Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ingvar Pálmason) Þetta frv. er þess efnis að tryggja með l. ákvæðum fyllri hagfræðiskýrslur en hingað til hafa tíðkazt. Málið er fram komið að tilhlutun Sambands iðnaðarmanna í landinu, og hefir það verið samið af Hagstofu Íslands. Ákvæðin eru þess efnis, að gera nokkrar stofnanir og iðnfyrirtæki skyld til að gera skýrslur til hagstofunnar eftir þar til gerðu formi. 1. gr. fjallar um, að öll iðnfyrirtæki, sem skyld eru til að hafa starfsfólk sitt slysatryggt, skuli árlega gefa hagstofunni skýrslu. 2. gr. segir, að allar skipaútgerðir skuli gefa hagstofunni skýrslu um starfsemina, fólksflutninga, vöruflutninga o. þ. h. Málið er borið fram í Nd., en allshn.Ed. hefir haft það til meðferðar og bætt inn í frv. tveim atriðum. Fyrra atriðið er þess efnis, að skipamiðlarar skuli skyldir að láta hagstofunni í té skýrslur um flutning með skipum til landsins og frá. Síðara atriðið er í 3. gr. frv., eins og það er nú orðið, og er um það, að eigendur flutningatækja, sérstaklega bifreiða, bæði fólks- og vöruflutninga bifreiða, skuli gefa hagstofunni skýrslu um alla flutninga. Allshn. þessarar d. hefir athugað frv. og fallizt á réttmæti þess. Að vísu taldi n. fulllangt gengið í 3. gr., en eftir atvikum taldi hún þó rétt að samþ. frv. eins og það er nú. Má e. t. v. segja, að of langt sé gengið, ef bílaeigendur úti um land, sem hafa litla flutninga, stundum ekki nema fyrir eitt heimili, eru skyldaðir til að gefa þessar skýrslur. N. sá þó ekki ástæðu til annars, að svo stöddu, en að láta þetta ákvæði haldast, því að komi í ljós, að það valdi baga, má alltaf breyta því síðar. Annars er það ekki líklegt. Hættan er frekar sú, að þetta ákvæði verði dauður bókstafur að því er snertir þá vöruflutningabíla, sem minnst eru notaðir. Þar sem frv. er samið af Hagstofu Íslands og forstjóri hennar er því fylgjandi, vænti ég þess, að það mæti ekki mótspyrnu hér í d.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Landbn. hefir haft þetta mál til meðferðar og er sammála um að leggja til, að það nái fram að ganga. Þrír nm. hafa óbundnar hendur um brtt., sem fram koma, og tveir þeirra hafa nú þegar flutt brtt. Þegar á að ræða þetta má1, þá liggur fyrst fyrir að athuga, hvort þetta nýja skipulag, sem hér er farið inn á, sé betra en það, sem verið hefir, og hvort ástæða sé til að breyta til um sölu landbúnaðarafurða hér á landi. Það vita allir hv.þm., að nú að undanförnu hefir markaður fyrir landbúnaðarafurðir verið að þrengjast erlendis. Norðmenn hafa fjölgað sínu sauðfé á síðustu 10 árum svo mikið, að sú fjölgun nemur næstum því eins miklu og tölu alls sauðfjár hér á landi. Það er því ekki undarlegt, þó að markaðurinn hafi þrengzt, og hann heldur áfram að þrengjast. Í Englandi er markaðurinn líka takmarkaður, og afleiðingarnar eru þegar komnar í ljós. Um helming af því freðkjöti, sem selja má í Englandi, megum við ekki selja þar fyrr en eftir áramót. Því er verðið á freðkjötinu ætíð óvíst í sláturtíð. Og vegna þess, hve markaðurinn er nú orðinn þröngur í þessum tveimur löndum, hafa menn farið að leggja aukið kapp á að koma kjöti sínu út á innlendum markaði. Hefir það orðið til þess, að markaðurinn innanlands hefir meira og minna eyðilagzt. - Ég fer ekki út í mörg dæmi til að sanna þetta, en vil þó benda á tvö atriði frá 1933. Annað dæmið er frá 25. júlí þá var fyrst auglýst lækkun á kjötinu í Rvík. Hver sem vildi athuga, frá hverjum þessar auglýsingar komu, mundi sjá, að þær komu frá þeim, sem stóðu fyrir utan Sláturfélag Suðurlands og Kaupfélag Borgfirðinga. Samskonar auglýsingar héldu áfram allt sumarið, og varð það til þess, að um 1000 skrokkar, sem seldir voru fram að venjulegri sláturtíð, lækkuðu verðið á öllu hinu kjötinu en það mun hafa verið um 8000 skrokkar. Á hinn bóginn varð þetta líka til þess, að þeir, sem notuðu sér aðstöðu sína til að verzla utan við félögin og komu verðlaginu niður fyrir allt, fengu miklu hærra verð en aðrir, þannig, að þegar haustið kom, voru nokkrir bændur búnir að selja alla sína dilka að meðaltali um 1 til 3 kr. hærra fyrir hvern dilk en þeir, sem urðu að bíða eftir haustverðinu með mikinn hluta af sínum dilkum. Það er því sýnilegt, að með þessari frjálsu samkeppni fór verðið lengra niður en hæfilegt var og þurfti að gera. Samskonar tilfelli hafa átt sér stað á Akureyri. Um tíma í fyrrahaust barst svo mikið kjöt til Akureyrar frá Skagafirði, af því að Skagfirðingar vissu ekki, hvað verðið mundi verða þar, að verðið féll niður í 70 aura. Og Skagfirðingar, sem skemmdu þannig Akureyrarmarkaðinn, töpuðu á þessu, því að þegar til kom, varð verðið í Skagafirði hærra en það verð, sem þeir urðu að selja fyrir á Akureyri. Þessi tvö dæmi sýna vel, hvernig samkeppnin á innanlandsmarkaðinum varð til þess, að kjötið féll óeðlilega í verði. Þess vegna er nauðsynlegt að skipuleggja innanlandsmarkaðinn, og það því fremur, sem hann hlýtur í framtíðinni að verða okkar aðalmarkaður. Það kjöt, sem við seljum nú til Noregs og Englands, er um 1100 tonn í hvorn stað, eða 1933 2300 tonn, en framleiðslan, sem við þurfum að selja, er um 5000 tonn. Það er því ekki nema lítill hluti kjötsins, sem hægt er að selja út úr landinu. Þess vegna ríður mikið á því, að sá hluti, sem verður að selja innanlands, seljist með sæmilegu verði, en með skipulagslausu framboði er ekki unnt að hafa stjórn á því. Með þessum l. er reynt að ráða bót á þessu, reynt að koma skipulagi á þetta. Mér hefir heyrzt á umr. um málið í Ed., að nú sé ekki mikill ágreiningur orðinn um það, hver nauðsyn sé á að gera þessar ráðstafanir. Ágreiningurinn er meira um smáatriði en um sjálft skipulagið. Ég hygg því, að ekki þurfi mikinn tíma til að ræða frv. nú. Hér hefir komið fram brtt. á þskj. 288 og þskj. 269. Brtt. á þskj. 269 gerir ráð fyrir þeim möguleika, að upp kunni að rísa félög neytenda í kaupstöðum og kauptúnum, og skuli þá veita þeim leyfi til slátrunar eins og samvinnufélögum. N. hefir óbundið atkv. um þessa till., en hvað sjálfan mig snertir og fleiri nm., þá lítum við svo á, að brtt. sé óþörf og ekki rétt að samþ. hana, þar sem hér væri líka stofnað til óþarfa kostnaðar fyrir þjóðarheildina, ef þetta væri gert. Til þess að slátrunin geti farið sæmilega fram, þarf að hafa sláturhús og ýms önnur skilyrði. Þessi sláturhús hafa kaupfélögin nú. Ef þessi neytendafélög risu nú upp, þá yrðu þau auðvitað að byggja sín sláturhús, og væri þar með stofnað til aukins kostnaðar að óþörfu vegna byggingarinnar sjálfrar. Ekki væri heldur hugsanlegt, að þessi félög fengju féð keypt ódýrara á fæti, og er því betra fyrir neytendur að fá kjötið keypt en að kaupa féð lifandi. Þar að auki hefðu þeir ekki heldur jafngóða aðstöðu til að selja gærurnar, því að þá sölu hefir Sambandið með höndum fyrir sín félög, en í því mundu þessi félög ekki verða. Fyrri brtt. á þskj. 288 gerir ráð fyrir, að bætt verði tveim mönnum í verðlagsnefndina, öðrum frá Búnaðarfél. Íslands, en hinum frá Verzlunarráði Íslands. Þessari brtt. getur nefndin í heild ekki mælt með, jafnvel þótt flutt sé af nm. Fyrst og fremst er það margreynt, að fjölmennar n. vinna ekki betur en fámennur, nema síður sé. Í öðru lagi getur n. ekki fallizt á, að hér sé um aðila að ræða, sem sjálfsagt sé og nauðsynlegt, að eigi fulltrúa í verðlagsnefnd. Búnaðarfélagið kemur að vísu fram sem fulltrúi í faglegum málum bænda eða landbúnaðurins. Hinsvegar annast Samband ísl. samvinnufélaga verzlun bænda að mestu leyti, og það á fulltrúa í n., sem er fulltrúi bænda ásamt fulltrúa Kaupfélags Borgfirðinga og Sláturfélags Suðurlands. Ef Búnaðarfél. Íslands sæti inni með upplýsingar um raunverulegt framleiðsluverð, væri hér öðru máli að gegna, en þær upplýsingar getur Búnaðarfélagið ekki gefið, enda þótt reynt hafi verið að afla þeirra gegnum búnaðarsamböndin. Hvað Verzlunarráðinu viðvíkur, virðist ekki fremur ástæða til þess, að það eigi fulltrúa í verðlagsnefnd. Af 406 þús. fjár, sem slátruð var haustið 1933, hefir aðeins 90 þús. verið slátrað hjá kaupmönnum, og þegar Jónarnir í Borgarnesi og nokkrar aðrar verzlanir eru undanteknar, má heita, að ekkert af fjársölunni í fyrrahaust hafi farið í gegnum hendur kaupmanna, heldur að langmestu leyti gegnum samvinnufélögin. Það er því engin ástæða til þess, að Verzlunarráðið eigi fulltrúa í verðlagsnefnd, og leggjum við því til, að þessi brtt. verði felld. Síðari brtt. á sama þskj. er óveruleg, og óbundin atkv. um hana í n. Efni hennar er, að „leyfi skuli veita lögskráðum samvinnufélögum bænda, sem stofnuð kunna að verða“ og einnig að skylt skuli að veita leyfi öðrum verzlunum, sem starfræktu sláturhús 1933, en nú er slíkt aðeins heimilað. Við sjáum ekki ástæðu til, að þessi brtt. verði samþykkt, því að lítill vafi er á, að samvinnufélög, er síðar kunna að verða stofnuð, myndu yfirleitt fá þetta leyfi. Í haust hafa verið veitt 119 leyfi, þar af 47 til samvinnufélaga, en aðeins 12 leyfisbeiðnum synjað, sem allar hafa verið frá nýjum mönnum, sem ekki gátu fullnægt settum skilyrðum um slátrun. Við leggjum því til að frv. verði samþ. óbreytt, þar sem öllum kemur saman um, að það dragi stórkostlega úr annmörkum þeirrar samkeppni á innanlandsmarkaðinum, sem leiddi til óeðlilegs verðfalls á sláturafurðum bænda.

Sigurður Einarsson Ég á hér tvær smávægilegar brtt. á þskj. 269, eða öllu heldur eina í 2 liðum. Aðalefni till. er það, að veita skuli félögum neytenda slátrunarleyfi fyrir það fé, sem þau kaupa til neyzlu fyrir félaga sína eingöngu. Síðari liðurinn, sem á við á. gr. frv., er bein afleiðing af hinum fyrri. Það, sem fyrir mér vakir með till., er það, að neytendur geti á vissum stöðum annazt slátrunina sjálfir, án þess að skipta við milliliði, hvort sem það eru kaupmenn eða kaupfélög. Ég held, að það hafi sýnt sig í haust, og jafnvel valdið lögunum nokkurra óvinsælda, að þau hafa lagt hindrun í götu þeirra persónulegu viðskipta, sem svo mjög hafa tíðkazt milli sveitamanna og fólks við sjávarsíðuna. Ég held því nú ekki fram, að það eigi að gera þessum persónulegu viðskiptum svo hátt undir höfði, að eyðileggja með því að, spilla skipulagi, sem annars er nauðsynlegt. En hér er aðeins átt við neytendafélög, sem semja við bændur um kaup á ákveðinni fjártölu. Ég held því, að þessi tilslökun ætti að vera til bóta, en ekki spillis, meðan verið er að koma skipulagi á svo víðtækt og að sumu leyti viðkvæmt mál sem þetta er.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég vil segja það út af brtt.hv. 9. landsk., að hún sakar ef til vill ekki, en þó held ég að hún verði heldur til spillis. Mér þykir líklegt, að af samþykkt hennar myndi leiða, að sett yrðu upp fleiri sláturhús en nú eru, svo að slátrunin yrði dýrari en nú er, og þetta kæmi niður á neytendunum sjálfum í hækkuðu verði. Það hefir sýnt sig, að með því fyrirkomulagi, sem nú er, er slátrunarkostnaðurinn ekki sérstaklega mikill, um 80 aurar á kind, eða 5-6 aurar á kg., þar sem hann kemur niður á öllum sláturfjárafurðunum. Þetta er ekki mikið, en ef neytendur færu að slátra sérstaklega, yrði það til að draga frá þeim, sem fyrir eru, og yrði óhjákvæmilega til að hækka slátrunarkostnaðinn. Aðalkostnaðurinn nú er við sjálfa söltunina á kjötinu, enda hefir ekki tekizt að koma smásöluálagningu niður í minna en 15% ennþá. En hitt gæti orðið til hagsbóta fyrir neytendur, að fá kjöttorg á vissum tímum álagningarlítið. Það myndi koma þeim betur en samþykkt þessarar brtt., sem að öllum líkindum yrði til að hækka kjötið.

Jón Pálmason Landbn. hefir orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. Ég vil þó skýra afstöðu mína sem nm. til málsins. Það er öllum kunnugt, að óreiða hefir verið á innanlandsverzlun með kjöt undanfarið, og því hefir verið lagður undirbúningur að nýju skipulagi á kjötsölunni. Ég hafði nú hugsað mér þetta skipulag nokkuð öðruvísi en gert er ráð fyrir í frv. Ég hafði hugsað mér, að stofnaður væru verðlagsnefndir, sem ákvæðu verðið á hverjum stað, en að öðru leyti væri verzlunin frjáls. Nú hefir verið farin í þessu máli leið hinnar þvinguðu verzlunar, og þótt enn sé vafasamt um árangur, finnst mér samt sjálfsagt að sjá, hvernig þessi aðferð tekst, og vil því ekki setja fótinn fyrir það að reyna hina þvinguðu sölu. Ég held því, að úr því, sem komið er, verði miklar undantekningar frá reglunni til þess að spilla árangri laganna. Um þetta er öll landbn. sammála, en þó flytjum við hv.þm. Ak. tvær brtt., sem ekki raska á neinn hátt grundvelli laganna, en við teljum réttlætismál og til bóta. Ég verð að segja það, að mér finnst sú aðferð hv.frsm. nokkuð óvenjuleg á þingi, að ráðast gegn brtt. okkar, áður en við höfðum gert grein fyrir þeim. En nú mun ég snúa mér að sjálfum brtt. Fyrri brtt. fer fram á það, að fulltrúum frá Búnaðarfélagi Íslands og Verzlunarráði Íslands verði bætt við í kjötverðlagsnefnd. Mörgum finnst ef til vill ekki þörf á að fjölga mönnum í n., en það er skilyrði til þess, að lögin komi að gagni, að þau njóti vinsælda og séu byggð á sem mestu réttlæti. Það getur enginn vafi leikið á því, að það sé réttlætismál, að félagsskapur eins og Búnaðarfélagið, sem telur flesta bændur landsins innan sinna vébanda, eigi fulltrúa í n. Og hvað verzlunarráðið snertir hafa kaupmenn til þessa verzlað mikið með kjöt, og því sýnist ósanngjarnt, að þeir hafi ekkert að segja í þessum efnum. Það er því full sanngirni í því, að þeir eigi einnig fulltrúa í n. Þar með er ekkert um það sagt, hvort heppilegra sé, að samvinnufélög eða kaupmenn hafi þessa verzlun með höndum. Úr því verða viðskiptamennirnir sjálfir að skera. Í síðari brtt. er farið fram á nokkra rýmkun á veitingu slátrunarleyfis. Okkur virðist, að eftir frv. sé ekki leyfilegt að veita nýjum samvinnufélögum slátrunarleyfi, því að gert er ráð fyrir, að þau hafi orðið að verzla með kjöt um langan tíma til þess að fá leyfið. Við skiljum ekki, hvað getur verið á móti því að veita öllum samvinnufélögum, sem stofnuð kunna að verða, slíkt leyfi, því að það virðist ekki geta skipt máli, hvort þau eru fleiri eða færri. Annars er það mín skoðun, að þessi verzlun eigi að vera rekin af félögum, sem hafa engan annan verzlunarrekstur með höndum, eins og t. d. Sláturfélag Suðurlands. Þetta hefir verið gert víða um land, en þau viðskipti hafa, því miður, farið minnkandi. Í frv. er gert á þann hátt upp á milli verzlana og samvinnufélaga, sem rekið hafa kjötverzlun undanfarið, að skylt er að veita samvinnufélögum slátrunarleyfi, en aðeins heimilt að veita kaupmönnum það. Við viljum breyta þessu svo, að einnig sé skylt að veita verzlunum þvílíkt leyfi, því að það á ekki að vera tilgangur laganna að taka ráðin af framleiðendum um það, hvar þeir vilja verzla. Þetta er að vísu aukaatriði, en stefnir þó í þá átt að gera framkvæmd laganna sanngjarnari en ella, og vona ég, að hv. deild viðurkenni það með atkvgr. sinni um brtt. okkar.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég vil vekja athygli á till. á þskj. 269, frá hv. 9. landsk., af því að mér fannst bæði hæstv.forsrh. og hv.frsm. taka á henni of miklum vettlingatökum. Ég sé ekki betur en þessari till. sé stefnt beint á félagsskap bænda hér í Rvík, Sláturfélag Suðurlands, því að ef skylt er að láta neytendafélög fá slík leyfi, þá opnast leið fyrir fjölda manna til þess að fá kjöt sitt og sláturafurðir utan við Sláturfélagið. Eftir brtt. þarf ekki annað en að 2-3 menn slái sér saman, til þess að skylt sé að veita slíkt leyfi. Kjötsölunefnd væri bundin af lögum um þetta og gæti ekki neitað um leyfi. Ég vil benda á, að ein af ástæðunum til þess að setja varð kjötsölulögin, var einmitt sú, að þátttaka bænda í Sláturfélagi Suðurlands var ekki nógu ákveðin. Að vísu hefði kjötsölumálið ekki verið leyst fyrir því, því að Sláturfélagið hefði ekki getað takmarkað framboðið á hverjum tíma af eigin rammleik. Þessa till.hv. 9. landsk. tel ég varhugaverðan fley, sem hv.þdm. þurfa vandlega að athuga áður en þeir samþ.brtt. 269. Ég vil skjóta því til hv.frsm. landbn. í sambandi við þá viðbót hv.Ed. við 3. gr., þar sem bannað er að kaupa fé á fæti til slátrunar án leyfis kjötverðlagsnefndar, sem ég get út af fyrir sig fallizt á að sé nauðsynlegt, þá óska ég, að sú skýring komi fram frá frsm. landbn., að þetta þýði ekki það, að kjötverðlagsnefnd eigi að amast við því, að þeir, sem hafa slátrunarleyfi, kaupi fé til slátrunar á fæti. Slík verzlun á sér víða stað, t. d. í Borgarfirði, og er aðeins fyrirkomulagsatriði í viðskiptum milli seljanda og kaupanda. Ég vænti, að það sé meining frv. að leyfa þetta, og hygg, að það sé nóg, ef sú skýring kemur fram frá hv.frsm., að kjötverðlagsnefnd eigi ekki að blanda sér inn í slíka verzlun. Hitt tel ég nauðsynlegt, að banna að nokkrir kaupi sláturfé á fæti til þess að selja það aftur á fæti til slátrunar. Ég hreyfði því við 1. umr., að ég væri ekki allskostar ánægður með þá viðbót, sem sett var við verðjöfnunarskattinn í hv.Ed., miðað við aðstöðu ýmsra kjötframleiðenda hér í grennd við Rvík, sem hyggju við dýrari og erfiðari framleiðsluskilyrði en aðrir framleiðendur. Ég mun athuga það fyrir 3. umr., hvort ekki er ástæða til að koma fram með brtt. í þá átt að lækka verðjöfnunargjaldið. Ég mundi þó geta sætt mig við það eins og það upphaflega var í frv.

Bjarni Bjarnason Hæstv. forsrh. hefir andmælt hv. 9. landsk. og brtt. hans á þskj. 269. Það hefir hv.þm. Borgf. ennfremur gert. Ég hefi því litlu við að bæta út af þeirri brtt. Þó vil ég taka það fram, að það er algerlega ljóst, að till. gengur í þá átt að reyna að sprengja samtök bænda um sláturhúsin og afurðasöluna, vegna þess, að ekki er útlit fyrir, að það sé nokkrum til hagnaðar að fara að byggja sláturhús annarsstaðar en þar, sem kjötverðlagsnefnd telur, að sláturhús vanti. Ég get því ekki betur séð en að þessi brtt. sé hreinasta firra. Ef t. d. neytendur hér í Rvík færu að byggja sér sláturhús, þá yrði það bæði þeim og eins eigendum þess sláturhúss, sem fyrir er, aðeins til tjóns. Slík fyrirtæki eru æfinlega ódýrari og kostnaðarminni í rekstri því stærri sem þau eru, og því meira, sem þau hafa að starfa. Ég skil því ekki, hvern hagnað neytendafélög geta haft af því að fara að slátra sjálf, enda gengið út frá, að sláturhús sé fyrir á staðnum. Ég vil því vænta þess, að hv. d. felli þessa brtt. Sú undantekning virðist nægja, sem gefin er í brtt. 205, frá hv. landbn. Ed. við 3. gr. b lið, sem ég vil leyfa mér að lesa með leyfi hæstv. forseta: „Einnig er heimilt að veita slátrunarleyfi þeim einstaklingum, er vegna sérstakra staðhátta eiga svo örðugt um rekstur eða flutning fjárins til sláturhúss, að illfært sé að dómi nefndarinnar“. Þetta er sú eina undanþága, sem þörf getur verið á að veita, og er rétt að taka slíka ástæðu til greina. En það, sem lagt er til á þskj. 269, hlýtur að vera miðað við einhverjar alveg sérstakar ástæður, sem hv.flm. kann að þekkja og ekki er rétt að leggja til grundvallar sem almenna reglu. Hvað verðjöfnunargjaldið snertir, þá get ég ekki séð, að það sé nokkuð á móti því að hafa hámark þess nokkuð hátt. Kjötverðlagsnefnd hefir alltaf opna leið til þess að ákveða það neðan við hámark, eftir því sem við á á hverjum tíma. Það má benda á það t. d. núna, að þó verðjöfnunargjaldið sé ákveðið í bráðabirgðalögunum 8 aurar, þá hefir n. ekki ákveðið það svo hátt. Hinsvegar sýnist rétt, þegar sala gengur illa á erlendum markaði, að gjaldið sé nokkuð hátt, ef innanlandsmarkaðurinn er sæmilegur, svo að hægt sé að miðla að nokkru leyti verðinu milli þeirra, sem nota hvorn markaðinn fyrir sig. Þá vil ég taka fram út af brtt.hv.þm. Ak. og hv.þm. A.-Húnv. um skipun kjötverðlagsnefndar, að ég sé ekki neina ástæðu til þess að vera að fjölga mönnum í n. Ég tel, að hagsmunir framleiðenda séu vel tryggðir með ákvæðum bráðabirgðalaganna.

Guðbrandur Ísberg Hv. þm. A.-Húnv. hefir lýst afstöðu minni hl. landbn. til þessa frv., og að því er snertir brtt. okkar. á þskj. 288, sé ég ekki ástæðu til að tala um þær nánar en hann hefir gert. Þó ég sé samþykkur frv. í aðalatriðum, þá vil ég samt taka það fram, að ég ætlast til þess, að í framkvæmdinni verði gætt hófs með álagningu á kjöt það, sem selt verður á innlendum markaði; ég tel að þann veg muni hagsmunum bæði framleiðenda og neytenda bezt borgið. Það getur vel svo farið að mikið af kjöti okkar verði óseljanlegt. Það var bent á það af hv.frsm. meiri h. landbn., að markaðurinn í Noregi væri ákaflega þröngur, og hann getur þrengzt enn meir, svo að lítið verði á hann að treysta. Kjötframleiðsla okkar fer ekki minnkandi, og þó neyzla kjöts í landinu fari nokkuð vaxandi, þá er raunar hæpin von um það, að innlendi markaðurinn taki ennþá við öllu því kjöti, sem ekki er hægt að selja til Englands. En ef svo bættist ofan á, að verð á kjöti yrði sett svo hátt, að það drægi úr neyzlunni í landinu, þannig, að kaupstaðarbúar minnkuðu sín kjötkaup, þá yrði tvísýnn hagur að hinu háa verði. Slíkt gæti ennfremur leitt til þess, að ýmsir menn í kaupstöðum og kauptúnum, sem hentugleika hefðu til þess, færu að rækta sauðfé og á þann hátt framleiða kjöt fyrir sig og sína, en slík sauðfjárrækt við erfið skilyrði er ekki eftirsóknarverð eða hagkvæm fyrir heildina. Hvernig sem á þetta mál er litið, er það áreiðanlega hagsmunamál beggja aðila, bæði framleiðenda og neytenda, að kjötverðinu sé stillt í hóf. Ég vil því undirstrika það, að ég greiði frv. atkv. í því trausti, að fyllsta hófs verði gætt í þessu efni, en ég verð að efast um, að þessa hafi verið gætt á þessu hausti, þó ekki liggi enn fyrir gögn, er skeri úr um þetta. Hitt veit ég, að verðlagsákvæði kjötverðlagsnefndar hafa orðið til þess að draga úr kjötsölunni í öðrum stærsta kaupstað landsins, Akureyri, vafalaust að mestu eða öllu leyti vegna of mikils álags á kjötið, miðað við sölu á erlendum markaði.

Sigurður Einarsson Ég sá það fljótlega, að ekki muni blása byrlega fyrir þessari brtt. minni á þskj. 269, þar sem bæði hæstv. landbrh., hv.þm. Borgf. og hv. 2. þm. Árn. hafa þegar talað á móti henni. En í sambandi við ræður þeirra allra verð ég að segja það, að þeir virðast sjá miklu stórfelldari og alvarlegri afleiðingar af þessari brtt. heldur en mér hefir dottið í hug, að gætu orðið, þó hún yrði samþ. Ég vil algerlega neita því, sem kom fram hjá hv.þm. Borgf., að þessari till. væri stefnt gegn vissum félagsskap bænda, svo sem eins og Sláturfélagi Suðurlands. Ég verð að líta svo á, að ekki geti komið til mála, að till. mín hafi neitt nærri því eins víðtæk áhrif eins og hv.þm. virðast álíta, heldur á hún aðeins að koma til greina í mjög smáum stíl. Það kom berlega fram í ræðu minni áðan, að ég vildi síður en svo ráðast á tilgang frv. Ég er ekki í neinum vafa um það, að frv. er fram komið fyrir mikla nauðsyn, og áður en það kom fram eða bráðabirgðalögin, lét ég það í ljós bæði í ræðu og riti, að það þyrfti að setja lög um kjötsöluna. Þaðan af síður gæti mér dottið í hug að bregða á nokkurn hátt fæti fyrir samvinnufélögin. Ég held, að það sé alveg óþarft að vera að gera ráð fyrir því, að neytendur færu að byggja stór sláturhús, þegar maður athugar þá miklu viðskiptaleti, sem hér á sér stað og lýsir sér í því, að allir reyna fyrst og fremst að kaupa það, sem þeim er hendi næst. Ég gæti til samkomulags sætt mig við, að brtt. minni væri breytt úr skyldu í heimild, þó það sé að vísu æðimiklu verra. Því þó aldrei nema fyrir mér vektu einhver alveg sérstök tilfelli, eins og hv. 2. þm. Árn. var að geta sér til, þá væri gerandi ráð fyrir því í lögunum, að möguleiki væri fyrir hendi til þess að taka tillit til slíkra þarfa, og í sambandi við það get ég eftir atvikum fallizt á heimild til þessarar undanþágu. Ég vil alvarlega mótmæla því, að ég hafi með þessari brtt. viljað spilla fyrir frv. með því að fleyga það. Ég er fullviss um, að ef mál þetta nær fram að ganga, þá skapar það betra og hollara skipulag í þessum málum en ríkt hefir. En skipulagið verður því aðeins voldugt og vinsælt, að það sé sett fyllilega með hagsmuni bæði framleiðenda og neytenda fyrir augum og gangi ekki á rétt neinna, þó að fáir séu og afskekktir.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Það verður því ljósara, sem brtt.hv. 9. landsk. er betur athuguð, að hún getur aldrei leitt til annars en óþæginda og aukins kostnaðar bæði fyrir seljendur og neytendur. Það hefir verið bent á, að sá kostnaður, sem lendir á kjötið í sláturhúsunum, er eingöngu vinnukostnaður við slátrunina. Um álagningu á kjötið til neytenda er ekki að ræða hjá sláturhúsunum aðra en slátrunarkostnaðinn, sem er 80 aurar á kind, og þann kostnað er ekki hægt að hafa minni, nema með því að þeir, sem að slátruninni vinna, vinni fyrir minna gjald, en ég býst ekki við, að hv.flm. ætlist til þess. Ávinningur af því að stofna sláturhús neytenda gæti því enginn orðið, nema undir þeim kringumstæðum, að einhverjir gæfu sína vinnu við sláturhúsin. Hinsvegar gæti það orðið báðum aðilum til tjóns, að leyfa neytendum að reisa sláturhús, því að öðrum kosti geta þeir vitanlega ekki fengið slátrunarleyfi, því það er ekki ætlazt til þess, að fé sé slátrað í kaupstöðunum nema í góðum sláturhúsum. Nú hagar svo til, að þar eru alstaðar næg sláturhús fyrir hendi, þannig að ef farið væri að taka af þeim einhvern hluta sláturfjársins, þá yrði það til þess eins að gera rekstur þeirra dýrari; kostnaður við slátrunina yrði hærri á hverja kind. Bygging nýrra sláturhúsa þar, sem nóg slík hús eru fyrir, mundi því aðeins hafa aukinn kostnað í för með sér. Það, sem neytendur gætu grætt í þessu efni, væri það, ef þeir gætu lækkað dreifingarkostnaðinn. Sá kostnaður gæti orðið minni en hann er, og hann geta þeir minnkað með því að stofna sölufélög. Þess vegna er þessi till.hv. 9. landsk. og annað, sem færi í svipaða átt, til þess eins fallið að spilla þessu máli, og á því að fella hana. Það er alveg rétt, sem hv.þm. Borgf. benti á, að tillagan gæti orðið til þess að stórskemma aðstöðu Sláturfélags Suðurlands, því hún gæti orðið til þess, að neytendur, hér ekkert síður en annarsstaðar, færu að byggja sláturhús og draga frá Sláturfélaginu, en reynslan mundi sýna, að við það yrði slátrunin aðeins dýrari, auk þess sem miklir peningar yrðu bundnir í því fyrirtæki og alveg að óþörfu. Það eina gagn, sem neytendur gætu unnið þessu máli, er að stofna félög til þess að lækka dreifingarkostnaðinn. Ég get því vel tekið undir það með hv.þm. Borgf., að till. mundi verða til stórtjóns fyrir alla aðilja, ef hún yrði samþ.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Ég get verið sammála hv.þm. Ak. um það, að vitanlega á að gæta hófs um verðlagningu á kjötinu, og það hefir líka verið gert. Það liggja fyrir Hagtíðindi fyrir árið 1934, sem útbýtt hefir verið meðal þingmanna. Í þeim sést, að kjötverðið í Rvík. miðað við verðlag 1914, hefir í sept. 1933 haft vísitöluna 224, en í sept. 1934 er vísitalan 221. Þetta kemur til af því, að smásöluálagningin var í fyrra 30 til 35%, en nú er hún ekki nema 15%. Þrátt fyrir það, þó verðið sé lægra nú í smásölu, þá fá bændur hærra verð fyrir kjötið en í fyrra. Hv. þm. er því alveg óhætt að vera með frv. þess vegna, því það er allt til þess gert að hafa verðið til neytenda sem allra lægst. En sá góði árangur, sem náðst hefir í þessu efni, hefir fengizt fyrir það, að kjötverðlagsnefnd er skipuð fulltrúum frá báðum aðilum, bæði seljendum og neytendum. Brtt. hv.þm. V.-Húnv. og hv. 2. landsk., um að skipa kjötverðlagsnefnd eingöngu úr hópi framleiðenda, getur því alls ekki komið til greina, því hún mundi verða til þess eins að eyðileggja jafnvægi nefndarinnar, því það er ákaflega hætt við, að svo einlit n. mundi ekki gæta hófs í álagningu. Það er alveg sama að segja um brtt.hv.þm. A.-Húnv. og hv.þm. Ak., um að fjölga nm. í 7 og bæta við 2 fulltrúum frá seljendum. Það er ákaflega hætt við því, að slík viðbót raski hlutfallinu um of. Þessir hv.þm. leggja til, að Verzlunarráð Íslands leggi til fulltrúa í n., til þess að vera fyrir þá kaupmenn, sem slátra fé til sölu innan lands, eins og Samband ísl. samvinnufélaga leggur til mann í n. En þetta er ekkert sambærilegt, eins og ég skal nú sýna fram á. Árið 1933 var slátrað 406000 fjár á öllu landinu. Af því var slátrað hjá kaupmönnum milli 80 og 90 þús. fjár, og þegar frá því er dregin slátrun hjá þremur kaupmönnum hér í Rvík og kaupmönnum í Borgarnesi, þá er ekki eftir í hlut annara kaupmanna nema um 40000 fjár. Ég álít, eins og hv.þm. Borgf., að það sé ekki nein hindrun á því, að þeir, sem fá slátrunarleyfi, geti keypt fé á fæti. En hitt er annað mál, að það er oft illa farið með þessi fjárkaup. Hv. þm. Borgf. þótti verðjöfnunargjaldið nokkuð hátt og bjóst við að koma með brtt. um það við 3. umr. En ég held, ef það er athugað, hve mikill munur er á saltkjötssölu erlendis, sem nú í haust virðist ætla að verða svipuð og í fyrra, 60 aur. kg., og því verði, sem nýtt kjöt selst fyrir í landinu, þá sjái allir, að það sé ekki mikið, þó verðjöfnunargjaldið yrði 10 aur. Og viðvíkjandi því, hvort ekki geti farið svo, að verðmismunur á kjöti, sem flutt er út úr landinu, og því, sem selt er í landinu, geti orðið svo mikill, að erfitt sé við það að eiga, má ekki gleyma því, að því meiri munur, sem er á kjötsölunni innanlands og því, sem selt er út úr landinu, því nauðsynlegra er það, að möguleikar séu til þess að hafa verðjöfnunargjaldið hátt, ef á þarf að halda. Ég vona, að menn samþ. frv. eins og það liggur fyrir, en felli brtt. þær, sem fram hafa komið. Ég skal að vísu viðurkenna, að 2. brtt.hv.þm. A.-Húnv. og hv.þm. Ak. gerir frá mínu sjónarmiði ekkert til. En þó er hugsanlegt, að svo gæti farið, ef mörg smásláturfélög mynduðust á svæði, þar sem sláturfélag var fyrir, að þeim, sem utan um gamla félagið standa, geti orðið það of erfitt. Ég er því ekki viss um, að till. sé til bóta.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Þessi brtt. mín hefir ekki fengið sérstaklega ástúðlegar viðtökur hjá hv.frsm. landbn., og þess var heldur ekki að vænta. Í þessari brtt. felst sú meginstefna, sem við Bændafl.menn höfum í þessu máli, að afurðasölumálin séu í höndum bændanna sjálfra og að þeir hafi þar allt framkvæmdar- og ákvörðunarvald. Hér er nákvæmlega gengið inn á sömu braut, sem farin hefir verið í Noregi með samtökum bænda þar, en norskir bændur hafa barizt fyrir sínum málum með meiri og skjótari árangri en lítur út fyrir, að verða ætli hjá okkur. Í þessari till. minni er gengið út frá því, eins og hv.þdm. hafa heyrt, að Samband ísl. samvinnufélaga leggi til einn mann í kjötverðlagsnefndina sem fulltrúa margra félaga úti um land: Sláturfélag Suðurlands annan, sem hefir mjög mikilla hagsmuna að gæta á Rvíkurmarkaðinum, fyrir Suðurlandsyfirlendið, og svo Kaupfélag Borgfirðinga þann þriðja. Þessi tvö héruð hafa beztu aðstöðuna til þess að njóta Rvíkurmarkaðsins. Hinn fjórði aðili, Búnaðarfélag Íslands verður að teljast fulltrúi hinna fjarlægari héraða, vegna þess að þau hafa meiri hl. á búnaðarþingi og geta því ráðið því, hver valinn verður í þessa n. Þá yrði jafnræði milli þessara héraða, sem mestra hagsmuna hafa að gæta á Rvíkurmarkaðinum, og svo hinna, sem hafa hagsmuna að gæta í því efni, að l. séu rekin á þann hátt, sem þeim megi að gagni koma. Þannig á að haldast jafnvægi milli hagsmuna þeirra manna, sem hafa beztu aðstöðuna til þess að njóta innlenda markaðsins, og svo hinna, sem annaðhvort hafa verri eða lítt mögulega aðstöðu til þess að njóta hans. Ég geri svo ráð fyrir, að landb.ráðh. skipi úr hópi þessara aðilja formann n. Ég ætlast ekki til þess, að sjálfsagt sé að skipa hann úr hópi neytenda, eins og mér heyrðist hv.frsm. telja sjálfsagt. Ég tel sjálfsagt, að landb.ráðh. sé fulltrúi bændanna. Ég býst ekki við að þurfa að hafa langa framsögu fyrir þessu máli. A. m. k. frá sjónarmiði þeirra, sem vel halda á málstað bændanna, er þetta svo sjálfsagður hlutur, að ekki þarf um það að deila. Ég vil þá víkja að brtt.hv. 9. landsk., sem þegar er búið að andmæla. Hv. þm. þykir það ekki nóg að taka af bændum ákvörðunarrétt, því það er sjáanlegt, að með þessum till. hans er bæjarmönnum fengið það vald í hendur að geta ógnað framleiðlsufélögum bænda um það, að lækka verðið, og ef þeir ekki gera það, þá sýna þeim í tvo heimana með því að taka bæjarverzlunina frá þeim með samtökum sín á milli. Þetta er allt á sömu bókina lært hjá þessum hv.þm., sem er eins og útspýtt hundskinn, þegar um það er að ræða að vernda eins og hægt er hagsmuni bænda. Ég hefi það t. d. fyrir satt, að hann hafi farið til kjötverðlagsnefndar og heimtað með rosta miklum, að hún lækkaði kjötverðið, en formaður kjötverðlagsnefndar mun ekki hafa verið eins eftirlátssamur og formaður mjólkursöluverðlagsnefndar.

