Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pétur Magnússon) Með 1. nr. 1. 3. jan. 1890, var kaupstöðum landsins veitt alm. heimild til þess að setja sér lögreglusamþykktir. Með l. nr. 18, 20. okt. 1905, er öllum verzlunarstöðum veitt hin sama heimild, enda búi þá lögreglustjóri í þeim. Á síðari árum hefir þó komið í ljós, að ákvæði þessi eru ekki lengur nógu viðtæk, og hefir oft borið á því, einkum í námunda við kaupstaði, að örðugt hefir reynzt að halda uppi góðri reglu, t. d. á fjölmennum héraðasamkomum, sérstaklega eftir að heimabruggað áfengi fór að verða eins útbreitt og nú er orðið. Má segja, að til vandræða horfi í þessu efni. Virðist öll sanngirni mæla með því, að hreppsfélögum sé ekki gert erfiðara fyrir en kaupstöðum um það að halda uppi lögum og reglu. Frv. lá fyrir síðasta þingi eins og það er nú, og var flutt af allshn.Nd. að tilhlutun lögreglustjórans í Rvík og samþ. í þeirri deild óbreytt. En í þessari deild var það ekki útrætt. Hefir því verið vísað til allshn. þessarar deildar, og leggur hún til, að það nái samþykki óbreytt. Er þetta sjálfsagt mál og óþarft að færa frekari rök að því.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Um flest, er snertir frv. á þskj. 45, get ég vísað til álits sjútvn. á þskj. 152. Þetta frv. lá fyrir síðasta þingi í líkum búningi og það hefir nú, en að vísu hefir því verið breytt nokkuð í áttina til þeirra till., sem þá voru gerðar af sjútvn., en aldrei komust undir umr. Það, sem skilur í raun og veru á milli n. og hv.flm., er það, að n. vill ekki hefja útflutning kælifiskjar í jafnstórum stíl og virðist vaka fyrir hv.flm., né heldur vill n. leggja til, að ráðizt verði í skipakaup til þessara framkvæmda. Það er kunnugt orðið, að síðan þetta frv. kom fram á síðasta þingi, hafa verið gerðar nokkrar tilraunir um útflutning á kældum fiski, og yfirleitt hafa þær tekizt fremur vel. En þess vegna hefir líka áhugi um það, að geta almennt komið á slíkum flutningum, orðið meiri og víðækari. Í ýmsum verstöðvum, sem áður höfðu enga viðleitni í þessa átt, er nú gerður nokkur viðbúnaður til þess að taka upp þannig lagaða verkun fiskjar og sölufyrirkomulag. Ég þykist ekki þurfa að fara mörgum urðum um þetta mál. Það er kunnugt frá fyrra þingi, hefir líka auk þess verið rætt talsvert í blöðum og á fundum víðsvegar um land, svo að málið ætti að vera öllum að nokkru ljóst. Ég sé þá heldur ekki ástæðu til að fara að gera sérstaka grein fyrir hverri einstakri till., sem fyrir liggur á þskj. 152. Nál. skýrir þær, og þær eru í raun og veru að mestu leyti sniðnar eftir þeim breyttu ástæðum, sem nú eru frá því að málið lá fyrir síðasta þingi.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég vil þakka sjútvn. fyrir eftir atvikum skjóta afgreiðslu þessa máls. Hinsvegar get ég ekki neitað því, að mér finnst þær breyt. sem n. hefir gert á frv., ekki vera til bóta. Því skal ég taka það fram, að þrátt fyrir það, þó að brtt.n. verði samþ., þá mun ég greiða frv. atkv. mitt. Við 1. gr. frv. er sú breyt. gerð, að í staðinn fyrir, að þessi styrkur sé bundin aðeins við samvinnufélög, þá má veita sama styrk öllum félögum útgerðarmanna og sjómanna. Við þessu væri ekkert að segja, ef ætlazt væri til, að ríkissjóður legði fram svo ríflegt fé í þessu skyni, að unnt væri að fullnægja þörfum allra samtímis, en eftir því sem mér virtist á máli hv.frsm., þá er víst síður en svo, að til þess sé ætlazt. Það er bersýnilega til þess ætlazt, að byrjað sé með þrjú skip, eða e. t. v. fleiri, ef brýn nauðsyn krefur. En með slíkum skipastól er með öllu ómögulegt að leysa vandræði nema fárra manna á landinu. Ef það er þess vegna meiningin að létta sérstaklega undir með þeim sjómönnum og bátaútvegsmönnum, sem gert hafa með sér samvinnufélög í þessu skyni, þá átti að sjálfsögðu að binda styrkinn við það. En eins og brtt.n. eru orðaðar, þá skiptir það engu máli, hvort það eru tveir eða fleiri útgerðarmenn, sem stofna félagið og fá sjómennina á sínum bátum með, eða hvort það er samvinnufélag allra sjómanna og útgerðarmanna í heilu þorpi. Mig furðar það stórkostlega, að postular samvinnunnar skuli hafa komið með aðra eins brtt. eins og þessa. Þá er lagt til, að þessar 200 þús. kr., sem stj. má samkv. frv. verja til þessa, séu bundnar við það eitt að veita félögunum lán til þess að afla sér fiskumbúða og til þess að greiða kostnað við leigu skipa. Ég get ekki séð annað en að það miði til hins verra að vera að binda þetta svona fast í lögum. Ég held, að það ætti að vera kleift fyrir ríkissjóð að leggja fram fé til að kaupa fyrir dragnætur til kolaveiða. Mér er kunnugt um það, að Englendingar, sem semja við báta hér uppi um kaup fiskjar, hafa lagt lán til dragnótakaupa, gegn því að fá greiddan vissan hluta lánsins í fiski. Þetta sjá þeir, að þeim er með öllu óhætt, þar sem afli mannanna, sem þeir hafa lánað og samið við, fer allur um þeirra hendur. Sjómönnunum er það aftur á móti mikið hagræði að geta fengið lán svo snemma, að þeir geti fengið sér veiðarfæri áður en veiðin byrjar. Jafnáhættulaust ætti að vera fyrir ríkisstj. að veita samskonar lán, gegn hlut úr afla, ef hann gengi í gegnum hendur stj. eða skrifstofu, sem hún setti upp í því skyni að hafa eftirlit og umsjón með þessum málum. En það er bersýnilegt, að eigi þessi nýbreytni að verða til þeirrar hjálpar, sem ég vænti, þá verður að leggja meiri áherzlu á að veiða kola og annan dýran fisk til útflutnings en gert hefir verið hingað til. Þar er hinna mestu framfara að vænta, ef þessi veiði er upp tekin og útflutningur á lúðu nær að aukast.

Pétur Ottesen Ég býst við því, að það sé réttmætt, og eins og nú er ástatt e. t. v. nauðsynlegt, að einhverjar ráðstafanir séu gerðar af hálfu hins opinbera, til þess að greiða götu manna í því efni að koma fiskinum á markað í því ástandi, sem markaðsskilyrði krefjast að hann sé, - að hann sé fluttur nýr út úr landinu. Ég hygg þess vegna, að frv., sem hnígur í þá átt, að hið opinbera styðji menn í því að koma fiskinum frá sér í markaðshæfu ástandi, eigi fullkominn rétt á sér. Það, sem einkum ber að stefna að, er það, að greiða fyrir fiskveiðamönnum með útvegun á skipum, sem til þess eru hæf að flytja fiskinn óskemmdan á erlendan markað. Hitt virðist mér ekki eins nauðsynlegt, að vera að ákveða það, að einhver sérstök stofnun á landinu eigi að standa fyrir rekstri skipanna, eins og hér er gert ráð fyrir, að Skipaútgerð ríkisins annist útgerð þeirra. Mér finnst, að þeim, sem veittur yrði slíkur atbeini sem frv. fer fram á, en það eru fiskimennirnir, að þeim ætti að vera trúandi fyrir því að sjá sjálfir um rekstur þessara skipa, og yfirleitt að koma sér þannig fyrir með sölu á þessum afurðum, að sem hagkvæmast væri fyrir þá sjálfa. En með þessu frv., og líka með brtt., er gert ráð fyrir að taka af þeim þessar framkvæmdir og láta Skipaútgerð ríkisins annast þær. Einnig á að koma upp söluskrifstofu, þar sem menn starfi að því að sjá um meðferð fiskjarins, sölu hans og útflutning. Ég held nú, að það sé svo hjá þeim, sem flytja út nýjan fisk, sem eru togarafélögin aðallega, þegar frá eru teknar þær tilraunir, Sem gerðar voru á síðasta ári til þess að færa þennan útflutning á víðara svið, að útgerðarfél. semji við sölufél. á þeim stað, þar sem markaðurinn nú er, um það að taka að sér söluna. Og hjá þessu fyrirkomulagi verður ekki komizt, þótt sérstakir menn verði skipaðir hér til þess að annast þessar framkvæmdir. Mér virðist þess vegna, sem fullkomlega mætti treysta þeim mönnum, sem líklegir væru til þess að ganga í þennan félagsskap, til þess að semja við slík fisksölufélög í Englandi, þar sem aðalmarkaðurinn fyrir þennan aukna útflutning okkar myndi verða. Mér virðist því vafasamt, hvort þetta hvorttveggja út af fyrir sig myndi verða til nokkurra bóta. Hinsvegar myndi af þessu leiða nokkuð meiri kostnað heldur en ef útgerðarmenn og útflytjendur höguðu þessu eftir því, sem helzt ætti við í það og það skiptið. Ég felli mig að ýmsu leyti betur við brtt.n. heldur en ákveðin í frv. Ég er n. sammála um það, að rétt sé að fara af stað eins og í till. hennar er gert ráð fyrir, þreifa fyrir sér í byrjun, en færa svo út kvíarnar, eftir því sem ástæður leyfa. Aðalatriðið með aðstoð hins opinbera á að vera það, að brjóta ísinn og stuðla að því, að framkvæmdir í þessum efnum hefjist og gera mönnum á allan hátt auðveldara fyrir. Ég er sammála n. um það, að ekki sé rétt að einskorða aðstoð hins opinbera við samvinnufélagsskap. Við vitum það, að meginið af útgerð landsmanna er ekki rekið með því sniði, og ég sé ekki, hvaða ástæða er til þess að útiloka einstaka útgerðarmenn og menn, sem hafa myndað félagsskap um útgerð, án þess þó að það sé samvinnufélagsskapur, frá stuðningi hins opinbera. Ég sé ekki annað en að þeir sem hverjir aðrir þegnar þjóðfélagsins séu réttbornir til þess að njóta stuðnings ríkisins í þessum efnum. Ég felli mig að þessu leyti betur við till.n. Og ég skoða þetta svo, þar sem hér er sagt, að útvegsmenn og sjómenn hafi myndað með sér félagsskap til fisksölu, að þetta sé ekki bundið við neinu sérstaka bátatölu, heldur að það geti heitið félagsskapur, ef menn á nokkrum bátum eða skipum koma sér saman um að koma afurðum sínum árlega á markað á þennan hátt. Í nál. er vikið að því, að n. líti svo á, að fyrstu tilraunirnar eigi einkum að beinast að landshlutum þeim, sem skip og önnur tæki skorta til kæliflutnings á fiski, en félagsskapur sé hinsvegar hafinn til flutningsins. Ég held, að það sé svo yfirleitt um alla landshluta, að þá skorti skip til þessa flutnings, nema þar sem togaraútgerðin er. En eins og kunnugt er, þá eru togararnir notaðir jöfnum höndum til fiskveiða og til þess að flytja fiskinn á erlendan markað. Þegar togurunum sleppir, þá veit ég ekki til, að einn landshluti standi öðrum framar í því að eiga tæki og skip til þessa útflutnings, og þess vegna verður, að mínu áliti, að greiða úr þessu á þann hátt, sem þörfin kallar mest eftir og óskir koma fram um slíkan stuðning. Annars væri gott að fá að heyra það hjá n., hvað hún álítur, að felist í þessu, og hvort hennar meining sé, að einhver landshluti njóti þessa sérstaklega. Það á að koma skýrt fram, hvað í þessu felst, svo ekki verði farið að vitna í eitthvað og eitthvað, þegar þetta mál á að koma til framkvæmda. Hv. frsm. mun geta gefið upplýsingar um það, hvað hér liggur til grundvallar hjá nefndinni. Ég hefi þá ekki ástæðu að svo stöddu til þess að minnast á fleira í sambandi við þetta mál. Ég mun greiða brtt.atkv. mitt, þó að ég sjái ekki ástæðu til frekari ráðstafana í þessu efni heldur en að veita fél. fiskimanna stuðning til þess að útvega sér skip til að annast þessa fiskflutninga.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Andmæli þau, sem fram hafa komið gegn till.n., eru að vísu ekki stórvægileg. Hv. flm. fann eiginlega þrennt að till. hennar. Fyrst og fremst þótti honum n. hafa verið smátæk um framkvæmdirnar, þar sem hún gerði ráð fyrir að byrja með þrem eða e. t. v. fleiri skipum, en ekki eins og í frv. stendur, hæfilega mörgum. Hver getur sagt fyrirfram, hvenær þau eru hæfilega mörg? Hv. flm. fannst það skemmd á frv., að n. leggur til, að þessara flutninga geti þær veiðistöðvar notið, þar sem félagsskapur myndast um fiskútflutning, og þá í nægilega stórum stíl til þess að útgerðin telji það borga sig að sinna því, eins þótt þessi félagsskapur sé ekki í samvinnusniði. Það, sem fyrir n. vakti þegar hún ákvað að gera ekki samvinnufélagsskapinn að skilyrði, var það, að í samvinnulögunum er svo mælt fyrir, að ákveðna tölu manna þurfi til þess að félagið geti heitið samvinnufélag. Ákvæði þetta hefði getað orðið þess valdandi, að vissar verstöðvar hefðu orðið útundan. með því að rígskorða þetta svo mjög. Í þriðja lagi fann hv.flm. að því, að n. hefði fellt niður ákvæði úr frv. um það, að stj. skyldi heimilt að veita lán úr ríkissjóði til dragnótakaupa. N. vildi eingöngu binda fjárveitingar til byrjunar við þá þörf, sem mest er aðkallandi á þessu augabragði, og hefir því fyrst nefnt til fiskumbúðir og það annað, sem hafa verður til þegar flutningar eiga að hefjast. N. lítur hinsvegar svo á, að ekki sé meiri ástæða til þess að veita lán úr ríkissjóði til þessara veiðarfærakaupa en yfirleitt þá til allra slíkra kaupa. Veiðarfæri eru, eins og kunnugt er, keypt um land allt af útgerðarmönnum, án opinbers atbeina, jafnvel oft mun dýrari tæki á skip en ein til tvær dragnætur, og eru engar ráðstafanir gerðar af hálfu þess opinbera til þess að styrkja útgerðarmenn til slíkra kaupa síðan niður féllu lánveitingar eftir hinni gömlu skipulagsskrá Fiskveiðasjóðs. Nú er þess að geta um frv., að með því er í raun og veru aðeins verið að hugsa, um bráðabirgðaráðstöfun, sem gilda á fram yfir næsta nýár.6. gr. frv. tekur það fram, að lögin skuli endurskoðuð á næsta þingi. Þetta er því aðeins tilraun til þess að bjarga yfir byrjunarörðugleikana, og koma einhverju bráðabirgðaskipulagi á flutningana, meðan ekki eru mynduð svo öflug og örugg samtök, að framkvæmdunum sé borgið. Ég finn ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þessar aðfinnslur hv.flm. Hann lýsti því líka yfir, að honum þætti betra en ekki, að n. hefði afgr. málið á þennan veg. En ég verð að víkja nokkrum orðum að aths. hv.þm. Borgf. Hann er að vísu sammála n. í öllum meginatriðum, en ýmislegt fann hann þó að, sem mér þykir ekki ástæða til að deila um eða þörf að lengja umr. um. Honum virtist ekki þörf á því að setja lagafyrirmæli um starfshætti eða athafnir skrifstofu þeirrar, sem gert er ráð fyrir að setja upp í sambandi við útflutninginn. N. leit samt svo á, að það væri, eins og það er í 4. gr. frv., rétt að gefa fyllri fyrirsögn um það, hvernig þessi skrifstofa starfaði og hvað hún ætti að hafa á hendi. Um það má auðvitað deila, hvort þörf sé almennt á slíkum ráðstöfunum vegna þessa útflutnings, en þessar fyrirsagnir binda engar framkvæmdir aðrar en þær sem nauðsynlegt er að hafa fastlega ákveðnar, meðan verið er að brjóta ísinn og koma kæliflutningnum í framkvæmd. Þá kom fram fyrirspurn frá hv.þm. um það, hvernig skilja bæri þau orð í nál., að taka skyldi fisk fyrst og fremst frá þeim landshlutum, þar sem skilyrði skorti til að flytja út fiskinn, og þar með möguleika til þess að hagýta kælifisksölu. Yfirleitt hnígur öll þessi ráðstöfun um ísfisksölu að því að bæta úr skák fyrir þeim, sem skilyrði skortir til að hrinda henni í framkvæmd nú þegar á eigin spýtur, og n. hefir einmitt viljað leita að hagkvæmum ráðum í því efni. Hinsvegar er það ljóst, að ekki tjáir að setja dýr leiguskip í áætlanir til annara staða en þeirra, sem einhvern flutning hafa að bjóða og möguleika til greiðlegrar afgreiðslu þeirra. Einnig lítur n. svo á, að á þeim stöðum, þar sem þessi flutningur er nú þegar tekinn upp og samningum bundinn við innlenda eða útlenda menn, þar sé engin ástæða til að hefja samkeppni um flutningana, fyrr en þá síðar, ef þeir samningar misheppnast. Ég vona þess vegna, að hv.þm. Borgf. gruni ekki n. um neina undirhyggju eða það, að hafa ætlað að setja neinar þær verstöðvar hjá, sem annars hefðu skilyrði til að njóta góðs af flutningunum.

