Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta var hér til 3. umr. á fundi d. í gær, en þá komu fram óskir um það frá tveim hv. þdm., að umr. yrði frestað og að fjhn. tæki það til athugunar á ný. Hæstv. forseti tók til greina þessar óskir og frestaði umr. Fjhn. hefur tekið þetta mál til umr. á fundi sínum í dag og þá einnig í sambandi við það þá brtt., sem hv. 2. þm. Reykv. hefur borið fram á þskj. 267. Meiri hluti n. hefur ekki breytt um afstöðu í þessu máll. Meiri hlutinn telur, að það sé ekki rétt að samþ. þá brtt., sem fyrir liggur frá hv. 2. þm. Reykv., og vil ég í sambandi við þetta m.a. benda á það, að frv. er flutt hér til staðfestingar á brbl., sem hæstv. ríkisstj. gaf út í s.l. aprílmánuði, og hafa l. þessi þegar verið notuð við þá lánsútvegun, sem þar er um að ræða. M.a. af þeirri ástæðu, þá telur meiri hluti n., að ekki eigi að breyta þessu frv., heldur samþ. það eins og það liggur fyrir. Meiri hlutinn telur einnig, að það mál, sem brtt. á þskj. 267 fjallar um, eigi ekki heima í l. um heimild til lántöku vegna byggingar áburðarverksmiðju og þess vegna væri það eðlilegra, að það mál væri tekið upp sem sérstakt mál á þingi. Meiri hlutinn leggur því til, eins og áður hefur komið fram, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég gat nú því miður ekki komið á fund hv. fjhn., sem haldinn var í morgun, þegar rædd var brtt. á þskj. 267, sem var nánast vísað þangað undir umr. í gær. En um brtt. sjálfa ætlaði ég ekki að tala, en ég gat þess við 2. umr. þessa máls, að ég hefði skrifað undir nál. varðandi frv. það, sem hér liggur fyrir, með fyrirvara, og gerði ég þá grein fyrir mínum fyrirvara, að ég væri frv. sjálfu samþykkur og vildi staðfesta heimild brbl. um að veita áburðarverksmiðjunni það lán, sem þar er gert ráð fyrir og mun vera búið að framkvæma. Hins vegar flutti ég þá fram nokkrar athugasemdir út af l. um áburðarverksmiðjuna og benti á, að það væri brýn þörf endurskoðunar á þeim l. og að einmitt lánveiting til áburðarverksmiðjunnar gæfi tilefni til þess, að það færi fram endurskoðun á l. um áburðarverksmiðjuna. Ég er áfram sömu skoðunar og ég lýsti yfir þá og þarf ekki að endurtaka þau rök, sem ég flutti undir þeirri umr. málsins, enda hefur verið undir þau tekið og þau einnig borin fram af öðrum hv. þm. og sýnt fram á, svo að ekki verður um villzt, að með breyt. þeirri, sem gerð var á frv. á sínum tíma í Ed., var skotið inn í nýjum ákvæðum um stofnun hlutafélags í kringum verksmiðjuna, sem gerir það að verkum, að rammi hinnar upprunale2u löggjafar, eins og hún var hugsuð, hefur raskazt. Og það ber að mínu viti brýna nauðsyn til þess, að þessi löggjöf verði endurskoðuð, hvort sem sú endurskoðun leiddi þá til þess, að l. væri breytt í upprunalegt horf, eða þá haldið fast við að lögbinda áfram þá breyt. l., sem gerð var með brtt., sem samþ. var í Ed. um heimild til þess að mynda um verksmiðjuna hlutafélag, en ef það yrði álitið rétt af meiri hluta Alþingis að halda því skipulagi, þá þyrftu l. samt breyt. við, svo að þau væru eins og vera ætti. Ég þarf ekki að eyða fleiri orðum að rökunum fyrir þessu. Mér virðast þau liggja svo í augum uppi. Þm. þurfa ekki annað, en lesa lögin sjálf til þess að sjá, hversu þessu er háttað. Þess vegna finnst mér eðlilegt að flytja nú í sambandi við þetta frv. brtt., sem ég, með leyfi hæstv. forseta, skal lesa upp, en flutt er skriflega og ég mun afhenda hæstv. forseta og biðja hann um að leita afbrigða um, að hún megi koma hér til atkvæða og umr. undir þessari umr. málsins. Brtt. hljóðar þannig: „Á eftir 1. gr. komi ný grein, svo hljóðandi: Endurskoða skal l. nr. 40 23. maí 1949, um áburðarverksmiðju, og þeirri endurskoðun lokið, áður en reglulegt Alþingi 1953 kemur saman.“ Þetta er í framhaldi af mínum áskilnaði í sambandi við löggjöfina, eins og hún er í dag, og tel ég nauðsynlegt, að þessi endurskoðun fari fram. Það er heldur ekkert óvanalegt í íslenzkri löggjöf, að sett séu ákvæði, eins konar ákvæði til bráðabirgða, um að ákveðin löggjöf skuli endurskoðuð innan tiltekins tíma, og þess vegna finnst mér það líka rökrétt, að það sé í sambandi við þetta frv. Þó að það sé aðeins um heimild fyrir ríkisstj. til lántöku vegna byggingar áburðarverksmiðju, þá snertir þetta svo mjög rekstur fyrirtækisins og skipulag þess eftir gildandi l., að ég tel nauðsyn á, að þessi endurskoðun fari fram. Leyfi ég mér því að afhenda hæstv. forseta þessa skriflegu brtt. og bið um, að hann leiti afbrigða fyrir því, að hún megi koma til umr. og atkvgr.

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt hina skriflegu brtt. frá hv. 8. landsk. þm. Það þarf tvöföld afbrigði fyrir till.



Það voru aðeins fáein orð út af þessari skriflegu brtt. frá hv. 8. landsk. þm. - Þetta frv. er flutt til staðfestingar á brbl., sem sett voru á þessu ári. Það samdist svo, að það fengist 1 millj. dollara Marshalllán til áburðarverksmiðjunnar, og voru þá brbl. gefin út, til þess að hægt væri að ganga frá láninu. Það, sem þarf, er að fá þetta frv. samþ. hér á Alþingi óbreytt og afhenda það síðan lántakendum, til þess að það geti legið með lánssamningnum og það sé þar með sýnt, að endanlega og réttilega hafi verið gengið frá málinu. Það er því ekki viðeigandi að vera að hnýta aftan í þetta frv. neinu öðru efni en því, sem það fjallar nú um, og mundi það áreiðanlega koma lánveitendum heldur kynduglega fyrir sjónir, ef þetta frv. kæmi nú með þeim viðauka t.d., að Alþingi ákvæði, að endurskoða skyldi l. um áburðarverksmiðjuna. Ég vil benda hv. 8. landsk. á þinglega aðferð til þess að fá fram afstöðu um það, hvort menn vilja láta endurskoða áburðarverksmiðjulögin, og hún er sú að flytja þáltill. um efni þessarar brtt. Vil ég nú beina því til hans, hvort hann geti ekki á það fallizt að taka brtt. til baka og flytja efni hennar í þáltill. 



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. taldi, að það gæti verið nokkrum vandkvæðum bundið að setja inn í þessi lög ákvæði um endurskoðun á l. um áburðarverksmiðju, sérstaklega vegna þess, að þessi lagasetning væri grundvöllur undir lántökunni, sem að vísu er búið að framkvæma. En ég skal nú taka aftur þessa brtt. mína og taka þannig til greina rök hæstv. ráðh. um það, að það kynni kannske að valda einhverjum óþægindum í sambandi við lántökuna. En þó að ég kallaði fram í til hæstv. ráðh., hvort hann mundi þá vilja beita sér fyrir því, að þáltill. yrði samþ. um endurskoðun á löggjöfinni, þá vildi hann engu um það lofa, en m.a. í trausti þess, að hæstv. ráðh. mundi vilja styðja að því, að slík þáltill. yrði samþ., þá skal ég taka brtt. mína aftur.



Ég hef máske ekki sagt það nógu greinilega áðan, en skal þá segja það svo greinilega eins og þarf, til þess að hv. 8. landsk. þm. ekki misskilji það, að ég mun ekki styðja slíka þáltill., og þess vegna getur hann ekki tekið þetta aftur hér í trausti þess, að ég styðji þáltill. 



Herra forseti. Ég skildi nú hæstv. fjmrh. að vísu svo, að hann vildi engu lofa um stuðning við þáltill., sem fram kynni að koma um þetta efni af minni hálfu, en mér þótti sýnu verra, að hann vildi nú lýsa yfir, að hann jafnvel mundi ekki ljá slíkri brtt. lið. En hvað sem er um það, þá stend ég við það, sem ég hef áður sagt; ég tek brtt. aftur og mun þá prófa á síðara stigi málsins um vilja hv. Alþingis til þess að lýsa yfir áliti sínu um það, að endurskoða beri l. um áburðarverksmiðju ríkisins.

