Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 37 lagði ég fram fyrir jól eftirfarandi fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh. varðandi eftirlitsskyldu Tryggingastofnunar ríkisins á gjaldtöku tannlækna og framkvæmd laga um heilbrigðisþjónustu, nr. 57/1978, áður 56/1973, sem hljóðar svo: „1) Hvernig er háttað eftirliti Tryggingastofnunar ríkisins á gjaldtöku (gjaldskrám) tannlækna og tannréttingalækna, miðað við þær greiðslur er ríkið, sjúkrasamlög og sveitarfélög greiða til þeirra samkv. lögum? 2) Hversu há fjárhæð var greidd til þessara aðila gegnum kerfið árið 1978 og það sem af er árinu 1979? 3) Hvernig er háttað eftirliti Tryggingastofnunar ríkisins með gjaldtöku og greiðslu til lækna í heilsugæslukerfinu almennt? 4) Hvað líður útgáfu margræddra reglugerða varðandi framkvæmd laga um heilbrigðisþjónustu, nr. 57/1978 (áður nr. 56/1973)? 5) Hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar af hálfu heilbrmrn. til að jafna þann mikla aðstöðumun sveitarfélaga sem er varðandi greiðslu kostnaðar við rekstur heilsugæslustöðvar, sem ekki eru reknar í beinum tengslum við sjúkrahús?“ Þegar sú breyting á heilbrigðisþjónustu gekk í gildi, að ríki og sveitarfélög greiða tannlæknisþjónustu, sbr. 44. gr. laga um almannatryggingar, varð fljótlega ljóst að þessi breyting varð miklu meiri að umfangi kostnaðarlega en almennt hafði verið reiknað með. Sérstaklega voru mörg sveitarfélög vanbúin að mæta þessum miklu útgjöldum, sem jafnframt juku gífurlega hlut sjúkrasamlaga. Þess eru dæmi, að á s.l. ári nam þessi kostnaður í sveitarfélagi með um 1100 íbúa 7–10 millj. kr., þ.e. 50% kostnaður vegna tannlækninga skólabarna, sem þýðir 14–20 millj. kr. tekjur viðkomandi tannlæknis á árinu aðeins vegna skólabarna. Í fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar 1979 voru áætluð laun hjá tannlæknadeild um 750 millj. Og í áætlun fyrir 1980 er gert ráð fyrir launum til skólatannlækna í hálfu starfi hjá borginni, rúmlega 400 millj. kr. Í blaðaskrifum á s.l. ári kom fram að laun skólatannlækna hjá Reykjavíkurborg á s.l. ári hafa numið 17–28 millj. kr., sé miðað við heils árs starf, eða 70–112 þús. kr. á dag. Hvort hér er um að ræða nákvæmar tölur vil ég ekki fullyrða, en augljóst er að hér er um gífurlegar fjárhæðir að ræða. Því er nauðsynlegt að fá að vita hvernig Tryggingastofnun ríkisins framkvæmir eftirlit með þessum útgjöldum. En samningar milli Tannlæknafélags Íslands og Tryggingastofnunar ríkisins eru dagsettir 19. apríl 1975. Erfitt er að gera sér ljóst hvernig taxtar tannlækna eru gerðir. Miðað við upplýsingar, sem ég hef aflað, er miðað við rekstur eins manns stofu í 60 m2 húsnæði í ársbyrjun 1979, sem nemur 21 millj. kr. á ári. Þar er launaliðurinn um 51%, efni 11.6% og aðstoðarstúlka 10.7%. Síðan eru alls konar rekstrarliðir, þ. á m. afskriftir um 8%. Hvergi er sýnt hvaða breyting verður ef tannlæknir er í fríu húsnæði og gengur að fullbúinni tannlæknastofu. Þetta er aðeins brot af þessu vandamáli. Þá er áhugavert að fá að vita hvernig eftirlit er með gjaldskrám lækna heilsugæslustöðva í sambandi við rekstur þeirra. Ég veit að menn hafa fengið þau svör hjá Tryggingastofnun ríkisins, að eftirlit sé mjög misjafnt eftir sjúkrasamlögum. En í gildi eru samningar við Læknafélag Íslands, þar sem launaréttur lækna er miðaður við 60% af rekstrarkostnaði stöðvar. Haustið 1978 spurði ég um það hér á hv. Alþ., hvenær vænta mætti reglugerðar um framkvæmd laga um heilbrigðisþjónustu. Þá var svar hæstv. heilbrmrh. að fyrstu reglugerðir þar um væru væntanlegar strax eftir áramót 1978–1979. En þær eru því miður ókomnar enn, og veldur það mjög miklum erfiðleikum í samskiptum og rekstri þessara stöðva. Í sama skipti spurðist ég fyrir um ráðstafanir til að jafna aðstöðumun sveitarfélaga varðandi greiðslu kostnaðar við rekstur heilsugæslustöðva sem ekki eru reknar í beinum tengslum við sjúkrahús,en þess eru víða dæmi, að þessi munur er allt að því tí- eða tólffaldur. Hæstv. félmrh. svaraði því til, að hann mundi láta skoða þetta mál og gera úrbætur. Þetta vandamál er að mestu óleyst enn. Heilbrigðismálin eru í dag einn þýðingarmesti þáttur útgjalda ríkisins, sem er áætlaður um 110 milljarðar, sem er 35% miðað við fjárlagadæmið 1980. Það hlýtur því að vera mikilvægt að yfirstjórn þessara mála og skipulag sé öruggt og í sífelldri endurskoðun og menn viti hvernig framkvæmdin er. Þess vegna leyfði ég mér að bera fram þessar fsp. og vænti þess að fá svör.



