. hennar, ef þeir ætla að bera það sem rök fyrir málinu, að þetta ákvæði hafi farið fram hjá þeim af vangá. Ég mundi heldur þegja en bera fram svona rök. Ég hef haft sérstakan kunnugleika af innheimtu slíkra gjalda, sem hér er um að ræða, - það var á Siglufirði -, af því að ég var þar bæjarstjóri í fjögur ár. Þar er ekki um lögveðsrétt að ræða, og kom það ekki að sök, þó að geysifjöldi skipa kæmi þar á höfnina. Þegar l. voru sett, hafði ég mitt kjördæmi sérstaklega í huga og taldi mér sérstaklega bera skyldu til þess að líta eftir, hvernig málið kæmi fyrir mitt kjördæmi, og taldi ég ekki sérstaka ástæðu til þess að gera ágreining um þetta atriði. En ég taldi mér ekki skylt að fara að gera sérstakar till. og gæta sérstaklega hagsmuna Reykjavíkur, og það hvarflaði aldrei að mér, að þetta hefði þotið fram hjá hv. þm. Reykv. af vangá. En nú er það upplýst af hv. þm. Snæf., að þeir séu nú fyrst að sjá þetta, og er náttúrlega út af fyrir sig fróðleikur. En ég mælist eindregið til þess, að lögð séu fram skýr rök fyrir því, hvað Reykjavíkurhöfn hefur orðið fyrir miklu tjóni vegna þess, að lögveðsrétturinn var af henni tekinn.



Herra forseti. Ég var búinn að víkja að nokkrum atriðum, sem fram höfðu komið við umr. áður, og býst nú ekki við að lengja mál mitt mjög úr þessu. En ég hefði viljað, að af minni hálfu hefðu komið fram flest þau atriði, sem máli skipta í sambandi við meðferð málsins, einmitt sakir þess, að svo óheppilega tókst til af hálfu þessarar hv. d., að nær ekkert var gert að gagni í málinu. Ég verð nú að drepa á eitt atriði, vegna þess að hv. landbn. leggur nokkuð mikið upp úr því í brtt. sínum nefnilega, að loðdýraræktarráðunauturinn eigi að standa fyrir útrýmingunni á villiminkunum. Ég geri yfir höfuð heldur litið úr þessu, sem fer ekki eftir því, hvort það er þessi maður, sem nú er í þessu starfi, eða einhver annar. Ég skoða þetta þannig, að það sé í raun og veru ekki á neins eins manns færi að ætla sér að vinna þetta verk, því að það mun áreiðanlega þurfa mjög marga menn til þess. Og þar, sem það fer fram, þá er alveg gefið, að menn verða að hafa bæði þekkingu og kunnugleika til þess að framkvæma verkið og sýna mikinn dugnað, ef þetta á að heppnast, sem vissulega veitir ekki af. Ég ætla að skjóta því hér inn í, sem er aukaatriði, en þó upplýsingar, að eftir að þessar umr. höfðu staðið hér um þetta mál, hitti ég bónda austan úr Selvogi. Þar var þó nokkurt æðarvarp í hólmum í Hífðarvatni og í sandgirðingunni í Nesi, eftir að hún var alveg friðuð. Og þegar engar skepnur fóru þar um í nokkur ár, svo sem sauðfé, settist æðarfuglinn þarna að og fór að hreiðra um sig í allstórum stil. Í einum hólmanum voru hreiðrin eitthvað yfir 100. Eftir fyrsta árið, sem vart varð við villiminkinn, þá var æðarvarpið þarna gersamlega upprætt, bæði úr hólmunum í Hlíðarvatni og úr sandgirðingunni í Nesi. Svo var ekki nóg með það, að minkurinn upprætti varpið sjálft, heldur líka fuglinn, sem heldur sig við strendur landsins. Ég ætla að vitna hér ofurlítið í bréf, sem ég gerði reyndar fyrr við umr. Það er komið frá Loðdýraræktarfélaginu og mun vera skrifað þegar hv. þm. Borgf. flutti sitt frv. Það eru fyrst í bréfinu rakin nokkur atriði um minkinn og það, sem fram hefur komið af hálfu þeirra manna, sem hafa ótrú á að hafa minkinn hér í búrum og gerðu að umræðuefni, hve skaðlegur hann væri. Það er verið að svara því í þessu bréfi, og er það undir fjórða lið í bréfinu, sem ég ætla að minnast á. Ætla ég, með leyfi hæstv. forseta, að lesa orðrétt upp úr þessu bréfi: „4. Að til eyðingar horfi á lax- og silungsstofni í ám og vötnum af völdum villiminka, teljum vér vafasama getgátu, enda mun það fara mjög í bága við erlenda reynslu, t. d. í heimkynnum villiminkanna í Alaska og Canada, en einmitt þar er meiri lax- og silungsveiði en víðast hvar annars staðar í heiminum. Það mun og talið, að veiðin í Elliðavatni, og jafnvel í Elliðaánum, hafi aukizt hin síðustu árin. Telur bóndinn á Vatnsenda ekki ósennilegt, að það geti haft áhrif á veiðina, að villiminkarnir hafa mjög fælt burt endurnar, sem áður var mikið af á vatninu og við árnar. En það er sannað mál, að endur eru og hinn versti vargur í klaki og ungviði af laxi og silungi, og getur ein önd á stuttum tíma eytt þúsundum hrogna og seiða, en minkurinn tekur ekki lax eða silung, nema nokkuð vaxna....