Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég leyfi mér að taka til máls um störf þingsins til þess að tilkynna þinginu samkomulag sem hefur orðið við Samtök aldraðra og var undirritað í morgun í Ráðherrabústaðnum. Samkomulagið varðar hækkun bóta til aldraðra og öryrkja og fjallar um mikilvægar hagsbætur til hinna lægst launuðu. Þar að auki fjallar samkomulagið um aðgerðir í málefnum aldraðra varðandi stoðþjónustu og heimaþjónustu og varðandi úrbætur í hjúkrunarrýmum og uppbyggingu á Vífilsstöðum sem verið hefur í umræðu. Þessar viðræður hafa staðið yfir undanfarnar vikur. Samkomulagið náðist í gærkvöldi. Samkomulagið mun leiða til hækkunar bóta um 1,6 milljarða á næsta ári. Fjárln. verða sendar tillögur um fjárhagshlið þessa máls fyrir 2. umr. fjárlaga, en fjmrh. skýrir nánar frá þeirri hlið mála. Ég vildi skýra þinginu frá þessu vegna fréttamannafundar sem haldinn var í morgun, en þetta samkomulag er komið til vegna nefndar sem var skipuð í samráði ríkisstjórnarinnar og samráðsnefndar aldraðra. Ég vildi einungis tilkynna þinginu þessa niðurstöðu vegna þess að við héldum fréttamannafund um þetta í morgun, fjórir ráðherrar, félmrh., fjmrh., forsrh. og heilbrrh.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir þessar upplýsingar og fagna því að menn hafi náð samkomulagi við Samtök aldraðra. Það er mjög mikilvægt að ríkisstjórnin standi við þau orð og loforð sem hún hefur gefið öldruðum í þessum samningaviðræðum. Vissulega er verið að leysa mjög brýna þörf fyrir hjúkrunarrými með því að koma á aðstöðu á Vífilsstöðum fyrir hjúkrunarsjúklinga. Engu að síður fær mjög stór hópur ekki þjónustu sem skyldi, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, og vænti ég þess að farið verði í að leysa einnig vanda þess hóps. Herra forseti. Öryrkjabandalag Íslands hefur leitað eftir samráði við ríkisstjórnina um kjör þeirra og einnig um það hvernig menn muni halda upp á ár fatlaðra sem senn gengur í garð. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvað með samráð við Öryrkjabandalagið og öryrkja? Öryrkjabandalag Íslands hefur auglýst ítrekun til stjórnvalda með heilsíðuauglýsingum í blöðum en hefur ekki fengið nein svör núna í heilt ár frá stjórnvöldum um samráð við þá um þeirra kjör. Hæstv. ráðherra talaði um að öryrkjar fengju sambærilegar úrbætur og aldraðir samkvæmt þessu samkomulagi við aldraða. En ég mundi gjarnan vilja fá að heyra það frá hæstv. ráðherra hvernig ríkisstjórnin hyggst bregðast við gagnvart öryrkjunum. Munu ríkisstjórnin verða í samráði við þá? Og hvernig hyggst ríkisstjórnin taka á þeim kröfum sem snúa að ári fatlaðra sem hefst um næstu áramót? Ég verð að segja að það er ákveðinn áfellisdómur yfir ríkisstjórninni að svona auglýsing þurfi að birtast ítrekað frá stórum hagsmunasamtökum eins og Öryrkjabandalagi Íslands.

Herra forseti. Það eru vissulega mikil tímamót í samstarfi ríkisstjórnarinnar og Landssamtaka eldri borgara þegar næst samkomulag á borð við það sem undirritað var í morgun. Ástæðulaust er að gera lítið úr því með því að benda á önnur vandamál sem enn kunna að vera óleyst. Af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur hér verið stigið mjög stórt skref til þess að koma til móts við þær kröfur og hugmyndir sem Landssamtök eldri borgara hafa haft uppi á undanförnum árum. Það er rétt að vekja athygli á því að þegar kemur að tryggingagreiðslunum þá er í þeim útreikningum sem við höfum undir höndum og hæstv. heilbrrh. vitnaði til, að sjálfsögðu reiknað með því að sams konar hækkanir renni til öryrkja. Þar er um að ræða greiðslur sem munu á næsta ári kosta 1.500--1.600 millj. kr. og birtast í formi hækkaðrar tekjutryggingar, tekjutryggingarauka og skertrar tengingar milli greiðslna og launa, þ.e. lægra skerðingarhlutfalls tekna. Og á árinu 2004 er gert ráð fyrir að heill milljarður bætist við. Þegar allur þessi pakki er talinn saman á þriðja ári héðan í frá með öllum þeim ráðstöfunum sem ráðgerðar eru í sambandi við hjúkrunarheimilamálin, heimaþjónustu og margt fleira sem er að finna í þessu samkomulagi, má gera ráð fyrir því að hann kosti rúma 5 milljarða kr. miðað við það sem gert er í dag þannig að 5 milljarðar munu bætast við fjárlögin árið 2005 á grundvelli þessarar yfirlýsingar sem nú hefur verið gefin. Ég held að menn hefðu nú tekið ofan hattinn fyrir minni aðgerðum en þessum.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessar upplýsingar. Við eigum að sjálfsögðu eftir að fá þær miklu nánari. En þó er eitt augljóst, að mikilvægur áfangi er hér kominn fram í réttinda- og kjarabaráttu samtaka eldri borgara sem hefur verið háð undanfarin ár og það er greinilegt að þeim hefur nú tekist að knýja ríkisstjórnina til viðsnúnings, fá hana til að snúa af þeirri óheillabraut sem hún hefur verið á á undanförnum árum, en sem öllum er kunnugt hafa kjör eldri borgara ekki þróast í samræmi við það sem gerst hefur almennt í landinu á liðnum árum. Verður bilið brúað með þessum aðgerðum? Nei, en það minnkar. Þetta er að vísu ekki í samræmi við þá hugmyndafræði sem eldri borgarar hafa lagt til grundvallar, en hún er sú að efla almannatryggingar sem tryggingakerfi. Þær hækkanir sem nú er verið að semja um eru hækkanir á tekjutryggingunni og tryggingaraukanum. Þetta felur í sér kjarabætur fyrir marga og því bera að sjálfsögðu að fagna. Einnig er mjög mikilvægt að heimaþjónustan og margvísleg stoðþjónusta skuli verða styrkt. Ég fagna þessu sérstaklega. En þetta er árangur af þrotlausri baráttu eldri borgara og sýnir okkur hverju baráttan getur skilað.

Herra forseti. Það má með sanni segja að nú séu mikil tímamót í samskiptum hæstv. ríkisstjórnar og eldri borgara ef þetta er eins bitastætt og menn halda hér fram sem í fyrirsvari eru. Sagan undanfarin ár er allt önnur svo að ef þetta er eins og það lítur við fyrsta augnakast út mikilvægt og mikil kjarabót fyrir aldraða og öryrkja þá er hér um gerbreytt tímamót að tefla í samskiptum þessara tveggja aðila. Það var svo sem auðvitað að fréttamenn þyrftu að sitja fyrir um þessar upplýsingar áður en hið háa Alþingi fengi að fjalla um þær. En þar sem hv. þingmönnum er með öllu ókunnugt að heita má um innihald þessa samkomulags þá geri ég ráð fyrir því að innan tíðar verði rækileg og ítarleg umræða um þessi mikilvægu mál. Fyrir kosningar árið 1999 var líka stofnuð nefnd sem átti að vinna að kjarabótum aldraðra, þ.e. ríkisstjórn og aldraðir, eldri borgarar. Allt sem þar var stefnt að var að engu haft og þessu hafa forustumenn eldri borgara marglýst yfir. Hvar sem borið er niður varðandi kjör aldraðra þá hafa þeir ekki eingöngu verið látnir sitja á hakanum heldur hafa beinar yfirlýsingar verið sviknar af stjórnvöldum. Nú er verið að semja. Ríkisstjórn á síðasta ári er að semja um þessar kjarabætur og þá væntanlega að gera samninga fyrir nýja stjórn sem þá verður ekki kölluð til ábyrgðar.

Herra forseti. Það er sérstök ástæða til að fagna því að hæstv. ríkisstjórn hefur horfið af þeirri braut andvaraleysis sem ríkt hefur í málefnum aldraðra af hennar hálfu. Það er ekki seinna vænna svona rétt í lok kjörtímabilsins en að menn taki til hendi og semji svolítið fram í tímann.

Og kosningar fram undan.

Og kosningar eru fram undan. Ég hef ekki haft aðstöðu til að kynna mér þetta samkomulag ítarlega en heyrði hæstv. heilbrrh. minnast á að það stæði m.a. til að bæta úr varðandi hjúkrunarrými fyrir aldraða sem ég tel vera sérstaklega mikilvægt. Ég vona þá í leiðinni að hæstv. ríkisstjórn taki sig á og sinni skyldu sinni í þeim efnum varðandi fjármögnun slíkra heimila vegna þess að svo virðist sem nú nýverið hafi menn uppgötvað að það er skylda ríkisins að fjármagna slík heimili að 80% hluta, en nú nýverið var gerður samningur um Markarholtsheimilið í Reykjavík þar sem ríkið fjármagnar þetta að 70% hluta. Einhverra hluta vegna er því sem sveitarfélögin hafi ekki áttað sig á hver hlutur ríkisins er í þessum efnum. Herra forseti. Ég held að það sé löngu orðið tímabært að bæta þarna verulega úr. Í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu bíða hundruð einstaklinga eftir slíkri þjónustu og ekki er seinna vænna en því sé sinnt. Því geri ég ráð fyrir að hæstv. ríkisstjórn hyggist líka sinna skyldu sinni varðandi fjármögnun þessara heimila í framtíðinni en komi ekki þeirri skyldu yfir á aðra eins og reyndin hefur því miður verið og nú síðast með undirritun síðasta samnings þar sem fjármögnun ríkisins var einungis 70%.

Herra forseti. Ég vil koma fram tvennu til viðbótar. Það er varðandi öryrkjana og þátt þeirra í þessu samkomulagi. Þetta samkomulag á rætur að rekja til formlegrar samstarfsnefndar við aldraða. Slík nefnd er því miður ekki til hvað öryrkja snertir þó full þörf sé á að koma slíkri nefnd á laggirnar. Hins vegar lagði ég áherslu á það frá upphafi að örorkubæturnar fylgdu og þær gera það. Þarna er ákvæði um að hækka tekjutryggingaaukann sem kemur þeim lægst launuðu til góða sérstaklega. Skerðingarhlutfallið í tekjutryggingaraukanum er lækkað úr 67% niður í 45% sem er sérstaklega mikilvægt fyrir öryrkja. Ég mun að sjálfsögðu gera forustu Öryrkjabandalagsins grein fyrir þessu samkomulagi. Við höfum reyndar átt viðræður við þá í sumar þó að þeir hafi ekki átt aðild að þessum viðræðum af þeim ástæðum að samkomulagið varð til í samráðsnefndinni við aldraða sem er formleg. Þetta er ættað frá því samstarfi. Í öðru lagi varðandi hjúkrunarheimilin þá eru ákvæði í þessu samkomulagi, sem að sjálfsögðu verður kynnt betur og rætt, m.a. við fjárlagaumræðu, um að breyta hlutverki Framkvæmdasjóðs aldraðra þannig að hann fái formlega það hlutverk að greiða öldrunarstofnunum húsnæðisframlag eða leiguígildi sem standa undir viðhaldskostnaði og að stærstum hluta fjárfestingarkostnaði nýrra hjúkrunarheimila. Þetta er tímamótaáform sem við verðum að vinna að í framhaldinu.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins af öðru tilefni, þ.e. að ég hef fyrir alllöngu síðan lagt hér inn beiðni um umræðu utan dagskrár þar sem settur umhvrh. yrði til svara vegna stöðu mála hvað varðar mat á umhverfisáhrifum Norðlingaölduveitu í Þjórsárverum. Það er kunnara en frá þurfi að segja að miklar deilur hafa risið um þetta mat. Vísindamenn hafa komið fram með mjög alvarlegar ásakanir um að gögn þeirra hafi ekki verið rétt meðhöndluð, að matsskýrsla framkvæmdaraðila byggi ekki á hlutlægri úrvinnslu grunngagna og þar af leiðandi sé ástæða til að vefengja sjálft matið. Um þetta vildi ég spyrja hæstv. ráðherra. Mér er að sjálfsögðu ljóst að hæstv. ráðherra er að undirbúa efnislegan úrskurð í málinu. Ég ætlaði ekki að fara fram á að ráðherra tjáði sig fyrir fram um hann en mér finnst ansi hart ef enginn umhvrh. er í landinu til svara um almenna stöðu máls af þessu tagi. Spurningarnar sem ég ætlaði að bera fram voru m.a. hvernig ráðherra mæti stöðuna, hvort ráðherra teldi jafnvel þörf á að endurtaka matsferlið í heild sinni eða hvernig ráðherra hygðist, í ljósi þessara aðstæðna og deilna sem m.a. eru komnar upp milli manna úr vísindasamfélaginu og framkvæmdaraðilans, fá óháða og hlutlæga ráðgjöf í málinu. Það getur ekki verið svo, herra forseti, að landið sé umhverfisráðherralaust. Það er algerlega ómögulegt að trúa því. Þeir eru frekar tveir en einn þessa dagana. Þess vegna uni ég því heldur illa að ekki skuli hægt að fá hér, jafnvel ekki með margra daga fyrirvara, umræðu þar sem hægt væri að fá svör við spurningum um almenna stöðu málsins. Ég er heldur ósáttur við að hæstv. ráðherra skuli ekki treysta sér í umræðuna. Ég minni á að það er réttur þingmanna að taka mál upp við slíkar aðstæður. Ráðherrar hafa ýmsar skyldur, ríkar skyldur, þar á meðal þær að upplýsa Alþingi um stöðu mála og auðvitað að sinna þingskyldum sínum eins og hverjir aðrir menn.

Herra forseti. Það er rétt að hv. þm. Steingrímur Sigfússon hafði samband við mig og bað um utandagskrárumræðu um þetta mál. Ég lét kanna það hvort eðlilegt væri að ég færi í slíka umræðu. Út úr þeirri könnun kom, sem ég vissi reyndar, að ég er úrskurðaraðili í þessu máli og get ekki tekið til máls í efnislegri umræðu um það. Ég get einungis upplýst hvernig ég hef unnið að þessu máli og hver staða málsins er að því leyti. Ég hef rætt við alla aðila sem sent hafa inn kærur og aðra aðila sem ég tel að tengist málinu. Ég mun taka mér tíma, alla vega fram að mánaðamótum, til þess að kveða upp þennan úrskurð. Það stendur í lögum, þó að sá frestur sé liðinn núna, að ráðuneytið hafi ríka rannsóknarskyldu í þessum efnum. Ég hef fengið einvala lið manna til að skoða þetta mál og ég vil upplýsa hverjir þeir eru. Það eru: Eiríkur Tómasson prófessor, Eiríkur G. Gunnarsson hæstaréttarlögmaður, Birgir Jónsson, dósent við Háskóla Íslands, Kristín Svavarsdóttir frá Landgræðslu ríkisins, Kristinn Haukur Skarphéðinsson líffræðingur, Sigurður Erlingsson verkfræðingur, prófessor við Háskóla Íslands, dr. Conor Skehan frá Írlandi, Arnheiður Hjörleifsdóttir landfræðingur, mastersnemi við Háskóla Íslands. Auk þess stjórna vinnunni fyrir mína hönd í ráðuneytinu Davíð Á. Gunnarsson ráðuneytisstjóri og Guðríður Þorsteinsdóttir skrifstofustjóri.

Hæstv. forseti. Hér er óneitanlega uppi nokkuð einkennileg staða. Það er enginn til svara fyrir ráðuneyti umhverfismála á Íslandi, ekki sá hæstv. ráðherra sem settur hefur verið í úrskurði um Norðlingaölduveitu né heldur hæstv. umhvrh. Siv Friðleifsdóttir. Hvað ber þá að gera? Er í raun ekki hægt, herra forseti, að taka hér efnislega umræðu um umhverfismálin, virkjanastefnuna og um stöðu málsins, sem reyndar er í kæruferli hjá ráðherra vegna Norðlingaölduveitu? Þetta er óneitanlega mjög einkennileg staða, herra forseti, í ljósi þess að einhvers staðar annars staðar í stjórnkerfinu er unnið að gerð rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Hvenær skyldi sú áætlun nú líta dagsins ljós, herra forseti? Skyldi það vera þegar Þjórsárver verða komin undir vatn? Skyldi það verða þegar búið verður að reikna út í hörgul hagkvæmni þess að virkja Jökulsá á Fjöllum? Herra forseti. Þetta gengur ekki svona. Það er ekki hægt að vera í pukri með þessar miklu ráðagerðir. Það verður einhver að svara fyrir hönd hæstv. ríkisstjórnar. Hvernig vindur málum fram og hvernig á að bregðast við þeim hörðu ásökunum sem komið hafa fram um gerð matsskýrslu og vinnuna við umhverfismatið á Norðlingaölduveitu? Það gengur ekki, herra forseti, að hér séu engu svarað.

Herra forseti. Óháð og hlutlæg ráðgjöf hlýtur að vera grundvallaratriði fyrir hæstv. starfandi umhvrh. í þeirri vinnu sem nú fer fram á hans borðum í heilbr.- og trrn. Hann upplýsir okkur hér um að einn af ráðgjöfum hans sé Eiríkur Tómasson lögfræðingur, sem var ráðgjafi hæstv. umhvrh. Sivjar Friðleifsdóttur í sambærilegu máli þegar úrskurður um Kárahnjúkavirkjun var kærður og var tekinn til áframhaldandi umhverfismats á borðum umhvrh. Eiríkur Tómasson gaf mjög umdeilt lögfræðiálit á þeim tíma varðandi þá vinnu. Ég vil rifja það upp að núna liggur fyrir dómstólum kæra á þeirri vinnu sem fór fram á grundvelli lögfræðilegs álits Eiríks Tómassonar. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé alveg hlutlaus, óháð og hlutlæg ráðgjöf sem hann ætlar að sækja til Birgis Jónssonar, dósents í Háskóla Íslands. Mig rekur minni til þess að hafa heyrt að hann væri í stöðu sem kostuð væri af Landsvirkjun. Ég þori ekki að fara með það hér en ég ráðlegg hæstv. ráðherra að athuga það. Ég vil gagnrýna hæstv. ráðherra fyrir að Náttúrufræðistofnun Íslands skuli ekki vera nefnd sem óháður aðili í ráðgjafahópi hæstv. ráðherra. Náttúrufræðistofnun Íslands er jú stofnunin sem hefur haft rannsóknarvinnu með höndum. Hún hefur ekki komið að sjálfu umhverfismatinu. Hún hefur gætt þess að halda sér óháðri og ótengdri umræðunni þannig að ég undrast að hæstv. ráðherra skuli ekki hafa þessa umhverfisstofnun okkar Íslendinga með sér í ráðgjafahópnum. Að lokum vil ég gagnrýna hæstv. ráðherra, Jón Kristjánsson, fyrir að hann skuli ekki heimila að umræða hefjist í sölum Alþingis um vinnubrögðin í þessu máli. Svo alvarlegar eru þær ásakanir sem á hafa dunið síðustu daga og vikur.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þær upplýsingar sem hann veitti og ég tel að þær sýni að við hefðum vel getað rætt hér um almenna stöðu málsins án þess að ráðherra hefði á nokkurn hátt gert sig vanhæfan til að fella síðan úrskurð. Það er eitt að ræða um stöðu máls, vinnu, undirbúning og allar kringumstæður, og annað hið efnislega innihald. Ég lít svo á að hæstv. heilbrrh. Jón Kristjánsson sé umhverfisráðherrann í þessu máli. Það getur auðvitað ekki verið þannig að til hans sé bara vísað því að ganga frá úrskurðarorðum. Hann tekur við málinu í heild sinni úr því að hæstv. umhvrh. Siv Friðleifsdóttir segir sig frá málinu. Það er svo reyndar sérstakt umræðuefni, herra forseti, hvort það á að vera þannig að það sé geðþóttamat ráðherra hvenær þeir telji sjálfa sig hæfa og hvenær ekki. Ég vek athygli á því að nú telur hæstv. umhvrh. Siv Friðleifsdóttir sig vanhæfa til að fella úrskurð af því að hún hafi látið ummæli falla um verndargildi Þjórsárvera. Sami ráðherra taldi sig ekki vanhæfa til að fella úrskurð um Kárahnjúkavirkjun þó að hún hefði áður lýst því yfir að hún styddi stefnu ríkisstjórnarinnar um að byggja þá virkjun. Þetta er nokkuð sérkennilegt, herra forseti, þegar þetta er borið saman. Svo vil ég segja það að lokum að ef ég man rétt þá er þetta í þriðja skiptið sem það gerist á örstuttum tíma að hæstv. ráðherrar ákveða í raun að taka ekki utandagskrárumræður sem til þeirra er beint. Það eru nokkrir dagar síðan hæstv. sjútvrh. neitaði hreinlega að ræða hér um málefni kræklingaræktar. Þetta á auðvitað ekki að vera svona, herra forseti. Það þarf að fara ofan í saumana á því hvort hæstv. ríkisstjórn er einnig að þessu leyti að koma upp nýjum hefðum og siðum gagnvart rétti þingmanna, sem bundinn er í lögum og stjórnarskrá, til að krefjast upplýsinga og nota þennan vettvang til þess. Þann rétt er verið að takmarka með framkvæmd og hefðarhelgun af þessu tagi. Ég kann því illa.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að nefna við þessa umræðu að hér eru að myndast sérstæðar hefðir ef fram heldur sem horfir, þ.e. að ef stjórnmálamenn tjái sig um málefni þá séu þeir síðar vanhæfir til að fjalla um mál sem koma inn á þeirra borð. Hvert er hlutverk stjórnmálamanna? Er það ekki að setja fram viðhorf, er það ekki að setja fram skoðanir, er það ekki að setja fram hugmyndir og tala fyrir stefnum? Ef þeir tala fyrir tilteknum málum, eru þeir þá vanhæfir? Tiltekið mál var kært til umhvrh. Ráðherra sagði sig frá málinu sökum þess að hún hafði áður fjallað um það á opinberum vettvangi. Þá segir settur umhvrh. að hann geti ekki talað fyrir málinu hér af því að hann sé að fjalla um kæru. Þetta eru eins og einhvers konar dómarar, að sömu vanhæfisreglur gildi um ráðherra í umræðum hér á hinu háa Alþingi þar sem mönnum er skylt að koma og gera grein fyrir afstöðu sinni til málefna og upplýsa aðra um hana. En vegna þess að hér eru mál til meðferðar og þeir settir tímabundið til verksins þá geta þeir ekki tjáð sig. Ég spyr bara: Á hvaða vegferð erum við í þessum efnum? Ég ætla bara að vona í guðs bænum að menn leggi nú af þessa vitleysu og hafi í huga það sem Halldór Ásgrímsson nefndi einhvern tíma, að hlutverk stjórnmálamanna væri að hafa skoðun. Ég held að hæstv. heilbrrh. eigi að hafa skoðun í málinu og ætti að tjá sig um það þó að síðar meir eigi ráðherrann á einhvern lögfræðilegan hátt að fjalla um úrskurð í málinu. Mér finnst það alveg fráleit sjónarmið sem hér hafa verið sett fram af hálfu hæstv. heilbrrh.

Herra forseti. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að á þeim síðustu dögum sem hann er að fara yfir kæruatriði í þessu viðkvæma máli sé eðlilegt að hann einbeiti sér að því og tjái sig ekki um það. En það dreg ég ekki í efa að þegar sá úrskurður liggur fyrir mun hæstv. ráðherra mjög fúslega og greinilega tjá sig um skoðanir sínar á málinu. En ég vil vekja athygli á því að í þeim stuttu ræðum sem hér hafa verið fluttar um þetta mál hafa nokkrir hv. þm. stjórnarandstöðu verið nokkuð ónákvæmir í orðavali. Hér hefur m.a. verið ýjað að því að matsskýrsla og matsferli séu ónýt. Það er að vísu sett fram í spurningarformi. Hér hefur verið talað um að sökkva Þjórsárverum. Hér hefur verið talað um að erfitt sé að fá hlutlausa aðila til skoðunar. Mér vitanlega eru engin áform uppi um að sökkva Þjórsárverum, svo að ég nefni það sem dæmi. Það að ýja að því að matsferli og matsskýrsla séu ónýt er í raun afskaplega alvarleg ásökun gegn þeirri stofnun sem er hinn hlutlausi aðili og hvergi hefur verið nefnd hér, þ.e. Skipulagsstofnun sem lagði blessun sína yfir matsferlið, tók við matsskýrslu og jafnframt grunngögnum frá ýmsum aðilum sem höfðu athugasemdir fram að færa. Ég vek athygli á því að hvergi er minnst á þá stofnun, ekki einu einasta orði, þó hún gegni lykilhlutverki í öllu ferlinu um mat á umhverfisáhrifum.

Líka á Kárahnjúkavirkjun?

