Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál er komið hingað aftur frá Nd., sem gert hefur á því tvær breytingar. Fyrri breyt. er sú, að þar sem við hér samþ. till. frá þm. Barð. um 85% ábyrgðarheimild fyrir ríkissjóð til handa þeim félagsskap, sem vildi koma á hitaveitu, þá var þetta lækkað niður í 80%. Hin breyt. er sú, að þar sem hér stóð ekkert um það, hvenær lögin mundu öðlast gildi, og hefðu þau með eðlilegum hætti öðlazt gildi 6 mánuðum eftir að þau hefðu verið samþ. af ríkisráði, þá var sett inn í Nd. ákvæði um það, að þau öðlist gildi þegar í stað. Það skiptir náttúrlega engu máli, því að framkvæmdir eftir lögunum verða ekki gerðar svo fljótt eftir samþykkt þeirra á Alþingi, að máli skipti, hvort heldur er. - N. hefur ekki haldið fund um þetta, en ég hygg, að hún sé þannig stemmd, að hún vilji ekki fara að láta málið flækjast meira á milli deilda og leggi til, að það verði samþ. óbreytt þrátt fyrir þessar tvær breytingar í Nd. Ég hygg ég megi segja það fyrir hönd nefndarinnar.



Herra forseti. Frv. þetta er borið fram af ríkisstj., og það, sem er nýmæli í því, eru ákvæði út af því samkomulagi, sem gert var í vinnudeilu þeirri hinni miklu, er stóð hér yfir í desembermánuði s.l. Í desembermánuði, eða rétt fyrir áramótin, höfðu verið samþykkt hér lög um tryggingamál, nr. 12 29. des. 1952. Það hefur þótt hentugra, sökum þess að þessi lög voru svo nýsamþykkt og ekki staðfest, að fella hinar nýju breytingar inn í þau lög eins og þau voru, og er því ekki allt þetta frv. nýmæli, en nýmælin felast í 3., 5. og 6. gr. frv., og eru það aðeins þau atriði, sem þar er að finna, sem n. sú, heilbr.- og félmn., sem með þetta mál fer, hefur unnið að. Aðalefni frv. felst í 3. gr., þar sem er ákvæðið um hinar auknu fjölskyldubætur, þ.e., að fjölskyldubætur skuli nú greiðast með 2. og 3. barni, í staðinn fyrir það, að fram að þessu hafa fjölskyldubætur ekki verið greiddar fyrr en með 4. barni. Þessar fjölskyldubætur eru nefndar því nafni, þegar fyrirvinna heimilisins er karlmaður, en það er nákvæmlega það sama sem um er að ræða, þar sem talað er um mæðralaun, en aðeins eru þessar bætur kallaðar mæðralaun, þegar fyrirvinna heimilisins er móðirin ein. Ég vil segja þetta til skýringar, að fjölskyldubætur og mæðralaun er í eðli sínu nákvæmlega það sama, heitir aðeins mismunandi nöfnum, en fjölskyldubætur hafa ekki fram að þessu verið greiddar konum, sem vinna einar fyrir börnum sínum, þar eð þær hafa fengið aðrar tekjur frá Tryggingastofnuninni og ekki talið eðlilegt, að fjölskyldubæturnar væru greiddar einnig til þeirra, m.ö.o. barnalífeyririnn. N. ræddi mikið nokkra grundvallarbreytingu á frv. elns og það liggur fyrir á þskj. 519, sem var um það að láta ekki hinar nýju fjölskyldubætur ná til allra, þ.e. miða þessar fjölskyldubætur við tekjur. Það mun flestum nm. hafa þótt miklu eðlilegra, að sá háttur væri á hafður, og í rauninni talið það eðli málsins samkvæmt. En það kom í ljós í viðræðum, sem n. átti við forsrh., að ríkisstj. er mjög ákveðin í því sjónarmiði sínu, að hér hafi verið um alveg ákveðið samkomulag af hennar hendi að ræða og samkomulag, sem hún sé skuldbundin til þess að sjá um að nái fram að ganga og hún taldi sig hafa styrk til og vissu fyrir að næði fram að ganga, þegar gengið var að því. Af þessum sökum er það, eins og segir í nál. meiri hl. á þskj. 584, að nm., sem annars hefðu talið þennan greiðslumáta eðlilegri og sjálfsagðari á allan hátt, hafa ekki viljað ganga gegn því samkomulagi, sem gert var, og þar tala ég fyrir sjálfa mig. Alveg sérstaklega er það sökum þess, að það er ekki mögulegt að fá úr því skorið bindandi frá samningsaðilanum, sem hinum megin var, þ.e. frá verkamönnum og vinnuveitendum, hvort þeir sætti sig við það, að þessu samkomulagi sé breytt, þar sem ekki er hægt að líta öðruvísi á en svo, að þegar vinnudeilunni var lokið með atkvæðagreiðslu félaganna, þá hafi þær n., sem að þessum málum unnu fyrir deiluaðila, í raun og veru verið búnar að missa umboð sitt. Um leið og atkvæðagreiðslan fór fram og búið var að ganga að samningunum, þá verður að lita svo á, að þessar n. hafi verið búnar að missa umboð sitt, og það væri þá í hæsta lagi hægt að fá persónulegt álit einhverra manna á þessu atriði, en engan veginn hægt að fá um það neina vissu. Og af því gæti leitt það, að menn, sem óneitanlega er vitað að voru í þessu verkfalli, margir alltekjuháir menn, teldu sig vera svikna og mundu geta borið fram ákveðnar kröfur út af því, að samningar við þá hafi ekki verið haldnir. Ég lýsi því yfir, að ég var eðli málsins samkvæmt alveg eindregið með því, að þessar greiðslur hefðu verið miðaðar við eitthvert hæfilegt tekjumark, en ég taldi eins og á stóð ekki fært að leggja það til, að d. gerði þá breyt. á frv. Þessu sjónarmiði fylgja svo hv. þm. Seyðf. og hv. 4. þm. Reykv., en hann þó með þeim fyrirvara, að hann telur, að nægilegt sé að fá álit sáttanefndar þeirrar, sem starfaði í vinnudeilunni, og þeirra samninganefnda, sem störfuðu, um það, hvort breyt. á þessu samkomulagi yrði talin brigð frá hendi ríkisstj. eða ekki. Ég get ekki fallizt á, að það mundi nægja til, jafnvel þótt það álit lægi fyrir, og hef ég því ekki óskað eftir, að þess væri leitað, eins og hv. 4. þm. Reykv. óskar þess, að slíks álits væri leitað, og mun haga afstöðu sinni til fram kominna brtt. minni hl. samkv, því, sem fram kemur, ef þess álits væri leitað, eða ef þess verður ekki leitað. N. var öll sammála um brtt. þá, sem borin er hér fram á þskj. 584, og ætla ég að lýsa henni, til þess að hún skýrist, og ég vil geta þess, að hæstv. félmrh. hafði ekkert við þá breytingu að athuga heldur. Í næstsíðustu málsgr. 3. gr. er talað um ekkjur og ógiftar mæður, sem hafa fleira en eitt barn undir 16 ára aldri á framfæri sínu. Það var litið svo á, þegar þetta samkomulag var gert, - og þessi grein er tekin upp eftir samkomulaginu, - að „ógiftar mæður“ þýddi hér bæði konur, sem eiga barn án þess að vera giftar, og fráskildar konur, sem hafa eignazt börn í hjónabandi, en í tryggingalöggjöfinni er yfirleitt gerður á þessu greinarmunur. Fráskildar konur eru taldar sérstaklega og „ógiftar mæður“ á aðeins við þær konur, sem hafa eignazt barn án þess að vera giftar. N. þótti því rétt að gera þetta ótvírætt, þrátt fyrir það þótt við vissum, að við undirbúning málsins hafði verið gengið út frá því, að þetta næði einnig til fráskilinna kvenna, en n. þótti rétt að taka af tvímæli um þetta og færa það til samræmis. - Þessi breyt. felst í 1. málslið brtt. Þá höfum við breytt orðalagi áframhaldandi á brtt. Það er talað um, að ekkjur og ógiftar mæður, eins og þar segir, skuli auk barnalífeyris eiga rétt til mæðralauna. N. þótti þetta orðalag geta orkað tvímælis og jafnvel meira en það, því að það felur það í sér raunverulega, að aðeins þær konur, sem njóta barnalífeyris frá Tryggingastofnuninni, skuli eiga rétt til mæðralauna. En vel getur hagað þannig til, að fráskilin kona hafi meðlag með börnum sínum frá eiginmanninum, þannig að hún fái ekki barnalífeyri frá Tryggingastofnuninni, og mundi hún þá samkv. þessu orðalagi ekki eiga rétt til mæðralauna. Þess vegna hefur n. breytt þessu orðalagi þannig, að það tekur af allan vafa, að mæðralaunin greiðast án tillits til þess, hvort konan nýtur jafnframt barnalífeyris eða eigi. Og þetta er gert til þess að tryggja það, að konur, sem fá meðlag með börnum sínum frá eiginmanninum, en taka ekki barnalifeyri gegnum Tryggingastofnunina, eigi einnig þennan rétt, sem sjálfsagt er. Þá er lagt til, að síðasta málsgr. greinarinnar falli niður, en svo stendur á, að ef þessi grein er látin halda sér, þá mundu þeir menn, sem fá sjúkradagpeninga og örorkudagpeninga, ekki fá fullar fjölskyldubætur jafnframt, og þótti n. réttara að fella þetta niður og láta þetta heldur laust og bundið, og mundi þá ganga um það úrskurður í ráðuneytinu, ef þetta yrði framkvæmt þannig, að menn teldu sig þurfa að kvarta. Þá er sú viðbót, að bætur samkv. þessari grein greiðist ársfjórðungslega eftir á. Þetta er til vinnusparnaðar, þar sem forstjóri Tryggingastofnunarinnar telur, að það mundi verða mjög erfitt verk að greiða bætur þessar mánaðarlega, og taldi hann jafnvel, að rétt mundi, að þær væru greiddar hálfsárslega, en þó var þetta nú látið standa svona, að það sé ársfjórðungslega. Ég tel mig svo ekki þurfa að hafa frekari framsögu fyrir þessu máli. Meiri hl. n. leggur til, eins og segir í nál., að frv. verði samþ. með þeirri breytingu, sem ég hér hef lýst.



