Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. sjútvn. á þskj. 198. Sjútvn. hefur fundað um þetta mál í tvígang og fengið til sín starfsmenn sjútvrn. Eins og fram kom í framsöguræðu hæstv. ráðherra fyrir nokkrum dögum ber þetta mál nokkuð brátt að eða öllu heldur þarf að hraða gildistöku þess því ella mundi koma til framkvæmda ótímabær gildistaka lagaákvæða sem tengjast breyttri meðferð á eftirliti með framleiðslu sjávarafurða á hinu Evrópska efnahagssvæði. En mótaðilar eða gagnaðilar okkar í því máli, þ.e. Evrópusambandið, hafa ekki lokið þeim nauðsynlegu undirbúningsaðgerðum sem þarf til að hið nýja fyrirkomulag geti tekið gildi. Þannig hefur framkvæmdastjórn Evrópusambandsins ekki enn lokið málsmeðferð í sínum stofnunum. Og að lokinni þeirri málsmeðferð framkvæmdastjórnar þarf að fjalla um samninginn í ráðherraráði Evrópusambandsins og kynna hann í Evrópuþinginu. Þá fyrst er unnt að leggja fyrir sameiginlegu EES-nefndina þessar breytingar á viðauka I við EES-samninginn. Það er því ljóst, herra forseti, að þessi tilskipun sem lögfesta átti frá og með 1. nóvember nk., innan fárra daga, samkvæmt lögum nr. 89 frá 26. maí 1997, getur ekki tekið gildi að svo stöddu. Ríkjandi ástand í þessum efnum verður því að halda áfram enn um sinn. Hér er valinn sá kostur að fresta gildistöku laganna um eitt ár og er þar með vonast til þess að það þurfi að minnsta kosti ekki að fresta þessu frekar, hugsanlega flýta gildistökunni með sérlögum ef þetta ferli allt saman, sem ég hef hér minnt á, verður búið fyrr og þetta fyrirkomulag getur gengið í gildi fyrr en að ári liðnu. Það er einnig rétt, herra forseti, að láta það koma fram að nýafstaðnar kosningar og stjórnarmyndun í Noregi geta að einhverju leyti sett strik í reikninginn í þessu máli þar sem um það er fjallað í stjórnarsáttmála norsku ríkisstjórnarinnar, hinnar nýju, að óska eftir viðræðum við Evrópusambandið um breytingar á stöðu Noregs gagnvart viðauka I í EES-samningnum hvað varðar reglur um heilbrigði dýra og plantna, en í Noregi er landbúnaðarhlutinn einnig undir þetta settur. Hvort það kunni að leiða til þess að þetta ferli tefjist enn frekar er ekki ljóst á þessari stundu. En það má segja að það sé viðbótaróvissa á ferðinni í málinu í ljósi pólitískra tíðinda frá Noregi. Nefndin telur ekki ástæðu til að svo stöddu að gera neinar aðrar efnisbreytingar á lögunum. Það er vissulega ljóst að vegna þessarar seinkunar á gildistöku samningsins eða tilskipunarinnar eru þeir frestir eða þeir aðlögunartímar sem í samningnum eru nánast úr sögunni. Þegar samkomulagið var gert á sínum tíma, sem reyndar er þegar komið nokkuð til ára sinna, var gert ráð fyrir ákveðnu aðlögunartímabili til ársloka 1999 að mig minnir, í mörgum tilvikum. Og þegar lögin voru sett á síðasta þingi þá var reiknað með að eitt og hálft til tvö ár yrðu til stefnu hvað þessa aðlögun varðaði. Þar á ég m.a. við aðlögun hvað varðar sérstakar innflutningshafnir fyrir matvæli frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Þar var gert ráð fyrir að heimilt yrði að starfrækja svonefndar A- og B-hafnir á allmiklu fleiri stöðum en síðan verða formlegar landamærastöðvar. Þess vegna er ljóst að það getur verið nauðsynlegt fyrir okkur Íslendinga að fara fram á það við samningsaðila okkar að breyta ákvæðum samningsins um leið og ljóst verður hvernig gildistöku hans getur orðið háttað þannig að þessir aðlögunarfrestir verði lengdir og einhver aðlögunartími gefist að gildistöku þessa fyrirkomulags þegar það getur þá orðið að veruleika. Nefndin leggur til að frv. verði með þessum rökstuðningi samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um endurskoðun viðskiptabanns á Írak. Þetta er endurflutt þáltill., líklega í þriðja eða fjórða sinn. Flutningsmenn ásamt mér nú eru hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir, 14. þm. Reykv., og Össur Skarphéðinsson, 15. þm. Reykv. Tillaga þessi er endurflutt sökum þess að enn situr að mestu leyti allt við hið sama í Írak hvað varðar hörmulegar aðstæður alls þorra almennings þar þrátt fyrir að samkomulag hafi tekist eftir langt þóf um að leyfa lítils háttar útflutning á olíu til að kaupa afar takmarkað magn af matvælum og lyfjum inn í landið. Ríkir þar nánast hungursneyð og nær alger skortur á lækningatækjum og lyfjum, enda er endurgjald hinnar takmörkuðu olíusölu að verulegu leyti gert upptækt í stríðsskaðabætur. Nú er talið af þeim aðilum sem gerst þekkja til eins og Rauða krossinum og barnahjálp Sameinuðu þjóðanna og fleiri slíkum aðilum að mannfallið í Írak sé komið á aðra milljón og þar af séu um 600 þúsund börn fallin frá því að Persaflóastríðinu lauk, aðallega vegna matvælaskorts og skorts á lyfjum og læknishjálp. Vatnskerfi og rafveitur eru í megnasta ólagi, vörudreifingarkerfið er mjög takmarkað og aðstæður sem sagt alls þorra almennings hinar hörmulegustu. Varðandi hið upphaflega markmið viðskiptabannsins, sem gefið var upp á sínum tíma þegar það var sett á í kjölfar stríðsins eða innrásarinnar í Kúveit, að gera harðstjórn Saddams Husseins erfitt fyrir og hrekja hann helst úr embætti, þá bólar ekki á því enn að staða