Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Stjfrv. það, sem fyrir liggur til 2. umr., er komið frá hv. Nd., þar sem það var samþykkt með einni viðbót. Þetta er frv. til l. um breyt. á l. nr. 42 1957, um húsnæðismálastofnun o.fl. Breytingarnar eru hvorki margar né veigamiklar, og skal ég gera grein fyrir þeim stuttlega. Í 4. gr. l. er heimild handa Landsbankanum til að gefa út bankavaxtabréf í tveim flokkum, A og B. Skal B-flokkur vera með vísitölukjörum, þannig að greiðslur afborgana og vaxta séu bundnar við vísitölu framfærslukostnaðar. Í frv. er lagt til, að orðin „og vaxta“ falli burt, þannig að einungis greiðslur afborgana verði vísitölubundnar. Er litið svo á, að vísitölubundnar vaxtagreiðslur séu litt eða ekki framkvæmanlegar. 10. gr. l. ræðir um skyldusparnað fólks á aldrinum 16 til 25 ára. Í frv. eru þessi tímatakmörk nánar tilgreind með svofelldri mgr.: „Skyldusparnaður hefst við næstu mánaðamót, eftir að hlutaðeigandi verður 16 ára, og lýkur við næstu mánaðamót, eftir að hann verður 26 ára.“ Um annað, en þessa viðbót er þar ekki að ræða. Við 11. gr. laganna er lagt til, að bætt verði við nýrri mgr., þess efnis, að útlendingar, sem hafi hér landvistar- og atvinnuleyfi um tiltekinn tíma og dveljist hér um stundarsakir, fái skyldusparifé sitt endurgreitt, er þeir hverfi af landi brott. Enn fremur er í frv. nýtt ákvæði um, að unglingar í sveitum, sem vinna hjá foreldrum sínum eða fósturforeldrum og leggja árlega 25% af kaupi sínu að frádregnu fæði í bústofnsaukningu, séu undanþegnir skyldusparnaði. Var þessu ákvæði komið inn í frv. í hv. Nd. Inn í 12. gr. laganna eru ráðgerð heimildarákvæði um, að leggja megi sérstakt gjald á þá, sem vanrækja sparimerkjakaup, og að hverjum þeim, sem háður er sparnaðarskyldu, beri að gera skattyfirvaldi grein fyrir sparimerkjaeign sinni að viðlögðu 200 kr. gjaldi, en þessi gjöld skulu renna til byggingarsjóðs ríkisins og Búnaðarbankans. Þá eru ákvæði um, að kostnaður við sparimerki og framkvæmd skyldusparnaðar í heild skuli greiðast úr ríkissjóði. Loks er í 5. gr. frv. lagt til, að bætt verði í lögin nýrri grein um sektir við brotum á lögunum, en slíkt vantar í þau nú. Þessar eru þá breytingarnar, sem felast í frv. á þskj. 337. Hv. heilbr.- og félmn. ræddi frv. á tveim fundum og gat ekki orðið á eitt sátt um afgreiðslu þess. Ágreiningur varð þó ekki um breytingarnar, sem frv. ráðgerir, heldur um það, hvort gera bæri að þessu sinni fleiri breytingar á lögunum um húsnæðismálastofnun o.fl. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 408, leggur meiri hluti n. til, að frv. verði samþykkt óbreytt. Minni hl. mun gera grein fyrir sínu séráliti hér á eftir.



Herra forseti. Á síðasta þingi setti núv. ríkisstj. lög um húsnæðismál o.fl., sem í aðalatriðum byggðust á þá gildandi lögum um sama efni, lögum, sem fyrrverandi stjórn hafði sett, en hin nýju lög fólu þó í sér ýmis nýmæli, sem að áliti okkar sjálfstæðismanna orkuðu mjög tvímælis. Voru af hálfu sjálfstæðismanna gerðar ýtarlegar tilraunir til breytinga á lögunum undir meðferð málsins, en fáum einum tókst að koma fram. Vegna þeirrar reynslu, sem nú þegar er fengin af þessum lögum og framkvæmd þeirra, töldu sjálfstæðismenn nauðsyn til bera að gera nokkrar breytingar á löggjöfinni, sem færu í sömu átt og þeir höfðu áður hugsað sér við meðferð málsins í fyrstu. Þeir báru því fram á öndverðu þessu þingi frv. í Nd., sem fól í sér ýmsar breytingar á lögunum. Frv. þessu var á sínum tíma vísað til heilbr.og félmn., en hefur enga afgreiðslu fengið þar. En síðar bar stjórnin fram frv. það, sem nú er hér til umræðu og er um nokkrar breytingar á húsnæðismálalöggjöfinni, eins og hv. frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn. hefur nú skýrt frá. Þegar þetta frv. kom fram til meðferðar í heilbr.- og félmn. Nd., þá mælti meiri hl. n, með því, að það yrði samþykkt óbreytt, en sjálfstæðismenn í n. tóku upp þær till., sem frv. sjálfstæðismanna, sem fyrir n. lá, hafði inni að halda, og fluttu þau ákvæði sem brtt. við stjórnarfrv. Þessar brtt. minni hl. heilbr.- og félmn., sjálfstæðismannanna, náðu ekki fram að ganga, og var frv. síðan samþ. í Nd. næstum óbreytt, aðeins með einni lítils háttar breytingu. Heilbr.- og félmn. þessarar hv. d, hefur haft málið til athugunar, en nm. ekki orðið á eitt sáttir um afgreiðslu þess. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþykkt óbreytt, en við, sem minni hl. skipum, leggjum til, að það verði samþykkt með nokkrum breytingum. Við mælum sem sagt ekki á móti frv. sjálfu, en óskum eftir að koma viðtækari breytingum að við lögin. Brtt. okkar, sem eru á þskj. 420, eru næstum þær sömu sem sjálfstæðismenn fluttu í Nd., og vil ég nú fara um þær nokkrum orðum. Í 1. brtt. okkar er svo ákveðið, að á undan 1. gr. frv. komi tvær nýjar greinar, svo hljóðandi: „1. gr. laganna orðist svo: Húsnæðismálastjórn ríkisins skal beita sér fyrir umbótum í byggingarmálum, hafa á hendi stjórn byggingarsjóðs ríkisins og yfirumsjón lánsfjáröflunar og lánveitinga til íbúðabygginga í landinu. Í húsnæðismálastjórn eiga sæti 5 menn, 4 kosnir hlutbundinni kosningu af sameinuðu Alþingi eftir hverjar alþingiskosningar og einn skipaður af félmrh. samkv. tilnefningu Landsbanka Íslands, seðlabankans. Varamenn skulu vera jafnmargir og valdir á sama hátt. Félmrh. skipar form. húsnæðismálastjórnar, en að öðru leyti skiptir hún með sér verkum. Húsnæðismálastjórn ræður sér starfsfólk eftir þörfum, og greiðist allur kostnaður af störfum hennar úr byggingarsjóði ríkisins.“ Í þessari brtt. leggjum við til, að orðalagið, að setja skuli á stofn húsnæðismálastjórn ríkisins, sé fellt niður, enda virðist það orðalag tilefnislaust. Þá er lagt til, að fellt verði niður það ákvæði laganna, sem felst í þessari grein, að fulltrúi Landsbankans í húsnæðismálastjórn skuli ekki hafa atkvæðisrétt þar um lánveitingar, en í 1. gr. l. segir svo um þennan mann, sem tilnefndur er af Landsbankanum og skipaður af félmrh.: „Hann skal eigi hafa atkvæðisrétt um lánveitingar.“ Þetta ákvæði leggjum við til að verði fellt niður, enda virðist það vera nokkuð einkennilegt ákvæði og ekki séð, hvað það hefur að þýða. Að öðru leyti er meginefni gr. óbreytt. Þó er gert ráð fyrir því, að í stað þess, að í lögunum segir: „Þóknun húsnæðismálastjórnar og laun framkvæmdastjórans greiðist úr ríkissjóði, en annar kostnaður stofnunarinnar úr byggingarsjóði ríkisins,“ þá leggjum við til, að allur kostnaður af störfum n. greiðist úr byggingarsjóði ríkisins. Þá er b-liður, þar segir: „Í stað orðsins „húsnæðismálastofnun“ í 1. mgr. 2. gr. komi: húsnæðismálastjórn. - Þetta er aðeins leiðrétting. Þá er 2. líður brtt., sem segir, að í stað 2., 3. og 4. mgr. 2. gr. komi: „Setja skal á stofn tækniráð húsnæðismálastjórnar, er sé skipað fulltrúum frá eftirtöldum aðilum: húsnæðismálastjórn, iðnaðardeild atvinnudeildar háskólans, húsameistara ríkisins, teiknistofu landbúnaðarins, Landssambandi iðnaðarmanna, Félagi ísl. iðnrekenda, byggingarvörudeild Sambands ísl. samvinnufélaga og Félagi ísl. byggingarefnakaupmanna.“ Þarna eru þrjár mgr., sem lagt er til að falli niður úr 2. gr. - 1. mgr., sem lagt er til að felld verði niður, kveður svo á, að húsnæðismálastjórn sé heimilt að láta undirbúa byggingu íbúðarhúsahverfa í kaupstöðum með því að láta gera skipulagsuppdrætti af þeim í samráði við skipulagsnefnd ríkisins. Þegar slíkir skipulagsuppdrættir hafa verið samþykktir af skipulagsnefnd og félmrh., er viðkomandi bæjarfélagi skylt að heimila byggingarnar og láta af hendi eða útvega landssvæði fyrir þær, ef með þarf með eignarnámi, og fer um eignarnám samkv. lögum nr. 61 frá 1917. Sömuleiðis er viðkomandi bæjarfélagi skylt að leggja nauðsynlega vegi og leiðslur í slík hverfi innan hæfilegs tíma að mati húsnæðismálastjórnar og félmrh. Þetta leggjum við til að verði alveg fellt niður úr lögunum, Eins og þarna segir, þá er húsnæðismálastjórn heimilt að undirbúa byggingu íbúðarhúsahverfa í kaupstöðum með því að láta gera skipulagsuppdrætti að þeim o.s.frv., undirbúa þetta allt saman, og síðan, þegar skipulagsuppdráttur hefur verið gerður og samþykktur af húsnæðismálastjórn og skipulagsnefnd, þá er viðkomandi bæjarfélagi skylt að láta framkvæma þetta, útvega land undir byggingahverfi, þó að það sé í eign annarra aðila, en bæjarfélagsins sjálfs, og þá með eignarnámi, ef þarf. M.ö.o.: allt vald í þessum málum þessu viðvíkjandi er tekið úr höndum viðkomandi bæjarstjórna og fengið í hendur húsnæðismálastjórnar. Sjá allir, í hvert óefni hér væri stefnt, ef þessum ákvæðum væri framfylgt. Húsnæðismálastjórn getur sem sagt, hvenær sem henni sýnist, ákveðið byggingar í kaupstöðum, staðsett þær og skipulagt án þess að tala við viðkomandi bæjarstjórn um þessa hluti. Bæjarstjórnanna er bara að greiða oft láta framkvæma það, sem húsnæðismálastjórn fyrirskipar á þessu sviði. Það er augljóst, að þetta ákvæði í lögunum getur verið stórhættulegt, ef því er harkalega beitt, eins og húsnæðismálastjórn hefur fullt vald til að gera samkv. þessari mgr. Eins og lögin eru nú, er húsnæðismálastofnun ríkisins heimilt að leita samvinnu við hvern þann aðila, sem hefur sérþekkingu á þessum málum, þ.e. húsbyggingarmálum, og er opinberum aðilum skylt að veita stofnuninni hverjar þær upplýsingar, sem hún óskar. Heimilt er félmrh, að skipa n. sérfróðra manna húsnæðismálastjórn til aðstoðar og ráðuneytis um tæknileg mál, og ákveður ráðherrann þóknun til nefndarmanna. Í staðinn fyrir þessa liði leggjum við til að komi sérstakt tækniráð, tilnefnt af þeim aðilum, sem ég nefndi hér áðan. Þá kem ég að 2. brtt. okkar, en hún er um það, að í stað stafliðar G í 1. mgr. og 2., 3. og 4. mgr. 6. gr. laganna komi einn stafliður (G), svo hljóðandi: „Húsnæðismálastjórn skal setja almennar reglur um veitingu lána, Í samræmi við þær reglur skulu útbúin umsóknareyðublöð um lán, einföld, skýr og hentug til afnota fyrir almenning.