Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði við 3. umr. þessa máls hér í hv. d. flutt við frv. nokkrar brtt. Þessar brtt. voru í samræmi við óskir og ábendingar háskólaráðs, sem það hafði sent með erindi n. þeirri, sem um málið fjallaði hér í hv. d. Þessar brtt. mínar voru samþ., og ég er hv. d. þakklátur fyrir það og er þess fullviss, að háskólaráð metur þann velvilja og þá tillitssemi í sinn garð, sem fram kom með þessari afstöðu hv. d. Nú sé ég, að hv. Nd. hefur aftur fært frv. í sitt fyrra horf. Það tel ég miður farið. Hins vegar tók ég það fram, þegar ég talaði hér við 3. umr. málsins, að ég hefði skilning á óskum forstöðumanna Náttúrugripasafnsins um það, að sett yrði ný löggjöf um starfsemi stofnunarinnar og vildi ekki eiga hlut að því, að setning slíkrar löggjafar yrði hindruð, jafnvel þótt ég kynni að verða óánægður með hana í einstökum atriðum. Ef ég nú flytti þessar brtt. mínar að nýju og þær yrðu aftur samþ., yrði málið að koma fyrir sameinað þing, þannig að með tilliti til þess, að þingið á nú aðeins eftir að starfa í 2 daga, má telja lítt framkvæmanlegt að koma þessari löggjöf gegnum þingið, ef svo fer. Með tilliti til þessa svo og fyrrgreindrar afstöðu minnar hef ég ákveðið að flytja þessar till. ekki að nýju við þessa umr.



Herra forseti. Flutningur þessa frv. stendur í nánu sambandi við tvö önnur frv., sem ég fyrir helgina mælti fyrir í þessari hv. d. og eru komin hingað frá hv. Nd., þar sem þetta frv., eins og hin tvö, hafði verið samþ. með shlj. atkv. að fengnum einróma meðmælum hv. fjhn. Nd. En þetta frv., eins og hin tvö, sem fjölluðu um breyt. á l. um víxla og tékka, stendur í sambandi við þá ákvörðun Seðlabankans um s.l. áramót að ákveða hækkun á dráttarvöxtum í því skyni að stuðla að aukinni skilvísi við skuldagreiðslur. Í l. um bann við okri, dráttarvexti o.fl. frá 1960 er vísað varðandi hæð dráttarvaxta í lagaákvæði um Seðlabankann frá 1957, nú frá 1961, nema í þeirri gr., sem fjallar um dráttarvextina og kynni því að leika einhver vafi á því, hvort vaxtaákvörðun Seðlabankans varðandi dráttarvexti tæki einnig til þeirra tilvika, sem um er fjallað í okurlögunum, að því er dráttarvexti snertir. Til þess að taka af öll tvímæli um þetta, hefur Seðlabankanum og bönkunum öllum þótt öruggara, að þetta frv. væri flutt, til þess sem sagt að enginn vafi léki á því, að dráttarvaxtaákvörðun Seðlabankans samkv. núgildandi l. taki einnig til þeirra tilvika, sem við er átt í dráttarvaxtagrein okurl. - Að svo mæltu vil ég leyfa mér að óska þess, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd., þar sem það var afgreitt samhljóða að fengnum meðmælum hv. fjhn. deildarinnar. Eins og kunnugt er, var útgáfa bankavaxtabréfa af hálfu veðdeildar Landsbanka Íslands um áratugi helzta aðstoð við húsbyggjendur, til þess að þeir fengju fé til byggingarframkvæmda. Á undanförnum árum eða áratugum hefur útvegun fjár til fasteignakaupa og bygginga beinzt inn á aðrar brautir, þannig að hlutverk veðdeildar Landsbanka Íslands er nú miklu minna, en það var áður um áratugaskeið. Engu að síður er ávallt einhver eftirspurn eftir bankavaxtabréfum af hálfu húsbyggjenda, ekki hvað sízt til þess að standa straum af kostnaði við viðhald og endurbætur á húsum og hefur bankastjórn Landsbanka Íslands óskað eftir því að hafa áfram skilyrði til þess að gefa út bankavaxtabréf og veita þeim, sem eftir kaupum