Herra forseti. Ég hef nú að vísu ekki enn getað kynnt mér til hlítar nál. hv. meðnm. minna, því að ég hef ekki séð þau álit fyrr, en nú rétt áður, en ég kom á fundinn. En það er staðreynd, að n. hefur þríklofnað um þetta mál, þó að milli mín og hv. þm. Barð. beri í raun og veru ekkert í því, sem er aðalatriði þessa máls, hvort beri að setja einhver takmörk við því, að fjölskyldubætur séu greiddar til manna með meðalháar tekjur eða jafnvel hæstu tekjur. Þetta er í augum okkar beggja, að ég hygg, aðalatriði málsins, og það var staðreynd, að í n. voru fleiri, sem litu svo á, að slíkt takmark bæri að setja, að það væri réttara, þó að það hafi orðið svo, að meiri hl. n., 3 hv. nm., hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að þeir verði að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Ég hef borið fram brtt. við 3. gr. frv., sem er byggð, eins og segir í nál. mínu, á þeim samkomulagsgrundvelli, sem fundinn var í nefndinni a.m.k. milli 4 nm., ef sú leið yrði farin, sem við hv. þm. Barð. lögðum áherzlu á að farin yrði, að takmarka greiðslu bóta við ákveðið mark tekna. Fyrri hl. till. minnar er samhljóða brtt. hv. meiri hl. á þskj. 584, sem hv. frsm. meiri hl., hv. 8. þm. Reykv., hefur þegar gert grein fyrir. En síðari hluti till. minnar er hins vegar efnislega samhljóða till. hv. þm. Barð. á þskj. 585. Ég var ekki viðstaddur 1. umr. þessa máls og sat ekki heldur fyrsta fund n. um það, en það mun þá hafa komið fram hér við 1. umr. málsins eða á þessum fyrsta fundi n., að hv. þm. Barð. hafði þá skoðun, að það bæri að takmarka greiðslu fjölskyldubótanna við eitthvert tekjuhámark. Ég gerði strax, þegar ég kom að störfum í n. um þetta mál, grein fyrir því, að þetta væri einnig mín skoðun og ég legði mikla áherzlu á það, að frv. væri breytt í þá átt. En með því að aðrir nm., sem störfuðu að málinu, virtust vera einnig á þessari skoðun, þá var reynt að komast að samkomulagi um orðun till. á þessum grundvelli. En á síðustu stundu reyndist það svo, að tveir hv. nm. treystu sér ekki til að fylgja fram till. á þessum grundvelli. Í frv., eins og það liggur fyrir frá hæstv. ríkisstj., voru engin takmörk sett við greiðslum fjölskyldubóta. Samkv. því eiga jafnvel tekjuhæstu menn þjóðfélagsins að fá fjárhagsaðstoð af almannafé til uppeldis 2. og 3. barns. Og það er, eins og ég sagði í upphafi máls míns, í mínum augum aðalatriði þessa máls, hvort þetta eigi að vera svo eða hvort það sé réttara og skynsamlegra að setja takmörk við þessu miðað við tekjur manna. Og ég álít, að það sé fullkomlega heimilt að ræða þetta eitt, án tillits til þess, hvernig þetta frv. er tilkomið, en það er hins vegar gert að aðalatriði af hv. meiri hl. n. Ég vil spyrja, hvaða tilgang það ætti að hafa, að þjóðfélagið bjóði manni með 100 þús. kr. tekjur nokkur hundruð króna styrk eða aðstoð til uppeldis barna sinna. Í mínum augum er þetta fjarstæða, og ég held, að í augum þeirra manna, sem hafa háar tekjur og hæstu tekjur í þjóðfélaginu, sé þetta beinlínis hlægilegt. Mér er ekki kunnugt um, að það hafi komið fram neinar óskir í þessa átt nokkurn tíma eða till. um, að slíkar „umbætur“ yrðu gerðar á tryggingunum, að tekjuhæstu menn fái fjárhagsaðstoð til uppeldis barna, svo kallaðar fjölskyldubætur. Ég hef haldið, að tilgangur allra þeirra bóta til uppeldis barna, sem felast í tryggingalögunum, eins og þau eru nú, þar með taldir fæðingarstyrkir, barnalífeyrir, mæðralaun, sem nú er fyrst gert ráð fyrir að taka inn í lögin, en hefur verið rætt um áður, og fjölskyldubóta sé að tryggja það, að börn fátækra foreldra eða börn, sem eru vanrækt af foreldrum sínum, njóti sómasamlegrar aðbúðar og bíði ekki tjón á heilsu sinni, andlegri eða líkamlegri, vegna efnalegs skorts og það og ekkert annað sé tilgangur allra þessara bóta, sem gert er ráð fyrir í tryggingalögunum og þar með í þessu frv. Ég held, að ef menn hafa vel sæmilegar tekjur eða jafnvel það, sem nefnt er hátekjur, þá sé engin hætta á því, að fólk veiti ekki börnum sínum alveg sómasamlega aðbúð, því að menn vita, að tilhneigingin til þess er rík. Og ef efni eru sæmileg, þá þarf ekki að gera ráð fyrir því, að börn manna skorti efnalega. En hitt er svo annað mál, að vel má vera, að menn með háar tekjur og hæstu tekjur skorti annað til þess að geta veitt börnum sínum fullkomið uppeldi. Þá getur skort sérfræðilega aðstoð, og ef um slíka þjónustu væri að ræða af hálfu þjóðfélagsins í formi trygginga eða öðruvísi, þá gæti ég vel skilið það, að það kæmu fram kröfur um það af hálfu hátekjumanna, að þeir sætu þá við sama borð og aðrir. Og ég teldi, að þá ættu þeir fullan rétt á því, eins og t.d. ef sú aðstoð væri sambærileg við þá læknishjálp, sem er látin í té jafnt ríkum sem fátækum. En enn sem komið er er ekki um neina slíka þjónustu að ræða af hálfu þjóðfélagsins í gegnum tryggingakerfið að þessu leyti. Það eru aðeins greiðslur í peningum, sem um er að ræða. En menn með 100 þús. kr. tekjur t.d., og þeir munu vera allmargir í okkar þjóðfélagi, sem hafa það, hafa í mínum augum lítið að gera með greiðslu í peningum, þó að þeir hins vegar gætu haft þörf fyrir sérfræðilega þjónustu í þessum efnum. Og meðan tryggingakerfið lætur ekki annað í té, en fjárhagslega aðstoð, þá get ég ekki séð, að það hafi neinn skynsamlegan tilgang að veita mönnum, sem hafa vel sæmilegar tekjur eða hátekjur, slíka aðstoð. Ég hef ekki orðið var við heldur, eins og ég sagði áðan, að neinn hafi óskað eftir slíku, og mér hefur ekki getað skilizt, að það sé nein þörf fyrir það. Tryggingakerfi okkar er ekki enn svo fullkomið, að það sé ekki hægt að benda - ég held á nærri því hvern einasta flokk í tryggingakerfinu, sem sé meiri þörf á og fremur ástæða til að auka heldur en þennan flokk, fjölskyldubætur til hátekjufólks eða efnaðs fólks, að minnsta kosti á meðan þær bætur eru greiddar í peningum. Tryggingakerfi okkar er stundum talið næsta fullkomið, en það er nú samt ekki fullkomnara en svo, að enn þá verða fjölskyldufeður með nokkur börn, sem njóta þó ríflegustu bóta, sem látnar eru í té, í þeim tilfeilum, þegar þeir hafa misst vinnugetu sína að langmestu eða öllu leyti um lengri tíma, eftir sem áður nú í dag, þrátt fyrir tryggingarnar, að leita til sveitar sinnar, og mætti nefna mörg átakanleg dæmi um þetta. Það er í mínum augum mesti ókostur trygginganna, eins og þær eru enn, að þær geta ekki í þeim tilfellum, þegar þörfin er mest og brýnust, veitt fólki fullkomna aðstoð til þess að komast af án þess að leita hjálpar hjá sinni sveit, sem mörgum er þvert um geð og fær mjög á menn. Það geta vitanlega verið skiptar skoðanir um það, hvar það fé, sem menn teldu að væri hægt að veita til trygginganna til viðbótar því, sem nú er, ætti að koma niður, í hvaða staði. Ég fyrir mitt leyti gæti bent á og hef viljað benda á fleiri en einn flokk eða hóp manna, sem ég teldi að þar kæmi til greina. Fyrst má þar nefna einstæðar mæður, sem eru nú teknar inn í till. af hálfu ríkisstj., ef þær eru með 2 og 3 börn. Ég álít, að einstæð móðir með eitt barn geti búið við mjög erfiðar ástæður, og væri engu síður ástæða til þess að veita henni mæðralaun heldur en manni með t.d. 50–60 þús. kr. tekjur fjölskyldubætur með 2. og 3. barni. En stærsti flokkurinn, sem allir hljóta að viðurkenna að býr við naumust kjör, er vitanlega öryrkjarnir og gamla fólkið, og það verður af öllum ástæðum sá flokkur, sem menn hljóta að líta fyrst til, þegar rætt er um það, hvar eigi að bæta við bætur trygginganna, því að það er, eins og ég sagði áðan, vitanlegt, að fullkominn öryrki, sem hefur nokkra fjölskyldu, getur alls ekki lifað af örorkulífeyrinum eins og hann er nú, þótt að viðbættum barnalífeyri sé. En það hefur verið svo, að þegar rætt hefur verið um að auka bætur trygginganna til ýmissa félagshópa eða flokka, þá hafa menn verið sammála um, að slíkt sé æskilegt, en rökin gegn því hafa aðeins verið þau, að það sé ekki fært af fjárhagsástæðum. Nú hefur hæstv. ríkisstj. með þessu frv. talið fært af fjárhagsástæðum að auka framlög til trygginganna alls um 14 millj. kr. samkv. því, sem í frv. er gert ráð fyrir. Nú má ekki gleyma því og ég vil leggja á það áherzlu, að þessi upphæð, 14 millj. kr., er ekki öll frá ríkissjóði. Hún er fengin frá ríkissjóði, frá hinum tryggðu og frá sveitarfélögunum, að því er talið hefur verið nokkurn veginn eða nærrí því að einum þriðja frá hverjum, þótt það sé nú ekki nákvæmlega. Ég vil leggja áherzlu á það, að þessi aukna upphæð framlaga til trygginganna er fengin með nýjum álögum, a.m.k. að því er snertir hina tryggðu og sveitarfélögin. Hvað ríkissjóð snertir, hefur því verið lýst yfir af hálfu ríkisstj., að það þurfi ekki að koma til nýrra álagna á landsfólkið vegna þess hluta, sem ríkissjóður ber af þessu framlagi. Hér er því verið að leggja nýjar álögur á hina tryggðu, um það verður ekki deilt, - hækka iðgjöld, sem eru nefskattur, og auk þess hlýtur sú hækkun útsvara, sem sveitarfélögin hljóta að grípa til, til þess að standa undir sínum hluta af hinum auknu framlögum, að lenda á hinum tryggðu, þ.e.a.s. á almenningi, og a.m.k. að þessum 2/3 hlutum, sem hinir tryggðu og gjaldendur sveitarfélaganna bera, kostar þetta nýjar álögur. Gjöldin til ríkissjóðs, sem ekki eiga að hækka, ber almenningur í landinu og að langmestum hluta, nærrí 90%, án tillits til efnahags, þ.e.a.s., þessi gjöld eru fengin með óbeinum sköttum, sem leggjast á nauðsynjar fólks, fæði og klæði, jafnt ríkra sem fátækra, og eru því þyngri á gjaldendum, sem fjölskylda þeirra er stærri. Vegna þess, hvernig byrðunum er skipt í þjóðfélaginu og hvernig þeim auknu, nýju byrðum er skipt, sem er gert ráð fyrir að leggja á með þessu frv., þá varðar það höfuðmáli, hvernig því fé, sem þannig er gert ráð fyrir að afla, verður varið. Og hvernig á þá að verja því? Í mínum augum er það augljóst, að það á að veita því þangað, sem þörfin er mest fyrir það. Um það geta svo verið skiptar skoðanir, eins og ég áður sagði, en um hitt geta varla verið skiptar skoðanir og voru ekki skiptar skoðanir