“ Í staflið G, sem við leggjum til að felldur sé niður, segir: „Félmrh. skal að fengnum till. húsnæðismálastjórnar setja með reglugerð nánari ákvæði um veitingu lána, er húsnæðismálastjórn hefur með höndum. Um lánveitingar til einstaklinga skal þar m.a. setja ákvæði, sem tryggi, að farið sé eftir ástæðum umsækjenda, húsnæði, fjölskyldustærð, efnahag, lántökumöguleikum o.fl., enn fremur um hámarksstærð íbúða, sem veita má lán til.“ Það er þessi liður, sem við leggjum til að verði felldur niður. Eins og þessi G-liður ber með sér, þá er ýmislegt, sem lántakendur eða þeir, sem sækja um lán, verða að svara, áður en þeir geta fengið lán. Ég hef hér eyðublað fyrir umsókn um A- og B-lán. Þetta eyðublað hefur inni að halda ótalmargar spurningar, sem hver, sem um lán sækir, verður að svara. Það er heilmikill lestur að fara í gegnum þetta eyðublað. Spurningarnar eru svo margar og margvíslegar, að það er heilmikill lærdómur, ef ætti að svara þeim öllum, eins og gert er ráð fyrir á eyðublaðinu og eins og hver, sem um þessi lán sækir, verður að gera, þar sem hann verður, eftir að vera búinn að fylla þetta blað út, að votta það að viðlögðum drengskap, að allar upplýsingar, sem þarna eru gefnar, séu réttar, „enda er mér ljóst,“ segir í þessari yfirlýsingu, sem viðkomandi maður verður að skrifa undir, „að vísvitandi rangar upplýsingar ógilda umsóknina um eitt ár“. En við að lesa þetta umsóknareyðublað hlýtur öllum, sem það gera, að vera ljóst, að þeim spurningum, sem þarna er varpað fram, er ógerningur að svara nákvæmlega eða að öllu leyti rétt. Þetta er svo mikið og flókið, sem hver maður verður að segja, enda hefur farið svo, að einstaklingar, sem hafa sótt um lán, hafa gefizt upp á að útfylla þessi eyðublöð. Mér er persónulega kunnugt um það af þeim stað, þar sem ég er kunnugastur, að menn gáfust alveg upp á að útfylla þetta og urðu að fá sérstaka hjálp, ef þeir áttu að geta gert það, og þessi eyðublöð eru gefin út, þegar búið er að veita lán í eitt eða tvö ár eftir öðrum einfaldari umsóknareyðublöðum, sem ekki varð séð annað, en húsnæðismálastjórn hefði fullt gagn af, þegar þau komu fram. Meðal annars, sem viðkomandi umsækjandi þarf að upplýsa í þessu, er að gera kostnaðaryfirlit eða kostnaðaráætlun, eins og það heitir hér, um byggingu húss, sem hann ætlar að fara að sækja um lán til. Þessi áætlun er sundurliðuð í 14 liði með 52 undirliðum, og maður, sem ætlar að fara að byggja og er ekki byggingarfróður, verður aldeilis að halda á spöðunum, ef hann á að fá þessu öllu saman svarað, því að ég sé ekki annað, en hann verði að leita til allra sérmenntaðra manna í byggingariðnaðinum, t.d. trésmiða, múrara, pípulagningarmanna, rafvirkja, þeirra sem dúkleggja, rörlagningarmanna o.s.frv., til þess að fá að vita, hvað hver einstakur liður í húsinu kostar, því að ef þetta er ekki allt saman útfyllt, þá er ekki að sjá annað á eyðublaðinu, en að það geti kostað manninn, að hann sé útilokaður frá að fá lán í eitt ár, ef upplýsingarnar eru ekki réttar. En svo verður manni á að spyrja: Hvaða gagn hefur húsnæðismálastjórn af því að fá þúsundir umsókna þannig útfylltar? Vinnur hún úr þessu, og það, sem hún getur unnið úr því, að hvaða gagni kemur það? Ef þetta kemur ekki að neinu gagni, þá er til lítils að gera mönnum svona alveg sérstök óþægindi með þessari margföldu skýrslugjöf, sem hér er um að ræða. En það er trúlegt, að í skjóli þessa G-liðar hafi þessi mikla skriffinnska skapazt, og leggjum við því til, að hann sé felldur niður og að í staðinn fyrir hann komi bara einfaldlega: „Húsnæðismálastjórn skal setja almennar reglur um veitingu lána. Í samræmi við þær reglur skulu útbúin umsóknareyðublöð um lán, einföld, skýr og hentug til afnota fyrir almenning.“ Við stefnum sem sagt að því með þessari till. að koma í veg fyrir óhóflega skriffinnsku, eins og ég hef hér lýst, sem virðist vera orðin ríkjandi um lánamálin og þessi eyðublöð, sem ég var nú að gera að umtalsefni, bera ljóst vitni um. En það er vitaskuld, að það verður að setja reglur um lánveitingarnar, en þær reglur hljóta að geta orðið einfaldari en það, sem núna gildir, og komið samt að fullu gagni. Ákvæðin í 2., 3. og 4. málslið, sem við leggjum til að verði felldir niður, eru ákvæði, sem virðast eiga frekar heima í reglugerð og ekki nauðsynlegt að hafa í lögunum. Þá leggjum við til, og er það í samræmi við till. sjálfstæðismanna á síðasta þingi, að stofnað verði til frjáls sparnaðar í stað skyldusparnaðarins, sem lögfestur var. Við leggjum til, að setja skuli á stofn undir yfirstjórn húsnæðismálastjórnar og veðdeildar Landsbanka Íslands sérstakt form spariinnlána í bönkum og sparisjóðum, er nefnist húsinnlán. „Húsinnlán skulu vera samningsbundin spariinnlán einstaklinga, er leggja inn fé af atvinnutekjum sínum, minnst 5 þús. kr. á ári í a.m.k. 5 ár. Húsinnlán skulu bera 1% hærri ársvexti, en almennir sparisjóðsvextir eru á hverjum tíma, og skal það fé, sem sparað er á þennan hátt, vera undanþegið tekjuskatti og útsvari, þó ekki yfir 5 þús. kr. á ári. Bankar og sparisjóðir skulu skyldir að taka við peningum til húsinnlána. Það fé, sem innborgast til húsinnlána, skal ganga til kaupa á A-bankavaxtabréfum hins almenna veðlánakerfis. Húsinnlán skulu færð á sérstakan reikning lánastofnana, og skulu þær gefa húsnæðismálastjórn skýrslu um þau. Húsinnlán fást útborguð að minnst 5 árum liðnum, frá því að innlög hófust. Öðlast þá eigendur þeirra rétt til að fá íbúðarlán hjá húsnæðismálastjórn, allt að 25% hærra, en venjulegt hámark er, þó aldrei yfir 2/3 hluta af matsverði viðkomandi íbúðar, og skylt er að láta þá sitja fyrir um lán. Um framkvæmd þessarar greinar fer að öðru leyti eftir því, sem nánar verður ákveðið í reglugerð um húsinnlán, sem ráðherra setur að fengnum till. húsnæðismálastjórnar og veðdeildar Landsbanka Íslands.“ Þetta eru m.ö.o. þau ákvæði, sem við leggjum til að komi í staðinn fyrir ákvæðin um skyldusparnaðinn, sem lögfestur var á síðasta þingi og er nú gildandi í húsnæðismálalöggjöfinni. Það er ekki hægt að áætla, hvað slíkar ráðstafanir gætu leitt til mikillar sparifjármyndunar, en við hyggjum, að frjáls sparnaður með sérstökum hlunnindum, eins og hér er gert ráð fyrir, sé líklegri til árangurs, en skyldusparnaður. Framkvæmd ákvæðanna um skyldusparnaðinn hefur verið sú, að út hafa verið gefnar tvær reglugerðir um hann. Fyrri reglugerðin er gefin út 1. okt. 1957 eða staðfest þá, og hún fjallar um tilhögun innheimtunnar fyrir tímabilið frá 1. júní 1957 til 31. des. 1957, þ.e.a.s. frá því að skyldusparnaðurinn gengur í gildi 1. júní 1957 og til áramóta. Þessi hluti skyldusparnaðarins var ekki innheimtur jafnóðum af kaupi, eins og seinni reglugerðin, sem út var gefin 27. nóv., ef ég man rétt, gerir ráð fyrir og nú er framkvæmd á þann hátt, að skyldusparnaðurinn er innheimtur með sparifjármerkjum, sem greidd eru viðkomandi aðilum, sem eru skyldir að spara samkvæmt lögunum, - sparifjármerkjum, sem límd eru inn í sérstaka bók eftir reglum, sem um það gilda. En sá skyldusparnaður, sem féll í gjalddaga frá 1. júní 1957 til áramóta, er óinnheimtur enn þá, og gert er ráð fyrir, að hann verði innheimtur með tekju- og eignarskatti, sem álagður verður á þessu ári og miðast við tekjur ársins 1957. Hvernig það muni ganga að innheimta þennan skatt, er óséð enn, en ef til vill gengur það vel. Ég skal ekki spá neinu um það. En trúað gæti ég samt, að það yrði einhverjum erfiðleikum bundið að innheimta það. 3., 4. og 5. brtt. okkar eru um það, að 10., 11. og 12. gr. laganna falli niður, en það eru gr. laganna, sem fjalla um skyldusparnaðinn, en við viljum láta koma þar annað í staðinn. 6. brtt. okkar er í tveimur stafliðum, a og b. Í a-liðnum segir, að í stað „4 millj. kr.“ í 16. gr. l. komi: 12 millj. kr. Samkv. húsnæðismálalöggjöfinni, sem sett var 1955, var viðurkennd sú meginregla, að ríkissjóður skyldi leggja fram jafnháa fjárhæð og sveitarfélögin til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Reyndar var framlag ríkissjóðs í fyrstu bundið við 3 millj. kr., þar sem óvíst var, um hve mikla fjárhæð yrði þarna að ræða, en það kom fljótlega í ljós, að þetta framlag ríkissjóðs yrði að hækka verulega, ef meginreglunni um jafnhátt framlag ætti að fullnægja. Það var því hvergi fullnægjandi, þó að upphæðin frá ríkissjóði væri hækkuð á s.l. ári í 4 millj. kr., en þá lögðu sjálfstæðismenn til að framlagið yrði haft óbundið samkvæmt meginreglunni um jafnt framlag. Við leggjum því til, að í stað „4 millj. kr.“ komi 12 millj. kr. í þessari gr. Þá leggjum við til samkv. b-lið 6. brtt., að á eftir 17. gr. l. komi ný grein, Í henni segir: „Nú stofnar sveitarfélag byggingarsjóð í því skyni að veita lán til nýbygginga, svo að útrýmt verði heilsuspillandi húsnæði, og skal þá ríkissjóður leggja slíkum sjóði jafnhátt árlegt framlag og veitt er úr sveitarsjóði.“ Undirbúningur mun nú hafinn að stofna slíkan byggingarsjóð í Reykjavík t.d., og búast má við, að fleiri bæjarfélög komi á eftir. Því er hér lagt til, að ákvæði þetta sé tekið upp í húsnæðismálalöggjöfina. Ég hef þá minnzt á brtt. þær, sem við hv. 11. landsk. og ég berum fram við þetta frv., og læt því máli mínu lokið.