Frsm. minni hl. (Einar Olgeirsson) Hæstv. fjmrh. sagði hér nokkur orð áðan út af brtt., sem fram var komin viðvíkjandi endurskoðun á áburðarverksmiðjulögunum, og það var eiginlega táknrænt, það sem var höfuðatriðið í hans stuttu ræðu. Hann sagði, að lánveitandanum mundi koma það eitthvað undarlega fyrir sjónir, ef farið væri að breyta þessum brbl. Ég held nú, að út af fyrir sig gerði það ekki svo sérstaklega mikið til, hvernig lánveitandanum kæmi lagafrv. eða lög fyrir sjónir, þegar búið væri að afgr. þau hér frá Alþingi. Brbl. hafa lánveitendurnir vafalaust séð og hljóta að hafa verið ánægðir með þau, en Alþingi hins vegar hlýtur náttúrlega að ákveða sjálft, hvernig það vill ganga frá einu frv. Og það hefur komið fyrir hér áður viðvíkjandi brbl. og hefur komið fyrir á þessu þingi, að brbl. frá hæstv. ríkisstj. hefur verið breytt, þannig að það getur ekki verið neitt stórfellt atriði í þessu sambandi. Það getur raunverulega ekki gengið fyrir okkur, að við verðum að fara að sníða bæði lög og samninga eftir því, hvernig þeim lánveitanda þóknast, sem hæstv. fjmrh. þarf kannske að leggja þetta fyrir á eftir. Ég álít, að það hefði verið fyllilega ástæða til þess að setja ákvæði um endurskoðun l. um áburðarverksmiðju inn í þetta lagafrv., en ég hef getið þess áður hér við umr., af hverju ég fyrir mitt leyti hef ekki viljað flytja og tengja við þetta beinar brtt., eins og hægt væri náttúrlega að koma við á l. um áburðarverksmiðju. Það er vegna þess, að ég hef álitið og álit enn, að ég standi með þann skilning, sem ég hef haft og fleiri hv. þm. hafa, á grundvelli laganna, 1.–12. gr., og sérstaklega 3. gr., sem ákveður, að verksmiðjan skuli vera sjálfseignarstofnun og heyra að öllu leyti undir ráðstöfun ríkisins. Ég álit þess vegna, að það sé ríkisstjórnarinnar að koma fram með breyt. á l., vegna þess að það var raunverulega hún, - og þó aðallega hæstv. viðskmrh., sem skemmdi þessi lög hreint lögfræðilega séð með því að fá það, sem nú er 13. gr., inn í frv. við síðustu umr. í Ed., þegar þessi lög voru samþ. Þess vegna hefði það að öllu leyti verið æskilegt, ef það hefði nú verið bætt við ákvörðunum um endurskoðun á l. Ég hef hins vegar hér komið fram með brtt., sem ég hef skýrt áður við þessa umr., viðvíkjandi því að bæta inn í lánsheimild til ríkisstj. til að endurlána Sogsvirkjuninni allt að 90 millj. kr. Þetta stendur í beinu sambandi við það mál, sem hér um ræðir, þær lánveitingar, sem fram fara til áburðarverksmiðjunnar. Ákvörðunin um að koma áburðarverksmiðjunni upp þýðir, að það þarf óhjákvæmilega að flýta virkjun Sogsins, þ.e. fullvirkjun þess, þriðju virkjuninni, það mikið, að hún verði til, við skulum segja, haustið 1956. Það er oft látið í veðri vaka, að þessi miklu lán, sem séu veitt úr mótvirðissjóði og erlendis frá, lendi fyrst og fremst til Rvíkur og Akureyrar og nágrennis þeirra staða. Ég hef í mínum ræðum um þetta mál reynt að sýna fram á, að það sé allmikill misskilningur í þessu sambandi. Áburðarverksmiðjunni er komið upp fyrir landið allt og þó alveg sérstaklega fyrir sveitirnar. Áburðarverksmiðjan fær sjálf og kostar sjálf um 100 millj. kr., og til þess að koma áburðarverksmiðjunni upp hefði, ef hún hefði átt að hafa raforku bara handa sér af eigin virkjun, þurft að verja yfir 100 millj. kr. til slíkrar virkjunar. Og eins og ég sýndi fram á í minni fyrri ræðu um þetta mál, þá er ekki ósanngjarnt að áætla, að af þeirri orku, sem kemur með annarri virkjun Sogsins, með Írafossvirkjuninni, megi segja, að 90–100 millj. kr. séu beinlínis vegna áburðarverksmiðjunnar, því að bara það rafmagn, sem áburðarverksmiðjan þarf á ári, er það, sem stöð, sem væri 15.000 kw., mundi framleiða með því að framleiða það sama dag og nótt. Áburðarverksmiðjan tekur, eins og við vitum, upp undir 2/3 af öllu því magni rafmagns, sem framleitt verður úr annarri virkjun Sogsins. Hæstv. ríkisstj. veit það vel, þar sem hún er eigandi og stjórnandi áburðarverksmiðjunnar, eigandi að mínu áliti og stjórnandi hennar tvímælalaust, að það er ríkisstj., sem lagt hefur höfuðáherzluna á, að það væru knúnir fram samningar fyrir Sogsvirkjunina, sem gera ráð fyrir, að Sogsvirkjunin verði að láta áburðarverksmiðjunni í té rafmagn til mjög langs tíma. Og ég veit, að það var öllum aðilum, bæði stjórn áburðarverksmiðjunnar og stjórn Sogsvirkjunarinnar, ljóst, að stjórn Sogsvirkjunarinnar gat ekki staðið við þetta, þegar komið væri fram yfir ákveðinn árafrest, þ.e. ca. næstu 3 ár. Það er vitanlegt, að ef ekki er búið að virkja, við skulum segja fyrir haustið 1956, þá erum við komnir í þau vandræði, að til þess að láta áburðarverksmiðjunni það ódýra rafmagn í té, sem hún á að fá eftir samningunum og hún þarf að fá og er ákaflega heppilegt líka að geta látið henni í té, því að það er mjög hagstætt að geta látið rafmagn til áburðarverksmiðjunnar, - við erum komnir í þau vandræði, að þetta rafmagn, sem áburðarverksmiðjan fær, ef ekki er búið að virkja eftir ein 3 ár, eða við skulum segja haustið 1956, þá verður annaðhvort að minnka við áburðarverksmiðjuna, minnka við neytendurna í Rvík eða þá að fara að framleiða af fullum krafti aftur mjög dýrt rafmagn úr varastöðinni við Elliðaár. Og þá vofa hreinustu vandræði hér yfir. Þetta er ástand, sem er alveg óviðunandi. Og það veit hæstv. ríkisstj., að það er á hennar siðferðislegu ábyrgð, sem það er gert að reisa áburðarverksmiðjuna og miða við rafmagnið úr Írafossvirkjuninni einni saman. Og hún veit, að í l. um áburðarverksmiðjuna stendur, að hún hafi ekki leyfi til þess að byrja að byggja áburðarverksmiðjuna, fyrr en tryggt er nægilegt rafmagn; hún veit það. Og þess vegna hefði hæstv. ríkisstj. átt að taka því vel og vera til í að ræða um það að tryggja áfram þessa afhendingu á rafmagni til áburðarverksmiðjunnar, án þess að ætla máske að velta því öllu saman yfir á Reykjavíkurbæ, þannig að Sogsvirkjunin verði að halda áfram að tryggja áburðarverksmiðjunni rafmagn og Reykjavík að framleiða sitt rafmagn með útlendri olíu. En það er náttúrlega það, sem liggur við, ef ekki fæst nú mjög bráðlega tekin ákvörðun um, að hægt sé að byrja raunhæfan fjárhagslegan undirbúning að þriðju virkjun Sogsins. - Eins og ég hef áður getið, er sá tæknilegi undirbúningur í fullum gangi. Ég held þess vegna, að hæstv. ríkisstj. ætti nú að gefa yfirlýsingu um, hvað hún vill gera í þessum efnum. Ég hef óskað eftir slíkri yfirlýsingu, og ég bar mína till. fram með þeirri forsendu, að ef yfirlýsing kæmi fram frá hæstv. ríkisstj. um það, að hún hefði eitthvað slíkt í undirbúningi, þá tæki ég hana með glöðu geði til baka. En svo fremi sem ekkert slíkt er í undirbúningi frá hálfu hæstv. ríkisstj. sem heildar, þá vildi ég að minnsta kosti bera fram þessa till., til þess að það verði alveg hreint ljóst, hver ábyrgð hvílir á þeim aðilum, sem raunverulega ráða því, hvort lagt er í þriðju virkjun Sogsins í tæka tíð eða ekki. Það er hæstv. ríkisstj., sem hefur valdið í þessum efnum. Það er vitanlegt, að Sogsvirkjunin hefur ekkert vald í þessum efnum; hún hefur ekki fjárráð þannig sjálf, heldur verður þvert á móti að greiða svo skiptir tugum millj. króna til hæstv. ríkisstj. í hennar ríkissjóð í söluskatti og tollum af þeim tækjum, sem til Sogsvirkjunarinnar koma. Svo framarlega sem ekki er tekið ráð í tíma í þessum efnum, þá stöndum við uppi í hreinustu vandræðum hér í Rvík ettir ein 3–4 ár, ef engin afgreiðsla fæst á þessum málum nú á þessu þingi. Ég sýndi greinilega fram á það, að af tæknilegum ástæðum væri langeðlilegast, hagsýnast og bezt að geta byrjað virkjunina, undirbúninginn að virkjuninni, að grafa göngin og annað slíkt á næsta sumri, þar sem öll tæki eru til upp frá og hægt að halda áfram með æfðum vinnuflokkum að því. Væri hægt að spara líklega 5–10 millj. kr. bókstaflega á því, ef hægt væri að leggja í þá vinnu næsta sumar, í staðinn fyrir að hætta þessu öllu saman nú og láta þessi tæki fara úr landi, sem þar eru, og leysa upp þá vinnuflokka, sem við þetta erfiða starf hafa unnið, sem hefur verið alveg brautryðjendastarf hér á Íslandi, eins og að bora þessi stóru göng. Það er allt, sem mælir þess vegna með því, að það væri gert kleift að halda áfram nú næsta sumar og undirbúa þriðju virkjun Sogsins. Það er ekki verið að skylda hæstv. ríkisstj. með þessari brtt. minni til þess að taka svona