Herra forseti. Ég vil fyrst taka það fram að umræður um virkjunarstefnuna og rammaáætlun er auðvitað sjálfsagt að taka á Alþingi. Ég tel það þó ekki mitt hlutverk sem setts umhvrh. að gera það. Hins vegar skal ég taka allar umræður utan dagskrár sem falla undir mitt ráðuneyti í tilefni af orðum hv. 3. þm. Norðurl. e. um að ráðherrar væru að neita utandagskrárumræðum. Ég hef aldrei neitað utandagskrárumræðu. Ég skal taka við ykkur utandagskrárumræður  Varðandi vanhæfni vil ég láta koma fram að ég hef skoðað sérstaklega mál Birgis Jónssonar. Ég hef fengið um það mál það álit að hann sé ekki vanhæfur. Varðandi Náttúruvernd ríkisins hef ég kallað í alla þá aðila, ég hef kallað í Náttúruverndarsamtök Íslands, ég hef setið með þeim á fundum, ég hef kallað í alla kærendur, rætt við þá alla persónulega og alla frá báðum hliðum þessa máls,  Lögfræðingurinn, hv. 6. þm. Suðurl., hlýtur að tala gegn betri vitund ef hann heldur því fram að ég geti tjáð mig efnislega um þetta mál. Ég held að hann hljóti að verða að fara í kúrs aftur.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um auknar ábyrgðir vegna lánaflokks í Norræna fjárfestingarbankanum til umhverfismála í grannhéruðum Norðurlandanna. Eins og rakið er í greinargerð með frv. þessu samþykktu fjármálaráðherrar Norðurlanda á fundi sínum í júní sl. að hækka útlánaramma Norræna fjárfestingarbankans vegna lána til umhverfismála í grannhéruðum Norðurlandanna úr 100 í 300 millj. evra. Fyrri heimildir bankans eru senn fullnýttar og bankinn telur sig ekki geta mætt þeim skuldbindingum sem honum hafa verið lagðar á herðar af hálfu ráðherranefndarinnar á þessu sviði nema með hækkun útlána\-rammans. Þar sem Norðurlöndin ábyrgjast þessi lán að fullu felst jafnframt í ákvörðuninni að ábyrgðir landanna aukist sem þessu nemur. Hlutdeild Íslands í ábyrgðum vegna lánaflokksins á móti hinum Norðurlöndunum er 1,1%, og verði frv. að lögum mun ábyrgð Íslands því aukast úr 1,1 millj. evra í samtals 3,3 millj. evra, þ.e. í um 280 millj. kr. Í 1. gr. frv. er farið fram á að fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs verði heimilað að ábyrgjast hluta Íslands vegna hækkunar útlánaramma bankans vegna þessa málaflokks þannig að heildarábyrgð ríkisins vegna málaflokksins megi nema allt að 3,3 millj. evra. Í 2. gr. frv. er farið fram á að fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs verði heimilað að ganga frá samningi við Norræna fjárfestingarbankann um framangreinda ábyrgð og staðfesta nauðsynlegar breytingar á samþykktum hans vegna hækkunarinnar. Ég legg til, virðulegi forseti, að frv. verði að þessari umræðu lokinni vísað til 2. umr. en jafnframt til hv. efh.- og viðskn. þingsins.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 94/1996, um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur, með síðari breytingum. Frv. er að finna á þskj. 417. Í frv. þessu eru lagðar til nokkrar breytingar sem lúta annars vegar að skattframkvæmdinni en hins vegar að útreikningi dráttarvaxta. Hér er fyrst og fremst um tæknilegar breytingar að ræða, herra forseti. Í 1. gr. frv. er lagt til að þeim aðilum sem undanþegnir eru tekjuskatti skv. 4. gr. laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, og hafa haft vaxtatekjur vegna eigin innheimtu beri að skila staðgreiðslunni að tekjuári loknu á gjalddaga skv. 7. gr. laga um skatt af fjármagnstekjum, þ.e. 15. janúar ár hvert. Með þessari breytingu verða skilin þau hin sömu hjá öllum aðilum, þ.e. 15. janúar á hverju ári. Í 2. gr. frv. er lagt til að ríkinu og stofnunum þess beri að halda eftir staðgreiðsluskatti af vöxtum sem greiddir eru. Komið hefur í ljós að nokkur vanhöld eru á því að staðgreiðsluskattur þessara aðila hafi skilað sér til ríkissjóðs frá viðtakendum vaxtanna og er eðlilegt að sama kvöð verði lögð á ríkið og stofnanir þess og aðra sem skila ber þessum skatti. Í 3. gr. frv. er lagt til að tekjur skv. 5. tölul. C-liðar 7. gr. laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, verði staðgreiðsluskyldar. Er hér um að ræða greiðslur samvinnufélaga og kaupfélaga til félagsaðila af viðskiptum þeirra við félögin sem annaðhvort eru lagðar við stofnsjóð þeirra eða greiddar út til þeirra. Að lokum er í 4. gr. frv. lögð til breyting til samræmis við breytingu sem lögð er til í frv. til laga um breyting á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Lýtur sú breyting að því að dráttarvextir af staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur verði reiknaðir sem dagvextir í stað mánaðarvaxta samkvæmt gildandi lögum. Er lagt til að upphafstími vaxtanna verði frá gjalddaga hafi ekki verið greitt á fyrsta degi næsta mánaðar eftir eindaga. Ég legg til, herra forseti, að þessu frv. verði að umræðunni lokinni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, með síðari breytingum. Í frv. eru lagðar til þrenns konar breytingar tæknilegs eðlis. Í 1. og 2. gr. frv. eru lagðar til breytingar sem lúta að því að Fjársýslu ríkisins verði falin umsjón með innheimtukerfi staðgreiðslukerfisins í stað ríkisskattstjóra eins og verið hefur. Er hér fyrst og fremst um hagkvæmnismál að ræða. Í 3. gr. eru lagðar til breytingar sem snerta útreikning dráttarvaxta vegna vanskila á staðgreiðslu. Er lagt til að dráttarvextir verði reiknaðir sem dagvextir í stað mánaðarvaxta. Þá er lagt til að upphafstími vaxta verði miðaður við gjalddaga hafi ekki verið greitt á fyrsta degi næsta mánaðar eftir eindaga. Gjalddagi er 1. hvers mánaðar og eindagi 15 dögum síðar. Að lokum er í 4. gr. frv. lagt til að heimildir til skuldajöfnunar verði rýmkaðar. Þannig er lagt til að heimilt verði að skuldajafna endurgreiðslur á móti sköttum almennt til ríkis og sveitarfélaga. Ég legg til, herra forseti, að þessu frv. verði að umræðunni lokinni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 45/1999, um Lífeyrissjóð sjómanna. Eins og rakið er í greinargerð með frv. þessu er með því kveðið á um tvær breytingar á lögum um Lífeyrissjóð sjómanna. Frv. er lagt fram að beiðni stjórnar lífeyrissjóðsins sem komst samhljóða að þeirri niðurstöðu að rétt væri að gera þær breytingar sem frv. felur í sér. Með frv. eru nánar tiltekið lagðar til breytingar á ákvæðum laganna um ellilífeyri og makalífeyri. Tilgangurinn er að bæta stöðu sjóðsins en samkvæmt tryggingafræðilegri úttekt Talnakönnunar hf., dags. 13. febrúar 2002, á stöðu sjóðsins miðað við 31. desember 2001 vantaði 7.514 millj. kr. á að sjóðurinn ætti eignir á móti heildarskuldbindingum, þ.e. 8,8%. Í skýrslu Talnakönnunar kemur fram að staða sjóðsins hafi versnað frá árslokum 2000 úr 6% halla miðað við heildarskuldbindingar í 8,8% halla. Ástæður þess að staðan versnar eru annars vegar neikvæð ávöxtun annað árið í röð og hins vegar betri lífeyrisréttindi hjá sjóðnum en hjá öðrum sjóðum þar sem skylduiðgjald er 10%. Betri réttindi hjá Lífeyrissjóði sjómanna felast fyrst og fremst í óskertum ævilöngum makalífeyri sem þekkist nánast ekki hjá öðrum sjóðum sem ekki njóta bakábyrgðar launagreiðanda. Samkvæmt lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða má heildarstaða lífeyrissjóðs aldrei vera verri eða betri en 10% af heildarskuldbindingu og jafnframt má staðan ekki vera verri eða betri en 5% samfellt í fimm ár. Staða Lífeyrissjóðs sjómanna er því innan þess ramma sem lögin setja þar sem heildarstaðan er innan 10% markanna og hún var innan 5% markanna fyrir tveimur árum. Hins vegar kemur fram í skýrslu Talnakönnunar að það sé nokkuð ljóst að staðan muni fara niður fyrir þessi mörk á næsta ári. Nýjar töflur um lífslíkur sem þá verða notaðar sýna að langlífi eykst enn þannig að staðan mun versna um 1--2% vegna þeirra. Ég vil þá, herra forseti, gera nánari grein fyrir efnisatriðum frv. Eins og áður segir eru makalífeyrisréttindi Lífeyrissjóðs sjómanna betri en þekkist í sambærilegum sjóðum. Breytingarnar sem hér eru lagðar til leiða ekki til skerðingar á rétti þeirra sem hafa hafið töku lífeyris. Afnuminn er réttur til óskerts ævilangs makalífeyris en tekið upp svokallað sólarlagsákvæði sem þýðir að þeir sem eru fæddir fyrir árið 1965 eiga rétt á ævilöngum makalífeyri og þeir sem fæddir eru fyrir árið 1945 njóta óskerts makalífeyris en rétturinn minnkar síðan eftir því sem eftirlifandi maki er yngri. Þó er ávallt greiddur óskertur makalífeyrir þegar yngsta barn á framfæri makans er yngra en 19 ára og einnig ef eftirlifandi maki er a.m.k. 50% öryrki. Samkvæmt núgildandi lögum geta sjóðfélagar í Lífeyrissjóði sjómanna hafið töku ellilífeyris frá 60 ára aldri að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, lögskráningu í a.m.k. 25 ár í 180 daga að meðaltali á ári. Ef taka hefst fyrir 65 ára aldur lækkar upphæð ellilífeyris um 0,4% fyrir hvern mánuð sem vantar upp á 65 ára aldur þegar taka hefst. Sú lækkun dugar þó ekki til þess að sjóðurinn standi eins að vígi og ef taka hæfist við 65 ára aldur. Það eru því í raun þeir sjóðfélagar sem ekki eiga rétt á töku ellilífeyris fyrir 65 ára aldur sem standa undir þeim kostnaði sem sjóðurinn hefur af því að greiða lífeyri fyrr ef lækkunin er ekki tryggingafræðilega rétt reiknuð. Hér er því lagt til að öllum sjóðfélögum verði gefinn kostur á að hefja töku ellilífeyris frá 60 ára aldri og að lækkun vegna þess að töku er flýtt verði tryggingafræðilega rétt. Hið sama gildir um hækkun lífeyris þegar töku er frestað. Sams konar ákvæði eru í samþykktum annarra lífeyrissjóða sem sjómenn greiða til, svo sem Lífeyrissjóðs Vestfirðinga, Lífeyrissjóðs Vestmannaeyja og Lífeyrissjóðs Austurlands. Talnakönnun hefur reiknað út áhrif þeirra breytinga sem hér eru lagðar til á stöðu Lífeyrissjóðs sjómanna. Samkvæmt þeim útreikningum mun staða sjóðsins miðað við árslok 2001 batna um 6.252 millj. kr., og halli miðað við heildarskuldbindingar lækkar úr -8,8% í -1,6%. Ég legg til, herra forseti, að frv. þessu verði að 1. umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Hér er enn eina ferðina verið að skerða réttindi þeirra sem njóta lífeyris úr Lífeyrissjóði sjómanna. Ég man ekki betur en að við höfum fyrir tveimur eða þremur árum, árið 1999, fjallað um flatan niðurskurð um 12% á réttindum þeirra sem njóta lífeyris úr Lífeyrissjóði sjómanna. Ég sakna þess, herra forseti, að ekki skuli nánari grein gerð fyrir áhrifum þessa á lífeyrisréttindi, sérstaklega að því er varðar makalífeyri og rétt þeirra er hefja töku lífeyris fyrir 65 ára aldur. Hér kemur fram að staða sjóðsins sé sú að 7,5 milljarða hafi vantað í hann 31. des. 2001. Með þeim breytingum sem hér eru lagðar til ætti hún að batna um 6,2 milljarða og það hlýtur að segja manni að það sé verið að skerða réttindin verulega. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra sé að hlusta á spurningar mínar til hans. Allt bendir til þess að verið sé að skerða réttindin þegar staða sjóðsins á að batna um 6,2 milljarða. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki liggi fyrir gögn sem skýri hve mikið þessar breytingar muni skerða réttindin. Við þurfum að fá ítarlega útreikninga á því í efh.- og viðskn. til að geta gert okkur grein fyrir þessu. Var það ekki svo, hæstv. ráðherra, að með þeirri breytingu sem gerð var 1999 ætti að komast jafnvægi á stöðu sjóðsins, þ.e. með þeim aðgerðum og réttindaskerðingu sem þá var gripið til? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvað er það sem hefur komið upp á á þessum tveimur til þremur árum sem gerir það að verkum að enn og aftur þurfi að ráðast í svo mikla skerðingu sem mér sýnist hér á ferðinni? Ég held að það sé nauðsynlegt að við fáum miklu ítarlegri upplýsingar en hér koma fram. Auðvitað hefði þessi tryggingafræðilega úttekt sem Talnakönnun hf. gerði á Lífeyrissjóði sjómanna átt að fylgja þessari tillögu. Mér sýnist að þetta frv. kalli á margar spurningar og kosti mikla yfirlegu af hálfu fulltrúa í efh.- og viðskn. að komast til botns í því hvort við megum búast við að þurfa með reglulegu millibili að skerða réttindi sjómanna.

Herra forseti. Ástæðan fyrir því að breytingin sem gerð var 1999 hefur ekki nægt er sú að nú hefur í tvö ár í röð verið neikvæð ávöxtun á eigin fé sjóðsins, eins og ég gat um í ræðu minni, og réttindin eru einnig betri, þrátt fyrir fyrri skerðingar, en almennt gerist í sambærilegum lífeyrissjóðum. Það sem er óvenjulegt um þennan sjóð er að sjálfsögðu að um hann skuli gilda sérstök lög. Það kemur auðvitað til athugunar að mínum dómi að afnema þau og fella Lífeyrissjóð sjómanna undir hina almennu löggjöf um lífeyrissjóði. Væru ekki sérlög um þennan sjóð og hann þyrfti að grípa til ráðstafana á grundvelli lagaákvæðanna almennu, um hve mikill halli megi vera á sjóðnum og hve lengi, hefði það að sjálfsögðu verið gert á aðalfundi sjóðsins eða ársfundi hans. Það er gert í öllum öðrum sjóðum þegar þessi staða kemur upp og kemur ekki til kasta Alþingis. Það er það óvenjulega. Aðrir sjóðir hafa þurft að gera þetta, grípa til réttindaskerðingar eða eftir atvikum aukið réttindi. Þá er það gert á vettvangi sjóðsins en ekki fyrir atbeina löggjafarvaldsins. Þess vegna má velta því yfir sér hvort það sé lengur eðlilegt að um þennan sjóð gildi sérstök lög. Hitt er annað mál að stjórn sjóðsins starfar með ábyrgum hætti og leggur þetta til samhljóða, að gripið verði í taumana með þeim hætti sem hér er lagt til. Það er að vísu engin skemmtiaðgerð en það er óhjákvæmilegt miðað við aðstæður í þessu máli. Ég vil svo bæta því við, herra forseti, að ég tel sjálfsagt að þingnefndin fái öll þau gögn sem tiltæk eru um þetta. Hún verður að sjálfsögðu að kalla fyrir sig stjórn sjóðsins sem gerir þá tillögu sem fram kemur í þessu frv.

Herra forseti. Já, ég átta mig á því að þessi leið sem hér er valin, að skerða áfram réttindi sjóðfélaga vegna neikvæðrar ávöxtunar eins og hæstv. ráðherra nefnir, er gerð í fullu samráði við forsvarsmenn sjóðsins. Engu að síður tel ég þetta nokkuð alvarlegt, að við skulum hér með reglulegu millibili vera að fjalla um skerðingu á réttindum sjómanna og maka þeirra. Hæstv. ráðherra segir að réttindi þeirra séu betri en hjá mörgum öðrum og það má vel vera en á því eru líka ákveðnar skýringar. Það eru líka betri réttindi hjá ýmsum í opinbera geiranum, eins og ráðherrum og þingmönnum, en öðrum opinberum starfsmönnum. Menn fara því ekki endilega út í að skerða þau þó að þau réttindi séu betri. Þess vegna finnst mér það ekki endilega vera rök, að það eigi að fara með réttindi sjómanna niður í það sem almennt gerist, eins og mér fannst á hæstv. ráðherra. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því hvort það hafi verið rætt við forsvarsmenn sjóðsins að fara þá leið sem ráðherrann nefnir hér, að afnema lögin um Lífeyrissjóð sjómanna og fella réttindi og skyldur þeirra undir almenn réttindi um líferyissjóðanna. Hvernig hefur því verið tekið? Ég held að við hljótum að fara alvarlega ofan í þetta og athuga hvað hefur gerst. Var farið offari í erlendri fjárfestingu, að því er varðar fjármagn sjóðsins? Hvað var það sem fór úrskeiðis að því er þetta varðar? Hefur Fjármálaeftirlitið með einhverjum hætti farið ofan í Lífeyrissjóð sjómanna sérstaklega? Ég tek eftir því að í því máli sem við fjöllum um hér á eftir, máli viðskrh. varðandi Fjármálaeftirlitið, þá finnast mér koma nokkuð alvarlegar athugasemdir fram varðandi ýmsa lífeyrissjóði sem þarf að skoða. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort Fjármálaeftirlitið hafi komið nálægt þessum sjóði. En við munum auðvitað kalla eftir öllum gögnum í þessu máli. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir það að ætla að sjá til að nefndin fái þau gögn sem hún þarf frá Talnakönnun og gögn um hvaða áhrif þetta hefur á réttindin.

Herra forseti. Mér er ekki kunnugt um hvort Fjármálaeftirlitið hefur haft málefni þessa tiltekna lífeyrissjóðs sérstaklega til athugunar en eftirlitið hefur að sjálfsögðu almenna eftirlitsskyldu gagnvart þessum sjóði eins og öðrum. Að því er varðar hvort nauðsyn sé að um þennan sjóð gildi sérstök lög hef ég miklar efasemdir um það. Hann hvílir hins vegar á gömlum merg og fyrstu lögin um hann munu hafa verið samþykkt árið 1958. Í framhaldi hefur sem sagt verið ákveðin þróun sem kannski er erfitt að vinda ofan af. Ég veit að þetta hefur verið rætt innan stjórnar sjóðsins oftar en einu sinni þó svo ég hafi ekki rætt það við stjórnarmenn hvort þarna eigi að gera breytingar. Mér finnst eðlilegt að fara yfir það með almennum hætti hvort ekki sé skynsamlegt að fella þennan sjóð eins og flesta aðra lífeyrissjóði undir hin almennu lög. Það sem hér er á ferðinni er sem sagt tillaga stjórnar til að ráða bót á fjárhagsvanda sjóðsins til þess að hann geti uppfyllt þær reglur sem almennt gilda um lífeyrissjóði. Ég tel að stjórn sjóðsins hafi sýnt mikla ábyrgð í þessum tillögum. Hún vill ekki að sjóðurinn lendi í fjárhagserfiðleikum og geti ekki staðið við skuldbindingar sínar. Þess vegna vill hún skerða réttindin sem um er rætt hér í frv. áður en til slíks kemur. Það tel ég vera ábyrga afstöðu. Hitt er svo annað mál að þessi sjóður þurfti á árunum kringum 1980, þegar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sat hér sitt fyrsta kjörtímabil, að taka á sig byrðar sem þáverandi ríkisstjórn ákvað að fella á sjóðinn sem hafa orðið honum síðan mjög þungar í skauti. Sjóðnum var ekki bætt sú skylda að stórauka réttindi tiltekins hóps sjómanna en það var hluti af félagsmálapakka þáverandi ríkisstjórnar á þeim tíma.

Herra forseti. Nú undir lokin var hæstv. ráðherra farinn að nálgast kjarna málsins. Frv. þetta er lagt fram að beiðni stjórnar lífeyrissjóðsins. Ekki efast ég um það. Það er til þess að bæta stöðu sjóðsins, að sögn. Hvernig er það gert? Jú, með því að skerða réttindi sjóðfélaga. Þetta er sjóðurinn knúinn til að gera vegna neikvæðrar ávöxtunar á undanförnum árum en það eru tvær aðrar ástæður sem einnig liggja að baki. Í fyrsta lagi er Lífeyrissjóður sjómanna, öðrum lífeyrissjóðum fremur, tryggingasjóður vegna slysa, örorku. Lífeyrissjóður sjómanna borgar yfir 40% í örorkubætur miðað við rúm 20% hjá flestum öðrum sjóðum. Á honum eru því þyngri byrðar en á öðrum sjóðum. Önnur ástæðan fyrir því hve sjóðurinn stendur veikt sú að ríkisvaldið hefur aldrei staðið við skuldbindingar sem gefnar voru fyrir rúmum 20 árum í tengslum við kjarasamninga árið 1981. Þá afsöluðu sjómenn sér hlutdeild í fiskverði upp á 3% gegn ákveðnum réttindum inni í sjóðnum. Þegar það kemur síðan á daginn að ríkisvaldið stendur aldrei við skuldbindingar sínar er farið að berjast fyrir þessu af hálfu sjómannasamtakanna og hér í þingsal einnig. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hefur margoft flutt frumvörp og þingmál um þetta efni. Ég man ekki betur en að hæstv. fjármálaráðherrar, alla vega forveri hæstv. fjmrh. Geirs H. Haardes, hafi einhverju sinni tekið vel í þá málaleitan að íhuga þann kost að ríkið kæmi með myndarlega innspýtingu í sjóðinn. Nú talar hæstv. ráðherra hins vegar um nauðsyn þess að afnema lögin um Lífeyrissjóð sjómanna. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki komi til greina að veita Lífeyrissjóði sjómanna fjárhagsstuðning í ljósi sögunnar.

Herra forseti. Ég held að það sé best að tala alveg skýrt um þetta mál. Ríkissjóður ber ekki neina ábyrgð á skuldbindingum þessa sjóðs og hefur þar enga bakábyrgð með svipuðum hætti og hjá þeim lífeyrissjóði sem hv. fyrirspyrjandi þekkir best, þ.e. Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Ég tel ekki koma til álita að veita sérstakt fjármagn af ríkisins hálfu í þennan sjóð. Við skulum hafa það í huga að ýmsir aðrir sjóðir eiga og hafa á fyrri tíð átt í miklum fjárhagserfiðleikum og þar hafa ýmsir einstaklingar farið halloka og tapað mikilvægum réttindum gegnum tíðina vegna þess hvernig komið var fyrir þeim sjóðum. Svarið við þessari spurningu er þannig alveg afdráttarlaust. Ég tel ekki koma til greina að veita fjármagn, t.d. af fjárlögum, í Lífeyrissjóð sjómanna. Það sem gerðist árið 1981 var auðvitað að í allri efnahagsvitleysunni sem einkenndi þá tíma töldu menn að þeir væru að gera sérstakt góðverk með því að auka réttindin í Lífeyrissjóði sjómanna án þess að tryggja að sjóðurinn gæti staðið undir því, þá með því að skerða réttindi annars staðar eða með einhverjum öðrum hætti. Það var ekki gert. Síðan hefur lífeyrissjóðurinn reynt að knýja á um að ríkisvaldið greiddi fyrir þessa réttindabót en því hefur verið hafnað. Það mál fór fyrir dómstóla fyrir ekki löngu síðan, endaði í Hæstarétti Íslands þar sem málið var dæmt svo að ríkinu bæri ekki skylda til þess að standa straum af kostnaði vegna þessa. Það er því alveg skýrt. Hins vegar kennir þetta okkur náttúrlega að við eigum ekki, sem liðar í efnahagsaðgerðum, að grípa til ráðstafana eins og þessarar sem gert var 1981. Ég held að engum mundi detta það í hug í dag að grípa þannig inn í málefni einstaks lífeyrissjóðs eins og þá var gert, jafnvel þó að til skamms tíma auki það réttindi ákveðins hóps sem á réttindi í sjóðnum. Það var mjög óviturleg aðgerð.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra rekur hér dómsmál um þetta álitamál. Ég ætla ekki að bera brigður á lagalegar túlkanir hans. Það sem ég er kannski öllu fremur að ræða er siðferðileg ábyrgð samfélagsins, bæði í ljósi yfirlýsinga, skuldbindinga og þess samhengis sem ég vísaði til frá árinu 1981 en ekki síður vegna hins, að samfélaginu ber að horfa af ábyrgð til þeirrar staðreyndar að Lífeyrissjóður sjómanna er í ríkari mæli en allir aðrir lífeyrissjóðir í landinu stuðningssjóður vegna slysa og örorku. Örorka af völdum slysa er tíðari í sjómannastétt en innan annarra starfsgreina í landinu. Það mætti hugsa sér að fara aðra leið, t.d. þá leið sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hefur lagt til, að iðgjöld til sjóðsins af hálfu atvinnurekenda yrðu hækkuð. Það væri ein leið sem mætti fara en mér finnst vel koma til greina að ríkissjóður, í ljósi forsögunnar og í ljósi eðlis þessa sjóðs komi inn með fjárhagsstuðning. Við höfum hins vegar fengið afdráttarlausa afstöðu hæstv. fjmrh. Það er gott þegar menn koma hreint til dyranna en ég tel engu að síður að þessi mál þurfi að fá nánari skoðun til að sanngirnin nái fram að ganga. Mér finnst það ekki gert með þessum hætti.