Herra forseti. Frv. þetta á þskj, 410 er um það að veita Hvammstangahreppi heimild til þess að taka eignarnámi erfðafesturéttindi í eignarlandi hans. Frv. er flutt af heilbr.- og félmn., eins og þskj. ber með sér, samkv. ósk hreppsnefndar Hvammstangahrepps til félmrn. Sú ósk hreppsnefndarinnar kemur fram í bréfi og afriti úr gerðabók nefndarinnar, afritið er útdráttur fundargerðar, svo hljóðandi: „Ár 1958, þann 4. febr., kom hreppsnefnd Hvammstangahrepps saman á fund. Allir nefndarmenn voru mættir. Fyrir var tekið: 3. Samþ. að fara þess á leit við félmrn., að það hlutist til um, að Alþ. það, sem nú situr, afgreiði lög um eignarnámsheimild fyrir Hvammstangahrepp í erfðafesturéttindum í eignarlandi Hvammstangahrepps. Fleira gerðist ekki. Fundi slitið. Helgi Benediktsson, Björn Kr. Guðmundsson, Sigurður Tryggvason, Skúli Magnússon, Ásvaldur Bjarnason. Rétt endurrit staðfestir. Hvammstanga, 14. febr. 1958, Helgi Benediktsson, oddviti Hvammstangahrepps.“ Grg. frá hreppsnefndinni fylgdi þessari samþykkt, ég hef hana hér í höndum í afriti frá félmrn.: „Þegar hreppurinn keypti lóðir og lendur í Hvammstangahreppi af ríkissjóði með afsalsbréfi, dags. 18. júlí 1955, kom í ljós, að mestöllu landinu hafði verið ráðstafað af fyrri eigendum þess með erfðafestuleigum til langs tíma og yfirleitt með mjög lágum leigukjörum. Einnig upplýstist, að sumir hverjir þeir, sem land höfðu á erfðafestu, höfðu jafnvel praktíserað að framleigja byggingarlóðir úr leigulóðum sínum og leigur þá margfaldaðar. Slíkt telur hreppsnefndin að nái ekki nokkurri átt og telur því brýna nauðsyn bera til að afla sér sérstakrar lagaheimildar í því efni, enda hefur slíkt torveldað framkvæmdir skipulags í kauptúninu.“ Til þess að kynna mér mál þetta ofur lítið nánar, en hægt er af þessum skjölum, sem ég hef nú lesið, þá átti ég símtal við oddvitann, Helga Benediktsson, og fékk þær upplýsingar, að erfðafestulönd þau, sem mestum erfiðleikum valda, og einmitt vegna þess, að samningarnir torvelda skipulagsframkvæmdir kauptúnsins, eru í erfðafestuleigu hjá manni, sem er fluttur burt úr hreppnum og til Reykjavíkur og hefur framleigt til annarra réttindi sín um langan tíma. Þetta verður auðvitað að teljast ófært fyrir komulag, og heilbr.- og félmn. var á einu máli um að verða við tilmælunum um að flytja þetta frv. Mín skoðun er sú og byggð á allmikilli reynslu, að bæir og kauptún eigi undantekningarlaust að eiga lendur þær, sem byggð þeirra er á, og ráða leigumála þeirra og hafa hvenær sem er rétt til að ráðstafa þeim eftir þörfum skipulagsins. Annað er óeðlilegt og veldur vandræðum - meiri og minni - á marga vegu. Mér er þess vegna ánægja að því að taka þátt í að flytja þetta frv. og mæla með samþykkt þess. Að svo mæltu legg ég til, að málinu verði vísað til 2. umr. Af því að n. flytur frv., sé ég ekki ástæðu til að flytja till. um að vísa því til n., en heilbr.- og félmn. mun að sjálfsögðu fylgjast með því, meðan það er á ferðinni hér í deildinni.



Herra forseti. Ég ætla ekki að tala á móti þessu frv., það er síður en svo, því að ég er sammála um það, eins og ég hef látið í ljós áður hér í deildinni og bað oftar en einu sinni, að það heppilegasta er, að þorp og kauptún eigi landið, sem þau standa á. En það eru tvö atriði í þessu samt, sem ég held að ég vildi benda n. á til frekari athugunar. Ef ég man rétt, þó er ég ekki alveg viss um það, því að ég hef ekki gáð að því, - en ef ég man rétt, þá hefur nýbýlanefnd leyft að byggja tvö nýbýli, sem munu liggja nyrzt í Hvammstangalandi. Ég er ekki viss um, að þeirra land, sem er lítið, þurfi neitt að koma í bága við skipulagsuppdrátt. Muni ég rétt, liggja þau eiginlega í jaðrinum eða utan við sjálft þorpið, og ég er ekki viss um, hvort það á að leyfa hreppsnefnd að taka það. Það er búið að láta þarna bæði hagkvæm opinber lán og styrki í þessi nýbýli, og hvort á að leyfa hreppsnefndinni að taka þau, þar sem hún hefur nóg land sjálf til að byggja á, það efa ég. Þetta bið ég þá að athuga í sambandi við nýbýlastjórn og þó sérstaklega Pálma Einarsson, sem er þessum málum náttúrlega langkunnugastur, og til frekari upplýsinga um þetta getur hún náttúrlega snúið sér til skipulagsstjóra, sem hefur skoðað Hvammstangalandið og athugað, hvernig hagkvæmast er að skipuleggja byggðina. Þó að ekki séu komnar neinar till. um það, þá getur hún gengið úr skugga um, hvort það er rétt, sem ég held, að þessi nýbýli geti verið alveg sjálfstæð, þó að þau séu ekki tekin eignarnámi. Aðeins þetta tvennt vildi ég benda á til frekari athugunar fyrir nefndina.



Herra forseti. Það er aðeins út af fyrri bendingunni, sem hv. 1. þm. N-M. (PZ) flutti hér, að ég vildi gefa þá upplýsingu, að ég átti um málið tal við landnámsstjóra og hann sagðist ekkert hafa við það að athuga, þó að slík lög sem þessi væru sett. Að því er snertir hitt atriðið að leita til skipulagsstjórans upplýsinga um það, hvort hann telur, að þarna þurfi einhverja gangskör frekari að, að gera, þá er ég fús til að hafa tal af honum sem frsm, þessa máls.



Herra forseti. Lögum um útsvör hefur lítið verið breytt síðan 1945, og mörg ákvæði þeirra eru vitanlega miklu eldri og sum orðin mjög gömul. Hins vegar hafa margs konar breytingar orðið í þjóðlífinu síðan 1945 og ekki að undra, þótt til sé í lögunum ákvæði, sem breytingar þurfi með. Þetta fyrirferðarlitla frv., sem við hv. þm. Barð. leyfum okkur að flytja til breytinga á lögunum, er við ákvæðin um, hvar leggja skal á gjaldþegn útsvar og hvaða sveit fái útsvar hans. Þær breytingar eru aðallega miðaðar við það að ráða bót á annmarka, sem þarna er á löggjöfinni og veldur miklum árekstrum, ekki aðeins milli gjaldenda og sveitarstjórnar, heldur milli sveitarstjórna, og veitist þar ýmsum betur í átökum og alls ekki alltaf eftir málstað, eins og vera bæri, heldur sigrar sá oft, sem er aðgangsharðastur og stendur bezt að vígi til að beita skjótfengnum úrskurðum og lögtaksaðförum, af því að lagaákvæðin, sem nú gilda, eru svo óskýr. III. kafli útsvarslaganna er með fyrirsögninni: „Hvar leggja skal á gjaldþegn hvern og hvaða sveit fær útsvar hans.“ Þegar landsþing Sambands ísl. sveitarfélaga var síðast haldið, leitaðist formaður þess við að fá lögfræðing til að flytja erindi fyrir landsþingið og svara til hlítar í því erindi spurningunum: hvar skal útsvar á lagt og hvar goldið? En allir, sem leitað var til, færðust undan því að gera þetta, af því að lögin væru ekki nægilega skýr um þessi atriði, m. ö. o. óskýranleg að því er snertir þessi mikilsverðu atriði. Ég get um þetta af því, að það er vottur þess, að þarna er breytinga þörf, hvort sem okkur flm. þessa frv. hefur tekizt með frv. eða ekki að finna heppilegustu úrbótina. 1. gr. III. kaflans er 8. gr. laganna. Hún hefst á þessa leið: „Þar skal leggja útsvar á gjaldþegn, sem hann hafði heimilisfang vitanlega eða samkvæmt manntali næst á undan niðurjöfnun.“ Útsvarsskyldan er eftir orðanna hljóðan þar, sem maður á heimili vitanlega eða samkvæmt manntali næst á undan niðurjöfnun. Þetta „vitanlega eða samkv. manntali“ hefur verið teygt og togað, enda reynzt teygjanlegt eins og hrátt skinn. Árið 1945, þegar Alþingi athugaði lögin seinast í heild, var ekki búið að koma jafngóðri skipan á aðsetursskráningu fólks og nú er. Umrædd ákvæði urðu þá óhjákvæmilega að vera rúm. Skráningin var svo ófullnægjandi. Lögin um þjóðskrá og almannaskráningu, sem sett voru 1956, skapa nú aftur á móti skilyrði til að eyða hráskinnaleiknum um heimilisfang. Nú geta niðurjöfnunarnefndir útsvara fengið hjá þjóðskránni með stuttum fyrirvara ábyggilegar upplýsingar um aðsetur og lögheimili. Nú er hægt að byggja lagaákvæði um útsvarsskyldu á því, að þessar upplýsingar geti verið fyrir hendi, og þarf ekki að nota teygjanlegt orðalag til þess að ná yfir það eins og 1945. Í frv., sem hér liggur fyrir, er þess vegna lagt til að leggja þjóðskrána til grundvallar í þessu efni. En með því er auðvitað ekki allur vandinn leystur. Í þjóðfélaginu fer margt fólk milli héraða til að fá sér atvinnu um stundarsakir. Það er mjög eðlilegt. Þetta fólk hefur aðsetur utan heimilissveitar um lengri eða skemmri tíma, mánuði, missiri, ár og stundum árum saman, án þess að breyta um lögheimili. Ákvæði vantar í lögin um það, hvenær slík dvöl í aðseturssveit gerir fólk útsvarsskylt þar. Frv. felur í sér slík ákvæði. Í grg. frv. eru þessi ákvæði rökstudd allýtarlega. Lagt er til, að gjaldþegn, sem hefur haft skráð aðsetur í öðru sveitarfélagi en lögheimilissveit sinni í 2 ár óslitið og er þar enn, þegar niður er jafnað útsvörum, verði útsvarsskyldur í aðseturssveitinni eins og lögheimilissveit væri, hins vegar skili aðseturssveitin lögheimilissveitinni 5/12 af útsvarinu í það skiptið, af því að lögheimilissveitin hefur vitanlega haft útgjöld af manninum á útsvarsárinu. Vera má, að einhverjum þyki dvalartíminn 2 ár langur, sem útsvarsskyldan er miðuð við skv. frv. Hvort það er langur eða stuttur tími í þessu sambandi, er auðvitað matsatriði. En þegar lítið er á það, hvað þjóðfélagið leggur mikið fram til atvinnumála, og þau framlög skapa einstaklingum í raun og veru mikinn rétt til vinnu, hvar sem þeir eru staddir, þá er ekki ástæða til að telja gengið á hlut dvalarsveitar með því að hafa tímann talsvert langan. Þar að auki eru stéttarsamtök orðin svo sterk, að utanhéraðsmaður fær varla tækifæri til tekjuöflunar í því sveitarfélagi, sem er sjálfu sér nóg eða hefur enga þörf fyrir vinnu hans. Dvalarmaðurinn er venjulega ekki aðseturssveitinni til baga, nema síður sé. Lögheimilissveitin hefur öll sveitarleg skyldustörf hans vegna og ber sveitarlega ábyrgð á honum, ef hann ber upp á sker efnalega. Að skylda menn til þess að flytja lögheimili, tel ég varla viðeigandi. Hins vegar gerum við flm. ráð fyrir því í frv., að allt tilkall frá lögheimilissveit til útsvars falli niður, ef ¼ hluti tekna er ekki það, sem maðurinn aflar í lögheimilissveitinni, eftir að atvinnusveitin hefur fengið álöguréttinn. Ég hygg, að ef þessi ákvæði gengju í gildi, mundi varla líða langur tími til þess, að heimilisfangið er flutt, eftir að álögurétturinn færist til aðseturssveitar. Ég er viss um það, að ef þessi ákvæði yrðu lögleidd, sem í frv. eru, mundi deilum fækka stórlega um