Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Nú verður minnst látins fyrrverandi alþingismanns. Matthías Bjarnason, fyrrverandi alþingismaður og ráðherra, lést á líknardeild Landspítala að morgni föstudagsins 28. febrúar sl. Hann var á 93. aldursári. Matthías Bjarnason var fæddur á Ísafirði 15. ágúst 1921. Foreldrar hans voru hjónin Bjarni Bjarnason, sjómaður þar, síðar vegaverkstjóri, og Auður Jóhannesdóttir húsmóðir. Matthías lauk gagnfræðaprófi á Ísafirði árið 1937 og tveimur árum síðar verslunarprófi frá Verzlunarskóla Íslands. Að námi loknu starfaði Matthías hjá fyrirtækjum bróður síns á Ísafirði en hóf fljótlega sjálfstæðan atvinnurekstur. Um líkt leyti varð Matthías framkvæmdastjóri Djúpbátsins og sinnti því starfi í aldarfjórðung. Um 1960 varð hann jafnframt framkvæmdastjóri Vélbátaábyrgðarfélags Ísfirðinga, samtals í hálfan annan áratug, og síðar enn fremur framkvæmdastjóri útgerðarfélagsins Kögurs. Hann og fjölskylda hans ráku í þrjá áratugi bókaverslun á Ísafirði, auk þess að sinna ýmsum umboðsstörfum þar. Matthías Bjarnason hóf ungur afskipti af stjórnmálum, varð formaður félags ungra sjálfstæðismanna á Ísafirði rétt rúmlega tvítugur og síðar forustumaður samtaka sjálfstæðismanna á Ísafirði og í Vestfjarðakjördæmi. Hann var bæjarfulltrúi fyrir flokk sinn á Ísafirði 1946–1970 og forseti bæjarstjórnar 1950–1952. Matthías átti sæti í stjórnum atvinnufyrirtækja og samtaka atvinnurekenda, bæði á Vestfjörðum og á landsvísu, og var í stjórnum opinberra stofnana og sjóða á sviði atvinnumála. Þar á meðal sat hann lengi í stjórn Byggðastofnunar og var um tíma formaður hennar. Matthías átti sæti í Hrafnseyrarnefnd um árabil og var um tíma formaður hennar. Hann var í stjórnarskrárnefnd sem skipuð var 1979, formaður nefndarinnar frá 1983 fram yfir stjórnarskrárbreytingarnar 1995. Matthías Bjarnason lét sögu og menningu þjóðarinnar sig miklu skipta, var mikill bókasafnari sjálfur og gaf út ritið Ísland frjálst og fullvalda ríki árið 1993 í tilefni 75 ára afmælis fullveldis. Hann ritaði mikið í blöð og tímarit og var ritstjóri Vesturlands á Ísafirði á sjötta áratug síðustu aldar. Þá var Matthías mikill náttúruunnandi, átti fágætt steinasafn og fuglasafn. Hann undi sér vel í vestfirskri náttúru og hvergi þó betur en í Trostansfirði þar sem hann og fjölskylda hans áttu sumarhús. Eins og ljóst má vera af því sem rakið hefur verið af lífshlaupi Matthíasar Bjarnasonar bjó með honum mikill kraftur og pólitískur metnaður. Hann háði baráttu innan síns flokks fyrir forustusæti og varð alþingismaður í kosningunum 1963, fyrst landskjörinn en síðar þingmaður Vestfirðinga, allt til ársins 1995 er hann lét af þingmennsku, þá tæplega 74 ára gamall, og hafði þá setið á Alþingi í 32 ár, á 35 þingum alls. Á sumarþinginu 1991 var hann kjörinn forseti neðri deildar og sat síðastur manna í því embætti. Eftir kosningarnar 1974 varð Matthías Bjarnason sjávarútvegsráðherra og fór jafnframt með heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið, fram að nýjum kosningum 1978. Á þeim tíma mæddi mjög á honum útfærsla landhelginnar í 200 sjómílur og lausn deilunnar um það mál við Breta og Þjóðverja. Hann varð á ný ráðherra 1983 og fór þá í fjögur ár með samgönguráðuneytið en jafnframt í tvö ár með heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið og síðar viðskiptaráðuneytið. Hann lét af ráðherrastörfum í júlí 1987. Matthías Bjarnason verður að teljast meðal helstu þingskörunga á sinni tíð. Hann var áhrifamikill þingmaður, bæði á þinginu og í sínum flokki, var ráðherra í mikilvægum málaflokkum lengi og réð miklu um úrslit mála á sínum þingferli. Hann var jafnan umdeildur stjórnmálamaður, harðskeyttur málafylgjumaður, en naut þrátt fyrir það almennrar virðingar fyrir reynslu og þekkingu á mönnum og málefnum. Hann stóð öflugan vörð um hagsmuni síns kjördæmis og kjósenda en reyndist líka dugmikill forustumaður þjóðarinnar á þeim sviðum þar sem hann var í æðsta valdasæti. Matthías Bjarnason er minnisstæður öllum þeim sem honum kynntust. Hann var sterkur persónuleiki, stór í sniðum, frábær sögumaður og með óvenjuríka kímnigáfu, en skapmikill var hann þegar því var að skipta. Undir harðri skel var viðkvæm lund, og bóngóður var hann þeim sem til hans leituðu. Landið, sagan og þjóðin áttu djúpar rætur í hjarta hans. Ég bið þingheim að minnast Matthíasar Bjarnasonar með því að rísa úr sætum. - 
            



Eins og tilkynnt var á vef Alþingis bárust bréf um að Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Árni Þór Sigurðsson gætu ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Varamenn þeirra, Óli Björn Kárason og Steinunn Þóra Árnadóttir, tóku sæti þeirra 3. mars sl. Borist hafa bréf frá Björt Ólafsdóttur, hv. 6. þm. Reykv. n., og Jóni Þór Ólafssyni, hv. 10. þm. Reykv. s., um að þau geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi sem varamenn fyrir þau Heiða Kristín Helgadóttir og Ásta Guðrún Helgadóttir. Kjörbréf Heiðu Kristínar Helgadóttur og Ástu Guðrúnar Helgadóttur hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt en þær hafa ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Heiða Kristín Helgadóttir og Ásta Guðrún Helgadóttir hafa undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðnar velkomnar til starfa á Alþingi.

Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er frests til 19. mars nk. til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 615, um öfugan samruna lögaðila, frá Haraldi Benediktssyni.

Forseti vill tilkynna að síðar í dag verður boðað til fundar formanna flokkanna með forsætisráðherra og verður nánar tilkynnt um tímasetningu fundarins.

Virðulegi forseti. Það vekur nokkra undrun að hér skuli á forsetastóli vera tilkynnt um að til standi að halda fund formanna stjórnmálaflokkanna nú þegar þing er komið saman, þegar menn hafa ekki nýtt þá viku sem gafst til samtala að nokkru leyti og ekki einu sinni svo mikið sem tekið upp símann og kannað á nokkurn hátt með hvaða hætti hægt væri að ræða áfram þá tillögu sem hér liggur fyrir. Við skildum við málið þannig fyrir tæpum tveimur vikum að nýta ætti þetta tækifæri. Það hefur ekki verið gert. Ég hlýt að lýsa mikilli óánægju með að formenn stjórnarflokkanna virði ekki aðra þingmenn hér í landinu viðlits með samtali um verklag í þinginu og um örlög mikilvægra ágreiningsmála. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka virðulegum forseta fyrir þessi kúnstugu fundarboð með formönnum stjórnmálaflokkanna. Það er ekki á hverjum degi sem maður er upplýstur um eitthvað slíkt af forsetastóli. Satt best að segja kemur það mér á óvart, eftir að virðulegur forseti hjó á hnút hvað varðar þingstörf fyrir nefndaviku og lagði til ákveðnar forsendur fyrir samkomulagi um meðferð þingstarfa þar sem hann lýsti því mjög skýrt og greinilega að mikilvægt væri að dagarnir fram undan yrðu nýttir til að ræða hér mál til að koma betra skikki á þingstörfin, og verð ég að lýsa vonbrigðum mínum með að ekkert hafi orðið af því í þessari viku. Þrátt fyrir að einhverjir hafi átt hér óformleg samtöl hefur ekki verið boðað til þess fundar sem hæstv. forseti boðar nú til. Það hefði auðvitað verið óskandi að þessir dagar hefðu verið nýttir í miklu betra mæli eins og til stóð. Eitt af vandamálunum við þingstörfin er að hér er aldrei nokkur hlutur ræddur fyrr en á síðustu stundu. Slík vinnubrögð skila ekki endilega bestu fundunum eða bestu ákvörðununum. Ég hlýt því að undrast það að þessi tími hafi ekki verið nýttur fyrr en nú er skyndilega boðað til fundar.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka afsökunarbeiðni mína sem ég sendi í tölvupósti sl. laugardag til starfsmanna þingsins. Ummæli mín sem féllu í síðustu viku í blaðaviðtali voru því miður mjög óheppileg. Ég vil biðja alla hlutaðeigandi afsökunar.

Virðulegur forseti. Ég vil lýsa yfir vonbrigðum með það að nefndavika var ekki nýtt eins og til stóð til að halda fundi til þess að leita sátta í mjög erfiðu deilumáli sem blasir við í þinginu, sem er tillaga um að draga til baka aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Það var gert samkomulag um að nýta nefndavikuna til þess og það bárust engin fundarboð. Nú berst hér fundarboð frá forseta úr ræðustóli án þess að nokkur hafi verið látinn vita af því. Mér finnst þetta ókurteisi allt saman. Við í Bjartri framtíð lögðum fram sáttatillögu. Við viljum klára viðræðurnar vissulega, við viljum helst að þjóðin gangi í Evrópusambandið á grunni góðs samnings, en við réttum fram sáttarhönd. Mér finnst það ókurteisi að alla síðustu viku var þessi sáttavilji algjörlega virtur að vettugi. Gott og vel. Það er fundur núna. Klukkan hvað er hann, virðulegur forseti? Ég þarf að sækja barnið á leikskólann og þarf að vita það. Fyrst þessi samskipti fara hér fram í ræðustól væri kannski ágætt að vita klukkan hvað hann verður. Og er þetta samráðið sem verður hér í þinginu, að við gerum þetta hérna í ræðustól?

Forseti. Ég tek undir með félögum mínum, mér finnst það stórkostlega furðulegt fyrirkomulag að við fáum hér fundarboð frá forseta. Ég beið alla síðustu viku eftir að fá fundarboð frá hæstv. forsætisráðherra. Nú er hvorki hæstv. forsætisráðherra né hæstv. fjármálaráðherra hér í þingsal þannig að þeir geta væntanlega ekki upplýst okkur um hvenær við eigum að funda með þeim. Mér finnst þetta stórkostlega - ég veit ekki hvað á eiginlega að kalla þetta, ég skil ekki svona vinnubrögð. Ég vona að það komi eitthvað vitrænna út úr þessum fundi en háttalag þessara forustumanna ríkisstjórnarinnar hefur sýnt undanfarnar vikur. Ég geri svo sem ráð fyrir því að við úr stjórnarandstöðunni séum enn með útrétta hönd, en 

Virðulegi forseti. Ég held að embætti forseta Alþingis sé ekki mjög eftirsóknarvert þessa dagana. Ég þóttist heyra á honum í hádegisfréttum í dag að hann hefði orðið fyrir vonbrigðum með að ekki hefði tekist að boða til þess fundar sem hann hafði sagt að hann ætlaði að reyna að koma á í síðustu viku. Ef það er rétt hjá mér að forsetinn hafi orðið fyrir vonbrigðum með það vil ég taka undir þau vonbrigði. Það hljóta að vera vonbrigði, ekki bara fyrir okkur þingmenn, held ég, heldur alla sem fylgjast með þessari samkomu, sem er nú kannski ekki rétt að kalla virðulega þessa dagana, að dagar í síðustu viku skyldu ekki hafa verið notaðir til þess að við gætum haldið áfram eðlilegum þingstörfum. Hér er á dagskrá tillaga um að lækka gjöld sem sett voru á og skipta alla miklu máli. Ég skil ekki af hverju hún er ekki tekin fram fyrir þetta mál, til að nefna eitt dæmi.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg rétt að við hefðum eins og oft áður getað nýtt tímann betur, en við breytum því ekki úr því sem komið er. Ég fagna því að formenn stjórnmálaflokkanna sem sitja á Alþingi ætli að setjast niður og fara yfir málið, ég held að það sé afskaplega mikilvægt. Það er skynsamlegt að þeir fari yfir þessi mál og ég held að allir séu á því að það skipti máli að málsmeðferðin verði góð í þessu efni. Horft er til þess hvernig okkur gengur að vinna úr þessu, því að þrátt fyrir að við séum ósammála um ýmislegt held ég að það sé ekki góður bragur á því að við séum sífellt að takast á um formið. Þess vegna vonast ég bara til þess að þeir sem hér hafa talað muni setjast niður með gleði, bjartsýni og jákvæðni í hjarta og finna góðan flöt á málinu, því að ég veit að allt þetta fólk getur gert það ef það vill.

Virðulegi forseti. Hér er að opnast enn einn kaflinn í hinni klúðurslegu framvindu mála að því er varðar Evrópusambandsmálin af hendi ríkisstjórnarflokkanna. Nú er boðað til fundar úr forsetastóli, fundar sem hefði átt að vera búið að halda fyrir löngu, um samráð sem boðað var hér af forsetastóli 27. febrúar 2014. Nú er kominn 10. mars. Ég er mjög hugsi yfir því virðingarleysi sem forusta ríkisstjórnarflokkanna sýnir Alþingi. Mér finnst eiginlega grátbrosleg sú staða sem við erum komin í. Klukkan hvað á að halda þennan fund, virðulegur forseti? Er ekki rétt að aðrir dagskrárliðir séu þá teknir fram fyrir og við höldum hér sæmilegri virðingu í framvindu dagskrár þingsins 

Virðulegur forseti. Það var einmitt þetta sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir kom inn á í lok athugasemdar sinnar. Það er fullkomlega eðlilegt að menn geri hlé á fundi ef fram á að fara fundur milli formanna stjórnmálaflokkanna til að ræða það mál sem er hérna á dagskrá. Ég vil þess vegna leggja til við hæstv. forseta að gert verði hlé á þingfundi að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma svo menn fari ekki í ræður, ekki vitandi nákvæmlega hver niðurstaðan verður úr samtali formannanna. Auðvitað hefði þessi fundur átt að vera haldinn í síðustu viku, í nefndaviku, eins og talað var um en ekki núna korter fyrir umræðuna um tillöguna sem allur þessi styr hefur staðið um. Þetta er satt best að segja mjög undarleg atburðarás sem hér er boðið upp á.

Virðulegi forseti. Komið hefur skýrt fram óánægja hjá formönnum stjórnarandstöðunnar og öðrum hv. þingmönnum undir þessum lið með að nefndavikan skyldi ekki hafa verið notuð til að leita sátta og koma ró á þinghaldið. Vikan þar á undan hafði verið mjög erfið og satt að segja gerðu allir í stjórnarandstöðunni ráð fyrir því að haldnir yrðu sáttafundir eins og gert var ráð fyrir í samkomulaginu. En ekki neitt heyrðist frá þinginu, hvorki frá forseta né hæstv. forsætisráðherra. Þótt ekki hefði verið nema bara eitt símtal á formennina til að láta þá vita af hverju ekki var hægt að funda hefði það strax verið til að bæta samskiptin. En ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa lagt til að hlé verði gert á þingfundi eða þá að önnur mál verði tekin fram fyrir. Sjötta málið á dagskrá er mikilvægt 

Virðulegur forseti. Einbeittur átakavilji einkennir framgöngu forsætisráðherra og fjármálaráðherra í þessu máli eða framgönguleysi öllu heldur því ellefu dagar hafa farið til spillis og ónýtis fyrir þingheimi. Það var öllum ljóst að það mál sem nú hefur aftur verið sett á dagskrá var í fullkomnum hnút. Samstaða var um það með öllum flokkum að nýta ætti það hlé sem gafst til að leita gagnkvæms skilnings um það hvernig ætti að halda umfjölluninni áfram en ekki hefur verið lágmarksviðleitni til þess. Það er ástæða til að þakka hæstv. forseta fyrir að hafa hlutast til um að það yrði þó haldinn fundur en ég tek þá undir óskir þess efnis að meðan sá fundur fer fram verði gert hlé á þingfundi og umræða um hið umdeilda dagskrármál hefjist ekki því það er algerlega tilgangslaust að hefja þá umræðu fyrr en formenn flokkanna hafa lokið  Í framhaldi af því má þá ræða 

Herra forseti. Ég tel að það yrði bragur að því og mundi greiða fyrir þingstörfum ef hæstv. forseti mundi úr forsetastóli hirta hæstv. forsætisráðherra. Ég tel að hæstv. forsætisráðherra hafi bæði sýnt forseta og þinginu dónaskap með því að gera enga tilraun til að fara að þeim leiðbeiningum og þeim óskum sem hæstv. forseti beindi til hans þegar hann kvaddi okkur hér fyrir upphaf nefndaviku og lagði það alveg skýrt fyrir að það væri vilji hans að forustumenn ríkisstjórnarinnar ræddu við forustumenn stjórnarandstöðunnar um framhald málanna. Hæstv. forsætisráðherra kaus hins vegar, til að nota orð hæstv. fjármálaráðherra, að fara út og suður. Hann var á flandri um heiminn í stað þess að sinna verkskyldum sínum hér heima og reyna að fá einhvers konar hljóðbotn í þá umræðu sem hér stendur. Ég tel að það væri þarft verk að kenna þessum drengjum mannasiði einu sinni.

Herra forseti. Það má eiginlega segja að ég sé sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Ég legg til að við gerum þinghlé á meðan við formenn förum yfir málin og sjáum hvort ekki sé einhver flötur á málamiðlun. Mér finnst engin ástæða til að við höldum áfram með dagskrá sem er óráðin og einungis til þess gerð að skapa hér úlfúð. Ég er sannfærð um það að ef við fáum tóm til að fara yfir þessa hluti - ég vil fá að vera hér í þingsal á meðan þingfundur stendur yfir um þetta mál. Ég ætlast til þess að gert verði hlé á meðan formenn flokkanna funda.

Herra forseti. 27. febrúar, á þingfundi, ræddi hæstv. forseti um það að á næstu dögum í nefndaviku yrði „leitað hófanna“, eins og hann komst að orði, „til að vita hvort hægt sé að reyna að greiða fyrir umræðu málsins eftir því sem kostur er í framhaldinu.“ Nú veit ég ekki hvort hófanna hafi verið leitað eða hvort þeir hófar hafa yfirleitt fundist en alla vega erum við komin hér núna að lokinni nefndaviku og málið er komið á dagskrá án þess að nokkurt samkomulag hafi verið um framhald þess. Ég vil segja að ég vil standa með forseta Alþingis í þessu efni eins og hann lagði það upp fyrir nefndaviku. Mér finnst eðlilegt að málið komi ekki til umræðu fyrr en samkomulag hefur tekist um hvernig eigi að fara með það eða að menn geri a.m.k. ærlega tilraun til að leita hófanna og sjá hvort menn geti komist að samkomulagi um framhald málsins. Það er gagnslaust að vera með málið á dagskrá fyrr en það hefur verið gert.