Herra forseti. Ég er algjörlega sammála hv. fyrirspyrjanda um það, að þessi mál þurfa að vera í sífelldri endurskoðun og eru það, ekki kannske nógu örri, en í sífelldri endurskoðun eru þau. Ég er líka sammála honum um það, að þessi kostnaður við tannlækna er hrikalega hár, og þeir hafa að mínu mati og hafa alltaf haft allt of há laun miðað við aðra launþega í þessu landi. En þeir hafa þá aðstöðu að geta að verulegu leyti skammtað sér sjálfir launin. Vegna þriggja fyrstu liðanna í fsp. leitaði ég til Tryggingastofnunar ríkisins um upplýsingar og fékk þar þessi svör: Varðandi fyrsta liðinn segir Tryggingastofnunin: Í samningi milli Tryggingastofnunar ríkisins og Tannlæknafélags Íslands er heimild um eftirlít af hálfu Tryggingastofnunar ríkisins með gjaldtöku tannlækna og gilda sömu reglur um eftirlit sérfræðinga í tannréttingum sem annarra sérfræðinga og almennra lækna. Samningur þessi var undirritaður hinn 19. apríl. 1975, og hljóðar 5. gr. hans svo með leyfi forseta: „Tannlæknir gefur sjúklingi kvittun fyrir greiddri tannlæknishjálp og greinir tímabil þegar hjálpin er veitt. Í kvittun skal greina eftir hvaða aðalgjaldskrárliðum greitt er. Tannlæknishjálp veitta börnum 3–10 ára má verðleggja eftir tímaeiningum í gjaldskrá, sem þá skulu greindar bæði í kvittun og á tannkorti. Kvittanir skulu gefnar á auðkennd eyðublöð, ætluð til notkunar eingöngu þegar ætlað er að réttur til endurgreiðslu sé fyrir hendi. Fjárhæð skal skrifuð með bókstöfum. Ekki skal tannlækni skylt að gefa kvittun í þessu formi þegar sjúklingur greiðir ekki að fullu, heldur má láta nægja viðurkenningu til bráðabirgða fyrir móttekinni fjárhæð. Tryggingarnar endurgreiða ekki nema kvittun í fyrirskrifuðu formi, sem stjórn Tannlæknafélags Íslands semur. Eftirlit með gjaldtöku tannlæknis má framkvæma þannig, að trúnaðartannlæknir trygginganna skoði tannkort hjá honum og beri saman við reikninga, eftir því sem trúnaðarmaðurinn telur sig þurfa. Trúnaðartannlæknir skal boða komu sína og semja við tannlækni um hentugan tíma til slíkrar skoðunar. Fyrir tíma, sem trúnaðartannlæknir óskar aðstoðar tannlæknis við skoðun gagnanna, greiðist samkvæmt tímataxta tannlækna. Kortin eru eign tannlæknis og er honum hvorki skylt né heimilt að láta þau af hendi. Gögnin skal hann hafa tiltæk í tvö ár. Trúnaðartannlæknir ræður hvort hann kallar sjúklinga til skoðunar.“ Svo sem fram kemur í 5. gr. samningsins milli Tryggingastofnunar ríkisins og Tannlæknafélags Íslands fer eftirlitið fram á þann veg, að tryggingatannlæknir ber saman tannkort eða sjúkraskrá tannlæknis og greiðslukvittun. Hefur stjórn Tannlæknafélags Íslands samkvæmt samningnum ótvíræðan rétt til þess að kanna greiðslukvittunarformið. Gildandi greiðslukvittun veitir alls ekki að mati Tryggingastofnunarinnar nægar upplýsingar um þær tannaðgerðir sem framkvæmdar hafa verið og greitt fyrir. Þá er gerð tannkorta með ýmsu móti og torveldar það mjög eftirlit. Þau gögn, sem tryggingatannlæknir hefur á milli handa við eftirlitið, eru að mati Tryggingastofnunar hvergi nærri nógu nákvæm. Telja verður að með 5. gr. samningsins hafi ekki fengist tæknilegur grundvöllur fyrir nægjanlega virku eftirliti með gjaldtöku tannlækna. Hefur því tryggingatannlæknir lagt fram tillögur sem miða að nákvæmara og fljótvirkara eftirliti. Við gerð þeirra var stuðst við skipulag þessara mála á Norðurlöndum, þar sem afskipti ríkis af tannlæknaþjónustu hafa staðið um langt árabil. Tillögur þessar fjalla um breytt skipulag á taxta Tannlæknafélagsins, hönnun staðlaðrar sjúkraskrár fyrir tryggða sjúklinga og nýja greiðslukvittun, þar sem tannaðgerðir eru tilgreindar og kostnaðarupphæð þeirra sundurliðuð. Tillögur þessar hafa verið kynntar stjórn Tannlæknafélags Íslands og munu teknar til umræðu í samstarfsnefnd Tryggingastofnunar ríkisins og Tannlæknafélags Íslands. Það er von Tryggingastofnunarinnar, að samkomulag geti tekist um tillögur tryggingatannlæknis, svo að ekki þurfi að koma til uppsagnar samningsins.“ 2. liður fsp. er þessi: Hversu há fjárhæð var greidd til þessara aðila gegnum kerfið árið 1978 og það sem af er árinu 1979?“ Á árinu 1978 voru greiddar tæpar 845 millj. kr. vegna tannlækninga tryggðra sjúklinga. Á árinu 1977 voru greiddar tæpar 700 millj. kr. í sama skyni og árið 1976 rúmar 322 millj. og 500 þús. kr. Ekki liggja enn þá fyrir niðurstöðutölur fyrir árið 1979, en gert var ráð fyrir 790 millj. kr. á fjárlögum í þessu skyni. 3. liður fsp: „Hvernig er háttað eftirliti Tryggingastofnunar ríkisins með gjaldtöku og greiðslu til lækna í heilsugæslukerfinu almennt?“ Eftirlit Tryggingastofnunar ríkisins með gjaldtöku og greiðslu til lækna í heilsugæslukerfinu er háttað á eftirfarandi veg: a. Tryggingastofnun ríkisins hefur undanfarin ár sent mann í sjúkrasamlög landsins sérstaklega til eftirlits með greiðslum til lækna. Er miðað við að hvert samlag sé sótt heim á minnst tveggja ára fresti, en oftar ef þörf krefur. b. Tryggingastofnun fær senda til yfirferðar einstaka reikninga heilsugæslulækna til sjúkrasamlaga. Er hér bæði um að ræða reikninga, sem samlög telja sérstaka ástæðu til að athuga, og reikninga, sem Tryggingastofnun óskar eftir. c. Haldin eru námskeið á vegum Tryggingastofnunar ríkisins á tveggja ára fresti fyrir starfsfólk sjúkrasamlaganna. Á þeim er m.a. leiðbeint um meðferð og eftirlit með reikningum heilsugæslulækna. d. Tryggingastofnun fær sendar mánaðarlegar skilagreinar frá flestum sjúkrasamlögum um fjárhæðir greiddar einstökum heilsugæslulæknum. e. Tryggingastofnun ríkisins hefur ekki eftirlit með greiðslum þeim er sjúklingar inna af hendi til lækna í heilsugæslukerfinu. f. Ríkisendurskoðun annast endurskoðun reikninga sjúkrasamlaga eftir hvert ár, þ. á m. reikninga heilsugæslulækna. Er Tryggingastofnun gert viðvart ef sérstakar misfellur koma í ljós. Þessu til viðbótar upplýsir Tryggingastofnun ríkisins að ekki séu fullkomnar upplýsingar um framlög sveitarfélaga til þessara mála, því að á vegum Tryggingastofnunar er þær upplýsingar ekki að fá fyrr en öll bókhaldsatriði eru endanlega kunn, þ.e. ekki fyrr en 1–11/2 ári eftir að greiðslur fara fram. - Hér lýkur upplýsingum frá Tryggingastofnun ríkisins. Í fjórða lagi er spurt hvað líði útgáfu margræddrar reglugerðar varðandi framkvæmd laga um heilbrigðisþjónustu, nr. 57 frá 1978. Strax og lög um heilbrigðisþjónustu komu til framkvæmda voru gefnar út tvær reglugerðir samkv. þeim lögum, þ.e. reglugerð um landlækni og embætti landlæknis og reglugerð um starfsmannaráð sjúkrahúsa. Þá hefur verið sett reglugerð um starfsháttu heilbrigðismálaráða samkv. 7. gr. laganna, og ráðh. hefur fengið tillögur landlæknis um erindisbréf héraðslækna og erindisbréf heilsugæslulækna, og er þess að vænta að gengið verði frá þessum tveim erindisbréfum nú á næstu dögum. Þá hefur verið sett erindisbréf fyrir hjúkrunarforstjóra samkv. 17. gr. laganna. Þær tvær aðalreglugerðir, sem ég tel að þurfi að setja, en beðið hefur verið með að skipa nefndir til að semja, eru reglugerð samkv. 24. gr., um flokkun sjúkrahúsa, og reglugerð samkv. 19. gr., um stærð heilsugæslustöðva, fyrirkomulag, læknafjölda og annað því tengt. Ástæðan fyrir því, að ekki hefur verið sett nefnd til að gera tillögur að reglugerð um þessi tvö atriði, er sú, að það var talið skynsamlegt að nokkur reynsla fengist um starfrækslu heilsugæslustöðva, bæði í dreifbýli og þéttbýli, áður en þessar reglugerðir væru settar, svo og um það, hvernig yrði um samvinnu heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa, þar sem þessar stofnanir eru í sambýli. Nú hefur það orðið svo, að lítil reynsla hefur enn fengist af starfrækslu heilsugæslustöðva í þéttbýli vegna þess að ekki hafa fengist fjármunir til byggingarframkvæmda heilsugæslustöðva á þéttbýlissvæðum og lítið starfslið hefur fengist til þessara stöðva. Það hefur því verið skoðun rn., að tæplega væri tímabært að setja þessar reglugerðir, þar eð ónóg reynsla væri af þessu enn sem komið er. Í sambandi við málefni heilsugæslustöðva verður að minna á að á vegum rn. voru gefnar út leiðbeiningar um starfsemi heilsugæslustöðva, sem komu út í riti rn. nr. 1 frá 1976, og hefur þetta rit verið leiðbeinandi í sambandi við uppbyggingu heilsugæslustöðvanna. Í fimmta og síðasta lagi er spurt um það, hvaða ráðstafanir hafi verið gerðar af hálfu heilbrmrn. til að jafna þann mikla aðstöðumun sveitarfélaga sem er varðandi greiðslu kostnaðar við rekstur heilsugæslustöðva sem ekki eru reknar í beinum tengslum við sjúkrahús. Lög um heilbrigðisþjónustu gera ráð fyrir því, að þar sem heilsugæslustöðvar eru staðsettar við sjúkrahús séu bein rekstrartengsl milli þessara eininga. Þetta er að sjálfsögðu gert í hagræðingarskyni og má gera ráð fyrir því, að ávallt verði einhver munur á því að reka heilsugæslustöð í tengslum við sjúkrahús eða reka hana sem sjálfstæða einingu. Hvort hér er um óeðlilega mikinn mun að ræða er að sjálfsögðu hægt að deila um. En því hefur verið haldið fram af heilbrmrn., að ef um óeðlilega mikinn mun væri að ræða á rekstrarkostnaði þessara heilsugæslustöðva, þá væri það vegna þess að einhver kostnaður væri færður á sjúkrahúsþjónustuna sem ætti að vera á heilsugæslustöðvunum. Á vegum daggjaldanefndar hefur verið gerð könnun einmitt á þessum atriðum, og hefur hvergi komið fram að þeir, sem reka sjúkrahús og heilsugæslustöð saman, hafi fært óeðlilegan kostnað á sjúkrahúsaþjónustuna. Við breytingu á lögum nm heilbrigðisþjónustu á árinu 1978 var gert ráð fyrir því, að ráðh. setti gjaldskrá um greiðslur sjúkrasamlaga fyrir rannsóknir og meðferð veitta á heilsugæslustöð, aðra en læknishjálp, og var hér verið að færa kostnaðarhluta frá sveitarfélögum og yfir á sjúkrasamlög. Haustið 1978 skipaði ég nefnd undir forustu þáv. alþm. Braga Níelssonar til þess að gera gjaldskrártillögur í samræmi við þessi lagaákvæði og gerði ráð fyrir að nefndin skilaði störfum í ársbyrjun 1979, eins og hv. fyrirspyrjandi kom inn á hér áðan. Því miður hefur þessi nefnd enn ekki lokið störfum þrátt fyrir ítrekaðar ábendingar rn. um að nauðsyn sé að hún flýti starfi sínu.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrmrh. fyrir svör hans. Enda þótt þau hafi ekki skýrt að öllu leyti það sem um var spurt, þá eru þau samt þess eðlis að þau ber að þakka. Ég vil minna á það, að þegar breytingin var gerð um tannlæknaþjónustuna, þá var ein meginröksemdin fyrir því, að eðlilegt væri að haga þessu þannig að sjúkrasamlög og sveitarfélög greiddu þennan kostnað, tryggja átti með eftirliti Tryggingastofnunarinnar að þarna yrði um eðlilega gjaldtöku að ræða. Það var mjög gagnrýnt af mörgum aðilum, að verið væri að gefa kerfinu laust beislið, ef má orða það svo, til gjaldtöku, fannlæknastéttinni, og eftirlitið hjá Tryggingastofnuninni yrði vafasamt, ef það ætti að ná þeim tilgangi sem að var stefnt. Og því miður hefur komið fram að þessi gagnrýni var réttmæt. Ég tel ástæðu til að endurtaka hér hluta af því sem hæstv. ráðh. las upp úr 5. gr. samnings milli Tannlæknafélags Íslands og Tryggingastofnunarinnar í sambandi við þetta eftirlit. Þar segir svo: „Trúnaðartannlæknir skal boða komu sína og semja við tannlækni um hentugan tíma til slíkrar skoðunar. Fyrir tíma, sem trúnaðartannlæknir óskar aðstoðar tannlæknis við skoðun gagna, greiðist samkvæmt tímataxta tannlækna.“ Síðan er talað um kortin, sem eru eign tannlæknisins og eru í hans vörslu. Ég vil benda á að það er mjög sérkennilegt, að þar sem á að endurskoða eða rannsaka hluti, þá getur viðkomandi aðili, sem á að rannsaka hjá, ráðið því sjálfur, hvenær viðkomandi rannsókn á sér stað og hvernig hún skuli fram fara. Þetta læt ég nægja um þennan þátt, en ég vil geta þess einnig hér, að víða er þessi tilhögun þannig að viðkomandi sjúkrasamlag greiðir allan kostnaðinn beint til viðkomandi tannlæknis. En sums staðar er það aftur þannig að sveitarfélög greiða 50%, en sjúkrasamlagið 50%. Að því er varðar eftirlit með heilsugæslulæknum vil ég aðeins minna á það hér, að þetta eftirlit, sem á að vera í höndum Tryggingastofnunar ríkisins, er mjög vanbúið að ná þeim tilgangi sem að er stefnt. Ég hef verið á fundi hjá tryggingaráði eða fulltrúum tryggingaráðs, þar sem þetta mál kom til umræðu varðandi heilsugæslustöðvarnar, og þar var fúslega játað að Tryggingastofnunin gæti ekki annast þetta eftirlit eins og til er ætlast, hún hefði hvorki til þess mannafla né möguleika. Tilfært var, að það væri aðeins rannsakað hjá þeim sjúkrasamlögum sem beinlínis leituðu til Tryggingastofnunarinnar í sambandi við þessi vandamál. Af þessum sökum þarf örugglega til að koma betra eftirlit og annað skipulag. Í sambandi við reglugerðirnar verð ég að segja það, að það, sem mestu máli skiptir í sambandi við þetta nýja skipulag heilbrigðisþjónustunnar, og það, sem allir voru sammála um á sínum tíma, þegar þessi lög voru sett 1973, að væri einn veigamesti þátturinn í lögunum um heilbrigðisþjónustuna, eru einmitt heilsugæslustöðvarnar. Með þeim lögum er verið að tryggja að allir íbúar landsins nálgist það að eiga sambærilega aðstöðu til heilbrigðisþjónustu. Þess vegna var uppbygging heilsugæslustöðvanna gífurlega mikilvægur þáttur í þessu öllu saman. En það er einmitt í sambandi við rekstur heilsugæslustöðvanna sjálfra sem skortur á reglugerðum er hvað tilfinnanlegastur. Það stendur beinlínis í þeim lögum, að allar ákvarðanir um starf heilsugæslustöðvanna, samskipti við lækna og aðra aðila skuli ákvarða með reglugerð. Þess vegna er mjög tilfinnanlegt fyrir þá, sem þurfa að standa fyrir rekstri heilsugæslustöðva, að þetta skuli ekki hafa verið sett enn þá í framkvæmd. Í sambandi við aðstöðumun sveitarfélaga, sem ráðh. minntist á áðan, vil ég segja, að ég batt miklar vonir við að sú nefnd, sem hann nefndi hér réttilega og átti að skila af sér í byrjun árs 1979, mundi ljúka störfum, vegna þess að það er ákaflega mikilvægt atriði, sérstaklega fyrir þau sveitarfélög í dreifbýlinu sem reka þessar stöðvar, að á þessu verði gerð viss skipulagsbreyting. Ég þori að fullyrða - og ég hef nægar sannanir fyrir því - að þessi mismunur er slíkur að víðast í þéttbýlinu, þar sem sjúkrahúsin eru og menn geta farið beint inn á sjúkrahúsin og tengið þessa þjónustu, þar er kostnaður heilsugæslunnar í viðkomandi sveitarfélögum á bilinu 1500–2500 kr. á íbúa. En hjá hinum sveitarfélögunum, þar sem þetta er ekki í tengslum við sjúkrahúsin, er það ódýrast um 10 þús. kr. á íbúa og allt upp í 18 þús. kr. á íbúa miðað við s.l. ár. Þetta er aðstöðumunur, sem ég held að hv. alþm. dyljist ekki að er óeðlilegur. Þetta þarf að jafna, og ég treysti því, að hæstv. trmrh. beiti sér fyrir því að bæði Tryggingastofnun ríkisins og hans rn. hefji nú rösklega vinnu við að koma þessum málum í það horf sem æskilegt er.



Herra forseti. Það er rétt, sem fram kom í grg. hv. 1. þm. Vesturl., að tannviðgerðir skólabarna eru orðnar gífurlegur kostnaðarliður sveitarfélaga. Meðan ég starfaði sem gjaldkeri Mosfellshrepps hafði ég tækifæri til að fylgjast nokkuð með reikningum frá tannlæknum, og ég held að meginatriði þessa máls sé það, að framkvæmdar séu í ríkum mæli dýrar viðgerðir, svo sem gullfyllingar og/eða gullkrónur svonefndar, sem er hár kostnaðarliður í þessum viðgerðum. Það, sem ég held að sé aðalatriðið í þessu, er að það þurfi að endurskoða hvort raunhæft sé að opinberir aðilar eigi að greiða þessar dýru viðgerðir án nokkurs eftirlits eða aðhalds þar um. Það er í ýmsum tilvikum e.t.v. nauðsynlegt, en það er ekki víst, að það sé alltaf brýn þörf á því að framkvæma þessar dýru viðgerðir á svo ungum börnum sem raun ber vitni. Það er mikils virði að huga vel að þessum lið heilbrigðisþjónustunnar og ætti að leggja ríka áherslu á fyrirbyggjandi aðgerðir og jafnframt að greiðslu á kostnaði við þessar tannviðgerðir verði þannig háttað, að hagsýni sé gætt fyrir báða aðila. Mér dettur í hug í sambandi við þetta eftirlit, sem hv. flm. talaði um að við reyndum einu sinni að láta Tryggingastofnunina skoða reikning sem okkur þótti vera úr hófi hár, og það kom að sjálfsögðu ekkert út úr því. Það var staðfest, að þessi ákveðna viðgerð hefði verið framkvæmd á barninu. Hitt var svo annað mál, hvort það var bráðnauðsynlegt að framkvæma svo dýra viðgerð sem þarna var um að ræða, sem kostaði mörg hundruð þús. kr. Ég held að þetta sé aðalatriðið, að hugað sé vel að þessum lið, að það sé e.t.v. hægt að veita þarna eitthvert aðhald í því, hvort slíkar viðgerðir séu alltaf nauðsynlegar.



