Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Árni Jónsson) Jeg get verið fáorður. Þetta mál er hv. deild kunnugt frá fyrri þingum. Sný jeg mjer fyrst að þeim brtt., sem fram eru komnar við frv. Frv. það, sem hæstv. stjórn lagði fyrir þingið, var að mestu samhljóða frv. því, er háttv.þm. Dal. (BJ) flutti á síðasta þingi. Við frv. hefir hv.Ed. gert eina allmikilsverða breytingu. Komu þar fram aðeins tvær brtt. Var önnur aðallega orðabreyting, en hin var í þá átt, að löggiltum endurskoðendum er bannað að reka atvinnu, er ráðherra telur ósamrýmanlega endurskoðunarstarfinu. Allshn. athugaði frv. eins og það kom frá hv.Ed. og hefir gert 3 brtt. við það. 2 við 2. og 8. gr. frv., sem ganga í þá átt að hafa ákveðnara orðalag. En hin 3. er efnisbreyting um það, að í stað þess, að nú stendur í frv. að dómstólarnir skuli snúa sjer til hinna löggiltu endurskoðenda, þegar þeir vilja fá röksamlega endurskoðun, komi, að þeir skuli að jafnaði gera það. Hefir nefndin þannig rýmkað orðalagið. Með þessu hefir nefndin viljað tryggja það, að löggiltir endurskoðendur yrðu ekki bendlaðir við fyrirtæki, sem ósamrýmanleg væru stöðu þeirra. Þetta, ásamt brtt.allshn.hv.Ed., að löggiltir endurskoðendur megi ekki reka atvinnu, er sje ósamrýmanleg stöðu þeirra, gerir frv. aðgengilegra þeim, sem voru á móti því í fyrra. Það var þá samþykt í þessari hv. deild, en dagaði uppi í hv.Ed., vegna þess hve áliðið var þingtímans. En nú hefir orðið stefnubreyting í þinginu í þessu máli, því að nú var það samþykt í hv.Ed. með 12 shlj.atkv. Fjölyrði jeg svo ekki meira um þetta og vona, að frv. verði samþykt.

Jón Baldvinsson Það er lítið, sem jeg hefi að segja um þetta mál. Jeg hefi skrifað undir nál.allshn. með fyrirvara. En af því að það var svo lítið, sem á milli bar, þá vildi jeg ekki gefa út sjerstakt nál. Enda tók hv. nefnd eina till. mína til greina. Sje jeg ekki þörf á lagasetningu um þetta vegna dómara sjerstaklega, því að þeir eiga rjett til að kveðja dómkvadda menn til að endurskoða reikninga, þegar svo ber undir. En það getur orðið kostnaðarauki fyrir viðkomandi fjelög, ef lánsstofnanirnar gerðu að skilyrði, að löggiltir endurskoðendur endurskoðuðu alla reikninga. En þetta var annars svo smávægilegt, að mjer þótti ekki ástæða vera til þess að setja mig upp á móti frv. af þessum ástæðum, þótt jeg annars teldi ekki þörf á þessum ákvæðum.

Atvinnumálaráðherra (MG): Þessar brtt.hv.allshn. eru ekki þess eðlis, að ástæða sje að berjast á móti þeim. Jeg hafði búist við, að sett yrði reglugerð samkv. 2. gr. frv., þótt ekki sje það tekið fram í frv. eins og það kom frá stjórninni, að skylt. sje að gera það. Hvað snertir 3. brtt., þá er þar aðeins um hliðstæðu að ræða við 1. brtt., þar sem sett er „tiltekur“ í staðinn fyrir „getur tiltekið“, og sje jeg ekki ástæðu til að vera á móti því. 2. brtt. er jeg heldur ekki á móti, þótt sagt sje, að „að jafnaði skuli vera löggiltir endurskoðendur til taks.“ Enda var gengið út frá því í stjfrv., að aðeins skyldi nota þá, þegar til næðist. Eru þetta svo litlar breytingar, að jeg læt mjer í ljettu rúmi liggja um þær. En geta vil jeg þess í sambandi við það sem hv.frsm. nefndarinnar sagði að engin stefnubreyting hefir átt sjer stað í þinginu um þetta mál. Frv. dagaði uppi í hv.Ed. af því, að svo áliðið var þingtímans. Það var til 2. umr. þá síðasta dag þingsins. Vissi jeg ekki til þess, að nein mótrödd heyrðist. Jeg skildi hv. 2. þm. Reykv. (JBald) svo að hann ætli ekki að setja sig á móti þessu frv., þótt hann hafi skrifað undir nál. með fyrirvara, enda hefir hv. nefnd tekið tillit til afstöðu hans.