Virðulegi forseti. Maður er að reyna að átta sig á því í hvað tími hæstv. forsætisráðherra fór í síðustu viku þegar formenn stjórnmálaflokkanna biðu eftir því að fá fundarboð til að geta farið yfir eitt stærsta deilumál samtímans í íslenskum stjórnmálum. Ég sé það auðvitað þegar ég fer að skoða dagskrá forsætisráðherra að hann hefur verið upptekinn við ýmislegt, eins og að vera lukkudýr íshokkíliðsins í Edmonton á meðan á þessu stóð. Það hefði hugsanlega verið hægt að taka frá tíma í hálfleik til að ræða við stjórnarandstöðuna heima á Íslandi, kannski á símafundi, en það er kannski til of mikils ætlast. Ég held að það sé ekki ofsagt að hæstv. forsætisráðherra skuldi þinginu og þjóðinni skýringar á þessu háttalagi sínu.

Heyr, heyr!

Forseti vill biðja hv. þingmenn að virða það að hér hefur verið ákveðið að boða til fundar með formönnum flokkanna til að fara yfir þau álitamál sem uppi eru varðandi málsmeðferðina og forseti nefndi í títtnefndri ræðu sinni hinn 27. febrúar.

Virðulegi forseti. Það kemur nokkuð á óvart sá harði tónn sem kemur fram í máli einstakra þingmanna  Ég er líka nokkuð undrandi á því að þingheimur, þingmenn komi hér upp í röðum, hver á fætur öðrum og fari fram á það að framkvæmdarvaldið fari að hlutast til um störf þingsins. Ég tek algerlega undir með ágætri tillögu forseta um að boða til fundar formanna flokkanna til að þreifa á málinu en á meðan getur þingið auðvitað starfað. Ég er reyndar ekki með mjög langa þingreynslu en ég hef aldrei vitað til þess að þingmenn fari fram á að framkvæmdarvaldið sé að hlutast til um mál sem eru í þinglegri meðferð.  Svo verð ég að segja alveg eins og er að skilaboð eins, tveggja, þriggja, jafnvel fimm eða tíu er alveg nóg. Allt annað er merki um að  
            

Virðulegi forseti. Ég held að þetta snúist ekki um mörk framkvæmdar- og löggjafarvalds þegar um er að ræða formenn þeirra flokka sem eiga sæti á þingi. Allir þessir formenn eru hluti af löggjafarvaldinu þannig að ég lít ekki á þetta sem nein afskipti þar á milli. Það liggur fyrir að virðulegur forseti stýrir þingstörfum og hann gerir það í samráði við alla þessa formenn og þingflokksformenn. Það hefur ekkert að gera með mörk framkvæmdar- og löggjafarvalds. Ég vil bara koma hér upp á nýjan leik til að taka undir með þeim sem hafa bent á að ef hefja á fundi um þau umdeildu mál sem eru á dagskrá væri kannski eðlilegra að taka önnur mál og setja þau ofar á dagskrána. Það væri líka mjög gott að vita hvenær nákvæmlega á að boða til þessa fundar. Ég man að minnsta kosti ekki eftir því þegar ég vann á öðrum vinnustöðum að maður væri boðaður á fundi með þeim hætti að einhvern tímann yrði fundur, kannski einhvern tímann einhvers staðar. Það væri mjög gott að fá þetta á hreint og dagskrá þingsins tæki mið af því hvernig þeim fundarhöldum verður háttað.

Forseti minnist þess að oft hefur verið boðað til fundar með þeim hætti sem forseti gerði hér áðan, að boða til fundar síðar á deginum og síðan kemur tímasetningin nákvæmar þegar það liggur betur fyrir.

Virðulegi forseti. Við erum að fjalla um mjög flókið og vandasamt mál sem vakið hefur miklar deilur meðal þjóðarinnar. Yfir 20% kosningarbærra manna hafa skrifað undir hvatningu til Alþingis um að leggja þetta mál til hliðar og láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu. Forusta ríkisstjórnarflokkanna hirðir ekki um að virða eðlilegt samráð við Alþingi Íslendinga, um það snýst þetta mál. Ég óska eftir því að forseti segi það skýrt hér á forsetastóli að umræðu um þetta mál verði ekki fram haldið fyrr en að loknum fundi formanna flokkanna. Ég óska þá eftir því að annaðhvort verði önnur mál tekin á dagskrá eða að fundi verði frestað þar til að slíkur fundur hefur farið fram. Ég óska líka eftir að hlé verði gert á þingstörfum og þetta mál ekki rætt til að okkur í stjórnarandstöðunni gefist ráðrúm til að ræða saman 

Virðulegi forseti. Ég er farinn að taka eftir nokkuð skýru mynstri við að vinna á þessum vinnustað, það er fyrirbærið „samkomulag“ sem virðist þýða kannski eða hugsanlega eða eitthvað í þeim dúr. Það þýðir vissulega ekki samkomulag. Maður getur eiginlega gengið að því sem gefnu að þegar gert er samkomulag hér haldi það jafnan ekki. Ég er ekki einu sinni viss um að samkomulagið hér haldi einu sinni í um 50% tilfella, ég er ekki viss um það. Það væri gaman að reikna það út einhvern tímann. En mér finnst líka sjálfsagt að þegar boðað er til fundar, svona burt séð frá því hvað hefðirnar segja, að tilgreint sé hvenær fundurinn verði. Við píratar erum í þriggja manna þingflokki. Ef formaður okkar eða varaformaður er á fundi vantar þriðjung flokksins í þingsal. Mér finnst því algjörlega sjálfsagt að hlé sé gert á þingfundinum meðan sá fundur stendur yfir sem forseti hefur hér boðað til þess að við getum unnið starf okkar vegna þess að það vantar þriðjung þingflokksins ef það vantar einn mann, 

Hæstv. forseti. Ég verð að taka undir orð hv. þingmanns sem hér talaði síðast, því miður hefur það verið þannig undanfarið að samkomulag hefur ekki endilega haldið. En hér erum við að tala um forgangsröð ríkisstjórnarinnar, það er greinilegt að ekki er hægt að setja þetta mál til hliðar á meðan rætt er við formenn flokkanna eða aðra, það lítur að minnsta kosti út fyrir það, og ekkert annað hægt að taka á dagskrá fyrr en þessu máli lýkur. Mig langar að vita: Urðu einhver straumhvörf í viðhorfi hæstv. forsætisráðherra hérna áðan? Haldinn var fundur með þingflokksformönnum og formenn hafa verið hér til viðtals eins og komið hefur fram, en allt í einu núna þegar þingfundur er settur virðist sem hæstv. forsætisráðherra sé reiðubúinn að eiga hér samtal. Það er afar sérkennilegt, svo ekki sé meira sagt, og þetta er ekki eitt af því sem hæstv. forseti hefur boðað að eigi að lagfæra, þ.e. ásýnd þingsins. Framkoma hæstv. forsætisráðherra er algjörlega ólíðandi.

Hæstv. forseti. Miklar væntingar voru bundnar við það þegar hæstv. forseti kom með úrskurð um að nefndavikan yrði nýtt til þess að funda. Mig langar að spyrja hæstv. forseta til að við séum með réttar upplýsingar: Hvað gerðist? Af hverju var þessi fundur ekki haldinn? Hvernig leitaði hæstv. forseti hófanna við formenn stjórnarflokkanna? Neituðu þeir að funda eða var málið bara sett í þeirra hendur og síðan gerðist ekki neitt? Mér finnst þetta skipta máli vegna þess að þetta varðar líka störf hæstv. forseta sem hafa verið til fyrirmyndar að flestu leyti. Þarna tók hann frumkvæði en hefur svo verið snupraður fullkomlega. Mér finnst skipta máli að vita hvað gerðist.

Herra forseti. Það er hin undarlegasta uppákoma að forustumenn ríkisstjórnarinnar hafi ekki náð því á ellefu dögum, hafi ekki fundið tíma til þess eða kannski ekki haft áhuga á því að nota tækifærið, og haft til þess eiginlega ellefu daga, í framhaldi af samkomulagi þarsíðasta fimmtudag, að þreifa eitthvað fyrir sér um lausn á þessu máli. Eða er þetta mál kannski orðið munaðarlaust? Venjan er sú að flutningsmaður sem í þessu tilviki er hæstv. utanríkisráðherra, og hér er um að ræða stjórnartillögu í stóru máli, reynir að leggja eitthvað á sig til að koma málum sínum áfram. Það getur varla verið hlutverk stjórnarandstöðunnar að hafa frumkvæði að því að koma stjórnartillögum áfram. Hverju sætir þá að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra - eða hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sem ég geri ráð fyrir að hafi gegnt störfum í fjarveru hæstv. forsætisráðherra í útlöndum - að enginn þessara manna hefur lyft litla fingri? Tímabundnar fjarverur í útlöndum eru engin afsökun. Ekki er skútan stjórnlaus á meðan, eða hvað? Það gegnir einhver fyrir þá. Það er einhver forsætisráðherra í landinu hverja einustu mínútu hvern einasta sólarhring ársins og það hefur væntanlega verið hans hlutverk 

Virðulegur forseti. Ég efast ekki um vilja forseta til að reyna að leiða fólk og hv. formenn stjórnarflokkanna saman til að finna sátt í þessu máli. Ég held að ekki sé við forseta að sakast að staðan sé eins og hún er hér á þessari stundu en virðulegur forseti hefur dagskrárvaldið í þinginu og ég vona að hann taki vel í þá ósk sem hér hefur komið fram um að setja sjötta málið á dagskrá fram fyrir málið sem við erum að þrasa um. Það liggur á að ræða það, það tengist kjarasamningum o.fl. og kemur við hag almennings í landinu. Hins vegar liggur ekkert á því að draga til baka umsóknina um aðild að ESB. Það liggur ekkert á því en því fyrr sem við ræðum gjaldskrárlækkanir, því betra.

Virðulegi forseti. Mig langar að gera það alveg ljóst að ég er ekki að falast eftir því að framkvæmdarvaldið fari að skipta sér af fundarhöldum á löggjafarsamkundunni, ekki að öðru leyti en því sem hlýst af því að ráðherrar sitja jafnframt sem þingmenn. Það á ekki að vera þannig en því miður hefur ekki tekist að breyta því. Það er venja í þinginu að formenn stjórnmálaflokkanna fundi og reyni að koma sér saman um framhald máls. Nú vill svo til að tveir formenn tveggja þingflokka eru ráðherrar og þess vegna þurfa þeir að mæta til þessa fundar. En það er kannski bara orðin venja hjá þessum mönnum að svíkja allt sem þeir lofa. Þeir lofuðu ýmsu fyrir kosningar en þeir ætla ekki að standa við það og þeir lofuðu að reyna að efna til samkomulags í síðustu viku og þeir stóðu ekki við það. Kannski eru þeir bara að plata virðulegan forseta um að þeir ætli 

Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umtalsefni orð sem hæstv. ráðherra lét falla áðan og hneykslaðist heil ósköp yfir því að stjórnarandstöðuþingmenn kæmu upp og hefðu áhyggjur af málum fundarins og því samkomulagi sem allir héldu að leitað yrði eftir. Málið er í höndum forsætisráðherra eins og hér hefur verið rakið sem hefur ekki séð sér fært að ræða við formenn annarra stjórnmálaflokka um þessi mál. Mér finnst óþolandi að ráðherra leyfi sér að halda því fram þegar þingmenn lýsa yfir áhyggjum eða því að þeir séu ekki sammála þessu verklagi að það sé ómálefnalegt. Mér finnst það tilraun til þöggunar að fólk megi ekki hafa sína skoðun. Þetta hefur áður komið fram frá þessari ríkisstjórn og ráðherrum hennar, mér finnst þeim það ekki sæmandi  
            

Virðulegur forseti. Ég þakka forseta utanumhald um þetta mál. Það er sannarlega ekki við hann að sakast hver staðan er orðin í því. Hins vegar hljóta allir að sjá að ekki er annað tækt en að gera hlé á umræðunni í þinginu meðan þessi nýboðaði fundur á sér stað. Það gengur ekki öðruvísi. Menn hljóta að sjá að það er sanngjörn og eðlileg ósk þingmanna hér að úr því að forsætisráðherra, sem í þessu tilviki kemur fram sem formaður annars stjórnarflokksins, ætlar að láta svo lítið að mæta til fundar verðum við að gera hlé á þingfundi á meðan. Það skýrir það kannski að vísu að ekki voru notaðir dagarnir ellefu til að kalla til fundar að varaformaður Framsóknarflokksins, hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra með meiru, gerir úr ræðustól þingsins lítið úr samkomulaginu, gerir það hlægilegt, 

Forseti minnir þingmenn á að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé óhætt að segja að við séum að glíma við nokkuð sem mætti kalla slæma stemningu á vinnustað. Það er ekki að ástæðulausu. Samkomulag sem er gert á þessum vinnustað er ekki virt. Fólk sem er lausnamiðað í hugsun og með sáttavilja er virt að vettugi, það er ekkert við það talað. Svo koma fundarboð með þeim hætti sem við sáum áðan, ótímasett, fyrirvaralaus, án þess að maður viti nokkuð um fund sem maður er búinn að vera að bíða eftir í ellefu daga. Þetta er allt saman mjög slæmt. Gott og vel. Ég ítreka sáttavilja Bjartrar framtíðar í þessu máli. Ég held að það sé mjög mikilvægt að reyna að ná einhverri lendingu, en ég vil líka segja hverjar væntingar mínar eru þá til þessa fundar sem fer fram einhvern tímann á eftir. Ég býst við því að það komi eitthvert innlegg frá formönnum stjórnarflokkanna, einhver tillaga en ekki bara að formennirnir sitji þarna og ætli sér ekki að gera neitt til að reyna að leysa þessi mál. Ég tek undir þær kröfur að á meðan þessi mikilvægi fundur 

Virðulegi forseti. Við erum að hefja hér þingfundi að nýju eftir tíu daga hlé. Við fórum inn í það hlé, nefndadaga, með þann sameiginlega skilning að hér yrði fundað um þá stöðu sem uppi er í þinginu eftir að ríkisstjórnin lagði fram svikatillögu sína. Framkoma forsætisráðherra sem hefur ekki boðað til tímasetts fundar enn þá - jú, það liggur í loftinu að það eigi þó að funda - er ögrun við minni hlutann í þinginu. En þetta er ekki bara ögrun við okkur, fólkið í þessum sal, heldur við þær þúsundir sem hafa mótmælt æ ofan í æ á Austurvelli og þá tæplega 50 þús. kjósendur sem hafa undirritað kröfu þess efnis að ríkisstjórnarflokkarnir standi við kosningaloforð sín. Ég tel eðlilegt að hér verði gert hlé á fundi og forsætisráðherra gert kleift að standa við þau orð sín 

Virðulegi forseti. Þúsundir manna komu fyrir utan Alþingi og mótmæltu dögum saman. Annað eins hefur ekki sést síðan í hinni svokölluðu búsáhaldabyltingu. 48.793 hafa skrifað undir, 20,2% kosningarbærra manna á Íslandi, og krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Það sem ég er að reyna að segja hérna er að þetta er stórmál. Þetta er ekki enn einn dagskrárliðurinn og það er fullkomlega sanngjarnt með hliðsjón af því hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur hagað sér síðustu ellefu dagana, og lengur, að sá fundur sem hefur verið boðaður sé tímasettur og að ekki sé þingfundur á sama tíma. Það virkar sem lágmarkskurteisi með hliðsjón af því að hér stendur maður og getur einhvern veginn gefið sér að öll loforð muni bregðast. Maður getur gefið sér að ekkert verði af fundinum vegna þess að - guð má vita hvers vegna, nema auðvitað að það sé sannað með óvefengjanlegum hætti að þessi fundur verði og þá hvenær og að við getum haft hlé á þingfundi á sama tíma.

Hæstv. forseti. Þegar við lögum af stað í nefndavikuna reiknuðum við með að vikan yrði notuð til þess að tala hópinn á Alþingi saman en ekki sundur. Ég geri athugasemdir við það sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði hér áðan þegar hann talaði um harðan tón í stjórnarandstöðunni. Horfið til þess hvað gerðist. Við fáum skýrslu samkvæmt loforði ríkisstjórnarinnar um ESB-málið. Mitt í þeirri umræðu er kastað framan í okkur tillögu um að hætta við allt málið. Það sem verra er, við þurftum að fara í hörku til að láta breyta þar greinargerð sem er með ásakanir á okkur um að hafa brotið stjórnarskrána. Svo geta menn staðið hér og sagt að það sé harka í okkur. Harkan er fullkomlega ríkisstjórnarmegin sem af ófyrirleitni og með fullkomnu skilningsleysi gagnvart þjóðinni ætlar að keyra ákveðið mál í gegn. Það er skýlaus krafa okkar að við fáum að vita með hvaða hætti á að vinna með þetta mál. Er hér fundur flokksformanna, er eitthvert innihald á þeim fundi? Stendur eitthvað til að gera  Það er það sem við erum að reyna að fá skýringar á hjá hæstv. forseta.

Þau mál skýrast að sjálfsögðu ekki nema á þessum fundi. 
            

Herra forseti. Einhvers staðar stendur „orð skulu standa“ og mér finnst það eiga við í þessu tilfelli, að það samkomulag sem gert var fyrir ellefu dögum standi. Mér finnst stjórnarmeirihlutinn vera ótrúlega taktlaus í þessu máli öllu, að halda að hann geti dregið stjórnarandstöðuna á asnaeyrunum í þessu máli og það standi ekki steinn yfir steini um það sem sagt er. Ef menn ætla sér að koma einhverjum málum hérna í gegn sem ég reikna með að stjórnarmeirihlutinn vilji gera fyrir vorið held ég að það sé eins gott að dusta rykið af heiðarlegum vinnubrögðum og ræða við menn þegar þeir segjast ætla að skoða þetta mál með stjórnarandstöðunni og reyna að setja í einhvern sáttafarveg. Þá verða menn líka að virða það á báða bóga sem sagt hefur verið og telst samkomulag. Annars er það ekki samkomulag.

Virðulegur forseti. Enn hafa forsætis- og fjármálaráðherra svikið gefin fyrirheit. Þeir hafa ekki einu sinni döngun í sér til að sitja hér í stólum sínum í þingsalnum meðan sú umræða fer fram enda vita þeir sem er að það er hverjum manni orðið augljóst að orðum þeirra er í engu treystandi og þau eru að engu hafandi. Þó að það sé ástæða til að þakka hæstv. forseta fyrir að hafa knúið á til að halda fund eftir að tímamörkin voru liðin er ástæða til að hafa áhyggjur af því að það fundarboð sé bara sýndarmennska. Ekkert efnisinnihald hefur verið kynnt stjórnarandstöðunni. Ég legg áherslu á það við virðulegan forseta að oft hafa fundarhöld farið fram samhliða þingfundi þegar samkomulag hefur verið um það en formenn þriggja stjórnmálaflokka á Alþingi hafa lýst því yfir að þeir vilji að hlé sé gert á þingfundi meðan þessi fundur fer fram, enda eðlilegt þegar á dagskrá Alþingis er stærsta stefnumarkandi ákvörðun þjóðarinnar á síðari tímum. 

