Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá 8. þm. Reykv. n., Kolbrúnu Halldórsdóttur, dagsett 6. mars: „Þar sem ég get ekki af persónulegum ástæðum sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að varamaður minn á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Reykv. n., Atli Gíslason lögmaður, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.“ Atli Gíslason hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hann boðinn velkominn til starfa.

Klukkan 15.30 fer fram umræða utan dagskrár um framtíð Reykjavíkurflugvallar. Málshefjandi er Halldór Blöndal en hæstv. samgönguráðherra Sturla Böðvarsson verður til andsvara.

Hæstv. forseti. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra, m.a. í tilefni umræðu sem farið hefur fram að undanförnu um stöðu eldri borgara, hvort fjármálaráðherra telji eðlilegt og muni jafnvel samþykkja að grunnlífeyrir og tekjutrygging eldri borgara verði hækkuð til samræmis við þá þróun sem orðið hefur miðað við laun verkamanna frá 1991, frá þeirri viðmiðun, í þeim tilgangi að efla stöðu eldri borgara og gefa þeim betri tækifæri til framfærslu. Ég vil einnig spyrja fjármálaráðherra hvort hann telji að það sé eðlileg frambúðarregla að bætur lífeyrisþega séu áfram skertar eftir hinni svokölluðu 45% reglu, þ.e. af hverjum 10 þús. kr. tapist 4.500 úr bótunum, hverjum 10 þús. kr. sem koma úr lífeyrissjóði eða tekjum, og hvort hann telji eðlilegt og sé ásættanleg útfærsla í svari sem ég fékk í dag varðandi stöðu eldri borgara að það séu aðeins 347 ellilífeyrisþegar af 25 þúsund sem fái óskerta tekjutryggingu. Er þessi regla sem beitt er ekki algerlega ósanngjörn?

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst vekja athygli á því að málefnið sem hér er spurt um heyrir undir annan ráðherra en fyrirspurninni var beint til,  Ég tel að við höfum í lögum ágæta reglu hvað varðar hækkun bóta, þ.e. hún er bundin því að bætur hækki ýmist í samræmi við það sem almenn laun í landinu hækka eða það sem nemur verðlagsbreytingum, ef svo illa fer að verðlagsbreytingar verði meiri en launahækkanir og kaupmáttur þar af leiðandi rýrnandi. Ellilífeyrisþegar eru varðir fyrir slíkri þróun með þessu lagaákvæði. Ég tel að það sé í grunninn ágæt regla sem hér hefur verið við lýði í allnokkur ár eins og við þekkjum. Auðvitað geta menn svo alltaf deilt um hvort einstakar fjárhæðir í þessu sambandi séu viðunandi, fullnægjandi, nægilegar fyrir einstaka hópa eða einstaka einstaklinga. Einhverja reglu verða menn að miða við og ég tel eins og er í pottinn búið að það sé eðlileg regla sem við búum við hvað þetta varðar. Varðandi skerðingarákvæði og þess háttar þá má alltaf deila um útfærslu þeirra og varðandi það að lítill hópur ellilífeyrisþega njóti allra þeirra bóta sem kerfið býður upp á þá er það í sjálfu sér kannski ekki það versta að fáir skuli vera í svo slæmri stöðu. Hins vegar er það þannig að nýjasti bótaflokkurinn, svokallaður tekjutryggingarauki, var hugsaður sérstaklega fyrir það fólk sem verst væri komið fyrir í þessum aldurshópi og ég veit ekki annað en útfærslan á því máli, þ.e. tekjutryggingaraukanum, hafi almennt þótt gefast vel.

Hæstv. forseti. Ég þakka fjármálaráðherra fyrir svörin. Ég tel að ég hafi fengið litlar undirtektir við það efni í spurningunum sem ég lagði fram, hvort ástæða væri til að líta til stöðu ellilífeyrisþega að þessu leyti, þar sem hæstv. fjármálaráðherra taldi í raun og veru bæði dæmin sem ég nefndi, varðandi lágmarksbæturnar annars vegar og skerðingarregluna hins vegar, eðlileg. Ég er algerlega ósammála hæstv. fjármálaráðherra um að þessi staða sé ásættanleg í framtíðinni og ég hygg að stjórnarandstaðan sé að langmestu leyti sammála mér um að staða eldri borga í landinu er óásættanleg og svör ráðherra valda þess vegna vonbrigðum.

Virðulegi forseti. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir því hvað hv. þingmaður er að fara með þessari umræðu á þessum vettvangi og undir þessum þingskapalið vegna þess að þetta er stórt mál sem er mikið rætt í þinginu við ýmis önnur tækifæri. Ég veit ekki betur en að t.d. einn samflokksþingmaður þingmannsins, hv. þm. Gunnar Örlygsson, hafi beðið um utandagskrárumræðu sem beint yrði til þess ráðherra sem fer með þessi mál, þ.e. heilbrigðisráðherra. Er ekki rétt að eftir því hafi verið óskað? Ég átta mig því ekki alveg á hvaða samkeppni er í gangi milli þingmanna Frjálslynda flokksins um að koma upp í ræðustólinn til að fjalla um þetta mál. Ég held að kannski þurfi að koma með einhverjar skýringar á því líka. Ég vil hins vegar ekki að draga úr því að málefni eldri borgara og lífeyrisþega eru auðvitað mjög mikilvæg en það hjálpar ekki mikilvægu málefni að draga það ofan í svaðið í umræðu sem missir marks með þeim hætti sem hér hefur verið gert.

Hæstv. forseti. Ég harma ef það er afstaða fjármálaráðherra að ég hafi verið að draga umræðuna niður í svaðið með því að spyrja sérstaklega um afkomu ellilífeyrisþega og hins vegar þá skerðingarreglu sem á þá er beitt. Það segir meira um fjármálaráðherra en mig.

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra í tilefni af ummælum ríkisskattstjóra um helgina, en hann heldur því fram að meira yrði talið fram og minni hætta á skattsvikum ef bönkum og fjármálastofnunum yrði gert að gefa upplýsingar um fjármagnseign og viðskipti skattgreiðenda eins og gert er á annars staðar á Norðurlöndunum. Ríkisskattstjóri bendir á og haft er eftir honum í Morgunblaðinu um helgina að eftir að Svíar breyttu lögum sínum í þá veru að upplýsingar koma frá fjármálastofnunum sjálfkrafa um þessi efni þá hafi skattskil aukist um 20% þar í landi. Orðrétt segir ríkisskattstjóri, Indriði H. Þorláksson, með leyfi forseta: „Það er engin efi á því að auðveldara yrði að fylgjast með skilunum og minni hætta á svikum. Ég vonast til að sett verði slík lög hér eins og víða hefur verið gert.“ Fyrirspurn mín til hæstv. ráðherra er þessi: Kemur til greina að ríkisstjórnin og þá hæstv. fjármálaráðherra beiti sér fyrir lagasetningu af slíku tagi hér á landi?

Virðulegi forseti. Þetta málefni er margþættara en hv. þingmaður gefur til kynna. Skil á fjármagnstekjuskatti á Íslandi hvað einstaklinga varðar eru ekki vandamál vegna þess að bankastofnanir draga sjálfkrafa frá fjármagnstekjuskatt þegar árið er gert upp og standa skattyfirvöldum skil á þeim greiðslum. Hins vegar getur vel verið að eitthvað megi betur fara í þessum efnum og ég skal ekkert útiloka einhverjar breytingar hvað það varðar. Ég tel að við á Íslandi stöndum mjög framarlega í því að færa upplýsingar inn á skattframtal einstaklinga fyrir fram og ég hygg að ríkisskattstjóri hafi fyrst og fremst átt við að það mundi auðvelda einstaklingum ef búið væri að flytja fyrir fram inn á framtöl þeirra upplýsingar um peningalegar eignir í bönkum og ávöxtun þeirra og skattgreiðslu þar af. Það má vel vera að hægt sé að gera það með einhverjum hætti, hugsanlega þannig að þeir aðilar sem það vildu færu sjálfir fram á það eða gæfu heimild fyrir því að slíkt væri gert, þannig að hægt væri að nota tæknina í sem ríkustum mæli í þessu efni eins og verið hefur og einfalda fólki að ganga frá framtölum sínum með sem fyrirhafnarminnstum hætti. Ég skal ekki útiloka það. Ég er alveg viss um að um þetta mál er hægt að ná ágætri samstöðu, en við skulum ekki heldur gleyma því að mikilvægt er að viðhalda þeirri bankaleynd sem við höfum í bankakerfi okkar og sem bankamenn eru að sjálfsögðu bundnir af, eins og reyndar starfsmenn ríkisskattstjóra hvað varðar þær upplýsingar sem þeir hafa undir höndum.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé alveg ástæðulaust að hafa miklar áhyggjur af fólki sem á miklar eignir í bönkum og að hjálpa því að pukrast með eignir sínar. Að sjálfsögðu á fólk að greiða skatt af þessum eignum. Ég fagna hins vegar svari hæstv. ráðherra. Það er alveg rétt sem fram kemur í máli hans að eflaust er hægt að fara ýmsar leiðir til að ná þessu marki. Ég hef trú á því að Indriði H. Þorláksson ríkisskattstjóri sé mjög raunsær á þessi mál en hann er mjög afdráttarlaus í yfirlýsingum sínum og bendir á að í 20 af 30 ríkjum OECD, þar á meðal í Bandaríkjunum, fái yfirvöld þær upplýsingar sem hér er um að ræða sjálfkrafa. Indriði H. Þorláksson segir að sér finnist sjálfsagt að lögum verði breytt í þá veru hér á landi. Ég ítreka þakkir mínar til hæstv. ráðherra og fagna því að þessi mál verði tekin til skoðunar. Það er fyrir öllu.

Virðulegi forseti. Auðvitað erum við öll í þessum sal, eins og margoft hefur komið fram, sammála um nauðsyn þess að gera allt sem gera þarf til að koma í veg fyrir skattsvik í landinu. En það er ekki endilega bara þau sem hér er verið að berjast gegn eða eina málið sem þetta snýst um. Það eru önnur sjónarmið í þessu efni líka en ég held hins vegar að það sé mjög óeðlilegt að gera því skóna að núverandi ákvæði, eins og þau eru í lögunum, séu sérstaklega hugsuð til að koma í veg fyrir að þeir sem eiga aura í bönkunum komist undan því að greiða skatt. Það er ekki hugsunin og ekki meiningin en það er auðvitað, eins og ég hef margoft sagt í þessum ræðustól, sérstakt verkefni okkar að koma í veg fyrir skattsvik og draga þá til ábyrgðar sem þau stunda. Ég vek athygli á aðgerðum skattrannsóknarstjóra nú fyrir helgina hvað þetta varðar og lýsi ánægju minni með það sem þar var gert til þess að draga fram hverjir það eru sem standa ekki eðlilega að rekstri sínum og níðast þannig á þeim sem hafa allt sitt á hreinu í samkeppni við þá sem ekki gera það.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins vekja athygli á því að hér er um geysilegt hagmunamál að ræða fyrir ríkissjóð. Fram kemur í greinargerð sem fylgir þingmáli þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um breytingar á fjármagnstekjuskattinum að langmestur hluti fjármagnstekjuskatts kæmi frá stóreignafólki ef farin yrði sú leið sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur til, að hækka fjármagnstekjuskattinn en undanskilja smásparandann með hækkun skattleysismarka fyrir hann sérstaklega. Ég ítreka að hér er um stórmál að ræða og stórkostlegt hagsmunamál fyrir ríkissjóð að sjálfsögðu og ég fagna því að hæstv. fjármálaráðherra ætlar að taka þessi mál til skoðunar.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra í því ljósi að ríkisstjórnin samþykkti á fundi sínum þann 21. október 2003 tillögu hæstv. dómsmálaráðherra um að mynda starfshóp sem hefði það verkefni að gera úttekt á varnarviðbúnaði vegna hugsanlegrar notkunar efna-, sýkla- og geislavopna hér á landi. Starfshópurinn var skipaður embættismönnum undir forustu ráðuneytisins en utanríkis-, heilbrigðis- og umhverfisráðuneyti munu enn fremur koma að myndun hópsins. Var hópnum jafnframt falið að gera tillögur til úrbóta með það að markmiði að viðbúnaður hér á landi verði fullnægjandi, eins og sagði þá í tilkynningu frá dómsmálaráðuneytinu. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að varnir gegn gereyðingarvopnum á borð við eiturefna-, sýkla- og geislavopn séu meðal helstu viðfangsefna vestrænna ríkisstjórna á líðandi stundu. Hættan á hermdar- og hryðjuverkum þar sem slíkum vopnum kynni að vera beitt er talin ein stærsta ógn fyrir borgara hins vestræna heims nú á tímum. Á leiðtogafundi Atlantshafsbandalagsins í Prag í nóvember 2002 var ákveðið að grípa til sameiginlegra aðgerða á þessu sviði með þátttöku allra aðildarþjóða, þar á meðal Íslands, sagði jafnframt í áðurnefndri kynningu. Morgunblaðið tók málið upp í leiðara sínum 24. október 2003 og, með leyfi forseta, sagði m.a. þar: „Við Íslendingar erum ekki óhultir frekar en aðrar þjóðir og verðum því að grípa til viðeigandi ráðstafana. Þessari ógn er ekki hægt að ve[r]jast með hefðbundnum aðferðum heldur með samstilltu átaki löggæslu og nánu samstarfi við önnur ríki varðandi skipti á upplýsingum og reynslu. Þá verður að tryggja að íslenska heilbrigðiskerfið og viðbragðsaðilar séu í stakk búnir til að bregðast við ef eitthvað gerist ...“ Í þessu ljósi spyr ég hæstv. dómsmálaráðherra hvort starfshópurinn hafi skilað af sér, og ef svo er hverjar séu helstu niðurstöður og tillögur hópsins.

Herra forseti. Já, þessi hópur hefur skilað af sér skýrslu. Ég hef farið yfir hana og það hefur verið rætt um hvað eigi að gera í framhaldi af skýrslunni. Á morgun verður m.a. málþing á vegum dóms- og kirkjumálaráðuneytisins um þessi mál þar sem fjallað verður um almannavarnamál. Þar verður þetta rætt eins og önnur mál sem þarf að taka afstöðu til. Það er ljóst þegar litið er til þessara þátta hér á landi að hæst ber skort á nauðsynlegum búnaði, klæðum og varnarbúnaði fyrir þá menn sem mundu þurfa að láta að sér kveða ef til slíkra atburða kæmi hér á landi. Þetta mál var einnig til umræðu á þingi Interpols í síðustu viku og lögreglan hefur fjallað um það. Það er ljóst að alls staðar í heiminum eru menn að gera ráðstafanir á þessu sviði og þess vegna var tímabært framtak að láta semja þessa skýrslu. Það hefur verið unnið að því að framkvæma þær hugmyndir sem er að finna í skýrslunni.

Virðulegi forseti. Það er fróðlegt að heyra að starfshópurinn hafi skilað af sér og að niðurstöður hans liggi fyrir. Þess vegna er erindi til að spyrja hæstv. ráðherra dómsmála hvenær niðurstöður skýrslunnar verði kynntar sérstaklega og af hverju það hafi ekki verið gert nú þegar fyrst svo langt er um liðið frá því að hópnum var a.m.k. ætlað að skila af sér, og þá hvenær hann skilaði að lokum af sér. Verður skýrslan kynnt sérstaklega, niðurstöður hópsins, og af hverju hefur verið svo hljótt um þær niðurstöður ef málið er svo brýnt sem ráða má af tilkynningu frá ráðuneytinu sjálfu? Þar kom fram að þetta væri meðal helstu viðfangsefna vestrænna ríkisstjórna nú um stundir. Það er rúmlega eitt og hálft ár frá því að hópurinn var skipaður og lítið sem ekkert hefur gerst í því fram að þessari stundu nú. Því spyr ég hæstv. ráðherra af hverju niðurstöður skýrslunnar hafi ekki verið kynntar sérstaklega og þær aðgerðir sem hæstv. ráðherra og skýrsluhöfundar telja að grípa verði til þannig að þessu sé sinnt fullnægjandi hérlendis.

Herra forseti. Niðurstöðurnar hafa verið kynntar fyrir þeim aðilum sem sinna þessum verkefnum. Ég á von á því að við munum birta útdrátt úr skýrslunni opinberlega en ástæðan fyrir því að þetta mál hefur ekki verið rætt hér sérstaklega er sú að enginn hefur spurt um það fyrr en í dag.

Virðulegi forseti. Það er sérkennilegt að niðurstöður um svo merkilegt mál, svo mikilvægar niðurstöður úr svo áríðandi starfshópi, skuli hafa legið í þagnargildi uppi í dómsmálaráðuneyti einungis vegna þess að enginn hefur spurt um málið á Alþingi. Það vildi bara þannig til að ég rakst á frétt um þennan starfshóp og þótti þetta merkilegt mál, enda mikið lagt upp úr því í tilkynningunni frá ráðuneytinu þar sem, eins og ég sagði áðan, um sé að ræða eitt helsta viðfangsefni og verkefni vestrænna ríkisstjórna nú um stundir. Þess vegna hljómar það mjög ankannalega og sérkennilega að taka þurfi málið sérstaklega upp hér á þingi til að ýta við því að hæstv. ráðherra dómsmála kynni niðurstöður skýrsluhöfunda. Ég skora á hann að gera það hið snarasta og kynna fyrir bæði þjóð og þingheimi þær væntanlega mikilvægu niðurstöður sem þarna er að finna í ljósi þess hve brýnt málið er samkvæmt tilkynningunni frá ráðuneytinu sjálfu og því erindisbréfi sem starfshópurinn fékk á sínum tíma.

Herra forseti. Mér hefur ekki borið nein skylda til að kynna þessar niðurstöður sérstaklega í þinginu. Þetta var ekki nefnd sem var skipuð á grundvelli neinnar ályktunar Alþingis. Þetta var nefnd sem ég skipaði til að vinna ákveðið verk á vegum dómsmálaráðuneytisins og síðan í tengslum við þá öryggisgæslu sem þarf að hafa uppi í landinu. Engin skylda hvílir á mér að leggja slíka skýrslu fram á þingi. Ég hef hins vegar látið vinna skýrslu sem liggur fyrir um björgunarstörf og slíka hluti sem var ályktað um. Sú skýrsla er til og verður lögð fram á þinginu en skýrslur sem ekki er beðið um sérstaklega af þinginu ber mér engin skylda til að leggja fram.

Herra forseti. Í gær flutti hæstv. landbúnaðarráðherra ávarp fyrir búnaðarþingi að Hótel Sögu. Nú vill svo til að Hótel Saga er reist fyrir fé bænda á seinni hluta síðustu aldar, upp úr 1960, og því vil ég spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra sem vill hag bænda sem bestan hvort hann hyggist breyta eignarhaldinu á Hótel Sögu og því sem því tengist - það eru fleiri hótel sem tengjast þessu - þannig að bændur eignist hlutabréf í þessu fyrirtæki og geti selt þau. Það veitir ekki af hjá sumum bændum, sérstaklega sauðfjárbændum. Þá vildi ég líka spyrja hann hvort hann hygðist ekki gera það sama við aðrar stórar eignir sem bændur eiga sameiginlega en ekki hver um sig, t.d. Mjólkursamsöluna, Mjólkurbú Flóamanna og fleiri eignir sem eru með milljarða í sjóðum í eiginfé, og bændur hafa kostað, komið upp og reist en eiga ekki beint eignarhald að. Er ekki eðlilegt að breyta þessu í hlutafélag sem bændur eigi beint? Tilefni þessarar fyrirspurnar er að bóndi hringdi í mig fyrir nokkrum árum - hann þurfti að lifa á 90 þús. kalli á mánuði, sagðist ekki kaupa pitsu - hann sagðist eiga í Hótel Sögu og honum veitti ekkert af því að drýgja þessar tekjur sem eru 90 þús. kall á mánuði með því að nota eignarhlut sinn í Hótel Sögu.

Hæstv. forseti. Stendur ekki upp hér í dag varðmaður eignarréttarins á Íslandi og ætlast til þess að landbúnaðarráðherra fálmi inn í fyrirtæki sem hann hefur ekkert með að gera. Hið glæsilega hótel, Hótel Saga, var byggt fyrir frumkvæði Búnaðarfélags Íslands. Þá var Þorsteinn Sigurðsson bændahöfðingi uppi á Vatnsleysu og þeir byggðu þetta myndarlega hótel og eignuðust síðan Hótel Ísland. Þetta er alfarið hlutafélag í eigu Bændasamtaka Íslands í dag. Landbúnaðarráðherra má ekki einu sinni hafa skoðun á því, af því að hann virðir svo þennan eignarrétt, hvað þeir eigi að gera við hann en ég hygg að þeir reki þessi fyrirtæki sín nú á ferðamannatímum fyrir talsvert mikinn arð sem nýtist þá bændum í heild sinni. Þeir verða að taka ákvörðun um það, bændur Íslands, í gegnum sinn félagsskap hvað þeir gera við þessar miklu eignir í borginni. Þær eru þeirra eign, þeirra ákvörðunarréttur og hann virði ég. Svo gæti ég auðvitað haft alls konar skoðanir á því hvað ætti að gera við peninginn, en er ekki best að ég sleppi því í dag? 
            

Herra forseti. Þetta er ekki alveg svona einfalt. Sumar þessar stofnanir sem ég nefndi, eins og Mjólkurbú Flóamanna og fleiri, eru reknar sem sjálfseignarstofnanir og þar eiga menn stofnfé eins og í sparisjóði. Þegar þeir svo falla frá ber dánarbúinu að innleysa stofnbréfið á nafnverði. Allur arðurinn, allur hagnaðurinn, arður margra ára sem byggist á því að mjólkurverð hefur verið of lágt til bænda situr eftir. Enginn á hann, ekki einu sinni bóndinn sem lagði hann til. Þessu þarf að breyta með lögum, það er ekki hægt öðruvísi, og ég reikna með að það sé svipað með Bændahöllina, að þar þurfi að breyta lögum til að fjármagnið geti farið aftur til bændanna sem lögðu það fram. Ég ber hagsmuni bænda fyrir brjósti. 
            

Hæstv. forseti. Mjólkurbú Flóamanna og Mjólkursamsalan í Reykjavík eru ekki sjálfseignarstofnanir. Þetta eru fyrirtæki í eigu bænda samtíðarinnar og um þau hefur verið farið lögfræðilega þannig að þetta eru fyrirtæki í eign bændanna og eru samvinnufyrirtæki rekin undir þeim formerkjum og þeim lögum. Bændurnir eiga þessi fyrirtæki alfarið og ég vona að hv. þm. Pétur H. Blöndal sem virðir eignarréttinn og vill að menn séu ríkir öfundist ekki yfir því þó að einhver fyrirtæki sem bændurnir eiga séu vel stæð. Þetta hafa verið mjög öflug fyrirtæki í þróun og markaðssetningu og í þjónustu við neytendur, þau hafa verið vel rekin og eru bændunum í dag mikilvægari en fyrr. Þau hafa þjónað neytendum afar vel þannig að bændurnir fara einnig með þetta mál. Við skulum virða það.

Frú forseti. Nýlega kynnti hæstv. viðskiptaráðherra fimm landa skýrslu um kynferði og eignarhald í atvinnurekstri og landbúnaði. Þar kom m.a. fram að 20% fyrirtækja hérlendis eru í eigu kvenna en hér er eins og allir vita atvinnuþátttaka kvenna ein sú mesta sem þekkist. Samt hafa þessi 20% haldist óbreytt í sjö ár, þ.e. frá 1998. Í fjölmiðlum hefur hæstv. viðskiptaráðherra lýst því yfir að bæta þurfi aðgengi kvenna að fjármögnun, auk þess sem stoðkerfi atvinnulífsins þarfnist endurskoðunar, eins og hún orðaði það. Þeim orðum ber að fagna en um leið er ástæða til að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hún hyggist fylgja þeim eftir. Annað þessu máli tengt, frú forseti. Það er líka tilefni til að inna hæstv. viðskiptaráðherra Valgerði Sverrisdóttur eftir afstöðu hennar til fjölgunar kvenna í stjórnum fyrirtækja, jafnt ríkisfyrirtækja sem hlutafélaga. Nýjustu tölur í þeim efnum hér á landi gefa atvinnu- og viðskiptalífi einfaldlega falleinkunn. Nordic 500 verkefnið sýndi okkur að konur eru aðeins 11% stjórnarmanna í stærstu fyrirtækjum hér á landi og hlutfallið í 32 fyrirtækjum skráðum hjá Kauphöllinni er 5%. Hér fara mikil þekking, miklir hæfileikar og framlag kvenna bókstaflega forgörðum í íslensku atvinnu- og viðskiptalífi. Ég leyfi mér því að inna hæstv. viðskiptaráðherra eftir því hvernig hún vilji taka hér á - ég trúi að hún vilji gera það og bæta stöðu kvenna - og hvernig hún hyggist gera það með beinum stjórnvaldsaðgerðum.

Hæstv. forseti. Þetta er alveg eins og ég hefði pantað þessa fyrirspurn vegna þess að ég er virkilega að beita mér í þeim málaflokki sem hér er nefndur, m.a. hvað það varðar að fjölga konum í stjórnum fyrirtækja. Þar hef ég skipað nefnd sem hefur látið til sín taka og mótað tillögur um hvernig best væri að beita sér í þessum efnum. Fundir hafa verið haldnir með stjórnendum fyrirtækja, bæði sérstakir kvennafundir, karlafundir og svo blandaðir fundir þar sem ýmislegt hefur borið á góma. Ég tel að umræðan skipti miklu máli. Síðan hef ég skrifað bréf til stjórnenda stærstu fyrirtækja á Íslandi sem ekki hafa staðið sig nægilega vel í þessum efnum. Það var ósköp kurteislegt bréf en engu að síður er þess farið á leit við þá aðila að þeir velti fyrir sér hvort þarna sé ekki um möguleika, ákveðinn auð og auðlind að ræða sem sé vannýtt og þá er ég að tala um konur sem vel menntaðar og hæfar í stjórnir fyrirtækja. Mér finnst eins og þetta sé nú þegar farið að skila ákveðnum árangri miðað við þá fundi sem haldnir hafa verið nýlega í fyrirtækjum, þ.e. á aðalfundum, og sá tími er einmitt núna þegar þessir fundir eru haldnir. Ég hlakka til að sjá árangurinn þegar þeirri fundalotu lýkur. Ég trúi að árangur náist. Hvað varðar hitt málið, fimm landa samstarf sem hefur verið í sambandi við konur í atvinnulífinu og í landbúnaði, kemur það fram eins og hv. þingmaður gat um að við stöndum okkur ekki sérstaklega vel í þessum efnum. Innan við 20% fyrirtækja eru í eigu kvenna. Það sem ég sagði í framhaldinu var að núna verður farið yfir það hvort það séu virkilega hindranir í sambandi við fjármálastofnanir og stoðkerfi á Íslandi gagnvart konum sem vilja stofna fyrirtæki. Nú þegar fer vinna í gang í þeim efnum og sömuleiðis verður það stoðkerfi sem við höfum þó í dag styrkt frekar.