þeirra kynnu að óska, aðstoð á þennan hátt. En l. um veðdeild Landsbanka Íslands, þar sem er fólgin heimild um útgáfu bankavaxtabréfa, eru frá árinu 1945 og nú alveg nýlega er svo komið, að bankinn hefur að fullu notað allar heimildir, sem í þessum 20 ára gömlu l. eru til þess að gefa út bankavaxtabréf og hefur þess vegna óskað eftir því, að þessi heimild yrði endurnýjuð. Ef þetta frv. næði ekki fram að ganga, gæti bankinn t.d. í sumar ekki gefið út nein ný bankavaxtabréf til þeirra, sem eftir kaupum slikra bréfa kynnu að óska. Það er að vísu ekki mikið um það, en nokkuð er þó um það og mjög eðlilegt, að bankinn hafi slíkar heimildir áfram. Þess vegna hefur þetta frv. verið flutt að mjög eindreginni ósk stjórnar Landsbanka Íslands, en í því felst heimild til veðdeildar bankans um að gefa út bankavaxtabréf allt að 100 millj. kr. Þær reglur, sem um útgáfu þessara bréfa er ætlað að gilda, eru nákvæmlega þær sömu og undanfarna áratugi hafa gilt um þessa útgáfustarfsemi veðdeildar Landsbanka Íslands á bankavaxtabréfum. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og til hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er um að ræða, frv. til l. um skrásetningu réttinda í loftförum, er samið af Gizzuri Bergsteinssyni hæstaréttardómara. Þegar loftferðalögin voru afgreidd hér á síðasta þingi, var boðað, að frv. sem þetta þyrfti að fylgja með. Þetta frv. var flutt snemma á þinginu í hv. Nd., en af einhverjum ástæðum tafðist það þar lengi og er nú fyrst nýkomið úr hv. Nd. til þessarar d. Eigi að síður hefur frv. verið í hv. Alþ. og hv. Ed.-menn hafa fengið frv. En það má vera, að það dragist úr hömlu að kynna sér þau mál, sem ekki eru komin til d., og þess vegna hafi hv. Ed.-menn ekki lesið málið. Ég ætla ekki að fara út í það að lýsa þessum lagabálki, sem er allmikill, í 5 köflum, 37 greinar, það ætla ég ekki að fara út í, vegna þess að það væri nokkurt mál. En ég vil mælast til þess, að hv. dm. sýni þessu máli þann velvilja, þótt það hafi stuttan tíma verið hér í d., að setja sig inn í það eftir mætti. Það þarf helzt að verða að lögum á þessu þingi og ég segi: nauðsynlega. Og það má segja, að það sé vanræksla af minni hendi að hafa ekki fylgzt með því í hv. samgmn. Nd., að það væri afgreitt fyrr en raun ber vitni. Ég vil leggja til að, að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. samgmn. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að nota tækifærið til þess að tala hér einnig fyrir öðru máli. Það er frv. til l. um viðauka við lög nr. 57 25. maí 1949, um nauðungaruppboð. Þótt nafnið bendi ekki til þess, er þetta frv. einnig fylgifiskur loftferðal. og eins og segir í aths. við frv., var frv. þetta undirbúið með sama hætti og önnur frv. um loftferðamál. Frv. þetta miðar að því að veita ákvæðum Genfarsáttmálans frá 1948 um uppboð á loftförum lagagildi. Ákvæðin eru þó eigi takmörkuð við sáttmálaríki, þar sem þau þykja eiga við önnur loftför. Sáttmáli um alþjóðaviðurkenningu á réttindum í loftförum, gerður í Genf 19. júní 1948, er fskj. með frv. til l. um skrásetningu réttinda í loftförum. Ég vil einnig, herra forseti, leggja til að, að lokinni 1. umr. verði þessu frv. vísað til 2. umr. og hv. samgmn. Og um þetta frv., eins og það fyrra, vil ég mælast til, ef hv. dm. treysta sér til þess, það verður vitanlega að fara eftir því, að þetta frv. megi einnig verða að lögum, áður en þingi lýkur.



