Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í þessu frv. er lagt til, að framlengd verði gildandi lagaákvæði um verðlagsuppbót á laun opinberra starfsmanna. Leggur fjhn. til, að frv. verði samþ., en einn nm., hv.. þm. A-Húnv., hefur þó áskilið sér rétt til þess að flytja brtt. og hefur þegar flutt brtt., sem hann mun væntanlega gera sjálfur grein fyrir. Núgildandi reglur um kaupuppbót á laun opinberra starfsmanna eru, svo sem kunnugt er, þannig, að á grunnlaun, sem eru ekki hærri en 1830 kr. á mánuði, greiðist uppbót samkv. vísitölu 158 stig, en á hærri grunnlaun er ekki greidd hærri uppbót en samkv. vísitölu 153. Í sambandi við lausn vinnudeilunnar, sem varð á s.l. vetri, var kveðið svo á, að á 1830 kr. grunnlaunin skyldi greiða uppbót samkv. kaupgjaldsvísitölu að viðbættum 10 stigum, en á þau grunnlaun, sem væru hærri en 1830 kr., skyldi miða uppbótina við kaupgjaldsvísitölu siðasta mánaðar, að viðbættum aðeins 5 stigum. Skyldi vísitalan breytast ársfjórðungslega, 1. marz, 1. júní, 1. september og 1. desember hvers árs. Þetta eru lagareglurnar, sem gert er ráð fyrir að verði framlengdar óbreyttar og fjhn. hefur mælt með að samþ. verði, að frátalinni þó þeirri till., sem einn nm., hv. þm. A-Húnv., hefur flutt og mun gera sérstaka grein fyrir.



Herra forseti. Það mun vera allflestum hv. þm. kunnugt, að ég hef frá upphafi litið svo á, að þetta vísitölu- og verðlagsuppbótafyrirkomulag, sem hér hefur verið undanfarin 13–14 ár í gildi, hlyti að leiða af sér mjög mikla örðugleika og vandræði í okkar þjóðfélagi. Ég skal ekki fara neitt út í að ræða það almennt nú, en geta þess, sem ég hef oft gert áður, að ég tel, að á þessu sviði sé mjög mikið öðru máli að gegna með verkamenn annars vegar, sem hafa ótrygga atvinnu, og fastlaunaða menn hins vegar, sem eiga vís laun árið um kring, hvernig sem að öðru leyti veltist með atvinnu fyrir aðra menn í landinu. Ég hef nokkrum sinnum flutt brtt. varðandi þessi mál, og þær hafa ekki fengið byr hér á hv. þingi, og kann svo að fara um þá litlu brtt., sem ég flyt nú á þskj. 116, en hún fjallar um það að breyta þessu frv. í þá átt, að sú vísitala, sem verður reiknuð út 1. des. n.k., gildi allt næsta ár, til 1. des. 1954, eftir þeim sömu reglum, sem að öðru leyti eru viðteknar að þessu leyti, þannig að það gildi um þá, sem hafa 1830 kr. á mánuði og þar undir. Um hina, sem eru þar fyrir ofan, gilda alveg sérstakar reglur. Þetta sem sagt þýðir það, að það sé sama vísitala, sem gildir fyrir fastlaunaða menn allt næsta ár, og sú vísitala, sem reiknuð verður út 1. des. n.k. Auðvitað hefur það engin áhrif á samninga varðandi verkamenn í landinu, þó að þessi till. yrði samþ. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta meira, nema frekara tilefni gefist til, en læt það ráðast, hvað hv. þdm. vilja við þessa brtt. gera.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að flytja eina litla brtt. við þetta frv., og hún er á þá leið, að á eftir orðunum „og 1. des. 1953“ komi: og eftir það fyrsta dag hvers mánaðar allt árið 1954. - Ég held áreiðanlega, að það sé nægilega formlegt þannig. Ég hef nú hripað þetta hér niður í flýti og vona, að hæstv. forseti geti lesið það. Það er því miður, að meiri parturinn af því að skrifa einhverja brtt. við þessi lög og prenta fer í alla fyrirsögnina. Og ég verð nú að segja, að ég er hálfhissa á hv. fjhn. að hafa ekki lagað þessa fyrirsögn. Það var bent á það hér við 1. umr. þessa máls, að þetta væri nokkuð löng fyrirsögn, fyrir utan það, að það er eiginlega ekki beinlínis tillitssemi til alþýðu manna, til ólögfróðs almennings í þessu, þ.e. frv. til l. um breyt. á l. nr. 16/1953, um breyt. á l. nr. 105/1951, um breyt. á l. nr. 117/1950, um breyt. á l. nr. 22/1950, um gengisskráningu, launabreytingar, stóreignaskatt, framleiðslugjöld o.fl., og á l. nr. 9/1951, svo og l. nr. 70/1952. Hvers er eiginlega ætlast til af almenningi? Ég veit t.d., að hæstv. fjmrh. hefur verið alveg agndofa yfir þessari fyrirsögn og bara af því, að hann tók ekki eftir henni áður en hann kom á þingið, annars hefði þetta aldrei komið frá fjmrn., en hins vegar verð ég nú að segja það, að ég eftirlæt hv. fjhn. að gera breyt. á fyrirsögninni. Hins vegar hafði ég hugsað mér að flytja brtt. við efnið í þessu, og það er á þá leið, að í staðinn fyrir, að með þriggja mánaða fresti hækki vísitalan, þ.e., kaupið sé greitt með vísitölu, sem sé reiknuð út bara á þriggja mánaða fresti, eða eins og hún er eftir þrjá mánuði, þá .legg ég til, að það sé mánaðarlega. Ég var nú búinn að minnast á þetta við 1. umr. Í fyrra átti ég ásamt þáverandi formanni Alþfl., Stefáni Jóh. Stefánssyni, sæti í fjhn., og fluttum við þá saman brtt. um þetta, sem því miður náði ekki samþykki, en ég vil leyfa mér að vonast til þess, að það sé máske meiri grundvöllur fyrir það nú, og leyfi mér þá að æskja þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir þessari till., af því að hún er skrifleg og of seint fram komin.

Forseti (HÁ): Hv. 2. þm. Reykv. hefur lagt fram skriflega brtt., svo hljóðandi: „Við 1. gr. Greinin orðist svo: Á eftir orðunum „og 1. des. 1953“ í 3. mgr. 1. gr. laganna komi: og eftir það fyrsta dag hvers mánaðar allt árið 1954.“ Brtt. er skrifleg og of seint fram komin og þarf því tvöfaldra afbrigða við.



