Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Fjhn. hélt fund um þetta mál þegar í stað að afloknum fundi hér í hv. d. í gær. Var málið rætt allýtarlega, og varð ekki fullt samkomulag um það í n. Meiri hl. fjhn., fjórir nm., sem undirskrifa þetta nál., gera það án fyrirvara og mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt, enda þótt mönnum hefði eins og gengur getað dottið í hug að hafa einhver ákvæði þess öðruvísi en þau eru, ef menn hefðu átt að semja það sjálfir. Tveir nm. í meiri hl. hafa hins vegar látið í ljós, að þeir áskilji sér rétt til að vera með brtt., sem fram kynnu að koma við frv. og rætt var um í n., en hvorugur hefur gert þetta að skilyrði fyrir samþykkt frv. og hafa þannig skrifað undir með meiri hl. n., sem mælir með samþykkt frv. Einn nm., hv. 3. landsk. (HG), vildi ekki vera með í afgreiðslu málsins og kvaðst mundu bera fram brtt., sem væru skilyrði þess, að hann gæti gefið frv. samþykki sitt. Ég sé nú, að hv. 3. landsk. er ekki staddur hér í hv. d., og hefði ég annars viljað bíða eftir, að hann mælti fyrir sínum brtt. En það er skemmst frá þeim að segja, að þær ganga allar út á það að gera frv. að engu. Þau atriði, sem aðallega horfa til batnaðar frá núgildandi l., - en eins og ég gat um í gær, eru breyt. frá núgildandi l. ekki stórvægilegar, - vill hv. 3. landsk. breyta í sömu átt og var. Hann vill, að aftur verði allar vörur bannaðar til landsins nema þær, sem viðskiptaráð ákveður, og að allur gjaldeyrir verði háður eftirliti viðskiptaráðs. Og ef vörur eru gefnar frjálsar, á að gefa viðskiptaráði skýrslu um innkaupin. Hann vill meira að segja breyta því, að þar sem í frv. stendur, að ráðh. setji viðskiptaráði starfsreglur, þá vill hann, að ríkisstj. geri þetta. Hann vill sem sagt í smáu og stóru færa þessi mál í sama horfið og áður var, og hefði hann eins getað lagt til, að frv. væri fellt. Þó er eitt atriði, sem hann tekur upp úr till. hv. þm. Vestm., á þá leið, að viðskiptaráð skuli skipað 4 mönnum, tilnefndum af þingflokkunum. Nú virðist það ekki heppilegt að hafa jafna tölu í ráðinu, en hins vegar býst ég við, að ríkisstj. muni skipa í ráðið með tilliti til þingflokkanna. - Ég vil svo mælast til, að þetta mál fái fljóta afgreiðslu.

Frsm. minni hl. (Haraldur Guðmundsson) : Herra forseti. Ég vil biðja afsökunar á, að á mér hefur staðið. Mér var ekki kunnugt um, að þetta mál yrði tekið fyrir fyrr en á venjulegum fundartíma. Ég gat ekki orðið sammála meiri hl. fjhn. um afgreiðslu þessa máls. - Ég vil fyrst minnast á það, sem kann að þykja aukaatriði, að samkv. núgildandi lögum er ætlazt til, að ríkisstj. öll annist þessi mál, en eins og þetta liggur hér fyrir, er gert ráð fyrir, að ríkisstj. skipi viðskiptaráð, en viðskmrh. hafi alla framkvæmd á hendi. Þetta er nokkur breyting frá því, sem er. Þar er gert ráð fyrir, að öll meiri háttar mál séu borin undir ríkisstj. í heild. Ég tel nauðsynlegt, að tryggt sé, að ætíð geti komið fram þau sjónarmið, sem eru innan ríkisstj. allrar. Samkv. frv. er gert ráð fyrir, að ríkisstj. skipi alla rim., en samkv. till. minni skal fara eftir tilnefningu