Herra forseti. Frv. sem við ræðum hér um málefni Lífeyrissjóðs sjómanna er því miður slíkt að enn þarf að grípa til þess ráðs að skerða réttindi. Það er auðvitað aldrei til vinsælda fallið að þurfa að takast á við slík mál. Samt sem áður er þessi skylda er lögð á herðar stjórnarmanna í öllum lífeyrissjóðum samkvæmt almennum lögum um starfsemi lífeyrissjóða og skyldutryggingu lífeyrisréttinda frá 1997. Þess vegna er það svo í þessu máli að stjórnin sem slík á ekki annarra kosta völ en leggja til einhverja þá aðgerð sem getur orðið til þess að setja lífeyrissjóðinn í rekstrarlega stöðu miðað við lögin til framtíðar. Það breytir hins vegar ekki því að staða Lífeyrissjóðs sjómanna er að ýmsu leyti mjög sérstök og mig langar til að gera það hér að umræðuefni, herra forseti. Í fyrsta lagi er rétt að víkja að því sem hæstv. fjmrh. og hv. þm. Ögmundur Jónasson nefndu áðan varðandi 60 ára regluna. 60 ára reglan var sett á með lögum frá 1981. Hún var svokallaður félagsmálapakki. Sjómenn alla vega stóðu í þeirri trú að svo háttaði til um þennan félagsmálapakka eins og aðra félagsmálapakka sem þá voru afgreiddir til launþegasamtaka, að þeim fylgdi einhver ábyrgð og einhver greiðsluskylda eða þá einhver sú útfærsla sem dygði til að dekka þá ábyrgð sem á sjóðfélaga í sjóðnum mundi ella falla. Hvers vegna skyldu menn hafa gert sér vonir um að þetta yrði svoleiðis? Jú, það var vegna þess að á þessum tíma sömdu sjómenn sérstaklega um að fiskverð hækkaði minna en ella hefði orðið. Þetta var hluti af samningi við ríkisstjórnina á sínum tíma um að reyna að hafa áhrif á verðlag og kaupgjald í landinu. Niðurstaðan varð sem sagt sú að gefið var eftir í kröfum um hækkun fiskverðs en í staðinn fengju sjómenn þennan félagsmálapakka. Þrátt fyrir þann dóm sem genginn er í Hæstarétti um að ríkið sé ekki skuldbundið vegna þessarar lagasetningar þá viðurkenndi ríkið í raun og veru samt að mínu viti ákveðna greiðsluskyldu samfara þessari lagasetningu. Það gerðist t.d. þegar gengið var fellt á árum áður að úr svokölluðum gengismunasjóði voru lagðar nokkrar upphæðir í Lífeyrissjóð sjómanna og merktar sérstaklega til þess m.a. að minnka vanda sjóðsins. Þetta veit ég að hæstv. fjmrh. veit, enda geri ég ráð fyrir að hann hafi kynnt sér vel málatilbúnað ríkisins og sjómannasamtakanna í þessu hæstaréttarmáli. Þess vegna eru sjómannasamtökin eðlilega ekki sátt við niðurstöðu Hæstaréttar og hafa verið að velta því fyrir sér hvort þetta mál gæti gengið áfram til mannréttindadómstóls í ljósi þess að með lagasetningunni var byrðin af 60 ára reglunni lögð á aðra sjómenn eins og fram kom í máli manna áðan. Aðrir sjóðfélagar en út tóku báru því þessar byrðar. Ég veit ekki hvort lagasetning getur yfirleitt verið með þeim hætti á hv. Alþingi að hægt sé að setja lög um að einn hópur manna taki að sér að greiða öðrum hópi manna eitthvert sérstakt kaup eða sérstakan lífeyri. Því verð ég að segja eins og er að mér fannst niðurstaðan í dómi Hæstaréttar í þessu máli afar furðuleg. Ég er afar ósáttur við að hún skyldi vera með þessum hætti. En hæstaréttardómur er jú það sem hann er, æðsta niðurstaða í dómskerfi okkar Íslendinga. Í þessu frv. er hins vegar verið að leggja til að taka á vanda sjóðsins sem enn á ný er sá að svo lítur út að sjóðurinn eigi ekki fyrir skuldbindingum sínum og þess vegna verði að grípa til einhverra ráða. Sá sem hér stendur hefur lagt fram frv. í Alþingi um að útgerðin greiði í Lífeyrissjóð sjómanna tímabundið, 2% ofan á laun, ofan á þann greiðslustofn sem þeir greiða í lífeyrissjóðinn sem er 6%, eingöngu til þess að bæta stöðu sjóðsins, ekki til þess að auka réttindi sjómanna sem greiða í sjóðinn heldur eingöngu til þess að stækka pottinn og geta þá mætt þeim slaka sem orðið hefur í sjóðnum m.a. af völdum 60 ára reglunnar sem nefnd var áðan. Annað þarf einnig að ræða sérstaklega þegar við tölum um Lífeyrissjóð sjómanna og það er örorkulífeyrisþátturinn. Örorkulífeyrisþátturinn í Lífeyrissjóði sjómanna hefur verið á bilinu 40--45%. Hann er núna talinn um 43%. Aðeins tveir lífeyrissjóðir á landinu bera hærri byrði í örorku. Hverjir skyldu það vera? Það er Lífeyrissjóður Vestmannaeyja með 45% örorkuþátt og Lífeyrissjóður Austurlands með 45%. Síðan koma auðvitað aðrir lífeyrissjóðir sem einnig hafa verið með marga sjómenn innan sinna vébanda, t.d. Lífeyrissjóður Bolungarvíkur sem er með 40% og Lífeyrissjóður Suðurnesja með 40%. Meðaltal 40 lífeyrissjóða sem ríkið hefur enga bakábyrgð á er slíkt að þeir sjóðir verja að meðaltali 26% útgjalda sinna í örorkuþáttinn. Að þessu leyti eru þeir lífeyrissjóðir sem sjómenn eru tryggðir í því verulega frábrugðnir. Þau rök m.a. hef ég notað til að rökstyðja það að eðlilegt væri að útgerðin greiddi meira í Lífeyrissjóð sjómanna til að koma í veg fyrir að sjóðfélagar yrðu fyrir endalausum skerðingum, en þessar tölur sem ég hef nefnt leiða til þeirrar niðurstöðu að lífeyrissjóðir sjómanna virka eins og tryggingafélag fyrir útgerðina. Auðvitað valda störf mismunandi álagi. Störf til sjós valda miklu álagi. Slysahætta er þeim samfara en einnig hafa þau veruleg áhrif á stoðkerfi líkamans. Það hefur komið í ljós við könnun á örorkuþætti Lífeyrissjóðs sjómanna m.a. að það er jú stoðkerfi líkamans sem gefur sig. Menn verða því öryrkjar vegna þess og hins vegar vegna slysa. Þetta eru stærstu þættirnir, hvor tveggja mjög starfstengdur þáttur, og verða ekki færð nein önnur rök fyrir þessu en þau að álagið sem sjómennskan veldur, bæði áhættan í starfinu og eins líkamlegt álag við störfin, valdi því að örorkan er sú sem raun ber vitni. Ég tel að ekki verði unað við þetta ástand eins og málin eru í pottinn búin og þótt þær leiðir verði nú farnar sem stjórn lífeyrissjóðsins leggur til, sem ég tel í sjálfu sér vera kannski mildustu leiðirnar sem hægt er að fara í þeim vanda sem núna er uppi, þá er samt engin trygging fyrir því að ekki þurfi að grípa til aðgerða aftur eftir eitt eða tvö ár, einkum ef raunávöxtun Lífeyrissjóðs sjómanna verður slæm. Við vitum að lífaldur fólks er að lengjast. Það mun leggja auknar byrðar á lífeyrissjóði almennt, jafnt Lífeyrissjóð sjómanna sem annarra. Menn geta þess vegna innan skamms tíma staðið frammi fyrir því að þurfa að taka á þessu vandamáli aftur. Ég tel og vil leggja það inn í þessa umræðu að það eigi að skoða virkilega vel í þeirri nefnd sem þetta mál fær til umfjöllunar hvort ekki sé orðið tímabært að taka upp þau sjónarmið sem ég hef m.a. flutt hér í ræðum þegar ég hef mælt fyrir auknum inngreiðslum útgerðarmanna í Lífeyrissjóð sjómanna, þ.e hvort ekki sé eðlilegt að útgerðarmenn beri miklu meiri áhættu varðandi örorkuþáttinn en þeir hafa gert á undanförnum árum. Það má t.d. gera með því að nota meðaltalið sem ég nefndi, sem er 26%, þ.e. meðaltal fleiri en 40 lífeyrissjóða sem ríkið ber enga bakábyrgð á og miða við þá tölu t.d. að Lífeyrissjóður sjómanna beri eigi meira en 25--26% af örorkuþættinum, en það sem umfram er verði útgerðin að fjármagna. Það er ekki eðlilegt að lífeyrissjóðirnir virki eins og tryggingafélag fyrir útgerðina eins og ég sagði áðan. Það er sjálfsagt að lífeyrissjóðir taki á sig eðlilegan hluta af skuldbindingum varðandi örorkuþátt, jafnt Lífeyrissjóður sjómanna sem aðrir. En það sem er verulega umfram meðaltalið --- og meðaltalið er náttúrlega byggt á því að þessi lífeyrissjóðir sjómanna sem ég taldi upp séu inni í meðaltalinu. Talan væri náttúrlega mun lægri ef þeir væru teknir út fyrir sviga --- þ.e. að það sé a.m.k. ekki tekið meira út úr lífeyrissjóðnum en sem nemur þessu meðaltali. Ég legg til að þessi tillaga verði rædd vandlega í nefnd og að skoðað verði hvernig megi útfæra hana. Ég hef verið þeirrar skoðunar í þeim málum sem ég hef flutt um Lífeyrissjóð sjómanna að þessu markmiði hefði verið hægt að ná með sérstakri inngreiðslu, 2% álagi frá útgerðarmönnum inn í lífeyrissjóðinn, tímabundið. Einnig mætti semja um einhvers konar þannig fyrirkomulag að þeir tækju á sig örorkuþáttinn að hálfu leyti þannig að það sem á sjóðinn félli væri til jafns við meðaltal annarra lífeyrissjóða í landinu. Ef það væri gert vænkaðist staða Lífeyrissjóðs sjómanna verulega og mun minni líkur væru á því að enn á ný þyrfti að koma með frv. eftir kannski eitt eða tvö ár til þess að skerða enn á ný réttindi félaga í Lífeyrissjóði sjómanna. Þó að við tölum í þessum orðum um Lífeyrissjóð sjómanna þá á þetta reyndar við um aðra lífeyrissjóði sjómanna, þ.e. þar sem þeir eru tryggðir, hvort heldur það er í Lífeyrissjóði Austurlands, Vestfjarða eða Vestmannaeyja svo að dæmi sé tekið. Ég tel að það væri ábyrg afstaða af hálfu Alþingis að taka þetta mál til gaumgæfilegrar skoðunar þar sem nú er verið að fjalla um breytingar á lögum um Lífeyrissjóð sjómanna. Menn eiga að fara í þá stefnumótun að skoða hvernig hægt sé að taka hluta af örorkuþættinum og færa þann hluta yfir á herðar útgerðarinnar. Ég tel óeðlilegt að sjómannastéttin beri þennan kostnað ein með því að fjármagna hann eingöngu gegnum lífeyrissjóðinn. Haldi fram sem horfir þarf að skerða réttindi í þessum sjóði enn frekar og öðrum sjóðum sem hafa sjómenn innan sinna vébanda. Hafi ég skilið það rétt eru til lífeyrissjóðir í landinu, ég held bankamanna eða einhvers bankans, Búnaðarbankans hygg ég, þar sem byrði örorkunnar er undir 2%. Það segir sig náttúrlega sjálft að lífeyrissjóður sem svona er í pottinn búið með, sem þarf ekki að bera nema 2--4% örorku félagsmanna er miklu betur í stakk búinn til að viðhalda réttindum lífeyrisþega jafnvel þó að ávöxtunin væri ekki jákvæð, væri ekki plúsmegin um tveggja eða þriggja ára skeið. Hvað hefur gerst í Lífeyrissjóði sjómanna? Ávöxtunin hefur farið verulega niður. En það breytir ekki því að miðað við hærri lífslíkur á næstu árum hefði sjóðurinn staðið fyrir þessari aðgerð á næsta ári, þó að ávöxtunin hefði verð skárri. Að öllu samanlögðu get ég ekki annað séð en stjórn lífeyrissjóðsins hafi einfaldlega orðið að leggja þetta til. Samt finnst mér að Alþingi eigi að skoða hvernig laga megi þessa stöðu. Ég tel að þegar viðkomandi aðilar mæta fyrir nefnd þurfi að ræða með hvaða hætti megi létta á örorkuþættinum í Lífeyrissjóði sjómanna. Í þessu frv. er lagt til að bæði makalífeyri og ellilífeyri verði breytt örlítið, þó fyrst og fremst makalífeyrinum. Hér er sagt að ástæða fyrir versnandi stöðu sé annars vegar neikvæð ávöxtun og hins vegar betri lífeyrisréttindi en hjá öðrum sjóðum. Það er alveg rétt. Að sumu leyti hefur Lífeyrissjóður sjómanna verið með betri réttindi, m.a. í makabótunum, en margir aðrir lífeyrissjóðir. Mér finnst líka rétt að gera að umræðuefni almennu lögin um starfsemi lífeyrissjóða frá 1997. Þau kveða á um að lífeyrissjóðir eða stjórnir lífeyrissjóða skuli samkvæmt fyrir fram gefinni formúlu bregðast við. Þar segir að samkvæmt lögum um skyldutryggingu lífeyrissjóða og starfsemi lífeyrissjóða megi heildarstaða lífeyrissjóða aldrei verða verri eða betri en 10% af heildarskuldbindingum. Jafnframt má staðan ekki verða verri eða betri en 5% samfellt í fimm ár. Síðan segir hér í greinargerðinni: ,,Staða Lífeyrissjóðs sjómanna er því innan þess ramma sem lögin setja þar sem heildarstaðan er innan 10% markanna.`` Ég hef velt því fyrir mér varðandi lögin sem við settum 1997, um almanna starfsemi lífeyrissjóða í landinu, hvort þessar viðmiðanir, 10% annars vegar og 5% hins vegar, séu eðlilegar. Á að þurfa að bregðast við jafnbratt án aðlögunar, t.d. ef upp kemur þessi staða varðandi 10%. Það kann að vera að af einhverjum ástæðum, t.d. vegna þess að lífeyrissjóðir hafi fjárfest verulega í tveimur eða þremur stórum fyrirtækjum sem hafi farið illa, jafnvel farið bara á hausinn og fjármunirnir tapast. Við það gætu skapast erfiðar aðstæður í eitt eða tvö ár og við það mundu skuldbindingarnar hrökkva yfir þessar viðmiðanir. Mér finnst spurning hvort vegna slíkra aðstæðna skuli strax gripið til að færa sjóðinn í þá stöðu að hann eigi fyrir 95% af skuldbindingum sínum. Síðan má sjóðurinn ekki bæta stöðuna aftur fyrr en hann er kominn í 105%. Þarna er sem sagt ákveðið bil. Ég velti því fyrir mér hvort þetta á ekki að vera miklu tröpputengdara en að hafa þetta svona bratt. Það er skorið skarpt niður þegar hrekkur yfir ákveðna viðmiðun og síðan þó að sjóðurinn bæti við sig, þarf hann að vera kominn í 105% og vera þar í fimm ár til að hann geta aftur aukið réttindin, að því er mér virðist. Ég vil leggja það inn í umræðuna hvort eðlilegt væri að endurskoða þessi ákvæði í lögunum um almenna starfsemi lífeyrissjóða, hvort þessi aðgerðaþáttur sé ekki of stífur á ákveðnu þrepi þannig að ekki megi slaka út fyrr en komið er yfir ákveðinn punkt. Menn kunna að þurfa að bíða verulega mörg ár, síðan væri kannski hægt að slaka út auknum réttindum fyrir sjóðfélaga en á 10 til 15 ára tímabili njóta þeir sem lenda í skerðingunni lakari réttinda. Þeir sem á eftir kæmu nytu kannski verulega betri réttinda. Á einhverju ákveðnu tímabili skiptir annars vegar í mikla skerðingu og hins vegar í talsverðan plús. Þess vegna velti ég því fyrir mér, eins og ég gat um áðan, hvort þessi réttindi ættu að aukast í smærri þrepum.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um frv. til laga um breyting á lögum nr. 45/1999, um Lífeyrissjóð sjómanna. Ég vil leggja örfá orð í belg. Í athugasemdum með frv. segir: ,,Frumvarp þetta til breytingar á lögum um Lífeyrissjóð sjómanna er lagt fram að beiðni stjórnar sjóðsins. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ákvæðum laganna um ellilífeyri og makalífeyri. Tilgangurinn er að bæta stöðu sjóðsins, en samkvæmt tryggingafræðilegri úttekt Talnakönnunar hf., dags. 13. febrúar 2002, á stöðu sjóðsins miðað við 31. desember 2001 vantaði 7.514 milljónir kr. á að sjóðurinn ætti eignir á móti heildarskuldbindingum, eða 8,8%.`` Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð síðasta ræðumanns, hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar. Fyrr í vetur fjölluðum við um frv. til laga um Lífeyrissjóð sjómanna um að útgerðin kæmi tímabundið meira að greiðslu í Lífeyrissjóð sjómanna til að forða honum frá þeirri skerðingu sem gera á með frv. sem nú er komið fram. Ég lýsti því í umræðunni þá að ég væri hlynntur hugmyndum hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar um að útgerðin tæki á sig auknar greiðslur tímabundið til þess að rétta af stöðu sjóðsins. Réttlætingin fyrir tillöguflutningi af því tagi er augljós. Það liggur ljóst fyrir að Lífeyrissjóður sjómanna virkar að miklu leyti sem slysatryggingasjóður, eins og komið hefur fram í málflutningi á hinu háa Alþingi. Sjóðurinn þarf að standa undir óheyrilegum tölum í sambandi við örorkubætur eða 43% meðan landsmeðaltal annarra sjóða er ekki nema 26% og margir af sjóðunum greiða í kringum 20--22% í örorkubætur. Mér virðist því ljóst að lífeyrissjóðurinn virki í raun og veru að mjög miklu leyti sem eins konar slysatryggingasjóður fyrir mjög áhættusama starfsgrein, þ.e. sjómannsstarfið. Það er að mínu mati sanngirnismál að útgerðin komi meira inn í þennan þátt hvað lífeyrissjóðinn varðar en hún gerir í dag. Þá finnst mér koma til greina að auka greiðslur útgerðarinnar tímabundið inn í lífeyrissjóðina eða semja á einhvern annan hátt um aðkomu útgerðarinnar að slysatryggingu sjómanna, þ.e. utan lífeyrissjóðakerfisins. Ég tel augljóst að slíkt verði að gera. Það hafa verið gerðar úttektir á örorkuhlutfalli eftir svæðum. Það er áberandi, þó að ekki hafi komið fram heildstæð samantekin gögn um það, hve örorka er miklu meiri á þeim svæðum sem útgerð er ríkjandi í atvinnu manna. Þar nefni ég sem dæmi Norðurland eystra. Hér á hinu háa Alþingi var um daginn samþykkt að gera skýrslu þar að lútandi og taka saman hverjar væru orsakirnar fyrir þeirri stöðu. Aðrar hugmyndir hafa einnig komið fram. Þar á hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson einnig hlut að máli. Við höfum báðir reifað þá hugmynd að við ákvörðun um 5% meðafla rynni ágóðinn af því tímabundið til að styrkja Lífeyrissjóð sjómanna. Það er bein tenging við greinina og mundi hvetja menn til að fara vel með þá hlutdeild. Á fyrri helmingi ársins voru þetta verulegar upphæðir. Mig minnir að talað væri um að 80--90 millj. kæmu inn í þann sjóð en sá sjóður rennur núna til hafrannsókna og er til ráðstöfunar þar. Það væri ekki óeðlilegt að skoða hlutina í þessu ljósi og ganga til samninga við útgerðarmenn um aukna hlutdeild og að einhverju leyti aðkomu ríkisins að sjóðnum til að styrkja hann. Það kom fram í umræðunni fyrr í haust að ríkisvaldið bæri mikla ábyrgð á Lífeyrissjóði sjómanna. Með breytingum sem gerðar voru á möguleikum manna til að taka eftirlaun, þ.e. þegar það var fært niður í 60 ár á sínum tíma, komu upp, eftir því sem maður les sér til í ræðum á hinu háa Alþingi, mjög sterk vilyrði fyrir því að ríkisstjórnin og ríkissjóður kæmi á einhvern hátt að styrkingu sjóðsins og mundi veita peninga í sjóðinn til þess að hann gæti staðið við þær skuldbindingar sem sköpuðust af því að menn gátu farið á eftirlaun við 60 ára aldur. Virðulegi forseti. Hin mikla byrði sem örorkan er á sjóðnum gerir það fyrst og fremst skyldu okkar að taka þennan sjóð til sérstakrar meðhöndlunar. Hlutfall upp á 43% í örorkugreiðslur getur ekki talist sanngjarnt þegar aðrir eru í kringum 20--26%. Menn eiga að taka höndum saman og það er sanngirnismál. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort honum þyki ekki í ljósi stöðunnar sanngirnismál að útgerðin taki þátt í að rétta þennan sjóð af tímabundið eins og tillaga hefur verð gerð, um 2% aukningu á greiðslu í sjóðinn af hendi útgerðarinnar. Ég vil líka benda á þann möguleika að útgerðin gangi til samninga við sjóðinn að einhverju leyti um slysatryggingar sem yrðu þá utan við sjóðsdæmið þannig að þær yrðu sterkari og sjómannastéttin kæmi ekki eins illa út af örorku í þessum sjóð og raun ber vitni. Það er ekki sanngjarnt. Að endingu minni ég á það sem ég nefndi áðan, að 5% meðafli og þeir peningar sem fást fyrir hann, sem er í sjálfu sér ágætisfyrirkomulag, væri bein tenging við útgerðina og sjómenn. Þeir peningar sem þar koma inn geta verið verulegir, kannski töluvert á annað hundrað millj. á ári væri hægt að nota tímabundið til að rétta af stöðu sjóðsins. Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um þetta frv. Það lýsir náttúrlega stöðu sjóðstjórnarinnar. Hún gerir sér grein fyrir því að sjóðurinn stendur ekki vel. Ein lausnin er auðvitað að fara þá leið sem hér er farin til lækkunar, biðja um hana. Hins vegar gefast einnig þessar leiðir sem hér hefur einnig verið bent á í ræðum á hinu háa Alþingi. Það eru þingmál fyrir þinginu sem styðjast við þá röksemdafærslu að opinberum aðilum og útgerðinni sjálfri beri að renna styrkari stoðum undir sjóðinn og treysta hann til framtíðar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir litlu frv. um breyting á lögum um aukatekjur ríkissjóðs. Hér er um að ræða nokkrar smávægilegar breytingar þar sem lagt er til að bætt verði inn tilteknum gjaldtökuheimildum, m.a. fyrir löggildingu á starfsheiti raffræðinga og fyrir leyfi til sölu notaðra ökutækja. Einnig er lagt til að bætt verði inn heimild til að taka gjald vegna friðlýsingar æðarvarpa og loks eru hér breytingar í tengslum við frv. að nýjum barnalögum. Vegna þeirra breytinga er ekki unnt að afgreiða frv. óbreytt fyrr en ljóst verður hvort ný barnalög verða samþykkt á Alþingi, og bið ég hv. þingnefnd sem fær málið til meðferðar að taka tillit til þess, hafa það til hliðsjónar við meðferð og afgreiðslu málsins. Að svo mæltu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Þetta frv. sem hæstv. fjmrh. hefur mælt fyrir, um breyting á lögum um aukatekjur ríkissjóðs, er í sjálfu sér ekki stórt í sniðum. Það minnir okkur samt á þá stefnu sem þessi ríkisstjórn hefur haft uppi, þ.e. að fjármagna hina ýmsu opinberu þjónustu og almannaþjónustu með notendagjöldum. Þannig á sá sem þarf á viðkomandi grunnþjónustu að halda að greiða fyrir hana þó að stór hluti af þeirri þjónustu sem verið er að innheimta gjald fyrir ætti að tilheyra almennri grunnþjónustu sem ætti að standa til boða á félagslegum eða opinberum grunni. Þetta er hin nýja tegund skattheimtu sem verið er að innleiða, að gjald sé innheimt hér og þar. 4. gr. þessa frv. til laga sem hæstv. fjmrh. mælti fyrir er svo sem táknræn, þ.e. innheimta á 5 þús. kr. fyrir það ef einhver landeigandi vill friðlýsa æðarvarp sitt, sem sagt fá að njóta þeirra réttinda að lýsa því yfir að ekki megi ganga um æðarvarp á ákveðnum tíma og að æðarvarp njóti friðar um varptímann. Þarna skal innheimta 5 þús. kr. fyrir. Þau eru orðin mjög mörg, dæmin í þessu samfélagi þar sem alls staðar á að borga fyrir það að vera nánast til. Það liggur við að þegar maður er genginn út fyrir þröskuldinn verði maður að borga notendagjald hér og notendagjald þar. Þetta er hin nýja tegund af skattheimtu sem ég tel að sé komin út í fullkomnar öfgar. Við eigum að byggja upp í landinu ákveðna stoðþjónustu, grunnþjónustu sem öllum er opin og allir fá að njóta, og ríki og sveitarfélög eiga að standa opinberlega straum af kostnaðinum við hana. Það á ekki að innheimta notendagjöld eða leyfisgjöld fyrir hana. Við fórum í gegnum umræðu í vetur þar sem aukin gjöld voru lögð á nemendur í framhaldsskólum og sérskólum. Alls staðar birtist þessi nýja skattheimta og hún kemur á alla hvort sem þeir hafa tekjur til að standa undir henni eða ekki. Herra forseti. Ég vildi bara draga athyglina að þessari nýju skattstefnu ríkisstjórnarinnar, að leggja skatta á allt sem hægt er að skattleggja í formi leyfisgjalda og notendagjalda. Mér finnst komið langt út fyrir öll eðlileg mörk þó að ég sé ekki þar að vitna beint til þessa litla frv. þar sem verið er að bæta einum þrem liðum við skattasarp ríkisstjórnarinnar. Það er táknrænt að það síðasta sem lagt er til í þessu frv. er að vilji einhver friðlýsa æðarvarpið sitt og njóta með því friðar með atvinnulíf sitt og það sem því tilheyrir og líka friða náttúru þess svæðis meðan á varpi stendur þurfi hann að borga 5 þús. kr. fyrir. Skattheimtan á sér ekki takmörk, herra forseti.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 99/1999, um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, sem er 359. mál þingsins á þskj. 399. Frv. um breytingu á þessum lögum er lagt fyrir hvert haustþing. Það er í samræmi við 2. gr. laga nr. 99/1999, um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Fyrir 15. september ár hvert skal Fjármálaeftirlitið gefa viðskiptaráðherra skýrslu um áætlaðan rekstrarkostnað næsta árs. Í skýrslunni skal jafnframt lagt mat á þróun starfseminnar undangengin þrjú ár með tilliti til þess tíma sem ætla má að farið hafi í eftirlit með hverjum flokki eftirlitsskyldra aðila skv. 5. gr. Skýrslu Fjármálaeftirlitsins skal fylgja álit samráðsnefndar eftirlitsskyldra aðila á áætluðu rekstrarumfangi næsta árs ásamt afgreiðslu stjórnar stofnunarinnar á því áliti. Til að samráðsnefndin geti gefið álit sitt skal Fjármálaeftirlitið eigi síðar en 15. ágúst ár hvert senda henni upplýsingar um áætlað rekstrarumfang ásamt skýringum á helstu rekstrarliðum. Ef niðurstaða skýrslunnar gefur tilefni til að breyta hundr\-aðshluta eftirlitsgjalds skal viðskiptaráðherra leggja frumvarp þar að lútandi fyrir Alþingi.`` Niðurstaða skýrslu Fjármálaeftirlitsins frá 15. september sl. gefur tilefni til að breyta hundraðshluta eftirlitsgjalds og er þetta frv. um breytingu á álagningarhlutföllum 5. gr. laganna því lagt fram. Með frv. eru álagningarhlutföll hækkuð en lágmarksgjöld eru óbreytt. Áætlað er að álagseftirlitsgjald hækki úr 211,7 millj. kr. árið 2002 í 259,7 millj. kr. árið 2003, þ.e. um rúm 22%. Áætlaður rekstrarkostnaður Fjármálaeftirlitsins á þessu ári nemur 263,5 millj. kr. en 268,4 millj. kr. á því næsta sem er tæplega 2% hækkun. Ástæðan fyrir því að álagt eftirlitsgjald hækkar meira en nemur hækkun rekstrarkostnaðar er sú að í byrjun þessa árs voru 47,9 millj. kr. peningalegar eignir yfirfærðar frá fyrra ári. Frv. fylgir skýrsla Fjármálaeftirlitsins um áætlaðan rekstrarkostnað þar sem ítarlega er farið yfir rekstur Fjármálaeftirlitsins. Þá er sérstakur viðauki með skýrslunni þar sem fram kemur sýn Fjármálaeftirlitsins á rekstri til næstu þriggja ára. Er þessi hluti skýrslunnar í samræmi við óskir efh.- og viðskn. frá síðasta hausti. Frv. fylgir einnig álit samráðsnefndar eftirlitsskyldra aðila á rekstraráætlun Fjármálaeftirlitsins. Að síðustu fylgir frv. skýrsla Fjármálaeftirlitsins til viðskrh. um starfsemi eftirlitsins frá 1. júlí 2001 til 30. júní 2002 en þessi skýrslugjöf er í samræmi við 16. gr. laga nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Í skýrslunni er mjög ítarlega farið yfir eftirlit Fjármálaeftirlitsins á einstökum sviðum fjármálamarkaðarins, þróun og horfur á fjármálamarkaði og áherslur í starfi Fjármálaeftirlitsins næstu missirin. Herra forseti. Ég mælist til þess að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég geri ekki neinar athugasemdir við frv. sjálft, þ.e. um eftirlitsgjaldið og örlitla hækkun þess. Ég tel að þar sé fullkomlega eðlilega að öllu staðið og eðlilegt að fyrirkomulagið sé með þeim hætti að eftirlitsskyldir aðilar standi undir kostnaði við Fjármálaeftirlitið. Það sem ég sakna alltaf í umræðu um þetta frv. er sú skýrsla til viðskrh. sem fylgir sem fylgiskjal með þessu frv. og unnin er mestmegnis af Fjármálaeftirlitinu. Mér finnst hún það athyglisverð, nú eins og áður, að hún verðskuldi miklu meiri umræðu en viðskrh. sér ástæðu til. Það kemur aftur og aftur fyrir að hæstv. ráðherra skautar hér mjög létt yfir ýmislegt sem fram kemur hjá Fjármálaeftirlitinu sem er nauðsynlegt að ræða og sem snertir fjármálamarkaðinn, verðbréfamarkaðinn, lífeyrissjóðsmálin og vátryggingarmarkaðinn sem gerðar eru nokkrar athugasemdir við í þessari skýrslu. Það eru efnisleg rök til að ræða þessa skýrslu við þessa umræðu. Við þekkjum öll mikilvægi Fjármálaeftirlitsins og ég tel að það fjármagn sem til þess er varið skili sér svo sannarlega til baka. Þó að við heyrum að eftirlitsskyldu aðilarnir kveini sífellt undan kostnaði við Fjármálaeftirlitið tel ég það fullkomlega ástæðulaust. Fjármálamarkaðurinn er alltaf að verða stærri og flóknari, breytingar orðnar miklar og verkefni sem Fjármálaeftirlitið á að sinna hafa aukist verulega. Við erum að fjalla um eina mikilvægustu eftirlitsstofnun í þjóðfélaginu, þá sem gengur næst Ríkisendurskoðun. Eftirlitið nær til fjármála- og verðbréfamarkaðarins eins og ég sagði, lífeyrissjóða og tryggingafélaga. Umfang eftirlitsins er mjög mikið og fer sívaxandi. Það er nauðsynlegt að svo vel sé búið að Fjármálaeftirlitinu til að það geti sinnt hlutverki sínu. Það er auðvitað brýnt að þingmenn geti treyst Fjármálaeftirlitinu, ekki síst eftir að bankastofnunum og öðrum stofnunum sem hafa verið hlutafélagavæddar hefur verið nánast lokað fyrir þingmönnum. Þeim er gert afar erfitt að sinna eftirlitsskyldu sinni með fjármálamarkaðnum, m.a. vegna þess. Þess vegna ítreka ég að það er mikilvægt að þannig sé búið að Fjármálaeftirlitinu að það geti vel sinnt hlutverki sínu. Þessi skýrsla sem hér er lögð fram er með nokkuð sérstökum hætti vegna þess að Fjármálaeftirlitið er undir mikilli smásjá með rekstur sinn. Ég efa að nokkur opinber stofnun sé undir eins mikilli smásjá og Fjármálaeftirlitið. Það opnar algjörlega rekstur sinn fyrir þinginu og eftirlitsskyldum aðilum sem hér eru tíundaðir nákvæmlega. Það er auðvitað til fyrirmyndar og ætti að vera um fleiri þætti eða stofnanir í þjóðfélaginu. Ég mundi t.d. vilja sjá að fjmrh. gæfi árlega skýrslu um eftirlit með skipan opinberra framkvæmda. Svo sannarlega mundi ekki veita af, þvert á móti veita mikið aðhald. Það er auðvitað enn og aftur mjög ómaklega vegið að Fjármálaeftirlitinu í þessari skýrslu af hálfu eftirlitsskyldu aðilanna. Þeir eru þó þeir sem loka algjörlega stofnunum sínum og rekstri fyrir þinginu, jafnvel þó að þeir hafi verið, a.m.k. fram til þessa dags, eins og bankastofnanirnar í meirihlutaeign ríkisins. Það eina sem ég get tekið undir í athugasemdum hjá hinum eftirlitsskyldu aðilum er að þeir gagnrýna stjórnarlaun stjórnar Fjármálaeftirlitsins. Þar tel ég nokkuð vel í lagt og alveg ástæðu til að skoða sérstaklega. Ég geri hins vegar ekki athugasemdir við það þó að verið sé að auka við starfslið Fjármálaeftirlitsins og það kalli eftir því að fá aukinn starfskraft á næstu árum þótt það sé ekki gert á næsta ári. Ég hef meiri efasemdir um það sem Fjármálaeftirlitið er að kalla eftir, að fá rýmri heimildir til að fela utanaðkomandi óháðum aðilum tiltekin verk sem tengjast eftirliti, að það komi til greina. Og þeir nefna að huga megi að því t.d. hvort rýmka megi heimildir Fjármálaeftirlitsins til þess að óska eftir úttektum óháðra aðila á tilteknum þáttum í starfsemi fjármálafyrirtækis á kostnað þess. Við höfum fyrir okkur hvernig kostnaður við aðkeypta ráðgjafarþjónustu hjá ríki og ráðuneytum hefur verið að blása verulega út. Á þremur til fjórum árum hefur hann vaxið úr 1 milljarði í 3 milljarða og hér er verið að biðja um aukningu á því. Ég tel það ekki skynsamlega leið, það er að vísu leið sem hinir eftirlitsskyldu aðilar taka undir með Fjármálaeftirlitinu, ég tel miklu nær að veita þeim rýmri heimildir til þess að ráða sérhæft starfsfólk til að geta sinnt eftirlitsskyldu sinni. Það er raunverulega það tvennt sem ég geri athugasemdir við. Það er alveg ástæða til að vitna í bls. 13, mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á rekstrarumfangi Fjármálaeftirlitsins, með vísan til þess sem ég sagði áðan um athugasemdir hinna eftirlitsskyldu aðila. Í skýrslu sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gaf út í júní á síðasta ári er að finna mat sjóðsins á íslensku fjármálakerfi í tengslum við sérstaka athugun hans á fjármálastöðugleika, og þar stendur, herra forseti, að fjölga þurfi verulega starfsfólki í Fjármálaeftirlitinu. Mér finnst hinir eftirlitsskyldu aðilar hafa allt of mikið um það að segja hvernig rekstrarumfangi Fjármálaeftirlitsins er háttað, það á miklu frekar að vera í verkahring hæstv. viðskrh. og Alþingis að veita Fjármálaeftirlitinu það svigrúm sem það þarf til að geta sinnt hlutverki sínu. Ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hún ekki að hinir eftirlitsskyldu aðilar hafi allt of mikið um það að segja hvernig rekstrarumfangi þessarar stofnunar er háttað? Og telur hæstv. ráðherra þær athugasemdir réttmætar sem iðulega koma fram hjá hinum eftirlitsskyldu aðilum sem sífellt eru með nöldur yfir rekstri Fjármálaeftirlitsins? Ég vil aðeins fara í það sem rætt er hér um verðbréfamarkaðinn og staldra þar aðeins við. Ég tók t.d. eftir í ræðu forstjóra Fjármálaeftirlitsins á ársfundi eftirlitsins, sem nokkuð kemur fram í skýrslunni, að forstjórinn gagnrýndi að stjórnir fjármálafyrirtækja fylgja ekki eftir þróun sem verður í starfsemi fyrirtækisins. Og forstjórinn nefndi að yfirsýn stjórnar og tök hennar á áhættustýringu og innra eftirliti séu oft bundin við rótgrónar áhættur í starfsemi fyrirtækisins, en yfirsýn yfir slíkar áhættur sé að sama skapi lítil. Nefndi forstjórinn að stjórn fjármálafyrirtækja hafi ekki lengur yfirsýn yfir áhættutök fyrirtækis og reynsla Fjármálaeftirlitsins sé ótvírætt sú að áhættustýring og innra eftirlit sé mest ábótavant á nýjum sviðum fjármálaþjónustu. Benti forstjórinn á að í þeim málum sem upp hafa komið að undanförnu hafi innra eftirliti undantekningarlítið verið ábótavant. Ég tel þetta alvarlega athugasemd hjá forstjóranum. Hann segir að komið hafi fram að undanförnu að innra eftirliti hafi undantekningarlítið verið ábótavant. Og það er athyglisvert í ljósi t.d. þess svars sem ég hef fengið frá hæstv. viðskrh. nýverið þar sem ég innti hæstv. ráðherra eftir kvörtunum vegna verðbréfaviðskipta. Þar kemur fram að veruleg fjölgun er á kvörtunum vegna verðbréfaviðskipta. Þau mál sem þar koma fram eru orðin frá árinu 2000 um 40 talsins sem er ansi mikið og mikil aukning. Á árinu 2000 þar sem um var að ræða fimm mál og það sem af er þessu ári eru þetta orðin 16 mál sem kvartað hefur verið yfir og árið 2001 17 mál. Við erum að tala um 40 mál. Vera má að það sé út af því að eftirlitið sé orðið styrkara og markvissara að þau koma upp á borðið, en mér finnst ástæða til að staldra aðeins við þessi mál. Ekki síst þegar fram kemur í svari hæstv. ráðherra þegar hún er spurð hversu oft á þessum árum hafi komið fram kvartanir um rangar upplýsingar frá verðbréfafyrirtækjum vegna sölu hlutabréfa og hversu oft það hafi verið vegna sama fyrirtækis, þá er það æðioft að mér finnst að kvartanir komi vegna sömu fyrirtækjanna. Hér stendur að samkvæmt upplýsingum frá Fjármálaeftirlitinu hafi því borist með formlegum hætti sex erindi er varða kvörtun um ranga upplýsingagjöf fjármálafyrirtækja á umræddu tímabili og það sem liðið er af árinu 2002. Þessi erindi varða fjögur fjármálafyrirtæki, af þeim eru þrjú á hendur sama fjármálafyrirtækinu, herra forseti. Mér finnst það nokkuð mikið. Í allnokkrum fleiri málum hefur einnig verið kvartað til Fjármálaeftirlitsins með óformlegum hætti vegna rangra upplýsingagjafa fjármálafyrirtækja vegna viðskipta með verðbréf. Það er því ýmislegt sem þarf að skoða í þessum málum og herða á. Ég geri mér grein fyrir að hæstv. ráðherra hefur verið að reyna það með þeim frv. sem hún hefur verið að flytja um verðbréfamarkaðinn, sem ég átti því miður ekki kost á að taka þátt í. Ég þarf að skoða það mjög vel í efh.- og viðskn. hvort hér sé verið að fara einhverjar leiðir sem veiti styrkari umgjörð utan um fjármálamarkaðinn og verðbréfamarkaðinn, þannig að svo sé um málin búið að ekki sé hægt að stunda hér óeðlilega viðskiptahætti á verðbréfamarkaðnum eða innherjasvik. Ég hef lengi gert athugasemdir við viðskipti fjármálafyrirtækja fyrir eigin reikning og talið að miklu betur þyrfti að búa þar um hnútana þegar fjármálafyrirtæki eru að sýsla með bréfasöfn viðskiptavina og standa á sama tíma í umfangsmiklum viðskiptum sjálf fyrir eigin reikning. Það er viss hætta á að slíkt fyrirkomulag hafi óeðlileg áhrif á gengi bréfanna og að hagsmunir þeirra sem treystu verðbréfafyrirtækjunum fyrir umsýslu eignasafna sinna séu alls ekki nægjanlega tryggðir. Ég hef miklar efasemdir um að hinir svokölluðu kínamúrar dugi og að reglur um aðskilnað hagsmuna innan fyrirtækisins séu nógu markvissar sem leitt gæti til þess að hagsmunir viðskiptavina væru ekki nægjanlega tryggðir. Ég tel líka ástæðu --- ég sé að tími minn er að styttast --- til að fara ofan í þrjá þætti í viðbót sem ástæða er til að skoða nánar og það er sú aukning sem orðin er á vanskilum sem Fjármálaeftirlitið gefur reglulega út og þau eru mjög vaxandi. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra sérstaklega um þau mál, ég hef af þeim verulegar áhyggjur. Skuldir heimilanna eru orðnar gífurlega miklar, eins og við þekkjum, sennilega 700 milljarðar ef ég man rétt og sem hlutfall af ráðstöfunarfé þá er þetta orðið um 170--180%, einhvers staðar nálægt því. Það kemur fram hjá Fjármálaeftirlitinu að heildarvanskil einstaklinga og fyrirtækja í lok júní sl. námu 25,6 milljörðum, eða 3,5% af útlánum samanborið við 18,2 milljarða í lok júní 2001, eða 2,6% af útlánum. Það er veruleg aukning þegar heildarvanskil aukast á svona stuttum tíma úr 18 milljörðum í 25--26 milljarða. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Telur hún ekki ástæðu til í þessari stöðu að beita sér fyrir því frv. sem fyrrum viðskrh., Finnur Ingólfsson, og flokkur þeirra beittu sér fyrir fyrir kosningarnar að mig minnir 1995 áður en þau settust í ríkisstjórn, að koma á lögum um breytingu á gjaldþrotaskiptum, þ.e. um greiðsluaðlögun sem er nýtt úrræði fyrir einstaklinga utan atvinnurekstrar sem komnir eru í algjört og viðvarandi greiðsluþrot og ekkert blasir við að óbreyttu annað en gjaldþrot? Þetta er mál sem ég held að við verðum að fara að skoða af mikilli alvöru. Við sjáum allt of oft í fjölmiðlum upplýsingar um aukningu á gjaldþrotum og vanskilum einstaklinga. Ég held, herra forseti, að hæstv. ráðherra gerði nú gott verk í stóli ráðherra ef hún skoðaði það að beita sér fyrir því að það frv. verði flutt. Þetta er frv. sem Framsfl. hefur lagt áherslu á en af einhverjum ástæðum hefur áhuginn á að koma þessu máli í höfn minnkað eftir að ráðherrann hafði aðstöðu til þess og Framsfl. með ríkisstjórnaraðild. Það sýnir sig oft og iðulega að þau úrræði sem áttu að koma í staðinn fyrir þessa greiðsluaðlögum duga hvergi, gagnast örfáum einstaklingum. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hefur ítrekað spurt fjmrh. um þau úrræði og hverjum þau gagnast því örfáum einstaklingum hafa gagnast þau úrræði sem áttu að koma í staðinn fyrir þessa greiðsluaðlögum. Mér finnst ástæða til að spyrja hæstv. ráðherra um þetta í tilefni af þeirri aukningu sem er á vanskilum einstaklinga og mikilli og slæmri skuldastöðu heimilanna og auknum gjaldþrotum. Hæstv. ráðherra hlýtur að hafa áhyggjur af þeirri stöðu og er ástæða til að ræða það undir þessum lið. Ég tek eftir því, herra forseti, að í yfirliti sem fram hefur komið um vátryggingamarkaðinn, þá er ástæða til að staldra aðeins við það og forstjóri Fjármálaeftirlitsins ræddi það líka á ársfundinum. Þar kom fram þegar vátryggingamarkaðurinn er skoðaður, að iðgjaldatekjur halda áfram að hækka á árinu 2001, en þær hækkuðu 9% umfram verðlagsbreytingar frá fyrra ári, en tjón ársins lækkuðu hins vegar um 8% frá fyrra ári. Ég vil spyrja ráðherra af því að í ræðu forstjórans kom fram að Samkeppnisstofnun hafi um nokkurt skeið unnið að athugun á samstarfi vátryggingafélaga og meintum brotum á samkeppnislögum. Hér er haft eftir forstjóranum, orðrétt, með leyfi forseta: ,,Fjármálaeftirlitið telur í þessu efni brýnt að niðurstöður fáist í þeirri athugun hið fyrsta.`` Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvað líði þeirri athugun sem hér er verið að vitna í varðandi vátryggingafélögin og meint brot á samkeppnislögum. Það er ástæða til að spyrja um það undir þessum lið. Og jafnframt að inna ráðherrann eftir því hvort hún telji ekki aðeins tímabært að staldra við þegar staða tryggingafélaganna og afkoma er t.d. miklu betri á árinu 2001 en hún hefur verið á næstliðnum árum og iðgjaldatekjur hækka svona langt umfram verðlagsbreytingar og tjón ársins lækka, hvort eigi nú ekki að hafa auga með því að hægt sé að lækka eitthvað iðgjöldin á neytendur. Það er stutt eftir af tíma mínum en ég vil nota hann til að ræða um lífeyrissjóðina, en ég sé að um þá er nokkuð fjallað í skýrslu Fjármálaeftirlitsins. Þar finnst mér koma fram nokkuð alvarlegar athugasemdir sem mér finnst full ástæða til að hæstv. ráðherra ræði hér þegar við erum að fjalla um þá skýrslu. Þar stendur: ,,Athuganir á fjárfestingum [þ.e. lífeyrissjóðanna] leiddu í ljós að fjárfestingar allmargra lífeyrissjóða eru ekki innan þeirra marka sem lög setja, sérstaklega hvað varðar fjárfestingar í óskráðum verðbréfum og verðbréfum útgefnum af sama aðila. Hefur Fjármálaeftirlitið þurft að gera ítrekaðar athugasemdir við nokkra lífeyrissjóði. Þá hafa nokkrir lífeyrissjóðir verið krafðir um úrbætur í samræmi við niðurstöður athugana. Í nokkrum tilvikum hafa þessar athuganir leitt í ljós þörf á mun ítarlegri könnun á starfsemi lífeyrissjóða og sammerkt hjá þeim sjóðum hefur verið að innra eftirliti hefur ekki verið nægjanlega sinnt. Þá má almennt segja að gögnum um innra eftirlit hjá lífeyrissjóðunum sem kallað var eftir hafi í mörgum tilvikum verið ábótavant eða ekki skilað sér nægilega vel. Fjármálaeftirlitið hefur ítrekað við stjórnir nokkurra lífeyrissjóða ábyrgð þeirra á innra eftirliti.`` Síðan kemur fram, með leyfi forseta: ,,Nokkur brögð eru að því að ársreikningar lífeyrissjóða séu ekki í samræmi við reglur sem um þá gilda. Hefur Fjármálaeftirlitið gert margvíslegar athugasemdir við lífeyrissjóði í þessu sambandi og í einu tilviki var lífeyrissjóði gert að gefa út ársreikning sinn að nýju. Á tímabilinu hafa komið upp alvarleg mál sem efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra og Fjármálaeftirlitið hafa tekið til athugunar og tengjast starfsemi lífeyrissjóða. Í einhverjum tilvikum hefði mátt koma í veg fyrir eða leiða málin fyrr í ljós með virku innra eftirliti þessara lífeyrissjóða.`` Mér finnst, herra forseti, að þetta séu nokkuð alvarlegar athugasemdir og mér finnst alveg full ástæða til að við hér í þinginu og efh.- og viðskn. förum að gefa meiri gaum starfsemi lífeyrissjóðanna sem hafa nú yfir gífurlega miklu fjármagni að ráða, ætli það séu ekki 500--600 milljarðar, ef ég man einhverjar tölur rétt, þannig að þeir geta auðvitað ekki hagað sér eins og ríki í ríkinu. Þessar athugasemdir gefa fullt tilefni til þess, herra forseti, að biðja efh.- og viðskn., og ég beini því líka til viðskrh., að við förum að gefa starfsemi lífeyrissjóðanna og eftirliti með þeim meiri gaum en gert hefur verið hingað til. Skýrsla þessi gefur mér a.m.k. ástæðu til að staldra meira við stöðu þeirra. Herra forseti. Ég sé að tími minn er búinn og ég hef beint örfáum spurningum til hæstv. ráðherra og vona svo sannarlega að hún ræði betur skýrsluna en hún hefur gert til þessa, vegna þess að skýrslan á það svo sannarlega skilið og Fjármálaeftirlitið á svo sannarlega þakkir skildar fyrir að setja hana fram með þeim hætti sem það gerir.