í n., að þörfin er ekki mest á því, heldur jafnvel minnst, að verja því til aukinna fjölskyldubóta til manna, sem komast vel af, hafa meðaltekjur eða þaðan af meira. Það er auðvitað mikið atriði í þessu máli, hvar ætti að setja það tekjumark, sem gert væri ráð fyrir, að sett yrði í lögin, en sjónarmiðið til þess að finna það er vitanlega þetta: Hvar eru þær tekjur, sem menn komast nú sæmilega vel af með til þess að hafa ofan af fyrir 2–3 börnum? Í till. minni og hv. þm. Barð. er þetta mark sett við 44 þús. kr. Ég hefði að vísu í upphafi talið rétt, að það væri ívið hærra, jafnvel þó að það, sem sparaðist við að hafa slíkt tekjumark, og það fé, sem þannig fengist til þess að verja til aukins elli- og örorkulífeyris eða annars, yrði þá minna. Því að ég get vel fallizt á það, að sú upphæð, 14 millj. kr., sem ætlað er að verja til aukinna bóta, ætti ekki að hækka verulega með þeim breyt., sem gerðar yrðu á frv., með því að mér er ljóst, að hún er fengin með nýjum álögum á landsfólkið, eins og ég hef gert grein fyrir, og þær álögur verður þungt að bera eins og skattabyrðin er orðin á mönnum, hvort sem þær eru lagðar á sem nefskattur eins og iðgjöldin eða sem hækkuð útsvör, sem eru orðin nógu há. Þetta er hins vegar það, sem í mínum augum er höfuðatriðið í þessu máli. Ég vil ekki loka augunum fyrir því, hvernig þetta frv. er til komið, að það var til orðið í sambandi við vinnudeilurnar miklu í desembermánuði. Og það er vitanlega rétt og alkunnugt, að efni þessa frv. var upphaflega sett fram sem loforð um löggjöf og kjarabætur til þeirra, sem stóðu í vinnudeilunni, sérstaklega þó til verkalýðssamtakanna, vegna þess að það var viðurkennt af hæstv. ríkisstj. og raunar öllum, sem um deiluna fjölluðu, - og jafnvel öllum, sem um hana hugsuðu, að það væri svo komið, að þeir, sem lægst laun hefðu í landinu, gætu ekki komizt af með sómasamlegum hætti, ef þeir hefðu nokkra fjölskyldu, þótt ekki væri meira en 2–3 börn. Tilboð ríkisstj. var vitanlega fyrst og fremst miðað við það, eins og allt samkomulag og niðurstaða þessarar vinnudeilu, að bæta afkomu þeirra, sem versta afkomu höfðu, en ekki að auka laun allra launþega í landinu, jafnt hinna lægst launuðu sem hinna hæst launuðu. Það var aldrei í till. hæstv. ríkisstj. og ekki heldur í neinu því samkomulagi, sem endanlega leysti vinnudeiluna. Þeir, sem að samningum í vinnudeilunni störfuðu af beggja hálfu, litu svo á, að samkomulagið hlyti að beinast að því að bæta kjör hinna lægst launuðu, en ekki að bæta við tekjur hinna hæst launuðu. Hæstv. ríkisstj. hefur því í mínum augum staðið fullkomlega við það loforð, sem gefið var, með því að leggja fram þetta frv. um, að fjölskyldubætur yrðu greiddar til manna með 2–3 börn, þó að því verði beitt þannig, að það gildi í framkvæmd fyrst og fremst um fólkið með lægri launin, hin lægstu og hin lægri laun. Það var meira að segja upplýst í n., bæði af minni hálfu og af hálfu hv. 4. þm. Reykv., að það væri engin ástæða til að óttast það, að samningsaðilinn af hálfu verkalýðsins réðist á hæstv. ríkisstj. fyrir það sem samningsrof eða brigð á samningum, þótt ákvæðum frv. yrði breytt í það horf, sem hér hefur verið lagt til af mér og hv. þm. Barð., að setja tekjumarkið við 44 þús. kr. Ég hygg, að það séu mjög fáir eða jafnvel engir af því fólki, sem stóð í vinnudeilunni, sem almennt hafi hærri árstekjur en þetta, miðað við 8 tíma vinnudag eða mánaðarkaup, og eftir að bæði ég og hv. 4. þm. Reykv. höfum aflað okkur upplýsinga um afstöðu þeirra, sem störfuðu að samningum í vinnudeilunni, þá held ég, að það sé engin ástæða til þess fyrir hæstv. ríkisstj. eða hennar flokka að óttast það, að þeir verði fyrir árásum um samningsrof, þó að alþm. fylgi fram þeirri skoðun sinni og sannfæringu, eins og hv. þm. Barð. kemst að orði, sem þeir kunna að hafa um þetta aðalatriði málsins, hvort það sé rétt, eins og nú er ástatt, að auka tekjur hinna hæst launuðu, um leið og bætt er úr kjörum hinna lægst launuðu með fjölskyldubótum. Ég sagði í upphafi, að það væri aðalatriði þessa máls, hvort slík takmörkun á fjölskyldubótum yrði sett í frv. eða ekki. Um önnur atriði þess, hvernig þessu fé yrði varið, og önnur atriði í því sambandi, er óhætt að segja, að samkomulag gæti fengizt í n. eftir þær umræður, sem þar hafa farið fram um það. Spurningin er því aðeins þessi: Er það rétt og skynsamlegt og ber Alþ. nokkur skylda til þess, ef það álítur það ekki rétt og skynsamlegt, að verja allmiklu fé, nokkrum milljónum króna, til þess að veita mönnum með háar tekjur, vel sómasamlegar tekjur og jafnvel hæstu tekjur, fjárhagslega aðstoð til barnauppeldis? Þetta er spurningin og ekkert annað. Um allt annað getur orðið fullt samkomulag í þessu máli. Þetta er spurningin, sem þessi hv. þingdeild hlýtur að svara í atkvæðagreiðslu um þetta mál.



Herra forseti. Ég efa, að það hafi nokkurt þingmál verið tekið til umræðu hér á yfirstandandi þingi, sem sett hefur hæstv. ríkisstj., fylgismenn hennar og andstöðuna í jafnörðuga aðstöðu eins og það mál, sem hér er til umræðu. Er það kannske ekkert óeðlilegt, því að hér er farið inn á nýjar brautir, sem e.t.v. kunna að hafa mjög alvarlegar afleiðingar, ef ekki er spyrnt við fótum þegar í stað. Mál þetta er svo yfirgripsmikið og margþætt, að ég veit raunverulega ekki, hvaða þátt málsins ætti hér helzt að ræða. Hæstv. ríkisstj. hefur mjög óskað þess, að sá þátturinn, sem er kannske alvarlegasti þátturinn í málinu, þegar á allt er litið, að hér er beitt í fyrsta skipti á Alþingi Mossadeqs-aðferðum í stórmáli, verði ekki ræddur svo mjög, vegna þess að það sé alveg þýðingarlaust að ræða það mál, það heyri til liðnum tíma, en það er kannske alvarlegasta atriðið í þessu margþætta og mikla máli. Það hefur sýnt sig, að hæstv. ríkisstj. hefur talið það af einhverjum ástæðum heppilegast að gera út um þetta stórmál fyrir utan þingsalina og það á meðan allir alþm. eða mestur hluti alþm. sat hér að störfum, og sýnist þó, þegar málið er athugað, að til þess hafi ekki verið nein ástæða. Það sýnist, að það hefði verið ekki einungis sjálfsagt og rétt, heldur hefði og vel verið hægt að koma því fyrir, að eftir að hæstv. ríkisstj. hafði komizt að viðunanlegu samkomulagi að sínu áliti við þær stéttir í þjóðfélaginu, sem deildu um kjör og laun, og hafði lagt þær till. fram, sem hún taldi að báðir aðilar gætu sætt sig við og sáttasemjari bar fram, þá hefði verið nægilegur frestur fyrir hæstv. ríkisstj. til að bera þennan samning eða þessar till. undir sjálft Alþ. til samþykktar eða synjunar, alveg eins og það gafst tími til þess að bera þessar till. undir allsherjaratkvæði hjá stéttarfélögunum. Ég hef séð hér, síðan ég kom á Alþingi, verið tekið fyrir málefni, sem varðað hefur allmiklu fyrir íslenzku þjóðina og hefur verið sett hér á einni nóttu í gegnum báðar deildir með afbrigðum og festu, og ég sé ekki, hvers vegna hæstv. ríkisstj. hefði ekki einnig hér getað fengið samninginn ræddan og staðfestan á þinglegan hátt, áður en hann var undirritaður af viðkomandi aðilum. Um þetta þýðir að sjálfsögðu ekki að sakast nú orðið, og segi ég það því aðeins, að ég álít, að hér hafi ekki verið farið rétt að og að hér hafi verið farið inn á braut, sem ber að varast í framtíðinni, og að þessi víti, sem hér hafa á orðið, verði að verða til varnaðar framvegis og það í smærri málum en hér um ræðir. - Ég skal svo ekki ræða meira þann þáttinn. Hitt harma ég engu síður, að tryggingalöggjöfin og tryggingastarfsemin í landinu er í fyrsta skipti hér dregin inn í harðvitugar og harðskeyttar kaupdeilur, verkföll og kaupdeilur á milli atvinnurekenda annars vegar og atvinnuþiggjenda hins vegar, og þegar svo er komið, að hæstv. ríkisstj., sem ég fullkomlega viðurkenni að hefur átt mjög erfitt í málinu, sér enga leið aðra til þess að sætta þessa aðila, heldur en að setja tryggingarnar, sem fólkið á að treysta í framtiðinni og er þegar byrjað að treysta að sé það síðasta, sem það getur horfið til, þegar allt annað bregzt, þá skuli einmitt þessi stofnun vera sett í þá hættu að verða umdeilt atriði í harðskeyttum vinnudeilum til þess að sætta þær. Það er alveg sýnilegt, að ef hér er ekki spyrnt við fótum, þá verður gengið svo á þetta lag, að tryggingamálin á Íslandi verða einskis virði í framtíðinni, og ég tel það skyldu hvers þess manns hér á Alþ., sem vill tryggingamálunum vel, að standa á verði gegn því, að slíkt komi aftur fyrir. Ég segi þetta ekki sem neina ásökun til hæstv. ríkisstj. Ég bendi aðeins á þetta vegna þess, að mér er ljóst, að sú stofnun verður í framtiðinni mulin niður að fullu og öllu, ef á að halda áfram þessari stefnu, eins og atvinnuvegirnir hafa af þessum sömu aðilum verið gerðir óstarfhæfir um alilanga framtíð. Það er alveg sýnilegt, að fram hjá því verður ekki komizt, og þá er illa farið um þessa stofnun, sem sett var hér á stofn með miklum fórnum frá Alþ. og fólkinu sjálfu til þess að skapa hér betra líf einmitt fyrir þá fátækustu í landinu. Ég tel, að það þurfi að hefja hér mjög harða og ákveðna sókn gegn þessum öflum, sem hér eru að verki til eyðileggingar þessu mikla máli. Að ég ekki gat fylgt hv. meiri hl. í sameiginlegu nál. og till., stafar m.a. af þessari sérstöðu minni í málinu. Ég get ekki undir neinum kringumstæðum fellt mig við, að það sé þannig farið með þingmál - og það jafnstórt mál eins og hér um ræðir, að það sé afgert á slíkan hátt eins og hér hefur verið gert, án þess að hafa um það fullt samstarf við þm. á þinglegan hátt, og ég get ekki heldur fellt mig við, að tryggingalöggjöfin og tryggingamál þjóðarinnar séu dregin inn í vinnudellur til þess að sætta vinnuveitendur og vinnuþiggjendur á þann hátt, sem hér hefur verið gert, og hversu sem ég að öðru leyti styð okkar ágætu ríkisstj., þá get ég ekki á neinn hátt fylgt henni í þessu máli. Ég tel, að það væri fullkomin skerðing á þeim heiðri, sem ég tel að hver þm. eigi að gæta í sínu starfi, og það væru fullkomin svík frá minni hálfu við þau loforð, sem ég hef gefið mínum hv. kjósendum, ef ég fylgdi máli, sem ég hef það álit á, sem ég þegar hef skýrt. Þess vegna gat ég ekki undir neinum kringumstæðum orðið sammála meiri hl. um afgreiðslu málsins. En þótt litið sé burt frá þessu öllu saman, bæði frá meðferð málsins sjálfs og einnig frá þeim samningum, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert í sambandi við vinnudeilurnar og snerta þetta mál, þá finnst mér þó, - og það urðu mér mikil vonbrigði, - að hæstv. félm. og forsrh. hafi hvorki sýnt þessari hv. deild né hv. heilbr.