Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að flytja hér skrifl. brtt. við 3. gr. frv., svo hljóðandi: 1. mgr. 3. gr. hljóði svo: Í hverju sýslu- og bæjarfélagi og Reykjavík skal starfa 3–7 manna náttúruverndarnefnd. Sýslunefnd, bæjar- eða borgarstjórn ákveður fjölda nefndarmanna og kýs þá til fjögurra ára í senn og ákveður formann. Varamenn skulu kosnir jafnmargir til sama tíma.“ Í þessari brtt. felast ekki aðrar breytingar en þær, að það er lagt á vald hvers sýslu- og bæjarfélags að ákveða tölu þeirra manna, sem sitja skuli í náttúruverndarnefnd, en við í Reykjavík höfum t. d. sjö manna náttúruverndarnefnd og teljum það nauðsynlegt til þess að fram komi þau sjónarmið, sem æskilegt er, að séu til staðar í nefnd sem þessari. Ég vil aðeins vekja athygli á því varðandi 26. gr. frv., að þar eru tvær prentvillur í 3. mgr. Þar er vitnað til 3. mgr., en á að vera 2. mgr. og sagt er, að „gera“ skuli fulltrúum sveitarfélaga kost á, en á auðvitað að vera „gefa“ skuli. Þetta lít ég á sem prentvillur, sem leiðréttar verða að sjálfsögðu. Í 7. mgr. hafði ég tilhneigingu til þess að bæta við orðinu „hlutfallslega“ í lok mgr., þ. e. a. s. „Ef sveitarfélag hættir þátttöku í undirbúningi að stofnun fólkvangs, er því skylt að greiða áfallinn kostnað hlutfallslega.“ Ég tel þó ekki ástæðu til þess að bera fram brtt. á þessa leið, þar sem mgr. á undan skýrir þetta og ég tel vafalaust, að það sé ekki hægt að skylda sveitarfélög, sem hætta þátttöku í undirbúningi að stofnun fólkvangs, til að greiða áfallinn kostnað umfram það, sem íbúatala sveitarfélagsins segir til um miðað við önnur sveitarfélög, sem þátt taka í fólkvanginum.



Herra forseti. Það hefur liðið óvenjulangt á milli umr. um veitingu ríkisborgararéttar. Sá háttur hefur verið hafður á hjá allshn. þingsins, að umsóknir, sem hafa komið á milli umr., hafa verið teknar til greina, ef viðkomandi umsækjendur hafa uppfyllt þau skilyrði og reglur, sem settar eru fyrir veitingu ríkisborgararéttar, og hefur allshn. orðið sammála um að leggja til, að 16 aðilar til viðbótar við þá, sem samþykktir voru við 2. umr., verði nú teknir inn í 1. gr. frv. og þeim verði þar með veittur ríkisborgararéttur, en það eru samkv. brtt. n. 12 umsækjendur á þskj. nr. 715, einn á þskj. nr. 745 og þrír á þskj. nr. 760. Þegar frv. þetta var til umr. við 2. umr., þá var ég því miður ekki viðstaddur, þegar framhaldsumr. fóru fram. Þá tóku til máls tveir hv. þm., sem andmæltu mjög þeirri till., sem ég hef leyft mér ásamt hv. 9. landsk. þm., 3. þm. Vesturl. og 8. landsk. þm. að flytja þess efnis, að 2. gr. frv. orðist þannig: „Börn þeirra, sem veittur er ríkisborgararéttur með lögum þessum, fá ekki ríkisborgararétt samkv. ákvæðum 6. gr., sbr. 1. mgr. 5. gr. l. nr. 100/1952, nema þau taki upp íslenzkt eiginnafn og kenninafn, samkv. l. um mannanöfn. Barni, sem fæðist, eftir að foreldri þess hefur fengið íslenzkt ríkisfang með lögum, skal gefið íslenzkt eiginnafn, og jafnframt skal það fá íslenzkt kenninafn.“ Það hafa þrír hv. þm. talað gegn þessari till. 1. þm. Norðurl. e. flutti hér langa ræðu og las upp úr 20 ára gamalli ræðu úr Alþingistíðindum, og honum tókst það prýðilega að öðru leyti en því, að honum tókst alls ekki að sannfæra mig um ágæti þeirrar gömlu ræðu. Það breytir ekki efni þessa máls, jafnvel þó að hann hafi fengið liðsstyrk tveggja ágætra manna, 1. þm. Austf. og 2. þm. Norðurl. v., við þessa ágætu lausn, sem Alþ. fann fyrir tæpum 20 árum, og þó að þeir telji nú, að öllu hinu íslenzka nafnkerfi sé gerbreytt og siglt í bráðan voða með samþykki þessarar till. Menn eru mismunandi íhaldssamir á það, sem þeir hafa fengið samþykkt. Jafnvel þó að það hafi verið fyrir 20 árum, vilja þeir halda í það dauðahaldi. Þessi heilaga þrenning, sem hér flutti sínar ræður um þessi efni, má auðvitað hafa sínar skoðanir á hlutunum, en ég breyti ekki minni afstöðu þrátt fyrir það. Ég sé heldur enga ástæðu til þess að halda hér uppi löngum ræðuhöldum með lestri úr Alþingistíðindum, heldur finnst mér, að ganga eigi hreint til verks, þar sem menn hafa haft þessa till. það lengi - svo er guði fyrir að þakka, en þó alveg sérstaklega forseta Nd., því að hann hefur gengið á snið við þetta frv. og dagskrána nú marga daga í röð. Það hefur ýmist verið fyrsta eða síðasta mál á dagskránni, en honum hefur á meistaralegan hátt tekizt að fara svo í kringum þetta mál, að það hefur ekki komið hér til umr. í marga daga. En nú er loks sú stóra stund upp runnin, að þessir ágætu menn geta talað aftur gegn þessari till. og haldið fast við þá 20 ára venju, að enginn maður megi fá ríkisborgararétt, nema hann leggi niður nafn sitt, og það sé alveg stórkostlegt atriði fyrir hvern og einn, að til þess að fá ríkisborgararétt á Íslandi eigi honum ekki að vera neitt heilagt, - hann á að kasta nafni sínu, og það á að hafa verið með alveg sérstökum sóma, hvernig þessum málum hefur verið fyrir komið. Mig langar að minna þessa hv. þm. á það og kannske ekki síður aðra, að það, sem hefur verið í gildi, er ekki til sóma. Ég ætla aðeins að segja frá einni umsókn. Ungri konu var veittur ríkisborgararéttur, og hún hafði ekki gert sér grein fyrir því, að hún þyrfti að skipta um nafn. Þegar kom að þeirri stóru stund, að hún þurfti að skipta um nafn, þá þótti henni vænna um nafnið sitt en ríkisborgararéttinn, en þó sérstaklega vænna um nafnið hennar ömmu sinnar, svo að hún vildi fremur sleppa því að verða íslenzkur ríkisborgari. Nú vill svo til, að þessi kona var fædd á Íslandi og átti íslenzkan föður. Þegar hún er á unglingsárum, flytur faðir hennar til Danmerkur og gerist þar danskur ríkisborgari, en unga stúlkan flytur til Íslands eitthvað 17–18 ára, og nú hafði hún glatað ríkisfangi sínu vegna þess, að faðir hennar var danskur ríkisborgari. Hún giftist íslenzkum manni, og hún á börn, en móðir hennar var dönsk, og hún var skírð í höfuðið á ömmu sinni, sem hét því ókristilega nafni Lúsía - með essi m.a.s. - og var Ásgeirsdóttir. En hún fær bara alls ekki ríkisborgararétt. Hún getur fengið hann, þó að hún sé Ásgeirsdóttir, en hún fær ekki ríkisborgararéttinn, af því að hún heitir Lúsía. Nú þætti mér gaman að spyrja eina vígða manninn á Alþ., sem er meðlimur í þessari heilögu þrenningu, sem talaði hér í þessu máli, hvort hann og hans starfsbræður hafi ekki skírt mörg börn óíslenzkara nafni en þessu. Ég veit, að prestar hafa skírt þessu nafni og einnig nafninu Lúsinda, og ég veit ekki hvað og hvað. Ég skal ekki segja um þennan ágæta vin okkar og eina prest, sem hér er. Það getur vel verið, að hann einn hafi hreinan skjöld í þessum efnum. En flestir íslenzkir prestar hafa skírt íslenzk börn nöfnum, sem hindra erlenda menn í að fá ríkisborgararétt, ef þeir bera þau. Ég las ræðu hv. 1. þm. Austf. Þar segir hann, að brtt. okkar, þessara fjögurra, sem flutt er á þskj. 628, fái ekki staðizt og við séum að miða till. við frv., sem ekki sé orðið að lögum og mannanafnanefndin