Jóhann Jósefsson Það var aðallega út af fyrirspurn hv.þm. Borgf., sem ég kvaddi mér hljóðs. Að vísu hefir hv.frsm.n. svarað henni, en ég vil fyrir mitt leyti lýsa einnig minni afstöðu í málinu, þar sem ég hefi undirskrifað nál. án nokkurs fyrirvara. Í þessu máli hefi ég svipaðan skilning á nál. og hv.frsm., að þessa tilraun beri fyrst og fremst að gera þar, sem þörf er mest fyrir þennan útflutning, frá þeim stöðum, sem óska eftir og geta uppfyllt þau skilyrði, sem tiltekin eru í brtt. við frv., sem sé, að þar sé félagsskapur manna, sem hefir nægilegan bátafjölda að baki sér. Þetta eru höfuðlínurnar að því er mér skilst á brtt., en þar er ekki átt við sérstaka landshluta eða hafnir. Reynslan verður að skera úr því, hvaða staðir koma helzt til greina. Annars má segja það um þetta mál almennt, að þess er ekki von, að frv. eins og þetta verði afgr. þannig, að allir hlutaðeigendur verði ánægðir með hvert einasta ákvæði þess, því að þetta er allmikið nýmæli hér á landi. Það, sem n. virtist skipta mestu máli, var það, að samtaka tilraun sé gerð af hálfu þess opinbera til þess að hrinda útflutningi á nýjum bátafiski af stað, og að það sé svo hóflega gert, að mikill kostnaður geti ekki hlotizt af í byrjun, og ennfremur þannig, að breytingar megi gera á fyrirkomulaginu án stórfellds kostnaðar. Í slíku máli sem þessu mætti eyða heilu þingi í að ræða um, hvaða aðferð væri bezt og hvort eitthvert ákvæði í þessu frv. eða brtt.n. væri ekki óþarft. Eitt dæmi um þetta er söluskrifstofan, sem ég fyrir mitt leyti álít, að ekki sé mikil þörf fyrir. En ég vildi ekki gera ágreining um það, hvort stj. fengi heimild til þess; þess verður að gæta, að það er ekki nema heimild að hafa þarna einn mann til að líta eftir og gæta að hagsmunum fiskeigenda. Ég vil ekki setja mig á móti þessari heimild, því að það getur komið í ljós, að þörf verði á þessari skrifstofu, og ég hefi ekki svo mikla þekkingu á þessu máli, að ég vilji með öllu aftaka þessa heimild. Sama er að segja um fleira í þessu máli, t. d. að Skipaútgerð ríkisins sé falin umsjón með flutningaskipunum. Þau verða auðvitað að vera undir einhverri stj., og ég tel, að til bráðabirgða megi vel una við það, að Skipaútgerð ríkisins annist þessar framkvæmdir. Komi það í ljós, að það tefji aðrar framkvæmdir hennar eða að afskipti hennar séu ófullnægjandi, þá er hægðarleikur að skipta um, því að eins og hv.frsm. minntist á, þá á að endurskoða þessi lög innan skamms. Framkvæmd þessi getur ekki verið yfirstjórnarlaus að öllu leyti eða afskiptalaus af ríkisins hálfu, þar sem ríkissjóði er ætlað að leggja talsvert fé fram, sem sagt, það ber að líta á till.n. eins og till. til bráðabirgðaráðstafana, eins og fyrsta sporið til að koma á föstum og reglubundnum ferðum með nýjan fisk frá Íslandi á heimsmarkaðinn. Hv. flm. sagði í vetur, að frv. væri frumsmiði. Sama má segja um till.n., þær eru frumsmíði. Lega landsins og fjarlægð til brezka markaðsins gerir það að verkum, að við höfum talsvert aðra aðstöðu í þessu efni heldur en Danir og Norðmenn. Frá Noregi hefir verið sendur fiskur með áætlunarskipum á brezka markaðinn nú í mörg ár. Norðmenn hafa um fleiri leiðir að velja en við og senda fiskinn bæði landveg og sjóveg, og Danir senda mikinn bátafisk með bílum beint inn í Mið-Evrópuríkin. Við verðum aftur á móti að halla okkur eingöngu að skipaflutningi, sem ætti að reynast eins haldgóður, þegar fram í sækir. Úr öllu þessu getur reynslan ein skorið. Með öllum þessum forsendum álít ég vel forsvaranlegt að fylgja frv. með þeim breytingum, sem n. kemur með. N. er sammála um till., og þýðir það ekkert annað en að hún vill vera samtaka um að hrinda þessu nauðsynjamáli af stað, en vill ekki eyða tímanum í gagnslausar deilur um það, hvernig eigi að hjálpa bátaútveginum í þessu efni. Ég vona, að þetta þing endi ekki að þessu máli óloknu, því að hér er að ræða um þá hjálp til handa útveginum, sem við megum ekki lengi án vera.

Pétur Ottesen Ég ætla, að hv.þm. Vestm. geti ekki litið svo á, að ég hafi verið að vekja neinar deilur um þetta mál. Ég var að benda á fyrirkomulags atriði, sem ég áleit, að betur væri fyrir komið á annan veg en hér er gert ráð fyrir, og auk þess kom ég með fyrirspurn, sem ég hefi nú fengið svar við. Út af þessu fyrirkomulagsatriði vil ég segja það, að ég sé ekki, að hjá þeim hafi neitt það komið fram, sem eiginlega bendir á, að þetta út af fyrir sig sé svo nauðsynlegt. Þeir hafa verið að tala um, að það væri óforsvaranlegt að ætla þessu fyrirtæki enga yfirstjórn, þar sem ríkissjóður legði talsvert fé í hættu með því að taka skipin á leigu. Ég sé nú ekki, að ríkissjóði sé þetta fé neitt betur tryggt, þó að Skipaútgerð ríkisins hafi þetta með höndum, eða þó að söluskrifstofa sé sett upp, þar sem vitanlega er lafhægt að tryggja afskipti ríkissjóðs með því að láta hann fá forgangsveð í aflanum fyrir flutningskostnaði skipanna. Út af þessu ákvæði um söluskrifstofuna skilst mér, að þeir, sem senda fisk með þessum skipum, séu ekki skuldbundnir til að nota þessa skrifstofu, og þurfi þá ekki heldur að taka þátt í þeim kostnaði, sem af henni leiðir  Ég get vel sætt mig við þessa skýringu á nál., að n. ætlist til, að fyrst og fremst sé uppfyllt það skilyrði, að félagsskapur sé til fyrir þennan útflutning, sem sé settur til þess, að þeir gangi fyrir þessum útflutningi, sem hafa skilyrði til að afla fljótlega farms í þessi skip, það séu þessir staðir, sem eiga að fá skip til þessara flutninga, og að þetta eigi að koma fram sem varúðarráðstöfun við því, að ekki sé verið að láta skipin elta uppi litlar útgerðarstöðvar eða að þau taki fisk, sem hefir verið safnað saman úr mörgum stöðum, sem er bæði dýrt, og mætti eins búast við, að farmur, sem væri þannig tekinn, væri ekki eins hæfur til sölu eins og þar, sem mikið er aflað á sama tíma. Hv. frsm. talaði um, að þeir staðir ættu frekast að ganga fyrir, þar sem einhver rekspölur væri kominn á útflutning á nýjum fiski. Þetta er aðallega á tveimur stöðum. Annar staðurinn er Vestmannaeyjar. Þaðan mun nýr fiskur hafa verið fluttur út síðasta ár, en hinn staðurinn er Ísafjörður. Annarsstaðar hafa engar framkvæmdir orðið í þessu, nema þar sem einstöku sinnum hefir ef til vill tekizt að selja í botnvörpunga, þegar fiskur hefir verið fyrir hendi, þegar togararnir hafa verið að leggja af stað til Englands og svo hefir staðið á, að þeir hafa ekki verið fullfermdir af fiski, en sú aðstaða er svo hæpin, að það er ekki hægt að byggja á henni.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég er ánægður yfir því, hvað þetta frv. fær betri viðtökur nú en í vetur. Ég vil þó minnast á nokkur atriði, og þá fyrst og fremst vildi ég spyrja hæstv.forsrh. að því, hvort þessi heimild mundi verða notuð, ef frv. yrði samþ. Ég beindi þessari fyrirspurn til hans við 1. umr., og hann svaraði því þá, að þegar n. hefði gert sínar brtt. við frv., þá mundi hann taka afstöðu til málsins, sem væntanlega yrði í samræmi við meiri hl. n. Hv. frsm. segir, að ég hafi fundið að því, að n. vildi binda sig við það, að skipin yrðu minnst 3. Þetta er misskilningur hjá hv.frsm. Ég er þessu einmitt sammála, að réttast sé að leigja skipin, þar sem n. gerir ráð fyrir eins og frv., að lögin skuli endurskoða fljótlega. Hitt þykir mér undarlegt, að n. skuli breyta frv. þannig, að þessi styrkur skuli látinn í té félögum sjómanna gersamlega án tillits til þess, hvort þeir eru í samvinnufélögum eða ekki, en í frv. var það skilyrði fyrir þessari aðstoð, að það væri um samvinnufélagsskap að ræða hjá sjómönnum og bátaútvegsmönnum. Ég veit, að frv. frsm. er það a. m. k. ljóst, hver munur er á þessu. En um samvinnufélög er að ræða, sem njóta þessa stuðnings, þá er þar með tryggt, að sá félagsskapur sé opinn fyrir alla þá menn, sem stunda fiskiveiðar á því svæði, sem þessi félagsskapur nær yfir, því að hér er ekki eingöngu um útgerðarmenn að ræða, heldur einnig þá, sem eru ráðnir upp á hlut, en eftir till.n. eru það einhverjir fiskimenn og einhverjir útgerðarmenn, sem gera með sér einhverskonar félagsskap til að flytja út fisk, sem eiga að hafa jafnan rétt og samvinnufélög. Mig furðar á því, að jafnþaulvanur samvinnumaður og hv.frsm. skuli vilja breyta þessu atriði í frv. mínu. Ef þær eðlilegu afleiðingar af þessu eru raktar, þá er ekki annars að vænta en að útgerðarmenn kaupi fiskinn af þeim, sem eru ráðnir upp á hlut, í von um að hafa hagnað af, eða þá að einhverjir fiskkaupmenn kaupi hann til að geta notað ríkisfé til að koma honum á markaðinn. Þær hömlur, sem voru í þessu atriði mínu frv., eru teknar burt með þessari brtt., svo að þessi ráðstöfun er ekki eingöngu fiskimönnum til handa, heldur það sem kallað er á finu máli stuðningur við atvinnuveginn, hjálp til að koma vörunni í gott verð án þess að hugsa um, hvort fiskimennirnir verða þess aðnjótandi eða einhverjir, sem vilja græða á fiskinum. Mig furðar á því, að hv.frsm. skuli ekki hafa gert sér grein fyrir þessu. Þetta er það, sem í sjálfu sér er meginefnið í till.hv. sjútvn. Ég álít, að ef Alþingi veitir stuðning til þessa atvinnurekstrar, þá sé sjálfsagt að ganga svo frá, að sá stuðningur komi þeim að gagni, sem hans eiga að njóta, en það eru þeir, sem veiða fiskinn og hafa þar af sína afkomu. Viðvíkjandi lánveitingum til kaupa á nýjum veiðarfærum vil ég segja það, að mér þótti leitt, að n. skyldi ekki geta fallizt á þá till., sem um það er í frv., því að eins og ég benti á í fyrri ræðu minni, þá veita Englendingar sjómönnum kost á slíkum veiðarfærum til kaups upp á hlut í aflanum. Ef ekki er hægt að veita mönnum hjálp til að kaupa dragnætur eða önnur þau veiðarfæri, sem þeir þurfa nauðsynlega með, þá er hætt við, að þeir verði að leita til Englendinga og kaupa veiðarfærin af þeim, sem þeir verða síðar að borga með l5–20% af aflanum. Áhættan er lítil fyrir ríkissjóðinn, að veita þetta lán, þar sem hægt er að taka veð í afla til greiðslu á þeim. Yfirleitt hafa bankarnir lánað bátum til veiðarfærakaupa, og þau lán þá tryggð með veði í afla, mjög oft óveiddum, og þá miðað við saltfisk. Hér er því ekki um það að ræða, að geta veðsett aflann, sízt ef hann er áður að veði fyrir flutningsgjaldinu. Það er því ekki hægt eftir reglum bankans að fá lán út á það, þar sem slíkt veð er ekki fyrir hendi. Ég vildi því leyfa mér að beina þeim tilmælum til hv.n. fyrir 3. umr. þessa máls, hvort hún sæi ekki ástæðu til að taka upp í frv. af nýju ákvæði, sem tryggi það, að allir þeir, sem atvinnu hafa af veiðum, geti orðið þessa stuðnings aðnjótandi.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Ég verð að víkja örfáum orðum að ræðu hv.þm. Borgf. Ég skildi orð hans svo, að hann hefði grun um, að eftir þeim orðatiltækjum, sem n. hefir í 1. og 4. gr. frv., geti svo farið, að þeir, sem mesta þörf hafa stuðningsins af flutningunum, mundu fara þeirra á mis, ef þessi ákvæði frv. yrðu samþ. Ef þetta væri rétt skilið, þá hefði illa til tekizt. En ég get ekki fundið, að nokkur heil brú sé í þessum tilgátum hv.þm. Mér finnst bæði 1. og 4. gr. taka það skýrt fram, að þessi stuðningur sé fyrst og fremst ætlaður þeim, sem ekki geta komið fiski sínum til útlanda í kældu ástandi af eigin rammleik. Það má vera, að finna mætti skýlausari orðatiltæki um þetta, en ég sé ekki, að það skorti nákvæmni í orðalagi. Að því er snertir aths. hv.þm. um áhættu ríkissjóðs, þá finnst mér hún vera næsta lítil, þegar þess er gætt, að flutningar munu hefjast á þeim tíma, þegar vertíð er víðast á landi og veðurátt hagfelldust. Þá hlýtur flutningurinn að vera nægilegur og því nóg fyrir skipin að gera, og það þótt fleiri væru en hér er gert ráð fyrir. Ríkissjóður getur því ekki stefnt neinu í voða, því að flutningsgjöld yrðu vitanlega ákveðin með það fyrir augum, að flutningurinn bæri sig. Hv. flm. hefir aftur komið með sömu kvörtun og áður, að tekið væri í burtu úr frv. samkv. till.n. ákvæðið um það, að félagsskapur sá, sem stuðningurinn er veittur, sé með samvinnusniði, en aftur sé tekið upp rýmra ákvæði, að stuðningurinn sé veittur sölufélagsskap á hverjum stað. Þetta byggist á því, að í samvinnulögunum er gert ráð fyrir ákveðinni tölu félagsmanna, ekki færri en 15, til þess að það geti heitið samvinnufélag. Þetta ákvæði og fleiri formsatriði laganna þótti n. of þröng. Þótt félagar væru ekki nema 12 í stað 15, sem samvinnulögin gera ráð fyrir, þá er sjálfsagt að veita þeim einnig stuðning, ef um það flutningsmagn er að ræða, að skaðlaus sé viðkomu skipanna. Það segir sig sjálft, að sjómenn og fiskimenn eru hér ekki útilokaðir. Auðvitað spillir það ekki, þótt félagsmenn séu fleiri en 15. En mér finnst það undarlegur skilningur hjá hv.flm., ef honum finnst, að n. með þessum breyt. sé að stuðla að því, að einstakir fjáraflamenn geti einir setið að þessum stuðningi, sem frv. gerir ráð fyrir. Mér finnst hann ekki geta góðs til, að ætla n., að hún vilji gera slíkt. Að öðru leyti sé ég ekki þörf að lengja umr. um þetta mál.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég vil geta þess út af fyrirspurn hv.þm. Seyðf., að ég tel sjálfsagt, þegar hv.Alþ. hefir sett heimildarlög sem þessi, sem hér eru á ferðinni, að láta framleiðendur njóta þess stuðnings, sem um er rætt. Ég get fallizt á brtt.hv. sjútvn. að öðru en því, að ég tel réttara, að stuðningurinn sé bundinn við samvinnufélagsskap. Ókostum þeim, sem bent hefir verið á í sambandi við það, má auðveldlega bæta úr með sérstökum undanþágum. Vil ég beina því til hv.n., að hún taki þetta til athugunar til 3. umr.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Mér þætti vænt um að fá yfirlýsingu hæstv.forsrh., og var hún mér algerlega fullnægjandi. Hv. frsm. telur ástæðuna fyrir því, að n. vildi ekki binda stuðninginn við samvinnufélagskap, vera þá, að ekki væri víst, að hægt væri að fá 15 menn til að mynda þennan félagsskap. Þetta er hreinasta fjarstæða. 15 menn eru ekki nema skipshöfn af 2 bátum. Það myndi því aldrei þurfa að koma til neinnar undanþágu, því að það er ekki hugsanlegur frá mínu sjónarmiði félagsskapur um útflutning, sem færri stæðu að en 15 manns. Ef allir þeir, sem að veiðunum standa, eru í félagsskapnum, þá geta þeir ekki færri verið. En ef hinsvegar er gert ráð fyrir, að útvegsmennirnir séu einir um félagsskapinn og fiskimennirnir séu þar ekki með, þá gæti verið erfitt að fá þessa tölu.