Jón Sigurðsson Ég hefi nú ekkert lagt til mála í þeim umr., sem hér hafa farið fram. Ég skal taka það fram, að ég lít á þetta mál sem eitt af mestu nauðsynjamálum bænda, sem beri að leggja sérstaka alúð við á þessu þingi. Þetta mál er heldur ekki allskostar nýtt; það var undirbúið á síðasta þingi og rætt að nokkru og hefir síðan fengið undirbúning milli þinga. Það mætti því ætla, að málið væri nokkuð hugsað og rætt, enda er það svo, að menn greinir raunveruleg, ekki á um höfuðatriðin, heldur frekar um smærri fyrirkomulagsatriði, sem ekki er nema eðlilegt í sjálfu sér, vegna margskonar viðhorfs. En þó eru það viss skilyrði, sem verður að gera til slíkrar löggjafar, t. d. það, að þetta skipulag, sem á að gilda fyrir allt landið, setji ekki framleiðendum og öðum svo þröngan stakk, að það leyfi ekki eðlilega framþróun. Nú er það svo, að sum atriðin, sérstaklega það, sem um ræðir í 3. gr., eru þannig, að mér virðist næsta hæpið, að þau geti staðizt til lengdar. Það er komið inn á þetta í till. tveggja landbnm. og gerðar breyt. á því. Ég varð satt að segja dálítið hissa á því, hvað þessi till. fékk óblíðar undirtektir. Það stendur svo hér í 3. gr.: „Leyfi skal veitt lögskráðum samvinnufélögum, sem nú eru starfandi, svo og þeim samvinnufélögum, sem stofnuð kunna að verða á viðskiptasvæðum félaga, sem hætta störfum án þess að bændur á viðskiptasvæðinu gerist meðlimir annara félaga“. Hér er félagsskap bænda sniðinn sá stakkur, að aðeins geti þau félög komið til greina, sem starfandi eru, þegar þessi löggjöf er sett, eða þá í öðru lagi félög, sem rísa upp að einhverju leyti á rústum annara félaga. En vel má hugsa sér og viðbúið, að samvinnufélög bænda rísi upp án þess að þetta eigi sér stað. Við getum hugsað okkur, að verzlun leggist niður á einum stað og að þeir menn, sem skipt hafa við þá verzlun, óski að mynda með sér samvinnufélag, kaupi hús verzlunarinnar og þar með þá aðstöðu til slátrunar, sem hún hafði. En þessi félagsskapur mundi samkv. frv. vera útilokaður. Þetta veit ég reyndar, að ekki er meiningin, a. m. k. hefir frsm. í viðtali skýrt mér frá, að ekki ætti að útiloka þessi félög og að n. mundi veita undanþágur. En úr því það er ekki meiningin, að sníða stakkinn svona þröngan, því þá ekki að breyta löggjöfinni í það horf, að sú n., sem á að framkvæma hana, þurfi ekki alltaf öðruhverju að vera að brjóta hana. Þetta er í raun og veru ekki nema sjálfsagður hlutur, sem ætti að ná fram að ganga. Það er líka meira en hugsanlegt, að stór hópur bænda, sem á erfiða aðstöðu til að sækja á þann verzlunarstað, sem þeir hafa sótt, vilji gjarnan koma upp slátrunarhúsi fyrir sig, en þeir hafa ekki rétt til þess, samkv. þessum l. Ég skal að vísu játa, að það er alls ekki æskilegt, að örfáir menn fari að hlaupa til og gera slíkt, enda mætti slá varnagla við því, en ég tel, að ef fjölmennur hópur bænda teldi hagsmunamál að koma sér upp skýli til slátrunar, þá væri meiningarleysa að l. settu alveg stein í götu þess, og þá álít ég, þar sem mér hefir skilizt á hv.frsm. það heldur ekki vera meiningin, að léttara sé að taka afleiðingum af því og breyta þessari gr. í það horf, að þessi félagsskapur sé ekki útilokaður. Ég ætla svo ekki að blanda mér inn í þessar umr. frekar, eða gera nánari grein fyrir atkv. mínu. Aðeins vil ég taka undir það, að ef brtt. á þskj. 269 verður samþ., getur farið svo, að kippt verði fótunum undan árangrinum af þessu starfi, sem hér er verið að vinna.

Sigurður Kristjánsson Ég vil lýsa því yfir strax, að ég mun við 3. umr. bera fram brtt. við 3. gr. frv. eins og það nú liggur fyrir. Ástæðurnar fyrir því hefi ég fært fram við 1. umr., og hirði ég því ekki um að endurtaka þær, en brtt. verður í þá átt, að leyfð verði bein sala frá framleiðendum til neytenda. Ég skal svo ekki dvelja meir við það. Ég vildi mega taka undir mál þeirra hv.þm., sem mælt hafa með brtt. á þskj. 288, því það er bersýnilegt, að andstaðan gegn því, að félög megi rísa upp og taka fé til slátrunar og verzla með sláturfjárafurðir, gengur alls ekki í þá átt, sem er tilgangur þessa máls: að reyna að tryggja örari og betri sölu á sláturfjárafurðum og tryggja framleiðendum sæmilegt verð, heldur í þá átt að hefta söluna og leggja bann á menn, og er mjög fjarri því að geta nokkurntíma leitt til þess að gera markaðinn meiri eða betri. Út af till.hv. 9. landsk. vil ég segja það, að ég tel hana til mjög mikilla bóta. Það er ekki svo oft sem dúfa kemur úr hrafnseggi, að það er óviðeigandi að gefa því engan gaum. Þessi till. hnígur í þá átt, eins og till. á þskj. 288, að greiða fyrir sölu sláturfjárafurða, og get ég því ekki skilið, að andstaðan gegn henni fremur en hinni till. geti stafað af neinu öðru en því, að það hafi vakað fyrir þeim hinum sömu að hefta söluna, leggja óþarfa bönd bæði á seljendur og neytendur. En þessi till.hv. 9. landsk. gefur neytendunum nokkurt frjálsræði. Það er nú mjög einkennilegt, þegar verið er með fúsum vilja og góðum undirtektum að leggja talsvert miklar kvaðir á neytendur og skuldbinda þá að taka við vöru með dýrara verði en þeir gætu aflað sér með frjálsri verzlun, til þess að mikilsverður atvinnurekstur geti borið sig, að þá sé reynt á allan hátt að gera þeim sem mest óþægindi. Það er eins og þessir hv.þm. séu ferhyrndir og hafi öll sín horn í síðu þeirra, sem eiga að kaupa þessa vöru. Þetta finnst mér óviðeigandi, og ég skil ekki, að umbjóðendur neytendanna í kaupstöðum geti forsvarað að ganga á móti þessari tillögu. Ég þarf svo ekki að mæla meira með þessum brtt., því það gera þeir, sem bera þær fram, en ég vildi aðeins lýsa afstöðu minni til þeirra. En um brtt. þá, sem ég mun bera fram, hefi ég þegar talað við 1. umr. og ætla ekki að bæta neinu við það nú, en mun kannske rifja það upp, þegar till. kemur fram.

Sigurður Einarsson Ég get nú ekki annað en látið það í ljós, að mér finnst hæstv. ráðh. og þeir aðrir, sem sérstaklega hafa talað á móti till. mínum, gera of mikið úr þeirri hættu, sem þær kunna að fela í sér fyrir megintilgang þessarar lagasetningar og frv. í heild, og þeir gleyma því, sem þó greinilega kemur fram í till. sjálfum, að hér er aðeins um slátrunarleyfi að ræða fyrir það fé, sem ætlað er til neyzlu meðal meðlima neytendafélagsins sjálfs. Þegar ég samdi till., virtist mér fyrir það girt, að þetta gæti orðið víðtæk starfsemi og að þessari löggjöf væri nokkur óréttmæt hætta búin með henni. Hinsvegar hefi ég svo greinilega lýst yfir fullum velvilja mínum í garð þessa máls, að ég tel ástæðulaust að gera þessar till. mínar að neinu kappsmáli við þessa umr. málsins. Ég get af því, sem upplýst hefir verið nú við umr., lýst því yfir, að ég get sætt mig við þá úrlausn málsins, að þessi heimild til neytendafélaganna væri miðuð við, að ekki væri sláturhús á staðnum og þannig í haginn búið, að þetta gangi eftir nokkuð öðrum reglum en í Rvík. Eins og ég lýsti yfir í fyrri ræðu minni, get ég líka sætt mig við aðra úrlausn, ef tilganginum, sem felst í þessari till., er annars fullnægt. Þess vegna áskil ég mér rétt til þess að bera fram brtt. við 3. umr. þessa máls. Ég get t. d. ve1 sætt mig við þá úrlausn, að það væri heimild, en ekki skylda að veita þessi leyfi, og er ég ekki frá því að athuga það nánar, hvort þá heimild skyldi þá ekki binda við það, að ekki væri sláturhús á staðnum, og svo mætti skylda þessi félög til þess að færa að því gild rök fyrir kjötverðlagsnefnd, að neytendunum væri þetta fyrirkomulag hagræði án þess að það væri framleiðendunum á neinn hátt til skaða. Þar sem ég tek þannig í þetta mál, þykist ég vera varinn fyrir öllum kaldyrðum um vilja til þess að spilla þessu máli. Þeir, sem viðhafa slík orð hér í d., ræða ekki málið af þeirri stillingu, sem ég þykist gera. Þess vegna er það bara skoplegt, þegar hv.þm. V.-Húnv. er að hreyta til mín skömmum og stóryrðum, að ég sé eins og útspýtt hundskinn og með ofstopa í þessu máli. Ætlar hv.þm. að telja d. trú um, að dauðmeinlaus maður eins og ég sé með ofstopa í kjötverðlagsnefndinni, og jafnvel þó verri nefndir væru? Það væri að bíta höfuðið ofan af skömminni að halda slíku fram, og ekki ætlandi jafnvel hv.þm. V.-Húnv. En þótt ég hefði verið með ofstopa í þessu máli, þá var hann meinlaus, því að hann hefir þá einungis verið sýndur til þess að rétta hlut þeirra manna, sem gleymdust við setningu þessara laga. En því er svo farið um hv.þm. V.-Húnv., að meinleysi hans er hættulegra en allur hans ofstopi, eins og öll hans pólitíska saga ber með sér.

Sigurður Kristjánsson Mér skildist það á hv. 9. landsk., en ég er ekki viss um, að ég hafi skilið hann rétt, að hann væri að hugsa um að láta niður falla þessar brtt. sínar, þar til við 3. umr. málsins, og að hann væri þá jafnvel líka að hugsa um að slá allmikið af þeim, þannig, að færa þessa kröfu um leyfi fyrir félög neytenda niður í heimild til þess að hafa slík félög, og eins að binda þetta leyfi við þá staði, þar sem ekki eru til sláturhús. M. ö. o., mér skilst, að hann ætli nú að gera þetta afkvæmi sitt að kaleggi strax í hreiðrinu, og þykir mér illt, að hæstv.forsrh. skuli vera búinn að reka hann svona oft og títt af hreiðrinu, að það skuli þurfa að koma fyrir, að það andlega afkvæmi, sem bezt var til stofnað, eigi að verða að kaleggi. Ég vil taka það fram, ef hann snýst að þessu ráði, að fyrirkoma þannig sínu afkvæmi, þá held ég, að ég verði að koma honum til hjálpar, eins og menn kannast við, að oft kom fyrir í gamla daga, þegar börn voru borin út, að þá komu þar að menn og tóku þessi börn til fósturs, og úr þeim gátu oft orðið efnilegustu menn. Ég mun því taka þessar brtt.hv. 9. landsk. upp sem mínar eigin till.

Jónas Guðmundsson Ég hafði ekki hugsað mér að kveðja mér hljóðs í þessu máli, en út af þeirri skrifl. brtt., sem hefir komið fram frá hv.þm. V.-Húnv., þá virðist mér, að ekki megi fara svo, að henni sé ekki mótmælt af einhverjum fulltrúum Alþfl. í þessari hv. d. Í þessari brtt. er gert ráð fyrir því að svipta algerlega neytendur eða fulltrúa þeirra öllum rétti til þess að hafa áhrif á, hvaða verðlag skuli vera á annari aðalneysluvöru manna hér á landi. Mig furðar það stórlega, að í slíku máli sem þessu, sem bæði er mikið fjárhagsatriði fyrir bændur að fá leyst á viðunanlegan hátt og snertir líka neytendur alstaðar í landinu, skuli nokkur þm. fást til þess að bera fram aðra eins brtt. og þessa, þar sem réttindin eru algerlega tekin af öðrum aðilanum til þess að eiga nokkurn hlut að máli, og eingöngu fengin í hendur hinum aðilanum. Það vita allir, og líka hv.þm. V.-Húnv., að þetta mál verður ekki til lykta leitt, svo vel sé, nema með samtökum allrar þjóðarinnar, og því betur sem gagnkvæmari skilningur er á báða bóga. Hvað er verið að gera með þessum l., sem hér er verið að setja? Í fyrsta lagi er verið að reyna að tryggja það, að sem mest og bezt not verði af innanlandsmarkaðinum. Það er sá eini markaður, sem þjóðin getur algerlega ráðið yfir sjálf, því að erlenda markaðinum ráðum við ekki yfir, heldur verðum við að gera samninga við önnur lönd, til þess að geta notað hann. Og það fyrsta, sem á þá að gera í þessu skyni, er að fyrirbyggja, að bændur eyðileggi sjálfir markaðinn fyrir sér með undirboði. Það er það, sem reynt er að gera með þessum l., og að hinu leytinu er reynt að draga úr þeim mikla dreifingarkostnaði, sem hefir verið á þessari vöru, eins og á svo fjölmörgum öðrum vörutegundum. Þetta eru tvö aðalatriði þessa máls, a. m. k. frá mínu sjónarmiði. Það sjá allir, að til þess að ná þessu takmarki, sem sett er með l., þá varðar það mestu, að góð samvinna fáist um málið, að sú samvinna fáist, sem er nauðsynleg til þess, að þetta mál verði leyst til hagnaðar fyrir alla aðila. Þessi hv.þm. veit líka vel, að málið verður ekki leyst á þann hátt, að annar aðilinn sé kúgaður til hagsbóta fyrir hinn. Þegar Alþ. veitir stofnun svo mikið vald, eins og kjötverðlagsnefndin á að hafa, að það afhendir henni þann hluta af þeim rétti, sem það telur sig hafa til þess að ákveða heildarverðlag á annari aðalframleiðsluvöru landsmanna, þá furðar mig mjög á því, að nokkur þm. skuli vilja láta þetta vald í hendur einungis annars aðilans í málinu. Það er frekar sanngirni í till.hv.þm. Ak. og fleiri þm., þar sem þeir gera þó ekki ráð fyrir að svipta neytandann öllum rétti til íhlutunar í þessum efnum, þó að þeir gangi þar lengra en gert er í frv. sjálfu. Ég fæ ekki betur séð en að það hafi verið mjög vel í hóf stillt með till. þeim, sem stj. hefir gert í frv., þar sem ákveðið er, að bændasamtökin í landinu skuli hafa 2 menn í kjötverðlagsnefndinni, og neytendasamtökin 2 menn, en að 5. maðurinn sé svo fulltrúi landbrh., og hann hafi úrskurðarvaldið. Með þessu á ríkið að hafa þá tryggingu, sem það annars getur haft, til þess að ekki sé gengið á rétt annars þess aðila, sem þarna á hlut að máli. Mér skilst á hv.þm. V.-Húnv., að hann gangi út frá því, að hér sé um að ræða ráðstafanir, sem gerðar séu á frjálsum grundvelli, og þá væri hans till. sanngjörn, því að ef svo væri, að bændur sjálfir, án aðstoðar þingsins eða annara aðila, ætluðu sér að ráða einir yfir kjötmarkaði landsins, þá ættu þeir að skipa n. sem þessa einir. En það er ekki eins og svo sé, því að fyrst og fremst hefir ríkissjóður sérstök útgjöld vegna þessara ráðstafana, þar sem upp í fjárl. er tekin ákveðin upphæð til þess að standa straum af kostnaði við framkvæmd kjöt- og mjólkursölulaganna, en af því leiðir, að ríkið sem heild á að hafa íhlutun um þetta mál. Hv. þm. sagði, að með þessu frv. ætti að hábinda bændur. Ég get ekki séð, að bændum sé gert neitt rangt til með skipun þessarar n., því að við skipun hennar er aðeins reynt að hafa svo mikinn jöfnuð sem hægt er, og það er réttlátt. Hvern væri verið að hábinda, ef neytendur, sem í raun og veru borga brúsann, eiga engan tillögurétt að hafa í málinu? Hv. þm. sagði líka, að verið væri að setja snarvöl á bændur með þessu frv., en ég vil aðeins vænta þess, að hv. d. setji þá þann snarvöl á þessa brtt., sem við á, vegna þess að hún er í alla staði ósanngjörn.

Bjarni Ásgeirsson Ég býst við því, að brtt., sem tveir hv.þm. bera fram á þskj. 335, ætti ekki að vera eins þægileg fyrir neinn þm. og mig. Þar er gert ráð fyrir, að fulltrúi frá Búnaðarfélagi Íslands og annar frá Kaupfélagi Borgfirðinga fái sæti í kjötverðlagsnefnd. En svo stendur á, að ég er í stj. Búnaðarfélagsins og Kaupfélag Borgfirðinga er verzlunarfyrirtæki í mínu kjördæmi. En í l. eins og þau eru nú á Kaupfélag Borgfirðinga að fá fulltrúa í n. ásamt Sláturfélagi Suðurlands, og geri ég engar frekari kröfur til íhlutunar fyrir það félag en þar er ákveðið. Og sem stjórnarmeðlimur í Búnaðarfél. Íslands segi ég það, að ég óska engra afskipta þess af þessu máli. Ég vil, að Búnaðarfélagið fái að vera í friði með þau mál, sem undir það heyra, en mun ekki nota aðstöðu mína til þess að hrifsa undir það vald, sem það fengi í óþökk helmings þingsins. Það væri enginn velgerningur, hvorki við Búnaðarfélag Íslands eða þetta mál. Velgengni þessa máls hvílir á tveim stoðum. Önnur er sú, að bændum sé gefin aðstaða til þess að hafa meirihlutavald í verðlagsn., og það má telja, að þeir hafi nú. Hin er velvilji neytendanna, sem ráðstafanir f. bitna á, að þeir eyðileggi ekki þessar framkvæmdir með kjötstræku, eða öðru slíku. Ef kippt er burt úr l. því ákvæði, sem gefur neytendum kost á því að stjórna þessum málum ásamt framleiðendum, er blátt áfram verið að egna þá til andstöðu gegn þessum ráðstöfunum. Ég mun því greiða atkv. á móti þessari brtt. Ég veit ekki betur en almenn ánægja ríki með þá verðlagsn., sem nú situr, og sæti því ekki á Alþ. að vera að samþ. vantraust á hana.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég þakka hv. 6. landsk. fyrir þá yfirlýsingu, að ef um frjáls samtök bænda hefði verið að ræða, ætti stjórn þessara mála að vera í þeirra höndum. En hvað er löggjöfin annað en trygging gegn því, að einstakir framleiðendur innan bændastéttarinnar geti rofið samtök bænda og þar með unnið þeim tjón? En þessum mönnum vill hv.þm. hjálpa. Það yrði eitthvað annað uppi á teningnum, ef hv.þm. væri að tala um strækubrjóta í sínum eigin félagsskap. Og hann er undrandi yfir því, að ég skuli vilja tryggja samtök bænda sem bezt. En við stefnum báðir að sama marki, hvor á sínu sviði. Hann meðal verkalýðsstéttarinnar, en ég meðal bænda. Fyrir okkur báðum vakir að mynda svo sterk samtök utan um hagsmuni þessara stétta, að órjúfandi séu. Og það er svo fjarri því, að með þessu sé verið að spilla góðri samvinnu. Vill hv.þm. halda því fram í alvöru, að verklýðsfélag ætti að bjóða vinnuveitanda inn á fund, þar sem það væri að bollaleggja, hvaða taxta það ætti að setja, og ráðgast um taxtann við þá á því stigi málsins? Nei, fyrst mundu verkamenn ræða taxtann innan síns félags, og þá fyrst ráðgast um við atvinnurekendur, ef árekstur yrði. Eins yrði það með núv. skipun kjötverðlagsn. ósanngjarnt, að fulltrúar neytenda fái að vera með í ráðum um það verð, sem bændur setja á kjöt sitt. Komi í ljós, að verðið hafi verið ákveðið of hátt, fæst vafalaust leiðrétting þess, því að sæmilegt verð er engu síður hagur framleiðenda en neytenda. Mér skildist, að hv.þm. Mýr. væri að reyna að þvo sál sína hreina af öllum þeim óhreinindum, sem á hana kynnu að falla vegna sambandsins við sósíalistana. En hann getur tæpast fengið svo sterkan lút, að þau óhreinindi muni af honum ganga, - hann má vera viss um það, að sá kisuþvottur, sem hann reyndi hér í d. áðan, þvær hann ekki hreinan fyrir bændum. Hv. 6. þm. Reykv. talaði um dúfu úr hrafnseggi, og skildist mér hann vera skotinn í henni. En þetta kemur af því, að fuglinn hefir útlit dúfunnar, en innræti hrafnsins. Það er búið að sýna fram á það með óyggjandi rökum, að þessi till. stefnir til eyðileggingar á málinu, og meira að segja hv.flm. hefir viðurkennt þessi rök. Hv. 6. þm. Reykv. talaði eitthvað um fóstureyðingar í þessu sambandi. Ég veit nú ekki eiginlega, hvar það á heima í þessu máli. nema ef vera skyldi, að þungi hv. 9. landsk. hafi verið runninn frá rótum hv. 6. þm. Reykv., og verður þá skiljanlegri áhugi þess síðarnefnda fyrir þessum vanskapnaði. Ég skal ekki fara lengra út í þá sálma, en mér þykir vænt um, að hv. 9. landsk. hefir fallið frá till. sinni, og væri mér einkar kært að styðja hann á þessari braut réttlætis, sem hann þar með, ef til vill óafvitandi, er kominn inn á. Hinsvegar mun ég gera það, sem ég get, til að vinna á móti þeirri skaðræðisstefnu, sem hv. 6. þm. Reykv. hefir nú tekið að sér. Auðséð er, af hvaða toga slíkt er spunnið. Það er af engu öðru en fjandskap við samtök bænda. - Sú till., sem ég flyt um stjórn þessara mála, er í samræmi við svipuð mál hjá nágrannaþjóðum okkar, og ætti okkur ekki að vera vansi að því að ganga í sömu slóð og þeir. Það hefir verið bent á, að samtök framleiðenda væru þar betri og víðtækari en hjá okkur. En engin ástæða er til þess að snúa baki við samtökum framleiðenda, þótt þau séu ekki orðin það þroskuð, að þau geti stjórnað sínum málum án íhlutunar ríkisvaldsins. Og á slíkum tímum og þeim, sem nú standa yfir, er það skylda þjóðfélagsins að rétta þegnum sínum hjálp til sjálfshjálpar, þar sem því verður við komið. Og búskapur bændanna verður að bera sig. Nú hefir mikill þorri bænda tekið á sig skuldbindingar vegna lántaka úr Kreppulánasjóði. Og eðli bænda er þannig, að þeir geta ekki hugsað til þess að geta ekki staðið í skilum við þessa stofnun. Og hvar lendir þetta, ef búskapurinn er rekinn með halla frá ári til árs? Þá kemur að því, að bændur geta ekki með nokkru móti staðið við skuldbindingar sínar gagnvart Kreppulánasjóði, og ríkissjóður verður að borga brúsann. Þetta ættu hv.þm. að athuga áður en þeir fara að skera við neglur sér þann ágóða, sem bændur gætu haft af þessum ráðstöfunum. Og bændurnir vitu sjálfir bezt, hvar skórinn kreppir, og því ættu þeir að fá að stjórna þessum málum sem allra mest.

Sigurður Kristjánsson Það er ekki að undra, þó að hv.þm. V.-Húnv. sé talsvert upp með sér í kvöld, því þetta er víst í fyrsta sinn á þinginu, sem Bændafl. hér í d. kemur óklofinn fram. Það er því ekki undarlegt, þótt hv.þm. byrji hveitibrauðsdagana með talsverðu yfirlæti. Það fer löngum svo, að munaðurinn gerir menn ofsafengna, og hefir það nú sannast á hv.þm. Hann hefir nú gleymt því, að framleiðendurnir þurfa á neytendum að halda fyrir kjöt sitt. alveg eins og hv.þm. V.-Húnv. þurfti að fá neytanda til þess að geta komið blíðu sinni á framfæri.

Húmm!

