Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Vilmundur Jónsson) Allshn. hefir athugað frv. þetta og komið ásamt um að mæla með samþykkt þess, þó að gerðri lítilli breytingu, er felld verði inn í 1. gr. frv. og mæli svo fyrir, að 3. málsgr. 4. gr. laganna falli niður. Þykir það rökrétt, því að þessi málsgrein gerir beinlínis ráð fyrir því, að um fleiri en eitt félag geti verið að ræða á hverjum stað, sem hæpið er að fái staðizt, eftir að frv. þetta hefir verið samþ. En fái það staðizt, liggur í hlutarins eðli, að stjórn byggingarsjóðsins mundi ráða því, hvert félag skipti við sjóðinn, þar sem það er aðeins leyft einu félagi á hverjum stað.

*Héðinn Valdimarsson: Þetta nefndarálit er náttúrlega ekkert álit og segir ekkert, og brtt., sem lögð er fram, nær ekki neinni átt. Hv. þm. N.-Ísf. lætur ekki svo lítið að koma með ástæðu fyrir þessari tillögu. Hér í þinginu hafa staðið miklar deilur um þetta mál. Árið 1934 voru aðalumræðurnar um það og var afstaðan í stórum dráttum sú, að Alþfl.-menn og framsóknarmenn voru með því alveg ákveðið, að aðeins eitt félag á hverjum stað skyldi hafa rétt til sjóðsins. M. ö. o., að þau félög, sem hefðu starfað, skyldu hafa réttinn, en sjálfstæðismenn héldu því fram, að svo mörg félög sem risu upp skyldu hafa rétt til sjóðsins. Afstaða allsherjarnefndar nú er afstaða Sjálfstfl. 1934, sem hinir flokkarnir voru algerlega á móti. Eins og kunnugt er, sigraði stefna Alþfl. og Framsfl. og ákvað þingið, að aðeins eitt félag skyldi hafa rétt til sjóðsins, enda sér hver maður, að með ekki stærra sjóði getur ekki verið vit að láta ótakmarkaðan fjölda af félögum hafa aðgang að honum. Enda er full trygging fyrir því, að þessi hlunnindi koma rétt niður, þar sem í l. stendur, að allir geti verið félagsmenn í því félagi, sem er á staðnum, og í öðru lagi, að allir fái rétt eftir því sem þeir koma inn, og í þriðja lagi, að hægt sé að hafa fullt eftirlit með félaginu, bæði af hálfu bæjarstjórnar og stjórnar byggingarsjóðsins. Ef maður setur sig í spor þeirra manna, sem eiga að nota þetta, - ég geri ráð fyrir, að sérstaklega sé verið að hugsa um þá, en ekki þá, sem eiga að setjast í stjórn, eins og þó virðist vera samkv. frv. - og gangi maður út frá, að fjöldi manna þurfi á góðum íbúðum að halda, - hvernig verður aðstaða þeirra, þegar ekki er fullvíst, hvaða félag eigi réttinn? Við skulum hugsa okkur, að til væri byggingarfélag sjálfstæðra verkamanna, sem sjálfstæðismenn að vísu stofnuðu, en aldrei komst það langt, að það sækti um styrk, og svo síðar félag félagsmálaráðh., og vil ég beina þeirri spurningu til hv. þm. N.-Ísf., í hvaða félag hann ætti að ganga. Hann yrði að ganga í þau öll. En með lögunum var mönnum tryggt, að með því að ganga í elzta byggingarfélagið á staðnum og fá númer þar fengu þeir hús eftir því, sem röðin kom að þeim. Mér dettur líka í hug, að veitingar úr sjóðnum muni ekki koma réttlátar niður, þegar fara á eftir geðþótta sjóðsstjórnarinnar heldur en þegar löggjöfin hefir tryggt, að því valdi, sem sjóðsstjórn er fengið í hendur, sé ekki hægt að misbeita. Ég sé ekki heldur, að hvaða leyti það er betra fyrir sjóðsstjórnina að ákveða þetta sjálfa en að láta ákveða það fyrir sig, og áreiðanlega verða úr þessu pólitísk hrossakaup, ef ekki eru ákveðnar reglur til að fara eftir. Annað atriði er það líka, sem algerlega mælir á móti þessu: Það er vitað, að byrjunarerfiðleikar við slíkar byggingar eru miklir, og hverjir sem byrja og hafa ekki reynslu, gera axarsköft, sem hægt væri að komast hjá. Ef öll þessi félög ættu nú að fara að byrja á byggingum, koma fram erfiðleikar, sem kosta þau mikið fé. Þau gætu ekki heldur notið þeirra kjara, sem fást með byggingum í stórum stíl. Ég get ekki séð, að hér búi annað undir hjá nefndinni en að reyna að komast framhjá þeim bráðabirgðalögum, sem hæstv. félmrh. gaf út, og styrkja það félag, sem hann hefir stofnað, og til þess að koma pólitískum lit á málið og „settla“ það á venjulegan þjóðstjórnarhátt á bak við tjöldin án þess að nokkur viti um það. Mér þykir það einkennilegt - ja, ekki einkennilegt -, en lýsa vel ástandinu, ef þm. Alþfl., eins og þeir voru ákveðnir 1934, ætla að sýna sig með þessu. Hv. þm. N.-Ísf. var nú svo heppinn að vera þá ekki á þingi, og því er hann fenginn til þess að bera fram þessa tillögu. Ég vil nú leyfa mér að lesa hér upp úr ræðu Stefáns Jóh. Stefánssonar, sem þá var bara óbreyttur þingmaður, en ekki hæstv. félmrh., sem ber ábyrgð samkvæmt þjóðstjórninni. Hann segir svo 1934: „Ég held. að kjarninn í þessu máli sé allur annar, eins og líka kom fram hjá hv. 5. þm. Reykv. Hann var að tala um fríðindi og framdrátt foringjanna, eins og hann orðaði það, sem hefði haft áhrif í þessu máli. Ég ætla, að það hafi komið upp einskonar öfund meðal sjálfstæðismanna út af hinni myndarlegu starfsemi Byggingarfélags verkamanna á undanförnum árum og að þeir hafi viljað fara í einskonar kapphlaup um þetta félag og reyna með því að ávinna sér traust verkalýðsins í bænum. En þeir byrjuðu bara á öfugum enda. Þeir áttu að benda sínum fylgifiskum á að ganga í þennan félagsskap og reyna að hafa áhrif til breytinga á honum, en ekki að stofna nýtt félag. .... Ég sé engin rök, sem mæla sérstaklega með því. Nú er það vitað, og hefir ekki verið mótmælt, að Byggingarfélag verkamanna í Reykjavík veitir öllum inntöku, sem þangað sækja. Þar er ekki spurt um pólitískar skoðanir manna, er þeir leita upptöku. .... Ég held þess vegna, að ekki sé ástæða til að ætla, að brtt. minni hl. allshn. sé sprottin af neinni sérstakri umhyggju fyrir hugmyndinni um byggingu verkamannabústaða hér í Rvík, heldur vegna þess, að þeir vilja reyna að koma á fót félagsskap sinna trúuðu manna“. Og geta nú hv. þingmenn, til þess að gera sér grein fyrir, hvernig þetta mál stendur frá sjónarmiði hæstv. félagsmálaráðherra, sett alþýðuflokksmenn í staðinn fyrir sjálfstæðismenn. Ég verð að segja það, að ég get ekki séð annað en að það hljóti að verða til skaða fyrir málið að fara að opna rúm fyrir ótölulegum grúa félaga, enda er þetta af svo lágum hvötum sprottið, að það er ótrúlegt, að hægt sé að fá meiri hluta þingsins til að greiða atkv. með því, og mun ég greiða atkv. móti bráðabirgðalögunum og líka á móti þessari brtt., sem aðeins er borin fram til þess að fela aðalatriði málsins og koma sókninni af sér.



Ég vil leyfa mér að rifja hér upp og minna á, að stefna Alþfl. hefir ætið verið sú, að aðeins eitt byggingarfélag skyldi vera starfandi á hverjum stað, en stefna sjálfstæðismanna, að þau mættu vera svo mörg sem vera skyldi. Hv. 3. þm. Reykv. vildi gefa í skyn, að flokkurinn hefði vikið frá þessari stefnu sinni. Í lögum um verkamannabústaði stendur, að byggingarsjóður veiti aðeins lán til eins félags, og er þetta einmitt enn frekar undirstrikað og áréttað í brtt. okkar, með því að þar er alls ekki gert ráð fyrir, að fleiri en eitt félag, er til greina komi, séu á staðnum. Ef félag það, sem hv. þm. ber fyrir brjósti, fellur ekki undir ákvæði laganna, má hann sjálfum sér einum um kenna.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Ég vil þakka fyrir afgreiðslu þessa máls í hv. allshn. og er því samþykkur, að þessi till. nái fram að ganga. Þetta er til þess nánar að undirstrika það, að ekki sé nema eitt félag á hverjum stað, sem njóti réttinda til þess að fá lán úr byggingarsjóði, og þegar félag vill neyta réttar síns, þá leyni það sér ekki, hvaða félag það er, sem hefir réttinn. Það er það félag, sem hefir fengið skipaðan formann eftir lögunum, og það eitt hefir réttinn til þess að fá lán úr sjóðnum. Meira er það ekki, sem ég þarf að segja, því mestur hlutinn af ræðu hv. 3. þm. Reykv. var byggður á misskilningi og þarf því ekki frekari svara.