Herra forseti. Ég hafði óskað eftir því að heyra framsögu um þetta mál. Ástæðan til þess var sú, að ég hafði heyrt það utan að mér, að til þess væri ætlazt, að þetta mál og raunar þau mál bæði, sem hæstv. ráðh. mælti fyrir hér áðan, væru afgreidd á þessu þingi. En mig fýsti í framsöguræðu hæstv. ráðh. að heyra ástæðurnar fyrir því, að það lægi svo mjög á þessum málum, að það þyrfti nauðsynlega að afgreiða þau á þessu þingi. Nú kom að vísu sú málaleitun fram hjá hæstv. samgmrh., að þessi frv. yrðu afgreidd á þinginu. En hins vegar verð ég því miður að játa, að ég varð ekki miklu fróðari um það, hvaða ástæður liggja því til grundvallar, að nauðsynlegt þyki að afgreiða þessi mál með þvílíkum hraða sem hér er ætlazt til. Og ég verð að segja, án þess að orðlengja mikið um það, að ég er satt að segja dálítið hissa á þessum tilmælum hæstv. ráðh., þegar tillit er tekið til þess, hvernig þetta mál er vaxið. Eins og hann tók réttilega fram, var þetta mál - eða þessi mál raunar bæði tvö lögð fram á öndverðu þingi eða snemma þingtímans í Nd. og þar hafa þau svo verið síðan, en koma nú fyrst til umr. hér í þessari hv. d., þegar tveir dagar eða máske þrír eru eftir af þeim tíma, sem þinginu er ætlað að sitja. Og til þess er ætlazt af þessari hv. d. og þeirri n., sem fær þetta frv. til meðferðar, að hún afgreiði það á þessum skamma tíma. Ég verð að segja, að það er til nokkuð mikils ætlazt, vegna þess, eins og hæstv. ráðh. líka réttilega gat um og hv. þm. er sjálfsagt ljóst, að hér er um all viðamikinn lagabálk að ræða, sem er um réttindi á skrásettum loftförum, 5 kaflar og í 37 greinum með all ýtarlegum aths. og fskj. og í þessu frv. eru mörg lögfræðileg atriði, sem full ástæða er fyrir alþm. að kynna sér gaumgæfilega, áður en þeir láta svona mál frá sér fara. Hæstv. ráðh. nefndi þann, sem samið hefur þetta frv. og það er vitanlega ágætur maður og fróður um þessi málefni og önnur lagaatriði. En það réttlætir það auðvitað ekki, að þm. láti mál; sem frá honum koma eða hverjum öðrum, fram hjá sér fara án þess að lesa þau í gegn. En ég vil nú efast um það, - þó að hæstv. ráðh. segði, að það væri að vísu gert ráð fyrir því og mætti ætlast til þess, að mér skildist, af þm., að þeir læsu þau mál; sem útbýtt væri, - að allir hv. þdm. hafi lesið þetta frv. í gegn eða sé ljóst, hvað í því felst. En mér skilst, að það sé dálítil breyting í því frá gildandi reglum. M.a. skilst mér, að það sé meiningin með því að koma á fót einni allsherjarskráningu fyrir landið á loftförum og sú skrásetning fari fram hér í Reykjavik við embætti borgardómara. Nú kann það að vísu að vera réttmætt og eðlilegt, að það sé haldin slík skrá á einum stað í landinu. Þær raddir hafa komið fram um þinglýsingu líka, að það væri heppilegasta kerfið, að það væri allt á einum stað, en ekki hefur verið að því ráði horfið þar. Ég bara bendi á þetta eina atriði sem ofur lítið umhugsunarefni, þannig að það er full ástæða til þess fyrir þm., þó að ég geri ekki ráð fyrir því, að það verði gerðar breytingar yfirleitt á þessu frv. og þó að ég geri ráð fyrir því, að það sé þannig úr garði gert, að við megi una, finnst mér, að þm. eigi ekki