Jóhann Jósefsson Ég verð að segja, að mig undrar það stórlega, hve mikla áherzlu hv.flm. og hæstv.forsrh. leggja á það, að binda þennan félagsskap við einhvern fastákveðinn ramma. Ég veit ekki til, að svo mikil reynsla sé fyrir hendi um nokkurn fastákveðinn ramma í þessum efnum, að ástæða sé til að gera veður út af því, þótt hv. sjútvn. hafi á þessu stigi málsins haldið þeim möguleika opnum að leyfa stuðning til félagsskapar um útflutning; þótt ekki væri hann með samvinnusniði. Þetta kemur til af því, að ég legg áherzlu á allt annað en það, í hvaða ramma þessi félagsskapur er. Ég legg alla áherzluna á það, að hér er um að ræða nýja leið til að koma afurðum landsmanna í verð. Hitt er mér algert aukaatriði, hvað sá félagsskapur heitir, sem sjómenn og útgerðarmenn koma á með sér. Og meginatriðin verður maður að meta meira en aukaatriðin. Ég álít það alveg skakkt að vera mjög þröngsýnn í þessum efnum og hafa ákveðinn ramma, þannig að þeir, sem af einhverjum ástæðum gætu ekki verið innan hans, væru útilokaðir. Ef þetta kemur til að því, að þeir séu hræddir um, að sjómenn verði útilokaðir frá því að eiga þátt í félagsskapnum, þá er það alger misskilningur, því að félagsskapur í þessum efnum yrði að samanstanda af hvorumtveggja, bátaeigendum og sjómönnum. Því að öll meðferð þess fiskjar, sem á að seljast á ísmarkaði, verður að vera öll önnur frá byrjun en á öðrum fiski. Og það er því nauðsynlegt til þess að svona tilraun heppnist, að allir, sem við fiskinn fást, hafi þar hagsmuna að gæta. Nauðsyn er á samvinnu allra, sem að fiskinum vinna, en á hinu er engin nauðsyn, að ákveða, eftir hvaða lögum sú samvinna sé. Þeir, sem eiga bátinn, verða að vera með, og ég býst við, að enginn hugsi sér framkvæmd í þessu efni, án þess að sjómennirnir séu líka með. Ef um lögboðinn félagsskap er að ræða, þá eru ýmsir annmarkar á því, að sjómenn geti tekið þátt í honum, ef þeir eiga ekki heima á staðnum. Ég held það sé erfitt að knýja þá til þess. Þess vegna renna margar stoðir undir það, að láta það óbundið meðan skriður er að komast á málið, hvernig félagsskapnum er háttað, en halda sig fast við meginatriði málsins, að veittur sé stuðningur til að koma þessari vöru á markaðinn. Sá, sem kynni að halda, að einhver í landi færi að kaupa fiskinn og ísa, eins og hv.flm. gat um, hann getur huggað sig við það, að það myndu fæstir álíta sér það fært, eftir því fyrirkomulagi, sem hér liggur fyrir. Áhættan er svo mikil, og ekki aðlaðandi að kaupa fiskinn blautan úr sjónum og hafa ekki tryggingu fyrir, að með hann hafi verið farið á þann hátt, sem nauðsynlegt er með fisk, sem á að ísa.

Það hefir verið gert á Ísafirði

. Það getur ekki hafa verið gert í stórum stíl. Það hefir líka verið gert í Vestmannaeyjum í smáum stíl og ég tel með því engan skaða skeðan. Þótt slíkt hafi verið gert á Ísafirði og í Vestmannaeyjum, þá tel ég það ekki hafa verið neitt þjóðarböl, þótt hv.þm. Ísaf. líti þannig á. Þessi lög eru til þess ætluð og allur andi þeirra er sá, að bæði útvegsmenn og sjómenn eigi hér hlut að máli og myndi félagsskap um það að koma fiskinum á markað. Það horfir allt öðruvísi við fyrir þá að hafa áhættuna, sem sjálfir afla, en aðra, sem kaupa fiskinn í landi. Þess vegna er það ekki nauðsynlegt að ákveða það, hvort félagsskapurinn er hlutafélag eða samvinnufélag, heldur aðeins, að þessir aðilar stæðu að félagsskapnum. Sé hv.þm. það ljóst, að hér er um að ræða þungamiðju málsins, þá vona ég, að þeir fari ekki að gera smávægileg formsatriði að ágreiningsefni. Gagnvart þessu atriði og öðrum fyrirkomulagsatriðum er mér það fyllilega ljóst, að hér er um tilraun að ræða, og enginn skal vera fúsari til breytinga en ég, þegar reynslan hefir sýnt, að breyta þurfi og hvernig breyta skuli. En á þessu stigi málsins virðist mér rétt að hafa fyrirkomulagið svo frjálst, að allir geti sameinazt um að koma bátafiski á þann markað, sem heita má alveg lokaður eins og nú er ástatt.

Jón Auðunn Jónsson Hér er um svo smávægilega tilraun að ræða - aðeins 3 skip - , að það er ekki nærri helmingur þess, sem þyrfti til þess að það kæmi að fullum notum. Þetta er aðeins tilraun, sem gerð er til að hægt sé að stofna til útflutnings á næsta hausti. Þess vegna væri það ekki vel farið, ef þeir, sem ekki geta stofnað samvinnufélag, gætu ekki notið þess stuðnings, sem lögin gera ráð fyrir. Það væri illa farið, ef þeir, sem kaupa vilja kassa, gætu ekki komizt að. Eftir þeirri þekkingu, sem við höfum hlotið af þessum hlutum, þá má okkur vera það ljóst, að það þarf að setja menn í öll þau sjávarþorp, sem kassaflutningur væri frá, til að sjá um kasseringu og sorteringu. Í mörgum þeirra er enginn kostur þeirra manna, sem þekkingu hafa á þeim efnum. Hér eru til togaramenn, er kunna að slægja fisk og vita, að það þarf að vera mismunandi. eftir því hver fiskurinn er. En það er ýmislegt fleira, sem þarf að aðgæta. Eins og hv.þm. Vestm. tók fram, þá ver slorhúðin fiskinn í ísnum. Þess vegna má hann ekki vera svo gamall, að slorhúðin sé af. Þess vegna má ekki þvo hann fyrr en rétt áður en hann er lagður í ísinn. Annars er hætta á því, að hún sé eydd og haldi ekki fiskinum við í ísnum.

Steingrímur Steinþórsson Ég skal ekki lengja umr. Það er aðeins út af brtt. við 1. gr., að ég vil taka það fram, að ég mun samþ.brtt. sjútvn. við 1. gr. við þessa umr., með þeim fyrirvara, að við 3. umr. mun ég líklega koma með brtt. um, að tekið verði aftur upp ákvæðið um, að stuðningurinn sé bundinn því skilyrði, að um samvinnufélag sé að ræða. Ég segi ekki meira en að líklega komi ég með þessa brtt., því að enn hefi ég ekki fyllilega áttað mig á þessu atriði. En mér er ljóst, hve mikla yfirburði þessi félagsskapur hefir yfir félög þau, sem mynduð eru á öðrum grundvelli. Þó þarf ef til vill ekki að koma til, að hlutafélög séu útilokuð. Ég vildi láta þessa getið, að þótt ég nú greiði atkv. með brtt. sjútvn., þá kemur sennilega brtt. frá mér um þetta atriði við 3. umr.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Út af því, sem hv.þm. Vestm. sagði, vildi ég segja nokkur orð. Hann sagði, að það væri um að gera, að það væri látið laust og óbundið, hvort stuðningurinn væri veittur til samvinnufélaga eða sölufélaga, sem stofnuð væru á öðrum grundvelli, og sjálfsagt væri gert ráð fyrir því, að sjómennirnir væru með í félagssamtökunum. En ég vil benda á það, að ef hlutafélag væri stofnað með þetta fyrir augum og þótt hluturinn væri ekki nema 25–50 kr., þá er það nóg til þess að útiloka einhverja þeirra frá þátttöku. Alstaðar munu fást nógir menn til að loka sjómenn og fiskimenn úti. Segja má, að þótt stuðningurinn sé bundinn því skilyrði, að um samvinnufélag sé að ræða, þá hafi sjómenn ekki skyldur til að ganga í félagið, heldur aðeins rétt. En þar sem þetta félag myndi ekki þurfa samábyrgð félaganna, þá sé ég ekki, hvað því gæti verið til fyrirstöðu, að þeir gengju í þennan félagsskap. Ég sé heldur enga ástæðu til að vera á móti samvinnuákvæðinu, þótt gera mætti ráð fyrir, að á einhverjum stað væri ekki hægt að koma því við að stofna samvinnufélag, þar sem stuðningurinn verður svo lítill, að ekki verður hægt að veita hann nærri því öllum þeim, sem þörf væri. En ég tel sjálfsagt, að þannig sé frá lögunum gengið, að það sé algerlega tryggt, að þau verði til hagsbóta einnig fyrir sjómennina. Ég tel það mjög þýðingarmikið atriði, að fyrsta tilraunin sé byggð á heilbrigðum grundvelli. Ég tel þetta þýðingarmikið atriði og tel sjálfsagt, að fyrsta tilraunin sé byggð á þeim rétta grundvelli, að þetta verði til að hjálpa sjómönnum og fiskimönnum, en ekki þeim, sem vilja græða fé á kostnað annara.

Jóhann Jósefsson Ég vildi aðeins geta þess, að þó að ég hafi hér bent hv.flm. og hæstv.forsrh. á ýmsa annmarka, sem kunna að vera á því að binda félagsskapinn við eitthvert ákveðið snið, þá er það ekki meining mín að vera eindregið á móti þessum félagsskap. Mér skilst líka á hv. 1. þm. Skagf., að hann ætli að hlaupa í skarðið fyrir sjútvn. og koma með brtt. í þá átt, og er líklegt, að n. verði þakklát fyrir, að hann ætlar að taka af henni ómakið í þessu efni! Mér virðist, að ræða hv.flm. hafi hnigið að því, að hann með þessu frv. hafi ekki fiskimenn almennt fyrir augum, heldur sérstaka staði, þar sem samvinnufélagsskapur er, og þess vegna vilji hann halda svo fast við að rígbinda frv. við þennan sérstaka félagsskap. Hinsvegar er svo um mig, og ég vona, að það sé eins um hv. samnm. mína í sjútvn., að ég hefi fiskimenn almennt fyrir augum, og við höfum sett þetta í svona víðan ramma til þess að sem flestir geti haft aðgang að flutningnum. Það er nefnilega svo, að í till.hv.flm. í frv. felst takmörkun á því, hvaða sjómenn skuli njóta þessara fríðinda frá ríkissjóði, en ekki nein rýmkun. Það er nú svo, að fiskveiðar landsmanna hafa komizt fram á þennan dag, þó þær hafi ekki verið reknar með þessu svokallaða samvinnufélagssniði, og hefir ekki ennþá verið sýnt eða sannað, að samvinnusnið væri það bezta við fiskiveiðar. Annars hefi ég ekki hugsað mér að gera formsatriði að deilumáli í þessu efni. En ég var svo einfaldur í till. mínum, að ég hélt, að framkvæma mætti þetta í ýmsum veiðistöðvum á þann hátt, að vissir bátar, sem annars gefa sig að því að veiða fyrir ísfiskmarkaðinn, mundu mynda með sér fast samlag um að láta saman fisk sinn í kassa til að koma honum í þennan útflutning, og hefðu sölusamlag, sem ekki væri margbrotnara en svo, að hver sending væri gerð upp að söluferðinni lokinni. Þetta hélt ég, að gæti nægt til að byrja með, og bjóst við, að það væri nægilega tryggt á þessum stöðum, þar sem fiskurinn verður tekinn. Það, sem hér verður að líta á, er það, að þessa tilraun á ekki að gera nema þar, sem fiskveiðar eru stundaðar og tryggt, að fiskur sé fyrir hendi þegar skip koma, og það ætti að vera bezt tryggt með því, að þeir fiskimenn tækju saman, sem líklegastir eru til að afla fiskjarins. Ég sé ekki, að það ætti að verða betur tryggt, þó knúð sé fram, að það sé með samvinnusniði. Ég vil í því sambandi benda á það, að það mun reynast erfitt að koma á gagnkvæmri samábyrgð fyrir þá menn, sem eru aðeins um stundar sakir í einni eða annari veiðistöð. Til þess að gera þeim mögulegt að eiga í þessum vörusendingum, held ég, að bezt væri að mynda samlag, sem starfaði fyrir vertíðina og gerði upp eftir hverja söluferð. Ég skal svo ekki þreyta þolinmæði hæstv. forseta lengur, en eftir yfirlýsingu þessara „teoretikara“, sem talað hafa, er ég viss um, að fyrir þeim vakir meira „teori“ en það praktiska líf. En ég vil fremur reyna að mynda mér skoðun um það, hvernig hlutirnir verða í framkvæmdinni en hvernig þeir eru í „teoriunni“.

