Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Með þessu frv. er ætlazt til, að lögfest verði þau ákvæði Bandaríkjasamningsins, er þykir þurfa að setja sérstök lagaákvæði um. Þau ákvæði varða aðflutningsgjöld, útflutningsgjöld, skatta o.fl. slíkt, sem sérstaklega er rætt um í samningnum. Þetta mál er svo mjög rætt hér á hv. Alþingi, að ég tel óþarft að ræða það hér sérstaklega, en vísa til meðfylgjandi aths., sem eru prentaðar aftan við frv., og leyft mér að óska eftir, að því verði vísað til hv. fjhn.



Þegar samningurinn við Bandaríkin eða uppkast að honum var hér til umr., komst ég þannig að orði, að ég væri hræddur um, að lögfesta þyrfti þau atriði, er vörðuðu réttindi Bandaríkjaþegna hér til toll- og skattfrelsis, og spurði ég þá, hvort ríkisstj. þætti ekki rétt að leggja fram þá þegar frv. til l. um þetta, er fylgt gæti samningsuppkastinu gegnum þingið, og hefði á þegar reynt á þingfylgi þessara réttindaveitinga. Ég áleit stjórnarfarslega rétt að undirbúa samninginn með slíkri lagaheimild, en það náði ekki samþykki þá, eins og ég gerði ráð fyrir. Hin leiðin var farin, að samþykkja fyrst samninginn með þáltill., er forseti þarf ekki að staðfesta, eins og kunnugt er. Hins vegar er það stjórnarskráratriði, að forseti hefur heimild til að skjóta lagafrv. undir þjóðardóm, áður en hann staðfestir þau. En það mátti ekki, og því varð endilega að samþykkja þáltill. hér og láta hana taka gildi. Till. mínum var ekki sinnt, er hún var á döfinni. En nú liggur hér fyrir lagafrv., sem á að fyrirskipa, að fyrrgreind þál. skuli í rauninni öðlast lagagildi. Ég mótmæli því í fyrsta lagi, að slíkt frv. skyldi ekki vera látið fylgja þáltill. í gegnum þingið, og í öðru lagi aðferðinni, sem hér á nú að hafa. Fyrsta gr. þessa frv. er alveg óhæf. Þar er fyrirskipað, að ákvæði þessa samnings, „er varða aðflutningsgjöld, útflutningsgjöld, tekjuskatt, afnotarétt fasteigna og önnur atriði, sem sérstaklega er rætt um í samningnum og varða íslenzka löggjöf“, skuli hafa lagagildi hér á landi. Það á með öðrum orðum að ákveða, að ákvæði í þessum gerða samningi. sem að vísu var flausturslega gerður, skuli öðlast gildi. án þess að tilgreint sé um leið, hvaða landslögum þarf að breyta í því sambandi. Í aths., er fylgja frv., segir um 2. gr.: „Í 9. lið samningsins frá 7. okt. 1946 segir, að eigi skuli leggja neina tolla eða önnur gjöld á efni það, útbúnað, nauðsynjar eða vörur, sem inn er flutt til afnota fyrir stjórn Bandaríkjanna eða umboðsmenn hennar samkvæmt samningnum eða til afnota fyrir starfslið það, sem dvelur á Íslandi vegna starfa, sem leiðir af framkvæmd samningsins“. Það eru aðallega þessi tvö atriði. sem ég hef hér bent á, sem ég tel athugaverð, og svo er í 1. gr. frv. talað um „önnur atriði", sem virðast standa opin. Ég álít, að Alþingi eigi ekki að samþykkja þetta frv. og búa þar með til gat í íslenzka löggjöf, og þá allra sízt, þegar við það vald er að eiga, sem sýnt er, að verður ágengt og reynir að smjúga gegnum íslenzk lög. Mér dettur í hug í sambandi við þá áherzlu, sem lögð var á samþykkt samningsins, að sýslumaður Gullbringusýslu hefur þegar gefizt upp við löggæzluna á flugvellinum. Þannig var þá undirbúningur þess atriðis, og skyldi það ekki verða eitthvað svipað með tollgæzluna? Í aths. með frv., er varða 1. gr., segir m.a.: „Til þess að þessi réttindi samrýmist íslenzkri löggjöf og fái hér lagagildi, þarf að breyta hlutaðeigandi íslenzkum l. í samræmi við þetta. Hefði ef til vill verið eðlilegast að breyta hverjum einstökum l., sem samningurinn snertir, í samræmi við hann, en þar eð sú aðferð yrði of umsvifamikil, er hér farin sú leið að breyta með einum l. þeim ákvæðum íslenzkra laga, sem samningurinn snertir.“ Þetta er m.