Herra forseti. Á þskj. 44 hef ég ásamt hv. þm. Stefáni Jónssyni borið fram fsp. um það til hæstv. félmrh., hvers vegna hafísnefnd var leyst frá störfum. Fsp. hljóðar þannig: „1. Hvaða ástæður lágu til þess, að ríkisstj. tók þá ákvörðun að leysa hafísnefnd frá störfum áður en hún var búin að skila af sér því verkefni sem henni var falið að inna af hendi? 2. Hefur ríkisstj. falið öðrum að ljúka þeim störfum sem hafísnefnd hafði ekki leyst af hendi?“ Hafísnefnd var skipuð af hæstv. félmrh. 6. apríl s.l. Í skipunarbréfinu segir með leyfi forseta: „ Ríkisstj. hefur ákveðið að skipa nefnd með fulltrúum þingflokka til þess að gera úttekt á þeim vanda, sem skapast hefur á hafíssvæðum, og tillögur til úrbóta.“ Tildrög þessarar nefndarskipunar voru þau, að sveitarstjórnarmenn og kaupfélagsstjórar á hafíssvæðinu höfðu samband við þm. og óskuðu eftir því, að hafísnefnd yrði sett á fót eins og gert var á hafísárunum 1965 og 1968. Ég hafði t.d. samband við Ólaf Jóhannesson, sem þá var forsrh., um að þessi nefnd yrði tilnefnd, og ég hygg að aðrir þm. af Norðurlandi muni hafa haft samband við aðra ráðherra. Áður en nefndin hóf störf ræddi hún við hæstv. félmrh. um starfssvið nefndarinnar, og tel ég að ráðh. hafi verið samþykkur þeim tillögum sem nm. settu þá fram um starfssvið og starfstilhögun. Við fleiri ráðh. ræddu nm. um þessi málefni, ýmist einn nm. eða fleiri saman, og kom ekki fram að neinn ágreiningur væri um það, hvað hafísnefnd ætti að taka sér fyrir hendur eða hvert hennar verksvið væri. Nefndin skilaði bráðabirgðaskýrslu til ríkisstj. 6. júní s.l. Í tveimur köflum hennar kemur fram hvað nm. höfðu í huga og lögðu til er þeir ræddu þessi mál við hæstv. ráðh. Kaflarnir eru á þessa leið, með leyfi forseta: „Tillögur til úrbóta: Nefndin hefur ákveðið að skipta tillögugerð sinni í tvennt: Í fyrsta lagi varðandi aðgerðir þegar í stað til þess að bæta beint og óbeint tjón eftir megni. Í öðru lagi um ráðstafanir til lengri tíma sem gætu dregið úr erfiðleikum og tjóni vegna hafískomu í framtíðinni. Þar er einkum um að ræða samgöngu- og birgðamál, einnig aðild grásleppusjómanna að sjóðakerfinu.“ Síðar segir í lokakafla þessarar skýrslu: „Í þessari skýrslu er tjón hvergi nærri tilgreint nákvæmlega í tölum. Þó er ljóst að um umtalsverðar upphæðir verður að ræða. Þegar heildarniðurstaða liggur fyrir, þá getur það skipt verulegum upphæðum til eða frá, hvernig t.d. grásleppubátunum nýtist framlenging á veiðitíma og svo hvernig ríkisstj. bregst við tillögum nefndarinnar um að veita þrem togurum undanþágu frá veiðibanni í sumar, enn fremur netabátum frá þeim byggðarlögum sem byggja atvinnulíf sitt á sjávarafla og urðu fyrír verulegum töfum í vetur við fiskveiðar vegna hafíss. Nefndin stefnir að því að afla upplýsinga um birgðastöðu á hafíssvæðinu, þ.e.a.s. eins og hún var þegar ís var landfastur. Af þeim upplýsingum verður hægt að draga ýmsar ályktanir varðandi skipulag birgðamála á svæðinu og tengja niðurstöðu síðustu hafísnefndar. Í haust hyggst nefndin skila tillögum um ýmis framtíðarverkefni, svo að verjast megi betur en nú áföllum vegna hafískomu.“ Eftir að farmannaverkfallið skall á og bera fór á vöruskorti, t.d. á fóðurvörum, olíu og áburði, óskaði ríkisstj. eftir því, að hafísnefnd ynni að því að fá undanþágur til þess að flytja þessar vörur á harðindasvæðið. Eftir að verkfallinu lauk hefur enginn fundur verið boðaður í hafísnefnd, að ég veit til, þrátt fyrir að sumir nm. höfðu óskað eftir því. Ég var að vísu spurður að því í eitt skipti í sumar, þegar ég var fyrir norðan, hvort ég yrði tiltekna daga hér í Reykjavík, en það kalla ég ekki fundarboð. Allt fram á þennan dag hafa borist bréf þar sem kvartað er undan því, að ekki hafi enn fengist eðlileg afgreiðsla ýmissa mála, og óskað eftir skýringum á því. Ég tel að allar slíkar aðfinnslur og kvartanir, sem berast um þau málefni sem hafísnefnd átti að fjalla um, hafi átt að taka til afgreiðslu á fundum nefndarinnar. Eins og fram kom af því, sem ég las hér upp úr bráðabirgðaskýrslu hafísnefndar til ríkisstj., var þar gert ráð fyrir að nefndin aflaði sér upplýsinga um birgðastöðu verslunarfyrirtækja á hafíssvæðinu, þegar ís var landfastur á síðasta vori. M.a. taldi nefndin að af þeim upplýsingum væri hægt að draga ýmsa lærdóma. Enn fremur skyldi athuga geymslurými fyrir olíu og bensín á hafíssvæðinu og möguleika verslana til að birgja sig upp af fóðurvörum og athuga, hvaða breytingar hafa orðið síðan hafísnefnd 1978 lauk störfum, og gera síðan tillögur til úrbóta að loknum þessum athugunum. En mér er ekki um það kunnugt, að nokkuð af þessu hafi verið gert. Ég gerði mér vonir um að formaður hafísnefndar færi að hressast að kosningum loknum, en þá barst okkur nm. eftirfarandi bréf, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. hefur ákveðið að leysa frá störfum nefnd þá, sem þann 6. apríl s.l. var skipuð til þess að gera úttekt á þeim vanda, sem skapast hefur á hafíssvæðinu, og tillögur til úrbóta. Um leið og þetta tilkynnist yður, er yður sagt upp störfum í nefndinni.“ Þetta er skrifað 10. des. Þar sem stöðugt er verið að spyrja okkur fyrirspyrjendur um störf þessarar nefndar og við höfum orðið fyrir ámæli út af starfsleysi hennar allt frá síðustu vordögum og af því að hér er um að ræða öryggismál, sem þörf er að gefa fullan gaum, er þessi fsp. hér fram borin.



Herra forseti. Spurt er hvers vegna hafísnefnd var leyst frá störfum með bréfi frá 10. des. s.l. og hvort verkefni hennar hafi verið falin öðrum. Hinn 6. júní s.l. sendi hafísnefnd fyrrv. ríkisstj. ítarlega bráðabirgðaskýrslu. Var þar gerð grein fyrir störfum nefndarinnar og athugunum og margþættar tillögur gerðar til ríkisstj. um aðgerðir til úrbóta á þeim mikla vanda sem skapaðist á hafíssvæðunum s.l. vor. Í meginatriðum vörðuðu tillögurnar aðgerðir í samgöngumálum, undanþágur frá veiðibanni og fjárhagsaðstoð ýmist í formi styrkja eða lána - vegna netatjóns, aflatjóns, sérstaks flutningskostnaðar og tímabundinna greiðsluerfiðleika fiskvinnslustöðva og bátaeigenda. Ég held að hv. fyrirspyrjandi hljóti að vera mér sammála um það, að ríkisstj. tók þeim tillögum mjög vel og varð við þeim í öllum meginatriðum, þó að framkvæmdir hafi á sumum sviðum dregist of mikið hjá hinum einstöku sjóðum sem um málin áttu að sjá. Síðustu aðgerðirnar voru samþykktar í fyrrv. ríkisstj. Á fundi hennar hinn 24. júlí s.l. er bókað í fundargerð þess fundar, að forsrh. hafi lýst því yfir að með þeim teldi hann störfum nefndarinnar lokið. Þetta var 24. júlí, og þar sem fyrrv. forsrh. hafði lýst því yfir, að með þessum aðgerðum teldi hann störfum nefndarinnar lokið, skýrði ég frá því, að ég mundi leysa nefndina frá störfum. Hins vegar kom í ljós að Bjargráðasjóði og Aflatryggingasjóði, sem hafði verið falin úrlausn ákveðinnar samþykktar ríkisstj., væri nauðsynlegt að fá ýmsar upplýsingar og gögn frá nefndinni og njóta aðstoðar hennar. Fól ég því nefndinni að vera þessum aðilum innan handar og leysti hana ekki frá störfum fyrr en þessum verkefnum lauk í des. s.l. Var þá lokið öllum þeim verkefnum, sem nefndinni hafði verið falið að annast, og hún hafði leyst þau af hendi með sóma að mínum dómi. Leyfi ég mér að vitna í því sambandi til erindisbréfa nefndarinnar. Hið fyrra var dags. 6. apríl og það las hv. fyrirspyrjandi upp, en þar er sagt, að nefndin skuli gera úttekt á þeim vanda, sem skapast hefði á hafíssvæðunum, og tillögur til úrbóta. Með bréfi dags. 30. maí var verkefnum nefndarinnar lýst ítarlegar. Þar sagði svo, með leyfi forseta: „1. Stuðla eftir föngum að lausn flutningsvandamála á hafíssvæðunum, þótt rætur þeirra megi rekja til annarra aðstæðna en hafíss, svo sem ófærðar og verkfalla. 2. Safna upplýsingum um tjón á veiðarfærum og aðrar fjárhagslegar afleiðingar hafíssins sem til álita kemur að bæta. 3. Gera tillögur um bótagreiðslur til þeirra sem orðið hafa fyrir beinu fjárhagstjóni, þar með talið hvaða tegund tjóns skuli bæta og að hve miklu leyti.“ Öllum þessum verkefnum hafði nefndin lokið er hún var leyst frá störfum, eins og áður segir, og frekari verkefni voru henni ekki falin.



Herra forseti. Ég er aðili að þessari fsp. með hv. þm. nafna mínum Valgeirssyni. Ég get að vísu ekki tekið undir það, að ég hafi heyrt það í mínu kjördæmi að hafísnefnd hafi sætt ámæli fyrir starfsleysi allt frá vordögum. Ég þykist hafa orðið var við það, að menn hafi verið harla ánægðir tiltölulega með störf nefndarinnar svo lengi sem hún starfaði. Aftur á móti var það alveg ljóst mál, að hafísnefnd sjálf taldi sig ekki hafa lokið störfum fyrr en hún hefði skilað lokaskýrslu sinni til ríkisstj. á sínum tíma, svo sem boðað var. Ég kannast ekki heldur við að nefndin hafi starfað frá 24. júlí til þess tíma er hún fékk sitt lausnarbréf, og ákvarðanir, sem teknar hafa verið, eða störf, sem unnin hafa verið í nafni hafísnefndar á þeim tíma, eru mér ekki kunn. Það er einnig ljóst, að nefndin átti störfum ólokið, m.a. því að láta afmunstra sig af fúsum og frjálsum vilja og eigin rammleik í lokin, og betur hefði nú hæstv. ráðh. haft samband við hafísnefnd sem slíka undir lokin áður en lausnarbréfið var skrifað. Ég tel að ummæli fyrrv. forsrh. varðandi það prívat og persónulega álit hans, að nú hefði nefndin lokið störfum, komi þessu máli raunar ekkert við. A.m.k. var það, sem hafísnefnd setti sér sjálf fyrir og ríkisstj. hafði raunar samþykkt að hún ætti að leysa af hendi, ekki komið til skila. Að öðru leyti þakka ég vingjarnleg ummæli hæstv. ráðh. í garð nefndarinnar, en get ekki tekið til mín persónulega a.m.k. þakklæti fyrir þau nefndarstörf sem unnin voru á vegum hafísnefndar eftir 24. júlí.



Herra forseti. Vegna þeirrar fsp., sem hér er fram komin, vil ég fá að segja nokkur orð sem formaður þeirrar nefndar sem hér um ræðir, hafísnefndar margfrægrar. Ég vil geta þess að það hafa líklega fáar nefndir unnið eins snarplega að því verkefni, sem þeim hefur verið falið, og hafísnefnd. Hún hélt 50 fundi, tæplega þó, á tveggja mánaða starfstíma og raunverulegum starfstíma, sem m.a. snerust að mjög verulegu leyti um það að koma vörum og ýmsum varningi til hafíssvæðisins á meðan verkfall Farmanna- og fiskimannasambandsins stóð yfir. Ég ætla ekki að agnúast við þá félaga mína í hafísnefnd sem ég átti mjög gott samstarf við og hef ekki undan að kvarta á nokkurn hátt. Hins vegar vil ég að það komi skýrt fram, að eftir að verkfalli Farmanna- og fiskimannasambandsins lauk fóru menn að tínast hver til síns heima og höfðu þá þm. búsettir í Norðurlandskjördæmi eystra verið mánuði lengur í Reykjavík en þeim bar, eftir að leyfi þeirra frá þingi hófst. Eftir að þeir voru farnir gerði formaður þrjár tilraunir til þess að boða fund í hafísnefnd, en tókst ekki, vegna þess að nm. voru fjarverandi eða ekki náðist til þeirra af einhverjum orsökum, eins eða tveggja í senn. Síðan fór mjög verulegur tími í skýrslugerðir í sumar og þeim var lokið nú fyrir mánaðamótin nóv.-des. s.l. Þá var gengið frá lánum til allra þeirra manna sem áttu rétt á þeim samkv. skýrslugerð og þeim athugunum sem fram fór á skýrslum. Hv. þm. Stefán Valgeirsson lét hér orð falla sem að mínu mati eru nokkuð alvarleg og ég tel að hann verði að renna frekari stoðum undir. Ég vil óska þess, að hann komi á framfæri og sýni hér þau bréf sem honum hafa borist um ófullnægjandi afgreiðslu ýmissa mála, eins og hann orðaði það. Einnig vil ég að hann bendi á og leyfi mér að ræða við þá menn sem hafa flutt ámæli á hendur nefndinni fyrir starfsleysi. Þetta þætti mér gott að fá í hendur, svo að ég gæti sannreynt það. Ég hef satt að segja ekki miklu meira um þetta að segja annað en það, að þegar nefndin hafði skilað bráðabirgðaskýrslu var mér tjáð óformlega að ég gæti lítið svo á að með þessu væri störfum nefndarinnar að mestu lokið. Við þurfum ekkert að fara í grafgötur með það, að ástand þjóðmála var ekki þannig á s.l. hausti, að það væri verulegur fengur að því að fara í gang með nefndarstörf af þessu tagi, og kosningar voru í desember. Ég veit ekki hvað hv. þm. Stefán Valgeirsson vill að nefndin geri eftir að ríkisstj. hefur nánast tekið þá ákvörðun að hennar störfum sé lokið og að hún hafi sinnt þeim frumskyldum sem fram komu í skipunarbréfi.