lán strax næsta sumar. Hún hefði góðan tíma til þess að undirbúa þetta og athuga allar kringumstæður. En með samþykkt svona till. væri því slegið föstu, að vilji Alþingis væri fyrir hendi til, að farið yrði að undirbúa þetta. Og það er meiri hluti landsmanna, sem þarna á sína hagsmuni, þ.e. Reykjavík, Gullbringu- og Kjósarsýsla og allt Suðurlandsundirlendið, þar sem allur atvinnurekstur á þessu svæði meira eða minna stöðvast eftir þennan tíma, sem ég hef nefnt, svo framarlega sem ekki er ráðizt í þessar framkvæmdir í tæka tíð. Það vita allir, sem til þekkja, hve gífurlegu tjóni það veldur núna, að rafmagnið er skammtað, þannig að iðjufyrirtæki verða öðru hvoru að hætta, eða spenna er lækkuð, vélar skemmdar, vélar stöðvaðar. Víða tekur það, þar sem virkileg nýtízku tæki eru, marga klukkutíma að koma í gang aftur verksmiðjum, sem þannig eru stöðvaðar. Það er stórskaði, sem gerður er atvinnulífinu með því að valda slíkum rafmagnsskorti eins og nú er, svo að ég ekki tali um öll þau óþægindi og beina hættu, sem af því getur stafað. Ég vil þess vegna eindregið mælast til þess í fyrsta lagi, að hæstv. ríkisstj. láti í ljós sína skoðun á því, hvað hún hyggst fyrir í þessum efnum. Ég er síður en svo að bera fram þessa till. til þess, að það kæmi einhver till. bara frá mér um að samþ. þetta. Eins og ég tók fram í upphafi, þá mun ég, ef hæstv. ríkisstj. segir, að hún hafi þetta mál í undirbúningi og ætli sér að leggja eitthvað fyrir þingið um það, með glöðu geði taka mína till. til baka. En hitt vil ég knýja fram, að það komi greinilega í ljós, að það sé verið að gera það í þessum málum, að Reykvíkingar og Sunnlendingar megi treysta á það, að þeir búi ekki við sama vandræðaástandið, þegar önnur virkjun Sogsins verður fullnýtt, eftir 3–4 ár, eins og þeir eiga við að búa núna, en yrði bara miklu tilfinnanlegra þá, vegna þess að áburðarverksmiðjan verður annaðhvort að fá það rafmagn, sem hún á að fá eftir samningum, eða stoppa, og það er dýr leikur. Og þeir, sem þekkja til, hve hart stjórn áburðarverksmiðjunnar hefur eðlilega sótt það að vera trygg með rafmagn, vita, hvað er í húfi, ef þeir eiga að fara að takmarka þannig við hana og hálfeyðileggja þar með reksturinn. Hins vegar getur það ekki gengið af hæstv. ríkisstj. að knýja aðila eins og Sogsvirkjunina til þess að undirskrifa samning, sem vitanlegt er, að hún getur ekki staðið við, nema því aðeins að virkjun Sogsins verði haldið áfram. Það er ekki hægt að tryggja til frambúðar þetta rafmagn, sem áburðarverksmiðjan á að fá og hún þurfti að sanna samkv. samningi, að hún gæti fengið, til þess að fá það lán, sem hér er um að ræða. Ég veit það, að hún þurfti að geta lagt þennan samning fyrir bankana vestan hafs, til þess að þeir létu í té það lán, sem við hér erum að ræða um. En það er bara ekki til neins af ríkisstj. að knýja stjórn Sogsvirkjunarinnar til þess að gera slíkan samning og gera síðan ekki stjórn Sogsvirkjunarinnar mögulegt að standa við slíkan samning, eftir að 3–4 ár væru liðin. Þess vegna vil ég, að það komi greinilega fram, hver ábyrgð hæstv. ríkisstj. er í þessu sambandi, og það sé alveg greinilegt hér fyrir Alþingi og fyrir þeim, sem hér eiga hagsmuna að gæta, að hæstv. ríkisstj. verður að standa við að framkvæma þá ábyrgð, gera Sogsvirkjuninni mögulegt að standa við þann samning, sem hún hefur gert. Ég vildi þess vegna eindregið leyfa mér að óska eftir því, áð hæstv. ríkisstj. léti í ljós, hvað það er, sem hún hefur í undirbúningi viðvíkjandi þessu, hvort við mættum vænta að sjá frv. frá henni á þessu þingi viðvíkjandi framhaldsvirkjun Sogsins og hvort hún er búin að móta sína afstöðu í þessum efnum og hvort henni er ljóst, hver hætta er á ferðum, svo framarlega sem ekki er ráðizt í þriðju virkjunina í tæka tíð.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá Ed. og hefur tekið lítils háttar breyt. frá því, sem það var lagt fyrir. En frv. er til staðfestingar á brbl. Breyting sú, er frv. hefur tekið í Ed., kemur fram í 2. og 3. gr. þess. 2. gr. er breytt þannig, að í staðinn fyrir að um heimild var að ræða í frv., þá er gert að skyldu að birta nöfnin samkv. breyt. Ed. Enn fremur er bætt inn nýrri grein, sem verður hér 3. gr. og segir, að verðgæzlustjóri skuli mánaðarlega birta skýrslur, er sýni hæsta og lægsta verð á helztu nauðsynjavörum, sem framfærsluvísitalan byggist á. Ég fyrir mitt leyti hef ekki miklar athugasemdir að gera við þessar breytingar, eins og ég gat um við umr. í Ed., en ég vildi gjarnan láta það koma hér fram, um leið og frv. kemur hingað í d. til umr. Að lokinni þessari umr. legg ég til, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Áður en mál þetta fer til n., langar mig til þess að beina fáeinum fyrirspurnum til hæstv. viðskmrh. Í gildandi l. er ráð fyrir því gert, að viðskmrn. hafi heimild til þess að birta almenningi upplýsingar um það, ef milliliðir gerast sekir um óhóflega álagningu. Engin birting á nöfnum þeirra, sem gerzt hafa sekir um slíkt, hefur enn átt sér stað. Og mér vitanlega hefur hæstv. viðskmrh. ekki enn þá gefið neinar upplýsingar um það, hvaða álagningu bann telur óhóflega. Nú er gert ráð fyrir því í þessu lagafrumvarpi, að þessi heimild verði gerð að skyldu, og er það vissulega ekki að ástæðulausu, að heimildinni er breytt í skyldu. En þeim mun ríkari ástæða er til þess að fá um það glögga vitneskju, hvað hið háa viðskmrn. telur óhóflega álagningu. Í síðustu skýrslu verðgæzlustjóra eru mörg dæmi um álagningu. Þar er t.d. skýrt frá 291/2% heildsöluálagningu á léreft. Þar er skýrt frá 32.3% heildsöluálagningu á bómullarefni, frá 28.4% heildsöluálagningu á aðra sendingu af bómullarefni og 38.3% heildsöluálagningu á þriðju sendinguna af bómullarefni. Þar er skýrt frá 27% álagningu á borðdúka í heildsölu. Þar er skýrt frá 35% álagningu á tvinna og 34% heildsöluálagningu á aðra sendingu af tvinna. Þar er skýrt frá 34% heildsöluálagningu á raksápu, og þar er skýrt frá 42% heildsöluálagningu á aðra tegund af sápu. Þar er skýrt frá álagningu á sokka frá 21% og upp í 70% í heildsölu. Þar er skýrt frá 70% heildsöluálagningu á kvenveski, og þar er skýrt frá 60% heildsöluálagningu á fótbolta. Ég gæti haldið áfram alllengi að lesa slíkar tölur um álagningu í heildsölu, sem ég held að allur almenningur og raunar kaupsýslumenn líka hljóti að telja óhóflega. Ég undrast það mjög, ef hið háa viðskmrn. er á annarri skoðun um þetta efni. Áður en mál þetta fer til nefndar, er nauðsynlegt að vita, hvernig nefnd á að taka á því, að það fáist skýrt og greinilega úr því skorið, hvort hæstv. viðskmrh. telur þessa álagningu, sem hans eigin embættismaður hefur birt opinberar upplýsingar um, hóflega eða óhóflega. Það þýðir náttúrlega ekki fyrir Alþ. að leggja skyldu á hið háa viðskmrn. til þess að birta upplýsingar um óhóflega álagningu, ef hann teldi hvaða álagningu sem er vera hóflega. Þá verður Alþ. auðvitað að setja skýr og glögg ákvæði inn í frv. um það, hvað skuli teljast óhófleg álagning. Þess vegna tel ég, að meðferð þessa frv. í n. hljóti að verða komin undir því, hvað hæstv. viðskmrh. vill segja um skoðun sína á því, hvað sé óhófleg álagning, og hvernig hann hugsar sér að framkvæma þá skyldu, sem Ed. er nú búin að leggja ráðuneyti hans á herðar. Það voru birtar um það upplýsingar í blöðum fyrir nokkrum vikum, að viðskmrn. hefði í undirbúningi birtingu á nöfnum nokkurra manna, sem það teldi hafa gerzt seka um óhóflega álagningu. Síðan hefur alllangur tími liðið, og engin slík opinber skýrsla hefur birzt um málið. Mig langar enn fremur til þess að spyrja: Hvað veldur þessu? Er birting einhverra slíkra nafna í aðsigi eða ekki? Hafi slíkt birting verið fyrirhuguð, en verið hætt við hana, hver er þá orsökin til þess? Svo langt var gengið, að frá því var skýrt í blöðum, að verðgæzlustjóri hefði fengið fyrirmæli um það að birta nöfn, en að hann skyldi skrifa hlutaðeigendum og biðja þá um skýringar á álagningu sinni. Er þetta kannske ástæðan til þess, að dráttur hefur orðið á birtingunni? Er ástæðan einvörðungu sú, að þeim bréfum hafi enn ekki verið svarað, og er þannig von á birtingunni, eða hefur af einhverjum ástæðum verið hætt algerlega við hana? Þetta tel ég alveg nauðsynlegt að upplýst verði í málinu, áður en það fer til n., og vona, að hæstv. viðskmrh. gefi hér glögg og skýr svör.