hans hafi veikst nema síður sé. Margt bendir reyndar til þess að hann sé, ef eitthvað er, heldur fastari í sessi en áður. Því miður er það svo að öllum er ljóst sem til þekkja að fórnarlömb þessa viðskiptabanns eru ekki valdhafar. Harðstjórn landsins er ekki að bogna undan þrýstingi af þeim sökum, enda í aðstöðu til þess að gera sæmilega við sjálfa sig þó að mikil neyð ríki í landinu. Viðskiptabannið er því ekki að skila neinum sýnilegum árangri að því er séð verður hvað það varðar að knésetja harðstjórn Saddams Husseins. Hins vegar hlýtur heimsbyggðin að horfa á þær skelfilegu afleiðingar sem þetta ástand í landinu hefur í för með sér hvað sem sögulegum ástæðum þess líður og það hljóta að teljast mikil eindæmi, herra forseti, að heimsbyggðin skuli þurfa að horfa upp á 600 þúsund börn fallin í valinn í raun og veru á grundvelli ákvarðana Sameinuðu þjóðanna eða öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Ég vil ekki nota hér orðin með blessun Sameinuðu þjóðanna því að því er að sjálfsögðu ekki fyrir að fara, en um hitt verður ekki deilt að afleiðingarnar af þessu viðskiptabanni eru þessar. Mjög mikil umræða fer fram víða um heim, ekki síst í ljósi þess sem menn hafa horft upp á að gerast í Írak, að taka verði til gagngerðrar endurskoðunar beitingu aðgerða af þessu tagi, viðskiptaþvingana sem tækis í alþjóðastjórnmálum og setja verði því skorður með hvaða hætti slíkum aðgerðum er beitt, þannig að þær brjóti ekki í bága við viðurkennd mannréttinda- og mannúðarsjónarmið og að því séu settar skorður að þær séu þannig framkvæmdar, og þannig að þeim staðið eða yfirleitt ásettar ef ljóst er að fórnarlömbin eru fyrst og fremst almenningur og börn sem líða skort eða jafnvel bíða dauða af þeim sökum. Reyndar er það skoðun mín, herra forseti, að taka þurfi slíkar aðgerðir í heild sinni til skoðunar og þá ekki síst framferði Bandaríkjamanna í þessum efnum sem sett hafa viðskiptabönn eða viðskiptaþvinganir á margar þjóðir með einhliða ákvörðunum á grundvelli stjórnmálaágreinings eða þess að þeir hafa ákveðið einhliða og að því er virðist án sannana annarra en þeirra, sem þeir sjálfir telja sig hafa, að stimpla tiltekin ríki sem stuðningsríki hryðjuverka. Fráleitast í þessu samhengi er að sjálfsögðu hið áratuga langa viðskiptastríð Bandaríkjamanna gegn Kúbu sem hefur stórlega skert lífsafkomu og þróunarmöguleika heillar kynslóðar í því landi og það ótrúlega gerist að á þeim tímum þegar stjórnarfar er heldur að þróast í átt til opnunar á Kúbu, þá herða Bandaríkjamenn á viðskiptaþvingununum, m.a. og ekki síst með setningu svonefndra Helms-Burton laga á árinu 1995 eða hertra ákvæða þeirra þar sem sá ótrúlegi atburður gerist í alþjóðasamskiptum að Bandaríkjamenn ætla sér lögsögu yfir fyrirtækjum þeirra landa sem í þeirra óþökk stundi viðskipti eða fjárfesti á Kúbu. Svipað má reyndar segja um sambærileg ákvæði sömu laga hvað varðar Írak, Íran og Líbíu. Þessum ákvæðum hafa menn að sjálfsögðu mótmælt og hefur t.d. Evrópusambandið og Evrópuríki harðlega mótmælt þeim. Sömuleiðis ýmsir nágrannar Bandaríkjamanna eins og Kanadamenn og Mexíkómenn, hygg ég, en allt kemur fyrir ekki. Þetta voldugasta ríki veraldarinnar situr við sinn keip og heyr áfram þennan áratugalanga viðskiptahernað gegn sínum litla nágranna á Kúbu. Að setja slíkum aðgerðum skorður er að mínu mati nauðsynlegt að fella undir endurskoðun á meðferð þessara mála. Reyndar bundu menn vonir við að tilkoma Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar og ákvæða um þessa hluti í samningum um hana mundi reynast eitthvert haldreipi í þessum efnum, en þá verður að fá menn til að fara eftir þeim. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að framferði Bandaríkjamanna sé skýlaust brot á ákvæðum sáttmála Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar og séu ekkert annað en ólögmætar viðskiptaþvinganir, en það dugar skammt á meðan stórveldi í krafti efnahagslegra og hernaðarlegra yfirburða sinna fara sínu fram hvað sem alþjóðalögum líður. Það kann ýmsum að finnast lítil ástæða til að við Íslendingar séum að eyða tíma okkar á löggjafarþinginu eða annars staðar í þjóðfélaginu til að hafa áhyggjur af þessum málum, hvort heldur það er barnadauði í Írak, þær þvinganir sem Kúbverjar hafa um áratuga skeið mátt búa við eða þess vegna, herra forseti, mannréttindaástandið í Indónesíu. Mönnum finnst kannski nærtækara að stunda útúrsnúninga í umræðum um slík mál en taka þau fyrir af einhverri alvöru en sá sem hér stendur hyggst ekki láta aftra sér frá því að hafa slík mál á dagskrá ef svo ber undir. Ég held að þá fyrst yrði nú pólitíkin lágkúruleg og lítils virði ef menn létu það alveg vera að láta sig varða örlög meðbræðra sinna þó að þeir búi einhvers staðar annars staðar á jörðinni. Staðreyndin er líka sú, herra forseti, þó hljótt fari í umræðu um þessi mál, að við berum okkar fullu þjóðréttarlegu ábyrgð á ýmsu sem fram fer. Við erum aðilar að Sameinuðu þjóðunum og fleiri alþjóðasamtökum sem fela í sér þjóðréttarlegar skuldbindingar. Við höfum fullgilt mannréttindsáttmála og við erum þess vegna ekki alltaf jafnábyrgðarlausir í þessum