Herra forseti. Það er verst að hæstv. forsrh. skuli ekki vera hér inni. Ég man ekki betur en um það væri rætt við ráðh., að við skiluðum skýrslu með tillögum til úrbóta á haustmánuðum, eins og kemur fram í skýrslunni, sem ég las upp úr áðan, og þess vegna kemur mér það ákaflega undarlega fyrir sjónir, ef fyrrv. forsrh. hefur lagt til að leggja nefndina niður. Það er alger misskilningur hjá ráðh., að hafísnefnd hafi verið búin að ljúka störfum. Ég geri ráð fyrir að hann viti betur. Ég er t.d. hér með bréf í höndum, sem er skrifað 13. des, og undirritað af þremur mönnum norður á Þórshöfn, Jóhanni Jónssyni, Ólafi Rafni Jónssyni og Óla Þorsteinssyni. Það eru bornar fram miklar kvartanir í þessu bréfi um afgreiðslu mála. Það eru t.d. kvartanir yfir því, að málum báts, sem lenti í hafís, eina bátsins, sem varð fyrir verulegum skemmdum, hafi ekkert verið sinnt, hann hafi orðið fyrir stórtjóni, en hafi enga úrlausn mála sinna fengið. Enn fremur kemur fram í þessu bréfi, sem er sjálfsagt að láta fyrrv. formann hafísnefndar fá ljósrit af, mikil óánægja í sambandi við afgreiðslu á lánum vegna þorskaneta og skýrsla og skrá yfir það, hvað þeir hafi verið hlunnfarnir í því máli. Og hér koma reikningar frá heildsölufyrirtæki, sem ég fékk þó enn síðar, til þess að staðfesta þetta mál. Ég ætla ekki í þessum ræðustól að fara að lesa upp bréf og aðfinnslur.  Ég vil svo þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans, en ég harma það, ef öðrum er þá ekki falið þetta verkefni svo að það verði unnið, þ.e.a.s. að athuga, hvað þurfi að gera, og gera tillögur til úrbóta og enn fremur að ljúka þeim málum sem þurfti. Það kom fram hjá hv. þm. Stefáni Jónssyni, að það hefur ekki verið haft samband við nefndina í heild um eitt einasta mál síðan verkfallinu lauk í vor. Ekkert. Og þær afgreiðslur sem síðan hafa átt sér stað eru ekki samþykktar eða um þær teknar ákvarðanir af hafísnefnd.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Það má vel vera að kvartanir hafi komið alveg fram í desember yfir ýmsu í þessu sambandi. En þá eru það ekki kvartanir vegna starfa hafísnefndar, heldur kvartanir vegna afgreiðslu sjóða, t.d. Bjargráðasjóðs og annarra slíkra sjóða. Það vantaði að þeirra mati ýmis lagafyrirmæli eða breytingar á lögum, og voru sett brbl. til að veita þær heimildir sem þessar sjóðsstjórnir töldu að vantaði. Það hefur engum verið falið að vinna verkefni hafísnefndar. Aftur á móti hefur ýmsum verið falið að koma hugmyndum hennar og samþykkt ríkisstj. í framkvæmd. Og það eru kannske þeir aðilar sem hægt er að kvarta undan, stundum réttilega og stundum vegna þess að lög vantar. Hitt er svo annað mál, að það getur vel verið að rétt sé að svona nefnd eigi að starfa varanlega, áfram eigi að huga að þessum málum upp á framtíðina. En það er allt annað mál og utan við það verksvið sem þessari hafísnefnd var ætlað.



Herra forseti. Mér er bæði ljúft og skylt sem eina fulltrúa fyrrv. stjórnarandstöðu í hafísnefnd að taka undir þau ummæli formanns, að mér vitanlega hefur önnur þingnefnd ekki starfað meira en hafísnefnd gerði í þá tvo mánuði sem hún starfaði í raun. Þar var mjög snarplega á málum tekið. Ríkisstj. fékk tillögur nefndarinnar í hendur eins fljótt og kostur var, og meðal þeirra tillagna var einróma tillaga okkar fjórmenninga um verulegar samgöngubætur á Norðurlandi eystra, sem ná raunar suður um og austur í Vopnafjörð. Þessar samgöngubætur er nú verið að framkvæma. Þannig var snarplega á málum tekið. Það má hins vegar segja, að nokkuð hafi skort á, eftir að sjóðir og stofnanir fóru að taka við þessu máli, að nægilega vel hafi verið að því unnið. Í fyrstu var ríkisstj. fyrrv. með tillögur nefndarinnar nokkuð lengi í athugun hjá sér, áður en hún fól sjóðum og stofnunum framkvæmd málsins. Síðan hefur hafísnefnd ekki fylgst með störfum þessara aðila, en til þess hefði kannske verið full ástæða. Út af því, sem hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði um þetta ákveðna mál á Þórshöfn, þá er það alveg rétt hjá honum, að það hefur komið fram megn óánægja í sambandi við þennan eina bát þarna sem skemmdist verulega í hafís og var mjög lengi frá veiðum meðan á viðgerð stóð. Ég kynnti mér hvernig þetta mál stæði hjá Aflatryggingasjóði, og var mér tjáð að ekki væri unnt samkv. reglum sjóðsins að bæta þessa frátöf. Varð þessi útgerðarmaður fyrir mjög verulegu tjóni, sem var mjög sérstaks eðlis, og hefði sjálfsagt verið æskilegt að fjalla alveg sérstaklega um það í þessari ágætu nefnd. Ég vil taka undir þau orð hæstv. ráðh., að ástæða sé til þess að hyggja að þessum málum þannig að forða megi frá verulegu tjóni af völdum hafíss, ef þessi vágestur skyldi heimsækja okkur á ný, sem alltaf má búast við. Og þá vil ég alveg sérstaklega vekja athygli á því, að það er mjög nauðsynlegt að hyggja að því, að hafísspár geti komist hér á laggir, að hægt sé að standa þannig að hafísspám, að þær séu sæmilega áreiðanlegar. En mér er sagt af sérfróðum mönnum, að það væri unnt að gera með allnokkrum undirbúningi.



Herra forseti. Á þskj. 44 hef ég leyft mér að leggja fram fsp. til hæstv. sjútvrh. um kaup á togurum og um togarasölur erlendis. Mikið hefur verið rætt um kaup og sölu á togurum að undanförnu og ekki að ástæðulausu. Mörgum hefur fundist - og hafa verið sögusagnir uppi í sambandi við þau mál - að það sé misjafnt hvernig mönnum gengur að komast yfir togara. Talið er að sum byggðarlög hafi verið hindruð í að komast yfir togara þó að aðstaða þar sé öll með þeim hætti að vinnsla úr sjávarafla sé eina atvinnugreinin sem hægt er að koma við, eins og sakir standa, til þess að halda uppi atvinnu fyrir það fólk sem þar býr. En á sama tíma er keyptur hver togarinn á eftir öðrum til sama byggðarlagsins jafnvel ó þeir veiði eingöngu til sölu á erlendum mörkuðum. Í þessu sambandi hefur verið bent á togarakaup til Hafnarfjarðar, og þá fyrst og fremst á kaupin á togaranum Ými, sem keyptur var frá Bretlandseyjum á síðasta ári. Eftir sögusögnum að dæma er það hrein krossgáta, hvernig farið var að því að koma þeim kaupum í kring. Vonandi er hægt að skýra það, og fer þá best á því að það sé gert. Hins vegar er talið að þessi togari selji allan afla sinn í Bretlandi og einnig annar togari sem sama útgerðarfélag á og gerir út. Í blaðaviðtali við framkvæmdastjóra eins hraðfrystihúss fyrir skömmu er gefið í skyn hvernig hægt sé að komast yfir togara í Bretlandi án þess að greiða þá í reiðufé. Sé eitthvað til í því, sem þar kom fram, eru þessi mál komin á mjög alvarlegar brautir að mínum dómi. Hvorki hæstv. ríkisstj. né Alþ. getur komist hjá því að ræða þessi mál og upplýsa þau fyrir þjóðinni, því hvaða aðilar vilja liggja undir þeim grun, að það sé látið afskiptalaust að togarakaup erlendis frá séu gerð, jafnvel með vafasömum hætti, en á sama tíma séu veiðar takmarkaðar fyrir innlendar fiskvinnslustöðvar og hindruð togarakaup fyrir staði sem skortir mjög tilfinnanlega hráefni til vinnslu, svo hægt sé að halda uppi sæmilegri atvinnu. Því hef ég leyft mér að bera fram eftirfarandi fsp. til hæstv. sjútvrh.: 1. Hvaða aðilar hafa keypt togara frá 1. sept. 1978 og til þessa dags: a) nýja, b) notaða, c) hvaðan var hver þeirra keyptur? 2. Hvað hafa margir togarar selt afla sinn erlendis á sama tíma? a) Hvað heita þessir togarar og hvaðan er hver þeirra gerður út? b) Hvað hefur hver þeirra farið margar söluferðir á umræddum tíma? c) Hvert var heildaraflamagn þessara togara, er þeir seldu erlendis á þessu tímabili? d) Hvert var heildarverð, sem fékkst fyrir þennan afla? e) Hvað hefði fengist fyrir þennan afla í gjaldeyri, ef hann hefði verið unninn í fiskvi5nnsluhúsum okkar og engar togarasölur átt sér stað erlendis á þessum tíma?



