Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfundar er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? - Svo er ekki og skoðast hún þá samþykkt.

Herra forseti. Ég er seinþreyttur til vandræða þegar Evrópusambandið er annars vegar eins og menn vita en það að veita afbrigði og yfir höfuð taka á dagskrá þetta fyrsta mál er að minnsta kosti verðugt þess að gera þinginu grein fyrir því að ég fæ ekki betur séð en að það feli í sér að Alþingi sé beðið um að veita fyrirframsamþykki við því að innleiða reglugerð sem Evrópusambandið er ekki búið að setja og sem við tæknilega getum ekki séð í síðustu útfærslu. Ég veit að málið er þarft og ég styð innihald þess en svona skil ég að minnsta kosti málið eins og það liggur fyrir. Þetta er eitt af því sem ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra um en ég sé ekki að það sé búið að ganga frá því að setja þessa reglugerð. Á Alþingi að veita afbrigði eða yfir höfuð fallast á að slíkt mál komist á dagskrá? Já, af því að það eru gríðarlega miklir hagsmunir undir en þetta er sleifarlag af hálfu hæstv. ríkisstjórnar 

Virðulegi forseti. Ég hvet þingmenn til að vera í salnum og hlusta á þetta skemmtilega mál, það rjúka allir hv. þingmenn á dyr.

Ekki ég.

Ekki hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Mig langar hins vegar að koma því á framfæri við hv. þm. Össur Skarphéðinsson að sleifarlagið sem hér um ræðir er af hálfu Evrópusambandsins sem kláraði ekki sína heimavinnu fyrr en um miðjan mánuðinn. Þess vegna erum við svona á eftir með þetta blessaða mál. Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingar á XX. viðauka við EES-samninginn (Umhverfismál) og fella inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og framkvæmdastjórnarinnar um breytingu á tilskipun 2003/87/EB um að koma á fót kerfi fyrir viðskipti með heimildir til losunar gróðurhúsalofttegunda innan bandalagsins með tilliti til framkvæmdar á alþjóðasamningi um beitingu sameiginlegrar markaðstengdrar heildarráðstöfunar um alþjóðlega losun frá flugi frá árinu 2020. Ég geri ráð fyrir að allir hafi náð þessu. Með reglugerðinni er gildissviði viðskiptakerfis ESB með losunarheimildir breytt hvað varðar flugstarfsemi til ársins 2016. Nánar tiltekið er gildissvið kerfisins þrengt þannig að skyldan til að skila inn losunarheimildum fyrir losun frá flugi nær einungis til flugumferðar innan EES en ekki líka til flugs til og frá svæðinu eins og kveðið er á um í eldri tilskipun. Þetta takmarkaða gildissvið viðskiptakerfisins hvað varðar flugstarfsemi skal gilda fram til 2016 en það ár er gert ráð fyrir að fyrir liggi samningur á vettvangi Alþjóðaflugmálastofnunarinnar um að koma á alþjóðlegu markaðskerfi til að draga úr losun frá flugstarfsemi á heimsvísu. Framhaldið verður því endurskoðað árið 2016. Þá er í gerðinni einnig gert ráð fyrir því að uppgjör losunarheimilda vegna losunar frá flugi innan EES árin 2013 og 2014 fari fram árið 2015, þ.e. að ekki þurfi að skila inn neinum heimildum fyrir árið 2014. Reglugerðin öðlast gildi innan Evrópusambandsins 30. apríl nk. Gerðin tekur við af ákvörðun 377/2013 um tímabundið frávik frá framangreindri tilskipun 2003/87/EB. Þar sem ákvörðun 377/2013 nær einungis til losunar frá flugi fram til loka árs 2012 og frestur til að greiða losunarheimildir fyrir losun ársins 2013 rennur út þann 30. apríl nk. er mikilvægt að reglugerðin verði tekin inn í EES-samninginn fyrir þann tíma. Að öðrum kosti tekur hið upprunalega gildissvið tilskipunarinnar aftur við í EES/EFTA-ríkjunum og þar með hérlendis. Slíkt væri óheppilegt og mundi í tilviki Íslands gefa misvísandi skilaboð til þeirra tæplega 300 erlendu flugrekenda sem Ísland hefur umsjón með samkvæmt tilskipuninni og eiga að skila skýrslu um losun sem og losunarheimildum til Umhverfisstofnunar. Þar sem umrædd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar ber að afla samþykkis Alþingis áður en ákvörðunin er staðfest. Almennt eru ákvarðanir sameiginlegu nefndarinnar sem kalla á lagabreytingar teknar með stjórnskipulegum fyrirvara og í kjölfarið leitað heimildar Alþingis til staðfestingar. Setning stjórnskipulegs fyrirvara af hálfu eins EES/EFTA-ríkis frestar hins vegar gildistöku viðkomandi ákvörðunar enda hefur slíkt í för með sér að viðkomandi ákvörðun öðlast ekki gildi fyrr en að tilteknum tíma liðnum frá því að viðkomandi ríki hefur lýst því yfir að fyrirvaranum sé aflétt. Þar sem það er mikilvægt að þessi ákvörðun sameiginlegu nefndarinnar öðlist gildi um leið og hún verður tekin, þ.e. að ekkert EES/EFTA-ríkjanna setji stjórnskipulegan fyrirvara við ákvörðunina, er í þessu tilviki leitað fyrirframheimildar Alþingis - og því rétt sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson lýsti hér áðan - fyrir ríkisstjórnina til að staðfesta þá ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar sem mun kveða á um upptöku reglugerðar í EES-samninginn án stjórnskipulegs fyrirvara. Breyta þarf lögum nr. 70/2012, um loftslagsmál, til að fullinnleiða reglugerðina og verður frumvarp þar um lagt fram á Alþingi haustið 2014. Frumvarpið kemur því í haust. Helstu áhrif reglugerðarinnar felast annars vegar í því að þar sem ekki þarf að greiða fyrir losun frá flugi til og frá EES fram til 2016 munu þeir flugrekendur sem fljúga á slíkum leiðum ekki þurfa að kaupa losunarheimildir vegna þeirra. Við þetta sparast kostnaður hjá þessum flugrekendum. Þá er í reglugerðinni einnig kveðið á um að flugrekendur með árlega losun undir 1 þús. tonnum falli utan kerfisins sem hefur í för með sér að fjöldinn allur af flugrekendum muni falla utan viðskiptakerfisins og ekki þurfa að greiða fyrir sína losun, enda er hún mjög lítil. Það ætti líka að draga heldur úr álagi hjá Umhverfisstofnun sem hefur hingað til haft umsjón með mjög mörgum flugrekendum með litla losun. Það skal tekið fram að íslenskir flugrekendur hafa verið með í ráðum varðandi þetta og eru vel upplýstir um málið. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Það er nánast grátandi að ég kem hér í ræðustól yfir þessu máli. Ef þeir sem á sínum tíma voru forustumenn þess að Ísland gerðist aðili að EES-samningum væru ekki allir á lífi þá mundu þeir bylta sér grátandi í gröf sinni yfir þessu. Ég dreg það í efa að menn hefðu nokkru sinni lagt í það að samþykkja samninginn á sínum tíma í því harða andrúmslofti sem þá var ef menn vissu að það ætti eftir að gerast að Alþingi yrði beðið um að samþykkja reglur frá Evrópusambandinu sem sambandið sjálft er ekki einu sinni búið að setja með formlegum hætti, eða það var það að minnsta kosti ekki á hádegi í dag. Hæstv. ráðherra getur þá upplýst um það ef það hefur eitthvað breyst. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra, af því að það er prinsippmál: Mun ég sem nefndarmaður í utanríkismálanefnd geta séð hina endanlegu reglugerð sem við eigum að fallast á? Ég geri mér grein fyrir því að það eru miklir hagsmunir undir. Þeirra var þó ekki getið neitt sérstaklega í framsögu hæstv. ráðherra. Þó að ég sé ekki að krefja hæstv. ráðherra um að upplýsa það upp á punkt og prik þá finnst mér lágmark að menn viti nákvæmlega að lokinni umfjöllun þessa máls sem á að gera hér á mettíma, á tveimur sólarhringum, hvaða hagsmunir eru í húfi. Þetta mál er í reynd sama málið og við afgreiddum hér með lögum nr. 290/2012 og þá vildi svo til að bæði núverandi formaður utanríkismálanefndar og hæstv. utanríkisráðherra töldu að málið væri brot á stjórnarskrá. Að vísu sá hv. þm. Birgir Ármannsson að sér en hæstv. utanríkisráðherra treysti sér ekki á þeim tíma til að styðja nákvæmlega þetta mál. Nú kemur hann hér sem sérstakur teppalagningarmeistari Evrópusambandsins.