hefur samið, en okkar till. er í fullu samræmi við gildandi nafnalög. Hver er munurinn á því að leyfa manni, sem er erlendur ríkisborgari og fær réttindi til að vera íslenzkur ríkisborgari, að halda nafni sínu, og því að gera börnum hans, sem fæðast, eftir að hann fær íslenzkan ríkisborgararétt, skylt að bera íslenzkt eiginnafn og taka sér íslenzkt kenninafn? Hver er munurinn á því að skipa pabbanum ekki að taka upp íslenzkt kenninafn og því að láta barn hans taka það upp, þannig að þetta brjóti ekki þá hefð eða það nafnkerfi, sem við viljum allir og erum allir sammála um að halda í? Það er aðeins verið að játa þeirri staðreynd, að það sé ósanngjarnt að krefjast þessarar nafnbreytingar. Það er mjög táknrænt fyrir það dæmi, sem ég nefndi áðan, að þessi ágæta kona, sem ég nefni á systur, sem heitir Kristín, en hún giftist í Þýzkalandi og er búsett þar. Hún má auðvitað halda sínu nafni þar. Mér finnst þetta vera furðuleg þröngsýni og þrákelkni að halda svona í þessa 20 ára gömlu samþykkt, sem var þá gerð að óskaplega miklu tilfinningamáli hér á Alþ. Það er rétt eins og verið sé að umturna íslenzkum nafnalögum, ef þetta kemst á. Og ég vil mjög gjarnan láta reyna á þetta. Auðvitað verða allir að taka því, hvort þeir verða í meiri hl. eða minni hl., hvort hér eru í meiri hl. í hv. þd. menn, sem vilja halda í þetta gamla kerfi, þennan 20 ára gamla óskapnað, sem Alþ. þá setti, eða hvort það eru frjálslyndari menn, sem nú skipa meiri hl. þessarar hv. þd., sem vilja játa þeirri staðreynd, að þetta hefur reynzt illa í framkvæmd. Ég hygg, að það sé ástæðulaust með öllu að eyða tíma þingsins í að lesa upp gamlar ræður, því að ég hygg, að þm. séu almennt það ákveðnir í skoðunum og hugsun, að þeir geti alveg tekið afstöðu til þessa máls, þó að bara sé miðað við líðandi stund.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, sagði hér nokkur orð til þess að mæla á ný fyrir brtt. á þskj. 628. Ég fór fram á það við 2. umr. málsins, að flm. tækju þessa till. til baka eða a.m.k. semdu hana um á ný, þannig að hún gæti samræmzt íslenzkum nafnalögum og íslenzkri nafnvenju. En það getur þessi brtt. alls ekki, eins og ég sýndi greinilega fram á í minni ræðu um daginn, og hv. þm. kom ekkert inn á það í því máli, sem hann flutti hér áðan. Ég gat einnig um, að það gerði mig tortryggnari í þessu máli og ákveðnari í því að mæla með því, að þessi till. yrði ekki samþ., að fréttir hefðu borizt um, að búið væri að semja á vegum sérstakrar mþn. frv. um ný nafnalög, þar sem gert væri ráð fyrir því, að menn tækju upp ættarnöfn. Ég gat ekki betur séð og get ekki betur séð enn - og ég bið hv. þm. að mótmæla því, ef það er rangt - að þessi brtt. sé tekin upp úr þessu frv., þó að ég hafi ekki séð það. Þessi brtt. er miðuð við, að það viðgangist á Íslandi eiginnöfn og kenninöfn, en eftir gildandi nafnalöggjöf er því ekki þannig varið, heldur kenna menn sig við föður sinn eða móður. En það er ekki gert ráð fyrir því í þessari till., að sá háttur verði hafður á. Ég sé því ekki betur en þetta hljóti að vera tekið úr þessu frv., og ég bið þá hv. þm. að mótmæla því, ef það er ekki rétt. Ég undrast, að hv. þm., sem hafa áhuga á því að breyta til um nafnvenju þeirra, sem fá ríkisborgararétt með Íögum, skuli semja brtt. á þessa lund, en ekki brtt., sem alveg tvímælalaust er miðuð við íslenzka nafnalöggjöf. Það gætu þeir gert með því að nota svipað orðalag eða sama orðalag og er í okkar nafnalöggjöf og er í síðustu gildandi l. um ríkisborgararétt. En það gera þeir ekki, heldur er þessi nýi háttur upp tekinn, og ég sé ekki betur, eins og ég tók þá til orða, en ekki yrði aðeins horfið frá því að gera erlendum mönnum, sem fá ríkisborgararétt með lögum, skylt að taka upp íslenzk nöfn, heldur væri breytt raunverulega íslenzkri nafnavenju, ef brtt. yrði samþykkt. Það væri með því borað gat á íslenzka nafnalöggjöf. Ég sé ekki betur en svo yrði gert með þessu, og í því sambandi benti ég á þetta og spurði um það, og því hefur hv. þm. ekki svarað, hvernig ætti að framkvæma þessa till., sem hér liggur fyrir, ef hún yrði gerð að lagaákvæði. Hvernig ætti t.d. að kenna son eða dóttur við nöfn þeirra sumra, sem hér eiga hlut að máli, svo að vel færi eftir íslenzkri nafnvenju? Það er ekki hugsanlegt. Og þá spurði ég: Ef þetta er viðurkennt, sem hlýtur að verða, ef menn íhuga þetta, hvenær eiga þessir menn, sem hér eiga hlut að máli, að fá íslenzkt nafn, sem hægt er að kenna sig við eftir íslenzkri nafnvenju? Hvenær eiga þeir að fá það nafn? Ef gera á þessa breytingu, sem hv. þm. og aðrir eru að tala um, þá þyrfti að setja í l. ákvæði um, að menn fengju sér íslenzkt nafn til viðbótar sínu gamla nafni, um leið og þeir fengju ríkisborgararétt t.d. til þess, að afkomendurnir gætu kennt sig við það eftir íslenzkri nafnvenju, orðið t.d. Sigurðsson eða Sigurðardóttir o.s.frv. Annaðhvort verður að gera þetta eða setja verður það í lög, að skíra skuli feðurna nýju nafni, um leið og þeir koma með barnið til skírnar, sem hægt er þá að kenna barnið við. Það er óhugsandi að samþykkja þessa till., eins og hún liggur fyrir, og ég er alveg hissa á því, að hv. þm., góðir og gegnir menn, skuli ekki hafa notfært sér þessar ábendingar, sem ég gaf við umr. um daginn til þess að umsemja till., þannig að hún fjalli þá aðeins um það, sem þeir hafa áhuga á, sem sé að leysa útlendingana frá því að breyta um nafn, um leið og þeir fá ríkisborgararéttinn. En kannske er þetta vegna þess, að hv. þm. finna, að það er mjög erfitt að samrýma slíka framkvæmd íslenzkri nafnvenju. Nú vil ég ekkert fullyrða um, nema hægt væri, ef vel væri gengið frá lagaákvæðinu, að finna slíka leið. En þessi brtt. fær ekki staðizt, og þess vegna mælti ég gegn því, að hún yrði lögfest. Ég ætla ekki að fara að kappræða hér um það, hvort það geti komið til greina að breyta þessari venju varðandi nafnskipti útlendinga. Það er mál út af fyrir sig. Ég vil hins vegar alls ekki ljá máls á því að breyta einu né neinu í nafnalögunum nú í skyndi, sízt þegar það liggur fyrir, að búið er að endurskoða þau í heild, og við eigum von á slíku frv., að mér skilst, í haust. Ég vil því alls ekki vera með í að breyta neinu núna. Ég vil, að þetta sé skoðað í heild. Og allra sízt finnst mér ástæða til þess að samþykkja brtt., sem ekki getur samrýmzt gildandi nafnalöggjöf. En þó að hv. þm. og aðrir legðu nú vinnu í það að umsemja þessa brtt. og gera hana þannig t.d., að mönnum verði skylt að fá sér viðbótarnafn strax, sem hægt væri að kenna afkomendurna við eða settu t.d. ákvæði um það, að feðurnir yrðu skírðir íslenzku nafni, sem hægt væri að kenna sig við, um leið og þeir færu með börn sín til kirkju, þá mundi ég samt ekki greiða henni atkv. m.a. vegna þess, að ég vil ekki breyta neinu núna. Ég vil sjá, hvað til stendur í sambandi við nafnalöggjöfina, áður en ég tek nokkurn þátt í því að endurskoða nafnvenjuna, sem hefur átt sér stað í sambandi við ríkisborgararéttinn.