Herra forseti. Sú fsp., sem hér er borin fram, hefur verið upplýst af Fiskifélagi Íslands og verður í fyrri hluta svarsins stuðst við upplýsingar þaðan, og síðari hluti svarsins er eingöngu frá Fiskifélaginu kominn. Þar er fyrst til að taka, að það er spurt hvaða aðilar hafi keypt togara frá 1. sept. 1978 og til þessa dags. Um nýsmíði erlendis er það að segja, að frá 1. sept. 1978 til þessa dags hafa tveir skuttogarar, sem smíðaðir voru erlendis fyrir Íslendinga, komið til landsins. Um báða hafði verið samið og lántökuheimildir veittar fyrir nefndan 1. sept. 1978. Þetta voru bv. Tálknfirðingur BA 325, smíðaður í Noregi fyrir Hraðfrystihús Tálknafjarðar hf. og bv. Júlíus Geirmundsson ÍS 270, smíðaður í Noregi fyrir Gunnvöru hf. á Ísafirði. Þá eru enn fremur í smíðum í Portúgal tveir skuttogarar fyrir Íslendinga, sem einnig hafði verið samið um smíði á fyrir 1. sept. 1978 og var gengið endanlega frá eftir þann tíma. Kaupendur að þessum togurum eru BÚR og Útver hf., Ólafsvík. Mér er ekki kunnugt um frekari nýsmíði skuttogara erlendis fyrir Íslendinga. Um notaða skuttogara, keypta af erlendum aðilum, er þetta að segja: Frá 1. sept. 1978 til þessa dags hafa þrír notaðir skuttogarar verið keyptir af erlendum aðilum. Um þau kaup hefur verið samið eftir 1. sept. 1978. Það er í fyrsta lagi, að Meitillinn hf., Þorlákshöfn, keypti notaðan skuttogara frá Frakklandi, sem nú heitir bv. Þorlákur ÁR, og seldi um leið úr landi bv. Brynjólf ÁR 4. Til þessara kaupa veitti fyrrv. ríkisstj. heimild til erlendrar langtímalántöku og lán var veitt úr Fiskveiðasjóði vegna kaupanna. Í öðru lagi keypti Stálskip hf., Hafnarfirði, notaðan skuttogara frá Bretlandi, sem nú heitir bv. Ýmir HF 342. Til þessara kaupa var engin heimild til erlendrar langtímalántöku veitt og ekkert lán úr Fiskveiðasjóði, enda skipið keypt eins og frílistavara. Í þriðja lagi keypti Hraðfrystihús Keflavíkur hf., Keflavík, bv. Júlíus Geirmundsson af norskri skipasmíðastöð, og heitir sá togari nú bv. Bergvík KE 22. Norska skipasmíðastöðin hafði tekið skipið upp í smíðaverð nýs skuttogara. Fyrrv. ríkisstj, samþykkti þessi kaup fyrir sitt leyti og veitti heimild til erlendrar langtímalántöku þeirra vegna. Ekkert lán var veitt úr Fiskveiðasjóði vegna kaupanna. Fjórði notaði skuttogarinn mun reyndar vera væntanlegur innan skamms, en þar er um að ræða notaðan franskan skuttogara, sem Síldarvinnslan hf. á Neskaupstað kaupir. Vegna þessara kaupa var veitt heimild af hálfu fyrrv. viðskrh. til erlendrar langtímalántöku, það gerðist í sept. 1979, en hins vegar er ekkert lán veitt úr Fiskveiðasjóði til kaupanna. Þetta trúi ég að svari fyrsta hluta fsp., um kaup erlendis frá. Um nýsmíði innanlands er það að segja, að frá 1. sept. 1978 til þessa dags hefur einn skuttogari, smíðaður innanlands, verið afhentur eigendum. Er það bv. Sigurbjörg ÓF 1, sem Slippstöðin hf. á Akureyri smíðaði fyrir Magnús Gamalíelsson hf. á Ólafsfirði. Um þá smíði var samið og láni lofað úr Fiskveiðasjóði í árinu 1977. Þá mun u.þ.b. vera að ljúka smíði á skuttogara fyrir Tálkna hf. á Tálknafirði hjá Skipasmíðastöð Þorgeirs og Ellerts hf. á Akranesi. Um þá smíði var samið og láni lofað úr Fiskveiðasjóði á árinu 1977. Enn fremur hefur Fiskveiðasjóður veitt lánsloforð vegna þriggja togara, sem nýlega er hafin smíði á hér innanlands. Það er í fyrsta lagi nýsmíði hjá Stálvík hf. í Garðabæ fyrir BÚR. Í öðru lagi nýsmíði hjá Skipasmíðastöð Marsellíusar Bernharðssonar hf. á Ísafirði fyrir Sverri sf., Grindavík. Í þriðja lagi nýsmíði fyrir Hjálmar Gunnarsson og Gunnar Hjálmarsson, Grundarfirði, hjá Þorgeiri og Ellert hf. á Akranesi. Um nýsmíði skuttogara innanlands er þess loks að geta, að einhverjir smíðasamningar hafa verið gerðir sem Fiskveiðasjóður hefur a.m.k. ekki enn samþykkt fyrir sitt leyti. Þarna er t.d. um að ræða samninga, sem Slippstöðin hf. á Akureyri hefur gert við aðila á Húsavík og á Skagaströnd, og samning sem Stálvík hf., Garðabæ, hefur gert við aðila á Hólmavík. Að síðustu skal þess getið, að á tímabilinu 1. sept. 1978 til þessa dags hefur einn skuttogari skipt um eigendur, auk þess sem áður er talið. Hér er um að ræða bv. Siglfirðing SI 150, sem áður var bv. Fontur ÞH 255. Skipið er nú í eigu Siglfirðings hf. og er gert út frá Siglufirði, en var áður í eign Útgerðarfélags Þórshafnar hf. og gert út frá Þórshöfn. Eigendaskiptin urðu með þeim hætti, að Ríkisábyrgðasjóður keypti skipið á nauðungaruppboði og seldi síðan núverandi eiganda. Þetta trúi ég svari þætti fsp. um stöðu togarasmíðimála. Síðan er spurt: Hvað hafa margir togarar selt afla sinn erlendis á þessum sama tíma, þ.e. frá 1. sept. 1978 og til þessa dags? Hér hef ég yfirlit frá Fiskifélagi Íslands um tímabilið frá 1. sept. 1978 til 20. des. 1979. Spurt er um það, hvað þessir togarar heiti og hvaðan hver þeirra sé gerður út, hvað hver þeirra hafi farið margar söluferðir á umræddum tíma, hvert hafi verið heildaraflamagn þessara togara er þeir seldu erlendis á þessu tímabili, hvert sé heildarverð og hvað hefði fengist fyrir þennan afla í gjaldeyri ef hann hefði verið unninn í fiskvinnsluhúsum. Ég trúi að það sé til hagræðis að svara a- og b-hluta spurningarinnar í einu lagi. Svarið er svona: Breki frá Vestmannaeyjum, ein söluferð. Klakkur frá Vestmannaeyjum, tvær söluferðir. Sindri frá Vestmanneyjum, þrjár söluferðir. Vestmannaey frá Vestmannaeyjum, sjö söluferðir. Bjarni Herjólfsson frá Selfossi, sex söluferðir. Guðsteinn frá Grindavik, fjórar söluferðir. Jón Dan frá Grindavík, þrjár söluferðir. Ólafur Jónsson frá Sandgerði, fjórar söluferðir. Erlingur frá Garði, átta söluferðir. Aðalvík frá Keflavík, tvær söluferðir. Bergvík frá Keflavík, tvær söluferðir. Júní frá Hafnarfirði, tvær söluferðir. Maí frá Hafnarfirði, ein söluferð. Otur frá Hafnarfirði, átta söluferðir. Ýmir frá Hafnarfirði, ellefu söluferðir. Arnbjörn frá Reykjavík, fjórar söluferðir. Ásbjörn frá Reykjavík, tvær söluferðir. Ásgeir frá Reykjavík, ein söluferð. Engey frá Reykjavík, sex söluferðir. Hjörleifur frá Reykjavík, ein söluferð. Ingólfur Arnarson frá Reykjavík, þrjár söluferðir. Karlsefni frá Reykjavík, ellefu söluferðir. Snorri Sturluson frá Reykjavík, þrjár söluferðir. Viðey frá Reykjavík, átta söluferðir. Vigri frá Reykjavík, tíu söluferðir. Ögri frá Reykjavík, tólf söluferðir. Krossvík frá Akranesi, ein söluferð. Lárus Sveinsson frá Ólafsvík, þrjár söluferðir. Runólfur frá Grundarfirði, sjö söluferðir. Guðmundur í Tungu frá Patreksfirði, ein söluferð. Framnes frá Þingeyri, ein söluferð. Gyllir frá Flateyri, ein söluferð. Bersi frá Súðavík, ein söluferð. Arnar frá Skagaströnd, tvær söluferðir. Drangey frá Sauðárkróki, fjórar söluferðir. Hegranes frá Sauðárkróki, ein söluferð. Skafti frá Sauðárkróki, tvær söluferðir. Dagný frá Siglufirði, átta söluferðir Sigluvík frá Siglufirði, sjö söluferðir. Sigurey frá Siglufirði,tíu söluferðir. Stálvík frá Siglufirði, sex söluferðir. Siglfirðingur frá Siglufirði, tvær söluferðir. Snæfell frá Hrísey, ein söluferð. Ólafur Bekkur frá Ólafsfirði, tvær söluferðir. Sólberg frá Ólafsfirði, tvær söluferðir. Sigurbjörg frá Ólafsfirði, ein söluferð. Björgúlfur frá Dalvík, tvær söluferðir. Björgvin frá Dalvík, ein söluferð. Sólbakur frá Akureyri, tvær söluferðir. Rauðinúpur frá Raufarhöfn, sex söluferðir. Brettingur frá Vopnafirði, tvær söluferðir. Gullberg frá Seyðisfirði, fjórar söluferðir. Gullver frá Seyðisfirði, fjórar söluferðir. Barði frá Neskaupstað, tvær söluferðir. Birtingur frá Neskaupstað, tvær söluferðir. Bjartur frá Neskaupstað, tvær söluferðir. Hólmanes frá Eskifirði, ein söluferð. Þá tel ég mig hafa svarað a- og b-lið fsp. Undir lið c var spurt hvert hafi verið heildaraflamagn þessara togara er þeir seldu erlendis á þessu tímabili. Það var 30 074 146 kg. Undir staflið d er spurt: Hvert var heildarverð, sem fékkst fyrir þennan afla? Heildarsöluverð reyndist 11 218 061 342 kr. Þá er spurt, hvað hefði fengist fyrir þennan afla í gjaldeyri ef hann hefði verið unninn í fiskvinnsluhúsum okkar og engar togarasölur átt sér stað erlendis á þessum tíma. Svarið er: 7 384 535 450 kr. Þetta er samkv. útreikningum Fiskifélags Íslands á því, hvað hefði fengist fyrir þennan afla ef hann hefði verið verkaður hér heima. Um forsendur þessa útreiknings er sjálfsagt að taka það fram, að þeir eru óvissir, og Fiskifélagið tekur fram varðandi þær forsendur, að það beri að leggja áherslu á að útreikningar þeir, sem hér er um að ræða við samanburð á verðmæti ísfisks, sem landað hefur verið erlendis á tilgreindu tímabili, og hugsanlegu útflutningsverðmæti sama afla, geti ekki verið óyggjandi, en megi þó teljast ekki fjarri lagi. Eftirgreind matsatriði skyldu engu að síður höfð í huga: Það er reiknað með 10% rýrnun aflans í siglingu miðað við löndun innanlands. Hins vegar rýrnar sá fiskur einnig nokkuð sem bíður vinnslu í fiskverkunarhúsi, miðað við innvigtaðan afla úr skipi, en hér er ekki gert ráð fyrir slíkri rýrnun. Í öðru lagi er um að ræða olíukostnað. Eins og kunnugt er reynist olíuverð í íslenskum höfnum mun hærra en erlendis. Í Þýskalandi og Bretlandi kaupa skipin olíu á hagstæðu verði miðað við verðlag hér. Samkvæmt áreiðanlegum upplýsingum nam hráolíuverð í des. s.l. í Bretlandi 92–98 kr. eftir höfnum, en í Þýskalandi var verðið ívið hærra, losaði 100 kr. á lítra. En á sama tíma var hráolíuverð hér á landi 155 kr. á lítra. Í þriðja lagi: Varðandi erlendan kostnað í þessum fyrirvörum er sagt, að reiknað sé með tollum og löndunarkostnaði í erlendum höfnum samkvæmt reikningum. Þess ber að geta, að töluverður erlendur kostnaður er innifalinn í vinnsluverðmæti hérlendis, svo sem orka, umbúðir o.fl. Í fjórða lagi: Á því tímabili, sem um ræðir, hefur meðalverð á kg af ísfiski seldum erlendis hækkað töluvert miðað við sterlingspund eða þýsk mörk, og raunar mun meira en nemur hækkun á frystum flökum og blokk. Meðalverð tímabílsins í heild gefur því ekki alls kostar rétta mynd. Loks vill Fiskifélagið benda á í fimmta lagi, að ýmsar ástæður virðast vera til aukinna siglinga, auk aflatoppa, sem valdið hafa erfiðleikum á að losna við aflann innanlands, og hagstæðs verðs á ísfiski erlendis. Er rétt að benda á staðgreiðslu afla sem landað er erlendis. Í sumum tilfellum a.m.k. verða útgerðarfyrirtæki, sem setja aflann innanlands, að þola nokkurn greiðslufrest með tilheyrandi vaxtakostnaði. Ég tel mig þá hafa rakið allítarlega svör við þeim fsp. sem hér voru bornar fram. Um sögusagnir og aðdróttanir tel ég ástæðulaust að ræða. Þar er um tilhæfulausar ágiskanir að ræða að mínum dómi og allsendis ósæmilegar.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans. En ég verð að segja það, að ég er ekki nógu fljótur að átta mig á þessum lestri öllum, en mér finnst margt athyglisvert við þessar upplýsingar, og ráðh. endar mál sitt á því, að sögusagnir og aðdróttanir í sambandi við skrípakaup væru með öllu ósæmilegar og ástæðulausar. Ég viðurkenni það, að ég er ekki sérfræðingur í að versla erlendis. En ég fæ ekki skilið hvernig hægt er að fara og kaupa skip án þess að fá nokkurs staðar fyrirgreiðslu. Ég skil það ekki. Og ég vil spyrja hæstv. ráðh. hvort honum finnist ekkert athugavert við það eða hvort athugað hafi verið hvernig þetta getur skeð. Það kann að vera að til séu skýringar sem komu þá ekki fram í hans máli. Mér skilst að þarna sé um að ræða kaup á nokkrum skipum. Í einu tilvikinu, í sambandi við Ými - það hefur þá farið fram hjá mér ef það hefur verið - kom ekki fram að það hafi verið látið skip í staðinn fyrir Ými. Mér skildist, ef ég hef tekið rétt eftir, að í hinum tilvikunum báðum hafi það verið gert. Hér hlýtur að vera um miklar upphæðir að tefla. Geta menn farið til annarra landa, hver og einn, og keypt skip án þess að hafa einhverja ábyrgð frá stjórnvöldum? Það væri gaman að fá þetta upplýst. Ég man ekki betur en að í sambandi við togarakaupin í Neskaupstað væri um að ræða bæjarábyrgð, sem tekið var fram í fréttum, kannske misminnir mig þetta. En að segja að þetta sé með öllu ástæðulaust, án þess að þetta sé þá upplýst frekar en hæstv. ráðh. gerði, það vil ég ekki viðurkenna. Mismunur á því að selja afla erlendis eða vinna hann hér heima virðist skipta verulega miklum upphæðum eins og þarna er talið. Það var annars vegar rúmir 11 milljarðar, sem fékkst fyrir að selja aflann erlendis, en með því að vinna hann hér heima fengjum við eftir þessum tölum ekki mikið fyrir vinnuna. Ég skil þetta ekki. Það kann að vera, að mikið eða eitthvað af þessum afla séu fisktegundir, sem eru erfiðar í vinnslu, og það sé skýringin á einhverju af þessu, en þetta eru athyglisverðar upplýsingar í meira lagi, ef réttar reynast. Ég tók ekki eftir því - það kann að vera að ég hafi ekki heyrt það - en ég tók ekki eftir að hæstv. ráðh. nefndi Rán í Hafnarfirði í þessum lestri. Sá togari er gerður út, að mér er tjáð, af sama fyrirtæki og Ýmir, og mér er sagt - ég veit það ekki og spyr því að því, hvort hann hafi ekki líka selt mjög mikinn afla erlendis. Það kemur kannske fram seinna í dag eða þá síðar í sambandi við söluna á Dagnýju, en í máli hæstv. ráðh. var ekki getið um þá sölu til Hafnarfjarðar, sem átti sér stað fyrir áramót. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að ræða þetta frekar. En ég sé ástæðu til að óska mjög eftir upplýsingum um þetta tvennt og skýringum á því, hvort sem ráðh. getur það nú eða síðar, hvernig það megi vera, að við fáum langtum meira fyrir fiskinn með því að selja hann óunninn á erlendum mörkuðum, og enn fremur um það, hvort ég gæti farið út í lönd og keypt skip og þurfi ekki að gera grein fyrir hvernig ég fari að því.



Herra forseti. Togaraútgerð og skipakaup eru meðal veigamestu þátta í okkar hagkerfi og þeirri byggðastefnu sem við viljum leggja áherslu á í þessu landi. Hæstv. sjútvrh. hefur orðið frægur fyrir að beita fádæma hörku, óskiljanlegri hörku, gagnvart einu bæjarfélagi, sem er meðal gróskumestu útgerðarstaða hér á landi, og hamla eftir bestu getu gegn því, að það bæjarfélag geti endurnýjað skipakost sinn. Hann hefur á þann hátt greinilega hafið hér á loft stefnu í skipakaupum sem virðist ekki taka nokkurt tillit til þess, hvernig fiskvinnslufyrirtækjum viðkomandi staða er háttað, hvort um er að ræða veigamikinn þátt í atvinnulífi bæjarfélagsins eða hve vel viðkomandi bæjarfélag liggur við miðum. Ef hæstv. sjútvrh. væntir þess, að hann verði tekinn alvarlega í þessari stefnumótun, þá vil ég taka undir með síðasta ræðumanni, hv. þm. Stefáni Valgeirssyni, að kaup togarans Ýmis þurfa að upplýsast algerlega hér á Alþ. af hæstv. ráðh. Þetta skip hefur verið notað til þess að flytja afla af Íslandsmiðum til útlendra hafna á sama tíma og hæstv. ráðh. hefur beitt eindæma hörku gagnvart endurnýjun togaraflota byggðarlaga í landinu, annarra en síns heimabæjar, Hafnarfjarðar. Ég vil enn fremur óska eftir því við hæstv. fyrrv. fjmrh., Tómas Árnason, sem hér var í þingsalnum fyrir skömmu, að hann geri grein fyrir því hér í umr., hvers vegna hann beitti sér fyrir því að selja viðbótartogara til Siglufjarðar í ráðherratíð sinni sem fjmrh., þegar ljóst er að frá engu bæjarfélagi á landinu hefur verið siglt jafnrækilega með afla eins og frá Siglufirði. Í ljós kemur í skýrslu sjútvrh. hér áðan, að 33 söluferðir eða nánast þrjár í mánuði allt árið um kring hafa verið farnar af togaraflota þessa bæjarfélags. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að togarakaup og endurnýjun togaraflota eru meðal viðkvæmustu mála fyrir byggðarlögin í þessu landi og fyrir efnahagslíf landsheildarinnar. Tveir ráðh., sem eiga hlut að skipakaupum líkt og með togarann Ými og þann togara, sem fjmrn. beitti sér fyrir að væri seldur til Siglufjarðar, eiga að gefa þjóðinni greinargóða og fulla skýringu á þessum ráðstöfunum.