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherranum svörin sem hér hafa komið fram um það að hún hefur skipað nefnd og ritað bréf til stjórnenda stærstu fyrirtækja. En hefur hæstv. viðskiptaráðherra ekki hugleitt að fara norsku leiðina sem ég hygg að þingheimur kannist við og svínvirkaði í Noregi, ef ég má komast þannig að orði, þar sem sú hótun lá í loftinu að lög yrðu sett um hlutfall stjórnarmanna í fyrirtækjum? Það virkaði þannig að fyrirtækin tóku loksins við sér og fjölguðu konum í stjórnum, fyrst ríkisfyrirtækin og nú í raun liggur sú hótun í loftinu hvað varðar almenningshlutafélag þar í landi. Það sýnir sig, hæstv. forseti, að það þarf að beita aðgerðum. Bréf eru góðra gjalda verð, kurteislega orðuð, en það þarf að beita þrýstingi sem dugar á frammámenn íslenskra fyrirtækja og forráðamenn í íslensku atvinnulífi ef við ætlum ekki að vera með þetta 10% jafnrétti til eilífðarnóns í stjórnum íslenskra fyrirtækja.

Hæstv. forseti. Mér fellur frekar illa að beita hótunum og þess vegna hef ég ekki verið með það í huga í raun að beita mér fyrir lagasetningu til að ná þessu fram. Það er a.m.k. æskilegra ef hægt er að ná þessu fram án lagasetningar. Það tímabil stendur yfir nú sem ég vil nálgast málið á jákvæðum nótum og af kurteisi en engu að síður ákveðinni festu.

Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt að hæstv. viðskiptaráðherra vilji beita jákvæðni og festu og aðhaldi í þessum efnum. Ég er mjög hrædd um að það dugi ekki vegna þess að reynslan segir okkur annað, reynslan í íslensku viðskipta- og atvinnulífi segir okkur annað. Það er komið að því að við verðum að horfast í augu við þá reynslu og stöðu kvenna, bæði sem stjórnendur fyrirtækja og í stjórnum fyrirtækja hér á landi, að þessi hlutföll eru einfaldlega gjörsamlega óviðunandi. Það getur verið að einhverjum finnist það önugt að leita atbeina stjórnmálamanna til að breyta þessu en ég er mjög hrædd um að þeim forráðamönnum sem nú ráða, þeim frammámönnum íslenskra fyrirtækja sem nú ráða ríkjum, sé hreinlega ekki treystandi til að breyta þessu. Við getum vonað að aðalfundirnir í ár breyti öllu saman og að allt verði með fínum glans, 40/60 að ári liðnu, en mjög fátt bendir til þess, frú forseti.

Frú forseti. Samkvæmt fréttum í Morgunblaðinu hefur náðst samkomulag milli ríkis og borgarinnar um að leggja niður suðvestur/norðaustur brautina. Raunar var gert samkomulag um það á þeim tíma sem ég var samgönguráðherra, áður en ráðist var í endurbyggingu Reykjavíkurflugvallar, og var þá gert ráð fyrir að til þessa kæmi 5–7 árum eftir að endurbyggingu flugvallarins lyki. Þá var jafnframt lögð áhersla á það að samtímis yrði suðvestur/norðaustur brautin á Keflavíkurflugvelli tekin í notkun á nýjan leik af öryggisástæðum en hætt var að reka hana 1993 vegna þess að herinn vildi draga úr kostnaði við varnaraðgerðir hér á landi. Það er sem sagt talið nauðsynlegt af öryggisástæðum að opna þá braut í staðinn. Nú er það svo að þessi suðvestur/norðaustur braut nýtist í útsynningi. Í sterkum útsynningi er hún nauðsynleg. Slíkur útsynningur var um daginn, 20–25 hnútar. Þá getum við áttað okkur á þýðingu brautarinnar. Á hinn bóginn hefur það komið fram að R-listinn í Reykjavík hefur lagt áherslu á að leggja niður norður/suður brautina. Um þá flugbraut fara um 60% umferðarinnar, hún er með öðrum orðum aðalflugbraut flugvallarins og af blaðafréttum að dæma er ljóst að Reykjavíkurborg hyggst halda þessari kröfu til streitu. Ég vil af þeirri ástæðu beina þeirri fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra hvort hann muni ekki í þeim viðræðum sem fram undan eru halda fast við að norður/suður brautin verði ekki lögð niður. Það er augljóst að ekki er hægt að reka Reykjavíkurflugvöll með einni flugbraut, vestur/austur flugbraut. Það væri hið sama og að leggja flugbrautina niður og þýðir náttúrlega um leið að það dregur mjög úr öryggi í sambandi við slysavarnir og annað þvílíkt ef ekki er hægt að fljúga til Reykjavíkur. Þetta þekkjum við og vitum og nauðsynlegt er að fá svar hæstv. samgönguráðherra um það. Á hinn bóginn getum við sem erum fulltrúar fólks úti á landi ekki horft fram hjá því að R-listinn er staðráðinn í því að leggja þessa flugbraut niður. Það kallar á það að stytta vegalengdir út á land og það kallar á það að byggja upp sterkara samgöngukerfi á landi. Ég hef ásamt ýmsum á Akureyri, m.a. bæjarstjóranum þar, lagt mikla áherslu á nauðsyn þess að stytta leiðina úr Borgarfirði til Skagafjarðar um Hallmundarhraun og Stórasand. Það yrði 40 km stytting. Ég vil af þessum ástæðum, vegna þeirrar óljósu stöðu sem Reykjavíkurflugvöllur er í ef við horfum fram í tímann, spyrja hæstv. samgönguráðherra þess hvort hann muni ekki leggja höfuðáherslu á að hraða og styrkja rannsóknir við lagningu Norðurvegar, vegarins um Hallmundarhraun og Stórasand. Ég held að við gerum okkur öll grein fyrir nauðsyn þess að tengja þessi tvö mestu þéttbýlissvæði landsins eins traustlega og unnt er, Reykjavík og Akureyri. Það er að sjálfsögðu mikið mál ef við horfum út frá umhverfislegu sjónarmiði til þess að draga úr loftmengun að hægt sé að stytta leiðina milli Akureyrar og Reykjavíkur. Það er að sjálfsögðu einnig vegna ferðaþjónustunnar, ef til kemur að R-listinn fái sitt fram og Reykjavíkurflugvöllur verði lagður niður, einnig vegna hins venjulega borgara og af öllum ástæðum nauðsynlegt að stytta þessa leið. Þetta fer því saman við nauðsyn þess að reyna að halda við Reykjavíkurflugvelli, að hann geti áfram verið hér, en ef sjónarmið R-listans sem ráða ríkjum verða ofan á þýðir ekki að vera með óskhyggju. Nauðsynlegt er að bregðast skjótt við, nauðsynlegt að sýna forsjá og fyrirhyggju og velta fyrir sér öðrum möguleikum til að stytta leiðina frá Reykjavík til staða úti á landi.

Virðulegi forseti. Eins og hv. málshefjandi þekkir afar vel er liðinn langur tími frá því að hafist var handa við að undirbúa endurbyggingu Reykjavíkurflugvallar. Hv. þm. Halldór Blöndal var samgönguráðherra á þeim tíma þegar sú vinna hófst fyrir alvöru og allt það starf, að undirbúa endurbyggingu Reykjavíkurflugvallar, var unnið í góðu samstarfi við borgaryfirvöld og aðra þá sem að þessu máli þurfa að koma, svo sem hagsmunaaðila í flugrekstri og ferðaþjónustu. Það var síðan vorið 1999 sem gert var sérstakt samkomulag við borgaryfirvöld vegna endurbyggingar flugvallarins og með því samkomulagi hófust framkvæmdir. Framkvæmdaleyfi var veitt af til þess bærum aðilum, skipulagsyfirvöld Reykjavíkurborgar fjölluðu um það, borgarráð og borgarstjórn, að heimila endurbyggingu Reykjavíkurflugvallar á grundvelli þess skipulags sem þá var í gildi. Ég tel að þetta hafi verið skynsamlegar ákvarðanir og í kjölfar þeirra var síðan samþykkt á Alþingi í maímánuði árið 2000 flugmálaáætlun sem gerði ráð fyrir fjármögnun þessara framkvæmda, fjármögnun framkvæmda við endurgerð Reykjavíkurflugvallar. Síðan þekkja menn, og hv. þingmenn, vel söguna, hvernig þetta hefur gengið fyrir sig. Því verki er lokið, að endurbyggja flugvöllinn, en síðan hefur verið í undirbúningi að bæta aðstöðu að öðru leyti, eins og að koma upp samgöngumiðstöð sem fjallað var um í samgönguáætlun sem afgreidd var hér í þinginu. Þessi vilji hefur verið afskaplega skýr í þinginu, um hvernig bæri að standa að því að tryggja miðstöð innanlandsflugs í Reykjavík frá Reykjavíkurflugvelli. Ég hef sem samgönguráðherra lagt á það mikla áherslu að fyllsta öryggis væri gætt og að uppbyggingin væri í samræmi við ýtrustu kröfur þannig að Reykjavíkurflugvöllur væri sem bestur. Hvers vegna er svo verið að þessu? Jú, það er vegna þess að innanlandsflugið á Íslandi skiptir miklu máli. Það skiptir mjög miklu máli í okkar stóra og dreifbýla landi að við nýtum flugið fyrir íbúa landsins alls, jafnt höfuðborgar sem landsbyggðar, og að við nýtum flugið til að styrkja atvinnulífið, ferðaþjónustuna o.s.frv. Nú hefur þróunin í fluginu verið á þann veg að það hefur vaxið. Á milli áranna 2002 og 2003 var vöxtur eftir lægð sem varð upp úr 2000. Síðan hefur vöxtur orðið í innanlandsfluginu til áætlunarflugvallanna og á milli áranna 2003 og 2004 varð 8,9% aukning. Það eru ríkar ástæður fyrir því að við höfum bætt aðstöðuna hér fyrir innanlandsflugið. Hv. málshefjandi spyr hvort ég geti fallist á að meginflugbrautin, norður/suður brautin, verði lögð af. Ég tel að það sé alveg ljóst að við verðum að standa þannig að rekstri flugvallarins að ýtrasta öryggis sé gætt og þá verða að sjálfsögðu að vera þær flugbrautir til staðar sem til þarf. Ég á mjög erfitt með að ímynda mér að hægt sé að reka Reykjavíkurflugvöll með einni braut. Það liggur held ég nokkuð ljóst fyrir en hins vegar hef ég lagt áherslu á það að eiga gott samstarf við borgaryfirvöld um þessa hluti og gera athuganir og úttektir á því hvernig við getum dregið saman það svæði sem þarf að nýta fyrir flugstarfsemina. Umfram allt þurfum við að sjálfsögðu að tryggja að flugbrautirnar uppfylli allar þær ýtrustu kröfur sem við verðum að gera. Ég tek undir það með hv. málshefjanda að auðvitað þurfum við að stytta leiðir á milli landshluta en ég tel að besta og öruggasta leiðin til að tryggja samgöngurnar með landsamgöngunum um vegina sé að innanlandsflugið hafi öfluga miðstöð hér á Reykjavíkurflugvelli.

Virðulegur forseti. Sú óhjákvæmilega og sjálfsagða hagræðing sem felst í því að flytja innanlandsflugið til Keflavíkur mun leiða til þess að þriðjungs samdráttur verður í innanlandsflugi. Það þýðir að 200 farþegar hvora leið til Reykjavíkur þurfa að leita annarra leiða; þeir munu aka, sigla, fljúga á Bakka, hringja eða halda fjarfundi til að leysa erindi sín. Á móti kemur að nærfellt 20 þúsund manns fá tækifæri til að búa og starfa í miðborg Reykjavíkur á hverjum degi. Í dag er lóð undir óbyggða íbúð í Norðlingaholti seld á 6–17 millj. kr. stykkið. Það lýsir þörfinni fyrir byggingarland í Reykjavík. Með því að opna Vatnsmýrina sem byggingarland fyrir ungu kynslóðina stóraukum við lóðaframboð og gefum unga fólkinu tækifæri til að búa þar sem best er á Íslandi, í Vatnsmýrinni. Til sátta við landsbyggðina legg ég til að söluandvirði af landareignum ríkisins í Vatnsmýrinni, allt að 10 milljörðum kr., verði varið til að efla byggðarlögin á Ísafirði, Akureyri, Egilsstöðum og Vestmannaeyjum  Haldi menn áfram að hrekjast undan í varnarbaráttu fyrir flugvellinum í Vatnsmýrinni munu lögmál markaðarins og myllur sögunnar mylja hann undir sig, vegna þess að frá þessum degi mun þróunin aðeins verða sú að landverð í Vatnsmýri hækkar, samgöngur á landi og sjó við landsbyggðina batna, þörf fyrir ný atvinnuúrræði í Keflavík vaxa, þörf fyrir hagræðingu í flugvallarrekstri í landinu aukast og þrýstingurinn á land fyrir nýja byggð í miðborg Reykjavíkur mun vaxa og allt mun þetta samverka til þess að sú sjálfsagða hagræðingarleið verði farin að flytja innanlandsflugið til Keflavíkur þar sem það á heima.

Herra forseti. Hér fer fram umræða um framtíð Reykjavíkurflugvallar. Það er mál sem hefur verið rætt mikið á undanförnum missirum. Mín skoðun er einfaldlega sú að það eigi ekki að færa innanlandsflugvöllinn frá Reykjavík. Það er mikilvægt og raunar grundvallaratriði að miðstöð innanlandsflugs og innanlandssamgangna almennt verði í höfuðborginni. Það þarf í raun og veru ekki að tíunda þau rök sem þar liggja að baki. Höfuðborgin er eðli málsins samkvæmt miðstöð stjórnsýslu og viðskipta í landinu. Í því ljósi hlýtur að vera grundvallaratriði að aðstaða fyrir tryggar flugsamgöngur sé í höfuðborginni. Það hlýtur að vera kappsmál fyrir höfuðborgina sjálfa, stjórnsýsluna og þá fjölmörgu aðila sem veita almenna þjónustu að flugvöllurinn verði áfram rekinn í Reykjavík, að ekki sé talað um þá miklu atvinnustarfsemi sem tengist flugvellinum beint og fjölmargir einstaklingar búsettir á höfuðborgarsvæðinu hafa atvinnu af. Herra forseti. Umræðan um þetta mál snýst fyrst og fremst um skipulagsmál í Reykjavík og það að margir telja nauðsynlegt að flugvallarsvæðið verði nýtt undir íbúabyggð og atvinnustarfsemi. Það er út af fyrir sig skiljanlegt sjónarmið. Án þess að fara nánar út í umræðu um skipulagsmál í Reykjavík er ljóst að á síðustu áratugum hefur framtíðarsýn í þeim efnum miðað að því að dreifa byggðinni sem mest og það hefur leitt til þess að nú eru menn komnir í ákveðinn vanda. Þess vegna þarf að losna við flugvöllinn. Til þess að höfuðborgin standi undir nafni verður að tryggja að sem bestar samgöngur séu við hana af landinu öllu. Það verður ekki gert með því að leggja af Reykjavíkurflugvöll og þaðan af síður með því að flytja innanlandsflugið til Keflavíkur eins og sumir hafa hugmyndir um. Það er mikilvægt, herra forseti, að botn fáist í þessi mál sem fyrst þannig að allir séu meðvitaðir um hver framtíðin er í þessum efnum. Í því sambandi bera höfuðborgin og stjórnvöld þá ábyrgð að hafa heildarhagsmuni landsmanna allra að leiðarljósi. Að mínu mati felast þeir í því að miðstöð innanlandsflugs verði í Reykjavík til framtíðar.

Hæstv. forseti. Í þessari utandagskrárumræðu verður því ekki ráðið til lykta hver verða endanleg örlög Reykjavíkurflugvallar, enda hef ég grun um að málshefjandi veki ekki máls á þessu til að fá niðurstöðu í því máli heldur öðru eins og ég kem að síðar. Þótt örlög Reykjavíkurflugvallar verði ekki ráðin í þessari umræðu gætum við tekið ákvörðun um að um að standa öðruvísi að skipulags- og samgöngumálum en við gerum, og þá þannig að eitt rekist ekki á annars horn. Flugvöllur í Reykjavík fjallar ekki einvörðungu um byggð í miðborginni, hann fjallar ekki aðeins um flugsamgöngur almennt, hann fjallar um samgöngur í landinu öllu. Þar er ég kominn að kjarna máls. Þessi umræða fjallar ekki um Reykjavíkurflugvöll. Hún fjallar um uppbyggðan hálendisveg á milli Reykjavíkur og Akureyrar. Menn eiga að koma hreint fram og setja málin fram með þeim hætti. Ég hvet til þess að nú verði stofnað til umræðu í landinu um nákvæmlega þetta efni. Vilja Íslendingar byggja uppbyggðan hálendisveg á milli Reykjavíkur og Akureyrar? Um það fjallar þessi umræða.

Hæstv. forseti. Nú liggur fyrir viljayfirlýsing milli R-listans í Reykjavíkurborg og Sjálfstæðisflokksins með Sturlu Böðvarsson í broddi fylkingar um að framtíð innanlandsflugs á Íslandi verði áfram best borgið í Vatnsmýrinni, einhverju albesta byggingarlandi borgarinnar. Að sama skapi hendir R-listinn frá sér möguleika á að hagnast um fleiri milljarða króna á sölu byggingarlands í Vatnsmýrinni, fé sem hefði sannarlega getað nýst til öflugra velferðarmála í borginni á komandi árum. Eftirsóttustu byggingarlönd hvar sem er í veröldinni eru oftast byggð einstaklingum sem eru efnameiri og tekjuhærri í hverju þjóðfélagi fyrir sig. Því má óhikað segja að dýrmætt byggingarland Vatnsmýrarinnar mundi nýtast þeim efnaminni á kostnað þeirra efnameiri ef rétt verður haldið á spilunum. Eins og flest ykkar í virðulegum sölum Alþingis hef ég ferðast víða. Hvergi að mínu viti er að finna flugvöll í miðhluta borga, hvað þá höfuðborga. Það hlýtur að teljast eðlilegt að staðsetning flugvallar til nota innan lands sé í jaðri höfuðborgarinnar. Með flutningi á starfsemi innanlandsflugs til Keflavíkur skapast í fyrsta lagi möguleiki á reynslutíma Keflavíkurflugvallar í því hlutverki. Í annan stað myndast möguleiki til mikilla sölutekna hjá Reykjavíkurborg. Í þriðja lagi skapast tími og ráð að skoða framtíðarstaðsetningu á innanlandsflugi ef Keflavíkurflugvöllur sem slíkur kostur yrði ekki góður. Í því sambandi má benda á land sunnan Hafnarfjarðar sem spennandi kost en fleiri möguleikar eru að sjálfsögðu í stöðunni. Það er að mínu mati skynsamleg leið og býður upp á þann augljósa kost að eyða ekki skattfé borgarbúa að óþörfu.

Frú forseti. Það er ekki nýtt af nálinni að deilur um framtíð Reykjavíkurflugvallar blossi upp í þjóðfélaginu og rati inn í sali Alþingis. Til dæmis er þetta í annað skipti í nokkur ár sem þingmaður Sjálfstæðisflokksins spyr ráðherra Sjálfstæðisflokksins um framtíð flugvallarins og ber auðvitað að þakka fyrir það. Ég sagði áðan að það eru deilur um þetta mál. Það eru deilur milli landsbyggðarfólks og höfuðborgarbúa. Það eru deilur milli íbúa Reykjavíkur um framtíð flugvallarins. Það eru deilur innan flokka, kannski sem betur fer, t.d. eru deilur innan hins fámenna borgarstjórnarflokks Sjálfstæðisflokksins. Þar eru menn með flugvellinum, á móti og hlutlausir. Borgarstjórnarflokkur Sjálfstæðisflokksins er þríklofinn í þessu máli, eins og kemur fram í bókun varðandi aðalskipulag. Það eru skiptar skoðanir innan allra flokka um þetta mál. Virðulegi forseti. Ég lenti í því um daginn í þoku sem gerð hefur verið að umræðuefni að það tók mig eina og hálfa klukkustund frá því ég fór um borð í rútu á Reykjavíkurflugvelli þangað til ég var kominn um borð í viðkomandi flugvél á Keflavíkurflugvelli. Hefði ég verið að fara til Akureyrar í þessu tilviki, hefðu bæst við 45 mínútur í flugi og kannski 10–15 mínútur við að bíða eftir tösku. Upp undir þrjár og hálf klukkustund. Ég hefði verið fjóra tíma til Akureyrar akandi á löglegum hraða án þess að stoppa. Þetta er skýrt dæmi um það að innanlandsflug mundi leggjast af færi flugið frá Reykjavíkurflugvelli til Keflavíkur. Þar að auki ykist kostnaður einstaklinga mjög mikið. Það er augljóst mál, virðulegi forseti, að þetta mundi gerast. Frú forseti. Ég segi aðeins að það er mjög mikilvægt að ná sátt um framtíð Reykjavíkurflugvallar milli þeirra deilenda sem ég hef gert að umtalsefni. Ég vona og treysti því að minnisblað eða samkomulag milli borgarstjóra og hæstv. samgönguráðherra sé leið í þá átt.

Frú forseti. Miðað við þær tölur sem fram komu hjá hv. síðasta ræðumanni, þá veit ég ekki með hvernig rellum hann flýgur á milli landshluta, en ég dreg þessar tölur afskaplega mikið í efa. Hér er hins vegar vakin upp undarleg umræða. Hún hefur sig til flugs á Reykjavíkurflugvelli, millilendir í Keflavík og mér heyrðist hv. þm. Ögmundur Jónasson brotlenda henni á Stórasandi í 800 m hæð og hvassviðri miklu. Þetta er viðkvæmt þverpólitískt mál eins og hér hefur komið fram, milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis, innan flokka og þar fram eftir götunum. Mér finnst það hins vegar athyglisvert að öðrum þræði er talað um hinn gullna þríhyrning, Suðurnesin, Borgarnes og Árborg, sem eitt atvinnusvæði. Gott og vel. Ég get tekið undir það. Hins vegar þegar kemur að því að færa verkefni af einu svæði yfir á annað á þessu sameiginlega athafnasvæði, hvort heldur er landhelgisgæsla til Suðurnesja eða innanlandsflug til Keflavíkur, þá er þetta allt í einu ekki eitt atvinnusvæði. Þá sjá menn mikil vandamál. Frú forseti. Það virðist margt stefna í að við þurfum að taka við rekstri Keflavíkurflugvallar sem kostar vel yfir einn milljarð kr. Þá þurfum við jafnframt að svara því hvort við ætlum sem þjóð að reka tvo alþjóðlega flugvelli og það eru einungis 50 km á milli þeirra. Það er ein af þeim spurningum sem við þurfum að sjálfsögðu að svara. Við þurfum líka að skoða þetta, eins og hefur komið fram í umræðunni, út frá þéttingu byggðar. Hvaða áhrif hefur það á skipulagsmál Reykjavíkur? Hvaða áhrif hefur það að búa til enn eitt hverfið í mikilli fjarlægð og færa síðan íbúa einstakra hverfa fram og aftur um hverfin á hverjum degi? Hvaða efnahagsleg, þjóðhagsleg og umhverfisleg áhrif hefur það? Frú forseti. Ég held að sé mjög tímabært, og tek undir það hjá hv. þm. Kristjáni Möller, að við setjumst yfir málið og skoðum hagkvæmni þess að hafa innanlandsflugið hér eða annars staðar og komast að einhverri sameiginlegri vitrænni niðurstöðu.

Frú forseti. Það er staðreynd, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr, að við Íslendingar, ekki fjölmennari þjóð en við erum, sitjum uppi með tvo alþjóðaflugvelli á sama landshorninu, hér á suðvesturhorninu, og tókum ákvörðun um að byggja hvorugan sjálf. Bretar byggðu Reykjavíkurflugvöll í Vatnsmýrinni og Bandaríkjamenn Keflavíkurflugvöll á Miðnesheiði. Þetta er ekki mjög praktískt fyrirkomulag en svona er þetta. Það er alveg augljóst mál að það er hagkvæmt fyrir innanlandsflug landsmanna sjálfra, til og frá höfuðborgarsvæðinu, að það sé sem næst höfuðborgarsvæðinu. Það sparar tíma og styrkir væntanlega rekstrargrundvöll þess hluta innanlandsflugsins sem á ekkert erindi annað. Það er hins vegar löngu tímabært, og merkilegt að það skuli ekki hafa komist til framkvæmda, að færa allt annað flug burtu héðan en það sem er þá beint tengt erindum manna til og frá höfuðborgarsvæðinu. Ég vissi ekki betur en það væri löngu ákveðið að æfinga-, kennslu- og ferjuflug og annað slíkt flug færðist í burtu frá Reykjavíkurflugvelli. Hvað dvelur þá aðgerð? Það er líka ljóst í mínum huga sem aldrei er talað um að það væri mikilvægt fyrir landsbyggðina að hafa einnig innanlandsflug til Keflavíkur. Það er t.d. augljóslega mikið hagsmunamál vegna uppbyggingar ferðaþjónustu á landsbyggðinni að það sé mögulegt að ferðamenn komist til og frá landsbyggðinni og beint í veg fyrir millilandaflugið, a.m.k. meðan ekkert gengur í að byggja upp beint millilandaflug frá stöðum eins og Akureyri og Egilsstöðum og fyrir þá landsmenn, íbúa landsbyggðarinnar, sem eiga ekki annað erindi um Reykjavík en að fara beint áfram til Keflavíkur og upp í vél sem er að fara til útlanda. Þetta finnst mér að eigi allt að taka inn í myndina þegar menn ræða þetta og vonandi með rökum og af viti en ekki tómri tilfinningasemi. Síðan standa málin þannig að það eru öll tilskilin leyfi til rekstrar Reykjavíkurflugvallar til 2016. 