Herra forseti. Ég hafði raunar ekki ætlað mér að tala meira um þetta mál en ég gerði við 2. umr. þess. Ég mælti þá nokkur orð til þess að mæla gegn brtt., sem hv. 2. þm. Vestf. flutti, og ég verð enn að taka undir það, sem hv. 1. þm. Austf. segir hér, að mér sýnist till., eins og hún er, gersamlega óframkvæmanleg, því að eigi að gefa barni íslenzkt nafn - það þarf nú ekki raunar að skíra það, því að skírn og nafngift er sitt hvað - þá verður um leið að breyta nafni föðurins, sem honum er sjálfsagt kært, ef taka á mark á því, sem hv. þm. heldur fram og breyta því í íslenzkt nafn. Ég hefði því talið rétt og raunar óskað eftir því, að hv. þm. og þeir aðrir, sem flytja með honum þessa brtt., taki hana aftur og bíði þess, að endurskoðun nafnalaganna fari fram. Það veldur mér engum sárindum, þó að hv. þm. kenni mig við íhald. Ég hef aldrei skammazt mín fyrir það að vera nefndur íhaldsmaður, fremur talið mér það til lofs en lasts. Og ég segi það, að það veitir ekkert af því, að það séu íhaldsmenn bæði hér á hinu háa Alþ. og meðal þjóðarinnar, þegar slíkir frjálslyndismenn eins og þessi hv. þm. bera fram jafnvitlausar till. og hann hefur gert í þessu máli - till., sem er ómögulegt að framkvæma og enginn botnar í. Hann beindi til mín spurningu sem prests og spurði mig að því, hvort prestar hefðu aldrei skírt nöfnum, sem væru jafnvel ónefni. Jú, því miður. Prestar hafa gert þetta. Og brotið með því lög. Ég geri nú ekki mikið af því að skíra, því að ég er prestur í fámennu prestakalli, en það hefur, held ég, tvisvar komið fyrir, að ég hef neitað að skíra barn nafni, sem beðið var um. Ég gat komizt að samkomulagi við foreldrana um þetta, eftir að við höfðum talað saman, og það olli engum sárindum, og það hygg ég, að prestar gætu yfirleitt, ef þeir reyndu það. En ég held, að það hafi verið tekið fram, þegar nafnalögin voru sett - ég man ekki, hvaða ár það var, það mun hafa verið á áratugnum á milli 1920 og 1930 – að heimspekideild háskólans gæfi út nafnaskrá, þar sem þau nöfn voru tiltekin, sem talin eru góð og gild íslenzk nöfn. Ég hef aldrei séð þetta verk heimspekideildar, og ég efast um, að það sé til enn. En hvað því viðvíkur, að það valdi fólki miklum sárindum að breyta um nafn, eins og verið er að tala um. Þegar við lítum á þetta frv. og þær brtt., sem því fylgja, sjáum við, að hér eru þó nokkuð margar húsmæður. Ég tel víst, að þessar konur séu giftar konur og yfirleitt giftar íslenzkum mönnum. Ætli það sé ekki svo í flestum tilfellum, að þessar konur séu nú þegar búnar að kasta kenninafni sínu og kenni sig við föðurnafn manns síns. Ég hygg svo vera. Ég kom á framfæri umsókn um ríkisborgararétt fyrir eina konu norður í Skagafirði, sem kennir sig við tengdaföður sinn. Við skulum líta á brtt. á þskj. 576 - á 25. liðinn. Þar stendur: Mortensen, Justa Alexandra Johanna Petrina. Það er nú eitt út af fyrir sig, að það fer algerlega í bága við íslenzk lög, að fólk heiti 4–5 nöfnum. Nú veit ég ekki, hver maður þessarar konu er. Hún er talin húsmóðir, og ég reikna með því, að hún sé gift. Það má vel vera, að hún kalli sig Justu Jónsson. Ég nefni það sem dæmi. Ég get ekki skilið, að það geti valdið þessari konu nokkrum sárindum að kalla sig Jóhönnu Marteinsdóttur, sem sé að kenna sig við föður sinn Martein og vera dóttir hans í stað þess að vera sonur tengdaföður síns. Nei, ég fellst sem sé ekki á þessa brtt. Það getur valdið í einstaka tilfellum miklum sárindum fyrir fólk að hafna nafni sínu, en ég held, eins og ég sagði hér um daginn við 2. umr. málsins, að það sé svo mikils virði fyrir þetta fólk að fá þennan rétt, að það sé í raun og veru ekki of gott til þess að færa nöfn sín til íslenzks málfars.



Herra forseti. Frv. til l. um veitingu ríkisborgararéttar liggur nú fyrir þessari hv. d. til 3. umr. Á milli umr. hefur allshn. enn ákveðið að bera fram till. um fleiri útlendinga, sem hljóta skuli íslenzkan ríkisborgararétt, en voru í frv. upphaflega. Sumt af því hefur verið ákveðið á nefndarfundi og sumt utan funda, en mun allt hafa fengið venjulega athugun og yfirleitt vera í samræmi við þær reglur, sem upp hafa verið teknar um skilyrði fyrir því að geta öðlazt íslenzkan ríkisborgararétt. Má þó vera, að um suma þá, sem hér er um að ræða, orki nokkuð tvímælis, hvort þar eru uppfyllt fyllilega skilyrðin, sérstaklega að því er varðar lengd dvalartíma hér á landi, en þá mun yfirleitt ekki vanta mikið upp á þann tíma, sem tilskilinn er samkv. þeim reglum, sem settar voru fram á sínum tíma um þetta efni. Ég ætla því ekki að gera aths. við þessar brtt., enda stend ég að þeim ásamt öðrum allshnm., en hitt vil ég segja, að ég hygg, að það væri rétt að endurskoða reglurnar, sem settar hafa verið um skilyrðin fyrir því að verða íslenzkur ríkisborgari. Það er nokkuð langt, síðan þær voru settar og því er náttúrlega ekki að neita, að þetta er nokkuð mikill fjöldi manna, sem fær þennan rétt á ári hverju. Ég gæti trúað því, að á undanförnum tveimur áratugum væri það nokkuð mikið á 2. þús. manns, sem hefur fengið ríkisborgararétt með lögum og frá ýmsum löndum. En þetta er nú almenn aths. varðandi framtíðina. Þetta frv. um ríkisborgararétt er nú, eins og ég sagði, til 3. umr., en ef þær brtt., sem n. hefur borið fram um að bæta við frv. nýjum ríkisborgurum, verða samþykktar, þarf málið að fara aftur til Nd. Ég geri ekki ráð fyrir því, að það muni í sjálfu sér vera nein andstaða gegn því að afgreiða frv. eins og það nú liggur fyrir með þeim nöfnum, sem þar hafa verið tekin inn, og málið ætti því að geta gengið greiðlega gegnum þingið, ef ekki hefði komið fram við 2. umr. brtt., sem gerir í raun og veru þetta frv. að nýju máli - og það ágreiningsmáli - hér í þinginu. Ég vil eins og hv. síðasti ræðumaður beina því til hv. flm. brtt., sem hér liggur fyrir og tekin var aftur við 2. umr., hvort þeir geti ekki hugsað sér það að taka hana aftur. Það er ekki verið að fara fram á, að þeir breyti neitt skoðun sinni, en þeir taki hana aftur með tilliti til þess, að nú er orðið mjög áliðið þings og um þetta mál geti orðið töluvert miklar umr. bæði hér í d. og einnig í Ed. og er þá vandséð, að aðalefni frv., þ.e. veiting ríkisborgararéttarins, geti náð fram á þeim stutta tíma, sem eftir er af þingi. Önnur ástæða, sem mér finnst vera til þess, að þeir ættu að geta hugsað sér að taka þessa till. aftur, er sú, að eftir því, sem upplýst hefur verið, hefur verið starfandi stjórnskipuð n. við endurskoðun nafnalaganna frá 1925 og sú n. mun þegar hafa skilað till., sem sennilega eru til athugunar í rn., og þessar till. virðast einhverjir þm. hafa séð eða vera kunnugir efni þeirra, t.d. 1. flm. brtt., sem hér er um að ræða við 2. gr. Mér sýnist, en vera má, að mér missýnist um