Herra forseti. Einn liður í því sem fram kom hjá hæstv. forseta umræddan 27. febrúar sl. var sá að hefja umræðu um tillögu hæstv. utanríkisráðherra, en jafnframt kom fram hjá honum að þær tvær tillögur aðrar sem lágu fyrir, annars vegar frá þingmönnum Vinstri grænna og hins vegar frá þingflokki Pírata ásamt fleirum, yrðu afgreiddar eftir atvikum umræðulaust til nefndar jafnframt tillögu hæstv. utanríkisráðherra, sagði hæstv. forseti. Það segir sig sjálft að það hvaða samkomulag verður um framhald málsins hefur áhrif á það hvernig menn ræða þessa tillögu hæstv. utanríkisráðherra. Skilningur okkar hefur verið sá að allar tillögurnar þrjár væru í raun undir en hinar tvær gengju þá umræðulaust til nefndar. Nú vitum við ekki hvernig þessi umræða á að fara fram, hæstv. forseti. Það er þess vegna bersýnilegt af orðum hæstv. forseta sjálfs að dæma að ekki er hægt að 

Herra forseti. Mér finnst grátlegt að hæstv. forsætisráðherra skuli forðast þingsalinn en sitja þess í stað úti í matsal og háma þar í sig kökur með rjóma. Ég er þeirrar skoðunar að það sé lágmark að hæstv. forsætisráðherra sýni sama hugrekki og varaformaður Framsóknarflokksins og sitji undir þessum ræðum til að skilja tilfinningar þingmanna. Þingmenn telja að loforð hafi verið brotið. Það var algjörlega ljóst þegar við fórum til nefndaviku að hana átti að nota til að ræða einhvers konar hugsanlega málsmeðferð millum forustumanna flokkanna. Ég hef í utanríkismálanefnd lagt á það ríka áherslu að mér fannst góðar undirtektir við að það yrði á þeim vettvangi sem menn ræddu utanumhald um þetta mál, með hvaða hætti ætti að fara með það í nefndinni og hvernig ætti að ræða það í þingsal. Þegar hæstv. forsætisráðherra kýs frekar að borða súkkulaðiköku með rjóma en sitja í þingsalnum undir þessum ræðum tek ég það til marks um mjög einbeittan brotavilja í þessu máli.

Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.

Virðulegi forseti. Margt hefur komið upp á yfirborðið síðustu viku og vikur sem gefur tilefni til að inna hæstv. forsætisráðherra svara og nú væri heppilegt að hafa lengri fyrirspurnatíma og fleiri möguleika en þingsköp kveða á um. Ég ætla að einskorða mig við eitt. Í Kastljósi síðustu viku afneitaði forsætisráðherra bréfi sem hann skrifaði til kjósenda á kjördag eða daginn fyrir kjördag 2009. Hann var spurður út í staðhæfingar í því bréfi þess efnis að hægt væri að fá sérlausnir í samningum við Evrópusambandið. Hæstv. ráðherra hafnaði þeirri túlkun, sagði að þetta hefði aldrei verið hans afstaða og að hann hefði ekki skrifað þetta bréf, þetta hefði verið sett fram af hópi sem síðan hefði yfirgefið flokkinn, en hæstv. forsætisráðherra skrifaði undir þetta bréf með undirskrift sinni. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forsætisráðherra: Gerir hann mikið af því að skrifa undir skjöl sem hann er efnislega ósammála? Ef ekki, hvenær hætti hann að skrifa undir skjöl sem hann var efnislega ósammála? Er það forsenda þess að við getum treyst undirskrift hæstv. forsætisráðherra að hann hafi skrifað efni skjalanna sjálfur? Þá erum við í vondum málum því að ráðherrar skrifa mjög oft undir skjöl sem þeir hafa ekki samið sjálfir. Við urðum hér í upphafi þingfundar vitni að hinni helgustu undirritun, undirritun allra þingmanna undir eið að stjórnarskránni. Hæstv. forsætisráðherra hefur skrifað undir hann. Var þá ekkert að marka þá undirritun vegna þess að hann skrifaði ekki þann texta sjálfur?

Virðulegur forseti. Það þarf ekki að hafa mörg orð um þessa skætingsfyrirspurn hv. þingmanns. Ég hef áður farið yfir þetta mál og gerði það raunar fyrir nokkrum árum varðandi það kosningaefni sem getið er um. Ég hef jafnframt vísað til þess að hafi hv. þingmaður einhverjar efasemdir um afstöðu mína til þessa máls geti hann hlustað á viðtöl við mig fimm ár aftur í tímann, allt frá flokksþingi framsóknarmanna árið 2009 þar sem ég benti á hversu áhættulítil leið það væri að setja fram skilyrði fyrir fram gagnvart Evrópusambandinu. Þá mundi koma í ljós að Evrópusambandið gæti ekki uppfyllt þau skilyrði enda getur það ekki gefið eftir af grundvallarreglum sambandsins. Hins vegar vekur spurning hv. þingmanns upp mjög áhugaverða spurningu í samhengi þess máls sem hér hefur verið til umræðu, nefnilega þá hvort eðlilegt væri að mati hv. þingmanns að ráðherrar í ríkisstjórn sem er andvíg aðild að Evrópusambandinu semdi um það við Evrópusambandið að viðræðum um inngöngu Íslands í sambandið yrði lokið og undirrituðu svo samning sem þeir væru ósammála til þess eins að geta farið að berjast gegn þeim samningi.

Virðulegi forseti. Þó ég sé ekki hér til andsvara ætla ég að svara hæstv. forsætisráðherra. Það er hægt að skrifa undir með fyrirvara. Það mundi ráðherra gera sem hegðaði sér eins og hæstv. ráðherra nefndi í spurningu sinni til mín. Það gerði hæstv. forsætisráðherra ekki þegar hann sendi bréf til kjósenda fyrir kosningarnar 2009. Þar var engan fyrirvara að finna. Hæstv. forsætisráðherra kemst ekki undan því að hafa blekkt þá vísvitandi samkvæmt þessu. Ef hann var annarrar skoðunar á þeim tíma þá blekkti hann kjósendur vísvitandi með því að senda þeim upplýsingar og skrifa undir eigin hendi loforð um að það sem þar stæði væri satt. Samfélag gengur auðvitað út á að við treystum loforðum og undirskriftum og að við treystum því sem sagt er. Þetta hefur greinilega verið jafn léttvægt og þegar hæstv. forsætisráðherra sagði á Laugarvatni 23. maí í fyrravor að auðvitað færi fram þjóðaratkvæðagreiðsla. Er eitthvað að marka hæstv. forsætisráðherra yfir höfuð?

Virðulegur forseti. Af því að hv. þingmaður vísar til yfirlýsingar sem ég gaf á Laugarvatni eftir kosningar - vel að merkja, eftir kosningar - þá ítrekaði ég í beinu framhaldi að aðstæður þyrftu að vera réttar til að hægt væri að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild að Evrópusambandinu. 

Virðulegi forseti. Það er margt í gangi í samfélaginu, ekki bara það mál sem hefur verið mest til umræðu hér. Næstkomandi mánudag gæti skollið á verkfall framhaldsskólakennara sem hefur áhrif á hátt í 20 þús. framhaldsskólanemendur. Það verður að segjast eins og er að hvert sem ég fer þar sem ég hitti framhaldsskólanema heyri ég að þeir hafa þungar áhyggjur af því ef skellur á langvinnt verkfall. Þótt hæstv. menntamálaráðherra sé ekki sá sem gerir kjarasamninga hefur hann hins vegar aðkomu að þeim í gegnum fulltrúa sína og iðulega hafa menntamálaráðherrar í gegnum tíðina lagt eitthvað inn í slíkar umræður með einhverju útspili, t.d. bókunum í kjarasamninga. Hæstv. núverandi menntamálaráðherra hefur sagt að í raun sé ekkert í boði umfram almennar launahækkanir á vinnumarkaði nema framhaldsskólinn verði styttur með kerfisbreytingu og þá hefur hæstv. ráðherra, a.m.k. sá ég það eftir honum haft, sagt með því orðalagi að hægt væri að nýta styttinguna til að búa til launahækkunarmöguleika. Ég vil því inna hæstv. ráðherra að þrennu: Mig langar að spyrja hann, í ljósi þess að ég þykist vita að hann sé mér sammála um að kennarastarfið sé mikilvægasti þáttur í öllu skólastarfi, hvort hann telji að framhaldsskólakennarar hafi setið eftir í launaþróun miðað við aðra sambærilega hópa með sambærilega menntun. Þegar hæstv. ráðherra talar um að skoða launahækkunarmöguleika, snúast þeir þá um að spara með því að stytta framhaldsskólann, í stað þess að fara eftir því sveigjanlega kerfi sem var komið á með lögunum 2008, og fækka þannig kennurum og hækka laun hinna sem eftir sitja? Í þriðja lagi spyr ég hæstv. ráðherra því að verkfall hefur verið boðað á mánudaginn eftir viku. Fyrir átti að liggja hvítbók með ákveðinni stefnumótun um hvernig ætti að þróa framhaldsskólann. Liggur hún fyrir? Ég hef ekki fundið hana á heimasíðu ráðuneytisins. Átti Kennarasamband Íslands fulltrúa við vinnslu hvítbókarinnar?

Virðulegi forseti. Ég veit að hv. þingmaður skilur að kjarasamningaviðræður fara ekki fram í þingsal heldur eru þær, eins og hv. þingmaður benti reyndar réttilega á, á forræði fjármálaráðherra og samninganefndar ríkisins sem sitja nú og hafa setið á fundum með samninganefnd kennaranna. Ég mun því ekki tjá mig neitt umfram það nema bara almennt. Ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns varðandi möguleika á því að hér skelli á verkfall. Auðvitað vonum við öll að svo verði ekki. Ég heyri ekkert annað en að bæði kennarar og þeir sem sitja í samninganefndinni séu allir að reyna að finna lausn á þessari erfiðu deilu til að koma í veg fyrir verkfall. Ég veit að það er kappsmál allra sem þar sitja. Hvað varðar þá spurningu sem snýr að hvítbókargerð, enn á ný, mun ég leggja fram áhersluatriði sem snúa að tveimur þáttum, annars vegar að læsi, sérstaklega í grunnskólunum, og hins vegar námsframvinduna á framhaldsskólastiginu. Þetta eru þeir þættir sem ég mun leggja sérstaka áherslu á. Ég hef nú þegar átt fundi með ýmsum varðandi bókina sjálfa en hún er fyrst og síðast skrifuð af starfsmönnum mínum í ráðuneytinu. Síðan þegar kynningu á henni er lokið þarf að vinna framkvæmdaáætlun á grundvelli hennar. Hún er hugsuð sem umræðugrundvöllur til að kalla fram sjónarmið sem síðan er hægt að byggja á í framkvæmdaáætlun.

Virðulegi forseti. Ég var ekki að biðja hæstv. ráðherra að ræða sérstaklega inntak kjarasamninga, en einhvern veginn tókst nú hæstv. ráðherra samt að komast algjörlega hjá því að svara spurningunum sem ég setti fram, því að þó að kjarasamningar séu ekki viðfangsefnið hér á Alþingi þá er menntapólitík viðfangsefni. Lagabreytingar á framhaldsskólanum eru viðfangsefni og þess vegna skiptir mjög miklu máli að við fáum hér skýr svör frá hæstv. ráðherra. Ég spurði hann hvort hann væri sammála eða ósammála því að kennarar hefðu dregist aftur úr í kjörum í samanburði við aðrar sambærilegar stéttir, hvort hann sæi fyrir sér að stytting framhaldsskólans sparaði fjármuni til þess að hægt væri að hækka laun kennara. Þetta er ekki bara spurning um kjarasamninga heldur er þetta stórmenntapóltískt mál, því að þetta þýðir brotthvarf frá þeim lögum sem samflokksmaður hæstv. ráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir lagði fram á sínum tíma sem ráðherra. Ég spurði líka mjög einfaldrar spurningar, hvort fulltrúar Kennarasambandsins hefðu tekið þátt í vinnslu hvítbókarinnar. Og ég varð heldur ekki vör við að ég fengi svör frá hæstv. ráðherra um það.

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi sagt það nokkuð skýrt í mínu fyrra svari að hvítbókin er skrifuð af starfsmönnum í ráðuneytinu. Auðvitað er víða leitað fanga og við höfum kallað til marga til ráðgjafar um það mál. En fyrst og síðast er þetta hvítbók þar sem ég legg fram ákveðinn umræðugrundvöll og má ekki rugla því saman við einhverja ákvörðunartöku eða framkvæmdaáætlun sem kallar síðan á að það sé með formlegum hætti kallað til samráðs við ýmsa aðila, m.a. kennara og fleiri. Ég hef nú þegar kynnt þetta reyndar á fundi, eins og ég gat um hér á þingfundi, með skólameisturum og rektorum framhaldsskólanna, gerði það fyrir nokkru síðan o.s.frv. Hvað varðar aðra þá þætti sem hv. þingmaður kallar eftir þá hafa kennarar lagt fram röksemdafærslur sínar um þróun launa. Staðan er nákvæmlega sú að á almennum vinnumarkaði er búið að ganga frá kjarasamningum að stórum hluta. Menn vita hvað gerðist þar og þar með myndast ákveðin staða í þessum viðræðum. 

Forseti. Ég nefndi það í lok síðustu viku, þegar ég var orðin langeygð eftir því að fá fundarboð frá hæstv. forsætisráðherra, að boltinn væri í hans höndum, að það ylti á honum hvort í þingsalnum yrði stríð eða friður í þessari viku. Ég hef ekki heyrt neitt í hæstv. forsætisráðherra. Hann hefur ekki haft samband við mig af neinu tagi en ég fékk hugskeyti frá forseta þingsins um að það ætti mögulega að vera fundur hér á eftir með formönnum stjórnarflokkanna. Nú langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort honum finnist það vera góð leið að hunsa fólk, að hunsa samkomulagið sem var gert í þinginu í þarsíðustu viku, að láta eins og aðrir þingmenn og minni hlutinn eða stjórnarandstæðingar eins og við erum stundum kölluð séu ekki til. Er það til þess fallið að við náum sátt eða friður verði um þetta mál? Ég heyrði í dag að það væri skoðun hæstv. forsætisráðherra - og langar að fá úr því skorið - að það mál sem er á dagskrá strax á eftir þessum lið þingstarfa væri þingmál sem ætti að fá hefðbundna meðferð í þinginu og í raun væri ekkert tilefni til þess að ræða það, hvorki á milli formanna flokkanna né á milli þingmanna, heldur leyfa því bara að fara sína leið. Er það skoðun og afstaða hæstv. forsætisráðherra?

Virðulegur forseti. Ég hef engan hunsað. Það mál sem hér um ræðir er komið til þingsins, komið til umræðu í þinginu. Þegar um svo stórt og umdeilt mál er að ræða er hins vegar sjálfsagt að menn reyni að finna út úr því hvernig best megi haga málsmeðferðinni svo að hún sé sem líklegust til að skila sem mestum árangri og sem flestir verði ánægðir. Það er yfirleitt markmið mitt að sem flestir séu glaðir. Það geta ekki allir orðið glaðir, en best er að standa þannig að málum að sem flestir séu ánægðir. Ríkisstjórnin þurfti að svara því fyrir sitt leyti, m.a. gagnvart Evrópusambandinu, hvað hún ætlaði sér með umsóknina sem hún erfði frá síðustu ríkisstjórn, umsókn sem ákveðið var að leggja fram án þess að spyrja þjóðina. Ríkisstjórnin hefur svarað því fyrri sitt leyti. Nú er málið, framhald þess og úrvinnsla hjá þinginu og eðlilegt að þingið, þingflokksformenn og aðrir, ræði hvernig best megi haga vinnu við það til að það sem skili sem bestum árangri og sem flestir verði ánægðir. Ég er tilbúinn að leggja mín lóð á vogarskálarnar til að ýta undir að sú verði raunin þó að það sé nýbreytni að menn ætlist til þess að formenn flokka fari að hlutast til um það sem er komið 

… væla.

Við munum eftir fjölmörgum 

Forseti. Það er ljótt að segja ósatt. Hæstv. forsætisráðherra veit það jafn vel og ég að fyrrverandi forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, boðaði okkur ítrekað á fundi til samráðs og upplýsinga, t.d. varðandi Icesave, þannig að það er ósatt að það hafi einungis verið undir lok síðasta þings. Mig langar að minna hæstv. forsætisráðherra á að forsendan fyrir því að þetta mál fór á dagskrá í þarsíðustu viku var að haft yrði samráð og samvinna á milli formannanna um framhald málsins. Eina ástæðan fyrir því að þetta fór á dagskrá var út af því að hæstv. forsætisráðherra átti að eiga fund með öðrum formönnum til að finna lausn á þessu máli. Síðan langar mig til að spyrja hæstv. forsætisráðherra að því hvort það fari ekki betur á því að skipt verði um ríkisstjórn en þjóð og við förum í þjóðaratkvæðagreiðsluna sem hefur verið lofað ítrekað.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að svara þessari undarlegu viðbót í lok fyrirspurnar hv. þingmanns. 

Ég bað um svör.

Þegar hins vegar kemur fram tillaga þess efnis þá hefur hv. þingmaður skipt um skoðun rétt eins og hv. þingmaður virðist  
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að gefa hæstv. forsætisráðherra næði til að ljúka máli sínu.

… af forsætisnefnd.

Forseti vill árétta að hann vill halda aga í þingsalnum og að hv. þingmenn gefi öðrum hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum næði til að flytja mál sitt.

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra út í skilgreiningu hans á Framsóknarflokknum sem fram kom í viðtali í Frjálsri verslun í liðinni viku. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Ég hef skilgreint flokkinn þegar ég hef verið spurður að þessu sem flokk róttækrar rökhyggju.“ Spurning mín er eftirfarandi: Hvernig samræmist það róttækri rökhyggju að loka á og slíta viðræðum við Evrópusambandið á þessari stundu? Væri ekki mun róttækari rökhyggja að fá allar lausnir á borðið og treysta þjóðinni til að vega þær og meta eftir upplýsta umræðu og um kosti og galla? Sé það ferðalag pólitískt ómögulegt á þessari stundu væri þá ekki mun rökréttara að bíða með slit þar til sá pólitíski möguleiki opnast, úr því sem komið? Sú ákvörðun varðar auðvitað fleiri en þá 38 þingmenn sem tilheyra stjórnarflokkunum. Mig langar því að biðja hæstv. forsætisráðherra að skoða skilgreininguna á þessum orðum gaumgæfilega og leiða mig þá í betri sannleika um þessi orð og hugtök ef hann getur.

Virðulegi forseti. Ég óska hv. þingmanni til hamingju með jómfrúrræðu sína og ánægjulegt að hún skuli snúast um það hvað er rökrétt og hvað ekki. Það er ekki rökrétt eins og ég hef reynt að útskýra og fjölmargir fleiri, þar með talið og ekki hvað síst Evrópusambandið sjálft, að vera í viðræðum til að reyna að komast inn í Evrópusambandið, vera í viðræðum um það hvernig stjórnvöld ætla að uppfylla skilyrði til að fá aðild að Evrópusambandinu, viðræðum um það hvenær stjórnvöld ætla að vera búin að uppfylla skilyrðin, uppfylla reglurnar upp á 100 þúsund blaðsíður. Það er ekki rökrétt fyrir stjórnvöld sem eru andsnúin aðild að Evrópusambandinu að vera í viðræðum um að komast þar inn. Það er mjög órökrétt. Það þarf ekki að hafa mín orð fyrir því. Það er hægt að leita í allt það efni sem er að finna á heimasíðu stækkunarstjóra Evrópusambandsins, í bæklingum sem stækkunarstjóri Evrópusambandsins hefur gefið út eða og ekki hvað síst í þeirri ágætu skýrslu sem Hagfræðistofnun háskólans vann fyrir utanríkisráðherra og hefur verið kynnt hér í þinginu. Hið rökrétta í málinu er að sækja um aðild að Evrópusambandinu þegar menn vilja ganga þar inn. Þess vegna er mjög órökrétt að sækja um aðild og reyna að komast inn í sambandið ef menn vilja ekki að þær viðræður beri árangur.