Hæstv. forseti. Í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram get ég tekið undir það sem bent hefur verið á, að það væri full nauðsyn á að taka almennt umræðu um samgöngukerfið á landinu og velta fyrir sér hvernig það hefur þróast, annars vegar með stefnumótun stjórnvalda og hins vegar af sjálfu sér. Hver tók ákvörðun um að leggja af flug á Blönduós? Hver tók ákvörðun um að leggja af flug í Stykkishólm? Ég held að það hafi enginn gert nema bara rekstraraðilarnir, það stóð ekki undir sér. Það er auðvitað þannig sem við verðum að skoða þetta mál: Mun flug til Reykjavíkur halda velli miðað við breytta samgöngumöguleika? Ég hygg að við hv. þm. Halldór Blöndal séum báðir áhugamenn um að stytta og bæta vegakerfið þó að ég vilji frekar vera á láglendinu en hann á hálendinu. Ég held að menn verði að horfa á það að Reykjavíkurflugvöllur nýtist ákaflega vel þeim sem þurfa að ganga erinda hér í borginni og sækja hingað af landsbyggðinni. Hann er mikilvægur fyrir landsbyggðina. Það breytir hins vegar ekki því að menn þurfa að skoða samgöngukerfið í heild og fara yfir það hvað mun gerast með breyttum og bættum vegasamgöngum og styttingu vegalengda. Hvað mun gerast með betri akstursleiðum að borginni? Ég nefni Sundabraut. Við getum hæglega lent í því á ákveðnum köflum dagsins að vera 40 mínútur upp í Kollafjörð ef álagið er nógu mikið. 

Frú forseti. Þessi umræða hefur verið fróðleg. Það kom auðvitað ekki á óvart að hv. 9. þm. Reykv. n., Helgi Hjörvar, skyldi afdráttarlaust krefjast þess að flugvöllurinn yrði lagður niður. Auðvitað gleymir hann því í þeim útreikningum að 1.100–1.200 ársverk voru óbeint við flugvöllinn, að vísu fyrir átta árum, þ.e. meðan ég var samgönguráðherra. Þeim hefur sennilega fjölgað síðan. Veltan var þá á tólfta milljarð kr. svo það er töluvert í húfi fyrir Reykvíkinga að þessi atvinnustarfsemi geti haldið áfram ef menn horfa þannig á. Mér þótti hins vegar gaman að sjá þennan gamla sósíalista og kommúnista, hv. þingmann, veifa peningapungnum og segja að ef við leggjum niður Reykjavíkurflugvöll muni allir íbúar á Akureyri, Egilsstöðum og Ísafirði fá 1 millj. kr. Mér þótti merkilegt að hann skyldi leggja mál sitt upp með þeim hætti sem sýnir að hann er mjög efnahagslega sinnaður, hv. þingmaður, og hefur mikið vit á þeim málum þó að hann sé nú ekki jafningi frænda míns, Péturs H. Blöndals, í raunsæi í þeim. Það vakti athygli mína hvernig hv. þingmenn tóku á þessu máli. Hv. þm. Ögmundur Jónasson, 9. þm. Reykv. s., kom hvergi að málinu sjálfu. Ég heyrði á hv. 5. þm. Norðaust., Steingrími J. Sigfússyni, að hann vill anda rólega og treysta því að flugvöllurinn verði í það minnsta til 2016 svo að mér datt í hug að það yrði þá síðasta árið sem hann byði sig fram kannski og hann vildi við það miða. Ég hygg á hinn bóginn að ekkert sé öruggt í þessum efnum og tel að við eigum að vera undir það búin að mæta því að menn eins og hv. þm. Helgi Hjörvar nái sínu fram, a.m.k. tel ég óhjákvæmilegt að við stefnum að því að stytta leiðir innan lands. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson vill fara Arnkötludal en ekki með ströndinni í Strandasýslu. Ég vil líka fara stystu leiðina norður, eins og hann vill stytta sér leið til Ísafjarðar.

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið gagnleg umræða og um margt fróðleg. Ég vona að það sem hér hefur verið sagt upplýsi bæði þingmenn og ekki síður þá sem fylgjast með umræðunni. Ég fagna því að hv. þm. Kristján L. Möller hvetji til þess að menn nái sáttum í þessu efni þrátt fyrir ræðu félaga hans Helga Hjörvars. Ég hvet hann mjög eindregið til þess að beina því til félaga sinna í Samfylkingunni.

… sjálfstæðismenn í borgarstjórn.

Ég tók eftir því að hv. þm. Gunnar Örlygsson hvatti til þess mjög eindregið að menn færu vel með skattfé borgaranna. Hann hvatti til þess jafnframt að byggja nýjan flugvöll fyrir sunnan Hafnarfjörð. Ég held að afskaplega illa væri farið með skattfé borgaranna ef við tækjum okkur nú upp, nýbúin að endurbyggja Reykjavíkurflugvöll, og byggðum nýjan flugvöll á milli Reykjavíkurflugvallar og Keflavíkurflugvallar. Ég held að þá væri þetta allt saman fullkomnað þannig að ég get ekki tekið undir þau sjónarmið. Ég vek athygli á því sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði hér, það er gert ráð fyrir því samkvæmt því skipulagi sem var í gildi þegar ákvarðanir voru teknar um endurbyggingu flugvallarins að hann yrði til 2016. Ég lít svo til að til þess að hróflað verði við honum á þeim tímapunkti þurfi samkomulag milli borgaryfirvalda og samgönguyfirvalda. Ekki verður tekin einhliða ákvörðun - það held ég að sé mat allra sem þekkja til málsins - um að flugvöllurinn fari. Hvað varðar rannsóknir á hálendinu vegna fyrirspurnar hv. málshefjanda 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti umhverfisnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 64/1994, um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, með síðari breytingum. Málið er vel þekkt. Í júlí 2003 lagði umhverfisráðherra nokkuð umdeilt veiðibann á rjúpu en það hefur hins vegar komið í ljós að miðað við talningu árið 2004 hefur rjúpnastofninn tvöfaldast miðað við árið 2003 og stofninn er í mikilli uppsveiflu. Þann 5. október 2004 skipaði umhverfisráðherra nefnd til að koma með tillögu um að styrkja stjórn rjúpnaveiða þar sem lagt var upp með mikilvægi þess að rjúpnaveiðar yrðu sjálfbærar og að ekki þyrfti að grípa til tímabundinnar friðunar. Í nefndinni sátu fjölmargir helstu aðilar sem hafa fjallað um málið og helstu hagsmunaaðilar. Henni var sérstaklega falið að líta til eftirfarandi þátta: a. Heimild til að banna sölu rjúpna og rjúpnaafurða. b. Heimild til að kvótabinda rjúpnaveiðar. c. Takmörkun á notkun farartækja. d. Hugsanlegar breytingar á veiðitíma, þ.e. upphaf og endir hefðbundins veiðitíma. Nefndinni var falið að skila tillögum um lagabreytingar til ráðuneytisins fyrir 15. nóvember 2004 og var jafnframt falið að haga störfum sínum þannig að nýtt stjórnkerfi rjúpnaveiða gæti verið fyrirmynd að stjórn veiða á öðrum fuglastofnum eftir því sem aðstæður krefðust. Gert er ráð fyrir því að nái frumvarpið fram að ganga og ekkert óvænt komi fram um ástand rjúpnastofnsins verði hægt að hefja rjúpnaveiðar samkvæmt breyttum lögum haustið 2005. Það ánægjulega gerðist í þessu nefndarstarfi að mjög gott samkomulag náðist um niðurstöðuna milli Náttúrufræðistofnunar Íslands, Umhverfisstofnunar og Skotveiðifélags Íslands. Frumvarpið sem var lagt fram af hálfu umhverfisráðherra og nefndin fjallaði um byggist í megindráttum á tillögum áðurnefndrar nefndar umhverfisráðuneytisins, að því frátöldu að ekki er hér að svo stöddu lagt til að heimilt verði að setja kvóta á fuglaveiðar eins og nefndin lagði til. Hins vegar er gert ráð fyrir því að takmarka veiðar með sölubanni og að það gildi um alla fuglastofna sem heimilt er að veiða. Á þann hátt er leitast við að tryggja veiðar á einstökum fuglastofnum sem jafnan eru stundaðar á sjálfbæran hátt. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund Ingibjörgu Halldórsdóttur og Sigurð Þráinsson frá umhverfisráðuneyti, Jón Gunnar Ottósson, Kristin Hauk Skarphéðinsson og Ólaf Karl Nielsen frá Náttúrufræðistofnun Íslands og Arnór Þóri Sigfússon frá Skotveiðifélagi Íslands. Málið var sent til umsagnar og bárust umsagnir frá Bændasamtökum Íslands, Arnóri Þóri Sigfússyni, Skotveiðifélagi Íslands, Skotveiðifélagi Austurlands og Náttúrufræðistofnun Íslands. Í frumvarpinu er lagt til að þegar friðun einstakra fuglategunda er aflétt verði umhverfisráðherra heimilt að takmarka veiðar við ákveðna daga og ákveðinn tíma sólarhringsins. Enn fremur að umhverfisráðherra verði heimilt að banna sölu á fuglum sem undir lögin falla og á afurðum þeirra. Auk þess er lagt til að óheimilt verði að stunda veiðar á vélsleðum, fjórhjólum og öðrum torfærutækjum. Nefndin ræddi m.a. hvort rétt væri að lögfesta frekari heimildir til takmörkunar en frumvarpið leggur til, svo sem heimild til að leggja á innflutningsbann samhliða sölubanni og heimild til kvótasetningar. Niðurstaða nefndarinnar var sú að þess gerðist ekki þörf að svo stöddu enda væri skynsamlegt að fá reynslu af þeim heimildum sem lagðar eru til í frumvarpinu áður en heimild yrði veitt til frekari takmarkana. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Lagt er til að efnismálslið 2. gr. frumvarpsins að undanskildum orðunum „enda sé talin hætta á að viðkomandi stofn þoli ekki ótakmarkaða veiði innan áðurnefndra tímamarka“ verði komið fyrir í nýrri málsgrein á eftir 1. mgr. 17. gr. laganna. Það er mat nefndarinnar að umrætt ákvæði eigi betur heima þar. Þar að auki telur nefndin það vera viðtekinn skilning á lögunum að heimildin sé þegar til staðar í 1. mgr. 17. gr. laganna, þ.e. að ráðherra sé heimilt samkvæmt þeirri málsgrein að takmarka veiðar við ákveðna daga innan tímamarkanna, þar með talið að stytta veiðitímann í báða enda, eða ákveðinn tíma sólarhrings. Nefndin telur þó rétt að hnykkja á þessu í lagatextanum til að taka af öll tvímæli. Þá telur nefndin að orðin sem undanskilin eru séu óþörf enda er vísað til 7. gr. laganna í 1. mgr. 17. gr. og það ætti að vera nægileg viðmiðun í þessu sambandi. 2. Lagt er til að orðin „enda sé talin hætta á að viðkomandi stofn þoli ekki ótakmarkaða veiði innan leyfilegs veiðitímabils“ í 3. gr. verði breytt í „enda sé talið nauðsynlegt vegna ástands stofnsins að takmarka veiðar innan leyfilegs veiðitímabils.“ Telur nefndin síðarnefnda orðalagið markvissara og vísar til 3. og 4. gr. laganna í þessu sambandi. Þá er lagt til að nýrri málsgrein verði bætt við 3. gr. sem kveður á um að sölubann sem ráðherra ákveður skv. 1. mgr. nái ekki til innfluttra fugla og fuglaafurða þeirra tegunda sem bannið tekur til. Nefndin telur rétt að það komi skýrt fram í lagatextanum. Jafnframt er lagt til að innflytjanda og seljanda beri að tryggja að innfluttar fuglategundir og afurðir þeirra séu þannig merktar að fram komi í hvaða landi þær eru upprunnar. Ákvæðið hefur það að markmiði að koma í veg fyrir að íslenskar fuglategundir og afurðir þeirra séu seldar sem innfluttar. 3. Lagt er til að við frumvarpið bætist ný grein, er verði 4. gr., sem kveði á um lengingu þess tíma þegar bannað er að leggja net í sjó nálægt friðlýstu æðarvarpi. Þessa breytingartillögu má rekja til frumvarps Einars K. Guðfinnssonar, 33. mál, sem hefur verið til meðferðar í nefndinni á yfirstandandi þingi. Samkvæmt núgildandi lögum er á tímabilinu frá 15. apríl til 14. júlí ár hvert óheimilt án leyfis varpeiganda að leggja net í sjó nær friðlýstu æðarvarpi en 250 m frá stórstraumsfjöruborði en hér er lagt til að bannið gildi frá 1. apríl. Grásleppuveiðitímabilið hefst fyrr en áður en þetta getur aukið hættu á því að æðarfugl fari í net grásleppumanna og er markmið tillögunnar að stuðla gegn því. Nefndin sendi fyrrnefnt mál til umsagnar og bárust umsagnir frá fjölmörgum aðilum. Að teknu tilliti til umsagnanna var nefndin sammála um að fella umrædda breytingartillögu undir mál þetta og telur að breytingin sé til bóta. 4. Lagt er til að bæta við 4. gr. ákvæði sem feli í sér heimild til að sekta lögaðila fyrir brot gegn 17. gr. a. Nefndin telur rétt að setja slíkt ákvæði í lögin til að torvelda ólöglega sölu fugla og afurða þeirra í matvöruverslunum og á veitingahúsum. Í II. kafla A almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, með síðari breytingum, er kveðið á um refsiábyrgð lögaðila. Skv. 19. gr. a þeirra verður lögaðila gerð sekt ef lög mæla svo fyrir. Skv. 19. gr. c sömu laga er refsiábyrgð lögaðila bundin því skilyrði, nema annað sé tekið fram í lögum, að fyrirsvarsmaður lögaðilans, starfsmaður hans eða annar á hans vegum hafi með saknæmum hætti unnið refsinæman og ólögmætan verknað í starfsemi lögaðilans. Verður lögaðila gerð refsing þó að ekki verði staðreynt hver þessara aðila hafi átt í hlut. Ekki er talin þörf á að mæla á annan hátt fyrir í breytingartillögu þessari. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Sigurjón Þórðarson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Arnbjörg Sveinsdóttir, Kolbrún Halldórsdóttir og Rannveig Guðmundsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta skrifa Guðlaugur Þór Þórðarson, Gunnar Birgisson, með fyrirvara, Kjartan Ólafsson, Kristinn H. Gunnarsson, Mörður Árnason og Þórunn Sveinbjarnardóttir. Nú hefur komið fram við afgreiðslu málsins breytingartillaga frá hv. þm. Halldóri Blöndal. Þar eru á ferðinni ný efnisatriði sem ekki eru í frumvarpinu. Nefndin mun taka þessar breytingartillögur til umfjöllunar á milli 2. og 3. umr. Um málið sjálft má segja að hér er á ferðinni, eins og við þekkjum, mál sem hefur verið mikið í umræðunni og mikið verið deilt um bæði í þjóðfélaginu og á þingi. Það er mjög ánægjulegt að náðst hefur svo góð samstaða sem raun ber vitni á milli þeirra ólíku hagsmunaaðila sem um málið hafa fjallað og augljóst er að sú nefnd sem skipuð var af umhverfisráðherra hefur unnið gott starf. Það var sátt um það í nefndinni að frumvarpið sem byggðist á tillögum frá þeirri nefnd sé nokkuð sem menn vildu sjá sem lög frá Alþingi.

Frú forseti. Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að í 20. gr. laganna þar sem fjallað er um nýtingu hlunninda segir svo, með leyfi forseta: „Andaregg og heiðagæsaregg, sem tekin eru samkvæmt ákvæðum þessarar málsgreinar, má hvorki bjóða til sölu, selja, kaupa, gefa né þiggja að gjöf.“ Hins vegar er látið duga þegar talað er um rjúpuna, með leyfi hæstv. forseta: „Óheimilt er að flytja út, bjóða til sölu eða selja fugla og afurðir fugla sem ráðherra hefur bannað sölu á skv. 1. mgr.“ Nú vil ég spyrja hv. þingmann: Hvers vegna gildir mismunandi regla um rjúpuna og um eggin? Það má ekki gefa eggin. En það má gefa rjúpuna. Ég skil ekki alveg. Það má hvorki gefa né þiggja egg sem tekin eru þar sem bændur hafa slík hlunnindi, eggjahlunnindi. Hvers vegna var ekki sama orðalag haft um rjúpuna?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þau eru kannski ekki mikil að vöxtum þessi lög. Hins vegar er af mjög mörgu að taka og ég efast ekkert um að hægt væri að skoða margt þarna og sjálfsagt er að gera það og einmitt nákvæmlega þetta t.d. sem hv. þingmaður nefndi. Það var vilji okkar í umhverfisnefndinni að reyna að klára það mál afmarkað sem snýr að stjórn á veiðum á rjúpu. Þess vegna héldu menn því afmörkuðu í þetta skiptið, að því undanskildu að menn tóku þingmannafrumvarp sem var búið að liggja í nefndinni og var búið að fá þar áður efnislega umræðu og fara til umsagnar. Ég held ég fari rétt með, virðulegi forseti, að þetta sé annað frekar en þriðja þingið sem það lá inni hjá nefndinni. Nefndin fór því ekki í fleiri efnisflokka en sem fram koma í frumvarpinu þó í sjálfu sér mætti ýmislegt endurskoða og skoða í því sambandi og sjálfsagt og eðlilegt er að gera það eins fljótt og mögulegt er.