það, hvar útsvör skuli lögð á almenna gjaldþegna og hvar þau skuli goldin. Mér hefur verið tjáð með heimildum, sem ég veit ekki annað en séu góðar, að niðurjöfnunarnefnd Reykjavíkurbæjar hafi s. l. haust lagt útsvör á, á annað þúsund manns, sem hafði dvöl, en ekki lögheimili hér í borginni, og gert það a. m. k. í mörgum tilfellum án vissu um gjaldskyldu fólksins, en til að prófa rétt sinn til útsvars frá þessu fólki. Ég lái stjórn Reykjavíkur þetta ekki. En mikill úlfaþytur heyrðist, mörg útsvarsmál gengu til úrskurðar, sem féllu á ýmsa vegu, mikil fyrirhöfn varð af þessu, leiðindi og hrein og bein ómök. Ef ákvæði laga um útsvarsskylduna hefðu verið skýr, hefði höfuðborgin ekki þurft að stofna til þessarar álagningar upp á von og óvon um árangurinn og réttmætið. Þessi leið, sem þarna var farin og varð að fara, er orðin á allt of tæpu vaði. Ég nefndi dæmið um Reykjavík, af því að það er stærsta dæmið um árekstra í landinu, þar sem Reykjavík er fjölmennasta sveitarfélagið. Frv. þetta hefur dálítið verið athugað af aðilum, sem málið skiptir miklu. Fulltrúaráð Sambands íslenzkra sveitarfélaga hélt ársfund sinn hér í Reykjavík seint í fyrra mánuði. Ég lagði frv. fram á þeim fundi. Ég lagði áherzlu á, að frv. væri uppkast, og bað um aths. og bendingar til lagfæringar. Frv. var vísað til n., sem tók það til athugunar og skilaði nál., sem ég tel rétt að lesa hér, með leyfi hæstv. forseta: „ N. hefur athugað uppkast að frv. til l. um breyt. á l. nr. 66 frá 12. apríl 1945, um útsvör, sem Karl Kristjánsson alþingismaður lagði fram á fundinum. N. leggur til, að fulltrúaráðið lýsi því yfir, að það telji tillögur þær, sem í uppkastinu felast, stefna í rétta átt, að því leyti sem þær miða að því að gera lagaákvæði um rétt sveitarfélaga til útsvarsálagningar skýrari, en nú er og stefna að því að fyrirbyggja útsvarsálagningu á einstaklinga á tveim stöðum. Skýrari ákvæði um þessi atriði mundu fyrirbyggja margvíslegan ágreining, sem nú á sér stað milli sveitarfélaga annars vegar og einstaklinga hins vegar. En með því að fundurinn hefur ekki haft tíma til þess að athuga framlagðar till. nægilega vel, vísar hann málinu til stjórnar sambandsins til nánari athugunar í samráði við flutningsmann.“ Þetta nál. var samþ. Stjórn Sambands íslenzkra sveitarfélaga hafði frv. til athugunar. Ég gat ekki mætt á þeim fundi, sem hún hélt um málið, en mér hefur borizt útdráttur úr fundargerð frá stjórninni, þar sem hún segir álit sitt. Útdrátturinn er í bréfi frá formanni sambandsins, og ég vil lesa það hér, með leyfi hæstv. forseta: „Reykjavík, 15. apríl 1958. Stjórn Sambands íslenzkra sveitarfélaga hefur í samræmi við samþykkt síðasta fulltrúaráðsfundar tekið til athugunar frv. það um útsvör, er þér, hr. alþingismaður, lögðuð þar fram. Á stjórnarfundi hinn 14. apríl s. l., þar sem mál þetta var rætt, komst stjórnin að eftirfarandi niðurstöðu: Stjórnin telur mjög æskilegt, að sett verði skýrari ákvæði um útsvarsskyldu gjaldþegna til þess að koma í veg fyrir ágreining á milli sveitarfélaga, en telur hæpið, að í þessu frv. sé tekið nægilegt tillit til allra atriða, sem athuga þarf í því sambandi. Þetta viljum vér tjá yður hér með. Virðingarfyllst, Jónas Guðmundsson.“ Ég viðurkenni, að það er vandi að setja ákvæði um það efni, sem frv. fjallar um. Hins vegar er nauðsynlegt, að það sé gert. Nauðsynina viðurkennir bæði fulltrúaráðið og sambandsstjórnin í ályktunum sínum. Aftur á móti hikar bæði fulltrúaráðið og sambandsstjórnin samkvæmt ályktununum við að lýsa yfir samþykki á frv. eins og það liggur fyrir, en benda heldur ekki á sérstaka annmarka, sem ætla má þó að þessir aðilar hefðu gert, ef þeir hefðu komið auga á þá með fullri vissu. Ég bað einmitt um slíkar bendingar. Þó að við flm. höfum tekið stefnu á ákveðið vað með frv. þessu, tökum við að sjálfsögðu þakksamlega brtt. um betra vað, ef einhver kemur auga á það, en gamla vaðið er ófært og óviðunandi orðið og þess vegna skylt að leita að nýju. Ég óska þess, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og til n., en mér er ekki alveg ljóst, hvaða n. það væri, sem eðlilegast væri að fengi frv. til umr. Mér skilst, að frv., sem eru um sveitarstjórnarmálefni, en það er þetta frv. um útsvör, hafi áður fyrr venjulega verið vísað til fjhn., en upp á síðkastið hefur þeim áreiðanlega stundum verið vísað til allshn. Nú er ein n. enn til, heilbr.- og félmn., sem er að vísu yngsta n., og eftir nafni hennar að dæma mætti telja eðlilegt, að hún fjallaði um svona mál. En af því að ég er í þeirri n. og af því að mér þykir æskilegt, að sem flestir fjalli um þetta mál, og það mundu verða fleiri nýir menn, sem kæmu að því, ef það færi til annarrar n. en félmn., þá ætla ég að leggja til, að því verði vísað til allshn., en geri það þó ekki að neinu kappsmáli, því að ég tel, að málið gæti farið til hverrar af þessum þremur n., sem ég hef nefnt, og átt þar heima til athugunar.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að gera það að minni till., að málið fari til heilbr.- og félmn. En annars voru það tvö atriði, sem mig langaði til að benda þeirri n. á, sem fær málið til meðferðar, og þó reyndar sérstaklega eitt. Það atriði, sem ég legg mesta áherzlu á og bið n. að athuga, er þetta: Það koma árlega margar kærur alla leið upp í ríkisskattanefnd frá mönnum, sem hafa þá aðstöðu, að þeir telja heimill sitt á einum stað og vinna að öllu leyti á öðrum. Þessir menn kæra til niðurjöfnunarnefndar, yfirskattanefndar og svo til okkar, en kæra þó oftast ekki nema yfir öðru útsvarinu, í öðrum hreppnum. Nú hefur ríkisskattanefnd ekki leyfi til að hreyfa útsvör, nema útsvör, sem kært er yfir. Afleiðingin af þessu er þess vegna oft sú, að maður er með yfirborðslögheimili, líkt og þegar Þórður úri fór að telja sig uppi á Kolviðarhóll og var dæmdur að eiga ekki lögheimili þar, og ýmis fleiri slík dæmi, og þess vegna alveg augljóst, hvar hann á að borga útsvarið. En þá hefur hann bara ekki kært yfir útsvarinu á hinum staðnum, og svo verðum við að láta bæði útsvörin standa á honum. Þetta er alveg ófært. Við þurfum að fá leyfi til þess með lögum - ríkisskattanefndin - að fella niður útsvar á manni, þó að það hafi ekki verið kært yfir því, ef það upplýsist undir meðferð málsins, að hann hafi átt að borga útsvarið á öðrum staðnum af tveimur, sem á hann hefur verið lagt. Við erum oft að reyna að synda þarna einhvern milliveg, lækka það, svo að maður borgi ekki allt of mikið í útsvör, miklu meira en honum bar á öðrum staðnum. Það er náttúrlega óréttlæti gagnvart þeim hreppnum, sem þá á hlut að máli. En ævinlega fá þessir menn miklu hærra útsvar, en ætti að vera. Það var seinast á laugardaginn, hygg ég, að við höfum verið með þrjá menn, sem svona stóð á um. Lá alveg augljóst fyrir, hvar þeir áttu að borga útsvarið. Þeir höfðu kært á þeim staðnum, sem þeir áttu að borga það, en jafnframt haft útsvar heima í sveitinni, þar sem þeir vildu telja sitt lögheimili, sem var í einu tilfellinu hærra en útsvarið, sem var lagt á hér í Reykjavík, af því að það var alveg áætlað út í loftið þar í þeirri sveit, sem hann vill kalla lögheimili. Þetta vil ég biðja n. að athuga, - væntanlega heilbr.- og félmn., því að ég geri till. um, að það fari þangað, ég vona, að það verði, þessi mál eiga þar heima, - og reyna að fá inn í l. heimild um það, að þegar svona stendur á, þá sé, ja, líklega ríkisskattanefnd og kannske strax í undirnefndunum, að við fáum heimild til þess að fella niður útsvar af mönnum, sem lagt er á, þó að þeir hafi ekki kært, ef það upplýsist undir meðferð málsins, að þeir eigi ekki að borga útsvar þar. En það megum við ekki núna. Hitt er það, að þjóðskráin, sem hér á nú að leggja til grundvallar og ég tel að verði að leggja til grundvallar, er ákaflega óábyggileg. Það liggja hjá okkur núna kærur frá þremur mönnum, sem hafa farið til Ameríku, verið þar í atvinnu í tvö ár, einn í þrjú ár, og ekki tilkynnt neinn flutning og eru því á þjóðskránni taldir eiga heimili í ákveðnum húsum í Reykjavík. Það er dálítið vandgert, hvernig á að fara með þessa menn. Sömuleiðis hafa núna ekki alls fyrir löngu legið hjá okkur kærur frá tveimur sjómönnum, öðrum, sem hafði verið á skipum frá Noregi og Ástralíu, og hinum, sem hafði verið á skipum í Noregi og Ameríku, báðir um þriggja ára skeið, og aldrei tilkynnt flutning og standa hér í þjóðskránni. Þeir koma með vottorð um, að það hafi verið lagt á þá útsvar í löndunum, sem þeir hafa verið skráðir á skip frá, og sýna það, að það hefur verið lagt á þá þar, og tvísköttunarsamningur er ekki fyrir hendi nema fyrir ósköp fá lönd og ekki þessi lönd, sem þarna var um að ræða. Það getur vel verið, að það sé ekki hægt að finna neina leið aðra en láta þjóðskrána ráða og láta þá bera útsvarið á báðum stöðunum og skatta á báðum stöðunum, en það er náttúrlega dálítið hæpið. Þetta vildi ég líka biðja hana að athuga. Þetta tvennt er í beinu sambandi við þetta frv., sem hérna liggur fyrir. Annað, sem ég fyndi ástæðu til að tala um í útsvarslögunum, um önnur atriði laganna, skal ég sleppa að minnast á, en þetta tvennt heyrir beint undir það, sem hér er um að ræða. Enn skal ég benda á það, að það er náttúrlega dálítið hæpið og ekki tekið fram hérna, hvernig á að fara með menn, sem eiga lögheimili hérna úti á Seltjarnarnesinu, en hafa allar sínar atvinnutekjur hérna í bænum, hvern einasta eyri, - eða hérna suður í Kópavoginum eða suður í Hafnarfirði. Við höfum hér í deildinni einn þm., sem er bankastjóri hér í Reykjavík, en býr í Kópavogi, og slík tilfelli eru nokkuð mörg. Þessir menn hafa borgað sitt útsvar, þar sem þeir eiga lögheimili, og sveitin, sem borgar þeim kaupið, og sveitin, sem þeir starfa í, hefur ekki fengið neitt af útsvarinu, síðan hætt var að skipta útsvörum annarra en þeirra, sem flytjast búferlum. Þetta kemur líka undir þessar greinar. Það var þetta, sem ég vildi benda á, - alveg sérstaklega þetta, að mér blæðir óskaplega í augum, þegar ég verð að láta standa útsvar á mönnum, sem lagt hefur verið á á tveim stöðum, af því að þeir hafa ekki kært nema á öðrum staðnum og af einhverjum ástæðum kært á þeim staðnum, sem þeir tvímælalaust eiga að borga útsvarið á. Ég vil fá leyfi til þess að fella þau útsvör niður.

