Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá 12. þm. Suðvest., Birgittu Jónsdóttur, um að hún geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Eins og tilkynnt var á vef Alþingis tók því sæti á Alþingi í gær sem varamaður fyrir hana Björn Leví Gunnarsson. Kjörbréf Björns Levís Gunnarssonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Björn Leví Gunnarsson hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Virðulegur forseti. Ég las á forsíðu Fréttablaðsins í morgun að hv. þingflokksformaður Framsóknarflokksins telur koma til greina að efna til sumarþings. Það kom mér nokkuð á óvart því að mér var ekki ljóst að störf þingsins væru í þeirri upplausn og þeim ógöngum að á því væri þörf, en ef svo er er það eitthvað sem við þurfum að taka til umfjöllunar. Ég vildi þess vegna inna hæstv. forseta eftir því hvort hér væru óskir um að efnt yrði til sumarþings vegna þess verkleysis sem verið hefur hjá ríkisstjórninni og málaskorts lengi fram eftir vetri. Hefur forseti þá í hyggju að óska eftir viðræðum við þingflokka um slíkt þinghald? Það er alveg ljóst að það þarf að vera samkomulag þingflokka á Alþingi um þær breytingar sem gera á á starfsáætlun og hvaða mál ætti þá að taka fyrir á slíku þingi.

Forseti vill af þessu tilefni segja að áform hans eru þau að það sé unnið í samræmi við þá starfsáætlun sem lögð var fram í upphafi þingsins í haust og ekki hefur verið komið að máli við hann með ósk um að hafa hér sumarþing.

Virðulegur forseti. Það er gott til þess að vita að staða starfsáætlunar þingsins er óbreytt. Það er afar mikilvægt leiðarljós okkar í þingstörfunum að hún liggi fyrir og að breytingar á henni séu ekki gerðar öðruvísi en í góðu samráði. Ég fagna því að forseti geri hér grein fyrir þeirri stöðu. Mig langar til þess í upphafi þingfundar að gera það að umtalsefni að hæstv. forsætisráðherra er ekki viðstaddur óundirbúinn fyrirspurnatíma, hvorki í dag né er fyrirhugað að hann verði hér hinn daginn. Það er orðið nokkurt þrástef í samskiptum forsætisráðherra við þingið að hann er oftar fjarri en gott gæti talist, ekki síst í ljósi þess hversu ítrekað hann hefur boðað bætt vinnubrögð og hagað sínum samskiptum við þingið með öðrum hætti en boðað er.

Virðulegur forseti. Ég kem upp vegna þess að mér blöskrar nokkuð. Ég hef haft beiðni fyrirliggjandi um sérstaka umræðu við hæstv. forsætisráðherra síðan 27. janúar um að ræða við okkur þingmenn um afnám gjaldeyrishafta og samninga við erlenda kröfuhafa. Það er málefni sem hæstv. forsætisráðherra ræddi töluvert og af mikilli ákefð í síðustu kosningabaráttu en þessari beiðni hefur sem sagt ekkert verið sinnt. Það er mjög óvenjulegt. Þar áður var ég í marga mánuði með fyrirliggjandi beiðni um sérstaka umræðu um stöðu fullveldisins, sérstaklega í ljósi EES-samningsins og út af því ýmsum álitamálum tengdum stjórnarskránni. Þeirri beiðni var ekkert sinnt. Nú hefur komið á daginn að hæstv. forsætisráðherra hefur mætt í eina sérstaka umræðu á kjörtímabilinu. Þetta gengur ekki. Ég ætla af þessu tilefni að breyta beiðni minni. Ég nenni ekki lengur að bíða eftir að hæstv. forsætisráðherra komi hingað og tali við mig um afnám gjaldeyrishafta 

Virðulegi forseti. Vissulega vil ég að við stöndum við starfsáætlun okkar. Það var ekkert í mínum orðum sem vildi rugga henni. Ég byrjaði á að segja að það væru tveir mánuðir til þingloka og að ég teldi að við gætum unnið vel og klárað þau mál sem við settum á oddinn. Þá var gengið á mig, eins og þið þekkið, af fréttamönnum og þá sagði ég að það hefði áður gerst að hér hefðu verið haldin sumarþing þannig að það gæti vel komið til greina. Þannig voru orðin og ég tel bara að við eigum að vinna hér vel og þá klárum við þetta á þessum tveim mánuðum. Verum ekkert að viðhalda neinu málþófi eða vífilengjum, göngum bara hratt og vel til verka.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þá frábæru tillögu að halda sumarþing. Því meira sem þingið kemur saman, þeim mun betur getum við haft eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Við eigum að taka okkur fjóra mánuði í frí. Er ekki betra að við komum saman í sumar, kannski í einn og hálfan mánuð, eitthvað svoleiðis, þá getum við haft eftirlit með framkvæmdarvaldinu og klárað ýmis mál sem verða ekki kláruð á þessu þingi? Sérstaklega á ekki að klára mál á hundavaði eins og við höfum verið að gera. Sumarþing er góð hugmynd og ég tek undir hana.

Virðulegi forseti. Ég fæ ekki orða bundist vegna þess sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson benti á áðan um að hann sé ítrekað búinn að bíða eftir sérstökum umræðum við hæstv. forsætisráðherra. Hið sama hefur átt við um hv. þm. Árna Pál Árnason og aðra þá hv. þingmenn sem hafa reynt að eiga hér orðastað við hæstv. forsætisráðherra. Hv. þm. Ögmundur Jónasson var lengi með beiðni í haust og aldrei var því kalli svarað. Ég hlýt að spyrja hæstv. forseta hvort Alþingi ætli að láta bjóða sér það að formaður Framsóknarflokksins, svokallaður verkstjóri ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsætisráðherra, sem líka er hv. þingmaður og hefur ákveðnum skyldum að gegna við Alþingi, mæti hér ekki til að svara hv. þingmönnum þegar þeir koma fram með fullkomlega gildar beiðnir og óska eftir að eiga orðastað við leiðtoga ríkisstjórnarinnar um brýn mál? Er það svo að hv. þingmenn þurfi að gera eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson og beina orðum sínum til annarra ráðherra eins og hæstv. fjármálaráðherra? Er þetta boðleg framkoma, virðulegi forseti, gagnvart Alþingi? Ég vil fá svör um það því að þetta gengur ekki lengur.

Herra forseti. Ég tel að þær umræður sem hér hafa orðið um sumarþing hafi orðið mjög til að skýra stöðuna í þinginu. Ég þakka hv. þm. Sigrúnu Magnúsdóttur en ekki síst herra forseta fyrir það hversu skýrt þau töluðu. Hv. þm. Sigrún Magnúsdóttir tók það algjörlega skýrt fram að það væri engin krafa af hennar hálfu að hér yrði sumarþing. Ég tek undir hennar frómu óskir um að menn vinni málefnalega og ljúki málum. Þá væri kannski heppilegra, herra forseti, ef ríkisstjórnin kæmi fram með sín mál. Hæstv. forseti tók hins vegar algjörlega af skarið um að ekki er fyrirhugað að vera með sumarþing. Það skiptir máli upp á það að greiða fyrir þingstörfum og það er kostur þessa hæstv. forseta sem nú situr að hann er skýr í svörum og hraður til svara. Ég þakka honum fyrir það. Þetta skiptir miklu máli upp á að við getum náð sameiginlegri lendingu um þingstörfin fyrir kosningar.

Virðulegi forseti. Ég hef ekkert á móti því að vera hér í sumar ef þess gerist þörf. Ég velti hins vegar fyrir mér hvort þess sé þörf. Ég held að það sem við þurfum frekar sé að stjórnarflokkarnir séu liðlegir til samninga og taki aðeins meiri þátt í umræðunum þannig að við gætum kannski klárað málin miklu fyrr en ella. Ég held að það sé miklu stærra vandamál en nákvæmlega hvort við séum að því núna í vetur, vor eða sumar.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir skýr svör um að ekki standi til að halda sumarþing. Það er vandalaust af hálfu stjórnarandstöðunnar að vinna að góðum framgangi mála en til þess þurfa þau að koma fram í tíma þannig að hægt sé að rýna þau í samræmi við efni þeirra. Forseti hefur margsinnis hvatt ríkisstjórnina til að koma með mál hingað inn en hún hefur ekki brugðist við því. Hún verður þar af leiðandi að lifa með því hvernig sleifarlag hennar hefur áhrif á getu þingsins til að vinna þau mál sem hún kann að koma með ef þau koma seint og illa fram. Varðandi síðan það sem að öðru leyti hefur verið sagt skiptir máli að ræða hér með hvaða hætti ríkisstjórnin kemur fram gagnvart þinginu. Í síðustu viku tókst ekki að koma á einni einustu sérstakri umræðu þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir vegna þess að ráðherrar voru ekki til viðræðu. Hér hefur verið rætt um tregðu forsætisráðherra til að mæta í þingið og ég sjálfur fyrir mitt leyti er eiginlega hættur að eltast við umræðu sem lá inni mánuðum saman 

Herra forseti. Hér er rætt um mikilvægi þess að þingstörfin eigi sér eðlilegan framgang og ég vil taka undir það. Það er hins vegar ekki rétt, sem kemur fram í umræðunni, að þingmál skorti. Við erum hér með dagskrána, ég ákvað að taka hana með mér að þessu sinni hingað í ræðupúltið. Þar er 21 mál og hægt er að vinda sér í þau ef mann ganga vasklega til verks og ljúka umræðu á eðlilegum tíma um önnur þau mál sem hér er að finna. En það hefur borið á því að undanförnu að óeðlilega mikill tími þingsins sé tekinn í að ræða um fundarstjórn forseta. Þannig hafa á undanförnum vikum verið haldnar ræður, sem losa að ég held fjórða hundraðið, um fundarstjórn forseta, sem er að skemma öll þingstörf. Ef menn vilja hafa eðlilegan framgang og forða því að lengja þurfi þing, sem ég tek undir að við eigum að einbeita okkur að því að gera, þarf dagskráin að fá að hafa sinn eðlilega framgang.

Virðulegur forseti. Það er gott að forseti gefur það til kynna hér að starf þingsins sé á áætlun og áætlunin muni halda. Auðvitað taka menn ákvarðanir í ljósi þeirrar stöðu sem upp er komin hverju sinni, um hvað þarf að gera. En eitt þarf að vera á hreinu milli minni hluta og meiri hluta í þinginu, það er ekki í boði að tala loðmullulega um þingsályktunartillögu um Evrópusambandið fram yfir sveitarstjórnarkosningar, humma það fram af sér með óskýrum yfirlýsingum um aðkomu þjóðarinnar og taka það síðan til efnislegrar afgreiðslu á sumarþingi. Það þarf að vera alveg á hreinu hvað stjórnarmeirihlutann varðar að það er ekki í boði gagnvart minni hlutanum í þinginu eða gagnvart þjóðinni.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að koma hér upp aftur en tel það óhjákvæmilegt eftir orð hæstv. fjármálaráðherra. Ástæða ræðna hér á undanförnum vikum um fundarstjórn forseta hefur verið fráleit framganga stjórnarmeirihlutans, óboðleg þingsályktunartillaga, greinargerðir sem fólu í sér ærumeiðandi ummæli, óskýr svör stjórnarmeirihlutans um það með hvaða hætti lýðræðisleg umræða fengi að fara fram í þinginu o.s.frv. Það heitir sjálfskaparvíti, hæstv. ráðherra, og er á ábyrgð stjórnarmeirihlutans. Ef menn ætla að halda áfram að hafa umræðuna í þinginu á þeim forsendum eru þeir auðvitað að setja allt þingstarf í uppnám. Það er enginn skortur á vilja okkar til málefnalegrar umræðu um mál en við ætlum ekki að skapa svigrúm fyrir ríkisstjórnina til að auðveldara verði fyrir hana að svíkja gefin loforð, auðveldara fyrir hana að fullfremja þau brot sem hún hefur þegar gefið til kynna að hún hafi áhuga á að fremja, og leyfa henni að gera það í skjóli nætur eða fela það í nefndum og komast hjá umræðu meðal þjóðarinnar um framgöngu ríkisstjórnarinnar. Það er ekki í boði af okkar hálfu.

Herra forseti. Þegar mál er á dagskrá eins og það að slíta skuli aðildarviðræðum við Evrópusambandið, sem þjóðin vill klárlega ekki, þá fer minni hlutinn að sjálfsögðu af stað og reynir að þæfa málið, skapar líka þannig svigrúm að undirskriftasafnanir geti átt sér stað o.s.frv. Fundarstjórn forseta er það verkfæri sem hefur verið notað mikið núna. Önnur verkfæri er líka hægt að nota en fundarstjórn forseta er eitt. Það er bara að almenningur skilji það hvers vegna verið er að nota þessi verkfæri. En það er annað verkfæri sem væri hægt að nota. Í danska þinginu getur 1/3 hluti þingmanna vísað málum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef við hefðum svoleiðis verkfæri á Alþingi og hægt væri að setja það í þingsköp, ég er búinn að athuga það, þá væri ekki hægt að koma fram með svona mál sem þjóðin er klárlega á móti. Þetta er eitthvað sem við gætum einbeitt okkur að til að bæta þingstörfin, að fá í þingsköp það verkfæri að 1/3 hluti þingmanna gæti vísað málum í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Það er lágmark þegar þingmenn koma hingað upp og gagnrýna ríkisstjórnina að þeir fari með rétt mál. Í síðustu viku var með fárra klukkustunda fyrirvara brugðist við með klukkutímaumræðu, sérstakri dagskrá, sérstakri umræðu um makríl. Í dag eru í það minnsta fimm ráðherrar 

Er það gustuk, ráðherra?

Það er lágmark  Hér hefur verið rætt um hvort halda eigi sumarþing eða útskýrt af hverju ummæli þingflokksformanns Framsóknarflokksins voru túlkuð af fréttamanni þannig að til stæði að hafa sumarþing. Það er auðvitað eins og forseti hefur lýst. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur sagt að ekkert sé við fundarstjórn forseta að athuga þrátt fyrir að minni hlutinn hafi haldið hér 400–500 ræður og haldi því áfram í þessari viku. Hver einasti kemur hingað upp einu sinni eða tvisvar, hver á fætur öðrum, 

Hæstv. forseti. Þegar gagnrýni er haldið á lofti er oft gott að grípa til tölfræðinnar. Mig langaði aðeins að fjalla um hversu oft hæstv. forseti hefur staðið fyrir því að á dagskrá séu sérstakar umræður á þessum þingvetri. Frá því að haustþingið byrjaði hafa verið hér 30 sérstakar umræður. Til samanburðar voru 40 sérstakar umræður allan þingveturinn árið 2010–2011. Á því tímabili sem eftir er af þessu þingi höfum við nokkra daga og ég geri ráð fyrir að hæstv. forseti muni leitast við að koma fyrir á dagskránni nokkrum sérstökum umræðum til viðbótar þannig að við munum ná því að vera á réttu róli varðandi meðaltal sérstakra umræðna á þessu þingi. Rétt er að geta þess jafnframt að á sumarþinginu voru 14 sérstakar umræður.

Virðulegur forseti. Hæstv. sjávarútvegsráðherra til upplýsingar: Þegar menn hafa klúðrað samningaviðræðum um mikilvæga þjóðarhagsmuni eins og makrílmálið þá er það ekki nein sérstök greiðasemi ráðherra við þingið að koma hér og upplýsa um stöðu þess. Það er nú einfaldlega embættisskylda ráðherrans. Og ég frábið mér sérstaka einkunnagjöf um það hvort þingmenn halda hér málefnalegar ræður eða ekki. Rétt er að óska eftir því að skrifstofan taki saman hversu oft þingmenn Framsóknarflokksins annars vegar og þingmenn Sjálfstæðisflokksins hins vegar tóku til máls um fundarstjórn forseta á liðnu kjörtímabili. Við höfum þá einhverja mælikvarða til að bera okkur saman við. Auðvitað er það þannig að rætt er um fundarstjórn forseta þegar þingstörfum er hleypt í uppnám og það þarf engum að koma á óvart að mönnum bregði þegar þeim er tilkynnt á forsíðu Fréttablaðsins að til greina komi að halda sumarþing. Auðvitað kann að þurfa að gera það en við áttum nú kannski von á því að heyra það þá bara frá forseta Alþingis með eðlilegum hætti á fundi í forsætisnefnd þingsins. Þegar menn standa svona illa að málum eins og ríkisstjórnin hefur gert, meðal annars með ærumeiðandi ummælum í greinargerð um stjórnarmálefni, þá náttúrlega kallar það á umræður hér í þinginu. Ég legg því til að ríkisstjórnin vandi betur vinnubrögð sín og komi fyrr inn með mál. 

Af þessu tilefni vill forseti taka fram að þessi mál bar á góma í forsætisnefnd í morgun og þá veitti forseti nákvæmlega sömu svör og hann gerði hér áðan.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé mikilvægt núna - þegar við heyrum í hæstv. ráðherrum tjá sig um að menn hafi verið að halda uppi málþófi og tefja mál - að við upplýsum þá um af hverju við vorum að því, að minnsta kosti þegar við fáum tækifæri til að ávarpa þá í þingsal. Þegar þingsályktunartillagan er tekin til umræðu eru í henni ærumeiðandi ummæli, eins og hér hefur komið fram, ásakanir um að hv. þingmenn hafi á sínum tíma framið stjórnarskrárbrot. Ef það er ekki tilefni til umræðu veit ég ekki hvað en það tók þó nokkra daga að fá viðkomandi hæstv. ráðherra til að draga það til baka. Síðan kemur skýrslan og umræðan um hvernig fjalla eigi um hana í nefnd. Hvað tók langan tíma að fá svar við því? Við höfum verið að biðja um svör um einstök atriði, þess vegna erum við hér í ræðustól og það er ekkert óeðlilegt við það. Menn verða bara að hraða þeim svörum meira. Hæstv. forseti hefur ekki einu sinni getað svarað vegna þess að alltaf er verið að krukka í störfum þingsins af aðilum, hæstv. ráðherrum, formönnum stjórnarflokkanna, sem eru ekki einu sinni hér í þingsal, af aðilum sem alla jafna taka ekki þátt í umræðum í þingsal.

Virðulegi forseti. Liðurinn fundarstjórn forseta er í mínum huga ekki tæki til einhvers heldur vettvangur. Ef maður þarf að tala um fundarstjórn forseta þá er það vegna þess að maður er ósáttur við eitthvað. Ég sá mig tilknúinn til að tala um fundarstjórn forseta áðan vegna þess að beiðnum mínum, og annarra þingmanna hefur komið í ljós, um sérstaka umræðu við hæstv. forsætisráðherra, er ekki sinnt. Hvernig á maður að koma því á framfæri öðruvísi en undir liðnum fundarstjórn forseta? Þetta varðar þingið og hvernig það starfar. Nú bíð ég eftir því að einhver viðbrögð verði við þessu. Á að bæta úr þessu? Þetta er mjög slæmt fyrir þingmenn. Ef maður leggur fram beiðni um sérstaka umræðu má maður ekki leggja fram aðra beiðni meðan sú beiðni liggur fyrir. Maður getur þá ekkert gert meðan hæstv. forsætisráðherra tekur margar vikur jafnvel mánuði í að svara ekki beiðni manns. Þetta er einfaldlega framkoma sem ekki nær nokkurri átt og ég held að hún sé einsdæmi. Ég held að svona framkoma gagnvart þinginu sé einsdæmi í sögu Alþingis.

Virðulegi forseti. Það eru 21 mál á dagskrá hér í dag. Það er dapurlegt að minni hlutinn skuli halda áfram í þeim gír sem hann var í síðustu viku. En látum það nú vera. Hér kemur þingflokksformaður Samfylkingarinnar upp og endurtekur orð formanns Samfylkingarinnar um að eitthvert klúður hafi verið í makrílsamningnum og vísar þar til hádegisfrétta. Ég vil spyrja þessa ágætu formenn: Hefðu þeir viljað að við gengjum að samningum eins og ESB er með, sem hefur misfarið með 30% af stofnum sínum; 80% ofveiði; brottkast. Er Samfylkingin kannski á nýrri vegferð, þvert á ályktun, að vísu frá 2013, þar sem segir að flokkur jafnaðarmanna berjist fyrir sjálfbærri nýtingu auðlindanna? Er flokkurinn að skipta um stefnu að þessu leyti og telur flokkurinn, formaðurinn og þingflokksformaðurinn, að nú sé tækifæri til að segja að það sé klúður að standa á rétti sínum um sjálfbæra nýtingu auðlinda.

Við hefðum bara ekki staðið upp frá samningaborðinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir skýr svör og sömuleiðis hv. þm. Sigrúnu Magnúsdóttur fyrir að útskýra sín orð. Ef ég skildi hana rétt á að gera lítið úr því að þetta sé einhvers konar tilkynning um að hér verði sumarþing. Aftur ítreka ég að ég fer ekkert að grenja yfir því að þurfa að koma hingað á sumarþing. Það er í góðu lagi mín vegna, þannig séð, en ég sé ekki alveg tilganginn. Hvað varðar það að við komum upp í pontu og tölum um fundarstjórn forseta þá er það vegna þess að vinnubrögðin á þinginu eru þess eðlis að við þurfum stanslaust að kvarta undan þeim. Maður er ekkert hissa á því, þótt ég skilji orð hv. þm. Sigrúnar Magnúsdóttur betur núna, að heyra af einhverjum dagskrártilkynningum í fréttum vegna þess að þannig eru vinnubrögðin hérna. Þannig er komið fram við minni hluta þingsins. Þess vegna erum við að kvarta undan því.

Hæstv. forseti. Enn einu sinni þurfa þingmenn að taka til máls undir þessum dagskrárlið til að ræða um þingstörfin og hvernig þau ganga fram. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að ræða um það sem kom fram í fréttum í morgun og var upphaf þessarar umræðu. Ég tel það alveg hiklaust vera langbestu leiðina til þess að koma á skilvirku þingstarfi og að við getum haldið áætlun og unnið þau fjölmörgu mál sem eru á dagskrá ef hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, og aðrir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins sem gáfu þjóðinni þau loforð fyrir kosningar að efnt yrði til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda ætti viðræðum áfram við ESB eða ekki - því fyrr því betra sem formaður Sjálfstæðisflokksins talar skýrt um að hann ætli að standa við þetta loforð. Það mun held ég liðka mest fyrir þingstörfum. Fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins hefur kallað þá vegferð sem núverandi forusta Sjálfstæðisflokksins er í, þ.e. ef þeir ætla að svíkja það loforð, stærstu svik í íslenskri stjórnmálasögu. Virðulegi forseti. Ég hvet 

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherrum til upprifjunar þá var það sögulegt klúður ríkisstjórnarinnar sem leiddi til þess  Ég vil spyrja virðulegan forseta: Er hæstv. forsætisráðherra ekki til svara í óundirbúnum fyrirspurnatíma í dag og heldur ekki á fimmtudaginn? Er hann í opinberum erindagjörðum og verður hann það út vikuna? Við þurfum að vita það hér hvort um sé að ræða slík forföll að þau séu á vegum þingsins og á vegum hins opinbera eða hvort þau séu einhvers annars eðlis.

Virðulegi forseti. Ég ætla að lýsa undrun minni á orðum hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem kemur hingað og talar af vandlætingu um að minni hlutinn viðri það hvernig þingstörfin gangi fyrir sig. Þau ganga ekki vel fyrir sig, sérstaklega ekki þegar hæstv. forsætisráðherra mætir aldrei til að svara spurningum, hvorki í sérstakri umræðu né óundirbúnum fyrirspurnatímum. Síðan er hæstv. sjávarútvegsráðherra fullur vandlætingar og lætur eins og það hafi bara verið einhver sérstakur greiði og sérstök gustuk af hálfu ríkisstjórnarinnar að færa þinginu fréttir í síðustu viku af makríldeilunni. Það hefði bara verið óeðlilegt með öllu, virðulegi forseti, ef ekki hefði verið gerð grein fyrir því í þinginu. Mér finnst að hæstv. ráðherrar verði 

Varðandi spurningu hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur vill forseti eingöngu segja að hann hefur ekki upplýsingar sem geta svarað spurningum hv. þingmanns.

Virðulegur forseti. Ég kem hingað upp undir þessum lið vegna þeirra ummæla sem hæstv. ráðherrar létu falla hér. Ég heyrði ekki betur á þeim en að þeir áttuðu sig ekki á stöðunni í þinginu og skildu ekki af hverju stjórnarandstaðan hefur verið að mótmæla undir þessum lið við forseta hvernig þinghaldinu hefur verið fram haldið. Átta þeir sig ekki á því hvað hér hefur verið á ferðinni? Skilja þeir ekki að stjórnarandstaðan gerir athugasemdir við það þegar miklu og stóru máli er lætt inn í þingið og sett á dagskrá án samráðs við þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar og að forsætisráðherra skuli hvorki mæta til að svara fyrirspurnum né til að taka þátt í sérstökum umræðum? Virðulegur forseti. Það vantraust sem hefur skapast út af þessari hegðun varð til þess að um mann fór þegar þingflokksformaður Framsóknar talaði um sumarþing.  
            

Til svara eru: fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Nú streyma inn samþykktir sveitarstjórna vítt og breitt um land sem skora á ríkisstjórnina að leggja til hliðar þá tillögu sem hún hefur lagt fram og efna fyrirheitið um þjóðaratkvæðagreiðslu. Yfir 50 þúsund Íslendingar hafa skrifað undir áskorun þess efnis og í könnunum er að mælast, alltaf og þétt, að í kringum 80% þjóðarinnar styðji þá kröfu. Sjálfstæðisflokkurinn hefði að mínu viti getað skapað fordæmalausa sátt um framhald mála í samskiptum Íslands við Evrópusambandið ef menn hefðu viljað standa við það fyrirheit sem gefið var. Við sem lögðum til að farið yrði í aðildarviðræður og samningur síðan lagður fyrir þjóðina, eins og hæstv. fjármálaráðherra lagði sjálfur til 2008, hefðum getað sætt okkur við þá leið og hægt hefði verið að byggja sterkan lýðræðislegan grundvöll undir framhaldið með þeim hætti. En ríkisstjórnin hefur ekki viljað efna þá tillögu. Við lok umræðu í síðustu viku henti svo hæstv. fjármálaráðherra fram þeirri nýstárlegu hugmynd að leggja þá tillögu sem hér hefur verið lögð fram, og er óframkvæmanleg að efni sínu, í þjóðaratkvæði. Það er fráleitur valkostur. Það er valið á milli þess að halda ekki áfram og hætta við. Það er ekki valið sem þjóðinni var afhent og var lofað að hún fengi, valið til að útkljá spurninguna. Við sáum svipaðan áhuga á nýsköpunar- og þróunarvinnu í spurningum í þjóðaratkvæðagreiðslum á Krímskaga um liðna helgi en þar voru tvær ómögulegar spurningar lagðar fyrir íbúana. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Er ekki einfaldast að standa við kosningaloforðin, leyfa þjóðinni að útkljá spurninguna? Það verður ekki gert nema með því að leggja opna spurningu fyrir þjóðina: Viljið þið halda áfram eða ekki?

Herra forseti. Hér tók til máls fyrrverandi ráðherra sem þurfti að víkja sæti úr ríkisstjórn vegna Evrópusambandsmálsins. Þegar þurfti að koma út úr ríkisstjórn einum ráðherra Vinstri grænna þurfti Samfylkingin að sætta sig við þann fórnarkostnað að hv. þingmaður sem hér talaði fór út úr ríkisstjórninni vegna þess að ríkisstjórn sem ekki var sammála um inngöngu í Evrópusambandið var ekki samstarfshæf. Það þurfti að leysa það mál. Þess vegna er undarlegt að hlusta á hv. þingmann og marga aðra samflokksmenn hans og fyrrverandi stjórnarliða sem kannast einfaldlega ekkert við að það þurfi að vera pólitískur stuðningur, meiri hluti á þingi og vilji ríkisstjórnar til að ganga í Evrópusambandið og ljúka aðildarviðræðunum  Hér segir hv. þingmaður að tillagan sem ég hef viðrað og legg í púkkið í utanríkismálanefnd sé óframkvæmanleg og hún sé nýstárleg. Hvernig getur það verið nýstárleg tillaga að leggja til að ákvörðun þingsins sé borin undir þjóðina? Það er ekkert nýstárlegt við það og það er ekkert óframkvæmanlegt. Það er hins vegar mjög nýstárlegt að ætlast til þess af þinginu að setja á dagskrá þjóðaratkvæðagreiðslu um ákvarðanir sem er ekki verið að fjalla um á þinginu. Það er mjög nýstárlegt. Hv. þingmenn, sem belgja sig hér út í ræðustól og tala um lýðræðisást sína, ættu kannski aðeins að rifja upp sína eigin framgöngu á undanförnum árum þegar þeir gerðu ekkert með vilja 76,3% landsmanna til að taka þátt í þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort ætti að efna til aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Nú eða þeir sem ekkert gerðu með vilja 70 þús. manna sem vildu festa flugvöllinn áfram í Reykjavík. Það var einmitt flokkur hv. þingmanns, formanns Samfylkingarinnar, sem hunsaði vilja 70 þús. Íslendinga um að festa og tryggja flugvöllinn í Reykjavík í sessi. Ég vil því biðja menn um að draga úr þessum hástemmdu yfirlýsingum,  Mín hugmynd fer 

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra getur talað eins og hann vill um alls óskylda hluti og ásakað aðra um belging. Það stendur bara eftir í þessu máli að tillagan sem hann hefur stungið upp á núna, að bera tvo ómögulega kosti undir þjóðina, er ekki tillagan sem hann sjálfur bauð þjóðinni upp á fyrir síðustu kosningar. Það sem meira er, hann getur ekki skotið sér undan því að ekki sé þingvilji á bak við það því að hann lofaði því að fylgja slíku eftir ef fólk mundi kjósa hann. Þar er loforðið um þingviljann. Ef hann vill ekki efna loforðið er það hans vandamál, ekki þjóðarinnar. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur nú skotið viðvörunarskoti fyrir stefni sjálfstæðisskútunnar með ummælum sínum í síðustu viku um að ekkert kosningaloforð hafi verið svikið enn - ég legg áherslu á „enn“. Hvenær ætlar hæstv. fjármálaráðherra að tala skýrt í þessu efni? Stendur til að svíkja loforðið eins og hæstv. heilbrigðisráðherra taldi augljóslega að væri í bígerð eða stendur til að efna það? Það er ekki hægt að komast 

Herra forseti. Það sem máli skiptir er aðkoma þjóðarinnar að niðurstöðum málsins með einhverjum hætti. Það er það sem skiptir máli. Hv. þingmaður greiddi atkvæði gegn því að þjóðin kæmi að afgreiðslu Icesave-samningsins. Hann greiddi líka atkvæði gegn því í annað skiptið.  
            

Það er einn fundur í þingsalnum og ræður eru fluttar úr ræðustól Alþingis.

Herra forseti. Hann greiddi atkvæði gegn því líka að þjóðin fengi að koma að því þegar sótt var um aðild. Það hvarflaði ekki að stjórnarflokkunum að spyrja þjóðina að því þegar flokkarnir tóku einir og án aðkomu annarra ákvörðun - um hvað? - um að stöðva viðræðurnar. Það var enginn spurður að því. Það var bara sent bréf.  Ég furða mig á því þegar menn koma hingað upp og segja að nú sé einhver brýn nauðsyn að leita til þjóðarinnar með spurningar sem ekki er einu sinni verið að bera upp á þinginu. Ég trúi ekki öðru en menn 

Virðulegi forseti. Ég hef nokkrar áhyggjur eftir að ég las grein prófessors Ragnars Árnasonar, sem er formaður ráðgjafaráðs hæstv. fjármálaráðherra um efnahagsmál og ríkisfjármál, undir yfirskriftinni: „Samfélagsleg skaðsemi opinberra heilbrigðistrygginga“ í nýjasta tölublaði Hjálmars, blaðs hagfræðinema við Háskóla Íslands. Þar leggur hann út frá því að rétt sé að gjalda varhuga við opinberum niðurgreiðslukostnaði og það skjóti mjög skökku við að þessar niðurgreiðslur á heilbrigðisþjónustu séu látnar ekki aðeins afskiptalausar heldur þyki bara almennt hið besta mál. Niðurstaða hans er að hagur meðalmannsins rýrni með opinberum heilbrigðistryggingum. Ég tel þessa grein ekki standast nein rök því það að miða við hag meðalmannsins og segja að það sé breytan sem mæli hag samfélagsins tel ég hreinlega ekki standast almenna rökfræði því að við hljótum að dæma samfélagið á því hvernig við tryggjum sem best tækifæri allra. En það sem veldur mér áhyggjum er ekki að prófessorinn eigi við nokkrar hagfræðilegar æfingar. Það veldur mér áhyggjum að prófessorinn er formaður ráðgjafaráðs hæstv. ráðherra, væntanlega hans helsti ráðgjafi í efnahags- og ríkisfjármálum. Því finnst mér mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra upplýsi okkur hér á þinginu hver hans afstaða er til þessa máls, hvort hugsanlega sé, í samvinnu hans og hæstv. heilbrigðisráðherra sem situr við hliðina á honum, verið að vinna að breytingum sem lúta að því að breyta róttækt hinu íslenska heilbrigðiskerfi, sem lúta að opinberum heilbrigðistryggingum; heilbrigðiskerfinu okkar sem er félagslegt heilbrigðiskerfi, sem er, samkvæmt öllum alþjóðlegum rannsóknum, mun ódýrara en önnur þau kerfi sem við höfum byggt upp, hvort sem það eru skyldutryggingakerfi eða einkarekstrarkerfi eins og í Bandaríkjunum. Er þetta, hæstv. ráðherra, liður í einhverri stefnumótun sem unnin er á vegum ríkisstjórnarinnar eða ráðgjafaráðsins eða eru þetta meira hagfræðilegar æfingar?

Herra forseti. Hér er fyrst og fremst og eingöngu um að ræða skrif hagfræðings þar sem hann - eftir því sem mér sýnist vegna þess að ég hef ekki lesið greinina sjálfa heldur einungis það sem um hana hefur verið sagt í fjölmiðlum, en við Ragnar Árnason höfum ekki rætt málið tveir saman - vekur athygli á hagfræðilegri hlið málsins og veltir því upp hvað mundi gerast ef markaðskerfið virkaði að fullu og allir mundu ráðstafa ráðstöfunartekjum sínum til að kaupa sér þær tryggingar sem viðkomandi teldu henta sér best hverju sinni, og hvernig slíkt kerfi kæmi út í samanburðinum þegar við veltum því fyrir okkur að tryggja alla að fullu. Mér finnst þessi umræða í sjálfu sér ekki eiga erindi í þingsalinn þar sem þetta er ekki grein sem ég hef teflt fram. Ragnar Árnason er í ráðgjafaráðinu hjá efnahagsráðuneytinu en engar hugmyndir af þessum toga eru til skoðunar í ráðuneytinu, þ.e. að leggja niður almannatryggingakerfið. Ég er hins vegar áhugamaður um að auka hlut einkaaðila í að veita hina opinberu þjónustu á kostnað ríkisins með þeirri fjármögnun sem við þekkjum í dag svo að við getum virkjað krafta einkaframtaksins í auknum mæli í heilbrigðiskerfinu og þannig hrint í framkvæmd þeirri tryggingastefnu sem við höfum byggt á á undanförnum árum. Ég vek athygli á því að hlutur einkaframtaksins í að veita þjónustu sem fjármögnuð er af hinu opinbera er langtum minni, mun minni en í fyrirheitna landi sósíaldemókrata, Svíþjóð. Þar er hlutur einkaframtaksins mun hærri. Ég tel að við gætum aukið framleiðni í kerfinu, fengið meira fyrir sama fjármagn með því að feta okkur inn á þær brautir.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að andmæla því að þessi umræða eigi ekki erindi hingað í salinn því að það liggur fyrir að sá sem skrifar greinina, sem ég gaf mér tíma til að lesa, er formaður ráðgjafaráðs sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra skipaði og maður hlýtur að sjálfsögðu að lesa slíkar greinar út frá þeim embættum sem fólk er skipað til af hálfu ráðherra og ríkisstjórnar. Þetta er mjög athyglisverð yfirlýsing af hálfu hæstv. fjármálaráðherra og sýnir það greinilega hvaða stefnumótun er í undirbúningi þó að ekki eigi að ganga eins lagt og formaður ráðgjafaráðsins leggur upp með, að hverfa hreinlega frá opinberum heilbrigðistryggingum því að þær auki í raun neyslu og heilbrigðisþjónustu, eins og þar er komist að orði, þrátt fyrir að sýnt hafi verið fram á í öllum samanburði hjá OECD að það félagslega heilbrigðiskerfi sem við rekum hér er ekki bara hagkvæmast heldur líka best fyrir þá sem þurfa að nýta þjónustuna út frá öllum lýðheilsulegum mælikvörðum. Þegar kemur að því að fara að auka hlut einkaaðila hér eins og gert hafi verið í Svíþjóð, sem hefur verið undir grimmri hægri stjórn undanfarin tvö kjörtímabil sem sést hefur einmitt á einkarekstri bæði í heilbrigðis- og menntakerfinu þannig að það þýðir ekki lengur að tala um það sem hið fyrirheitna land sósíaldemókrata, 

Herra forseti. Það er reyndar rétt hjá hv. þingmanni að Svíþjóð er að breytast í fyrirmyndarríki fyrir miðju hægri stefnu, þar er einmitt verið að vinna niður atvinnuleysið, auka hagvöxt og lífskjörin batna hvað hraðast á Norðurlöndunum og í allri Evrópu reyndar. Menn líta til Svíþjóðar í því samhengi og stærsta breytingin sem átt hefur sér stað þar er einmitt sú að ríkið tekur sífellt minna til sín af þjóðarframleiðslu. En varðandi þær fullyrðingar að einkaframtakið geti ekki náð meiri framleiðni þá höfum við okkar eigin dæmi hér. Við höfum dæmi úr heilsugæslunni, úr Salastöðinni, þ.e. í Salahverfinu er heilsugæslustöð og ef við miðum við þann samning sem þar er og hvernig þau afköst sem þar er að finna hefðu komið út annars staðar þá er augljóst að afköstin eru langmest á viðkomandi stöð sem er í einkarekstri. Þau eru 60% yfir meðalafköstum stöðva heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, 60% yfir og kostnaðurinn er minni. Þetta er eitt lítið dæmi sem ég bið menn að líta til þegar verið er að velta fyrir sér hvort eitthvert vit sé í að auka einkarekstur í heilbrigðisþjónustu.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hvernig standi á því að ekki er búið að ganga frá menningarsamningnum við landshlutasamtök sveitarfélaga en samningurinn rann út um áramót og nú er 18. mars. Þessi staða er ekki góð. Í raun hefur það alvarleg áhrif á menningarstörf á landsbyggðinni þar sem ekki er hægt að veita styrki til menningarverkefna á árinu 2014 en enn er verið að bíða eftir því að þessi samningur verði í höfn. Við heyrum jafnvel að umsækjendur séu að draga til baka umsóknir sínar og verkefni að falla niður. Ég veit ekki til að það strandi á fjármagni en gert er ráð fyrir þessum samningi í fjárlögum. Þó hef ég heyrt einhverjar efasemdir um það hvort atvinnu- og nýsköpunarráðuneytið verði aðili að þessum samningi áfram en veit þó ekki betur en gert sé ráð fyrir 30 millj. kr. á liðnum 04-559-198 sem heitir Ferðamál, ýmis verkefni. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvað er það sem tefur gerð menningarsamninga við samtök sveitarfélaga á landsbyggðinni? Hvenær hefur hæstv. ráðherra hugsað sér að leysa þetta mál og gerir hann sér grein fyrir alvarleika málsins?

Virðulegi forseti. Já, ég geri mér grein fyrir því að það skiptir máli að þessir samningar klárist sem fyrst. Reyndar var boðuð sérstök umræða um stöðu menningarsamninga sem ég held að hafi upphaflega verið hugsuð í dag en var frestað um óákveðinn tíma. Ég vona að hún fari fram sem fyrst þannig að við getum farið ágætlega í gegnum þetta. Fyrir liggur að ákveðið var að draga úr menningarsamningunum um 10%, framlaginu. Við skoðuðum sérstaklega hvort við ættum að breyta þeim reiknireglum sem lágu til grundvallar frá fyrri skiptingu og kölluðum eftir athugasemdum um það. Það var síðan niðurstaða mín að affarasælast væri að halda sig við þær reiknireglur sem höfðu verið mótaðar áður og láta niðurskurðinn jafnt yfir alla ganga. Það hefur reyndar valdið því að gamlar deilur frá fyrri tíð, um fyrri skiptingu og þá niðurstöðu sem fékkst síðast þegar samningurinn var gerður, hafa að nokkru skotið upp kollinum og við eigum enn eftir að leysa þar nokkur mál. Ég vonast til þess að það leysist sem fyrst. Hitt ber líka að hafa í huga að til skoðunar eru, undir forustu forsætisráðherra, ákveðnar breytingar á heildarfyrirkomulagi þessara mála og ég vonast til að við verðum komin með fast land undir fæturna í því máli sem fyrst.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Við vissum af þessu með 10% niðurskurð, það svo sem hefur legið fyrir, og eins það að reiknireglan fór eitthvað misjafnt í suma. Ég get ekki alveg sætt mig við það svar að verið sé að horfa til einhverra breytinga á heildarfyrirkomulagi, samningarnir eru í uppnámi hér og nú. Ríkisstjórnin gat í raun alveg farið að vinna í þessu máli í júní á síðasta ári. Það er rétt að hv. þm. Svandís Svavarsdóttir hefur kallað eftir sérstakri umræðu, ég var eiginlega að vona að hún þyrfti ekki einu sinni fara fram vegna þess að hæstv. ráðherra væri búinn að leysa þetta. Það þekkja þetta margir þingmenn hérna sem eru á landsbyggðinni að það er allt í uppnámi út af þessu og menningarfulltrúar eru að eyða ótrúlegum tíma og peningi í að reyna að ýta á að fá svör frá ráðuneyti um á hverju strandar. Ég er í raun ekki enn komin með svar við því á hverju strandar nákvæmlega. Erum við þá að tala um að þetta verði leyst í næsta mánuði eða er þetta bara rétt handan við hornið eða hvað er í gangi?

Virðulegi forseti. Við skulum vona að þetta mál leysist sem fyrst og farsællega. En eins og ég fór yfir eru hér uppi ákveðin vandamál sem við erfðum frá fyrri tíð sem var óánægja með þá skiptingu sem lagt var upp með. Í raun og veru ætti það kannski ekki að valda okkur svo miklum vandræðum, það sem gerist er það að það er bara 10% lækkun á heildina. Ég vonast til þess að þetta mál leysist sem fyrst og er alveg klár á því að tafir á málinu eru til óþæginda.