Virðulegur forseti. Það er alltaf gaman þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson fer að lýsa hlutverki núverandi utanríkisráðherra, sem hefur svo sannarlega ekki verið og er ekki hrifinn af Evrópusambandinu og öllu sem þaðan kemur, en svona er það nú stundum, hlutverkin breytast. Þegar kemur að þeirri gerð sem hér um ræðir þá samþykkti ráðherraráðið hana 14. apríl síðastliðinn. Hún mun fá númer og verða þar af leiðandi gild og auglýst 30. apríl næstkomandi, á lokafresti, lokadegi af hálfu Evrópusambandsins. Hv. þingmaður mun að sjálfsögðu fá að sjá texta reglugerðarinnar. Nefndin mun fá að sjá texta reglugerðarinnar áður en hún verður samþykkt, tilboðið verður þá lagt fyrir nefndina, að sjálfsögðu. Það er nú stundum þannig að við fáum ekki við allt ráðið og í þessu tilviki eru miklir hagsmunir í húfi fyrir íslenska flugrekendur, fyrir það umhverfi sem við búum í þannig að við þurfum að bregðast við þessu þó að ekkert okkar sé sérstaklega sátt við þann hraða sem hér er hafður á þessum málum.

Herra forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. utanríkisráðherra t.d. út í það hvað felst í þessum misvísandi skilaboðum sem gefin eru sem ein helsta röksemdin sem talin er í greinargerðinni fyrir málinu. Ég geri mér alveg grein fyrir því að þetta mundi t.d. setja í uppnám samstarf okkar við hin EFTA-löndin sem eru með okkur í þessu samfloti. Það voru reyndar rökin sem ég beitti á hæstv. utanríkisráðherra þegar hann stóð hérna í greftrinum í þinginu og stöðvaði þingstörf með félögum sínum, m.a. hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, og vildi ekki samþykkja nákvæmlega sama mál og við erum með hérna vegna þess að hann taldi það vera brot á stjórnarskrá. Á þeim tíma lagði meiri hlutinn fram breytingartillögu við þau lög sem verið var að fara með í gegnum þingið til að uppfylla tilskipun með ærnum fyrirvara. Sú breytingartillaga er efnislega sú hin sama og Evrópusambandið leggur nú til á reglugerðinni sem við erum hér að laga okkur að. Og það má hv. þm. Birgir Ármannsson eiga eftir að hafa hlustað á núverandi starfsmenn hæstv. utanríkisráðherra og talsmenn atvinnulífsins að hann hunskaðist þó að minnsta kosti til að skipta um skoðun og styðja málið. En hæstv. utanríkisráðherra gerði það ekki þá á þeirri forsendu að nákvæmlega sama málið og hann leggur fram núna taldi hann þá vera stjórnarskrárbrot. Mér þykir vænt um hæstv. utanríkisráðherra en mér rennur til rifja að sjá þennan fullkomna viðsnúning og vissulega rennur það mér líka til rifja að sjá þennan mann, sem var fulltrúi sterkrar andstöðu við aðlögun og Evrópusambandið, gerast nú einhver mesta jarðýta Evrópusambandsins við að ryðja tilskipun þess hér í gegn. Þetta á að keyra í gegn á svo stuttum tíma sem er ekki þinginu eða nokkrum þingmanni, hvað þá hundi bjóðandi.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður eyðir ekki miklum tíma í efnislega umræðu um þá tillögu sem hér er á borðinu eða um hvort það er mikilvægt eða ekki mikilvægt að innleiða hana hér, hvort við eigum að bregðast við eða ekki, heldur er hv. þingmaður í þeim gamla leik að velta einstaklingum eða einstökum þingmönnum upp úr svaðinu með einhverjum hætti. Ég ætla ekki að fara í þann leik við hv. þingmann. Það eru nógu margir sem láta fallast í þá gryfju eða í þá stíu, eða hvernig við orðum það. Þetta snýst um það hvernig við ætlum að bregðast við gerð eða reglugerð eða hvað við köllum þetta, frá Evrópusambandinu sem lýtur að því að íslenskir flugrekendur og aðrir sitji við sama borð. Þetta snýr að því að við erum að fresta ákveðnum atriðum, ekki síst vegna þess að verið er að leita eftir slíkum samþykktum hjá Alþjóðaflugmálastofnuninni.

Virðulegi forseti. Hvað má ég tala lengi?

Hv. þingmaður hefur samkvæmt þingsköpum 10 mínútur, 5 sekúndur hafa þegar liðið af ræðutíma hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Mér fannst eins og verið væri að kalla eftir því að ég talaði hér lengi í málinu, ég skildi hv. þm. Össur Skarphéðinsson þannig, en ég skal halda mig við þingsköpin. Virðulegur forseti. Það er gaman að fylgjast með þessari rimmu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og hæstv. utanríkisráðherra um málsmeðferð EES-tilskipana. Menn gætu auðvitað leikið sér að því að núa mönnum einhverju um nasir, eins og hæstv. ráðherra orðaði það, varðandi afstöðu á fyrri tíð en ég vil heldur ekki gera það og kýs frekar að segja: Batnandi mönnum er best að lifa. Ef menn skipta um skoðun þá er það ágætt. Þetta mál sem hér er til umfjöllunar hefur að minnsta kosti tvær hliðar, og ég kýs að nefna tvennt. Það er annars vegar hin efnislega hlið, þ.e. hvað felst efnislega í tilskipuninni eða tillögunni sem hér liggur fyrir, og hins vegar hin formlega sem vísar meira til tímasetninga og slíks eins og kom fram í andsvari hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Ég hef gluggað í þessa tillögu og efni hennar og ég get ekki skilið hana öðruvísi en að það séu ríkir hagsmunir í húfi fyrir flugrekendur og flugstarfsemi okkar að innleiða þessa tilskipun. Hún fjallar um losunarheimildir sem áttu að gilda um alla flugstarfsemi innan EES-svæðis og líka út úr EES-svæðinu og að fresta gildistöku þessara kvaða að því er varðar flug út úr EES-svæðinu. Það er auðvitað mjög mikilvægt að sömu reglur gildi um alla aðila sem hér eiga hlut að máli. Þess vegna þurfa öll EES-ríkin, bæði Evrópusambandsríkin og EES-ríkin í EFTA, að taka þessa tilskipun inn í sín lög. Það má velta því fyrir sér hvort hér sé á ferðinni einhvers konar afsláttur af hugmyndinni um losunarheimildir, þ.e. að menn séu að gefa svolítið eftir. Hugmyndin var sú að vegna loftslagsbreytinga og þeirra áhrifa sem þau hafa í för með sér, m.a. útblásturinn, þyrfti að reyna að hafa stjórn á því eða takmarka útblásturinn. Það er gert með skattlagningu eða með því að menn kaupi sér svokallaða losunarkvóta. Ef það á bara að gilda innan EES-svæðisins en ekki út úr EES-svæðinu, eins og upphaflega var lagt upp með, má velta fyrir sér hvort menn séu ekki að bakka svolítið með það prinsipp, a.m.k. tímabundið. Ég hef skilið það þannig að reynst hafi ómögulegt að koma þessu á í tengslum við flug út úr EES-svæðinu og því sé þessarar heimildar leitað. Ég get fyrir mína parta staðið að og stutt efnislega þá tillögu sem hér liggur fyrir. Ég áskil mér þó rétt til þess við meðferð málsins í utanríkismálanefnd að leita eftir frekari upplýsingum til rökstuðnings fyrir því að þessa leið þurfi að fara. Ég geng út frá því að á vettvangi utanríkismálanefndar, sem reyndar hefur verið boðað að komi saman þegar í kvöld til að ræða þetta mál, komi gestir frá viðeigandi ráðuneytum og frá fyrirtækjum sem þetta varðar og þeir geti upplýst okkur nánar um efnislegan þátt málsins og við getum þá komið fram með spurningar til þeirra. Að því er varðar hina formlegu hlið og það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson vakti athygli á þegar hann tók til máls fyrr á fundinum um atkvæðagreiðsluna, um afbrigðin vegna þessa máls, þá er hér leitað eftir því að Alþingi veiti heimild fyrir fram. Nú er það í sjálfu sér þannig að Alþingi getur, formlega séð, á hvaða stigi máls sem er veitt slíka heimild. Það er þó óvenjulegt ef hún nær til skjals sem ekki er orðið endanlegt. Þess vegna finnst mér að sú athugasemd sé lögmæt í umræðunni að menn velti fyrir sér hvenær tilskipunin er komin í endanlegt form, hvenær við vitum hvernig hún lítur út og hvenær Evrópusambandið ætlar að ganga frá henni. Væntanlega eru sömu tímafrestir þar eins og hjá okkur þannig að líklega þarf hún að afgreiðast þar áður en þessi tímafrestur rennur út, þ.e. á næstu tveimur sólarhringum eða svo. Hvenær munum við þá fá endanlega útgáfu? Þetta eru hlutir sem ég mundi líka telja að utanríkismálanefnd þyrfti að kalla eftir að fá svör við vegna þess að það er svolítið sérkennilegt að veita heimildina án þess að hafa séð hvað á henni hangir. Það væri líka fróðlegt að vita hvort fordæmi séu fyrir því. Ég man ekki eftir því og veit ekki til þess en það kann vel að vera að í 20 ára sögu EES-samstarfsins séu einhver fordæmi fyrir slíku. Þetta eru hlutir sem við þyrftum að minnsta kosti að fá fram vegna þess að svona hluti þarf að rekja í nefndaráliti svo að menn viti í eftirtíð hvað hér var á ferðinni og hvað vakti fyrir nefndinni og hvaða upplýsingum hún hafði úr að moða þegar hún lagði fram nefndarálit sitt og tillögu um afgreiðslu málsins. Þetta eru í stuttu máli sjónarmið sem ég vildi koma að við fyrri umr. um tillöguna. Efnislega tel ég einboðið að við reynum að afgreiða þetta mál með þeim hætti sem hér er lagt upp með en það eru vissulega nokkrar spurningar sem við þyrftum að fá svör við í vinnu nefndarinnar. Svo tel ég að við lokaafgreiðslu málsins þyrfti lokaútgáfa tilskipunarinnar helst að liggja fyrir og að við mundum vita hvenær Evrópusambandið ætlar að afgreiða hana fyrir sitt leyti. Væntanlega afgreiðir Evrópusambandið endanlega útgáfu þegar að því kemur og eins og ég segi hlýtur það að gerast á næstu tveimur sólarhringum.