Flm. (Eggert Þorsteinsson) : Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir og ég hef leyft mér að flytja ásamt hv. þm. Ak., fjallar um fræðslustofnun launþega. Á tveimur undanförnum þingum hef ég og tveir samflokksmenn mínir flutt þáltill. um þetta sama efni, þ. e. a. s. um fræðslustofnun launþega, eins og það var nefnt, og er frv. þetta samið á grundvelli þeirrar meginstefnu, sem í þeirri þáltill. var mörkuð. Höfuðtilgangurinn með því að koma slíkri fræðslu á, sem frv. að lögum um fræðslustofnun launþega gerir ráð fyrir, er að halda uppi fyrir trúnaðarmenn og félagsfólk verkalýðsfélaga og annarra launþegasamtaka hvers konar skipulögðu fræðslustarfi, er stuðla megi að auknum áhuga, þekkingu á sögu, heilbrigðu starfi og starfsháttum viðkomandi samtaka. Það fer ekki milli mála, hve starfsemi verkalýðssamtakanna er að verða snar þáttur í daglegu starfi síaukins fjölda þjóðarinnar. Það má því með sanni segja, að skyldurækni og þekking starfsmanna verkalýðsfélaganna sé ekki aðeins nauðsyn fyrir meðlimi viðkomandi samtaka. Slíkir eiginleikar eru orðnir beint hagsmunaatriði beggja aðila, þeirra, sem vinnuna selja, og hinna, er vinnuna kaupa. Enginn getur haft á móti því, að slík stofnun, sem er í lífrænu sambandi við sjálfa vinnuna, yrði á stofn sett, og fáir, sem kynnt hafa sér alla starfshætti, munu efast um nauðsyn þess, að slík stofnun sé starfrækt. Það er hægt að deila um þjóðhagslega nytsemd menntastofnana, og vissulega er fræðslukerfi þjóðarinnar orðið ærið umfangsmikið og dýrt. Um menntun eða fræðslu til aukins skilnings á réttindum og skyldum vinnandi fólks ætti hins vegar ekki að þurfa að deila. Hvernig hyggjumst við flm. þá láta stofnun þessa ná tilgangi sínum í þessu þýðingarmikla hlutverki? Er nú rétt að víkja að því örlítið nánar. Eins og fram kemur í grg., er hér ekki hugmyndin að setja á stofn stórt skólabákn á einum stað í landinu, sem vart mundi ná tilgangi sínum eða ná þannig til sem flestra um öll nauðsynleg atriði, er máli skipta, þ. e. að færa námið til fólksins. Þess er vart að vænta, að trúnaðarmenn og stjórnarmeðlimir einstakra verkalýðsfélaga færu að setjast á skólabekk langtímum saman til þess að öðlast slíka fræðslu. Meginhluti þessara starfa er í dag unninn í hvíldar- og frítímum verkafólksins og þá sem algerlega ólaunað áhugastarf. Langrar skólavistar verður því vart krafizt til slíkra starfa, enda algerlega óraunhæft, og öll almenn fræðsla í skyldunámi orðin það fullkomin, að þess ætti ekki að gerast sérstaklega þörf í slíkri stofnun. Í sambandi við umræður um þessi mái að undanförnu hefur æði oft verið vitnað til Norðurlandanna um framþróun þessara mála þar. Í þessum tilvitnunum hefur gætt nokkurs misskilnings. Í Danmörku t. d. er hin almenna skólaskylda tveimur árum styttri en hér, og ber því meira á eins konar framhaldsfræðslu hins almenna náms í þessum stofnunum þar, sem ekki ætti að vera bein þörf á hér. Þegar hinum fastákveðna skólatíma lýkur, er efnt til eins konar stuttra námskeiða, „kúrsusa“, eins og þeir nefna það þar, þar sem mögulegt er að velja á milli hinna einstöku félagsmálagreina. Sá hluti í starfi þessara stofnana mun betur eiga við alla starfshætti hér og verða heilladrýgri. Leiðirnar, sem til greina koma að áliti okkar flm., eru: 1) Að efna til námskeiða um lengri eða skemmri tíma fyrir trúnaðarmenn og almenna meðlimi verkalýðssamtakanna. 2) Að annast útgáfu á bókum, blöðum, bæklingum og hvers konar öðru prentuðu máli. Í þessu sambandi er rétt að minnast sérstaklega á nauðsyn þess að gefa út handbók, t. d. um fundarstjórn, fundarreglur, gjaldkera- og ritarastörf, meginefni laganna um stéttarfélög og vinnudeilur, atvinnuleysistryggingar, orlof, um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, öryggi á vinnustöðum, uppsagnarréttindi verkafólks, svo að nokkuð sé nefnt. 3) Að koma upp bókasafni og safna heimildum um sögu og starfsemi launþeganna hér á landi og erlendis. 4) Að útvega eða láta gera kvikmyndir og önnur sjónkennslutæki, er stuðli að tilgangi stofnunarinnar. 5) Að leigja slíkt efni til verkalýðsfélaga eða annarra launþegasamtaka um land allt. 6) Að senda fyrirlesara eða erindreka um landið til þess að ræða þessi mál á fundum viðkomandi samtaka og gangast fyrir öðrum slíkum fræðslufundum. 7) Að hvetja til aukins fræðslu- og menningarstarfs innan samtakanna. 8) Að leita samvinnu við skóla landsins og stuðnings þeirra við þetta fræðslu- og menningarstarf launþegasamtakanna. Af þessu má augljóslega ráða, að megináherzla er á það lögð, að fræðslan geti farið fram við sem flestar aðstæður og verið hreyfanleg með tilliti til hinna dreifðu félaga vinnandi fólks um land allt, að sem flestir eigi kost á því að njóta þess, sem fram verður fært, án verulegs tilkostnaðar. Eftir að lýst hefur verið í megindráttum tilgangi þessarar stofnunar, kynni ef til vill einhver að segja, að slíkt fyrirtæki ætti að reka á kostnað og ábyrgð launþegasamtakanna sjálfra. Því er þá til að svara, að til þess hafa launþegasamtökin ekkert fjárhagslegt bolmagn og ekki fyrirsjáanlegt, að svo geti orðið í náinni framtíð, en hliðstæða er til um slíkt framlag ríkisins við fræðslu annarra starfsgreina. Erlendis tíðkast það jafnvel, að einstök verkalýðssambönd kosti efnilega menn úr sínum röðum til slíks náms, en þess verður vart að vænta hér, svo mjög sem fjárhagur verkalýðsfélaganna hér á landi er þröngur. Eins og ég minntist á í upphafi máls míns, er hér um svo umfangsmikið nauðsynjastarf að ræða, að telja verður undir þjóðfélagslega nauðsyn að rækt sé. Í Alþýðusambandi Íslands munu nú vera nálega 30 þús. manns, karlar og konur, í rúmlega 160 sambandsfélögum og í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja um það bil 3.000 manns. Þegar svo er tekið tillit til allra þeirra, er þessar þúsundir manna hafa viðskipti við með sölu vinnu sinnar, má öllum ljóst vera, hve mikið er í húfi, að farsællega takist um lausn allra þeirra deilna, sem óhjákvæmilega rísa upp um hin fjölmörgu atriði, er til greina koma á hverjum einasta degi. Farsælli lausn þessa vanda verður vart fundin, en stóraukin fræðsla um öll þau atriði, er máli skipta. Það er ætlun okkar flm., að fastakostnaður og kennslukostnaður greiðist úr ríkissjóði, bókakaup og bæklingaútgáfa ásamt leigu kvikmynda yrði að einhverjum hluta gegn mótframlagi viðkomandi stéttasamtaka. Frv. þetta um fræðslustofnun launþega gerir ráð fyrir, að í stjórn stofnunarinnar skipi Alþýðusamband Íslands þrjá fulltrúa, Bandalag ríkis og bæja einn, en form. yrði skipaður af menntmrh. Þá er og hugsanlegt, að sérstakt fræðsluráð yrði einnig starfrækt, er kæmi saman tvisvar til þrisvar á ári eða oftar, ef þurfa þætti, er væri ráðgefandi, en ólaunað. Ég mun láta þessi orð nægja um málið að sinni. Eins og ég gat um í upphafi, er þáltill. um þetta efni flutt á síðasta Alþingi og aftur nú, en hefur ekki hlotið afgreiðslu. Ég vil vænta þess, að sá tími, sem hv. þdm. hafa nú haft málið til athugunar, tryggi því jákvæða afgreiðslu yfirstandandi þings. Það, sem þó sérstaklega eykur á vonirnar um þessa afgreiðslu Alþingis, er, að hæstv. ríkisstj. hefur heitið verkalýðssamtökunum því, að málið skuli ná fram að ganga. Að svo mæltu óska ég eftir, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til heilbr.- og félmn.

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Eins og hv. frsm. minntist á hér áðan, liggja nú þrjú mál fyrir hv. Alþingi, sem öll fjalla um fræðslustofnanir í þjónustu launþega í landinu. Það er í fyrsta lagi frv. um verkalýðsskóla eða frv. um félagsmálaskóla verkalýðssamtakanna, í öðru lagi þáltill. um fræðslustofnun launþega, og nú loks þetta frv., sem hér er lagt fram, frv. til l. um fræðslustofnun launþega, og virðist byggt á sömu hugsun og þáltill. sú, sem fyrir þinginu hefur legið í fyrra og nú. Á nokkrum undanförnum árum hefur verið hreyft þessu máli í frumvarpsformi, og var ég tvisvar, ef ekki þrisvar, flm. að frv. um verkalýðsskóla, sem byggt var upp mjög svipað því, sem frv. um félagsmálaskóla verkalýðssamtakanna er byggt upp eftir, frv., sem liggur nú fyrir þinginu. Í fyrra bættist svo við þáltill. um fræðslustofnun launþega almennt, og virtist það mál vera hugsað í verulegum atriðum á annan hátt, heldur en félagsmálaskólinn fyrir verkalýðshreyfinguna eina. Það er einnig rétt, sem hv. frsm. tók fram, að þegar núv. ríkisstj. var mynduð, var um það samið, að á þessu kjörtímabili skyldi verða stofnað til skóla fyrir verkalýðssamtökin. Þetta, að það liggja þrjú mál fyrir þessu hv. þingi um fræðslu launþega í landinu, sýnir, að það er vakandi áhugi fyrir þessu máli og þörfin viðurkennd af mörgum fyrir þess konar fræðslu. Hitt virðist aftur vera ljóst, að mönnum kemur ekki alveg saman um, í hvaða formi þessi fræðsla sé æskilegust, hvaða stakk eigi að sníða henni. Ég skal játa það, að þegar ég flutti mitt frv. upphaflega um verkalýðsskóla, var það í fyrsta lagi af því, að mér var það fyllilega ljóst af löngu starfi í verkalýðshreyfingunni, að slíkrar fræðslu væri mikil þörf innan þeirra félagssamtaka. Það er ekki aðeins, að það séu mörg hundruð manna á hverju ári, sem gegna störfum í stjórnum verkalýðsfélaganna,en verkalýðsfélögin eru nú milli 160 og 170, og í þeim hópi eru margir menn, sem eru nýliðar árlega og finna það tilfinnanlega, að þeir kunna ekki nægilega vel til verka og finna, að það hvílir á þeim þung ábyrgð í þessum störfum, enda er því ekki neitað, að það veltur ekkert á litlu fyrir þjóðfélagið, hvernig þessi störf eru af hendi leyst og hvort það er gert af þekkingu og ábyrgðartilfinningu eða ekki. En auk þess eru mörg hundruð trúnaðarmanna í þjónustu verkalýðshreyfingarinnar, aðrir en þeir, sem sitja beint í stjórnmálum, og má þar sérstaklega nefna þá menn, sem kosnir eru sem trúnaðarmenn á vinnustöðum. Vinnulöggjöfin ætlar þessum mönnum bæði allvíðtæk réttindi og líka allþungar skyldur, og þeir eiga að verða sá fyrsti aðili, sem fjallar um hvert það deilumál, sem upp kemur á vinnustað, hvort sem það er viðvíkjandi góðum efndum eða lélegum á gerðum samningum við atvinnurekendur eða framkvæmdaratriði á vinnustaðnum. Og þessi trúnaðarmaður á að snúa sér beint til verkstjórnandans, ef það dugir ekki, þá til atvinnurekandans og reyna að fá þessi mál leyst, áður en þau magnist sem deilumál. Það, hvernig trúnaðarmanninum á hinum einstaka vinnustað tekst að sinna sínum skyldustörfum, er mjög þýðingarmikið fyrir vinnufriðinn í landinu, því að ef við eigum dugandi og lagna og vel menntaða trúnaðarmenn á sem allra flestum vinnustöðum, mætti vel svo fara, að margt það ágreiningsefnið, sem síðar verður alvarlegt ágreiningsefni og deilumál, hefði verið hægt að útkljá á byrjunarstigi af þessum trúnaðarmannahópi, sem starfandi er í þjónustu verkalýðshreyfingarinnar. Og það eru einmitt þess konar menn, sem í okkar nágrannalöndum fyrst og fremst veljast til þess að leita sér fræðslu og menntunar og þekkingar í verkalýðsskólunum. Það var leitað umsagnar um þáltill. um fræðslustofnun launþega til Alþýðusambands Íslands, og Alþýðusambandið sendi umsögn um þá till., og umsögnin var á þá lund, að Alþýðusamband Íslands mæli svo sem engan veginn á móti því, að komið sé á fót almennri fræðslustofnun fyrir launþega almennt, það má vel vera, að þess sé þörf. En það tók Alþýðusambandið fram í sinni umsögn, að það teldi slíka fræðslustofnun launþega ekki geta komið í stað þess félagsmálaskóla, sem verkalýðshreyfingin hefur borið fram kröfur um á undanförnum árum að komið yrði á fót og Alþýðusambandsþing tvisvar sinnum skorað á Alþingi og ríkisstj. að gera að veruleika. Í þessari umsögn var heitið á þá, sem stæðu að flutningi þáltill., að taka hana aftur og sameinast heldur um frv. um félagsmálaskóla, og var þá beðið eftir því að fá úr því skorið, hvort ekki fengist samkomulag um flutning þess. Það virtist þó ekki vera fáanlegt að sinni, og sýnist mér nú, að þeir, sem stóðu að flutningi þáltill. um fræðslustofnun launþega, hafi nú valið þann kostinn að flytja heldur þær hugmyndir, sem í ályktuninni fólust, í frv.