ö.o. þannig, að með einni þáltill. er gerð svo mikil breyt. á íslenzkri löggjöf, að of viðamikið þykir að breyta hverjum einstökum l., sem skert eru við þetta, en einfaldara að breyta þeim öllum í einu. Þetta getur ekki gengið svo til. Hvaða einstökum l. á að breyta og hvernig? Ef þetta er of umsvifamikið fyrir þá, sem búið hafa þetta frv. út, þá þarf bara að setja fleiri menn í að vinna við undirbúning slíkrar löggjafar, til þess að hægt sé að leggja fyrir þingið frv. til sérstakra l. um hvert þessara atriða fyrir sig, svo að hv. þm. viti, hvað verið er að afgreiða. En ef við eigum hér að fara að samþykkja eitthvað, sem við vitum ekki, hvað er, þá er farið að gefa víðar heimildir fyrir lagatúlkun og lagabreyt. á Íslandi, því að þetta þýddi þá það, að öllum þessum l. yrði breytt með reglugerð. Þetta nær að mínu áliti ekki nokkurri átt. það er viðurkennt í röksemdunum fyrir þessari 1. gr., að til þess að réttindi, sem samningurinn er um, samrýmist íslenzkri löggjöf og fái hér lagagildi, þurfi að breyta viðkomandi íslenzkum l. í samræmi við þetta. Og þetta, álít ég, að þurfi að gera með sérstakri breyt. á hverjum l. fyrir sig, sem breyta á. Þyrfti þá að flytja t.d. sérstakt frv. um breyt. á ísl. tollal., annað um breyt. á skattal. og enn annað um afnotarétt á fasteignum, þannig að við hefðum ákveðinn lagabókstaf að halla okkur að í þeim efnum, sem embættismenn ríkisins þurfa að framkvæma. Ef við ætlum embættismönnum okkar að halda uppi rétti Íslendinga í þessu sambandi, þá verða þeir að hafa ákveðinn lagabókstaf til að vitna í og dæma eftir. Þess vegna álit ég það að taka of létt á málinu að segja, að það sé „of umsvifamikil aðferð“ að breyta þannig hinum viðkomandi íslenzku l., því að hér er sagt í aths. við frv. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Til þess að þessi réttindi samrýmist íslenzkri löggjöf og fái hér lagagildi, þarf að breyta hlutaðeigandi íslenzkum lögum í samræmi við þetta. Hefði ef til vill verið eðlilegast að breyta hverjum einstökum lögum, sem samningurinn snertir, í samræmi við hann, en þar eð sú aðferð yrði of umsvifamikil, er hér farin sú leið að breyta með einum l. þeim ákvæðum íslenzkra l., sem samningurinn snertir.“ Það hefur áður komið fram frv. af þessu tagi hér í þinginu. Menn muna eftir því, en það var ekki vinsælt. Það var hinn svo kallaði „höggormur“. En það þótti ófært annað en að gerbreyta því frv. Íslenzk löggjöf er sannarlega nógu flókin, þótt ekki sé verið að gera hana flóknari með svona aðferðum. - Ég álít þess vegna, að hæstv. utanrrh., sem hefur lagt þetta frv. fram, ætti að breyta þannig til að leggja fram sérstakt frv. til l. um breyt. á hverjum einstökum l., sem ætlað er að breyta með þessu frv. Annars finnst mér ekkert við þetta frv., sem hér liggur fyrir, eins og það er, annað að gera en að fella það.



Herra forseti. - Mér þykir varla taka því að svara þessari ræðu hv. 2. þm. Reykv. Ef þetta væri ungur þm., sem hefði nú verið að halda jómfrúræðuna og hefði gaman af að hlusta á sjálfan sig, þá hefði ég skilið þetta. En af eldri þm. er þetta undarlegt hjal, eins og það væri eitthvert nýmæli á Alþ., að það stæði í l., að það ætti að breyta einhverjum l., án þess að nákvæmlega sé til tekið í þeim l., sem samþ. eru, hvaða l. á að breyta. En slíkt er ekkert nýmæli. Því að í endi laga er oft á þá leið til tekið, að samkv. þessum l. - þ.e. sem samþ. eru í það og það skiptið - skuli þau l. breytast, sem komi í bága við þau nýju l., sem verið er að setja. Það eru til þrjár leiðir, sem hægt er að fara í svona máli. Sú fyrsta er að breyta öllum l., sem þarna koma til greina. Önnur er sú að taka þennan samning og gefa honum einfaldlega lagagildi á Alþ., eins og gert var t.d. í l. nr. 33/1933, um heimild fyrir ríkisstj. til þess að láta öðlast gildi ákvæðin í samkomulagi um viðskiptamál milli Íslands og Noregs. - og eru sjálfsagt mörg fleiri dæmi fyrir því. Og svo er þriðja aðferðin, sú sem hér er farin. Ég - þótt ég beri ábyrgð á þessu frv. - hef ekki tekið ákvörðun um það, hver leiðin af þessum væri farin, heldur embættismennirnir, sem um þetta fjölluðu. Þeim þótti þessi leið eðlilegust, og ég get fallizt á það.  Annars virðist mér ekki ræða hv. 2. þm. Reykv. gefa tilefni til þrætu. Ég verð að líta á hana sem leifar af mótþróa gegn því máli, sem á sínum tíma var rætt hér og var undanfari þessa frv. Um það er ekkert að segja. En hvaða form er haft í þessum efnum, getur ekki verið neitt aðalatriði, hvorki fyrir þennan hv. þm. né neinn annan.



