Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1964 er samið skv. tili. yfirskoðunarmanna ríkisreikninganna í sama formi og venja hefur verið til undanfarin ár. Fjvn. leggur til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir og látið ganga áfram til 3. umr. Ég vil geta þess, að undirnefnd í fjvn. hefur yfirfarið tölurnar og borið þær saman við ríkisreikning og ekkert fundið athugavert. Einnig vil ég geta þess, að einn hv. nm. í fjvn. hreyfði því, og hefur reyndar áður hreyft því í fjvn., að hann teldi, að frv. til fjáraukalaga ætti að vera meira sundurliðað en raun ber vitni. Hins vegar er það skoðun annarra fjvn.-manna, að slík sundurliðun hafi ekki mikla praktíska þýðingu, þegar það fylgist að, að ríkisreikningi fyrir það ár, sem um er fjallað, hefur verið útbýtt í þinginu og hv. alþm. hafa í honum aðgang að sundurliðun á þeim tölum, sem þeir vilja grandskoða nánar en fram kemur í frv. til fjáraukalaga.



Herra forseti. Allshn. hefur haft þessa þáltill. til athugunar á nokkrum fundum og leitað umsagnar þeirra æskulýðsfélaga, sem eru innan Æskulýðssamþands Íslands. Flest félögin hafa lýst stuðningi sínum við till., þ. á m. æskulýðssambönd allra stjórnmálaflokkanna, en Íslenzkir ungtemplarar og Samband bindindisfélaga í skólum eru andvíg till. Allshn. hefur efnislega orðið sammála um að mæla með samþykkt till. með þeirri breytingu, að í stað „athugunar um lækkun kosningaaldurs í 18 ár“ komi: athugun um lækkun kosningaaldurs, - og með þeirri viðbót, að jafnframt skuli endurskoðaðar aðrar aldurstakmarkanir laga á réttindum unga fólksins, og er þá fyrst og fremst átt við fjárræðisaldur og hjúskaparaldur. Ég er einn af meðflm. till., og ég vil fagna þeirri víðtæku samstöðu, sem hefur orðið um málið í allshn., þrátt fyrir þá breytingu, sem orðið hefur til samkomulags um orðalag. Viðbótina um það, að jafnframt skuli endurskoðaðar aðrar aldurstakmarkanir laga á réttindum unga fólksins, tel ég beinlínis til bóta og raunar ekki nema beina afleiðingu af meginefni till. En sjálf breytingin, að í stað „18 ára kosningaaldurs“ komi: lækkun kosningaaldurs, er í sjálfu sér ekki óeðlileg, þar sem þáltill. gerir ráð fyrir því, að kosin sé Í manna mþn. til þess að athuga þetta mál og henni falið að skila áliti fyrir næsta reglulegt Alþingi. Tilgangurinn er að sjálfsögðu sá, að sannreynt sé í mþn., sem í eiga sæti fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna, hversu víðtæka samstöðu megi skapa um málið og hversu langt sú samstaða leyfir, að gengið sé í lækkun kosningaaldursins. Niðurstaða þeirrar n. verður að sjálfsögðu þyngri á vogaskálunum en ósk flm. þáltill. og því engin ástæða til þess að gera ágreining um orðalag till., þar sem samstaða er um að athuga, hversu rétt sé að ganga langt í þá átt, sem till. gerir ráð fyrir. Í grg. fyrir þáltill. er gerð grein fyrir þeim þjóðfélagslegu breytingum, sem gera það eðlilegt, að kosningaaldur sé nú lækkaður, og hv. 1. flm. till. gerði það enn ýtarlegur í framsöguræðu sinni. Við þann málflutning hef ég litlu að bæta, en ég vil þó, að eitt atriði sé sérstaklega athugað í þessu sambandi. Það kom nýlega fram í alþjóðlegum skýrslum, að Ísland væri þriðja þjóðin, sem hefði hæstar þjóðartekjur á mann í Evrópu, næst á eftir Svíþjóð og Sviss. Ég skal ekki fullyrða neitt um það, hvern þátt landkostir lands vors eiga í þeirri staðreynd og þá fyrst og fremst fiskimiðin, en ég vil fullyrða, að tækniþekking og verkmenning þjóðarinnar hefur ekki skapað okkur þennan háa sess. Ég hygg, að þetta glæsilega þriðja sæti okkar um velmegun meðal Evrópuþjóðanna eigi m.a. að minnsta kosti rætur sínar að rekja til þáttlöku unga fólksins í atvinnulífinu um aðalbjargræðistíma þjóðarinnar. Við erum góðu heilli lausir við herskyldu, og árlegur skólatími er hér nokkru styttri en annars staðar tíðkast, miðað við þá góðu aðstöðu, sem við höfum til árstíðabundinnar þátttöku skólaæskunnar í framleiðslustörfum þjóðarinnar. Stéttamunur er hér ekki meiri en svo, að það þykir sjálfsagt, að allir framhaldsskólanemendur fari til sumarstarfa, taki þátt í lífsbaráttu þjóðarinnar. Þetta er okkar aðalsmerki og góður grundvöllur gagnkvæms skilnings og lýðræðislegs þroska. Æska íslenzku þjóðarinnar býr við hagkvæm þroskaskilyrði til menntunar og heilbrigðrar þátttöku í atvinnulífinu og hefur góða aðstöðu til þess að öðlast snemma skilning á réttindum og skyldum einstaklingsins í lýðræðislegu þjóðfélagi. Ef aðrar þjóðir hafa ástæðu til þess að lækka kosningaaldur niður fyrir 21 ár, þá höfum við það líka. Þetta hafa sumar þjóðir þegar gert, og hefur það verið rakið í grg. með till. Ég vil að lokum upplýsa, að fyrir þingi Norðurlandaráðs 1963 lá till. um áskorun á ríkisstj. Norðurlanda um lækkun kosningaaldurs. Till. var að vísu meðal aðaldeilumála þingsins. N., sem um málið fjallaði, lagðist gegn henni, en hún var samt samþ. með 29:27 atkv. Þetta sýnir okkur ljóslega, hvert stefnir í þessu efni. Málinu vex fylgi, og kosningaaldur verður lækkaður á Norðurlöndunum í náinni framtíð. Við eigum að verða fyrstir Norðurlandaþjóðanna til þess að stíga þetta skref. Við eigum elzta löggjafarþingið og rótgróinn arf lýðræðislegrar hugsjónar. Við eigum að verða fyrstir til þess að sýna unga fólkinu það traust og þá örvun til ábyrgrar aðildar að jákvæðri þróun þjóðfélagsins, sem felst í þeirri rýmkun kosningaaldursins, sem í till. felst. Það er því lagt til, herra forseti, að till. verði samþ. með þeim breyt., sem allshn. leggur til á þskj. 461.



Herra forseti. Þessi till., sem ég flyt hér um athugun á aukinni fjölbreytni í framleiðslu sjávarafurða og eflingu þeirra iðngreina, sem vinna útflutningsverðmæti úr sjávarafla, felur það í sér, að Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að skipa þriggja manna n. til þess að gera ýtarlegar athuganir á því, á hvern hátt verði bezt að því unnið að koma á aukinni fjölbreytni í framleiðslu sjávarafurða og bæta nýtingu sjávaraflans með því að efla þær iðngreinar, sem vinna úr honum þær vörur, sem skapa mest útflutningsverðmæti. Jafnframt á n. að kynna sér það og gera till. um það, ef tök eru á, að komið verði í framkvæmd nýjum vinnsluaðferðum, svo sem frystiþurrkun og geislun með geislavirkum efnum. Sjávarútvegurinn gegnir forustuhlutverki í íslenzku atvinnulífi, og við munum um ófyrirsjáanlega framtið verða að styðjast við sjávarútveginn sem okkar aðalatvinnuveg, þó að við eðlilega ætlum okkur að koma á fjölbreyttara atvinnulífi og eiga ekki afkomu okkar næstum eingöngu undir einni atvinnugrein. En jafnhliða því að koma upp fleiri atvinnugreinum verðum við að hugsa alvarlega um, á hvern hátt við getum bezt tryggt grundvöll sjávarútvegsins. Við getum engan veginn lagt á það höfuðáherzlu að auka sífellt aflamagnið, því að það hlýtur að vera takmörkunum háð. Við höfum á undanförnum árum byggt glæsilegan fiskiskipaflota, eins og bezt sést á því, að fyrir rúmlega tveimur áratugum, eða árið 1944, áttum við 61 fiskiskip yfir 100 rúml., samtals 15200 rúml., og 560 fiskiskip með þilfari undir 100 rúml., samtals 11700 rúml. Samanlagður fiskiskipastóll okkar var þá 621 skip og samanlögð stærð þeirra 26900 rúml. 20 árum síðar, árið 1964, áttum við 204 fiskiskip yfir 100 rúml., samtals 56600 rúml., og 648 fiskiskip með þilfari undir 100 rúml., samtals 21700 rúml. Samanlagður fiskiskipastóll okkar það ár var því 852 skip og samanlögð stærð þeirra 78300 rúml. Á þessum 20 árum hefur rúmlestafjöldi íslenzka fiskiskipastólsins hækkað úr 26900 rúml. í 78300 rúml. eða um 191%. En þessar tölur segja okkur ekki allt. Fyrir tveimur áratugum var floti okkar að verulegu leyti gömul skip og úr sér gengin. En floti okkar nú er að miklu leyti nýleg skip, búin fullkomnustu tækjum, hæði hvað öryggi snertir og veiðiskap, Það má því fullyrða, að hér hefur orðið mikil breyting og möguleikar á öflun hráefnis hafa fyllilega fylgt þróun tímans á þessum árum tækniframfara. Aflamagnið sýnir, að svo hefur einnig verið. Árið 1944 var heildaraflamagnið 461904 tonn. Þar af var síld 221843 tonn, og var það ár mikið síldarár. Á árinu 1964 var heildaraflamagnið komið upp í 971514 tonn, en þar af var síld og loðna 553036 tonn. Á s.l. ári, árinu 1965, var heildaraflamagnið meira en nokkru sinni fyrr, eða 1198304 tonn, þar af síld og loðna 812612 tonn. Þó er eftirtektarvert, að bolfisksaflinn hefur minnkað frá árinu 1964 til 1965, og margt bendir til, að yfirstandandi vertíð verði enn þá lakari en s.l. ár. Það er eðlilegt, að þeirri spurningu sé oft varpað fram, hvort við getum vænzt þess í framtíðinni, að aflamagnið fari vaxandi, án þess að fiskistofninn sé skertur. Vissulega hljóta að vera takmörk sett fyrir því, hversu mikið má moka upp af sjávarafla, svo að stofninn verði ekki skertur, og margir vilja halda því fram, að við höfum þegar gengið of langt með mikilli veiði. Þess vegna er ekki óeðlilegt, að a.m.k. þeir, sem tiltölulega lítið þekkja til þessa atvinnuvegar, trúi því, að honum fari hnignandi á næstu árum. Það er skoðun mín, að svo þurfi ekki að vera. Þó að aflamagnið aukist ekki frá því, sem nú er, höfum við mikla möguleika til þess að auka fjölbreytni í vinnslu sjávarafla og fara inn á víðtækara svið, vinna meira úr aflanum hér heima og gera hann að verðmeiri útflutningsvöru. Sú grein fiskiðnaðar, sem tekið hefur mestum breytingum og hefur á undanförnum árum verið stærsti þátturinn í útflutningsverzlun okkar, er hraðfrystiiðnaðurinn. Ég get ekki stillt mig um að rekja í örstuttu máli byrjunarsögu þessarar greinar fiskiðnaðarins. Á árunum 1934-1935 fór mjög vaxandi áhugi á hraðfrystingu fisks, og var þá fiskimálanefnd sett á stofn. Eitt helzta verkefni hennar var að starfa að eflingu fiskiðnaðar í landinu. Á árunum 1934-1937 skapaðist mikið vöruaðlögunarvandamál hjá okkur Íslendingum, einkum vegna verðfalls á fiskinum og borgarastyrjaldarinnar á Spáni. Ríkisvaldið gerði á þessum tíma í samvinnu við framleiðendur mikið til þess að leysa þessi vandamál, og einn merkasti þátturinn í því var stofnun og starf fiskimálanefndar. Reynt var að afla markaða fyrir saltfiskinn í Suður-Ameríku, efla sem mest fiskiðnaðinn í landinu, og í því efni voru hraðfrystihúsin merkasti þátturinn og sá, sem borið hefur ríkulegastan ávöxt. Þegar n. hóf starf sitt, voru aðeins tvö hraðfrystihús starfandi landinu og voru þau bæði í Reykjavík. Á fyrstu árum sínum lét fiskimálanefnd frysta nokkurt magn af fiski til að gera sölutilraunir með. N. seldi freðfisk bæði til Evrópu og Ameríku, en þessar tilraunir gengu illa, og tapaðist fé á þeim. Gekk svo fram um nokkurt skeið eða þar til fiskimálanefnd gerði samning um sölu freðfisksins við enskt fisksölufyrirtæki í Grimsby. Þessi samningur var gerður árið 1936, og markaði hann alger tímamót í þessari grein og hraðfrystiiðnaði yfirleitt. Með þessu var opnaður markaður fyrir hraðfrystan fisk í Bretlandi, þó að salan væri ekki mikil fyrstu árin, en þessi markaður fór sívaxandi og svo að segja allur freðfiskurinn var seldur til Bretlands til loka heimsstyrjaldarinnar síðari. Fiskimálanefnd kom sér upp eigin hraðfrystistöð. Hún keypti frystihús, stækkaði það og flutti í betri húsakynni. Þetta hús var nokkurs konar tilraunastöð og skóli í hraðfrystingu, þar sem ýmis tæki og vélar voru reynd og fólki kennd vinnubrögð við hraðfrystinguna. Þeirri þekkingu, sem þarna fékkst, var siðan miðlað til annarra, sem reistu hraðfrystistöðvar. N. eignaðist líka eigið kæliskip, en rekstur þess gekk ekki vel, og ollu því m.a. ýmis óhöpp. Í stuttu máli má segja, að framkvæmdir fiskimálanefndar á sviði hraðfrystingar hafi verið fólgnar í eftirfarandi: 1) N. aflaði hraðfrysta fiskinum markaðar, annaðist sölu hans og reyndi að tryggja gæði framleiðslunnar. 2) N. var ráðgefandi um störf og gerð frystihúsa, vélar og tæki, keypti nauðsynjar handa húsunum. Hún tók fisk í geymslu fyrir hús, er litlar geymslur höfðu, og var forsjá margra húsa í upphafi. 3) N. útvegaði verkvant fólk til þess að leiðbeina við hraðfrystingu í nýjum húsum. 