Herra forseti. Ég ætla að fara örfáum orðum um till. hv. þm. A-Húnv. (JPálm) á þskj. 116, en þar er lagt til, að verðlagsuppbót opinberra starfsmanna skuli bundin allt næsta ár við vísitöluna 1. des. 1953. Ég verð að segja, að hv. þm. A-Húnv. hefur farið talsvert fram frá því í fyrra. Þá lagði hann til, að vísitöluuppbót opinberra starfsmanna skyldi lækkuð um helming. Hann ætlaði opinherum starfsmönnum í fyrra, þessi hv. þm., að búa við lægri vísitöluuppbót en allir aðrir launþegar í landinu, sem fengið hafa með frjálsum samningum rétt sinn til fullrar eða nær fullrar vísitöluuppbótar viðurkenndan. Það er ánægjulegt, að hv. þm. skuli ekki sýna slíka till. hér aftur nú, enda var hún vægast sagt óvinsamleg í garð opinberra starfsmanna, sem ekki verður um sagt, að hafi notið sérstakrar hylli ríkisvaldsins á undanförnum árum. Kaup þeirra hefur hækkað seinna og minna en allra annarra stétta í þjóðfélaginu, sem hafa frjálsan samningsrétt um kaup sitt og kjör. Opinberir starfsmenn hafa á undanförnum verðbólguáratug orðið harkalega aftur úr í kapphlaupinu við dýrtíðina. Þeir hafa verið sá launamannahópurinn, sem ávallt hefur fengið sína kauphækkun síðast og oft og einatt minni en aðrar stéttir, sem hafa getað samið við vinnuveitendur sína í frjálsum samningum. Þess vegna kom það vægast sagt mjög undarlega fyrir sjónir, þegar þessi hv. þm., sem er einn af helztu áhrifamönnum Sjálfstfl., sýndi launabaráttu opinberra starfsmanna svo opinberan fjandskap sem átti sér stað í fyrra. Þess vegna ber því nú að fagna, að hann skuli ekki flytja slíka till. aftur. En það kemur þó fram í þessari till., að enn er hv. þm. nokkuð í nöp við opinbera starfsmenn, því að hann ætlar þeim það verri hlut en öðrum launamönnum, að þeir skuli verða að sætta sig við sömu kaupuppbót í heilt ár, jafnvei þó að vísitalan breytist, sem líklega má búast við samkvæmt fyrri reynslu að verði frekar til hækkunar en til lækkunar. Auðvitað skal það játað, að ef vísitalan breyttist til lækkunar, væri þetta opinberum starfsmönnum til hagræðis, þýddi kauphækkun fyrir þá, en þessi hv. þm. er ekki vanur að leggja til kauphækkanir og allra sízt til opinberra starfsmanna, svo að í þessu felst vafalaust hans spádómur um það, hver verðlagsþróunin muni verða á næsta ári. Í þessu felst dómur hans um það, að vísitalan muni á næsta ári enn verða á uppleið, því að hann mundi vafalaust að öðrum kosti ekki leggja til, að verðlagsuppbót á laun opinberra starfsmanna yrði bundin. En ég sé enga ástæðu til þess, að aðrar reglur gildi um opinbera starfsmenn en aðra launþega hvað þetta snertir, og sízt eðlilegt, að kaup þeirra sé bundið í lengri tíma en annarra stétta, sem hafa frjálsan samningsrétt. Viss rök mætti hins vegar færa fyrir því, að opinberir starfsmenn fengju mánaðarlegar uppbætur, þótt aðrir, sem hafa frjálsan samningsrétt, fái uppbætur á aðeins þriggja mánaða fresti, vegna þess að það er sannað mál, að opinberir starfsmenn hafa undanfarin ár orðið á eftir þeim stéttum, sem hafa frjálsan samningsrétt. Og reynist sá spádómur hv. þm. A-Húnv. réttur, að verðlag muni á næsta ári fara hækkandi, þá væri út af fyrir sig ekkert óeðlilegt, að opinberir starfsmenn fengju mánaðarlega vísitöluuppbót, þrátt fyrir það að aðrar stéttir fá sína uppbót aðeins á þriggja mánaða fresti, eins og lagt var til í till. hv. 2. þm. Reykv. Í sambandi við þetta mál vildi ég leyfa mér að beina einni fyrirspurn til hæstv. ríkisstj. og þá líklega helzt hæstv. fjmrh., en hún er um það, hvað líði endurskoðun launalaganna, en svo sem kunnugt er, var fyrir nokkrum árum skipuð n. til þess að endurskoða launalögin og færa þau til betra samræmis en nú á sér stað við laun annarra stétta í þjóðfélaginu, en það kveður nú þegar allmikið að því, að launalögin séu sniðgengin vegna þess, að augljóst er orðið, að þau samrýmast ekki því kaupgjaldi, sem greitt er t.d. í opinberum fyrirtækjum, sem ekki lúta launalögunum, hvað þá í einkarekstrinum. Það er enn orðið sams konar ástand og var orðið áberandi og óviðunandi 1946, að laun opinberra starfsmanna hafa dregizt verulega aftur úr, jafnvel launum manna í opinberum fyrirtækjum, sem ekki lúta launalögum, hvað þá launum manna í einkarekstri. Þetta misræmi er orðið svo áberandi, að ekki er lengur við það unandi, og mér finnst það hafa dregizt óhæfilega lengi hjá hæstv. fyrrverandi ríkisstj. að koma þessari endurskoðun í kring. Henni hafði verið lofað fyrir tveimur til þremur árum. Það loforð er enn þá óefnt. Þess vegna leyfi ég mér að spyrjast fyrir um það, hvað þessu máli liði. Ég veit, að það er opinberum starfsmönnum mikið áhugamál, að þessari endurskoðun ljúki sem fyrst, því að ekki getur farið hjá því, að hún leiði til þess, að um réttarbætur þeim til handa verði að ræða, og það er von, að þeir séu orðnir langeygðir eftir þessum réttarbótum.



Fyrir nokkrum árum var skipuð n. til þess að endurskoða lög um laun opinberra starfsmanna, launalögin. Sú n. skilaði uppkasti að frv. Þetta frv. er nú og hefur verið um alllangt skeið til athugunar innan Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Það er sem sé enn þar í athugun þetta uppkast, sem þá var gert. Viðvíkjandi brtt. þeim, sem fram koma, þá vil ég segja það, að mér sýnist vera sanngjarnt, að opinberir starfsmenn búi við sömu reglur um greiðslu verðlagsuppbóta og annað launafólk, það sé sú eðlilega regla að halda sér við. Þess vegna leyfi ég mér að mæla gegn báðum þeim brtt., sem fram hafa komið, annarri frá hv. þm. A-Húnv., sem ætlar opinberum starfsmönnum minni rétt en öðrum, og hinni frá hv. 2. þm. Reykv., þar sem hann gerir ráð fyrir, að opinberir starfsmenn búi við hagstæðari reglur að þessu leyti en aðrir. Vonast ég eftir, að menn sjái sér fært að samþ. frv. óbreytt.



Herra forseti. Það eru ummæli frá 1. landsk. (GÞG), sem gefa mér tilefni til að segja hér nokkur orð til viðbótar. Hann gat þess í upphafi varðandi mína till., að hún þýddi framför frá minni hálfu frá því á síðasta þingi, en mér skildist nú heldur eða mátti heldur taka það svo sem það væri undanhald. Og það er rétt, að þetta er undanhald, því að ég álít það sanngjarnt, að það væri eitthvað öðruvísi að farið í okkar þjóðfélagi varðandi þessa vísitöluskrúfu almennt en gert hefur verið á undanförnum árum, vegna þess að hún hefur stefnt og stefnir til þess að eyðileggja allt okkar fjármálakerfi. Út í það skal ég ekki mikið fara. - Ég flutti þá till. í fyrra, að ekki væri borgað nema 50% af vísitölunni. Hún fékk ekki neitt fylgi, og þess vegna vil ég reyna að fara skemmra nú og flytja till. um það, að það gildi sama vísitala allt árið um kring. Þá sagði þessi hv. þm. eitthvað á þá leið, að minar till. í þessu efni sýndu fjandskap í garð opinberra starfsmanna. Þetta er nú náttúrlega alveg út í bláinn sagt og hrein fjarstæða, enda mætti nærri geta, að ég er ekki sá auli, hvað sem skoðunum liður, að mér detti slíkt í hug, að sýna nokkurri stétt í okkar þjóðfélagi fjandskap eða óvild, ekki snefil af óvild, hvað þá heldur fjandskap. Þessi orð eru þess vegna algerlega út í bláinn sögð. Það, sem hér vakir fyrir mér, er ekkert annað en það, að ég tel það sanngjarnt, að meðan vísitölukerfið er þó í gildi, þá hafi fastlaunaðar stéttir annað fyrirkomulag á vísitölukaupi heldur en verkamenn, sem hafa ótrygga atvinnu og geta alltaf átt það á hættu að verða atvinnulausir svo og svo langan tíma af árinu. Varðandi það, að opinberir starfsmenn séu illa settir, þýðir ekkert að þræta um þann mun, því að við hv. þm., sem er úr launastéttunum, og ég og aðrir, sem erum úr framleiðslustéttunum, getum sjálfsagt aldrei orðið sammála um þann hlut, en það eina, sem sker úr í því efni, er það, að helzt allir menn í landinu vilja komast á föst laun og hafa viljað það á undanförnum árum. Það þykir ekkert sérstaklega eftirsóknarvert að vera í verkalýðsstétt og eiga það undir högg að sækja oft og einatt, hvort maðurinn fær atvinnu eða fær hana ekki. Það er komið svo með útgerðarmenn, bændur, iðnaðarmenn og fleiri, og það sýnir reynslan, að fjöldinn af þeim mönnum, sem stunda þá atvinnu, getur ekki látið reksturinn bera sig, nema því aðeins að fá beina eða óbeina styrki frá hinu opinbera, annaðhvort bæjar- og sveitarfélögum eða ríkinu sjálfu. Þetta er staðreynd, sem er búin að sýna sig undanfarin mörg ár, og það er víst, að um hvert einasta fastlaunað starf, sem losnar, sækir fjöldi manna og það af þeirri ástæðu, að það er talið æskilegast að komast í þá stöðu. Það þýðir þess vegna ekkert fyrir menn úr hópi opinberra starfsmanna að slá því fram, að þessir menn hafi verri aðstöðu í okkar þjóðfélagi en annað fólk. Það er þvert á móti. Að öðru leyti skal ég ekki neitt fjölyrða hér um þetta mál almennt. Ég geri ráð fyrir því, að örlög minnar till. séu ráðin eins og áður, vegna þess að hér eru fastlaunaðir menn á Alþ. alltaf í meiri hluta og tryggja sinn hag þannig, að þeim er nokkurn veginn borgið.