að láta slíkt mál sem þetta fara fram hjá sér með þeim hætti; sem hér er til ætlazt. Mér sýnist satt að segja það ekki samboðið virðingu þessarar hv. d. að ætla að bjóða henni slík vinnubrögð. Við stjórnarandstæðingar höfum verið sérstaklega samvinnuþýðir, að ég tel, með afgreiðslu mála að undanförnu og ekkert síður að því er snertir þennan hæstv. ráðh., sem hér á hlut að máli, heldur en aðra og höfum raunar greitt fyrir því, að mál færu hér í gegn á síðustu dögum með í raun og veru óforsvaranlega lítilli athugun, en það hefur réttlætzt af því, að það hafa verið mál, sem talin hefur verið þörf á að afgreiða. En ég fæ ekki séð, og þar með skal ég fara að ljúka þessum aths. um málið, að það sé nokkur nauðsyn á því að afgreiða þetta á þessu þingi. Ég fæ ekki betur séð, en aðalröksemdirnar með þessu frv. séu þær, eftir forsendum að dæma, að samþykkt þess sé nauðsynleg, til þess að Ísland geti gerzt aðili að Genfarsáttmálanum svokallaða um flugmál. En þessi Genfarsáttmáli er ekki nýr af nálinni, vegna þess að hann er frá árinu 1948, þannig að við höfum nú komizt af um nokkur ár án þess að þurfa að gerast þar aðili að og ég býst ekki við, að það sé neitt í hættu, þó að það dragist sumarlangt enn um skeið. Af því að hæstv. ráðh. mælti jafnframt fyrir næsta máli, sem á eftir fer, mætti ég, herra forseti, aðeins til þess að gera þetta þá líka fljótlegra frá minni hendi benda á, að í því er einnig um að ræða, að ég held eftir fljótlega athugun, talsverða undantekningu frá meginreglum laga um uppboð, þ.e.a.s. mér skilst, að eftir þessu ákvæði geti uppboðsbeiðandi komið fram sölu á loftfari, þó að þeir, sem ofar standa eða framar standa með réttindi, fái ekki kröfur sínar að fullu greiddar. Þetta getur hann, ef sérstaklega stendur á. Þetta er, að ég held, undantekning frá þeim reglum, sem almennt gilda um nauðungaruppboð. Loks verð ég að láta í ljós nokkra undrun yfir því, að þessi mál bæði tvö skuli hafa farið til samgmn. í hv. Nd. Ekki mundum við telja, að frv. um þinglýsingar ættu að fara í landbn., þótt að vísu þau snerti jarðir og alveg eins held ég um þessi efni, þótt þau snerti flugför, að þau mundu frekar eiga heima í allshn. en samgmn. En samgmn. hefur nú fjallað um þetta í Nd. og ekki gert á því miklar breytingar. Eina þó. Höfundur frv. hefur látið vera eyðu fyrir gildistöku þeirra. Hann hefur sýnilega gert ráð fyrir því, að það þyrfti nokkurn aðlögunartíma til þess að koma þessu breytta skipulagi við. En samgmn. Nd. hefur gert þá einu breyt. á þessu frv., að l. skyldu öðlast þegar gildi. Ég hefði talið, að það hefði verið skynsamlegra að gefa svolítinn frest til þess að koma þessum málum öllum í höfn. En sem sagt, aðalatriðið er, að ég álít, að þessi hv. d. geti ekki látið bjóða sér þau vinnubrögð, sem hér er ætlazt til, þegar engin nauðsyn ber til þess að afgreiða málið og hún verður að stemma stigu við, ef hún vill halda uppi virðingu sinni í framtíðinni og afstýra því, að því sé treyst, að það sé hægt að bjóða henni þvílík vinnubrögð sem þessi. Það er ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs og vildi ekki láta þetta frv. fara hér þegjandi og hljóðalaust í gegn.



