Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jónas Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég þarf ekki að fylgja þessu frv. úr hlaði með mörgum orðum, því að grg. sú, er fylgir frv., er bezta framsöguræðan fyrir því. Þetta frv. er eitt af þremur frv., sem mþn. sú, sem ég gat um áðan, stendur að, þótt það sé samið af landlækni. Frv. sameinar í sér alla þá löggjöf, sem áður var fyrir hendi um ríkisframfærslu sjúkra manna - berklaveikra, holdsveikra og þeirra, sem haldnir eru af kynsjúkdómum og geðveiki. Auk þess hafa fávitar verið teknir upp í þessa löggjöf og aðrir, sem þjást af langvinnum og alvarlegum sjúkdómum. Ennfremur nær löggjöfin samkv. frv. til málhaltra barna og örkumla manna, sem þurfa gervilimi. Það er auðsætt, að mikill vinningur er að því, að fá samræmda heildarlöggjöf um þetta efni. Hitt skal ég ekki segja um að sinni, hvort frv. gangi nægilega langt, en ég ætla, að þeir, sem þekkja landlækni, treysti honum til að hafa gengið vel og vandlega frá frv. að því leyti. Hinsvegar er það ekki til fulls rannsakað enn, hverjar fjárhagslegar afleiðingar ákvæði frv., ef að lögum verður, kunna að hafa fyrir hin einstöku sveitarfélög. Samkv. frv. á ríkissjóður að greiða 4/5 framfærslukostnaðarins, en sveitarfélag 1/5. Hingað til hefir því hinsvegar verið svo háttað um berklavarnir - en framfærsla þeirra sjúklinga hefir kostað langsamlega mest fé -, að sýslusjóðir hafa greitt ákveðið gjald til þeirra móti framlagi ríkissjóðs. Í stað þess eiga nú sveitarfélögin að greiða 1/5 á móti ríkissjóði. Um það, hversu þetta komi niður á hreppsfélögunum, liggja engar skýrslur fyrir, enda yrði þessi framfærslukostnaður sjálfsagt harla misjafn í hinum ýmsu sveitarfélögum. Annar ágalli á frv. er það, að frv. tekur nær eingöngu til sjúklinga í sjúkrahúsum. Þetta kemur mjög hart niður á sveitarfélögunum, þegar um er að ræða geðveika menn og fávita, sem ekki fæst hælisvist fyrir. Þau hreppsfélög, sem geta komið sjúklingum sínum í sjúkrahús, þurfa eigi að greiða nema 1/5 framfærslukostnaðar þeirra, en heimasjúklingana verða þau að kosta að öllu leyti. Auðvitað er gert ráð fyrir, að í framtíðinni verði hægt að veita öllum þeim sjúklingum, sem löggjöfin nær til, viðtöku í hælum, en eins og stendur er þó ekki því að heilsa. Ég vildi aðeins benda á þessi tvö atriði, áður en málið fer til n. Að öðru leyti fer ég ekki út í efni frv., enda tel ég landlækni dómbærari um þessi mál en mig.

Frsm. (Pétur Magnússon) Landbn. hefir haft þetta frv. til athugunar og er sammála um að mæla með, að frv. nái fram að ganga.