“ Það er nú nokkuð meira um þetta atriði í bréfinu, en ég ætla ekki að lesa meira upp af því. Þetta skrifaði loðdýraræktarráðunauturinn undir á sínum tíma. - Hvernig er svo reynslan í þessum efnum? Nú leggja menn hið mesta kapp á hér við árnar að veiða hvern einasta villimink, vegna þess, hve skaðlegur hann er veiði í ánum, og það er ekki undarlegt. Veiðivötn okkar, ekki sízt þar, er kaldavermsl er, eru þannig, að þau haldast nokkuð auð einmitt þar, sem silungurinn klekur. Og þá heldur villiminkurinn sig vetrarlangt þar og liggur í fiskistofninum. Svo er í þessu bréfi, sem ég las upp úr. vitnað til fiskmergðarinnar í Ameríku, og mætti skilja orðalag bréfsins svo, að það væri af völdum minksins. Það vantar ekki vísindamennskuna í þessu. Ég hef áður gert að umtalsefni, á hverju minkar lifa. Og fiskigengd er mikil á þessum löndum Ameríku, þar sem villiminkurinn er og á fiskinum lifir hann auðvitað mikið. En það langt var komið útrýmingu þessa dýrs þar vestra, vegna þess, hvernig aðstaðan er þar til þess að útrýma honum, að ég hygg, að það, að honum hefur ekki verið útrýmt þar alveg, sé af því, að menn hafi ekki viljað uppræta hann þar alveg, af því að þeir vilji, að hann sé aðeins til í þessu landi, af því að þarna átti þessi dýrategund sitt upprunalega heimkynni. En ég hygg, að þeir hafi ekki hlíft minknum við algerri útrýmingu þarna af því, að þeir álitu neina tekjuvon af að veiða þetta dýr, því að það er fjarri lagi. Ég hef áður gert að umtalsefni, að þeirri andategund, sem mestan usla gerir fiskistofninum í ám okkar, nær minkurinn sízt. af því að hún er stygg og aðgætin. Það er ekki margt hér í þessu bréfi, sem máli skiptir. Þó ætla ég að lesa nokkru meira en ég hef þegar gert úr þessu bréfi, af því að þetta er komið frá mönnum, sem telja það eitthvert sáluhjálparatriði fyrir landið, að þessum dýrum verði haldið áfram í búrum hér. Í bréfinu stendur: „Það skal viðurkennt, að bæði hér á landi og erlendis hafa villiminkar reynzt hinir mestu vágestir þar, sem þeir komast í hænsnahús. En hér hefur reynslan sýnt, að þeir ráðast ekki á hænsni, sem eru frjáls úti á viðavangi, og þeir hafa farið aðeins í þau hænsnahús, sem hafa verið sundurgrafin eða undirgrafin af rottum. því að þeir leita eftir rottunum niður í holur þeirra og taka þær þar. Hér á landi, eins og erlendis, má verja hænsnahús fyrir villiminkum með því að hafa grunnmúruð hænsnahús, sem rottur komast ekki í, og loka hænsnin inni áður en dimmir.“ Þá er aðeins vikið hér að æðarvörpunum, með leyfi hæstv. forseta: . „Því skal ekki heldur neitað, að búast má við, að villiminkar mundu gera mikinn usla, ef þeir kæmust í æðarvarp, en sem betur fer, hagar víðast svo til um varplöndin, að minkar komast þangað ekki og verður þó að gæta sérstakrar varúðar í sambandi við æðarvörpin, að minkar spilli þeim ekki. “ Það var mikið, að þeir komu þó auga á það. Það er eftir þessara manna áliti bót í máli, að varplöndin á Íslandi eru þannig sett, að lítil hætta er á því, að minkar komist þangað(!). Hver er reynslan? Þar sem minkarnir eru komnir, þar sem vörpin eru á landi, og þótt í eyjum sé og það alllangt frá landi, þar eru æðarvörpin gersamlega upprætt. Út í eyjar getur minkurinn komizt, því að hann er frækið sunddýr. Horfurnar eru því þannig nú, að ef ekki verður gerð gangskör að því að útrýma þessu dýri. þá mun það sennilega uppræta, að kalla, allt æðarvarp á Íslandi. Og eftir því sem villiminkurinn breiðist út, þá mun reynslan verða þessi. Um alifuglana þarf ekki að fjölyrða, sem minkurinn kemst í. Það liggur í augum uppi, að það verður lítið úr alifuglarækt, ef við þurfum að byrgja fuglana inni í húsum vegna minksins. Þá held ég, að litlar tekjur verði af alifuglaræktinni. En það er barnaskapur hjá þessum mönnum, sem undir bréfið rita, að minkurinn geri ekki usla, þegar hann kemst í hænsn, sem eru frjáls úti á víðavangi. Þeir ættu að sjá valinn, þar sem villiminkur hefur komizt í hænsnahóp úti. Hjá einum bónda komst minkur í hænsn, og hundrað lágu í valnum eftir dálítinn tíma. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta frekar, en hef viljað láta þetta koma fram, svo að hv. þm. geti ekki afsakað sig með því, að þeir hafi ekki vitað hvílíkt ógagn þessi skepna hefur þegar gert. Ég hef áður gert að umtalsefni brtt. n. og þá kvöð, sem þar er lögð á hreppsnefndir í hverjum hreppi. Ég er í sjálfu sér ekki á móti því, en því aðeins get ég fallizt á þetta, að menn þurfi ekki að eiga von á að fá þennan stefnuvarg úr búrunum yfir sig aftur og aftur, og mér kemur það næsta einkennilega fyrir sjónir, að nokkrir þm. skuli vilja vera svo bónþægir við þá fáu menn, - hér í nágrenni Rvíkur aðallega, - sem hafa hagnað af ræktun þessara dýra, að þeir með því að leyfa það stofni í voða atvinnuvegum, sem bændur hafa um langan tíma bæði haft yndi og arð af. Ég er þess fullviss, að þessar kvaðir, sem hér á að leggja á hreppsnefndir, koma ekki að fullu gagni, þ. e. a. s. hreppsnefndir muni ekki taka tillit til þessara kvaða, ef leyfa á áfram eldi þessara skæðu kvikinda. Hv. frsm. n. kvartaði um það, að við flm. mætum ekki að verðleikum till. hv. n. í þessu máli. Ég skal viðurkenna það, að ég hef ekki látið í ljós neitt þakklæti til n., en hins vegar vanþakka ég ekki og met till. n. um útrýmingu villiminka. Ég hef víst áður lýst því, hversu mér sárnar að sjá blómleg varplönd og ágætar silungsár lagðar í auðn af hinum skaðvænlegu dýrum, minkunum, og þar með gerðan að engu þann yndisauka og tekjulind, sem þetta hefur verið svo fjöldamörgum bændum. Ég er fús til samvinnu um þetta mál, en vil ekki taka þátt í neinum þeim aðgerðum, sem ég veit, að reynast árangurslitlar og missa marks. Ef hv. landbn. hefði viljað gera sitt ýtrasta til að fá þetta mál vel úr garði gert, þá hygg ég, að hún hefði aldrei komið með þessar till. Ég vildi skjóta því til hv. n. Ég vil samt ekki fara fram á, að n. taki till. aftur, en vildi gjarnan, að atkvæði yrðu ekki látin skera úr við þessa umr. - Ég sé, að hv. þm. S-Þ. ber hér fram till. á þskj. 112. um að banna eldi minka á Norður- og Austurlandi. Ég skil það, að hv. þm. vilji reisa rönd við þessum faraldri, en býst þó við, að ekki þurfi að líða á löngu, þar til minkurinn kemst þangað líka, ef ekki er gripið til skjótra ráðstafana, og er þá allt landið í hættu. Ég tel því að till. hans sé ekki ráðstöfun til endalykta í málinu. Ég mun svo ekki fjölyrða þetta frekar að sinni, en vænti þess, að frv. nái fram að ganga.



Herra forseti. Það hafa nú orðið hér allmiklar umr. um mál þetta og kennir þar margra grasa. Mér virðist, að þær hafi farið alllangt út fyrir efnið, eða það sem upphaflega var um að ræða. Mér heyrðist á ræðu hv. 1. þm. Árn., að hann byggist við því, að hér í d. væru margir þm., sem ekki viðurkenndu, að minkurinn væri skaðlegt dýr. Hann eyddi löngum tíma til þess að lesa úr skýrslum skaða þann, sem bændur höfðu orðið fyrir af völdum minksins á alifuglum og fiski í ám og vötnum og viðbúið vært, að þessar landnytjar yrðu upprættar með öllu, ef ekki væri skjótlega gripið í taumana og eldi þessara dýra bannað með öllu. Ég hygg að hv. 1. þm. Árn. geti verið alveg rólegur út af því, að við þm. hér í d. erum honum sjálfsagt allir sammála um það, að minkurinn sé skaðsemdarskepna, ef hann nær að sleppa úr vörzlu. Deilan í þessu máli ætti því aðallega að standa um það, hvort banna eigi eldi minka eða ekki, en ekki um það, hvort þeir séu skaðræðisdýr. Um það erum við allir sammála, svo að það er óþarfi að halda langa ræðu um það. Hitt er annað mál, hvort við erum allir sammála um að banna eldi minka hér á landi. Ég hygg að það sé fyrir handvömm eina saman, að minkar sleppi út úr búrum. Það átti sér líka stað aðallega fyrstu árin eftir að ræktun þeirra var hafin hér á landi, og hefur stafað af vanþekkingu og reynsluleysi þeirra manna, sem með búrin höfðu að