það, að þessi till., brtt. við 2. gr. l., sé í raun og veru fram komin sem fyrsta skref í þá átt að afnema nafnalögin frá 1925 og íslenzkan nafnasið. Ef það fer svo, að útlendingum verði leyft að gerast hér ríkisborgarar með erlendum nöfnum, þá eru það í sjálfu sér nothæf rök gegn því að meina Íslendingum að bera íslenzk ættarnöfn, a.m.k. mundi einhverjum þykja það nothæf rök. Ég verð að segja það líka eins og fleiri hafa sagt, að ég efast um, að það sé framkvæmanlegt, sem í brtt. stendur, að leyfa hinum nýju ríkisborgurum að bera erlend nöfn - þeim, sem borgararéttinn fá, og ætla svo að taka þennan rétt af börnum þeirra. Ég efast um, að það reynist framkvæmanlegt, því að ég held, að það verði spurt, eins og einhver maður spurði um daginn: Hvers eiga börnin að gjalda? Þegar búið er að leyfa feðrum þeirra að vera íslenzkir ríkisborgarar með útlendum nöfnum, hví skyldi þá ekki einnig leyfa börnunum að halda nöfnum feðra sinna og mæðra. Þessi rök, held ég, að hljóti að koma fram á sínum tíma. Ég las við 2. umr. upp úr ræðum, sem fluttar voru á Alþ. á árunum 1951 og 1952 um 2. gr. þessa frv., þegar hún var sett í lög. Nú eru gerðar tilraunir til þess að afnema hana og breyta henni. Ég las ekki eina ræðu, heldur tvær. Ég las kafla úr ræðu eftir þáv. form. allshn. þessarar d., sem flutti till. um íslenzku nöfnin, og ég las úr ræðu eftir þáv. menntmrh., sem var þessu máli fylgjandi. Og ég gerði þetta vegna þess, að í þessum ræðum voru mjög skýr rök í þessu máli, sem tekin voru gild þá og eru enn gild - hin sömu rök. Ég tók hérna með mér upp á borðið Alþingistíðindi B-deild frá 1925, og sé ég, að hv. 2. þm. Vestf. þykir nú nóg um, ef ég fer að lesa upp úr þeim. En ég ætla nú ekki að gera það, heldur aðeins minna á það, að þar eru ræður um þessi mál, sem hv. þm. og fleiri hefðu gott af að lesa. Árið 1913 voru hér fyrst sett nafnalög, að ég ætla, og með þeim nafnalögum var eiginlega lagður grundvöllur að upptöku íslenzkra ættarnafna hér á landi, og sett var á laggirnar, ef ég man rétt, n. til þess að gera till. um íslenzk ættarnöfn, og þessi nafnanefnd skilaði áliti, sem var mjög umrætt á sínum tíma, þar sem gerðar voru till. um það, hvernig íslenzk ættarnöfn ættu að vera. Á þessum tíma frá 19l3 og fram yfir 1920 var töluvert um það, að íslenzk ættarnöfn voru tekin upp. En árið 1923 var það, að ég ætla, sem Bjarni Jónsson frá Vogi flutti frv. til nýrra nafnalaga og endurflutti síðan árið 1925. Það var frv. Bjarna frá Vogi að miklu leyti óbreytt, sem þá var samþ. og eru gildandi nafnalög hér á landi. Hann var frumkvöðull og forustumaður þessa máls. Og í þessum Alþingistíðindum hér eru enn athyglisverðar ræður um þetta. Annar þingskörungur og þjóðkunnur maður, sem þá talaði í þessu máli, þá ungur maður og nýkominn á þing, Tryggvi Þórhallsson, gerði grein fyrir því, hvers vegna hann væri sammála Bjarna frá Vogi og vildi ekki hafa hér ættarnöfn. Hann færði fram ýmis rök fyrir því, og ein þeirra raka, sem mér þóttu sérstaklega athyglisverð, voru þau, að hann taldi, að íslenzkri ættfræði stafaði mikil hætta af því, ef ættarnöfn yrðu hér algeng. Hann taldi sem og fleiri gera, að hér á Íslandi væru alveg sérstök skilyrði til þess að stunda ættfræði sem vísindagrein, og benti á það til sérstakrar umhugsunar, að fyrsta bókin, sem rituð hefði verið á íslenzka tungu, fjallaði að verulegu leyti um ættfræði. Og nú er það svo á vorum tímum, að einnig mannfræðingar og læknar eru farnir að hafa sérstakan áhuga á ættfræðinni og sér í lagi hinni íslenzku ættfræði, vegna þess að með aðstoð ættfræðinnar er hægt að uppgötva mannfræðileg og heilsufræðileg sannindi. En því er ég að tala um nafnalögin frá 1925 og um ættfræðina, að ég held, eins og ég sagði áðan, að ef þessi till. yrði samþ., sem hér liggur fyrir, þá væri verið að stiga fyrsta skrefið í þá átt að innleiða ættarnafnasið að nýju á Íslandi - þennan sið, sem til stóð að innleiða með nafnalögunum 19l3, en síðan var ákveðið með nafnalögunum frá 1925 að standa gegn, að innleiddur yrði. Það getur vel verið, að þeir, sem vilja halda við íslenzkum nafnasið - og ég hygg, að það sé enn sem komið er nokkuð mikill meiri hl. þjóðarinnar - lúti í lægra haldi, þegar tímar liða. Það getur vel verið, að þeir Íúti í lægra haldi, sem vilja vernda íslenzka tungu, að það verði fleiri en hv. 2. þm. Vestf., sem kallar slíkt íhald, og veit ég raunar ekki, hvort það var það, sem hann var að kalla íhald, en hann var eitthvað að tala um íhald í því sambandi, enda er hann talinn íhaldsmaður. En það getur verið, að á komandi tímum verði það einhverjir, sem telja það íhald að vilja vernda íslenzka tungu og íslenzkt þjóðerni. Því miður getur það vel farið svo. En ég vona nú, að það verði ekki. Það er töluvert talað um það, að það sé tilfinningamál fyrir útlenda menn, sem hér gerast ríkisborgarar, að fá að halda nafni sínu. Í öðru orðinu er svo talað um, að það eigi ekki að gera þetta mál að tilfinningamáli. Það má vel vera, að sumum útlendingum, sem ekki geta fengið borgararéttinn án þess að skipta um nafn, þyki það slæmt. Ég þekki það ekki; ég þekki engan slíkan. En ég hef einnig heyrt dæmi um útlendinga, sem gjarnan hafa viljað breyta nafni sínu og gera það íslenzkt sín vegna og barna sinna. Hins vegar er það auðvitað svo, að þeir, sem framkvæma þessi lög, verða að gera það með gát, og ég er nú þeirrar skoðunar, að kvenmannsnafnið, sem hv. 2. þm. Vestf. nefndi hér áðan, lúti lögmálum íslenzkrar tungu, og það eru sum útlend nöfn, sem lúta lögmálum íslenzkrar tungu svo að segja óbreytt, og þá er hægt að leyfa þau. Á Íslandi er fjöldi nafna, sem upphaflega voru útlend, en þau eru orðin íslenzk, og þau lúta lögmáli tungunnar. En það er aðalákvæði nafnalaganna frá 1925 um þetta mál, að ekki mega menn bera önnur nöfn en þau, sem rétt eru að lögum íslenzkrar tungu. Gert er ráð fyrir því, að prestar hafi eftirlit með því, að þessum ákvæðum sé fylgt, og rísi ágreiningur um nafn, þá skeri heimspekideild háskólans úr. Í 6. gr. nafnalaganna voru ákvæði um það, að gefin skyldi út skrá samkv. till. heimspekideildar háskólans yfir þau mannanöfn, sem nú eru uppi, en bönnuð skulu samkv. l. þessum, og skrá þessi skuli send öllum prestum landsins. Skrána átti að gefa út á 10 ára fresti að lokinni útgáfu hins almenna manntals. Ég er hræddur um, að hér hafi orðið misbrestur á, að þessi skrá hafi verið gefin út, eins og lög áskilja, og ég er alveg þeirrar skoðunar, að það hafi verið ástæða til þess að endurskoða þessi lög frá Í925, en hitt er allt annað mál, ef á að fara að setja lög, sem ganga í þveröfuga stefnu við það, sem ákveðið var1925. En ég kem að því aftur, sem ég hvarf frá áðan. Menn segja, að það sé tilfinningamál fyrir suma útlenda menn að þurfa