Flm. (Jónas Guðmundsson) [óyfirl.]: Á síðasta þingi voru bornar fram hér í þessari hv. d., og að ég ætla líka í Ed., till. til breyt. á framfærslul. Stærsta frv., sem þá var borið fram á Alþ. um þetta mál, var frv., sem ég og hv.þm. Hafnf. fluttum þá. Það varð þá að lokum niðurstaða þess máls alls, að afgreiðslu á því var frestað. Um áramótin síðustu var skipuð 5 manna nefnd af hæstv.atvmrh., til þess að undirbúa löggjöf um almennar tryggingar og gera uppkast að nýjum framfærslul. Átti ég sæti í þessari n. ásamt hv. 1. þm. og skipti n. með sér störfum þannig, að við unnum að samningu þessa frv., sem hér liggur fyrir, en samnm. okkar unnu að samningu tryggingarlagafrv. Skal ég þá fara um frv. nokkrum orðum, og þá helzt víkja að því, sem eru aðalbreyt. frá því, sem nú er. Það eru ákaflega miklir örðugleikar á því að semja nýtt frv. til framfærslul. og taka tillit til allra breytinga á hugsunarhætti og högum þjóðarinnar í þessu efni, sem orð hafa síðan núgildandi framfærslulög voru sett. Og þetta er kannske allra erfiðast, þegar á að gera sér grein fyrir fjárhagnum í sambandi við þetta mál. Því að allar skýrslur, sem hægt er að fá um þetta mál, eru svo gamlar orðnar, að tæplega er unnt að byggja á þeim að öllu leyti, því að breytingar eru mjög miklar í þessu efni frá ári til árs. Þó höfum við reynt að afla þeirra skýrslna, sem mögulegt var að fá í þessu sambandi. Vil ég sérstaklega benda á skýrslur í grg. frv. uni skiptingu fátækraframfærslunnar 1933, sem samdar eru af hagstofunni. Má telja þá skýrslu ábyggilega heimild um, hvernig fátækraframfærslan skiptist niður á sveitar- og bæjarfélög. Vil ég mega vænta þess, að hv.þm. athugi gaumgæfilega þessa skýrslu og aðrar skýrslur, sem í grg. eru, því að þær gefa miklar bendingar um það, hvernig bezt mundi vera að haga þessum málum. Þessar upplýsingar, sem við höfum aflað og tillögur, sem fram hafa komið um málið, höfum við lagt til grundvallar við samningu þessa frv. Um 1. kafla frv. er það segja, að í honum eru tillögur um mjög litlar breyt. frá núgildandi framfærslul. Það gat orkað tvímælis, hvort ætti að fara svipað að og í Danmörku, að afnema framfærslustyrk upp á við, eins og það er kallað, þ. e. að afnema lagalegu skyldu barna til að framfæra foreldra sína. Við leggjum ekki til, að því verði breytt. Við teljum það sjálfsagt, að hver, sem á gamla foreldra, en er svo efnum búinn, að hann getur séð fyrir þeim, geri það þá. Ég vil benda á, að í 10. gr. þessa 1. kafla er gerð ein breyt., sem sest, hver er, með því að athuga skýringu á þeirri gr. í aths. á bls. 18. Í þessari 10. gr. er fráskildum og yfirgefnum konum veittur sami réttur og ógiftar mæður óskilgetinna barna hafa nú, samkv. gildandi l., til að krefja meðlaga með börnum sínum. Um 11. gr. 1. kafla, 4. lið gr., vil ég benda á, að ekki eru enn til l. um iðnaðarnám, sem þar eru nefnd. En ég ætla, að fyrir þessari hv. d. liggi frv. til l. um iðnaðarnám, og höfum við gengið út frá því, að frv. um iðnaðarnám fylgdi þessu frv. gegn um þingið og yrði að l. jafnt þessu frv. Í 2. kafla frv. felst aðalbreyt., sem gerð er með l. þessum, sem er að afnema sveitfesti. Þar er hverjum manni gert að verða framfærður þar, sem hann á lögheimili: Og um lögheimili höfum við ekki skilgreint á annan hátt en þann, að heimilissveit sé sá staður, þar sem maður á lögheimili, vegna þess, að á síðasta Alþ. var samþ.