Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (JÞ): Eins og tekið er fram í athugasemdum við frv. þetta, þá er heildarupphæð þess talsvert hærri en tilsvarandi fjáraukalaga fyrir árið 1924, sem fram voru borin á síðasta þingi, þar sem hún nemur alls um 197 þús. kr. Af upphæðinni hefir mestur hluti farið til að framkvæma nauðsynlegt viðhald á ýmsum opinberum byggingum, sem varð útundan af eðlilegum ástæðum undangengin fjárkreppuár, en ekki þótti rjett að fresta lengur. Svo eru upphæðir til nokkurra mannvirkja til varnar gegn ágangi sjávar og vatns, sem ekki mátti heldur fresta. Einnig eru ýmsar smærri upphæðir, eins og frv. ber með sjer. Skal jeg svo ekki fjölyrða frekar um frv. þetta við l . umr., en leyfi mjer að leggja til, að frv. verði vísað til fjvn.

Frsm. (Jón Sigurðsson) Jeg býst nú við, að ýmsum hjer í þessari hv. deild þyki þetta smámál, sem hjer liggur fyrir. Það skal að vísu játað, að þetta er ekki stórmál, og þó er þetta einn þátturinn í merkilegu starfi til eflingar landbúnaðinum og aukinni framleiðslu í landinu. Þótt ekki ætli jeg að fara að gera þýðingu búfjárkynbóta alment að umræðuefni, get jeg þó ekki í þessu sambandi stilt mig um að henda á reynslu annara þjóða í þessum efnum og hverja fjárhagslega þýðingu búfjárkynbæturnar hafa haft fyrir þær. Hversu mikla þýðingu hefði það ekki, ef hægt væri að hækka meðaltalsnythæð kúnna okkar um 500 pt. á ári án verulegs aukins fóðurkostnaðar, eða auka svo skrokkþunga dilkanna okkar, að næmi svo sem 2 kg. á lamb hvert að meðaltali án teljandi fóðurauka. Og síðast en ekki síst vil jeg benda á þá þýðingu, sem það gæti haft, ef okkur tækist að auka svo þroska og fjör hestanna okkar, að þeir yrðu ennþá nothæfari til allskonar vinnu en þeir eru nú, og þá um leið stórum verðmætari útflutningsvara. Slíkar umbætur á búpeningi okkar, sem jeg nú hefi nefnt, mundu án efa auka framleiðslu þjóðarbúsins um miljónir króna. Tökum t. d. mjólkuraukann, sem jeg nefndi áðan. Enda þótt hver pottur væri ekki reiknaður nema á 30 aura, mundi hann einn nema 3 miljónum króna. Einhverjir kunna nú að halda, að jeg sje hjer að fara með öfgar. En svo er ekki, því að það er alkunna af samanburði við búpening annara þjóða, að efniviðurinn í okkar búpeningi er sjerstaklega góður, en bara að mestu ótelgdur ennþá. Þess vegna er það augljóst, að þjóðfjelaginu væri mikill hagur að styðja slíka viðleitni, m. a. með lagasetningum. Frv. það, sem hjer liggur fyrir, er verulegt spor í þá átt, það sem það nær. Því miður er því svo háttað, að víða á landinu er lítill áhugi og jafnvel skilningsleysi á kynbótum hesta. Mörgum verður á að líta meir á stundarhagræði en framtíðarhag. Til þess að sigla framhjá því skeri og fleirum, sem gætu gert framkvæmd laganna torvelda, hefir nefndarmönnum komið saman um, að rjett væri að draga fyrst um sinn lítilsháttar úr þeim ákvæðum frv., sem örðugast mundi að framfylgja og valda mundu mestri óánægju. Væntir nefndin þess, að verði brtt. hennar samþyktar, mundi lögunum betur hlýtt. Vil jeg þá fyrst nefna 2. brtt. a., við 5. gr. Fyrir orðin í fyrri málsgrein 5. gr. „skal gelda fyrir 20. apríl ár hvert“ komi: skal gelda eða taka í örugga vörslu fyrir 14. maí ár hvert. - Er það kunnara en frá þurfi að segja, að oft getur staðið svo á, að mjög sje bændum óþægilegt að taka hestana inn 20. apríl og gefa þeim. Óttuðust nefndarmenn, að þegar hart væri í ári, gæti farið svo að kynbótanefndin lokuðu augunum fyrir yfirtroðslum, laganna og hjeldu með því móti opnum dyrunum fyrir lagabrotum eftirleiðis. Að þessu sama miðar 2. brtt. b., við 5. ár., þar sem ætlast er til, að eigandi hests verði ekki fyrir sektum, ef hann tekur hest sinn í trygga vörslu. - Þá hefir nefndin viljað rýmka eitt ákvæði í niðurlagi 6. gr. og láta í stað orðanna: „og selja án