Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að óska, að þessari atkvgr. yrði frestað. þar til fjmrh. og dómsmrh., sem nú eru fjarverandi, geta verið viðstaddir.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Herra forseti. Ég veit ekki, hvað hv. þm. meinar. Það hefur verið veittur frestur í eitt skipti. Nú hefur málið verið auglýst á dagskrá, og ættu allir að geta mætt, sem áhuga hafa á því. Enn fremur hefur málið verið svo lengi á döfinni. að ég held, að bezt sé, að atkvgr. sé látin fara fram.



Herra forseti. Ég vil benda á, að það var ekki skv. ósk minni, að atkvgr. var frestað síðast. En ef hv. frsm. í n. hefur talið það rök að fresta atkvgr. vegna þess. að ákveðnir menn væru ekki viðstaddir, þá er ekki ósanngjarnt, að hæstv. ríkisstj. fengi að vera viðstödd.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Herra forseti. Ég vildi benda hv. þm. Barð. á, að þegar beðið var um að láta atkvgr. ekki fara fram, voru ekki nema 9 menn í deildinni.

Forseti: Það hefur jafnan verið leitazt við, þegar um álitamál er að ræða, að sem nákvæmust skoðun komi fram og sem réttust mynd af vilja deildarinnar. Atkvgr. hefur verið frestað í þessu máli skv. beiðni hv. 1. landsk. En þar sem einn þm. er nú veikur og mér er tjáð, að tveir ráðh. geti ekki mætt, þá mun ég verða við ósk hv. þm. Barð., en mun taka málið strax á morgun til atkvgr., og þurfa þá þeir að mæta, sem áhuga hafa á því að vera viðstaddir.



Herra forseti. Þegar þetta frv. var til umr. síðast hér í hv. þd., voru gerðar breyt. m. a. á 16. gr., 23. gr. og 33. gr. frv. og þær færðar í það form, sem þær eru nú í á þskj. 580. Þegar það svo kemur til Nd., er þetta fellt úr aftur og að því leyti fært í það sama form og áður var. Viðvíkjandi þessum þremur gr., 16., 23. og 33. gr., vildi ég segja nokkur orð. Um 16. gr. er það að segja að ég tel, að í henni sé gengið svo nálægt heimilisréttinum, að ekki sé við það búandi. Í því sambandi vil ég benda á það, að í Bretlandi hefur ekki sjálfur konungurinn rétt til að vaða inn á heimili manna á þann hátt, sem ráð er fyrir gert í frv.

Hefur forseti Íslands það?

Ég veit það ekki, en menn, sem valdaminni eru en hann. Ég tel það í mesta máta varhugavert að lögfesta þessa gr., og vona ég, að hv. n. haldi fast við þessar brtt.

Það gerði n. ekki.

Hv. þd. hefur þó gert það. Hvað víðvíkur 23. gr., þá er þar ætlazt til, ef brtt. mín verður ekki samþ., að barnaverndarnefnd hafi rétt til að ráðstafa börnum, sem hafa misst annað foreldri sitt, í fóstur án samþykkis ættingja þeirra. Ég trúi því ekki, fyrr en ég tek á því, að Alþ. samþykki þetta, og þetta skapar tæplega þá samúð með l., sem nauðsynlega þarf að vera fyrir hendi, til þess að þau komi að gagni. Það má segja, að þessu verði ekki misbeitt, en ef því verður aldrei beitt, þá er ástæðulaust að hafa það í l. 23. gr. frv., eins og gengið er frá henni í Nd., hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta : Ef barn verður munaðarlaust, skal barnaverndarnefnd aðstoða þá, er láta sig hag þess varða, eða hreppsnefnd eða framfærslunefnd við að koma því í fóstur á gott heimili, enda er óheimilt að vista slík börn á öðrum heimilum en þeim, sem barnaverndarnefnd, sú er í hlut á, samþykkir. Ég verð að segja það, að mér þykir hart, að móðursystkini eða jafnvel systkini hafi ekki eins mikið vald til þess að ráðstafa börnum og barnaverndarnefnd og þurfi á leyfi hennar að halda til þess að ráðstafa barninu. Breyt. sú, er ég vil láta á þessu gera, er ekki önnur en að inn í greinina bætist á eftir orðunum „barnaverndarn. sú, er í hlut á“ orðin „og nánustu ættingjar, samþykkja“.

En ef þeir eru nú ósammála?

Þá geta þeir fengið samþykki n. En ef systkini og barnaverndarn. eru ósammála, á þá n. að ráða? Ég tel mjög misráðið að samþykkja gr. eins og hún er óbreytt. Hvað viðvíkur 33. gr. frv., þá hljóðar sá hluti hennar, sem deilt er um, þannig í frv.: „Skylt er n. að hafa eftirlit með slíkum börnum, svo og þeim börnum, sem ekki njóta umsjónar nema annars foreldris eða hvorugs, og má hún setja slíkum börnum eftirlitsmann, sem sé trúnaðarmaður hennar.“ Hún má með öðrum orðum hafa eftirlit með börnum, sem eiga annað foreldri á lífi, og grípa þar inn í að ástæðulausu. Ég vildi láta breyta þessu, sem hér segir: „Skylt er n. að hafa eftirlit með slíkum börnum, og má hún setja þeim eftirlitsmann, sem sé trúnaðarmaður hennar,“ þ. e. a. s. að það verði ekki einungis börn, sem misst hafa foreldra sína, sem komi undir þetta ákvæði um eftirlit, heldur komi þar undir börn, sem sérstök ástæða er til að fylgjast með. Barnaverndarnefnd hefur ekki leyfi til þess að setja börn á spjaldskrá, ef þau falla ekki undir þann hluta gr., sem þegar er í l., þ. e. a. s. 1. málsgr. Ég skil ekkert í því kappi, sem fram kemur hjá meiri hl. n. í báðum d., að vilja setja þarna inn í ákvæði sem tvímælalaust koma til með að valda óánægju í framkvæmd l. Ég vænti þess, að hv. d. samþykki þessar brtt. mínar og haldi fast við það, sem áður hefur verið gert í málinu í þessari hv. d.