Herra forseti. Hv. þingmaður er með þingreyndustu mönnum og einn af þeim sem hefur hvað mesta reynslu af utanríkismálum, af þeim töldum sem hér sitja endranær. Telur hann að það sé yfir höfuð boðlegt að mál af þessari stærðargráðu, sem er jafn flókið og það er, með tilliti til stjórnarskrárinnar til dæmis, komi með þessum hætti inn í þing og eigi að keyra í gegnum þingið á tveimur sólarhringum? Hvað finnst honum þegar ofan á það bætist að reglugerðin sem Alþingi er beinlínis fyrirskipað að samþykkja er tæknilega ekki til? Hún hefur verið samþykkt í Evrópusambandinu en hefur ekki verið sett með formlegum hætti. Er hægt að bjóða löggjafarsamkundunni upp á vinnubrögð af þessu tagi? Hvað finnst hv. þingmanni um það? Ég hef stundum sagt það hér í umræðum, þegar stjórnarskrá og Evrópska efnahagssvæðið ber á góma, að ég er mjög orþódox í þeim efnum. Ég tel að stjórnarskrá eigi jafnan að njóta vafans. Það er hægt, með því að rekja sig í gegnum tímasetningar í þessu máli, að skilja af hverju hæstv. ráðherra kemur svo seint með þetta inn í þingið. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Telur hann að þetta sé örugglega í samræmi við stjórnskipulegar hefðir og síðan stjórnarskrána sjálfa?

Frú forseti. Nú er hér um að ræða breytingu á þeim viðauka sem um þetta mál fjallar og um þessi losunarmál hefur þegar verið fjallað á vettvangi Alþingis. Ég var ekki þeirrar skoðunar að innleiðingin á sínum tíma væri í bága við stjórnarskrá. Þau sjónarmið heyrðust, eins og hv. þingmaður rakti hér áðan,  Ef þingmaðurinn var að spyrja hvort málsmeðferðin væri í bága við stjórnarskrána, þ.e. að Alþingi samþykkti að staðfesta þessa ákvörðun án þess að Alþingi hefði séð hina endanlegu útgáfu tilskipunarinnar, ef það var það sem þingmaðurinn var að spyrja um, þá er það eitthvað sem ég get ekki svarað hér svona „på stående fod“. Ég yrði að skoða það betur. Ég mundi telja að það væri eitt af þeim álitamálum sem nefndin hlýtur að kalla eftir að fá svör við frá þar til bærum sérfræðingum. Ég tel að það geri þetta mál aðeins snúið og mér finnst sjálfum mjög mikilvægt að sjálfsögðu, eins og öllum hér, að stjórnarskráin sé í heiðri höfð. En við vitum alveg að menn greinir stundum á um hvernig á að túlka hana í þessu samhengi og við höfum séð það í þessum EES-málum. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að EES-málin almennt séu farin að teygja býsna mikið á stjórnarskránni og hef talið að við þyrftum að finna lausnir á því í stjórnarskránni sjálfri ef við ætlum að halda okkur innan EES-samningsins. En ég sé ekki að sú efnislega breyting sem hér er lögð til breyti nokkru um stjórnarskrána í þessu.

Frú forseti. Ég hef þegar sagt það í umræðum hér og í greinargerðum fyrir atkvæðagreiðslu áðan að ég er efnislega ekki á móti innihaldi frumvarpsins. Ef ég teldi að það væri í andstöðu við stjórnarskrána dytti mér ekki í hug að greiða þessu atkvæði. Jafnvel þó að hagsmunirnir gætu hugsanlega hlaupið á milljörðum mundi ég aldrei greiða því atkvæði. Ég tel að ef maður skoðar efni þessa máls sé ekki hægt að komast að annarri niðurstöðu en þeirri að það er ívilnandi gagnvart þeim sem sæta afleiðingum samþykktarinnar og þar af leiðandi tel ég mjög erfitt að færa rök fyrir því að það sé brot á stjórnarskrá frá þeim bæjardyrum séð. Ég velti því hins vegar fyrir mér í fullri alvöru hvort það samræmist stjórnskipulegum hefðum og hvort það sé þar með bókstaflega talað í samræmi við stjórnarskrána - og það hvernig á að ganga um hana - að bjóða Alþingi upp á að klára svona stórt mál á tveimur dögum. Það hefur náttúrlega oft gerst áður. Og við sjálfir stjórnarmegin tilverunnar höfum verið sekir um slíkt. Ég get fúslega viðurkennt það. En það sem er eins og högg fyrir bringsmalirnar er að hér er verið að leggja til upptöku á reglugerð frá Brussel sem Evrópusambandið er ekki formlega búið að setja. Tæknilega er hún ekki til. Tæknilega er hægt að breyta henni. Ég geri ekki ráð fyrir að það sé gert en ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að system þurfi að vera í galskabet og formið skiptir máli og ég held að formið sé algerlega kolrangt í þessu efni.