Herra forseti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um þetta frv. þótt tilefnið sé ærið, því eins og hér kom fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur þá fylgja með þessu frv. skýrslur Fjármálaeftirlitsins og jafnframt álit samráðsnefndar eftirlitsskyldra aðila. Ég vil taka undir það sjónarmið sem fram kom í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að mér finnst eðlilegt að eftirlitsskyldir aðilar standi straum af kostnaði við Fjármálaeftirlitið. Við höfum fengið að kynnast því í efh.- og viðskn. á undangengnum árum að þessir aðilar telja of í lagt og hafa gagnrýnt hversu há þessi gjöld eru. Samkvæmt frv. eru álagningarhlutföll hækkuð en lágmarksgjöldin eru óbreytt. Áætlað er að álagt eftirlitsgjald hækki úr 211,7 millj. kr. árið 2002 í 259,7 millj. kr. árið 2003, eða um rúm 22%. Síðan hefur komið fram skýring á þessu. Enda þótt rekstrarkostnaður Fjármálaeftirlitsins hækki einvörðungu um 2% þá er skýringin á þessum 22% sú að inni er upphæð, 47,9 millj. frá fyrra ári sem eru yfirfærðar. Þar er komin skýringin á þessari miklu hækkun. Það skýtur skökku við að þessir aðilar sem hafa margir hverjir dásamað þjónustugjöld og að sérhver starfsemi eigi að standa undir sjálfri sér með sértekjum, skuli bera sig jafnaumlega og raun ber vitni þegar kemur að þeim sjálfum og þeim er ætlað að inna slík þjónustugjöld af hendi. Hins vegar er að sjálfsögðu eðlilegt að þeir veiti Fjármálaeftirlitinu strangt aðhald og að Fjármálaeftirlitið hafi ekki sjálfsskömmtun um eigin kjör og starfsskilyrði. Það eru einmitt kjörin sem þeir hjá samráðsnefnd hafa verið að gagnrýna, sumt maklega en sumt þykir mér ekki vera eins sanngjarnt. Þeir benda á að stjórnarlaun til þeirra sem sitja í stjórn Fjármálaeftirlitsins hafi hækkað óhóflega. Þessi gagnrýni hefur reyndar komið fram áður. En hér segir, með leyfi forseta: ,,7. Samráðsnefnd gagnrýndi á síðasta ári há stjórnarlaun sem greidd eru til stjórnar FME, en þau hækkuðu um 20% frá samþykktri áætlun fyrir 2001 (4,8 millj. kr.) til ársins 2002 (6,1 millj. kr.). Taldi samráðsnefndin brýnt að lækka þennan kostnað verulega. Þvert á ábendingar samráðsnefndar stefnir í að heildargreiðslur til stjórnar fyrir árið 2002 hækki frá samþykktri áætlun og verði 6,2 millj. kr. Í drögum að rekstraráætlun fyrir 2003 er síðan gert ráð fyrir að hækka þessar greiðslur í 6,4 millj. kr.`` Nú er að sjálfsögðu eðlilegt að menn sem sitja í stjórn Fjármálaeftirlitsins fái greitt fyrir vinnu sína. Það er eðlilegt. Hins vegar þarf að gæta að því að þessi stjórnarlaun verði ekki óeðlilega há. Staðreyndin er sú að þeir sem sitja í nefndum og ráðum á vegum hins opinbera fá greidd mjög lág laun. Það er hin almenna regla. Þegar hins vegar kemur að stofnunum sem snerta fjármálin eða fjármálasviðið þá gegnir öðru máli. Við þekkjum hverjar greiðslurnar eru þegar kemur að svokallaðri sérfræðiaðstoð, þegar nefndir og ráð leita út fyrir sín vébönd til svokallaðra sérfræðinga úti í bæ. Þá eru taxtarnir himinháir. Mönnum er eflaust í fersku minni hvernig þeir höguðu þessum málum hjá einkavæðingarnefnd. Þá töldu þeir sig þurfa að leita til sérfræðinga utan nefndarinnar og það undarlega var að yfirleitt hétu þeir sömu nöfnum. Þannig leitaði Jón Sveinsson til Jóns Sveinssonar og Hreinn Loftsson leitaði til sérfræðingsins Hreins Loftssonar og þá voru menn komnir á allt önnur kjör. Auðvitað á að vera eftirlit með nefndagreiðslum af þessu tagi og koma í veg fyrir að menn fái þar einhverja sjálftöku inni í sjóði. Það er eðlilegt að eftirlitsskyldir aðilar skuli vilja veita þarna aðhald. Þarna þarf að sýna sanngirni. Það þarf að sjá til þess að menn fái greitt eðlilega fyrir sína vinnu, en ekki um of. Hins vegar er hér einnig að finna undarlega gagnrýni þykir mér. Samráðsnefndin gagnrýnir t.d. kostnað við endur- og símenntun starfsfólks. Hér segir reyndar að hann sé illa skilgreindur þessi kostnaður. En það er gagnrýni af þessu tagi sem manni finnst eiginlega vera mjög undarlegur sparðatíningur. Ég verð nú fyrir mitt leyti að segja að ég tel mjög gott og eðlilegt að stuðlað sé að kröftugu endurmenntunarstarfi, einmitt ekki síst innan stofnunar eins og þessarar sem þarf að fylgjast rækilega með breytingum á þessum vettvangi. Aðrar athugasemdir og kannski stærri í sniðum er að finna í athugasemdum samráðsnefndarinnar. Þetta er nokkuð sem við hljótum að fara rækilega yfir í efh.- og viðskn. þingsins þegar þar að kemur og sjálfsagt er að taka upp ábendingar þar sem koma fram í skýrslu Fjármálaeftirlitsins, eins og þær sem lúta að lífeyrissjóðunum t.d. Það er rétt sem hér hefur verið bent á að lífeyrissjóðirnir eru orðnir drjúgur hluti af fjármálalífi þjóðarinnar og auðvitað eiga þeir að þurfa að standa skil gerða sinna gagnvart eftirlitsaðilum á borð við Fjármáleftirlitið. Lífeyrissjóðirnir búa hins vegar við strangt innra eftirlit og lúta aðhaldi frá aðstandendum sínum úr röðum atvinnurekenda og samtaka launafólks. Ég get sagt frá því hér í þessu samhengi að í síðustu viku var haldinn aðalfundur hjá BSRB. Þar komu fulltrúar lífeyrissjóðanna og gerðu ítarlega grein fyrir fjárfestingarstefnu og þeim reglum sem sjóðirnir hafa sett sér. Vitundin um mikilvægi þess að lífeyrissjóðirnir lúti ströngu aðhaldi er því að vakna og það er eðlilegt að Fjármálaeftirlitið setji fram gagnrýni sína ef því þykir ástæða til og við eigum að taka þá gagnrýni mjög alvarlvega. Ég tek undir það sem hér var sagt að við í efh.- og viðskn. þingsins hljótum að kalla eftir skýringum frá hlutaðeigandi aðilum, bæði Fjármálaeftirlitinu og fulltrúum lífeyrissjóðanna. Herra forseti. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta.Ég á eftir að kynna mér frv. betur. Það gefst tóm til að gera það í efh.- og viðskn. þingsins og mun ég ekki láta mitt eftir liggja í því efni.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Hér erum við að tala um mjög mikilvæga starfsemi sem fer fram innan Fjármálaeftirlitsins. Ég heyri það á þeim hv. þm. sem hafa talað að þeir eru í öllum aðalatriðum ánægðir með það starf sem þarna fer fram. Það finnst mér gott að heyra. En ég legg áherslu á að Fjármálaeftirlitið starfar mjög sjálfstætt. Þó það sé vistað undir viðskrn. þá eru ekki tengsl þar á milli í raun nema hvað varðar ákvæði sem getið er um í lögum, eins og t.d. það að veita viðskrh. upplýsingar og skýrslu á ákveðnum tímapunkti í sambandi við rekstur. Ég tek undir með hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að það er mjög mikilvægt að vel sé að þessari stofnun búið. Þannig háttar til eins og allir vita að hinir eftirlitsskyldu aðilar greiða kostnaðinn við starfsemina. Þess vegna held ég að erfitt sé að krefjast að þeir hafi ekki neitt um það að segja hvernig þessi rekstur er og hversu umfangsmikill hann er og dýr og þar fram eftir götunum. Ég treysti mér nú ekki til þess að tala gegn því í rauninni. Hv. þm. talaði um ýmiss konar nöldur sem kæmi fram í þeirra áliti. Það er svona sparðatíningur og ýmsar aðfinnslur kannski, en ekki eru þær nú stórvægilegar. Hv. þm. kom inn á ræðu forstjóra Fjármálaeftirlitsins þar sem hann fór yfir mjög mörg mikilvæg atriði, t.d. hvað varðar stjórnir fjármálafyrirtækja. Þar var hann með nokkurn gagnrýnitón þegar hann talar um að þær hafi e.t.v. ekki nægilega yfirsýn. Hann talaði einnig um að áhættustýringu og innra eftirliti í því sambandi væri ábótavant. Þetta er vissulega áhyggjuefni. En þarna er Fjármálaeftirlitið að beita sér. Það er að taka á þessum málum af myndugleika að mínu mati og fara yfir þær leiðir sem eru færar til þess að bæta úr. Það er mikilvægt. Hv. þm. nefndi verulega fjölgun kvartana sem hefðu komið fram í svari við fyrirspurn hennar. Það er nú kannski ekki hægt að segja að mjög mikið sé um kvartanir. Þó þekkist það að viðskiptavinir kvarti yfir ákveðnum atriðum. Auðvitað væri betra ef það væri algjörlega í lágmarki. En svona er nú þetta. Hér er náttúrlega tiltölulega ungur fjármagnsmarkaður sem er í mótun. Eitthvað erum við að læra af reynslunni eins og gengur og gerist. Ég tel þó að við í ráðuneytinu höfum staðið okkur allvel í sambandi við að fylgjast vel með ástandinu og reyna að styrkja löggjöfina þegar upp hafa komið atriði sem við höfum talið að bentu til þess að þess væri þörf. Ég nefni t.d. svokallað Skeljungs-mál sem upp kom í fyrra. Þá var strax brugðist við í ráðuneytinu og lagt fram frv. til þess að taka á því. Hv. þm. talaði um að hún hefði efasemdir um að kína\-múrar dugi, en þetta er sú aðferð sem er almennt beitt. Hún er ekkert íslenskt fyrirbæri heldur er þetta á grundvelli tilskipana. Ég veit ekki hvort hægt sé að benda á aðra betri leið í rauninni. En auðvitað er líka mikilvægt að þessir kínamúrar haldi. Um það snýst málið. Hv. þm. sem hér töluðu komu báðir inn á stjórnarlaun. Spurningin var hvort þau væru hugsanlega of há eða hvort þau væru sanngjörn. Eins og ég skildi málið þá var frekar verið að gagnrýna það að þau væru óþarflega há. Við verðum að hafa í huga að gerðar eru mjög strangar kröfur til stjórnarmanna í Fjármálaeftirlitinu. Þeir mega t.d. ekki eiga hluti í fjármálafyrirtækjum. Þeir mega ekki taka að sér verkefni fyrir fjármálafyrirtæki, en þau eru nú yfir 200 talsins. Þeir þurfa að gera sérstaka grein fyrir verðbréfaviðskiptum sínum. Því er eiginlega hægt að tala um að umtalsverður fórnarkostnaður sé fólginn í því að taka að sér að sitja í stjórn Fjármálaeftirlitsins. Litið hefur verið svo á að rétt væri að taka tillit til þessa í sambandi við greiðslu stjórnarlauna og þeirrar ábyrgðar sem þessu starfi fylgir. En þrátt fyrir þetta sem ég hef hér nefnt eru stjórnarlaun lægri í Fjármálaeftirlitinu en í þeim ríkisstofnunum þar sem samanburðar hefur verið leitað, t.d. í Seðlabanka Íslands. Upphaflega var þetta miðað við bankaráðslaun þar sem eru 85 þús. á mánuði og 13 mánuðir, en hjá Fjármálaeftirlitinu eru það 75 þús. á mánuði fyrir aðalmenn, 150 þús. fyrir stjórnarformann og 50 þús. fyrir varamann. Þá vil ég nefna í sambandi við varamenn, vegna þess að rætt hefur verið hvort ástæða sé til að þeir séu að mæta á fundi almennt þegar fullskipað er af hálfu aðalmanna en ástæðan er m.a. sú að nokkuð er um vanhæfi vegna þeirra ströngu reglna sem gilda og því þykir mikilvægt að varamenn séu vel inni í málum og geti þannig alltaf verið tiltækir þegar á þarf að halda. En ég segi í sambandi við þetta að allt orkar tvímælis og eðlilegt að þetta sé rætt, en mér finnst erfitt að halda því fram að þetta sé óeðlilegt. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir nefndi greiðsluaðlögun og mál sem flutt var af hálfu þingmanna Framsfl. í sambandi við greiðsluaðlögum, sem er rétt. Nú er þetta ekki mál sem ég tel að heyri undir mitt ráðuneyti, þannig að ég á nú erfitt með að flytja mál af því tagi. En það er rétt að í því frv. sem flutt var fólust mikilvæg atriði til bóta fyrir neytendur og viðskiptavini fjármálafyrirtækja. Ég vil geta þess í því sambandi, sem ég hef reyndar sagt frá áður, að ég hef nýlega skipað nefnd í sambandi við samningsskilmála sem er má segja lokahnykkurinn í sambandi við það að koma á góðu skipulagi á fjármagnsmarkaði. Við erum með mikið frv. í efh.- og viðskn. um fjármálafyrirtæki sem varðar rammann, reksturinn, stofnun og starfsemi fjármálafyrirtækja. Við erum með annað frv. sem er líka nokkuð að vöxtum og mjög mikilvægt að mínu mati, sem er um verðbréfaviðskipti. Þar er fjallað um hegðunarreglurnar sem eru ekki síður mikilvægar. En þriðja atriðið sem ég tel mikilvægt að taka á varðar neytendur og eru samningsskilmálar. Nú hefur verið skipuð nefnd til þess að fara yfir þann þátt mála og kynna sér hvernig aðrar þjóðir fara að hvað þetta varðar og vita hvort þarna er ekki nokkur brotalöm hjá okkur. Ég vonast til þess að áður en langt um líður getum við haft eitthvað frá því að segja frekar. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir nefndi líka vátryggingamarkaðinn. Um hann er það að segja að Fjármálaeftirlitið hefur skoðað hann og telur ekki ástæðu til að gera athugasemdir í sambandi við iðgjöld. Hins vegar er það rétt að Samkeppnisstofnun hefur verið mjög lengi að fjalla um kærumál og það er óskandi að það styttist í svör frá stofnuninni. Ég get ekki svarað því hvenær þau birtast, en það er eins með þá stofnun og Fjármálaeftirlitið að hún starfar mjög sjálfstætt þannig að ég er ekki mikið að hræra í þeim graut og er ekki í nánu sambandi við stofnunina. Að síðustu í sambandi við lífeyrissjóðina. Þar hafa verið gerðar nokkuð alvarlegar athugasemdir en lífeyrissjóðir eða starfsemi þeirra og lög um þá heyra ekki undir viðskrn. Hins vegar er það ekkert launungarmál að fjárfestingarstefnan hefur núna upp á síðkastið verið á þann veg að þeir hafa verið að tapa fé sem er ekki gott. Nú veit ég ekki í rauninni hvað gera skal, en það sem forstjóri Fjármálaeftirlitsins hefur talað um, líka í sambandi við lífeyrissjóði eins og fjármálafyrirtæki, er að auðvitað bera stjórnir mjög mikla ábyrgð og verða að vera meðvitaðar um það. Ég held að þetta séu aðalatriðin sem fram komu í máli hv. þm. sem hér töluðu. Ég held ég hafi brugðist bærilega við því. Tek bara undir það að þarna fer fram mikilvæg starfsemi sem er náttúrlega í mótun, en Fjármálaeftirlitið hefur fengið gífurlegt hlutverk í tengslum við lögin um eftirlit með virkum eignarhlutum og ekki fer það minnkandi núna þegar verið er að selja banka og selja stóra hluti í banka sem verður hlutverk Fjármáleftirlitsins að fara yfir og meta þá aðila sem þar er um að ræða, því það er hlutverk Fjármálaeftirlitsins að kveða upp úr um það hvort þeir eru hæfir til þess að eiga virkan hlut í fjármálafyrirtæki.