Hann varð að fá samflokksmann sinn til sameiningar, áður en þetta virðulega afkvæmi, brtt., gæti skapazt. Hv. 6. landsk. tók það réttilega fram, hver fásinna það væri að ætla að útiloka fulltrúa neytendanna úr kjötverðlagsn., og er það hreinasti ofstopi, að framleiðendur skuli þar einir öllu ráða. - Að því marki verður að stefna, að verðlagið hefti ekki sölu kjötsins, en gefi bændum þó sæmilegan arð. Þetta næst bezt með samvinnu neytenda og framleiðenda. Af því að ég er því, að hv.þm. V.-Húnv. sé svo viti borinn, að þetta nýja tilhugalíf hans megni ekki að ræna hann hverri glóru, þá vona ég, að hann sjái sannleikann í þessu máli. En það eimir enn eftir af erfðasyndum Framsóknar hjá þessum hv.þm.; hann er ennþá of bundinn tilhneigingunni að leika fyrir kjósendum sinum tilvonandi, og belgir sig þá út um ímyndaðar bændakröfur, sem í raun réttri eru bændum langt frá til farsældar. Það er víst, að þessi till. yrði málinu bara til bölvunar, eins og það var því til óheilla, að blöð stj. létu fylgja bráðabirgðal. kaldyrði til neytendanna. En hvað snertir dúfuna, sem minnzt hefir verið á, þá verð ég að játa, að ekki er foreldri hennar fallegt svo sem æskilegt væri, en hún á ekki að gjalda þess, sé eitthvað nýtilegt í henni sjálfri. En það var mesti misskilningur hjá hv.þm. V.-Húnv., að ég hefði verið að tala um fóstureyðingar; ég nefndi þær ekki á nafn. Þetta er alveg öfugt. Það er hann, sem er að hugsa um fóstureyðingar, og hefir ástæðu til þess, - vegna tilhugalífs þess, sem hann nú lifir í.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Herra forseti! Það er vissulega merkilegt mál, sem hér er á ferðinni. Og skoðun mín er sú, að eftir eðli sínu sé það hættulegt mál. Aðaltilgangur þess mun vera sá, að tryggja bændum hærra verð fyrir kjöt sitt á innanlandsmarkaði en þeir hefðu fengið, hefðu engar ráðstafanir verið gerðar. En alvarlegasta spurningin, sem vaknar hjá mönnum við athugun þessa máls, er þessi: Er hægt að ráða verði á þessari vöru, er hægt að ákveða það með löggjöf eða samtökum seljenda? Frv. gerir ráð fyrir því, að þetta sé hægt, og mér virðist sem allir hv. dm. séu á einu máli um það, að svara spurningum þessum játandi, og um það er aðeins rætt, hvert verð skuli sett á kjötið. Og allir eru sammála um það, að eigi l. að gera sitt gagn, þurfi verðákvörðunin að vera sem réttust. Og þetta er vafalaust aðalatriðið, en ekki hitt, hverjar tilfinningar neytendur bera í brjósti til framleiðenda og því um líkt. - Það á að vera hægt að reikna það nákvæmlega út, hvert verð þarf að vera á kjöti í landinu, þegar gefin eru upp viss undirstöðuatriði. - Mér skilst það á hv.frsm. meiri hl. n., að nú væru framleidd hér á landi um 500 tonn af kjöti, og þar af sé hægt að selja rúm 2000 tonn til útlanda. Þá eru eftir 300 tonn, sem verða að seljast á innanlandsmarkaðinum. Nú er það gefið mál, að þessi 3000 tonn verður að vera búið að selja áður en framleiðsla næsta árs kemur á markaðinn. Ef því er ekki svo fyrir komið, segjum sem svo, að af þessum 3000 tonnum væru 1000 eftir óseld, þá væri verr farið en heima setið. Þetta er í fyrsta sinni, sem svona l. eru sett hérna, en það er ekki í fyrsta sinni að svona l. eru sett í veröldinni. Og alstaðar hefir kreppan verið ástæðan til þeirra. Þegar ameríska bændur fór að vanta markað fyrir hveitið, báðu þeir stj. að vernda verðið. Þannig fór með kaffið í Brasilíu, en þar fóru ráðstafanir stj. í þá átt að takmarka framleiðsluna. Sömu söguna er að segja um ullina í Ástralíu, og svona mætti lengi upp telja. - Allar hafa þessar ráðstafanir mistekizt, svo að nú er vandinn mestur að sjá einhverja færa leið út úr ógöngunum. - Hingað til höfum við ekki tekið þessa aðferð upp hér á landi. Það var okkur þó í lófa lagið, þegar fiskverðið lækkaði niður úr framleiðslukostnaði. Þá var annaðhvort að reyna að selja framleiðsluna á því verði, sem hægt var að fá fyrir hana, og halda því áfram þar til allar birgðirnar voru uppseldar, með það fyrir augum, að pláss væri fyrir nýja framleiðslu, - eða þá að bíða þess að verðið hækkaði og láta birgðirnar safnast fyrir. Við tókum þann kostinn, að selja fiskinn á því verði, sem fyrir hann fékkst, án þess að spyrja um, hvort það borgaði sig í augnablikinu, í von um það, að ef framleiðsla hvers árs fyrir sig selst, fáist verðið hækkað. Ef tvöföld ársframleiðsla af fiski hefði verið boðin fram í einu, varð framboðið sennilega allt of mikið, og verðið gat farið niður úr öllu valdi. Nú gæti einhver sagt, að þetta hefði verið rétt af því að um erlenda markaðinn væri að ræða. En ef framleitt er svo mikið af kjöti, að stór hluti þess hafi engan annan markað en innanlandsmarkaðinn, er þar um nákvæmlega það sama að ræða og um fiskinn. Því segi ég það, að það eru sameiginlegir hagsmunir framleiðenda og neytenda, að kjötið seljist. Verðið má ekki vera svo hátt, að það á nokkurn hátt hefti söluna: það gæti orðið þess valdandi, að ein 1000 tonn yrðu óseld af gamalli framleiðslu, þegar sú nýja kæmi á markaðinn, og þá gæti verðið hrapað langt niður úr því, sem þurft hefði að vera. Verzlunin verður því aðeins eðlileg og greið, að framleiðsla ársins sé uppseld áður en næsta árs framleiðsla kemur á markaðinn. Það getur borgað sig fyrir framleiðendurna að setja verðið lítið eitt lægra, til þess að óseldar leifar spilli ekki fyrir sölu nýju framleiðslunnar, þegar hún kemur á markaðinn. Setjum nú svo, að salan á framleiðslu þessa árs mistakist, svo að eftir væru t. d. óseld 1000 tonn þegar framleiðsla næsta árs kæmi á markaðinn. Hverjar yrðu afleiðingarnar af því? Ég er hræddur um, að í reyndinni yrði það svo, að ríkisvaldið hefði tekið á sig meiri ábyrgð en það væri fært um að standa við. Það er ekki ólíklegt, að fram kæmu kröfur svipaðar þeim, sem ég gat um að komið hefðu í Ameríku, að ríkissjóður hjálpaði til að hindra, að eftirstöðvar fyrra árs framleiðslu yrðu til þess að fella verðið á nýju framleiðslunni niður úr öllu valdi. Mér liggur við að halda því fram, að afleiðingin af þessu fyrirkomulagi gæti orðið sú, að Alþingi yrði talið skylt að kaupa fyrra árs leifarnar eða eyðileggja þær, til þess að þær spilltu ekki verðlagi nýju framleiðslunnar. Er stj. við því búin að taka þeim afleiðingum þessara laga? Það er vitanlega alveg rangt, sem sagt hefir verið, að það væri aðallega undir góðvild neytendanna komið, hvort varan seldist, viðskipti á slíkum grundvelli eru gersamlega vonlaus til frambúðar. Neytendur endast ekki lengi til að kaupa vörurnar af góðvild einni, ef þeir geta fengið aðrar vörur ódýrari í staðinn. Löggjöfin ræður ekki við svona viðskiptamál til lengdar. Það má nú að vísu segja, að neytendur hafi ekki úr háum söðli að detta í þessu efni, því að undanfarið hafa það verið umboðsmenn framleiðendanna, sem hafa ákveðið kjötverðið með hag framleiðendanna fyrir augum. Ég álít heppilegast, að framleiðendur ráði því sjálfir, hvaða verð þeir setja á kjötið, og að áhrif neytendanna komi aðeins fram í kaupvilja þeirra. Þeir verða að skera úr því sjálfir, hvað þeim þykir hentugast að kaupa. Neytendur hafa þar svo mikið vald, að þeir þurfa ekki meira. Ég er alveg sammála hv.þm. V.-Húnv., að framleiðendur eigi að bera alla ábyrgð á þessu. Úrlausn málsins kemur niður á framleiðendunum fyrst og fremst, og því eiga þeir að bera ábyrgðina. Ég lít svo á, að hér sé allmikil hætta á ferðum fyrir bændurna í landinu, því að það er orðið svo nú á dögum bæði í innlendum og erlendum viðskiptum, að það er kaupandinn, sem valdið hefir á markaðinum, vegna þess að framboðið er orðið of mikið, en eftirspurnin of lítil. Svo er annað, sem líta verður á. Þó að viðurkennt væri, að þessar ráðstafanir væru góðar og réttlátar, ef rétt væri farið með þær, er þó eitt mikilsvert atriði, sem gæti valdið vandræðum, en það er skipting verðsins milli framleiðenda eða úthlutun verðjöfnunargjaldsins. Þetta gæti valdið deilum, og ég tel hæpið, að ríkisvaldið taki slíkt að sér. En til þess er ætlazt samkv. frv. Hitt held ég og vona, að ekki geti orðið til tjóns fyrir þjóðarheildina, þó að það hafi sumstaðar valdið illdeilum, þegar selt er háu verði á innlenda markaðinum til þess að geta selt útlendingum með lægra verði, en ríkið tekur síðan að sér að greiða mismuninn. Það er þetta, sem á ensku er kallað „dumping“ og hefir valdið alvarlegum deilum milli þjóða. Þetta veldur kannske ekki vandræðum á þeim mörkuðum, sem við höfum. En hitt þykir mér ekki ólíklegt, að það reynist eins örðugt að framkvæma réttláta skiptingu á verðjöfnunargjaldinu eins og nú er að koma í ljós, hve örðugt er að komast hjá ranglæti í framkvæmd mjólkurlaganna. En þar horfir nú svo við, að allstór hópur manna, sem ætti að eiga forréttindi á mjólkurmarkaðinum hér í bænum, hlýtur að verða gjaldþrota vegna mjólkurlaganna. Ég vil leyfa mér að spyrja, hvort ríkið hafi í raun og veru rétt til að kippa þannig grundvellinum undan atvinnurekstri þessara manna, sem eiga sér einskis ills von. Ég held nú að vísu, að málið sé að ýmsu leyti gott, en það er eftir að gera ráðstafanir til að gera þá ánægða, sem verða fyrir alvarlegum skakkaföllum af völdum þessara laga, og ég tel það siðferðislega skyldu ríkisins að bæta þessum mönnum á einhvern hátt tjón það, sem þeir verða fyrir við það, að geta ekki stundað atvinnurekstur sinn. Ég mun fylgjast með í því, hvernig framkvæmd þessara laga verður háttað, því að það skiptir miklu máli.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Það hafa nokkur atriði komið fram í þessum umr., sem ég get ekki látið ómótmælt. Skal ég þá fyrst snúa mér að því, sem hv.þm. V.-Húnv. sagði í sambandi við þá skrifl. brtt., sem hann hefir borið fram. Hann sagði, að tilætlunin væri sú, að tryggja bændunum meiri yfirráð yfir verðlagningu afurðanna. Það hefir nú verið bent á, að þessu er nú þegar þannig fyrir komið, að bændur hafa meiri hl. í þeirri nefnd, sem ræður verðlaginu, en hinsvegar er neytendum sýnd sú sanngirni, að þeir fá að leggja til tvo menn í nefndina til þess að fylgjast með, þegar verðlagið er ákveðið, og til þess að gefa meiri hl. leiðbeiningar um það, hvernig verðlaginu verði svo í hóf stillt, að báðir aðilar megi við una. Það hefir verið minnzt á, að erlendis væru það framleiðendur einir, sem réðu verðlaginu. Það er rétt, að í Noregi ráða þeir því að mestu leyti. En það er einmitt í Noregi, sem mest er um þessi mál deilt, og þar rak það svo langt, að gerð var mjólkur„stræka“ og varð að hella mjólkinni niður um tíma áður en framleiðendur sigruðu. Ég veit ekki, hvort framleiðendur hér eru svo sterkir eða hvort þeir sjá sér hag í að leggja út í slíka baráttu. Í Svíþjóð og Englandi er þessu öðruvísi skipað, því að þar ræður stj. mestu, og má því eins telja Noreg undantekningu frá reglunni, enda var þar bændaflokksstjórn, sem setti reglurnar án samkomulags við neytendur. Í Svíþjóð og Englandi hefir þetta gengið öllu betur. Ég álít, að svona málum verði að skipa með fullkominni sanngirni í garð neytenda, án þess þó að gengið sé á rétt framleiðenda. Hér virðist rétt að hafa sömu aðferð og nú tíðkast þegar samið er um kaupgjald, þegar nefnd vinnuveitenda og vinnuþiggjenda reynir að ná samkomulagi um kaup, sem líklegt þykir, að báðir aðilar sætti sig við, og þannig reynt að komast hjá verkfalli og vandræðum. Aðalatriðið er að fá það verðlag, sem líkur eru til, að friður verði um frá beggja hálfu, og þá virðist liggja beint við að leita einnig álits neytenda. Og hvað er þá á móti því, að þeir eigi fulltrúa í nefndinni? Ég er viss um, að þetta fyrirkomulag hv.þm. V.-Húnv. yrði framleiðendum til hins mesta ógagns, þó að látið sé í veðri vaka, að það sé borið fram með hag þeirra fyrir brjósti. Það yrði aðeins til þess að skapa ófrið um málið, því að neytendum væri sýnd með því ósanngirni alveg að ástæðulausu. Það er algerlega kostnaðarlaust fyrir framleiðendur að hafa neytendur með í ráðum. Ég vil eindregið mæla með því, að þessi brtt. verði felld, því að hún yrði eingöngu til þess að spilla málinu og gera framkvæmd þess örðugri. Þá vil ég ekki láta ómótmælt ræðu hv. 5. þm. Reykv., þó að ég sjái ekki ástæðu til að svara honum nema að litlu leyti. Það var algerlega misskilningur hjá honum, þegar hann var að tala um, að íslenzkt kjöt væri selt með „dumping“ verði. Það er selt á frjálsum markaði, en ekki eins og þetta orð er skilið, þ. e. með undirboði, miðað við svipaða vöru á markaðinum. Íslenzkt kjöt er aldrei selt með „dumping“verði, heldur því verði, sem erlendi markaðurinn skapar. Þá vil ég mótmæla því, sem hv.þm. sagði, að þeir mjólkurframleiðendur, sem byggju í nágrenni Rvíkur, hlytu að verðu gjaldþrota vegna mjólkurlaganna. Það er vitanlegt, að framleiðslukostnaður mjólkur við Rvík er meiri heldur en hjá þeim, sem búa fjær, t. d. uppi í Mosfellssveit eða fyrir austan fjall. En það er líka víst, að ef flutt hefði verið hingað mjólk að austan undanfarin ár, sem bændur telja sig ekki þurfa að fá nema 20 aura fyrir lítrann, og hún sett hér á markaðinn, þá hefðu frameiðendur hér, sem telja sig þurfa 30 aura fyrir lítrann, orðið undir í þeirri samkeppni. Það er rétt, að bændur hér í nágrenninu hafa að ýmsu leyti slæma aðstöðu og framleiðslan verður þeim dýr. Þeir þurfa að hafa ræktað land til beitar og þeir verða að greiða ýms gjöld, sem þeir, er fjær búa, eru lausir við. En þó að tekizt hafi að halda framleiðendum austan fjalls frá markaðinum hér, mundi það ekki hafa gengið til lengdar, og ef slíkt mjólkurstríð skylli á, yrði sá vitanlega undir, sem meiru verður að kosta til framleiðslunnar. Því fer fjarri, að mjólkurlögin séu frekar gerð fyrir þá, sem búa austan fjalls, heldur en vegna þeirra, sem búa í nágrenninu. En allt veltur á því, að framleiðendur geti komið sér saman um markaðinn. ?Eyða í hdr.]. - og það ýmsir af stærstu framleiðendunum, og mér er óhætt að segja a. m. k. ekki óhyggnustu framleiðendurnir hér í nágrenninu. 

Jón Pálmason Það hefir að vísu verið vægilega mælt gegn brtt. mínum og hv.þm. Ak. á á þskj. 288, enda eru þær svo sanngjarnar, að erfitt er að mæla á móti þeim með rökum. Þó hefir hv. form. landbn. lagt gegn því að þær yrðu samþ., en eftir því, sem mér skildist, meir vegna þess, að hann taldi þær óþarfar, en hins, að þær væru ósanngjarnar. Um það atriði, að skylt sé að veita þeim verzlunum söluleyfi, sem höfðu starfandi sláturhús árið 1933, og einnig þeim samvinnufélögum, sem stofnuð kunna að verða, fór hv. 8. landsk. þeim orðum, og færði svo góð rök fyrir, hve sjálfsagt það er, að ég sé ekki ástæðu til að ganga lengra á það. En frekar er ástæða að ræða nokkru nánar um þá brtt., sem gerir ráð fyrir að fjölga í verðlagsnefnd um 2. Ég skal taka undir það, að ekki muni heppilegt að skipta um menn í n. Hætt við, að slíkt valdi ágreiningi. Hitt horfir öðruvísi við, að bæta við í n., og gengur till. okkar hv.þm. Ak. í þá átt, og að nokkru á móti till.hv.þm. V.-Húnv. Við hina, er hv. form. landbn. lagðist á móti, að Verzlunarráðið fengi fulltrúa í n., má fyrst og fremst svara því, að undirstaða þess, að lögin komi að gagni, er sú, að allir, sem við þau eiga að búa, séu ánægðir með þau. Margar verzlanir hafa haft kjöt og aðrar landbúnaðar vörur til sölumeðferðar á undanförnum árum, og því rétt, að þær eigi hlutdeild í málinu. Skal ég þá víkja að öðrum brtt. og ganga nokkru nánar inn á málið. Hv. þm. V.-Hún. virtist vera til með, að bændur gengju inn á þá braut verklýðsfélaganna, að knýja mál sín fram með valdi samtakanna. Það er vitanlegt mál, að á síðustu árum höfum við bændur selt kjöt undir framleiðsluverði, og stafa hin miklu fjárhagsvandræði af því, að ekki hefir fengizt það verð fyrir afurðirnar, sem endurgreiddi meðalframleiðslukostnað. Hann er að vísu talsvert misjafn frá ári til árs, eftir árferði og dýrtíð. Svo ég víki aftur að fyrirmynd verklýðsfélaganna og þeirra kaupstreitustarfi, þá er það frá mínu sjónarmiði til varnaðar, en ekki að það sé eftirsóknarvert að ganga þá götu, og býst ég við, að svo sé frá sjónarmiði allra, sem á það líta frá alþjóðafjárhagslegu sjónarmiði. Það er nauðsynlegt að hafa þá með í ráðum um þessi mál, sem mesta hafa verzlunarþekkingu og reynslu á því sviði. Það þarf að reikna nákvæmlega út, með hvaða verði er sanngjarnt og hæfilegt að selja á hverjum tíma, til þess að sem mest seljist, hve mikið markaðurinn þolir o. s. frv. Vitanlega eru takmörk fyrir því, hve mikið og lengi er hægt að selja undir framleiðsluverði. Og sé ekki hægt að ná því, verður að breyta til og framleiða annað, en því verður ekki breytt í einum svip. Það er athugavert í þessu sambandi, að því hærra, sem kaupið er spennt, svo atvinnuvegirnir bera sig ekki, því meira verður atvinnuleysið. Sama má segja um markaðinn; því hærra verð, því minni sala. Það er því mikið undir komið að rata hér rétta leið, svo hagur framleiðenda sé sem bezt tryggður. Ég fullyrði því, að hyggilegast sé að hafa í n. fulltrúa frá sem flestum stéttum og reyna að ná samhug allra til þess að fá frið um lögin. Er því sjálfsagt að nota alla þekkingu í þessu efni, hvaðan sem hana er að fá. - Ég ætla svo ekki að fara fleiri orðum um þessar till. okkar hv.þm. Ak., en vona, að hv.þdm. sjái, hvað fyrir okkur vakir. Að endingu vil ég taka það fram, að frá mínu sjónarmiði eru frjáls samtök bænda sú eina rétta leið í þessu máli, og því sú langæskilegasta. Enda hefðu þeir átt að geta haft vald á markaðinum. En úr því að þetta hefir ekki tekizt, en gengið hefir verið inn á að skipa þessa n. með þeim hætti, sem gert hefir verið og ég tel ekki allskostar réttan, er sjálfsagt að reyna að bæta úr misfellunum, eftir því sem bezt má verða. - Sé ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta að sinni.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Hv. 5. þm. Reykv. er eiginlega sá eini, sem mér virtist vera á móti þessum l., og þó er ég ekki viss um það. Það, sem hann virtist sérstaklega hræddur við, var, að verðlagið væri spennt svo hátt, að ársframleiðslan muni ekki seljast, en meira eða minna af henni safnast fyrir, og horfa því til vandræða fyrir framleiðendur. Því er ekki að neita, að slíkt getur komið fyrir, og það engu síður, þó lögin væru ekki til. Þegar sláturtíð byrjaði í haust, var óselt bæði freðkjöt, spaðkjöt og stórhöggið kjöt. Hvernig var ekki með fiskinn í haust? Í fyrra voru birgðir 11000 smálestir, en í haust 19000, eða 8 þús. smálestum meira. Þó er aflinn í landinu minni nú. Það er nú svo, að við erum í vandræðum með að selja okkar vörur, og ekki líklegt, að úr erlenda markaðinum rætist, meðan við erum þar háðir innflutningstakmörkunum og öðrum hindrunum. Við verðum því að taka höndum saman um að auka sem allra mest markaðinn innanlands og nota, að svo miklu leyti sem mögulegt er, okkar eigin vörur. Það er vitanlega rétt, að það er hægt að spenna bogann svo hátt með verðlaginu, að salan minnki. En það virðist ekki hafa verið gert á kjötinu í haust. Skýrslur hér úr Rvík sýna, að salan hefir ekki minnkað. Aftur á móti eru líkur til, að salan á Akureyri hafi orðið minni en venjulega. En þar eru fleiri ástæður að verki en hækkandi verð á kjötinu. Þar hefir atvinna í sumar verið miklu minni en undanfarin ár, og kaupgeta manna því minni. Hv. 5. þm. Reykv. var mikið að tala um, hvað kjötið austan fjalls væri rýrt. Það er nú svona og svona. Það er rétt, að það eru mikil áraskipti að því, hve vænt féð er. T. d. var slátrað í fyrra hjá Sláturfélagi Suðurlands 52 þús. fjár, en í haust 46 þús. En kg.tala var meiri í haust en í fyrra. Og af þessum 46 þús. fjár fór ekkert í III. fl.

Fór ekkert í III. fl.?

. Nálega ekkert. Ég tek þetta fram vegna þess, að því var haldið fram í Ed., að mestur hluti af kjötinu austan yfir fjall færi í III. fl. og því í miklu lægra verð en kjöt í öðrum landshlutum, sem færi aðallega í l. fl. Þetta tvennt var borið saman, en vitanlega er III. og l. fl. kjöt ekki sambærilegt. Eg hefi það eftir Helga Bergs forstjóra, að mjög lítill hluti færi í III. flokk nú í haust. Mörgum finnst óeðlilegt að selja kjötið hærra í landinu en það selst út úr því. En þetta er ekkert sérstakt hér. Það er algengt, að vörur eru seldar hærra verði í landinu sjálfu, þar sem þær eru framleiddar, en hægt er að halda þeim í frjálsri sölu á erlendum markaði. Hvað er t. d. að segja um fiskinn? Er hann ekki seldur hærra verði hér innanlands en fæst fyrir hann með því að flytja hann út? Ég held það muni miklu. Og frá mínu sjónarmiði er ekkert við þetta að athuga. Þannig er það með flestar eða allar framleiðsluvörur í Noregi. Ef t. d. smjör safnast fyrir, eru birgðirnar heldur seldar fyrir hálfvirði út úr landinu en að lækka verðið innanlands. Hv. þm. V.-Húnv. var að tala um að fjölga um 2 menn í kjötsölun., svo þeir yrðu 7. Átti annar að vera frá Búnaðarfélagi Íslands en hinn frá Verzlunarráði Ísl. Ég vil í þessu sambandi benda á, að um 90% af þeim mönnum, sem eru í Búnaðarfélaginu, eru einnig í öðrum þeim félögum, sem nefna menn í nefndina, og eiga þar því fulltrúa. Þessi félög eru Sláturfélag Suðurlands, Kaupfélag Borgfirðinga og S. Í. S. Það virðist því ekki réttmætt að láta þá menn fá þannig tvöfalt atkv. gegnum annað félag. Ég sé heldur eigi ástæðu til að fara að taka mann frá verzlunarráði Ísl. Þeirra verzlun með þessar vörur hefir verið svo hverfandi lítil. Það mundi bara leiða til þess, að raska því jafnvægi, sem nú er milli framleiðenda og neytenda, sem eiga sína 2 menn hvorir, með hlutlausan oddamann, eins og vera ber. Legg ég því eindregið til, að brtt. á þskj. 288 verði felld.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Hæstv. forsrh. sagði, að af því bændastj. hefði verið í Noregi þegar mjólkurlögin voru þar til meðferðar, hefði farið sem fór, að þau voru samþ. Þetta er einmitt alveg rétt. Af því þar var bændastj., unnu bændurnir í deilunni og fengu verðið hækkað. Það ætti þó að vera léttara fyrir okkur hér að halda uppi verði bæði á kjöti og mjólk. Því það sýnist engin ástæða til að rísa á móti því, þegar flestar aðrar vörur hækka, bæði fóðurvörur og annað. Ég er líka viss um, að ef hér hefði verið bændastj., sem skildi réttlátar kröfur bænda, hefði í mjólkurmálinu farið betur en fór. Og í kjötsölunni - svo ég tali um það málið, sem er á dagskrá - vil ég benda á, að samkv. skýrslum hagstofunnar hefir útsöluverð í sept. verið lægra en í fyrra. Þó fengu bændur, sem notuð innanlandsmarkaðinn í fyrra, lægra verð en þeir, sem fluttu út. Það virðist því ástæðulaust að hafa verðið lægra nú. Ef eitthvað hefði sparazt við minni kostnað, átti það að renna til bændanna. Enda hefði það tekizt, ef við. hefðum haft heilsteypta og velviljaða bændastjórn. Hæstv. forsrh. tók fram, að verklýðsfélögin erlendu skipuðu n. áður en taxar væru ráðnir. En það er eftirtektarvert að nota þá aðferð, sem hér hefir verið gert gagnvart bændum. Það er ekki verið að skipa n. bænda til að ákveða verðtaxtann, heldur þarf að fá sóscíalista til að segja bændunum, hvað þeir eiga eða megi fá. Hvers vegna þurfti að byrja á að draga af bændunum? En sócíalistarnir fá allar sínar kröfur og ganga óbeizlaðir. Hvernig stendur á þessu? Jú, þetta er skiljanlegt, þar sem stj. styðst við sócíalista og hefir sócíalista í stj., enda ráða þeir öllu. En þeir hafa ekki á móti að níðast á bændum, sem engar kröfur hafa gert og engin samtök hafa til að halda uppi því verði, sem þeir þurfa. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að það þyrfti að afsetja hvers árs framleiðslu með því verði, sem trygging væri fyrir, að hægt væri að selja fyrir. Og skildist mér helzt, að það ætti að gera án nokkurs tillits til þess, hvort bændur fengu það verð, sem þeir þurfa eða ekki.  Að lokum vil ég taka fram, að ég skal gjarnan fallast á, og tel enda rétt og sjálfsagt, að bændur beri sjálfir ábyrgð á því, sem gert er í þessu máli. Þetta er gert með brtt. minni um skipun nefndarinnar og því sjálfsagt að samþ. hana. - Ég sé, að hæstv. forseti er orðinn órólegur, og skal ég því láta frekari umr. bíða til morguns.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Hæstv. forsrh. mótmælti því, sem ég hafði sagt, sem sé, að selt hefði verið með „dumping“-verði á enskum markaði. Ég benti á, að þessi hætta vofði yfir, á meðan svo væri ástatt, að verðið innanlands væri mjög hátt, til þess að geta selt með lægra verði á erlendum markaði. Ég veit ekki, hvort eins hefir verið ástatt í Noregi. Þetta er mjög þýðingarmikið atriði og þess vert, að leidd sé athygli að því, einnig í sambandi við þessi lög. Ég veit ekki, hvort ástæða er til þess að tala mikið um mjólkurlögin í þessu sambandi. En mér þykir leiðinlegt að láta framhjá mér fara fullyrðingar hæstv.forsrh. um það, að það sé verið að verja bændur kringum Reykjavík með mjólkurlögunum. Þetta er að hafa endaskipti á sannleikanum. Það er ekki gott að segja, hvor aðilinn mundi lifa hinn, ef til mjólkurstríðs kæmi, eins og hæstv.forsrh. hafði í hótunum, að gæti komið til mála. Fyrst hæstv.forsrh. hefir ekki gefið þessi mjólkurlög nógu snemma, til þess að útiloka möguleikann fyrir mjólkurstríði, má hann ekki beita slíkri röksemdaleiðslu gegn mjólkurframleiðendum við Rvík. Það er öðruvísi hljóðið í hæstv. ráðh. núna heldur en þegar hann var bæjarfulltrúi í bæjarstj. Rvíkur. Þá rak hann á eftir bæjarstj. með það, að hún gerði eins og unnt væri til þess að stuðla að aukinni ræktun kringum bæinn og hvetja menn yfirleitt til þess að rækta bæjarlandið. Þetta sama sögðu sósíalistar einnig þá.

Það er einmitt það, sem verið er að gera með mjólkurlögunum

. Nú kemur annað hljóð í strokkinn. Nú er alveg snúið við blaðinu. Það er komið aftan að þessum mönnum, og grundvellinum kippt undan framleiðslu þeirra. Slíkar ráðstafanir hefir ríkið ekki leyfi til þess að framkvæma, án þess að láta einhverjar bætur koma í staðinn, t. d. með því móti, að þessum framleiðendum verði ákveðið hærra verð. Ég vil taka það fram í sambandi við mjólkurlögin, að það er mjög mikil hætta á því, að sett verði pólitískt verðlag á vöruna. En það er dauðadómur á þessar ráðstafanir. Þetta er búið að gera með mjólkurlögin. Ég vil ekki segja, að það sama hafi verið gert hvað kjötsölulögin snertir. Mér finnst kynlegt að heyra hæstv.forsrh. bera það fyrir sig í þessu markaðsmáli, að stærri framleiðendur umhverfis Rvík æski þess, að þessi lög nái fram að ganga. Það er undarlegt, sökum þess, að ef þeirra hagsmunir krefjast samkomulags við stærri framleiðendur, sem búa lengra í burtu, þá er þeim áreiðanlega opin leið með afhendingu mjólkur til meðferðar í Mjólkurfélagi Reykjavíkur. Það er veigamikið atriði í þessu máli, að smærri framleiðendur í nánd við Rvík. sem hafa undanfarið notið mjólkurverðsins í Rvík, séu ekki sviptir þeim fríðindum. Það yrði rothögg á þá. Það má ríkisvaldið ekki gera án þess að hæfilegar bætur komi í staðinn. Mig langur til þess að biðja hæstv.forsrh. að svara þeirri spurningu, hvort hæstv. búnaðamálarh. hafi í hyggju að leggja það til við hv.Alþ. í haust, ef til þess er löglega ákveðin nauðsyn, að veitt verði fé til þess að kaupa eftirstöðvar af kjötbirgðum, í þeim tilgangi að taka þær út af markaðinum. Ætlar hæstv. búnaðarmálarh. að taka afleiðingunum af þessum ráðstöfunum? Ætlar hann að bera ábyrgð á því, að ríkisvaldið standi við skuldbindingar sínar og heit, sem það gefur með þessum lögum, með því að taka fjárhagslegum afleiðingum af þessum ráðstöfunum? Ég spyr að þessu vegna þess, að það hefir komið í ljós hjá hv.frsm. landbn., að hans skoðun á þessu atriði er sú, að það sé ekki tilgangur þessara ráðstafana að haga ákvörðunum svo, að allar kjötbirgðir seljist á framleiðslutímabilinu. Hann lét það í ljós, að nú væri svo komið, að nokkrar birgðir væru til í landinu, þegar ný framleiðsla kæmi á markaðinn. Hann sagði einnig, að líkindi væru til þess, að því héldi áfram og að birgðir myndu aukast.

Gæti komið fyrir, sagði ég

. Nú er það nauðsynlegt, að n. komi í veg fyrir slíkt með starfsemi sinni. Það þarf enginn að halda því fram, að ekki sé unnt að selja allar birgðirnar. Það er aðeins verðið, sem verður spurningin. Það getur farið svo, að ef verðið er of hátt framan af sölutímabilinu, þá þurfi að lækka það svo mikið, að það komi seinni hluta sölutímabilsins að sök. Þannig getur því fengizt minna verð fyrir alla framleiðsluna heldur en ef verðinu hefði verið haldið hæfilegu allt tímabilið. Þetta hlýtur hv. form. kjötverðlagsn. að vera ljóst. Samt segir hann, að líklegt sé, að birgðirnar aukist í landinu. Þess vegna spyr ég, hvort hv.Alþ. ætli sér að sjá til þess, að ríkisvaldið komi í veg fyrir það, að þessar birgðir felli niður verðið á nýrri framleiðslu. - Þessu vildi ég fá svarað. Ég vil ekki fara út í deilur um aukaatriði, en mig langar til þess að fara fáeinum orðum um þá fullyrðingu hv.frsm. landbn., að vörur seljist alltaf dýrara verði innan lands en utan.

Ég sagði algengt, en ekki alltaf

. Hv. þm. kann þá ekki að lifa nema á krepputímum, því að það er augljóst mál, að þær krónur, sem fást fyrir sölu á vöru erlendis, hljóta að vera fyrst og fremst framleiðslukostnaður að viðbættum flutningskostnaði. Ef þetta kemur ekki hvorttveggja í því verði, sem fæst af erlenda markaðinum, þá er varan seld undir verði, sem er mjög óvenjulegt, og kemur aðeins fyrir á þeim tímum, þegar kaupendur hafa valdið, en ekki seljendur. Hv. þm. V.-Húnv. spurði mig, hvort ég ætlaðist til, að allar birgðir seldust upp, þrátt fyrir það, þótt yrði að selja þær með verði, sem ekki samsvaraði framleiðslukostnaði. Ég svara þessu játandi, og það skilyrðislaust, af því að það er miklu betra fyrir framleiðendur að selja vöruna fyrir það verð, sem er hæst á markaðinum í það og það sinnið, heldur en að birgðirnar safnist fyrir og verðið hrapi svo á nýju framleiðslunni af þeim orsökum. Með því að beita fyrra ráðinu verða eldri birgðirnar horfnar, þegar nýja framleiðslan kemur á markaðinn, og þá er von um, að hæfilegt verð fáist. Skilyrðið fyrir því, að þessu verði komið í eðlilegt horf, er, að ekki safnist of mikið fyrir af gömlum birgðum. Þess vegna er það hagsmunamál fyrir þá framleiðendur, sem ekki fá kostnaðarverð. Annars má deila um kostnaðarverð. Hvert er kostnaðarverð manns, sem rær á 100 kr. báti? Hvert er framleiðsluverð þess manns? Það má deila óendanlega um það. Framleiðsluverð slíks manns er í sjálfu sér það, sem þarf til þess að halda saman líkama og sál og geta haldið áfram að fiska. Hv. þm. V.-Húnv. misskildi mig, er hann talaði um, að ég hefði viljað láta borga þeim hærra verð, sem verri hafa aðstöðu. Þetta vil ég vitanlega ekki, þegar markaðurinn ræður verðinu og allt er frjálst, svo að hver og einn getur bjargað sér og boðið þau gæði fyrir það verð, sem kaupandi vill borga. En þegar þessi lögmál eru sett út úr „funktion“, og ríkisvaldið hefir tekið ábyrgðina í sínar hendur og ákveðið verðlagið á vörunni, þá horfir málið allt öðruvísi við. Þá er ríkisvaldið skyldugt til þess að líta á þetta líka, því að þá er ábyrgðin komin á ríkisvaldið frá framleiðendum, sem ábyrgðin hvíldi áður á. Þess vegna segi ég, að ríkisvaldið hafi tekið að sér að útdeila milli framleiðendanna því verði, sem fæst fyrir vöruna á þeim markaði, sem ríkið sjálft skipuleggur, svo að ég viðhafi þetta leiðinlega orð. Um leið og ríkið tekur þetta vald í sínar hendur, vaxa nýjar skyldur þess; það verður þá að sjá til þess, að ekki verði neinn beittur rangindum á hinum skipulagða markaði. Það er hættulegt fyrir ríkisvaldið að taka slíkt vald í sínar hendur, því að það má segja fyrirfram, að í kjölfar löggjafar þessarar hljóti óhjákvæmilega að sigla örðugleikar, sem geta orðið það vandamál, sem hvorki hv. þing né hv. stj. sér, hvernig leysa skuli.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég tek aðeins til máls til þess að svara fyrirspurn, sem hefir verið beint til mín. Ég vil í þessu sambandi benda á það, sem hv. á. þm. Reykv. sagði. Hann sagði, að ég hótaði mjólkurstríði, ef lögin yrðu ekki samþ. Þetta er eintómur misskilningur. Ég sagði ekkert í þá átt, heldur sagði ég, að ef til mjólkurstríðs kæmi, þá yrðu þeir undir, sem búa í nágrenni Rvíkur. Ég vil benda hv.þm. á það, að í þessu sambandi beitti hann þeim rökum, sem styðja mitt mál. Hann sagði, að það væri bein leið til gjaldþrots, ef þeir, sem búa í nágrenni Rvíkur, fengju ekki verðlag, sem hrykki fyrir framleiðslukostnaði. - Það var sérstaklega hv.þm. V.-Húnv., sem gagnrýndi þetta -, þeir þyrftu að fá hærra verð úr mjólkursamlaginu en hinir. Hann sagði, að þeir viðurkenni, að þeir þurfi að fá hærra verð úr félagsbúinu heldur en hinir, eins og hv.þdm. heyrðu.  Hv. 5. þm. Reykv. talaði um, hvað ætti til bragðs að taka, ef eitthvað yrði eftir óselt af framleiðslunni. Um þetta er það að segja, að þegar svo stendur á, að framleiðslan selst ekki öll, þá er ýmsum aðferðum beitt, t. d. eins og í Danmörku og Írlandi, þar sem svipað ástand ríkti hvað þetta atriði snertir. Að svo stöddu get ég ekki sagt, hvaða aðferð verður sérstaklega beitt, ef til þess kæmi. Það má benda á ýmsar aðferðir. Ég vil benda hv. þingi á það, að hv. 5. þm. Reykv. kom fram með þessar hugleiðingar vegna þess, að það upplýstist hjá frsm. meiri hl. í þessu máli, hv. 2. þm.N.-M., að eitthvað væri eftir af birgðum frá því í fyrra. Það þarf grófa meðferð á rökum til þess að staðhæfa, að ef allir markaðir væru frjálsir, þá væru engar leifar eftir á markaðinum; það seldist allt upp, því að verðlagið skapaði sig sjálft, þannig að allt seldist upp. Á markaðinum í fyrra voru nokkrar leifar - að vísu ekki miklar -, og sá markaður var einmitt alveg frjáls. Þeir, sem seldu kjöt á innlendum markaði, fengu sumstaðar lægra verð en þeir, sem seldu á erlendum markaði. Þessi staðhæfing hv.þm. er því alveg út í bláinn. 