Herra forseti. Það er vitanlega mjög leiðinlegt, ef hv. þm. er misboðið vegna meðferðar á þingmálum. En það er þó vitað, að þessi frv., sem hér um ræðir, hafa legið fyrir Alþ. meginhluta þess vetrar, sem nú er nýliðinn eða mestan hluta þingtímans. Þótt stutt sé síðan málið kom til þessarar hv. d., eru margir mánuðir síðan þessum málsskjölum var útbýtt hér meðal hv. þm. og ég veit það, að hv. þm., sem hér talaði áðan, lagaprófessorinn, hefur nú alveg gert sér grein fyrir þessum málum, og það er ekki meginástæðan fyrir því, að hann sé ekki búinn að kynna sér málið, að hann telur ekki ástæðu til þess að afgreiða það, heldur að það hafi ekki verið nægilega lengi hér í d. og það sé ekki eins nauðsynlegt og ég vildi vera láta áðan að gera þessi mál að lögum nú. Það er vitanlega rétt, sem hv. þm. sagði, að jafnvel þótt málin yrðu ekki að l., mun vitanlega flugið halda áfram eftir sem áður. En ástæðan til þess, að ég gaf ekki skýringar á því hér áðan, hvers vegna þetta væri nauðsynlegt, er einfaldlega sú, að það vita allir hv. þm., að þessi frv. eru fylgifiskar loftferðal., sem voru afgreidd hér fyrir meira en ári og þá var ætlazt til og boðað þá, að þessi frv. kæmu á eftir. Þau voru ekki tilbúin á síðasta þingi, það var ekki fyrr en í haust, sem þau voru tilbúin og þess vegna gátu þau ekki fylgt loftferðalögunum. Nú hefur hv. þm., sem talaði hér áðan, farið dálitið út í það að skýra, í hverju þessi mál eru fólgin og talar um t.d. það, að samkv. þessu eigi að skrá loftför á einum stað og það er í samræmi við þann praxis, sem verið hefur. Loftferðaeftirlitið er aðeins hér í Reykjavik, loftferðaskírteini eru gefin út aðeins hér í Reykjavík og þess vegna hefur verið talið eðlilegt til að hafa samræmi í þessum málum, að skráningin færi fram á einum stað, þannig að það væru alls staðar sömu kröfur gerðar. En þetta er tæknilegt mál, sem ég skal ekki fara lengra út í. Það mundi kannske einhver segja: Það eru óþægindi fyrir flugvélar utan af landi að þurfa að fara til Reykjavíkur til skrásetningar. En oftast er það nú svo, að a.m.k. þegar þær fljúga í fyrsta sinn til landsins, byrja þær með að lenda í Reykjavík, fá loftferðaskírteini og loftferðaeftirlitið verður að setja sinn stimpil á þær og þá er það nú oft, sem skráningin fer fram á þeim tíma, þannig að þeir, sem kunnugastir eru þessu, telja, að þetta muni ekki valda óþægindum. En ég ætla ekki að eyða tímanum í að fara út í þessi mál. Eins og ég sagði, tel ég það mjög æskilegt, að þau verði að l., bæði þessi frv., vegna þess að þau áttu vitanlega að verða lögfest um leið og loftferðal., en ef hv. alþm. treysta sér ekki til þess, verður það ekki. Ég hef ekki vanþakkað stjórnarandstöðunni, aldrei haldið því fram, að hún væri eitthvað skilningslaus eða stirð nú síðustu dagana við afgreiðslu mála og alls ekki, að hún hafi verið með málalengingar. Það verður að vera mat hvers einstaks þm., hvort hann vill greiða þessum málum atkv. eða ekki. Það er áreiðanlega æskilegt, að það þurfi ekki að dragast lengur, að þessi mál verði að l., en treysti hv. þm. sér ekki til þess, verður það ekki. En það kemur fram í n., sem fær málin, - þau voru bæði í samgmn. í hv. Nd. og það er venjan, að þau fari í sömu n. í seinni d., en það getur verið matsatriði, ég legg enga áherzlu á það sérstaklega, - það kemur þá fram í hv. n., sem um það fjallar, hvort þm. að athuguðu máli treysta sér til að samþykkja þessi frv., sem þeir hafa nú haft á borðinu hjá sér í allan vetur. Ég ætla, að þegar að því kemur, verði niðurstaðan sú, að það verði talið fært fyrir samvizkunni að afgreiða málin.