að vinna það til þess að fá ríkisborgararétt að taka upp íslenzkt nafn. En hafa hv. þm. og aðrir hugsað út í það, hvað Íslendingar verða að gera erlendis? Það eru þúsundir Íslendinga búsettar erlendis - menn sem fæddir eru á Íslandi eða afkomendur þeirra. Og yfirleitt hefur þetta fólk orðið að semja sig að nafnasiðum þess lands, þar sem það hefur tekið sér búsetu, þó að þar frá séu einstaka undantekningar. Það eru einstaka Íslendingar í öðrum löndum, sem nefna sig sínu íslenzka nafni óbreyttu og rita það þannig. Ég held ekki, að það sé neitt erfiðara fyrir útlendinga, sem hingað koma og vilja gerast ríkisborgarar, að breyta sínum nöfnum til samræmis við það, sem tíðkast á þessu landi, en það er fyrir þúsundir Íslendinga, sem hafa breytt nöfnum sínum í öðrum löndum. Ég skal nú ekki hafa öllu fleiri orð um þetta mál, en ég vil enn á ný beina því til hv. flm. brtt. við 2. gr., hvort þeir geti ekki hugsað sér að taka till. aftur. Ef þeir gera það, þá er málið orðið, eins og það var í öndverðu - frv. um að veita nokkrum,tugum nafngreindra erlendra manna íslenzkan ríkisborgararétt, sem ekki er út af fyrir sig ágreiningur um og deilumálið er þá úr sögunni. En á næsta þingi fá þeir, sem þar sitja, væntanlega tækifæri til þess að fjalla um nafnalöggjöfina samkv. þeim till., sem væntanlega koma frá hinni stjórnskipuðu nefnd, bæði um nafnalögin frá 1925 og þessa 2. gr., sem verið hefur í l. um ríkisborgararétt undanfarin 20 ár. Og ég held, að þegar farið er að tala um þessi nafnalög í heild, þá skýrist þetta betur fyrir okkur öllum, sem hér er um að ræða og um er deilt í sambandi við 2. gr. þessa frv., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég ætla ekki að segja nema örfá orð. Ég hefði auðvitað ástæðu til þess að svara spurningum almennt, sem komu fram í ræðum þessara hv. þm., sem hafa talað, síðan ég talaði síðast. En þar sem séð er, að ákveðnir þm. eru staðráðnir í því að beita málþófi og tími þingsins er orðinn það tæpur, þá höfum við flm. þessarar till. fallizt á það að taka till. aftur, því að við viljum ekki standa að því, að þetta frv. dagi uppi og fjöldi manna, sem sækir um ríkisborgararéttindi, fái þar af leiðandi ekki ríkisborgararétt á þessu ári.



Herra forseti. Aðeins fáein orð um eitt atriði frv., sem ég er annars samþykkur í heild. En fyrst vildi ég þó nota tækifærið til þess að leiðrétta misskilning, sem fram hefur komið við umr. hjá einum hv. þm. varðandi hugsanleg náttúruspjöll og tortímingu sérstæðra náttúrufyrirbæra af völdum þessara virkjana. slíkt er sem betur fer algerlega á misskilningi byggt, þar sem virkjanir í Tungnaá við Sigöldu og Hrauneyjafoss munu aðeins raska landi, sem í raun og veru er nánast eyðimörk og bændum til lítils gagns og frá náttúruverndarsjónarmiðum ekki neins sérstaks eðlis. Það er fyrst, ef til virkjunar kæmi við Norðlingaöldu, sem þessi atriði kæmu í brennidepilinn, ef svo mætti segja, því að af síðari virkjunum kynni heiðargæsastofninum að stafa hætta og sérkennilegt og einstætt landslag, eina túndran eða freðmýrarsvæði landsins þar með fara í kaf. En um það er sem sagt ekki að ræða í þessu frv. og því ástæðulaust að deila um það á þessari stundu. Um eitt atriði frv. finnst okkur sumum ekki nógu fast á kveðið og til þess að taka af allan vafa höfum við 4 þm. flutt brtt. á þskj. 679. Hér er vissulega ekki um neina efnisbreytingu á frv. að ræða heldur aðeins orðalagsbreytingu, sem taka á, eins og ég segi, af allan vafa og þar með að koma í veg fyrir hugsanleg eftirmál og tvíræða túlkun heimildar. Með leyfi hæstv. forseta leyfi ég mér að lesa þessa brtt. upp og orðalag frv. til samanburðar. Í síðasta málslið 3. gr. frv. segir svo, orðrétt tilfært: „Landsvirkjun er jafnframt heimilt að gera þær ráðstafanir á vatnasvæðum ofan virkjana sinna, samkvæmt 1. málsgrein,“ - sem mun vera prentvilla eins og á hefur verið bent og á trúlega að vera 1. gr., - „sem nauðsynlegar þykja til að tryggja rekstur þeirra á hverjum tíma.“ Við þetta orðalag viljum við gera þá breytingu, sem fram kemur á þskj. 679, með leyfi hæstv. forseta: „Landsvirkjun er jafnframt heimilt að gera þær ráðstafanir á vatnasvæðum ofan virkjana sinna í Tungnaá, sem nauðsynlegar þykja til að tryggja rekstur þeirra á hverjum tíma.“ Ég vona, að hv. dm. geti fallizt á þessa brtt. okkar, sem aðeins miðar að því að taka af allan vafa og tvímæli.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var sú, að eins og fram kemur við afgreiðslu hv. iðnn. á þessu máli þá hefur hún klofnað og minni hl. lagt fram allítarlegt nál., og án þess að fara verulega út í það, þá vil ég þó segja það við þessa umr., að ég er algerlega andvígur þeirri stefnuyfirlýsingu, sem fram kemur í þessu nál. En það er í stuttu máli um það, að Landsvirkjun verði færð norður yfir fjöll. Það segir hér, með leyfi forseta, í lok nál.: „Með brtt. þeim á þskj. 323, sem minni hl. mælir með, er stefnt að frambúðarlausn virkjunarmála norðanlands og sunnan og raunar landsins í heild, og að jafnrétti landsmanna á sviði raforkumála.“ Ég vildi láta það koma fram við þessa umr., að ég hef algerlega gagnstæða skoðun við það, sem hér er haldið fram, svo sem raunar hefur nú betur komið fram, m.a. í þeirri þáltill., sem lögð var fram hér í gær af allmörgum þm. hv. d. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé einmitt mjög mikilvægt og m.a. til jafnvægis í þessum málum, að það séu rekstrar- og ábyrgðareiningar eftir landssvæðum og mörkum, það verði hagfelldast og raunar sé það strjálbýlinu nauðsyn. Ég vil enn fremur aðeins víkja að einu atriði í lagafrv. sjálfu, og vil vekja sérstaka athygli á því. Eins og mönnum er kunnugt, er því mjög haldið á lofti, að í raforkumálunum sé það fyrst og fremst markaðurinn, það sé hann, sem valdi mestu og hafi þar af leiðandi mestan rétt. Nú skal ég ekki draga úr því, að auðvitað er það mikilvægt að hafa nægan markað, en ég vil þó jafnframt minna á það, að það er ekki nema annar þáttur þessara mála, hinn er vatnsorkan og hvernig er að afla hennar. Og í raun og veru er þetta undirstrikað í þessu frv. og það var nú m.a. það, sem ég vildi vekja athygli á, - þar sem segir, með leyfi forseta, í síðustu málsgrein 3. gr.: „Landsvirkjun er jafnframt heimilt að gera þær ráðstafanir á vatnasvæðum ofan virkjana sinna samkvæmt 1. málsgr., sem nauðsynlegar þykja til að tryggja rekstur þeirra á hverjum tíma.