Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Félmrh. (Björn Jónsson) : Herra forseti. Þetta frv. er í tengslum við og í raun og veru í beinu framhaldi af því frv., sem nú er orðið að l. og hér var til meðferðar í hv. þd., um breyt. á l. um tilkynningar aðsetursskipta. Aðalefni þess varðar fyrst og fremst Vestmanneyinga og afleiðingar þeirra náttúruhamfara, sem dundu yfir á s. l. vetri. Meginefni frv. felst í fyrri mgr. 2. gr., þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þrátt fyrir ákvæði laga þessara er þeim, er lögheimili áttu í Vestmannaeyjum að kvöldi dags 22. jan. 1973, leyft að telja sig til heimilis í Vestmannaeyjum fram til 1. júní 1974, þótt þeir dveljist utan Vestmannaeyja nema þeir tilkynni dvalarstað sinn sem lögheimili með sérstakri tilkynningu: Eins og menn heyra, er þetta fullkomlega í samræmi við áður umgetna löggjöf, sem ég nefndi. En í þessu felast fyrst og fremst tvö atriði. Hið fyrra varðar álagningu útsvara á árinu 1974, og hefur þótt rétt og nauðsynlegt fyrir Vestmanneyjakaupstað að njóta gjalda þess fólks, sem í land hefur flúið, þótt það teljist þar til bráðabirgða, og mun ekki af veita til þess uppbyggingarstarfs, sem í Eyjum þarf að framkvæma. Það kann að virðast, að þetta gerist að sumu leyti á kostnað annarra sveitarfélaga, þar sem Vestmanneyingar hafa fyrst og fremst sest að í verulegu mæli, en á það er þá líka að líta, að því hafa fylgt ýmsir kostir fyrir viðkomandi byggðarlög, m.a. bygging viðlagasjóðshúsa, sem væntanlega leysa þeirra húsnæðisþarfir og verða jafnvel strax gjaldstofn að einhverju leyti til viðkomandi sveitarfélags. Í öðru lagi er hér um að ræða afleiðingu þess ákvæðis, sem ég las upp, að Vestmanneyingar, þótt þeir dvelji til bráðabirgða í landi, ef þeir hafa ekki tilkynnt aðsetursskipti, munu þeir hafa kosningarrétt í Vestmannaeyjum í næstu sveitarstjórnarkosningum, sem fram eiga að fara í maí, á næsta ári. Verður að telja eðlilegt, að það sé ekki hindrað af löggjafans hálfu, að þeir njóti þessa réttar, þó að þeir dvelji í landi til bráðabirgða. Meginhluti þessa fólks mun að öllum líkindum flytjast aftur til Eyja, og ekkert virðist vera eðlilegra en að það geti með kosningarrétti sínum haft áhrif á það, hvernig bæjarfélaginu verður stjórnað næstu 4 árin. Enn er svo þess að geta í sambandi við þetta, eins og minnst er á í grg., að verði þetta frv. að l., verður minna um röskun á högum Jöfnunarsjóðs. Það verður að vísu svo, að það má reikna með allmiklu framlagi úr Jöfnunarsjóði vegna fólksfækkunar í Vestmannaeyjum, þ. e. a. s. vegna þeirra, sem hafa tilkynnt aðseturskiptin með sérstakri tilkynningu, eins og ákveðið var í 1. um tilkynningar aðsetursskipta. En ef lögheimili væru eingöngu í þessum tilfellum látin ráðast af dvalarstað, mundi það leiða til þess, að í þeim sveitarfélögum, sem fyrst og fremst hafa hýst Vestmanneyinga, mundi verða um fólksfækkun að ræða, þegar þeir flyttu til baka. Allt þetta mundi valda óeðlilegri og óæskilegri röskun á greiðslum úr Jöfnunarsjóðnum, a. m. k. næstu tvö árin, þannig að allt virðist bera að sama brunni, að þessi ákvæði, sem ég hef nefnt, og það, sem þau þýða í sambandi við hag Vestmanneyinga og stöðu þeirra, sé fullkomlega eðlilegt og sjálfsagt, og vona ég, að ekki verði um það neinar deilur. Þetta eru sem sagt aðalatriði frv. En í leiðinni hefur þótt rétt að gera ofurlitla leiðréttingu á 3. gr. l., og felst hún í 1. gr. frv. Það efni, sem þar um ræðir, er, að menn, sem hafa húsnæði til sumardvalar eða annarrar tímabundinnar dvalar í öðru sveitarfélagi, en dveljast þar ekki að jafnaði, geti aldrei talist eiga heimili í fleiri sveitarfélögum en einu samkv. ákvæðum fyrri mgr. Þetta er raunverulega árétting á anda þessara l. um það, að lögheimili skuli vera þar, sem menn búa að jafnaði, en geti ekki af annarlegum ástæðum fært heimilisföng sín í sambandi við eyðibýli, sumarbústaði eða annað slíkt og þá gjarnan til þess að geta komist undan eðlilegum gjöldum eða öðru slíku. Það hefur þótt rétt, fyrst þessi lög voru opnuð, að þessi leiðrétting yrði gerð, og tel ég víst, að hún muni ekki valda miklum ágreiningi hér á hv. Alþ. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fara nánar út í þessi atriði. Ég held, að hér sé um það auðskilið mál að ræða, að það sé í raun og veru fullskýrt í grg. og þeim fáu orðum, sem ég hef hér sagt. En legg til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að þetta frv. er hér fram komið. Eins og fram kom í ræðu hæstv. félmrh., er það mjög nauðsynlegt í þessu falli að koma á þeim frestum, sem gert er ráð fyrir í þessu lagafrv. Ég tel einnig, að það sé eðlilegt, að Vestmannaeyjakaupstaður fái að njóta skatta Vestmanneyinga, eftir því sem föng eru á, á þeim tíma, sem líður til þess, að séð er með nokkurri vissu, hversu margir flytjast út til Vestmannaeyja aftur. Ég vil leggja á það áherslu, að það er mjög mikilvægt, að sem minnst röskun verði samfara þeim búferlaflutningi, sem varð, þegar eldgosið kom upp í Vestmannaeyjum, og til þess tíma, að byggðin þar hefur náð sér nokkurn veginn á nýjan leik. Mér sýnist, að það frv., sem hér er lagt fram, eigi og muni stuðla að því, að svo verði. Eigi að síður langar mig til að koma því á framfæri, að ég er þeirrar skoðunar, að eðlilegra væri og rétt að hafa þennan frest ívið lengri heldur en gert er ráð fyrir í frv., þar sem gert er ráð fyrir, að hann sé til 1. júní 1974. Ég hygg, að það væri heppilegra og eðlil. að lengja þann frest, t. d. til 1. nóv., og það mundi ekki í neinu falli þurfa að skaða, því að uppbygging þjóðskrárinnar er miðuð við 1. des. og nóvembermánuður ætti að verða nægilegur tími til þess, að þær tilkynningar um dvalarskipti, sem menn hefðu af sjálfsdáðum ekki hirt um að tilkynna, gætu komist til þjóðskrárinnar í tíma. Ég held, að það sé eðlilegt að kanna, hvort ekki megi lengja þennan frest með sérstöku tilliti til þess, að það er erfitt að segja til um á þessu stigi, hversu langan tíma það tekur að gera aðstöðuna þannig úr garði í Vestmannaeyjum fyrir íbúana, að þeir geti flust út. Það er erfitt að segja til um það eins og er, en því lengri sem fresturinn er, því öruggari vissu hefur fólkið um það, hvort það hefur aðstöðu til þess að flytjast út aftur eða ekki. Ég sé ekki, að þó að fresturinn yrði framlengdur til 1. nóv., mundi það skaða á neinn hátt. Ég vildi óska eftir því, að félmrn. tæki þetta til athugunar við meðferð málsins.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil þakka hv. 6. þm. Sunnl. fyrir góðar undirtektir hans undir þetta frv. Varðandi tímamörkin, sem sett eru í 2. gr. frv., er það að segja, að þegar þetta mál var til athugunar í félmrn., sýndist mönnum það vera nokkurt álitamál. hvað þessi frestur ætti að vera langur, og ég vil engan veginn segja, að í mínum augum eða rn. sé það nein heilög dagsetning að segja 1. júní, og hef síst á móti því, að hv. félmn. athugi gaumgæfilega, hvort réttara er að hafa þennan frest eitthvað lengri. En það, sem kannske hvarflar að manni, er það, ef þessi frestur væri gerður óhæfilega langur, þá gætu farið að koma fram kröfur frá sveitarfélögunum í sambandi við ýmsa fyrirgreiðslu, þar sem viðkomandi sveitarfélag fer að lengja eftir ákvörðun um, hvort þeir ætla að ílengjast þar eða ekki, verða þar lögskyldir borgarar og greiðendur útsvara og annarra gjalda. Það kemur til álita, hvort mjög langur frestur eða mikið lengdur frá því, sem er í frv., gæti haft slík áhrif. En ég tel að ekki séu horfur á, að uppi verði miklar kröfur um þetta af hálfu einstakra sveitarfélaga. Sem sagt, hér er ekki um neitt úrslitaatriði að ræða, og ég vænti þess aðeins, að hv. félmrn. íhugi það vel, hvort önnur dagsetning væri þarna betur við hæfi, og mundi fyllilega geta fellt mig við það, ef það yrði samkomulag um breytingu í þá átt, sem hv. 6. þm. Sunnl. minntist á.

Fjmrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Á þskj. 102 er frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að veita sjálfskuldarábyrgð á lánum til kaupa á 10 fiskiskipum yfir 300 lestir. Þetta frv. var rætt við flokkana, áður en það var lagt fram hér á hv. Alþ., og virtist yfirleitt vera samstaða um það. Lög nr. 28/1972 um ótakmarkaða heimild til sams konar ábyrgðar og hér er farið fram á á vegum kaupa á skuttogurum hafa hins vegar ekki þótt nægileg heimild til þess að ganga í ábyrgð fyrir skip af því tagi, sem hér um ræðir. Ríkisstj. er hins vegar sammála um, að styðja beri að kaupum á 10 fiskiskipum til nóta- og togveiða með því að veita sjálfskuldarábyrgð á lánum fyrir allt að því 80% af kaupverði skipanna. Ég sé ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir þessu máli. Hér er fyrst og fremst verið að greiða fyrir kaupum á skipum vegna loðnuveiða. Og vegna þess að hraða þurfti málinu vegna þeirra, sem í kaupsamningum stóðu, var þetta, eins og ég sagði áðan, borið undir flokkana áður en málið var lagt fram. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég stend ekki hér upp til þess að mæla á móti samþykkt þessa frv., en vildi gjarnan fá nánari upplýsingar. Það er talað um að veita sjálfskuldarábyrgð á láni til kaupa á 10 nýjum fiskiskipum yfir 300 lestir. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. um það, hvort það liggi fyrir, hvaða fiskiskip þetta eru eða hvaða kaupendur það eru, sem um er að ræða að þessum skipum, og hvort þeim hefur verið ráðstafað. Ég geri þetta með tilliti til þess, að mér sýnist, að það geti verið, að það séu ekki allir, sem eru að hugsa um að kaupa ný fiskiskip, komnir jafnlangt í undirbúningi, og það kynni að vera, að fleiri þurfi slíka sjálfskuldarábyrgð fyrir lánum en þeir, sem kunna að vera nú í sigtinu, og ef svo væri, hvort það muni þá vera vilji fyrir því að hækka þessa tölu, ef á þarf að halda.

Fjmrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Út af fsp. hv. 5. þm. Vestf. vil ég geta þess, að að því er ég best veit eru 7 skip, sem var nokkurn veginn talið öruggt, að mundu klára sig af þeim skilyrðum, sem sett voru. Ég gat þess í fsp., sem hv. þm. Gunnar Thoroddsen, formaður þingflokks Sjálfstfl., gerði til mín í sambandi við þetta mál, að það mundi verða séð um, að útgerðarmönnum yrði ekki mismunað í þessu, ef þetta rækist á, og það yrði þá athugað á síðara stigi málsins, ef til kæmi.



Herra forseti. Það er nú orðið nokkuð um liðið, síðan þetta frv. var hér til meðferðar og hæstv. landbrh. mælti fyrir því hér í þessari hv. deild. Ég hafði þá kvatt mér hljóðs, en það hefur dregist nokkuð, að málið kæmist að til framhaldsumræðu, en ég hef óskað að segja um það nokkur orð. Eins og fram kemur í grg. þeirri, sem frv. fylgir var það upphaf þess, að lagafrv. er fram komið, að Búnaðarþing mun hafa haft um það frumkvæði að óska eftir, að ýmsir lagabálkar varðandi landbúnaðinn yrðu endurskoðaðir. Með tilliti til þess skipaði landbrh., eins og kemur fram í grg., n. til að endurskoða þessi lög, og urðu það fjórir lagabálkar, sem hún fékk fyrirmæli um að taka til meðferðar í því sambandi. Það má einnig sjá á grg., að n. hefur kynnt sér, hvernig staða þessara mála er í nálægum löndum, og er sagt frá því hér með frv. Þetta frv., ef að l. verður, felur í sér æði miklar breytingar frá þeim lagafyrirmælum, sem í gildi eru nú, en sú breyting er gagngerust, sem viðkemur því, á hvern hátt staðið er að skipulagningu á jörðum í strjálbýlinu. Eins og málum er nú háttað, er það fyrst og fremst landnámsstjórn, sem hefur þessi mál með höndum, og hirði ég ekki að rekja það sérstaklega, hvernig hún hefur staðið að því. Þess gerist ekki þörf. Það hefur komið fram í ræðum manna varðandi önnur mál hér í þingi, hvernig því hefur verið háttað. En það er annað sem ég tel eðlilegt og rétt að láta koma hér skýrt fram, og það er það, að skipulagsmál, hvort sem þau eru í þéttbýli eða strjálbýli, eru skv. lögum til endanlegrar ákvörðunar hjá sveitarstjórn, og ég hygg, að það sé mjög eðlilegt og réttmætt, að því ráði sé haldið, að það séu fulltrúar, sem kosnir eru af almenningi, sem að síðustu segja til um það, hvernig skipulagi er háttað, hvort sem er í dreifbýli eða þéttbýli. Ég verð að segja það, að í þessu lagafrv., sem hér liggur fyrir, þá sýnist mér, að þessi skipulagsmál í strjálbýlinu séu ekki tekin nægilega föstum tökum, ekki nægilega skýrt og greinilega, og hefði ég vænst þess, að það yrði þó gert, þegar þessi lög kæmu til endurskoðunar ekki síst fyrir þá sök, að það má heita, að það sé sama, hvers konar fundir eru haldnir, þar sem annaðhvort sveitarstjórnarmenn eða bændur eru saman komnir, þá hníga allar ræður að því, að nauðsynlegt sé að koma á ákveðnara og fastara skipulagi í þeim málum heldur en verið hefur til þessa. Og mér sýnist, eins og ég sagði áðan, að það lagafrv., sem hér er til umr., taki þessi mál allt of lausum tökum. Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að landbrn. sé eins konar yfirskipulagsstofnun fyrir strjálbýlið, þar sem því er ætlað að halda skrá yfir allar jarðir og ábúendur jarða og það á að sjá um, að gerðir verði, eftir því sem aðstæður leyfa, uppdrættir að sveitum landsins, þar sem m. a. verði mörkuð landamerki jarða og land greint eftir notagildi landbúnaðar. Þetta er eins konar skipulagning á landinu, sem rn. er ætlað að sjá um, en ákaflega er þetta losaralegt að mínum dómi. Þá er komið inn á skipulagsmálin einnig í 6. gr., frv., þar sem ætlast er til. um að byggðaráðin geri till. um úthlutun landssvæða til ræktunar, byggingar sumarbústaða og almennra útilífsnota, þar sem þörf er talin fyrir land í því skyni. Þar er gert ráð fyrir, að byggðaráðin hafi tillögurétt í þessum efnum. Án tillits til þess, hvaða verkefni byggðaráðin hafa að öðru leyti, þá sýnist mér, að þarna sé um lausatök að ræða og aðeins gert ráð fyrir því, að till. séu gerðar um þetta, en ekki nefnt til hvaða aðila sú tillögugerð á að vera. Þá er einnig í 13. gr. talað um skipulagsmál í sveit. Þegar byggðaráð till. um skipulagsmál í sveit, skal það gert í samráði við Búnaðarfélag Íslands og hlutaðeigandi náttúruverndarnefnd. Í þessum gr., sem ég hef hér minnst á, er komið inn á skipulagsmálin, og þau eru, að því er mér sýnist, í allt of lausu formi. Mig furðar á því, að það skuli ekki vera ákveðin fyrirmæli um það, að hvergi skuli vera um það getið sérstaklega, að að lokum séu skipulagsmálin þó til ákvörðunar hjá sveitarstjórn. Það teldi ég, að væri mjög eðlilegt. Hins vegar tel ég eðlilegt, að t. d. Búnaðarfélag Íslands eða einhver hliðstæð stofnun hafi sitt að segja um skipulagsmálin á bújörðum, en ég tel aftur á móti vafasamara, að þörf sé á því að bera slíka hluti undir náttúruverndarnefnd. Ég held það væri eðlilegra, að náttúrverndarnefndir öfluðu sér upplýsinga um það, hvernig skipulagsmálum væri háttað á hinum einstöku stöðum. Ég tel, að í frv. þyrfti að ganga miklu betur frá þessum hlutum, eins og ég hef lítils háttar vikið að. Ég furða mig ekki svo mjög á því, þó að ekki séu ákveðnari fyrirmæli um skipulagsmálin í þessu frv. en hér er vikið að, þar sem mér sýnist, að sú n., sem hefur samið það, þótt hún hafi átt viðræður við ýmsa aðila varðandi þetta viðfangsefni sitt, hafi ekki haft neitt samráð við landnámsstjórn um þetta atriði, og tel ég það gegna furðu, þar sem landnámsstjórn eða landnámsstjóri er sá eini aðili, sem einhverju verulegu ráði hefur fengist við að kryfja það til mergjar, á hvern hátt eigi að skipuleggja jarðeignir utan þéttbýlisstaða. Þetta þykir mér vera furðuleg afgreiðsla hjá n., og að sjálfsögðu verður ekki gengið þannig frá þessu lagafrv., að ekki verði leitað til þess aðila um umsögn um þetta atriði Gert er ráð fyrir því í þessu frv., að það þurfi að setja reglur um sumarbústaði, og það er alveg rétt. Það hefur margsinnis verið á það bent að þess þurfi við, og það er fyllilega kominn tími til að gera það. Ég tel, að þá þurfi að setja miklu ákveðnari fyrirmæli um sumarbústaði í lög en nú er, og ég er ekki frá því, að þetta sé einmitt sá lagabálkur, þar sem þau ættu fyrst og fremst að koma inn í. Ég er þeirrar skoðunar, að þar sem sumarbústaðir hafa komið upp skipulagslaust, hafi þeir og þau hverfi, sem þannig hafa myndast, víða orðið til þess að torvelda búskap á nærliggjandi jörðum og torvelda búskap á ótrúlega stóru svæði í kring. Ég hefði þess vegna talið mjög athugandi, hvort ekki hefði átt einmitt að setja ákveðnari fyrirmæli inn í þessi lög, þar sem þau virðast eiga að þjóna að verulegu leyti því að vera eins konar skipulagslög fyrir þéttbýlið einnig. En eins og ég hef þegar sagt, eru þessi fyrirmæli allt of losaraleg, að mér sýnist í þessu lagafrv. Þá er gert ráð fyrir því í þessu frv., að sett verði á stofn byggðaráð, sem svo eru kölluð, og er II. kafli frv. um byggðaráðin. Byggðaráðunum er ætlað viðamikið verkefni, sem nánar er skilgreint í þessum kafla, og tel ég ekki ástæðu til þess að fara út í það í einstökum atriðum að þessu sinni. Ég mun aftur á móti nota mér þann rétt, sem ég hef til þess að kryfja þetta mál allt til mergjar í þeirri n., sem lagt er til að málið gangi til, og mun þess vegna spara mér tíma að þessu sinni. Ég get þó ekki komist hjá því að benda á það, að í aths. með frv. er sagt, að hliðstæð byggðaráð séu í Noregi, og er það rétt. Í Noregi eru byggðaráð í hverju fylki. Í Svíþjóð eru einnig byggðaráð í hverju léni, en til þess ber þó að líta, að fylkin í Noregi og lénin í Svíþjóð eru harla stór. Ég veit ekki vel, hvað þau eru stór eða hvað innan þeirra eru margir bændur, en ég hygg, að þar séu ólíku saman að jafna og í sýslum hér á Íslandi, a. m. k. sumum þeirra. Að vísu er ekkert í frv., sem bannar það, ef samkomulag er um, að láta byggðaráð ná yfir nokkru stærra svæði. Einnig er bent á það í þessu lagafrv., að um leið og byggðaráð eru sett í sýslunum eftir þessum l., þá séu lagðar niður jafnmargar landnámsnefndir í landinu. Þetta er að sjálfsögðu rétt. En þarna er mjög ólíku saman að jafna, þar sem byggðaráðum er ætlað að vera mjög virk og hafa mikið starfssvið, og þau munu koma til með að vera með fingurinn á æði mörgum málum á hverju ári á sínum svæðum. Til þess er ætlast í frv., að kostnaður við störf þessara byggðaráða greiðist að hálfu af viðkomandi sýslu og búnaðarsambandi og að hálfu af ríkissjóði, og er gert ráð fyrir því, að landbrh. ákveði þóknun til byggðaráðsmanna. Ég hygg, að það væri alveg andstætt þeirri reynslu, sem menn hafa af störfum nefnda og ráða, ef þarna verður ekki um verulegan kostnað að ræða. Aftur á móti er það svo, að landnámsn., sem fyrir eru á sams konar svæðum, hafa haft til þess að gera mjög lítil verkefni. Þær hafa aðeins verið ráðgefandi gagnvart landnámsstjórn um vissa, takmarkaða þætti skipulagsmálanna og verið, að ég hygg, að mestu eða öllu leyti ólaunaðar. Ég hygg, að það sé líka með öllu óþarft að byggja upp byggðaráðin úti um allt land og það sé einnig óeðlilegt að fá þeim í hendur jafnmikið vald og ráð er fyrir gert í þessu frv. Það er meira en það, að það eigi að bera undir þau öll skipulagsmál í sveitum og ráðstöfun lands að því leyti til. Þau eiga einnig að gefa leyfi sitt til ráðstöfunar fasteigna, eins og það er nefnt í frv., og virðist mér, að það eigi jafnt við um leigu og ráðstöfun við eignaskipti. Eins og atvinnuháttum er nú komið, er tilflutningur fólks örari en áður. Það er á meiri hreyfingu en verið hefur, og ég hygg að hér verði um miklu fleiri mál að ræða en menn órar fyrir, þegar litið er fljótt yfir þetta sakleysislega frv. Verkefni þeirra er svo