Herra forseti. Það er ákaflega misjafnt hversu lagnir menn eru að segja gömul, einföld og þó sífellt ný sannindi á alþýðlegan hátt, eins og hv. þm. Stefán Valgeirsson gerði í upphafi máls síns: Það er mjög misjafnt hvernig mönnum gengur að komast yfir togara. Svo hefur verið lengi. Og einhvern veginn fannst mér hann líta til hv. þm. Sverris Hermannssonar, sem sat honum til hægri handar, þegar hann mælti þetta. Ég geri ráð fyrir því, að við verðum að ætla annan tíma og rýmri til þess að ræða þá hliðina, sem lýtur að útgerð togaranna og tengslum togaranna við fiskiðjuverin í landinu, og einnig til þess að ræða það atriði sem lýtur að hagkvæmni þess að láta skipin sigla. Ég saknaði þess í svari hæstv. ráðh. áðan, að hann skyldi ekki taka af okkur dálítið ómak með því að fara út í það að greina okkur frá fisktegundunum sem siglt var með í þessum siglingum, yfir 100 siglingum á rösku einu ári, sem hann gerði okkur grein fyrir áðan. Þegar borið er saman verðið, sem fæst fyrir fiskinn í erlendri höfn og fengist hefði fyrir hann ef hann hefði verið unninn hér innanlands, þá er þetta náttúrlega úrslitaatriði. Eins og stendur er efalaust heppilegt fyrir okkur að láta sigla með sumar fisktegundir við gefnar aðstæður á erlendan markað og fá þannig hærra verð fyrir. Hitt er að mínu viti algerlega óafsakanlegt, þegar siglt er með þorsk á erlendan markað samtímis því sem ýmis byggðarlög á landi hér eru svipt hráefni sem veitir fólkinu á þeim stöðum vinnu, eins og átti sér stað s.l. sumar, - eins og útfærð hefur verið aðferð hæstv. sjútvrh. við takmarkanir á úrtöku úr þorskstofninum, að heimila þá siglingu, eins og hann hefur gert, til aflasölu erlendis á vöru sem okkur vantar til þess að vinna í frystihúsunum hér heima. Ég geri ráð fyrir að lögum samkv. geti sá maður - ef við víkjum að því með hvaða hætti menn komast yfir togara - sem á nóga peninga til þess farið til útlanda og keypt sér togara. En spurningarnar, sem fram voru bornar varðandi kaupin á Ými og möguleika á því að festa kaup á togurum erlendis með sérsamningum, sem m.a. mundu tryggja sölu á afla erlendis upp í kaupverð, eru náttúrlega spurningar sem við þyrftum að taka hér til meðferðar og óska þess þá af hæstv. núv. sjútvrh. eða næsta sjútvrh., ef svo brátt ber að, að hann kafi dálítið dýpra í málið en hæstv. ráðh. gerði í svari sínu áðan og að við göngum þannig frá þessu, að við þurfum ekki að bera ónefnda menn fyrir óljósum sögum, og ræðum þetta mál þá til hlítar, þannig að menn verði ekki bornir brigslum.



Forseti. Mig langar aðeins til þess að blanda mér í þessar umr. um togarakaup og útgerð togara og kannske sérstaklega út af því, að það hefur verið rætt um slæma aðild útgerðaraðila frá Siglufirði í þessum málum. Þá er líklega fyrst að geta þess, sem hv. þm. að sjálfsögðu vita, að höfuðútgerðarfyrirtækið á Siglufirði er Þormóður rammi hf. Aðaleigandi þess er ríkið sjálft, sem á 62%, Siglufjarðarkaupstaður 30% og einstaklingar 8%. Þormóður rammi á tvo af fimm togurum sem voru til á Siglufirði, Stálvík og Sigluvík, og dæmið hefur verið þannig, að það fyrirtæki hefur átt verulegan þátt í að sigla með sinn afla. En ég veit ekki hvort menn hafa gert sér ljóst, af hverju siglt er með aflann. Því miður hefur togaraútgerð þessa ágæta félags gengið þannig og verið rekin við slíkar aðstæður, að hún hefur ekki fengið aðstöðu til þess að byggja sig upp svo að viðunandi sé. Má segja, að á hverjum föstudegi vantar peninga til að borga út almenn laun. Þetta hefur verið algert neyðarbrauð, þessar siglingar, hjá þessum skipum a.m.k., og ekki gert í neinum öðrum tilgangi en að fá í fyrsta lagi peningana fyrr inn, í öðru lagi í einstaka tilfellum að fá meiri peninga, en fyrst og fremst að fá peningana sem allra fyrst inn. Ef þetta á að leggja forráðamönnum þessa fyrirtækis til lasts, þessa neyðarkosti, þá er illa komið. Það hefur raunverulega oft verið leitað eftir því að staða þessa fyrirtækis yrði bætt, en árangur takmarkaður. Og það get ég fullyrt, að það hefur oft verið raunverulega fisklítið í landi einmitt út af þessari stöðu. Það var komið hér inn á kaup á Siglfirðingi, sem keyptur var til Siglufjarðar á síðasta ári, og deilt á fyrrv. fjmrh. fyrir að þessi kaup hefðu átt sér stað. Ég veit ekki hvernig fiskiðjuver, sem á engan togara og engan bát og ekkert fley, á að halda gangandi sínum rekstri og fá ekki heimild til skipakaupa. Það er fyrirtæki á Siglufirði, sem heitir Ísafold, er keypti Siglfirðing, og hefði það ekki fengið að kaupa þetta skip, þá væri alls ekki um neinn rekstur þar að ræða meira. Það var teflt upp á líf og dauða að fá þetta skip eður ei. Það getur vel verið, að það sé raunverulega stefnumið hjá stjórnvöldum, að þar sem ekkert skip er fyrir hendi, en fiskiðjuver, þar sé engin ástæða til að greiða úr. Ég skil ekki slíka stjórnsýslu. Þá er útgerðarfyrirtæki á staðnum, Togskip hf., sem hefur gert út langan tíma, allt frá 1970. Það gerði út bv. Dagnýju, skip sem sigldi og hefur siglt og er ekki í tengslum við eitt eða neitt frystihús, hvorki þar né annars staðar, enda með frystilestum og öðru slíku, sérstaklega hagstætt til siglinga. Dagný hefur landað öðru hverju, þegar þannig hefur staðið á, en ekki til þess að byggja á því. Þetta útgerðarfyrirtæki fékk leyfi til að flytja inn notaðan togara frá Frakklandi, Sigurey, með því skilyrði að hinu skipinu, Dagnýju, yrði skipt burt. Þetta féllust eigendur þessa útgerðarfyrirtækis á og átti að framkvæma og hefði verið framkvæmt, en þá kom til vandamálið með Þórshöfn, að þar vantaði hráefni í fiskiðjuverið, og var samið við þessa aðila að skipið fengi leyfi til veiða til að leggja þar upp að hluta. Eins og þeir, sem hafa fylgst með því máli, sjálfsagt vita, hefur því miður gengið á ýmsu með þær landanir. Bæði hafa verið erfið skilyrði, skilst mér, í höfninni á Þórshöfn og ýmsar erfiðar aðstæður við að glíma. Ég þekki það mál ekki nógu mikið, en skipið hefði ekki verið gert út frá Siglufirði á þorskveiðar nema til hefði komið fiskveiðileyfi út á Þórshöfn. Já, eins og ég sagði áðan þekki ég málið ekki nægilega. En það hlýtur að vera mál stjórnvalda, ef þau gefa út leyfi með einhverjum ákveðnum skilyrðum og ef skilyrðin eru svikin, eins og talið hefur verið, þá hlýtur að vera við þá að sakast sem gáfu út leyfið, að draga það þá ekki til baka. Nú er þetta úr sögunni þannig séð, skipið hefur verið selt til Hafnarfjarðar á s.l. ári, svo að nú eru aðeins fjórir togarar á Siglufirði. Mér er alveg ljóst, að þessir þrír togarar, sem eru bundnir þar við frystihús, þyrftu að leggja upp afla úr hverri einustu veiðiferð í þessi fiskiðjuver. Það er algerlega út úr neyð sem þeir eru látnir sigla. Það er bara til að losa peninga sem fyrst og bæta bágborna fjárhagsstöðu. Þetta er staða þessara fiskiðjufyrirtækja á Siglufirði, því miður, jafnvel þó að þau séu í eigu ríkisins að langmestum hluta.



Herra forseti. Ég held að það sé rétt að menn átti sig á, hvernig skipulag þessara mála er, þegar umr. af þessu tagi fara fram, hver eru raunverulega afskipti ríkisins af togarakaupum, hvaða stjórntækjum er unnt að beita samkv. því skipulagi sem við búum við. Í fyrsta lagi er það fram að taka, að fiskiskip eru á frílista, þau eru ekki háð innflutningsleyfum. Þau hafa verið á frílista að undanförnu. Engin af undangengnum ríkisstj. hefur tekið þá ákvörðun að taka fiskiskip af frílista. Þess vegna eru þau ekki háð innflutningsleyfum. Flestar vörur, sem við notum hér, eru auðvitað ekki háðar innflutningsleyfum heldur. Flestar vörur okkar eru sem betur fer á frílista. En ráðin, sem hafa verið tiltæk, hafa verið lánafyrirgreiðsla, sem svo er nefnd, þ.e. spurningin um hvers konar lán væru veitt úr innlendum sjóðum eða hvers konar heimild væri leyfð til lántöku erlendis frá. Þetta eru þau tvö stjórntæki sem hafa verið notuð til að hafa hemil á eða greiða fyrir togarakaupum, eftir því hvað menn hafa viljað gera á hverjum tíma. Fiskveiðasjóðslánin eru innlend, eins og ljóst er. Þar hefur lánskjörum verið breytt eftir því sem menn hafa talið á hverjum tíma að væri nauðsynlegt og eðlilegt til að ná fram ákveðinni stefnumörkun í þessum efnum, ýmist til að auka innkaup á togurum eða til að draga úr þeim. Um nokkur undangengin ár hefur verið talin ástæða til að þrengja þessi kjör. Menn hafa auðvitað ekki gert það að gamni sínu, heldur vegna þess að menn hafa séð fram á að ef of rúmur innflutningur yrði á fiskiskipum og skipastóllinn yxi hratt eða hann yxi yfirleitt, þá væru menn í raun og sannleika að rýra kjör útgerðarinnar í heild og sjómanna, það kæmi minna í hlut hvers og eins þegar um væri að ræða takmarkaða auðlind, sem af er tekið, og það þess vegna takmarkað sem kæmi í hlut heildarinnar. Þeim mun fleiri sem bitust um það, þeim mun minna kæmi í hvern hlut. Þetta er auðvitað grundvallarskýringin á því, að menn hafa gripið til ráðstafana til að hafa hemil á innkaupunum. Það er ekki gert af illmennsku. Það er gert af góðmennsku. Það er til að sjá til þess að hagur þeirra, sem í greininni starfa, sé bærilegur og fari ekki versnandi. Síðan er það spurningin um erlendu lántökurnar. Þar þarf sérstaka heimild sem viðskrn. veitir. Slíka heimild veitti fyrrv. viðskrh. að því er varðaði t.d. togarakaupin á Neskaupstað. Þar með var það mál komið í farveg og hafði sinn gang, hvaða skoðun svo sem sjútvrh. hafði á því. En þó að hvorki sé sótt um Fiskveiðasjóðslán né erlenda lántöku er samkv. þeim reglum, sem í gildi eru, hægt að flytja inn skip. Það var sú staðreynd sem fyrrv. viðskrh. stóð frammi fyrir að því er varðaði kaupin á Ými. Þar var einungis um það að ræða, að samkv. gildandi lögum og reglum í landinu hlaut útgerðarmaðurinn að fá yfirfærslu fyrir vörur sem voru á frílista. Þetta er kerfið. Ég get verið jafnundrandi og þið á því, að menn skuli hafa þá fjármuni sem þarf til að kaupa skip með þessum hætti, og ég er alveg sannfærður um að þetta sé að ýmsu leyti varasamt fyrirkomulag. En þetta er það kerfi sem við höfum búið við. Og ég held að þó að menn gagnrýni ýmislegt í þessu sambandi sé alveg nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir með hvaða hætti þetta kerfi vinnur, hvaða stjórntækjum menn ráða yfir, eins og fyrirkomulagið er núna. Ég hef verið gagnrýndur fyrir að hafa beitt fádæma hörku gagnvart einu bæjarfélagi, nefnilega Neskaupstað.

Dalvík líka.