Herra forseti. Ég vil byrja á að taka undir það síðasta sem hæstv. ráðherra sagði um það mikilvæga verkefni sem Fjármálaeftirlitið hefur nú undir höndum að meta þá aðila sem gerður hefur verið samningur við um kaup á þessum bönkum sem er gert með fyrirvara um samþykki Fjármálaeftirlitsins og þar hefur stofnunin vissulega mikilvægu hlutverki að gegna og það verður auðvitað grannt fylgst með því verkefni sem Fjármálaeftirlitið er nú að vinna, þ.e. að meta þá aðila eftir þeim ákvæðum sem það á að gera í lögum. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hún veitti við fyrirspurnum mínum áðan sem mér fundust ekki fullkomin. Ráðherrann hefði getað svarað betur og þess vegna taldi ég ástæðu til að stíga í pontu á nýjan leik. Varðandi innherjaviðskiptin og kínamúrana, sem hæstv. ráðherra ræddi nokkuð og taldi að hér værum við að fara að reglum sem notaðar væru víða annars staðar eins og með kínamúrana, þá tel ég að við getum gert betur í því efni og sé auðvitað full ástæða til. Ég talaði fyrir því á síðasta þingi eða þar áður að hægt væri að takmarka með einhverjum hætti það umfang sem verðbréfafyrirtækin hefðu til þess að versla með bréf fyrir eigin reikning á sama tíma og þau væru að sýsla með söfn viðskiptavina sinna, þannig að það eru auðvitað til leiðir ef vilji er fyrir hendi. Ég hygg að í þessu eins og svo mörgu öðru séu það hinir eftirlitsskyldu aðilar sem eru á bremsunum og vilji ekki að farið sé lengra í því efni. Mér hefur oft fundist í allri þeirri umræðu sem við höfum farið í gegnum með fjármálamarkaðinn eins og ég nefndi áðan, að hinir eftirlitsskyldu aðilar hafi allt of mikil völd og þeir hafi of mikinn íhlutunarrétt um það hvernig löggjöfin um fjármálamarkaðinn og verðbréfamarkaðinn er úr garði gerð. Út af fyrir sig er Fjármálaeftirlitið ekkert öfundsvert að hafa eftirlit með þeim aðilum. Það er auðvitað ástæða til að nefna það, þegar við erum að tala um verðbréfamarkaðinn og hve nauðsynlegt er að búa þá umgjörð um hann að hann virki þannig að ekki sé um óeðlilega viðskiptahætti að ræða á markaðnum, að það er auðvitað umhugsunarvirði hvernig fjármálamarkaðurinn hagaði sér í kringum kaup og sölu á hlutabréfum í deCODE og það var ástæðan fyrir einum tölulið í þeirri fyrirspurn sem ég bar fram til hæstv. ráðherra um verðbréfaviðskipti. Ástæða er til að rifja það upp að þegar ég spurði um skaðabótaskyldu banka og annarra lánastofnana að því er varðar verðbréfaviðskipti og hlutabréfakaup, að margir hafa farið mjög illa út úr þeim viðskiptum sem þeir gerðu við hlutabréfakaup í deCODE. Ekki alls fyrir löngu kom fram í blaði viðskiptasaga eins aðila sem lenti illa í því þegar hann hafði keypt hlutabréf í deCODE fyrir 20 milljónir að ráði verðbréfasala, en bréfin hrundu í verði. Margir tóku lán fyrir slíkum kaupum á hlutabréfum þegar gengið var 50 eða 60 á hlut sem síðan datt niður í 2 eða eitthvað álíka. Það eru því margir sem hafa farið mjög illa út úr þeim viðskiptum og maður veltir auðvitað fyrir sér hvernig þetta megi vera, hvernig þetta er til komið, hvernig ráðgjöfinni er háttað og hvort um einhverja hagsmunaárekstra sé að ræða milli þeirra sem eru sjálfir með sölu á þeim bréfum eða álíka fyrir eigin reikning og eru svo að sýsla með eignasöfn viðskiptavina. Það er því full ástæða til, herra forseti, að grannt sé fylgst með þessu á hv. Alþingi. Varðandi hin miklu vanskil sem ég gerði að umræðuefni, bæði hjá fyrirtækjum og ekki síst hjá einstaklingum, og skuldastöðu heimilanna, þá olli það mér nokkrum vonbrigðum að hæstv. ráðherra, þó hún hefði alveg skilning á frv. um greiðsluaðlögun, þá taldi hún sig ekkert geta beitt sér í því máli af því það snerti ekki ráðuneyti hennar. Ég hef átt sæti í ríkisstjórn og ég geri mér alveg grein fyrir því hvernig verkaskiptingu er þar háttað, en ráðherrar geta auðvitað haft áhrif á gjörðir annarra ráðherra með því að taka málin upp við viðkomandi ráðherra eða í ríkisstjórn. Ég hef ítrekað flutt mál um greiðsluaðlögun og ég veit að það hefur mikinn meiri hluta á þingi ef framsóknarmenn eru sömu skoðunar og þeir voru áður. Það er fyrst og fremst þetta mál sem gagnast skuldugum heimilum og ég hvet ráðherrann til þess, af því hún á nú sæti í ríkisstjórn, að taka þetta upp við dómsmrh. sem ég geri mér grein fyrir að ætti að fylgja þessu máli fram. En það er annað mál sem er á hennar könnu, það eru raunverulega tvö mál sem snerta verulega skuldug heimili sem ráðherrann hefur ekkert gert í og hreyfir sig lítið í, það eru lögin um ábyrgðarmenn sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur lagt fram frv. um, sem er mál sem snertir mjög neytendur og margir spyrja um. Mér finnst hæstv. ráðherra ekki hafa fundið þær leiðir í því sem eru ásættanlegar og frv. sem við höfum lagt fram í því efni er fyrst og fremst það sem þarf að verða að lögum. Sama gildir um innheimtulög. Það er í verkahring ráðherra og forveri hennar í stóli viðskrh. flutti einmitt það mál inn í þingið, en síðan hafa sjálfstæðismenn, alveg eins og varðandi greiðsluaðlögunina, setið á því máli og örugglega átt sinn þátt í því að hæstv. ráðherra hefur ekki getað flutt það mál fram, því miður. Ég leyfði mér að taka það mál upp á þessu þingi þannig að það mál er hér í þinginu, nokkuð breytt að vísu þar sem ég fór yfir umsagnir og ýmsa þætti sem komu fram í athugasemdum umsagnaraðila sem fjölluðu um málið þegar forveri núverandi viðskrh. var í stóli ráðherra. Þetta eru því tvö mál, stór neytendamál sem hæstv. ráðherra getur haft veruleg áhrif á að nái hér fram að ganga og er ástæða til að nefna þau úr því að ráðherra fer hér yfir sviðið og ræðir annað mál sem hún er með á sinni könnu og er að skipa nefnd varðandi samningsskilmála sem ég hygg að sé nú alveg hið ágætasta mál, en ég hygg að hin þrjú saman skipti í raun miklu meiru fyrir neytendur og skuldug heimili. Hæstv. ráðherra sagðist ekki geta haft bein áhrif á vinnu eða verkefni Samkeppnisstofnunar þegar ég innti hana eftir því hvort ekki væri farið að sjást í þá skýrslu sem Samkeppnisstofnun hefur verið að vinna um samstarf vátryggingafélaga og meint brot á samkeppnislögum. Auðvitað getur ráðherrann haft áhrif á það. Varla þarf að segja hæstv. ráðherra að starfsmenn Samkeppnisstofnunar eru með fangið fullt af verkefnum og komast því hægt áfram. Það sem ráðherrann getur auðvitað gert er að beita sér fyrir því að Samkeppnisstofnun hafi eðlilegt svigrúm til athafna með því að veita henni það fjármagn sem þarf til að hún geti ráðið starfsfólk til að klára þessi verkefni. Hér er um mikilvæg mál að ræða sem snerta alla neytendur og hagsmuni almennings. Ég held að þegar verið er að flytja verkefni, bæði yfir á Samkeppnisstofnun og Fjármálaeftirlitið sem við erum að ræða, hugi menn sjaldnast að því að þessar stofnanir hafi eðlilega umgjörð til að starfa innan, þ.e. þann mannskap sem þarf til að ekki sé óeðlilegur dráttur á málum. Ég býst við að það sé skýringin á því að Samkeppnisstofnun er ekki búin að skila þessari mikilvægu skýrslu af sér, og á það getur viðskrh. vissulega haft áhrif. Hæstv. ráðherra fór ekki inn á það sem ég nefndi, eitt af því fáa sem ég var ósammála í skýrslu Fjármálaeftirlitsins, þ.e. að í staðinn fyrir að fá aukið fjármagn til að geta ráðið starfsfólk vilja þeir í auknum mæli fá aðkeypta ráðgjafarþjónustu og taka þar undir með hinum eftirlitsskyldu aðilum. Ég hefði gjarnan viljað heyra álit hæstv. ráðherra á því. Við munum örugglega taka þennan þátt upp í efh.- og viðskn. Ég hef nefnt hér hvernig kostnaður við aðkeypta ráðgjafarþjónustu hefur blásið út á sl. árum. Hér er þetta komið upp í meira en þrjá milljarða sem almenningur þarf að láta á hverju ári í aðkeypta ráðgjafarþjónustu ráðuneyta og ríkisstofnana. Ég tel því ekki að það sé leiðin sem við eigum að fara varðandi Fjármálaeftirlitið, og spyr hæstv. ráðherra um það.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs í tilefni af umræðu sem hér hefur spunnist um svokallaða kínamúra í fjármálalífinu. Eins og kunnugt er eru kínamúrar notaðir um þau skil sem eiga að vera innan fjármálastofnana þannig að hagsmunir rekist ekki á. Ég held að þetta tal um kínamúra sé blekking, og sjálfsblekking í besta falli. Í sumar fór hér fram talsverð umræða um siðferði í fjármálaviðskiptum. Hún var síður en svo einskorðuð við Ísland. Hún fór fram í Bandaríkjunum og víða um heim í kjölfar hneykslismála sem komið höfðu upp í Bandaríkjunum. Ég held að staðreyndin sé sú að enginn múr sé þannig að asni klyfjaður gulli komist ekki yfir hann. Ég held að hann leiti jafnan yfir slíka múra. Vandinn er sá að iðulega eru stofnanir að gera tvennt í senn, ráðstafa fjármunum annarra og fjárfesta fyrir eigin hag. Þegar svo er skapast sú hætta að hagsmunir rekist á. Ég tel að eina leiðin til að koma í veg fyrir slíkt sé aukin verkaskipting á fjármálamarkaði. Annaðhvort eru fyrirtæki í fjárfestingum fyrir aðra eða þau eru í fjárfestingum fyrir sig sjálf. Hættan er sú að fyrirtæki á fjármálamarkaði sé fengið til þess að koma verðbréfum á markað --- það hefur iðulega gerst hér og ég þekki dæmi þess án þess að ég ætli að nefna þau --- það kaupir síðan sjálft þessi bréf og hagsmunir þess eru þá að hafa bréfin á eins lágu verði og mögulegt er. Síðan fjárfestir sama fyrirtæki fyrir sjóði, t.d. lífeyrissjóði. Það selur þá sjóðunum bréfin úr eigin fyrirtæki á eins háu verði og unnt er. Mismunurinn þarna á milli er hagnaður sem verður eftir hjá fyrirtækinu. Þá er spurningin þessi: Er hægt að reisa svo trausta múra að ekki verði þarna hagsmunaárekstur? Ég held ekki. Ég held að það sé hreinlega ekki hægt. Ég held að eina leiðin til að koma í veg fyrir þetta sé aukin verkaskipting á fjármálamarkaði, það séu alveg hreinar línur að þau fyrirtæki sem fjárfesta fyrir sjóði einskorði sig við það hlutverk eitt en séu ekki sjálf í fjárfestingum fyrir eigin hag. Þetta held ég að sé eina leiðin til að taka á þessum málum. Við kynntumst vandamálinu sl. vor í tengslum við umræðuna um deCODE og hugsanlega ábyrgð ríkisins á lánum til þess fyrirtækis. Þá kom fram á sjónarsviðið gamalkunnugt fyrirtæki, eitt af stærstu fjárfestingarfyrirtækjum í heimi, Morgan Stanley, sem ráðgjafi ríkisstjórnarinnar, a.m.k. vísaði ríkisstjórnin í gögn frá Morgan Stanley. Hvert skyldi hlutverk þessa fyrirtækis hafa verið aðeins fáeinum mánuðum áður? Jú, það var að koma verðbréfum deCODE á markað, hér og annars staðar. Þarna voru gagnstæðir hagsmunir. Það er vísað í enn eitt fjármálafyrirtæki sem einnig hafði tengst hagsmunum deCODE. Menn þurfa að vanda sig mjög þegar þeir velja ráðgjafa og blekkja sig ekki á því að fyrir hendi séu múrar sem, þegar allt kemur til alls, eru hreinlega ekki til. Það er mjög mikilvægt að hafa allar þessar reglur og lög til þess að gæta að siðferðinu en síðan er náttúrlega eitt sem við höfum ekki rætt hér og tökum upp á öðrum vettvangi, hin siðferðilega og pólitíska ábyrgð sem ríkisstjórnin ber gagnvart ráðstöfun fjármuna í samfélaginu. Við erum að verða vitni að einhverju mesta hneyksli síðari tíma í þeim efnum, sem er aðkoma ríkisstjórnarinnar að sölu á hlut þjóðarinnar í Búnaðarbanka og Landsbanka. Það er náttúrlega fullkomið hneyksli hvernig þar er staðið að málum. Fyrir fáeinum missirum var talað um mikilvægi þess að tryggja svokallaða dreifða eignaraðild við sölu bankanna. Það var talað um 5% eða 8%, að enginn aðili mætti eignast stærri hlut en því næmi. Forsrh. tók t.d. vel undir hugmyndir af þessu tagi. Þeir sem gagnrýndu þær sögðu að það væri mjög erfitt að koma þessu við, seljendur réðu því ekki hvað gerðist á eftirmarkaði vegna þess að á því væru tæknilegir örðugleikar. Ég er ekki sammála því en það var sjónarmiðið, að einvörðungu vegna þess að það væri tæknilega erfitt væri horfið frá þessari hugmynd. Þannig töluðu menn á sínum tíma. Síðan bregður svo við að menn snúa við blaðinu. Og nú er farið að tala um kjölfestufjárfesta. Til hvers skyldi þetta hafa verið gert? Það var til þess að tryggja að Sjálfstfl. og Framsfl. gætu samið um þessi skipti. Síðan hófst það ferli sem þjóðin þekkir, það er byrjað að skáka til eignunum, færa VÍS undan Landsbankanum, setja það fyrirtæki undir fyrrverandi varaformann Framsfl. og síðan koll af kolli, fyrirtæki sem eru í nánum tengslum við framsóknarmenn sameinast um tilboð í Búnaðarbankann, ríkisstjórnin fellst á það án þess þó að viðkomandi þurfi að greiða út nokkra peninga í upphafi og síðan er brautin greið og bein. Arður af þessari starfsemi er mikill, hreinn arður af Búnaðarbankanum, hreinn gróði, á þessu ári eftir skatta er 2.500 millj. kr. Ef arður hefði verið greiddur í ríkissjóð til að fjármagna halla á sjúkrahúsum og velferðarþjónustu hefði hann á þessu ári verið um 500 millj. kr., hálfur milljarður. Þetta eru menn að gefa frá sér, þessar eignir þjóðarinnar.

Gefa frá sér?

Þeir eru að gefa þetta frá sér. Og þeir gefa það þeim sem þeim eru sérstaklega þóknanlegir. Og ég spyr: Ef menn lögðu svona mikið upp úr því að koma þessum eignum þjóðarinnar á markað, hvers vegna voru þær ekki markaðssettar? Hvers vegna voru bréfin ekki boðin út á hlutabréfamarkaði í stað þess að vera að makka með þetta á bak við tjöldin? Meira að segja liggja ekki fyrir upplýsingar um hverjir þessir eignaraðilar eru. Þeir taka breytingum nánast frá morgni til kvölds, samsetningin á þessum hópum. Það hefur gerst upp á síðkastið. Síðan kemur hér hæstv. viðskrh. og talar um siðferði, gagnsæi og opna og heiðarlega nálgun gagnvart fjármálalífinu. En hvernig ber ríkisstjórnin sig sjálf að? Það er með þessum hætti, með þessum gamla spillingarhætti. Það er það sem er að gerast. Það er verið að taka verðmætar eignir úr höndum þjóðarinnar og færa þær vildarvinum ríkisstjórnarinnar. Og þetta er staðreynd. Ef menn hefðu fyrst og fremst viljað koma þessum eignum á markað hefði átt að fara þá leið og fara með þessi hlutabréf á markað.

Er þetta ekki á markaði?

Við erum að tala um fjármálamarkað, já, og hvernig menn bera sig að á þeim markaði, hvaða reglur skuli gilda og hvaða siðferði menn skuli hlíta. Og ég er að benda á að þeir sem tala hér fyrir frumvörpum á hástemmdan hátt koma fram sjálfir á þennan ámælisverða gagnrýnisverða hátt.

Hæstv. forseti. Það eru hérna nokkur atriði sem ég ætla aðeins að koma inn á. Hvað hef ég langan tíma núna?

Fimm mínútur.

Fimm mínútur, já. Það er ekki langur tími. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir talaði um innherjaviðskipti og kínamúra aftur og taldi að það væri umhugsunarefni hvort ekki ætti að takmarka að fyrirtæki versli fyrir eigin reikning. Staðreyndin er sú að við því sem hefur komið upp á síðustu missirum í sambandi við það ákvæði sem hún talar um --- það er þá helst Skeljungsmálið --- var brugðist strax. Við höfum þegar breytt löggjöfinni þannig að slíkt ætti ekki að geta komið upp aftur. Í sambandi við deCODE var líka brugðist við því með lagabreytingu eftir að þau bréf fóru að falla á markaði og upp komu mál sem var eðlilegt að fólk gerði athugasemdir við. Staðreyndin er sú að núna er aðeins hægt að kaupa á ,,gráa markaðnum`` ef aðili hefur verið metinn fyrir fram. Með þessu móti er breytingin það mikilvæg að mínu mati að dæmi eins og átti sér stað í tengslum við viðskiptin með deCODE, þegar markaðurinn mat þau bréf hvað hæst, geta ekki komið fyrir aftur. Hv. þm. talaði einnig um ábyrgðarmenn. Við í viðskrn. höfum brugðist við í sambandi við það mál með því að undirrita samkomulag sem m.a. Neytendasamtökin taka þátt í. Samkvæmt því fá einstaklingar sem eru ábyrgðarmenn alltaf einu sinni á ári skrá yfir það fyrir hverju þeir eru ábyrgir, það er eitt atriðið. Eins má segja að samkvæmt frv. sem hv. þm. flutti ásamt fleiri félögum sínum hefðum við verið að gera þeim óleik, að mínu mati, sem eiga ekki miklar eignir. Þeir hefðu í raun ekki átt auðvelt með að fá lán hjá lánastofnun. Ég ætla ekki að hafa sérstaka skoðun á aðkeyptri ráðgjafarþjónustu. Ég tel tæpast ástæðu til þess. Þess vegna erum við með samráðsnefndina, hún metur slík mál og, eins og ég sagði áðan, greiðir markaðurinn kostnaðinn við Fjármálaeftirlitið. Í sambandi við þá ræðu sem hv. þm. Ögmundur Jónasson flutti hérna er mér mjög kærkomið að koma inn á þau atriði. Hann er alveg ótrúlega ósanngjarn í málflutningi sínum. Þar að auki er einhver tónn í umræðunni sem hlýtur að segja að hv. þm. á eitthvað erfitt með að halda stillingu. Þetta ferli er allt uppi á borðinu. Eftir að ég kom í þetta ráðuneyti hófst það með því að við óskuðum eftir eða reyndum að fá kjölfestufjárfesti erlendis frá og störfuðum með ráðgjafarfyrirtækinu HSBC í London að því. Þetta var fyrir u.þ.b. ári og bar ekki árangur. Ég hef aldrei sagt að það ætti að selja í dreifðri eignaraðild vegna þess að ég veit að það stenst ekki EES-samninginn. Við þurfum ekkert að ræða það að brjóta hann, að mínu mati, enda held ég að meira að segja vinstri grænir séu farnir að tala þannig að EES-samningurinn skipti okkur máli og sé okkur mikilvægur. Þetta er aðalatriði málsins. Þegar auglýst hafði verið gáfu fimm aðilar sig fram. Ég endurtek að það var auglýst, það var opið fyrir alla þá sem höfðu áhuga á að kaupa í banka. Ef hv. þm. veit um einhverja samstæðu eða einhverja grúppu sem vildi kaupa bankann, því í ósköpunum gaf hún sig þá ekki fram? Það var rætt við þá sem gáfu sig fram og uppfylltu ákveðin skilyrði. Niðurstaðan varð sú að Landsbankinn var seldur Samson sem var valinn eftir að HSBC hafði hjálpað okkur við að velja aðila. Síðan var S-hópurinn valinn eftir að HSBC hafði hjálpað okkur í ráðherranefndinni við að velja aðila til viðræðna. Samningar náðust við báða þessa aðila þótt ekki hafi verið gengið frá þeim endanlega enda, eins og ég hef látið koma hér fram, á Fjármálaeftirlitið eftir að yfirfara þessa aðila. Það er ekki hægt að skrifa undir meðan það hefur ekki verið gert, eins og hv. þm. hlýtur að skilja. Hann talar um að við séum að gefa frá okkur hluti en við erum að selja á yfirverði. Við græðum milljarð umfram það að selja á markaði.

Herra forseti. Það hefur ekki verið látið reyna á hvað hefði gerst á markaði ef hlutabréf þjóðarinnar í ríkisbönkunum hefðu verið sett þangað. Hlutabréfin hafa sveiflast mikið til í verði á markaði. Nú eru þau 4,87 en á sínum tíma, ekki fyrir alls löngu, voru þau 6. Þau hafa verið miklu hærri en þau eru nú. Ýmsir hafa leitt getum að því að ef aðferðafræðin hefði verið önnur þá hefðu bréfin hækkað í verði. En hvers vegna að leita eftir samstæðu? Er það til þess að fá fjármagn að utan? Var það raunin? Var það til þess að leita eftir samstæðu eða grúppu, eins og hæstv. ráðherra orðaði það, fá hóp fjárfesta saman? Það er einmitt það sem við höfum verið að gagnrýna mörg hver. Við hefðum talið æskilegra að stuðla eftir megni að dreifðri eignaraðild. Hin rökin sem stundum hafa verið sett fram eru að með þessu móti megi fá fjármagn frá útlöndum. Í hvorugu tilvikinu, alla vega ekki í Búnaðarbankanum, er um það að ræða að uppistaðan í greiðslunum komi að utan. Það er talað um að svo sé að einhverju leyti í gegnum franskan banka, enn veit enginn hver það er. Það hefur verið gagnrýnt í fjármálaheiminum að það sé allt mjög óljóst og á huldu. Það þarf ekki lengur vitnanna við. Það þarf ekki annað en skoða fréttir af þessu ferli og sjá hvernig samsetning þess hóps, sem er að bjóða í Búnaðarbankann og hefur fengið blessun ríkisstjórnarinnar, hefur tekið breytingum að undanförnu, ekki bara á undanförnum vikum heldur dögum. Þetta hefur þannig allt verið á hreyfingu. Ljóst hefur það ekki verið og þetta hefur verið gagnrýnt í fjármálaheiminum, að það hafi verið staðið alveg sérlega illa að verki.

Hæstv. forseti. Það eru engir nema Vinstri grænir og reyndar Frjálslyndi flokkurinn sem halda því fram að þarna hafi verið illa staðið að verki. Við erum að selja á 4,81. Daginn áður voru bréf í Búnaðarbankanum skráð á 4,70. Þetta er gott verð og það er alla vega ekki hægt að gagnrýna verðið. En það sem hv. þm. getur náttúrlega gagnrýnt er að í þessum hópi skuli vera aðilar sem tengjast Samvinnuhreyfingunni.

Það er a.m.k. framsóknarmaður þarna.

Það er náttúrlega mjög slæmt ef hugsast gæti að þarna væri framsóknarmaður á ferð. Auðvitað hefði hv. þm. verið miklu ánægðari með það ef þetta hefðu verið eintómir sjálfstæðismenn, ég geri mér grein fyrir því, en ekki hefðu þetta getað verið vinstri grænir vegna þess að þeir koma ekki nálægt viðskiptalífinu. Ég bið bara hv. þm. að nefna mér það fyrirtæki sem vill gefa sig út fyrir að styðja vinstri græna. Það væri fróðlegt að heyra af því. Málið er að þarna er staðið eðlilega að máli. Það fást 25 milljarðar inn í ríkissjóð, fjármagn sem við erum að losa og getum nýtt til skynsamlegra hluta. Við getum nýtt það til samgöngubóta, til byggðamála, upplýsingatæknimála og guð má vita hvað. Við losum þannig um gífurlegt fjármagn en hins vegar gefum við einstaklingum, einkaframtakinu, tækifæri til þess að reka þessa banka eins og allar aðrar þjóðir gera. Meira að segja fyrrverandi kommúnistaþjóðir eru á þessari leið en hv. þm. að sjálfsögðu ekki.

Jæja, herra forseti, nú fengum við það alveg grímulaust. Það er ekkert fyrirtæki, segir hæstv. ráðherra, sem er vinstri grænt, sem gefur sig út sem fyrirtæki vinstri grænna. Svona hugsar Framsfl.: Okkar fyrirtæki, okkar menn. Þetta er hugsunarhátturinn eins og hann kom hér grímulaust fram.

Þeir sem borga.

Þeir sem borga, borga í flokkssjóðina. Það eru þessir aðilar sem Framsfl. hefur slegið eignarhaldi sínu á sem eiga að fá hlut þjóðarinnar í Búnaðarbankanum. Svo einfalt er þetta mál. Þegar talað er um 25 milljarðana sem eru að koma inn í ríkissjóð, við eigum nú eftir að sjá með hvaða hætti þeir koma, er ég að vekja athygli á því að á þessu ári einu, bara á þessu ári, er hreinn gróði af Búnaðarbankanum einum 25 hundruð milljónir. Arðurinn, ef hann hefði verið greiddur í ríkissjóð á þessu ári, væri hálfur milljarður króna. Það eru þessar mjólkurkýr sem Framsfl. er að afhenda vildarvinum sínum. Hér var því lýst alveg opinskátt hvað væri að gerast.

Hæstv. forseti. Ég sé að hv. þm. vill helst ekki að ég tali mikið í þessu máli. Ég er tilbúin að rifja upp að atvinnulífið hefur tengst Sjálfstfl. og Framsfl. í þessu landi síðustu áratugi. Það er hins vegar að losna um þau tengsl og það held ég að skipti miklu máli. Það mætti þó alveg gerast hraðar. Samvinnuhreyfingin hefur tengst Framsfl. Við höfum aldrei farið í launkofa með það. Fyrirtækin sem þarna eiga í hlut tengjast Samvinnuhreyfingunni, mörg hver. Hv. þm. hafði hins vegar stór orð uppi um að það væri enginn erlendur banki í þessu. Staðreyndin er hins vegar sú að þarna kemur að erlendur banki eða erlendir bankar. Það var það sem gerði útslagið um að þetta fyrirtæki, þessi samsteypa, S-hópurinn var valinn til viðræðna. Það skipti mjög miklu máli að fá þarna inn erlent fyrirtæki. Það að hv. þm. skuli vera svona órólegur yfir þessu öllu þarf svo sem ekki að koma neinum á óvart. Hann og fylgismenn hans vilja að fyrirtæki í landinu séu almennt í ríkisrekstri. Þeir vilja og biðja um ríkiseinokun. Þetta hefur komið fram hér á hv. Alþingi í hverri umræðunni á fætur annarri. Einkaframtakið, einstaklingurinn má ekki. Þetta er málið og um það erum við algjörlega ósammála.

Herra forseti. Umræðan sem hér fer fram um eftirlit með fjármálastarfsemi tengist að sjálfsögðu því sem nú er að gerast á fjármálamarkaðnum, sölu á bönkum og alls konar hrókeringum sem eiga sér stað í fjármálaheiminum. Ég held, herra forseti, og held að þjóðin upplifi það þannig líka, að erfitt sé að tala um sérstaka siðvæðingu í þeim efnum. Ég held hins vegar að þörf sé á siðvæðingu. Ef við lítum á það gífurlega verkefni sem Fjármálaeftirlitið stendur frammi fyrir núna, að hafa eftirlit með þessum fjármálamarkaði, bönkum og verðbréfasjóðum, eftir að þeir eru komnir út á einkamarkaðinn, tel ég ástæðu til að skoða hvernig styrkja megi Fjármálaeftirlitið til að halda trúnaði í fjármálaheiminum hér á landi. Atgangurinn á mörkuðum síðustu dagana, þar sem menn eru að skipta á hlutabréfum og keppast um yfirráð yfir hinum ýmsu fjármálafyrirtækjum, eykur mér alla vega ekki traust og trúnað á því fyrirkomulagi sem orðið hefur fyrir valinu. Ég hef á tilfinningunni að ég deili þessum áhyggjum með fleirum í þjóðfélaginu. Þarna er bara grímulaus græðgi og valdafíkn á ferð en ekki þjóðhagslegir hagsmunir. Ég upplifi það alla vega þannig. Mér finnst, herra forseti, ekki rétt að tengja hugsanlega kaupendur að Búnaðarbankanum, þá fyrirtækjasamsteypu, með einum eða neinum hætti Samvinnuhreyfingunni. Fyrirtækin sem þarna eru á ferðinni komust í eign örfárra aðila upp úr endalokum Samvinnuhreyfingarinnar, þ.e. eignir og þjónusta sem voru á hennar vegum. Ákveðnir hópar komust yfir þessar eignir, sjálfsagt á þann löglega hátt sem í boði var. En það er fjarri því að ætla að tengja rekstur og starfsemi þessara fyrirtækja sem núna eru á peninga- og fjármálamarkaðnum, á nokkurn hátt þeirri siðferðislegu sýn og félagshyggju sem samvinnuhugsjónin og samvinnufyrirtækin unnu eftir. Menn geta haft ýmislegt út á starfsemi þeirra að setja eins og hún gekk fyrir sig en þau voru þó í eigu fólksins sem að þeim stóð, sem félagsleg eign og voru ekki ætluð til framdráttar einstaka mönnum eða hópum fólks eða til að þau gætu sölsað undir sig eignir almennings. Það er algjör skrumskæling að ætla að tengja hugsjónir Samvinnuhreyfingarinnar við það sem er að gerast í kringum kaupin á Búnaðarbankanum. Ég mótmæli því sem gamall og góður samvinnumaður í áratugi. Ég mótmæli því fyrir hönd okkar samvinnumanna að þetta eigi nokkuð skylt við það. Það er fullkomin skrumskæling að blanda því saman og reyndar meira en það. Ég vil bara taka það fram að samvinnuhugsjónin verðskuldar ekki það að vera líkt við þann atgang sem nú á sér stað í kringum kaupin á Búnaðarbankanum, herra forseti. Það er rétt að leiða hugann að því hvernig þessi fjármálaheimur er að fara. Áður þótti nauðsynlegt að þjónustustofnanir eins og fjármálafyrirtæki, bankar og önnur slík fyrirtæki, væru ekki hagsmunatengd viðskiptavinum sínum, fyrirtækjum eða atvinnurekstri, þar væru engin hagsmunatengsl á milli. En hvað sjáum við nú? Bankarnir, þessar þjónustustofnanir eru að fara í hendur hagsmunaaðila, aðila sem eru jafnframt með sömu banka sem viðskiptabanka sína. Þetta býður náttúrlega heim spillingu en fyrst og fremst því að fjármálaheimurinn verði ekki marksækinn, verði meira upptekinn af því hvernig einstaklingar eða hópar manna nýta þessi tengsl, þessa fjármuni og aðgengi að völdunum til að treysta eigin völd. Ég þekki þá umræðu aðeins t.d. úr Mið-Evrópu þar sem fyrir nokkrum árum síðan var farin sama leið, þ.e. bankarnir voru farnir að eiga í fyrirtækjunum og fyrirtækin að eiga í bönkunum og bankarnir að eiga aftur í fyrirtækjunum og fyrirtækin að eiga aftur í bönkunum. Þetta var svona rúlletta. Þar var því haldið fram að þessi þróun hefði þau áhrif að fjármálalífið staðnaði og atvinnulífið staðnaði vegna þess að þeir einstaklingar sem þarna véluðu um og valdahópar voru uppteknari af valdajafnvæginu innbyrðis, milli einstaklinga og hópa, en því að þjóðarhagur nyti góðs af. Þar hafa verið settar í gang aðgerðir til þess að snúa þessu við og reyna að tryggja sjálfstæði bankaþjónustunnar frá atvinnulífinu og frá slíkum valdahópum. Við erum aftur á móti að sigla inn í það ferli að einstakir valdahópar, einstakar atvinnugreinar, fyrirtæki sem eru jafnframt í þjónustu hjá viðkomandi bönkum kaupa sig inn í bankana. Bankarnir kaupa sig aftur inn í fyrirtækin. Fyrirtækin eru tryggð hjá tryggingafélaginu. Tryggingafélagið kaupir aftur hlut í bankanum o.s.frv. Það er bara fullkominn siðlaus skandall sem er að eiga sér stað hér í þessum peningaheimi, að mínu mati, herra forseti, og getur ekki leitt til annars en að þessi markaður allur verði óvirkur og skili ekki þeirri þjónustu sem við þurfum að fá frá þessum aðilum. Herra forseti. Ég má til með að koma því að að þessi þróun er andstæð því sem gerist í öðrum löndum, svona klíkuþróun. Það getur vel verið, eins og hæstv. viðskrh. sagði, að ágætir framsóknarmenn --- ég dreg það ekkert í efa --- það getur vel verið að það séu ágætir framsóknarmenn sem geti keypt Búnaðarbankann. Vafalaust er að svo, þó að mér finnist náttúrlega að ekki eigi að ,,framsóknísera`` eða gera alla banka að handbendi Framsfl., og ég vona nú að verði ekki. En það er alveg sama hvernig á það er litið, þegar fyrirtæki eru farin að hanga hvert í skotti annars í einni hringekju þá erum við á hreinum villigötum eins og við erum núna varðandi þessar bankahræringar, bankasamsteypur eða kaup á bönkum sem hér tíðkast. Ég get bara bent á það að ef við spyrjum hæstv. viðskrh. núna á þessari stundu hverjir séu að kaupa Búnaðarbankann þá efast ég um að hæstv. viðskrh. geti svarað því. Hún hefur ekki hugmynd um það vegna þess að fyrir klukkutíma síðan kom hér frétt um að einn af þessum aðilum er búinn að kaupa 25% í öðrum aðila og búinn að selja 30% í hinum aðilanum og núna er ekkert víst hver í rauninni er að kaupa. Frá því fyrir klukkutíma síðan hefur þetta verið á einni hringekju þannig að viðskrh. hefur ekki hugmynd um það í dag hverjum hún er að selja bankann. Ég verð að segja að það eru dapurleg örlög fyrir Búnaðarbankann sem hefur að hluta til verið menningarstofnun í íslensku samfélagi að lenda í svona löguðum darraðardansi. Það þarf svo sem enginn að spyrja hér hæstv. ráðherra hvað orðið hafi af málverkunum sem voru þarna innan borðs. Ætti ekki Fjármálaeftirlitið að fylgjast með almennum eignum þessara banka sem verið er að selja, ekki bara peningalegum eignum og viðskiptvild heldur öðrum dýrgripum sem þessir bankar eiga og tilheyra starfsemi þeirra? Það var hægt að taka málverkin frá. Ég spyr hæstv. ráðherra: Var það gert í þessu tilviki nú við sölu Búnaðarbankans? Búnaðarbankinn var menningarstofnun alveg fram á síðustu mánuði og hafði það hlutverk að kaupa málverk og taka þátt í menningarlífi landsmanna en óvíst er hvernig það fer nú þegar þessum darraðardansi lýkur. Herra forseti. Ég stóð hér upp til þess að bera blak af og verja samvinnuhugsjónina. Samvinnuhugsjónin á ekkert skylt við það sem núna er að gerast við kaupin á Búnaðarbankanum. Þó svo að einstaklingar sem þar eru að véla um hafi á einhverjum tíma unnið sem framkvæmdastjórar eða sem starfsmenn samvinnufélaga á sínum tíma þá eiga þessar aðgerðir sem núna eru í gangi ekkert skylt við samvinnuhugsjónina og fjarri því. Þær eru einmitt andstæða hennar. Það sem nú er verið að að gera varðandi Búnaðarbankann og vinnubrögðin í kringum það mál eru andstæður samvinnuhugsjónarinnar. Það skulu menn hafa á hreinu. Þó að framsóknarmenn eigi þarna í hlut --- þeir voru margir ágætir framsóknarmennirnir á sínum tíma sem voru virkir og báru samvinnuhugsjónina á lofti --- þá er ekki verið að halda samvinnuhugsjóninni á lofti í þessum viðskiptum. Það er af og frá.