viðamikið, að t. d. í 11. gr. er gert ráð fyrir, að óheimilt sé að þinglýsa skjölum varðandi ráðstöfun eignar, sem lög þessi taka til, nema þau séu árituð af byggðaráði, og ég hygg, að það, sem hér hefur verið bent á, nægi til að sýna, hversu viðamikið og viðkvæmt það starf er, sem byggðaráðunum er ætlað að inna af hendi. Ég er ekki að leggja til, að algert eftirlitsleysi sé með þessum hlutum. En ég hygg, að það séu fyrir í landinu þær stofnanir, sem séu fullfærar um að gefa yfirstjórn þessara mála fullkomnar upplýsingar og hollar ráðleggingar, og á ég þá sérstaklega við sveitarstjórnirnar, sýslunefndirnar og búnaðarsamböndin. Ég verð að segja það, að ég tek till. um byggðaráðin með mjög mikilli varúð, svo að ekki sé meira sagt. Ég tel, að þau séu óþörf, og ég tel að þeim sé ætlað að vera með fingurinn á allt of mörgum málum og margvíslegum, til þess að ég sé tilbúinn að samþykkja þeirra erindisbréf í því formi sem frv. segir til um. Þá langar mig aðeins að koma hér að öðrum hlutum í þessu sambandi. Það er um forkaupsrétt jarðeigna eða fasteigna, sem þessi lög eiga að ná til. Það er í 23 gr., sem gert er ráð fyrir því, að sveitarstjórn hvers sveitarfélags, sem eign er í, sem boðin er til sölu, eigi að henni forkaupsrétt, nema í vissum tilvikum, sem eðlileg eru. Þetta ákvæði er í l., og undan því hefur verið kvartað, að það hafi verið erfitt fyrir sveitarfélögin að hagnýta sér þennan kauparétt, og þannig mun það nú vera, að í æðimörgum tilfellum er það erfiðleikum bundið. En ég sé ekki, að það frv., sem hér liggur fyrir til umr., leysi þann vanda að neinu marki. Það er að vísu gert ráð fyrir því, að Jarðasjóður, sem gert er ráð fyrir að efla, hafi heimild til þess að aðstoða sveitarfélög við að ná eignarhaldi á jörðum, og er út af fyrir sig ekki nema gott um það að segja og mikilvægt, að sveitarfélögin geti snúið sér til einhvers ákveðins aðila um fyrirgreiðslu til þessara hluta. En ég sé ekki betur en að hann sé alls ófær um að veita þarna nokkra aðstoð, sem talandi er um, eins og ætlast er til að byggja Jarðasjóð upp. Jarðasjóði er ætlað að kaupa jarðir fyrir ríkissjóð, og honum er einnig ætlað að vera sveitarfélögunum til aðstoðar í þessu efni. En það fjármagn, sem Jarðasjóði er ætlað, sýnist mér ekki vera nema 12. millj. kr. á ári, og með þeirri verðþenslu, sem er, og því verði, sem almennt er á jörðum, hygg ég, að þessi upphæð muni ná skammt. Það er því enginn vafi á því, að þetta atriði þarfnast nánari athugunar. Þá er gert ráð fyrir því, að ákvæði frv. þessa um forkaupsrétt komi ekki til framkvæmda í vissum tilvikum, eins og ég gat um áðan. Ég hygg, að það sé röng stefna, sem kemur fram í 28. gr. frv., þar sem segir í 2, lið, að ákvæði þess um forkaupsrétti komi ekki til framkvæmda, þegar ríkissjóður ráðstafar fasteignaréttindum. Mér finnst, að það þyrfti að athuga, hvort ekki ætti að vera í l. eitthvað um það, að sveitarfélögin ættu forkaupsrétt, jafnvel þó að það sé ríkissjóður, sem selur, ef hann ætlar á annað borð að fara að selja fasteign. Alla vega ættu þau að gefa umsögn um slíkar sölur. Ég tel, að þetta atriði þurfi að athuga nánar. Það er gert ráð fyrir því í 31. gr. frv., að ábúendur ríkisjarða og jarða í eigu opinberra stofnana og sjóða hafi rétt til að fá ábúðarjarðir sínar keypta.r, ef þeir fullnægja tilteknum skilyrðum. Þar er m. a., að þeir hafi búið minnst 10 ár á jörðinni og þeir ætli að gera jörð sína að óðali og þar fram eftir götunum. Ég hef ekkert við þetta að athuga. En í þessari lagagr. segir svo á einum stað, „að námaréttindi og réttur til efnistöku skulu undanskilin sölu, sömuleiðis vatns- og jarðhitaréttindi umfram heimilisþörf, ásamt nauðsynlegri aðstöðu til að hagnýta þau réttindi“. 31. gr. sem sagt gerir ráð fyrir því, að það sé heimilt að halda eftir ýmsum hlunnindum, sem jörðinni fylgja. Ég sé ekki, að þetta sé eðlilegt, og ég sé ekki heldur, að þetta sé í samræmi við aðrar gr. í þessu frv., og vil ég þá sérstaklega benda á 42. gr., sem fjallar um óðalsjarðir, en þar segir svo, með leyfi forseta: „Þegar jörð er gerð að ættaróðali, skal skylt að láta fylgja henni hlunnindi og annað það, er jörðinni hefur fylgt og jarðeigandi á, enn fremur afurðir, sem framleiddar eru á jörðinni“ o. s. frv. Þarna sýnist mér að stangist algerlega á þessar tvær greinar, og ég fyrir mitt leyti er ekki í vafa um það, að ég tel sjálfsagt að halda ákvæði 42. gr., en fella niður það, sem um þetta er sagt í 31. gr. Ég þarf ekki að vera ýkja margorður um þetta lagafrv. umfram það, sem ég hef þegar sagt um það, og þá með sérstöku tilliti til þess, að ég hef tækifæri til þess að ræða þessi mál frekar og koma að sjónarmiðum í þeirri n., sem frv. fær til athugunar. En þó eru hér eitt eða tvö atriði enn, sem ég vil koma lauslega að, og það er enn um sölu á jarðeignum. Það er sagt t. d., að við ákvörðun kaupverðs skuli af hálfu kaupanda höfð hliðsjón af gangverði hliðstæðra jarða, sé þess kostur, og fjármunum þeim, sem eigandi hefur lagt í jörðina. Náist ekki samkomulag um kaupverð, er hvorum aðila um sig heimilt að óska mats á jörðinni samkvæmt ákvæðum 39. gr. Þetta er að því er varðar sölu til Jarðasjóðs. Enn fremur er gert ráð fyrir í 37. gr., að ef ekki náist samkomulag um verð milli Jarðasjóðs og kaupanda, sé hvorum aðila um sig heimilt að óska mats n. þeirrar, sem starfar samkv. 