-formi. Ég mundi telja æskilegt, að allt yrði reynt, sem hægt væri, til þess að sameinazt væri um lausn þessa máls í samræmi við gefin fyrirheit í stjórnarsáttmálanum og að það yrði ekki látið verða þessu þarfa menningarmáli alþýðustéttanna að fótakefli, að menn togist á um formsatriði málsins, þegar hvorir tveggja virðast viðurkenna þörfina fyrir framgang málsins í sjálfu sér. Það er rétt, að frv. það, sem liggur fyrir þinginu um félagsmálaskóla verkalýðssamtakanna, er þrengra að því leyti, að þar er eingöngu átt við, að skóli skuli stofnaður og rekinn í þjónustu alþýðusamtakanna, verkalýðshreyfingarinnar, og er þar alveg farið að fordæmi okkar nágrannaþjóða um það efni. Hér virðist vera horft á það, að þessi fræðslustofnun eigi að vera fyrir verkalýðssamtökin, en einnig fyrir Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Ég veit ekki, hversu almennur áhugi er innan þeirra samtaka fyrir því, að stofnað sé til sérstakrar menntastofnunar fyrir opinbera starfsmenn og embættismenn ríkisins. Ég hef hvergi séð þeirri hugsun hreyft úr þeim röðum, og ég veit heldur engin dæmi þess í nágrannalöndum okkar, að það séu neinar sérstakar fræðslustofnanir fyrir opinbera starfsmenn og embættismenn og samtök þeirra. Þeirri fræðslu, sem verkalýðssamtökin á Norðurlöndum hafa haldið uppi, hefur verið fundið form í hinum svonefndu verkalýðsskólum. Danir eiga tvo slíka skóla, hafa starfrækt annan þeirra í þrjátíu ár í Hróarskeldu. Það þótti þeim ekki nóg, og svo stofnuðu þeir annan í Esbjerg. Hann var tekinn til starfa fyrir stríð. Julius Bomholt, sem síðar varð menntmrh. Dana, var þá skólastjóri hans. En hann lenti í því, að þegar Danmörk var hertekin, þá tóku Þjóðverjar húsakynni skólans og lögðu þau undir sig, og voru þau að kalla gereyðilögð, þegar Danmörk varð aftur frjáls. En þá féll ekki niður hugsunin um að endurnýja Esbjergskólann, heldur var þegar í stað ákveðið að koma á fót öðrum skóla í Esbjerg eða rétt við Esbjerg í stað þess, sem undir lok var liðinn. Og nú eru Danir þeirrar skoðunar, að hinn þrjátíu ára gamli skóli og ég vil segja mjög veglegi verkalýðsskóli í Hróarskeldu svari nú ekki nógu vel kröfum tímans að því er ytri skilyrði snerti, og hafa því keypt stóra landeign rétt norðan við Helsingjaeyri til þess að reisa þar veglegan verkalýðsskóla, sem sennilega verður þá sá þriðji hjá þeim, ef þeir halda áfram rekstri Hróarskelduskólans þrátt fyrir það. Norðmenn eiga tvo slíka skóla, Finnar tvo og Svíar tvo. Þeir eru lengi búnir, Svíar, að reka skóla í Brúnsvík, og hafa margir af helztu verkalýðsleiðtogum þeirra nú einmitt verið á Brúnsvíkurskólanum, en fyrir fimm eða sex árum stofnuðu þeir til mjög veglegs verkalýðsskóla rétt fyrir utan Stokkhólm, Runöskólans, sem ég hef haft tækifæri til þess að skoða og sjá, hvernig starfræktur er. Þetta sýnir, að okkar næstu nágrannaþjóðir, frændþjóðir, hafa komið upp hver hjá sér skólakerfi til þess að annast fræðslu fyrir verkalýðssamtökin algerlega út af fyrir sig. En það er rétt, að þær hafa ekki látið við þetta sitja. Það eru auk þessara föstu verkalýðsskóla hjá þeim starfandi á vegum verkalýðshreyfingarinnar og með ríkisstyrk fjöldamargir kvöldskólar hingað og þangað um landið, sem annast þessi fræðsluviðfangsefni líka, og auk þess stofnar verkalýðshreyfingin til margra stuttra námskeiða, einkanlega í sambandi við sumarfríin eða orlofsdvalir verkafólks, og tekur þá þar fyrir í léttara formi einstök fræðsluefni. Útvarpsfræðsla á sér einnig nokkuð stað í öllum okkar nágrannalöndum um verkalýðsmál. Hingað til hefur nú ríkisútvarpið íslenzka ekki opnað sínar dyr fyrir þeim möguleika, en ætti að gera það vissulega, ætti að sýna þá víðsýni, því að það er vitanlega mýmargt, sem hægt er að fræða um, um verkalýðsmál, sem ekki er nein pólitísk fræðsla, heldur hrein og bein almenn félagsmálafræðsla, sem öllu fólki í verkalýðshreyfingunni er hollt að njóta. Og svo er í fimmta lagi alkunnugt bæði í Svíþjóð og Noregi, að háskólarnir þar reka fræðslustarfsemi, sem er kölluð „folkeuniversitet“, og halda uppi fræðslu í margs konar efnum, sem alþýðumanninum kemur að góðu gagni sem þjóðfélagsþegni og borgara og þar að auki sem meðlim í félagssamtökum eins og verkalýðshreyfingunni. Það er því áreiðanlegt, að þó að við eignuðumst hér einn verkalýðsskóla á Íslandi, sem ég tel vera bráða nauðsyn á, þá er hann ekki búinn að leysa alla þætti þessara mála á þann hátt, sem æskilegt og nauðsynlegt er. Ég hefði talið, að það væri rétt, að það lægju fyrir einhverjar upplýsingar um það, hvað Bandalag starfsmanna ríkis og bæja leggur ríka áherzlu á, að komið sé á fót slíkri fræðslustofnun fyrir þau samtök. Það má vel vera, að slíkur áhugi sé vakandi í þeirra samtökum og þeir telji sér þetta nauðsynlegt. En þó er meginhlutinn af því fólki, sem þar er um að ræða, allt öðruvísi settur að því er snertir bæði launabaráttu og félagsmálalega aðstöðu, jafnvel menntunaraðstöðu, - meginþorrinn af því fólki allt öðruvísi settur, en fólkið í verkalýðsfélögunum, og ég tel, að það séu miklu minni líkur til þess, að það sé eins brýn og aðkallandi þörf að stofna sérstaklega til ákveðinnar fræðslustofnunar fyrir þau félagssamtök og það fólk, sem í þeim er, eins og þörfin er brýn hins vegar fyrir það í verkalýðshreyfingunni. Það var vikið að því, að það gæti verið þörf á þessu í Danmörku, af því að skólaskyldualdurinn væri þar skemmri en hér. Ég geri nú ekki mjög mikinn mun á því, að alþýðufræðsla Dana sé miklu lakari, en hér á Íslandi. Mér er ekki kunnugt um annað, en flest ungmenni í Danmörku fari í framhaldsskóla, þegar barnaskólanum sleppir, í unglingaskóla og miðskóla og í gagnfræðaskóla líkt og hér, og að menntunargrundvöllurinn sé ákaflega svipaður í þessum löndum, bæði í Noregi, Danmörku og Svíþjóð, og á Íslandi að því er það snertir, svo að það sé ekki ríkari ástæða fyrir Dani og Norðmenn og Svía af þeim sökum að berja í bresti slæmrar unglingafræðslu eða barnafræðslu með því að stofna sína verkalýðsskóla og þeir séu reknir þess vegna. Ég held, að það sé alger misskilningur. Nei, við höfum alveg jafnbrýna þörf fyrir verkalýðsskóla alveg út af fyrir sig, sem sé óháður öðrum hlutverkum, en því að vinna fyrir verkalýðshreyfinguna eina, fyrir þau 30 þús. manna samtök, sem hér er um að ræða, og tel ég þá þörf vera jafnbrýna, þó að við höfum hér skyldunám unglinga til fimmtán ára aldurs og í framhaldi af því miðskóla og gagnfræðaskóla. Hér er gert ráð fyrir því, að félagsmálaskólinn, sem ekki er skilgreindur nánar, verði rekinn í stuttum eða löngum námskeiðum og heyri undir fræðslustofnun launþega. Ég er ákaflega hræddur um, að það verði lítill fögnuður yfir því í verkalýðshreyfingunni að eiga einhverja undirdeild hér suður í Reykjavík í almennri fræðslustofnun launþega. En það mun koma í ljós á sínum tíma, hversu ánægð verkalýðshreyfingin yrði með það. Ég hefði haldið, að þessi verkalýðsskóli, sem mig hefur dreymt um og rætt hefur verið um á Alþýðusambandsþingum, ætti einmitt ekki að vera í Reykjavík, ekki einu sinni sem sjálfstæð stofnun og því síður sem undirdeild í annarri stofnun. Að því er snertir önnur ákvæði þarna, sem víkja að því, að þetta eigi að vera víðtækara, en sá félagsmálaskóli, sem fjallað er um í öðru frv., því að þessi stofnun eigi að sjá fyrir almennu fræðslustarfi með fyrirlestraferðum, skuggamyndasýningum, kvikmyndasýningum, útgáfu fræðslurita, blaða, þá skal það tekið fram, að ég hef ekkert á móti slíkri starfsemi fyrir fólkið í launasamtökunum og þá kannske sérstaklega fyrir þá, sem starfa í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, ef þörf þykir sérstaklega fyrir þessa starfsemi því fólki til fræðslu og upplýsingar. En ég held því fram, og ég veit, að ég hef með mér mjög marga í verkalýðshreyfingunni, sem eru þeirrar skoðunar, að þó að með myndarskap væri staðið fyrir fyrirlestraferðum, skuggamyndasýningum og kvikmyndasýningum og útgáfu fræðslurita, þá mundi það ekki draga neitt úr því, að við höfum fulla þörf á, að einn félagsmálaskóli komi, sem sé alveg í þjónustu verkalýðssamtakanna. Í 3. gr. kemur það fram, að stjórn fræðslustofnunar launþega á að vera skipuð þrem fulltrúum frá Alþýðusambandi Íslands, einum frá stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og einum skipuðum af menntmrh. Þannig er það sýnt, að atvinnusamtökin eiga að eiga þarna meiri hluta í stjórninni. En þessi stofnun á að hafa fræðsluskyldur langt út fyrir raðir verkalýðshreyfingarinnar, og ég er alveg viss um það, að þessi skóli væri fullhlaðinn verkefnum, þó að hann ætti eingöngu að þjóna 30 þús. manna félagshreyfingu í landinu og honum væri ekki ætlað meira. Þess vegna segi ég, að ef það er sérstök þörf á að koma á fót fræðslustofnun fyrir Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, þá er ég þeirrar skoðunar, að það ætti að vera önnur stofnun, og mundi ekkert af veita. Það eru líka fjölmenn samtök. Svo framarlega sem þeir finna, að þá vanti slíka stofnun, má biðja um það út af fyrir sig. Félagsmálaskólinn út af fyrir sig hefði ærnum verkefnum að gegna og gæti í raun og veru tæpast innt af hendi nema brothluta af þeim verkefnum, þó að hann ætti að helga sig verkefnum í þjónustu verkalýðshreyfingarinnar eingöngu. Ég vil því mælast til þess, að þegar þetta mál kemur til nefndar, verði það athugað, hvort línur geti ekki skipzt um það, að hægt sé að sameinast um lausn þessa máls á þann veg, að félagsmálaskóli fyrir verkalýðshreyfinguna geti tekið til starfa og verði sem sé lögfestur. Það er mér ekkert meginatriði fyrir mitt leyti, að svo miklu leyti sem ég á hlut að því máli, þó að einhverju verði breytt í því frv., sem hér liggur fyrir um félagsmálaskóla. Það má vel vera, að eitthvað af því, sem hér er hugsað viðvíkjandi starfi hans, mætti fara betur og gæti orðið samkomulag um það. En ég álít, að í annan stað ætti þá að athuga, hvort brýn þörf sé fyrir að koma upp fræðslustofnun fyrir Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og má vel vera, að þar hentaði þetta form, að starfsemin væri rekin í fyrirlestrum manna, sem ferðuðust um landið, og sýndar væru skuggamyndir og kvikmyndir og gefin út smáfræðslurit. En það er ég alveg sannfærður um, að það dugir okkur ekki til þess að inna af hendi það víðtæka fræðslustarf, sem við þurfum að fá innt af hendi fyrir unga fólkið, sem á hverju ári bætist við í stjórnir verkalýðsfélaganna, og fyrir trúnaðarmennina á vinnustöðvunum og hina mýmörgu menn, sem gegna hinum og þessum trúnaðarstörfum, sem þeir eru kosnir til fyrir verkalýðshreyfinguna og þjóðfélagið á mikið undir að séu vel af hendi leyst. Ég er alveg sannfærður um það, að við þurfum að sinna þessum málum svo mikið, að við þyrftum auk slíks skóla, sem væri okkar höfuðstöðvar fræðslumálanna fyrir verkalýðshreyfinguna, að koma upp kvöldskólum og námskeiðum hingað og þangað og verkalýðshreyfingin að geta styrkt þá fræðslustarfsemi út um land allt á vegum verkalýðsfélaganna sjálfra. Og það að eiga þátt í slíku starfi auk hins fasta skólahalds hygg ég að væri ærið verkefni fyrir skólastjóra félagsmálaskólans og þá kennara, sem hann kynni að hafa sér til aðstoðar í störfum, þó að hann ekki líka þyrfti að fara að sinna fræðsluþörfum þeirra mörgu opinberu starfsmanna, sem ættu kröfu á þessa stofnun, ef málið væri leyst á þann hátt, sem ráð er fyrir gert í þessu frv. Mér finnst þess vegna málinu vera drepið of mikið á dreif, þessari stofnun ætlað viðtækara verkefni, en ein stofnun með góðu móti kemst yfir og slakað til á þeirri kröfu verkalýðssamtakanna að fá einn skóla út af fyrir sig til þess að sinna sínum brýnustu fræðslustörfum, og skal þá ljúka máli mínu með því að óska þess eindregið, að þeir, sem að þessum tveim frv. standa, athugi allar leiðir í nefnd til þess að fá fullt samkomulag um stofnun félagsmálaskólans og þá í annan stað samkomulag um, hvernig skuli haga fræðslu fyrir opinbera starfsmenn. En ég held, að þetta sé í verulegum atriðum það ólíkt og hvor tveggja verkefnin svo viðtæk, að þau verði ekki með góðu móti innt af höndum með einum skóla, sem ætti að vera fyrir allt landið og sinna hvoru tveggja, svo að sómasamlegt væri.



