Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Vegna síðustu orða hv. þm. tek ég fram að ég tel að umræða af þessu tagi í framhaldi af tilkynningu ríkisstjórnarinnar um tiltekin atriði sé ekki til þess fallin að fara nákvæmlega ofan í einstök atriði. Það gera menn þegar viðkomandi frumvörp verða lögð fram og þingnefndir fara síðan að skoða málin. Það er efnisumræða, stefnuumræða sem getur farið fram um tilkynningu af þessu tagi en ekki umræða sem gengur í smæstu smáatriði. Ég er því ósammála þingmanninum um það efni að allt eigi að gerast á þessari stundu. Ég ætla ekki heldur að ræða almennt um sjávarútvegsmál í tengslum við þessar aðgerðir á þessari stundu. Ég hef áður svarað því að þeir fjármunir sem sjávarútvegurinn greiðir til þessa sjóðs á að svara til þess kostnaðar sem á sjóðnum er. Það er einmitt mergurinn málsins varðandi sukksjóðina, sem hv. þm. nefndi svo, að það þarf enga skattpeninga til þess að standa straum af þessum sjóði. Hann verður í raun, eins og margoft hefur komið fram, á ábyrgð atvinnugreinarinnar sjálfrar. Honum er hjálpað af stað en ábyrgðin og fullnusta greiðslna verður á ábyrgð atvinnugreinarinnar sjálfrar. Það er meginþátturinn og mergur máls. Varðandi húshitunina þá er ljóst að í fjárlagafrv., eins og fram hefur komið fyrr í kvöld, eru 80 millj. kr. til að jafna húshitunarkostnað vegna einmitt virðisaukaskatts umfram það sem áður var gert ráð fyrir. Við vitum líka að stærsti hlutinn af þessum aukna kostnaði kemur fram á svæðum sem slík jöfnun þarf ekki að koma til þannig að þessi upphæð dugar meira og betur en heildarupphæð virðisaukaskattsins mundi gefa tilefni til. Þetta verða menn að hafa í huga. Auðvitað verður þetta líka skoðað betur í þinginu. Ég læt þetta nægja sem svar.

Virðulegur forseti. Hæstv. forsrh. sagðist ætla að láta þetta nægja. Ég sé reyndar að það virðist vera tilgangslaust að spyrja um þessi atriði sem ég hef verið að spyrja um. Við þeim fást ekki svör. Það fást engin svör við því hvort það eigi að borga úreldingu frystihúsanna með veiðileyfagjaldinu. Það fást ekki heldur skýr svör við því hvort um hærri upphæðir verði að ræða en sem svara til Hagræðingarsjóðsins. Þetta er allt saman greinilega í lausu lofti, enda höfum við orðið varir við það í dag að verulegur ágreiningur er um málin. Það er þess vegna sem svörin fást ekki. Menn eru ekki búnir að komast að niðurstöðu. Hæstv. forsrh. sagði að það væri ekki hægt að fara ofan í smáatriði í þessari umræðu. Eru það smáatriði hvort útgerðin eigi að greiða úreldingu frystihúsanna í landinu? Ég tel það ekki vera neitt smáatriði. Ég tel fráleitt að það sé bara hugsanlegt að menn hafi gert svona samkomulag sem virðist liggja á bak við öðruvísi en það hafi verið tekið á þessu máli. En það má greinilega ekki segja frá því hver niðurstaðan var. Það er alveg furðulegt að verða var við það hvernig ágreiningurinn er innan stjórnarflokkanna um þessi mál. Ég hef t.d. hitt alþýðuflokksmenn sem segja: Við unnum. Það var okkar sigur hér á ferð. Svo hitti ég sjálfstæðismann úr þingflokki Sjálfstfl. sem sagði að Þorsteinn hefði rúllað þeim upp í sjávarútvegsmálinu. Það fer ekki alveg saman.

Virðulegi forseti. Ég held reyndar að í þessu máli hafi enginn unnið sérstakan sigur annar en stjórnin sem slík að ná saman um þessi mál. Meginatriðið er hins vegar að það liggur fyrir að þeir fjármunir sem til slíks sjóðs verður varið verða greiddir til baka á tilteknu tímabili með tilteknum hætti af greininni sjálfri. Umræðan um hvort talan sé nákvæmlega þessi eða hin á þessu augnabliki er því í rauninni marklaus.

Virðulegur forseti. Mér finnst þetta út af fyrir sig vera svar. Þetta svarar spurningunni um að það er þá ekki á ferðinni að menn hafi gert samkomulag um að greinin ætti ekki að borga meira en sem svarar til hagræðingarsjóðsupphæðarinnar heldur geti sú upphæð orðið einhver önnur. Til viðbótar við það vil ég segja líka að ég misvirði það alls ekki og ég tel það út af fyrir sig góðan hlut að inni í fjárlagafrv. eru 80 millj. vegna niðurgreiðslna á húshitun en nú hefur vandinn aukist mjög mikið við síðustu aðgerðir við virðisaukaskatt og gengisfellinguna. Það sem ég hef miklar áhyggjur af er að fólk sem býr á köldu svæðunum þarf að borga 12.000 kr. hækkun að lágmarki ofan á það sem það greiddi áður. Sums staðar enn þá meira þar sem hitaveitur eru mjög skuldugar. Þess vegna spurði ég hæstv. forsrh. um það hvort hann ætlaði að beita sér fyrir einhverju sérstöku átaki til þess að koma til móts við fólk á þeim svæðum þar sem dýrast er að kynda hús.

Hæstv. forseti. Það líður sjálfsagt að lokum þessarar umræðu. Það sem liggur fyrir eftir að þetta mál hefur verið rætt í tvo daga á Alþingi Íslendinga er það að mesta skatta- og tekjuskerðingarár sem íslensk alþýða hefur séð er fram undan. Því miður er staðan sú að ríkisstjórnin hefur ekið út af veginum. Stefna hennar er brostin og vilja sjálfsagt fáir hjálpa þessari ríkisstjórn upp á veginn á nýjan leik. Vinum hennar hefur verulega fækkað eins og ég rakti fyrr í kvöld. Það er auðvitað alvarlegur hlutur fyrir þjóðina að stjórnin skuli ætla að sitja áfram við þær aðstæður að vera búin að glata allri sinni tiltrú. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra --- sem leyfist að vera í hrókasamræðum þegar reynt er að tala við þá eða fjarri salnum --- um viðhorf þeirra í sambandi við þessar aðgerðir. Nú er það svo að ýmis fyrirtæki í einkageiranum hafa á síðustu árum skilað umtalsverðum hagnaði. Ég minntist á nokkur í kvöld sem ég taldi að hefði verið hægt að setja nokkra pinkla á og létta þar með á alþýðunni. Maður hefur séð það í velgengni sumra fyrirtækja að skattalögin eru því miður með þeim hætti að fyrirtækjunum tekst að reikna sig tekjulaus. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort þeir hefðu ekki talið eðlilegt að gera breytingu á skattalögunum þannig, þar sem ríkisstjórnin greiðir fyrir fyrirtækjunum með því að fella burtu aðstöðugjaldið, að láta þau sum hver borga af hagnaði sínum einhver gjöld í ríkissjóð til viðbótar. Ég held að það sé staðreynd að í mörgum fyrirtækjum líðst það að menn færa laun sín í stórum stíl sem kostnað á fyrirtækin. Nú hefur ríkisstjórnin ákveðið að hækka viðmiðunarreglur. Ég ætla að spyrja hæstv. forsrh. hvort honum þyki viðmiðunarreglurnar sem í gildi eru ekki fulllágar. Eigum við að skoða með hvaða hætti þær eru? Lyfjafræðingum, læknum, lögfræðingum, löggiltum endurskoðendum og ráðgjafasérfræðingum líðst að á þá er áætlað í dag 220 þús. kr. í mánaðarlaun. Þetta mun verða til þess að margir álíta að þeir eigi að sleppa við þessa viðmiðun. Ég get rakið fleiri og ég hygg að margur sé undrandi yfir því hvað þessar viðmiðunarreglur eru lágar.  Mér finnst þessar viðmiðunarreglur of lágar og ég er sannfærður um að þessar stéttir, sem ég hef verið að lesa upp, eru sumar hverjar með laun á bilinu frá 500 þús. og upp í 2 millj. á mánuði. Mér finnst þessar viðmiðunarreglur bjóða upp á það að menn reyni að halda sig innan þessara marka. Í jafnskatteftirlitslausu þjóðfélagi og við búum við þá líðst þeim það. Mig langar að spyrja um t.d. hátekjuskattinn sem ég fyrr í kvöld gagnrýndi ekki og taldi mikilvægan til sátta í samfélaginu en gagnrýndi þó að mér fannst ósanngjarnt að miða við það sem væri fram yfir 200 þús. á einstaklinga og ætti kannski að fara í 250 þús. kr. Þó er það svo að í þessum hópi manna munu t.d. lenda sjómenn sem fengu á sig verulega skerðingu fyrir síðustu jól þegar sjómannaafsláttur var felldur burtu. Sjómenn sem eru mjög fjarri heimilum sínum munu auðvitað lenda í þessum skatti. Mig langar að spyrja hæstv. forsrh.: Hvernig verður farið með innheimtu á þessum skatti? Verður skatturinn lagður á hvern einasta mánuð? Nú eru þetta menn með mjög misjafnar tekjur. Þeir geta verið með mjög miklar tekjur einn mánuðinn og nánast engar tekjur næsta mánuð. Mig langar því að fræðast um hvaða reglum verður beitt í þessu efni. Mín lokaorð eru þau --- ég sé að formaður þingflokks Sjálfstfl. er mættur. Hann hefur auðvitað séð til þess í dag að reka sína menn úr salnum og að þeir væru sem minnst við þessa umræðu og hv. formaður þingflokks Alþfl. er hér allstaffírugur þótt klukkan sé farin að ganga eitt um nótt og hefur sjálfsagt haft sama hlutverk í sínum flokki að menn væru sem minnst við þessa umræðu. Ég er sannfærður um að það að stjórnarliðana hefur vantað við þessa umræðu og í salinn er merki þess að stríðið er fram undan hjá ríkisstjórninni. Það hefst á morgun. Það hefst á morgun þegar ríkisstjórnin ætlar sér bæði í fjárlögum og með sérstökum frumvörpum að koma þeim aðgerðum sínum í framkvæmd sem hér hafa verið boðaðar. Stríðið hefst þegar hækka á tekjuskatt á einstaklinga um 3 milljarða. Stríðið magnast þegar hækka á húshitunarkostnað fjölskyldnanna um allt land. Stríð rís enn þá hærra þegar það blasir við að hækkunin verður mikil á matvælum í gegnum aðgerðir þessarar ríkisstjórnar. Stríðið mun magnast verulega í Alþfl. þegar hæstv. félmrh. reisir sig og segir nei. Það er enginn vafi á því að þegar hæstv. félmrh. rís úr rúminu verður barátta hennar í þingflokki Alþfl. að fá það ákvæði fellt í burtu að 500 millj. verði felldar niður á vaxtabótum sem er 17% hækkun á einstaklinga og raskar þeim útreikningi sem fólk hefur reiknað fram í mörg næstu ár til að ráða við sín húsakaup. Þá rís stríðið í herbúðum þingflokks Alþfl. hátt. Ég hef enga trú á því að þetta atriði fari í gegnum þingið eða ríkisstjórnina þó það sé boðað í pakkanum. Og enn mun stríðið magnast þegar koma á bóka- og fjölmiðlaskattinum á. Það eru því ekki sælir dagar fram undan hjá hæstv. forsrh. á næstu vikum. Það munu koma upp brestir í því þingliði sem styður þessa ríkisstjórn, ekki síst vegna þess að aðalatriðið gleymdist í aðgerðum forsrh., að hann er ekki einn í heiminum, hæstv. forsrh. Hann þarf að hafa samráð í sínu samfélagi við svo ótal marga svo að ríkisstjórn farnist vel.

Virðulegi forseti. Þessar ótímabæru stríðsyfirlýsingar og stríðsfréttamennska þingmannsins munu ekki koma að neinu haldi því þetta verður allt saman mjög friðsamlegt. Ég fullvissa þingmanninn um það. Varðandi reiknuðu launin mega menn ekki gefa sér það að þeir sem undir þær reglur eru settar séu skattsvikarar. Flest af því fólki er bara venjulegt heiðarlegt fólk. Á hinn bóginn má segja að það sé ástæða til að hækka þessa reikningslegu viðmiðun og það er lagt til að hún hækki um 15%. Ég vek athygli á því að það er ekki leyfilegt af hv. þm. að gefa sér það að menn haldi sig við mörkin. Þá á hann væntanlega við, hann var ekki öðruvísi skilinn, að menn gæfu upp tekjur sínar eins og mörkin segðu fyrir um en ekki eins og þau væru. Staðreyndin er sú að þegar skatturinn er gerður upp verða hinar reiknuðu tekjur, sem hafa skilað, ef ég man rétt, nálægt 10 milljörðum, nær 15 milljörðum. Þarna skilar sér því verulegur hluti til viðbótar og engin ástæða til að ætla það að menn séu að fara þar með ranga hluti í stórum stíl þó það kunni að gerast þar eins og annars staðar. Varðandi hátekjuskattinn þá er ljóst að þar þarf að hafa viðmiðun við launaþróun ársins á undan en að öðru leyti þá hlýtur uppgjör að fara fram eftir á. Þetta er auðvitað galli við þennan skatt. Reyndar eru þeir gallar fleiri. En niðurstaðan var engu að síður sú og samkomulag um að leggja til að hann verði settur á til tveggja ára.

Hæstv. forseti. Í sjálfu sér var ég ekki að gefa mér að um skattsvikara væri að ræða heldur þá staðreynd að hér er skatteftirlitið því miður mjög veikt. Með því að hafa þessi viðmiðunarmörk mun hærri miðað við tekjur þessara sjálfstæðu atvinnurekenda, sem sannarlega hafa laun á bilinu 500 þús. á mánuði og upp í 2 millj., væri líklegt að menn reyndu síður að svíkja undan skatti. Ég var sem sé að spyrja forsrh. hvort ekki væri eðlilegra að færa sönnunarbyrðina til, að menn yrðu að sanna frammi fyrir skatteftirlitinu að þeir hefðu ekki svona háar tekjur. Það mundi spara vinnu og peninga. Auðvitað er það svo að því miður búum við við of marga skattsvikara í öllum greinum atvinnulífsins. Þar held ég að fáir séu undanskildir. Það er í rauninni stærsta þjóðarmein sem við búum við hvernig árum saman er ekki reynt að stöðva þá þróun.

Virðulegi forseti. Ég er almennt andvígur því að snúa sönnunarbyrðinni við. Það er meginregla sem við viljum lúta að hver maður sé saklaus uns sekt sé sönnuð. Mér er illa við þá hugsun að snúa sönnunarbyrðinni við í þeim efnum þó að það kunni að vera þægilegra fyrir hið opinbera.

Hæstv. forseti. Í þessari umræðu hefur verið varpað fram mörgum spurningum til hæstv. ráðherra. Svör hafa fengist við ýmsum þeirra og fá þeirra hafa aukið mönnum bjartsýni. Í lokin er mér einna efst í huga fullyrðing hæstv. forsrh. um að atvinnuleysi muni ekki fara minnkandi á næstu mánuðum. Ég er sammála hæstv. forsrh. um að það er sama hvaða aðgerðir hefði verið komið fram með. Það markmið mundi ekki nást nema að uppfylltu einu skilyrði. Það er að þjóðin fengi strax trú á því að þessar aðgerðir séu jákvæðar og mundi skila góðum árangri í því að treysta atvinnulíf og okkar þjóðarbúskap. Því miður er þegar að koma í ljós að því er ekki þannig varið með þessar efnahagstillögur. Það kom skýrt fram í viðtölum frá þingi Alþýðusambands Íslands á Akureyri sem kom í fréttum í kvöld. Þar var talað við allmargra einstaklinga og ég hygg að þeir hafi verið úr ýmsum flokkum, en það var alls staðar sami tónninn. Því miður hefur það sama komið fram úr hópi atvinnurekenda, vonbrigði. Af þessum sökum óttast ég að hæstv. forsrh. verði allt of sannorður að árangurinn verði því miður sá sem hann lýsti.

Virðulegi forseti. Ég hef sagt það áður, það hefur vakið athygli mína hve fólk sem hefur tjáð sig, almenningur sem hefur tjáð sig í fjölmiðlum, í viðtölum á götunni, hefur tekið þessum ráðstöfunum af mikilli skynsemi og mikilli sannfæringu. Ég er viss um að fólk hefur trú á því að þessar ráðstafanir muni einmitt duga. Með fullri virðingu fyrir þeim talsmönnum sem hefur verið vitnað til á Alþýðusambandsþingi í sjónvarpinu, þá hef ég enn meiri trú á almenningi í þessu sambandi. Almenningur vill að þessar ráðstafanir gangi upp. Hann vill að atvinnuleysisvofunni verði bægt frá og hann hefur trú á því að henni verði bægt frá.

Hæstv. forseti. Ég er sammála hæstv. forsrh. að fólk vildi að þessar ráðstafanir bæru árangur. En ég á dálítið erfitt með að skilja hæstv. forsrh. að ekki skuli vera óhætt að taka mark á málflutningi þeirra fulltrúa sem nú sitja á Alþýðusambandsþingi og eru umbjóðendur, mig minnir 70 þúsund Íslendinga og þeim anda sem virtist ríkja á þeirri fjölmennu samkomu.

Virðulegi forseti. Ég er þingmanninum sammála um að það er afskaplega mikilvægt að það sé trú á aðgerðum af þessu tagi. Þar sem ég og þingmaðurinn erum sammála um þetta, þá hefðu auðvitað allir þingmenn átt að forðast það að reyna að gera aðgerðir af þessu tagi tortryggilegar, reyna að skapa vantrú. En því miður hafa sumir þingmenn í þessum sal lagst í það að reyna að skapa vantrú, reyna að veikja tiltrú á þessum aðgerðum, reyna þar með að draga úr trú fólksins á aðgerðirnar og þar með draga úr möguleikum þess að þær gangi upp. Miðað við það sem þingmaðurinn sagði hafa slíkir þingmenn ekki verið að vinna góðverk gagnvart fólkinu.

Andsvörum er lokið. Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs og er þessari umræðu um tilkynningu ríksstjórnarinnar því lokið. Út af dagskrá er tekið 2., og 8. til og með 14. dagskrármálið. Fleira liggur ekki fyrir þessum fundi. Til næsta fundar verður boðað með dagskrá. Fundinum er slitið.

Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 23. nóv. 1992: ,,Þar sem ég, vegna veikinda, get ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með vísan til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir því að vegna sérstakra anna 1. varaþingmanns Alþb. í Suðurl. taki 2. varaþingmaður Alþb. í Suðurlandskjördæmi, Anna Kristín Sigurðardóttir, kennari á Selfossi, sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti.`` Undir bréfið ritar Margrét Frímannsdóttir, 4. þm. Suðurl. Þá hefur borist annað bréf, dags. í Vestmannaeyjum 23. nóv. 1992: ,,Ég undirritaður varaþingmaður Alþb. í Suðurlandskjördæmi get því miður ekki tekið sæti Margrétar Frímannsdóttur, 4. þm. Suðurl., í fjarveru hennar nú. Ástæður þess eru önnur óhjákvæmileg störf mín.`` Undir þetta bréf ritar Ragnar Óskarsson, Hásteinsvegi 28, Vestmannaeyjum. Anna Kristín Sigurðardóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Frú forseti. Þær aðgerðir í efnahagsmálum sem hér eru til umræðu og ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um miða fyrst og fremst að því að bæta samkeppnisskilyrði útflutnings- og samkeppnisgreina. Það liggur í augum uppi að mestu hagsmunirnir eru í húfi að því er sjávarútveginn varðar enda leggur hann langmest til verðmætasköpunar í þjóðarbúinu. Við höfum mætt ytri áföllum að undanförnu sem leitt hafa til þess að rekstur sjávarútvegs og annarra útflutnings- og samkeppnisgreina hefur verið mjög erfiður og því var augljóst að bregðast yrði við með einum eða öðrum hætti. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu og umræðum að undanförnu er meginástæðan fyrir þeim erfiðleikum, sem hér er um að tefla, sú að við höfum neyðst til þess að takmarka veiðar á undanförnum árum. Á þessu fiskveiðiári urðum við að draga saman þorskveiðar sem er mikilvægasti nytjastofn við Íslandsstrendur. Það fer auðvitað ekki hjá því að slíkar aðgerðir hafa mjög veruleg áhrif á afkomu sjávarútvegsfyrirtækja, reyndar þjóðarbúsins alls, ríkissjóðs og heimilanna í landinu. Þar ofan í kaupið hefur komið að verðlag á ýmsum mikilvægum afurðum sjávarútvegsfyrirtækjanna hefur farið lækkandi að undanförnu og gengisþróun á erlendum gjaldeyrismörkuðum hefur verið óhagstæð. Svo var komið að Þjóðhagsstofnun mat að meðaltalshalli á rekstri sjávarútvegsfyrirtækja í landinu væri 8% eða yrði það á næsta ári. En þær aðgerðir sem gripið hefur verið til á þessu ári til þess að mæta rekstrarerfiðleikunum, m.a. útgreiðsla úr Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins, hafa leitt til þess að reksturinn hefur fram undir þetta verið þolanlegur en ljóst var að óbreytt ástand gat ekki gengið lengur. Það er deginum ljósara þegar mæta þarf aðsteðjandi vanda af þessu tagi að það er hvorki auðvelt né einfalt og verður aldrei gert án þess það komi einhvers staðar niður. Það er útilokað að styrkja rekstur undirstöðuatvinnugreinar þjóðarinnar án þess að það komi einhvers staðar niður þegar við höfum orðið fyrir ytri áföllum og erfiðleikarnir stafa af því að afli er minni og markaðirnir ekki jafnsterkir og áður. Við slíkar aðstæður er ekki unnt að bæta rekstrarskilyrðin og styrkja stöðu samkeppnisgreinanna nema með tilfærslu fjármuna. Þær aðgerðir sem hér eru til umræðu og ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um fela þetta auðvitað í sér. Á undanförnum vikum hafa farið fram ágætar viðræður forustumanna launþega og atvinnurekenda um þennan vanda og hvernig við mætti bregðast. Það er mjög ánægjulegt að þessar viðræður skuli hafa farið fram því þær fela í sér almenna viðurkenningu á því að þegar aðstæður eins og þessar eru uppi þá geta menn ekki leyst vandann með einhverjum ókeypis töfralausnum, það er ekki hægt að gera það með öðrum hætti en að færa til fjármuni í þjóðfélaginu, hvaða leið svo sem menn velja í því efni. Það hefur verið býsna góð samstaða um það að um leið og menn hafa verið sammála um að bæta samkeppnisskilyrðin þá leitast þeir við að gera það á þann veg að það raskaði sem minnst þeim stöðugleika sem ríkt hefur að undanförnu. Þess vegna var það fagnaðarefni að menn skyldu í alvöru leitast við að leysa þennan vanda að hluta til með því að breyta sköttum, lækka kostnaðarskatta á atvinnuvegina og á móti að afla nýrra tekna sem almennir skattgreiðendur verða að standa undir. Nú hafa mál skipast á þann veg að hér hefur verið farið á endanum blönduð leið. Að hluta til er um það að ræða að við erum að lækka og afnema mikilvægan kostnaðarskatt og að hinu leytinu að færa til fjármuni til útflutningsframleiðslunnar með breytingu á verðgildi krónunnar. Í heild hygg ég að óhætt sé að segja að þessar ráðstafanir víki ekki í neinum verulegum atriðum frá þeirri stöðugleikastefnu sem fylgt hefur verið þó að breyting á verðgildi krónunnar hafi alltaf í för með sér einhver tímabundin áhrif á verðlag. Í þessu sambandi minni ég á að Finnar breyttu gengi síns gjaldmiðils, finnska marksins, mjög verulega en þeim hefur eigi að síður tekist að halda verðbólgunni í skefjum og hún er þar ekki meiri en 4--5% á milli ára. Hér hefur verið gengið mun skemmra í því að breyta gengi krónunnar og engin ástæða til að ætla annað en að við getum haldið áfram þeirri stöðugleikastefnu sem fylgt hefur verið enda skiptir það mjög miklu máli, bæði fyrir atvinnufyrirtækin í landinu og launafólkið. Á hinn bóginn er það mjög markverður og mikill áfangi að nú skuli hafa tekist samstaða um að afnema aðstöðugjaldið. Það hefur verið baráttumál íslenskra atvinnufyrirtækja í langan tíma. Um allnokkurt skeið hafa forustumenn í sjávarútvegi bent á að það væri mikilvæg aðgerð til þess að treysta samkeppnisskilyrði sjávarútvegsins þó að hann hafi í raun greitt lægra aðstöðugjald en ýmsar aðrar atvinnugreinar. Þjóðhagsstofnun hefur lagt mat á þessar ráðstafanir og komist að þeirri niðurstöðu að lækkun á gengi krónunnar, afnám aðstöðugjaldsins og áhrif almennrar verð- og kostnaðarþróunar á næsta ári leiði til þess að samkeppnisstaða útflutningsgreinanna batni um tæplega 5%. Síðan hafa verið teknar ákvarðanir sem skapa skilyrði fyrir lækkun raunvaxta. Vissulega er sá árangur ekki í hendi og það þarf að fylgja þessum nýju skilyrðum eftir á þann veg að tryggt verði að raunvextir lækki. Það er mjög mikilvægt atriði fyrir framleiðslufyrirtækin í landinu að svo verði. Þjóðhagsstofnun metur að 1% lækkun raunvaxta á innlendum fjárskuldbindingum geti leitt til u.þ.b. 0,5% afkomubata. Til viðbótar er svo á það að líta að ákveðið hefur verið að setja á fót sérstakan þróunarsjóð sjávarútvegsins sem mun bæta afkomuskilyrðin bæði beint og óbeint. Ég gerði grein fyrir því á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna á Akureyri fyrir skömmu að það væri eðlilegt markmið að vel rekin fyrirtæki í sjávarútvegi væru að meðaltali rekin án halla. Hins vegar er alveg ljóst að við aðstæður eins og við búum við í dag er útilokað að búa svo um hnútana að rekstur sjávarútvegsins geti verið í blóma. Þegar við þurfum að takast á við jafnmikil ytri áföll bæði að því er varðar minnkun veiða og erfiðleika á mörkuðum er útilokað að gera þær ráðstafanir að unnt sé að segja að rekstur þessarar höfuðatvinnugreinar sé með þeim hætti sem ákjósanlegast er við bestu skilyrði. Ég lýsti þessu markmiði af minni hálfu og um leið þeirri skoðun að eðlilegt væri að hér eftir sem hingað til taki atvinnugreinin sjálf þátt í með hagræðingaraðgerðum að bæta rekstrarskilyrðin. Mitt mat hefur verið það, og ég lýsti því á þessum fundi, að eðlilegt væri að gera þær kröfur til atvinnugreinarinnar sjálfrar að hún legði til 1--2% fram í afkomubata með innri aðgerðum í fyrirtækjunum sjálfum. Þegar á heildina er litið á mat Þjóðhagsstofnunar á meginþætti aðgerðanna og í trausti þess að þær ákvarðanir sem teknar hafa verið til að lækka raunvexti og þegar litið er til þess árangurs sem við væntum að verði af stofnun þróunarsjóðsins og beinna kostnaðarlækkana í kjölfar þeirra ráðstafana þá hygg ég að það láti nærri að hér hafi með aðgerðum verið stigin þau skref að samkeppnisskilyrðin hafi batnað um nálega 6%. Í heild er það því svo að mínu mati að hér hefur verið gengið eins langt eins og unnt er við þær aðstæður sem við búum við í dag. Ég hjó eftir því í ræðu hv. 7. þm. Reykn. að hann taldi þessar aðgerðir ónógar. Um leið kvartaði hv. þm. yfir því að of langt væri gengið í álögum á almenning og niðurskurði á ríkisútgjöldum. Hér ganga yfirlýsingar hv. þm. í tvær gagnstæðar áttir. Það er ekki hægt að gera kröfur um að ganga lengra í að bæta rekstrarskilyrði útflutningsgreinanna og atvinnuveganna nema með því að ganga lengra á hagsmuni launafólksins í landinu. Það er ekki hægt að bæta afkomu atvinnuveganna með einhverjum töfralausnum. Sérhvert skref í því efni er fólgið í því að jafna byrðunum niður á fólkið í landinu. Ef menn ætla að ganga lengra þýðir það meiri álögur á fólkið í landinu. Það er þess vegna þversögn sem gengur ekki upp þegar hv. 7. þm. Reykn. talar um að aðgerðirnar séu ekki nægjanlegar og um leið að hann hafi áhyggjur af að gengið sé of nærri fólkinu í landinu og að skera eigi of mikið niður af útgjöldum ríkisins. Þá er hann ekki með þeim ummælum að mæla fyrir ráðstöfunum sem duga fyrir atvinnulífið heldur ráðstöfunum sem ganga gegn hagsmunum atvinnulífsins. Svipuð sjónarmið komu fram í ræðu hv. 8. þm. Reykn. Menn verða að hafa í huga þær köldu staðreyndir sem við þurfum að horfast í augu við og mér finnst að viðurkenndar hafi verið í þeim almennu viðræðum sem fram hafa farið að undanförnu. Það er svo rétt að víkja nokkrum orðum að þróunarsjóði sjávarútvegsins sem ákveðið hefur verið að koma á fót. Hann gegnir í raun og veru tvíþættu hlutverki. Hann er veigamikill þáttur í þeim aðgerðum sem hafa verið ákveðnar til að treysta og bæta rekstrarskilyrði sjávarútvegsins. Um leið er hann þáttur í lausn á erfiðu deilumáli sem oft hefur komið upp til umræðu á Alþingi, þ.e. lok endurskoðunarstarfs í sérstakri nefnd stjórnarflokkanna um fiskveiðistefnuna. Þróunarsjóðnum er ætlað að standa að úreldingu fiskiskipa og fiskvinnsluhúsa og taka enn fremur þátt í fjárhagslegri endurskipulagningu fiskvinnslufyrirtækja. Gert er ráð fyrir því að eignir Hagræðingarsjóðsins, atvinnutryggingardeildar og hlutafjárdeildar Byggðastofnunar renni inn í þróunarsjóðinn. Jafnframt er ráð fyrir því gert að hann fái framlag frá ríkissjóði upp á 4 milljarða kr. Með þessum ráðstöfunum eru sköpuð skilyrði til að hraða hagræðingarverkefnum í sjávarútvegi og auðvelda fyrirtækjunum að takast á við þau verkefni. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem fram kom af hálfu hv. 7. þm. Reykn. þar sem hann sagði að þörf væri á slíkum sjóði til úreldingar fiskvinnslufyrirtækja. Þetta er ekki ný hugmynd. Hún hefur oft komið til umræðu áður og þar á meðal á hinu háa Alþingi. Í fyrra urðu hér nokkrar umræður um hugmyndir af þessu tagi. Ég var þá inntur eftir áliti mínu á því hvort rétt væri að stofnsetja slíkan sjóð. Ég svaraði því þá til að eðlilegt væri að slíkar hugmyndir yrðu teknar til frekari athugunar og óskaði eftir því að nefndin sem unnið hefur að endurskoðun fiskveiðilöggjafarinnar og fiskveiðistefnunnar tæki það mál til skoðunar. Hér eru að vísu fleiri álitaefni en að því er varðar úreldingarverkefni fiskiskipa með því að aðstæður eru með öðrum hætti og erfiðara um vik að tryggja að um raunverulega úreldingu sé að ræða og viðkomandi eignir fari ekki óðara til notkunar í atvinnugreininni á nýjan leik. Niðurstaðan er sú að stofnsetja slíkan sjóð og nú er í undirbúningi nánari útfærsla á þeim reglum sem hann á að starfa eftir. Það er ráð fyrir því gert að sjávarútvegurinn sjálfur endurgreiði þær skuldbindingar sem sjóðurinn tekur á sig á 15 árum. Það er eðlilegt. Sjávarútvegurinn er meginuppspretta verðmætasköpunar í landinu og þess vegna liggur vitaskuld beinast við að sjávarútvegurinn endurgreiði þessar skuldbindingar sjálfur. Það verður gert með sérstöku þróunargjaldi sem lagt verður á fyrirtæki í sjávarútvegi. Þróunargjaldið verður þrísamsett. Það verður samsett úr sérstöku gjaldi sem nú þegar er fyrir hendi og leggst á rúmlestatölu fiskiskipa og er um 80 millj. kr. Jafnframt er ráðgert að samsvarandi gjald verði lagt á fiskvinnslufyrirtæki miðað við fasteignamatsstofn. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir því að gjald leggist á veiðiheimildirnar sjálfar. Að því er varðar þessa tvo þætti, gjald sem leggst á fasteignamat fiskvinnlufyrirtækja og veiðiheimildirnar, þarf frekari vinnu við útfærslu. Það liggur ekki enn fyrir til að mynda hvert fasteignamatsverð fiskvinnslufyrirtækja í landinu er. Til þess að útfæra þetta gjald þarf frekari upplýsingaöflunar við og það er nú unnið að því. Jafnframt þurfa menn að vinna frekar í útfærslu á fjárskuldbindingum þessa nýja sjóðs til að endanlega verði hægt að ganga frá því hvernig gjaldið sem leggst á aflaheimildirnar verður ákveðið. Á móti þessum ákvörðunum fellur Hagræðingarsjóðurinn niður. Hann mun heyra sögunni til og það sérstaka gjald sem lagt hefur verið á sjávarútveginn með sölu á aflaheimildum Hagræðingarsjóðsins verður úr sögunni. Frá og með næsta fiskveiðiári verður ekki um frekari sölu á aflaheimildum Hagræðingarsjóðs að ræða. Í meginatriðum má því segja að það gjald sem lagt var á sjávarútveginn með sölu aflaheimilda, sem í upphafi runnu inn í Hagræðingarsjóð til úreldingarverkefna fiskiskipa, fellur nú niður og breytist í fast gjald sem fer inn í þróunarsjóðinn til úreldingarverkefna bæði fiskiskipa og fiskvinnslustöðva. Niður fellur sú gjaldtaka sem rann í gegnum Hagræðingarsjóðinn til ríkissjóðs til að kosta starfsemi Hafrannsóknastofnunar. Vitaskuld er starfsemi hennar mjög veigamikill þáttur í rekstri sjávarútvegsins en gjaldtakan fer með þessari nýju skipan með miklu beinni hætti inn í rekstur atvinnugreinarinnar sjálfrar eins og í upphafi þegar farið var af stað með Hagræðingarsjóðinn. Í heild sinni er því hér um að ræða ráðstafanir sem bæði flýta hagræðingarverkefnum í atvinnugreininni og létta skuldbindingum af sjávarútveginum. Á fiskveiðiárunum frá 1993--1996 kemur ekki til gjaldtöku á þennan stofn eins og verið hefur frá því að hagræðingarsjóðslögin voru sett vorið 1990. Það hefur verið metið að sala veiðiheimildanna væri eins og hún hefur komið fram í fjárlögum um 0,7% af rekstri fyrirtækjanna þannig að niðurfelling gjaldsins til ríkissjóðs og Hafrannsóknastofnunar felur í sér samsvarandi rekstrarbata sjávarútvegsfyrirtækjanna. Um leið er það svo samkomulag milli flokkanna sem aðild eiga að núv. ríkisstjórn að mæla með því við lok endurskoðunar á gildandi kerfi að það skuli standa í öllum meginatriðum og grundvallaratriðum óbreytt. Nefndin mun gera grein fyrir minni háttar breytingum sem hún telur eðlilegt að gera á þeirri löggjöf sem nú er í gildi með hliðsjón af þeirri reynslu sem þegar er fengin. Það er mjög mikilvægt atriði og grundvallaratriði af minni hálfu að þetta samkomulag skuli hafa tekist. Það hefur vissulega verið talsverður órói í kringum fiskveiðistjórnunarkerfið og nokkur óvissa um framhald þess meðan ekki lá fyrir pólitískt samkomulag um þetta efni. Nú er það svo að innan allra stjórnmálaflokka eru að einhverju leyti skiptar skoðanir um gildi og mikilvægi þessa kerfis. Það er mín skoðun og niðurstaða þeirrar nefndar sem unnið hefur að mótun sjávarútvegsstefnunar og endurskoðun laganna að þetta kerfi stuðli að meiri hagkvæmni en önnur stjórnunarkerfi sem við eigum kost á og meira frjálsræði í atvinnugreininni og tryggi betur en önnur kerfi að við náum þeim verndunar- og nýtingarmarkmiðum sem við teljum nauðsynlegt að setja. Því skiptir mjög miklu máli að við getum komið á festu í þessu efni þannig að atvinnugreinin viti við hvaða aðstæður og við hvaða stjórnkerfi hún á að búa til framtíðar. Með þessu tel ég að þeirri óvissu hafi verið eytt og við getum búið við skilvirkt og markvisst stjórnunarkerfi í fiskveiðum sem þjóni best okkar heildarhagsmunum, verndun fiskstofnanna og þeim hagkvæmnikröfum sem við hljótum að gera á hverjum tíma til þessarar mikilvægu atvinnugreinar. Um leið er samkomulag um að koma á fót þessum sjóði sem er viðspyrna í átaki okkar til að bæta rekstrarskilyrði atvinnugreinarinnar.

Fimm hv. þm. hafa óskað eftir að veita andsvar þannig að forseti er tilknúinn að setja þau tímamörk að hv. þm. hafi eina mínútu til umráða í fyrra skiptið sem þeir taka til máls en óski þeir eftir að veita andsvar öðru sinni hafi þeir aðeins hálfa mínútu.

Virðulegi forseti. Það kom fram í máli hæstv. sjútvrh. að hann teldi þau rekstrarskilyrði, sem sjávarútveginum hafa nú verið sköpuð, ásættanleg þegar fram liðu stundir. Þróunarsjóður sjávarútvegsins á að gegna mikilvægu hlutverki í þeim efnum. Það hefur lengi verið svo að um það hafa verið skiptar skoðanir hvort stofna ætti upp sjóði um hin og þessi verkefni. Sjálfstæðismenn hafa nú gengið einna harðast fram í því að telja að það væri til óheilla fyrir þjóðina að vera að stofna til sjóða til þess að koma fótunum undir sjávarútveginn. Þegar Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins var stofnaður á árinu 1990 hafði einn hv. þm., sem þá sat á Alþingi og situr enn, uppi stór orð um að þarna væri nú um aðför að sjávarútveginum að ræða. Ég ætla að vitna í blaðaviðtal við þennan hv. þm., sem þá sat hér og situr enn, og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þessar tillögur byggja greinilega á því að ekki verða gerðar ráðstafanir til að tryggja fyrirtækjum eðlileg rekstrarskilyrði líkt eins og nú er. Það á að byggja nýja sjóði með skattheimtu á sjávarútveginn sjálfan fyrir kommissara til að deila og drottna í atvinnulífinu. Á margan hátt má segja að þetta sé fremur aðför að sjávarútveginum en lausn á hinum almenna rekstrarvanda.`` Ég verð að segja það eins og er að mér finnst það yfirgengilegt að jafnmætur maður og hæstv. sjútvrh. skuli koma með tillögur um að leggja nýtt aðstöðugjald á sjávarútveginn á þessum tíma. Hvaða hv. þm. haldið þið nú að hafi sagt þetta á þessum tíma? Það er enginn annar heldur en hæstv. núv. sjútvrh. og því spyr ég hæstv. sjútvrh.: Hvað hefur breyst?

Frú forseti. Það er alveg rétt að ég hef oft haft efasemdir um gildi sjóða af þessu tagi. Ég sagði það þegar sú spurning kom upp í fyrra að þetta væri umhugsunarefni en ég teldi eigi að síður að aðstaðan í sjávarútveginum væri með þeim hætti að það væri rétt að kanna til þrautar hvort ekki yrði komið við sérstökum sjóði sem tæki fyrir úreldingu í fiskvinnslu eins og átt hefur sér stað í útgerðinni. Og við þær aðstæður sem við búum við í dag þá tel ég þetta vera skynsamlegt, að sjóðurinn og allar þær ráðstafanir í heild sem honum tengjast og ákveðnar hafa verið í þessu samhengi styrki stöðu sjávarútvegsins.

Virðulegi forseti. Batnandi mönnum er best að lifa. Það er rétt að oft getur verið nauðsynlegt að setja upp slíka sjóði. Sjávarútvegurinn bjó við enn þá erfiðari rekstrarskilyrði 1988 heldur en þau eru í dag og þá var það réttlætanlegt að þetta skyldi gert. Hins vegar er staðan núna sú að það þarf engan nýjan sjóð. Það er hægt að framkvæma allar þessar aðgerðir með einföldum lagabreytingum á Hagræðingarsjóði sjávarútvegsins sem nú er til. Þess vegna læðist sú spurning auðvitað að manni: Er þetta gert í þeim tilgangi fyrst og fremst að ná nýjum mönnum inn í stjórn þessa sjóðs þar sem kommissararnir fyrir Sjálfstfl. eiga að vera í forgrunninum?

Frú forseti. Ég ætla að minna hv. þm. á að stjórn Hagræðingarsjóðs í dag er stjórn Fiskveiðasjóðs sem var falið að stýra verkefnum þess sjóðs. Önnur meginbreyting, sem hér hefur átt sér stað frá því að Hagræðingarsjóðurinn var settur á fót, er sú að það er ekki lengur verið að afla tekna með sölu ríkisins á veiðileyfum, annaðhvort með forkaupsrétti eða með uppboðum. Það kerfi er úr sögunni. Auðlindagjald með sölu veiðileyfa er úr sögunni en í staðinn kemur þetta fasta gjald sem rennur til þessa hagræðingarverkefnis. Það er mjög veigamikil breyting frá því að Hagræðingarsjóðurinn fór af stað á sínum tíma.

Virðulegi forseti. Fyrst er auðvitað sjálfsagt að óska hæstv. sjútvrh. og Kristjáni Ragnarssyni til hamingju með að vera nú búnir að sigra Alþfl. og Styrmi Gunnarsson í deilunni um stjórn fiskveiða þannig að kvótakerfið sem var á fyrsta degi þessa kjörtímabils verður við lýði á síðasta degi þessa kjörtímabils. Það er þess vegna eðlilegt að hæstv. sjútvrh. sé dálítið stoltur. Og það er líka skiljanlegt að hann sé núna hlynntur þessum sjóði vegna þess að nú fær ráðherra Sjálfstfl. einn það vald að skipa þrjá kommissara sem geta úthlutað 4.000 millj. til þeirra gæðingafyrirtækja sem kommissörunum eru þóknanleg þannig að auðvitað er það skiljanlegt að ráðherrann sé núna tilbúinn að breyta um skoðun því að það hefur enginn ráðherra haft það vald í íslenskum sjávarútvegi um áratugi að geta valið menn sem eiga að deila út 4.000 millj. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra. Forsvarsmenn fiskvinnslunnar hafa sagt að sjávarútvegurinn verði rekin með 4--6% tapi á næsta ári. Telur hann þess vegna núverandi aðgerðir fullnægjandi og ætlar hann að búa við það tap sem forustumenn sjávarútvegsins hafa lýst yfir að verði eftir þessar aðgerðir?

Frú forseti. Ég held að ég hafi þegar í upphafsræðu minni gert mjög skýra grein fyrir skoðunum mínum í þessu efni. Ég tel að það hafi verið gengið eins langt og komist varð til að bæta rekstrarskilyrðin. Þegar sjávarútvegurinn verður fyrir jafnmiklum ytri áföllum og hann hefur orðið fyrir er útilokað að búa svo um hnútana að hann verði rekinn með þeim ákjósanlegasta hætti, sem við hljótum að vera sammála um, að hann skili hagnaði. En ég lít svo að aðgerðirnar í heild fari nærri því að bæta rekstrarskilyrðin um 6%. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að það væri eðlilegt að atvinnugreinin sjálf með innri aðgerðum og hagræðingu skilaði um 1--2% í afkomubata þannig að við erum mjög nærri því með þessum aðgerðum að fullnægja þessum markmiðum. Þau eru auðvitað lágmarksmarkmið miðað við þessar aðstæður en ég ítreka, ef menn ætla að ganga lengra og ef hv. þm. er að gera kröfu til þess að ganga lengra þá er það einungis með tilfærslum frá launafólki yfir til atvinnufyrirtækjanna. Er það það sem hv. þm. er að biðja um?

Virðulegi forseti. Alþb. hefur lagt fram tillögu um að það yrði tekið af fjármagnseigendum og þeir látnir borga í þetta púkk á næsta ári en Sjálfstfl. hefur ákveðið að fjármagnseigendur eigi ekki að borga krónu í þennan pott á næsta ári. Ef Sjálfstfl. vill sækja fjármagnið þangað sem það er til þá er auðvitað hægt að ná samstöðu um það við okkur. Það eru hins vegar merkileg tíðindi að sjútvrh. lýsir því hér yfir að ekki verði gripið til frekari aðgerða. Þar með er auðvitað ljóst að dómi forráðamanna í íslenskum sjávarútvegi að stór hluti fyrirtækja í sjávarútvegi verður gjaldþrota á næsta ári vegna þess að greinin býr enn þá við 4--5% tap að lágmarki að þeirra dómi. Það verða því nokkuð mörg byggðarlögin á þeim fræga lista sem hæstv. sjútvrh. las upp á fundinum á Akureyri sem verða að búa við gjaldþrotastefnuna á næsta ári ef þetta verður niðurstaðan.

Frú forseti. Ég hygg að flestum sé ljóst og ekki síst forustumönnum í íslenskum sjávarútvegi að verið er að koma fram ráðstöfunum sem koma í veg fyrir fjöldagjaldþrot í þessari atvinnugrein og það er megintilgangur þessara ráðstafana. Þannig að ef einhverjir hafa haft uppi hugmyndir um að leysa vandann með einhverri allsherjargjaldþrotastefnu þá hljóta þeir að hafa orðið fyrir vonbrigðum því að þessar aðgerðir miða að því að koma í veg fyrir fjöldagjaldþrot. Svo vil ég minna hv. þm. á það að meginhlutinn af sparnaði landsmanna er sparnaður launafólksins.

Virðulegi forseti. Hér staðfestir hæstv. sjútvrh. í ræðu sinni að það væri ljóst að þrátt fyrir þessar aðgerðir yrði sjávarútvegurinn enn um sinn rekinn með verulegum halla. Þrátt fyrir það er greininni ætlað að taka að sér verulegar fjárskuldbindingar til þess að bæta rekstrarskilyrðin í greininni. Lagt verður á sérstakt rúmlestagjald fiskiskipa, gjald á fasteignir, vinnslu og gjaldtaka af veiðileyfum, svonefndur auðlindaskattur. Þetta er það rekstrarumhverfi sem núv. ríkisstjórn er að skapa sjávarútveginum í dag. Áframhaldandi rekstrartap blasir við og einmitt nú þegar menn þurftu að styrkja grundvöll þessara greina, eru menn ekki bara að opna dyr sjávarútvegsins upp á hálfa gátt heldur vel það því nú er stefna ríkisstjórnarinnar og liggur á borðum okkar þingmanna að opna þessar dyr verulega fyrir erlenda aðila til að komast inn í sjávarútveginn, veiðarnar og vinnsluna. Þvílík stefnumið, virðulegi sjútvrh., þvílík stefnumið.

Frú forseti. Ég vil minna hv. þm. á að í dag er lagt rúmlestagjald á fiskiskip sem lagt var á með atkvæði hans sjálfs. Það er einn þátturinn í þessum aðgerðum og verður flutt yfir í þennan nýja sjóð og felur ekki í sér neina hækkun. Það er lagt gjald á í dag með sölu á veiðiheimildum og það er lagt til að breyta því og færa yfir í fast gjald. Og það er lagt til, og það er viðbótin, að það verði lagt sambærilegt gjald á fiskvinnslufyrirtækin eins og lagt er á útgerðarfyrirtækin til úreldingar af því að það er verið að útvíkka þessa starfsemi og láta hana taka einnig til fiskvinnslufyrirtækjanna. Ríkissjóður leggur svo þessum sjóði til 4.000 millj. kr. og það er ætlunin að sjávarútvegurinn með þessu gjaldi greiði þetta lán til baka og það fyrst eftir þrjú ár að þær endurgreiðslur hefjast. Og þess vegna liggur það alveg í augum uppi að þetta er ráðstöfun til hagsbóta fyrir sjávarútveginn. Hv. þm. hefur verið að gagnrýna það að gjaldið fyrir sölu veiðiheimildanna fari inn í ríkissjóð til Hafrannsóknastofnunar. Nú fer það ekki þá leið heldur beint til sjávarútvegsins aftur.

Hæstv. sjútvrh. og virðulegi forseti. Það var mikill munur á, virðulegur sjútvrh., vegna þess að þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar lét af völdum þá var annað umhverfi í sjávarútveginum. Þá var búið að skapa sjávarútveginum rekstrarskilyrði og hæstv. sjútvrh. hefur margtekið fram í þessum ræðustól að þá skilaði sjávarútvegurinn hagnaði. Hann gerði meira en að borga af skuldum sínum. Hann lagði til hliðar í sjóði sjávarútvegsins sem ríkisstjórn hefur verið að ausa úr fjármagni til ýmissa fyrirtækja. Þetta veit hæstv. sjútvrh.

Frú forseti. Það er alveg rétt að afkoma sjávarútvegsins hefur versnað en það vita allir hv. þm. ástæðurnar fyrir því og það vita allir þingmenn hvers vegna sjávarútvegurinn bjó við allþokkaleg rekstrarskilyrði á árinu 1990 og fram á árið 1991. Það var vegna þess að afurðaverðið var að hækka alveg stórlega á erlendum mörkuðum og gengisþróun var okkur mjög hagstæð. Ég ætla ekkert að taka það frá hv. þm. ef hann trúir því að það hafi verið fyrir tilverknað hv. 7. þm. Reykn. að við fengum hærra verð á erlendum mörkuðum og dollarinn hækkaði. Ef hv. þm. trúir því þá má hann gera það mín vegna og ég ætla ekki að taka þá ánægju frá honum.

Virðulegur forseti. Mig langar til þess að spyrja hæstv. sjútvrh. spurninga. Í fyrsta lagi, á að borga úreldingu frystihúsa með þessu fastagjaldi? Er það hugmyndin að auðlindaskatturinn, sem á að leggja á útgerðina, verði notaður til þess að greiða fyrir fasteignir í landi? Það er mjög mikilvægt að fá svar við þessu vegna þess að einfaldlega kemur ekki til greina að fasteignagjöld á húsum í landi dugi til einhverrar úreldingar sem hægt er að tala um í þessu sambandi. Og ég er hræddur um að ýmsir útgerðarmenn eigi eftir að hafa eitthvað við það að athuga að nota auðlindaskatt á útgerðina til þess að greiða fyrir offjárfestingu í fiskvinnslustöðvum í landi. Svo er önnur spurning. Verður gjaldið samsvarandi í framtíðinni? Ég vil fá það staðfest hérna. Er það skilningur sjútvrh. að þetta gjald, sem verið er að tala um núna sem er sambærilegt við það sem rann í Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins, sé sú upphæð sem verið er að tala um að verði í framtíðinni? Eða verður það eitthvað annað? Það eru greinilega komnar á flot mismunandi hugmyndir um þetta.

Frú forseti. Það verður að segja það alveg eins og er að nákvæm útfærsla á starfsreglum sjóðsins liggur ekki fyrir. Það er nú verið að vinna að lagafrv. um þetta efni. Ég minni hv. þm. á að um það bil 80% af fiskiskipunum eru í eigu fiskvinnslustöðva? Í þessu frv. verða einnig nákvæm skilyrði um það hvaða fyrirtæki eigi rétt á fyrirgreiðslu eða aðstoð í gegnum þennan sjóð því að eðlilega verður að setja almenn og skýr skilyrði fyrir starfsemi sjóðsins og stjórnendur hans til þess að vinna eftir. Eins og kom fram í ræðu minni í upphafi er ekki búið að ákveða nákvæmlega enn hvert þetta gjald verður og þarf m.a. að hafa hliðsjón af því hverjar eru skuldbindingar sjóðsins því að honum er ætlað að starfa um alllangan tíma. Endurgreiðslan á að taka 15 ár. Það þarf að meta greiðslubyrðina þann tíma og ekki hægt að fastsetja krónutöluna nákvæmlega en þar að auki get ég auðvitað ekki svarað fyrir ríkisstjórnir framtíðarinnar í þessu efni.