þáltill. um, að stj. undirbyggi l. um heimilisfang. Í þessum kafla er heimilissveit gert að vera framfærslusveit þeirra, sem eldri eru en 16 ára. Vitanlega er það svo um börn yngri en 16 ára, að þau fylgja foreldrum sínum, hvort sem þau eru skilgetin eða óskilgetin. Um 3. kafla frv. er það sama að segja, að hann er nýr kafli og að kalla samhlj. frv. til l. um meðlög með börnum ekkna, sem lagt var fram á þinginu 1934. Þetta frv. er tekið upp í frv. til framfærslul. sem sérstakur kafli. Það tryggir ekkjum sama rétt og ógiftar mæður hafa nú. 4. kafli er líka nýr. Er hann um stjórn framfærslumála. við töldum, að með honum væri töluvert betra skipulagi komið á framfærslumálin heldur en nú á sér stað, þar sem hver hreppsnefnd eða bæjarstjórn hefir sinn sérstaka sið um meðferð þessara mála, en ekkert samræmi er ennþá í þessu. Hvað snertir Reykjavík í þessu efni, þá töldum við, að ekki væri fært að setja í framfærslulög ákvæði um þetta efni fyrir bæinn. En við ætlumst til, að fyrir Reykjavík verði slík ákvæði sett með sérstakri reglugerð af bæjarstjórn, eftir að framfærslunefnd í Reykjavík hefir gert till. um tilhögun þessara mála. 5. kafli þessa frv. svarar til 3. kafla í fátækral. Í 39. gr. þessa kafla eru tekin upp ákvæði um það, að heimilt sé að leggja framfærsluþurfum styrkinn á heimili þeirra í matvælum, fatnaði og öðrum nauðsynjum. Hingað til hafa ekki verið í l. skýr ákvæði um þetta atriði. Og sömuleiðis eru þar ákvæði um húsnæði þurfamanna. 6. kafli þessa frv. svarar til 4. kafla fátækralaganna. En hér eru felld niður ákvæði, sem þar voru, um það, að sveitarstjórnir skyldu ákveða um styrkþega, hver væri atvinnufær og hver væri atvinnufær. Er eðlilegt að fella þetta niður; þar sem það var sett til tryggingar kosningarrétti manna eftir gömlum l., en kosningarréttur manna, sem sveit þiggja, er nú tryggður með stjórnarskrárákvæði. Að öðru leyti er ekki gert ráð fyrir miklum breyt. frá því, sem er í fátækral., í þessum kafla. 7. kafli frv. svarar til 5. kafla í núgildandi fátækral., en er miklu fyllri og ýtarlegri. Vil ég sérstaklega benda á 65.-67. gr., þar sem eru viðurlög við því, ef sveitarstjórnir eða aðrir reyna annaðhvort beint eða óbeint að koma þurfamanni af sér yfir á aðrar sveitir. Þessar gr. er nauðsynlegt að athuga mjög gaumgæfilega, hvort þær megi betur fara. Legg ég það undir dóm hæstv.Alþ. 8. kafli frv., um jöfnun framfærslukostnaðar, er nýr, þ. e. a. s., þar er um að ræða breyt., sem samþ. var 1932, á núgildandi fátækral. Þessi breyt. er nú tekin hér inn og haldið sömu reglu um kostnað greiddan frá ríkissjóði eins og þar er gert, að öðru leyti en því, að hér er landinu skipt í tvö jöfnunarsvæði, þar sem allir kaupstaðir og stærri kauptún eru í öðrum flokknum, en allar sveitir með smærri kauptúnunum í hinum. Þessi till. byggist á því, að fátækraframfærslukostnaður er miklu líkari í þessum kaupstöðum og kauptúnum heldur en í kaupstöðum og sveitum og líka á hinu, að svo erfiðlega gengur að safna skýrslum um framfærslukostnað eins og gert er hér ráð fyrir, að ennþá eru ekki komnar til hagstofunnar nærri allar skýrslur af landinu um þetta frá árinu 1934, þó að nú sé komið langt fram í október 1935. Þessar tvær aðalröksemdir liggja til grundvallar fyrir því, að við leggjum hér til, að landinu sé skipt í tvö jöfnunarsvæði í þessu sambandi. Annars vil ég vísa til aths. um 71. og 72. gr., þar sem sýndur er nákvæmur útreikningur á þessari skiptingu. Ég vil geta þess hér, að mörgum mun finnast, að í þetta frv. vanti mjög nauðsynleg ákvæði um það, hvernig fara skuli með þær framfærsluskuldir, sem verða í milli sveitarfélaga og verða ókláraðar, þegar frv. þetta verður að l. Því er til að svara, að við höfðum kafla um þetta í frv. En ráðh. taldi réttara, að sá kafli yrði felldur úr frv. þessu, en