Frú forseti. Eins og ég segi, þetta eru álitamál sem ég tel að við þurfum þá bara að fjalla um í utanríkismálanefnd og fá betri og nákvæmari upplýsingar um. Sem fylgiskjal með þessari tillögu er þessi reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins breytt. Hún er að vísu númerslaus/2014, þannig að ekki er komið á hana númer. En hér getur auðvitað skipt máli, eða ég ímynda mér að það geti skipt máli fyrir stjórnskipunarfræðingana, hvort Evrópusambandið sé búið að afgreiða þessa útgáfu svona. Það veit ég ekki nákvæmlega en ef það er þannig að Evrópusambandið er búið að afgreiða hana svona og það eigi bara eftir að birta hana í þeirra stjórnartíðindum finnst mér það geta skipt máli fyrir afstöðuna hvað þetta varðar. Ég vil bara segja að ég tel að við þurfum að fara yfir það í utanríkismálanefnd. Ég held að það sé líka rétt að halda því til haga að það er ekki sanngjarnt að halda því fram, þó að kannski megi oft segja það um hæstv. ríkisstjórn, að eitthvert sleifarlag sé hér á ferðinni. Við hv. þm. Össur Skarphéðinsson erum örugglega sammála um að það væri ánægjulegt að geta sagt það sem oftast en ég er ekki alveg viss um að það sé réttmætt að gera það í þessu tilfelli. Eins og ég hef skilið þetta mál þá er þetta í raun nýafgreitt eða nýlega um það fjallað af hálfu Evrópusambandsins og frekar hafi þá verið tafir þeim megin, að verið sé að koma með það hingað inn eins fljótt og hægt er, eftir að Evrópusambandið hafði fjallað um þetta. Þess vegna segi ég að í þessu samhengi getur skipt máli hvort Evrópusambandið er búið að samþykkja þetta fyrir sína parta jafnvel þó að ekki sé búið að birta þetta. En það skulum við ræða við einhverja stjórnskipunarfræðinga.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram að reglugerðin sem þingmenn óskuðu eftir og spurðu hvort þeir gætu fengið að sjá texta að er að sjálfsögðu hér með ályktuninni. Það hefur líka komið fram að ráðherraráðið var seint til að samþykkja þetta í Brussel, það var samþykkt 14. apríl sl. Þá gekk ráðið frá sinni samþykkt. Það er rétt sem þingmenn hafa komið að að eftir er að birta reglugerðina, það verður gert 30. apríl. Þá verður hún birt, þá fær hún númer og öðlast þar af leiðandi gildi þeim megin. Ef það er hins vegar þannig að hv. þingmenn sem hér hafa talað hafa áhyggjur af því að stjórnskipunarvenjur landsins eða þingsins séu brotnar, stjórnarskrá mögulega í hættu eða eitthvað annað hljóta menn að taka það alvarlega og fara yfir það í utanríkismálanefnd. Þar er vettvangurinn til þess. En við stöndum frammi fyrir því að þurfa að afgreiða tillöguna með þessum, ég ætla bara að leyfa mér að segja það, bægslagangi sem er í þessu máli vegna þess að það kemur svo seint til okkar. Ef við samþykkjum það ekki er þetta að sjálfsögðu í uppnámi vegna þess að við erum hluti af EES-samningnum. Þannig er einfaldlega málið.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra er að sjálfsögðu ekki með neina beina fyrirspurn til mín nema kannski þessar vangaveltur um stjórnarskrána. Ég hef ekki fullyrt neitt um það. Ég tel að það sé þá bara eitthvað sem þarf að skoða betur, hvort þær séu mikilvægar þessar upplýsingar, sem komu fram hjá hæstv. ráðherra, að ráðherraráð Evrópusambandsins hafi samþykkt þessa reglugerð 14. apríl og hún yrði birt 30. apríl. Það þýðir væntanlega að eins og hún birtist hér, sem fylgiskjal með þessari þingsályktunartillögu, þá er hún í endanlegu formi eins og hún var samþykkt af ráðherraráðinu 14. apríl. Getur hún tekið breytingum? Er einhver fræðilegur möguleiki á því? Það kann vel að vera en 30. apríl er eftir tvo daga og þá verður hún væntanlega birt Evrópusambandsmegin. Við gætum hugsanlega verið að afgreiða hana hér á þeim sama degi ef að líkum lætur, ég veit ekki hvaða áform hv. formaður utanríkismálanefndar hefur í því efni. Hann hefur boðað fund í nefndinni á eftir en hvort hún kemur hingað strax aftur á morgun eða á miðvikudag, og gæti þá verið afgreidd sama dag og hjá Evrópusambandinu, þá held ég að við gætum vel við unað í því efni. Þetta þurfum við bara að skoða á vettvangi nefndarinnar og ég geri ráð fyrir því að kallaðir verði til þeir sérfræðingar sem við eigum í þessu efni, stjórnskipunarrétti meðal annars, fyrir utan þá sem fjalla efnislega um innihald þessarar tilskipunar. Eins og ég sagði áðan þá tel ég efnislega að hún sé þýðingarmikil, þessi breyting. Hún varðar hagsmuni, eins og þar kemur fram og hefur verið lýst, og kannski getum við fengið enn nánari upplýsingar um það hverjir þeir eru, af hálfu fulltrúa flugrekenda þegar þeir koma til fundar við utanríkismálanefnd. Ég held sem sagt að það sé ekkert annað en taka þessa þingsályktunartillögu til umfjöllunar í nefndinni og reyna síðan að afgreiða hana eins fljótt og kostur er. Við höfum væntanlega tvo daga til þess.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra kveinkaði sér undan því að ég kallaði hann teppalagningarmeistara Evrópusambandsins sem tæki að sér þar að auki að vera jarðýta til að hraða aðlögun Íslands að regluverki Evrópusambandsins. Mér þykir leitt ef ég hef sært viðkvæmar tilfinningar hæstv. ráðherra en hann gefur fullt tilefni til slíkra ummæla. Hæstv. ráðherra kvartaði undan því að ég notaði þessi ummæli og sagði að ekki hefði borið á neinum málefnalegum spurningum til sín. Það er ekki rétt hjá hæstv. ráðherra. Ég spurði hann út í eitt tiltekið atriði, eitt af mörgum sem ég barðist við að skilja þegar ég bruddi þetta mjög torskilda frumvarp. Það var hvað felst í því að með því að samþykkja ekki þessa tillögu væri verið að gefa mikilvægum flugrekendum, gott ef þeir voru ekki taldir 300, misvísandi skilaboð. Í hverju eru þessi misvísandi skilaboð fólgin? Það skiptir máli fyrir mig, sem á hér með súran keim í munni að fara í það að samþykkja þetta, að þekkja málið sem grennst, helst út í hörgul. Hvað átti hæstv ráðherra við með þessu? Hann kannski svarar því hér á eftir. Í þessari ræðu, sem er hins vegar umfjöllun um málið, kemur afstaða mín fram. Í allra grófustu dráttum kom hún þó strax fram þegar ég gerði grein fyrir atkvæði mínu fyrr í dag. Ég sagði þá að ég væri stuðningsmaður þess að efni þessarar tilskipunar yrði tekið upp í íslenskan rétt og af því leiddi að ég væri reiðubúinn að láta draga mig, hugsanlega grátandi og á nöglum á tám og fingrum, til samþykktar á málinu vegna sérstakra aðstæðna. Það er rétt að segja það þá, bara til að vera heiðarlegur í þessari umræðu, að hæstv. ráðherra á sér málsbætur. Það hefur komið fram hjá honum í ræðum hans hér í dag að búið er að samþykkja þetta í ráðherraráðinu. En ég er viss um að hv. þm. Birgir Ármannsson, sem er mér miklu