Það lítur nú út fyrir, að hv. þm. hafi hugsað sér að fara í eldhúsumræður út af þessu máli og taka það upp á ný. Hann er þó nýbúinn að tala um það hér í d. Miklu af því, sem hann hefur borið fram nú, hefur verið svarað, og hann hefði getað heyrt það, ef hann hefði nokkuð fylgzt með umr. í Ed. Þetta kom talsvert fram í umr. þar. En það er sýnilegt, að sá rosti, sem hv. þm. hefur sýnt hér í þessari umr., er nákvæmlega sá sami og hv. flokksmenn hans sýndu í Ed., nákvæmlega sama línan, sem hann fylgir í þessu eins og þeir gerðu þar. Þannig er aðeins endurtekinn hér í deildinni sá leikaraskapur, sem flokksbræður hans sýndu í Ed. Ég skýrði þar frá því, að birting nafnanna mundi verða framkvæmd. Ráðuneytið gerir ekki annað í þessu efni, en að gefa verðgæzlustjóra fyrirmæli um, að nöfnin skuli birt. Hann hefur verið að undirbúa þetta. Hann hefur ekki viljað birta nöfnin, nema því aðeins að hann væri viss um, að hér væri maklega og rétt skýrt frá, en að ekki væru teknir með þeir menn, sem ekki verðskulduðu birtinguna. Það hefur m.a. komið á daginn með nokkur dæmi um vörusendingar, sem teknar hafa verið á þá lista, sem birtir hafa verið af verðgæzlustjóra, að verðið er á misskilningi byggt, og hefur það verið leiðrétt. Í öðru lagi hefur það einnig komið fram, að um verðjöfnun hefur verið að ræða, sams konar og verðgæzlan frá byrjun hefur viðurkennt. En það, sem verðgæzlan í framkvæmd hefur viðurkennt öll þessi ár, er auðvitað ekki hægt að fara að dæma menn fyrir nú, og er sjálfsagt að taka það til greina. Ég ætla ekki að svara fyrirspurn hv. þm. um það, hvað ég telji hæfilega eða óhæfilega álagningu. Nefndin athugar sitt mál og tekur sínar ákvarðanir. Ef hv. þm. á sæti í n., þá getur hann komið sínu máli þar fram. Hann gelur líka tekið málið upp, ef hann vill, við síðari meðferð málsins í d. - Hann las upp lista yfir álagningu á nokkrar vörutegundir og sagðist mundu geta lesið í langan tíma enn, ef honum biði svo við að horfa. Ég held nú, eftir því sem mér er kunnugt um þennan lista, að hv. þm. hafi ekki skilið mikið eftir, svo að hann hefði ekki getað treint sér miklu lengur ræðutíma sinn, ef hann hefði átt að halda áfram að lesa um óhóflega álagningu. Það er alveg rétt, að þarna eru viss dæmi, sem er viðurkennt að sýni of háa álagningu. En það er bara ekki meginhlutinn af álagningunni. Meginhlutinn af álagningunni á vörum í landinu er, eins og ég hef alltaf tekið fram, hóflegur. Sú athugun, sem gerð var nýlega víðs vegar úti á landinu á öllum helztu neyzluvörum, sýndi það, að ekki voru nema tvö dæmi um óhóflega álagningu. Hitt var mjög sanngjörn og hófleg álagning. Álagning á matvöru, sem nýlega var tekin sem dæmi í athugun verðgæzlustjóra, í vörusendingum, er námu mörgum millj. kr., var hér um bil nákvæmlega eins og þegar hún var lægst undir verðgæzlunni. Og þó hefur það verið viðurkennt, meira að segja af hv. þm. sjálfum, að sú álagning hafi verið allt of lág. En þarna kemur fram svart á hvítu, að álagning á matvörunni er ekki hærri, en hún var áður. En hv. þm. dettur ekki í hug að minnast á það. Honum dettur ekki í hug að minnast á það, að einhverjir séu, sem leggja hóflega á, og það mestur hluti af verzlunum í landinu. En hitt náttúrlega básúnar hann, hans blað og hans flokkur, ef einhver brýtur af sér, þó að það sé ekki nema 5% af því, sem athugað er. Og náttúrlega getur það út af fyrir sig ekki ráðið verðlaginu í landinu. Hitt skal ég viðurkenna, að leiðinlegt er, að það skuli koma fyrir, að innflytjendur og verzlanir misnota þetta frelsi, sem þeim hefur verið gefið, misnota það í nokkrum tilfellum. Ég skal svo ekki fara frekar út í þetta mál nú. Það verður vafalaust nægur tími til að tala um það síðar. Og er víst ekki nein hætta á því, að hv. þm. eða hans flokkur hætti við að halda þessu máli á loft, því að þetta er eitt af því fáa, sem þeir hafa að tala um.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa 1. umr. um málið að ráði og alls ekki gera hana að neins konar eldhúsumr. yfir hæstv. viðskmrh., en hann virðist fátt óttast meira, þar eð það kemur hér varla nokkurt mál, sem hann snertir, til umr., án þess að hann hafi orð á því, að stjórnarandstaðan sé að reyna að gera málið að eins konar eldhúsumr. yfir sér. Annars verð ég að segja það, að inntakið í helztu ræðunum, sem hæstv. ráðh. flytur um þau mál, sem snerta hans verkahring, er eiginlega næsta undarlegt. Fyrir nokkrum dögum var til umr. till., sem fjallaði um iðnaðarmál, –hæstv. ráðh. er sem kunnugt er iðnaðarmálaráðh., - og niðurlagsorðin í ræðu hans um það mál voru, sem frægt er nú orðið: Það er allt í lagi í iðnaðinum. - Inntakið í ræðunni var þó að skýra frá því, að vinnustundum í iðnaði hefði nú á skömmum tíma fækkað um hvorki meira né minna en 12%, sem svarar til þess, að um 3% fækkun á vinnustundum í landinu í heild væri að ræða, þ.e.a.s. gífurlega aukningu atvinnuleysis. Þrátt fyrir þetta vildi hæstv. ráðh. segja, að allt væri í lagi í iðnaðinum og ekki ástæða til að kvarta yfir neinu á því sviði. Dálítið svipað segir hann nú um verðlagsmálin. Þó að hann sé sjálfur að játa það í ræðu sinni, að skýrslur hans eigin embættismanns, verðgæzlustjóra, sýni óhóflega okurálagningu á hverjum vöruflokknum á fætur öðrum, þá eru samt sem áður ályktunarorðin í ræðu hans þessi: Það er allt í lagi í verðlagsmálunum. - Þannig er allt á eina bókina lært hjá hæstv. viðskmrh. Jafnvel þó að hann játi með öðru orðinu, að mikil mistök eigi sér stað í þeim málefnaflokkum, sem undir hann heyra, þá lýkur hann ræðum sínum samt með því að segja: Það er allt í bezta lagi. Hæstv. ráðh. gaf engin skýr svör við því, hvaða skilning hann ætlaði að leggja í það, hvað væri óhófleg álagning. En ég endurtek það og vil beina því sérstaklega til þeirrar n., sem þetta mál fer til, að það nær engri átt, að Alþ. skyldi ríkisstj. til þess að birta upplýsingar um það, hverjir leggi óhóflega á, nema ríkisstj. skýri jafnframt frá því, hvaða skilning hún ætlar að leggja í það, hvað sé óhófleg álagning. Skyldan hlýtur að þýða það, að Alþ. vill láta almenning fá vitneskju um það, ef óeðlilega er lagt á vörur, og þá dugir ekki að láta ríkisstj. komast upp með það að hafa í sæti viðskmrh. mann, sem kannske ætlar að telja það hóflegt, þó að lagt sé 100–200% á í heildsölu. En meðan hæstv. ráðh. fæst ekkert til að segja um það, hvað hann ætlar að skoða óhóflega álagningu, þá veit maður ekkert nema hann kynni að samþykkja það, þó að lagt væri 100 eða 200% á í heildsölu. Og úr þessu verður að fást skorið, hvernig hæstv. ráðh. ætlar að skilja lögin. Annars er óhjákvæmilegt að setja skýrari ákvæði inn í þau. Þegar talað er um það, hvað skuli teljast óhófleg álagning, eru tveir möguleikar fyrir hendi. Annar er sá að ákveða eitthvert hámark á álagningu, hún megi ekki fara fram úr víssu marki í % eða kr., allt, sem er þar umfram, skuli teljast óhófleg álagning. Hinn möguleikinn er svo sá að miða við síðustu verðlagsákvæði og segja: Ef álagning kaupmanns hækkar um svo og svo mörg % eða svo og svo margar kr. umfram það, sem álagningin var síðast, meðan verðlagsákvæði voru í gildi, þá skal það teljast óhófleg álagning. - Annað hvort verður auðvitað að gera. Það er ekki hægt að hafa þetta algerlega á valdi hæstv. ráðh. eins. Það hefur reynslan undanfarið sýnt. Ég frétti fyrir fáeinum dögum um tvo kaupsýslumenn, sem höfðu fengið tilmæli um það frá verðgæzlunni að gefa skýringar á þeirri álagningu, sem þeir höfðu beitt og hafði orðið þess valdandi, að athygli verðgæzlunnar beindist að þeim og þeir höfðu komizt á þennan lista, sem birta ætti opinberlega. Ég heyrði eftir þeim, að þeir hefðu gefið skýringar á því, hvers vegna þeir hefðu lagt svona mikið á, og ég heyrði jafnframt eftir þeim, að þeir teldu allar líkur benda til þess, að þær skýringar yrðu teknar gildar og nöfn þeirra yrðu þess vegna ekki birt, þó að álagningin í heildsölu væri mjög há. Ég heyrði enn fremur eftír þeim, að þeir hentu gaman að þessu öllu saman og segðu, að þetta væri eiginlega hálfgerð grínsaga allt saman. Fyrst heyrðu þeir, að þeir væru komnir á einhvern okurlista, sem ætti að fara að birta almenningi, og mér skilst, að þeir játuðu það, að þeir hefðu ekkert sérstakt við það að athuga, eða það væri ekkert óeðlilegt, að eftir þessari háu álagningu þeirra hefði verið tekið, en svo gæfu þeir skýringar, sem væru málamyndaskýringar, og þar með væri málinu lokið. Og annar þeirra mun hafa látið athugasemdir falla um það, að það væri engin hætta á því, að hvorki nafn hans né nokkurs annars manns yrði nokkurn tíma birt að öllu óbreyttu, þar sem svona auðvelt væri að kveða þetta í kútinn. Þetta, sem ég nú hef skýrt frá, bendir skýrt og ótvírætt til þess, að málið má ekki vera eins og það hefur verið undanfarið, og Alþ. getur ekki heldur sætt sig við það, að málið sé afgr. eins og hér er lagt til í þessu frv. Það er ekki hægt að leggja það á vald hæstv. viðskmrh. að skera úr um, hvað skuli teljast hófleg álagning. Það verða að koma skýr ákvæði í l. um það, hvernig það skuli skilið. Hæstv. ráðh. sagði, að mér og okkur Alþfl.