efnum og ætla mætti þegar menn eru að afgreiða umræðuna uppi á Íslandi eða ýta henni frá sér. Ef ég kem aftur að hinni siðferðilegu og pólitísku ábyrgð sem við berum á ástandinu í Írak, þá er hún hrein og bein, ósköp einfaldlega vegna þess að íslensk stjórnvöld hafa fullgilt með sérstakri útgáfu reglugerðar, sem birt er í Stjórnartíðindum, aðild okkar að viðskiptabanninu sem öryggisráð Sameinuðu þjóðanna tók ákvörðun um að setja á. Sú birting er dagsett 28. apríl 1992 og undirrituð af hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni og þáv. hæstv. utanrrh. og Þorsteini Ingólfssyni, sem ég hygg að þá hafi verið ráðuneytisstjóri í utanrrn. Með þessari auglýsingu, nr. 160/1992, um ráðstafanir til að framfylgja ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 661/1990 vegna innrásar Íraka í Kúveit tökum við Íslendingar að okkar leyti fulla pólitíska og siðferðilega ábyrgð á afleiðingum þessara gjörða. Við getum með öðrum orðum ekki skotið okkur undan því á einn eða annan hátt. Þó að viðskipti þessara landa kunni að hafa verið lítil eða ekki umtalsverð breytir stærðargráðan hér ekki máli heldur hitt að við eins og aðrar þjóðir sem fullgilt hafa þessa ályktun öryggisráðsins berum sameiginlega ábyrgð. Það snýr því ekkert síður að okkur stjórnmálamönnum Íslendinga en öðrum að taka til umræðu þetta ástand að velta því fyrir okkur hvort við getum borið að okkar leyti ábyrgð á því sem þarna fer fram. Bæði fyrrv. hæstv. utanrrh. og núv. hæstv. utanrrh. eru þeir menn sem stjórnskipulega annast um framkvæmd þessara mála fyrir okkur og ég verð að segja, herra forseti, að mig hefur stundum undrað þögn þeirra í umræðum um slík mál. Hvorugur er til staðar hér í dag, en það er ekki í fyrsta skiptið sem fjarvera þeirra er nokkuð æpandi þegar umræður um þessi mál ber á góma. Þær ríkisstjórnir og þeir meiri hlutar sem stutt hafa bæði fyrrverandi og núverandi ríkisstjórn verða að sjálfsögðu líka að sínu leyti að axla ábyrgð á þessum ákvörðunum og út af fyrir sig einnig þingmenn allir og Alþingi sem hefur að sjálfsögðu möguleika á því að grípa inn í ef svo ber undir. Ýmsir hafa gengið langt í yfirlýsingum um hversu alvarleg yfirsjón okkar sé í þessum efnum og ætla ég ekki að blanda því í sjálfu sér inn í þetta mál en ég tel þó, herra forseti, að okkur þingmönnum og ekki síst hæstv. fyrrv. og núv. ráðherrum þurfi að vera ljós sú ábyrgð sem á þeirra herðum hvílir vegna afleiðinganna af þessum gjörðum. Ég hygg, herra forseti, að ef þetta mannfall hefði orðið við aðrar aðstæður en þessar, í raun og veru ótrúlegu aðstæður, að það skuli vera afleiðinig af viðskiptabanni á grundvelli ákvarðana öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna, þá hefði það þótt heimsbyggðinni nokkur tíðindi. Það gerist sem betur fer ekki á hverjum degi að 600 þúsund börn láti lífið á litlu árabili. Ef þetta hefðu verið náttúruhamfarir eða styrjaldarátök þá býst ég við að mönnum hefði orðið um og ó svo ekki sé fastar að orði kveðið. En það er eins og menn kjósi að horfa fram hjá þessum atburðum vegna þess hvernig þeir eru vaxnir eða hver hinn pólitíski og sögulegi bakgrunnur þeirra er. Að mínu mati leysir það menn ekki undan siðferðislegri ábyrgð þó að málin eigi sér ákveðinn sögulegan bakgrunn og einhverjir gætu freistast til að segja að þetta væri allt saman mannhundinum Saddam Hussein að kenna og þar með væri málið leyst, en þessi börn vakna ekki til lífsins þrátt fyrir það. Það er ekki bara spurning, herra forseti, um þá sem hafa látið lífið eða munu gera það á næstu mánuðum eða missirum ef svo heldur sem horfir, heldur er ljóst að heil kynslóð fjölmennrar þjóðar hefur í raun og veru ýmist þurrkast út eða misst af öllum eðlilegum uppvaxtar- og þroskamöguleikum. Þeir sem halda lífi eru meira og minna vannærðir, hafa verið án skólagöngu og eðlilegra aðstæðna í uppeldinu. Ég vona, herra forseti, að það takist að lokum að fá menn til umhugsunar um það á Íslandi að við getum ekki horft upp á þetta ástand vara til eilífðarnóns meðan ekki horfir til neinna breytinga í hinu pólitíska umhverfi, hvorki innan landamæra Íraks né í hinu alþjóðlega samfélagi, þá verðum við, sem á annað borð viljum láta þetta okkur einhverju skipta, að reyna að hefja upp rödd okkar hvort sem einhverjir hlusta á hana eða ekki. Ég vil láta þess getið, herra forseti, að ég hef hreyft sambærilega við þessu máli eða með tiltölulega hliðstæðum hætti og hér er gert með tillöguflutningi á vettvangi Norðurlandaráðs og það verður að segja Norðurlandaráði til hróss, sem stundum er nú gert lítið úr, að tillöguflutningur á þeim bæ fær sjálfkrafa talsvert aðrar móttökur en t.d. þetta þingmál hefur fengið hér. Það fær sjálfkrafa vandaða umfjöllun í nefnd, það er sjálfkrafa tekið fyrir, það er sjálfkrafa skilað um það álitum en þessi tillaga er hér flutt í fjórða sinn, endurflutt í þriðja sinn hafandi þó aldrei hlotið þá náð fyrir augum t.d. hv. utanmrn. að koma þaðan. Vonandi verður þar breyting á, herra forseti, og ég get því miður víst ekki lagt annað til samkvæmt stjórnskipun þingsins en að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu og hv. utanrmn.