39. gr., en þar er gert ráð fyrir því, að landbrh. skipi 3 menn í n. til fjögurra ára í senn til að meta kaupverð jarða, sem Jarðasjóður áformar að kaupa og mats er óskað á. Á fleiri stöðum í frv., þar sem fjallað er um kaup og sölu, er gert ráð fyrir því, að það megi krefjast mats og að matið megi jafnvel ekki taka mið af gangverði á fasteignum, þótt vitanlegt sé að hægt sé að fá það fyrir þær við sölu. Ég tel að þetta ákvæði sé mjög varhugavert og vafasamt sé, að það geti staðist. Það er getið um það í 37. gr., að sé söluverð eignar óeðlilega hátt miðað við líklegt raunverð að áliti byggðaráðs, geti forkaupsréttarhafi krafist mats dómkvaddra manna á eigninni, og gildir það þá sem söluverð. Það er öllum vitanlegt, að mikil þensla í þessum efnum getur verið hættuleg og afdrifarík, en þó eru takmörk fyrir því, hvað langt á að ganga í því að mínum dómi að taka fyrir sjálfsforræði þeirra, sem eignir eiga. Ég hygg t. d., að það þætti ekki eðlilegt um eign, sem stendur í þéttbýli, að það yrði sett í lög, að verð hennar skyldi fært niður svo og svo mikið, ef það þætti óeðlilegt, að hún gæti hækkað svo í verði fyrir tilverknað þess, sem eignina á. Ég lít til þess, að í ýmsu þéttbýli hafa verið seldar gamlar húseignir, en ef húsin standa á lóðum, sem eru taldar vera mikilvægar, þá hafa þessar eignir gjarnan margfaldast í verði á fáum árum, og ég hef aldrei heyrt því fleygt, að það væri nauðsynlegt að setja um það lög, sem ganga á móti þessari þróun. Ég vil þess vegna vara við því, að þetta verði gert í sambandi við bújarðir. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því einnig, að til þess að fá að kaupa jörð eða búa á henni þurfi viss skilyrði, og það er ekki nema eðlilegt, að svo sé. Í Danmörku eru um þetta ákveðin skilyrði. Ég man, að hæstv. landbrh. minntist á þau í sinni ræðu, og hér eru sett fram nokkur slík. Ég held, að það þyrfti að skoðast, hvort ekki væri ástæða til að koma þar inn í einhverju formi einu skilyrði, sem er mér mjög mikið áhugaefni, að gæti orðið virkt, og það er, að hver sá maður, sem vill stunda búskap á Íslandi, hefði til þess tilhlýðilega menntun. Ég veit, að þetta er dálítið erfitt og viðkvæmt að taka á, en ég tel, að sé mjög nauðsynlegt, og það verður því nauðsynlegra sem landbúnaðurinn verður margslungnari, sem hann óhjákvæmilega verður eins og aðrar atvinnugreinar í landinu. Herra forseti. Ég ætla nú að fara að stytta mál mitt. En ég vil að lokum aðeins segja það, að ég sé ekki, að ég geti mælt með því, að frv. gangi fram í þeirri mynd, sem það er hér sett fram. Ég hef reynt að skýra það í nokkru í þessum orðum, sem ég hef hér látið falla um það. Ég sé ekki, að það sé nein knýjandi ástæða til þess að fella úr gildi þau lög, sem gilda um landnámsstjórn og landnám ríkisins, sem er sá eini aðill, sem til þessa hefur verið falið að sjá um skipulagsmálin í strjálbýlinu. Ég sé ekki heldur, að það sé nein ástæða til þess - og það er áreiðanlega rangt - að ganga fram hjá sveitarstjórnunum í þessu efni, sem eru og eiga að vera hinn endanlegi ákvörðunaraðili um skipulagningu á landi. Ég sé ekki, að það fyrirkomulag, sem hér er gert ráð fyrir að leggja niður, landnámsstjórn og Landnám ríkisins, en fella verkefni þess undir eitt rn., verði til hagsbóta fyrir strjálbýlið í landinu. Ég mun beita mér fyrir því í landbn., að þetta frv. verði sent til umsagnar til margra aðila, m. a. til sveitarstjórna í landinu, því að svo mjög sem þetta tekur inn á verksvið þeirra, þá er nauðsynlegt, að álit þeirra liggi fyrir um það, hvernig þær vilja ráðstafa þessum málum, svo mikilvæg sem þau eru fyrir þau.



Herra forseti. Hér er á ferð mikill lagabálkur, og án efa er hann um margt mjög til bóta frá eldri l. um þetta efni. Ég vil strax taka það fram, að ég tel að hér um hafi fjallað þeir menn, sem ég treysti mætavel til þeirra verka gagnvart íslenskum landbúnaði að fjalla um þessi mál, sem eru að mörgu leyti viðkvæm fyrir bændastéttina. Sjálfur er ég ekki nógu vel að mér í ýmsum þeim greinum, sem þarna er á minnst, til þess að ég geti við þessa umr. farið náið út í þau atriði. En ég get verið stuttorður vegna þess líka, að ég fæ tækifæri til að fjalla um málið í hv. landbn. Það hefur blandast mjög inn í umr. um þessi jarðalög nú þau jarðakaup, sem hafa verið mjög á dagskrá að undanförnu, og það hlýtur auðvitað að vera svo, að þeir atburðir, sem mest hafa verið ræddir undanfarið, blandist nokkuð hér inn í. Ég vil taka það fram út af því máli, að það er sannarlega nauðsynlegt, að bændur fái réttlátt verð fyrir sínar jarðir. En því miður hefur það verið svo, að það hefur verið miklu algengara, að þeir hafi ekki fengið sannvirði fyrir jarðir sínar. Og allt of mörg dæmi hafa verið um það, að bændur hafi hreinlega orðið að skilja jarðir sínar eftir í eyði, án allra möguleika til þess að hafa af þeim minnsta afrakstur, hvað þá sanngjarnt verð fyrir oft áratuga strit. Það er alveg rétt, að þessir aðilar vilja oft gleymast í öllu talinu um hina, sem vegna alls konar hlunninda eða t. d. nálægðar við þéttbýli hafa grætt ómældar fúlgur án allrar verðskuldunar. Það er líka rétt að taka það fram, að slík auðsöfnun er óveruleg hjá bændastéttinni eða hefur verið svo. Þar hafa aðrir aðilar verið stórtækari. Fasteignabraskarar höfuðborgarsvæðisins eiga þar skráð og óskráð met í illa fengnum auði. Ég vil hins vegar taka fram, að það hlýtur að vera sjálfsagt einnig hér að stemma stigu við óeðlilegri eignamyndun, og því get ég stutt að sjálfsögðu till. hv. 4. þm. Norðurl. v. um hömlur við því, að jarðeignir gefi farið upp úr öllu valdi, enda tel ég, að sá tillöguflutningur hans sé mjög í samræmi við þann tillöguflutning hans á Alþ. í fyrra, sem náði því miður ekki fram að ganga, þar sem hann lagði til lagasetningu, sem legði hömlur á óeðlilega hækkun fasteigna yfirleitt. Ég vildi aðeins varpa nokkrum atriðum hér fram í sambandi við byggðaráðin, sem hér er lagt til, að séu stofnuð. Ég get út af fyrir sig fagnað því, að þau séu stofnuð. Valddreifing út á landsbyggðina hlýtur að vera okkur öllum, sem þar búum, fagnaðarefni, í hverju svo sem hún er fólgin. En þegar um mikið valdssvið er að ræða, eins og mér skilst að þessum byggðaráðum sé ætlað, þá hlýtur að vera mikil spurning