Herra forseti. Ég vildi taka það fram, að meiri hl. heilbr.- og félmn. þessarar d. hefur ekki fallizt á þessar brtt. hv. þm. Barð., svo að þær eru frá honum einum. Nú höfðu þessar brtt. verið settar í frv., áður en það var afgr. frá þessari d., en verið felldar úr af Nd., vegna þess að barnaverndarráð hefur ákveðið mótmælt þeim og talið alveg óviðunandi, að málið væri þannig afgr. frá þingi. Sérstaklega vill það leggja áherzlu á, að brtt. hv. þm. Barð. við 16. gr. verði ekki samþ., heldur verði gr. í sínu upprunalega formi. - Mér virðist ekki þörf á að ræða þetta miklu nánar. Það sjónarmið, sem aðallega kemur fram hjá hv. þm. Barð., virðist vera það, að hann tortryggi mjög barnaverndarn. um það, að hún muni koma fram á þann veg, sem ekki sé börnum eða forráðamönnum þeirra holl afskipti, m. ö. o., að hún hafi sérstaka tilhneigingu til þess að hafa afskipti af börnum og forráðamönnum þeirra að ástæðulausu. Mér er óskiljanleg þessi tortryggni hans gagnvart barnaverndarn., vegna þess að ég hef ekki orðið var við rökstuddar kvartanir um starfsemi n., og meðan svo er, virðist mér vera með öllu ástæðulaust að samþykkja þessa brtt. hv. þm. Barð. Mér virðist barnaverndarráð háfa nógum störfum að sinna, þó að það fari ekki að skipta sér af öðru en brýna nauðsyn ber til. Það mun frekar öfugt, að um það hefur verið kvartað, að barnaverndarráð hafi ekki haft aðstöðu til, eins og nauðsyn hefur krafizt, að skipta sér af málefnum þeirra barna, sem þurft hafa sérstakrar umhyggju af hálfu hins opinbera. Það er í raun og veru auðskilið, að n. þyki nokkuð viðurhlutamikið, að 16. gr. sé í því formi, sem hv. þm. Barð. vill, vegna þess að ef leita þarf samþykkis barnaverndarráðs í hvert skipti, sem barni er ráðstafað í fóstur, þá verður það allt of þungt í vöfum, og getur það gert barnaverndarnefndum úti á landi nærri ómögulegt að starfa, a. m. k. torveldað svo starf þeirra, að mikil óþægindi hlytust af því. Þetta samþykki barnaverndarráðs virðist mér vera aðalatriðið í brtt. hv. þm. Barð. við í 6. gr., en mér skilst, að barnaverndarráð leggi mest kapp á, að sú gr. verði í sínu upprunalega formi. Hvað viðvíkur 23. gr. frv., þá vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa hana, eins og hún er í frv.: „Ef barn verður munaðarlaust, skal barnaverndarnefnd aðstoða þá, sem láta sig hag þess varða, eða hreppsnefnd eða framfærslunefnd, við að koma því í fóstur á gott heimili, enda er óheimilt að vista slík börn á öðrum heimilum en þeim, sem barnaverndarnefnd sú, er í hlut á, samþykkir.“ Þetta mundi framkvæmt þannig, þótt frv. verði ekki breytt, í öllum tilfellum, þar sem ekki er um að ræða, að nánustu ættingjar óskuðu eftir að vista barn á heimili, sem að dómi barnaverndarnefndar er ekki fært um að ala upp barn. Það er engin ástæða til að ætla það, að barnaverndarnefnd vilji vista barn á heimili, sem ættingjar vilja ekki, nema brýna nauðsyn beri til, en sé um að ræða ágreining um þetta, hlýtur hann að stafa af því, að heimili það, sem ættingjar barnsins vilja vista það á, er ekki fært um að sjá því fyrir viðunanlegu uppeldi. Og ef ágreiningur er á milli þessara aðila, ættingja og barnaverndarn., þá verður einhver að skera úr, og það er augljóst mál, að ekki kemur til mála, að annar geri það en barnaverndarn. Af þessum ástæðum vil ég einnig leggja á móti þessari brtt. hv. þm. Barð. Sami andinn er í brtt. við 33. gr., þar sem hún fellir í burtu þau ákvæði, að barnaverndarri. megi hafa eftirlit með þeim börnum, sem misst hafa annað foreldri eða bæði. Með öðrum orðum, hv. þm. Barð. gerir ráð fyrir því, að þar sem ekki er neinn eftirlitsmaður og börn hjá góðum fósturforeldrum, þá fari n. að hafa óþarfa afskipti af þeim. Það er engin ástæða til þessa gruns. Hins vegar virðist mér nauðsynlegt, að þegar um umkomulaus börn er að ræða, þá sé barnaverndarn. skylt að hafa eftirlit með þeim, eftir því sem nauðsyn krefur. Það er í fjórða sinn, sem þetta mál er fram borið hér á Alþ., og nú virðist það þó komið í það horf, að útlit er fyrir, að það verði afgr. Verði þessar brtt. hv. þm. Barð. aftur á móti samþ. og fari málið til sameinaðs þings, þá skilst mér, sð málinu sé enn í fjórða skipti stofnað í nokkurra hættu, og vildi ég þess vegna, af því að nokkuð er nú áliðið þings, ákveðið mælast til þess, að þessar brtt. verði ekki samþ.