Hæstv. forseti. Ég er einn af flm. þessarar tillögu og mig langar til að leggja nokkur orð í belg vegna þessa alvarlega máls sem hér er komið á dagskrá. Ég hef sjálf fylgst nokkuð glöggt með þróun mála í Írak á undanförnum árum eins og væntanlega flestir þingmenn því að ég býst við að ég sé ekki ein um það að fá mikið af bréfapósti eða tölvupósti frá fólki víða að úr heiminum sem er að reyna að vekja athygli á því hörmulega ástandi sem ríkir í Írak og þá fyrst og fremst út frá sjónarhóli almennings og ekki síst barna. Eins og fram kom í máli flm. hafa menn mjög miklar áhyggjur af framtíð þjóðarinnar í því landi þegar þróunin er öll í þá átt að það fækkar og fækkar í yngstu kynslóðinni. Ég las nýlega viðtöl við konur í Írak í ákveðnu kvennablaði og það var vægast sagt hörmuleg lesning. Yfirleitt var um að ræða vel menntaðar konur sem höfðu búið við mjög góð lífskjör fyrr á árum, en höfðu ýmist misst feður sína, eiginmenn eða bræður í styrjöldinni sem átti sér stað á sínum tíma milli Írana og Íraka eða í Kúveit-styrjöldinni ellegar að þeir höfðu jafnvel orðið fórnarlömb innlendra stjórnvalda. Allar áttu þessar konur það sameiginlegt að hafa orðið fyrir óskaplegu hruni í lífskjörum þó að þær stunduðu sína vinnu. Laun hafa lækkað alveg gríðarlega en aðallega hefur þó verðlag á öllum nauðsynjavörum hækkað upp úr öllu valdi vegna þess hve innflutningurinn er gríðarlega takmarkaður og á sér stað að miklu leyti í gegnum smygl. Samkvæmt þessum viðtölum er hægt að kaupa nánast hvað sem er á svörtum markaði, en það kostar líka gríðarlega peninga. Þessar konur voru búnar að selja nánast hvern einasta hlut sem til hafði verið á heimilinu og höfðu reynt að halda eftir einhverjum hnífapörum, diskum og rúmfötunum, en það var búið að selja yfirleitt allt. Það var gengið smátt og smátt á eignir heimilanna fyrir utan það að þær voru sumar orðnar vannærðar vegna mjög einhæfs fæðis, vegna þess að þær höfðu ekki lengur efni á að kaupa mat ofan í sig og börnin sín. Þegar svona er komið, hæstv. forseti, hljótum við að spyrja til hvers alþjóðasamfélagið heldur uppi viðskiptabanni þegar það bitnar fyrst og fremst á almennum borgurum. Það er viðurkennt af öllum að yfirstéttin í Írak lifir í vellystingum praktuglega og notar þá peninga sem inn koma, hvernig sem það gerist, m.a. til þess að halda sjálfri sér og hernum uppi og halda uppi gæslunni í kringum einræðisherrann sem er alveg gífurleg. Þarna erum við að tala um einræðisríki þar sem ríkir mikið lögreglu- og herveldi og þar sem fylgst er mjög grannt með almennum borgurum til að koma í veg fyrir að þeir komist einhvern veginn nálægt einræðisherranum eða eigi þess kost að reyna að breyta ástandinu. Sú von alþjóðasamfélagsins eða Sameinuðu þjóðanna, að með því setja þjóðina í svelti með þessu móti mundi það leiða til þess að einræðisherranum yrði steypt af stóli, hefur því engan veginn ræst, enda er það svo sem þekkt úr sögunni og þarf ekki að fara lengra aftur en til síðari heimsstyrjaldarinnar að þegar reynt er að sauma svona að þjóðum eða með loftárásum eða hvað það er, þá verða slíkar aðgerðir oftast til að þjappa fólkinu saman. Flestir eiga í erfiðleikum og svona aðgerðir þjappa fólkinu saman. Samt býst ég við að gríðarleg óánægja sé undir niðri í Írak en erfitt er að finna henni farveg og þegar leyniþjónustan er á hverju strái segir fólk auðvitað ekki neitt. Ég tek því innilega undir það, hæstv. forseti, að mjög brýnt er að endurskoða þær aðferðir sem beitt hefur verið í Írak og aflétta þessu viðskiptabanni og reyna að sjá til þess að fólk fái þar að borða og þau lyf sem það þarf því að vannæringunni fylgja miklir sjúkdómar og þeir bitna ekki síst á börnunum og það er ekki hægt að horfa upp á þetta lengur. En því miður sýnist mér að heldur lítið hafi þokast í þá átt að aflétta viðskiptabanninu og maður spyr sig hversu lengi á að viðhalda því. Ætla menn að bíða þangað til þessum einræðisherra þóknast að hrökkva upp af? Eða hvað á þetta eiginlega að þýða? Það er reyndar ekki réttlætanlegt að mínum dómi, hæstv. forseti, að halda þessu viðskiptabanni áfram. En hversu lengi ætla þjóðir heims að samþykkja það að þessu verði haldið áfram. Það er líka vitað að þetta viðskiptabann bitnar líka illa á Kúrdum. Það er herjað þindarlaust á Kúrda vegna þess að þeir búa í landamærahéruðunum. Eftir því sem ég hef lesið stunda þeir reyndar mikið smygl og það má vera að þeir hafi á vissan hátt grætt á þessu ástandi, en það er líka svo sannarlega herjað á þá af yfirvöldum í Írak. Þetta er því mjög erfitt mál, hæstv. forseti. Við getum spurt okkur hvaða aðferðir gagnast best til að breyta ástandinu og hafa áhrif á ástandið eins og þarna er, en aðgerðir sem nánast eingöngu bitna á konum, börnum, gamalmennum og þeim sem verst standa að vígi geta ekki verið réttlætanlegar. Það getur ekki verið réttlætanlegt að halda þessu áfram og því er afar brýnt að íslensk stjórnvöld beiti sér fyrir því að þessu viðskiptabanni verði aflétt og menn leiti þá annarra leiða til þess að breyta stjórnarfarinu í þessu ríki.