- og félmn. þá samvinnu í þessu máli til bóta á því, sem gert hefur verið, svo sem nauðsynlegt var og ég raunverulega veit, að hann hefði viljað gera, miðað við þann kunningsskap, sem ég hef haft af honum og hans afstöðu til þessara mála í gegnum mörg ár. Ég hygg, að það stafi af því, að hann hafi ekki viljað nota sína ágætu greind til þess að athuga hin einstöku atriði þessa máls, því að þær óskir, sem við nú hefðum getað komið okkur saman um, voru sannarlega ekki þess eðlis, að það væri ástæða til fyrir hann að beita meiri þvingun heldur en nauðsynlegt var vegna heiðurs hans sem stjórnarforseta til þess að koma fram þessu máli. Það hefur verið sagt hér, að meginástæðan fyrir því, að lagt er gegn þeim till., sem ég og hv. 7. landsk. höfum borið fram, sé sú, að það væru talin brigðmæli við þá samninga, sem gerðir hefðu verið. En ég vil nú biðja bæði hæstv. ráðh. og hv. frsm. meiri hl., sem sjálfur er lögfræðingur, að athuga, að hér er haldið fram af þeirra hendi ákaflega röngu máli frá mínu sjónarmiði. Þeir samningar, sem gerðir voru í sambandi við vinnudeiluna, gátu aldrei snert aðra aðila en þá, sem undirrituðu samningana, og ég vildi gjarnan heyra það frá hæstv. ráðh., hvort það er ekki rétt skilið af mér, að aðra aðila gátu samningarnir ekki snert. Þeir gátu þá snert allan verkalýð landsins, og einhvern tíma var það upplýst, að það mundu vera um 20 þús. manns, sem hefðu staðið hér í þessu verkfalli, sem er raunverulega mjög mikill fjöldi, og á hina hliðina gátu þeir þá aðeins snert þá útgerðarmenn, sem stóðu að samningunum og höfðu fulltrúa við samningsgerðina. Aðra menn í landinu gátu þeir ekki snert undir neinum kringumstæðum.  Nú er það svo, að hver og einn einasti aðill í landinu, hvort heldur hann er ríkur eða fátækur, hvort heldur hann hefur miklar tekjur eða litlar, nýtur þeirra kjarabóta, sem fengust með ráðstöfunum ríkisstj. um lækkun á olíuverði, lækkun á mjólk, lækkun á frögtum og öðrum lækkunum til lækkunar á dýrtíðinni. Þetta er alveg ljóst. Og fjöldamargir af þessum mönnum höfðu ekki einu sinni óskað eftir þessu, hvað þá að þeir hefðu gert verkfall út af því, en þeir njóta þessara kjarabóta, og ég sé að sjálfsögðu engan veginn eftir því. En það er líka stór hópur manna, sem með þessum samningum og með þeirri löggjöf, sem hæstv. ríkisstj. er að þvinga hér fram, - ég segi: er að þvinga hér fram, því að mér er það ljóst, að hún fær marga hv. þm. til þess að greiða atkvæði með löggjöfinni vegna þess, að þeir eiga einskis annars úrkosta, en að velja á milli þess, hvort þeir vilji fylgja sannfæringu sinni eða setja hæstv. ríkisstj. í þá óvenjulegu aðstöðu að verða styrkt af stjórnarandstöðunni, þar sem stjórnarstuðningsmennirnir vilja ekki ganga inn á að styðja hana í ákveðnu máli. Þetta er mér alveg ljóst, og það er þess vegna, sem hún fær að sjálfsögðu lögfest þessi ákvæði. En með þessum ákvæðum, sem þannig verða lögfest hér á Íslandi, fær hver einn og einasti maður í þessu landi, sem hefur yfir 1830 kr. á mánuði, 1000 kr. hækkun á sínum launum, og það alveg eins þótt hann hafi 250 þús. kr. í tekjur. Þessir aðilar eiga engan lögfræðilegan rétt eða lögfræðilegar kröfur á hæstv. ríkisstj. í sambandi við fjölskyldubæturnar, nema þeir séu beinir samningsaðilar að samningnum. Og mér þykir ákaflega merkilegt, að í hv. meiri hl. sitja tveir ágætir lögfræðingar, bæði hv. frsm., hv. 8. þm. Reykv., og hv. þm. Seyðf., sem hafa annaðhvort látið blekkjast af þeim rökum, sem hér hafa verið borin fram, og ekki notið sinnar lögfræðilegu þekkingar eða beinlínis gert það fyrir hæstv. ríkisstj. að breiða blæju yfir sína lögfræðilegu þekkingu og fylgja stjórninni alveg blint í þessu máli. En það þarf engan lögfræðing til þess að skilja og sjá það, að þeir menn, sem ég hef rætt hér um og ekki voru aðilar að þessum samningi, gátu ekki átt neinar lagalegar kröfur á ríkisstj., og þess vegna var engin áhætta að gera þær breytingar, sem við fórum fram á. Ég skal þá koma að þessu atriði: Er það raunverulega eðlilegt og sanngjarnt, að okkar brtt. séu samþ.? Hæstv. ráðh. lýsti því yfir við n., að hann óskaði ekki eftir því að ræða það mál efnislega. Hann taldi það vera að eyða tíma. Það væri búið að samþykkja þetta, þarna yrði engu breytt, og það vildi hann ekki ræða efnislega. Hann lét nokkuð falla sömu orð hér við 1. umr., en sagði þó hér, að hann teldi það engan veginn óeðlilegt, fyrst væri farið inn á þá leið, sem hér hefur verið farið inn á, að hækka fjölskyldubæturnar. Ég er þar á alveg annarri skoðun. Ég er þeirrar skoðunar, að langsamlega mest aðkallandi þörfin sé að bæta elli- og örorkulífeyrinn. Ég vil benda bæði hæstv. ríkisstj., hæstv. ráðh. og hv. d. á, að það mun vera hámark nú, að einstaklingar hafi sem ellilífeyrisþegar og örorkulífeyrisþegar um 6 þús. kr. frá tryggingunum. Ef það eru sérstakar ástæður til og þessir viðkomandi aðilar eru sjúkir og enginn getur séð fyrir þeim, þá má þó hækka þetta um 40%. En ég vil nú til samanburðar leyfa mér að benda hæstv. ríkisstj. og hv. d. á, að hér hafa m.a. í dag og undanfarna daga staðið um það allmikil átök, hvort ekki ætti að greiða ekkjum embættismanna, sem þó höfðu haft prýðileg laun og áttu sumir hverjir ágætar eignir, eða embættismönnunum sjálfum, sem hættir eru starfi, en eiga einnig mismunandi eignir, sumir litlar, sumir miklar, a.m.k. þrefalt þessar upphæðir, og það þykir smánarboð frá Alþ. og ríkissjóði að láta sér detta í hug, að þessir menn sætti sig við minna, en þær upphæðir, sem ég hef þegar nefnt, og það alveg sem lágmark. En á sama tíma er farið inn á þá braut hér að skerða svo framlög eða bætur til fátækustu manna þjóðfélagsins, að þeir geta á engan hátt dregið fram lífið með þeim bótum, sem hér um ræðir. Og það er gert á sama tíma sem hæstv. ríkisstj. hlekkjar menn hér í hópum til þess að setja miklu hærri bætur til þeirra manna, sem hafa mörgum sinnum, ekki þrisvar sinnum, heldur tíu sinnum, kannske tuttugu sinnum og kannske þrjátíu sinnum meiri tekjur heldur en þeir menn, sem hér um ræðir. Ég hefði getað skilið þessa afstöðu frá hæstv. ríkisstj., ef hún hefði ekki séð neinar útgöngudyr. En við höfum einmitt bent á, að hér eru útgöngudyr, sem hvort tveggja í senn opna hæstv. ríkisstj. leið til þess að fara út úr þessu máli með meiri sóma, en hún getur farið, ef hún heldur fast við sínar kröfur, og á sama tíma bæta úr mest aðkallandi þörf þeirra fátækustu manna, sem byggja vonir sínar og framtíð á tryggingalöggjöfinni. Auk þess vil ég leyfa mér að benda á, að einmitt í okkar till. felst ekki það að taka frá þeim mönnum bætur, heldur að flytja til, því að fjöldamargar fjölskyldur í landinu, sem njóta samningsins, fá bæturnar aftur sem bætur með hækkandi framlagi til gamla fólksins. Og það eru þúsundir af gömlu fólki, sem er í þessum fjölskyldum, sem hér um ræðir. Ég er því alveg hárviss um, að ef nokkur vilji er fyrir því hjá hæstv. ríkisstj., þá hefur hún alla möguleika til þess að fara með meiri sóma út úr þessu máli með því að samþ. þá till., sem við höfum borið hér fram. Ég ætla svo aðeins að leyfa mér að benda á, að almannatryggingarnar í landinu munu verða nú á fjárlögunum um 1/4 af heildarútgjöldunum. Það er sýnilegt, að þegar einhver liður í fjárl. er orðinn slíkur, að hann er orðinn 25% af öllum útgjöldum ríkissjóðs, þá hlýtur sá liður að snerta svo að segja hvern einasta mann í landinu, enda er það orðið svo, að tryggingamálin snerta orðið svo að segja hvert einasta heimili í landinu meira eða minna. Það er því sorgleg tilhugsun og varla hægt að hugsa hana til enda, að það skuli vera möguleiki fyrir því, að þetta stóra mál verði eyðilagt með því að verða gert að knetti til þess að kastast á milli þessara tveggja afla í þjóðfélaginu, vinnuveitenda og vinnuþiggjenda. Og ég veit ekki, hvort nokkur af hv. þm. sér út yfir það tjón, sem slíkt kann að skapa, og þá truflun, sem slíkt hlýtur að skapa í þjóðfélaginu, ef því verður ekki kippt í rétt horf. Þá vil ég einnig leyfa mér að benda á, að með þeim samningi, sem hér var gerður, er ekki hugsað um fulltrúa þeirra manna, sem sannarlega fengu á sig allmikla byrði við þennan samning. Ég skal viðurkenna, að stéttarfélögin, verkalýðsfélögin, höfðu fullkomlega sina fulltrúa, gátu metið og vegið, hvað þau fengju í bættum kjörum með þessum samningum og hvar þau tóku á sig nýjar byrðar með samningunum. En það hljótum við að viðurkenna, að þetta hlýtur að skapa og skapar allmiklar byrðar á þegna þjóðfélagsins. Sama má segja um atvinnurekendur, sem þó héldu því fram, að þeir gætu ekki bætt á sig neinum bagga í sambandi við lausn dýrtíðarinnar. Þeir hafa þó tekið á sig hér yfir 2 millj. kr. byrði í sambandi við aukin iðgjöld, ef þetta frv. verður að lögum. En ég viðurkenni, að þeir höfðu hér fulltrúa til þess að hafna eða velja í sambandi við þetta mál. En hinir aðilarnir, þeir, sem taka á sig um 6 millj. kr. byrði sem iðgjaldagreiðendur, áttu hér engan fulltrúa, aðrir en þeir, sem voru skráðir í verkalýðsfélögunum og að sjálfsögðu höfðu sína fulltrúa þar, - þeir höfðu enga fulltrúa aðra en alþm. til þess að segja til um það, hvort þeir vildu þessa lausn á málinu eða aðra, en einmitt þessir fulltrúar voru ekki spurðir um þetta mál. Mér skilst, að samningurinn sjálfur hafi það í för með sér, að Tryggingastofnunin þurfi um 14–15 millj. kr., og vil ég leyfa mér að leiðrétta það, sem kemur hér fram í nál., þar sem það er talað um, að það séu 19 millj., en þar er innifalin hækkun á verðlagsvísitölu frá fyrra ári, svo að það