um það, bæði hvað margir skuli sitja í þessum byggðaráðum, hverjir skuli tilnefna þá og hve langur starfstími þeirra skuli vera. Það kæmi t. d. mjög til álita, þó að það kynni að þykja þyngri í vöfum, að hafa þarna ekki 3 menn, heldur 5 menn. Þá kæmust að fleiri sjónarmið. Eins er ég mjög efins um, að rétt sé, að sýslunefndir tilnefni þarna menn, þó að ég sé ekki reiðubúinn á þessari stund til að nefna þar til aðra aðila. Ég tel t. d. fullkomlega jafneðlilegt, að búnaðarsamböndin tilnefndu báða mennina, alveg eins og sýslunefndirnar, vegna þess að sýslunefndirnar eru í mörgum tilfellum hrörnandi fyrirbæri, meira að segja ýmsir sýslunefndarmenn telja sjálfir, að þær séu orðnar til lítils gagns og hafi lítið hlutverk í þjóðfélaginu. Þarna koma einnig inn í möguleikar á því, að Landshlutasamtök sveitarfélaga ættu þarna í staðinn að nefna til fulltrúa. Það kæmi einnig vel til álita. En vegna þess að þetta er miðað við sýslur, er kannske eðlilegt, meðan sýslunefndir eru, að þær tilnefni fulltrúa. Engu að síður verð ég að segja það, að þarna hlýtur að verða breyting á, og því vil ég gjalda nokkurn varhug við því, að þessar á margan hátt hálfdauðu nefndir séu að tilnefna menn í byggðaráð. Ég vil líka víkja að því varðandi 7. gr. í sambandi við byggðaráðin, þar sem er verið að tala um þau atriði, þar sem ekki þarf að afla samþykkis byggðaráðsins, að í 4. tölulið er um að ræða mjög stóran og veigamikinn þátt í hlunnindum ýmissa jarða, þegar veiðifélög ráðstafa veiðiréttindum. Ég tel það vel athugandi einmitt, að byggðaráðin hafi einhver afskipti af þessu einnig. Hér er um mjög verðaukandi hlunnindi að ræða, sem alls ekki er nein sérstök ástæða til, að mér finnst, að kippa undan valdsviði byggðaráðs, eins og reiknað er með að það verði víðtækt að öðru leyti. Ég hef ekki farið nákvæmlega yfir þetta frv., en ég rak mig fljótt á það, þegar ég fór að lesa það, að þá kom enn upp í mér gamall mótþrói, sem á skylt við VI. kaflann um hinar svokölluðu óðalsjarðir. Nú er mér sagt það af fróðum mönnum, að l. um þessar óðalsjarðir hafi verið sett m. a. til þess að hindra brask með þessar jarðir og annað því um líkt, og hefur þá sjálfsagt verið um góðan og göfugan tilgang að ræða, Hitt verð ég að segja, að út af fyrir sig hef ég mestan vilja til að fella þennan kafla um óðalsjarðirnar algerlega niður. Mér finnst í þessu gæta einhverrar fordildar, einhverra forréttinda. Ég hef yfirleitt aldrei skilið það nógu vel. Vænti ég þess þá, að þeir bændur, sem e. t. v. eru jafnvel einnig óðalsbændur, sem eiga með mér sæti í hv. landbn., geti þá útskýrt það fyrir mér, hvaða aðstaða veldur því, að einhver ástæða er til þess að vera skipta bændum í óðalsbændur og almenna bændur. Það minnir mig nefnilega alltaf á óðalsbóndann, sem flutti ræðu austur á landi einu sinni, og sagði í frægri ræðu austur þar, að óðalsbændurnir væru afkomendur hinna fornu norrænu víkinga, en hinir væru afkomendur írsku þrælanna. Ég skal játa, að ég dreg auðvitað mismuninn á ættgöfgi í sambandi við þetta mjög í efa. En það leyndi sér ekki meining þessa ágæta manns, þegar hann var að tala um þann gífurlega mismun sem þarna væri á ættgöfgi. En nóg um það. Ég fæ tækifæri til að fjalla um þetta mál allt í n., og þar er m. a. sá maður, sem vann mest að samningu þessa frv., og ég efast ekki um, að ég fái þar fullnægjandi skýringar bæði á þessu atriði og fleirum, sem vissulega þarf að fá skýringu á.

Fjmrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Ég vil leyfa mér að byrja mál mitt á því að þakka þær undirtektir, sem þetta frv. hefur fengið hér í hv. d., og vona, að það spái góðu, að það komi út úr d. betra en það fór til hennar, því að vafalaust má betrumbæta það frá því, er það var lagt fram, enda þótt ég áliti, að það hafi verið vel unnið, sem ekki er að undra, þar sem fengnir voru til þess hinir færustu menn. Yfirleitt hefur frv. verið lagt fram eins og þeir og þeir aðilar aðrir, eins og Búnaðarþing og Stéttarsamband bænda, hafa lagt til, að gert yrði. Af hálfu landbrn. hafa ekki verið gerðar þær breytingar, sem hafi ekki fallið saman við tillögugerð þessara aðila. Ég mun því ekki fara að fara hér út í neinar kappræður í sambandi við það, sem fram hefur komið í ræðum þeirra tveggja hv. þm., sem hér hafa talað. Ég vil aðeins gefa skýringar á því, hvernig ég skil sum atriði, sem þar var drepið á, og snúa mér þá fyrst að ræðu hv. 6. þm. Sunnl., Steinþórs Gestssonar. Hann benti á það, að honum fyndist ekki, hvað skipulagsmál varðaði, að tekið væri nóg tillit til sveitarstjórna við tillögugerð þar að lútandi frá hendi byggðaráðs, Ég lít svo á, að í 2. tölulið í 6. gr. frv. sé nú tekið fram eða þar komi ábending um, það, í hvaða átt byggðaráðin eigi að stefna sínum tillögum, þegar þau gera till. um skipulagsmál. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stuðla að skipulagi í dreifbýli, m. a. með ábendingum og tillögugerð til sveitarstjórna. Ég sé ekki annað en að hér sé verið að benda til þess, sem á að fylgja eftir í þessu frv., þó að það sé ekki tekið fram í einstökum gr. þess. Það er sveitastjórnin, sem á að fá þessa tillögugerð. Og eðlilegasti mátinn finnst mér vera sá, að samráð sé haft bæði við Búnaðarfélagið og sveitarstjórn viðkomandi byggðarlags um þau skipulagsatriði, sem þarna verður um fjallað. Hv. 6. þm. Sunnl. taldi, að um þetta væri ekki nógu ákveðin ákvæði, og að hans dómi var ekki heldur nógu ákveðið, hvernig með skyldi fara skipulag í sambandi við sumarbústaði. Mér sýnist, ef hv. n. finnst, að svo sé, að hér þurfi að vera ákveðnari fyrirmæli en þarna kemur fram, þá sé auðvelt að leysa það. En ég skil atriðin þannig, að það sé samstarfið á milli byggðaráðanna, sveitarstjórnanna, Búnaðarfélagsins, náttúruverndarnefnda, sem eigi að ráða um niðurstöður