Nú já, Dalvík líka, þá það. Sannleikurinn í málinu er þessi: Eftir að ljóst varð að það var áframhaldandi innflutningur á skipum og það þurfti að grípa til mjög verulegra takmarkana á þorskveiðunum taldi fyrrv. ríkisstj. ekki stætt á öðru en standa gegn innflutningi á skipum. Fjárfestingaráætlun fyrrv. ríkisstj. byggðist á því, að ekki yrði um frekari innflutning á fiskiskipum erlendis frá að ræða. Það var á þessum tímamótum og að þeim atburðum gerðum, sem hér hafa verið raktir aðrir, sem Síldarvinnslan á Neskaupstað hafði áhuga á að kaupa skip erlendis frá. Á sama tíma var það stefnumörkun ríkisstj. og ég held allra þingflokkanna, að efla ætti innlendan skipasmíðaiðnað. Hvað er líklegra til þess að efla innlendan skipasmíðaiðnað en hann fái verkefni? Ég spyr líka vegna þess að menn eru að tala um sölu á fiski erlendis: Hvaða munur er á því að láta smíða skip erlendis eða selja fisk erlendis? Er það ekki sams konar útflutningur á verkefnum sem menn vilja gjarnan láta vinna hér innanlands? Þannig var staðan í málinu á þessum tíma og það var á grundvelli þessara tveggja atriða, um að halda skipasmíðinni innanlands eftir því sem mögulegt væri og með tilliti til þeirrar stefnumörkunar ríkisstj. í heild að ekki skyldi verða um frekari innflutning á fiskiskipum að ræða, sem ég lét koma skýrt og skorinort fram mína skoðun og beitti þeim ráðum, sem ég réð yfir til að vinna gegn þessum innflutningi. En það er fleira í þessu máli, nefnilega það, að ekki er hægt að tala um þetta sér sérstaka árás mína á Neskaupstað. Auðvitað valdi Neskaupstaður sér þetta hlutverk. Hann vildi brjótast út fyrir ákveðna linu og honum tókst það. Hann tók upp bardagann gegn stefnumörkun ríkisstj. og braut hana að hluta til niður. En það voru ótalmargir aðrir sem höfðu áhuga á að kaupa togara. Menn geta auðvitað velt því fyrir sér, hvers vegna Neskaupstaður ætti að fá leyfi frekar en Reyðarfjörður eða þeir aðilar t.d. á Suðurnesjum og Suðurlandi sem höfðu sótt um, eða t.d. Akranes og þar fram eftir götunum. Þetta er auðvitað ekkert einfalt mál. Ef menn ætla að hafa hemil á stækkun skipastólsins er það auðvitað aðgerð sem ekki getur staðið nema skamman tíma að standa gegn öllum skipakaupum því að ákveðin endurnýjun verður að eiga sér stað. En sannleikurinn er sá, að menn hafa ekki fundið betra ráð enn þá til þess að fá jafna og eðlilega tæknilega endurnýjun.  Ég held að þessi mál öll eigi að vekja okkur til umhugsunar um hvernig við eigum að hafa stjórnkerfið í þessum efnum, hvernig við eigum að hafa hemil á stærð skipastólsins þannig að afkoma skipanna og sjómannanna geti verið sem best. Mér finnst ekki að við höfum fundið neitt himneskt skipulag í þeim efnum, og mér hefur ekki fundist neitt sérlega skemmtilegt að beita þeim aðferðum sem ég hef þurft að beita til þess að standa við þá stefnumörkun sem hefur verið uppi af hálfu ríkisstj. og líklega flestra, ef ekki allra flokka. Það var vikið hér að öðru máli, varðandi Dagnýju. Ég tel að hér sé um aðra fsp. að ræða, herra forseti, og mun ekki gera það að umtalsefni undir þessum lið. Það er auðvitað athyglisvert, að mörgum þykir gagnrýni vert hversu margar söluferðir eru farnar til útlanda og þeim sé misjafnt skipt. en það koma líka samstundis upp varnaðarorð og varnir fyrir því að menn skuli fara slíkar söluferðir, t.d. að afkoman sé misjöfn. Ég held að einmitt það sé aðalskýringin á því, að söluferðir eru farnar, og hjá flestum hverjum sé um það að ræða að þeir séu að bjarga sér fjárhagslega með því að fara söluferðirnar. - Og ef söluferðum er misskipt eftir einstökum stöðum hugsa ég að það sé fyrst og fremst til marks um að þær séu flestar farnar þaðan sem afkoman í greininni er verst.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka þátt í þessum umr., en út af þeim orðum, sem féllu hjá hæstv. sjútvrh. síðast, finnst mér rétt að komi fram hvað það er sem gagnrýnt hefur verið. Það er ekki gagnrýnt að stöðva innflutning skipa, heldur hitt, að þegar möguleiki er á að selja gamalt skip úr landi fyrir annað nýrra sé það stöðvað. Þó verið sé að beita aðhaldsaðgerðum í þessum efnum, sem hefur verið beitt og ég er sammála hæstv. ráðh. um, er óskynsamlegt, þegar möguleiki er á því að losna við gamalt úrelt skip. Eins og Neskaupstaður gat gert og gerði, að neita um innflutning þegar útgerðin átti jafnmikið í skipinu og raun ber vitni. Það er einnig um fleiri að ræða en Neskaupstað, þó að mest hafi verið um það mál rætt opinberlega. Það var í sjálfu sér ekki mikið við því að segja þó að hæstv. ráðh. gerði þetta. En lítum á það, að Gunnvör hf. á Ísafirði fékk leyfi til að selja skuttogarann Júlíus Geirmundsson úr landi til Noregs og gerði um leið samning um nýtt skip. Þá lagði sjútvrn. á það, með bréfi til útgerðaraðilans Gunnvarar hf. á Ísafirði, ríka áherslu að seljandi gerði kaupanda að fullu ljóst að ekki yrði veitt leyfi til að selja og flytja skipið aftur til landsins, eins og segir orðrétt í þessu bréfi. Það var alveg hreint og klárt, að hin norska skipasmíðastöð, sem Gunnvör hafði samið við, hafði tekið togarann Júlíus Geirmundsson upp í kaupverð hins nýja skips og því var alveg öruggt að hann færi úr landi. En þá gerist það, að þar sem þetta er jafnvel tryggt og raun ber vitni er leyft að kaupa sama skip aftur til landsins. Þetta gerði að verkum að þeir aðilar, sem fóru fram á það sama og Neskaupstaður, t.d. annað útgerðarfélag á Ísafirði, Hrönn hf., og sennilega fleiri, áttu bágt með að sætta sig við afgreiðslu mála. Þetta var hæstv. ráðh. mest gagnrýndur fyrir. Ég tel fyrir mitt leyti rangt að farið. Þó að verði að beita aðhaldsaðgerðum eins og þessum, sem nauðsynlegt er að beita og ég er ráðh. alveg sammála um, mega þær ekki kosta að ekki sé hægt að láta fara fram eðlilega endurnýjun flotans. Ég er alveg sammála ráðh. um að stuðla eigi að íslenskri skipasmíði. En íslenskar skipasmíðastöðvar taka ekki gömul, úrelt skip, þegar samningar eru gerðir við þær, og við losnum ekki við þau skip úr landi með öðrum hætti. Þess vegna eigum við ekki að mínum dómi að hafna möguleikum þegar þannig er ástatt að hægt er að losna við skip sem eru orðin þjóðhagslega óhagstæð í rekstri og við getum stuðlað að endurnýjun flotans í staðinn. Þetta ber á milli. Ég tek ekki undir gagnrýni á hendur ráðh. fyrir að beita aðhaldsaðgerðum, en þarna sýndi hann óþarfa hörku að mínum dómi.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. Það er einmitt líka vegna þess hvernig til hefur tekist með skipti á skipum og eftir því sem mér varð það ljósara sem ég taldi nauðsynlegt að staldra við í þessum efnum. Við getum eiginlega sagt að reglan hafi verið einhvern veginn á þá leið, að skipt væri á hinum útfluttu skipum jafnóðum, og svo endaði það á því, að það fór árabátur úr landi. Þetta er að vísu ýkt, en það var í þessa áttina. Og ég hef einmitt á þessum tíma verið að reyna að koma fram breytingum í þessum efnum þannig að þau skip, sem áttu að fara úr landi, færu úr landi. Það hefur nokkuð miðað í þeim efnum.

Hvað eru árabátar stórir hjá hæstv. ráðh.?

Ég sagði nú að þetta væri ýkt mynd.  En það er önnur klemma í þessu máli. Menn sjá auðvitað hvað það getur verið hagkvæmt og þægilegt og boðið þægileg kjör að skipta út á við, ef ég má orða það svo, flytja inn skip og flytja úr landi skip á móti. En þá verða menn líka að hyggja að stöðu hins íslenska skipasmíðaiðnaðar og hvernig staða hans er í samkeppni við slíkt fyrirkomulag. Ég held að það sé atriði sem við eigum að hyggja að.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. Í því tilfelli, sem ég nefndi, var það alveg pottþétt að eldri Júlíus Geirmundsson var seldur úr landi og engar áhyggjur hægt að hafa um að honum yrði breytt í árabát eða árabátur seldur fyrir hann. En þá gerist það, að hann er keyptur til landsins. Það, sem var alveg öruggt í þessum efnum, brást. Hins vegar var allt of seint tekin upp þessi regla og gekk á ýmsu, en ég tel að það skipti mestu máli að ef möguleiki sé á að losna við gömul og óhentug skip eigum við auðvitað að gera það, eins og Norðfirðingar gerðu. Þeir voru að losna við, að mig minnir, 12 ára gamalt skip, og það var alveg sjálfsagt að gera það. Við greiðum hvorki fyrir né setjum okkur upp á móti skipasmíðastöðvunum innanlands með því að knýja útgerðina til að eiga og reka úrelt skip. Þeir geta þá ekki látið smíða innanlands og þá sitja þeir áfram uppi með sitt gamla og úrelta skip. Hins vegar má auðvitað meta það og vega hverju sinni hvað er úrelt skip og hverjum á að leyfast að endurnýja skip sem eru tiltölulega ný eða nýleg. En þeim, sem eiga mikið framlag til þess, er síst af öllu hægt að meina það.



Herra forseti. Þetta eru orðnar nokkuð ítarlegar umr. í fsp.-tíma, en ég get ekki stillt mig um að drepa á örfá atriði sem hér hafa komið fram, og ég held að sé ekki rétt að láta umr. ljúka öðruvísi en gera þeim fyllri skil. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson byrjaði á að belgja sig út yfir sölum togara frá Siglufirði erlendis. Það hafa fleiri togarar siglt en Siglufjarðartogararnir. Hv. þm. var að vísu með háa tölu, en úr kjördæmi hans hafa þeir látið sig hafa það að sigla líka, og ef hann legði saman hygg ég að hann fengi talsvert hærri tölu þar. Hv. þm. beindi fsp. til hv. þm. Tómasar Árnasonar, hvers vegna hann hefði samþykkt sölu á togara til Siglufjarðar. Þannig er mál með vexti, að þessi togari, sem nú er á Siglufirði, á sér töluvert langa sögu. Einu sinni reyndu þeir að gera hann út frá Suðurnesjum. Þá hét hann Suðurnes. Svo fór hann til Þórshafnar. Þeir skírðu hann Font. Á hvorugum staðnum tókst að gera þetta skip út. Þegar Siglfirðingar voru búnir að eignast skipið stóð ekki á því að það fór að afla. Þá komst allt í lag, þá reyndist þetta vera prýðilegasta skip. Það voru engin vandræði með skipið lengur þegar komnir voru á það góðir sjómenn og dugandi forstöðumenn fyrir útgerðinni. Á Siglufirði eru tvö frystihús, en ekki sama fyrirtæki sem á þau. Annað fyrirtækið heitir Þormóður rammi. Það er rekið með ríkisaðild og gerir út tvo togara. Þeir hafa stundum, eins og hér hefur komið fram, orðið að sigla vegna þess að útgerðarfélagið hefur verið í miklu basli og hefur orðið að láta skipin sigla stundum til að útvega sér peninga til þess að þau kæmust út til veiða, hreinlega til þess að þurfa ekki að binda skipin. Hitt fyrirtækið, Ísafold, átti ekki skip fyrr en í fyrravor, að það eignaðist Siglfirðing. Þar hefur allt gengið með skaplegum hætti og raunar með blóma síðan. Svo er á Siglufirði útgerðarfyrirtæki sem heitir Togskip hf. Það átti um tíma tvo togara. Þetta fyrirtæki er brautryðjendafyrirtæki í skuttogaraútgerð á Íslandi og hefur verið rekið af miklum dugnaði og þrótti, en ekki í tengslum við frystihús á Siglufirði, og það er ástæðulaust að vera að kasta steinum að forráðamönnum þess. Togskipið Dagný átti að leggja upp á Þórshöfn, en minna varð úr því en upphaflega var ætlað. Eru ýmsar orsakir til þess. Það er ekki rétt, að það hafi verið allt saman svikið. Það voru ýmsar orsakir sem ég vil ekki, úr því að forseti er farinn að hraða málinu, fara nánar út í á þessu stigi málsins, en þar var um bilanir að ræða, það var um miklu óhagstæðara fiskmat að ræða á Þórshöfn en annars staðar, og þar var um vandræði í höfninni að ræða og ýmislegt fleira. Ég er ekki sérstakur talsmaður þess að togarar sigli með afla, en í sumum tilfellum getur verið þjóðhagslega mjög hagkvæmt og hagkvæmt fyrir bæjarfélögin og hagkvæmt fyrir útgerðirnar að sú aðferð sé viðhöfð, sbr. tölur ráðh. um 4 milljarða meiri gjaldeyrishagnað af að sigla með aflann en vinna hann hérlendis. Við þurfum á gjaldeyri að halda, og fiskverð og olíuverð er þannig, að eina leiðin til að halda útgerðarfyrirtækjum gangandi í sumum tilfellum er að skipin sigli að einhverju marki.