Virðulegi forseti. Mig langaði að spyrja hæstv. innanríkisráðherra um það frumvarp sem lagt var fram hér á þinginu varðandi aukna siglingavernd og flugöryggismál. Ég held að frumvarpið sé sniðið að siglingavernd og flugöryggismál hafi blandast þar inn í. Mig langar því að vita hvað hafi kallað á þessar auknu bakgrunnsskoðanir fyrir flugverndina, hvort krafan hafi komið frá erlendum flugmálayfirvöldum eða hvort eitthvert atvik hafi komið upp sem kallaði á þessa kröfu um auknar bakgrunnsskoðanir. Málið hefur sett ævistarf margra í hálfgert uppnám þar sem verið er að kalla eftir persónuupplýsingum um skuldamál og annað slíkt, sem mér skilst að vísu að eigi ekki að vera grundvöllurinn, einungis sé heimild til að skoða þau ef þess þarf. En eins og staðan er á Íslandi í dag veldur þetta að sjálfsögðu miklu uppnámi þar sem mjög margir eru skuldugir. Það skiptir því miklu máli að fá á hreint hvort þörf sé á þessu og af hverju þetta sé komið fram, hvað hafi kallað á það. Þetta getur nefnilega líka skapað okkur vandamál. Ef við erum með auknar bakgrunnsskoðanir hér þá er erfiðara að kalla flugvirkja frá öðrum löndum fyrir sérhæfðan búnað, þyrlurnar okkar og annað slíkt, af því að þessi flugverndarskírteini gilda á milli landa. Og ef þau duga, þ.e. sú bakgrunnsskoðun sem er í öðrum löndum, þá hljóta þau að duga líka hjá okkur. Atvinnurekendur, sem þurfa að uppfylla allar kröfur til að mega fljúga á milli landa, eru á móti þessum auknu kröfum sem við ætlum að gera. Þess vegna vildi ég fá að vita um þörfina, hvort þetta sé eitthvað sem við þurfum að fara eftir hér.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Eins og ég geri ráð fyrir að fyrirspyrjanda og þingheimi sé ljóst er þetta mál til meðferðar hér á þinginu. Ástæðan fyrir því að þessir þættir koma inn í umrætt frumvarp eru kröfur sem eru settar fram af hálfu ríkislögreglustjóra. Síðan hafa auðvitað komið fram, eins og gerist oft í meðferð þingmála, ákveðnar athugasemdir og ábendingar er þetta varðar. Nú er staðan sú að ríkislögreglustjóri og Samgöngustofa eru að safna saman upplýsingum um það hvernig nákvæmlega er staðið að þessum bakgrunnsathugunum í nágrannaríkjum okkar og hvort við erum að ganga lengra en aðrar þjóðir. Það var ekki tilgangurinn. Sé það svo verður það skoðað og ég geri ráð fyrir að þingið muni taka þær athugasemdir saman og tryggja að þetta sé til samræmis við það sem annars staðar þekkist. Hins vegar er það svo, og það skal áréttað, vegna þess að mikið er talað um að málið lúti að ákveðnu atvinnuöryggi, að þessar bakgrunnsrannsóknir eru einungis gerðar í þeim tilgangi að ákveða hvort viðkomandi einstaklingar geti gengið um tiltekin öryggissvæði í flugstöð án fylgdar. Það lýtur ekki beint að atvinnuöryggi einstaklinga að því sé breytt. Það skal líka áréttað í þessu samhengi til upplýsingar að sumt af þeim upplýsingum, sem í ljósi gegnsæis og upplýsinga eru gefnar í frumvarpinu og í íslenskum lögum, eru víða reglur sem eru viðhafðar í nágrannalöndum okkar en ekki tilteknar í lögum eða reglugerðum, eru taldar varða þjóðaröryggi þannig að viðkomandi þjóðir telja ekki upp forsendurnar fyrir athugununum þrátt fyrir að þær séu hugsanlega til staðar. Afstaða ráðuneytisins er alveg skýr og mín sem ráðherra. Við viljum gera þetta með svipuðum hætti og gert er í nágrannalöndunum. Sé í þessu frumvarpi gengið lengra er full ástæða til að skoða það og rýna og menn geta treyst því að það verður tekið til athugunar. Ég er sannfærð um að þingið mun finna á þessu farsæla lausn og tryggja að við séum á sama stað og aðrar þjóðir í þessum samanburði.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þessi svör um það að við sem erum í nefndinni getum skoðað að það sé sem sagt ekki neitt sem kallar á frekari kröfur hér. Það ætti að geta skapað ró um þessi mál ef vilji er til að hafa þetta eins og er í öðrum löndum, ganga ekki lengra hér. Þá efast ég ekki um að við finnum farsæla lausn í þessu máli. Annað sem hefur komið fram við skoðun í þessu máli er að vel getur verið að þarna sé verið að rugla saman bakgrunnsskoðunum á þeim sem fara um haftasvæði og þeim sem hafa aðgang að viðkomandi persónuupplýsingum vegna flugs. Það er eitthvað sem við þurfum þá að skoða betur í nefndinni og vonandi er það hluti af því sem útskýrir þessa mismunun. Það er gott að heyra þetta, vonandi skapar það frekari ró um umræðuna í þessu máli sem hefur farið víða.

Virðulegur forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að ég held að umræðan um þetta mál hafi kannski ekki alveg verið í samræmi við tilefnið. Það breytir engu um það að fram hafa komið mjög rökstuddar og vel framsettar athugasemdir, af hálfu atvinnuflugmanna til dæmis, um að þetta séu ríkari skorður og ríkari þvinganir en gerðar eru annars staðar og yfir það eigum við auðvitað að fara enda var tilgangur frumvarpsins ekki sá. Tilgangurinn er engu að síður og verður að vera, eins og ítrekað hefur komið fram hjá ríkislögreglustjóra og hans fólki, að reglurnar um þetta séu skýrar og séu öllum ljósar. Við verðum líka að hafa í huga, eins og ég sagði í svari mínu áðan, að sums staðar eru reglur sem liggja ekki fyrir í lögum eða frumvörpum. Það getur því verið að það séu ríkari reglur en sumir virðast álykta af umræðunni og þess finnist ekki endilega stað í lögum viðkomandi landa. En það er engin fyrirstaða af hálfu ráðuneytisins eða ráðherra að endurskoða þetta og tryggja að þetta verði í samræmi við það sem gerist annars staðar.

Hæstv. forseti. Sem kunnugt er var á vegum innanríkisráðuneytisins gerð ítarleg rannsókn á rannsóknaraðferðum lögreglu í svokölluðum Guðmundar- og Geirfinnsmálum. Var skýrslu um það efni skilað snemma árs 2013. Niðurstöður rannsóknarinnar voru afgerandi, þ.e. að framin hefðu verið alvarleg brot á sakborningum við rannsókn málanna þar sem flest bendir til að þvingaðar hafi verið fram játningar þeirra sakborninga sem síðar voru dæmdir til fangelsisvistar með því að beita þá harðræði við rannsóknina. Augljóst er að með gerð þessarar rannsóknarskýrslu er málinu langt frá því að vera lokið enda trúverðugleiki réttarkerfisins undir. Embætti ríkissaksóknara hefur verið með málið til athugunar, embættið kallaði eftir því hjá dómþolum og aðstandendum þeirra eftir atvikum að þeir tækju afstöðu til þess hvort þeir óski eftir endurupptöku málanna. Ef þessir einstaklingar eiga að geta veitt embættinu viðunandi svör byggð á lagalegum sjónarmiðum þurfa þeir eðli málsins samkvæmt aðstoð lögmanna, það er augljóst. Þetta hefur ríkissaksóknari líka undirstrikað í bréfi þar sem fram kemur það mat embættisins að til þess að hægt sé að beiðast endurupptöku á málunum þurfi áður að fara fram viðamikil og ítarleg rannsókn á öllum sakargögnum málsins sem eru mikil að burðum. Dómþolar og aðstandendur þeirra geta ekki staðið að slíkri rannsókn. Þá er það óeðlilegt að embætti ríkissaksóknara stæði að henni þar sem það er hluti af réttarkerfinu sem er til skoðunar. Það er ekki hægt að leggja það á dómþola og aðstandendur þeirra eina ferðina enn að ætla þeim að fara í eina óvissuferðina og ríkisvaldið skuldar þessu fólki aðstoð. Eins og hæstv. innanríkisráðherra er vel kunnugt um hef ég allar götur frá því í ágúst á síðasta ári og reglulega síðan gengið eftir því við ráðherra að fá við því svör hvort stjórnvöld hyggist veita dómþolum og aðstandendum slíka aðstoð svo að þeir geti svarað fyrirspurnum ríkissaksóknara. Ráðherra hefur iðulega tekið málaleitan minni vel, þ.e. í samtölum, þó að lítið hafi gerst, en nú vil ég fá að vita afdráttarlaust um niðurstöður í þessu efni einfaldlega vegna þess að komi ekki fram skýr vilji ráðherra og ríkisstjórnar til að veita 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka málið upp. Það er hárrétt sem fram kemur í máli hans að hann hefur margsinnis rætt þessi mál við þá sem hér stendur og lýst þeirri skoðun sinni, sem hann fór hér ágætlega yfir, að koma beri til móts við þessa aðila með einhverjum hætti. Ég vil taka undir það með hv. þingmanni að málið er auðvitað allt hið sorglegasta og það var fagnaðarefni að fyrrverandi innanríkisráðherra, hv. þm. Ögmundur Jónasson, skyldi hafa tekið það upp með þeim hætti sem gert var á síðasta kjörtímabili. Farið var fram á ákveðna vinnu af hálfu innanríkisráðuneytisins í bréfum frá þessum aðilum til innanríkisráðuneytisins í byrjun október síðastliðnum þar sem farið var fram á annars vegar að skoða hvort lagalegar forsendur væru til að veita slíkan stuðning, hvort heimild væri til þess í lögum, og var óskað eftir áliti á því, og hins vegar hvort ráðuneytið væri tilbúið að koma að einhverjum stuðningi til þess. Það er ágætt að hv. þingmaður spyrji um þetta mál núna því að ég fékk niðurstöðu frá ráðuneytinu nýlega. Það hefur tekið tíma að fara yfir þetta og ráðuneytisstjórinn í ráðuneyti mínu, innanríkisráðuneytinu, hefur haft fyrir því forustu. Niðurstaðan barst á mitt borð 11. mars síðastliðinn þar sem talið er af hálfu lögfræðinga ráðuneytisins að heimild sé fyrir því, það sé hægt að veita slíkan stuðning, málið sé þannig vaxið að það sé hægt. Einnig var lagt í þá vinnu að reyna að átta sig á því hvaða kostnaður gæti hlotist af þeirri vinnu, því að auðvitað fer í gang ákveðin lögfræðivinna. Kostnaður við hana er talinn vera um 4 millj. kr. þannig að á borði mínu sem ráðherra núna liggur fyrir sú niðurstaða að heimild er til staðar til þess að veita slíkan stuðning og nú er það verkefnið að finna því stað innan ráðuneytisins. Ég hef áður sagt það við hv. þingmann að ég tel að séu fyrir því lagastoðir, sem nú liggur fyrir að eru til staðar, sé ekki óeðlilegt að koma til móts við þessa aðila og liggur það nú fyrir. En ég get ekki á þessum tímapunkti - enda hefur málið ekki verið tekið fyrir á vettvangi ríkisstjórnar heldur í ráðuneytinu hjá mér, það er ekki komið til ríkisstjórnar. En ég get sagt það sem ég hef áður sagt við hv. þingmann að ég hef mikla samúð með þessum sjónarmiðum og tel að fyrst til staðar eru lagalegar heimildir til þess að gera slíkar undanþágur 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir greinargóð svör. Það er gott til þess að vita að málið er komið í markvissan farveg.

Virðulegur forseti. Ég þakka miklu frekar hv. þingmanni fyrir áhugann sem hann hefur sýnt á málinu og það sem hann hefur gert til þess að koma þessu máli áfram, sem sannarlega er rétt hjá hv. þingmanni að er stórmál í íslenskri dómsögu og er mikilvægt að fara yfir með þessum hætti. Það er líka alveg hárrétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns að þetta hefur tekið dálítinn tíma í ráðuneytinu, en það er vegna þess að lögfræðingar þar og aðilar sem koma að því máli fyrir hönd ráðherra vildu hafa fyrir því traustan grunn. Hann liggur nú fyrir, fyrir liggur að hægt er að gera þetta með þessum hætti. Jafnframt liggur fyrir kostnaðarmat er þetta varðar, en ekki hefur verið tekin endanleg ákvörðun um nákvæmlega hvernig verður tekið á því, en ég get fullvissað hv. þingmann um að ekki munu líða margir dagar þar til sú niðurstaða liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um gjaldskrárlækkanir o.fl. Gjaldskrár ríkisins, þar með talin krónutölugjöld og nefskattar, eru mikilvægur hluti af tekjuáætlun fjárlaga ár hvert. Þessir skattar hækka ekki sjálfvirkt í takt við verðlag heldur þarf að breyta lögum eigi þeir að fá verðlagsuppfærslu. Það hefur að jafnaði verið svo að þessir skattar hafa fylgt verðlagi. Komið hefur fyrir að þeir hafi hækkað umfram verðlagsbreytingar en það hefur líka gerst að þessir skattar fylgja ekki verðlagi. Þannig var til dæmis um marga þessara skatta á árinu 2013. Ein af forsendum fjárlaga fyrir árið 2014 var sú að gjaldskrár eldsneytisgjalda og áfengis- og tóbaksgjalds mundu hækka um 3% í upphafi árs í takt við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins. Þau áform voru samþykkt á Alþingi með lögum nr. 140/2013, um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2014, og er sú hækkun þegar komin til framkvæmda. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 21. desember 2013, sem kynnt var Samtökum atvinnulífsins og Alþýðusambandi Íslands í tengslum við gerð kjarasamninga, segir meðal annars, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin lýsir því yfir að hún muni við samþykkt kjarasamninga endurskoða til lækkunar vissar breytingar á gjöldum sem samþykktar hafa verið í tengslum við afgreiðslu fjárlaga 2014 til að stuðla að því að verðlagsáhrif, sem af þeim leiði, verði minni en ella og innan verðbólgumarkmiða Seðlabanka Íslands …“ - sem er 2,5%. Þó að samþykkt kjarasamninga hafi ekki gengið eftir í fyrstu eins og vonir stóðu til þar sem rétt rúmlega helmingur félagsmanna samþykkti en tæplega helmingur samþykkti ekki í fyrstu tilraun - það hefur þó færst til betri vegar í millitíðinni - tók ríkisstjórnin engu að síður þá ákvörðun að beita sér fyrir lækkun á gjaldskrám eldsneytisgjalda og áfengis- og tóbaksgjalds í samræmi við þá yfirlýsingu sem ég hef rakið og raunar umfram verðbólgumarkmið upp á 2,5%, við ætluðum sem sagt að lækka gjöldin niður fyrir 2,5%, niður í 2% samkvæmt frumvarpinu. Ríkisstjórnin tók þessa ákvörðun á sínum tíma eftir fyrri atkvæðagreiðsluna og taldi þetta mikilvægt innlegg í framhald málsins. Ég tel að það hafi skilað sínu, frumvarpið hefur legið hér frammi í þinginu og þessi áform voru kynnt fyrir síðari atkvæðagreiðslurnar. Ég vonast að minnsta kosti til þess að þetta hafi að einhverju leyti haft jákvæð áhrif. Lagðar eru til breytingar á ýmsum lögum sem leiða til gjaldskrárlækkana. Um er að ræða 1% lækkun á bensíngjaldi, olíugjaldi, kílómetragjaldi, gjaldi af áfengi og tóbaki, kolefnisgjaldi og raforkuskatti. Þessar gjaldskrár hafa þegar hækkað um 3% eins og ég hef áður rakið. Í frumvarpinu er einnig að finna lagfæringar á nýsamþykktum lögum um stimpilgjald í þá veru að reikna skuli álag frá eindaga en ekki gjalddaga líkt og núgildandi ákvæði laganna gera ráð fyrir. Eins og menn geta getið sér til um mun þessi aðgerð lækka eldsneytisgjöld og áfengis- og tóbaksgjald um 1% sem aftur leiðir til þess að tekjur ríkissjóðs af umræddum gjaldstofnum munu lækka um 460 millj. kr. á ársgrundvelli samkvæmt áætlun. Þar af nemur lækkun eldsneytisgjalda nálægt 270 millj. kr. og áfengis- og tóbaksgjalds 190 millj. kr. Þá er eðlilegt að spurt sé hvernig eigi að koma til móts við þær tekjubreytingar. Því er til að svara að uppi eru áform um að auka arðgreiðslur frá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Það virðist vera gott svigrúm til að auka við arðgreiðslur þaðan til að mæta þessu um það bil þannig að aðgerðin ætti, þegar upp er staðið, ekki að hafa mikil áhrif, þegar þetta tvennt er skoðað saman. Ekki er heldur hægt að útiloka að við skoðum fyrirkomulag við álagningu tóbaksgjalds í framhaldinu og veltum fyrir okkur hvort ríkið geti bætt sér upp tekjutapið með einhverjum breytingum á því. Ýmsar hugmyndir hafa verið viðraðar í gegnum tíðina en ekkert verið ákveðið. Varðandi verðlagsáhrif er áætlað að vísitala neysluverðs geti lækkað um 0,08% verði frumvarpið að lögum svo fremi áhrifunum verði að öllu leyti velt út í verðlag. Lagfæring á lögum um stimpilgjald er hins vegar ekki talin hafa í för sér kostnað fyrir ríkissjóð. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Í athugasemdum með frumvarpinu, sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra var að mæla fyrir, stendur, með leyfi forseta: „Lauslega metið gæti vísitala neysluverðs lækkað um 0,08% verði frumvarpið að lögum svo fremi áhrifunum verði að öllu leyti velt út í verðlag með samsvarandi aukningu í kaupmætti ráðstöfunartekna.“ Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um aðrar gjaldskrár og hækkanir sem þar hafa verið settar fram eins og til dæmis varðandi úthlutun til þeirra sem þurfa nauðsynlega að nota hjálpartæki. Þar er verið að tala um öndunarvélar, gervibrjóst, bleiur, bað- og sturtustóla með og án hjóla, hjálpartæki í bifreið, staf og hækjur, rafknúna hjólastóla og öryggiskallkerfi og þetta er allt saman að hækka um 10% upp í 77%. Þarna er kaupmáttur þeirra sem þurfa nauðsynlega á þessum hjálpartækjum að halda að rýrna stórkostlega og þarna erum við að tala um fólk sem getur ekki lifað án þess að nýta þessi hjálpartæki; en við getum þó valið hvort við kaupum okkur tóbak eða brennivín. Tekjur ríkissjóðs eiga að aukast um 150 millj. kr. með álögum á fólk sem þarf nauðsynlega á hjálpartækjum að halda. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki eigi einnig að lækka þessa gjaldskrá og bæta þannig kaupmátt og ráðstöfunartekjur þeirra sem þurfa á hjálpartækjum að halda.

Herra forseti. Við ræðum hér um frumvarp sem samþykkt var fyrir áramót um breytingar á ýmsum krónutölugjöldum og sköttum. Nú er það svo að fjöldinn allur af gjöldum sem renna í ríkissjóð tók engum breytingum um áramót, ýmis leyfisgjöld, ýmis dómsmálagjöld. Fjöldinn allur af gjaldskrám tók engum breytingum og voru því ekki færðar upp til samræmis við verðlagsbreytingar eins og þær voru áætlaðar. Þær breytingar sem við gerðum, með samþykkt laganna fyrir áramót, var að finna í því frumvarpi sem við erum hér að breyta til baka. Við erum að tryggja að ekkert hækki þá um 3% heldur förum við aftur niður í 2%. Svo eru önnur gjöld sem er að finna annars staðar en ekki í þessu frumvarpi sem er eftir atvikum á forræði einstakra ráðherra að kveða upp úr með. Almenna reglan með þau gjöld er að þau renna ekki beint í ríkissjóð heldur skapa oft og tíðum sértekjur fyrir einstakar stofnanir. Þau gjöld sem hv. þingmaður rekur hér sérstaklega þekki ég ekki nákvæmlega en ég tek eftir því að þingmaðurinn segir að þau breytist með ýmsum hætti og heildaráhrifin fyrir ríkið séu upp á nokkur hundruð milljóna. Stundum eru slíkar breytingar til þess fallnar að draga úr kostnaði ríkisins, stundum er grundvöllur breytinganna tekjuauki fyrir einstakar stofnanir, þ.e. myndar sértekjustofn, en gjöldin sem þarna er um að ræða eru ekki hluti af því þingmáli sem við ræðum hér og var ekki breytt í tengslum við fjárlagafrumvarpið. Ég hef ekki kynnt mér nákvæmlega þær breytingar sem hv. þingmaður vísar til og segir að feli í sér 70% hækkun á tilteknum gjöldum.

Virðulegi forseti. Þessar upplýsingar allar er að finna í þingskjali sem var dreift hér á föstudaginn sem svar við spurningu minni sem hæstv. heilbrigðisráðherra svaraði. Þar er talað um að breytingar þær sem eru gerðar, þ.e. þessar gjaldskrárhækkanir, eigi að skila 150 millj. kr. vegna hjálpartækja og til viðbótar 100 millj. kr. frá þeim sem þurfa nauðsynlega á þjálfun að halda, hvort sem það er talþjálfun eða sjúkraþjálfun. Í svarinu stendur að þessum reglugerðum sé ætlað að svara sérstökum hagræðingaráformum gildandi fjárlaga, lækka útgjöld og bæta afkomu ríkissjóðs. Mér finnst að við verðum að skoða þetta í samhengi. Þó að hér sé verið að tala um frumvarp annars vegar og reglugerðir hins vegar er í báðum tilfellum verið að tala um kjör fólks og ráðstöfunartekjur og í öðru tilfellinu okkar veikasta fólk. Ég vona að forgangsröðun hæstv. ríkisstjórnar verði með öðrum hætti og að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því.

Herra forseti. Já, ég get tekið undir það að mjög varlega ber að fara í breytingar á ýmsum gjaldskrám sem ráðherrarnir ráða yfir. Við höfum í ríkisstjórn rætt það og ég hef beint því til ráðherranna sérstaklega, til þeirra sem hafa yfir einstökum ríkisstofnunum að segja, að gjaldskrá þeirra taki mið af þeim áherslum sem ríkisstjórnin hefur kynnt og meðal annars í tengslum við gerð kjarasamninga en eins gjaldskrá af þeim toga sem hv. þingmaður vísar hér til. Þarna er því til að svara að fjárlögin hafa sett stofnununum ákveðinn ramma og í þeim tilvikum sem hér eru nefnd sýnist mér að kostnaðarþátttaka þeirra sem þjónustunnar njóta sé að hækka. Það verður að fara varlega í slíkar breytingar en fjárlögin setja stofnununum á hinn bóginn ákveðinn ramma sem þær geta ekki brotist út úr. Við getum ekki sótt að stofnunum beggja megin frá, þ.e. annars vegar að veita ekki fjárheimildir og hins vegar að breyta ekki gjaldskránum en ætlast til að þjónustan sé óbreytt.

Herra forseti. Að því gefnu að ákveðið hafi verið að ráðstafa 460 millj. kr. til þess að lækka gjaldskrár eða draga úr verðlagsáhrifum forsendna fjárlaga þá velti ég því fyrir mér hvort hæstv. fjármálaráðherra telji þetta vænlega leið til að tryggja að það skili sér til neytenda að smyrja þessu svona þunnt yfir öll gjöld; bensíngjöld, olíugjöld, kílómetragjald, áfengi og tóbak. Hvernig sér hæstv. ráðherra fyrir sér að það skili sér í t.d. bensínverðinu að lækka almennt bensíngjald um 24 aura eða sérstakt bensíngjald um 40–42 aura? Er það ekki þannig að olíufélögin séu með verðið hlaupandi á mörgum krónum upp og niður jafnvel með einhverra daga millibili eftir því hvernig gengi krónunnar þróast og/eða innkaupsverð er á olíu? Fær hæstv. fjármálaráðherra aldrei SMS í símann sinn þar sem allt í einu er sagt: Tilboð í dag: 12 kr. lækkun á bensínlítrann? Það þarf ekki einu sinni handboltaleiki til. Oftast koma önnur tilboð eftir korter frá hinum félögunum því að þeir virðast einhvern veginn vita hver af öðrum í þessum efnum. Maður hefur stundum varla frið fyrir þessu fyrir hádegi á föstudögum þegar verið er að koma með tilboðin. Það sem ég undrast er að hæstv. ráðherra skuli ekki frekar leggja til skýra og einhverja sýnilega lækkun á einhverjum fáum tilteknum flokkum þannig að líklegt sé að hægt sé að fylgja því eftir að það fari út í verðlagið, að það komi raunverulega fram. Hvernig í ósköpunum á að greina það miðað við það t.d. hvernig þetta þróast á bensínmarkaðnum að neytendur njóti góðs af þessu tekjutapi ríkisins? Ég sé það ekki miðað við það hvernig þetta birtist manni sem viðskiptavini og fylgjast með þessu frá þeirri hlið. Það kom réttilega fram að þessi 0,08% verðlagsáhrif verða þá og því aðeins að veruleika að allt skili sér í lækkuðu verði til neytandans umfram það sem ella hefði orðið. Ég undrast þetta mjög og vil spyrja hæstv. ráðherra: Trúir hæstv. fjármálaráðherra því virkilega að það sé vænleg aðferð í þeim efnum?

Herra forseti. Ég skil vel ef menn horfa á lækkunina út frá lítraverði og velta fyrir sér hvað lítraverðið mun lækka nákvæmlega miðað við þessa breytingu, að menn eigi erfitt með að sjá nákvæmlega hver áhrifin verða. Ef við horfum á þetta í aðeins stærra samhengi og áttum okkur á að það er ákveðið margfeldi af sköttum og seldum lítrum þarna að verkum, sjáum við að þetta dregur úr þeim hluta eldsneytissölunnar sem skila þarf til ríkisins, um nokkur hundruð milljónir, sem hlýtur að skapa svigrúm og á að gera það þar sem samkeppni ríkir til þess að halda verðinu lægra. Það getur gerst ýmist með þeim hætti að verðið er beinlínis lækkað samstundis eða að tækifæri eða tilefni til þess að hækka verðið vegna breytinga á heimsmarkaðsverði eru látin liggja þar sem svigrúmið í opinberu gjöldunum hefur gefið tilefni til þess. Í raun og veru er ekkert annað svar til í þessu efni en að það verður að byggja á því að samkeppnin í landinu, eins og hún birtist t.d. í SMS-sendingum til hv. þingmanns, tryggi að neytendur leiti þangað með kaup á þessum vörum þar sem verðið er hagstæðast. Ég fæ reyndar ekki þessar SMS-sendingar, en neytendur fylgjast með og það gera líka Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands. Ég hef margoft tekið það upp á fundum í aðdraganda kjarasamninga með Samtökum atvinnulífsins og spurt hvað þeir geti gert til þess að tryggja að hvorki verði launaskrið né verðhækkanir á fyrirtækjum. Þeir hafa svarað því til að það sé reglulegt umræðuefni á vettvangi þeirra og þeir hafa 

Herra forseti. Það kann nú að vera sú skýring á að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fá ekki þessi kostaboð frá olíufélögunum að þau viti sem er að það sé líklega bílstjórinn hans sem fylli á tankinn meira en ráðherrann sjálfur og fái þá kannski tilboðin. Ég endurtek að ég undrast þá aðferðafræði að velja ekki frekar einhverja fáa gjaldflokka, skýra gjaldflokka og hafa þá lækkunina sýnilega þannig að hægt sé að festa frekar hönd á því að hún gangi til neytenda. Í öðru lagi verð ég að segja að mér finnast þetta ekki brýnustu forgangsútgjöld sem þarna verða undir hjá hæstv. ríkisstjórn miðað við aðstæður í dag. Maður hefði haldið að sýnd yrði meiri hugkvæmni í því að reyna með sýnilegum hætti að lækka einhver tiltekin gjöld þannig að það kæmi beint til góða fjölskyldum og kannski ekki síst þeim sem við reyndum að verða sammála um að þyrftu mest á því að halda, einhver slík útgjöld. Jú, við getum sagt að flestir þurfa að reka fjölskyldubíl, en hvað með brennivín og tóbak? Er það virkilega þannig að það sé ástæða til að smyrja þessum lækkunum út yfir áfengis- og tóbaksgjald líka? Ekki er það nú mikil hugkvæmni, finnst mér. Ég hefði nú haldið að væri eitthvað annað og brýnna í útgjöldum sem mætti þá skoða, svo sem eins og ef menn vildu lækka komugjöldin á heilsugæslustöðvarnar og millifært þá bara tekjur, þess vegna arð frá ÁTVR ef á að taka hann inn á móti í það í fjáraukalögum. Það væri sýnilegt, kæmi sannarlega til góða þeim fjölskyldum sem þurfa á þjónustu heilbrigðiskerfisins að halda. Þar er um einhvers konar nefskatt að ræða sem lítið frjálst val stendur gagnvart ef menn verða að sækja sér þjónustu þangað o.s.frv. Þannig að ég er nú að reyna að fiska upp úr hæstv. ráðherra og batt vonir við að hann a.m.k. opnaði á það að það mætti skoða það í meðförum þingsins að breyta þessu og taka þetta út í einhverjum fáum, skýrum liðum og helst þeim sem virkilega kæmu 

Forseti. Ég verð að rifja það upp í þessari umræðu að það eru ekki margar vikur síðan við fengum sérstakar áskoranir í þingið um að hætta við allar þessar hækkanir. Meðal annars voru forustumenn í Reykjavíkurborg með miklar meiningar um að ríkið ætti að hætta við þetta allt saman, þar með talið hækkun gjalda á áfengi og tóbak. Ég vil taka það fram að þegar upp er staðið erum við að hækka gjöldin á áfengi og eldsneyti miðað við það sem var á árinu 2013. Við drögum hins vegar úr hækkuninni þannig að gjöldin á áfengi og tóbak hækka bara ekki um 3%, þau hækka um 2% miðað við 2013, verði þessar breytingar framkvæmdar. Varðandi það hvort ekki hefði frekar átt að líta til heilsugæslunnar, komugjöldin hækka vissulega um 20%, en þau hafa líka rýrnað um 40% frá 2008. Stutta svarið við því hvers vegna þessi tilteknu gjöld eru undir í þessu 

Virðulegur forseti. Það er ekki nema von að hæstv. fjármálaráðherra víki sér undan því að rædd sé forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í þessum efnum, því að ekki verður betur séð af þessari stuttu umfjöllun en að verið sé að leggja t.d. til að lækka gjöld á tóbak um 1% en á öðrum stað í tengslum við fjárlagafrumvarpið sé hins vegar verið að hækka gjöld á öndunarvélum. Ég held að við getum öll verið nokkuð sammála um að það sé nokkuð kyndug forgangsröðun í gjaldamálum og ætti kannski frekar að vera á hinn veginn, nokkuð augljóslega. Ég vildi nota tækifærið og spyrja hæstv. fjármálaráðherra um kostnaðarmat á lækkun raforkuskattsins, því að ég fann þess ekki stað í greinargerðinni með málinu. Lækkun á raforkuskattinum varðar náttúrlega ekki launþega sérstaklega í landinu. Þetta er fyrst og fremst ívilnun við stóriðjuna. Þótt lækkunin sé ekki mikil, einn eyrir, safnast nú saman kílóvattstundirnar. Það væri áhugavert að heyra frá ráðherranum hvað tekjutapið af þeirri tillögu felur í sér. Fyrst og fremst vil ég spyrja formann Sjálfstæðisflokksins, hæstv. fjármálaráðherra, um tillögur hans um lækkun á hækkuninni á bensíngjaldi, vegna þess að hann hefur nýlega hækkað það gjald um 3% og nú lækkar hann um 1% og segir okkur í þinginu að það muni leiða til 270 millj. kr. tekjutaps. Fyrir ekki nema tveimur árum síðan flutti hæstv. fjármálaráðherra þingmál um að lækka mjög verulega gjöld á eldsneyti og hélt því fullum fetum fram í þessum stól að það mundi í engu draga úr tekjum ríkissjóð, vegna þess að lækkunin mundi leiða til aukinnar notkunar á eldsneyti og þess vegna engin áhrif hafa á tekjur ríkissjóðs. Er hann enn þá sömu skoðunar? Um það hlýtur maður að spyrja í fyrsta lagi. Og ef hann er enn þá sömu skoðunar hvers vegna er ekki lagt alveg til að falla frá þegar ákvarðaðri hækkun á bensíngjöldunum um 3% í staðinn fyrir að vera 

Herra forseti. Varðandi raforkuskattinn mun þurfa að kalla eftir því hver hlutur hans er í heildarlækkuninni í nefndinni. Ég er ekki með sundurliðun hvað raforkuskattinn snertir við höndina. Varðandi eldsneytisgjöldin að öðru leyti er alveg rétt að við lögðum það til á síðasta kjörtímabili að fara í dálítið myndarlega lækkun á eldsneytisgjöldum. Það var sett fram í því samhengi sem við lifðum í þá, sífellt var verið að þrengja að heimilunum í landinu með t.d. hærri tekjuskatti, með t.d. hærra virðisaukaskattsþrepi. Við fórum upp með virðisaukaskattinn og virðisaukaskattshækkun ein og sér ofan á hækkanir á eldsneytisgjöldunum leiddu til verulega aukinna útgjalda. Við bentum þarna á mikilvægi þess að draga úr þeirri miklu skattlagningu sem til dæmis bitnar á landsbyggðinni. Nú hefur ný ríkisstjórn tekið við og hún er með aðra skattstefnu. Við leggjum meðal annars áherslu á breytingar á tekjuskattskerfinu og erum með virðisaukaskattskerfi í heild sinni undir í endurskoðun í dag. Að þessu sinni má segja að forgangsröðunin birtist í því að við viljum frekar halla okkur að þeim skattstofnum en eldsneytisgjaldinu einu og sér. Annars er það mjög áhugaverð skoðun að fara yfir, þ.e. áhugaverð rannsókn sem mætti fara í að skoða, hvernig líklegt er að tekjur ríkisins þróist af eldsneytisgjöldum á næsta áratug eða svo þar sem bílar eru almennt orðnir miklu sparneytnari og allir hvatar í innflutningsgjöldum stýra neytendum í átt að sparneytnari og léttari bílum, auk þess sem vélarnar eru orðnar eyðslugrennri. 

Virðulegur forseti. Það verður að byrja á því að inna hæstv. fjármálaráðherra eftir því hvort hann telji það rétta forgangsröðun að hækka gjöld á öndunarvélum en lækka gjöld á tóbaki. Um eldsneytisgjöldin verður þess ekki séð stað að það hafi verið skipt um ríkisstjórn í landinu vegna þess að þessi ríkisstjórn hækkar eldsneytisgjöldin með alveg sama hætti og áður var gert og heldur því líka fram að það muni leiða til tekjuaukningar eða tekjutaps í réttu hlutfalli miðað við þær tillögur. Þess vegna verð ég að ítreka þá spurningu: Hefur fjármálaráðherra ekki lengur sömu skoðun og hann hafði á síðasta kjörtímabili að lækkun á eldsneytisgjöldum muni ekki leiða til tekjutaps fyrir ríkissjóð? Þegar hæstv. fjármálaráðherra vekur sérstaka athygli á því að bílar séu alltaf að verða sparneytnari og menn ættu að skoða þróunina tíu ár fram í tímann, er hann þá að vekja athygli á því að þessi tekjustofn muni óhjákvæmilega minnka hjá ríkissjóði og það sé ekki nema eðlilegt í ljósi þróunarinnar eða er þetta einhvers konar fyrirboði um að ástæða sé til að auka álögurnar 

Virðulegi forseti. Nei, það er ekki fyrirboði um að við munum auka álögurnar enn frekar. Ég tel miklu líklegra að við munum endurskoða gjaldakerfið í heild sinni og færa okkur meira yfir í að skoða raunverulega notkun til dæmis á vegakerfinu. Við erum að gera það í gegnum selda lítra í dag og álagningu á hvern seldan lítra, en til að mynda rafbílavæðingin mun raska öllum forsendum þessa kerfis og kalla á nýja hugsun. Varðandi þessar breytingar að öðru leyti vek ég athygli á því að gjöldin eru miðað við verðlagsforsendur að dragast saman að raungildi þar sem við ætlum með breytingunum að hækka gjöldin minna en við gerum ráð fyrir að verðlag hækki á árinu, og í því einu og sér er ákveðin stefnubreyting miðað við það sem áður var. Að lokum um öndunarvélarnar. 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta mál sé komið hér til umræðu og vil gjarnan fara yfir það og ýmsa þætti þess. Í fyrsta lagi verður að segjast að framganga ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamningana um síðustu áramót var með eindæmum léleg. Það frumvarp sem hér er loksins verið að mæla fyrir breytir litlu, það kemur seint og það er lélegt. Í framsöguræðu hæstv. ráðherra og í andsvörum við hann var fjallað um það hversu sérkennilegt það er að koma hér fram með lækkanir á þegar ákveðnum hækkunum, sem þó gilda bara um sumar gjaldskrárhækkanir hins opinbera. Fyrir liggur að af hálfu sveitarfélaga í landinu var tekið með allt öðrum hætti á en hjá ríkisstjórninni. Með myndarlegum hætti var kveðið á um það af hálfu Reykjavíkurborgar að gjaldskrár yrðu ekki hækkaðar, þær yrðu frystar. Mörg sveitarfélög fylgdu því fordæmi vítt og breitt um land til að reyna að halda aftur af verðbólguþrýstingi og gera mögulega skynsamlega kjarasamninga. En ríkisstjórnin, sem átti mest undir því að þessi tilraun tækist, treysti sér ekki til að spila með. Hún skarst þvert á móti úr leik og boðaði það eitt að draga hluta af hækkunum til baka. Það lá alveg ljóst fyrir að 3% hækkunin, sem kveðið var á um um síðustu áramót á gjaldskránum, var umfram verðbólgumarkmið Seðlabankans og forsendur fjárlagafrumvarpsins gerðu ráð fyrir að áfram yrði haldið að skrúfa upp verðbólguþrýstinginn í landinu af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það litla og lélega frumvarp sem hér er komið fram, þó að það sé skref í rétta átt, kemur fram á alveg ótrúlegum tíma, og maður verður að velta fyrir sér tímasetningunum í þessu máli öllu. Þetta mál hefur legið lengi, vikum saman, í þinginu án þess að ríkisstjórnin hafi hirt um að gera það að forgangsmáli. Tækifæri voru til þess að mæla fyrir því, koma því til nefndar, það hefur ekki verið gert. Það að frumvarp um gjaldskrárhækkanir á þessu ári skuli koma til 1. umr. þegar langt er liðið á marsmánuð og fjórðungur ársins að verða liðinn sýnir áhugaleysi ríkisstjórnarinnar á að koma fram af myndugleik í að halda aftur af verðbólguskrúfunni. Annað dæmi um það var það fráleita sleifarlag ríkisstjórnarinnar að bréf fjármálaráðherrans til opinberra stofnana, með hvatningu um að þær héldu aftur af sér í gjaldskrárhækkunum, var sent daginn eftir að flest verkalýðsfélög voru búin að fella kjarasamninginn í janúarmánuði. Það var með öðrum orðum ekki forgangsverkefni fjármálaráðherrans að senda opinberum stofnunum bréf, sem flestir hefðu talið eðlilegt að færi í upphafi janúarmánaðar. Nei, það var ekki einu sinni sent fyrr en búið var að fella kjarasamninginn í þeim verkalýðsfélögum þar sem hann var felldur. Það er alveg ljóst að þetta áhugaleysi ríkisstjórnarinnar um aðhald í verðlagsmálum og þessar hækkanir á gjaldskrám ásamt með sinnuleysi ríkisstjórnarinnar í því að mæta lágtekjufólki í einhverju hvað varðar skattlagningu rétt fyrir jól voru lykilþættir í því að samningar voru felldir og framhald mála var sett í uppnám. Þannig sögðu t.d. forustumenn verkalýðshreyfingarinnar - ég vitna í Björn Snæbjörnsson, formann Einingar-Iðju og Starfsgreinasambandsins, sem sagði, með leyfi forseta: „Við vitum að fólk var mjög reitt út í ríkisstjórnina fyrir að hafa ekki hækkað persónuafsláttinn þegar hún hafði möguleika á því. Það er eitt af þeim atriðum sem ég heyrði mesta gagnrýni á. Þeir sem voru allra tekjulægstir fengu ekkert út úr þessum skattamálum.“ Ég vitna líka í Sigurð Bessason, talsmann Flóabandalagsins, formann Eflingar, sem segir að ýmislegt hafi vantað frá ríkisstjórninni, sem snúi til dæmis að húsnæðismálum og skattamálum. Kallað hafi verið eftir lækkun á lægsta skattþrepinu og meiri hækkun persónuafsláttar. Ríkið hafi ekki viljað fallast á það. Þegar verið sé að horfa til stöðugleika og lækkunar verðlags skipti máli að þetta komi allt saman. Það blasir líka við að þegar horft er á svarta lista Alþýðusambandsins, sem Alþýðusambandið tók saman í janúarmánuði yfir fyrirtæki og stofnanir sem neituðu að draga verðhækkanir til baka, þá var helmingurinn í eigu ríkis og sveitarfélaga. Þegar allt þetta er dregið saman, ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að fara ekki að fordæmi sveitarfélaganna um að frysta gjaldskrár, ákvörðunin um að skrifa ekki bréf til opinberra stofnana með beiðni um að halda aftur af gjaldskrám fyrr en eftir að búið var að fella kjarasamningana og ákvarðanir um að hækka ýmis önnur gjöld, allt ber þetta að sama brunni - áhugaleysi ríkisstjórnarinnar á því að tryggja verðstöðugleika er algjört og það kom ofan í það sem við sáum hér fyrir jól þegar ríkisstjórnin lagði lykkju á leið sína til að koma í veg fyrir að lágtekjufólk fengi nokkuð úr skattkerfisbreytingunum hér á síðustu stundum þingsins þegar okkur tókst að hafa vit fyrir ríkisstjórninni og koma í veg fyrir að allar skattalækkanirnar nýttust fyrst og fremst hátekjufólki. Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra lenti í miklum vanda áðan þegar hann fór að rökstyðja af hverju verið væri að lækka hér gjöld á tóbak og eldsneyti en ekki aðrar gjaldskrár sem hafa hækkað. Það þýðir ekkert að koma hér fyrir Alþingi sem fjármálaráðherra og segja að sum önnur gjöld hafi verið óbreytt í fjárlagafrumvarpi og að þau gjöld sem hér var vitnað til, um hækkanir á ýmsum gjaldskrám, væri ekki í tengslum við fjárlagafrumvarpið. Það er auðvitað verkefni fjármálaráðherra að afla fjár í ríkisreksturinn með eins skilvirkum og skynsamlegum hætti og mögulegt er, og að létta gjöldum af þeim sem síst ættu að vera að borga þau. Það er augljóslega mjög gölluð niðurstaða ef gjaldtaka á öndunarvélar eykst en gjaldtaka á tóbak minnkar. Það hljóta allir að geta verið sammála um það. Hæstv. ráðherra er í lófa lagið að stilla hluti af þannig að niðurstaðan verði ekki svo bersýnilega ósanngjörn. Ég ætla að taka önnur dæmi um gjöld sem hér hafa lítið verið rædd sem þó eru greind í fjárlagafrumvarpinu. Það er hækkun komugjalda í heilsugæslu. Þær hækkanir dundu yfir þjóðina hér í byrjun árs og voru stór hluti af því að grafa undan tiltrú á að ríkisstjórnin meinti nokkurn skapaðan hlut með því að vilja halda aftur af verðlagshækkunum. Almenn komugjöld á heilsugæslustöðvar hækka um 20%, komugjöld utan dagvinnutíma hækka um 19,2%, virðulegur forseti. Greiðsla fyrir vitjun lækna hækkaði um 21,4% á dagvinnutíma og 18,4% utan dagvinnutíma. Komugjöld fyrir heimsóknir til samningsbundinna sérfræðilækna og göngudeildir hækka um 11,1% en um 12,5%, meira, hjá öldruðum og öryrkjum. Koma á slysadeild hækkaði um 5,4% en um 6,7%, meira, hjá öldruðum og öryrkjum. Lægsta hækkunin var 4,6% fyrir kransæða- og hjartaþræðingu. Og upphæðin sem fólk þarf að borga ef það fær afsláttarkort hækkaði um síðustu áramót um liðlega 4%. Allt eru þetta gjöld sem greind eru í fjárlögum. Það er alveg rétt að þau skapa í mörgum tilvikum sértekjur hjá viðkomandi stofnunum, en hæstv. fjármálaráðherra getur ekki skotið sér undan ábyrgð á því að þarna er verið að auka gjaldtöku á veikt fólk langt umfram verðlagsforsendur. Og það skýtur mjög skökku við að leggja fram frumvarp um lækkun þessara almennu gjalda á tóbakið og nú áfengisgjald eða aðra slíka þætti, eldsneytisgjöld, en snerta ekki á þessu. Hæstv. ráðherra getur líka flutt hér einhverjar ræður um að þessi gjöld hafi mest verðlagsáhrif, það getur vel verið, þau hafi mest verðlagsáhrif. En hin gjöldin, sem ég var hér að nefna, komugjöld í heilsugæslur, hækkanir á komugjöldum fyrir öryrkja og aldraða umfram það sem gerist fyrir fullfrískt fólk, leggjast mjög þungt á það fólk. Það hlýtur að vera viðfangsefnið að koma í veg fyrir slíkt. Maður sem stendur með annan fót í vatni og hinn í eldi, hann hefur það ekkert að meðaltali gott, og það er verkefni hæstv. fjármálaráðherra að stilla þessa hluti af. Það er alveg hægt að færa fyrir því efnisleg rök jafnvel að ef menn vilja flytja til byrðar í þessum efnum sé ástæða til að hlífa sumum gjöldum og taka peningana inn á öðrum. Ég geri athugasemdir við að ríkisstjórnin skuli í fyrsta lagi ekki hafa farið að skýru fordæmi sveitarfélaganna sem ákváðu að frysta gjaldskrár. Það hefði verið hinn eðlilegi framgangsmáti af hálfu ríkisstjórnar við þessar aðstæður, þegar mjög miklu máli skiptir, í lokuðu hagkerfi innan hafta, að halda aftur af verðþenslu og þrýstingi á gengið. Í annan stað: Þegar aðrir eru búnir að ganga á undan með betra fordæmi en ríkið - það hefur sannanlega gerst, bæði fyrirtæki og sveitarfélög hafa haldið algjörlega aftur mörgum af hækkunum - þá ætlar ríkið samt að hækka um 2%. Ríkið ætlar ekki að leiða með besta fordæminu, ríkið ætlar ekki að ganga fremst. Ríkið ætlar sér sem sagt að eiga hlutdeild í verðbólgunni, ríkið ætlar sér að taka þátt í að kynda undir verðbólguþrýsting, ætlar ekki með eigin framgöngu og frumkvæði að halda aftur af verðbólguþrýstingi. Við sjáum að verðbólgan hefur verið að mælast í 2,1 og 2,2%, rétt yfir þeim 2% sem ríkisstjórnin er að rembast við að koma sér niður í. Hvað segir það um veruleikaskyn hæstv. fjármálaráðherra? Hefði ekki verið eðlilegra að ríkið væri vel undir því sem er raunverðþróun í landinu? Hafði hæstv. fjármálaráðherra enga trú á því að hægt væri að halda aftur af verðþróuninni með samstilltu átaki? Svo virðist ekki vera, því að hann ákvað ekki að leiða með góðu fordæmi, það virðist ekki vera til í orðabók þessarar ríkisstjórnar, heldur vildi hann láta draga sig nauðugan. Hann vildi fá að þreifa á naglaförunum, eins og Tómas forðum, og sjá árangurinn þegar aðrir voru búnir að skapa hann. Það er ekki verklag sem mikill bragur er að fyrir ríkisstjórn. Virðulegi forseti. Ég tel sjálfsagt að greiða leið og för þessa frumvarps í gegnum þingið, en það er óhjákvæmilegt að við ræðum hvort ekki sé eðlilegt að halda aftur af gjaldskrárhækkununum í heilsugæslunni, sem urðu um síðustu áramót. Ég sé ekki heldur að þeim hækkunum hafi verið ætlað að afla það mikils fjár inn í kerfið að ekki sé réttlætanlegt að draga þær til baka. Ákvarðanir um að draga þær til baka mundu skila sér beint til þeirra sem þurfa á þjónustunni að halda. Það þarf ekkert að velta því fyrir sér hvort þetta olíufélagið eða hitt muni finna ástæðu hjá sér til að lækka verð þannig að neytendur njóti þess. Það er alveg öruggt að ef ákveðið er að lækka gjaldskrár í heilsugæslu þá gerist það á morgun, og þeir sem þurfa á þjónustunni að halda munu njóta þess á morgun og það er enginn efi þar. Þess vegna ítreka ég þá afstöðu okkar í Samfylkingunni að það sé fráleitt að forgangsraða gjaldtökunni með þessum hætti og eðlilegt að til lækkunar komi á þessum gjöldum, sem ríkisstjórnin lagði lykkju á leið sína fyrir áramót til að hækka langt umfram verðlagsforsendur.