þingflokkanna um skipun þessara manna. Í frv. er fellt niður ákvæði í 1. gr., þess efnis, að ekki megi eiga sæti í viðskiptaráði menn, sem þar geti átt hagsmuna að gæta. Samkv. till. minni er gert ráð fyrir, að 4 menn eigi sæti í ráðinu, en ríkisstj. skipi formann, og ræður hans atkvæði úrslitum, ef atkv. eru jöfn, og er þetta samhljóða till. hv. þm. Vestm. Aðalbrtt. mínar eru við 2. gr. frv., um það, hvort tímabært sé að gefa gjaldeyrisverzlunina meira frjálsa en nú er. Ef ég skil frv. rétt, þá skal meginreglan verða sú, að innflutningurinn verði frjáls, en einungis takmarkanir á sumum vörutegundum. Ég tel þetta ekki gerlegt. Það mun nú þegar vera farið að ganga á dollarainnstæðurnar í Bandaríkjunum, sem eru okkur þó nauðsynlegar í fyllsta máta. Hins vegar er það hættulegt að hampa því framan í landsmenn, að innflutningur sé frjáls, þar sem það yrði sýnd veiði, en ekki gefin. Í sjálfu sér gæti ég fallizt á, að gerlegt væri að veita frjálsan innflutning á vissum vörutegundum um takmarkaðan tíma og þá við ákveðin lönd. En ég tel ekki gerlegt að draga úr því eftirliti, sem nú er. Mér virðist það háskalegt að minnka á nokkurn hátt eftirlit með gjaldeyrisverzlun, á meðan svo er óráðið um okkar hag sem nú er og meðan þannig er háttað í Evrópu sem kunnugt er. Eina leiðin er sú að koma á vöruskiptaverzlun, og þótt sú leið sé ekki æskileg, þá hygg ég, að samkv. þeim upplýsingum, sem ríkisstj. hefur fengið, sé það hin eina leið. Ég hygg, að það sé blekking ein að gefa það í skyn, að hægt sé að gefa innflutning frjálsan, þegar bein vöruþurrð er í miklum hluta álfunnar.  Þá legg ég til, að verðlagsstjóri taki sæti í ráðinu, þegar það fjallar um mál, sem snerta verðlagseftirlitið. Í núgildandi lögum er heimild fyrir ríkisstj. að láta viðskiptaráð annast kaup á nauðsynlegum vörum. Þetta er fellt niður í frv. Þessu ákvæði vil ég halda. En það er vitanlega á valdi ríkisstj., hvaða vörur hún vill láta flytja inn þannig. Loks legg ég til, að síðari málsgr. 9. gr. falli niður. Mér finnst ekki ástæða til að tímabinda lög sem þessi. - Ég hef svo ekki fleira um þetta að segja.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra forseti í rauninni virðist mér, að lítill efniságreiningur sé um þetta frv., og er undrandi yfir, að hv. 3. landsk. skuli nota sína miklu mælskulist til að reyna að láta líta svo út. Hann telur heppilegra, að framkvæmd þessara laga heyrði undir ríkisstj., en ekki viðskmrh. Um þetta er, það að segja, að mér virðist þetta skipta litlu máli. Ríkisstj. skal skipa í ráðið, en vitanlega mundi framkvæmd þessara laga stöðugt falla undir verksvið viðskmrh., enda þótt svo væri orðað í frv., að ríkisstj. skuli hafa á hendi framkvæmd þeirra. Þess vegna tel ég, að þessi breyting skipti mjög litlu máli. - Þá finnst mér óviðkunnanlegt að láta atkv. eins nm. vera tvígilt eða að nm. séu fjórir. Hv. 3. landsk. lét í ljós, að aðalágreiningurinn væri um 2. gr. frv., og er það e. t. v. rétt. Hann taldi, að það væri fremur sýnd veiði en gefin að gefa frjálsan innflutning nú, þar sem ríkjandi eru viðskiptaörðugleikar og vöruþurrð í flestum