Virðulegur forseti. Þessar ákvarðanir eru handa ríkisstjórn framtíðarinnar en ekki þeirri sem nú situr. Það er ríkisstjórn framtíðarinnar sem á að taka á þessum málum. En ég vek athygli á því að hæstv. ráðherra svaraði hvorugri spurningunni. Hann vék sér undan því. Hann vék sér undan því að svara hvort það ætti að borga úreldingu frystihúsanna með auðlindaskatti. Það þarf enginn að segja manni það að í þeim umræðum sem þarna hafa farið fram hafi ekki verið rætt um það atriði. Og hann vék sér líka undan því að svara seinni spurningunni vegna þess að það ætti eftir að ganga frá því síðar. Það þarf enginn að segja manni það að í svona samningaviðræðum og hrossakaupum, sem hér hafa verið á ferðinni, hafi ekki verið rætt um þessi mál.

Frú forseti. Ég vona að hv. þm. virði það að ekki hefur unnist tóm til að fullvinna frv. sem fylgir í kjölfar þessa samkomulags og þess vegna eru ekki öll atriði þess skýr. En þó að allar meginlínurnar liggi fyrir en það er kórrétt hjá hv. þm. að þriðji þáttur þessa gjalds og sá veigamesti kemur fyrst til álagningar þegar nokkuð er liðið á næsta kjörtímabil. Það er alveg hárrétt.

Virðulegi forseti. Reyndar hafa þær spurningar komið fram sem ég hugðist spyrja en svörin verið heldur lítil. En ég get verið stuttorður. Hæstv. sjútvrh. gagnrýndi mig fyrir það að ég teldi þessar aðgerðir ekki nægjanlegar. Hann segir að þær séu nægjanlegar. Hann sættir sig við 3--6% halla á íslenskum sjávarafurðum næstu árin. Það er satt að segja hið ótrúlegasta svar. Hæstv. sjútvrh. taldi að ég vildi bæta hag sjávarútvegsins með því að leggja meiri álögur á almenning. Ég spyr: Getur hæstv. sjútvrh. ekki hugsað sér að leggja hærri skatt á hálaunamenn þar sem tekjumunur er orðinn gífurlegur í dag og getur hæstv. sjútvrh. ekki hugsað sér að framfylgja stefnu ríkisstjórnarinnar og leggja skatt á sparifé með skattleysismörkum sem vernda almennt sparifé í landinu?

Frú forseti. Svar hv. 7. þm. Reykn. er viðurkenning á því að það er ekki hægt að bæta stöðu sjávarútvegsins meir nema með tilflutningi frá launafólki. Hvort það er frá þeim sem hafa meiri efni eða öðrum er svo sjálfstætt ákvörðunarefni. Ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um að leggja skatt á hærri tekjur einmitt til að koma til móts við þetta sjónarmið. Ég er sammála því og hef verið lengi að eðlilegt væri að leggja skatt á fjármagnstekjur en hafa þar ákveðið frítekjumark og það er unnið að því á vegum ríkisstjórnarinnar þó að það sé ekki hluti af þessum aðgerðum. En ég minni hv. þm. á, eins og ég gerði gagnvart hv. 8. þm. Reykn., að meginhlutinn af sparnaðinum í landinu er sparnaður launafólks og stór hluti af þeim sparnaði er í eigu þeirra sem eru með meðaltekjur og jafnvel minna en það. Og við megum ekki gleyma því í þessu sambandi að það er ekkert endilega verið að flytja byrðarnar yfir á þá sem breiðust hafa bökin vegna þess að sem betur fer eru það mjög margir almennir borgarar í þessu landi og almennir launþegar sem hafa sparað.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að skilja óljós svör hæstv. sjútvrh. þannig að hann sé ekki reiðubúinn að leggja meiri álögur á hátekjumenn og hann sé ekki reiðubúinn að leggja skatt á þá sem eiga mikið sparifé. Ég sagði áðan ,,með skattleysismörkum fyrir almenna sparifjáreigendur``. Ég vil gjarnan spyrja til viðbótar, hæstv. sjútvrh.: Væri ráðherrann reiðubúinn að gera harðara átak til þess að fá lækkaða vexti í landinu, t.d. með lækkun raunvaxta hjá ríkissjóði eða með ýmsum öðrum aðgerðum sem til tals hafa komið.

Frú forseti. Það er rétt að minna hv. þm. á það að skattur á vexti og fjármagnstekjur vinnur gegn því markmiði sem ég hygg að við séum sammála um að er eitt af brýnustu verkefnunum, þ.e. að lækka raunvextina. Það hafa verið sköpuð skilyrði með ákvörðunum ríkisstjórnarinnar til þess að lækka vexti og ég tel að það þurfi að fylgja því eftir. Hv. 7. þm. Reykn. talaði um nauðsyn handleiðslu eða um handafl í því efni í gær. Hann situr í bankaráði stærsta viðskiptabanka landsins. Ríkisstjórnin hefur ekki meiri hluta í því bankaráði. Stjórnarandstöðuflokkarnir hafa meiri hluta í því bankaráði. Ég óska eftir því að hv. þm. upplýsi vegna þessara ummæla hvort hann hefur flutt tillögu þar sem stjórnarandstaðan hefur meiri hluta um handaflslækkun á vöxtum og hvernig þeirri tillögu hefur verið mætt af hálfu stjórnarandstöðuflokkanna ef hún hefur þá verið flutt.

Það hef ég gert.

Hæstv. forseti. Ég mundi gjarnan óska eftir því að til viðbótar hæstv. sjútvrh., utanrrh. og forsrh. sem eru í þingsalnum eða í nágrenni við hann yrði kannað hvar hæstv. fjmrh. og félmrh. halda sig. Það er ekki óeðlilegt þar sem þessar ráðstafanir snerta þeirra málaflokka verulega að þeir væru viðstaddir umræðuna. Efh.- og viðskn. hefur á þeim sólarhring sem liðinn er síðan tillögurnar voru kynntar unnið talsvert að þeim, þ.e. fengið til viðtals við sig ýmsa aðila til að veita upplýsingar um hvað þarna er á ferðinni og hafa málin að sönnu nokkuð skýrst. Ég mun á eftir fara talsvert yfir það hvernig fjáröflunar- og útgjaldahluti aðgerðanna kemur við fólk, m.a. launafólk, barnafjölskyldur og fleiri í ljósi þeirra upplýsinga sem efh.- og viðskn. hefur fengið. En fyrst, í eðlilegu framhaldi af þeirri umræðu sem fór fram áðan, held ég að ég víki að áhrifum aðgerðanna á afkomu atvinnuveganna og þá sjávarútvegsins sérstaklega til að slíta það ekki meira í sundur en þörf krefur. Þar verð ég að segja, og það á reyndar við um ráðstafanir í heild sinni, að á ferðinni er mikil brotlending. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að þessar aðgerðir bera með sér meiri bráðabirgðasvip en nokkurn gat grunað og viðtökur úti í þjóðfélaginu segja sömuleiðis allt sem segja þarf um þann trúverðugleika sem þessum aðgerðum er samfara. Það fer ekki milli mála að forsvarsmenn atvinnuveganna og þá ekki síst sjávarútvegsins telja þessar ráðstafanir með öllu ónógar. Endar nái ekki saman. Þetta muni þar af leiðandi ekki duga til og innan skamms skapist þrýstingur á að farin verði ný umferð, ný umferð gengislækkunar eða annarra sambærilegra ráðstafana og hér eru á ferðinni. Hæstv. sjútvrh. reyndi að bera í bætifláka fyrir afkomu sjávarútvegsins og taldi að í framtíðinni yrði þetta þokkalegt þegar svo og svo mikil hagræðing hefði farið fram í greininni og þegar sjóðurinn væri farinn að hafa áhrif, þegar raunvextir hefðu lækkað, ef þeir þá gerðu það, þá yrði þetta þokkalegt. Ég vil leyfa mér að minna hæstv. sjútvrh. á að afkomumat Þjóðhagsstofnunar er frá því september. Forstjóri Þjóðhagsstofnunar upplýsti á fundi með efh.- og viðskn. í gærkvöldi að það lægi ljóst fyrir að afkoma greinarinnar hefði versnað verulega síðan svo sennilega næmi um 3%. Það þýðir að meira en helmingur af þeirri bættu afkomu, sem með góðum vilja má reikna til sjávarútvegsins í gegnum þessar ráðstafanir, fer í það eitt að mæta áföllunum í september. Hver eru þau? Þau eru gengisfall allra helstu viðskiptamynta sjávarútvegsins, pundsins, lírunnar, pesetans og eskúdóans og þau eru lækkandi afurðaverð. Þegar þetta tvennt er lagt saman hefur afkoma sjávarútvegsins að lauslegu mati versnað um 2--3%, líklega nær 3% síðan í september. Það er það mat sem Þjóðhagsstofnun byggir á. Síðan er það einnig mat manna, þ.e. þeirra sem í sjávarútveginum starfa, að Þjóðhagsstofnun vanmeti mjög ýmsa kostnaðarliði sjávarútvegsins sem valda því að afkomubati nær ekki því máli sem hér er spáð. Inn í það er reiknað að engar breytingar verði á launum og fiskverði. Á næsta ári byggir þetta á spá um 1,8% hækkun á afurðaverði sem er gjörsamlega skrifuð í skýin og engar vísbendingar eru um að muni skila sér. Þvert á móti fer afurðaverð lækkandi. Þess vegna er það, hæstv. forseti, að forsvarsmenn samtaka í sjávarútvegi, samtaka fiskvinnslustöðva, Landssambands ísl. útvegsmanna og sjávarútvegsfyrirtækja sem tengjast Íslenskum sjávarafurðum hf. eru sammála um að meta það þannig að tap sjávarútvegsins eftir þessar ráðstafanir sé einhvers staðar á bilinu 5--8%. Þetta liggur þegar fyrir og kom m.a. fram á fundum efh.- og viðskn. í gærkvöldi og í dag. Ég verð því að segja alveg eins og er að tilraunir hæstv. sjútvrh. til þess að stimpla þetta ástand sem þolandi og lífvænlegt standast einfaldlega ekki. Þær ganga ekki upp, því miður, og það er öllum ljóst. Það er bullandi taprekstur í öllum almennum greinum sjávarútvegsins áfram þrátt fyrir þessar ráðstafanir, hvað sem menn segja um það, hvaða orðaleikir sem um það eru hafðir. Og þó að hæstv. sjútvrh. komi og reyni að snúa út úr fyrir hv. 7. eða 8. þm. Reykn. eða einhverjum öðrum  Það er alveg ljóst að frá og með septembermánuði sl. hefur sigið svo á ógæfuhliðina til viðbótar því sem áður var að sá dráttur sem orðinn er á að tekið væri á málefnum sjávarútvegsins, og nær ekki bara aftur til september heldur má í raun segja að hann taki til alls síðasta árs, hann er búinn að gera þetta vandamál miklu illleysanlegra en ella hefði þurft að vera. Menn hafa tekið inn deyfilyf, þ.e. útgreiðslurnar úr Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins, og á því hafa menn lifað, þolað kvalirnar vegna þess að þeir hafa haft þennan verkjastilli upp á jafngildi 4--5% í afkomu. Nú eru töflurnar búnar, það er ekki meira í glasinu og sársaukinn lætur ekki á sér standa. Síðan vil ég nefna, hæstv. forseti, þróunarsjóðinn mikla sem til varð í hádeginu gær að því er best er vitað.  Það verður að spyrja hæstv. sjútvrh. að því hreint út eins og það er vegna þess að óneitanlega tengjast þessir atburðir í einum punkti, þ.e. ákvörðun ríkisstjórnarinnar um óbreytta fiskveiðistefnu og hin skyndilega og óvænta niðurstaða í tvíhöfðanefndinni sem samkvæmt fréttum var víðs fjarri því að ná saman og ljúka störfum allt fram á síðustu stund, þannig að niðurstaðan í tvíhöfðanefndinni, tilkoma ,,jónasveinasjóðsins``, og e.t.v. fleiri hluta sem virðast hafa tekið óvæntum breytingum á síðustu sólarhringum tengist í einum punkti. Hafi þetta verið kaupskapur milli ráðherra ríkisstjórnarinnar, hæstv. sjútvrh. og hæstv. utanrrh. --- sem væri gaman að fá í salinn ef hann er ekki einhvers staðar að þurrka skóna sína sem eru víst blautir þessa dagana af vissum ástæðum --- þá eru það hrossakaup aldarinnar. Það er alveg á hreinu að það eru hrossakaup aldarinnar ef hæstv. sjútvrh. hefur selt auðlindaskatt og e.t.v. einnig uppgjöf í samningunum við Evrópubandalagið um gagnkvæm veiðiréttindi fyrir óbreytt kvótalög. Þá er óbreytt ástand keypt hér dýrara verði en ég veit nokkur önnur dæmi um. Ég segi að það eru hrossakaup aldarinnar ef þetta tengist allt með þessum sérkennilega hætti í einum punkti eins og allar aðstæður málsins benda til. Ég vil að hæstv. sjútvrh. skýri hér út fyrir okkur samhengi þessara ákvarðana ríkisstjórnarinnar sem allar falla saman í einum tímapunkti um síðustu helgi. Ég ætla svo í sjálfu sér ekki að hafa miklu fleiri orð um það. Aðrir hafa rætt hér málefni sjávarútvegsins og ég hygg að þær tölur sem liggja á borðum manna segi í raun og veru allt sem segja þarf um það efni. Hæstv. sjútvrh. nefndi vaxtaþáttinn og að hér hefðu verið sköpuð skilyrði fyrir lækkun vaxta sem gæti orðið mikilvægt atriði til að bæta afkomu sjávarútvegsins og væri vissulega rétt ef svo yrði. Hvernig er það orðað í rökstuðningi ríkisstjórnarinnar sjálfrar? Hvaða fyrirheit eru gefin? Það er rétt að lesa það, með leyfi forseta. Á bls. 6 og efst á bls. 7 í greinargerð ríkisstjórnarinnar segir um vextina: ,,Með þessum aðgerðum er stefnt að því að raunvextir geti lækkað en afar erfitt er að spá fyrir um hversu mikið og hvenær það muni gerast. Einnig þarf að hafa í huga að þróun í vaxtamálum ræðst einnig af efnahagsskilyrðum almennt og ekki síst af ytri skilyrðum þjóðarbúsins.`` Svo mörg eru þau orð. Þetta eru fyrirheitin um lækkun vaxta. Þetta er loðnara og opnara og slappara en eiginlega nokkur annar texti sem sést hefur á blaði um vaxtamál í háa herrans tíð og er þá mikið sagt. Þarna er hvorki gerð tilraun til að málsetja né tímasetja það að vextir gætu hreyfst eitthvað niður á við. Ég held því að hæstv. sjútvrh. ætti að fara varlega í það að gefa mönnum fyrirheit um miklar breytingar á grundvelli vaxtalækkana á næstunni þegar sjálfir höfundar greinargerðarinnar orða þetta svona fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Í öðru lagi, hæstv. forseti, vil ég nefna það sem eru kannski alvarlegustu tíðindin í þessum aðgerðum, bæði af því hvers eðlis þær eru og vegna þess að þær eru þær eru ónógar, en það er sú staðreynd að um þær er engin pólitísk sátt. Því miður. Svo dapurlega hefur tekist til á síðustu sólarhringum, liggur mér við að segja, að hæstv. ríkisstjórn hefur sennilega glutrað niður betra tækifæri en oftast áður hefur verið fyrir hendi við sambærilegar erfiðar aðstæður til að ná víðtækri sátt í þjóðfélaginu um nauðsynlegar ráðstafanir. Allt fram í miðja síðustu viku leit það svo út að um ráðstafanir gæti enn þá skapast víðtæk pólitísk samstaða aðila vinnumarkaðarins, stjórnarflokka og stjórnarandstöðu. Mér er það eiginlega óskiljanlegt hvernig ríkisstjórnin gat á allra síðustu sólarhringum málsins glutrað þessu tækifæri svona gjörsamlega niður. Nema þá að skýringin sé sú að vegna pólitísks einstrengingsháttar hafi í raun og veru aldrei verið jarðvegur fyrir slíka sátt, af þeirri ósköp einföldu ástæðu að ríkisstjórnarflokkarnir hafi aldrei verið tilbúnir til þess að miðla málum með aðilum vinnumarkaðarins og stjórnarandstöðunni. Hvernig sem því er varið er niðurstaðan skýr. Hún er sú að um þessa niðurstöðu en engin pólitísk sátt. Verkalýðshreyfingin hefur gagnrýnt þær harðlega, menn úr röðum vinnuveitenda hafa gagnrýnt þær harðlega, bæði einstaka efnisþætti eins og virðisaukaskatt á ferðaþjónustu svo dæmi sé tekið og einnig að þessar ráðstafanir dugi engan veginn til. Þær séu bráðabrigðaredding, þær séu uppgjöf af verstu tegund gagnvart markmiðum um stöðugleika og lífvænlega afkomu fyrir atvinnulífið. Stjórnarandstöðunni voru ekki kynntar þessar ráðstafanir, forustumenn flokkannna fengu að sjá þær, að mér skilst, fimm mínútum áður en hæstv. forsrh. hóf að mæla fyrir þeim á þingi. Það segir allt sem segja þarf um það samráð. Á endanum klúðraði hæstv. ríkisstjórn möguleikanum á að ná víðtækri sátt um aðgerðir. Og meira en það. Aðgerðirnar eru þannig úr garði gerðar að þær losa gildandi kjarasamninga. Ef verkalýðshreyfingin kýs að beita uppsagnarákvæðum eða losunarákvæðum samninganna getur hún gert það með eins mánaðar fyrirvara þannig að allir samningar í landinu gætu orðið lausir um næstu áramót vegna þess að í reynd felast í þessum ráðstöfunum brigður á forsendum kjarasamninganna frá síðasta vetri. Þetta er auðvitað hörmuleg niðurstaða og mér illskiljanleg og væntanlega fleirum í ljósi þess að víðtækur vilji var fyrir því, bæði meðal stjórnarandstöðuflokkanna og aðila vinnumarkaðarins og fjölmargra hagsmunaaðila úti í þjóðfélaginu, að reyna að ná saman um þessa hluti. Í þriðja lagi vekur það furðu og eru mikil vonbrigði að í þessum ráðstöfunum er ekkert nýtt fram fært varðandi atvinnuástandið í landinu. Engin ný úrræði sem hægt er að gefa það nafn sem lúta að sköpun nýrra starfa eða því að taka á einhvern markverðan hátt á böli vaxandi atvinnuleysis sem sífellt er að koma nýjar upplýsingar um. Að vísu til að þessu sé öllu til haga haldið er í pakkanum 500 millj. kr. fjárveiting í viðbót til viðhalds á húsnæði og það er að sjálfsögðu nokkuð vinnuaflsfrekt svið. Að öðru leyti eru fyrst og fremst taldar upp ráðstafanir sem þegar höfðu verið kynntar og boðaðar og eru inni í forsendum fjárlagafrv. Menn höfðu bundið vonir við það, bæði vegna tillagna sem fram höfðu komið, t.d. frá Alþb., og um 1.200--1.800 ný störf með sérstökum aðgerðum og vegna hugmynda sem voru á borðum aðila vinnumarkaðarins um hið sama, að í niðurstöðunni yrði fólgið verulegt átak á þessu sviði. Það er ekki og í sjálfri greinargerð ríkisstjórnarinnar, svo aftur sé vitnað í það plagg, er því beinlínis haldið fram að atvinnuleysið muni, þrátt fyrir þessar ráðstafanir halda áfram að aukast eitthvað. Það er sagt berum orðum, á bls. 7, með leyfi forseta: ,,Sú styrking á stöðu atvinnulífsins sem felst í aðgerðum ríkisstjórnarinnar bætir atvinnuhorfur frá því sem annars hefði orðið, sérstaklega þegar líður á næsta ár og á árinu 1994,`` --- það er vinsælt í þessu samkomulagi að vísa í framtíðina, nokkur ár fram í tímann --- ,,þótt þær [þ.e. aðgerðirnar] nái varla að stöðva aukningu atvinnuleysis á næstu mánuðum.`` Þetta er heldur dapurlegur texti og segir í raun og veru það sem segja þarf um þá uppgjöf sem felst í þessum ráðstöfunum gagnvart því að taka á atvinnuleysinu. Samt liggja nú fyrir glænýjar upplýsingar á því sviði, þ.e. 3,3% skráð atvinnuleysi og vinnumarkaðskönnun sem gefur upp raunverulegt atvinnuleysi upp á 4,5% eða hátt í 6 þús. manns. Þetta eru aðstæðurnar, glænýjar tölulegar upplýsingar sem liggja fyrir á sama tíma og hæstv. ríkisstjórn skjalfestir uppgjöf sína gagnvart atvinnuleysinu í sinni eigin greinargerð. Ég tek eftir því, hæstv. forseti, að bæði hæstv. forsrh. og sá fótablauti eru horfnir á braut, sá síðarnefndi væntanlega til að þvo sér um fæturna og þurrka skóna sína. Það er heldur hvimleitt þegar málshefjendur sjálfir tolla ekki í salnum undir umræðunni. Ég ætla þá í fjórða lagi, hæstv. forseti, að víkja nokkuð að fjáröflunarþáttum aðgerðanna og áhrifum þeirra á einstaka hópa í þjóðfélaginu og styðst þar við ýmsar upplýsingar sem efh.- og viðskn. hefur fengið á fundum sínum síðasta sólarhring. Það vekur auðvitað sérstaka athygli, enda hefur því ekki verið tekið vel, að þegar upp er staðið er nánast hverfandi tilraun gerð til þess að hafa aðgerðirnar með einhverju tekjujöfnunarsniði. Í þeim felst nánast alger uppgjöf gagnvart því að dreifa byrðunum eitthvað með tilliti til afkomu manna og tekna. Ég segi þetta vegna þess að þegar farið er ofan í saumana á því hvað hver einstakur fjáröflunarliður eða skattur á að gefa er ljóst að allur þungi tekjuöflunarinnar byggir á almennri skattlagningu, almennum ótekjutengdum aðgerðum. Þannig er í fyrsta lagi horfið frá því að skattleggja fjármagnstekjur, gefist upp gagnvart því og það mál afgreitt með sambærilegum hætti og gert var á síðasta þingi, þ.e. með einhvers konar loðinni yfirlýsingu um að þetta verði athugað að ári. Það er nákvæmlega sama yfirlýsingin og gefin var á þingi fyrir ári síðan. Í öðru lagi er þarna á ferðinni mjög óverulegt svokallað hátekjuskattþrep sem hæstv. sjútvrh. gerði reyndar að umræðuefni en nefndi ekki upphæðina sem á að hafa upp úr því, 300 millj. kr. á næsta ári. Það eru öll ósköpin sem hátekjumenn í landinu eiga að leggja í þetta púkk þar sem er á ferðinni tilfærsla frá skattgreiðendum eða launamönnum upp á um 6 milljarða kr. Af 6 milljörðum eiga hátekjumenn skila 300 millj. kr. á næsta ári. Það er allt og sumt. Það er auðvitað svo hlægilegt að engu tali tekur. 100 millj. í viðbót eiga svo að koma á árinu 1994 vegna eftiráleiðréttinga. Hér er því á ferðinni skattstofn upp á 400 millj. á ársgrundvelli þegar hann skilar sér. En hins vegar á almenn tekjuskattshækkun upp á 1,5%, að óbreyttum persónufrádrætti að því er best verður séð, að skila 2.850 millj. kr. og bera þungann af þessari tekjuöflun. 1,5% bensíngjald, sem auðvitað er áframhaldandi þjóðnýting á tekjustofnum Vegagerðarinnar í ríkissjóð, á að skila 350 millj. kr. Það er almennur skattur á alla sem nota bifreiðar sem eru velflestir fjölskyldur landsins. Þetta þýðir að ríkissjóður mun taka til sín af tekjustofnum Vegagerðarinnar tæpar 700 millj. kr. á næsta ári. Inni í forsendum fjárlagafrv. eru þegar 344 millj. kr. Þarna bætast 350 millj. við svo tæpar 700 millj. eiga að renna af mörkuðum tekjum Vegagerðarinnar í ríkissjóð á næsta ári. Í þriðja lagi er svo á ferðinni áframhaldandi sértæk skattahækkun á barnfjölskyldur. Þar er annað árið í röð höggvið í sama knérunn. Á síðasta ári voru barnabætur skertar um á sjötta hundrað milljónir kr. Hér er á ferðinni 10% skerðing í viðbót á barnafjölskyldurnar í landinu. Samtals ætlar þá hæstv. ríkisstjórnin sér að skerða ráðstöfunartekjur barnafjölskyldna í landinu, með öðrum orðum að hækka skatta á barnafólk, um á annan milljarð kr. á tveimur árum, þessu og hinu næsta. Það nálgast það að fjórðungur af heildargreiðslum barnabóta og barnabótaauka samkvæmt fjárlögunum sé horfinn á tveimur árum, að 25% skerðing hafi orðið á barnafjölskyldurnar á tveimur árum. Þetta er auðvitað slík útkoma að engu tali tekur á sama tíma og gefist er upp gagnvart því að skattleggja hæstu tekjur eða skattleggja fjármagnsgróða. Á sama tíma og hátekjumenn eiga að leggja 300 millj. í púkk á næsta ári verða barnafjölskyldurnar í lok sama árs búnar að borga hátt í 1.100 millj. með þessum skerðingum. --- Hæstv. forseti. Eru hæstv. ráðherrar allir á braut og er það ætlun hæstv. forseta að halda þá áfram umræðum við þær aðstæður þegar margítrekað er búið að óska eftir því að ráðherrar séu viðstaddir?

Nei. Forseti vill upplýsa að nýlega eru komnar þær upplýsingar til forseta að hæstv. utanrrh. heyrir mál hv. þm. og situr líklega niðri í kaffistofu. Hæstv. forsrh. er líklega rétt um það bil að koma á fundinn. Hæstv. viðskrh. og hæstv. fjmrh. hafa boðað veikindaforföll. Hæstv. sjútvrh. situr hér í salnum.

Ég spurði um hæstv. félmrh. Ég ætlaði aðeins að ræða vaxtabætur á næsta lið.

Forseti skal ítreka ósk um það að félmrh. mæti á fundinn.

Ég þakka hæstv. forseta. Mér er það auðvitað ljóst að hæstv. forsrh. getur ekki beitt handafli til þess að hemja ráðherrana í salnum þó að mér sé nær að halda að það væri rétt eins og með vextina eina aðferðin sem mundi duga. Varðandi vaxtabætur sem eru nefndar í tillögunum þá var upplýst á fundi efh.- og viðskn. í morgun að það er áformað að breyta þannig reglum um útreikning að á árinu 1994 spari það ríkissjóði útgjöld upp á 500 millj. kr. Ég óska eftir því, hæstv. forseti, að umræðunni ljúki ekki fyrr en hæstv. félmrh. hefur komið hér til umræðunnar og svarað okkur því hvort þetta sé með samþykki hæstv. félmrh. og hvort hæstv. félmrh. hafi fallist á að svíkja marggefin loforð um það að vaxtabæturnar verði ekki skertar í tengslum við t.d. ákvarðanir um að hækka vexti á íbúðarlánum á undanförnum missirum. Nú er það bersýnilega boðað því að á skjali frá fjmrn. sem við fengum í morgun stendur í 10. lið að endurskoðun vaxtabóta árið 1994 sé 500 millj. kr. Ef maður á að taka mark á þessu virðulega ráðuneyti þá hlýtur eitthvað að standa á bak við þessa tölu. Þá er alveg ljóst að verið er að fara inn á þá ljótu braut að koma aftan að fólki sem bundið hefur sér byrðar vega öflunar íbúðarhúsnæðis og treyst á að það ætti á bak við sig vaxtabótakerfið þó svo að teknar yrðu ákvarðanir um hækkun á vöxtum sem síðan hefur verið ótæpilega gert. Þarf auðvitað ekki að spyrja að ósköpunum þegar raunvaxtabyrðin af húsbréfunum er með öllum afföllunum farin að hvíla á mönnum af fullum þunga.

Forseti vill upplýsa að hæstv. félmrh. er einnig veikur.

Það er náttúrlega, hæstv. forseti, skiljanlegt að það grípi um sig útbreitt heilsuleysi í ríkisstjórninni þegar svo stendur á. Heilbrrh. var reyndar hér á vappi. En auðvitað væri ekki síður ástæða til að hæstv. fjmrh. mundi tjá sig um þessa þætti. Það er spurning, hæstv. forseti, hvort það er forsvaranlegt, og það verður sjálfsagt skoðað í framhaldinu, að umræðunni ljúki fyrst heilsuleysið er svona útbreitt í ríkisstjórninni án þess að hæstv. ráðherrar, sem hér eiga hlut að máli, eigi kost á því að jafna sig og koma til umræðunnar og svara. Ég varpa sem sagt fram þessum spurningum til hæstv. félmrh. varðandi vaxtabæturnar og vænti þess að þær komist með einhverjum fullnægjandi hætti til hæstv. ráðherra. Þá kem ég að einum skattlagningarþættinum enn þar sem er upptaka 14% virðisaukaskattþreps á allmarga þætti sem ekki hafa verið skattlagðir fram að þessu. Það er upplýst af fjmrn. að sú skattlagning eigi að gefa 800 millj. kr. á næsta ári en á ársgrundvelli mundu þær breytingar gefa 1.350 millj. Skattlagningin á að taka gildi í áföngum á næsta ári, sumt um mitt ár og sumt síðla árs, svo sem 14% skattur á ferðaþjónustu og flutninga. Þar er á ferðinni einhver allra furðulegasta niðurstaðan af mörgum slíkum í þessum ráðstöfunum. Hæstv. samgrh. hefur nýlega látið það koma fram í fjölmiðlum að hann hafi skipað starfshóp með fjmrn. Til hvers ætli það hafi nú verið sem þeir skipuðu starfshóp hæstv. samgrh. og hæstv. fjmrh.? Jú. Það var til þess að athuga lækkun skatta á ferðaþjónustu og hvernig væri unnt með lægri sköttum og öðrum aðgerðum að bæta samkeppnisstöðu íslensku ferðaþjónustunnar. Nú væri gaman að hæstv. samgrh. kæmi og gæfi okkur upplýsingar um það hvernig starfi hópsins miðar sem á að gera tillögur til ríkisstjórnarinnar um að lækka skatta á ferðaþjónustunni. Það væri mjög fróðlegt núna í tengslum við þessa ákvörðun um 14% virðisaukaskatt á ferðaþjónustuna sem í sunnudagsblaði Morgunblaðsins var gefið nafnið: Ljósið í myrkrinu. Reyndar var þar í sorgartón sagt að ljósið í myrkrinu væri að dofna, þ.e. að það sem stundum hefur verið kallað eini vaxtarbroddur íslensks atvinnulífs ætti í erfiðleikum og má það til sanns vegar færa. Hvernig er nú með ljósið og hvernig gengur starfshópnum sem á að bæta starfsskilyrði ferðaþjónustunnar og lækka á henni skatta? Hvar er hann að funda þessa dagana? Hvernig eru þeir menn upplits sem í honum vinna? Þá væri ekki síður ástæða til, ef hæstv. samgrh. er sæmilega þurr í fæturnar og hefur fótaferð, að hann kæmi hér til umræðunnar og upplýsti okkur um þessa þætti. Útkoman fyrir ferðaþjónustuna er þannig samkvæmt lauslegu mati sem fram hefur farið á því að brúttóskattgreiðslur ferðaþjónustunnar með 14% virðisaukaskattsþrepi eru 1 milljarður kr. Frá því dregst innskattur sem áætlaður er upp á 400 millj. Þá standa eftir 600--650 millj. kr. að upplýst var. Með góðum vilja má svo segja að lækkun tryggingagjaldsins dragi þar frá 200--250 millj. kr. á ári. Eftir stendur nettóskattlagning á ferðaþjónustu og flutninga upp á 400 millj. kr., þ.e. nettóhækkun. Að vísu koma menn og segja: En svo fellur niður aðstöðugjaldið, en það gerist gagnvart öllum atvinnugreinum jafnt. Það er því með öllu fráleitt að reikna það ferðaþjónustunni einni til tekna. Nettóskattlagning vegna þessara sértæku ráðstafana gagnvart ferðaþjónustunni eru nýir skattar upp á 400 millj. Það er upplýst að stærsta fyrirtæki landsins á þessu sviði, Flugleiðir, muni borga 70 millj. kr. vegna þessara breytinga. Er það virkilega svo að menn ætli að láta þessa hluti standa? Hvar er hæstv. samgrh. sem stöðvaði í efri deild sálugu vorið 1991 heildarfrv. til laga um endurskoðun á lögum ferðaþjónustunnar af þeirri ástæðu að sögn að í þeim breytingum væri ekki gert nóg til að bæta samkeppnisskilyrði í ferðaþjónustunni? Hvar er hann nú sá hæstv. ráðherra, þáv. hv. þm., sem með miklum hávaða barðist gegn þessari lagasetningu vorið 1991 af því að það var ekki gengið nógu langt í því að létta sköttum af ferðaþjónustunni?

Óskar hv. þm. eftir að hæstv. samgrh. mæti á fundinn?

Það væri gaman að fá uppgefin á honum hnitin svona til að vita hvort . . .

Hæstv. samgrh. mun vera utan borgarinnar, staddur í Norðurl. e.

Það fer auðvitað vel á því, hæstv. forseti. Kannski nær hann til þings áður en umræðunni lýkur og e.t.v. gefast tækifæri til að ræða þetta mál betur í annað skipti við hæstv. samgrh. Þetta er auðvitað þess konar niðurstaða, hæstv. forseti, að maður veit eiginlega ekki hvernig maður á að bregðast við, hvað maður á að segja, þegar búið er að tala jafnmikið og raun ber vitni um nauðsyn þess að búa nú vel að þessum vaxtarsprota í íslenskum atvinnumálum. Svo standa menn allt í einu hér með útkomu þar sem alveg sérstakar og sértækar skattahækkanir á þessa grein eru upp á 400 millj. kr. Það er með ólíkindum. Þegar þetta er svo dregið saman, hæstv. forseti, þá er útkoman sú að kaupmáttur ráðstöfunartekna mun skerðast á næsta ári miðað við yfirstandandi ár um 4,4%, þar af um 3,5% vegna þessara ráðstafana. Með öðrum orðum er kaupmáttarskerðingin vegna aðgerðanna sjálfra 3,5%. Hæstv. forseti, það segir að mínu mati allt sem segja þarf um hvers eðlis þessar ráðstafanir eru. Þetta er almenn kjaraskerðing, kaupmáttarskerðing, sem nánast í hverfandi mæli tekur mið af tekjum fólks, upp á 3,5% í kaupmætti ráðstöfunartekna. Það er mjög dapurleg niðurstaða. Í tillögum sem voru á borðum aðila vinnumarkaðarins fram í miðja síðustu viku var verið að setja dæmið þannig upp að ná mætti a.m.k. ekki síðri útkomu fyrir atvinnugreinarnar en þó yrði kaupmáttur ráðstöfunartekna í grófum dráttum varinn. Hvers vegna var það? Það var vegna þess að fjáröflunin til ráðstafananna var sértæk og tekin af þeim sem mestar höfðu tekjurnar en almennu launafólki hlíft. Þar var verið að reyna að verjast flatri gengisfellingu í þeim mæli sem hér hefur verið gripið til. Það bitnar að sjálfsögðu á öllum jafnt, oftast þó, eins og hæstv. ráðherrar voru ósparir á að segja síðustu dagana fyrir helgina, verst á þeim sem lægst hafa launin. Ætli það hafi ekki verið bara síðast á föstudaginn sem hæstv. forsrh. kom með þessa gömlu þulu um að það yrði að berjast sérstaklega á móti gengisfellingum af því að þær bitnuðu þyngst á þeim sem lökust hefðu kjörin. Allir þekkja hina frægu hreystiræðu hæstv. utanrrh. sem sagði norður á Akureyri fyrir tíu dögum eða svo að eitt það allra vitlausasta, ef ekki bara allra vitlausasta, sem hægt væri að gera væri að fella gengið. Það væri að pissa í skóinn sinn og hann mundi berjast gegn því til síðasta manns. Nú hefur það hvort tveggja gerst að hver einasti maður er fallinn í Alþfl. og hæstv. utanrrh. er orðinn bullandi blautur í fæturna. Herra forseti, þetta er mjög dapurleg niðurstaða að langflestu leyti. Það sem má reyna að finna að þessu til framdráttar er vissulega fyrir hendi. Ég get í fljótu bragði nefnt eins og fjóra þætti sem ég tel að séu út af fyrir sig þannig að það sé ástæða til að ætla að þeir komi að þó nokkru liði í þessum efnum. Þá nefni ég auðvitað fyrst, eins og allir hafa gert, afnám aðstöðugjaldsins. Þar er efnislega á ferðinni aðgerð sem menn hafa verið sammála um. Hins vegar er þar ekki nema hálf sagan sögð vegna þess að öllum ákvörðunum um það hvernig eigi að mæta til frambúðar tekjutapi sveitarfélaganna er vísað inn í framtíðina og þetta leyst til bráðabirgða í eitt ár með hreinni millifærslu af skatttekjum ríkisins yfir til sveitarfélaganna. Þó svo menn geti sagt: Það er jákvætt skref að afnema aðstöðugjaldið, þá er aðeins hálf sagan sögð. Það á eftir að útfæra með hvaða hætti tekna verður þá aflað á móti og þeim dreift til sveitarfélaganna eða þeim afhentir eða útbúnir skattstofnar til að ná sér í sambærilegar tekjur. Í öðru lagi mundi ég nefna, ef maður vill með miklum velvilja reyna að sjá eitthvað jákvætt í þessu, þann vísi að hátekjuskatti sem þarna er á ferðinni. Þó hann sé auðvitað óskaplegur ræfill og eigi ekki að gefa nema 300 millj. á næsta ári, þá segi ég það samt, og mér fyndist ég ekki vera sjálfum mér samkvæmur nema ég gerði það, að ég tel það auðvitað pólitískt til bóta að í þessu er þó vísir að hátekjuskattþrepi sem ég hef lengi talað fyrir. Mjór er mikils vísir, segir einhvers staðar og það hefur yfirleitt ekki átt jafn vel við um nokkurn skapaðan hlut í heiminum eins og nýja skatta á Íslandi. Þeir hafa nánast ævinlega reynst mjóir mikils vísar. Nefna má fræg dæmin um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði sem aldrei átti að standa nema til árs en er einhver allra traustasti skattstofn í dag sem fyrir finnst, hækkaður og framlengdur reglubundið. Og mér segir svo hugur um að þetta gæti farið á sama veg með hátekjuskattinn að hann mundi festast í sessi þó svo hér sé sagt að hann eigi eingöngu að vera í tvö ár. Menn gætu jafnvel gripið til þess að hækka hann eitthvað í þrengingum ríkissjóðs á komandi árum. Þannig að pólitískt tel ég það jákvætt svo langt sem það nær að þessi litli ræfill skuli þó komast þarna á blað upp á 300 millj. á næsta ári. Í þriðja lagi ætla ég að nefna vextina með þeim mikla fyrirvara ef það kemur á daginn að einhver árangur næst á næstu mánuðum í að lækka þá. Þar gæti maður staldrað við bindiskylduna, að lækkun hennar kæmi til með að hafa nokkur áhrif. Í fjórða lagi eins og ég hef áður nefnt eru þarna á ferðinni 500 millj. kr. í viðbótarframkvæmdir við viðhald opinberra eigna og það er á margan hátt mjög skynsamleg ráðstöfun að mínu mati við þessar aðstæður að leggja ákveðna fjármuni í slíka hluti. Og ég vildi gjarnan sjá að þeim yrði að einhverju leyti líka varið til að endurbæta og viðhalda t.d. fornminjum í landinu. Það er mikill fjárskortur þar, að halda við gömlum húsum og varðveita ýmsar fornminjar sem eru okkur dýrmætar, fá ef nokkur starfsemi er jafnatvinnuskapandi og slíkar framkvæmdir, sem í langflestum tilvikum eru nánast hrein vinna og lítill efniskostnaður, unnin með handverkfærum og algjörlega innlendum aðföngum, a.m.k. torfinu, ekki þurfa menn að borga fyrir það. Þannig að ef nokkurs staðar er til alveg úrvalsdæmi um framkvæmdir af því tagi sem eru mjög atvinnuskapandi þá gæti ég leyft mér að nefna viðhald fornminja og gamalla húsa. Þarna hef ég, hæstv. forseti, með góðvilja tínt til fjóra hluti sem ég tel að horfi í rétta átt og séu jákvæðir í þessu. Sjálfsagt má reyna að finna slíkar hliðar á fleiru en í heildina tekið get ég ekki leynt því að þessi niðurstaða er mér mikil vonbrigði. Ég tel að í þessu felist geysileg uppgjöf af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Uppgjöf fyrsta lagi gagnvart atvinnuleysinu, því miður. Það er skjalfest hér í textum hæstv. ríkisstjórnar sjálfrar að atvinnuleysið mun halda áfram að aukast þrátt fyrir þessar ráðstafanir. Í öðru lagi er þetta auðvitað uppgjöf gagnvart því að reyna að verja hin almennu lífskjör í landinu. Þetta er uppgjöf gagnvart því vegna þess að fjármunatilfærslan upp á 6.000 millj. kr. kemur að langstærstum hluta til, að yfirgnæfandi meiri hluta til frá hinum almenna launamanni og almenna neytanda í landinu, ekki frá þeim sérstaklega sem betur mega sín. Eiginlega er barnafólkið í landinu eini hópurinn sem leggur með sértækri ráðstöfun meira af mörkum en aðrir, það eru barnafjölskyldurnar sem annað árið í röð eiga að leggja til hálfan milljarð eða liðlega það. Í þriðja lagi er þetta uppgjöf gagnvart því að skapa atvinnulífinu viðunandi skilyrði. Og í fjórða lagi er þetta uppgjöf, og kannski á það eftir að reynast hvað alvarlegast á næstu missirum, þetta er uppgjöf gagnvart því að varðveita stöðugleikann í efnahagsmálum. Ég óttast að innan hálfs árs sjáum við á nýjan leik tveggja stafa tölu í verðbólgu á Íslandi. Ég er sannfærður um að mat manna á því að verðbólgan muni sama og ekkert hreyfast þrátt fyrir 6% gengisfellingu og þrátt fyrir þessar skattahækkanir, það stenst ekki. Hafa menn trú á því að launamenn sem fá hér á sig 4,4% skerðingu kaupmáttar ráðstöfunartekna muni ekki hreyfa sig til að reyna að ná í eina einustu krónu til baka á næsta ári? Dettur mönnum það í hug? Hafa menn trú á því að það verði óbreytt fiskverð allt næsta ár? Hafa menn trú á því að sáralítið af verðlagsáhrifum gengisfellingarinnar komi fram eins og hér er metið inn í forsendurnar vegna þess að það sé svo mikil samkeppni? Ja, betur að satt væri allt saman. En ég held að það gangi ekki eftir. Ég segi: Ef ekkert annað verður til bragðs tekið en að láta þennan pakka ganga fram þá er að mínu mati stórkostleg hætta á því að innan hálfs árs eða svo sjáum við á nýjan leik tveggja stafa tölu í verðbólgu á Íslandi. Og þá er illa farið, hæstv. forsrh., ef ég má leyfa mér að ávarpa þig beint hér í hliðarsölum, sem að vísu er ekki samkvæmt þingsköpum. Þá er illa farið. Uppgjöfin felst að mínu mati fyrst og fremst í því, það er skýringin á ógæfu hæstv. ríkisstjórnar, það er ástæðan að ekki tókst pólitísk samstaða um þessi mál að ríkisstjórnin gafst upp á því eða er mótfallin því að láta þá axla byrðarnar sem betur mega sín. Í því er hennar ógæfa fólgin og verður áfram ef hún sér ekki að sér.

Frú forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. orðaði það svo að ég hafi verið að gera hér tilraun til að stimpla ástandið þolandi eins og hann komst að orði. Ég hef aldrei gert síka tilraun. Við vitum að fiskafli hefur minnkað og eins og hv. þm. sagði hefur afurðaverð lækkað á erlendum mörkuðum og við slíkar aðstæður er ástandið illþolandi bæði fyrir atvinnufyrirtækin og fólkið. Ef ekki hefði verið gripið til aðgerða þá hefði það hins vegar bitnað á atvinnufyrirtækjunum og starfsfólki útflutningsframleiðslunnar en aðrir hefðu um tíma búið við óbreytt kjör. Við þessar aðstæður verður að jafna byrðunum niður á atvinnufyrirtækin og á launafólkið í landinu og reyna að gera það sem réttlátlegast. En það búa allir við illþolandi aðstæður þegar við verðum fyrir jafnmiklum ytri áföllum og við höfum orðið fyrir. Og ég veit ekki til þess að nokkur maður hafi reynt að gera það ástand þolandi. Við verðum hins vegar að reyna að bregðast við og jafna áföllunum niður. Ég tel að það hafi verið gert með þessum ráðstöfunum eins og frekast var kostur. Þá óskaði hv. þm. eftir því að frekari grein yrði gerð fyrir, eins og hann kallaði það, hrossakaupum um þróunarsjóðinn. Hv. þm. má kalla þessa samninga hverju nafni sem vera vill. En ég get sagt honum frá því nákvæmlega hvernig það mál gekk fyrir sig. Umræður um úreldingarsjóð fiskvinnslufyrirtækja komu upp hér á Alþingi í fyrra og endurskoðunarnefndin hefur haft það til skoðunar. Í umræðum aðila vinnumarkaðarins á síðustu vikum komu upp hugmyndir um að leggja inn verulega fjármuni frá ríkissjóði til að stuðla að hagræðingu í atvinnugreininni. Fyrir réttri viku síðan kom ég að máli við hv. utanrrh., formann Alþfl., og innti hann eftir því hvort við gætum ekki nýtt þessar hugmyndir til að ná þessu tvíþætta markmiði, að ná fram hagræðingu og leysa um leið ágreining sem verið hefur um lausn endurskoðunarnefndarinnar. Við áttum um þetta annan fund á sl. fimmtudag. Formenn endurskoðunarnefndarinnar unnu úr þeim hugmyndum og þær voru tilbúnar í meginatriðum eins og þær hafa verið kynntar sl. sunnudagskvöld. Þetta er samkomulag og það gekk fyrir sig með þessum hætti og hv. þm. má kalla það hvaða nöfnum sem hann kýs.

Hæstv. forseti. Það var nú strax breyttur og reyndar betri tónn að mér fannst í hæstv. sjútvrh. í þessu stutta andsvari en var í ræðu hans áðan. Nú kallaði hæstv. sjútvrh. ástandið, reyndar fyrir alla aðila en þar með talið væntanlega sjávarútveginn, illþolandi. Það er talsvert annað en mér fannst hæstv. sjútvrh. vera að reyna að segja hér áðan þegar hann með ótal lykkjuföllum reyndi að prjóna þetta saman í þolanlegt ástand. Mergurinn málsins er sá að mjög margir sem um þessi mál hafa fjallað á undanförnum vikum hafa varað mjög við því að þegar til aðgerðanna yrði gripið að lokum þá yrðu þær að vera fullnægjandi. Það væri verr af stað farið en heima setið ef menn kæmust hálfa leið upp brekkuna en rynnu svo niður aftur vegna þess að þeir næðu ekki í mark, endar næðust ekki saman. Það er m.a. um það sem hér er verið að ræða. Vonbrigði aðila vinnumarkaðarins og forsvarsmanna sjávarútvegsins leyna sér auðvitað ekki. Fyrst og fremst vegna þess að þeir hafa ekki trú á því að endar hafi náðst saman. Þar með hafa þeir ekki trú á að þessar ráðstafanir dugi, verði varanlegar, nægi til að skapa hér grundvöll til að standa á einhver missiri eða einhver ár fram í tímann, heldur muni þrýstingurinn vaxa á nýja umferð innan skamms og þegar kemur fram á útmánuði verði kominn upp sambærilegur þrýstingur á gengisbreytingar eða aðra slíka þætti. Hæstv. sjútvrh. orðar það svo að samkomulag um kvótamál og ,,jónasveinasjóð`` hafi þjónað tvíþættum tilgangi og viðurkennir og staðfestir þar í reynd að fleiri lítt skyld mál blönduðust þarna saman í einum punkti. Hvort menn kalla það kaupmála, hrossakaup eða eitthvað annað það liggur mér í léttu rúmi en þetta hefur skýrt málið í reynd. Þarna blönduðust þræðirnir saman með þessum hætti, það er augljóst mál.

Frú forseti. Mismunandi málefni sjávarútvegsins eru skyld, hvað sem hv. 4. þm. Norðurl. e. segir um það efni, og hér var verið að ná samkomulagi um skyld efni. Varðandi ástandið þarf auðvitað ekki að fjölyrða neitt um það. Við höfum orðið fyrir ytri áföllum. Það þýðir að þjóðarbúið allt verður fyrir áföllum ef ekki á illa að fara. Við höfum gert ráðstafanir til að treysta rekstur útflutningsframleiðslunnar við þessar erfiðu aðstæður, ella hefði blasað við mjög alvarleg gjaldþrotahrina í þeirri atvinnugrein og atvinnuleysi þess fólks sem þar starfar. Og það hefði fljótlega haft áhrif um allt þjóðfélagið. Þegar hv. þm. segir: Það hefur ekki verið nóg að gert, þá er hann líka að segja að það hefði þurft að flytja meiri fjármuni til. Flytja yfir á launafólkið meiri fjármuni en hér hefur verið gert því að hér er um jöfnu að ræða ef menn eru að tala í alvöru og ef menn meina eitthvað með því sem þeir segja. Og þá ætti hv. þm. líka að hafa kjark og manndóm til þess að orða það þannig að við þessar aðstæður þyrfti að leggja meiri byrðar á launafólkið til þess að rétta betur við stöðu útflutningsgreinanna. Og þá ætti hv. þm. að hafa kjark og þor til að orða það þannig því það er veruleikinn á bak við það sem hann hefur sagt.

Hæstv. forseti. Þetta er náttúrlega svo ömurlegur málflutningur hjá hæstv. sjútvrh. sem kemur hér upp í hverju svarinu á fætur öðru og reynir að negla menn með sömu aðferðunum, að með því að þeir telji þessar ráðstafanir ónógar þá séu þeir að segja, ja, manni liggur við að segja að það þurfi að níðast enn meir og sem allra mest á þeim sem minnst hafa. Og talar svo um að það sé aðallega fátæka fólkið sem eigi spariféð, jafnrökrétt og það nú er þegar því er allaf haldið fram að það séu einmitt þeir verst settu sem eigi spariféð þegar rætt er um fjármagnstekjuskatta. Hæstv. sjútvrh. veit vel að það hafa verið tillögur bæði frá stjórnarandstöðuflokkum og aðilum vinnumarkaðarins um sértæka fjáröflun og aðgerðir sem reynt væri að dreifa þannig að þeir bæru mestar byrðarnar sem helst væru aflögufærir. Þetta mál snýst um það. Uppgjöf ríkisstjórnarinnar felst í því að hún hefur annaðhvort ekki þorað, viljað eða getað farið þá braut. Af 6.000 millj. kr. millifærslu koma 300 millj. frá hátekjufólki. Það segir allt sem segja þarf, hæstv. sjútvrh. Það hefur ekki staðið á okkur að ræða og taka þátt í aðgerðum ef þær væru með því sniði og byrðunum væri þannig dreift að sanngjarnt gæti talist. Þá væri líka öllum fyrir bestu að þær ráðstafanir sem væru gerðar væru þess eðlis að þær sköpuðu mönnum einhverja varanlega viðspyrnu gagnvart þessum erfiðleikum en væru ekki þessu hroðalega bráðabirgðamarki brenndar sem þessar ráðstafanir eru og við eigum eftir að ræða innan fárra mánaða á nýjan leik, ég og hæstv. sjútvrh.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins leiðrétta það að í tillögum eða hugmyndum Alþýðusambandsins um skatt á vexti þá var rætt um skatt á vexti af öllum tekjum, ekki bara hjá þeim sem hærra hefðu, heldur af öllum tekjum frá minnstu inneign, flatt á alla. Það var ekki fallist á það. Að öðru leyti var erindi mitt í ræðustól að hugleiða það með hv. 4. þm. Norðurl. e., sem flutti hér langa og þróttmikla varnarræðu fyrir launþega í tilefni þess að gengið hefði verið fellt um 6% og kaupmáttur mundi skerðast um 4%, hvort hann ætti í fórum sínum og gæti sýnt mér eintak af þróttmikilli ræðu sem hann flutti um sama efni og auðvitað enn þá lengri og enn þá þróttmeiri um það þegar hann var ráðherra og tók þátt í því árið 1989 að láta gengið falla mánaðarlega, mánuð eftir mánuð eftir mánuð með þeim afleiðingum að kaupmáttur fólksins rýrnaði um tæplega 15%. Á þingmaðurinn þróttmikla varnarræðu sem hann getur afhent mér frá þeim tíma?