Virðulegi forseti. Takk fyrir þetta. Ég skildi ummæli frá Evrópusambandinu í síðustu viku þannig að engin þörf væri á því að slíta viðræðum. Ég get skilið sjónarmið forsætisráðherra og annarra sem hafa komið fram en úr því sem komið er og úr því að af stað er farið og miðað við hversu langt við erum komin inn í þetta ferli blasir það alls ekki þannig við mér að þetta sé rökrétt niðurstaða. Þá langar mig að spyrja forsætisráðherra: Hvert á þá að fara í staðinn? Hvert erum við að fara og hvaða umboð telur forsætisráðherra sig hafa fyrir því ferðalagi miðað við þau loforð sem gefin voru í síðustu kosningum, sem ég held að mjög margir hafi bundið töluvert miklar væntingar við?

Virðulegi forseti. Spurt er hvert við séum að fara. Þessi ríkisstjórn er að fara áfram með íslenskt samfélag eins og við höfum séð á svo fjölmargan hátt frá því að hún tók við. Hagvöxtur á Íslandi er nú með því mesta í Evrópu. Þvert á spár hefur hann aukist gríðarlega á síðustu missirum vegna þess að menn eru að öðlast trú á framtíðina. Það er verið að fjarlægja hindranir sem hafa verið í vegi og innleiða hvata í staðinn. Atvinnuleysi fer minnkandi og verður með því allra lægsta í Evrópu ef fram heldur sem horfir og er raunar kannski orðið það nú þegar, á meðan Evrópusambandslöndin glíma flest hver við gríðarlegt atvinnuleysi, jafnvel yfir helmingsatvinnuleysi hjá ungu fólki. Fjárfesting á Íslandi er að aukast. Við sjáum fjölmörg uppbyggileg góð atvinnuverkefni vera að fara af stað. Því miður hef ég ekki nema eina mínútu til að telja upp, annars hefði ég getað nýtt miklu fleiri mínútur vegna þess að þróun mála á Íslandi síðustu missiri hefur öll 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir hlý orð um uppbyggingarstarf og hagvöxt fyrri ríkisstjórnar. En okkur er nokkur vandi á höndum í þinginu vegna þess að forsætisráðherra svaraði ekki þeim spurningum sem fyrir hann voru lagðar. Hv. þm. Árni Páll Árnason spurði hæstv. forsætisráðherra um bréf sem hann skrifaði kjósendum og undirritaði eigin hendi, hvort ekkert væri að marka slíkt eða hvort þetta væri eina bréfið frá honum sem ekki væri að marka. Hæstv. forsætisráðherra gaf sömu yfirlýsingar út á ýmsum öðrum vettvangi, það er auðvitað hægt að draga það upp líka. Það er eðlilegt að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort ekki sé hægt að treysta loforðum hans undirrituðum eigin hendi, eða hvort hann áskilji sér rétt eins og ráðherra Sjálfstæðisflokksins til að skipta bara um skoðun ef honum sýnist svo eftir kosningar. Það er líka ástæða til að spyrja hæstv. forsætisráðherra um það sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir spurði og fékk heldur engin svör við. Hér sömdum við fyrir ellefu dögum síðan við formenn stjórnmálaflokkanna, formenn þingflokka, fyrir tilstuðlan forseta Alþingis um að fram færu samræður á tíu daga tímabili. Er það þannig að ef maður semur við formann Framsóknarflokksins um framgang þingstarfa með formlegum hætti og því er lýst yfir á forsetastóli, telji formaður Framsóknarflokksins sér heldur ekki vera skylt að uppfylla þá samninga? Úr því að við erum farin að spyrja um orð og efndir gerir hæstv. forsætisráðherra nú mjög mikið úr því hvað sé heiðarlegt og rétt og hvað sé ómögulegt. Það gerir hann eftir kosningar. Þá er rétt að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann hafi sagt kjósendum að það væri óheiðarlegt og órétt að Framsóknarflokkurinn stæði að aðildarviðræðum við Evrópusambandið og hvort hann hafi talið það ómögulegt og gert kjósendum grein fyrir því að það væri ómögulegt og ef þeir kysu Framsóknarflokkinn 

Virðulegur forseti. Varðandi upprifjun hv. þingmanns á fyrirspurnum annarra þingmanna vísa ég til þeirra svara sem ég gaf við þeim fyrirspurnum. Hvað hins vegar varðar þá spurningu hv. þingmanns hvort stefna ríkisstjórnarinnar nú sé ekki í samræmi við þær yfirlýsingar sem voru gefnar fyrir kosningar get ég svarað því afdráttarlaust að hún er það að öllu leyti. Við höfum ekki dregið dul á það að við værum andsnúin aðild Íslands að Evrópusambandinu. Menn gáfu sér hins vegar tíma til þess að skoða það og meta hvaða möguleikar væru í stöðunni. Forustumenn Evrópusambandsins voru mjög afdráttarlausir í þeim efnum, m.a. varðandi spurninguna um það hvort ríkisstjórn sem ekki vildi inn í sambandið þar sem hvorugur flokkanna vildi inn, gæti verið í viðræðum um aðgang að sambandinu. Það töldu menn algjörlega óraunhæft og lái þeim hver sem vill og hver sem kynnir sér það út á hvað viðræður við Evrópusambandið ganga raunverulega út á. Með öðrum orðum, virðulegur forseti, málin hafa svo sannarlega skýrst. Þar sem menn hugsanlega, það má hugsanlega gagnrýna menn fyrir það, hefðu mátt gefa sér fyrir langa löngu, bæði þingmenn stjórnar og stjórnarandstöðu, er núna orðið algjörlega borðleggjandi. Það er ekki hægt að vera í viðræðum um að reyna að komast inn í Evrópusambandið ef menn vilja ekki inn í Evrópusambandið.

Virðulegur forseti. Afstaða Evrópusambandsins liggur fyrir; ekkert knýr á um slit viðræðnanna. Ef það er svona djúpstæð sannfæring hæstv. forsætisráðherra að það sé ómögulegt fyrir þann sem er andvígur aðild að halda áfram viðræðum, hvers vegna sagði hann kjósendum það ekki fyrir kosningar? Það hlýtur að hafa verið alveg jafn augljóst fyrir kosningar þessi ægilegi ómöguleiki og hvað væri heiðarlegt og hvað væri rétt. Þess vegna verður ekki dregin önnur ályktun en sú að í kosningabaráttunni vorið 2013 hafi hæstv. forsætisráðherra hvorki breytt heiðarlega né rétt því að hann hafi vísvitandi leynt kjósendur því að hann ætlaði að leita allra leiða til að koma í veg fyrir að þjóðin fengi að ráða úrslitum málsins og eftir kosningar 

Virðulegur forseti. Ég fór nú ekki leynt með það í umræðum á síðasta kjörtímabili hversu fáránleg sú staða væri sem síðasta ríkisstjórn var í þar sem a.m.k. annar stjórnarflokkurinn var fylgjandi aðild eða réttara sagt fylgjandi viðræðum, ég fór ekki leynt með að það væri staða sem gengi ekki upp. Stækkunarstjóri sambandsins var raunar sammála þegar hann heimsótti þingið í lok árs 2012 og útskýrði að það yrði að verða mikil breyting í næstu kosningum, ef það ætti að vera raunhæft að halda viðræðum áfram þyrftu menn að fá ríkisstjórn sem einsetti sér að komast inn í sambandið og ætlaði að draga þann vagn. Hins vegar var mikilvægt að fá það endanlega staðfest, fá það upp á borðið hvað felst í því að vera í viðræðum við Evrópusambandið, vegna þess að hér hefur orðið lífsseig sú umræða að hægt sé að fara í viðræður, sækjast eftir því að ganga í sambandið til þess eins að leita tilboða, sjá hvað Evrópusambandið sé tilbúið að bjóða til þess að reyna að ná landinu inn í sambandið 

Virðulegur forseti. Mér skilst að nú klukkan 17.30 standi til að halda þann formannafund sem hér hefur komið til umræðu og er það fagnaðarefni. En ég ítreka þá afstöðu að það er fullkomlega óeðlilegt að hafa umræður í þingsal á sama tíma og ekki síst þegar dagskrármálið er einhver stærsta ákvörðun í málefnum Íslands á síðari tímum. Það er þess vegna skýlaus krafa mín að gert verði hlé á fundinum meðan formannafundur fer fram. Ég tel einnig rétt að vegna þess með hvaða hætti fundarboðið ber að héðan úr forsetastóli á miðjum þingfundi, þá gefist stjórnarandstöðunni ráðrúm til þess að bera saman bækur sínar og undirbúa sig efnislega í a.m.k. stundarfjórðung eða svo fyrir þau fundarhöld þannig að aðilar komi undirbúnir til fundar, því að ef enginn undirbúningur á að vera fyrir slíkan fund er auðvitað hætta á því að lítið verði úr honum og að til hans sé boðað kannski fyrst og fremst vegna sýndarmennsku því að stjórnarliðið viti upp á sig skömmina að hafa svikið enn einn samninginn.

Forseti gerir ráð fyrir því að klukkan 17.15, korter yfir fimm, verði gert hlé á þessum fundi til þess að rýma fyrir þingflokksfundi og sömuleiðis til þess að koma á fundi flokksformanna, enda gerir forseti þá ráð fyrir því að efnisleg umræða um málið geti hafist nú þegar í samræmi við þá dagskrá sem hér liggur fyrir.

Virðulegur forseti. Það er gott að búið sé að fá niðurstöðu í það hvenær þessi fundur fari fram á milli formanna flokka og ágætt að búið sé til rými til þess að þingflokkar geti fundað. En mér finnst samt sem áður mjög undarlegt að hefja umræðu um þetta mál eins og það geti ekki orðið einhverjar vendingar í því eftir bara klukkutíma. Mér þætti því ekki óeðlilegt að menn mundu gera hlé á þessum þingfundi og hefja svo umræður að loknum fundi formanna þegar fyrir liggur hvort náðst hefur niðurstaða um sættir eða lendingu. Mér finnst það mjög undarlegt að ræða málið í 45 mínútur í þeirri fullkomnu óvissu sem er um framvindu þess.

Virðulegur forseti. Ég skil ekki af hverju þarf að hefja umræðu um þetta mál núna og mér finnst það satt að segja mjög óeðlilegt. Nú eru sumir þingmenn stjórnarflokkanna auðvitað á bullandi herferð í afneitun, en margir þeirra hafa gefið ádrátt um breytingar á málinu. Meira að segja hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að hann vilji taka tillit til krafna sem komið hafa fram í samfélaginu. Ýmsir stjórnarþingmenn hafa sagt að eðlilegt sé að taka mið af þessu. Við höfum ekki fengið að heyra frá formönnum stjórnarflokkanna hvort þeir hafi hug á því að gera einhverjar slíkar breytingar eða ekki. Á meðan er málið ekki tækt til frekari umræðu. Hver er sá ógæfusami þingmaður sem er efstur á mælendaskránni núna? Hvaða þingmanni verður boðið upp á það að flytja ræðu um mál sem enginn veit um hvað snýst? Hver er þessi þingmaður og hver er næstur á eftir? Sætta þingmenn sig við þetta? Þetta er auðvitað ekki hægt, þetta eru ekki boðleg vinnubrögð. Þessir ágætu forustumenn stjórnarflokkanna eru búnir að gefa ádrátt um breytingar á málinu. Þar til við vitum hvort eitthvað er að marka þá í þetta skiptið, því að ekki hefur verið að marka þá hingað til, er ekki hægt að halda umræðu áfram.

Forseti vill árétta að hann hefur reynt að greiða fyrir því að fundurinn gæti orðið sem allra fyrst í dag eins og fram hefur komið. Forseti hefur sömuleiðis orðið við óskum um að gera hlé á meðan sá fundur er haldinn. Forseti hefur enn fremur brugðist vel við ósk um það að þingflokkarnir geti fundað. En forseti kann lítt að meta það að í hvert skipti sem hann réttir fram sáttarhönd í þessum efnum er slegið á hana eins og hér er verið að gera og reynt að koma í veg fyrir það að menn geti haldið áfram efnislegri umræðu. Forseti ansar ekki hugmyndum um það að gera hlé á þessari umræðu og hefja ekki efnislega umræðu.

Virðulegur forseti. Ég vil árétta þakklæti mitt til virðulegs forseta um allan hans atbeina í þessu máli, að róa hér umræðuna og taka vel í mál þeirra sem vilja vera hans liðsmenn í því. Mér finnst það til algjörrar fyrirmyndar og ég vil þakka sérstaklega fyrir það. Um leið vil ég segja, virðulegur forseti, að ég hef af því nokkrar áhyggjur hvernig hæstv. forsætisráðherra svaraði áðan spurningum hv. þm. Birgittu Jónsdóttur og fleiri um það hvernig hann ætlaði að koma að einhvers konar sáttafundum hér á eftir. Mér fannst hann draga það fram eina ferðina enn og það er ekki í fyrsta skiptið, virðulegur forseti, sem það gerist úr munni hæstv. forsætisráðherra að hann spottar samkomulag og þykist ekki kannast við það. Hann sagði sjálfur: Það var ekkert samkomulag. En það var nú bara virðulegur forseti sjálfur sem las hér upp úr ræðustól Alþingis 27. febrúar: „Forseti vonar að hann hafi gert fyllilega grein fyrir þessu samkomulagi eins og það blasti við …“. 
             Svona var það. Það er áhyggjuefni, virðulegur forseti, að þetta sé 

Herra forseti. Ég vil eins og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir taka fram að ég tel að hæstv. forseti hafi lagt mikið á sig til þess að reyna að halda þokkalega utan um störf þingsins og þinghaldið og alls ekkert út á það að setja. En ég varpaði því fram hér áðan í umræðunni um fundarstjórn forseta að það skipti máli hvernig farið væri í þá umræðu sem núna er næst á dagskránni. Er það út frá því að verið sé að ræða þessar þrjár tillögur í meginatriðum saman vegna þess að þær tvær sem á eftir koma frá þingflokki VG og frá Pírötum o.fl. eigi að fara nánast umræðulaust til nefndar? Eða er það út frá því að hver um sig verði tekin fyrir og ætlaður sá ræðutími og umræðutími sem þingsköpin gera ráð fyrir? Þetta hlýtur að hafa áhrif á það hvernig menn fara í umræðuna um það mál sem kemur fyrst á dagskrána, þ.e. þriðja dagskrármálið, hvernig menn nálgast það og hvernig menn tala um það. Mér finnst því mikilvægt að hæstv. forseti reyni þá að skýra það í öllu falli.

Það er þannig að það mál sem hér er verið að ræða um, þriðja dagskrármál, er næst á dagskrá. Á því var sameiginlegur skilningur að umræða um önnur mál sem þar koma á eftir væri sömuleiðis undir og væri gert ráð fyrir því að þegar umræðu um þriðja dagskrármálið lyki gætu þau mál sem þar á eftir koma gengið umræðulítið eða umræðulaust til nefndar. Forseti getur auðvitað ekki komið í veg fyrir það, ef einhver hv. þingmaður vill tala um þau mál sem á eftir koma, að þau séu rædd. Þess vegna kaus forseti að orða það svo á þessum umrædda fimmtudegi. Þannig var skilningur málsins.

Forseti. Ég skil ekki alveg af hverju fundur er ekki núna á milli formanna flokkanna. Ég sá að hæstv. forsætisráðherra var að fara í viðtöl. Allir formenn flokkanna eru í húsi. Ég átta mig ekki alveg á því af hverju við gerum það ekki fyrst og síðan höldum við áfram út frá því samkomulagi, ef það verður eitthvað, sem hægt er að ná. Það er alveg ljóst að samkomulagið sem hér var gert í þarsíðustu viku er ekki lengur við lýði, því að samkvæmt forsætisráðherra varð aldrei neitt samkomulag. Mér finnst það sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson benti á skipta virkilega máli. Það sem var sameiginlegur skilningur um í þarsíðustu viku er greinilega ekki sameiginlegur skilningur og úr því þarf að fá skorið áður en við höldum áfram með þetta mál. Það er bara svo einfalt.

Forseti hefur tjáð afstöðu sína til málsins, með hvaða hætti það yrði rætt, mjög skýrt hér á forsetastóli og af þeim ástæðum er engin ástæða til að koma sér undan því að hefja efnislega umræðu um þriðja dagskrármálið sem forseti hafði boðað.

Virðulegur forseti. Skýr vilji forseta liggur fyrir. Liðurinn um fundarstjórn forseta er vettvangur fyrir okkur þingmenn til að koma á framfæri skýrum vilja okkar í málum sem varða dagskrá þingsins og stjórn þinghaldsins. Ég vil taka undir með öðrum sem hér hafa talað. Ég er ákaflega ánægður með þá viðleitni sem forseti Alþingis hefur sýnt til að reyna að leiða saman ólík sjónarmið í því erfiða deilumáli sem aðildarviðræðurnar við ESB eru. Mér er núna orðið það nokkuð ljóst að fundurinn á eftir er að frumkvæði virðulegs forseta Alþingis. Ég fagna því. Nú ætla ég í fyllstu einlægni að lýsa vilja mínum vegna þess að ég mundi segja að það væri betur til þess fallið til að nýta tímann vel í þingstörfum að við mundum taka til umfjöllunar önnur mál eins og t.d. gjaldskrárlækkanir og fleiri á meðan við, formenn flokkanna á Alþingi, erum að reyna 

Virðulegi forseti. Ég hef ekkert út á viðleitni hæstv. forseta að setja og hans ötulu vinnu við að koma á þessum blessaða fundi. En miðað við reynsluna velti ég svolítið fyrir mér hvað í ósköpunum hv. þingmenn eiga að gera í stöðu sem þessari þegar hæstv. forsætisráðherra kannast ekki einu sinni við, að því er virðist, neitt samkomulag. Ég get ekki látið eins og ég sé mjög hissa vegna þess að þetta er eiginlega meira munstur en undantekning. Maður veit því ekki hvað stendur. Svo er fundur á eftir. Gott og vel. Hvað á að semja um á þeim fundi? Varla ætlum við að semja um að ræða þessi mál saman, svo mikið er víst. Það er ekki hægt að gera það eins og hefði verið hægt ef fundurinn hefði verið haldinn á þeim tíma sem samkomulagið tilgreindi. Ég verð að segja eins og er, virðulegi forseti, að sem þingmaður á ég svolítið bágt með að átta mig á því hver hugsunin er nákvæmlega á bak við þetta vinnuferli hjá hæstv. forsætisráðherra. Það virðist ekki hvarfla að honum í eina sekúndu að nokkuð gerist á fundinum sem gæti breytt þessari umræðu. Hvað segir það okkur, virðulegi forseti? Það segir okkur að þetta sé tímasóun.

Virðulegur forseti. Ég er ósammála ákvörðun forseta um að hefja þessa umræðu áður en fundurinn fer fram. Þetta mál er risavaxið, eitt stærsta deilumál síðari tíma í íslenskri pólitík og menn hafa í fyrri umræðu tvær ræður til að fara yfir efnisatriðin í málinu, tíu mínútur og fimm mínútur. Það er óásættanlegt að þingmenn þurfi að nota fyrri ræðu sína og eyða tíu mínútum í þá umræðu áður en nokkur niðurstaða af fundi formanna stjórnmálaflokkanna liggur fyrir. Mér finnst það fullkomlega óásættanlegt að þingmenn þurfi að sæta því að vera búnir með fyrri ræðu sína í málinu áður en niðurstaða liggur fyrir. Þannig að ég mótmæli þessari ákvörðun forseta og vil fara fram á það, ég tel það ekki mikla ofrausn, að fresta fundi í hálftíma þannig að menn geti átt báðar sínar ræður eftir þegar niðurstaða liggur fyrir af fundi formanna.