fremri að flestu leyti og örugglega í því að bryðja svona harða texta, eins og úr kvoðukenndu tré, sem koma frá Evrópusambandinu, getur sagt mér hvar þetta kemur fram í frumvarpinu eða greinargerðinni. Það hefði verið heppilegt ef það hefði komið fram að búið væri að samþykkja þetta í ráðherraráðinu en það kemur ekki fram í frumvarpinu. Það kemur ekki heldur fram í frumvarpinu að það standi til að birta þetta í Stjórnartíðindum 30. apríl. Einhvers staðar í greinargerðinni kemur fram að það eigi að gera það seinni hluta apríl. Ég tel að í svona máli, sem skilur eftir sig for upp um alla veggi, varðandi umgengni við Alþingi og stjórnarskrá, þurfi allar upplýsingar að koma fram í þingmálinu sjálfu. Ef þær voru ekki ljósar fyrr en í gærkvöldi eða í morgun hefði átt að prenta málið upp. Svo einfalt er það nú. Þannig eru vinnuhefðir Alþingis en til þess verður auðvitað framkvæmdarvaldið að dansa með. Hæstv. ráðherra getur ekki búist við öðru en að ég rifji upp fortíð hans í þessu máli, ekki bara það að hæstv. ráðherra hafi eytt lunganum úr síðasta kjörtímabili í að kvarta undan hraðanum í því að aðlaga Ísland að regluverki ESB vegna aðildarumsóknarinnar. Nú vill svo til að hv. þm. Guðbjartur Hannesson hefur spurt öll ráðuneyti til hvaða aðlagana viðkomandi ráðuneyti hafi gripið í því skyni að búa Ísland undir aðild að Evrópusambandinu. Svör allra hafa verið á einn veg: Engar aðlaganir voru gerðar. Það var sem sagt allt vitleysa sem hæstv. ráðherra sagði um það mál á sínum tíma, allt vitleysa sem kollegar hans, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, ég tala nú ekki um okkar góða vin hv. þm. Ásmund Einar Daðason, sem aldrei lætur á nýju kjörtímabili sjá sig í sölum Alþingis þegar menn ræða aðlaganir af þessu tagi - en ég hlakka til að sjá hann greiða atkvæði með þessu máli þegar að því kemur. Vitaskuld reifa ég þetta. Það er nauðsynlegt að menn skilji að hæstv. ráðherra er þó sjálfum sér trúr að því marki að hann setti fram nýja stefnu gagnvart Evrópu og partur af henni var að hraða og gera skjótvirkari upptöku og innleiðingar á tilskipunum Evrópusambandsins. Hann stendur svo sannarlega við þær yfirlýsingar. Þetta er mér vitandi í fyrsta skipti sem nokkur ráðherra tekur sér það fyrir hendur að leggja til við Alþingi að samþykkja reglugerð sem tæknilega er ekki til, að innleiða þætti úr reglum Evrópusambandsins sem það sjálft er ekki búið að staðfesta. Það er ambögulegt, ankannalegt og það er að minnsta kosti að seilast um hurð til lokunnar. Málsbætur hæstv. ráðherra eru þessar. Eftir því sem hann upplýsir hér, og ég hef enga ástæðu til að rengja, þá samþykkti ráðherraráðið þetta ekki fyrr en 14. apríl. Þingið fór hins vegar í páskafrí 11. apríl þannig að hann hafði ekki tök á því að leggja þetta fyrir þingið. Það eru málsbæturnar, þær eru nokkrar. Það breytir ekki hinu að þetta mál er talandi tákn um það hvernig staða okkar innan Evrópska efnahagssvæðisins er. Við verðum vesgú að taka það sem að okkur er rétt eða lenda í vondum málum ella. Hæstv. ráðherra getur heldur ekki kvartað yfir því að ég rifji það upp að þetta er nákvæmlega sama málið og var til umfjöllunar á Alþingi Íslendinga, lagt fram af þáverandi umhverfis- og auðlindaráðherra Svandísi Svavarsdóttur, og varð síðar að lögum nr. 290/2012, sem hæstv. ráðherra hélt hér miklar ræður um á sínum tíma að bryti stjórnarskrá Íslands. Það voru reyndar fleiri. Gervallur Sjálfstæðisflokkurinn var í upphafi þeirrar skoðunar líka. Þegar bent var á það, í umfjöllun nefndarinnar, af starfsmönnum sem núna starfa undir hæstv. ráðherra, að ekki væri hægt að túlka þetta sem brot á stjórnarskrá vegna þess að þetta væri ívilnandi gagnvart þeim sem áttu að sæta afleiðingunum, og þegar fulltrúar atvinnulífsins gerðu grein fyrir því hversu miklir hagsmunir væru undir, þá brást Sjálfstæðisflokkurinn við með þeim lofsverða hætti að skipta um afstöðu. Á endanum greiddi Sjálfstæðisflokkurinn allur - þar á meðal hv. þm. Birgir Ármannsson, sem var talsmaður flokksins í þeirri nefnd sem fjallaði um þetta, sem var umhverfis- og samgöngunefnd, og utanríkismálanefnd hafði líka fjallað um þetta á þremur fundum - atkvæði með málinu og leiddi sína menn til þess sama. Hæstv. utanríkisráðherra, sem nú leggur þetta mál hér fram, treystir sér ekki til að styðja það fremur en stallsystir hans hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Vitaskuld er fullkomlega eðlilegt að menn bendi á hvílík sinnaskipti það eru og hversu reikull í rásinni hæstv. utanríkisráðherra er. Ef hann taldi þá að þetta væri brot á stjórnarskránni ætti hann að öllu eðlilegu að telja það líka núna og þá hefðu menn jafnvel velt því fyrir sér að segja af sér embætti frekar en að fara fram með mál sem þeir hafa fyrr á leiðinni lýst yfir að ryfi stjórnarskrána. Ég spurði hæstv. ráðherra hvað fælist í því ef við mundum ekki samþykkja þessa tillögu. Ég vildi fá að vita það. Ég geri mér ekki grein fyrir því sjálfur en vil hins vegar lýsa því fyrir þingheimi að ég hef barist í gegnum þetta torf. Í stórum dráttum sýnist mér að ef Alþingi samþykkir ekki þessa tillögu þá mundi gildissvið reglugerðarinnar ekki takmarkast lengur og frestanirnar mundu falla úr gildi. Gildissvið viðskiptakerfisins með losunarheimildir vegna flugumferðar mundi stækka út fyrir EES-svæðið, þ.e. til flugs til og frá EES-svæðinu, og þar með talið Ameríkuflugið og Kanadaflugið. Það er ljóst að flugrekendur mundu þurfa að hefja kaup á losunarheimildum vegna flugumferðar til og frá EES-svæðinu, þar með talið vegna Ameríkuflugsins og Kanadaflugsins og það mundi vera töluverður kostnaður sem á þá fellur. Ég veit ekki hversu mikið það er en það er eitt af því sem ég vil vita. Ég veit að á netinu er hægt að sjá verð á útblásturskvóta. Hann er 5,5 evrur á tonnið og mér sýnist líka að meðalheildarlosunin frá 2005–2006, sem eru síðustu tölur sem ég hef aðgang að, hafi verið næstum því 3 milljónir tonna. Þetta eru miklir hagsmunir, það er algerlega ljóst. Þá er spurningin: Ef við samþykkjum þetta ekki, hvað kostar þá flugið? Þetta eru allt saman hlutir sem skipta máli. Það er líka ljóst að menn mundu þurfa að hefja skýrsluskil vegna flugstarfseminnar til Umhverfisstofnunar, það þyrfti að skila ónýttum losunarheimildum og það tæki ekki gildi undanþága fyrir smáa losendur og það mundi að sjálfsögðu ekki minnka byrði þeirra kosninga. Svona gæti ég lengra haldið áfram en þetta vantar í greinargerð hæstv. ráðherra. Það getur vel verið að þetta felist í einhverjum orðavaðli á víð og dreif um greinargerðina en maður þyrfti samt að brjóta sig með hamri og meitli í gegnum frumvarpið til að skilja það. 