Hæstv. forseti. Það er gjarnan vitnað í það að á borði aðila vinnumarkaðarins hafi legið tillögur um skattlagningu á fjármagnstekjur þannig að allir vextir væru skattlagðir með lágri prósentu. Ég hygg að allir viti að það var af hreinum tæknilegum ástæðum sem menn voru að skoða þá leið. Ósköp einfaldlega vegna þess að hún var auðveldari í framkvæmd, því væru miklu meiri erfiðleikar samfara að finna út skattlagningu á fjármagnstekjur með frítekjumarki eða persónufrádrætti af því tagi. Ég er alveg sannfærður um að það er ekki hugsjónamál hjá verkalýðshreyfingunni að skattleggja allar vaxtatekjur jafnt. Eða eru menn að halda því hér fram? Staðreyndin er auðvitað sú að svo er ekki. Hins vegar finnst mér það ómaklegt að þeim fjarstöddum að láta að því liggja að það sé þeirra hjartans ósk að þessu sé nákvæmlega hagað þannig. Ég hygg að allir væru miklu sáttari við að skattlagningu fjármagnsteknanna væri þannig háttað að einhver sanngjarn persónufrádráttur væri fyrir hendi og síðan væru þess vegna stighækkandi skattar teknir af fjármagnstekjum eftir því sem þær væru meiri. Varðandi ráðstafanirnar árið 1989 og ræðu sem ég hafði flutt á því tímabili þá gæti nú hæstv. forsrh. e.t.v. sparað sér ómakið og spurt kollega sína úr Alþfl. hvort þeir eigi ekki einhverjar ræður frá 1989.

Ég var að spyrja þig.

Það vill nú svo til að þeir voru í þessari ríkisstjórn líka, hæstv. forsrh. Ég á hins vegar ýmsar ræður, góðar ræður. Ég man það t.d. vel að haustið 1989 sáum við í fyrsta sinn í eitt og hálft ár jákvæðar afkomutölur í sjávarútvegi eftir þann hroðalega taprekstur sem hann bjó við undir stjórn Sjálfstfl. á árunum 1987 og 1988 og var á góðri leið með að sigla hér öllu í strand eins og menn vita. Ráðstafanirnar árið 1988 og 1989 voru óhjákvæmilegar aðgerðir sem skiluðu mönnum stöðugleika, batnandi lífskjörum og meiri afkomu atvinnuveganna á árinu 1990 og 1991. Þetta ætti hæstv. forsrh. að kynna sér til eftirbreytni.

Virðulegur forseti. Hv. þm. kallar það stöðugleika árið 1989 að verðbólga var þá 25%. En það upplýsist hins vegar að þingmaðurinn átti ekki í fórum sínum neina varnarræðu þá. Hann varð ber að því núna að 15% kaupmáttarrýrnun þá skipti hann ekki nokkru máli. Hann varði ekki launþegana þá. Þá vil ég spyrja, fyrst þingmaðurinn hefur afhjúpað sig að þessu leyti til varðandi fjármagnstekjuskattinn, hvort hann og félagi hans fjmrh. á þeim tíma úr sama flokki hafi undirbúið og flutt og barist fyrir sköttum á fjármagnstekjur þá.

Svarið er já, hæstv. forsrh., og það er skaði að hæstv. forsrh. skuli ekki vita af þessu því mjög mikilvæg undirbúningsvinna var unnin í fjmrn. og kom m.a. út í svonefndri hvítri bók um skattlagningu fjármagnstekna haustið 1990. Það mál var komið mjög langt á framkvæmdastig, en núv. hæstv. ríkisstjórn hefur stungið því algjörlega undir stól og flytur hér reglulega við hver áramót, og mun gera ef hún lifir næstu og þar næstu áramót, tilkynningar um að þessu verði frestað um eitt ár í senn. Þannig virðist aðferðin eiga að vera. Varðandi ræður sem ég eigi eða eigi ekki frá árinu 1989, þá er ég alveg tilbúinn í umræður við hæstv. forsrh. um það. Ég tel að þróunin, áhrifin af þeim aðgerðum sem gripið var til 1988 og 1989 og aðstæður í íslenskum efnahags- og atvinnumálum á árunum sem í kjölfarið fóru 1990 og 1991 segi allt sem segja þarf um það að þær ráðstafanir tókust. Þær skiluðu okkur jafnvægi, þær skiluðu jákvæðri afkomu sjávarútvegsins og þær skiluðu bættum kaupmætti á nýjan leik. Hæstv. forsrh. hefur mikið verið sakaður um að vilja ræða fortíðina og þetta er angi af því. Nú er það komið í ljós að ríkisstjórnin hefur líka áhuga á framtíðinni, þ.e. þegar komið er inn á mitt næsta kjörtímabil. Þetta er ákaflega sérkennilegt hvernig hæstv. ríkisstjórn reynir sífellt að flýja nútímann, annaðhvort með því að ræða um fortíðina eða framtíðina á miðju næsta kjörtímabili.

Frú forseti. Það má segja um þessar efnahagsráðstafanir og undirbúning þeirra hjá hæstv. ríkisstjórn að fjöllin tóku jóðsótt og fæddist lítil mús. Það kann að vera að hæstv. forsrh. haldi eins og Chamberlain gamli að hann hafi frið um sína daga eftir þessa aðgerð, en ég er vonlítill um það. Það er raunverulega mjög sorglegt að til þessara efnahagsráðstafana skuli hafa þurft að koma. Það hefði verið hægt að komast hjá því að við lentum í þessari stöðu. Hæstv. ráðherrar eru nú að reyna að klóra yfir eigin vitleysur frá undanförnum mánuðum sem þeir hafa borið ábyrgð á stjórn þjóðarbúsins. Þeir hafa steypt þjóðarbúinu í mikinn vanda með vanhugsuðum ákvörðunum sínum. Ég nefni ákaflega mislukkaða vaxtahækkun sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir strax á fyrstu dögum eftir að hún tók við völdum. Ég nefni stórfelldar álögur á sjávarútveginn sem þeir hafa beitt sér fyrir. Og ég nefni aðgerðaleysi mánuðum saman, jafnvel missirum saman, meðan vandinn hefur þrútnað og aukist. Ég geri ekki ágreining við hæstv. ríkisstjórn um að það þurfti að grípa til aðgerða. Það þurfti meira að segja að grípa til aðgerða miklu fyrr. Það er hins vegar lýðum ljóst að þessar ráðstafanir eru mislukkaðar. Þær ná ekki þeim tilgangi sem ríkisstjórnin vonast eftir. Þær eru ekki fullnægjandi fyrir einn eða neinn. Forsrh. segir hróðugur að allir séu óánægðir með þær og það sé út af fyrir sig gott. Ég veit ekki hvort þetta er skynsamlegt mat. Þær eru ekki fullnægjandi fyrir einn eða neinn. Þær eru ekki einu sinni fullnægjandi fyrir atvinnufyrirtækin sem átti þó að bjarga. Það er lengt í snörunni en hún er ekki skorin. Það hefur verið dæmalaus vandræðagangur á hæstv. ríkisstjórn við undirbúning þessara efnahagsráðstafana. Ég hygg að þessi vandræðagangur sé algjörlega fordæmalaus. Það var reynt að hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins og hæstv. ráðherrar töluðu í miklum sáttfýsistón, en það kemur í ljós að þetta samráð hefur bara verið í nösunum á hæstv. forsrh. Óskir aðila vinnumarkaðarins hafa verið hafðar að engu enda sverja aðilar vinnumarkaðarins af sér þessar ráðstafanir hver um annan þveran. Aðilum vinnumarkaðarins hefur verið haldið uppi á snakki og tímanum verið eytt. Ég held það hafi aldrei verið meiningin að standa fyrir ráðstöfunum í samræmi við óskir aðila vinnumarkaðarins. Þetta var reyndar ljóst fyrir mörgum dögum. Viðskrh. brást hinn versti við sameiginlegum hugmyndum aðila vinnumarkaðarins um lækkun vaxta. Hæstv. viðskrh. flýtti sér að þvertaka fyrir það að hann beitti sér fyrir því að lækka vexti. Nei, þeir skyldu sko lækka af sjálfu sér eftir einhverju dularfullu lögmáli sem hann skilur. Þetta er maður sem allt veit. En það virkar bara ekki nema á annan veginn. Vextirnir hækka af sjálfu sér en þeir lækka ekki af sjálfu sér og skiptir engu máli hvað viðskrh. segir um lögmál markaðarins. Ef ríkisstjórn hefur enga tilburði til að stuðla að lækkun vaxta, hvað þá að hún hafi neina burði til að lækka þá með handafli, þá lækka þeir ekki og það er heldur enginn vilji til að lækka þá. Ef vilji hefði verið til að lækka vexti í landinu þá væri búið að því. Hæstv. viðskrh. skellti náttúrlega myndarlega á nasir aðila vinnumarkaðarins með tilsvörum sínum og þar með hefðu þeir átt að skilja hvað skall í tönnum. Ef ríkisstjórnin hins vegar hefði beitt sér fyrir lækkun vaxta, myndarlegri vaxtalækkun upp á t.d. 3% eins og aðilar vinnumarkaðarins fóru fram á, þá hefði það verið stórt skref til styrktar atvinnulífinu. En það var ekki gert. Vextirnir skulu ganga frjálsir. Og svo er gripið til annarra úrræða og þau eru ekki aldeilis í stíl við það sem um hefur verið talað undanfarna daga í þessum viðræðum. Það má segja um hæstv. forsrh. eins og segir í Passíusálmunum: Það sem helst hann varast vann varð nú að koma yfir hann. Ég tek það fram til upplýsingar fyrir yngri þingmenn Sjálfstfl., sem eru að vísu ekki margir hér, að Passíusálmarnir eru ekki um hæstv. forsrh. Þeir eru ortir af séra Hallgrími Péturssyni fyrir mörgum, mörgum áratugum síðan. En hæstv. forsrh. hefur orðið að éta ofan í sig alla sína svardaga undanfarna daga. Það vill til að hann hefur góða matarlyst. Kosningaloforð Sjálfstfl. --- eigum við að rifja þau upp? Ég man ekki betur en að þeir þvertækju fyrir það að þeir ætluðu að hækka skatta meðan þeir voru að ná völdum í þjóðfélaginu. Þá greinir a.m.k. á um það núna síðast hvort þeir hafi lofað skattalækkun. Sumir lofuðu skattalækkun, sumir lofuðu að hækka ekki skattana. Það var einn einasti frambjóðandi Sjálfstfl. sem annað hvort af óvitaskap eða hreinskilni missti það út úr sér að það yrði óhjákvæmilegt að hækka skattana. Það var náttúrlega einn þeirra skarpasti maður og hreinskilnasti, Pálmi Jónsson, sem sagði þetta. En hann fékk aldeilis bágt fyrir. Þetta var borið til baka strax morguninn eftir í Morgunblaðinu með auknum svardögum. En hvað hefur nú komið í ljós? Svardagarnir gengu ekki eftir. Eins er þetta með gengið. Fastgengisstefnan hefur verið trúaratriði hjá þessari hæstv. ríkisstjórn en nú er gengisfelling staðreynd og það var ríkisstjórnin sem felldi gengið, ekki Seðlabankinn. Ég hef það fyrir satt að furstarnir í Seðlabankanum hafi heyrt það í morgunútvarpinu þegar þeir opnuðu fyrir tækin sín á mánudagsmorgni að gengið væri fallið. Það var ríkisstjórnin sem felldi gengið og þingflokkar hennar féllust á að láta hana komast upp með það og ákváðu hvað gengisfellingin ætti að vera mikil. Ég minni á svardaga hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. undanfarna daga um að gengisfelling kæmi ekki til mála og ég nefni annan ráðherra sem ég veit ekkert um hvort er blautur í fæturna eða ekki. Ég vona að svo sé ekki því þá gæti hann kvefast og hann má illa við því jafnmikill ferðamaður og hann er, þ.e. sá sem er fremstur meðal jafningja, hæstv. utanrrh. Hann þurfti náttúrlega að vera fremstur þar eins og annars staðar og hann tók allra mest upp í sig af ráðherrunum um gengismál. Hann sagði að gengisfelling væri ekki einasta að pissa í skóinn sinn, heldur beinlínis það vitlausasta sem hægt væri að gera. Og hann ætlaði að berjast til síðasta manns áður en gengið yrði fellt. En nú er gengið fallið. Erlendar skuldir hækkuðu um 10 milljarða í fyrrinótt. Skuldir Landsvirkjunar t.d. hækkuðu um 3 milljarða í fyrrinótt. Það eru drjúg næturverkin hjá þessum herrum. Það er ekki nóg með þetta. Verðbólgan er óhjákvæmilega komin á skrið í kjölfar þessara ákvarðana. Ég tel að það hefði þurft að breyta skráningu gengisins og það hefði þurft að gera það miklu fyrr, en það þurfti að gerast samfara nauðsynlegum hliðarráðstöfunum til þess að hér færi ekki allt af stað. Þær hliðarráðstafanir voru ekki gerðar og þar af leiðandi er verðbólgan komin á skrið. Olíufélögin láta ekki bíða eftir sér frekar en vant er og þau eru búin að ákveða hækkun á olíu og bensíni. Afleiðingar gengisfellingarinnar hellast nú á næstu vikum út í þjóðfélagið og gera náttúrlega árangur þann sem ríkisstjórnin hefur búist við að hún næði með því að fella gengið að engu á stuttum tíma og við erum komnir inn í vítahringinn af því að vitlaust var byrjað. Það var vitlaust fitjað upp og nauðsynlegar hliðarráðstafanir ekki gerðar, gengisfelling ákveðin einhliða og hrunadansinn er hafinn. Ég geri ekki ágreining við hæstv. ríkisstjórn um það að mikil nauðsyn var að styrkja stöðu atvinnuveganna. Það hafa verið fluttar byrðar upp á 6--8 milljarða frá atvinnuvegunum og ég tel að það hafi verið nauðsynlegt að gera í stöðunni. Úr því að ríkisstjórnin var á annað borð búin að binda atvinnuvegunum þessa bagga, þá var óhjákvæmilegt að létta þeim af. En hvert voru þeir svo fluttir? Við vorum að vonast eftir því í stjórnarandstöðunni, aðilar vinnumarkaðarins, a.m.k. verkalýðshreyfingin var að vonast eftir því að þessar byrðar yrðu a.m.k. að verulegum hluta færðar yfir á hátekjumenn og þá sem breiðust hafa bökin og þá sem helst gætu borið þær. En það var aldeilis ekki gert. Um það var tekin pólitísk ákvörðun, svo ég endursegi kafla úr ræðu hæstv. sjútvrh. áðan, að láta þær ekki koma niður á hátekjumönnum. Byrðarnar voru fluttar með röngum hætti, þær voru, ef svo mætti segja, settar á vitlausa menn. Þær voru fluttar á fólk með miðlungstekjur og þær voru fluttar á fólk með lágar tekjur. Það er enn þrengt að kosti þeirra sem lægstar hafa tekjurnar. Einyrkjaskatturinn, þ.e. þessi 15% hækkun á gjaldtöku á þá sem skila staðgreiðslu eftir reiknuðum tekjum, kemur náttúrlega illa við. Þetta eru álögur á bændur og aðra smáatvinnurekendur. Við bændur vorum ósköp kátir þegar við heyrðum það í morgunútvarpinu hérna um daginn að við áttum einn vin. Það var hæstv. forsrh. sem hélt það væri búið að leggja nóg á bændastéttina. En bændavinátta hæstv. forsrh. entist bara í fjóra daga eða svo. Það er verið að hækka tekjuskattsprósentuna um 1,5%. Síðan er settur á eða gefið fyrirheit um hátekjuskatt sem er bara til málamynda. Auðvitað hefði verið sjálfsögð leið og miklu skynsamlegri eins og hv. 1. þm. Austurl. gat um í gær, að hækka tekjuskattinn en hækka jafnframt skattleysismörkin. Þá hefði þetta þó komið skaplegar við heldur en eins og ríkisstjórnin framkvæmir þetta. Eitt er enn í þessum skattapakka. Það er ákveðið að fresta enn um sinn þvert ofan í loforð hæstv. fjmrh. og fyrirheit í stjórnarsáttmála og í mörgum yfirlýsingum þeirra stjórnarliða, fresta enn um sinn, a.m.k. um eitt ár, fjármagnstekjuskatti. Það er tekið upp nýtt virðisaukaskattsprósentustig, 14%. Þennan skatt á að leggja á húshitun. Ég man eftir þeim fjármálaráðherrunum Jóni Baldvini Hannibalssyni og Þorsteini Pálssyni sem töldu það aldeilis ófært og útilokað og óframkvæmanlegt að hafa virðisaukaskatt í tveimur þrepum. Nei, hann átti að vera í einu þrepi. Nú á hann að vera í tveimur. En hvar er hann lagður á? Hann er lagður á húshitunina í landinu. Það er ákaflega óréttlátt að gera það. Það eykur enn á misræmi milli þegnanna. Þessi skattur, húshitunarskattur, veltist náttúrlega beint yfir á neytendur. Það er lagður skattur á útvarp og sjónvarp og bækur og blöð og það þurfti svo sem ekkert að kippa sér upp við það því að ríkisstjórnin er þegar kunn af sérstökum fjandskap við allt sem lyktar eitthvað af menningu eða menntun. Svo ráðast þeir á ferðaþjónustuna sem hefur verið helsti vaxtarbroddurinn og eitt af þessum fáu ljósum í myrkrinu í atvinnulífi landsmanna. Nei, nei, hún skal bera virðisaukaskatt frá 1. sept. nk. Það var út af fyrir sig gott að afnema aðstöðugjaldið því aðstöðugjaldið hefur verið ranglátur skattur og ég er sammála því að það skuli vera afnumið, en það að afnema aðstöðugjaldið bætir ekki stöðu sjávarútvegsins að ráði. Það er einungis um 600 millj. af aðstöðugjaldinu sem sjávarútvegurinn borgaði, þannig að honum léttir ekkert við þetta. Sjávarútvegurinn situr enn þá í súpunni og þessar aðgerðir urðu honum ekki til bjargar. --- Og nú spyr ég frú forseta hvort ekki væri unnt að ná hæstv. sjútvrh. í salinn. Mig langar til að eiga við hann ofurlítinn orðastað.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að svo geti orðið.

Mér fannst nefnilega í þessum ráðstöfunum hæstv. sjútvrh. hafa verið lítilþægur fyrir hönd þeirrar starfsgreinar sem hann ber ábyrgð á og er undirstaða undir öllu þessu batteríi okkar og öllu þjóðfélagi okkar hér á landi. Ég ætlaði nefnilega, ef hæstv. sjútvrh. væri tiltækur, að spyrja hann hvað hann teldi að hann hefði bjargað mörgum byggðarlögum, sjávarútvegsplássum, sem voru á aftökulistanum. Ef ég man rétt þá hafði hann á aftökulistanum sem hann las á Akureyri fyrir hálfum mánuði eða þremur vikum 37 sjávarpláss, þar af nokkur í mínu kjördæmi. Mig fýsir að vita hvað hann telji að hann hafi bjargað mörgum þeirra með þessum næturverkum. Ég óttast að aftökulistinn hafi lítið styst. Því miður. Sjútvrh. hefur fallist á veiðileyfagjald og ég er algjörlega ósammála hv. 8. þm. Reykn., Ólafi Ragnari Grímssyni, sem telur að Alþfl. hafi ekkert fengið fyrir sinn snúð. Alþfl. fékk náttúrlega ýmislegt fyrir sinn snúð í þessum ráðstöfunum. Hann er enn þá meiri hagsmunagæsluflokkur ríkra manna á Íslandi heldur en Sjálfstfl. Alþfl. er langt til hægri við Sjálfstfl. í íslenskri pólitík meðan þeir herrar eru við stjórn sem nú ráða þar lögum og lofum. Þeir komu hæstv. sjútvrh., sem nú gengur í salinn, til þess að fallast á veiðileyfagjald. ,,Gjaldtakan ýtir undir sættir í þjóðfélaginu`` orðaði hæstv. forsrh. það svo skemmtilega í Morgunblaðinu í morgun. --- Gjaldtakan ýtir undir sættir í þjóðfélaginu. --- Það held ég nú ekki. Hann hefði átt að segja og svoleiðis les ég það: Gjaldtakan ýtir undir sættir í ríkisstjórninni. Það er það sem þessi gjaldtaka gerir. Nú verða kratarnir til friðs, sjútvrh. beygði sig og allir eru sáttir. Veiðileyfagjaldið er vondur skattur, einhver sá vitlausasti sem hægt er að leggja á, en það er ein bót í máli, það á ekki að leggja hann á fyrr en 1996. Sem betur fer hafa þá farið fram kosningar og sem betur fer verður þá komin önnur ríkisstjórn í landið. Ég vona að þetta gáleysi hæstv. sjútvrh. verði ekki til þess að veiðileyfagjald festist hér í sessi. Og ég vona það að hér verði komin ríkisstjórn árið 1996 sem hefur þetta að engu. Við höfum nefnilega haft dæmi um það að fyrirheit um skattheimtu hafa ekki náð fram að ganga. Ég nefni títtnefndan fjármagnstekjuskatt. Síðustu ríkisstjórn tókst ekki að koma honum á þrátt fyrir það að við vildum endilega gera það. Og núv. ríkisstjórn, sem hafði uppi miklu sverari svardaga heldur en við, um að koma fjármagnstekjuskattinum á og málið var búið að vinna vel í hendur henni, hefur nú frestað því a.m.k. um ár og á áreiðanlega ekki eftir að leggja þennan skatt á á sínum starfstíma, sem ég vil ekki spá hvað verði langur. Sumir eru að segja það að Alþfl. hlaupi úr ríkisstjórninni strax og þeir hafa fengið sinn EES-samning fullgiltan hér á Alþingi. Það kann að vera eina réttlætingin fyrir því að fullgilda þennan EES-samning sem ég vil taka fram að ég styð ekki. En það er komið á þá töluvert fararsnið og ég veit ekki hvað tryggðin endist þeim lengi úr þessu, eftir að þeir eru búnir að fá þeim þörfum sínum fullnægt að fá Alþingi til að samþykkja samninginn um Evrópskt efnahagssvæði sem er hæstv. utanrrh. mikið metnaðarmál að verði staðfestur, illu heilli. Ég ætlaði að spyrja hæstv. sjútvrh. hvað hann teldi að með ráðstöfunum sínum í fyrrinótt hafi honum tekist að stytta aftökulistann um mörg sjávarpláss. Á fundi á Akureyri las hann upp dóminn yfir 37 sjávarplássum, þar á meðal nokkrum í mínu kjördæmi. Mér er forvitni á að vita hvort hann hefur bjargað þeim með þessum ráðstöfunum. Ég held þau standi lítið betur eftir þessar ráðstafanir og vil láta það koma fram hér. Hverjar verða svo afleiðingarnar af öllu þessu ferðalagi hjá hæstv. ríkisstjórn? Þeir ná litlum árangri með þessum ráðstöfunum. Gengisfellingarleiðin hefur verið opnuð, hrunadansinn er hafinn. Vextirnir koma til með að hækka í kjölfar þessara ráðstafana, ekki lækka, því miður. Verðlagið kemur til með að hækka og lífskjör launþeganna í landinu að versna. Atvinnulífinu er ekki skapaður grundvöllur til þess að standa á til frambúðar og ég þori að fullyrða að ef þessi ríkisstjórn situr fram á vorið, sem ég vona að hún geri ekki, þá eigum við yfir höfði okkar nýjar efnahagsráðstafanir á þessum vetri, einhvern tímann á útmánuðum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson segir hæstv. sjútvrh. og Kristján Ragnarsson hafa svínbeygt Alþfl. varðandi þróunarsjóðinn. Hv. þm. Páll Pétursson telur hins vegar að Alþfl. hafi svínbeygt sjútvrh. Það væri efnilegt fyrir umræður ef þeir gætu komið sér saman um þetta efni, það mundi stytta málið. Ég vona að þeir félagar vinni að lausn málsins og tilkynni okkur um niðurstöðuna meðan á þessari umræðu stendur. Það væri betra að hafa þetta í einu lagi. Ég bendi líka á það vegna þess að hv. þm. hafði áhyggjur af að verðbólga væri komin af stað ef hún færi upp í rúm 4%, að hv. 7. þm. Reykn., formaður Framsfl., sagði í þingræðu fyrir um mánuði síðan eða svo að svona lág verðbólga eins og nú væri komin væri ekki góð, það þyrfti að hækka hana dálítið af því að svolítil verðbólga væri betri en engin verðbólga. Ég spyr þingmanninn hvort hann haldi að formaðurinn sé ekki orðinn nokkuð ánægður með stig sem verðbólgan stefnir í, svona 4% á einu ári og síðan niður í rétt rúmlega 1% eftir það. Í þriðja lagi gagnrýnir hv. þm. okkur fyrir það að hafa ekki sinnt samráðsskyldunni nóg við Alþýðusambandið og um leið gagnrýnir þingmaðurinn okkur fyrir það að hafa hækkað reiknaðar tekjur einstaklinga um 15%. Alþýðusambandið krafðist þess að hækkunin yrði 45%. Ég spyr þingmanninn: Áttum við að fara eftir þeirri kröfu til þess að gæta alls samræmis og samráða í þessum umræðum?

Frú forseti. Fyrst er það nú að í gegnum tíðina höfum við hv. 8. þm. Reykn. iðulega haft ágreining um hin ýmsu efni, allt frá því að við vorum flokksbræður í Framsfl. Ég tel það enga skyldu . . .  En ég held að lág verðbólga, þá á ég við lága verðbólgu, þurfi ekki að vera skaðleg í þjóðfélaginu og 1--2% verðbólga sé ekkert sem menn eigi að hafa áhyggjur af og jafnvel ekki 4% verðbólga. Í þessum ráðstöfunum er verðbólga sem er miklu hærri heldur en 4% og ég tel að það sé mikil óskhyggja hjá hæstv. ríkisstjórn ef hún heldur að verðbólgan fari ekki nema upp í 4% um skamman tíma og lækki svo strax aftur. Hvað reiknuðu þeir með mikilli hækkun hjá olíufélögunum? Hvað reiknuðu þeir með mikilli hækkun á vöruverði ef þeir halda að þeir geti haldið verðbólgunni neðan við 4%?

Virðulegi forseti. Hv. þm. svaraði mér ekki þegar ég spurði hann um það hvort við hefðum samráðsins vegna átt að samþykkja kröfur Alþýðusambandsins um að hækka reiknaðar tekjur um 45%. Við samþykktum eingöngu 15%.

Frú forseti. Nú veit ég að hæstv. forsrh. er mikið lipurmenni og þægilegur í allri umgengni, en ég ætlast ekki til þess að hann hlaupi eftir hvaða vitleysu sem aðilar vinnumarkaðarins kunna að fara fram á við hann, enda yrði mikið skóslit hjá honum af því. Ég ætlast ekki til þess og hef aldrei farið fram á það að hann verði við öllu því sem aðilar vinnumarkaðarins kunna að finna upp á. En skynsamlegum ráðum sem þeir koma sér saman um, þjóðþrifaráðum eins og það að lækka vextina um 3%, þeim átti hann að verða við.

Frú forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. v. vitnaði til ræðu minnar á aðalfundi LÍÚ á Akureyri með heldur ómerkilegum útúrsnúningum eins og hans er háttur. Ég nefndi sem dæmi í þeirri ræðu um umfang þess ef 20% atvinnufyrirtækja í sjávarútveginum færu á hausinn, hvert það væri, vegna þess að í opinberri umræðu hafði verið af gáleysi talað um það að nauðsynlegt væri að setja 20% af fyrirtækjum í sjávarútvegi á hausinn til þess að bæta afkomu hinna sem eftir eru. Ég nefndi til þess að sýna mönnum fram á hvert umfangið væri í þessu samhengi, hvernig það liti út ef 20% fyrirtækja í stærstu verstöðvum landsins færu á hausinn, þá legðist sjávarútvegur af í Reykjavík og í Vestmannaeyjum. Svo nefndi ég dæmi um það hvernig dæmið liti út ef fyrirtæki í minnstu verstöðvum landsins yrðu sett á hausinn til þess að fullnægja þessum óskum og það voru fyrirtæki á 37 stöðum. Hv. þm. veit það miklu betur en hann lét í skína að hér var ekki um að ræða neinn aftökulista af minni hálfu, enga spá um það að fyrirtæki á þessum stöðum færu á höfuðið, enda mjög skýrt tekið fram, og heldur ómerkilegt af hv. þm. að snúa út úr málflutningi með þessum hætti. Færi betur á að hann bæðist afsökunar á því þó ég eigi ekki von á að hann geri það. Það er ekki vani hv. þm. þegar hann beitir málflutningsbrögðum af þessu tagi.

Frú forseti. Hæstv. sjútvrh. vildi meina að ég væri með ómerkilega útúrsnúninga og ég ætla ekkert að biðjast afsökunar á því en mér leiðist ef honum hefur sárnað þetta. Það var nefnilega ekki ég sem fann upp á því að kalla þetta aftökulista. Það var annar maður. Það var starfsbróðir hæstv. sjútvrh., Jón Baldvin Hannibalsson, hæstv. utanrrh., sem kallaði þessa upptalningu hæstv. sjútvrh. aftökulista. Það var ekki ég sem átti þá nafngift enda ekki eins orðheppinn maður og hæstv. utanrrh. Ég verð að játa það að ég hafði meiri samúð með málflutningi hæstv. sjútvrh. en hæstv. utanrrh. á fundinum á Akureyri og ég vildi sannarlega óska þess að hæstv. sjútvrh. hefði haldið þeim dampi sem hann hafði þar í góðra vina hópi meðal útvegsmanna á Akureyri. Ef hann hefði haldið honum í gegnum þessa hrinu, þá væri hag sjávarútvegsins betur gætt en hefur orðið í þessum næturverkum núna. Varðandi það þegar hann er að agnúast út í mig fyrir útúrsnúninga og að halda á lofti þessum orðaleppum hæstv. utanrrh., þá er það alveg eins og í gamla daga þegar Rússar voru að skamma Albani þegar þeir meintu Kínverja. Ég held að hann ætti að snúa sér að því að tala yfir hausamótunum á hæstv. utanrrh. og ég vildi sannarlega að hann gripi til þess ráðs af sinni alkunnu snilld.

Virðulegi forseti. Í gær færði hæstv. ríkisstjórn landsmönnum jólaglaðninginn og eins og hæstv. utanrrh. benti réttilega á í ræðu sinni í gær, þá er það ekki pakki í anda nútímajólasveina. Eru gjafirnar frekar í ætt við hrekki gömlu sveinanna, sona Grýlu og Leppalúða. Þessar fyrirhuguðu aðgerðir ríkisstjórnarinnar virðast fyrst og fremst skapa óróa á vinnumarkaðnum og þær bitna helst á barnafólki og fólki með miðlungstekjur og þar undir. Hæstv. ráðherrar töluðu fjálglega um að bæta stöðu atvinnuveganna og þá sérstaklega stöðu sjávarútvegsins. Ríkisstjórnin leiðrétti gengisskráningu og felldi niður aðstöðugjaldið. Gott og vel, þessar aðgerðir skila eflaust einhverju í bili, en hvað gerist þegar Verðjöfnunarsjóðurinn er upp urinn? Verður þá ný gengisfelling? Forsendur Þjóðhagsstofnunar fyrir útreikningum á afkomubata sjávarútvegsins byggjast á því að fiskverð hækki óverulega innan lands á næsta ári. Í því sambandi er rétt að benda á það að útgerðin, eftir því sem ég kemst næst, telur sig einmitt þurfa fiskverðshækkun til að bæta sína afkomu. Einnig má benda á að líklega eykst samkeppnin um takmarkað hráefni ef samningurinn um EES verður að veruleika. Það ætla jú allir að verða ríkir af því að flytja út fersk flök, ekki satt? Einnig má búast við aukinni ásókn í að salta þorsk. Hins vegar sýnist mér að saltfiskframleiðendur séu búnir að þurrka ECU-glýjuna úr augunum því ég sé ekki betur en að í blöðunum í vikunni séu þeir að búa sig undir verðhrun á saltfiski sem leiðir af aukinni samkeppni á EES-svæðinu á næsta ári. Má þar m.a. nefna vinnslu Norðmanna og einnig eru Rússar að veiða gríðarlegt magn af þorski í Barentshafinu. Það er ekkert sem stendur í vegi fyrir því að EB-löndin geti keypt þennan þorsk og unnið hann í saltfisk, en hins vegar getum við ekki keypt hann og unnið hann hér út af upprunareglum. Það hefur verið staðhæft af hæstv. utanrrh. m.a. að íslenskur sjávarútvegur fengi 1--2 milljarða í vasann á næsta ári við tollaniðurfellingar vegna EES, en því miður er dæmið ekki svona einfalt. Það er alls ekki ljóst að hve miklu leyti tollalækkanir skila sér til framleiðendanna. Ég get ekki látið hjá líða að minnast á öll sóknarfærin, þessi stórkostlegu sóknarfæri sem eiga að felast í samningnum um EES fyrir íslenskan sjávarútveg, en það er t.d. fullvinnsla á fiskafurðum. Eina leiðin, skilst mér, til þess að fá bresk börn til þess að borða fisk er að útbúa svokallaða fiskfingur, ,,fishfingers``. Þetta er ódýr og vinsæl vara og selst alltaf betur og betur. Er þá ekki alveg upplagt fyrir okkur að fara út í svona vinnslu hér á landi og nýta okkur þessa möguleika? Jú, eflaust gætum við það. Svona verksmiðja mundi væntanlega ekki kosta nema nokkur hundruð milljónir og þær eru náttúrlega víða til í bankabókum, reikna ég með. Svo skulum við bara flytja inn brauðmylsnu, saga niður fiskblokkir og hefjast handa, ekkert mál. Þetta er bara ekki alveg svona auðvelt. Í fyrsta lagi kostar þetta mikla vöruþróun sem aftur kostar gífurlega peninga. Í öðru lagi er það markaðssetningin en stórfyrirtæki í Bretlandi reikna með því að það kosti 500 milljónir bara að koma einni nýrri vörutegund á markað. Síðast en ekki síst verðum við að gera okkur grein fyrir því úr hvaða hráefni þessar vörur eru framleiddar. Ég vil vitna í grein í sérblaði Morgunblaðsins um sjávarútveg þann 18. nóvember og fjallar um Icelandic Freezing Plants Ltd., dótturfyrritæki SH í Bretlandi. Þar segir m.a. að í fyrra hafi orðið 12% aukning á sölu fiskrétta, framleiddra í verksmiðju fyrirtækisins. Og enn fremur segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Tregða gegn verðhækkunum sé mikil og erfitt sé að selja fisk við þessar aðstæður. Fólk fari einfaldlega yfir í ódýrari matvæli eins og kjúklinga, fari fiskverðið of hátt. Æ stærri hluti unninnar vöru sé nú seldur á svokölluðu kynningarverði, sem þýði að verðið standi nánast í stað, enda sé verðbólga ekki nema 3,5%. Í ljósi þessarar stöðu hefur framleiðslu verksmiðjunnar verið beint í ódýrari og einfaldari vöru og`` --- og takið nú eftir --- ,,unnið úr ódýrara hráefni eins og Alaskaufsa, lýsingi og hokinhala.`` Okkar eigin verksmiðjur í Bretlandi hafa ekki efni á að vinna úr hráefninu okkar. Og hér á landi þó við fegin vildum vinna úr hráefnum eins og Alaskaufsa þá eigum við þess ekki kost út af upprunareglunum nákvæmlega eins og með Rússaþorskinn. Og við getum ekki notað okkar ufsa. Hann er allt of dökkur. Þetta er því ekkert einfalt mál. En svo sannarlega vona ég að í framtíðinni verði einhver sjávarútvegsfyrirtæki á Íslandi svo vel stödd að þau gætu nýtt sér hugsanleg sóknarfæri sem kynnu að leynast í samningunum við EB. Í greinargerð hæstv. ríkisstjórnar síðan í gær er gert ráð fyrir sérstökum aðgerðum til eflingar atvinnu. Ég verð að taka undir orð stöllu minnar Kristínar Ástgeirsdóttur í umræðunum í gær og lýsa vonbrigðum mínum með það að ekki sé tekið á atvinnuvanda kvenna sérstaklega. En aðgerðir ríkisstjórnarinnar beinast fyrst og fremst að vega- og byggingarframkvæmdum sem hafa nú ekki hingað til sópað að sér konum til vinnu. Ég vil benda á að þingkonur Samtaka um kvennalista hafa flutt um það tillögur á Alþingi að innan Byggðastofnunar verði sérstök deild sem helgi sig atvinnumálum kvenna og fjármagn sé sérstaklega eyrnamerkt í þeim tilgangi að auka atvinnutækifæri kvenna á landsbyggðinni. Ríkisstjórnin hefur hælt sér sérstaklega af því að stórauka eigi framlög til rannsókna og þróunar. Ég fagna því mjög en vona samt sem áður að Ártúnsbrekkan verði ekki mikil fyrirstaða í flæði þess fjármagns. Það vill oft verða svo. Hins vegar ber að geta þess að væntanlegu framlög eru skilyrt. Þau eru háð því að einkavæðingaráform ríkisstjórnarinnar nái fram að ganga, því að það takist að selja fjármagnsfyrirtæki í eigu ríkisins, þ.e. Búnaðarbankann. Hvort eða hvenær það gerist er með öllu hulið og því vænlegast að gera sér engar gyllivonir um þetta fjármagn. Hæstv. ríkisstjórnin segist ætla að styrkja stöðu atvinnulífsins en þvert ofan í þau áform ætlar hún að leggja 14% virðisaukaskatt m.a. á ferðaþjónustuna og bókaútgáfu. Það hlýtur að teljast furðulegt að ráðast þannig á ferðaþjónustuna sem er þó að samdóma áliti flestra helsti vaxtarbroddurinn í atvinnulífinu í dag. Gildir þá einu þó sérfræðingar ríkisstjórnarinnar þykist vera búnir að reikna það út að heildarraunhækkun þjónustunnar þurfi aðeins að vera 2%, það er of mikið. Og bókaútgáfa má heldur ekki við hækkunum. Ég og fleiri hefðum frekar kosið að sjá lækkun á hluta virðisaukaskattsins, þar á ég við matarskattinn. Lækkun eða afnám matarskatts mundi koma ferðaiðnaðinum sérstaklega vel og örugglega skila sér til baka í öðrum tekjum. Mér er fullkomlega ljóst að matarskatturinn færir ríkissjóði umtalsverðar tekjur. En er ekki líka ástæða til að létta byrðunum af láglaunafólkinu? Matarskatturinn kemur jú verst út fyrir þá tekjuminnstu. Það má leikandi ná inn tekjum á móti t.d. með skatti á lúxusvörur. Afnám matarskatts hefði líka í för með sér aukin atvinnutækifæri í matvælaiðnaði og styrkti stöðu íslensks landbúnaðar og ekki mun af veita. Fyrir síðustu kosningar höfðu alþýðuflokksmenn fögur orð um jöfnun húshitunarkostnaðar. Við sem búum á köldu svæðunum bíðum nú enn þá eftir þeim aðgerðum. Og núna ætlar ríkisstjórnin að bæta gráu ofan á svart og leggja 14% virðisaukaskatt á alla húshitun í landinu. Það er að vísu gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. að verja 80 millj. til jöfnunar í tengslum við breytingar á virðisaukaskatti. En ég á eftir að sjá efndirnar. Og ég efast um að þessar 80 millj. dugi til að jafna þetta út. Þá á enn að skerða barnabæturnar um 10% eða 500 millj. Ætlar þá hæstv. ríkisstjórn að sjá til þess að sú skerðing lendi bara á tekjuhæstu foreldrunum? Það hefur ekki komið hér fram í umræðunum og þætti mér vænt um að fá svar við því. Síðast en ekki síst er komið að sjóðnum fína nýja, þróunarsjóði sjávarútvegsins. Mikið er gott að geta skírt hlutina nýjum nöfnum og kallað þá svo einhverja nýjung. Mér skildist af fréttaflutningnum í gær að inn í þennan sjóð rynni Hagræðingarsjóður og allar hans aflaheimildir fengi útgerðin gefins næstu fjögur árin eða þar til veiðileyfagjaldið yrði tekið upp. Hvernig ætlar þá ríkissjóður að fjármagna starfsemi Hafrannsóknastofnunar? Samkvæmt útreikningum fjmrn. er ætlunin að staða ríkissjóðs batni um 540 millj. í kjölfar efnahagsaðgerðanna en sá bati stóð því miður ekki nema í sólarhring eða svo því að Hafró er ekki þar inni í dæminu. En það var gert ráð fyrir nákvæmlega þessari upphæð eða 537 millj. sértekjum til stofnunarinnar af sölu aflaheimilda Hagræðingarsjóðs. Mér skilst að þessi þróunarsjóður sé útkoma tvíhöfðanefndar ríkisstjórnarinnar um endurskoðun fiskveiðistjórnunarinnar. Mér finnst furðu sæta að það skuli hafa tekið allan þennan tíma, fé og fyrirhöfn, að komast að þessari niðurstöðu. Ég hélt satt að segja í einfeldni minni að menn hygðust finna nýjar leiðir. Það er góðra gjalda vert að aðstoða við úreldingu en svo mörg atriði eru óljós varðandi þennan sjóð og áhrif hans að ekki er hægt að meta þau að svo stöddu. En er ekki stóra meinið í dag sjálft kvótakerfið fyrir utan aflabrest, tíðarfar og aðra óviðráðanlega hluti? Er ekki aflamarkskerfið að ganga af landsbyggðinni dauðri? Ég spyr. Er nokkurt vit í því að stórir verksmiðjutogarar skuli vera að eltast við nokkra þorsksporða bara af því að þeir telja sig eiga óveiddan þorskkvóta? Rjúka kannski úr bullandi karfaveiði. Er þetta hagkvæmni aflamarkskerfisins? Og er hagkvæmt að ganga að smábátaútgerðinni dauðri? Styrkir það atvinnuna í landinu? Verðum við ekki bara að láta bátunum eftir grunnslóðina og ýta, með góðu að sjálfsögðu, stóru togurunum út á djúpið, jafnvel út fyrir 200 mílurnar? Við verðum að snúa okkur að því að auka tekjur sjávarútvegsins með einhverjum hætti. Það er ekki endalaust hægt að skera niður. Sækjum á ný mið. Við þurfum ekki endilega að senda togarana okkar til Mexíkó eða Kamtsjatka til þess. Ég veit ekki betur en að það sé að staðaldri á annað hundrað erlendir togarar að veiðum rétt utan landhelginnar. Þeir hljóta að vera að veiða einhverjar tegundir sem við getum veitt líka. Ég minnist á þetta vegna þess að í greinargerðinni um þróunarsjóðinn er ekki minnst einu orði á að aðstoða útgerðina við að nýta auðlindirnar í kringum Ísland. Það er bara talað um aflaheimildir við önnur lönd sem er ágætt út af fyrir sig en við megum passa okkur á að líta ekki langt yfir skammt.