innlausnarfrests“, koma: og selja með 4 vikna innlausnarfresti. Þá vil jeg geta þess, að nefndin hefir aftur hert á ákvæði 3. gr. Í stjfrv. er gert ráð fyrir, að hestakynbótanefnd gefi leyft, að kynbótahestar gangi lausir í heimahögum. Þessu ákvæði viljum við breyta þannig, að kynbótanefnd hafi heimild til þess frá 1. okt til 20. apríl. en einnig frá 20. apríl til 1. okt., og í síðasta sinni árið 1930. Meiningin er til 1930 að gefa hrossaeigendum tíma til að koma sjer upp girðingum fyrir hesta sína, svo að hægt sje að hafa þá í tryggum vörslum, án þess að þeir geri öðrum tjón í kynbótastarfseminni. Að endingu vil jeg geta þess, að komið hefir til tals, að ástæða væri til að merkja betur hesta en gert hefir verið, t. d. með brennimarki á hóf, svo að sjá megi úr hvaða sýslu hann sje. En nefndin leit svo á, að þetta væri fyrst og fremst einkamál hvers eiganda að tryggja sem best eign sína. Þá man jeg ekki eftir fleiru, sem ástæða er til að taka fram í þessu sambandi. Vænti jeg þess, að málið fái fram að ganga. Álits búnaðarráðunauts hefir verið leitað um aðalatriðið, sem sje færslu tímans til 14. maí, og var hann okkur sammála um það.

Atvinnumálarðherra (MG): Jeg sje á nál.hv. nefndar og heyri á framsöguræðunni, að nefndin vill slaka til að nokkru frá ákvæðum frv., og að einu leyti vill hún herða á. En svo virðist, sem engin raunveruleg breyting muni á verða til 1930, ef brtt.hv. nefndar verða samþyktar, en eftir þann tíma mun verða hert á ákvæðum frv. Jeg get látið mjer lynda þessa meðferð málsins og þakka hjer með nefndinni fyrir fljóta afgreiðslu þess.

Flm. (Þórarinn Jónsson) Jeg vil fyrst geta þess, að jeg veit ekki, hvort mjer hefir tekist að hnýta þessu frv. rjett í lest. Jeg rjeði af að fella frv. við lögin frá 28. núv. 1919, þrátt fyrir það, þó að minsta kosti sjeu ein lög enn. frá 1923, um þetta efni. En þau virtust mjer svo rýr aftan fyrir, að ekki væri í þau hnýtandi. Jeg þykist ekki þurfa að taka fram ástæðurnar fyrir þessu frv. Þær eru svo alkunnar. Mjög er eðlilegt, að óskir manna um að fá síma sjeu að aukast, því að þetta er menningarmál. Málið er mjög vel undirbúið og stefnt að framtíðarfyrirkomulagi. Sýslunefnd Vestur-Húnavatnasýslu gerði tillögur sínar 1923 og sendi landssímastjóra. Hann gerði þar á nokkrar breytingar og er þeim breytingum fylgt. Lengsta línan er 73 km. Sú tala sýnir best, hversu brýn þörfin er, þar sem menn ná verða að fara 40–50 km. til þess að geta náð í símastöð. Aftur á móti er línan frá Melstað að Núpdalstungu aðeins 15 km., en þá ber þess að gæta, að í þeim tveim hreppum, sem línan liggur yfir, eru yfir 500 manns. Út í kostnaðarhliðina skal ekki farið nú, en jeg vil geta þess, að í brjefi landssímastjóra er kostnaðurinn áætlaður 41 þús. kr., en á að vera 51 þús. kr. Leiðin sem línurnar liggja um, er mjög æskileg og laus við torfærur; liggja allar um lágsveitir. Þegar litið er á það, hvaða tekjur má búast við, að þessar nýju símalínur gefi, verður engu um það spáð. En það er áreiðanlegt, að hafi símalínur gefið góðar tekjur, sem þær víða hafa gert, hlýtur svo að verða hjer, þar sem þær liggja allar um þjettbygðar góðsveitir. Þannig er mannfjöldinn í þeim 3 hreppum, sem aðallínan liggur um, kringum 1100 manns. Geri jeg svo að tillögu minni, að málinu verði vísað til samgöngumálanefndar að umræðunni lokinni.