“ Þetta er alveg rétt, en þetta er líka staðfesting á því, að þó markaðurinn sé mikilvægur, þá er það líka mikilvægt, að aðstaðan til þess að afla þessarar orku, aðstaðan í vatnsföllunum sé góð, og ég vek athygli á þessu vegna þess að ég er þeirrar skoðunar, að þarna sé um þjóðareign að ræða, þjóðareign, sem allir íbúar landsins, hvar sem þeir eru, hljóta að eiga rétt til að njóta að nokkru leyti. Og þar með er ég að komast að því, sem ég vildi sérstaklega láta koma hér fram, að ég tel eðlilegt þess vegna, að það sé nokkurt gjald lagt á orkuöflunina, sem síðan sé varið til þess að jafna aðstöðu landsmanna til þess að nota sér þessi mikilvægu gæði. M.a. er það nú þegar að nokkru leyti komið til framkvæmda í gegnum verðjöfnunargjald, sem rennur í Orkusjóð, en er þó eins og stendur varið til þess að bæta fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins. Ég vil aðeins með þessum orðum undirstrika þetta, að ég viðurkenni fyllilega gildi markaðarins í raforkumálunum, en hinu megum við heldur ekki gleyma, að það er ekki nema annar þátturinn, hitt er aðstaðan til þess að afla þessarar orku og framleiða hana, skilyrðin í vatnsföllunum og orkan í þeim. Þá vil ég enn fremur aðeins láta það hér í ljós, að það liggur hér fyrir brtt. frá hv. 6. þm. Reykv. og hv. 4. þm. Austf., að ég held, og 4. liður hennar hljóðar á þá leið, að ráðast í áætlanir og framkvæmdir til þess að tryggja það, að sem mest af orkunni frá hinum nýju stórvirkjunum verði notað til hitunar húsa. Það kom fram hér hjá frsm. hv. n., að n. hafði ekki tekið að neinu leyti afstöðu til þessarar till., enda þótt hún lægi þá fyrir. Ég verð að segja það fyrir mig, að ég hefði talið, það heldur til bóta, að þetta ákvæði hefði verið tekið inn í gr. Ég minni á það, að það hefur af hálfu þessarar hv. d. verið afgreidd þáltill. einmitt í þessa átt, að leggja áherzlu á aukna húsahitun, enda dylst það engum, að við eigum þar, a.m.k. þegar miðað er við landið í heild, mjög mikinn markað ónotaðan. Ég vil svo segja það að lokum út af till., sem hér er nýlega fram komin, ásamt með brtt. frá hv. þm. Geir Hallgrímssyni, að ég er mjög fylgjandi þeirri breyt. og að sjálfsögðu er það, sem fyrir tilllögu-mönnum hefur vakað, það sem frekar er áréttað í till. hv. þm. Geirs Hallgrímssonar. En aðalatriðið er það, sem ég vildi sérstaklega undirstrika einmitt við þessa umr., það er þetta, að jafnframt því sem við viðurkennum mikilvægi markaðsins þá gleymum við ekki hinu, hversu mikilvægt er að hafa vatnsföllin og þessi stóru vatnsföll, sem jöklar okkar fóðra, þau eru tvímælalaust þjóðareign, sem allir landsmenn eiga rétt til að njóta nokkurs af, jafnvel þó þeir geti kannske ekki orðið notendur orkunnar beint.



Herra forseti. Ef ég rifja hér upp, að hv. stjórnarandstaða hafi verið mótfallin Búrfellsvirkjun, þá býst ég við, að málsvarar hennar muni hér koma á eftir og taka fram, að það sé ekki rétt, því þeir hafi greitt atkv. með Búrfellsvirkjun á sínum tíma. Ástæðan til þess, að ég hef tilhneigingu til þess að gera það við þessa umr., er sú, að Búrfellsvirkjun hefði í upphafi aldrei komizt í framkvæmd, ef ekki hefði verið til staðar orkusölusamningur við álfélagið, orkusölusamningur, sem treysti fjárhagsgrundvöll Búrfellsvirkjunar en hv. stjórnarandstaða var á móti. Í raun og veru var þetta hvort tveggja svo nátengt og samhangandi, að ekki varð þar sundur slitið á þeim tíma, sem í Búrfellsvirkjun var ráðizt. Þetta rifjast upp sérstaklega núna, þegar augu bv. stjórnarandstöðu hafa opnazt fyrir því betur en áður var, að það er nauðsynlegt, þegar ráðizt er í stórvirkjun, að sjá svo um, að unnt sé að selja orkuna, sem framleidd er í slíkum stórvirkjunum, og sem betur fer finnst mér brtt. og nál. minni hl. iðnn. bera þess vitni, að þessir aðilar hafi meiri og betri skilning á því, að nauðsynlegt er að hafa markað fyrir rafmagnsframleiðsluna, ef örugglega er um hnútana búið varðandi fjárhagsgrundvöll slíkra stórframkvæmda. Á þskj. 285 frá þeim þm. 6. þm. Reykv. og 4. þm. Austf. þá kemur þetta fram, að þeir hyggjast ráða bót á skorti á kaupendum með því annars vegar að auka hitun húsa með rafmagni en hins vegar að hafa það sem varaskeifu, ef ekki reynist unnt að sjá fyrir öruggum innlendum kaupendum, þá að fara út í minni orkuver. Hv. síðasti ræðumaður nefndi hitunarmálin og í því tilefni má geta þess, að um rúmlega ársskeið hefur verið n. að störfum á vegum Orkustofnunar, sem hefur fjallað um hitunarmál og hvaða hitagjafi væri hagkvæmastur í hverju tilviki eftir aðstæðum. Þótt störf þessarar n. hafi gengið seinna heldur en skyldi, þá er von til þess, að hún muni skila áliti, og þáltill. um þessi efni, sem mun hafa verið samþ. hér fyrr á þinginu, er einnig til þess fallin, að um þessi mál verði nægilega örugglega fjallað, því vissulega er það hagsmunamál í nýtingu vatnsfalla að nýta þau, framleiðslu raforkunnar, í þessum tilgangi. Enn fremur má geta þess í þessu sambandi, að Landsvirkjun og Rafmagnsveita Reykjavíkur hafa sérstaklega í endurskoðun gjaldskrár sínar með tilliti til þess, að unnt verði að auðvelda rafmagnskaupendum að nýta raforkuna á sem hagkvæmastan hátt. Ég tel engan vafa á því, að aðrar rafmagnsveitur munu fylgja í kjölfarið varðandi slíkar gjaldskrárbreytingar, sem auðvitað eru oft á tíðum forsenda fyrir því, að eðlileg þróun takist að því leyti, að rafmagnið sé nýtt til húsahitunar. Varðandi seinna atriðið um að reisa minni virkjun í stað þeirra, sem frv. gerir ráð fyrir, en það eru allt að 170 MW virkjanir við Sigöldu og við Hrauneyjafoss í Tungnaá, er það að segja, að gert er ráð fyrir 30 MW virkjun við Efstadal. Í því sambandi vitna ég til áætlana, sem lágu hér fyrir Alþingi, þegar ákveðið var að ráðast í Búrfeilsvirkjun. Ef þær kostnaðaráætlanir eru færðar til verðlags í dag, þá má gera ráð fyrir því, að slík virkjun í Brúará við Efstadal mundi verða 50–70% dýrari á orkueiningu heldur en er gert ráð fyrir í Tungnaárvirkjunum. Auk þess er þá ekki miðað við 30 MW virkjun í Brúará, því hún mundi verða hlutfallslega enn dýrari og óhagkvæmari miðað við hverja orkueiningu, heldur er þar aðeins miðað við 22 MW virkjun í Brúará, en það svarar til 2ja ára þarfar fyrir það orkuveitusvæði, sem Landsvirkjun aflar raforku til. Það er þegar af þeirri ástæðu tjaldað til allt of skamms tíma, ef fara ætti eftir þeirri brtt., sem fyrir liggur á þessu þskj. Ég tel rétt, að það komi fram, að vonir standa til, að raforkuþörf orkuveitusvæðis Landsvirkjunar aukist meira en reynslan hefur sýnt undanfarin ár. En samkvæmt þeim áætlunum er gert ráð fyrir því, að almenn orkuþörf aukist um 10 MW á ári hverju. Það, sem rennir stoðum undir þessa skoðun, er það, að margs konar áform eru uppi um nýjar iðngreinar og til þess að nefna eitthvað af þvílíkum áformum eða hugleiðingum, þótt ekki sé sérstaklega getið um nýja álbræðslu eða nýja keraröð á vegum ÍSALS, sem mundi þurfa 80 eða 100 MW afl, þá má nefna járnblendingsverksmiðju, sem ýmsir hafa sýnt áhuga á, sem þyrfti 30–100 MW, lenging seinni keraraðarinnar hjá ÍSAL, sem þarfnast 20 MW, olíuhreinsunarstöð