Virðulegur forseti. Hinn gullni meðalvegur var sú nafngift sem hæstv. utanrrh. gaf þessu plaggi sem verið er að ræða í dag. Hann er sá eini af alþýðuflokksmönnum sem hefur tekið þátt í umræðu um þetta mál og það vekur auðvitað sérstaka athygli. Hann sagði fyrir nokkrum dögum, eins og margoft hefur verið endurtekið, að gengisfelling væri sú vitlausasta leið sem hægt væri að fara í stöðunni en hann er nú á þeirri leið. Það er kannski annar ráðherra sem ber ekki minni ábyrgð á þessu máli, þ.e. hæstv. forsrh. Hann hefur auðvitað haft ásamt utanrrh. þá lykla í höndunum sem hefði þurft til að ganga frá þessu máli með skynsamlegri hætti en hér var gert. Það var nefnilega greinilegt að fjölmargir aðilar í þjóðfélaginu voru tilbúnir að leggja hönd á plóginn og tilbúnir að leggja mikið á sig til að hægt væri að skapa þjóðarsátt um að leysa þau stóru vandamál sem ekki er ágreiningur um að þurfi að leysa. En ríkisstjórnin hefur auðvitað opinberað það fyrir þjóðinni að hún þorði ekki að fara þessa leið vegna þess að hún var of veik að eigin mati til að fara þjóðarsáttarleið. Vegna þess að eftir að búið hefði verið að gera slíka þjóðarsáttarsamninga, þar sem hefði auðvitað orðið að taka á samningamálum aðila vinnumarkaðarins líka og hafa sáttina til lengri tíma en áður hefur verið, hefði ríkisstjórnin að áliti þeirra ráðherranna líklega verið talin hafa verið sett af af þeim sem hefðu komið að borðinu til viðbótar við hana. Þetta er auðvitað mikill misskilningur. Það hefði sýnt reisn og pólitískan kjark að þora að fara í alvöru viðræður um þjóðarsátt um þau stóru mál sem hér eru á ferðinni og hefur sumpart verið tekið á í þessu plaggi sem hér hefur verið lagt fram. Endalok þeirra þreifinga sem höfðu farið af stað með aðilum vinnumarkaðarins og ríkisstjórninni eru mér þess vegna mikil vonbrigði. Við alþýðubandalagsmenn höfðum lýst því yfir að við vildum taka þátt í svona samningum og við vildum leggja eitthvað á okkur til að kanna möguleikana á því að þjóðin gæti sameinast um niðurstöðuna. Nú er í raun búið að vísa þessu máli frá, ríkisstjórnin hefur tekið málið í sínar hendur. Hún hefur lagt það hér á borð. Hún hefur notað tækifærið til að fara í alls konar hrossakaup um þau mál sem hafa verið óafgreidd innan ríkisstjórnarinnar. Og það er margt sem þar hefur verið uppi á borðum. Mig langar til að fara örfáum orðum um sum þau atriði sem hér koma fram en það er búið að gera þeim það góð skil að ég ætla ekki að eyða í það miklum tíma. Í þessu plaggi sem við höfum hér var sagt að mikilvægasta vörnin fyrir þá sem lægst hafa launin væri að varðveita stöðugleikann enda væri það meðal meginmarkmiða aðgerðanna. Það er afar merkilegt vegna þess að í plagginu sjálfu stendur að það sé gert ráð fyrir að kaupmáttur launa verði ekki bættur að því leyti til sem hann skerðist vegna þessara aðgerða. Og mér skilst að geti verið um 4% kaupmáttarrýrnun að ræða. Um aðstöðugjaldið vil ég segja að ég er samþykkur því að menn leiti leiða til að afnema það. En það er auðvitað afleitt að setja málið í slíka biðstöðu eins og er gert með fleiri mál í þessum samningum ríkisstjórnarflokkanna. Að menn ákveða að gera einhverja hluti en fresta því fram í framtíðina að taka á því hvernig eigi að bæta fyrir það sem verið er að taka ákvarðanir um. T.d. er því frestað um heilt ár að taka afstöðu til þess með hvaða hætti eigi að bæta sveitarfélögunum upp aðstöðugjaldið og þau skulu sækja peninga til ríkissjóðs á meðan. Og það verður auðvitað fróðlegt að fylgjast með því þegar borgarstjórinn í Reykjavík, Markús Örn Antonsson, kemur og sækir meira en helminginn af því fé sem fer til sveitarfélaganna til hæstv. ráðherra Friðriks Sophussonar. Sumt af því sem verið er að setja fram í þessu plaggi höfum við auðvitað séð áður og ég hirði ekki um að fara sérstaklega yfir það þó að það sé lagt fram sem hluti af þessum aðgerðum. Mig langar samt til að nefna þá upphæð sem talað er um að eigi að verja til aðgerða í atvinnumálum á Suðurnesjum. Nú vil ég taka það fram alveg sérstaklega að ég er ekki að tala gegn því að eitthvað sé gert til að rétta við atvinnulífið á Suðurnesjum, en mér finnst afar sérkennilegt að í almennum aðgerðum, sem verið er að ræða, skuli lagðar fram 500 millj. kr. úr ríkissjóði til eitthvers einstaks svæðis. Það er auðvitað atvinnuleysi víðar um landið og menn hljóta að skilja að eðlilegra hefði verið að einhver upphæð hefði verið lögð fram til sérstakrar atvinnuaukningar á svæðum þar sem atvinnuástandið er mjög slæmt og það hefði síðan verið vegið og metið hvar þessir peningar ættu að koma niður. Í því plaggi sem ríkisstjórnin kynnir segir að það eigi að setja 500 millj. kr. á eitt sérstakt svæði á landinu. Þetta finnst mér ádeiluvert og ég vil að það komi hér fram. Það er auðvitað sorglegt að sjá það að menn skuli hafa samið um það að tekjuskattshlutfallið verði hækkað á öllum einstaklingum í landinu um 1,5%. Ég tel að það hafi verið slys að menn skyldu ekki ná saman um það að setja myndarlegra tekjuskattsþrep á hærri tekjur þannig að þeir sem meira hafa úr að spila leggi meira til í þessum aðgerðum sem verið er að tala um. Þá er ég kominn að þeim breytingunum á virðisaukaskattinum, þ.e. þessu nýja 14% þrepi sem ég ætla sérstaklega að gera að umtalsefni vegna álagningarinnar á húshitun í landinu. Þetta er nefnilega gjald sem kemur misjafnlega niður á fólk. Þeir sem búa við dýrustu hitaveiturnar munu borga mest í ríkissjóð fyrir að hita upp húsin sín. Það er auðvitað ákaflega ósanngjarnt og mun bætast ofan á þær hækkanir sem þessar hitaveitur sem mest skulda þurfa að fá á sínum gjöldum því að það helst auðvitað í hendur að þær hitaveitur sem mest skulda eru auðvitað með hæstu gjaldskrárnar. Þær munu þess vegna borga mesta virðisaukaskattinn og þær munu auðvitað þurfa að hækka sína gjaldskrá vegna hækkandi skulda vegna gengisfellingarinnar. Þannig leggst þetta saman og mun koma verst niður á þá sem verst standa fyrir. Og ég ætla satt að segja að vona að menn beri þá gæfu til þess að taka á þessu máli sérstaklega og til þess duga ekki þær 80 millj. sem eru í fjárlagafrv. Svo er hér um að ræða hækkun á bensíngjaldi um 1,50 kr. og er það alveg sérstakur kapítuli út af fyrr sig. Hér hefur ríkisstjórnin hrósað sér af því dag eftir dag, viku eftir viku að hún sé að setja sérstaka peninga í auknar framkvæmdir í vegagerð og gott og vel með það. En hvað hefur verið að gerast á sama tíma? Á sama tíma hafa tekjustofnar Vegasjóðs skipulega verið færðir í ríkissjóð og nú er svo komið að um er að ræða tæpar 700 millj. af tekjum Vegasjóðs sem renna beint í ríkissjóð. Ef við bætum kostnaðinum vegna ferju og flóabáta, sem eru færðar yfir á Vegagerðina með fjárlögunum núna, er búið að flytja tekjur og gjöld yfir á Vegasjóð frá ríkissjóði samtals upp á 1 milljarð 24 millj. kr. Á móti á svo Vegasjóður að taka 1.800 millj. kr. lán til að bæta sér þetta upp. Hvers konar leikfimiæfingar eru þetta? Vegasjóður verður auðvitað að borga lánin til baka og þetta kemur út í framtíðinni sem veruleg skerðing á framlögum til vegamála. Það hljóta allir menn að sjá. Ég sé ekki hvers vegna hefði ekki verið eðlilegast að leyfa Vegasjóði að njóta teknanna af þeim gjöldum sem í hann eiga að renna og láta lánið sem hann hefði tekið til að auka framkvæmdir vera lægra. Annars var mér efst í huga, virðulegi forseti, að ræða sérstaklega um þessa svokölluðu fjárhagslegu endurskipulagningu í sjávarútvegi. Ég óska eftir því að hæstv. sjútvrh. verði viðstaddur. Ég mun ekki hafa mjög langt mál um þetta en ég óska eftir því að hann verði viðstaddur meðan ég flyt það mál. Áður en hann kemur langar mig til þess að koma að vaxtamálunum. Ég nenni ekki að hafa langt mál um þau, svo aumlegt er það sem um þau stendur í plagginu. Auðvitað er niðurstaðan sú að vextirnir verða háir áfram. Það er allt saman loðið og teygjanlegt sem hér er verið að tala um og best færi á því að menn gæfu yfirlýsingu um að það væri ekki hægt að lækka vexti. Hæstv. viðskrh., Jón Sigurðsson, hefur þó sagt það beint út að hann telji enga möguleika á því að lækka vexti. Hér er verið að gefa í skyn að hugsanlegt sé að vextir lækki á sama tíma og gert er ráð fyrir að ríkissjóður taki 4 milljarða kr. lán vegna þessa sjóðs sem á að úrelda fiskiskip og fiskvinnslustöðvar og ég ætla að koma að á eftir. Þar er að ýmsu að gá. Sú hæstv. ríkisstjórn sem nú situr lýsti því yfir í sínum samstarfssamningi að hún ætlaði sér að láta endurskoða lögin um stjórn fiskveiða með það fyrir augum að eignarréttarákvæði 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða yrði virt, virðulegi forsrh. Ég man ekki betur en virðulegur forsrh. hnykkti á því í fyrstu ræðu sinni í þinginu að það ætti að standa að þessu með því móti að tryggja að þjóðin ætti auðlindina. Nú hafa síðustu dagana verið að berast fréttir af endurskoðun sjávarútvegsstefnunnar og með hvaða hætti ber þetta að? Við í sjútvn. höfum ítrekað spurt eftir hvað væri að gerast í þeirri nefnd sem ríkisstjórnin setti á laggirnar til að endurskoða lögin um stjórn fiskveiða og koma með tillögur í þeim málum. Við höfum tvisvar séð þessa menn á fundum okkar. Í hvorugt skiptið kom neitt fram um það með hvaða hætti ætti að taka á þessum málum. Fyrir fáeinum dögum sagði hæstv. sjútvrh. að ekki næðist samkomulag í nefndinni og best væri að framlengja lögin um stjórn fiskveiða óbreytt og gefa kerfinu betri reynslutíma. Í Morgunblaðinu í dag stendur eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Síðan var það í sumar, samkvæmt upplýsingum Morgunblaðsins, að þeir Magnús Gunnarsson og Þröstur Ólafsson náðu um það samkomulagi sem fól í sér þá málamiðlun sem gerði það að verkum að báðir aðilar voru nokkuð sáttir, þ.e. að grundvallarreglan um veiðileyfagjald yrði samþykkt en útgerðaraðilar hefðu ákveðinn aðlögunartíma, sem nú hefur verið ákveðinn fjögur ár, ásamt því að tekjur sem öfluðust fyrir úthlutun veiðileyfa rynnu til þess að endurskipuleggja sjávarútveginn í landinu. Þessi grundvallaratriði hafa síðan verið í vinnslu innan nefndarinnar svo og á milli þeirra Jóns Baldvins Hannibalssonar og Þorsteins Pálssonar. Í síðustu viku lá svo fyrir að samkomulag í þessa veru var í sjónmáli en endanleg niðurstaða í málinu fékkst ekki fyrr en undir hádegi í gær og hafði þá mikið gengið á um helgina, samkvæmt upplýsingum Morgunblaðsins. Undir hádegi í gær hittust þeir Þorsteinn Pálsson sjútvrh., Jón Baldvin Hannibalsson utanrrh., Davíð Oddsson forsrh. og Friðrik Sophusson fjmrh. ásamt fulltrúum nefndarinnar og gengu frá því samkomulagi sem forsrh. greindi svo frá á Alþingi eftir hádegi í gær.`` Þetta fer ekki alveg saman. Fyrir nokkrum dögum sagði hæstv. sjútvrh. að það væri ósamkomulag í nefndinni og ekki neins að vænta þaðan. Nú langar mig að spyrja hæstv. sjútvrh.: Er þetta bara skrök í Mogganum? Morgunblaðið fjallar mikið um þetta mál í dag og það er þó nokkur lesning að fara í gegnum það. Ég ætla ekki að gera það í ræðustól en mig langar að benda á fáein atriði sem þar koma fram. Það kemur nefnilega fram í Morgunblaðinu að það sé mikill mismunur á því hverju menn svara þegar Morgunblaðið er að spyrja sjútvrh., forsrh., forustumenn í sjávarútvegi eða forustumenn Alþfl. Þar er verulegur munur á því hvernig menn líta á þetta samkomulag. Það er eins og menn séu ekki að tala um sama samkomulagið. Sjútvrh. lætur í það skína að hér sé eingöngu um að ræða gjald sem eigi að vera sem næst svipað og það gjald sem menn hafa borgað í Hagræðingarsjóð en fulltrúar Alþfl. fullyrða að hér sé á ferðinni auðlindaskatturinn þeirra. Það sé búið að ákveða að auðlindaskatturinn eigi að vera frambúðarlausnin í sjávarútvegsmálum og undir það hafi alþýðuflokksmenn verið að skrifa. En sjálfstæðismenn hafa ekki verið að skrifa undir það og Kristján Ragnarsson er hinn kátasti og segir að nú sé búið að tryggja framtíðarskipulag í sjávarútvegi. Það verði óbreytt kvótakerfi áfram og enginn auðlindaskattur. Eitthvert smágjald í Hagræðingarsjóð og búið. Hér fara aldeilis ekki saman orð þeirra sem ættu að hafa verið að semja um þessi mál. Ég tel að við þurfum að fá skýringu á þessu. Mig langar að spyrja forsrh. hvernig hann geti sætt sig við að stjórnarsáttmálinn sé brotinn. Í honum stendur mjög skýrum stöfum að eignarréttarákvæði 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða verði gerð virk og það eigi að felast í endurskoðuninni um stjórn fiskveiða. Það er auðséð að ef sjútvrh. hefur rétt fyrir sér og ef Kristján Ragnarsson hefur rétt fyrir sér, þá hefur ekki tekist að uppfylla þetta ákvæði stjórnarsáttmálans. Ég reyndi að spyrja hæstv. sjútvrh. að því í andsvari við ræðu hans í dag með hvaða hætti ætti að standa að þessu máli. Hann vék sér undan því að svara og talaði óljósum orðum um það hvernig ætti að fara með þessi gjöld og sagði hreinlega að það ætti eftir að útfæra þetta. Hvernig í ósköpunum á maður að trúa því þegar verið er að tala um svo stórt mál og þetta að menn hafi ekki gengið frá því hvort útgerðarfélögin í landinu ættu að fara að borga úreldinguna á fiskvinnslustöðvunum. Mig langaði bara að fá svar við því hreint og klárt. Já eða nei. Og ég spyr hæstv. sjútvrh. aftur: Er ekki hægt að fá svar við því? Var það niðurstaðan að útgerðarfélögin landinu ættu að borga úreldingu fiskvinnslustöðvanna? Svona samkomulag gera menn einfaldlega ekki nema ganga frá slíku máli. Það eru alveg hreinar línur. Það er svo auðséð að úrelding fiskvinnslustöðvanna getur ekki farið fram með þeirri fjármögnun sem gert er ráð fyrir í þessu dæmi. Fasteignagjöld fiskvinnslustöðva geta engan veginn borið uppi úreldingu þeirra. Það hljóta allir menn að sjá og þess vegna þarf þetta svar að koma. Auðvitað þurfa allir að gera sér grein fyrir því að þarna er á ferðinni gífurlegur tilflutningur á fjármunum og meining a.m.k. alþýðuflokksmanna, sem hafa staðið að þessu samkomulagi, er sú að útgerðin í landinu eigi að greiða þennan herkostnað allan saman. Hún eigi að borga það sem sjóðirnir, sem á að steypa saman við þróunarsjóðinn, skulda og í framtíðinni eigi þetta síðan að verða auðlindaskatturinn sem þeir hafa talið sig vera að berjast fyrir. Ég veit ekki hvort það hefur út af fyrir sig nokkra þýðingu að halda um þetta langa ræðu. Ég tel að þarna hafi verið á ferðinni hrikaleg hrossakaup. Eitt af því sem tekist var á um í þessu sambandi var sjávarútvegssamningurinn við EB. Það gerðist að sjútvrh. er búinn að segja okkur það svo til beinum orðum að samninganefndin hafi umboð til ganga frá þeim samningum. Ég tel að niðurstaðan af þessu sé sú að Sjálfstfl. sé búinn að gefa það eftir til Alþfl. vegna EES-málsins að það eigi að ganga að þessum samningi hvernig svo sem hann kemur til með að líta út. Um það ætla ég ekki að spá. Ég ætla satt að segja að vona að menn nái þeim markmiðum sem upp hafa verið sett, en ég tel að hér sé á ferðinni herkostnaðurinn, að við eigum að hleypa erlendum aðilum inn í landhelgina til þess að EES-samningurinn fái að fara í gegnum þingið.

Virðulegi forseti. Ég ætla í upphafi máls míns að fara örfáum orðum um þær aðgerðir sem nú hafa verið boðaðar. Ég dreg ekki í efa að nauðsynlegt var að grípa til aðgerða í efnahagsmálum. Mér hafði verið það ljóst um margra mánaða skeið og hafði þess vegna forgöngu um að á haustþinginu var utandagskrárumræða um aðgerðir eða réttara sagt aðgerðarleysi hæstv. ríkisstjórnar í efnahagsmálum. Þá voru svör hæstv. forsrh. á þá leið að allt væri á réttri leið, stjórnarstefnan væri að skila sér og nú þyrfti ekki annað en eilitla þolinmæði og biðlund til þess að hún skilaði því sem til var ætlast. Á þessum tíma sáu nánast allir aðilar, í það minnsta hver einasti aðili sem var annaðhvort í samkeppnisiðnaði, útflutningi eða ferðaþjónustu, að aðgerðir voru löngu tímabærar. En ríkisstjórnin kaus að neita að horfast í augu við staðreyndir og því stöndum við í þeim sporum í dag að því miður er hér væntanlega um að ræða aðgerðir sem bæði eru of litlar og koma of seint. Ég vil einnig minna á, og væri ágætt að hæstv. forsrh. heyrði, að það er ekki bara nú á haustdögum sem fram hafa komið tillögur um að það þyrfti að fara kostnaðarlækkunarleið. Ég minni á að forustumenn Vinnuveitendasambandsins bentu á þetta við kjarasamninga upp úr síðustu áramótum og útfærðu að nokkru leyti þá leið að leggja yrði niður aðstöðugjaldið og fleiri kostnaðartengda skatta og mæta því með álögum á þá sem hefðu tekjur til þess að borga. Ég minni á að ríkisstjórnin blés á þessar tillögur þá og því miður einnig forusta ASÍ. Ég nefni þetta hér að hluta til vegna þess að sá sem hér stendur nefndi það ítrekað við ráðherra í umræðum á þingi á síðasta vetri að þessa leið yrði að skoða. Ég vil einnig benda á að mér hefur alla tíð verið ljóst að kostnaðarlækkunarleiðin yrði ekki framkvæmd öðruvísi en það kæmi við einhvern. Þess vegna kemur mér eilítið á óvart þegar einstaka þingmönnum, sem formlega, m.a. í nafni síns flokks, lögðu til að þessi leið yrði farin, kemur á óvart að slík leið þýðir 4--5% samdrátt í kaupmætti. Mér var alla tíð ljóst að menn færðu ekki kostnað frá atvinnulífinu yfir á einstaklinga öðruvísi en það þýddi kaupmáttarskerðingu. Hins vegar veldur vonbrigðum í þessum tillögum hvernig sú kaupmáttarskerðing dreifist. Ég vil í því sambandi nefna það sem ég tel vera plúsana við þessar aðgerðir. Það er fyrst og fremst niðurfelling aðstöðugjaldsins sem ég tel að hafi meiri jákvæð áhrif en menn hafa talið fram til þessa. Þetta er einfaldlega skattur sem í mörgum tilfellum veltir upp á sig á svo ósanngjarnan hátt í þjóðfélaginu að áhrifin munu verða víðtækari að mínu mati en menn hafa reiknað með. Þá tel ég einnig það að fara í viðhaldsframkvæmdir á þessu stigi á vegum ríkisins og vegagerð séu hvort tveggja jákvæðir þættir og skynsamlegt að grípa til þess núna meðan lægð er í framkvæmdum. Ég ætla síðan að koma að neikvæðu þáttunum og draga þá eilítið saman í upphafi. Þá er fyrst það sem ég nefndi áðan hvernig álögurnar á einstaklinga koma fram. Þegar við fulltrúar í efh.- og viðskn. gengum eftir því við embættismenn ríkisvaldsins að fá útreikninga um hvernig þessar tillögur mundu koma fram, hvernig þær mundu koma við almenning, þá var lítið um svör. Þeir útreikningar eru ekki til. Það eina sem virðist hafa verið gætt að á síðasta stigi þessara aðgerða er að hátekjufólki og fjármagnseigendum tókst að koma vörnum við. Það er því miður nokkuð í anda ríkisstjórnarinnar og hennar vinnubragða frá upphafi að þessum aðilum sé hlíft. Eins og þetta liggur fyrir núna bendir allt til þess að þeir sem beri þyngstar byrðar af þessu séu miðlungstekjufólkið, þeir sem eru rétt fyrir ofan skattleysismörkin og eitthvað þar upp eftir skalanum. Það er ósköp einfalt mál að hækkun á bensíni og matvælahækkun vegna gengisfellingarinnar kemur langsamlega þyngst niður á þessum hópum. Ríkisstjórninni hefur þess vegna algerlega mistekist það sem þó var grunntónninn í umræðum ASÍ-manna þegar rætt var um þjóðarsátt að byrðunum yrði jafnað þannig niður að af yrði nokkur tekjujöfnun. Þá ætla ég að nefna ferðamálin. Það er ótrúlegt að það skuli gerast á þessum tíma að þannig skuli vera gengið fram í þessum skattkerfisbreytingum að sú grein sem á kannski einna mesta möguleikana til einhverrar framsóknar skuli vera skattlögð sérstaklega. Þetta er eins og einn orðheppinn forustumaður í launþegahreyfingunni orðaði við okkur í efh.- og viðskn. í gærkvöldi: Þetta er stjörnugalin aðgerð. Það getur ekki hafa verið ætlunin að lækka tryggingagjald og afnema aðstöðugjald á ferðaþjónustunni til þess að rýma fyrir öðrum sköttum. Það er alveg ljóst að þessi grein þurfti á því að halda kannski umfram allar aðrar okkar útflutningsgreinar, því að þetta er útflutningsgrein sem aflar mikils gjaldeyris, að áhrif gengisfellingar kæmu þannig fram að ferðir lækkuðu í erlendum gjaldmiðli. Því miður stendur ríkisstjórnin þannig að þessu máli að það getur ekki orðið. Þá vil ég nefna til viðbótar húshitunarkostnaðinn. Það getur ekki verið sanngjarnt að skattleggja húshitun á þennan hátt. Ég nefni í því sambandi að þetta er skattur sem kemur sérstaklega illa niður á landsbyggðinni. Aðeins til viðbótar varðandi ferðamálin. Dæmið lítur þannig út að um er að ræða 400 millj. kr. aukaálögur á þá grein. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að halda langa ræðu en ég vil þó að lokum koma að sjávarútveginum. Nú þætti mér vænt um í það minnsta að sjá til sjútvrh. Í fyrsta lagi var það mjög sérstakt að horfa upp á það í gær að hæstv. utanrrh. kynnti í raun þær tillögur sem standa að baki nýja sjóðnum. Það glopraðist út úr stjórnarliðum í dag að það átti ekkert að kynna þessar tillögur í gær. Það var hæstv. utanrrh. sem missti þetta út úr sér þegar hann var kominn á flug í ræðustól. Það liggur fyrir að hér er um að ræða ákveðna lausn til þess að klára starf tvíhöfðanefndarinnar. Í upphafi máls míns um þetta atriði get ég glatt hæstv. sjútvrh. með því að eftir að hafa skoðað málið í dag frá þeim hliðum sem ég hef séð, þá sé ég ekki betur en hæstv. sjútvrh. hafi sigur í þessari lotu. Það er rætt um upptöku veiðileyfagjalds á miðju næsta kjörtímabili --- nú er ég þess fullviss að þá mun sitja önnur ríkisstjórn en nú er --- en í öðru lagi hefur hæstv. sjútvrh. tekist að ganga þannig frá hnútunum að um langt árabil þar á eftir muni gjaldið renna til baka til sjávarútvegsins og á þann hátt slegið út af borðinu umræðu um almenna skattlagningu á greinina sem menn hafa stundum viljað kalla auðlindaskatt. Þarna held ég að hæstv. sjútvrh. hafi komið ákveðnum krók á Alþfl. Hins vegar er ýmislegt annað aðfinnsluvert við sjóðinn. Eins og sjóðurinn hafði verið kynntur fyrir aðilum í sjávarútvegi og þeir kynntu okkur í efh.- og viðskn. í gærkvöldi, og nú bið ég hæstv. ráðherra að hlusta þannig að hann geti leiðrett mig ef ég fer með rangt mál, er honum ætlað að taka við sjávarútvegsfyrirtækjunum jafnóðum og þau yrðu gjaldþrota. Það kemur einnig fram í skrifum Morgunblaðsins í dag að annar stjórnarflokkurinn túlkar þetta þannig að í gegnum sjóðinn verði hægt að afskrifa með gjaldþrotum um 20% af sjávarútvegsfyrirtækjunum á næstu tveim árum. Nú vil ég spyrja hæstv. sjútvrh.: Miðað við þær forsendur sem hagsmunaaðilar hafa fengið í hendurnar og það sem Alþfl. kynnir í fjölmiðlum hvernig ætlar hæstv. sjútvrh. að koma í veg fyrir byggðahrunið sem hann nefndi á fundinum fræga á Akureyri? Það verður að veruleika að verulegu leyti nema menn hverfi frá því, eins og þessi nýi sjóður er kynntur, að taka fyrirtækin úr rekstri jafnóðum og sjóðurinn kemur til bjargar. Eins og Alþfl. kynnir sjóðinn á hann að taka þau fyrirtæki úr rekstri sem eru gjaldþrota eða við það að verða gjaldþrota og bankarnir eiga að geta ávísað sínum skuldbindingum á sjóðinn. Sjóðurinn á síðan að taka fyrirtækin úr rekstri til þess að fækka og skapa svigrúm fyrir önnur. Þetta er hugmyndafræðin. Hins vegar tel ég að menn muni ekki hafa þrek, og þá segi ég ,,þrek`` innan gæsalappa, til að framkvæma þessa skuldbreytingu á þennan hátt og þetta muni fara í það horf að í gegnum þennan sjóð verði skuldbreytt hjá einhverjum hóp af verst stöddu fyrirtækjunum án þess að tekið verði almennt á fjárhagslegri endurskipulagningu. Það er staða sem er illþolandi fyrir þá sem standa þokkalega og hafa allan vilja til að greiða úr sínum skuldamálum með sínum rekstri. Með þessu verða þau komin í stöðu þeirra verst reknu. Ég vil eindregið, virðulegi forseti, fara fram á að sjútvrh. skýri fyrir okkur í ræðu á eftir betur en hann gerði í dag hvernig hann sér fyrir sér að þessi sjóður, jónasveinasjóðurinn, eins og hv. 4. þm. Norðurl. v. skýrði sjóðinn í gær og hann losnar sjálfsagt aldrei við það nafn, verði rekinn. Ég vil að hæstv. sjútvrh. lýsi fyrir okkur hvernig hann sér fyrir sér að þetta verði framkvæmt. Það liggur alveg ljóst fyrir í ummælum sjútvrh. frá síðustu vikum og reyndar umræðunni í gær og viðtölum við blaðamenn í gær hvernig hæstv. utanrrh. sér fyrir sér að þetta verði framkvæmt. Það er á þann veg sem ég lýsti fyrir ráðherranum áðan. Ég vil að lokum benda á við hvaða aðstæður sjávarútvegurinn er að vinna meðan sjóðurinn verður að vinna sitt verk, að fækka fyrirtækjunum um 20% á næstu tveim árum samkvæmt yfirlýstu markmiði a.m.k. sumra þeirra sem standa að ríkisstjórninni. Það kom mjög greinilega fram í umræðum okkar við aðila vinnumarkaðarins í gærkvöldi og í dag að ef við ætlum að líta raunhæft á hvað þessar aðgerðir þýða gagnvart sjávarútveginum þá lítur það þannig út að þá hallaprósentu sem reiknuð var 8% í september þarf að hækka um 3--4%. Grunnurinn til þess að reikna, ef við ætlum að reikna rétt, væri 11--12% tap sem stefnir í á næsta ári. Ef við tökum síðan það sem aðilar í sjávarútvegi segja --- ég ræddi við forstjóra eins stærsta útgerðarfyrirtækis landsins í morgun. Hann sagði: Fyrir mitt fyrirtæki þýðir gengisfellingin og það sem er í kringum hana 1--1,5% og aðstöðugjaldið 1%, þ.e. 2,5%. Þjóðhagsstofnun hefur viljað fara upp undir 5% en þá er hún búin að reikna til tekna 1,8% tekjuauka vegna verðhækkana á næsta ári sem enginn aðili í sjávarútvegi getur reiknað með. Það liggur því ljóst fyrir að sá grunnur sem sjávarútvegurinn verður að starfa við á næsta ári er tap eftir þessar aðgerðir upp á 5--8%. Því miður væntanlega í efri kantinum á þessu. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að halda lengri ræðu á þessu stigi. Það sem ég legg höfuðáherslu á er að hæstv. sjútvrh. skýri út frá sínum sjónarhóli hvernig á að framkvæma úreldingu og frystingu skipa og vinnslustöðva í gegnum nýja sjóðinn sem hæstv. utanrrh segir að verði það eina sem eftir standi í umræðunni um þær efnahagsráðstafanir sem hér hafa verið kynntar.

Virðulegi forseti. Ég hefði viljað óska eftir því við hæstv. forseta að það yrði kannað hvort hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. gætu verið í salnum vegna þess að ég þarf að beina til þeirra nokkrum spurningum. Ég vil biðja forseta um að vera svo vinsamlegan að kanna það mál.

Forseti kannar það þegar í stað.

Ég þakka forseta. Ég hafði, virðulegi forseti, hugsað mér að ræða í fyrsta lagi um aðdragandann að þessum aðgerðum í mjög stuttu máli. Í öðru lagi hafði ég hugsað mér að leggja nokkrar spurningar fyrir hæstv. ráðherra, bæði hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. Síðan hafði ég hugsað mér að fara nokkrum orðum um þann þátt þessa máls sem hefur verið ótrúlega lítið ræddur en það eru þær skattahækkanir á einstaklinga sem þessar tillögur sem hér hafa verið kynntar gera ráð fyrir. Hér er um að ræða meiri skattahækkanir á einstaklinga en nokkurn tíma hafa áður verið lagðar fram tillögur um á hv. Alþingi. Það hefur aldrei áður verið lögð fram tillaga um aðra eins skattahækkun. Má heita athyglisvert að slíkt skuli gerast í stjórnartíð flokka sem báðir hafa svarið og sárt við lagt að þeirra höfuðkeppikefli sé að afnema tekjuskatt vegna þess að tekjuskattur sé launamannaskattur, eins og það var orðað t.d. af forustumönnum Alþfl. fyrr á árum og einnig af forustumönnum Sjálfstfl. Ég man reyndar ekki betur en þessir flokkar hafi báðir lýst því yfir að þeir stefni að því að afnema tekjuskatt af launum einstaklinga. Varðandi aðdragandann að þessu máli þá hefur hann verið með býsna athyglisverðum hætti. Allri þjóðinni hefur verið ljóst í marga mánuði að grípa þyrfti til aðgerða í efnahags- og atvinnumálum. Þetta hefur verið rætt í þjóðfélaginu öllu. Þetta hefur verið rætt í verkalýðshreyfingunni. Þetta hefur verið rætt í samtökum atvinnurekenda og þetta hefur líka verið rætt í stjórnarflokkunum og þó ekki síður í stjórnarandstöðuflokkunum. Ég hygg að það sé einsdæmi, eða a.m.k. man ég ekki eftir því í mjög langan tíma að stjórnarandstöðuflokkur hafi gengið fram með þeim hætti sem Alþb. gerði og lagði fram ítarlegar tillögur lið fyrir lið um lausn á þeim efnahags- og atvinnumálavanda sem þjóðin stendur enn frammi fyrir. Í framhaldi af þeirri tillögugerð Alþb. áttu forustumenn Alþb. viðtöl við fulltrúa núv. hæstv. ríkisstjórnar og sömuleiðis fjölmarga forustumenn verkalýðshreyfingar og atvinnurekenda. Ég taldi um skeið að það hlyti að vera vilji til þess í þjóðfélaginu að reyna að ná heildarsamstöðu allra stærstu hagsmunasamtaka og stjórnmálaflokka um þær ráðstafanir sem þarf að grípa til. Vissulega er það óvenjulegt, virðulegi forseti, að þannig sé að hlutunum staðið vegna þess að auðvitað er það svo að þegar ein ríkisstjórn situr sem hefur meiri hluta á bak við sig á hún náttúrlega að stjórna og bera ábyrgð á stjórnarathöfnum. Hins vegar verður að viðurkenna það líka að vandinn er óvenjulega stór. Þann tíma sem ég hef setið á Alþingi hygg ég að sá vandi sem við blasir í dag sé að mörgu leyti snúnari en hann hefur áður verið. Þess vegna var það í raun og veru eðlilegt að menn létu sér til hugar koma að það þyrfti að kalla alla að þessu borði, alla stjórnmálaflokkana, stjórn og stjórnarandstöðu, verkalýðsfélögin í landinu og samtök atvinnurekenda líka. Þegar ég er að tala um verkalýðsfélögin í landinu er ég auðvitað ekki aðeins að tala um Alþýðusambandsfélögin heldur líka Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og Kennarasamband Íslands. Þrátt fyrir þennan vilja sem þannig hefur komið fram frá forustumönnum stjórnarandstöðu og sömuleiðis af hálfu verkalýðshreyfingarinnar liggur það núna fyrir að ríkisstjórnin tekur einhliða ákvarðanir um hluti sem ganga þvert á hagsmuni launafólks og í þessum tillögum um ráðstafanir eru engar hugmyndir um jöfnunaraðgerðir af neinu tagi. Það er ekki milligramm af jafnaðarstefnu í þessu plaggi eins og það lítur út nema ef vera skyldu þessar 300 millj. sem skotið var inn í plaggið af sálfræðilegum ástæðum samkvæmt upplýsingum sem hæstv. forsrh. lét frá sér fara við flokksráðs- og formannafund Sjálfstfl. Hæstv. forsrh. sagði þá að hann óttaðist að Sjálfstfl. þyrfti tímabundið að víkja af braut stefnu sinnar. Það er vissulega nýjung í íslenskri stjórnmálaumræðu að formaður stjórnmálaflokks lýsi því yfir að það þurfi að leggja flokkinn niður tímabundið til þess að hægt sé að koma saman ráðstöfunum í efnahagsmálum. Það lýsir líka mikilli fórnfýsi af formanni Sjálfstfl. að lýsa því yfir að flokkinn þurfi að leggja niður tímabundið meðan sé verið að ganga frá þessum tillögum í efnahagsmálum. Niðurstaðan er sú að ríkisstjórnin hafnar í raun og veru þeim góða vilja sem fram kemur frá forustumönnum stjórnarandstöðu og verkalýðssamtaka og atvinnurekenda líka og leggur fram þetta einstæða skjal hér. Á grundvelli þess, virðulegi forseti, áður en lengra er haldið vil ég leggja fyrir hæstv. forsrh. nokkrar spurningar. Ég hygg að það sé kannski þægilegra fyrir hann að vísa til þess að ég legg þessar spurningar fram á grundvelli skjalsins þannig að það er auðvelt fyrir hæstv. ráðherra að fylgjast með þessum spurningum. Í fyrsta lagi vil ég spyrja um aðstöðugjaldið og spyrja hæstv. forsrh. að því hvernig ætlunin sé að vinna að því af hálfu ríkisstjórnarinnar og Sambands ísl. sveitarfélaga að tryggja að önnur gjöld komi í staðinn. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., ef hann vill svara því, hvort þeir hafi trú á því að fyrirtækin samþykki fyrir árið 1994 að þessi skattur, sem nú á að leggjast á einstaklinga, fari þá á fyrirtækin. Hafa þeir trú á því að eitthvert samkomulag náist um það? Ég óttast það, virðulegi forseti, að með því að stíga þetta skref og leggja þennan skatt allan á einstaklinga sé verið að taka ákvörðun um að leggja þennan skatt á einstaklinga upp á 2.850 millj. kr. til frambúðar. Hér sé verið að taka ákvörðun um skattahækkun til frambúðar upp á nærri 3 milljarða kr. Ég fullyrði, virðulegi forseti, að það verður erfitt fyrir ríkisstjórnina og það verður erfitt fyrir Samband ísl. sveitarfélaga að ná samkomulagi um annan skattstofn í þessu efni en tekjur einstaklinganna. Þess vegna tel óhjákvæmilegt að þeir greini frá því núna hvernig þeir hugsa sér að taka á þessu máli sérstaklega, hvernig þeir hugsa sér að leysa það og hvaða skattstofn þeir eru með í huga sem koma á í staðinn fyrir þessar 2.850 millj. kr. sem lagðar eru á einstaklinga samkvæmt ráðstöfununum. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því hvernig ætlunin er að úthluta þeim fjármunum sem gert er ráð fyrir til sérstakra aðgerða í atvinnumálum, annars vegar 500 millj. kr. til aðgerða í atvinnumála á Suðurnesjum og í öðru lagi 500 millj. kr. til sérstakra framkvæmda við byggingu og viðhald opinberra mannvirkja. Ég vil spyrja þá að því hvort ætlunin er að gera þetta síðarnefnda í gegnum fjárlagafrv. og þá með hvaða hætti. Í þriðja lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því hvernig sú hækkun virðisaukaskatts skiptist á einstaka þætti sem tillögur þeirra gera ráð fyrir. Þeir gera ráð fyrir því að lagður verði virðisaukaskattur á húshitun. Hvað á það að gefa mikið í ríkissjóð? Það er virðisaukaskattur á afnotagjöld útvarps, það er virðisaukaskattur á bækur, blöð og tímarit. Það er virðisaukaskattur á hótelgistingu og fólksflutninga. Ég óska eftir upplýsingum um það hversu mikla upphæð hæstv. ráðherrar gera ráð fyrir að fá í ríkissjóð af hverjum þessara þátta. Ég er sannfærður um að tölur um það liggja fyrir og þeir ættu þess vegna að eiga hægt með að svara því. Í fjórða lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvað er á bak við töluna 1.240 millj. kr. niðurskurður hjá ríkissjóði? Það er stafliður h undir 3. tölulið. Það hefur flogið fyrir að heilbrrn. eigi af þessari tölu um 650 millj. Er það rétt að ætlunin sé að skera niður útgjöld til heilbrigðismála um 650 millj. kr.? Hvaða þættir eru það sem á að skera niður? Mér er kunnugt um að ekki hefur tekist að fá neinar upplýsingar um það í efh.- og viðskn. hvaða þættir það eru sem þarna á að skera niður en ég trúi ekki öðru en hæstv. ráðherrar hafi það þegar í grófum dráttum a.m.k. og óska ég eftir upplýsingum þeirra um það. Í fimmta lagi vil ég spyrja: Gera þeir ráð fyrir minnkandi útgáfu húsbréfa? Hversu mikilli minnkun í útgáfu húsbréfa er gert ráð fyrir? Það er satt að segja mjög óljóst orðalagið á þeim þætti í yfirlýsingunni. Það er 4. töluliður, stafliður b og ég sé ekki betur en hæstv. félmrh. hafi haldið býsna fast á því máli og að þarna sé um að ræða eitthvert samkomulagsorðalag sem menn hafa þvælst með nokkuð lengi. Menn hljóta að vera með einhverjar hugmyndir um það í grófum dráttum hversu mikið á að minnka útgáfu húsbréfa. Ég vil spyrja að því hvaða markmiðum ríkisstjórnin ætlar að ná í þessu efni að því er varðar minnkandi útgáfu húsbréfa á árinu 1993. Enn fremur vil ég spyrja hæstv. ráðherra um lífeyrissjóðina þar sem gert er ráð fyrir því í tillögunum og í greinargerðinni að það eigi að taka 5% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna til kaupa á hlutabréfum í íslenskum fyrirtækjum. Hvernig er ætlunin að framkvæma þetta? Það er auðvitað ljóst að lífeyrissjóðirnir hafa verið með það í undirbúningi hvort sem er að fara inn í vaxandi mæli á hlutabréfamarkaðinn að svo miklu leyti sem hann er til. Lífeyrissjóðirnir hafa þegar keypt hlut ríkisins í Þróunarfélaginu ef ég man rétt og út af fyrir sig er hugsanlegt að þetta séu einhverjir sjálfsagðir hlutir sem eru þarna inni og þar með engin frétt. Er það svo eða liggja fyrir niðurstöður einhverra viðræðna við lífeyrissjóðina um þetta nú þegar og hverjar eru þær þá ef svo er? Enn fremur vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því sem lýtur að vöxtunum og mér finnst vera dálítið óljóst í þessum skjölum. Það er snilldarsetning á bókmenntavísu í þessu skjali um vextina. Hún er svona: ,,Með þessum aðgerðum er stefnt að því að raunvextir geti lækkað en afar erfitt er að spá fyrir um hversu mikið og hvenær það mun gerast. Einnig þarf að hafa í huga að þróun í vaxtamálum ræðst einnig af efnahagsskilyrðum almennt og ekki síst af ytri skilyrðum þjóðarbúsins.`` Mér sýnist að snillingurinn frá Gautlöndum hljóti að hafa komið að þessum texta vegna þess að í þessu eru einir 5--6 fyrirvarar. Það er í fyrsta lagi sögnin að geta í viðtengingarhætti. Í öðru lagi stendur hér: Hversu mikið? Það er spurning. Í þriðja lagi: Hvenær? Það er spurning. Í fjórða lagi ræðst það svo af þróun vaxtamála, ytri skilyrðum þjóðarbúsins og í fimmta lagi af efnahagsskilyrðum almennt. Hafi einhver annar hæstv. ráðherra samið þennan texta er það til marks um áhrif hæstv. viðskrh. í ríkisstjórninni. Hvað eru mennirnir í raun og veru að tala um? Er hægt að fá það með einhverjum hætti sett í tölur með hliðsjón af því að hér á að hreyfa dráttarvexti og síðan er gert ráð fyrir því að breyta bindiskyldu. Það eru reyndar fleiri óskyldir þættir liggur mér við að segja taldir upp í þessu skjali af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hvað eru menn í raun og veru að tala um í vaxtalækkun? Hvað sjá menn fyrir sér? Eru menn kannski að tala um 0,5% í vaxtalækkun eða eru menn að tala um 1% eða eru menn að tala um eitthvað minna eða hvað? Það er athyglisvert að Þjóðhagsstofnun hefur lært þetta líka í sinni greinargerð. Í greinargerð ríkisstjórnarinnar er svo þessi athyglisverða setning á bls. 8: ,,Í því sambandi má nefna að lækkun þeirra um 1 prósentustig skilar tæplega 0,5% afkomubata.`` Þetta er almenn fræðileg niðurstaða hjá ríkisstjórninni eftir að hafa íhugað vaxtamálin mjög vandlega. Ég geri út af fyrir sig ekki ráð fyrir því að hún fái sérstök vísindaverðlaun Nóbels fyrir þessa niðurstöðu enda er þetta svo sem engin speki. En hvað er það sem mennirnir eru þarna að hugsa um? Hvaða vonir eru það sem þeir vilja gefa atvinnulífinu í þessu efni? Þá hef ég lagt fyrir hæstv. ráðherra einar sjö eða átta spurningar. Síðan ætla ég að tala við þá um skatta. Hvaða skattahækkanir eða skattbreytingar eru það eru í þessum hugmyndum? Nú er þetta náttúrlega ekki orðið frv. og auðvitað er það alveg ljóst að eitthvað af þessu breytist á langri vegferð eins og gengur. Hvaða breytingar eru það á sköttum sem menn eru að tala um? Menn eru að tala um tekjuskatt einstaklinga og að hann gefi á næsta ári 2.850 millj. kr. Tekjuskatturinn í heild, nettó, á næsta ári samkvæmt fjárlagafrv. er talinn verða 13.450 millj. kr. Síðan ætla menn að leggja á þennan 5% aukaskatt sem á að gefa 300 millj. á næsta ári. Samtals er þetta hækkun á beinum tekjusköttum einstaklinga um 3.150 millj. kr., úr 13.450 millj. kr. Þetta er hækkun á tekjusköttum einstaklinga um 23,4%. Til viðbótar við þetta ætla skattleysisflokkarnir, sem vilja ráðast gegn skattinum á launamenn, að lækka barnabætur um 500 millj. og þeir ætla að lækka vaxtabætur 1994 um 500 millj. Samkvæmt þessu ætla þeir að hækka beinar skattgreiðslur einstaklinga út úr þessum pakka eða tekjurnar sem fara í gegnum ríkissjóð út úr þessum pakka um 4.150 millj. kr. Hvað er það mikil skattahækkun? Hvað er það mikil hækkun á beinum greiðslum tekjuskatta einstaklinga? Það er hækkun upp í 17,6 milljarða kr., úr 13,4 upp í 17,6. Þetta er hækkun um 31%. Ég minnist þess, virðulegi forseti, að á undanförnum árum hafa verið settar á langar ræður hér, m.a. af Sjálfstfl. þegar hann hefur verið í stjórnarandstöðu, um lítils háttar hreyfingar á sköttum. Það eru engin dæmi á síðasta áratug um aðra eins skattahækkun á einstaklingum og þá sem hér er verið að tala um. Þetta er ekki bara skattur á hátekjumenn vegna þess að hann skilar einungis 300 millj. kr. af þessu dæmi eða um það bil 5% af allri súpunni. Hér er um að ræða skatta á alla vegna þess að til viðbótar þessu á að leggja á virðisaukaskatt upp á 1.800 millj. kr. og það á að leggja á bensíngjald upp á 350 millj. kr. Ef maður tekur virðisaukaskattinn eins og hann lítur út miðað við árið 1994, þ.e. 1.350 millj. kr., tekur þá tölu sem er rétt í þessu, þá er heildarskattlagningin út úr þessu dæmi öllu og bensíngjaldinu 6 þús. millj. kr. Hún er 6 milljarðar kr. Þetta er ekki frá hinum vondu skattahækkunarflokkum, Framsfl., Kvennalista eða Alþb. Nei. Þetta er frá hinum miklu skattalækkunarflokkum sem hafa farið fram fyrir kjósendur kosningar eftir kosningar, ár eftir ár, áratugum saman, vaðið fram með það að lækka þurfi skatta og skera niður skatta á einstaklingum af því að þeir séu ranglátir. Hækkanir á beinum sköttum strax á næsta ári eru 27,1%. Hækkanir alls í þessum pakka eru 30,9%. Ef við tökum alla þá hækkun sem hér er um að ræða, þá er verið að hækka skatta miðað við nettó tekjuskatta einstaklinga um 44,2%. Núna segja hæstv. ráðherrar geri ég ráð fyrir: Þetta er ekki bein skattahækkun vegna þess að þarna er verið að létta af aðstöðugjaldi og þessir peningar hafa stuttan stans í ríkissjóði af því að þeir eru svo borgaðir aftur til sveitarfélaganna og það eru 4.250 millj. sem fara til þeirra. Þá segi ég: Þetta er ómerkilegur peningaþvottur. Ríkisstjórnin er að flytja frv. til laga um bann við peningaþvætti og það hefði út af fyrir sig verið ástæða til að ræða það í tengslum við þetta. Sú skattahækkun á einstaklinga sem hér er verið að gera upp á nærri 6.000 millj. kr. er staðreyndin sem blasir við einstaklingunum meðan það er verið að skera niður skattana stórkostlega af fyrirtækjunum. Auðvitað geta menn komið upp og sagt: Það verður að skera niður skattana af fyrirtækjunum. En auðvitað eiga fyrirtækin að taka þátt í hinni almennu samneyslu í landinu. Staðreyndin er sú að hér er um að ræða 31% hækkun beinna skatta samkvæmt þessum ráðstöfunum og eins og ég sagði leggjast þær ekki bara á hátekjufólk. Þær leggjast á alla vegna þess að hækkunin á virðisaukaskatti leggst líka á atvinnuleysingja. Hækkunin á bensíngjaldi leggst líka á atvinnuleysingja. Niðurskurðurinn á barnabótum kemur líka niður á atvinnulausu fólki. Hér er auðvitað verið að ráðast að öllum aðilum í þjóðfélaginu með gífurlega þungum skattaálögum, þyngri en við höfum nokkru sinni áður séð. Það væri fróðlegt, virðulegi forseti, að velta því fyrir sér hér hvað Sjálfstfl. mundi hafa sagt ef aðrir flokkar hefðu flutt tillögu um þessar skattahækkanir á Alþingi t.d. í síðustu ríkisstjórn. Það væri fróðlegt að velta fyrir sér ræðum hæstv. samgrh. Halldórs Blöndals í því sambandi. Ég ætla að ekki að gera það. Það hefur hins vegar komið á daginn að það er rétt sem hæstv. forsrh. sagði á flokksráðsfundi Sjálfstfl. Sjálfstfl. hefur að því er þetta varðar ákveðið í grófum dráttum að leggja sig niður tímabundið, leggja stefnu sína til hliðar um tíma. Hann tekur inn nokkrar sálfræðilegar lagfæringar á skattakerfinu upp á 300 millj. kr. og samþykkir síðan að hækka skatta á einstaklinga um 4 þús. millj. kr. Það er afrek Sjálfstfl. Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti, hér úr þessum ræðustól hvort það geti verið að allir þingmenn Sjálfstfl. hafi gert sér grein fyrir þessu. Getur það verið að allir þingmenn Sjálfstfl. hafi gert sér grein fyrir því að til viðbótar við virðisaukaskattinn og til viðbótar við bensíngjaldið sé verið að hækka skatta á almenningi um 4 þús. millj. kr.? Getur verið að allir þingmenn Sjálfstfl. hafi gert sér grein fyrir því að verið er að hækka skatta á launamönnum þannig að það jafngildi 100 þús. kr. skattahækkun á hverja fjögurra manna fjölskyldu í landinu? Þetta er 100 þús. kr. aukaskattur á hverja fjögurra manna fjölskyldu í landinu sem hér er verið að gera tillögur um. Þessi skattur er auðvitað misjafnlega þungur. Hann er ekki langþyngstur á hátekjumenn. Hann er langþyngstur t.d. á fólk sem býr á olíuhitunarsvæðunum svo ég nefni dæmi vegna þess að það er fólk sem þarf að greiða olíuhitunina í framtíðinni með virðisaukaskatti. Niðurstaðan af þessu máli í heild og umræðum hér, virðulegi forseti, er þessi: 1. Ríkisstjórnin hefur hafnað samstarfi við stjórnarandstöðuflokka og aðila vinnumarkaðarins á örlagaríkum tímum. Það eitt út af fyrir sig er gagnrýni vert. 2. Hún stendur fyrir stórkostlegri kjaraskerðingu einstaklinganna langt umfram það sem þjóðhagsleg rök eru fyrir þannig að kaupmátturinn lækkar um 4,4% á næsta ári að mati þeirra sjálfra. 3. Það er gagnrýnivert að í þessum tillögum eru engar ráðstafanir til að fjölga atvinnutækifærum og engar ráðstafanir til að stuðla að jöfnun í þjóðfélaginu. Það er ekki milligramm af jafnaðarstefnu í þessu plaggi nema ef vera skyldi það skref sem stigið er til að leggja á hátekjuskatt sem hæstv. forsrh. hefur svarið í fjölmiðlum að verði lagður niður áður en kemur til næstu kosninga ef þær verða á árinu 1995. 4. Það er auðvitað niðurstaðan af þessu öllu að þessar ráðstafanir eru með þeim hætti að þær kalla til annarra ráðstafana. Launafólk í landinu getur ekki sætt sig við að kaup sé skert einhliða með þeim hætti sem hér er verið að tala um. Hér er í raun og veru verið að segja: Þessar ráðstafanir duga e.t.v. í nokkra mánuði en áður en kemur að útmánuðum munu menn á ný hefja hér umræður um ráðstafanir í efnahagsmálum vegna þess að þetta dugir ekki. Þar með erum við auðvitað, virðulegi forseti, komin inn á stig sem við vildum forðast, kollsteypustigið þar sem hlutirnir ganga þannig fyrir sig að það er verðbólga einn daginn og gengislækkun hinn, stig sem við lögðum grunn að í síðustu ríkisstjórn að menn þyrftu aldrei að lenda inn á aftur í íslenskum stjórnmálum. Menn eru aftur að lenda á því glæfrastigi, því miður, virðulegi forseti. Ég vænti þess að hæstv. ráðherrar sjái sér fært að svara þeim átta spurningum sem ég lagði fyrir þá áðan.