Herra forseti. Hér eru skýr fordæmi á sveitarstjórnarstiginu dregin fram. Það er alveg öruggt að ríkisstjórnin mun ekki fylgja fordæmi því sem meiri hlutinn í Reykjavíkurborg hefur sýnt á síðastliðnu kjörtímabili. Þar var eitt fyrsta verk meiri hlutans að fara upp í hámarksútsvar og nú sýna úttektir að gjaldahækkanir á kjörtímabilinu hafa kostað meðalfjölskyldu í Reykjavík rúmlega 400 þús. kr. á ári. Bara gjaldahækkanirnar valda viðbótarsköttum og gjöldum fyrir meðalfjölskylduna upp á 400 þús. kr. Það er ekki fordæmi sem ríkisstjórnin mun leita til og elta uppi. Varðandi komugjöldin, ég hef tekið það margoft hér fram að þau hafa að raungildi lækkað um 40% frá árinu 2008. Það kann að vera stefnumörkun Samfylkingarinnar að horfa upp á sértekjur stofnana í ríkiskerfinu dragast saman reglulega þangað til þær verða nánast að engu, en þá þurfum við að fjármagna viðkomandi stofnanir með einhverjum öðrum hætti, með því að leggja skatta á alla. Ég trúi því að rétt sé að dreifa þessu, annars vegar að veita fjárheimildir og hins vegar að innheimta lágt, sanngjarnt komugjald, t.d. í heilsugæslunni. Það er núna 1.200 kr., miklu lægra en almennt gerist á öðrum Norðurlöndum, svo að dæmi sé tekið. Verðbólgan, ja, hver eru áhrifin af aðgerðum ríkisstjórnarinnar? Fyrstu áhrifin voru þau að með því að ríkisstjórnin kynnti áform sín þá tókust kjarasamningar. Ekki eru það nú slæm áhrif. Í öðru lagi, nú er talið að verðbólgan verði innan verðbólguviðmiðs Seðlabankans næstu mánuði. Ég verð að segja svona heilt yfir: Ég botna hvorki upp né niður í þeim áherslum sem þingmaðurinn er hér að kynna, vegna þess að þegar við kynntum hækkanir á þessum gjöldum þá vorum við gagnrýnd harðlega. Þá var sagt: Þið eigið alls ekki að hækka gjöldin. Nú, þegar við erum að lækka þau, þá erum við líka gagnrýnd og sagt: Til hvers eruð þið að lækka bensíngjaldið og tóbakið og áfengið? Alls ekki að lækka þetta, þið eigið að lækka eitthvað annað. 
             Hvort vill hv. þingmaður að bensín- og tóbaksgjöld séu hækkuð eða lækkuð 

Virðulegi forseti. Ég sagði það skýrt hér í desembermánuði að ég teldi ekki ástæðu til gjaldskrárhækkana og að ríkisstjórnin ætti að fylgja fordæmi Reykjavíkurborgar um að halda aftur af gjaldskrárhækkunum og frysta gjaldskrár á þessu ári til að halda aftur af verðbólgu og leita leiða til að ná kjarasamningum í landinu og friði á vinnumarkaði sem mundi gagnast okkur öllum. Ríkisstjórnin reyndist tregust til þátttöku í því frumkvæði af öllum í samfélaginu. Hún leiddi ekki með fordæmi, heldur var dregin til verka. Og verkin eru léleg og lítil. Ég gagnrýni það líka að verið sé að lækka þessa hækkun, bara þessa hækkun en ekki aðrar hækkanir. Hæstv. fjármálaráðherra getur ekkert komið hér og vísað í hækkun komugjalda og að þau séu eftir það með því lægsta sem tíðkast á Norðurlöndunum. Virðulegi forseti. Frá árinu 2005 fram á síðasta ár hefur hlutur almennings í greiðslu heilbrigðiskostnaðar farið úr 15% í 25%, vegna þess að fjöldamargir þættir heilbrigðisþjónustu eru ekki lengur greiddir að nokkru leyti af ríkinu. Það er þess vegna ekki þannig að eitthvert svigrúm sé til að auka þátttöku almennings í greiðsluþátttöku í heilbrigðiskerfinu. Þvert á móti þarf að draga úr henni. Það er mjög mikilvægt að stíga frekar skref í þá áttina. Síðan getur hæstv. fjármálaráðherra reynt að flytja ræður um það að hafa hefði þurft fjármálastjórn Reykjavíkurborgar með öðrum hætti á síðasta kjörtímabili. Vandinn er bara sá að tekið var við skelfilegu búi, jafnt efnahagslegri og pólitískri óreiðu, sem Sjálfstæðisflokkurinn skildi eftir sig, uppnám á uppnám ofan í stjórn borgarinnar. Tekist hefur að koma skikki á þann rekstur. Tekist hefur að koma rekstrinum í það horf að borgin ráði við það að kalla ekki eftir frekari gjaldskrárhækkunum á þessu ári.

Herra forseti. Meiri hlutinn í Reykjavík hefur einfaldlega sent á meðalfjölskylduna 400 þús. kr. gjaldskrárhækkun, það er það sem ég er að draga hér fram. Við ætlum ekki að líta til þess fordæmis í okkar aðgerðum. En eftir situr að hv. þingmaður hefur bæði lagst gegn hækkuninni og nú leggst hann gegn lækkuninni. Hann vill ekki þessa lækkun á eldsneytisgjöldunum og á tóbaks- og áfengisgjöldunum, en hann var hins vegar á móti hækkuninni í desember. Ég vona að menn virði mér það til vorkunnar að ég bara skil ekki þennan málflutning. Ég hefði svo sem skilið það ef menn hefðu sagt að lækka hefði átt gjöldin miklu meira, en þá fellur það á þeim rökum sem hv. þingmaður hefur teflt hér fram að það muni ekki skila sér í lægra verðlagi. Með sömu rökum hefði maður getað sagt: Ja, það þýðir ekkert að halda þessu óbreyttu vegna þess að eldsneytisgjaldið hækkar bara eftir því sem olíufélögin ákveða hverju sinni. Niðurstaðan af öllu þessu er einfaldlega sú að þær aðgerðir sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir í tengslum við gerð kjarasamninga á almenna markaðnum, sem ríkisstjórnin á að jafnaði enga beina aðild að, einungis óbeina til að reyna að greiða fyrir, skiluðu þeim árangri að nú er búið að ganga frá öllum samningum. Þeir hafa verið samþykktir af því sem næst öllum aðildarfélögunum. Það er árangur sem við ættum að reyna að lyfta hér upp og viðurkenna. Það hlýtur að skipta máli það sem gert var hefur að minnsta kosti tryggt að komnir eru kjarasamningar, gríðarlega mikilvægir. Vissulega er ástandið enn viðkvæmt en samningarnir hafa verið samþykktir. Ég vil meina að það sé meðal annars vegna þeirra aðgerða sem við höfum hér kynnt til sögunnar. Við skulum setja þessar gjaldskrárbreytingar í samhengi við skattalækkanir sem við erum að kynna til sögunnar, innan við 2 milljarðar eru í gjaldskrárhækkunum. Við lækkuðum tekjuskattinn um 5 milljarða og aðra 

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra kemst ekki undan því að alvarlegasta framlagi ríkisstjórnarinnar til skattamála í aðdraganda þessara kjarasamninga var tekið svo illa af aðilum vinnumarkaðarins að ríkisstjórnin var gerð afturreka með það. Hún kom hér inn í þingið og þurfti að ganga hálfa leið að tillögu okkar í Samfylkingunni um skynsamlegri skattaútfærslu. Tillaga ríkisstjórnarinnar og höfuðáhersla hennar var að fólk með yfir 800 þús. kr. á mánuði, ríkustu 10% þjóðarinnar, fengi 4.500 kr. í skattalækkun á mánuði og til þess að svo mætti verða mátti fólkið sem fékk undir 250 þús. kr. ekki fá eina krónu í skattalækkun, ekki eina. Fólkið með 300 þús. kr. átti að fá 500 kr. í skattalækkun. Þetta var upplegg ríkisstjórnarinnar. Þetta var uppleggið sem hún var gerð afturreka með að hluta og sett var aðeins meiri félagsleg sanngirni inn í skattatillögurnar. Eftir stendur samt að lágtekjufólkið fékk ekkert út úr þessum skattatillögum og það var, eins og allir forustumenn verkalýðshreyfingarinnar voru sammála um, ein stærsta ástæðan fyrir þeim vandamálum sem verið hafa á því að fá samningana samþykkta í verkalýðsfélögunum. Afstaða mín í þessu er afskaplega skýr og fjármálaráðherra getur skilið hana ef hann bara vill hlusta. Ég var á móti þessari hækkun sem ég taldi bera vitni um viljaleysi ríkisstjórnarinnar til að taka af alvöru þátt í mjög mikilvægu samfélagslegu verkefni. Ég fagna lækkuninni, en ég gagnrýni það að sambærileg lækkun sé ekki látin gilda um aðrar gjaldskrárhækkanir, þar með talið í heilbrigðisþjónustunni. Það er ekkert flókið við þetta. Ef menn meina eitthvað með því að hækka bara um 2% eiga þeir bara að hækka um 2% yfir línuna. Ég hefði kosið að þeir hefðu þetta á núlli yfir línuna og ekki séð ástæðu til annars. Það er hinn bitri sannleikur að hér er ríkisstjórnin ekki að koma með aðgerðir til að lækka gjaldskrár nema 

Herra forseti. Ég vil út frá spurningunni um hvort skynsamlegt væri að frysta þessar gjaldskrár allar segja að ég skil að sjálfsögðu hv. þingmann og áherslur hans á að ríkið leggi af mörkum í sambandi við verðlagið og til að greiða götu kjarasamninga. Þar hefði svo sannarlega mátt standa betur að verki, bæði í sambandi við skattalækkanir og fleira. Ég verð þó að vera sjálfum mér samkvæmur í því að ég sagði bæði í haust og hér í umræðum um fjárlög að ég væri ekki talsmaður þess, brenndur af reynslunni, að það væri almennt heppilegt að slaki myndaðist í tekjustofnum af þessu tagi, eins og bensíngjaldi, olíugjaldi, tóbaksgjaldi, áfengisgjaldi o.s.frv. Ef það er þannig að ríkisstjórnin ætlar að afsala um 460 millj. kr. tekjum finnst mér þetta vera meira spurningin um hvar á að láta það koma fram. Ef ég man rétt áttu krónutöluhækkanirnar að skila 1,5–1,8 milljörðum kr. í heild sinni í fjárlagagrunninn. Þá er þetta auðvitað orðin spurning um að ráðstafa ígildi þeirra fjármuna til einhverra þeirra hluta sem við teljum að sé skynsamlegast að gera. Ég hefði viljað ganga miklu lengra og taka allar þessar hækkanir og setja þær inn í það að koma í veg fyrir gjaldskrárhækkanir eða jafnvel lækka í einhverjum tilvikum gjöld sem fyrir eru miðað við einhverja félagslega greiningu. Ég nefni auðvitað komugjöldin í heilbrigðiskerfið. Ég nefni því lyfjakostnaðinn og að lagfæra hluti sem blasa núna við eftir að nýja kerfið tók gildi, t.d. verulega íþyngjandi breytingar fyrir sykursjúka. Er hv. þingmaður mér ekki sammála um að við getum alveg eins notað fjármunina með millifærslu innan kerfanna í sýnilegar og umtalsverðar lækkanir sem kæmu einhverjum slíkum hópum til góða, og gera það frekar en að smyrja þunnt yfir línuna í þessum gjöldum?

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni í því að í sjálfu sér ekki skynsamlegt að smyrja lækkunum með svo almennum hætti, enda auðvelt að reikna út að verðlagsáhrif náist með því, en auðvitað er það líka ýmsum vafa undirorpið hvort þau í reynd náist þegar á hólminn er komið. Það er líka alveg ljóst að hægt er að hugsa sér tilfærslu innan kerfisins. Eins og ég rakti áðan stenst ekki sú staðhæfing hæstv. fjármálaráðherra varðandi tillögurnar sem hér er verið að leggja fram um þessar lækkanir að rökbundin nauðsyn sé til að það séu aðeins þær sem lækkunin taki til vegna þess að annað sé utan marka fjárlaga. Það sem ég rakti áðan um hækkun í heilsugæslunni er rakið í fjárlagafrumvarpi og það er forsenduþáttur í fjárlagafrumvarpi. Það á þess vegna að vera hægt að flytja til með einhverjum hætti þannig að fólk sitji ekki eftir með svo gríðarlegar gjaldskrárhækkanir umfram verðlag. Að því er varðar hið almenna sjónarmið er ég sammála því almennt séð að engin ástæða sé til þess að ríkið láti gjaldskrár hanga óbreyttar árum saman, en það má ekki heldur gleyma því að við búum í verðbólgusamfélagi í höftum. Það er algjörlega ljóst að ríkið hefur verðmyndandi áhrif og væntingar ríkisins um verðbólguþróun geta og hafa í fortíðinni haft áhrif til þess að kynda undir verðbólguvæntingum í landinu. Ef ríkisstjórnin gengur ekki á undan með góðu fordæmi er hætt við að verstu verðbólguspár rætist og jafnvel verri en það. Þess vegna taldi ég fulla ástæðu til þess í haust við þær aðstæður sem þá voru að menn mundu sameinast um það til þess að reyna að leggja grunn að heilbrigðum kjarasamningum og koma okkur út úr hættu á vítahring verðlagshækkana, launahækkana og þrýstings á gengi að ríkið gengi á undan 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það er að sjálfsögðu engin meiningarmunur á milli okkar í þessum efnum. Út af fyrir sig held ég að ef menn kæmu að þessu borði - og það er undrunarefni hversu lítil orka hefur verið lögð í þetta af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, mönnum finnst þetta kannski ekki stórt mál, 460 milljónir, en þetta er prinsippmál upp á vissan máta líka og endurspeglar ákveðna sýn. Það er eiginlega freistandi að gefa sér að menn hafi í önnum sínum í fjármálaráðuneytinu eða ríkisstjórn fundist langeinfaldast að skutla einhverjum aurum inn í bensíngjald og þungaskatt og sérstakt bensíngjald og áfengisgjald og tóbaksgjald og málið afgreitt. Engin hugsun á bak við þetta.  En ef við horfum á þetta í aðeins stærra samhengi en því, hefði ekki verið gáfulegast að afla þessar tekna, eða þó meiri væri, með beinum sköttum og ganga vægar fram í að hækka gjöld, kostnaðargjöld af þessu tagi eða óbeina skatta? Hvað segir hv. þingmaður um það? Kannski ræðum við það betur á eftir við hæstv. fjármálaráðherra. En þeir völdu að taka verulegt tekjutap á ríkissjóð í lækkun beinna skatta sem eru, eins og allir vita, inn í samhengið sem hv. þm. Árni Páll Árnason nefnir, allt annað dæmi en krónutöluhækkanir og gjöld og svo hækkun á óbeinum sköttum, sem að sjálfsögðu er miklu nær því vandamáli að ríkið sé í raun og veru að kynda undir verðbólgu og skapa verðbólguvæntingar.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað nauðsynlegt að hafa í huga heildarmyndina sem ríkisstjórnin lagði upp með. Hún lagði lykkju á leið sína og barðist hér um á hæl og hnakka til að reyna að tryggja ríkustu 10% þjóðarinnar 4.500 kr. skattalækkun á mánuði á meðan fólkið með undir 250 þúsund mátti ekki fá neitt. Það fólk þarf hins vegar að borga 20% hækkun í komugjöldum á heilsugæslu, nákvæmlega eins og ríkasta fólkið í landinu. Það er sú ósanngirni af hálfu ríkisstjórnarinnar sem stendur eftir þegar heildarmyndin er skoðuð. Í því felst einbeittur vilji ríkisstjórnarinnar til að flytja skattbyrði úr hinu almenna skattkerfi, þar sem tekjujöfnunaráhrifa gætir, og yfir í alls konar nefskatta. Við sáum það fyrir jól þegar hér var ákveðið að útvarpsgjaldið muni ekki skila sér til Ríkisútvarpsins nema að hluta og restin fari í ríkissjóð. Við sáum líka að lagðir voru sérstakir skattar á námsmenn með innritunargjöldum sem ekki skiluðu sér í ríkissjóð o.s.frv. Með öðrum orðum er þetta skipuleg aðför að tekjujöfnunarkerfi tekjuskattskerfisins. Það er verið að reyna að flytja sífellt ríkari hluta skattbyrðinnar yfir á nefskatta þar sem allir borga jafnt óháð tekjum. Það er auðvitað sú ójafnaðarvegferð sem er það hættulegasta í uppleggi ríkisstjórnarinnar. Hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að það væri allt í lagi að hækka komugjöld vegna þess að þau hefðu ekkert hækkað í mörg ár. Sú þróun hefur átt sér stað frá 2005 að hlutir hafa flust úr hinu almenna heilbrigðiskerfi og eru núna borgaðir að fullu af einstaklingunum og þar með, enn og aftur, þurfa allir að borga jafnt óháð tekjum. Það er sá grundvallarvandi sem við er að etja. Ríkisstjórnin er að keppast við 

Herra forseti. Það væri freistandi að spinna þennan þráð aðeins áfram, m.a. vegna þess að í morgun kom út skýrsla frá OECD, mikil og þykk, ég er ekki búinn að ná að lesa hana alla, aðeins byrjaður að kíkja í hana, og þar er meðal annars birt mynd sem gladdi mig mjög, mynd yfir jöfnuð í OECD-ríkjunum mældan á svonefndan Gini-kvarða og Ísland hefur endurheimt sæti sitt, 1. sæti á listanum, með lægstan Gini-stuðul allra OECD-ríkja, 0,24. Það er veruleg breyting frá því sem sjálfstæðismenn og framsóknarmenn skildu við á sínum tíma, árið 2007, þá hafði Ísland siglt upp þennan lista ár eftir ár og ójöfnuður vaxið mjög mikið. En skattkerfisbreytingarnar og áhersla á jöfnuð undanfarin fjögur, fimm ár hafa skilað Íslandi aftur heim í þessum efnum. Við trónum núna á toppnum og erum komin upp fyrir bæði Danmörku og Finnland sem eru, ef ég man rétt, í 3. og 4. sæti. Merkilegt nokk er Slóvenía það land sem fylgir fast á hæla Íslands og er í 2. sæti. Þetta hefur ekki gerst af sjálfu sér, það kemur við sögu hvernig við öflum tekna og hvernig við ráðstöfum opinberu fé. Að hve miklu leyti eru tekjutengdir skattar, beinir skattar, burðarás í tekjuöflun hins opinbera og að hve miklu leyti nefskattar sem taka ekkert tillit til tekna og jafna ekkert aðstöðu fólks? Ég verð að segja alveg eins og er að þetta frumvarp olli mér miklum vonbrigðum þegar það kom. Ég hafði spurt aðila vinnumarkaðarins, bæði í prívatsamtölum og eins þegar við kölluðum þá til okkar í efnahags- og viðskiptanefnd, hvort þeir hefðu engar skoðanir haft á því hvernig ríkið ráðstafaði þeim fjármunum sem það ætlaði að leggja í púkkið. Svo var ekki. Satt best að segja, ef ég veit rétt, kynnti ríkisstjórnin aðilum vinnumarkaðarins þetta 21. desember eingöngu sem talnaleg markmið og engar útfærslur fylgdu með. Kannski er það skýringin. Ég hef litla trú á því að aðilar vinnumarkaðarins og sérstaklega kannski verkalýðshreyfingin hefðu orðið dús við ráðstöfun þessa tæpa hálfa milljarðs króna. Ég get nefnt einfalt dæmi ef hæstv. fjármálaráðherra má vera að því að hlusta. Af hverju var ekki afslátturinn í eldsneytinu tekinn á kílómetragjaldið? Það hefði komið sér mjög vel og lækkað flutningskostnað í landinu og atvinnutengd útgjöld í miklu ríkara mæli en hið almenna og sérstaka bensíngjald. Við höfum áður rætt hér hvers vegna í ósköpunum ekki er frekar borið niður í einhverjum nauðsynjaútgjöldum heimilanna sem menn verða að reiða af hendi, hvort sem þeim líkar betur eða verr og hvernig sem aðstæðurnar eru þegar þannig aðstæður kalla að. Ég get nefnt komugjöldin á heilsugæslustöðvarnar og tiltekna þætti lyfjakostnaðar þar sem ákveðnir hópar verða fyrir býsna þungri greiðslu. Ég nefni sykursjúka sem því miður kemur í ljós að verða fyrir verulega íþyngjandi áhrifum af breytingunum síðasta vor. Þótt þær hafi margt til síns ágætis koma upp hlutir af því tagi sem mér finnst að ætti að skoða. Sykursjúkir lenda í verulegum viðbótarkostnaði. Auðvitað gilda þökin þar varðandi lyfjakostnaðinn sjálfan hjá þeim eins og öðrum, en þetta er líka hópur sem þarf að nota mikið af dýrum aukabúnaði sem fylgir sjúkdómnum. Við hefðum alveg getað ráðstafað fjármunum í verkefni af þessu tagi. Svo vil ég nefna í öðru lagi lækkunina á raforkuskattinn, úr 0,13 kr., sem sagt 13 aurum, ég held að ekki hafi verið rétt farið með hjá hv. þm. Helga Hjörvar, þetta eru enn lægri tölur - eru þetta ekki 13 aurar sem fara niður í 12,9 aura? Mér finnst svo ótrúlegt að menn skuli leggja lykkju á leið sína til að lækka þennan skatt um á að giska 1% - og hverjir greiða hann? 75–80% af þessum skatti eru greidd af stóriðjunni. Hann er ekkert neytendamál. Það er ekki verðlagsáhrifaspursmál fyrir almenning í landinu nema að því litla leyti sem hann er notandi að raforkunni. Ég veit ekki hverju þetta skilar, þetta er örlítið tekjutap fyrir ríkið og það er ekki það sem hér skiptir máli heldur frekar prinsippið. Ég spyr í þriðja lagi út í áformin um að mæta síðan þessum hækkunum með einhverjum æfingum sem tengjast efnahagsreikningi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Hér er það boðað að til viðbótar því að skoða hugsanlega útfærsluna á álagningu tóbaksgjalds sem ekki liggur þó fyrir hvernig yrði, samanber framsöguræðu ráðherra, verði tekjutapinu mætt með því að sækja meiri arð til ÁTVR. Bíddu nú við, hvernig myndast arðurinn hjá ÁTVR? Það er ekki áfengisgjaldið, því er skilað beint í ríkissjóð. Arðurinn myndast af álagningu ÁTVR. Þetta er það sem eftir stendur af álagningu ÁTVR þegar búið er að dekka kostnað við rekstur fyrirtækisins, greiða flutningskostnað af vörunni og stofnkostnað, fjárfestingu í nýjum búðum o.s.frv. Með öðrum orðum borga neytendur arðinn að lokum í gegnum álagningu ÁTVR. Það hefur verið afgangur undanfarin nokkur ár sem hefur dugað nokkurn veginn til þess að ÁTVR hefur getað greitt um 1 milljarð kr. í arð án þess að ganga verulega á eigið fé. Ég þekki þetta nokkuð vel, þannig var það þau fimm ár sem ég vakti yfir þessu að það var alveg í það tæpasta að fjárhagur fyrirtækisins réði við þessa árlegu 1 milljarðs arðgreiðslu. Mig grunar að 1 milljarður sé nú þegar í arðgreiðslu frá ÁTVR á árinu 2014. Á að bæta 460 milljónum við? Hvað þýðir það? Það þýðir væntanlega að ÁTVR gengur á eigið fé og/eða verður að brúa bilið og mæta svo þessum útgjöldum með aukinni eða hærri álagningu en ella þyrfti á næstu árum. Eru þá neytendur betur settir? Nei, með því væri kannski verið að færa obbann af þessum útgjöldum yfir á nákvæmlega þá sem greiða áfengisgjald og álagningu vegna áfengis. Mér finnst hæstv. ráðherra verða að skýra þetta. Liggur það fyrir að ÁTVR geti skilað þessum viðbótararði án þess að ganga á eigið fé sitt eða hvaða áhrif hefur þetta á fyrirtækið inn í framtíðina? Síðan vil ég nefna útfærsluna á breytingunum á vörugjöldum af ökutækjum, eldsneyti o.fl., þ.e. lög nr. 29/1993. Ég fæ ekki betur séð en að þeir sem um þetta hafa vélað hafi útbúið þetta þannig, samanber 4. og 5. gr. frumvarpsins, að almenna vörugjaldið af bensíni eigi að lækka um 24 aura, hver lítri úr 25,20 kr. í 24,96 kr. Sérstakt vörugjald af blýlausu bensíni á hins vegar að lækka um 40 aura, og 42 aura af öðru bensíni en blýlausu. Af hverju skyldi þetta vera svona? Getur verið að þarna hafi höfundurinn séð sér leik á borði að láta obbann af tekjutapinu koma niður á Vegagerðinni? Það er nefnilega það sem gerist. Hann hlífir ríkissjóði að mestu leyti við tekjutapi en skerðir framkvæmdafé Vegagerðarinnar. Af hverju er þetta, herra forseti? Jú, vegna þess að í lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., stendur skýrt í 15. gr. að svonefnt sérstakt vörugjald á bensín, bensíngjald, renni óskipt til framkvæmda í vegamálum. Var þetta með samþykki og stuðningi innanríkisráðherra? Ég hélt að Vegagerðin væri ekki aflögufær. Við þekkjum öll hvernig ástandið hefur verið í vetrarþjónustunni og hversu hart keyrð Vegagerðin er. Hún hefur ekki getað framfylgt gildandi samgönguáætlun. Framkvæmdir innan samgönguáætlunar hafa legið á borðum Vegagerðarinnar og verið auglýstar í framkvæmdaáætlunum í á annað ár en ekki boðnar út, sem er brot á þeim áætlunum, umboðslaust, að mismuna verkefnum. Vegagerðin ver sig með því að hún geti ekki boðið út verk og tekið áhættuna af sjóðþurrð. Það verður að vera hægt að halda sjoppunni gangandi og maður hefur svo sem skilning á því. Þess vegna kemur það mjög á óvart ef þetta hefur verið lævíslega útbúið þannig að obbinn af tekjutapinu vegna breytinga á vörugjöldum af bensíni lenti á vegasjóði en ekki ríkissjóði. Ég sé engin sérstök rök fyrir því. Af hverju er farið inn í markaðan tekjustofn Vegagerðarinnar af tvöföldum þunga á við almenna bensíngjaldið? Mér finnst að hæstv. ráðherra verði að gefa okkur einhverjar skýringar á því og ég vildi gjarnan vita hvort hæstv. innanríkisráðherra hefur áttað sig á þessu og samþykkt að útfæra þetta svona. Hið sama má segja um kolefnisgjaldið. Af hverju er verið að krukka í það? Er hæstv. ríkisstjórn að byrja að bakka út úr því að gera skattkerfið grænna? Það mætti ætla það af því að það vegur ekki þungt í þessu. Ekki er kolefnisgjaldið bara borgað af launafólki. Það leggst á allt jarðefnaeldsneyti sem notað er í landinu. Stórgreiðandi þar er sjávarútvegurinn. Aha, já, þeir hafa kannski munað eftir vinum sínum þar líka og ákveðið að lækka kolefnisgjaldið, ekki bara almenna bensíngjaldið sem almenningur að breyttu breytanda notar þó hlutfallslega mest til reksturs á heimilisbílnum miðað við þessa vöruflokka. Það má líka velta þessu fyrir sér í tengslum við almennar áherslur ríkisstjórnarinnar í skattamálum. Hér vinnst ekki tími til að ræða það en ég verð að segja alveg eins og er að ég hef allverulegar áhyggjur af því að nú sé búið að stilla kompásinn upp á nýtt. Þótt það sé ekki í stóru í hverju tilviki sér þess stað í áherslum Sjálfstæðisflokksins sem eru meðal annars að fletja skattkerfið út aftur, draga úr tekjujöfnunargildi þess þannig að við hröpum niður Gini-listann aftur, töpum 1. sætinu kannski á næsta ári, að draga úr áherslu á að gera skattkerfið grænna og láta þá sem menga borga. Vissulega var gert stórátak í þeim efnum á síðasta kjörtímabili og veitti ekki af því að skattkerfið íslenska var orðið eins og forneskja eftir 18 ára valdatíma íhaldsins. Það var alveg kostulegt að sjá það, það var eins og umhverfisvitundin hefði ekki numið land á Íslandi þau ár sem Sjálfstæðisflokkurinn stjórnaði þessum málum. Það vottaði ekki fyrir grænni hugsun í skattkerfinu á Íslandi árið 2008, mengunarsköttum, að þeir sem menguðu ættu að borga, að þeim væri ívilnað sem keyptu inn umhverfisvæna bíla eða annað í þeim dúr. Það var tæpast á blaði. Kolefnisgjaldið, það að gera koltvíoxíðlosun að andlagi bifreiðagjalda o.s.frv., var liður í þeirri vegferð að gera skattkerfið grænna en það má velta því fyrir sér hvort ríkisstjórnin sé lögð af stað í burtu frá því aftur. Eins og var tilefni orðaskipta okkar hæstv. ráðherra í andsvari finnst mér eiginlega samt allra aumlegast við þetta mál það verkleysi að taka bara þessa skatta eða þessi gjöld og smyrja þeim í nokkrum aurum út yfir allt saman, kílómetragjöld, almenn og sérstök bensíngjöld, áfengisgjöld og tóbaksgjöld og meira að segja tína raforkuskattinn inn í þetta. Það leiðir til þess að breytingin er svo hverfandi lítil í hverju tilviki að það er ómögulegt að fylgjast með því að þetta skili sér raunverulega til neytenda. Það er sterk umræða uppi núna um að olíufélögin hafi sætt færis og aukið álagningu sína þegar hvort tveggja gerðist á sama tíma að það dró heldur úr verðinu á bensíni á alþjóðamarkaði og gengi krónunnar styrktist. Samkvæmt öllum venjum ætti að hafa skapast alveg verulegt svigrúm til umtalsverðra lækkana á bensíni og olíu. Jú, verðið hefur lækkað eitthvað en það er sterkur orðrómur uppi um að þeir hafi sætt færis og bætt í álagninguna. Hvernig í ósköpunum eigum við að fylgjast með því að 24 aurar hér og 40 aurar þar hverfi ekki inn í hítina hjá olíufélögunum? Það væri gaman að heyra málflutning og rökstuðning stjórnarliða fyrir því. Ætla þeir að vera á bensínstöðvunum og fylgjast með því dag frá degi að þetta komi strax til framkvæmda? Að lokum vil ég benda hæstv. ráðherra á að frumvarpið þarfnast einhverra lagfæringa því að því er ætlað að taka gildi 1. mars. Það verður varla úr þessu, kannski ekki einu sinni 1. apríl. Ef tveir mánuðir í viðbót tapast út úr áformaðri lækkun 

Herra forseti. Mér finnst mönnum hafa tekist að gera óskaplega einfalt mál mjög flókið. Menn spyrja sig hvers vegna eru bara örfáir aurar hér og nokkrar krónur þar? Þetta er svo einfalt að við hækkuðum öll þessi gjöld um 3%, nú drögum við 1% af hækkuninni til baka. Þegar við hækkuðum um 3% vorum við að hækka um nokkra aura hér og nokkrar krónur þar á öllum þessum gjaldasviðum vegna þess að við ætluðum að færa þessi krónutölugjöld og þessa krónutöluskatta upp um nákvæmlega 3%. Þá þarf að tiltaka það í krónum og aurum hvað það þýðir fyrir einstök gjöld. Nú tökum við 1% til baka, þá þarf að tilgreina það í krónum og aurum. Það er ekkert hægt að lesa neitt annað út úr því heldur en bara nákvæmlega þetta. Þetta segir í greinargerðinni: „Við erum að draga úr hækkuninni.“ Varðandi ÁTVR. Já, gengið hefur verið úr skugga um að ÁTVR telur að svigrúm sé til að auka arðgreiðslur á þessu ári. Ég hefði kannski frekar búist við gagnrýni á þann veg að þetta væri einskiptisaðgerð sem mundi ekki duga til að mæta lækkuninni nema bara árið 2014, en mér fannst mikilvægt að geta þessa vegna þess að þetta eyðir um það bil áhrifunum á heildarafkomu ríkisins. Varðandi vegamálin sem hér hefur verið komið aðeins inn á þá breytir þetta í sjálfu sér engu um fjárheimildir Vegagerðarinnar á árinu. Staða Vegagerðarinnar gagnvart ríkissjóði verður ekki fyrir neinum áföllum af þessum breytingum. Það sem gerist er það að þau gjöld sem sérmerkt eru Vegagerðinni hækka á þessu ári um 2% en ekki um 3%, en Vegagerðin er búin að fá framkvæmdafé tugi milljarða fram úr því sem þessir sérmerktu tekjustofnar gefa Vegagerðinni. Ætli ríkissjóður ætti ekki, ef ætti að gera það mál allt saman upp, hátt í 20 milljarða 

Herra forseti. Ég bakka ekki með það að mér finnst fullt tilefni hafa verið til að fara yfir það, ef menn ætluðu að ráðstafa upp undir hálfum milljarði af ríkistekjum til baka, að gera það með öðrum hætti en þeim sem hér er lagður upp. Jú, jú, þetta er voðalega einfalt að bakka einu prósenti af þessum þremur á þessa tilteknu flokka, út úr því komi 460 milljónir og málið búið. Varðandi ÁTVR var það auðvitað það sem ég var að vísa í. Ég efast ekkert um að ÁTVR fer ekki á hausinn, það ræður við að skutla nokkur hundruð milljónum í viðbót í arðgreiðslur inn í ríkissjóð á þessu ári, en þeir peningar koma ekki af himnum. Þeir eru teknir frá ÁTVR og út úr efnahag fyrirtækisins; annaðhvort gengur það á eigið fé sitt eða það þarf að vinna það upp aftur með aukinni álagningu á komandi árum. Þannig er það. Að lokum um vegamálin. Það skiptir víst máli, hæstv. fjármálaráðherra, hvernig þetta bókhald er úr því að núverandi ríkisstjórn, sú fyrsta í háa herrans tíð, tók þessa útreikninga upp á borðið og er farin að krefjast þess að Vegagerðin skili til baka í ríkissjóð af mörkuðum tekjum sínum. Ég er reyndar ósammála þeirri nálgun að það hafi verið þannig hér á umliðnum árum að þegar menn ákváðu að auka sérstaklega vegaframkvæmdir, umfram það sem markaðir tekjustofnar dygðu til, hafi alltaf staðið til að skuldfæra það hjá Vegagerðinni og rukka það aftur til baka. Ég man ekki eftir þeirri umræðu. Ég man hins vegar eftir hinu að menn sögðust ætla að bæta við peningum úr ríkissjóði til þess að gera átak í þessum og hinum samgöngumálum. Ef það á að vera framtíðin að „meint“ skuld vegasjóðs við ríkið eigi nú að fara að borgast til baka, þá skiptir heldur betur máli að veikja ekki tekjustofna vegasjóðs. Þetta er því ekki haldgóð röksemd hjá þeim hinum sama fjármálaráðherra 

Herra forseti. Ég vek enn og aftur athygli á því að framlögin hækka um 2% á árinu 2013. Þau eru lækkuð hér um 1%, en eftir stendur 2% hækkun. Um það hvernig við fjármögnum vegaframkvæmdir í landinu þurfum við að ræða við annað tilefni, en það liggur alveg fyrir að sérmerktar tekjur til Vegagerðarinnar hafa langt í frá getað staðið undir þeim framkvæmdum sem við höfum verið í. Það má spyrja þeirrar spurningar hvort eitthvert vit sé í þessu fyrirkomulagi yfir höfuð þegar farið er að muna tugum milljarða sem veitt er til framkvæmda á fjárlögum, uppsafnað á nokkrum árum, borið saman við sértekjur stofnunarinnar, þegar þeim er greinilega aldrei ætlað að standa undir því sem Vegagerðin er að fást við. Varðandi grænu skattana vil ég minna á að það var í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins sem sú skýrsla var unnin sem síðar lagði grunninn að þeim breytingum á vörugjaldakerfi 

Herra forseti. Það mun rétt vera og rétt skal vera rétt. Vissulega voru líka, ef ég man rétt, fyrstu afslættirnir komnir varðandi vörugjöld, tolla og aðflutningsgjöld, af umhverfisvænum bílum, rafbílum og því. Ég hygg að það hafi verið komið í tíð Sjálfstæðisflokksins og veitir nú ekki af að tíunda þó það sem hægt er að kalla grænt og hægt er að tengja við þann flokk. Ég skal með ánægju hjálpa til við það. Varðandi vegamálin. Já, við getum auðvitað rætt um það fram og til baka. Ég tel að ef haft væri fyrir því að fara í þingtíðindin og skoða hvernig þetta hefur verið formúlerað hér á umliðnum árum, þegar menn tóku ákvarðanir um að spýta í í samgöngumálum, hafi engin umræða verið uppi um það að þetta væri tekið að einhvers konar láni af mörkuðum tekjum Vegagerðarinnar inn í framtíðina. Þvert á móti hafi menn talið sig vitandi vits vera að bæta ofan á hina mörkuðu tekjustofna viðbótarfjármunum  Mér kom rökstuðningurinn í fjárlagafrumvarpinu í haust mjög á óvart ef ég á að segja alveg eins og er. Ég 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig minnir að við höfum átt orðastað varðandi hallalaus fjárlög hér fyrir áramót og ég man ekki betur en að hv. þingmaður hafi verið mér sammála mér um að það væri gott að stefna að því markmiði að hafa hallalaus fjárlög. Þess vegna finnst mér svolítið einkennilegt að heyra hversu óánægður hv. þingmaður er með þetta frumvarp í ljósi þess að hér færum við til baka um 1 prósentustig þær hækkanir sem urðu á þeim gjöldum sem hér um ræðir, en hv. þingmaður telur það vera smáræði þar sem lækkunin á hverju gjaldi í aurum talið sé ekki nægilega mikil. Engu að síður telur hv. þingmaður 460 millj. kr. vera mikið fé og ég er sammála því, þannig að við verðum að tala um þetta í einhverju samhengi. Telur hv. þingmaður þetta vera miklar eða litlar lækkanir? Ég áttaði mig ekki alveg á því í málflutningi hv. þingmanns. Síðan langar mig líka að fá aðeins fram svör hjá þingmanninum varðandi mörkuðu tekjurnar, af því að verið hefur mikil umræða í fjárlaganefnd um hversu brýnt það sé að taka það kerfi okkar allt saman varðandi markaðar tekjur í heild sinni til endurskoðunar og breyta því þannig að þær stofnanir sem við rekum fyrir almannafé sitji við sama borð þegar kemur að fjárveitingum frá Alþingi. Þá hefur þingið meira um það að segja en það gerir í dag varðandi hversu mikil framlög hver stofnun fær til þess að spila úr. Ég beini þessum tveimur spurningum til hv. þingmanns til þess að skýra aðeins fyrir mér hver afstaða hans er til málsins.