Virðulegi forseti. Ég hef því miður ekki þær upplýsingar hvað þetta eru miklir hagsmunir í krónum talið en það mun væntanlega verða upplýst fyrir nefndinni þegar málið kemst þangað. Mig langar hins vegar að upplýsa hv. þingmann - sem fer hér mikinn í ræðustól þrátt fyrir að hafa það náttúrlega á sínum herðum að hafa ekki getað klárað sitt stærsta pólitíska mál fyrr og síðar, aðild að Evrópusambandinu, og hafa ekki getað klárað ýmis önnur mál, held ég, í sínu ráðuneyti - um að viss fordæmi eru fyrir því að mál sem þetta hafi verið tekið í gegnum þingið með þessum hætti. Þegar fyrir liggur hvaða mál það var og hvenær það var mun ég rifja það upp fyrir hv. þingmanni og senda honum upplýsingar um það. Hann getur verið rólegur yfir því að þetta er líklega ekki í fyrsta skipti sem þurft hefur að fara fram með svona mál með þessum hætti.

Frú forseti. Það gleður mig að hæstv. utanríkisráðherra hefur fengið skilaboð um að það liggi fyrir en hann vissi það ekki þegar hann var spurður að því fyrr í umræðunni alveg eins og ráðuneytið virðist ekki hafa gefið hæstv. ráðherra þær eðlilegu upplýsingar að hann viti nákvæmlega hversu miklir hagsmunir eru undir. Þó að ég sé þakklátur hæstv. ráðherra fyrir að ætla að senda mér þetta þá geri ég ráð fyrir því að hans ágætu starfsmenn muni upplýsa okkur um hvort tveggja í nefndinni þegar við höldum fund hér á eftir um þetta tiltekna mál. Það er alveg ljóst að þegar um svona mál er að ræða - þar sem nota þarf skójárn ef ekki járnkarl til að spenna það þannig að það flúkti við stjórnarskrána - verða menn að þekkja það út í hörgul. Ég ætla mér það að minnsta kosti, með góðri hjálp hv. formanns utanríkismálanefndar, að hafa mun gleggri mynd af afleiðingum þessa máls og það hvað er undir þegar málið verður að lokum afgreitt frá nefndinni og kemur hér til þingsins; væntanlega samþykkt áður en hinn tilskildi frestur rennur út. Það skiptir alltaf máli að upplýsa þingheim um allt sem mikilvægt má telja. Í þessu tilviki eru þetta mikilvægar upplýsingar sem ráðherra kemur nú hlaupandi með í ræðustól alveg eins og það voru mikilvægar upplýsingar sem hann kom með hlaupandi fyrr í dag um hvenær ráðherraráðið kláraði málið og hvenær ætti að gera þetta tæknilega að fullgildri reglugerð með birtingu í stjórnartíðindum Evrópusambandsins. Í reynd má segja að þetta séu lágmarksupplýsingar sem ættu að liggja fyrir í greinargerð og það hefði örugglega greitt fyrir þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á samningi milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2014 sem gengið var frá með bréfaskiptum í Þórshöfn og Reykjavík 7. og 9. apríl 2014. Samningur þessi kveður á um heimildir aðila til veiða á uppsjávarfiski í lögsögu hvor annars á árinu 2014. Hann er óbreyttur frá fyrri árum að öðru leyti en því að ekki er kveðið á um heimildir færeyskra skipa til loðnuveiða í íslenskri lögsögu á vertíðinni 2014/2015 heldur er tekið fram að ákvörðun þar að lútandi verði tekin á fundi aðila síðar á árinu 2014. Þó er kveðið á um að færeyskum skipum sé heimilt á loðnuvertíðinni 2014/2015 að veiða allt að 10 þús. lestir af loðnu innan íslenskrar lögsögu úr veiðiheimildum sem fengnar eru með samningum færeyskra og grænlenskra stjórnvalda. Í samningnum er gert ráð fyrir gagnkvæmri heimild skipa hvors aðila til veiða á kolmunna og norsk-íslenskri síld innan lögsögu hins á árinu 2014. Íslenskum skipum eru heimilar veiðar á allt að 1.300 lestum af makríl og 2 þús. lestum af síld annarri en norsk-íslenskri innan færeyskrar lögsögu á árinu 2014. Samningurinn tók gildi til bráðabirgða 9. apríl 2014 og mun öðlast endanlegt gildi þegar tilkynnt hefur verið að stjórnskipulegum skilyrðum hvors lands um sig hafi verið fullnægt. Áður en samningur þessi var gerður var á grundvelli samnings landanna frá 1976 um heimildir Færeyinga til veiða í lögsögu Íslands ákveðið að færeyskum skipum væri heimilt að veiða 5.600 lestir af botnfiski við Ísland á árinu 2014. Heildarafli þorsks verður þó ekki meiri en 1.375 lestir, heildarafli keilu ekki meiri en 750 lestir og engar veiðar eru heimilaðar á lúðu eða grálúðu. Ég legg til, frú forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Þessi framsaga var miklu tærari en um hið fyrra mál sem hæstv. ráðherra flutti. Þó liggur eitt lykilatriði eftir, sem er óljóst í mínum huga, og það varðar loðnuna. Það er eins og hæstv ráðherra sagði að sönnu kveðið á um að færeyskum skipum sé á loðnuvertíðinni heimilt að veiða þessar 10 þús. lestir innan íslenskrar lögsögu sem Færeyingar eiga samkvæmt gagnkvæmum samningi við grænlensk stjórnvöld. En það segir líka í greinargerð að samningur sé óbreyttur frá fyrri árum að öðru leyti en því að ekki sé kveðið á um heimildir færeyskra skipa til loðnuveiða í íslenskri lögsögu á vertíðinni og er tekið fram að ákvörðun þar að lútandi verði tekin á fundi aðila síðar á árinu 2014. Svo segir einhvers staðar, ég held í samningnum sjálfum, að sá fundur skuli vera ekki síðar en í desember á þessu ári. Ég spyr með mikilli virðingu: Hvað þýðir þetta? Hvað er það sem þá á að ræða? Og svo að ég sé aðeins tærari í því hvað ég er að fara: Hvað varð um þær 30 þús. lesta af loðnu sem Íslendingar hafa jafnan leyft Færeyingum að veiða allt frá því að þeir lentu í efnahagshruni sjálfir upp úr 1990 og þriðjungur íbúanna flutti á brott? Allar götur síðan, muni ég rétt, hefur verið í gildi ákvæði um það að þeir fengju 30 þús. tonn svo fremi sem heildaraflamark væri 500 þús. tonn, ella 5% af aflaheimildum. Er það þetta sem á að ræða um í desember eða er verið að opna á að taka eigi þessar veiðiheimildir af Færeyingum?

Virðulegi forseti. Miðað við þær upplýsingar sem ég hef um þessa samninga, og það sem fram kemur hér í framsöguræðu minni og líka í greinargerðinni, þá er það einmitt það sem á að ræða síðar á árinu, þ.e. það sem er umfram þessar 10 þús. lestir sem á að heimila að veiða, hvernig sú tala verður, hvort það verða 20 þús. tonn í viðbót eða hvort það verður einhver önnur tala. Það er nákvæmlega það sem á að ræða.

Frú forseti. Mér fannst þetta hulduhrútslegt hjá hæstv. utanríkisráðherra. Hann sagði á fundinum í desember að það ætti að ræða hvort þeim væri heimilað að veiða 10 þús. tonn eða hvort það yrði einhver önnur tala. Gleymum því þá ekki að þessi 10 þús. tonn sem hæstv. ráðherra nefndi eru, eins og hann orðaði það sjálfur, loðna sem Færeyingar hafa samið um sjálfir gagnvart Grænlendingum og mega veiða innan íslenskrar lögsögu. Ber þá að skilja það þannig, svo það sé algerlega tært, að á fundunum í desember verði rætt um þessi 30 þús. tonn? Það hefur ekki gerst frá því að ég held 1991 eða 1992, ég man ekki eftir því, að Færeyingar hafi ekki fengið þetta. Á sínum tíma var það kynnt sem gjöf til Færeyinga út af efnahagskreppunni upp úr 1990. Það var sú gjöf sem Færeyingar voru að endurgjalda okkur í þrengingum okkar þegar þeir veittu okkur gjaldeyrislán án þess að setja nokkurt áhættuálag á það, tóku enga sérstaka færeyska vexti á það. Ég verð að segja það til að vera algjörlega skýr, og mun koma að því í seinni ræðu minni á eftir, að þetta eru að mörgu leyti ágætir hefðbundnir samningar, en ef um það er að ræða að taka eigi þessi loðnutonn af Færeyingum þarf ég a.m.k. áður en ég fellst á samninginn að vita hvort það standi til og í öðru lagi tel ég að það sé ekki ákvörðun sem gagnvart sambandinu við Færeyinga sé það stórpólitísk að hana beri að ræða áður en samningurinn er gerður við utanríkismálanefnd. Og svo ég komi beint að efninu: Tengist þetta á einhvern hátt aðkomu Færeyinga að makrílsamningnum sem þríhliða var gerður hér fyrir nokkrum vikum?

Virðulegi forseti. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef þá tengist þetta ekki makríldeilu okkar heldur einfaldlega áhyggjum manna af loðnunni, stofni loðnu o.s.frv. Það eru þær áhyggjur sem mér skilst að búi að baki því að ráðherrarnir gerðu þetta samkomulag á þennan hátt. Það er alveg skýrt að þarna er um að ræða að menn eru að fresta því að taka ákvörðun um þessi 30 þús. tonn, en það kemur ekki fram að verið sé að hætta við eða að taka eitthvað af Færeyingum eða eitthvað slíkt. En þegar menn hafa áhyggjur af til dæmis stofni loðnu, við sjáum hvernig veiðarnar hafa gengið þetta veiðitímabil, hafa þeir eðlilega fyrirvara á þegar kemur að því að úthluta svo miklu sem 30 þús. tonnum af stofninum.

Frú forseti. Í samskiptum þjóða og ríkja er lítið um vinskap, það eru eingöngu hagsmunir. Það sýndi sig í því þegar norrænu þjóðirnar settu það skilyrði fyrir lánveitingu út af vandræðum okkar eftir hrun að við samþykktum Icesave. Ég vildi spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvernig hann getur staðið í því að vera að semja um til dæmis makríl, eins og þetta gengur út frá, þetta er ofansjávarfiskur og makríll er það, á sama tíma og Færeyingar unnu með Evrópusambandinu gegn Íslendingum í samningum um skiptingu á makríl á Íslandssvæðinu.