Sigurður Einarsson Ég ætla einungis að gera stutta aths. Það var rétt skilið hjá hv. 6. þm. Reykv., að ég hefi í hyggju að taka till. mína aftur til 3. umr. Ég get ekki stillt mig um að láta í ljós ánægju mína yfir því, að skilningsljós hv. 6. þm. Reykv. skuli loga svo skært í dag. Það er meira en hægt var að segja um það stundum undanfarna daga. - Um þetta vil ég annars segja, að það, að hann hefir talið sig mundu taka upp mína till., læt ég mér í léttu rúmi liggja; við því er ekkert að segja. En ég vil benda hv.þm. á það, að þá tekur hann á sig ásakanir þær, sem fólust í orðum hv. 7. landsk., hv.þm. A.-Húnv. og hv.þm. Borgf., að mín till. væri meinsemd í frv. Hv. þm. ræður vitanlega, hvort hann vill taka ummæli þessara hv.þm. til greina, en ég tel mér skylt að taka það til greina, sem hefir verið upplýst í málinu. Ég mun því bera fram till. við 3. umr. málsins. Hvað efni og orðalag þeirrar till. snertir, þá hefi ég borið mig saman við hv. 2. þm.N.-M., og hann hefir ekkert við þetta að athuga. Ég hefi þannig fundið leið í þessu máli, sem fullnægir mínum tilgangi án þess að vera þyrnir í augum þeirra bænda, sem sæti eiga á þingi, og annara þeirra, sem styðja þetta mál.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Ég mótmæli því ákveðið, sem hæstv.forsrh. hélt fram, að ég hefði sagt, að ég ætlaðist til þess, að þeim verði borgað hærra verð, sem framleiða í nágrenni Rvíkur, þegar þeir væru neyddir til þess að fara í Mjólkurfélagið vegna þess að þeirra framleiðslukostnaður væri hærri. Ég neita því eindregið að hafa sagt þetta. Ég sagði, að það ætti að taka af þeim þá góðu aðstöðu, sem þeir hafa haft. Þeir hafa fengið hærra verð, en þeir áttu fullkominn rétt á því. Framleiðslukostnaður þeirra kemur þessu ekkert við. Þeir eiga rétt á hærra verði, vegna þess að af þeim hafa verið tekin fríðindi með valdi, fríðindi, sem stjskr. tryggir þeim, að ekki megi taka af þeim, nema með því móti að einhverjar bætur komi í staðinn. Þess vegna neita ég því harðlega að hafa sagt, að þeir gætu gert tilkall til hærra verðs vegna hærri framleiðslukostnaðar, heldur af því, að af þessum mönnum hefir verið tekin góð aðstaða, sem þeim bar með réttu að hafa. Annað þýðingarmikið atriði er í þessu efni, sem hæstv.forsrh. svaraði ekki. Það var það. hvað hæstv. ráðh. og stj. ætluðu að gera, ef þúsund tunnur seldust ekki í byrjun næsta framleiðslutímabils. Hann sagði, að aðferðin, sem ætti að nota, væri ekki ákveðin enn. Ég vil segja við hv.ríkisstj., að í upphafi skuli endirinn skoða. Þessi rök eru óviturlega undirbúin, ef þessi endir er ekki skoðaður í upphafi. Þetta er svo stórvægilegt atriði í málinu, að það má ekki ganga fram hjá því. Í Danmörku og Írlandi er ýmsum aðferðum beitt, eins og hæstv.forsrh. gat um. Mér er spurn, hvernig er þessu farið í Danmörku? Þar er svo ástatt, að ríkisvaldið þorir ekki að taka þetta að sér, en gerir það eitt að banna mönnum að framleiða. Það vill ekki eiga það á hættu að fram komi krafa um, að það standi við lög sín og loforð og borgi skaðann. Þar eru sett lög um takmörkun framleiðslunnar. Þetta er aðferðin, sem beitt er til þess að komast undan ábyrgð slíkrar löggjafar, sem hér um ræðir. Hér er ekkert gert í þessu efni. Ríkisvaldið ætlar ekki að tryggja þessa ábyrgð. Það liggur þó beint við að gera það, ef ríkisvaldið treystist ekki til þess að standa við fyrirskipanir sínar, með því að taka fjárhagslegum afleiðingum af þeim. Endirinn er nefnilega ekki skoðaður í upphafi. Það er ekki rétt af þessu þingi að setja lög án þess að reynt sé að gera grein fyrir mögulegum afleiðingum þeirra. Framleiðendur hafa haft valdið í þessu máli hingað til, en ríkið hefir enga ábyrgð borið á því fyrr en nú. Ég vildi óska, að það tækist vel nú, þegar ríkisvaldið hefir lagt sína hönd á málið. Það er ekki rétt, að verðið hafi verið frjálst. Það var frjálst af ríkisvaldsins hálfu, en ekki að öðru leyti, því að það var ákveðið af svokölluðum umboðsmönnum framleiðenda. Þeir ákváðu verðið, og ég hygg, að þeim hafi tekizt það sæmilega. En nú er þetta á ábyrgð ríkisvaldsins, og um slíka löggjöf, sem grípur svo stórkostlega inn í þjóðina, er það brýn nauðsyn, að endirinn sé skoðaður í upphafi.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Hv. á. þm. Reykv. þótti það hin mesta goðgá, að ég skyldi segja, að það væri algengt, að vörur væru seldar hærra verði innanlands en utanlands. Ég vil þá spyrja hann að því, hvenær íslenzkur fiskur sé seldur hærra verði utanlands en í Reykjavík.  En þegar hann er að tala um það, að vörur safnist fyrir í landinu, þá vil ég spyrja hann: Hvernig er það með fiskinn? Afli í ár var fyrir neðan meðallag. Þó eru nú meiri birgðir óseldar í landinu en í fyrra, og ekki er annað að sjá en þær vaxi enn. Það verður því að reyna að afla sér nýs markaðar innanlands og utan og nota sem allra bezt þann markað, sem við höfum nú. Og til þess að nota innanlandamarkaðinn sem bezt eru þessi l. sett, og þessu marki munu þau líka ná.

Frsm. meiri hl. (Stefán Jóh. Stefánsson) Þetta mál, sem hér liggur fyrir, hefir verið hjá fjhn., og leggur meiri hl. þeirrar n. til, að frv. verði samþ. óbreytt. Minni hl. n., þeir hv.þm. G.-K. og hv. 3. þm. Reykv., leggur á móti einum sérstökum lið í 1. gr. frv., sem er liðurinn 7. b. En eins og sést á frv. þessu, fer það fram á talsverða hækkun á tolli á vissum vörutegundum. Það fer fram á, að tollur verði hækkaður af allskonar unnu tóbaki um kr. 1,60 á kg., af tóbaksvindlum um kr. 3,20 á kg., af sígarettum um kr. l,60 á kr. Af öllum tegundum af suðusúkkulaði og iðnsúkkulaði ákveður frv. tollinn kr. 1,50 af hverju kg., af kakaódeigi kr. 1,00 af hverju kg., af kakaódufti 50 aur, af hverju kg., af kakaóbaunum, brenndum, muldum og ómuldum, 50 aur. af hverju kg., og af kakaóbaunum óbrenndum og ómuldum 35 aur. af hverju kg. Þá er lagt til í frv., að af öllum brjóstsykurs- og konfekttegundum hækki tollurinn um kr. 1,00 pr. kg. Frv. þetta er, eins og það ber með sér, til þess fram komið að afla ríkissjóði tekna, og í því er lagt til, að aukinn verði tollur á ýmsum þeim vörum, sem almennt eru kallaðar óþarfar, eins og tóbaksvörum. Að vísu má um það deila, hvort nokkur vara, sem leyfilegt er að verzla með, sé yfirleitt algerlegur óþarfavarningur. En vörur eru misjafnlega þarfar; um það er ekki ágreiningur. Þess vegna er rétt að leggja hærri toll á miður þarfar vörur heldur en nauðsynjavörur. Ríkissjóði er brýn nauðsyn á öflun meiri tekna, til aukinna framkvæmda í landinu og styrktar ráðstöfunum vegna yfirstandandi kreppu, og tel ég, að þetta sé ein af þeim leiðum, sem færar eru til þess að afla aukinna tekna í ríkissjóð. Minni hl. fjhn. hefir lagt á móti því, að hækkaður verði tollur af neftóbaki, munntóbaki og reyktóbaki, og hefir í nál. sinn gert fyrir þeirri aðstöðu sinni þá grein, að þetta sé svo þörf vara fyrir almenning, að ekki sé ástæða til að hækka toll af henni. En þó að vitanlega sé vöru þessarar neytt af almenningi, þá er það ljóst, að til þarfra vara getur tóbak ekki talizt, og ef á að afla tekna í ríkissjóð með óbeinum sköttum, þá tel ég að helzt eigi að tolla miður þarfar vörur eins og tóbaksvörur.

Frsm. minni hl. (Jakob Möller) [óyfirl.]: get ekki stillt mig um að vekja athygli á því, að frsm. meiri hl. fjhn. sagði, að minni hl. n. teldi tóbak svona mikla þarfavöru, að hann væri þess vegna á móti meiri tolli á neftóbaki, munntóbaki og reyktóbaki. Það eina, sem minni hl. n. segir í nál. sínu um þetta atriði, því snýr hv.frsm. meiri hl. alveg við. Hinsvegar telur minni hl. tóbak svo almenna neyzluvöru, sérstaklega neftóbak, munntóbak og reyktóbak, að hann mótmælir tollhækkun þessari, og það sérstaklega vegna þess, að hún mundi koma á þann hátt ósanngjarnlega niður, af því að tollur þessi er miðaður við þunga vörunnar, en ekki verð, að þeir, sem fátækari eru og kaupa lakari tóbakstegundir, vegna þess að þær eru ódýrari, mundu þá verða að borga tiltölulegu meira í toll miðað við verð vörunnar. Hinir efnaðri, sem kaupa fremur dýrari tegundir tóbaks, borga eftir till. frv. minni toll, miðað við verð. Þegar á að hækka toll, eins og hér er gert ráð fyrir, þá verður að athuga, hver tollurinn er í samanburði við verð vörunnar. Því hærri sem tollur er á vöru í samanburði við verð vörunnar, því meiri hætta er á smyglun með þá vöru. Nú hefir minni hl. n. bent á það, að sú tollhækkun, sem hér er um að ræða, muni nema jafnvel nær kr. 2,00 á hvert kg., og hækkunin muni nema 33%, miðað við þann toll, sem áður var. En verðhækkunin verður hlutfallslega ennþá meiri. Nú er þess að gæta, að tóbakseinkasalan hefir heimild til að leggja á verð vörunnar, með tolli að ég ætla, 25-75%. Ef 75% álagningin er höfð, þá nemur hækkunin um kr. 3,50 á hvert kg. Og aldrei mun hún verða minni en kr. 3,00 á kg. Vitanlega bætist svo við þetta allt álagning í smásölu. Það er auðsætt af þessu, að sú gífurlega mikla hækkun á tóbakstollinum og þar með tóbaksverðinu, sem hér kemur til greina, hlýtur að auka mjög hættu á ólöglegri verzlun með þessar vörur. Þessi hætta er þegar orðin mikil vegna þess, að um einkasölu er að ræða á þessu. En hættan eykst mikið við það, að keyrt er svo úr hófi með tollinn sem gert er ráð fyrir í frv. Hér er um tiltölulega ódýrar vörur í innkaupi að ræða, eins og sjá má af því, að þegar búið er að leggja á þær gífurlega, með tollum og annari álagningu, þá kosta þær 7 til 8 til 10 kr. hvert kg. Möguleikarnir til að smygla þessari vöru inn í landið eru til, því að ef menn vilja segja satt frá, þá er eftirlitið með þessum innflutningi ekki fullkomnara en það hér hjá okkur, að mikið hefir borið á smyglun með þessar vörur. Ef gengið er út frá því, að þessi ólöglega verzlun verði ekki mikil, þá ber hinsvegar að athuga, hvernig þessi skattaálagning kemur niður. Og þess ber þá að gæta, að þessi skattur kemur, eins og ég hefi vikið að, einmitt mest niður á því fólki, sem sízt má við því. Þessi tollaukning er beinn skattur á fátækari borgara þjóðfélagsins. Vil ég vekja athygli hv.frsm. meiri hl. á því, hve gífurlega ranglát þessi frvgr. er í þessu tilliti. Stefna hv. meiri hl. n. í þessu máli samrímast því ákaflega illa kenningum þeirra og flokksmanna þeirra við agitationa-prédikanir þessara sömu manna, þegar þeir tala hávært um þarfir og afkomumöguleika hinna fátækari landsmanna. Ég býst nú við, að ekki þýði að hafa langur umr. um þetta mál. Það mun vera ráðið fyrirfram, hvernig málið eigi að fara. Ég geri þó ráð fyrir, að ef frv. verður samþ. eins og það kemur fyrir nú við þessa umr., þá komi fram frá okkur brtt. við 3. umr. um hækkun á þessum tolli frá því, sem í frv. er gert ráð fyrir. Hinsvegar er augljóst, að það er ekki mjög mikið fjárhagsspursmál fyrir ríkissjóð, þó að frv. verði fellt, eins og minni hl. n. leggur til, því að tollahækkanirnar samkv. því eru aðallega þessi tóbakstollur. Tollhækkunin á vindlum og sígarettum er að vísu mjög veruleg, þó að hún hinsvegar hafi ekki mikla þýðingu fyrir ríkissjóð, vegna þess að innflutningur á vindlum a. m. k. er nú lítill orðinn. Gera má ráð fyrir, að hækkandi tollun á vindlum og sígarettum fylgi minnkandi lögleg sala á þeim og því minnkandi tekjur fyrir ríkissjóð. Minni hl. n. vill sérstaklega undirstrika það, að hér er um að ræða stórkostlega hækkun á tolli af almennri neyzluvöru fólksins í landinu, skatthækkun, sem stríðir þvert á móti öllu orðagjálfri, sem flokkar þeirra, sem eru í meiri hl. fjhn., hafa látið frá sér fara, og því þverbrot á því, sem þeir hafa haldið fram um það, hvernig skattar eigi að koma niður.

Frsm. meiri hl. (Stefán Jóh. Stefánsson) Ég skal játa, að það er kannske hæpið að halda því fram, að minni hl. fjhn. gefi í skyn, að tóbak sé þörf vara. En nokkur ástæða var þó til að telja, að svo væri, því að minni hl. n. hafði sett orðið óþarfi innan gæsalappa. Hv. minni hl. n. segir í nál. sínu, að tóbak sé almenn neyzluvara, sem ranglátt sé að skattleggja eins og gert er ráð fyrir í frv. Ég álít, að það beri að taka fyrst og fremst til greina í þessu sambandi, hvort vara, sem á að tolla, nauðsynleg til lífsframfæris eða ekki. Sé um lífsnauðsynjavöru að ræða, er ranglátt að tolla hana. Sé varan miður þörf, eða jafnvel skaðleg neyzluvara, má leggja á hana toll. Og þó að tóbaks sé neytt verulega í landinu, mun trauðlega vera bægt að halda því fram, að það sé nauðsynjavara. Frekar mætti með sanni segja, að það væri óþörf vara. Þá segir hv. 3. þm. Reykv., að þessi till. okkar meiri hl. fjhn. um að samþ. frv., brjóti í bága við þá stefnu, sem við þykjumst fylgja í tollamálum. Ég skal ekki ræða stefnu Framsfl. í tolla- og skattamálum. En sú skoðun mín, sem nú hefi ég lýst, er í beinu samræmi við stefnu Alþfl. um þetta atriði. Það er í samræmi við stefnuskrá Alþfl., að sem mest af tekjum ríkissjóðs sé aflað með beinum sköttum, en að því leyti, sem þeir hrökkva ekki til nauðsynlegra tekna fyrir ríkissjóð, skuli ná tekjum með tollum á þeim vörum, sem kalla megi ónauðsynlegar.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) Ég skal ekki hafa mörg orð um þetta litla frv. Það er að vísu nýmæli, að hér er farið fram á, að verzlunarlóð kaupstaðar sé minnkuð. Ástæðan er sú, að mikið af þeirri landvíðáttu, sem fylgir núv. kaupstaðarlóð, er talin nytjalaus. N. sér ekki ástæðu til að meina þeim þetta og leggur til, að frv. verði samþ.

Jón Auðunn Jónsson Út af ummælum, sem fram komu við fyrri hl. þessarar umr., að bæjarstj. Ísafjarðar hefði ekki neitað mér um þingsetu, vil ég segja nokkuð orð. Það má e. t. v. leggja tvennskonar skilning í þetta mál, en það ætti þó öllum að vera ljóst, að ekki er hægt að skilja við bæjarstjórastörf án þess að annar sé settur í staðinn. Ég tel bæjarstj. hafa neitað mér um þingsætið eða bæjarstjórastöðuna með því að neita mér um að setja mann í bæjarstjórasætið, og jafnframt neitað að benda á mann til þess að rækja starfið á mína ábyrgð í fjarveru minni. Ætlaði ég þó að borga þessum manni fyrir að vinna mín störf í skrifstofunni. Bæjarstj. benti ekki heldur á annan mann til starfsins en þann, sem ég hafði vísað á, enda þótt ég óskaði þess. Því álít ég, að þessir menn hafi beinlínis viljað koma í veg fyrir, að ég sæti á þingi eða héldi áfram að vera bæjarstjóri. Hv. 4. þm. Reykv. sagði, að þessi breyt. væri meira í lýðræðisáttina en sú skipun, sem nú er. Ég held, að svo sé ekki. Hann sagði, að svo gæti farið við uppkosningu, að einhver flokkur sæi sig neyddan til að slá sér saman við annan flokk, þótt óskyldur væri, til þess að forðast allt of margar uppkosningar. Ef þetta verður ofan á, þá er verið, eins og hv. 2. þm. Rang. benti á, að kúga fólkið til að breyta atkv. síinu, og er því breytingin frekar til að hnekkja lýðræðinu heldur en hitt. Það er nokkur munur á bæjarstjóra og ríkisstjórn. Þó ríkisstj. sé bundin við fjárl. og eigi að fara eftir þeim, þá er það nú svo í reyndinni, að ríkisstj. fer með fjárveitingar milli þinga. En bæjarstjóri borgar ekki út annað en það, sem samþ. er af bæjarstj. eða ákveðið af vissum nefndum bæjarstj. Það getur því vel gengið, að bæjarstjóri sé ekki samþ. bæjarstj., og þarf ekki að leiða til samvinnuslita, þó að greini eitthvað á. Mig hefir oft greint á við meiri hl. bæjarstj. á Ísafirði, t. d. um styttingu vinnutímans og hækkun kaups í atvinnubóta- og bæjarvinnunni. Annars hefir ekki orðið ágreiningur í öðrum málum, nema um till. meiri hl., er ganga út á fjárveitingar utan fjárhagsáætlunar; þeim hefi ég auðvitað lagt á móti, þar sem fyrirsjáanlegt er, að fjárhagsáætlunin er samin með tugi þús. kr. greiðsluhalla. Ég hefi þó ekki fellt úr gildi þessar samþykktir og ekki skotið þeim til ráðh., sem ég þó hafði heimild til. Það fer alltaf svo, og getur alstaðar farið, að bæjarstjóri lendi í ósamræmi við meiri hl. bæjarstj., ef hann hefir sjálfstæða skoðun eða er ekki viljalaust verkfæri meiri hl. Ég endurtek það, sem ég og aðrir hafa sagt, að þessar breyt. færa ekki neina bót, heldur skapa glundroða, og leiða ekki til annars en að hnekkja lýðræðinu. Ég hefi bent á aðra leið, að bæjarbúar velji sjálfir bæjarstjóra; það væri aukið lýðræði, og þá fengist sá af umsækjendum, sem bæjarbúar treysta bezt á hverjum tíma.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég ætla, að á síðasta fundi í þessari d. hafi hv. fyrri þm. Skagf. beint til mín þeirri fyrirspurn, hvort ég líti svo á, að heimilt yrði eftir þessa breyt. á lögunum, sem frv. gerir ráð fyrir, að láta kosningar fara fram oftar en einu sinni á kjörtímabilinu. Ég skal svara því alveg skýlaust, að ég álít engan vafa á því, að það má kjósa oftar en einu sinni samkv. þessu frv., ef það skilyrði er fyrir hendi, sem þar er gert ráð fyrir, að bæjarstjóri sé ekki studdur af meiri hl. bæjarstj. Í þessari sömu ræðu sagði hv.þm., að þeir sömu bæjarfulltrúar á Ísafirði, sem ekki vildu fallast á að leyfa Jóni Auðun Jónssyni bæjarstjóra að ráða Fannberg, hefðu samt ráðið hann. Ég skal upplýsa um, að þetta er alveg skakkt.

Hann er ráðinn til áramóta

. Hann er ekki ráðinn af þeim 4 Alþfl.mönnum í bæjarstj., sem ekki féllust á beiðni J. A. J. Þeir greiddu því ekki atkv. 

Því er þá ekki reynt að kjósa bæjarstjóra nú?

.

Magnús Guðmundsson Já, ég undra mig dálítið yfir því, að ekki skuli reynt að kjósa bæjarstjóra aftur. Það gæti farið svo, að hlutkestið félli Alþfl. í vil, og þá mundi þessi hv. flokkur verða ánægður. Þetta lægi nær en ómaka alla bæjarbúa til nýrra kosninga, kannske 10 sinnum, því eins og hæstv. ráðh. játaði, þá er alltaf hægt að kjósa, kjósa og kjósa, þar til unnt er að fá einhverja af kjósendunum til að falla frá sinni skoðun, eins og hv. 2. þm. Rang. benti á. Það er upplýst af hæstv. ráðh., að hans flokkur greiddi ekki atkv. um ráðningu bæjarstjóra í stað Jóns Auðuns Jónssonar, en það er líka upplýst, að þeir greiddu ekki atkv. á móti og hafa því samþ. með þögninni.