4) N. veitti allflestum frystistöðvunum lán til að koma upp húsum þeirra, auka þau og stækka og til vélakaupa. Fyrstu tilraunir fiskimálanefndar með sölu freðfisks gengu mjög illa. Sérstaklega voru vonbrigðin mikil með Ameríkumarkaðinn árið 1937. Þessi markaður er nú bezti markaður okkar fyrir freðfisk og hefur verið á undanförnum árum. Sögu hraðfrystiiðnaðarins síðar er óþarfi að rekja að sinni. Hvað viðkemur niðursuðunni, hefur þessi iðngrein aldrei orðið aðnjótandi stórrar og markvissrar fyrirgreiðslu, eins og frystiiðnaðurinn, eins og ég er búinn að geta um hér á undan. Margar sundurlausar tilraunir hafa verið gerðar í þessa átt, en oftast af miklum vanefnum. Fiskimálanefnd átti á sínum tíma aðild að stofnun niðursuðu- og niðurlagningarverksmiðju í Reykjavík, en sleppti síðan af henni hendinni. Síðan hafa verið gerðar tilraunir til að byggja upp einstakar verksmiðjur víða um land, en með mjög misjöfnum árangri og án nokkurs heildarramma. Enda er ekki hægt með réttu að tala um neinn íslenzkan niðursuðuiðnað, sem heitið getur í dag. Ef borið er saman við ýmsar aðrar þjóðir, sem stunda sjávarútveg að verulegu leyti, sjáum við þetta enn greinilegar. Árin 1961-1964 var hlutur niðursuðu í útflutningsverðmæti sjávarafurða hjá Íslendingum aðeins 0.6%, en hjá Norðmönnum 17.7% og hjá Dönum 7.1%, og hjá ýmsum öðrum þjóðum er þetta hlutfall enn þá hærra, eins og t.d. Japönum, en þar er niðursoðið fiskmeti allt að 40% af heildarútflutningi þeirra af sjávarafurðum. Ef við svo berum saman verðmæti útflutnings sjávarafurða þessara þjóða, miðað við einingu, er áberandi, að þær bera meira úr býtum en við. Næst verður þá fyrir að spyrja, hvaða möguleika við höfum á því að byggja upp slíkan iðnað. Undirstaða alls iðnaðar hlýtur alltaf að vera gott og nægilegt hráefni. Á þessu sviði erum við Íslendingar sérlega vel settir. Við ráðum yfir eða gætum ráðið yfir miklu magni af hráefni í þessa vinnslu. Má þar telja þorsk- og ufsahrogn, grásleppuhrogn, þorsklifur, síld af öllum stærðum, krækling, kúfisk, kolkrabba, rækjur, humar, grálúðu, hámeri, háf, hvalkjöt og ýmislegt fleira. Það er fróðlegt að nefna nokkur dæmi um það, í hve stórum stíl aðrar þjóðir hagnýta sér ýmis af þessum hráefnum, sem við alls ekki berum við að nota. Árið 1962 fluttu Hollendingar út 68 þús. tonn af kræklingi, og sama ár öfluðu Danir 13500 tonna af sömu vöru. Bandaríkjamenn fluttu út 1962 3500 tonn af niðursoðnum kolkrabba, og niðursoðinn kúfiskur frá Bandaríkjunum er boðinn til sölu í verzlunum hér í Reykjavík. Það er ekki heldur neitt nýtt fyrirhæri, að nýjar vinnsluaðferðir og veiðiaðferðir valdi því, að afli, sem áður var talinn einskis nýtur, verði að mjög verðmætri útflutningsvöru. Áður fyrr var allur fiskur nema þorskur kallaður tros, því að hann var ekki hæfur í saltfisk, trosið. Nú eru margar aðrar fisktegundir verðmætari en þorskurinn. Eitt eftirtektarverðasta dæmið er þó leturhumarinn, sem til skamms tíma var alls ekki nýttur. Ef sjómenn fengu hann í veiðarfæri sín, var honum hið bráðusta varpað fyrir borð. Á síðustu árum eða frá 1961-1964 hefur útflutningsverðmæti humars og afurða úr honum aukizt úr 26.4 millj. kr. upp í 105.5 millj. kr. Enn fremur er það athyglisvert, hversu ýmsar aðrar þjóðir sækjast eftir þessum hálfunnu eða lítt unnu vörum frá okkur sem hráefni í eigin verksmiðjur. Hér er ekki ástæða til að fara mikið út í þann verksmiðjukost, sem fyrir hendi er í dag. En óhætt er að fullyrða, að bæði húsrými og vélakostur mundi nægja fyrir stóraukna framleiðslu, ef önnur skilyrði væru fyrir hendi. Það, sem háir þessum iðnaði, er í fyrsta lagi skortur á fé, bæði stofnfé og eins rekstrarfé. Engin lánastofnun telur það sitt hlutverk að lána hagkvæm stofnlán til niðursuðuiðnaðar, og engin framleiðsla þessa iðnaðar er talin vel hæf, nema hún sé seld fyrir fram. Þá er og enn þá erfiðara að fá lánsfé til kaupa á umbúðum, hjálparefnum og hráefni, og engin samstillt samtök hafa enn getað myndazt um slik innkaup. Af þessu leiðir, að engin skipuleg söluframkvæmd hefur getað skapazt, því að söluframkvæmd, sem alltaf á að byggjast á hráefni í sjónum, en ekki tilbúinni vöru, getur aldrei orðið raunhæf, þegar um fullunna vöru er að ræða. Auk alls þessa ber svo að gæta, að söluframkvæmd verður að ske í harðri samkeppni við gömul og gróin erlend fyrirtæki, sem í heimalandi sínu njóta oft alls konar fyrirgreiðslu hins opinbera, njóta miklu þægilegri um búðaöflunar og í mörgu tilfelli hagkvæmari tollakjara en hliðstæður iðnaður hér á landi. Þá vaknar sú spurning, til hvers sé hér að vinna. Þó að þessu sé nú að nokkru svarað hér að framan, er fróðlegt að taka tvö dæmi, sem engan veginn eru neinir loftkastalar. Ef 2200 tonn af þorskhrognum væru soðin niður í stað þess að flytja þau út frosin eða söltuð sem hráefni fyrir aðrar þjóðir, eins og nú er gert í ríkum mæli, mundi útflutningsverðmæti þeirra aukast úr ca. 38.5 millj. kr. í ca. 80 millj. kr. Að frádreginni hækkun á umbúðakostnaði við niðursuðuna nemur nettó-verðmætisaukningin um 21.6 millj. kr. Annað dæmi á sama hátt, grásleppuhrogn, ef 2200 tunnur af þeim væru lögð niður í glös í stað þess að selja þau óunnin, söltuð í tunnur, sem fara beint í vinnslu í erlendum verksmiðjum, eins og nú er að mestu gert, mundi verðmæti þeirra aukast úr ca. 11 millj. kr. í ca. 24 millj. kr., og að frádreginni hækkun á umbúðakostnaði nemur nettó-verðmætisaukningin um 8 millj. kr. Hér ber þess að gæta, að einungis eru hér tekin tvö lítil dæmi, sem hægt væri að framkvæma án nokkurrar verulegrar fjárfestingar í vélum eða byggingum. Dæmi þessi sýna ljóslega, hvernig með betri nýtingu er hægt að auka útflutningsverðmæti þess hráefnis, sem við þegar öflum, án þess að höggva árlega stærra og stærra skarð í þær hráefnislindir, sem við eigum völ á. Í báðum ofangreindum dæmum er magn það, sem miðað er við, aðeins lítill hluti þess hráefnis, sem við árlega öflum af viðkomandi tegundum. Eitt lítið dæmi: um 1000 kg af síld, sem unnin væru á 3 mismunandi vegu. Í síldarverksmiðju sem mjöl og lýsi væri verðmæti þess 3000 kr. Í síldarsöltun að frádregnum umbúðakostnaði væri verðmætið 7000 kr. Í niðurlagningu að frádregnum umbúðakostnaði væri verðmæti þess 15 þús. krónur. Til að gera sér nokkra hugmynd um markaðsmöguleika fyrir slíkar vörur má geta þess, að árið 1963 fluttu eftirtalin lönd inn niðursoðnar sjávarafurðir, sem hér segir: Efnahagsbandalagslöndin fyrir 3100 millj. ísl. kr., Bretland fyrir 1700 millj. ísl. kr. og Bandaríkin árið 1962 fyrir 3100 millj. ísl. kr. Flestir markaðssérfræðingar virðast vera á þeirri skoðun, að matvæli í því formi, sem þau eru auðveldast matreidd, en þar skara einmitt niðursuðuvörurnar fram úr, eigi stöðugt vaxandi vinsældum að fagna. Ég minnist í till. einnig á tvær nýjar aðferðir við vinnslu matvæla, þ.e. frystiþurrkun og geislun með geislavirkum efnum. Tilraunir munu nú vera í undirbúningi með frystiþurrkun hér á landi, og hefur Rannsóknastofnun iðnaðarins fest kaup á tæki til þess að gera ákveðnar tilraunir í sambandi við frystiþurrkun, og eru það tveir sérfræðingar í þjónustu Rannsóknastofnunar iðnaðarins, báðir efnafræðingar, sem vinna að þessum tilraunum. Þetta er fyrsti vísirinn að því að kynna sér frystiþurrkun hér á landi. En frystiþurrkunin er í því fólgin, að matvælin eru þurrkuð frosin, án þess að þau þiðni. Vinnsluaðferð þessi er þegar notuð í framleiðslu t.d. í Bandaríkjunum, Danmörku og Bretlandi, og þegar í dag sjást innflutt frystiþurrkuð matvæli í verzlunum hér á landi. Við geislun með geislavirkum efnum eru matvælin með því gerilsneydd og geymsluþol þeirra þar með a.m.k. aukið verulega. Báðar þessar vinnsluaðferðir eru jöfnum höndum notaðar fyrir landbúnaðar- og sjávarafurðir, og tel ég ekki óeðlilegt, að n. sú, sem till. mín gerir ráð fyrir, ef hún verður að veruleika, kynnti sér einnig, hvernig hægt væri að hagnýta þær enn fremur á sviði landbúnaðarafurða. Ég hef gert að umtalsefni nauðsyn þess að auka fjölbreytni í framleiðslu sjávarafurða og eflingu þeirra iðngreina, sem vinna útflutningsverðmæti úr sjávarafurðum, og legg á það ríka áherzlu með flutningi þessarar till. til þál., að þær leiðir, sem ég hef bent á, verði vandlega kannaðar og vel fylgzt með þróun annarra fiskveiðiþjóða um verkun og vinnslu sjávarafurða. Við megum ekki slá slöku við og verðum að vinna stöðugt að nýjum tilraunum á þessum sviðum og stefna að því að vera í röð þeirra þjóða, sem lengst eru komnar í tækniþróun á sviði matvælaframleiðslu. En þetta eitt er ekki nóg. Við þurfum einnig að selja vörur okkar og tryggja okkur sem hagkvæmasta samninga og gera okkur ljóst, hver staða okkar er í þessum efnum. Þróunin í viðskiptamálum Evrópu hefur orðið með þeim hætti, að allar Evrópuþjóðir eru nú aðilar að viðskiptabandalögum nema þrjár: Ísland, Spánn og Albanía. Það er skoðun mín, að við Íslendingar eigum hiklaust að gerast aðilar að Fríverzlunarbandalaginu, EFTA. Við getum á engan hátt staðið utan við viðskiptabandalög til lengdar, og við verðum að gera okkur það ljóst, að innan ekki langs tíma verðum við hraktir af þeim mörkuðum, sem við höfum nú í VesturEvrópulöndum, með því að innflutningstollar EFTA-landanna og Efnahagsbandalags Evrópu á vörum frá þjóðum utan þessara bandalaga fara sífellt hækkandi, á sama tíma sem þessar þjóðir stefna óðfluga að því, að tollar sín á milli fari lækkandi og verði engir innan ekki langs tíma. Á sama tíma og þjóðir Evrópu gerast aðilar að viðskiptabandalögum, hlýtur það að vera varhugavert fyrir þessa litlu þjóð að sitja hjá og hafast ekki að í neinni alvöru, vegna þess að hún er sundurþykk og yfirleitt þeir aðilar, sem þessi mál varða mestu, eru að verulegu leyti skoðanalausir allt fram að þessu. Við eigum þó að vera þess minnugir, hvernig ástandi útflutningsmála okkar var komið, þegar kreppan skall á og við vorum varnarlausir vegna einhliða framleiðslu og einhliða markaðslanda. Ég tel, að erfiðleikar þeir og annmarkar þeir, sem taldir eru á aðild okkar að slíkum samtökum, vaxi ýmsum óþarflega í augum, en í því sambandi er aðallega minnzt á þrennt, þ.e. vandamál iðnaðarins, viðskiptin við jafnkeypislöndin og áhrif tollalækkana á fjárhag ríkisins. Að sjálfsögðu mundu skapast ýmsar tilfærslur innan iðnaðarins. En ég tel, að með aðstoð til vinnuhagræðingar, lækkun aðflutningsgjalda á hráefni umfram fullunna vöru o. fl. væri auðvelt að leysa vandann. Hvað viðkemur viðskiptum við jafnkeypislöndin, má fyrst geta þess, að ýmis þeirra hafa óskað þess, að hætt yrði við núverandi viðskiptafyrirkomulag og viðskiptin afreiknuð í frjálsum gjaldeyri. Þetta hefur verið þróunin í þessum málum a.m.k. síðustu 15 árin. Annað er hitt, að þessi viðskipti hafa nú í dag miklu minni þýðingu en þau höfðu fyrir nokkrum árum. Árið 1959 námu þessi viðskipti 1/3 af heildarútflutningsviðskiptum okkar, en árið 1965 ekki nema aðeins 1/7 hluta þeirra. Hvað viðkemur þriðja atriðinu, áhrifunum á tekjur ríkissjóðs, er tvímælalaust hægt að bæta það upp á annan hátt, t.d. með söluskatti, sem legðist jafnt á erlendar vörur sem innlendar. Ég hef nú hér rakið nokkuð þau vandamál, sem skapast við aðild okkar að slíkum samtökum. En nú skulum við líta nokkuð á, hvaða vandamál skapast við að standa utan við þau. Vegna tollhækkana og jafnvel þess, að núverandi tollkvótar falla í burtu, stöndum við svo illa að vígi í samkeppninni, að telja má víst, að við verðum alveg hraktir út af þessum mörkuðum. Má þegar sjá þessa þróun í útflutningsverzlun okkar á viðskiptunum við Bretland og V-Þýzkaland. Árið 1961 tóku Bretar 23.6% af útflutningi okkar, en árið 1964 ekki nema 17.5%. Árið 1961 tóku Þjóðverjar 10.5%, en árið 1964 ekki nema 8.6%. Spurningin verður þá einfaldlega sú. hvort við höfum efni á því að treysta eingöngu á aðra markaði. Þá ber þess að geta, að mörg viðskiptalönd okkar, Austur-Evrópuríki, svo sem Rússland og Pólland o.fl., stefna markvisst að því að auka fiskveiðar sínar og verða sjálfum sér næg á því sviði, og þá eru ekki aðrir markaðir eftir en Bandaríkin og svo ýmis af þróunarlöndunum. Ég ætla ekki að eyða lengri tíma í framsögu fyrir þessari till. Það mætti tala nm þessi mál miklu lengra mál, en ég ætla að fara að ljúka þessum orðum. Tilgangur minn með þessari till. er að vekja athygli á því, að það hefur ekki verið nóg gert af því að efla nýjar iðngreinar á sviði sjávarafurða, og það, sem ég átti við með því að minna á upphaf baráttunnar fyrir að koma hraðfrysta fiskinum á markað erlendis, er það, að fyrir mér vakir, hvort ekki sé aftur hægt að gera stórt átak til þess að tryggja framgang niðursuðuiðnaðarins á Íslandi. Sá er tilgangur minn með þessari till., sem ég vænti að hv. alþm. taki vel og telji hana þess virði, að slík nefnd, sem till. gerir ráð fyrir, verði stofnuð og hún kanni þessi mál, því að hér er um mikilvæg mál að ræða og mikið starf að vinna. Herra forseti. Að lokum legg ég til, að þessari till. verði vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Á þskj. 260 höfum við fulltrúar Framsfl. í sjútvn. á Alþingi og formaður flokksins leyft okkur að bera fram till. til þál. um kosningu 7 manna nefndar til að vinna að því að afla viðurkenningar á rétti Íslendinga til landgrunnsins. Tillgr. er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að kjósa 7 manna nefnd til að vinna ásamt ríkisstj. að því að afla viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins, svo sem stefnt var að með lögunum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948, sbr. ályktun Alþingis frá 5. maí 1959 og yfirlýsingu ríkisstj. í auglýsingu nr. 4 frá 1961.