e. t. v. tekinn í annað frv. sem breyt. á l. um fjárþröng sveitarfélaga, sem til eru frá 1933, og má vera, að sá kafli eigi eins vel heima í þeim l. og hér. Mun þetta atriði koma til athugunar við umr. um þetta mál. Um það, hvaða l. eru úr gildi felld með þessum l., þarf ekki að hafa nein orð. Ég get nú búizt við, að sumum muni finnast vansmíði á þessu frv., og er það að vonum, en þá er vitanlega leið að bæta úr því með viturlegum till. við meðferð málsins. Við höfum reynt að taka tillit til allra þeirra óska, sem fram hafa komið í sambandi við þessi mál, og reynt að samræma í þeim tilfellum, þar sem ósamræmið er mest, eins og t. d. viðvíkjandi framfærslu barna. Rétthæstar af öllum konum, með tilliti til framfærslu barna þeirra, eru nú ógiftar konur. Það er í því tilliti betra fyrir þær að hafa átt barn í lausaleik heldur en í hjónabandi og þurfa að annast börn eftir látinn eiginmann eða eftir að hafa á annan hátt misst fyrirvinnu. Við höfum reynt að samræma þetta og gera jöfnuð á rétti ógiftra kvenna, ekkna og fráskildra kvenna í þessu sambandi. við höfum ennfremur reynt að binda stjórn fátækramála fastar en nú er gert, og má segja, að þær till. hefðu átt að vera víðtækari. En þetta er í fyrsta skipti, sem reynt er að binda þetta með ákveðum reglum í fátækralöggjöf, og því töldum við réttara að fara ekki lengra inn á þá braut en að leggja drög að því á þann hátt, sem hér eru gerðar till. um. Með þessu frv. er lagt til, að fátækraflutningur svo kallaður falli úr sögunni, nefnilega að hvert hérað framfæri þá menn, sem þar eru og ekki eiga kröfu á neitt annað sveitarfélag. Sé ég ekki ástæðu til að orðlengja frekar um frv. að svo komnu, en vil vænta þess, að því verði vísað til allshn. að umr. lokinni. Að síðustu vill ég segja það, að ég treysti hv.þm. til að athuga vel þetta mál með það fyrir augum að vinna að því, að löggjöf verði sett um fátækramálin, sem verði breyt. til batnaðar og geti nægt talsvert fram í tímann.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Í 72. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram fé til hluta af framfærslukostnaði þeirra sveitarfélaga, sem hafa fram yfir meðaltalsframfærslukostnað. Ég vil beina því til n., sem fær þetta mál til athugunar, hvort ekki væri rétt að setja hámarksupphæð í þessa gr., hámarksupphæð, sem ríkissjóður leggur fram. Það er nauðsynlegt, að horfið sé að því ráði, ekki aðeins í þessu tilfelli, heldur einnig í öllum, að binda þarfir ríkisins við hámarksupphæð. Í þessu tilfelli er það mjög vel framkvæmanlegt. Þótt ákvæði um þessa hámarksupphæð væri sett inn í frv., þá þarf það ekki að koma í bága við neitt annað, því að sveitarfélögin geta aldrei reiknað út fyrir fram, hvort sem er, hve mikið þau fá. Það fer eftir fátækraframfærinu í öðrum héruðum landsins: Þetta brýtur því alls ekki í bága við það, sem ætlazt er til, að náð sé með þessu frv. Hver hámarksupphæðin ætti að vera, skal ég ekki um segja. En það má athuga, hvað framlag ríkissjóðs hefir verið mikið undanfarið. Það er 200000 kr. á yfirstandandi ári. Ég vil því eindregið beina því til n., að hámarksupphæð verði sett.