Herra forseti. Ástæðan til þess; að ég kveð mér hljóðs, er sú, að mér skildist, að hv. 1. landsk. (GÞG) vildi láta skilja það svo, að till. hv. þm. A-Húnv. mundi benda til þess, að það væri almennt viðhorf þm. Sjálfstfl., að það ætti ekki að láta opinbera starfsmenn búa við sömu kjör og aðra launamenn. Það liggur nú auðvitað í augum uppi, að þar sem þetta frv. er borið fram af hæstv. ríkisstj., þá mun það að sjálfsögðu vera skoðun ráðh. Sjálfstfl. í þeirri stjórn, að það sé eðlilegt, að málum sé þannig skipað eins og í frv. segir. Og í annan stað hefur það einnig skýrt komið fram hér á Alþ., síðast nú á síðasta þingi, að viðhorf Sjálfstfl. almennt til þessa máls er það, að eðlilegt sé, að opinberir starfsmenn búi við sömu skilyrði og kjör varðandi greiðslu verðlagsuppbóta og aðrir launþegar í landinu búa við. Hitt er annað mál, að hv. þm. A-Húnv. hefur haft um þetta nokkra sérskoðun, sem hann befur túlkað hér, fyrr og síðar, og skal ég ekki fara langt út í þá sálma. Ég vildi aðeins til frekari áréttingar benda á það, sem einnig hæstv. fjmrh. gat hér um áðan, að það er að sjálfsögðu eðlilegt og raunar það eina rétta, að um opinbera starfsmenn gildi sömu reglur um greiðslu uppbóta á laun þeirra og um aðra launamenn í þjóðfélaginu. Alþ. setti á sínum tíma launalög. Það getur vel verið, að sitt hafi sýnzt hverjum um það, hversu eðlilega væri þar niður skipað í launaflokka, en staðreyndin er samt sú, að þau lög voru samþykkt af Alþ. og hafa verið grundvöllur síðan að launagreiðslum til opinberra starfsmanna. Hins vegar hefur, síðan þau lög voru sett, orðið svo mikil breyting á launakjörum annarra stétta í þjóðfélaginu, að ástæða þótti til þess fyrir nokkrum árum að endurskoða þau mál mjög rækilega, og vildi þá svo til, að ég hafði formennsku í þeirri n., sem var falið að rannsaka það mál, og á grundvelli þeirra athugana voru svo ákveðnar sérstakar launauppbætur til opinberra starfsmanna, sem síðan hafa verið greiddar og eru ákveðnar árlega í fjárl. Og þessar launauppbætur sýna það ótvírætt, að það hefur verið skoðun meiri hl. hins háa Alþingis, að opinberir starfsmenn byggju við það lægri launakjör og óhagstæðari, ef miðað var við launal. sjálf, að það væri óumflýjanlegt að bæta þar eitthvað um. Það hafa stundum komið hér fram á Alþ. till. um það að skerða rétt opinberra starfsmanna til verðlagsuppbóta, þannig að þeir byggju þar við lakari kjör en aðrir, og hefur það verið rökstutt á þeim grundvelli, að opinberir starfsmenn hefðu meira öryggi varðandi sín störf en aðrir þjóðfélagsborgarar. Þetta er að víssu leyti rétt. Það er mjög sótzt eftir föstum stöðum, ekki eingöngu hjá ríki, heldur yfirleitt föstum stöðum í þjóðfélaginu, hvort sem það er hjá því opinbera eða einstaklingum, einkafyrirtækjum, og það er auðvitað sú eðlilega staðreynd, sem liggur þar til grundvallar, að launþegar vilja gjarnan tryggja sér sem mest öryggi, og er það auðvitað eðlilegt og skiljanlegt. Að þessu leyti búa þeir auðvitað við betri aðstæður en verkamenn og aðrir launþegar, sem þurfa að sæta mjög óöruggri atvinnu og oft og tíðum búa við atvinnuleysi. En þrátt fyrir þessa staðreynd held ég að það sé erfitt að rökstyðja það, að það eigi almennt að gilda óhagstæðari launakjör og þeir að fá goldið sitt kaup eftir óhagstæðari reglum en laun almennt eru greidd eftir, því að þess er að gæta, að það eru auðvitað til ýmsir hópar manna í launþegastétt, sem hafa örugga atvinnu, þó að þeir séu ekki opinberir starfsmenn, og búa við sízt óhagstæðarí launakjör en þeir, þannig að hér yrði vitanlega ekkert réttlæti fundið með þessari vernd. Það verður einnig að hafa það í huga, að opinberir starfsmenn eru að lögum sviptir því tæki, sem aðrir launþegar hafa til þess að bæta sín kjör, en það er verkfallsrétturinn. Það er rétt fyrir löggjafarvaldið að hafa það jafnan mjög í huga, þegar um það er að ræða, hvernig eigi að búa að opinberum starfsmönnum með launakjör, að það er erfitt að synja opinberum starfsmönnum um sömu aðstöðu til að bæta sín launakjör og aðrir launþegar hafa, en jafnframt að ganga svo frá málunum, að þeir séu verr settir en aðrir launþegar. Ef á að koma við sparnaði í ríkisbúskapnum, þá er að sjálfsögðu leiðin sú að reyna að fækka opinberum starfsmönnum, en ekki fara hina leiðina, að rýra kjör þeirra meðan þeir vinna sín verkefni, hver sem þau eru. Þess vegna álít ég, að það komi ekki til neinna mála, að Alþingi geti farið inn á þá braut að ákveða með lögum, að þessi hópur launþega, sem verkfallsrétti er sviptur, skuli búa við lakari kjör en launþegar almennt varðandi verðlags- og dýrtíðaruppbætur. Þetta er sú skoðun, sem ég vildi að hér kæmi fram og ég tel nauðsynlegt að komi hér fram, einkum með hliðsjón af ummælum þeim, sem ég vitnaði hér í áðan, því að ég þykist mega fullyrða það, að innan Sjálfstfl. sé mjög mikil meirihlutaskoðun fyrir því, að sú regla skuli gilda um launauppbætur til opinberra starfsmanna, eins og kemur fram í því frv., sem hér liggur fyrir frá hæstv. ríkisstjórn.



Herra forseti. Mér þótti vænt um það áðan að geta hælt hv. þm. A-Húnv. (JPálm) dálítið og þóttist gera það með því að segja, að hann hefði tekið framförum síðan í fyrra í afstöðu sinni til opinberra starfsmanna. Hv. þm. vildi hins vegar ekki þiggja þetta hól, heldur sagðist hann alls ekki hafa tekið neinum framförum, heldur þvert á móti verið á undanhaldi. Þetta ber auðvitað vott um, að hann hefur enn óbreytta skoðun frá því í fyrra, að í raun og veru væri rétt að láta opinbera starfsmenn ekki fá nema 50% af þeirri verðlagsuppbót, sem aðrir launþegar í landinu hafa samningsbundinn rétt til þess að fá. Þó að hann segði þetta, þá var framhald ræðunnar það, að það væri ekki fjandskapur við opinbera starfsmenn, sem fram kæmi í afstöðu hans í fyrra og afstöðu hans núna. Ég fæ ekki séð, hvernig hægt er að rökstyðja það, að það sé ekki fjandskapur í garð stéttar að ætla henni að búa við verri kjör en allar aðrar sambærilegar stéttir í þjóðfélaginu. Hv. 2. þm. Eyf., flokksbróðir hv. þm. A-Húnv., er mér og öðrum algerlega sammála um það og er búinn að lýsa því hér yfir, að það væri mjög óeðlilegt, ef þessi skoðun hv. þm. A-Húnv. næði fram að ganga. Hann virðist líka - og lýsti því í ræðu sinni hér áðan - telja það fjandskap í garð opinberra starfsmanna, ef skoðanir hv. þm. A-Húnv. mótuðu löggjöfina. Þess vegna held ég fast við það, að það er bein óvild í garð opinberra starfsmanna, sem í þessum skoðunum feist, og treysti því, að þær njóti ekki meira þingfylgis nú en þær nutu í fyrra, þegar hv. þm. flutti sína till. um það að skera launauppbót opinberra starfsmanna niður um helming.