Virðulegi forseti. Hv. 9. þm. Reykv. gerði nokkuð úr því í máli sínu í upphafi að ég hefði nefnt á flokksráðsfundi Sjálfstfl. að svo kynni að fara að flokkurinn yrði í einhverjum efnum að víkja nokkuð frá sínum ýtrustu stefnumálum. Þetta sagði þingmaðurinn að væri þess eðlis að ég hefði lýst því yfir að flokkurinn yrði lagður tímabundið niður og að ég hefði lagt flokkinn tímabundið niður. Ég vil minna þennan ágæta hv. þm. og fyrrv. hæstv. ráðherra í nokkrum ríkisstjórnum á að einu heilagasta kosningaloforði Alþb., sem var fylgt eftir með heitstrengingum og löngum labbitúrum sem hv. þm. tók þátt í sjálfur, um að reka herinn úr landi var af mikilvægum ástæðum jafnan ýtt til hliðar. Þessu mikilvæga stefnumiði Alþb. var jafnan vikið til hliðar um skeið en alltaf tekið fram að það væri ekki búið að svíkja það loforð. Því væri aðeins tímabundið vikið til hliðar. Þetta var ekki gert í einni ríkisstjórn og ekki tveimur heldur fleiri ríkisstjórnum --- aftur og aftur. Þessi ágæti hv. þm. hefur staðið að því, meira að segja sem formaður þessa flokks á þeim tíma, að leggja flokkinn niður, ekki einu sinni samkvæmt eigin kenningu heldur aftur og aftur. Hann fór síðan jafnharðan í labbitúrana og með heitstrengingarnar og 1. maí-ræðurnar, reyndar á öðrum tímum ársins. Hann ætti því ekki að tala í þessum dúr því þessa sögu þekkja menn afskaplega vel. Menn segja að í þessum aðgerðum felist ekki jöfnunaraðgerðir. Það er alveg rétt að þegar við unnum að þessum aðgerðum áður en hinar miklu hræringar urðu á gengismörkuðum var reynt að tryggja það með öllum tiltækum ráðum að þeir sem minnst bera úr býtum þyrftu að bera sem minnstan þunga aðgerðanna. Það hefði tekist. Við sögðum jafnan að gengisfellingarleið, sem sumir forustumenn flokka sem eru reyndar ekki í salnum vildu gjarnan að farin væri, a.m.k. að hluta eins og það var orðað, væri miskunnarlaus gagnvart launþegum. Eftir þær miklu hræringar sem urðu á gjaldeyrismörkuðum var óhjákvæmilegt, eins og þingmenn vita í hjarta sínu a.m.k. og heilabúi, hvað sem þeir segja hér í stólnum, að breyta gengi íslensku krónunnar nokkuð. Þá kom það einmitt fram sem við höfðum áður sagt að það mundi gera það að verkum að minni jöfnunarblær yrði á þessum aðgerðum en ella. Þó er það nú þannig að kaupmáttarskerðingin sem menn tala um, sem er 4,4%, kemur þannig niður samkvæmt lauslegum útreikningum að þeir sem minnst bera úr býtum í þjóðfélaginu taka á sig rúm 3% en þeir sem mest bera úr býtum tæp 6%. Það er auðvitað ljóst að í þessum aðgerðum felst veigamikill og verulegur jöfnuður. Menn reyna að gefa þeim sem þyngri byrðar bera færi á því og stuðla að því að þeirra byrðar séu minni en ella. Hv. þm. nefndi aðstöðugjaldið sérstaklega og með hvaða hætti yrði ákvarðað að skipa þeim málum niður þegar þar að kæmi. Eðli þeirrar ákvörðunar er að menn fara ekki hér og nú að tíunda slíka þætti vegna þess, og ég veit að þingmaðurinn sem fyrrv. sveitarstjórnarmaður og fyrrv. yfirmaður sveitarstjórnarmála hefur fullan skilning á því, að við eigum að virða samstarfssáttmálann við sveitarfélögin og finna lausn í samráði við þau og gefa enga sérstaka forskrift í þeim efnum. Það hefur komið fram að sveitarfélögin og forsvarsmenn þeirra fagna því að sú leið er farin og þeir styðja það að sú leið er farin. Við vitum hins vegar að á mörgum bæjum þar hafa menn misjafnar skoðanir á því hvort aðstöðugjaldið ætti að fara eða ekki þótt þeir muni væntanlega, ef skaplega tekst til að halda á þessu máli, samþykkja það. Hv. þm. spurði líka með hvaða hætti ætti að taka af lífeyrissjóðunum þessi 5% sem nefnd voru. Það felast ekki í þessum aðgerðum nein áform um að taka taka þessar upphæðir af lífeyrissjóðunum, eins og það var orðað af hv. þm. Það hefur komið fram í viðræðum af hálfu ríkisstjórnar við forsvarsmenn lífeyrissjóðamanna að vilji sé til þess að binda það svo af þeirra hálfu og samkvæmt þeirra eigin ákvörðun að verja um 5% eða um 1.800 millj. á ári til þess að kaupa sjóðunum hlut í íslenskum fyrirtækjum. Það tel ég afskaplega mikilvægt og met mikils vilja þeirra í þeim efnum, tel það reyndar í þeirra þágu og þeirra umbjóðenda. Engu að síður kemur það sér afskaplega vel fyrir fyrirtækin og þjóðfélagið allt að menn skuli vera viljugir til þess í þessari stöðu. Ég tel að kaup þessara aðila á Þróunarfélaginu sem hv. þm. nefndi hafi verið afskaplega ánægjulegt spor í þessa átt og merki um að lífeyrissjóðirnir séu í vaxandi mæli að ganga þessa leið. Þingmaðurinn reyndi, bersýnilega með vondri samvisku því hann dró meira að segja í land síðar í ræðu sinni, að taka aðra hlið skattamálanna og mála alla upp. Hann sagði að hér væri einhliða verið að leggja skatta á fólk í þeim upphæðum sem hann nefndi. En auðvitað vissi hann og sagði það sjálfur að við mundum koma hér og segja að menn hlytu náttúrlega að hugsa til þess að aðstöðugjaldinu væri létt af en það væri, ef ég skildi hann rétt, aumur peningaþvottur eða peningaþvætti ef við gripum til þeirra úrræða. Hann nefndi það sjálfur, svona til að hafa vara á, því hann vissi að það væri auðvitað hárrétt, að við mundum og eigum auðvitað að taka tillit til þessara þátta. Annað er ómerkilegur málflutningur en ekki ómerkilegur þvottur að koma því við. Auðvitað og það vita allir menn að þá er aðstöðugjaldið borgað fyrr en síðar og þó a.m.k. fyrr en síðar af borgurum þessa lands. Vegna þess að hinir ágætu hv. þm. tala í öllu þessu gagnrýnisflóði mikið um tilfærsluna upp á rúma 6 milljarða kr. en um leið gagnrýna þeir að ekki hafi náðst full samstaða eða fullt samráð við aðila vinnumarkaðarins í þessum efnum. Ég hlýt að benda á og minna á að þessir aðilar voru að ræða um tilflutning af þessu tagi upp á 9 milljarða tæpa en ekki 6 milljarða eins og niðurstaðan varð. Þessir aðilar voru að tala um tilflutning í þessum efnum frá fólki og fyrirtækjum upp á tæpa 9 milljarða en niðurstaða ríkisstjórnarinnar eru 6 milljarðar. Ef þessir ágætu hv. þm. eru að gagnrýna ríkisstjórnina með þeim hætti fyrir þessa 6 milljarða, þá eru þeir í raun að beina skeytum sínum að þeim aðilum sem vildu ræða og ég tel að það hafi verið mjög athyglisvert og skynsamlegt í raun að ræða málin á þeim grundvelli. Þeir voru tilbúnir til þess að flytja með þessum hætti tæpa 9 milljarða kr. frá fólki og fyrirtækjum eins og þetta er orðað þótt það sé kannski vafasamt að orða það með þessum hætti. Varðandi þessar 500 millj. kr. annars vegar sem þingmaðurinn spurði um og ætlaðar eru til verkefna á Suðurnesjum sérstaklega, þá hafði farið fram umræða opinberlega um þá þætti í þjóðlífinu fyrir nokkru. Menn vita að hugsunin er sú að þar komi 300 millj. kr. frá Íslenskum aðalverktökum og fyrirtækjum sem þeim tengjast og 200 millj. frá öðrum fyrirtækjum og sveitarfélögum á Suðurnesjum. Hugsunin er sú að veita slíkum fjármunum til atvinnuskapandi verkefna þar. Þær 500 millj. sem síðan er rætt um að bæta við mundu koma fram í gegnum fjárlagafrv. Það liggja þegar fyrir úttektir sem atvinnumálanefnd ríkisstjórnarinnar óskaði eftir frá ýmsum ráðuneytum um stöðu viðhaldsverkefna og þarfa varðandi opinberar byggingar sem gætu komið til athugunar þegar þessum framlögum verður deilt út. Varðandi útgáfu húsbréfanna, þá er það alveg rétt hjá hv. þm. að þetta orðalag varð auðvitað niðurstaða í ríkisstjórn eins og allt annað sem þar er sett á blað. Það er mat sérfræðinga að gera megi ráð fyrir því að húsbréfamarkaðurinn dragist saman á næsta ári og menn tala í því sambandi um tölur á bilinu 2--3 milljarðar króna. Varðandi þá setningu sem hv. þm. nefndi í plagginu sem að vaxtamálum snýr og taldi að mundi fá --- ekki bókmenntaverðlaun en einhver áþekk verðlaun á bókmenntavísu, þá finnst mér sú setning reyndar ekki mjög flókin. Ég bendi á að aldrei þessu vant þegar menn ræða um vexti gera menn meira við þessa yfirlýsingu en að ræða um vexti. Þegar hefur fylgt í kjölfar þessara orða frv. á Alþingi. Menn negla niður að lögum um dráttarvexti verði breytt og það fylgir strax að dráttarvextir verði lækkaðir um 2--2,5% eða dráttarvaxtaálagið. Jafnframt eru sköpuð skilyrði þess að bindiskyldu megi lækka og það er ekki ágreiningur um að lækkun bindiskyldu er til þess fallin að gera bönkunum kleift að lækka hjá sér vexti. Við vildum ekki vera með óábyrgar hástemmdar yfirlýsingar um lækkun vaxta eins og stundum hafa tíðkast heldur vinna í raun að því með aðgerðum, sem sumir hér í salnum hafa gert kröfu um, að vextir gætu ekki lækkað heldur mundu þeir hækka á tímabilinu og festa niður aðgerðir sem munu leiða til þess að sköpuð eru skilyrði til að vextir megi í framtíðinni lækka. Hv. þm. spurði: Hversu mikla vaxtalækkun er verið að tala um? Með hliðsjón af þeim orðum sem ég nefndi er ekki rétt að vera með ágiskanir um það. Hins vegar var það rétt og eðlilegt, vegna þess að menn eru að reyna að meta áhrif vaxtanna á afkomu atvinnulífsins, að sú tala 0,5% sem Þjóðhagsstofnun nefnir kæmi þar fram. Öll vaxtalækkun gæti þá í hugum manna mælst mjög fljótlega og hvað hún gæfi atvinnulífinu í aðra hönd. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé mjög mikilvægt verkefni sem ríkisstjórnin hefur lagt í, ekki bara með yfirlýsingum heldur með því að hefja þegar aðgerðir í þá veru að tryggja það að vextir megi lækka. Varðandi þá fjárhæð, um 1.240 millj. kr., sem rætt er um í yfirlýsingunni að verði skorin niður af útgjöldum fjárlaganna, þá hafa þessir liðir ekki verið ræddir til fulls í þingflokkum stjórnarflokkanna, fjarri því. En þetta markmið er á hinn bóginn sett og mun koma fram við frekari vinnslu fjárlaga eins og reyndar margt af því sem tengist þeim þáttum sem hv. þm. vék að í ræðu sinni. Hv. þm. hafa margir hverjir talað um að það væri ekki nógu mikil samstaða um þessar aðgerðir, að samstöðuna vantaði, og vitnað til baka til 1990. Ég tel fyrir mitt leyti að það sem skorti á samstöðu hér varðandi aðgerðirnar sé það sem ekki skorti 1990. Það skortir nefnilega ábyrga stjórnarandstöðu. Stjórnarandstaðan þá var ábyrg og tók með ábyrgum hætti á málunum. Þess vegna var samstaðan fyrir hendi. Það er ekki við stjórnina að sakast um það núna. Það er miklu fremur við þá að sakast sem sundrunginni valda, hina óábyrgu stjórnarandstöðu, sem er í þessum sal Hér sat hv. þm. sem í einn og hálfan mánuð gekk um ábyrgur og var sjálfum sér ólíkur. Nú er hann kominn í sama gamla farið og sumir þingmenn segja að þeir kunni miklu betur við hann þannig, í gamla yfirboðsfarinu. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Mér fannst hann líta alveg bærilega út sem ábyrgur stjórnmálamaður þennan einn og hálfan mánuð sem það stóð. Ég veit að þessi stutti tími reyndi mjög á þingmanninn en ég hafði vonast til þess að hann stæði þetta lengur af sér og hrykki ekki í gamla hjólfarið svo fljótt sem raun hefur orðið á. Það er miður fyrir hann því hann er formaður stjórnmálaflokks og það er nauðsynlegt að menn geti tekið stjórnmálaflokka nokkuð hátíðlega á þinginu.

Þrír hv. alþm. hafa óskað eftir að veita andsvar. Þá verður að hafa þann hátt á að í fyrri umferð leyfist að tala fullan tíma eða tvær mínútur en í seinni umferð eina mínútu. Gildir það sama varðandi hugsanleg svör hæstv. forsrh.

Virðulegi forseti. Menn fara stundum eilítið frjálslega með tölur og það gerði hæstv. forsrh. áðan þegar hann nefndi hvernig skattbreytingarnar kæmu niður á almenningi. Hann kaus að nefna eingöngu þá sem eru undir skattleysismörkum og þá sem voru yfir 200 eða 400 þús. kr. markinu og gat á þann hátt komið með tölurnar 3% og 6%. Nú veit ég ekki hvaðan hæstv. ráðherra hefur þessar upplýsingar þar sem embættismenn fjmrn. og Þjóðhagsstofnunar sögðu okkur í gærkvöldi og í hádeginu að þessar upplýsingar lægju ekki fyrir. Ráðuneytisstjóri forsrn. sagði líka að það hefði ekki unnist tími til að reikna þær út enn þá. Það sem er alvarlegast í þessu er að allar þær tölur sem við höfum fengið og allar þær upplýsingar sem við höfum fengið benda til að þessar álögur komi harðast niður, ekki í prósentum talið heldur sem hlutfall af afkomu og því sem menn þurfa að verja til brýnustu lífsnauðsynja, á þeim sem eru rétt yfir skattleysismörkum, á tekjuhópa sem liggja þar yfir. Eins og ég sagði í ræðu minni fyrr í dag mistókst ríkisstjórninni algerlega, eða kannski mistókst henni ekki, kannski var það vegna þess að þeir hópar sem hún tók tillit til á síðustu stundu voru hátekjuhóparnir og það voru fjármagnstekjueigendur. Á þessum hópum tók ríkisstjórnin ekki og því lítur dæmið út eins og það gerir núna. Virðulegi forseti. Ég hefði gjarnan viljað ræða lokaorð hæstv. forsrh. um ábyrgðarleysi stjórnarandstöðu en ég kýs frekar að gera það með því að biðja um orðið aftur og taka til máls öðru sinni í þessari umræðu og ræða við forsrh. á þeim vettvangi um það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin svo langt sem þau náðu. Hið alvarlega sem stendur eftir er auðvitað það og er ómótmælt að tekjuskattar einstaklinga hækka á næsta ári um 31%. Það getur kallast ómerkilegt peningaþvætti að tala svona eins og ég geri en það er engu að síður staðreynd að tekjuskattar einstaklinga hækka um 31% og skattar á hverja fjögurra manna fjölskyldu hækka að meðaltali um 100 þús. kr. Hæstv. forsrh. getur neitað því að þetta þýði það að leggja niður stefnu Sjálfstfl. en það er hans vandamál en ekki mitt.

Virðulegi forseti. Þegar hv. þm. talar um skatta á hverja fjölskyldu verður hann, ef hann ætlar að taka með sæmilega skilmerkilegum hætti á þessu umræðuefni, að taka niðurfellingu aðstöðugjaldsins inn í þá mynd. Annað eru ekki vönduð vinnubrögð.

Virðulegi forseti. Það er hugsanlegt að taka ýmsa fleiri þætti inn í þessa mynd, t.d. kjaraskerðinguna. Launin eru 240 milljarðar á ári hjá Íslendingum, kjaraskerðingin er 4,4%. Skerðingin sem verið er að tala um vegna ráðstafananna á launatekjunum er hvorki meira né minna en 8 milljarðar kr. Ef forsrh. vill halda áfram að reikna getur hann það mín vegna, ég kann það líka. En staðreyndin er sú að skattalækkunarflokkarnir tveir eru að hækka skatta á einstaklingum á Íslandi á næsta ári um 31%.

Virðulegi forseti. Í rauninni skýrist þessi mynd langbest með því að taka þessar skattbreytingar í heild, fyrirtækin og fólkið sameiginlega og ríkisvaldið eða hið opinbera hins vegar, þá kemur á daginn, þegar ríki og sveitarfélög eru tekin saman og einstaklingarnir og fyrirtækin hins vegar, að hlutdeild hins opinbera í skattamálunum breytist sáralítið.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsrh. gerði það að umtalsefni að viðbrögð okkar í stjórnarandstöðunni nú væru önnur en við brögð Sjálfstfl. þegar hann var í stjórnarandstöðu 1990. Sá er munurinn, hæstv. forsrh., að 1990 var þjóðarsátt. Alþýðusambandið, BSRB, Stéttarsamband bænda og Vinnuveitendasambandið undirrituðu þjóðarsáttina og innsigluðu með sérstöku samkomulagi. Kennarasamband Íslands gerðist síðar formlegur aðili að þeirri þjóðarsátt. Nú er allt annað upp á teningnum. Nú flytja menn ræður á Alþýðusambandsþingi í dag og jafnvel Pétur Sigurðsson, varaþm. Alþfl., ræðst harkalega á ríkisstjórnina fyrir þessar efnahagsaðgerðir. Ásmundur Stefánsson, sem hefur reynt í margar vikur að hafa góða samvinnu við forsrh., sér ástæðu til að mótmæla honum sérstaklega og biðja hann í sjónvarpinu í gærkvöldi að loka ekki umfjöllun um málið. Hæstv. forsrh. verður auðvitað að gera sér grein fyrir því að honum og hans ríkisstjórn hefur mistekist það sem okkur tókst 1990, að ná formlegri og innsiglaðri og undirritaðri þjóðarsátt allra helstu hagsmunaaðilanna í landinu. Það var það sem Alþb. var reiðubúið að stuðla að. Ég sagði í ræðunni í gær: Við erum tilbúin til þess enn. Ef ríkisstjórnin er tilbúin til þess að endurskoða aðgerðir sínar frá helginni stendur ekki á okkur að taka upp á ný samstarf um það að reyna að ná þessari víðtæku þjóðarsátt. Það á líka við um Alþýðusambandið. Samkvæmt yfirlýsingu forseta Alþýðusambandsins við forsrh. í gær er hann tilbúinn til þess. Þetta verður hæstv. forsrh. að viðurkenna og átta sig á.

Virðulegi forseti. Auðvitað var um undirritun að ræða á þessum tíma, 1990, vegna þess að þá var um kjarasamninga að ræða. Hv. þm. hlýtur að muna það. Það var þess vegna sem málin voru undirrituð á þeim tíma. Það var vegna þess að aðilar vinnumarkaðarins tóku völdin í sínar hendur, gerðu kjarasamninga sem voru í engum takti við þau fjárlög sem hv. þm. hafði haft forustu um, í engum takti við þá þjóðhagsáætlun sem þá lá fyrir heldur tóku völdin af ríkisstjórninni vegna þess að hún var á röngu róli. Og auðvitað átti sér stað undirritun í því sambandi. Sá er munurinn þá og nú hér í þessum sal að þá var ábyrg stjórnarandstaða sem axlaði ábyrgð sem stjórnarandstöðu er ekki títt. Þessi stjórnarandstaða hefur, þrátt fyrir leikaraskap í einn og hálfan mánuð, hreinan leikaraskap sem ég tók gildan af því að ég áttaði mig ekki á að um leikaraskap var að ræða, reynst algerlega óábyrgð stjórnarandstaða. Það hefur komið mjög vel fram í þessum umræðum öllum. Menn fagna því sem jákvætt virðist vera en hlaupa frá öllu því sem þarf að borga með hinu jákvæða. Það eru óábyrgir menn, það er óábyrg stjórnarandstaða.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað eðlilegt að hæstv. forsrh. sé sár og reiður yfir því að honum hefur mistekist það sem Steingrími Hermannssyni tókst, að ná hér víðtækri þjóðarsátt. Ég skil vel sárindi hæstv. forsrh. út af því. Það breytir hins vegar ekki þeirri staðreynd og það skýrir kannski líka sárindin að árið 1993 verður metár í skattlagningu á einstaklinga eins og hv. þm. Svavar Gestsson hefur sýnt fram á. Það er ekki hægt að finna eitt einasta ár í sögu lýðveldisins þar sem einstaklingar verða að borga eins mikla skatta og á næsta ári og það Sjálfstfl. sem hefur haft forgöngu um að leggja þessar skattbyrðar á einstaklingana. Hv. þm. Svavar Gestsson hefur rakið mjög rækilega skattahækkunina á einstaklingana í landinu. Vörn forsrh. er fólgin í því að það verði að taka með í dæmið að af því að fyrirtækin hafi borgað aðstöðugjaldið, þá hafi aðstöðugjaldið lent á einstaklingunum fyrir rest. Með þessari hundalógikk er auðvitað hægt að halda því fram að hægt sé að afnema alla skatta á fyrirtæki vegna þess að það séu auðvitað einstaklingarnir sem borgi þá og þess vegna hafi það engin áhrif þó allir skattar séu afnumdir af fyrirtækjunum og lagðir á einstaklingana. Það er auðvitað stórkostlega merkilegt að flokkur sem hefur viljað kenna sig við einstaklingsframtakið skuli nú ganga í það verk að láta ríkið leggja meiri skattbyrði á einstaklingana í landinu en nokkur önnur ríkisstjórn hefur leyft sér.

Virðulegi forseti. Hv. þm., formaður Alþb., lýsti því yfir með hátíðlegum hætti að hann og hans flokkur væru nú horfnir frá hefðbundinni stjórnarandstöðu. Hún ætti ekki lengur við. Ég vil spyrja þingmanninn.: Mun hann lýsa því yfir með jafnhátíðlegum hætti að hann sé tekinn upp við hina gömlu úreltu stjórnarandstöðuhætti eða eigum við bara að fylgjast með því, við og þjóðin hér í þessum sal?

Hv. 8. þm. Reykn. hefur óskað að bera af sér sakir.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsrh. bar fram spurningu til mín þó að ég væri búinn að tala jafnoft og ég átti rétt á í andsvörum. Ég skal svara spurningunni: Svarið er mjög einfalt. Við erum enn sömu skoðunar og við vorum fyrir einum og hálfum mánuði síðan. Við erum reiðubúnir að taka upp samvinnu við ríkisstjórnina um skynsamlegar aðgerðir í efnahagsmálum. Við erum reiðubúnir að gera það. Forseti Alþýðusambandsins spurði forsrh. að því í gær: Er hann reiðubúinn að endurskoða þessar ákvarðanir til að taka upp á ný samvinnu við Alþýðusambandið? Forseti Alþýðusambandsins spurði fjmrh. einnig í útvarpsþætti í gær: Er ríkisstjórnin reiðubúin að endurskoða þessar ákvarðanir til að taka upp samvinnu við Alþýðusambandið? Ég held að það væri skynsamlegast fyrir hæstv. forsrh. í stað þess að vera að hreyta einhverjum ónotum í mig að hugleiða hvort það væri ekki skynsamlegast fyrir hann að gera eins og einn fyrirrennari hans, formaður Sjálfstfl., gerði eitt sinn í erfiðu máli í þinginu gagnvart verkalýðshreyfingunni fyrir nokkrum áratugum síðan, að brjóta odd af oflæti sínu, breyta um stefnu og taka upp viðræður við verkalýðshreyfinguna og stjórnarandstöðuna um aðrar aðgerðir. Þá mun ekki standa á mér. Ég er reiðubúinn að styðja forsrh. í því.

Virðulegur forseti. Hæstv. forsrh. sagði setningu áðan sem skýrir ágætlega hvers vegna ríkisstjórnin kaus að fara þessa leið. Hann fór að rifja það upp að hann hefði talið að aðilar vinnumarkaðarins hefðu tekið völdin af síðustu ríkisstjórn og hann vildi ekki lenda í því fari sjálfur. Það er greinilega það sem hann óttaðist. Þess vegna var þessi leið valin að ljúka málum með þeim allsherjarhrossakaupum sem hafa verið að gerjast í ríkisstjórnarflokkunum undanfarna daga. Inn í þau hrossakaup hafa verið tekin hin ólíklegustu mál, m.a. hefur samninganefnd ríkisins nú leyfi til þess að fara út með fullt umboð til að ljúka við að gera þann samning um aðgang erlendra aðila að Íslandsmiðum sem hefur vofað yfir okkur. Það er m.a. innifalið í þessum allsherjarhrossakaupum. Fyrir utan það að nú hefur tekist í ríkisstjórninni að ljúka málinu um kvótakerfið með þeim hætti að það er framlengt óbreytt og Alþfl. þurfti að greiða það gjald til þess að komast í gegnum þennan kaupskap allan saman. Ég tel þetta hið herfilegasta mál að öllu leyti og finnst að hæstv. forsrh. hafi einmitt lýst því nákvæmlega fyrir okkur hvað hann óttaðist. Það var að lenda í sama farinu og hann taldi að fyrri ríkisstjórn hefði lent í. En það hefði verið reisn yfir þessari ríkisstjórn ef hún hefði treyst sér til þess að fara í gegnum samninga við aðila vinnumarkaðarins, taka kjarasamningamálin með í dæmið því að það þurfti og taka umræðu um þjóðarsátt til lengri tíma, a.m.k. tveggja ára. Þannig hefði þurft að standa að þessum málum.

Virðulegur forseti. Tvær þingkonur Kvennalistans hafa nú þegar talað í þessari umræðu og hafa gagnrýnt aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Ég hef þar af leiðandi ekkert mjög miklu við að bæta en get þó ekki stillt mig um að koma hér upp og ræða þessa yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og þær aðgerðir sem hún boðar með þeirri yfirlýsingu. Hæstv. forsrh. leggur mikla áherslu á að það hafi verið haft eitthvert samráð og gengið sé til móts við þær tillögur sem aðilar vinnumarkaðarins voru búnir að vinna og þær hugmyndir sem komu fram í þeim viðræðum sem fóru fram meðal aðila vinnumarkaðarins. Það er ákaflega erfitt að sjá hvernig hægt er að halda því fram því það er augljóst mál öllum sem vilja sjá að ekkert samráð er haft hvorki við aðila vinnumarkaðarins né stjórnarandstöðuna. Hæstv. forsrh. heldur því fram núna að mikið samráð hafi verið haft við stjórnarandstöðuna og það lýsi því hversu óábyrg hún er að við skulum ekki gleypa í einum bita það sem ríkisstjórnin setur fram. Virðulegi forseti. Ég sakna hæstv. forsrh. Er hann ekki í húsinu?

Forseti telur alveg víst að hæstv. forsrh. heyri ræðu hv. þm. en mun senda honum skilaboð ef hann er einhvers staðar til hliðar.

Mér þykir nokkuð erfitt að tala um þessar ráðstafanir ef hæstv. forsrh. sér sér ekki fært að hlusta á það sem ég hef fram að færa. Ef hann hefur ekki áhuga á að hlusta á það sem við höfum að segja, þá þykir mér það mjög slæmt og vil helst ekki ræða mikið þessi mál án þess að einhverjir ráðherrar ríkisstjórnarinnar séu viðstaddir. Það vekur athygli að ekki einn einasti þeirra er í salnum núna.  Það er einkennilegt að hæstv. forsrh. skuli halda því fram að um samráð eða samvinnu við stjórnarandstöðuna hafi verið að ræða. Eins og kom greinilega fram við umræðuna í gær fengu stjórnarandstöðuflokkarnir þessa yfirlýsingar og aðgerðir í hendur um leið og gengið var inn í salinn og umræðan var að hefjast. Síðan lítur hæstv. forsrh. á það sem óábyrga stjórnarandstöðu að við skulum vera að gagnrýna þessi vinnubrögð og það sem hér kemur fram. Það er auðvitað alveg út í bláinn. Það vissu allir að það þurfti að grípa til aðgerða til að bjarga sjávarútveginum sérstaklega og reyndar fleiri fyrirtækjum. Þess vegna höfðu farið fram mjög margir fundir af hálfu aðila vinnumarkaðarins, þ.e. VSÍ, VMSÍ og ASÍ. Stjórnarandstöðuflokkarnir voru m.a. boðaðir á þeirra fund þann 19. nóv. sl. Reyndar kom það fram í fréttum að þeir gerðu ríkisstjórninni einnig grein fyrir sínum áherslum. Við kvennalistakonur tókum þátt í þessum umræðum vegna þess að við töldum mjög mikilvægt að í þessu máli næðist víðtæk samstaða. Það var raunar það sem allir aðilar lögðu áherslu á. En hæstv. ríkisstjórn virtist ekkert samráð vilja hafa og vildi bara ráða málunum ein. Kannski eru hæstv. forsrh. og ríkisstjórnin í heild einhvers staðar að reyna að ráða ráðum sínum núna og vonandi er ríkisstjórnin að hlusta á það sem við stjórnarandstæðingar höfum fram að færa til að reyna að draga úr þeim álögum á almenning í landinu sem felst í þessum tillögum og sérstaklega álögum á þá sem minna mega sín. Eftir langar og miklar fundasetur eða kannski aðallega nætursetur komst ríkisstjórnin að því að nú þyrfti að fella gengið. Síðan komu skýringarnar og þær voru: Pundið hafði fallið. En pundið féll fyrir nokkru síðan og eftir að pundið féll voru á lofti miklar yfirlýsingar, m.a. af hálfu hæstv. utanrrh., þar sem hann sagði að það blindvitlausasta sem hægt væri að gera væri að fella gengið til samræmis við það. Svo er gengið fellt í gær um 6% og þá er gripið til þess ráðs að tala um að pesetinn, eskúdóinn og líran hafi fallið og þess vegna sé nauðsynlegt fyrir íslensku ríkisstjórnina að fella gengið. Ég held að þetta sé í fyrsta skipti sem ég hef heyrt það sem rök í málinu að pesetinn eða líran hafi fallið. Ég veit ekki hve oft líran hefur fallið á undanförnum árum en ég hef aldrei heyrt að það væri ástæða til að íslenska krónan væri felld af þeim sökum. Þetta er hreint ótrúlegt. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því hvort hæstv. . . .

Hæstv. forsrh. er alveg að koma. Hann hlýtur að birtast á hverri mínútu.

Mér þykir mjög slæmt ef hæstv. forsrh. og reyndar ráðherrar í ríkisstjórninni telja ástæðu til að stökkva á dyr þegar ég vildi gjarnan fá að ræða við ríkisstjórnina.

Hæstv. forsrh. er í genginn í salinn.

Mér þykir mjög gott að fá að eiga nokkur orð við hæstv. forsrh. Ég vona að hann hafi heyrt eitthvað af því sem ég var búin að segja áðan. Ég lýsti því að ég teldi það ákaflega lítið samráð sem haft var við stjórnarandstöðuna og reyndar aðila vinnumarkaðarins sem skiptir auðvitað höfuðmáli. Var ég nú að koma að því hvað mér fannst einkennileg röksemdafærsla fyrir því að nú þurfti að fella gengið þar sem ljóst var að ráðherrar ríkisstjórnarinnar og sérstaklega hæstv. utanrrh. talaði um, m.a. á fundi LÍÚ á Akureyri sem hér hefur verið vitnað til, að það væri alveg út í hött að fella íslensku krónuna þegar pundið féll en síðan þegar pesetinn, eskúdóinn og líran féllu var allt í einu orðið nauðsynlegt að fella gengi íslensku krónunnar. Mig vantar eiginlega skýringu á því hvers vegna ekki hefur þurft að gera það áður þegar t.d. er vitað að líran hefur margoft fallið án þess að það hafi verið talin ástæða til að hreyfa gengi íslensku krónunnar í því sambandi. Auðvitað hefur ríkisstjórnin vonað í lengstu lög að gengi norsku krónunnar félli því það var notað sem rök til að byrja með en síðan lenti ríkisstjórnin í þeim hremmingum að norska krónan styrktist og styrktist og féll ekki og kannski sem betur fer. Ég get tekið undir það með hæstv. forsrh. sem hann sagði í gær í sjónvarpinu að auðvitað er það gott að gengi norsku krónunnar skuli geta haldist. Það er betra fyrir okkar vörur ef hún helst há og okkar gengi fellur að einhverju leyti. Ég þarf kannski ekki að hafa fleiri orð um það en ég tel að þessi gengisfelling hafi verið ákaflega einkennileg, ekki síst með tilliti til þess með hvaða rökum hún var ákveðin. Hv. 6. þm. Vestf., Ágústa Gísladóttir, rakti ágætlega í hverju sjávarútvegspakkinn hefði verið fólginn. Eftir að tvíhöfðanefndin er búin að starfa svo og svo lengi með ærnum tilkostnaði kemur raunverulega ekkert út úr því máli. Hún lýsti því ágætlega hvað hér á ferðinni og það er í raun ekkert nýtt. Þetta eru gamlar tillögur nema auðvitað það að 1996--1997 verður tekið upp þóknunargjald á útflutt þorskígidi eins og það er orðað eða tekinn upp auðlindaskattur. Það er auðvitað á næsta kjörtímabili og hefur ekkert að gera með þær ráðstafanir sem verið er að tala um hér og nú. Höfuðgallinn við tillögur ríkisstjórnarinnar er þó sá að þeir sem betur mega sín taka ekki á sig neinar verulegar auknar byrðar heldur er það láglaunafólkið og meðaltekjufólkið sem á að bera meiri hluta byrðanna. Það kom greinilega fram í því sem hæstv. forsrh. sagði áðan þegar hann sagði að 3% aukning væri hjá þeim sem minna mega sín og 6% af þeim sem meira mega sín. Hæstv. forsrh. hlýtur að gera sér grein fyrir því að fyrir þá sem hafa lágar tekjur, eru með lágmarkstekjur undir skattleysismörkum, eru 3% auknar byrðar verulega mikil þynging og getur verið mörgum algerlega um megn. Fyrir þá sem hafa verulega háar tekjur er örugglega miklu minna mál að taka á sig 6% aukningu en fyrir þá sem minna mega sín að taka á sig 3% aukningu. Það er því mjög sérkennilegt að telja að það standist sem er á fyrstu síðu í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem segir að breytingar á skattkerfinu muni leiða til þess að þeir taki á sig meira sem betur standa. Ég held að það sé algerlega út í bláinn að ætlast til þess að það sé neitt sem verulega skipti máli. Barnafólkið á að taka á sig auknar byrðar. Það á að lækka barnabætur. Við höfum ekki fengið að vita neitt um hvernig það á að vera og verður væntanlega útfært síðar og fáum við að ræða það þegar þar að kemur. Tekjuskattur er hækkaður um 1,5% án þess að persónuafsláttur sé hækkaður sem hefði verið nauðsynlegt að gera og miklu eðlilegra að reyna að koma til móts við þá lægst launuðu með því að auka persónuafsláttinn ef auka á tekjuskattinn. Síðan er talað um hátekjuskatt upp á 5% sem hæstv. forsrh. hefur sagt nokkuð oft og síðast í gær að væri táknrænn, minnir mig að væri notað yfir þennan svokallaða hátekjuskatt. Áður er búið að tala um að þetta væri einhvers konar sálfræðileg aðgerð þannig að fólki liði betur að þeir sem væru með hærri tekjur bæru aðeins meira. Skatturinn á einungis að gefa, eftir því sem mér skilst, 300 millj. í ríkissjóð ef ég hef fengið réttar tölur. Hæstv. forsrh. talaði um að aðstöðugjaldið væri mjög til hagsbóta fyrir almenning. Það getur vel verið að lækkun aðstöðugjalda muni lækka verðlag að einhverju leyti. Talað er um að niðurfelling aðstöðugjaldsins geti leitt til 1,5% lægra verðs, en þess ber að geta að um leið og þetta er gert er gengið fellt og lagðir eru skattar á fólk. Þessi 1,5% lækkun vegna niðurfellingar aðstöðugjaldsins mun örugglega ekki vega upp á móti gengisfellingunni sem mun koma út í verðlagið. Auk þess vil ég minna á að það er alls ekki víst að þetta komi fram í lækkuðu vöruverði. Ég vil minna á að ekki alls fyrir löngu kom fram í fréttum að verð á nautakjöti frá framleiðenda hefði lækkað en það kom ekki fram í vöruverðinu. Það er því ekki alltaf víst að fram komi sú lækkun sem á að koma fram í vöruverði, t.d. þegar aðstöðugjald er fellt niður, aðföng lækka eða eitthvað annað sem ætti að lækka vöruverð. Það er því miður ekki alltaf sem það kemur neytendum til góða. Ríkisstjórnin vildi ekki leggja skatt á vexti með ákveðnu frítekjumarki eins og hér hefur verið margtalað um. Við kvennalistakonur hefðum talið eðlilegt að leggja skatt á vexti þegar vaxtatekjur eru verulega miklar en við leggjum áherslu á að skattleggja ekki almennan sparnað. Það kom fram m.a. hjá hæstv. sjútvrh. að það væri hinn almenni launamaður sem ætti mestallan sparnað í bönkunum. Það getur vel verið að láglaunafólk og almennt launafólk eigi stórar fúlgur í bönkunum. Mér er ekki kunnugt um það. Ég þekki ákaflega fáa sem geta lagt mikið til hliðar af þeim sem eru með lægstu tekjurnar. Gerum ráð fyrir að fólk geti átt 500 þús. til 1 millj. á bankabók og það væri talið eðlilegt. Ef við gerum þá ráð fyrir að fólk eigi 2 millj. á bankabók hvað mundi það þýða háan skatt? Ef við reiknum með því að fólk fái 7% raunávöxtun af 2 millj kr. sparnaði væru 70 þús. kr. vaxtatekjur skattlagðar. Ef við gerum ráð fyrir 10% skatti eru það 7 þús. kr. á ári. Ef við reiknum með 15% verða það 10.500 á ári.  Ég tel miklu eðlilegra að gera það en leggja t.d. á bókaskatt eins og verið er að tala um og skatt á húshitun sem ég skil ekki hvernig í ósköpunum ríkisstjórninni dettur í hug að koma með eftir allt sem hér hefur verið sagt á undanförnum árum um húshitun og hversu erfitt það er fyrir fólk úti á landsbyggðinni að bera þær byrðar sem í henni felst. Svo á að leggja skatta á útvarp og sjónvarp þannig að allt þetta mun koma mjög við fjölskyldur í landinu sem þurfa að greiða þennan skatt og af verulega lágum tekjum. Það skiptir auðvitað máli að þeir sem eru með lægstu tekjurnar eiga mjög erfitt með að borga þessa auknu skatta. Þó að þeir séu kannski ekki háir hver og einn eru þeir það þegar saman kemur. Það munar um hvern einasta þúsundkall þegar fólk hefur ekki laun nema rétt í kringum skattleysismörkin. Það sem kom mér einna mest á óvart af þessum tillögum ríkisstjórnarinnar um afnám undanþágu frá virðisaukaskatti var ferðaþjónustan. Þetta með bókaskattinn hefur oft heyrst hjá hæstv. ríkisstjórn. Við erum búin að heyra það þó að þeir hafi ekki komið með tillögur um það fyrr en nú. Þessi svokallaði vaxtarbroddur í íslensku atvinnulífi sem ferðaþjónustan er hefur einmitt verið eitt af því sem hefur skapað konum atvinnu og þær tillögur sem hingað til hafa sést á borði ríkisstjórnarinnar varðandi atvinnusköpun er fyrst og fremst fyrir karla og ekki konur. Þetta er einmitt einn þáttur sem hefði verið eðlilegt að efla til þess m.a. að fá vinnu fyrir konur og sérstaklega úti á landi. Það vekur einnig athygli að í tillögum ríkisstjórnarinnar er talað um að efla atvinnulíf á Suðurnesjum og er það mjög gott. Það á að verja ákveðinni fjárhæð til þess. Eitt af því sem hefur verið talað um þar er einmitt ferðaþjónusta til að auka vinnu fyrir konur sem eru miklu fleiri í hópi atvinnulausra en karlar. Hvernig í ósköpunum stendur á því að ríkisstjórnin leggur ekki til jafnframt þessu að lækka matarskattinn? Af hverju er ekki reynt að lækka álögur á heimilin með því að lækka matarskattinn eða afnema hann alveg? Það mundi ekki aðeins lækka kostnað heimilanna verulega og vera þar af leiðandi sérstaklega hagstætt fyrir þá lægst launuðu sem verja miklu hærri hluta af launum sínum í mat en þeir sem meira mega sín, heldur kæmi lækkun á matarskatti eða afnám sér sérstaklega vel fyrir ferðaþjónustuna. Það væri því eðlilegra í staðinn fyrir að leggja á ferðaþjónustuna auknar álögur að reyna að sjá til þess að hún geti spjarað sig í aukinni samkeppni. Ég veit ekki hvort ég á að ræða um húsbréfin og vaxtabæturnar sem eru auðvitað heill kapítuli út af fyrir sig. Það er ekki hægt að sjá á þeim tillögum sem hér eru hvað eigi að gera eiginlega varðandi húsbréfin. Það er nokkuð ljóst að lækka á vaxtabætur eða eins og segir í greinargerð ríkisstjórnarinnar: Að endurskoða vaxtabætur til að koma í veg fyrir áframhaldandi aukningu. Þá er búið að svíkja það sem talað hefur verið um að þeir sem þurfa að borga aukna vexti fái vaxtabætur í staðinn. Ég átta mig ekki alveg á hver munurinn er á því þegar verið er að tala um að minnkuð útgáfa húsbréfa muni lækka vexti þegar um leið á að auka útgáfu skuldabréfa um 4 milljarða, eins og fram kom í gær og hefur reyndar komið fram síðar, í þróunarsjóð sjávarútvegsins. Það hlýtur því einnig að auka þensluna og hækka vexti með sömu rökum. Ég ætla ekki að minnast á fleiri þætti þar sem tvær þingkonur kvennalistans hafa þegar gert ágætlega grein fyrir flestum þáttum. Það sem mér þykir ákaflega hæpið í forsendunum sem gefnar eru fyrir þessum aðgerðum er að laun hækki ekki á tímabilinu. Mér ákaflega hæpið að hægt sé að gera ráð fyrir því að þeir sem lægst hafa launin fái engar kjarabætur þegar gert er ráð fyrir að verðlag muni hækka um 4,5% auk verulegrar aukningar á sköttum fólks og að kaupmáttarrýrnunin verði þar af leiðandi veruleg. Ég geri mér ekki grein fyrir því hvernig þetta kemur út fyrir einstaka hópa, enda hefur það sjálfsagt ekki verið reiknað. En það er alveg ljóst að þetta mun hafa veruleg áhrif á kjör þeirra sem lægstu launin hafa og það verður mun erfiðara fyrir fólk að ná endum saman ef það verður ekki algerlega ómögulegt eftir þessar ráðstafanir. Ég tel þess vegna ljóst að ríkisstjórnin verður að endurskoða þessar tillögur sínar í samráði við aðila bæði innan þings og utan og reyna að ná fram því markmiði sem kemur fram á fyrstu síðu yfirlýsingarinnar þar sem segir að breytingum á skattkerfi og ráðstöfunartekjum einstaklinga er hagað þannig að þeir taki meira á sig sem betur standa. Það er auðvitað það sem fólk vill að sé gert en þessar tillögur ríkisstjórnarinnar eru alls ekki til þess fallnar að hægt verði að uppfylla það sem þarna stendur.

Áður en lengra er haldið vill forseti upplýsa að gert er ráð fyrir kvöldfundi til þess að ljúka þessari umræðu. Stefnt er að því að hlé verði gert um eða upp úr kl. 7 til kl. 8.30 eftir því hvernig stendur á ræðum manna.

Hæstv. forseti. Það er orðið nokkuð liðið á þessa umræðu og ég mun ekki endurtaka það sem menn hafa áður sagt. Ég er sammála í öllum atriðum þeim hv. þm. sem hafa talað fyrir hönd míns flokks, en mig langar að spyrja hæstv. forsrh. nokkurra spurninga sem ég held að ekki hafi komið fram enn þá og þó þykist ég hafa fylgst nokkuð með umræðunni. Fyrsta spurningin sem mér liggur á hjarta er þessi: Hvað breytingar urðu á efnahagstillögum ríkisstjórnarinnar eftir að gengið var fellt? Þessar tillögur höfðu auðvitað verið í undirbúningi og umræðu allnokkurn tíma og ég hef áhuga á að vita hverju var breytt þegar ljóst var að gengisfelling yrði. Önnur spurning sem mér liggur einnig á hjarta er um eitt af markmiðum ríkisstjórnarinnar að lækka vexti. Vafalaust er ein ástæðan fyrir því að menn heyktust á að skattleggja fjármagnstekjur að menn óttuðust skattahækkun. Ekki sýnist mér að það geti verið nægar forsendur í þessum efnahagstillögum sem kynntar hafa verið til þess að þær hugmyndir nái fram að ganga. Það nægir ekki að lækka bindiskyldu bankanna á meðan ekki virðist fyrirhugað að draga úr t.d. útgáfu húsbréfa. Ég harma það mjög að hæstv. félmrh. skuli ekki hafa verið viðstaddur þessa umræðu vegna þess að hún er auðvitað þarna veigamikill aðili. Við skulum horfast í augu við að stærsti aðilinn á lánamarkaðnum er ríkið sjálft eins og við öll vitum. Þess vegna langar mig að vita: Eru einhverjar aðrar ráðstafanir á prjónunum sem við höfum ekki heyrt enn þá og miða að því að draga úr ríkisumsvifum og innlendum lántökum? Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að heyra ofurlítið um það hvaða hugmyndir menn hafa um þessa hluti. Ég ætla að reyna að halda mig við spurningar til að byrja með. Þriðja spurning mín er þessi: Hvernig hyggst ríkisstjórnin mæta gengisfellingu fyrir hönd Lánasjóðs ísl. námsmanna? Mér finnst það satt að segja hrollvekja ef stjórn lánasjóðsins á t.d. ákveða það hvort t.d. stúdentar í Bandaríkjunum fá einhverja hækkun eða enga. Það er auðvitað alveg ljóst að þar verður mikil kjaraskerðing. Menn gætu svo sem látið sér detta í hug að fara að lækka framlög til stúdenta í Svíþjóð á sama hátt. En ég spyr: Hvernig verður búið að þeim námsmönnum sem óneitanlega verða fyrir umtalsverðri kjaraskerðingu vegna gengisfellingarinnar ef ekki kemur til viðbótarfjármagn? Það væri auðvitað efni til hugleiðinga og skal ég ekki eyða miklu máli í það, en það væri fróðlegt að eiga einhvern tíma umræðu um hvernig mál eins og þessi gerast. Fjármagnseigendur hafa það beinlínis á valdi sínu að sjá til þess að gengið verði lækkað eins og gerðist í Svíþjóð. Menn spekúlera á kaupþingum heimsins og um leið og komið er rautt ljós á einhvern gjaldmiðil fer skriðan af stað og sami gjaldmiðill fer að verða ótryggur. Annað held ég að væri ástæða til að hugsa aðeins um en það er hvernig skráning krónunnar í raun og veru er. Eru þau hlutföll sem hún er nú skráð í varðandi þessa gjaldmiðla, ECU, dollarar, jen eða hvað þetta nú er, er þetta nógu tryggt? Ég vil biðja hæstv. forsrh. að huga aðeins að því. Ég skal ekki, hæstv. forseti, fara mikið út í einstök atriði. Þó er óhjákvæmilegt að ræða örfá atriði sem mér finnst hafa verið fyrirferðarlítil í þessari umræðu. Það er sú ískalda staðreynd að enn á að herða að barnafjölskyldum. Í hólf okkar barst í morgun heilbrigðisskýrsla frá landlæknisembættinu þar sem fram kemur að slys á börnum og unglingum á Íslandi eru miklu fleiri en gerist t.d. á Norðurlöndunum. Hér segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Flest slysin verða í þéttbýli og hlutfall íbúa er búa í þéttbýli er svipað á Íslandi og í nágrannalöndunum. Bifreiðafjöldi er mestur á Íslandi og vegir eru verri en í nágrannalöndunum og gæti það haft einhver áhrif á slysatíðnina: Erfitt er að benda á eina skýringu, en eftirfarandi atriði hafa trúlega áhrif á slysatíðnina: Á Íslandi eru fleiri lyklabörn vegna óvenjulangs vinnutíma foreldra, stutts skóladags og færri barna í heilsdagsvistun á dagheimilum en í nágrannalöndunum. Enn fremur virðast færri skólar vera einsetnir hér á landi.`` Það sem hér er einfaldlega verið að segja er að barna er ekki gætt á Íslandi eins og vera ber. Það væri kannski umhugsunarefni fyrir hæstv. ríkisstjórn að gera sér grein fyrir að giftir foreldrar með tvö börn t.d. undir 6 ára aldri greiða 60 þús. kr. á mánuði, ef þau geta, til dagmæðra. Auðvitað er það svo að fjöldi foreldra hefur alls ekki ráð á þessu. Það er óhugnaður til þess að vita að nú eru ekki aðeins lyklabörn orðin fastur liður í þjóðfélaginu heldur heyrði ég það í barnaskóla nýlega að nú eru einnig komin pokabörn. Það eru þau börn sem foreldrar treysta ekki til að vera einum heima og hengdur er poki með fæðu yfir daginn á hurðarhúninn á útidyrahurð hússins þar sem börnin geta fengið sér mat en verða síðan bara að vera úti að leika sér. Það þarf ekki að segja neinum að í skammdegi á Íslandi er þetta ekki nokkurt vit. Auðvitað hljótum við að hafa samúð með því fólki sem ræður ekki við þessar gífurlegu upphæðir sem eyða þarf í barnagæslu. Svo lætur hæstv. ríkisstjórn sér detta í hug að lækka barnabætur. Þetta er svo vanhugsað að ég vil biðja menn að endurskoða aðeins hvort við eigum ekki heldur að reyna að hlúa að því sem varðar börn og unglinga hér á landi frekar en rýra kjör þeirra enn. Satt að segja er það harður dómur yfir stjórnvöldum sem birtist í skýrslunum frá landlækni. Þetta er hlutur sem við erum búin að tala um í mörg ár en venjulega við litlar undirtektir áheyrenda. Það er auðvitað svo að með því ástandi sem ríkir í húsnæðismálum mega ungbarnaforeldrar hafa mjög háar tekjur til þess að ráða við hvort tveggja, greiðslur af íbúðum sínum og þá rándýru barnagæslu sem viðgengst hér á landi. Annað atriði vil ég leggja sérstaka áherslu á, enda væri mér ekki annað sæmandi en það er fyrirhugaður skattur á íslenskar bókmenntir. Það er gott að geta þeirra á hátíðlegum stundum en auðvitað er alveg ljóst að það er mjög alvarlegt mál að taka upp virðisaukaskatt á bækur aftur á miðju næsta ári. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lesa bréf sem okkur barst í dag svo að það komist í þingtíðindi, en það er bréf frá aðalfundi Bandalags ísl. listamanna og hljóðar svo: ,,Aðalfundur Bandalags ísl. listamanna haldinn 21. nóvember 1992 beinir þeim tilmælum til ríkisstjórnarinnar að falla þegar í stað frá öllum áformum um að skattleggja útgáfu- og menningarstarfsemi. Tímabundnir erfiðleikar í efnahagslífi þjóðarinnar verða ekki leystir með nýjum álögum á menningarlíf landsmanna sem að stærstum hluta er borið uppi af fólki sem starfar án tillits til þeirra reglna um fjárhagslega umbun sem gilda á flestum öðrum sviðum þjóðlífsins. Það væru hörmuleg mistök að vega að rótum íslenskrar menningar á sama tíma og stefnt er að þátttöku í nánu samstarfi Evrópuþjóða innan Evrópska efnahagssvæðisins þegar gera má ráð fyrir að íslensk tunga og menning eigi eftir að verða fyrir stórfelldara áreiti erlendra menningarstrauma en dæmi eru um í sögu þjóðarinnar. Það er frumskylda íslenskra stjórnmálamanna að standa vörð um fullveldi og sjálfstæði íslenskrar þjóðar og á herðum allra landsmanna hvílir sú skylda að skila menningararfleifð þjóðarinnar í hendur næstu kynslóða. Aðalfundur Bandalags ísl. listamanna skorar því á ríkisstjórn og Alþingi Íslendinga að láta ekki undir höfuð leggjast að gera þær ráðstafanir sem frekast er unnt til að efla styrk íslenskrar menningar í stað þess að veikja stöðu hennar.`` Undir þetta rita Hjálmar H. Ragnarsson og Þráinn Bertelsson. Ég held að bréfið segi allt sem segja þarf. Ég hélt að ef um eitthvað væri þjóðarsátt í þessu landi þá væri það að hlúa að vexti og viðgangi íslenskrar tungu og menningar og ekki síst íslenskra bókmennta sem eru auðvitað forsenda fyrir því að íslensk tunga haldi velli og ég vil skora á hæstv. ríkisstjórn að endurskoða þetta atriði. Það er ekki sæmandi að setja þennan skatt á. Vísa má til ábendingar sem kom frá ritstjóra Frjálsrar verslunar þar sem hann bendir á grein um hvernig fara kunni fyrir tímaritaútgáfu í landinu sem á auðvitað í samkeppni við erlend tímarit af öllu tagi og sakar ekki að benda stjórnvöldum á að lesa það einnig. Eitt atriði hlýt ég að minna á og það er ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að leggja 2 milljarða í sérstök verkefni og man ég ekki betur en eitt af þeim sé endurbygging Þjóðminjasafns. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra hvort þetta er blekking ein vegna þess að mér er kunnugt um að það hefur varla verið haldinn fundur í byggingarnefnd Þjóðminjasafns og vægast sagt ekki að heyra á settum þjóðminjaverði að hann setji þessar endurbætur meðal forgangsverkefna. Ég vil því minna aðeins á þetta mál og þætti gott að fá einhverjar upplýsingar um hvort þarna er einhver bremsa sem mér er ekki kunnugt um eða hvort þetta er misskilningur einn. Eitt atriði sem reyndar hefur líka verið talað um er lækkun vaxtabóta. Það er auðvitað jafnfráleit og alvarleg kjaraskerðing og allt annað í þessum tillögum. Ég hélt að að væri einfalt reikningsdæmi að leiðin til að draga úr vaxtabótum, sem fara sívaxandi eins og lög gera ráð fyrir, væri að lækka vexti en það er ekki leiðin til að draga úr vaxtabótum að halda vöxtum eins og þeir eru. Það er því auðvitað talsverð kjararýrnun ef þau áform ná fram að ganga. Að lokum. Það hlýtur að koma að því að menn brosi þegar til stendur að stofna einn sjóðinn enn. Hverjir hafa talað mest og lengst um sjóðasukkið? Ég vil taka undir það sem kom fram í dag að ég sé ekki hvaða þörf er á að búa til nýjan sjóð. Kannski mætti frekar reyna að sameina þá sem fyrir eru og fækka svolítið stjórnum og starfsmönnum þessara ágætu sjóða. Margir hverjir hafa auðvitað unnið mjög gott verk og skal það ekki lastað, en að einn sjóðurinn yrði til, því hefðum við ekki átt von á. Það kom náttúrlega líka fram í morgun á fundi fjárln. að það er svo sem ekkert vitað hvernig á að fara með þetta fé og ég vil benda á að við munum halda þeim upptekna hætti sem er umdeildur en menn lögðu mikla áherslu á að þessir 4 milljarðar koma auðvitað fram sem viðbót við fjárlagahallann. Það gefur auga leið. Ekkert þýðir að koma með nein undanbrögð þar. Fyrir því var barist af hálfu Sjálfstfl. og við féllumst á það og bókhaldinu verður ekkert breytt til þess að bjarga því að þetta bætist ekki við fjárlagahallann. Það gerir það að sjálfsögðu. Menn fara ekki að skipta um bókhaldsaðferðir árlega úr þessu svo að allt er nú þetta með óttalegum endemum. Hæstv. utanrrh. svaraði því mjög einkennilega þegar ég spurði hann í umræðu í gær hvort hann gæti tryggt að þessar sparnaðaraðgerðir lækki ríkisútgjöld um 1.240 millj. eins og haldið hefur verið fram. Þetta er auðvitað fráleitt. Það getur auðvitað ekki gert það ef 4 milljarðarnir koma til auk þess sem það hlýtur að vera alveg óhjákvæmilegt að veita meira fé til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Það verður ekki komist fram hjá því nema við ætlum beinlínis að fara að hrekja fólk frá námi. Hæstv. forseti. Ég hef minnst á nokkur atriði og ég skal gera mitt til þess að aðrir komist að. En ég legg áherslu á að spurningu minni um þær breytingar sem efnahagstillögurnar tóku eftir að gengisfellingin var ljós verði svarað. Og annað svo og allra síðast: Nú er alveg ljóst að norska krónan stendur meira en veikt og ég hygg að það sé búist við gengisfellingu þar í landi á hverri stundu ef hún er ekki þegar orðin. Nú spyr ég: Verði hún minni en 6% telur þá forsrh. að það þurfi að fella gengið frekar? Hvað gerum við ef hún verður meiri en 6%? Verður þá hjá því komist að fella gengið enn frekar?