*Héðinn Valdimarsson: Ég þarf ekki að útskýra þetta mál fyrir hv. þm. N.-Ísf. Hann veit vel, hvernig málið stendur. En eftir skýringu hæstv. félmrh., þar sem hann skýrir frá því, að aðeins þau félög, sem fái stjórnskipaðan formann, fái réttindi, vil ég benda honum á, að það er alltaf innan handar fyrir stjórn að finna sér eitthvað til til þess að skipa nýjan formann, svo einn komi í annars stað, og ekki er víst, að hann fái ráðið niðurlögum þess félags, sem hann hefir smalað undirskriftum í.

*Einar Olgeirsson: Það var þegar þetta frv. var til 1. umr., rætt mikið um, hvernig það væri til orðið og hvernig þessi bráðabirgðalög væru. Þess var sérstaklega farið á leit við þá nefnd, sem hefði með þetta mál að gera, að hún athugaði vel allar kringumstæður og aðferð þá, sem hæstv. félmrh. hefði beitt. Það var sýnt fram á, að settar hefðu verið fram rangar forsendur og að hæstv. félmrh. hefði gert sig sekan um mjög miklar mótsagnir í sambandi við framkomu sína í þessu máli og beitt röngu. Nú vitum við að eitt af því, sem Alþingi þarf að hafa gætur á, ef það ætlar að halda uppi lýðrétti fólksins í landinu, er það, að ráðh. misbeiti ekki þeim rétti, sem hann hefir til þess að gefa út bráðabirgðalög. Það er enginn réttur, sem eins er hægt að misbeita eins og þessi réttur. Manni virðist því ekki til of mikils mælzt, þótt sú nefnd, sem fengi málið til meðhöndlunar, athugaði dálítið þau gögn, sem fyrir lægju. Það er auðséð á öllu, að þetta hefir ekki verið gert, enda ber allur svipur deildarinnar það með sér, og þeir menn, sem talað hafa með frv., að samvizkan er heldur slæm. Hv. þm. N.-Ísf. flytur málið með eins fáum orðum eins og hann getur, til þess að þurfa ekki að óhreinka sig á því. Hæstv. félmrh. hagar sér á sama hátt og við 1. umr. og allir þingmenn Framsfl. og Sjálfstfl. koma sér hjá því að taka þátt í umræðunum. Það er ekki undarlegt. Ég lái þeim það ekki, þó þeir kæri sig ekki um að standa upp til þess að verja þetta. Ef maður gæti skyggnzt bak við tjöldin, gæti maður kannske séð samband milli ríkislögreglufrv. í Ed. og þægðar Alþfl. til að samþykkja það og þeirrar borgunar, sem félmrh. fær í þessu máli. En víst er um það, að svívirðingar þjóðstjórnarfyrirkomulagsins hafa komið sérstaklega fram í þessum málum. Það hefir verið mál manna, að með bráðabirgðalögunum um verkamannabústaði hafi verið beitt því mesta gerræði, sem þekkzt hefir á Íslandi, og að það sé ekki nokkur maður í nokkrum flokki, sem treysti sér til þess að verja þetta. Það verður seinna lagt undir dóm fólksins, hvernig hv. þm. hafa haldið á því, sem átti einu sinni að vera réttur verkamanna til að geta skapað sér betri íbúðir. Þeim rétti er nú verið að svipta þá. Ég ætla ekki að minnast sérstaklega á brtt., sem fyrir liggur frá allshn. Hv. 3. þm. Reykv. hefir þegar rakið það mál. Ég mun greiða atkv. á móti þessari brtt. og móti frv.

*Bergur Jónsson: Hv. 5. þm. Reykv. taldi, að það stafaði af vondri samvizku, að ekki hefðu fleiri úr allshn. tekið til máls við þessar umr. en Alþfl.-þm. Ég mótmæli þessu og ætla að segja hér nokkur orð um mína afstöðu til málsins. Mér skilst það vera aðalatriðið, þegar afstaða er tekin til þessa frv., hvort menn álíta rétt að setja byggingarfélögum, sem styrks njóta úr byggingarsjóði, það skilyrði, að þau hafi stjórnskipaðan formann eða ekki. Þetta er í sjálfu sér aðalatriðið sem ætti að ræða um, þegar rætt er um bráðabirgðalögin. Allshn. komst að þeirri niðurstöðu, að það væri ekki óeðlilegt, að þar sem fyrir opinberan tilverknað fæst lán með góðum kjörum til bygginganna, þá sé stj. veittur íhlutunarréttur um það, hvernig félagið starfi, á þann hátt, að hún skipi formann félagsins. Stjórnin mun hinsvegar vera skipuð 5 mönnum, svo félagið hefir sjálft rétt til að kjósa 4. Út af brtt. frá allshn. vil ég taka það fram. vegna áberandi misskilnings hjá hv. 3. þm. Reykv., að sú breyt. gengur raunverulega mikið í þá átt, sem þessi hv. þm. hefir alltaf haldið fram, að rétt væri í þessum málum. Á þinginu 1934 barðist þessi hv. þm. ákveðið fyrir því. ásamt núv. hæstv. félmrh., gegn andmælum sjálfstæðismanna, að aðeins einu byggingarfélagi mætti veita lán á hverjum stað. Og með tilliti til þess var 1. málsgr. 4. gr. l. sett, en í 3. málsgr. er gert ráð fyrir, að fleiri en eitt byggingarfélag hafi verið stofnað. Með því að leggja til, að þessi málsgr. sé felld niður, hefir allshn. gengið ennþá lengra í áttina til hv. 3. þm. Reykv. Að hverju leyti finnst hv. þm. óeðlilegt, að þingið skuli ætla sér að ganga sömu braut sem hann er sjálfur upphafsmaður að? Ég get ekki skilið, að sú afstaða hv. þm. byggist á öðru en misskilningi. Ef sá möguleiki væri hinsvegar látinn halda sér, að fleiri en eitt byggingarfélag gæti komið til með að keppa um þetta, hver á þá að úrskurða um það, hvert þeirra skuli fá lánið? Ef l. gera það ekki, þá verður að láta einhverja stofnun gera það. Í þessu tilfelli liggur beinast við að láta stjórn byggingarsjóðsins gera það. Það kom líka mjög greinilega fram í ræðu hv. 3. þm. Reykv., að hann leit þannig á þetta. Ég vil svo bara að lokum segja það, að ef hv. þm. ætlar að tala upp úr umr. manna eitthvað, sem komi í bága við þá skoðun, að rétt sé að láta aðeins eitt byggingarfélag eiga kost á láni á hverjum stað, þá ætti hann að taka upp úr ræðum hv. þm. Sjálfstfl., en ekki sjálfs sín og annara alþfl.-manna, sem þá voru.

*Héðinn Valdimarsson: Ræða hv. þm. Barð. var byggð á eintómum misskilningi. Hv. þm. hefir augsýnilega ekki kynnt sér málið nógu vel áður en hann tók afstöðu til þess. Ég veit. að hv. þm. er það kunnugt, að þetta, sem nú er lagt til, að fellt verði burt, er einmitt það, sem deilt var um 1934. Ef þetta væri numið burtu, yrði það aðeins til að koma meiri ruglingi inn, og það er engin ástæða til þess. Hv. þm. þarf ekki að láta sér koma til hugar, þótt þessi málsgr. verði felld burt, þá geti ekki risið upp fleiri en eitt byggingarfélag á hverjum stað. Sem betur fer er enn fullt félagafrelsi hér á landi. Það er t. d. gefið, að hér í Reykjavík verða 2 byggingarfélög. Hv. þm., sem til máls hafa tekið, hafa ekkert komið að því afriði, sem er eitt aðalatriði þessa máls. Það eru afskipti ríkisstj. af þessu máli, sem orðið hafa þess valdandi að gera allan þann glundroða, sem komizt hefir á þessi mál hér í Reykjavík. Það er misskilningur hjá hv. þm. Barð., að Byggingarfélag alþýðu hafi ekki undirgengizt bráðabirgðalögin. Að sjálfsögðu gat það ekki haft þau ákvæði í sínum l., sem bráðabirgðalögin gera ráð fyrir, áður en þau voru sett eða samstundis, því að þau voru einmitt sett til þess að koma félaginu af lagagrundvellinum. En það fyrsta, sem gert var, var að kalla saman fund í byggingarfélaginu, sem nákvæmlega uppfyllti ákvæði bráðabirgðalaganna. Það kom líka fram við l. umr., að það var ekki þetta, sem var í veginum, heldur voru það ýmiskonar „tiktúrur“, sem hæstv. félmrh. kom með, eins og það, að formaðurinn hefði átt að standa fyrir kosningu meðstjórnenda sinna. Í sambandi við þetta kom hann með ýms skilyrði, sem voru svo mikil sjálfhelda fyrir byggingarfélagið, að ómögulegt var fyrir það að ganga að þeim. Mér finnst, að n. hefði átt að athuga það atriði, hvort nokkur ástæða væri fyrir hæstv. ráðh. að setja þessi bráðabirgðalög, og hvert gagn þau hefðu gert. Ég verð líka að segja það fyrir mitt leyti, að ég tel ekki rétt að heimta það af samvinnufélagsskap eins og þeim, sem hér er um að ræða, að hann hafi stjórnskipaðan formann. Hvers vegna mega slík félög ekki halda áfram að hafa sitt frjálsa skipulag? Og mér finnst það undarlegt, þegar þeir menn, sem telja sig samvinnumenn, ætla að beita sér fyrir því, að ríkisstj. fái slíkt vald yfir samvinnufélögum, því að það má þá lengi halda áfram í þá átt, þegar einu sinni er gengið inn á þessa braut. Það er ekki víst, að Framsfl. verði alltaf í meiri hluta hér á Alþingi. Það getur verið, að aðrir flokkar komist í meiri hluta á þinginu. Ef til vill gæti þessum flokkum þótt gott að geta skipað formenn í ýmsum samvinnufélögum. Ég er þess vegna mótfallinn þessu fyrirkomulagi.