Forseti áréttar það sjónarmið sitt að ekkert er því til fyrirstöðu að hefja efnislega umræðu og jafnvel þó fundur formanna flokkanna fari fram síðar í dag breytir það því ekki að efnislegar forsendur þess þingmáls sem lagt hefur verið fram liggja fyrir. Og forseti vill enn á ný hvetja hv. þingmenn að reyna að ljúka umræðu um fundarstjórn forseta og hefja hina efnislegu umræðu. Forseti hefur brugðist vel við óskum stjórnarandstöðunnar á þessu síðdegi en verður ekki var við að það hafi borið nokkurn þann árangur sem hann hafði vænst.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá virðulegum forseta, hann reynir hvað hann getur til að við getum haldið vinnu okkar áfram eftir eðlilegum hætti. Það er hins vegar ekki við okkur þingmenn stjórnarandstöðunnar að sakast, það eru formenn stjórnarflokkanna sem eiga að mæta á þennan fund og áttu að mæta á fund í síðustu viku til að ræða þessi mál. Það er við þá að sakast um þær kvartanir sem hér eru hafðar uppi. Ég er ekki sammála niðurstöðu forseta um að það sé ekkert á móti því að hefja hina efnislegu umræðu. Það er það. Málsmetandi menn og hæstv. ráðherrar í öðrum stjórnarflokknum hafa sagt undanfarna daga að það sé ljóst að málsmeðferðin sem uppi er gangi ekki áfram. Það er verið að hafa okkur að hálfgerðu fífli, virðulegi forseti, að við séum í efnislegri umræðu um eitthvað sem við vitum ekki almennilega hvað er.

Hæstv. forseti. Ég hef mikinn skilning á því að það þykkni í hæstv. forseta út af stöðu mála, en ég held að sú þykkja ætti að snúa að formönnum stjórnarflokkanna. Það var gert samkomulag um hvernig ætti að fara með þessi mál. Það eru þrjú mál sem fjalla um sama atriðið, þ.e. um hvort halda eigi áfram eða slíta viðræðum við ESB. Hæstv. forseti gerði ágætlega grein fyrir því að þriðja málið, þ.e. tillaga stjórnarinnar, yrði meginumræðan, síðan var ætlast til þess að umræða um næstu tvö mál yrði styttri og eftir atvikum jafnvel engin. Hér hefur komið fram að við höfum tíu mínútur plús fimm mínútur til að fjalla um þetta mál. Mér finnst ekki til of mikils ætlast að hæstv. forseti upplýsi hvort ekki sé eðlilegt að setja fram á fundinum á eftir að menn ljúki ekki umræðunni um fyrsta málið heldur taki öll þrjú málin þannig að við fáum þrisvar sinnum tíu mínútur og þrisvar sinnum fimm mínútur hver þingmaður og tryggingu 

Forseti verður að lýsa mikilli undrun sinni núna. Það lá fyrir þegar þessi umræða hófst að ætlunin væri að hún færi fram á grundvelli þeirra þingskapa sem við þekkjum um þetta tiltekna dagskrármál og síðan yrði séð til þess að þau mál sem á eftir komu og snerta Evrópusambandið færu jafnframt til nefnda umræðulaust eða umræðulítið af ástæðum sem forseti gerði grein fyrir hér áðan. Hann skilur þess vegna ekki að nú virðist komin krafa um að ræðutíminn verði þrefaldaður.

Samkomulagið er farið.


            

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka forseta fyrir það að leita leiða til að ná samkomulagi í þinginu og beita sér fyrir því. Það er enginn vafi í mínum huga að hann er heill í því að reyna að finna lausn á málunum. Ég vil jafnframt biðja virðulegan forseta að líta með jákvæðum huga að stöðu þeirra þingmanna sem þurfa að nýta sinn stutta tíma áður en búið er að halda fund formannanna. Og með sanngirni - má ekki segja að staða þeirra sé svolítið undarleg? Ég bið virðulegan forseta að líta einnig með sínum sanngirnisaugum á stöðu þeirra þingmanna eins og hann hefur gert að öðru leyti í þessu máli.

Forseti. Ég ítreka að ég er sátt við framgöngu forseta í þessu máli. En því miður er það svo að tilfinning mín núna á þessari stundu er einhvern veginn þannig að fyrir liggi að það komi ekki neitt úr þeim fundi sem við erum að fara á, því að ef eitthvað á að gerast á þeim fundi er fullkomlega ómálefnalegt að ætlast til þess að þingmenn haldi ræðu sína ef það verður eitthvert samkomulag um breytta málsmeðferð. Samkomulagið sem hér var gert í þarsíðustu viku stendur ekki. Sá aðili sem rauf það samkomulag er hæstv. forsætisráðherra og ætti því þykkja hæstv. forseta að beinast að þeim aðila en ekki þingmönnum.

Virðulegi forseti. Þar sem ég er fyrst á mælendaskrá fannst mér eiginlega við hæfi að koma hér upp og greina frá því að mér finnst þetta svolítið skrýtið, þetta er í annað skiptið sem ég er að fara að tala um þessi Evrópumál á mjög furðulegum tímapunkti. Ég talaði klukkan tíu eða hálfellefu á mánudegi um skýrsluna en þá var búið að leggja fram þingsályktunartillöguna þannig að ræðan sem ég hélt varð hálffurðuleg. Mér finnst það sama vera í gangi núna. Hvað mun gerast á fundinum sem verður haldinn á eftir? Ef virðulegur forseti gerir mér að tala þá geri ég það auðvitað, en þá krefst ég þess líka að hæstv. ráðherrar séu viðstaddir, þeir hafa gott af því að heyra hvað ég hef að segja. Ég er líka tilbúin að bjóða stjórnarliðum að fara fram fyrir mig í röðina. En ég er ekki sátt við þetta. Ég kann vel að meta allt sem hæstv. forseti hefur gert til að liðka fyrir, ég geri ekki lítið úr því, en mér finnst þetta nett móðgun, ég verð að segja það. Mér finnst eins og maður sé eins og uppfyllingarefni í þessum ræðustól.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að árétta að athugasemdir mínar varða ekki góð störf virðulegs forseta heldur aðallega hvernig hæstv. forsætisráðherra kemur fram við þingið í þessu efni. En til að hafa það alveg skýrt er ég líka ósammála virðulegum forseta um að hægt sé að halda efnislega umræðu núna um málið fyrir fyrirhugaðan formannafund, nema að því gefnu að það sé fyrirséð að ekkert gerist á umræddum fundi. Það eru einu hugsanlegu kringumstæðurnar sem ég get ímyndað mér þar sem er algjörlega gefið fyrir fram að ræðurnar ættu að vera nákvæmlega eins fyrir og eftir þann fund. Með fullri virðingu og með þökk fyrir góð störf virðulegs forseta mótmæli ég athugasemd forseta og er henni ósammála.

Herra forseti. Ég tel að hæstv. forseti hafi lagt gjörva hönd að því að greiða fyrir þingstörfum með því að reyna að koma á fundum á milli forustumanna stjórnarflokkanna og stjórnarandstöðunnar. Ég hef lagt á það ríka áherslu í utanríkismálanefnd að ég tel mjög mikilvægt að menn nái utan um málið allt í heild sinni. Ég tel að það sé ekki nóg að forustumennirnir ræði um hvernig þessum tillögum á fram að vinda heldur líka hvernig við fjöllum um þær í hv. utanríkismálanefnd og með hvaða hætti skýrsla Hagfræðistofnunar verður afgreidd þaðan í tengslum við þær tillögur sem von bráðar koma þangað. Ég vil hins vegar koma hér ekki síst til þess að leggja áherslu á það að núna þegar þingið er í uppnámi er engum bjóðandi að koma og halda hér ræðu, eins og hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur. Hún fær, eins og við hin, einungis tíu mínútna ræðutíma og síðan annan fimm mínútna og mér finnst ekki hægt að bjóða þingmönnum upp á það þegar allt er í lausu lofti að halda ræður sínar við þær kringumstæður. Þess vegna fer ég fram á þetta við hæstv. forseta.

Forseti vill vekja athygli á því að þessi dagskrá hefur legið fyrir frá því á laugardag. Það er ekki þannig að dagskráin sé í lausu lofti, hún hefur legið klárlega fyrir. Hv. þingmönnum var í raun og veru ekkert að vanbúnaði að hefja efnislega umræðu mun fyrr á deginum. Það var hins vegar kosið að koma að málum með þeim hætti sem hér hefur verið þannig að nú hafa staðið yfir umræður linnulítið um fundarstjórn forseta frá því klukkan þrjú með örstuttu inngripi undir dagskrárliðnum óundirbúnar fyrirspurnir. Forseti vill segja það hreint og klárt að hann telur að fram hafi komið ákaflega lítill vilji til að koma til móts við viðleitni forseta til að koma á fundi og reyna að greiða fyrir þingstörfum og mislíkar það mjög.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að taka aftur til máls um þetta atriði en geri það vegna þess að virðulegum forseta mislíkaði við mig þegar ég kom hingað upp síðast. Mig langar að útskýra betur fyrir virðulegum forseta og þjóðinni af hverju ég tel ekki boðlegt að umræðan hefjist núna. Ég ætla að nefna dæmi. Ég var á fundi í hádeginu með fulltrúum allra flokka, þar á meðal fulltrúa Sjálfstæðisflokksins sem sagði að mögulega yrði efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu um þá tillögu sem við erum að ræða núna, að henni samþykktri, og hún borin undir þjóðina. Þegar við vitum ekki meira en þetta um hvernig stjórnarflokkarnir ætla að leggja upp málið er það ekki tækt til umræðu.

Heyr, heyr!

Hæstv. fjármálaráðherra er sjálfur búinn að segja að hann ætli að finna farveg fyrir aðkomu þjóðarinnar. Verðum við ekki bara að leyfa mönnum að fá að segja við aðra þingmenn hvað þeir meina? Hæstv. forsætisráðherra er ekki einu sinni í salnum. Hann er einn til frásagnar um miklar meintar 

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að þakka forseta fyrir að hafa orðið við ósk um hlé á þingfundi meðan á formannafundi stendur. Hins vegar verður hæstv. forseti að sætta sig við að þegar drengirnir sem fara fyrir stjórnarflokkunum svíkja gerða samninga þá setur það allt þinghaldið úr skorðum og umræður hér verða allt aðrar en ella væri. Jafnvel þó að hægt væri að hafa skilning á þeirri afstöðu forseta á ýmsum tímum að vilja halda áfram efnislegri umfjöllun þá hafa mér verið borin þau boð að hæstv. utanríkisráðherra sé ekki staddur í Alþingishúsinu. Þá tel ég að sú hugmynd að ræða áfram þetta dagskrármál sé sjálffallin, ekki af því að það skorti vilja hæstv. forseta Alþingis til þess að beita sér fyrir efnislegri umræðu um málið hér fram að þeim formannafundi sem fram fer heldur vegna þess að flytjandi málsins, hæstv. utanríkisráðherra sem flytur einhverja stærstu tillögu um framtíð Íslands á síðari missirum, 

Forseti mundi að sjálfsögðu sjá til þess að hæstv. utanríkisráðherra yrði viðstaddur hér þegar hin efnislega umræða hefst, en það er ekki það sem hefur gert að verkum að sú umræða hefur ekki hafist, að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki verið til staðar í húsinu, það eru aðrir hlutir sem hafa valdið því eins og allir hv. þingmenn vita.

Virðulegi forseti. Vegna þess að stemningin er nú farin að þyngjast nokkuð í þingsal vil ég segja það fullum fetum að ég lýsi fullri ábyrgð á hendur formanna stjórnarflokkanna á því hvernig staðan er orðin. Það að stjórnarandstöðuþingmenn komi ítrekað hingað upp til að varpa ljósi á það ástand sem upp er komið, á þeirra ábyrgð, er ekki vandamál stjórnarandstöðunnar, það er það ekki. Ábyrgðin skal vera þar sem hún á heima. Ég bið virðulegan forseta um að sjá til þess að ábyrgðin á ástandinu sem upp er komin fari þangað sem hún á heima. Hver er sýn forsetans á samkomulagið sem var gert hér fyrir tíu dögum? Hefur forseti ekki áhyggjur af því þegar hæstv. forsætisráðherra kemur hingað og spottar þetta samkomulag? Hefur forseti ekki áhyggjur af þessari stöðu og þessari miklu 

Herra forseti. Stundum er sagt að sjálfskaparvítin séu verst og mér finnst það svolítið eiga við ástandið núna. Það hefur komið fram að virðulegur forseti hefur reynt að leiða þessi mál í þann farveg að einhver sátt gæti náðst, en aðrir sem spila þar inn í hafa eyðilagt fyrir, eins og formenn stjórnarflokkanna sem hafa ekki gengið í takt. Þess vegna er málið statt þar sem það er. Ég tel ekki hægt að bjóða neinum þingmanni upp á að fara í efnislega umræðu eins og málið er núna. Það væri eins og verið væri að útvarpa eða sjónvarpa einhverju efni og hljóð og mynd færu ekki saman. Það er ekki boðlegt neinum þingmanni að fara í efnislega umræðu þegar ekkert liggur fyrir um hvað kemur út úr fundi sem er fram undan. Það verður að sýna þingmönnum þá virðingu í þessari umræðu að þeir fái að vita nákvæmlega hvar þeir eru staddir í þessu ferli sem er orðið æðiundarlegt.

Virðulegur forseti. Ég greini óánægju með það af hálfu forseta að hér skuli þingmenn ræða fundarstjórn forseta. Ég vil segja við hæstv. forseta og þingheim að svona lítur ósætti út. Við erum að ræða fundarstjórn forseta vegna þess að við erum ósátt. Ósættið á sér rætur og ástæður. Það var gert samkomulag. Það var ekki virt. Það er mjög mikið áhyggjuefni. Ósætti hefur alltaf í för með sér tímaeyðslu. Mér finnst erfitt að sitja undir því að við sem erum hér að ræða fundarstjórn forseta séum einhvern veginn ekki með sáttavilja í málinu. Við biðum í heila viku, ellefu daga satt að segja, eftir að fundur yrði boðaður um sættir í þessu stóra deilumáli. Síðan verð ég að lýsa því að mér finnst það líka tímaeyðsla að ræða þetta stóra deilumál á meðan það er í öðrum farvegi. Á meðan formenn stjórnmálaflokka ætla að fara að ræða það getum við rætt 

Herra forseti. Það er ófriður í þinginu. Ég veit að hæstv. forseti hefur gert allt sem í hans valdi stendur til að lægja hér öldur. Samt sem áður hefur hæstv. forsætisráðherra sýnt minni hlutanum í þinginu lítilsvirðingu með því að láta líða tíu daga án þess að láta svo lítið að boða til fundar um svikatillögu sem ríkisstjórn hans flutti hér óboðaða í miklum flýti. Nú er loksins búið að boða þennan fund og það er jafnvel komin tímasetning á hann. Hann er rétt við það að fara að hefjast og það er ótækt að þingmenn séu settir í þá stöðu að halda ræðu í máli þar sem þeir vita ekki hverjar vendingarnar verða. Á þetta mál að hanga inni á dagskránni eða á að draga hana til baka eins og krafa 50 þús. kjósenda hljóðar upp á?

Hæstv. forseti. Hæstv. forseti nefndi að dagskrá hefði legið fyrir frá því á laugardag, ef ég heyrði rétt, en þetta er eini vettvangur okkar þingmanna til að ræða dagskrána, þ.e. að ræða um störf hæstv. forseta. Ég verð að viðurkenna að þegar við fáum að vita að þessir tíu dagar hafi ekki verið notaðir til að funda og engin viðleitni hafi átt sér stað, og ég hef ekki fengið svör um það hvernig þær tilraunir áttu sér stað, hljótum við að líta þannig á að samkomulagið sé fallið. Það hefði verið eðlilegt ef það hefði hist þannig á að menn gætu ekki fundað vegna fjarveru að menn hefðu bætt að minnsta kosti einum degi við og notað daginn í dag til að koma þessum fundi á og beðið með þingstörfin á meðan. Ég stend við það sem ég sagði áðan, mér finnst ekki hægt að bjóða okkur upp á að fara í að ræða þrjár tillögur með tíu plús fimm mínútum án þess að vita nokkuð hvort menn hætta eftir fyrri umr. og skilji seinni tvö málin eftir á dagskránni og fari bara með eitt þeirra í nefnd. Það þarf skýrari svör. Ég veit ekki hver á að skrifa undir það. Ég heyri á hæstv. forseta að hann stjórnar því miður ekki 

Virðulegur forseti. Ég kem aftur undir þessum lið til að biðja virðulegan forseta að huga að stöðu þeirra þingmanna sem þurfa að halda sínar stuttu ræður áður en búið er að halda fund með formönnunum. Við hljótum að geta gert ráð fyrir því að á þessum fundi komi hæstv. forsætisráðherra með eitthvert útspil sem hefur einhver áhrif á málið, annaðhvort hvernig farið verði með það hér í dag eða á næstu dögum. Það skiptir miklu máli þegar við þingmenn eigum svona fáar mínútur til að fara yfir málið að þær séu markvisst nýttar og að við fáum tækifæri til að ræða málið eftir fundinn en þurfum ekki að vera í óvissu fyrir fundinn með okkar mál.

Virðulegur forseti. Eins og fleiri hv. þingmenn hafa sagt á undan mér er ófriður hérna, því er ekki að leyna, og það er vegna þess að forustumenn stjórnarflokkanna sviku það samkomulag sem forseti beitti sér fyrir fyrir nefndavikuna. Þess vegna er samkomulagið upp í loft, eins og sagt er. Eins og líka hefur komið fram hefur hæstv. formaður Sjálfstæðisflokksins gefið það mjög klárlega í skyn að eitthvað þurfi að endurskoða þá tillögu sem þarna er á ferðinni. Við þurfum að vita það áður en við hefjum um hana umræðu aftur hvort eitthvað á að endurskoða hana. Á að hlusta á þessar bumbur hérna fyrir utan eða bara skella skollaeyrum við öllu sem fram fer?

Forseti mun nú fresta þessum fundi þar til kl. 17.45 og lengur ef á þarf að halda.

Virðulegi forseti. Það hefði verið mjög æskilegt að einhver niðurstaða hefði náðst um framhald þingstarfa á fundi formanna flokkanna sem haldinn var hér áðan að undirlagi forseta þingsins. Því miður náðist ekki nein niðurstaða um það hvernig við sem skipum hér Alþingi sjáum fyrir okkur framhald þessa máls. Ég vil ítreka það sem ég sagði fyrr í dag, ég held að það sé mjög mikilvægt að við höldum áfram að reyna að ná einhverri lendingu um hvernig við ætlum að halda hér á málunum. Það er bæði mikilvægt fyrir starfsemi þingsins en ekki síður til að ná fram almennilegri og eðlilegri ákvarðanatöku. Mér þykir það mjög leitt að ekki hafi komið nein niðurstaða út úr þessum fundi og ítreka að ég tel að það þurfi að halda áfram að reyna að ná slíkri niðurstöðu.