Flm. (Jónas Guðmundsson) [óyfirl.]: Á þessu stigi málsins er óþarft að ræða um einstakar gr. Það er sjálfsagt, að allshn. taki til athugunar bæði þau atriði, sem fram hafa komið hjá þeim, sem talað hafa um þetta mál. En út af því, sem fram kom í ræðu hv.þm. V.-Húnv. viðvíkjandi 20. gr. frv., vil ég taka það fram, að það er mesti misskilningur, að verið sé að skapa nýjan atvinnuveg, eins og hv.þm. komst að orði, með því að ganga á milli sveitarfélaganna. Þetta á aðeins við um þá, sem verða styrkþegar erlendis. Í gr. segir að vísu, að sá maður, sem þannig er ástatt fyrir, megi kjósa sér sveit, en jafnframt er ákvæði í þessari gr. um það, að allt sem þessi maður þarf að þiggja fyrsta árið, sem hann er hér á landi, eftir að hann kemur heim, skuli greitt úr ríkissjóði, en ekki af þeirri sveit, sem hann vill vera í. Þetta er í fullu samræmi við annan anda þessa frv., sem sé þann, að fátækur maður, sem á heima í landinu, geti kosið sér verustað og farið þangað, sem hann vili setjast að, an þess að nokkur maður geti hindrað hann í því. Þetta hefir verið og er sá andi, sem menn helzt virðast hafa hallazt að, að hver maður eigi framfærslu þar, sem heimili hans er, en það verður þar, sem hann telur bezta afkomumöguleika. Það er því mjög ósennilegt, að nokkur sveit geti grætt á því að verzla við þennan mann um það, að hann setjist t. d. að á Hvammstanga, en ekki í Rvík. Slík verzlun er yfirleitt útilokuð. Sennilega vilja flestir setjast að í Rvík, því að hér er atvinnuvonin mest, sérstaklega munn menn helzt vilja setjast að hér í Rvík, ef þeir koma hingað heim frá útlöndum, til þess að draga fram lífið á fátæks manns vísu. Þá minntist hv.þm. V.-Húnv. á framfærslumálastjórastarfið, sem hann taldi óþarft. því er til að svara, að þetta er einungis heimild, sem atvmrh. beitir ef hann telur þess þörf. Okkur sem sömdum frv. var það kunnugt, að þessum störfum hefir verið skipt niður á milli hagstofunnar og sérstaks manns í atvinnumálaráðun. Það má vel vera, að mönnum þyki fara eins vel í því, að fyrirkomulagi því, sem verið hefir, verði haldið áfram, og er því þá ekkert til fyrirstöðu, ef það er almennur vilji, því að hér er aðeins um heimild að ræða, sem ráðuneytinu er veitt. Í þessu sambandi má benda á það, að það er ekki svo lítið fé, sem varið er til fátækramála í landinu. Það er hvorki meira né minna en 2 millj. kr., sem sveitarfélögin greiða beinlínis til fátækramála í landinu. Það er ekki sama, hvernig farið er með þetta fé. Tilgangurinn er fyrst og fremst sá, frá sjónarmiði sveitarfélaganna, að lækka þessi útgjöld, án þess að skera of við nögl það, sem veitt er til einstakra þurfamanna. Nú virðist mér það vera svo, að mörg sveitarfélög séu blátt áfram í vandræðum með að leysa þetta vandamál af eigin ramleik, nema með miklum útgjöldum. Væri ekki skynsamlegra, að til væri í landinu ráðunautur, sem gæti veitt leiðbeiningar í þessu efni? Þá minntist sami hv.þm. á 39. og 40. gr. frv. Taldi hann, að maður, sem sveitarstjórn hefir veitt styrk í heimili, geti krafizt þess áfram, þótt sveitarstjórn vilji ráðstafa honum á annan stað. Ég get ekki séð, að þetta standi í frv. Vitanlega hlýtur þetta atriði að vera framkvæmdaratriði í hverju einstöku tilfelli. Segjum t. d., að gömlum manni hafi verið lagður styrkur á einhverju heimili, en svo þyki hentugra að koma honum á vist með ákveðnu meðlagi; þá er fullkomin heimild til þeirra ráðstafana samkvæmt ákvæðum 40. gr. Loks minntist hv.þm. á jöfnunargjald framfærslukostnaðarins. Var hv.þm. vorkunn í því, að hann misskildi 3. lið í 72. gr. Þar stendur: „Sveitarfélög í öðrum jöfnunarflokki greiða meðaltalsframfærslugjald þess flokks, að frádregnum 10%, og fá endurgreidda 2/3 þess, sem þar er fram yfir.“ Þetta vill hv.þm. skilja svo, að sveitarfélög, sem ná ekki meðaltalsframfærslugjaldi, eigi að borga upp í meðaltalsgjöldin. Þetta er vitanlega rangur skilningur hjá hv.