Herra forseti. Ég var nú að leitast við að finna það í ræðu hæstv. félmrh., sem hann raunverulega hefði að þessu frv. að finna, og fræddist nú ekki um þá hluti umfram það, sem augljóst var af þeim tveim frv., sem hér um ræðir, og því, sem á milli þeirra ber. Og ég vil þá sérstaklega mótmæla því, sem var niðurstaðan í hans ræðu, að verið væri að slaka að einhverju leyti á kröfu verkalýðssamtakanna um það, að til yrði ákveðinn verkalýðsmálaskóli, sem sinnti þessum verkefnum, sem við erum nú sammála um að nauðsyn sé að rækja. Ég hef ekki komið auga á eitt einasta orð í þeirri skrifuðu ræðu, sem ég flutti hér áðan, í þá átt og sé ekki, að frv. það, sem ég ásamt þm. Ak. hef lagt hér fram, beri þess á nokkurn hátt vott, að verið sé að slaka í einu eða neinu á kröfu verkalýðssamtakanna um þetta mál, og mótmæli því alveg eindregið. Það er augljóst af ræðu hæstv. ráðh. eins og frv., sem fram hafa verið lögð, að það, sem á milli ber, er það, hvort þegar við gildistöku laganna eigi að setja á stofn ákveðinn skóla, sem starfi á einum stað í landinu. Ég mótmæli því í leiðinni, að ég hafi á nokkurn hátt látið að því liggja, að það væri nauðsynlegt, að þessi skóli starfaði hér í Reykjavík, og veit ekki til, að það standi nokkurs staðar í okkar grg.  Ég vil svo undirstrika það, að mér fannst nú, að meginhlutinn í ræðu hæstv. ráðh. félli um sjálfan sig, þar sem hann talaði um, að við hefðum á einhvern hátt slakað á kröfum verkalýðssamtakanna, þegar við gerum það beinlínis að till. okkar, að meiri hlutinn sé skipaður af miðstjórn Alþýðusambands Íslands, þ. e. meiri hlutinn í stjórn stofnunarinnar, þannig að þá ætti nú að vera tryggt, að honum sé stjórnað eingöngu eftir vilja og kröfum verkalýðssamtakanna á hverjum tíma. Og það er heldur ekki, eins og ég áðan sagði, fyrir það girt, að þessi félagsmálaskóli verði stofnaður, heldur að ákveðinn og nauðsynlegur undanfari eigi sér stað, áður en sjálfur skólinn tekur til starfa. Ég er enn þá þess vegna með sömu efasemdirnar eins og ég var áðan, þegar ég flutti mína framsöguræðu, um það, að hægt verði að koma fræðslunni í jafnalmenn not með stofnun eins skóla, hvar á landinu sem er, hvort sem það er í Reykjavík eða annars staðar, að það megi á þann hátt ná svo fullkomnu starfi sem nauðsynlegt er að hér verði gert, og tel, að þessi undanfari sé nauðsynlegur. Og ég álít, að það ætti að vera óhætt að treysta þeirri stjórn, sem þarna yrði yfir stofnunina sett. Hún yrði í nánum tengslum við verkalýðssamtökin, og á hverjum tíma gæti hún í framkvæmdinni breytt því, sem nauðsynlegt kynni að vera á hverjum tíma, þar sem Alþýðusambandinu yrði tryggður meiri hluti í báðum tilfellum, að mér skilst. Ráðh. lagði mikla áherzlu á það, að ekkert hefði heyrzt um það frá opinberum starfsmönnum, að neinn vilji væri frá þeim um þessi mál eða neinar viljayfirlýsingar frá þeim sézt um þessa hluti. Ég kann nú ekki beinlínis að benda á neinar sérstakar till., sem fram hafa komið um þessi mál frá þeirra hendi, en hitt er mér jafnljóst, að þeir eiga ekki við minni erfiðleika að etja meðal sinna trúnaðarmanna, en verkalýðsfélögin hafa átt á undanförnum árum, og ég tel, að það sé ekkert minna þar í húfi, að reynt verði að koma upp þeirri fræðslu til að fyrirbyggja sem mest erfiðleika þar, eins og í alþýðusamtökunum sjálfum, og hvort það er nauðsyn á því að hafa þetta tvær aðskildar stofnanir út af fyrir sig, það sé ég a. m. k. ekki fyrr, en verkefnin sýna það, að þau séu ofviða þessari stofnun. Ég sem sagt mótmæli því, að rök okkar með þessu frv., bæði frv. sjálfu og í þeirri framsögu, sem ég áðan hélt, séu á nokkurn hátt tilslökun af okkar hálfu við kröfur verkalýðssamtakanna, heldur langtum fremur til þess að koma til móts við þær óskir, sem verkalýðssamtökin hafa fram lagt, á sem raunhæfastan hátt, að eðlileg þróun eigi sér stað um framgang þessara mála, og áður en eitt ákveðið skólabákn er stofnað, hvar á landi sem það er, þá verði verkefni þess skóla sannað með þeim störfum, sem frv. okkar gerir ráð fyrir. Ég skal taka undir það, að það væri vissulega æskilegt, að hægt væri að ná samkomulagi um þessi tvö mál. En víð framsögu og 1. umr. fyrra málsins, um félagsmálaskóla alþýðusamtakanna, þá lýsti ég því hér yfir, að ég teldi það kannske eðlilegast, að annað frv. yrði um þetta flutt, ef það mætti verða til þess að ná samkomulagi um málið, og þrátt fyrir ýmis svigurmæli í garð okkar flm. af hálfu ráðh. um þetta mál, tel ég nú, að ekki sé útilokað, að í a. m. k. meginatriðum megi fá samkomulag um málin, eftir að það liggur ljóst fyrir þingheimi, hvað á milli ber.



Herra forseti. Það er augljóst öllum, að þau tvö frv., sem hér liggja fyrir þessari hv. deild, fara ekki sitt í hvora áttina. Ég tók það fram, að þetta frv. gerði ráð fyrir, að sú fræðslustarfsemi, sem í því er gert ráð fyrir, væri víðtækari, ætti að ná til fleiri. Og þar með er þeirri stofnun, sem hér um ræðir, ekki ætlandi fyrir sig að sinna fræðsluþörfum verkalýðshreyfingarinnar, heldur einnig annarrar fjölmennrar hreyfingar. Þetta segi ég að sé tilslökun, því að ég veit það, að þegar búið er að dreifa kröftum þessarar stofnunar til þess að eiga að sinna fræðslukröfum tveggja þessara félagasamtaka, verður hún ekki eins afgerð fyrir verkalýðshreyfinguna eins og skóli, sem hefði það sem sitt eina hlutverk. Hugsum okkur t. d., að það hafi allt í einu verið smeygt inn í lög, að bændaskólarnir skuli ekki lengur vera alveg sérskólar fyrir bændur, heldur skuli þeir einnig annast iðnfræðslu fyrir iðnaðarmenn. Ég er alveg viss um það, að bændurnir teldu gengið á hlut sinn með því, þeir teldu verið að drepa því máli á dreif og slaka til, eins og ég orðaði það áðan. Það er ég sannfærður um, að verkalýðshreyfingin hefði ekki sömu not þessarar almennu fræðslustofnunar, sem ætti að gegna miklu víðtækara hlutverki og sinna eins allt öðrum fræðslukröfum heldur en verkalýðshreyfingin legði áherzlu á vegna annarra manna og annarra hagsmuna, og þar með yrði skólinn ekki sá sami fyrir verkalýðshreyfinguna. Hv. flm. vék að því, að það væri alveg jafnmikil þörf Bandalags starfsmanna ríkis og bæja fyrir slíka fræðslustarfsemi eins og fyrir verkalýðshreyfinguna. Ég dreg það í efa. Mér finnst aðstaðan vera að mörgu leyti mjög ólík. Við skulum segja, að verkalýðshreyfingin þurfi á þessu fyrst og fremst að halda fyrir sína mörgu starfsmenn, stjórnendur 160 verkalýðsfélaga, trúnaðarmenn, sem skipta mörgum tugum í sumum félögunum, því að það má vera einn trúnaðarmaður skv. íslenzkri löggjöf á hverjum þeim vinnustað, þar sem eru fimm menn vinnandi, og svo alla þá mörgu, sem eru kosnir til trúnaðarstarfa í þessum 160–170 verkalýðsfélögum. Er þessi sama þörf ríkjandi hjá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja? Hvað eru mörg hundruð trúnaðarmenn starfandi hjá þeim, sem vinna dag hvern að félagslegum málum? Mér er ekki kunnugt um það. Ég held það sé ein stjórn, hvort sem hún er nú fimm eða sjö manna, hér í Reykjavík fyrir öll samtökin, og það er held ég þeirra trúnaðarmannaskari. Það er allt annað, svo að það er á misskilningi byggt, ef menn halda það, að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja sé í sömu brennandi brýnu þörfinni fyrir að fá komið á fót fræðslustofnun fyrir sig og sína starfandi trúnaðarmenn eins og verkalýðshreyfingin er það. Og það eru hreint ekkert einföld mál, sem trúnaðarmenn verkalýðsfélaganna þurfa við að glíma, þó að ég víki nú hvorki að stjórnendunum né trúnaðarmönnunum á vinnustöðunum. Hvert einasta verkalýðsfélag verður að hafa sína samninganefnd, og hún verður sannarlega að vera vel að sér í öllum félagslegum málum, ef hún á að geta innt sitt hlutverk af hendi. Hún þarf að hafa þekkingu, sem að haldi kemur, þegar hún situr að störfum og á í samningaviðureign við slynga og vel menntaða atvinnurekendur, eins og í mörgum tilfellum er um að ræða. Og allt þetta lið okkar þurfum við að þjálfa, við þurfum að fræða það, brynja það þekkingu og þjálfa það í þessum málum, til þess að þeir geti staðið sig á borð við þá, sem þeir eiga í viðskiptum og stundum í glímu við. Hv. frsm. gat þess, að þetta frv. væri flutt, ef það mætti verða til þess, að það næðist samkomulag. Það bezta var, ef það hefði verið eitt frv. um málið, og eftir því var leitað. Það var beðið um það í umsögninni um þáltill., að hún yrði tekin aftur og menn sameinuðust heldur um að semja frv. um félagsmálaskólann og leggja það sameiginlega fram, því að þá var ekki búið að gera það núna á þessu þingi. Það fékkst ekki. Það var leitað til hv. 4. þm. Reykv. um það, þegar frv. hafði verið samið, hvort hann vildi vera meðflm. að því. Hann tók sér umhugsunarfrest um það, en taldi það svo ekki geta orðið, og þá fyrst var hitt frv. flutt, eftir að hafði verið leitað samkomulags og samráðs. Svo þegar kemur annað frv., þá er það eftir mínum skilningi ekki til þess að greiða fyrir framgangi máls, heldur hreint og beint hlýt ég að líta svo á, að þegar frv. eru orðin tvö um sama mál,þá sé lítil von um framgang þess á því þingi. Ég vil því segja, að það var til tafar framgangi á því loforði stjórnarsáttmálans, að stofnaður skyldi verkalýðsskóli, þegar í fyrra kom fram þáltill. um að hverfa af þeim grundvelli og athuga heldur möguleika á því að koma upp almennri fræðslustofnun launþega, sem átti að ná út fyrir verkalýðshreyfinguna. Og þegar svo í framhaldi af þeirri þál. er komið fram frv. til laga um aðra tilhögun málsins, en við höfum beðið um í verkalýðshreyfingunni fram að þessu, stofnun, sem eigi líka að sinna þörfum Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, auk þarfa verkalýðshreyfingarinnar, þá tel ég, að málinu hafi líka verið drepið á dreif og að þetta hljóti að verða því til tafar. Og ég harma það. Við áttum þess fullan kost að hafa samráð um samningu eins frv. um þetta, og nú, eftir að svona er komið, er aðeins um það að ræða, að menn fáist til þess að þrautreyna það að semja sig saman um eitt mál og að þessi frv. yrðu þá bæði tekin til baka. Ég sé ekki neina aðra leið til þess, ef þetta, sem nú hefur gerzt í málinu, á ekki að verða til þess að koma í veg fyrir framgang þess á þessu þingi. En sennilegast þykir mér það, úr því sem komið er, að það, að frv. eru orðin tvö um málið, verði einmitt til þess, að hvorugt þeirra verði samþykkt á þessu þingi, og ættum við þá að hugleiða það að fara öðruvísi af stað með það mál á næsta þingi, því að við eigum rétt á því samkvæmt stjórnarsáttmálanum, að málið verði leyst á kjörtímabilinu. Hins vegar var ekkert samið um neina fræðslustofnun launþega almennt, aðeins um verkalýðsskóla, og það eitt er því í samræmi við stjórnarsáttmálann. Ég gef þó ekki upp alla von um það, þrátt fyrir það, þó að nú séu tvö frv. hér í gangi um svipað mál, að málíð farist við það. En ég er sannfærður um, að þetta er til tafar, og það harma ég.