gera. Það hefur og komið í ljós, að þeir villiminkar, sem veiddir hafa verið, eru af þeim stofni, sem fyrst var fluttur hingað til lands, en ekki af þeim stofnum, sem síðar hafa verið fluttir inn. - Ég verð að segja það, að ég er hissa á að hv. 1. þm. Árn., sá ágæti bóndi, skuli ekki gera þá kröfu til bændastéttarinnar, að bændur séu þess umkomnir að gæta minkanna það vel, að þeir sleppi ekki úr haldi. Eigum við að vera eftirbátar nágrannaþjóða okkar hvað þennan atvinnuveg snertir? Hefur nokkur heyrt, að nokkur þm. í Stórþinginu norska hafi leyft sér að koma með till. um að banna minkaeldi, þó að það kæmi fyrir í Noregi, fyrstu árin eftir að minkarækt hófst þar, að þeir slyppu út og gerðu nokkurt tjón? Nei, fjarri fór því. Þeir lærðu af reynslunni og tryggðu búrin það vel, að nú eru minkarnir alveg hættir að sleppa hjá þeim. Ég hygg, að við gætum lært mikið af þessari reynslu frænda okkar. Það er álit mitt, að við eigum að stuðla að loðdýrarækt í stað þess að skerða hana, því að skilyrði til hennar hér eru á margan hátt betri en víða annars staðar, þar sem góður árangur hefur náðst af henni. Loftslag er þannig, að skinnin verða fallegri, og fóðurskilyrði þarf og ekki að fjölyrða um, því að það er viðurkennt. að þau séu hin ákjósanlegustu. Þótt ekki blási byrlega um skinnasölu nú í bili, þá er hér um atvinnuveg að ræða, sem á rétt á sér og ekki ólíklegt, að við með tímanum gætum flutt út skinn fyrir milljónir króna, og ég hygg, að allir geti verið mér sammála um, að þörf fyrir gjaldeyri er alltaf brýn. Mér virðist því, að frv. þetta sé flutt algerlega að ófyrirsynju, og flm. hefðu heldur átt að flytja frv. um útrýmingu villiminka, en hvað segja þeir í frv. um það atriði? Í 3. gr. þess segir svo: „Ráðh. setur reglugerð um framkvæmd laga þessara, svo sem um eftirlit með eyðingu aliminka skv. 1. gr. og um það, hverra sannana beri að krefjast fyrir drápi villiminka, án þess að verðlaun megi veita. Í reglugerð skulu sett ákvæði um viðurlög fyrir brot gegn 1. gr., þar á meðal um upptöku dýrastofns og búra, og skulu mál út af brotum sæta meðferð opinberra mála.“ Hv. 1. þm. Árn. sagði, að landbn. hefði lagt til, að ekkert væri aðhafzt í þessum málum. Landbn. leggur áherzlu á, að útrýmt verði villiminkum, og kveður þar fastara á um en hv. flm. frv. N. leggur í fyrsta lagi til, að hreppsn. skuli skylt, hverri í sínu umdæmi, að sjá um útrýmingu villiminka og hlutast til um, að gerðar séu árlega skýrslur um útbreiðslu þeirra og helztu dvalarstaði. Í öðru lagi, að veitt verði verðlaun úr ríkissjóði fyrir dráp villiminka, allt að 60 kr. fyrir hvert dýr, sem unnið er. Í þriðja lagi, að landbrh. leiti álits loðdýraræktarráðunauts um samningu reglugerðar um framkvæmd l., svo sem um, á hvern hátt villiminkum skuli útrýmt og hverra sannana beri að krefjast fyrir drápi þeirra. Það, sem því hv. landbn. leggur til á þskj. 374 um útrýmingu villiminka, er miklu víðtækara en hv. flm. leggja til í 3. gr. frv. Mér virðist því, að hv. 1. þm. Árn. ætti að vera hv. landbn. þakklátur fyrir till. hennar í þessu. Eins og ég hef áður sagt, finnst mér það algerlega óþarfi að halda langa ræðu um skaðsemi villiminka gagnvart alifuglum og fiskum í ám og vötnum. Við erum allir sammála þar, og sömuleiðis um það, að eyða beri villiminkum, og við ættum einnig að vera sammála um að gera þá kröfu til minkaeigenda, að þeir útbúi búr sín það vel, að ekki sé hætta á, að minkarnir sleppi út. Ég hygg, að við getum allir verið sammála um það, að atvinnuvegir okkar eru ekki of margþættir, þó við förum nú ekki að leggja loðdýrarækt alveg á hilluna. Ég vænti því þess, að hv. 1. þm. Árn., Jörundur Brynjólfsson. bóndi í Skálholti, geri þá kröfu til stéttarbræðra sinna, að þeir séu ekki eftirbátar stéttarbræðra sinna í öðrum löndum í þessu efni. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum, en lýsi yfir því, að ég er samþykkur till. n. á þskj. 374, því að ég tek, að hægt sé að búa þannig um búrin, að engin hætta sé á því, að dýrin sleppt út og verði þannig að villiminkum, sem valda miklum skaða.