*Bergur Jónsson: Hv. 3. þm. Reykv. byrjaði ræðu sína á því að segja, að mín ræða hafi verið byggð á misskilningi. En hv. þm. kom ekki með nein rök fyrir þessari staðhæfingu. Það væri þá helzt það, að við erum ekki sammála um verkefni og störf þingnefnda. Hv. þm. segir, að allshn. hafi vanrækt þá skyldu sína að rannsaka framferði félagsmálaráðherra. Allshn. er að mínum dómi til þess sett að rannsaka og athuga þau mál, sem til hennar er vísað, en ekki rannsóknarnefnd um framferði ráðherra eða einstakra þm. Þessi fáu orð, sem ég sagði áðan, urðu til þess að koma hv. 3. þm. Reykv. inn á rétta braut í umr. Ég kom honum til að ræða um aðalatriði þessa máls, sem er það, hvort gera á að skilyrði fyrir lántöku úr byggingarsjóði, að hlutaðeigandi félag hafi stjórnskipaðan formann. Um þetta talaði hv. þm. í sinni síðustu ræðu. Við erum ekki sammála um þetta. Ég tel rétt að gera það að skilyrði í þessu tilfelli, en hann ekki, og ég býst við að við sannfærum hvorugur annan.

*Garðar Þorsteinsson: Herra forseti! Ég skal ekki vera langorður um þetta mál. - Það er að gefnu tilefni frá hv. 5. þm. Reykv., að ég stend upp, og þá mest til að minna á fyrri afstöðu Sjálfstfl. til málsins, sem hv. þm. Snæf. rakti að nokkru leyti við l. umr. málsins. Á haustþinginu 1934 var háð hörð barátta í þessu máli. Það var þegar félag, sem kallaði sig Byggingarfélag sjálfstæðra verkamanna, hafði hugsað sér að sækja um lán úr byggingarsjóði. Þetta félag hafði 300 meðlimi og var stofnað á grundvelli l. um verkamannabústaði frá 1931. Og þá var nú lýðræðið ekki meira en það hér á þingi, að jafnaðarmannafl. og Framsfl. gátu ekki unnað þessu félagi að njóta hlunninda l. þessara, og stóðu þeir að breytingum á l., sem gerðu það að verkum, að þetta byggingarfélag verkamanna gat ekki fengið lán úr byggingarsjóðnum. Þetta var þeim mun harðara sem þessi breyting var látin verka aftur fyrir sig. Það er ákaflega eftirtektarvert, að einmitt sá maður. sem stóð harðast á móti því, að félag sjálfstæðra verkamanna fengi að njóta réttinda l., var hv. 3. þm. Reykv. Og ég man ekki eftir, að eitt einasta orð kæmi frá flokksbræðrum hans í þá átt, að þeir teldu hann hafa ofsagt nokkuð í þessu máli. Þeim þótti þá sjálfsagt að fylgja hv. 3. þm. Reykv. í þessari ofsókn, sem meiri hl. Alþ. gerði sig þá sekan um gegn félagi sjálfstæðra verkamanna. Það þýddi þá ekkert, þótt á það væri bent, að það væri bæði óeðlilegt og ósanngjarnt að láta l. verka aftur fyrir sig. En svo vill svo sorglega til, að þessi sami hv. þm. fyllir ekki lengur hóp þeirra manna, sem þá mynduðu meiri hl. hér á Alþ., og þá er nú það tekið trúanlegt, sem við héldum fram 1934, að þessi hv. þm. - 3. þm. Reykv. - hafi notað sína aðstöðu í Byggingarfélagi alþýðu í pólitískum tilgangi. En nú virðist það vera eina ástæðan fyrir því, að þessi hv. þm. er sviptur formennskunni í félaginu með l., að hann muni nota aðstöðu sína í pólitískum tilgangi. Ég verð að segja, að ég er með frv. og brtt., sem hér liggur fyrir, því að ég tel, að það sé til bóta. Hinsvegar skal ég taka það fram, að ég tel, að ekki hafi verið nokkur ástæða til þess að breyta þessum l. með bráðabirgðalögum. Viðvíkjandi því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði um störf allshn., þá vil ég segja það, að hv. þm. má ekki blanda því saman, hvort þetta frv. er til bóta, og hinu, hvað kann að vaka pólitískt fyrir flm. þess með því að bera málið fram, Ég álit það ekki mitt hlutverk í allshn. að vera á móti málum af þeim ástæðum, að þau séu fram komin jafnvel á óviðfelldinn hátt. Hv. þm. talaði um pólitískt gerræði í þessu sambandi. Það kemur n. sem slíkri ekkert við, hvort hér hefir verið um pólitískt gerræði að ræða eða ekki. Hennar skylda er að taka bókstafinn, en ekki það, sem á undan er gengið. Hv. 3. þm. Reykv. var að tala um það, að það væri óþarfi að hafa stjórnskipaðan formann í byggingarfélögunum. Ég get bent honum á það í því sambandi, út af því sem hann sagði, að það er veruleg upphæð, sem lögð er fram úr ríkissjóði til þessa félagsskapar, auk þess sem bæjar- og sveitarfélög leggja til þeirra. Það er þess vegna ekkert undarlegt, þó ráðh. skipi einn mann af fimm í stjórn slíks félagsskapar. Hitt er svo allt annað mál, hvort kosning hinna 4 manna í stjórn byggingarfélagsins hefir farið fram á löglegan hátt eða ekki. Það er atriði, sem hv. 3. þm. Reykv. vildi láta n. rannsaka. En það er bara alls ekki verkefni n. að athuga það. Það verður að bíða úrskurðar dómstólanna. Ég vil þess vegna vísa á bug ummælum hv. 3. þm. Reykv. um, að n. hafi vanrækt sitt starf að nokkru leyti í þessu efni. Ég er ekki sammála hv. þm. Barð. um það, að svo sem l. eru nú, sé það skuldbindandi fyrir byggingarsjóð að lána aðeins einu félagi. Lánveitingar fara fram með nokkrum fresti, kannske annaðhvert ár, og það eru verulegar upphæðir, sem safnast í sjóðina, þar sem lagðar eru í þá 4 kr. fyrir hvern íbúa t. d. í Reykjavík. Nú má skilja 4. gr. svo, að lánveitingum skuli ekki skipt og megi því aðeins lána einu félagi í senn. Segjum nú, að í kaupstað séu t. d. þrjú félög, sem fullnægja skilyrðum 6. gr., og öll sæki um lán úr sjóðnum, þá mætti skilja 4. gr. svo, að sjóðurinn geti ráðið því. hvaða félagi sé veitt lánið. Ég vil líka benda hv. 3. þm. Reykv. á, að í l. er ekki ákveðið, með hvaða hætti félagsmenn fái réttindi til bygginga. Hann segir, að hann hafi haft þetta svo, að menn fengju réttindin eftir þeirri röð, sem er á því, er þeir skrifa sig inn í félagið. En í nýja félaginu var þetta haft svo, að menn voru látnir draga um réttinn hjá lögmanni. Ég tel rétt, að um þetta yrðu sett ákvæði í l. eða þá í reglugerð. Það er augljóst, að árið 1934, þegar hér störfuðu tvö byggingarfélög, sem bæði uppfylltu lögleg skilyrði, þá áttu bæði jafnan rétt til að fá lán úr sjóðnum, en þá komu þessir menn og sögðu, að aðeins annað félagið skyldi hljóta lánið. Var þá verkamönnum í Byggingarfélagi sjálfstæðra verkamanna bent á, að þeir þyrftu ekki annað en skrifa sig inn í hitt félagið til þess að njóta jafnréttis, en með því hefðu þeir orðið að bíða eftir öllum hinum, sem áður voru í því félagi til þess að fá réttindin. Þetta var ofríki gagnvart Byggingarfélagi sjálfstæðra verkamanna, því fremur sem það var látið viðgangast, að annar aðilinn, sem átti fullan rétt til láns. var sviptur þeim rétti, enda þótt hann hefði byggt hann upp að öllu leyti samkvæmt gildandi lögum.