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg get að mestu skírskotað til greinargerðar fyrir frv. Þar eru teknar fram þær helstu ástæður fyrir því, að við flm. þessa frv. förum fram á að heimila innflutning á Coopers baðlyfjum. Að við höfum farið þessa leið, að heimila aðeins innflutning á þessari baðlyfstegund, stafar af því, að við álítum, að það geti verið varhugavert að gefa innflutning á öllum baðlyfjum algerlega frjálsan. Þá yrðu baðlyfin, sem inn flyttust, að öllum líkindum mjög misjöfn. En það er svo að kalla lífsskilyrði, að baðlyf þau, er menn nota, sjeu góð og nái tilgangi sínum. Sú reynsla, sem við höfum fengið af þeirri innlendu baðlyfstegund, sem við höfum notað um tveggja ára skeið, hefir ekki verið góð. Að vísu kalla sumir, að það hafi gefist heldur vel. En aðrir bera mjög á móti, og hygg jeg, að því verði ekki móti mælt, að það hafi víða um landið gefist mjög illa, þó að allrar aðgæslu hafi verið gætt í notkun og verið nákvæmlega eftir þeim reglum farið, sem gefnar hafa verið. Á árangri baðlyfsins hefir verið svo mikill misbrestur, að menn geta ekki lengur unað því að vera þvingaðir til með lögum að nota það. En um þá baðlyfstegund, sem við tiltökum hjer í frv., er það að segja, að hún hefir hvarvetna þótt, gefast mjög vel. Hygg jeg það ekki ofmælt að segja, að flestum, sem notað hafa það hjer á landi, hafi þótt það gefast ágætlega. Reynsla Breta virðist líka benda á það, að baðlyf þessi hafi gefist mjög vel. Á Bretlandseyjum var fram undir stríð meira en helmingur sauðfjár baðaður úr þessum baðtegundum. Og á síðastliðnu ári mun um 70% af sauðfje á Bretlandseyjum (Englandi, Skotlandi og Írlandi) hafa verið baðað úr hinum sömu baðlyfjum, eða 17½ milj. af 25 milj. Virðist þetta benda á það, að þeir telji það bestu baðefni, sem þeir eiga völ á Coopers baðlyf eru líka notuð víða um heim. Það kunna ef til vill að vera skiftar skoðanir um það, hvort þetta er heppilegasta leiðin, sem við höfum lagt til, að farin yrði, að atvrh. veitti undanþágu um innflutning. Við gerum ekki að ágreiningsatriði, hvort fyrirkomulagið verði á þennan veg eða innflutningur á þessum baðlyfstegundum verði gefinn algerlega frjáls. Á hitt leggjum við aðaláhersluna, að leyfður verði innflutningur og notkun á baðlyfi þessu, eða þá einhverju öðru, sem menn þykjast alveg öruggir um, að gott gagn sje að. Háttv. Alþingi hafa borist alvarlegar áskoranir mjög víða af landinu um þetta efni, og jeg hygg þess vegna, að það þurfi ekki að rökstyðja þetta frekar. Vona jeg, að háttv. Alþingi sjái, að hjer er um svo alvarlegt mál að ræða og að ekki dugi að skorast undan að flytja inn góð baðlyf. Ef við getum síðar meir komið baðlyfsgerðinni innlendu í það horf, að því megi fullkomlega treysta, þá fyrst er tími til kominn að banna innflutning útlendra baðlyfja. En meðan svo er ekki, þá segir það sig sjálft, að það er í mesta máta órjettlátt að banna innflutning góðra erlendra baðlyfja. Að svo mæltu geri jeg að till. minni, að málinu verði vísað til hv. landbn. að þessari umr. lokinni. Jeg má geta þess, að meinleg prentvilla hefir slæðst inn í greinargerð frv., í seinustu málgrein, „óhægt“ fyrir „óhæft“.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg gat því miður ekki heyrt ræðu hv. aðalflm. (JörB), svo að verið getur, að eitthvað verði hjáleitt, sem jeg segi. En jeg ætla að spyrja hv.flm. um það - og bið velvirðingar, hafi hann tekið það fram - hvort það sje tilætlunin að leyfa að nota öll Coopers baðlyf. Þau eru til fjöldamörg, þar á meðal kreólínsbaðlyf, sem ekki er ósvipað því, sem við notum hjer. Í öðru lagi vildi jeg spyrja, hvernig hv. flutningsmenn hafi hugsað sjer að samrýma þetta við 2. gr. laga frá 1924 um baðlyf, þar sem lagt er fyrir atvinnumálaráðuneytið að láta gera innlent baðlyf til allra baðana í landinu, þrifabaða og annara. Mjer skilst það vera dálítið erfitt að koma því saman að leyfa Coopers baðlyf, öll eða eitt þeirra, en halda þó uppi ákvæðum um það, að búa skuli til innanlands svo mikið af baðlyfi, að nægi til allra baðana. Jeg er hræddur um, að af því leiði talsverðan kostnað, og þótt maður vilji draga nokkuð úr framleiðslunni, þá er erfitt að segja fyrirfram, hve mikið skuli draga úr. Jeg verð að segja, að mjer þykir það mikið