Herra forseti. Ég heyrði á ræðu hv. 1. þm. Árn., að hann leit svo á, að till. mín á þskj. 412 væri fjarri því að vera ráðstöfun til endalykta í þessu máli. Ég vil strax taka það fram, að till. mín er aðeins varatill., og hafði ég hugsað mér, að hún kæmi ekki til atkvæða við 2. umr., fyrr en útséð væri um það, að frv. eins og það var fyrst næði fram að ganga. Nú vita menn, að mest hefur verið ræktað af minkum hér í nágrenni Rvíkur, og hefur villiminkur sá, sem nú herjar mikinn hluta Suðurlandsins, aðallega sloppið úr búrum hér í nágrenni Rvíkur og Hafnarfjarðar. Og þó að menn eins og hv. 1. þm. Skagf. (StgrSt) vilji nú ekki - a. m. k. sem stendur banna minkaeldi, þá vita þeir, sem kunnugir eru þessum málum, að ef leyfa á áfram minkaeldi í Norðlendinga- og Austfirðingafjórðungi, þá getur þess verið skemmst að bíða, að einnig í þessum fjórðungum sleppi minkar úr búrum og þar með hafi þessi héruð fengið yfir sig villiminkapláguna. Eins og stendur er mér vitanlega enn ekkert minkabúr í Húnavatnssýslum, nema lítils háttar á Hvammstanga, ekkert í Norður-Þingeyjarsýslu og ekkert á Austurlandi. Ég skal nú skýra lítils háttar frá því fyrir hv. form. landbn., hvernig fór um minkabú eitt. sem ég þekkti til, en það var á Svalbarðseyri. Það var eitt af þeim fáu búum hér á landi, sem ég veit, að voru rekin með hagnaði. Maðurinn sem hafði það, var ekki bóndi, heldur trésmiður og hann gat rekið búið þarna af því, að á staðnum var frystihús, svo að hann í sambandi við það hafði nóg fóður fyrir dýrin, en af því að íshúsið var ekki rekið allt árið, þá varð hann að flytja búið til Dalvíkur til þess að hafa alltaf nóg fóður. - Þetta sýnir ljóslega að það er alveg vonlaust að ætla sér nokkurn tíma að gera minka að húsdýri í sveit, þar sem þessi dýr eru aðallega alin á fiski og alls konar sjófangi. Mér virðist, að hv. landbn., og þá ekki sízt sjálfur búnaðarmálastjórinn ættu fremur í þessu máli sem öðrum að hafa hagsmuni bænda og sveitabúskapar fyrir augum en hagsmuni kaupstaða og kauptúna, en allir vita, að það eru aðallega kaupstaðarbúar, sem atvinnu hafa haft við minkarækt hér á landi. Minkaeldi er nú síður en svo nokkurt hagsmunamál bændastéttarinnar, heldur þvert á móti, þar sem það hefur orðið mörgum bændum til stórtjóns. Þetta er stórt atriði, en ég býst þó varla við, að hv. landbn. breyti skoðun sinni í þessu máli, og er hræddur um, að frv. það sem hér liggur fyrir, verði fellt. Ég trúi nú samt ekki öðru en hv. 1. þm. Skagf. viðurkenni, að till. mín skaði engan, þar sem þeir, sem haft hafa hagnað af þessari atvinnugrein, eru aðallega hér í nágrenni Rvíkur. Ég fæ ekki betur séð en ef minkurinn kemst að Mývatni, þá verði á skömmum tíma að engu gert það yndi og allur sá arður, sem Mývetningar hafa haft af hinu fjölbreytta fuglalífi við vatnið, og sama er að segja um fiskinn í vatninu. Ég mundi vart hafa lagt svona mikla áherzlu á till. mína, ef ég hefði ekki vitað þetta. Ég áleit í fyrstunni, að ekki væri neitt minkabú á Austurlandi. Þá var engin atvinna af þessari iðju í þessum landsfjórðungi. Þar var ekki byrjað á þessu á kreppuárunum. Ég held, að minkur mundi eiga erfitt uppdráttar á Norðausturlandi, að frádregnum jarðhitasvæðunum. Ég er fús til þess að taka till. mína aftur til 3. umr. og laga hana í samráði við flm. frv.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til þess, að ég bæti nokkrum orðum við það, sem áður er sagt í þessu máli, en skal þó ekki langorður verða. Hv. 1. flm. þessa frv., 1. þm. Árn. (JörB), hélt hér langa og undarlega ræðu, sem var reyndar að mestu endurtekning á fyrri ræðum hans um, hve minkurinn væri skaðlegt dýr. Það er enginn ágreiningur um það og það þarf ekki að endurtaka það. Landbn. er sömu skoðunar og flm. á því. Það er ekki þörf að ræða það. Það eru allir þm. sammála um. En hér er um það deilt, hvort eigi að eyða þeim minkum, sem eru í haldi, eða ekki. En þó að minkunum, sem eru í haldi, yrði nú útrýmt, þá er engin trygging fyrir því, að þeim villtu verði útrýmt. Og reynslan í sveitunum af þeirri viðleitni að útrýma refnum mælir á þá leið, að menn ættu ekki að vera sterktrúaðir á það, að takast megi að ráða dýrin algerlega af dögum á Suður- og Vesturlandi. En það er nauðsynlegt að gera alvarlega herferð gegn þessum óargakvikindum, sem laus eru. Ég ræði ekki till. hv. þm. S-Þ. (JJ). Á Norðurlandi hefur nokkuð verið um minkarækt, en villtra minka hefur ekki orðið þar vart. Það gæti því verið umtalsmál að banna minkaeldi, þar sem villtra minka hefur enn ekki orðið vart á landinu. Um uppruna hinna villtu minka talaði hv. 1. þm. Árn. nokkur orð, og vildi hann fríkenna flokk sinn frá því að hafa komið minkunum inn í landið. Í þessu máli sem mörgum öðrum, sem ekki hafa reynzt góð, hefur oft verið töluverð viðleitni að reyna að fríkenna sig frá nokkurri hlutdeild. En minkar voru fyrst fluttir inn með styrkveitingu úr ríkissjóði. Þáverandi stjórn veitti nokkurn styrk til loðdýraræktar, og sá styrkur flutti síðan inn þau dýr, sem hafa orðið uppsprettan. Það er þýðingarlaust fyrir hv. þm. að ætla sér að undanskilja flokk sinn frá þessu, þó að engin nafnaköll finnist fyrir fjárveitingunni, hverjir þm. voru með og hverjir móti. Það er víst, að þessi styrkveiting hefur orðið upphaf ógæfunnar í minkaeldinu.