heyrir ekki til í sambandi við þennan samning. En það munu vera um 14–15 millj. kr., sem þessi samningur kostar Tryggingastofnunina eða þá aðila, sem verða að greiða til hennar fé, og þessu mun vera skipt þannig, að ríkissjóður verður að greiða um 5 millj., eða rúmar 5 millj. kr., en um það fengu fulltrúar ríkissjóðs á Alþ. ekki leyfi til að segja eitt orð. Sveitarsjóðirnir munu þurfa að greiða hér nærri 4 millj. Þeir höfðu ekki heldur tækifæri til þess að segja neitt um þetta atriði, og iðgjaldagreiðendurnir munu greiða aðrar 5 millj. kr. Þeir fengu ekki heldur, eins og ég hef skýrt frá, leyfi til þess að segja neitt um þessi mál. Þegar lögin um almannatryggingar voru sett hér á Alþ., þá átti ég og hef jafnan síðan átt sæti í þeirri n., sem hefur fjallað um þessi mál frá upphafi. Meginátökin milli mín sem fulltrúa Sjálfstfl. þá og enn í þessari n. og hv. 4. þm. Reykv., sem bar fram málið fyrir hönd Alþfl., voru jafnan þau, að ég vildi aldrei fallast á að ganga lengra í tryggingabótum en svo, að unnt væri að halda þau loforð, sem gefin yrðu á hverjum tíma. Mér er það fullkomlega ljóst, að ef farið er að gefa loforð, hvort heldur það er til eins eða annars og ekki hvað sízt til svo mikils hluta þjóðarinnar eins og hér um ræðir, sem á viðskipti við Tryggingastofnunina og kröfu í bótum, þá verður það aldrei vel þegið, að ekki sé hægt að standa við þau loforð eða það þurfi að draga úr þeim bótum síðar meir. Og það hefur sífellt á hverju ári verið gerð sókn á hendur stofnuninni til þess að auka þessar bætur, og það hefur jafnan ríkt sá hugsunarháttur í n., a.m.k. hjá meiri hl. n., að það væri rétt að víkja aldrei frá þessum grundvallaratriðum, að lofa aldrei meiri bótum en hægt var að standa við. Það er því sýnilegt, að ef á að halda þessari stefnu áfram, sem ég vona að verði haldið, þá verður ekki snúið við á þessari braut, eftir að búið er að samþ. þetta frv., heldur verður ríkissjóður og aðrir þeir aðilar, sveitarsjóðirnir og einstaklingarnir, að vera viðbúnir að standa undir þeim kröfum, sem gerðar verða til þeirra, til þess að það sé hægt að standa við þessi loforð. Og það verður að búast við meiru. Það verður ekki þolað undir neinum kringumstæðum, að ekki verði komið fram réttlætingu á þeim hluta tryggingamálanna, sem nú er fyrir borð borinn, eins og í sambandi við ellitryggingarnar, sem ég þegar hef lýst. Þegar á næstu þingum, eða jafnvel næsta þingi, hlýtur að koma fram krafa um það, að réttur verði hlutur þeirra manna, því að það er þó ekki undir neinum kringumstæðum háð neinum samningum, sem ríkisstj. hefur gert utan þingsalanna. Og verði það ekki gert annars vegar að rétta hlut þessara manna og hins vegar að standa við loforðin, sem gefin eru með þessu frv. og gefin hafa verið með lögunum, þá verða tryggingarnar þurrkaðar út, því að þá eru þær búnar að missa alla samúð hjá þjóðinni, af því að þá eru þær ekki lengur réttlátar. Mér er líka vel kunnugt um, að þegar tryggingarnar fóru að safna sjóðum, þá voru hér ýmsir menn, sem sáu ofsjónum yfir því, alveg eins og það eru ávallt til menn, sem sjá ofsjónum yfir því, að einhverjir aðilar hafi yfirleitt yfir fé að ráða. Þá voru gerðar ítrekaðar tilraunir til þess að ná þessum sjóðum undir ríkissjóð, þ.e.a.s. að eyða þeim. Því miður var ekki hægt þá að standa á móti því, að þetta yrði gert. Það var að vísu stöðvað, en því miður var ekki staðið nægilega fast á móti því, að nokkur skerðing ætti sér stað. Nú verður að sjálfsögðu að taka upp harðskeytta baráttu fyrir því, að Tryggingastofnunin fái slíkar tekjur, að hún ekki einasta geti staðið undir þessum loforðum, heldur einnig safnað sjóðum til þess að mæta slíkum áföllum eins og ávallt kunna að koma fyrir og m.a. hefur komið fyrir nú. Ég vil svo einnig leyfa mér að benda á hér, að skerðingin í sambandi við lífeyrisgreiðslurnar, örorkulífeyrinn og ellilaunin, var beinlínis gerð vegna þess, að þeir menn, sem höfðu um þessi mál að fjalla hér og þungi þessara mála hvíldi á, vildu aldrei víkja frá meginatriðinu, að veikja ekki stofnunina of mikið fjárhagslega. Og það var þess vegna, sem þeir og m.a. ég féllst á það við hæstv. ráðh. í desembermánuði að fresta skerðingarákvæðinu til ársloka 1954. Nú sé ég mér ekki fært annað en að bera fram till. um það, að þessi skerðing falli niður í árslok 1953. Og það er beinlínis vegna þess, að það verður ekki hægt að þola það, eins og ég hef þegar lýst, að réttur þessara aðila, sem eiga afkomu sína undir almannatryggingunum, sé fyrir borð borinn lengur en þann allra skemmsta tíma, sem hægt er að hugsa sér, og það er til ársloka 1953. Og ég vil því vænta þess, að það nái fram að ganga, hvernig svo sem fer um þær brtt., sem ég hef borið fram á þskj. 585, um að flytja til bæturnar úr fjölskyldubótunum til ellilaunanna, sem ég nú vænti að bæði hæstv. ráðh. og hv. meiri hl. n. vilji taka enn til athugunar, hvort ekki sé rétt að samþ., vegna þess að þau rök, sem hv. frsm. færði fyrir því, að hann vildi ekki standa að samþykkt þessarar till., eru alveg röng. Ég veit, að eftir því sem hann talaði hérna í n., þá vili hann mjög gjarnan, að þessi breyt. komist á, og ég hef þegar hér í minni ræðu bent á, að það sé engum vandkvæðum bundið að gera það, án þess að hér sé um nokkra sviksemi að ræða í samningum. En þrátt fyrir það að þær till. yrðu felldar fyrir misskilning málsins, beinan misskilning málsins, þá vil ég þó vænta þess, að önnur till. mín, till. undir 2. tölul., um það, að skerðingin sé ekki látin gilda lengur, en til ársloka 1953, verði þó samþykkt. Hún er algerlega óháð því samkomulagi, sem gert hefur verið, og ég held, að ég megi fullyrða það hér, að hæstv. ráðh. hefur lýst því yfir, að hann út af fyrir sig hefði ekkert á móti því, að sú till. yrði samþ. Hann óskaði að vísu ekki eftir að fá hana, en hins vegar gat ég ekki skilið hans orð öðruvísi en svo, að hann hefði ekkert á móti henni. Það má segja, að það hafi í sjálfu sér, ef til vill ekki mjög mikla þýðingu, því að næsta Alþ. getur að sjálfsögðu strax á fyrsta samkomudegi borið fram breyt. á frv., en þó þætti mér það betra, að borin væru smyrsl á þau sár, sem óverðskuldað hafa verið hér veitt gamla fólkinu í landinu, að það hefði þó tryggingu fyrir því eða einhverja von um það, að þessi mál yrðu leiðrétt áður en næsta ár byrjar. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða um þetta mál hér nánar og óska að sjálfsögðu eftir því, að þær till., sem ég hef borið fram, verði samþykktar.



Herra forseti. Eins og nál. meiri hl. á þskj. 584 ber með sér, þá er ég samþykkur þessu frv., en vil gera á því þær breytingar, sem greinir á sama þskj., þ.e.a.s. þær breytingar á 3. gr., sem teknar eru þar upp í brtt. Um þær brtt., sem hér eru fram komnar frá tveimur minni hl., hef ég óbundið atkv. og jafnframt til þess að bera fram nýjar brtt., ef ég tel ástæðu til. Ég tók það fram við 1. umr. um þetta mál, að ef tryggingaráð hefði verið spurt, hvern veg það vildi verja þeim tekjuauka, sem gert er ráð fyrir að tryggingunum verði séð fyrir, 14–15 millj. kr., þá hefðu án efa till. tryggingaráðs orðið með nokkuð öðrum hætti en ákveðið er í yfirlýsingu þeirri, sem samkomulag aðila að vinnudeilunni byggist á. Og ég er því alveg sammála, sem hér hefur komið fram, að það sé meira aðkallandi að auka við bætur til elli- og örorkulífeyrisþega heldur en að bæta við þær fjölskyldubætur, sem nú eru greiddar, þeim upphæðum, sem í frv. greinir, alveg án tillits til tekna og efnahags þeirra, sem bæturnar eiga að greiðast til. Ég er því þeirri meginhugsun sammála, sem fram kemur í þessum till., að einhverjum hluta af því fé, sem nú er ætlað til aukningar fjölskyldubóta og mæðralauna, væri betur varið með því að bæta við ellilífeyrinn og örorkulifeyrinn. Ég er þó ekki sammála rökstuðningi hv. 7. landsk. nema að nokkru leyti. Hann sagði hér í ræðu sinni áðan, að það væri fráleitt og ekki til annars en hlæja að, að hátekjumenn, t.d. með 100 þús. kr., ættu að fá styrk til uppeldis öðru og þriðja barni. Ég er honum alls ekki sammála um þetta út af fyrir sig. Það er í raun og veru ekkert hlægilegra, að þeir fái uppeldisstyrk með öðru og þriðja barni, heldur en þeir fái fæðingarstyrk, eins og þeir núna fá, og ekkjur þeirra fái dánarbætur, þegar þeir falla frá. Það er þess vegna ekki í sjálfu sér í neinu ósamræmi við tryggingalögin. Og tryggingalögin hafa aldrei verið hugsuð og eru ekki hugsuð sem hreint og beint fátækraframfæri, heldur trygging, sem að uppfylltum vissum skilyrðum greiðir þær bætur, sem þar er greint, eins og hv. þm. er vel kunnugt. Ég sé engan eðlismun á því, þó að hann gerði það, hvort maður með 100 þús. kr. tekjur fái fjölskyldubætur eða njóti sjúkratrygginga, þannig að hann fái ókeypis læknishjálp og sjúkrahússvist, en það fá menn eftir tryggingalögunum nú. Það var ekki svo upphaflega, en reynslan sýndi, að það var ekki eðlilegt eða skynsamlegt að útiloka þá frá fríðindum trygginganna, af því að þeir greiða eins og aðrir menn, fyrst og fremst sín iðgjöld og svo gegnum sína skatta. Hitt er annað mál, og það er ég honum alveg sammála um, að á meðan greiðslur á ellilífeyri og örorkulífeyri eru takmarkaðar og bundnar við ákveðnar tekjur svo stranglega sem nú er gert í lögunum, þá er hið mesta ósamræmi í því að greiða án nokkurra takmarkana slíkar fjölskyldubætur til manna, sem komnir eru yfir visst tekjumark. En ég er honum ekki sammála um það, sem mér fannst liggja í ræðu hans, að í raun og veru væri æskilegt, að tryggingalöggjöfin væri með þeim hætti, að þar væri aðeins metin þörf hvers einstaklings og greitt eftir svipuðu mati eins og hjá framfærslu- eða fátækrafulltrúa, - ég vil taka það alveg greinilega fram. Ég lít því svo á, að ekki sé heppileg, eins og ég hef látið fram koma áður, sú skipting á fénu, sem hér er gert ráð fyrir, með tilliti til þess, að ellilífeyris- og örorkulífeyrisþegarnir búa nú við tiltölulega strangar takmarkanir að því er snertir greiðslur á lífeyri til þeirra. Ég hefði því kosið, að unnt hefði verið að breyta þessu frv. í þá átt, sem ég hef nú bent á í þessum fáu orðum mínum hér og gerði fyllri grein fyrir við 1. umr. Í nál. segir: „Haraldur Guðmundsson hefur óskað þess, að ríkisstj. leitaði álits sáttanefndar og samninganefnda í vinnudeilunni um það, hvort þessar n. gætu fyrir sitt leyti fallizt á, að breytingar þess efnis, að dregið væri úr fjölskyldubótum og mæðralaunum eftir tekjum og fé því, sem þannig sparaðist, varið til aukningar á elli- og örorkubótum, raski ekki því samkomulagi, sem gert var.