löndum álfunnar. Allt er þetta hárrétt. Í þessu tilliti er raunar alveg sama, hvaða aðferð er valin. Þetta ákvæði frv. hefur fyrst og fremst gildi sem viljayfirlýsing. Þetta frv. er í rauninni ekkert annað en staðfesting á ríkjandi ástandi. Á meðan ófriðurinn stóð, var leyfður frjáls innflutningur frá þeim löndum, sem greiðslu taka í pundum, nema á skranvarningi. Að vísu hefur þurft að fá leyfi hjá viðskiptaráði, en það hefur fengizt í flestum tilfellum, og þær vörur, sem bannaðar hafa verið, mundu verða það áfram eftir ákvæðum þessa frv. Hér er þess vegna ekki um mikla breytingu að ræða. Það er ekki ætlunin með þessu frv. að slaka neitt til á gjaldeyriseftirlitinu, heldur á það að verða öruggara og fullkomnara, það er fullkominn misskilningur, að frv. stefni í aðra átt. Og vitanlega kemur ekki til mála að leyfa frjálsan innflutning frá nokkru þeirra landa, sem krefjast greiðslu í dollurum. Aftur á móti gæti maður hugsað sér að leyfa frjálsan innflutning á ákveðnum vörutegundum frá vissum löndum. Ef til vill stafar ágreiningur okkar hv. 3. landsk. einkum af því, að hann vill hafa hömlur á verzluninni, en ég vil hafa hana frjálsa. Reynslan hefur sýnt hjá öðrum þjóðum, að frjáls verzlun lækkar vöruverðið. Þegar innflytjandinn veit, að öll varan selst, þarf hann ekki að keppast við að hafa lágt vöruverð. Um önnur atriði þessa máls sé ég ekki ástæðu til að ræða. - Orkað getur tvímælis, hvenær þessi lög skuli falla úr gildi. Ákvæðið um 1. des. 1946 á einungis að tryggja það, að lögin verði þá endurskoðuð. - Um atkvæðisrétt verðlagsstjóra ætla ég, að skipti ekki máli. Hann hefur aðstöðu til að koma fram skoðunum sínum, og um þetta hefur ekki orðið neinn ágreiningur, svo að ég viti. - Ég efast um, að nokkur af þessum brtt. sé til bóta, og vil mælast til, að frv. verði samþ. óbreytt. - Ég hef svo ekki meira um þetta að segja.

Frsm. minni hl. (Haraldur Guðmundsson) : Hæstv. ráðh. vildi halda því fram, að ekki skipti miklu máli, hvort framkvæmd þessara laga heyrði undir ráðh. eða ríkisstj. í heild. Ég benti á það áðan, að á þessu er sá munur, að ef þetta heyrir undir ríkisstj., þá koma öll mikilsverð mál fyrir hana í heild, og ég tel eðlilegt, að fulltrúar allra flokka eigi sæti í slíkri nefnd sem þessari. Í frv. er sú meginregla tekin upp, að innflutningur skuli yfirleitt vera frjáls, nema á nokkrum vörutegundum. Hæstv. ráðh. hlýtur þó að viðurkenna, að fyrst um sinn getur þetta þó ekki orðið svo í framkvæmd. Hæstv. ráðh. gat þess, að ágreiningur okkar mundi stafa af því, að við hefðum ólík sjónarmið á verzlun. Þetta mun rétt vera. Ég tel, að betur hefði farið á, að ríkið hefði ráðið öllum innflutningi á stríðsárunum, og ég hygg, að heppilegra verði, að ríkið hafi framvegis nákvæmt eftirlit með allri gjaldeyrisverzlun. Mitt álit á þeirri stétt, sem farið hefur með þessi mál á stríðsárunum, hefur ekki aukizt. Það er hæstv. ráðh. sjálfrátt að hafa aðra skoðun á þessu máli. En þótt það sé mín skoðun, að þessi mál séu bezt komin í höndum eins aðila, þá ber ekki að skoða þessar till. í því ljósi. Þær eru aðeins miðaðar við stundarástand.