Herra forseti. Það er sko hárrétt munað hjá hv. þingmanni að ég var sérstaklega ánægður með að fjárlögin væru sett fram án halla. Ég hafði hamrað á því frá vorinu og sumrinu að það væri mjög mikilvægt takmark sem menn yrðu að reyna að standa við jafnvel þótt erfitt yrði. Ég gekk nú reyndar lengra en það, ég hugsa að ég hafi verið einn fárra manna sem mæltu því frekar bót að mörkuðu tekjustofnarnir yrðu látnir fylgja verðlagi þannig að ekki myndaðist slaki, brenndur af þeirri reynslu frá því að ég kom að þessum málum árið 2009 þegar margra ára trassaskapur þýddi að margir af þessum sköttum höfðu ekki hækkað árum saman. Menn töldu sig vera svo ríka í góðærinu að sumt af þessum gjöldum hafði misst 30, 40, 50% af verðgildi sínu. Það var ekki sérstaklega gaman að þurfa að koma hér trekk í trekk fram með fjárlagafrumvarp eða skattafrumvörp og hífa þennan slaka upp, sem við gerðum í aðalatriðum á þremur árum, á áfengisgjaldi, tóbaksgjaldi, bensíngjaldi, þungaskatti o.s.frv. Ég ætla að vera sjálfum mér samkvæmur og segja að það sé auðvitað ekki heppilegt að það myndist aftur slíkur slaki. Gagnrýni mín snýr ekki að því. Hún snýr að því að útfæra öðruvísi þær 460 milljónir sem ríkið ætlar að leggja í púkkið í tengslum við kjarasamningana og afsala sér í tekjum. Ég tel mjög misráðið að smyrja þessu svona þunnt yfir þessa liði og tel þetta ekki nauðsynjaútgjöld af því tagi sem hefðum átt þá að bera niður í. Gagnrýni mín er aðallega á það. 460 milljónir eru bara 460 miljónir, hvorki mikið né lítið, ég hef fyrir því orð aðila vinnumarkaðarins að það sé nákvæmlega það sem talað var um við þá 21. desember og þá bara stendur það. Varðandi mörkuðu tekjurnar þá hélt ég nú reyndar ræðu í umræðum um það frumvarp frá meiri hluta hv. fjárlaganefndar og niðurstaða mín þar er sú að þetta sé ekki bara svart og hvítt. Það er mikill eðlismunur á tilteknum mjög veigamiklum mörkuðum tekjustofnum 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Í mínum huga er það alveg ljóst að olíu- og eldsneytisgjöldin eru nokkuð sem snertir flestöll heimili í landinu þannig að ég tel að þessar breytingar skipti máli fyrir venjulegt fólk. Það er alla vega skoðun mín þannig að ég er ekki sammála því að þetta séu gjöld sem ekki eru hluti af daglegu neyslumynstri venjulegra fjölskyldna í landinu. Ég held því að við verðum þá bara að vera sammála um að vera ósammála um það atriði. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að minna mig á ræðuna um mörkuðu tekjurnar. Það hefur átt sér stað heilmikil umræða í nefndinni og hér eftir sem hingað til mun fara fram umræða í nefndinni um mörkuðu tekjurnar þangað til við komumst að niðurstöðu. Ég er alla vega á þeirri skoðun að þar þurfi að breyta hlutunum, en ég treysti því að fjárlaganefnd fari vel yfir það mál og við munum ræða það síðar hér í þinginu.

Herra forseti. Ég held nú að ef menn væru spurðir að því almennt hvort t.d. - ég segi nú ekki bensíngjaldið, því að við getum haft samúð með því að velflestar fjölskyldur eða mjög margar fjölskyldur reka fjölskyldubíl og það getur verið ágætt markmið í sjálfu sér að auðvelda fólki það. Það getur gegnt öðru máli um bíl númer tvö eða þrjú eða ýmsan lúxus í þessum efnum. Tóbakið liggur dálítið fjær því að geta flokkast sem einhver venjuleg nauðsynjaheimilisútgjöld, þannig að það er ekki alveg samræmi í þessu. Ef menn væru spurðir: Hvort vilja menn nota þessa fjármuni í að lækka komugjöld á heilsugæslustöðvar, draga úr kostnaði tiltekinna hópa innan nýja lyfjaendurgreiðslukerfisins sem urðu fyrir mestri íþyngingu, eins og sykursjúka eða eitthvað slíkt, eða lækka tóbaksgjald? þá er ég alveg sannfærður um að svarið yrði að lækka hið fyrrnefnda. Varðandi mörkuðu tekjustofnana nefndi hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hér sjálfur að það þyrfti kannski að fara að setjast yfir fjáröflun til framkvæmda í vegamálum. Það er alveg rétt, þess þarf, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það vekur ákveðnar áhyggjur ef ekki er ætlunin að mæta þessum þætti í tekjunum öðruvísi en með því að ganga á eigið fé Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Þingmaðurinn nefndi það og ég vil inna hann eftir því, vegna þess að hann er fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra, hvort honum finnist gæta tilhneigingar til þess nú á nýju kjörtímabili að forðast að takast á við rekstrarvandann og ganga þess í stað á eigið fé ríkisstofnana eins og Seðlabankans hér áður og ÁTVR núna og hugsanlega fleiri. Svo vildi ég spyrja hv. þingmann hvort honum hefði aldrei dottið í hug að koma hingað inn með hækkanir á gjaldskrám um rétt rúmlega verðbólguna og koma svo á hvítum fáki skömmu seinna með frumvarp um að lækka þessar sömu hækkanir um 1% og telja sig þá vera að færa almenningi einhverjar sérstakar búbætur. Þetta er nokkuð mikill hringlandaháttur að mínu viti. Ég er sammála þingmanninum um að það er verið að smyrja þessum lækkunum á hækkununum býsna þunnt. Þingmaðurinn nefndi að það væri kannski ráð að nýta það sem er verið að gefa eftir í bifreiðagjöldunum í kílómetragjöldunum svo að það nýttist best til að lækka flutningskostnað og það sem snýr að brýnum verkefnum. Hefði þingmaðurinn lagt svipaða áherslu á hinar 190 milljónirnar? Vildi hann sjá þær fara í það að koma í veg fyrir hækkun á komugjöldum á heilsugæslunni eða er eitthvert tiltekið málefni sem hann teldi þeim fjármunum best varið í ?

Herra forseti. Svo ég byrji á öfugum enda, ef menn ganga í umferðarskattana yfir höfuð, þá hefði ég viljað verja hina mörkuðu tekjustofna Vegagerðarinnar. Ég er satt best að segja hundfúll að sjá það gert ofan á það sem kom í fjárlagafrumvarpinu í haust og var því miður samþykkt. Vegagerðin var í raun og veru alveg sérstaklega grátt leikin og það má segja um flugið, upp að vissu marki, líka. Það var gert með tvennum hætti, sem voru algjört frávik frá því sem lagt hafði verið upp með. Annars vegar var Vegagerðina látin byrja á því að skila til baka mörkuðum tekjum sínum í ríkissjóð, 1,3 eða 1,4 milljörðum, og hins vegar voru færðar á Vegagerðina framkvæmdir sem fyrri ríkisstjórn áformaði að borga með almennu skattfé, t.d. innviðauppbyggingin í tengslum við fyrirhugaðar framkvæmdir á Bakka. Það var aldrei meiningin að það skerti almennt vegafé, þvert á móti var hinu gagnstæða heitið hér úr ræðustól, en nú er það viðbótarbyrði á Vegagerðinni. Það er mjög slæmt. Varðandi ÁTVR er mér illa við bókhaldsæfingar eins og þá að kjósa sér einhverja þægindaleið með því að ætla að ná 10 milljörðum út úr einhverjum æfingum milli ríkissjóðs og Seðlabankans eða með því að fara inn í efnahagsreikninga ÁTVR og taka arð út úr þeim rekstri sem er miðað við það sem ég vissi a.m.k. best umfram það sem framlegð fyrirtækisins ræður við á hverju ári. Það var á nippinu að ÁTVR gæti staðið skil á 1 milljarði árin 2010, 2011, 2012 og 2013 og á væntanlega að gera það núna 2014 og þá bætast þarna einhver hundruð milljóna við. Það tel ég vera rangt. Varðandi það hvort sú herfræði hafi einhvern tíma freistað mín að koma inn með meiri hækkanir og draga svo eitthvað úr þeim, ja, stundum var það borið upp á mann að maður hefði opnað ýmsa hluti mjög bratt, vitandi það að maður yrði að gefa eitthvað eftir en ná kannski 70% í gegn. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Kemur það ekki hv. þingmanni á óvart eftir feril hans í fjármálaráðuneytinu að sjá hér í ræðustólnum hæstv. núverandi fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson leggja til hækkanir á bensíngjöldum? Man hv. þingmaður það ekki eins og ég að hæstv. Bjarni Benediktsson, þáverandi þingmaður, flutti á síðasta kjörtímabili þingmál um að lækka ætti gjaldtöku af eldsneyti og það mundi ekki bitna neitt á tekjum ríkissjóðs af því að fólk mundi kaupa svo miklu fleiri lítra af olíu og bensíni? Heldur hv. þingmaður að Sjálfstæðisflokkurinn sé genginn af trúnni á það að lægri gjöld þýði meiri tekjur eða heldur hann að þetta hafi kannski bara verið áróðursbragð af hálfu Sjálfstæðisflokksins sem aldrei var ætlunin að efna eftir kosningar frekar en ýmis önnur afdráttarlaus loforð þess flokks í aðdraganda síðustu alþingiskosninga?

Herra forseti. Heldur betur man ég nú eftir því. Ætli það hafi ekki verið á útmánuðum 2011 sem var gert mjög hart áhlaup á mig sem fjármálaráðherra að lækka bensíngjöld vegna þess að þá hafði heimsmarkaðsverð á olíu hækkað mjög mikið. Sjálfstæðisflokkurinn var hér með frumvarp um 20–25 kr. lækkun á lítrann, ef ég man rétt, eitthvað af þeirri stærðargráðu, sem ég stóð gegn, m.a. með því að vísa til þess að önnur lönd hefðu ekki brugðist þannig við hækkuðu eldsneytisverði, þetta væri ekki tímabundin bóla heldur komin til að vera og menn yrðu að aðlaga sig því að verð á jarðefnaeldsneyti yrði hátt á komandi árum og færi frekar hækkandi en hitt til framtíðar litið. Nú hefur það sem betur fer heldur lækkað úr þeim 250 kr. sem það var í 230 plús/mínus. Það má því segja að styrking gengisins og lægra heimsmarkaðsverð á olíu hafi fært neytendum þessar 20–25 kr. sem Sjálfstæðisflokkurinn lofaði í stjórnarandstöðu og þar með svara ég þeirri spurningu. 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að lýsa vonbrigðum mínum með það að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er ekki í salnum. Mér hefði þótt betra ef hann mundi hlusta á ræðu mína en ég vona að hann sé einhvers staðar við skjá og komi þá seinna í dag til að svara þeim spurningum sem ég ber fram. Við ræðum frumvarp til laga um gjaldskrárlækkanir o.fl. og eins og fram hefur komið erum við að ræða lækkun á olíugjaldi og kílómetragjaldi, lækkanir á vörugjaldi af ökutækjum, eldsneyti o.fl., lækkun á umhverfis- og auðlindasköttum, lækkun á gjaldi af áfengi og tóbaki og breytingu á lögum um stimpilgjald. Í athugasemdum við frumvarpið er vísað í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 21. desember 2013 sem kynnt var Samtökum atvinnulífsins og Alþýðusambandi Íslands í tengslum við kjarasamninga. Í yfirlýsingunni segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin lýsir því yfir að hún muni við samþykkt kjarasamninga endurskoða til lækkunar vissar breytingar á gjöldum sem samþykktar hafa verið í tengslum við afgreiðslu fjárlaga 2014 til að stuðla að því að verðlagsáhrif, sem af þeim leiði, verði minni en ella og innan verðbólgumarkmiða Seðlabanka Íslands.“ Þó að verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands sé 2,5% er gert ráð fyrir að gjöldin fari úr 3% í 2% og í athugasemdum með frumvarpinu kemur einnig fram að sú aðgerð að lækka eldsneytisgjöld og áfengis- og tóbaksgjöld um 1% leiði til þess að tekjur ríkissjóðs muni lækka um 460 millj. kr. á ársgrundvelli. Þar af nemur lækkun eldsneytisgjalda nálægt 270 millj. kr. og áfengis- og tóbaksgjalda 190 millj. kr. Þeirri lækkun verður mætt með áformum um breytt fyrirkomulag við álagningu tóbaksgjalds sem ekki er nánar útfært í frumvarpinu. Nú þurfum við að fá skýringar á þessu og fáum þær sennilega þegar búið er að ákveða hvernig þetta eigi að vera, en ég skil ekki alveg hvernig breytt fyrirkomulag við álagningu tóbaksgjalds á að koma fram í lægra gjaldi. Látum þó gott heita, við fáum væntanlega skýringar á því. Síðan á að mæta afganginum með auknum arðgreiðslum frá ÁTVR. Umræður um það voru hér áðan þar sem bæði var bent á að þarna væri um einskiptisaðgerð að ræða og einnig drógu menn í efa að arðgreiðslurnar kæmu þá ekki aftur fram í hærra gjaldi ÁTVR. Við þurfum að fylgjast með þessu og komast að því hver raunin verður. Afkoma ríkissjóðs á þrátt fyrir þessa lækkun að haldast óbreytt frá áætlun fjárlaga. Síðan er tilgreint að vísitala neysluverðs muni lækka um 0,08% verði frumvarpið að lögum og áhrifin skili sér að öllu leyti í lægra verði og samsvarandi aukningu á kaupmætti ráðstöfunartekna. Mér finnst þetta allt gott og blessað þótt einhverjir lausir endar séu á þessari ráðstöfun hæstv. ríkisstjórnar. Ég spyr þó: Hvað um breytingar á öðrum gjaldskrám? Hvað um ráðstöfunartekjur þeirra sem þurfa til dæmis að nýta sér hjálpartæki, svo sem öndunarvélar, bleiur, öryggiskallkerfi, gervibrjóst, hjálpartæki í bifreið eða í baði, stafi eða hækjur? Þeir sem þurfa að nýta sér þessi hjálpartæki eru sem betur fer ekki eins margir og þeir sem kaupa sér áfengi og tóbak. Þetta eru einstaklingar sem þurfa nauðsynlega á þessum hjálpartækjum að halda til að eiga möguleika á einhverjum lífsgæðum en svo er aldeilis ekki með þá sem nota tóbak eða áfengi í óhófi. Samkvæmt svari heilbrigðisráðherra við spurningum mínum um breytingar á reglum sem tóku gildi 1. janúar sl. um úthlutun hjálpartækja notenda samkvæmt reglugerð um styrki vegna hjálpartækja kemur það fram sem ég ætla að fara yfir núna. Í fyrsta lagi eru CPAP-öndunarvélar. Hlutur barna og lífeyrisþega í leigugjöldum vegna CPAP hækkar um 76% og hlutur annarra í leigugjöldum vegna þessa hækkar um 77%. Þetta er veruleg hækkun. Þó að upphæðin sé í sjálfu sér ekki há er þetta hlutfallslega mikil hækkun á öndunarvélum. Síðan segir um gervibrjóst: „Almennt þrenging á reglum. Í auknum mæli eru brjóst byggð upp við brjóstmissi vegna krabbameins. Því er reglum um árlegan styrk til kaupa á gervibrjóstum/brjóstfleygum breytt. Reglur um styrki hafa breyst annars staðar á Norðurlöndunum og eru þær hafðar til hliðsjónar. Þar eru ekki veittir styrkir til kaupa á sundbolum eða brjóstahöldum.“ Þarna er aukaálag á þær konur sem ekki láta byggja upp brjóst sín. Þær vilja ekki allar fara í aðgerðir eftir að búið er að taka af þeim brjóstin. Síðan eru bleiur. Greiðsluhlutdeild Sjúkratrygginga Íslands er lækkuð. Sjúkratryggingar Íslands greiddu bleiurnar að fullu en frá 1. janúar 2014 greiða þær aðeins 90%. Síðan stendur í svarinu að óljóst sé hvort lækkun á virðisaukaskatti á bleium fyrir fullorðna nái fram að ganga sem mildar kostnaðaráhrif á notendur. Ef hún nær ekki fram að ganga er þarna 66% munur. Ef hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra kemur í umræðuna á eftir þætti mér vænt um að hann mundi útskýra fyrir okkur hvers vegna það er óljóst að þessi lækkun á virðisaukaskatti á bleium nái til fullorðinna. Það er undarlegt að þegar rúmlega tveir mánuðir eru búnir af þessu ári sé ekki komið í ljós hvernig á að útfæra þetta fyrir fullorðna. Síðan er talað um bað- og sturtustóla með og án hjóla. Þar er einnig þrengt á reglum um hjálpartæki við snyrtingu og böðun, svo sem baðkersbretti og baðkerssæti. Kostnaðarþátttaka er nú bundin við tilgreinda alvarlega/erfiða sjúkdóma og þrengingin kemur aðallega við aldraða. Svo eru hjálpartæki í bifreið. Þar er einnig þrenging á reglu. Skilyrði fyrir styrkveitingu á miklum og sérhæfðum breytingum á bifreiðum er að einstaklingur sé virkur og stundi vinnu/skóla alla virka daga. Við stafi, hækjur og snúningshjálpartæki er líka þrenging á reglum og styrkur er nú bundinn við tiltekna sjúkdóma. Við rafknúna hjólastóla er sömuleiðis þrenging á reglu. Við öryggiskallkerfi lækkar hlutur Sjúkratrygginga Íslands á mánuði til þjónustufyrirtækja á hvern notanda um 18%. Virðulegi forseti. Alls eiga þessar ráðstafanir að skila 150 millj. kr. til að lækka útgjöld og bæta stöðu ríkissjóðs. Ég minni í þessu sambandi á að veiðigjöld voru lækkuð um 6,4 milljarða í ár, gjöld á atvinnugrein sem hefur aldrei skilað eins miklum arði til þeirra sem hafa sérleyfi til nýtingar auðlindar þjóðarinnar og nú. Hækkun á neysluskatti sem erlendir ferðamenn greiða að mestu var einnig afþökkuð en áætlað var að hann gæfi 1.500 milljónir til ríkissjóðs. Hæstv. ríkisstjórn finnst samt að hækka þurfi gjöld sem þeir greiða sem veikastir standa og það á að reyta af þeim 150 millj. kr. vegna hjálpartækja. Verðhækkanir vegna hjálpartækja koma niður á þeim sem eru allra verst settir. Flestir þeirra geta sér litla sem enga björg veitt án þeirra. Fyrir þá einstaklinga er þetta mikil kjarabreyting til hins verra og ég tel nauðsynlegt að um leið og það frumvarp sem hér er til umræðu fær þinglega meðferð verði farið yfir aðrar gjaldskrárhækkanir og þær lækkaðar til að auka kaupmátt fleiri og jafna stöðu fólks í landinu. Greiðslur sjúkratryggðra fyrir sjúkra-, tal- og iðjuþjálfun hafa líka hækkað umtalsvert frá því í febrúar í ár. Vegna sjúkraþjálfunar er hækkun á milli áranna 2013 og 2014 4% hjá börnum undir 18 ára og einstaklingum með umönnunarkort frá TR. Hún er 13%, hækkunin á sjúkraþjálfun hjá öldruðum og lífeyrisþegum með óskerta tekjutryggingu. Aldraðir og lífeyrisþegar með óskerta tekjutryggingu vegna meðferðar umfram 30 á hverju 365 daga tímabili borguðu ekki neitt en þurfa nú að borga 492 kr. fyrir meðferðina. Síðan hækkar gjaldskráin um 13% hjá öldruðum og lífeyrisþegum með skerta tekjutryggingu, um 56% hjá öldruðum og lífeyrisþegum með skerta tekjutryggingu vegna meðferða umfram 30 á hverju 365 daga tímabili og 10% hjá öldruðum og lífeyrisþegum án tekjutryggingar. Gjöld aldraðra og lífeyrisþega án tekjutryggingar vegna meðferða umfram 30 á hverju 365 daga tímabili hækka um 32% og hækkunin hjá almennum sjúklingum er 43%. Þarna eru hækkanir umtalsvert umfram vísitölu og verðlag. Hið sama er að segja um talþjálfun. Þar er hækkunin frá 5% upp í 16% eftir lengd meðferða hjá börnum undir 18 ára og einstaklingum með umönnunarkort, frá 13% upp í 26% hjá öldruðum og lífeyrisþegum með óskerta tekjutryggingu. Aldraðir og lífeyrisþegar með óskerta tekjutryggingu vegna meðferða umfram 30 á hverju 365 daga tímabili sem greiddu ekki neitt áður greiða núna allt upp í 1.220 kr. fyrir 60 mínútna meðferð og svona mætti lengi telja. Mesta hækkunin er hjá öldruðum og lífeyrisþegum með skerta tekjutryggingu þegar meðferðin er löng. Hækkunin fer allt upp í 74%. Tíminn leyfir mér ekki að fara yfir allar þessar hækkanir en þetta er allt saman langt umfram verðlag og mjög miklar hækkanir hjá fólki í vanda sem þarf að nýta sér sjúkra-, tal- og iðjuþjálfun. Mér finnst rétt að endurskoða þessi gjöld vegna þess að kjör þeirra sem þurfa á þessari aðstoð að halda og glíma við þessar gjaldskrárhækkanir versna auðsjáanlega. Með hækkuðum gjöldum vegna hjálpartækja og þjálfunar er verið að auka greiðslubyrði þeirra sem þurfa á þjónustunni að halda. Það kemur niður á kjörum þeirra og þessir einstaklingar geta ekki valið að þiggja ekki þjónustuna heldur er hún þeim nauðsynleg. Ríkissjóður á að hagnast samtals um 250 milljónir með aukinni greiðsluþátttöku einstaklinga sem þurfa nauðsynlega á hjálpartækjum eða þjálfun að halda. Lækkun á tóbaks- og áfengisgjöldum nemur um 190 milljónum samkvæmt því frumvarpi sem við ræðum nú, lækkun á vörum sem flestir geta valið að kaupa ekki, vörum sem valda ofneyslusjúkdómum sem kosta samfélagið enn hærri upphæð. Þarna finnst mér forgangsröðunin ekki rétt og ég skora á hæstv. ríkisstjórn að skipta um kúrs hvað þetta varðar. Ég hef ekki farið yfir fleiri gjaldskrárhækkanir í heilbrigðisþjónustunni en þar er til dæmis 20% hækkun á komugjöldum. Komugjöld til sérfræðinga hafa hækkað um 19% en mér skilst að hækkanir vegna kjarasamninga sérgreinalækna á síðasta ári hafi ekki birst í gjaldskrám. Ég spyr hvort við eigum von á hækkunum vegna þessara kjarasamninga sérfræðinga eða sérgreinalækna. Komugjöld á slysa- og bráðamóttökur og göngudeildir sjúkrahúsa hafa hækkað um 4–7%. Gjöld fyrir keisaraskurði og kransæða- og hjartaþræðingu hafa einnig hækkað um 5–7%. Gjöld vegna rannsókna og greininga hafa hækkað umtalsvert, kringum 10%, og svo mætti áfram telja. Ég hef áhyggjur af því að stefna þessarar ríkisstjórnar muni leiða til ójöfnuðar í samfélaginu og mér finnst að þegar ákveðið er að fara slíka gjaldalækkunarleið til að bæta kaupmátt og passa að það hafi ekki áhrif á verðlagið verði að skoða þetta í víðara samhengi. Ég átta mig alveg á því að hjálpartækin eru ekki reiknuð inn í vísitöluna en það eru sanngirnissjónarmið sem hlýtur að verða að skoða í þessu tilliti. Ég vona að nefndin sem mun vinna með þetta frumvarp muni taka það til gaumgæfilegrar 

Herra forseti. Ég kem eingöngu upp til að vekja athygli á því að í því svari sem hv. þingmaður vísar ótt og títt til frá heilbrigðisráðherra við fyrirspurn um greiðsluþátttöku kemur skýrt fram að þær breytingar sem gerðar voru á reglugerðinni og tóku gildi 1. janúar hafa ýmist í för með sér lækkun á greiðsluþátttöku sjúkratrygginga á ákveðnum vöruflokkum, afnám á greiðsluþátttöku tiltekinna vöruflokka eða þrengingu á reglum um úthlutun ákveðinna hjálpartækja. Svo kemur fram í svarinu að sjúkratryggingar áformi að auka enn frekar endurnýtingu hjálpartækja. Þegar valin er sú leið að benda á prósentuhækkun í einstaka tilvikum er það gjarnan svo að þegar maður skoðar krónutöluhækkanirnar eru þær ekki eins svakalegar og prósentutalan gefur tilefni til að ætla. Hér hafa margir þingmenn vísað í styrki vegna hjálpartækja og sérstaklega öndunarvélar sem augljóslega eru gríðarlega viðkvæmur málaflokkur, það leiðir af eðli máls, en þar er hækkunin, sem hér hefur oft verið minnst á, upp á 190 kr. á mánuði. Það er þó ekki hærri krónutala en svo. Því hlýtur maður að þurfa að halda til haga og eins hinu að það er eins og í þessari umræðu velji menn að sleppa öllu því sem er til hagsbóta fyrir sjúklinga, öllum þeim dæmum þar sem þátttakan lækkar. Ég nefni til dæmis þegar aukin þátttaka er hjá þeim sem eru langveikir o.s.frv. Það verður að lesa svar heilbrigðisráðherrans í heild sinni til að fá skýra mynd 

Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að mikilvægt er að lesa svörin vel. Það er nefnilega svo að þetta er lækkun á meðgjöfinni sem Sjúkratryggingar veita þannig að þetta er hækkun á því sem sjúklingurinn þarf að borga. Þannig er það. Það er ekkert í þessu svari, alla vega ekki hvað varðar þá spurningu sem ég spurði, sem gefur tilefni til bjartsýni því að allt eru þetta miklar hækkanir. Bara lækkunin á greiðsluþátttöku Sjúkratrygginga á bleium hefur verið reiknuð út sem 4–5 þús. kr. á mánuði fyrir fullorðinn einstakling sem þarf að nýta sér bleiur eingöngu. Þarna erum við að tala um öryrkja sem þurfa á þessu að halda. Öryrkjar fengu vissulega einhverjar kjarabætur á síðasta ári eða um áramótin en þær eru allar, eða mest af þeim, farnar í burtu með þessari reglugerð. Það er alveg rétt að sumar upphæðirnar eru ekki mjög háar og okkur sem höfum næga peninga handa á milli þykja þær kannski ekki mjög háar, en persónulega þekki ég dæmi um fólk sem þessi hækkun skiptir mjög miklu máli. Það fólk þarf að leita hjálpar aðstandenda vegna þess að kjörin fyrir hækkunina eru svo slæm að fólkið þolir ekki hækkunina. Þetta er fólk sem ekki getur valið sig frá því að nýta sér þessa þjónustu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar og yfirferð. Það vakna vissulega ýmsar spurningar um forgangsröðun ríkisstjórnarinnar við að koma til móts við aðila vinnumarkaðarins í kjarasamningsgerð. Ég talaði fyrir því í fjárlagaumræðunni að ríkisstjórnin mundi gera hvað hún gæti til að mæta aðilum vinnumarkaðarins í þeim kjarasamningum sem stóðu yfir en mér finnst ekki vera farið rétt í þetta, ekki á þann hátt sem kemur fram hér, að vera að draga fram lækkanir á ýmsum þáttum þegar miklu nær hefði verið að fara öflugar inn gagnvart því fólki í samfélaginu sem þarf helst á því að halda. Mig langar að heyra frá hv. þingmanni hvort hún telji að hægt hefði verið að draga saman áherslur í þessari lækkun gjalda sem hefði þá nýst því fólki sem veikast stendur í samfélaginu miklu betur í stað þess að smyrja þetta heilt yfir línuna gagnvart öllum, líka því fólki sem þarf ekkert á því að halda að fá einhverjar lækkanir, hvorki á tóbaki né áfengi, sem og stóriðjunni en það að lækka á hana raforkuskatt er frekar hlægilegt í stóru samhengi og var ekki kallað eftir því af aðilum vinnumarkaðarins. Hvernig hefði hv. þingmaður framkvæmt þetta sem fjármálaráðherra?

Virðulegi forseti. Ég get alveg skilið að það þyrfti að lækka gjöld sem reiknuðust inn í vísitöluna. Ég held að alveg augljóst sé að það sé hugmyndin með þessu, að það komi inn í vísitöluna og að því leyti hagnist flestum. En þetta er auðvitað lág upphæð þegar upp er staðið. Ég hef áhyggjur af því yfir höfuð að þessi ríkisstjórn sé að gera svo marga hluti sem munu augljóslega auka á ójöfnuð í samfélaginu. Það er það sem ég hef áhyggjur af. Bein greiðsluþátttaka sjúklinga hefur á undanförnum árum farið vaxandi hér á landi. Hún hefur farið vaxandi, það er rétt, og það er þróun sem við ættum frekar að stöðva en halda áfram með. Þegar við berum saman álögur á áfengi og tóbak eða að lækka álögur á áfengi og tóbak eða á hjálpartæki og sjúkraþjálfun þá er ekki neinn vafi í mínum huga um hvort ég hefði valið. Fyrir utan það virðist það eina sem hefur marktæk áhrif á neyslu áfengis og tóbaks vera verðlag. Það hefur verið sýnt fram á að hægt er að stýra neyslunni í gegnum verðið á vörum sem eru í rauninni eitraðar og valda sjúkdómum, við ofneyslu það minnsta. Ég hefði horft sérstaklega á það. Ég hefði viljað fara öðruvísi með þær 190 milljónir og horfa þá til fólks sem getur ekki án þess verið að kaupa þá þjónustu sem verið er að rukka fyrir.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Nú vitum við að verið er að horfa til verðlagsvísitölunnar, að hafa áhrif á hana, en fólk finnur kannski mismunandi fyrir henni í sjálfu sér. Það fólk sem er mjög skuldugt verður vart við lækkanir á höfuðstól á sínum lánum en margir eru þar staddir að hafa fyrst og fremst lágmarkslaun til framfærslu og munar mjög mikið um hækkanir á gjaldskrá eins og komið hefur fram varðandi sjúkraþjálfun og iðjuþjálfun og ýmsar hækkanir sem hafa komið í kjölfar breytinga á reglugerð eins og þingmaðurinn fór vel yfir hér áðan. Er þá eitthvað sem væri frekar hægt að nýta þetta fjármagn í, og þingmaðurinn kom inn á það, og þá betur gagnvart einmitt þeim hópi sem einhvern veginn verður alltaf eftir þó að einhverjar málamyndalækkanir verði þarna, 1% smurt yfir ýmsa þætti sem ríkið hefur með að gera. Aðeins varðandi Vegagerðina: Nú kom fram í umræðu hér áðan að verið er að skerða þetta sérstaka bensíngjald sem hefur áhrif á tekjustofna Vegagerðarinnar miklu meira en almenna gjaldið sem er lækkað um 20 aura, en sérstaka gjaldið er lækkað um 45 aura - ríkissjóður ber sem sagt minni skaða af en Vegagerðin er látin bera þetta af miklu meiri þunga. Ég spyr hvort það komi ekki fram í vegaframkvæmdum á næstu árum ef þetta á að ganga eftir.

Virðulegi forseti. Nú geri ég ráð fyrir því að þegar frumvarpið fer til nefndar verði þetta greint nánar niður en við fáum að sjá í frumvarpinu, þá verði farið yfir þetta allt saman, hvað þetta þýði bæði fyrir Vegagerðina og svo fyrir ríkissjóð. Þegar gefin eru fyrirheit um að það eigi að vera með öðruvísi álagningar og gera breytingar, þegar við þurfum að finna út úr því hvernig í ósköpunum það á ekki að koma niður á ríkissjóði, þá þurfum við að fá nánari útskýringar á því. Þetta er svolítið óljóst í þessu frumvarpi. Ég vil bara almennt segja að það að auka jöfnuð í samfélaginu er eftirsóknarvert. Það hefur verið sýnt fram á það, í alls konar vísindalegum rannsóknum, að í þeim ríkjum þar sem jöfnuður ríkir eru íbúarnir ánægðari, þeir eru meira að segja heilbrigðari og það er minna um glæpi. Það er eftirsóknarvert að ná jöfnuði í samfélaginu. Það er meiri sátt og það er samfélag sem ætti að stefna að. Ég hef áhyggjur af því að þessi ríkisstjórn sé að fara í þveröfuga átt. Þegar hæstv. ríkisstjórn leggur sig fram um að hækka gjaldskrár jafn mikið og raun ber vitni á þá sem þurfa á hjálpartækjum, sjúkraþjálfun, talþjálfun og iðjuþjálfun að halda en hikar ekki við að lækka gjöld svo að milljörðum skiptir á atvinnugrein sem býr við sérdeilis góðar aðstæður og gjöld á erlenda ferðamenn sem fjölgar hér langt umfram það sem við ráðum við. Ég kann ekki við þessa forgangsröðun og ég vona að hv. efnahags- og viðskiptanefnd taki þetta vel til athugunar.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp fjármála- og efnahagsráðherra um gjaldskrárlækkanir, sem er eitt af framlögum ríkisstjórnarinnar til kjarasamninga sem voru reyndar felldir í upphafi árs, eftir samþykkt fjárlaga, en eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu stendur ríkisstjórnin við gefin loforð í þetta skiptið. Hér er verið að lækka bensíngjald, olíugjald, kílómetragjald og gjald af áfengi og tóbaki. Einnig er verið að lækka umhverfis- og auðlindaskatt, sem er sem sagt raforkuskattur og kolefnisgjald af eldsneyti. Þessir gjaldflokkar voru allir hækkaðir um 3% í fjárlagafrumvarpinu en eru nú lækkaðir í 2%. Samfylkingin flutti tillögu um að horfið yrði frá hækkunum sem þessum að sinni rétt eins og fulltrúar okkar stóðu fyrir í sveitarstjórnum fyrir áramótin, þ.e. að sleppa gjaldskrárhækkunum eða hætta við þær, en það stóð ekki vilji til þess að ganga svo langt þannig að í stað 3% hækkunar verður hækkunin 2%. Kostnaðurinn af þessu fyrir ríkissjóð er 470 millj. kr. Það má segja að þetta séu ekkert svakalega miklir fjármunir en þetta eru auðvitað miklir fjármunir sem munu leiða til þess að halli verður á ríkissjóði á yfirstandandi ári. Margir hér á undan mér hafa rætt gjaldskrárhækkanir í heilbrigðiskerfinu og ég sem formaður velferðarnefndar get ekki látið hjá líða að fara aðeins inn í þá umræðu líka, frú forseti. Við fórum yfir fjárlagafrumvarpið í velferðarnefnd án þess við hefðum eitthvert sérstakt hlutverk gagnvart fjárlaganefnd í því efni en við teljum bara rétt í þeirri nefnd að fara vel yfir umgjörðina fyrir málaflokkana á sviði velferðarnefndar. Þar undir er um helmingur fjárlaga ef frá eru talin vaxtagjöld ríkissjóðs. Þetta eru mjög umfangsmiklir málaflokkar. Þeir eru heilbrigðismál, almannatryggingar og atvinnuleysistryggingar auk fleiri mikilvægra málaflokka en þessir eru þeir stærstu og veigamestu sem eru grundvöllur fyrir velferðarkerfi á Íslandi. Við höfum staðið í því frá hruni að beita ýmsum tegundum niðurskurðar auk þess sem við vorum í tekjuöflun og að skapa forsendur fyrir auknar fjárfestingar, ekki síst í nýsköpun. Það lá alveg fyrir að við töldum að ekki væri hægt að ganga lengra í niðurskurði gagnvart heilbrigðiskerfinu og það voru því mikil vonbrigði þegar ný ríkisstjórn tók við völdum og breytti þeirri stefnu sem mörkuð hafði verið í fjárlögum 2013 þar sem heilbrigðisstofnanir og hjúkrunarheimili voru undanskilin niðurskurði. Vissulega var bætt í á milli umræðna en það urðu samt gjaldskrárhækkanir í mjög viðkvæmum málaflokkum. Ríkið dró úr niðurgreiðslum vegna kaupa á hjálpartækjum um 150 milljónir og dró úr fjárframlögum til þjálfunar um 100 milljónir. Svo voru komugjöld í heilsugæslu hækkuð um 90 milljónir. Þó var haldið við þá stefnu fyrri ríkisstjórnar, ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að hafa komur barna í heilsugæsluna áfram gjaldfrjálsar. Það er alla vega smáljós í myrkrinu. Varðandi hjálpartækin þá eru 159 milljónir ekki miklir peningar en sá kostnaður leggst á fólk sem vegna sjúkdóma eða fötlunar eða langvarandi veikinda er háð hjálpartækjum fyrir lífsgæði sín. Hv. þm. Oddný Harðardóttir, fulltrúi Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd, lagði fram ágæta fyrirspurn um þetta mál. Þar kemur ítarlega fram hvaða málaflokkar eru undir. Til dæmis er verið að hækka gjald fyrir öndunarvélar fyrir börn og lífeyrisþega sem og aðra sem ekki falla inn í þessa hópa. Það er verið að þrengja reglur varðandi gervibrjóst fyrir konur sem hafa farið í brjóstnám vegna krabbameins og valið að láta ekki byggja upp á sér brjóstin heldur notast við gervibrjóst. Bleiur. Eins og komið hefur verið inn á greiða notendur 10% í stað þess að þær séu að fullu greiddar af ríkinu. Bað- og sturtustólar með og án hjóla sem og baðbretti. Búið er að þrengja reglurnar varðandi þetta. Iðjuþjálfar hafa miklar áhyggjur af því og hafa meðal annars komið að máli við okkur fulltrúa úr velferðarnefnd. Þeir völdu úr þennan hjálpartækjaflokk sérstaklega. Þeir töldu bagalegt að verið væri að draga úr niðurgreiðslu á hjálpartækjum yfir höfuð en nefndu þennan flokk sérstaklega sem mjög bagalega breytingu. Þá eru þrengdar reglur varðandi hjálpartæki í bifreiðar, þrengdar reglur varðandi stafi og hækjur, þrengdar reglur varðandi rafknúna hjólastóla og lækkuð hlutdeild ríkisins í greiðslum fyrir öryggiskallkerfi. Það heyra allir sem hlusta á þessa upptalningu að þetta eru hjálpartæki sem allflest okkar í samfélaginu þurfum ekki að reiða okkur á en varða grundvallarlífsgæði fyrir þá sem nota þau. Dregið var úr greiðsluþátttöku ríkisins vegna þjálfunar og nemur sú lækkun 100 millj. kr. Svo voru hækkuð gjöld á heilsugæslu 90 milljónir. Ef við tökum bara saman hækkanir á þessum þáttum eru þær 340 milljónir. Með annarri forgangsröðun hefði verið hægt að hætta við þessar breytingar en í stað þess er valið að lækka gjald á áfengi, lækka gjald á tóbak og lækka kolefnisskatta. Það er ágætt þegar við ræðum þetta, hversu gott sem fólki kann að þykja að reykja og drekka áfengi, að við getum ekki líkt því saman hversu miklu minna máli það skiptir að lækka gjöld á þessa vöruflokka miðað við það að tryggja jöfnuð í aðgengi að hjálpartækjum fyrir þá sem þess þurfa, fyrir nú utan það að Alþjóðaheilbrigðisstofnunin leggur ríka áherslu á varðandi áfengis- og tóbaksvarnir að það sé einmitt verð og aðgengi sem séu áhrifaríkustu leiðirnar til að draga úr neyslu þessa ávana- og fíkniefna. Varðandi heilbrigðiskerfið okkar þá kom ég inn á það hér í upphafi að umtalsverður niðurskurður var í því kerfi eftir hrun enda umfang þess það mikið í útgjöldum ríkissjóðs að ekki var hjá því komist. En það verður ekki gengið lengra í niðurskurði í því kerfi. Það þarf að gera áætlanir um hvernig við ætlum að tryggja aukna fjármögnun í þennan málaflokk og þess vegna eru það vonbrigði að verið sé að breyta reglum um þátttöku í kostnaði áður en slíkar áætlanir liggja fyrir. Það kemur fram hjá Hagstofunni, um útgáfu OECD um heilbrigðiskerfi OECD-ríkjanna, að árlegur samdráttur í heilbrigðiskerfinu á Íslandi hafi verið um 3,8%. Þá erum við reyndar að tala um árið 2011. Það hefur verið skorið niður eftir það. Að meðaltali fóru um 9,3% af vergri landsframleiðslu OECD-ríkjanna til heilbrigðiskerfisins en Ísland var eingöngu með 9% af vergri landsframleiðslu árið 2011. Við erum á pari við Finnland en Svíþjóð, sem hæstv. fjármálaráðherra nefndi hér áðan, var með 9,5% af vergri landsframleiðslu og Danmörk með 10,9% af vergri landsframleiðslu. Auðvitað skiptir máli þegar svona tölur eru skoðaðar að íbúasamsetning er mismunandi. Við erum tiltölulega ung þjóð, yngri en flestar Evrópuþjóðir hlutfallslega, sem þýðir að að einhverju leyti er hægt að skýra lægri útgjöld til heilbrigðismála út frá því, en það breytir því ekki að ekki er hægt að andmæla því að samdrátturinn í heilbrigðiskerfinu er orðinn meiri en við verður unað. Í tilefni af umræðu hér fyrr í dag um meinta skaðsemi af opinberum heilbrigðistryggingum er ágætt að benda á að Bandaríkin, sem eru einmitt með markaðsvæddar heilbrigðistryggingar, eyða 17,7% af vergri landsframleiðslu í heilbrigðismál. Það eru mjög góð rök gegn því að það sé sérstaklega þjóðhagslega hagkvæmt að einkavæða opinberar heilbrigðistryggingar. Það sem hefur líka verið skorið niður í fjárlögum - við fórum í þá umræðu hér fyrir jólin - eru skráningargjöld í háskóla, en að megninu til er ungt fólk í háskólum. Skráningargjöldin voru hækkuð úr 60 þús. kr. í 75 þús. kr. Það sem var enn fremur gagnrýnt við þessa hækkun, sem er of mikil að okkar mati í Samfylkingunni, var að hún verður enn verri í því ljósi að hún rennur ekki einu sinni til háskólanna heldur verður nýtt í aðra þætti, m.a. lækkun á veiðigjaldi til útgerðarinnar. Um leið og við í Samfylkingunni lítum það jákvæðum augum að ríkisstjórnin standi við gefin loforð um að endurskoða gjaldskrárhækkanir teljum við algjörlega óviðunandi að ekki sé litið til þeirra gjaldskrárhækkana sem hafa orðið í heilbrigðiskerfinu og að ekki sé horft til aukinna álaga á háskólastúdenta í gegnum skráningargjöld. Ég heyri að minni hlutinn, a.m.k. þeir sem hér hafa talað fyrir hönd Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, er samstiga í þessu máli og ég treysti því, frú forseti, að í efnahags- og viðskiptanefnd verði þetta skoðað sérstaklega og kannað hvort stjórnarliðar séu ekki tilbúnir til þess að endurskoða örlítið forgangsröðunina frá mengun og fíkniefnum yfir í heilbrigðismál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðu hennar. Hún fór yfir þetta mál frá ýmsum sjónarmiðum, kannski sérstaklega út frá sjónarmiðum velferðar og þá annars vegar hvað varðar lækkun á áfengisgjaldi sem hér er boðuð og hins vegar þær hækkanir á komugjöldum sem urðu á heilsugæslunni. Það er rétt að þeir liðir sem hér eru undir, eldsneyti og áfengi og tóbak, og þá sérstaklega áfengi, eru liðir sem vissulega varða mjög mörg heimili í landinu þar sem þetta eru algengar neysluvörur. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann almennt um þá forgangsröðun sem birtist hér, að aðgengi að áfengi er talinn einn mikilvægasti þátturinn í því hvernig við skilgreinum áfengisvarnastefnu ef við getum sagt sem svo. Er ég þá að vitna til áfengisbölsins, svo að maður segi það bara upp á gamla mátann. Gerðar hafa verið margar rannsóknir sem sýna að aðgengi að áfengi er líklega áhrifamesti þátturinn í því að takmarka neyslu áfengis. Það er ástæðan fyrir því til að mynda að ég hef verið fylgjandi því að ríkið haldi áfram að hafa einkasölu á áfengi, að það sé ekki aðgengilegt alls staðar, í öllum matvöruverslunum. Það hafa líka verið ein rökin fyrir því að hafa verð á áfengi ekkert sérstaklega lágt, þ.e. til að takmarka aðgengi að því. Mig langar að inna hv. þingmann eftir sjónarmiðum hennar um þessi mál og hvort hún telji þar af leiðandi það eðlilega forgangsröðun, á meðan við höfum verið að skerða heilbrigðiskerfið, eins og hún fór nokkuð ítarlega yfir í ræðu sinni, að lækka þessi gjöld sem vissulega er til hagsbóta kannski til skemmri tíma fyrir heimilin í landinu en hefur þessi aukaáhrif alla vega að mati einhverra. Hvert er mat hennar á því?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Og það er ekkert að mati einhverra, það er að mati Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar sem horfir sérstaklega til norrænu einokunarkerfanna varðandi áfengis- og tóbakssölu og telur það til mikillar fyrirmyndar. Rannsóknir sýna að besta leiðin til að draga úr notkun áfengis og tóbaks er í gegnum skert aðgengi og hátt vöruverð sem auðvitað næst fram með skattlagningu. Ég ætla ekki að gerast neinn sérstakur talsmaður bindindis hér þó að ég sé mikil stuðningskona einokunar á áfengissölu og telji eðlilegt að við beitum þeim stjórntækjum sem við getum til að draga úr skaðsemi áfengis á Íslandi. En þegar við horfum á það að eitthvert svigrúm sé til að lækka álögur á íslensk heimili þá finnst mér sú forgangsröðun ákaflega einkennileg að draga úr álögum á bensín, á koltvísýring, sem er sérstakt umhverfisvandamál, og á áfengi og tóbak. Þeir sem ekki fá sérstakar ívilnanir af hálfu ríkisins og þurfa að sitja uppi með hækkuð gjöld eru þeir sem nýta sér heilsugæsluþjónustu og þurfa á hjálpartækjum og þjálfun að halda. Ég er ósammála þeirri forgangsröðun. Það er svo einfalt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og þessa upprifjun. Forvarnir skipta mjög miklu þegar við ræðum áfengismál en eins og hv. þingmaður benti á hafa rannsóknir sýnt að aðgangsstýring - Alþjóðaheilbrigðismálastofnun hefur meira að segja tekið það upp að sú aðgangsstýring sem til að mynda hefur verið hér á Íslandi, í Noregi, í Svíþjóð og víðar, í Kanada - hefur í raun meiri áhrif en forvarnirnar þó að þær skipti að sjálfsögðu líka máli. Þó að neyslumynstur á áfengi hafi breyst verulega á síðustu áratugum stafa engu að síður gríðarleg heilbrigðisvandamál af áfengis- og tóbaksneyslu. Þar er ég ekki eingöngu að tala um félagsleg áhrif, ég er að tala um heilbrigðisvandamál sem við þekkjum til að mynda frá löndum sem yfirleitt þykja mun siðmenntaðri en við í áfengisneyslu. Ég nefni Frakkland sem dæmi þar sem áfengisneysla er eigi að síður gríðarlegt heilbrigðisvandamál, lifrarsjúkdómar og annað slíkt. Þar er hreinlega horft til þess hvernig fara eigi að því að takmarka aðgengi. En þetta eru kannski hlutir sem þyrfti miklu betra tóm til að ræða. Hv. þingmaður ber þetta saman við komugjald í heilsugæslunni og aukinn hlut sjúklinga þar, þeir sem þurfa að leita til heilsugæslunnar geta þá á móti fengið lækkun á áfengi út úr ríkinu. Mig langar þá að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að það hefði verið viturlegra skref - við horfum upp á það að kostnaðarþátttaka sjúklinga í heilbrigðisþjónustu hefur farið vaxandi. Það er nokkuð sem ég tel að við þurfum að ræða hér á þinginu, hvernig við getum unnið gegn því, hvernig við getum horft til þess að lækka þann kostnað, jafna hann og lækka hann niður á við. Telur hv. þingmaður, af því að henni varð tíðrætt um komugjaldahækkanir á heilsugæslu, 