Herra forseti. Ég vildi aðeins taka fram út af ummælum hv. 4. landsk., að það er ekki rétt, að n. megi ekki hafa eftirlit með börnum, þótt þau hafi ekki misst foreldra sína. Samkv. núgildandi l. hefur barnaverndarnefnd rétt til þess, ef ástæða er til, en nú er n. gefinn réttur til að hafa sérstök afskipti af börnum, ef þau hafa misst annað eða bæði foreldra sinna, og eru þau þá spjaldmerkt hjá barnaverndarnefnd vegna þeirrar sorglegu ógæfu. Hvað snertir vald n. til að vaða inn á heimili manna, þá finnst mér hv. 4. landsk. ekki leggja mikið upp úr samúð við framkvæmd þessara l., sem Gissur Bergsteinsson hæstaréttardómari samdi, og leggur hann mikið upp úr, að fullkomin samúð sé við höfð um framkvæmd þeirra. Ég hef engar sannanir fyrir því, að ekki gæti komizt þeir menn í n., sem notuðu aðgang sinn til að troðast inn á heimili manna í allt öðrum erindagjörðum en til er ætlazt. Hv. 4. landsk. talaði um, að það væri í fjórða skipti, sem þetta frv. væri hér. Það er vegna þess, að alltaf hafa verið svo miklir ágallar á frv., að menn hafa heldur viljað fella það en samþykkja það, svo gallað sem það væri, og er vafasamt, hvort ekki sé betra að búa við núgildandi l. í þessu efni. Ég er þeirrar skoðunar, að fella beri frv. heldur en samþykkja það með þeim göllum, sem á því eru, og vænti ég því, að þessar till. verði samþ., og er þá málinu borgið.



Herra forseti. Hv. þm. sagði, að frv. hefði strandað svo oft vegna svo mikilla galla, en það eru tylliástæður einar, því að frv., var vel undirbúið, og harmaði Gissur Bergsteinsson, að frv. var orðið lakara í meðferð þingsins. Annars virðist sjónarmið hv. þm., að hann leggur afskipti n. af börnum við afskipti lögreglunnar, þegar gerð er þjófaleit. Einnig sagði hv. þm., að n. gæti framið spellvirki á heimilum. Þetta er allt annað sjónarmið en þeir hafa, sem sömdu frv., og sé ég ekki, hvaða rök hann færir fyrir þessum skoðunum. Ef reynsla sýnir, að barnaverndarnefnd velur menn, sem þarf að varast, þá er nógur tími til að gera ráðstafanir gegn því. Út af 33. gr. þá er hér ekki um annað að ræða en að n. er gert að skyldu að líta eftir munaðarlausum börnum, og get ég ekki annað séð en að það sé til bóta, og er því engin ástæða til að breyta því, nema síður sé.

Frsm. meiri hl. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti. Ég vil fara hér örfáum orðum um þetta frv. og sérstaklega vegna þess, að landbn. gat ekki alveg orðið sammála um afgreiðslu þess. Fjórir nm. héldu saman í þessu máli, að vísu skrifaði hv. 8. landsk. undir með fyrirvara, en hinir þrír fyrirvaralaust. Þetta frv. er um að fjölga dýralæknum um tvo, og hafi annar aðsetur í Skagafirði eða Húnavatnssýslu, eu hinn í sveit við Breiðafjörð. Frv. er flutt af hv. þm. Skagf., þm. A-Húnv. og þm. Snæf. N. hefur athugað þetta mál og kallað til yfirdýralækni, og lýsti hann sig samþykkan frv. Við teljum þetta frv. mjög til bóta, en gerum ráð fyrir, að allsherjar lög verði sett bráðlega um þetta atriði, sem þá geta breytt þessu, einkum varðandi fyrirkomulag um dýralækna. Hins vegar gat hv. þm. N-M. ekki orðið okkur sammála, og gerðist hann allbraugsmikill. Hann skipaði þar öllum umdæmum læknanna, og gerði það meira af kappi en forsjá. Ég heyrði áðan undir væng, að vafasamt væri, hvort það örnefni er til, sem á að skipta Breiðafjarðarhéraði og Ísafjarðarhéraði, en það á að vera svo nefnd Skorarheiði. Ég verð að segja fyrir mig, að ekki veit ég, hvar þessi Skorarheiði er, og munu víst fáir vita það. Svo fer hv. þm. í hinn endann á þessu og segir, að Dalasýsluumdæmi eigi að ná að Trékyllisheiði. Ég hygg, að Trékyllisheiði liggi upp af Steingrímsfirði, milli hans og Trékyllisvíkur, og er þetta alleinkennileg skipan hjá hv. þm. Ef ekki væri annað, þá læt ég það vera. Hann vill einnig bæta við einu dýralæknis-umdæmi. En ég get ekki séð ástæðu til að fjölga umdæmunum umfram óskir almennings. Svo var eitt, sem ég vildi minnast á, þar sem hann birtir svo margar tölur. Í fyrradag var lýst reikningslist, hans hér af hæstv. samgmrh., og í morgun var henni lýst á búnaðarþingi. Nú vil ég spyrja hv. þm., N-M. Ég lagði saman sauðfjárdálkinn hjá honum, og hygg ég, að hann eigi við allt landið, og þar fæ ég 408 þús. sauðfjár. En eftir búnaðarskýrslum er sauðfé talið vera 538 þús. árið 1944. Hvernig getur staðið á þessum mismun? Þetta getur verið misskilningur, og langar mig til að fá þetta útskýrt. En sem sagt, ég geri ráð fyrir, ef hv. d. vill hjálpa þessu máli áfram og aðstoða þær sveitir, sem skortir dýralækna, þá muni hún samþykkja þetta frv., en láta till. hv. þm. N-M. sigla sinn sjó, því að þær eru ekki til bóta, en geta skemmt frv. Ég veit, að hann hefur reynt að ginna hv. þm. til. stuðnings við sitt mál, og til þess að ég skyldi ginnast, þá stofnaði hann Dalaumdæmi. Það var falleg fluga til að gína yfir, en engu að síður mun ég láta hana fara fram hjá mér.