Einar Olgeirsson Hæstv. fjmrh. minntist á það í sambandi við það, sem hann sagði um mína brtt. hér, að það væri ekki vert að setja opinbera starfsmenn hærra en aðra launþega. Ég get alveg fullvissað hæstv. fjmrh. um, að það væri engin hætta á, svo framarlega sem Alþingi samþykkti að greiða vísitöluuppbótina mánaðarlega, að þá mundi standa á verkalýðsfélögunum og meira að segja jafnvel ekki á atvinnurekendum að hækka samstundis við verkamenn, svo að hann þarf ekkert að óttast, að verkamenn yrðu útundan í þessu efni. Það hefur verið ein af aðalkröfum verkamanna að fá mánaðarlega vísitöluuppbót, og það er ákaflega sanngjörn krafa. Nú hefur það yfirleitt verið svo með þær kröfur, sem verkamenn hafa flutt fram, að þeir hafa almennt orðið að knýja sínar kröfur fram með löngum, dýrum og fórnfrekum verkföllum, verkföllum, sem eru fórnfrek bæði fyrir þá og fyrir þjóðfélagið. Það er alveg vitanlegt, að ef Alþingi sýndi meiri skilning á aðstöðu og réttlætiskröfum verkamanna, þá yrði komizt hjá mörgum af þessum verkföllum eða a.m.k. yrðu þau ekki eins löng og eins harðvítug og þau hafa orðið. Vaninn er venjulega sá, að í lok langra verkfalla er lausnin sú, að samþykktar eru till., sem hér eru kannske búnar að liggja fyrir Alþingi ár eftir ár og meiri hl. hér á þingi hefði getað samþ., ef hann bæri eins mikla virðingu fyrir rökum og hann hefur mikla virðingu fyrir valdi. Þess vegna væri það ákaflega æskilegt, að meiri hl. á Alþ. sýndi skilning sinn, sýndi bókstaflega viðleitni í þá átt að segja við launþegana, þegar menn nú vita, hvað aðstaða þeirra er erfið: Við viljum gjarnan koma eitthvað til móts við ykkur, án þess að það standi yfir beint allsherjarverkfall hérna fyrir utan gluggana hjá okkur. - Og þessi litla brtt., sem ég þarna flyt, fjallar um það, að starfsmenn ríkisins - því að ríkið ákveður þeirra kaup með lögum, eins og kunnugt er - skuli fá þetta mánaðarlega greitt. Það þýðir um leið, að auðvitað segja verkamannasamtökin alveg samstundis við atvinnurekendur: Þetta viljum við líka fá. - Og þegar atvinnurekendur reka sig á það, að ríkisvaldið er allt í einu farið að sýna einhvern skilning á þessum málum, þá efast ég ekki um, að þeir mundu undireins taka undir þetta, því að vaninn er, þegar verkamenn eru að semja við atvinnurekendur, að þeir segi: Ja, það er nú eiginlega lítið fyrir okkur að gera í þessu, það er ríkisvaldið, sem ræður þessu öllu saman, og ríkisstj. vill þetta ekki, hún hefur líf okkar í hendi sér, og ég held að hún drepi okkur, ef við göngum að þessu. - Þetta er svona nokkurn veginn tónninn. Sem sé, ef ríkisvaldið sjálft gengur þarna á undan, sýnir þarna, að það vill hliðra til að sínu leyti, þá efast ég ekki um, að hæstv. fjmrh. þyrfti ekki að bera kvíðboga fyrir því, að verkamenn og atvinnurekendur kæmu sér ekki saman um að feta í fótsporin. Þetta væri svo nýtt og svo nýstárlegt, að ég býst við, að báðir aðilar mundu gera það með mestu ánægju. Það hefur greinilega verið tekið hér fram, að um leið er þetta tækifæri fyrir Alþingi, sem hefur raunverulega einræðisvald gagnvart starfsmönnum hins opinbera, til að sýna í eitt skipti sanngirni gagnvart þeim. Það er nú í mörg ár, í upp undir áratug, búið að ganga þannig til, að verkamenn, sem verða að byggja sina lífsafkomu á stopulli vinnu, hafa orðið frá því 1942, nú í 11 ár, að fara í hvert harðvítuga verkfallið á fætur öðru til þess að knýja ríkisstj. til að láta raunverulega að sínum kröfum, því að þegar öllu er á botninn hvolft, þá hafa þessar kröfur og þessi barátta fyrst og fremst beinzt að ákvörðun, sem ríkisstj. hefur gert. Árið 1942 voru það beinlínis gerðardómslög, sem ríkisstj. hafði sett, og eftir gengislækkunina munum við líka, að það varð að gera verkfall til þess að fá létt af bindandi ákvæðum, sem sett höfðu verið hér á þingi. Þess vegna væri það langeðlilegast, að Alþingi sýndi sína sanngirni gagnvart starfsmönnum hins opinbera og segði við þá: Þið þurfið ekki einu sinni enn þá að bíða eftir því, að verkamenn fari í langt og harðvítugt verkfall og brjóti þannig ísinn fyrir ykkur. Nú skulum við sýna, að við viljum eitthvað ofur lítið taka tillit til ykkar. - Það er ekki sanngjarnt, eins og ég minntist á áðan, að verkamenn og þá oft fátækir menn þurfi að standa vikum saman í harðvítugu verkfalli og láta sverfa að sér og sínum til þess að knýja fram m.a. launahækkanir hjá opinberum starfsmönnum. En hitt hefur aldrei brugðizt, að þegar verkamennirnir með löngu verkfalli hafa verið búnir að knýja fram kauphækkanir hjá sér, þá hefur hið opinbera fylgt á eftir. Og þarf nú ríkisvaldið endilega alltaf að fá hnefann settan á borðið, þarf það endilega að finna til þess, að það hafi ekki vald til þess að standa á móti öllum vinnandi stéttum landsins, þegar þær leggja saman? Þarf það endilega að finna það? Er ekki mögulegt að sannfæra það um, að þessir hlutir séu sanngirnisatriði? Það var mánaðarleg vísitöluuppbót greidd, áður en gengislækkunarlögin voru sett, et ég man rétt. Það var með þeim, sem breytt var í því efni. Og það er þess vegna sannarlega sanngirniskrafa, að þessu sé breytt í sama horf aftur. Ég vil þess vegna eindregið leyfa mér að vona, að hv. þd. geti samþ. þessa brtt.



Herra forseti. Frv. þetta er fram borið af hæstv. ríkisstj. Efni þess er að framlengja um eitt ár gildandi ákvæði laga um söluskatt. Málið hefur verið til athugunar í fjhn. deildarinnar, og mælir meiri hl. n. með því, að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir. N. hefur borið frv. saman við þau lög, sem nú gilda um söluskatt, og er það nákvæmlega samhljóða lögunum. Einn nm., hv. 1. landsk. þm., hefur skilað séráliti á þskj. 126. Ég sé einnig, að hann hefur flutt brtt. við frv., að efni til um það, að nokkur hluti af söluskattinum skuli greiddur til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og þaðan aftur til bæjar- og hreppsfélaga. Ég vil benda á það, sem öllum hv. þdm. er raunar kunnugt, að í því fjárlagafrv. fyrir næsta ár, sem nú liggur fyrir Alþingi, er gert ráð fyrir því, að söluskatturinn verði óbreyttur. Áætlun sú, sem birt er í fjárlagafrv. um tekjur ríkissjóðs á næsta ári, er byggð á því, að þessi löggjöf verði framlengd fyrir næsta ár. Ég tel því, að það sé ekki fært að fella niður þennan tekjustofn né heldur að rýra hann, nema gera annaðhvort, benda á nýjan tekjustofn í staðinn fyrir ríkissjóð eða fella niður af gjöldum ríkisins sem þessu svarar. Engar till. hafa hins vegar verið fram bornar um það, og meiri hl. fjhn. leggur því á móti því, að till. á þskj. 127 verði samþykktar.