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni, ég held að það sé forgangsverkefni að gera áætlanir um aukningu á fjárframlögum í heilbrigðiskerfinu og líka í menntakerfinu sem við erum minna að ræða hér, en greiðsluþátttaka sjúklinga í heilbrigðiskerfinu hefur aukist til muna, sem er alvarlegt vandamál. Við eigum mjög bágbornar tölur um þá greiðsluþátttöku, auðvitað eru til einhver gögn en við höfum ekki nógu góðar upplýsingar um þetta. Hv. þm. Árni Páll Árnason fór yfir það í ræðu sinni að talið sé að aukning í greiðsluþátttöku sjúklinga hafi verið vanmetin. Ég veit að nú stendur yfir vinna hjá hæstv. heilbrigðisráðherra um greiðsluþátttöku í heilbrigðiskerfinu en verkefni okkar hér, í samtali við ýmsa hópa samfélagsins, að setja okkur markmið um hver greiðsluþátttakan eigi að vera hlutfallslega. Það væri óskandi að hún væri núll. En hvað er ásættanlegt, hver viljum við sem samfélag að greiðsluþátttakan sé? Hvað er ásættanlegt í þeim efnum? Við eigum síðan að setja okkur markmið um að komast þangað og það mundu vera góð og skýr skilaboð frá ríkisstjórninni inn í þá vinnu, um að við náum hér sátt um greiðsluþátttöku í heilbrigðiskerfinu, að auka framlög inn í heilbrigðiskerfið með þessari aðgerð í stað þess að setja það í áfengi og tóbak. 
            

Frú forseti. Það er fullkomlega réttmætt að ræða það hér þó að maður hefði ætlað annað miðað við umræðuna um heilbrigðismálin og ástandið í heilbrigðiskerfinu, fór meðal annars mjög hátt á haustþingi, að þegar kæmi að því að ráðstafa ríkistekjum eða gefa eftir tekjur ríkisins þá horfðu menn eitthvað til þeirra mála. Það birtir auðvitað tiltekna forgangsröðun hvernig borið er niður eða valið að fara í eftirgjöf upp á 460 milljónir sem eru hér til útdeilingar. Af því að hv. þingmaður nefndi sérstaklega kostnaðarþátttöku almennings og heilbrigðiskerfið væri fróðlegt að inna hana eftir því hvar hún teldi mestu þörfina fyrir að létta af álögum í því kerfi eða setja inn meiri pening. Eru það komugjöldin í heilsugæslustöðvunum? Eru það afmarkaðir hópar innan lyfjaendurgreiðslukerfisins, t.d. þeir sem urðu fyrir íþyngjandi áhrifum af breytingunum sl. vor? Eru það hjálpartækin til fatlaðra o.s.frv.? Í öðru lagi spyr ég hv. þingmann, m.a. sem fyrrverandi formann fjárlaganefndar: Hvernig væri skilvirkt að hennar mati að fara með þessa fjármuni? Er það með þeirri aðferð að smyrja þeim mjög þunnt ofan á marga fjárlagaliði með lækkun upp á nokkra tugi aura sem erfitt er að sjá að trygging sé fyrir að skili sér í verði til neytenda eða með því að velja einhverja afmarkaða liði, vera þar með sýnilegar fjárhæðir svo að hægt væri að fylgja eftir og rekja þær? Hvar kæmu fjármunir best að gagni ef við berum t.d. saman að lækka örlítið bensíngjald, í samhengi með álagningu olíufélaganna og verðsveiflum vegna gengisbreytinga og innkaupsverðs, 

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það væri mun skilvirkara að setja þessa fjármuni inn í heilbrigðiskerfið. Hvar ætti nákvæmlega að forgangsraða annars staðar en þar skal ég ekki fullyrða um. Ég gaf hér dæmi af 340 milljónum sem kostaði að hætta við hækkun á komugjöldum með heilsugæslu og hækkun á greiðsluþátttöku sjúklinga varðandi hjálpartæki og þjálfun. Síðan getur verið pólitískt stefnumál að lækka gjöld á bensíni, en það er fákeppnismarkaður á Íslandi. Áfengis- og tóbaksgjald er auðveldara að tryggja að skili sér því að þar er ríkið með forræði á verðlagningu og getur þá sjálfu sér um kennt ef það skilar sér ekki, en olíufélögin eru ekki þekkt fyrir að vera félög sem neytendur geta helst reitt sig á að taki þátt í því að vera samfélagslega ábyrg þegar kemur að verðbólgu. Forgangsröðin hefur náttúrlega verið svo skýr hjá núverandi ríkisstjórn að ég held að fólk sé enn að undra sig á hvað grímuleysið er fullkomið. Hér voru lækkuð veiðigjöld. Það er jafnvel gengið svo langt að línubátar fá rækjukvóta. Hér var lækkaður virðisaukaskattur á gistiþjónustu sem hefði aðallega lagst á erlenda ferðamenn en í staðinn fáum við kerfi þar sem einkaaðilar eru farnir að rukka inn á svæði þar sem verðmætar íslenskar náttúruperlur eru. Svo var skorið niður í þróunaraðstoð. Það er auðvitað erfitt að taka lítið frumvarp eins og þetta og gera að gríðarlegu ásteytingarefni en það er bara enn ein birtingarmynd þess að hér snýr forgangsröðunin 

Frú forseti. Auðvitað má segja að þetta sé ekki mjög stórt mál, ráðstöfun á tæpum 0,5 milljörðum kr., í hinu stóra samhengi ríkisfjármálanna upp á 600 milljarða. Þetta er engu að síður visst prinsippmál og mér finnst bara fínt að menn noti tækifærið og ræði það örlítið. Það væri nú gaman ef hv. stjórnarliðar kæmu aðeins með í þá umræðu því að auðvitað er þetta ákveðið prinsippmál í leiðinni Hér hefur verið tæpt á ýmsu undir umræðunni sem akkúrat hefur mikið vægi og skiptir máli. Í hvaða mæli erum við að fjármagna útgjöldin, t.d. heilbrigðiskerfið, með almennum skattstofnum sem lúta þá þeim lögmálum að vera beinir skattar sem taka mið af tekjum fólks, jafna þar með í raun líka lífskjörin, eða í formi neysluskatta, gjalda af þessu tagi, eða í raun og veru nefskatta? Menn verða að horfast í augu við það að komugjald á heilsugæslustöð er ekkert annað en nefskattur því að það er ekkert spurt um efnahag og afkomu þar. Þetta er ekki bara spurning um kostnaðarhlutfallið sem menn borga að lokum fyrir þá þjónustu heldur líka hvernig byrðunum af þeim kostnaði er dreift. Eru það nefskattar eða föst gjöld óháð efnahag viðkomandi? Eru einhver þök, eins og í lyfjaendurgreiðslukerfinu, sem jafna auðvitað upp að vissu marki byrðarnar? Mér finnst engin hugsun vera í þessu frumvarpi. Það er eins og menn hafi bara ákveðið að baka sér algerlega lágmarksóþægindi og vinnu við það að smyrja þessu þunnt út á tiltekna tekjustofna hafandi ekki fyrir því að hugsa neina hugsun í því hvernig mætti breyta þessu. Því miður gaf hæstv. fjármálaráðherra engin sérstök færi á því að þetta mætti endurskoða í meðförum þingsins 

Hæstv. forseti. Þegar hv. þingmaður var fjármálaráðherra tók ég þátt í því með honum og öðrum stjórnarliðum að hækka ýmsar álögur og skatta. En það var ekki gert flausturslega heldur reynt að forgangsraða þannig að byrðarnar færu á þá sem breiðust hefðu bökin og reynt að hlífa þeim sem minna höfðu. Svo voru lækkaðir skattar í einhverjum tilfellum og afnuminn virðisaukaskattur, t.d. á endurbætur á húsnæði og slíkt, sem hafði þá markvissu stefnu að skapa atvinnu. Það var því skýr og ákveðin hugsun að baki. Líka var lagt upp úr því að halda aftur af hækkunum á komugjöldum í heilsugæslu einmitt af því að almennur tekjuskattur er góð leið til að afla tekna og dreifa síðan hluta þeirra aftur út í samneysluna þar sem þeir njóta sem á þurfa að halda, samanber sjúklingar í heilbrigðiskerfinu, lífeyrisþegar í almannatryggingakerfinu og atvinnulausir í atvinnuleysistryggingakerfinu. En þegar ný ríkisstjórn tók við valdi hún að lækka tekjuskatt en leggja í staðinn álögur á þá sem síst voru í færum til að taka á sig þyngri byrðar, nefnilega sjúklinga og eldri borgara.

Virðulegi forseti. Þetta eru búnar að vera ágætar umræður hér í dag og margt ágætt hefur komið fram sem, eins og var sagt áðan, veltir kannski upp miklu fleiri spurningum en þetta litla frumvarp tekur á. Ég held að við séum öll sammála um að þau fjárhagslegu áföll sem dundu yfir þjóðina þegar bankakerfið okkar hrundi hafi krafist þess að við færum í mikla naflaskoðun, bæði varðandi niðurskurð og öflun tekna. Við vitum að ríkissjóður þarf að afla sér meiri tekna, ég held að við deilum ekkert um það, en hvaða leiðir eru vænlegastar til árangurs? Um þær deilum við og ég held að þetta frumvarp sé eitt af þeim deiluefnum. Í kostnaðarumsögninni segir, með leyfi forseta: „Sú aðgerð að lækka eldsneytisgjöld og áfengis- og tóbaksgjöld um eitt prósent leiðir til þess að tekjur ríkissjóðs [af umræddum gjaldstofnum] munu lækka um 460 millj. kr. á ársgrundvelli. Þar af nemur lækkun eldsneytisgjalda nálægt 270 millj. kr. og áfengis- og tóbaksgjalda 190 millj. kr. Þeirri lækkun er mætt með áformum um breytt fyrirkomulag við álagningu tóbaksgjalds og auknum arðgreiðslum frá ÁTVR þannig að afkoma ríkissjóðs haldist óbreytt frá áætlun fjárlaga.“ Ég held að ekki sé hægt að bæta afkomu ríkissjóðs í sjálfu sér með því að auka arðgreiðslurnar frá ÁTVR ef tekjur fyrirtækisins lækka. Arðgreiðslan er ráðstöfun á afkomu fyrri ára. Ríkissjóður er búinn að vinna sér fyrir þessum arði og arðurinn sem ÁTVR á núna að skila í auknum mæli kemur af álagningunni, eins og hér hefur komið fram og ber að halda til haga. Ef ríkissjóður hefði gert samstæðuuppgjör væri búið að taka tillit til þessarar afkomu í ríkisreikningi. Ef það er svona einfalt að sippa til tekjum og taka út úr efnahagsreikningi ÁTVR, af hverju er þá ekki bara hreinsað út í lok árs og það sem eftir stendur árlega, að frádregnum ætluðum nýframkvæmdum, og sett inn í ríkissjóð? Er það ekki hreinlegast ef þetta á að vera leiðin til bjargar á móti lækkuðum gjöldum? Hæstv. fjármálaráðherra svaraði ekki þeirri spurningu hvernig ætti að útfæra álagninguna sem kemur hér fram að eigi að gera. Það verður áhugavert að sjá hvernig hann ber sig að með það. Hér hefur verið rætt töluvert um hvort þessar lækkanir skili sér til þjóðarinnar þannig að þær skipti einhverju máli og hvernig við komum til með að fylgja því eftir og greina það að neytendur njóti þessara lækkana, eins og af bensíni og olíu. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram, auðvitað hefði verið skynsamlegra að setja þetta í einhver tiltekin lyf eða annað innan heilbrigðisþjónustunnar eða þá til menntastofnana eða annars staðar sem við hefðum getað borið niður. Allt hefði verið uppi á borðinu og upplýsandi en ekki einhver ómöguleiki í að fylgja því eftir að sjá aurana verða neytendum til góðs. Mér finnst þetta ekki ósvipað og 5 milljarða breytingin á tekjuskattinum sem ríkisstjórnin lagði fram í fjárlagafrumvarpinu þar sem mjög margir neytendur finna lítið fyrir því. Þeir sem hafa mest finna eitthvað örlítið fyrir 3 þús. kallinum en það skiptir ríkissjóð hins vegar miklu meira máli. Þetta er alltaf spurning um, eins og hefur komið fram, hvernig við forgangsröðum. Af hverju var sú leið ekki valin að draga úr einhverjum þeim útgjöldum sem hér hafa verið nefnd, t.d. komugjöldum eða hjálpartækjum, greiðsluþátttöku krabbameinssjúklinga eða sykursjúkra, rannsóknum og greiningum? Ég trúi ekki öðru en að hæstv. ráðherra taki undir að það hefði komið sér betur fyrir þá sem helst þurfa á því að halda af því að fólk lendir í óvæntum útgjöldum ef það fær krabbamein eða ef það þarf að sækja sér læknisþjónustu. Það er ekki kostnaður sem við óskum sérstaklega eftir. Það hlýtur að vera heppilegra að veita peninga í slíkt frekar en að vera með flatan niðurskurð eins og hér er gert ráð fyrir. Mig langar að lesa það sem Starfsgreinasambandið skrifaði eftir áramótin. Þetta er sett í samband við kjarasamninga sem eru hluti þess sem hér er undir. Starfsgreinasambandið segir, með leyfi forseta: „Blekið er ekki þornað af nýgerðum kjarasamningum þegar stjórnvöld senda kaldar kveðjur til launafólks í formi gjaldskrárhækkana. Komugjöld á heilsugæslustöðvar hækkuðu um 15–20% þann 1. janúar síðastliðinn.“ Svo segir orðrétt í bréfi sem fjármálaráðherra undirritaði þann 21. desember: „Næstu tvö ár verði gjaldskrárhækkanir ríkisins undir verðbólgumarkmiði Seðlabanka Íslands …“ Verðbólgumarkmið Seðlabankans er 2,5% á 12 mánuðum, en rúmri viku eftir undirritun yfirlýsingarinnar hækkuðu komugjöldin á heilsugæslustöðvarnar, eins og áður sagði. Hér má líka vitna til þess sem ASÍ hefur sagt um áform ríkisstjórnarinnar í fjármálunum yfirleitt. ASÍ hefur ályktað að ekki sé ljóst hvernig ríkisstjórnin ætli að ná tökum á óstöðugu gengi krónunnar, þrálátri verðbólgu eða hvernig hún sjái fyrir sér afnám gjaldeyrishafta án þess að hagsmunir launafólks og heimila verði fyrir borð bornir og ekki heldur hvernig hún ætli að haga stjórn peningamála til framtíðar. Þetta er eitt afsprengi þess að það er komið fram með að mínu mati illa ígrundað frumvarp um flatan auraniðurskurð sem á svo að sækja í einhverja aðra ríkisstofnun. Alþýðusambandið átelur að áherslurnar í fjárlagafrumvarpinu gangi þvert á áherslur verkalýðshreyfingarinnar á velferðarkerfi vinnumarkaðarins þar sem dregið er úr framlögum til framhaldsskóla. Það telur að það bitni illa á verk- og tækninámi þar sem átaksverkefni sem eiga að tryggja atvinnuleitendum aðgang að framhaldsskólum eru aflögð og það átelur niðurskurðinn á framlögum til ráðgjafar til atvinnuleitenda og vinnumarkaðsúrræða. Svo ætlar ríkisvaldið ekki að standa við umsamin framlög til starfsendurhæfingarsjóða en þau framlög byggja á samkomulagi stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins. Þetta ræddum við töluvert í vinnu við fjárlögin og ég er ekki viss um að það að koma til móts við vinnumarkaðinn vegna kjarasamninga og leggja þetta til sé leiðin til árangurs. Við gagnrýndum innritunargjöldin í opinbera háskóla, eins og kom ágætlega fram í áliti minni hluta í efnahags- og viðskiptanefnd við gerð fjárlagafrumvarpsins, og gerum það enn. Við vinstri græn erum ósátt við það og mér heyrist að þeir sem hér hafa talað af hálfu minni hlutans séu okkur sammála. Ég hef mikið rætt um málefni Vegagerðarinnar og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór líka ágætlega yfir þau áðan. Mér finnst ástæða til að rifja upp að helstu skýringarnar á hallarekstri Vegagerðarinnar í fyrra hafi meðal annars verið uppsafnaður halli sem er verulega mikill og svo erum við með 700 millj. kr. ófjármagnaða vetrarþjónustu að sögn fulltrúa innanríkisráðuneytisins sem kom á fund fjárlaganefndar um daginn. Vegagerðin er búin að fá tugmilljónaframkvæmdafé fyrir fram, sagði hæstv. fjármálaráðherra áðan, og þá spyr maður hvort hún eigi að greiða það til baka. Um það spurði ég bæði innanríkisráðherra og fjármálaráðherra og fékk loðin svör en svo sáum við að framlögin voru skert í fjárlagafrumvarpinu þannig að endurgreiðsla er í raun hafin. Nú liggur fyrir frumvarpið um markaðar tekjur og þar er stofn Vegagerðarinnar undir. Það er réttlætismál og spurning hvort búast megi við verulega skertum framlögum ef taka á tillit til þess sem fella þarf niður af því sem kom fram áðan hjá hæstv. ráðherra, að staða Vegagerðarinnar er ekki góð. Fulltrúi innanríkisráðuneytisins kom til okkar í fjárlaganefnd um daginn og eins úr hinum ráðuneytunum og það sést mikill veikleiki í fjárlagafrumvarpinu. Það eru alltaf tvær hliðar á peningnum og að lokum langar mig aðeins að fara yfir þá veikleika sem snúa helst að því að tekjurnar eru ofmetnar og að mjög miklu leyti held ég að það sé ástæða veikleikans og svo staða stofnana ríkisins sem er ekki tekin nema að hluta til inn í frumvarpið. Það er bara ákvörðun að ræða ekki stöðu tiltekinna stofnana. Bankaskatturinn er mikið vafamál sem og áhrif skuldalækkunaráformanna. Við munum að hann var nífaldaður, sagði formaður efnahags- og viðskiptanefndar, og það er sjálfsagt til að fjármagna skuldaloforð Framsóknarflokksins. Við vitum að arðgreiðslur Landsvirkjunar skila sér ekki eins og gert var ráð fyrir. Vissulega koma auknar arðgreiðslur frá Landsbankanum að einhverju leyti á móti en það hefur komið fram hjá hv. formanni fjárlaganefndar að veikleikamatið sé upp á eina 4 milljarða í fjárlagafrumvarpinu. Það er rekstur, eins og ég sagði áðan, hjá innanríkisráðuneytinu, það er rekstur héraðsdómstólanna, það er embætti sérstaks saksóknara, það eru lögreglu- og sýslumannsembætti undir og í samgöngumálunum er það meðal annars vetrarþjónusta Vegagerðarinnar og Samgöngustofa. Hér kemur fram að ráðuneytið hefur ákveðið að hafa Vegagerðina ekki á veikleikalista ráðuneytisins og stofnunin gerir ekki ráð fyrir veikleikum í rekstraráætlun sinni. Eins og kunnugt er hefur hún dregið úr vetrarþjónustu sinni vegna þess að rekstri hennar hefur verið stefnt í vandræði á nokkrum stöðum á landinu vegna snjóþunga í vetur. Mér finnst þetta afar óeðlilegt. Svo er ágreiningur vegna Póst- og fjarskiptastofnunar. Í minnisblaði frá fjármálaráðuneytinu þar sem farið er yfir veikleikana er talað um að ekki sé endalaust hægt að fresta búnaðarkaupum, viðhaldi og öðru slíku. Það er talað um að laun, uppsagnarfrestur og annað muni hafa áhrif á fjárhagsstöðu ráðuneytanna þannig að það skilar sér ekki inn á árinu. Mennta- og menningarmálaráðuneytið er með 300 millj. kr. rekstrarveikleika og hefur ekki lagt fram áætlanir um hvernig eigi að lagfæra hann. Þar undir eru meðal annars títtnefndir landbúnaðarháskólar sem ráðherra hefur slegið í og úr með hvað hann ætlar að gera með sem og bara framhaldsskólarnir yfirleitt. Velferðarráðuneytið hefur heldur ekki lagt fram áætlanir um hvernig það ætlar að bregðast við 500–750 millj. kr. hallarekstri lífeyristrygginga en telur að það verði vandgert nema með því að endurskoða réttindi. Það er margt í þessu sem verður erfitt fyrir ríkisstjórnina að eiga við. Ég held að við í minni hlutanum þurfum að vera afar vel á verði hvað varðar forgangsröðun þegar kemur að því. Ég hef miklar áhyggjur af því að farið verði í enn frekari niðurskurð á tímabilinu en nú þegar hefur verið bæði boðaður og framkvæmdur. Ég held að það sé svolítið okkar hlutverk að reyna að lagfæra það sem hér liggur fyrir með því að koma á breytingum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Á vef ASÍ er fjallað um ýmis gjöld í heilbrigðisþjónustunni sem hækka og bent á nýlega rannsókn Félagsvísindastofnunar sem sýnir að allt að þriðjungur Íslendinga frestaði því í fyrra að sækja sér nauðsynlega læknisþjónustu og að öryrkjar og lágtekjufólk séu enn líklegri til að hafa frestað því að sækja sér heilbrigðisþjónustu en aðrir. Það hlýtur að vera verulegt áhyggjuefni hversu margir nefna kostnað í því sambandi þegar þeir ákveða að fresta því að leita sér lækninga. Það ætti að vera okkur umhugsunarefni vegna þess að bein greiðsluþátttaka sjúklinga hefur á undanförnum árum farið vaxandi hér á landi og það er þróun sem við ættum frekar að vinna gegn en að auka í, eins og ríkisstjórnin sem nú er við völd virðist gera. Ég vil spyrja hv þingmann hvað henni finnist um þá þróun. Fyrr í umræðunni gerði hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lítið úr krónutöluhækkunum á hjálpartækjum. Það eru ekki alltaf háar upphæðir en samt sem áður kemur í ljós að hjálpartæki vegna kæfisvefns fer úr 18 þúsund í 31.800, eða hækkar um 77% á ársgrundvelli, og kostnaður fullorðinna sem þurfa að nýta sér bleiur getur hækkað um 4–5 þúsund kr. á mánuði. Ég vil spyrja hv þingmann út í þessa kjaraskerðingu og hvort hún telji hana réttlætanlega.

Frú forseti. Ég verð að taka undir með hv. þingmanni. Ég deili þeirri skoðun hennar að þetta sé mjög dapurt. Við vissum það og höfðum rætt í fyrrverandi ríkisstjórn að við mundum taka þessi málefni í fóstur og gera betur við þau vegna þess vanda sem við var að etja og við þurftum að fara í eftir hrun. Það að stór hluti fólks fresti því að sækja sér heilbrigðisþjónustu, af hvaða tagi sem er, er afar döpur staða og eitthvað sem manni finnst að ætti ekki að eiga sér stað í því samfélagi sem við búum í og teljum okkur búa í, velferðarsamfélagi. Ég held að með því að gera lítið úr krónutöluhækkunum, eins og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra gerði áðan, sé hann að skjóta sig svolítið í fótinn því að þegar við ræddum 5 milljarða kr. tekjuskattslækkun, sem ríkissjóður fær minna í kassann en á að deilast jafnt yfir alla, þetta er dæmi um flatan skatt eða niðurfellingu, voru þar minnst 300 kr., eins og við munum. Er hann þá ekki að gera lítið úr því? Ég held að fyrir þá sem lítið hafa á milli handanna, sem eru eldri borgarar, öryrkjar, mjög margir, auðvitað ekki allir eins og alltaf, skipti þetta máli. Þar skiptir hver króna máli. Þó að hún skipti kannski minna máli fyrir mig eða einhvern annan þá er þetta þannig að fólkið sem nýtir sér þjónustuna, eins og ég sagði líka áðan, kýs ekki að þurfa að sækja sér hana. Mér finnst það vera grundvallarmálið og þess vegna hefði ég viljað sjá 

Virðulegi forseti. Nú er verið að leggja fram frumvarp um lækkun á gjöldum, m.a. á áfengi, tóbaki og bensíni, vegna þess að það tengist kjarasamningum. Þetta á að vera yfirlýsing frá hæstv. ríkisstjórn og nú ætlar hún að gera betur, ekki lækka niður í 2,5%, heldur niður í 2% og allt í lagi með það. En þegar gjaldskrá er skoðuð nánar, eins og t.d. gjaldskrá varðandi hjálpartækin, þá virðist vera að með þeirri gjaldskrárhækkun sé verið að taka til baka megnið af þeirri kjarabót sem flestir lífeyrisþegar fengu um áramót. Ég vil spyrja hv. þingmann hvað henni finnst um þá forgangsröðun og hvort hún telji ekki að í nefndinni þurfi að skoða kjör fleiri hópa sem hafa þurft að þola gjaldhækkanir að undanförnu.

Virðulegi forseti. Ég held að afar skynsamlegt sé að nefndin taki frumvarpið upp, helst að sem mestu leyti, það væri best. Gjaldtaka af þeim sem lítið hafa er auðvitað ekki í anda þess velferðarsamfélags sem ég vil trúa að flestir vilji byggja upp. Ég tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni þegar hann sagði áðan að þetta hefði kannski verið eitt af því sem hefði verið ákveðið sisvona, þetta væri einfalt og krefðist ekki mikillar útfærslu og það hefði ekki verið hugsað til enda hvað kæmi neytendum í þessu samfélagi best. Ef það hefði verið gert hlyti hæstv. fjármálaráðherra að hafa komist að einhverri annarri niðurstöðu en hann gerði.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Frumvarpið er náttúrlega liður í því að draga úr verðbólgu, það er eitt af framlögum ríkisins í gerð kjarasamninga. Í frumvarpinu segir einmitt að krónutölugjöld og nefskattar séu mikilvægur hluti af tekjuáætlun fjárlaga hvers árs en að þeir hækki ekki sjálfvirkt í takt við verðlag, heldur þurfi að breyta lögum eigi þeir að fá verðlagsuppfærslu. Ég held að það sé mjög gott, það er ekki gott að skattálögur ríkisins hækki sjálfkrafa í takt við verðlag heldur sé það ákvörðun Alþingis hverju sinni, enda mikilvægt að halda aftur með öllum mögulegum leiðum af verðbólgu. Það er líka þannig að þessi gjöld hafa mjög mismunandi hlutverk. Þau afla ríkissjóði tekna, sem er alltaf mikilvægt og ekki veitir af á þessum tímum, en þau hafa líka ákveðið neyslustýringargildi. Þar er veðteygni mismunandi og þarf að taka tillit til þess, en álögur á bensín, áfengi og tóbak eru ekki síst til þess fallnar að hafa áhrif á neyslu út frá heilsufars- og umhverfisverndarsjónarmiðum. Gjöld fyrir sjúklinga hafa verið rædd mikið hér, en ólíkt því sem sumir virðast halda þá verður fólk veikt óháð því hvert verð á heilbrigðisþjónustu er. Það alvarlega í þessu er að fólk gæti þurft að neita sér um hana og gerir það í vaxandi mæli á Íslandi vegna þess að hún er kostnaðarsöm. Því spyr ég hv. þingmann hvort hún telji rétt 

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan þá eru alltaf tvær hliðar á peningnum. Ég hefði frekar viljað sjá beinar lækkanir á því sem varðar veikt fólk, af því að fram kom að gjöld voru hækkuð og ákveðið misræmi varð. Ég held að það hafi ekki verið meiningin þegar ýmis gjöld voru hækkuð er varða sjúklinga og veikt fólk. Ég hefði frekar viljað leiðrétta það en að fara út í þessa lækkun. Ég tek undir það að sem betur fer hækka þessir hlutir ekki sjálfkrafa. Þeir eru gjarnan ræddir hér fyrir áramótin og hæstv. ríkisstjórn var bent á að hún gæti aflað tekna með öðrum hætti og þyrfti á sama tíma ekki endilega að hækka öll þessi gjöld, en hún hlustaði ekki á það þá. Varðandi heilsufarið almennt og áfengið og tóbakið er auðvitað miklu auðveldara að stýra neyslunni, eins og kom fram í umræðunni áðan. Við getum gert það og það eru bestu forvarnirnar að vera með neyslustýringuna í álögum á áfengi og tóbak. Ég vil miklu frekar gera það, mér finnst frekar neysluhvetjandi að lækka gjöldin. Mér finnst það ekki gott því að það hefur jú ákveðnar afleiðingar í för með sér; aukinn heilbrigðiskostnað, ég held að það sé alveg ljóst að draga má af því ályktanir út frá rannsóknum sem gerðar hafa verið að aukið aðgengi að áfengi og tóbaki og aukin neysla o.s.frv., kallar á aukna heilbrigðisþjónustu. Ég held því að við hefðum átt að fara hina leiðina, þ.e. að lækka einhverja beina kostnaðarliði fremur en að fara í auratalningu á gjöldum á áfengi og tóbaki.

Frú forseti. Baráttan í ríkisfjármálunum eftir hrun hefur staðið um að reyna að tryggja velferðar- og menntakerfið og grunnstoðir samfélagsins en á sama tíma að ná niður hallanum á ríkissjóði til þess að við getum byrjað að greiða niður skuldir sem valda vaxtaútgjöldum árlega og eru til búsifja fyrir íslenskt samfélag. Það var nú svolítið merkilegt í fjárlagaumræðunni, þá töluðu stjórnarliðar eins og þetta væri þeirra markmið og að minni hlutinn hefði eiginlega aldrei hugleitt þessi mál - og við sem stóðum hér í mjög leiðinlegum verkefnum. Þá velti ég því fyrir mér hvort það væri ákveðið sjónarspil að stefna hér að hallalausum fjárlögum. Þeim fannst mikilvægt að hafa það táknrænt þó að allir viti að fjárlögin verða ekki hallalaus. 

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér hefur þetta tiltekna frumvarp ekki bein áhrif á halla fjárlaganna eða það breytir þeim ekki því að þeir ætla jú, eins og ég sagði hér í ræðu minni, að taka þessa fjármuni úr auknum arðgreiðslum og lækka væntanlega eigið fé ÁTVR, þannig að það hefur ekki bein áhrif á fjárlögin. Þess vegna finnst mér að það hefði verið miklu hreinlegra að taka bara mismuninn ef þeir telja að hægt sé að taka þetta og nýta það beint í ríkisreksturinn í staðinn fyrir að vera að „fiffa“ eitthvað til í sambandi við auknar arðgreiðslur frá ÁTVR. Það á bara að taka þetta beint inn í ríkistekjurnar og útdeila því með einhverjum þeim hætti sem hver ríkisstjórn kýs. En þetta hefur ekki bein áhrif á hallalausu fjárlögin, enda höfum við nú deilt um það mjög lengi 

Forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Nú er þetta frumvarp lagt fram og eftir því sem segir í greinargerð lofa þeir að reyna að greiða fyrir kjarasamningum. Því er stillt upp fyrir fólki að ef almennt launafólk fengi meira en 2,5% launahækkun væri það ábyrgt fyrir því að verðbólguhjólið færi aftur af stað en á sama tíma var í fjárlagafrumvarpinu hækkun upp á 3% á þeim gjöldum sem hér er verið að lækka, og nú er þetta lækkað niður í 2%. Ég held að við hv. þingmaður séum sammála um að það eru önnur gjöld en nákvæmlega þessi sem hefði frekar átt að lækka. Við höfum talað um komugjöld á heilsugæslustöðvar og það hefur verið talað um hjálpartæki og annað slíkt, af því að menn segja: Þetta er þægilegast, þessi aðferð. Er það ekki einmitt líka vegna þess að þessi gjöld telja beint inn í vísitölu? Er það ekki voðalega einfalt? Af því að gjöldin telja beint inn í vísitöluna er sniðugast að lækka þau. En 

Frú forseti. Frumvarpið er auðvitað lagt fram til að greiða fyrir kjarasamningum, eins og sagt var og kemur fram í greinargerðinni. Þar eru ákveðin neikvæð formerki; „þrátt fyrir að“ ekki hafi endilega allt gengið eftir varðandi vinnumarkaðinn sem ríkisstjórnin vonaðist til. Svo er fólk líka gert ábyrgt fyrir því ef neyslan verður meiri, sem tilgangurinn var, að verðbólga og annað hækki í framhaldinu. Auðvitað veit maður að þetta er lagt fram hér af því að það telur inn í vísitöluna og hefur áhrif þar, ég held að það sé alveg ljóst. Það er ekki hægt að gagnrýna það sem slíkt, en það breytir því ekki að áhyggjurnar eru til staðar af því að sumar af lækkunum skili sér ekki til neytandans. Má þar nefna olíugjald og bensíngjald sem liggur við að hækki ef andinn blæs þannig í útlandinu, eins og sagt er, en svo virðist aldrei vera tækifæri til lækkunar, ef það er gert er það af því að þá eru til svo miklar birgðir í landinu. Ég sé þetta því ekki gerast á þann hátt sem ég held að ríkisstjórnin vonist eftir og af því hef ég áhyggjur, að þessi auratalning skili sér ekki til neytendanna. Að sjálfsögðu eigum við að hafa áhyggjur af því, þó að hún telji inn í vísitöluna þá skilar hún sér kannski síður til neytendanna. Eins og kom fram fyrr í dag veikir þetta tekjustofn Vegagerðarinnar og hefur áhrif á viðhald og annað slíkt sem vissulega er neytendamál, 

Forseti. Seinna andsvarið er styttra. Ég hjó eftir því í ræðu þingmannsins að hún talaði um upplýsingar sem hafa komið fram í fjárlaganefnd, sem ég er ekki í. Mér fannst hún segja eitthvað á þá leið að sumar stofnanir glímdu augljóslega við vanda, að alveg ljóst væri að þær mundu glíma við fjárhagsvanda á árinu en það væri ekki beinlínis tekið á því á þessu stigi, menn vildu það ekki. Ég hef kannski ekki tekið alveg nógu vel eftir, en ef þetta er raunin gæti hv. þingmaður þá á þeim stutta tíma sem hún hefur skýrt nánar fyrir mér hvað hún á við?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður tók rétt eftir. Það kemur til dæmis fram á minnisblaði innanríkisráðuneytisins að ákveðið er að hafa Vegagerðina ekki á veikleikalista þrátt fyrir uppsafnaðan halla og er fyrirséð 700 millj. kr. ófjármögnuð vetrarþjónusta. Það er ákvörðun að gera það ekki og ég tel hana afar óeðlilega. Maður sér að ekki eru lagðar fram áætlanir til dæmis um menntamálin og skólana, landbúnaðarháskólana og framhaldsskólana, þar sem liggur fyrir að er vandi og að það er undirfjármagnað. Því hefur ekki verið tekið á og er ekki tekið á því á árinu og er alveg ljóst að þó svo að gripið yrði til ráðstafana í september eða eitthvað slíkt dekkar það ekki þann halla sem hér er um að ræða. Þess vegna finnst mér grafalvarlegt mál þegar ráðherrar og ráðuneyti, eða ráðherrarnir því að það eru þeir sem marka sporin í þessu og ríkisstjórnin, 