Herra forseti. það var af misskilningi sagt hjá hæstv. utanrrh., að þeim embættismönnum, sem hafa útbúið þetta frv., hafi þótt eðlilegast að hafa þetta svo, því að þeir segja hér í aths. við frv.: „Hefði ef til vill verið eðlilegast að breyta hverjum einstökum l., sem samningurinn snertir“ o.s.frv. En þeir töldu það bara „of umsvifamikið“, eins og stendur einnig í aths. við frv. Hér með er því að því stefnt að breyta öllum l., sem koma í bága við hagsmuni Bandaríkjanna við framkvæmd samningsins hér á landi. Ég hélt, að sá hluti ríkisstj., sem stóð að þessum samningi við Bandaríkin, ætlaði alls ekki að hafa þess háttar aðferðir í frammi, heldur vildi hann ganga svo vel sem hægt væri frá þessum málum að forminu til. Ég veit ekki, hvernig hæstv. forsrh. hefur hugsað sér framkvæmd á þessum l.. á t.d. tollafgreiðslunni. Er það meiningin, ef þetta frv. öðlast lagagildi eins og það er, að þegar vörur koma til setuliðsins, sem er nú kallað starfslið í samningnum, á flugvellinum, þá skrifi tollyfirvöldin hér þær upp? Eða á að vera hægt að fara með slíkar vörur í gegn, án þess að þær séu skoðaðar? Ég get varla hugsað mér, að það síðar nefnda gæti verið meiningin. Og hvað er þá meiningin um allar vörur, sem eru adresseraðar til starfsfólksins ameríska á flugvellinum? Er þá meiningin, að þegar búin er tollskoðunin, þá eigi Íslendingar að hafa rétt til að ráða yfir þessu öllu saman, þannig að þeir geti neitað þeim vörum, sem þeim þykir ekki heyra undir þennan samning? Ég álit, að um þetta eigi íslenzkir embættismenn að hafa skýr lagafyrirmæli, svo að þeir geti verið öruggir um að standa ásinum rétti, þegar þeir eiga að gæta réttar landsins. Þess vegna álit ég, að hér eigi að koma sú breyt. á, að frv. til breyt. í þessum efnum verði á þá lund, sem þeir embættismenn, sem samið hafa þetta frv., hafa talið eðlilegasta, enda þótt sá háttur sé nokkru umsvifameiri. Ef svo væri breytt til, mundi sparast málarekstur og árekstrar við starfslið Bandaríkjanna. ef vel væri gengið frá þessu. Þess vegna væri rétt af hæstv. ríkisstj. að segja þeim, sem samið hafa þetta frv., að þeir skuli gera þetta á þann hátt. sem þeim að eigin dómi þykir eðlilegast, semja frv. um að breyta viðkomandi l., til þess að hæstv. Alþ. viti, hverju það á að að ganga.



Herra forseti. Þetta er að mestu leyti á misskilningi byggt, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði. Hann heldur fram, að hér muni vera einhver mismunur á öryggi viðkomandi ákvæðum þessa samnings eftir því, hvort ein leið er farin eða önnur í að lögfesta ákvæði hans. Ég hygg líka, að hv. 2. þm. Reykv. hafi ofmælt í fyrri ræðu sinni, er hann sagði, að sýslumaður Gullbringu- og Kjósarsýslu hefði gefizt upp við löggæzlu á flugvellinum. Ég veit ekki annað en að þar sé framkvæmd löggæzla og tollgæzla. En hverjir það framkvæma - ég hef ekki skoðað eyrnamarkið á þeim svo nákvæmlega, en þeir eiga að hafa gát á því, að tollskrá allar vörur, sem til flugvallarins eru fluttar, líka þær, sem þessir menn, sem þarna vinna, eiga að fá til sinna þarfa. Það er sjálfsagt. En það er þessu máli óviðkomandi. En það gildir sjálfsagt nákvæmlega það sama, hvað öryggi okkar Íslendinga snertir, hvort ein leið er farin eða önnur í því, sem hér er um að ræða, lögfestingu á því, sem frv. fjallar um. Og ég veit, að hv. 2. þm. Reykv. gerir sér þetta ljóst nú, eftir þessar umr., ef honum hefur ekki verið það ljóst í öndverðu.