“ Þannig hljóðar nú sjálf tillgr. Þegar henni er fylgt úr hlaði, væri vissulega freistandi að ræða almennt um landhelgismál, bæði reglur þjóðaréttarins fyrr og síðar um landhelgi svo og reglur íslenzks réttar bæði fyrr og síðar um það efni. Það mun ég þó ekki gera að þessu sinni. Ég mun ekki lita lengra aftur í tímann en til 1948, er lögin um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins voru sett lög, nr. 44 1948, sem ég mun hér á eftir til hægðarauka nefna landgrunnslögin. Landgrunnslögin eru byggð á þeirri hugsun, að Íslendingar eigi rétt til landgrunnsins alls og að þeir fari þar með fulla lögsögu og full yfirráð. Sú hugsun er raunverulega forsenda laganna. Í lögunum sjálfum er landgrunnið að vísu ekki skilgreint, en í aths. við frv. að þeim lögum er tekið fram, við hvaða mörk væri miðað, og talið, að landgrunnið væri greinilega afmarkað á 100 faðma dýpi. En á sjóréttarráðstefnunni í Genf 1958 var gengið út frá því, að mörk landgrunnsins væru miðuð við 200 metra dýpi, og verður væntanlega miðað við þau mörk í framtíðinni. Með landgrunnslögunum var hafizt handa um undirbúning að ráðstöfunum til stækkunar fiskveiðilandhelginnar til friðunaraðgerða á landgrunninu, en ljóst var þá orðið, að slíkar aðgerðir voru aðkallandi. Höfðu ýmsar samþykktir verið gerðar og till. verið fluttar um það efni, m.a. hér á hv. Alþingi. Ég mun ekki rekja þá sögu hér né heldur, eins og ég áður sagði, hverjar reglur giltu eða höfðu gilt hér á landi um landhelgi við Ísland. En þegar landgrunnslögin voru sett, var í gildi landhelgissamningurinn við Breta frá 1901, og voru því hendur landsmanna þá bundnar að því er varðaði landhelgisútfærslu. En eftir að sá samningur var úr sögunni, var fljótlega hafizt handa um útfærslu fiskveiðimarkanna, og raunar höfðu þegar áður verið gerðar ráðstafanir í þá átt á takmörkuðu svæði, þ.e.a.s. með reglugerðinni frá 1950 um friðun fiskimiða fyrir Norðurlandi. Í landgrunnslögunum felst mjög víðtæk heimild fyrir reglugerðargjafann til ákvörðunar um fiskveiðitakmörk og friðunaraðgerðir á landgrunninu. Má kannske frá lagatæknilegu sjónarmiði gera vissar aths. við það víðtæka valdframsal. En út í þá sálma skal ég ekki fara. Í framkvæmdinni hafa lögin um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins, þ.e. landgrunnslögin, verið skilin svo, að þau veittu reglugerðargjafanum, í þessu tilfelli sjútvmrn., heimild til útfærslu fiskveiðilandhelginnar, og hafa allar reglugerðirnar um útfærslu landhelginnar, þ.e.a.s. reglugerðin frá 1950 um friðun fiskimiða fyrir Norðurlandi, reglugerðin frá 1952, þar sem landhelgin var færð út í 4 sjómílur talið frá beinum grunnlínum, og reglugerðin frá 1958, þar sem landhelgin var færð út í 12 sjómílur, og svo loks núgildandi reglugerð um þetta efni frá 1961, verið byggðar á eða settar með skírskotun til landgrunnslaganna, eins og alkunnugt er. Ég ætla ekki á þessu stigi að fara neitt út í aðdraganda þessara reglugerða, hvorki almennt né setningu þeirra hverrar fyrir sig, og ég ætla ekki heldur að fara að rifja neitt upp um landhelgisdeilurnar við Breta, hvorki þá fyrri né hina síðari. Þau atriði eru öllum hv. þm. í svo fersku minni, að þess gerist engin þörf. En þó að landhelgisreglugerðirnar séu allar settar með skírskotun til landgrunnslaganna og þó að það sé frá sjónarmiði okkar Íslendinga út af fyrir sig sjálfsagt réttlætismál, að landgrunnið með öllum þess gögnum og gæðum, þar með talin fiskimið á landgrunninu, tilheyri Íslandi, hefur sú regla, að strandríki hafi einkarétt til fiskimiða landgrunns þess, ekki enn þá náð viðurkenningu sem þjóðréttarregla. Tókst ekki að fá þá reglu viðurkennda á sjóréttarráðstefnunni 1958 þrátt fyrir viðleitni íslenzku fulltrúanna í þá átt. Má segja, að enn sé tiltölulega stutt síðan hin svokallaða landgrunnskenning var fyrst sett fram. Þetta hefur Alþingi verið ljóst. Hinn 5. maí 1959 samþ. Alþingi svo hljóðandi þáltill. um landhelgismálið, að sjálfsögðu í tilefni af yfirstandandi landhelgisdeilu við Breta: „Alþingi ályktar að mótmæla harðlega brotum þeim á íslenzkri fiskveiðilöggjöf, sem brezk stjórnarvöld hafa efnt til með stöðugum ofbeldisaðgerðum brezkra herskipa innan íslenzkrar fiskveiðilandhelgi, nú nýlega hvað eftir annað jafnvel innan 4 mílna landhelginnar frá 1952. Þar sem slíkar aðgerðir eru augljóslega ætlaðar til að knýja Íslendinga til undanhalds, lýsir Alþingi yfir, að það telur Ísland eiga ótvíræðan rétt til 12 mílna fiskveiðilandhelgi, að afla beri viðurkenningar á rétti þess til landgrunnsins alls, svo sem stefnt var að með lögunum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948, og að ekki komi til mála minni fiskveiðilandhelgi heldur en 12 mílur frá grunnlínum umhverfis landið.“ Þessi þáltill. var flutt af utanrmn. og var samþ. shlj. á Alþingi. Eins og ljóst er af henni, telur Alþingi Ísland eiga ótvíræðan rétt til 12 sjómílna fiskveiðilandhelgi, þ.e. að sú landhelgisákvörðun sé í fullu samræmi við þjóðréttarreglur, svo sem reyndar nú mun nokkuð almennt viðurkennt. Hins vegar gerir Alþingi ráð fyrir því, að réttur landsins til landgrunnsins utan 12 sjómílna landhelgislínunnar sé ekki jafnskýlaus að alþjóðalögum, en lýsir yfir þeim vilja sínum, að afla beri viðurkenningar á rétti þess til landgrunnsins alls, svo sem stefnt var að með landgrunnslögunum frá 1948. Í þessari viljayfirlýsingu Alþ. felst að sjálfsögðu áskorun til ríkisstj. um að reyna að afla þessarar viðurkenningar. Í samningum við Breta um lausn fiskveiðideilunnar frá 1961, sbr. auglýsingu nr. 4 frá 1961, segir svo, með leyfi forseta: „Ríkisstjórn Íslands mun halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþ. frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland, en mun tilkynna ríkisstjórn Bretlands slíka útfærslu með 6 mánaða fyrirvara, og rísi ágreiningur um slíka útfærslu, skal honum, ef annar hvor aðili óskar, skotið til Alþjóðadómstólsins.“ Hér áskilja Íslendingar sér að vísu rétt til einhliða útfærslu fiskveiðilögsögunnar, hvort heldur er til landgrunnsins alls eða tiltekinna svæða þess, svo sem stefnt var að með ályktun Alþ. frá 5. maí 1959 og landgrunnslögunum frá 1948, en út frá því er jafnframt gengið, að slík útfærsla sé ekki andstæð þjóðarétti. Báðir samningsaðilar skuldbinda sig til að hlíta úrskurði Alþjóðadómstólsins um lögmæti útfærslunnar, ef til ágreinings skyldi um hana koma. Um þennan samning við Breta urðu miklar deilur hér á landi, eins og alkunnugt er. Þær deilur ætla ég ekki að vekja upp hér eða rifja upp, nema þá þar til verði tilefni gefið. En á meðan samningurinn er í gildi, verður auðvitað eftir ákvæðum hans að fara, hvernig svo sem afstaða manna til samningagerðarinnar hefur verið á sínum tíma. Þó að Íslendingar geti eftir sem áður fært út landhelgina með einhliða ákvörðun, verða þeir að vera við því búnir, að Bretar krefjist þess, að sú ákvörðun sé lögð undir úrskurð Alþjóðadómstólsins. Gagnkvæmt gildir þetta svo einnig að sjálfsögðu, þannig að Íslendingar gætu auðvitað skv. þessu ákvæði krafizt þess, að slík deila væri lögð undir úrskurð Alþjóðadómstólsins, ef Bretar ætluðu t.d. að beita hér hervaldi, eins og þeir gerðu síðast. Alþjóðadómstóllinn segir þá til um það, hverjar hömlur þjóðarétturinn setur ákvörðunarvaldi einstakra ríkja í þessu efni. Er af því ljóst, að möguleikar Íslands til frekari landhelgisútfærslu og til friðunaraðgerða á landgrunninu eru mjög komnir undir því, hver þróun þjóðaréttarreglna verður á þessu sviði. Skiptir því miklu, að fylgzt sé sem allra bezt með réttarþróuninni í þessum efnum og reynt sé með öllum tiltækum ráðum að stuðla að hagstæðri réttarþróun. En á því leikur enginn vafi, að á undanförnum árum hefur þróun þjóðréttarreglna um landhelgi verið okkur Íslendingum í vil, bæði um viðáttu eiginlegrar fiskveiðilandhelgi og um rétt ríkja yfir landgrunninu, hvort heldur er til rannsókna eða nýtingar náttúruauðlinda þar. Um það efni var gerð alþjóðasamþykkt á Genfarráðstefnunni 1958, og mun sú alþjóðasamþykkt nú hafa tekið gildi, og í samræmi við þá samþykkt hafa einmitt sum ríki alveg sérstaklega lýst yfir yfirráðum sínum á landgrunninu að þessu leyti. En vitaskuld er réttur ríkis til þess, þ.e.a.s. til hafsbotnsins, og nýtingar náttúruauðæfanna þar alveg sá sami, hvort sem þau hafa gefið út slíka sérstaka yfirlýsingu eða ekki. En þessi alþjóðasamþykkt tekur hins vegar ekki til fiskimiðanna á landgrunninu. Fram að síðustu heimsstyrjöld mun landhelgi langvíðast hafa verið talin um 3 sjómílur. Það kom til dæmis glögglega fram á þeirri alþjóðaráðstefnu, sem haldin var í Haag 1930 og kvödd var saman að frumkvæði gamla Þjóðabandalagsins, en eitt af þeim viðfangsefnum, sem sú alþjóðaráðstefna fjallaði um, var einmitt landhelgi. Þar kom það fram, að yfirgnæfandi fjöldi þeirra ríkja, sem þá ráðstefnu sóttu, var fylgjandi þriggja sjómílna landhelgisreglu. Það tókst hins vegar samt ekki að fá gerða neina samþykkt á þeirri ráðstefnu, en ráðstefnan var samt þýðingarmikil að því leyti sem sagt, að safnað var þar saman miklum gögnum og upplýsingum um þessi mál. En það er ljóst, að á þeim tíma, sem síðan er liðinn, hefur orðið mjög mikil breyting í þessu efni. Nú hafa fjölmörg þau ríki jafnvel, sem áður aðhylltust hina skemmri landhelgislínu eða þriggja sjómílna línu, fært út sína landhelgi og mörg hver eru nú komin með 12 sjómílna landhelgi, sum jafnvel meira, þannig að það er ótvírætt, að á þessum árum, sem síðan eru liðin, t.d. frá síðari heimsstyrjöld, hefur mjög mikil þróun átt sér stað í þessum efnum í þá átt, að ríki geti talið sér víðari landhelgi en áður. Nú kynnu einhverjir að álíta, að Ísland, sú litla þjóð á alþjóðavettvangi, gæti ekki haft mikil áhrif á það, hver þróun þjóðaréttarins verður í þessu efni. En það er ekki rétt álitið, þegar alls er gætt. Það er einmitt alveg víst, að með fastri baráttu sinni í landhelgismálinu áttu Íslendingar mjög drjúgan þátt í þeirri þróun, sem átt hefur sér stað í þessum efnum. Þess er þá fyrst að minnast, að það var skv. till. Íslendinga á allsherjarþinginu 1950, að ég ætla, að Sameinuðu þjóðirnar samþykktu að fela þjóðréttarnefnd sinni að taka landhelgismálið til meðferðar í sambandi við þær reglur, sem þjóðréttarnefndin átti þá um að fjalla varðandi úthafið. Þjóðréttarnefndin tók þetta verkefni til meðferðar, safnaði mjög ýtarlegum gögnum um það og kynnti sér málið allt sem rækilegast og gaf út merkilegt álit um það, sem kom út árið 1956. En í þjóðréttarnefndinni tókst þó ekki að ná samkomulagi um ákveðna till. um víðáttu landhelginnar. Hins vegar komst þjóðréttarnefndin að þeirri niðurstöðu, að það væru ekki til neinar fastar alþjóðavenjur um viðáttu landhelgi, svo sem ýmsar stórþjóðir og reyndar mestu siglingaþjóðir margar hverjar höfðu áður haldið fram. Jafnframt komst svo þjóðréttarnefndin að vísu að þeirri niðurstöðu, að þjóðarétturinn þá leyfði ekki viðari landhelgi en 12 sjómílur. Loks lagði svo þjóðréttarnefndin til, að það væri kvödd saman sérstök alþjóðleg ráðstefna til þess að fjalla um landhelgismál og til þess að reyna að ákveða víðáttu landhelgi og setja alþjóðlegar reglur um það efni. Þetta álit var lagt fyrir allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna. Þar var það að vísu stefna Íslands, að allsherjarþingið ætti í þessu efni að taka af skarið og setja samþykkt um þetta efni. En niðurstaðan á allsherjarþinginu varð samt sem áður í samræmi við till. þjóðréttarnefndarinnar, að kvödd skyldi saman sérstök alþjóðleg ráðstefna til þess að fjalla um þessi mál. Það var svo gert, og þarf ekki að rekja það nánar hér, það er öllum þm. kunnugt. Kvödd var saman alþjóðaráðstefnan í Genf 1958, sem fjallaði um þetta mál og sótt var af mjög mörgum ríkjum, og Ísland tók auðvitað þátt í henni og flutti sitt mál þar. Það tókst hins vegar ekki, þrátt fyrir mikla viðleitni Íslendinga og reyndar margra annarra þjóða, að fá niðurstöðu á þessari ráðstefnu að því er varðaðilandhelgina, þ.e.a.s. að því er varðaði viðáttu landhelginnar, og að því leyti til lauk ráðstefnunni án þess, að nokkur endanleg niðurstaða væri fengin. En það kom samt fram á þessari ráðstefnu, að skoðanir í þessum efnum höfðu mjög breytzt. Og þessi landhelgisráðstefna var tvímælalaust mjög þýðingarmikil, þó að það tækist ekki að ná þar neinni endanlegri niðurstöðu, vegna þess að það kom ljóslega fram á henni, að 3 