Flm. (Eggert Þorsteinsson) : Herra forseti. Það virðist aðallega standa í vegi fyrir því að fá meðmæli hæstv. félmrh. með þessu frv., að við flm. höfum ætlazt til þess að 1 af 5 stjórnarmeðlimum skyldi vera tilnefndur af Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Hins vegar er það till. okkar í frv., að 3 af 5 stjórnarmönnum séu tilnefndir af miðstjórn Alþýðusambands Íslands. Þegar svo á sama tíma á að segja hv. þd., að verið sé að drepa á dreif þeim kröftum, sem þessi stofnun gæti lagt fram til verkalýðssamtakanna, þá fæ ég ekki skilið slíkan málflutning. Ég sé ekki annað, en það sé á valdi þess meiri hluta, sem í stjórninni er, að ákveða, hvaða kröfum sé sinnt á hverjum tíma, og ég treysti þremur mönnum tilnefndum af miðstjórn Alþýðusambands Íslands til að sjá svo um, að hlutur verkalýðshreyfingarinnar, sem félagsbundinn er í Alþýðusambandi Íslands, sé ekki fyrir borð borinn. Ég treysti þeim til þess. Það, sem er aðalljóðurinn á því að hafa starfsmannafélög opinberra starfsmanna þarna með eða Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, að áliti hæstvirts ráðherra, á að vera, að þeir hafi ekki nema sjö trúnaðarmenn, þeirra miðstjórn sé hér í Reykjavík. Ég veit þó, að félagsmálaráðherra veit betur. Hann veit, að það eru starfsmannafélög í hverjum einasta bæ á landinu, þar sem nokkuð er til af opinberum starfsmönnum, og munu þeir fáir, sem eru án þeirra, svo að það er um fleiri trúnaðarmenn en það að ræða, auk þess sem þeir munu eiga trúnaðarmenn á sínum vinnustöðum líkt og Alþýðusambandið, þó að þeir hafi þá sérstöðu, sem er rétt og hann benti réttilega á, að þeir eru á margan hátt lögverndaðir umfram það, sem verkalýðshreyfingin hefur af slíkum hlunnindalögum að segja, og þeim eru takmörk sett í sínum samtökum með þessum lögum. En ekki sízt vegna þeirra takmarkana, sem þar eru, væri þörf á því, að þeir hefðu betri og skipulagðari samtök, en þeir þó hafa, og ætti verkalýðshreyfingin sízt að setja fæturna fyrir þá fræðslu, sem gæti hjálpað í þeim efnum. Félmrh. tekur einnig fram, að hann telji, að þáltill., sem flutt var á síðasta þingi og endurflutt nú, - og harmar það mjög, - verði þessu máli til tafar og það séu ekki beinar efndir á þeim ríkisstjórnarloforðum, sem gefin voru á sínum tíma. Ég verð nú að segja, að það er ekki svo langt síðan, að frv. kom fram um félagsmálaskóla verkalýðssamtakanna, eða nánast um það bil viku á undan þessu frv. hér, tæpri viku þó, en miðstjórn Alþýðusambandsins vannst þó tími til þess að senda það frv. öllum verkalýðsfélögum til athugunar, og ég efast ekki um, að þetta frv. okkar hv. þm. Ak. fái sömu hlýju meðferðina hjá sambandsstjórn og hún gefi verkalýðsfélögunum kost á að ræða það mál sín í milli, ef ekki verður hægt að komast að samkomulagi á þessu þingi. Ég sé ekki, að þessir 8 dagar, sem hafa liðið á milli útbýtingar þessa frv. okkar hv. þm. Ak. og hv. þm. Alþýðubandalagsins hér, eigi að ríða baggamuninn um, hvort þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi. Það er heldur léttvæg afsökun. Á öllum þeim tíma, síðan ríkisstj. tók þetta loforð upp, hefði átt að vinnast tími til þess eða a. m. k. verið hægt að nota þann tíma til þess að koma á skipulögðum viðræðum milli þeirra, sem misjafnar skoðanir hefðu um þau mál, og verið hægt að koma fram frv. um það efni, ef samkomulag hefði verið um það í ríkisstj., en mér er ekki kunnugt um, að þessi mál hafi verið sérstaklega rædd þar. Það verður þess vegna ekki með neinum rökum, neinum sönnum rökum, sett á kostnað þáltill. þeirrar, sem við útbýttum í upphafi þessa þings, eða þess frv., sem nú er flutt réttum 6 eða 7 dögum eftir að flutningur hins frv. hefst, - að þessi örskammi tími eigi að verða til þess, að hægt sé að fóðra það á einhvern hátt framan í verkalýðssamtökunum, að málið nái ekki fram að ganga á þessu þingi. Það eru of léttar afsakanir. Ég vil svo að lokum, þrátt fyrir alla þá harma, sem ég efast ekki um að félmrh. beri út af framgangi þessa máls, vænta þess, að samkomulag geti náðst um þetta mál. Þeir 7 dagar, sem í milli frv. eru eða útbýtingar þeirra hér á þingi, geta aldrei orðið til þess, að málið nái ekki fram að ganga á þessu þingi. En ítreka vil ég það, að ég er reiðubúinn fyrir mitt leyti að taka upp viðræður um það, eins og ég hef alltaf tjáð mig um, og reyna að ná samkomulagi um þessa hluti, og til þess skal ekki á mér standa.

Frsm. (Björgvin Jónsson) : Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er flutt af iðnn. eftir óskum frá Sambandi matreiðslu- og framreiðslumanna, og fylgir því allýtarleg grg., þannig að þess gerist ekki þörf að skýra til muna hinar ýmsu gr. frv. Iðnn. deildarinnar stendur óskipt að flutningi málsins, en einstakir nm. áskilja sér rétt til þess að fylgja og flytja brtt. N. hefur sent frv. til umsagnar skipafélögum og Alþýðusambandi Íslands. Alþýðusamband Íslands mælir eindregið með framgangi málsins, en skipafélögin telja sig mótfallin því. N. telur að athuguðu máli, að þar sem hér er um frv. að ræða, sem ekki eykur á nokkurn hátt útgjöld skipafélaganna, heldur á þvert á móti að geta orðið til sparnaðar, þá sé ekki ástæða til að taka mótmæli skipafélaganna til greina. Matreiðsla og framreiðsla var löggilt sem iðngrein árið 1941, og árið 1955 tók matsveina- og veitingaþjónaskólinn til starfa í sjómannaskólanum. Það virðist því augljóst, að nauðsynlegt er að veita hinum iðnlærðu matsveinum og framreiðslumönnum svipaðar tryggingar í lögum hvað við kemur þeim störfum, er beinlínis heyra undir iðngrein þeirra, eins og iðnaðarmenn í öðrum iðngreinum hafa nú þegar. Engum dytti í hug í dag að ráða matsvein eða framreiðslumann sem rafveitustjóra, svo að dæmi séu nefnd, og enda þótt einhverjum dytti slíkt í hug, þá mundi sá hinn sami fljótlega reka sig á lögvernd þá, sem rafvirkjar og rafmagnsfræðingar njóta hvað við kemur þeim störfum. Ekkert er því hins vegar til fyrirstöðu í lögum, að skipafélag geti ráðið rafvirkja eða mann alveg ófaglærðan í framreiðslu eða matreiðslu til brytastöðu á skipi. Telja má eðlilegt, að þeir iðnaðarmenn, sem lagt hafa á sig iðnnám í þessum greinum, vilji fá forgangsaðstöðu til starfa, er beinlínis heyra undir iðngrein þeirra. Þá er og þess að geta, að mjög mikil verðmæti fara í gegnum hendur þeirra manna, sem fást við þessi störf. Á sérþekking í faginu að tryggja það að öðru jöfnu, að verðmætin séu betur nýtt. Hinn kunni útgerðarmaður Guðmundur Jörundsson gat þess t. d. í útvarpserindi fyrir fáum dögum, að hann þekkti þess dæmi, að allt að100 þús. kr. munur væri á fæðiskostnaði sambærilegra skipa á einu ári. Iðnnám ásamt þriggja vetra skólagöngu á og hlýtur að tryggja það, að matsveinar og brytar geti látíð í té fyrsta flokks fæði við lágmarkskostnaði. En það er og hlýtur að vera forgangskrafa í þessum þætti framleiðslunnar eins og öllum öðrum, að unnt sé að skapa hámarksnýtni fyrir lágmarksverð. Í 5. gr. frv. eru ákvæði, sem tryggja það, að þeir ófaglærðir menn, sem nú vinna að þessum störfum, geti á næstu fimm árum eftir gildistöku laganna fengið viðurkenningu til starfans. Hér er um sanngirnismál að ræða og fylgt sömu venjum og áður hefur verið gert við setningu hliðstæðra laga. 6. gr. er aðallega sett í l. með tilliti til fiskiflotans, en þar er enn þá mjög örðugt að fá til starfa lærða matreiðslumenn. Hins er rétt að geta, að hlutarsjómenn greiða sjálfir fæðiskostnað sinn, og kemur misræmi í fæðiskostnaði hinna ýmsu skipa hvergi jafngreinilega í ljós og þar, þar sem mismunurinn nemur oft hundruðum króna og jafnvel þúsundum hjá skipverjum á einstökum skipum á einu úthaldi. Sést jafnvel það gleggst á því, hver nauðsyn ber til þess, að menn með sérþekkingu í matreiðslu séu á sem flestum skipum. Mál þetta hefur mjög lengi verið eitt helzta baráttumál Sambands matreiðslu- og framreiðslumanna. Vona ég, að hv. deild taki því með velvild og skilningi, þar sem fullyrða má, að það er til bófa. Ég vil svo aðeins endurtaka, að einstakir nm. í iðnn. hafa áskilið sér rétt til að flytja og fylgja brtt., sem fram kynnu að koma.