-mönnum væri ekki gjarnt að tala um þá álagningu, sem væri hófleg, og nefndi matvöruálagninguna í því sambandi. Það er alveg rétt, að hvorki ég né flokksbræður mínir hér á Alþ. hafa kvartað yfir matvöruálagningunni, enda er það sannast mála, að á því sviði er samkeppni langsamlega hörðust og mest. Og ég hef aldrei borið á móti því, að ef samkeppnin gæti verið raunverulega frjáls, þá gæti það dugað til þess að halda álagningunni niðri. En hitt er annað mál, að ég sé enga ástæðu til þess að þakka það alveg sérstaklega, þó að álagning sé hófleg. Hitt er miklu eðlilegra, að undan því sé kvartað og á það sé bent, ef álagning er óhófleg. Og það hefur sannarlega ekki skort dæmi um það, eins og ég nefndi áðan. - Annars segir hæstv. ráðh., að það, sem við Alþfl.-menn tölum um, séu einvörðungu einstök dæmi, sem hann í sjálfu sér vildi ekki bera á móti að væru ekki góð, en yfirleitt sé álagningin hófleg, yfirleitt sé allt í lagi í þessum málum. Þá vil ég enn einu sinni benda hæstv. ráðh. á það, sem ég hef áður margbent honum á, að vefnaðarvöruálagningin hefur þrefaldazt frá því, að verðlagsákvæði voru siðast í gildi. Verðlagsyfirvöld voru búin að tvíhækka þá vefnaðarvöruálagningu, sem er rétt að ég taldi orðna of litla, og þá taldi ég hana vera orðna sómasamlega og alla milliliði geta verið fullsæmda af þeirri álagningu. Samt sem áður var hún gefin frjáls, og með hvaða árangri? Allar skýrslur verðgæzlustjóra, sem birtar hafa verið, hafa sýnt sömu niðurstöðu. Álagningin hefur þrefaldazt að prósenttölu. Í krónutölu reiknað hefur hún meira en þrefaldazt, vegna þess að grundvallarverðið, sem á er lagt, hefur vaxið mjög verulega. M.ö.o., milliliðum í heildsölu hefur tekizt að meira en þrefalda tekjur sínar í krónutölu reiknaðar, á sama tíma sem tekjur launamanna hafa ekki aukizt nema að meðaltali um 50%. Og það er þetta, sem hæstv. viðskmrh. telur hóflegt og eðlilegt, þegar milliliðir í heildsölu eiga í hlut. Ég veit, að hann telur þreföldun á peningatekjum ekki hóflega, þegar launastéttir eiga í hlut. Ég skal ekki lengja þessa umr. frekar og ekki heldur gera neina tilraun til þess að gera meðferð þessa máls, hvorki við 1., 2. né 3. umr., að neins konar eldhúsdegi yfir hæstv. ráðh. Hann þarf ekki að óttast það. Það kemur eldhúsdagur á sínum tíma, og það er áreiðanlega ástæða fyrir hann að óttast hann.



Mig furðaði nokkuð á þeirri fullyrðingu, sem hv. þm. hafði um heiðarleik verðgæzlunnar, er hann sagði, að tveir kaupsýslumenn hefðu verið að státa við sig af því, að þeir hefðu gefið málamyndaskýringu, þ.e.a.s. skýringu, sem engin skýring var, og hún hefði strax verið tekin gild. Þetta sýndi meðal annars, hvernig verðgæzlan rækti starf sitt. Ég verð nú að segja það, að ég hef ekki orðið var við, að verðgæzlunni hafi verið nokkurn tíma borið á brýn, hvaða ríkisstjórn sem hér hefur setið, að hún rækti ekki starf sitt eftir beztu getu og samvizkusamlega. En hér er hv. þm. að bera henni þetta beinlínis á brýn og koma með svona slúðursögu inn í þingið. Ég verð að segja það, að ég ber fyllilega brigður á, að hv. þm. hafi talað eftir beztu vitund, þegar hann sagði frá þessu.  Ég sé nú ekki, að hv. þm. hafi mikla ástæðu til þess að ráðast að mér með hrópum fyrir það, að ég vil ekki fara að gefa fyrir fram skýringu á því, hvernig ég ætli að framkvæma lög, sem þingið setur. Ég veit ekki til, að það sé venja þingsins að krefja ráðh. um svör við því, hvernig þeir ætli að framkvæma þau lög, sem þingið hefur í smiðum. Hefur nokkur þm. hér inni vitað til, að slíkur háttur hafi nokkurn tíma verið upp tekinn? Að sjálfsögðu verður viðkomandi ráðh. að framkvæma þau l., sem sett eru, eftir laganna hljóðan og eftir beztu samvizku. Hv. þm. gat um það, að ég hefði skýrt frá því hér við umr. í gær, að komið hefði fram 12% rýrnun á vinnuvíkum iðnaðarins frá árinu 1949 til ársloka 1951. Og hv. þm. kemur með það kynduga dæmi, að þessi 12% starfsrýrnun í iðnaðinum á þessu tímabili þýði 3% atvinnuleysi í öllu landinu. M.ö.o., skýringin hlýtur að liggja í því, að það séu nálægt 40 þús. manns í iðnaði á landinu, verksmiðjuiðnaði og öðrum þess háttar smáiðnaði. Ég er nú hræddur um, að reikningur hv. þm. mundi ekki reynast alveg réttur, ef þetta væri skoðað ofan í kjölinn. Og vafalaust hefur hann kastað þessu fram í ógáti og hefur alls ekki meint það. En eins og ég gat um í gær, þá stafar mikið af þessari vinnurýrnun í iðnaðinum af því, að atvinnan við svartamarkaðinn lagðist að miklu leyti niður, atvinna við svarta markaðinn, sem hv. stjórn Alþfl. varð að horfa upp á í sinni stjórnartíð. 



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. var að reyna að túlka orð mín svo, að ég bæri vantraust til verðgæzlunnar. Það er alveg rangt. Ég ber fyllsta traust til verðgæzlustjórans, að svo miklu leyti sem ég þekki til starfa hans og starfsmanna hans. Það hef ég margsagt áður. Og ekkert, sem ég sagði áðan, getur með réttu skilizt þannig, að ég treysti ekki þeim embættismanni og þeim embættismönnum, sem þar starfa, í hvívetna. Það er útúrsnúningur á orðum mínum. Ég ber ekki vantraust til verðgæzlunnar. Ég ber vantraust til hæstv. viðskmrh. Þannig ber að skilja allt, sem ég sagði um málið, og það gera fleiri en ég, það má hæstv. ráðh. vita. Ég sagði í ræðu minni áðan, að ég hefði heyrt eftir tveim kaupsýslumönnum, að þeir hefðu óttazt það nokkuð, að nöfn þeirra mundu verða birt á svo kölluðum okurlista, en að þeir hefðu nú fyrir nokkrum dögum varpað öndinni léttar og sagzt mundu vera úr allri hættu. Hæstv. ráðh. skoraði á mig að birta nöfn þessara manna. Ég skal verða við þeirri áskorun, þó að nokkuð síðar verði, á þann hátt, að ef hæstv. ráðh. birtir á næstunni lista yfir menn, sem hafa lagt óhóflega á, og þessa menn vantar á listann, þá skal ég bæta þeim við á hann opinberlega.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að lengja þessar umr. á því stigi, sem þær hafa nú komizt inn á, en ég skrifaði að vísu ekki mjög nákvæmlega það, sem hv. þm. sagði í sambandi við umrædda tvo kaupsýslumenn. En það var á þá leið, að þeir hefðu gefið málamyndaskýringar, sem þeir voru hreyknir af og strax hefðu verið teknar gildar. Ef slíkar málamyndaskýringar, upplognar, eru teknar gildar, þá er það ekki viðskmrn., sem hv. þm. á að ásaka í því tilefni, því að það tekur enga ákvörðun um það, hvort þessar skýringar eru teknar gildar eða ekki. Það er eingöngu verðgæzlan, sem ákveður, hvort skýringarnar eru gildar. Og ef verðgæzlan tekur skýringarnar gildar, þá segi ég, að ekki eigi að dæma mennina, hvort sem skýringin liggur í því, að um verðjöfnun er að ræða, sem verðgæzlan jafnan hefur tekið gilda samkv. þeim reglum, er hún hefur fylgt, eða hvort um misskilning er að ræða, sem leiðréttur hefur verið, og það kemur í ljós, að mennirnir hafa ekki brotið af sér. Ég vildi bara, að þetta kæmi fram, vegna þess að það, sem hv. þm. sagði í sinni síðustu ræðu, var ekki í samræmi við það, sem hann sagði næst á undan.