Frsm. minni hl. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Ég skal koma hér að nokkrum atriðum, áður en ég svara hv. þm. Dal. Í fyrsta lagi er ég á móti því að vera að káka við lög með því að breyta þeim. Það eru nú til tvenn lög um dýralækna. Gera önnur ráð fyrir 4, en hin fyrir 6 dýralæknum, og svo er enn gert ráð fyrir 8 með þessu frv. Í stað þess að gera breytingu á breytingu ofan, vil ég taka lögin í heild og breyta þeim og hafa ein lög aðeins um málið. Það er erfitt að finna, hvað eru lög í landinu. Varðandi dýralækna munu þau vera tvenn, og er það vissulega ekki til fyrirmyndar. Dýralæknarnir hafa svo stór umdæmi, að þeir komast ekki yfir að vinna þau verk, sem stjórnin skipar þeim að gera. Til staðfestingar þessu skal ég nefna það, að til mun vera reglugerð, sem mælir svo fyrir, að ekki megi selja mjólk í Reykjavík, nema kýrnar séu skoðaðar einu sinni á ári af dýralækni. Þessu er ekki hægt að framfylgja, því að dýralæknarnir komast ekki yfir það. Þó að Selfossdýralæknirinn ynni nótt og dag, kæmist hann ekki yfir það, ef hann ætti að geta sofið 8 tíma á sólarhring. Hann mundi kannske komast yfir það, ef hann ynni allan sólarhringinn. Því vil ég láta skipta umdæmi. hans í tvö, svo að hægt sé að framfylgja þessari reglugerð. En ég vildi beina því til ríkisstj., hvað hún gerði, ef ég settist niður og skrifaði kæru og krefðist þess, að hætt yrði að selja mjólk til Reykjavíkur frá allt að helmingi þeirra staða, sem nú er selt frá. Mundi hún láta bæinn vera mjólkurlausan, eða afnema þessi ákvæði reglugerðarinnar? En ekki er nægilegt að fjölga dýralæknunum. Eins og nú er, vita dýralæknarnir ekki, hver umdæmi þeirra eru. Eftir lögum eiga 2 læknar að vera í Sunnlendingafjórðungi, en ekkert um það, hvaða umdæmi hver þeirra hefur. Nú getið þið spurt Sigurð Hlíðar eða Ásgeir Ólafsson í Borgarnesi, undir hvorn heyri svæðið milli Skarðsheiðar og Hvalfjarðar. Þeir segja báðir, að þeir viti það ekki. Meðan Hannes Jónsson var dýralæknir hér í Reykjavík, mun hann hafa haft það, en nú mun Ásgeir oftast starfa þar, en engin lög eru til um það, heldur eru dýralæknarnir bara skipaðir á þessa staði, og á þessu vil ég ráða bót. Hv. þm. Dal. var að fetta fingur út í staðanöfn hjá mér og sagði, að Skorarheiði væri ekki til  Þá var ræðumaður, hv. þm. Dal., að tala um mína talnafræði. Ef hann hefði nú lesið sauðfjárdálkinn hefði hann séð, að á Austfjörðum eru talin 12 þús. í stað 120 þús. fjár. Það hefur fallið úr einn stafur við prentun. Hefði hann lesið dálkinn, hefði hann séð, að það umdæmi er gert fjárfæst, sem er fjárflest, og hefði hann þá getað litið í búnaðarskýrslurnar og séð, hvernig í öllu liggur, og sá hv. þm., sem var með mér að taka upp þessar tölur, man vafalaust einnig, að það eiga að vera 120 þús. Þetta sýnir nú ekki nema eitt, því að sá, sem var að fetta fingur út í þessar tölur, hefur þó ekki betri þekkingu á landinu en svo, að hann heldur, að fjárflesta héraðið á landinu sé það fjárfæsta. Um orðaskipti mín og hæstv. viðskmrh. ætla ég ekki að ræða að sinni, en hv. þm. Dal. getur lagt honum lið, þegar málið kemur aftur fyrir. Fkki ætla ég heldur að ræða um tölur þær, sem ég fór með á búnaðarþingi, en það, sem þar var um að ræða, var tekið beint upp úr reikningum ríkisins, og þó að sumum kunni að koma þær óþægilega, þá standa tölurnar þar, sem þær eru, þó að einhverjir vilji hafa þær einhvers staðar annars staðar. Nú er það svo, að þetta frv., sem hér er flutt, fer ekki fram á annað en að heimila ríkisstj. að löggilda sem dýralækna menn, sem ekki hafa próf, og borga þeim laun úr ríkissjóði og svo hefur það búið til 2 dýralæknisembætti, en eitt er nú laust. Stjórninni er svo heimilt að skipa í þessi embætti ólærða menn, og er þetta gert í því skyni aleinu, að hingað og þangað á landinu eru menn, sem fengið hafa nokkurn styrk fyrir að starfa sem hjálparmenn við húðfjársjúkdóma. Af þessum styrk greiddi ríkið áður helming, en nú 2/3. Þetta er lítil upphæð, 5, 6 eða 7 þúsund á ári. Til þess að losa sýslurnar við að greiða á móti á að koma þessum mönnum alveg á ríkið. Einn af þessum mönnum hefur frá Skagafjarðarsýslu 12 eða 15 hundruð kr., en honum á nú að létta af sýslunni með því að láta ríkið borga allt. Annar er í Ísafjarðarsýslu, þriðji í Dalasýslu. Einn þeirra er nú orðinn það gamall, að hann er lítt fær til að fara neitt út af heimilinu. Ég læt ósagt, hvort á að löggilda hann, en maður af því svæði er nú að læra í Svíþjóð, og á að vera búið að koma embættinu á stofn, þegar hann er búinn að læra. Ég er á móti því, að stjórnin eða Alþ. löggildi ólærða menn sem dýralækna. Aldrei hefur það komið til orða að fá sæmilega mælskan mann til að þjóna prestsembætti, ef prest vantar. Nýlega var auglýst, að 10 eða 11 læknisembætti væru laus. Því ekki að reyna að leysa úr þessu með því að leyfa landlækni að skipa menn, sem eru nærfærnir eða hafa fengizt við hómopatí eða bundið um beinbrot, því ekki löggilda þá sem lækna? Það er það sama og hér er lagt til um dýralæknana. Þetta er þó ekki alveg nýtt. Sýslumenn mega t. d. sitja á Alþ. og setja ólöglærða menn í staðinn fyrir sig. Þeir setja þá, sem þeir fá fyrir minnsta borgun. Það er ekki spurt, hvað hver hafi lært, heldur hvort yfirdýralæknir vil ji viðurkenna þá, og þá eru þeir þegar skipaðir dýralæknar. Ég get gengið inn á að veita styrk til afskekktra héraða, sem viðkomandi sveitarstjórn taki við og ráóstafi, og að hún fái þá menn til, sem hún treystir. Á það get ég fallizt, en ekki, að hið opinbera geri þá að dýralæknum. Ég vil styrkja menn til að leita sér aðstoðar, og ég vil hækka styrkinn upp í 4/5, en um leið vil ég, að hið opinbera viðurkenni ekki ólærða menn sem dýralækna, en láti héruðin um að ráðstafa fénu, unz lærður dýralæknir fæst. Dýralæknisnámið er nú orðið 12 ára nám, 6 ár í menntaskóla og 6 ár í háskóla, og ekki getur hver sem er nærfærinn við skepnur orðið dýralæknir, og ef þessu verður svona fram haldið, dettur engum í hug að læra dýralækningar, ef menn verða það, að dómi Alþingis og yfirdýralæknis, við það eitt að taka hildir frá kú. Þetta er ein ástæðan til þess, að ég er á móti þessu frv. Enn fremur er það svo, að það er venja, þegar embætti losnar, að nágrannaembættismanninum eru veitt hálf laun embættisins til viðbótar við sín til þess að þjóna því. Ég veit ekki, hvernig það er í framkvæmdinni, en ég vil slá undir þann varnagla, að menn geti heimtað hálf laun, ef dýralæknislaust er í nágrannahéraði, og hljóðar 4. gr. um það, því að ég tel, að ekki komi til greina, þó að t. d. Selfosshéraði yrði skipt í tvennt, að dýralæknirinn á Selfossi fengi hálf önnur laun, ef ekki fengist strax maður í hitt héraðið. Það er engu breytt, þó að þyrfti að bíða eftir manninum nokkuð, sem yrði þó ekki lengi, því að aukatekjur eru það miklar, að jafnvel yrði hægt að fá erlendan dýralækni, ef á þyrfti að halda. Í því héraði eru svo margir nautgripir, og í sambandi við það legg ég til, að ráðh. ákveði með erindisbréfi taxta fyrir aukaverk dýralækna, en hann er nú enginn til. En dýralæknar þurfa alveg eins að hafa slíkan taxta eins og mannalæknar. Þessi taxti sé settur í samráði við yfirdýralækni og stéttarsamband bænda. Þetta er það, sem ég legg til að breytt verði í frv., frá því sem nú er. Ég viðurkenni, að það er rétt hjá hv. þm. Dal., að það er fjarri því, að brtt. mínar séu fullnægjandi. Þær þurfa lagfæringar við, sérstaklega að því er snertir sóttvarnir, en um það er ekkert til í ísl. löggjöf, en ég sá mér ekki fært að taka bálk um það inn í frv. Það er alveg rétt, að lögin um dýralækna þurfa endurnýjunar til að koma þeim í viðunandi horf. N. hefði getað gert þetta, ef hún hefði kært sig um. Brtt. mínar eru þó spor í rétta átt, sérstaklega í C-lið (5. gr.), þar sem svo segir, með leyfi hæstv. forseta: „ Atvmrh. setur dýralæknum erindisbréf og ákveður í því verksvið þeirra, þar á meðal um eftirlit með verzlun með landbúnaðarvörur og heilbrigði og hollustu þeirra.“ Það þarf vitaskuld að ákveða verksvið dýralækna eins og gert er annars staðar, en nú hafa þeir engin erindisbréf. Um þetta þyrfti frekari ákvæði. En ég hef sýnt fram á, að hér er ófyllt skarð, sem yrði fyllt, um leið og dýralæknir yrði skipaður og fengi erindisbréf. Ég viðurkenni, að þetta er ófullnægjandi til frambúðar og að það þarf að taka þetta til góðrar athugunar. En ég viðurkenni ekki þá ómyndarbót, sem þetta frv. er, að létta smágjaldi af nokkrum sýslum og bæjarfélögum og færa það yfir á ríkið og láta það verða sér til skammar með því að skipa ólærða menn dýralækna. Ég veit, að mínar brtt. ná ekki nema yfir lítið, en þær eru þó mikil bót frá þessari ómynd, og ég vona, að menn sjái það, að þær forða þó ríkinu frá því að verða sér til skammar með því að skipa ólærða dýralækna.