1) Með svofelldri grg.: Með skírskotun til þess, sem ég hefi áður sagt, til 3. umr.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Fjhn. flytur þetta frv. eftir tilmælum fjmrh. Um efni frv. þarf ég ekki að fara mörgum orðum, því það skýrir sig sjálft. Með frv. þessu er farið fram á að veita Landsbankanum heimild til að kaupa víxla Útvegsbankans á Ísafirði og Akureyri. Og ástæðan fyrir því, að farið er fram á heimildina, er sú, að Útvegsbankinn hefir ekki getað fullnægt seðlainnleysingunum, sem honum ber samkv. lögum. Ástæðan er í annan máta sú, að Landsbankinn hefir ekki heimild til að kaupa víxlana. Að öðru leyti tel ég nægja að vísa til ástæðna, sem fram koma í fylgiskjölum við frv., sem eru bréf frá bankaráðum Útvegsbankans og Landsbankans. Ég vil taka fram, að einn nm. hefir óbundið atkv. um efni frv., þótt hann teldi rétt, að frv. væri flutt. Annars geri ég ráð fyrir, að flestir þdm. geri sér ljóst, hvað í frv. felst. Ég tel ekki ástæðu til að vísa málinu til fjhn., þar sem hún flytur frv.

Jón Þorláksson Ég er ekki eins viss um það og hv.frsm., að almenningur geri sér ljóst, hvað í frv. felst. Ég vildi leiða athygli að aðalefni frv. Ég hygg, að í þessu frv. felist það, að útibúin á Ísafirði og Akureyri verði lögð niður, þó að það sé ekki beinlínis sagt í frv. né fylgiskjölum þess. En ég geri mér í hugarlund, að þessi sé tilætlunin. Nú vil ég minna á, að þegar lagt var fram fé af ríkissjóði og einstökum mönnum til viðreisnar Íslandsbanka, þá voru margir á viðskiptasvæðum útibúanna; sem lögðu fram helming af innstæðum sínum í Útvegsbankann og hafa fengið hluti þar. Ég tel varhugavert gagnvart þessum mönnum, að verið sé að gera ákvarðanir, undirbúnings- og umræðulaust, sem leiða til þess, að útibúin leggist niður. En þeir hafa einmitt verið að leggja á sig byrðar til þess að tryggja, að útibúin haldi áfram. Þeir munu ekki hafa neinn lagalegan rétt í þessu máli, en ég geri þær kröfur til Alþ., að það sýni ekki ósanngirni. Ég veit, að það verður á einhvern hátt að ráða fram úr vandræðum Útvegsbankans, þar sem hann hefir lagaskyldu til að innleysa seðla meir en hann hefir getu til. Ég vildi ekki setja mig á móti því, að frv. væri flutt, en ég tók það loforð af form. n., að n. tæki málið til nýrrar athugunar. Það er auðgert að benda á þá leið, að leysa Útvegsbankann undan skyldu sinni til að innleysa seðlana.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Ég get tekið það fram við hv. 1. landsk., að ég hefi ekki í huga að brigða nein loforð við hann um athugun á málinu. En ég sé ekki ástæðu til að vísa málinu til n., þó að hún hafi lofað að líta á till. hans. Hv. 1. landsk. taldi það óviðeigandi af Alþ. að taka þessa ákvörðun að fornspurðum þeim mönnum, sem hlut eiga að máli. Á hann þar auðvitað við þá, sem lögðu fé í Útvegsbankann. Ég verð nú að segja það, hvað mig snertir, að ég á engra sérstakra orsaka að gæta þar. Ég get lýst því yfir, að ég var á móti þeirri ráðstöfun, sem tekin var um Íslandsbankann. Ég get ekki fallizt á það með hv. 1. landsk., að þingið beiti hörku í þessu máli, þó að það verði við tilmælum um að veita Landsbankanum heimild til að kaupa þessa víxla. Ég lít svo á, að þar sé þingið að verða við tilmælum þeirra hlutaðeigandi manna, sem bera bezt skyn á málið. Þetta er lausn, sem þingið má ekki ganga framhjá. Og þó að aðrar lausnir mætti finna, þá er vafasamt, að Alþ., eins og það er nú skipað, sé færara að dæma um lausn á þessu máli en hlutaðeigandi bankastjórnir. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meir um málið. Ég býst við, að hæfilegur tími verði milli umr., en umræður við 1. umr. eru afarnauðsynlegar, þar sem málið kemur frá nefnd og verður ekki athugað þar meira, að undanteknum þeim till., sem hv. 1. landsk. kann að bera fram. Annars á hér sæti í d. einn af bankastjórum Útvegsbankans, og ef honum finnst öðruvísi að farið en hann telur rétt, þá lætur hann vonandi til sín heyra.

Jón Þorláksson Það er rétt hjá hv. form. fjhn., að hér er aðeins um heimild handa Landsbankanum að ræða, sem ég hygg, að leiði til viðurlagningar útibúanna, ef notuð verður. Það er rétt hjá hv.þm., að hér er um enga þvingun að ræða að þessu leyti. En sé svo, að Útvegsbankinn getur ekki framkvæmt seðlainnleysinguna án aðgerða, þá er orðin úr þessu þvingun, ef sú leið er tekin. Ég held, að ekki sé rétt að slá fastri þessari einu leið, að hlutaðeigandi hluthöfum á Akureyri og Ísafirði fornspurðum.

Einar Árnason Ég ætla aðeins að gera fáeinar aths. við ræðu hv. 1. landsk. Hann telur, að verið sé að ganga á rétt þeirra manna, sem lagt hafa fé í Útvegsbankann, ef útibúin verða lögð niður. En ég er alls ekki viss um, að svo verði, þótt þetta frv. verði samþ. En þegar ræða skal um þetta mál, má ekki einblína á þá hlið, sem snýr að einstökum mönnum. Aðalatriðið er það, hvort hægt sé að reka útibúin með hagnaði. Og ef svo er ekki, er það mikið álitamál, hvort beri að halda þeim uppi. Ríkissjóður hefir lagt fram nokkrar milljónir sem hlutafé í þennan banka, og því er það eðlilegt, að Alþ. vilji hlutast til um, að honum sé sem bezt borgið fjárhagslega. Hvað því viðvíkur, að ef til vill mætti hjálpa bankanum með seðlainndrætti, og leið þeirri. er hv. 1. landsk. vildi láta fara, að fresta málinu, þá tel ég það enga leið út úr vandræðunum að fresta slíkum bráðnauðsynlegum framkvæmdum. Mér finnst yfirleitt ekkert vera því til fyrirstöðu, að þetta frv. verði samþ. óbreytt, þar sem það er bara heimild, sem farið er fram á, og ekki verður notuð, nema bankastj. sjái, að það sé nauðsynlegt fyrir fjárhagsafkomu bankans sjálfs.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Frv. þetta er flutt af hv. 2. þm. Eyf., fyrrv. fjmrh., í samræmi við frv., er fram kom á síðasta þingi um það að skipa yfirmatsnefnd, til þess að samræma fasteignamat, er fram fór á síðasta ári. Fjhn. leggur til, að frv. verði samþ. Einn nm. hafði sérstöðu til málsins, og geri ég ráð fyrir því, að hann muni sjálfur gera grein fyrir henni. Það er sjálfsagður hlutur, að svo hagar til víða í sveitum, að nauðsynlegt er, að yfirmat fari fram, til þess að samræma ósamræmi það, sem á sér stað milli hinna ýmsu héraða. Kom það greinilega í ljós við fasteignamat 1918–19, að ekki var sami grundvöllurinn lagður undir matið í öllum héruðum. Reyndar held ég, að minna muni bera á þessum mismun nú. en þó er sjálfsagt, að yfirmat fari fram. Um kaupstaði er öðru máli að gegna. Þar er erfiðara að bera saman og varhugavert að ganga þar alstaðar út frá sömu forsendum. Þess vegna er starfssvið n. að mínum dómi aðallega það að samræma fasteignamat í sveitum. Hinsvegar er varla hægt að telja nefndinni skylt að vinna þetta starf í kaupstöðum, þó að það þyrfti að gera, því að slíkt væri geysimikið verk. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum fyrir hönd n., enda geri ég ráð fyrir, að hv. d. líti svipuðum augum á málið og frv. nái fram að ganga.

Jón Þorláksson Eins og hv.frsm. tók fram, hefi ég skrifað undir nál. með fyrirvara, og þýðir fyrirvari minn það, að ég get fallizt á, að slík yfirmatsnefnd sé skipuð til að endurskoða og samræma jarðeignamatið í landinu, en hinsvegar get ég ekki fallizt á það, að slíkri n. sé falið að breyta fasteignamatinu í kaupstöðunum. Við samanburð á jarðeignamatinu í sveitum landsins hafa menn ýms gögn í höndum til að fara eftir, en slík gögn eru ekki til að því er snertir húsamatið í kaupstöðunum. Ég vildi því óska eftir upplýsingum um það frá hv. fjm. frv., hvort sú sé ekki meiningin, að starf þessarar n. verði einskorðað við endurskoðun jarðamatsins eingöngu, eins og gert var, er slík yfirskoðun síðast fór fram, en nái ekki til fasteignamatsins yfirleitt. Fái ég slíku yfirlýsingu frá hv.flm. frv., mun ég geta greitt frv. atkv. óbreyttu.

Einar Árnason Ég skal fúslega verða við þeirri ósk hv.l.landsk. að skýra frá því, hvað fyrir mér vakti með að flytja þetta frv. Orðalag frv. er að mestu shlj. því orðalagi, er var á l., sem sett voru í þessu efni. þegar síðasta yfirmat fór fram. Fannst mér rétt að halda orðalaginu, þó að ég hinsvegar byggist varla við því, að n. yrði ætlað annað verkefni en að samræma jarðeignamatið í sýslum landsins. Til þess að endurskoða matið í kaupstöðunum þyrfti sérstaka n., en ég sé enga ástæðu til, að það yrði gert, og vildi auk þess ekki heldur leggja út í þann kostnað, sem af því mundi leiða. Það er og víst, að eins og tíminn nú er hlaupinn frá okkur, verður ekki hægt að framkvæma slíka yfirskoðun nema að því, er snýr sérstaklega að jarðeignum landsins, og geri ég ráð fyrir, að lagt verði fyrir n. að vinna aðallega á þessu sviði. Það er nauðsynlegt, að þessi n. ljúki störfum sínum sem allra fyrst, svo að hægt verði að nota hið nýja mat þegar á næsta ári. Verður n. því að hafa lokið störfum sínum ekki síðar en í nóvember næstkomandi. - Ég vænti þess, að hv. 1. landsk. geti látið sér þessar skýringar nægja að því er snertir störf þessarar væntanlegu yfirmatsnefndar.

Jón Þorláksson Ég get látið mér nægja þær skýringar, sem hv.flm. nú hefir gefið viðvíkjandi starfssviði þessarar n., og mun geta fylgt frv. eins og það liggur fyrir.

Guðmundur Ólafsson Þó að það sé reyndar ekki vani minn að leggja orð í belg, þó að sitthvað beri nú á góma hér í d., get ég ekki látið hjá líða að segja nokkur orð út af ummælum hv. 1. landsk., sem hélt því fram, að einskorða ætti þetta yfirmat við jarðamatið eingöngu. Ég get að vísu fallizt á, að rétt sé að láta ekki þessa yfirskoðun ná til kaupstaðanna, því að þar mun matið yfirleitt vera í sæmilegu lagi, en hinsvegar vil ég ekki undanskilja kauptúnin. Hinar einstöku yfirmatsnefndir í kauptúnum og sveittun hringla með matið fram og aftur, og þó að ekki sé undan þessu kvartað, ættu allir að geta séð, hversu nauðsynlegt er að koma á heildarskipun í þessu efni, enda væru þá hæfir menn að þessu verki, en svo er nú yfirleitt ekki, þegar verið er að breyta matinu í skrifstofum sýslumanna, og þess eru jafnvel dæmi, að þar sé gengið svo langt, að menn breyti matinu á sínum eigin eignum, án þess að aðrir komi til. Er ekki unandi við slíkt ástand, og þar sem setja á slíka yfirmatsnefnd á annað borð, virðist sjálfsagt, að starf hennar taki einnig til fasteignamatsins í kauptúnunum. A. m. k. álít ég þess fulla þörf, eftir þeirri reynslu, sem ég hefi fengið í þessum efnum.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Ég get sagt það að því er mig snertir, og að ég hygg meiri hl. fjhn., að ég lít svo á, að þetta yfirmat eigi að gilda um sýslurnar og þá einnig þau kauptún, sem þar eru. Hinsvegar lít ég svo á, að matið eigi ekki að ná til kaupstaðanna. Þar sem svo er til ætlazt, að þetta yfirmat sé framkvæmt eftir reglum, sem stjórnarráðið setur, álít ég vel farið, að það skuli koma fram, hvernig einstakir þm. líta á, að matið skuli framkvæma. Ég skoða það sem leiðbeiningar fyrir stj. þegar hún fer að ákveða starfssvið þessarar yfirmatsnefndar. Get ég tekið undir það með hæstv. forseta þessarar deildar, að nauðsynlegt er, að undir nefndina heyri fasteignamatið í sýslunum yfirleitt, eigi síður húsamatið en jarðamatið, þó að ég hinsvegar geti fallizt á að undanskilja kaupstaðina, eins og ég áður sagði, því að þessi yfirskoðun er ekki eins nauðsynleg þar af ýmsum ástæðum, og auk þess allmiklum erfiðleikum bundin.

Á 32. fundi í Nd., 18. ágúst, var frv. tekið til 3. umr. Enginn tók til máls.

Á 5. fundi í Ed., 20. júlí, var útbýtt: Frv. til l. um endurgreiðslu á aðflutningsgjöldum af efnivörum til iðnaðar (þmfrv., A. 53). Á 9. fundi í Ed., 24. júlí, var frv. tekið til 1. umr.

Magnús Torfason Ég get strax lýst því yfir, að ég hefi ekkert á móti skriflegri brtt. frá hv.þm. Snæf. Hún gerir hvorki til né frá og getur ekki skaðað þetta mál. Að því, aftur á móti, er snertir till.hv. 2. landsk. á þskj. 163, um að fella niður ákvæðin um sjóveð, þá er ég ekki við búinn að greiða henni atkv. mitt. Þessi lög eru gerð samkv. l. um lendingarbætur í Þorlákshöfn frá 1929. Og þar er einmitt þessi sérstaka till. tekin upp í 8. gr.: „Gjöld þessi má taka lögtaki, og ganga þau fyrir sjóveðum“. Það þótti nauðsynlegt þá að setja þetta ákvæði í lögin. Og það frv. fékk rækilegan undirbúning í nokkurskonar mþn. Að því er þessi mál snertir, þá reyndist þetta ákvæði mjög vel í Þorlákshöfn og engin óánægja með það þar. Og í staðinn fyrir að ríkissjóður legði fram 80 þús. kr., eins og heimilað var. lagði ríkissjóður fram 8000 kr., og allur kostnaður varð 16 þús. kr. Og það eru allir mjög ánægðir með þetta, og höfnin er nú komin í svo gott horf, að hún mun duga þorpinu lengi um ókominn tíma. Nú, ég býst við, að kostnaðurinn við þessa höfn verði mun meiri en í Þorlákshöfn, þó ég vænti, að hér hafi verið svo ríflega til tekið, að það muni duga. því ég hygg, að hann nái aldrei 80 þús. króna. En bryggju, sem er þarna á staðnum, leggur lendingarsjóður til; hún var gerð fyrir 5 árum og kostaði 40 þús. kr. Henni var komið upp á þann hátt, að fengið var til hennar lán úr Fiskveiðasjóði. Fyrir utan styrk og lán lögðu útgerðarmenn og hásetar fram 13000 kr., og nú eru þeir búnir að borga niður helminginn af því fé. Mér virðist því ekki ástæða til að taka þetta út úr þessum lögum nú, þar sem svo sérstaklega stendur á. Og hinsvegar er ég ekki óhræddur um, ef ákvæðið verður tekið út úr frv., að þá verði sýslunni gert erfiðara að fá lán til fyrirtækisins, því þó hv. d. líti væntanlega svo á, að sýslunefndinni sé trúandi fyrir peningum, þá mun sýslusjóðnum þó verða verra til að fá lán til sinna fyrirtækja, ef ekki er allt gert, sem hægt er til að tryggja þau. Því eins og vitanlegt er, þó að ábyrgð ríkissjóðs sé fyrir láninu, þá er þó fyrir okkur við bankana að eiga um lánið, og það hefir oft reynzt erfitt. Yfirleitt er það um þetta mál að segja, að þetta er sjálfshjálp fyrir Eyrbekkinga, sem þeir svo að segja leggja sig í líma fyrir, og er því ekki vert að rýra þeirra hlut að neinu leyti. Ég veit vel, að þetta sjóveðsákvæði hefir verið þyrnir í augum jafnaðarmanna, og skal ég ekki fara út í þær sakir nú. En þó að það sé stefna þeirra, þarf það ekki að koma þessu máli við; það gegnir allt öðru máli hér en með botnvörpuútgerðina og stærri útgerð. En að því er þetta mál snertir er óhætt að segja, að það var ekki af neinni vangá, að þetta ákvæði var sett í frv. 1929. Það risu háar kröfur þá frá jafnaðarmönnum, að breyta öðrum lögum í þá átt, sem nú er farið fram á, því að með þeim væri verið að rýra sjóveðið fyrir sjómönnunum. Svo ég get ekki hugsað mér, að þar sem var jafnglöggur maður og hv. 3. þm. Reykv. þáv., að það hefði gengið fram hjá honum. Við vorum þá saman í nefndinni, og varð þetta ekki að neinu ágreiningsefni.