Frsm. (Páll Þorbjörnsson) Sjútvn. er öll ásátt um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Flm. (Sigurður Kristjánsson) Þetta mál hefir fengið sérstakan undirbúning í milliþn., og tel ég mér skylt að skýra nokkuð frá þeim undirbúningi. Aðdragandi málsins er sá, eins og kunnugt er, að þessi hv. d. samþ. á reglulegu þingi 1933 þáltill. um að skora á ríkisstj. að láta rannsaka og safna skýrslum um fjárhagsástæður og afkomuhorfur sjávarútvegsmanna um allt land, og gera till. til úrlausnar vandamálum sjávarútvegsins vegna yfirstandandi krepputíma. Till. var í 6 liðum, en þetta var aðalatriði hennar. Flm. till. gerðu þá grein fyrir henni, að sjávarútvegurinn væri svo hart leikinn eftir hin erfiðu verðfallsár, sem yfir hann höfðu gengið, að það lægi við borð, að þessi mikli atvinnuvegur stöðvaðist að meira eða minna leyti. Þá voru til meðferðar í þinginu ráðstafanir til viðréttingar landbúnaðinum, en þm. töldu ekki fært að taka sjávarútveginn þar með, af því þá rannsókn skorti, sem þáltill. gerði ráð fyrir. Ríkisstj. skipaði síðan milliþn. til þess að leysa þetta verk að hendi. Ég mun ekki skýra frá starfi þeirrar n. nema að því er snertir þann lið þáltill., sem hér er um að ræða. N. var skipuð haustið 1933 og hefir starfað síðan. Í hana voru skipaðir þeir Jón A. Jónsson alþm., Jóhann Þ. Jósefsson alþm. og Kristján Jónsson erindreki Fiskifélags Íslands. En mannaskipti urðu í n. á síðastl. vori; Jón A. Jónsson lagði af sér starfinu, en ég var skipaður í hans stað. Ég skal svo leyfa mér að skýra nokkuð frá, hvernig n. hagaði störfum sínum, og svo hver hefir orðið árangur af rannsóknum hennar. N. hóf að sjálfsögðu störf sín með því að safna þeim skýrslum, sem fyrir hana var lagt að afla. Ég skal þegar taka fram, að hún hafði í upphafi sett sér það mark, að fá áreiðanlegar skýrslur um fjárhag allra útgerðarmanna á landinu, sem hafa sjávarútveg að aðalatvinnu sinni, og jafnframt fá glöggt yfirlit yfir, hvernig útgerðin hafði borið sig síðustu árin. Ástand útgerðarmanna fjárhagslega var miðað við áramótin 1932-1933, eða næstu áramót áður en nefndin tók til starfa. Nefndinni virtist hún ekki geta fengið glöggt yfirlit um rekstrarafkomu útgerðarinnar nema með því að fá upplýsingar um fleiri ár, og varð niðurstaðan sú, að safna skýrslum um fjögur næstu ár á undan, sem voru árin 1929-1932, að báðum meðtöldum. Ég skal geta þess í þessu sambandi, að samskonar rannsókn, sem farið hafði fram á hag landbúnaðarins, var að því leyti frábrugðin, að þar var ekki rannsökuð rekstrarafkoma landbúnaðarins, enda hafa fæstir bændur þannig reikningsfærslu, að það sé hægt. En langmestu fyrirhöfnin fyrir sjútvn. var við að safna skýrslum um rekstrarafkomu útgerðarinnar. Það var vitanlega mjög miklum erfiðleikum bundið, sérstaklega að því er smærri útgerðarfyrirtæki snerti. N. byrjaði á því að snúa sér til allra hreppstjóra og lögreglustjóra á landinu og fá hjá þeim skýrslur yfir öll skip, sem gerð voru út á fiskveiðar, allt frá opnum vélbátum og upp í togara, og alla útgerðarmenn á landinu. Að fengnum þeim skýrslum sendi n. öllum hreppstjórum og öllum þeim embættismönnum, sem skrá á skip, eyðublöð til útfyllingar, og fól þeim að koma þeim til réttra hlutaðeigenda og safna þeim síðan saman aftur. Þessi skýrsluform voru send milli 80-90 hreppstjórum og sýslumönnum til útbýtingur. Það kom auðvitað brátt í ljós, að menn voru ekki einfærir um að útfylla þessar skýrslur, og því varð n. að gera ýmsar ráðstafanir til þess að fá þær rétt útfylltar. Ég skal taka það fram, að skýrslunum um rekstrarafkomu útgerðarinnar áttu að fylgja svör við ýmsum spurningum, sem n. taldi sér þörf á að fá leyst úr, svo sem um það, hvað skipunum hefði verið haldið lengi úti, á hverskonar veiðar, hvað hlutir höfðu verið háir, hvaða kaup þeir hefðu borið úr býtum, sem ráðnir voru upp á fast kaup, o. s. frv. Eins og ég sagði, komst n. fljótt að raun um, að ekki höfðu nema sumir af úgerðarmönnum tök á að útfylla þessar skýrslur; sumpart vegna þess, að þeir voru slíku óvanir, og sumpart vegna þess, hvað bókfærsla smærri útgerðarfyrirtækja er ófullkomin. Hreppstjórar hjálpuðu mörgum í þessu efni, en í stærri útgerðarplássum varð n. að fá sérstaka menn til þess að fara um og leiðbeina mönnum um skýrslugerðina. N. taldi óviðunandi annað en að fá tæmandi skýrslur um efnahagsástæður útvegsmanna, og lagði því mjög mikið erfiði í þessa skýrslusöfnun. Það kom brátt í ljós, að skilagrein varð betri að því er snerti efnahagsreikninga heldur en rekstrarreikning, og efnahagsreikningarnir voru bersýnilega miklu áreiðanlegri en rekstrarreikningarnir. N. tók nú það ráð, til þess rannsóknir hennar yrðu sem ábyggilegastar, að sendu öllum þeim, sem líkindi voru til að útgerðarmenn hefðu átt skipti við, skýrsluform til útfyllingar yfir skuldir útgerðarmanna. Vitanlega skrifaði n. og sendi út bréf svo þúsundum skipti alls, en þessi bréf, sem send voru til að leita upplýsinga um skuldir, voru samtals 1340. Úr svörunum, sem n. fékk við þessum bréfum, samdi hún spjaldskrá yfir skuldir útgerðarmanna. Upp úr öllum þessum krafstri hafði n. efnahagsskýrslur frá 877 útgerðarmönnum, en rekstrarreikninga fékk hún samtals 1922, og þeir ná eins og áður er sagt til 4 ára. Þetta sýnir, að n. hefir fengið tiltölulega fleiri efnahagsreikninga, og er það eðlilegt, m. a. vegna þess, að í smærri útgerð er algengt, að fleiri en einn eigandi séu að einu skipi, þó það sé ekki félag, sem kemur fram sem einn aðili. Skilar þá hver af eigendunum sérstakri efnahagsskýrslu, að sjálfsögðu yfir allar eignir sínar og skuldir. En eins og ég tók áður fram, eru þeir einir teknir með, sem hafa útgerð að aðalatvinnu. Rekstrarreikningarnir var ekki ætlazt til að yrðu alveg tæmandi. Það er svo um marga, sem smáútgerð stunda, að þeir reka jafnframt mikinn annan atvinnurekstur, og mundu rekstrarreikningar þeirra fremur raska en fylla út þá heildarmynd af rekstrarafkomu útvegsins, sem n. vildi fá. Öðru máli gegnir um efnahagsreikningana: þá var um að gera að fá sem mest tæmandi. Þegar n. hafði fengið skýrslurnar inn og gert sín síðustu áhlaup, vil ég segja, til þess að fá sem allra mestar upplýsingar, sem hún gæti byggt á áreiðanlegt yfirlit og rökstuddar till., var byrjað að vinna úr þessu mikla efni. Vil ég með fáum orðum skýra frá því, hvernig vinnubrögð n. voru, með því að ég geri ráð fyrir, að hv., þdm. vilji komast að raun um, hvort vinnunni hafi verið hagað þannig, að niðurstöður n. megi teljast nokkurnveginn áreiðanlegur. Fyrst skal ég víkja að efnahagsreikningunum. Þeir voru þegar teknir fyrir og yfirfarnir nákvæmlega, og var reynt að sannprófa hvern einstakan reikning, svo sem föng voru til. N. sá undir eins, að á efnahagsskýrslum manna voru ýmsir gallar. Eignirnar, sem taldar voru fram, voru sumstaðar bersýnilegu metnar af viðkomandi mönnum sjálfum, eftir mjög mismunandi mælikvarða. Stundum var tilfært það verð á skipunum, sem þau voru vátryggð fyrir, og stundum var sett á þau það verð, sem eigendurnir töldu sæmilegt fyrir þau. Á stærri skipunum var oft tilfært svokallað bókfært verð, sem útgerðin hafði ekki getað afskrifað svo sem þurfti fyrir verðfalli og fyrningu skipanna. N. leitaði upplýsinga kunnugra manna um þetta, eftir því sem unnt var, en fór annar, mjög eftir aldri skipanna og flokkun þeirra, eða „klössun“ svokallaðri. Breytingarnar, sem n. gerði, gengu allar í þá átt að lækka verð skipanna. Um aðra eignaliði er það að segja, að á fasteignum var fasteignamatið látið halda sér, og lausafé var yfirleitt látið halda því mati, sem menn höfðu sjálfir á það sett. Útistandandi skuldir var ekki hægt að sannprófa sem skyldi, en n. reyndi að leita sér um þær upplýsinga kunnustu manna. Skuldaframtalið reyndi hún að sannprófa með því að bera frumtöl útgerðarmannanna sjálfra saman við spjaldskrá þá yfir skuldirnar, sem ég sagði frá áðan. - Á þennan hátt komst n., að því er henni virtist, að nokkurnveginn áreiðanlegri niðurstöðu um raunverulegar eignir útgerðarmanna. Alstaðar þar, sem var tilfært hlutafé og stofnfé eða varasjóðir, var athugað, hvort það fé mundi vera tapað, og það strikað út, þar sem svo virtist vera. Þegar þessu var öllu lokið, flokkaði n. útgerðarmenn niður, eftir því hvað miklar eignir þeirra voru móti skuldunum. Var fylgt samskonar reglum við þá flokkun eins og landbúnaðarnefndin fylgdi á sínum tíma við flokkun bændanna. Í 1. flokki voru þeir menn hafðir, sem skulduðu minna en 50% móti eignum, í 2. flokki þeir, sem skulduðu frá 50-75% móti eignum, í 3. flokki þeir, sem skulduðu frá 75-100% móti eignum, og í 4. flokki þeir, sem skulduðu meira heldur en 100% móti eignum og áttu þannig ekki fyrir skuldum. Síðan var unnið úr reikningunum efnahagsyfirlit, þannig að fyrst var gert yfirlit yfir hvern hrepp fyrir sig, þau yfirlit síðan dregin saman í sýslu- og kaupstaðayfirlit, og svo loks gert heildarefnahagsyfirlit yfir landið allt. Það er rétt að skýra frá því, að af þeim útgerðarmönnum, sem töldu fram, eru 856 bátaeigendur. Af þeim eru 272 í 1. flokki, og eru skuldir þeirra að meðaltali 22,6% móti eignum. Í öðrum flokki eru 178, og er skuldameðaltal þeirra 63,3% móti eignum. Í þriðja flokki eru l64, og skulda þeir að meðaltali 83,4% móti eignum. En í 4. flokki eru 242, eða meira en fjórði hluti allra bátaeigendanna, og eru skuldir þeirra að meðaltali 142,8% móti eignum. Alls eru eignir þeirra manna, sem eiga skip eða part í skipi upp að togarastærð, 16219118 kr., en skuldir þeirra nema 14039532 kr. Meðaltal skulda á móti eignum hjá öllum eigendum skipa frá opnum vélbátum og upp að togurum er 86,6%. Togaraeigendur voru teknir út úr, og er efnahagur þeirra þannig, að eignir þeirra samtals, nema sömu upphæð og eignir bátaeigendanna. En skuldir þeirra reyndust 12481918 kr., og er það 77% á móti eignum. En eignir allra skipaeigenda á Íslandi, sem að sjávarútveginum stunda, reyndust samtals 32438236 kr. og skuldir þeirra samtals 26521450 kr. Skuldir alls móti eignum 81,8%. Þetta er niðurstaðan af þeirri athugun á hag íslenzkra sjávarútvegsmanna, sem fram hefir farið, og mun ég síðar koma að því að minnast á hana nokkru nánar. Þó vil ég strax taka fram, að það er álit n., að þó þessar niðurstöðutölur séu ekki glæsilegar, þá sé þó efnahagur sjávarútvegsmanna lakari nú heldur en þær benda til. Ástæðurnar til þess eru þær, að í fyrsta lagi er framtalið ekki gersamlega tæmandi, og í öðru lagi er n. sannfærð um, að þau nærri tvö ár, sem liðin eru frá þeim tíma, sem athugunin er miðuð við, hafi verið svo óhagstæð sjávarútveginum, að hlutfallið milli eigna og skulda hafi versnað. Þó ég vilji ekki gizka á neitt ákveðið í þessu efni, þá þykir mér líklegt, að hlutfallið sé nú komið í 90% skuldir móti eignum. Ég skal aðeins vekja athygli á því nú, en vík nánar að því síðar, að við athugun þá, sem gerð var á efnahag bænda, kom í ljós, að eignir þeirra mundu vera um 63 millj., en skuldir um 33 millj. Það er því sýnt, að eignir útgerðarmannanna eru nálega helmingi minni. Þannig stendur miklu minna fé fast í útgerðinni heldur en landbúnaðinum, en skuldir sjávarútvegsins eru aftur tiltölulega miklu meiri. Til þess að segja hv.þm. greinilega frá því, hvað mikil vöntun muni vera í framtali eigna og skulda sjávarútvegsmanna, skal ég geta þess, að n. lét gera skrá yfir öll þau skip, sem ekki eru tekin með í framtalinu. Í fljótu bragði virðast þau nokkuð mörg, því að þau eru yfir 200, en til skýringar skal ég geta þess, að um helmingur þeirra er opnir bátar, og flest eru þau í eigu manna, sem n. virtist ekki stunda sjávarútveg sem aðalatvinnuveg. Allmargt af þessum skipum er notað til flutninga. Þó vantar að sjálfsögðu nokkra útgerðarmenn í yfirlitið, og það stafar blátt áfram af því, að einstaka manni hefir ekki verið hægt að koma í skilning um nauðsyn þessara rannsókna, og sumpart af því, að alltaf er eitthvað af skipum í einskonar millibilsástandi, þannig, að þau eru að ganga á milli útgerðarmanna og lánstofnana og enginn telur sér beinlínis skylt að telja þau fram eða gera grein fyrir rekstrarafkomu þeirra. Þá skal ég víkja að starfi n. í þá átt, að komast að raun um, hvernig rekstur útgerðarinnar hefir gengið á undanförnum árum. Það er hv.þm. sjálfsagt ljóst, að n. hlaut að líta svo á, að hún gæti ekki gert till. til verulegrar úrlausnar á þessu máli, nema gera sér fyrst ljóst, af hverju það hörmulega ástand stafaði, sem sjávarútvegurinn er kominn í. Og ástandið stafar vitanlega af því, hvað rekstur útgerðarinnar hefir verið erfiður á undanförnum árum. Þegar n. hafði safnað þeim rekstrarreikningum, sem fáanlegir voru, fór hún að vinna úr þeim. Og hún fór svipað að því og við efnahagsreikningana, reyndi að sannprófa hvern lið út af fyrir sig. Fyrst tók hún fyrir tekjuliðina. Nú höfðu menn t. d. talið aflann fram í ýmsu ásigkomulagi, sumir töldu hann fram fullverkaðan, sumir upp úr salti o. s. frv. N. tók það ráð að leggja alstaðar til grundvallar saltfisksverðið og nema burt verkunarkostnaðinn, eftir því sem við átti. Var það nauðsynlegt til þess að fá samræmi í allt saman. Þegar n. hafði gert fiskinum skil hvað þetta snerti, snéri hún sér að því að athuga og bera saman aflamagn skipanna. Var það athugað, hvað fiskmagnið væri mikið. Þá var líka reynt að sannprófa alla útgjaldaliði. Var tekinn fyrir hver einstakur liður, svo sem salt, beita, olía, og eyðslan borin saman við stærð skipsins, aflamagn og útgerðartíma, svo og verð þessara vara. Vátrygging var alstaðar talin með, eins þó ekki væri allt vátryggt, en n. áleit, að svo ætti jafnan að vera. Fyrning á skipunum var talin 6%. N. taldi til útgjalda vexti af eigin fé manna í útgerðinni, ef það fé var ekki tapað. Þegar rekstrarreikningarnir voru sannprófaðir með alúð og vandvirkni, eins og n. gerði, þótti rétt að flokka skipin niður eftir stærð. Var þá skipað í 1. flokk opnum vélbátum. 2. - þiljuðum vélbátum minni en 12 smál. 3. - þiljuðum vélbátum frá 12-27 smál. 4. - þiljuðum vélbátum yfir 27 smál. 5. - línuveiðagufuskipum. 6. - togurum. Síðan hefir verið gerð skýrsla um rekstrarafkomu skipa í hverjum þessara flokka árin 1929 -32. Í fyrsta lagi fyrir hvern hrepp eða kaupstað, í öðru lagi fyrir hvern landsfjórðung, og loks fyrir landið allt. Árangurinn af þessari skýrslugerð mun bráðlega liggja fyrir í prentaðri skýrslu, og munu hv.þm. þá geta fengið hana til athugunar. Ég skal taka það fram, að af skýrslugerðinni er ekki hægt að sjá töp útgerðarinnar í heild, af því að n. hefir ekki getað fengið tæmandi yfirlit um þau. En hún hefir þó fengið nægar upplýsingar til þess að geta gefið yfirlit um, í hverju töpin liggja. Rekstrarreikningarnir, sem fyrir liggja, eru tæpir 2000 frá þessum 4 árum. Flestir eru þeir frá síðasta árinu. Eftir því sem lengra var um liðið, reyndist erfiðara að fá áreiðanlega reikninga. Fyrsta árið, sem reikningarnir ná yfir, árið 1929, varð ekki tap á útgerðinni í heild, þó að hagnaðurinn yrði lítill. Aftur varð tap öll árin 1930, 1931 og 1932. Nemur þetta tap á þeim skipum, sem ég hefi yfirlit um, tæpum 9 millj. króna þessi ár. Er það geysimikið. En hagnaðurinn árið 1929 nemur aðeins 330 þús. kr. á öllum flotanum, að meðtöldum togurum. Þegar n. hafði látið gera þetta yfirlit um allan flotann, komst hún að þeirri niðurstöðu, að til þess að geta gert till. til umbóta, yrði hún að afla sér yfirlits um það, í hverju útgerðarkostnaðurinn fælist helzt og í hverju töpin lægju aðallega. Lét því n. gera nokkrar töflur um þau efni, og fylgja þær áliti hennar. Eru þar settar fram hlutfallstölur, er sýna, hve mörg % af öllum tekjunum hver tekjuliður er, og eins er farið að um útgjöldin. Geta þessar tölur orðið mikilsverð bending, þegar athuga skal, á hvern hátt hægt sé að láta útgerðina bera sig sem bezt. Um síldveiðarnar voru gerðar sérstakar skýrslur. Ég geri ráð fyrir, að hv.þdm. skilji af því, sem ég hefi sagt, að verk n. hefir verið bæði seinlegt og erfitt. Höfum við gert okkur far um að láta þessar skýrslur gefa sem gleggst yfirlit um efnahag útgerðarmanna og það, hvernig atvinnurekstur þeirra hefir gengið undanfarin ár. En nú ber að athuga, hvað hægt er að byggja á þessum skýrslum. Ég tek það fram, að bráðlega verður bætt um þessa ófullkomnu lýsingu á vinnubrögðum n., er lögð verður fyrir hv.þm. skýrsla sú, sem ég gat um áðan. N. var búin að semja skýrslur þessar í lok ágústmánuðar. Síðan voru þær látnar í prentun. Verða þær á 3. hundrað bls. í þingtíðindaformi. Allt er þetta handsett og prentunin því mjög seinleg. Er því ekki að undra, þótt prentunin taki alllangan tíma. Þó mun óhætt að segja, að skýrslurnar muni verða til innheftar og búnar í hendur hv.þm. fyrir næstu helgi. Þá vil ég minna á, að oft hefir verið talað um, að í sjávarútveginum sé bundið mikið fé, ekki aðeins fé bankanna, heldur og mestallt lánsfé, er landsmenn ráða yfir. Nú munu menn sjá svart á hvítu, að það er ekki ýkjamikið fé, sem í sjávarútveginum liggur bundið. Skýrslurnar sýna, að allur skipastóll landsmanna, allt frá opnum bátum upp í togara, nemur aðeins rúmum 12 millj. kr., en allar verkunarstöðvar, með húsum og öðru þar til heyrandi, eru nálægt 4,3 millj. kr. virði. M. ö. o., það, sem útgerðarmenn hafa fast í skipum og verkunarstöðvum, ásamt húsum og öðru, er ekki nema rúml. 17 millj. kr. Þetta er það fasta kapítal, sem árlega veltir úr sjó 50-60 millj. kr. virði. Sjá menn því, hvílíkur geysiarður er að þessum atvinnurekstri fyrir þjóðina. Ég er því ekki kunnugur, hversu mikið kapítal þarf til að velta upp auði í öðrum löndum, en ég held, að það jafnist á við auðugustu námur þar, er 17-20 millj. kr. kapítal framleiðir á ári 50-611 millj. kr. N. gerði athuganir um útfluttar sjávarafurðir síðustu ár. Nam útflutningurinn 53,3 millj. kr. á ári að meðaltali síðustu 5 ár. Er það yfir 90% af verði allra útfluttra vara. Vænti ég, að þessar skýrslur leiðrétti þann mikla misskilning, að í sjávarútveginum liggi mestöll fjárhagsgeta landsmanna. Og þó að rekstrartap hafi orðið á útgerðinni upp á síðkastið, sést, hversu mikið verðmæti hún ber á land, en verðmæti útgerðartækjanna er ekki eftir því mikið. Það verður ekki hjá því komizt í þessu sambandi að minna hv.þd. á, að undir þessum atvinnurekstri á h. u. b. helmingur landsmanna afkomu sína. Ríkisbúið er grundvallað á þessum miklu tekjum, svo að ekki er að undra, þótt litið sé á það með miklum áhyggjum, hvernig nú er komið fyrir þessum atvinnuvegi. Þegar búið er að reka hann í 5 ár með milljónatapi árlega, hlýtur það að koma fram í því, að atvinnureksturinn rýrnar og færir saman kvíarnar, þar til allt hrynur í rústir. Þegar atvinnurekstur þessi hefir verið rekinn með svona miklu tapi síðustu 5 ár, enda þótt hann hafi borið á land 50-60 millj. kr. árlega, þá er sýnilega hrun fram undan, ef ekki er tekið í taumana. Þá leiddi athugun á aldri fiskiveiðaflotans í ljós geigvænlegan sannleika. Togaraflotinn er 36 skip, en efnahagsreikningarnir ná aðeins yfir 32 skip. Stafar þetta af því, að sum skipin voru ekki í eign útgerðarmanna, þegar skýrslan var gerð. Meðalaldur íslenzkra togara er sem næst 14½ ár, svo að flotinn er sýnilega að því kominn að sökkva. Þó er ástandið enn verra með línuveiðagufuskipin. Meðalaldur þeirra er 301/4 ár, og þetta eru flest járnskip. Þessi floti er því enn nær því kominn að sökkva. Þegar það er nú athugað, að í þessum skipastóli liggur ekki meira fé en það, sem ég gat um áðan, rúml. 12 millj. kr., eða því sem næst, þá virðist það ekki vera neitt grettistak að endurnýja þennan flota. Nú býst ég við, að margir muni leggja fyrir sig þá spurningu, hvernig standi á því, að atvinnugrein, sem ber landsmönnum svona miklar tekjur, skuli vera komin á heljarþrömina. Hví eru útgerðarmenn ekki yfirleitt ríkir menn? Ástæðan er aðeins sú, að of mikið hefir verið heimtað af útgerðinni. Tökum lítið dæmi: Um aldamót eru fjárl. Ísland, samin með 3/4 millj. kr. útgjöldum. 700 þús. kr. eru þau útgjöld, er ríkið leyfir sér. En 1930 eru tekjur ríkissjóðs orðnar á 18. millj. kr. Hvar hefir þessu verið á bætt? Langmest á útgerðina. Nú er það víst, að þetta er of langt gengið. Uppgripin hafa blekkt menn, svo að þeir héldu, að útgerðin bæri meira en hún gat borið. Því hefir verið hlaðið á hina gjöldum. Sést það, hversu tregir menn eru til að trúa þessu, á því, að eftir að útgerðin hefir verið rekin í 5 ár með milljónatapi, er enn verið að skattleggja hana til styrktar öðrum atvinnurekstri, sem að vísu þarfnast styrks. Það er ekki til að hallmæla íslenzkri löggjöf að ég vek athygli á því, að meðal annara athugana, er mþn. gerði, var sú, sem leiddi í ljós, hvernig aðrar þjóðir í Norðurálfunni búa að sínum útgerðarmönnum. Sendiráð Íslands í Kaupmannahöfn hefir safnað skýrslum um þetta frá Noregi, Svíþjóð, Danmörku, Bretlandi, Þýzkalandi og Frakklandi. Kom það í ljós, að aðbúð útgerðarinnar er að vísu ólík í þessum löndum. En sérstaklega áberandi er þó það, að þessar þjóðir hafa komið auga á erfiðleika útgerðarinnar. Þær hafa komið auga á, að létta beri af henni byrðunum og koma verði henni til hjálpar. N. reyndi að fá skýrslur um það, hvern beinan styrk útgerðin fengi hjá þessum þjóðum, og síðan um hitt, hvern óbeinan styrk hún fengi. Er það mikið fé alstaðar. Vaxtakjör á fé því, er lánsstofnanir leggja í hendur útgerðinni, eru og mjög góð. Sumar þessara þjóða hafa lagt útgerðinni beinan styrk, en engin fiskveiðaþjóð Norðurálfunnar leggur beinan skatt á framleiðslu útgerðarinnar. Íslendingar eru eina fiskveiðaþjóð Norðurálfunnar, sem tekur útflutningsgjald í ríkissjóð af sjávarafurðum, og nemur það gjald 1½-7%. Auk þess taka Íslendingar einnig útflutningsgjald af sjávarafurðum til hafnarsjóða og bæjaþarfa. Eru þessa ekki dæmi í Evrópu, nema í Noregi, þar sem tekið er örlítið gjald af útfluttu verðmæti sjávarafurða til hafnarsjóða. Sýnir þetta, hve hér er mikill munur á. En sumar þjóðir greiða beinlínis verðlaun fyrir útfluttar sjávarafurðir, er nemur allt að 33 kr. fyrir hvert útflutt skippund. Í þessu sambandi vil ég með nokkrum orðum geta þess, hvernig íslenzkir útgerðarmenn standa að vígi í samkeppninni við aðrar þjóðir, sem fisk selja á sömu mörkuðum og þeir. Allir vita, að útgerðarmenn hafa verið sakaðir um, að þeir fari óforsjállega með afurðasöluna. En það er rétt að gera sér grein fyrir því, við hvað íslenzkir fiskútflytjendur hafa að stríða. Markaður þeirra er aðallega tvennskonar: Saltfiskmarkaðurinn í Suðurlöndum, þar sem þeir keppa við Norðmenn fyrst og fremst, og svo ísfiskmarkaðurinn í Englandi, þar sem þeir keppa við Englendinga sjálfa. Á saltfiskmarkaðinum bjóða Íslendingar sömu fisktegundir og Norðmenn, verkaðar á sama hátt, veiddar á samskonar skipum og á sömu og svipuðum miðum. Er þar mikill aðstöðumunur: Íslendingar verða að kaupa veiðarfæri, kol, olíu og salt hærra verði en Norðmenn. Norðmenn hafa alla menn á flota sínum ráðna fyrir hlutdeild í afla, en Íslendingar borga mörgum skipverjum fast kaup eða premíu af brúttóafla. Íslendingar greiða háa útflutningstolla, en Norðmenn greiða enga slíka skatta. Þegar tillit er tekið til kostnaðarins við að verka aflann hér á landi, sést þessi aðstöðumunur greinilega. Kaupgjald er lægra í Noregi en hér, um 90 aurar á tímann, en hér er það 1,36. Kvenfólki greiða Norðmenn 60 aura í kaup, en við 80 aura. Norðmenn láta mjög þurrka fisk sinn í ákvæðisvinnu og greiða 33-35 kr. fyrir verkun 1000 fiska, en það er mjög ódýr verkun. Allt verður þetta til þess, að þeir verðu betur samkeppnisfærir en við. Á enska markaðinum keppa Íslendingar við Englendinga sjálfa. Þeir veiða mikið af fiski sínum á íslenzkum miðum. Englendingar hafa á sínum fiskveiðaskipum 14 menn, en við 20. Útgerðarvörur er stórum ódýrari í Englandi en hér. Englendingar kaupa kolin í Englandi innan við 20 kr. pr. tonn, en hér kosta kolin 36 kr. pr. tonn. Við verður að greiða hér 1½% í útflutningsgjald og að auki 8% í toll í Englandi, en þeir greiða engan toll. Þó ég taki ekki fleira fram, þá ætla ég, að þetta sýni greinilega aðstöðumuninn. Ég veit, að það hefir ekki öllum verið ljóst og að mörgum er ókunnugt um, af hverju stafar tap íslenzku útgerðarinnar. En ég vona, að þeim verði nú skiljanlegra en áður, að útgerðin þarf betri aðbúðar og að hún þarf að breytast geysilega mikið. Ég vil svo víkja nokkrum almennum orðum að þörfum útgerðarinnar og að því, hvernig allt stendur og fellur með henni. Við erum í þann veginn að afgr. fjárlögin, og veit ég, að við þurfum miklar tekjur. Ennþá hvílir mikið af tekjum ríkisins á útgerðinni, bæði beint og óbeint. Ef hún hrynur í rústir, þá mun margt í þjóðfélaginu hrynja. Ég sé ekki, hvert er að flýja, ef þessi mikilsverða tekjulind hverfur. En það er víst, að það er ekki sæmandi fyrir þessa samkomu, sem hér situr, að haga sér eins og maður, sem sífellt mjólkar kú án þess að gefa henni, eða án þess að láta sér detta í hug, að hún þorni eða deyi. Útgerðin er nú svo hart leikin, að engar líkur eru til, að hún rétti við, nema ríkið brúi skuldafenið; ella mun það iðra aðgerðaleysisins síðar. Þetta frv. fer fram á það, að ríkið hefjist handa og láti útgerðina hafa frið til að byggja sjálfa sig upp að nýju. Mönnum blöskrar að heyra nefndar milljónir króna, finnst þær ekki vera til. En ég vil minna á, að fyrir ári síðan, þegar landbúnaðurinn þurfti á hjálp að halda, voru nefndar 11 millj. kr., og mönnum ógnaði ekki meira en það, að það þótti sjálfsagt að rétta hjálparhönd, og enginn hreyfði mótmælum, þó um stærri upphæð væri að ræða en hér. Mér þykir undarlegt, ef mönnum getur annað til hugar komið en að útgerðin eigi líka sinn rétt, eða láti sér detta í hug annað en útgerðin þurfi aðstoð, og það er lífsnauðsyn fyrir útveginn, að hann sé tryggður, svo hann hrynji ekki í rústir. Sú aðferð, sem við stingum upp á að sé notuð, er nokkuð önnur en sú, sem notuð var gagnvart landbúnaðinum. Við viljum, að útgerðinni sé gefinn kostur á að reisa sig við sjálf, þannig að hætt sé við að heimta af henni gjöld, sem engum dettur í hug að leggja á útgerðina í öðrum löndum Norðurálfunnar, og að útgerðinni sé leyft að safna sjóðum með sínu eigin fé, til að reisa sig við fjárhagslega. Ég geri ráð fyrir, að allir þdm. hafi lesið frv. og grg. þess, svo ég þurfi ekki að lesa neitt upp úr því. Ég skal játa, að það er áætlun okkar nefndarmanna, hvað þurfi mikið fé. Við gerum ráð fyrir, að þeir flokkar útgerðarmanna, sem skulda 75% móti eignum og meira, þurfi hjálpar með. Skuldir þeirra nema um 20 millj. kr. og eignir svipaðri upphæð. Við gerum ráð fyrir, að til þess að skuldir þeirra komist niður í 65% móti eignum, sem gæti talizt nokkurnveginn heilbrigður fjárhagur, þurfi um 7 millj. króna. En þegar við svo athugum, að í 2. fl., þar sem skuldir eru 50-75% móti eignum, eru líka nokkrir menn, sem þurfa hjálpar með, og Sjálfsagt nokkrir, sem vantar skýrslur um, þorðum við ekki að gera ráð fyrir minni upphæð en 8-10 millj. kr. við gerum ráð fyrir, að ef lánardrottnar fá greitt í reiðufé, þá muni þeir fást til að gefa mikið eftir, því mikið af ótryggðum lánum munu þeir telja tapað. Því höfum við ekki gert ráð fyrir, að Skuldaskilasjóður þyrfti að vera stærri en millj. kr. við athugun útflutningsgjalda síðustu 5 ára kom í ljós, að þau nema um 1 millj. kr. að meðaltali á ári. Þó við gerum ráð fyrir, að þetta fari lækkandi vegna rýrnunar á útflutningi og %-lækkunar á útflutningsgjaldi, höfum við ekki gert ráð fyrir minni tekjum en 3/4 úr millj. á ári. Þetta mun því nema á næstu 6 árum a. m. k. 4½-43/4 millj. kr. Auk þess höfum við gert ráð fyrir, að Fiskveiðasjóður legði fram 1/4 millj. til Skuldaskilasjóðs. Þá eru komnar 5 millj. kr. Og ef gera má ráð fyrir, að lánardrottnar gefi eftir allt að 50% af skuldum, sem þeir telja lítt innheimtanlegar, þá ætti þetta að nægja til þess, að að skuldaskilum loknum yrðu skuldirnar ekki meira en 65% móti eignum, sem sæmilegt má telja til að byggja á aðrar aðgerðir, svo að útvegurinn geti að öllu sjálfráðu borið sig. Um einstök fyrirkomulagsatriði mun ég tala við 2. umr. En ég tel mér skylt í þessu sambandi að gera grein fyrir því, hvers vegna þetta frv. er flutt af okkur flm. Ég geri ráð fyrir, að landsmenn líti svo á, að þetta frv. ætti að vera stjfrv., því samkv. þáltill., sem áður getur, var ríkisstj. boðið að rannsaka hug útgerðarinnar og leggja fyrir þingið tillögur um úrlausn vandamála hennar. Ástæðurnar eru þær, sem nú skal greina: Mþn. sá, að verkefnin voru svo yfirgripsmikil, að hún mundi verða nokkuð seint fyrir með þau öll. Þess vegna fór hún til atvmrh. og skýrði honum frá niðurstöðum sínum um fjárhagsástæður og afkomu útgerðarinnar, er þá lágu fyrir í skrifuðum skýrslum, og gerði jafnframt grein fyrir till. sínum. Ég vil vekja athygli á því, að nefndin er stjórnskipuð, en ekki þingskipuð, svo hún átti að standa stj. skil á gerðum sínum. Nefndin spurði ráðh., hvenær mætti í síðasta lagi koma með frv. svo það yrði stjfrv. Ráðh. svaraði því, að hann mundi fá sjútvn. til að flytja frv., ef málið væri þannig vaxið, að hann sæi sér það fært. Síðar varð samkomulag um það, að því lægi ekki nauðsynlega á fyrir þingbyrjun, enda var þá form. milliþn. erlendis í stjórnarerindum. Við skiluðum því ekki frv. fyrr en 10. f. m., en áður hafði n. látið ráðh. í té frv. til skuldaskila í uppkasti. Síðan hefir afgreiðsla málsins dregizt nokkuð lengi, og var n. orðin óróleg. þegar fór að líða að þeim tíma, er ekki má bera frv. fram á Alþ. án sérstaks leyfis. N. var því sífellt að spyrja ráðh., hvað frv. liði. Hann svaraði því, að það tæki tíma að athuga jafnyfirgripsmikil mál - og það er auðvitað satt -, en hann væri að athuga þau og láta flokksmenn sína athuga þau. Þegar svo var komið fram að mánaðamótum, lagði ráðh. frv. fyrir sjútvn. Nd. og bað hana að flytja frv. um vátryggingu opinna vélbáta, en skýrði n. jafnframt frá því, að þetta frv. sæi hann sér ekki fært að leggja til, að næði fram að ganga á þessu þingi, nema séð yrði fyrir nýjum tekjum handa ríkissjóði. Við tveir mþnm., sem sæti eigum í sjútvn. þessarar hv. d., töldum sjálfsagt, að þingið sæi fyrir nýjum tekjum, og þess þarf sannarlega hvort sem er. Því það er þýðingarlaust að mjólka þessa horuðu kú lengur. Við teljum því sjálfsagt, að séð verði fyrir því, að þingið geti afgr. fjárlög án tekjuhalla, þó þessar tekjur missist. Við fórum því fram á það við sjútvn., að hún í heild flytti frv., og töldum sjálfsagt að koma því á framfæri, þótt ekki væri búið að sjá fyrir öðrum tekjum handa ríkissjóði. Meiri hl. sá sér ekki fært að samþ., að n. flytti málið að svo komnu. Þó höfðu tveir meirihlutamannanna a. m. k. talið sig velviljaða þessari viðreisn, en sáu sér samt ekki fært að flytja frv. Nú var okkur, sem unnið höfðum í mþn. og kunnugir erum hag útgerðarinnar, ljóst, að miklu minna kapp var lagt á lausn þessara mála en t. d. landbúnaðarins, og þar sem liðinn var mánuður af þingtíma, sáum við, að málið var tæpt komið, þegar hv. meðnm. höfðu ekki meiri áhuga en svo fyrir málum þessum, að þeir voru ekki farnir að kynna sér frv., þó langt sé síðan ráðh. sagðist vera að kynna þau flokksbræðrum sínum. Við töldum okkur því bera skyldu til, verandi í mþn. og skiljandi hvað við lá, að koma málinu á rekspöl. Úrræði okkar var því að flytja málið sjálfir, þó okkur hefði þótt eðlilegast og æskilegast, að sjútvn. deildarinnar hefði staðið öll að flutningi þess. Og til þess, að tryggja málinu alveg sérstaklega stuðning þeirra manna, sem hér í þessari hv. deild eru umboðsmenn sjávarútvegshéraða, höfum við fengið í lið með okkur þá hv.þm., sem eru meðflm. okkar að frv. En vona vil ég, að allir þeir hv.þdm., sem hafa látið vingjarnleg ummæli falla í garð þessa máls, sýni viljann í verkinu, þótt sýnt hafi því verið nokkru meiru tómlæti hingað til en það verðskuldar. Vona ég, að rætist vel úr og málið fái góða afgreiðslu. Við flm. munum ekki láta á okkur standa að greiða fyrir þessu máli og að gera ráðstafanir til, að aflað verði þeirra tekna, sem ríkið þarfnast til að bæta upp tekjumissinn. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um frv. við þessa umr., en mælist til þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og sjútvn. Ég veit, að frv. fær þar fljóta afgreiðslu, þegar n. hefir kynnt sér það.