Virðulegi forseti. Hv. þm. spurði hvaða breytingar hefðu orðið á efnahagstillögum ríkisstjórnar eftir að þróunin varð varðandi gengið. Því er til að svara að ekki lágu ekki fyrir formlegar eða endanlegar tillögur á þessu stigi máls eða þegar þessar breytingar urðu. Á hinn bóginn er hægt að segja að það var ljóst að gert var ráð fyrir því að tilfærslurnar yrðu jafnvel enn meiri í þeim umræðugrundvelli sem þá lá fyrir eftir að niðurstaðan varð sú að óhjákvæmilegt væri vegna breytinga á gjaldeyrismörkuðum að hreyfa gengi hinnar íslensku krónu þá dró úr þessum tilfærslum. Tryggingagjald var m.a. ekki lækkað eins og hafði verið í umræðunni og á móti voru bifreiðaskattar eða bílaskattar svokallaðir sem höfðu verið í umræðunni ekki hækkaðir. Varðandi lækkun vaxta og þær efnahagsforsendur sem þar liggja til grundvallar er því til að svara að það eru margar forsendur sem gætu leitt til þess að vextir lækki. Það er hárrétt hjá hv. þm. að mikilvægt er að ríkisútgjöldin fari ekki úr böndum í því sambandi. Þess vegna er lagður til frekari sparnaður þar og niðurskurður. Gert er ráð fyrir því að húsbréf muni m.a. af markaðsástæðum --- og hugað verður að því sérstaklega --- verða í lægri kanti á næsta ári en í ár. Þá eru sköpuð lagaskilyrði og stjórnskipunarskilyrði til þess að bindiskylda bankanna geti lækkað. Í fjórða lagi liggur fyrir frv. um það að heimila Seðlabankanum að lækka viðbótarálag vegna dráttarvaxta. Þetta allt leiðir til eða getur leitt til vaxtalækkunar. Varðandi endurnýjun Þjóðminjasafnsins, þá eru 110 millj., sérstaklega 100 millj., í þeim tillögum um viðbótarverkefni og 10 millj. sem þegar voru inni sem eiga að leiða til þess að endurbætur geti átt sér stað á Þjóðminjasafninu. Þessi ákvörðun hefur ekki verið tekin. Hún er eingöngu í tillöguformi til Alþingis og því ekki hægt að vinna á grundvelli þeirra tillagna fyrr en þingið hefur samþykkt þær. Ég tel fyrir mitt leyti til að þessum fjármunum eigi að verja til þess að gera við það hús sem nú hýsir Þjóðminjasafnið en ekki til annarra hluta. Varðandi norsku krónuna tel ég að engar líkur séu á því að hún hreyfist á neinn þann veg að eftir þá gengisfellingu sem þegar er orðin varðandi hina íslensku krónu þurfi að koma til breytingar af þeim ástæðum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin en heldur þótti mér óljóst svarið við því hvaða breytingum þessar tillögur tóku eftir að gengisfelling varð ljós. Má ég skilja svar hans þannig að fyrst og fremst hafi verið dregið úr sköttum á bifreiðir? Það hefði verið það eina sem breyttist eftir að gengisfellingin varð ljós? Þetta þykir mér dálítið magurt svar því að ég hef ekki getað komið auga á að þessar tillögur hafi tekið neinum meginbreytingum eftir að gengisfellingin varð ljós. Annað er og ég vil leyfa mér að andmæla hæstv. ráðherra. Trúir hann því virkilega í fyrsta lagi að norska krónan haldi velli? Ég held að það sé óhugsandi. Á ég að trúa því að hann sé sannfærður um að þessi gengisfelling nægi til að mæta því ef norska krónan fellur eitthvað verulega? Ef svarið er já, þá er gott að vita það. En ég verð að segja að í hjarta mínu er ég næstum því viss um að það yrði óhjákvæmilegt að fella krónuna aftur og þá held ég að við séum komin í ærið vond mál. Mér kom ekki á óvart að hæstv. ráðherra hefur ekki miklar áhyggjur af framtíðinni okkar, börnunum okkar. Hann sá ekki ástæðu til að taka neitt undir óskir mínar um að rýra ekki frekar kjör barnafjölskyldna en ég er vön því svo að ég held að það séu ekki margir bestu vinir barnanna í þessum virðulega sal.

Virðulegi forseti. Án þess að það væri kannað sérstaklega geri ég ráð fyrir að öllum þingmönnum hér í þessum sal þyki vænt um börn og enginn sé fremri öðrum í þeim efnum. En varðandi gengið vil ég ekki vera að gera því skóna að norska krónan falli, það er ekki viðeigandi. Ég hef eingöngu sagt að eftir að gengi íslensku krónunnar hefur almennt verið leiðrétt gagnvart fjölmörgum gjaldmiðlum, auðvitað gagnvart pundi sem hafði áður fallið, gagnvart jeni, dollara, marki, peseta o.s.frv., þá hefur breyting á norsku krónunni ekki eins mikil áhrif og áður hefði verið. Ef breyting hefði orðið á norsku krónunni að gengisbreytingum ekki gerðum á Íslandi þá hefði það getað haft úrslitaáhrif, ekki vegna þess að viðskiptin séu svo mikil hér við norska krónu, heldur vegna samkeppnisstöðunnar gagnvart Noregi. En ég geri því ekki skóna að norska krónan falli. Það er ekki viðeigandi af minni hálfu. Þó að það mundi gerast þá tel ég óþarfa að ætla að það hefði nokkra breytingu fyrir okkur úr því sem nú er komið.

Frú forseti. Þessi umræða er að verða nokkuð löng, en eigi að síður eru nokkur atriði varðandi það mál sem hér er á dagskrá sem ég vildi leggja orð í belg um. Þegar farið er yfir þessa yfirlýsingu um aðgerðir til eflingar atvinnulífi landsmanna þá kemur fyrst í hugann hvort þessar aðgerðir komi að nægilegu gagni, hvort fleiri gengisbreytingar séu væntanlegar og hvaða áhrif þessar aðgerðir hafi á atvinnustigið í landinu, hvort þær muni snúa við þeim ískyggilegu horfum sem eru í atvinnumálum. Ég held því miður að það sé mikill vafi á því að svo verði. Ég kemst ekki hjá því í upphafi að gagnrýna harðlega hvað hefur dregist lengi að bregðast við þeim vanda sem hefur verið í atvinnumálum. Það hefur legið fyrir allt þetta ár að undirstöðuatvinnuvegur landsmanna er rekinn með miklum halla. Fyrir tveimur mánuðum varð mikill órói í gjaldeyrismálum í nágrannalöndunum og á tveggja mánaða tímabili hefur sterlingspundið fallið um 13%. Það eru hvorki meira né minna en 25% af útflutningstekjunum sem fer inn á Bretlandsmarkað og er greitt í sterlingspundum. Þó að þessar staðreyndir hafi legið fyrir svo vikum skiptir og sjávarútvegurinn hafi verið í hallarekstri áður en þessi órói kom til þá hefur ekkert verið aðhafst að öðru leyti en því að greiða út úr Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins. Því hefur verið harðlega neitað að það kæmi til greina að fella gengið. Það ætti frekar að fara svokallaða kostnaðarlækkunarleið. Fyrir ári man ég að hæstv. sjútvrh. ræddi um kostnaðarlækkunarleið í einu af ávörpum sínum á fundum hagsmunaaðila víða um land. Hæstv. forsrh. sagði þá að vandinn væri ekki aðkallandi og síðan er heilt ár liðið. Ég hlýt að gagnrýna harðlega að ekki hafi verið brugðist við fyrr en raun er á. Mörg orð hafa fallið í umræðunni og margar nafngiftir um þá sem hafa verið að ýja að því að gengið væri ekki rétt skráð. Eitt af því sem féll í umræðu um daginn í hv. Alþingi var að þeir voru kallaðir heilagsandahopparar sem ýjuðu að því að óróinn í gengismálum kynni að hafa þau áhrif að það þyrfti að breyta gengisskráningunni. Ég ætla í sjálfu sér ekki að elta ólar við það. Það alvarlegasta í þessum aðgerðum eins og fram hefur komið hjá þeim sem hafa talað hér á undan mér í dag er að sjálfsögðu að það rekur sig eitt á annars horn í þeim og það skýtur auðvitað skökku við að leggja auknar álögur á ferðaþjónustuna í aðgerðum sem eiga að efla stöðu atvinnuveganna í landinu. Það er lagður á hana virðisaukaskattur að upphæð um 600 millj. kr. Á móti kemur niðurfelling á aðstöðugjaldi um 250 millj og tryggingagjaldi um það bil 230 millj. Viðbótarálagning á þessa þjónustugrein er því um 120 millj. en á móti því koma auðvitað áhrifin af breyttu gengi krónunnar sem er talið bæta stöðu hennar. Í heild er staða þessarar greinar, sem er alveg á dampinum í sinni verðlagningu, ekkert bætt. Það er einnig algerlega óljóst hver áhrif þróunarsjóðs eða úreldingarsjóðs, eða hvaða nafn menn vilja hafa á þessum 4 milljarða sjóði sem skaust allt í einu inn í umræðuna, verða á atvinnulífið í landinu. Ég geri auðvitað enga kröfu til þess að það verði upplýst í þessum umræðum hver þau áhrif verða en það hlýtur þó að hafa mjög mikil áhrif á atvinnustig á ýmsum stöðum úti um land þegar verið er að kaupa fiskvinnslustöðvar út úr rekstri og leggja skipum. Ég viðurkenni auðvitað þörfina á þeirri hagræðingu í sjávarútvegi og þörfina á slíkum sjóði. Ég skil reyndar ekki þær vendingar sem verið hafa með Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins sem hafði þetta hlutverk og það hefði verið heppilegra fyrir hæstv. ríkisstjórn að láta hann í friði á sínum tíma svo hann hefði verið búinn að sinna sínu hlutverki á þessum tíma sem hún hefur setið að völdum. Það voru ekki mjög sannfærandi viðbrögð í morgun hjá fulltrúum Þjóðhagsstofnunar þegar þeir mættu á fund fjárln. og voru spurðir um það hvort vextir mundu lækka. Þau svör voru jú jú, segir formaður fjárln. Ég skrifaði hjá mér að efnislega hafi þau svör verið að styrking ríkissjóðs skapaði forsendur fyrr lækkun vaxta. Það er vissulega rétt. En það er margt óljóst í þeim efnum eins og ég kem að. Hins vegar komu líka fram þær upplýsingar að það væri afar erfitt að meta hve mikið eða hvenær það yrði og hugsanlegt væri að ekki yrði nein vaxtalækkun. Þetta er því miður eins og svo margt annað í þessum aðgerðum ríkisstjórnarinnar, því miður segi ég, það er óljóst hvaða áhrif þær hafa eða hvort þær eru nægjanlegar. Það hefur verið minnst á ýmis álitamál hér og margt í þessum tillögum er óútfært. Ef ég vík að ríkisfjármálunum sérstaklega þá er enn þá óljóst með hverjum hætti þessar aðgerðir koma inn á ríkisfjármálin. Að vísu liggja fyrir nokkrar upplýsingar um fyrirætlanir í þeim efnum en það er eins og hv. 14. þm. Reykv. kom inn á óljóst hvernig viðbrögðin verða við vanda Lánasjóðs ísl. námsmanna. Hér á að spara 500 millj. með endurskoðun barnabóta. Það segir ekki nema hálfa söguna því að í fjárlagafrv. er ákvæði um að spara eigi 580 millj. í viðbót með ýmsum breytingum á löggjöf á tryggingasviðinu. Hér er því yfir milljarður sem á eftir að koma fram í fylgifrv. við fjárlagagerð um sparnað á þessu sviði. Það er óskilgreindur sparnaður á útlánahliðinni upp á 1.240 millj. sem enginn listi er kominn yfir enn þá og við fjárlaganefndarmenn höfum engar upplýsingar um enn hvaða liðir það eru sem verða fyrir þessum hníf. Fjárlagafrv. er í jafnmiklu uppnámi og það hefur verið nema að það er ljóst að þessar aðgerðir hafa þau áhrif að velta ríkissjóðs mun minnka og veltuáhrifin af því eru um 1.000 millj. kr. Á tveimur liðum einkum er aflað tekna í ríkissjóð til að mæta niðurfellingu aðstöðugjaldsins og framlögum ríkisins til að mæta því. Það er að tekjuskattshlutfall einstaklinga verður hækkað um 1,5%. Þar með verður skatthlutfall þeirra komið upp í 41,35% og síðan verður fækkað undanþágum í virðisaukaskatti og aflað með því 1.800 millj. kr., þar af var áður búið að gera ráð fyrir í fjárlagafrv. 1.000 millj. kr. Síðan verður hækkun á bensíngjaldi um 1,50 kr. á lítra. Svo er þessi klassíska afrúnunartala að það verður endurskoðun á reglum um reiknuð laun og hert skatteftirlit. Þetta er upp á 300 millj. Það er klassísk tala á öllum slíkum listum sem ég hef séð síðustu árin. Auðvitað er með öllu óljóst hvort þessar tekjur nást. Það versta við þessa yfirlýsingu er að þess hefur ekki verið gætt að reyna að ná um hana nógu víðtækri samstöðu. Því samráði sem virtist hafið hefur verið splundrað á einhverju ákveðnu stigi. Ég vísa því algerlega á bug ummælum hæstv. forsrh. um óábyrga stjórnarandstöðu. Stjórnarandstaðan kom ekki með neinu móti í veg fyrir að slíku samráði yrði haldið áfram og var ekki að neinu leyti kölluð til á lokasprettinum. Verkalýðshreyfingin, sem frábiður sér alla ábyrgð á þessum aðgerðum, var ekki heldur kölluð til. Mér er það auðvitað fullljóst að staða atvinnuveganna verður ekki styrkt nema það komi einhvers staðar við. Eins og fram hefur komið hér er byrðunum af því mjög misskipt og hin margumtöluðu breiðu bök í landinu virðast ekki vera fundin enn þá eða það fer algerlega fram hjá hæstv. ríkisstjórn hvar þau eru. Það er alveg ljóst varðandi þetta mál. Því miður er útlit á því að atvinnuleysið í landinu muni ekki minnka við þessa yfirlýsingu og þá fjárlagagerð sem fylgir í kjölfarið. Þeir sérfræðingar, sem fjárln. ræddi við um málið, voru sammála um það að áhrif þessara aðgerða mundu láta á sér standa og það yrði ekki fyrr en á árinu 1994 sem þau yrðu komin að fullu fram ef allt færi á hinn besta veg. Það leiðir hugann að því hve glæfralegt það var að halda að sér höndum allt þetta ár. Dýrmætur tími hefur farið til spillis. Síðan eru málin afgreidd á kvöld- og næturfundum og um helgar í tímahraki þegar allt er komið í óefni og allir gjaldmiðlar hjá okkar helstu viðskiptaþjóðum eru að falla. Þegar hæstv. ríkisstjórn er búin að mála sig út í horn koma pappírar eins og þessir. En því miður er ekkert útlit á því að þessar ráðstafanir muni duga til að snúa við hinni geigvænlegu þróun í atvinnumálum sem við blasir. --- Fundarhlé.

Virðulegi forseti. Af því að ég veit að þessari umræðu er útvarpað á langbylgju datt mér í hug hvort ég ætti að auglýsa eftir þingmönnum, einkum stjórnarþingmönnum og kannski sér í lagi forsrh. því að ég sé að hann er ekki hér í salnum. Þar sem ég vil gjarnan eiga orðastað við hann eða vil a.m.k. gjarnan að hann heyri mitt mál, þá vil ég byrja á því áður en ég held lengra að auglýsa eftir forsrh. ( Forseti: Eins og hv. þm. veit, þá hefur forsrh. verið gert viðvart og hann er rétt ókominn í húsið. Hæstv. utanrrh. er í húsinu.) Þó að þeir eigi ýmislegt saman að sælda, hæstv. forsrh. og utanrrh., þá eru þeir ekki einn og sami maðurinn. Ég ætlaði að svara ýmsu sem kom fram í ræðu forsrh. og það eiginlega strax í upphafi míns máls. Ég hefði heldur kosið að forsrh. væri á staðnum þegar ég héldi þessa tölu mína. En ég get byrjað og vonast þá til að innan tíðar komi forsrh. í húsið. Fyrst búið er að auglýsa eftir honum á langbylgju vona ég að hann birtist innan tíðar. Það hefur komið nokkuð til tals í umræðunum í dag og í gær hið svokallaða samráð sem stjórnin taldi sig hafa við stjórnarandstöðuna. Ég hef verið að hugsa um það á undanförnum dögum í hverju þetta samráð hafi eiginlega verið fólgið. Ég hef verið að velta því fyrir mér hvers vegna í ósköpunum ráðherrarnir, formenn og varaformenn stjórnarflokkanna kölluðu á stjórnarandstöðuna á sínum tíma, hvað þeir vildu stjórnarandstöðunni, hvað hún átti að leggja í þetta púkk sem nú hefur litið dagsins ljós í efnahagstillögum ríkisstjórnarinnar. Ég orðaði á fundi þar með formönnum og varaformönnum stjórnarflokkanna að mér virtist sem tilgangur þeirra með því að kalla okkur á sinn fund væri sá einn að kanna hversu stórt við stjórnarandstaðan gætum gleypt. Það væri tilgangurinn með þessu. Og mér virðist sem samráð þeirra við hina svokölluðu aðila vinnumarkaðarins og þá ekki síst ASÍ hafi líka verið það að vita hversu stórt verkalýðshreyfingin gæti gleypt í þessu máli. Sé þetta samráð þá skil ég ekki það hugtak, þá skil ég ekki þá merkingu sem þessir menn leggja í hugtakið samráð. Því er kannski við að bæta í þessu sambandi að á undanförnum dögum hafa fjölmiðlar alltaf vitað meira en við stjórnarandstöðuþingmenn um það sem þessi ríkisstjórn hefur verið að gera. Til þess að fylgjast með þeim umræðum sem farið hafa fram á meðal stjórnarflokkanna og jafnvel á milli stjórnarflokkanna og hinna svokölluðu aðila vinnumarkaðarins hefur eiginlega verið best fyrir okkur stjórnarandstöðuþingmenn að hringja í fréttamenn og blaðamenn til að vita hvað væri að gerast á þessum bæ. Þeir segja okkur það ekki, þeir kalla okkur ekki til samráðs. Samráð er í mínum huga þegar allir leggja í púkkið. Þegar menn leggja eitthvað inn, koma með hugmyndir og þurfa jafnvel líka að fórna einhverju. En mér sýnist að þeir menn, sem hafa staðið að þessum hugmyndum sem við sjáum hér, skilji ekki hugtakið samráð. Og af því að ég hefði nú þurft að segja ýmislegt við forsrh. í því sambandi þá ætla ég að bíða með það. En mig langar til að koma aðeins inn á tillögurnar sem hér liggja fyrir og umræðuna sem hefur orðið um þær af hálfu stjórnarliða eða af hálfu ráðherra hér í dag og í gær. Hér hefur margsinnis verið nefnd afkoma fyrirtækjanna það hefur margsinnis verið nefnd afkoma sveitarfélaganna, það hefur margsinnis verið nefnd afkoma ríkissjóðs, þetta var margsinnis nefnt þegar kallað var í okkur og við boðuð í ráðherrabústaðinn fyrir nokkrum dögum, við í stjórnarandstöðunni. En ég hjó eftir því í þeim samtölum að það var aldrei minnst einu orði á afkomu heimilanna. Og ég man að ég skrifaði það sérstaklega niður hjá mér í þeim samræðum. Afkoma heimilanna, hvað með hana? Það var aldrei minnst einu orði á hana. Hæstv. utanrrh. sagði í umræðunum í gær að Alþfl. væri í stjórnmálum til að gæta hagsmuna almennings. Hann hefði því hlutverki einu að gegna og í öllum sínum athöfnum miðaði hann við það að gæta hagsmuna almennings.

Þetta er háð.

Þetta er háð, segir hv. þm. Stefán Guðmundsson. Sjútvrh. sagði í dag að Sjálfstfl. væri að hugsa um fólkið í landinu. Og þeir sem gerðu kröfur um það að tekið væri með róttækari hætti á sjávarútveginum væru líka að gera kröfur til þess að auknar byrðar væru fluttar á fólkið í landinu. Þeir tala um hagsmuni almennings og þeir tala um fólkið í landinu. Um hvaða almenning eru þeir að tala? Og um hvaða fólk í þessu landi? Hvaða fólk? spyr ég. Fólk er mjög misvel sett. Það er ekki allur almenningur eins í landinu. Það sitja ekki allir við sama borð. Og mér finnst mjög sérkennilegt satt að segja þegar ráðherra sósíaldemókratísks flokks talar um almenning í sambandi við efnahagsaðgerðir. Ég hélt að það væri, hefði a.m.k. verið það á sínum tíma, erindi sósíaldemókrata í pólitík að verja sérstaklega hagsmuni láglaunafólks, hagsmuni þeirra sem minna hafa handa á milli.  En ég var hér áðan að tala um samráðið. Og ég sagði að samráð væri þegar allir legðu í púkkið, þegar allir legðu inn hugmyndir og allir yrðu þá nokkru til að fórna. Við höfum séð þess dæmi á undanförnum vikum hvernig menn fara að þessum hlutum t.d. í Svíþjóð og Danmörku. Í Svíþjóð var haft víðtækt samráð um efnahagsaðgerðir milli stjórnar og stjórnarandstöðuflokka og þeir komu sér saman um slíkar tillögur og kynntu þær sameiginlega. Það telst vera samráð, hæstv. ráðherrar. Í Danmörku höfum við séð hvernig menn haga samráði varðandi Evrópumálin, hvernig menn lögðu þar í púkk og gerðu að sínum sameiginlegu tillögum pakka sem hafði verið unninn í samráði. Að vísu var ríkisstjórninni ýtt þar til hliðar um ákveðinn tíma en hún var einhvers staðar höfð með í ráðum á bak við tjöldin. Þarna var um samráð að ræða sem allir aðilar eiga hlut að máli. Hér kunna menn greinilega ekki slík vinnubrögð. Hæstv. forsrh. sakaði í dag stjórnarandstöðuna um að vera óábyrga og fór hér mikinn í því sambandi. En ég spyr: Á hverju á þessi stjórnarandstaða að bera ábyrgð? Því í ósköpunum ættum við að lýsa okkur fús til þess að bera ábyrgð á þeim efnahagstillögum sem hér eru lagðar fram einhliða af ríkisstjórninni? Þegar ríkisstjórnin ætlaði okkur það eitt hlutverk að vera eins og einhver mælikvarði á það hversu langt mætti ganga í efnahagstillögunum, hversu stórt menn gætu gleypt. Það er engin ástæða fyrir stjórnarandstöðuna að bera ábyrgð á þessu tillögum. Og þessi stjórnarandstaða væri óábyrg ef hún benti ekki á það sem miður fer í þessum efnahagstillögum ríkisstjórnarinnar. Það er hennar hlutverk að gera það og það er auðvitað líka hennar hlutverk að benda á það sem notast má við og það hefur verið gert hér. En stjórnarandstaðan væri óábyrg ef hún ekki tæki á þessum tillögum málefnalega og benti á það sem miður fer. Innantóm orð, sagði ég að þetta væru, það markmið ríkisstjórnarinnar að þeir ættu að taka meira á sig sem betur standa með þessum tillögum. Þetta er einfaldlega rangt vegna þess að þessar tillögur gera fyrst og fremst ráð fyrir álögum á launafólk, venjulegt launafólk, á barnafólk, á fólk með meðaltekjur. Það eru þessir hópar, meðaltekjufólkið og barnafólkið sem öðrum fremur þurfa að taka á sig skellinn af þessum efnahagsaðgerðum. Og það má fara yfir það í stuttu máli í hverju þetta felst fyrst og fremst. Fyrst er auðvitað að nefna 6% gengisfellingu en samkvæmt útreikningum ASÍ, sem voru gerðir fyrir nokkru síðan, þá þýðir 6% gengisfelling um 2,7--3% skerðingu kaupmáttar eða 1% gengisfelling þá um 0,45% skerðingu kaupmáttar. Í heildina þýðir þetta sem sagt um 3% skerðingu kaupmáttar, bara gengisfellingin ein og sér. Síðan má nefna þessu til viðbótar sem auðvitað hefur áhrif á kaupmátt barnafólks og það er 10% skerðing barnabóta sem gert er ráð fyrir í þessari tillögu. Þessi 10% skerðing barnabóta á að spara ríkissjóði 500 millj. kr. Og þegar við hugsum um þessa tölu, þessar 500 millj. þá verðum við að muna að það var nákvæmlega sama skerðing í fyrra. Það er verið að höggva aftur í sama knérunn. Með öðrum orðum er með þessum tillögum búið að skerða barnabæturnar um 20% á tveimur árum. Ég held að menn ættu að hafa það í huga hvernig þetta kom út í fyrra, hvernig þessi skerðing á barnabótum kom þá út. Þessi skerðing á barnabótunum þýddi í rauninni um 0,7--1,7% skattahækkun, skattahækkun hjá meðaltekjufólki með börn. Þannig fékk fólk sem hafði 232 þús. kr. tekjur, mánaðarlaun sem geta nú ekki talist mjög rífleg, 232 þús. kr. á mánuði, hjón með þrjú börn með þessar tekjur fengu samkvæmt því kerfi sem gilti í hittiðfyrra um 14.459 kr. á mánuði með þessum þremur börnum en var skert um 3.890 kr. í tillögunum í fyrra og fengu þar af leiðandi 10.569 kr. Með öðrum orðum: Áhrifin á skattbyrðina voru 1,7%. Ég reikna með að maður megi búast við því að tillögurnar sem nú munu líta dagsins ljós, sú skerðing á barnabótunum, sem mun koma í kjölfar þessara efnahagsaðgerða, verði á svipuðum nótum. Þá er þar aftur um að ræða 1,7% aukna skattbyrði á meðaltekjufólki með börn. Menn kunna að láta sér það í léttu rúmi liggja og telja að barnafólk geti axlað sjálft ábyrgðina af því að eignast sín börn. En það er nú einu sinni þannig að börn eiga að vera á ábyrgð okkar allra og við hljótum að miða tekjujöfnunaraðgerðir við það að hinir sem eru barnlausir og hafa þar af leiðandi léttari framfærslu geti lagt nokkuð af mörkum til hinna sem hafa þyngri framfærslu vegna barna. Mig langar til að nefna hér dæmi um það hvernig framfærsla barna kemur út. Við skulum gefa okkur það að það kosti um 20.000 kr. á mánuði að framfæra barn. Til þess að hafa þessar 20.000 kr. þarf einstaklingur að vinna sér inn 36.000 kr. í tekjur vegna þess að hann borgar jú skatt af þeim peningum sem hann þarf til að framfæra barnið, þ.e. ef hann ætlar að standa jafnfætis hinum barnlausa þá þarf hann að afla 36.000 kr. meiri tekna til þess að hafa 20.000 til að framfæra barnið og standa jafnsléttur eftir. Þannig þarf einstaklingur með þrjú börn með öðrum orðum að vinna sér inn rúmlega 100 þús. kr. meiri tekjur heldur en barnlaus einstaklingur. Við getum líka talað um hjón í því sambandi. Það skiptir í sjálfu sér ekki máli. Það er því alveg augljóst að því fylgir talsverður kostnaður og því fylgir meiri vinna að eiga börn og það þarf auðvitað að sækja sér meiri tekjur. Nú ég er búin að tala hér um gengisfellingu, ég er búin að tala um skerðingu barnabóta. Því til viðbótar er svo 1,5% almenn skattahækkun sem er í þessum efnahagstillögum og sú skattahækkun þýðir um 2,8 milljarða kr. auknar tekjur til ríkissjóðs, með öðrum orðum, 2,8 milljarðar á almenna skattgreiðendur. Og þetta hittir auðvitað alla fyrir sem á annað borð borga tekjuskatt. Þá má nefna 14% virðisaukaskatt á húshitun, á blöð, bækur og áskrift tímarita. Auðvitað hittir þetta líka alla fyrir, jafnt hina tekjuháu sem hina tekjulágu. Eitt held ég að hafi ekki verið nefnt hér en sem vissulega skiptir máli og það er aukin greiðslubyrði húsnæðislána vegna hærri lánskjaravísitölu sem óhjákvæmilega hlýtur að leiða af gengisfellingunni. Nýjustu tölur benda til þess að skuldir heimilanna í dag séu um 220 milljarðar kr. Og við getum reiknað með því að að meðaltali skuldi hver fjölskylda um 3,4 millj. í húsnæðislán. Í afborgun og vexti mundi slík fjölskylda þá borga um 370 þús. kr. á ári. Og ef við gefum okkur þá hækkun á lánskjaravísitölu sem fylgir 6% gengisfellingu, þá má búast við að afborganir og vextir af húsnæðislánum hjá meðalfjölskyldu hækki um 10--15 þús. kr. á ári. Þetta bætist sem sagt við allt hitt sem upp var talið. Þá er það skerðing vaxtabóta sem kemur auðvitað líka niður á venjulegu launafólki. Það er bensíngjaldið og síðast en ekki síst niðurskurðurinn í ríkisfjármálum sem á að vera upp á 1.240 millj. kr. Samkvæmt fréttum dagblaða mun helmingur þess niðurskurðar eiga að koma á heilbr.- og trmrn. sem samkvæmt því fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir á að taka á sig 2 milljarða. Þannig að það eru þá um 600--700 millj. til viðbótar þeim 2 milljörðum sem gert er ráð fyrir í niðurskurð í heilbrigðis- og tryggingamálum í fyrirliggjandi fjárlagafrv. Ef við miðum svo við tilhneiginguna sem var í þessum málum í fyrra, þá sjáum við að þessi niðurskurður í heilbr.- og tryggingamálum hefur tilhneigingu til að koma verst niður á þeim sem háðastir eru þessari þjónustu, þ.e. barnafólki og öldruðum. Samkvæmt gögnum ríkisstjórnarinnar þýðir allt þetta sem hér hefur verið upp talið, þ.e. gengisfellingin, skerðing barnabóta, almenn skattahækkun, virðisaukaskatturinn, væntanlega aukin greiðslubyrði húsnæðislána, vaxtabætur, bensíngjald og niðurskurðurinn hjá ríkinu, um 4,4% lækkun kaupmáttar ráðstöfunartekna. Það er samkvæmt gögnum ríkisstjórnarinnar. Í fréttum í kvöld var talað við hagfræðing ASÍ sem benti á það að samkvæmt sínum útreikningum þýddi þetta ekki 4,4% heldur 5--6% og þá var hann að tala um í því sambandi jafnvel tekjur svo lágar sem 60 þús. kr. Og svo segja menn í markmiðssetningu þessara efnahagsaðgerða að þeir eigi að taka meira á sig sem betur standa. Engu að síður þýðir þetta þessa kaupmáttarskerðingu á 60 þús. kr. launum. Ég reikna ekki með að menn reyni að telja sjálfum sér eða öðrum hér trú um að slíkir einstaklingar standi vel. Þá verðum við að hafa hugfast, eins og ég sagði áðan að þetta er ekki fyrsta skerðingin sem almennt launafólk verður fyrir af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Ég minni enn og aftur á fjárlög síðasta árs. Ég dreg ekki í efa frekar en aðrir sem hér hafa talað í dag af hálfu stjórnarandstöðunnar að það þurfi að grípa til aðgerða til bjargar íslensku atvinnulífi en það versta við þessar aðgerðir er að þær eru svo aumlegar, þær eru svo aumlegar. Vegna þess að það er ekkert í þessum tillögum í þágu láglaunafólks í landinu. Það er ýmislegt gert sem á að bæta stöðu fyrirtækjanna í landinu. Það á ekki að skerða stöðu sveitarfélaganna eftir því sem mátti heyra hér á utanrrh. hér í gær sem sagði að sveitarfélögin kæmu frá þessu með pakka allsendis óskert með sín framlög. Það á að bæta stöðu ríkissjóðs eftir því sem manni skilst um tvo milljarða en það er ekkert í þessum pakka fyrir láglaunafólk í landinu, ekki króna í þessum pakka og það kalla ég aumlegt. Mér sýnist sem þessir menn kunni engar leiðir til að ná til þeirra sem alltaf sleppa og þeir kunna heldur engar leiðir til að bæta hag þeirra sem verst eru settir. Hér hefur af fulltrúum Kvennalistans verið bent á m.a. matarskattinn. Þótt ekki væri annað hefði mátt lækka skatt á matvörum niður í 14%, ég tala nú ekki um að afnema matarskattinn. Mönnum hrýs kannski hugur við slíku tali og telja að þarna sé á ferðinni gífurlega háar upphæðir en það er ekki svo. Virðisaukaskatturinn í heild sinni held ég að sé 40 milljarðar, matarskatturinn þar af er 6 milljarðar samkvæmt fjárlagafrv. Menn hefðu getað lækkað hann og þá frekar hækkað virðisaukaskatt á öðrum hlutum, hækkað skattprósentuna á öðrum hlutum og fengið þannig nokkurs konar lúxusskatt, því við vitum að það er maturinn sem vegur langsamlega þyngst í framfærslu heimilanna, sérstaklega hjá láglaunafólkinu, það fer með stærstan hluta af sínum tekjum í mat. Ég sá einmitt í Politiken um daginn þar sem menn voru að velta þessu fyrir sér hvað varðar Danmörku. Þeir halda því fram þar fullum fetum að ef virðisaukaskatturinn á mat væri algjörlega tekinn í burtu gæti það skapað um 10.000 ný störf í Danmörku --- 10.000 ný störf ef matarskatturinn væri afnuminn. Þeir benda á að dæmigerð ASÍ-fjölskylda mundi fá 7.000 danskar kr. meira til ráðstöfunar sem hún notar þá væntanlega til að kaupa einhverja aðra hluti sem hún greiðir þá af virðisaukaskatt. Það er því ekki þannig ef matarskatturinn er afnuminn að það sé hreint tekjutap fyrir ríkissjóð heldur kemur það að hluta til inn annars staðar. Þetta er eitt af því sem menn hefðu getað skoðað í þessu sambandi. Ég sagði að þessir menn kynnu engar leiðir til þess að ná til þeirra sem alltaf sleppa. Ég held að við höfum öll heyrt það þegar við förum um bæinn að fólk spyr hvernig í ósköpunum standi á því að stæðilegir karlmenn og vel stöndugir með vinnukonuútsvar sem aka um á BMW eða Volvo, búa í fínum húsum og ganga í dýrum tegundum af fötum --- hvernig stendur á því að þeir sleppa alltaf? Hvernig komast þeir upp með þetta? Þetta er auðvitað gömul spurning. Það er búið að spyrja hennar árum saman og mönnum finnst hún kannski ekkert merkileg. Þeim finnst hún kannski einfeldningsleg, en þessi spurning er sígild. Það er löngu tímabært að tekið sé á þessu sem er auðvitað ekkert annað en skattsvik, sem er ekkert annað en stuldur úr okkar sameiginlegu sjóðum, að það sé tekið á því af einhverri hörku. Hér hafa menn ekki sýnt fram á neinar aðferðir. Þeir hafa ekki sýnt fram á hvernig þeir ætli að auka skatteftirlit þó þeir reikni sér einhverjar tekjur af því á sínum pappírum. Það er önnur spurning sem fólk spyr líka úti í bæ sem er kannski líka einfeldningsleg en er líka sígild. Hvernig stendur á því að tekjur atvinnurekenda, tekjur stjórnenda í atvinnulífinu lækka aldrei? Við erum að heyra fréttir af fyrirtækjum sem skila svo og svo miklum --- ekki hagnaði, heldur halla. Samt sem áður eru tekjur þeirra sem stjórna þessum fyrirtækjum jafnvel að hækka á milli ára. Ég hef aldrei orðið vör við að þær lækki. Hverjar eru tekjur þessara manna sem hafa verið á undanförnum dögum að tala við ríkisstjórnina um aðgerðir í efnahagsmálum? Tökum Kristján Ragnarsson, Magnús Gunnarsson og ýmsa fleiri --- Eimskip, Flugleiðir o.s.frv. Ég verð ekki vör við að þessir menn þurfi að berja sér vegna lágra tekna. Hvernig stendur á því að við finnum ekki leiðir til þess að taka á þessum hlutum? Þetta er sígild spurning. Ég kallaði þessar tillögur aumlegar vegna þess að menn kynnu ekki leiðir til að taka á þeim sem breiðust hefðu bökin. Það er þó ákveðin viðleitni í tillögunum. Það verður ekki annað sagt. Það er ákveðin viðleitni og það er kallað álögur á hátekjumenn. Í fyrsta lagi er þarna um að ræða 5% skatt á tekjur yfir 200 þús. kr. hjá einstaklingi. Ég verð að segja að mér finnst þetta ákaflega hófsamur hátekjuskattur og mun hóflegri en gerist í flestum ríkjum í kringum okkur. Þar að auki eru menn aðeins að tala um þetta tímabundið, í tvö ár ef ég hef skilið það rétt. Ef við lítum á hæstu skattþrep tekjuskatta í öðrum OECD-ríkjum, þá eru þau frá því að vera 33% á Nýja-Sjálandi og 35% í Sviss, 36% í Bandaríkjunum og síðan kemur Ísland með 39,5% eins og það var, upp í það að vera yfir 60%, t.d. í Hollandi, Danmörku, Finnlandi o.s.frv. Þannig að 45% hátekjuskattur á tekjur yfir 400 þús. kr., og þá er ég að tala um heimilistekjur, er ekki mikill hátekjuskattur og hefði vel mátt fara með þá prósentu hærra, enda skilar þetta aðeins 300 millj. kr. Þess vegna er ekki óeðlilegt þó væri spurt að því í umræðunum í gær af hverju menn væru að leggja þetta á sig með þessum hætti, af hverju þeir hækka bara ekki skattaprósentuna og persónuafsláttinn í stað þess að koma með þetta þrep með þessum hætti. En það er kannski þessi sálfræðilega verkun sem forsrh. talaði um að yrði að vera í tillögunum gagnvart venjulegu launafólki. Álögur á hátekjumenn eru líklegast ekki aðrar. Hér sjást engin teikn um skatt á fjármagnstekjur. Þó hefur utanrrh., ef ég man rétt, eitthvað orðað það hér að þetta væri eitt af því sem menn væru með í undirbúningi. Þetta er búið að vera í undirbúningi árum saman. Hvers vegna er þetta svona flókið? Hvers vegna geta Íslendingar þetta ekki eins og aðrar þjóðir? Líklega er Ísland eina ríkið innan OECD sem ekki skattleggur vaxtatekjur. A.m.k. verður ekki annað séð samkvæmt þeim töflum sem er að finna í frv. til laga um breytingar á tekju- og eignarskatti sem einmitt var unnið af þessari ríkisstjórn en að Ísland sé eina ríkið. Hvernig stendur á því að þetta er svona flókið fyrir okkur ef þetta er ekki flókið fyrir aðrar þjóðir? Ég sé þessa menn sem hér sitja í hliðarherbergjum koma með ýmsar hugmyndir og búa til ýmsar tillögur sem ekki eru allar mjög einfaldar og standast auðvitað ekki framkvæmd þegar betur er að gáð, en þegar kemur að fjármagnstekjuskatti þá vefst það alveg óskaplega fyrir þeim. Þá sjá þeir engar leiðir og kunna engar leiðir að fara í því sambandi. Manni heyrist á sjálfstæðismönnum að þetta sé afskaplega heilagur hlutur og þeir séu ekki mjög hrifnir af því yfirleitt að skattleggja fjármagnstekjur eða vaxtatekjur. Hvernig stendur á því að eitt sparnaðarform er í þeirra huga heilagra öðrum? Við getum tekið það sem eldra fólk er að fá út úr lífeyrissjóðum sínum. Það er auðvitað ekkert annað en uppsafnaður sparnaður þessa fólks. Það greiðir 40% skatt af þessum sparnaði. Af hverju er þessi sparnaður ekki heilagur eins og fjármagnssparnaður? Ég vildi gjarnan fá einhver svör við þessu frá sjálfstæðismönnum ekki síst. Kvennalistakonur hafa hér líka minnst á atvinnusköpun og bent á að þær hugmyndir sem uppi séu hjá ríkisstjórninni feli ekki beinlínis í sér atvinnusköpun í þágu kvenna. Byggingarframkvæmdir og vegaframkvæmdir séu ekki störf sem konur ráði sig í að öðru jöfnu eða standi konum opin. Þetta er auðvitað alkunna. Ég ímynda mér að þetta vefjist ekkert voðalega mikið fyrir mönnum vegna þess að ég held að þorri þeirra sem a.m.k. sitja í ríkisstjórninni sé þeirrar skoðunar að karlmenn séu aðalfyrirvinnur og mikilvægara sé að skapa atvinnu fyrir karlmenn. Það mætti segja mér að það sé skoðun ansi margra þingmanna þegar grannt er skoðað. Þetta er ekki aðeins bundið Íslandi. Reynslan erlendis frá segir manni líka að mönnum sé miklu umhugaðra um að karlmenn hafi vinnu en konur. Það er full ástæða til að taka mið af reynslu annarra þjóða. Í Danmörku er t.d. atvinnuleysi hjá mæðrum á aldrinum 25--34 ára á bilinu 14--20%. Þá er ég að tala um skráð atvinnuleysi. Það er á bilinu 14--20% hjá konum á aldrinu 25--35 ára með börn. Hjá karlmönnum á þessum sama aldri með börn, þ.e. feðrum, er atvinnuleysið 7--8%. Himinn og haf skilur þannig að mæður og feður á þessum aldri. Ástæðan virðist vera sú að atvinnurekendur virðast sjálfir hafa meiri skilning á karlmönnum sem fyrirvinnum en konum og pólitíkusar hafa líka meiri skilning á karlmönnum sem fyrirvinnum en konum og gera meira í því að skapa störf fyrir karlmenn. Þetta er staðan í Danmörku. Þetta er staðan í allri Evrópu og þetta virðist ætla að verða staðan hér á landi ef marka má tölur um atvinnuleysi vegna þess að atvinnuleysi meðal kvenna virðist aukast hraðar en meðal karla. Þetta á án efa eftir að hafa talsverð áhrif á afkomumöguleika og tekjur barnafjölskyldna vegna þess að tekjur kvenna skipta verulegu máli fyrir barnafjölskyldur. Það sem gerir það að verkum að þær hafa úr einhverju að moða og hafa haft sæmilega framfærslu á undanförnum árum er atvinna kvenna og tekjur þeirra. Ef atvinna kvenna fer að minnka og tekjur þeirra dragast saman á það án efa eftir að koma harkalega niður á barnafólki í landinu. Ég bið menn að hafa þetta í huga þegar þeir eru að tala um atvinnuskapandi aðgerðir. Ef marka má það sem haft var eftir talsmönnum sjávarútvegsins í fölmiðlum í kvöld, þá á ég kannski sérstaklega við Kristján Ragnarsson, virðast þeir ekki hafa mjög mikla trú á þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur gripið til í efnahagsmálum og hvað þá í sjávarútvegsmálum. Ég held að flestum sé ljóst að þessar aðgerðir þær duga ekki. Eftir sem áður er a.m.k. 3% halli á veiðum og vinnslu samkvæmt gögnum ríkisstjórnarinnar sjálfrar og talsmenn sjávarútvegsins segja að þessi halli verði 4--6%. Samkvæmt því þá duga aðgerðirnar ekki. Ég vildi sannarlega að ég gæti trúað því að þessar aðgerðir dygðu. Ég vildi sannarlega geta trúað því að almenningur þyrfti ekki að eiga von á fleiri holskeflum eða sendingum frá jólasveinunum í þessari ríkisstjórn. Því miður veit ég að það getur meira verið uppi í þeirri víðu ermi sem er á þeim bæ. Við höfum horft upp á það aftur og aftur, og þar er ég að tala til fleiri en þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr, að menn hafa komið til launafólks og sagt að nú væru tilteknar aðgerðir bráðnauðsynlegar til þess að ná niður verðbólgu eða til að bæta stöðu sjávarútvegsins. Þeir komu 1982--1983 og þá skertu þeir kjörin með lagaboði og fleiri en einu lagaboði. Þeir komu á árunum 1989--1990 og felldu gengið og skertu kjör til þess að bjarga þessum sjávarútvegsfyrirtækjum. Nú koma þeir eina ferðina enn 1992 og skerða kjörin til þess að bjarga atvinnufyrirtækjunum. Það er nokkurn veginn fyrirsjáanlegt að þessar aðgerðir munu ekki duga. Þá er spurningin: Koma þeir aftur innan tíðar og biðja fólk eina ferðina enn að taka á sig auknar álögur fyrir atvinnufyrirtækin í landinu sem á að bjarga?

Hæstv. forseti. Hér hafa farið fram alllangar umræður um skýrslu hæstv. forsrh. um aðgerðir í efnahagsmálum. Það hafa verið bornar fram margar spurningar til hæstv. ráðherra og sumum þeirra verið svarað en önnur svör verið harla óljós svo ekki sé meira sagt. Ég vil víkja að örfáum atriðum sem við eru spurningarmerki í mínum huga. Hæstv. sjútvrh. hóf þessa umræðu í dag fyrir hönd ríkisstjórnarinnar með ræðu sinni. Þar voru ýmis atriði sem ég vildi víkja að. Ég vil því spyrja hæstv. forseta hvort hæstv. sjútvrh. muni verða viðstaddur þessa umræðu meira.

Ég hygg að sjútvrh. sé ekki í húsinu. Það má láta gá að því. Ef ræðumaður óskar að honum sé gert viðvart er sjálfsagt að verða við því.