Hæstv. forseti. Það var eiginlega þetta sem hv. þm. sagði núna í lokin sem varð til þess að ég ákvað að koma hérna upp, af því að ef hv. þm. er samvinnumaður, sem hann segist vera og ég efast ekki um í raun, hvernig getur hann þá verið á móti því að félög sem hugsanlega tengjast hinni ágætu samvinnuhreyfingu eignist banka. Hvernig getur hann verið á móti því? Vill hann þá ekki að samvinnufyrirtæki eigi í fjármálafyrirtækjum? Nú er það svo að við höfum breytt lögum um samvinnufélög þannig að hægt er að breyta samvinnufélögum í hlutafélög. Það er bara í takt við tímann. Það er margt breytt og við verðum að horfa á þær breytingar sem verða á markaðnum og þær breytingar sem verða í löndunum í kringum okkur og reyna að gera fyrirtækjum kleift að standa sig í samkeppni, hvort sem það er hér á Íslandi innan lands eða við önnur lönd. Við erum á innri markaði Evrópu. Þetta hefur þær afleiðingar að við hljótum að reyna að taka mið af aðstæðum. Þegar samvinnufélög eða félög sem tengjast samvinnuhreyfingu vilja eignast banka og hv. þm., sem er samvinnumaður, vill það ekki þá er eitthvað sem gengur ekki alveg upp í höfðinu á mér. Þegar hann segir að ég viti ekki hverjir eru að kaupa bankann þá er það nú einu sinni þannig að það er ekki búið að ganga frá þessum kaupum. Það er ekki búið að ganga frá kaupunum. Og af því að hv. þm. voru að tala um --- og það var bara nánast eins og það væri hneyksli --- að ekki yrði borgað fyrir áramót þá er það einfaldlega vegna þess að það gefst ekki tími. Við verðum ekki búin að ganga frá þessu fyrir áramót. Þetta á allt saman eftir að fara í gegnum Fjármálaeftirlitið og skoðast þar. Þannig er þetta. Það vill svo til að áramótin eru alltaf á sínum stað og það er ekkert voðalega langt í þau.

Herra forseti. Ég vil áfram verja samvinnuhugsjónina fyrir þessum atgangi sem hér er í gangi. Ég get ekki séð neina samvinnuhugsjón eða ákvarðanir teknar á grundvelli samvinnuhugsjónarinnar í Vátryggingafélagi Íslands þegar verið er að selja það til eða frá. Ég get ekki séð að fyrirtækið Hesteyri, með leyfi forseta, sem hefur verið nefnt hugsanlegur kaupandi hér, starfi neitt á grundvelli hugsjóna samvinnuhreyfingarinnar. Ég get ekki séð að fyrirtækið Ker hf., sem þarna er líka nefnt sem kaupandi, starfi á vegum samvinnuhreyfingarinnar. Eða hvar eru hinar félagslegu samþykktir fyrir þessi fyrirtæki, slík almenningsfyrirtæki? Ég get ekki heldur séð að Olíufélagið, eða áður Olíufélagið, sé neitt samvinnufélag og starfi á þeim grundvelli. Þetta eru nokkur af þeim fyrirtækjum sem hafa verið nefnd sem hugsanlegir kaupendur. Það er náttúrlega, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, einhvers konar safnhópur sem maður veit ekki hver er frá degi til dags, sem er að kaupa. Þarna eru mörg önnur fyrirtæki en ég get ekki séð að nokkurt þeirra starfi á grundvelli samvinnuhugsjónarinnar eða eftir leikreglum hennar. Við hæstv. viðskrh. erum nú bæði samvinnufólk, a.m.k. unnum við saman á árum áður á þeim grunni og berum ábyggilega bæði virðingu fyrir samvinnuhugsjóninni. En það sem þarna er á ferðinni á ekkert skylt við það, þó svo að einstakir menn eða einstakar blokkir hafi komist til áhrifa á grundvelli eigna samvinnuhreyfingarinnar þegar starfsemi hennar var slitið.

Hæstv. forseti. Af því að stundum hefur verið talað um smokkfisk og að hugsanlega tengdust einhver þessara fyrirtækja smokkfisknum þá vil ég spyrja hv. þm. hvort honum hefði þótt betra ef kolkrabbinn hefði keypt Búnaðarbankann. 
            

Virðulegi forseti. Þessi hugtök í viðskiptalífinu, kolkrabbi og smokkfiskur, eru náttúrlega mér hvorki töm né kær. Ég vil líka undirstrika það aftur, virðulegi forseti, hversu langt við erum komin frá samvinnuhugsjóninni þegar við ræðum um þessi fyrirtæki í tengslum við hana og farið er að blanda því saman að hugsjónir samvinnuhreyfingarinnar liggi að baki því þegar einstakar valdablokkir, þó að þær tengist Framsfl., sölsa undir sig einn besta banka þjóðarinnar. Málið snýst ekki um það. Virðulegi forseti. Ég benti líka hæstv. ráðherra á hversu siðspillt það er í samfélagi okkar þegar fyrirtæki eða samsteypa atvinnufyrirtækja kaupir hlut í viðskiptabankanum sínum og viðskiptabankinn kaupir svo aftur hlut í sama fyrirtæki, fyrirtækið kaupir tryggingafélagið sem það tryggir hjá, tryggingafélagið kaupir síðan hlut í fyrirtækinu, fyrirtækið og tryggingafélagið kaupa svo hlut í viðskiptabankanum. Allt er þetta í einum graut. Svona uppstilling hlýtur að virka lamandi á allt heila kerfið til nokkurs tíma þó að þetta sé spennandi meðan menn keyra um í svörtum bílum og klæðast svörtum frökkum og hvítri skyrtu meðan á þessu stendur. En tengið þetta ekki samvinnuhreyfingunni fyrir alla muni þó svo að einhverjir framsóknarmenn séu þarna að verki.

Herra forseti. Ég má til með að taka þátt í þessari umræðu eftir að hafa hlustað á þær yfirlýsingar sem hæstv. viðskrh. hefur gefið hér og einnig vegna þess hvernig hæstv. ráðherra telur að atvinnulíf í þessu landi sé merkt sérstökum stjórnmálaflokkum. Í máli hennar hér áðan kom fram að hún telur að atvinnulífið tengist fyrst og fremst Framsfl. og Sjálfstfl. og nánast engum öðrum. Hún nefndi í því sambandi að hún vissi ekki um neitt fyrirtæki sem tengdist m.a. Vinstri grænum. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvaða skilning hún leggi í þessar tengingar. Eru yfirmenn fyrirtækjanna ef til vill flokksbundnir sjálfstæðismenn eða framsóknarmenn en ekki í öðrum flokkum? Eða er þessi tenging þannig að þau fyrirtæki sem hæstv. ráðherra hefur í huga greiði sérstakar uppæðir til Framsfl. og Sjálfstfl.? Á hæstv. ráðherra við það? Er það þá líka þannig að hæstv. ráðherra telji sig vita það úr gögnum fyrirtækja og upplýsingum að fyrirtæki styðji almennt ekki aðra stjórnmálaflokka fjárhagslega eða með öðrum hætti? Og hvaðan hefur hæstv. ráðherra þessar upplýsingar? Hér er verið að tala um eftirlit með fjármálafyrirtækjum. Úr því að við ræðum þetta mál og hæstv. ráðherra hefur gefið yfirlýsingar eins og þær sem hún hefur gefið hér þá tel ég afar brýnt að þingheimi og þjóðinni sé gefin góð skýring á því hvað felst í þessum orðum hæstv. ráðherra. Síðan vil ég, herra forseti, gera athugasemd við það þegar hæstv. ráðherra notar orðin ,,fólk í atvinnulífinu``, að það tengist Sjálfstfl. og Framsfl. Það vill svo til að fólk í atvinnulífinu kemur úr öllum stjórnmálaflokkum, því að atvinnulífið er ekki bara toppar fyrirtækjanna, þeir sem komist hafa á þá skrá sem ráðherrann virðist hafa séð og virðist leggja málflutning sinn út af. Fólk í atvinnulífinu eru allir þeir sem taka þátt í atvinnulífinu, hvort sem þeir starfa við stjórnun fyrirtækjanna eða starfa hjá fyrirtækjunum um lengri eða skemmri tíma. Allt þetta fólk er þátttakendur í atvinnulífinu. Ég vil gera mikla athugasemd við það hvernig hæstv. ráðherra notar þessi orð. Vel kann að vera, herra forseti, að topparnir í ýmsum stórfyrirtækjum séu vissulega með flokksskírteini í ríkisstjórnarflokkunum, og jafnvel meira en líklegt að ýmsir toppar og stjórnendur stórfyrirtækjanna séu nokkuð tryggir stuðningsmenn þessara flokka, Sjálfstfl. og Framsfl., sem hæstv. ráðherra gerði hér að umræðuefni, ég skal ekki bera á móti því, enda höfum við séð hvernig ráðningarnar hafa farið fram. Nýverið var einn af bankastjórum Seðlabankans ráðinn sérstaklega til fyrirtækis sem var selt út úr Landsbankanum, Vátryggingafélags Íslands. Ég er nærri viss um að hæstv. viðskrh. getur fullyrt það að sá maður er stuðningsmaður Framsfl. og tengist honum. Ég held að einnig sé hægt að segja almennt, herra forseti, og draga megi þá ályktun m.a. af því sem verið hefur til umfjöllunar í blöðum og fréttatímum fjölmiðla á undanförnum vikum og missirum, að það sé frekar illa séð af ráðamönnum ríkisstjórnarinnar ef menn í viðskiptalífinu komast áfram sem ekki eru tengdir Framsfl. og Sjálfstfl. Þeirra viðhorfa hefur gætt, herra forseti. En þegar svo er tekið til orða eins og hæstv. ráðherra gerði hér áðan, þá verður manni á að spyrja úr þessum ræðustóli: Hverjum telur ráðherrann sig vera að þjóna? Er verið að vinna með sölu fyrirtækja og uppskiptum á eignum ríkisins að heill og hamingju þjóðarinnar eða er verið að skipta upp á flokksvélina? Ég óska eftir að hæstv. ráðherra svari þeirri spurningu minni. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, mér finnst sú ræða sem hæstv. viðskrh. flutti áðan lýsa mjög framsóknareðli hennar og þeirri hugsun hvernig Framsfl. telur að nú þurfi að ganga undir ákveðnum fyrirtækjum svo að tryggja megi þau sterku sambönd sem hæstv. ráðherra lýsti áðan að tilheyrðu Framsfl., toppunum í atvinnulífinu. Hæstv. ráðherra kom inn á fyrirtæki í sérstökum flokki, smokkfisknum annars vegar og kolkrabbanum hins vegar. Vill hæstv. ráðherra vera svo vinsamleg að skilgreina það fyrir mér hvaða fyrirtæki teljast til hvors hóps og hvernig þau tengjast hverjum flokki, úr því að þetta kom til umræðu með þessum hætti? Ég er mjög ósáttur við að hæstv. viðskrh. komi hér upp í þennan ræðustól og haldi því fram að fólk í atvinnulífinu sé bundið tveimur flokkum, núverandi ríkisstjórnarflokkum, og þeir séu ekki finnanlegir sem starfi í atvinnulífinu almennt sem tengjast öðrum flokkum. Ég hef gert grein fyrir því í máli mínu að það mætti vafalaust finna þess stað að ríkisstjórnarflokkarnir hafi haft áhrif á það hverjir væru ráðnir í toppstöður í ákveðnum fyrirtækjum, einkum hinum stærri, fjármálafyrirtækjum, tryggingafélögum, olíufélögum, svo eitthvað sé nefnt, eða ég get ekki skilið mál hæstv. ráðherra öðruvísi. Þess vegna hef ég farið fram á það að skýrt verði svarað og skýrt verði talað þegar ég spyr um hvað hæstv. ráðherra eigi yfirleitt við. Við hljótum að geta ætlast til þess, óbreyttir þingmenn, að hæstv. ráðherra skýri betur út það mál sem hún viðhafði hér.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að blanda mér í umræðuna en ég get ekki orða bundist vegna orða hæstv. viðskrh. áðan. Ég trúði varla mínum eigin eyrum, grímulaus framkoma með að flokka einstaklinga og fyrirtæki í landinu eftir stjórnmálaflokkum. Hæstv. ráðherra sagði að Vinstri grænir ættu ekki fólk í viðskiptalífinu, það ættu Framsfl. og Sjálfstfl. Ég held, virðulegi forseti, að í öllum öðrum löndum væri þetta talin mjög alvarleg framsetning af ráðherra að vera. Og það er því alvarlegra að hæstv. iðnrh. grípur gjarnan til þess að við verðum að vera á svipuðum nótum pólitískt séð hvað varðar efnahagslega stjórn eins og nágrannalöndin. Ef menn stæðu frammi fyrir því að menn úttöluðu sig í hæstu stöðum ríkisins í öðrum löndum, nágrannalöndum, grímulaust að skipta upp viðskiptalífinu á milli tveggja flokka af fimm sem eru á hina háa Alþingi Íslendinga, þá væru nú menn víðast hvar í vondum málum. Er það ekki? Ég held að það sé augljóst. Hvað mega önnur fyrirtæki í landinu þá hugsa? Fyrirtæki sem eru utan við þær púllíur sem verið er að mynda. Verða þau að hugsa sinn gang á hvorn hestinn þau ætla að veðja, hvort þau ætla að nudda sér utan í Framsfl. eða Sjálfstfl.? Hvað ætla menn að ganga langt í þeirri hugsun? Átökin í viðskiptalífinu eru gríðarleg og hæstv. viðskrh. segir gjarnan að menn séu að gera þessa hluti allt í kringum okkur. En við skulum gá að því á hvaða grunni menn eru að breyta efnahagskerfi sínu. Það er gjörbreytt dæmi hvort við erum að tala um Bretland, Svíþjóð eða t.d. Rússland, þar sem Rússland hafði gríðarlega miklar ríkiseignir og náttúrlega öll austantjaldslöndin. Hamagangurinn við svokallaða einkavæðingu í öllum þeim löndum sem byggðu mikið á félagslegum rekstri eins og við, miklum ríkisrekstri og miklum samvinnurekstri, hefur nú ekki gengið par vel fyrir sig og er nú aldeilis víti til varnaðar vegna þess að sala ríkiseigna í öllum þessum löndum hefur haft hrikalegar hliðarverkanir. Ég vil helst ekki taka mér í munn hvað verður úr slíku, en ætla þó að gera það. Mafían í Rússlandi er mjög sterk og í öllum þeim löndum þar sem menn hafa komist með forréttindum yfir ríkiseignir á algjöru tombóluverði. Staða Íslands, þó að hún sé ekki sambærileg, er miklu hliðstæðari því sem við vorum með fyrir 10-20 árum, með okkar sterku samvinnuhreyfingu og kaupfélög og síðan mikinn ríkisrekstur, hlutfallslega miklu meiri en í öðrum löndum. Og um þetta snúast átökin, hvernig verið er að fara með ríkiseignir og hvernig verið er og búið er að fara með samvinnurekstur. Það er allt annar grunnur að vera með samvinnuhlutafélag eða samvinnufélag sem er búið að breyta í ,,háeff`` eða að vera með samvinnufélag. Ég þekki það ósköp vel vegna þess að ég hef verið meðlimur í Kaupfélagi Eyfirðinga frá því ég fæddist held ég, kannski eins eða tveggja ára var ég settur inn í það félag og hef ævinlega verið þar innan borðs. En breytingar á þessum félögum í hlutafélög hafa náttúrlega leitt af sér gríðarlegar, óheillavænlegar breytingar. Og það kemur ekki bara við samvinnumennina sem slíka því að samvinnufélögin höfðu þó innan borðs ekki bara framsóknarmenn heldur alþýðu landsins, bændur og sjómenn, og þurftu þeir ekkert að vera félagsbundnir í Framsfl. til þess að geta munstrað sig inn í samvinnufélög. En það er þessi breyting frá samvinnufélögum og yfirtaka eigna yfir í hlutafélög sem menn eru að tala um og hvernig menn með baktryggingu í þeim eignum eru að koma sér upp nýju veldi. Þetta er öllum himinljóst. Eins og ég segi, bakhliðarnar eru nú ekkert frýnilegar að horfa á, eins og t.d. samþjöppun í afurðastöðvamálum, ef við tökum bara mjólkursamlögin, fækkun og stækkun þeirra, og síðan á seinni stigum í krafti hlutafélagavæðingar er verið að selja bændum aftur hlut sinn í mjólkursamlögunum. Hvar endar þetta ráðslag? Auðvitað endar það hvergi annars staðar en á borði neytenda. Hér er sýknt og heilagt verið að tala um að hið stóra vandamál landbúnaðarframleiðslunnar í landinu sé hátt vöruverð hvað varðar framleiðslu af því tagi, mjólk og kjöt. Nákvæmlega það sama átti sér stað með róteringu á kjötmarkaði og kjötvinnslumarkaði með afleiðingum fyrir landbúnaðinn sem menn eru ekkert búnir að bíta úr nálinni með, vegna þess að sennilega gerði Goða-ævintýrið það að verkum að menn standa frammi fyrir minnkandi sölu á lambakjöti. Þetta er því gríðarlega stórt móralskt dæmi sem hér er verið að tala um og á ekki að gera lítið úr því, og náttúrlega alls ekki að leyfa sér að halda það að einhverjir flokksmenn tveggja flokka hafi einhver forréttindi til að stunda verslun og viðskipti í landinu. Hvílík firra. Og hvílík skilaboð til verslunarinnar og viðskiptalífsins í landinu ef það er hugsun manna sem stjórna hér ferðinni, og þar með hæstv. iðnrh. í broddi fylkingar, að þarna verði bara menn að vera innan borðs ef þeir eiga að vera gjaldtækir inn á þennan markað. Þetta er vont fyrir landið, það gefur alveg augaleið, að halda því blátt áfram fram að svona þurfi hlutirnir að ganga fyrir sig til að menn geti vasast í þeim eignum sem verið er að setja á markað. Það er vandasamt að selja og breyta um kerfi. Það er ekkert launungarmál að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er á móti því, við höfum viljað halda í þessi stoðkerfi, eins og bankana og heilbrigðiskerfið, það er öllum ljóst. Við höfum viljað styðja við bakið á samvinnuhreyfingu og samvinnurekstri, það er líka ljóst. Það að fara með því offorsi sem hér er farið fram með í sölu og umbreytingu á ríkiseignum yfir í hlutafélög er ekki gott þegar upp verður staðið. Það er í raun og veru alveg merkilegt að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki hafa litið til þeirra landa sem hafa staðið í þessu af miklu kappi kannski í svipaðan árafjölda og við höfum verið að gera, eins og Rússar og allt austantjaldsbatteríið, með hrikalegum hliðarverkunum sem menn eru ekkert búnir að bíta úr nálinni með. Virðulegi forseti. Ég vildi að þetta kæmi fram. Í öllum öðrum löndum, sem hæstv. iðnrh. vill svo gjarnan bera sig saman við væri framsetning af þessu tagi talin pólitískt séð mjög alvarleg frá ráðherra í ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Það er verra ef ég hef gengið algerlega fram af hv. þm. Vinstri grænna enda eru þeir orðvarir menn. En þeir hafa verið með útúrsnúninga og það heldur betur. Þeir segja að ég hafi sagt að fólkið í atvinnulífinu væri bundið tveimur flokkum og flokka ætti einstaklinga og fyrirtæki inn í Sjálfstfl. og Framsfl. Þeir segja að ég hafi sagt að það eigi að skipta viðskiptalífinu upp í tvo flokka. Allt eru þetta ósannindi. Það sem ég sagði hins vegar var að á síðustu árum og áratugum hefði atvinnulífið verið mjög tengt tveimur flokkum, þ.e. Sjálfstfl. og Framsfl. Ég sagði jafnframt að þetta hefði verið að breytast og mætti alveg breytast hraðar vegna þess að mér fyndist þetta ekkert sérstaklega æskilegt. En svona hefur þetta verið. Ég var sem sagt að fara yfir söguna. Hv. þm. hafa þannig heldur betur snúið út úr orðum mínum. Svo kemur hv. þm. inn á að óheillavænlegar breytingar hafi orðið í samvinnufélögum með því að samvinnufélög hafi breytt rekstri sínum í hlutafélagaform. Þar með er hann að tala á móti fyrirtæki á Akureyri sem heitir Kaldbakur. Það var eitt af þeim fyrirtækjum sem vissulega kom til greina sem kaupandi að Búnaðarbankanum. Flokksbróðir hans í gær, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, formaður Vinstri grænna, hafði hins vegar uppi orð í þá átt að það hefði verið nær að selja þeim. Nú er eitthvað um að vera hjá Vinstri grænum. Annaðhvort hafa þeir ekki áttað sig á því að Kaldbakur er eitt af þessum ,,vondu`` félögum, miðað við orð hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar, sem hefur verið breytt í hlutafélag. Það er a.m.k. ekki venjulega gamla samvinnufélagið sem hv. þm. virðist vilja að eigi framtíð fyrir sér og eigi rétt umfram hlutafélögin.

Virðulegi forseti. Ég geri mér fulla grein fyrir því að Kaupfélag Eyfirðinga er inni í Kaldbak. Mér er ljóst að það á stóran hlut þar og að útgerðarfyrirtæki þess gekk inn í það púkk og m.a. fyrirtæki á Dalvík, Snæfell. Það er ekki það sem ég er að tala um. Ég er að tala um aðrar hliðarverkanir, t.d. að þessi breyting og þessi áherslubreyting hefur t.d. orðið til þess að út úr Mjólkursamlagi KEA er verið að draga nokkur hundruð millj. Ég tel það afar óheppilegt. Í fyrsta lagi tel ég að til lengri tíma litið sé það óheppilegt fyrir neytendur en líka afar óheppilegt fyrir bændur sem ég tel að eigi þetta samlag ásamt neytendum. Hið sama á við á kjötmarkaði og úrvinnslumarkaði. Þar hafa orðið óheppilegar hliðarráðstafanir vegna þessara kerfisbreytinga. Ég held að við séum ekki búin að bíta úr nálinni með það. Ég gat ekki skilið orð hæstv. iðnrh. öðruvísi en að henni fyndist sjálfsagt að sjálfstæðismenn og framsóknarmenn væru prímusmótorar í viðskiptalífinu 

Hæstv. forseti. Hv. þm. talar um áherslubreytingu. Hann talaði í fyrri ræðu sinni um að þetta ráðslag, að breyta í hlutafélög og annað slíkt, mundi allt enda á borði neytenda. Ég minnist þess að hv. þingmenn Vinstri grænna skrifuðu grein í Morgunblaðið fyrir alllöngu, sennilega fyrir ári eða svo. Þá var talað fyrir sláturhúsi í hverri vík því að það væri svo ósköp huggulegt, veitti atvinnu og þar fram eftir götunum því að sameining sláturhúsa og þetta sameiningarferli væri almennt mjög slæmt. Hv. þm. sagði áðan að þetta ráðslag endaði allt á borði neytenda en hvernig skyldi fara þegar greiða þarf laun í öllum þessum sláturhúsum, sem væru óarðbær? Það skyldi ekki vera að annaðhvort væru erfiðleikar með að greiða þar há laun eða þá að verðið á afurðunum yrði það hátt að það kæmi niður á neytendum? Hlutirnir verða einhvern veginn að ganga upp í málflutningi hv. þingmanna Vinstri grænna sem og hjá öðrum.

Virðulegi forseti. Það er nú svo að sumt af þeim hugmyndum sem hafa verið settar í framkvæmd eru afleiðingar af bylgju sem er sett af stað og er þá gjarnan pólitísk, að sameina og hagræða. Það er eins og kunnugt er enginn vandi að hagræða sig í hel. Ég tel t.d. að það hafi verið lán þeirra hjá Fjallalambi á Kópaskeri að ríða ekki á þessari hagræðingarbylgju. Ég tel að það sé mikið happ fyrir þetta svæði að hafa sláturhúsið þar á sínum vegum. Það er útúrsnúningur að halda því fram að Vinstri grænir séu með tillögur um að byggja sláturhús í hverri vík. Það er alls ekki svo. En það á eftir að sannast að hagræðingarbylgjan sem gengið hefur yfir landið mun ekki gefa þann ávinning sem menn vonuðust eftir af henni. Ég vil að það komi fram. En varðandi slátrun og heimaafurðir þá getur það vel komið til greina og sennilega verður framtíðin að einhverju leyti þannig að menn geti framleitt heima fyrir í smærri einingum og fylgt vörum sínum frá túni og inn á markað. Það eru mörg dæmi um að framleiddar séu sérvörur á minni bújörðum í nágrannalöndum okkar. Það er framleiðsla sem gefst ákaflega vel. Ég vísa öllu þessu með smáu sláturhúsin og launakostnaðinn til föðurhúsanna. Það er þröngsýni að gera sér ekki grein fyrir því að aðrir möguleikar séu í stöðunni. Smáar einingar geta átt fullan rétt á sér og hefur sýnt sig í samkeppninni að þær standa sig mjög vel, t.d. Fjallalamb á Kópaskeri.