þyrfti 8–40 MW, stálbræðsla þyrfti 10–20 MW, málmsteypa 5–10 MW og ýmis nýr iðnaður væri ekki of hátt áætlað, að þyrfti um 10 eða 20 MW. Þar sem gerðar hafa verið ýmsar ráðstafanir svo sem stofnun iðnþróunarsjóðs og annað því um líkt til að styðja að nýjum iðngreinum, þá ætti slík áætlun um raforkuþörf nýs iðnaðar ekki að vera of há. Sjóefnaverksmiðja kemur væntanlega síðar til greina, en loks má nefna einnig þær ráðagerðir, sem uppi hafa verið um þungavatnsframleiðslu, þó þær séu óskýrar að sinni. Og húsahitun er hér verulegur þáttur, eins og ég gat um áðan, en þar er ekki óeðlilegt að gera ráð fyrir, að ef einhver veruleg þróun yrði í aukinni húsahitun með rafmagni, væri þar um 20 eða 40 MW þörf að ræða. Ég tel þess vegna ekki of mikla bjartsýni að gera ráð fyrir þessum stórvirkjunum í Tungnaá miðað við þá raforkuþörf, sem fyrirsjáanleg er. Og ég bendi á það, að hafi menn skilyrðislaust samþ. Búrfellsvirkjanir 1965, þegar um það var að ræða að auka vatnsaflsvirkjanir á orkuveitusvæði Landsvirkjunar úr tæpum 90 MW og upp í 200 MW í fyrri áfanga og 300 MW í seinni áfanga, og þegar litið er á það, að við fyrri áfangann var mikið af þeim kostnaði, sem bundinn var seinni áfanga, nauðsynlegur strax á fyrsta stigi, þá er það ekki of mikil bjartsýni núna með þá raforkuþörf og aukningu á raforkuþörf, sem fyrirsjáanleg er, í huga að auka vatnsaflsvirkjun úr tæpum 300 MW, eins og hún verður orðin á vori 1972 eða áður en í Tungnaárvirkjanir verður ráðizt, í fyrri áfanga í 450 MW eða um 50%. Búrfellsvirkjanir voru þannig 100 til 200% aukning á vatnsaflsvirkjunum, þar sem Tungnaárvirkjun verður 50% aukning á vatnsaflsvirkjun. Ég tel nauðsynlegt að þetta komi skýrt fram. Þá vil ég, áður en ég lýk máli mínu, ræða nokkuð þær brtt., sem fram hafa komið, varðandi heimild Landsvirkjunar til ráðstafana á vatnasvæðum ofan virkjana sinna. En í því efni ítreka ég ummæli hv. 5. þm. Reykv., þar sem hann tók skýrt fram, að þetta frv., sem nú liggur fyrir Alþ., er engan veginn í tengslum við mannvirkjagerð við Norðlingaöldu og þess vegna í engum tengslum við spurninguna um það, hvernig fara muni fyrir Þjórsárverum. Ég tók eftir því, að eftir fyrri hluta 2. umr. í þessari hv. d., sem ég gat því miður ekki hlýtt á, þá birti dagblaðið Þjóðviljinn frásögn af þeim umr. með þeim hætti að 5 dálka fyrirsögn hljóðaði svo: „Verður Landsvirkjun leyft að drekkja Þjórsárverum?“ Þetta kom spánskt fyrir sjónir, þar sem aðalræðumaður þessa dagblaðs, hv. 6. þm. Reykv., hafði á þskj. 285 gert ráð fyrir, að óbreytt stæði sú heimild í landsvirkjunarlögunum, sem heimilaði Landsvirkjun að gera þær ráðstafanir á vatnasvæðum virkjana sinna, sem nauðsynlegar þykja til að treysta, - tryggja rekstur þeirra á hverjum tíma. Að vísu kemur fram, að hv. 6. þm. Reykv. hafði talið sig ekki hafa tekið eftir því við fyrri umr. málsins, að óbreytt mundi þessi málsgrein, sem hann tekur upp í brtt. sína og hann telur veita Landsvirkjun heimild til mannvirkjagerðar á efra Þjórsársvæðinu. Látum svo vera, þótt hann sé eða hafi verið í vafa um það hvort umrædd lagagrein veiti slíka heimild eða ekki. Og látum svo vera, þótt honum hafi yfirsézt um þetta efni, eins og mér skildist hann sjálfur hafa látið í ljós. En hitt finnst mér öllu merkilegra að leyfa blaði sínu að gera slíkan úlfalda úr þeirri mýflugu, sem raun ber vitni, að birta 5 dálka fyrirsögn á forsíðu, þar sem verið er að reyna að telja lesendum blaðsins trú um, að hér séu voðamenn á ferð, sem bruggi launráð náttúruverðmætum landsins og hagsmunum alþjóðar. Ég vil taka það fram, að það er fjarri öllu lagi, að líta svo á, að þessi heimild í lögum um Landsvirkjun, sem hefur staðið í þeim frá upphafi og er nú í landsvirkjunarlögunum í 6. gr., að hún veiti Landsvirkjun heimild til hvaða mannvirkjagerðar sem er á svæðum ofan virkjana sinna. Það er skýrt tekið fram, bæði í hinum upprunalegu lögum og í því frv., sem fyrir liggur, að þessi heimild er takmörkuð við nauðsynlegar aðgerðir til þess að tryggja rekstur þessara virkjana á hverjum tíma. Og það er ljóst mál, að engin mannvirki við Norðlingaöldu eða á efra Þjórsársvæðinu eru nauðsynleg til að tryggja rekstur núverandi Búrfellsvirkjunar. Í öðru lagi gerir svo frv. það, sem hér er til umr., ráð fyrir því, að þróun orkuöflunar færist yfir á Tungnaársvæðið, þannig að gera má ráð fyrir því, að mannvirkjagerð á efra Þjórsársvæði frestist um allmörg ár, jafnvel þennan áratug. Og loks er svo þess að geta, að það er skýrt tekið fram í því frv., sem fyrir liggur, að ábyrgðarheimildir og lánsheimildir eru takmarkaðar við Þórisvatnsmiðlun og Köldukvíslarstíflugerð, svo og aðra þá virkjun í Tungnaá, sem heimild er veitt til með þessum lögum, þ.e.a.s. annaðhvort virkjunar við Hrauneyjafoss eða virkjunar við Sigöldu. En ljóst er, að mannvirkjagerð á efra Þjórsársvæðinu, sem drekkir Þjórsárverum, er langtum stórfenglegra mannvirki en svo, að ekki þurfi til að koma heimild Alþingis,. þó ekki væri nema að því er snertir lánsheimild og ábyrgðarheimild, til þess að ráðast í slíkt mannvirki, þannig að hér er verið bersýnilega af mikilli málefnafátækt að gera úlfalda úr mýflugu. Hv. 5. þm. Reykv. gerði grein fyrir brtt. á þskj. 679 og tók það skýrt fram, að að hans áliti væri fyrirliggjandi frv. ekki á þann veg háttað, að það snerti á nokkurn hátt hættuna á, að Þjórsárver væru að einu eða neinu leyti skert, en samt sem áður taldi hann rétt að bera fram brtt., sem fram kæmi á þskj. 679. Ég tek það fram með tilvísun til þess, sem ég hér hef áður sagt, að ég tel þessa brtt. að vísu ónauðsynlega, en þar sem hún er skaðlaus og breytir efni málsins ekki að einu né neinu leyti þá er engin ástæða til annars en fallast á hana, að vísu með þeirri breytingu, sem ég hef lagt til að á henni yrði gerð og er á þá leið, að heimild Landsvirkjunar taki einnig til þess hluta vatnasvæða ofan Búrfellsvirkjunar í Þjórsá, sem er að ármótum Tungnaár og Þjórsár og frá þeim ármótum að Hrauneyjafossi og síðan, eins og hin brtt. raunar gerir ráð fyrir, svæðunum ofar við Tungnaá. Þetta er nauðsynlegt, þar sem verið getur, að Landsvirkjun þurfi, til þess að minnka yfirborð árinnar og draga úr kælifleti hennar, að stífla kvíslar og setja garða út í Þjórsá og Tungnaá á þessu svæði milli Búrfellsvirkjunar og Tungnaárvirkjunar. Vænti ég þess fastlega, að hv. þm. geti fallizt á þá brtt. Ég endurtek: Ég tel ekki þessa brtt. nauðsynlega, en hún er skaðlaus, breytir ekki efni þess frv., sem fyrir liggur, ef mín brtt. nær fram að ganga, sem ég vænti að verði, en á hinn bóginn hlýt ég að lýsa undrun minni á málsmeðferð hv. 6. þm. Reykv., ef trúa má blaði hans, því slík gífuryrði eru ekki til annars fallin heldur en að lýsa málefnafátækt hv. stjórnarandstöðu og rifja um leið upp andstöðu hv. stjórnarandstöðu við stórvirkjanaleið í raforkumálum, sem Alþ. valdi þegar á árinu 1965 og sem ég vænti, að Alþ. staðfesti og ítreki með samþykkt þessa frv.