Herra forseti. Þau fáu orð, sem ég ætla að segja, eru nú ekki beinlínis um þetta mál, en ég vænti, að hæstv. forseti hafi þolinmæði með mér eins og hæstv. ráðh., sem fór inn á það mál í sinni næstsíðustu ræðu hér áðan. Hann fullyrti, að samdráttur sá, sem orðið hefði í iðnaði, væri eingöngu eða a.m.k. aðallega vegna þess, að nokkrar svartamarkaðssaumastofur hefðu orðið að loka, þegar þær vörur komu á frjálsan markað. Ég fullyrði aftur á móti, að þetta er rangt hjá hæstv. ráðh., og ég skal færa rök að því. Rökin eru þau, að fyrir ári síðan kom nefnd frá félagi verksmiðjufólks, Iðju, hér í Reykjavík og frá Félagi íslenzkra iðnrekenda á fund iðnn. Nd. og sýndi n. lista um fækkun í 7 iðngreinum. Og fækkunin í þeim iðngreinum var, ef ég man rétt, milli sjö og átta hundruð manns, og saumastofurnar voru þó ekki nema ein af þessum 7 iðngreinum, og ég man einu sinni ekki, hvort þær voru mannflestar eða þar væri fækkunin mest. 

Stefán Jóh. Stefánsson [frh.: Herra forseti. Ég skal nú ekki bæta ýkja mörgu við það, sem ég sagði í fyrri hluta ræðu minnar hér um þetta mál í gær, þar sem ég þóttist hafa gert nokkra grein fyrir því af minni hálfu, hvers vegna ég væri andstæður því frv., sem hér liggur fyrir. Ég vildi aðeins sem eins konar lokaorð í sambandi við þetta mál draga það saman, sem ég hef áður sagt, eða sérstaklega varpa fram þeirri spurningu, sem Rómverjar hinir fornu gerðu: Qui bono - hverjum til góðs - ætti að vera að samþ. það frv., sem hér liggur fyrir? Ég þóttist hafa fært rök fyrir því, að ég gæti ekki séð, að þjóðfélaginu sjálfu, félagsheildinni, væri nokkur greiði gerður með því að samþ. frv. og gefa þá fleirum kost á að reyna sig og keppa með mismunandi hætti um það að veita fyrirgreiðslu útlendum ferðamönnum, sem til landsins koma, vegna þess að ég þóttist hafa slegið því föstu með nokkuð ríkum rökum, að ferðaskrifstofa ríkisins hefði gegnt þessu hlutverki prýðilega, svo að ekki væri undan kvartað, hvorki af hálfu ríkisins sjálfs, sem rekur þessa stofnun, né af hálfu þeirra viðskiptavina, er sérstaklega hafa til ferðaskrifstofunnar leitað í þessum efnum, þ. e. erlendra ferðamanna. Þvert á móti hafði ég fulla vitneskju um það, að erlendu ferðamennirnir höfðu yfirleitt lokið lofsorði á ferðaskrifstofuna fyrir fyrirgreiðslu hennar. En hvað er þá yfirleitt unnið með þessu, að gefa einhverjum örfáum mönnum tækifæri til þess að reyna sig frekar en áður við að taka á móti erlendum ferðamönnum? Reynslan, sem áður var í þessum efnum, sýndi það greinilega, að það var óheppilegt. Það var slegizt um ferðamennina, eins og maður getur sagt, allt að því eins og hungraður seppi um bein. Það var leitað eftir því að ná í þá til þess að aðstoða þá hér á landi. Stundum voru þeir flekaðir meira að segja af ábyrgðarlitlum mönnum, sem voru nógu tungumjúkir til þess að ná sambandi við þá. Og upp úr því höfðu útlendingarnir það eitt, að þeir fengu minni og lakari fyrirgreiðslu en ella, en urðu að greiða meira fé fyrir. Ég er hræddur um, að í sama farið mundi falla að nýju, ef breytt yrði hér um skipulagshætti og ferðaskrifstofan ætti ekki ein að annast um þetta, eins og hefur verið síðan l. um þetta efni öðluðust gildi: Ég sé því sem sagt ekki, að þetta frv. þjóni neinum nytsamlegum tilgangi, heldur sé það eingöngu flutt til þess að gefa kannske örfáum mönnum færi á því að reyna sig í eins konar spákaupmennsku viðkomandi móttöku erlendra ferðamanna, og tel ég, að það yrði frekar til þess að varpa skugga á Ísland og heimsóknir erlendra manna til landsins, heldur en það öfuga. Ferðaskrifstofan hefur sinnt þessu hlutverki sinu; hún getur það, og verkefnið er sannarlega ekki svo víðtækt, að þörf sé á því að leiða fleiri menn að því sérstaklega, hvetja þá til þess að reyna að fá sér aukaaura með því að ná í erlenda ferðamenn og veita þeim atbeina hér á landi. Ég mun svo ekki hafa þessi orð mín lengri, en enda með því, eins og ég hef áður lýst í ræðu mínni, að ég legg fyrir mitt leyti eindregið til, að frv., sem fyrir liggur, verði fellt.



Herra forseti. Það eru aðeins fáein orð til viðbótar þeim glöggu rökum. sem hv. 8. landsk. þm. hefur flutt fram gegn þessu frv. Flm. þess er hv. þm. V-Húnv., einn áhugasamasti sparnaðarmaður þessarar hv. d. Það hefur hvað eftir annað komið í ljós, að hv. þm. V-Húnv. virðist hafa sérstakan áhuga á því, að útgjöld ríkissjóðs séu sem allra lægst. Hann kvartar mjög undan kostnaði við ýmsar stofnanir og segist jafnan vera mjög fús til þess að leggja sérhverri sparnaðartill. lið sitt. Með tilliti til þessa mikla og kunna sparnaðaráhuga hv. þm. V-Húnv. kom bæði mér og öðrum mjög undarlega fyrir sjónir, þegar þetta frv. birtist frá hendi hans. Hvað felst í þessu frv.? Í því felst það, að heimilt skuli vera að stofna fleiri ferðaskrifstofur til þess að taka á móti erlendum ferðamönnum við hlið Ferðaskrifstofu ríkisins. Þessum nýju ferðaskrifstofum skulu þó engar skyldur lagðar á herðar til neins konar landkynningar eða auglýsingastarfsemi fyrir landið. Þær eiga einungis að hafa skilyrði til þess að hafa viðskipti við þá ferðamenn, sem hingað koma af því, að þeim er þegar kunnugt um landið sem ferðamannaland, og hafa áhuga á því að komast hingað. Nái þetta frv. fram að ganga, má búast við því, að 2–3 slíkar ferðaskrifstofur taki til starfa. Þessi viðskipti, sem hingað til hafa verið í höndum ferðaskrifstofunnar einnar, munu þannig skiptast á, að minnsta kosti 2, 3 eða 4 aðila. Ferðaskrifstofa ríkisins er ríkisfyrirtæki, og reikningar þess eru birtir í fjárlögum. Í fjárlögum fyrir næsta ár er kostnaður þessarar skrifstofu talinn 853 þús. kr. Þar af eru 588 þús. kr. skrifstofukostnaður, aðallega launagreiðslur; 100 þús. kr. eru kostnaður við landkynningu; 75 þús. kr. eru kostnaður á Keflavíkurflugvelli; 10 þús. kr. hóteleftirlit, sem ferðaskrifstofunni er skylt að inna af hendi; 20 þús. kr. upplýsingaskrifstofa á Akureyri; 10 þús. kr. minjagripir; og upplýsingaskrifstofa í London til kynningar á landinu 50 þús. kr. Til þess að standa undir þessum kostnaði, sem er þannig að mjög verulegu leyti landkynningarkostnaður til þess að hæna erlenda ferðamenn að landinu, eru ferðaskrifstofunni áætlaðar tekjur að upphæð 685 þús. kr. af viðskiptum sínum við hina erlendu ferðamenn, þannig að nettókostnaðurinn er aðeins 168 þús. kr. Nú liggur alveg í augum uppi, að ef stofnaðar verða fleiri ferðaskrifstofur, þá hlýtur ferðaskrifstofan að missa tilsvarandi í tekjum, því að ekki er við því að búast, að fleiri ferðamenn komi hingað til landsins einungis vegna þess, að fleiri ferðaskrifstofur eru stofnaðar, ef þeim er engin skylda lögð á herðar til að kynna landið og hvetja þannig fleiri ferðamenn til þess að koma til landsins. Afleiðingin yrði því sú, að tekjur þær, sem hingað til hafa orðið af komu erlendra ferðamanna til landsins, 685 þús. kr., mundu skiptast á 2, 3 eða 4 aðila. Og ferðaskrifstofan mundi þannig ekki halda nema helmingi, þriðjungi eða fjórðungi af þessum tekjum, auðvitað með þeim árangri, að rekstrarhallinn af ferðaskrifstofunni mundi vaxa sem þessu svarar, þar eð í frv. er ekki gert ráð fyrir því, að neinni af þeim skyldum, sem á ferðaskrifstofunni hvíla, verði af henni létt. Bein afleiðing af samþykkt þessa frv. yrði því sú, að útgjöld ríkisins mundu vaxa um nokkur hundruð þús. kr., nokkurn veginn samsvarandi tekjum þeirra einkaferðaskrifstofa, sem stofnaðar yrðu. Það kom mér mjög undarlega fyrir sjónir, að einmitt sparnaðarpostulinn, hv. þm. V-Húnv., skyldi gerast til þess að flytja slíkt frv., sem ylli hækkun á fjárlögum næsta árs um hvorki meira né minna en nokkur hundruð þús. kr. Segja mætti, að sök- sér hefði verið, ef hv. þm. hefði lagt það til, að í staðinn fyrir réttinn til að mega skipta við erlenda ferðamenn og hafa hagnað af þeim viðskiptum, þá skyldi þessum nýju ferðaskrifstofum vera skylt að annast nokkra landkynningu. En þeim er ekki ætlað að taka á sig neinar slíkar skyldur. Þeim er aðeins ætlað að hafa hagnaðinn af viðskiptunum. Eftir sem áður á ríkið að standa undir allri kynningarstarfseminni með ferðaskrifstofu ríkisins. Það mætti líka segja, að það hefði verið svolitið vit í því að leggja beinlínis til, - eins og mér skilst raunar að sé skoðun sumra sjálfstæðismannanna í hv. n., - að ferðaskrifstofan sé lögð algerlega niður og hætt verði að leggja nokkurt fé í það að kynna landið erlendis, að gera viðskiptin við erlenda ferðamenn að hreinum einkaviðskiptum. Það væri að færa þessi utanríkisviðskipti á