Jón Baldvinsson Það eru tvær ástæður, sem hv. 2. þm. Árn. hefir flutt fram fyrir því, að halda þessum forgangsrétti hafnargjaldanna fyrir sjóveðum í frv. Hið fyrra er það, að héraðið sé svo fátækt, að það megi ekki eiga á hættu neinn tekjumissi. Hið síðara er það, að sýslunni yrði verra til að fá lán, ef ákvæðið yrði fellt burtu. Um fyrra atriðið er það að segja, að þó fátækt hérað eigi í hlut, þá ætlast hv.þm. þó til að rýra heldur hlut fátækustu mannanna í fátæku héraði. Mér finnst nú, að hér sé farið í öfuga endann. Ég býst ekki við, að það myndi skipta neinu máli frá né til um lán til fyrirtækisins, hvort ákvæðið stæði í frv. eða ekki. Ég held, að það myndi ekki gera neitt til, þó það væri fellt niður. Nú hefir hv.þm. upplýst, að þar eystra séu menn ráðnir upp á hlut. Nú er notendum lendingarbótanna gert að greiða 6% af brúttóverði aflans fyrir afnotin. M. ö. o., 6 fiskar af hverjum 100, sem á skip koma, fara í þetta gjald, því nú er sennilegt, að það verði tekið af óskiptu, og mundi þá ekkert sjóveð þurfa. En ef ekki væru hlutaskipti, væri það sjálfsagt innheimt á venjulegan hátt. Nú, ef það væri svo ekki innheimt nógu tímanlega, þá gæti það komið niður á sjómönnunum. Ég býst við, ef aflinn er verkaður, að útgerðarmenn hafi alla sölu fiskjarins og meðferð á hendi. Nú er fiskur seldur, og það er ekki búið að taka þetta gjald, en andvirði fiskjarins hefir ekki verið notað til að greiða skipverjum sitt kaup eða sinn hlut, þá mætti ganga að skipinu og selja það fyrir gjaldinu. Þetta ákvæði er aðeins til að rígbinda innheimtuna ennþá fastara en gert er með lögtaksheimild, og ég sé enga ástæðu til að ætla, að það verði um neitt hirðuleysi að ræða hjá hv. 2. þm. Árn. við innheimtu á þessu gjaldi. Hann á sem sé um þessi mál að fjalla, og hann er þekktur að reglusemi. Hv. 2. þm. Árn. segir, að það hafi ekki verið í ógáti, að þetta ákvæði var samþ. í Þorlákshafnarlögunum. Ég skal náttúrlega ekki fullyrða neitt um þetta hvað hv. 2. þm. Árn. viðvíkur, en ég kom ekki auga á það þá. Öðrum kann að hafa verið það ljóst, en mér var það ekki. Sem sagt, ég fæ engan veginn séð, að ástæður hv.þm. geri það æskilegt að halda ennþá þessu ákvæði í frv. Hv. þm. sagði ennfremur, að þegar bryggjan var byggð þarna fyrir austan, hafi hásetar og útgerðarmenn lagt fé í bryggjuna. Þetta er sjálfsagt alveg rétt. En það er allt annað, hvað menn leggja fram af frjálsum vilja, eða hitt, þegar á að taka af mönnum rétt með lögum. Nú veit ég ekki, hvað stór skip eru þarna fyrir austan.

Þau eru öll undir 12 tonnum

. Það falla nú víst engin sjóveð á skip undir 12 tonnum.

Ekki ennþá, en getur komið seinna

. Nei, ekki ennþá. Þess vegna er þetta atriði fyrir hv.þm. ekki „praktiskt“; og sé ég þá ekki ástæðu til, að haldið sé í þetta. Það hefir ekkert að segja fyrir lánsstofnanir. Það er þá aðeins það, ef seinna kæmu þarna stærri bátar, að þá mætti ganga að skipunum. En það mundi þýða það, að skipin mætti selja til þess að þau greiði þau gjöld, sem eiga að greiðast af aflanum og sjóveð skipverja þar með ónýtt orðið. Því ef t. d. skipt væri í fjöru, og hver háseti færi burt með sinn hlut og verkaði hann sjálfur, og formaður tæki við þeim hlut, sem lendingarsjóður á að fá, þá væri um engar kröfur á hásetana að ræða. Það sést nú ekki á frv. og hv.þm. hefir ekki skýrt, hvað þetta ákvæði eigi að þýða, hvort það megi ganga að skipinu og selja það fyrir gjaldinu. En ég býst nú við, að það verði settar nánari reglur um innheimtuna, og þá sett í reglugerðina ákvæði um það, hver skuli innheimta það, hvort t. d. formaður skuli halda til haga bryggjuhlut aflans, og á hvern hátt hann skuli með farinn. Annars væri auðveldast að skipta aflanum í fjöru og láta sjóðinn fá sinn hlut. Það væri náttúrlega langréttast, því þá fengi sjóðurinn sitt, og þá væri engin áhætta fyrir neinn. Og í reglugerð mætti setja ákvæði á þann veg um innheimtuna, að þægilegt væri að framfylgja þeim. Ég fæ ekki séð, að það geti verið neitt hagsmunamál að halda fast í þetta ákvæði.

Pétur Magnússon Ég verð að játa, að ég skil ekki vel deilu hv. 2. landsk. og 2. þm. Árn. um sjóveðréttarákvæðin. Eftir siglingalögunum er það svo, að skipverjar eiga ekki sjóveðrétt í afla fyrir kaupi sínu, heldur einungis í skipi. Veit ég ekki til þess, að síðan hafi verið sett þau ákvæði, er gefi þeim sjóveðrétt í afla. - Í 8. gr. frv. segir, að í lendingarsjóð skuli árlega heimilt að innheimta allt að 6% af brúttóverði afla hvers báts, er haldið sé út til fiskiveiða á Eyrarbakka. Verð ég að líta svo á, að fyrir björgun ætti auk þess að koma sjóveðréttur í afla. Í 235. gr. siglingalaganna stendur: „Þær kröfur, sem kröfuhafi á sjóveðrétt fyrir eftir þessum kapítula (sjókröfur), eiga forgangsrétt að veðinu næst eftir opinber gjöld, sem á veðinu hvíla, er ganga fyrir öllum skuldum öðrum“. Held ég fyrir mitt leyti, að gjöld þau í lendingarbótasjóð, sem minnzt er á í 12. gr. frv., myndu talin opinber gjöld og myndu þá ganga fyrir öðrum skuldum. Er ekki vanþörf á því, til tryggingar lendingarbótasjóði, að skýr ákvæði séu til þess að taka af allan vafa um það, hvað skuli talin opinber gjöld.

Jón Baldvinsson Ég get sagt það sama og hv. 4. landsk., að ég var í dálitlum vafa um það, hvers vegna klausa þessi stæði í 8. gr. frv., ef svo hagar til þar austur frá sem sagt er. Skilst mér, að seinna meir megi búast við stærri útvegi þar, og gæti þá þetta atriði haft tilfinnanlegar afleiðingar, er kaupráðningar færu að tíðkast meira en áður. Á löngum tíma geta gjöld þessi dregizt saman og orðið svo verulegur hluti af andvirði skipsins, að sjómenn yrðu sviptir þeirri tryggingu, sem veðréttur í skipi veitir þeim. Virðist mér hv. 2. þm. Árn. vera þarna að ganga á rétt fátækasta fólksins austan fjalls.

Magnús Torfason Hv. 2. landsk. sagði, að verið væri að ganga á rétt fátækustu mannanna í fátækasta héraðinu. Þetta er ekki rétt, því að skipgengir menn á Eyrarbakka eru áreiðanlega ekki þeir fátækustu. Vil ég jafnframt benda á það, að bryggjan á Eyrarbakka er til orðin fyrir samtök flestra sjómanna þar, bæði um verks- og fjárframlög, og eiga þeir því flestir hlut í bryggjunni. Sami þm. sagði líka, að till. sín væri ekki praktisk fyrir útgerðarmenn og höfnina, en ef hún er ekki praktisk fyrjr höfnina, þá er hún, af undangreindum orsökum, ekki heldur praktisk fyrir sjómenn.

Misskilningur!

. Held ég, að brtt.hv.þm. sé meira gerð fyrir stefnuna en sjómennina. Er það oft, að ýmsir menn hafa átt kröfur í afla, og hefir það gengið treglega, að þær væru greiddar. Getur það ákvæði, að gjöld gangi fyrir sjóveðum, haft þýðingu í þá átt, að kröfurnar verði heldur greiddar, þegar svo stendur á. Verð ég að mæla með því, að það verði ekki tekið út úr þessum lögum.

Pétur Magnússon Mér er ekki vel ljóst, hvað deilt er um. Ef meiningin er, að þessi gjöld eigi að ganga fyrir öllum veðum í afla, þá er þetta mjög óheppilegt orðalag, sem í frv. stendur. Annars finnst mér réttast að óska þess, að málið verði tekið út af dagskrá.

Jón Þorláksson Mér dettur ekki í hug að skoða það sem mitt meðfæri að skera úr deilu svo góðra lögfræðinga, sem hér hafa átzt við. En ég skil ákvæðið þannig að eigendur aflans hljóti að vera ábyrgir fyrir gjaldinu. Nú getur afli að vísu verið eign annara en skipeiganda, en oftast munu eigendur afla og skips vera þeir sömu að einhverju leyti, og þýðir þá lögtaksrétturinn það, að unnt er að ganga að skipinu eins og öðrum eignum hins gjaldskylda.

Magnús Torfason Út af fyrirspurn þeirri, sem fram kom, þori ég ekki að fara með það, sem talað var um frv. fyrir 2 árum. Segi ég það blátt áfram, að ég man ekki fyrir víst, hvað fyrir okkur vakti, þegar ákvæðið var sett þarna.

Pétur Magnússon Viðvíkjandi þessu umrædda ákvæði vil ég einungis segja það, að ef það er rétt, sem mér þykir líklegast, að það vísi einungis til skipa, er ekkert við orðalagið að athuga, en ef það vísar einnig til aflans, eins og hv. 2. landsk. virtist álíta, þá þyrfti að breyta því.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Ég vil leyfa mér að óska þess, að málin séu nú tekin fyrir eftir þeirri röð, sem þau hafa á dag- skránni, og þetta mál sé látið bíða þangað til að því kemur.

Forseti (JörB): Það er svo áliðið tíma, að það er varla unnt að taka þau mál fyrir nú, sem standa ofar á dagskrá.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Heldur hæstv. forseti fast við það, að ekki megi taka nú fyrir þau mál, sem ofar eru á dagskrá?

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Ég geri það auðvitað fúslega að tala fyrir hönd n. fáein orð í þessu máli, sem hæstv. forseti hefir ákveðið, að taka skuli fyrir nú þegar. Ég hefði nú kosið, að fylgt hefði verið réttri röð, en það dugar víst ekki að deila um það við dómarann. Og af því að þetta er nauðsynjamál, þá þykir mér rétt að lýsa með nokkrum orðum aðdraganda þess, að þeta frv. er borið fram nú. Á Alþingi 1929 fluttu þeir hv. 2. þm. G.-K. og hv.þm. Borgf. þáltill. um það, að ríkisstj. skipaði nefnd til þess að endurskoða lög um fiskimat. Nefndin var svo skipuð með bréfi 23. sept. 1929, og áttu sæti í henni Jón Magnússon fiskiyfirmatsmaður hér í Reykjavík, Ólafur Thors forstjóri, Jón Ólafsson bankastj. og Kristján Bergsson forseti Fiskifélagsins. Þeir hafa skilað nál. og uppkasti að frv. til 1. um fiskimat ásamt erindisbréfum fiskimatsmanna, sem ætlazt er til, að verði útgefin á ný samkv. hinni nýju löggjöf. Þetta frv. n. hefir síðan fengið athugun fiskimatsmanna landsins á fundi, sem þeir héldu í Reykjavík í síðastl. mánuði ásamt fiskifulltrúa Íslands á Spáni og Ítalíu, hr. Helga Guðmundssyni, og komu ýmsar brtt. fram á þeim fundi. Sjútvn. Nd. hefir síðan fengið öll þessi plögg til athugunar, og það frv., sem hér er borið fram, er í meginatriðunum shlj. frv. mþn. Sjútvn. hefir að vísu gert smábreyt. ýmist af eigin hvötum eða samkv. till. fiskimatsmanna og fiskifulltrúa. Ég skal og geta þess, að n. hefir komið sér saman um að flytja brtt. um eitt atriði við 3. umr., og það er viðvíkjandi því, hverjir skuli vera ráðunautar fiskiyfirmatsmanna og fiskifulltrúa í þeim málum, sem þeir ræða sín á milli, ef ekki næst samþykki milli matsmanna og fulltrúa. Þeir eru þannig ákveðnir í frv. eins og það er nú, og forseti Fiskifélagsins og einn maður frá báðum sjútvn. Alþ., sem kosinn sé til eins árs í senn, skulu vera þar í ráðum með atvmrn., en samkv. till.mþn. er svo til ætlazt, að einn maður úr stjórn Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda eigi líka sæti þar, og geri ég ráð fyrir, að n. breyti þessu í svipað horf til 3. umr. Í frv. mþn. var ekkert ákveðið um launakjör fiskimatsmanna, en þau eru eins og kunnugt er mikið fremur lág, meira að segja svo lág, að Alþingi hefir nú í mörg ár ekki séð annað fært en að veita þeim nokkra launauppbót í fjárlögum. Með þessu frv., ef það verður að lögum, eru miklu ríkari ákvæði um ýmis störf yfirfiskimatsmanna en í núverandi löggjöf og ýtarlega að orði kveðið um skyldur þeirra. Ennfremur er með þessu frv. farið fram á það, að ef um misfellur er að ræða í starfi yfirfiskimatsmanna, sem álitið er, að stafi af vítaverðri vangá eða vanrækslu, þá skuli yfirfiskimatsmaðurinn bera ábyrgð á hví tjóni, sem þar af kann að leiða. Ég hefi aðeins drepið á þessi atriði, til að sýna, að eftir þessu frv. eiga yfirfiskimatsmenn að hafa miklu meiri skyldur og ábyrgð en þeir hafa nú. Þetta er gert í fullri vitund þess, að landsmönnum er það hin mesta nauðsyn að vanda sem mest gæði saltfiskjarins. Íslandi er það hin mesta þörf að halda alstaðar því góða áliti, sem er á íslenzkum saltfiski. Nú er, eins og ég gat um áðan, svo ástatt, að laun fiskimatsmannanna eru mjög lág, samanborið við launakjör ýmissa annara starfsmanna hjá ríkinu, sem eru á sínu sviði þarfir starfsmenn; en þó má segja, að yfirfiskimatsmaðurinn hafi svo ábyrgðarmikið starf á hendi og þarft fyrir þjóðfélagið, að ef um samanburð væri að ræða í þessu efni, þá mundi yfirfiskimatsmaðurinn verða á meðal hinna allra þörfustu starfsmanna. Það var álit allra sjútvnm., að þar sem á nú að leggja þeim meiri skyldur á herðar en áður hefir verið og auk þess þá áhættu að verða dæmdir til þess að greiða skaðabætur eða verða vikið úr embætti. ef um vanrækslu væri að ræða, þá hlyti það óhjákvæmilega að verða þessu samferða, að launakjör þeirra yrðu bætt. Þess vegna hefir n. ákveðið að koma fram við 2. umr. með breyt. á launakjörum yfirfiskimatsmanna, þannig lagaða, að ekki þyrfti framvegis að láta standa í fjárlögum ákvæði um sérstaka launauppbót, eins og hingað til hefir verið. Ég skal svo ekki orðlengja þetta meira. Eins og frv. ber með sér, þá er það borið fram af sjútvn. samkv. tilmælum ráðuneytisins, og þar sem það hefir verið til athugunar í sjútvn., þá sé ég ekki ástæðu til, að það fari til n. aftur.