Forseti. Því miður er það þannig að öll ábyrgðin á því ófremdarástandi sem er að verða á þinginu liggur hjá hæstv. forsætisráðherra. Það er enginn, ekki nokkur vilji hjá hæstv. forsætisráðherra til að koma til móts við kröfu þjóðarinnar, ekki nokkur. Það er bara svívirðilegt þegar maður situr á fundi og reynir að koma með einhverjar lausnir og réttir fram höndina enn einu sinni að þá sé bara slegið á hana. Ég veit ekkert hversu lengi ég er tilbúin til þess að rétta fram höndina, svo það sé sagt. Ég er alveg búin að fá nóg af háttsemi hæstv. forsætisráðherra og það held ég að mun fleiri séu líka. Ég held að það sé kominn tími til að þessi svokallaði hæstv. forsætisráðherra fari að sýna hér einhvern samstarfsvilja. Þetta er til skammar, skammar og aftur skammar.

Forseti áminnir hv. þingmenn um að gæta ávarpsorða þegar rætt er um hv. þingmenn og hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en minnst minnar eigin ræðu sem ég hélt hér fyrir þennan fund og get bara sagt að þetta var eiginlega fyrirsjáanlegt. Þetta einkennir alla vinnu hæstv. ríkisstjórnar, þetta einkennir öll svokölluð samkomulög. Það kemur ekki á óvart miðað við gang mála að hér áðan á þingfundi, eftir ellefu daga tækifæri til þess að halda fund, að þá mundi hæstv. forsætisráðherra skyndilega fá einhverja snilldarhugmynd um hvernig væri hægt að koma til móts við kröfur þjóðarinnar: Við gleymum stjórnarandstöðunni í bili. Þetta kemur því miður ekkert á óvart, ég hefði alveg getað sagt mér þá niðurstöðu fyrir fram. Mig langar bara að biðja hæstv. forsætisráðherra til tilbreytingar að fara að koma okkur aðeins á óvart.

Virðulegur forseti. Þetta veldur mér miklum vonbrigðum. Fram kom í máli hæstv. forsætisráðherra að hann teldi ekkert samkomulag liggja fyrir og raunar mátti lesa það úr orðum hans að hann teldi ekki ástæðu til þess að aðkoma hans væri nokkur að lausn eða niðurstöðu málsins þrátt fyrir það samkomulag sem kynnt var á forsetastóli fyrir ellefu dögum. Þá vil ég spyrja, af því að mér finnst mikilvægt að þingið sé upplýst um það: Hvað var lagt á borðið á þessum fundi? Hvað var það sem hæstv. forsætisráðherra kom með til að leysa málið? Hvað var það sem hann taldi að væri til þess fallið að færa þetta mál á næsta stað? Hvað var það sem hann taldi að hann gæti gert til þess að styðja Alþingi Íslendinga, til þess að halda reisn sinni og til þess að halda áfram efnislegri umræðu um þetta mál? Var hann með einhverja tillögu til lausnar, virðulegur forseti, eða var þessi fundur sýndarmennska frá upphafi?

Það er mat forseta að þessi fundur hafi síst af öllu verið sýndarmennska og hefur komið fram í máli þeirra sem sátu fundinn ríkur vilji til þess að reyna að leita lausna í mjög vandasömu og viðkvæmu og erfiðu máli. 

Virðulegur forseti. Ég þakka forseta aftur fyrir að hlutast til um að þessi fundur væri haldinn, þó að hann hafi ekki verið haldinn á þeim tíma sem samið var um og það sé vont í störfum þingsins að menn standi ekki við það sem þeir semja um, sérstaklega þegar þeir fara fyrir landsstjórninni eins og er í þessu tilfelli. Ég verð hins vegar að segja að það er með miklum ólíkindum, ef rétt er frá greint og ástæða til að spyrja hæstv. forseta að því, að formenn beggja stjórnarflokkanna, forsætisráðherra og fjármálaráðherra, hafi setið með þetta mál í fanginu í ellefu sólarhringa samfleytt og komi nú til fundar án þess að hafa neitt efnislegt fram að færa á honum annað en þann góða vilja sem allir lýstu yfir fyrir ellefu dögum. Það er ekki von til þess að hér gangi greiðlega í þingstörfum ef ekkert gerist á heilum ellefu dögum efnislega í stærstu málum sem hér eru til umfjöllunar.

Virðulegur forseti. Ég vil nota tækifærið undir þessum lið og gera grein fyrir því að ef fer sem fram horfir, að við séum að fara í fyrri umræðu um þetta mál án þess að fyrir liggi samkomulag um hvernig eigi að afgreiða það, án þess að liggi fyrir samkomulag um hvernig stjórnarflokkarnir hyggist koma til móts við tugi þúsunda einstaklinga sem skrifað hafa undir áskorun til ríkisstjórnarinnar um að breyta um taktík og halda öðruvísi á þessum málum, mun þingflokkur Bjartrar framtíðar taka þátt í umræðunni þannig að menn munu reyna að nýta sér þær tvær ræður sem þeir hafa, fyrst tíu mínútur og svo fimm mínútur, og taka þátt í umræðum um fundarstjórn forseta ef þörf krefur. Það er ekki málþóf af hálfu þingflokks Bjartrar framtíðar. Það eru 

Virðulegur forseti. Það er leitt að heyra frásagnir af þessum fundum og að það virðist vera þannig, a.m.k. er það mat hv. þm. Birgittu Jónsdóttur og mér heyrist aðrir taka undir það óbeint, en hún segir það alveg hreint og klárt út að hæstv. forsætisráðherra hafi engan vilja til að þoka þessu máli áfram. Eins og fram hefur komið hjá öðrum ræðumönnum er þetta eitt stærsta málið sem líklega kemur á okkar borð í vetur og hér verður ófriður nema komið verði á einhvern hátt til móts við þær undirskriftir sem hafa safnast og þann bumbuslátt sem er hér úti á Austurvelli. 

Forseti. Ég held að eins og hér hefur komið fram hafi hæstv. forseti bersýnilega lagt sig fram um að reyna að ná samkomulagi um framhald og framgang þess máls sem hér er á dagskránni og þeirra mála sem eru á dagskránni nr. 3, 4 og 5. Reyndar var ætlunin að það yrði gert í nefndaviku, tíminn yrði nýttur þá, en það gekk ekki eftir. Síðan var haldinn hér áðan fundur formanna stjórnmálaflokkanna með forseta til að reyna að freista þess að fullnusta það sem að var stefnt. Ég verð að segja fyrir mína parta að mér finnst mjög dapurt að það hafi ekki leitt til neins. Þetta er mál sem er stórt í sniðum og er umdeilt í samfélaginu. Einhverjir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins orðuðu það þannig fyrir kosningar að þetta væri mál sem klyfi stjórnmálaflokka og jafnvel fjölskyldur og þess vegna er full ástæða til að reyna að ná bærilegri sátt um málsmeðferð. Ýmsir hafa lagt á sig 

Hæstv. forseti. Það ber að harma að hér skuli mál ekki hafa þokast neitt áfram eftir formannafund. Nú þegar samkomulagið sem hæstv. forseti beitti sér fyrir á sínum tíma virðist ekki hafa verið neins virði lít ég svo á að samkomulagið um ræðutíma varðandi þetta mál sé líka farið. Miðað við það sem maður hefur sjálfur verið að skoða og undirbúa sig, bara fyrir umræðuna í síðustu viku, þá er ég kominn með 60–70 blaðsíður af ummælum og ræðum. Svo á að stilla okkur hér upp og taka þrjár tillögur í einu og með ræðutíma þingmanns tíu plús fimm mínútur. Mér finnst þetta mjög mikil lítilsvirðing. Menn hafa talað um að þetta mál þurfi góða umræðu, það er jafnvel verið að tala um rökræðu. Það er ekki nokkur leið að fara að ræða þessa tillögu með einhverju loforði um að hinar verði meira og minna ekkert ræddar. Annaðhvort lofa menn okkur, ég bið hæstv. forseta að koma því á framfæri, að það verði þrjár 

Frú forseti. Það er náttúrlega með ólíkindum að heyra þær fréttir af þessum fundi að forustumenn ríkisstjórnarinnar hafi ekkert haft fram að færa og að hæstv. forsætisráðherra hafi, miðað við þá endursögn, satt best að segja ekki verið mjög lausnamiðaður. Það er ekki víst að heimkoma hans frá Kanada hafi í sjálfu sér greitt neitt götu þessa máls og maður veltir því fyrir sér hvort það hefði verið betra að hann hefði bara haft flugmiða aðra leiðina. Það er greinilega nokkurt óefni að halda áfram umræðunni hér við þessar aðstæður. Það eru alveg málefnaleg sjónarmið að það sé óþægilegt, eins og kom t.d. fram í síðustu ræðu, að menn geri sér vonir um eitthvert samkomulag um hvernig ramminn verði utan um umræður um þrjár þingsályktunartillögur í einu. Það er ekki í boði. Auðvitað er það niðurstaða eins og hver önnur ef stjórnarmeirihlutinn hefur ekkert fram að færa eða formenn stjórnarflokkanna hafa ekki lagt neinar hugmyndir á borðið um málamiðlanir eða málsmeðferð sem hægt er að byggja á, en þá er málið auðvitað upp í loft, 

Virðulegi forseti. Ég held að ljóst sé að allt of margar spurningar séu á lofti varðandi þetta mál og þá meðferð sem það ætti að fá í þinginu. Að mínu mati er það besta í stöðunni að taka málið til hliðar eða hleypa fram fyrir það 6. dagskrárliðnum um gjaldskrárlækkanir eins og rætt hefur verið um hér fyrr í dag. Ég geri ráð fyrir því, þótt þessi fundur hafi ekki leitt til niðurstöðu, að samtali formannanna sé ekki lokið um málið. Á meðan getum við rætt mál sem liggur verulega á, eins og þessar gjaldskrárlækkanir, og nýtum tímann. Þá geta formennirnir farið aftur og betur yfir málið í stað þess að setja það hér á dagskrá í svona mikilli upplausn og þegar margt er óljóst.

Frú forseti. Ég get ekki sagt að ég hafi bundið miklar vonir við þennan fund með formönnum flokkanna. Því miður virðist lítið hafa komið út úr honum annað en það að ómöguleikinn er alltaf til staðar. Maður hefur meiri skilning á því af hverju hæstv. forsætisráðherra sá ekki ástæðu til að koma til landsins á þessum ellefu dögum til að leita lausna, vera lausnamiðaður og leggja eitthvað gott til þessara mála ef hann hefur ekki lagt neitt til málanna á fundinum eins og manni heyrist á þeim sem sátu fundinn. Mér finnst það vera, eins og öðrum þingmönnum, mjög dapurt að menn lesi ekki betur í þær aðstæður sem eru í þjóðfélaginu gagnvart þessu máli. Menn verða að finna þann farveg 

Forseti. Það er gjörsamlega óásættanlegt að fundi sé haldið áfram. Í raun og veru gefur þetta manni ekki neitt annað en fyrirheit um að það sé nákvæmlega enginn vilji hjá hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra til að koma til móts við tillögur stjórnarandstöðunnar. Það eina sem við fórum fram á var að formenn ríkisstjórnarinnar kæmu með það skriflega hvaða leiðir þeir sæju fyrir sér að hægt væri að fara. En undir lok fundarins var ljóst að hæstv. forsætisráðherra ætlar sér ekki að koma neitt til móts við stjórnarandstöðuna eða kröfuna í samfélaginu. Það hlýtur þá að vera svo að skilaboðin til okkar hér í þingsal séu að við förum í harkalega stjórnarandstöðu fram að vori. Það er bara þannig.

Virðulegi forseti. Þessi hegðun hæstv. ríkisstjórnar og sérstaklega hæstv. forsætisráðherra gefur manni þau skýru skilaboð að það sé ekkert sem stjórnarandstaðan geti sagt eða gert sem gæti hugsanlega fengið hæstv. ríkisstjórn, og sérstaklega hæstv. forsætisráðherra, til þess að íhuga nokkra einustu breytingu á málinu. Samningsviljinn er nákvæmlega enginn og þá sjaldan sem eitthvað virðist komast í höfn þá er það undantekningarlaust að því er virðist svikið, undantekningarlítið í það minnsta. Ég er með eina hugmynd sem gæti til dæmis verið einhver umræðugrundvöllur, þ.e. að umorða þingsályktunartillöguna þannig að formlegt hlé yrði á aðildarviðræðunum í staðinn fyrir að draga til baka umsókn Íslands. Það er einhver ágreiningur um hvað það þýði, en af hverju er ekki hægt að koma til móts við það? Ef þetta orðalag skiptir engu máli, hvers vegna er svona hræðileg hugmynd að koma til móts við það þannig að það sé ekki öllum þingum framtíðarinnar líka 

Frú forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem hér hafa talað og gagnrýna hegðun hæstv. forsætisráðherra í þessu máli. Ég held að stjórnarandstaðan, þjóðin hafi reynt að vera lausnamiðuð í því sem hún óskar eftir. En það þarf tvo til og á meðan ekkert er útspilið er ekki von á því að við náum neinum árangri. Það er mikilvægt að hafa í huga að þetta snýst ekki um stjórnarandstöðuna á þingi, þetta snýst um þjóðina sem hér hefur ítrekað safnast saman úti á Austurvelli undanfarið. Ég tek undir þau orð sem sögð voru áðan og lít þannig á að þessi fundur hafi verið sýndarmennska. Miðað við að ekkert hafi komið fram getur maður ekki dregið aðra ályktun en þá að fundinum hafi eingöngu verið slegið upp til þess að menn geti sagst hafa reynt að bjóða upp á einhverja lausn, því miður. Ég lít þá líka þannig á að þá höfum við hér til umfjöllunar þrjár tillögur 

Virðulegur forseti. Ég verð að gera sömu athugasemd við fundarstjórn forseta og ég gerði fyrr á fundinum. Á dagskrá fundarins er þingsályktunartillaga um slit á viðræðum við Evrópusambandið. Tillöguflytjandi er hæstv. utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson. Hæstv. utanríkisráðherra er ekki í Alþingishúsinu. Hann er ekki viðstaddur þessa umræðu og ekki einu sinni í húsinu og það er með engu móti boðlegt að þingmenn eigi að ræða þetta mikla álitamál um utanríkisstefnu Íslendinga án þess að tillöguflytjandinn sjálfur sé á staðnum. Því var lofað af forseta af forsetastóli fyrr í dag að séð yrði til þess að hæstv. utanríkisráðherra yrði við umræðurnar. Það hefur ekki gengið eftir, því miður. Ég held að þegar af þeirri ástæðu sé ljóst 

Forseti vill koma því á framfæri að utanríkisráðherra verður gert viðvart um að viðveru hans sé óskað í þingsal.

Hæstv. forseti. Það kann að vera þreytandi að við komum hér hvert á fætur öðru og biðjum um einhverjar skýringar á því hvernig þinghaldi eigi að verða háttað en sumt af því sem við erum að biðja um snýr að hæstv. forseta og forsætisnefnd. Það er einmitt um hvernig með málið á að fara í þinginu. Eins og ég segi var gert samkomulag að hluta til um ræðutíma á þeim þremur tillögum sem hér eru á dagskrá en við höfum ekki fengið neina staðfestingu á að því verði breytt vegna þess að samkomulagið er fallið. Miðað við þá ræðu sem hæstv. utanríkisráðherra flutti við upphaf málsins í sambandi við skýrsluna og raunar þegar þessi tillaga kom fram er mikilvægt að ræða málið ítarlega og helst þyrfti að eiga sér stað opinber umræða. Síðan er búið að setja okkur í þá stöðu að loka okkur inni með það að hér eigi að fjalla um þrjár tillögur og það sé eitthvert samkomulag um að það eigi bara að ræða þá fyrstu, hinar fari með í nefnd og það verði þá 15 mínútur á hvern þingmann í svona stóru máli. 

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þm. Guðbjarts Hannessonar hér á undan um að það yrði rætt í forsætisnefnd hvernig umræðum yrði háttað lít ég ekki þannig á að forsætisnefnd þurfi nokkurn skapaðan hlut að ræða þetta. Það er búið að svíkja það samkomulag sem hér var gert þannig að þetta eru bara þrjú mál og við hljótum að fá fullan ræðutíma fyrir hvert og eitt þeirra. Ég tel ekki að forsætisnefnd þurfi að ræða það neitt. Mér finnst það sæta svolitlum tíðindum, virðulegi forseti, að hv. þm. Birgitta Jónsdóttir sem hefur alltaf lýst því yfir að hún telji sig ekki vera í stjórnarandstöðu, hún taki afstöðu í hverju máli, boðar hér harða stjórnarandstöðu það sem eftir lifir vegna þess að henni er  
            

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir það sem hér hefur komið fram og harma að ekki hafi náðst samkomulag. En það er nú bara einu sinni þannig að það næst ekki alltaf samkomulag þó að menn leggi sig fram. Mér heyrist að það séu allmargir hér inni sem ekki hafi haft mikla trú á að samningar næðust. En það er þó einn og einn maður sem ætlar að nota takmarkaðan tíma til efnislegrar umræðu um þetta stærsta stefnumarkandi mál þjóðarinnar. Mín litla reynsla hér á þinginu segir mér að það sé best að klára þessa umræðu og koma málinu til nefndar, þar fer málefnaleg umræða fram. Þar eru mestar líkur á að samkomulag náist. Ég er alveg 

Virðulegur forseti. Núna er klukkan orðin sjö, það er ekki búið að boða til kvöldfundar og það er stuttur tími eftir. Ég bið virðulegan forseta að taka það vel til umhugsunar í það minnsta að gera hlé á þessum fundi og að áfram verði reynt að ná samkomulagi í kvöld um meðferð þessa máls. Það er alveg ljóst og virðulegur forseti sér það jafn vel og við önnur hér inni, að það er ekki neinn bragur á því að ætla að hefja málefnalega, efnislega og góða umræðu við þessar aðstæður. Hér eru margar spurningar á lofti, það er óvissa um hlutina. Formenn stjórnarflokkanna þurfa að ræða betur saman og skoða málið áður en 