“ Ég hef mælzt til þess við hæstv. ráðh., sem mætti á fundi hjá heilbr.- og félmn., að hann sneri sér til sáttanefndarinnar og léti hana leita eftir áliti aðila um þetta, en hef ekki fengið ákveðin svör við því frá hæstv. ráðh. Ég vil leyfa mér að mælast til þess við hv. minni hluta báða, að þeir athuguðu, hvort þeir sæju sér ekki fært að taka sínar brtt. aftur til 3. umr., það af efni þeirra, sem ekki er bundið í till. meiri hl., þ.e. fyrri hlutinn af till. hv. 7. landsk., ef hæstv. ráðh. sæi sér fært að nota tímann á milli umræðnanna til þess að fá álit frá sáttanefndinni svipað því, sem ég hér gerði grein fyrir. Ég vil ekki eiga þátt í því að gera neitt í sambandi við þessa lagasetningu, sem hægt sé að segja með sanni að sé rask, brigð eða riftun á því samkomulagi, sem gert hefur verið. En ég álít fénu betur varið og skynsamlegra frá sjónarmiði trygginganna að ráðstafa fénu eitthvað líkt því, sem ég hef bent hér á með þessum orðum mínum og að nokkru leyti felst í þeim till., sem fram hafa komið. Um till. vildi ég þó segja það, að mér virðist, að í till. hv. 7. landsk. sé ekki alls kostar eðlilegt að miða við sömu tekjur hvar sem er á landinu, 44 þús. kr. Mér finnst eðlilegt, að það sé mismunandi eftir verðlagssvæðum, - það sama er víst í till. hv. þm. Barð. líka, - að eins og lífeyrisupphæðirnar eru breytilegar eða mismunandi eftir verðlagssvæðum, þá verði viðmiðunin eins. Það yrði tíföld grunnlífeyrisupphæðin í báðum tilfellum. Þá vildi ég leyfa mér að benda hv. þm. Barð. á það, að í hans till. er á engan hátt ætlazt til þess, að Tryggingastofnuninni sé séð fyrir því fé, sem kann að vera að hún þurfi að greiða af hendi umfram tekjuauka vegna þeirra breytinga, sem till. gera ráð fyrir. Það er aftur á móti gert í till. hv. 7. landsk., og álít ég óhjákvæmilegt, að það fylgi með, ef till. eru samþykktar. Eins og ég gerði grein fyrir hér við 1. umr., þá eru þær áætlanir, sem fram hafa verið lagðar um kostnaðinn við aukningu fjölskyldubótanna, byggðar á mjög veikum rökum, vegna þess að engar skýrslur eru fyrir hendi til að byggja á, og það hefur komið í ljós síðan, að barnafjöldinn er nokkru meiri í heild á landinu heldur en þá lágu fyrir upplýsingar um. Hversu mikið sparast af fjölskyldubótum með því að fella niður greiðslur við 44 þús. kr. mark, eins og greinir í till. þarna, er ekki heldur unnt að gera sér neina hugmynd um. Það er ekki hægt að gera nema á einn hátt, að fara gegnum skattaframtöl eða mikinn hluta af skattaframtölum síðasta árs og bera tekjuflokkana saman við barnafjöldann. En slíkt kostar margra vikna vinnu og ómögulegt að gera það meðan þetta frv. er hér til meðferðar. Því rennum við þarna að sjálfsögðu mjög blint í sjóinn, bæði hvað þetta kostar og enn fremur hvað mundi sparast með því að breyta ákvæðum um fjölskyldubæturnar eins og í brtt. segir. En sú hækkun á lífeyri, sem felst í till. beggja minni hl., mun kosta nálægt 5 millj. kr. á ári, miðað við núverandi vísitölu. Þá er annað atriði í þessu sambandi, sem ég tel rétt að benda á, þótt það skipti kannske ekki ákaflega miklu máli peningalega, og það eru ákvæðin um mæðralaun, að greiða þau jöfn fyrir hvert barn upp úr eða hækkandi að neðan án tillits til barnafjölda. Ef þetta frv. yrði samþ. óbreytt, eins og það liggur fyrir núna, sem kannske eru líkur til, þá getur svo farið, að einstæðar mæður með börn fái meiri tekjur í beinum barnalífeyri og mæðralaunum með börnum sínum heldur en Dagsbrúnarmaður á fullu kaupi, sem hefur fyrir konu og jafnmörgum börnum að sjá, fær, þótt hann njóti fyllstu fjölskyldubóta. Ég skal aðeins taka eitt dæmi - það er að vísu nokkuð fátitt dæmi - til að sýna þetta. Einstæð móðir, sem á 10 börn undir 16 ára aldri, á að fá með þeim í mæðralaun og barnalífeyri samtals nokkuð yfir 53 þús. kr. á ári, þótt hún sé heil og hraust, en meira að sjálfsögðu, ef hún er öryrki. Dagsbrúnarmaður, sem hefur fyrir að sjá konu og 10 börnum á sama aldri, ætti að fá í fjölskyldubætur samkv. þessu sama frv. nokkuð yfir 14 þús. kr., milli 14 og 15 þús. kr. Setjum svo, að hann vinni sér inn 33 þús. kr. á ári. Þá eru tekjur hans milli 47 og 48 þús. kr., eða fullum 5 þús. kr. lægri samtals, atvinnutekjurnar og fjölskyldubæturnar, heldur en aðeins er greitt með börnunum til einstæðrar móður með sama barnafjölda. Það verður að segja það eins og er, að þetta er ekki eðlilegt. Það geta komið fyrir þau tilfelli, að það borgi sig betur fyrir hjónin að skilja, heldur en að búa saman, fá barnalífeyri og fjölskyldubætur til fráskilinnar konu heldur en að maðurinn haldi saman heimilinu og þau búi saman og njóti þeirra fjölskyldubóta, sem lögin gera ráð fyrir. Það eru ekki mörg svona tilfelli, sem um er að ræða. Það þarf að minnsta kosti 7 börn í fjölskyldunni, til þess að það mundi borga sig, en það er ekki heppilegt, að svona lagað sé hægt samkv. lögunum. Það liggur í augum uppi. Ég geri ráð fyrir, að lögin eigi að endurskoða fljótlega, en með þeim ákvæðum, sem nú standa, geta svona tilfeili átt sér stað. Ég skal nú ekki lengja þessar umr., hef sagt það, sem ég vildi um þetta segja, en ég vildi mjög mælast til þess, að hæstv. ráðh. sæi sér fært milli umr. að fá umsögn frá n., sem um þetta hefur fjallað. Ef hún teldi, að þetta færi á engan hátt í bága við það samkomulag, sem gert hefur verið, þá mundi ég hiklaust greiða þessum till. atkvæði. Ef hún legði þar á móti, að þetta fengist, þá er hæpið eða ótrúlegt, að ég geti greitt þeim atkvæði, ef það yrði lagt út sem röskun. En ég mun engan veginn greiða atkvæði á móti þeim. Ég vildi mega leiðrétta mismæli hjá hv. þm. Barð. Hann sagði, að nú væri svo komið, að framlag til trygginganna næmi - tók ég eftir - fjórða partinum af útgjöldum ríkissjóðs; mér heyrðist hv. þm. segja það.  Ég sem sagt vænti þess, að hæstv. ráðh. vildi segja til um það, hvort hann vill athuga þetta milli umr., og eins að minni hlutar n. vildu þá taka aftur sínar brtt. til 3. umr.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég þarf að segja. Ég vil fyrst leyfa mér að þakka heilbr.- og félmn. allri fyrir fljóta afgreiðslu á þessu máli, vegna þess að það er orðinn dálítið naumur tími til þess, að Alþ. taki endanlega ákvörðun um það, og meiri hluta allshn., sem hefur flutt brtt. og nál. á þskj. 584, þakka ég sérstaklega afgreiðslu málsins, vegna þess að ég get fallizt á þá afgreiðslu alveg eins og hún liggur fyrir. En í samræmi við það, sem ég sagði hér við 1. umr. þessa máls, og sömuleiðis í samræmi við það, sem ég hef sagt á nefndarfundi í heilbr.- og félmn., þá sé ég mér ekki fært að fallast á þær brtt., sem bornar eru fram bæði af hv. þm. Barð. á þskj. 585 og brtt. frá hv. 7. landsk. þm., sem hann ber fram á öðru þskj. Ég lýsti því mjög ákveðið hér við 1. umr. málsins, að ríkisstj. líti svo á, að sá samningur, sem gerður hefði verið milli deiluaðila í verkfallinu, og þær till., sem ríkisstj. lagði til í því sambandi og voru uppistaðan í því samkomulagi, sem náðist, séu algerlega bindandi, svo að það sé ekki hægt að breyta því, sem þar hefur verið gert, og þetta er óbreytt skoðun ríkisstj. enn þá. Ég veit, að þeir halda því fram, sem leggja til, að barnalífeyririnn sé skertur við eitthvert ákveðið tekjuhámark, sem þeir miða við 44 þús. eða eitthvað svoleiðis, að þeir verkamenn, sem þátt tóku í verkfallinu, muni tæplega eða alls ekki hafa hærri tekjur en þetta og sé því ekki um nein brigðmæli við þá að ræða, þó að skert væri á þennan hátt. því er nú fyrst og fremst til að svara, að þetta getur enginn sagt til um með vissu. Þetta er alls ekki rannsakað mál, en það er vitað, að í verkfalli voru stéttir eða flokkar, starfshópar, hvað sem við eigum nú að kalla það, sem margir eru með mjög háar tekjur, eins og ýmislegt iðnlært fólk, og þess vegna er ómögulegt að fullyrða neitt um þetta. Svo er og því hér til að svara, að það eru ekki einungis verkamenn, sem hér koma til greina, heldur einnig þeir atvinnurekendur, sem áttu í deilum við þá, og till. ríkisstj. snertir þessa aðila vitanlega hvora tveggja, þannig að það er ekki hægt að taka aðeins tillit til annars aðilans, heldur verður að gera það til beggja. Hv. 4. þm. Reykv. getur þess hér í nál. og tók það sérstaklega fram í ræðu sinni áðan og beindi því til mín, hvort ég vildi ekki athuga það, hvort sáttanefndin og samninganefndir í vinnudeilunni vildu gefa álit eða segja til um það, hvort þeir teldu, að ef breytt væri ákvæðunum á þann hátt, sem hér er lagt til, að skerða eða ákveða fjölskyldubæturnar miðað við eitthvert ákveðið tekjuhámark, þá mundi vera um samningsrof að ræða. Ég skal fyrir 3. umr. málsins, sem sennilega verður ekki fyrr en eftir helgi, vera búinn að afla mér álits þessara aðila um þetta atriði, að svo miklu leyti sem það er hægt. Ég get í raun og veru engu um það lofað. Fyrst og fremst veit ég ekki, hvort þeir vilja svara þessu. Sjálfsagt er ekki hægt að skylda þá til þess á neinn hátt og mikið vafamál, að hægt sé að segja, að þessar n. séu til sem samninganefndir verkamanna og atvinnurekenda. Sú deila er leyst, sem þetta snertir. Hins vegar má kannske segja, að sáttanefndin sé til enn, því að hún hefur að minnsta kosti verið að starfi alveg fram á þennan dag varðandi aðrar deilur. En ég skal lofa því að taka þetta til athugunar og gefa þá yfirlýsingu um það, að svo miklu leyti sem hægt er, hér við 3. umr. málsins. En að öðru leyti vil ég aðeins taka fram í sambandi við þetta, að ég fyrir mitt leyti er yfirleitt tregur til þess að vera að gera breytingar á