Ég mun ekki tefja þessa umræðu með því en mun snúa máli mínu til hæstv. forsrh. og óska eftir því að hann svari þeim spurningum sem ég ber fram, enda hefur það komið fram fyrr hjá hæstv. sjútvrh. í umræðum á Alþingi og víðar að hæstv. forsrh. hefur tekið að sér ákvarðanir og svör í sambandi við sjávarútvegsmálin eins og ég mun kannski víkja að síðar. Fyrir nokkrum dögum spurði ég hæstv. sjútvrh. um stefnu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í sjávarútvegsmálum. Þau svör sem þá komu voru harla lítil um stefnuna fram undan. Í svörum sínum sagði hæstv. sjútvrh. svo m.a., með leyfi hæstv. forseta, þar sem rætt hafði verið um rekstrarstöðu sjávarútvegsins: ,,Það er enginn ágreiningur hvorki milli mín né þeirra um það að þegar þessum ráðstöfunum sleppir stöndum við frammi fyrir því að rekstraraðstaðan er óviðunandi og svo óviðunandi að jafnvel forustumenn launamanna hafa boðist til að taka höndum saman við forustumenn atvinnurekenda til að mynda þjóðarsátt um ráðstafanir til að styrkja undirstöðu framleiðslu og útflutnings í landinu. Ég hef áður fagnað því frumkvæði og vona að það leiði til lausnar.`` Þetta var ljósið sem hæstv. sjútvrh. sá þá um stefnumörkun fyrir ríkisstjórn Davíðs Oddssonar í sjávarútvegsmálum. Nú höfum við séð árangurinn. Að vísu keppast forustumenn launamanna og atvinnurekenda við að sverja af sér að þetta séu þeirra tillögur sem hér liggja fyrir. Jafnframt hefur komið fram að ýmislegt í þeim sem helst er bitastætt er runnið frá viðræðum sem þessir aðilar áttu. Það kom fram í máli hæstv. sjútvrh. í dag að sjávarútvegurinn verður áfram rekinn með halla. Menn deila um það hversu mikill hann verður en það kom fram t.d. hjá formanni Samtaka fiskvinnslustöðva í gær að hallinn yrði allt of mikill og afkoman óviðunandi, enda hefur ekki fengist nein trygging frá ríkisstjórninni um vaxtalækkun sem þessi forustumaður í sjávarútvegi var búinn að segja að væri algjör forsenda fyrir því að nokkuð gagn yrði að aðgerðum, þ.e. a.m.k. 2--3% vaxtalækkun. Ef staða sjávarútvegsins hefði verið góð fram að þessum tíma hefði atvinnugreinin kannski getað þolað einhverja mánuði án þess að hafa tryggingu fyrir því að komast upp undir núllið, en því miður hefur þar verið öðru að heilsa þar sem stöðugt hefur þyngst fyrir fæti. Í september sagði Þjóðhagsstofnun að horfur væru á 8% halla í sjávarútvegi. Það kom fram í máli hæstv. forsrh. í gær að síðan í september hefði í raun orðið 3% gengishækkun íslensku krónunnar fyrir sjávarútveginn. Sá baggi hlýtur því að bætast við. Það er furðuleg ráðstöfun þegar aðalútflutningsatvinnuvegurinn stendur í svo miklum erfiðleikum að ríkisstjórnin skuli í margar vikur láta verða gengishækkun á íslensku krónunni í staðinn fyrir að halda henni í jafnvægi. Hæstv. sjútvrh. ræddi nokkuð um sjóðinn stóra, jónasveinasjóðinn, eins og hann hefur verið nefndur í umræðum á Alþingi. Það er margt furðulegt í sambandi við það fyrirbæri. A.m.k. urðu flestir þingmenn stjórnarliðsins undrandi í gær þegar hæstv. utanrrh. fór að segja frá þessu fyrirbæri sem á að verða óbrotgjarn minnisvarði þessarar ríkisstjórnar þar sem hæstv. forsrh. hafði ekki minnst á hann einu orði í skýrslu sinni til Alþingis um efnahagsaðgerðirnar. Menn veltu því fyrir sér af hverju þetta stafaði. Var þetta gleymska eða vissi hæstv. forsrh. ekki um tilvist þessa sjóðs eða hver var skýringin? Síðan hefur ýmislegt fleira komið fram í sambandi við þetta. Í sjónvarpinu í kvöld sáum við hvernig stjórnarliðið deilir um þennan stóra sjóð, þ.e. hvað hann . . .  Það eru margar spurningar í sambandi við þennan sjóð. Eins og ég sagði áðan var í sjónvarpinu í kvöld verið að deila um það hvað í þessum sjóði fælist. Það finnst mér nauðsynlegt að fá skýrt fram nú frá hæstv. forsrh. Hæstv. sjútvrh. sagði að tekjur hans ættu að vera 80 millj. kr. af þróunargjaldi skipa sem hefði verið greitt nú. Einnig ætti að leggja sambærilegt gjald á frystihús. Það er ekki vitað hvað það verður mikið. Það á eftir að reikna það út, sagði hæstv. sjútvrh. Síðan ræddi hann um fast gjald af veiðiheimildum. Á það að koma strax að loknu þessu fiskveiðiári? Ég gat ekki áttað mig á því í máli hans hvort þetta fastagjald ætti að koma strax að loknu þessu fiskveiðiári eða á ekki að koma neitt gjald af veiðiheimildum fyrr en á árunum 1996 og 1997? Það sem hins vegar var sérstaklega deilt um í sjónvarpsfréttum í kvöld er hvað gjaldið á að verða 1996 eða 1997 eða þegar það tekur við. Þar féllu þung orð frá formanni LÍÚ um það hvort sú fullyrðingin væri rétt, sem annar formaður tvíhöfðanefndarinnar hélt fram, að sjóðurinn ætti að taka á sig allt það sem ekki yrði greitt af lánum Aflatryggingasjóðs og Hlutafjársjóðs sem renna inn í þennan nýja sjóð. Ég held að nauðsynlegt sé að hæstv. forsrh. skeri úr um þetta atriði. Það kom skýrt fram hjá formanni Landssambands ísl. útvegsmanna. Hvort þetta verður eins og aðstoðarmaður utanrrh. segir, að þessi baggi eigi að leggjast á sjávarútveginn þó enginn viti hvað hann verður mikill. En búast má við að hann verði mikill ef rekstrargrundvöllurinn heldur áfram að vera eins og hann er í dag. Kannski er hæstv. sjútvrh. núna að reyna að komast að niðurstöðu um þetta til þess að geta sagt hver stefnan er í sjávarútvegsmálum en væntanlega hefði hann ekki þurft að fara nema til hæstv. forsrh. til þess að fá úr því skorið. A.m.k. verður að ætla að hæstv. forsrh. viti um hvað var verið að semja. Í þeim orðum sem hæstv. forsrh. hafði um endurskipulagningu í sjávarútvegi að segja í gær er tekið fram að tekjur sjóðsins verði með eftirfarandi hætti, með leyfi hæstv. forseta: ,,Gjald sem leggst á fiskiskip og fari gjaldið eftir stærð skipa. Gjald sem lagt er á fasteignamat þeirra fasteigna sem nýttar eru til fiskvinnslu. Tekjur af eignum. Frá og með kvótaárinu 1996--1997 verði ákveðið þróunargjald lagt á úthlutuð þorskígildi.`` Hér er, og ég átti við það áðan, ekki minnst einu einasta orði á 4 milljarðana sem ríkissjóður á að leggja í þetta og hlýtur að vera aðalgrundvöllurinn fyrir sjóðinn því að þessar eignir a.m.k. fyrstu árin eru tiltölulega litlar og bundnar í útlánum t.d. hjá Aflatryggingasjóði og eignum t.d. í Hlutafjársjóði. Eða komu þessir 4 milljarðar sem hæstv. utanrrh. talaði um fram eftir að hæstv. forsrh. flutti sína ræðu? Ég held að meðan allt svífur í lausu lofti um það hver raunveruleikinn er í sambandi við þessi sjávarútvegsmál eins og fleira sé erfitt fyrir hæstv. forsrh. að segja að það sé ábyrgðarleysi af stjórnarandstöðu að lýsa ekki yfir stuðningi við þessa stefnu. Við hvað eigum við að lýsa stuðningi þegar ráðherrarnir deila um það sjálfir innbyrðis og vita ekki einu sinni hvað í þessu felst? Síðan er eitt atriði enn sem virðist vera bundið í þetta samkomulag. Það er sjávarútvegssamningurinn við Evrópubandalagið, þ.e. að hæstv. sjútvrh. falli frá kröfu sinni, sem hann stóð fast á í sumar, að þar yrði um gagnkvæman veiðisamning að ræða, þ.e. að fiskur kæmi á móti fiski, en ekki eins og hæstv. utanrrh. vildi að við hleyptum togurum Evrópubandalagsins inn í fiskveiðilögsöguna án þess að nein trygging væri fyrir því að við fengjum afla á móti. Ef fara á eftir þessari stefnu hæstv. utanrrh. er augljóst að hér er eingöngu verið að láta veiðiheimildir fyrir markaðsaðgang. Í svari sínu við spurningu minni til hæstv. sjútvrh. um stefnuna í sjávarútvegsmálum sagði hann einnig, með leyfi hæstv. forseta: ,,Varðandi þá spurningu hvernig komið sé þeim athugunum sem ákveðnar voru til þess að bæta þeim tjónið sem verst urðu úti í þorskbrestinum, þá er það svo að um það náðist ekki samkomulag að nota Hagræðingarsjóð í þessu skyni. Þá var ákveðið að fela Byggðastofnun að koma fram með tillögur. Hún gafst upp við að útfæra þær tillögur og sérstakri nefnd sem þrír ráðherrar skipuðu, sjútvrh., fjmrh. og viðskrh. hefur verið falið það verkefni. Hún vinnur undir forustu ráðuneytisstjórans í fjmrn. og ég vænti þess að tillögur frá henni komi innan ekki langs tíma.`` Eins og við vitum var það hæstv. forsrh. er tók ráðin af hæstv. sjútvrh. um að nota Hagræðingarsjóðinn og ætlaði að leysa málið á annan hátt. Það kom ekki, svo ég heyrði, fram í máli hæstv. sjútvrh. neitt um þetta atriði. Því vil ég spyrja hæstv. forsrh.: Er þetta atriði nú leyst? Hvernig verður það leyst eða á ekkert að leysa það? Úr því að það var ekki gert í sambandi við þessa lausn núna um sjávarútvegsstefnuna og samkomulagið í tvíhöfðanefndinni er ríkisstjórnin þá hætt við að bæta þeim það upp sem fyrir mestri skerðingu urðu við lækkun fiskveiðiheimilda? En það eru fleiri atriði þar sem spurningar vakna um ábyrgðarleysi stjórnarandstöðunnar. Ætli það séu margir landsmenn sem finnst það ábyrgðarleysi að lýsa ekki yfir stuðningi við gjald á ferðaþjónustuna, þennan vaxtarbrodd íslensks atvinnulífs sem talinn hefur verið og núv. hæstv. ríkisstjórn hefur stundum nefnt sem eina dæmið um það sem hún sæi í sambandi við atvinnumál. Það er áreiðanlegt að þeir sem nálægt þeim málum koma finnst það ekki ábyrgðarleysi þó að menn lýsi ekki yfir stuðningi sínum við virðisaukaskattinn. Ég býst við að þeir séu nokkuð margir sem finnst það ekki ábyrgðarleysi af stjórnarandstöðunni að lýsa ekki yfir stuðningi við 14% gjaldið á upphitun í landinu sem leggst með svo gífurlegum mismun á fólk eftir því við hvaða aðstæður það býr og er því miður eitt dæmi um þann rangláta skatt. Eða 14% skattinn á ferðalög innan lands sem að sjálfsögðu leggst fyrst og fremst á þá sem úti á landi búa. Þannig er því miður með allt of mörg atriði af ákvörðunum hæstv. ríkisstjórnar sem leggjast svo misjafnlega á. Það er eitt atriði enn sem mig langaði að spyrja hæstv. forsrh. um ef hann er ekki alveg búinn að yfirgefa forsætisráðherrastólinn. Eitt þeirra atriða sem hann nefndi í yfirlýsingu sinni var um 1.240 millj. kr. sparnað á fjárlögum næsta árs sem ætti að koma með niðurskurði. Hann skilgreindi ekki frekar hvernig því ætti að ná. Nú hefur það komið fram, minnir mig í fjölmiðlum í morgun, að meira en helmingurinn af þessu ætti að koma frá heilbr.- og trmrn. án þess að það væri skilgreint nánar hvernig það yrði. Að öðru leyti veit ég ekki hvernig þessu verður náð eða hvar það á niður að koma. Ég þóttist vera öruggur um eitt þegar hæstv. forsrh. nefndi þetta að það mundi ekki koma niður á landbrn. Ekki eingöngu vegna þess að þar er þegar búið að skera niður frá núgildandi fjárlögum töluvert yfir 3 milljarða kr. heldur vegna þess að í útvarpsviðtali nýlega sagði hæstv. forsrh. þegar hann var spurður hvort þar mætti ekki ná fjármagni að það væri ódrengilegt að láta sér detta í hug að taka fjármagn þaðan. Þar væri búið að skera svo mikið og bændur búnir að taka á sig svo þungar byrðar að það væri sannarlega ódrengilegt að láta sér einu sinni detta slíkt í hug. Nú heyrði ég því hvíslað hér í dag að þrátt fyrir þessa yfirlýsingu væri landbrn. ætlað að taka eitthvað af þessum bagga. Ég vil ekki trúa því að hæstv. forsrh. ætli að gefa þessum aðgerðum nafnið ódrengilegt með sínum eigin orðum en finnst æskilegt að fá upplýst hvort við þurfum nokkuð að óttast það. Ég veit ekki hvort hæstv. forsrh. hefur tekið svo til orða að þarna væri nógu langt gengið vegna þess sem fram hefur komið hjá formanni landbn., hv. 3. þm. Austurl., Agli Jónssyni, að 250 millj. kr. vanti upp á að í fjárlagafrv. sé staðið við samningsbundin framlög til landbúnaðarins samkvæmt búvörusamningnum og því augljóst að ríkisstjórnin ætli ekki við þann samning að standa. Það var boðað í útvarpinu í kvöld að hann mundi gera nánari grein fyrir þessu eftir fréttir eftir hálftíma. Þá er það auðvitað spurning hvort þarna verður úr bætt eða hvort virkilega verður svo að þarna verði gengið enn þá lengra. Ég skal svo ekki tefja þessa umræðu lengur en vænti þess að hæstv. forsrh. svari þessum spurningum sem ég hef fram borið og eru ekki margar.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom var það ekki rétt hjá hv. þm. að ég hefði ekki vikið á neina lund að hugmyndum um þróunarsjóð fyrir sjávarútveginn. Um það var sérstakur kafli í þeirri yfirlýsingu sem kynnt var af hálfu ríkisstjórnarinnar og eitthvað hefur það farið fram hjá hv. þm. Á hinn bóginn er rétt að það var ekki getið sérstaklega um það lánsfjármagn sem þeim sjóði væri ætlað að fá sem síðan væri gert ráð fyrir að greinin stæði undir á tilteknum tíma sem ákveðinn væri. En eins og ég sagði gerði ég rækilega grein fyrir sjóðnum eins og ég sýndi hv. þm. fram á með því að rétta honum í ræðustólinn skýrsluna. Ég var viss um að hann vildi heldur hafa það sem sannara reyndist en halda slíku fram úr þessum merka ræðustól. Ég er þeirrar skoðunar af því að hv. þm. ræddi mjög um sjávarútvegsmálin og þær aðgerðir sem þar eru á ferðinni að menn séu nú að gera ráðstafanir í þeim efnum sem komi sjávarútveginum vel þegar til lengri tíma er horft. Við þekkjum þau dæmi frá gamalli tíð og reyndar nýrri tíð líka að menn hafa farið þar í verkefni þegar staðið hefur illa af sér í þessari mikilvægu grein og hafa haft á sér reddingarbraginn. Núna er gripið til hluta sem varanlegir eru og við megum því ætla að muni duga sjávarútveginum vel þegar annað umhverfi hans verður orðið skaplegt. Menn hafa náttúrlega gert sér það að léttum leik í þessum umræðum að líta fram hjá því að sjávarútvegurinn hefur staðið illa vegna þess að það árar illa. Það fæst ekki sá afli úr hafinu sem við erum vön að fá, sem sjávarútvegurinn er vanur að fá. Það gefur umræðunni ekki ábyrgan svip þegar menn forðast að nefna þessa staðreynd sem er efni sem hvorki er hægt að kenna núverandi eða fyrrverandi ríkisstjórnum um nema að því leyti ef hægt er að færa fram fyrir því fiskifræðileg rök að einhverjar ríkisstjórnir um lengri eða skemmri tíma hafi látið fiska úr hafinu miklu meira en sérfræðingar okkar hafa lagt til. Það var ekki gert að þessu sinni, ekki í ár. Þó að ekki væri farið að ýtrustu óskum var þess gætt við núverandi ákvörðun að veiðum yrði þannig í hóf stillt að ljóst væri að bæði hrygningarstofn og veiðistofn mundi styrkjast samkvæmt áliti íslenskra fiskifræðinga. En á árum fyrr hafði það ekki verið gert því miður. Það eru auðvitað þessir þættir sem eru erfiðastir sjávarútveginum núna. Þegar menn fara í aðgerðir eins og við erum að gera núna sem hafa varanleg jákvæð áhrif. Þá á ég bæði við þegar aðstöðugjaldinu er sleppt, sem er ekki skammtímaákvörðun heldur varanleg ákvörðun, og þegar er stofnað til sjóðs með þeim hætti sem nú er gert í því skyni að laga starfaðstöðuna í sjávarútvegi og stuðla að því að hún batni stórkostlega. Að vísu með þeim hætti að sjávarútvegurinn sjálfur þegar betur fer að ára standi undir þeim kostnaði eins og ég held að í sjálfu sér ætti ekki að vera ágreiningur um. Því skyldu menn ekki geta verið sammála um það á þingi þjóðarinnar að aðgerðir af þessu tagi sem menn grípa til til að stuðla að bata í sjávarútveginum verði bornar upp af honum sjálfum en ekki skattborgurum beint þegar betur árar þar? Ég held að það ætti að geta orðið sæmileg þjóðarsátt um niðurstöðu af því tagi. Ég tel þess vegna að þetta sé mjög mikilvæg og varanleg aðgerð. Reyndar tel ég að aðgerðirnar hafi sama svip að stórum hluta til gagnvart öðrum atvinnugreinum. Ég tel það höfuðkost þessara aðgerða að þær taka mið af hagsmunum fjölda atvinnugreina og skapa þeim flestum ef ekki öllum betri starfsskilyrði. Menn hafa að vísu nefnt sérstaklega ferðaþjónustuna og leyft sér í allmörgum ræðum að nefna eingöngu þar að virðisaukaskattur er settur á hana til samræmis við aðra atvinnuvegi. Þá gleymist mönnum gjarnan að geta þess að á sama tíma eru aðstöðugjöldin að lækka og tryggingagjald er lækkað, sem þessi atvinnugrein hefur lengi barist fyrir, mjög mikið, úr 6% niður í 2,5%. Þetta gerir það að verkum að samræmingin í virðisaukaskatti kemur þessari grein ekki illa. Þvert á móti þegar gengisbreytingin kemur til viðbótar stendur þessi grein sem heild betur eftir en áður. Hins vegar er það auðvitað svo að innan greinarinnar kann að vera að einstakir þættir standi eitthvað lakara en fyrr. Hjá því verður aldrei komist á neinu sviði að slíkt geti hent. Varðandi niðurskurðarþáttinn sem hv. þm. nefndi, þá hef ég áður svarað svipaðri spurningu í salnum í kvöld. Það er þannig að gerð er krafa til þess að viðkomandi ráðherrar sitji hér yfir umræðum allan daginn en jafnframt gera menn kröfu til þess að geta verið hér þegar þeim hentar og spurt spurninga sem löngu er búið að svara í salnum að svo miklu leyti sem þeim verður svarað nú og tengjast ekki afgreiðslu fjárlaganna.

Fimm hv. þm. hafa óskað eftir því að veita andsvar og verður þá að stytta ræðutíma þannig að í báðum umferðum geti hámarksræðutími orðið ein mínúta.

Virðulegi forseti. Þetta var sérkennileg ræða hjá hæstv. forsrh. þar sem hann lýsti því yfir að ráðstafanirnar hefðu það í för með sér að hagur sjávarútvegsins batnaði ekki aðeins heldur batnaði hann stórkostlega og að þessar aðgerðir sem kveðið væri á um í yfirlýsingunni væru varanlegar ólíkt því sem áður hefði verið í þessum efnum. Þetta er auðvitað sérstaklega undarlegt með hliðsjón af því að stórkostlegur ágreiningur hefur komið fram jafnvel á milli ráðherra, t.d. utanrrh. og sjútvrh., um þennan þróunarsjóð nú þegar. M.a. um það hvort hann á að standa undir skuldbindingum Atvinnutryggingarsjóðs og Hlutafjársjóðs. Það er nauðsynlegt í framhaldi af þessari undarlegu yfirlýsingu forsrh. að spyrja: Er það ætlunin að þróunarsjóðurinn standi undir skuldbindingum Hlutafjársjóðs og Atvinnutryggingarsjóðs? Í öðru lagi úr því að þetta er svona pottþétt og hagur sjávarútvegsins batnar svona stórkostlega og þetta er svona varanlegt, þá spyr ég: Kemur frv. um þróunarsjóðinn á morgun eða hinn inn á hv. Alþingi?

Virðulegi forseti. Gjarnan hér á árum fyrr þegar menn voru að bæta hag sjávarútvegsins vegna erfiðs ástands felldu menn gengið. Slík aðgerð er ekki varanleg. Hún getur hjálpað til í svip. Þegar aðstöðugjöldin eru felld niður, þegar stofnaður er sjóður af þessu tagi sem á að gerbreyta starfsumhverfi sjávarútvegsins, þá er um varanlegar aðgerðir að ræða. Ég hef áður sagt að þeim fjármunum sem þróunarsjóðnum verða lagðir til til þessara verkefna er honum ætlað að bera uppi af því aflafé sem hann fær frá sjávarútveginum. Það er ekki flóknara mál en það.

Ég geri tilraun til að spyrja öðru sinni, forseti. Hvað um skuldbindingar Atvinnutryggingarsjóðs og Hlutafjársjóðs? Er ætlunin að þróunarsjóðurinn standi undir því? Í öðru lagi spyr ég: Hvenær kemur frv. um þróunarsjóðinn?

Herra forseti. Frv. um þróunarsjóðinn mun koma fram á eðlilegum tíma og án ástæðulausrar tafar. En vegna þess sem hv. þm. spurði um fjármagnið hygg ég að mitt svar hafi verið alveg skýrt. Allar þær eignir, allt það sem sjóðnum verður lagt til verður hann að standa undir. Hugtakið er ósköp einfalt. Ég þarf ekki að kenna þingmanninum það. Ef þingmaðurinn eignast fyrirtæki, þá eignast hann bæði skuldir og eignir og þá geta menn verið með bæði í mínús og plús eins og þar stendur. Þegar heildardæmið er gert upp þá ber þessum sjóði að innheimta það sem honum er lagt til af sjávarútveginum sem þannig á að standa undir öllu því sem sjóðurinn fær í sinn hlut. Það er ósköp skýrt.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. staðfesti það að hann hefði ekki minnst á 4 milljarða framlagið sem er aðalráðstöfunarfé nýja sjóðsins og ég ræddi um. Hins vegar kom loksins fram skýrt svar frá honum um það að þessi sjóður ætti að standa undir öllum skuldbindingum Atvinnutryggingarsjóðs og Hlutafjársjóðs, atriði sem formaður LÍÚ sagðist ekki trúa að Sjálfstfl. dytti í hug að ætla sjávarútveginum að gera. Ég gat ekki áttað mig á því hversu harkaleg viðbrögð hans yrðu á móti slíku. Hann mundi a.m.k. aldrei sætta sig við slíkt. Hvað varðar ferðaþjónustuna er allt annað hljóð í þeim sem þar eru um þá útkomu að það verði slétt uppgjör vegna þessara ráðstafna. Væntanlega mun það skýrast betur en framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins hafði allt annað um það mál að segja á nefndarfundi.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsrh. sagði að það væri enginn reddingarbragur á þessum tillögum ríkisstjórnarinnar. Það væri eitthvað annað. En mér er spurn: Hvaða hlutir eru gerðir svo varanlegir í hugmyndum ríkisstjórnarinnar til lausnar á vanda sjávarútvegsins sem skilinn verður eftir með 5--6% tapi? Um hvað er hæstv. sjútvrh. að tala? Hvernig ætla menn sér að sækja hundruð milljóna króna til þeirrar atvinnugreinar sem skilin er eftir með 5--6% tapi? Hvað eru menn að gera hér? Hér eru menn að búa til nýjan sjóð sem settur er upp og menn hafa gefið nafnið jónasveinasjóður. Mér sýnist það vera rétt.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki alveg hvort það var efni til að svara hv. þm. í þessu sambandi en ég vek athygli á því sem menn hljóta að fara að átta sig á að þessi sjóður er hugsaður þannig að hann liðsinni einmitt sjávarútveginum þegar hans kjör eru kröpp með þessum hætti og hjálpi honum til skilvirkni sem öllum ber saman um þurfi að gera á þessum tíma. Jafnframt er áréttað og tekið fram að sjávarútveginum beri að greiða það til baka þegar betur árar. Það finnst mér algerlega sjálfsagt mál og ég hygg að þingmaðurinn geti verið mér sammála um að það sé ástæðulaust að gefa sjávarútveginum þessa peninga.

Virðulegi forseti. Myndin af sjóðnum er eilítið að skýrast, en ég ætla að bera fram við hæstv. forsrh. einfalda spurningu. Þar sem hann er verkstjóri ríkisstjórnarinnar og hlýtur að skera úr um deilumál, þá vil ég heyra túlkun hæstv. forsrh. á því í hverju greiðslur í sjóðinn eiga að vera fólgnar þegar þær hefjast aftur á árinu 1996. Hæstv. sjútvrh. segir að greiðslur í Hagræðingarsjóð verði felldar niður. Þær verði teknar upp aftur á árinu 1996 og þá sama upphæð og greidd er núna, þ.e. jafngildi 540 millj. Það verði það gjald sem verður innheimt af sjávarútveginum eftir það. Alþfl. með aðstoðarmann utanrrh. í broddi fylkingar segir að þetta gjald verði að ráðast af skuldbindingum sjóðsins á þessum tíma og verði væntanlega eitthvað allt annað og hærra en sjútvrh. telur. Ég bið hæstv. forsrh. að skera úr þessum ágreiningi.

Herra forseti. Ég hef ekki orðið var við að það sé sérstakur ágreiningur milli manna um þetta efni og ástæðulaust fyrir mig að skera úr um það úr þessum ræðustól núna. Ég hef þó nefnt fyrr í kvöld að það sem þessum sjóði verður lagt til er ætlast til að sjávarútvegurinn greiði það til baka.

Virðulegi forseti. Ég las Morgunblaðið í morgun og þar kemur þessi ágreiningur fram í beinum tilvitnunum til þeirra manna sem ég vitnaði til áðan. Ég skil orð hæstv. forsrh., eins og hann setti þau fram áðan, að í þessu máli sé skilningur aðstoðarmanns utanrrh. réttur, þ.e. sjóðnum beri að greiða m.a. allar skuldbindingar Atvinnutryggingarsjóðs og Hlutafjársjóðs, 4 milljarðana sem verða lagðir til á næsta ári og þá væntanlega skuldir þeirra 20% sjávarútvegsfyrirtækja sem Alþfl. segir að verði lögð niður á næstu tveim árum í gegnum þennan sjóð. Út frá þessum forsendum hlýt ég að álykta sem svo að skilningur aðstoðarmanns utanrrh. á þessu máli réttur og tel reyndar að forsrh. hafi staðfest það áðan.

Virðulegi forseti. Ég hef mjög sterkt á tilfinningunni að það hafi orðið hv. stjórnarandstæðingum gríðarlegt áfall að stjórnarflokkarnir skuli hafa leyst úr þessu máli sem margir töldu vera tifandi tímasprengju í þeirra samstarfi um leið og þeir leystu úr margvíslegum öðrum málum. Mér hefur virst það á því hvernig þeir reyna að róta þessu máli upp og reyna að skilgreina blæbrigðatúlkunarmun í orðum ráðherra sem stórkostlega deilu og vandamál. Ef þeir halda að málið sé svo erfitt, þá skulu þeir hlakka til þegar frv. um þennan sjóð kemur inn á þingið. Ég vil fullvissa þá um að ef sú tilhlökkun er á þessu byggð, þá verða þeir fyrir miklum vonbrigðum.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. sagði í ræðu sinni áðan að við hefðum farið með málefni ferðaþjónustunnar á villandi hátt í ræðum okkar fyrr í dag. Ég vil ítreka það að ég rakti samviskusamlega áhrif aðgerðanna á ferðaþjónustuna og vil endurtaka það. Virðisaukaskattur á hana er 600 millj. kr. Á móti kemur niðurfelling aðstöðugjalds og tryggingagjalds upp á 480 millj. kr. Mismunurinn er 120 millj. kr. Upp í það er leiðrétting á gengi og að mati sérfræðinga sem komu á fund fjárln. í morgun töldu þeir að greinin mundi standa svona nokkurn veginn eins og áður en þó tæplega. Ég ítrekaði það líka í dag að þessi grein er alveg komin á fremstu nöf og fram yfir það í verðlagningu þannig að hún hefði þurft að fá leiðréttingu eins og aðrar greinar í þessum ráðstöfunum.

Virðulegi forseti. Ég átti ekki við hv. þm. sérstaklega sem síðast talaði því að hann gerði grein fyrir þessu, bæði þeim jákvæðu og neikvæðu þáttum. Einstaka þingmenn fyrr í dag hafa hins vegar eingöngu rakið það að til standi að setja 600 millj. kr. virðisaukaskatt á ferðamannaþjónustu sem væri í vandræðum fyrir. Það er rétt. Hv. þm. hins vegar gerði samviskulega og réttilega grein fyrir málinu.

Hæstv. forseti. Það er svo að þessi ríkisstjórn hefur valdið verulegum vonbrigðum. Fyrir þessar aðgerðir var hún komin með gult spjald í leiknum frá þjóð sinni. Nú er hún búin að fá rautt spjald. Almenningur á Íslandi skynjar að hann situr með ríkisstjórn sem ekki ræður við þann vanda sem við er að glíma. Almenningur skynjar enn fremur að hún er líka haldin þeirri þráhyggju á ýmsum sviðum að gæta í engu þess jafnræðis meðal þegnanna sem mikilvægast er. Hæstv. forsrh., sem nú gengur úr salnum, hefur mjög gert það að umtalsefni hér í dag að stjórnarandstaðan væri óábyrg. Það hefði verið öðruvísi 1990 þegar þjóðarsáttin náðist. Nú skulum við hugsa þetta rökrétt. Í fyrsta lagi varð stjórnarandstaðan sem þá sat að gera sér grein fyrir því að ríkisstjórnin 1990 hafði náð algerri þjóðarsátt. Aðilar vinnumarkaðarins, verkalýðurinn og atvinnulífið, og bændasamtökin höfðu með bleki sínu skrifað undir sáttmála um nýja framtíð á Íslandi. Verðbólgulaust land, land þar sem skyldi ganga til þess að skila nýjum þjóðarvexti til þeirra sem minna máttu sín. Nú blasir það hins vegar við að við sitjum með forsrh. sem hefur náð samstöðu þó hún sé ekki ljós með ríkisstjórn sinni um aðgerðir sem enginn skilur. Forsrh. leyfir sér meira að segja ef einhver gagnrýnir hann að kalla þá menn óþjóðholla. Ég sá síðast Kristján Ragnarsson lýsa því yfir í sjónvarpinu áðan að þetta stafaði af því reynsluleysi forsrh. að hafa lengst af ævi sinnar setið í lokuðu húsi borgarstjórnarinnar. Hann þekkti ekki lýðræðið. Hann þekkti það ekki og þyldi það ekki að aðrir menn hefðu einhverjar aðrar skoðanir en hann sjálfur. Við gerum okkur grein fyrir því að við þessar aðstæður þegar þessi pakki er gefinn styttist í að kjarasamningar verði lausir. Þeir munu verða lausir 1. mars í vetur og það er ekki sáttahljóð sem berst að norðan við þeim aðgerðum sem hér hafa verið kynntar og margir þættir aðgerðanna hafa réttilega verið gagnrýndir. Auðvitað veldur sá miklu sem upphafinu veldur. Ríkisstjórnin ber alla ábyrgð á því að hafa raskað þjóðarsáttinni sem var gerð 1990 með stefnu sinni og aðgerðum á 18 mánaða tímabili. Hún ber alla ábyrgð á því. Hún ber líka ábyrgð á því hversu lengi hún hefur setið aðgerðalaus yfir stórkostlegum vanda sem blasir við íslensku atvinnulífi. Hins munu menn minnast um þau jól sem nú eru fram undan að Íslendingar hafa fengið ótímabæra jólagjöf. Þessi ríkisstjórn er í pakka sínum að velta hvorki meira né minna en 12 milljörðum yfir á þegnana í landinu. Ég ætla ekki að halda því fram hér að allar þær aðgerðir sem í þessum pakka eru séu alvondar eða vitlausar. En pakkinn minnir eigi að síður á það eins og menn hafi látið í hugmyndabanka hitt og þetta en dregið síðan blindandi upp það sem yrði notað því að þegar þessar aðgerðir fara að virka munu þær fara að rekast hver á aðra með ýmsum afleiðingum í þjóðfélaginu. Það er enginn vafi. Þess vegna er það svo þegar þjóðin hefði þurft á sterkri forustu að halda, nýjum þrótti, nýrri bjartsýni og nýju umhverfi þá er skip ríkisstjórnarinnar stefnulaust og vaxandi brimsjór í efnahagslífi Íslendinga fram undan. Því miður eru óveðursský að hrannast upp. Ég ætla að koma inn á nokkur þessi atriði. Ég sagði að ýmislegt í þessum pakka eigi að síður væri hægt að taka undir. Ég er sammála því að þegar til lengri tíma er horft er það íslensku atvinnulífi heppilegt að hverfa frá aðstöðugjaldinu. Á því er ekki vafi. Það var mikilvæg aðgerð sem mun vissulega hafa sín áhrif. Ég er líka tiltölulega sáttur við hátekjuskatt. Ég hef talið að til þess að ná sátt í þjóðfélaginu miðað við þann mikla launamun sem við búum við hafi hátekjuskattur verið nauðsynlegur. Ég er hins vegar ekki sannfærður um að á einstaklinga sem hafa 200 þús. kr. á mánuði hafi verið sanngjarnt að leggja á það sem þeir hafa fram yfir það 5%. Ég hygg að það hafi átt að gefa einstaklingum aðeins meira rými því að kostnaður þeirra við margt er sá sami og hjónanna. Eins verð ég að segja um gengisfellinguna. Hún var staðreynd. Gengisfellingin var staðreynd, ekki vegna þess sem er að gerast úti í heimi heldur vegna hins sem hefur verið að gerast á tíma þessarar ríkisstjórnar. Hún var með aðgerðum sínum búin að fella íslenska gengið. Ég er í engum vafa um að gengisskráningin er mesta hagstjórnartæki sem Íslendingar eiga til þess að verja íslenskt atvinnulíf. Við heyrðum það í fréttunum um daginn að Danir höfðu á orði vegna vanda í þeirra atvinnulífi og vaxandi atvinnuleysis að þeir yrðu að fella sitt gengi til að verja sína framleiðsluatvinnuvegi og skapa atvinnu. Ég er sannfærður um það líka að á síðustu árum höfum við oft á fastgengistíma og þeim tíma þegar gengi íslensku krónunnar hefur verið rangt skráð tapað úr landinu heilum atvinnugreinum og mikilli þekkingu. Það er auðvitað fleira sem veldur því. Það er aðgerðaleysi ríkisstjórna gagnvart ýmsum atvinnugreinum. Hér hefur iðnaðurinn oft verið nefndur, skipaiðnaðurinn, fataiðnaðurinn, húsgagnaiðnaðurinn o.s.frv. Við höfum tapað á nokkrum árum 5 þús. störfum í iðnaðinum, allt á tíma hæstv. iðnrh. Jóns Sigurðssonar. Það er alvarlegt að slíkt skyldi ekki vera stöðvað. Það er náttúrlega hrikalegt fyrir íslenska þjóð sem lifir á fiskveiðum að svo skuli komið að útlendingarnir skuli stela öllum verkefnum af okkur við skipasmíðar og viðhald á skipunum með ríkisstyrkjum og niðurgreiðslu og við horfum á þessa verkþekkingu hverfa burt úr landinu. Ég vil minna á eitt atriði enn í áætlun ríkisstjórnarinnar sem ég gagnrýni ekki en sé ekki hvernig hún ætlar að framkvæma. Það er að koma í veg fyrir skattsvik og ná inn, ef ég man rétt, eitthvað á fjórða milljarð kr. Ég held nefnilega að með því einu að ganga í að setja réttlát skattalög gagnvart eintaklingunum og gagnvart atvinnulífinu hefði verið hægt að ná miklum peningum inn í ríkissjóð. Það er enginn vafi að nótulaus viðskipti eru mjög mikil. Ég veit að hv. alþm. verða mjög varir við þau viðskipti. Því miður rættist það ekki sem hér var haldið fram af hæstv. utanrrh., Jóni Baldvin Hannibalssyni, þegar staðgreiðsla skatta var tekin upp og virðisaukaskattur í staðinn fyrir söluskatt. Þá sagði þessi hæstv. ráðherra að nú yrðu öll skattsvik á Íslandi úr sögunni. Það væri svo með virðisaukaskattskerfið að þar væri innbyggt eftirlit sem menn kæmust ekki hjá. En allt annað hefur komið upp á teningnum og menn óttast að 20--30 milljarðar renni í svarta hagkerfinu, eins og það er nefnt. Ég tek undir það að réttlætið er mikilvægt. Það er mikilvægt að breyta skattalögunum og stöðva skattsvikin og menn gjaldi keisaranum það sem keisarans er hvort sem þeir eiga fyrirtæki eða eru einstaklingar, að þeir borgi af efnum sínum. Það hefur verið og er mikilvægt verkefni fyrir Alþingi að endurskoða skattkerfið á Íslandi. Það er enginn vafi að það var ástæðulaust um leið og menn léttu aðstöðugjaldinu af ýmsum gróðafyrirtækjum að létta skattbyrðar svo mjög því við eigum sem betur fer ýmis stöndug fyrirtæki sem þola að á þau séu lagður skattur. Það hafa verið nefnd til sögunnar Coca-Cola, Eimskip, olíufélögin o.fl. o.fl. Það hefði verið sanngjarnt að breiðar herðar sterkra fyrirtækja sem eru mjög að hagnast tækju á sig einhverjar af þeim byrðum sem nú eru lagðar á herðar almennings í landinu. Það hefði verið hægt að hlífa fólkinu með lægri tekjurnar ef menn hefðu haft vilja til þess að setja aðeins meiri byrðar á þessi sterku fyrirtæki sem árum saman hafa skilað hagnaði og sannarlega mjög miklum gróða sem hægt er að sjá í reikningum þeirra. Ég minntist á gengið áðan og ég vil segja það að auki gagnvart ferðaþjónustu og fleiru sem er framtíðaratvinnuvegur sem verið er að leggja á byrðar að einhver sérfræðingur í ferðaþjónustunni sagði fyrir nokkrum árum að gengisskráning um allan heim þyrfti líklega að vera miðuð við hamborgara þannig að hamborgari kostaði svipað í dollurum í hvaða landi sem fólk kæmi til. Við verðum þessa auðvitað oft vör í sambandi við útlendinga, ekki síst þegar gengið er hér mjög rangt skráð. Þá vilja þeir forða sér sem fyrst burt úr landinu því að þeim þykir dýrtíðin mikil. Ég ætla hér að koma að nokkrum atriðum og sakna þess að hafa ekki ráðherrana til þess að ræða við. Hæstv. forseti veit kannski af þeim við hljóðnemann í einhverju herberginu. Hefur hæstv. forseti hugmynd um hvort þeir hafi farið að hvíla sig?

Forseti á ekki von á því að hæstv. ráðherrar hafi farið að hvíla sig. Þeir munu væntanlega vera í hliðarherbergjum. Forseti mun kanna það eftir ósk hv. þm.

Ég þakka fyrir. Því miður, hv. alþm., þá sýnist mér að þessar aðgerðir boði þann alvarleika í íslensku samfélagi að þjóðarsáttin sé úr sögunni og verðbólga og ýmsir erfiðleikar muni taka við á næstu dögum ef þessi ríkisstjórn heldur áfram störfum sínum. Við þurfum kannski aldrei fremur en nú á því að halda að í ríkisstjórn Íslands sitji menn sem hafi til þess dug og verklag að leiða saman ólík sjónarmið svo hagvöxtur og atvinnulífið megi á ný eflast. Ég hef komið inn á að það sem mér finnst að í þessum aðgerðum er að það vanti tekjujöfnunina. Byrðarnar séu því miður ekki settar á þá sterku heldur á ýmsa sem veikir eru. Ég sé að hæstv. forsrh. er hér kominn. Því miður mun hæstv. félmrh. vera fjarverandi vegna veikinda. Ég er ekki hissa þó hæstv. félmrh. hafi lagst í rúmið við þessar aðstæður. Ég er ekki hissa á því. Ég væri ekki hissa á því þó hún stæði líka við það að segja af sér við þessar aðstæður því að mörg þau fyrireit sem hún hefur gefið skjólstæðingum sínum eru nú svikin. Ég ætla að taka eitt dæmi. Vaxtabætur munu verða skornar niður um 500 millj. kr. eða 17%. Hvað hefur það að segja miðað við þær áætlanir sem þúsundir Íslendinga hafa gert þegar þeir reiknuðu sig inn í húsbréfakerfið? Ríkisstjórnin sker vaxtabætur niður um 500 millj. og raskar þeirri reikningsstöðu sem fólk hefur gert miðað við verðbólgulaust land og miðað við tekjur sínar. Ég er sannfærður um að þessi aðgerð verður til þess að hópur einstaklinga mun missa þær eignir sem hann hefur verið að kaupa. Ég er því ekkert hissa þó félmrh. liggi nú í rúmi sínu og hugsi um þá stöðu sem hún býr við og hvort hún á að halda áfram störfum í þessari ríkisstjórn. Þessi aðgerð mun koma í bakið á mörgum einstaklingum. Ég ætla að minnast á skatt sem mun hafa mjög örlagaríkar afleiðingar. Það er bókaskatturinn. Hann hefur kannski ekki afleiðingar þannig. Bækur verða keyptar og lesnar á Íslandi meðan fólk býr hér en ég hygg að það sé rétt sem framleiðendur bóka hafa kynnt að sú ákvörðun að leggja 14% virðisaukaskatt á bækur muni hafa þær afleiðingar að þessi verkefni munu að einhverju leyti hverfa úr landinu. Þolum við það á þessum tíma að setja á vafasaman skatt sem veldur slíku þegar við stöndum frammi fyrir mjög vaxandi atvinnuleysi? T.d. er upplýst í Morgunblaðinu í dag hversu alvarlegt atvinnuleysið er sem hefur þróast á tíma þessarar ríkisstjórnar. Hagstofan er nýbúin að gera úttekt á atvinnuleysinu á Íslandi. Hún segir að það sé 4,5% en það alvarlega í þeirri úttekt er að atvinnuleysi meðal ungs fólks á aldrinum 16--19 ára er 16%. Atvinnuleysi ungs fólks á Íslandi á aldrinum 16--19 ára er 16%. Það er meira atvinnuleysi hjá þessum aldurshóp en gerist í flestum Evrópulöndum. Þetta hefur gerst á þremur missirum eða á líftíma þessarar ríkisstjórnar. --- Atvinnuleysi meðal ungs fólks 16--19 ára er 16%. Atvinnleysi fólks á aldrinum 20--29 ára er 7,5%. Þetta eru váleg tíðindi. Þetta mun skiptast mjög jafnt á milli greinanna á Íslandi. Það er ekkert síður langskólafólk en verkafólk sem býr við þessar aðstæður. Ég hélt því að þessi ríkisstjórn gætti sín mjög í þeim aðgerðum sem hún hefur staðið að að þær kæmu ekki þannig út að verkum væri hætt eða þau flutt úr landinu. Hér hafa menn mjög gagnrýnt skattinn á ferðaþjónustuna, sem ég tek undir, sem er að skila vaxandi hluta í gjaldeyristekjum. Í skálaræðum og á hátíðarstundum er mjög haldið á lofti mikilvægi ferðaþjónustunnar með réttmæti. Hitt er svo auðvitað alvarlegur hlutur að hér er verið að staðfesta matarskattinn að fullu. Það mun ekki létta byrðar þegna þjóðfélagsins. Hann mun birtast í því að menn eru með matinn allan í efsta þrepi skattsins, 24,5%. Ríkisstjórnin mun vera með í leynihólfum áætlanir um að fella burt endurgreiðslur sem áttu að koma á móti virðisaukaskattinum. Þetta hygg ég að sé í ýmsum leynipökkum sem ekki hafa verið teknir upp enn. Ég ætla líka aðeins að minnast á vexti. Ég spyr hæstv. forseta hvenær forseti treystir sér að setja ofan í við hæstv. ráðherra. Er það líðandi við þessar aðstæður þegar verið er að ræða um svo alvarlegar aðgerðir að þeim leyfist það, tíu að tölu, að enginn þurfi að vera í þessum sal? Er það leyfilegt?  Það hefur merkilegur atburður gerst á þessum drottins degi. Morgunblaðið hefur verið staðfastasta blað heimsbyggðarinnar og mjög fast í formum. Þar hafa einstaklingarnir fram að þessu getað gengið að hverjum hlut á sínum stað. Nú hefur það gerst á þessum drottins degi að íslensk frétt er á forsíðu Morgunblaðsins. Þetta mun ekki hafa gerst síðan 23. jan. 1973, ef ég man rétt. Mér hefur verið sagt að það gerist aldrei nema um stórfréttir sé að ræða að Morgunblaðið birti íslenska frétt á forsíðu. Það þurfi annað hvort til eldgos eða einhverja gleðifrétt sem fær hjartað í ritstjórum Morgunblaðsins til þess að hoppa. Nú hygg ég að það hafi gerst að hjartað í ritstjórum Morgunblaðsins hafi hoppað því á forsíðu stendur: ,,Gjaldtaka ýtir undir sættir í þjóðfélaginu``. Hitt er annað mál að ástæða er til að óska hæstv. sjútvrh., Þorsteini Pálssyni, til hamingju með að hafa fengið frið til þess að framfylgja sjávarútvegsstefnu fyrirrennara síns, Halldórs Ásgrímssonar. Hins vegar hefur Alþfl. látið plata sig í þessum málum og sýnir það mjög hversu pólitískur refur Þorsteinn Pálsson er að verða. Þorsteinn hefur sagt sem svo við sína menn: Því einu þurfum við að ná fram að fá að fylgja þessari stefnu Halldórs Ásgrímssonar en við skulum plata Alþfl. Við skulum hafa gjaldtökuna 1996. Því þið gerið ykkur væntanlega grein fyrir því, hefur hann sjálfsagt sagt, að Alþfl. verður ekki í ríkisstjórn eftir næstu kosningar.  Það er svo að alla sína ráðherratíð hefur Þorsteinn Pálsson glímt við tvö öfl: Annars vegar við skattagleði Alþfl. á sjávarútveginn, hins vegar við Morgunblaðið sem hefur þrálátt heimtað skattlagningu á sjávarútveginn. Ég óska þess vegna Þorsteini Pálssyni til hamingju með hversu vel hann hefur snúið þessa tvo andstæðinga sína af sér. Það er snilldarbragð og hefur ekki snjallara bragð sést í þessari ríkisstjórn. Hygg ég nú að vinsældir Þorsteins muni nokkuð vaxa við þessar aðgerðir og megum við gæta okkar félagar hans á Suðurlandi þegar hann hefur svo risið gegn öfgafullri stefnu Alþfl. 

Hæstv. fjmrh. hefur boðað veikindaforföll í dag. Forseti hefur nú þegar gert hæstv. forsrh. aðvart um að hans sé óskað í salnum.

Það er greinilegt að þessar aðgerðir hafa haft mjög afgerandi áhrif á heilsufar hæstv. ráðherra. Ég ætlaði aðeins að minnast á það mikilvæga atriði að ríkisstjórnin heitir vaxtalækkun. Ég held að það sé mjög mikilvægt bæði fyrir atvinnulífið og einstaklingana að það markmið náist. Ég er sannfærður um að ef hún nær því fram að minnka skattsvikin og fer í jöfnunaraðgerðir þar sem sterk fyrirtæki yrðu að borga þyngri skatta, sem víst er ekki að vanta, þá muni halli á fjárlögum minnka og þá eru komnar aðstæður til að lækka vexti. Hins vegar er það kannski sorgarsagan á þessari stundu að það er ríkisstjórnin sem hefur farið með vaxtaákvarðanirnar í landinu. Við skulum aðeins fara yfir stöðuna í þeim efnum: Ríkisstjórnin sem hefur reynt að veikja ríkisbankana með eilífum hótunum um að þeir verði seldir stóreignamönnum á Íslandi rekur eigi að síður tvo banka að auki. Annar bankinn heitir Lánasýsla ríkisins. Hinn bankinn heitir húsbréfabanki. Þessir bankar safna bara peningum. Við skulum aðeins fara yfir þá stöðu. Nú stöndum við frammi fyrir því í bankakerfinu að þar eru ekki að safnast fyrir innstæður. Sennilega standa allir bankarnir frammi fyrir því að innstæður og sparifé minnkar í bönkunum á þessu ári. En bankar ríkisstjórnarinnar, sem eru Lánasýsla ríkisins og húsbréfabankinn, hafa mjög safnað peningum á þessu ári. Ég hef alltaf verið sannfærður um að það er mjög einfaldur hlutur að lækka útlánsvexti. Til þess að lækka útlánsvexti verða menn að lækka innlánsvexti. Þá verða menn að lækka vextina á sparifénu. En ríkisstjórnin hefur þjónað vel þeim ríku þann tíma sem hún hefur setið. Fyrir sex mánuðum síðan, á þeim tíma sem þeir hafa talað um vaxtalækkanir, hefur það t.d. gerst að nýr lánaflokkur hefur verið stofnaður sem heitir ríkisbréf. Hann var stofnaður fyrir sex mánuðum og þar hefur ríkisstjórnin á þessum sex mánuðum safnað 3 milljörðum kr. bara í þennan eina flokk til að þjóna stóreignamönnum sem eiga peninga. Hvaða vextir skyldu vera borgaðir, hæstv. utanrrh., á þessa peninga? Í dag er verið að borga 10,7% vexti á þessa peninga. Hér um bil sömu vexti og útlán bankanna eru á. Algengustu útlán bankanna eru í dag á 11--12% vöxtum. Hvernig skyldi staðan vera í allri þessari söfnun á peningum? Bankarnir í landinu hafa safnað inn í bankakerfið 140 milljörðum kr. í sparifé. Ríkisbréfin hafa safnað á þessu ári 3 milljörðum. Í ríkisvíxlum liggja 16 milljarðar sem borgaðir eru um 10% vextir á. Í spariskírteinum, sem eru með um 8% vexti, eru 50 milljarðar. Í húsbréfum eru 32 milljarðar sem greitt er á um 8% vextir. Þarna eru yfir 100 milljarðar í peningum sem verið er að greiða á vexti eins og útlánin eru í bönkunum, sem eru 11--12%. Þess vegna er ekkert einfaldur hlutur að lækka vexti fyrr en þessi stórkostlegu tilboð ríkisstjórnarinnar til eigendanna á þessum peningum lækkar. Ég hefði kannski haldið að það væri hægt að gera það með handafli. Að segja sem svo: Þessi 9 eða 10% ganga ekki upp. Þið ágætu sparifjáreigendur sem eruð hér í ágætum viðskiptum við okkur verðið að sætta ykkur við það að fara niður í 7% í fyrstu lotu. Þeir hefðu fúlsað við því nokkra daga en þeir hefðu ekki átt betri kost. Það er auðvitað mjög mikið atriði að ríkisstjórnin stígi ekki röng skref í þessum efnum eins og hún hefur því miður gert á þessu ári með þessum nýja flokki sem ég minntist á. Hann veldur því fyrst og fremst að vexti er ekki hægt að lækka. Það verður ábyrgðarhlutur í bönkunum að lækka vextina á sparifénu eins og þeir eru því þar er verið að bjóða upp á 2--3% og á bestu bókum 5% vexti. Ef menn gengju þar í vaxtalækkun þýddi það að menn færu með sína peninga. Að þessu vildi ég koma hér og tel að þar hafi ríkisstjórnin alla möguleika til þess að taka á. Hvað fjármagnsskattinn varðar, sem ekki er settur á, þá get ég tekið undir það með ríkisstjórninni að það geti verið hættulegt við ríkjandi aðstæður. Um áramótin búum við í opnu landi hvað fjármagnið varðar. Ég held þess vegna að hyggilegt sé að stíga þar varlega til jarðar svo sú skattlagning valdi ekki vaxtahækkun og fjármagnsflótta. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að það þurfi að móta til framtíðar skatt sem segir að fjármagn og allar eignatekjur séu skattlagðar með einhverjum hætti. Þar eiga menn að móta sér fimm ára áætlun og stíga sem fyrst einhver skref í þeim efnum en ganga ekki mjög langt í hverju skrefi. Það er enginn vafi á því að þessi jólagjöf ríkisstjórnarinnar boðar ekkert hamingjuár hjá launafólkinu. Það gengur að því sem vísu núna 1. jan. að fram undan er mesta skattaár allra tíma á Íslandi. Það er mesta skattaár allra tíma á Íslandi. Davíð Oddsson, hæstv. forsrh., ber alla ábyrgð á því. Hann ber alla ábyrgð á þeirri gjörð og hefur þar brugðist mörgum sem trúðu því að ýmis þau ummæli sem hann hét fyrir kosningar mundu standast. Hæstv. forseti. Það er enginn vafi á því að þessi ríkisstjórn mun eiga erfiða daga fram undan á hinu nýja ári eftir að hafa gefið þennan jólapakka því að um hann ríkir engin sátt og almenningur og forustumenn hinna mörgu greina atvinnulífsins kalla aðgerðirnar stríðsyfirlýsingu þar sem ekki hefur verið rétt fram sáttahönd. Það kemur ekki á óvart. Það var það sem maður bjóst við en það er sorglegt fyrir þjóðina við þessa aðstæður að þurfa að búa við ríkisstjórn sem æ meir líkist rekaldi.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs fyrr í kvöld vegna svara hæstv. forsrh. við fyrirspurnum sem ég bar fram við hann og ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin og sömuleiðis þátttökuna í umræðunum. Ég tel að það sé mjög gott að viðkomandi ráðherrar sinni því að svara hlutunum jafnharðan. Það gerir umræðuna betri. Þó svo að það komi auðvitað fyrir að eitt og eitt svar fari fram hjá manni og manni eins og gengur, þá tel ég að það sé gott að þetta er gert. Ég tel að andsvarakerfið hafi sannað sig prýðilega á þessum og síðasta vetri að þessu leytinu til. Ég ætlaði aðeins að víkja að nokkrum atriðum sem fram komu í svörum hæstv. ráðherra og kannski að bæta fáeinum spurningum við vegna þess að ég held að það sé mjög mikilvægt áður en stjórnarfrumvörpin sem um þessi mál fjalla verða lögð fram að þá hafi verið farið sem nákvæmast í saumana á hlutunum. Ég vil byrja á því að spyrja hæstv. forsrh. og hæstv. ríkisstjórn: Hvenær má gera ráð fyrir því að þau stjórnarfrumvörp sem hafa inni að halda þær aðgerðir sem boðaðar eru í þessum textum verði lögð fyrir hv. Alþingi? Ég sé ekki betur en hér sé gert ráð fyrir því að breyta í fyrsta lagi lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Í öðru lagi sýnist mér, og það er reyndar augljóst, að það þurfi breyta lögum um tekju- og eignarskatt. Það hefur reyndar komið fram að því er þau lög varðar, sérstalega barnabætur og vaxtabætur, að þar gæti verið um að ræða ágreining á milli stjórnarflokkanna. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir því að breyta lögum um virðisaukaskatt, í fjórða lagi lögum um dráttarvexti og í fimmta lagi hefur hér verið rætt um svokallaðan þróunarsjóð og ég hef þá gert ráð fyrir því að lagt verði fram frv. um þróunarsjóð. Hæstv. forsrh. svaraði því svo að það frv. yrði lagt fram án óeðlilegra tafa, en ég held að það sé nauðsynlegt að fá aðeins gleggri svör í þeim efnum og ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geri ráð fyrir því að þessi frumvörp verði afgreidd fyrir jól eða fyrir áramót vegna þess að þau eru auðvitað óhjákvæmileg forsenda fjárlaganna, a.m.k. eins og dæmið lítur út núna, hvort þau verða lögð fram í hlutum, þ.e. breytingarfrv. við hver lög eða hvort þau verða lögð fram sem bandormur með þeim ákvæðum sem nauðsynleg eru vegna fjárlaganna. En fyrir utan þessi frumvörp eða þessar ráðstafanir, þá er greinilega eftir að afgreiða aðrar mjög viðamiklar forsendur fjárlaga. T.d. er bersýnilegt að ef forsendur fjárlaga eiga að ganga eftir að því er varðar grunnskólann, þá verður að breyta lögum um grunnskóla. Og ég spyr hvort það sé ætlunin að hafa þessi mál öll í einum bandormi eða í mismunandi frumvörpum. Ég vil þá víkja að einstökum atriðum í svörum hæstv. forsrh. eins og þau hafa hér komið fram í kvöld og kannski víkja fyrst að þessu með þróunarsjóðinn. Það er satt að segja allt mjög skrýtið mál og hefur tekið á sig sérkennilegar myndir. Hæstv. sjútvrh. segir t.d. að þetta þróunargjald muni renna til sjávarútvegsins. En það stendur ekki í yfirlýsingunni að gjaldið muni renna til sjávarútvegsins. Í yfirlýsingunni stendur að frá og með kvótaárinu 1996--1997 verði ákveðið þróunargjald lagt á úthlutuð þorskígildi. Það stendur ekki í þessari yfirlýsingu að gjaldið eigi að renna til sjávarútvegsins. Og ég vil spyrja hæstv. forsrh. að því hvort þetta er misskilningur hjá sjútvrh. að allt þetta gjald eigi að renna til sjávarútvegsins. Það stendur ekkert um það í yfirlýsingunni. Eins og yfirlýsingin er orðuð mætti alveg eins hugsa sér að þetta gjald fari allt í ríkissjóð að öðru leyti og þar með væri hér komið hið margumtalaða og illræmda veiðileyfagjald. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. alveg sérstaklega að þessu og ég vona að hann hafi heyrt þessa spurningu.