Virðulegi forseti. Í ljósi þess að ég ræði hér væntanlega þrjár tillögur saman ætla ég að byrja aðeins að fjalla um þjóðaratkvæðagreiðslu. Nú er komin upp mjög einkennileg staða. Hér var ítrekað kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu á síðasta kjörtímabili og talið gríðarlega mikilvægt að þjóðin hefði eitthvað að segja og fengi að koma að ákvörðunum. Ég man alveg eftir því að gagnrýnt var að ekki skyldi hafa verið haldin þjóðaratkvæðagreiðsla og þjóðin spurð hvort hún vildi fara í þann leiðangur að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég velti fyrir mér, af því að gefið er í skyn að ef það hefði verið gert væri staðan allt önnur núna: Hefði þjóðaratkvæðagreiðsla verið haldin 2009 og samþykkt hefði verið að fara í viðræðurnar, væru þá þessi stjórnvöld eitthvað bundin af henni? Væri ekki sami ómöguleiki til staðar eftir sem áður? Mér finnast þetta því frekar glötuð rök, það er eins og af því að þjóðin var ekki spurð þá, sé það of seint núna. Kannski er spurningin sem stjórnvöld þurfa að spyrja þjóðina þessi: Vill þjóðin að aðildarviðræðum verði slitið? Ég get ekki sætt mig við að farið verði í að slíta viðræðum án þess að þjóðin sé spurð álits, það gengur ekki. Þá spyr ég líka: Treysta stjórnvöld ekki lengur þjóðinni sem kaus hana til valda fyrir tæpu ári? Þetta er sama þjóðin, vænti ég. Þetta er því allt saman mjög skrýtið. Sama fólkið og vildi endilega að þjóðarvilji kæmi fram vill ekkert hlusta á þjóðina eins og staðan er í dag. Fyrst við ræðum Evrópusambandið þá er ég frekar hlynnt inngöngu svo framarlega sem við fáum góðan samning. Mér finnst þó alveg furðulegt að vera að ræða kosti og galla Evrópusambandsins þegar við höfum ekki samning í höndunum. Ég held að ekki hafi farið fram þjóðaratkvæðagreiðsla í neinu landi um hvort hefja eigi viðræður eða ekki. Farið er í viðræður, samningur fæst og síðan hefur þjóðin sitt að segja. Þannig hefur það verið í öðrum löndum. En hérna segja stjórnvöld okkur að þau viti að það er ekkert í þessum samningi. Þá læðist að manni sá grunur að stjórnvöld vilji einfaldlega ekki að þjóðin fái að sjá samninginn, það sé bara þannig og það get ég ekki sætt mig við. Það er líka annað sem veldur mér áhyggjum, það eru gjaldmiðilsmálin. Við erum hérna með gjaldmiðil, krónuna, og stjórnvöld tala eins og krónan sé okkar framtíðargjaldmiðill og þá væntanlega í höftum, vegna þess að ekki sér maður alveg hvernig fara á að því að losa höftin. Ég er ekki alveg sátt við þetta og það virðist ekki vera neitt plan B fyrir hendi, því að tilraunir til að halda úti sjálfstæðum gjaldmiðli, þeim minnsta í heimi, hafa mistekist, það er alveg ljóst. Það væri gaman að fá stjórnarliða í umræðuna til að útskýra hvernig þeir sjá framtíðina fyrir sér með krónuna sem gjaldmiðil, hvort það er þannig sem við viljum byggja upp þetta þjóðfélag, með krónunni. Þegar stór hluti atvinnulífsins og verkalýðshreyfingarinnar kallar eftir meiri stöðugleika og kallar eftir að viðræðum verði lokið og mörg fyrirtæki hafa beinlínis kallað eftir því að hér verði tekinn upp annar gjaldmiðill og þá evra, eigum við þá ekkert að hlusta á þær raddir? Ég hef beinlínis áhyggjur af því að ungt fólk muni kjósa að búa annars staðar, hugsanlega í hinu hræðilega Evrópusambandi, Danmörku, Svíþjóð, Þýskalandi. Og það er ekki framtíðarsýn sem mér líst vel á. Mér finnst þetta grafalvarlegt mál. Síðan er eitt sem mig langar aðeins til að koma inn á, það er kannski svolítið flókin umræða og spurning hvort ég á að hætta mér út í hana, en mér finnst eins og það sé viss valdhroki í gangi. Og mér finnst að við sem erum hér á þingi, hvort sem það er meiri hlutinn eða minni hlutinn, ættum að hafa það í huga að við sitjum hér í krafti kosningakerfis sem ekki er 100% fullkomið og endurspeglar ekkert endilega 100% vilja þjóðarinnar. Sum okkar eru hérna hreinlega fyrir tilviljun, einhver flakkari sem fer á milli kjördæma og uppbótarþingmenn. Við erum með kerfi þar sem ekki er einu sinni jafnt vægi atkvæða. Ég væri t.d. ekki á þingi ef það væri jafnt vægi atkvæða og það sama á við um marga aðra hérna. Ef það væri meiri áhersla á persónukjör væri ég og örugglega fleiri ekki hér, við vitum ekkert um það. Ég hef heyrt stjórnarliða segja: Við vorum kosin hér síðasta vor og við vorum kosin til að breyta. Já, það er rétt að 51% þjóðarinnar kaus þessa tvo flokka, það var nokkuð skýrt. En mér finnst að þingmenn og stjórnvöld mættu sýna aðeins meiri auðmýkt, vegna þess að það getur hreinlega skipt máli hvenær kosningarnar eru, hvernig kosningaherferðir heppnast, hvaða kosningaloforð eru sett fram. Hefði verið kosið þremur mánuðum síðar hefði niðurstaðan getað orðið önnur. Þeir sem eru við völd sitja hér ekki í krafti einhvers guðdómlegs valds. Þeir sitja hér í krafti kosningakerfis sem er eins lýðræðislegt og kannski eins gott og við teljum það geta orðið, en það er ekki fullkomið. Mér finnst því svolítið óþægilegt að hlusta á slíka orðræðu og að þeir sem sitja í minni hluta og eru fulltrúar ákveðins hóps kjósenda skipti litlu máli. Við skulum muna það að 12% kjósenda eiga ekki fulltrúa hér á þingi vegna þess að atkvæðin féllu dauð niður. Í kosningakerfi okkar er ekkert hægt að segja: Ef minn flokkur eða sá flokkur sem ég kýs kemst ekki inn á þing þá er þetta kostur númer tvö. Það er ekki hægt, þannig að við vitum ekki hvar þessi 12% hefðu lent. Þetta er kannski svolítið óskýrt hjá mér en ég er að reyna að segja: Nálgumst þetta verkefni af aðeins meiri auðmýkt. Ég held þess vegna að kosningakerfið og hinar lýðræðislegu kosningar sem haldnar eru á fjögurra ára fresti sé að sumu leyti ófullkomið fyrirkomulag. Þess vegna er krafan um þjóðaratkvæðagreiðslur að verða sífellt háværari, það er ekki þannig að kosningin síðasta vor hafi verið ein allsherjarþjóðaratkvæðagreiðsla um öll möguleg og ómöguleg mál, stefnumál og kosningaloforð og ekki-loforð flokkanna. Það er ekki þannig. Þess vegna er ekkert óeðlilegt að við spyrjum þjóðina inn í milli í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu hver hennar skoðun sé og ég vil hvetja stjórnvöld til að gera það þá núna. Það væri alveg skelfilegt ef viðræðum yrði slitið án þess að þjóðin væri spurð. Ég treysti því að það verði ekki gert. Það er eins gott að nýta tímann því að við fáum nú ekkert allt of langan tíma í þessar umræður. Af því að ég minntist á atvinnulífið áðan, sem kallar eftir gjaldmiðli, langar mig aðeins að minnast á risastórt hagsmunamál fyrir heimilin í landinu, það eru vaxtakjör, stöðugleiki. Ef við getum lækkað vextina, afnumið verðtryggingu með því að taka upp annan gjaldmiðil þá er til mikils að vinna og við verðum að skoða allar leiðir í því sambandi. Ef við ætlum að slá þann möguleika út af borðinu sem er að taka upp evru með stuðningi Evrópska seðlabankans þá kæmi hugsanlega til greina að taka einhliða upp aðra mynt. Aðrar þjóðir hafa gert það. Að vísu er það möguleiki sem mér fannst Seðlabankinn slá út af borðinu í skýrslu sinni. En það verður þá líka fróðlegt að heyra hvort stjórnarliðum hugnast að taka einhliða upp aðra mynt, hvort það er eitthvert plan B eða hvort planið er einfaldlega að vera áfram með krónuna á Íslandi, hvort okkur finnst það boðlegt. Mér finnst það ekki.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún fór yfir ýmislegt en ég ætla að spyrja hv. þingmann þriggja spurninga. Í fyrsta lagi. Finnst hv. þingmanni - nú veit ég að hv. þingmaður er duglegur þingmaður, les sér vel til, kynnir sér hlutina vel - boðleg umræðan um það að óljóst sé hvað er að vera í Evrópusambandinu? Þetta er fullkomlega séríslensk umræða. Hv. þingmaður veit eftir að hafa skoðað skýrslu, þó það hafi ekki verið neitt annað en skýrsla sú sem liggur hér fyrir þinginu sem við erum að ræða, að það er fullljóst hvað felst í því að vera í ríkjabandalaginu, Evrópusambandinu. Finnst hv. þingmanni boðlegt, hvað sem henni finnst um Evrópusambandið og vinnubrögðin, að tala með þeim hætti? Í öðru lagi. Hvað telur hv. þingmaður að muni gerast ef viðræðum verði slitið? Telur hv. þingmaður - ég bara trúi ekki að hv. þingmaður sé þeirrar skoðunar en ég vil fá það á hreint - að ef kæmi hér ný ríkisstjórn sem mundi vilja ganga í Evrópusambandið og mundi sækja um aðild, að Evrópusambandið mundi þá ekki vilja fá Ísland inn í Evrópusambandið og með hvaða rökum þá? Í þriðja lagi. Telur hv. þingmaður það einhverja sérstaka áætlun í efnahagsmálum að sækja um aðild að Evrópusambandinu? Hv. þingmaður hefur lesið skýrslu sem liggur fyrir þinginu og veit það mætavel að mjög mismunandi aðstæður eru hjá þeim 28 ríkjum sem eru í Evrópusambandinu; þeim hefur gengið vel, þeim hefur gengið illa, það er ekki til neitt sem heitir evruvextir eins og sumir hafa haldið fram, það er engin sameiginleg verðbólga, það er ekkert sameiginlegt atvinnustig. Telur hv. þingmaður það vera sérstaka áætlun í efnahagsmálum að sækja um aðild að Evrópusambandinu? Ég bið hv. þingmann að svara þessum þremur spurningum.

Virðulegi forseti. Já, ég tel það vera sérstaka áætlun í efnahagsmálum að skoða það að taka upp evru með því að ganga í Evrópusambandið og gera það í samstarfi við Evrópska seðlabankann. Já, það er svarið. Hvað gerist ef við slítum viðræðum? Þá falla þessar aðildarviðræður niður og við hreinlega slítum þeim. Það sem ég hef áhyggjur af er: Verður auðvelt að taka þær upp aftur ef ný ríkisstjórn verður kosin hérna eftir þrjú ár? Það eru 28 ríki, ef ég skil rétt, sem þurfa að samþykkja aðildarumsóknina og það gæti orðið stækkunarþreyta í Evrópusambandinu. Ég held ekki að Evrópusambandið sé svo óskaplega sólgið í að fá Ísland, við erum velkomin, en það er ekki eins og talað hefur verið um að það bíði eftir því að komast yfir okkur og ná undir sig auðlindunum. Já, ég óttast að það verði þá kannski ekki endilega auðvelt að sækja um aftur. Ég vildi frekar að þetta yrði lagt á ís eins og fordæmi er fyrir og við getum þá tekið upp aðildarviðræðurnar að nýju ef ný ríkisstjórn tekur við.  Þriðja spurningin hvort mér væri ekki fullljóst - ég náði henni ekki alveg, bið hv. þingmann að … 

Virðulegi forseti. Það getur ekki verið áætlun í efnahagsmálum að skoða að taka upp evru eins og hv. þingmaður nefnir. 

Það er meiri áætlun …

Þó svo hv. þm. Róbert Marshall kalli fram í þá er það ekki áætlun.

Það er meiri áætlun en síðast …

Hv. þingmaður segir að Evrópusambandið sé ekki sólgið í að fá Ísland. Þau lönd sem hafa gengið í Evrópusambandið undanfarið hafa þurft að borga með sér. Það er algerlega ljóst að Ísland muni þurfa að borga nokkra milljarða á ári með sér. Hví í ósköpunum skyldi Evrópusambandið ekki vilja fá Ísland inn? Er eitthvað sem bendir til þess? Hv. þingmaður sagði að ef þessum viðræðum verði slitið þá falli þær niður. Þær eru ekki í gangi. Það var síðasta ríkisstjórn sem hætti viðræðunum. Ég spurði hv. þingmann hvort henni væri ekki fullljóst hvað fælist í því að vera í Evrópusambandinu. Enn ein skýrslan komin fram sem 

Forseti biður þingmann um að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Ég er svo ósammála hv. þingmanni að ég veit eiginlega ekki hvar ég á að byrja. Mér finnst það vera gjaldmiðilsstefna að skoða hvort upptaka evru sé möguleg leið en ég spyr: Hver er stefna stjórnvalda? Þingflokkur Bjartrar framtíðar hefur lagt fram þingsályktunartillögu sem snýr að því að stjórnvöld móti sér gjaldmiðilsstefnu og ég vona að verið sé að vinna í því máli. Ég veit ekki hver gjaldmiðilsstefna stjórnvalda er eins og staðan er í dag nema nota krónuna áfram í höftum. Mér finnst það ekki ásættanlegt. Hvað felst í því að vera í Evrópusambandinu? Við sem erum frekar hlynnt Evrópusambandinu teljum að margir kostir geti falist í því fyrir Ísland að ganga þangað inn en að sjálfsögðu vil ég fá að sjá samninginn. Ef þeir eru allir eins, eins og bent hefur verið á hér í ræðustól, þá skulum við bara þýða samninginn sem Króatía gerði og dreifa honum hérna. Þá getur íslenska þjóðin séð hvernig samning við fáum. Þeir eru þá væntanlega allir eins, samningarnir. 
             Ég er ekki sammála hv. þingmanni um að 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Hún kom víða við. Mér þótti mjög athyglisvert og ég vil hrósa hv. þingmanni fyrir að skoða kosningakerfið og valdahlutföllin í því ljósi. Það er auðvitað þannig að 51% kaus stjórnarliðana og 49% hina, þannig eru hlutföllin þó að þingstyrkurinn sé allur stjórnarmegin. Hv. þingmaður kom inn á þá kröfu sem er háværari núna en oft áður að fólkið í landinu komi að ákvörðunum í stórum málum. Samkvæmt könnunum vilja rúmlega 80% þjóðarinnar fá að segja skoðun sína á því hvort slíta eigi viðræðum eða ekki. Það eru næstum því allir. 50 þús. manns hafa skrifað undir áskorun um að þessi tillaga utanríkisráðherra verði dregin til baka og þjóðin fái að segja til um það hvort eigi að slíta viðræðum eða ekki. Ég vil velta því upp með hv. þingmanni hvar ómöguleikinn liggi í rauninni, hvort ríkisstjórn sem ekki finnur leið til að fara að þjóðarvilja þurfi ekki að segja af sér og hvort það sé ekki ómögulegt fyrir hæstv. ríkisstjórn að gera ekkert við þeirri háværu kröfu sem er í samfélaginu. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér þingvinnuna við slíka tillögu þegar mótmælin eru svona hávær í samfélaginu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég held að mótmælin og það sem gerðist í þjóðfélaginu eftir að þessari þingsályktunartillögu var allt að því hent inn í þingið hafi komið stjórnvöldum verulega á óvart. Það sem hefur gerst í rauninni er að fólk sem var ekkert sérstaklega að spá í þetta mál og var ekki endilega hlynnt Evrópusambandinu er farið að kalla eftir því að fá að segja sína skoðun í þessu máli. Það finnst mér mjög merkilegt og í rauninni bara gott að þjóðin vilji fá að segja sitt. Ég held að flestir hafi getað sætt sig við að viðræðurnar mundu liggja á ís og menn mundu aðeins skoða málið. Það eru fordæmi fyrir því og ég skildi það þannig að Evrópusambandið gæti alveg lifað með því, en að afturkalla umsóknina hefur hleypt illu blóði í þjóðina. Þetta snýst ekkert um eitthvert þras milli okkar hér í minni hluta og meiri hluta. Við í minni hlutanum munum ekki einhvern veginn vinna þetta mál, það er fólkið þarna úti sem er að skrifa undir undirskriftalista og mætir og mótmælir. Ég trúi því ekki fyrr en ég sé það að þessi þingsályktunartillaga muni renna í gegnum þingið og aðildarviðræðum verði slitið. Ég held að það muni ekki gerast. Það er líka skrýtið að taka þátt í svona umræðu þegar við vitum að sáttafundir eru fyrirhugaðir og formenn flokkanna eru væntanlega að reyna að finna einhverja lausn eða einhvern flöt á þessu máli. Það er auðvitað það sem við vonum að sé að gerast og væntanlega er það að gerast.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á hag almennings í ræðu sinni af því að ganga inn í Evrópusambandið og einnig í andsvörum við hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson. Nú hefur Seðlabankinn gert mjög góða gjaldmiðilsgreiningu upp á 600 blaðsíður og er niðurstaðan sú að hagstæðast væri að taka upp evru og ef ekki, að vera með krónuna áfram. Þar er hermilíkan sem sýnir kostina fyrir þjóðina að taka upp evru. En í þeirri skýrslu sem við höfum verið að ræða hér í þinginu er lítið að mínu mati, og ég vil athuga hvort hv. þingmaður er mér sammála, fjallað um hag almennings af því að ganga í Evrópusambandið. Telur hv. þingmaður ekki mikilvægt að bíða eftir skýrslu frá atvinnulífinu sem væntanlega skoðar hlutina út frá sínum hagsmunum? Oft fer hagur atvinnulífsins og launþega saman. Það er þá hagur allra í landinu.

Virðulegur forseti. Skýrslan sem við vorum að ræða fannst mér frekar vera greining á stöðunni. Í sjálfu sér var ekkert nýtt í henni eða ekkert sem kom sérstaklega á óvart. Skýrslan sem hefur verið boðuð stillir, ef ég skil það rétt, meira upp kostum og göllum við aðild. Það er umræða sem við verðum að taka. Það er alveg klárt að það fylgja því einhverjir gallar að ganga í Evrópusambandið. Það er jafn ljóst að því fylgja líka einhverjir kostir. Þess vegna er best að fá þá skýrslu í hendur og ræða hana, jafnvel í þinginu, og sjá auðvitað líka samninginn, sjá hvaða sérlausn við getum fengið. Ég hef trú á því ólíkt mörgum þingmönnum sem hér sitja að til séu sérlausnir hjá Evrópusambandinu. Mér finnst þetta mjög merkilegt. Atvinnulífið kallar á meiri stöðugleika og kallar á annan gjaldmiðil og 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún kom þar inn á hluti sem skipta miklu máli og hv. þm. Oddný G. Harðardóttir kom líka inn á það. Það er einmitt það að ríkisstjórnin hefur nú tekið þessa U-beygju og segir: Hér ráðum við af því að við höfum svo mikinn meiri hluta. Hún er vissulega með yfir 60% meiri hluta í þinginu en er kosin með 51% atkvæða en eins og hv. þingmaður benti á féllu 12% atkvæða dauð niður. Það er mjög mikilsvert að leggja áherslu á það og ekki síst hitt, sem við hv. þingmaður höfum kannski ekki sömu skoðun á, sem er jafnvægi atkvæða í landinu, að við höfum ekki öll jafnan atkvæðisrétt þó að einkennilegt megi virðast. Ef ég skildi þingmanninn rétt þá fellst hún ekki á þá röksemd sem menn nota að ekki sé hægt að kíkja í pakkann eins og sagt er, sem mér finnst fáránlegt orðalag, en að bíða megi eftir samningi. Hvað er það sem hún, sem er jákvæð, telur helst að þyrfti að liggja ljóst fyrir sem sérlausn, í hvaða atriðum er það helst þá sem hún telur að við þurfum að fá sérlausn? Ég geri ráð fyrir að það sé í sjávarútvegi og síðan hvernig við gætum aðlagast gjaldmiðlinum en hún gæti kannski farið aðeins nánar út í það.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda. Varðandi það hvort hægt sé að kíkja í pakkann þá er það nú þannig að 28 þjóðir hafa farið í aðildarviðræður og langflestar borið samninginn upp í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef ekki þyrfti að kíkja í pakkann þyrfti ekkert að fara í aðildarviðræður, pakkinn væri þá bara afhentur, hann væri eins fyrir alla. Ég skil ekki þá umræðu. Mér finnst svo margt í þessari umræðu hafa verið svo furðulegt eins og það að á síðasta kjörtímabili höfum við átt að vera í einhverju rosalegu aðlögunarferli að Evrópusambandinu. Er þá verið að „afaðlaga“ núna? Kannski einhver stjórnarliði gæti komið upp og gæti svarað því. Í hverju felst afaðlögunin? Við höfum verið fjögur ár í þessari aðlögun, einhvers staðar hlýtur þá að þurfa að afaðlaga í dag. Hvar ætli það sé? Einnig var talað um það, og jafnvel auglýsingar um það í blöðum, að ungir menn þyrftu að ganga í Evrópuherinn. Það var beinlínis auglýst. Þetta eru dæmi um á hvaða stigi þessi umræða er, búið að opna kaflann um varnarmál og loka honum. Nú liggur ljóst fyrir að íslensk ungmenni þurfa ekki að ganga í Evrópuherinn. Það er svo margt sem hefur verið sagt sem er svo víðáttuvitlaust - afsakið orðbragðið, virðulegi forseti - að ég treysti ekki orðum þeirra sem eru á móti Evrópusambandinu um það hvernig samningurinn verður. Ég vil bara fá að sjá hann sjálf. Ég spyr enn og aftur: Treysta stjórnvöld þjóðinni ekki fyrir því að fá að sjá samninginn? Er hún of vitlaus til að skilja samninginn? Þjóðin gat kosið um Icesave-málið sem er gríðarlega flókið. Getur hún ekki kosið um samning um aðild að Evrópusambandinu eins og fjölmargar Evrópuþjóðir hafa gert? Er henni það ofviða?