Herra forseti. Í þessu frv. er lagt til, að söluskatturinn, sem fyrst var á lagður 1948, sé framlengdur um eitt ár enn, en samkv. honum renna nú í ríkissjóð um 90 millj. kr. Er hann sá af tekjustofnum ríkisins, sem mestar tekjur gefur í ríkissjóð. - Þegar þessi skattur var á lagður árið 1948, var það gert í sambandi við viðleitni þáverandi hæstv. ríkisstj. til að koma í veg fyrir gengislækkun krónunnar. Það tókst á því ári og hinu næsta einmitt með því m.a. að innheimta allmikið fé í ríkissjóð og nota það til að greiða verðuppbætur á þær útflutningsafurðir sjávarútvegsins, sem helzt voru taldar uppbótarþurfi. En það tókst ekki nema í um það bil tvö ár að koma í veg fyrir lækkun krónunnar með þessum aðgerðum og þeirri stefnu, sem ríkisstj. fylgdi að öðru leyti. Þess vegna var gengi krónunnar lækkað af nýrri ríkisstj., sem við völdum tók vorið 1950. Þar með var í raun og veru ástæðan fallin brott fyrir álagningu söluskattsins tveim árum áður. Út yfir tók þó, þegar í ljós kom, að gengislækkunin, sem ætluð var til styrktar bátaútveginum og átti að leysa fjárhagsvandræði hans og önnur vandræði útflutningsatvinnuveganna, reyndist ekki nægileg og tekið var upp nýtt form á gengislækkun, bátagjaldeyriskerfið, sem fært hefur bátaútveginum um það bil 60 millj. kr. í styrk árlega. Svarar það í raun og veru til þess, að söluskatturinn hafi enn verið hækkaður um 60 millj. og tekjurnar greiddar bátaútvegsmönnum, þótt þetta fé hafi ekki runnið um hendur fjmrh. eða um ríkissjóðinn. Þau rök, sem flutt voru fyrir því á Alþingi 1948, að nauðsyn bæri til þess að leggja á söluskattinn, eru því fyrir löngu úr gildi fallin, og hefði því átt að vera hægt að afnema söluskattinn aftur, en það hefur ekki verið gert, heldur hefur hann hin síðustu ár runnið til almennra þarfa ríkisins. Það er rétt, sem hv. þm. V-Húnv. sagði, að eins og fjárlagafrv. er núna, ber það með sér, að ríkissjóður hafi þörf fyrir þessar tekjur, sem það fær með söluskattinum, en skattalögin hafa nú í nær tvö ár verið í almennri endurskoðun. Eitt markmið þeirrar endurskoðunar ætti auðvitað að vera að taka upp skattakerfi í landinu, sem gerir slíka skattheimtu og söluskattinn óþarfa. Þangað til till. liggja fyrir frá skattamálanefndinni, telur Alþfl. ekki koma til mála að gjalda jáyrði við þeirri skattheimtu, sem í söluskattinum felst. Hann telur það einmitt eiga að vera eitt af meginverkefnum skattalagaendurskoðunarinnar að taka upp þar þess konar skattakerfi, að innheimta söluskatts í því formi, sem hann hér er innheimtur, verði óþörf. Þess vegna er það aðaltill. Alþfl., að þetta frv. verði fellt, og vísar í því sambandi til endurskoðunar skattalöggjafarinnar, sem nú stendur yfir og ekki er séð fyrir endann á. Það kemur hins vegar fram í afstöðu hv. meiri hl. fjhn., að þessu frv. muni vera ætlað að ná fram að ganga, auk þess sem fjárlagafrv. ber vott um, að ráð sé fyrir því gert. Þess vegna hef ég talið rétt að leggja til, að fjórðungur af söluskattinum renni í sveitarsjóði, eða til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Fyrir tveim árum var fjárhagur sveitarsjóðanna allmikið ræddur einmitt hér í þessari hv. deild. Að því voru leidd óvefengjanleg og óyggjandi rök, að hag sveitarsjóðanna væri þannig komið, að óforsvaranlegt væri annað en sjá þeim fyrir nýjum tekjustofnum. Margir sveitarsjóðanna voru þá og eru enn í fjárþröng og hafa t.d. ekki getað staðið í skilum með ýmis lögboðin gjöld til ríkissjóðs. Þess vegna töldu fjölmargir þm. hér í þessari hv. d. þá nauðsynlegt að gera tafarlausar ráðstafanir til þess að bæta hag sveitarsjóðanna með nýjum tekjustofnum, og það kom fram tillaga - ef ég man rétt fleiri en ein - um það að leysa fjárhagsvandræði sveitarsjóðanna á þann hátt að ætla þeim nokkurn hluta af söluskattinum, en svo sem kunnugt er, þá er söluskatturinn einmitt að mjög verulegu leyti innheimtur í kaupstöðunum, þannig að það eru kaupstaðabúar, sem greiða mestan hluta hans, og því mjög eðlilegt, að nokkur hluti hans gangi einmitt í sveitarsjóðina. Hér í þessari hv. deild var fyrir tveim árum samþ. tillaga alveg samhljóða þeirri, sem ég hef nú leyft mér að flytja, og var þá flutt af hv. 7. þm. Reykv., borgarstjóranum í Rvík. Það reyndist meiri hl. fyrir þessari till. í hv. d. þá. Henni var þó komið fyrir kattarnef af hæstv. ríkisstj. á þann hátt, að hæstv. þáverandi forsrh. lýsti því yfir, að ef d. héldi fast við þessa skoðun sína og samþykkti þessa till. enn við 3. umr. og ef hv. Ed. gerði slíkt hið sama, þá mundi ríkisstj. segja af sér. Við þessa yfirlýsingu glöddust ýmsir, ef þetta mál gæti orðið til þess, að þing og þjóð losnaði við þá ríkisstj., sem þá sat. Þessi gleði stóð í nokkra daga, en hún reyndist því miður skammvinnari en hún hefði átt að reynast, því að hæstv. ríkisstj. tókst að kúska nokkra af fylgismönnum sínum í hv. Sjálfstfl. til þess að snúa frá yfirlýstri skoðun sinni á málinu og greiða við 3. umr. atkvæði gegn till., sem þeir höfðu samþ. við 2. umr. Ég efast ekki um, að þeim hv. þm., sem greiddu till. atkvæði þá og enn eiga sæti á hinu háa Alþingi, muni enn vera ljós hin brýna nauðsyn þess að bæta fjárhag sveitarfélaganna og þeir muni enn vera þeirrar skoðunar, að það sé eðlileg og réttlát aðferð að fara þá leið til þess að láta hluta af söluskattinum renna í sveitarsjóðina. Ég ber þessa tili. fram nú í trausti þess, að þeim hafi aukizt svo kjarkur síðan fyrir tveim árum, að þeir séu nú reiðubúnir til þess að vera þessari skoðun trúir og standa við hana við atkvgr. Ég sé að vísu, að hv. 7. þm. Reykv., borgarstjórinn í Rvík, sem fastast mælti fram fyrir slíkri till. fyrir tveim árum, er ekki staddur á fundi. Þess vegna vildi ég óska eftir því við hæstv. forseta, að þessi till. komi ekki til atkvæða fyrr en á næsta fundi deildarinnar, þegar hann og fleiri menn, sem ég veit að gera sér algerlega ljósa nauðsyn þess, að einhver slík ráðstöfun sé gerð til þess að efla hag sveitarfélaganna, eigi kost á því að vera viðstaddir atkvæðagreiðsluna. Ég leyfi mér sem sagt að vænta þess, að hið háa Alþingi, sem kosið var nú á s.l. sumri, hafi sömu skoðun og kom fram í atkvgr. við 2. umr. hliðstæðs máls fyrir tveimur árum, og að þeir hv. þm., sem þá samþykktu þá hugmynd, sem í till. felst, við 2. umr. og eiga enn sæti á þingi, haldi nú fast við skoðun sína og láti engin annarleg öfl eða annarleg sjónarmið hrekja sig frá henni. Þá nær þessi till. samþykki hér í þessari hv. d., og þá er leyst úr mjög brýnu vandamáli fyrir sveitarfélögin í landinu.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi í sambandi við þetta frv. leyfa mér að minna hv. þm. á, hvernig frágangurinn á því er og til hvers þetta frv. var upprunalega sett. Þetta frv. er um, að ákvæðin um tekjuöflun, sem sett eru í 3. kafla l. nr. 100/1948, skuli gilda, m.