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um gjaldskrárlækkanir o.fl, eins og það heitir. Segja má að þar birtist ítrekað forgangsröðun ríkisstjórnarinnar varðandi skattlagningu, hvar breiðu bökin eru, hverja þurfi að leggja meira á og hverjum beri að hlífa. Það kom einhvern tíma upp úr hæstv. fjármálaráðherra að nóg hefði verið gert fyrir þá lægst launuðu. Hann sagði að fyrri ríkisstjórn hefði séð fyrir þeim og ekki þyrfti að hugsa um þá lengur. Þetta er ekki orðrétt haft eftir honum en efnislega. Orð hans endurspeglast vel í frumvarpinu. Menn hafi velt því fyrir sér fyrr í umræðunni hvort valin hafi verið þægilegasta leiðin. Ég held að menn hafi bókstaflega valið að forgangsraða og hafi vísvitandi farið í að lækka fyrst og fremst áfengi og tóbak og síðan bensín umfram annað sem mögulegt var. Í rauninni var enginn ágreiningur þegar menn fóru í kjarasamningana og reyndu að ná samningum á vinnumarkaði og nálguðust verkefnið út frá því að reyna að halda niðri verðbólgu, reyna að auka kaupmátt en halda engu að síður hallalausum fjárlögum. Þetta var göfugt markmið og var stutt af öllum stjórnmálaflokkum á Alþingi. Það sem ágreiningurinn er um er hvert sækja eigi gjöldin til að ná endum saman og hverjir eigi að bera helstu byrðarnar. Ég get eiginlega svarað því strax með því að vitna í ekki ómerkari samtök en Samtök atvinnulífsins sem gáfu út hefti 8. janúar 2014 sem heitir Áhrif aðgerða í opinberum fjármálum og verðlag, ráðstöfunartekjur heimilanna og afkoma atvinnulífsins á árinu 2014. Á bls. 4 er tafla 2 sem heitir Samantekt: Áhrif opinberra aðgerða á vísitölu neysluverðs. Þar kemur fram að vísitöluáhrifin af hækkun áfengisgjalds, sem var 3% í fjárlögunum en er hér lækkað niður í 2%, séu 0,024%, þ.e. 1/4 af einu prósenti. Tóbakið er enn þá minna, vísitöluáhrifin eru 0,016% miðað við 3% hækkunina. Að vísu er í frumvarpinu sem hér liggur fyrir metið að hvað varðar það gjald ásamt öðrum gjöldum sem verið er að lækka í sambandi við orkugjöldin séu áhrifin á vísitöluna 0,08%, það er allt og sumt. Í þessu hefti og töflunni sem ég nefndi er háskólahækkunin. Hún veldur vísitöluhækkun, þ.e. á neysluvísitölu, um 0,11%. Hún ein og sér, ef 15 þús. kr. hækkunin á innritunargjöldum í háskólana er tekin út, hefði skilað meiri árangri við að halda niðri neysluvísitölu en það sem verið er að gera hér. Þurfum við nokkuð að ræða forganginn betur? Af hverju gerði ríkisstjórnin þetta ekki þannig? Það kemur sér vel fyrir mig, þið getið rétt ímyndað ykkur það. Ég keyri 20 þúsund kílómetra á ári. Ef ég keyri það og eyði 2.000 lítrum af bensíni mun þessi aðgerð sem hér er skila mér 2.300 kr. á ári. Það mun gera gæfumuninn fyrir mig, það mun algjörlega gjörbreyta afkomu minni, eða hvað? Hefði ekki verið betra að lækka komugjöldin á heilsugæsluna eða lækka innritunargjöldin í háskólana og láta þá njóta sem helst þurfa á því að halda? Að halda því fram að þetta sé það sem skiptir almenn heimili í landinu mestu máli er auðvitað aðeins sýndarmennska, hvað þá ef menn taka áfengis- og tóbaksgjöldin, það hefur komið mjög vel fram í umræðunni og er eitthvað sem við eigum að fjalla um. Við höfum rætt áfengisstefnu, við erum komin með tillögur í þingið, sem endilega þurfa að komast í umræðu, um það hvernig við tökum á vanda þeirra sem eiga við áfengis- og fíkniefnavanda að stríða, hvernig getum við fjallað um sjúkdóm þessa hóps eða einstaklinga og brugðist við með viðunandi hætti. Eitt af því sem Alþjóðaheilbrigðisstofnunin segir og þeir aðilar sem berjast fyrir heilbrigði fólks í heiminum er að stærstu áhættuþættirnir séu áfengi og tóbak og svo lífstílssjúkdómar. Hvað er ráðlagt? Að reyna að takmarka aðgengið og hækka verð. Hvers konar stefna er þetta þá hjá ríkisstjórninni sem hefur forvarnir sem forgangsmál í stefnu sinni, sem talar fyrir því að berjast eigi fyrir forvörnum sem minnki útgjöld í heilbrigðiskerfinu? Hvað birtist okkur hér? Ekki færa þau rök fyrir að þetta hafi þurft að gera til þess að ná niður neysluvísitölunni, ég er búinn að benda á það hafi verið hægt að gera með því að taka út hækkunina á innritunargjöldum í háskóla. Þegar fjárlögin voru samþykkt ræddum við mjög ítarlega þá forgangsröðun sem birtist þar og í fjárlagafrumvarpinu og var margt sem kom mér mjög á óvart. Ég hef margítrekað að við vorum í blóðugum niðurskurði á síðasta kjörtímabili, við skulum ekkert vera að fela það, við tókum víða á. Við fórum bæði í niðurskurð og hækkuðum skatta en náðum líka verulegum árangri í að bjarga ríkisfjármálunum og nú uppsker ný ríkisstjórn. Nú koma menn með þær hugmyndir í kjarasamningunum að reyna að ná hóflegum kjarasamningum til að halda niðri verðbólgu. Hverjir eiga svo mesta útspilið og fyrsta útspilið til þess að reyna að ná þeim áfanga? Það er Reykjavíkurborg sem tekur frumkvæðið og segir: Við drögum til baka öll áform okkar um gjaldskrárhækkanir og gefum með því þau skilaboð að menn þurfi ekki að hækka launin til að bæta hækkanir. Í framhaldi komu fleiri sveitarfélög. Á þeim tíma svaraði hæstv. fjármálaráðherra svo: Við munum lækka einhver gjöld. Það er mjög athyglisvert að skoða það, það er til í blaðaviðtali: Við munum lækka einhver gjöld. Það eru gjöldin sem birtast í frumvarpinu hér, það er áfengi og tóbak og bensíngjald. Á sama tíma er ekkert horft á þau gjöld sem höfðu hækkað langt umfram það sem fjárlög gerðu ráð fyrir, talað um 3% hækkun almennt í fjárlögum, 3–3,6%, það er örlítið mismunandi. Það er alveg rétt sem hæstv. fjármálaráðherra sagði að það er misjafnt, það er ekki alls staðar verið að hækka, sums staðar hækkar líka miklu meira og hefur verið bent á komugjöld og ýmislegt annað í heilbrigðiskerfinu. Af hverju var ekkert litið á þá þætti sem hefðu gagnast því fólki sem hefur búið við þrengri kost á undanförnum árum? Hverjum hefði dottið í hug, þegar við hættum niðurskurðinum í heilbrigðismálum fyrir árið 2013 og viðurkenndum að of langt hefði verið gengið kæmi frekari niðurskurður með nýrri ríkisstjórn, að bara hjá heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu er niðurskurður 135 milljónir? Gert hefur verið ágætlega grein fyrir, og ég ætla að koma betur inn á það á eftir, niðurskurði sem tengist alls kyns gjöldum á sjúklinga. Þetta gerist á sama tíma og ríkið afsalar sér viðbótartekjum. Að vísu kemur það ekki til framkvæmda, eins og auðlegðarskatturinn, fyrr en 2015, en búið er að taka ákvörðun um það. Hækkuð eru frítekjumörk í vaxtatekjum og þannig er þeim hjálpað sem þó fá vexti, farið úr 100 upp í 125 þúsund. Álögur á sérstaka veiðigjaldinu eru lækkaðar og síðan afsala menn sér hækkun og verið er að hverfa til fyrra horfs á ferðamannaskattinum þ.e. gistináttaskattinum, en svo er komið með tillögu í fjárlagafrumvarpinu um að rukka sjúklinga um legugjald á spítölum. Sem betur fer var ríkisstjórnin rekin til baka með það og var hætt við það. Ríkisstjórnin státar sig af því að hafa lækkað miðþrepið í tekjuskatti um 0,8%. Mörkin þar eru þó þannig að þeir sem fá undir 250 þúsund í laun fá ekki neitt og svo ég vísi í það sem ég sagði áðan um orð hæstv. fjármálaráðherra, að fyrri ríkisstjórn hefði gert svo vel við þann hóp, þá er hólið gott en engu að síður er það fjarri raunveruleikanum að lægst launaða fólkið á Íslandi, fólkið sem margt hvert býr enn þá við fátækt, hafi fengið nóg af tekjum og þarfnist ekki frekari aðgerða. Það er einfaldlega ranghermi. Þá fara menn yfir í nefskatta. Það er allt saman hækkað um 3% og jafnvel miklu meira, eins og innritunargjöldin, og útvarpsgjaldið er hækkað um 3% jafnvel þótt ekki eigi að nota það í Ríkisútvarpið. Ég var búinn að nefna sjúklingagjöldin, við erum að tala um árlegt gjald sem fylgir alltaf til Framkvæmdasjóðs aldraðra, allt er þetta hækkað um 3% og launahækkun upp á 2,8% á að borga það. Það er sá forgangur sem við erum að ræða um. Við erum ekki að tala um markmiðin, við erum ekki tala um það heildarmarkmið að ná jöfnuði, við erum ekki að tala um að grípa hafi þurft inn í samninga, við erum sammála um það, það er hvernig þetta er gert sem er gagnrýnivert. Það er fróðlegt að skoða frumvarpið sem lagt var fram með fjárlögunum, þskj. 3, og skoða svo hverju hefur verið breytt, og það er aðeins lítill hluti. Til dæmis er þar inni tekjuaukning undir tekjuhlutanum, það er stuðningur við nýsköpunarfyrirtæki þar sem fyrri ríkisstjórn endurgreiddi 20% af þróunar- og tæknikostnaði eða hönnunarkostnaði en það er lækkað niður í 15%. Er það það sem við þurftum helst á að halda núna þegar við erum að reyna að byggja upp atvinnulífið og iðnaðinn sem verður að bera uppi hækkunina? Þarna kemur Ríkisútvarpið, þarna koma opinberu háskólarnir, svo ég endurtaki það sem sagt var. Einnig er fróðlegt að skoða það sem kemur skýrt fram í svari hæstv. heilbrigðisráðherra við fyrirspurn hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur um greiðsluþátttöku í heilbrigðiskerfinu þar sem menn beittu ákveðinni snilld. Hér í þinginu var ákveðið að lækka virðisaukaskattinn á bleium úr 25,5 % niður í 7%. Nú veit ég ekki alveg hvort þetta er komið til framkvæmda, en það kemur mjög skýrt fram að menn sjá sér leik á borði og taka fullorðinsbleiurnar og láta einstaklingana borga meira af því að bleiurnar munu hvort sem er lækka. Í fyrsta lagi er ekki búið að taka ákvörðun um að lækka fullorðinsbleiurnar, í öðru lagi er þetta dæmigert: Jú, við skulum lækka þetta en við ætlum að ná því af ykkur aftur. Af hverjum? Þeim sem þurfa að vera með bleiur á fullorðinsárum einhverra hluta vegna, vegna sjúkdóms eða elli. Þetta finnst mér óþolandi í svona kerfi. Mér hefur ekki unnist tími til að fara yfir þau öryggisnet sem við setjum í kerfið og er full ástæða til að spyrja: Voru þau hækkuð og voru þau þá hækkuð um 3% eða voru þau hækkuð meira? Til dæmis í lyfjafrumvarpinu - sem var auðvitað erfið ákvörðun og hefur réttilega verið bent á hér að það hefði þurft að laga m.a. með tilliti til sykursjúkra og ég hélt að það ætti að gera það, ég bar ábyrgð á því að koma því frumvarpi í gegn og tók við skömmum fyrir það - voru sett krónutöluviðmið um það sem fólk ætti að borga. Var þeim breytt eða var þeim ekki breytt? Hversu mikið? Við þurfum að fylgjast með öllum þeim hlutum vegna þess að það er enginn vandi að taka viðmiðin og færa þau ofar og vinna þannig pening til baka. Við vissum að við gengum of langt varðandi tæknifrjóvgun. Við borguðum ekki til baka ferðakostnað eins og við hefðum þurft að gera á þessum tíma eftir hrun. Þá er ég að tala um ferðakostnað sjúklinga sem þurftu að fara langan veg og þurftu vegna breytinga í heilbrigðiskerfinu að sækja þjónustu landsenda á milli. Hafa menn mætt því? Hafa menn lagt áherslu á að koma til baka þarna? Mér sýnist ekki. Hvað með endurgreiðslu á heyrnartækjum, sem er allt of lág á Íslandi? Ég get haldið áfram að telja upp fullt af hlutum. Síðan koma nýir samningar, bæði við sjúkraþjálfara og við sérgreinalækna. Það er gerður samningur við sérgreinalækna þar sem í raunveruleikanum er fært inn í gjaldskrá 20% hækkun, sem er sjálftaka þeirra sjálfra vegna þess að þeir eru utan samninga. Þeir ákváðu að leggja ofan á komugjöld, en ég tek fram að það var mismikið eftir læknum. Sumir lögðu nánast ekkert á og jafnvel ekki neitt. En sjúklingar voru rukkaðir beint. Það var mikilvægt að ná samningum við sérgreinalæknana en þetta er nánast tekið inn beint og lagt ofan á þannig að sjúklingarnir borga hækkunina sjálfir. Við erum að tala um næstum 20% hækkun á greiðslu fyrir komu til sérgreinalæknis. Það er að vísu misjafnt, 10–20% eftir aldri og öðru slíku. Þannig leystu menn líka samninginn við sjúkraþjálfarana, þegar menn voru komnir í ógöngur þar leystu þeir það með samningi sem þýðir að greiðsluþátttakan eykst. Þetta kemur mjög vel fram í svari við spurningu til hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég treysti á að nefndin fari yfir þetta og hafi kjark til að breyta þessari forgangsröðun. Annars gef ég ekkert fyrir loforð og stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um að forvarnir eigi að hafa forgang, það eigi að reyna að efla heilbrigðiskerfið og bæta stöðu þeirra sem lakari kjörin hafa o.s.frv., eins og menn hafa verið tala um í hátíðarræðum. Þarna er verið að vinna þvert gegn því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er sammála honum um að þetta er heldur undarleg forgangsröðun, að hækka það sem maður hefði haldið að ætti að lækka og lækka það sem maður hefði haldið að ætti að hækka. Ég tók eftir því að hv. þingmaður nefndi eitt sem við gætum kannski verið ósammála um, kannski við sjáum til hvernig það fer í umræðunni, en það varðar sérstaklega áfengis- og tóbaksgjald. Tóbaksgjald er kannski minna umræðuefni vegna þess að fólk býr ekki til tóbak heima hjá hér, a.m.k. með góðu móti og ekki í teljandi mæli. Það býr hins vegar til áfengi heima hjá sér, og frekar auðveldlega í þokkabót. Landaframleiðsla á sér stað úti um allt land og þó, að því er manni skilst, í minna mæli en áður þegar aðgengið var verra. Núna eru vínbúðir opnar lengi og þær eru víða þótt verðið hafi að vísu hækkað. Ég hef svolítið velt þessu fyrir mér hvað varðar áfengisgjaldið, ég skil alveg þau rök. Hv. þingmaður vitnaði í rannsóknir sem ég hefði gaman af að heyra meira um sem varða það hvað virkar best til að draga úr misnotkun á áfengi og nefndi þar sérstaklega takmarkað aðgengi og hátt verð. Það er alveg trúverðugt, það skapar skyn, þ.e. meikar sens, eftir því hvaða tungumál maður vill nota. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður gefi eitthvað fyrir þau rök að hækkandi áfengisverði fylgi einhver mörk þar sem verðhækkunin leiðir af sér meira heimabrugg, meiri framleiðslu í heimahúsum til að hafa upp í þá neyslu, og sérstaklega í því sambandi hvernig hægt sé að mæla þetta. Það er ekki hægt að mæla heimabrugg með kaupum eða framleiðslu, það þarf að mæla það einhvern veginn öðruvísi. Ég velti fyrir mér viðhorfi hv. þingmanns gagnvart þessu atriði.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson segir, það kunna að vera einhver mörk sem ráða því hvort menn fara út í heimabrugg. Það er svolítið merkilegt að fylgjast með stöðu Íslands varðandi hve mikils við neytum af áfengum drykkjum umreiknað í 100% alkóhól. Það er mælikvarði sem við notum, ég held við séum komin upp í sex til átta lítra, vorum í tveimur, þremur lítrum. Frakkarnir, þeir sem eru með mest, eru með 16–17 lítra á ári. Þar eru mestu áfengisvandamálin. Það er merkilegt að skoða hvar þessi mörk liggja. Menn hafa gert tilraunir til að meta þetta og eru stöðugt að því, bæði heimabrugg og eins hve mikið er flutt inn að utan í gegnum flughöfnina. Nú hefur það aukist, það má flytja meira þar í gegn en áður, sérstaklega af bjór. Menn hafa líka verið með neyslustýringu á þessum skattálögum, það er meira álag á sterku vínin en hin. Ég held að þetta sé ekki sami þáttur og menn láta. Ég held því sjálfur fram. Ég held þetta sé sama fullyrðing og þegar menn segja: Hærri skattar, meiri skattsvik. Það er ekkert sem bendir til þess. Það er ákveðinn hópur sem er alltaf að reyna að koma sér hjá því að greiða gjöld. Þeir afsaka sig með þessu. Það er ákveðinn hópur í samfélaginu sem borgar alltaf sín gjöld og er ekkert að reyna að komast hjá því. Auðvitað kunna að vera einhver mörk, ef við værum með 90% skatt eða eitthvað slíkt, eða 80%, hugsanlega liggja þessi mörk einhvers staðar en ekkert bendir til þess að við höfum verið að hreyfa okkur á því bili að þetta hafi veruleg áhrif. Menn hafa slegið úr og í varðandi neyslustýringu með gjöldum. Sumir segja: Hækkum gjöldin og þá minnkar notkun. Aðrir segja á móti: Hún minnkar tímabundið og svo gleyma menn því og fara að eyða því hvort sem er. Ég kann ekki svör við því hvort er rétt. Menn hafa haft um þetta ólíkar skoðanir og hafa gjarnan notað rökin í báðar áttir, sömu aðilar. Sjálfstæðismenn hafa verið sérstaklega duglegir við að segja að ekki sé hægt að neyslustýra með gjöldum en svo færa þeir rök fyrir því í hina áttina, að með því að lækka þau aukist notkun.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mér finnst þetta með afbrigðum áhugaverð umræða og ég er engan veginn kominn að endanlegri niðurstöðu vegna þess að málið flækist heldur hratt. Með hærra verði má gera ráð fyrir að heimabrugg verði meira. Á móti koma þær rannsóknir sem hv. þingmaður hefur talað svolítið um. Og aftur inni ég hv. þingmann eftir aðeins meiri upplýsingum um þær rannsóknir. Ég hef mikinn áhuga á að skoða þær nánar. En svo er eðli áfengisvandamála oft misjafnt. Við heyrum til dæmis lítið í sambandi við Frakkland, þar sem er einmitt mikil áfengisneysla, um fylliraftaskap. Maður heyrir alla vega ekki að það sé aðalvandamálið hvað varðar áfengisneyslu í Frakklandi heldur fyrst og fremst lifrarsjúkdómar, skorpulifur og þess háttar, sjúkdómar sem koma af hóflegri neyslu í langan tíma, eða sem teldist alla vega hófleg á íslenskan mælikvarða. Á Íslandi brjótast vandamálin sem fylgja áfengisneyslu kannski helst út í alls kyns hegðunarvandamálum og fylliríi frekar en skorpulifur, það er alla vega ekki það fyrsta sem manni dettur í hug þegar maður hugsar um áfengisvandann á Íslandi. Þetta verður flókið hratt og maður þarf stundum að spyrja hvort maður vilji lifa við eitt vandamál frekar en annað. Það er auðvitað mat hvers og eins. Hv. þingmaður nefndi að sumir vildu meina að um væri að ræða tímabundin áhrif. Það er eitt af því sem ég hef áhyggjur af. Ég hef áhyggjur af því að fólk venjist verðinu og þess vegna sýni svona rannsóknir fram á einhverja virkni sem er tímabundin og fer aftur upp. Ég heyrði einhvern tímann fulltrúa frá Vínbúðinni nefna þetta, að neyslan væri að aukast aðeins aftur, vegna þess að fólk væri búið að venjast hækkununum sem orðið hefðu á árinu eða árið þar á undan. 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, þetta er mjög áhugaverð umræða og fróðleg og mikið gaman að velta vöngum yfir þessu. Ég vitna í skýrslu frá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni, WHO, og er sjálfsagt að senda hana, hún er upp á 161 bls. og er tveggja eða þriggja ára gömul. Þar er fjallað um þessi mál. En þetta hefur staðið efst á blaði hjá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni í nokkuð mörg ár, þ.e. neysla og lífsstílssjúkdómar, neysla áfengis og tóbaks. Náðst hefur gríðarlegur árangur varðandi tóbak í heiminum þó að þar hafi söluaðilar reyndar fært sig til og reynt að finna nýja markaði og haldi uppi stöðugum áróðri til að tryggja sína sölu. Hið sama gildir um áfengi, það er spennandi að vita um það, ég held til dæmis að verð á áfengi hafi veruleg áhrif á neyslu ungs fólks. Þar skipta peningar miklu máli, þau forgangsraða eftir því. Það getur líka haft áhrif á það hvort þau velja önnur efni sem eru hlutfallslega ódýrari og ef þau geta hugsanlega ræktað þau sjálf o.s.frv. Þetta er því alltaf eitthvað sem þarf að fínstilla. Mér hefur alltaf fundist fróðlegt að heyra menn lýsa Íslendingum, hvernig þeir drekka. Ég var sjálfur í námi í Danmörku þar sem neyslan var tvö- eða þrefalt meiri í lítrum talið miðað við 100% alkóhól. Í fyrsta lagi voru viðmiðin um það hverjir teldust áfengissjúklingar allt önnur en hér. Í öðru lagi fullyrði ég, miðað við þá reynslu, að Danir hafi drukkið jafn illa jafn oft og við en að auki daglega. Þegar við erum til dæmis að tala um árangurinn af innleiðingu bjórsins og tölum um að hann hafi breytt kúltúrnum á Íslandi, þá er alveg klárt að hann hefur að miklu leyti breytt því hvort fólk fer út og hefur það huggulegt, borðar úti og er á kvöldin þar sem er tónlist o.s.frv. En hefur ofbeldi minnkað? Svo kemur alltaf stóra spurningin: Hvað hefði gerst ef hann hefði ekki komið? Þetta eru skemmtilegu spurningarnar í þessum vangaveltum og það sem er erfitt við alla svona umræðu er að annars vegar er söluaðilinn 

Frú forseti. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson, sem er jafnframt fyrrverandi heilbrigðisráðherra eða velferðarráðherra eins og mátti alveg heyra á ræðu hans, dró athyglina að því sem fleiri hafa nefnt, þeirri skrýtnu forgangsröðun sem birtist okkur í þessu frumvarpi eða útfærslu á lækkununum og svo samhengi þeirra við það sem gert var í fjárlögunum. Hér er lögð til lækkun á gjaldi á áfengi og tóbak á sama tíma og umtalsverð hækkun á komugjöldum á heilsugæslustöðvar er að koma til framkvæmda og einnig hækkun á greiðsluþátttöku vegna hjálpartækja og sjúkraþjálfunar eða hvað það nú er. Verðlagsforsendurök hæstv. fjármálaráðherra halda ekki vel þegar þetta er skoðað í samhengi; 20% hækkun á komugjöldunum en hér skipti öllu máli að fara úr 3% hækkun niður í 2% hækkun í áfengis- og tóbaksgjöldum. Ef verðlagsslaki á hvort sem er að vera í einhverjum af þessum gjöldum þá hlýtur að mega velja hvar það kemur niður. Hv. þingmaður, sem fyrrverandi formaður fjárlaganefndar, getur væntanlega staðfest að mönnum væri ekkert að vanbúnaði að gera þá þær millifærslur innan fjárlaga ársins ef á þyrfti að halda, að færa tekjur til, kannski þyrfti þess í fjáraukalögum, þannig til dæmis að menn drægju úr innheimtunni á heilsugæslustöðvunum, færðu tekjur af áfengis- og tóbaksgjaldi, eða bensíngjaldi eða bara af almennum tekjum ríkisins, yfir í minni sértekjuöflun á öðrum stöðum í fjárlögunum. Það væri fróðlegt að heyra hv. þingmann fjalla aðeins um það. Út frá prinsippunum í þessu veltir maður í öðru lagi fyrir sér hvaða forspárgildi sú forgangsröðun hefur fyrir það sem í vændum er, fyrir það sem koma skal ef þessi ríkisstjórn 

Hæstv. forseti. Ég ræddi aðeins áðan, og það hefur komið fram fyrr í umræðunni, hver ástæðan væri fyrir þessum breytingum núna og hvernig farið er í þær. Ég segi: Það er forgangsröðun. Þetta er meðvituð ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Aðrir hafa haldið því fram að hugsanlega væri þetta þægindasjónarmið, þetta væri gert vegna þess að þeir nenntu ekki að breyta neinu öðru, það væri þægilegast að gera þetta þarna. Ég held því miður að þetta sé ekki svona einfalt. Það eina sem mér hefur dottið í hug að gæti verið ástæðan fyrir því að fara í þetta er meðal annars það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti á, að einhver feluleikur sé í gangi varðandi það hver borgar. Það sé tekið af Vegagerðinni, það sé tekið af stóriðjunni og menn séu í raunveruleikanum að gera þetta eitthvað mildara í fjárlögunum með einhverjum millifærslum. Ég tek almennt undir það með hv. þingmanni að það er enginn vandi þegar maður er að fara inn með breytingar á tekjum að breyta útgjaldaliðum samhliða. Það hefði ekki verið neinn vandi að ákveða að innritunargjöld í háskólum mundu ekki koma til framkvæmda í haust, það er ekkert sem veldur vandræðum í því. Það sama á við um gjaldskrárhækkunina hjá heilsugæslunni, að hún yrði dregin til baka, það eru heldur engin vandkvæði í því. Tekjur verða lægri en að tala um það, eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur gert, eins og þá sé verið að taka af heilsugæslunni 90 milljónir - ef menn ætla að hafa þær til í kerfinu, 460 milljónir, er enginn vandi að færa það yfir til heilsugæslunnar þannig að það lendi annars staðar en þar, sá sparnaður sem þar kemur til. Ég gef því ekkert fyrir þau rök að nauðsynlegt sé að gera þetta þarna. Þetta er í hrópandi ósamræmi við yfirlýsingar og góð fyrirheit um forvarnir, umhverfismál. Við ætlum að vera í fremstu röð í umhverfismálum en samt erum við að lækka gjöld akkúrat þar á sama tíma og eldsneytiskostnaðurinn lækkar 

Frú forseti. Það er hárrétt sem hv. þingmaður benti á. Ég var búinn að gleyma að innritunargjöldin í háskólana koma ekki til greiðslu fyrr en í haust þannig að nægur tími væri til að hverfa frá þeirri hækkun, eða draga eitthvað úr henni, og heita síðan háskólunum í fjáraukalögum uppbót á þeim tekjumissi þannig að þeir kæmu jafnsettir út. Í sjálfu sér væri hægt að bakka með komugjöld í heilsugæslustöðvar, draga úr þeirri hækkun þó að hún sé komin til framkvæmda og búið að rukka í einhverja mánuði. Reyndar hefur þetta frumvarp tafist það mikið hjá hæstv. ráðherra að áhrif þess verða minni en til stóð; ef það tekur ekki gildi fyrr en 1. apríl eða jafnvel 1. maí, en frumvarpið er þannig fram sett að það hefði átt að taka gildi fyrir nokkrum vikum, eins og kunnugt er. Já, ég held að erfitt sé að komast að annarri niðurstöðu en að þetta sé meðvituð ákvörðun og þetta birti meðvitaða forgangsröðun. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns þá er það til á prenti þegar hæstv. fjármálaráðherra segir, ég man það alveg, þetta rifjaðist upp fyrir mér, ég heyrði þetta: Það verða bara einhver gjöld lækkuð. Þetta var sagt fyrir jólin, upp úr 21. desember, þegar yfirlýsingin var gefin. Ég spurði aðila vinnumarkaðarins hvort þeir vissu hvar borið yrði niður og þeir neituðu því. Eina sem fyrirheit hefðu verið gefin um væri að ígildi þessara lækkana, upp á 460 milljónir, mundi koma einhvers staðar fram. Þá er spurning hvort hv. Alþingi - það á nú að heita svo að það hafi fjárveitingavaldið - á ekki bara að taka á sig rögg og útfæra þetta með þeim hætti sem það telur skynsamlegastan. Þess vegna held ég að þessi umræða hafi verið mjög gagnleg. Hún hefur skýrt það hvar menn telja eðlilegast að bera niður í sambandi við heilbrigðisútgjöldin eða menntaútgjöldin og hafa til dæmis lýðheilsusjónarmið og umhverfissjónarmið að leiðarljósi.

Hæstv. forseti. Nú má búast við að menn fari að endurskoða fjárlögin fljótlega vegna þess að margt virðist vera farið að ganga betur í framhaldi af því sem var hafið hér í lok síðasta kjörtímabils, nú eru tekjustofnar að skila sér betur o.s.frv. Menn ættu því ekki að vera í gríðarlega miklum vandræðum, vonandi ekki. En þá reynir mjög á það hvernig menn skipta þeim viðbótartekjum, hvað fer í niðurgreiðslu á skuldum, hvað fer í að bæta upp ákveðin útgjöld. Við megum búast við að menn þurfi að borga inn í framhaldsskólann á næstu vikum, kjarasamningur mun kosta eitthvað og gera þarf betur við framhaldsskólann til að menn nái vopnum sínum þar. Ég tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það væri bragur á því ef Alþingi tæki sig til og breytti þessu, ef nefndin breytti þessu. Af hverju ekki? Við erum ekki að deila um markmiðin, við erum ekki að tala um að svíkja það loforð í kjarasamningum að ná þessum markmiðum, við erum ekki að tala um að auka hallann á fjárlögum. Við erum hreinlega að segja: Þið eruð að gera óþarfan og rangan hlut, við höfum betri tillögur handa ykkur. Þetta var gert og bjargaði mörgu í fjárlögunum á sínum tíma þegar menn drógu til baka sjúklingaskatta og ýmislegt annað tókst að hrekja til baka, ég held að það væri bragur á því. Ég heyri það á stjórnarþingmönnum að þeir hafa ekkert setið yfir þessu og pælt í þessu sem hinni einu lausn. Þeir hafa í raun sammælst um meginmarkmiðin. Ég held því að það væri mjög gott að láta reyna á það að hv. efnahags- og viðskiptanefnd taki sig til og færi þetta til og sýni þannig svolítinn mannsbrag og geri það í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Skili þannig að fullu þeim loforðum sem þeir hafa gefið hvað varðar heildartöluna, nái sömu markmiðum varðandi neysluvísitöluna en færi það til þeirra sem þurfa meira á því að halda en þeir sem keyra mest á bíl eða drekka mest af áfengi eða reykja mest.

Virðulegi forseti. Það gerist einhvern veginn í þessari umræðu að við færumst þrjá mánuði aftur í tímann, til 18. desember eða þar um bil, þegar fjárlagafrumvarpið var hér til umræðu. Þá stóðu einnig yfir kjarasamningar á almennum vinnumarkaði. Þá var búið að telja launamönnum á almennum vinnumarkaði trú um það, og segja má að allar stofnanir landsins hafi gert það, Seðlabankinn, ríkisstjórnin, Samtök atvinnulífsins og meira að segja Alþýðusamband Íslands, að ef launahækkanir færu fram yfir verðbólgumarkmið Seðlabankans upp á 2,5% væri það launafólki í landinu að kenna að verðbólguhjólið færi aftur af stað. Launafólk í þessu landi ber mikla ábyrgð. Á þeim tíma lögðum við í Samfylkingunni til og sendum út fréttatilkynningu þess efnis að fallið yrði frá öllum gjaldskrárhækkunum í samræmi við frumkvæði fulltrúa Samfylkingarinnar í Reykjavík og sveitarstjórna um allt land. Þá höfðu sveitarstjórnirnar fallið frá gjaldskrárhækkunum sínum til að liðka fyrir þessum kjarasamningum. Reykjavíkurborg hafði tilkynnt gjaldskrárhækkanir í nóvember eða þar um bil, hafði þá ekki hækkað gjaldskrár í mörg ár, en þá var það sett á ábyrgð Reykjavíkurborgar ef ekki næðust kjarasamningar. Reykjavíkurborg féll frá gjaldskrárhækkunum, Hafnarfjarðarbær kom á eftir og fleiri þar á eftir og við samfylkingarmenn lögðum það til í þinginu, í ræðum okkar, við skulum orða það þannig, að ríkisstjórnin gerði slíkt hið sama. Þá voru almennar 3% gjaldskrárhækkanir boðaðar alls staðar. Þann 21. desember lýsti ríkisstjórnin því yfir til að greiða fyrir kjarasamningunum að hún mundi við samþykkt kjarasamninga, þ.e. ef þeir yrðu endurskoðaðir, endurskoða til lækkunar vissar breytingar á gjöldum sem samþykktar hefðu verið í tengslum við afgreiðslu fjárlaga 2014 til að stuðla að því að verðlagsáhrif sem af þeim leiddu yrðu minni en ella og innan verðbólgumarkmiða Seðlabankans, 2,5%. Þá munu menn hafa fundið út að það þyrfti að lækka þessar gjaldskrár samtals um 470 milljónir eða eitthvað þar um kring. Það er talan sem er miðað við. Í stað þess að fara úr þessum 3% hækkunum sem voru í fjárlagafrumvarpinu er hér lagt til að lækka ákveðin gjöld um 1 prósentustig, fara úr 3% niður í 2%. Það á að hafa sömu áhrif og ef allar gjaldskrár yrðu lækkaðar, færu ekki upp fyrir hækkunina 2,5%. Þá á að breyta lögum um olíugjald og kílómetragjald sem og lögum um vörugjald af ökutækjum og eldsneyti. Það á líka að breyta lögum um umhverfis- og auðlindaskatta sem og lögum um gjald af áfengi og tóbaki. Síðan á að breyta lögum um stimpilgjald en ég átta mig ekki alveg á því. Stimpilgjald á að greiða á eindaga en ekki gjalddaga í síðasta lagi þannig að ég átta mig ekki alveg á hvort það er hægt að reikna beint upp peningalegan sparnað af því. Auðvitað skiptir máli fyrir fólk hvort það þarf að greiða stimpilgjald. Annars eru vextir svo lágir í landinu að það skiptir kannski ekki miklu máli, þ.e. lágir miðað við verðbólguna, innlánsvextir svo miklu lægri en það sem fólk þarf að borga fyrir lánin þannig að ég veit ekki hvort það munar miklu. En það munar hvort maður greiðir á gjalddaga eða eindaga. Í viðræðum um kjarasamningana voru líka mjög til umræðu aðrir þættir í fjárlagafrumvarpinu. Ríkisstjórnin hafði til dæmis lagt til að lækka tekjuskatta um 5 milljarða og það átti einungis að koma á þá sem voru í hærri tekjuflokkum. Þá var lagt til að því yrði breytt þannig að þeir sem lægri hefðu tekjurnar nytu þess meira en gert var ráð fyrir í tillögunum. Ríkisstjórnin var ekki tilbúin að ganga að því fyrr en seint og um síðir og fór þá einungis hálfa leið. Það skánaði þó aðeins fyrir þá sem voru í lægri tekjuhópum þó að það hjálpaði ekkert þeim sem voru í lægstu tekjuhópunum. Því miður virðist í landinu núna ekki jafn mikið hugað að þeim sem lægri hafa tekjurnar og hinum. Því miður er þeim lægra launuðu gert lægra undir höfði en reynt var að gera á síðasta kjörtímabili. Það endurspeglaðist í þessu og endurspeglast líka svolítið í því hvernig þær gjaldalækkanir sem hér eru til umræðu eru allar teknar út í þessum lagabálkum sem ég talaði um en ekki í gjöldunum sem leggjast til í heilbrigðisþjónustunni, hvort heldur það eru komugjöld, hjálpartæki eða lyfjakostnaður. Mér finnst þetta einkenna þá ríkisstjórn sem nú situr, ekki einungis það að minna sé gert fyrir hina lægst launuðu heldur kemur þetta allt við það hvernig skattar eru nú almennt lagðir á í þessu þjóðfélagi. Það kemur líka vissulega inn á kjarasamningana sem þetta frumvarp er lagt fram út af, af því að það var búið að lofa að greiða fyrir þessum kjarasamningum, að svo virðist sem þeir atvinnuvegir sem ganga best, sjávarútvegurinn og núna ferðaþjónustan, eigi ekki að greiða gjöld sem þeir geta vel staðið undir. Við höfum oft rifjað það upp og það er sjálfsagt að rifja það endalaust upp að veiðigjöldin voru lækkuð, hefðu verið 6 milljörðum hærri í ár ef ekki verið breytt. Gjaldtaka fyrir ferðaþjónustu er væntanlega að verða bara hið mesta klúður sem maður hefur horft upp á. Hér fjölgar ferðamönnum stöðugt en ríkisstjórnin afsalaði sér 1,5 milljörðum í virðisaukaskatt sem hefði náttúrlega orðið miklu meira vegna þess að ferðamennirnir eru miklu fleiri en búist hafði verið við og ná engum tekjum af þeim á þessu ári fyrir bragðið. Fólk er að velkjast um með einhverjar hugmyndir um náttúrupassa, en það verður rætt frekar hér á morgun. Það er nefnilega þannig, virðulegi forseti, að ef fyrirtækin í landinu greiða ekki skatta og skyldur leggst það á fólkið í landinu. Einhver verður að greiða fyrir samfélagsþjónustuna. Ef fyrirtækin taka ekki þátt í því, sérstaklega fyrirtæki sem gera út á sameiginlega auðlind okkar, hvort sem er fiskurinn í sjónum eða náttúra landsins, er fokið í flest skjól. Hugsið ykkur ferðaþjónustuna sem keyrir margar fullar rútur gullna hringinn á hverjum degi, hún er kölluð fólksflutningar og þess vegna er ekki borgaður af henni virðisaukaskattur. Við erum að byggja upp atvinnuvegi í landinu sem eiga ekki að borga skatta eða skyldur. Þá leggst kostnaðurinn á fólkið í landinu og þess vegna þarf að hækka komugjöld á spítala eða hvað það er því að við þurfum að standa undir samfélagsþjónustunni, virðulegi forseti. Ég er svolítið hugsi yfir þessu. Menn segja að það skipti máli hvernig þessi gjöld eru lækkuð núna. Nú væri hægt að lækka gjöld sem kæmu fólki sem minna hefur á milli handanna, öryrkjum og gömlu fólki, betur en að lækka nákvæmlega þau gjöld sem við erum að tala um hér. Við erum að tala um 470 milljónir sem út af fyrir sig í öllu heildardæminu eru ekki gífurlega há upphæð. Við þurfum að skoða allt heildardæmið, ekki bara hvernig þessi gjöld eru lögð misjafnlega á, hvernig skattar breytast úr því að vera tekjuskattar eða að fara yfir í það að vera einfaldlega nefskattar. Þá borgar sá sem minna hefur jafn mikið og sá sem meira hefur í þeim skatti. Við þurfum einnig að skoða hvernig við skiptum skattbyrðinni á milli fólksins í landinu og fyrirtækjanna. Allt þetta tala ég um vegna þess að tillögurnar hér voru settar fram til að greiða fyrir kjarasamningum í landinu. Ég er þeirrar skoðunar að fyrirtækin í landinu þurfi að taka meiri ábyrgð á því að greiða í fyrsta lagi mannsæmandi laun og í öðru lagi að þau þurfi að greiða til samfélagsins. Ég gef lítið fyrir tískuorð sem mikið er notað þessa dagana, samábyrgð. Það er talað um samábyrgð fyrirtækja sem felist í því að fyrirtæki borgi í einhverja góðgerðastarfsemi. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Það sem við erum kannski að velta fyrir okkur hérna, við sem höfum tekið þátt í umræðunni, er hvort ekki hefði verið hægt að nýta þessa fjármuni betur fyrir þá hópa í þjóðfélaginu sem þurfa virkilega á því að halda. Þótt þetta séu kannski ekki miklir fjármunir í útgjöldum ríkisins sem þarna er um að ræða getur það skipt máli líka fyrir marga einstaklinga sem búa við erfið kjör hvernig við greiðum til dæmis ýmsa þjónustu í heilbrigðiskerfinu og eins og hefur verið komið inn á varðandi sjúkraþjálfun, iðjuþjálfun og hjálpartæki. Gæti hv. þingmaður hugsað sér að stokka þetta alfarið upp, taka það til endurskoðunar að taka þarna einhverja þætti út og forgangsraða í þágu þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu? Telur hv. þingmaður að það færi til dæmis gegn vilja verkalýðshreyfingarinnar ef við mundum hugsa þetta þannig að við mundum nýta lækkun á áfengisgjaldi, bensíngjaldi og lækkun raforkuskatta á stóriðju, þessa upphæð, sem er kannski ekki gífurlega há í stóra samhenginu, betur fyrir þá sem minnst mega sín í þjóðfélaginu? Telur hv. þingmaður að það væri hægt? Mundi verkalýðshreyfingin leggjast gegn því?