skipulagsgerðartillögum. Þá er það rétt hjá hv. 6. þm. Sunnl., að auðvitað er ólíku saman að jafna um fólksfjölda hjá okkur hér í sýslufélögunum eða lénunum og fylkjum í Noregi og Svíþjóð. En það má margt um okkar þjóðfélag segja, og ef við ætluðum að miða við það, þá mundi vera auðvelt að halda því fram, að 200 þús. manna þjóð gæti ekki heldur verið sjálfstæð þjóð. Þess vegna verðum við að halda okkur við það sem er, og við byggjum okkar skipulag á því, að 200 þús. manns hafa hér sjálfstætt þjóðfélag og reyna að fylgja eftir kröfum tímans eins og stórþjóðirnar gera í verulegu mæli. Fyrirkomulagið við skipun þessara byggðaráða kom hv. þm. inn á, og einnig kom það fram í ræðu hv. þm. Helga Seljan, að hann taldi, að ekki væri rétt, að sýslunefndir kysu í þetta ráð, þar sem þær væru það veldi, sem sennilega væri nú að ganga sér til húðar. Nú skal ég engu um það spá, hvernig það gerist, að sú breyting verði á, þó að nokkuð hafi verið um það rætt að breyta því skipulagi og megi með réttu segja, að það sé víða orðið nokkuð úrelt. Hér er hins vegar, að minni hyggju, sýslunefndin látin koma fram sem sveitarstjórnaraðili. Það er líka lögð nú kvöð á sýslusjóðina að greiða 1/4 af kostnaði við byggðaráð, og þá er eðlilegt, að þeir eigi að hafa þar ráð líka, en ekki bara kostnað. Ef ætti að breyta þessu, hefði mér litist langbest á þá breytingu, að tveir mennirnir, þ. e. búnaðarsambandsmaðurinn og sá, sem væri skipaður af rn., væru fastir í þessu, hins vegar gæti þar komið inn frá viðkomandi sveitarfélagi 3. aðilinn, þegar um málið væri fjallað í því byggðarlagi. Ég er ekki að segja, að þessi aðferð þurfi að vera betri, en mér fyndist, að það væri raunverulega eina breytingin, sem gæti verið hugsanleg, ef ætti að fella sýslurnar út. Það verður að segja eins og er, að það getur hljómað mjög illa. Ég álít t. d., að sýslunefnd Árnessýslu hafi leyst mjög vel og myndarlega ákvörðun sína um daginn í sambandi við það deilumál, sem kom upp á Selfossi, með því að skjóta því heim til Selfyssinga sjálfra. Ég tel það miklu hyggilegra en að fulltrúi úr Grafningnum eða Þingvallasveit, Hreppunum og hvaðan það er nú, sem þeir eru, úr þeim ágætu sveitum, hefði farið að fjalla sérstaklega um málefni Selfoss, eins og var í þessu tilfelli. Þess vegna fyndist mér, að það væri atriði, sem hv. n. gæti skoðað, hvort henni litist á, að betur mætti fara. Ég segi fyrir mig, að frá mínum bæjardyrum séð skiptir mestu máli, ef þetta frv. verður að lögum, sem ég vona að verði, að það verði sem best úr garði gert og komi sem best frá þinginu, en ekki, að það sé hangið í einhverjum formsatriðum, sem kannske skipta ekki verulegu máli. Þá gat hv. 6. þm. Sunnl. þess, að framlagið til Jarðasjóðs ríkisins væri lítið, eða hækkun þess væri lítil, miðað við þau verkefni, sem sjóðurinn ætti að inna af hendi. Það er svo með fleiri hækkanir í sambandi við fjárlagaafgreiðslur, að mönnum finnst lítið, þegar þeir taka eitt og eitt mál, þótt það hækki um 100%, eins og gert er ráð fyrir í þessu tilfelli. Hins vegar þegar summan er lögð saman, þá er þetta orðin veruleg hækkun. Ég verð nú að segja það, að mér finnst, að 100% hækkun í einu stökki sé verulega mikið, jafnvel þótt ég viðurkenni, að það sé ekki víst, að það nægi til þeirra verkefna, sem á að vinna að. Það er út af fyrir sig, að það getur verið rétt, að það þurfi meira til, og mér finnst, að síðari tímar geti þá leyst það verkefni. Þá gerði hv. þm. einnig athugasemd við umfjöllun byggðaráðs, þegar ríkissjóður ráðstafaði fasteignum. Ég lít svo á, að þær ráðstafanir ríkissjóðs á fasteignum mundu vera bundnar fyrst og fremst við Forkaupsrétt þess, sem á jörðinni sæti, því að það væri hæpið, að ríkissjóður léti landið eða jörðina af hendi, nema annaðhvort til þess, sem á forkaupsréttinn, eða til sveitarfélagsins. Af þeirri ástæðu tel ég, að þetta sé þannig orðað, að það sé hugsað út á þeirri forsendu. Þá gerði hv. þm. einnig athugasemd við það, að halda eftir náma- og hitaréttindum og vatnsréttindum. Þetta er út af fyrir sig atriði, sem ríkissjóður hefur yfirleitt gert. Það hefur ekki verið talið fært að láta af hendi jörð með slíkum réttindum eins og jarðhita umfram það, sem þarf að nota til jarðarinnar, eða t. d. raforkuréttindum, sem gæti verið, að þyrfti að nýta í almenningsþágu, eða ef um námuréttindi væri að ræða. Það er hins vegar ekki verið með þessu að taka það af viðkomandi jörð, ef þessi hlunnindi eru eingöngu nýtanleg á jörðinni sjálfri, heldur er bara um það að ræða, þegar þetta er orðið meira magn en svo og gæti þurft að nýta það í þágu almennings. Ég er hv. þm. alveg sammála um, að það beri að láta fylgja jörðunum yfirleitt það, sem þeim fylgir, eins og venjuleg hlunnindi og annað því um líkt. Ég tel mjög fráleitt að aðskilja þetta frá jörð og eigi ekki að gera, en þegar um er að ræða verðmæti, sem gæti þurft að nota vegna almennings, eins og malartekjur vegna vegagerðar, vatnsréttindi vegna raforku og jarðhita vegna varmaveitu eða hitaveitu í nágrenni, þá sé um annað mál að ræða. Það er alveg rétt hjá hv. 6. þm. Sunnl., að það verður auðvitað að gæta varúðar við, hvað langt á að ganga í því að halda verði í skefjum. Það kom einnig fram hjá hv. þm, Helga Seljan, að bændur hafa yfirleitt fengið of lítið verð fyrir sínar jarðir, heldur en hið gagnstæða. Á þessu hefur orðið veruleg breyting nú upp á síðkastið. Og það, sem er megintilgangur þessa frv., er að tryggja landið fyrst og fremst til landbúnaðar. Þess vegna getur verið nauðsynlegt að setja á þær takmarkanir, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, og nágrannar okkar, í Noregi, Svíþjóð og Danmörku, hafa allir talið sér það hina mestu nauðsyn að setja takmarkanir á slíkar sölur. Meira að segja er það svo í Noregi, að það er engin skylda á ríkinu að kaupa