*Einar Olgeirsson: Mér þykir vænt um, að ég hefi gert a. m. k. sumum hv. þm. d. rangt til áðan, og hafa þeir nú sumir staðið upp og borið af sér. Hv. 7. landsk. hefir t. d. lýst yfir því, að hann álíti, að það hefði verið óþarfi af hæstv. félmrh. að gefa út brbl. til að breyta l. um verkamannabústaði. Þar með finnst mér hv. þm. hafa viðurkennt, að hæstv. ráðh. hafi misbeitt valdi sinu. Í grg. hans fyrir brbl. er gengið út frá því, að brýna nauðsyn hafi borið til að gefa út brbl., eins og stjórnarskráin krefst. Hv. 7. landsk. álítur aftur á móti, að þetta hafi verið algerlega óþarft. Mér finnst því, að það, sem liggur fyrir hv. d., sé að ákveða, hvort hún vill samþ. brbl., en ekki fyrst og fremst það, hvort hún vill gera einhverjar breytingar á l. um verkamannabústaði. Svo framarlega sem það hefir verið rangt af hæstv. ráðh. að gefa út brbl., þá er ekki nema rökrétt af hv. d. að fella þau. Ef þingið álítur aftur á móti, að nauðsyn sé að gera breytingar á l. um verkamannabústaði, þá má auðvitað gera það hvenær sem er. Ef hv. 7. landsk. vill vera samkvæmur sjálfum sér, átti hann því að vera á móti brbl., þar sem hann vill ekki mótmæla því, að ráðh. hafi misbeitt valdi sínu, enda þótt hann sé samþykkur ýmsu, sem í l. kemur fram. Hann ætti því að greiða atkv. gegn brbl., en koma svo fram með frv. til breytinga á l. um verkamannabústaði í samræmi við sína skoðun á því, hvernig þau l. ættu að vera. Ég er reyndar ekki lögfræðingur, en hér hafa tveir lögfræðingar talað, og þeir eru ekki sammála um það, hvernig skilja beri þessa brtt. allshn. Mér skilst því, að ekki myndi vera úr vegi að athuga hana nokkru nánar. Hv. 7. landsk. hélt því fram, að einu sinni hefði Sjálfstfl. verið beittur órétti, og var á honum að skilja, að ekki væri fjarri lagi, að Byggingarfélag verkamanna væri nú beitt órétti í staðinn. En ef þeir sjálfstæðismenn eru á móti því, að órétti sé beitt, þá er vonandi, að þeir séu það jafnt, þó að honum sé beitt gegn öðrum, eins og ef honum er beitt gegn þeim sjálfum. Ég man ekki betur en að einu sinni stæði skrifað í flokkshúsi þeirra, Varðarhúsinu, svo að lesa mátti, þegar komið var inn úr dyrunum: „Þolið ekki rangindi og fremjið ekki rangindi!“ Mér virtist á ræðu hv. þm. Barð., sem það hefði komið nokkuð við samvizku hans, þegar ég talaði hér um vonda samvizku. Það var líka auðheyrt á ræðu hans, að hann hafði hana, og því ekki von, að það væri annað en kattarþvottur, er hann var að reyna að þvo sig af samþykkt hv. allshn. Hann kvaðst ekki eiga að rannsaka framferði félmrh. Það er einkennilegt, að allir hv. þm., nema hæstv. félmrh., taka þetta fram. að þeir eigi ekki að rannsaka framferði hans. Þeir þvo allir hendur sínar, eins og kunnur rómverskur landstjóri forðum. Hv. þm. sagði, að það væri aðalatriði í málinu, hvort vera ætti stjórnskipaður formaður í Byggingarfélagi alþýðu eða ekki. En honum hlýtur að vera kunnugt um, að ekkert var, sem stæði í vegi fyrir því, að svo væri. Það var ráðh. sjálfur, sem hindraði, að hægt væri að framkvæma hans eigin l., með því að krefjast þess, að formaðurinn væri settur áður en félagið hefði fengið viðurkenningu byggingarsjóðs, en einmitt það var gagnstætt ákvæðum brbl. Hæstv. ráðh. hnýtti þarna hnút, sem var óleysanlegur, vegna mótsagnanna við hans eigin brbl. Því er það misskilningur hjá hv. þm. Barð., að það hafi verið aðalatriðið að fá stjórnskipaðan formann, heldur var aðalatriðið að fá tækifæri til að beita gerræði. Og af því að hv. þm. nefndi það sem ástæðu til þess, að formaðurinn ætti að vera stjórnskipaður, að félaginu væru veitt lán fyrir tilverknað hins opinbera, vil ég minna hann á ýms félög, eins og t. d. Búnaðarfélagið, sem fær beinlínis háan styrk frá hinu opinbera og hefir undir höndum mikið styrktarfé, sem það úthlutar, án þess að ástæða þyki til þess að hafa þar stjórnskipaðan formann, og sömuleiðis samvinnufélögin, sem njóta mikillar ríkisábyrgðar. Það eru mörg félög til, þar sem ormur opinberra styrkveitinga hefir nagað eins mikið um rætur þjóðarmeiðsins og hér, án þess að fundin hafi verið ástæða til að krefjast stjórnskipaðra formanna í þeim félögum. Nei, það er auðséð, að hv. þm. vilja ekki bera ábyrgð á þessum brbl. En þá er líka eina rétta svarið, sem þingið getur gefið, að fella brbl., til áminningar þeim ráðh., sem hefir misnotað sitt vald eins og hér hefir verið gert. Annað mál er það, hvort hv. Alþingi finnst ástæða til að breyta l. um verkamannabústaði. Það er hægt að gera án þess að leggja blessun yfir brbl. þessi.