Herra forseti. Hér er til umræðu till. til þál. um vöruverð og rekstrar- og samkeppnisskilyrði atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni. Þessari umræðu var frestað fyrir nokkuð löngu síðan og hafði þá staðið um nokkurt skeið og margt áhugavert komið fram í umræðunni, m.a. í þessu máli. Það hefur m.a. verið bent á að nota mætti skattkerfið til að stuðla að jöfnun lífskjara á landsbyggðinni. Það er auðvitað þekkt aðferð hjá öðrum þjóðum, að nota skattkerfið. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa fylgiskjal III. sem er stefnumörkun Sambands ísl. sveitarfélaga í byggðamálum en þar segir, með leyfi forseta: ,,62. fundur fulltrúaráðs Sambands íslenskra sveitarfélaga leggur til að unnið verði að framgangi byggðamála með það að markmiði að búsetuskilyrði í landinu verði sem fjölbreytilegust og standist á hverjum tíma samkeppni um fólk við nálæg lönd og að byggð dreifist sem víðast um landið. Í samræmi við þá stefnumörkun samþykkir fundurinn eftirfarandi tillögur og greinargerð um byggðamál: Í 12. lið þessarar samþykktar segir: Ýmsar þjóðir hafa beitt þeirri aðferð að lækka skatta í dreifðum byggðum og á jaðarsvæðum í þeim tilgangi að draga úr fólksflutningum frá þeim til stærri borga. Hér gæti verið um að ræða ýmsa skatta ríkisins, svo sem tekjuskatt, eignarskatt og þungaskatt, sem hefur t.d. áhrif á vöruverð og þjónustu, sem kemur niður á atvinnurekstri og einstaklingum. Endurgreiðslu námslána er jafnframt rétt að taka til athugunar í sama tilgangi. Eðlilegt væri að ríkið hefði frumkvæði að því, í samráði við sveitarfélögin, að láta kanna og leggja fram tillögur um hvernig unnt væri að beita skattkerfi ríkisins til að jafna aðstöðu fólks í þéttbýli og dreifbýli og draga úr fólksflutningum úr dreifbýli. Við þá athugun verði kannað hvort og hvernig slíkum aðgerðum hefur verið beitt í nálægum löndum, t.d. ívilnunum í skattamálum til fyrirtækja sem flytjast á svæði sem eiga í vök að verjast vegna brottflutnings íbúa.`` Ég tel að þessi samþykkt Sambands ísl. sveitarfélaga sé afar merkileg. Raunar eru nokkur nýmæli hjá samtökunum að taka málið upp með þessum hætti og benda á að ekkert sé óeðlilegt við að nota skattkerfið í þeim tilgangi að stuðla að þróun í byggðamálum. Núverandi útfærsla á skattkerfinu stuðlar vissulega að misjafnri stöðu út um landið og það hefur greinilega verið dregið fram fyrr í þessari umræðu. Fjallað hefur verið um flutningskostnað, útfærsluna á þungaskattinum. Það kemur m.a. fram í fskj. IV með þessari till. til þál. hvernig mismunandi krónutala er greidd fyrir flutning kílós af vöru eftir því hvert á landið er flutt. Það er mjög skilmerkilega gerð grein fyrir því með gjaldskrá flutningaþjónustu Flytjanda. Það er dýrast að flytja vörur til þeirra svæða sem lengst liggja frá höfuðborgarsvæðinu eða eru með erfiðustu vegina. Þangað er flutningurinn dýrastur, samanber Vestfirði, Norðausturland og Austfirði. Skattkerfið íþyngir þannig íbúum landsbyggðarinnar og þess vegna vil ég spyrja hæstv. viðsk.- og iðnrh., sem byggðamálin heyra undir, hvort sú samþykkt sem samtök sveitarfélaganna samþykktu og ég las upp áðan, verði tekin til greina. Þar er því m.a. beint til ríkisstjórnarinnar að sett verði af stað vinna í að skoða hvernig nota megi tekjuskatt, eignarskatt, þungaskatt og endurgreiðslu námslána til að stuðla að jafnvægi í byggð landins og helst að snúa byggðaþróunini við. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvað hafi verið unnið í þessum málum eða hvort einhver vinna sé farin í gang við að skoða hvernig nota megi skattkerfið til að hafa áhrif á byggðaþróun. Auðvitað hafa fjöldamörg önnur atriði áhrif á byggðaþróun í landinu, t.d. atvinnustefnan yfirleitt, hvort sem er í landbúnaði eða sjávarútvegi. Það er umræða sem hægt væri að eyða löngum tíma í að fara í gegnum en verður ekki gert á þeim tíma sem ég hef til umráða. Það er alveg ljóst að staða byggðanna hefur veikst mjög við útfærsluna á okkar sérstaka framseljanlega kvótakerfi á Íslandi. Það mætti hafa veruleg áhrif á þróun og búsetu fólks í mörgum sjávarútvegsbyggðum með annarri útfærslu. Einkum held ég að útfærslan varðandi strandveiðiflotann, smábátaflotann og dagróðraflotann þurfi að vera öðruvísi en er í dag eigi á annað borð að viðhalda byggð í landinu. Vissulega þarf að taka á fjöldamörgum atriðum en ég vil sérstaklega endurtaka spurningu mína til hæstv. ráðherra: Með hvaða hætti hyggst ráðherrann stuðla að því að sú skynsamlega tillaga sem Samband ísl. sveitarfélaga samþykkti í þessum málum verði tekin til úrvinnslu? Ef úrvinnslan er hafin, hvað liggur þá fyrir í þeim efnum? Hvernig hyggst ráðherrann yfirleitt skoða tillöguna sem ég hef gert að umræðuefni? Ég tel hana mjög markverða og margt í henni sem taka þyrfti tillit til. Ég vil að lokum víkja í örstuttu máli að auknum kostnaði fyrirtækja á landsbyggðinni sem þurfa aðföng, m.a. gegnum stærsta markaðssvæði landsins við Faxaflóann. Þar er auðvitað ekki saman að jafna fyrirtækjum sem starfa úti á landsbyggðinni, sem greiða hærri flutningsgjöld vegna aðfanga og síðan fyrir að flytja vöruna aftur á svæðið, og fyrirtækjum sem hér starfa.

Virðulegi forseti. Við fjöllum áfram þar sem frá var horfið um till. til þál. um vöruverð og rekstrar- og samkeppnisstöðu atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni. Tillagan er á þá leið að Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd sem hafi það hlutverk að kanna þróun vöruverðs og rekstrar- og samkeppnisstöðu atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni síðastliðin tíu ár og bera saman við þróunina á höfuðborgarsvæðinu á sama tímabili. Nefndin kanni jafnframt hvaða þættir hafa helst áhrif á vöruverð og rekstrar- og samkeppnisstöðu atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni annars vegar og á höfuðborgarsvæðinu hins vegar og hvar skilur á milli. Ég vil bara segja, virðulegi forseti, að ég styð þá tillögu að við förum í slíka nefndarskipun. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Svona nefndarskipun getur unnið á grunni nýsamþykktrar byggðaáætlunar því að við gerum okkur öll grein fyrir því að það þarf að taka landsbyggðarmálin og vandann þar föstum tökum. Þetta er einn liðurinn í rekstrar- og samkeppnisstöðu atvinnufyrirtækjanna á landsbyggðinni en eins og kunnugt er eru þar aðrir stórir póstar sem taka þarf til umfjöllunar, svo sem sjávarútvegsstefnan sem er margbúið að ræða um sem grundvallarþátt í stöðu dreifbýlissveitarfélaganna við sjávarsíðuna. Ég nefni til sögunnar samgöngur almennt og samgöngumöguleika, jafnframt fjarskipti og möguleika á fjarskiptum í nútímasamfélagi, póstþjónustu, þjónustu banka og fjármálastofnana o.s.frv. Virðulegi forseti. Ég fjallaði í fyrri ræðu minni um þetta mál almennt og ætla ekki að lengja það neitt sérstaklega. Ég vil þó benda á að ég tel að málið sé í heild sinni gott innlegg í þá vinnu sem þarf að fara fram varðandi stöðu landsbyggðarinnar og til þess að rétta hag hennar. Það er stór liður þarna inni sem flm. leggur mikla áherslu á og hefur krufið til mergjar, þ.e. þungaskatturinn. Hann er áhyggjuefni allra sem stunda atvinnurekstur úti á landi, það er nákvæmlega sama hvert maður kemur, og hefur óánægja með verð á þessari þjónustu aukist eftir því sem stærri hluti flutninganna hefur flust upp á vegina og færri eru í samkeppninni um að veita þessa þjónustu. Það er alveg sama hvort um er að ræða fyrirtæki í framleiðslu sem þurfa hráefnisaðföng og síðan að senda frá sér vöruna eða menn sem vinna úr hráefnum á staðnum og þurfa að senda vöruna inn á markað hér. Allir kvarta undan því að þetta sé orðinn óheyrilega stór kostnaðarliður í rekstri þeirra, þ.e. flutningsgjöldin, og þungaskatturinn stigmagnast og leggst með auknum þunga á vörur eftir því sem þær eru fluttar lengra frá aðalinnflutningshöfn okkar á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er réttlætismál sem verður að taka á og gera heildstæðar tillögur um þannig að menn geti sæmilega vel við unað. Ég vona, virðulegi forseti, að tillagan fái góða umfjöllun í nefnd og mun gera mitt til að vinna að framgangi þeirra tillagna og þeirrar hugsunar sem kemur fram í tillögunni.

Hæstv. forseti. Mig langar að segja nokkur orð í tengslum við þá þáltill. sem hér er til umfjöllunar. Eins og hv. þm. vita og þekkja er tekið á þessum málum og þessum þáttum í byggðaáætlun sem samþykkt var á hv. Alþingi í vor. Í fyrsta lagi í sambandi við búsetuskilyrði fólks í landinu og einnig starfsskilyrði atvinnuveganna var ákveðið að athuga sérstaklega þessa þætti, og sú vinna er þegar langt komin. Hagfræðideild Háskóla Íslands og Byggðarannsóknastofnun Háskólans á Akureyri voru fengnar til að vinna að þessum verkefnum. Byrjað var á verkinu í sumar og áætlað er að skýrsla komi út um næstu áramót. Það má taka fram að sérstaklega er verið að skoða vöruverð og flutningskostnað í þessu sambandi og leitað hefur verið eftir upplýsingum um allt land. Til þess að skýra hvers vegna farið er í þessa athugun á búsetuskilyrðum fólks segir í byggðaáætluninni, með leyfi forseta: ,,Að fá fram vandaða rannsókn á því hver raunverulegur mismunur sé á búsetuskilyrðum á landinu. Jafnframt er mikilvægt að rannsökuð verði áhrif þeirra opinberu aðgerða sem þegar hefur verið beitt, m.a. til niðurgreiðslu á húshitun, námskostnaði, jöfnun raforkuverðs og framlögum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Þá er mikilvægt að kanna möguleika á skattalegum aðgerðum, svo sem að kostnaður við atvinnusókn um lengri veg, t.d. meira en 20 km, verði frádráttarbær frá skatti.`` Þetta er í byggðaáætluninni sem samþykkt var í vor en flm. þessarar tillögu studdu ekki þá tillögu. Síðan segir í sambandi við starfsskilyrði atvinnuveganna: ,,Að fá niðurstöðu um það hver sé raunverulegur mismunur á starfsskilyrðum fyrirtækja og sjálfstætt starfandi atvinnurekenda eftir landshlutum, svo sem um áhrif flutningskostnaðar og reglna um þungaskatt og áhrif tryggingagjalds og virðisaukaskatts. Jafnframt verði rannsökuð áhrif þeirra opinberu aðgerða sem þegar hefur verið beitt í þessu skyni.`` Þessi vinna er sem sagt langt komin og ég er mjög ánægð með það. Ég vil samt bæta því við að í heilt ár hefur starfað nefnd undir forustu samgrh. sem fer yfir flutningskostnað almennt í landinu, og sú vinna sem þar fór fram er að sjálfsögðu til þess að flýta fyrir vinnunni sem tengist byggðaáætlun. Allt er þetta í sjálfu sér sami grauturinn í sömu skálinni. En ég hef ekki farið í launkofa með það að mér finnst flutningskostnaður vera eitt af stóru vandamálunum sem þarf að taka á fyrir atvinnulífið á landsbyggðinni og líka fyrir íbúa landsbyggðarinnar þar sem þetta kemur að sjálfsögðu fram í vöruverði og er þeim þannig í óhag. Af því að hv. þm. sem hér talaði áðan minntist á skattkerfið og samþykktir sveitarfélaga í sambandi við það að beita skattkerfinu til ívilnunar fyrir landsbyggðina vil ég segja að það hefur ekki verið stefna fjmrh. að gera það. Ég tek undir með honum hvað það varðar að það væri mjög flókið mál í framkvæmt. Af því að þungaskatturinn var nefndur í þessu sambandi er það mál sem lengi hefur verið til umfjöllunar. Þingið tók á því fyrir nokkrum árum en engu að síður er það fjarri því að vera ásættanlegt og því hefur fjmrh. unnið áfram að tillögugerð í sambandi við þungaskattinn. Hvort og þá hvernig tekið verður á því máli í vetur skal ég ekkert um segja en auðvitað tengist það líka flutningskostnaði. Þarna erum við að tala um mikilvægt mál og ég veit að það er hugur þeirra sem flytja þessa tillögu að taka á málinu. Ég vil þá að það komi jafnframt fram að það er þegar komið í vinnslu og komið allnokkuð áleiðis.

Herra forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka hæstv. iðn.- og viðskrh., ráðherra byggðamála, fyrir að vera viðstödd lokaumræðu eða framhaldsumræðu um það þingmál sem við erum hér að ræða. Ég mun koma að því betur í seinni ræðu minni á eftir. Hæstv. ráðherra tók sem dæmi að flutningskostnaðurinn væri stóra vandamálið í rekstrar- og samkeppnishæfni fyrirtækja á landsbyggðinni andspænis höfuðborgarsvæðinu og sem líka sér stað í vöruverðinu. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að hér kemur ráðherra nokkuð borubrött og segir: Málið er allt í gangi. Ég spyr: Hvers vegna hefur ekkert verið gert fyrr? Breyting sem gerð var á þungaskatti hefur haft þær afleiðingar í för með sér að þungaskattur á flutningabíl með tengivagn sem ekur 100 þús. km á ári hefur hækkað um 40% við þær breytingar sem núv. hæstv. ríkisstjórn lét gera á þungaskattskerfinu á sínum tíma. Hvert fór þessi þungaskattshækkun? Auðvitað þráðbeint út í verðlagið. Það eru líka staðreyndir sem ég kem betur að á eftir að mjög líklega er helmingur af tekjum flutningsfyrirtækja beinir og óbeinir skattar til ríkisins. Þegar flutningabíll keyrir norður í land með flutningstekjur upp á kannski 200 þús. kr. í farminum renna tæplega 100 þús. kr. til ríkisins. Þess vegna spyr ég hæstv. iðn.- og viðskrh., ráðherra byggðamála, núna: Hvers vegna í ósköpunum hefur ekkert verið gert fyrr í þessu máli úr því að ráðherra viðurkennir að þetta sé stærsta vandamálið í byggðamálum í dag, þ.e. þungaskatturinn og flutningskostnaðurinn? Hér hef ég tekið dæmi af þungaskattinum sem er verk núv. ríkisstjórnarflokka. Hvers vegna hefur ekkert verið gert fyrr?

Hæstv. forseti. Ég tek það fram að ég fer ekki með skattamál og er þess vegna ekki sá ráðherra sem ber ábyrgð á þungaskattinum. Hv. þm. hlýtur að vita það og muna að það var vegna athugasemda samkeppnisyfirvalda sem þungaskattinum var breytt og afnumið það afsláttarfyrirkomulag sem var í gildi og skipti miklu máli en var sem sagt ekki í samræmi við samkeppnislög. Þess vegna þurfti að fara í breytingar. Hv. þm. og flokksfélagar hans hafa oft haft stór orð uppi um mikilvægi samkeppnisyfirvalda og Samkeppnisstofnunar og allt það, og er ég í sjálfu sér ekki að finna að því, en menn verða að hafa eitthvert samræmi í málflutningi sínum. Hv. þm. spyr: Hvers vegna var ekkert gert fyrr? Byggðaáætlun var samþykkt í vor og strax var sett í gang þessi vinna af hálfu iðnrn. Og eins og ég sagði áðan hefur vinna farið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar undir forustu samgrh. sem tengist flutningskostnaði í landinu í ár, og miklar upplýsingar liggja fyrir. Þó að þetta hefði sjálfsagt mátt gerast löngu fyrr er ég þó ekki búin að sitja mjög lengi í ríkisstjórn, og ég tel að ef við náum að taka á þessu máli í framhaldi af þeirri vinnu sem núna er í gangi getum við bara öll verið nokkuð hamingjusöm með það.

Herra forseti. Það er rétt að hæstv. iðn.- og viðskrh. fer ekki með skattamál, fer ekki með þungaskattinn. Því má draga þá ályktun að þetta sé allt fjmrh. að kenna. Það er líka rétt sem ráðherra sagði að þungaskattskerfið var kært af vörubílstjórum og afsláttarkerfið afnumið. Samkeppnislög sögðu það. Einnig má snúa spurningunni við og spyrja hvort það sé ekki brot á samkeppnislögum að aðilar þurfi að greiða stigmagnandi þungaskatt og stigmagnandi virðisaukaskatt eftir því sem lengra er ekið með vörur frá höfuðborgarsvæðinu. Ég held að það sé svo. Mér finnst það líka frekar hjákátlegt, herra forseti, að iðn.- og viðskrh. skýli sér á bak við það að byggðaáætlun hæstv. ráðherra hafi verið samþykkt í vor. Herra forseti. Hefur byggðaáætlun ekki verið í gildi í landinu? Tók hæstv. ráðherra ekki við þeirri byggðaáætlun sem var í gildi fram að þessu? Var kannski ekkert fjallað um það atriði sem ég og hæstv. ráðherra erum sannarlega sammála um að er eitt stærsta byggðamálið sem þarf að taka á sem allra fyrst? Var byggðaáætlun hæstv. forsrh. þá gagnslaust plagg sem ekki var hægt að fara eftir og taka á þessum málum? Mér finnst, herra forseti, frekar hjákátlegt að skýla sér á bak við það. En ég ætla sannarlega að taka undir það og segja: Ef það er svo að verið er að vinna þetta núna og þetta verði ekki eins og kosningaplagg sem einhver önnur ríkisstjórn á að taka og framkvæma, þá er það sannarlega gott að svo sé. En mér finnst það frekar billega sloppið að ætla að skýla sér á bak við það að vera nýtekin við byggðamálum og byggðaáætlun sé bara samþykkt frá í vor. Þetta var áður. Þessi vandi hefur verið öllum kunnugur allan þennan tíma og ég minni á að það er ekki verið að flytja þetta mál af okkur þingmönnum jafnaðarmanna í Samfylkingunni í fyrsta skiptið. Þetta er í annað eða þriðja skiptið sem við flytjum þetta mál.

Herra forseti. Meðan ég sat í forsetastóli áðan þá skildist mér að flutningsmaður, hv. 3. þm. Norðurl. v., Kristján L. Möller, óskaði eftir því að taka síðastur til máls um þessa tillögu og setti mig þess vegna fram fyrir hann en ég bið hæstv. forseta að leiðrétta þessi mistök.

Þetta er rétt.

Það kemur fram í frammíkalli hv. 3. þm. Norðurl. v. að þetta sé hárrétt hjá hv. þm. sem var í forsetastóli fyrir fáeinum mínútum þannig að til máls tekur hv. 1. þm. Norðurl. e., Halldór Blöndal.

Herra forseti. Þau mál sem hér eru til umræðu eru gamalkunnug, hafa verið rædd á Alþingi svo áratugum skiptir, spurningin um hvernig hægt sé að lækka flutningskostnað út á land. Auðvitað hefur umræðan nokkuð farið eftir því hversu langt vegagerð hefur komist áleiðis til viðkomandi staða, hversu góðir vegir hafa verið, strandsiglingar og annað þar fram eftir götunum. Mér þykir nokkuð merkilegt um þá till. til þál. sem hér liggur fyrir og ber yfirskriftina: Um vöruverð og rekstrar- og samkeppnisstöðu atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni, að þar er ekki minnst einu einasta orði á vegakerfið sem sýnir ljóslega að tillagan er ekki hugsuð til enda því að auðvitað skiptir það grundvallarmáli í sambandi við flutningskostnað og samgöngur almennt hvernig ástand veganna er. Segja má til gamans að það kom Akureyringum mjög í opna skjöldu á sunnudaginn að ekki skyldi flogið eins og vant er. Menn eru farnir að ganga út frá því sem gefnu að þeir geti komist leiðar sinnar hvort sem er í flugi eða akandi þó komið sé fram í nóvember. En kjarni málsins er vitaskuld sá að ekki er hægt að lækka flutningskostnað til frambúðar nema með betri vegum eða þá með því að kostnaður við flutningana sjálfa með öðrum hætti lækki. Flutningatækninni fleygir fram. Auðvitað hefur það verið svo síðustu áratugi að flutningatækninni hefur fleygt fram og vegir hafa batnað og af þeim sökum er flutningskostnaðurinn nú minna hlutfall af framleiðslukostnaði en áður var af því að þetta hvort tveggja hefur gerst. Auðvelt er að benda á fyrirtæki fyrir norðan sem óhugsandi væri að reka miðað við þá flutningsgetu sem var ef við förum 20--30 ár aftur í tímann. Þetta veit ég að hv. flutningsmaður skilur og veit ofurvel þó hann hafi ekki séð ástæðu til að gefa því gaum í þessari tillögu. Ég segi þetta vegna þess að ég lít svo á að eina leiðin til að lækka flutningskostnað til Eyjafjarðarsvæðisins verulega er að leggja nýjan veg norðan jökla um Kaldadal og Mosfellsheiði til Reykjavíkur. Með þeim hætti er hægt að stytta leiðina um 25% og auðvitað mundi það þýða verulega lækkun á flutningskostnaði, kannski 20%, erfitt er að segja um það. Þetta mundi t.d. valda því að bílar gætu kannski komist fram og til baka sama daginn án þess að það rækist á hin nýju vökulög um bílstjóra og mundi þannig með margvíslegum hætti bæta samkeppnisstöðu iðnaðarins fyrir norðan. En það er einmitt það sem menn eru að tala um þegar þeir eru að tala um iðnaðinn fyrir norðan, um möguleika samkeppnisiðnaðar þar, þá eru þeir auðvitað að tala um spurninguna um það hvernig hægt sé að koma vörunni með góðu móti á markað. Þess vegna segi ég þegar verið er að fjalla sérstaklega um samkeppnisstöðu atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni, mér þykir mjög undarlegt að hv. þm. skuli ekki gera það að aðalefni ræðu sinnar hvernig við getum bætt vegina þannig að tryggt sé að um hagræðingu til frambúðar sé að ræða. Þetta veit hv. þm. Ef hv. þm. er kunnugur þá veit hann líka að ýmsir sem standa fyrir rekstri hafa áhuga fyrir því að þessu máli verði ýtt áfram vegna þess að þeir gera sér auðvitað betur grein fyrir því en allir aðrir hvað er í húfi. Ef við förum lengra ofan í þetta mál er sjálfsagt að rifja það upp að vegurinn eins og hann liggur núna, hringvegurinn, er víða ófullburða, þröngur og beinlínis hættulegur. Það vita allir þeir sem aka norður og mæta röð flutningabíla, löngum lestum, þurfa ýmist að mæta þeim eða kjósa að fara fram úr þeim vegna þess að flutningabílarnir aka ekki á sama hraða. Hvergi nokkurs staðar eru hætturnar meiri en á þessari leið, Akureyri--Reykjavík, hvergi leynast þær víðar og hvergi aka menn með meiri gát en einmitt á þessari leið. Þess vegna er það í senn öryggisatriði að hinn nýi vegur komi fyrir utan þá miklu hagræðingu sem því fylgir. Ég vil, herra forseti, láta í ljós undrun mína aftur á því að hv. þm. skuli ekki gera það að aðalatriði í ræðu sinni hvernig hægt sé að tryggja samgöngurnar með þessum hætti. Hitt sem hann talar um, að skattleggja vörur mismunandi eftir því hvar menn búa á landinu, er gömul hugmynd. Ég man eftir því t.d. að gamlir þingmenn eins og Matthías Bjarnason, Sverrir Hermannsson og ýmsir aðrir sem hér voru á 8. áratugnum voru að velta þessu fyrir sér og fundu ekki lausn á málinu. Ég hef setið í ríkisstjórn með þingmönnum Samfylkingarinnar. Ég man ekki eftir því að meðan þeir hv. þingmenn voru í ríkisstjórn hafi þeir haft áhuga á því að menn ættu að geiða tvenns konar virðisaukaskatt eftir því hvar þeir byggju á landinu.  
             sem er í raun og veru 

Herra forseti. Ég tel alveg sjálfsagt að verða við beiðni hv. þm. Halldórs Blöndals um að fresta þessari umræðu til þess að fleiri komi og taki þátt í henni vegna þess að það er ákaflega brýnt. Um leið vil ég þakka hv. þm. Halldóri Blöndal fyrir að koma og ræða þessi mál. Það má kannski segja sem svo að hv. þm. Halldór Blöndal sé fyrsti fulltrúi Sjálfstfl. og sá eini sem hefur tekið þátt í umræðunni. Herra forseti. Ég er 1. flm. að því þingmáli sem verið er að ræða og hv. þm. Halldór Blöndal óskaði eftir því að umræðunni yrði frestað til þess að kalla á aðra menn inn í umræðuna. Mér finnst alveg sjálfsagt, herra forseti, að það sé gert. Sem 1. flm. segi ég bara, það er hið besta mál ef það yrði þá jafnframt til þess að ýmsir ráðherrar úr ríkisstjórn kæmu sem ekki hafa setið undir þeirri umræðu sem hefur verið nema hæstv. iðn.- og viðskrh. í dag. Ég tek skýrt fram að stjórnarliðar hafa ekki séð ástæðu til þess að koma og ræða þetta mál fyrir utan það að hv. þm. Halldór Blöndal kemur hér nú sem fyrsti ræðumaður Sjálfstfl. um þetta þýðingarmikla mál að ég tali ekki um framsóknarmenn sem hafa ekki látið sjá sig hér.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að vekja athygli á því svo það sjáist skýrlega í þingtíðindum að hv. þm. kvaddi sér hljóðs um fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Bara rétt til að bæta við vegna þess að ég gleymdi því áðan og til að það sé alveg skýrt þá vil ég geta þess að formaður Samfylkingarinnar, Össur Skarphéðinsson, hefur mætt í umræðuna. Hann tók til máls um þetta þingmál og flutti ræðu sem ég er viss um að hv. þm. Halldór Blöndal hefði haft mjög gott af að hlusta á á sínum tíma og væri hann þá ekki með fleipur í garð fjarverandi þingmanns um það.

Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v., Kristján L. Möller, hafði kvatt sér hljóðs til þess að veita andsvar við því sem ég sagði sem venja er að gefa þingmanni kost á þegar í stað áður en hann kveður sér hljóðs um fundarstjórn forseta að ég hygg, sami maður. Ég óska eftir því að farið sé að þingsköpum og hv. þm. veiti andsvar við ræðu minni eins og þingsköp segja til um.

Þetta er hárrétt. Hv. 3. þm. Norðurl. v. hafði kvatt sér hljóðs um fundarstjórn forseta en það komu líka fram óskir frá hv. 1. þm. Norðurl. e. og hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur fallist á að fresta þessari umræðu, en áður en til þess kemur veitir hv. 3. þm. Norðurl. v. andsvar við ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e.

Herra forseti. Ég vil koma með stutt andsvar við ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals. Ég ítreka þakkir mínar til hans fyrir að hafa tekið þátt í þessari umræðu og lagt lóð sitt á vogarskálina þó að ég sé honum ekki sammála. Hv. þm. telur að eini möguleikinn á að lækka flutningskostnað til landsbyggðarinnar, sem er eins og fram hefur komið í ræðu hæstv. iðn.- og viðskrh. eitt mesta vandamálið í sambandi við fyrirtækjarekstur á landsbyggðinni og vöruverð, sé að stytta vegalengdir, að aðalatriðið sé að leggja veg yfir hálendið til Eyjafjarðar. Herra forseti. Það hefur áður komið fram að hv. þm. Halldór Blöndal hefur sagt að flutningskostnaður hafi lækkað í landinu. Ég mótmæli því. Hann hefur ekki lækkað. Þetta er sama vitleysan og kom fram hjá hæstv. forsrh. í stefnuræðu hans á hinu háa Alþingi, að flutningskostnaður hefði lækkað á undanförnum árum. Ég mótmæli þessu og bið hv. þm. að sýna okkur fram á hvernig flutningskostnaður hefur lækkað. Hið rétta í þessu er að hann hefur stórhækkað. Nýlega bættist við 7% hækkun á flutningsgjöld með flutningabílum og auk þess 4% þjónustugjald. Það er ekki langt síðan þetta gerðist. Hafi hv. þm. lesið þingmálið hefur hann séð hver flutningskostnaðurinn er, hvað það kostar að flytja hvert kíló, t.d. á norðausturhorn landsins. Ég segi stutt og laggott, herra forseti: Ástandið þolir ekki þá bið að gera þær ráðstafanir sem hægt er að gera til að lækka flutningskostnað, bíða eftir því að nýir vegir verði lagðir eða vegalengdir styttar. Það gengur ekki. Þetta er aðgerð, eins og ég held að hafi komið fram í ræðu hæstv. iðn.- og viðskrh., sem þolir ekki nokkra bið. Það eru til aðrar leiðir til að lækka flutningsgjald, herra forseti, en að leggja nýja vegi þó að það sé gott mál.