þm., og þetta vakti alls ekki fyrir okkur, sem sömdum frv. Ef þetta ákvæði þykir orka tvímælis, þá skal það tekið fram, að það vakti ekki fyrir okkur, að þau sveitarfélög, sem hafa lægri framfærslukostnað en önnur, fari að borga meira í viðbót, sem gangi svo til annara sveitarfélaga, enda mundi það vera óframkvæmanlegt að innheimta slík gjöld hjá sveitarfélögum. Þá minntist hæstv. fjmrh. á, að nauðsynlegt væri að binda upphæð þá, sem gengur til framfærslunnar af ríkisins hálfu, við ákveðið hámark í lögum. Skal ég ekki að svo stöddu segja margt um þetta atriði. Nú mun þessi upphæð vera milli 170 og 200 þús. kr. þessi ár, sem búið er að skipta þessu gjaldi niður, og eftir þeim útreikningum, sem við létum gera og birtir eru í töflu um skiptingu fátækraframfærslunnar, sem er að finna aftast í frv., þá reiknaðist okkur, að ef svo er ástatt í hverju sveitarfélagi, sem segir í skýrslunni, þá yrði þetta gjald 253 þús. kr. við þetta er það að athuga, að ekki er hægt að leggja til grundvallar útreikninginn eins og hann er frá 1933, vegna þess að nokkuð af þeirri fátækraframfærslu, sem talið er, að veitt sé í sveitum landsins, er ekki veitt þar, heldur í kaupstöðum, og því mundi meðaltalsframfærslukostnaðurinn í sveitum lækka stórkostlega. Í þessu sambandi má benda á það, að á þús. 29 í frv. er það tekið fram, að í Grunnavíkurhreppi er fátækrabyrði ársins 12622 kr., en skattskyldar tekjur aðeins 1950 kr. Þessi hreppur hefir ekki innt á hendi þessa greiðslu á árinu, heldur hafa einstakir kaupstaðir, líklega mest Ísafjörður, lagt út gjaldið, og vitanlega hér að endurgreiða þangað þá endurgreiðslu, sem er frá ríkissjóði. Þannig er ástatt um marga fleiri hreppa. Þetta dæmi sýnir, að ef það fyrirkomulag, sem frv. gerir ráð fyrir, hefði verið 1933, þá hefði fátækrakostnaðurinn í kaupstöðunum yfirleitt orðið hærri en hann er og lægri í sveitum. Mun ég svo ekki fjölyrða frekar um þetta að sinni.

Hannes Jónsson Ég hefi því miður ekki haft tækifæri til að athuga þetta mál sem skyldi. En af því að ég hefi ekki tækifæri til að fylgja málinu í n., vildi ég drepa á örfá atriði, sem ég við fljótan yfirlestur hefi rekið mig á og mér skilst, að ætti að athugast nánar í n. Vil ég þá vænta þess, að hv.allshn. taki þau til yfirvegunar. Ég tek þessi atriði í sömu röð og ég hefi rekizt á þau. Fyrst er þá ákvæði 20. gr., um það, ef þurfalingur flyzt frá útlöndum hingað heim og honum þarf að ráðstafa sem slíkum hér heima. Mér skilst eftir ákvæðum 20. gr., að slíkur þurfalingur eigi að eiga rétt á að kjósa sér framfærslusveit. Í því mikla atvinnuleysi, sem nú er, virtist mér, að það gæti verið allmjög freistandi í slíkum tilfellum fyrir mann að nota sér það í hagnaðarskyni að ganga á milli sveitarstjórna og gera þeim tilboð um, hvað þær vilji greiða, til þess að losna við, að sveit þeirra verði framfærslusveit slíks þurfalings, og að annar hreppur verði kosinn til þess. Já, hv. 1. flm. hristir höfuðið. En ég óska að fá skýringu á því, hvar réttur þessara manna er bundinn í þessu sambandi. Mér skilst, eftir ákvæðum gr., að hann sé óbundinn og slíkir menn hafi leyfi til að kjósa sér, hvaða sveit sem vera skal að framfærslusveit. Og þá virðist mér þetta liggja opið fyrir slíkum þurfamanni, ef hann er fjármálamaður (eins og hv.flm. frv.), að athuga, hvort hann geti ekki haft eitthvað upp úr þessu. Hér virðist, að þurfi að vera fastar reglur, sem farið væri eftir, um það, hvaða hreppur eða kaupstaður eigi að taka við til framfærslu slíkum manni, sem frá útlöndum kemur og talað er um í 20. gr. frv., svo sem t. d. sá hreppur, sem hann síðast átti heima í, áður en hann flutti héðan af landi burt. Þá vil ég minnast lítilsháttar á 27. gr. þessa frv., sem gerir ráð fyrir framfærslumálastjóra, er