Frsm. meiri hl. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti. Það er eiginlega mjög skýrt, sem kemur fram hjá hv. 1. þm. N-M., og nú koma úlfshárin í ljós undan sauðargærunni. Í upphafi sagðist hann mundi vera með frv., en í lok máls síns sagðist hann vera í móti frv., þar sem það væri alls ekki fullnægjandi, og hefur hér svo þrámælgi til þess að reyna að koma í veg fyrir, að málið nái samþykki. Hv. þm. gat um það, að ef þetta frv. væri flutt í samráði við dýralækna, þá kæmu umsagnir þeirra ekki fram skriflegar. Hann gat þess, að í landbn. hefði yfirdýralæknirinn verið á sínu máli, en það er bókað, að yfirdýralæknirinn er sammála frv. meiri hl. Sama er upp á teningnum, er hann fer í sauðfjárdálkana, þá hleypur hann í prentvillurnar og forðast að segja frá því, frá hvaða ári sauðfjártalan var. Um það atriði, að hægt sé að fá menn til að gegna dýralæknisumdæmum, þótt þeir séu ekki með prófi, þá get ég upplýst, að t. d. á Vestfjörðum hefur Ásgeir frá Æðey gegnt dýralæknisstarfi og annar maður úr Önundarfirði, og hafa þeir báðir verið stimplaðir af ríkinu, og í Skagafirði hefur einnig einn maður fengið styrk til þess að gegna dýralæknisstarfi er ekki næst til dýralæknis. Og út frá þessu hleypur þm. í það, hvort sýslumenn megi sitja á Alþ. og fela öðrum starf sitt um stundarsakir, en ég veit nú ekki betur en að ráðunautar Búnaðarfélags Íslands fái að sitja á þingi, og verður jafnvel að fá aðra menn í þeirra stað til að fara út um land til þess að sinna störfum þeirra, en við getum nú mætzt annars staðar með þetta. Ég skal ekki karpa frekar um þetta við hv. þm., því að hann getur alltaf bætt gráu ofan á svart, en þetta frv., sem þm. ber fram, er flausturlegt og mundi verða til baga, en hitt frv. er til bóta. - Ég mun svo ekki anza hv. þm. frekar, nema sérstakt tilefni komi til.