tryggingalöggjöfinni, sem fara í þá átt að breyta þeim grundveili, sem þessi löggjöf var byggð á í upphafi, og sá grundvöllur var sá, að hér væri um hreinar tryggingar að ræða, sem menn keyptu sér, og þar væri ekkert tillit tekið til þess, hvort þeir, sem ættu að njóta trygginganna, hefðu miklar eða litlar tekjur, væru ríkir eða fátækir, ættu miklar eignir eða litlar eignir. Þetta er sá hreini tryggingagrundvöllur. Það má segja, að undantekning frá þessu hafi verið hvað snertir ellilífeyrinn, með þeim ákvæðum, sem þar er um að ræða. Það er alveg rétt, en ég er mjög ófús að fara að ganga inn á að setja ný ákvæði inn í tryggingalöggjöfina á þessum grundvelli. Ég held, að það þurfi þá einhverrar annarrar breytingar við heldur en það. Ég hef alltaf viljað líta á þetta sem tryggingalöggjöf, en ekki sem framfærslulöggjöf, þar sem mismunað væri eftir efnum og ástæðum, eins og verður að gera þegar um einhvers konar beina framfærslu er að ræða. En þetta álít ég að sjálfsögðu að verði tekið til rækilegrar athugunar við þá endurskoðun l., sem fyrirhuguð er. Ég sé, að hv. þm. Barð., sem er mikill áhugamaður fyrir öllum þessum málum og látið hefur mjög til sín taka fyrr og síðar hér á Alþ., leggur til í einni af sínum brtt., að sú skerðing, sem framlengd var til ársloka 1954 í löggjöfinni fyrir áramótin, verði nú aðeins framlengd til loka þessa árs, og mun þetta vera gert í sambandi víð það, sem hann lýsti hér áðan, að svo mikið óréttlæti væri orðið milli þessara tveggja greina trygginganna, annars vegar fjölskyldubótanna og hins vegar ellilífeyris, að ekki væri viðunandi lengur. Ég ætla nú ekki beint að fara að rökræða þetta. Má vera, að þarna hallist eitthvað á eftir þá breytingu, sem hér er gerð. Þó er ég ekki alveg viss um það enn þá, því að við verðum að gæta þess, að eins og öll okkar skattalöggjöf hefur verið frá upphafi í þessu landi, þá hefur alltaf verið farið illa með barnafjölskyldurnar á móts við það fólk, sem engin börn hefur á framfæri sínu, og í mörgum tilfellum geysiilla, t.d. eins og gagnvart útsvarsálagningu yfirleitt og líka skattaálagningu til ríkisins, því að sá persónufrádráttur, sem þar hefur verið leyfður, hefur ekki verið nema bara örlítið brot af því, sem þarf til þess, og kemur það því þeim mun harðara niður, því stærri sem fjölskyldurnar eru og því fleiri börn. Og þetta er óréttlæti, sem við erum búnir að venja okkur við gegnum langan tíma, en auðvitað allir sjá að er algerlega öfugt, því ef við á annað borð trúum nokkuð á framtíð þjóðarinnar, trúum því, að það sé gott, að fólki fjölgi í þessu stóra landi, þá á vitanlega að búa þannig að þeim hluta þjóðarinnar, sem hefur það mikla og vandasama hlutverk með höndum að ala upp borgara þjóðfélagsins. Að mínum dómi er það ekki nema rétt og sjálfsagt, að þeir, sem ekki gera það, af hvaða ástæðu sem er, leggi eitthvað sérstaklega til þeirra mála. Þetta er mín skoðun alveg óhikað. Það hefur stundum verið talað hérna um piparsveinaskatt, mest kannske í gamni, en mér hefur aldrei sýnzt það vera algert gaman, heldur gæti ýmislegt réttlátt verið í því, þannig að út frá því sjónarmiði vil ég endurtaka það, sem ég sagði hér við 1. umr. málsins og hv. þm. Barð. fannst þá vera ofmælt hjá mér, bæði samkv. því, sem hann sagði þá, og eins samkv. ræðu sinni áðan, að ég hef ekki breytt neitt um skoðun um það atriði. En ég skal taka það fram, að hvort þetta er nákvæmlega það rétta, sem við erum hér inn á og sett er í flýti, eins og gert var, og að of lítið yfirveguðu máli, - ég skal ósköp vel viðurkenna það, eins og ástatt var, - það er allt annað mál, en hinu held ég fram, að það sé rétt leið, þetta þurfi að endurskoða. Hv. þm. Barð. sló því fram í ræðu sinni við 1. umr. málsins, að hann vildi þá, að endurskoðun færi fram á þessari löggjöf nú strax á þessu árí. Hv. 4. þm. Reykv., forstjóri almannatrygginganna, hefur mælt á móti þessu út frá því, að rétt og eðlilegt væri að sjá nú, hvernig þessi nýju ákvæði verkuðu, áður en það yrði tekið til gaumgæfilegrar athugunar, hvort ætti að halda þeim óbreyttum eða breyta þeim á einhvern hátt í samræmi við aðra þætti trygginganna, og fellst ég algerlega á hans sjónarmið í því máli. Og þó að það muni vera svo, að það sé ekki beint tekið fram í tryggingalöggjöfinni, - eins og ég reyndar hélt að væri nú, - að endurskoðun skyldi fara fram á árinu 1954, þá má þó víst segja, að það sé sama sem ákveðið, því að ýmsar reglugerðir í sambandi við almannatryggingalöggjöfina ern miðaðar við það, að þær gildi ekki lengur, og hafa verið samdar með það fyrir augum að vera til þess að reyna löggjöfina og með það sjónarmið, að þá færi fram almenn endurskoðun. Þykist ég líka vita, að Alþ. eða þeir, sem þá eiga þar sæti, muni verða sammála um, að slík endurskoðun sé sjálfsögð á jafngeysilega miklum og flóknum lagabálki eins og tryggingalöggjöfin er. Ég sé nú í raun og veru ekki ástæðu til þess að hafa miklu fleiri orð um þetta. Það er síður en svo, að ég sé undrandi yfir því, þó að hv. alþm. líti misjafnlega á þessi mál og hafi mismunandi skoðanir um þau. Það er langt frá því, að mér þyki það einkennilegt, en það, sem hér hefur gerzt í þessu máli, er öllum kunnugt, og ég hélt að minnsta kosti, að þeim, sem eru í þeim flokkum, sem styðja núverandi ríkisstj., hefði verið þetta mál svo kunnugt, meðan á döfinni var að gera þessar breytingar í sambandi við vinnudeiluna, að þá hefði verið eðlilegt, að komið hefðu fram ákveðin andmæli gegn þessu, en að frá þeim eigi þau siður heima nú, þegar komið er í það horf, sem hér er. Það er það, sem mér þykir dálítið einkennilegt varðandi þessi mál eins og þau liggja fyrir. Ég held, að það sé ekki fleira, sem ég sé ástæðu til að taka fram.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja umr. um málið á þessu stigi. Ég hafði hugsað mér að bera fram brtt. í sambandi við hámarkið, setja inn 33 þús. á 2. verðlagssvæði og 44 þús. á 1. verðlagssvæði, en með því að það hefur verið minnzt á það, hvort við vildum ekki taka aftur okkar till. til 3. umr., í því trausti, að unnt sé að koma hér á einhverjum breytingum, þá vil ég fyrir mitt leyti verða við þeim tilmælum. Ég vil þá biðja bæði hv. meiri hluta n. og hæstv. ríkisstj. að rannsaka ekki einasta þetta, hvort sáttanefndin fengist til þess að mæla með því, - það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, hún hefur ekkert vald til að segja neitt um það og náttúrlega alveg vafasamt, eins og hann tók fram, hvort hún vildi skipta sér nokkuð af því, en leita þó umsagnar þeirra um það, - og þá ekki síður hitt, hvort ríkisstj. sér sér ekki mögulegt að gera þessar breytingar og mæta þeim kröfum, sem kynnu að koma frá þeim aðilum, sem samið hefur verið um og yrðu fyrir utan þau takmörk, sem hér eru sett. Það er mín skoðun, að það séu alls ekki margir aðilar, sem væru á 1. verðlagssvæði með yfir 44 þús. kr. og hefðu þá ekki fengið annaðhvort bæturnar á annan hátt, eins og við förum fram á, t.d. sömu fjölskyldurnar og fengju ellilífeyri, einhver hluti fjölskyldunnar, svo að hér sé ekki um mikla áhættu að ræða fyrir ríkissjóð. Ég vildi gjarnan, að það væri einnig athugað, og ekki hvað sízt þegar um er að ræða, að það eru tveir ágætir lögfræðingar í n., því að það er alveg ljóst mál, að þeir aðilar, sem ekki stóðu að undirritun samningsins eða samningnum, eiga engar kröfur á ríkissjóð, þó að þetta sé gert, m.a. allir embættismennirnir; þeir geta engan veginn átt þær kröfur á ríkissjóðinn né aðrir aðilar, sem ekki voru þátttakendur í þessum samningi. Ég vil svo aðeins út af orðum hæstv. ráðh., þar sem hann sagði, að hann vildi engan veginn fara inn á þá braut að raska tryggingagrundvellinum, segja það, að ég er honum alveg sammála um það, að það sé mjög óheppilegt, og ég hefði engan veginn borið fram þessa till., sem ég hef borið hér fram um það að skerða tryggingagrundvöllinn í sambandi við fjölskyldubæturnar, ef það gerði ekki sú þörf að verða að bæta upp öðrum aðilum, sem verr eru settir, þegar ríkissjóður treystir sér ekki til þess að gera það með öðrum leiðum. En ég verð þá einnig í sambandi við þessi ummæli að benda hæstv. ráðh. á, að það fer engan veginn saman að ætla okkur að trúa því, - sem ég vil ekki rengja, - að hann vilji ekki fara inn á skerðingarákvæðið í sambandi við fjölskyldubæturnar, vegna þess, að hann vilji ekki brjóta niður þann meginkjarna trygginganna að vera tryggingar, en ekki framfærsla, en halda þó ár eftir ár fast við skerðingarákvæðið í sambandi við ellilaunin. Því vil ég vænta þess að nú verði samþ. mín till. um það, að skerðingarákvæðið til ellilífeyrisþeganna verði fellt niður, því að það er vitanlegt, að ef það á að gilda um einn flokk trygginganna, að það sé ekki sett skerðingarákvæði, þá má það engu síður gilda um annan flokk og þá fyrst og fremst þann flokkinn, sem mest þarf á því að halda. Ég er hins vegar alveg ósammála hæstv. ráðh. um það, að fjölskyldubæturnar eigi að ganga fyrir, eins og hann vildi vera láta, því að það er alveg víst, að langflest af þeim gamalmennum, sem njóta nú tryggingabóta, hafa einmitt orðið á sínum starfsárum að ala upp stórar fjölskyldur, án þess að hafa nokkrar fjölskyldubætur á þeim tímum, og berjast yfir alla þá erfiðleika, sem nú er verið að taka í burtu eða milda hjá hinni yngri kynslóð, svo að það er tvöföld ástæða til að svíkja ekki þessa þegna þjóðfélagsins um elliuppbætur, sem fyrst og fremst geta ekki sjálfir séð fyrir sér vegna ellilasleika og fátæktar og allt sitt líf hafa látið sína vinnu ganga í það að ala upp góða og duglega þegna fyrir þjóðfélagið, sem hæstv. ráðh. vill nú að sé fyrst og fremst verðlaunað. - Þetta vildi ég aðeins láta koma fram hér. Ég lýsi því svo yfir, hæstv. forseti, að ég tek mína till. aftur til 3. umr. í fullu trausti þess, að um þetta fáist samkomulag, því að mér er alveg ljóst af þeim umr., sem fram hafa farið í n., að á bak við það liggur raunverulega sterkur vilji hjá n. allri og ég hygg nokkur vilji hjá hæstv. ríkisstj., þegar þeir eru búnir að átta sig á málunum.