Virðulegi forseti. Vissulega er það þannig að við erum ekki sátt við hvernig haldið var á málum þegar samningaviðræður um makríl stóðu yfir. En það er nú einu sinni þannig að það voru ekki Færeyingar sem brutu eða sneru við okkur bakinu þar, við vissum alltaf að Færeyingar voru að reyna að ná fram því sem þeir mögulega gátu náð fram. Það var hins vegar þannig að Evrópusambandið ákvað að stíga út úr því samkomulagi sem það hafði gert við okkur um það hvernig hægt væri að lenda málunum. Við erum að sjálfsögðu ekkert ánægð með það að Færeyingar eða aðrir séu að semja fram hjá okkur og taka þátt í þessu. En er eðlilegt að láta slíkt hafa langvarandi áhrif til dæmis á samskipti ríkjanna? Ættum við þá ekki að bregðast enn harðar við en við höfum þegar gert varðandi Norðmenn sem bera kannski mesta ábyrgð á því hvernig fór með þessa makrílsamninga? Þarna er um að ræða tiltölulega litla veiði af makríl samkvæmt þessum samningi, sem engu að síður skiptir máli eins og allt annað. Ég verð að segja að ég er sáttur við að verið sé að gera þennan samning við Færeyinga á þessum grunni þó svo að við séum ekki endilega sátt við hvernig makríldeilan endaði og þeir samningar.

Frú forseti. Það hafa löngum verið góð og allt að því vingjarnleg og vinaleg samskipti milli Íslendinga og Færeyinga sem brjóta þessa reglu um hagsmunatengsl. En mér fannst eins og að þessi samningur sem Evrópusambandið gerði við Norðmenn og Færeyinga hefði aldrei verið gerður ef Færeyingar hefðu ekki verið með. Þeir hefðu alla vega átt að vinka til okkar manna og segja: Við verðum hérna eftir.

Frú forseti. Ég var með beinskeyttar spurningar hér um hugsanlegar ástæður þess að það má vera að glitti í að ríkisstjórnin sé búin að taka ákvörðun um það, eða sé að velta því fyrir sér, að klippa nú á þau 30 þús. tonn af loðnu sem Færeyingum voru í reynd gefin hér upp úr 1990, í efnahagshruni þeirra. Ég leit alltaf svo á að það væri í reynd með þeim kvöðum sem fylgdu þeirri gjöf, að það væri eitthvað sem mundi standa um aldur og ævi. Það var stundum rökrætt hér á hinu háa Alþingi þegar það komu tímar þegar fiskaðist minna en áður og stofnar voru ekki eins sterkir og stundum að upp komu menn hér í þessum sal sem lögðust gegn því að menn leyfðu Færeyingum að koma inn fyrir lögsöguna og veiða bæði loðnu, þetta tiltekna magn, og sömuleiðis að taka bolfisk, sem var reyndar miklu hærra hlutfall sem Færeyingar fengu á sínum tíma en nú. Ég brást alltaf jafn illa við því og margir fleiri. Ég minnist til dæmis glæsilegrar ræðu sem þáverandi sjávarútvegsráðherra, Þorsteinn Pálsson, flutti gegn viðhorfum sem komu fram þá í salnum frá einstökum þingmönnum sem vildu skera af þennan gamla vildargerning sem af vinarhug var gerður gagnvart Færeyingum. Eins og ég sagði áðan þá minnast Færeyingar þessa mjög oft og gerðu það síðast með rausnarlegum hætti þegar segja má að þeir væru kannski ein af tveimur, þremur þjóðum í heiminum sem stigu fram og létu finna til þess í hruninu að þeir stóðu með Íslendingum. Af því að hv. þm. Pétur H. Blöndal tók til orða hér áðan með þeim hætti sem hann gerði þá er nú rétt að rifja það upp að það voru þjóðir eins og t.d. Pólverjar sem, án þess að eftir væri leitað, buðu fram fjárhagslega liðveislu í formi gjaldeyrislána án þess að setja nokkur skilyrði fyrir því eða taka einhverja sérstaka áhættuvexti af því, bara svo það liggi fyrir. Ég vil segja það algjörlega skýrt, og þykir slæmt að hv. þm. Birgir Ármannsson sé genginn úr salnum, því að hann er nú formaður utanríkismálanefndar, að það þarf að liggja algjörlega fyrir hvort þetta sé ætlunin varðandi loðnuna og þessi 30 þús. tonn. Hv. þm. Pétur H. Blöndal talaði hér áðan og viðraði viðhorf sem ég spurði óljóst um í fyrri ræðu minni hér, hvort verið gæti að þetta tengdist makrílsamningnum. Ég skildi hv. þm. Pétur H. Böndal með þeim hætti að hann teldi að vegna framkomu Færeyinga við okkur í makríldeilunni ættum við ekkert að vera að gera svona samning, og það er sjónarmið. En það þarf að vera uppi á borðinu ef ríkisstjórnin ætlar að taka þessa ákvörðun um loðnuna og út af makrílsamningnum. Hvort sem það tengist makrílmálinu eða ekki, ef þetta er ákvörðun af hálfu ríkisstjórnarinnar eða aðdragandi ákvörðunar, þá eru það töluvert stór tíðindi í samskiptum okkar. Færeyingar eru að sönnu lítil þjóð, en það breytir því ekki að við höfum litið á þá sem okkar nánustu frændur og bestu granna. Ef þetta á að gera í einhvers konar refsingarskyni þá verður það að liggja fyrir. Og svo ég segi það hreint út bara, ég tel ekki að það sé ákvörðun sem ríkisstjórnin á ein að taka. Ég tel að í sambandi okkar og Færeyinga séu það mikil tíðindi, ef svona er, sem hæstv. ráðherra virðist ekki alveg vera viss um. Ég tel hæstv. ríkisstjórn ekki geta tekið slíka ákvörðun og gert slíkan samning nema í samráði við utanríkismálanefnd. Ég lýsi að minnsta kosti þeim skilningi mínum algjörlega skýrt að á þessum tímapunkti þessa ferlis og áður en búið er að ganga frá öllum hnútum á fundi í desember þá lít ég svo á að ríkisstjórninni sé óheimilt, án frekara samráðs við utanríkismálanefnd, einu sinni að orða þann möguleika að færeyska loðnan verði afgreidd með þessum hætti. Ég vil að minnsta kosti áður fá að taka þátt í þeirri umræðu innan utanríkismálanefndar í krafti laga um þingsköp, sem segja að meiri háttar utanríkispólitískar ákvarðanir eigi að taka í samráði við hana. Ég tel að miðað við samband okkar og Færeyja sé þetta slík ákvörðun og ég þarf sem nefndarmaður þar að vita með hvaða hætti menn nálgast slíkt og hvort þetta hafi verið rætt við Færeyinga eða ekki. Ég er reyndar líka þeirra skoðunar, ef maður skoðar sögu makrílsamninganna, að jú, Færeyingar stóðu sig ekki nógu vel þar og ég minnist biturra og reiðiþrunginna orða sem féllu af mínum vörum hér í þessum sal. Það er hins vegar þannig að makrílmálið hefur tekið töluvert skrýtnar vendingar. Ríkisstjórnin treysti sér ekki til að ganga inn í þríhliða samkomulagið sem var gert á sínum tíma og það skildi maður í sjálfu sér mjög vel. Ef þeir hefðu gert það hefði það í raun komið út þannig að Íslendingar hefðu ekki getað samið um sína eigin hagsmuni í makrílmálinu og þeir hefðu þurft að láta Færeyinga og Norðmenn semja fyrir sig. Það væri erfitt að kyngja slíku. Þegar ég segi að þetta séu skrýtnar vendingar hef ég velt fyrir mér kvótaákvörðun Íslendinga varðandi makrílstofninn. Muni ég rétt voru það 148 þús. tonn tæp sem hæstv. sjávarútvegsráðherra ákvað einhliða að Íslendingar mættu veiða. Á sínum tíma bar hann þau rök að vilja ekki ganga inn í samkomulag sem á einum tímapunkti samningaferlisins var í boði, vegna þess að það fól í sér að fallast á að heildarmagn sem leyfilegt væri að veiða úr makríl væri 1.240 þús. tonn. Á það féllst Evrópusambandið á einu skeiði samninganna, það var tillaga Noregs, Íslendingar féllust ekki á það. Íslendingar höfðu hins vegar fallist á, og það hefur komið fram opinberlega, að sættast á 11,9% hlutdeild úr makrílstofninum. Ég leit svo á að hefði verið handsalað millum sjávarútvegsstjóra Evrópusambandsins og okkar eigin sjávarútvegsráðherra. Menn muna þegar hann talaði við þjóðina á tröppum Stjórnarráðsins. Hvað er talan 148 þús. tonn stórt hlutfall af 1.240 þús. tonnunum sem Íslendingar vildu ekki fallast á af því að það fæli í sér ósjálfbærar veiðar? 11,9%. Ég fæ því ekki betur séð en að íslenska ríkisstjórnin sé á ská búin að semja sátt við Evrópusambandið í makríldeilunni. Hún ætlar sér að veiða 11,9%, eins og Evrópusambandið vildi, miðað við 1.240 þús. tonn, eins og Evrópusambandið vildi líka. Það kann vel að vera að það sé viturleg ráðstöfun. Svona er þetta, og þessi staða er svona - ef maður hugsar til baka - hugsanlega vegna þess að Færeyingar tóku af skarið. Þetta segi ég nú sjálfum mér og þeim til málsbóta út af þeim hörðu orðum sem ég lét falla um Færeyinga í umræðu hér á sínum tíma. Veröldin er oft skrýtin, og ég segi: Þetta er skondin vending. Að öðru leyti vil ég segja það að mér líst vel á þennan samning með þeim fyrirvara sem ég hef haft hér uppi varðandi loðnuna. Árum saman barðist ég að vísu gegn því að Færeyingar fengju að veiða lúðu vegna þess að lúðan var á niðurleið og stofn sem er í hættu og þeir fengu þá jafnvel að koma inn fyrir efnahagslögsöguna og veiða hér á haukalóð sem Íslendingar fengu ekki sjálfir einu sinni, og gengu beint á lúðumiðin sem þeir hafa þekkt öldum saman. Það var þáverandi sjávarútvegsráðherra, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, sem batt enda á það og ég fagnaði því mjög á sínum tíma. Þessu er fram haldið. Ég hef alltaf verið svolítið skeptískur á það magn af keilu sem þeir fá að veiða og er nú 750 tonn. Menn geta líka velt því fyrir sér, eins og þeir hafa margoft gert, þegar við höfum verið að klára þessa samninga við Færeyinga, hvort það eigi að leyfa þeim að veiða þorsk eins og þróunin hefur verið hjá okkur. Við höfum alltaf gert það, vegna þess að við erum vinir og frændur Færeyinga, ekki út af neinu öðru, og þeir hafa endurgoldið það þegar þeir hafa getað. Það er þess vegna sem ég er andvígur því ef það á að taka af þeim loðnuna án þess að ræða það og rökstyðja fyrir utanríkismálanefnd. Ég loka ekki á neitt í því máli en ég vil sjá rökin. Og ef það er verið að gera það út af framkomu þeirra í makríldeilunni, ja, þá vil ég fá að ræða það mjög lengi í utanríkismálanefnd. Að öðru leyti er þetta fínn samningur.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gerir því skóna að ég sé að fara að refsa Færeyingum. Það hefur hins vegar komið fram að ástæðan fyrir því að, og ég hef sagt það hér, ekki er búið að ákveða þessa veiði er slæm staða loðnunnar. Við vitum að síðasta loðnuvertíð var með þeim allra lélegustu, líklega ein sú lélegasta í 30 ár, eitthvað svoleiðis, og þar af leiðandi er það ábyrg ákvörðun, bæði Íslendinga og Færeyinga, sem voru samþykkir því að gera þetta með þessum hætti, að fresta því að ákveða þessa veiði, að endurskoða mögulega þessi 30 þús. tonn ef ekki rætist úr. Það er ekki verið að refsa einum eða neinum, það er einfaldlega verið að horfa á stöðu þessara afurða sem þarna bíða okkar, hvort ástæða sé til að veiða minna eða hvort við getum veitt áfram. Ég ætla hins vegar ekki að fara í miklar ræður við hv. þingmann þó að hann líti svo á að hann eigi að hafa hér lokaorðið um hver niðurstaðan verður í þessu máli, hvort sem það verður í desember eða fyrr. Þá læt ég það mér í léttu rúmi liggja hver hefur lokaorðið um það. Hér er um að ræða samtal og samkomulag milli Færeyinga og Íslendinga þar sem menn taka þá ábyrgu afstöðu að geyma það að klára þennan hluta vegna þeirrar stöðu sem uppi er varðandi loðnuna. Ég hafna því algjörlega að verið sé að gera því skóna hér úr ræðustól að verið sé að refsa vinum okkar, Færeyingum, með einhverjum hætti þó að við séum ekkert endilega sáttir við hvernig makríllinn endaði. Svo er það alveg sérstakur kapítuli hvernig á að túlka þessa makrílákvörðun.