jarðirnar, þó að það synji viðkomandi bónda um að selja, af því að því þykir verðið of hátt. Hér er hins vegar gert ráð fyrir því, að keypt verði, og þá er um mat að ræða. Það er ákveðið, að matsmennirnir séu tilnefndir einn af Hæstarétti, annar af Stéttarsambandi bænda og þriðji af landbúnrn. og sá, sem sé tilnefndur af Hæstarétti, sé formaður nefndarinnar. Ég held, að það orki ekki tvímælis, að það sé reynt að stilla hér mjög í hóf til þess að ná því takmarki, sem er aðalatriði frv., að halda jörð í ábúð og koma í veg fyrir brask með jarðir og halda uppi skipulegri nýtingu á jörðum fyrst og fremst og landi, bæði til búskapar og eins til útivistar og sumarbústaða. Frv. er þannig, að gegnum allt gengur að reyna að ná þessu takmarki, og ég vona, að við athugun muni menn sannfærast um, að það er stefnt með hófsemi í þá átt, og ef betur má fara, þá takist að lagfæra það. Það er alveg rétt hjá hv. 6. þm. Sunnl., að það ber nauðsyn til að setja inn í lög einhver ákvæði um það, hvaða þekkingu menn þyrftu til að bera til þess að stunda búskap. Það er enginn vafi á því, að svo fjölbreyttur atvinnurekstur sem búskapur er verður ekki rekinn alveg án þekkingar, þegar farið er að setja í lög ákvæði um þekkingu á flestum öðrum sviðum. Og það hlýtur að koma að því fyrr en seinna, að slíkt ákvæði komi í lög. Ég skal svo ekki orðlengja fleira um það, sem hv. 6. þm. Sunnl. drap hér á, og vona ég, að ég hafi haft hans vinnulag að fara að þessu með hófsemi. Út af því, sem hv. þm. Helgi Seljan sagði áðan um óðalsréttinn og muninn á venjulegum bændum og óðalsbændum, þá er ég af Írum kominn skv. hans skýringu, - þá er ég ekki viss um, að ég kunni vel skil á því. Hitt veit ég, að ákvæðið um ættaróðul og óðalsjarðir hefur orðið mörgum til trafala í raun og veru og á margan hátt orðið til þess, að jarðir hafa ekki verið nýttar á eðlilegan hátt, og eigendur margra jarða, sem eitt sinn voru undir þetta ákvæði settar, hafa óskað eftir því að losa sig undan þessum réttindum. En þeir eru svo orðhagir á Austurlandi, að ég treysti mér ekki í það, og ætla nú að enda þessi orð mín með sögu, sem ég heyrði af einum sýslunefndarmanni, sem byrjaði ræðu sína á því að segja, þegar hann kom í ræðustólinn: Ég ætla nú að hugsa um þetta mál, en hef ekki haft tíma til þess, - svo flutti hann sína ræðu, og þá varð öðrum að orði, sem einnig var sýslunefndarmaður og sat úti í sal: „Skyldi ég eiga að leggja honum lið eða lofa honum bara að mala? Hann ætlaði að hugsa, en hætti við og hélt svo áfram að tala.“ Og ég ætla að ljúka máli mínu með þessu.



Herra forseti. Ég þarf ekki að lengja þessar umr. neitt verulega, en ég sé ástæðu til að minnast hér á 3–4 atriði í tilefni af orðum hæstv. landbrh. Hann telur, að með þessum lögum sé engin breyting á orðin, að skipulag á strjálbýlinu muni vera hjá sveitarstjórnunum eins og áður, og vitnaði þar til 6. gr. Það er alveg rétt, að í 6. gr. er gert ráð fyrir því, að byggðaráðin komi með ábendingar og tillögugerð til sveitarstjórna. Aftur á móti er ekkert um það, að sveitarstjórn sé þar ákvörðunaraðili. Ég sé ekki betur en að á sama hátt sé byggðaráðinu gert að hafa samstarf við ýmsa aðra aðila, svo sem Búnaðarfélag Íslands og náttúruverndarnefnd. Ég tel, að með þessum hætti séu skipulagsmálin gerð mjög þung í vöfum og erfiðara og seinlegra að komast að niðurstöðu um þau heldur en vera ætti, og ég tel, að það standi óhaggað, sem ég gerði hér áður, að skipulagsmálin í þessu frv. eru tekin langtum lausari tökum en ég teldi æskilegt og eðlilegt, að verið hefði. Í öðru lagi hafði hæstv. ráðh. orð á því, að mér hefði ekki þótt nægilega vel að málum staðið að hækka framlag til Jarðasjóðs um 100%. Það er rétt, að ég viðhafi þau orð, Það væri mjög myndarlega og meira en ég get vænst, ef verksviðið væri óbreytt. En ég vil halda því fram, að það sé þýðingarlaust að setja l. um það, að ríki eða einstökum sjóðum sé ætlað eitt og annað verkefni, og ekki séð fyrir þörfum um leið. Þá er sá lagabókstafur, sem verið er að setja, dauður og ómerkur. Og það kann að vera, að Jarðasjóður geti með einhverjum hætti stutt að sveitarstjórnunum, þó að hann hafi ekki meiri fjárráð en þetta, en ég dreg það þó mjög í efa. Í þriðja lagi langar mig aðeins til að koma inn á það, sem ég minntist á hér um ósamræmið á milli 31. og 42. gr. um hlunnindi af námuréttindum, þar sem Jarðasjóður má halda eftir, þegar hann selur jörð. Ég gagnrýndi þetta og geri það enn. Það, sem ég lagði sérstaka áherslu á, er ósamræmið, sem er í frv., því að í 42. gr. er tekið fram, að það megi ekki skilja hlunnindi undan jörð, þegar hún er gerð að óðali, svo og annað það, er jörðinni hefur fylgt og jarðeigandi á. Það er ekki síst þetta, sem ég var að gagnrýna. Hitt einnig, að ég tel, að það sé alveg höfuðnauðsyn, að þessi hlunnindi eins og önnur fylgi, sem og 31. gr. gerir ráð fyrir. Að lokum vil ég benda á, að það kom fram hjá hæstv. ráðh., að það þyrfti fyrst og fremst að tryggja það, að landið þjónaði landbúnaðarframleiðslunni. Það er alveg rétt. En ég dreg mjög í efa, að það sé gert fyrst og fremst með því að hafa miklar hömlur á verðlagsþróun landbúnaðarvara umfram það, sem gerist í öðrum atvinnugreinum. Ég hygg, að ef ekki verður viðurkenndur á sama hátt og í öðrum atvinnugreinum fjármagnskostnaður og fjármagnsþörf þessa atvinnuvegar, þá eigi hann skemmri framtíð fyrir sér en bæði ég og hæstv. ráðh. viljum að verði. Ég held, að ég þurfi svo ekki að hafa um þetta fleiri orð, en mig langar aðeins í lokin að geta þess út af orðum hv. þm. Helga Seljan, að þó að við hittumst í landbn., þá mun hann ekki hitta fyrir óðalsbónda, þar sem ég er. Það hef ég ekki verið, þrátt fyrir það að mín æft, hvort sem hún er frá Írum eða víkingum komin, hafi átt heimili á sömu jörð í á þriðja hundrað ár.