Herra forseti. Fyrir nokkrum dögum var þess minnst að 30 ár voru liðin frá þeim atburði þegar sá mikli byltingarforingi, Che Guevara var myrtur í Suður-Ameríku. Það gerðist á þann hátt að ungt fólk beitti sér fyrir útifundi á Ingólfstorgi og ungt fólk beitti sér fyrir gríðarlega fjölmennum fundi í húsnæði sem ég hygg að heiti Borgarbíó á Akureyri. Það kom mjög greinilega fram að ungt fólk í landinu er mjög upptekið af þessum málum. Það er mjög upptekið af því að verið er að beita viðskiptabanni, verslunarbanni sem bitnar á lífi þeirra sem síst skyldi og ungt fólk er mjög upptekið af því að þetta viðskiptabann er mannréttindabrot, eins og því hefur verið beitt bæði á Íran og Kúbu. Það er brot á mannréttindasáttmálum sem heimurinn hefur gert. Það er ekki aðeins brot á venjulegum gamaldags mannréttindasáttmálum, heldur líka brot á hinum fínu nýju viðskiptasáttmálum að gera þetta svona. Það er brot á hinum mikla verslunarfrelsissáttmála sem gerður var fyrir fáeinum árum og Íslendingar eru aðilar að. Það er brot á honum. Það liggur því algerlega fyrir að Bandaríkjamenn eru með viðskiptabanninu á Kúbu í raun og veru að brjóta þann sáttmála. Það hlýtur að vera nokkurt umhugsunarefni fyrir okkur á Alþingi Íslendinga þegar þessi tillaga er rædd --- ég veit ekki í hvaða skipti --- að það gerist með þeim hætti að bersýnilegt er að lítill sem enginn áhugi er á málinu og flm. lætur það koma fram í framsöguræðu sinni að hann óttist að málið verði jarðað í utanrmn. einu sinni enn. Hvar erum við stödd með lýðræðið? Og hvar eru tengsl okkar í þessari stofnun við unga fólkið í landinu? Það er upptekið af þessum mannréttindabrotum, þeim skepnuskap og því framferði sem um er að ræða í þessu viðskiptabanni bæði á Írak og Kúbu og birtist börnum, gamalmennum, konum og öðru fólki sem höllum fæti stendur. Það er alveg ótrúlegt og fátt er betur talandi dæmi um það hvað Alþingi er einangrað en mál af þessu tagi. Vegna þess að gamla kaldastríðskrumlan leggst yfir þessi mál því þau eru e.t.v. þannig að það gæti kannski móðgað eitt lítið milligramm í yfirstjórn Bandaríkjanna. Þess vegna hafa menn ekki hátt um það og sýna málinu fullkomið áhugaleysi. Nú er það hins vegar sem betur fer svo að íslenska ríkisstjórnin og núv. utanrrh. --- og hann á þakkir skildar fyrir það --- hefur breytt afstöðu Íslands til viðskiptabannsins á Kúbu. Allt í einu er það þannig að þau ríki sem styðja viðskiptabannið á Kúbu eða mótmæla því að það verði lagt niður eru núna sem betur fer bara tvö eða þrjú. Það eru Bandaríkin og Ísrael og venjulega eitt af ríkjum fyrrv. Sovétríkjanna á síðustu allsherjarþingum, þ.e. Úsbekistan eða einhver önnur ríki í grennd við Úsbekistan í Mið-Asíu. Ísland er sem betur fer ekki lengur á þeim lista og ég tel ástæðu til þess, þó að hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. sé fjarverandi í dag, að þakka honum fyrir að þeirri smán skuli létt af Íslandi að vera í þessum þjóðþrifaflokki að því er varðar þessi mál. Það breytir hins vegar ekki því að Ísland hefur til skamms tíma að því er varðar mannréttindamál yfirleitt ekki þorað að taka almennilega á hlutunum og Alþingi virðist ætla að skera sig úr þeirri þjóðarfylkingu sem um er að ræða hjá ungu fólki í þessum málum og reyndar fjölmörgum fleiri aðilum. Ég bendi t.d. á leiðaraskrif í DV um mannréttindamál þar sem kveður ærið mikið við annan tón en sumt af því sem maður gæti haldið að réði ferðinni í þessari sofandi stofnun þegar kemur að því að gagnrýna mannréttindabrot í heiminum.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið og undirstrika nokkur atriði. Í fyrsta lagi það sem nauðsynlegt er að hafa í huga þegar rætt er um þessi mál og stöðuna í einstökum tilvikum. Það þarf að gera greinarmun á því hvers eðlis eða hversu víðtækar slíkar aðgerðir eru. Það alvarlega við viðskiptabannið gagnvart Írak, sem auðvitað á sinn þátt í því að gera afleiðingarnar jafnalvarlegar og raun ber vitni, er að þar er um algert viðskiptabann að ræða. Þar var valin sú leið, án kannski mjög merkilegs rökstuðnings að mínu mati, að setja landið nánast í algera viðskiptalega einangrun. Það er talsvert önnur leið heldur en valin hefur verið í ýmsum öðrum tilvikum þegar að einhverju leyti hefur verið um alþjóðlegar aðgerðir að ræða þar sem menn hafa í mörgum tilvikum t.d. sett á vopnasölubann. Og ég skal svo sannarlega taka undir að það getur verið ástæða til þess að setja vopnasölubann á Írak og þótt víðar væri leitað, þar sem menn hafa kannski ákveðið að reyna að beita ríkið þrýstingi með því að takmarka fjárfestingar eða banna þær um eitthvert skeið, þar sem menn hafa jafnvel farið út í það að takmarka viðskipti með hátæknibúnað og vörur sem gætu tengst hernaði með einhverjum hætti, en það er frekar sjaldgæft og á seinni tímum eru ekki mörg dæmi sem betur fer um að aðgerðir af þessu tagi séu altækar, að um algert viðskiptabann sé að ræða. Eins og hér hefur verið komið inn á bæði af mér og fleiri ræðumönnum, þá er það margra mál að þetta viðskiptabann á Írak, eða þess vegna viðskiptabannið á Kúbu, sé brot á mörgum alþjóðlegum sáttmálum. Ég held að fleiri og fleiri lögfræðingar séu að verða þeirrar skoðunar að það sé engin leið að komast fram hjá því að afleiðingar viðskiptabannsins í Írak ganga gjörsamlega í berhögg við ákvæði viðurkenndra mannréttindasáttmála, þá fyrst og fremst Genfarsáttmálann sjálfan og viðauka við hann, þannig að við erum þá komin í þá ótrúlegu stöðu, þjóðasamfélagið, að vera með aðgerðum af þessu tagi að brjóta grundvallarsáttmála sem reynt hefur verið að byggja á einmitt í sókn fyrir auknum mannréttindum og friðsamlegri heimi. Sömuleiðis fer auðvitað fyrir lítið hið svokallaða viðskiptafrelsi og stofnsáttmáli nýju Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar þegar menn vegna einhvers áratuga gamals stjórnmálaágreinings, eins og á sér stað í tilvikinu Bandaríkin-Kúba, viðhalda viðskiptabanni og jafnvel herða það. Hvernig sem á þetta mál er litið, herra forseti, hvort sem við nálgumst það frá mannúðarhliðinni, út frá okkar siðferðislegu ábyrgð og siðferðislegu skyldum, frá hinni pólitísku hlið og spurningu um hvort það skili tilætluðum pólitískum árangri, þeim að knésetja harðstjórnina í Írak eða, í þriðja lagi, hvort við nálgumst það frá lögfræðilegum eða þjóðréttarlegum sjónarhóli, það skiptir ekki máli. Það er jafnóþolandi að þetta ástand heldur áfram. Þess vegna þurfum við að beita okkur fyrir því að koma því á hreyfingu og Ísland gæti vel orðið sú þúfa sem veltir hlassinu í þessu máli eins og það hefur stundum áður reynst í afdrifaríkum málum, þ.e. ef menn vildu það viðhafa að beita okkar möguleikum sem sjálfstæðs ríkis til þess að koma þessu máli á dagskrá.