Flm. (Tryggvi Þórhallsson) Jeg álít, að mál þetta liggi nægilega skýrt fyrir í greinargerð þeirri, sem fylgir frv., og í umsögn biskups. Mun öllum vera ljóst, að um fyllsta sanngirnismál er að ræða, og er það merkilegast, hve lengi hefir dregist að laga þetta misrjetti. Finst mjer óþarft að segja margt á þessu stigi málsins. Þykir mjer rjett, að það komi til nefndar. Getur það orkað tvímælis, til hvaða nefndar eigi að vísa því, allshn., fjhn. eða mentmn. En þar eð mál þetta er fyrst og fremst kirkjumál, þá vil jeg leggja til, að því verði vísað til mentmn.

Frsm. minni hl. (Jón Baldvinsson) Það var skilið svo við þetta mál við 2. umr., að vænlegt var um framgang þess. Þá komu fram tilmæli um að bæta inn í frv. ákvæði, sem gerði það aðgengilegra fyrir ýmsa, sem málinu voru hlyntir. Síðan við 2. umr. hefi jeg leitað fyrir mjer um, hvort hægt væri að sameina menn um tillögu í þessa átt. En það hefir ekki tekist. Treystist jeg því ekki til að koma fram með neinar brtt. frá minni hálfu. Vil jeg vona, að hv.þdm. lofi málinu að ganga áfram. Sje jeg ekki ástæðu til að ræða meira um nýjar samkomulagstilraunir. Það var alt aðeins lauslegt samtal þingmanna á milli, og verður það ekki dregið inn í umræðurnar.

Ólafur Thors Jeg hafði búist við því, að hv.flm. mundi bera fram brtt., eins og hann gerði ráð fyrir við 2. umr. Hann hefir nú ekki gert það. Sjálfur mun jeg ekki flytja slíka brtt., aðallega vegna þess, að jeg hefi fengið vitneskju um, að fleiri mundu þá koma á eftir, en engin ná fram að ganga. Eins og jeg tók fram við 2. umr., mundi jeg hafa greitt atkv. með því, að Hafnarfjörður fengi einn þm., en Gullbringu- og Kjósarsýsla tvo, en jeg mun greiða atkv. móti frv. eins og það liggur fyrir.

Frsm. minni hl. (Jón Baldvinsson) Háttv. 2. þingm. G.-K. (ÓTh) sagði, að jeg hefði ekki flutt neina brtt. við frv. En jeg reyndi að sameina tvo hv.þm. um brtt., en þegar jeg gat það ekki, vildi jeg ekki bera fram brtt. Liggur því frv. fyrir í sinni upprunalegu mynd.

Bernharð Stefánsson Það urðu mjer vonbrigði, að hv.þm. hefir ekki lagt fram þá brtt., sem hann kvaðst við 2. umr. ætla að flytja. Vil jeg ekki fara að endurtaka ástæðurnar fyrir því máli, en aðeins spyrja forseta, hvort hann muni taka til grein, þótt aðeins komi skrifleg brtt. Vil jeg þá leyfa mjer að biðja um örstuttan frest til þess að koma fram með breytingartillöguna.