*Pétur Halldórsson: Herra forseti! Það kemur í ljós á öllum tímum, að illur fengur illa forgengur. Þegar l. um verkamannabústaði voru sett árið 1931, var aðalástæðan sú, að framsóknarmenn þurftu á einhvern hátt að gera ánægða samherja sína eða samstarfsmenn, sósíalistana. Það er einn galli á lýðræðisfyrirkomulaginu, að svona hlutir ern venjulega gerðir með fé borgaranna. Til þess að treysta samvinnuna féllst Framsókn á það, að sósíalistar fengju að skattleggja borgarana til þess að geta safnað um sig fylgismönnum á því að byggja yfir þá hús í kaupstöðum landsins. Voru menn skattlagðir þannig, að fyrst skyldi greiða eina krónu á mann til þessarar starfsemi, en síðan var framlagið hækkað upp í tvær krónur á mann, og þar næst skyldi ríkissjóður leggja fé í þennan sjóð, svo að sósíalistar gætu safnað fylgi í kaupstöðum á því að útvega fólki góðar íbúðir. Þetta voru mikil fríðindi, því að ekki mun hafa munað minna en helmingi á því, hversu ódýrara var að lifa að því er húsnæði snerti fyrir þá, er fengu það á þennan hátt, en hina, sem urðu að útvega sér fé til bygginga á venjulegum lánamarkaði. Við mótmæltum þessu þá nokkrir þm. á þeim grundvelli, að verið væri að nota fé skattþegnanna í pólitískum tilgangi, til þess að gefa samherjum Framsóknar í kaupstöðum skilyrði til þess að afla sér fylgis. Að vísu var því mótmælt af meðhaldsmönnum frv., að það væri mögulegt, að nokkur pólitískur flokkur gæti haft pólitíska hagsmuni af þessu. Ég var ef til vill dálitið ógætinn í orðalagi mínu í deilu við hv. 3. þm. Reykv., er ég sagði, að þetta myndi verða einskonar virki sósíalista og kommúnista hér í bæ, á svipaðan hátt og var í Vínarborg. Þetta hefir ekki komið fram enn á sama hátt og þar, en það getur komið fram á sínum tíma. En það er a. m. k. komið fram, að hér var um pólitísk fríðindi að ræða. Hæstv. félmrh. hefir líka lýst yfir því með því að nota fyrstu dagana af sinni ráðherratíð til þess að taka þetta allt í sínar hendur. Því var líka rétt að segja, að þetta var illur fengur. En hefir hann þá forgengið illa? Já, fyrir hv. 3. þm. Reykv. hefir hann forgengið mjög illa. Og ég get bætt við, að eftir lýsingu þeirri, sem hv. 3. þm. Reykv. hefir gefið á aðferðinni, sem notuð var við að ná þessu úr höndum hans, þá hefir hann einnig forgengið illa fyrir hinn aðilann, því að sú aðferð var, eftir lýsingunni, mjög óeðlileg og jafnvel ljót. Það er því rétt, að þetta var fengur fyrir sósíalista að fá. En nú er farið að bera á allmiklum hernaði milli þessara flokksbrota um það, hvorir skuli njóta fengsins. Ef allt væri með eðlilegum hætti, kysi ég heldur, að Alþfl. nyti hans en kommúnistar og gæti því samþ. brbl., því að mér þykir líklegra, að Alþfl. hegði sér skikkanlega í þjóðfélaginu um sinn en kommúnistar og geri minna ógagn í þjóðfélaginu en kommúnistar með því að draga til sín atkvæði manna. En ég verð hinsvegar að segja, að ég hefi ekki geð í mér til að gefa þeim atkv. mitt.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ég vil víkja nokkrum orðum að þeim umr., sem hér hafa farið fram, og byrja þá á síðasta ræðumanni, hv. 4. þm. Reykv. Hann kom inn á það atriði, hvort réttmætt væri að hjálpa mönnum til að fá sér ódýrt húsnæði í bæjum landsins. Hann er nú borgarstjóri í Reykjavík og þekkir þau vandræði, er fólkið á við að stríða á degi hverjum út af húsnæði og öðru, en honum virðist sviða sárt að sjá, að hér og víðar rísa myndarlegar byggingar verkamanna fyrir atbeina þessarar löggjafar. Ég skil ekki þennan hugsunarhátt, sem sér ofsjónum yfir því, að reynt sé að hjálpa þeim mönnum, sem erfiðast eiga uppdráttar, til að fá sér þak yfir höfuðið. Annars skildist mér það vera ein aðalröksemd hv. þm. gegn þessu máli, að þeir einir ættu að njóta þessara hlunninda, sem væru Alþfl.-menn eða andstæðingar Sjálfstfl. En ég verð að segja, að þetta er mikill misskilningur. Ef svo væri, að fyrst og fremst andstæðingar Sjálfstfl. hefðu notið þess að fá slíkar íbúðir sem hér um ræðir, þá væri það ekki fyrst og fremst Alþfl. að kenna eða andstæðingum Sjálfstfl., heldur sjálfstæðismönnum sjálfum. Í stj. hins nýja Byggingarfélags verkamanna eru menn af öllum þrem stjórnmálaflokkunum: Sjálfstfl., Alþfl. og Framsfl. Þeir, sem hafa vilja á að nota sér þennan möguleika og eru nógu snemma á ferli og áhugasamir, geta með tilstyrk félagsins fengið þak yfir höfuðið, án tillits til stjórnmálaskoðana. Ég held því, að aðalástæðan til þess, að hv. þm. er á móti hugmyndinni um verkamannabústaði, liggi í því, að hann geti ekki hugsað sér, að hinu opinbera beri að styrkja þá, sem svo eru staddir, að þeir eiga örðugt með að bjarga sér sjálfir, og telja því, að þeir eigi að vera úti á gaddinum. Þar skilur á milli skoðana hv. 4. þm. Reykv. og okkar Alþfl.-manna. Annars sagði hv. þm., að ég hefði tekið mér valdið gagnvart Byggingarfélagi alþýðu, sem starfað hafði hér í bæ um nokkur ár, með óréttlátu og ljótu móti. Það er vafalaust, að þeir, sem segja þetta - ef þeir gera það ekki gegn betri vitund, og það veit ég, að hv. 4. þm. Reykv. gerir ekki -, segja það vegna þess, að þeir hafa ekki fylgzt með gangi málsins. Við 1. umr. rakti hv. 3. þm. Reykv. nokkur skjöl um þetta mál. Ég svaraði ekki mörgum orðum, en þó þannig, að fullnægjandi ætti að vera hverjum, sem vili beita sanngirni. Eftir að ég tók sæti í stj., gerði ég ráðstafanir til að tryggja byggingarsjóði verkamanna verulegt fé til að koma upp verkamannabústöðum. Síðan gaf ég út brbl., því að ég taldi, að með því fyrirkomulagi væri betur háttað byggingarmálunum. Ég hefi áður lýst því, hvaða ástæður lágu til þess. Í Osló, þar sem byggt hefir verið mikið á þennan hátt með aðstoð borgarinnar, gilda þau ákvæði, að ef byggingarfélag byggir með stuðningi borgarinnar, þá á bærinn rétt á að tilnefna einn mann í stj. félagsins. Er þar um að ræða sömu hugsun og í frv. því, sem hér liggur fyrir. Þegar svo brbl. höfðu verið gefin út, var haldinn fundur í stj. byggingarsjóðs verkamanna. Byggingarfélagi alþýðu var skrifað og því tilkynnt, að það gæti fengið lán, ef það fyrir tilskilinn tíma fullnægði ákvæðum brbl. Síðan var haldinn fundur í félaginu, og mætti ég á þeim fundi. Var tilefni hans að útnefna mann, sem átti að vera formaður Byggingarfélags verkamanna, er rétt hafði til þess að fá lán úr byggingarsjóði, bæði samkv. þeim l., er áður voru í gildi, og hinum nýju bráðabirgðal. Á þessum fundi byggingarfélagsins var gerð ákvörðun um breyt. á samþykktum félagsins, svo að þær væru í fullu samræmi við l. um verkamannabústaði og bráðabirgðal. um sama efni. En nokkur ákvæði í samþykktum þessum voru sett sem skilyrði til ríkisstj. og byggingarsjóðs, og skyldu þær falla úr gildi, og ef ríkisstj. hefði ekki viðurkennt félagið innan tiltekins tíma, hefði byggingarsjóðsstjórnin ekki gert þetta. Felldar voru niður nokkrar breyt., sem samþ. höfðu verið hjá byggingarfélaginu. Ég lýsti því yfir, áður en gengið var til atkv., að ríkisstj. myndi halda sér við það, sem samþ. hefði verið, og myndi ekki láta stj. byggingarfélagsins setja sér nein skilyrði um að gera þetta eða hitt til þess að félagið vildi breyta samþykktum sínum. Annaðhvort yrði Byggingarfélag alþýðu að breyta samþykktum sínum algerlega skilyrðislaust til samræmis við gildandi landslög, eða það gæti ekki búizt við að njóta þeirra réttinda, sem 1. veittu. Þrátt fyrir þessa velgerð frá minni hálfu. sem kom fram áður en gengið var til atkv., voru samþ. þessar breyt. á ákvæðum Byggingarfélags alþýðu. Stj. Byggingarfélags alþýðu fór að öllu leyti fram með offorsi og vildi á engan hátt hlýða því, sem ég sagði, heldur setti sín skilyrði og gerði sínar samþykktir, án þess að taka neitt tillit til, hvort nokkur möguleiki væri til, að það gæti fengið lán. Svo sagði hv. 4. þm. Reykv., að þetta hefði verið sérstaklega ljót aðferð og brot gegn Byggingarfélagi alþýðu. Það þykir aldrei sérlega eftirbreytnisvert að fella dóm án þess að kynna sér atvik málsins. Stjórn byggingarsjóðsins var sammála um þetta, þegar rætt var um lánveitingar til Byggingarfélags alþýðu. að það hefði ekki fullnægt skilyrðunum til lánveitingar, og enginn ágreiningur var innan stj. byggingarsjóðsins um það mál. Þegar Byggingarfélag alþýðu hafði gert þetta og sent félagsmálaráðun. samþykktir sínar, þá skrifaði félagsmálaráðun. þó enn á ný til Byggingarfélags alþýðu um, að þessar greinar gæti ráðuneytið ekki sætt sig við og óskaði því, að félagið felldi þær úr gildi, en að hinn nýskipaði formaður tæki þegar í stað við formannsstörfum, og meðstjórnendur þess yrðu kosnir. En í stað þess að taka bendingar ráðun. til greina, skrifaði stj. Byggingarfélags alþýðu félagsmálaráðun. kesknisbréf og lýsti því yfir, að hún færi sínu fram, hvað sem ráðun. segði, og allt væri í lagi hjá þeim. Þetta félag fékk ekki lán, vegna þess að það eða formaður þess vildi ekki hlýða gildandi landsl. og bráðabirgðal félagsmálaráðun. um þetta efni, og var það eina ástæðan til þess, að það fékk ekki lán úr byggingarsjóði. Ef þetta félag hefði hinn 13. eða 14. júlí 1939 samþ. að breyta ákvæðum sínum þannig, að þau yrðu skilyrðislaust í samræmi við l. um byggingu verkamannabústaða og bráðabirgðal., ef félagið hefði orðið við því, að hinn nýskipaði formaður hefði tekið við stjórn og látið fara fram kosningar á meðstjórnendum, þá hefði það fengið full réttindi til að fá lán úr byggingarsjóði, og eflaust einnig fengið lán. En því sýndist ekki að fara þá leið, heldur hefir það undir stj. hv. 3. þm. Reykv. (Hv) beitt offorsi og mótþróa gegn fyrirskipunum ríkisstj. og talið þær vera til óþurftar Byggingarfélagi alþýðu, en stj. þess félags taldi sig hafa réttinn í sínum höndum. Ég get sagt hv. á. þm. Reykv. (EOl) það, út af því. sem hann sagði, að þetta hefði verið sett í gegn með offorsi, að það, sem hefir verið sagt ósatt við 1. umr., verður ekki sannara fyrir því, þótt það sé endurtekið við 2. umr. Út af því, sem hv. 7. landsk. (GÞ) sagði, að óþarft hefði verið að gefa út bráðabirgðal. um þetta, því að byggingarfélögin hefðu fengið fullt réttlæti með þeirri skipan, er áður var á þessu, þótt ekki væri ákvæði um, að formaður þeirra yrði skipaður af félagsmálaráðun., verð ég að segja það, að sé efni bráðabirgðal. réttmætt, eins og hann er mér sammála um, er ekkert eðlilegra en að bráðabirgðal. væru gefin út um það atriði, og einmitt sérstaklega þegar byggingar í stórum stíl stóðu fyrir dyrum e. t. v. í mörgum kaupstöðum á landinu, þá var eðlilegt að koma réttmætum og réttlátum breyt. á sem fyrst, enda var það gert. Ég get endurtekið þakkir mínar til allshn., sem er mér sammála um, að sé breyt. réttlát, er líka réttlátt að framkvæma hana sem fyrst, áður en nýkosnir menn þyrftu að hafa stjórn á framkvæmdum byggingarmála verkamanna yfirleitt í kaupstöðum.