Ólafur Thors Í grg. frv. er vikið að gangi málsins, og skal ég ekki gera hann að umræðuefni hér. En ég vil benda sjútvn. á, að á meðal þeirra ákvæða, sem hún hefir fellt inn í frv., er eitt, sem ég tel óheppilegt. Það er í 3. mgr. 7. gr. og er á þá leið, að fiskimatsmenn skuli fá greiddan úr ríkissjóði kostnað vegna tilrauna um geymsluþol fiskjar, bættar verkunaraðferðir, gæði salts o. þ. h., er þeir mega gera, eftir reikningi, sem atvmrn. úrskurðar. Ég held, að af þessu gæti leitt talsverðan kostnað og vil því setja þrengri skorður, þannig að ekki megi framkvæma þessar tilraunir nema samþykki ráðuneytisins sé fengið áður og það hafi borið málið undir þá n., sem á að vera því til aðstoðar í þessum efnum. Vænti ég þess, að sjútvn. athugi þetta til 2. umr. og beri þá fram brtt. um þetta. Að öðrum kosti mun ég gera það.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Um þetta atriði komu einmitt fram ýmsar till. í n. Þar á meðal var till. frá forseta Fiskifélagsins, sem fór fram á að skylda yfirfiskimatsmennina til að hafa þessar tilraunir, sem hv.þm. G.-K. drap á, á hendi. N. vildi fara milliveg og láta fiskimatsmennina hafa óbundnar hendur um þetta. Því var svo ákveðið, að leita skyldi samþykkis ráðuneytisins á reikningunum eftir á. N. áleit það nægilegan hemil. En sjálfsagt er þó að athuga fyrir 2. umr., hvort þörf muni vera á að þrengja heimildina. Mér er kunnugt um, að fiskimatsmenn, sem eru vakandi yfir fiskinum, bæði meðan hann er í verkun og á eftir, geta gert athuganir til mikils gagns um fiskverkun og gæði salts o. þ. h. N. vildi því ekki binda hendur þessara manna, svo að þeir fengju ekki fyrirhöfn sína endurgoldna, en hinsvegar ekki gera þeim skylt að gera þetta.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Það er sama að segja um þetta frv. og það, sem hér var til umr. næst á undan (útibú Útvegsbankans á Ísafirði og Akureyri). Þetta frv. er flutt samkv. beiðni fjmrh. og er nægilega skýrt í þeirri grg., sent fylgir frv. Efni þess er að veita Landsbanka Íslands heimild þá, sem getur um í 64. gr. bankalaganna, um að lán þau, sem bankinn hefir tekið eftir 1927, þurfi ekki að teljast sem frádráttur, þegar gerð er upp eign bankans erlendis. Ástæðan til þess, að bankinn óskar, að þessi heimild verði framlengd með l. um visst árabil, er sú, að smám saman hefir færzt yfir á bankann meiri og meiri kvöð til þess að sjá landsmönnum fyrir rekstrarfé. Frekari ástæður eru færðar í bréfi bankaráðsins, sem fylgir frv. sem fskj. Öllum er kunnugt, að nú á þessum erfiðu tímum er ekki sízt þörf á að sjá landsmönnum fyrir rekstrarfé, og finnst mér því full ástæða til þess að verða við þessari beiðni bankans. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum; enginn ágreiningur varð um það í n., og ég geri ekki ráð fyrir, að það verði heldur hér í hv. deild.

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Sjútvn. hefir haft þetta frv. til meðferðar og orðið sammála um að leggja til, að það verði samþ. með breyt. Í frv. er gert ráð fyrir, að síldartollur sé færður úr 1.50 kr. niður í 0.75 kr. N. hefir ekki orðið sammála um að ganga svo langt, og varð það að samkomulagi að leggja til, að tollurinn yrði færður úr 1.50 kr. niður í 1.00 kr. Okkur flm. í sjútvn. þótti skynsamlegt að slá af þeim kröfum, að tollurinn yrði færður niður í 0.75 kr. Okkur fannst það svo þýðingarmikið atriði, ef hægt væri að fá endurgreiddan toll af sykri og kryddi, að við vildum ekki kljúfa n. á þessu. Eins og nú horfir eru líkur til, að síldarútvegurinn verði að draga saman seglin á þessu ári meira en áður hefir verið. Í fyrrasumar var ca. ¼ af síldinni sérverkaður, en líkur eru til, að sú tegund síldar verði meira seld í framtíðinni en nú er. Fyrir krydduðu síldina fæst nokkuð hærra verð en fyrir aðra síld, og minni hætta er á því, að hún skemmist. Markaður fyrir kryddaða síld er líka miklu víðar. Að þessu athuguðu er það ljóst, að nauðsyn er að leggja áherzlu á að sérverka síld meira en hefir verið gert. Ég vil leggja áherzlu á, að síldarútveginum er mjög mikið hagsmunaatriði að fá þennan toll endurgreiddan, og frá sanngirnissjónarmiði verður tæplega á móti því mælt, að það sé rétt. Það er engin ástæða til, að ríkissjóður taki toll af þessum vörum, sem svo eru jafnóðum fluttar út aftur. Það getur mikið oltið á því í framtíðinni, hvort tollur er endurgreiddur eða ekki, því hann nemur nú á 2. kr. á tunnu. Þótt það sé ekki mikil upphæð sem stendur, þá getur það munað miklu, ef síldarmagnið tvöfaldast eða þrefaldast. Ég vona, að hv. dm. sé ljóst, hve mikil nauðsyn þetta er fyrir sjávarútveginn og greiði þessu frv. atkv. sitt.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Mig furðar á afgreiðslu n. á þessu frv., sérstaklega á því, að hvergi er getið um það í nál., að neitt annað frv. sé á ferðinni um sama efni. Annars skiptir það litlu máli, en mér finnst furðulegt, sérstaklega þegar litið er til þess, sem hv.frsm. sagði um ástand síldarútvegsins, hversu mikil þörf honum væri á því að vera veitt liðsinni og hversu aukið gæti oltið á því, að tollur væri færður niður, að þeir skyldu ekki lækka hann nema um 50 aura. Ég get ekki frá því vikið, að eðlilegast sé, að um síld og síldarafurðir gildi sömu ákvæði og um útflutningsgjald af öðrum vörum. Það er ekki hin minnsta ástæða fyrir hendi að leggja hærra gjald á þessar afurðir. Útflutningsgjaldið er stór liður í kostnaði við atvinnurekstur, eins og sjá má af því, að útflutningsgjald af síldartunnu er 1.50 kr. og innflutningsgjald af saltinu 0.50 kr., þannig að tollur á síldartunnu er um 2 kr. Þá er tollur hvorki meira né minna en 22%–25% af andvirði síldarinnar. Þeir, sem stunda þessa atvinnu, verða að gjalda í toll um ¼ part af þeirri veiði, sem flutt er á land. Það er bersýnilegt, að þetta er gegndarlaus rangsleitni og heimska, að hafa þennan skatt svo háan, að það nær engri átt. Mig furðar á því, að hv.frsm. skuli hafa gengið inn á þessa breyt. Ég mun þó sennilega ekki greiða atkv. móti þessu frv.

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Ég get tekið undir það með hv.þm. Seyðf., að það sé ekki réttmætt, að tollur á síld sé hærri en á öðrum sjávarafurðum. En mér var ljóst af þeim undirtektum, sem við í n. höfum fengið um þetta mál, að ekki myndi verða kostur á að fá þessa breyt. Þess vegna vildum við flm. frv. sætta okkur við að þessu sinni, að lækkunin yrði ekki meiri en þetta, með tilliti til þess að fá afnuminn toll af sykri og kryddi. Ég álít, að þó ekki sé stigið fullt spor í þá átt að létta tollum af síldarútveginum,þá sé þetta þó töluvert í áttina og það sé betra í bili en engin lækkun.

Frsm. (Pétur Ottesen) Það er hvorttveggja, að í grg. þessa frv. eru teknar fram ástæðurnar fyrir því, að það er borið fram, og að hv.þm. Mýr. reifaði málið svo við 1. umr., að ekki er þörf um að bæta. Aðalástæðan fyrir því, að frv. er borið fram, er sú, að með þessu er gerð tilraun til þess að tryggja það, að þeim markaði, sem til er í landinu fyrir rótarávexti, og þ. á m. kartöflur, verði sem bezt fullnægt með innlendri framleiðslu. Það, sem hingað til hefir staðið í vegi fyrir því, að þetta mætti verða, er það, að hér hefir enginn hentugur staður verið til þess að geyma þessar vörur. Afleiðingin af þessu hefir orðið sú, að það hafa verið fluttar inn kartöflur frá útlöndum fyrir fleiri hundruð þús. kr. árlega. Ef hér væri til staður, þar sem hægt væri að geyma þessar afurðir á öruggan hátt, og sem gerði það, að hægt væri að flytja þær hingað á þeim tíma, þegar það er hægast, þ. e. á haustin rétt eftir uppskeruna, þá væri hægt að nota þennan markað miklu betur en nú er. Og þá væru fengin skilyrði til þess að stíga það spor að fullnægja þörfinni með innlendum kartöflum. - Það er raunar víðar á landinu, sem nokkuð svipað stendur á eins og hér, án þess að í frv. séu gerðar ráðstafanir því viðvíkjandi. En það er ekki að efa, að ef hér verður byrjað, þá verður haldið áfram á þessari braut, og afleiðingin yrði sú, að við gætum sparað þær 400–500 þús. kr., sem árlega fara til útlanda fyrir þessar vörur. Málið hefir því mikla fjárhagslega þýðingu. Það þarf ekki að fara að rekja hér það fyrirkomulag, sem við flm. höfum hugsað okkur og n. hefir orðið okkur flm. sammála um, því það hefir áður verið gert. En ég vil þó benda á, að meiningin er, að ríkissjóður leggi fram það fé, sem nauðsynlegt er til þess að hrinda málinu í framkvæmd. Jóh. Kristjánsson húsameistari hefir gert áætlun um, hvað kosta myndi kjallari, sem tæki 10 þús. tunnur af kartöflum, og markaðsskáli, sem byggður væri ofan á kjallarann. Jóhann gerir ráð fyrir, að slík bygging kosti um 50 þús. kr. En þar sem það hefir þótt við brenna hér á landi, að áætlanir verkfræðinga þættu ekki sem ábyggilegastar, en n. þótti rétt að fara ekki fram úr þessari fjárhæð, þá leggur hún til, að þessi hlið málsins verði gaumgæfilega rannsökuð áður en til framkvæmda komi og ekki ráðizt í stærri byggingu en það, að kostnaðurinn við hana færi ekki fram úr 50 þús. kr. Þá má segja, að þótt hér sé gert ráð fyrir að koma upp öruggri geymslu, þá var okkur samt ljóst, að það er nauðsynlegt, til þess að tryggja þetta fyrirtæki, að koma í veg fyrir alla áhættu. Þá væri nauðsynlegt, að skilyrði væru fyrir hendi til þess að vátryggja þær kartöflur, sem þarna á að geyma. Við höfum því fengið mann, sem kunnugur er allskonar tryggingarstarfsemi, til þess að gera uppkast að frv. um það. Koma till. hans væntanlega innan skamms. Um markaðsskálann er það að segja, að það er algengt erlendis, að framleiðendur eigi þess kost að selja sjálfir afurðir sínar á hentugum stað í borgum og bæjum beint til neytendanna. Þetta þykir hvarvetna hagkvæmt fyrirkomulag. Með þessu vinnst tvennt. Framleiðendur fá það verð, sem eðlilegt er á hverjum tíma fyrir afurðirnar, og neytendurnir fá vöruna með raunverulegu framleiðsluverði án álagningar milliliða. Slíkt fyrirkomulag á hér engu síður við en erlendis. Með því móti mundu framleiðendur, ekki einungis þeir, sem búa hér á næstu grösum, heldur og þeir, sem fjarlægari eru, koma með og senda afurðir sínar til sölu á markaði. Sú litla tilraun, sem hér hefir gerð verið með þannig lagaða sölu, hefir gefizt ágætlega og sýnt til fullnustu, að þetta er hagkvæmt bæði fyrir seljanda og neytanda. Þó að gert sé ráð fyrir því, að ríkissjóður leggi fram fé til að koma þessu í framkvæmd, þá er það meining okkar flm. og n., að þegar þetta er komið í framkvæmd, verði fyrirtækið selt framleiðendunum eða félagsskap þeirra á þann hátt, að ríkissjóður fái greitt það fé, sem lagt hefir verið fram til þessa fyrirtækis. Okkur þótti ástæða til þess að tryggja það, að menn utan þess félagsskapar gætu einnig átt aðgang að markaðsskálanum. Höfum við því sett inn í 5. gr. frv. ákvæði um það, að þeir, sem utan félagsskaparins standa, en nota vilja markaðsskálann, þurfi ekki að sæta afarkostum um leigu fyrir not sín af honum. Ég held, að það sé nokkurn veginn vel frá þessu gengið, en vitanlega tökum við öllum þeim bendingum, sem til bóta mættu horfa. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum að sinni. Breyt., sem n. leggur til, eru til þess að tryggja það, að ekki þurfi að verja meiri fjárhæð til þessa fyrirtækis en þar er tiltekið, og að kjallarinn verði byggður á lóð, sem ríkissjóður á og hagkvæm sé til þessara hluta.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég, hefi haft aðstöðu til þess að fylgjast með þessu máli sem einn í stj. Búnaðarfél. Ísl. Og það er enginn vafi á því, að hér er um að ræða merkilegt mál, þar sem það hnígur að því að bæta aðstöðu framleiðenda og að draga úr innflutningi. Ég vil leyfa mér að gera nokkrar aths., af því að ég geri ráð fyrir, að málið gangi fram. Ég held, að það verði erfitt að lifa eftir reglum þeim, sem settar eru í frv. Þar eru nefnilega sett tvö hámörk. Húsið má ekki kosta meira en 50 þús. kr., og það er gott og blessað. En svo er hér annað hámark. Kjallarinn á að vera svo stór, að hann rúmi 10 þús. tn. En okkur er nú öllum kunnugt um það, að áætlanir húsameistaranna standast ekki æfinlega að því er kostnaðinn snertir. Ef báðar þessar takmarkanir eiga að halda sér, þá getur þarna orðið árekstur, sem erfitt gæti orðið að eiga við. Ég býst við, að það gæti komið til athugunar, hvort það ætti að vera alveg fastákveðið eins og stendur í 1. gr. frv., að húsið rúmi 10 þús. tn. Stj. hefir mikið vald til að ráðstafa þessari byggingu á eftir. En það væri gott að fá sem nánasta grg. frá n. um það, hvernig hún ætlast til, að þetta verði gert, hvort húsið eigi að renta sig, eða hvort það eigi fyrst og fremst að verða til stuðnings fyrir framleiðendur. Loks vil ég benda á eitt, sem aðallega kom mér til að standa upp. Ég vildi skjóta því til hv.frsm. og flm., hvort ekki mætti gera ráð fyrir þeim möguleika, að fá heimild til að leigja hús í bili með einhverjum útbúnaði í sambandi við það. Ég álít, að hér sé um svo merkilegt mál að ræða, að slæmt væri, ef það strandaði á því, að of einstrengingslega væri frá því gengið. Það er ekkert því til fyrirstöðu að leigja kjallara til þess að koma þessu af stað.