mælt, þar sem stendur í greinargerðinni, að flestir sjeu á einu máli um, að það baðlyf, sem notað hefir verið síðustu árin, hafi reynst ónýtt. Mjer er kunnugt um heilar sýslur, þar sem ekki hefir bólað á neinni óánægju. Það eru fjölmargir menn á þessu landi, sem álíta þetta baðlyf mjög gott. Baðlyfið, sem notað var á síðasta hausti, mun hafa verið með bestu baðlyfjum, sem notuð hafa verið hjer. Þetta er bygt á efnarannsóknum og áliti dýralækna og annara, sem vit hafa á; jeg segi það ekki frá sjálfum sjer, því jeg viðurkenni, að jeg hefi ekki vit á því. En þar með er ekki sagt, að Coopers baðlyfin sjeu ekki líka góð. Það er ekki ætlun mín að mæla móti þeim, sjerstaklega þó duftinu. Það er nú risin svo sterk alda um að fá að nota Coopers duftið, að jeg hygg, að erfitt verði að standa á móti henni. En ástæðan til þess, að þetta baðlyf hefir ekki verið leyft, er sú, að dýralæknar hafa jafnan lagt eindregið á móti því, að þetta baðlyf væri notað. Jeg geri ráð fyrir, að þetta mál fari til hv. landbn. Vil jeg mælast til þess við hv. nefnd, að hún athugi frv. nákvæmlega í sambandi við lögin frá 1924. Hygg jeg, að hún komist að raun um, að erfitt sje að samrýma þetta frv. þeim lögum óbreytt. Einnig vildi jeg mælast til við háttv. nefnd, að hún kalli fyrir sig dýralækni Reykjavíkur, til þess að minsta kosti að heyra, hvað hann hefir að segja um þessi mál. Það álít jeg ekki nema sjálfsagða kurteisisskyldu, gagnvart honum, jafnvel þótt nefndin treysti sjer ekki að fara eftir áliti hans.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg get tæplega svarað fyrirspurnum hæstv. atvrh. í öllum atriðum fyrir okkur alla flm.; til þess höfum við varla borið okkur nógu vel saman. En jeg get svarað því fyrir mig um innflutninginn, að jeg hefi ekki hugsað mjer, að tilteknar yrðu sjerstakar tegundir, heldur væri heimilt að flytja þær allar inn. Það er meðal annars vegna þess, að jeg veit til þess, að fjölmargir bændur blanda þessum tegundum saman í notkun. Vel getur verið, að kæmi til mála að setja skorður við innflutningi einhverra Coopers baðlyfja, en þá hygg jeg nokkur vandkvæði á því að velja úr þær tegundir, sem mönnum yfir höfuð fellur best að nota. Því held jeg það vera vissast að hafa þetta algerlega frjálst. Jeg skal fúslega viðurkenna, að það er ekki hægt fyrirfram að segja um, hve mikið þurfi að búa til af innlendu baðlyfi, ef innflutningur á Coopers baðlyfjum er gerður frjáls, og geta stafað af því vandkvæði nokkur. En hinsvegar hygg jeg, að tæplega verði hægt að gera við slíkum vandkvæðum, nema með því eina móti að segja fyrirfram, hvað mikinn hluta megi flytja inn af erlendu baðlyfi. Út frá því mætti svo reikna, hvað mikið þyrfti að framleiða innanlands. En þetta held jeg myndi skapa óánægju, ef þeir, sem helst vildu nota útlend baðlyf, væru ekki frjálsir að því. Hitt getur líka vel komið til mála, að breyta löggjöfinni um þetta efni á þann veg, að gefa frjálsan innflutning á þeim baðlyfjum yfirleitt, sem mönnum líkar best, og hætta að búa til baðlyf hjer á landi öðruvísi en til reynslu eða tilrauna, til þess að prófa sig áfram. Hæstv. atvrh. fanst það ofmælt, að flestir væru á einu máli um það, að baðefni það, er menn hafa notað nú síðustu árin, hafi oft reynst ónýtt. Jeg þekki talsvert til um þetta efni og hefi sjeð skrif um það. Allar þær umræður um þetta mál, sem jeg hefi vitað um, bæði í ræðu og riti, hafa verið alveg einróma um það, að innlenda baðlyfið hafi gefist mjög illa. Þó má reyndar segja, að einstöku menn álíta, að það hafi gefist vel, en hinir eru langtum fleiri, sem telja það alveg ónýtt. Jeg get sagt það með fullri vissu, að þar sem farið var nákvæmlega eftir þeim fyrirmælum, sem gefin eru um notkun baðlyfsins, við sauðfjárbaðanir í vetur, var lúsin lifnuð aftur á fjenu á 5. degi.