*Garðar Þorsteinsson: Út af ummælum hæstv. félmrh. um, að í bráðabirgðal. hefði verið um réttláta og sjálfsagða breyt. að ræða, og því réttlátt og sjálfsagt, að hún kæmist sem fyrst til framkvæmda, vil ég spyrja hann, hvers vegna hann gerði ekki þessa skipun á þeim málum árið 1934. Ég veit ekki annað en alveg sama mál hati þá verið leyst, sem sé að veita lán til bygginga í Reykjavík. Ef þessi breyt. er sjálfsögð nú, hvers vegna var hún ekki gerð þá? Hæstv. félmrh. hefði átt að vera gagnkunnugt um skipun á þessum málum í Osló 1934, og mun hann nú, þegar hann er orðinn ráðh., máske hafa gleymt því? Ég skal taka það fram, að ég álít þessi l. vera óþörf, og ég skil ekki, að unnt sé að telja nokkrum manni trú um, að nokkur ástæða hafi verið til að gefa út þessi bráðabirgðal. aðeins 2 mánuðum áður en Alþ. kom saman, þar sem hér er um félagsskap að ræða, sem hefir starfað síðan 1931 með allt annari skipun. Það má alls ekki blanda því saman, að ákvæði l. séu til bóta, og hinu, að næg ástæða sé til, að þau verði sett með bráðabirgðal., og að ráðh. sé almennt heimilað að gefa út bráðabirgðal., sem telja megi sjálfsögð. Það þarf nokkuð meira til en að aðeins sé um breyt. til batnaðar að ræða. Ég get svarað hv. 5. þm. Reykv. (EOl) á þá leið, þótt ég telji það alls ekki hlutverk mitt að draga taum hans flokks, að ég tel ekki rétt að vera móti bráðabirgðal., sem ég álít til bóta, bara vegna þess, að þau hafa verið sett til að ná sér niðri á pólitískum andstæðingum. Má vel vera, að það hafi ráðið mestu hér, en það réttlæti, sem hæstv. félmrh. talaði um, hafi ekki verið höfuðástæðan. En hitt næði ekki nokkurri átt, að telja sig vera móti þessum bráðabirgðal. og fella þau, en bera svo fram frv. um svipaðar breyt. á l. um sama efni, því að þar með væri viðurkennt, að bráðabirgðal. væru til batnaðar. En hvers vegna átti þá að fella þau? Ég sé ekki ástæðu til að taka það bókstaflega eins og hann. Úr því sem komið er finnst mér aðalatriðið vera. hvort frv. sé betra en l. eru. Ég álít, að það sé betra og eðlilegra, að ríkisstj. skipi formann, ef byggingarfélögin sjálf kjósa fjóra, en ríkið leggi fram töluvert fé. En hitt er allt annað, að setja ákvæði um þetta með bráðabirgðal. og gera það að bindandi ástandi. Ég ætla ekki að blanda mér inn í deilur þeirra hv. 3. þm. Reykv. og hæstv. félmrh., en samt verð ég að segja, að ég get ekki skilið annað en það hafi verið tilætlun félagsins á þessum makalausa fundi að færa samþykktir sínar til samræmis við bráðabirgðalögin. Ef ég ætti að segja, hvort byggingarsjóði hefði verið skylt að veita þetta lán, þá hallast ég að þeirri skoðun, að skylt hefði verið að veita Byggingarfélagi alþýðu lánið. Það verður aldrei varið, þótt hæstv. félmrh. hugsi það, að bráðabirgðal. um verkamannakostaði voru sett til þess að bola ákveðnum manni úr stj. félagsins. Það er hið sorglegasta við þetta mál, eins og við sjálfstæðismenn höfum bent á, að forkólfar jafnaðarmanna nota sína aðstöðu ekki lítið til pólitísks framdráttar fyrir Alþfl. Þessu er að vísu algerlega neitað af þeim sjálfum, þar á meðal af hæstv. félmrh., sem nú er. En ég fæ ekki séð, þótt forusta byggingarfélagsins yrði falin öðrum flokki, sem er meira „radikal“, og sem ég vildi ekki mæla með, að menn flykktust til, að hann notaði sér ekki sína aðstöðu öldungis á sama hátt. Sumir segja, að hv. 3. þm. Reykv. hafi verið staðfastur við þá stefnu, sem jafnaðarmenn og kommúnistar tóku við síðustu bæjarstjórnarkosningar, en það hafi verið hæstv. félmrh., sem ég tel til hægri, er hafi þar látið undan. Ég hefi ekki meira um þetta að segja, en get tekið undir ummæli hv. 4. þm. Reykv., að illur fengur illa forgengur. Þessir menn, hv. 3. þm. Reykv. og kommúnistar annarsvegar, en jafnaðarmenn hinsvegar, hafa alltaf verið að togast á um völdin og þeir gátu ekki þolað, að annað byggingarfélag, félag sjálfstæðra verkamanna, nyti réttinda samkv. l. frá 1935. Slík framkoma getur ekki orðið til þess að gera það sennilegt, að þeir séu alltaf að hugsa um hag almennings; það hlýtur að vera eitthvað þar saman við. Enginn vafi er á um þetta. Þó að hæstv. félmrh. segi, að í þessu nýja byggingarfélagi séu bæði framsóknarmenn, Alþfl.-menn og sjálfstæðismenn, þá er það öldungis hið sama, sem segja mátti um Byggingarfélag alþýðu árið 1934. En við skyldum bara sjá til, ef hv. 3. þm. Reykv. hefði sömu valdaaðstöðu sem hæstv. félmrh. hefir nú, þá myndi öllum rökum verða snúið við, og hv. 3. þm. Reykv. og hans flokksbræður myndu þá vilja skapa sér þá aðstöðu, sem jafnaðarmenn hafa nú. Það er alveg rétt, að í Varðarhúsinu hefir verið fest upp þessi yfirlýsing: „Gjör rétt, þol eigi órétt.“ Þetta er það, sem við sjálfstæðismenn viljum berjast fyrir, og sérstaklega í þessu máli frá því að ég fyrst man eftir, að það hafi verið rætt hér á Alþ., en slík regla er sjálfsagt ekki sett fram hjá hv. 5. þm. Reykv.

*Pétur Halldórsson: Herra forseti! Hæstv. félmrh. hlaut að vera við því búinn, að einhverjir þeirra, sem muna 6–8 ár aftur í tímann. segðu eitthvað svipað því, Sem ég sagði, að ekki yrði setið svo á „íhaldinu“, að ekki yrði sagt eitthvað í þessa átt. Þó vona ég, að ég hafi ekki sagt það svo óþægilega, að hann hafi réttmæta ástæðu til þess að segja aðra eins fjarstæðu sem þá, að vegna þess að ég er borgarstjóri í Reykjavík, svíði mér það sárt að sjá myndarlegar byggingar í bænum. Svona tal nær ekki nokkurri átt, og það vita þessir piltar sjálfir. Það, sem mér svíður, er það, að Alþ. eða meiri hl. þáverandi stjórnarflokka skyldu ganga inn á það að gefa pólitískum flokki það vald, sem hér er um að ræða. Það er ljótt að hælast um, og ég vil ekki gera það. Það er skylda að benda löggjafarþinginu á, að víða er það svo, að þegar svona verk eru framin, verður það ekki til góðs, heldur til ógagns, er kemur fram á einhvern hátt. Þarna kemur ógagnið fram á þann hátt, að það verður til óviðunandi meðferðar á þessu máli, sem átti að nota til sameiginlegra pólitískra hagsmuna fyrir þá flokka, sem hafa nú ekki borið gæfu til að vinna saman lengur. Annað, sem mér þykir líka sárt, er það, að þessir forgöngumenn hinna fátæku og alþýðunnar eru enn með það á vörunum, að þetta sé fyrir þá fátæku. En mér er kunnugt um, að það er alls ekki fyrir þá fátæku, og ekki heldur ætlað þeim. Til þess að geta búið í þessum verkamannabústöðum þarf sæmilegar tekjur, og er það allt annað en forgöngumenn verkamannabústaðanna hafa látið í veðri vaka. Þeir eru ætlaðir þeim flokki manna, sem hefir sæmilega afkomu og eru flokksbræður jafnaðarmanna og pólitískir, en þeir jafnaðarmenn eru ekki meðal hinna fátæku, og er þess gætt. Ég held líka, að það væri íhugunarmál fyrir hæstv. félmrh., úr því að hann hefir sérstaklega komið auga á þetta atriði, að athuga, hvort þeir, sem búa í verkamannabústöðunum, uppfylltu þau skilyrði, sem hafa verið sett, að þeir hefðu ekki hærri árstekjur en 4000–5000 kr. Það er grunur minn, að meiri hl. þeirra manna, er þar búa, hafi talsvert meiri tekjur, og málið horfi þannig við, að því lengra sem liður þurfi af ýmsum ástæðum að hækka meira tekjuliði þeirra, sem í húsunum búa, til þess að l. nái tilgangi sínum. Þegar foringjar Alþfl. segjast vera að vinna fyrir hina fátæku, eru þeir að vinna fyrir þann fasta stofn af flokksmönnum sósíalista, sem eru sæmilega efnaðir, og þeir munu flestir hafa meira en 4000–5000 kr. árstekjur. Hæstv. félmrh. sagði, að enginn skyldi hlakka yfir því, hvað verkamannabústaðina snerti, að ekki fái aðrir en pólitískir jábræður sósíalista að njóta þeirra. Margt mætti segja um það, hvernig farið er að nota þá 2000 menn, sem eru í byggingarfélaginu, sem vilja gjarnan fá íbúð og trúa því, að ef þeir fá hana, geti þeir haldið henni, þó það sé umfram þeirra efni. Það er með tvennu móti, að því er mér er sagt. Hið nýja félag hefir farið þá leið, að safna áskriftum á lista, og þeir, sem fyrstir skrifa sig á lista, fá fyrst íbúð. Það er vandalaust að láta þá, sem hafa rétta pólitíska skoðun, skrifa sig fyrst á lista, þegar stofnun félagsins er undirbúin í kyrrþey. Önnur leið til að velja þá úr, sem fyrstir eiga að fá íbúðir, er að hafa happdrætti um það, og er hér um stórkostlegt happdrætti að ræða fyrir þá, sem hafa hæfilegar tekjur. En mér þykir þessi happdrættisaðferð enn djöfullegri en hin, ef ég má svo að orði komast, því að hún verkar á þann hátt, að forráðamenn félagsins safna eins mörgum í það og þeir geta, því að þegar þessi aðferð er höfð, hefir enginn meiri líkur til að fá íbúð en annar, og enginn veit, hver fær íbúð næst, hvort það verður heldur Alþfl.-maður, framsóknarmaður, sjálfstæðismaður, kommúnisti eða nasisti. Þá er fyrst hægt að „agitera“ flokknum í hag með því að halda því fram, að málið nái til allra, sem hafa ástæður til að vinna í slíku happdrætti. Með þessum stórkostlega bardaga fyrir heill almennings, eins og þetta er kallað, sem er í rauninni sérréttindi fárra manna, er fjöldi manna látinn borga skatta,. til þess að gefa nokkrum mönnum, sem valdir eru af sósíalistum, ákveðin sérréttindi. Nei, því fer fjarri, að mig svíði undan því, þótt hér í Reykjavík rísi upp myndarlegar byggingar. Ef einhver kennir til sviða undan því, þá hefir hann ekki tekið það atriði, sem alveg var óþarfi að finna til út af. Ég vil að lokum segja það, að ég hefi ekki heyrt, að yfirleitt hafi verið fundið að stj. hv. 3. þm. Reykv. á Byggingarfélagi alþýðu hvað snertir vinnubrögð við að koma upp húsnæði. Mér er sagt, að hann hafi gert það vel og svo, að ekki hafi þótt aðfinnsluvert. Ég hefi ekki heyrt fundið að stj. hans, nema af pólitískum leiðtogum, sem eru andstæðingar hans. Það getur valdið deilum, hvort byggja skuli samstæð hús eða sérstök, en ég hefi ekki heyrt, að stj. á Byggingarfélagi alþýðu hafi lent í ráðleysi, og ekki hafi verið farið eftir því, sem telja má sanngjarnar kröfur, heldur hafi hv. 3. þm. Reykv. haldið vel á því „praktiska“ fyrir þá, sem eiga að búa í húsunum. Ég hefi ekki ástæðu til að draga taum nokkurs þess manns, sem verið hefir formaður Byggingarfélagsins. Það er nú ljóst, að hér er um pólitískt mál að ræða, sem byrjaði með því óhappaspori, er stigið var þegar meiri hl. Alþ. fór inn á þá braut árið 1931, að Framsfl. gæfi sósíalistum þetta vald yfir fólkinu í kaupstöðum landsins, gegn því að Framsfl. hefði samskonar fríðindi í sveitunum. Þetta er ljótt, og þeir eru nokkrir, sem hafa fengið að kenna á því, að illur fengur illa forgengur.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ég þarf ekki að svara mörgu af því, sem fram hefir komið við þessar umr. Hv. 7. landsk. vildi ég segja það, að hvorugum okkar datt það í hug, þegar þetta mál var hér til umr. á Alþ. árið 1934, að heppilegra væri að fara þá leið, sem gengið var inn á með bráðabirgðal. En við erum nú báðir sammála um það, og heppilegt. að mér skyldi detta þetta fyrr í hug en hv. 7. landsk. og að ég hafði aðstöðu til að framkvæma það.