Frsm. (Pétur Ottesen) Í tilefni af ræðu hæstv.forsrh. vil ég segja nokkur orð út af því, sem hann sagði um það, að það gæti rekizt á, annarsvegar það, að gert er ráð fyrir, að kjallarinn rúmi 10 þús. tn. af kartöflum, en hinsvegar það, að kostnaður fari ekki fram úr 50 þús. kr. Við nánari athugun um kostnaðinn gæti svo farið, að skakkaði einhverju. En það varð að samkomulagi og við flm. gengum inn á að einskorða upphæðina við 50 þús. kr. En ef nánari athugun leiddi í ljós, að þetta gæti ekki staðizt, þannig að ekki væri hægt að byggja svo stóran kjallara fyrir þessa upphæð, þá yrði kjallarinn að vera minni en gert var ráð fyrir. Ég held, að það þyrfti ekki að verða árekstur út af þessu. Um það atriði, hvort eigi að reka fyrirtækið þannig, að það renti sig og svari afborgunum á löngum tíma, þá er meiningin vitanlega sú, að þessu fyrirtæki sé komið á fót og rekið ríkissjóði að skaðlausu. En greiðslunni verður jafnað niður á langan tíma.

30–40 ár?

. Það fyndist mér vera vel viðeigandi í þessu tilfelli. Um það, hvort ekki sé nægilegt í bili, að úr þessu verði bætt með því að leigja kjallara, þá er við því að segja, að það er náttúrlega aðalatriðið, að þetta komist í framkvæmd sem allra fyrst, en ef þannig er ástatt fyrir ríkissjóði, að ekki er hægt að leggja þetta fé fram, þá fyndist mér, að komið gæti til mála að leigja kjallara eða einhvern annan öruggan geymslustað, og þá helzt að í sambandi við hann væri aðstaða til að selja á opnum markaði. En þess yrði vel að gæta, að leigja ekki annan kjallara en þann, sem öruggt væri um, að kartöflurnar væru vel geymdar í. Það gæti orðið til mikils hnekkis og skaða, ef þær væru geymdar þar, sem frost og aðrar skemmdir næðu þeim. Það gæti orðið til að hefta framkvæmdir á þessu um ófyrirsjáanlegan tíma. Ég held, að það hafi ekki verið fleira í ræðu hæstv.forsrh., sem ég þarf að svara. Að öðru leyti vil ég þakka honum fyrir góðar undirtektir í þessu máli. Ég vænti þess, að þær kringumstæður verði fyrir hendi, ef frv. verður samþ., að hægt verði að hrinda þessu máli í framkvæmd, því það er enginn vafi á því, að þetta getur orðið til mikilla hagsmuna fyrir landið í heild.

Flm. (Jónas Þorbergsson) Frv. þetta er að mestu samhljóða frv., sem hv.þm. Seyðf. flutti hér í fyrra að tilhlutun verkfræðings útvarpsins, en með dálitlum viðauka þó. Tilgangur frv. er einkum sá, að varna því, að einstakir menn og félög, sem fá leyfi til að setja upp raforkuvirki, geti selt raforku með óhæfilega háu verði. Því er svo ákveðið í frv., að sveitar- og bæjarstjórnir skuli hafa íhlutunarrétt um verð raforkunnar. Annað aðalatriði frv. er í því fólgið, að ráðherra skuli setja reglur til varnar gegn hættu af raforkuvirkjum og óleyfilegum notum þeirra og truflunum á útvarpi og loftskeytum. Í þriðja lagi er ætlazt til, að skipaðir verði eftirlitsmenn með raforkuvirkjum. Slíkt tíðkast alstaðar erlendis, enda er orðin full þörf hér á skipulagsbundnu eftirliti. Þess má líka geta, að þegar hefir verið skipaður eftirlitsmaður til bráðabirgða eftir till. raforkumálanefndar. Vænti ég, að hv. deild taki vel í þetta mál og vísi því til 2. umr. og allshn.

Flm. (Ingvar Pálmason) Þetta frv. er flutt samkv. beiðni sérstakrar n. innan hreppsn. í Eskifjarðarhreppi. Ástæðurnar fyrir frv. eru hinar sömu sem fyrir öðrum svipuðum frv., sem legið hafa fyrir þinginu fyrr og síðar, að hreppsn. í hinum stærri kauptúnum eiga við ýmsa erfiðleika að stríða um framkvæmdir hinna fjölþættu og umfangsmiklu verkefna kauptúnanna, eins og fyrirkomulaginu nú er háttað samkv. sveitarstjórnarl. Þykist ég ekki þurfa að fara frekar út í þetta að svo stöddu, því að þessar ástæður hafa verið raktar fram þing eftir þing, bæði af mér og öðrum. Ég vil þó leyfa mér að benda á það, að sérstaklega stendur á um þessa beiðni, þar sem fyrir liggja meðmæli hlutaðeigandi sýslun. um það, að beiðnin nái fram að ganga. Minnist ég þess ekki, að svo hafi áður verið, þegar slík frv. hafa verið borin fram í fyrsta sinn. Er þetta bending til Alþingis um það, hversu hér er um réttmæta kröfu að ræða, frá þeim aðilja, sem dómbærastur er í þessu efni. - Ég get látið þessu fáu orð nægja, því að málið liggur ljóst fyrir, eins og ég áður sagði, og auk þess hefir annað mál samskonar verið afgr. af þessari hv. d. nú fyrir skömmu til n., sem væntanlega fær einnig þetta mál til meðferðar. Ég vænti þess, að hv. d. taki þessu frv. vel, og vildi mælast til, að frv. yrði vísað til allshn., að umr. lokinni.

Flm. (Jón Jónsson) Það hefir oft komið til orða áður hér á Alþingi að hækka bifreiðaskattinn, til þess að láta hann mæta meira en hann nú gerir því aukna viðhaldi akveganna, sem bílarnir hafa haft í för með sér. Fyrir síðasta þingi lá þannig frv. um þetta efni, sem mþn. í skattamálum hafði samið, en frv. náði ekki fram að ganga. Höfum við hv. 2. þm. Eyf. nú tekið þetta frv. upp og leyfum okkur að flytja það hér í þessari hv. d., en nokkrar breyt. höfum við gert á frv., og skal ég síðar víkja að þeim nánar. Vil ég áður leyfa mér að gera stuttlega grein fyrir þeim ástæðum, sem við flm. þessa frv. teljum, að einkum liggi til þess, að nauðsynlegt sé að setja slík lög sem þessi. Eins og kunnugt er, hefir miklu fé verið varið undanfarið til lagningar akvega um landið. Árangurinn hefir og orðið sá, að bílfærir þjóðvegir munu nú alls ná 1500 km. og bílfærir sýsluvegir nokkur hundruð km. Hafa þessar framkvæmdir, svo sem sjálfgefið er, veitt stórum bætta aðstöðu þeim sveitum, sem þessara bættu samgangna njóta, en jafnframt orðið til þess að auka útgjöld ríkisins að miklum mun. Sést þetta bezt á því, að árleg útgjöld ríkissjóðs til vegaviðhalds hafa á síðustu 10 árum hækkað úr 100 þús. kr. upp í 500 þús. kr. Er þetta mikil aukning, enda tel ég, að vel megi draga í vafa, að ríkissjóði sé ekki ofraun að þessu fyrirkomulagi, sem nú ríkir í þessum efnum, þar sem ríkið fyrst er látið gefa héruðunum vegina og síðan skuldbundið til að halda þeim við með ærnum tilkostnaði. Auk þess er á það að líta, að framlögum ríkissjóðs til vegamálanna er mjög misskipt á milli landsins barna með þessu móti. Sumsstaðar er mikið um akvegi, annarsstaðar lítið og jafnvel ekkert. Á Vestfjarðakjálkanum er t. d. lítið af vegum; mun svo, að ekki sé að finna bílfæran vegarspotta þar í tveim sýslum. Á Austfjörðum er einnig lítið um bílfæra vegi, þegar frá er talin Fagradalsbraut. Hinsvegar er í ýmsum öðrum héruðum landsins fjöldi akfærra vega, og sýnir það misræmið, sem í þessum efnum er. Fyndist mér nær sanni, að þeir, sem aðallega nota og, njóta veganna, væru skyldaðir til að kosta viðhald þeirra að meira leyti en nú, og gæti þá ríkið varið mismuninum til vegalagningar í þeim héruðum, sem enga vegi hafa, svo að talizt geti. Liggur í augum uppi, að þessar vegalagningar, sem gerðar hafa verið undanfarið, hafa ekki verið heilbrigðar, ef notendur þessara vega hafa þeirra ekki það gagn, að þeim sé gróði að vegunum, því að þeir þurfi að láta eitthvað í aðra hönd fyrir að fá að nota þá. Nú held ég, að flestir séu sammála um, að vegalagningar séu heilbrigð fyrirtæki, og fyndist mér því sanngjarnt, að veganotendunum væri gert að greiða viðhaldskostnað veganna að sínu leyti, og sá kostnaður ekki lagður að jöfnu á þá landsbúa, sem við vegleysi þurfa að stríða, sem hina, er nóga og góða hafa vegina. Þetta fyrirkomulag tefur og um ófyrirsjáanlegan tíma, að við náum þangað, sem á að vera takmark okkar í vegamálunum - akvegir um allar byggðir landsins og helzt heim á hvern bæ. Eins og ég áður sagði, virðist öll sanngirni mæla með því, að veganotendunum sé gert að greiða eitthvað fyrir þessi fríðindi, sem ríkið lætur þeim í té, og að lagður sé á það ríflegur bílskattur, að hann mæti viðhaldskostnaði veganna að meira eða minna leyti. Þetta er og viðurkennt með öðrum þjóðum, og nágrannaþjóðir okkar hafa lögfest allrífan bifreiðaskatt, til þess að ná þessu marki. Að vísu var hér stigið spor í þessa átt með bifreiðaskattslögunum frá 1921, en þar var sporið allt of skammt stigið, þó að betur væri en óstigið. Mér er það vel ljóst, að mjög getur orkað tvímælis, hvort sú leið til álagningar þessa skatts, sem við flm. þessa frv. höfum varðað, er sú réttasta. Það getur auðvitað verið deiluefni. hvort skatturinn á að vera þungaskattur, hestorkuskattur eða benzínskattur. En eðlilegast virðist að miða við það slit, sem ætla má, að vegirnir verði fyrir af völdum bílanna, og hygg ég, að þar sé benzín- og gúmmínotkunin hinn rétti mælikvarði. Hinsvegar mælir óneitanlega margt með því, að tekið sé tillit til þess, hversu þörf eða óþörf umferðin er, og að þannig sé tekinn hærri skattur af mannflutningabifreiðum en vörubílum, sem flytja meiri eða minni nauðsynjar á milli manna. Höfum við flm. frv. reynt að samríma þessar tvær skoðanir, svo sem við bezt gátum, en auðvitað má um það deila, hversu vel hefir tekizt. En ég held, að mér sé óhætt að segja, að við erum báðir tveir fúsir til samkomulags um breyt. á hlutföllum þessara skatta innbyrðis, allt hvað þær breyt. miða ekki að því að lækka skattinn til ríkisins í heild sinni. Ég hefi þá í höfuðdráttunum gert grein fyrir þeim ástæðum, sem fyrir þessu frv. eru, og skal nú með nokkrum orðum víkja að þeim breyt., sem við flm. gerðum á frv., frá því sem það var í vetur. Aðalbreytingin er á 8. gr. frv. Við sáum ekki ástæðu til að taka það fram í frv., hversu mörg % af skattinum skyldu fara til malbikunar á vegum annarsvegar, og hinsvegar til annars viðhalds, eins og gert var í upphaflega frv. Er eðlilegast, að vegamálastjórnin ákveði í hverju einstöku tilfelli, hvernig þessu skuli haga. Þá leggjum við og til, að meiru af skattinum sé varið til viðhalds á sýsluvegum en frv. í vetur gerði ráð fyrir, og að fjárveitingar í því skyni séu ekki eins ströngum skilyrðum bundnar og þar var. Lagningum sýsluvega miðar mjög ört áfram, eins og kunnugt er, og eykst bifreiðaumferðin að sama skapi. Afleiðingin er auðvitað sú, að viðhaldskostnaðurinn vex hröðum fetum, og mun þegar orðinn ofvaxinn ýmsum sýslufélögum. Í einu héraði, þar sem ég er kunnugur og þar sem vegaskatturinn nemur 6% af fasteignamati, er skatturinn alls um 5000 kr., en til vegaviðhalds eingöngu hefir þetta hérað orðið að verja 10–12 þús. kr. á ári, og sjá þá allir, að ekki verður mikið eftir til nýlagninga hjá þessu sýslufélagi, svo illt sem það er að láta svo heilbrigðar framkvæmdir niður falla. Og sömu sögu mun að segja úr fleirum héruðum. Það virðist því réttmætt að láta sýslufélögin fá sinn hluta af þessum skatti og að honurn yrði ekki síður varið til viðhalds sýsluvegum en þjóðvegunum. Höfum við flm. hugsað okkur, að skatturinn kæmi hlutfallslega niður á sýslurnar, þannig að þær sýslur, sem legðu meira í kostnað vegna vegaviðhalds, fengju meira af skattinum en aðrar sýslur, sem lítil útgjöld hafa af þessum ástæðum. Höfum við og ekki gert ráð fyrir, að framlagið sé bundið því skilyrði, að sýslurnar leggi fram fé á móti, eins og gert var í upphaflega frumvarpinu. Að endingu vildi ég óska, að hv. d. vildi lofa frv. þessu að ganga í gegnum deildina, og að því verði vísað til fjhn.

Jón Þorláksson Þetta er mjög merkilegt mál og því er sjálfsagt að veita því fulla athygli. Hv. flm. gat um það, að útgjöld til vegaviðhalds hafi farið hraðvaxandi á síðari árum, og er þar ekki ofsögum sagt, því að þau hafa hækkað úr 100 þús. kr. upp í 500 þús. kr. Það eru aðallega tvær ástæður, sem þessari aukningu valda. Annarsvegar er sú, að með smálagfæringum er verið að reyna að gera ólagða vegi bílfæra á sumrum, en slíkar lagfæringar eru svo lítilfjörlegar, að þar er ekki að tala um nýjar vegalagningar, heldur verða þær að teljast til viðhaldsins og hækka því þann lið allmikið. Annað atriðið, sem hér kemur til greina, er það, að þar, sem umferðin er mest, slitna vegirnir svo mikið, að viðhaldskostnaður þeirra fer langt fram úr því, sem áður var. En það sorglega við þetta er, og það getur engum dulizt, sem komið hefir til útlanda, að okkar vegagerð er komin langt aftur úr, og munurinn er miklu meiri nú en var fyrir nokkrum árum, þótt vegir væru lítilfjörlegir þá. Það má með sanni segja, að varla hefir á nokkru öðru sviði önnur eins bylting orðið síðari árin og á sviði vegamálanna. Það sýndi sig erlendis, þegar bílaumferð jókst, að vegirnir þar voru allsendis ófullnægjandi, fóru illa með bílana, og þar sem þéttbýli var, var rykið alveg óþolandi. Nú er almennt búið að leggja vegi fyrir bifreiðarnar annarsstaðar, sem svo að segja eru óslítandi, og þannig hefir tekizt að losna bæði við viðhald og ryk. Með slíkum gagngerðum umbótum, þar sem viðhaldskostnaður hverfur að mestu, er þetta kleift með því að leggja nokkurn skatt á bifreiðarnar til þessa, svipaðan því og hér er farið fram á. Því verð ég að telja það mjög varhugavert að fara inn á þessa braut með það fyrir augum að ætla sér að létta á ríkissjóðnum viðhaldskostnaði með þessum skatti, - því að hvaðan á þá fé að koma til gagngerðra umbóta? Það eru nú 10 ár síðan fyrstu lög um bifreiðaskatt voru sett, en þá var sett það ákvæði í þau, að honum skyldi varið til að gera varanlegt slitlag á vegina, en nú á síðari árum hygg ég, að lög þessi hafi verið brotin og fénu varið til viðhalds vega. Í þessu frv. er svo farið fram á þetta, að fénu verði varið til viðhaldsins, til að létta á ríkissjóðnum, en það hygg ég, að þurfi frekari athugunar við. Mér virðist sjálfsagt, að þessu frumv. sé fullur gaumur gefinn, en hitt álít ég jafnsjálfsagt, að fénu verði varið til að gera haldgott slitlag á vegina í kaupstöðum og á þeim vegum, sem umferðin er mest á. Ég hygg, að sérstök ástæða sé til, er lögunum frá árinu 1921 verður breytt, þannig að skattarnir verði hækkaðir, að taka mál þetta föstum tökum, því að þetta er það eina fé, sem við höfum til umráða til að koma vegunum í það ástand, sem hæfir nútímanum.