Frú forseti. Ég var fyrir mjög miklum vonbrigðum þegar ég sá nefndarálit umhverfisnefndar, raunar hissa á því að það skyldi vera einróma álit vegna þess að þetta mál er þannig vaxið að eðlilegt hefði verið ...  Ég vil í fyrsta lagi vekja athygli á því að þegar frumvarp hæstv. ráðherra var lagt fram lá þegar fyrir Alþingi frumvarp sem ég hafði flutt á þingskjali 478 um breytingu á lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum þar sem ég legg til að veiðitímabil andaveiða verði stytt um þrjá mánuði. Ég er undrandi á því að nefndin skuli ekki hafa tekið það frumvarp til meðferðar um leið og fjallað var um það stjórnarfrumvarp sem hér liggur fyrir því þetta er auðvitað af sama meiði. Ástæðan fyrir því að rjúpnastofninn minnkaði svo mjög að óhjákvæmilegt var að banna allar rjúpnaveiðar í landinu var auðvitað sú að veiðitækni hefur fleygt fram og það er gengið miklu nær náttúru landsins en áður hafði verið gert. Ýmsir hv. þingmenn eru að bera saman gamlan tíma og þann tíma sem við lifum á nú og þykir skemmtilegt að tala um að rjúpnaveiði sé nokkuð sem Íslendingar hafi vanist frá alda öðli og þess vegna sé undarlegt að leggja til að friðunartími rjúpna nái til þessa árs nú líka, að rjúpnaveiðar hefjist ekki á hausti komanda heldur kannski ári síðar þegar stofninn hefur aðeins stækkað. Þá er horft til fortíðarinnar. Nú munum við það mjög vel, ég og hv. þingmaður, að Droplaugarsynir lögðu gildrur fyrir fugla, fyrir rjúpur á sínum tíma á Héraði og veiddu vel eins og fram kemur í þeirra sögu. Það væri fróðlegt að sjá þessa slyngu veiðimenn í dag veiða rjúpur í snörur. Ég hygg að eftirtekjan yrði lítil. Ég hygg að engum mundi detta það í hug. Ástæðan er einföld. Það eru miklu færri rjúpur hér á landi en áður var enda hefur óvinum rjúpunnar fjölgað og þeir eru búnir betri vopnum og betri tækjum en þeir Droplaugarsynir þó þeir þættu nú vaskir menn og knáir. Það þarf ekki að fjölyrða um þau áhrif sem minkurinn hefur á fuglalíf. Ég er fullkomlega sammála hæstv. umhverfisráðherrum um að þörf er á því að herða verulega á minkaveiðum, verja til þess meira fé og er satt að segja undarlegt og hálfsorglegt að áhugaskotveiðimenn skuli ekki sýna þeim veiðum meiri athygli en raun ber vitni, minkaveiðunum. Sumir vilja halda því fram að mögulegt sé að útrýma mink á landinu, það kosti mikið fé, en þeir telja að það sé hægt. Aðrir eru tortryggnir. Ég kann ekki veiðitækni og skal ekki um það fullyrða. En hitt held ég að sé alveg ljóst að minkurinn gengur mjög nærri rjúpunni. Við vitum að tófu hefur fjölgað, sérstaklega á Vestfjörðum og Suðurlandi ugglaust. Einu sinni var sú tíð meðan ég var blaðamaður á Morgunblaðinu að veiðistjóri fullvissaði mig um að búið væri að útrýma allri tófu í Gullbringu- og Kjósarsýslu, í landnámi Ingólfs Arnarsonar. Ekki veit ég hvort það er svo. En ég hef tvívegis mætt hér mink á förnum vegi og bauð góðan daginn í bæði skiptin.  Ég er ekki í hópi þeirra þingmanna sem eru sannfærðir um að rjúpnastofninn hvarvetna á landinu þoli veiðar nú. Hv. þingmaður sagði að sérstaklega hefði verið farið yfir þá hluti í nefndinni. Ég hef kynnt mér þetta nokkuð nyrðra og ég þori að fullyrða að rjúpnastofninn er í algjöru lágmarki á Sléttu og í Kelduhverfi, eftir upplýsingum frá þeim mönnum sem þar hafa stundað fuglatalningu svo áratugum skiptir og eru náttúrubörn. Sumir vilja gera meira úr því að rjúpum hafi fjölgað og ágætur fuglavinur norður þar hefur svarað mér þannig að þeir sem ekki vilja leyfa rjúpnaveiðar gera minna úr fjölgun rjúpunnar en hinir sem vilja skjóta. Þetta skilur maður. En eftir sem áður ber öllum sögum saman um að rjúpnastofninn á því svæði þoli ekki skotveiðar á þessu ári nema eitthvað alveg óvænt og nýtt komi í ljós við rjúpnatalninguna nú í apríl. Nú veit ég ekki hvort hv. þingmaður og nefndin hefur upplýsingar frá heimamönnum og útivistarmönnum á landinu. Ég þykist t.d. vita að í kjarrinu í Aðaldal sé eitthvað af rjúpu. Það er hins vegar dæmigert sem ágætur skíðagöngumaður sagði mér, að þegar hann gengur þar klukkutíma um hraunið þá geti hann vænst þess að sjá sex, átta eða kannski tíu rjúpur. Það er ekki mikið á þessum tíma. Þó svo að mikið af rjúpu hafi komið niður í byggðina þegar snjóana gerði um daginn og hún hafi gert meira vart við sig heima við bæi en ella mundi þá er það ekki mælikvarði í þessu sambandi. Svo hefur ævinlega verið þegar alsnjóa er, að rjúpan flögrar þangað sem helst er von á mat og má líka vera að rjúpan sé spakari nú en oft áður vegna þess að hún hefur ekki verið skotin í tvö ár. Má vera að hún sé farin að líta á manninn heldur mildara auga en áður og líti ekki á hann sem höfuðóvin sinn. Svo má velta fyrir sér spurningunni: Hvernig viljum við takmarka rjúpnaveiði, ef við á annað borð erum þeirrar skoðunar að hana eigi að leyfa? Ég geri mér grein fyrir því að hugmyndir mínar, ef ég fylgi þeim eftir til hins ýtrasta, ná ekki meiri hluta á Alþingi. Ég hef a.m.k. ekki trú á því. Ég hygg þó að við eigum öll að geta verið sammála um að hefja rjúpnaveiðina örlítið seinna, 1. nóvember í staðinn fyrir 15. október. Ef hugmyndin á að vera sú að hver og einn fái lítið, enginn megi selja, enginn kaupa og enginn flytja út, þá hlýtur það að vera nógur tími, að rjúpnatímabilið standi frá 1. nóvember. Ég get ekki skilið hvers vegna það þarf að standa lengur. Ég vil biðja formann nefndarinnar að velta þessu svolítið fyrir sér milli 2. og 3. umr., líka vegna þess að mikið er lagt upp úr því að torfærubíla og snjósleða megi ekki brúka. Þó finnst mér rétt að hv. þingmaður velti því fyrir sér hvort tíminn sé ekki of langur. Ég hygg að menn séu flestir um það sammála sem um þetta hafa hugsað. Ég vil spyrja hv. þingmann, framsögumann nefndarinnar, um annað. Þegar talað er um merkta vegslóða í 17. gr., er þá átt við kort sem Vegagerðin gefur út á hverju ári um þá vegi og viðurkennir sem slíka? Ég get tekið sem dæmi veginn yfir Hallmundarhraun, Tvídægru og niður í Miðfjörð. Má vera að það sé þetta kort sem hv. þingmaður hefur í huga þegar hann talar um merkta vegslóða. Eða hvers konar merkingar er verið að tala um? Eftir hverju á að fara? Ég er ekki viss um að það sé ljóst. Ég hygg að ég verði að leggja áherslu á að ég treysti mér ekki til að greiða atkvæði með þessu frumvarpi ef niðurstaðan verður sú að veiðitímabil rjúpunnar eigi að hefjast 15. október. Ég tel óhjákvæmilegt að stytta veiðitímabilið og hef flutt breytingartillögu þar að lútandi. Mér finnst á hinn bóginn sjálfsagt, vegna ummæla hv. þingmanns um að hann ætli að skoða þessar breytingartillögur mínar á milli 2. og 3. umr., að draga þær til baka við 2. umr. til 3. umr. til að nefndinni gefist svigrúm til að fara yfir hvort ekki sé skynsamlegt að koma til móts við þá sem óttast um rjúpnastofninn með því að stytta veiðitímabilið. Ég er sannfærður um að því yrði vel tekið. Jafnsannfærður er ég um að þeir sem fara á rjúpnaveiðar eingöngu til að ná sér í matinn fyrir aðfangadag hafi nægan tíma til þess á þeim 45 dögum, eða hvað það er, sem eftir verða. Í annan stað vil ég minnast á tillögur mínar um að stytta veiðitímabil andanna. Ég hafði orð á því við 1. umr. þessa máls að lindarsvæðin víðs vegar um landið eru afskaplega þröngt vetrarbúsvæði og viðkvæm fyrir skotveiði. Ég nefndi sérstaklega Laxá í Þingeyjarsýslu, Litluá í Kelduhverfi, Sogið og Úlfljótsvatn, Ölfusið, Veiðivötn, Apavatn, Rangárnar og Lindir undan Skaftárelda- og Landbrotshraunum, sem ef til vill væri rétt að friða. Nú liggur það fyrir, sem ég ekki vissi við 1. umr. málsins og hafði ekki áttað mig á, að Umhverfisstofnun lítur svo á að í lagaheimildum um að friða tiltekin svæði sé ekki gert ráð fyrir að þau taki til eignarjarða. Öll þau svæði sem ég taldi upp eru hins vegar á láglendi þannig að umhverfisráðherra hefur ekki heimild til að friða þau, samkvæmt þeim skilningi sem Umhverfisstofnun gaf mér í morgun. Þetta þýðir að friðuð svæði, þær lagaheimildir sem þar eru, taka þá einungis til þjóðlendna. Þetta þykir mér nokkuð merkilegt. Ég vil óska eftir því að formaður nefndarinnar kynni sér þetta atriði sérstaklega milli 2. og 3. umr. í nefndinni. Auðvitað þarf ekki atbeina ráðherra til ef allir jarðeigendur ákveða að banna andaveiði. Þá þarf ekki atbeina ráðherra til. Það er augljóst. Mér þótti þetta því mjög athyglisverð túlkun hjá þeim sérfræðingi Umhverfisstofnunar sem ég talaði við í morgun. Úr því að við getum ekki farið þá leið að friða þau viðkvæmu svæði sem ég hef gert grein fyrir þá er aðeins ein leið fær. Hún er að stytta veiðitímabilið, banna veiðarnar eða stytta veiðitímabilið með lögum. Reynslan hefur sýnt að ráðherrar hafa af einhverjum ástæðum ekki talið þörf á að stytta það veiðitímabil sem heimilt er að skjóta endur. Ég fór í ræðu minni við 1. umr. nokkuð yfir ástand andastofnanna. Ég vakti athygli á því að mjög algengt er að veiðimenn geti ekki greint í sundur einstaka tegundir, þekki ekki muninn á gráandarkollum, húsandarkollum eða stóru-toppandarkollum. Þeir hafa verið staðnir að því. Eins og ég rifjaði einnig upp hefur birst mynd á vefnum þar sem erlendir menn eru hvattir til að koma hingað til skotveiða. Myndin sýnir heldur upprifinn veiðimann með tvo straumandarsteggi í fanginu. Þannig var viðhorfið hjá þeim mönnum sem skipulögðu þær fuglaveiðar hér á landi, að þeir höfðu ekki hugmynd um að þetta væri straumönd eða að þeir höfðu ekki hugmynd um að straumöndin væri friðuð. Hefðu þeir vitað annað hvort hefðu þeir að sjálfsögðu ekki birt þessa mynd á vefnum þegar þeir hvöttu útlendinga til að koma til landsins til skotveiða. Nú geta menn spurt: Hvernig í ósköpunum stendur á því að hv. þingmaður vill banna andaveiðar í janúar, febrúar og mars? Ástæðan er einföld. Ég tel að sá hluti andastofnsins sem nær að halda lífi fram yfir áramót sé líklegastur til að lifa af til vorsins og líklegur er til að para sig, verpa og viðhalda stofninum. Ef við horfum út núna og sjáum hvernig viðrar, hversu lengi bjart er á kvöldin, þá sjáum við hve auðvelt er að komast að vökunum og lindunum hvarvetna á landinu. Ef við höfum augun opin þá vitum við að það nær engri átt að leyfa mönnum að skjóta endur á þessum árstíma. Það nær engri átt. Ég hef fundið það hjá mönnum, þann tíma sem liðinn er síðan ég lagði frumvarp mitt fram, að fjöldi manns áttaði sig ekki á því að það væri yfirleitt heimilt að skjóta endur. Ég átta mig líka á því að ýmsir þeir sem í öndverðu snerust gegn hugmyndum mínum hafa nú lýst yfir stuðningi sínum og skilningi. Þeir áttuðu sig á að ég er ekki að leggja til að andaveiðar verði með öllu bannaðar. Ég legg það einungis til að andaveiðar verði bannaðar eftir áramót en það megi eftir sem áður skjóta endur frá 11. september fram að áramótum. Ég skil satt að segja ekki að í þessum háa þingsal skuli vera fólk sem leggst gegn svo sanngjarnri tillögu. Allmörg okkar í þessu landi hlökkum til vorsins, hlökkum til að fara um og virða fyrir okkur fuglalífið þegar það vaknar úr vetrardrómanum. Við getum ekki skilið að sú skoðun þyki rétt, sanngjörn eða heiðarleg, að leyfa andaveiðar nær allan veturinn. Af hverju má ekki skjóta endur til 1. maí? Það má til 1. apríl, af hverju ekki til 1. maí? Af hverju ekki apríl líka? Af hverju ekki segja að skjóta megi endur fram að páskum? Af hverju hafa menn ákveðið að undanskilja apríl og maí? September, október, nóvember, desember, janúar, febrúar, mars; allan þennan tíma má skjóta andir hér við Ísland. Þegar maður kemur síðan niður að lindunum þá eru þær styggar vegna þess að þær eiga von á að sjá fjandmann sinn fyrir. Er þetta það sem menn telja sína hugsjón? Ristir hugsjónin ekki dýpra en þetta? Guðmundur Sigurjónsson á Sandi hefur skrifað fallega um fugla og fuglalíf og Bjartmar sonur hans sömuleiðis. Ég man sérstaklega eftir mjög fallegri grein eftir Guðmund á Sandi, um stóru-toppandarhjónin sem höfðu orpið í hólma í Laxá. Þau voru skotin. Við vitum raunar líka að ýmsir hafa haldið því fram um toppendurnar að skynsamlegt væri að hafa þær réttdræpar þar sem þær ætu síli. Aðrir hafa bent á að nauðsynlegt sé að grisja vötnin. En hvað sem því líður, ætli þessi 300 pör af stóru-toppönd sem verpa á Íslandi sé nú svo mikið að mönnum ætti að óa við því? Ég veit að stóra-toppönd var drepin nú fyrir tveimur árum, í misgripum var sagt, fyrir gráönd. Ég er ekki trúaður á að það sé rétt. Og þó, sennilega er það rétt. Þegar fer að rökkva, hversu margir skyldu það vera sem þekkja sundur kollurnar í rökkrinu? Hversu margir skyldu þeir vera? Formaður Skotveiðifélagsins, ætli hann þekki þær í sundur? Hverjir skyldu það vera? Ég þekki mikla fuglaskoðara, þeir segjast ekki vera öruggir og þeir segjast ekki þekkja þær í sundur. Fólk sem er alið upp við fuglaskoðun getur ekki áttað sig á andartakinu þegar endurnar fljúga upp eftir að fer að rökkva hver tegundin er, þó það séu steggir eða steggjar, eins og Guðmundur á Sandi sagði og Þorgeir í Grásíðu. Ég legg á það áherslu að stytta veiðitímann. Í tillögum mínum er ég ekki með kröfu um að andaveiðar verði bannaðar og vænti þess að þingmenn horfi til málsins í því ljósi. Að síðustu legg ég til að hin sama regla verði látin gilda um kjóa og skúm, að ætíð sé heimilt að skjóta kjóa og skúm nærri æðarvarpi. Þetta hygg ég að menn geti vel skilið. Skúminum hefur fjölgað nú mjög á síðustu árum og áratugum. Hann er auðvitað á söndunum sunnan lands og hann er kominn í Héraðsflóa. Skúmurinn er við ósa Jökulsár á Fjöllum. Skúmurinn er á söndunum milli Laxár og Skjálfandafljóts í þeirri miklu og fallegu anda- og kollubyggð sem þar er, þar sem mikið hefur verið lagt á sig til að styrkja æðarvarpið. Ég sé á breytingartillögunum að tekið var tillit til þess sjónarmiðs sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson lagði fram, en ég ætla að leyfa mér að vona að formaður nefndarinnar íhugi það með jafnopnum huga hvort ekki sé rétt að láta sömu regluna gilda um þessa frændur, kjóann og skúminn. Ég veit ég þarf ekki að lýsa fyrir hv. þingmanni aðferðum skúmsins þegar hann drepur kolluna með því að slá hana með vængnum. Við getum raunar líka rifjað upp átakanlegar sögur eins og þegar Guðmundur á Sandi sá skúminn ráðast að rauðhöfða og flaug síðan burtu en rauðhöfðinn svona rétt bjargaðist að landi, þá var skúmurinn búinn að éta hnakkabitann úr fuglinum þannig að hann gat ekki haldið höfði en skildi hann þannig eftir, laflausan og auðnulausan og nær dauða en lífi. Þetta eru auðvitað ekki fallegar aðfarir. Yfirleitt er það auðvitað svo um ránfugla að aðfarir þeirra eru ekki fallegar en slíkur vargur er mikil ógnun við æðarvarpið og andarvarpið. Þess vegna þykir mér sjálfsagt að hin sama regla verði látin gilda um kjóann og skúminn. Sumir hafa viljað halda því fram að skúmurinn sé svo merkilegur að hann sé hér í útrýmingarhættu. Það var sagt þegar ég var lítill, en það er mjög mikill misskilningur. Honum fjölgar og fjölgar og er þess vegna ekki af þeim sökum ástæða til að láta aðrar reglur gilda. Ef ég man rétt, formaður umhverfisnefndar getur leiðrétt mig ef ég fer rangt með, var kjóinn allsráðandi við Héraðsflóa fyrir nokkrum áratugum, en skúmurinn hefur blandað sér í þau yfirráð og er orðinn mjög áberandi á þeim slóðum nú. Ég hef farið, frú forseti, yfir tillögur mínar. Stytting veiðitímabilsins á rjúpunni byggist á því að það er stefna hæstv. umhverfisráðherra að banna öll viðskipti með rjúpur, svo ekki þarf að horfa til þess. Þá hygg ég að því verði að fylgja eftir með því að stytta veiðitímann og sýna að alvara sé á bak við þá tillögu. Ég legg til að stytta veiðitímann sem skjóta má endur vegna þess að þeim hefur nú fjölgað mjög sem leggja þær veiðar fyrir sig á þessum árstíma. Þeir eru með miklu fullkomnari veiðibúnað en áður var og ganga til þessa verks að skjóta endurnar með öðru hugarfari en áður var. Ég held að þetta sé alveg ljóst, a.m.k. eftir þeim lýsingum sem bændur hafa gefið mér og ég heyri frá þeim bæði sunnan- og norðanlands. Það eru jafndægri nú í mars. Það er leyft að skjóta endurnar í september, þá er bjart. Það á skjóta þær núna í mars, í birtunni allri. Í vorbirtunni á að skjóta þær. Þegar maður sér sólina hækka á lofti frá degi til dags, maður hlakkar til að vakna af því sólin er fyrr komin upp. Á þeim tíma leggjum við mest upp úr andaveiðinni. Að síðustu legg ég áherslu á eins og ég sagði að koma til móts við æðarbændur og friða landið, vernda andastofninn í leiðinni, með því að stöðva eða ekki stöðva, heldur standa aðeins á móti því að skúmurinn leggi fleiri sandstrendur undir sig.

Hæstv. forseti. Það er einkum tvennt sem mig langar til að víkja að í máli hv. síðasta ræðumanns, hv. þm. Halldórs Blöndals. Það er í fyrsta lagi það sem hann sagði réttilega að rjúpan leitaði til byggða þegar snjóaði og sæist þá mikið. Ég hygg að það sé þá líka þannig að rjúpan leiti til fjalla þegar snjólétt er og haldi sig þá í meiri hæð. Það hlýtur því líka að vera þannig að við sjáum minna af rjúpu í snjóléttu ári nema þá að menn gangi hátt til fjalla. Ég veit þess vegna ekki hvort við getum lagt sérstaklega út af þessu. Ég vil hins vegar beina þeirri spurningu til hv. þingmanns af því hann er með tillögu um að breyta veiðitíma rjúpunnar til 1. nóvember, hvort hv. þingmaður hafi hugleitt að ef til vill ætti sá tími að vera breytilegur einmitt við þær forsendur sem ég vék að, þ.e. að ráðherra hafi það í hendi sér að ákveða miðað við snjóalög og aðrar aðstæður hvort hleypt sé af stað veiði 1. nóvember eða 15. október. Að þessu vildi ég nú spyrja. Hins vegar hvað varðar það sem hv. þingmaður ræddi um, þ.e. veiðar á öndum, þá er ég nú farinn að hallast að því að hv. þingmaður hafi margt til síns máls í þeim málflutningi.

Frú forseti. Skýringin á því að ég legg til að stytta rjúpnaveiðitímann er sú að fjöldi manns fyrir norðan á rjúpnasvæðunum þar, þeir sem eru vanir að skjóta rjúpu í matinn fyrir sjálfa sig hafa komið að máli við mig. Margir hafa viljað stytta veiðitímann og miða við 15. nóvember. Ég tel að rétt sé að gera þetta vegna þess að með því að stytta veiðitímann aukum við heldur friðun rjúpunnar. Menn þurfa að hafa meira fyrir því að ná í hana. Það eru höfuðrök mín að vegna þess að menn vilja horfa á rjúpnaveiðar sem sport, að menn hafi þá eitthvað fyrir því. Það er rétt hjá hv. þingmanni að auðvitað heldur rjúpan sig í móunum á meðan autt er en á síðustu árum hvarf hún upp til fjalla strax og veiðitímabilið hófst og menn fóru að skjóta hana. Það var auðvitað þannig. Allt er þetta álitamál. En ég vil koma til móts við þau sjónarmið að menn eigi ekki að ganga jafnnærri rjúpnastofninum og verið hefur og vil gera það með því að stytta veiðitímann.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna frumvarpinu sem hér var lagt fram. Því miður gat ég ekki verið viðstaddur 1. umr. málsins og vil þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir að taka málið föstum tökum og skipa hina svokölluðu „rjúpnanefnd“ og í framhaldi af því að leggja fram frumvarpið. Ég er ánægður með það að öllu leyti fyrir utan eitt atriði í 3. gr. frumvarpsins og kem inn á það síðar. Það er rétt að fara yfir tilurð þessa ágæta veiðibanns, en það var í tíð hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra, Sivjar Friðleifsdóttur, og þá átti ég sæti í umhverfisnefnd. Okkur voru gefnir þeir úrslitakostir að annaðhvort mundum við samþykkja sölubann ellegar mundi verða sett veiðibann á stofninn. Með því fylgdi líka sú kvöð að það yrði ekki leyft að flytja rjúpu frá öðrum löndum. Við létum ekki bjóða okkur þá hótun og samþykktum ekki sölubann, sem ég hef miklar efasemdir um að gangi, og þá kom veiðibannið. Við í nefndinni kölluðum til sérfræðinga í málinu, þá Arnþór Garðarsson, prófessor við Háskóla Íslands, og Arnór Sigfússon fuglafræðing. Niðurstaða þeirra beggja var að rjúpan, sem er þannig frá náttúrunnar hendi að náttúrulegar sveiflur eru miklar í stofninum á 10 ára fresti, hafi einmitt verið í lægð þá. Síðan hefur stofninn rétt við núna. Þeir vildu meina að skotveiði hafi afar lítil áhrif á sveifluna í stofninum, þvert á móti áliti sérfræðinga Náttúrufræðistofnunar. Hverjir eru kostir og gallar sölubanns? Auðvitað dregur það úr magnveiðunum því talað hefur verið um að 10% veiðimanna veiddu yfir 50% af rjúpunni. Galli sölubanns er hins vegar sá að það fara náttúrlega fram vöruskipti og við þekkjum þá stöðu sem oft vill verða á Íslandi að fuglinn verður aldrei betri á bragðið en þegar hann er bannaður. Einnig má segja að þetta rýri kost bænda þar sem þetta hafa verið hlunnindi fyrir þá, þó svo bændur geti kannski haft aðrar aðferðir og selt inn á lönd sín fyrir skotveiðimenn. Hæstv. umhverfisráðherra hefur svo möguleika á svæðisbundinni friðun og öðrum atriðum til að minnka ásóknina í stofninn. Hv. þm. Halldór Blöndal kom inn á það áðan að bannið gilti ekki á eignarjörðum. Ég held að það sé alveg laukrétt, en á stórum svæðum í eigu ríkisins og opinberra aðila gæti þetta dugað til. Ég styð eðlilega frumvarpið og þær breytingartillögur sem hér eru. Ég hef fyrirvara við 3. gr. og ætla að vitna í hana, með leyfi forseta: „Bann við sölu á veiðifangi. Umhverfisráðherra er heimilt með reglugerð, þegar friðun einstakra fuglategunda er aflétt í samræmi við ákvæði 17. gr., að banna sölu á þeim fuglum og afurðum þeirra, enda sé talin hætta á að viðkomandi stofn þoli ekki ótakmarkaða veiði innan leyfilegs veiðitímabils.“ Við erum eingöngu að tala um rjúpu en inn í þetta er allt í einu skellt „banna sölu á þeim fuglum“, ekki íslenskri rjúpu. Það er sem sagt sölubann. Hæstv. ráðherra hefur það í hendi sér þegar lögin verða samþykkt að banna sölu á þeim fuglum sem hún hefur aflétt friðun á samkvæmt 17. gr. sem ég kem aðeins inn á í sambandi við breytingartillögu hv. þm. Halldórs Blöndals. Ég er alveg klár á því að núverandi umhverfisráðherra mun ekki misnota þetta vald en aðrir geta komið á eftir sem eru ekki eins góðir og núverandi hæstv. ráðherra. Mér finnst þetta einhvern veginn vera þetta eilífðar tog framkvæmdarvaldsins, að toga allt til sín og minnka áhrif þingsins og það er einmitt tog í þessa átt sem ég hef fyrirvara á og bið hæstv. ráðherra að skoða þetta á milli 2. og 3. umr. Sem betur fer virðist vera góður friður um málið. Menn geta veitt rjúpuna í sátt og samlyndi við allt og alla en það eru náttúrlega mörg önnur atriði sem koma að viðgangi rjúpnastofnsins, eins og t.d. minkurinn sem hefur verið ræddur í dag og refurinn, ég tala ekki um hann. Ég held að ef eitthvað eigi að gera eigi að herða sóknina í að fækka þeim vargi. Þá vænkast hagur rjúpunnar. Ef maður talar við refaskyttur lýsa þeir því hvað sé að finna nálægt t.d. grenjum hjá refum, mikið af rjúpnaungum og eggjum og öðru slíku. Það eru því margir óvinir sem leynast víða við blessaða rjúpuna. Auðvitað mun ég greiða frumvarpinu atkvæði, en bið hæstv. ráðherra að skoða ákvæðið við 3. gr. varðandi þetta algjöra afsal yfir til ráðherrans frá þinginu. Breytingartillaga hv. þm. Halldórs Blöndals er þríþætt. Hann vill banna skotveiði á endur frá 31. desember. Hv. þingmaður hefur margt til síns máls og ég held að nefndin ætti að skoða þetta á milli 2. og 3. umr. Það er varla boðlegt að skjóta endur og gæsir til 31. mars þar sem orðið er mjög stutt í varp þegar að þeim tíma kemur. Í bændasamfélaginu í gamla daga var það talið að færa björg í bú þegar vorgæsin kom og hún var skotin og eins endurnar. Þetta er því alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. En hvort banna eigi það 31. desember, 28. febrúar eða 31. janúar er matsatriði. Sem gamall veiðimaður á endur tel ég í lagi að þetta verði alla vega til loka janúar en upp úr því held ég að mætti stytta það um tíma og þörf á að ræða það. Hvort veiðitíminn byrjar 15. október eða 1. nóvember er bitamunur en ekki fjár varðandi rjúpuna. Ég held að hæstv. ráðherra eigi að hafa tól og tæki til að geta dregið úr ágangi veiðimanna í rjúpuna. Ég var einn af þeim sem vildu setja kvóta á hverja veiðiferð, en síðan verða skotveiðimenn að koma upp ákveðnum vinnureglum í þessu sem þeir munu virða upp á það að þeir geti haldið áfram skotveiðum á fugl og ekki þessar massaveiðar sem var vitað að væri í hundruð og þúsunda vís, að einstakir veiðimenn væru að veiða það yfir tímabilið. Þetta er sportveiði þar sem menn ganga sér til heilsugöngu og skjóta í jólamatinn. Ég tel að hæstv. ráðherra hafi öll tæki og tól til þess arna þótt kvótinn sé ekki fyrir hendi í málinu. Enn og aftur vil ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa komið með málið fram og lent því með friði og að menn geti byrjað að skjóta aftur rjúpu í haust. Þetta hefur gerst án þess að mikill hávaði og óánægja hafi verið í samfélaginu og ber að þakka það. Það er ekki oft sem svo vel tekst til í viðkvæmum málum eins og í þessu tilviki. Virðulegi forseti. Ég tel að við eigum að skoða breytingartillöguna frá hv. þm. Halldóri Blöndal, því að veiða endur og gæsir til 31. mars er eiginlega alveg út úr kortinu. Ég held við ættum að skoða það mjög alvarlega. En ég mun sem sagt styðja frumvarpið og óska okkur öllum til hamingju með það.