Frú forseti. Ég hef mörgum sinnum komið að samningum við Færeyinga sem utanríkisráðherra eða fylgst með þeim í gegnum nefndir sem ég hef setið í á hinu háa Alþingi. Það má segja að nánast hvert ár hafi komið þrýstihópur sem hefur reynt að ná því fram að við hættum að gefa Færeyingum þessi 30 þús. tonn. Sá þrýstihópur heitir Landssamband íslenskra útvegsmanna. Aftur og aftur er það algjörlega klárt að þeir hafa að minnsta kosti viðrað það sterklega á bak við tjöldin. Það hafa þeir náttúrlega gert núna og kannski fullkomlega eðlilegt að það sé meiri þrýstingur af þeirra hálfu en áður vegna þess að loðnustofninn er í vondu standi. Nú trúi ég hæstv. utanríkisráðherra fyrir því að ég hef ekki haft fyrir því að lesa mig aftur í tímann og kanna hvernig loðnustofninn hefur þróast, en oft hefur hann farið langt niður. Það hafði hann líka gert 1990 og menn gerðu ráð fyrir því og það er þess vegna sem hinir upphaflegu samningar sem við gerðum við Færeyinga um þessi 30 þús. tonn voru þannig að ef við veiddum 500 þús. tonn fengju Færeyingar 30 þús. tonn, ef við færum undir það fengju þeir 5% af leyfilegum heildarafla. Sömuleiðis voru settar ákveðnar kvaðir á um það hversu mikið þeir mættu veiða innan íslensku lögsögunnar og hversu mikið þeir mættu vinna um borð vegna þess að LÍÚ var líka að vernda markaði Íslendinga fyrir loðnuhrogn til Japans sem við höfum setið að. Á sínum tíma, og ég dyl það ekkert, var ég þeirrar skoðunar og reyndi að beita mér fyrir því í ríkisstjórninni að þeim hömlum yrði aflétt vegna þess að mér fannst Færeyingar bera skarðan hlut frá borði í samskiptum okkar, t.d. að því er varðar Höyvíkur-samninginn sem er flottur samningur en gagnast að verulegu leyti bara Íslendingum en í miklu minni mæli Færeyingum. Mér fannst þess vegna sanngjarnt að 

Virðulegi forseti. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á samningum um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum á árinu 2014 sem gerðir voru í Reykjavík 28. mars 2014. Um er að ræða í fyrsta lagi sameiginlega bókun milli Evrópusambandsins, Íslands, Noregs og Rússneska sambandsríkisins um niðurstöður fiskveiðiviðræðna um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum í Norðaustur-Atlantshafi á árinu 2014, í öðru lagi samkomulag milli Íslands og Noregs um veiðiheimildir innan efnahagslögsögu Noregs, fiskveiðilögsögu Jan Mayen og efnahagslögsögu Íslands og í þriðja lagi samkomulag milli Íslands og Rússlands um veiðiheimildir innan efnahagslögsögu Íslands. Á fundum strandríkjanna í London 4.–6. febrúar og í Reykjavík 28. mars sl. náðist samkomulag milli Íslands, Noregs, Rússlands og Evrópusambandsins um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum á þessu ári. Í samræmi við ráðgjöf Alþjóðahafrannsóknaráðsins, ICES, og fyrri ákvörðun aðila um nýtingarstefnu til lengri tíma var heildaraflamark ákveðið 418.487 lestir. Er það veruleg lækkun frá undanförnum árum en aflamarkið árið 2013 var 619 þús. lestir og árið 2012 833 þús. lestir. Veiðiheimildir aðila árið 2014 skiptast í sömu hlutföllum og verið hefur frá árinu 2007 og verða á þessu ári eftirfarandi: Ísland 60.722 lestir, Noregur 255.277 lestir, Rússland 53.650 lestir og Evrópusambandið 27.244 lestir Vert er að taka fram að samningurinn er gerður, líkt og í fyrra, án þátttöku Færeyja vegna óánægju þeirra með skiptingu stofnsins og hafa Færeyjar sett sér hlutdeild úr stofninum einhliða. Eins og fram hefur komið fór skiptingin á þessu ári engu að síður fram á grunni samkomulagsins frá 2007 en hlutur Færeyinga samkvæmt þeirri skiptingu var settur til hliðar, 21.594 tonn. Samhliða sameiginlegu bókuninni voru gerðir tvíhliða samningar milli Íslands og Noregs og milli Íslands og Rússlands um heimildir til síldveiða í lögsögu aðila á þessu ári. Ég legg til, frú forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.