Viltu gera svo vel og endurtaka spurninguna.

Ég ætla að endurtaka spurninguna. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar stendur ekkert um það að þróunargjaldið eigi eingöngu að renna til sjávarútvegsins þegar því verður endurúthlutað. Eins og yfirlýsingin er orðuð er alveg hugsanlegt að lagt verði á þróunargjald sem renni til annarra þarfa, jafnvel ríkissjóðs og þar með sé í raun og veru komið hið illræmda veiðileyfagjald sem ýmsir eru að gagnrýna og þar af leiðandi tel ég að það sé kannski of snemmt að hrósa hæstv. sjútvrh. fyrir það að hann hafi verið að snúa menn hér niður, einkum krata. Og það væri fróðlegt að vita hvernig þetta er hugsað því að hér stendur: ,,Frá og með kvótaárinu 1996--1997 verði ákveðið þróunargjald lagt á úthlutuð þorskígildi.`` En það er engin nánari skilgreining á því hvað þetta gjald þýðir. Einnig út af orðum hæstv. forsrh. um það mál þar sem hann komst þannig að orði að hagur sjávarútvegsins mundi batna stórkostlega og þetta væri varanleg aðgerð, þá er óhjákvæmilegt að skoða þetta mál aðeins nánar. Nú vill þannig til að í kvöld hafði samband við mig maður sem hefur með að gera rekstur sjávarútvegsfyrirtækis á Suðurlandi, reyndar í kjördæmi hæstv. sjútvrh. Hann segir sem svo: Ég hef hér verið að reka frystihús. Frystihúsið hefur staðið misjafnlega vel, oft heldur illa. Niðurstaðan hefur orðið sú að sveitarfélagið hefur gefið aðstöðugjaldið eftir. Það hefur í raun og veru verið styrkur sveitarfélagsins í þennan rekstur. En þetta þróunargjald á að leggja á mig hvað sem tautar og raular, segir þessi mæti maður. Gjald sem lagt er á fasteignamat þeirra fasteigna sem nýttar eru til fiskvinnslu. Hann spyr: Er ég ekki lakar settur í raun með þetta gjald og gjaldið á skipin heldur en aðstöðugjaldið sem ég þurfti í raun og veru aldrei að borga miðað við þær aðstæður sem ég hef orðið að búa við og bý bersýnilega við þrátt fyrir þessar ráðstafanir? Með öðrum orðum: Menn eru farnir að velta því fyrir sér hvort þessi breyting frá aðstöðugjaldinu þýði fyrir sjávarútvegsfyrirtæki þá byltingu í raun sem menn vilja vera láta. Ég segi fyrir mig að ég dreg það mjög í efa. Í símtali við þennan ágæta mann á Suðurlandi, í kjördæmi hæstv. sjútvrh., þá fullyrðir hann: Það er greinilega verið að efna hér til hærri gjaldtöku af mér en ég hef í raun þurft að standa skil á. Þetta er auðvitað mál sem hv. sjútvn. hlýtur að þurfa að fara rækilega yfir en þó kannski ekki fyrr en frv. kemur fram og þó mætti auðvitað hugsa sér að þetta yrði skoðað sérstaklega í sambandi við frv. um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga þar sem aðstöðugjaldið væri fellt niður en þetta er umhugsunarefni. Það hefur einnig komið hér fram, sem er auðvitað mjög mikilvægt hjá hæstv. forsrh. í þessu máli, staðfesting á því sem fram kom í dag hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. Þessi nýi sjóður á að yfirtaka sjóðasukkið, ef ég leyfi mér að nota orð hæstv. forsrh. um sjóði fyrrv. ríkisstjórnar. Hér er með öðrum orðum um að ræða sjóð sem er með efnahagsreikning upp á 12--15 milljarða kr., eitthvað því um líkt. Þessi sjóður á að taka 4 milljarða lán og það eru tekjurnar sem hér er aflað sem eiga að standa undir því láni og öðrum áfallandi skuldbindingum sem þessi sjóður gæti e.t.v. orðið fyrir vegna þess að menn gætu ekki staðið við greiðslur t.d. í Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina eða Hlutafjársjóð. Með öðrum orðum er hér um að ræða býsna mikið bákn, sjóð upp á 12--15 milljarða kr. og ég held að að sé mjög nauðsynlegt og mjög jákvætt í raun og veru og þýðingarmikið að hafa fengið þessar upplýsingar fram hjá hæstv. forsrh. vegna þess að þetta er í sjálfu sér staðfesting á því sem marga grunaði að þessi sjóður, þróunarsjóður sjávarútvegsins sem menn eru að tala um, er þegar fæddur í skötulíki. Hann getur ekki orðið það bjargræði sem honum er ætlað að verða fyrir sjávarútveginn af því að hann verður með svo miklar skuldbindingar að hann ræður ekkert við þær. Hann verður með svo miklar skuldbindingar að hann mun ekki ráða við þær miðað við þær forsendur sem honum eru gefnar. En ég vil sem sagt endurtaka þessa spurningu varðandi frv. um þennan þróunarsjóð hvort gert er ráð fyrir því að að verði lagt fram eða afgreitt fyrir jól. Varðandi einstök atriði sem komu fram í ræðu minni hér fyrr í dag og sömuleiðis í ræðu hæstv. forsrh. Hann segir að lífskjaraskerðingin í þessu sé 3--6%. Alþýðusambandið segir reyndar að þetta sé eitthvað meira. Ég heyrði í hagfræðingi Alþýðusambandsins í kvöld þar sem hann nefndi talsvert hærri tölur. En það út af fyrir sig breytir ekki öllu. Hagfræðingur Alþýðusambandsins nefndi ef ég man rétt 5--9%. Það breytir út af fyrir sig ekki öllu heldur hitt sem er aðalatriðið að hér er gert ráð fyrir skerðingu hjá þeim sem eru með minnstu tekjurnar. Hér er gert ráð fyrir skerðingu hjá þeim sem lifa á atvinnuleysisbótum vegna þess að verðhækkanirnar koma óbættar niður á þessu fólki þó að það greiði ekkert af hinum beinu sköttum. Þar með er það auðvitað alveg ljóst að þessar ráðstafanir koma við alla, líka þá sem síst skyldi. Það er þess vegna rangt að þessar ráðstafanir hlífi þeim sem eru með lægstu tekjurnar og það er þó það fólk sem hefur beðið mér liggur við að segja með öndina í hálsinum eftir þessum ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar. Hvað er fyrir þetta fólk í ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar? Eru fleiri atvinnutækifæri? Nei. Er minna atvinnuleysi á næstunni? Nei. Er kjarabót? Nei. Það er 3% kjaraskerðing á þessu fólki með 40--50 þús. kr. á mánuði. Það er 3% kjaraskerðing samkvæmt útreikningum ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Að vísu segir Alþýðusambandið að það sé eitthvað hærri tala. Hæstv. forsrh. hefur orðað þetta þannig í þeirri yfirlýsingu sem fram hefur komið frá ríkisstjórninni að því er varðar atvinnumálin að atvinnuleysið muni minnka frá því sem ella hefði orðið. Og í yfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar segir svo, með leyfi forseta: ,,Sú styrking á stöðu atvinnulífsins sem felst í aðgerðum ríkisstjórnarinnar bætir atvinnuhorfur frá því sem annars hefði orðið, sérstaklega þegar líður á næsta ár og á árinu 1994, þótt þær nái varla að stöðva aukningu atvinnuleysis á næstu mánuðum.`` Ég vil þá spyrja hæstv. forsrh. Um hvaða tölu er þarna verið að tala að atvinnuleysið hefði annars orðið? Við hvað miðar ríkisstjórnin í þessum efnum? Hvert er það atvinnuleysi sem menn gera ráð fyrir að verði í viðbót við það sem nú er áður en ráðstafanir ríkisstjórnarinnar fara hugsanlega að skila einhverjum árangri að hennar eigin mati? Þetta er mjög mikilvæg spurning sem ég ber fram í öðru lagi við hæstv. forsrh. Hvert er það atvinnuleysi sem reiknað er með að verði áður en ráðstafanir ríkisstjórnarinnar fara að bera árangur? Í annan stað varðandi svör hæstv. forsrh. þá hélt ég því fram í minni ræðu að skattahækkanir ríkisstjórnarinnar á einstaklinga væri 31% eða 30,9%. Þ.e. skattarnir eru áætlaðir samkvæmt fjárlagafrv. um 13,4 milljarðar kr. og það er síðan gert ráð fyrir því að hækka þessa skatta um 4.150 millj. kr. Þetta er 31% hækkun skatta. Þar með er um að ræða meiri skatta á einstaklinga af hálfu ríkisins en nokkurn tíma hefur áður verið á Íslandi. Og það er í raun og veru blekking þegar hæstv. forsrh. setur hlutina þannig upp að heildarskatttaka sveitarfélaga og ríkis sé sú sama. Það er ekki það sem skiptir máli heldur hitt að skatttaka ríkisins hefur aldrei verið meiri. Ég benti á það að Sjálfstfl. hefði á undanförnum árum og áratugum lagt á það áherslu að það ætti að lækka skatta. Hann hefur lagt á það áherslu að það ætti jafnvel að afnema tekjuskattinn. Hann væri launamannaskattur eins og t.d. alþýðuflokksmenn hafa aftur og aftur nefnt. Nú er gert ráð fyrir því af þessum flokkum að skattar verði hærri en nokkru sinni fyrr. Ég sagði við hæstv. forsrh. að það hefði greinilega orðið svo eins og hann gerði grein fyrir á fundi Sjálfstfl. núna á dögunum að Sjálfstfl. hefði ákveðið að leggja stefnu sína til hliðar, hann ætlaði að leggja stefnu sína til hliðar um skeið, tímabundið að því er þetta varðar. Forsrh. varð æfur við og taldi að þessi orð mín væru til marks um það að ég hefði gleymt því að Alþb. hefði ekki tekist að reka herinn þegar það var í síðustu og næstsíðustu og ríkisstjórn þar áður. Það er út af fyrir sig alveg hægt að jafna þessu við herinn ef hæstv. forsrh. lítur á málið þannig. Það er rétt að herinn og herstöðvarmálið var stórt mál og er að mati Alþb. Ég skil þetta þá svo að hann sé í raun og veru að viðurkenna að hér sé um að ræða stórt mál þar sem Sjálfstfl. hafi skotist hrapallega, enda er það í hrópandi mótsögn við stefnu Sjálfstfl. að hækka skatta á einstaklinga um 31%. Við höfum á undanförnum árum oft og tíðum verið að breyta sköttum og hækka skatta. Við háðum hér miklar sennur um skattbreytingar þegar staðgreiðslukerfið var tekið upp og virðisaukaskattskerfið var tekið upp. Því var þá haldið fram að það væri verið að innleiða skilvirkt og traust skattkerfi. Sjálfstfl. ætlaði að ærast yfir minnstu tilfærslum á sköttum í tíð síðustu ríkisstjórnar. Svo kemur hann hér og gerir tillögu um 31% hækkun á sköttum einstaklinga og það er auðvitað útilokað að ætla að skjóta sér á bak við það að aðstöðugjaldið breytist þarna á móti. Hlutirnir liggja ekki þannig. Hinn harði veruleiki er sá að Sjálfstfl. og Alþfl. eru auðvitað að ganga harkalega á bak orða sinna gagnvart kjósendum í landinu og auðvitað alveg sérstaklega í Reykjavík vegna þess að hæstv. forsrh. beitti sér fyrir því sem borgarstjóri í Reykjavík að það loforð yrði gefið út að útsvar yrði ekki hækkað. Hvað er hér að gerast? Útsvar verður í raun og veru hækkað vegna þess að þetta gengur að einhverju leyti til baka til sveitarfélaganna. Sá peningaþvottur sem á sér stað í Stjórnarráðinu þar sem þessir peningar hafa millilendingu breytir engu í þeim efnum. Engu. Í þriðja lagi varðandi þær spurningar sem ég bar fram fyrir hæstv. ráðherra, þá sagði hann að það væri ekki ætlunin að taka 5% af lífeyrissjóðunum heldur væri þarna verið að reikna með því sem gerðist hvort eð er. Og þá er það auðvitað með þetta eins og fleira í þessu plaggi. Það eru alls konar sjálfsagðir hlutir sem hafa verið ákveðnir hvort eð er og eiga ekkert heima þarna. Það er ekki hlutverk ríkisstjórnarinnar að telja það upp í sínum skjölum hvað lífeyrissjóðirnir mundu gera hvort eð er. Það mundi líka reyndar æra óstöðugan ef menn ætla að halda lengi áfram á þeirri braut þannig að það að nefna lífeyrissjóðina í þessu plaggi er villandi. Það er beinlínis villandi. Það segir ekki neitt og er í raun og veru algerlega út í hött. Í fjórða lagi kom það fram hjá hæstv. forsrh. að það væri ekki ljóst hvað kæmi í staðinn fyrir aðstöðugjaldið og hann vildi ekki svara mér nákvæmlega til um það og út af fyrir sig skil ég það alveg. En ég benti á það í ræðu minni fyrr í dag og ég endurtek það nú að auðvitað er hætta á því að einstaklingaskattur Sjálfstfl. sem verður lagður á 1993 verði áfram. Ég geri ráð fyrir því að það verði mjög erfitt fyrir ríkisstjórnina og sveitarfélögin að finna leið til þess að leggja þennan skatt á einhverja aðra en einstaklingana vegna þess að ég hef ekki trú á því, nema ríkisstjórnin breyti eitthvað verulega um stefnu, að hún hafi kraft til þess að sækja t.d. verulega peninga í skatt á fjármagnstekjur sem ég kem hér aðeins að síðar. Í fimmta lagi varðandi húsbréfin, þá þakka ég hæstv. forsrh. fyrir svörin í þeim efnum. Samkvæmt fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að húsbréfaútgáfa á næsta ári verði um 10 milljarðar kr., sýnist mér, og hæstv. ráðherra talaði þannig að þessi tala yrði væntanlega lækkuð um 2--3 milljarða, ég skildi . . .

12 milljarðar á næsta ári.

Verði 12 milljarðar á næsta ári samkvæmt fjárlagafrv. þannig að það sé verið að taka hana niður í 10?

Já.

Já, það er akkúrat það, ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þetta frammíkall, það skýrir málið. Húsbréfaútgáfan minnkar úr 12 milljörðum niður í 9--10 milljarða. Það er fróðlegt að heyra þessar upplýsingar og sjálfsagt að ganga eftir því nánar þegar tækifæri gefst til við hæstv. félmrh. þegar hún rís úr rekkju hvað hún segir um þessar niðurstöður. Í sjötta lagi kom það fram hjá hæstv. forsrh. varðandi vextina að það er óljóst mál. Í sjöunda lagi kom fram að það er ekki fullrætt hvernig á að haga þessum niðurskurði upp á 1.240 millj. kr. En af hverju hann er 1.240 en ekki 1.250, það hefur hins vegar hvergi komið fram heldur. Ég spurði í áttunda lagi um virðisaukaskattinn og hvernig kann kemur niður á húshituninni sérstaklega, hvað fer á húshitun, hvað fer á menningu, hvað fer á Ríkisútvarpið o.s.frv. Um það fékk ég engin svör, en það hafa borist bréf um það mál til þessarar virðulegu stofnunar. Það hefur borist bréf frá Bandalagi íslenskra listamanna, svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Aðalfundur Bandalags íslenskra listamanna haldinn 21. nóv. 1992 beinir þeim tilmælum til ríkisstjórnarinnar að falla þegar í stað frá öllum áformum um að skattleggja útgáfu- og menningarstarfsemi. Tímabundnir erfiðleikar í efnahagslífi þjóðarinnar verða ekki leystir með nýjum álögum á menningarlíf landsmanna sem að stærstum hluta er borið uppi af fólki sem starfar án tillits til þeirra reglna um fjárhagslega umbun sem gilda á flestum öðrum sviðum þjóðlífsins. Það væru hörmuleg mistök að vega að rótum íslenskrar menningar á sama tíma og stefnt er að þátttöku í nánu samstarfi Evrópuþjóða innan Evrópska efnahagssvæðisins þegar gera má ráð fyrir að íslensk tunga og menning eigi eftir að verða fyrir stórfelldara áreiti erlendra menningarstrauma en dæmi eru um í sögu þjóðarinnar. Það er frumskylda íslenskra stjórnmálamanna að standa vörð um fullveldi og sjálfstæði íslenskrar þjóðar og á herðum landsmanna hvílir sú skylda að skila menningararfleifð þjóðarinnar í hendur næstu kynslóða. Aðalfundur Bandalags íslenskra listamanna skorar því á ríkisstjórn og Alþingi Íslendinga að láta ekki undir höfuð leggjast að gera þær ráðstafanir sem frekast er unnt til að efla styrk íslenskrar menningar í stað þess að veikja stöðu hennar.`` Undir þetta rita Hjálmar H. Ragnarsson og Þráinn Bertelsson. Enn fremur hefur borist bréf frá öllum þeim sem taka við heiðurslaunum listamanna, á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Við undirrituð lýsum yfir fyllsta stuðningi við baráttu Bandalags íslenskra listamanna og Rithöfundasambands Íslands gegn skattlagningu bóka. Við skorum á íslensk stjórnvöld að hverfa frá öllum áformum um aukna menningarskatta.`` Og hverjir skrifa undir þetta? Það gerir Halldór Laxness, það gerir Árni Kristjánsson, það gerir Jón Nordal, það gerir Hannes Pétursson, það gerir Kristján Davíðsson, það gerir Guðbjörg Þorbjarnardóttir, það gerir Jórunn Viðar, það gerir Jakobína Sigurðardóttir, það gerir Thor Vilhjálmsson, það gerir Sigfús Halldórsson, það gerir Jón úr Vör og það gerir Matthías Johannessen. Ég tel satt að segja að það þurfi býsna mikla pólitíska bíræfni til þess að ganga fram hjá áskorunum þessa fólks og ég vil leyfa mér að inna hæstv. forsrh. eftir því hvort það er óumbreytanlegur ásetningur ríkisstjórnarinnar að ganga gegn viðhorfum þessa fólks með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í þeim ráðstöfunum sem hér hafa verið kynntar. Ég vil einnig, virðulegi forseti, víkja aðeins að fjármagnstekjunum og ég vil aðeins spyrja hæstv. utanrrh. um það af því hann talar dálítið um fjármagnstekjurnar. Hvenær eiga þær að koma? Hvenær eiga þær að fara að skila sér í ríkissjóð? --- Hann svarar engu. Nú þykir mér týra. Einhver talaði einhvern tímann um heybrækur, það gerði ég ekki, virðulegi forseti. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvenær koma fjármagnsskattarnir? Hvenær koma vaxtaskattarnir? Ég sé að í yfirliti fjmrn. er ekki reiknað með vaxtasköttum 1993 og heldur ekki 1994. Það er ekki reiknað með vaxtasköttum 1994. Hvenær koma vaxtaskattarnir? Ég held að það sé óhjákvæmilegt að hæstv. utanrrh. upplýsi eitthvað um það mál vegna þess að það er auðvitað óhjákvæmileg forsenda málsins af hálfu margra stuðningsmanna Alþfl. sem ég þekki og hafa talað við mig út af þessum ráðstöfunum, þannig að ég geri ráð fyrir því að þeir hafi kannski átt erfitt með að ná til formannsins síðustu dagana. En ég vil spyrja hann þessarar spurningar fyrir hönd fjölmargra alþýðuflokksmanna og jafnaðarmanna á Íslandi: Hvenær kemur fjármagnstekjuskatturinn? Hvenær kemur vaxtaskatturinn? Og hvað verður hann hár? Ég vil enn fremur, virðulegi forseti, að síðustu vekja athygli á því hvaða viðbrögð þessar ráðstafanir hafa fengið. Hver eru viðbrögðin úti í þjóðfélaginu? Hvað hefur heyrst? Er einhver sem lýsir því yfir að þetta sé sjálfsagt óhjákvæmilegt og það sé ekkert annað betra að gera, eða hvað? Það eru engin viðbrögð af því tagi. Engin. Það hefur t.d. komið fram jafnvel ágreiningur um málið á milli stjórnarflokkanna um útfærsluatriði og það er nauðsynlegt að spyrja hæstv. sjútvrh. --- sem allt í einu sást hér áðan í dyrunum og er ekki langt undan, vona ég, ég sé hér einn mann úr tvíhöfðasveitinni en ég vona að sjútvrh. sé þá ekki langt undan. Ég ávarpa hann þá um leið og hann birtist næst. Það hefur komið fram ágreiningur um mál, jafnvel innan ríkisstjórnarinnar og kemur fram að í stjórnarflokkunum er veruleg hræðsla við þessar tillögur og gjörsamlega skiptar skoðanir. Einn segir t.d. að þróunargjaldið eigi allt að renna til sjávarútvegsins en aðrir gera bersýnilega ráð fyrir því að eitthvað af því renni í ríkissjóð. Menningin, ég hef þegar lesið upp viðbrögðin frá því fólki. Húshitunin, þau viðbrögð eru þekkt. Ferðalög, flutningar, þau viðbrögð eru þekkt. Og hvaða viðbrögð koma fram á þingi Alþýðusambands Íslands? Samkvæmt fréttum: ,,Óánægja, beiskja, reiði.`` --- Tilvitnun í fréttir Stöðvar 2 í kvöld. Einn af þeim sem Stöð 2 ræddi við sagði: Það er allt ,,ef`` sem snýr að okkur. Hinir hafa allt sitt á þurru. Við höfum bara ,,ef`` en hinir hafa allt sitt á þurru. Svo segir einn af þingmönnum stjórnarflokkanna sem er talað við í fréttum í kvöld, hann segir: Mér kemur það ekkert við þó að einhverjir menn úti í bæ séu að semja einhverjar tillögur. --- Mennirnir úti í bæ, það eru mennirnir sem eiga heima vestur í bæ en sitja hér í kvöld, hæstv. forsrh. og félagar hans. --- Kemur fram úr Sjálfstfl. Menn úti í bæ. Og því miður er það þannig að þessir blessaðir menn eru bara ekki úti í bæ, þeir eru nefnilega í valdamiklum stöðum enn þá. Og hvað segir forseti Alþýðusambands Íslands? Hann segir: Það er óraunsætt að gera ráð fyrir því að launamannahreyfingin uni þessum ráðstöfunum án kauphækkana. Það er óraunsætt. Þetta er ekki það sem við sættum okkur við, sagði hann í viðtali við fjölmiðil. Aðrir forustumenn í verkalýðshreyfingunni hafa notað miklu stærri orð. Ég ætla ekki að endurtaka þau hér. Þetta eru viðbrögðin hjá þessu fólki en hver eru þau annars staðar? Jú, það hefur ekki staðið á viðbrögðum annars staðar, t.d. í versluninni. Það var byrjað að hækka vörur í gærmorgun um 6% út af gengislækkuninni. Sagt er að það sé búið að hækka þjónustu ferðaskrifstofa um 6--8% strax í dag. Og ég vil sérstaklega spyrja hæstv. forsrh. að því: Hvað verður gert í þessu efni? Verður hert á verðlagseftirliti? Verður Verðlagsskrifstofan, verður Verðlagsstofnun búin sérstaklega út með fjármuni og mannskap til að róa gegn þessari svívirðilegu verðhækkanaöldu sem er að skella yfir? Það hefur auðvitað verið partur í öllum efnahagsráðstöfunum, sérstaklega núna síðustu missirin að menn reyndu að keyra af stað áróður gegn verðhækkunum. Það hefur ekki orðið vart við neitt slíkt. Þess vegna er nauðsynlegt að fá það upplýst, verður eitthvað af því tagi gert? Er meiningin að reyna að kýla niður þessa verðhækkanaöldu sem er að ríða hér yfir? Og ég vil einnig spyrja hæstv. forsrh.: Hvað með ríkisfyrirtækin? Munu þau taka til sín hækkanir eftir þessar ráðstafanir, t.d. Ríkisútvarpið, svo ég nefni dæmi, þar sem gert er ráð fyrir reyndar í fjárlögunum 10% hækkun í ársbyrjun eins og fjárlögin líta út? Það er gert ráð fyrir 7% hækkun Rafmagnsveitna ríkisins. Hvað er með opinberar hækkanir? Munu þær fljóta yfir næstu áramót eða mun ríkið reyna að ganga á undan með góðu fordæmi í þessu efni? Þessar spurningar vildi ég leggja fyrir hæstv. forsrh. og að allra síðustu benda á það að í umræðum um efnahagsmál á undanförnum árum hafa menn reynt að leggja á það áherslu að þær ráðstafanir sem gripið væri til væru tiltölulega skýrar, tiltölulega hreinar þannig að það væri ekki verið að blanda saman aðferðum sem væru ólíkar í grundvallaratriðum því þá vinnur hvað á móti öðru. Menn hafa sagt sem svo: Það eru þrjár meginleiðir til. Ein er uppfærsla, ein er niðurfærsla, ein er millifærsla. Og ef reynt er að grípa til niðurfærsluaðgerðar eins og t.d. þeirrar að fella niður aðstöðugjald sem hefur verðlækkunaráhrif, getur haft verðlækkunaráhrif, þá verða menn að passa sig á því að grípa ekki til uppfærsluráðstafana eða gengislækkunar í leiðinni, því þá þurrkast út áhrifin af aðstöðugjaldinu í verðlaginu, a.m.k. fyrst um sinn, eða það er mjög hætt við því að það gerist. Þær ráðstafanir, sem hér eru á ferðinni, eru í raun og veru allar leiðirnar. Þær eru uppfærsla, þær eru niðurfærsla og þær eru millifærsla. Það er gengislækkun sem er uppfærsla á verðlagi, það er niðurfærsla sem er niðurfelling aðstöðugjalds og það er millifærsla með því að stofna m.a. til nýrra sjóða með þeirri skattatilfærslu sem á sér stað og með þeirri methækkun skatta á almenning upp á 31% sem gert er ráð fyrir að grípa til á næsta ári. Þess vegna er það auðvitað ljóst, virðulegi forseti, að þessar aðgerðir eru dæmdar til að mistakast sem slíkar sem efnahagsaðgerðir af því að þær eru grautur, þær eru heilagsandahopp í kringum vandann. Þær taka ekki á vandanum, þær eru heilagsandahopp í kringum vandann og öllu er velt yfir á bök almennings, 6 milljörðum kr. í hæstu sköttum sem nokkurn tímann hafa verið lagðir á af ríkinu í Íslandssögunni.

Virðulegi forseti. Ég held að annars vegar hafi yfirlýsing hæstv. forseta verið mikilvæg í umræðunni og sömuleiðis sú hugmynd sem kom fram hjá hv. 4. þm. Reykv., sem er auðvitað einföld, í þessu máli að það verði kannað hvort menn eru tilbúnir til að fresta máli sínu til morguns. Ég skil forseta svo og þann mikla velvilja sem hann sýnir þingheimi að þó að hann sé fáorður og gefi litlar yfirlýsingar í þeim efnum, þá muni hann nota næstu mínúturnar meðan menn tala til þess að reyna að leita að eðlilegri lendingu í þessu máli þannig að fundur standi ekki all of lengi fram eftir nóttu þó að menn séu að sjálfsögðu tilbúnir til þess að skipuleggja málin þannig með hæstv. forseta að sem flestir komi sínum sjónarmiðum að einnig á óvenjulegum tíma sólarhringsins því að mikið liggur við eins og kunnugt er. Ég skil því hæstv. forseta svo að hann muni ganga í málið með eðlilegu hætti núna næstu mínútur.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Ég vil nefna nokkur atriði. Í fyrsta lagi það að mér fannst svar hans slappt að því er varðar verðhækkanaskriðuna sem er fram undan. Mér finnst að ríkisstjórnin eigi núna að skera upp herör gegn þeim sem ætla sér að hirða stórfé í skjóli þessara ráðstafana og það eigi að búa Verðlagsstofnun út af krafti til að taka á móti þeirri holskeflu verðhækkana sem bersýnilega er fram undan og hefur komið fram í verslunum og hjá þjónustufyrirtækjum strax í dag. Í öðru lagi varðandi þróunargjaldið eða þróunarsjóðinn vil ég segja að ég tel það mikilvægt að forsrh. hefur sagt það skýrt núna að þetta gjald verði ekki notað til almennrar tekjujöfnunar fyrir ríkissjóð. Það verði með öðrum orðum ekki notað með þeim hætti sem veiðileyfagjaldið hefur verið hugsað af Alþfl. Þar með get ég út af fyrir sig tekið undir hrósið til hæstv. sjútvrh. um að hann hafi snúið á Alþfl. í þessu máli. Það gat ég hins vegar ekki gert fyrr en þetta svar forsrh. lá fyrir með afdráttarlausum hætti eins og það gerir núna. Með öðrum orðum er því hafnað að hér verði lagt á almennt veiðigjald til að standa undir almennum rekstri ríkissjóðs. Mér finnst líka mikilvægt að taka það fram, virðulegur forseti, að ég tel að við lok þessarar umræðu hafi forsrh. sagt eina setningu sem getur svo sem alveg verið endirinn á umræðunni. Það var: Atvinnuleysið mun halda áfram að rísa nú og á næstunni. Það er ekki lausn í þessum ráðstöfunum. Vonin sem þjóðin batt við þessar ráðstafanir um allt land mun því ekki rætast. Það er niðurstaðan af þessum umræðum, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Þjóðin sér í gegnum orð af því tagi sem hv. þm. lét út úr sér síðast. Ráðstafanirnar eru til þess gerðar að stemma stigu við vaxandi atvinnuleysi og það munu þær gera. En það væri blekkingarleikur, sem ég veit og vona að hv. þm. mundi ekki stunda væri hann ráðherra, að segja að slíkar ráðstafanir eða nokkrar ráðstafanir geti í einni svipan stöðvað slíka þróun. En það er ekki vafi í mínum huga að þegar fram í sækir, og það skiptir mestu, að þá verði varanlega dregið úr því atvinnuleysi sem fer vaxandi og atvinnuleysisvofunni verði bægt hér á burt. Ég vona að við séum allir af heillyndi sammála um að það sé mikilvægara en karp í þingsölunum.

Virðulegi forseti. Í dag er það svo að 10--15% yngstu kynslóðarinnar á Íslandi eiga erfitt með að fá atvinnu. Í dag er það svo að menn horfa framan í hærri atvinnuleysistölur en nokkru sinni um langt árabil. Og í dag er það svo að við höfum rætt ráðstafanir í efnahags- og atvinnumálum sem hafa þann tilgang að reyna að draga úr atvinnuleysinu og reyna að berja atvinnuleysisvofuna frá þúsundum íslenskra heimila. Það liggur fyrir og það er vafi í mínum huga, hæstv. forsrh., að þessar ráðstafanir dugi. Það er vafi í mínum huga. Ég vona líka að menn geti sameinast um það við annað tækifæri að koma í veg fyrir að atvinnuleysisvofan haldi áfram að kollsigla fjárhag heimilanna í landinu. Það hefur komið hér fram af hálfu Alþb., virðulegur forseti, aftur og aftur í þessum umræðum, bæði í dag og í gær, að við erum tilbúin til samstarfs við stjórnarflokkana og aðra aðila og stjórnarandstöðuflokkana um raunhæfar ráðstafanir til þess að snúa atvinnuleysisdrauginn niður. Ég er reyndar þeirrar skoðunar, virðulegur forseti, að atvinnuleysið sé alvarlegasta efnahagslegt, félagslegt og menningarlegt vandamál Íslendinga í dag. Það sé ekkert brýnna en að finna leiðir til þess að snúa atvinnuleysisdrauginn niður. Í raun og veru ber okkur sem hér erum að snúa bökum saman um það. Til þess erum við hér og til þess er ætlast af okkur af því fólki sem hefur kosið okkur til að sitja í þessari virðulegu stofnun.

Virðulegur forseti. Það var mjög athyglisvert að sjá í sjónvarpi og útvarpi viðtöl við almenning sem spurður var um þær ráðstafanir sem gerðar voru og sjá hversu jákvæð þau viðbrögð voru, allt önnur en viðbrögð sumra talsmanna ákveðinna hreyfinga. Viðbrögð almennings voru afskaplega jákvæð vegna þess að almenningur vill leggja töluvert á sig til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi í þessu landi. Þess vegna er almenningur tilbúinn til að taka þátt í þeim aðgerðum sem menn eru að vinna að. Þess vegna tel ég að menn geti búist við því að atvinnuleysi muni minnka. Það kom fram hjá hv. þm. að hann hefði áhyggjur af að það gerðist of seint að þá treysti ég því að í hans orðum felist það að hann og hans flokkur muni greiða fyrir því að þessar tillögur, þótt þær séu ekki fullnægjandi að mati hv. þm., fái greiða leið í gegnum þingið því þær munu örugglega gera mjög mikinn bata.

Virðulegi forseti. Mönnum hefur orðið býsna tíðrætt hér um þróunarsjóð sjávarútvegsins, þennan nýja sjóð sem ríkisstjórnin ætlar sér að koma upp. Ég verð að segja að ég hef ekki fengið þau svör sem ég bjóst við að við gætum fengið hér. Því vil ég reyna að spyrja enn einu sinni hversu mikið fé þróunarsjóður sjávarútvegsins komi til með að hafa úr að spila eftir að búið er að leggja á greinina þetta nýja rúmlestagjald og fasteignaskattinn á vinnslufyrirtækin í landi. Síðan skilst mér að koma eigi tekjur vegna eigna í svokölluðum sukksjóðum fyrrv. ríkisstjórnar, ef ég man rétt orðalag hæstv. ráðherra. Mig langar einnig til að spyrja: Hvað er reiknað með að þróunargjaldið eða auðlindaskatturinn verði hár? Hvað eru menn að tala um að leggja mikið á þessa atvinnugrein? Ég vil spyrja og fá gleggri svör en fengust við spurningu hv. þm. Svavars Gestssonar. Er það ekki alveg morgunljóst að þetta þróunargjald eða auðlindaskattur á að renna óskiptur til þróunarsjóðsins? Menn verða að átta sig á því að óvissunni í þessari atvinnugrein verður að linna.

Ég hef þegar svarað spurningunni.

Þessari óvissu sem sjávarútvegurinn hefur búið við verður að linna. Menn verða að fá að vita hver starfsskilyrði atvinnugreinarinnar verða. Þetta er óbærilegt fyrir þessa menn sem sí og æ er hrópað til og þeir hvattir til hagræðingar og endalausrar hagræðingar í greininni. Þeir verða að fá að vita hver starfsskilyrðin verða til framtíðar. Út af fyrir sig get ég fagnað því ef náðst hefur sátt um stjórnun fiskveiða og við megum ganga út frá því sem vísu að við munum búa við hliðstætt kerfi áfram. Það er óásættanlegt að velkjast í vafa í þessum efnum. Auðvitað vitum við að þótt þessir sjóðir komi, og væri hægt að hafa langt mál um það, að ríkisstjórnin hefur verið að nota sjóði fyrrv. ríkisstjórnar og beitt þeim til styrktar vægast sagt veikburða atvinnulífi. Þar komu þeir vissulega að gagni. Það var nefnilega komið svo að hagnaður var orðinn í sjávarútvegi þegar þessi ríkisstjórn kom til valda, það var búið að skaffa þessari atvinnugrein ásættanleg starfsskilyrði en því miður var með mistækum aðgerðum á fyrstu dögum ríkisstjórnarinnar starfsgrundvellinum kippt undan atvinnugreininni með stórkostlegum vaxtahækkunum og gífurlegri skattlagningu. Þannig var grundvellinum kippt undan greininni. Þessi fáu ár eða sá stutti tími sem ríkisstjórnin hefur setið má segja að séu ár hinna glötuðu tækifæra í þessum efnum. Það voru vissulega skilyrði, það var búið að skapa þau og skilyrði til að spila betur úr. Ég verð að koma enn og aftur að því að mér er ómögulegt að skilja þá hagfræði að þrátt fyrir að atvinnugrein sé rekin með 5--6% tapi telji menn sig geta sótt til þeirrar atvinnugreinar hundruð milljóna í nýjum sköttum. Mér er lífsins ómögulegt að skilja slíkt háttarlag. Ég skil ekki hve menn geta verið óraunsæir í þessum efnum og nánast ósanngjarnir. Skattlagningin hjá þessari ríkisstjórn er alveg með eindæmum og það kom greinilega fram í ræðu hv. þm. Svavars Gestssonar hér áðan. Þarf ekki að endurtaka það að áætlað er að tekjuskattur einstaklinga muni hækka hvorki meira né minna en um 31%. Það er ótrúlegt hversu hér er gengið hart og miskunnarlaust fram. Skattagleði þessarar ríkisstjórnar birtist í ýmsum myndum. Mér er spurn: Kom það aldrei til tals hjá hugmyndasmiðum þessara tillagna að setja á blað að aðhafast ætti eitthvað í skattsvikamálum? Komst það aldrei á blað að menn skyldu reyna að sækja þá milljarða sem liggja óinnheimtir hér og þar úti í þjóðfélaginu? Hvaða tilburðir eru hjá ríkisstjórninni til þess að ná þeim sköttum? Ég reikna ekki með því að fá svör við þessu frekar en ýmsu öðru. En það er áhyggjuefni og umhugsunarefni fyrir okkur sem höfum vakið máls á þessu árum saman hversu viðkomandi ráðherrar virðast vera kærulausir í þessum efnum. Það er nánast ólíðandi. Ég skal taka það fram að þar er ég ekki að sakast við hæstv. núv. fjmrh. einan sér. Ég vil fara lengra aftur í tímann. En þetta er óviðunandi og óásættanlegt að ekki sé tekið hér til hendi og að margir milljarðar skuli liggja úti vegna svika á skatti. Ég minntist á skattagleðina. Það er alveg ótrúlegt að menn skuli láta sér detta í hug að skerða barnbætur um 20% á tveimur árum. Ráðherrar Alþfl. eru víst sofnaðir, þeir sem ekki eru þegar orðnir veikir. Alþfl. sem hefur státað sig af því að vilja hlúa að velferðarkerfinu í landinu hefur lagt það til að skerða lífeyristryggingar aldraðra á árinu 1992 um 260 millj. kr. Áformin á árinu 1993 eru að skerða þessi réttindi enn um hvorki meira né minna en 580 millj. til viðbótar. Þetta er umhyggjan fyrir öldruðum. Hvar er þessi Alþfl.? Er nema von þó að gamlir alþýðufokksmenn spyrji? Og það eru ekki aðeins aldraðir. Hvað aðhafast menn í sambandi við Lánasjóð ísl. námsmanna og námsmenn þar sem lán til lánasjóðsins eru lækkuð um hvorki meira né minna en 500 millj. kr. til viðbótar þeim 300 millj. kr. sem sagðar voru sparast vegna breyttra lánareglna? Það er ótrúlegt hvernig hér er gengið fram. Hæstv. forsrh. sagði í sjónvarpsviðtali fyrir örfáum dögum, þegar hann var spurður að því hvort ríkisstjórnin hugsaði sér ekki að sækja eitthvað til fanga til landbúnaðarins, að það væri ódrengilegt að ganga lengra í kröfugerð á landbúnaðinn. Nú spyr ég þennan sama ráðherra vegna þess að okkur er sagt að í þessum tillögum felist lækkun á framlögum til landbúnaðarins eða niðurskurður til landbúnaðarins um hvorki meira né minna en um 250 millj. kr. Því er spurning mín: Hvar hyggst ríkisstjórnin ná þessum 250 millj. kr. af framlögum til landbúnaðarins? Í bók sem ríkisstjórnin gaf út og nefnd var Velferð á varanlegum grunni segir að mig minnir á fremstu síðu: ,,Sættir takist um sanngjörn kjör.`` Það er fallega að orði komist. Ég verð þó að segja og ég held að ég sé ekki einn um þá skoðun að hér hefur ekki orðið nein sátt. Það er vægast sagt ömurlegt hvernig ríkisstjórnin hélt á því sáttaboði sem hún fékk bæði frá aðilum vinnumarkaðarins og frá stjórnarandstöðunni til þess að vinna að lausn á þeim vanda sem ég viðurkenni að ríkisstjórnin var búin að koma þjóðfélaginu í. Í einni andrá var öllum hugmyndum um framlengingu á þeirri hugsun sem bjó að baki þeim þjóðarsáttarsamningum sem fyrrv. ríkisstjórn átti svo stóran hlut í að gera mögulega. Þeim var glutrað niður í einu vetfangi og það af misvitrum mönnum. Það verður að segjast að hér varð því miður alvarlegt þjóðarslys. Það er alveg ljóst að ekki verður hægt að ganga lengra og krefjast meiri fórna af almennum launamanni þessa lands. Nú er komið að þeim sem eru betur settir til að taka á sig pinkla núverandi ríkisstjórnar. Það er staðreynd að þeir sem lakast eru settir í þjóðfélaginu eru þeir sömu og fara verst út úr þeim aðgerðum sem núv. ríkisstjórn hefur verið að smíða. Þetta er ekki einhver fullyrðing frá mér hér úr þessum ræðustól. Þetta var staðfest í sjónvarpinu í kvöld af hagfræðingi Alþýðusambands Íslands. Þetta er umhyggjan fyrir láglaunafólkinu í dag. Að láta sér svo detta í hug að flytja marga milljarða af atvinnufyrirtækjunum yfir á launafólk er ótrúleg storkun við launafólk í landinu. Miðað við þær aðstæður sem við búum við verður að segja að þær eru óskiljanlegar og þær eru mjög óskynsamlegar. Hæstv. forseti. Það er mikill misskilningur hjá núv. ríkisstjórn að launþegar séu vandamálið eða ástæða þess hvernig umhorfs er í landinu í dag. Það er mikill misskilningur. Vandamálið í þjóðfélaginu í dag er kolröng stjórnarstefna. Ríkisstjórnin hefur ekki aðeins haft rangt við. Hún hefur einnig gefið vitlaust, virðulegi forseti.

Virðulegur forseti. Ég hafði hugsað mér að bera upp spurningar við hæstv. forsrh. Ég vona að hann heyri mál mitt því að það verður þó að hrósa honum fyrir það að hann hefur borið við að svara spurningum hér í dag. Aðrir ráðherrar hafa ekki mikið tekið þátt í þeim leik en hann á það sem hann á í því. Tvö mál langar mig til þess að ræða undir lok þessarar umræðu. Í fyrsta lagi langar mig að spyrja hæstv. forsrh. að því hvort það standi til og hvort hann ætli að beita sér fyrir því að það ranglæti sem mun fylgja virðisaukaskatti á húshitun verði bætt með einhverjum hætti. Það liggir fyrir að 14% virðisaukaskattur á húshitun mun þýða þrefalt, jafnvel meira en þrefalt hærri gjöld í ríkissjóð af því að hita upp hús á köldu svæðunum en þar sem ódýrar hitaveitur eru, t.d. á höfuðborgarsvæðinu svo að dæmi sé tekið, en það eru auðvitað fleiri hitaveitur ódýrar en sú sem hér er. Ofan á þetta bætist að gengisfellingin sem varð núna eykur skuldir þeirra hitaveitna sem hæst hafa gjöldin og bætist þar ofan á. Til þess að bæta sér upp hvort tveggja, virðisaukaskattinn og hækkun skulda, þurfa hitaveitur jafnvel að hækka sín gjöld um 14--17% til að koma til móts við tekjuþörfina. Í öðru lagi langar mig til þess að koma að því máli sem hefur verið nokkuð rætt hér í dag. Það eru sem sagt þær yfirlýsingar að nú sé búið að ljúka endurskoðun fiskveiðistefnunnar með stofnun þessa sjóðs. Ég verð að lýsa yfir miklum vonbrigðum mínum með það sem hefur smám saman verið að koma hér í ljós. Mig langar til að biðja hæstv. forsrh. að útskýra dálítið nánar fyrir mér hvernig hann lítur á þessi mál. Ég hef bæði séð eftir honum ritað og heyrt hann segja frá því áður að hann telji að á fiskstofnarnir og lífríkið í hafinu í kringum landið sé almenningseign og hann vilji tryggja að þessi almenningseign verði um alla framtíð. Það er auk þess inni í sáttmála ríkisstjórnarinnar með mjög skýrum hætti að þannig eigi að standa að málum. Nú hefur hann sagt í dag og mér finnst það stangast dálítið á við þessi markmið að endalok endurskoðunar fiskveiðistefnunnar, sem hér hafa birst okkur, eigi að túlka þannig að ekki sé meiningin að taka peninga í framtíðinni í ríkissjóð frá útgerðinni. Ég vil fá að vita hvernig það getur komið heim og saman því að ég sé ekki annað fyrir mér en að með óbreyttu kvótakerfi, eins og við höfum núna með frjálsu framsali aflaheimilda þar sem útgerðarmenn eiga rétt á aflaheimildum, liggi það einfaldlega fyrir að ætli menn ekki að fara leið Alþfl. þá veit ég ekki hvaða leið menn ætla. Ég tek fram að það er ekki sú leið sem ég vil styðja. Ég hef haft aðrar skoðanir á málinu en ég tel að það sé mjög nauðsynlegt að það komist á hreint hvað menn eru að fara þegar þessu átaki við úreldingu lýkur. Auðvitað verða menn að horfa til framtíðarinnar en hvað á þá að gerast? Erum við þá ekki nákvæmlega í þeim sömu sporum og við erum í í dag? Til hvers var þá verið að endurskoða og hvers vegna voru menn að setja í sáttmála þessarar ríkisstjórnar að tryggja ætti sameign þjóðarinnar á auðlindinni? Það segir í Morgunblaðinu í dag, með leyfi forseta: Davíð var spurður hvort gjaldtaka fyrir veiðiheimildir tryggði virkni lagaákvæðis um að fiskimiðin væru sameign þjóðarinnar en hann talaði um það fyrir síðustu kosningar að tryggja þyrfti virkni þessa ákvæðis. ,,Það er náttúrlega ljóst að þetta var gert í anda þess ákvæðis`` var svarið. Ég spyr þess vegna: Sér ekki hæstv. forsrh. fyrir sér að að þessu leytinu verðum við í sömu sporum þegar úreldingarátakinu er lokið? Ég verð svo að lýsa yfir sérstökum vonbrigðum með það hvernig að þessu máli hefur verið staðið. Hér var okkur gefið til kynna að sjútvn. Alþingis og ýmsir hagsmunaaðilar í útgerð og fiskvinnslu fengju að koma að endurskoðun þessa máls. Það hefur verið í slíku skötulíki að sérstaka umræðu þyrfti um það því formenn þessarar tvíhöfða nefndar sem margrædd er hafa komið tvisvar á fund sjútvn., í annað skiptið til þess að heilsa upp á hana í upphafi starfs síns til að segja okkur að nú væri starfið að byrja. Í seinna skiptið til þess að segja okkur að ekkert hefði gerst sem í frásögur væri færandi. Þetta er allt samráðið við sjútvn. Alþingis. Allt sem okkur hefur verið lofað í þessu sambandi hefur hreinlega verið svikið. Nú er okkur sagt þegar komið er fram undir lok nóvember 1992 að þessu starfi sé lokið. Mig langar til viðbótar að bera fram tvær spurningar. Önnur er sú sem ég reyndi að fá svör við frá hæstv. sjútvrh. en fékk ekki. Vegna þess að hæstv. forsrh. hefur borið við að svara mönnum í dag ætla ég að gera tilraun til að spyrja hann að þessu. Á að borga úreldingu frystihúsa með veiðileyfagjaldi á útgerðina? Er það meiningin? Er það hugmyndin að veiðileyfagjaldið, tekjur af útgerð, sem á að innheima til þess að greiða skuldir þessa sjóðs sem hér er verið að stofna, þessa stóra þróunarsjóðs, til þess að greiða fyrir offjárfestinguna í landi? Ég er búinn að spyrja þessarar spurningar þrisvar í dag og ég óska eftir því að henni verði svarað. Ég get ekki trúað því að í svo stóru máli sem við erum að ræða hér hafi ekki verið gengið frá því hvernig ætti að fara með þetta atriði. Önnur spurningin er: Á upphæð veiðigjaldsins að vera í samræmi við þörf sjóðsins eða á hún að vera svipuð og til stóð að Hagræðingarsjóður fengi frá útgerðinni? Þessarar spurningar spyr ég vegna þess að það hefur ítrekað komið fram frá aðilum sem eiga hlut að máli, t.d. Kristjáni Ragnarssyni, að þeir skilji þetta þannig að það sé ekki verið að tala um að taka hærri upphæðir frá útgerðinni inn í þennan sjóð en svarar þeim upphæðum sem hefur verið gert ráð fyrir að Hagræðingarsjóðurinn fengi frá sjávarútveginum. Að lokum langar mig vegna umtals um þessa blessaða sjóði til að vitna í stefnuræðu Davíðs Oddssonar forsrh. frá því 10. október 1991 þar sem hann talaði um sjóðina. Mig langar fyrst til að minna á að nú er verið að stofna sjóð. Yfir honum á að vera þriggja manna stjórn. Tvo af þessum mönnum á sjútvrh. að skipa. Þetta er einn allsherjar kommissarasjóður. Og þetta er enginn smásjóður. Hann er upp á marga, marga milljarða. Það er búið að sameina í honum þá sjóði, sem menn hneyksluðust mest á í kringum kosningarnar og eftir þær, og bæta við fjögurra milljarða framlagi eða láni eftir áramótin sem ég get engan veginn skilið hvers vegna kemur ekki til með að valda vaxtahækkun í þjóðfélaginu en það er nú önnur saga. Hæstv. forsrh. komst svo að orði í stefnuræðu sinni í fyrra, með leyfi forseta: ,,Þá hafa svonefndar björgunaraðgerðir, þar sem stofnað var með erlendum lántökum til nýrra millifærslusjóða, ekki leyst nokkurn vanda. Í stað þess að taka á rekstrarvanda, sóun og óráðsíu voru fjármunir þessara sjóða notaðir eins deyfilyf. Á meðan lyfin verkuðu var látið sem allt væri komið í samt lag. Því miður var þá horft fram hjá því að erfið staða fyrirtækjanna gæti stafað af mistökum eða óvarkárni stjórnenda þeirra. Þetta var þáttur í stefnu fyrrv. ríkisstjórnar sem ekki vildi beita almennt viðurkenndum hagstjórnaraðferðum en trúði á lækningamátt opinberrar íhlutunar. Í stað þess að hamla gegn útgjaldaþenslu ríkissjóðs og búa útflutningsgreinunum viðunandi starfsskilyrði voru skattar hækkaðir, raunvextir hækkuðu sífellt og erlendu lánsfé var beint í gegnum millifærslusjóðina til að lina þjáningar þeirra fyrirtækja sem verst stóðu að mati trúnaðarmanna ríkisstjórnarflokkanna í sjóðunum.`` Svo mörg voru þau orð. Ein setning í viðbót: ,,Þessir stjórnarhættir sem hér er lýst höfðu ekki aðeins í för með sér mismunun fyrirtækja heldur komu þeir í veg fyrir eðlilega þróun atvinnulífsins þar sem þeim var haldið á floti sem nutu velvildar stjórnarherranna.`` Það voru akkúrat kommissarar sjóðanna sem þarna var verið að vitna til að færu með fjármálin. En þetta var undir lokin. Ég óska eftir því að fá svör við mínum spurningum og vonast eftir því að ég fái þau því ég trúi því að forsrh. vilji skýra málin því svona umræða er til þess, þ.e. að málin verði öllum ljós sem hlut eiga að þeim.