ö.o. er ekki einu sinni tiltekið, hvort heilar greinar eigi að gilda eða ekki. Þessi kafli heitir „Um dýrtíðarsjóð“, og það er eini kaflinn, sem eftir er í l., 1. og 2. kafli eru fallnir burt, og hann byrjar svona: „Stofna skal sérstakan sjóð, er nefnist dýrtíðarsjóður ríkisins. Skal honum varið til þess að standa straum af greiðslum vegna ábyrgðar ríkisins á verði útfluttrar vöru, svo og greiðslum til lækkunar á vöruverði og framleiðslukostnaði innanlands“. Með öðrum orðum: Allt það, sem allar þessar tekjur upprunalega áttu að hjálpa til að standa undir, er búið að afnema. Nú er þetta ekkert orðið nema skattur í ríkissjóð. Það er þess vegna í fyrsta lagi algert brot hjá hæstv. ríkisstj. á öllum þeim loforðum, sem getin voru í sambandi við gengislækkunina um álagningu söluskattsins, að halda enn þá einu sinni áfram að innheimta þessi gjöld og það án þess að nota nokkuð af því til þess að fullnægja þeim tilgangi, sem söluskatturinn upphaflega var lagður á til þess að fullnægja. Söluskatturinn hefur þar að auki verið hækkaðar í sífellu frá því, sem hann var þá. Ég vil þess vegna, eins og ég gerði þegar við 1. umr., taka fram, að ég er frv. andvigur. Hins vegar er vitanlegt, og um það tjáir náttúrlega ekki að vera lengi að þræta hér, að hæstv. ríkisstj. hefur valdið til þess að knýja þetta fram, og við það verðum við auðvitað að horfast í augu. En það er annað, sem mér finnst ástæða til þess að gera að umræðuefni í sambandi við söluskattinn. Þegar söluskatturinn var lagður á, þá átti hann að vera, eins og hv. 1. landsk. (GÞG) líka minntist á, til þess að bæta sjávarútveginum, sérstaklega bátaútveginum, töp á framleiðslunni. Eitthvað tveim árum síðar var gengislækkuninni skellt yfir, að því er sagt var til þess að gera hið sama, þótt það raunar þýddi að hækka líka allar þær vörur, sem bátaútvegurinn þurfti að kaupa, þannig að það kom bátaútveginum ekki sérstaklega að neinu haldi. En svo þar rétt á eftir, ári eftir það, var skellt á bátagjaldeyrinum. Þannig er þessi þrenning, sem öllsömun hefur verið svikin. Alltaf hefur verið sagt, að það ætti að vera að hjálpa bátaútveginum, og alltaf hefur raunverulega verið að þyngja meira og meira byrðarnar á alþýðu manna og þar með líka þeirri alþýðu, sem mest vinnur við framleiðslu sjávarafurðanna. En mér er spurn: Hvernig stendur eiginlega á því, að hæstv. ríkisstj. er að fara fram á það við Alþ., að Alþ. skuli vera að samþ. lög um söluskatt, að Alþ. skuli yfirleitt vera að hafa fyrir því að veita hæstv. ríkisstj. heimildir til þess að vera að taka með lögum gjöld í ríkissjóð? Fund eftir fund hefur hæstv. ríkisstj. staðið hér frammi fyrir því, að hún hefur verið ásökuð um að taka stórfé af almenningi, taka yfir 100 millj. kr. á ákveðnum tíma af almenningi, án þess að hafa nokkra lagaheimild til þess. Eina vörnin, - það var raunar í fyrra, - sem ráðh., sem nú á ekki lengur sæti í ríkisstj., flutti fram fyrir hönd hæstv. ríkisstj. þá um réttinn til þess að leggja bátagjaldeyrinn á, þann lagalega rétt, þegar búið var að sanna honum, að það væri ekki nein lagaheimild til fyrir bátagjaldeyrinum, var eftirfarandi yfirlýsing, sem ég ætla að leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp. Hæstv. viðskmrh., sem var í fyrra, sagði svo: „Fjárhagsráð hefur því óskorað vald um ráðstöfun gjaldeyris, þ. á m. að heimila útflytjendum öllum eða einhverri sérgrein útflytjenda að hafa frjáls umráð gjaldeyris síns að öllu eða einhverju leyti til innflutnings almennt eða bundið við sérstakar vörutegundir samkv. bátalista. Þeim, sem fá þennan ráðstöfunarrétt, er heimilt að notfæra sér hann á hvern þann hátt, sem ekki brýtur í bága við fyrirmæli fjárhagsráðs, þ. á m. að selja gjaldeyrinn með hagnaði í einu formi eða öðru, ef slík sala er heimiluð af fjárhagsráði.“ Eins og ég hef margsýnt fram á, þá þýðir þessi yfirlýsing ríkisstj., að hún álitur sig hafa rétt til þess að veita hverjum útflytjanda sem vera skal rétt til þess að selja gjaldeyrinn, sem kemur inn fyrir hans afurðir, á því verði, sem honum þóknast. Það þýðir m.a., að ríkisstj. sjálf sem útflytjandi gjaldeyrisvöru hefur auðvitað sama rétt, ef þetta væri rétt, til þess að úthluta sjálfri sér gjaldeyri og selja hann á hvaða verði sem vera skal. Það að úthluta gjaldeyri og selja hann á sérstaklega háu verði kemur í nákvæmlega sama stað niður eins og að leggja toll á þá vöru, sem flutt er inn fyrir þann gjaldeyri, eða leggja söluskatt á hana. Þess vegna er það raunverulega undarlegt, að hæstv. ríkisstj. stendur hér hvað eftir annað og jafnvel þráttar við okkur um, hvort það sé rétt að framlengja söluskatt, hvort það sé rétt að leggja á hin og þessi gjöld. En þegar kemur að því að ræða um bátagjaldeyrinn, að leggja 100–200 millj. kr. á almenning, án þess að það sé lagaheimild fyrir því, hvað gerist þá? Þá flýr hver einasti ráðh. úr þessari d. Þá þorir enginn hæstv. ráðh. að sitja inni og taka til máls. Ég verð að taka það fram, að hæstv. ráðh. hafa þann sið að flýja úr d., svo framarlega sem minnzt er á það lagaleysi þeirra að taka þær álögur, sem nú eru lagðar á með bátagjaldeyrinum. Ég hef margtekið það fram, að í þessu sambandi er ekki spurningin um það, hvort menn áliti aðferð eins og bátagjaldeyrinn praktíska aðferð, réttláta, hagnýta, nauðsynlega eða annað slíkt. Eina spurningin, sem þetta stendur um, er, hvort þetta sé löglegt. Og ég held, að ég hafi sýnt fram á það með alveg órækum rökum, að þetta er ólöglegt. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki treyst sér til þess að henda á nein lög, og sú yfirlýsing, sem hæstv. viðskmrh. fyrrverandi gaf, er þannig, að það hefur enginn ráðh. nokkurn tíma treyst sér til þess að taka undir hana, og hann hefur sjálfur, eftir að hann gaf þessa yfirlýsingu, aldrei treyst sér til þess að taka til máls um þessi mál, vegna þess að honum er ljóst, að þessi yfirlýsing er slík endemis firra, að svo framarlega sem ríkisstj. hefur rétt til þess að selja gjaldeyrinn á því verði, sem henni þóknast, eða láta aðra menn selja með hvaða verði sem þeim þóknast, bara ef fjárhagsráð er látið skrifa þar upp á, þá er þar með búið að afnema allt, sem ákveðið er í gengislækkunarl., afnema allt, sem annars er verið að della um í sambandi við ýmiss konar álögur á almenning, svo sem með söluskatti, tollum eða öðru slíku. Einmitt vegna þess, hvernig hæstv. ríkisstj. skorast undan því að ræða bátagjaldeyrinn, - það er kannske helzt, að hún fæst einstaka sinnum til að minnast og þá fáum orðum á það í sambandi við fsp., af því að þá hafa þm. nógu stuttan ræðutíma, - þá finnst mér rétt að koma með þetta hérna inn í, því að eins og ég hef margsýnt fram á, svo framarlega sem það væri grundvöllur fyrir bátagjaldeyrinum.