skuli vera sveitar- og bæjarstjórnum til að stoðar, með tilheyrandi launum og skrifstofufé. Ég lít svo á, að starf hans sé ekki víðtækara eða erfiðara heldur en þau störf, sem hingað til hafa verið innt af hendi í sambandi við starfsemi stjórnarráðsins, og ætti það fyrirkomulag að geta haldizt áfram eins og hingað til. Í sambandi við ákvæði 39. og 40. gr. vil ég taka það fram, að ég tel, að það geti verið óhagkvæmt, ef í öllum tilfellum ætti að skylda framfærslusveit til þess að leggja þurfalingum styrk heima á heimilum þeirra. Það gæti t. d. vel verið um einhleypan mann að ræða, sem öllum málsaðilum kæmi bezt, að tekinn væri burt af heimilinu og komið fyrir einhversstaðar, eins og öðrum, sem heimilisþarfir hafa, en geta ekki fullnægt þeim án hjálpar framfærslusveitarinnar. Þetta er að vísu ekki stórvægilegt atriði, en samt er það þess vert, að það sé ath. Þá kem ég að því atriði, sem er ef til vill þýðingarmest, en það er ákvæði 8. kafla, 72. gr. Það er um framfærslujöfnunargjald milli framfærslusveita. Ég veit nú ekki, hvort ég hef skilið ákvæði 72. gr. rétt, en mér skilst, að lágmarksframfærslukostnaður allra sveita sé ákveðinn með þessu ákvæði frv., sem sé meðaltalsframfærslukostnaður sveitanna. Er það ekki rétt? Eða ber kannske að skilja þetta ákvæði svo, að hér sé aðeins átt við þau sveitarfélög, sem komin eru í meðallag eða þar yfir?

Já, þetta á aðeins við þau, sem komin eru yfir meðaltal framfærslukostnaðar

. Orðalag frvgr. er ekki nógu ljóst. Mér finnst vera hægt að skilja ákv. gr. þannig, að þau sveitarfélög, sem komast af með minni framfærslukostnað en megaltalskostnað, yrðu látin greiða það, sem í vantaði, og því varið ásamt ríkissjóðsframlaginu til jöfnunar á framfærslukostnaði annara sveitarfélaga. Ég vil geta þess, að ég tel rétta þá leið, sem farin er í þessu frv., sem sé að greina framfærslukostnað kaupstaða frá framfærslukostnaði sveita og reikna meðaltalið út í tvennu lagi. Að lokum vil ég taka það fram, að ég mun reyna að leita samvinnu við hv. nefndarmenn um orðabreytingar og ef til vill efnisbreytingar í þessu frv., sérstaklega ákvæðum 20. gr., sem ég tel allvarhugaverða, enda þótt það sé ef til vill ekki mjög þýðingarmikið atriði.

Pétur Ottesen Enda þótt ég reyndi að leggja við hlustirnar áðan, þegar hv. 1. fim. frv. hélt ræðu sína, tókst mér ekki, sökum þess hve mikill kliður var í d., að heyra mál hans til hlítar. Er illt til þess að vita, að slíkt skuli geta komið fyrir, þegar um jafnmikilsvert mál er að ræða og mál það, sem hér liggur fyrir. Þetta frv. felur í sér allverulegar breyt. á því fyrirkomulagi, sem verið hefir hér á landi lengst af í þessu efni, en stærsta breyt. í þessu frv. er breyt. um fátækraframfærsluréttindin. Mér virðist breyt. sú, sem hér kemur fram, eðlileg afleiðing af þeim miklu breyt., sem orðið hafa á háttum manna hér á landi upp á síðkastið, nefnilega, að menn flytja nú miklu örar milli hreppa og héraða en áður tíðkaðist, og nú er eiginlega til stór hópur manna í landinu, sem á í rauninni hvergi heima, miðað við það, sem áður var, þegar menn voru yfirleitt nokkuð staðbundnir á heimilum sínum. Við þá breyt., sem orðið hefir á háttum fólksins í þessu efni, hafa svo breyt. þær, sem gerðar hafa verið að undanförnu á þessum lögum, miðazt. Það er t. d. ekki langt síðan framfærsluréttartímanum, sem áður var miðaður við 10 ára óslitna dvöl, var breytt í 5 ár og síðan 2 ár fyrir nokkru síðan, og nú hefir þessu samkv. frv. verið breytt úr 2 árum í það, að menn skuli hafa þar framfærslurétt, sem þeir eiga lögheimili. Ég álít, að sú breyt., sem hér er