Vill þá hæstv. ráðh. setja allar sínar „ideur“ fram með bráðabirgðal.?

. Ég hefi nú ekki gert það. Hv. þm. treystir sér ekki til að mótmæla því, að það hafi verið æskilegt að koma því svo fyrir, að Byggingarfélag alþýðu hafi skyldur, sem samsvari réttindum þess. En að öðru leyti þarf ég ekki að svara honum. Hv. 4. þm. Reykv. fór ekki rétt með mín orð. Ég hefi ekki sagt um hann, að honum myndi svíða sem borgarstjóra í Reykjavík að sjá þessa myndarlegu verkamannabústaði. Ég kvaðst vera undrandi á því, að hann, sem er borgarstjóri í Reykjavík og mun þekkja manna bezt hinn mikla skort, sem margir verða að búa við, bæði á húsnæði og öðru, skyldi ekki fagna því. Sjálfur hefi ég verið undrandi yfir því, þegar rætt hefir verið um hina nýju og myndarlegu verkamannabústaði, að hann skyldi ekki verða feginn, að mönnum gæfist kostur á svo haganlegu húsnæði, því að það er áreiðanlegt, að miklu vandkvæði eru á að stjórna málum þessa bæjar, og áreiðanlega fullkomin þörf á að bæta úr hvað húsnæðið snertir. Mér er kunnugt um það af samstarfi mínu við hann í bæjarstj., að það hefir oft ekki verið neinn hægðarleikur að stjórna málefnum Reykjavíkurbæjar. En einmitt þessi maður, hv. 4. þm. Reykv., segir nú, að verkamannabústaðirnir séu ekki fyrir hina fátæku. Þetta er ekki rétt; þeir eru einmitt fyrir þá fátækustu, að vísu e. t. v. ekki fyrir þá allra sárfátækustu. Ef farið væri að rannsaka efnahag þeirra, sem búa í hinum nýju verkamannabústöðum, sem reistir hafa verið, má undantekningarlaust segja, að það séu fátækir menn, þótt segja mætti, að aðrir séu enn fátækari af þeim, er búa í Reykjavík. En það hefir verið bent á aðra leið til að hjálpa þeim, sem eru svo sárfátækir, að þeir geta ekki eignazt hlut í verkamannabústöðunum, og hún er sú, að bærinn byggði húsnæði, sem væri leigt út, handa þeim allra fátækustu. Annars fannst mér ótilhlýðilegt hjá hv. 4. þm. Reykv. að láta renna svo út í fyrir sér að gefa í skyn, að byggingarfélögin væru pólitískur félagsskapur jafnaðarmanna eða kommúnista, og hann sagði einnig, að það gæfi ágætt tækifæri fyrir jafnaðarmenn til að agitera í fólkinu. Slík ummæli eru alveg tilefnislaus. Hann getur ekki skilið annað en að það hafi verið vegna fjandskapar við hið nýja byggingarfélag, að bráðabirgðal. voru gefin út, en það er algerlega rangt. Allir pólitískir flokkar njóta þar fullkomlega sömu réttinda. Hvað snertir sögusögn hv. 4. þm. Reykv., sem hann tók upp eftir hv. 3. þm. Reykv., um að það hefði verið samþ., að 70 menn ættu að njóta allra forréttinda, þá vona ég, að hv. 4. þm. Reykv. sjái, að í þessu máli er honum ekki gott að byggja á heimildum sessunautar síns og samþingismanns. Sannleikurinn er sá, að fyrst var reynt að ýta mönnum af stað til þátttöku í byggingarfél., því næst var auglýstur í Morgunbl., Alþýðubl. og Vísi stofnfundur í byggingarfélagi verkamanna. Allir þeir menn, sem sátu þann fund, gerðust stofnendur í þessu félagi. Síðan er dregið úr milli stofnenda, hverjir fyrstir komi til greina. Þar sem voru aðeins 200 íbúðir, gátu ekki allir stofnendur komið til greina. Þá var engin önnur leið réttlátari, til að fyrirbyggja tortryggni, en að láta lögmann draga um, hverjir stofnendur kæmu til greina um fyrstu verkamannabústaði. Þessi leið var valin, og hún virðist vera réttlát. Hv. 4. þm. Reykv. sagði, að þetta væri frá upphafi pólitískt mál. Það má segja, að flest löggjöf, sem samin er á Alþ., sé pólitísk. Ef litið er á löggjöfina og framkvæmd hennar, er hún dálítið mismunandi eftir því, hvaða skoðanir menn hafa á landsmálum. Svo er einnig um l. um verkamannabústaði. Ég man líka eftir því, að ég ásamt hv. 4. þm. Reykv., sem þá vorum í fjhn. Reykjavíkurbæjar 1929, átti að gera till. um það ásamt 3. manni, hvort nota ætti heimildina um verkamannabústaði. Hann var þar í minni hluta og taldi óeðlilegt að nota þessa heimild. Ég og Jón Ásbjörnsson mynduðum meiri hluta um það, að bærinn gæfi yfirlýsingu til ráðuneytisins um, að eðlilegt væri að nota þessa heimild í l. um verkamannabústaði. Það voru ólík sjónarmið, sem komu fram, og þeirra ólíku sjónarmiða mun gæta í dag og næstu daga um fjölmörg mál, sem upp kunna að koma í þinginu. og utan þings.