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, og lögum nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, með síðari breytingum, sem er á þskj. 36. Frv. þetta var flutt á síðasta þingi en varð ekki útrætt. Herra forseti. Sjómannaafslátturinn er brot á jafnræðisreglunni, þ.e. að allir borgarar landsins standi jafnir fyrir lögum. Ein stétt fólks greiðir ekki skatta eins og aðrar stéttir með sömu tekjur. Í frétt í Degi í gær var haft eftir Kristjáni Ragnarssyni, formanni Landssambands ísl. útvegsmanna, með leyfi forseta: ,,Menn gefa gjafir og þeir geta tekið þær aftur. Það er hins vegar ekki hægt að láta þriðja aðila borga fyrir sig gjafir sínar. Þannig að sjómannaafslátturinn er okkur algjörlega óviðkomandi. Hann er mál ríkisins og sjómanna.`` Í sömu frétt segir enn fremur, með leyfi forseta: ,,Helgi Laxdal, formaður Vélstjórafélags Íslands, segir að það sé í sjálfu sér í lagi þótt sjómannaafslátturinn verði afnuminn svo framarlega sem sjómönnum verði bætt það upp í launum.`` Enn fremur segir Guðjón A. Kristjánsson, formaður Farmanna- og fiskimannasambandsins að sjómenn muni berjast gegn afnámi sjómannaafsláttarins. Herra forseti. Þegar afnema á forréttindi, þá berjast þeir sem forréttindanna hafa notið að sjálfsögðu gegn þeim ráðstöfunum. Það er ósköp eðlilegt. Þetta á við um annað frv. sem ég hef flutt um eignarskatt á lífeyrissjóði, sem hafa ekki greitt eignarskatt, eignarskatt á Öryrkjabandalagið sem ekki hefur greitt eignarskatt, á meðan allir aðrir verða að borga eignarskatt. Þetta átti við þegar fjármagnstekjuskatturinn var lagður á vexti. Þá börðust þeir sem höfðu notið skattfrelsis vaxta gegn því þó að verið væri að lækka verulega skatta á aðrar fjármagnstekjur sem eru nákvæmlega sama eðlis. Sama yrði uppi á borðinu ef ákveðið yrði að breyta skattkerfinu þannig að það næði til allra landsmanna en ekki einungis til þess þriðjungs landsmanna sem í dag borgar skatta. En það er svo hugmynd að láta skattinn verða flatan, 17% á allar tekjur. Sama ætti við ef gerð yrði tilraun til þess að afnema skattfrelsi starfsmanna utanríkisþjónustunnar og starfsmanna alþjóðastofnana sem njóta skattfrelsis ekki bara í tekjuskatti, heldur í mörgum öðrum sköttum eins og virðisaukaskatti og öðrum neyslusköttum. Ofangreind viðbrögð sjómanna og útgerðarmanna eru því ósköp eðlileg í þessu ljósi. Herra forseti. Verði frv. þetta að lögum verður að telja eðlilegt að kjarasamningar sjómanna og útgerðarmanna verði endurskoðaðir og þá má jafnvel líta svo á að með lögfestingu frv. séu kjarasamningar þessir lausir þar sem forsendum þeirra hafi verið breytt. Nauðsynlegt er því að aðilar þeirra kjarasamninga sem um ræðir taki efni þeirra til endurskoðunar út frá þessum breyttu forsendum. Vegna þess arna er lagt til í frv. að aðlögunartími verði mjög rýmilegur, þ.e. að sjómannaafslátturinn verði algjörlega óbreyttur út árið 1998, þ.e. allt næsta ár, síðan verði hann tveir þriðju af núverandi sjómannaafslætti árið 1999, einn þriðji árið 2000 og það er ekki fyrr en árið 2001 að hann verður algjörlega aflagður samkvæmt þessu frv. Það ætti að gefa þeim aðilum sem það varðar tíma til þess að ganga frá samningum sín á milli. Herra forseti. Á 115. löggjafarþingi, 1990--1991, var flutt stjfrv. sem m.a. átti að takmarka sjómannaafsláttinn við þá daga sem sjómaðurinn er á sjó. Með því frv. fylgdi greinargerð sem ég ætla að rekja lítils háttar. Þar er mjög góð söguleg lýsing á tilurð sjómannaafsláttarins en upphaf hans má rekja allt til ársins 1954. Hann er sem sagt búinn að vera í gildi í 43 ár. Þar kemur fram m.a. að það séu fjögur atriði sem sjómannaafsláttur hafi verið rökstuddur með. Það er kostnaður sjómanna vegna hlífðarfata umfram aðra launþega, í öðru lagi að þeir sjái sér sjálfir fyrir fæði, í þriðja lagi kostnaður vegna langrar fjarvistar frá heimili og í fjórða lagi var þetta hugsað sem sérstök launahækkun til sjómanna í tengslum við kjarasamninga. Þessi rök voru vafasöm í upphafi og þau hafa rýrnað í tímans rás. Það er algengast í dag að vinnuveitandi beri kostnað af því ef starfið gerir kröfu til sérstaks hlífðarfatnaðar og um fæðiskostnaðinn gildir í grundvallaratriðum það sama fyrir utan að það má benda á að þetta er kostnaður sem fjöldi annarra launþega býr við og þarf að borga sjálfur. Rökin fyrir fjarveru frá heimili eru að því leyti brostin þar sem fjöldi aðila sem er ekki fjarri heimili sínu umfram annað fólk fær sjómannaafslátt þannig að skattlagningin hefur verið víkkuð út í áranna rás. Á sínum tíma voru þessar ívilnanir í sambandi við kjarasamninga rökstuddar með tilvísun til þess að það var tímabundið ástand, þ.e. skortur á sjómönnum. Fólk fékkst ekki til að vinna á sjó. Þá voru rökin þau að það þyrfti að veita skattfrelsi til þess að menn væru tilbúnir til að vinna þessa vinnu. Þetta á alls ekki við í dag. Það er allt, allt önnur staða í dag heldur en var á þessum árum og má jafnvel segja að eftirspurn eftir plássum á sjó, alla vega sumum, er mjög mikil. Í greinargerðinni frá 1990 kemur fram að það megi skoða sjómannaafsláttinn sem niðurgreiðslu á útgerðarkostnaði frekar en sem ívilnun til sjómanna þó að hann hafi óneitanlega áhrif á starfskjör þeirra. Það er ljóst að fjöldi fyrirtækja hér á landi mundi gjarnan vilja hafa skattafslátt fyrir starfsmenn sína. Ég nefni t.d. hugbúnaðarfyrirtæki. Þau vildu gjarnan að forritararnir nytu sjómannaafsláttar eða forritunarafsláttar. Það yrði miklu auðveldara að ráða fólk til starfa ef þannig væri í pottinn búið þannig að það má líta svo á að sjómannaafslátturinn sé í raun styrkur til fyrirtækisins sem ræður starfsmanninn. Nú búum við enn sem komið er við of stóran flota og við erum að reyna að takmarka sóknina í auðlindina, sem eru fiskimiðin í kringum landið. Á sama tíma er ríkisvaldið að niðurgreiða þann rekstur sem að þessu stendur, þ.e. að örva menn til að ganga í auðlindina. Þetta er ákveðin mótsögn. Þetta