Forseti (BSv): Mjer finst óviðfeldið, þar sem hjer er um þýðingarmikið mál að ræða, að komið sje með skrifaða brtt. á síðasta augnabliki. Kýs jeg heldur að taka málið út af dagskrá og geri það hjer með.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Það mun engum hafa komið á óvart, þó að skamt yrði þess að bíða, að brtt. kæmi fram við lög þau um slysatryggingar, er samþ. voru á síðasta þingi. Jeg gat þess meðal annars þá, að ef miða ætti iðgjaldsgreiðslu við áhættuna innan hvers flokks í sjómannatryggingunni, yrðu álögurnar svo þungar á smáútgerð, að ekki mundi þykja viðunandi. þetta hefir líka komið á daginn. Það hafa heyrst háværar raddir frá hinum smærri útgerðarmönnum um, að þetta væri mjög erfiður skattur. Það hafa verið samþyktar áskoranir á þingmálafundum og fiskifjelagsfundum um að ljetta þessum bagga af hinni minni útgerð. Jeg held, að betra hefði verið að fara eftir minni till. í fyrra og koma á samtryggingu allra sjómanna með tilliti til þess, hver nauðsyn væri á tryggingu og hverjir væru færastir um að borga. Það hefir sýnt sig, þegar slys hefir borið að höndum, að allir hafa tekið höndum saman um að bæta skaðann eftir föngum. Það sást glögt síðast liðinn vetur, hvernig útgerðarmenn hlupu undir baggann, og allir sjómenn lögðu fram sinn skerf til þess að bæta tjónið. Jeg hygg, að það sje ósk og ætlun Sjómanna og útgerðarmanna að hjálpa hver öðrum til þess að halda uppi þessum nauðsynlegu tryggingum. Það mun yfirleitt vera samhuga álit manna, að hin mesta nauðsyn sje á að halda uppi tryggingum til handa sjómannastjettinni. Fyrsti vísir til tryggingar var einmitt handa þessari stjett. En um það þarf ekki að fjölyrða, heldur snúa sjer að því að bæta úr helstu ágöllum. Iðgjöldin eru nú talsvert hærri en þau voru áður en lögin frá 27. júní fyrra ár gengu í gildi. Áður var greidd ein króna fyrir hvern háseta á skipum, sem voru 5 smálestir eða meira, en nú kr. 1,20. Áður greiddu útgerðarmenn og hásetar þetta gjald í sameiningu. Nú greiða útgerðarmenn það einir. Það vita allir, sem kunnugir eru smábátaútgerð nú, að síst er bætandi á álögurnar. Menn verða að muna það, að hjer er um að ræða þjóðlegasta þátt útgerðarinnar. En því þjóðlegri er atvinnuvegurinn, sem fleiri mönnum gefst kostur á að gerast sjálfstæðir atvinnurekendur. Jeg vona, að þessi grein útgerðarinnar eigi eftir að taka framförum og blómgast, en til þess þarf meðal annars góðar landhelgisvarnir. Vörn sú, sem stríðið veitti, sannaði það, að ef við getum varið landhelgina, þá er þessum atvinnuvegi borgið. Nú fer smábátaútgerðin minkandi, og margt bendir á, að hún muni fara sömu leið og þilskipaútgerðin fór, sem nú er að mestu úr sögunni. Okkur ber að stemma stigu fyrir því, að hún fari eins. Það er enn svo, að meiri hl. þeirra, sem lifa á sjávarútvegi, lifa einmitt á þessum útvegi. Ef takast á að bjarga honum frá yfirvofandi hnignun, verður fyrst og fremst að snúa af þeirri braut, sem síðasta Alþingi hjelt inn á. Þá voru tindar svo margar smáálögur á þessa útgerð, að furðu má gegna, þar sem kunnugt er, að hún er í afturför. Jeg skal taka dæmi: Gerum ráð fyrir, að haldið sje úti 6–8 rúmlesta mótorbát með 7 mönnum í 40 vikur. Þá verða aukin útgjöld útgerðarinnar vegna slysatryggingarlaganna frá síðasta þingi 186 kr. Gerum ráð fyrir, að báturinn afli 160 skippund og að hvert skpd. seljist á 100 kr. það gerir 16000 kr. þá gerir ½% hækkun á útflutningsgjaldi 80 kr. Slysaiðgjöld þeirra, sem vinna við verkun aflans, má áætla 22 kr. Aukin útgjöld verða eftir þessu nærfelt 300 krónur. Þar við bætist, að undanfarið ár voru líka auknar álögur, t. d. með gengisviðaukanum o. fl. Þetta eru hin beinu útgjöld, en svo verður útgerðin auðvitað að taka þátt í þeirri miklu útgjaldaaukningu, sem samþ. var á þinginu 1924–1925. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta, þar sem drepið er á ýms atriði í greinargerð frv. Jeg óska, að málinu verði vísað til sjútvn. og vænti þess, að hún skili nál. sem fyrst.

Jón Baldvinsson Mjer finst engin ástæða til að kippa sjer upp við það, þó að einhverjir kunni að vera óánægðir með þessi lög. Slíkt er algengt um ný lög, einkum þegar um nýjar kvaðir er að ræða. Þegar frá líður, sætta menn sig við lögin, ef það kemur í ljós, að þau miða til almenningsheilla. Jeg er viss um, að slysatryggingalögin verða að miklu gagni, og mjer finst sjálfsagt, að þau fái að reyna sig svo, að betur verði sje, hverju helst er þörf á að breyta. Því fer fjarri, að nokkur reynd sje komin á þau eftir tvo mánuði. Mjer fanst hv.flm. (JAJ) lítið rökstyðja það, að um stórfelda galla væri að ræða á þessari lagasmíð. Að því mætti kannske finna, að mótorbátar yrðu tiltölulega ver úti en gufuskip, en úr því var hægðarleikur að bæta með breytingu á reglugerðinni um iðgjöldin. Hv. flm. (JAJ) fullyrðir í greinargerð frv., að þessar álögur geti orðið til þess að stöðva smábátaútgerðina. Mjer þykir ólíklegt, að 186 krónur geti riðið baggamuninn í þessu efni. En óánægju í byrjun út af þessum ákvæðum mátti búast við, og má ekki taka of mikið tillit til þess. Hinsvegar er sjálfsagt að breyta lögunum, ef reynslan leiðir í ljós verulega galla.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Það mun vera af ókunnugleika, ef hv. 2. þm. Reykv. (JBald) heldur, að þessi lög kreppi ekki hart að smábátaútgerðinni. Á Vesturlandi er það svo, að þar munu margir bátar hætta, ef þessu verður ekki breytt. Þessi viðbót er ekkert smáræði fyrir jafn-tekjurýran útveg og hjer á hlut að máli. Jeg held, að það sje talið sæmilegt, ef svona bátar hafa 300 kr. afgang á ári að frádregnum kostnaði. Að láta lögin bíða, þar til allir gallar þeirra sjást að fullu, getur orðið dýrkeypt. Hitt er viti nær að bæta strax úr auðsæustu göllum og þeim, sem harðast koma niður, það tjáir ekki að skella við því skolleyrunum.