Hún hefir þá bara aldrei dáið!

. Vitanlega hefir hún aldrei dáið, en aðeins fengið sjer blund við baðið og vaknað svona skjótlega til lífsins aftur. En það er öldungis víst, að það var ekki hægt að kenna neinu um í notkun baðefnisins, heldur var það sjálft svona ónýtt. Það hefi jeg einnig heyrt á mönnum og sjeð í skrifum ýmsum, að fjárkláði hafi aukist á sumum stöðum upp á síðkastið. Meðal annara hefir maður nokkur, sem hefir umsjón með sauðfjárböðunum á stóru svæði, haldið þessu fram. Mjer er kunnugt um, að dýralæknir hefir lagst á móti innflutningi Coopers baðlyfja, en með allri virðingu fyrir honum hlýt jeg að leggja meira upp úr reynslu fjölda bænda, sem hafa notað það með ágætum árangri.

Atvinnumálaráðherra (MG): Hv. 2. þm. Árn. (JörB) vill leyfa innflutning á allskonar Coopers baðlyfjum, þar á meðal kreólínsbaðlyfjum, svipuðum þeim, sem nú eru notuð, en ekki eins sterk og þau. En þá finst mjer of langt gengið, ef halda á áfram innlendri baðlyfjagerð og leyfa síðan innflutning á baðlyfjum með samskonar eða svipaðri efnasamsetningu, en sem er verra. Jeg er hv. aðalflm. (JörB) samdóma um, að vel mætti athuga, hvort ekki væri rjett að hverfa alveg að gamla laginu, eða löggilda nokkrar baðlyfstegundir, sem menn væru svo frjálsir að nota eftir eigin vali. Jeg get ekki fallið frá því, að mjer þykir það ofmælt í greinargerð frv., að flestir sjeu á einu máli um það, að baðefni það, sem menn hafi notað nú síðustu árin, hafi oft reynst ónýtt. Jeg veit ekki betur en að engar kvartanir hafi komið um það, hvorki úr Eyjafjarðarsýslu nje Þingeyjarsýslu. Einnig í Skaftafellssýslunum eru menn yfirleitt mjög ánægðir með þetta baðlyf, en jeg skal viðurkenna, að úr mörgum öðrum sýslum hafa komið kvartanir, þó að í þeim sýslum sjeu líka margir menn, sem halda því fast fram, að þetta baðlyf sje mjög gott. Jeg veit nú ekki, til hvors flokksins á að taka meira tillit, og álit því best að miðla málum þannig, að leyfa innflutning, einkanlega á einni tegund þessa baðlyfs, duftinu. Með því móti er hægt að gera báðum flokkum til hæfis og lofa hverjum að nota það, sem hann vill.

Halldór Stefánsson Ástæðurnar fyrir lögunum frá 1924 voru þær, að gerlafræðingur ríkisins og dýralæknirinn í Reykjavík töldu, að hægt væri að fá tryggara og betra baðlyf á þennan hátt en annars. Nú er fengin tveggja ára reynsla, og eftir því, sem jeg veit best, er sú reynsla alls ekki viðunandi. Að vísu er ekki hægt að dæma um árangurinn af síðustu böðun fyr en næsta vor, en á Austurlandi eru menn mjög óánægðir með árangurinn af baðinu í fyrra. Fjöldi manna hefir kvartað undan því, að óþrif hefðu verið á fjenu í vor venju fremur, og þykjast ekki geta öðru um kent, en baðlyfinu. Í notkunarreglunum er sagt fyrir, að halda eigi fjenu í baðinu í 3 mínútur. Þó að með því fengist jafngóður árangur eins og á 1 mínútu í sterkara baði, þá má það teljast óhæft. Það lítur helst út fyrir, að hugsunin sje að drekkja óþrifunum í baðinu! Það virðist því vera full ástæða til að breyta því skipulagi, sem nú er, en hitt er álitamál, hvað langt skal ganga í því að leyfa innflutning baðlyfja. Sjálfsagt virðist að leyfa innflutning á fleiri en einni tegund. Eðlilegast teldi jeg að afnema lögin og hverfa aftur til þess skipulags, sem var fyrir 1924.