kom fram í þessari greinargerð með frv. frá 1990. Eitt af markmiðum skattalaga fyrir utan það að afla ríkissjóði tekna er tekjujöfnun og það má meira að segja segja að íslenska skattkerfið sé alveg sérstaklega mikið tekjujafnandi þar sem það gefur ekki ríkissjóði einum sér nema 5% af tekjum allra landsmanna. Sveitarfélögin fá 12%. Það virðist vera meginmarkmið íslenska skattkerfisins að jafna tekjur og þá er það mjög undarlegt að ein stétt manna njóti skattfrelsis, þ.e. þeirra tekjur séu ekki jafnaðar eins og annarra. Nú njóta allir borgarar velferðarkerfisins óháð tekjum, þ.e. nokkurn veginn jafnt, má reikna með, alla vega í byrjun. En menn borga mjög mismunandi fyrir það. Þeir sem hafa háar tekjur borga miklu meira til velferðarkerfisins en þeir sem hafa lágar tekjur. En þetta á ekki við um sjómenn. Þeir geta haft umtalsverðar tekjur án þess að greiða af þeim háa skatta. Þannig greiðir fiskverkakona með 125 þús. kr. tekjur á mánuði sömu staðgreiðslu og sjómaður eða beitingamaður með 167 þús. kr. á mánuði eða 24 þús. kr. á mánuði. Sjómaður með 42 þús. kr. hærri laun en fiskverkakonan borgar þannig sömu skatta og hún. Á ári eru þetta 240 þús. kr. sem fiskverkakonan borgar meira í skatta eða sem svarar tvennum mánaðarlaunum hennar. Á það hefur verið bent að sjómenn greiði skatta af fæðispeningum en þeir sem fara í viðskiptaferðir fái skattfrjálsa dagpeninga fyrir fæði og uppihaldi. Nú eru fæðispeningar sjómanna mjög háir. Sennilega er þetta dýrasta fæði á landinu þar sem matsveinninn er með hlut og oft með mjög há laun. En hér gætu sjómenn og útgerðarmenn að sjálfsögðu tekið upp dagpeningakerfi nákvæmlega eins og aðrar stéttir og það yrði mér að meinalausu vegna þess að ég vil að allir menn séu jafnir fyrir lögum. Það er svo aftur önnur saga að það er orðið brýnt að taka á vandamáli með dagpeningana því að það er greinilegt að dagpeningakerfið er ákveðin skattasmuga. Menn hafa komið tekjum undan í dagpeningakerfinu og það er ljóst að það þarf að endurskoða reglur um dagpeninga og ég væri alveg til í það. En það er líka forréttindakerfi eins og við erum hér að tala um. Herra forseti. 98% af þeim sem greiddu í Lífeyrissjóð sjómanna á árinu 1995 voru karlar þannig að það má segja að sjómannaafslátturinn sé forréttindi karla umfram konur og það merkilega er að þeir sem vinna í þeirri keðju að gera fiskinn að markaðsvöru, þ.e. fólkið í frystihúsunum, eru að meginhluta til konur og þær njóta ekki skattafsláttar og þær eru með miklu lægri laun en sjómenn þannig að sjómannaafslátturinn eða þetta brot á skattalögunum eykur launamun milli þessara tveggja hópa sem hvorir tveggja eru að vinna að því að búa til markaðsvöruna fisk. Nýverið hefur kvótinn verið aukinn og það eru góðar horfur fram undan um að kvótinn muni verða aukinn og þá er einmitt lag að afnema sjómannaafsláttinn en hann hefur hækkað tekjur sjómanna um 7,1% að meðaltali. Í töflu sem fylgir greinargerð með frv. kemur fram sem dæmi að venjulegur launþegi sem er með 200 þús. kr. á mánuði borgar 54.600 í skatt á meðan sjómaður með sömu tekjur borgar ekki nema 34.400 í skatt, þ.e. 20 þús. kr. minna. Í frv. er lagt til að þessi munur verði eyddur upp á þremur árum, þ.e. árið 1999 og árið 2000 þannig að sjómaðurinn muni borga sama skatt og venjulegur launþegi í ársbyrjun 2001. Herra forseti. Launamunur er eflaust óvíða jafnmikill og hjá sjómönnum. Við heyrum oft sögur af sjómönnum sem eru með milljón fyrir túr o.s.frv. og skipstjórum sem eru með 2 millj. og það er gefin mjög röng mynd af raunverulegum tekjum sjómanna sem eru að meðaltali miklu lægri og sumir sjómenn eru ekkert með mjög há laun, alls ekki. Ég er alls ekki að halda því fram. Hins vegar eru þau fyrirtæki sem greiða hæst launin í landinu, þ.e. 20 þau efstu sem tróna á þeim lista eru útgerðarfyrirtæki vegna þess að sjómenn, þ.e. þeirra starfsmenn, eru með mjög há laun. Þarna eru mestu hátekjumenn þjóðarinnar og þeir ættu að sjá sóma sinn í því að taka þátt í byrðum velferðarkerfisins. Það er ljóst að á bak við tekjur sjómanna er iðulega geysimikil vinna og miklar vökur. En það á við um aðrar stéttir þjóðfélagsins líka og á meðan skattkerfið er þannig að það er hugsað til tekjujöfnunar án tillits til þess sem veldur tekjumuninum, þ.e. menntunar, erfiðis, óhreininda, fjarvista o.s.frv. þá er óeðlilegt að ein stétt manna njóti forréttinda umfram aðrar. Ég hef hins vegar margoft bent á að það kynni að vera rétt að taka upp skattkerfi sem væri flatt þannig að fólk með tvöfalt hærri tekjur borgi tvöfalt hærri skatt en ekki meira en það. Sú hugmynd mundi eflaust hugnast sjómönnum mjög vel þannig að ég geri ráð fyrir að þeir tækju undir með mér með þá breytingu. Herra forseti. Það sem er mikilvægast í þessu máli er að ekki sé um að ræða mismunun borgaranna fyrir skattalögum eða öðrum lögum. Mismunun á ekki að líða. Menn eiga að nota skattalögin til þess sem þau eru ætluð en ekki hafa skattalögin þannig að vissar stéttir borgi ekki skatta eða ekki sömu skatta og aðrir. Að lokinni umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég kem upp í ræðustól til að lýsa því yfir að ég er samþykk efni þessa frv. og ég vil þakka hv. þm. fyrir að bera það inn á Alþingi. Til þess þarf nú nokkurn kjark reyndar og ég vil þakka þingmanninum einnig fyrir prýðilega upplýsandi greinargerð sem rifjar málið mjög vel upp fyrir samkundunni. Það er athyglisvert að flestar þær upplýsingar sem þar koma fram eru teknar einmitt upp úr greinargerð sem fylgdi stjfrv. frá 115. löggjafarþingi. Það mun þá væntanlega hafa verið flutt af þáv. hæstv. fjmrh. Ólafi Ragnari Grímssyni. Ég vona að ég fari rétt með. Altjent var það þáv. fjmrh., en ég sat ekki á þingi þá og heldur ekki hv. 1. flm. Það fór þá eins og oftar þegar þessi mál höfðu verið rædd, ef ég man rétt, það upphófust mikil mótmæli og aðgerðir gegn því að þetta mál væri afgreitt á þennan