Ég neyðist til að fara í símann.

Já, það er mjög slæmt, að hæstv. fjmrh. skuli alltaf þurfa að vera að fara í símann, en hann gæti nú talað um bátagjaldeyrinn samt, þegar hann kemur inn aftur, ef hann hefur hug og vilja til þess. - Það er þess vegna alveg vitanlegt, að hæstv. ríkisstj. hefur innheimt ólöglega allt það, sem innheimt hefur verið fyrir bátagjaldeyrinn. Hún hefur vald hér á þingi til að koma sínum málum í gegn. Hví þorir hæstv. ríkisstj. ekki að koma sínum málum hér í gegn á Alþ. og koma því í löglegt form, sem henni þykir við eiga að hafa? Þetta ástand er orðið alveg gersamlega óþolandi, og sannleikurinn er, að fyrir Alþ. væri það eina rétta, ef það hefði einhverja tilfinningu fyrir sínum rétti og sínum sóma, að neita að samþ. nokkrar fjárheimildir til ríkisstj., á meðan hún kemur ekki svona hlut í lag. Ég hef aldrei orðið var við það, að einn einasti af fylgjendum stjórnarinnar hér á Alþ. stæði upp til þess að reyna að verja hana í þessum bátagjaldeyrismálum. Ég hef ekki orðið var við nokkurn þm., sem álítur, að bátagjaldeyririnn sé lagður á með löglegum hætti, og það náttúrlega kemur ekkert því máli við, þó að margir þessara þm. kunni að álita bátagjaldeyrinn alveg jafnnauðsynlegan, skulum við segja, eins og söluskattinn. - Hvað sagði hæstv. fjmrh.?

Ekki samræður.

Ja, það væri nefnilega eini möguleikinn til að fá einhverjar samræður í gang um bátagjaldeyrinn, að maður heyrði, hvað hæstv. fjmrh. kynni að skjóta fram, því að ég hef enga trú á, að hann fáist til að ræða bátagjaldeyrinn, hvort hann sé löglegur eða löglegur ekki. En þetta vildi ég sem sé aðeins segja í sambandi við þetta mál: Sé í raun og veru heimilað að leggja á 90 millj. kr. eða eitthvað svoleiðis, en hæstv. ríkisstj. segist geta tekið 100 millj. kr. án þess að fá nokkra heimild frá Alþingi, til hvers er hún þá að biðja okkur um 90 milljónir? Og geti hún tekið það, sem hún tekur með bátagjaldeyrinum, þ.e. um 100–200 milljónir, þá getur hún alveg eins tekið 200–300 milljónir með því, því að, eins og ég hef margsýnt fram á, hafi hún rétt til þess að leggja svona álag á í sambandi við vörur bátanna, þá hefur hún sama rétt til þess að leggja það á viðvíkjandi vörum togaranna, sama rétt til að leggja það á viðvíkjandi landbúnaðarvörunum og því, sem keypt er fyrir þær inn í landið. Hún hefur ótakmarkaðan álagningarrétt á allan gjaldeyri og allt, sem fyrir gjaldeyrinn er keypt, ef hún hefur rétt til að leggja bátagjaldeyrinn á. Og hví í ósköpunum er hún þá að fara fram á og standa hér í þessu ógurlega stappi með söluskatt og allt mögulegt annað, jafnvel stimpilgjöld? Þetta eru ein og tvær milljónir fyrir stimpilgjöld. Af hverju er hún að hafa fyrir þessu, ef hún þykist hafa rétt til þess að leggja á bara með því að selja gjaldeyrinn á því verði, sem henni þóknast að fyrirskipa fjárhagsráði að skrá hann? Ég vil um leið minna á það, sem ég áður hef sagt, að fjárhagsráð áleit þetta ólöglegt og hlýddi bara skipun ríkisstjórnarinnar. Þess vegna byrjaði reglugerðin um bátagjaldeyrinn með því, að samkv. ósk ríkisstj. og samkomulagi við L.Í.Ú. væri þetta sett á, en ekki samkv. tilvitnun í t.d. fjárhagsráðslögin, 11. og 43. gr., eða eitthvað slíkt. Ég minnist sem sé á þetta einvörðungu vegna þess, að ég kann ekki við það, að meðan þingið á að heita starfandi, þá sé sífellt haldið áfram að gera lögleysur, vegna þess, að það er grundvallarréttur Alþ. eins og allra þinga, að það ræður því, hvaða álögur eru lagðar á almenning. Ég veit að vísu, að álögurnar á almenning eru jafnþungar, hvort sem þær eru löglegar eða ólöglegar. En það bara gerir allan greinarmuninn á því, ef það væru til t.d. óháðir dómstólar í landinu, hvernig dæmt mundi vera um svona mál. Ég læt það svo nægja, ef þetta mætti verða til þess, að hæstv. fjmrh. gerði svo vel að vitna í lög, sem gefa honum heimild þá, sem hæstv. viðskmrh. gat um í fyrra og ég hef vitnað í, þetta óskoraða vald um ráðstöfun gjaldeyris og til þess að selja hann með hagnaði í einu formi eða öðru, bara ef fjárhagsráð heimilar það. Ég er búinn að lýsa andstöðu minni við frv. sem heild, en skal taka fram, að þar sem ég þykist vita, að það verði samþ., þá mun ég flytja við það tvær litlar brtt., ef vera mætti, að nokkuð væri hægt að fá um þokað einhverju ofur litlu af því ranglæti, sem í því felst. Það er þá í fyrsta lagi við 3. gr., þar komi ný gr. á eftir henni, svo hljóðandi, og verði þá 4. gr.: „Við A-lið 23. gr. laga nr. 100/1948 bætist: svo og allar íslenzkar iðnaðarvörur.“ Í 23. gr. þessara laga, nr. 100 frá 29. des. 1948, segir: „Eftirtaldar vörur eru undanþegnar söluskatti“ - og í A-liðnum er talið upp mjólk og mjólkurafurðir, flugvélabenzín, tilbúinn áburður, dagblöð og vikublöð. Ég legg til, að þarna bætist við, að íslenzku iðnaðarvörurnar séu undanþegnar þessum söluskatti. Og ég held ég þurfi ekki að færa mörg rök að því, hve sanngjarnt er að krefjast þess. Það eru mörg fögur orð töluð viðvíkjandi því, hvað menn vilji gera íslenzkum iðnaði mögulegt að standast hér samkeppni og fullnægja þörfum þjóðarinnar, og þá er ekki rétt að vera að leggja sérstaklega á vörurnar, sem hann framleiðir, söluskatt frekar en aðrar þær vörur, sem upp eru taldar í 23. gr. Þess vegna legg ég til, að þarna bætist aftan við þennan A-lið: „svo og allar íslenzkar iðnaðarvörur.“ Ég mun nú kannske við 3. umr. flytja fleiri brtt. við þennan A-lið líka. Ég sé, að hv. 1. landsk. hefur tekið hér upp og flutt nákvæmlega þær till., sem þrír þm. Sósfl. fluttu hér í fyrra í þessari hv. deild og voru með sama innihaldi og till., sem borgarstjórinn í Reykjavík, eins og hann gat um, hafði flutt fyrir nokkrum árum, og er ég alveg sammála þeim till. og þykir vænt um, að hann hefur flutt þær. Þá vil ég enn fremur leyfa mér í sambandi við 24. gr. að koma með eina brtt. 24. gr. fjallar um innheimtuaðferðirnar, og hún er í lögunum frá 1948 með nokkuð öðru móti en hún er nú. Henni var sem sé breytt með lögunum 1950, nr. 112 þá, en það mun hafa verið fært til samræmis, svo að það mun rétt að orða það engu að síður sem brtt. við þessi gömlu lög. Mín brtt. er, að það komi ný gr. þarna á eftir 3. gr., svo hljóðandi: Í 24. gr. laganna, 4. mgr., falli niður síðasti málsliður málsgreinarinnar.“ Þessi síðasti málsliður 4. mgr. 24. gr. er þannig núna, það er um aðferðir við innheimtuna: „Þá má og innheimtumaður láta lögregluna stöðva atvinnurekstur hans, þar til full skil eru gerð, með því m.a. að setja verkstofur, útsölur, tæki og vörur undir innsigli.“ Þessi ákvæði um innsiglunina og stöðvun á atvinnurekstrinum voru ekki til í þessum lögum, eins og þau voru upprunalega 1948. Og það er satt að segja ekki nokkur minnsta ástæða til þess að setja þessi ákvæði inn. Ég hef ofur litla hugmynd um, hvernig þessi ákvæði hafa verið hagnýtt. Þau hafa verið hagnýtt þannig, að þau hafa gert mönnum ægilegan skaða. Ég veit t.d. af smáiðnrekanda í hittiðfyrra hér fyrir jólin í Reykjavík, sem hafði fengið vél og var nýbúinn að setja allt fé, sem hann hafði, í það að leysa hana út og setja hana upp til þess að geta framleitt, og hans atvinnurekstur var þannig, eins og er með marga, að það er alveg sérstaklega markaðurinn fyrir jólin, sem menn treysta á með ýmislega slíka sölu, og hann skuldaði þá söluskatt af sínum rekstri. Lögreglan kemur til hans. Hann biður um að fá frest. Hann reynir að fá sér víxil, en allir bankar eru lokaðir, þó að hægt væri að setja tugþúsunda króna vélar skuldlitlar að veði, og það er engin miskunn hjá fulltrúum hæstv. fjmrh. Þessi dýrmæta vél, sem er margföld að verðmæti við upphæð söluskattsins, er innsigluð, atvinnureksturinn er stöðvaður, og öll atvinna mannsins fyrir jólin er eyðilögð út af nokkrum þúsundum króna, þó að verkstæði mannsins með hinum nýju vélum hans væri tugþúsunda króna virði, ef ekki yfir 100 þús. kr. virði. Og þessar aðferðir, sem notaðar eru í sambandi við þessa innheimtu, eru ósvífnar. Þær líkjast ekki að neinu leyti því, að það sé verið af hálfu ríkisvaldsins að fara að mönnum eins og siðaðir menn gera. Þetta er hreinasta harðstjórnaraðferð, sem þarna er beitt. Og það er þess vegna til vansa að viðhafa þetta, og það er ekki sæmandi. Það er nógu illa farið að mönnum með þeim venjulegu ákvæðum, sem eru í lögunum, þegar það þekkist, að tekin séu bæði í sambandi við útsvör og skatta húsgögn af fólki og látið svo meira eða minna eyðileggjast einhvers staðar hjá því opinbera, eftir að vera búin að vera á flækingi langa lengi. Ég álit þess vegna, að þetta eigi að fella burt. Það eru meira að segja dæmi til þess, vegna þess að þessi innsigling og stöðvun atvinnurekstrar má fara fram, þó að það sé eftir að útkljá mál um, hvort söluskatturinn sé réttmætur, að mönnum sé valdið stórtjóni og að menn svo á eftir verði fyrir dómi dæmdir saklausir að því að eiga að greiða þennan skatt. En að þeir fái nokkuð af tjóninu nokkurn tíma bætt, það veit maður hvernig er að eiga að sækja í hendur ríkisins. Ég vil þess vegna, - og ég styðst þar líka við þær till., sem hvað eftir annað hafa verið bornar fram hér á Alþ. af hálfu iðnrekenda og iðnaðarmanna, - eindregið leggja til, að þessi mgr. sé felld burt. Ég hef að vísu stundum flutt þessa brtt. í því formi að taka alveg upp lagagreinina eins og hæstv. fjmrh. gekk sjálfur frá henni 1948. En þetta kemur nokkurn veginn í sama stað niður, að sleppa bara úr þarna lokunarheimildinni. Ég sé ekki heldur, af hverju það ætti nú endilega við óvínsælasta og ranglátasta skattinn af öllum að hafa svívirðilegustu innheimtuaðferðina. Og ég vil bara minna hæstv. fjmrh. á, þegar svona hart er gengið að iðnaðarmönnum og iðnrekendum, að það er ekki farið svona harðvituglega í, þegar virkilega og nógu afskaplega ríkir og voldugir menn eiga í hlut. Ég vil svo leyfa mér að biðja hæstv. forseta, af því að þessar brtt. minar eru skriflegar og of seint fram komnar, að æskja afbrigða fyrir þeim.