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð um þá málsmeðferð, sem hér er greinilegt að á að viðhafa, þ.e.a.s. að knýja það í gegn, að geysilegur lagabálkur verði afgreiddur hér á örstuttri stundu. Rétt áðan barst mér fundarboð um fund í samgmn., sem mun eiga að fjalla um þetta, og það var tekið sérstaklega fram að væri aðeins sem snöggvast. Það virðist þess vegna ekki vera svo, sem hæstv. ráðh. lét þó í ljós, að honum þætti mjög leiðinlegt að misbjóða þm., því að ef þetta er ekki að gera það, veit ég ekki, hvað það er. Enda þótt ráðh. drægi það í efa, að þm. hefðu lesið frv., ætlast hann samt til, að það verði afgreitt núna á stundinni. Ég held, að ef hæstv. ráðh. hefði metið, svo sem hann sagðist þó gera, þá samvinnulipurð, sem við hér í stjórnarandstöðunni höfum sýnt hér í þingi og hér í hv. d. alveg sérstaklega, vil ég segja, hefði honum verið sæmst að standa hér upp og taka aftur kröfur sínar um það, að málið verði afgreitt núna með skyndingu, í stað þess að segja aðeins, að það yrði á mati hvers eins þm., hvort þeir greiddu málinu atkv. eða ekki. Það er auðvitað greinilegt af þeim orðum, að hann ætlast til þess, að menn afgreiði málið án þess að hafa kynnt sér það. Ég hef alltaf litið svo á, að þm. bæri engin sérstök skylda til þess að athuga mál gaumgæfilega, fyrr en það kæmi a.m.k. til d. og nefndum ekki fyrr, en því hefði verið vísað til þeirra. Ég verð að segja fyrir mitt leyti og játa það alveg hispurslaust, að ég hef ekki lesið stafkrók í þessu frv. og ég leiði því alveg minn hest hjá því að taka nokkurn þátt í afgreiðslu málsins eða gjalda samþykki mitt við þá málsmeðferð, sem hér hefur verið höfð á málinu.



Herra forseti. Ég vildi nú mega skilja hæstv. ráðh. svo, að hann í sinni síðari ræðu félli frá till. sínum um það, að þetta mál væri afgr. á þessu þingi og hann legði það algerlega á vald n., sem fær þetta mál til meðferðar, hvort hún afgreiðir það. Þegar þannig er í pottinn búið, efast ég ekki um það, að n. sér þann kostinn réttan að afgreiða þetta mál ekki, þar sem þess er enginn kostur fyrir hana, hvorki að lesa þetta í gegn rækilega og athuga það gagnvart öðrum lögum né kveðja höfund þess á sinn fund o.s.frv. Og ég verð að telja, að hún muni því frekar viðhafa þessi vinnubrögð, þar sem mér virtist það algerlega upplýsast í ræðu hæstv. ráðh. hér áðan, að það væri alls engin þörf á því að afgreiða þetta nú. Hæstv. ráðh. sagði, að þetta væri fylgifiskur með loftferðal. og það hefði verið gert ráð fyrir því, þegar þau voru sett, að þessi lög yrðu sett líka. Það má allt rétt vera. En loftferðal. voru sett á sínum tíma og mér er ekki kunnugt um annað en þau hafi verið í notkun og verið beitt alveg með eðlilegum hætti, án þess að þessi lög væru fyrir hendi. Og enn fremur upplýsti hann það, sem vel má vera rétt líka og hann veit auðvitað betur um en ég og aðrir hv. þm., sem þessum málum eru ekkert sérstaklega kunnugir, að í framkvæmdinni hafi þetta verið svo sem gert væri ráð fyrir í þessu frv., að skráning hafi farið fram á einum stað. Þá fæ ég ekki séð, fyrst svo er, að það riði á svo miklu að fá þetta frv. samþykkt 6 mánuðum fyrr en ella. Ég held þessvegna, að þessi hv. d. eigi að láta þetta mál liggja og þar með undirstrika það, að svona vinnubrögð láti hún ekki bjóða sér, minna með því hæstv. ráðh. á, að það er þeirra skylda að fylgjast með afgreiðslu þeirra þingmála, sem þeir leggja fyrir þingið, hvernig þeim miðar áfram í deildum og gæta þess, að hvor d. um sig fái til umráða hæfilegan og nægilegan tíma til þess að fjalla um mál.