Forseti. Áður en ég tek til máls um frumvarpið langar mig að fara nokkrum orðum um breytingartillöguna sem liggur fyrir frá hv. þm. Halldóri Blöndal. Ég tek eftir að hún er, með einni undantekningu, samhljóða frumvarpi til laga sem sami þingmaður hefur flutt og er 386. mál á þinginu. Það hefur ekki komið til 1. umr. enn þá og er því ekki í umhverfisnefnd. Frumvarpið hefur heldur ekki verið afturkallað en hv. þingmaður hefur breytt því í breytingartillögu við allt annað frumvarp sem fjallar þó um sama lagabálk. Það er örugglega leyfilegt og ekkert formlega að því að finna. Hins vegar er eðlilegra að ræða sérstaklega breytingar af þessu tagi sem varða allt annað en efni frumvarpsins sem breytingartillagan er sett fram við. Frumvarpið fjallar ekki um endur og ekki um skúm og kjóa heldur um rjúpnaveiðar og allt það mál með þeirri viðbót sem fram kom um æðarvarp og grásleppu sem var tekið úr máli sem lá hjá nefndinni og var reyndar endurflutt frá í fyrra, að mig minnir, ef ekki lengra aftur. Það var því eðlilegt að nefndin íhugaði að taka það fyrir, en ekki eins eðlilegt að taka þetta fyrir. Mál af þessu tagi þarf náttúrlega almenna umræðu en fékk það ekki, þó nokkuð yrði um upphrópanir og ýmis tölvuskeyti þegar hv. þingmaður lagði það fram. Það þarf ákveðnar athuganir og meiri að mínu mati en hægt er að koma við á þeim tíma sem líður frá 2. til 3. umr., nema 3. umr. dragist mjög á langinn og það tel ég óheppilegt um þetta rjúpnamál. Mér finnst efni frumvarpsins og breytingartillagnanna áhugavert og er tilbúinn til að skoða það og ræða og skora á hv. þingmann að flytja þetta aftur næsta vetur, nægilega snemma til að umhverfisnefndin geti kallað eftir almennilegum umsögnum og eftir umræðu meðal veiðimanna og annarra haghafa og alls almennings, sem þetta verðskuldar. Ég verð að segja það þó um sérstaklega þriðja liðinn og raunar um breytingartillögurnar allar að hv. þingmaður og aðrir þeir sem hér hafa talað verða auðvitað að skilja grundvallarsjónarmiðin í þeim lögum sem hér er um að ræða. Þau breyttust vissulega fyrir ekki löngu síðan, breyttust mjög mikið, breyttust í grunninn á þann hátt að veiðar á þeim fuglum sem hér um ræðir eru bannaðar með lögum. Undantekning frá því banni er síðan heimiluð ráðherra en það er ekki þannig að ráðherrann sé bundinn við tímasetningarnar í þessum heimildarreglum, heldur getur hann hagað þessu eftir sinni vild innan ákveðinna takmarkana. Þess vegna er ekki um það að ræða að hér sé verið að ákveða í sjálfu sér veiðitíma, heldur er það ráðherra sem gerir það með þeim kostum og göllum sem fylgja. Þó að mér finnist framsal valda til ráðherra ekki heppilegt tel ég að enginn annar en ráðherra geti haft þessi völd vegna þess að oft þarf að bregðast við með ákaflega skömmum fyrirvara með rjúpuna og marga aðra af þessum fuglum og veiðidýrum á þeim tíma sem þingið er venjulega ekki að störfum, þ.e. að sumri eða hausti. Ég tel að þriðji liðurinn í breytingartillögu hv. þingmanns sé ágætisábending til umhverfisráðherra að skoða en að hinir eigi að bíða og það sé ekki heppilegt að blanda þeim við þetta mál. Það er mín afstaða í þessu en auðvitað verð ég með í athugun á því í umhverfisnefndinni ef af henni verður. Um málið sjálft vil ég segja að ég tek undir þakkir til ráðherra fyrir framgöngu hennar og tel að hún hafi lagt sitt fram til að leysa þá deilu og stilla þau átök sem höfðu orðið um þetta mál, að ósekju að ég hygg. Ég ætla ekki að fara frekar í það, það er búið að ræða það í löngu máli. Í nefndinni náðist full samstaða um þetta efni og því ber að fagna. Sú samstaða á sér auðvitað grunn í þessum deilum og átökum, menn vildu leggja sig fram um að leysa málið líka af hálfu nefndarinnar eins og það hafði verið gert annars staðar, og eina athugasemdin sem fylgdi með í nefndaráliti var frá hv. þm. Gunnari Birgissyni. Grunnur hennar er líka sá að ekki sé eðlilegt að ráðherra fái meiri völd en hann þegar hefur. Þá er hins vegar aftur á það að líta að ráðherra hefur núna það vald að lögin banna veiðar á þessum fuglum og vald ráðherrans felst í því að aflétta því banni um ákveðinn tíma. Það verður hann að ákveða á hverju ári, hvort hann gerir það eða ekki, þannig að þegar nánar er að gáð felst ekki í frekari heimildum til ráðherra raunverulegt valdaafsal, heldur felst það í þeim heimildum að gefa ráðherranum fleiri verkfæri en þá ákvörðun eina hvort fylgja á ákvæðinu um bann eða hvort ráðherrann á að nota heimildina. Um það að hér séu allir fuglar settir undir einn hatt er það rétt, það er að sjálfsögðu efnisbreyting. Hún er að vísu ekki komin frá nefndinni, heldur beint úr áliti þeirrar nefndar hagsmunaaðila, sem svo verða að heita, og fræðimanna sem skipuð var og hefur starfað hér frá því í fyrrasumar. Þeir töldu eðlilegt að þessi deila um rjúpuna yrði fyrirmynd að lausn á þeim deilum sem upp gætu komið um aðrar veiðitegundir. Það er held ég rétt álit og síðan er auðvitað á það að líta að rjúpan er ekki frekar en aðrir fuglar alveg einangruð að veiðistjórn til vegna þess að eins og við vitum fýsir menn að veiða aðrar tegundir en þá hina einu sönnu þegar það er bannað eða takmarkað. Takmörkun á veiðum á einu dýri getur leitt til aukinnar sóknar í hið næsta og þess vegna erum við að setja í hendurnar á ráðherranum það vald að geta brugðist við strax þegar um einhverjar þær ákvarðanir er að ræða sem geta haft áhrif á fleiri tegundir en þá sem aðallega er rætt um. Ég skil fyrirvara hv. þm. Gunnars Birgissonar en ég held að í raun og veru saki ekki þó að við förum þá leið sem aðrir hafa sameinast um. Það var töluvert rætt í nefndinni og ég spurði að því nokkuð hvers vegna ekki væru sett ákvæði um kvóta, einhver heimild um kvóta. Þá kemur auðvitað að því að menn töldu að það væri erfitt að setja slíkar heimildir. Menn þykjast ekki hafa góða reynslu af kvótasetningu á öðru sviði og óttast auðvitað mjög deilur um kvóta, að þær tækju sig upp sem hér hafa brunnið vegna kvótans í sjávarútvegi. Á það var reyndar bent að til væru ákaflega einfaldar fyrirmyndir að kvótasetningu á fuglaveiði sem væri hægt að taka hér upp en talið var, þannig að notað sé ráðuneytisorðalag, að þetta yrði of flókið og best væri að stíga færri skref í einu. Þingnefnd sem mætir slíkum svörum segir við sjálfa sig að ef ráðherrann og ráðuneyti hans vilja ekki slíkar heimildir sé kannski til lítils að láta þær í hendurnar á þeim. Ég er hins vegar sammála því sjónarmiði sem kom fram í nefndinni frá að ég hygg Gunnari Birgissyni, sem ég vitnaði hér til áðan, hv. þingmanni, að í grunninn er kvótinn ákaflega æskileg leið til að koma í veg fyrir magnveiðina sem þetta frumvarp snýst fyrst og fremst um að koma í veg fyrir. Án kvótans er frumvarpið að ákveðnu leyti gallað. Hins vegar held ég að það sé rétt að beina því til skotveiðimanna og félags þeirra, Skotvíss, að þeir athugi um óformlega kvótasetningu, hvort samstaða geti tekist meðal þeirra um það hvað er siðlegur kvóti í hverri veiðiferð á mann án þess að það sé regla sem sæti neinum refsingum, hvorki innan félags og auðvitað ekki í heildina. Ég held að með þeim hætti gætu menn kannski vanið sig á að takmarka veiðina eins og eðlilegt er með skotveiði sem stunduð er í sportskyni, í íþróttaskyni og náttúruupplifunarskyni. Annað sem við ræddum var innflutningsbann, hvort ekki þyrfti, ef samþykkt yrði sölubann, innflutningsbann vegna þess að þó að sumir menn séu góðir í dýrafræði eru það ekki allir og það kann að vera snúið fyrir neytendur í stórmarkaði, hvað þá á veitingahúsi, að greina á milli rjúpu af íslenskri heiði eða skoskri eða frá Grænlandi eða jafnvel Rússíá eða hvaðan þær nú eru, þeir sem ekki eru þeim mun betur verseraðir í því máli. Þetta var líka talið flókið og erfitt að eiga við og því var þar að auki lofað að stofnanir landbúnaðarráðherra væru vanar að eiga við innflutning á kjöti og mundu ganga vel á eftir því að slíkur innflutningur væri merktur og hægt að rekja hann. Ég vona ósköp einfaldlega að svo verði því að við gáfumst upp við að setja það inn að sinni. Það var líka ákveðið sjónarmið í nefndinni sem mig minnir að formaður hennar, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, hafi tekið fram um að hugsanlega væri heppilegast að beita ekki öllum aðferðum í einu þannig að betra færi gæfist á að kanna hvaða áhrif hver þeirra hefði. Þá höfum við auðvitað í huga hinar miklu deilur sem hér hafa geisað undanfarin missiri. Ég vil segja það að gefnu tilefni - það er mikil tíska hjá ýmsum þingmönnum að þegar upp hefjast umræður um fugla hér á þinginu, af hvaða tagi sem er, sé farið í tófu og mink - að það er alveg rétt hjá hv. þingmönnum sem hér hafa talað og þeim sem fyrr hafa talað að tófa og minkur éta fugl. Tófa og minkur éta reyndar ýmislegt annað en fugl og fer það eftir framboði fæðu og þeim svæðum þar sem tófan og minkurinn þrífast. Það er sorglegt að með alla okkar tófna- og minkasögu liggi ákaflega fátæklegar rannsóknir fyrir um tófu og mink, hvað þessi dýr éta, hvar þau þrífast og hvernig hægt er að koma í veg fyrir að þau fjölgi sér eða sæki á önnur svæði. Satt að segja er niðurstaðan úr baráttu okkar við tófuna sem hefur staðið frá því að Ingólfur og Hjörleifur komu hér að landi seint á 9. öld, og við minkinn sem staðið hefur frá því á fyrri hluta síðustu aldar, eiginlega ósigur mannkynsins gegn þessum dýrum. Þau hafa lifað áfram góðu lífi og okkur hefur ekki tekist með þeim aðferðum sem við höfum beitt að koma í veg fyrir tjón af þeirra völdum að nokkru ráði. Það er auðvitað spurning hvort það er ekki ábyrgðarhluti að verja áfram miklu fé til að eiga við þessi dýr meðan ekkert er víst um það hverju féð skilar, öðru en auðvitað því að til eru þeir menn í landinu sem hafa gaman af því að stunda náttúruupplifun með þeim hætti að skjóta tófu og mink. Ég vil vara menn við því, nema þeir geti vísað í þeim mun traustari rannsóknir, að gera mikið úr áhrifum tófu og minks á einstaka fuglastofna. Ég held að ansi margir þættir komi við sögu, um hvaða fuglastofn eða dýrastofn sem rætt er, og það er nokkuð einföld og frekar billeg aðferð að skjóta ábyrgð á tófuna og minkinn þegar mönnum fer að líða illa með stofna dýra án þess að hafa neitt fyrir sér í því nema sögusagnir og getgátur. Hins vegar er alveg ljóst, þannig að ég ljúki þessu máli, að tófa étur fugl og minkur étur líka fugl þannig að sjálfsagt er að rannsaka þetta áfram, enda í gangi að ég hygg sérstök tófna- og minkanefnd hjá hæstv. umhverfisráðherra. Það er tvennt merkilegt við þetta frumvarp, og það er í raun og veru stórmerkilegt. Í fyrsta lagi er það grunnur að sátt um veiðistjórn á rjúpu og öðrum tegundum fugla eftir harðar deilur. Þær settu menn í andstæðar fylkingar og skeyti voru látin fljúga á milli, fræðimanna annars vegar og reyndar tveggja deilda af fræðimönnum og hins vegar skotveiðimannanna. Síðan voru bændur á einum staðnum og fulltrúar héraða á landinu. Þetta voru sum sé mjög harðar deilur og átök, að ógleymdu auðvitað náttúruverndarfólki af ýmsu tagi. Nú hefur tekist að sættast á ákveðna leið sem farin verði út úr þessu stríði. Það er merkilegt og við skulum vona að sú sátt haldi. Í öðru lagi, og það er eiginlega enn þá merkilegra, er það staðreynd að með frumvarpinu, ef samþykkt verður, verða rjúpnaveiðar hér eftir viðfangsefni sportveiðimanna. Það sem við erum að segja í þinginu með því að samþykkja frumvarpið er að veiðar á rjúpu eru fyrir þá íþróttamenn og náttúruunnendur sem við köllum gjarnan sportveiðimenn. Rjúpnaveiðar eru ekki lengur atvinnugrein í landinu, hvorki þeirra manna sem sérhæfa sig í rjúpnaveiðum á þessu ákveðna veiðiskeiði hvar sem þeir eru búsettir og við þekkjum sem atvinnuveiðimenn né bænda sem hafa haft af þeim mikil hlunnindi. Hlunnindi þeirra minnka verulega og þeir verða að mæta því að þetta er ekki lengur þáttur í búskap þeirra. Þessa staðreynd held ég að rétt sé að menn viðurkenni og hafi í huga þegar þeir greiða atkvæði um frumvarpið því það er nokkuð skýrt að það er þetta sem verður og er niðurstaðan úr þessari vinnu allri saman. Þess vegna hefði hugsanlega verið rökrétt að ganga alla leið eins og ég sagði áðan en þetta er sem sagt andi laganna. Rjúpnaveiðar eru íþrótt fyrir sportveiðimenn. Hvernig á þetta að takast - því hér er auðvitað við ýmsa hagsmuni að eiga, ýmsar tilfinningar og erfiðleika? Þetta tekst ekki nema í bandalagi milli yfirvalda, umhverfisráðherra og hans manna og lögreglunnar að sjálfsögðu, bandalagi þeirra við sportveiðimenn, vísinda- og fræðimenn af ýmsu tagi og náttúruunnendur. Sérstakt er auðvitað hlutverk sportveiðimannanna í þessu. Þegar við samþykkjum frumvarpið ætlumst við til og vonumst til að skotveiðimenn taki fulla ábyrgð á þeirri sátt sem nú hefur verið gerð og tengist böndum við yfirvöld og náttúruverndarmenn í þessum efnum um að þetta fari á hinn besta veg. Það er rétt sem sagt var hér í stólnum að oft hefur það verið svo á Íslandi að matur þykir aldrei betri en þegar hann er bannaður. Við könnumst við klauflaxinn frá fornum tímum og jafnvel æðurin, sem ég held að engum detti núna í hug að ráðast á þar sem hún fer um heimkynni sín, æðarveiðar voru á fyrri hluta síðari aldar hafðar í flimtingum og þótti kannski bara mannsbragur að því að taka eina og eina í veiðiferð. Enn þekkjum við þetta með hvalinn sem bannaðar eru veiðar á en fæst enn þá á ýmsum veitingastöðum og hafður er til matar á þorrablótum með þeim orðum að hann sé frá því fyrir tíma hvalveiðibannsins, og svo er hlegið svolítið á eftir. Þetta verðum við endilega að forðast með rjúpuna og aðra þá fugla sem veiðar eru takmarkaðar á og sett er á sölubann, sem líklegt er að verði strax næsta haust um rjúpuna. Þess vegna skiptir öllu að menn séu samtaka í þessum efnum. Það er framlag mitt og samfylkingarmanna í umhverfisnefnd til þess að menn séu samtaka að standa heilir að baki þessu frumvarpi þótt auðvitað mætti gera við það ýmsar athugasemdir í smáatriðum og hafa ýmislegt öðruvísi. Ég legg að lokum áherslu á að þótt frumvarpið sé gott verður að halda áfram ýmiss konar rannsóknarvinnu við það, bæði hvað dýrafræðina sjálfa varðar og hvað varðar félagsfræði veiðimanna og neytenda svo að almennum hlutum séu gefin stór nöfn. Í því trausti legg ég til að við ljúkum þessu máli fljótt og tökum til við hina nýju tíma í rjúpna- og fuglaveiðum sem nú eru að renna upp.

Frú forseti. Það er misskilningur hjá hv. þingmanni að stjórnarfrumvarpið fjalli ekki um andaveiði. Það gerir það svo sannarlega. Í stjórnarfrumvarpinu eins og það liggur fyrir er kveðið á um að ekki megi eiga viðskipti með endur, hvorki selja né kaupa, enda sé talin hætta á að viðkomandi stofn þoli ekki ótakmarkaða veiði innan áðurnefndra tímamarka. Þetta sama orðalag er bæði í 2. og 3. gr. og tekur því til andaveiði. Það er alveg augljóst. Við getum farið yfir þær ef hv. þingmaður óskar. Það er athyglisvert í þessu sambandi að umhverfisnefnd hefur hert á þessum aðgerðum í orðalagi sínu. Þannig segir í breytingartillögu við 2. gr. frumvarpsins: „Heimilt er að takmarka veiðar við ákveðna daga innan þeirra tímamarka sem fram koma í 1. mgr. og ákveðinn tíma sólarhrings.“ Þarna er rýmkuð heimild ráðherrans til að takmarka veiðarnar. Ráðherra þarf ekki lengur að vera þeirrar skoðunar að viðkomandi stofn þoli ekki ótakmarkaða veiði heldur hefur ráðherra miklu víðtækari heimildir en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Í annan stað leggur nefndin til að í stað orðanna: „enda sé talin hætta á að viðkomandi stofn þoli ekki ótakmarkaða veiði innan leyfilegs veiðitímabils“ komi: enda sé talið nauðsynlegt vegna ástands stofnsins að takmarka veiðar innan leyfilegs veiðitímabils. Þarna er með öðrum orðum kveðið mjög skýrt á um það, eins og ég skil textann, að það sé ekki heimilt að banna viðskipti með rjúpur ef ráðherra heimilar skotveiði allt veiðitímabil rjúpunnar frá 15. október fram í desember. Með þessum hætti hefur nefndin kveðið sterkar á um þessi atriði en frumvarpið en það er alveg ljóst hvort sem við lítum á tillögur nefndarinnar eða hæstv. ráðherra að öll viðskipti með endur eru bönnuð samkvæmt þessu frumvarpi.

Forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, ef ráðherrann kýs svo. Það er líka rétt hjá honum að við kusum í nefndinni að taka út þessa tilvísun til stofnsins þegar um er að ræða takmarkanir á veiðitímanum vegna þess að slík tilvísun væri í raun og veru fáránleg þegar þingið er að gefa ráðherranum heimild til að grípa til vægari aðgerða en þeirra sem ráðherrann hefur heimild til nú, þ.e. bannsins, og í bannákvæðinu er engin tilvísun til stofnsins. Þar gildir aðeins hið almenna að ráðherra verður að geta rökstutt ákvörðun sína. En hann þarf ekki að taka tillit til stofnstærðarinnar í lögunum eins og þau eru núna. Í síðara tilvikinu var um sölubann að ræða og þá þótti okkur í nefndinni og ráðgjöfum okkar ráðlegt að taka þetta fram um stofninn vegna þess að þar væri beinlínis verið að grípa inn í viðskiptalífið og þá þyrfti sérstakar ástæður til þess. Það er ástæðan fyrir því að þetta var gert að þessu leyti. Það er svo rétt hjá hv. þingmanni, forseti, að frumvarpið hefur áhrif á andaveiðar í landinu vegna þess að með því eru andaveiðarnar, eins og hv. þm. Gunnar Birgisson benti á, settar undir sama hatt og aðrar fuglaveiðar, þ.e. að ráðherra getur, ef hann kýs, beitt sömu heimild, sömu vægari aðgerðum gagnvart andaveiðunum og rjúpnaveiðunum, í staðinn fyrir hinar harðari aðgerðir sem er bara að banna þær. Að því leyti fjallar frumvarpið um endur en það fjallar auðvitað ekki um endur að neinu öðru leyti og það hefur ekki verið lagt neitt mat á það í vinnu nefndarinnar nú, enda nóg annað að gera við þetta frumvarp og í þessu rjúpnamáli, hvenær eigi að veiða endur og hvenær ekki og hvenær eigi að skjóta skúm og kjóa, en það er sjálfsagt að gera það síðar eins og kom fram í ræðu minni þar sem ég skoraði á hv. þingmann að flytja frumvarpið aftur næsta vetur.

Frú forseti. Þingsköp kveða á um það um hvað nefndir fjalla og undir hvaða skilyrðum og ef máli er vísað til nefndar þá fjallar nefndin um það. Ég held að óhjákvæmilegt sé að lesa þetta upp og ef breytingartillaga nefndarinnar verður samþykkt hljóðar þetta svo, bann við sölu á veiðifangi, með leyfi „Umhverfisráðherra er heimilt með reglugerð, þegar friðun einstakra fuglategunda er aflétt í samræmi við ákvæði 17. gr., að banna sölu á þeim fuglum og afurðum þeirra, enda sé talið nauðsynlegt vegna ástands stofnsins að takmarka veiðar innan leyfilegs veiðitímabils.“ Þetta er alveg afdráttarlaust. Nefndin leggur til að ekki sé hægt að grípa til þessa sölubanns, viðskiptabanns nema hæstv. ráðherra sjái ástæður til að beita heimildum sínum til að takmarka veiðarnar meira en kveðið er á um almennt í lögunum. Þetta er alveg augljóst. Það er líka alveg augljóst ef við horfum á þá hugsun sem er í stjórnarfrumvarpinu að áætlaður varpstofn urtandar er 3.000–5.000 pör, sömuleiðis duggandar. Ef við tökum litlu-toppönd 2.000–4.000 pör. Í upphaflega frumvarpinu stendur að ef viðkomandi stofn þoli ekki ótakmarkaða veiði innan tímabilsins. Auðvitað á þetta við um þessar andir. Hafa hv. þingmenn í nefndinni ekki rætt sérstaklega hvernig þetta kemur við andaveiðarnar og t.d. hvort mögulegt sé að leyfa stokkandaveiðar en ekki urtandaveiðar og þar fram eftir götunum? Hv. þingmenn hljóta að hafa athugað þetta sérstaklega í nefndinni því að frumvarpið fjallar beinlínis um viðskipti með endur og um þær heimildir sem eru til andaveiða.

Forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi annan skilning á þessu en ég og nefndin því það sem við gerðum í þessu tilviki var að við töldum að orðalagið sem kom frá flytjanda frumvarpsins, hæstv. umhverfisráðherra, væri órökrétt og þyrfti að laga það. Þar var talað um ótakmarkaða veiði á stofni innan tímabilsins en það þolir auðvitað enginn stofn ótakmarkaða veiði þannig að orðalagið passar ekki við meininguna. Það sem við settum í staðinn var að það mætti banna sölu ef ástæða væri til að takmarka veiðina. Takmörkunin í tilviki sölubanns fer fram með sölubanni. Það er sem sagt talin sjálfstæð gild aðferð til að takmarka veiði og þurfi … 

Hæstv. forseti. Ég hafði skilið þetta sölubann með svipuðum hætti og hv. þm. Halldór Blöndal, að innan veiðitímans væri ekki um sölubann að ræða, nema menn væru að beita því sem viðbótaraðgerð við einhverja frekari takmörkun. Ég held líka að það sé æskilegt þegar við tökum upp rjúpnaveiðar aftur eftir tveggja ára friðun að þær verði með sem líkustu lagi og þegar við hættum þeim þannig að við fáum mynd af því hvernig veiðarnar ganga fyrir sig. Það er jú svo að rétt skráður afli, hvort sem hann er til sjós og lands, er miklu betri upplýsingar en rangt skráður afli, miklu áreiðanlegri. Ef við ætlum að hafa einhvern möguleika til að bera þetta saman við fyrri veiðar þá held ég að nauðsynlegt sé að menn vinni í megindráttum eftir þeirri reglu að menn fari til rjúpna og komi með feng sinn til baka sem sína veiði, hvort sem það eru 10, 20 eða 30 rjúpur eftir daginn. Ég held að það væri mjög óæskilegt almennt séð að setja kvóta á rjúpnaveiðarnar. Það yrði eingöngu til þess að þær mundu breytast í þá veru að mönnum fyndist þeir ekki menn með mönnum nema þeir næðu þessum blessaða kvóta og leituðust við að keppa sérstaklega að því fyrir utan það að auðvitað er hægt að skiptast á rjúpum hvar sem er til fjalla. Þetta vildi ég sagt hafa, virðulegi forseti, og tel gott að byrja rjúpnaveiðarnar með sama lagi og við hættum þeim.

Forseti. Ég tek eftir að hv. þingmaður er sömu skoðunar og meiri hluti nefndarinnar og ýmsir ráðgjafar sem við leituðum til að ekki sé ráð að setja lög um kvóta núna, ekki ráð að gefa ráðherranum þá heimild. Það var m.a. ráðherrann sjálfur sem taldi að það væri ekki rétt þannig að það verður ekki gert þótt mér hefði fundist það koma til greina eins og fleirum. Ég var hins vegar að segja að ég tel að Skotvís, samband skotveiðimanna, eigi að íhuga hvort það eigi að taka upp einhvers konar viðmiðunarreglur um kvóta í veiðiferð til að gefa mönnum hugmynd um hvað teljist siðlegt og tækt í þeim efnum. En ég geri mér grein fyrir því að það verða aldrei allir sem fara eftir því og auðvitað er ekki hægt að ætlast til þess. En það gæti gerst. Það hefur gerst t.d. í laxveiðum að þar hafa menn komið sér upp ákveðnum reglum, siðareglum má segja þó þær séu auðvitað ekki kallaðar það eða skráðar, sem hafa leitt til mikilla breytinga á laxveiðinni og gert hana að miklu meiri íþrótt en hún var. Svo um sölubannið, þannig að það sé alveg skýrt, þá er það ekki meining okkar að það sé viðbótaraðgerð heldur að það sé aðgerð í sjálfu sér. Ef tveir hv. þingmenn skilja það öðruvísi og eru bæði reyndir menn innan þings og utan þá er sjálfsagt fyrir okkur að fara yfir það í nefndinni og ég beini því til formanns nefndarinnar, hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, að lesa þennan texta og bera hann undir lagakrókamenn og athuga hvort það þarf að breyta honum aftur. En það er alveg skýrt frá okkar hálfu að við lítum á sölubann sem sérstaka sjálfstæða aðgerð sem megi beita einni saman þó að auðvitað komi til greina að beita henni með öðrum. Betra væri þó að beita henni einni saman vegna þess að þá fengjum við meiri reynslu af henni. Ég tek undir það með hv. þingmanni.

Hæstv. forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við það að bæta sem ég sagði fyrr en ég segi það bara hreint út að ég tel að veiðin eins og hún birtist manni réttust skráð segi okkur mikla sögu og veiðireynslan eftir hvern mann með sem líkustu sniði segi okkur sögu um það hvernig rjúpnadreifingin er um landið og hvernig veiðarnar gefa sig. Mín ráðlegging er sú að okkur sé meira virði að fá rétt skráða veiði heldur en margt annað sem menn sækjast eftir. Það aflar alla vega þeirra upplýsinga hvernig ástandið er á dreifingu rjúpunnar og hvernig veiðin fer fram eftir landsvæðum og gefur misjafnt. Ég held að það sé best að við byrjum að fá þær upplýsingar aftur með sama lagi eins og við yfirgáfum þær fyrir rjúpnaveiðibannið.

Forseti. Ég skil nú betur hvað hv. þingmaður átti við og ég get alveg tekið undir með honum að það getur verið mikilvægt að fá þetta á sama hátt því vissulega geta veiðitölurnar frá rjúpnakörlunum einmitt gefið slíkar vísbendingar og er gott að hafa til samanburðar við fyrri tíma. Eitt af því sem er mikilvægt við þá lausn sem núna virðist vera að nást í þessari deilu er að veiðikortakerfið virðist ætla að sleppa út úr henni nokkurn veginn heilt og óskaddað, en þó nokkuð mótt, því þessi deila leiddi til þess að veiðikortakerfið í raun hrundi. En það hafði reynst og getur reynst ákaflega mikilvægt fyrir rannsóknirnar fyrir utan þá fjáruppsprettu sem það er og það er ánægjulegt að veiðimenn skuli hafa virt það og gengið inn í það kerfi með þeim þrótti sem þeir gerðu. Það kerfi var sett á að ég hygg í tíð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar í umhverfisráðuneytinu og ég held að eitt af því sem við þurfum að gera núna sé að tryggja öll saman það að veiðikortakerfið haldi áfram að virka þegar hinn nýi tími rennur upp í þessu því það sýnir betur en annað hvar veiðimenn taka rjúpuna og hefur orðið og verður vonandi áfram grundvöllur almennilegra rannsókna á þessu sviði. Ég tek undir með hv. þingmanni í þessu efni.