Herra forseti. Varðandi það, sem hv. þm. A-Húnv. (JPálm) sagði, að það hefði verið framsóknarstjórn áranna 1927–1931, sem flutti minkana inn, þá er rétt sagt frá. Gunnar Sigurðsson frá Selalæk, sem nokkuð hefur verið riðinn við hinn flokkinn, Sjálfstfl., sá er missti trúna við þingrofið 1931, hafði forgöngu um þetta mál á þeim tíma. Minkasyndin hvílir því á Sjálfstfl.



Ég skal ekki ræða hér um fornar syndir, en reyna heldur að skakka leikinn. Ég skal ekki fara langt yfir skammt, en minna á ein rök. Því hefir verið haldið fram, að öll þau búr, sem unnin hafa verið, hafi verið rannsökuð. Ég var vanbúinn að mæta þessum rökum, er þau voru fram borin. Ég hef síðan átt tal við oddvita, sem tekið hefur á móti skottum og greitt verðlaun fyrir dráp dýranna. Hann segir, að hann hafi engum sent skottin, en hafi brennt þau jafnóðum og þau hefðu borizt. Hann tók aðeins á móti skottunum sem sönnun þess, að dýrin hefðu verið drepin. Svo tók hann kvittanir fyrir greiðslu verðlaunanna og sendi í stjórnarráðið og fékk þau endurgreidd. Loðdýraræktarráðunautur hefur ekki fengið neitt af þeim skottum. Þessi oddviti hefur greitt þúsund krónur fyrir minkadráp, en skottin brenndi hann. Hann sagði að sér hefði ekki dottið annað í hug en að brenna þau strax, þar sem fýla hefði verið af þeim, því að þau hefðu oftsinnis verið orðin gömul, er sér hefðu borizt þau  Hv. frsm. landbn. þótti ekki rétt sagt frá búsetu nokkurra manna, sem sent var til og leitað álits frá. Það kann að vera, að eitthvað hafi verið þar rangt frá minni hálfu og finnst mér ekki nema gott að slíkt sé leiðrétt. Þó eru flestir þeirra búsettir í Rvík og við Rvík og fást við loðdýrarækt, og eru sumir þeirra í stjórn Loðdýraræktarfélagsins. Búfjártilraunaráðið er með þessu frv., og hafa 4 af 5, sem þar eiga sæti, undirskrifað bréf þeirra, en fimmti maðurinn neitaði að skrifa undir bréfið. Meiri hl. Búnaðarfélagsins mælti með samþykkt frv. Mergurinn málsins er sá, að minkaeldið hefur reynzt rýr atvinnuvegur og hefur leitt af sér stórskaða fyrir landsmenn. Þess vegna er leiðin sú, að Alþ. á að gera rækilega herferð á hendur minkunum, - gera það sem í þess valdi er til þess að draga úr þeirri hættu, sem stafar af villiminkunum. En á meðan minkar eru í þúsundavís í búrum, er ekki hægt að vekja þann áhuga og þann starfsvilja, sem með þarf. Ég hef nýlega rætt við oddvitann í Hvalfjarðarhreppi í Botnsdal um þetta mál. Hann sagði, að í sínu héraði hefði verið töluvert veitt af minkum, og fyndist sér vera góður árangur af þeirri viðleitni. Minkar höfðu víða gert þar usla í hænsnabúum bænda. Sums staðar var rækilega búið um hænsnin, og var mönnum ráðgáta, hvernig minkur gat sloppið inn til hænsnanna. Þetta sýnir glöggt, hve erfitt er að halda minkum úti, og má geta nærri, hvort ekki sé erfitt að halda þeim inni í búrunum. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja ræðu hv. frsm. Það er vonlaust að útrýma villiminkunum nema skera fyrir rætur þessarar minkaeldisstarfsemi. Það er því aðeins unnt, að minkaeldi sé bannað. Í sambandi við þær brtt., sem fram hafa komið, þá eru allir sammála um það, að setja beri sem sterkastar reglur um varnir, svo að minkar sleppi ekki úr haldi. Sjálfsagt er að athuga nákvæmlega þær till., sem fram hafa komið á milli 2. og 3. umr. Þeir, sem leggja meir upp úr brtt. landbn. en frv. sjálfu, slá engu úr hendi sér, þó að þeir samþ. 1. gr. frv., því að það er hægt að koma brtt. að við 3. umr. málsins hér í d. Með tilliti til mikilvægis þessa máls vona ég, að skorið verði fyrir rætur meinsemdarinnar og þessum dýrum verði eytt úr náttúrunni, sem nú ganga laus.