Virðulegi forseti. Nú halda þeir sem leggja fram þessa tillögu um að slíta samningum við Evrópusambandið því hátt á lofti að þeir vilji samt sem áður sem mest og best samstarf við Evrópuríkin og halda áfram samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Í Evrópska efnahagssvæðinu eru teknar margar ákvarðanir sem við þurfum að innleiða í okkar löggjöf en við erum aldrei með þegar þær eru teknar því að við fáum ekki að koma inn á fundina þar sem ákvarðanir eru teknar. Finnst þingmanninum þetta skipta máli, þessi breyting sem yrði á ef við yrðum í Evrópusambandinu, ef við fengjum að ákveða sjálf, ef við gætum átt þátt í málamiðlunum? Telur hún að við getum haft mikil áhrif á Evrópulöggjöfina án þess að vera í Evrópusambandinu?

Virðulegi forseti. Já, ég tel að það væri betra að hafa einhverja aðkomu að þeirri löggjöf sem við erum að innleiða hér. Ástæðan fyrir því að ég varð jákvæð gagnvart Evrópusambandinu, fyrir utan að hafa búið í tveimur Evrópusambandslöndum og líkað það vel, er sú að margar réttarbætur til handa neytendum hafa komið í gegnum EES-tilskipanir. Það eru alls konar mál sem íslensk stjórnvöld hefðu aldrei fundið upp á. Hið sama á við í umhverfismálum og á fleiri málasviðum. Við erum að bæta þjóðfélag okkar með því að innleiða tilskipanir. Ástæðan fyrir því að engin ókyrrð er í kringum EES-samninginn er að hann hefur reynst okkur mjög vel. Nú er spurning hvort við viljum stíga skrefið til fulls. Ég hef heyrt manneskju sem þekkir vel til segja að það sé miklu minna skref fyrir Íslendinga að ganga í Evrópusambandið núna en þegar við tókum upp EES-samninginn. Við mundum varla finna fyrir því þannig séð dags daglega.

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að inna hæstv. forseta eftir fyrirætlunum hans um fundarhöld hér. Það er ekki heimild fyrir kvöldfundi eftir því sem ég best veit og þá á þingfundi að vera lokið eigi síðar en kl. 20. Ég sé ekki betur en að samanlögð ræða þingmanns og andsvör við henni standi lengur en það og hef ekki orðið þess vitni, a.m.k. ekki hingað til, að mönnum væri gert að fara í ræðu upp á það að eiga von á andsvörum daginn eftir. Ég ætla svo sem ekki að fullyrða að ekki hafi á einhverjum tímapunkti verið gengið þannig fram gagnvart þingmönnum en ég held að það væri algerlega óboðlegt, satt að segja, og geri ráð fyrir að þessari umræðu sé lokið að sinni. Ég vil líka inna forseta eftir því hvort framhald verði á því að leitað verði lausna um málsmeðferðina með 

Virðulegur forseti. Þetta er orðin nokkuð ævintýraleg umræða í ýmsu tilliti. Í síðustu viku þegar verið var að ræða skýrslu utanríkisráðherra, skýrslu Hagfræðistofnunar um aðildarviðræðurnar, voru keyrðir fundir fram á nætur og sú sem hér stendur hélt ræðu eitthvað klukkan að verða þrjú um nótt, ágæta ræðu held ég bara þótt ég segi sjálf frá og með ágætum andsvörum, fékk fína umræðu, en mér finnst ekkert endilega mikill sómi að því að setja þingmenn í þá stöðu að vera svona klemmdir í tíma hvað það varðar. Þess vegna spyr ég virðulegan forseta hvernig hún sjái þetta fyrir sér nú þegar klukkan er að nálgast átta og hvort ekki sé ágætt að láta þennan dag einfaldlega vera að kvöldi kominn. Eigum við ekki að láta þetta duga og reyna að byggja á þeim grunni sem við höfum í því að halda umræðunni áfram á morgun?

Forseti hyggst halda áfram þingfundi til kl. 20.

Virðulegi forseti. Ég vildi bara nefna það að eftir þann fund sem formenn flokkanna áttu í kvöld hefur forsætisráðherra tilkynnt opinberlega að lausnin sem hann sér í þessu máli sé sú að þingnefndin sem taki við þessari tillögu geti tekið tillit til tillagna stjórnarandstöðunnar. Það hefur náttúrlega alltaf legið fyrir, stendur skrifað í þingsköp og eru ekki miklar fréttir. Það sem þarf til að greiða fyrir þingstörfum er að heyra hvort stjórnarmeirihlutinn hyggst taka mið af athugasemdum yfir 20% kjósenda, athugasemdum alls atvinnulífsins í landinu og verkalýðshreyfingarinnar um að þessu ferli verði ekki slitið án aðkomu þjóðarinnar. Það er grundvallarspurning. Á meðan hótun stjórnarmeirihlutans um það liggur í loftinu er ekki hægt að greiða fyrir þingstörfum. 

Virðulegi forseti. Það var allnokkuð kostulegt að heyra að bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra telja það meiri háttar frétt að þingnefndir geti fjallað um mál sem lögð eru fram í þinginu og jafnvel breytt þeim. Síðan hvenær er það frétt? Hefur það ekki alltaf verið svoleiðis? Þetta verður alltaf einkennilegra og einkennilegra. Ég vil eins og aðrir hvetja forseta til að fresta fundi. Ég vil enn fremur hvetja forseta til að beita sér fyrir því að mál sem er núna nr. 6 á dagskrá verði tekið fyrst fyrir á morgun. Þá mundu hefjast eðlileg þingstörf og hægt að klára það mikla mál sem snertir allt fólk í landinu. Svo legg ég eindregið til að þeir ungu menn sem fara með 

Hæstv. forseti. Við höfum hlustað á eina ræðu í kvöld um mál nr. 3 á dagskránni. Þar flutti hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir ágætisræðu. En mig langar að spyrja, þó að það sé hundleiðinlegt að spyrja alltaf að því sama: Þýðir það að hún á ekki eftir að fjalla um hinar tvær tillögurnar á næstu dögum? Hún fær fimm mínútur í viðbót og þar með er umræðu lokið og málið fer í nefnd. Eða getum við tryggt það, hæstv. forseti, að mál nr. 4 og 5, sem eru þingsályktunartillögur frá stjórnarandstöðunni, verði afgreidd áður en þau fara til nefndar og verði öll tekin fyrir í einu og á sama tíma þannig að við fáum þrefalda umræðu? Það var búið að semja um annað á sínum tíma en þeir samningar eru gersamlega fallnir um sjálfa sig. Þá hljótum við að gera þá kröfu að þetta verði svona, að við fáum að ræða þessar þrjár tillögur á næstu dögum. 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þær spurningar sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson lagði fram. Þær skipta miklu máli upp á umræður fram undan. Ég vil einnig taka undir og ítreka það sem áður hefur komið fram um dagskrána því það er ekki skynsamlegt að setja málið á dagskrá á morgun. Tökum önnur mál fram yfir og gefum formönnum stjórnarflokkanna og stjórnarandstöðunnar tíma til að vinna og greiða úr þeim málum sem hér er til umræðu. Síðan annað. Heyrði ég rétt að forseti sagði að fundir ættu að standa til kl. átta? Ef tíu mínútna ræða fer í gang og það koma þrjú andsvör eru það 28 mínútur. Á sá hv. þingmaður sem fer í ræðu að taka andsvörin á morgun, virðulegur forseti? Það gengur ekki. 

Virðulegi forseti. Mig langar að taka undir það sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson sagði áðan og ég nefndi aðeins í dag um málin sem eru nr. 3, 4 og 5 á dagskrá. Hæstv. forseti sagði í dag ef mig man rétt að hann skildi málið enn þá þannig að þetta væri allt saman undir og það væri vonandi ekki verið að kalla eftir þreföldum ræðutíma. Mig langar að vita hvort það sé skilningur hæstv. forseta að svo sé, það sé ekki þrefaldur ræðutími, hver tillaga fái sinn umræðutíma hér. Í annan stað hefur stjórnin látið það frá sér fara að málið megi malla inni í nefnd og þurfi ekki neina flýtimeðferð eða eitthvað slíkt, það sé enda best að koma því þangað. Er þá ekki að sama skapi allt í lagi að þegar umræðu um þetta mál lýkur, mál nr. 3, bíði það bara inni í nefnd 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ræður hv. stjórnarandstæðinga undir liðnum um fundarstjórn forseta hafa komið mér á óvart. Ég skildi vel að hv. þingmenn færu í ræður undir liðnum um fundarstjórn forseta vegna þess að hv. þingmenn hafa lagt á það ríka áherslu að þegar hv. þingmenn hafa sagt einhvern skrökva eigi viðkomandi að biðjast afsökunar. Hér kom hv. stjórnarandstæðingur og ásakaði hæstv. forsætisráðherra um að skrökva. Ég átti þess vegna von á því að hv. stjórnarandstæðingar færu fram á það sem almenna reglu, þetta getur ekki verið bara stundum, við viðkomandi hv. þingmann að hann bæðist afsökunar. Ég veit að fleiri hv. stjórnarandstæðingar eiga eftir að taka til máls og þess vegna spyr ég hvort þetta eigi bara stundum við. Ef það á bara stundum við 

Forseti biður þingmanninn að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Ég vil bara hvetja þig, virðulegi forseti, til að hafa stjórn á fundinum og láta ekki einstaka þingmenn yfirtaka stjórnina eins og þeir hafa reynt. Hér koma hv. þingmenn klukkan rúmlega hálfátta og leggja til að þingfundi verði slitið af því að það sé svo stutt eftir. Ég hvet þig bara til að halda stjórn á fundinum og láta ekki undan þessum hroka og þrýstingi frá hv. þingmönnum. Þingmenn segja að það sé ekki frétt að þingnefndir geti breytt málum. Svo kemur næsti maður og kvartar yfir því að hann viti ekki hvernig málin eigi að vinnast í nefndum. Ég hvet bara hv. þingmenn til að klára málið og hleypa þessu í nefnd því að við vitum öll að þar eru mestu líkurnar á að eitthvert samkomulag náist. 
            

Virðulegi forseti. Núna eru komnar upp hugmyndir um að hægt sé að ná sátt í nefndarstörfum. Ég verð að viðurkenna að mér finnst það frekar ólíklegt svo ekki sé meira sagt með hliðsjón af því hvernig hegðun hv. meiri hluta hefur verið í gegnum ferlið. Það einkennist af því að segja eitt og síðan verður einhver svokallaður misskilningur, ýmist hjá hæstv. forsætisráðherra - eða okkur öllum hinum. En hvernig sem á það er litið get ég einhvern veginn ekki í alvörunni treyst því þegar menn stinga upp á að einhver sáttavinna eigi sér stað í nefnd, að það sé rétt eða að ég skilji það rétt. Ég treysti sjálfum mér ekki til að skilja þessi samkomulög sem virðast eiga að eiga sér stað hérna. Það virðist alltaf vera einhver hræðilegur misskilningur á ferð og eftir á er alltaf talað eins og um allt annað hafi verið að ræða. Kannski er ég ekki betri í íslensku en þetta en ég á mjög bágt með að trúa þeim skilningi að í nefndarstörfum leynist 

Forseti. Því miður er það svo að þó að mjög oft eigi sér stað ákaflega góð vinna í nefndarstarfi kom það mjög skýrt fram í máli hæstv. forsætisráðherra að stefna hans væri að slíta þessum viðræðum, óháð því að við fengjum að fá að taka þetta í nefnd. Ef hæstv. forsætisráðherra er ekki tilbúinn að samþykkja þá vinnu sem mun eiga sér stað í nefnd finnst mér harla ólíkt að stjórnarliðar séu tilbúnir að fara gegn sitjandi forsætisráðherra. Mig langar til að spyrja hv. stjórnarliða hvort þeir séu tilbúnir að fara á skjön við sinn æðsta mann.

Virðulegi forseti. Ég vil rifja það upp sem er full ástæða til að rifja upp, umræðu um þetta mál þegar stjórnarmeirihlutinn er búinn að gefa ádrátt um ýmiss konar fyrirheit sem síðan verða ekki að veruleika. Einstakir þingmenn stjórnarmeirihluta hafa talað hér, jafnvel hæstv. fjármálaráðherra, um að hægt sé að finna hinar og þessar lausnir á málinu en síðan verður þess ekki vart í afstöðu frá stjórnarmeirihlutanum. Þá eðli málsins samkvæmt kemur kengur í alla hina þinglegu meðferð. Það er óhjákvæmilegt að línurnar verði skýrðar í þessu máli. Á formannafundinum kom það skýrt fram að núna er boltinn hjá forustumönnum ríkisstjórnarflokkanna. Þeir verða að skýra afstöðu sína í þessum málum. Við erum tilbúin til samstarfs. Við höfum lagt fram fjölbreyttar hugmyndir um það hvernig það geti orðið. Boltinn er hjá formönnum ríkisstjórnarflokkanna 

Hæstv. forseti. Ég sé mig knúinn til að koma hingað aftur vegna þess að hv. þm. Páll Jóhann Pálsson segir að við eigum að láta þessi mál í nefnd. Skil ég það rétt að hv. þingmaður sé að tala um að við eigum bara að ræða eina af þremur tillögum og henda hinum inn án umræðu? Það er ekki þingleg meðferð. Við sömdum um að það kæmi til greina vegna þess að við ætluðum að ljúka málinu með ákveðnum hætti. Það samkomulag hefur hrunið og þá krefst ég þess að við fáum þessar þrjár tillögur ræddar og þær fari allar saman í nefnd. Það þýðir að hver ræðumaður fær tíu mínútur um hverja tillögu plús fimm mínútur og fáum að ræða það í þinginu eins og lög gera ráð fyrir. Þetta er forgangsmálið hjá ríkisstjórninni. Þá tökum við þessi mál öll þrjú í einu, sem sagt hvert á fætur öðru. Ég er eingöngu að spyrja hæstv. forseta: Verður þetta þannig eða ekki? Þegar ég set mig á mælendaskrá og ætla að fá að ræða þetta mál vil ég vita það. Það getur varla verið ósanngjarnt vegna þess að hæstv. forseti hefur vald yfir stjórn fundarins, 

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð þeirra þingmanna sem töluðu áðan. Mig langar líka svolítið til að vita hvernig virðulegur forseti lítur á þetta meinta samkomulag um ræðutíma. Hér stóð einhvern tímann til að við mundum ræða allar þessar þingsályktunartillögur saman. Það var byggt á ákveðnu samkomulagi og eins og samkomulögin hérna eru rættist það ekki. Bara upp á að skipuleggja sig fyrir morgundaginn og alla umræðuna þá og hvernig maður á að plana sínar ræður væri mjög gott að vita afstöðu virðulegs forseta til þess hvort virðulegur forseti telji að þetta samkomulag haldi og þá nánar tiltekið hvort virðulegur forseti hyggist hafa dagskrána þannig að þessar þrjár þingsályktunartillögur séu ræddar 

Virðulegi forseti. Náðarsamlegast og í mestu vinsemd spurði ég hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hvort menn ættu bara stundum að biðjast afsökunar ef þeir segðu að viðkomandi hv. þingmaður skrökvaði. Ég veit að fleiri hv. þingmenn eru á leiðinni í ræðustólinn og þess vegna ítreka ég þessa spurningu. Hér fóru menn mjög mikinn, heimtuðu afsökunarbeiðni af hæstv. ráðherra og fóru fram á afskipti forseta þingsins af málinu. Síðan kemur stjórnarandstæðingur og gerir nákvæmlega það sama og ég vil bara vita, og ég held að allir eigi rétt á að vita það, hvort þessi regla sem nokkrir þingmenn hv. stjórnarandstöðu fóru fram á fyrir nokkrum dögum 

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmönnum er ljóst höfum við margoft breytt hér frumvörpum og tillögum hinna ýmsu ráðherra. Það hefur ekkert staðið í okkur. Afstaða forsætisráðherra hefur alltaf verið ljós þannig að það að ræða allar þessar þrjár tillögur í nefndinni er væntanlega undir þinginu komið. Ef það á að vera sama málþófið og ruglið í kringum þær tillögur eins og þessa verður málið komið út úr nefndinni áður en þær tillögur koma þannig að ég vona að þessar þrjár tillögur fái bara allar skjóta meðferð. Nú er takmarkaður ræðutími en eins og hv. þingmönnum er ljóst  
            

Forseti. Það er ljóst og hefur komið mjög skýrt fram að það er ekkert samkomulag í gangi þannig að við munum að sjálfsögðu ræða allar þessar tillögur með öllum þeim tíma sem þarf. Það er ekkert sameiginlega rætt um þessar tillögur úr því að það er ekkert tilefni til þess. Það er alveg ljóst að hæstv. forsætisráðherra hefur gefið það mjög skýrt út að það á að slíta þessum viðræðum án aðkomu þjóðarinnar. Við höfum lagt til að formenn stjórnarflokkanna komi með skriflega tillögu um úrlausn á málinu þar sem okkur yrði gert betra tilboð en það sem var á borðinu fyrir tveimur vikum. Þangað til þurfum við að nýta þann tíma sem við mögulega höfum til að hvetja 

Virðulegi forseti. Þar sem mér sýnast aðeins vera þrjár mínútur þar til virðulegur forseti slítur þessum fundi vil ég ítreka þær spurningar sem settar hafa verið fram um skipulag umræðunnar á morgun um hvernig eigi að fara með tillögurnar þrjár og eins hvort virðulegur forseti ætlar nokkuð að láta ræðu fara í gang og láta hv. þingmenn tala í tvær mínútur og slíta síðan fundi. Ég bið virðulegan forseta að nýta þær mínútur sem eftir eru af þessum þingfundi til að svara þeim spurningum sem lagðar hafa verið fyrir virðulegan forseta þannig að við getum farið nestuð heim til að undirbúa ræður okkar hér á morgun.

Virðulegi forseti. Ég áttaði mig allt í einu á því að grátklökkur hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson átti við mig þegar hann sagði að fólk hefði farið hér mikinn og sagt að ráðherrar hefðu skrökvað. Ég biðst innilega afsökunar á því. Auðvitað á maður ekki að nota slík orð í ræðustól og ég biðst afsökunar á því. Ég hefði átt að nota orðin „snúa út úr“ og ætla að passa mig á að gera það í framtíðinni. Ég þakka Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að kenna mér hér mannasiði. Það veitti nú ekki af.