Forseti (HÁ): Hv. 2. þm. Reykv. hefur lagt fram tvær skriflegar brtt. Það þarf tvöfaldra afbrigða við, þar sem þær eru of seint fram komnar og skriflegar. Þar sem efni þeirra er þegar kunnugt, les ég þær ekki upp, nema hv. þm. óski.



Herra forseti. Það gengur hálferfiðlega að ræða mál hér í þessari hv. deild, a.m.k. að fá um þau atkvgr., vegna þess að hæstv. ríkisstj. og hennar lið er oftast fjarverandi af fundum. Er því lítil ástæða til að lengja umr. um það mál, sem hér liggur fyrir. Ég vildi þó ekki láta þessa umr. líða svo, að ég segði ekki nokkur orð um það mál, sem hér er til umr. - Ég er sammála hv. 1. landsk. um það, sem hann sagði hér um söluskattinn almennt sem skatt, og vil undirstrika það, sem hann sagði líka, að það er aðalkrafa og á að vera aðalkrafa, að söluskatturinn verði felldur algerlega niður í því formi, sem hann er nú. Hins vegar er ég ekki samþykkur þeim brtt., sem hv. 1. landsk. hefur lagt hér fram við frv. Í fyrsta lagi vegna þess, að ég tel ekki, að söluskatturinn batni neitt við það sem skattur, þó að sveitarfélög fái einhvern hluta hans. Í öðru lagi minnka ekki álögurnar á almenning af söluskattinum sem skatti, þó að sveitarfélögum sé heimilað að ráðstafa einhverjum hluta .hans. Í þriðja lagi er ekki í þessari brtt. tryggt, að aðrir skattar sveitarfélaga lækki, þó að þau fengju þetta til viðbótar, þannig að álögur á almenning mundu ekki lækka, þó að þessi brtt. næði fram að ganga. Í fjórða lagi er ég „principielt“ á móti því, að ríkið leggi á skatta og innheimti þá fyrir sveitarfélögin. En eins og ég tók fram í upphafi, er ég hv. 1. landsk. sammála um eðli söluskattsins og það, að hann bæri að afnema með öllu. Einnig er ég honum sammála um það atriði, að það er sýnilegt, að hæstv. ríkisstj. og hennar lið muni ekki fallast á þá breytingu að þessu sinni. Í umræðum þeim, sem hér hafa farið fram um þetta mál, hefur verið bent allýtarlega og allrækilega á ókosti söluskattsins, og skal ég ekki fara út í það mál neitt að ráði, a.m.k. ekki endurtaka það, sem um það hefur verið sagt. En ég vildi þó benda á eitt atriði, sem ekki hefur verið nefnt enn þá í þessu sambandi, og það er, að þessi söluskattur er tvenns konar. Það er söluskattur, sem er innheimtur og lagður á vörur um leið og þær eru fluttar inn og innheimtur um leið og tollar, og í öðru lagi söluskattur, sem er lagður á vöruna í smásölu og innheimtur af smásölufyrirtækjum og einnig er hann lagður á þjónustu að einhverju leyti enn þá. Um þennan síðari skatt, þ.e.a.s. söluskattinn í smásölunni, er það að segja, að það er vitað mál, - og það er hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj. kunnugt um, - að þessi skattur kemur aldrei allur til ríkissjóðs. Málið liggur sem sé þannig fyrir, að einstaklingar geta notað og hafa notað skattaaðferð ríkisins til að innheimta tekjur í eigin vasa og skila þeim ekki í ríkissjóð. Þetta er svo langt fyrir neðan allar hellur og svo algerlega óverjandi, að það verður að koma fram einhverjum breytingum í þessu efni. Þess vegna mun Ég freista þess, þó að mér sé ljóst, að hér fæst ekki sú breyting fram að fella söluskattinn algerlega úr gildi, að leggja fram brtt. við 3. umr. um frv., þess eðlis, að söluskatturinn af vörum í smásölu verði felldur niður. Ég veit, að hæstv. fjmrh. muni svara því til, að þá mundi skatturinn að sjálfsögðu lækka. Það er rétt. Þetta er nokkur hluti af söluskattinum, sennilega 1/3 hluti, en ég vil benda hv. þm. á það, að þeir eru svo vanir vitlausum áætlunum frá þessum hæstv. ráðh. og það alltaf í sömu átt, þ.e.a.s., að hann áætlar og hefur lengi áætlað tekjur ríkissjóðs allt of lágar. Því er það, að þó að söluskattinum í smásölunni yrði sleppt, þá er það sannfæring mín, að raunverulegar heildartekjur ríkissjóðs mundu ekki verða lægri en þær eru áætlaðar í fjárlagafrv. Aðrir liðir þessara áætlana eru nefnilega það vitlaust áætlaðir samkvæmt fyrri reynslu, að þetta mundi ekki gera betur en að vega upp á móti þeim skekkjum, þannig að fjárlagaafgreiðsla hæstv. ríkisstj. gæti farið fram eins og ekkert hefði í skorizt þrátt fyrir þessa breyt. á söluskattinum. Ég mun ekki að þessu sinni leggja fram skriflega brtt. við þessa umr., heldur óska eftir því, eins og hv. 1. landsk., að atkvgr. um málið verði frestað, svo að brtt. mín geti komið fram við 3. umr. í tæka tíð.