sjómílna reglan var þrátt fyrir sterkan málflutning ýmissa stærstu ríkjanna fullkomlega dauðadæmd á þessari ráðstefnu sem alþjóðleg regla. Og það kom líka fram, bæði í nefndarstarfi og eins á allsherjarvettvangi ráðstefnunnar, að sú regla, sem átti þar langmestu fylgi að fagna, var 12 sjómílna reglan. Hún fékk hins vegar ekki það fylgi, sem nauðsynlegt var og í upphafi var áskilið, til þess að gild samþykkt væri gerð á þessari ráðstefnu, en það hafði verið í upphafi tilskilið, að 2/3 hlutar þyrftu að samþykkja, til þess að gild samþykkt væri gerð. Hins vegar má geta þess í þessu sambandi auk þessarar þýðingar, sem var náttúrlega alveg stórkostleg, sem landhelgisráðstefnan 1958 hafði að því leyti, að hún endurspeglaði þær skoðanir, sem hin ýmsu ríki höfðu á þessum efnum, og sýndi, að það sjónarmið átti langmestu fylgi að fagna, að landhelgi væri ákveðin ekki skemmri en 12 sjómílur, þó að ekki tækist að ná samkomulagi um slíka till., en e.t.v. hefur það að einhverju leyti átt rætur að rekja til þess, að ríki skiptust á þessum tíma nokkuð mikið í hópa, t.d. austur og vestur, og ekki lukkaðist að ná fullkominni samstöðu þar á milli um till., - en auk þessa var þó á þessari alþjóðaráðstefnu gerð samþykkt um fiskveiðar og verndun lífrænna auðæfa hafsins, eins og hún hefur verið kölluð. Í 7. gr. þeirrar samþykktar er sagt, að strandríki geti gert einhliða ráðstafanir um takmarkaðan tíma til verndar fiskistofnunum á landgrunninu utan landhelgislínu. Þær ráðstafanir verða þó að vera reistar á vísindalegum niðurstöðum, þeirra verður að vera greinilega þörf, og þær mega ekki skapa nein forréttindi til handa fiskimönnum strandríkisins. Ég hygg, að þessi samþykkt hafi nú verið fullgilt af nægilegum fjölda ríkja og hún þess vegna öðlazt gildi, en eftir því sem ég veit bezt, hefur Ísland ekki fullgilt hana enn. Niðurstaðan varð þessi á landhelgisráðstefnunni 1958. En þar með var ekki gefizt upp. Íslendingar gerðu sínar ráðstafanir þar á eftir, og þarf ekki að fara hér út í að rekja það, hverjar þær voru. En Sameinuðu þjóðirnar héldu áfram að láta málið til sín taka, og það var samþykkt þar enn á nýjan leik að efna til nýrrar landhelgisráðstefnu. Sú landhelgisráðstefna kom saman í Genf 1960. En þar fór á sömu lund að því leyti, að það tókst ekki að fá nægilegt samkomulag um ákveðnar reglur í þessu skyni. En einmitt eftir þessar ráðstefnur hafa mörg ríki fært út landhelgi sína, og þarf ég ekki að rekja það nánar hér. Það er því auðsætt, í hvaða átt þróunin hefur hnigið, og það er líka, eins og ég áðan sagði, alveg fullvíst, að Íslendingar með sinni baráttu í landhelgismálunum hafa átt sinn mikla þátt í þeirri þróun. En hvað sem um það er, er það ljóst eftir þessar niðurstöður - eða niðurstöðuleysi má kannske segja að sumu leyti - af þessum ráðstefnum, sem haldnar hafa verið, að enn er ekki fyrir hendi alþjóðasamþykkt eða alþjóðasamningur um víðáttu landhelgi. Þar af mega menn vitaskuld ekki draga þá ályktun, að þjóðarétturinn setji hér engar skorður og hverju ríki sé í sjálfsvald sett að fara svo langt sem það kýs. En á meðan ekki eru fyrir hendi alþjóðlegar samþykktir eða fastar alþjóðavenjur, staðfestar af alþjóðadómi, er ríkjandi nokkur, réttaróvissa á þessu sviði, og á meðan er einmitt fyrir hendi verulegt svigrúm til að vinna að þróun réttarreglna um þetta efni í þá átt, sem við teljum okkur hagstæða. Að vísu verðum við líka að horfast í augu við þá staðreynd, að á meðan er einnig möguleiki til þess, að réttarreglurnar sveigist í óhagstæða átt fyrir okkur. En á meðan þetta svigrúm er fyrir hendi, eigum við að nota tímann, því að það er alveg víst, að þó að mikið hafi áunnizt - geysilega mikið hafi áunnizt –með útfærslu landhelginnar bæði 1952 og 1958, þá fer því mjög fjarri, að framtíðarhagsmunum íslenzku þjóðarinnar á því sviði sé þar með fullnægt. Það verður æ augljósara með degi hverjum, ef svo má segja, að þar verður ekki fullur sigur unninn, fyrr en viðurkenndur hefur verið réttur þjóðarinnar yfir fiskimiðum landgrunnsins, svo að hún geti sett þær reglur um fiskveiðar þar og friðunaraðgerðir, sem þörf er á til verndunar fiskistofnum og varnar gegn ofveiði. En það mun nú samdóma álit allra, sem gerst þekkja til, að veiði á uppeldisstöðvum fiskistofnanna á landgrunninu utan núgildandi landhelgislínu gangi langt úr hófi fram. Er þar mikil og alvarleg hætta á ferð, jafnvel svo, að lífshagsmunir þjóðarinnar eru í húfi, Nútímaveiðitækni hefur stóraukið þá hættu. Rannsóknir sýna, að Íslendingar veiða ekki nema örlítið brot af þeim ungfiski, sem þar er um að ræða. Í því sambandi og því til sönnunar má vitna til skýrslu, sem birt var fyrir ekki alls löngu, skýrslu Jóns Jónssonar fiskifræðings, en hann var, eins og kunnugt er, formaður í nefnd fiskifræðinga, sem falið var það verkefni að gera skýrslu um ástand þorsk-, ýsu-, ufsa- og karfastofnanna við Ísland, Færeyjar og Austur-Grænland. Þessi skýrsla er geysilega athyglisverð, og ég vildi aðeins rifja upp örfá atriði úr henni, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir m.a.: „Á árunum 1960-1964 var samtals landað af Íslandsmiðum 575 millj. þorska, og eru Íslendingar og Bretar stórtækastir í veiðinni. En það skiptir mjög í tvö horn með stærðina á þeim fiski, sem þessar þjóðir afla. Á þessu tímabili nam heildarveiði Breta samtals 254 millj. fiska eða 44% af heildarafla, en sá fiskur var aðallega 40-70 cm langur og mest af honum á aldrinum 3-5 ára og svo til allur óþroska. Heildarþorskafli Íslendinga á sama tíma nam 261 millj. fiskum, en þar af öfluðust á vetrarvertíð 174 millj. fiska, en þeir voru aðallega 70-100 cm langir, aldurinn 7-12 ár og svo til allir kynþroska og höfðu a.m.k. 30% hrygnt einu sinni eða oftar.“ Enn fremur segir í þessari skýrslu: „Það er enn fremur mjög athyglisvert að athuga, hve mikill hluti í afla hinna einstöku þjóða er fiskur undir 70 cm eða óþroska. Í heildarafla Íslendinga voru um 18% undir þessari stærð, en 82% í veiði útiendinga.“ Ég sé ekki ástæðu til þess að vera að þreyta hv. alþm. með upplestri beint úr þessari skýrslu, af því að ég veit, að hún er þeim öllum tiltæk. Aðeins vildi ég leyfa mér þó að bæta einu við, þar sem hann segir og undirstrikar rækilega þessa staðreynd, sem hann benti áðan á, hann segir : „Íslendingar taka einungis 18 af hverjum 100 óþroska fiskum, sem landað er af Íslandsmiðum, hitt taka útlendingar, aðallega Bretar. Veiðisvæði þeirra eru vel þekkt, og eru þau aðallega út af Norðaustur- og Norðvesturlandi, og má segja, að fiskur sá, sem þeir afla, sé nokkuð staðbundinn, þar til hann verður kynþroska og leitar í heita sjóinn til hrygningar.“ Þetta voru aðeins örlítil sýnishorn úr skýrslu Jóns Jónssonar fiskifræðings, forstöðumanns Hafrannsóknastofnunarinnar. Í þessari skýrslu sinni og í tilefni af henni leggur hann til, að tilteknar ráðstafanir séu gerðar. Þær ráðstafanir eru vafalaust á rökum reistar, og vefengi ég það ekki og geta verið sjálfsagðar. En það, sem fyrst og fremst ríður á og mundi mest segja, er að tryggja Íslendingum full yfirráð yfir landgrunninu. Það er þess vegna orðið alveg augljóst mál, að það er orðin mjög rík og aðkallandi nauðsyn og þörf framkvæmda á grundvelli ályktunar Alþ. frá 5. maí 1959, sbr. yfirlýsingu ríkisstj. í augl. nr. 4 frá 1961, og þetta er að verða æ augljósara öllum þeim, sem gerst þekkja til þessara mála. Þess vegna var það, að síðasta fiskiþing, sem kom saman hér í Reykjavík, tók þetta mál sérstaklega til athugunar og gerði um það eftirfarandi ályktun, með leyfi hæstv. forseta, sem ég hygg að hafi þar verið samþykkt samhljóða eða a.m.k. voru ekki gerðar neinar athugasemdir á því skjali, sem ég fékk um þetta frá Fiskifélaginu. Þar segir svo: „Fiskiþing leggur ríka áherzlu á, að unnið verði markvisst að því, að allt landgrunnið verði innan fiskveiðilögsögu Íslands.“ Þetta eru fá orð frá fiskiþingi, en í fullri meiningu. Það þarf þess vegna að tryggja Íslandi fulla lögsögu yfir landgrunninu. Undirbúning þess máls þarf að hefja sem skjótast. Ákvarðanir í því máli þarf að undirbúa mjög vandlega og á svipaðan hátt og landhelgisútfærslan var undirbúin á sínum tíma, en undirbúningur í þeim efnum var að ýmsu leyti vandaður. Það var t.d. ráðinn 1946 til utanrrn. sérstakur maður, sem hafði sérstaka þekkingu á þessum málefnum, Hans G. Andersen þjóðréttarfræðingur. Og ég hygg, að þótt margir hafi unnið vel í þessum landhelgismálum, þá sé engum gert rangt til, þótt hans nafn sé sérstaklega nefnt. Hans G. Andersen kynnti sér þessi mál alveg sérstaklega og sótti margar ráðstefnur af Íslands hálfu, þar sem fjallað var um þessi mál, og flutti þar mál Íslands, bæði á þessum landhelgisráðstefnum, sem ég hef áður minnzt á, og auk þess á fjölmörgum fiskiráðstefnum öðrum og svo á þingum Sameinuðu þjóðanna. Og það er óhætt að fullyrða, að hann aflaði sér það mikillar þekkingar á þessum málefnum og varð það mikill sérfræðingur í þessum efnum, að það er óhætt að mæla hann á alþjóðamælikvarða í þeim efnum. Auðvitað unnu fjölmargir aðrir að þessum málum, en ég ætla ekki að fara að nefna nein nöfn þar. En m.a. má nefna líka, að nokkrir ungir menn kynntu sér þetta mál sérstaklega og hafa ritað um það ritgerðir eða málefni, sem skyld eru, og unnið sér til doktorsnafnbótar í því sambandi, eins og bæði dr. Gunnlaugur Þórðarson og dr. Gunnar G. Schram. En ég held, að það þurfi að fara að vinna að og sinna þessum málum á svipaðan hátt og gert var. Auðvitað hef ég þann fyrirvara á, að maður er ekki öllu samþykkur, sem jafnvel kom fram í þeim hvítu bókum, sem út voru gefnar um þetta efni, en það, sem ég sagði, á við um heildina. Ég held, að það þyrfti einmitt núna að fara að vinna að því að kynna öðrum þjóðum málstað Íslands sem rækilegast og kynna sér réttarþróun í þessum efnum sem rækilegast og reyna að stuðla að því með öllum tiltækum úrræðum, að réttarþróun yrði, sem gengi í þá átt, sem stefnt var að með margnefndri ályktun Alþ. frá 5. maí 1959. Ég held, að það, sem ætti að gera nú, væri t.d. það að ráða ungan mann eða unga menn til þess að starfa t.d. í utanrrn. að þessum málum og fá þá til þess að kynna sér þessi mál svo rækilega, að þeir yrðu alveg óvefengjanlega „átoritet“ á þessu sviði og gætu unnið að þessum málum erlendis og kynnt sér þau og kynnt öðrum málstað Íslands með þeim hætti, sem þarf að gera. Það er þjóðarnauðsyn, að um þetta mál og allar ákvarðanir, sem í því eru teknar, sé sem allra mest samstaða stjórnmálaflokkanna og þjóðarinnar allrar. Framgangur málsins er ekki hvað sízt undir því kominn, að það skapist um það fullur einhugur innanlands. Þess vegna er einmitt lagt til í þessari þáltill., sem við höfum hér lagt fram, að Alþ. kjósi 7 manna nefnd til þess ásamt ríkisstj. að hafa forustu í þessu máli. Með því er bezt tryggð samstaða í málinu. En allar framkvæmdir í því verða að mínum dómi, eins og áður er sagt, að byggjast á mjög vandlegum undirbúningi, og í því sambandi verður að leggja höfuðáherzlu á að skýra sérstöðu Íslands í þessu máli. Það þarf að safna saman og hafa tiltæk öll rök, sem til eru fyrir málstað Íslands, hvort heldur eru sögulegs eðlis, siðferðilegs eðlis, efnahagslegs eðlis eða lagalegs eðlis. Það má vel vera, að róðurinn verði þungur í þessu efni. Það er ekki tímabært að mínum dómi að vera nú með neina spádóma um það, hversu skamman eða langan tíma það muni taka að vinna að fullum sigri þessa málstaðar Íslands. Það fer eftir atvikum. En hitt legg ég höfuðáherzlu á, að sóknina í þessum efnum þarf að hefja sem allra fyrst. Það er höfuðatriðið, að það þolir enga bið, að þegar í stað sé hafizt handa um að vinna markvisst, eins og fiskiþing orðaði það, og með festu að því að tryggja Íslandi fulla lögsögu yfir landgrunninu, þar með talin auðvitað, sem er aðalatriðið fyrir okkur, fiskimið landgrunnsins, eins og stefnt var að með þál. frá 1959 og landgrunnslögunum frá 1948. Um það ættu sem allra flestir og vonandi allir landsmenn að geta sameinazt. Þess vegna hefur hér verið sneitt hjá deilum um það, sem liðið er í þessum málum. Þær deilur eiga að sjálfsögðu ekki að gleymast, heldur geymast. En það má ekki að mínu viti láta þær verða til þess að spilla samhug í sóknarlotunni í þessu lífshagsmunamáli þjóðarinnar. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að till. þessari sé að þessari umr. lokinni vísað til utanrmn., og þó að nú sé langt liðið á þingtímann, vona ég, að sú ágæta nefnd láti ekki undir höfuð leggjast að skila áliti um þessa till. og verði í því efni í samræmi við sín skjótu vinnubrögð 1959, þegar hún bar fram þá till. hér á Alþingi, sem ég hef oft vitnað í og samþ. var einróma þá hér á þingi.