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir til umr., er komið til þessarar hv. d. frá Ed., en þar mun það hafa verið samþ. með aðeins einu mótatkvæði. Frv. er þess efnis, að það skuli banna alla veiði með dragnót, flotvörpu eða botnvörpu í Faxaflóa. Með því er átt við svæði innan línu, sem er merkt frá punkti réttvísandi í vestur sex sjómílur frá Garðskaga og þaðan beint í Malarrif á Snæfellsnesi. Þetta mál hefur oft verið til meðferðar í hv. d. og hefur jafnan átt þar miklu fylgi að fagna, en nokkrum sinnum dagað uppi í þessari hv. d. Að þessu sinni var afstaða sjútvn. til málsins sú, að allir nm., að einum undanskildum, mæla með samþykkt frv., eins og það liggur fyrir. Meiri hl. n. hefur skilað nál. á þskj. 707, þar sem þessi afstaða kemur fram. Einn nm., hv. 7. þm. Reykv., hefur skilað séráliti á þskj. 752, þar sem hann leggur til, að frv. verði vísað frá með rökst. dagskrá. Ég skal geta þess, að sú málsmeðferð var allítarlega rædd í sjútvn., en niðurstaðan varð sú, er ég hef nú greint frá. Þó er ekki fyrir það að synja, að sumir sjútvnm. hafi fremur viljað stuðla að þeirri málsmeðferð á þeim forsendum, sem hv. 7. þm. Reykv. tilgreinir í sínu nál., sem sé þeim, að til stendur að endurskoða veiðiheimildir þær, sem nú eru í gildi innan landhelgi, mjög bráðlega, og þess vegna hefði e.t.v. verið rétt að láta þetta mál bíða þeirrar endurskoðunar. Fyrir mitt leyti fylgi ég þessu máli núna fyrst og fremst vegna þess, að ég álít, að það hafi komið mjög skýrt í ljós, eftir að auknar togveiðar voru leyfðar innan landhelginnar, að þær geta verið mjög skaðlegar á hrygningarsvæðum mikilsverðra nytjafiska. Í sambandi við Faxaflóann á ég þá sérstaklega við síldina, en það er vitað, að sums staðar á því svæði, sem um ræðir, eru hrygningarstöðvar síldarinnar. Síldin hrygnir þannig, að hrognin eru í klösum við botninn fyrstu vikurnar, og þess vegna er mjög hættulegt, ef veiðarfæri eru dregin yfir þann botn, þar sem hrognaklasar síldarinnar eru. Það munu á s.l. sumri hafa orðið veruleg brögð að því, að togbátar hafi eyðilagt mjög mikið af síldarhrognum einmitt hér í flóanum á því svæði, sem um er að ræða. Það tel ég vera slíka rányrkju, að ekki megi horfa upp á það aðgerðalaust, og þess vegna fylgi ég þessu frv. Veiði dragnótabátanna álít ég að skipti minna máli, því að hún er sannast að segja orðin mjög litil. Það eru ákaflega fáir dragnótabátar gerðir út nú orðið á þessu svæði vegna þess, hvað veiðimagnið hefur farið minnkandi á undanförnum árum. Hvort það stafar af ofveiði eða öðrum ástæðum, skal ég ekki um dæma, en það út af fyrir sig, álít ég, að hafi ekki úrslitaþýðingu í þessu máli. Minni afstöðu ræður þetta, sem ég skýrði frá um síldarhrognin og togbátana. Ég skal geta þess, að sjútvn. sendi þetta mál Útvegsmannafélagi Reykjavíkur til umsagnar fyrir allnokkru síðan eða strax, eftir að það kom til sjútvn., en frá félaginu hefur engin umsögn borizt. N. sendi málið einnig Útvegsmannafélagi Suðurnesja til umsagnar, og frá því félagi barst svar með efnislegri umsögn á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna þessa bréfs yðar var boðað til fundar útvegsmanna, og í dag á almennum fundi Útvegsmannafélags Suðurnesja var eftirfarandi samþykkt: Bönnuð skal öll veiði með dragnót, flotvörpu, botnvörpu og nót í Faxaflóa (með því er átt við svæði innan línu, sem dregin er frá punkti réttvísandi vestur 6 sjómílur frá Garðskaga og þaðan beint í Malarrif). Virðingarfyllst, f.h. Útvegsmannafélags Suðurnesja, Huxley Ólafsson.“ Einnig hefur mér borizt svohljóðandi samþykkt frá hreppsnefnd Vatnsleysustrandarhrepps: „Hreppsnefndin samþykkir að skora á hið háa Alþ. að það samþykki till. þá sem hr. Jón Árnason alþingismaður, flytur um friðun Faxaflóa.“ Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fara um þetta mál fleiri orðum. Því miður er sá hv. þm., sem skilar séráliti varðandi málið, fjarstaddur vegna veikinda og getur því ekki gert grein fyrir sinni skoðun í málinu. Ég vil þess vegna vekja athygli hv. alþm. á nál. hans, sem fram er borið á þskj. 752. Það mun hafa komið fram brtt. við frv. frá þm. Norðurl. Hún snertir ekki efnislega friðun Faxaflóa, heldur er hún varðandi það, hversu langan tíma dragnótaveiðar skuli leyfðar á tilteknum svæðum fyrir Norðurlandi. Sjútvn. hefur ekki fjallað um þá till. og tekur ekki afstöðu til hennar, en ef það er rétt skilið hjá mér, að till. sé eingöngu um það að breyta tímanum, sem dragnótin er leyfð, hef ég fyrir mitt leyti ekkert við það að athuga.



Herra forseti. Eins og hv. frsm, meiri hl. gat um, þá hef ég leyft mér ásamt þrem öðrum þm. að norðan að flytja brtt., sem varðar leyfi til dragnótaveiða fyrir Norðurlandi. Þessi till. er flutt vegna þess, að okkur hafa borizt tilmæli úr ýmsum verstöðvum norðanlands um það, að dragnótaveiði, ef hún á annað borð er leyfð fyrir norðan land, hefjist seinna en lögin gera ráð fyrir og gengi þá lengra fram á haustið eða veturinn. Það er ekki um neina breytingu á lengd tímans að ræða. En þessar óskir eru fram komnar vegna þess, að kolinn gengur seinna á mið fyrir norðan land en annars staðar, og er þetta því eðlilegt, ef á annað borð er leyfð dragnótaveiði. Ég skal ekki fjölyrða um þetta, en vil þakka hv. form. sjútvn. fyrir stuðning hans við þessa till.



Herra forseti. Ég flutti hér áðan við 2. umr. brtt. við þetta frv., sem er flutt af öllum þm. úr Norðurl. e., sem eiga sæti í þessari d. Að beiðni hv. 5. þm. Vesturl. hef ég samið hér viðbót við þessa till. Hann óskaði eftir því, að það væri sett inn sams konar ákvæði um, að það mætti ekki selja landið aftur og er í þessu frv. í sambandi við sölu á jörðinni Dysjum. Og þá yrði þessi till. þannig, með leyfi forseta: „1. Á eftir 1. gr. komi ný gr., svo hljóðandi: Ríkisstj. er heimilt að selja Dalvíkurhreppi jörðina Háagerði í Dalvíkurhreppi. Náist ekki samkomulag um kaupverð, skal það ákveðið að mati dómkvaddra manna, en óheimilt er Dalvíkurhreppi að selja öðrum land eða lóðir úr umræddu landi. 2. Við fyrirsögnina bætist: og Dalvíkurhreppi jörðina Háagerði í Dalvíkurhreppi. Þar sem þessi till. er skriflega flutt og of seint fram borin, þá verð ég að vænta þess, að leitað verði afbrigða fyrir till.



Herra forseti. Hér er um að ræða systurfrv. frv. um sölu hluta jarðarinnar Dysja í Garðahreppi til Hafnarfjarðarkaupstaðar undir svokallaðan „Norðurbæ“, sem nú er þar í byggingu, og er þetta frv. eðlileg afleiðing af því, að Hafnarfjörður fær það land, sem þar um ræðir, keypt. Nefndin mælir með því, að frv. verði samþ.