Virðulegi forseti. Ef ég veit rétt er þessi upphæð, sem er 460 milljónir, fengin þannig að það eru sem sagt gjaldahækkanir í fjárlagafrumvarpinu upp á 3% en síðan segir ríkisstjórnin: Við skulum lækka það, við skulum sjá til þess að heildaráhrifin verði ekki nema 2,5% sem er verðbólgumarkmiðið sem stefnt var að í kjarasamningum. Síðan eru kjarasamningarnir gerðir og þá, ef ég skil þetta rétt, eru fundin einhver gjöld sem nema þessari upphæð og sagt: Já, við náum þessari heildarupphæð með því að lækka þessi gjöld og ekki önnur. Það er því sem verkalýðshreyfingunni var lofað þannig að ég get ekki séð að verkalýðshreyfingin gæti haft neitt á móti því að við tökum það bara út frá þeirri staðreynd. Í öðru lagi held ég að verkalýðshreyfingin sem var að reyna og tókst í þessum samningum að einhverju leyti að hækka heldur meira þá sem minnst hafa - og það er ljóst að fyrir þá sem minnst hafa er betra að komugjöld á heilsugæslustöð hækki ekki um 20% 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Nú eru auðvitað tveir aðilar sem semja, það er ekki bara verkalýðshreyfingin heldur eru það samtök atvinnurekenda. Ég er að velta fyrir mér hvort þeir hafi sett sitt mark á þessa kröfu með því að taka þarna inn ýmsa þætti sem snúa kannski ekki alveg beint að kjörum þeirra sem minnst mega sín í þjóðfélaginu varðandi raforkuskatt á stóriðju og kolefnisgjald og kílómetragjald og bensíngjald og annað því um líkt. Ætli þetta hafi verið þannig samhangandi að það sé enginn möguleiki til að brjóta þetta eitthvað upp í þágu þeirra sem hafa minna? Hv. þingmaður kom inn á aðgerðir ríkisstjórnarinnar í þágu þeirra lægst launuðu. Það gekk ekki eftir sem verkalýðshreyfingin gerði kröfu um, að komið yrði til móts við þá lægst launuðu með hækkun á persónuafslætti. Í stað þess voru skattar lækkaðir á þá sem hafa hærri tekjur. Telur hv. þingmaður að þegar upp er staðið sitji alltaf þessir sömu hópar eftir í botninum? Þá er ég að tala um hópana sem seðlabankastjóri nefndi, þ.e. að ef laun þeirra hópa hækkuðu færi óðaverðbólga af stað og annað því um líkt. Er það bara ekki óvinnandi verk að mæta kjörum 

Virðulegi forseti. Það er auðséð á reynslunni að ekki er auðvelt að hækka lægstu laun og minnka launamun í landinu. Það hefur þó eitthvað tosast. Það má ekki gleyma því heldur. En betur má ef duga skal. Hluti af því sem ég var að reyna að segja í ræðu minni hér áðan sneri að áhrifum atvinnulífsins eða fyrirtækjanna í landinu. Ég ber mikla virðingu fyrir þeim og auðvitað má það ekki vera þannig að atvinnuvegir landsins séu þjakaðir af allt of háum gjöldum. Það er alveg ljóst að atvinnuvegirnir þurfa að blómstra til þess að veita vinnu og til þess að geta greitt mannsæmandi laun. En atvinnulífið þarf líka að leggja til samfélagsins og verður að sýna samfélagslega ábyrgð með því að vera tilbúið til að greiða sinn hluta af kökunni, líka vegna þess að ef fyrirtækin í landinu greiða ekki skatta þurfum við að gera það, þá þarf fólkið að gera það. Samfélagið kostar. Kannski má vera að Samtök atvinnulífsins hafi áhrif á það að það er raforkuskattur og kolefnagjald og þetta sem lækkar. Ég veit það ekki, en 

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um gjaldskrárlækkanir o.fl. og kennir þar ýmissa grasa. Eins og komið hefur fram lagði ríkisstjórnin fram yfirlýsingu þegar kjarasamningar voru gerðir á almenna vinnumarkaðnum milli Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands. Hún gekk út á það að ríkisstjórnin lýsi yfir að hún muni við samþykkt kjarasamninga endurskoða til lækkunar vissar breytingar á gjöldum, sem samþykktar voru í tengslum við afgreiðslu fjárlaga 2014, til að stuðla að því að verðlagsáhrif sem af þeim leiði verði minni en ella og innan verðbólgumarkmiðs Seðlabanka Íslands, sem er 2,5%. Lækkun ofangreindra gjalda, úr 3% í 2%, eða um 1 prósentustig, eins og lagt er til í þessu frumvarpi, tekur mið af þeirri yfirlýsingu. Ég talaði sjálf fyrir því í umræðu um fjárlög að við ættum að hlusta á kall verkalýðshreyfingarinnar um að fara vægar í gjaldskrárhækkanir á okkar vegum og horfa til sveitarfélaga eins og Reykjavíkurborgar í þeim efnum. Þetta hefur áhrif á verðbólgustigið í landinu, allar gjaldskrárhækkanir. Það er nauðsynlegt, hvort sem um er að ræða ríkið eða fyrirtæki, verslanir, fyrirtæki almennt í landinu sem selja vöru sína og þjónustu, að horft sé til þess að reyna að stíga saman það skref að hleypa ekki óðaverðbólgu af stað. Okkur hefur nú tekist á undanförnum árum frá hruni að vinna ansi vel á verðbólgunni sem var, að mig minnir, komin upp í 18% eftir hrunið. Auðvitað er maður hlynntur því að varðveita þann árangur sem náðst hefur í baráttunni við verðbólguna allt frá hruni og að allir aðilar séu samstiga í þeim efnum og enginn skorist undan. Burt séð frá því finnst mér það ekki eðlileg framkvæmd að smyrja þetta svona yfir línuna innan fjármálaráðuneytisins, að það hefði mátt draga þarna þætti út úr sem vega miklu þyngra gagnvart þeim hópum sem ég vildi tala fyrir, þ.e. fyrir láglaunafólk í landinu og það fólk sem býr við erfiðari kjör, hvar sem það er statt hverju sinni. Ég hefði kosið að við hefðum getað nýtt þetta innlegg ríkisvaldsins í kjarasamninga með skilvirkari hætti svo að það hefði nýst betur gagnvart þeim hópum sem ég nefni hér. Við vitum að kostnaðarþátttakan í heilbrigðiskerfinu hefur verið að aukast á undanförnu árabili, úr 15% upp í 25% eða þar um bil. Það er auðvitað mjög þungt að bera fyrir tekjulágar fjölskyldur í landinu sem þurfa að horfa í hvern eyri og forgangsraða. Fólk þarf að forgangsraða hvort það á að endurnýja eitthvað innan heimilisins eða senda barnið sitt til tannlæknis og þar fram eftir götum. Það verður að horfa til þessa hóps sem er stöðugt að reyna að ná margumtöluðum endum saman. Hv. þm. Oddný Harðardóttir fór vel yfir miklar hækkanir sem urðu vegna breytinga á reglugerðum hjá Sjúkratryggingum sem sneru að sjúkraþjálfun og iðjuþjálfun. Við fegnum í velferðarnefnd kynningu á þessu um daginn; farið var yfir ýmsa þætti sem höfðu hækkað og breyst frá því sem var frá áramótum. Mér er það mikið umhugsunarefni þegar ríkisvaldið réttir fram sáttarhönd í gerð kjarasamninga og lofar að koma til móts við launþega með lægri gjaldskrárhækkunum, en er með hinni hendinni að draga upp úr vasa fólks sem er háð hjálpartækjum og fólks sem almennt þarf að sækja heilbrigðisþjónustu; þar er smurt á og breytt frá því sem verið hefur, þ.e. að menn hefðu jafnvel möguleika á að fá ýmis hjálpartæki ókeypis. Núna kostar það og fólk þarf jafnvel að kaupa sér hjálpartækin sjálft sem skiptir máli þegar fólk hefur kannski rétt rúmar 200 þús. kr. í ráðstöfunartekjur. Ég ætla aðeins að fara yfir það sem var kynnt á þessum fundi í velferðarnefnd nú á dögunum. Þar kom fram að þessi almenna hagræðingarkrafa var í fjárlögum en verðlagsuppfærsla á hjálpartæki og sérgreinalækna og heilsugæsluna kemur virkilega við það fólk sem á þarf að halda. Það er verið að hækka gjöld á vélar sem fólk fær heim vegna kæfisvefns. Einnig er hækkun á bleium sem eldra fólk þarf að nota, það er 10% hækkun. Hvað ætli ríkið sé að spara sér með því að láta það fólk sem þarf á þessum bleium að halda borga 10% í þeim sem áður var hægt að fá án þess að greiða? Það er verið að spara 30 millj. kr. Hjálpartækjamiðstöðin er hætt að lána hjálpartæki sem snúa að böðun og ýmsu í því sambandi. Hætt er að útvega gervibrjóst sem var áður gert og þurfa konur, sem hafa þurft að láta fjarlægja brjóst vegna krabbameins, nú að gera aðrar ráðstafanir sem getur verið dýrt, hvort sem er að byggja brjóst upp aftur eða kaupa sér eitthvað slíkt, í stað þess að geta fengið gervibrjóst hjá Hjálpartækjamiðstöðinni. Þessar þrengingar koma verst niður á öldruðum og þeim sem hafa getað fengið hjálpartæki hingað til en þurfa nú að greiða fyrir eða jafnvel að kaupa tækin; og fólki er bent á að þessi tæki fáist í Bauhaus. Gjaldskrárhækkanir hjá sjúkra- og iðjuþjálfurum eru miklar fyrir fólk sem hefur lág laun. Margir hópar innan heilbrigðiskerfisins hafa líka þurft að greiða miklu hærra verð fyrir lyf sín eftir að lyfjaendurgreiðslukerfið var sett á; sem er mjög gott að mörgu leyti, en það þarf samt að rétta kúrsinn af gagnvart ýmsum eins og hefur verið nefnt varðandi sykursjúka. Ég vil einnig nefna að bílastyrkurinn hefur verið frystur undanfarin ár til þeirra sem eiga að njóta hans, til öryrkja. Hann er aðeins 1.200 þús. kr. Í öllu þessu samhengi finnst manni hálfankannalegt að vera að ræða lækkanir á áfengis-, tóbaks- og bensíngjaldi. Manni finnst það einhvern veginn á skjön þegar þeir hópar í þjóðfélaginu sem verst eru settir horfa upp á það að verið er að skerða lífskjör þeirra mikið með þeim hækkunum sem ég nefndi hér áðan, sem hafa verið að ganga í gegn með reglugerðarbreytingum og með hækkunum komugjalda á heilsugæslustöðvar sem urðu um áramótin, og var bara eins og köld vatnsgusa ofan í nýgerða kjarasamninga. Frá því árið 2011 hefur verið samningslaust við sérfræðilækna svo að almenningur hefur greitt hærri hlut sem hefur numið sjálftökuhækkun þessara sérfræðinga. En sem betur fer komust á samningar nú í upphafi árs. En í raun tel ég að verið sé að formfesta sjálftöku sérfræðinga. Þó eru læknar sem eru komnir með samning með þak. Ég tel að skoða þurfi mjög vel hlutdeild sjúkratryggðra í kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu og fá úttekt á því hvað hefur hækkað hjá sjúkratryggðum, umfram þessi 3,6%, þessar verðlagshækkanir, sem var smurt á allt um síðustu áramót. Hv. þm. Oddný Harðardóttir lagði fram spurningar um þessi mál og hefur fengið skriflegt svar frá heilbrigðisráðherra. Ég tel það mjög gott innlegg í þessa umræðu og það þarf að skoðast vel. Menn berja sér á brjóst yfir því að búið sé að uppfylla þátttöku ríkisins í lausn kjarasamninga, með því innleggi að lækka þessar gjaldskrár um eitt prósentustig, en um leið er annars staðar í samfélaginu verið að leggja álögur á það fólk sem síst skyldi; það er komið bakdyramegin og tekið úr öðrum vasanum um leið og aurum er stungið í hinn vasann. Í lokin vil ég draga fram það sem á að halda á lofti hvar sem er og hvenær sem er, forgangsröðun ríkisstjórnarinnar hvað varðar jöfnuð í þjóðfélaginu. Það er ekki neinu lagi líkt að það hafi verið fyrsta verk þessarar ríkisstjórnar að fella niður veiðigjöld á stórútgerðina í landinu, sem malar gull sem betur fer. Það gull er þó ekki uppspretta úr þeirra eigin vasa heldur er uppsprettan sameign þjóðarinnar, fiskurinn í sjónum. Við eigum að fá það fjármagn inn í samfélagið til að búa öllum þjóðfélagsþegnum gott líf. Við getum það. Við erum rík þjóð. Og þessi ríkisstjórn kaus að lækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustu og fella niður auðlegðarskatt og það 

Forseti. Við erum sammála um það, hv. þingmaður og ég, að það mætti gera meira til að reyna að stuðla að jöfnuði í þjóðfélaginu. Kannski hefði mátt útfæra þessa gjaldalækkun öðruvísi en hér er gert til að auka jöfnuð í þjóðfélaginu. Þingmaðurinn nefndi veiðigjöld og virðisaukaskatt á ferðaþjónustu. Nú hefur svo sem verið talað um það oft áður. En þær aðgerðir eru einkennandi fyrir þessa ríkisstjórn, finnst mér, þ.e. að leggja þessi gjöld ekki á, þetta eru náttúrlega álögur, og hlífa þeim sem gengur svona gífurlega vel eins og sjávarútveginum sem betur fer gengur núna og ferðaþjónustunni líka. Er 

Frú forseti. Jú, ég er hjartanlega sammála því að mér finnst að greinar eins og sjávarútvegurinn og ferðaþjónustan og fleiri aðilar mættu leggja meira af mörkum. Í þjóðfélaginu eru sem betur fer mjög margir meira en aflögufærir og eiga að leggja sitt til samfélagsins og sýna samfélagslega ábyrgð. Þessir aðilar eiga ekki eingöngu að hugsa hvað ríkið geti gert fyrir þá, þeir eiga að hugsa hvað þeir geti gert fyrir landið sitt til að búa öllum sem best kjör. Sú gamla mýta hefur fylgt hægri stjórnum í gegnum tíðina að lyfta eigi þeim sem vel eru settir og hafa komið ár sinni vel fyrir borð, að létta eigi af þeim sem mestum álögum, að þeir þurfa ekkert að borga neitt, að skattar séu af hinu slæma. Þetta er brauðmolakenningin: Þeim mun minni skattar sem greiddir eru til samfélagslegra verkefna og velferðarmála þeim mun betra, það fjármagn hlýtur þá að leka út um allt þjóðfélagið, líka til þeirra sem eru bágstaddir og fátækir. Allir finna þá sinn brauðmola sem dettur af borði hinna ríku og allir geti lifað sáttir við sitt. Ég er mjög hrædd um að ef við höldum ekki rétt á málum verði hér stéttskipt þjóðfélag í framtíðinni. Við sjáum ákveðin 

Hæstv. forseti. Kall hefur borist úr tveimur áttum sem tengist umræðu um þetta frumvarp. Annars vegar hefur borist neyðarkall úr heilsugæslunni í Reykjavík. Þar hafa fjórir aðilar lýst áhyggjum yfir því sem kemur til með að gerast á þeim vettvangi á þessu ári. Í fyrsta lagi eru það stjórnendur heilsugæslunnar sem segja að það stefni í mikinn vanda og að hún geti ekki sinnt skyldum sínum ef ekki verður komið með viðbótarfjármagn þar inn. Í annan stað höfum við heyrt frá heilsugæslulæknum, forsvarsmönnum þeirra, sem tala í sömu átt. Ungur læknir, Már Egilsson, skrifaði opið bréf og bréf til allra þingmanna þar sem hann spurði hvort það stæði til að koma Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins fyrir kattarnef. Í fjórða lagi barst ákall frá bráðaþjónustunni á Landspítalanum sem sagði að álagið á bráðaþjónustunni væri í réttu falli við niðurskurðinn hjá heilsugæslunni eða í öfugu hlutfalli, því meiri sem niðurskurðurinn væri þar þeim mun meira álag væri á bráðaþjónustunni. Allir færðu þessir aðilar rök fyrir því að niðurskurðurinn í Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins yrði íþyngjandi fyrir heilbrigðiskerfið almennt. Það kom fram í þessari umræðu að heilsugæslan hefur átt við vanda að stríða á undanförnum árum. Þar var mikill skuldahali upp á hálfan milljarð sem fyrri ríkisstjórn frysti og gerði samkomulag um að yrði skorinn niður. Það er verið að gera það að hluta til, 400 milljónir verða þar skornar af en eftir standa 100 milljónir sem heilsugæslunni er gert að greiða. Niðurskurðurinn í heilsugæslunni nemur samkvæmt fjárlögum um 100 millj. kr. Menn hafa talað um að þar komi 32 milljónir á móti henni til hjálpar en það er af allt öðrum toga. Það er fjármagn sem var ákveðið á síðasta ári og er til stuðnings börnum með þroskafrávik og kemur ekki einu sinni til með að útrýma biðlistum þar og gerir ekkert fyrir heilsugæsluna að öðru leyti. Hún er sem sagt í miklum vanda, þarf að glíma við 100 millj. kr. niðurskurð svo þetta er sannkallað neyðarkall sem berst úr þessari átt frá læknum, forsvarsfólki og það er kall sem okkur ber að taka mjög alvarlega. Síðan er það annað kall, ég vil ekki kalla það neyðarkall, ég vil kalla það ákall. Það er ákall sem kemur frá ungum sjálfstæðismönnum, hygg að þeir séu, Heimdallur og Samband ungra sjálfstæðismanna, sem hafa skrifað öllum þingmönnum bréf. Ég hugsa að þetta séu nokkur hundruð bréf sem hafa borist þar sem hæstv. fjármálaráðherra er beðinn um að verða við þeirra hugsjónakröfu um að lækka gjald á brennivíni. Nú er spurningin: Á hverja hlustar þessi ríkisstjórn? Hvers vegna kom mér þetta í hug þegar ég las greinargerð með þessu frumvarpi? Það kemur nefnilega fram í umsögn fjármálaráðuneytisins með frumvarpinu að lækkunin á áfengisgjöldunum á þessu ári komi til með að nema um 190 millj. kr. Ég nefndi nokkrar stærðir hjá heilsugæslunni, 100 millj. kr. niðurskurðarkrafa, 100 millj. kr. hali, en á hana er ekki hlustað. Það er hlustað á unga hugsjónafólkið í Sjálfstæðisflokknum, frjálshyggjufólkið sem finnst mikilvægast á Íslandi nú um stundir að lækka verð á brennivíni. Á þetta fólk hlustaði hæstv. fjármálaráðherra og um þetta fjallar þetta frumvarp. Það fjallar um þetta. Það fjallar um þessa forgangsröðun. Ég hef orðið var við það að eftir að Alþingi tók til umfjöllunar í stuttri umræðu stöðuna hjá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins nýlega er fólk að vakna til vitundar um hvað er að gerast þar og það krefst aðgerða. En á heilsugæsluna er ekki hlustað. Ég hef heyrt fulltrúa Sjálfstæðisflokksins innan þings sem utan tala um þá allsherjarlausn eina ferðina enn að nú þurfi bara að einkavæða. Þá fái allir miklu hærri laun, þjónustan verði miklu betri og kosti miklu minna. Er þetta barnaskapur eða eru þetta grófar blekkingar? Þetta eru að sjálfsögðu grófar blekkingar. Það sem hér er um að ræða er þörf á auknu fjármagni. Ég hefði náttúrlega getað farið aðeins aftar í tímann og minnt á auðlegðarskattinn, á gjafirnar sem ríkisstjórnin gaf kvótahöfunum, en ég ætla að staðnæmast alveg í núinu við kröfur unga frjálshyggjufólksins sem berst fyrir lækkun á brennivíni í búðum og svo hins vegar kröfum eða varnaðarorðum, alvarlegum varnaðarorðum sem berast frá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Mér finnst að við eigum að hugsa af mikilli alvöru um hvað hér er að gerast. Síðan er annað sem ég vildi nefna varðandi þessa ríkisstjórn sem fyrir kosningar og í orði kveðnu segist vera andvíg sköttum, andvíg því að leggja álögur á fólk. Engu að síður ætlar hún að bæta heilbrigðisþjónustuna, hún ætlar að bæta menntakerfið, hún ætlar að bæta samgöngur í landinu. Það á að gera meira fyrir hafnirnar, vegina, flugvellina. Hvaðan koma peningarnir í þetta? Nú á að fara í Sundabraut. Hvaðan koma peningarnir fyrir þetta? Þeir koma eins og aðrir peningar úr okkar vösum, bara í öðru formi, vegna þess að til stendur að sjálfsögðu að rukka fyrir Sundabraut, til stendur að rukka fyrir aðgang að höfnunum, til stendur að rukka fyrir nýtingu flughafnanna. Að sjálfsögðu. Nú á sem sagt að gera allt en á þennan ólýðræðislega hátt. Þetta verður ólýðræðislegt og þetta verður ógagnsætt, þessi gjaldtaka verður þannig. Það er breytingin sem verður með þessari ríkisstjórn, að hún ætlar að fara ógagnsæjar leyniaðferðir við að innheimta kostnað við almenna þjónustu í landinu. Það er það sem hún ætlar að gera. Í stað þess að byggja á kerfi sem er réttlátt og jafnandi er það nefskattanálgunin, að allir borgi það sama alveg óháð því hverjar tekjur þeirra eru, hver fjárhagur þeirra er, allir greiða það sama. Þetta er grundvallarbreyting í stjórnmálum. Þetta er munurinn á hægri stefnu og vinstri stefnu og sá munur birtist okkur í hverju frumvarpinu á fætur öðru sem við fáum á okkar borð. Þetta frumvarp sem við erum að ræða virkar ekki stórt eða mikið en það er mjög stórt. Það er táknrænt. Það er náttúrlega ekki aðeins táknrænt í einhverjum pólitískum skilningi. Það skiptir máli fyrir heilsugæsluna hve margar krónur renna til hennar, auðvitað skiptir það máli. Auðvitað skiptir máli hvort létt er sköttum af brennivíni, eins og er helsta hugsjónamál hæstv. fjármálaráðherra og ungra sjálfstæðismanna, eða hvort reynt er að koma til móts við heilsugæsluna í Reykjavík. Hæstv. fjármálaráðherra hristir höfuðið og hlær við. Þetta er ekkert grín. Þetta er nefnilega ...  Hæstv. forseti. Þess vegna spyr ég: Er rétt að ljúka þessari umræðu áður en við heyrum hæstv. fjármálaráðherra skýra fyrir okkur á hvaða forsendum hann byggir val sitt? Hvers vegna er það? Var þetta rætt í á ríkisstjórnarfundi? Voru menn með þessa valkosti á ríkisstjórnarborðinu? Hvað eigum við að gera? Hvað finnst Framsókn? Getum við fengið að heyra sjónarmið framsóknarráðherranna og ykkar hinna, ágætra samráðherra úr Sjálfstæðisflokknum? Hvort eigum við að gera? Hvort eigum við að hlusta á heilsugæsluna í Reykjavík, á höfuðborgarsvæðinu, eða unga frjálshyggjufólkið? Var þetta ákveðið svona? Mér þætti vænt um að heyra á hvaða forsendum ríkisstjórnin komst að þessari makalausu - makalausu - niðurstöðu.

Herra forseti. Það fer að líða að lokum umræðunnar. Margir hafa tekið til máls og eðlilegt að það séu skiptar skoðanir um breytingar á tekjustofnum ríkisins. Það hefur komið mér á óvart hversu víða menn hafa farið í umræðunni og tengt við ýmis önnur mál sem ekki er að finna í þessu frumvarpi. En sannarlega má taka frumvarp eins og þetta og setja það í samhengi við aðrar gjaldskrár og önnur þjónustugjöld sem tekin eru í ríkiskerfinu. Það sem er á ferðinni í þessu máli er einfaldlega þetta: Þau gjöld sem er fjallað um í þessu frumvarpi hækkuðu um 3% til að tryggja að þau mundu fylgja verðlagi á árinu 2014, samkvæmt ákvörðun Alþingis í lok síðasta árs. Í tengslum við gerð kjarasamninga var orðið við þeirri kröfu aðila vinnumarkaðarins að draga til baka hluta þessarar hækkunar í þeim tilgangi að draga úr verðlagsáhrifum þessara gjaldabreytinga. Er við það miðað í frumvarpinu að gjöldin hækki á árinu 2014 um 2% en ekki 3% eins og áður hafði verið áformað. Þetta frumvarp hefur legið í þinginu frá því að ég lagði það fram 13. febrúar. Nú er langt gengið á marsmánuð. Það er miður að okkur hafi ekki tekist að taka það til umræðu allan þennan tíma til að tryggja að þessi lækkun á gjöldum sem skattgreiðendur í landinu þurfa að bera í millitíðinni nái fram að ganga. Hvers vegna er verið að lækka gjöld eins og bensíngjöld, olíugjöld? Hvers vegna er verið að lækka áfengisgjöld og tóbaksgjöld? eins og hv. þingmaður sá sem hér talaði síðast spurði. Ástæðan er ósköp einfaldlega sú sem ég hef hér áður rakið. Við erum að draga úr hækkuninni. Það er verið að hækka gjöldin en ekki eins mikið og áður var áformað. Þetta mál er sett í samhengi við fjárhagsvanda víða í hinum opinbera geira, t.d. var tekinn upp vandi heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu. Heilsugæslunni eru gerð nokkuð góð skil í fjárlagafrumvarpinu og farið yfir það hvernig framlögin hafa þróast eins og venja er. Einnig er ágætisgreinargerð þar frá heilbrigðisráðherra um hvaða áform hann hafi á því sviði til að bæta og halda uppi þjónustustiginu. Ef við skoðum heilsugæsluna almennt, þ.e. heildarframlög til heilsugæslunnar að sjúkraflutningum, heimahjúkrun og öðru meðtöldu sem fellur undir heilsugæsluliðinn í fjárlagafrumvarpinu, sjáum við að framlögin hækka frá ríkisreikningi 2012 um 8,8%. Frá fjárlögum ársins 2013 var gert ráð fyrir 2,2% hækkun til heilsugæslustöðva í fjárlagafrumvarpi yfirstandandi árs. Það er sem sagt ekki gert ráð fyrir lækkun, það er gert ráð fyrir hækkun. Heilsugæslunni er síðan gert kleift að afla sér sértekna með komugjöldum eins og mikið hefur verið rætt um hér í dag en sértekjurnar, í þessu tilviki komugjöldin, höfðu staðið óbreyttar frá árinu 2012. Vísitalan hefur síðan þá hækkað um rúmlega 40%. Nú væri í sjálfu sér hægt að taka þá ákvörðun að láta komugjöldin smám saman rýrna að raungildi þar til þau hættu að skipta máli og fella þau þá bara niður, en við höfum haft það kerfi hér að greitt sé eitthvert lágmarksgjald sem skapi heilsugæslunni sértekjur og á móti komi svo mjög ríflegt framlag frá ríkissjóði. Í tilviki heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu, svo að við setjum hlutina aðeins í samhengi, er gert ráð fyrir því að komugjöld muni skila 35 milljónum í auknar sértekjur. Það er sem sagt hækkunin sem þeir sem sækja þjónustu til heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu munu finna fyrir. Á móti er framlag á fjárlagalið upp á 4.879 milljónir. Það framlag hækkar frá árinu 2012 um 7,8%, tæp 3% frá fjárlögum ársins í fyrra. Varðandi áfengisgjöldin og samhengið sem menn setja þessar tölur í þá bendi ég bara á það að áfengisgjöldin eru að hækka, en þau eru ekki að hækka eins mikið og við höfðum áður áformað. Hvers vegna tökum við gjöldin í þessu frumvarpi sérstaklega út? Þetta eru sömu gjöld og stjórnarandstaðan vildi að tækju engum breytingum á árinu 2012. Flestir í stjórnarandstöðunni hvöttu ríkisstjórnina til að hækka engin þessara gjalda á árinu 2014, fyrir yfirstandandi ár. Um það var rætt í desembermánuði. Þá var það krafa stjórnarandstöðunnar að þau lægju óbreytt og rýrnuðu þar með að verðgildi á árinu 2014. Auðvitað voru undantekningar innan stjórnarandstöðunnar. Sumir voru þeirrar skoðunar að það ætti að láta gjöldin halda verðgildi sínu en meginkrafan var sú að það mætti alls ekki hækka þessi gjöld. Það var engu að síður gert vegna þeirrar forgangsröðunar sem ríkisstjórnin hafði og stjórnarmeirihlutinn. Nú er aðeins dregið úr þeim hækkunum. Mér finnst því skjóta mjög skökku við að þeir sömu og vildu engar hækkanir á þessi gjöld komi nú og segi: Hvers vegna eruð þið að lækka þetta? Hvers vegna eruð þið að lækka áfengis- og tóbaksgjald, eins og hv. þingmaður sem hér talaði síðast kvartar undan? Hvers vegna er verið að lækka bensíngjaldið? Hvernig á að tryggja að það skili sér út í verðlag o.s.frv.? Sú leið er valin í frumvarpinu að lækka þau gjöld sem hafa mest áhrif á verðlagið. Ef sú leið hefði verið farin að fara beint í komugjöld á heilsugæslustöðvar, falla frá gjaldskrárhækkunum þar eða velja einhver önnur gjöld í velferðarþjónustunni, þá værum við annars vegar að taka meðvitaða ákvörðun um að draga úr sértekjum þessara stofnana og þá þyrftu að koma til viðbótar framlög á fjárlögum til að bæta í þau skörð sem þannig væru mynduð, nema menn vildu draga úr þjónustunni, og hins vegar værum við að taka þá ákvörðun að láta verðlagsáhrifin ekki vera í forgrunni. Verðlagsáhrifin eru einmitt meginástæða þess að þetta frumvarp er komið fram, þ.e. viðleitnin til þess að koma til móts við baráttuna gegn aukinni verðbólgu. Sú viðleitni skilaði þó þeim árangri að nú hafa tekist samningar á hinum almenna markaði. Það gerðist í tveimur lotum að uppistöðu til. Fyrri lotan kláraðist í janúar, sú seinni fyrir fáeinum dögum. Ég hef áður tekið það fram í þessari umræðu að ég tel að innlegg ríkisstjórnarinnar hafi skipt máli. Þetta frumvarp hefur því miður legið óafgreitt í rúman mánuð. Það er kominn tími til að afgreiða það til að lækka þessi gjöld svo að heimilin í landinu beri lægri gjöld en til stóð af viðkomandi vörum og þeirri þjónustu sem hér er undir, fyrst og fremst vörum. Það skiptir máli. Það er verið að slaka út tekjum sem verða þá eftir í vasa heimilanna í landinu. Það er líklega stærsti munurinn á þeim sem hafa tekið þátt í umræðunni hér og segjast tala sérstaklega fyrir vinstri stefnu og hafa gagnrýnt stjórnarflokkana fyrir að tala fyrir hægri stefnu. Ég lít ekki svo á að þessir fjármunir hverfi og verði engum til gagns, þvert á móti. Við skiljum þá bara eftir hjá heimilunum sem þurfa ekki að láta þá streyma til ríkisins. Það mun auka kaupmátt heimilanna. Það er reiknað út í þessu frumvarpi hversu mikið kaupmátturinn mun vaxa. Það bætir kjör heimilanna og styður við aðrar þær aðgerðir sem er að finna í þessu frumvarpi, sem munu samanlagt auka kaupmátt ráðstöfunartekna á þessu ári. Það ásamt með kjarasamningunum og því að við erum nú komin með verðbólguna niður undir 2%, stefnir í að fara í 2% slétt, þægilega undir verðbólguviðmiði Seðlabankans, er grundvöllur að raunverulegri lífskjarasókn. Það mun tryggja að við fáum viðspyrnu til að gera betur og sannarlega þarf að gera víða betur eins og menn benda á í umræðunni. Það verður ekki eingöngu gert með því að hækka gjöld og skatta og dreifa því síðan út á einstaka fjárlagaliði. Það verður gert með því að efla útflutningsgreinarnar, styðja áfram við vöxt í hagkerfinu, sem er ágætur í augnablikinu, auka fjárfestingu og skapa svigrúm fyrir einkaframtakið sem á svo sannarlega erindi líka á heilbrigðissviðinu. Þar er venjan sú í umræðunni hér á þingi að blanda saman tveimur alveg óskyldum hlutum, annars vegar hreinni einkavæðingu heilbrigðisþjónustunnar sem lítið hefur verið rætt um og fáir talsmenn eru fyrir og hins vegar að virkja kraft einkaframtaksins til að veita þjónustuna á kostnað og ábyrgð ríkisins. Þetta eru tveir óskyldir hlutir en þeim er iðulega blandað saman. Þær þjóðir sem hafa farið síðari leiðina, að hleypa einkaframtakinu að því að veita heilbrigðisþjónustu, hafa uppskorið ríkulega í auknum afköstum, í sparnaði og meiri fjölbreytni í þjónustunni. Ég er ekki að tala fyrir því að við göngum alfarið inn á þær brautir og hættum að veita slíka þjónustu með rekstri opinberra stofnana, alls ekki, en ég tel að við eigum gríðarlega mikið svigrúm ónýtt til að ná frekari árangri við meðferð skattfjár og til að tryggja hátt þjónustustig í landinu. Öll sú umræða hefur verið dregin hérna upp á borðið í tilefni af þessu frumvarpi, sem fjallar ekkert um þessa hluti, en menn hafa séð tilefni til að ræða þetta víða og stóra samhengi hlutanna. Ég segi einfaldlega um þetta mál: Þetta er gott mál. Þetta er mál sem kallað var eftir af aðilum vinnumarkaðarins. Þetta mál skilur eftir tæplega 0,5 milljarða hjá heimilunum. Það lækkar eldsneytisreikninginn, það lækkar rafmagnsreikninginn og það lækkar áfengis- og tóbaksgjöldin, en höfum það í huga að þau hækka engu að síður um 2% á þessu ári miðað við árið í fyrra.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessi svör. Ég spurði á hvaða forsendum ákvörðun ríkisstjórnarinnar var byggð þegar hún ákvað að hlusta á þá sem vilja láta lækka verð á brennivíni en ekki á hina sem vilja láta koma til móts við heilsugæsluþjónustuna á höfuðborgarsvæðinu, hvers vegna þessar ákvarðanir voru teknar. Hann fór vítt og breitt yfir það en mig vantar nánara svar við því. Þetta minnti okkur á að það er ekki allt að lækka. Margt hefur hækkað, þar á meðal gjöldin í heilsugæslunni. Ráðherrann fór yfir það. Ég minni á að þessi gjöld koma einhvers staðar frá. Þau koma úr vösum þeirra sem þurfa að sækja þjónustu til heilsugæslunnar. Það er ekki rétt að þessar gjaldskrárhækkanir hafi komið heilsugæslunni til góða vegna þess að jafnframt voru gerðar auknar sértekjukröfur á heilsugæsluna. Þetta er því ekki aukning á þeim fjármunum sem hún hefur handa á milli. Síðan er það hin umræðan sem hæstv. fjármálaráðherra bryddar hér á, um einkavæðingu heilbrigðisþjónustunnar, og segir að þær þjóðir sem hafa einkavætt heilbrigðisþjónustuna hafi uppskorið ríkulega. Ég vil gjarnan fá að heyra dæmi. Svíar eru að hverfa af þessari braut aftur vegna þess að þetta hefur reynst óhagkvæmt og miklu dýrara. Síðan hitt, að menn megi ekki rugla saman einkarekstri og einkavæðingu, það er alveg rétt. Það kann að vera munur þarna á milli. Við höfum búið við ágæta blöndu hvað þetta snertir. 

Herra forseti. Ég tel að það hljóti að vera mönnum ljóst á hvaða forsendum þetta frumvarp er lagt fram. Þetta frumvarp er lagt fram til að draga úr verðlagsáhrifum krónutölugjalda og skatta. Það tengist gerð kjarasamninga. Þetta er einfalt frumvarp. Við ákveðum að þessi krónutölugjöld og þessir krónutöluskattar hækki eingöngu um 2% en ekki 3% eins og til stóð. Það þýðir 1 prósentustiga lækkun frá því sem áður var áformað. Það er alger óþarfi að setja þetta í eitthvert samhengi við valkostina: Hvers vegna ekki að draga úr sértekjum heilsugæslunnar? Það væri alveg eins hægt að spyrja hvers vegna við hækkuðum ekki bara tekjuskattinn almennt til að þurfa ekki að innheimta komugjöld á heilsugæslu eða hvað sem er annað. Hvers vegna ekki að taka aðeins hærra veiðigjald til að þurfa ekki að innheimta komugjald á heilsugæsluna eða hvaða annað gjald sem er? Í sjálfu sér er ómögulegt að botna umræðu sem sett er af stað með þessum hætti vegna þess að hún nær langt út fyrir það frumvarp sem við erum að ræða. Ég hef verið spurður að því hér í umræðunni hvort það komi til greina að hafa samsetningu lækkunarinnar með einhverjum öðrum hætti. Frumvarpið er mjög einfalt eins og ég hef komið inn á. Við tökum einfaldlega þau gjöld sem hafa mest áhrif á verðlagið og lækkum þau um 1 prósentustig. Með því að gera það þannig fórum við ekki í að gera upp á milli einstakra vöruflokka eins og að segja: Lækkum ekki áfengis- og tóbaksgjöld, lækkum frekar meira eldsneytisgjöldin. Spurningin er: Hvar hefðum við átt að enda í þessu uppgjöri valkostanna? Einfaldasta leiðin var að draga einfaldlega strik í sandinn og segja: Þessi gjöld heilt yfir hækka einfaldlega minna en áður var áformað. Komist þingið hins vegar að þeirri niðurstöðu að það sé betra að fara einhverja aðra leið og það geti jafnvel haft enn betri áhrif til lækkunar á vísitölu verðlags  Ég vil að öðru leyti þakka fyrir ágætlega málefnaleg innlegg frá hv. 

Hæstv. forseti. Já, hvers vegna ekki að hækka veiðigjaldið til að koma til móts við heilsugæsluna, eða jafnvel tekjuskatt? Það er góð spurning. Við erum núna að fjalla um áform ríkisstjórnarinnar sem fela það í sér að ríkissjóði eru afsalaðar 190 millj. kr. á þessu ári vegna lækkunar á áður ákveðinni hækkun á áfengi - 190 millj. kr. eru felldar niður. Þetta mundi duga heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu mjög vel. Hæstv. ráðherra sagði að stöðu heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu væru gerð ágæt skil í fjárlagafrumvarpinu. En þau skil eru ekki betri en svo að allir þeir sem ég nefndi til sögunnar hafa sett fram mjög alvarleg varnaðarorð. Forstöðufólk í heilsugæslunni, fulltrúar læknanna sem þar starfa og einstakir læknar, hafa skrifað opið bréf og öllum þingmönnum og forsvarsfólk bráðaþjónustu Landspítalans hefur einnig komið með varnaðarorð og sagt að niðurskurðurinn hjá heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu leiddi til aukinna útgjalda þegar upp væri staðið. Við erum að skoða þessi mál í nákvæmlega þessu samhengi. Ef við föllum frá þessum áformum ríkisstjórnarinnar um lækkun á áfengi, brennivíni og bjór, þá getum við komið til móts við þarfir heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu. Nú spyr ég hæstv ráðherra: Hefur hann engar áhyggjur af stöðu mála í heilsugæslunni? Ætlar ríkisstjórnin ekkert að hlusta á þau varnaðarorð sem frá okkur berast? Heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu hefur ekki kvartað mikið á undanförnum árum en hún gerir það nú. Ég tel að við eigum að hlusta á hennar varnaðarorð. Ætlar ríkisstjórnin ekki að gera það?

Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að lesa aðeins upp úr fjárlagafrumvarpinu þar sem fjallað er um heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu, með leyfi forseta: „Áformað er að endurskipuleggja þjónustu heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu en markmiðið er aukin afköst og bætt þjónusta. Skipulag heilsugæslunnar verður endurskoðað á grundvelli fyrirliggjandi tillagna um fjölbreytni í rekstrarformum auk þess sem stjórnkerfið verður einfaldað.“  
             Ég get líka nefnt dæmi héðan af heimaslóð ef við tækjum t.d. augnsteinaaðgerðirnar sem voru boðnar út fyrir nokkrum árum. Við eyddum á örfáum mánuðum löngum biðlistum með lægri tilkostnaði en áður hafði verið.

Það er rangt.

- Það er ekki rangt.

Jú.

Það voru biðlistar og þeir hurfu.

Þetta er ósanngjarnt.

Það er ekki hægt að mótmæla því, hv. þingmaður.  
             Ég þakka 

Það er það sem þeir eru að fara að gera núna. Fólk mun aldrei …

Forseti biður um ró í salnum. Hæstv. fjármálaráðherra hefur lokið að svara andsvörum.

Virðulegi forseti. Ég er í svolitlu hægri skapi í dag, þó góðu skapi sem er ekki svo algengt. Ég ætla að hlífa hæstv. ráðherra við þeim vangaveltum. Í umsögninni með frumvarpinu kemur fram, með leyfi forseta: „Þeirri lækkun verður mætt með áformum um breytt fyrirkomulag við álagningu tóbaksgjalds og auknum arðgreiðslum frá ÁTVR þannig að afkoma ríkissjóðs haldist óbreytt frá áætlun fjárlaga.“ Nú velti ég svolítið fyrir mér að gert sé ráð fyrir því að tekjur ríkissjóðs af umræddum gjaldstofnum muni lækka um 460 millj. kr. á ársgrundvelli, næstum því 0,5 milljarðar sem munar alveg um. Það er hægt að laga fullt af frekar alvarlegum vandamálum með lægri upphæðum. Svo er ekkert skýrt neitt sérstaklega vel seinna meir hvernig eigi nákvæmlega að koma til móts við þessa lækkun. Frumvarpið sjálft er um lækkun á tóbaksgjaldi, ef ég skil það rétt, en samt er breyttu fyrirkomulagi við álagningu á tóbaksgjaldi beitt sem einhvers konar mótvægi. Ég er að velta fyrir mér hvort hæstv. ráðherra geti svarað því nákvæmlega hvað sé um að ræða, hvað eigi að koma til móts við þessa tekjuskerðingu ríkisins.

Herra forseti. Ég tel að þennan tekjumissi verði hægt að bæta alfarið upp með auknum arðgreiðslum frá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins þannig að í sjálfu sér þurfi ekki annað að koma til. Þar sem minnst er á í greinargerðinni varðandi breytt fyrirkomulag álagningar er verið að viðra þá hugmynd að núverandi fyrirkomulag sem gefur smásöluverðið frjálst geti komið til endurskoðunar þannig að ríkið hafi meira um það að segja hvert smásöluverðið er, hvaða svigrúm smásalan á að hafa til álagningar á vöru af þessum toga, en ljóst er að álagningin á smásölustiginu er afar misjöfn og svigrúmið sem er til staðar til álagningar í þessum efnum yrði frekar nýtt af ríkinu. Engar ákvarðanir hafa verið teknar í þessum efnum. Það er í sjálfu sér engin vinna í gangi í ráðuneytinu að þessu leytinu til í augnablikinu, enda eins og ég sagði áðan er ástæða til að ætla að auknar arðgreiðslur frá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins muni fylla það skarð sem myndast eða það tekjutap sem verður af málinu. Þar sem vísað er til breytts fyrirkomulags á álagningunni er fyrst og fremst verið að vísa í þennan möguleika. Það þekkist í öðrum löndum að ríkið stígi einfaldlega inn á þennan markað, markað með tóbaksvörur, kannski síður áfengi, fyrst og fremst í tóbakinu, og ákveði á endanum svigrúmið fyrir smásöluálagninguna.

Virðulegi forseti. Þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég er enn svolítið ringlaður yfir því hvernig þessi breyting á fyrirkomulaginu við tóbakssölu eigi að búa til einhverja peninga fyrir ríkið. Þetta eru 460 milljónir. Hagnaður ÁTVR var um 3 milljarðar, ef ég man rétt. Mér finnst þetta svolítið há tala miðað við það, 1/6 eða svo, en velti fyrir mér hvort hæstv. ráðherra geti útskýrt fyrir mér aðeins betur hvernig svona breyting á fyrirkomulagi við álagningu tóbaksgjalds geti skilað auknum arðgreiðslum ef markmiðið og áhrifin af frumvarpinu eru að lækka tóbaksgjaldið. Ég skil þetta ekki alveg. Ég er ekki næstum jafn klár og fólk heldur að ég sé. Ég vona að hæstv. ráðherra geti útskýrt þetta fyrir mér.