Jón Baldvinsson Á þinginu 1927 bar hv.þm. G.-K. fram frv. um benzínskatt, og þá notaði flokkur hv. 3. landsk. öll tækifæri til að níða þetta frv., og ég minnist þess, að þá gaf Tíminn því nafn og kallaði það „litla, ljóta frumvarpið“. Nú hefir farið svo, eins og oft vill verða hjá þessum flokki, að hann hefir skipt um skoðun, og ber nú fram frv. þetta, aukið og endurbætt, þannig að nú mætti kalla það á Tímamáli: stóra og ljóta frv. - Hv. flm. hefir gert grein fyrir því, til hvers ætti að verja þessu fé og sagt, að það skyldi renna til viðhalds vega. Hann hefir ennfremur sagt, að svipaður skattur og þessi sé hjá öðrum þjóðum, en þá er því til að svara, að þar er ólíku saman jafnað, því að nágrannaþjóðir vorar hafa fyrir löngu komið upp hjá sér járnbrautakerfi, og því er ekki eins rík þörf hjá þeim eins og okkur að vernda bifreiðanotendur gegn of háum gjöldum, enda ætti hið opinhera að gera hér allt, sem hægt er að gera, til þess að létta undir flutninginn, en gera mönnum ekki erfiðara fyrir með hann en nú er. Hv. 1. landsk. benti á, að þessu fé ætti ekki að verja til að leggja nýja vegi, og það er nú ágalli út af fyrir sig, en við það bætist, að flutningskostnaður á vörum og fólki eykst til muna, og það kemur ekki hvað sízt niður á bændum í landinu. Ég hefi átt tal við ýmsa bændur úr nágrannahéruðum Reykjavíkur, og þeir kvarta mjög undan því, hvað allur flutningur sé dýr, þó að það, að fá t. d. heim til sín eitt bílhlass, sé nú ódýrara en áður var, þegar gamla lagið var notað. Ég hygg, að hv.flm. hafi ekki gert grein fyrir því, hve hár þessi skattur er á gúmmíinu og benzíni fyrir hverja flutningabifreið, en ég hygg, að hann muni nema 600 kr., og mun það þykja alltilfinnanlegur skattur fyrir slíkar bifreiðir, enda hygg ég, að svo myndi fara innan skamms, að eigendur bíla mundu ganga frá þeim. Að vísu er það tilætlunin, að skattur þessi sé tekinn af innflytjendum, en auðvitað kemur þetta niður á bifreiðaeigendum, sem þykir slíkur rekstur ekki arðvænlegur nú, hvað þá heldur þegar þetta bætist nú við, og hygg ég þá, að frv. geri þeim erfiðast fyrir, sem mest þurfa á flutningum að halda. Fyrir utan allar þessar ástæður, er það þó meginhugsun frv., sem fær mig til að rísa gegn því, en hún er sú, að hér er verið að leggja nefskatt á, sem kemur jafnt niður á fátækum sem ríkum. Ég mun því greiða atkv. gegn þessu frv. þegar við þessa umr., til að sýna andúð mína gegn því. Hv. 3. landsk. minntist á, að þau héruð, sem enga vegi hefðu, yrðu að leggja nokkuð af mörkum til vegamálanna, og átti þar við Austfirði og Vestfirði, að því er mér skildist. Um það er nú raunar það að segja, að á Austfjörðum er þegar allgott vegakerfi að myndast, og á Vestfjörðum hlýtur að reka að því, að vegir verði lagðir, og þá fá þessi héruð hlutdeild í framlagi ríkissjóðs til slíkra framkvæmda. Ég hygg, að frv. þetta sé að öllu leyti afturför frá því, sem nú er. Það hefir í för með sér hækkuð flutningsgjöld, íþyngir fátækum bifreiðaeigendum, og hefir í för með sér hækkun á flutningi fyrir bændurna, svo maður tali nú ekki um kaupstaðabúana, sem þurfa að ferðast mikið, en sem hv.flm. mun ekki vorkenna, þótt þeir fái að blæða fyrir slíkt. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um frv. þetta að sinni, en vil leggja sérstaka áherzlu á það, að ég hygg, að það muni draga mikið úr samgöngunum og vöruflutningunum, sem eiga nú við svo mikla erfiðleika að stríða, að þar er engu á bætandi.

Jakob Möller Ég sé nú ekki ástæðu til að fara eins geyst út í mál þetta og hv. 2. landsk., að vilja ekki leyfa því að ganga til nefndar, því að þótt margt megi að því finna eins og það er nú, þá hygg ég, að það standi til bóta og megi laga það í nefnd. Ég hefi verið andstæður þessum skatti af ýmsum ástæðum. Mér virðist það enganveginn nægja að vísa til annara landa og segja, að þar séu slíkir skattar sem þessi, því að þar er ólíku saman að jafna. Þar eru önnur flutningstæki, járnbrautirnar, sem takmarka hvað flutningsgjöld geta orðið hæst, en hér er ekki um neitt slíkt að ræða. Þar er skatturinn því tekinn af þeim ágóða, sem bifreiðaeigendur fá en hér er verið að leggja skatt á umferð og flutningsþörf landsmanna. Hinsvegar er á það að líta, að nauðsynlegt er að koma vegagerðum sem mest í framkvæmd og gera vegina fullkomnari en þeir eru nú, því að eftir því sem vegirnir eru betri, eftir því er bifreiðaslit og vegaslit minna, og yrði þetta því stundarskattur, sem myndi borga sig er frá liði. En í þessu frv. er annað atriði, sem mér virðist alveg óviðunandi. Í því er ákveðið, að skatturinn skuli eingöngu ganga til viðhalds vega, sem ríkisjóður og sýslusjóðir bera kostnað af. Nú er það vitanlegt, að t. d. hér í Reykjavík er mikill fjöldi bifreiða, sem koma aldrei út fyrir land bæjarins, og hvaða vit er í því, að láta slíkar bifreiðar greiða háan skatt til sýsluvega? Þannig er um fleiri kaupstaði. Kringum Ísafjarðarbæ er svo að segja enginn bílfær vegarspotti, og virðist þá hæpið að greiða skatt af kaupstaðabifreiðum til þeirra vega, en láta bæinn enga hlutdeild fá í því. Svo er og um ýmsa fleiri bæi. Ef eitthvert slíkt ákvæði væri sett inn í þetta frv. af hv.n., þá gæti ég veitt því samþykki mitt. - Fleiru hygg ég ekki, að ég hafi ástæðu til að víkja að.

Flm. (Jón Jónsson) Ég get þakkað þeim hv. ræðumönnum, sem hér hafa tekið til máls, fyrir það, að þeir hafa stillt ummælum sínum mjög í hóf og veitt frv. þessu frekar góðar undirtektir, en sérstaklega get ég þakkað hv. 1. landsk. fyrir hans ummæli. Hann virtist samþykkur þeirri hugsun, sem liggur til grundvallar þessu frv., en vildi verja fé því, sem fengist við þetta, til gagngerðra umbóta á vegunum og koma þeim í nútímahorf. Það má vel vera, að við ættum að taka upp þá stefnu, en í frv. eru engar takmarkanir settar gegn því, heldur er það lagt á vald vegamálastjórnarinnar. Ég tel það mjög æskilegt, að vegunum yrði breytt í nútímahorf, en þegar við miðum við önnur lönd og hvað þau hafi gert, þá er það alls ekki sambærilegt, því að hér býr mjög fámenn þjóð, í lítt ræktuðu og strjálbýlu landi, svo að við verðum að leggja geysilanga vegi, sem lítil umferð er um, og þess vegna er það ósköp skiljanlegt, að við verðum að láta okkur nægja með ófullkomnari vegi en aðrar þjóðir. Ég er sammála hv.þm. í því, að að þessu beri að stefna, og treysti engum betur í því efni en vegamálastjóra. En að nokkru leyti verðum við að haga okkur eftir okkar fátækt og verja þessu fé til viðhalds, því að það er svo þungur baggi, að nauðsyn ber til, að honum verði af létt að nokkru. Þetta mál er þó mjög athugandi, og geri ég ráð fyrir, að n. láti í ljós álit sitt um það. Viðvíkjandi því, sem hv. 2. landsk. sagði, að þetta frv. hefði fyrst komið fram árið 1927, þá er það að segja, að það er ekki rétt. Hv. þm. G.-K. bar þá fram frv. í Nd., sem gekk ekki í þá átt að auka tekjurnar af benzínskattinum, heldur breyta honum þannig að láta aðalskattinn lenda á vörubifreiðunum, en létta aftur á hinum, sem notaðar eru til fólksflutninga. Þar var allt önnur hugsun á bak við, án þess að ég vilji hallmæla því frv. nokkuð. Mér skildist á hv.þm., að hann álíti, að ég teldi aðalástæðuna fyrir þessu þá, að nágrannaþjóðirnar hefðu tekið þetta upp. En það er í raun og veru aukaástæða. Ég benti aðeins á, að þær hefðu gert þetta. En aðalástæðan fyrir frv. er auðvitað vegaþörfin og sú staðreynd, að ríkið hefir orðið að leggja stórfé í vegabætur. En það er ekki nema eðlilegt, að þeir, sem nota vegina, leggi eitthvað fram til viðhalds þeim. Annars fannst mér ruglast um ástæðurnar hjá hv.þm., þar sem hann í öðru orðinu taldi, að þetta yrðu drápsklyfjar fyrir bændur landsins, en að hinu leytinu, að það myndi eyðileggja bifreiðastöðvarnar. Ég held, að það geri hvorugt. Bifreiðastöðvarnar myndu hækka bifreiðagjaldið, ef þær þyrftu þess með. En ég hefi þá trú, að því meira fé, sem við höfum til að leggja í vegina, því ódýrari verði bifreiðaaksturinn. Ég held, að það þurfi ekkert að óttast, að bifreiðunum verði hent í ríkissjóð. Ég held, að það myndi verða eins góður atvinnuvegur eftir sem áður, og að margir mundu sækjast eftir því að verða bílstjórar, eins og nú er, þar sem næstum því má segja, að hver strákur vilji verða bílstjóri. En þó svo færi, að bifreiðagjaldið hækkaði í bili, þá teldi ég það ekki eftir bændum né öðrum. Ég teldi það ekki eftir þeim, sem hefðu bifreiðavegi heim til sín, þótt þeir yrðu að borga eitthvað til þeirra, og greiða þannig fyrir því, að hinir fái vegina sem fyrst. Fyrir mér er það sama um kaupstaðabúa sem aðra, að þeir, sem nota vegina, eigi að borga viðhaldið. Því hefir verið haldið fram, að þetta myndi draga úr samgöngum, en ég sé engar líkur til þess. Ef bílstjórar kæmust að þeirri niðurstöðu, að akstur yrði þeim dýrari, þá myndu þeir leggja meira gjald á notendurna. Þá er það hv. 1. þm. Reykv., sem talaði mildilega um frv. Hann hélt því fram, að kaupstaðabúar yrðu hart úti. Það væru sumir bifreiðastjórar, sem færu ekki út fyrir takmörk kaupstaðanna, og þeir yrðu þá hart úti. En það mun nú vera mikill fjöldi kaupstaðabúa, sem ekur meira og minna eftir þjóðvegunum. Svo að það munu óbeinlínis lækka gjöld á kaupstaðabúum, ef minna fé þarf að verja til viðhalds vegunum. Hv. þm. minntist á það, að Ísafjörður hefði engan veg utan kaupstaðarins. En frv. stefnir einmitt að því, að leggja vegina, þar sem þeir eru minnstir. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta áður en frv. gengur til 2. umr. og fjhn.

Jón Þorláksson Ég sé ekki ástæðu til að fara langt út í þetta mál út af ummælum hv.flm. En eins og frv. er nú orðað, þá felur það ekki í sér neina tryggingu um, að meira fé verði varið til vega en nú er gert. Það léttir að vísu af ríkissjóði nokkrum hluta af fé því, sem veitt hefir verið til vega. Og það er auðvitað, að fé losnar til umráða, annaðhvort fyrir Alþ. eða stjórnina. En þessa annmarka á frv. má auðvitað laga í n. og gera það t. d. í samræmi við það, sem ég hefi sagt um þörfina á að gera fullkomnari vegi. Ef það verður gert, þá kemur þar raunverulegur sparnaður, en viðhaldskostnaður hefir verið lítt viðunanlegur. En það er hægt að losna við hann að mestu leyti með því að koma vegunum í nútímahorf. Það er ekki nægilegt, að vegamálastjóri ráðstafi þessu fé, því meðferð þess fer þá alveg eftir því, hvað ríkisstjórnin lætur hann fá mikið af öðru fé. Ég skal geta þess í sambandi við ummæli hv. 1. þm. Reykv., að í Rvík eru vegarkaflar, sem eru mun lakari en þjóðvegir í nágrenni Rvíkur. Og þetta er af þeirri ástæðu, að Rvík hefir ekki haft efni á að koma sínum vegum í nútímahorf, svo að umferðin slíti þeim ekki árlega. Það mun því ekki vera nema réttmætt, að kaupstaðir og kauptún fái sinn hluta af skattinum, ef á að framkvæma nauðsynlegar umbætur á vegakerfinu.

Flm. (Jón Jónsson) Ég ætla að geta þess, að þar sem hv. 1. landsk. sagði, að engin trygging væri fyrir því, að meiru fé yrði varið til vegabóta, að fjárveitingavaldinu er gert að skyldu að sjá um, að svo verði. Það getur auðvitað varið meiru fé til nýlagninga, þar sem það losnar við að verja miklu fé til viðhalds vegunum, en það færi náttúrlega alltaf eftir getu ríkissjóðs. Hv. l.landsk. sagði, að það væri ekki nóg trygging að fela vegamálastjóra þetta. En ég held satt að segja, að öðrum sé ekki betur trúandi til þessa. En við verðum að líkindum að fara hægar í umbæturnar en æskilegt væri.

Halldór Steinsson Ég skal játa, að þessi leið er sanngjörn, að þeir, sem hafa mest not veganna, borgi viðhald þeirra. En ég get nú samt ekki verið með frv., af þeirri ástæðu, að hér er verið að leggja á nýjan skatt, án þess að tiltekið sé, hvernig honum skuli varið. Eins og fjárlagafrv. stj. er úr garði gert, er sama og ekkert áætlað til vegagerða. Og ef það væri rétt, að ekkert fé væri fyrir hendi, sem ég álít nú að ekki sé, þá finnst mér, að stj. hefði átt að eiga frumkvæðið að því að koma fram með slíkt frv. til tekjuauka. Þess vegna furðar mig á því, að þm. en ekki stjórnin skuli bera þetta frv. fram. En þess er ekki látið getið, að frv. fari fram á auknar fjárveitingar til vegagerðar. Þetta er því aukaskattur, sem á að leggja á þjóðina. Stj. hefir í fjárlagafrv. áætlað tekjurnar lægri en þær hljóta að verða raunverulega, og hefði því vel getað tekið upp í frv. meira af verklegum framkvæmdum. En þar sem flutningsmenn þessa frv. ætlast ekki til, að þessum aukaskatti verði varið til vegagerðar, sem þó væri sjálfsagt að gera ráð fyrir, þá get ég fyrir mitt leyti ekki greitt því atkv.