Frú forseti. Frumvarp þetta um breytingu á lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, með síðari breytingum, á sér þá forsögu eins og hv. þingmenn þekkja og ástæðulaust er að fara yfir að hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra greip til aðgerða vegna mjög alvarlegrar stöðu rjúpnastofnsins seint og um síðir, reyndar allt of seint að mínu mati, og ákvað þriggja ára veiðistopp. Árin þar á undan hafði m.a. sá sem hér stendur árangurslaust reynt ein tvö ef ekki þrjú haust að fá tekið á þessu máli. Ég hafði lagt fram fyrirspurnir hér á þingi sem gjarnan var ekki svarað fyrr en eftir að veiðitíminn var hafinn og ég hafði flutt þingsályktunartillögur sem sömuleiðis fengust ekki teknar fyrir fyrr en eftir að veiðitíminn var hafinn og var þá jafnan notað sem rök að ekkert yrði aðhafst úr þessu á þessu hausti. Þannig dróst það, því miður, að tekið væri á þessu máli a.m.k. í tvö þrjú haust eftir að flestum mönnum var orðið ljóst að stefndi í hreint óefni. Auðvitað er þetta mál búið að vera lengi umdeilt og menn hafa tekist á um það hvort veiðin hafi umtalsverð, lítil eða engin áhrif á stofninn. En eitt er víst og það er að óhrekjandi vísbendingar komu fram bæði úr talningum og ekki síður þó, sem ég tel að eigi að taka mark á, að það var algerlega samdóma álit allra staðkunnugra manna á þeim svæðum þar sem rjúpan hefur ekki síst átt sitt uppvaxtarvarp og uppvaxtarlönd eins og á Vestfjörðum og Norðausturlandi, þ.e. að leitun var að mönnum sem ekki bar saman um að ástand stofnsins fór mjög hratt versnandi á árunum fyrir og í kringum 2000. Það dróst því að mínu mati meira en góðu hófi gegnir að grípa til skynsamlegra ráðstafana sem hefðu þá væntanlega getað orðið vægari en síðar varð niðurstaðan, þ.e. ef fyrr hefði verið gripið til þeirra. Það varð engu að síður niðurstaða hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra að leggja til algert veiðistopp í þrjú ár. Þar var farin málamiðlunarleið því ef ég man rétt lagði Náttúrufræðistofnun til fimm ára bann og hæstv. fyrrverandi ráðherra bar þá fyrir sig að ekki hefði tekist samstaða um aðgerðir á þingi, svo sem sölubann og annað því um líkt, sem hefði mátt grípa til þannig að önnur úrræði væru þar af leiðandi ekki tiltæk og í höndum ráðherrans en þau að nýta heimildir til algerrar friðunar. Það sem ég hafði lagt til árinu á undan var að veiðitíminn yrði styttur og flestum þeim sem ég hef borið mig saman við eða hafði á þeim tíma bar saman um að vænlegasta aðgerðin væri að stytta veiðitímann og taka framan af honum. Fyrir því færðu menn sérstaklega tvenn mjög veigamikil rök, annars vegar að það væri til verndar rjúpnastofninum sem ég held að hljóti að teljast óumdeilt. Einhver áhrif hefur það nú að stytta veiðitímann. Hitt sem ekki síður vegur þungt í mínum huga er að orðið var alveg augljóst þeim sem fylgdust með málum, eins og ég geri mjög vel á mínum heimaslóðum á Norðausturlandi og þar sem ég hef gengið til veiða á meðan þær voru leyfðar eða ég hafði brjóst í mér til þess að ganga til rjúpna, að eins og tíðarfar var orðið flest haust áður en til stoppsins kom þá skapaði það stórfelld vandræði að hefja veiðina svo snemma sem 15. október. Það var alauð jörð haust eftir haust þegar þetta gerðist og miklar bleytur jafnvel allt upp í 300–400 metra hæð yfir sjó. Þetta bauð upp á utanvegaakstur. Þetta bauð upp á mikinn akstur á forblautum moldarvegum inn til landsins og rjúpan átti sér að sjálfsögðu ekki viðreisnar von. Hún átti litla möguleika á alauðu landinu. Þetta er sú staða sem áfram blasir við ef tíðarfar verður svipað eða veðrátta eins og hún hefur verið flest undanfarin ár og fátt bendir til annars en að heldur sæki í hitt, að enn hlýni heldur en öfugt. Þá verða þessar sömu aðstæður uppi og þá er að mínu mati algerlega nauðsynlegt að hægt sé að stytta veiðitímann og þá á að gera það. Ég hefði því talið að það væri lágmark að ákveða strax sem reglu að veiðitíminn hæfist ekki fyrr en 1. nóvember og að jafnvel væru heimildir til að bæta þar frekar við hálfum mánuði í viðbót en hið gagnstæða. Svo eru líka þau rök sem, eins og ég segi, eru liður í því að stemma stigu við freistingum til að aka utan vega og ekki síður hitt að vegarslóðirnar sem notast er við þola auðvitað á engan hátt akstur ef enn eru bleytur og þýður og mætti segja af því margar sögur hvernig útreiðin var t.d. á norðausturhorninu, á moldarvegum þar á víðlendum móaheiðum og ásum inn til landsins í Norður-Þingeyjarsýslu, Norður-Múlasýslu og víðar. Það kvað jafnvel svo rammt að þessu að ónefndar björgunarsveitir voru nánast sólarhringum saman að bjarga mönnum sem festu bíla sína á blautum vegarslóðum og draga þá til byggða. Auðvitað kæmi vel til greina að hafa í þessu sveigjanleika og að ráðherra hefði einfaldlega heimildir til að meta þetta eftir aðstæðum á hverju hausti. Gallinn er hins vegar sá að ýmislegt hangir á spýtunni og tilraunir bænda og ferðaþjónustuaðila til að gera það að útvegi að selja mönnum veiðileyfi, uppihald, leiðsögn og viðgjörning eru að sjálfsögðu talsvert háðar því að einhver festa sé í ákvörðun veiðitímans. Því held ég að betra sé að sá tími sem ákveðinn er og liggur fyrir haldi heldur en kannski hringla of mikið með hann. Það mælir frekar með því að þetta sé fest og þá reynt að taka mið af því hvað sé líklegt að henti og þá held ég að flest ef ekki allt mæli með því að færa tímann eitthvað aftur, t.d. um þessa 15 daga sem væru fólgnir í því að byrja 1. nóvember ár hvert. Varðandi veiðistoppið sem nú hefur staðið í tvö haust af þremur sem ákveðin voru verð ég að segja alveg eins og er að það er með nokkurri eftirsjá að ég sé að hér er lagt til að menn ætla ekki að halda út þessi þrjú ár úr því sem komið var. Úr því að hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra tók á sig þá kollhríð sem því var samfara að ákveða þetta og stóð það af sér þá finnst mér að hæstv. núverandi umhverfisráðherra hefði alveg getað klárað þetta eina ár sem eftir var og staðið af sér þrýsting skotveiðimanna og slíkra aðila með þau veigamiklu og sterku rök að baki að þá héldu menn sig við það sem búið var að ákveða, kláruðu þessa tilraun og létu á það reyna til fulls hvort svona þriggja ára veiðistopp dygði til þess að rétta stofninn verulega við. Ég held að mun fleiri rök hefðu verið fyrir því heldur en hitt. Ég segi fyrir mig að mér finnst að okkur skotveiðimönnum, svo ég leyfi mér að taka þannig til orða, sé engin vorkunn í því að bíða þetta eina ár í viðbót. Það eru sem betur fer gleðilegar vísbendingar um að stofninn hafi þegar tekið talsvert við sér, að þetta tveggja ára stopp hafi skipt máli. Það var nokkuð samdóma álit staðkunnugra manna og gangnamanna t.d. á heiðum í Þingeyjarsýslum að það hefði heldur brugðið til hins betra með viðgang stofnsins á því svæði og víðar um land þar sem maður fer um. Þó ekki sé lengra farið en hérna upp í Esjuhlíðarnar þá finnst manni bera talsvert meira á rjúpum en verið hefur að undanförnu. Þar kemur að vísu til að þar er um að ræða verndarsvæði sem hefur notið friðunar um nokkurt skeið eða a.m.k. Reykjanesskagi. Ég held líka, vegna umræðna sem hér hafa verið um kvóta, sölubann og annað því um líkt, að eitt eru lög og reglur og boð og bönn sem menn reyna að innleiða í þessum efnum og annað það hugarfar, þau viðhorf og sá mórall sem menn reyna að innprenta og ala upp í sambandi við veiðarnar. Ég held að það sé mjög brýnt að ná magnveiðihugsuninni úr myndinni. Það væri vænlegast og best gert með því að reyna að innprenta mönnum þau viðhorf að það ætti að heyra til liðinni tíð. Nú eru allt aðrar aðstæður en voru á árum áður, fyrir áratugum svo maður segi ekki á öldum áður, þegar ákveðinn hópur manna hafði af veiðunum umtalsverðar tekjur og þær voru þeim lifibrauð, að stunda veiðar mánuðum saman á haustin, t.d. á þeim tíma sem rjúpan var verðmæt útflutningsvara. Aldraðir menn sem ég kynntist á uppvaxtarárum mínum sögðu ævintýralegar sögur af því hversu miklar tekjur þeir gátu haft af veiðunum og hversu dýr skotin voru þannig að það þurfti að vanda hvert og eitt. Það kom t.d. ekki til greina, þegar menn höfðu bara 30 skot með sér, hlaðin að heiman að morgni að spandera þeim fyrr en vel bar saman. Nú eru aðrir tímar og engin ástæða til þess að menn stundi magnveiðar til sölu. Ég held að sem auðlind sé rjúpan frekar til þess fallin að bændur og ferðaþjónusta á landinu geti haft af því einhverjar tekjur að veita mönnum leiðsögn og viðurgjörning í kringum veiðarnar, sem landeigendur þá eftir atvikum heimila mönnum í landi sínu. Ég tel það vænlegra en að horfa á tekjurnar af því að veiða þessa fugla í stórum stíl og selja þá. Það er a.m.k. mjög fjarri þankagangi mínum sem veiðimanns. Það hefur aldrei hvarflað að mér á minni lífsfæddri ævi, eins og maður segir, að selja villibráð sem ég hef veitt. Ég held að mikið mætti á ganga áður en ég yrði svo illa settur að ég gerði það. Hitt er annað að það getur verið gaman að gefa vinum sínum veiðina eða enn betra að leyfa þeim að njóta hennar með sér. Hv. þm. Mörður Árnason nefndi að slíkt fyrirkomulag hefur verið innleitt í stangveiði með ágætum árangri. Ég hygg nú að við eigum ekki eftir að lesa í viðtölum við veiðimenn afrekssögur af því tagi að eitthvert holl hafi náð að landa á annað hundrað löxum á veiðidegi, eins og birtist á prenti fyrir ótrúlega fáum árum síðan. Ég held að það hugarfar sé svo hratt víkjandi, t.d. í heimi stangveiðanna, að menn mundu ekki vilja monta sig mikið af slíku í dag heldur upplifi veiðarnar á annan hátt. Það þarf að halda áfram að reyna að framkalla hugarfarsbreytingu af þessu tagi í sambandi við skotveiðina. Sjálfum finnst mér liggja gjörsamlega ljóst fyrir að það eru forréttindi, ef menn eru veiðimenn á annað borð, að eiga þess kost að ganga til veiða í landi eins og Íslandi og fá að veiða hófsamlega sér til matar, ánægju og yndisauka. Annað á það ekki að vera. Við eigum líka að bera fulla virðingu fyrir þeim, sem eru sjálfsagt vaxandi hluti þjóðarinnar, sem er þessi veiðimennska fjarlæg og jafnvel að menn hafi andúð á því að vera að veiða villt dýr þegar menn hafa enga þörf fyrir það til að komast af eins og áður var. Við erum því að hluta til að miðla málum milli ólíkra menningarheima, ólíkra tíma og ólíkra viðhorfa. Það þarf að sýna tillitssemi og nærgætni í báðar áttir að mínu mati. Það er ekki alltaf gert í þessari umræðu og satt best að segja fer í taugarnar á mér þegar menn rótast í þessum málum með stóryrðum og af miklum tilfinningahita. Þá má oft ekki milli sjá, finnst mér, hverjir hafa verri hlutinn, veiðimenn eða aðrir. Með allra dónalegasta tölvupósti sem ég hef fengið - og köllum við þingmenn þó ekki allt ömmu okkar - eru hótunarbréf frá skotveiðimönnum. Þau hafa haft þau áhrif á mig að ég hef heldur harðnað í afstöðu gegn þeim sjónarmiðum sem þar hefur verið talað fyrir, svo að það sé alveg á hreinu. Ég verð ekki hrakinn undan með slíku þótt menn telji sig tala í umboði margra kjósenda eða hvað það nú er. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að umhverfisnefnd þingsins eigi að skoða mjög vandlega að bæta við það frumvarp sem hér er ákvæðum um að stytta veiðitímann um hálfan mánuð. Þessar ráðstafanir, svo langt sem þær ná, eru góðra gjalda verðar. Það er út af fyrir sig rétt sem hér var bent á, að það sé mikilvægt að til betri friðar horfi um þessi mál en verið hefur. Mér er það alveg ljóst að nefndinni er nokkur vandi á höndum með hvar hún á að draga mörkin. En ég hefði þó gjarnan viljað sjá að menn festu veiðitímann frá og með 1. nóvember í stað 15. október. Reyndar er flutt um það breytingartillaga af hv. 2. þm. Norðaust., Halldóri Blöndal. Svo vil ég segja að lokum, frú forseti, um aðrar breytingartillögur sem hann flytur og varða fyrst og fremst veiðitímabil á öndum, og reyndar öðrum fuglategundum, að ég er mjög hallur undir að sömuleiðis það verði skoðað rækilega, hvort ekki geti verið ástæða til að gera þar breytingar á. Ég tel að hv. þingmaður hafi talsvert til síns máls í því að ástæða sé til að endurmeta þá hluti. Þar hafa tímamörk staðið föst býsna lengi og kannski ekki tekið mið af ýmsum breytingum sem við höfum séð, þar á meðal breyttu tíðarfari sem haft hefur áhrif og eins hvernig einstakir stofnar hafa þróast undanfarin ár og jafnvel áratugi. Reyndar heyrðist mér hv. þingmaður, formaður umhverfisnefndar, hafa um það góð orð að nefndin ætlaði að skoða þetta allt á milli 2. og 3. umr. Þá er spurning hvort flutningsmaður fer þá ekki þá leið að kalla þessar breytingartillögur, eða a.m.k. þennan hluta þeirra, til baka við 2. umr. þannig að menn þurfi ekki að greiða atkvæði um þær fyrr en umhverfisnefnd hefur farið rækilega yfir þær, úr því að hún hefur ekki gert það nú þegar vegna þess þingmáls sem legið hefur inni í nefndinni.  Þá vil ég segja að lokum: Ég sé ekki að okkur liggi nokkurn skapaðan hlut á að afgreiða þetta mál núna. Það varðar meira og minna tímamörk sem taka gildi næsta haust. Ég held að veiðimönnum hljóti að gefast nægur tími til undirbúnings í sumar og haust hvort sem þetta yrði að lögum gert í mars og jafnvel ekki fyrr en rétt fyrir þinglok, í byrjun maí. Ég tel að nefndin eigi ósköp einfaldlega að fara aftur með málið inn í nefndina og skoða breytingartillögur hv. þm. Halldórs Blöndals og það frumvarp sem hér liggur fyrir, en efni þess er að hluta til það sama. Nefndin ætti að fara mjög vel yfir málið þannig að við fáum einhverja leiðsögn, eftir ítarlega umfjöllun í nefndinni og eftir að nefndin hefur kallað til sín helstu málsaðila, um hvort ekki sé ástæða til að fara yfir málið í heild og samræma þessi tímamörk. Ég lýsi því t.d. yfir af minni hálfu að ég væri nokkuð vanbúinn að fara að ganga til atkvæða nákvæmlega um þetta eins og það liggur fyrir núna. Maður hefði gjarnan viljað sjá um þetta fjallað í nefndaráliti og hafa aðgang að umsögnum fagstofnana til að geta endanlega gert upp hug sinn til einstakra þátta. Þá á ég sérstaklega við stafliði a og b í breytingartillögu hv. 2. þm. Norðaust. á þskj. 925. Mér væri, eins og ég hef þegar lýst, ekkert að vanbúnaði að greiða atkvæði um c-liðinn, enda er hann einfaldur og það mál þaulkannað og rætt sem lýtur að veiðitímabili rjúpunnar. Það er algjörlega áfram óbreytt og bjargföst sannfæring mín að þar væri skynsamlegt að gera þá breytingu. Frú forseti. Ég held að ég hafi þá komið flestu því til skila sem ég ætlaði mér að nefna við þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni fyrir málefnalega umræðu. Margt ágætt hefur komið fram og ég held að það liggi fyrir að við þurfum að skoða hér breytingartillöguna, þ.e. tillögu nr. 2 við 3. gr. a. Ef hv. þingmenn misskilja textann - það hafa í það minnsta tveir þingmenn gert - þá er a.m.k. þess virði að skoða það því að hugmyndin var sú að þetta yrðu skýr lög. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Merði Árnasyni, að menn fóru í þetta og þessi breyting er til komin til að fjölga tækjunum sem ráðherra hefur þannig að ráðherra þurfi ekki að taka ákvörðun um jafnróttækar aðgerðir og algert veiðibann. Aðalatriðið er, í stærra samhengi sem ég held að við hljótum að vera sammála um, að því fylgja mikil gæði að geta stundað skotveiðar. Menn hafa stundað fuglaveiðar á Íslandi frá landnámi. Það væri æskilegt að þannig yrði það um allan aldur. Sumt getum við sett í lögin en eins og kom fram hjá mörgum hv. þingmönnum þá liggur ábyrgðin líka hjá þeim sem stunda þessar veiðar. Menn verða að finna ábyrgðina hjá sjálfum sér, bæði sem einstaklingarnir og samtök þeirra. Það hafa menn sem betur fer gert, að gæta hófs í þessu. Það er svo einfalt og ég vona að það verði niðurstaðan í nútíð og framtíð. En vegna þessarar umræðu verð ég að segja, sem hefur að vísu komið fram hjá sumum þingmönnum, að rjúpnaveiðar og andaveiðar, af því að þær hafa verið nefndar þótt það tengist ekki þessu frumvarpi, eru bannaðar. Þær veiðar eru bannaðar og það þarf heimild ráðherra til þess að leyfa þær. Við erum hins vegar að reyna að gera það kleift að stunda sjálfbærar veiðar og fá fleiri tæki til að hafa stjórn á veiðunum, sérstaklega til að minnka magnveiðina. Það liggur fyrir að þau eru af tvennum toga, í fyrsta lagi sölubann og hins vegar að taka af öll tvímæli um það að hægt sé að stjórna veiðunum innan daga og tíma sólarhrings. Þetta nær til allra tegunda þrátt fyrir að mesta umræðan hafi verið um rjúpuna og frumvarpið snúist náttúrlega að langstærstum hluta um hana. Það væri mjög slæmt ef við þyrftum á hverju þingi að taka til við að ræða um einstakar fuglategundir. Ég tel eðlilegra að ráðherra hafi þau stjórntæki sem menn fara af stað með hér til að stýra veiðum, ekki bara veiðum á rjúpu heldur og öðrum villtum dýrum. Ýmislegt hefur komið fram í umræðunni og ég er sammála mörgu af því sem hér hefur komið fram, að það þyrfti t.d. að taka sterkar á veiðum á mink og tófu. Ég vonast til að það verði gert. Einhver misskilningur virðist hafa komið fram, a.m.k. miðað við þær heimildir sem ég hef, varðandi það að ráðherra geti ekki friðað annað en þjóðlendur. Í það minnsta er það svo að allt landnám Ingólfs er friðað og fleiri svæði mætti nefna en einungis þjóðlendur. Hér hafa menn rætt mikið um endur en svo því sé til haga haldið þá er, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér, veiðiálag á öndum mjög stöðugt. Það fer frekar minnkandi ef eitthvað er. Það er almenna reglan. Ef ég skil hins vegar hv. þingmann rétt, sem lagði fram breytingartillögur hvað þetta varðar, þá hefur hann kannski frekar áhyggjur af ákveðnum tegundum anda en andastofninum í heild. En miðað við tölur og þær upplýsingar sem við höfum bestar er ekki ástæða til að hafa áhyggjur af því. Hins vegar hefur ráðherra tæki til að koma á svæðisbundinni friðun eins og komið hefur fram. Ég vona að þessi umræða sem verður væntanlega áfram - menn eru ekki búnir þótt búið verði að ganga frá þessu frumvarpi sem ég vonast til að sjálfsögðu að verði samþykkt því það er mjög mikilvægt að hafa sátt um þessi mál. Ég held að mörg önnur mikilvæg mál bíði þingmanna, mjög mikilvæg mál og kannski ekki æskilegt að við séum sífellt að ræða smáatriði hvað þetta varðar. Það eru ákvarðanir ráðherra sem skipta máli og samkvæmt stjórnsýslulögum þarf ráðherra að færa rök fyrir ákvörðunum sínum, að þær séu byggðar á vísindalegum rökum og að þau viðhorf sem hér eru höfð í frammi séu rædd út frá þeim bestu mögulegum upplýsingum sem við höfum. En þrátt fyrir að tilfinningarök séu svo sannarlega rök líka er ég ekki viss um að það sé gott fyrir umræðuna eða menn komist að góðri niðurstöðu ef menn byggja skoðun sína fyrst og fremst á slíkum rökum. Aðalatriðið er að sátt verði um þessa hluti og við getum haldið áfram sjálfbærum veiðum. Ég er þess sannfærður að frumvarpið sem hér liggur fyrir - og ég tek undir þakkir til ráðherra með frumvarpið - sé liður í því að við getum náð því markmiði. Það liggur alveg hreint og klárt fyrir að við erum að fjölga þeim tækjum sem ráðherra hefur nú þegar til að stjórna veiðunum og það verður vonandi til þess að við sjáum hér á landi sjálfbærar veiðar um alla framtíð og ekki þurfi að koma til jafnróttækra aðgerða og veiðibanns.

Frú forseti. Ég þakka þingmönnum ágætar umræður. Það er kannski til marks um hve sterkar skoðanir eru á málinu, sem ekki lætur mikið yfir sér, hversu margir hv. þingmenn hafa séð ástæðu til að taka þátt í umræðunni. Mig langar einnig til að þakka þingnefndinni fyrir ágæta vinnu sem hún hefur lagt í málið. Þetta er lítið frumvarp en langveigamesta tillagan sem þar er færð í lagatexta er sölubann á rjúpur og afurðir þeirra og raunar er því sölubanni ætlað að geta gilt um veiðar á öðrum tegundum líka. Með þessu er náð til þeirra sem hafa verið kallaðir magnveiðimenn. Ég tek undir með þingmönnum hvað það snertir að langmikilvægast er í þessum efnum að ná til þeirra vegna þess að magnveiðimenn hafa veitt helminginn af þeirri rjúpu sem veidd hefur verið árlega. Því til viðbótar eru frekari heimildir til takmörkunar á notkun vélknúinna ökutækja og takmarkanir á veiðitíma sem eiga þá við ákveðna daga og ákveðna tíma sólarhringsins. Ég vil rifja upp hverjir það eru sem sömdu þetta frumvarp. Ég legg áherslu á að þar koma saman sérfræðingar á þessu sviði og einstaklingar sem tilnefndir eru af hagsmunasamtökum. Í nefndinni áttu sæti og eiga raunar sæti því hún starfar enn, svokölluð rjúpnanefnd, og á eftir að skila lokatillögum sínum sem væntanlega líta dagsins ljós í vor. Nefndin hefur verið að vinna að tillögum um rannsóknir og hefur unnið að stofnstærðarlíkani á rjúpu. Það er í vinnslu og lýkur núna á vordögum og erlendur sérfræðingur hefur verið fenginn til ráðgjafar við nefndina í þeirri vinnu. Talning síðasta vor sýndi svo sannarlega að stofninn er í mikilli uppsveiflu. Ég ætla að telja upp þá sem sitja í rjúpnanefndinni. Það eru Ingimar Sigurðsson, skrifstofustjóri hjá umhverfisráðuneytinu, formaður, Kristinn Haukur Skarphéðinsson fuglafræðingur, tilnefndur af Náttúrufræðistofnun Íslands, Áki Ármann Jónsson forstöðumaður, tilnefndur af Umhverfisstofnun, Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson, formaður Sambands ísl. sveitarfélaga, tilnefndur af sambandinu, Ólafur Einarsson fuglafræðingur, tilnefndur af Fuglaverndarfélagi Íslands, Sigmar B. Hauksson, formaður Skotveiðifélags Íslands, og Ari Teitsson, fyrrverandi formaður Bændasamtaka Íslands, tilnefndur af samtökunum. Það sem er svo mikilvægt í þessu sambandi er að þarna koma saman aðilar frá ólíkum samtökum, umhverfisráðuneyti og stofnunum þess og þeir ná sameiginlegri niðurstöðu eftir að hafa farið mjög vandlega ofan í þessi mál. Þess vegna legg ég áherslu á að það frumvarp sem hér liggur fyrir er afrakstur af þeirri vinnu og því að þessir aðilar hafa náð saman. Síðan er auðvitað endalaust hægt að hafa skoðanir á því hvort veiðibannið hefði átt að gilda þau þrjú ár sem upphaflega var lagt af stað með. Sú tillaga sem liggur fyrir og þau áform sem sú sem hér stendur hefur uppi um að leyfa veiðar í haust er allt saman gert að mjög vel athuguðu máli. Þetta eru tillögur sem eru lagðar fram til sátta í málinu. Ég minni á að tvær stofnanir umhverfisráðuneytisins voru algerlega á öndverðum meiði í málinu fyrir tæpum tveimur árum þar sem Umhverfisstofnun lagði til að veiðar yrðu leyfðar áfram en Náttúrufræðistofnun lagði til alfriðun. Hins vegar hafa fulltrúar þeirra náð saman í þessari vinnu um að leggja til sölubannið og hafa lýst sig samþykka því að farið verði í veiðar í haust að því tilskildu að ekkert óvænt komi fram t.d. við talningu á rjúpu næsta vor. Mér finnst þetta mjög mikilvægt þegar þessi mál eru rædd. Því til viðbótar hafa komið fram breytingartillögur sem ég var að sjá í fyrsta skipti í morgun og ég veit að svo var um fleiri hér á Alþingi en hins vegar hafði hv. þm. Halldór Blöndal rætt þessi mál við 1. umr. Formaður umhverfisnefndar hefur lýst því yfir að nefndin muni ræða þessar tillögur á milli 2. og 3. umr. og kalla þá til sín sérfræðinga til að fara með nefndinni yfir málin. Ég tel að það sé mjög skynsamleg tillaga af hálfu formanns umhverfisnefndar. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. En ég legg áherslu á að ljúka þessu máli fljótt og vel.