Bergur Jónsson [óyfirl.]: Ég skal ekki vera langorður um þetta frv., sem hér liggur fyrir, við 1. umr., vegna þess að ég á sæti í þeirri n., sem um það fjallar. Ég get verið sammála tilgangi frv. um að reyna að hjálpa sjávarútvegnum, sem ekki þarf þess síður með en landbúnaðurinn. Hvort þetta frv. getur bætt úr eins og ætlazt er til, skal ég ekki segja að svo stöddu. En ég mun athuga þetta frv. í n. Ég skal aðeins taka það fram, að mér þykir einkennilegt, að tekið er fram í 2. gr. frv. og í grg., að sjóðurinn þurfi 5 millj. kr. stofnfé, en ég finn ekki samkv. 2. gr. frv., að þar sé bent á fjáröflun nema fyrir 4 millj. kr. Fyrst er gert ráð fyrir 230 þús. kr. framlagi úr Fiskveiðasjóði. Í öðru lagi útflutningsgjaldi af sjávarafurðum, sem gert er ráð fyrir, að nemi kr. 750 þús. Ég býst við, að það sé of hátt áætlað, og muni ekki nema næstu ár hærri upphæð en 600-650 þús. kr., og svo í þriðja lagi er gert ráð fyrir 3 millj. kr. láni. Ef hv.flm. geta gert grein fyrir, hvernig á þessu stendur, þá er það gott. En eins og frv. lítur út nú, þá stangast ákvæðin í 1. lið gr. við síðari hluta hennar. Í öðru lagi vil ég benda á það, að ekki er bent á neina tekjustofna til að standast þann kostnað, sem af þessu leiðir. Eins og nú er um búið, þá er þetta fjarstæða. Að ætla sér að taka útflutningsgjald af ríkissjóði næsta ár, er engin lausn út af fyrir sig. Ég get ekki búizt við, að hægt sé að afla þeirra tekna, sem þarf til að koma þessu í framkvæmd. Hitt vil ég taka fram, að ef hv.flm., þeir hv. 6. þm. Reykv. og hv.þm. Vestm., ætlast til, að frv. nái fram að ganga, beini ég því til þeirra, að ef þeir geta bent á heppilegan tekjustofn til að afla fjár, þá skal ekki standa á mér. En vegna þess að ég á sæti í sjútvn., sé ég ekki ástæðu til að fara nánar inn á það nú. En það, sem ég vildi vekja athygli á og kom fram í ræðu hv. 6. þm. Reykv., er framkoma þeirra hv. 6. þm. Reykv. og hv.þm. Vestm. gagnvart a. m. k. tveimur þm., er sæti eiga í sjútvn., mér og hv. 3. landsk. Til sönnunar ætla ég að lesa smáklausu, sem birtist í málgagni Sjálfstfl., Morgunblaðinu, með leyfi hæstv. forseta: „Í sjútvn. Nd. eiga sæti tveir úr milliþingan., þeir Jóhann Þ. Jósefsson og Sigurður Kristjánsson. Eftir að fullreynt var, að atvmrh. vildi ekki greiða fyrir þessum málum, fóru þeir Jóh. Jós. og S. Kr. fram á, að sjútvn. flytti frv. - En rauðliðar þrír í nefndinni, þeir Finnur Jónsson (form.). Bergur Jónsson og Páll Þorbjörnsson felldu þá tillögu. Flytur því sjútvn. aðeins frv. um vátryggingu opinna vélbáta, en þeir Jóh. Jós. og Sig. Kristjánsson flytja hin frv. ásamt nokkrum fleirum sjálfstæðismönnum. Þessar urðu þá undirtektir stjórnarinnar og rauðu fylkingarinnar, þegar um er að ræða langstórfelldustu umbótamálin, sem nokkru sinni hefir verið farið fram á til viðreisnar hinum hrynjandi sjávarútvegi landsmanna. Þessir umboðsmenn „hinna vinnandi stétta“ fengust ekki einu sinni til að koma málunum á framfæri á Alþingi: Þó á öll þessi mikla umbót sjávarútvegnum til handa að byggjast upp af atvinnurekstrinum sjálfum. Ríkið á ekki að leggja fram einn eyri í hreinum útgjöldum, aðeins að leyfa þessum atvinnurekstri að reisa sig við, með því að sleppa hinum beina skatti á framleiðslunni - útflutningsgjaldinu.“ Vitanlega dettur mér ekki í hug, að hv. 6. þm. Reykv. eða hv.þm. Vestm. beri ábyrgð á greinum þeim, sem koma í Mbl., enda er það nú orðin venja þeirra sjálfstæðismanna að afneita öllu, sem birtist í blöðum þeirra, og jafnvel neita að þiggja það að gjöf. En hvað sem því líður, annaðhvort hafa þeir skýrt Mbl. rangt frá eða a. m. k. ekki skýrt frá þeim ástæðum, sem við færðum fram fyrir því, að við gætum ekki þá þegar orðið við þeim tilmælum. Mér skildist af viðtali, sem ég átti við hv. 6. þm. Reykv., að hann hefði eingöngu skýrt Mbl. frá því, að fellt var að flytja frv. af nefndinni. Þeir hafa því gert sig seka um fölsun á málsmeðferð. Mér kemur það ekkert einkennilega fyrir sjónir með hv. 6. þm. Reykv., því hann hefir verið keppinautur minn í framboði til þings, og ég veit, að hann er ekki vandur að virðingu sinni og á til að hagræða sannleikanum sér í vil. En hitt kom mér einkennilega fyrir sjónir með hv.þm. Vestm., því ég hefi ekki þekkt hann að slíku fyrr. En nú skal ég upplýsa fyrir alþjóð, hvað hæft er í þessum ummælum, hver sannleikurinn er í þeim fregnum, sem þessir menn eru búnir að síma út um allt land. Þá skal ég sanna, að það kom fram slík krafa, að enginn óvitlaus maður hefði gengið að henni eins og sakir stóðu. Vil ég með leyfi hæstv. forseta lesa upp úr fundargerð frá 9. fundi sjútvn., sem haldinn var þann 30. okt.: „IV. mál. Jóhann Jósefsson og Sig. Kristjánsson báru fram svo hljóðandi till.: „Nefndin samþykkir að flytja þau frv. frá milliþinganefnd í sjávarútvegsmálum, sem atvinnumálaráðherra afhenti n. hinn 27. þ. m.“ Till. var borin undir atkv. og felld með 3:2 atkv. Meiri hl. (FJ, BJ og PÞ) greindu þær ástæður fyrir mótatkvæðum sínum, að frv. væri í prentun og hefðu þeir ekki átt neinn kost á að lesa frv., en FJ hafði að vísu lesið frv. fljótlega yfir einu sinni.“ Hv. þm. hafa tekið eftir, hvaða ástæður það eru, sem við hv. 3. landsk. bárum fram fyrir því, að við gátum ekki samþ.till.hv. sjálfstæðismanna í sjútvn. um að flytja þetta frv. Þetta er sannleikurinn, og þetta vita þessir hv.þm. báðir. Samt leyfa þeir sér að bera í opinber blöð, að við „rauðliðar“, sem þeir svo kalla, höfum viljað drepa málið. Ég vil bera það undir athugun hvers einasta þm., sem hér er viðstaddur, hvort honum mundi ekki hafa farizt á sama veg og okkur. Ég get lagt eið út á það hvenær sem er, og sama býst ég við að hv. 3. landsk. geti líka, að við höfðum ekki séð einn staf af frv. Hvernig gátum við þá á þessari stundu samþ.till. um að flytja frv. inn í þingið? Til upplýsingar þessu máli skal ég geta þess, að 27. fyrra mánaðar - næstsíðasta laugardag - var haldinn aukafundur í sjútvn. í ráðherraherberginu. Þar mætti hæstv.atvmrh. og lagði fram frv. mþn. í sjávarútvegsmálum, þar með frv. um Skuldaskilasjóð útgerðarmanna og frv. um breyt. á l. um Fiskveiðasjóð Íslands. Á þeim fundi tók hann fram ástæður sínar fyrir því - eins og hv. 6. landsk. réttilega tók fram - hvers vegna hann vill ekki leggja með því, að frv. sé flutt. Hinsvegar var ekkert bókað, hvorki eftir mér, hv. 3. landsk., hv.þm. Ísaf. né hv. sjálfstæðismönnum í n. Hvorugur þeirra sagði eitt einasta orð, hvorugur bað um nokkra bókun, og virtust þeir alveg ganga inn á ástæður hæstv.atvmrh. Sömu mennirnir komu svo á þriðja degi, þriðjud. 30. okt., með till. í sjútvn. um að flytja þessi tvö frv. Þó vissu þeir, að form. n. fór burt með frv. af fundinum beina leið í prentsmiðjuna, til þess að því yrði útbýtt meðal þm. daginn eftir. Sá frestur til að greiða atkv. um þessa till., sem hv. sjálfstæðismenn fóru fram á, til miðvd. 31. okt., hefði ekki komið að gagni, vegna þess að frv. var útbýtt að kvöldi þess dags. Hinsvegar hefði sá frestur, sem form. n. talaði um, fram á fimmtudag, mátt duga til þess, að þessir hv.þm. hefðu séð frv. prentað sem handrit og gætu kynnt sér það. Ég ætla ekki að segja, að með þessari framkomu hafi hv. sjálfstæðism. í n. slegið af sér fylgi okkar hv. 3. landsk. við þetta frv. Ég er búinn að segja það áður, að ég vil líta vinsamlega á frv. og láta það ganga fram, ef hægt er. En þetta er a. m. k. tilraun til að skipa okkur í andstöðuflokk, að hrópa okkur út um allt land og segja, að við séum að leggjast á móti nauðsynjamálum þeirra manna, sem eru margmennir í kjördæmum þeirra og yfirleitt í landinu. Þessa lélegu tilraun til lýðskrums fyrirlít ég og mun ekki láta hana hafa nein áhrif á mig. Hv. 6. þm. Reykv. kvað hæstv.atvmrh. hafa lofað að flytja þessi frv. fyrir mþn. í sjávarútvegsmálum, ef honum líkaði þau. Ég þarf ekki að svara fyrir hann. En vitanlega liggur í hlutarins eðli, að ráðh. getur ekki tekið á sig að flytja frv., þegar það var svo seint tilbúið. Og hvernig stendur á því, að þessir tveir flm., sem báðir eru í mþn. í sjávarútvegsmálum, komu ekki nógu snemma fram með frv., til þess að frv. gæti orðið stjfrv. Sýnist mér skeytið koma úr hörðustu átt til hæstv.atvmrh., þar sem n. á sjálf alla sökina. Þá vil ég benda á annað atriði. Nál. frá þessari n. hefir enn ekki komið fram. Hv. 6. þm. Reykv. fór hér með langa rollu áðan, sem kunnugir segja, að muni vera inntak nál. En hvernig stendur á, að það er ekki komið á prent? Ef þessir hv.þm. álíta nauðsynlegt, að þingdeildin kynnist rannsókn þeirra í mþn., hvers vegna þá ekki að prenta nál., svo að hv.þm. gæfist kostur á að rannsaka ástæður, svo að þeir gætu tekið afstöðu til frv.? Ef um vanrækslu er að ræða, þá er hún eingöngu hjá þessum hv.þm. sjálfum. Og þó að þeir reyni nú einhverja útúrdúra eða kattarþvott, til þess að bera í bætifláka fyrir þessa óheilu lýðskrumaraframkomu sína, þá mun þeim ekki takast. Þessi grg., sem ég ber fram, sem báðir þessir hv.þm. vita að er sönn, hún kemur í blöð landsins og mun sýna, hverjir það eru, sem leika loddaraleik frammi fyrir hinni íslenzku þjóð.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Fyrst vil ég víkja að meðferð málsins, sem hefir verið nokkuð dregin inn í umr., bæði af hv. 1. flm., frsm. málsins, og hv.þm. Barð. Það er rétt, að nokkru fyrir þing áttu tveir af nm. í mþn. í sjávarútvegsmálum tal við mig, sögðu mér aðalniðurstöður af rannsókn sinni á fjárhag útgerðarinnar í landinu, þær tölu, sem birtar eru í grg. frv. og segja, að eignir útgerðarinnar í heild á móti skuldum nemi hér um bil 82%. Nokkru síðar létu þeir mér einnig í té - án grg. - frv. um skuldaskil útgerðarmanna, mjög svipað a. m. k. í öllum aðalatriðum því frv., sem liggur fyrir. Sjálft frv. með grg. barst mér ekki að ég ætla fyrr en 10. okt., og afgr. ég það til n. 27. okt., hafði það l7 daga til athugunar. Vil ég skjóta því til hv.þdm., hvort það muni vera of langur tími, eins og störfum er háttað á þingi. Ég tjáði þá n., að ég sæi mér ekki fært að flytja þetta frv. né heldur að óska þess, að n. flytti frv. óbreytt, af þeim ástæðum, sem ég greindi og hv.frsm. að nokkru leyti drap á. Fyrst og fremst af því, að ekki var séð fyrir tekjuöflun fyrir ríkissjóð á móti þeim útgjöldum, sem af samþ. frv. leiddi. Í öðru lagi vegna þess, að ekki lágu fyrir nál.mþn., né heldur heildarskýrsla um efnahag og afkomu útgerðarinnar. Ég hafði þá að vísu rétt séð prentaða skýrslu um efnahaginn, mikið bákn, 150 bls. að ég ætla, en nál. var ekki komið svo langt, að ég gæti séð það, með þeim hugleiðingum, sem n. hefir séð ástæðu til að gera út af skýrslunni. Hinsvegar þótti mér rétt og sjálfsagt, þar sem um svo stórvægilegt atriði var að ræða, að þeir, sem hefðu hug á því, að málið yrði birt hið fyrsta, fengju tækifæri til þess. Því lét ég n. í té þessi frv. eftir ósk mþnm. í sjútv.málum. Hinsvegar verð ég að segja það, að mig undrar það nú nokkuð, að þeir skyldu ekki bíða eftir, að útbýtt væri meðal þingmanna niðurstöðum af heildarskýrslum, sem n. hefir látið semja, sem vera bar, um fjárhagsafkomu útgerðarinnar, né heldur nál.mþn. í heild. Það segir sig sjálft, að það er afar torvelt fyrir þdm. að átta sig, meðan þessi gögn vantar. Því að sú grg., sem frv. fylgir, er ekki nægileg til að skýra fyrir mönnum ástandið í heild sinni. Ég þykist nú vita, að hv. 1. flm. hafi í ræðu sinni viljað bæta nokkuð úr þessu. En hann veit jafnvel og ég, að það er ekki þægilegt fyrir þm. að átta sig á þessu máli, þó að þeir heyri stutta ræðu. Ég get svo látið þetta nægja til að skýra meðferð málsins, en vil bæta nokkru við, sem hvergi kom fram í ræðu hv.frsm. Þegar ég ræddi við mþn. í sjávarútvegsmálum, þá tjáði ég henni, eins og ég áðan sagði, að stj. treysti sér ekki til að mæla með því, að frv. yrði flutt óbreytt á þessu þingi, nema bent yrði á leið til tekjuöflunar á móti. En jafnframt óskaði ég þess, að sjútvn. fengi nál.mþn. í sjávarútvegsmálum ásamt heildarskýrslunni, og reyndi að rannsaka, hvort ekki væri hægt að taka einhvern þátt af útgerðinni út úr og afla þess fjár, sem þyrfti til þess að styrkja þann þátt nú þegar. En það er ekki eðlilegt, að sjútvn hafi getað við þessu snúizt enn, þar sem áðurnefnda heildarskýrslu og nál. vantar ennþá. Vænti ég, að hv. sjútvn., sem fær þetta mál til athugunar, taki þessa ábendingu mína til greina og athugi þennan möguleika. En frv. eins og það liggur fyrir í heild álít ég ekki gerlegt að afgreiða. Þar er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram 5 millj. kr. til Skuldaskilasjóðs útgerðarmanna. Og í öðru frv., sem er á dagskrá í dag. frv. um Fiskveiðasjóð Íslands, er gert ráð fyrir, að hann leggi fram sem svarar 250 þús. kr. á ári til þess sjóðs, og þó 83 þús. kr. betur á næsta ári. Og til þess að Fiskveiðasjóður geti lagt fram 250 þús. kr. til Skuldaskilasjóðs, verður a. m. k. á einhvern hátt að afla þess fjár, hvað sem verður um frv. um Fiskveiðasjóð í heild sinni. Þá vil ég benda á, að athugun hv.þm. Barð. um áætlun útflutningsgjaldsins, eins og upplýsingar liggja fyrir - og sérstaklega ef samþ. verður breyt. sú, sem liggur fyrir þinginu - hún er rétt. Áætlun mþn. um tekjur af útflutningsgjaldinu er of há, þannig að ef 5 millj. eiga að fást, þarf að lengja tímann og bæta tekjustofnum við. En svo að maður haldi sér við hv.frsm. og frv. um Fiskveiðasjóð, þá eru útgjöldin á næsta ári sem svarar 1050 þús. kr. að minnsta kosti; - þá játa ég hispurslaust, að eins og sakir standa sé ég ekki fram á, að þetta þing geti afgr. fjárlög svo að í lagi sé og jafnframt tekið þessa upphæð til sérstakrar ráðstöfunar. Í þessu sambandi vil ég segja, að mér urðu það nokkur vonbrigði, hversu einhliða mþn. í sjávarútvegsmálum hefir litið á þetta mál. Eftir því, sem ég bezt veit, hefir hún lagt mikla vinnu í að safna miklum gögnum um ásigkomulag útgerðarinnar. Og það skal ég játa, að sú leið, sem lagt er til í frv. um Skuldaskilasjóð að fara, er heppilegri en við skuldauppgerð bænda, þar sem bundið er greiðslufé í skuldabréfum til langs tíma með áhættu fyrir ríkissjóð, sem ómögulegt er að gera sér að fullu grein fyrir, hver er. Það er líka aðgætandi í þessu sambandi, eins og n. líka hefir athugað, að sem veðtrygging bak við slíka skuldabréfaútgáfu eru eignir útvegsmanna tæplega eins veðhæfar og eignir bænda, þær eru miklu lausari, jafnvel þó eitthvað sé með af fasteignum. Ég get sem sé fallizt á, að grundvallarhugsun þessa frv. sé rétt hjá mþn. í sjávarútvegsmálum. En þrátt fyrir það verð ég að telja, að hún hafi vanrækt annan meginþáttinn í starfi sínu, þann, að benda á tekjuöflunarmöguleika á móti þeim útgjöldum, sem óhjákvæmilega hlýtur að leiða af þessari ráðstöfun. Ef þm. vilja fá afgreidd tekjuhallalaus fjárlög, eins og hv.frsm. var að tala um í sinni ræðu, þá þarf að benda t. d. á leið til sparnaðar, þannig að jafnvægi fáist. Hvorugt af þessu hefir mþn. nokkra minnstu viðleitni til að benda á, og verð ég að harma, að hún skilaði frv. þannig inn í þingið. Þegar málið kom til mín, var búið að semja tekjuaukafrv. stj. og í heild búið að gera sér í hugarlund, eins og stj. gat gert þá, hvernig hægt er að ná nokkurn veginn útkomu á rekstri ríkisbúskaparins á næsta ári. Það segir sig sjálft, að yfir ein milljón kr. hlýtur að raska þeim grundvelli, ef ekki koma nýjar tekjur á móti. Eitt atriði vil ég spyrja hv.flm. um, því að það, sem ég hefi séð af skýrslunni, ber það ekki með sér. Eru í skuldaframtölum útgerðarmanna taldar með upphæðir, sem lánsstofnanir hafa talið tapaðar, þótt ekki sé búið að gefa mönnum kvittun fyrir þessum upphæðum? Mér er kunnugt um, að nokkuð víða í lánsstofnunum eru lagðar til hliðar tapaðar skuldir, sem álitnar eru, án þess þó, að gefin sé kvittun til hlutaðeiganda. Og ég hygg, að a. m. k. frá útibúinu á Seyðisfirði hafi verið tekið fram um slíkar skuldir. Þessar skuldir geta í heild numið ekki óverulegri upphæð. Eins og ég drap á áðan, mæltist ég til við sjútvn., að hún tæki til athugunar, hvort ekki væri hægt að hjálpa einhverjum þætti útgerðarinnar með minna fjárframlagi en gert er ráð fyrir í þessu frv., og ég vil víkja nokkrum orðum að því, hvað ég átti sérstaklega við. Eins og ræða hv.flm. ber með sér, er hér í frv. og eins í yfirlitsskýrslu nefndarinnar talað í einu lagi um alla útgerð í landinu. Ég hefi ekki getað kynnt mér það enn til hlítar, hvernig hlutfallið í þessu efni er milli stórskipaútgerðarinnar og hinna einstöku tegunda smáskipaútgerðarinnar. En að órannsökuðu máli verð ég að segja það, að í hinum stóru fyrirtækjum eru svo miklar fjárhæðir bundnar hjá einu einstöku, að vafasamt er, hvort ástæða er fyrir ríkissjóð að fara að leggja fram fé til uppgerðar á þeim. Bankarnir hafa hingað til orðið að gera þetta sjálfir. Hér er um tiltölulega fáa viðskiptamenn að ræða, en svo stóra, að það getur haft gífurlega mikil áhrif á það, hversu mikið fé þurfi, hvort stærri fyrirtækin eru tekin með eða ekki. Hinsvegar verð ég að líta svo á, að það, sem geri nauðsyn fyrir aðgerð hins opinbera knýjandi í þessu efni, er það, ef sýnt væri fram á, að það lægi við borð, að svo og svo mikill hluti útgerðarinnar kynni að stöðvast, ef ekki yrði hlaupið undir bagga, og af stöðvuninni stafaði svo atvinnuleysi og stórkostlegt verðmætatjón fyrir landsmenn í heild. Ég hygg, að það sé minni ástæða til að ætla þetta um stórútgerðina heldur en a. m. k. um nokkurn hluta smáútgerðarinnar. Mér hefir eftir þeim lauslegu athugunum á skýrslunni sýnzt, að með ekki ákaflega miklu framlagi mætti í bili létta talsvert mikið fyrir nokkrum hluta smáútgerðarinnar, ef kröftunum væri öllum beint í þá átt, en hinn þáttur útgerðarinnar látinn enn bíða átekta. Og ég vil enn á ný mega beina því til sjútvn., að hún reyni að athuga þetta að fengnu nál. og skýrslu nefndarinnar. Þá má heldur ekki því gleyma, að þótt það sé að sjálfsögðu mikilsvert að fá uppgerð á skuldum útgerðarinnar, sérstaklega ef með því er tryggt, að starfsemi haldi áfram, sem ella mundi verða að stöðva, þá er það engu minna vert og knýjandi nauðsyn að gera ráðstafanir til þess að gera rekstur þessara útgerðarfyrirtækja auðveldari en nú er. Og þingið má vel gá að því, að ríkissjóður bindi ekki svo getu sína í skuldauppgerð, að hann hafi ekki mátt til að veita þá hjálp, sem miðar beinlínis til áframhaldandi rekstrarstarfsemi. Nú hefir komið frá mþn. í sjávarútvegsmálum í dag frv. um rekstrarlán handa útgerðinni. Hefi ég ekki getað kynnt mér það enn, en mun leggja það fyrir sjútvn. einhvern næstu daga. Eins og ég hefi sagt áður, er ómögulegt að taka fulla afstöðu til annars þáttar þessa máls án þess að líta á hinn. Ég skal svo ekki við þessa umr. hafa fleiri orð. Geri ráð fyrir, að frv. verði vísað til sjútvn.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Atvmrh. hefir að mestu tekið af mér ómakið í þessu máli. Ég vil aðeins, vegna þess hve stórvægilegt þetta mál er, segja fá orð, frá því sjónarmiði, hver áhrif samþykkt þessa frv. hlýtur að hafa á tekjuöflun ríkissjóðs. Ég vil benda á það, að hv.flm. eru allir þingm. Sjálfstfl., og ég skoða því þetta frv. sem fram komið frá þeim flokki. Eins og kunnugt er, er í frv. farið fram á, að útflutningsgjald af sjávarafurðum renni í Skuldaskilasjóð. Í samræmi við það, sem áætlað er, kemur þetta frv. til með að baka ríkissjóði um 750 þús. kr. útgjöld á næsta ári, ef það nær fram að ganga, jafnhliða þeirri breytingu, er verður á Fiskveiðasjóði og hefir í för með sér 160 þús. kr. aukin útgjöld. Hv. sjálfstæðismenn hafa á þessu þingi borið fram tvö frv., sem hafa í för með sér rúmlega 800 þús. kr. aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Hv. sjálfstæðismönnum hefir verið bent á það, að fjárlagafrv. er lagt fyrir þingið með 1 millj. og 800 þús. kr. tekjuhalla. Þrátt fyrir það hafa þeir beitt sér gegn öllum leiðum til tekjuöflunar, en hinsvegar lagt fram tvö frv., er hafa í för með sér rúmlega 800 þús. kr. aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Ef frv. þessi næðu fram að ganga, mundi halli fjárl. nema um 2 millj. og 700 þús. kr. Auk þessa hafa hv. sjálfstæðismenn borið fram margar fleiri till. um æðimikil aukin útgjöld. Það virtist ekki nema sanngjarnt, að hv.flm. reyndu að gera grein fyrir því, hvernig með skuli fara, ef halli fjárl. kemur til með að nema 2 millj. og 700 þús. kr. Hv. sjálfstæðismenn hafa beitt sér gegn öllum leiðum til tekjuöflunar, en svo framarlega, sem þeir benda ekki á neinar leiðir í þá átt, er varla hægt að taka þetta frv. alvarlega. Það hvílir sú skylda á hv.flm., að þeir reyni a. m. k. að gera grein fyrir því, á hvern hátt till. yrði framkvæmd. Þótt mikil löngun kunni að búa með þessum mönnum til þess að taka sig vel út og flytja stór frv., ættu þeir að eiga þá ábyrgðartilfinningu.

Guð hjálpi mér! - ÓTh: Almáttugur!

. Já, mig skal ekki furða á því, þótt þessir menn ákalli sér eitthvað æðra og máttugra, því að það er ekki auðvelt að sjá, hvernig flokkurinn ætlar að standa að þessu. Ég tel mér skylt að benda á þetta við 1. umr. frv. Hitt er rétt, að þetta eru þörf mál, er nú bíða úrlausnar, en fyrir þessar sakir verður frv. ekki afgr. óbreytt.

Ólafur Thors Ég hafði ekki hugsað mér að hafa veruleg afskipti af þessu máli við 1. umr., en ég kvaddi mér hljóðs til þess að lýsa yfir því, að Sjálfstfl. er eðlilega fús til samninga um það, hvernig ríkissjóði verði séð fyrir nægum tekjum til tekjuhallalausra fjárlaga, enda þótt hann sé sviptur þessum gjaldstofni. Lýsi ég yfir því f. h. Sjálfstfl., að hann er þess reiðubúinn að tryggja það. Vona ég þá, að stjórnarliðið sjái sér fært, eða réttara sagt, sjái sér ekki annað fært en að fylgja frv. Fyrsti flm. frv. hefir getið þess, að frv. hafi ekki fengið þær móttökur hjá sjútvn. eða ríkisstj., sem eðlilegar hefðu mátt teljast. Hv. þm. Barð. talaði hér með nokkrum þjósti, en ég sé ekki ástæðu til að svara honum verulega, því að ég gat ekki betur heyrt á ræðu hans en að áhuginn væri ekki meiri en það, að hann væri ekki farinn að lesa frv.

Jú

. Hann kvartaði undan því að hafa ekki séð frv. og að hafa ekki haft tíma til þess að kynna sér það, og hann virtist ekki einu sinni hafa lesið 1. gr. frv.

Þetta er bara venjuleg rangfærsla hjá hv.þm.

. Hann sló því fram, að í 2. gr. væri sjóðnum eigi tryggðar nema 4 millj. Mér virðist það benda ótvírætt til þess, að hann hafi ekki lesið greinina, því að í henni stendur, að Fiskveiðasjóður leggi fram 1/4 millj. og að útflutningsgjaldið, 750 þús. kr. á ári, renni til sjóðsins í 6 ár.

Hvar stendur, að það geri það í 6 ár?

. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lesa greinina fyrir þm., svo að hann hafi þó a. m. k. heyrt hana áður en málið fer út úr deildinni. 2. gr. hljóðar svo: „Stofnfé Skuldaskilasjóðs er 5 milljónir króna. Skal þess aflað sem hér segir: 1. Fiskveiðasjóður Íslands leggur sjóðnum til kr. 250 þús. í reiðufé. 2. Útflutningsgjald af sjávarafurðum, eins og það nú er ákveðið með lögum nr. 70 27. júní 1921, og lögum um breyt. á þeim lögum, nr. 11 29. maí 1925, og í lögum nr. 60 27. júní 1921 rennur óskert í Skuldaskilasjóð árin 1935 til 1940, að báðum þeim árum meðtöldum“. Ég þarf svo ekki að lesa lengra, því ég veit, að hv.þm. skilur þetta, þegar hann hefir heyrt mig lesa það. Ég veit líka, að hann skilur það, að frá 1935-1940, að báðum þeim árum meðtöldum, eru 6 ár, og að 750 þús. á ári í 6 ár verða 4,5 millj., því að hv.þm. hlýtur að kunna einföldustu margföldun. Ég sé, að hv.þm. „nikkar“ til samþykkis, og er það vel. Þá á hann ekki eftir að játa öðru, sem ég hefi sagt, en því, að hann hafi ekki lesið frv. Þetta vil ég að hann bæti við yfirlýsingu þá, sem hann ætlar að gefa í blöðunum, og geri hann það ekki, þá skal ég sjá um, að þjóðin fái að vita þetta.

Hefir þm. ráð á nokkru blaði?

. Ég fæ alltaf að skrifa í blöð þegar með þarf. Ég hefði vel getað skilið það, að hv.þm. hefði sagt, að hann vildi hafa örugga vissu fyrir því, að ríkissjóði yrði tryggðar einhverjar tekjur vegna þessa frv. Það liggur í hlutarins eðli, að það verður að gerast, enda sagði fyrsti flm., að það yrði gert, og erum við því reiðubúnir til samstarfs í þeim efnum. Ég efa ekki, að hv.þm. hafi sagt það satt, að hann hafi ekki haft aðstöðu til þess að vera búinn að lesa frv., þá er hann varð að taka afstöðu til málsins í sjútvn., en hinu er ég hissa á, að hann skuli rísa hér upp og tala um, að hann væri ekki búinn að lesa frv. Þó að hv.þm. hafi ekki verið búinn að lesa frv., þá skipti það ekki máli, þegar hv.þm. Ísaf. er búinn að lesa það og tjá sig andvígan því í nefndinni. Það hefir oft komið í ljós hér á Alþingi, að hv., þm. Barð., sem er miklu greindari og dómbærari maður en þm. Ísaf., lætur sér sæma að fylgja honum í blindni, sem er sá aumasti einfeldningur, sem nokkru sinni hefir komið inn fyrir dyr þessara þingsala.  Hæstv. atvmrh. sagðist hafa þurft l7 daga til þess að athuga þetta mál. Sjútvn. sagðist aftur hafa haft of lítinn tíma til þess að kynna sér málið. Við flm. getum aftur sagt það, að við þurftum ekki mikinn tíma til þess að skilja það, að hér var um að ræða nauðsynjamál sjávarútvegsins og alþjóðar, sem hægt var að taka fljóta afstöðu til eftir þeim skýrslum mþn., sem fyrir lágu. Það má kannske leita skjóls í þessum afsökunum um tímaleysi o. fl., en ég hygg, að það skjól verði ekki haldgott. Afstaða þessara háu herra til málsins ber því aðeins vott um skort þeirra á samúð með þessum atvinnuvegi, sem hér á hlut að máli. Þeir vilja ekki rétta honum hjálparhönd, enda þótt þeir sjái þörfina. Hæstv. atvmrh. sagði, að það væri sín skoðun, að ekki væri hægt að afgreiða málið á þessu þingi, vegna þess, að farið væri fram á svo mikinn tekjumissi fyrir ríkissjóð, að hann væri ekki verjandi. Út af þessum ummælum hæstv. ráðh. vil ég beina þeirri fyrirspurn til hans, hvort hann telji þau 13-14 millj. kr. útgjöld, sem fjárlfrv. ber með sér nú, öll þarfari en þennan stuðning til sjávarútvegsins. Þessu vænti ég, að hæstv. ráðh. svari. Samtímis vil ég benda honum á, að hæstv. fjmrh. er ekki hræddur við að bera fram frv. um geigvænlegar skattaálagningar á þegna landsins, aðeins til að standa undir útgjöldum fjárl. Þannig hafa komið fram 3 ný frv., sem fara fram á á þriðju millj. kr. nýja skatta á skattþegnana. Vilji hæstv. ráðh. bera það á borð fyrir þingheim, að það, sem greiða á með því fé, sé nauðsynlegra en útgjöld til endurreisnar sjávarútveginum, sem að dómi okkar flm. o. fl. þolir enga bið, þá verður hann að færa einhver skynsamleg rök fyrir því. Það er ekki mitt að svara fyrir mþn. í sjávarútvegsmálum, en það þykir mér undarlegt, að hæstv. ráðh. skuli bera það fram, að hún hafi brugðizt annari höfuðskyldu sinni, sem sé þeirri, að benda á leiðir til tekjuöflunar til þess að standast þau útgjöld, sem af frv. þessu muni leiða. Mér finnst þetta langt gengið til þess að ófrægja þá nefnd, sem skilað hefir viturlegum tillögum til úrlausnar þessu vandamáli. Það ber og vott um skort á samúð með málefninu. Ég vil í þessu sambandi benda hæstv. ráðh. á, að ekki kom nefnd sú, sem rannsakaði hag bænda, með neinar till. um tekjuöflun fyrir ríkissjóð til þess að standast útgjöld hans vegna viðreisnar bændastéttarinnar. Og mér vitanlega áfelldi hana enginn fyrir það. Hæstv. fjmrh. þarf ég ekki að svara. Það varð almennur hlátur, þegar hann sagði, að enda þótt menn væru ginnkeyptir fyrir kjósendafylginu. yrði að gæta alls velsæmis. Ég held nú, að hæstv. ráðh. hefði gott af því að kynna sér þingtíðindi frá árunum 1927-30, þegar lærifaðir hans og núverandi flokksforingi fór með völdin, þá myndi hann kannske geta lært það, að ekki sé sérlega vel til fallið, að hann sé að leggja okkur lífsreglur í þessum efnum.