Herra forseti. Efni þessarar þáltill. er, eins og 1. flm. hefur nú getið, að Alþ. kjósi 7 manna nefnd til að vinna ásamt ríkisstj. að því að afla viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls, eins og í tillgr. stendur. Fyrir réttu ári eða í lok síðasta þings var borin hér fram á Alþ. þáltill., sem var nokkuð svipaðs eðlis og þessi, að vísu gekk hún ekki eins langt, en fjallaði um sama efni, þ.e.a.s. það var þáltill. um útfærslu fiskveiðilandhelginnar fyrir Vestfjörðum. Skal ég fara nokkrum orðum um þær umr., sem þá fóru fram. Hún kom að vísu seint fram og náði ekki afgreiðslu, en í sambandi við umr. um málið, sérstaklega í utanrmn., lét fyrrv. utanrrh. getið nokkurra atriða, sem ég tel rétt að komi hér fram. Hann sagði eitthvað á þá leið, að á meðan landhelgissamningurinn við Breta var í gildi, hefði lítið verið hægt að gera, en ríkisstj. hefði samt notað tækifærið til þess að kynna stefnu Íslendinga og skoðanir á erlendum vettvangi, eftir því sem tækifæri hefðu gefizt. Í því sambandi var minnt á ráðstefnu um fiskveiðimál, sem haldin hafði verið þá nokkru áður í London, en þar hefðu fulltrúar Íslands skýrt og skilmerkilega skýrt frá því, að 12 mílna landhelgin væri ekki lokatakmark Íslendinga og þeir mundu halda áfram að vinna að landhelgismálinu á þeim grundvelli, að Ísland fengi yfirráðarétt yfir öllu landgrunninu. Ekki hefði þó gefizt tækifæri til þess að koma skoðunum Íslendinga á framfæri á öðrum alþjóðaráðstefnum en þessari. Um sjálfa till.. sem þá var borin fram, var talið, að það gæti verið varhugavert að taka eitt svæði við strendur landsins út úr heildinni og betra mundi að bíða tækifæris og reyna, þegar tímabært væri, að færa landhelgina alls staðar út. Þá var einnig í þessum umr. bent á það, að réttarstaða okkar væri ekki sterk og við yrðum þess vegna að fara mjög gætilega í sakirnar, eins og hv. frsm. þessarar till. benti líka á. Í sjálfu sér er ekki, að ég ætla, neinn ágreiningur um þetta mál, hvorki hér á þingi né meðal annarra manna, sem um málið hafa fjallað. Stefnan kemur mjög greinilega í ljós í ályktun Alþingis frá 1959, þar sem því er slegið föstu, að Íslendingar eigi ótviræðan rétt til 12 mílna fiskveiðilandhelginnar og að afla beri viðurkenningar á rétti þess til landgrunnsins alls. Þetta var, eins og hér hefur verið nefnt, samþ. samhljóða á Alþ., og ég veit ekki annað en ríkisstj. öll sé þessarar sömu skoðunar og muni vilja láta vinna eftir því. Spurningin er þess vegna ekki um efni máls í þessu sambandi, heldur, ef um nokkra spurningu er að ræða, þá er hún um það, hvernig málið skuli leggja fyrir og hvernig það skuli bera að. Í grg., sem þessari till. fylgir, er því haldið fram, að það sé höfuðnauðsyn, að málið sé vel og rækilega undirbúið, áður en farið sé af stað með það. Ég er alveg sammála þessari ályktun flm. till. Þar verður aldrei of vel vandað til, og raunverulega getum við búizt við, að úrslit málsins, sem kannske mætti segja að á þessu stigi væru nokkuð vafasöm, gætu oltið á því, hversu vel væri vandað til undirbúnings málsins. Ég er þess vegna alveg sammála því, sem í grg. till. segir, að þennan undirbúning verði vel að vanda. Ég hef ekki átt lengi sæti í því embætti, sem ég nú gegni, en þó nokkrum sinnum og raunar æði oft leitt hugann að því, á hvern hátt væri bezt að haga þessum undirbúningi, sem ég er alveg sammála um að þurfi að fara fram. Og ég held, að það verði ekki á annan hátt betur gert en að ríkisstj. fái þá sérfræðinga, sem hún treystir bezt, til að leggja málið upp og finna fram þau rök, sem þeir telja sterkust og líklegust til áhrifa, og leggja þau fyrir ríkisstj., áður en farið er af stað með málið. Ég er líka sammála því, sem frsm. sagði og raunar stendur einnig í grg., að mjög nauðsynlegt er, að full samstaða geti orðið um málið, og sé ég sannast sagna ekki, að það ætti ekki að geta orðið, vegna þess að stefna Alþ. og stefna ríkisstj. fara fullkomlega saman í málinu. Það er viðurkennt, að hvaða marki skuli stefnt. Það er ekki búið að ákveða, hvaða leiðir skuli fara til að ná þessu marki, en ég efast ekkert um, að með góðum vilja verði hægt að sameinast um þessar leiðir einnig. Þó vil ég segja það, að ég er ekki viss um, að þessi till., sem hér liggur fyrir um að kjósa 7 menn til þess ásamt ríkisstj. að afla þessarar viðurkenningar, sé tímabær í augnablikinu. Ég mundi segja, að það, sem lægi fyrir í augnablikinu, væri fyrst og fremst að fá hin sérfræðilegu álit fram og öll rök, sem gætu stutt að því að málið gengi fram, og þegar það væri fengið, þá væri leitað samstarfs allra flokka um það, hvernig með skyldi fara. Á meðan þessi sérfræðiálit eru ekki til staðar, tel ég vafasamt, að þessi 7 manna n., sem er allstórt bákn, því að væntanlega mundu koma einnig til fulltrúar frá ríkisstj., þá tel ég vafasamt, að hún hafi verkefni til að vinna, fyrr en hún hefur fengið umsögn fræðimannanna, sem leita þarf til. Fræðimennirnir þurfa að vera fyrst og fremst kunnáttumenn í alþjóðarétti, en í öðru lagi þurfum við líka að fá umsagnir líffræðinganna, bíólóganna, sem þurfa að gera grein fyrir því, hvernig háttar með fiskistofninn í kringum landið, hvaða hættur steðja að honum og hvernig bót verður ráðin á þeim hættum, eða réttara sagt komið í veg fyrir þær hættur, og í þriðja lagi þurfum við að fá sérfræðinga til þess að gera grein fyrir því, hvernig lífsafkoma þjóðarinnar er bundin við þessa útfærslu fiskveiðilandhelginnar. Það er alveg greinilegt, að ef svo heldur fram sem horfir, að fiskstofninn í Norður-Atlantshafinu rýrni með hverju ári sem liður, þannig að veiðin á hverja veiðieiningu minnki, þó að heildarmagn enn þá að minnsta kosti hjá okkur hafi farið vaxandi, þá er sú hætta yfirvofandi, að fyrr en varir geti aflamagnið farið niður í það, sem er alls ónóg fyrir okkur Íslendinga til þess að lifa því sama menningarlífi, sem við höfum lífað undanfarin ár og áratugi, tvo að minnsta kosti. Þetta þurfum við allt að hafa í höndunum, þegar við leggjum upp með málið. Í fyrra, þegar málið var til meðferðar hjá utanrmn., bar það á góma, hvort æskilegt mundi að leita til Sameinuðu þjóðanna um nýja ráðstefnu, svipað því, sem gert var 1958 og 1960. Þetta taldi utanrmn. ekki kominn tíma til að gera enn sem komið væri, og ég er alveg sammála því. Það þarf að koma annað á undan, sem byggt verði á. Sem sagt, mín afstaða við fljóta athugun á þessu er sú, að ég er að segja má í einu og öllu samþykkur þeim rökum og þeirri till., sem hér liggur fyrir, að öðru leyti en því, að ég tel ekki á þessu stigi málsins nauðsynlegt, að farið verði út í að koma á laggirnar þessari stóru sjö mannanefnd, sem hafi þetta mál til meðferðar, heldur sé réttara að geyma það þangað til við fáum betri og fyllri upplýsingar. Ég tel sjálfsagt, eins og flm. lagði til, að málinu verði vísað til utanmrn. og hún fái tækifæri til, áður en þinginu lýkur, að gera till. um málið, og mundi ég þá kannske ræða frekar um einstök atriði í þessu sambandi. Ég hef með vilja ekki farið út í að ræða fiskveiðilandhelgismálið málefnalega, því að eins og ég segi, við erum sjálfsagt flestir eða allir sammála um það, en hef eingöngu haldið mig við það, hvernig málsmeðferðin skuli vera, og ég fyrir mitt leyti tel, að hún verði bezt þannig, að við fáum fyrst sérfræðinga og tökum síðan ákvörðun sameiginlega, helzt allir flokkar og alþm., um það, hvernig þessi heimildaratriði og þessar till., sem við frá sérfræðingunum fáum, verði notaðar.



Herra forseti. Á síðasta þingi var hér til umr. till. um stækkun fiskveiðilandhelginnar fyrir Vestfjörðum, flutt af 2. hv. þm. Vestfjarðakjördæmis, hv. 5. þm. Vestf., Hannibal Valdimarssyni, og hv. 3. þm. Vestf., Sigurvin Einarssyni. Í þessari till. var gert ráð fyrir því, að fiskveiðilandhelgin út af Vestfjörðum yrði látin ná yfir allt landgrunnssvæðið fyrir Vestfjörðum. Talsverðar umr. urðu hér á hv. Alþ. um þessa till. Það kom greinilega í ljós, að hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar töldu ekki tímabært að samþ. þá till. eða gera ráðstafanir til stækkunar á fiskveiðilandhelginni við Vestfirði. Og því var þá borið við, að málið þyrfti frekari athugunar við og það þyrfti að undirbúast betur o.s.frv. Í þeim umr., sem fóru fram um till. þá, spurðist ég fyrir um það hjá hæstv. ríkisstj., hvað hún hugsaði sér að gera til þess að vinna að framgangi yfirlýstrar stefnu Alþ. í landhelgismálunum. Ég minntist þá á, að ég teldi, að það gæti ýmislegt komið til greina í þeim efnum. En þó að eftir þessu væri lýst, fékkst hæstv. ríkisstj. ekki til að segja neitt um það, hvað hún hugsaði sér raunverulega að gera til þess að þoka málinu áleiðis. Hennar afstaða var þá algjörlega neikvæð að mínum dómi. Hún taldi ekki hægt að fallast á breytingar á fiskveiðilandhelgi fyrir Vestfjörðum, og hún vildi ekkert segja um það, hvað ætti að gera í málinu. Hún taldi aðeins, að málið þyrfti að undirbúa betur og það yrði að bíða. Nú er hér komin fram þáltill. um það, að Alþ. kjósi sjö manna nefnd til þess að vinna að því ásamt með ríkisstj. að afla þeirrar viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins, sem stefnuyfirlýsing Alþingis hefur fjallað um. Nú vitum við, að það er liðinn alllangur tími síðan Alþ. gaf út þessa stefnuyfirlýsingu, en hún var gefin út 5. maí 1959. Það fara því að verða um sjö ár síðan þessi stefnuyfirlýsing var gefin. Hún hefur að vísu verið endurnýjuð síðan, en það var gert á árinu 1961, þegar samkomulagið var gert við Breta um undanþágu til að veiða innan fiskveiðimarkanna um þriggja ára skeið. Það er því ekki nema von, að um það sé spurt, hvað liði undirbúningi þessa máls og hvernig ríkisstj. hugsi sér að taka á málinu. Í þeim umr., sem hér hafa farið fram um þessa till., hefur sérstaklega verið staldrað við þann þáttinn, að kominn væri tími til þess, að við færum að undirbúa okkur í sókn okkar að því marki að fá aðrar þjóðir til þess að viðurkenna fullkominn yfirráðarétt okkar yfir öllu landgrunnssvæðinu, sem sagt því að afla fullkominnar viðurkenningar, lagalegrar viðurkenningar annarra þjóða í þessum efnum. Ég fyrir mitt leyti get tekið undir það, að það er vissulega kominn tími til þess, að við förum að vinna markvissara en gert hefur verið nú um skeið að því að reyna að afla slíkrar viðurkenningar. En ég geri mér fyllilega grein fyrir því, að það er erfitt verk, eins og þessi mál standa nú, að fá viðurkenningu á lagalegum rétti Íslendinga til þess að fá ótakmarkaða lögsögu yfir þessu svæði. Ég býst við því, að það muni taka alllangan tíma að fá slíka viðurkenningu. En það er annað í þessu máli, sem ég tel, án þess að ég vilji draga nokkuð úr því, að undirbúningur hefjist í þá átt að reyna að afla slíkrar viðurkenningar, - það er annar þáttur í þessu máli, sem ég álit að sé miklu meira aðkallandi og þurfi að snúa sér að. En það er sá þátturinn, sem snýr að því, hvað við getum gert til þess að tryggja betur aðstöðu okkar og hagsmuni okkar á fiskimiðunum fyrir utan núverandi fiskveiðilandhelgi okkar. Í skýrslu þeirri, sem hér hefur verið minnzt á og nýlega kom frá Jóni Jónssyni fiskifræðingi um ástand fiskistofnanna á Íslandsmiðum, kom það greinilega fram, að það er álit hans og annarra fiskifræðinga, að talsverð hætta sé á ferðum fyrir þá fiskistofna, sem við byggjum mikið á í sambandi við það, hvernig fiskistofnarnir eru nýttir nú, einnig utan 12 mílna markanna. Fiskifræðingurinn bendir á, að það liggi fyrir alveg óumdeilanlegar skýrslur um það, að mjög mikið sé veitt af útlendingum, utan 12 mílna markanna væntanlega, af smáfiski og að þessi veiði geti beinlínis verið stórhættuleg í sambandi við stærð fiskistofnsins við landið. Þar dregur fiskifræðingurinn m.a. það fram, að á árunum 1960-1964 hafi þetta verið þannig, að Bretar hafi veitt af fiski hér á Íslandsmiðum, fiski, sem er undir 70 em að stærð, þá hafi 74.4% af heildarverði þeirra verið fiskur, sem fiskifræðingarnir telja smáfisk í þessum efnum. 74.4% af þeim fiski, sem Bretar hafa landað af Íslandsmiðum, hefur verið fiskur undir 70 cm að stærð. En á sama tíma var ekki nema 19.2% af heildarveiði Íslendinga, - þetta er miðað við þorskveiði við Ísland, - ekki nema 19.2% af heildarþorskveiði Íslendinga af Íslandsmiðum, sem er undir þessari stærð. Og það fer ekkert á milli mála, að fiskifræðingarnir eru hræddir við afleiðingarnar af þessu og gefa það í skyn á þann hátt, sem þeir telja eðlilegt að gera, að það sé kominn tími til þess að reyna að hamla gegn þeirri hættu, sem í þessu felst. Þá vaknar sú spurning: Hvað getum við Íslendingar gert, eins og málin liggja fyrir, til þess að draga úr þessari hættu? Málin liggja þannig fyrir, að við getum tryggt okkur einkarétt til fiskveiðanna í fiskveiðilandhelginni, þ.e.a.s. innan 12 mílna markanna. En við höfum ekki, eins og nú standa sakir, talið okkur hafa neina aðstöðu til þess að hafa áhrif á veiðarnar fyrir utan 12 mílna mörkin, eða við höfum a.m.k. ekki borið okkur neitt til þess að hafa áhrif á það, hvernig veiðarnar þar fari fram. Þó að við höfum okkar landgrunnslög frá 1948, þar sem því er lýst yfir, að íslenzk lögsaga skuli gilda um allt veiðisvæðið á landgrunnssvæðinu, höfum við metið allar aðstæður þannig, - eða það hefur orðið sú niðurstaða, sem hefur verið gildandi hér, að við teldum ekki fært að setja reglur í þá átt, að við tækjum okkur forgangsrétt eða einkarétt til veiða utan 12 mílna markanna. En nú vitum við þó, að við höfum allmikla viðurkenningu annarra þjóða fyrir því, að strandríki megi í slíkum tilfellum sem þeim, sem hafa nú komið upp hjá okkur, að þá megi strandríki hafa allveruleg áhrif á það, hvaða reglur gildi um fiskveiðarnar, einnig fyrir utan 12 mílna mörkin. Hér var minnzt á það í framsöguræðu fyrir þessari till., að það væri til ótvíræð heimild fyrir strandríki til þess að gera einhliða ákvarðanir varðandi veiðina fyrir utan 12 mílna mörkin, að vísu um takmarkaðan tíma, ef veruleg hætta væri á ferðum varðandi fiskistofnana. Ég á ekki við það, að við mundum nota þetta ákvæði sérstaklega, af því að ég tel það vera of veikt í sjálfu sér, miðað við þá aðstöðu, sem er hjá okkur. En við höfum fleiri viðurkenningar frá öðrum þjóðum um það, hvað hægt er að gera í slíkum tilfellum sem þeim, sem við stöndum nú frammi fyrir. Það kom greinilega fram í því merkilega nál., sem þjóðréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna gaf út árið 1956 um landhelgismál, að sú nefnd taldi, að vissulega kæmi til greina að viðurkenna ákveðinn rétt strandríkis, sem byggði afkomu sína að verulegu leyti á nýtingu fiskistofna við landið, að viðurkenna ákveðinn rétt slíks strandríkis til forgangsréttar til veiðanna við landið. Þessi nefnd aðeins vék að þessu atriði í sínu nál., en sló þar engu föstu. En á þeim ráðstefnum, er fjölluðu um þetta mál í Genf árið 1958 og síðan 1960, fékkst enn þá meiri viðurkenning í þessa átt. Fulltrúar frá ýmsum þjóðum undirstrikuðu þá skoðun sína, að það væri rétt að taka tillit til strandríkis, þegar svona stæði á. Við Íslendingar auðvitað undirstrikuðum þessa reglu margoft og mjög ýtarlega. En á ráðstefnunni 1958 var beinlínis gerð samþykkt í þessa átt, almenn ályktun, þar sem að því var vikið, að önnur ríki ættu að viðurkenna aðstöðu strandríkis, þar sem svona stæði á, og þau væru skyldug til þess að taka upp ákveðna samvinnu við strandríki, sem gripi til ákveðinna ráðstafana, þar sem talið væri, að hætta væri á ferðum í sambandi við ofveiði eða að aðstaða strandríkisins yrði sett í hættu efnahagslega. Þessi samþykkt, sem ég vitna hér til og var gerð með miklum meiri hluta atkv. á ráðstefnunni, var svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta, eða aðalefni hennar var á þessa leið: „Að ráðstefnan mælir með, að þar sem nauðsynlegt er vegna verndunar að takmarka heildarveiði fiskistofns á úthafsmiðum, sem liggja að landhelgi strandríkis, skuli öll önnur ríki, sem fiskveiðar stunda á þeim miðum, hafa samvinnu um það við strandríkið að tryggja réttlátar aðgerðir vegna slíkra aðstæðna með því að koma sér saman um ráðstafanir, er viðurkenni hverjar þær forgangsréttarþarfir strandríkisins, sem til komnar eru vegna þess, að það á afkomu sína undir þessum fiskveiðum, jafnframt því sem tekið sé tillit til hagsmuna hinna ríkjanna.