Virðulegi forseti. Sjávarútvegsnefnd hefur fjallað um frumvarp um breytingu á lögum um umgengni um nytjastofna sjávar, lög um stjórn fiskveiða, lög um veiðar í fiskveiðilandhelgi og lög um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, með síðari breytingum. Í frumvarpinu var m.a. lagt til að breytingar yrðu gerðar á öllum þessum lögum sem fela í sér að fella niður lágmarksrefsingu vegna brota á lögunum, reglum settum samkvæmt þeim, viðkomandi lögum eða leyfisbréfum sem varða nú lágmarkssektum að fjárhæð 400 þús. kr. Töluverð umræða varð um málið í sjávarútvegsnefnd og þá sérstaklega ef um gáleysisbrot væri að ræða þar sem töluverður munur er á gáleysisbrotum og ásetningsbrotum. Nefndarmenn voru sammála því að erfitt sé að láta dómstóla standa frammi fyrir því að geta ekki dæmt lægri sekt en 400 þús. kr. ef um fyrsta brot er að ræða. Með breytingum þessum erum við að skapa svigrúm fyrir dómstóla að taka ákvarðanir um sektir án þess að um lágmark sé að ræða við fyrsta brot. Einnig var umræða um hvort hámarkssekt eigi að vera og hvernig ætti að taka á ítrekuðum brotum en það eru einu breytingartillögur sjávarútvegsnefndar við frumvarpið. Einnig ber að geta þess að þegar átt er við að um ítrekuð brot sé að ræða er verið að ræða um ítrekað sambærilegt brot. Það er því mikilvægt að það komi fram. Breytingartillögur sem hér eru lagðar fram eru gerðar í góðri samvinnu og fullu samráði við 1. flutningsmann frumvarpsins, hv. þm. Örlyg Hnefil Jónsson. Ég mæli nú fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 57/1996, um umgengni um nytjastofna sjávar, lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, lögum nr. 79/1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, og lögum nr. 151/1996, um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, með síðari breytingum, frá sjávarútvegsnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jón B. Jónasson frá sjávarútvegsráðuneytinu. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Hafrannsóknastofnuninni, ríkislögreglustjóra, Sýslumannafélagi Íslands, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Félagi kvótabátaeigenda, ríkissaksóknara, Vélstjórafélagi Íslands, lögreglustjóraembættinu í Reykjavík, Landssambandi smábátaeigenda og Lögmannafélagi Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að sektarlágmörk vegna brota á lögum um umgengni um nytjastofna sjávar, lögum um stjórn fiskveiða, lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands og lögum um fiskveiðar utan lögsögu Íslands verði felld brott. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að það sé skoðun flutningsmanna að viðurlög að lágmarki 400.000 kr. fyrir hvers kyns brot á tilgreindum lögum án tillits til þess hvort brot sé framið af ásetningi eða gáleysi takmarki svigrúm dómstóla um of til að dæma sektarrefsingu í samræmi við alvarleika brots. Er það tilgangur þeirra lagabreytinga sem frumvarpið mælir fyrir um „að koma í veg fyrir að smávægilegar yfirsjónir kosti viðkomandi 400.000 kr. heldur geti dómstólar litið á hvert mál fyrir sig og ákveðið viðurlög innan rýmri refsiramma en nú er heimilt“. Nefndin tekur undir að umrædd sektarlágmörk geti í einstökum tilvikum leitt til ósanngjarnar viðurlagaákvörðunar af hálfu dómstóla. Þó er það álit nefndarinnar að almennt sé réttmætt að mæla fyrir um tiltölulega þung viðurlög við brotum á fiskveiðilöggjöfinni, einkum þegar um ítrekað brot er að ræða. Byggist þessi skoðun nefndarinnar á því að almennt verður að telja að fjárhagslegur hvati til brota á fiskveiðilöggjöfinni sé mikill og brotaleiðir jafnframt margvíslegar og því mikilvægt að varnaðaráhrif viðurlagaákvæða séu skýr og öllum augljós. Þá verður almennt talið að reglur sem settar eru til að stýra sókn í takmarkaða auðlind, eins og ákvæði íslenskra laga um stjórnkerfi fiskveiða, séu sérlega viðkvæmar fyrir hvers kyns brotum gegn þeim. Eru skýr og ótvíræð viðurlög því mikilvægur þáttur í að tryggja virkni laganna og virðingu fyrir þeim. Með vísan til þessara sjónarmiða leggur nefndin til breytingar á frumvarpinu sem fela í sér að einungis verði felld niður sektarlágmörk þegar um fyrsta brot á ákvæðum laganna er að ræða. Hins vegar verði með samræmdum hætti í þeim fjórum lagabálkum sem frumvarpið varðar mælt fyrir um 400.000 kr. lágmarkssekt ef um ítrekað brot er að ræða. Nefndin lítur svo á að þessar breytingar gefi dómstólum almennt ekki tilefni til að beita lægri sektum vegna brota á lögunum en tíðkast hafa heldur er tilgangur breytinganna fyrst og fremst að tryggja að þeim sé unnt að gæta sanngirni þegar um fyrsta brot er að ræða og brot telst smávægilegt. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Jón Bjarnason var viðstaddur afgreiðslu málsins sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu með fyrirvara. Undir álitið rita Guðjón Hjörleifsson, Kristinn H. Gunnarsson, Jóhann Ársælsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Kristján L. Möller, Hjálmar Árnason, Jón Gunnarsson, Magnús Þór Hafsteinsson, með fyrirvara, og Guðrún Inga Ingvarsdóttir. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði málinu vísað til 3. umr. Síðan eru breytingartillögurnar. Þar er verið að samræma texta við þessi fern lög þannig að það eru nýir liðir í lögum nr. 79/1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, og lögum nr. 151/1996, um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, með síðari breytingum, en þar er núna hámarksrefsing 4 milljónir. Breytingartillögurnar eru eftirfarandi: 1. Við 1. gr. Síðari málsliður efnismálsgreinar orðist svo: Við ítrekað brot skal sekt eigi nema lægri fjárhæð en 400.000 kr. og eigi hærri fjárhæð en 8.000.000 kr., sömuleiðis eftir eðli og umfangi brots. 2. Við 2. gr. Síðari málsliður efnismálsgreinar orðist svo: Við ítrekað brot skal sekt eigi nema lægri fjárhæð en 400.000 kr. og eigi hærri fjárhæð en 8.000.000 kr., sömuleiðis eftir eðli og umfangi brots. 3. Við 3. gr. Við bætist nýr málsliður sem orðist svo: Við ítrekað brot skal sekt eigi nema lægri fjárhæð en 400.000 kr. og eigi hærri fjárhæð en 8.000.000 kr., sömuleiðis eftir eðli og umfangi brots. 4. Við 4. gr. Við bætist nýr málsliður sem orðist svo: Við ítrekað brot skal sekt eigi nema lægri fjárhæð en 400.000 kr. og eigi hærri fjárhæð en 8.000.000 kr., sömuleiðis eftir eðli og umfangi brots.

Herra forseti. Við ræðum í 2. umr. frumvarp til laga um breytingu á fernum lögum um stjórn fiskveiða og tengdum lögum. Hv. framsögumaður og formaður sjávarútvegsnefndar, hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, fór vel yfir nefndarálitið sem er að mestu leyti samstaða um í nefndinni. Eins og hann fór yfir er tilgangur frumvarpsins að fella alveg niður lágmarkssektarákvæði úr þeim lögum sem um ræðir þannig að dómurum væri gefinn möguleiki á því við smávægileg brot eða brot framin af gáleysi að dæma menn í lægri sektir jafnvel þó að fyrir lægi að sekt væri sönnuð þannig að dómari sé ekki bundinn af því að verða við smávægilegt brot að dæma menn í 400 þús. kr. lágmarkssekt. Þetta þóttu flutningsmanni frumvarpsins, hv. 1. varaþingmanni Samfylkingarinnar í Norðaust., Örlygi Hnefli Jónssyni, vera ólög. Kannski vegna þess að hann hafði rekist á það í starfi sínu að þrátt fyrir að saksóknari, verjandi og dómari væru allir sammála um að brot sem við blasti og verið væri að dæma í væri smávægilegt og oft og tíðum jafnvel framið af algjöru gáleysi var ekki um annað að ræða en að dæma sakborninginn í 400 þús. kr. sekt vegna þess hvernig lögin eru og hafa verið. Nefndin fór yfir þetta allt saman, kallaði eftir umsögnum eins og venja er og kallaði menn á sinn fund til að ræða þetta. Í stuttu máli má segja að niðurstaða nefndarinnar hafi orðið sú að fella niður lágmarksrefsingar í fyrsta broti viðkomandi. Ef einhver bryti af sér smávægilega, jafnvel af gáleysi, í fyrsta skipti hefði dómari heimild til að ákvarða sekt fyrir það brot og yrði ekki að dæma 400 þús. kr. lágmarkssekt eins og þarf að gera í dag, heldur mundi dæma út frá eðli brotsins hver sektin ætti að vera, hvort hún ætti að vera 10 þús., 20 þús., 30 þús. eða eitthvað slíkt en dómarinn væri ekki bundinn af lágmarkssektarákvæði laga. Menn voru jafnframt sammála um það, eftir að hafa farið í gegnum þetta og rætt fram og til baka, að það væri kannski ekki alveg rétt að fella niður lágmarkssektarákvæði fyrir annað brot, fyrir ítrekað sama brot og viðkomandi hefði kannski verið dæmdur fyrir í fyrsta skipti. Ég tek undir með hv. formanni nefndarinnar þegar hann ítrekaði að með sama broti eða ítrekuðu broti væri átt við sams konar brot en ekki annað brot á sömu lögum. Menn þurfa því að vera uppvísir að sama broti í annað skipti til að ítrekunarákvæði fari að virka. Í dag er það þannig í lögunum að fyrsta brot er að lágmarki til 400 þús. kr. sekt og annað brot 800 þús. kr. sekt. Reyndar eru í tveimur af lagabálkunum ekki nein ákvæði um ítrekuð brot í dag heldur eingöngu lágmarkssekt upp á 400 þús. kr., en með breytingartillögu sjávarútvegsnefndar er lagt til að við samræmum öll lögin og engin lágmarkssekt verði fyrir fyrsta brot í þeim öllum en það verði lágmarkssekt að upphæð 400 þús. kr. fyrir ítrekað brot og þá eins í öllum lögunum. Ég held að ef frumvarpið nái í gegn sé þetta talsvert mikil lagabót frá þeim lögum sem við höfum í dag. Ef við horfum á lögin er það stílbrot að mörgu leyti og óvenjulegt að lágmarkssektarákvæði skuli vera inni, vegna þess að það finnum við yfirleitt ekki í öðrum lögum nema um sé að ræða meiri háttar brot, að löggjafinn hafi talið að brotin væru það mikil að gefa yrði dómurum einhver fyrirmæli um hver lágmarksrefsing eða lágmarkssekt ætti að vera fyrir brotin og leggja þannig áherslu á að þetta séu verulega þung brot á lögum. Umsagnir bárust okkur í nefndinni frá Landssambandi smábátaeigenda og þeir voru sammála ákvæði frumvarpsins að fella niður lágmarkssekt. Það sama gerðist með Vélstjórafélag Íslands. Ríkissaksóknari leyfði sér að benda á hvort ekki ætti að afnema hámarkssektarákvæði ef menn ætluðu að fara í að fella niður lágmarkssektarákvæði. Landssamband íslenskra útvegsmanna fagnaði framlagningu frumvarpsins og var sammála því sem þar kemur fram og stjórn Sýslumannafélags Íslands tekur undir þá breytingu sem frumvarpið boðar, að afnema lágmarkssektarfjárhæð. Að endingu sagði ríkislögreglustjóri, með leyfi forseta: „Af hálfu efnahagsbrotadeildar Ríkislögreglustjórans er ekki gerð athugasemd við þá breytingu sem frumvarpið felur í sér. Á það skal bent að ákvæði ofannefndra laga um refsilágmark er undantekning sem á sér fá fordæmi í sérrefsilöggjöf.“ Það má því segja að þetta hafi nánast verið samhljóða umsagnir sem við fengum frá umsagnaraðilum og sýnir kannski betur en margt annað að það sem verið er að leggja til í frumvarpinu eru réttarbætur frá því sem nú er. Ég tek undir með hv. formanni sjávarútvegsnefndar að ég vonast til þess að eftir 2. umr. takist okkur að ljúka málinu og gera það að lögum nokkuð fljótlega. Það er rétt sem fram kom í framsögunni að þegar nefndin var að ræða þetta fram og til baka og velta fyrir sér hvernig við afgreiddum þetta út vorum við í góðu sambandi við 1. flutningsmann frumvarpsins, hv. varaþingmann Örlyg Hnefil Jónsson. Ég held að ástæðan fyrir því að frumvarp frá stjórnarandstöðuþingmanni sé komið þetta langt sé sú að margir flutningsmenn eru á frumvarpinu sem hv. þingmaður lagði fram, úr öllum flokkum og hefur náðst nokkuð þverpólitísk samstaða um að fara þessa leið. Ég held að það sýni enn og aftur hvað hér er um mikið réttlætismál að ræða að svo margir hv. þingmenn voru tilbúnir að setja nafn sitt á frumvarpið með hv. þm. Örlygi Hnefli Jónssyni. Ég fagna því að málið sé komið þetta langt og vona að við náum saman um að gera frumvarpið að lögum á næstu dögum.

Hæstv. forseti. Við ræðum um fjóra lagabálka sem hafa víðtæk réttaráhrif með margvíslegri framkvæmd. Ég tek undir það sem hv. formaður nefndarinnar og hv. þm. Jón Gunnarsson hafa sagt að málið er til bóta eins langt og það nær og tekur á því að ekki séu mörg hundruð þúsund króna sektir fyrir tiltölulega litlar yfirsjónir. Ég vil hins vegar beina þeirri spurningu til hv. formanns nefndarinnar, Guðjóns Hjörleifssonar, hvort menn í nefndinni hafi tekið sér það fyrir hendur að skoða þær fjölmörgu reglugerðir sem byggja á lögunum og hafi farið yfir þær, því þar eru jú refsiákvæðin sem tengjast framkvæmd laganna, þ.e. settar eru á grundvelli laganna fjöldamargar reglugerðir, ég hef ekki tölu á því hve margar þær eru.  Ég nefni einfaldar reglur eins og að veiðarfæri skuli merkt, fánar á baujum skuli merktir hvers skipið er, skrifað á belgi hvers skipið er o.s.frv. þannig að ávallt megi sjá hverra veiðarfærin eru. Nú getur margt borið fyrir á sjó eins og þið þekkið öll sem eruð í salnum, merkingar geta auðvitað farið fjandans til, ef hægt er að segja svo, og þó að það teljist ekki sektarákvæði við fyrsta brot mundi ég segja að viðurlögin væru ansi hörð þegar litið er til smávægilegra framkvæmdabrota eins og að annar endi á netatrossu eða línu sé ekki rétt merktur o.s.frv., ef menn vilja virkilega fara eftir reglugerðunum sem lögin byggja á. Þar erum við komin að vanda málsins. Í öllum þeim fjölda reglugerða sem hanga á lögunum er auðvitað hægt að finna atriði sem menn geta orðið brotlegir við, bæði viljandi og óviljandi og jafnvel oft óviljandi. Þau geta orðið að dómsmáli þó að oft sé reynt að lenda þessu, en þau ættu raunverulega að fylgja brotunum ef þeim væri framfylgt. Maður hefur oft velt því fyrir sér hvort ásættanlegt sé að smávægilegt brot, þó brotið sé endurtekið tvisvar á sömu vertíð, geti sætt lágmarkssekt sem eigi er lægri en 400 þús. kr., og geri ég mér grein fyrir að í þessu máli er vissulega verið að laga ástandið frá því sem áður var. Ég vil beina því til formanns nefndarinnar að nefndin fari fram á það við sjávarútvegsráðuneytið að greindar verði reglugerðirnar fyrir hvern lagabálk fyrir sig og að ráðuneytið fái Fiskistofu til að gera grein fyrir því hve oft refsiákvæðum hefur verið beitt á hver lög og hverja reglugerð. Ég held að það sé nauðsynlegt svo menn fái heildaryfirsýn yfir verkið. Ef í reynd er ekki verið að hengja sig mjög nákvæmlega í refsigleði á framkvæmdina og reglugerðirnar túlkaðar meira sem leiðbeinandi gæti lagasetningin hér verið algjörlega ásættanleg. En ef það er þannig í reynd að verið sé meira og minna að sækja að fólki sem starfar við atvinnugreinina vegna atriða sem menn eiga ekki mikla möguleika á að bregðast við af ýmsum ástæðum mælist ég til þess að nefndin skoði það betur. Embættismenn ráðuneytisins eða Fiskistofu hljóta að geta gefið upplýsingar um þetta sem hægt er að festa fingur á og ég mælist til þess að menn biðji um þær upplýsingar áður en við afgreiðum málið við 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég er sammála því að þetta er ógrynni reglugerða og ótrúlegt að þegar farið er inn á vef Stjórnarráðsins á sviði laga og sjávarútvegslaga eru reglugerðirnar 311. Ég tel mjög eðlilegt að við tökum málið upp í nefndinni og óskum eftir að farið verði í gegnum þetta. En nefndin gerði ekki mikið meira næsta hálfa árið ef hún ætlaði sjálf að fara í gegnum allar reglugerðirnar. Það er betra að láta fagmennina um það. Málið verður tekið fyrir á fimmtudaginn og í framhaldinu sett í einhvern ákveðinn farveg.