Flm. (Sigurður Kristjánsson) Enda þótt hæstv.atvmrh. talaði ekki fyrstur í þessu máli, eftir að ég lauk framsöguræðu minni, þá mun ég byrja á að svara honum, því að það er nær því það eina, sem er svaravert af því, sem fram hefir komið til andsvara mér. Okkur hefir ekkert borið á milli um gang málsins, og ég hefi ekkert áfellzt hann fyrir það, hvernig hann hefir tekið þessu máli, en mér finnst, að hann hafi dregið það nokkuð lengi að leggja það fyrir sjútvn. Hann hefir afsakað sig með því, að hann hafi verið að kynna sér málið, og má vera, að það sé að nokkru leyti rétt, en hitt mun réttara, að hann hafi verið að kynna flokksmönnum sínum það, svo sem hann og hefir tjáð okkur milliþingmönnum. Mér finnst það líka afsakanlegt, þó að hann hafi ekki viljað bera frv. fram sem stjfrv., heldur láta sjútvn. flytja það. Þá finnst mér ekki nema eðlilegt, þó að hann vilji, að bent sé á tekjuauka fyrir ríkissjóð áður en lýkur, fyrir þær tekjur, er hann missir við þetta. Hitt er ekki nema fyrirsláttur, að það hefði átt að gerast fyrirfram, því að það er algengt, að efnt sé til stórra útgjalda fyrir ríkissjóð án þess að um leið sé bent á tekjuauka. Annars vil ég í þessu sambandi benda á, að fyrir þinginu liggja nú 6-8 tekjuaukafrv., og sum alveg ný. Hvort þau ganga fram, er vitanlega ekki sýnt ennþá, en ég býst við, að um þau sé eins og ýms önnur mál, að það hafi verið samþ. utan þings, að þau gengju fram. Um hitt get ég ekki sagt, hversu miklar tekjur þau muni gefa, því að hæstv. fjmrh. virðist ekki hafa glögga hugmynd um það sjálfur, eða a. m. k. hefir hann ekki gefið það upp. Þá eru og á prjónunum ýms frv., þar sem farið er fram á að einoka vörur, sem skipta millj. kr. í innkaupi. Það er því ekki ólíklegt, eftir þeirri álagningarfrekju, sem ríkisstofnanirnar yfirleitt eru haldnar af, að þar komi nokkrar tekjur fyrir ríkissjóðinn. Ég fæ því ekki séð, að stj. þurfi að kvarta um, að hún hafi ekki nýjar tekjuvonir. Auk þess höfum við flm. lýst því yfir, að sjálfsagt sé að reyna að sjá ríkissjóði fyrir tekjum í stað þeirra, er hann kann að missa, ef frv. þetta nær fram að ganga. Það er alveg misskilningur hjá hæstv. fjmrh., að hér sé verið að heimta gjöld úr ríkissjóði. Það er þvert á móti farið fram á það, að ríkissjóður hætti að heimta bein gjöld af útflutningsvörum þessa atvinnuvegar. Á þessu er mikill eðlismunur. Þetta finnst mér, að ráðh. ætti að skilja, þó aldrei nema hann sé ungur. Eins og ég hefi áður tekið fram, þá hefir oft verið stofnað til útgjalda hér á Alþingi án þess að benda um leið á tekjur í staðinn. Í því efni hefir hæstv. núv. atvmrh. staðið mjög framarlega, bæði að því er snertir kjördæmi sitt og um framlög til atvinnubótavinnu o. fl. Mér þótti fyrir, að hæstv.atvmrh. skyldi flaska á því að hafa eftir útreikning hv.þm. Barð., því að hann var rangur, en útreikningur n. réttur. Hv. þm. Barð. er vitanlega í þessu máli sem öðrum úti á þekju. Það sannaðist t. d., að hann hefði aldrei lesið frv., hvað þá meira. Um það, sem hann annars sagði, mætti margt segja, en mér leiðist alltaf að eiga við menn, sem ekkert vita, um hvað er verið að tala. Á ég þar ekki við það, þó að honum yrði þessi reikningsskekkja á; hún er afsakanleg, því að maðurinn var að því er virtist í mjög æstu skapi. En afstaða hans til málsins er mjög tortryggileg. Hann vildi ekki, að sjútvn. flytti frv.; þó vissi hann, að ekki var hægt að koma því inn í þingið, nema með sérstöku leyfi: því sá frestur var þá liðinn, sem leyfður er til þess að bera fram frv. án sérstaks leyfis deildar. Honum var boðinn frestur til þess að lesa frv. og kynna sér málið, en það vildi hann ekki þiggja. En nú lætur hann stjórnast af reiði við Morgunblaðið m. a., og segir, að það hafi skýrt rangt frá. Það, sem gerir hann svona reiðan við Morgunblaðið, er fyrst það, að blaðið segir, að atvmrh. hafi ekki séð sér fært að leggja til, að frv. yrði að lögum á þessu þingi, nema því aðeins, að séð yrði fyrir nýjum tekjum. Þetta er rétt. Þá segir Morgunblaðið, að það hafi verið fellt í sjútvn., að n. flytti frumvarpið. Þetta er rétt. Ennfremur segir blaðið, að þetta séu undirtektir rauðliða undir þetta mikla nytjamál. Þetta er líka rétt. Ég held því, að það hafi verið alveg misráðið af honum að vera að sprikla þetta hér í deildinni og sýna nekt sína jafntilfinnanlega og hann gerði. - Gælur hans við málið í sjútvn. eru ekkert nema látalæti. Hann þorir ekki að taka neina afstöðu þar, af því að hann er undir flokkssvipu, og enga skoðun þorir hann að hafa, af því að hann óttast aðra svipu frá kjósendunum. Það er hörmulegt fyrir hv.þm. að vera flengdur úr tveimur áttum og vita því ekkert, í hverja áttina hann á að flýja. Þá var hann eitthvað að tala um það, að hann hefði ekki búizt við nema ósannindum af mér, því að við hefðum einhverntíma orðið samferða í kosningaleiðangri. Það fór nú þá fyrir mér eins og fleirum, að mér fannst sára leiðinlegt að dragast áfram með hann, af því m. a., að hann vissi ekkert um þau mál, sem hann var að reyna að tala um, ekki einu sinni um þau mál, sem komið höfðu fyrir á þeim þingum, er hann hafði átt sæti á. Ég get vel skilið, að hann hafi kunnað illa föruneytinu, því að hann kann bezt við sig með hinum verstu mönnum og á hinum verstu stöðum, eins og bezt má sjá á því, við hverja hann leggur lag í flutningi mála hér á þingi. Annars hélt ég, að hann hefði mátt þakka mér fyrir uppeldið, því að ég gaf honum ýms holl ráð, sem hefðu mátt verða honum að gagni, ef hann hefði borið gæfu til þess að hagnýta sér þau. En það hefir sannazt á honum hið fornkveðna: „Þótt náttúran sé lamin með lurk, þá leitar hún heim um síðir“. Fari nú svo, að hv.þm. fylgi máli þessu eftir allt, sem hann er búinn að segja, þá er það aðeins af ótta við kjósendurna, og ég held, að það sé rétt að láta hann kenna á þeirri svipunni, sem hann óttast mest og mun vera svipa kjósendanna. Hæstv. fjmrh. talaði um það af mikilli vandlætingu, að við flm. skulum „leyfa“ okkur að bera, fram frv., sem fari fram á gjöld úr ríkissjóði. Slíkur er tónninn frá hans hendi um frv., sem á að reisa við höfuðatvinnuveg þjóðarinnar. Það er til minnkunar, að úr fjmrh. sæti komi orð, sem votta slíkt gersamlegt ábyrgðarleysi og skilningsleysi á því, sem fram undan er í atvinnulífi þjóðarinnar. Það getur vel verið, að flm. þessa frv. leyfi sér að fylgja því fastar eftir en hæstv. ráðh. kærir sig um, og ég hygg, að þar sé unnið fyrir þjóðina og ríkið með því að flytja málið af einurð og dugnaði. Svo er hæstv. ráðh. að tala um, hvort eigi að „taka þetta mál alvarlega“. Ég skal segja honum það, að það er ekki hægt að taka krakka alvarlega. Ég skoða hann sem milli vita, ef ekki óvita í máli sem þessu. Hæstv. ráðh. var að tala um, að menn flyttu mál til að taka sig út í augum kjósenda. Ég skal ekki segja um, hvað hann hefir gert til þess. En það veit ég, að framkoma hans í þessu máli og yfirleitt þeim málum, sem hann hefir tekið þátt í, hefir aldrei orðið til þess, að hann tæki sig út í augum skynsamra manna, en það getur verið, að finnist þeir menn, sem hægt er að skarta fyrir með slíkri framkomu.

Heldur hv.þm., að það séu tómir heimskingjar, sem hafa kosið mig?

. Meiri hlutinn, býst ég við, nema þá þeir, sem hafa verið kúgaðir til þess. En hvort sem þm. veita meiri eða minni mótstöðu, þá gengur þetta frv. fram. Fólkið krefst þess sjálft. Og það er nú svo um þá menn, sem hafa sýnt þessu máli svo mikinn kulda, að þeir eru við ekkert hræddari en kröfur fólksins. En ég vona, að í hópi þeirra þm., sem styðja þá stj., sem nú situr að völdum, illu heilli, séu einhverjir þeir, er vilja sýna þessu máli vináttu, ef ekki þeirra sjálfra vegna, þá fyrir það, að þeir hafi opin augun fyrir því, hve afskaplega mikið er hér í húfi, ef sjávarútveginum verður ekki bjargað, áður en hann er sokkinn of djúpt.

Bergur Jónsson [óyfirl.]: Hv. þm. G.-K. var yfirleitt hógvær núna, sem er þó ekki hans vandi, því að hann mun teljast með þeim, sem sízt hafa hógværð til að bera. Hann var samt hógvær í minn garð nú, og þakka ég honum það ekki heldur. Honum er það sjálfum fyrir beztu, svo að hann verði sér þó ekki eins til skammar.  Hv. þm. taldi, að ég hefði ekki lesið frv. og taldi það sem rök fyrir þeirri fullyrðingu sinni, að ég sagði, að samkv. 2. gr. frv. væri stofnfé sjóðsins 4 millj. kr., en hann vildi telja það 5 millj. kr. Ég get sagt hv.þm., að ég hefi lesið þessa gr. og ég hefi skilið hana eins vel og hann, og býst við, að flestir skynsamir menn álíti, að minn skilningur sé réttari en hans. Ég skoða stofnfé sjóðs eða félags það fé, sem lagt er fram, þegur sá sjóður eða félag er stofnað og byrjar að starfa. Eftir 2. gr. frv. á Fiskveiðasjóður að leggja fram 250000 kr. Þar næst á að taka útflutningsgjald af sjávarafurðum, sum ég segi, að muni verða um 600000 kr., en hann segir 750000 kr., og ef það er lagt til grundvallar, þá er þar komin 1 milljón. Loks heimilar 3. liður 2. gr. stj. að útvega 3 millj. kr. lán handa sjóðnum. Þá er þetta stofnfé réttar 4 millj. kr. Nei, hann dregur þá ályktun, að ég hafi ekki lesið gr., út frá því, að hann telur með útflutningsgjaldið fyrir árin 1935-1940. Nú vil ég biðja hann, sem mun, þegar hann var í skóla, hafa verið einna beztur í þessari námsgrein, reikningi, að reyna nú til að reikna út, hvað útflutningsgjaldið verður mikið í þessi 6 ár. Þó að það sé ekki reiknað hærra en ég geri ráð fyrir, þá verður það 6X600000, þ. e. a. s. 3600000. Hvað kemur þá út? Þá kemur það út, að stofnféð verður 6850000 kr. En ef lögð er til grundvallar fullyrðing hans, að útflutningsgjaldið verði 750000 kr., verður það í þessi 6 ár 4500000 kr. Þá er fiskveiðasjóðsgjaldið 250000 og lánið 3000000. Þá verður stofnféð 7750000 kr., svo að það er alveg sama, hvernig hv.þm. tekur þetta, hvort sem hann reiknar út það, sem sjóðnum er ætlað fyrsta árið, eða hann tekur með útflutningsgjaldið öll 6 árin, þá kemur það alltaf vitlaust út hjá honum. Það eru 4 millj. eftir fyrri skilningnum, en 6850000 eftir þeim síðari samkv. mínu áliti, en eftir því sem hv.þm. G.-K. álítur, sem er auðvitað vitlaust, er það 7750000 kr., sem er stofnfé þessa sjóðs. En auðvitað liggur svo í málinu, að hv.þm. G.-K. er ekki svo skyni skroppinn, að hann veit, að með stofnfé er aldrei átt við annað fé en það, sem lagt er fram þegar í byrjun, alveg eins og við tölum um stofnfund og eigum þar aðeins við fyrsta fundinn. Það er enginn af öllum þeim hv.þm., sem hér eru, svo skyni skroppinn, að hann skilji ekki, að þessi hv.þm., sem ætlaði nú að slá sig til riddara á mér, alveg eins og hann ætlaði sér í fyrsta sinn, sem ég kom hér inn í þingsalinn, er nú kominn í úlfakreppu, og henni kemst hann ekki úr, hvort sem fyrsta árið eða öll 6 árin eru lögð til grundvallar í sambandi við skilning á 2. gr. Það stendur ekki í fyrri hluta gr., að Fiskveiðasjóður skuli leggja fram 250000 árlega, en ég veit ekki nema hv.þm. meini það. Maður veit yfirleitt lítið, hvað hann meinar hér, - gott ef hann veit það sjálfur. En ef það er meiningin, hvað verður þessi upphæð samtals í 6 ár? Ekki færumst við þá nær því, sem hv.þm. fékk út. Það þýðir því ekki neitt fyrir hv.þm. að reyna á neinn hátt að sanna þetta, hversu miklu greindari sem hann þykist vera en ég og hversu miklu meira vit, sem hann þykist hafa á sjávarútvegi heldur en ég. Hann hlýtur að verða að kannast við, að hann veður hér reyk, hefir hætt sér út á hála braut og misskilur frv., sem hann er sjálfur flm. að. En nú er ekki nóg með þetta. Það er rík ástæða til að halda, að sumir þeir hv.þm., sem þessir nm. úr mþn. í sjávarútvegsmálum hafa fengið til að flytja frv. með sér, þeir hafi alls ekki lesið frv. Einn af þessum flm. er gamall prófbróðir minn, hv.þm. Ak., sem ég tel greindan mann og heiðarlegan mann og sæmilega viti borinn. Hann hefir áður á þessu þingi borið fram brtt. við frv., að þriðjungur þessa útflutningsgjalds skuli fara til strandgæzlu hér á landi, og nú er hann flm. að frv., sem gerir ráð fyrir, að allt útflutningsgjaldið skuli fara til þessa skuldaskilasjóðs. Ég er viss um, að ef hv.þm. Ak., sem ég vil gefa alla kosti, ósjálfráða og sjálfráða, hefði lesið þetta frv., þá hefði hann aldrei gerzt flm. þess, aldrei hætt sér út á þann hála ís, að ganga á móti sjálfum sér í till. hér á þingi. Ástæðan til þess hlýtur að vera sú, að hann hefir ekki lesið frv., sem hann er meðflm. að. Ég er hræddur um, að í öllum ákafanum, sem var í þessum hv. sjálfstæðismönnum í sjútvn. að koma þessu frv. fram og fá mótatkvæði okkar, sem aldrei höfðum séð frv., hafi það orðið til þess, að sumir flokksbræður þeirra, fleiri en hv.þm. Ak., hafi gerzt meðflm. að frv., áður en þeir höfðu lesið það. Ég get sagt hv.þm. G.-K., að ég hefi lesið frv. Ég skal ekkert um það segja, hvor okkar skilur það betur. Ég er ekki alinn upp í sjávarútvegsfirma, og um reynslu okkar skal ég ekki dæma. En ég skil þó mælt mál, og ég þori að leggja minn skilning undir hér um bil hvern meðalgreindan mann, sem vera skal. Annars skal ég taka það fram, að hv.þm. G.-K. sat óvenjulega mikið á strák sínum, þegar hann svaraði mér, og ég vil alls ekki gefa honum neinar hnútur fyrir það, þó að hann hagi sér nú heldur með betra móti í þetta skipti.

Ég skal reyna að taka hv.þm. til bænar seinna

. Já, það er rétt fyrir hann að reyna það, hann þykist eiga það mikið undir sér, síðan búið er að tylla honum í formannsstöðu Sjálfstfl., hversu mikil sem ánægjan er þar yfir þeirri ráðstöfun. Hv. 6. þm. Reykv. var að reyna að svara mér, þó að ekki væri þar mikil rök að finna, sem varla var heldur við að búast. Hann taldi hafa verið reikningsskekkju hjá mér, en því hefi ég þegar svarað í svari mínu til hv.þm. G.-K. Hann segir, að ég hafi ekki viljað samþ. frv. í sjútvn. Því svaraði ég í fyrri ræðu minni í dag, og ég veit, að allir skynbærir menn hafa skilið, að það voru sjálfstæðismenn í sjútvn., sem urðu til þess, að mér gafst ekki kostur á að verða meðflm. að þessu frv., sem vel hefði getað verið, að ég hefði viljað flytja, ef ég hefði getað. Það þýðir ekkert fyrir þá að halda áfram á þessari braut, af því að þeir hafa viðurkennt það sjálfir á fundi í sjútvn., að þeir hafi vitað, að hv.þm. Ísaf. hafði aðeins einu sinni hlaupið yfir það lauslega og ég og hv. 3. landsk. höfðum aldrei séð það. Hv. 6. þm. Reykv. var að tala um, að okkur hefði verið boðinn frestur. Sér var nú hver fresturinn! Þeir buðu okkur frest til þriðjudags, og frv. kom út seinni part miðvikudags. Geta þá allir hv.þdm. séð, hvaða gagn okkur hefði verið í þessum fresti, sem okkur var boðinn. Að bjóða okkur þennan frest var því alveg sama og að neita okkur alveg um að fá að lesa þetta frv. Mér þótti það gott vegna hv.þm. Vestm., sem ég met miklu meira en hv. 6. þm. Reykv., að það skyldi koma fram, að það var hv. 6. þm. Reykv., sem gaf Morgunblaðinu þær fölsku upplýsingar um þetta mál. Hv. 6. þm. Reykv. sagðist hafa sagt Morgunblaðinu satt, því að það hafi verið fellt að flytja frv. Já, það var satt! Það var þessi gamli, hálfi sannleikur, aðeins sagt sumt af því, sem fyrir lá, og ekki tilgreindar neinar ástæður. Ég veit ekki, hvað mikinn þursaskap menn heimta af þm., ef það er heimtað, að þeir flytji frv., sem þeir hafa aldrei séð, og eins og ég hefi margsannað, þá hafði ég aldrei séð eða heyrt þetta frv. þegar atkvgr. fór fram um það. Það var haldinn fundur í ráðherraherberginu laugardaginn 27. okt. Þar var þá hæstv.atvmrh., og var þá bókað, að hann vildi ekki leggja með, að frv. yrði flutt. Hinsvegar sá ég aldrei frv., það veit hv.þm. Vestm. sjálfur. Hann vissi það líka, að form. sjútvn. tók frv. og fór með það beina leið í prentsmiðjuna. Ég vona því, að hv.þm. Vestm., sem ég met talsvert mikils, saurgi sig ekki á því sama og hv. 6. þm. Reykv., sem var nú þegar orðinn það blettóttur, að þar sá ekki á svörtu, þó að eitthvað bættist við. Hv. 6. þm. Reykv. talaði um það, að ég hefði ekki vitað um þetta frv., þegar við í hitteðfyrra deildum vestur í Barðastrandarsýslu. Ég þarf ekki annað en að benda honum á úrslit kosninganna til að sýna fram á, hvor okkar hafi þar verið tekinn trúanlegri. Hitt get ég þó líka tekið fram, að hv. 6. þm. Reykv. hafði þá með sér vasabók, og ég vissi aldrei til, að hann vissi neitt nema það, sem í þessari vasabók stóð. Hitt var annað mál, hvort það kom honum að svo miklu gagni. Hann segir, að ég fylgi ekki frv. nema af kjósendadekri. Ég hefi sagt, að ég mundi fylgja frv., ef ég sæi mér fært, að það gæti komizt í framkvæmd. Hann hefir enga heimild til að segja þetta, en af því að það er hann, sem segir það, stendur mér á sama. Hann segir, að við mótstöðumenn hans viljum ekki láta ganga fram þau frv., sem alþjóðarnauðsyn krefur. Ég vil skora á hann að fylgja skattafrv. stj., sem alþjóðarnauðsyn krefur, að komist fram, svo að ríkissjóður geti búið hallalaust næsta ár. Nú er komið fram frv. frá mér um útgerðarsamvinnufélög. Ég vil ráða honum til, ef honum er einhver alvara með að fylgja frv., sem alþjóðarnauðsyn krefur, að fylgja því frv. og snúa alveg við blaði sínu og fylgja stjórnarflokkunum, því að þeirra mál eru alþjóðarnauðsyn. Honum er það fyrir beztu að fylgja ekki stjórnarandstæðingunum, þegar þeir koma fram með mál eingöngu til að sýna sig í augum kjósenda.

Páll Þorbjörnsson Út af því, að því hefir hér verið sveigt að mér, að ég hafi ekki viljað flytja þetta frv., vildi ég segja nokkur orð. Hv. 1. flm. hefir haldið því fram, að hæstv.atvmrh. hafi haft frv. um nokkurn tíma og verið búinn að kynna það flokksmönnum sínum. Hann hefir haft það í 17 daga. Ég get skýrt frá því hér, að hæstv.atvmrh. hafði skýrt okkur frá því, í hvaða átt frv. stefndi, en þrátt fyrir það hafði ég aldrei tækifæri til að lesa frv., eins og menn geta skilið, þar sem hæstv. ráðh. hafði aðeins eitt eintak af frv., en í þingflokki okkar eru 10 þm. Eins og hv.þm. Barð. skýrði frá, þá var á aukafundi í sjútvn. rætt um þetta frv. og að hæstv.atvmrh. var á þeim fundi. Þá bar hv. form. sjútvn. fram þá spurningu, hvort til væru það mörg eintök af frv., að nm. gætu fengið eitt eintak hver til að kynna sér frv. Milliþnm. svöruðu því, að það væri ekki, það hefðu verið til fáein eintök af frv., en þeim hefði verið útbýtt til Fiskifélagsins, Útvegsbankans og ráðherra. Hversu mörgum þeir hafa úbýtt til sinna flokksmanna, skal ég ekki segja um, en ef það hefði verið meiningin, að frv. hefði verið flutt af sjútvn., hefði verið æskilegt, að nm. hefðu getað haft frv. til athugunar nokkurn tíma. Út af því, sem kom fram hjá þeim, að ekki væru til fleiri eintök af frv., þá var rætt um að koma frv. í prentun, svo að sjútvn. ætti kost á að kynna sér frv. Þetta var laugardaginn 27. okt. Næsta þriðjudag var haldinn fundur í sjútvn. Þá óskuðu þeir hv. 6. þm. Reykv. og hv.þm. Vestm. eftir því, að sjútvn. flytti frv. við hv.þm. Barð. bárum það þá fram, að við hefðum ekki átt þess kost að lesa frv., en hv.þm. Ísaf. hafði átt þess kost að hlaupa einu sinni yfir það lauslega. Hinsvegar var búizt við, að frv. kæmi úr prentun í síðasta lagi daginn eftir. Við fórum fram á að fá frest til fimmtudags, svo að við gætum tekið ákvörðun um málið, en hv.þm. Vestm. og hv. 6. þm. Reykv. voru ófáanlegir til að fresta þessu, heldur knúðu þeir okkur til að greiða atkv. á móti flutningi frv. Ég veit ekki, hver er regla þeirra í þingmálum, en ég býst þó við, að margir séu þar eins og ég, því að mér dettur ekki í hug að flytja frv., sem ég hefi ekki lesið áður. Hinsvegar væri ekki ófróðlegt að gera þá tilraun við þessa hv.þm., að reyna að fá þá til að flytja frv., sem þeir vissu ekkert um nema aðeins nafnið eitt, því að það er það, sem þeir hafa hér farið fram á. Eins og ég gat um í sjútvn., þá er ég þessu máli hlynntur og vil fylgja því eftir því sem ég tel fært. Hér er a. m. k. að nokkru leyti reynt að ráða bót á þeim fjárhagsörðugleikum, sem sjávarútvegurinn er nú i. Hinsvegar vil ég taka það fram, að það hefir ekki verið skýrt enn. hvernig því verður við komið, að láta allt útflutningsgjaldið fara í þennan sjóð, en ekki í ríkissjóð. Ég býst við, að það verði bið á, að hægt verði að taka alla útgerðina fyrir á þennan hátt. Býst ég þá við, að hér ætti fyrst og fremst að snúa sér að smáútgerðinni. Stórútgerðin þarf svo mikið fjármagn til viðreisnar, að það er spursmál, hvort það verður ekki fyrst og fremst mál bankanna. En til að rétta við smáútgerðina tel ég rétt að setja l. frá þinginu, og því mun ég fylgja þessu frv.

Jóhann Jósefsson Það er í sjálfu sér gott að heyra, að það er þó einn hv.þm. úr stjórnarliðinu, sem lýsir því yfir, að hann vilji fylgja þessu mikla nauðsynjamáli. Mér þykir satt að segja ræður manna hafa snúizt mjög um það, hvernig þetta mál er komið í deildina, þ. e. a. s. þeirra, sem virðast ekki vera málinu fylgjandi. Hv. þm. Barð. sagði, að þetta mál væri flutt af lýðskrumi. Þetta eru mjög ómakleg orð í okkar garð. Tildrög þessa máls hafa skapazt víðsvegar í landinu út af þeirri sterku þörf, sem sjávarútvegurinn hefir nú fyrir stuðning í þessum efnum, og hinsvegar við það, að Alþingi hefir afgr. stórfellda löggjöf til hjálpar bændum. Á þeim tveim meginstoðum hvílir þetta frv., þörf sjávarútvegsins annarsvegar og jafnrétti við hinn aðalatvinnuveg landsins hinsvegar. Hæstv. atvmrh. og ég vorum einskonar samherjar í því, þegar l. um Kreppulánasjóð voru á ferðinni, að gera tilraun til þess að láta ákvæði þeirra l. ná að einhverju leyti til smáútgerðarinnar. Þá var því vísað á bug af þeim ráðandi flokki, sem þá var Framsfl., á þeim grundvelli aðallega, að það vantaði allar upplýsingar um það, hvernig hag sjávarútvegsins væri komið. Þál. frá 1933 spratt af þeirri þörf að rannsaka ástandið og finna grundvöll til þess að byggja hjálpina til útvegsins á. Störf mþn. hafa gengið í þá átt og fram á þennan dag hefir verið unnið á þessum grundvelli að þessum málum, en alls ekki af lýðskrumi, eins og hv.þm. Barð. lét sér sæma að viðhafa um n. og þá menn, sem flytja þetta mál hér í d. Að því er snertir undirbúning frv., þá er búið að lýsa því fyrir hv. dm., að mþn. gerir stj. fyrst kunnar sínar till. í aðalatriðunum í septembermánuði. Það má meira að segja heita, að frv. hefði verið óbreytt, þegar því svo 10. okt. var skilað til hæstv.atvmrh. með eindreginni ósk frá mþn. um, að þessi mál yrðu lögð fyrir Alþ. Þá 17 daga, sem hæstv.atvmrh. hafði þessi mál með höndum, átti ég oft tal við hann um þau, til þess að ýta á eftir þeim, og æskti ég þá eftir, að meðmæli stj. fylgdu. Hæstv. atvmrh. sagðist þá hafa yfirvegað þessi mál og talað um þau við sína flokksmenn. Þetta hefir hv. 3. landsk. líka staðfest, þó í raun og veru þyrfti þess ekki með, því vitanlega hefir hæstv. ráðh. sagt satt. En hv. 3. landsk. staðfesti, að hann hefði verið búinn að fá vitneskju um efni þessa frv. hjá hæstv. ráðh. áður en fundurinn í sjútvn. var haldinn. Þessi fundur, sem hæstv. ráðh. sat með n., var haldinn 27. okt. í viðurvist hv.þm. Barð., hv.þm. Ísaf. og hv. 3. landsk.Hæstv. ráðh. lét þess þá getið, að hann treysti sér ekki til þess, vegna peningaástands ríkissjóðs, að mæla með því, að frv. yrði flutt, og lét bóka alllangt mál um það. Nú lýsti hv.þm. Barð. því yfir, að vegna þess að ég og hv. 6. þm. Reykv. hefðum ekki mótmælt bókuninni, þá bæri að skoða það sem við hefðum verið henni sammála. Þetta er algerlega rangt. Við höfðum vitanlega ekkert við það að athuga, sem hæstv. ráðh. lét bóka í n. Það hefði verið ókurteisi af okkur að vera að deila við hæstv. ráðh. út af því, vegna þess sérstaklega, að hann lét þess getið í fundarbyrjun, að hann færi þessa leið, að sitja á fundi með n., í stað þess að skrifa henni. Þetta skeði þá. - En svo 30. okt. er háður fundur í sjútvn., og þá báðum við um, að borin yrði upp þessi till, að málið yrði flutt, því við álitum, að meginstefna frv. væri nm. kunn, og það er líka játað af hv. 3. landsk., að hæstv. ráðh. hafi verið búinn að skýra þeim í flokknum frá frv., og þá náttúrlega hv.þm. Ísaf. líka. Að hv.þm. Barð. hafi ekki fylgzt með þessu, þykir mér næsta ótrúlegt, þar sem hann sat fundinn 27. okt. og heyrði þar talað um málið. En það þarf ekki að deila um þetta, því það var auðfundið, að það var ekki sá andi ríkjandi hjá þessum mönnum, þegar talað var um þetta mál, að þeir væru fúsir á að leggja því lið. Þess vegna sáum við okkur ekki annað fært en að krefjast atkvgr. um það. Nú vildi meiri hl. í n. fresta því til næsta reglulegs fundardags. Ég bað þá um það, að frestað væri ákvörðun til næsta dags, og þá var gert ráð fyrir því, að nm. yrðu búnir að fá málið í hendur. Það er ekki rétt hjá hv.þm. Barð., að þessi frestur þýddi það, að þeir gætu ekki kynnt sér málið, heldur þvert á móti, að þeir gætu kynnt sér málið og tekið afstöðu til þess næsta dag. En því var líka hafnað. Hv. þm. Ísaf. viðhafði þau orð, að hann gæti engu um það lofað, og þar með sáum við, að það var í sjálfu sér ráðið að vera þessu máli frekar til trafala heldur en hitt. Og þetta, sem hv.þm. Barð. hefir borið hér fram, er engin afsökun fyrir hann, að hafa skorizt úr leik við að flytja frv., því hann er svo vel að sér, að hann þarf eigi að stafa sig fram úr hverri grein frv. eins og þessa, sem hér er til umr., til þess að geta látið í ljós, hvort hann er fylgjandi meginhugsun frv. eða ekki. Þetta er bara ein tegund af flótta frá sínu eigin ósjálfstæði, því vitanlega var engin ástæða fyrir hann að vilja ekki styðja þetta mál önnur en sú, hvað hv.þm. Ísaf. tók kuldalega í það, að málinu yrði sinnt í n.Hv. þm. Barð. las upp nokkuð af því, sem bókað var á þessum fundi, en hann las það ekki allt, ekki það, að ég lét bóka til athugunar í framtíðinni gegn þeirri staðhæfingu hv.þm. Ísaf., að hann væri ekki búinn að kynna sér þetta, að bæði þessi frv. hafa legið fyrir fiskiþinginu, og þar hefir hv.þm. Ísaf. átt sæti. Hv. þm. hefir því haft tækifæri til þess að kynna sér þetta mál, og vitanlega vissi hann, hvað hér var um að ræða, en það var aðeins það, að hann vildi ekki fylgja okkur í því að koma málinu fram. Þegar svona var í pottinn búið, getur enginn láð þeim mönnum, sem virkilega vita, hvernig ástandið er og hversu brýna þörf sjávarútvegurinn hefir fyrir þessa stoð, þó að þeir kæmu málinu á framfæri á annan veg, úr því að sýnt var, að meiri hl. n. vildi ekki styðja að því. Það er einkennilegt, að þetta kapp hjá hv.þm. Barð. - og einnig nokkuð hjá hæstv.atvmrh. - gekk mest út á það að færa rök fyrir því, hvers vegna svona mál ætti ekki að ganga fram á þinginu. Hv. þm. hafa ráðizt á einstakar gr. frv. og reynt að gera þær tortryggilegar. M. ö. o., það er í rauninni neikvæð afstaða, sem hv.þm. og hæstv. ráðh. hafa til málsins. Hæstv. ráðh. var að tala um það, að ekki hefði verið búið að útbýta nál.mþn. og því hefði ekki verið frambærilegi að bera þetta mál fram strax. Í grg. frv. er alveg nægilega mikið tekið upp af áliti n., að það út af fyrir sig var engin ástæða til þess að draga málið á langinn, þó nál. væri ekki prentað í heild. Nál. er annars sama sem fullprentað, og það getur sjálfsagt verið komið inn í þingið áður en 2. umr. fer fram. En þetta, að verið er að finna alla mögulega agnúa á þessu frv., sýnir bezt þennan óvilja og hina neikvæðu afstöðu, sem tekin var til málsins. En ég verð að segja það fyrir mitt leyti, að ég harma það mjög, að svona skuli vera tekið í þetta mál, þegar það loks er borið fram. Ég held satt að segja, að það hefði verið tímabært, að mál sem þetta hefði verið borið fram löngu fyrr, og að þeir, sem nú hlaupa hver í kapp við annan að ásaka minni hl. fyrir það að vilja koma málinu á framfæri þrátt fyrir andúð meiri hl., hefðu miklu frekar átt að ásaka þingmeirihl. fyrri þinga fyrir það, að hafa ekki gert meira í þessum efnum en raun er á. Hæstv. atvmrh. kom með dálítið einkennilega ásökun í garð mþn. í sjávarútvegsmálum, og hæstv. fjmrh. vék líka nokkuð á það lagið. Þessi ásökun var sú, að n. hefði ekki bent á neinu leið til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð í staðinn fyrir það, sem hún leggur til að gangi til sjávarútvegsins. Ég hefi nú hlustað á flestar þær umr., sem fram fóru um kreppulánasjóð, þegar það frv. var borið fram, og ég hefi lesið langa ræðu eftir núv. atvmrh. í því máli, og ég veit ekki til, að neinstaðar sé hægt að finna í þeim umr. samskonar ásökun í garð þeirrar n., sem rannsakaði hag bændanna og kom með umbótatill. á þeirra fjárhag. Það var alls ekki til þess ætlazt og verður ekki til þess ætlazt með sanngirni, að mþn. í sjávarútvegsmálum komi með þess háttar till. á þingi í sambandi við þessi mál. Hún hendir á leið, sem er fær að okkar áliti, og það er þingsins að taka afstöðu til þess, hvort það vill leggja inn á þessa leið til þess að styrkja sjávarútveginn. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að þingið er nú í þann veginn að losa landbúnaðinn við að greiða útflutningsgjald af sínum afurðum. Við, sem flytjum þetta frv., förum fram á það, að sjávarútvegurinn haldi að vísu áfram að greiða sitt útflutningsgjald, en að því sé varið til þess að byggja upp þennan sama atvinnuveg. Sé þessi leið ekki álitin fær til þess að byggja upp sjávarútveginn, þá veit ég satt að segja ekki, hvaða leið stj. vill fara í þessu efni, a. m. k. hefir ekki komið fram frá henni till. í aðra átt, en ákaflega mikill semingur og andúð móti því, að þetta verði gert til viðreisnar sjávarútveginum. Hæstv. fjmrh. lét sér sæma að fara um þessi mál þeim orðum, að þetta væri ekki til þess að taka alvarlega. Ég ætla ekki að eyða neinum orðum við hæstv. ráðh. út af slíkum staðhæfingum. Hann mun finna það þessi hæstv. ráðh. á sínum tíma, að það er miklu meiri neyð og þröng fyrir dyrum hjá sjávarútvegsmönnum víðsvegar um landið en svo, að það sé sæmandi fyrir nokkurn mann í ábyrgðarstöðu hjá ríkinu að tala um það, þegar borin er fram till. eins og þessi, sem hér liggur fyrir, að það sé varla í alvöru. Þetta mál fer vonandi til n., eins og hv.frsm. hefir óskað, og það verður þá tækifæri til þess fyrir þá sjútvnm., sem ekki vildu flytja þetta mál, að endurskoða sína afstöðu til þess. Ég vil geta þess í sambandi við hv. 3. landsk., að eftir að hann hafði greitt atkv. móti því, að málið yrði flutt af n., lét hann svo um mælt við mig, að hann væri ekki frá því að gerast flm. þess, - þó ekki yrði nú úr því. En það gleður mig að heyra, að hann virðist hallast að því, að hér þurfi eitthvað að gera, og er þá að sjá, hvað vel hann reynist. Annars er búið að tala hér allt of mikið um lítilsvert atriði í þessu máli. En það er fulltrúi Framsfl. í sjútvn., sem hefir staðið fyrir því. Hitt verð ég að vona í lengstu lög, að hv.þm. sjái, að það er ekki unnt að láta fátæka útvegsmenn eiga lengur í því basli og þeirri baráttu, sem þeir eiga nú við að stríða, án þess að löggjafinn a. m. k. geri tilraun til þess að létta undir með þeim. Hæstv. atvmrh. lagði áherzlu á það, að hann hefði látið það uppi við mig í viðtali, að honum virtist aðalatriðið vera það, að þessi atvinnuvegur stöðvaðist ekki, bæði vegna þeirra manna, sem hann stunda beinlínis, og svo vegna þeirra verkamanna, sem hafa óbeinun stuðning af honum. Þetta er að vísu stórt atriði. En hitt er engu minna atriði, að reisa við þá menn, sem ýmist eru komnir á kné eða jafnvel lengra og orðnir eru óstarfhæfir að andlegum og líkamlegum efnum vegna skulda og basls. Það er engu minna atriði til viðhalds þessum atvinnuvegi að hlaupa undir bagga með þessum mönnum, því það standa fleiri verðmæti hér á spili heldur en beinlínis bátar, húseignir og veiðarfæri og því um líkt. Það standa dýrmætustu verðmæti þjóðarinnar í hættu, og þau eru vinnuþrek þeirra manna, sem þennan atvinnuveg stunda: það er sálarþrek þeirra til þess að halda útgerðinni gangandi, ef ég mætti svo að orði komast, sem hér er komið í hættu. Útvegsmenn, sem árum saman eru búnir að gera út báta sína og tapa á þeim ár eftir ár, eru komnir í skuldaöngþveiti og mega búast við því hvern daginn, að bankarnir gangi að þeim og geri þá upp. Þessir menn tapa af eðlilegum ástæðum þori og þreki, sem er þó fyrsta skilyrðið til þess, að menn geti ráðizt í að halda áfram þessum atvinnurekstri. Skuldirnar steðja að þeim á alla vegu; hið opinbera heimtar af þeim gjöld eins og ekkert hafi í skorizt; efni og áhöld, sem til útgerðarinnar þarf, kosta engu minna heldur en í fyrra og árið þar áður, svo ekki er við öðru að búast en að heill hópur manna gefist upp af vonleysi um að geta nokkurn tíma rétt úr skuldafeninu. Það er til hjálpar þessum mönnum sérstaklega, sem frv. er stefnt, til þess að gefa þeim trúna á sjálfa sig og traust á það, að e. t. v. muni úr rakna fyrir þeim, ef þeir eru losaðir undan skuldabyrðinni, sem á þá hefir safnazt undanfarin verðfallsár. Ég býst við, að hæstv.atvmrh. sé sá eini í stj., sem hefir haft nokkuð náin kynni af þessari hlið málsins. Ég veit líka af samstarfi við hann á undanförnum þingum, að hann hefir velt fyrir sér margskonar slíkum vandamálum sjávarútvegsins. Ég þarf ekki að tala um mína reynslu í þessum efnum. Það er eðlilegt, að ég þekki vel þær áhyggjur, strit og basl, sem fátækir útvegsmenn eiga við að búa, og ég hefi ástæðu til að ætla, að hæstv.atvmrh. þekki líka vel þessa hlið málsins, en hans hugsunarháttur er bara sá, að það geri ekkert til, þó Pétur eða Páll rúlli, því þá taki bara einhverjir aðrir við; það sé bara um að gera „að reyna að halda þessum atvinnuvegi gangandi“, því þá sé öllu borgið. En þetta er ekki rétt nema að mjög litlu leyti. Þessir menn hafa fengið mikla reynslu, en látið yfirbugast að hálfu eða öllu leyti af erfiðleikunum. Við vitum, og erum daglega sjónarvottar að því, hvernig það gengur, þegar bankarnir ganga að einhverjum manni og hann er tekinn og gerður upp. Það er oft og tíðum gengið að mönnum á bezta aldri með óskertu starfsþreki, bátarnir og húsin eru tekin af þeim og þeir gerðir atvinnu- og athvarfslausir. Hvað skeður svo? Lánsstofnanirnar liggja með þessar eignir í meiri og minni niðurníðslu nokkra mánuði, eða jafnvel nokkur ár, unz lánsstofnunin getur fengið einhvern til þess að taka þetta að sér, og í þeim tilfellum fer lánsstofnunin venjulega miklu neðar en hún hefði þurft til þess að hjálpa eigandanum, sem allt var tekið of. Oft verður svo að lána hinum nýja eiganda stofnfé. Fyrst er maður tekinn og gerður upp. Eftir nokkurn tíma er annar kominn í hans stað, sem lánastofnunin hefir orðið að leggja stofnfé, og hann er gerður upp, og svo koll af kolli. Sérstaklega eins og nú standa sakir er nauðsynlegt að byrja á rétta endanum á þessu máli, og hann er sá, að hjálpa þeim útvegsmönnum út úr skuldaþrengingunum, sem verst eru komnir í þessu efni og hjálpar þurfa, til þess að þeir fái starfað og notið sín við framleiðsluna. Á þann hátt verða að þessu meiri not en ef látin er í té smávægileg hjálp á misjafnlega heppilegum tímum, aðeins að nafninu til, til þess að bátar og aðrar eignir lánsstofnananna séu starfræktar, þótt e. t. v. megi segja, að útgerðin stöðvist ekki með því móti. Ég vona, að allir hv.þdm., og þeir bændur, sem hér eiga sæti, ekki síður en aðrir, sjái, að hér er um að ræða nauðsynjamál, ekki einungis fyrir sjávarútveginn, heldur einnig fyrir alþjóð, og að þetta þing líði ekki svo, að ekki séu gerðar þær ráðstafanir, sem hér er farið fram á, til þess að rétta útveginum þá hjálparhönd, sem hann svo ákaflega mjög þarfnast. Einn af hv.þm. jafnaðarmanna sagði hér á dögunum setningu, sem ég gjarnan vil taka undir, og tók undir þá strax, ég held það hafi verið hv. 6. landsk., sem sagði hana, að um þjóðþrifamálin þyrfti að sameinast án þess að fara í flokkadeilur. Ef ég hefi ekki orðin rétt eftir, þá bið ég hv.þm. afsökunar á því, en hygg, að þessi hafi verið meiningin í þeim. Og þetta mál er eitt af þeim, sem Alþ. verður að standa saman um að leysa.