“ Við Íslendingar töldum að vísu, að þessi till. væri engan veginn nægilega ákveðin eða sterk til þess að fullnægja okkar sjónarmiðum í þessum efnum. En við viðurkenndum þó, að hér væri fengin talsvert þýðingarmikil viðurkenning af slíkri ráðstefnu, sem þarna var á ferðum, fyrir miklu hagsmunamáli okkar. Og mörg fleiri atriði hafa komið fram á þeim ráðstefnum, sem fjallað hafa um þessi mál, sem fara í sömu átt, þar sem segja má, að það liggi fyrir ákveðin viðurkenning á því, að í fyrsta lagi eigi viðkomandi strandríki rétt til þess að beita sér fyrir ráðstöfunum til þess að koma í veg fyrir ofveiði eða beita sér fyrir reglum, sem tryggi því tiltekinn forgangsrétt. Ég tel því, að eins og málin standa nú hjá okkur sé orðið mjög aðkallandi, að við Íslendingar beitum okkur fyrir því, að settar verði ákveðnar reglur um fiskveiðina á Íslandsmiðum utan 12 mílna markalínu. Ég held meira að segja, að það, sem skipti okkur höfuðmáli í þessum efnum, sé ekki það að biðja um tiltekin forgangsréttarákvæði fyrir okkur til veiðanna, ekki eins og nú standa sakir, heldur miklu fremur hitt, að settar séu þær reglur um veiðarnar á tilteknum svæðum utan 12 mílna markanna, sem gætu orðið til þess að búa í haginn fyrir okkur til þess að vernda betur fiskistofnana en nú er. Það er t.d. skoðun mín, að ef settar væru reglur um veiðarnar á svæðinu fyrir utan 12 mílna mörkin út af Norðausturlandi og víða út af Norðurlandi og út af Vestfjörðum, reglur, sem drægju verulega úr því, að slík smáfiskveiði geti farið fram eins og þarna fer fram nú, þá mundu þær reglur hafa gífurlega mikið að segja fyrir okkur Íslendinga. Ég held því, að það sé kominn tími til þess, að við búum okkur undir ákveðnar ráðstafanir í þessum efnum og það megi ekki haldast slíkt aðgerðaleysi eins og verið hefur nú um allt of langan tíma í þessu máli. Ég tel að vísu sjálfsagt, að kosin verði slík n., sem lagt er til samkv. þessari till., en ég held, að það sé ekki síður nauðsynlegt fyrir okkur að fela þeirri n. eða þá annarri, sem til þess yrði valin, að undirbúa af okkar hálfu ráðstafanir í þessum efnum, - ráðstafanir, sem miðuðu að því að vernda fiskistofnana við landið betur en við getum nú gert með þeirri 12 mílna fiskveiðilandhelgi, sem víð búum nú við. Ég vil undirstrika það, að ég tel, að eins og málum háttar nú hjá okkur, þá sé þetta eitt af okkar allra stærstu málum, og ég hefði viljað vænta þess, að hæstv. ríkisstj. vildi athuga það, hvort hún getur ekki fallizt á, að skipuð verði n. manna úr öllum flokkum til þess að tryggja sem allra bezta samstöðu um það, sem gert verði í málinu, til þess að undirbúa aðgerðir af Íslands hálfu til að ná þessu fram, sem ég hef hér ræti um. Ég held, að við höfum á margan hátt aðstöðu til þess að ná fram okkar aðalsjónarmiðum í þessum efnum. Það kann vel að vera, að þeir, sem mest sækja á þessi mið og veiða mest af smáfiskinum, kunni að verða eitthvað erfiðir í samningum í fyrstu lotu, og ég efast ekkert um það, að þeir aðilar eru til hjá þeim þjóðum, sem þar eiga hlut að máli, engu síður en slíkir aðilar eru einnig til á Íslandi, þar sem hagsmunir einstakra manna koma til, að þeir muni verða tregir í taumi í þessum efnum. En ég held líka, að við höfum svo sterka viðurkenningu frá fiskifræðingum viðkomandi landa og svo mikla almenna viðurkenningu fyrir aðgerðum okkar í þessum efnum, að það verði erfitt fyrir þær þjóðir, sem hér eiga hlut að máli, að neita okkur um tilteknar ráðstafanir, sem gætu komið hér að miklu gagni. Eins og ég sagði áðan, þá vil ég ekki á neinn hátt draga úr því, að við Íslendingar reynum að fá lagalega viðurkenningu á óskoruðum yfirráðarétti okkar yfir öllu landgrunnssvæðinu. En ég geri mér grein fyrir því, að það er mjög erfitt að ætla sér að fá almenna lagalega viðurkenningu á slíku. Það mál er ekki nýtt, það er búið að ræða oft og lengi, og það er enginn vafi á því, að það mun verða torsótt og tekur langan tíma að fá þessa lagalegu viðurkenningu. Það, sem ég tel því að liggi mest á í þessum efnum, það er að ná fram þeim reglum um fiskveiðar utan fiskveiðimarkanna, sem tryggt gætu hagsmuni okkar. En til þess að fá fram á næstunni beina stækkun á fiskveiðilandhelginni, þ.e.a.s. einkaréttaraðstöðu Íslendinga til veiða á auknu svæði við landið, þá held ég, að verði erfitt að fá slíkt fram án þess að grípa til einhliða ráðstafana af Íslands hálfu. En það vitum við, að um það tekst sennilega ekki, eins og nú standa sakir, samstaða af hálfu Íslendinga, og það mun vissulega reynast torsótt að koma því fram við útlendinga, eins og okkar málum er nú komið í þessum efnum. Ég vil sem sagt að lokum undirstrika það, sem ég hef sagt: Ég tel, að ríkisstj. eigi nú að skipa n. manna úr öllum flokkum til þess að gera till. um ráðstafanir af Íslands hálfu til að tryggja á sem hagkvæmastan hátt fyrir landsmenn nýtingu fiskimiðanna á landgrunninu utan fiskveiðilandhelginnar, og í baráttu fyrir þessu máli tel ég, að jöfnum höndum þurfi af okkar hálfu að leggja áherzlu á fiskifræðileg sjónarmið og rök og efnahagslega aðstöðu landsins. Ég lýsi fylgi mínu við þessa till., svo langt sem hún nær, en tel, að æskilegt væri að breyta till. og gera verksvið þeirra nm., sem þar eru kosnir, víðtækara í þá átt, sem ég hef sagt, eða þá að ráðstafanir verði jafnhliða gerðar til þess, að öðrum verði falið það verkefni, sem ég hef hér sérstaklega rætt um.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil þakka hæstv. utanrrh. fyrir vinsamlegar undirtektir undir þessa till. á vissan hátt. Ég hefði að vísu kosið, að hann hefði verið jákvæðari gagnvart þessari nefndarskipun en mér virtist hann vera. Hann taldi, að heppilegast mundi að vinna að þessu þannig, að afla fyrst hinna sérfræðilegu gagna og síðan, þegar þau lægju fyrir, þá gæti komið til mála að skipa eða kjósa þvílíka n., sem hér er ráð fyrir gert. Hann viðurkenndi þó að fullu og öllu nauðsyn þess, að sköpuð væri sem bezt samstaða á milli stjórnmálaflokkanna um aðgerðir í þessu máli. Ég held, að sú aðferð, sem hæstv. ráðh. gerir ráð fyrir, sé ekki að öllu leyti heppileg. Ég hef hugsað mér þetta öðruvísi, og þess vegna er þessi till. flutt. Ég hef einmitt hugsað mér nefndarskipun strax og að n. tæki þá forustu í þessu máli í samráði við ríkisstj., m.a. um gagnaöflun og könnun á málinu, en kæmi ekki fyrst til síðar. En það er einmitt höfuðatriðið, hvernig staðið er að málinu frá upphafi, og hæstv. ráðh. var að tala um, að það yrði að fá álit þeirra sérfræðinga, sem til væru beztir í þessum efnum. Ég verð því miður að álíta, að hér sé t.d. í þjóðréttarlegum efnum, að því er þetta varðar, ekki kostur sérfræðinga. Hans G. Andersen var sá sérfræðingur á sínum tíma, en við vitum, að hann hefur um skeið sinnt öðrum störfum, og það er nú svo með sérfræði sem þessa, að það vill fyrnast, ef menn gefa sig ekki alla þar að. Ég held þess vegna, að það sé alveg sjálfsagt fyrir utanrrn. og fyrir ríkisstj. að fá nú þegar t.d. ungan lögfræðing til þess að kynna sér þessa grein lögfræðinnar svo vel, að við getum teflt honum fram hvar sem er, og það held ég einmitt eigi að gera í samráði við svona n. og að hann starfi í sambandi við slíka n. Ég held, að það sé mikið atriði í þessu máli, að það komist ekki að á milli stjórnmálaflokkanna neinn metingur. Ég álit, að það væri nokkur hætta á því, ef sú starfsaðferð væri notuð, sem hæstv. ráðh. gerði ráð fyrir, að ríkisstj. hefði þetta í sínum höndum, eins og hún hefur náttúrlega óneitanlega haft, en kæmi svo eftir dúk og disk, þegar hún væri kannske búin að gera málið upp við sig og afla þeirra gagna, sem hún teldi nauðsynleg, og samþ. þá, að n. væri skipuð í málinu. Ég held, að það sé affarasælla, að frá upphafi standi allir flokkar saman um það, sem gera skal, og standi saman um þá línu, sem leggja skal. Það er sannleikurinn, að það hefur náttúrlega verið gert ákaflega lítið í þessum málum, eins og kom fram hjá hæstv. utanrrh. áðan, þó að hann gæti bent á, að það hafi verið gerð grein fyrir málstað Íslands á eitthvað einni ráðstefnu eða svo. Við skulum játa það hreinlega, að það hefur ekki verið gert mikið í þessu. Ég er ekki að ásaka einn eða neinn fyrir það. Það er rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að á meðan samningurinn við Breta eða undanþáguákvæði hans voru í gildi, - samningurinn er náttúrlega í gildi áfram að vissu leyti, - þá var sjálfsagt ekki hægt um vik í þessum efnum, og ég er út af fyrir sig ekkert að gagnrýna það, að það hafi ekki verið gert meira á þeim árum. En hitt er jafnljóst, að það hefur sem sagt ekki verið gert svo sem neitt. En það er kominn tími til þess nú. Hæstv. ráðh. sagði eitthvað á þá lund, að réttarstaða Íslands væri heldur veik, og mér skildist, að hann hefði lesið það eitthvað út úr mínu máli, að svo væri. Það er misskilningur, að ég hafi viljað gefa nokkuð í skyn um það, og ég vil ekkert segja um það, að hún sé veik, en ég vil heldur ekkert fullyrða um það, að hún sé sterk, ég hef ekki aðstöðu eða kunnáttu til þess að vera með neinar fullyrðingar í því efni. En sem sagt, ég vil þó þakka hæstv. ráðh. fyrir undirtektir hans að því leyti, að hann lýsti því, að ríkisstj. vildi nú vinna að þessu máli, vinna að framkvæmd á þessum þingvilja, sem birzt hefur í þál. frá 1959, og að hún mundi nú með einhverjum hætti fara að hefjast handa í því efni. En ég verð hins vegar að telja það miður farið, að hann skyldi, að því er mér virtist, álíta, að nefndarskipun væri að svo stöddu ekki tímabær. En þó hélt hann möguleikum opnum þar til athugunar, og ég vona, að það verði tekið til athugunar í utanrmn., sem fær málið til meðferðar, og þá geti ráðh. e.t.v. fallizt á þær ástæður, sem ég hef nú bent á og ég tel sérstaklega mæla með því, að það sé einmitt ekki látið dragast að skipa n. til þess, að tryggt verði, eftir því sem kostur er, að allir flokkar hafi aðstöðu til að verða samferða í þessu máli frá upphafi. Það er svo alveg laukrétt, eins og hv. síðasti ræðumaður vék að og ég reyndar lagði áherzlu á í minni ræðu, að ég hélt, að í þessu efni ber auðvitað ekki aðeins að líta á hin lagalegu rök. Það eru mörg önnur atriði, sem þar koma til greina og alveg sérstaklega það, sem kannske var á sínum tíma eitt drýgsta innlegg Íslands við allar þessar umr. um landhelgismál, það var þetta, að það var viðurkennt með öðrum hætti en áður, að taka þæri tillit til, ef land ætti með alveg sérstökum hætti alla sína afkomu undir fiskveiðum, og auðvitað verður að leggja áherzlu á það atriði og sýna fram á þá aðstöðu, sem við erum í, eftir nýjustu skýrslum fiskifræðinga. Hann taldi, hv. síðasti ræðumaður, að það mundi taka langan tíma að fá lagalega viðurkenningu allra þjóða á rétti Íslands til landgrunnsins alls. Það er sjálfsagt rétt, að það tekur langan tíma, og ég ætla þessari n., ef hún kemst á, það hlutverk að gera sér grein fyrir, hvernig vinna beri að málinu. Í minni till. felst ekki endilega, að það sé gert ráð fyrir því, að það sé reynt að fá viðurkenningu t.d. allra ríkja á rétti Íslands í þessum efnum, enda geri ég ráð fyrir, að það yrði kannske seint hægt að fá það, en það er hægt að vinna að þessu með ýmsum hætti, og það er hægt að vinna að því með þeim hætti, sem ég reyndi að leggja talsverða áherzlu á í minni frumræðu, að vinna að réttarþróuninni, og það er ekki lítið atriði. Það hefði áreiðanlega fáum dottið það í hug á árunum milli 1930 og 1940, að svo mundi vera komið árið 1958, að stætt væri á því að færa landhelgi út í 12 sjómílur, ekki aðeins frá stórstraumsfjörumáli, eins og hún var áður miðuð við, heldur frá beinum grunnlínum. Á þeim fáu árum gerðist mjög mikil breyting, það mætti kannske segja gerbreyting í viðhorfum þjóða til lagaatriða á þessu sviði, þannig að við vitum ekki, hvað framtíðin getur borið í skauti sínu á stuttum tíma í þessu efni, og við vitum ekki nema við getum átt þátt í því að móta þá réttarþróun og að því álit ég að okkur beri að vinna. En auðvitað koma önnur atriði til greina heldur en hin beinu lagalegu, og það má hugsa sér ýmsar leiðir í þessu efni, ég tel ekki tímabært, að ég fari að fara út í þær hér. Það yrði hlutverk þessarar n., ef til kæmi, að athuga það. Hitt er svo alveg rétt, sem hv. síðasti ræðumaður, 5. þm. Austf., benti á, að það eru afskaplega aðkallandi aðgerðir nú fyrir utan landhelgislínuna á landgrunninu og alveg sérstaklega undan tilteknum landssvæðum, og ég álit, að það sé sjálfsagt, eins og hann benti á, að athuga alla möguleika í því sambandi og hverjar leiðir eru færar í því efni. Ég vil lýsa yfir því, að ég hef fyrir mitt leyti vitaskuld ekkert við það að athuga, að utanrmn. taki til athugunar að breyta þessari till. í það horf að vikka starfssvið þessarar n. í það horf. Er sjálfsagt að taka til athugunar allt, sem fram kemur í því efni. En það er alveg sýnilegt, og það veit og finnur fólkið, sem býr í þeim landshlutum, sem hafa orðið harðast úti í þessu efni, bezt, að það verður eitthvað að gera í þessum efnum, annars horfir til stórkostlegra vandræða á því svæði, það er gefið mál. Þar er að lokum a.m.k. fyrir hendi sú alþjóðasamþykkt, sem gerð var í Genf 1958 um vissar friðunaraðgerðir utan landhelgislínu, því að jafnvel svo gæti farið, að við yrðum að gripa til þeirrar leiðar, þó að hún sé þannig, að þá yrðum við að sitja við sama borð og aðrir í þeim efnum.