hreinan viðskiptagrundvöll. Mætti segja, að í því væri að minnsta kosti samkvæmni, þó að ég teldi það að vísu vera mjög óheppilegt og að það sé óhjákvæmilegt og nauðsynlegt fyrir ríkið að leggja talsvert fé, jafnvel enn þá meira, en nú er gert, í það að kynna landið erlendis og hvetja erlenda ferðamenn til þess að koma hingað. Þeir peningar skila sér aftur til þjóðarbúsins, þótt þeir skili sér ef til vill ekki beint í ríkissjóðinn. Það, sem hér er um að ræða, er hins vegar alls ekki þetta. Það, sem hér er um að ræða, er að láta útgjöldin til landkynningarstarfseminnar haldast og eftir sem áður hvíla á ferðaskrifstofunni, en svipta hana tekjum, flytja hluta af tekjum hennar yfir í vasa nokkurra manna, sem hafa áhuga á því að græða á viðskiptum við útlenda ferðamenn, án þess þó að vilja taka á sig nokkrar skyldur í því sambandi. Það er þetta, sem er hið versta og varhugaverðasta við þetta frv. Og það er þetta, sem mér kemur mjög á óvart að skuli vera till. einmitt hv. þm. V-Húnv., hins kunna og ötula sparnaðarpostula. Það var þetta, sem ég vildi benda sérstaklega á. Hv. 8. landsk. þm. hefur þegar gert svo glögga grein fyrir nytsemi ferðaskrifstofunnar, fyrir því, hversu vel hún hefur innt sín störf af hendi, fyrir því, hversu mikils trausts hún hefur aflað sér meðal viðskiptamanna sinna, bæði erlendra og innlendra, fyrir því, hversu ágætrar forustu skrifstofan hefur notið síðan hún var stofnuð, að ég sé ekki ástæðu til að endurtaka neitt af því, en vildi vonast til þess, að hv. þm., einmitt þeir, sem hafa sérstakan áhuga á því, að útgjöld ríkisins séu ekki aukin að óþörfu, hugleiði þetta frv. alveg sérstaklega og þá vonandi með þeim árangri, að þeir snúist gegn því.

Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Ég ætla nú ekki sérstaklega að fara að taka upp hanzkann fyrir flm. þessa frv. Það væri eðlilegt, að hann svaraði sjálfur fyrir sitt mál, og ég geri ráð fyrir, að hann muni væntanlega gera það. En það eru aðeins nokkur orð vegna ummæla, sem fram hafa komið hér frá hv. 8. landsk. og hv. 3. landsk., sem ég vil ekki láta hjá líða að svara lítillega, vegna afstöðu meiri hluta þeirrar n., sem hafði þetta mál til meðferðar, og þeirra röksemda, sem lágu fyrir afstöðu þeirra að mæla með samþykkt frv. Ég hafði nú satt að segja aldrei gert ráð fyrir því, eða það var að minnsta kosti ekki af n. hálfu - neins nm., geri ég ráð fyrir - búizt við því, að það yrði svo mjög hávaðasamt um þetta mál, það er nú ekki í eðli sínu það mikið stórmál. En það er þó ef til vill skiljanlegt, að þeir hv. Alþfl.-menn tveir, sem talað hafa gegn frv., hafi farið svo geyst sem þeir hafa gert, vegna þess að það er öllum hv. þdm. kunnugt, að þetta mál um einokun ferðaskrifstofunnar á þessu sviði er þeim að sjálfsögðu mikið hjartans mál, svo sem öll önnur mál, er til einokunar horfa, og er því ekkert við því að segja, þótt þeir rísi mjög harkalega gegn frv. En það voru nokkur atriði, sem mér virtust vera fram sett af nokkrum misskilningi hjá báðum þessum hv. ræðumönnum. Vil ég þá fyrst og fremst víkja að því, sem hv. 3. landsk. sagði hér áðan um tekjur ferðaskrifstofunnar og tekjumissi hennar, ef þetta frv. yrði samþ. Hann las hér upp úr fjárlagafrv. þær tekjur, sem gert væri ráð fyrir að ferðaskrifstofa ríkisins hefði á næsta ári, og mér skildist, eftir ummælum hans að dæma, að hann gerði ráð fyrir því, að ef hún missti sína einkaréttaraðstöðu til móttöku erlendra ferðamanna, þá mundu þessar tekjur rýrna að verulegu leyti. Þetta er að miklu leyti misskilningur. Mjög lítill hluti af tekjum ferðaskrifstofunnar stafar beinlínis af móttöku erlendra ferðamanna, heldur eru tekjur hennar til komnar á allt annan hátt. Ferðaskrifstofan heldur uppi margvíslegri starfsemi hér innanlands, ferðalögum mörgum, sem öllum mun kunnugt um, hún hefur hér verzlun starfandi, og hún hefur mikla þjónustu fyrir áætlunarbifreiðar. Af þessu öllu hefur hún meginhlutann af sínum tekjum, en alls ekki af móttöku erlendra ferðamanna; það eru hverfandi litlar tekjur, sem af þeim eru. Ég geri ráð fyrir því, að fastakostnaður ferðaskrifstofunnar og það mannahald, sem þar þarf að vera, geri svo mikið mótvægi á móti þeim tekjum, að ekki sé hægt að segja, að tekjur hennar af erlendum ferðamönnum séu nema tiltölulega mjög litlar, nema segja megi, að minjagripasalan komi þar til. En það útilokar auðvitað ekki, að ferðaskrifstofa ríkisins geti haldið uppi minjagripasölu og haft verzlun með þá, almenna verzlun, eins og hún nú hefur, þó að hún veiti ekki móttöku erlendum ferðamönnum. Ég hygg því, að það sé á verulegum misskilningi byggt, að það mundi auka útgjöld ríkisins, svo að hundruðum þúsunda skipti, eins og hv. 3. landsk. sagði, ef þetta frv. yrði samþ. Ég skal ekkert vefengja það, að Ferðaskrifstofa ríkisins hafi gott orð á sér, bæði hér innanlands og erlendis, enda þakka ég henni það út af fyrir sig ekki sérstaklega. En það hefur engin reynd á það komið, hvort aðrar skrifstofur gætu ekki fengið alveg jafngott orð og Ferðaskrifstofan, en hún er eini aðilinn, sem hefur haft til þess aðstöðu hingað til. Ég hygg hins vegar, að því miður hafi Ferðaskrifstofan ekki sinnt því verkefni sem skyldi að kynna landið erlendis. Ég vék að því hér í minni frumræðu, að það mundi vera svo málum háttað varðandi fyrirgreiðslu erlendra ferðamanna í flestum nálægum löndum, að ríkið hefði fyrirgreiðslu um það efni, en sú fyrirgreiðsla væri aðallega fólgin í upplýsingastarfsemi um landið, en aftur á móti væru í öllum þessum löndum starfandi ferðaskrifstofur, annaðhvort starfræktar af einstaklingum eða í sambandi við ýmiss konar félög, t. d. flugfélög, skipafélög eða aðra slíka aðila, sem mjög eðlilegt er að hafi slíka fyrirgreiðslu með höndum. Sannleikurinn er því sá, að ef ætti að tryggja hag Ferðaskrifstofunnar peningalega séð, svo að maður víki að því máli aftur, þá væri auðvitað nauðsynlegt að banna að starfrækja aðrar ferðaskrifstofur hér, sem halda uppi ferðalögum innanlands. Meðan það er ekki gert, þá eru að sjálfsögðu skertir mjög mikið möguleikar Ferðaskrifstofunnar til þess að geta staðið undir öllum sínum rekstri. En afstaða meiri hl. n. byggðist á því hvað fjármálin snerti, að hann taldi ekki óeðlilegt, að Ferðaskrifstofan gæti eins starfað að þessum málum, eftir sem áður, þó að þessari einokun væri aflétt. Úr því að aðrir aðilar teldu sér mögulegt að reka ferðaskrifstofur með hagnaði, þá ætti ekki að þurfa að vera svo mjög mikill halli á Ferðaskrifstofu ríkisins, sem hefur óneitanlega þá sérstöðu eftir sem áður, að hún hefur þegar náð í mörg sambönd, sem alls ekki er hægt að ætla að hún muni missa, ef hún á annað borð rækir sitt verkefni eins og vera ber, þótt aðrir keppinautar komi til. Ég vil sérstaklega víkja að því í ræðu hv. 8. landsk., að hann sagði, að það væri að sjálfsögðu eðlilegt sjónarmið sjálfstæðismanna að leggja til, að þessari einokun væri aflétt, vegna þess að þeir vildu auðvitað, að einstaklingar fengju aðstöðu til þess að græða á þessari þjónustu. Hingað til hefur þetta ekki verið svo sérlega gróðavænleg þjónusta, eftir því sem legið hefur hér fyrir Alþ. um rekstrarafkomu Ferðaskrifstofunnar þrátt fyrir hennar einokunaraðstöðu, að það séu nú miklar líkur til þess, að einstaklingar rökuðu saman fé á því að starfrækja ferðaskrifstofu. En það kann ef til vill að verða svo, og þá er ekki nema vel, að það verði sú sama breyting á þessu og varð t. d. með annað mikið ástfóstur Alþfl., áætlunarbifreiðarnar, á sínum tíma, sem voru starfræktar með stórkostlegum halla, og síðasta árið, sem þær voru starfræktar, var gert ráð fyrir því í áætlun um rekstur þeirra næsta ár, að hallinn á þeim mundi verða allt að einni milljón. Þessar áætlunarbifreiðar voru seldar og ríkið losnaði við rekstur þeirra, og mér er ekki kunnugt um annað en að rekstur þeirra hafi gengið mjög sæmilega síðan og ekki hlaðizt á ríkissjóðinn neinn baggi af þeim sökum. Ég held, að enginn harmi það, að svo hafi til tekizt og að sú ráðstöfun hafi verið gerð, og ef það gæti skilað sama árangri að létta einokuninni af ferðaskrifstofunni, þá held ég, að það væri mjög skynsamlegt, að það væri gert. - Að öðru leyti hirði ég svo ekki að ræða þetta mál. Það er, eins og ég sagði í upphafi máls míns, eðlilegt, að frsm. þess og flm. hafi orð fyrir málinu sjálfu og ástæðunum fyrir því, að hann ber það fram. Ég ætla mér ekki að svara fyrir það, en ég taldi aðeins rétt að segja þessi orð vegna afstöðu meiri hl. n. og sem frsm. hans.