Virðulegur forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um sölu kristfjárjarðarinnar Utanverðuness í Sveitarfélaginu Skagafirði á þskj. 898, 504. mál. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðjón Bragason frá félagsmálaráðuneyti. Jafnframt ræddi nefndin símleiðis við Ársæl Guðmundsson, sveitarstjóra í Sveitarfélaginu Skagafirði. Með frumvarpinu er lagt til að kristfjárjörðin Utanverðunes verði seld ábúanda. Andvirði jarðarinnar skal renna til Utanverðunesslegats sem er sjóður um eignina. Ráðstöfun eigna legatsins skal samræmast hinum forna tilgangi kristfjárjarða, en kristfjárjarðir voru hluti fátækraframfærslu fyrr á öldum. Jörðin Utanverðunes var gefin Rípurhreppi árið 1838 og skyldi gjöfinni varið til framfærslu munaðarlausra barna í hreppnum. Nefndin leggur til að sú breyting verði gerð á frumvarpinu að ráðstöfun eigna legatsins verði að hljóta samþykki félagsmálaráðuneytisins að fenginni umsögn sveitarstjórnar Sveitarfélagsins Skagafjarðar Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindri breytingu sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um rannsóknarnefnd umferðarslysa af hálfu samgöngunefndar. Nefndin hefur fengið fjölmarga aðila á sinn fund til að ræða málið. Í frumvarpinu er lögð til heildstæð löggjöf um hlutverk og störf rannsóknarnefndar umferðarslysa. Ákvæði um rannsóknarnefnd umferðarslysa er nú að finna í 115. gr. a umferðarlaga, nr. 50/1987, auk þess sem í gildi er reglugerð um rannsóknarnefnd umferðarslysa, nr. 681/1998. Í gildandi lagaákvæði er mælt fyrir um heimild ráðherra til að skipa rannsóknarnefnd umferðarslysa en ákvæði um starfsemi og skyldur nefndarinnar er aðeins að finna í reglugerð. Með setningu heildarlaga um rannsóknarnefnd umferðarslysa er starfsgrundvöllur nefndarinnar tryggður. Þá eru reglur um stjórnsýsluhætti nefndarinnar og skiptingu ábyrgðar á milli nefndarmanna og starfsmanna nefndarinnar gerðar skýrari. Önnur veigamikil atriði sem tekið er á í frumvarpinu eru samskipti nefndarinnar og lögreglu og meðferð og vernd persónuupplýsinga sem nefndin aflar. Við gerð frumvarpsins hefur verið höfð hliðsjón af lögum er gilda um störf rannsóknarnefndar flugslysa og rannsóknarnefndar sjóslysa, sem og erlendri löggjöf á þessu sviði. Við meðferð málsins í nefndinni vöknuðu upp spurningar um umfang skráningar umferðarslysa og hverjir það eru sem skrá og rannsaka slík slys hér á landi. Til að geta gert sér sæmilega mynd af þessu samþykkti nefndin að leita svara hjá nokkrum aðilum um þetta efni. Athugun nefndarinnar leiddi í ljós að skráning umferðarslysa fer fram hjá nokkrum aðilum en skráning annarra virðist ekki skarast á við störf rannsóknarnefndar umferðarslysa. Þá kom til umræðu við meðferð málsins í nefndinni að athuga bæri hvort ekki mætti samtvinna að nokkru leyti störf rannsóknarnefnda á sviði samgangna í því tilliti að takmarka útgjöld. Sú umræða leiddi í ljós að sameining þessara nefnda getur verið vandasöm og varasamt að farið sé of geyst í þeim efnum. Því samþykkti nefndin að leggja til í tillögu til þingsályktunar að ráðherra verði falið að setja saman nefnd er kanni þá möguleika sem fyrir hendi eru varðandi sameiningu þessara nefnda og kosti þeirra og galla. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Þær eru eftirfarandi: 1. Að 1. mgr. 2. gr. verði breytt þannig að sá tilgangur rannsókna á umferðarslysum að draga úr afleiðingum þeirra falli betur að orðalagi ákvæðisins. Nefndarmenn telja rétt að í lögum sé kveðið á um þennan þátt þannig að rannsóknarnefnd umferðarslysa geti í skýrslum sínum bent á þætti sem takmarkað geti alvarlegar afleiðingar slysa, svo sem vegabætur eða boðun lögreglu og sjúkraliðs. 2. Að ákvæði um aðgang rannsóknarstjóra og rannsóknarnefndar umferðarslysa skv. 8. gr. frumvarpsins verði breytt þannig að rannsóknarstjóri hafi óheftan aðgang, líkt og er í frumvarpinu, en rannsóknarnefndin hafi aðgang í samráði við lögreglu. Telur nefndin að með þessu sé rannsóknaraðstaða beggja tryggð en þess jafnframt gætt að lögregla hafi rúm til að tryggja öryggi á vettvangi og slíkt áður en fleiri aðilum er hleypt þar að. Nefndin sér ekki þörf fyrir að aðrir starfsmenn rannsóknarnefndarinnar hafi ámóta aðgang að vettvangi. Við meðferð málsins kom fram að gott samstarf hefur verið á milli þessara aðila, sem nefndin telur að skipti miklu máli. 3. Að 10. gr. verði breytt í þeim tilgangi að tryggja frekar heimild nefndarinnar til gagnaöflunar og vernd persónuupplýsinga. Eru þessar tillögur gerðar m.a. að teknu tilliti til umsagnar Persónuverndar um málið. Til umræðu kom að takmarka aðgang rannsóknarnefndarinnar að krufningarskýrslum, t.d. við ákveðna þætti hennar eða vottorð unnið upp úr þeirri skýrslu, en athugun leiddi í ljós að slíkt er talið óráðlegt og takmarka vinnu nefndarinnar um of. Þá fékk nefndin staðfest að rannsóknarnefnd umferðarslysa fylgir þegar ströngum verklagsreglum við meðferð persónupplýsinga og er að vinna í endurnýjun þeirra í samráði við Persónuvernd. Því leggur nefndin ekki til frekari breytingar en þessar hvað varðar aðgang að þessum upplýsingum. 4. Að starfshlutverk forstöðumanns verði gert tryggara með breytingu á 11. gr. 5. Að orðalagi 2. og 3. mgr. 12. gr. verði breytt. Tilgangur með breytingu á 3. mgr. er sá að gera það skýrara en er í frumvarpinu að rannsóknarnefndin geti ekki haft beint boðvald yfir framkvæmdaraðilum, ríki eða sveitarfélögum, þegar kemur að endurbótum á mannvirkjum til að draga úr slysum. Nefndinni ber samt sem áður að koma tilmælum á framfæri við þessa aðila um hvað má betur fara og getur fylgt slíkum tilmælum eftir að nokkru leyti með eftirgrennslan. Það má þó ljóst vera að þrír mánuðir eru skammur tími þegar kemur að endurbótum samgöngumannvirkja sem geta verið flóknar og krefjast vandaðrar hönnunar og mikils fjármagns. Því leggur nefndin til að sá tími sem þarf að líða frá því að nefndin hefur sent tilmæli til framkvæmdaraðila og þar til hún getur leitað eftir upplýsingum um hvernig hafi verið brugðist við þeim verði lengdur úr þremur mánuðum í sex. 6. Lagt er til að fellt verði brott úr frumvarpinu bann við að nota skýrslur nefndarinnar við meðferð einkamála en bann við notkun þeirra í opinberum málum verði óbreytt. Sönnunarstaða aðila og tilgangur einkamála er allt annar en í opinberum málum og ekki sama ástæða til að banna notkun þessara gagna í einkamálum. Er þessi breyting lögð til m.a. að teknu tilliti til umsagnar Lögmannafélags Íslands. 7. Lagt er til að lögin öðlist gildi 1. september 2005. Framkvæmdarvaldinu gefst þá tími til undirbúnings og aðlögunar fram að þeim tíma hvað varðar mannaráðningar o.fl. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þingmenn Arnbjörg Sveinsdóttir, Björgvin G. Sigurðsson og Magnús Stefánsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Guðmundur Hallvarðsson formaður, Hjálmar Árnason, Bryndís Hlöðversdóttir, Guðjón Hjörleifsson, Guðjón A. Kristjánsson og Kristján L. Möller. Virðulegi forseti. Við teljum að hér sé mikið þarfamál á ferðinni með tilliti til þess að við höfum fengið umsagnir frá fjölmörgum aðilum sem fagna þessu fram komna frumvarpi. Alvarleiki málsins er sá að dauðaslys og alvarleg slys í umferðinni eru nú um 120 á ári og því full ástæða til að alvarlega séð gefinn gaumur að umferðarslysum hér á landi og reynt að bæta þar um svo fækka megi slysum. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði málinu vísað til 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa ánægju með frumvarpið um rannsóknarnefnd umferðarslysa. Ég tel mikilvægt eins og fram hefur komið að nefndin hafi stoð í lögum en ekki einungis í reglugerð eins og er í dag og að allur rammi utan um vinnu nefndarinnar sé skýr og einnig öll ákvæði um persónuvernd. Alvarleg umferðarslys sem kalla á rannsókn rannsóknarnefndar eru viðkvæm. Þetta eru persónuleg mál og því mjög mikilvægt að meðferð persónuupplýsinga sé með mjög skýrum hætti. Erindi mitt í ræðustól er eingöngu að lýsa ánægju minni með þá vinnu sem fram hefur farið. Komið hafa fram fjölmargar athugasemdir um frumvarpið og hefur verið tekið tillit til þeirra eftir því sem ég best þekki til. Mér sýnist á öllu að hv. nefndarmenn samgöngunefndar séu að leggja sig fram við að búa svo um hnútana að bæði rannsóknum og öllum ábendingum um hvað megi betur fara, bæði hvað varðar mannvirki og ýmis atvik í umferðinni verði hægt að koma til skila. Vonandi verða það meira en eingöngu ábendingar í framtíðinni og fjármagn verði tryggt til að framkvæma þær breytingar sem þarf að gera bæði á umferðarmannvirkjum og eins að koma reglum og lagabreytingum á aðra þætti sem lúta að öðru en umferðarmannvirkjum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um rannsóknir á þunglyndi meðal eldri borgara. Tillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að skipa nefnd sem rannsaki þunglyndi meðal eldri borgara og meti umfang þess. Nefndin kanni sérstaklega tíðni sjálfsvíga og sjálfsvígstilrauna hjá eldri borgurum. Nefndin kanni einnig hvaða leiðir séu heppilegar til að koma í veg fyrir þunglyndi á meðal eldri borgara. Nefndin verði skipuð níu einstaklingum. Ráðherra skipi formann án tilnefningar og landlæknir, Læknafélag Íslands, Félag hjúkrunarfræðinga, Öldrunarfræðafélag Íslands, Öldrunarráð Íslands, Félag íslenskra öldrunarlækna, Geðhjálp og Landssamband eldri borgara tilnefni einn fulltrúa hver. Nefndin skili niðurstöðum fyrir 1. desember 2005. Þessi þingsályktunartillaga var lögð fram á síðasta þingi en varð ekki útrædd þá. Eldri borgurum hefur fjölgað mikið hérlendis og þótt umfjöllun um málefni þeirra sé mun meiri en áður er á margan hátt ekki komið nægilega til móts við hagsmuni þeirra. Sum svið sem skipta aldraða mjög miklu máli liggja í þagnargildi. Einn þessara málaflokka er þunglyndi meðal eldri borgara sem þessi þingsályktunartillaga fjallar um. Samkvæmt skýrslum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar er þunglyndi einn erfiðasti sjúkdómur mannkyns og getur verið lífshættulegur. Þunglyndi er hins vegar oft læknanlegt og ætíð er hægt að ráða einhverja bót á því. Sjúkdómurinn er einnig dýr m.a. vegna minni vinnugetu. Á Íslandi er talið að um 12.000–15.000 manns þjáist af þunglyndi. Þetta er gríðarlegur fjöldi og þunglyndi eldri borgara er sérstakt vandamál. Vandamálið felst m.a. í því að það er að einhverju leyti falið og ógreint. Þunglyndi eldri borgara getur sömuleiðis haft margs konar sérstöðu sem ber að taka tillit til. Það getur í sumum tilfellum verið frábrugðið þunglyndi annarra aldurshópa þar sem missir maka eftir langt hjónaband, einmanaleiki og lífsleiði geta verið veigameiri orsök en hjá öðrum hópum sem og fjárhagsáhyggjur og kvíði vegna framtíðarinnar. Sjúklingarnir geta einnig átt til að léttast án þess að vitað sé af hverju, auk þess sem gjarnan fylgja líkamleg einkenni sem viðkomandi kvartar yfir í stað þess að átta sig á því eða viðurkenna að um þunglyndi sé að ræða. Engin stofnun innan heilbrigðisgeirans hér á landi fæst á skipulagðan hátt við þunglyndi eldri borgara. Á geðlæknaþingi sem haldið var í Reykjavík sumarið 2003 kom fram hjá Ásgeiri Bragasyni, öldrunargeðlækni í Ósló og formanni öldrunardeildar norska geðlæknafélagsins, að síðustu 10 ár hafi uppbygging á öldrunargeðþjónustu í Noregi verið hröð og einungis tvö af 19 fylkjum Noregs bjóði ekki upp á slík úrræði nú. Að sögn Ásgeirs ætti að starfrækja tvær slíkar stofnanir hér á landi miðað við mannfjölda. Gott starf hefur þó verið unnið hér á landi í tengslum við þunglyndi. Hjá landlæknisembættinu er sérstakt fræðslu- og forvarnaverkefni í gangi sem kallast Þjóð gegn þunglyndi og er það samvinnuverkefni fjölmargra aðila. Hjá Geðrækt, sem er samstarfsverkefni landlæknisembættisins, geðsviðs Landspítala – háskólasjúkrahúss, Heilsugæslunnar í Reykjavík og Geðhjálpar, hefur þunglyndi eldri borgara verið efni sérstaks þemamánaðar undir yfirskriftinni Geðheilsa eldri landsmanna – lyf eru ekki lausn við leiða. Þunglyndi eldri borgara hefur þó ekki verið rannsakað sérstaklega hér á landi og á nefndin að bæta úr því, auk þess að meta umfang þess og möguleg úrræði og forvarnir. Þó má minnast þess að Hallgrímur Magnússon læknir hefur verið að skoða málið. Með greiningu á þunglyndi eldri borgara má auka þekkingu á þunglyndi meðal þessa fólks í þeirri von að draga megi úr tíðni þess, gera meðferð skilvirkari og fækka sjálfsvígum. Mikilvægt er að skoða tíðni sjálfsvíga og sjálfsvígstilrauna meðal eldri borgara en að sjálfsögðu ber að nálgast slíkt af mikilli varúð og nærgætni. Sjálfsvíg meðal eldri borgara hafa lengi verið feimnismál hér á landi eins og annars staðar. Hins vegar er nauðsynlegt að meta umfangið til að geta brugðist við og spornað gegn þessari vá. Lykilatriðið er að greina vandamálið svo að hægt sé að bregðast rétt við því. Mögulegar úrlausnir vegna þunglyndis eldri borgara þurfa að vera sértækar og sérsniðnar að aldurshópnum. Nefndinni ber að skoða möguleika til að bregðast við þunglyndi eldri borgara, svo sem hvaða úrræði séu nú þegar til og hvað þurfi að bæta í slíkum málum. Forvarnir gegn þunglyndi eru einnig afar mikilvægar. Það má leiða líkur að því að sérstök úrræði þurfi í forvörnum þegar kemur að öldruðum. Þunglyndi, kvíði og einmanaleiki eiga ekki vera eðlilegir fylgifiskar efri áranna. Í ljósi mikillar notkunar á geð- og þunglyndislyfjum hér á landi er nauðsynlegt að bregðast við þunglyndi með öllum tiltækum leiðum. Tilhneigingin hefur verið að leysa þennan vanda meðal eldri borgara með lyfjagjöf í stað annarrar meðferðar. Það er hins vegar nauðsynlegt að huga einnig að annars konar meðferð samhliða lyfjameðferð eða í staðinn fyrir hana, t.d. að auka félagslega ráðgjöf og auðvelda vitjanir til öldrunarlækna á heilsugæslustöðvum. Sömuleiðis getur aukin hreyfing verið skynsamleg leið til að sporna gegn þunglyndi og því mikilvægt að eldri borgarar hafi aðstöðu til slíkrar hreyfingar. Eldri borgurum fjölgar sífellt. Til ársins 2010 mun landsmönnum 65 ára og eldri fjölga um 11% og landsmönnum 80 ára og eldri um tæp 30%. Hætt er við að þunglyndi meðal eldri borgara verði að meiri háttar heilbrigðisvandamáli ef ekki er brugðist hratt og rétt við. Skipun nefndar sem rannsaki þessi mál, eins og þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir, er því brýnt verkefni og ætti að mati flutningsmanna að hrinda í framkvæmd sem fyrst. Að lokinni umræðu hér legg ég til að málinu verði vísað til hv. heilbrigðisnefndar og síðan til síðari umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á almennum hegningarlögum sem lýtur að því að afnema fyrningarfresti í kynferðisafbrotum gegn börnum. Þetta lagafrumvarp var lagt fram á síðasta þingi en fékk ekki afgreiðslu í allsherjarnefnd. Frumvarpið var sent út til umsagnar og fékk vægast sagt góðar undirtektir. Umboðsmaður barna lýsti m.a. yfir stuðningi við frumvarpið í umsögn sinni 30. mars 2004. Með þessu frumvarpi er því farið eftir tilmælum umboðsmanns barna. Barnaverndarstofa styður frumvarpið eindregið og barnaverndarnefnd Reykjavíkur fagnar því og telur nauðsynlegt að afnema fyrningarfresti vegna kynferðisafbrota gegn börnum. Stjórn Barnaheilla fagnar sömuleiðis frumvarpinu í sinni umsögn. Samtök um kvennaathvarf hvöttu til þess að frumvarpið yrði samþykkt og telur Femínistafélag Íslands einnig að afnema eigi þessa fyrningarfresti. Mannréttindaskrifstofa Íslands telur í umsögn sinni að sterkar röksemdir séu fyrir samþykkt þessa frumvarps. Átakshópurinn Blátt áfram er verkefni unnið í samvinnu við Ungmennafélag Íslands og felst í að efla forvarnir gegn kynferðislegu ofbeldi á börnum á Íslandi. Á heimasíðu þessa hóps, blattafram.is, er fólk hvatt til að senda ráðherrum og þingmönnum bréf með áskorun um að þeir samþykki frumvarpið. Leiðarahöfundur Morgunblaðsins skrifaði 7. febrúar 2004 að frumvarpið væri, með leyfi forseta, ,,án efa mikilvægt skref í þá átt að koma lögum yfir sem flesta þeirra sem gerst hafa sekir um jafnalvarlegan og afdrifaríkan glæp og að beita börn kynferðisofbeldi“. Þar var einnig sagt, með leyfi forseta: ,,Fyrningarfrestir, eins og þeim er nú háttað, eru iðulega of skammir fyrir þennan viðkvæma hóp brotaþola, sem oft áttar sig ekki á brotinu eða treystir sér til að kæra það fyrr en langt er um liðið. Dómar þar sem einstaklingar hafa verið sýknaðir fyrir kynferðisafbrot gegn börnum, þrátt fyrir að sekt þeirra hafi verið sönnuð, eru staðfesting á því.“ Kynferðisafbrot gegn börnum eru í eðli sínu ólík öðrum ofbeldisbrotum og er nauðsynlegt að viðurkenna þá sérstöðu þessara brota. Sakir sérstöðu slíkra brota vilja flutningsmenn afnema fyrningarfrest brota í 194.–202. gr. almennra hegningarlaga sem framin eru gegn einstaklingum yngri en 14 ára. Aðstöðumunur geranda og þolanda er eðli máls samkvæmt gríðarlegur. Brotaþoli er hvorki í aðstöðu til að skynja að um lögbrot sé að ræða né þekkir hann leiðir til að losna undan oki gerandans. Þolandinn í þessum málum áttar sig e.t.v. ekki fyrr en mörgum árum síðar á því að brotið hafi verið gegn honum eða bælir minninguna um ofbeldið í langan tíma niður og telur sig jafnvel bera einhverja sök sjálfur. Þess vegna geta liðið mörg ár og jafnvel áratugir þar til kæra er lögð fram í slíkum málum. Gerandinn á ekki að hagnast á þeim mikla aðstöðumun sem er á honum og brotaþola. Oft koma þessi brot ekki fram í dagsljósið fyrr en mörgum árum eftir að þau voru framin og jafnvel ekki fyrr en brotaþolarnir hafa náð fullorðinsaldri. Þetta á ekki síst við þegar brotamaður er í fjölskyldutengslum við brotaþola. Samkvæmt ársskýrslu Stígamóta fyrir árið 2003 líður oft mjög langur tími frá því að brot gegn barni er framið þar til viðkomandi brotaþoli er reiðubúinn að ræða málið og leita sér aðstoðar. Tæplega 50% þeirra sem leituðu til Stígamóta höfðu orðið fyrir kynferðisbroti á aldrinum 0–10 ára en tæplega 70% voru á aldrinum 0–15 ára. Sé hins vegar litið á hvenær fólk leitar sér aðstoðar hjá Stígamótum kemur í ljós að rúmlega 40% eru 30 ára eða eldri. Samkvæmt núverandi fyrningarreglum eru öll kynferðisafbrot gegn barni sem er 14 ára eða yngra fyrnd þegar viðkomandi fórnarlamb eða þolandi hefur náð 29 ára aldri. Önnur 40% þeirra sem leita til Stígamóta eru á aldursbilinu 19–29 ára en sé um kynferðisbrot gegn barni að ræða eru sum slík brot fyrnd þar sem fyrningarfrestir vegna þeirra eru frá 5 árum til 15 ára og byrjar fresturinn að líða á 14 ára afmæli brotaþolans. Ljóst er því að fyrningarfrestir eru of skammir fyrir stóran hóp brotaþola. Dómar þar sem menn hafa verið sýknaðir fyrir kynferðisbrot gegn börnum, jafnvel þótt sekt hafi verið sönnuð, staðfesta þetta. Minnast má nýlegs dóms frá Hæstarétti þegar ljóst var að viðkomandi gerandi hafði játað mjög gróft brot en fékk sýknun vegna fyrningar. Samkvæmt ársskýrslu Stígamóta bárust einungis um 8% af þeim málum sem komu til kasta Stígamóta til opinberra aðila. Í skýrslunni er tekið fram að gildandi fyrningarreglur eru ein af ástæðunum fyrir því að svo fá mál komast til umfjöllunar opinberra aðila. Flutningsmenn telja að rétt sé að miða við 14 ára aldur í ljósi þeirrar staðreyndar að skv. 202. gr. almennra hegningarlaga eru lögleg aldursmörk samræðis og annarra kynferðismaka miðuð við 14 ára aldur. Þær röksemdir sem eru að baki sérstöðu þessara brotaþola eiga sömuleiðis fyrst og fremst við einstaklinga undir 14 ára aldri fremur en brotaþola á aldursbilinu 14–18 ára. Þolendur á aldrinum 14–18 ára eru yfirleitt í mun betri aðstöðu til að skilja að um brot sé að ræða og jafnframt líklegri til að þekkja þau úrræði sem þolendum kynferðisbrota bjóðast en brotaþoli sem er yngri en 14 ára. Brotaþolar á aldrinum 14–18 ára njóta því áfram sömu fyrningarfresta og fullorðnir verði frumvarpið samþykkt óbreytt. Í núverandi refsilöggjöf fer lengd fyrningarfrests eftir lengd hámarksrefsingar sem lögð er við viðkomandi broti. Aðeins þeir glæpir þar sem hámarksrefsing er ævilangt fangelsi fyrnast aldrei skv. IX. kafla almennra hegningarlaga. Þar má nefna landráð, brot gegn stjórnskipan ríkisins og æðstu stjórnvöldum, hryðjuverk, manndráp, mannrán skv. 226. gr. og ítrekuð rán skv. 255. gr. Eins og komið hefur fram fyrnast kynferðisbrot gegn börnum frá 5 árum til 15 ára og fer lengd fyrningarfrestsins eftir alvarleika brotsins. Í núgildandi ákvæði 2. málsl. 1. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga segir að fyrningarfrestur vegna brota samkvæmt ákvæðum 194.–202. gr. teljist ekki fyrr en frá þeim degi er brotaþoli nær 14 ára aldri. Fyrningarfrestur telst því frá þeim degi er refsiverðum verknaði lauk nema brotaþoli hafi ekki náð 14 ára aldri en þá telst fresturinn frá þeim degi er brotaþoli nær þeim aldri. Þetta ákvæði var lögfest árið 1998 í kjölfar tillögu þingmanna jafnaðarmanna um að fyrningarfrestur brota á 200., 201. og 202. gr. laganna hæfist ekki fyrr en þolandi brots hefði náð sjálfræðisaldri. Þótt bót hafi orðið með lögfestingu þessa ákvæðis telja flutningsmenn að dómar og tölfræði um aldur brotaþola þegar hann leitar sér hjálpar sýni að ekki er nóg að gert. Því er lagt til í frumvarpi þessu að fyrning kynferðisbrota gegn börnum undir 14 ára aldri verði afnumin með öllu í ljósi sérstöðu þessara brota og hagsmuna barna á þessum aldri. Í þessu samhengi er mikilvægt að hafa í huga að löggjafinn hefur nú þegar tekið þá pólitísku ákvörðun að hafa sum afbrot ófyrnanleg, t.d. ítrekuð rán, mannrán og manndráp. Í norrænum rétti hefur verið gengið út frá því að brot geti verið ófyrnanleg þegar um er ræða alvarlegustu brotin samkvæmt refsimati löggjafans. Flutningsmenn telja að kynferðisafbrot gegn börnum eigi heima í flokki alvarlegustu afbrota hvað varðar fyrningu. Hugtakið fyrning í refsirétti felur í sér að réttur ríkisvaldsins til að koma fram refsingu eða öðrum viðurlögum fellur niður að ákveðnum tíma liðnum. Fyrning getur verið af tvennum toga, fyrning sakar og fyrning refsingar. Til eru margs konar röksemdir fyrir reglum um fyrningu, svo sem hagkvæmnis- og sanngirnisrök, auk þess sem það liggur í hlutarins eðli að erfiðara verður að sanna brot eftir því sem lengri tími líður frá framningu þess. Það getur hins vegar ekki talist vera sjálfstæð röksemd gegn afnámi fyrningarfrests vegna kynferðisafbrota gegn börnum undir 14 ára aldri að erfiðara verður að sanna brotið eftir því sem lengri tími líður. Sönnun í slíkum málum hefur hingað til verið erfið og verður erfið þrátt fyrir afnám fyrningarfrests. Sönnunarbyrðin verður eftir sem áður á ábyrgð hins opinbera ákæruvalds, sbr. 45. gr. laga um meðferð opinberra mála, sem metur hvort það sem fram er komið sé nægilegt eða líklegt til sakfellis, sbr. 112. gr. sömu laga. Hins vegar má telja að sú vitneskja að sönnun verði erfiðari eftir því sem lengri tími líður hvetji brotaþola til að leita úrræða sem fyrst en dragi það ekki í óþarflega langan tíma. Jafnframt verður það að teljast hæpin röksemd gegn afnámi fyrningarfrests að slíkir frestir virki sem aðhald fyrir rannsóknaraðila og ákæruvald um hröð vinnubrögð. Brotaþoli undir 14 ára aldri á ekki að líða fyrir slíkt markmið fyrningarreglna. Sömuleiðis er nú þegar lagalegur áskilnaður um málshraða á rannsóknaraðilum og ákæruvaldinu. Flutningsmenn telja að sérstaða kynferðisbrota gegn börnum undir 14 ára aldri og hagsmunir þeirra vegi einfaldlega þyngra en þau hagkvæmnis- og sanngirnisrök sem búa almennt að baki reglum um fyrningarfrest. Flutningsmenn álíta rangt að kynferðisbrot gegn börnum geti fyrnst. Vegna eðlis og sérstöðu þessara brota verður að telja að með fyrningarfresti á slíkum brotum sé börnum ekki tryggð nægjanleg réttarvernd og réttlæti samkvæmt lögum. Eftir þessa umræðu legg ég til að þessu frumvarpi verði vísað til hv. allsherjarnefndar og þaðan til 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um sérdeild fyrir fanga á aldrinum 18 til 24 ára. Í þeirri tillögu stendur: „Alþingi ályktar að í fyrirhuguðu fangelsi á Hólmsheiði við Nesjavallaveg verði sérdeild fyrir fanga á aldrinum 18–24 ára þar sem samneyti þeirra við eldri fanga verði í algjöru lágmarki og aðeins ef brýna nauðsyn ber til.“ Þessi tillaga til þingsályktunar var lögð fram á síðasta þingi en komst ekki á dagskrá þingsins. Í ljósi sérstöðu ungra fanga, á aldrinum 18–24 ára, telja flutningsmenn rétt að í fyrirhuguðu fangelsi á Hólmsheiði við Nesjavallaveg verði sérstök deild fyrir þann aldurshóp. Bygging hins nýja fangelsis veitir einstakt tækifæri til að gera ráð fyrir sérstakri deild fyrir unga fanga. Í umræðum um hið nýja fangelsi hefur hins vegar komið fram að ekki hefur verið gert ráð fyrir slíkri sérdeild. Samkvæmt upplýsingum frá Fangelsismálastofnun er bygging nýja fangelsisins nú í biðstöðu þar sem ekki er gert ráð fyrir fé til þess í fjárlagafrumvarpi. Það er því enn tækifæri til að gera ráð fyrir sérdeild fyrir unga fanga á aldrinum 18–24 ára. Ef ekki er hægt að gera ráð fyrir sérdeild fyrir unga fanga í nýja fangelsinu eða bygging þess frestast verulega telja flutningsmenn að breytingar á núverandi fangelsum séu nauðsynlegar í því skyni. Þar sem meginröksemdin fyrir sérstöðu ungra fanga á aldrinum 18–24 ára eru hugsanleg slæm áhrif þeirra eldri á þá yngri þyrfti slík sérdeild að vera að mestu aðskilin frá öðrum deildum fangelsisins. Vitaskuld yrði unnt að samnýta ýmiss konar þjónustu fangelsins, svo sem aðstöðu fyrir heimsóknir, afþreyingu, vinnu, mötuneyti og fleira. Þess yrði hins vegar ævinlega að vera gætt að ungir fangar yrðu út af fyrir sig á þessum svæðum nema þar sem það er bundið miklum erfiðleikum t.d. við vinnu. Það ber að taka fram að starfræksla sérdeildar fyrir unga fanga þarf ekki að koma í veg fyrir frekari deildarskiptingar innan fangelsisins t.d. fyrir fyrirmyndarfanga á öllum aldri. Sömuleiðis munu fangelsismálayfirvöld eftir sem áður hafa úrræði til að bregðast við hugsanlegum óæskilegum afleiðingum slíkrar deildarskiptingar, svo sem klíkumyndun eða einelti. Fangar á aldursbilinu 18–24 ára hafa margs konar sérstöðu. Ungir fangar eru sérstaklega viðkvæmur hópur og ekki er æskilegt að þeir afpláni dóma í samneyti við eldri afbrotamenn að mati flutningsmanna. Líta ber svo á að við afplánun ungra fanga sé sérstaklega unnið að því að koma í veg fyrir frekari afbrot. Afplánun þeirra sé því liður í betrun, en þeirri betrun getur verið ókleift að ná fram með því að vista unga fanga í samneyti við eldri fanga, sem sumir hverjir eru síbrotamenn. Endurhæfing er líklegri til að skila betri árangri séu ungu fangarnir í eins jákvæðu og uppbyggilegu umhverfi og hugsast getur miðað við aðstæður. Sérdeild fyrir unga afbrotamenn býður einnig upp á margs konar sértæk úrræði fyrir þennan aldurshóp, t.d. á sviði vímu- og geðmeðferðar. Ungir fangar hafa einnig þá sérstöðu að oft hafa þeir einungis gerst sekir um eitt eða fá afbrot sem jafnvel eru í sumum tilfellum fremur smávægileg. Margoft hefur verið sýnt fram á að samneyti ungra fanga við eldri, og jafnvel forhertari fanga, geri þeim yngri ekkert gott og geti í sumum tilvikum haft afar slæm áhrif. Slíkt samneyti getur beinlínis haft hvetjandi áhrif á unga afbrotamenn til frekari þátttöku í afbrotum, en þó ber að sjálfsögðu að forðast að alhæfa í þessum efnum. Einhver aldursmörk verða að vera og þykir flutningsmönnum hóflegt að miða við 24 ára aldur þegar afplánun hefst. Það má leiða líkur að því að einstaklingar undir þeim aldri hafi ekki náð fullum félagslegum þroska og að þeim sé því hætta búin af samneyti og áhrifum frá eldri afbrotamönnum. Sakhæfisaldur er samkvæmt almennum hegningarlögum 15 ár. Nú þegar er til heimild fyrir því að bjóða ungum afbrotamönnum á aldrinum 15–18 ára að taka út refsingu sína á meðferðarheimili á vegum Barnaverndarstofu. Nái viðkomandi einstaklingur 18 ára aldri á meðan meðferð stendur getur þó meðferðartíminn eftir það ekki varað lengur en í 6 mánuði eftir að aldursmarkinu er náð. Á árinu 2002 var enginn einstaklingur á meðferðarheimili á vegum Barnaverndarstofu á þessum grundvelli. Hins vegar var þremur einstaklingum á þessu aldursbili boðið að afplána dóma sína á meðferðarheimilum en þeir höfnuðu því allir. Með samkomulagi Fangelsismálastofnunar og Barnaverndarstofu er ungum föngum gert kleift að afplána refsingu utan fangelsa og vistast í meðferð með öðrum börnum. Þetta fyrirkomulag verður að teljast afar jákvætt, enda bendir margt til þess að ungir afbrotamenn hafi ekki hag af því að vera vistaðir innan um eldri fanga. Í c-lið 37. gr. samnings um réttindi barnsins, sem var samþykktur á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 20. nóvember 1989 og fullgiltur af Íslands hálfu 28. október 1992, kemur fram að halda skuli hverju því barni sem svipt er frjálsræði sínu aðskildu frá fullorðnum, nema ef talið er að því sé fyrir bestu að gera það ekki. Hér er átt við einstakling yngri en 18 ára. Við fullgildingu samningsins var enginn fyrirvari gerður af Íslands hálfu. Hins vegar var lögð fram yfirlýsing við c-lið 37. gr. þar sem kemur fram að í íslenskum lögum séu ekki ákvæði um að ungum föngum skuli halda aðskildum frá eldri föngum. En með hliðsjón af framangreindu samkomulagi Fangelsismálastofnunar og Barnaverndarstofu verður að telja að núverandi fyrirkomulag afplánunar ungra afbrotamanna á aldrinum 15–18 ára sé heppilegt. Þrátt fyrir þessi úrræði fyrir afbrotamenn á aldrinum 15–18 ára er hins vegar rétt og nauðsynlegt að viðurkenna sérstöðu þeirra fanga sem eru eldri en 18 ára en eru ungir engu að síður. Slík sérstaða yrði viðurkennd með starfrækslu sérstakrar deildar innan fangelsis fyrir aldurshópinn 18–24 ára. Slík sérdeild fyrir unga fanga yrði að sjálfsögðu einnig opin þeim einstaklingum á aldursbilinu 15–18 ára sem kjósa að nýta ekki þá heimild að taka út sína refsingu á meðferðarheimilum á vegum Barnarverndarstofu. Það er ljóst að sérdeild fyrir afbrotamenn á aldrinum 18–24 ára yrði ekki einungis ungum afbrotamönnum til hagsbóta heldur einnig samfélaginu í heild, þar sem líta má á þetta úrræði sem forvarnir. Benda má á að að sjálfsögðu er aldur enginn algildur mælikvarði. Að sjálfsögðu er hægt að finna unga fanga og afbrotamenn sem eru forhertir og einnig má benda á að samneyti ungra fanga við hina eldri getur að sjálfsögðu stundum leitt gott af sér og haft jákvæð áhrif á viðkomandi ungan einstakling. Hér er lagt til að þessi aðskilnaður verði meginregla með hins vegar þeim sveigjanleika sem þörf krefur eftir viðkomandi einstaklingi. Þessi þingsályktunartillaga kemur ekki í veg fyrir að tekið sé upp fyrirkomulag fyrirmyndarfanga eða fyrirmyndargangs. Það er ágætt að rifja það upp að ítrekunartíðni er hærri á meðal yngri fanga en þeirra eldri, eins og kemur fram í riti Helga Gunnlaugssonar o.fl. um ítrekunartíðni afbrota á Íslandi. Þar stendur á bls. 43, með leyfi forseta: „Um 44% þeirra sem eru 29 ára eða yngri þegar dómur fellur koma við sögu lögreglu innan fimm ára frá því að þeir ljúka afplánun í fangelsi samanborið við 30% þeirra sem eru 30 ára eða eldri þegar dómur fellur.“ Á öðrum stað stendur, með leyfi forseta: „Ítrekunartíðni á Íslandi er hærri meðal karla og yngra fólks.“ Á enn öðrum stað í þessu merka riti stendur, með leyfi forseta: „Ítrekunartíðni hefur tilhneigingu til að vera hæst meðal yngri einstaklinga.“ Þessi rannsókn eða úttekt Helga Gunnlaugssonar o.fl. sýnir að ítrekunartíðni, þ.e. sú tíðni sem lýtur að því að menn komast aftur í kast við lögin, er hærri eftir því sem viðkomandi einstaklingur er yngri. Þetta er vísbending um að við erum kannski ekki að ná þeirri betrun sem við þurfum að ná fram varðandi ungu fangana. Ég tel að bygging hins nýja fangelsis sem hefur verið ákveðin en eftir er að tryggja fjármagn til, sé ákveðið tækifæri í þessa átt og bjóði einmitt upp á að við tökum upp þennan aðskilnað sem ég held að til lengri tíma sé skynsamlegur. Hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason minntist á hugsanlegan aðskilnað ungra og eldri fanga í svari við fyrirspurn minni frá 24. nóvember sl., en í umræðu um þá fyrirspurn lét hv. þm. Drífa Hjartardóttir einnig falla þau orð falla, með leyfi forseta: „Mér þótti líka mjög gott að heyra áherslu hæstv. dómsmálaráðherra á að villtir ungir afbrotamenn væru ekki með eldri föngum …“ - eins og hv. þingmaður orðaði það. Hugsanlega er hér að opnast einhvers konar þverpólitískur skilningur á því að aðskilja unga og eldri fanga með einhverjum hætti. Það er mikilvægt að þessi málaflokkur komist aðeins meira upp á yfirborðið og fari meira inn í umræðuna, það er löngu tímabært. Núna er til umfjöllunar hjá allsherjarnefnd frumvarp um fullnustu refsinga þannig að þessi mál eru uppi á borðinu. Sömuleiðis liggur fyrir ákvörðun um að byggja nýtt fangelsi. Hér er því heilmikið tækifæri til að sníða helstu agnúa af því kerfi sem við höfum hvað varðar fanga. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að þingsályktunartillögunni verði vísað til hv. allsherjarnefndar.