Herra forseti. Ég get, eins og hv. þm. Barð., lýst því yfir, að ég er fús til að taka till. aftur til 3. umr. eftir yfirlýsingu hæstv. forsrh. um það, að hann vilji, eða ríkisstj., athuga, hvort ekki sé hægt að ná sambandi við þá menn, sem stóðu að samningum í vinnudeilunum. Ég álít, - og hélt því fram á nefndarfundi, - að það væri mjög auðvelt að ná til þeirra manna, sem mesta ábyrgð báru á samkomulaginu, sem varð í vinnudeilunum. Þeir eru nærtækir og auðvelt að fá skoðanir þeirra og álit á því, hvort hér sé um nokkurt samningsrof að ræða. Það er svo annað mál, að formlega er enginn aðili lengur, því að þessu máli er lokið, og þarf ekki um það að ræða. En það virðist vera svo, að hæstv. ríkisstj. óttist pólitískar árásir úr einhverjum áttum, nánast helzt þá frá atvinnurekendum eða þeim, sem þeim fylgja að málum, og kemur það úr hörðustu átt, að hæstv. ríkisstj. geti ekki kynnt sér það, hvort atvinnurekendur eða þeirra flokkar eða forsvarar muni ráðast hart að henni fyrir að breyta þessu frv. eins og hér er lagt til af hálfu þm. úr tveimur þingflokkum. Það hefur komið fram hér, að sú skoðun, sem þær till. byggjast á, á mikinn hljómgrunn í öllum flokkum, einnig í báðum flokkum hæstv. ríkisstj., eftir því sem fulltrúar þeirra flokka hafa talað í þeirri n., sem hefur fjallað um þetta mál, og hér í d. Ég get ekki fallizt á, að það hafi komið fram nein fullnægjandi rök fyrir því, að hér geti verið um neitt samningsrof að ræða, en hitt gæti ég miklu frekar fallizt á, að það mætti segja, að það hefði verið um samningsrof að ræða að einu leyti í sambandi við þetta frv., eins og hæstv. ríkisstj. leggur það fram, að í því er gert ráð fyrir miklu hærri iðgjöldum frá hinum tryggðu, nú heldur en var gert ráð fyrir, þegar samningarnir við verkalýðsfélögin stóðu yfir og þegar tilboð ríkisstj. var lagt fram. Þá var reiknað með því, að þetta kostaði um 90 kr. hækkun á iðgjöldum á 1. verðlagssvæði, en hækkunin, sem leiðir af frv., eins og það er nú, er mun meiri. Þó hefur hæstv. ríkisstj. ekki orðið fyrir neinum árásum fyrir það, að hér er gert ráð fyrir hærri iðgjöldum og því hærri nýjum álögum og hins vegar nokkru hærri bótum, en það mun eiga sín rök og bendir til þess, að það muni ekki heldur vera að óttast neinar árásir eða ásakanir um samningsrof, þó að þessu fé, sem fengið er með nýjum álögum á hina tryggðu og þar með fyrst og fremst þann mikla fjölda, sem stóð að baki verkalýðssamtakanna í vinnudeilunni, og í öðru lagi með framlögum frá sveitarfélögunum, sem þau verða að taka með nýjum álögum á sína gjaldendur, verði varið á þann hátt, sem við hv. þm. Barð. leggjum til. Deilan er ekki um það, hvort það beri að leggja þessar nýju álögur á, heldur hitt, hvernig eigi að verja þessu fé. Um það skiptast skoðanirnar þó ekki meira en svo, að það er hægt að fá fullkomið samkomulag af hálfu fulltrúa stjórnarflokkanna í heilbr.- og félmn. og af hálfu okkar stjórnarandstæðinga þar, svo að mér virðist ekki, að hér þurfi að bera mikið á milli, ef það er ekki upplýst beinlínis, svo að mark sé takandi á, að atvinnurekendur eða þeirra umboðsmenn einhverjir leggist hart á móti þessari breytingu. En það hefur mér ekki verið sýnt fram á enn þá, enda get ég ekki séð, hvaða ástæðu þeir ættu að hafa til þess að mótmæla harðlega því, að þessu fé, sem fengið er með álögum á allan almenning, en ekki þá sérstaklega, verði varið fremur til þess að auka bætur til gamalmenna og öryrkja heldur, en til þess að greiða nokkrum hundruðum króna meira í bætur til hátekjumanna. Ég get ekki ímyndað mér rökstuðning, sem væri hér á nokkurn hátt frambærilegur nokkurs staðar, að það væri réttara að auka tekjur hátekjumanna um nokkur hundruð króna, heldur en að verja þessu fé, sem er fengið með álögum á allan almenning, til hækkunar á tekjum elli- og örorkulífeyrisþega, enda hafa ekki komið fram neins staðar nein rök gegn því - ekki heldur í ræðu hæstv. forsrh., að þessi leið sé réttlátari, réttari og skynsamlegri og því sjálfsagt að fara hana. Hv. 4. þm. Reykv. vildi ekki fallast á það hjá mér, að það væri fáránlegt, að maður t.d. með 100 þús. kr. tekjur ætti að fá nokkur hundruð krónur í uppeldisstyrk, þó að hann ætti 2–3 börn. Honum virðist það í sjálfu sér geta verið sjálfsagt mál. Það er kunnugt, að hann vill hafa almannatryggingar á sama grundvelli og tryggingar einkavátryggingarfélaga, en þó að svo væri, þá er mér nú spurn, hvort nokkur maður með 100 þús. kr. tekjur eða þar yfir teldi nokkra skynsemi því að kaupa sér vátryggingu þannig, að hann fengi nokkur hundruð kr. á ári, ef hann lenti í því óláni á lífsleiðinni að eignast 2 eða 3 börn. Ég get ekki hugsað mér það, að maður, sem væri yfirleitt öruggur með sína efnalegu afkomu, vildi fara að kaupa sér vátryggingu með iðgjöldum til þess að fá nokkur hundruð kr. á ári, ef hann kynni að eignast 2–3 börn. En það er nú það, sem hér er gert ráð fyrir að menn fái og menn leggi svo mikla áherzlu á, að tryggingarnar eigi að vera á þeim grundvelli, að þar beri allir jafnt úr býtum, sem iðgjöld greiða. En tryggingarnar eru ekki enn þá á þeim grundvelli, og þess vegna er óþarft að ræða það. Það er hægt að benda á fjöldamörg ákvæði tryggingal., sem eru svo ófullkomin, að það vilja í raun og veru allir bæta úr bótunum til þeirra, sem lakast eru settir. Á þeim grundvelli erum við alltaf þegar við ræðum um tryggingamálin. Hins vegar eru svörin alltaf þau, að það sé ekki hægt af fjárhagsástæðum, vegna þess að menn treysta sér ekki til að leggja nýjar álögur yfirleitt á þessa þjóð, hvorki í formi iðgjaldagreiðslna né skatta til ríkissjóðs eða sveitarfélaga. Það er það, sem menn hika við. En það hefur ekki staðið fyrir við samningu þessa frv. og því er ekki mótmælt af neinum, að það verði lagðar á nýjar álögur; það er aðeins spurningin um, hvernig eigi að verja því fé. Ég endurtek svo, að ég er fús til að taka till. mína aftur til 3. umr., og vænti þess, að þær till., sem fram hafa komið, verði þá nánar athugaðar.



Herra forseti. Ég skal ekki vera mjög margorð. Ég ætlaði aðeins að segja örfá orð út af því, sem fram hefur komið hérna. Því hefur nefnilega verið hreyft hér af hvorugum minni hl., hvað þeir geta gert ráð fyrir að mundi sparast við þá skerðingu bótanna, sem þeir gera ráð fyrir í till. sínum. Nú er það sannast sagna, að þó að hér sé ekki um háa upphæð að ræða, sem miðað er við, 44 þús. kr. árslaun, sem ætlað er að verði á 1. verðlagssvæði, og lægra á 2. verðlagssvæði samkv. boðaðri brtt. hv. þm. Barð., þá ætla ég, að það muni verða tiltölulega mjög fá heimíli, sem komast í það að vera þar yfir. Hins vegar er gert ráð fyrir því samkvæmt upplýsingum, sem fram komu í n. og var hreyft hérna, að breyt., sem felst í till. þeim, sem hér eru bornar fram í 2. málsgr. brtt. hv. þm. Barð. um 10% hækkun á elli- og örorkulífeyri, muni kosta a.m.k. 5 millj. kr. Ef það, sem sparast vegna skerðingarinnar, ætti að nægja til þess að greiða þá hækkun, sem hér er ætlazt til, þá þyrfti við þessa skerðingu að sparast rúmlega 1/3 hluti þess, sem áætlað er. Það er gengið út frá, að fjölskyldubæturnar allar kosti um 14 millj. kr., en hér mundu þurfa að sparast um 5 millj. kr. Ég hygg, að það sé öllum ljóst, að það sé ekki nokkur möguleiki á því, þótt ekki sé nú um það vitað, enda engar skýrslur fyrir um það, - það sé ekki nokkur möguleiki á því, að neitt nærri þeirri upphæð muni sparast við þá skerðingu, sem hér er gert ráð fyrir, og þá er náttúrlega auðséð, að samkvæmt till. hv. þm. Barð. vantar tekjur til þess að mæta till. hans. Samkvæmt till. hv. 7. landsk. þm. er að vísu gert ráð fyrir því að taka það, sem á vantar, beint úr ríkissjóði til Tryggingastofnunarinnar, en þá þarf líka að gera ráð fyrir því í því fjárlfrv., sem hér verður afgreitt. Ég hygg, að mönnum verði ljóst, ef þeir bera saman þessar tölur, 14 millj. í heild og 5 millj., að það mundi þýða, að það væru ekki ætlaðar nema 9 millj. í fjölskyldubætur til allra þeirra manna, sem hafa undir 44 þús. kr. árstekjum á 1. verðlagssvæði og þá 33 þús. á 2. verðlagssvæði, og auðséð, að það er allt of litil upphæð, og hlýtur að vanta mikið til. Að öðru leyti er náttúrlega allt í óvissu um það, hvað þetta kostar, - þetta er áætlun, - og mun ekki sjást fullkomlega, fyrr en eftir árið. Varðandi brtt. hv. þm. Barð. um, að skerðingarákvæði ellilífeyris verði fellt niður á næstu áramótum, þá má segja það, að það hafi komið nýtt sjónarmið upp núna við það frv., sem hér hefur verið borið fram. Hins vegar er rétt um það bil mánuður síðan Alþingi gekk frá því, að breyting á þessu ákvæði skyldi bíða eftir heildarendurskoðun laganna. Nú mundi náttúrlega vera æskilegt, að þessi endurskoðun gæti farið fram á næsta ári, og hefði ég viljað styðja að því, að svo gæti orðið, en forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins telur, vegna þeirra stórfelldu breytinga, sem nú eru ráðgerðar, að slík endurskoðun mundi alls ekki ná tilgangi sínum, þar sem ekki verða neinar skýrslur fyrir um útgjöld stofnunarinnar fyrr en eftir árið, og legg ég því til sem frsm. meiri hl. þessarar n., að 2. till. hv. þm. Barð., um það, að ákveðið sé að fella niður skerðingarákvæðið í árslok 1953, verði felld með tilliti til þeirra raka, sem við byggðum á hér í þessari hv. d. afstöðu okkar fyrir áramótin. Ég skal svo ekki tefja lengur. Það væri eitt og annað kannske, sem væri ástæða til að taka fram. En ég vil þó aðeins segja það út af ræðu hv. 7. landsk., er hann hélt því fram, að samkomulag það, sem gert var í verkfallsdeilunni, hefði eingöngu verið miðað við þá tekjulægstu, að þetta er algerlega rangt, vegna þess að það samkomulag var yfirleitt miðað við alla með þeirri stefnu, sem tekin var. Þá var tekin verðlækkunarstefnan. Hún kemur öllum jafnt til góða, og þess vegna verður að segja það, að hvernig sem líta má á það atriði, sem hér er deilt um, þá verður ekki hjá því komizt að líta svo á, að höfuðstefna úrlausnar verkfallsins hafi verið sú að láta þær bætur, sem veittar voru, ganga jafnt til allra, hvernig sem þeir voru settir fjárhagslega. Ég get svo sagt það, að það er náttúrlega ekki aðeins um þetta atriði, sem hér er um að ræða nú, sem hefur komið fram mismunur. Það, sem ég vildi segja, er þetta: Ég hef ævinlega verið á þeirri skoðun um tryggingarnar, að meðan ekki væri sæmilega séð fyrir þeim, sem verst eru staddir og þurfa mest á bótunum að halda, þá mundi vera rétt að takmarka bætur til þeirra, sem hafa mikil laun og miklar tekjur. Hin stefnan hefur aftur á móti verið ráðandi, að það, sem er kallaður tryggingargrundvöllur, hefur verið látið ráða. Það hefur verið aðalreglan. Eina undantekningin frá þeirri reglu hefur verið með gamla fólkið, þar sem skerðingarákvæðið hefur verið látið gilda. En þá er þess að gæta, að þegar tryggingarnar byrjuðu, hafði sá maður, sem stóð á því aldursmarki, að hann átti að taka við ellilífeyrisbótum, aldrei greitt einn eyri í þessa sjóði. Aftur á móti hafa t.d. þeir, sem nú er ætlað að taka við fjölskyldubótum, eða vel flestir, greitt í tryggingarnar frá byrjun, og mér finnst e.t.v., að þetta sjónarmið geti komið nokkuð til greina, þegar borin er saman skerðing á ellilífeyri og á fjölskyldubótum. Ég mun svo ekki hafa þessi orð fleiri.