*Sveinbjörn Högnason: Ég vil aðeins út af ræðu hv. 4. þm. Reykv. lítillega benda á 2 atriði, sem komu fram. Fyrra atriðið er um það, hversu þetta mál um verkamannabústaði hefir algerlega sigrað og verið talið réttmætt af öllum, þar sem hv. 4. þm. Reykv. var aðalandstæðingur þessa máls á þingi 1935. Síðara atriðið var um það, hversu ægilegar grunsemdir hv. 4. þm. Reykv., sem er jafnframt borgarstjóri, vekur hjá mönnum um yfirstjórn hans á Reykjavík. Fyrra atriðið, hversu löggjöfin hefir sigrað, kemur fram í því, að þessi aðalandstæðingur málsins, þegar lögin voru sett, viðurkennir, að þessi löggjöf hafi verið fengur fyrir þá, sem að því stóðu að koma henni fram. Nú vil ég spyrja hv. þm.: Getur nokkur löggjöf verið fengur fyrir þá, sem eiga upptök að henni, nema hún sé góð? Ég hygg það mælikvarða á löggjöf, sem sett er, ef hún er góður fengur fyrir þá, sem að henni standa. Ég vil benda á það í þessu sambandi, að það kemur fram, til hvers félag sjálfstæðra verkamanna var stofnað, þar sem nú er játað af þeim, sem að því stóðu, að um pólitískan hagnað sé að ræða fyrst og fremst með því að standa að slíkum félagsskap. Hér vildi hv. 4. þm. Reykv. aðeins uppskera þar, sem hann sáði ekki, og sárnar mjög, að það skyldi ekki takast. Það leynir sér ekki um það frv. um breyting á l. um verkamannabústaði, sem borið var fram af Sjálfstfl. 1934, um að þeir gætu stofnað sérstök félög. Tilgangurinn til þess var að reyna að fá pólitískan hagnað af því. En hitt atriðið, um þær grunsemdir, sem komu fram í ummælum hv. 4. þm. Reykv., þegar hann talaði um það, hvað mikið pólitískt atriði það væri að ráða yfir byggingarstjórn verkamannabústaðanna hér í Reykjavík, og þessar grunsemdir koma frá manni, sem ræður mestu ef ekki öllu í Reykjavíkurbæ. Mér fyrir mitt leyti finnst það koma óþægilega við, þar sem fjárráð og peningar eru í höndum þessa manns, og að það sé ekki alveg loku fyrir það skotið, að þær hugrenningar komi í hug þessa hv. þm., að þetta sé pólitískur fengur fyrir hann. Enda er margt svo í þeim rekstri, að framkvæmdin verður að vera leynd, og dylst það engum, að það getur a. m. k. verið töluvert varhugavert, þegar slíkar grunsemdir koma frá manni, sem hefir stjórn á hendi. Þessi 2 atriði hefi ég viljað benda á í umr., sem farið hafa fram um þetta mál. Lögin um byggingu verkamannabústaða hafa nú algerlega sigrað. Þau hafa reynzt góð í framkvæmdinni og réttlát. Aðalandstæðingur þeirra, hv. 4. þm. Reykv., telur þau lán og feng, af því að þau lentu ekki í hans hlut. Það er bersýnilegt, að hann langaði til að fá brtt. borna fram á þingi 1934. Þar með lýsir hann yfir afstöðu sinni í þessu máli. Hann hefir átt þar betri hluta, og það er ekki nema gott. Um hitt atriðið, sem er aðalefni þessa frv., að ríkisstjórnin skipi einn í stjórn þessa byggingarsjóðs um leið og stjórnin leggur fé til, er ekki nema eðlilegur hlutur, því það er vitanlegt, að í stjórn þessa byggingarsjóðs hafa verið næstum eingöngu menn, sem lítils trausts hafa notið þjá þjóðinni. Það er því ekki nema eðlilegur hlutur, að stjórnin vilji hafa hönd í bagga með, hvernig þessu fé er varið, og er réttlátt, að hún hafi einn mann af 5, sem stjórna.

*Héðinn Valdimarsson; Hv. þm., sem síðast talaði, virtist ekki kunnugur þessu máli og ruglaði öllu saman, byggingarsjóði og byggingarfélagi. - Þá kem ég að þungamiðjunni í ræðu hæstv. félmrh. Hann vildi enn halda því fram, að byggingarfélögin hefðu ekki uppfyllt þau skilyrði, sem þeim hefðu verið sett. Ég hefi áður skýrt frá því, við 1. umr. þessa máls, hvað reynslan hefir sýnt um þetta atriði, og hvað sem annars má segja um hv. þm., þá eru þeir það sæmilega greindir, að þeir ættu að geta séð slíkt. Breyt. á 4. gr. þessara laga var gerð á fundi hjá Byggingarfélagi alþýðu, þess efnis, að sett bráðabirgðaákvæði skuli falla úr gildi undir 3 tilfellum. Í fyrsta lagi, ef lögin ná samþykki, en fá ekki staðfestingu stjórnarinnar, byggingarsjóðs og ráðuneytisins. Í öðru lagi, ef byggingarfélögin fá ekki lán til að byggja. Og í þriðja lagi, ef bráðabirgðaákvæði verða felld á þinginu. Það er svo barnalegt að halda því fram, að hér sé um að ræða skilyrði, sem sett hefðu verið í l. Það er augljóst og það vita allir Reykvíkingar, að þegar talað var um þessi mál, sögðu hans nánustu fylgismenn innan byggingarfélagsins, að það skyldi aldrei koma fyrir að byggingarfélagið fengi lán úr byggingarsjóði Reykjavíkur. Afleiðingin af þessu varð fyrst og fremst sú, að byggingarnar hafa dregizt og orðið allmiklu dýrari. Maður má búast við, að ef launakjörin verða eins og þau hafa verið undanfarið, þá sé það rétt, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði, að það gætu ekki allir verkamenn búið í þeim. Svo var það viðvíkjandi valinu á þeim mönnum, sem fá íbúðirnar. Því er komið á þann grundvöll í Byggingarfélagi alþýðu, að menn fá þær eftir þeirri röð, sem þeir hafa látið skrifa sig inn. Félmrh. vildi halda því fram, að í þessu nýja félagi hefði verið dregið um mennina. Félag þetta var stofnað með nokkuð undarlegum hætti, samkv. bráðabirgðalögum. Það var gengið á eftir mönnum með grasið í skónum að taka þátt í stofnun félagsins, og tókst að stefna saman fundi. Er skiljanlegt, að þeir, sem mest voru innundir hjá hæstv. félmrh., hafi tínzt með. Eftir því, sem skýrt var frá í Alþbl., var dregið um milli 70 manna, hverjir fengju fyrstu íbúðir verkamannabústaðanna. Það hafa verið sendar um það fyrirspurnir til lögmanns, hvort þetta hafi átt sér stað. Er ekki bókað neitt um það hjá fulltrúunum, eftir því sem ég bezt veit, og ekki hægt að fá skriflega vissu um þetta.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Hv. 3. þm. Reykv. upplýsti það, sem hér hefir verið haldið fram, að Byggingarfélag alþýðu hafi sett ákveðið skilyrði til þess að breyta samþykktum sinum. Þessi skilyrði vildi ráðuneytið ekki uppfylla, nema félagið vildi fella niður þessar kröfur sínar. En í stað þess að gera það heldur félagið áfram að starfa á þessum grundvelli. Ennfremur sagði hv. 3. þm. Reykv., að nýju verkamannabústaðirnir hefðu verið dýrar byggingar. Eitt er víst og er komið þegar í ljós, að þar, sem hv. 3. þm. Reykv. hafði valið stað fyrir byggingarnar, var grunnurinn og húsin langtum dýrari en á hinum nýja stað, sem er þar að auki fallegri. Ég er hræddur um, að byggingarnar, komnar upp, verði það dýrar, að fátækir menn geti ekki búið í þeim. Stofnun byggingarfélags verkamanna fór fram með svipuðum hætti og stofnun byggingarfélags alþýðu. Stofnfundur var auglýstur í 3 af bæjarblöðunum, eins og mun hafa átt sér stað um stofnun þessara 2 félaga. Út af því, sem hv. þm. sagði, að dregið hefði verið um það milli stofnenda, hverjir kæmu fyrstir til greina, vil ég geta þess, að hann getur fengið allar upplýsingar um það hjá fulltrúum lögmanns. 

*Einar Olgeirsson: Hæstv. félmrh. sagði ennþá, að Byggingarfélag alþýðu hefði sett skilyrði. Þó eru réttar 5 mín. síðan þetta var rekið ofan í hann. Ég legg það undir álit hv. þingdeildar, hvort það sé skilyrði, þó byggingarfélagið hafi sett nokkur ákvæði í l. Þessi nýju ákvæði falla úr gildi, í fyrsta lagi, svo framarlega sem ráðherra viðurkennir þau ekki, í öðru lagi, ef byggingarfélagið fær ekki nokkur lán úr byggingarsjóði, í 3. lagi ef Alþ. felldi þessi bráðabl., en byggingarfélögin halda þessum áfram, þó að þingið felldi lögin. Hæstv. félmrh. reyndi að breiða yfir það, að hann heimtaði að fá formann settan í stjórnina, þó að það sé óvinsælt af félögunum. Hæstv. félmrh. var að lýsa hv. 4. þm. Reykv. á mjög kritiskan hátt, en hitti sjálfan sig fyrir, eins og hann er nú. Hann sér ofsjónum yfir verkamannabústöðunum. Þessi hæstv. félmrh. setti í sumar sérstök bráðabl., sem ég álít óþörf. Á endanum var byggður helmingur verkamannabústaðanna, og hann varð mjög dýr. Þessi sami hæstv. félmrh. reynir svo að grípa í hálmstrá og gefur út bráðabirgðal. Viðvíkjandi því, sem hv. 7. landsk. sagði, að honum fyndist ekki rétt að fella bráðabirgðal. frá sjónarmiði þingsins, gæti verið nauðsynlegt á sínum tíma að gefa út bráðabirgðalög. Ég man ekki betur en það megi breyta kosningal. á Íslandi og skipta tvímenningskjördæmi í einmenningskjördæmi. Nú vildi ég spyrja þennan hv. þm., hvort ríkisstj. gæti ekki tekið upp að skipta tvímenningskjördæmi í einmenningskjördæmi, og tryggði sér með því meiri hluta á Alþ. Hvernig myndi hv. þm. líka þetta næsta þing á eftir? Það þyrfti út af fyrir sig ekki nema eina eða tvær breytingar á l. til þess. Ég býst við, að hv. þm. myndu ekki álíta rétt í slíku tilfelli að gefa út bráðabirgðalög, þó að hv. þm. vildu á sama þingi greiða atkv. með einhverju öðru frv., sem fram kæmi og gengi í sömu átt. Ég vil telja, að þeir hv. þm., sem eru andvígir því, hvernig þessi brbl. voru sett á og telja þau óþörf, eigi að greiða atkv. á móti þeim, til þess að vernda þann rétt, sem Alþingi hefir sem löggjafi og það á ekki að láta taka úr sínum höndum og ekki láta ráðh. fara með, nema nauðsynlegt sé. Því finnst mér, að þeir menn, sem eru á móti því, að þessi brbl. voru sett, eigi að greiða atkv. á móti þeim.