Flm. (Gy1fi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Í frv. því, sem ég flyt á þskj. 396, er bæjarstjórnum í kaupstöðum lögð sú skylda á herðar að annast útfarir bæjarbúa. Bæjarstjórn Reykjavíkur er enn fremur lögð sú skylda á herðar að taka í sínar hendur líkkistusmíði. En um bæjarstjórnir annars staðar er það að segja, að gert er ráð fyrir, að þær ráði því, hvort þær taka slíka starfsemi að sér. En geri þær það, skulu þær hafa einkarétt til þeirrar starfsemi. Þá er gert ráð fyrir, að bæjarstjórnir hafi til þess einkarétt að annast allar útfarir, eftir að þær hafa hafið þessa starfsemi. Þetta er, í fáum orðum sagt, meginefni þessa stutta frv. - Í 2. gr. er svo enn fremur ákveðið, að þær stofnanir kaupstaðanna, sem útfarir eða líkkistusmíði annast, skuli miða störf sín við það, að útfarir séu látlausar, en virðulegar, og að þær skuli láta í té þjónustu sína við svo vægu verði sem kostur er. Höfuðástæðan til þess, að ég flyt þetta frv., er sú, að útfararkostnaður í kaupstöðum er nú orðinn óhæfilega mikill. Ég hef kynnt mér þetta mál nokkuð rækilega hér í Rvík, en því miður ekki átt þess kost í sama mæli utan Rvíkur, og vil ég leyfa mér að færa nokkru gleggri rök en gert er í frv. fyrir þeirri staðhæfingu, að útfararkostnaður í Rvík sé hærri en góðu hófi gegnir. Ég hef í höndum nokkra reikninga yfir útfararkostnað hér í Rvík. og er þar um að ræða útfarir, sem verið hafa mjög blátt áfram, án þess að um nokkra sérstaka viðhöfn sé að ræða. Ég held, að rétt sé, - af því að slíkum reikningum mun venjulega ekki vera hampað, og því er ekki víst, að allir hv. þdm. hafi átt þess kost að sjá, hvernig slíkir reikningar líta út, að ég geti hér eins eða tveggja slíkra reikninga. Nefni ég þá fyrst reikning frá því í marz 1947. Hann er svona: Kista bólstruð 500 kr. Flutningur á kistu 45 kr. Sæng 100 kr. Söngur 485 kr. Celló 50 kr. Skreyting á kirkju 70 kr. Líkræða 120 kr. Líkvagn 95 kr. Líkmenn 120 kr. Gröf skreytt, hringing 150 kr. Bíll 25 kr. Ýmis fyrirhöfn 200 kr. Samtals er þetta 2360 kr. Ég hef hér annan reikning nokkru nýrri, og ætla ég að leyfa mér að birta liði hans líka, til þess að sýna fram á, að tölur þær, sem ég nefndi nú, eru ekki einstæðar, heldur algengar, þegar um viðhafnarlausar útfarir er að ræða. Á þessum reikningi er kista bólstruð 900 kr. Sæng 95 kr. Koddi 34 kr. Hjúpur 95 kr. Klútur 10 kr. Söngur 345 kr. Líkmenn 105 kr. Legkaup 40 kr. Líkvagn 95 kr. Gröf, hringing 120 kr. Ýmis fyrirhöfn 150 kr. Skreyting á kirkju 60 kr. Samtals 2049 kr. Og mun hér vera um að ræða alllágan útfararkostnað, miðað við það. sem um getur verið að ræða hér í Rvík. Ég hef og kynnt mér nokkuð, hver sé útfararkostnaður á Norðurlöndum, og er hann alls staðar þar miklum mun lægri en hér á sér stað. Tölur um það hirði ég ekki að rekja. Þess skal ég þó geta, að í Stokkhólmi kostar vönduð líkkista, með því sem henni heyrir til, 195 kr. sænskar, eða um 350 íslenzkar kr., og gjald fyrir líkbíl þar er 27 sænskar kr., eða um 47 íslenzkar kr. Fleiri liði hirði ég ekki að tala um þar, en útfararkostnaður í heild er þar einn þriðji af því, sem hann er hér í Rvík. Í sambandi við þetta er þó þess að geta, að til skamms tíma var þó útfararkostnaður hér enn meiri en hann nú er. Fyrir nokkru á öðru ári reyndi verðlagseftirlitið að hafa afskipti af þessum kostnaði til lækkunar, þótt ekki bæru þau afskipti sérlegan árangur. En það setti hámarksverð á líkkistur. Algengast verð á þeim fyrir þann tíma mun hafa verið 1700 kr. En viðskiptaráð þáverandi setti 900 kr. hámarksverð á þær, og er það gildandi enn. Þó er það reynsla verðlagseftirlitsins, að fremur illa hefur gengið að framfylgja þessu verðlagsákvæði, og munu dæmi um það, að kistur hafi verið seldar hærra verði, þ. e. ef þær hafa verið pantaðar sérstaklega vandaðar, úr betra efni og með vandaðra smíði en talið hefur verið fært að láta af hendi fyrir lögákveðna verðið, 900 kr. - Það er að vísu ekki að undra, þótt opinber verðlagsafskipti af slíkum kostnaði, útfararkostnaði, séu ekki líkleg til verulegs árangurs til lækkunar á honum, enda mun reynslan hafa sýnt það. Það er því að mínu áliti nauðsynlegt að fara aðrar leiðir til þess að koma þessum kostnaði niður en þá að treysta á afskipti verðlagsyfirvaldanna einna. Og ég hygg, að ekki sé vafi á því að hægt væri að lækka útfararkostnaðinn verulega, jafnvel að óbreyttum útfararsiðum, sem nú tíðkast hér í Rvík og annars staðar í kaupstöðum á landinu. En einkum yrði þó hægt að lækka útfararkostnaðinn, ef takast mætti að breyta