Finnur Jónsson Ég þarf ekki að bæta miklu við þær yfirlýsingar, sem hv.þm. Barð. og hv. 3. landsk. hafa gefið um afgreiðslu þessa máls í sjútvn. Þetta mál er flutt með þeim eindæma hætti, að tveir nm. í sjútvn. heimta það af öðrum nm., að þeir flytji frv., sem þeir hafa ekki séð. Það hefir verið upplýst hér af hv.þm. Barð., að samstundis og n. fékk frv. í hendur, þá var spurt um það, hvort nægilega mörg eintök af því mundu vera til hjá mþm. í sjávarútvegsmálum, svo að hver nm. í sjútvn. gæti fengið eitt eintak. Því var svarað neitandi, og á þeim fundi í sjútvn. voru aðeins tvö eintök af frv., annað mun atvmrh. hafa fengið og hitt var n. ætlað. N. ákvað að taka þegar þetta frv., sem henni hafði borizt, og láta prenta það sem handrit, og láta svo útbýta því meðal þm. Greiðari afgreiðslu var ekki hægt að hafa á þessu máli, eftir að það barst n. Næsta þriðjudagsmorgun, þegar fundur var haldinn í sjútvn., komu þeir hv.þm. Vestm. og hv. 6. þm. Reykv. síðan fram með þá till., að n. flytti þetta frv., sem var í prentun og tveimur nm. hafði ekki gefizt kostur á að lesa. Ég óskaði þá eftir, að atkvgr. um þessa till. yrði frestað til fimmtudags. Hv. þm. Vestm. vildi ganga inn á, að henni yrði frestað til miðvikudags, og gerði þá ráð fyrir, að frv. mundi liggja fyrir prentað þegar á þriðjudagskvöld, en það kom í ljós, að frv. var ekki tilbúið fyrr en eftir hádegi á miðvikudag, að því er ég bezt man.

Hv. þm. neitaði að verða við tilmælum mínum, án þess að hann vissi þetta

. Ég neitaði því vegna þess, að ekkert lá fyrir um það, að frv. yrði tilbúið svo fljótt. Ég gerði ráð fyrir því, að þó að við fengjum frv. á þriðjudagskvöld, þá yrði naumur tími til þess að átta sig á þessu stórmáli rétt yfir blánóttina. Ég veit, að hv.þm. Vestm. og hv. 6. þm. Reykv. dettur ekki í hug að mótmæla því, að tveir nm. höfðu alls ekki séð frv. í þann mund, sem þeir kröfðust þess af þeim, að þeir tækju þátt í að flytja það. Þeim lá svo mikið á að kljúfa sjútvn. í þessu máli, að þeir vildu ekki bíða til næsta reglulegs fundar, þegar víst var, að allir nm. væru búnir að fá frv. og lesa það. Þessum tveimur hv.þm. lá svo mikið á að koma þessu máli út sem flokksmáli, takandi ekkert tillit til þess, að ef til vill gátu þeir fengið alla n. óklofnu um málið, og greitt þannig götu þess gegnum þingið. Þetta gefur mér tilefni til þess að kveða upp þann dóm yfir þessum þm., að þeir vitandi vits og með ráðnum huga hafi hagað sér þannig í n., til þess að koma í veg fyrir, að aðrir yrðu flm. þessa frv. en þeir sjálfir og flokksmenn þeirra. Hv. þm. Vestm. hefir borið það fram hér, að ég hafi sérstaklega haft tækifæri til þess að kynnast málinu, af því að ég hafi setið á fiskiþinginu og tekið þar þátt í meðferð málsins. Ég hefi látið bóka það í fundargerðabók sjútvn., að ég hafi ekki verið á þeim nefndarfundum í sjútvn. fiskiþingsins, þegar þetta mál kom þar til umr., og ennfremur lét ég þess getið þar, að þetta mál hefði ekki verið rætt á fiskiþinginu. Nál. kom fram síðasta dag þingsins, nokkrum mín. áður en þingfundi var slitið, og var borið undir atkv. þar órætt, og marðist í gegn með 5:4 atkv., að ég held. Hv. þm. Vestm. lýsti því hér á deildarfundinum áðan með miklum alvöruþunga, hvert öngþveiti sjávarútvegurinn væri kominn í, og hann lýsti þeirri þörf, sem væri á því að bæta úr þessu öngþveiti sjávarútvegsins. Nú þykir mér fyrir því, að hv.þm. skuli hafa leyft sér að viðhafa þá afgreiðslu á þessu máli, sem hann hefir haft á því og talið sér sæmandi. Mér þykir fyrir þessu ef honum er það eins mikil alvara eins og hann lætur, að bæta úr öngþveiti sjávarútvegsins. En ég efast um það, að þetta sé honum svo mikið alvörumál sem hann lætur, af því að hann hefir leyft sér að viðhafa þessa meðferð á málinu, sem fram hefir komið. Því að vitanlega var það svo, að til þess að tryggja framgang þessa máls og til þess að vera viss um, að það fengi sem beztar undirtektir hjá þinginu. var sú ein leið, að fá þm. úr öllum flokkum til þess að flytja frv. En með framkomu sinni í sjútvn. hafa þeir hv.þm. Vestm. og hv. 6. þm. Reykv. sýnt, að þeim hefir engin alvara verið með að fara þessa leið til þess að tryggja framgang frv. Alvöruleysi þessar, hv.þm. kemur bezt fram í ummælum hv.þm. Ak. í þessu máli, þegar hann, á sama tíma og hann flytur þetta frv., sem gerir ráð fyrir því, að útflutningsgjald af sjávarafurðum gangi allt til þess að létta skuldum af sjávarútveginum, gerir till. um að verja talsverðum hluta af þessu útflutningsgjaldi til allt annars, og lýsir því yfir um leið, að hann búist ekki við, að þetta mál fái afgreiðslu hér í þessari hv. d., og þetta gerir hann áður en málið kemur til umr. í d. Ég ásaka og áfelli þessa hv.nm. úr mþn. í sjávarútvegsmálum fyrir það, að þeir hafa gert allt, sem í þeirra valdi stóð, til þess að gera þetta að flokksmáli hér í d. Það er vitanlegt, að þó að ekki sé nein leið til þess að flytja þessi frv. óbreytt, þá getur það hæglega sýnt sig við athugun í sjútvn., að hægt sé að taka einhvern hluta af skuldum sjávarútvegsmanna og reyna að koma þeim á réttan kjöl þegar á þessu þingi. Einn ónefndur þm. hefir lýst því yfir hér í d., að ég hafi séð þessi frv. og talið mig andvígan þeim. Þetta eru alger ósannindi, og ég hefi aldrei haft aðstöðu til þess að tjá mig þeim andvígan. Það eina, sem gæti hafa komið fram sem afstaða Alþfl. gagnvart málinu og um leið afstaða mín, er sú bókun atvmrh. á sjútvn.fundi, þar sem hann æskir þess, að við lökum til athugunar, hvort ekki sé unnt að taka skuldir smáútvegsins og leggja til, að á þeim verði gerð nokkur skuldaskil þegar á þessu ári.

Greiddi hv.þm. ekki atkv. um þetta mál á fiskiþinginu?

. Ég hefi þegar skýrt frá meðferð þessa máls og atkvgr. á fiskiþinginu.

Hvernig greiddi hv.þm.atkv.?

. Ég er nú ekki á fiskiþinginu sem stendur, og sé því ekki ástæðu til þess að fara nánar út í það atriði. En ég vildi fara nokkrum orðum um þá eftirtektarverðu staðreynd, sem hv. 6. þm. Reykv., l.flm., benti á, nefnilega hvað lítið fé stendur í sjávarútveginum. Og manni verður að spyrja: Hvað hefir orðið af öllu því fé, sem sjávarútvegurinn hefir borið á land? Ég er á því, að hv. 6. þm. Reykv. hafi gert flokksbræðrum sínum óleik með því að sýna fram á þetta, hve lítið fé raunverulega stendur í útveginum, ef lítið er til þess, hve mikið verðmæti hefir borizt á land. Hvað hefir orðið af þessu fé? Það hefir farið í að borga hallann af útgerðinni, segir hv.þm., - já, en það hefir líka farið í há framkvæmdastjóralaun og óhæfilegan ágóða borgaðan af févana félögum. Ásamt þeim vandræðum, sem kreppan hefir nú leitt yfir útveginn, er skipulagsleysi atvinnuvegarins og forsjárleysi forráðamannanna vafalaust orsök í vandræðum útvegsins nú. - Og viðvíkjandi þeirri meðferð, sem tveir hv.nm. úr mþn. í sjávarútvegsmálum leyfðu sér að hafa á þessu máli í sjútvn., vil ég ítreka frásögn hv.þm. Barð., að enn liggur ekki fyrir n.nál.mþn. eða fullnaðarskýrslur um störf hennar. Það er auðskilið, að þm., sem hafa unnið að þessum málum í heilt ár, hafi haft tækifæri til þess að kynna sér málið, eftir því sem tök eru á, og geti komið á nefndarfund og sagt hvort þeir vilji vera með í því að flytja frv. sem þetta. En að heimta, að nm., sem hvorki hafa lesið skýrslu mþn. né haft tækifæri til þess að fylgjast með störfum hennar, flytji svona frv. athuganalaust, það er að ganga of langt, svo ekki sé meira sagt. Það má vera, að 250 þús. kr. í eitt skipti fyrir öll og eftirgjöf útflutningsgjalds í 6 ár geti létt svo undir með sjávarútvegsmönnum, að þeir fái einhverja samninga við lánardrottna sína. En ég vil þó fá að kynna mér þetta betur áður en ég legg nokkurn dóm á það. En sé þetta rétt, er ástand sjávarútvegsins ekki eins hrapallegt og hv.þm. Vestm. lýsti því, og eins og ég held að það sé. Nei, það er of mikil bjartsýni að halda, að með þessu séu lyst vandræði útvegsins, allt frá smábátaútgerð upp í togara. En hitt er líklegt, að þetta nægði til þess að leysa úr vandræðum viss hlutu af smærri útgerðinni. Þetta vildum við í sjútvn. fá að athuga. En ekki var við það komandi að fá svo mikið sem eins dags frest til athugunar. Hv. þm. Vestm. kvartaði yfir því, að umr. beindust of mikið að því, hvernig frv. væri inn í d. komið. Hann má sjálfum sér um kenna, þó að talað sé nokkuð um það, með hvaða fádæmum mþn. í sjávarútvegsmálum hefir leyft sér að koma þessu frv. inn í d. - Hv. þm. Vestm. sagði ennfremur, að það hefði verið auðfundið í sjútvn., að við. meiri hl. hennar, værum ófúsir á að leggja málinu lið. Þessari ásökun kastar þm. fram algerlega órökstuddri, og það eftir að hann er búinn að neita okkur um möguleika til þess að sýna hug okkar til málsins. Hvers vegna gerði hv.þm. þetta? Var hann hræddur um, að við kynnum að sýna málinu of mikið liðsinni? Ég verð að álíta, að hann af pólitískum ástæðum hafi ekki viljað gefa n. tóm til að taka ákvörðun í málinu, áður en það kæmi til umr. hér í d. Fullnaðarákvörðun get ég enga tekið um málið fyrr en nál. og skýrsla mþn. liggja fyrir, þess er ekki hægt að krefjast með nokkurri sanngirni. Ég vil skora á hv.þm. Vestm. að beita sér fyrir fljótri afgreiðslu þessara plagga frá n., og þegar þau liggja fyrir sjútvn., er fyrst ástæða til þess að krefjast fullnaðarákvörðunar frá henni um þetta mál. - Það er vitanlega engin afsökun, sem kom fram í ræðu eins hv.þdm. áðan, að ekki hefði verið um það spurt, hvaðan taka ætti peningana, þegar um hjálpina til landbúnaðarins var að ræða. Við verðum að spyrja um það í sambandi við kreppuráðstafanir til handa sjávarútveginum, hvaðan á að taka fé til þeirra. Og ennfremur: Verður svo mikið gagn að þessum ráðstöfunum, sem hér er farið fram á, að þær réttlæti þann tekjumissi, sem ríkissjóður verður fyrir? Þessum spurningum er ekki hægt að svara án þess að hafa kynnt sér skýrslu mþn., og verður það því að bíða þar til hún liggur fyrir.

Guðbrandur Ísberg Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls við þessa umr. eftir að hv. 1. flm. hafði talað og rakið skýrt og skilmerkilega rök öll fyrir máli þessu. En ummæli tveggja hv.þm.n. hafa gefið mér tilefni til þess að taka til máls.

Hverra?

. Hv. þm. Barð. og hv.þm. Ísaf. Þeir hafa beint til mín þeim ásökunum, að ég hafi flutt frv. án þess að þekkja efni þess, og byggja þetta á afstöðu minni í öðru máli, sem var hér til 2. umr. fyrir nokkrum dögum, nefnilega um útflutningsgjald af sjávarafurðum. Ég flutti þá brtt. við það frv., þess efnis, að útflutningsgjaldinu af landbúnaðarafurðum yrði haldið að mestu, og ennfremur, að ½% útflutningsgjalds af sjávarafurðum skyldi renna til landhelgisgæzlunnar sem varanlegt gjald. Þetta var fram borið tveim dögum áður en ég sá þetta frv., sem hér liggur fyrir. Mér varð strax ljóst, að ákvæði þessa frv. og brtt. mín rákust að nokkru leyti á, en ákvað þó að halda brtt. áfram, sem hafði að geyma ákvæði um varanlegt gjald í sérstökum tilgangi. Ég bjóst við, að till. mínar væru dauðadæmdar, því að ég vissi um marga samflokksmenn mína, sem voru þeim andvígir. Ennfremur bjóst ég við því, að þetta mál, sem nú er hér til umr., mundi eiga erfiða leið gegnum þingið. Ég bjóst við þessu af því, að ég veit ekki til, að sá flokkur, sem aðallega ræður stj., hafi nokkru sinni tekið vel undir hagsbótamál sjávurútvegsins. - En hér var þó ekki í raun og veru um annað að ræða en tilfærslu milli vasa. Ef till. mínar um útflutningsgjaldið hefðu verið samþ., svo að ½% af útflutningsgjaldi af sjávarafurðum gengi til sérstakrar notkunar, svo sem þar var gert ráð fyrir, er augljóst, að þar væri létt af ríkissjóði jafnmikilli upphæð, og lá þá beint við að bera fram brtt. þess efnis, að jafnmikil upphæð yrði greidd beint úr ríkissjóði í skuldaskilasjóðinn tiltekið tímabil. Þetta hefði ég að sjálfsögðu gert, ef brtt. við útflutningsgjaldsfrv. hefði verið samþ. Það, að ég hélt þannig á málunum, gaf hæstv. fjmrh. tilefni til þess að kasta í mig skætingi, sem ég þó hirti ekki um að svara. Mér er mjög óljúft að leggja rökin til hliðar og grípa til þeirra vopna, sem mér virðast sumum hv.þm. of töm, sem sé persónulegs skætings og útúrsnúninga. Þessu veldur bæði skapgerð mín og uppeldi. En nú hafa aðrir hv.þm. höggið í sama knérunn. Svo sem kunnugt er, þýðast flestur skepnur gott atlæti, og flestir menn meta það að nokkru, að þeim sé sýnd almenn kurteisi a. m. k., jafnvel þótt þeir eigi lítið til af henni sjálfir. En það eru til þær skepnur, t. d. sumir gamlir húðarjálkar, sem eru svo skapillir og kargir, að þeir ganga ekki undan neinu nema svipunni. Og það eru til menn, meira að segja þm., sem ekki virðast taka nein önnur rök til greina en skammir, og þá helzt óbótaskammir.

Ólafur Thors Ræður hv. stjórnarliða í þessu máli gefa von um það, að þótt þeir hingað til hafi reynzt tregir, já, ófáanlegir til þess að gerast stuðningsmenn þessa þjóðþrifamáls, þá muni þeir að athuguðu máli sjá sér þann kost vænstan að fylgja því. Mér er þetta gleðiefni, ég sé í þessari afstöðu aukna von um framgang þessa þjóðnytjamáls. En því er ekki að leyna, að við sjálfstæðismenn töldum mestar líkur til þess, að málið næði fram að ganga nú á þinginu, ef það væri borið tafarlaust fram. Hér er um svo mikið nauðsynjamál að ræða, að við vissum, að strax þegar fregnin um frv. kæmist út meðal almennings, mundi skapast svo mikil samúð með málinu hjá þurfandi útgerðarmönnum og sjómönnum, að hún mundi nægur sproti á þá þm., sem ekki fengjust til þess að fylgja málinu að öðrum kosti. Þessi spádómur hefir rætzt nú þegar, og ég vona, að við flm. verðum ekki heldur fyrir vonbrigðum um framgang málsins. Hitt er aukaatriði, þótt vert sé að minnast á það, tilraunir hv.þm. Ísaf. og hv.þm. Barð. til að villa fólki sýn um það, hvers vegna þeir eru nú með frv. Og hv.þm. Ísaf., sem nýtur þess óverðskuldaða heiðurs að vera form. sjútvn., og hefir sem slíkur skyldu til þess að kynnu sér öll þau mál, er koma fyrir þingið og að sjávarútvegi lúta, hann bregzt þeirri skyldu sinni algerlega. Honum var í lófa lagið að kynna sér þetta mál þá 17 daga, sem flokksbróðir hans, atvmrh., hafði það í sínum vörzlum. Og það er raunar upplýst, að hv.þm. Ísaf. var búinn að kynna sér málið, eftir því sem hans takmörkuðu hæfileikar leyfðu, og það er því hinn aumlegasti kattarþvottur, þegar hann reynir að afsaka andúð sína í málinu með ókunnugleika. En nú hefir almenningsálitið knúð hann og félaga hans til fylgis við málið. Og þessi þm., sem stöðu sinnar vegna á að vera forvígismaður sjávarútvegsmálanna í þessari hv. d., hann átti að láta sér nægja þá vitneskju, að högum útvegsins er nú svo komið, að eignir útvegsmanna eru ekki taldar meiri en svo í samanburði við skuldir, að skuldirnar nemi 82% af eignunum, - hann átti að láta sér nægja þessa vitneskju til þess að gerast tafarlaust og einlæglega stuðningsmaður þessa frv. En þetta er nú aukaatriði. Aðalatriðið er það, að við höfum knúð hann og aðra stjórnarliða til fylgis við málið. Ég met að vísu ekki mikils stuðning hv.þm. Ísaf. við þetta mál eða önnur. Þó er ekki fyrir það að synja, að hann hefir atkvæðisrétt hér á þingi, og er rétt að nota sér það í þeim fáu tilfellum sem hægt er að nota þau réttindi hans í þjónustu góðs málefnis. - En ég vil leyfa mér að bera upp sömu spurningu fyrir þennan hv.þm. og hv.þm. Vestm. greip fram í ræðu hans með: Hvernig greiddi hv.þm. Ísaf. atkv. um mál þetta á fiskiþinginu? Ég vænti þess fastlega, að þm. svari þessu, og þvoi af sér þann grunsemdarblett, að hann hafi byrjað óvild sína við málið með því að leggja á móti meðmælum fiskiþingsins með því. En reynist þessi grunur að vera réttur, stendur hv.þm. svo ber uppi í þessu máli, að honum komat engar varnir að liði. Hv. þm. Barð. fór að bregða mér um ósæmilega framkomu sem þm., form. Sjálfstfl. o. s. frv. Ég veit, að ég þarf ekki að deila um það við neinn, allir hv.þdm. munu mér sammála um það, að einmitt þessi hv.þm. ætti ekki að ráðast á aðra með slíkum ásökunum. Ég vil þó taka fram nokkur atriði viðvíkjandi þessari persónulegu árás á mig. Hv. þm. hélt því fram, að innan míns flokks væri mikil óánægju með mig sem flokksformann. Ég skal fræða þennan hv.þm. á því, að á sameiginlegum fundi miðstjórnar Sjálfstfl. og þingflokksins var ég kosinn formaður flokksins með öllum atkvæðum nema tveimur, og var það atkv. mitt og hv.þm. Snæf., sem ekki kunni við það að greiða bróður sínum atkv. í slíka virðingarstöðu. Ég held, að hv.þm. Barð. mætti þakka fyrir slíka einingu í sínum flokki. Þar var ekki fyrir alllöngu gerð tilraun til að sparka formanni flokksins úr því embætti. Núverandi forsrh. átti að verða formaður flokksins, en snérist á síðustu stundu gegn þessari stjórnarbyltingu. Þrátt fyrir það dreifðust atkv. mjög mikið og fékk hann þannig 5 atkv. af 15, en núv. formaður hlaut af þessum ástæðum meiri hluta. Ég segi þetta ekki af því, að ég sé þar með að halda fram, að ég hafi þetta meiri foringjahæfileika en formaður Framsfl., heldur til þess að benda bæði hv.þm. Barð. og öðrum á það, hversu mikil eining ríkir í Sjálfstfl. Ég veit ekki, hvort ég á að taka það, sem hv.þm. Barð. sagði um efni,hlið þessa máls, í alvöru. Hann réðist á mig með mesta þjósti fyrir það, að ég hefði lagt þann skilning í 2. gr. frv., að sem stofnfé Skuldaskilasjóðs skuli fyrst og fremst talið framlag Fiskveiðasjóðs, 250 þús. kr., og þar að auki tekjur þær, sem ákveðnar eru í 2. lið 2. gr., nefnilega útflutningsgjald af sjávarafurðum næstu 6 árin. Og þessi hv.þm., sem er lögfræðingur og sýslumaður, hellti sér út yfir þá fáfræði mína, að ég skyldi telja annað til stofnfjárins en það, sem lagt væri fram strax. Ég skil ekki í öðru en hv.þm. viti, hvað þessi skilningur er ákaflega algengur í löggjöfinni. En með leyfi hæstv. forseta ætla ég til frekari fullvissu að fræða hv.þm. Barð. um þetta. Ég skal benda hv.þm. á, að í lögum um Búnaðarbanka Íslands, nr. 31 14. júní 1929, stendur þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Ennfremur leggur ríkissjóður deildinni til stofnsjóð, að upphæð 300 þús. kr., er greiðist með 50 þús. kr. árlegu tillagi úr ríkissjóði um næstu 6 ár.“ Hér hefir löggjafinn í þessu máli sem mörgum öðrum talið það stofnfé, sem ætlað er stofnuninni. en byggt á fyrirheiti um greiðslu. Ég get bent á fleiri dæmi, sem sanna hið sama, t. d. lög um Landsbanka Íslands, nr. 10 15. apríl 1928. Þar segir í 5. gr.: „Innskotsfé það, 2 millj. króna, er ákveðið var með lögum nr. 30 10. nóv. 1913, að ríkissjóður legði Landsbankanum, skal teljast stofnfé seðlabankans. Auk þess skal ríkisstjórninni heimilt að leggja fram úr ríkissjóði viðbótarstofnfé handa seðlabankanum, allt að 3 millj. króna.“ - Nú hlýtur hv.þm. Barð. að vita, að þessi lög frá 1913 mæla svo fyrir, að ríkissjóður greiði Landsbankanum 100 þús. kr. á ári í 20 ár. en eigi að síður er það talið stofnfé, af því að það er fyrirheit um greiðslu. Ég get enn haldið áfram og vitnað í lögin um Búnaðarbankann, nr. 31 14. júní 1929. Þar stendur í 13. gr.: „Ríkissjóður leggur veðdeild bankans til stofnfé að upphæð minnst 1250000 króna. Stofnfé þetta greiðist þannig, að veðdeildin tekur við því af skuldabréfum viðlagasjóðs, sem ekki afhendist bústofnslánadeild.“ - Hér er líka um að ræða fé, sem á að greiðast smám saman. Ég veit ekki, hvernig á að lýsa þm., sem leyfir sér að fara með svona rugl. En raunar þarf ekki annað en að tilgreina þetta, sem ég hefi bent á, til þess að allir sjái, hverskonar þvætting þm. hefir farið með. Mér þykir hart að þurfa að fræða lögfræðing um hluti, sem jafnalgengir eru í lögum og þetta, og ég hefði leitt það hjá mér, ef hv.þm. hefði ekki ráðizt á mig með fruntalegum orðum út af þessu. Hann sagði: „Enginn maður er svo skyni skroppinn að vita eigi, að stofnfé er aðeins það fé, sem lagt er fram til fyrirtækisins í upphafi.“ Hv. þm. leyfði sér að kalla mig „skyni skroppinn“ og „aula“ og fleira þesskonar. En allir, sem komnir eru til vits og ára, sjá og skilja, að ég hefi rétt fyrir mér um þetta atriði, en hann rangt. Ég verð að segja, að ég veit ekki, hvort ég á að taka alvarlega hjal þm. um ummæli mín í sambandi við hans fyrri ræðu, er hann hafði gerzt ber að því að hafa ekki lesið frv., sem hann var að tala um. Hann hafði sagt, að stofnfé sjóðsins yrði aðeins 4 millj. kr. samkv. frv. Ég benti á, að ætlazt væri til, að framlag Fiskveiðasjóðs yrði 250 þús. kr. þegar í stað, og ennfremur að útflutningsgjald af sjávarafurðum rynni í sjóðinn í 6 næstu ár. Sjálfur hafði hann í fyrstu áætlað útflutningsgjaldið 750 þús. kr. Svo reyndi hann að færast undan því, þegar í öngþveiti var komið, og vildi segja, að hann hefði talið það 600 þús. Síðan ruglaði hann saman lántökuheimild og stofnfé og fór með svo mikinn þvætting í sambandi við þessar tölur, að erfitt er að svara á viðeigandi hátt. En í 3. lið 2. gr. felst aðeins heimild um lántöku eða útvegun á láni handa Skuldaskilasjóði. Þar er ekki um stofnfé að ræða, heldur er lánið ætlað til að veita sjóðnum handbært fé, sem hann á svo að greiða af stofnfénu jafnóðum og það rennur til hans. Til leiðbeiningar hv.þm. Barð. skal ég geta þess, að 5 undanfarin ár hefir útflutningsgjaldið af sjávarafurðum verið 3 millj. og 900 þús., og þó að það verði skert á þessu þingi með lækkun síldartollsins, er víst, að það fer ekki niður í þá upphæð, sem hann var að nefna, eftir að hann hafði farið með aðra tölu réttari. Ég mun svo ekki orðlengja þetta frekar. En ég vænti þess, að flutningur málsins á Alþingi verði til þess að knýja þá til fylgis við það, sem ekki hafa þó viljað gerast flm. þess. Þess er að vænta, að þeim skiljist, að þörf þjóðarinnar í þessu efni gerir svo háværar kröfur, að ekki verður í móti staðið. Á þessu byggjum við sjálfstæðismenn vonir okkar um framgang málsins á þessu þingi.