um að ræða, sé eins og nú er komið á réttum grundvelli reist, því að við verðum að beygja okkur fyrir þeim breyttu kringumstæðum, sem átt hafa sér stað í þessu efni. Í þessu sambandi vil ég benda á það, að þetta getur vel leitt af sér aðrar breyt. í löggjöfinni, sem sé þær, að þau bæjar- og sveitarfélög, sem hér eiga hlut að máli, aðallega kaupstaðir og kauptún, en þangað liggur fólksstraumurinn, teldu nauðsyn bera til, að tekin yrði upp í lögin nokkur íhlutun um aðstreymi í þessa kaupstaði og þessi kauptún, þannig að sú hugmynd, sem skaut upp kollinum hér á þingi í frv. um byggingaleyfi, að hreppar og kaupstaðir fengju heimild til íhlutunar um aðflutning fólks, yrði lögfest. Mér finnst hv. þing alls ekki geta daufheyrzt við slíkum kröfum. Það hefir verið minnzt á ákvæði 4. kafla þessa frv., sem fjallar um yfirstjórn framfærslumála og gerir ráð fyrir, að stj. sé veitt heimild til þess að taka þessi störf úr höndum atvmrn. og skipa sérstakan forstöðumann þessara mála með sérstöku skrifstofuhaldi. Mun ég ekki fjölyrða um það atriði að þessu sinni, en get tekið undir það, að með þessu er verið að stofna til óþarfa kostnaðar, án þess að nokkru sé bætt um yfirstjórn þessara mála. Sú breyt. á fátækralöggjöfinni, sem gerir dvalarstað manns, sem styrk þiggur, að framfærslusveit hans, er kostur, því að hún fækkar ágreiningsatriðum, sem oft hafa átt sér stað út af sveitfestistímanum og kostað bæði sýslumenn og stjórnarráð og aðra hlutaðeigendur mikla fyrirhöfn og skriffinnsku. Hinsvegar virðist mér ekki heppilegt, að ágreiningi, sem kann að rísa upp milli hreppa, og hann er alls ekki útilokaður samkv. þessu frv., megi ekki skjóta til úrskurðar sýslumanna, eins og gert er ráð fyrir í frv. í æði mörgum tilfellum hefir þessu verði þannig hagað að undanförnu, að sýslumenn hafa fellt fullnaðarúrskurð í þessum málum, sem aðiljar hafa getað sætt sig við. En samkvæmt ákvæðum frv. um þetta efni, skilst mér, að þegar slík deila rís upp, þá eigi að skjóta málinu beint til stjórnarráðsins eða fátækraframfærslustjóra, ef hann á að verða æðsta úrskurðarvald í þessu máli. Ég álít, að með slíku fyrirkomulagi séu hreppunum gerðir alltof miklir óþarfa erfiðleikar. Ef þetta er réttur skilningur hjá mér á þessu atriði við fljótan yfirlestur, þá vil ég skjóta þessu til hv. d. og vona, að hún taki þetta til athugunar. Að lokum vil ég svo minnast á eitt atriði, sem mér finnst vanta í þetta frv., miðað við það ástand, sem nú er í viðskiptum hreppa á milli í fátækramálum, sem sé það, að það er gengið alveg fram hjá því, hvernig fara eigi með uppgerð á gömlum viðskiptum þeirra á milli. Mig minnir, að hv.frsm. hafi minnzt á þetta atriði áðan. Um leið og gagngerð breyting er gerð á þessari löggjöf, virðist mér óhjákvæmilegt, að sett sé ákvæði í frv. um það, hvernig fara á með gömul viðskipti hreppanna, og þannig gengið frá því, að þeim viðskiptum gæti lokið á skaplegan hátt, því að við vitum það vel, að það hefir verið svo að undanförnu, að kaupstaðirnir, sérstaklega Reykjavík, hafa orðið að framfæra fjölda manna eða leggja þeim til styrk, enda þótt þeir hafi átt sveitfestu úti um land, og stofnað þannig til mikilla skulda, sem hreppunum hefir verið algerlega um megn að greiða, þrátt fyrir bezta vilja til þess að standa í skilum. Ég skal ekki fara út í það að tala um leið í þessu efni, en samkv. viðtali við hv. 1. flm. frv., þá býst ég við, að hann hafi gert till. í þessa átt, enda þótt hún hafi ekki komið fram í frv., en það er mín skoðun, að ákvæði um þetta atriði verði að fylgja í kjölfar þeirra breyt., sem frv. gerir ráð fyrir.