Herra forseti. Nú ítreka ég það sem ég sagði í fyrri ræðu minni. Það hafa engar ákvarðanir verið teknar í þessu efni. Ég tel að arðgreiðslur frá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins muni bæta upp það tekjutap sem verður af þessari lækkun. Hugmyndin sem þarna er verið að vísa til er fengin annars staðar frá þar sem ríkið áskilur sér rétt til þess að taka stærsta hlutann af því svigrúmi sem er til smásöluálagningar til sín. Þá gætum við séð fyrir okkur að pakki af sígarettum sem kostar - ég veit ekki nákvæmlega hvað hann kostar, 1.200 kr. eða 2.000 kr. eða …  Það sem við erum í raun og veru að tala um er að í stað þess að það sé þetta mikið svigrúm í smásöluálagningunni í landinu verði það fastsett og svigrúmið sem þá er til staðar, óuppfyllt til þess að viðhalda sama útsöluverði, verði fært til ríkisins. Það eykur tekjur ríkisins af hverjum seldum sígarettupakka ef til þess kæmi. Þetta er fyrirkomulag sem er þekkt annars staðar. Það hefur engin ákvörðun verið tekin um að gera þetta hér, en þetta er möguleiki sem hægt væri að hrinda í framkvæmd ef vilji væri til staðar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um brottfall laga um náttúruvernd, nr. 60/2013. Áður en ég fer, eftir því sem við verður komið, yfir nefndarálitið - mér sýnist á öllu að ég hafi kannski ekki alveg nægan tíma til að fara mjög ítarlega ofan í það - vil ég þakka nefndarmönnum öllum fyrir góða samvinnu og gott samstarf við vinnuna. Það var ýmislegt sem gekk á þegar frumvarpið kom inn á Alþingi en við ákváðum í sameiningu að við mundum vanda okkur, kalla alla þá sem hefðu eitthvað um málið að segja til fundar við nefndina, leyfa öllum þeim sem höfðu áhuga að koma með umsagnir um frumvarpið og var enginn undanskilinn. Meðal annars var öllum þeim sem veittu umsagnir við gerð laganna síðasta vor veitt tækifæri til þess að koma með umsögn. Þetta eru fjölmargir aðilar og óþarfi að telja þá upp, það spannar hér á aðra blaðsíðu, allur sá fjöldi. Ég vona að við hér á Alþingi getum tekið okkur til fyrirmyndar þá vinnu sem unnin var og samstöðuna sem náðist um hana. Ég verð að segja fyrir mína parta að allir nefndarmenn eiga þátt í þeirri sátt og enginn er þar undanskilinn. Svo að ég fjalli fyrst almennt um umsagnir og málið sjálft, til viðbótar því sem ég hef þegar sagt, þá er gert ráð fyrir því í frumvarpinu, sem hér er fjallað um, að lög um náttúruvernd, nr. 60/2013, sem samþykkt voru á Alþingi 28. mars 2013 og áttu að taka gildi 1. apríl 2014, mundu falla brott. Við umfjöllun í þingnefnd um málið og í umræðum um hvítbók og náttúruverndarlög er ljóst að margir láta sig náttúruverndarlögin varða. Þegar farið er í gegnum umsagnir um málið fyrir nefndinni og umræðu um það í samfélaginu kemur í ljós að þótt einstakir þættir laganna séu umdeildir telja allmargir að ávinningur felist í þeirri vinnu sem lögð hefur verið í heildarendurskoðun laganna. Ýmsir fagna fram komnu frumvarpi og telja nauðsyn á samráði við alla hagsmunaaðila við undirbúning nýrra laga. Þeir þættir laga nr. 60/2013 sem hafa verið sérstaklega umdeildir varða almannarétt, varúðarregluna, ákvæði um sérstaka vernd, utanvegaakstur, kortagrunn og framandi lífverur. Almannaréttur hefur skipað sess í löggjöf Íslendinga allt frá þjóðveldistímum. Segja má að sá hluti almannaréttar sem mikilvægastur var á fyrri öldum, almennur umferðarréttur, felist nú að mestu leyti í lagaverki um samgöngumál. Í náttúruverndarlögum hefur á hinn bóginn verið fjallað um þann almannarétt sem lýtur að rétti fólks til ferðar um landið til að njóta útiveru og náttúrunnar. Ákvæði um almannarétt er að finna í fyrstu náttúruverndarlögunum frá 1956 og æ síðan. Þótt ákvæði um almannarétt í lögum nr. 60/2013 hafi tekið talsverðum breytingum frá frumvarpi sem lagt var fram til þeirra laga í ljósi umsagna kom fram við yfirferð um málið í umhverfisnefnd að ástæða kynni að vera til að skilgreina þennan rétt enn nánar út frá breyttum samfélagsháttum. Skýra megi betur samspil eignarréttar og almannaréttar og er því mikilvægt að lögin veiti skýrari leiðsögn í þeim efnum. Hvað varúðarregluna snertir eru meginreglur umhverfisréttar tilteknar í lögum nr. 60/2013, og þar má meðal annars finna varúðarregluna og greiðsluregluna. Þessar reglur má meðal annars rekja til Ríó-yfirlýsingarinnar 1992, og til þeirra er vísað í EES-samningnum en samningurinn hefur lagagildi hér á landi. Lögð hafa verið fram þrjú lagafrumvörp fyrir Alþingi um meginreglur umhverfisréttar án þess að nokkurt þeirra hafi orðið að lögum og þau lítt verið rædd. Slíkt frumvarp var meðal annars lagt fram á 133. löggjafarþingi, á þskj. 842, 566. mál. Í því var sérstaklega lagt til að varúðarreglan yrði útfærð með almennum hætti í íslenskum lögum. Inntak varúðarreglunnar er að skorti á vísindalegri fullvissu, þar sem hætta er á alvarlegu eða óbætanlegu tjóni, skuli ekki beitt sem rökum til þess að fresta skilvirkum aðgerðum sem koma í veg fyrir umhverfisspjöll. Athuganir nefndarinnar hafa leitt í ljós að þrátt fyrir að lagaleg staða varúðarreglunnar sem meginreglu styrkist með hverju árinu virðist skilningur manna á inntaki hennar ekki alltaf vera sá sami en ljóst er að einstök ríki hafa ákveðið svigrúm til þess að útfæra regluna í löggjöf sinni. Meðal þeirra atriða sem þarf að taka afstöðu til við útfærslu varúðarreglunnar í einstökum ákvæðum náttúruverndarlaga er hvaða kröfur beri að gera til upplýsinga um vísindalega vissu eða óvissu í einstökum tilvikum, hvort meta eigi áhættu með sérstökum matsferlum, hvort og hvernig vega eigi saman efnahagslegan ávinning og hættu á umtalsverðum neikvæðum afleiðingum, hvort snúa eigi sönnunarbyrði við eða slaka á sönnunarkröfum í einstökum tilvikum, hver eigi að greiða fyrir sérstakar athuganir og öflun sérhæfðra upplýsinga o.fl. Þá er æskilegt að athuga stöðu varúðarreglunnar í samsvarandi löggjöf grannríkja og tengsl þeirra ákvæða við önnur lög. Þá hefur komið fram í umfjölluninni að sú leið sem hefur verið farin í 9. gr. laga nr. 60/2013 sé ekki gallalaus þar sem nauðsynlega afmörkun og útfærslu á varúðarreglunni vanti með tilliti til einstakra ákvæða náttúruverndarlaga og ákvæða annarra laga. Ákvarðanir sem teknar yrðu á grundvelli einstakra ákvæða náttúruverndarlaga með því að beita jafnframt 9. gr. þeirra gætu mögulega haft í för með sér ólögmætar takmarkanir á athafnafrelsi og eignarráðum og einnig stuðlað að mismunun þar sem hvorki eru nægjanlegar upplýsingar í 9. gr. né í lögskýringargögnum um það hvernig beita eigi reglunni. Því er áríðandi að útfæra varúðarregluna nánar í náttúruverndarlögum og sníða að einstökum ákvæðum laganna, einkum þeim sem gera ráð fyrir að stjórnvald taki endanlega ákvörðun um rétt eða skyldu. Það er mat nefndarinnar að varúðarreglan skuli lögfest en að útfæra þurfi regluna í viðeigandi greinum náttúruverndarlaga og annarra laga eftir atvikum, svo og að gæta samræmis við önnur lög þar sem reglan kemur fyrir. Eitt af þeim atriðum sem var umdeilt eru helstu nýmæli laga í lögunum nr. 60/2013 sem felst í nýju skipulagi friðlýsingar, friðunar og verndar, þar sem gert er ráð fyrir heildstæðri náttúruminjaskrá í þremur hlutum auk sérstakrar verndar tiltekinna vistkerfa og jarðminja. Fram hefur komið í umræðu um gildandi náttúruverndarlög að 37. gr. þeirra hafi reynst haldlítil og ekki veitt þá vernd sem henni var ætlað. Ástæður fyrir því geta legið í orðalagi lagagreinarinnar og skorti á skilgreiningum og leiðbeiningum. Greinin virðist ekki hafa haft mikla þýðingu við útgáfu framkvæmdaleyfa og áhrif hennar á gerð skipulagsáætlana, ákvarðana um matsskyldu framkvæmda og framkvæmd umhverfismats samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum hafa einnig verið takmörkuð. Tvenns konar gagnrýni hefur aðallega komið fram á breytingarnar í þessari grein. Gagnrýnd eru ný stærðarmörk, einkum á votlendi. Þar getur vernd náttúrunnar staðið gegn hagsmunum framkvæmdaraðila, og stundum samfélagshagsmunum sem varða kostnað við framkvæmdir. Aðilar hafa gagnrýnt að þetta banni til dæmis með öllu framræslu lands sem er stærra en 1 hektari ef mögulegt sé að rækta tún annars staðar. Vegagerðin telur að þessi breyting geti unnið gegn viðhaldi og nýlagningu vega vegna þess að alltaf sé mögulegt að leggja vegi annars staðar. Þá eru gagnrýnd skilyrði sem röskun eru sett og talin íþyngjandi fyrir framkvæmdir og starfsemi. Um sé að ræða íþyngjandi ákvæði sem geti haft áhrif á margvíslegar framkvæmdir. Þá hafa komið fram athugasemdir við að Náttúrufræðistofnun sé umsagnaraðili um framkvæmdaleyfi. Nefndin telur rétt að skoða nánar þessi gagnrýnisrök, en þykir eigi að síður sýnt að styrkja þurfi greinina frá því sem er í gildandi lögum Töluverð umræða hefur farið fram í samfélaginu um utanvegaakstur og nokkur álitamál hafa komið upp varðandi V. kafla laga nr. 60/2013. Akstur utan vegar fellur undir 31.–32. gr. en um utanvegaakstur er fjallað í 17. gr. gildandi laga. Margir taka undir þau sjónarmið að baki þessum kafla nýju laganna að ekki verði komið í veg fyrir tjón af utanvegaakstri nema með því að öllum sé sem ljósast hvenær ekið er utan vega og hvenær ekki. Með tilliti til þess er ætlunin að byggja upp kortagrunninn sem Landmælingar sjá um. Í umræðu um málið komu upp nokkur sjónarmið þar sem fjallað var um ákvæði um utanvegaakstur og kortagrunninn. Einnig hafa sumir umsagnaraðilar gagnrýnt að almenningur þurfi að hafa sérstök kort af ákveðinni útgáfu til þess að fá fullvissu um að hann sé ekki að brjóta lög. Þrátt fyrir mikla umræðu hafa ekki komið fram önnur raunveruleg ráð en þau sem beitt er í lögunum. Þau eru að koma á skipulagi þegar vandi skapast í umgengni manna við náttúrugæði og í samskiptum sín á milli. Þetta skipulag felst í því að slóðarnir á hálendinu og öðrum náttúrusvæðum eru settir í vegakerfi þar sem smám saman verður glöggt hvaða slóðar eru heimilir til aksturs og hverjir aðeins í sérstökum tilvikum, hvaða reglur gilda um akstur yfir síbreytilegar jökulár o.s.frv. Með þessu er ferðalöngum ljóst hvar skuli ekki fara, jafnvel þótt þar liggi einhvers konar slóði frá fyrri tímum eða síðari. Að sjálfsögðu verður að standa að slíku skipulagi í sem mestri sátt við þá sem hagsmuna eiga að gæta. Nefndin telur mikilvægt að í framkvæmdinni verði búið vel að samstarfi ríkisins og sveitarfélaganna, sem fara með skipulagsvaldið, landeigenda, útivistar- og náttúruverndarfólks og fræðimanna sem geta metið áhrif af utanvegaakstri á einstök náttúrusvæði. Í lögum nr. 60/2013 eru ýmis ákvæði um ágengar tegundir og framandi lífverur mun skýrari en í gildandi náttúruverndarlögum. Ákvæðin eru þó í grunninn byggð að verulegu leyti á ákvæðum gildandi laga, sem þar eru inni meðal annars undir áhrifum frá samningnum um líffræðilega fjölbreytni frá Ríó 1992. Þróunin hérlendis og erlendis á undanförnum árum og áratugum sýnir hversu mikilvægt það er að fara með mikilli gát í þessum efnum, vegna umhverfishagsmuna en ekki síður hagsmuna í landbúnaði, sjávarútvegi og fleiri atvinnugreinum. Ýmsar athugasemdir komu fram varðandi þennan málaflokk og margar skilgreiningar sem snerta hann í lögunum. Nefndin leggur áherslu á að ákvæðin séu skýr og gætt sé að áhrifum á ræktun nytjajurta um allt land. Hér hefur verið vikið að mörgum þáttum frumvarpsins sem ástæða er til að fara betur yfir en vera kann að ýmislegt fleira þurfi að athuga betur. Niðurstaða nefndarinnar er að ekki beri að fella lög nr. 60/2013 í heild úr gildi þó að þau umfjöllunarefni sem ágreiningur er um séu um margt flókin og tengist meðal annars framkvæmd annarra laga. Nefndin hefur komist að samkomulagi um að leggja áherslu á endurskoðun tiltekinna ákvæða laganna og tryggja um leið innbyrðis samræmi milli ákvæða. Í þeim efnum skal byggt á fyrirliggjandi vinnu, þeirri heildarhugmyndafræði sem liggur lögunum til grundvallar og á þeim sjónarmiðum að reynt sé að ná aukinni sátt um lokaniðurstöðu. Eftir umfjöllun nefndarinnar um frumvarp til laga um brottfall laga nr. 60/2013 og umfjöllun um lögin er það niðurstaða nefndarinnar að leggja til frestun á gildistöku laga nr. 60/2013 til 1. júlí 2015 og að reynt verði að ná samstöðu um þau með breytingartillögum eða samkomulagi um útfærslu sem þörf þykir vera á. Þess ber að geta að þessi niðurstaða var að sjálfsögðu unnin í góðu samráði við hæstv. umhverfisráðherra. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. 1. gr. orðist svo: 1. málsl. 1. mgr. 94. gr. laganna orðast svo: Lög þessi öðlast gildi 1. júlí 2015. 2. Fyrirsögn frumvarpsins verði: Frumvarp til laga um breytingu á lögum um náttúruvernd, nr. 60/2013 (frestun gildistöku). Undir þetta nefndarálit skrifa allir nefndarmenn, Höskuldur Þórhallsson, sá sem hér mælir fyrir því sem formaður nefndarinnar og framsögumaður frumvarpsins, Katrín Júlíusdóttir, með fyrirvara, Haraldur Einarsson, Birgir Ármannsson, Brynjar Níelsson, Birgitta Jónsdóttir, með fyrirvara, Katrín Jakobsdóttir, með fyrirvara, Róbert Marshall og Vilhjálmur Árnason. Í sjálfu sér er ekki nógu góður bragur á því að mælt sé fyrir þessu nefndaráliti að kvöldi dags, einkum þegar fram fara tónleikar þar sem vikið er að mikilvægi náttúruverndar á Íslandi. En það samkomulag hefur orðið að ég mæli fyrir frumvarpinu hér í kvöld, málið fari svo til umræðu næstkomandi þriðjudag og umræðu ljúki þá fyrir kvöldmat; og ég vona að ég fari rétt með. Það er ekki einfalt mál að ná sátt í jafnstóru og viðamiklu máli. Það voru margir þættir sem gerðu það að verkum að það tókst fyrir rest en ég vil hrósa samnefndarmönnum mínum fyrir að hafa lagt sig alla fram, allir sem einn. Það þarf sjálfstraust til þess að setjast niður, gefa eftir, en ná jafnframt einhverju fram sem máli skiptir. Ég er þeirrar skoðunar að allir sem komu að vinnu nefndarinnar geti staðið keikir á eftir, að það halli ekki á nokkurn mann, ekki nokkurn flokk. Við skulum vona að framhald vinnunnar fari jafn vel fram og að hugsanlega geti náðst sátt um þau umfjöllunarefni sem ágreiningur er þó enn um.

Virðulegur forseti. Ég kem aðallega hér upp til að þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir gott samstarf í umhverfis- og samgöngunefnd um þetta mál. Hann segir réttilega að allir nefndarmenn hafi lagt sitt af mörkum við að ná þessari sátt í málinu, en hlutur formanns er auðvitað mikill, að ná að skapa vettvang samtals og ekki síður trausts á milli nefndarmanna. Það er nauðsynlegt til þess að menn geti náð samstöðu. Að mínu mati hefur náðst hér mikilvægur árangur og það er lofsvert og sérlega ánægjulegt, í ljósi þeirra atburða og þeirrar stöðu sem við höfum verið í í pólitíkinni, að sýna fram á það í jafn stóru máli og hér er á ferð að hægt sé, með samtali og með trausti á milli fólks með ólíkar skoðanir, að ná samkomulagi. Það leiðir líka í ljós að það er styttra á milli fólks en við kannski héldum í upphafi. Þetta mál kom þannig inn í þingið að það olli mikilli tortryggni og mikilli úlfúð og þess vegna var byrjunarpunkturinn erfiðari en ella. Þeim mun meira er afrek hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, formanns umhverfisnefndar. Málið er auðvitað ekki búið, það á eftir að ljúka því. Mig langar til að biðja hv. þm. Höskuld Þórhallsson að lýsa fyrir okkur hvernig hann sjái fyrir sér næstu skref í málinu í samspili ráðuneytisins og hv. umhverfisnefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hlý orð í minn garð en ítreka það sem ég segi að nefndin öll á heiðurinn af þeirri vinnu sem fram fór og þeirri sátt sem náðist; og ekki má undanskilja ráðherra, nefndarritara og fleiri sem tóku þátt í vinnunni. Ég sé þetta einfaldlega þannig fyrir mér að ráðuneytið muni hefja vinnu við breytingartillögu á þeim þáttum sem tilgreindir eru í nefndarálitinu og menn eru sammála um að þurfi að skoða betur. Það getur verið af ýmsum ástæðum sem það er, lagatæknilegum og fleirum, en útgangspunkturinn er sá að eftir mun væntanlega og vonandi standa mjög vönduð umgjörð um náttúruvernd á Íslandi. Mér skilst og vona að samkomulag sem var gert um framkvæmd málsins muni halda. Þar er kveðið mjög skýrt á um það að nefndin vill hafa aðkomu að málinu á öllum stigum. Það var afar ánægjulegt að finna að ríkur vilji var til þess í umhverfisráðuneytinu.

Virðulegur forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er mikilvægt að hæstv. umhverfisráðherra sé þátttakandi í þessu máli. Hann hefur auðvitað verið á hliðarlínunni í samstarfi við nefndina. Ég vil bara að það sé sagt hér að minn skilningur á ferli málsins er sá að málið fari nú til frekari vinnslu í ljósi þessarar niðurstöðu í umhverfisráðuneytinu. Í haust komi síðan drög sem nefndin fari yfir, en málið fari eftir það aftur til ráðuneytisins. Ég vona að við getum þá á vorþingi eftir ár lokið við ný náttúruverndarlög sem byggja á þeirri vinnu sem unnin hefur verið og í anda þeirrar sáttar sem náðst hefur í þessu máli.

Virðulegur forseti. Ég sakna þess nú að umhverfisráðherra sé ekki með okkur hér við þessa umræðu um þá sátt sem …

Ég sit hér.

Hann situr í hliðarsal.

… hann situr í hliðarsal, það sá ég ekki. Það er gott að hann er kominn. Ég vil, eins og hv. þm. Róbert Marshall, færa formanni nefndarinnar, Höskuldi Þór Þórhallssyni, bestu þakkir fyrir góða úrlausn í þessu máli. Eins og það kom fram hér fyrr í vetur var verið að kasta rýrð á þá miklu vinnu sem hafði verið lögð í málið og algjör óþarfi að ónýta þá vinnu með öllu. Þetta er farsæl lausn, hygg ég, að setjast betur yfir það og fresta einfaldlega gildistökunni. Ég held að menn gætu lært mikið af þessum vinnubrögðum hjá formanni umhverfis- og samgöngunefndar. Það væri kannski gott fyrir hv. formann utanríkismálanefndar, sem hefur svipað ófriðarmál til umfjöllunar, að leita í smiðju til hv. þingmanns um hvernig stuðla megi að því að ná sátt um mál sem koma jafn illa undirbúin hér inn í þingið. Ég vildi spyrja formanninn hvort þess hafi ekki verið kostur í vinnunni að ná samstöðu um gildistöku á þeim þáttum sem snúa að almannaréttinum. Ég spyr sérstaklega að þessu af því að mér virðist að það sé algerlega knýjandi úrlausnarefni sem í raun megi ekki fresta. Ef ég hef skilið þetta rétt hefur sýslumaðurinn í Árborg úrskurðað að almannarétturinn sé ekki sterkari en svo að landeigendur geti meinað mönnum umferð um land sitt til þess að skoða náttúruperlur eins og Geysi og krafið þá um gjöld. Mér finnst einhvern veginn að þeir atburðir síðustu daga og vikna geri að verkum að það að tryggja réttarstöðu almennings í því samhengi sé miklu meira knýjandi nauðsyn en kannski lá fyrir þegar nefndin var að ná þessari sátt áður en þessi úrskurður féll, því að málið var afgreitt úr nefndinni fyrir þann úrskurð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ræðu og hlý orð í garð nefndarinnar. Ég vil nú byrja á að taka það fram að hv. þm. Birgir Ármannsson, sem er formaður utanríkismálanefndar, sem var hvattur til góðra starfa, er einfaldlega á þessu nefndaráliti án fyrirvara. Hann lagði sitt af mörkum og við sem þekkjum þann ágæta þingmann vitum að hann mun að sjálfsögðu gera sitt besta til að lenda sínu máli á farsælan hátt. Varðandi almannaréttinn má segja að ýmsar athugasemdir hafi komið fram um hann og hverjum hafi sýnst sitt eins og gengur. Vissulega var hann rýmkaður í lögunum frá 2013, frá því sem hann var frá 1999, en þá hafði hann verið þrengdur frá lögunum sem sett voru árið 1971. Ég get því miður ekki svarað þessari spurningu öðruvísi en svo að í ljósi breyttra aðstæðna þurfi að skilgreina þennan rétt nánar. Ég held að það megi segja að hér á árum áður hafi ríkt ágætissamstaða um þennan rétt. Bændur voru yfirleitt ekki að fetta fingur út í það þó menn færu yfir óræktað land, en með tilkomu jarðareigenda sem stunda kannski ekki búskap og með aukinni ferðamennsku með öllu tilheyrandi hafi myndast skilyrði til að breyta, væntanlega bæta, þessari lagareglu.

Virðulegur forseti. Það kemur ekki á óvart að gildistökuákvæðum, sem lúta að varúðarreglunni, mengunarbótareglunni, og öðrum þáttum sem augljóslega var ágreiningur um, sé frestað. Ég hélt þó að ákveðnir þættir í málinu væru nægilega þroskaðir til þess að það mætti leyfa þeim að taka gildi. Ég vil hvetja hv. formann, vegna þess hversu vel hann hefur haldið á málinu og vegna þess að málið var afgreitt úr nefndinni áður en úrskurðurinn féll um gjaldtökuna við Geysi, til að skoða það sérstaklega, því ég held að það sé einnar messu virði, hvort einhver leið sé til þess að styrkja almannaréttinn í núgildandi löggjöf okkar með gildistöku á einhverjum ákvæðum. Ég vil satt að segja ekki trúa því að við hér á Alþingi höfum ekki búið betur um almannaréttinn en svo að hægt sé að meina mér, Íslendingi, för um ættland mitt, Ísland, og krefja mig gjalds; og ef ég inni það ekki af hendi sé hægt að gera mig afturreka í móðurlandi mínu.

Virðulegi forseti. Ég náði kannski ekki alveg þeim þætti sem sneri að gjaldtöku á Geysissvæðinu. Ég held að það sé rétt og ágætisábending að umhverfisnefnd fjalli um almannaréttinn og kanni, vegna þess að ég veit að áhöld eru um það, hvort lagaumgjörðin frá 1999 dugi í þessum efnum eða hvort styrkja þurfi það ákvæði nánar. Ég vonast til þess, eins og ég sagði áðan, að þessi vinna gangi hratt fyrir sig og vænti þess að við munum sjá skýrara ákvæði í þá veru fyrr en seinna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna og líka fyrir að halda vel á mjög flóknu máli. Það er ekki einungis svo að hér sé vel haldið á flóknu máli, heldur er það gert við sérstaklega snúnar pólitískar aðstæður. Ég segi það í fullri einlægni að mér finnst sú úrvinnsla skipta gríðarlega miklu máli að það lánaðist að leiða málið til lykta með því yfirbragði að málið er látið ráða, innihald málsins er látið ráða, en ekki hefðbundin pólitísk vígaferli eða einhvers konar spurning um sigur eða tap. Eins og hv. þingmaður kom hér að þá halda allir haus þegar allir hafa gefið eftir og allir hafa komið með sjálfstrausti að borðinu og fyrir það ber að þakka. Hv. þm. Róbert Marshall fór aðeins yfir það með nefndarformanni hvernig hann sæi fyrir sér næstu skref. Þar var farið yfir þá nálgun sem hefur verið boðuð og kemur fram í nefndarálitinu þar sem ráðuneytinu verður falið að vinna úr þessum álitamálum í fyrstu atrennu, en síðan fái þingnefndin málið í hendur. Umræðan um málið á sínum tíma var töluvert mikið á þann veg að í því væru álitamál, ekki bara lögfræðileg eða fagleg, heldur væri líka ákveðin togstreita í samfélaginu, og stundum var talað um skort á sátt. Mig langar að biðja hv. þingmann að segja mér frá því hvernig hann sér fyrir sér aðkomu hagsmunaaðila, þeirra sem helst hafa haft sig í frammi og þeirra sem mestar skoðanir hafa haft á þeirri endurskoðun sem fyrirhuguð er.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki annað fyrir mér varðandi aðkomu hagsmunaaðila en að þeir eigi, á allan þann hátt sem mögulegt er og sanngjarnt og eðlilegt, að geta komið sjónarmiðum sínum að. Eins og gengur verða kannski ekki allir sáttir og sitt sýnist hverjum. En það sem ég tel mest um vert, ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði, er að útrýma tortryggni í þessu máli. Kannski hefur okkur tekist það eða að minnsta kosti stigið stórt skref í þá átt. Viss tortryggni ríkti gagnvart þeirri vinnu sem unnin hafði verið. En eins og kemur mjög skýrt fram í nefndarálitinu var hún um mjög margt góð. Við skulum vona að ekki verði tortryggni til staðar hvað varðar þá vinnu sem fram undan er og að menn reyni að vinna þetta allt á sama hátt.

Virðulegur forseti. Ég tel afar mikilvægt að halda því til haga að í því andrúmslofti sem uppi var þegar hæstv. umhverfisráðherra mælti fyrir frumvarpinu á sínum tíma horfðist nefndin í augu við töluverða áskorun og ekki síst formaður nefndarinnar. Aðkoma nefndarinnar var nokkuð óvenjuleg og niðurstaðan farsæl. Mig langar að geta þess sérstaklega í þessu andsvari að ég tel mjög mikilvægt að það þverpólitíska andrúmsloft sem tekist hefur að skapa í nefndinni og það traust sem nefndin byggði vinnu sína á, eða það traust sem nefndin nánast byggði upp í vinnu sinni, sé lagt til grundvallar við endurskoðunina til að freista þess að halda samfellunni áfram inn í framtíðina og fram í næstu skref. Ég tek undir það að ég vænti þess að hv. þm. Birgir Ármannsson, formaður utanríkismálanefndar, hafi lært töluvert af þessu verklagi 

Virðulegi forseti. Ég þakka eins og áður bjartsýnisorð og góða strauma hér í þingsal. Ég er afar ánægður með að stjórnarandstaðan  Það þarf margt að koma til. Ég vil sérstaklega geta vilja umhverfisráðherra til að stýra málinu og vera reiðubúinn að leggja sitt af mörkum til að sátt næðist, og að sjálfsögðu allra þeirra sem kæra sig um sátt yfir höfuð. Ég ætla ekki að fara mikið út í stór deilumál sem eru hér önnur. Ég hef reyndar trú á því að hv. þm. Birgir Ármannsson muni gera sitt besta, en við skulum samt muna að við höfum skiptar skoðanir á stórum og mikilvægum málum. En við skulum sjá hvað setur.

Herra forseti. Stjórnarandstaðan er alltaf sáttfús. Það vill svo til að oft er stjórnarliðið það líka og það er mér sannkölluð ánægja að mér er leyft að mæla fyrir þingsályktunartillögu, þverpólitískri, sem við flytjum sex þingmenn úr öllum stjórnmálaflokkum sem sæti eiga á Alþingi Íslendinga og felur í sér hörð mótmæli við lögum sem sett hafa verið í Úganda og fela í sér lögbundið og ríkisskylt ofbeldi gagnvart samkynhneigðum og hinsegin fólki. Þessi lög hafa þegar verið staðfest af Museveni, forseta Úganda, en þau hafa hins vegar ekki tekið gildi. Þess vegna skiptir máli að mótmæli heils þjóðþings komi sem fyrst fram og nái eyrum þarlendra. Fregnir af þessari þingsályktunartillögu sem fulltrúar allra flokka flytja hafa þegar verið fluttar töluvert vel í Úganda. Af því að máli skiptir að málið nái fram að ganga áður en lögin taka gildi vil ég nota þetta tækifæri sérstaklega og flytja hæstv. forseta Alþingis þakkir, sem og formönnum þingflokka, fyrir að hafa beitt sér fyrir því að hliðra aðeins til á dagskrá til þess að koma málinu hingað til umræðu og síðan til nefndar. Tillagan sem ég mæli fyrir er eiginlega ferþætt. Hún felur í fyrsta lagi í sér að lagt er til að Alþingi mótmæli mjög harðlega þeim lögum sem hafa verið sett gegn samkynhneigðum í Úganda. Í öðru lagi er hæstv. utanríkisráðherra, ef samþykkt verður, falið að flytja mótmæli þings og ríkisstjórnar til úgandskra stjórnvalda. Í þriðja lagi er hæstv. utanríkisráðherra falið að hagræða þróunaraðstoð gagnvart Úganda með þeim hætti að án þess að úr sé dregið að sinni séu stóraukin framlög til samtaka samkynhneigðra og hinsegin fólks í Úganda. Í fjórða lagi er svo hæstv. ráðherra fyrir hönd Íslands falið að leita samstöðu og samvinnu með öðrum þjóðum sem eru svipaðra skoðunar til að efla mótmæli gegn þessari ósvinnu. Það skiptir máli að rödd lands eins og Íslands heyrist í máli af þessu tagi. Það má velta því fyrir sér hvað Alþingi Íslendinga sé að gera með því að skipta sér af lögum innan annars lands. Það eru kannski tvær ástæður sem eru ríkastar fyrir því í þessu tiltekna máli. Í fyrsta lagi er það ríkur þáttur af utanríkispólitík og stefnu Íslands að berjast fyrir mannréttindum hvar sem er. Þar á meðal fyrir mannréttindum samkynhneigðra. Eitt af því sem mér hefur orðið gleðilegt á tímum mínum á Alþingi Íslendinga, frá því að ég settist hingað, er sú gagngera breyting sem hefur orðið á viðhorfum til samkynhneigðra og hinsegin fólks á Íslandi sem hefur ríkulega verið staðfest á Alþingi Íslendinga. Það er engin flokkspólitísk afstaða sem hefur verið tekin til réttindamála sem tengja samkynhneigð, a.m.k. ekki síðasta aldarfjórðunginn og mestan þann tíma ef ég setið hér og fylgst með því. Það er mjög ánægjulegt. Það er okkar hlutverk sem lítillar þjóðar að tala máli þeirra sem eru kúgaðir, hvort heldur það eru aðrar smáþjóðir eða minnihlutahópar, hvar sem er. Í öðru lagi skiptir ekki síst máli að við látum til okkar taka gagnvart Úganda. Ástæðan er sú að við eigum í formlegum tengslum við Úganda að því marki að við eigum í þróunarsamvinnu með Úganda. Það felur í sér að Úganda er eitt af þremur ríkjum sem við eigum í slíkum formlegum tengslum við. Á hverju ári renna úr íslenska ríkissjóðnum töluvert miklar upphæðir til að styðja við þróun mála í Úganda. Það er þess vegna sem við höfum á ákveðinn hátt siðferðilegan rétt til að láta sérstaklega að okkur kveða þarna. Í þingsályktunartillögunni er líka reifaður sá möguleiki að þótt tekið sé fram að að sinni sé ekki rétt að draga úr þróunaraðstoð til Úganda kunni að draga að því að Ísland endurskoði hugsanlega samvinnu sína á þessu sviði við Úganda. Ég er þeirrar skoðunar að ef rík samvinna tekst meðal þjóða til að láta til sín taka og hugsanlega að reyna að ná fram breytingum hjá Úganda með því að sameinast um að draga að minnsta kosti tímabundið úr þróunaraðstoð sinni, eigi Ísland að velta því sterklega fyrir sér. Ég orðaði það svo í orðaskiptum sem ég átti við hv. þm. Birgi Ármannsson, formann utanríkismálanefndar, hér fyrir örfáum dögum að það væri að minnsta kosti einnar messu virði að skoða. Hv. formaður utanríkismálanefndar var mér sama sinnis, að skoða það. Ég tel að þetta sé eitt af málum sem við eigum að ræða í hv. utanríkismálanefnd og reyna að komast að samstöðu um. Þetta af þeim toga sem á að sameinast um. Það er þess vegna sem mér finnst hrósvert hjá Alþingi Íslendinga að á tímum þar sem hafa verið róstur og úfar risið í stjórnmálunum út af ýmsum minni háttar málum síðustu viku, hefur mönnum samt tekist að ná samstöðu og halda henni í málefnum sem hægt er að telja til grundvallarviðhorfa. Það er gleðilegt og það er heilbrigðismerki fyrir Alþingi Íslendinga. Þau lög sem um ræðir og voru samþykkt á úgandska þinginu eru hrollvekjandi. Þau bætast ofan á lög sem áður voru þar við lýði og bönnuðu ástir karlmanna. Núna ná lögin líka yfir lesbíur, en þar að auki bætist við að lagt er lífstíðarfangelsi sem hámarksrefsing við því að vera samkynhneigður eða hinsegin. Sömuleiðis er sú hræðilega skylda og kvöð lögð á borgarana að upplýsa og uppljóstra um þá sem eru samkynhneigðir. Hvað þýðir þetta? Það þýðir til dæmis að lagaskylda hvílir á móður að ljóstra upp og greina stjórnvöldum frá því hvort sonur eða dóttir er samkynhneigð eða hinsegin. Systkini er skylt að ljóstra upp um annað systkini með þeim afleiðingum að það getur hugsanlega farið í lífstíðarfangelsi. Þetta er eitt af þeim dæmum sem maður getur ekki einu sinni hugsað upp í martröðum sínum en eru samt til. Það er okkar skylda, tel ég, að stappa hraustlega niður fæti og mótmæla þessu. Eins og ég sagði í upphafi máls míns er það ekki bara vegna þess að við erum ríki sem hefur sem betur fer grundvallarviðhorf sem beinast gegn háttsemi af þessu tagi, heldur líka vegna þess að við erum í sérstökum samvinnutengslum við Úganda. Það er eitt af því jákvæða við hið íslenska samfélag og eitt af því sem gerir það að verkum að maður getur verið glaður og stoltur yfir því að tilheyra því, að þetta er orðið viðhorf alls þorra almennings til samkynhneigðra og hinsegin fólks. Við höfum einfaldlega í verki og í lögum og reglum gengist við því að við erum öll jafnir geislar sólarinnar og það eigi að leyfa öllum að skína jafnt og það eigi að vera pláss fyrir alla. Það er hið góða sem má segja að einkenni íslensk stjórnmál, að þótt okkur kunni að greina á um leiðir að markinu eru í reynd allar stjórnmálahreyfingar sammála því að finna öllum tækifæri til þess að blómstra miðað við getu sína og finna pláss fyrir alla. Þetta er partur af því. Við berjumst alls staðar gegn mismunun, berjumst alls staðar gegn því þegar fólki er mismunað af einhverjum hlutum og ekki síst vegna kynhneigðar. Það er orðinn partur af löggjöf okkar. Það er orðinn partur af utanríkismálastefnu okkar. Þess vegna er fyllilega tímabært og réttmætt að íslenska þingið, Alþingi, láti til sín taka og mótmæli lagasetningu af þessu tagi, ekki aðeins í Úganda heldur líka með þeim hætti sem Íslendingar hafa mótmælt svipuðum lagasetningum, þó ekki líkt því eins ströngum, sem hafa verið í öðrum löndum t.d. Rússlandi. Þetta er rökrétt framhald af því sem við höfum áður gert. Herra forseti. Ég legg til að að þegar þessari umræðu sleppir verði málinu vísað til vinnu og meðferðar hjá hv. utanríkismálanefnd.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir flutning hans og fyrir að leggja fram þessa tillögu. Ég styð hugmynd hans til góðra verka og það markmið að samkynhneigðir njóti sömu réttinda og aðrir. Mig langar að benda á blaðagrein sem ég rakst á, ef þingmaðurinn hefur ekki rekist á hana, að mig minnir í Fréttablaðinu. Þar segir Úgandamaður sem búsettur er hér á landi að vandinn sé sá að samkynhneigðir vaði sumir hverjir í peningum og stundi það að fara í fátæk þorp, leita þar uppi ungmenni og bjóða þeim peninga, menntun og jafnvel atvinnu fyrir að gerast samkynhneigðir. Hann segir einnig að honum hafi verið gert slíkt tilboð, en hann hafi hafnað því vegna þess að hann hafði engan áhuga. Mig langaði að benda á aðra hlið á þessu máli. Annað sem greinarhöfundur nefnir er að þessi lög hafi verið samþykkt vegna þrýstings frá Vesturlöndum. Hann bendir á að Úgandamenn vilja ekki láta þröngva sér til neins. Ég vil því að við vinnum þetta með þeim og förum varlega og þrýstum ekki á þá. Miðað við þessi orð gæti það haft slæmar afleiðingar í för með sér. Þetta voru aðeins ábendingar frá mér til hv. þingmanns, en ég styð að öllu leyti þetta mál.

Herra forseti. Hv. þingmaður þarf ekki að þakka mér, hann ætti frekar að þakka þeirri samstöðu sem ríkir á Alþingi Íslendinga um raunverulega grundvallarþætti eins og flest það sem snýr að mannréttindum. Sem betur fer eru þau það sem sameinar okkur öll. Hv. þingmaður nefndi blaðagrein sem ég hef reyndar ekki séð - ég get trúað hv. þingmanni fyrir því að ég les helst ekki dagblöð nema ég skrifi þau sjálfur, greinar og annað slíkt, notfæri mér aðra miðla núorðið. Ég þekki þetta því ekki. Hins vegar er það þannig - af því að hv. þingmaður sagði eftir Úgandamanni að hann vildi ekki að Vesturlönd þrýstu á Úganda - án þess að ég hafi rakið það í ræðu minni áðan að það er þó fyrir áhrif meðal annars frá Vesturlöndum sem verið er að reyna að þrýsta löggjöf af þessu tagi í gegnum nokkur þing Afríkuríkja, til dæmis í Úganda. Sýnt hefur verið fram á það mjög sterklega að tilteknir hópar eru í Bandaríkjunum sem trúa á sama guð og ég, en bara með miklu meira offorsi. Þeir hafa veitt mikla fjármuni til þess að hafa áhrif á þingmenn, til dæmis á úgandska þinginu og að minnsta kosti þremur öðrum Afríkuríkjum sem ég hef lesið um. Þessi löggjöf er, ég sel það ekki dýrara en ég keypti það, ég las um það á vefnum, meðal annars afrakstur þess. Ég tel að ef maður hefur grundvallarafstöðu til heimsins og til þess hvernig annað fólk á að fá að lifa og hvernig við megum lifa, þá á maður að leggja í sölurnar og berjast fyrir því. Ef við teljum að það hafi áhrif og geti gagnast framþróun mannréttinda í heiminum að grípa til þeirra aðgerða sem reifaðar eru í tillögunni, þá gerum við það. Ég tel að svo sé og vil síður taka ákvarðanir mínar út frá greinum eða viðtölum við úgandska menn í Fréttablaðinu með fyllstu virðingu fyrir öllum viðkomandi.

Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum svörin. Kannski hann kenni mér þá list að lesa ekki blöðin svo að ég verði jafn klár og hann í öllum málum. Mig langar að nefna eitt úr blaðagreininni þar sem þessi heimamaður virðist segja að hann áttaði sig á því með dvöl sinni á Íslandi, hann hefur verið hér í fjögur ár, sem hann vissi ekki áður, að fólk getur fæðst samkynhneigt. Fyrir mér er það bara þekking sem við þurfum að fara með til þeirra, og hann vill gera það. Þetta eru náttúrlega mismunandi menningarheimar. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Gefum okkur að þingsályktunartillagan verði samþykkt og fari í gegn, sem fulltrúar úr öllum flokkum styðja, hver er eftirfylgnin með svona þingsályktun? Nú er bara ungur þingmaður að spyrja eldri, sem er samt ungur líka, hver er eftirfylgnin með slíkri þingsályktun svona almennt? Hvaða tæki höfum við í þinginu til að fylgja henni eftir og snúa við hinni slæmu löggjöf í Úganda? Getur þingmaðurinn uppfrætt mig um það?

Ísland hefur rödd sem yfirleitt hljómar miklu skærar en stærð þjóðarinnar gefur til kynna. Það hefur sýnt sig á umliðnum áratugum og stundum hefur það skipt máli. Lóð okkar er kannski ekki svo þungt en þegar það leggst við hin sem eru lögð á vogarskálarnar skiptir það máli. Þetta er líka mórölsk afstaða. Þetta styrkir okkur sem þjóð, tel ég, að fara að sannfæringu okkar. Tækin sem við höfum þar fyrir utan er hæstv. utanríkisráðherra og handhafar framkvæmdarvaldsins. Í tillögunni er lagt fyrir hann að gera ákveðna hluti, meðal annars að hagræða og breyta því hvernig aðstoð okkar til Úgandabúa er af höndum reidd. Það eru tæki okkar. Þau eru ekki önnur. Það er okkar sem löggjafarsamkundu sem á að veita framkvæmdarvaldinu aðhald að sjá til þess að ríkisstjórnin geri þetta. Ráðherrar gera það. Þeir eru skíthræddir við þingið eins og hv. þingmaður á að vita. Það sem skilur kannski á milli mín og hv. þingmanns varðandi aðkomu að blöðum er að ég þekki þau út í hörgul. Ég hef verið ritstjóri þriggja dagblaða og veit þess vegna hversu takmarkað er stundum að marka það sem í þeim stendur.  Því sem hv. þingmaður spurði um í fyrri spurningu sinni, í hinu fyrra andsvari, náði ég ekki að svara, þ.e. um menn sem hugsanlega ginna ungmenni til einhverra verka með peningum sem þau vilja ekki en fyrir fátæktar sakir þiggja, þau ungmenni eru misnotuð, það er misnotkun. Þá er það bara þannig að slíkir gallagripir eru alls staðar, líka í hópum Íslendinga, hvort sem þeir eru samkynhneigðir eða ekki. Það er enginn munur þar á. Glæpatíðni eða glæpahneigð er ekki meiri hjá þeim sem eru hinsegin en hinum. Það er algjörlega ljóst að menn fæðast samkynhneigðir og eru það. Það er einmitt þess vegna, af því þeir koma svona í heiminn, að með engum hætti á að láta þá gjalda þess.