Herra forseti. Enn ítreka ég að ég óska þess, að tekinn verði rýmri og vítalausari tími en við höfum haft til að ræða þessi umfangsmiklu mál til nokkurrar hlítar. Ég hefði ekki kvatt mér hljóðs öðru sinni ef hv. þm. Páll Pétursson hefði ekki tekið upp á því að myrkva þau ljós, sem fyrr höfðu skinið í sölum Alþingis, og upplýst ástæðurnar fyrir því, að Fonturinn var seldur frá Þórshöfn á sínum tíma, nýuppgert skip með miklum kostnaði, sem Þórshafnarbúar sátu uppi með skuldirnar af, - selt fyrir sáralítið fé, gott skip, til Siglufjarðar, að því er virðist aðilum sem litlum skyldum gegna í sambandi við íbúa Siglufjarðar hvað það varðar að útvega þeim atvinnu við að vinna fisk og gera hann að dýrmætri vöru til útflutnings. Sú saga hefur verið sögð hér áður. Það vil ég fullyrða við hv. þm., að hvorki skorti dugnaðinn hjá þeim Þórshafnarbúum né fyrirhyggjuna í stjórn fyrirtækis þegar um var að ræða útgerð á því skipi. Því var komið yfir á hendur Þórshafnarbúum með litlum hellindum, og giftan, sem skipinu fylgdi, var þá eftir því. Aðeins í lokin, fyrst ég er kominn hingað upp, vil ég biðja hæstv. sjútvrh. að skýra enn betur fyrir okkur spurninguna, sem hann bar hér fram, um mismuninn á því að láta smíða fyrir okkur skip erlendis og að selja ísfisk óunninn úr landi. Ein af ástæðunum fyrir því, að við höfum orðið að láta smíða fyrir okkur skip erlendis, er sú, að ýmsum byggðarlögum hefur legið svo á að afla sér farkosts til þess að ná í fisk til vinnslu, til þess að útvega fólki sínu atvinnu heima fyrir. Ein af ástæðunum hefur m.a. verið sú, að hv. valdsmenn, hæstv. ráðh., hafa heimilað útgerðarbröskurum að sigla með óunnið hráefni til útlanda samtímis því sem gerðar hafa verið vægast sagt mjög vafasamar ráðstafanir til að hindra fiskveiðar frá þeim stöðum þar sem atvinnu vantar, þar sem fólk vantar hráefni til vinnslu í frystihúsunum. Og svo má spyrja hvort einhver munur sé á að leyfa flutning á 30 þús. tonnum af ísvörðum fiski úr landi til sölu á ísfiskmarkaði erlendis á þeim tíma, þegar takmarkaðar eru fiskveiðar á miðunum okkar í kringum landið, og því að láta smíða fiskiskip erlendis. Þetta er eins og menntaskólagrín. Það minnir á fáránleika þríliðunnar, sem hefur gengið í gegnum íslenskan húmor öldum saman, að bera fram svona spurningu. Ég óska eftir að hæstv. ráðh. veki sjálfur máls á þessum atriðum hér í þinginu. Það væri gott, hentugt og smekklegt af honum að gera það í tíma þar sem okkur gefst tóm til að ræða þessi mál af nokkurri skynsemi. Ég efast ekkert um að ráðh. muni fúslega taka þátt í slíkum umr. og jafnvel hvetja til þeirra, ef verða mætti til að upplýsa þessi mál.



Herra forseti. Hér er um býsna umfangsmikið mál að ræða og erfitt að segja margt af viti á svo stuttum tíma sem gefst til þess. En þegar rollubændur úr afdölum Norðurlands eru farnir að ræða þessa hluti finnst mér ekki óeðlilegt þó að þeir, sem eru aldir upp við sjávarsíðuna, leggi ofurlítið til málanna. Ég er sammála hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni og hæstv. ráðh. í því, að gæta þarf nokkurs hófs í því að flytja inn fleiri skuttogara. En hæstv. ráðh. orðaði þetta þannig, að hann vildi standa á móti frekari innflutningi á fiskiskipum. Það orð á ekki við um skuttogara í öllum tilfellum, því að fiskiskip geta nefnilega verið af öðrum tegundum, allt frá árabátum og upp í skuttogara, og þar á milli eru mótorbátar. Það er vissulega orðin þörf á því og veruleg þörf að endurnýja vélbátaflotann. Þess vegna vil ég leggja á það áherslu, að þegar hæstv. ráðh. segir að hann vilji vera á móti því að flytja inn skip frá útlöndum vona ég að hann eigi ekki við að ekki megi flytja inn ný fiskiskip af þeirri stærð sem nauðsynlega vantar nú í ýmsum byggðarlögum. M.a. stendur til af Vestmanneyinga hálfu að leita eftir smíði á heppilegum fiskiskipum til veiða við suðurströndina. En í þessu þarf að vera regla sem gildir jafnt fyrir alla. Hún má ekki vera mishörð. Ef það á að vera reglan að menn skuli selja sambærileg fiskiskip til útlanda í staðinn fyrir þau, sem koma inn í landið, er ekki nóg að flytja þau til Suðurnesja, því að þau eru nú ekki orðin enn í útlöndum að fullu, þó að hluta sé. Og harkan verður að vera jafnmikil við alla í afstöðu hæstv. ráðh. og annarra yfirvalda í þessum efnum. Það var næsta furðulegt hvernig menn komu fram við Norðfirðinga í þessu máli, þar sem þeir gátu losnað við 12 ára gamalt skip fyrir feiknamikla peninga. Ekki stóð til að flytja það annað en til útlanda, þ.e. beint til Frakklands, ekki koma við í Keflavík.  Hæstv. forseti er farinn að ókyrrast og það að vonum vegna þess hversu margir eru málglaðir hér. En ég held að ég verði að fá að segja örfá orð varðandi siglingar. Ég er þeirrar skoðunar, að gæta eigi hófs í siglingum með fisk til útlanda. En hins vegar getur verið allt í lagi að leyfa fiskibátum og togurum að fara með farma til útlanda öðru hverju. Sannleikurinn er sá, að það er nokkur fiskfriðun í því að fiskibátar fari með afla til útlanda, því að þeir drepa ekki ofveiddan þorskstofninn á meðan þeir eru í siglingunum. Og fyrir fisk á þeim markaði fæst einmitt ákaflega gott verð og miklu hærra en við fáum í Ameríku, því að þegar menn eru að reikna verðið á kg er það með haus og beinum og öllu saman og þeir geta skorið fiskinn niður í tvennt og tvöfaldað verðið á hverju kg. Það er auðséð að þar getur verið um ákaflega skynsamlegar aðgerðir að ræða. Hitt er svo annað mál, að þegar menn kaupa togara hér án þess að fá nokkurs staðar lán eða lánsheimild erlendis og taka peningana beint upp úr vasanum fara að vakna ýmsar grunsemdir. Ég ætla ekki að leggja meira út af því. En varðandi útgerð Ýmis er það staðreynd, að í skýrslum segir að hann selji allan afla sinn erlendis, til Englands. Í raun og veru er þarna um útgerð að ræða sem virðist ekki vera öðruvísi en ensk útgerð. Hver er munurinn á þessari útgerð eða því að enskur togari fái að valsa inni í landhelginni og miklu lengra en flestallir aðrir togarar Íslendinga vegna stærðarinnar? Menn skulu athuga það. Herra forseti. Ég gæti auðvitað sagt um þetta mjög margt í viðbót. En vegna þess að ég vil ekki níðast á tímanum ætla ég að láta nægja að segja að þær upplýsingar, sem voru veittar um togaraútgerð á Siglufirði, vöktu mikla furðu mína. Það var sem sagt til fiskverkunarstöð á Siglufirði sem átti ekki bát og átti ekki togara, og til þess að hún gæti starfað þurftu þeir að fá nýjan skuttogara. En þegar þessi togari bætist við aukast aðeins siglingar með fisk frá Siglufirði. Það var sem sagt komið nóg af þeim fyrir, miklu meira en nóg af þeim á staðnum. Ég held að það hafi verið óskynsamlegt að fjölga togurum á Siglufirði og skynsamlegra hefði verið að setja þennan togara annars staðar þar sem hann raunverulega vantar.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að blanda mér í þessar umr. meðan ég hafði von um að koma hér að fsp. sem legið hefur fyrir síðan fyrir jól frá mér, en full ástæða væri þó til að segja margt um það sem hér er til umr. Tímans vegna vil ég takmarka mig við örfá atriði. Vandinn í sambandi við endurnýjun fiskiskipa og kaup á nýjum skipum er margþættur. Við fengum að kynnast því, sem störfuðum í síðustu ríkisstj., eins og ég geri ráð fyrir að allir kannist við sem hafa verið í ráðherrastarfi, og ég öfunda út af fyrir sig ekki hæstv. sjútvrh. af því hlutskipti sem hann hefur búið við. En meginatriðið í þessum málum er að sjálfsögðu að reyna að gæta samkvæmni í gerðum. Ég hygg að þar hafi hæstv. ráðh. misstigið sig nokkuð. Ég geri ráð fyrir að hann sjái nú að það hefði betur verið öðruvísi að málum staðið t.d. í sambandi við innflutning á togaranum Júlíusi Geirmundssyni. Það er mjög erfitt að standa frammi fyrir atriðum eins og óskum Síldarvinnslunnar í Neskaupstað, sem hér hefur verið gerð að umtalsefni, og neita henni um eðlilega endurnýjun á skipakosti. Um það mál hefur verið rætt í blöðum og menn kastast á hnútum þar að lútandi. Það mál hefur leysts þannig, að innan fárra daga kemur það skip til heimahafnar sem keypt var í staðinn fyrir annað sem selt var úr landi. Í síðustu ríkisstj. var ég í þeirri aðstöðu að eiga að gæta hagsmuna innlends skipasmíðaiðnaðar og leitast við að hlúa að honum. Það var unnið á þeim tíma með góðum skilningi í ríkisstj. almennt að því að leita leiða til að hlúa að innlendum skipasmíðaiðnaði. Ég kom af stað áætlunargerð varðandi aðstöðu innlendra skipsmíðastöðva og reyndi að glöggva mig á stöðu skipasmíðaiðnaðarins hér, samkeppnisstöðu hans miðað við erlendan skipasmíðaiðnað. Ég veit ekki annað en í góðum gangi sé vinna að því að glöggva stöðuna. Það hefur þegar nokkuð áunnist frá því sem var, m.a. vegna þess að veitt var fjármagn á síðustu fjárfestingar- og lánsfjáráætlun til stofnlána í íslenskum skipasmíðastöðvum. Það vantar hins vegar mjög mikið á að þær séu samkeppnishæfar eins og eðlilegt væri vegna þess hvernig að þeim hefur verið búið um mjög langt skeið. Það er því ekkert undarlegt þó að útgerðarmenn vilji leitast við að fá fiskiskip með mun hagstæðari kjörum erlendis frá, þar sem þau eru til í allríkum mæli og hægt að fá þau nánast langt undir kostnaðarverði. Við megum ekki láta þessa aðstöðu verða til þess að slá slöku víð að byggja upp skipasmíðaiðnað okkar þannig að hann verði samkeppnishæfur og geti leyst sem allra flest verkefni i sambandi við fiskveiðiflota okkar og reyndar önnur verkefni. En það þarf einnig að gera áætlanir um endurnýjun flota okkar og stilla þetta saman. Það áleit ég og ég held fleiri í fyrrv. ríkisstj. að þyrfti að gera. Þar þarf að horfa á m.a. þá staði þar sem ósamræmi er í afla, í afköstum útgerðarinnar og aðstöðu í landi. Það þarf að reyna að stilla saman fjárfestinguna þannig að hún nýtist sem best, það sé samkvæmni í fiskveiðiskipum viðkomandi staða og vinnsluaðstöðu í landi, að þar hallist sem minnst á. Á þetta vantar mjög mikið. Allmargir staðir á landinu þurfa nauðsynlega á skipum að halda, nýjum veiðiskipum eða viðunandi fiskiskipum til þess að nýta bæði vinnsluaðstöðu, fyrirliggjandi fjárfestingu og mannafla sem hefur ónóg verkefni í landi. Ég ætla ekki að fara að telja slíka staði upp, en þeir eru í mínu kjördæmi, á Austurlandi, og þeir eru víðar. Þetta þarf að fara yfir. Það dæmi, sem hér var rakið frá Siglufirði, finnst mér vera mjög lýsandi um ósamkvæmni í þessum efnum og nánast gott til að glöggva fyrir mönnum hvernig þarna getur hallað á. Svo þarf að sjálfsögðu að fyrirbyggja að útlendingar geti komist inn í lögsögu okkar með veiðiskip sem flutt eru inn vegna þess að fiskiskip eru á frílista, eins og gerist með skipið Ými í Hafnarfirði. Ég vil út af fyrir sig ekkert fullyrða um hvernig það skip er fengið eða fyrir hvaða fjármuni. En það er mikil spurning hvort ekki sé réttmætt að taka fiskiskip af frílista til að koma í veg fyrir að slíkt endurtaki sig eða útlendingar geti komið hér inn skipum sem sigli svo að meginhluta með aflann til útlanda.



Herra forseti. Mér þykir fyrir því ef ég hef myrkvað ljós í hugskoti hv. þm. Stefáns Jónssonar. Það er ekki vanþörf á að þar sé sem bjartast. Hann sagði að hvorki hefði skort dugnað né fyrirhyggju við útgerð togarans Fonts á Þórshöfn. Útgerðin var svo góð og fyrirhyggjan svo mikil að þeir splæstu á hann 11 vélstjórum sama árið. Hann sagði líka að það hefði verið nýuppgert skip þegar það kom til Siglufjarðar. Dálítið þurfi nú að dytta að því samt þegar þangað kom. Svo lét hann í það skína, að þetta skip hefði verið notað í siglingar. Það hefur á s.l. ári farið tvær söluferðir til útlanda. Það er nú allt og sumt sem Siglfirðingur sigldi á árinu 1979. Hv. þm. Garðar Sigurðsson sagði að það væri erfitt að segja margt af viti. Það vefst nú stundum fyrir honum, en hann verður bara að leggja það erfiði á sig. Hann vildi meina að rollubændur ofan úr afdölum mættu ekki tala um sjávarútvegsmál. Hv. þm. Garðar Sigurðsson lætur síg stundum hafa það að tala hér um landbúnaðarmál og það er líka áreynsla fyrir hann að tala um þau af viti. En ég held að ég taki mér það bessaleyfi að ræða sjávarútvegsmál með a.m.k. jafnmiklum rétti og Garðar Sigurðsson um landbúnaðarmál.