útfararsiðunum að einhverju leyti, þó að ég vilji leggja áherzlu á, að ég tel ekki réttlátt né skynsamlegt, að það opinbera fyrirskipi einhverja ákveðna tegund útfara, ef svo mætti segja, heldur tel ég rétt, að réttur aðstandenda hinna látnu manna haldist um það að ráða í meginatriðum, hvernig útfarir fari fram. Hitt vil ég ekki draga dul á, að það er mín persónulega skoðun, að útfarir mættu gjarnan breytast verulega frá því, sem verið hefur hér, t. d. sleppa húskveðju og leggja niður göngu úr heimahúsum og úr kirkju í kirkjugarð eftir götum bæjarins. Kirkjugarðsstjórn hér í Rvík hefur á undanförnum árum komið upp allmikilli byggingu fyrir utan Rvík, í Fossvogi og er svo til ætlazt, að þar verði kapella og líkbrennsla og jafnframt líkgeymsla. Framkvæmdastjóri kirkjugarðsstjórnar hefur tjáð mér, að hún hafi hugsað sér að annast nokkra fyrirgreiðslu í sambandi við útfararmál Reykjavíkurbæjar og hafi kirkjugarðsstjórn hug á að reyna að breyta útfararsiðunum nokkuð, m. a. gera þær breyt., að húskveðjur verði lagðar niður og göngum um götur bæjarins hætt. Þó að kirkjugarðsstjórn muni nú hafa heimild til þess samkv. l. að taka einkarétt á líkflutningum, mun hún ekki hafa í huga nú að nota sér þessa heimild og taka þannig allar jarðarfarir bæjarins í sínar hendur, heldur mun hún hafa hugsað sér að taka þetta að sér í frjálsri samkeppni við þá aðila, sem nú hafa þetta með höndum, og hefur framkvæmdastjóri hennar tjáð mér, að hún vænti þess að geta orðið ofan á í þeirri samkeppni, þannig að útfarir flytjist smátt og smátt í hennar hendur. Ég álít, að einkarekstur eigi á engu sviði jafnilla við og á þessu og ætla ég því, að það sé miklu æskilegra, að einn aðili hafi þessi störf með höndum. Ég er líka þeirrar skoðunar, að sá aðili eigi að vera opinber, og tel, að bæjarstjórnir í kaupstöðum séu sjálfsagðir aðilar til þess að annast þessa starfsemi. Hitt vil ég þó taka fram, að hér í Rvík tel ég, að mjög vel geti komið til mála, að kirkjugarðsstjórn annaðist þessa starfsemi og hún notaði sér þann rétt, sem hún mun hafa í l., til þess að taka alla íhlutun um þetta í sínar hendur. Ef það væri skoðun þeirrar n., sem þetta frv. færi til, eða hv. þd., að það væri æskilegt, að hér væri ekki komið á fát sérstakri stofnun til að annast þetta, heldur annaðist kirkjugarðsstjórn þetta, þá skyldi ég á það fallast. Ég tel eðlilegast, að það sé aðeins einn aðili, sem annist þessa starfsemi í hverjum kaupstað og taki hana að öllu leyti í sínar hendur, en að þetta eigi ekki að vera í höndum margra aðila á hverjum stað, sem séu í innbyrðis samkeppni. Hér í Rvík er og gert ráð fyrir því, að þessi útfararstofnun Reykjavíkurbæjar - eða þá kirkjugarðsstjórnin, ef sá háttur yrði á hafður, að hún annaðist útfarir - tæki alla líkkistusmíði í sínar hendur. Það hefur löngum tíðkazt hér, að sami aðili annaðist útfarir og líkkistusmið, og virðist það vera eðlilegt. En utan Rvíkur mun ekki hafa tíðkazt, að sami aðill annaðist þetta hvort tveggja, og er í frv. ekki gert ráð fyrir því, að sú stofnun, sem gert er ráð fyrir, að annist útfarir í hverjum kaupstað fyrir sig, annist líkkistusmíð einnig. En ef bæjarstjórn á einhverjum stað óskar að taka þetta líka í sínar hendur, er gert ráð fyrir því í frv., að hún geti það. Ég skal taka fram, að vel gæti komið til mála, að slík lagasetning, sem hér er farið fram á að gerð verði, væri í heimildarformi, þ. e. a. s. að bæjarstjórnum yrði ekki gert að skyldu að takast þessa starfsemi á hendur, heldur væri ákveðið, að þeim væri heimilaður einkaréttur til þessarar starfsemi, ef þær óskuðu að taka hana í sínar hendur. En löggjafinn hefur skyldað bæjarstjórnir til margs konar sýslu, sem má telja fjarskyldari verkahring þeirra en að annast útfarir bæjarbúa. Og þess vegna hef ég gengið frá frv. í þessu formi, sem það hefur. En til samkomulags mundi ég vilja breyta þessu í heimildarform, ef því væri að skipta, að málið gengi fremur fram með því móti, þótt ég að vísu óttist, að bæjarstjórnir sumar hverjar mundu ekki rota sér þessa heimild. Ég er þess hins vegar fullviss um, að margar mundu gera það. Um útfararmál utan kaupstaðanna er það að segja, að ég hygg, að engin ástæða sé til að reyna að gera opinberar ráðstafanir til þess að draga úr útfararkostnaði þar. Þar er að þessu leyti líka miklu erfiðara um vik. Og hef ég því látið þetta frv. taka til kaupstaðanna einna saman. Ég vil svo að lokum leyfa mér að óska þess, að að lokinni þessari umr. verði þessu frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.