Herra forseti. Mér þykir rétt, að það komi fram, að ég er í öllum meginatriðum sammála hæstv. utanrrh., því, sem hann sagði um þetta mál, og skal ég ekki endurtaka það. Það verður ekki orðum aukið, hversu viðurhlutamikið þetta mál er fyrir framtíð Íslendinga og hversu mjög ríður á því, að rétt sé með það farið. Það er að vísu rétt, sem fram hefur komið, að æskilegt væri og raunar nauðsynlegt, að ráðstafanir gætu orðið gerðar sem allra fyrst. Á hitt er svo að líta, sem hv. aðalflm. hefur lagt ríka áherzlu á í sínum hófsömu orðum nú um þessi efni, að hér er um að ræða langa þróun, og okkur hefði auðvitað ekki tekizt að framkvæma það, sem framkvæmt hefur verið, ef þessi þróun hefði ekki verið okkur hagstæð. Það er rétt, að frá þeim hugmyndum, sem uppi voru um þessi mál um 1930, fram til þess, sem gerðist á árunum milli 1950 og 1960, þá varð alger bylting. Það er sagt hér, að ekki megi eingöngu líta á þessi mál frá lagalegu sjónarmiði. Það fer auðvitað alveg eftir því, hvaða orðalag menn vilja hafa. Auðvitað verður fyrst og fremst að líta á málið frá lagalegu sjónarmiði. Án þess að við höfum heimild í lögum til okkar aðgerða, hvort sem sú heimild beinlínis er svo skýr, að hún segi, að vissar aðgerðir séu leyfilegar, eða þannig, að hún felur í sér, að bann gegn einhverjum aðgerðum fær ekki staðizt að alþjóðalögum, hvernig sem sú heimild kann að vera, þá getum víð ekkert aðhafzt án hennar. Við gátum það ekki á árunum 1952 og 1958 og getum það ekki nú. En það, sem gerðist á árunum milli 1950 og 1960, var fyrst og fremst þetta, að lagareglurnar breyttust, og það var þá talið og ekki sízt með dómnum og eftir dóminn í deilu Norðmanna og Breta, að ekki bæri eingöngu að líta á gamlar venjur, heldur yrði einnig að taka tillit til líffræðilegra, ef svo má segja, og fjárhagslegra aðstæðna. Það var hinn merkilegi rökstuðningur Alþjóðadómstólsins á því, að eðlilegt væri, að fyrir utan þær strendur, þar sem fólkið fyrst og fremst lifði á fiskveiðum, þar væri rýmri fiskveiðiréttur þeim til handa heldur en annars staðar, sem var glöggt merki þeirrar hugarfarsbreytingar, sem í þessu gerðist, og ég vil segja réð algerlega aldahvörfum. Því megum við ekki gleyma, og þessi þróun verðum við að vona að haldi áfram. Það er alveg eins og hv. aðalflm. till. sagði: Við getum auðvitað ekki gert ráð fyrir því með vissu, að þróunin haldi áfram að verða okkur hagstæð. Það gæti komið einhver afturkippur. En einmitt þess vegna ríður svo mjög á því, að við misstígum okkur ekki í málinu, að eitthvað, sem við aðhöfumst, verði til þess að magna upp andstöðu, sem ella væri ekki fyrir hendi eða mundi eyðast smám saman, ef málinu væri fylgt eftir þannig að slík andstaða skapaðist ekki. Þess vegna tel ég, að það sé síður en svo, að þau ár, sem liðið hafa, frá því að Alþ. gerði sína samþykkt 5. maí 1959, hafi verið til einskis í þessum efnum. Á þeim árum hefur mjög sótt í rétta átt fyrir okkur varðandi mörg efni í þessu, og það er áreiðanlega betur vakandi skilningur nú en þá var á því, að vissar friðunarráðstafanir séu óhjákvæmilegar. Ríkisstj. hefur látið á þeim ráðstefnum, þar sem tilefni hefur gefizt, vekja athygli á okkar afstöðu í þessu efni, auk þess sem málið hefur auðvitað margoft verið rætt við fulltrúa erlendra ríkisstjórna og okkar afstaða í þessum efnum skýrð. Við verðum mjög að gæta þess, að þó að það sé rétt, sem hv. 5. þm. Austf. sagði; að það kunni að vera of viðurhlutamikið að bíða eftir því, að við fáum þá viðurkenningu, sem Alþ. 5. maí 1959 var sammála um að við þyrftum að fá, og við megum ekki vera athafnalausir á meðan, þá kann að vera viss hætta í því að gera ráðstafanir, sem skemmra gengju, vegna þess að í þeim yrði talið felast beint eða óbeint afsal á okkar meiri rétti. Þetta verður auðvitað að metast. Það er ekki hægt að slá neinu föstu um slíkt fyrir fram og segja, að það hljóti svo að vera. Slíkt kemur mér ekki til hugar. En galdurinn er sá að halda þannig á, að þetta þurfi ekki að leiða til árekstra eða til þess, að því verði síðar haldið fram, að við séum búnir t.d. með einhverjum alþjóðlegum samningum að binda okkur á þann veg, að það sýni, að við höfum ekki talið okkur á því stigi a.m.k. eiga rétt til landgrunnsins alls. Þetta eru fyrst og fremst sérfræðileg efni, flókin og vandasöm, sem hér koma fram. Ég dreg ekki úr því, sem hv, aðalflm. till. sagði, að það gæti verið fullkomin ástæða til þess að ýta undir einn eða fleiri unga menn til að kynna sér þessi málefni nú sérstaklega, til þess að þeir gætu orðið okkar ráðunautar í þeim. En enn sem fyrr skulum við ekki gleyma því, að við Íslendingar eigum einn fremsta sérfræðing í þessum efnum, sem hefur alþjóðlega viðurkenningu, og það er Hans G. Andersen. Hann hefur nú að undanförnu að vísu sinnt öðrum störfum, en hann hefur einnig haldið við þessum fræðum, og ég tel sjálfsagt, og ég vil láta það koma hér fram, að það verði fyrst og fremst undir hans forustu, sem sérfræðileg athugun í þessum efnum eigi sér áfram stað. Ég vildi láta þessar aths. koma fram. Annars er ég þakklátur þeim, sem hér hafa um þetta mál talað. Þeir gerðu það af hófsemi og án þess að blanda deilum um umdeilanleg efni frá fyrri tíð inn í sitt mál. Ég tel, að það sé allt mjög athyglisvert, sem þeir sögðu, og þarfnist nánari skoðunar. Um það má deila, hvort menn vilji setja um það sérstaka n. eða utanrmn. fjalli um þetta í samráði við ríkisstj., a.m.k. meðan málið er enn á athugunarstigi hjá sérfræðingum, eins og ég tel að það þurfi enn um skeið að vera.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð. - Ég vil mega skilja orð hæstv. forsrh. um málið þannig, að hann vill huga að því, hvort ekki sé rétt að undirbúa aðgerðir af okkar hálfu í málinu m.a. á þeim grundvelli, sem ég minntist hér á, sem og aðrar undirbúningsráðstafanir af okkar hálfu, og ég fagna því út af fyrir sig og vona það, að sú geti orðið niðurstaðan, að það takist samstaða um að finna einhverjar æskilegar leiðir til athafna í málinu. En það var aðeins eitt, sem hér kom fram hjá hæstv. forsrh., sem mér fannst ástæða til að víkja að örfáum orðum. Hann sagði eitthvað á þá lund, að það þyrfti kannske að huga vel að því, hvort tiltækilegt væri fyrir okkur að gera einhverjar ráðstafanir í þessum málum, sem mætti skoða þannig, að við værum að fallast á beinan eða óbeinan hátt á minni rétt okkur til handa en við hefðum sett fram í okkar grundvallarkröfu um yfirráð yfir landgrunnssvæðinu öllu. Ég vil fyrir mitt leyti undirstrika það, að ég tel, að það megi ekki á neinn hátt blanda því saman, að meginkrafa okkar er sú, eins og við mörkuðum með landgrunnsl. frá 1948, að við fáum einkaréttaraðstöðu til fiskveiða á landgrunnssvæðinu, að landgrunnssvæðið verði allt fært undir íslenzka fiskveiðilandhelgi. Það er okkar meginkrafa. En það þarf ekki að þýða, þó að það sé okkar meginkrafa, að við getum ekki gert margvíslegar ráðstafanir, sem eru okkur í hag í þessum efnum, þó að þær uppfylli ekki þessa grundvallarkröfu. Okkar krafa í landhelgismálunum var mörkuð m.a. með landgrunnsl. 1948 þessi. En eigi að síður fórum við í það að stíga ákveðið skref í áttina með því að ákveða breytingar á landhelgislínunni 1950, með því að draga þar beinar línur fyrir flóa á Norðurlandi og síðan með því að færa út í 4 mílur og ákveða beinar línur meðfram allri ströndinni árið 1952 og síðan með því að færa út í 12 mílur 1958, þrátt fyrir það að við værum búnir að lýsa því yfir, að það séu gildandi lög á Íslandi, að allt landgrunnssvæðið skuli heyra undir íslenzka lögsögu. Eins álit ég, að við hljótum að viðurkenna það, að staðreyndin er sú, að við búum í dag aðeins við 12 mílna landhelgi. Einkaréttur okkar til fiskveiða nær aðeins út að 12 mílna mörkunum. En ég álít, að það komi fyllilega til greina og sé enda okkur alveg nauðsynlegt að ná ákveðnum yfirráðum og fá viðurkenningu annarra þjóða, sem stunda nú veiðar utan 12 mílna markanna, fá viðurkenningu þeirra fyrir tilteknum reglum um veiðarnar utan 12 mílna markanna. Og ég held, að þó að við vinnum þannig að málunum, sem okkur er mjög nauðsynlegt, þurfi það ekki á nokkurn hátt að leiða til þess, að við föllum frá okkar meginkröfu í þessum efnum. En sú krafa, að Íslendingar einir megi veiða á öllu landgrunnssvæðinu við Ísland, - sú krafa er vissulega mjög stór, og ég geri mér alveg grein fyrir því, að það tekur alllangan tíma að fá viðurkenningu annarra þjóða fyrir henni eða fyrir því að fá upp alþjóðalög til þess að viðurkenna fermlega þá reglu. Ég sem sagt segi það, að ég leyfi mér að vona, að hæstv. ríkisstj. íhugi það, sem hér hefur verið sagt um þessi efni, og hún taki með skilningi á því, að það er orðin knýjandi nauðsyn, að við undirbúum okkar ráðstafanir í þá átt, að við fáum betur ráðið við það, hvernig veiði fer fram utan 12 mílna markanna við Ísland. Hagsmunir okkar kalla þar mjög skýrt á.



Herra forseti. Meðan Daníel Ágústínusson sat hér á hv. Alþ. í fjarveru minni, flutti hann fsp. þá, sem hér er til umr. Þegar fsp.-tíma lauk, var umr. um fsp. ekki lokið, og hefur hann beðið mig um að koma á framfæri aths., sem hann vildi gera út af ræðu þeirri, sem hæstv. menntmrh. flutti í máli þessu. Hæstv. ráðh. mun hafa tekið það fram, að fjármál íþróttasjóðs hafi verið í óefni frá því í upphafi. Við þetta vill fyrirspyrjandi gera þá aths., að fjármál íþróttasjóðs hafa þó mjög gengið úr skorðum hin síðari ár. Það var svo, að með fjárveitingu 1955 var fullnægt 20% af fjárþörf íþróttasjóðs, en með fjárveitingu 1966 er aðeins fullnægt 10% af fjárþörf sjóðsins. Það hefur hins vegar verið regla sjóðsins að greiða eftir á til þeirra framkvæmda, sem ákveðnar höfðu verið hverju sinni, en þar til síðustu árin var þetta hóflegt, en nú hefur það mjög gengið úr skorðum. Í öðru lagi hafði hæstv. ráðh. bent á það, að vald íþróttanefndar hefði verið frá upphafi takmarkað, þar sem í lögunum sé aðeins um heimild að ræða, en n. setti sér reglu þegar í upphafi starfstíma síns og hefur fylgt þeirri reglu um að styrkja íþróttamannvirki um 20-40%. Þessari reglu hefur n. fylgt, og studdist hún þar við það, sem áður hafði gerzt, meðan á fjárlögum var veitt fé til íþróttamannvirkja. Þá var m.a. veitt um 50% til sundhallarinnar í Reykjavík og gufubaðstofa og fleiri íþróttamannvirkja, og þess vegna setti n. sér reglur sínar hóflega. Hins vegar vill fyrirspyrjandi líka benda á, að á síðari árum hafa verið tekin inn í fjárlög framlög til íþróttahúsa og sundlauga og fleiri íþróttamannvirkja og hafa þau þá verið styrkt með 50% framlagi, og sýnir þetta, að n. hefur mjög gætt hófs í þessu, en reglum varð hún að fylgja. Þá vill fyrirspyrjandi benda á það, að hann flutti hér á hv. Alþ. till. um, að íþróttasjóður fengi sérstakan tekjustofn. Það hafa nokkrir sjóðir fengið, svo sem landgræðslusjóður, Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra og Styrktarfélag vangefinna. Enn fremur hafa Í.S.Í. og Slysavarnafélag Íslands fengið sérstakan tekjustofn við fjárlagaafgreiðslu nú fyrir tveim árum. Fyrirspyrjandi flutti, eins og ég tók fram áðan, hér á hv. Alþ. frv. um, að þetta yrði einnig ætlað íþróttasjóði, en það hefur ekki náð fram að ganga. Að lokum vill fyrirspyrjandi taka það fram, að árangur af störfum íþróttasjóðs hefur orðið mikill, og gleggsta dæmið um það er landsmót ungmennafélaganna, sem haldið var að Laugarvatni í sumar. Forseti Íslands lét svo um mælt um það mót, að það stæði næst Alþingishátíðinni á Þingvöllum 1930 að glæsileik og myndarbrag. Þetta vill fyrirspyrjandi undirstrika, að ekki hefði verið hægt að leysa af hendi nema vegna starfa íþróttasjóðs, og þess vegna er brýn nauðsyn fyrir þjóðina að bæta úr fjárhag íþróttasjóðs, svo að hann nái þeim tilgangi, sem hann átti að ná, þegar til hans var stofnað, og hann hefur náð að nokkru á undanförnum árum, þótt mjög hafi dregið úr því.



Herra forseti. Á síðasta þingi var fram borin fsp. af Jónasi G. Rafnar og Jónasi Péturssyni varðandi ráðstafanir til að bæta hlustunarskilyrði útvarps á Norður- og Austurlandi, og urðu um þau mál allmiklar umr. hér í Sþ. 10. febr. 1965. Í þeim umr. upplýsti menntmrh., að það, sem sérstaklega væri til athugunar hjá landssímanum og ríkisútvarpinu, væri: Í fyrsta lagi, að 20 kw. langbylgjustöð verði reist á Eiðum með sömu bylgju og Reykjavíkurstöðin starfar á og dagskráin leidd þangað norður um radíófjölsíma. Í öðru lagi að fá samþykki til þess að nota aðra langbylgju fyrir 5 kw. stöðvar, aðra í grennd við Húsavík, en hina við Kirkjubæjarklaustur. Í þriðja lagi að halda endurvarpsstöðvunum í Skjaldarvík og Hornafirði á miðbylgjum, en auka afl hinnar síðarnefndu úr 1 kw. í 5 kw. með því að flytja núverandi Eiðasendi þangað. Í fjórða lagi að reisa í Skagafirði 5 kw. endurvarpsstöð til þess að bæta hlustunarskilyrði þar. Og í fimmta og síðasta lagi að reisa smám saman og koma upp FM últrastuttbylgjustöðvakerfi um allt landið. Í þeim umr. barst einnig í tal ástandið í þessum efnum víðast á Vestfjörðum, einkum á norðanverðum Vestfjörðum, og þá upplýsti ráðh., að þegar hinn nýi sendir yrði tekinn í notkun, væri vonandi komizt fyrir þá erfiðleika með öllu og Vestfirðingar fengju þá útvarp með eðlilegum hætti. Þar sem ekkert hefur síðan heyrzt um þessi mál, hvaða ákvarðanir hafi verið teknar, hef ég leyft mér ásamt 2. þm. Norðurl. v., að gera þessar fsp. til hæstv. menntmrh.: „1. Hefur endanleg ákvörðun verið tekin um, með hvaða hætti ríkisútvarpið ætlar að bæta hlustunarskilyrði á þeim stöðum á landinu, sem búa við sífelldar útvarpstruflanir? 2. Ef svo er, hvenær hefjast þessar framkvæmdir og hvenær er áætlað, að þeim verði lokið?“ Það er eðlilegt, að slík fsp. komi fram, því aðeins og þm. hafa eflaust séð í flestum blöðum landsins, eru að koma kvartanir frá Vestfjörðum, Norðurlandi og Austfjörðum út af útvarpstruflunum, og þessum kvörtunum linnti ekki sérstaklega á tímabili í vetur í svartasta skammdeginu. Og ég vil í þessu sambandi t.d. nefna það, að bæjarstjórn Ísafjarðar sendi ríkisútvarpinu kvörtun um það, að útvarpstruflanir af völdum lóranstöðvarinnar á Snæfellsnesi hafa farið mjög vaxandi og hlustunarskilyrði versnað á Ísafirði, og sömuleiðis hafi komið kvartanir víðar að, eins og t.d. frá Bolungarvík, að hlustunarskilyrði séu algerlega óviðunandi, og skoraði bæjarstjórn Ísafjarðar á forráðamenn ríkisútvarpsins að gera nú þegar ráðstafanir, sem að gagni kæmu í þessum málum. Bæjarstjórnin fékk ákaflega stutt og kurteist og elskulegt svar frá ríkisútvarpinu, þar sem bréfið er þakkað og ríkisútvarpið harmar þetta ástand mjög og hefur lagt málið fyrir verkfræðinga landssímans til álits og úrlausnar og vonar, að góð og fullnægjandi úrbót fáist. Ég veit, að menntmrh. mun gefa svör við þessum fsp. En þetta mál er orðið svo hvimleitt og fólkið orðið þreytt á því að geta ekki notið útvarps víðast hvar í þremur landsfjórðungum, að við svo búið má ekki lengur standa. Og ég harma það, að frá því að þessar umr. fóru fram hér 10. febr. 1965 hafa a.m.k. hvað Vestfirði snertir - og ég hygg ég megi þar einnig tala um Skagafjörð og fleiri staði - ekki verið sendir neinir menn til þess að athuga um þessi mál, fyrr en fer að lengja daginn og útvarpstruflanir fara að minnka. En truflanir t.d. á norðanverðum Vestfjörðum eru frá því að haustinu og þangað til fer að lengja verulega daginn eða fram í marzmánuð, en þá lagast ástandið mjög mikið.