Herra forseti. Þótt þetta séu nú þegar nægar umr., sem hér hafa fram farið í þessu máli, þá finnst mér vera rétt, að ég láti uppi ástæðuna fyrir því, að ég hef skrifað undir nál. frv. þessa, en það er af því, að ég tel frv. vera réttarbót, en ég er þó hins vegar óánægður með þessa nýu lagasetningu til frambúðar. Ég álít þetta skyndilagfæringu til bráðabirgða og að endurskoða þurfi þessi lög, áður en langt líður, og árétta sumt í þeim, sbr. brtt. hv. 1. þm. N-M. Þótt fjölgað verði dýralæknisumdæmum, þá er alls ekki tryggt, að fáist nógu margir menn, og það yrði því aðeins pappírslækning. Til þess þarf að tryggja undirstöðuna, og menn verða að athuga, að dýralæknisnám er torsótt námsgrein við háskóla og þarf mjög strangan undirbúning, og þarf því að tryggja þeim mönnum, er leggja vilja út í þetta erfiða nám, eitthvað til sæmilegrar afkomu að námi loknu. Auk þess þarf að endurskoða laun dýralækna og jafnframt þarf að ákveða verksvið þeirra, því að þetta getur verið svo fjölbreytt, að álitamál kann að vera, hvort allt eigi heima þar. Á ég hér við það, eins og hv. þm. N-M. tók fram, að dýralæknar komast varla yfir það að hafa eftirlit með þrifnaði og framkvæma kjötskoðun, svo að í lagi sé, ásamt dýralæknisstarfi í stóru héraði. Þetta er svo víðtækt mál og þarf ákveðna endurskoðun. Ástæðan fyrir því, að ég skrifaði undir nál., er sú, að mörg héruð í Húnavatnssýslu og Skagafjarðarsýslu hafa engan dýralækni, en fela hefur orðið hómópötum slíkar lækningar þar, en að gera slíkt, án þess að þeir fái a. m. k. fyrirskipanir lærðs dýralæknis, er fjarri mér að mæla með, en jafnfjarri er það mér, að þeir, sem stundað hafa þessi störf án lærdóms í skóla, að standa móti því, að þeir fái viðurkenningu fyrir störf sín, en það fyrirkomulag getur ekki gengið til frambúðar, og mér fyndist nú, að það mætti athuga það, hvort ekki mætti halda námskeið fyrir þá menn, setn stunda dýralækningar án dýralæknisprófs, og gæti hér verið um hæfilegt verkefni að ræða fyrir dýralæknana eða bændaskólana til þess að undirbúa þessa menn til starfs. Laun dýralækna og starfsvið þarf að ákveða nánar, og rétt er að hefja dýralæknanám hér heima, og er það sagt með fullri virðingu fyrir þeim mönnum, sem líknað hafa og hjálpað veikum skepnum, þótt þeir hafi ekki lært dýralækningar. Ég vil orða þetta frv. sem réttarbót, en tel hins vegar, að það sé mjög aðkallandi að taka þetta allt til ýtarlegrar endurskoðunar hið bráðasta.