máta. Þetta er, eins og hv. þm. hefur gert grein fyrir, ákveðin mismunun sem særir réttlætiskennd margra. Það er auðvitað ýmsar slíkar mismunanir að finna í okkar lögum og ekki síst í skattalögunum. Sumar eru réttlættar á ákveðinn hátt sem er hægt að fallast á. En þessi mismunun minnir talsvert á ákveðinn afslátt sem giftar konur höfðu um árabil. Þær þurftu ekki að borga skatt nema af helmingi sinna tekna sem þær öfluðu sér með vinnu utan heimilisins og það var réttlætt með því sem svo sannarlega er rétt, að það hefur ákveðin útgjöld í för með sér fyrir heimilið, svo og, trúi ég, að þarna hafi verið um aðgerð að ræða sem átti að gera konum frekar kleift að vinna utan heimilis vegna þess að það var þörf fyrir þeirra hendur við vinnu utan heimilis. Það var því verið að laða þær til vinnu út af heimilunum. Ýmsir hafa talið að það hafi verið keppikefli kvenréttindakvenna, en svo er reyndar ekki. Það var þjóðfélagið sem krafðist vinnu kvennanna og hafði t.d. þessa aðgerð til þess. Og það var fyrst og fremst fyrir áeggjan kvenréttindakvenna sem þessi afsláttur var afnuminn. Hann var tekinn af á 8. áratugnum ef ég man rétt og það var einmitt með tilvísan til kvenfrelsissjónarmiða og með tilvísan til þess að þarna væri um mismunun að ræða og þær vildu vera fullgildir skattþegnar að öllu leyti og hafa sömu skyldur og sama rétt. Ég þarf út af fyrir sig ekki að bæta miklu við það sem hv. 1. flm. skýrði frá í sinni ...  Það kemur margt merkilegt fram í þessari greinargerð sem ég vona að hv. þingmenn kynni sér vel. Hann er mjög sláandi þessi samanburður sem gerður er þar á launum og skattgreiðslum þeirra sem vinna í sjávarútvegi eftir því hvort þeir kallast sjómenn eða t.d. fiskverkakonur. Ég tek undir það sem hér kemur fram um að það má segja að sjómannaafslátturinn sé forréttindi karla og vinni gegn launajafnrétti karla og kvenna, þar sem yfirgnæfandi fjöldi starfsfólks í fiskvinnslunni eru konur. Það er það mikill munur á launum sjómanna og fiskvinnslufólks þó að að sumu leyti sé um sömu störf að ræða, þegar komið er t.d. út á frystitogarana, og sjómannaafslátturinn eykur enn frekar á þann mun. Ég tek undir þær röksemdir sem komu fram í greinargerðinni, en ég vil taka sérstaklega fram að auðvitað verður að taka tillit til þess að sjómannaafslátturinn hefur verið lengi í gildi svo sem kemur fram í greinargerðinni. Og sjómenn sem hafa notið þessa afsláttar í allan þennan tíma munu að sjálfsögðu verja sína hagsmuni og hafa sannarlega ástæðu til þess og útgerðarmenn sjálfsagt ekki síður því að það er rétt að þetta eru í rauninni niðurgreiðslur á kostnaði útgerðarmanna. Það væri mjög illa farið ef niðurfelling sjómannaafsláttarins bitnaði á sjómönnum og þess vegna er mjög mikilvægt að ekki verði kannski um skyndilega niðurfellingu að ræða heldur yrði tekið á þessu sameiginlega, þ.e. ríkisvaldið sem hefur forræði í þessum skattamálum og útgerðarmenn og sjómenn, það verði sem sagt ákveðinn aðlögunartími sem kæmi þannig út að kjör sjómanna yrðu ekki skert þegar afslátturinn væri felldur niður. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta, herra forseti, en ég vona að þetta verði rætt og fjallað um það í nefndinni ítarlega og leitað allra raka í þessu máli.

Herra forseti. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir sagði að hér væri ekki um að ræða árás á sjómenn en það er nú samt svo að ef sjómannaafslátturinn verður aflagður, þá þýðir það náttúrlega mikla tekjurýrnun hjá sjómönnum hvort sem það er gert á einu bretti eða í áföngum eins og hún nefndi. Ég hygg að flestar stéttir mundu líta á það sem árás á sína hagsmuni ef Alþingi ákvæði með lögum að skerða kjör þeirra eins og þetta frv. gengur óneitanlega út á. Ég er þeirrar skoðunar að sjómannaafsláttur verði ekki felldur niður nema þá í tengslum við víðtækari skattalagabreytingar eða þá í tengslum við kjarasamninga. Skattkerfið morar allt í afsláttum og undanþágum og ívilnunum og ég tel það fráleitt að ætla að taka þennan eina þátt út úr og afnema hann á einu bretti með lögum. Ég vil minna á það í leiðinni að Alþingi tók sjómannaafsláttinn til mikillar umræðu og meðferðar fyrir líklega þremur árum og þá var mjög tekið til í sjómannaafslættinum, ef svo má segja. Það voru sniðnir af honum verstu vankantarnir. Það voru ýmis dæmi um það að hann var, ég vil nú ekki segja misnotaður, en þess voru mörg dæmi að hann væri á mjög gráu svæði. Flest slík tilvik voru hreinsuð út og eftir stendur að þetta er afsláttur fyrir alvörusjómenn og ég tel alveg út í hött og fráleitt að ætla að afnema þetta með einu pennastriki með lögum á Alþingi.

Herra forseti. Þetta eru dæmigerð viðbrögð þegar þessi mál koma til umræðu. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði áðan, að mér finnst mjög mikilvægt að þetta verði ekki til þess að skerða kjör íslenskra sjómanna. Þess vegna talaði ég um nauðsynlegan aðlögunartíma og að allir aðilar málsins kæmu að þessu og framkvæmdu þetta þannig að tekjuskerðing yrði ekki niðurstaðan. Ég vil aftur minna á að þetta er ekki í fyrsta skipti sem tekið hefur verið sérlega á einhverjum þætti í skattkerfinu. Ég minni á það sem ég sagði áðan um sérstakan skattafslátt fyrir giftar konur sem unnu utan heimilis. Ég minnist þess ekki að það hafi orðið mjög hávær mótmæli við því eða alvarlegar áhyggjur af því að giftar konur sem ynnu utan heimilis yrðu fyrir tekjuskerðingu. En það var kannski vegna þess að það var ekki síst að frumkvæði kvenréttindakvenna að sá afsláttur var afnuminn af því að þær töldu að þetta væri mismunun sem hefði óréttlæti í för með sér. Þess vegna styð ég þetta mál. Þetta er mismunun. Þetta er óréttlæti og það á ekki að líðast. Ég get hins vegar tekið undir það sem hv. þm. sagði, að brýn nauðsyn er á að skattkerfið verði endurskoðað í heild og reynt að ganga svo frá að það sé sem réttlátast og sanngjarnast og dreifi byrðunum réttlátar.