Herra forseti. Ég hef beðið ríkisútvarpið um upplýsingar um það mál, sem spurzt er fyrir um í þessari fsp. Það, sem ég segi hér á eftir sem svar við fsp., er byggt á upplýsingum ríkisútvarpsins. Ríkisútvarpið telur, að hlustunarskilyrði séu nú góð á öllu Suðurlandsundirlendi og Suðvesturlandi, a.m.k. norður á miðja Vestfirði, og á Norðurlandi í Húnavatnssýslum, innanverðum Eyjafirði, frá Langanesi og nokkuð suður fyrir Djúpavog og að mestu í Austur-Skaftafellssýslu, þó að frátalinni Suðursveit og Öræfum. Segir ríkisútvarpið, að láta muni nærri, að 91% landsmanna hafi hlustunarskilyrði í fullkomnu lagi, en 9% hafi breytileg eða slæm hlustunarskilyrði. Beinlínis slæm hlustunarskilyrði, segir ríkisútvarpið, að um 4% hlustenda hafi, þ.e. í austanverðri Skagafjarðarsýslu, Ólafsfirði, Suður-Þingeyjarsýslu og nokkrum hluta Kelduhverfis og Vestur-Skaftafellssýslu. En breytileg hlustunarskilyrði og ekki ávallt fullnægjandi eru á norðanverðum Vestfjörðum, í vestanverðri Skagafjarðarsýslu, Svarfaðardal og Dalvík, Melrakkasléttu, Axarfirði og nokkrum hluta af Lóni, Suðursveit og Mýrdal. Þannig virðist ástandið vera, eins og sakir standa. Ríkisútvarpið segir, að hlustendur sætti sig mjög misjafnlega við breytileg og slæm hlustunarskilyrði. Hafi t.d. komið tiltölulega fáar kvartanir úr Vestur-Skaftafellssýslu og Suður-Þingeyjarsýslu, þó að hlustunarskilyrði þar séu slæm. Aftur á móti hafi komið margar kvartanir úr Skagafirði, en þar eru skilyrði breytileg og slæm. Í Skagafirði hafa hlustunarskilyrði versnað við tilkomu Eiðastöðvarinnar, sem starfar á sömu tíðni og Reykjavikurstöðin, en ekki hefur reynzt unnt að fá úthlutað nýrri tíðni fyrir Eiðastöðina. Þegar áætlanir voru gerðar um Eiðastöðina, var gert ráð fyrir sérstökum úrbótum á þeim svæðum, þar sem búast mátti við, að langbylgjustöðvar trufluðu hvor aðra. Þessar úrbætur hefur því miður ekki verið unnt að framkvæma enn sem komið er. En ríkisútvarpið stefnir að sjálfsögðu að úrbótum í þessu efni. Þegar næsta sumar verða gerðar bráðabirgðaráðstafanir til úrbóta fyrir þéttbýlustu staðina á þessum kvörtunarsvæðum, þ.e. fyrir Dalvík, Ólafsfjörð og Sauðárkrók. Þegar hafa verið gerðar slíkar ráðstafanir fyrir Húsavík, Kópasker, nokkuð af Kelduhverfi, Raufarhöfn, Álftafjörð og Lón. Ríkisútvarpið vekur athygli á því, að jafnvel á þeim stöðum, þar sem hlustunarskilyrði eru góð, geti komið fyrir truflanir, sem ekki stafi af tæknigöllum á vegum útvarpsins sjálfs, heldur af staðbundnum orsökum, svo sem truflunum af rafmagnskerfi staðarins, ekki sízt götulýsingu, og hefur þetta t.d. sýnt sig á Norðfirði, Siglufirði og víðar, jafnvel hér í Reykjavík. Einnig geta slíkar truflanir stafað af bilun í tækjum eða ófullkomnum búnaði í sambandi við loftnet og jarðsamband. Þó að breytileg og slæm hlustunarskilyrði séu hjá 9% og ótvírætt slæm skilyrði hjá 4% hlustenda, ætti þetta nokkuð að lagast við þær ráðstafanir, sem gera á í sumar. En sumar af þeim truflunum, sem hér koma fram, stafa af ráðstöfunum í öðrum löndum til þess að bæta úr sams konar ágöllum hjá þeim, og má þar til nefna nýtt dæmi, stöðina í Poznan í Póllandi, sem nýlega hefur verið stækkuð úr 20 kw. í 300 kw. og útvarpar á sömu tíðni og Akureyrarstöðin. Þessi stækkun Poznan-stöðvarinnar var framkvæmd þrátt fyrir mótmæli ríkisútvarpsins og raunar í trássi við alþjóðasamkomulag. Fleiri dæmi eru um slíkt, og hefur þetta skapað sívaxandi erfiðleika hér á landi, án þess að unnt hafi verið að reisa rönd við. Gerð hefur verið áætlun um bætt hlustunarskilyrði, og hefur hún tvíþættan tilgang: í fyrsta lagi að bæta viðtöku á þeim svæðum, sem hafa breytileg eða slæm hlustunarskilyrði, og í öðru lagi að bæta tóngæði útsendinga um allt land. Hafa þegar verið gerðar ráðstafanir á Austurlandi til þess að bæta hlustunarskilyrði þar með nýrri langbylgjustöð á Eiðum, og fullnægir sú stöð svæðinu frá Langanesi suður fyrir Djúpavog. Bætir þessi stöð einnig útvarpsviðtöku á miðunum út af Austfjörðum. Sendirinn, sem áður var á Eiðum, hefur verið fluttur á Höfn í Hornafirði, og er verið að ljúka uppsetningu hans þar. Þessi sendir kemur í stað lítils sendis, sem áður var þar, og fullnægir svæðinu innan fjallahringsins og að nokkru leyti í Lóni. Kröfur hlustenda um gæði tónflutnings hafa eðlilega aukizt á síðustu árum, eftir því sem viðtækjakostur hefur batnað og eftir því sem skilningur manna og áhugi á tónlist hefur aukizt. Þess vegna gerir áætlunin ráð fyrir byggingu FM-stöðva einnig fyrir svæði, þar sem hlustun var annars áður talin góð og fullnægjandi fyrir hlustun talaðs orðs og tónlistar að vissu marki. FM-útvarp veitir kost á mun fullkomnari flutningi tónlistar en langbylgjur. Gerðar hafa verið mælingar og undirbúningsathuganir á nokkrum svæðum á Norður- og Suðurlandi vegna byggingar FM-stöðva. Eru framkvæmdir hafnar að því leyti, að reist hefur verið langbylgjustöð að Eiðum, stækkaður sendirinn á Höfn í Hornafirði og settar upp FM-stöðvar í Reykjavík, Vestmannaeyjum, Norðfirði og Raufarhöfn, og sett hefur verið upp lítil FM-stöð í Vík í Mýrdal í tilraunaskyni. Auk þess verða í sumar settar upp litlar bráðabirgðastöðvar á Dalvík, Ólafsfirði og Sauðárkróki. Að öðru leyti hefur framkvæmd FM-áætlunarinnar um endurbætur á hlustunarskilyrðum dregizt vegna þess, að hér er um mjög fjárfrekar framkvæmdir að ræða. Kostnaður við framkvæmd fyrri áfanga FM-áætlunarinnar var áætlaður 35 millj. kr. og kostnaður við síðari hlutann 25 millj. kr. eða samtals 60 millj. kr., og skiptist þetta á sex ára framkvæmdatímabil. Eins og ég gat um áðan, hefur ríkisútvarpið þegar gert áætlanir, þessa allsherjaráætlun fyrir landið allt um byggingu FM-stöðva víðs vegar um landið, og svo áætlanir um það að bæta hlustunarskilyrði sérstaklega á þeim stöðum, þar sem þau nú hljóta að teljast verst. Mun ég í framhaldi af þessari fsp. ræða það sérstaklega við ríkisútvarpið, að framkvæmdum verði hraðað sem mest er unnt nú í sumar, til þess að þegar í haust verði ekki um að ræða það ástand, að hlustunarskilyrði verði nokkurs staðar á landinu talin vera óviðunandi eða mjög slæm. Vona ég, að þetta geti einnig tekið til Vestfjarða, sem hv. þm. ræddi sérstaklega, þegar hann mælti fyrir fsp. sinni. Að öðru leyti verður framkvæmdahraði heildaráætlunarinnar að fara eftir fjárhagsgetu útvarpsins, en hún er hins vegar háð hæð afnotagjalda og öðrum tekjum útvarpsins, þar eð það nýtur einskis framlags af almannafé, heldur stendur sjálft straum af öllum kostnaði af rekstri sínum og framkvæmdum.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir hans svör, og ég fagna því, að þegar er ákveðið að ráða bót á þeim slæmu hlustunarskilyrðum, sem viða eiga sér stað og einkum skv. hans upplýsingum á Norðurlandi. Hins vegar finnst mér, að norðanverðir Vestfirðir hafi verið látnir sitja mjög á hakanum, eftir því sem fram kom í hans ummælum, og ég vil í því sambandi sérstaklega nefna það, að í umr. um þetta mál 10. febr. 1965 sagði hæstv. ráðh., að það væri rétt, að bæði rn. og ríkisútvarpinu hafa borizt kvartanir um hlustunarerfiðleika á Vestfjörðum, og um það hef ég rætt alveg sérstaklega við forráðamenn útvarpsins og verkfræðinga landssimans, og þeir hafa fullvissað mig um það, að þeir erfiðleikar séu algerlega tímabundnir og standi í sambandi við hina lágu orku, sem notuð hefur verið undanfarið til sendinga á dagskrá útvarpsins vegna hinna miklu framkvæmda, sem staðið hafa yfir við hinn nýja aðalsendi útvarpsins á Vatnsendahæð. Ég verð að segja það, að hæstv. ráðh. auðvitað svaraði ekki þessari fsp. hér í fyrra nema eftir því sem sérfræðingar segja og gefa honum upplýsingar um. En sérfræðingar, sem fullyrða á þennan hátt, eins og þessir sérfræðingar hafa gert, hvað svo sem þeir heita, það hlýtur að vera eitthvað bogið við þeirra sérfræðiþjónustu. Og væri þá ekki rétt að fara að hugsa sér fyrir að leita sérfræðiþjónustu hjá einhverjum öðrum mönnum en þeim, sem fullyrða út í loftið, að úr ákveðnum hlutum verði bætt með komu hins nýja sendis? En það hefur aldrei verið verra ástandið í hlustunarskilyrðum á norðanverðum Vestfjörðum heldur en frá s.l. hausti og þangað til dag fór að lengja. Á sama tíma og hér við þéttbýlið við Faxaflóa er farið að rífast um það, hvort eigi að fá að horfa á eina eða tvær sjónvarpsstöðvar, þá eiga ákveðnir hlutar landsmanna að búa e.t.v. við það árum saman að geta ekki hlustað á dagskrá ríkisútvarpsins kvöldum saman og þó sérstaklega á vetrum, þegar fólk hlustar mest. Ég veit, að hæstv. menntmrh. er maður, sem vill framfarir, og hann vill, að þær stofnanir, sem undir hann heyra, standi við sitt. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri, en ég vænti þess og treysti honum til þess, að hann herði á þessum málum, og það harma ég mest í sambandi við hlustunarskilyrðin á Vestfjörðum, að skammdegið í vetur var á engan hátt notað, hvorki af ríkisútvarpinu né landssímanum, til þess að gera þar rannsóknir. Það er ekki fyrr en daginn fer að lengja og hlustunarskilyrði fara að batna, sem loksins er rumskað til að senda menn til athugunar.



Herra forseti. Ég er ekki kunnugur hlustunarskilyrðum á Vestfjörðum, sem hv. fyrirspyrjandi ræddi sérstaklega hér áðan, en dreg ekki í efa, að það sé rétt, sem hann segir um þá hluti og hér hefur verið viðurkennt. Hins vegar er ég allvel kunnugur hlustunarskilyrðum eins og þau hafa verið á Norðausturlandi og hef áður haft orð á því hér á hinu háa Alþingi, að ástandið í þeim málum í þeim landshluta væri fullkomlega óviðunandi. Ég bjó eftir því áðan, að þegar hæstv. menntmrh. var að skýra frá því, hvaðan helzt hefðu borizt kvartanir um slæm hlustunarskilyrði, þá nefndi hann ekki Norður-Þingeyjarsýslu. Mér kom það dálítið á óvart, að hún skyldi ekki vera nefnd, vegna þess að þar hafa hlustunarskilyrði lengi verið mjög slæm. Mér er kunnugt um það, að nú fyrir nokkrum dögum var formaður Búnaðarsambands Norður-Þingeyinga hér á ferðinni alveg sérstaklega til þess að ræða þessi mál við útvarpsstjóra og tæknimenn landssímans, sem um þessi mál fjalla. Mér er ekki kunnugt um það, hvort hann hefur einnig rætt við hæstv. menntmrh. um það efni, en för hans var gerð vegna þess, að ástandið er talið óviðunandi. Hæstv. ráðh. orðaði það áðan þannig í upplestri sínum frá útvarpinu varðandi þetta mái, að slæm hlustunarskilyrði mundu vera í einhverjum hluta af Kelduhverfi. Ég hygg, að telja megi, að þau séu slæm í Kelduhverfi öllu, nema e.t.v. í félagsheimilinu Skúlagarði, þar sem gerðar voru einhverjar smávegis ráðstafanir, og á nokkrum heimilum, sem þar eru allra næst, og ég minnist þess, að ekki er mjög langt síðan úr Axarfirði austan Jökulsár bárust erindi, að ég ætla til okkar þm. kjördæmisins, um þetta mál. Um þetta skal ég svo ekki hafa fleiri orð. Ég tók svo eftir, að hæstv. menntmrh., um leið og hann lýsti sex ára áætlun um byggingu FM-stöðva, segði hér áðan, að fyrir næsta haust yrði þannig hætt úr, þar sem ástandið er verst, að fyrir þann tíma yrðu alls staðar á landinu komin viðunandi hlustunarskilyrði. Vil ég nú spyrjast fyrir um það, hvort ég hafi ekki tekið rétt eftir þessu, sen, hæstv. ráðh. sagði, þannig að þess megi nú vænta, að úr þessum vandræðum verði bætt fyrir næsta haust í þeim byggðarlögum, þar sem hlustunarskilyrði eru á þann hátt, sem nú hefur verið lýst.