Herra forseti. Undir nál. meiri hl. landbn. hef ég skrifað með fyrirvara, eins og sést á þskj. 554. Ég held, að betur þurfi að að búa, sérstaklega ef skipta á landinu í ákveðin dýralæknisembætti, en það væri æskilegt í samræmi við búnaðarsambönd landsins, en það vannst ekki tími til þess. En þrátt fyrir þetta, þá tel ég brtt. hv. þm. N-M. til bóta. Sömuleiðis er ég sammála þm., N-M. varðandi 3. brtt. á þskj. 558 b-lið, um að styrkja sýslu- og bæjarfélög í umdæmi til þess að kaupa sér dýralæknisþjónustu, heldur en það fyrirkomulag, sem lagt er til í frv. á þskj. 300. Hins vegar er ég ekki viss um, hvort skylda á dýralækna til þess að þjóna lausum héruðum, eins og lagt er til í fyrra tölulið 3. gr. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta nú.

Frsm. minni hl:(Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Ég þarf ekki að svara hv. þm. Dal. miklu, því að hann reyndi alls ekki að hrekja brtt. mínar við frv. Hann færði engin rök varðandi það að hafa megintakmörk á milli umdæma dýralækna. Nei, ekki nokkur. Hann bar það ekki við. Og heldur færði hann ekki nein rök fyrir því, að ríkið stimplaði menn lækna, sem ekki væru lærðir dýralæknar. Hann fann hér engin rök. Hið eina, sem hann sagði, var, að það væri ekki að marka, hvað ég segði, og að hann vildi ekkert við mig tala, en öðru máli, gegndi hér um hv. 2. þm. Árn., er taldi það nauðsyn að athuga þetta mál vel. Hv. 2. þm. Árn. og ég sátum báðir á Alþ., er launalögin voru á ferðinni, og þá voru laun dýralækna ákveðin 2 þús. kr. lægri en laun tollvarða eða lögreglumanna, sem ganga inn í sín störf án lítils lærdóms. Ég reyndi að lagfæra þetta, en hvað gerði 2. þm. Árn.? Mér hefði nú þótt gott, ef hv. þm. hefði staðið með mér að ákveða dýralæknunum sómasamleg laun þá, en þá var hann alls ekki til viðtals um það, og kemur mér nú hálfeinkennilega fyrir sjónir hugarfarsbreyting hans til þessara mála. En það er nú ekki nema gott um það að segja, að hv. þm. hefur breytt um skoðun. - Þetta var nú með launalögin. Nú segir hv. þm., að setja þurfi í lög ákvæði um störf dýralækna, og hann taldi, að hægt mundi vera að fá menn til þess að vinna hluta af starfi dýralækna, svo sem skoðun á keti og kúm og fjósum. Það getur nú verið, en í engu landi er því svo háttað, að þessi störf fylgi ekki starfi dýralækna, og ef slíkt kæmist á, sem þm. lagði til, þá yrðum við eina landið, sem hefði þá skipan þessara mála, og það er rétt að minna á, að hálft annað ár af dýralæknisnáminu fer í nám um þennan þátt dýralæknisstarfsins, og er ég ekki með þeirri breyt. að taka þetta frá dýralæknunum, því að þetta er einn veigamesti þátturinn í dýralæknisstarfinu. Þá talaði þm. um námstíma dýralækna og námskeið fyrir dýralæknisefni. Námskeið hafa þegar verið haldin fyrir dýralækna, og var námskeið síðast haldið hér í haust, og tíu menn voru sendir hingað suður, sem svo skyldu aðstoða Jón Pálsson dýralækni. Það var í haust haldið námskeið einmitt í þessum efnum, og voru menn á því 7–14 daga, og kenndi þar Ásgeir Einarsson dýralæknir. Og fyrir 4–5 árum síðan var það sama gert hér á Suðurlandi og eins á Akureyri. Þetta er því ekkert nýtt, en þetta er ekki til þess að búa til dýralækna, sem geta komið í staðinn fyrir hina dýralæknana, heldur er þetta gert til þess að þessir menn geti aðstoðað dýralækninn í umdæminu.  Þessi námskeið eru svo gamalkunnug, að ég hélt, að þm. ættu að muna eftir þeim. Þau fyrstu voru í tíð Magnúsar Einarssonar og alltaf öðru hvoru síðan. Það er ekkert nýtt, sem hv. þm. var að stinga upp á. Þessir menn hafa verið til og hafa oft hjálpað og haft betri aðstöðu til þess einmitt fyrir það, að þeir fóru á þessi námskeið, og má þar nefna mörg dæmi, t. d. eins og Brand í Götu í Mýrdalnum, svo að ég nefni eitt dæmi, sem farið hefur á tvö slík námskeið, og hefur það oft komið sér vel, t. d. þegar ekki næst í dýralækni á Selfossi, þá hefur hann talað í síma til læknisins, og hann getur oft sagt, hvað eigi að gera, og slíkar ráðleggingar koma að miklu meira gagni fyrir það, að þessi maður hefur farið á þessi námskeið. Ég gæti nefnt fleiri slík dæmi um það, að þetta er ekkert nýtt og kemur oft að gagni, þó að þessir menn séu ekki stimplaðir dýralæknar. Ég held, að það beri ekki að hverfa frá því ráði að hafa eftirlit í öllu landinu með heilbrigði búpenings og meðferð afurða, en það er ekki hægt að hugsa sér, að þessir menn geti haft það á hendi á nokkurn hátt, sem hafa verið á þessum námskeiðum, enda liggur það ekki fyrir nú, og það verður ekki það, sem þarf að taka fram, þegar l. verða endurskoðuð, að taka þetta frá dýralæknum, heldur er það ýmislegt í sambandi við starf þeirra, sem þarf að athuga, sem ég sá mér ekki fært að gera till. um nú. Það er misskilningur, að ég hafi ekki borið till. mínar undir yfirdýralækni, heldur sagði ég, að ég hefði ekki borið till. mínar um skiptingu héraðanna undir hann. En eitt var það í brtt. mínum, sem dýralæknarnir voru ekki samþykkir og hv. 8. landsk. minntist á. Það er undir 3. gr. b-lið, 1. á þskj. 558, um að skipa nágrannadýralækni að þjóna embætti án sérstakra aukalauna vegna þeirrar þjónustu. Yfirdýralæknir og dýralæknir á Akureyri eru á móti þessu. Ég álít hins vegar, að það sé fullkomin sanngirni að hafa þetta þannig og það sé ekki hægt að ætlast til þess, að dýralækninum á Akureyri, þó að hans sé vitjað út fyrir héraðið, séu greidd slík laun. Þetta er mér vitanlega það eina, sem okkur ber á milli.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Herra forseti. Þetta frv., sem er flutt af samgmn. Ed., hefur enn sem komið er ekki sætt neinum sérstökum mótmælum. Það var við 1. umr. af hálfu n. gerð grein fyrir því, að það hefði fengið ýtarlegan undirbúning og verður ekki rakið nánar. Það er samið í samráði við vegamálastjóra eða var sent honum til umsagnar og hefur sætt ýtarlegri meðferð samgmn. beggja d. Og hygg ég, að ekki sé hægt að neita því, að það sé vel um það búið að flestu leyti, og eigi því að nægja að skírskota til þess, sem þar segir í grg. Og í trausti þess, að frv. megi fá góðan framgang og þar sem þetta er fyrri d. og 2. umr., vil ég vona, að hv. þm. sjái sér fært að láta það ekki að nauðsynjalausu tefjast.