Herra forseti. Ég hef ekki mörgu að svara úr ræðu hv. 2. þm. Eyf., sem hér talaði síðast. Hann sagði í upphafi máls síns, að hér væri ekki um stórmál að ræða. Ég er nú þeirrar skoðunar, að hér sé um nokkuð stórt mál að ræða, hvort eigi að fara að rífa niður kerfi og stofnun að einhverju leyti, sem byggð hefur verið upp með góðum árangri á alllöngu árabili. En tilætlunin er að höggva skarð í múrinn, sem umlykur þessa stofnun. ef svo mætti segja, og það kemur fram í nál. meiri hl., að tveir hv. sjálfstæðismenn eru líka þeirrar skoðunar, að leggja ætti ferðaskrifstofu ríkisins niður með öllu. Það er þess vegna að mínu viti fyrsta skrefið í þá átt, sem stíga á með frv., sem hér er til umr. í dag, og það er frá mínu sjónarmiði séð mjög hættulegt skref. Það má alltaf tala um og hljómar illa í eyrum margra Íslendinga að tala um einokun, enda er það óspart notað af andstæðingum þeirra manna, sem vilja koma á öðrum skipulagsháttum í þjóðfélaginu, en nú gilda. Frá mínu sjónarmiði er það eftirsóknarvert að reyna að koma því svo fyrir, að þjóðfélagið sjálft og kjörnir trúnaðarmenn þess hafi með höndum mörg þau atriði, sem eru þannig löguð, að ætla má, að þjóðinni sé fyrir beztu, að þau séu í höndum þjóðfélagsins sjálfs, en ekki í höndum einstaklinga. Og ég hygg, að eitt af því sé Ferðaskrifstofa ríkisins og verkefni þau, sem henni er gert að inna af höndum með löggjöf þeirri, er um hana gildir. Þó að segja megi, að víðast hér í nágrannalöndunum séu ekki slíkar ferðaskrifstofur, sem séu alveg eins og Ferðaskrifstofa ríkisins, þá er það samt svo, að á Norðurlöndum eru járnbrautirnar alls staðar eign ríkisins, og ferðaskrifstofur þeirra, sem eru þá eins konar ríkisskrifstofur, hafa með höndum mjög mikla fyrirgreiðslu í ferðalögum, ekki einungis innanlands, heldur á milli landa, og má því segja, að ríkisjárnbrautirnar á Norðurlöndum annist að verulegu leyti það, sem Ferðaskrifstofu ríkisins er ætlað að annast um. En vegna þess að hér er högum svo háttað, a. m. k. enn sem komið er, að það er tiltölulega fámennur hópur útlendinga, sem leitar hingað til landsins í því skyni að skemmta sér eða er í verzlunarerindum eða öðru slíku, þá þykir mér langeðlilegast, að það sé ein stofnun, sem ekki hafi einstaklingsgróða í huga, er hafi með höndum að greiða götu þessara manna, sem til landsins koma á þann veg, sem nú hef ég lýst. Fyrir Ferðaskrifstofunni vakir ekkert annað og á ekki að vaka annað en að reyna að fá sem flesta erlenda gesti til landsins og sjá um það, að þeir geti unað sínum högum vel, eftir því sem bezti kostur er á hér á landi. Það er ekki aðalsjónarmiðið að græða á þessum útlendu ferðamönnum, heldur að þjóðfélagið sem heild græði á þeim á þann hátt, að þeir verji einhverjum hluta af þeim peningum, sem þeir hafa til umráða, hér í landinu til kaupa á fæði, húsnæði og minjagripum og mörgu öðru, sem þeir kynnu að girnast, þegar þeir væru hingað komnir. En hins vegar þarf að sjá um, að allt, sem fyrir þá væri gert til þess að hæna þá að landinu, yrði sem aðgengilegast og til þess lagað, að fleiri kysu að ferðast til landsins. Hv. 2. þm. Eyf. sagði, að ferðaskrifstofa ríkisins hefði ekki sinnt því verkefni sem skyldi, hvað varðar landkynningu. Ég held nú satt að segja, að Ferðaskrifstofan hafi gert æði mikið í því efni, en hafi orðið að sumu leyti að takmarka það af þeim ástæðum, að þess er ekki kostur að hvetja útlendinga til að koma hingað í svo stórum stíl sem æskilegt væri annars vegna skorts á hótelum eða gistihúsum og öðrum verustöðum hér á landi. Á meðan svo er háttað, að slíkt vantar, þá er það kannske bjarnargreiði við landið og íslenzku þjóðina að reyna að fá hingað stórkostlega hópa erlendra ferðamanna, sem svo yrðu fyrir vonbrigðum, þegar þeir kæmu til landsins og ættu þess ekki nægan og sæmilegan kost að fá almennilega gistingu og dvöl í landinu. En að öðru leyti hygg ég, að ferðaskrifstofa ríkisins hafi eiginlega gert það, sem mest og bezt er hægt að gera til landkynningar, og hafi í því efni leitað eðlilegs samstarfs t. d. við flugfélögin. Og ég veit ekki betur en að Ferðaskrifstofa ríkisins og Flugfélag Íslands reki nú skrifstofu í Lundúnum, þar sem veittar eru allar þær upplýsingar, sem frekast er unnt, um ferðalög til Íslands og menn hvattir til þess að leita þangað í sínum skemmtiferðalögum, eftir því sem kostur er á að veita mönnum viðtöku. Hygg ég, að ferðaskrifstofan hafi farið þar rétt að, eins og yfirleitt í starfsemi sinni. Hv.2. þm. Eyf. sagði, að hann teldi ekki miklar líkur til þess, eftir því sem högum væri nú háttað, að margir einstaklingar gætu haft af því uppgripagróða að taka á móti útlendum ferðamönnum, og ég er honum sammála um það. Að minnsta kosti álít ég, að gróðinn yrði ekki mikill með öðru móti en því, að reynt yrði að rýja ferðamennina, ef ég má svo segja, óhæfilega af einstaklingum, sem tækju á móti þeim hér. En það mundi brátt hefna sín, því að það spyrðist og menn mundu siður leita til landsins. Og það er einmitt æði mikill kjarnapunktur í þessu máli, að ekki er til margskipta sú fyrirgreiðsla, sem á að veita erlendum ferðamönnum hér á landi, og eðlilegt, að stofnun, sem starfað hefur að því um alllangt skeið og það með mestu sæmd og prýði, geti annað því áfram og það sé bara óheppilegra fyrir þjóðfélagið í heild, að því sé otað að einstaklingum til þess að reyna þar að maka krók sinn, sem svo yrði kannske til óhagræðis fyrir þjóðarheildina þegar til lengdar léti. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um málið meira, en ég nú hef gert, en ég hef í fyrri ræðu minni lýst þeim ástæðum, sem valda því, að ég er eindregið andvígur frv., sem hér liggur fyrir.