Herra forseti. Ég á hér eina brtt., sem langt er síðan útbýtt var hér í hv. d. Hún er um að bæta inn í kaflann um nýjar brýr einni brú yfir Þverá í Vopnafirði. En eftir að ég hef talað við vegamálastjóra og hann lýst því yfir, að samkomulag hefði orðið um það að taka ekki upp í frv. nýjar brýr yfir ár á sýsluvegum og í þess stað setja eitt almennara ákvæði um það, að brýr yfir ár á sýsluvegum mætti gera að öllu leyti fyrir fé úr ríkissjóði. Áður var það svo, að slíkar brýr mátti ekki gera nema að 2/3 hlutum kostnaðar fyrir fé úr ríkissjóði. Vegamálastjóri hefur sagt mér, að þetta hafi orðið að samkomulagi milli samgmn. beggja d. að taka ekki þessar brýr upp í brúal., heldur setja um þetta almenna ákvæðið. Vegamálastjóri hefur líka tjáð mér, að það væri sinn ákveðni vilji að taka þetta ákvæði um brýr á sýsluvegum þannig, og þó að það stæði svo í frv., að „brýr á sýsluvegum má gera að öllu leyti fyrir fé úr ríkissjóði“, þá gerir hann ráð fyrir því, að það verði framkvæmt eins og þar stæði „skal gera fyrir fé úr ríkissjóði“. Og eftir að ég hef fengið þessar upplýsingar hjá vegamálastjóra og kynnt mér III. lið, b-liðinn, og að hann verði framkvæmdur eins og ég hef áður lýst, að þessar brýr verði að öllu leyti kostaðar af ríkissjóði, þá tek ég mína brtt. aftur.

Fram. (Eiríkur Einarsson) : Herra forseti. Ég vil aðeins segja til staðfestingar því, sem hv. 1. þm. N-M. tók fram, að ég veit, að margir hv. þm. hafa horfið frá því að bera fram slíkar brtt. eins og hv. þm. tók aftur, og það skiptir mjög litlu máli, hvort það stendur í brúal. eða ekki, þar sem það almenna ákvæði er að komast í l., að brýr á sýsluvegum, sem séu 10 m eða lengri, skuli kostaðar að öllu leyti fyrir fé úr ríkissjóði, því að ég tel, að þetta ákvæði verði skilið á rúman hátt fremur en þröngan.