Herra forseti. Maður áttar sig ekki á því hvar maður er staddur þegar hér kemur upp þingmaður sem er kunnugur úti á landi og heldur því fram að samgöngur skipti ekki máli í sambandi við flutning á vörum. Hann segir að betri vegir skipti ekki máli við að lækka flutningskostnað. Hvers konar útúrsnúningur  Ég held að hv. þm. ætti að reyna að kynna sér þetta stóra kjördæmi þar sem hann ætlar að bjóða sig fram, ætti að reyna að fara til Austurlands og spyrja þá sem þar búa hvort flutningskostaðurinn hafi ekki lækkað á milli Norður- og Austurlands eftir að vegurinn batnaði. Þessi hv. þm. þarf raunar ekki að fara nema til Akureyrar og spyrja þá sem þar eru hvort flutningskostnaðurinn frá Austurlandi til Akureyrar hafi ekki lækkað eftir að vegirnir bötnuðu? Það er erfitt að eiga viðræður við þingmenn sem tala með þessum hætti. Þeir leggja áherslu á einhvern einn þátt mála og eru með útúrsnúninga þegar reynt er að ræða málin í heild. Auðvitað er kjarni málsins sá að lækkun á kostnaði lækkar vöru. Auðvitað er það rétt og auðvelt að sýna fram á að bætt flutningatækni lækki flutningskostnað. Hitt getur svo verið, að þessi hv. þm. Samfylkingarinnar, eins og aðrir þingmenn Samfylkingarinnar, einn af fulltrúum Samkeppnisstofnunar hér á Alþingi, víki því til hliðar þegar Samkeppnisstofnun úrkurðaði að þungaskatturinn skyldi hækkaður. Vildi þessi hv. þm. ganga gegn úrskurði Samkeppnisstofnunar? Nei. Það heyrðist ekki eitt einasta orð úr hans barka um það.

Herra forseti. Ef hæstv. þáverandi ríkisstjórn, sem ég hygg að hv. þm. Halldór Blöndal hafi setið í, hefði haft minnsta áhuga á að taka á því máli hefði verið hægt að breyta þungaskattslögum þannig að flutningskostnaður með flutningabifreiðum væri niðurgreiddur eða hefði ekki á sér svo háa skatta sem hv. þm. hefur tekið þátt í að leggja á flutningastarfsemi í landinu. Það er grundvallaratriði. Það er gott til þess að vita að hv. þm., 1. þm. Norðurl. e., telur að flutningsgjöld hafi lækkað milli höfuðborgarinnar og landsbyggðarinnar. Ég veit ekki í hvaða fílabeinsturni hv. þm. situr og veit ekki við hvaða rekstraraðila atvinnufyrirtækja í hinu nýja Norðausturkjördæmi hann hefur rætt ef hann hefur komist að þeirri niðurstöðu að flutningsgjöld hafi lækkað. Þvílík öfugmæli. Aðalumkvörtunarefni þeirra sem talað er við, hvort heldur eru forsvarsmenn atvinnufyrirtækja eða íbúar á landsbyggðinni sem þurfa að lifa við þetta himinháa vöruverð, eins og kemur fram í þáltill. minni, kvarta yfir flutningskostnaði. Svo kemur hv. þm. Halldór Blöndal, 1. þm. Norðurl. e., og ætlar að halda því fram að flutningsgjöld hafi lækkað. Það er sannarlega rétt að flutningstækni lækkar kannski flutningskostnað. Ég veit ekki hvar flutningskostnaðurinn væri í dag ef engin tækniþróun hefði átt sér stað. Það er alveg hárrétt. En útúrsnúningar hv. þm. eru hans í þessu máli. Ég ítreka, herra forseti, að það er ljóst að þungaskatturinn hefur stórhækkað undanfarið. Þungaskattshækkunin hefur farið þráðbeint út í verðlag flutningafyrirtækja og endað sem hærra vöruverð fyrir íbúa landsbyggðarinnar. Það er líka ljóst, herra forseti, og ótal dæmi um það, að skattar af flutningastarfsemi eru um helmingur af tekjum þeirra, skattar til ríkisins. Herra forseti. Ungir sjálfstæðismenn sögðu einu sinni: Báknið burt, niður með skattana. Við heyrum unga sjálfstæðismenn í Reykjavík tala um skattalækkun. Hv. þm. Halldór Blöndal mætti ræða um skattalækkun af flutningsstarfsemi.

Herra forseti. Ég hef hér með fyrir framan mig ræðu formanns Samfylkingarinnar, hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Þessi ræða er flutt 17. október sl. Þar segir formaður Samfylkingarinnar, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þetta væri hægt að gera á Íslandi með þeim hætti að þungaskattur yrði minni eftir því sem fjær dregur frá höfuðborgarsvæðinu.`` --- Svo mörg voru þau orð. Nú óska ég eftir því að hv. þm. beiti sér fyrir því í Samfylkingunni að lögð verði fram tillaga á Alþingi um hvernig þetta verði gert til þess að aðrir þingmenn geti tekið afstöðu til þess. Ef Samfylkingin vill ekki gera það eftir þau stóru orð sem þessi hv. þm. hefur hér sagt er ekki nokkur leið að taka mark á honum, ekki nokkur leið. Hér talar formaður Samfylkingarinnar beinlínis um að þungaskatturinn eigi að vera lægri eftir því sem fjær dregur höfuðborginni. Nú er búið að fallast á að fresta þessari umræðu. Þá hefur þessi hv. þm. tíma til þess að átta sig á því hvað hann vill leggja til grundvallar í því, hvar mörkin skuli vera og þar fram eftir götunum. Hér talar einnig formaður Samfylkingarinnar um að smella fingri og einnig um að taka verði á þeirri mismunun sem í því felst að virðisaukaskattur skuli vera mismunandi vegna þess að landsbyggðarbúi greiði 8% meira til ríkisins en höfuðborgarbúinn. Nú vil ég líka óska eftir því að formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, skýri hvað fyrir honum vakir. Það er ekki hægt að taka mark á þessu nema það komi fram, það er hægt að æpa hér í stólnum og hægt að ferðast um landið. Samfylkingin vill vera stór flokkur og þess vegna verður formaðurinn að sýna hvað hann meinar, með tölum og með tillöguflutningi á Alþingi en ekki með tómum beljanda.

Herra forseti. Sú tillaga sem hér liggur fyrir til þingsályktunar fjallar um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum og hefur verið flutt áður af þeirri sem hér stendur. Mér er bæði ljúft og skylt að flytja þessa tillögu á Alþingi Íslendinga eina ferðina enn og sérstaklega ljúft núna þegar átökin um Þjórsárverin eru jafnmögnuð og raun ber vitni þessa dagana. Innihald þáltill. er að Alþingi álykti að skora á ríkisstjórnina að beita sér fyrir því að mörkum friðlandsins í Þjórsárverum verði breytt og það stækkað þannig að sem mest af gróðurlendi svæðisins lendi innan friðlýsingarmarkanna. Einnig að áætlun verði gerð um friðun Þjórsár frá mörkum friðlandsins í Þjórsárverum til suðurs að Sultartangalóni. Eins og alþjóð veit njóta Þjórsárver nú ákveðinnar verndar samkvæmt auglýsingu um friðland í Þjórsárverum sem birtist í Stjórnartíðindum 1987 og er nr. 507. Þessi friðlýsing er alls ekki þannig hugsuð að náttúrulegt vistkerfi Þjórsárvera falli allt innan friðlandsins, því fer fjarri. Á þeim tíma sem friðlýsingin var gerð stóðu þá þegar talsverðar deilur um Þjórsárverin og virkjanaglaðir einstaklingar, stjórnmálamenn þar á meðal, höfðu lýst yfir miklum áhuga á að setja niður uppistöðulón og það svo stórt á tímabili að hugmyndin var hreinlega í fyrstunni að sökkva verunum öllum. Á þeim tíma sem friðlýsingin er gerð, í upphafi 1981, er þegar um ákveðna málamiðlun að ræða. Í friðlýsingarskilmálunum var tekið fram að Náttúruvernd ríkisins, þáverandi Náttúruverndarráð, mundi fyrir sitt leyti veita Landsvirkjun undanþágu frá friðlýsingunni til að gera uppistöðulón með stíflu við Norðlingaöldu í allt að 581 metra yfir sjávarmáli en þessi heimild er í friðlýsingunni skilyrt með mjög svo afgerandi hætti, herra forseti. Skilyrðingin er sú að rannsóknir sýni að lónmyndun á þessu svæði sé framkvæmanleg án þess að náttúruverndargildi veranna rýrni óhæfilega að mati Náttúruverndar ríkisins. Nú standa mál þannig, herra forseti, að Landsvirkjun hefur látið meta umhverfisáhrif lóns við Norðlingaöldu. Hugmynd Landsvirkjunar var samkvæmt matsskýrslu sú að lónið ætti að fara í 575 metra yfir sjávarmál. Skipulagsstofnun felldi umdeildan úrskurð í ágúst sl. þar sem fram kemur að Skipulagsstofnun fallist á framkvæmdina þar sem lón yrði heimilað í allt að 578 metra yfir sjávarmál, þ.e. hærra yfir sjávarmáli en Landsvirkjun fór fram á í matsskýrslunni. Þessi úrskurður Skipulagsstofnunar hefur verið afar umdeildur, herra forseti. Menn hafa jafnvel haft á orði að hann sé svo undarlegur að við liggi að dr. Jekyll og Mr. Hyde hafi skrifað hann. Allt meginmál úrskurðarins gengur út á að leiða fram rök og fram í dagsljósið öll þau óhæfilegu umhverfisáhrif sem af framkvæmdunum yrðu. Þeirra er getið og þau tíunduð í löngu máli. Jafnvel þó að ákveðnum þáttum sé þar sleppt, þá er engu að síður meginmál úrskurðarins þess eðlis að mikið er gert úr þeirri óhæfilegu röskun sem yrði á náttúrufari veranna. Síðan er eins og úrskurðarritari hafi umturnast þegar að niðurlagsorðunum kom. Þau eru með því móti að þau eru í hróplegu ósamræmi við allt meginmálið í sjálfum úrskurðinum. Þess vegna hefur úrskurðurinn orðið jafnumdeildur og raun ber vitni og ekki bara umdeildur því að hann liggur nú á borði hæstv. setts umhvrh., Jóns Kristjánssonar. Úrskurðurinn hefur fengið einar 11 kærur, ef ég man rétt, sem settur umhvrh. hefur nú til meðferðar. Þetta var í stuttu máli, herra forseti, yfirlit yfir þær deilur og þann styrr sem stendur um Þjórsárverin í dag, árið 2002, 20 árum eftir friðlýsinguna. Og í þessu þingmáli, þessari till. til þál., er eðlilegt að spurt sé: Hvers virði er friðlýsing ef hún nægir ekki til að bægja frá virkjunarsinnum, Landsvirkjun eða stjórnvöldum, sem með flýtimeðferð vilja veita stóriðjufyrirtækjum ódýra raforku og rökstyðja mál sitt fyrst og fremst á þann hátt að Norðlingaölduveita sé svo hagkvæmur kostur, hún sé í raun og veru eini mögulegi kosturinn til þess að veita Norðuráli skjóta afgreiðslu, þ.e. innan þess tímafrests sem Norðurál setur? Rök þessi, herra forseti, eru að mínu mati hláleg því að friðlýsingin í Þjórsárverum hlýtur í hugum allra Íslendinga að skipta meira máli en eitthvert óðagot í Norðuráli og Landsvirkjun og kapphlaup eftir ódýrum virkjunarkosti. Til þess að slá skjaldborg um verin, Þjórsárverin, sem eru ein dýrmætasta náttúruperla okkar Íslendinga er þetta mál hér flutt. Skjaldborgin yrði með þeim hætti að ekki einasta yrði staðfest sú friðlýsing sem nú ríkir á verunum heldur yrði gengið lengra og friðlýsingin stækkuð. Það yrði farið með friðlýsingarmörkin algerlega út að hinum náttúrulegu mörkum Þjórsárvera og þá nyti verndar allt hið eiginlega landsvæði sem má segja að út frá náttúrufræðilegum og landfræðilegum sjónarmiðum heyri Þjórsárverunum til. Þegar þessi umrædda friðlýsing var gerð, árið 1981, voru friðlýsingarmörkin eingöngu dregin sem beinar línur á milli ákveðinna landfræðilegra punkta. Vistfræðileg nálgun var alls ekki til staðar þannig að ég tel að núna, 20 árum síðar, ættu Íslendingar að sjá sóma sinn í að draga þessi friðlýsingarmörk upp á nýtt og láta þau þá fylgja hinum vistfræðilegu eiginleikum Þjórsárvera. Herra forseti. Það eru ekki bara virkjunarsinnar í ríkisstjórninni því að satt að segja hefur það vakið furðu margra að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands hafa talað tveimur tungum í þessum málum. Í því sambandi má nefna ummæli Guðna Ágústssonar, hæstv. landbrh., ummæli Sivjar Friðleifsdóttur, hæstv. umhvrh., og ummæli Halldórs Ásgrímssonar, hæstv. utanrrh., sem öll hafa lýst yfir afgerandi stuðningi við náttúruverndarsjónarmiðin þegar Þjórsárver hafa verið annars vegar. Mig langar að vitna hérna til orða Guðna Ágústssonar, hæstv. landbrh., sem í viðtali við Ríkisútvarpið þann 8. febrúar 2001 sagði eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Ég vil sjá að það sé ákveðið af pólitíkinni að sumir staðir eru staðir sem aldrei kemur til greina til dæmis að sökkva undir vatn. Ég nefni hér sem dæmi kannski Þjórsárverin, þau eru mér heilög. Ekki fermetri af þeim undir vatn.`` Herra forseti. Ég yrði ekki hissa þó að hæstv. landbrh. engdist af og til undir þeim umræðum sem eiga sér stað núna í fjölmiðlum þegar verið er að tala um þessar virkjunarframkvæmdir sem ganga guðlasti næst í hans huga þar sem Þjórsárverin eru heilög. Og ég spyr í þeirri von að hæstv. landbrh. heyri orð mín: Hvar er nú málflutningur hans til varnar Þjórsárverum? Það er beðið eftir því að þeir sem vilja af alvöru vernda þessi ver geri eitthvað róttækt og marktækt í þeim málum en haldi ekki áfram að vera í felum inni í skáp og styðja stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar með ráðum og dáð en láta svo eins og þeir séu heilagir náttúruverndarsinnar þegar þannig liggur á þeim. Sömuleiðis hefur Siv Friðleifsdóttir látið hafa eftir sér ummæli um Þjórsárver. Hún sagði í fréttum Ríkisútvarpsins þann 3. febrúar árið 2001 eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Það er alveg ljóst að Þjórsárverin hafa gífurlegt náttúruverndargildi og það er ákveðið svæði í Þjórsárverum sem er friðað og ég tel að við eigum ekki að skerða hið friðaða svæði. Svæðið er aðalvarpstöð heiðargæsa og gífurlega frjósamt gróðurfarslega séð. Ég skoðaði það í sumar með fulltrúum Náttúruverndar ríkisins og Þjórsárveranefnd og ég tel að við eigum að halda hinu friðaða svæði óskertu og eigum ekki að minnka náttúruverndargildi þess með nokkrum hætti.`` Ég tek undir þessi orð hæstv. umhvrh. Sivjar Friðleifsdóttur. Ég segi það líka að náttúruverndargildi veranna má ekki skerða. Það hefur sýnt sig í tilraunamati verkefnisstjórnar rammaáætlunarinnar að Þjórsárverin eru ein allra verðmætasta perlan sem við eigum á hálendi Íslands út frá náttúruverndarsjónarmiðum. Það er ekkert sem gæti réttlætt það, herra forseti, í mínum huga að þessari perlu yrði fórnað fyrir skammvinnan ávinning á stóriðjubáli stjórnvalda sem þau kynda undir af oddi og egg. Og ég lýsi yfir vantrausti og vantrú á ráðherra á borð við Siv Friðleifsdóttur hæstv. umhvrh. og Guðna Ágústsson hæstv. landbrh. sem tala eins og þau hafa gert opinberlega, lýsa yfir stuðningi á annað borðið meðan þau róa að því öllum árum að stóriðjustefnan nái fram að ganga á hitt borðið. Varðandi náttúruverndargildi veranna, herra forseti, rakti ég það hér fyrr í máli mínu að Náttúruvernd ríkisins er sá lögformlegi aðili sem á að meta náttúruverndargildi veranna. Náttúruvernd ríkisins með Þjórsárveranefnd sem sinn ráðgjafa hefur sannarlega talað. Hún hefur sagt það svo óyggjandi sé í öllum umsögnum með þessu máli til Skipulagsstofnunar og til hæstv. starfandi umhvrh. núna að náttúruverndargildi veranna mundi rýrna óhæfilega yrði af þessari framkvæmd. Og þar sem Náttúruvernd ríkisins er leyfisveitandi samkvæmt náttúruverndarlögum á friðuðum svæðum er það Náttúruverndar ríkisins að segja já eða nei í þessum efnum. Náttúruvernd ríkisins hefur sagt nei. Skilyrðið fyrir virkjuninni fæst sem sagt ekki uppfyllt af því að Náttúruvernd ríkisins gefur ekki leyfi sitt. Hvernig ætlar nú hæstv. ríkisstjórn Íslands að fara í kringum það? Flogið hefur fyrir, herra forseti, að ríkisstjórnin ætli sér að breyta friðlandsmörkunum. Það hefur heyrst að Landsvirkjun hafi óskað eftir því formlega við ríkisstjórnina eða ráðherra í ríkisstjórninni að friðlandsmörkunum verði breytt með ákvörðun ráðherra --- og hvað mundi það þýða? Jú, það mundi þýða að lónsstæðið yrði látið falla utan friðlýsingarlínu, línan yrði hreinlega færð til sem næmi lóninu. Og ég lýsi því yfir, herra forseti, að beiðni af þessu tagi af hálfu Landsvirkjunar er siðleysi en enn meira siðleysi yrði það ef einhver hæstv. ráðherra leyfði sér að leggja það til, að beiðni Landsvirkjunar, að friðlýsingarmörkin yrðu færð til á þann hátt að lónið yrði logið inn í verin. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn Íslands að hugsa þetta mál frá grunni á nýjan leik. Ég skora á alla þá sem að þessu máli koma í hv. umhvn. að skoða það til hlítar, skoða það með opnum augum og fullri meðvitund og reka nú á brott þessa blindu sem stjórnarflokkar og þingmenn stjórnarflokkanna hafa verið haldnir varðandi Þjórsárverin. Þjóðin hefur talað einu máli. Þann 4. nóvember sl. var haldinn baráttufundur í Austurbæjarbíói til varnar Þjórsárverum. Hvers vegna? Vegna þess að þjóðinni finnst Þjórsárver vera þjóðargersemi og þjóðin er tilbúin að slá skjaldborg um Þjórsárver. Þegar þingmenn stjórnarflokkanna fara að gera hosur sínar grænar fyrir kjósendum á næstu vikum og mánuðum er eins gott að þeir hafi svör á reiðum höndum varðandi Þjórsárver. Það er eins gott að þeir tali þá ekki tungum tveim, það er eins gott að þeir leggi lóð sitt á vogarskálarnar til að bjarga þessari þjóðargersemi frá eilífri glötun en það er ekki í neitt annað sem stefnir ef stóriðjustefnan og Landsvirkjun verða látin ráða örlögum veranna. Herra forseti. Ég hef nú lokið því að mæla fyrir þessari þáltill. um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum í annað sinn, og satt að segja hefði ég óskað þess að fleiri þingmenn væru staddir í salnum heldur en raun ber vitni. Ég hef fulla löngun til að halda hér seinni ræðu, af nógu efni er að taka, en ef engin frekari umræða verður um þessa þáltill. óska ég eftir að í lok þessarar framsögu minnar verði tillögunni vísað til síðari umr. og hv. umhvn.

Herra forseti. Till. til þál. um sjálfbæra atvinnustefnu er hér flutt í þriðja sinn. Hún er hluti af stefnumörkun og stefnuyfirlýsingu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Tillagan felur það í sér að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að móta, í samráði við sveitarfélög, samtök atvinnurekenda og launafólks og opinber ráð og rannsóknastofnanir rammaáætlun um sjálfbæra atvinnuþróun á Íslandi með hliðsjón af Dagskrá 21 og Staðardagskrá 21 og vinna að framgangi hennar stig af stigi. Slík stefnumótun miði meðal annars að því: að atvinnuvegir landsmanna lúti lögmálum sjálfbærrar þróunar og miðist við hrein framleiðsluferli og sjálfbæra nýtingu auðlinda, að skapa nýjum atvinnugreinum á sviði þekkingar og tækni í umhverfismálum hagstæð vaxtarskilyrði og efla þannig atvinnulíf og auka fjölbreytni þess, að beislun innlendra orkulinda hafi að markmiði að vistvæn orka komi í stað innflutts jarðefnaeldsneytis samhliða því sem komið verði í veg fyrir orkusóun, að fylgt verði alþjóðlegum skuldbindingum um losun gróðurhúsalofttegunda í samræmi við markmið rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar og Kyoto-bókunina, að móta umhverfisstefnu með ,,grænu bókhaldi`` í stofnunum og fyrirtækjum og þróa og birta ,,græna þjóðhagsreikninga``, að taka upp ,,græna skatta`` stig af stigi og draga í staðinn úr núverandi skattheimtu og leggja á umhverfisgjöld til að ýta undir sjálfbær framleiðsluferli og örva endurnýtingu, að draga úr sorpmyndun með því að flokka og endurnýta sorp og lífrænan úrgang, að tryggja að skipulag og landnotkun lúti langsæjum markmiðum um sjálfbæra landnýtingu, náttúruvernd og verndun menningar- og búsetuminja, að stuðla að rannsóknum og menntun þannig að ætíð sé til haldgóð þekking aðgengileg fyrir almenning og vel menntað starfsfólk til að stuðla að sjálfbærri atvinnuþróun, að styrkja byggðir landsins með fjölgun starfa og fjölbreyttari atvinnutækifærum á sviði umhverfis- og náttúruverndar. Rammaáætlunin um sjálfbæra atvinnuþróun verði kynnt á Alþingi eigi síðar en á haustþingi 2004. Herra forseti. Ég hef nú lokið við að lesa sjálfa tillögugreinina en tillögunni fylgir síðan greinargerð þar sem fjallað er um umhverfis- og náttúruvernd sem óaðskiljanlegan hluta farsællar samfélagsþróunar á þessari nýju öld og litið á hana sem skilyrði þess að mannkynið haldi velli. Umhverfis- og náttúruvernd mun einnig skipta sköpum í baráttunni fyrir því að viðunandi jöfnuður náist með einstaklingum og þjóðum. Og það er kannski ekki hvað síst þessi staðhæfing sem gerir það að verkum að þetta er hluti af inntaki stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem rekur pólitík sem gengur út frá vinstri gildum, gildum jafnaðar og umhverfisstefnu, og með því að beita sér fyrir umhverfisstefnu af þessu tagi teljum við okkur hafa afar trúverðuga stefnu fram að bjóða í atvinnumálum. Það er því harla ómaklegt, herra forseti, þegar Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði hefur verið núið því um nasir hér í þessum sal, oftar en einu sinni og oftar en tvisvar, að aldrei hafi komið neinar raunhæfar tillögur frá flokknum varðandi atvinnustefnu. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, herra forseti, er ég að tala fyrir þessari þáltill. í þriðja sinn og í greinargerð með henni er fjallað á ítarlegan hátt um þá þætti atvinnusköpunar sem við höfum í huga og liggur að baki þessum tillöguflutningi okkar. Þar er fjallað um tækni, menntun, það að nauðsynlegt sé að ryðja braut nýjum starfsgreinum á sviði umhverfisfræða og það að fjölga menntunartækifærum í umhverfistækni og umhverfisstjórnun. Einnig teljum við að tengja beri þekkingariðnað þessum greinum og efla hann með samræmdum aðgerðum. Við tölum um að leggja þurfi sérstaka áherslu á hvers konar rannsóknarstarf og að það þurfi að sjá til þess að hluti opinberra fjárveitinga til rannsóknarstarfa verði merktur rannsóknum á sviði umhverfismála, svo sem umhverfistækni og umhverfisstjórnunar. Herra forseti. Ég fullyrði að ríkisstjórn Íslands hefur ekki þessi sömu sjónarmið að leiðarljósi. Það sést best á málum þeim sem hér voru flutt í gær þar sem verið var að tala um nýskipan í opinberum stuðningi við rannsóknir, rannsóknastarfsemi og vísindi en þar kemur náttúrlega í ljós að rannsóknir sem ekki eru beint hagnýtar og ekki er hægt að heimfæra beina leið sem hagnýta fyrir atvinnulífið kæmu að öllum líkindum til með að eiga undir högg að sækja í hinu nýja kerfi. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill sem sagt efla rannsóknir á sviði umhverfismála, umhverfistækni og umhverfisstjórnun sérstaklega. Við berum fyrir brjósti hugvísindi og félagsvísindi sem ekki eru ævinlega þau arðbærustu í beinhörðum peningum þegar skammt er skoðað. En til lengri tíma litið teljum við þetta vera fjárfestingu til framtíðar sem komi til með að skipta sköpum fyrir farsælt líf í þessu landi. Herra forseti. II. kafli í greinargerðinni fjallar um orkumál. Þó þetta sé ekki orkumálastefna í sjálfu sér þá teljum við eðlilegt eða mikilvægt, þar sem við höfum talsverða atvinnu af því að vera orkunýtingarþjóð, að taka upp sjálfbæra orkustefnu sem við höfum flutt sem sérstakt mál. Ég boða það hér, herra forseti, að við komum trúlega til með að endurflytja hana á þessu þingi. En markmið með sjálfbærri orkustefnu er að endurnýjanlegir orkugjafar okkar leysi jarðefnaeldsneyti algerlega af hólmi og það verði dregið úr orkusóun og losun gróðurhúsalofttegunda. Við teljum að taka verði tillit til umhverfis- og náttúruverndar í áætlunum um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og að fresta beri öllum stóriðjuframkvæmdum uns lokið er gerð rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Það er algert lykilatriði, herra forseti, í þessum atvinnumálum okkar að við séum ekki að sóa þessum dýrmætu náttúruauðlindum okkar á altari stóriðjunnar án þess að skoða hlutina af víðsýni og með langtímasjónarmið í huga. Óðagotið og flýtirinn sem hefur verið á því máli öllu saman hjá ríkisstjórninni er ekki til þess fallið að auka traust fólks á störfum þessarar ríkisstjórnar. Það er til skammar hvernig ríkisstjórnin hefur í raun gjaldfellt sína eigin rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma, því um leið og hún er sett á sem einhvers konar dúsa upp í náttúruverndarsinna að því er virðist þá er vaðið áfram í blindni með stóriðjustefnuna og hoggið í þá staði á hálendi Íslands sem samkvæmt þeirri niðurstöðu sem rammaáætlunin og verkefnisstjórn hennar hafa verið að komast að núna á síðustu missirum eru viðkvæmustu staðirnir og dýrmætustu út frá náttúruverndarsjónarmiðum. Herra forseti. Við teljum að taka þurfi á í rannsóknum á vistvænum orkugjöfum á borð við vindorku, sólarorku, virkjun sjávarfallanna eða úthafsstraumanna og gerum grein fyrir því í þessum kafla greinargerðarinnar hvernig við sjáum það vera atvinnuskapandi. Endurvinnsla og endurnýting er síðan einn sérstakur kafli í greinargerðinni. Það má svo sem segja að hæstv. ríkisstjórn sé komin með mál af þessum sama toga hingað fyrir Alþingi, þ.e. frv. hæstv. umhvrh. um meðhöndlun úrgangs. En það frv. er byggt á svokallaðri úrgangstilskipun eða urðunartilskipun Evrópusambandsins. Við höfðum svo sem þau sjónarmið í huga þegar við sömdum þennan kafla greinargerðarinnar um endurvinnslu og endurnýtingu. Við teljum algert lykil\-atriði að samfélagið allt taki höndum saman með stjórnvöld í broddi fylkingar og dragi úr sorpmyndun og fari að flokka sorp í auknum mæli, jafnt frá heimilum og atvinnustarfsemi, og ekki hvað síst auki alla endurnýtingu sem mögulegt er að viðhafa hér á okkar fagra landi, því auðvitað er ekki gott til afspurnar, þ.e. ekki umhverfisvænt til afspurnar að við séum að flytja sorp yfir úthöfin með tilheyrandi mengun. Þó það gæti fyrst í stað kostað einhvern aur þá er auðvitað miklu vænlegra að búa til hringrás í okkar eigin landi þar sem við mundum sjá til þess að plast t.d. yrði endurnýtt, steypt upp á nýtt og notað í alls kyns nytjahluti. Gúmmí mætti endurvinna og nælon og fleiri slík efni sem brotna annars hægt niður í náttúrunni. Herra forseti. Nauðsynlegt er að endurskipuleggja allt fráveitukerfi landsmanna. Þá viljum við leggja áherslu á vistvæna hreinsiferla. Síðan ætti að endurnýta allan lífrænan úrgang til jarðgerðar og framleiðslu á lífrænum áburði og auka verðmætasköpun úr hvers kyns öðrum endurunnum úrgangi. Herra forseti. Ég vil meina að í örfoka landi, landi þar sem gróðureyðing er viðlíka og á Íslandi, hljótum við að hafa fulla þörf fyrir jarðgerð, fyrir moltuframleiðslu, í öllu samfélagi okkar, hvar sem er, til sjávar og sveita, í borgum og í þéttbýli jafnt sem dreifbýli. Ég held að ef vilji er fyrir hendi hjá stjórnvöldum þá hljóti að vera hér atvinnutækifæri jafnframt því sem við værum að styrkja gróður og jarðveg landsins og þar með náttúruvernd í þessari vin sem við eigum hér norður í ballarhafi. Sjávarútvegurinn heyrir líka undir þessa tillögu okkar um sjálfbæra atvinnustefnu. Þar höfum við talið að leggja þurfi áherslu á notkun vistvænna veiðarfæra og umhverfisvænna vinnsluaðferða, það þurfi að vinna markvisst að því að draga úr orkunotkun á aflaeiningu og hvetja til varkárni í umgengni við auðlindina og allt lífríki sjávar. Það er líka nauðsynlegt að marka stefnu sem miðar við að fullvinna afla og finna leiðir til að nýta allan lífrænan úrgang sem fellur til í sjávarútvegi, jafnt í landvinnslu sem á hafi úti. Í því sambandi er gaman, herra forseti, að benda á þingmál, þ.e. fyrirspurn og svar sem birtist seint á síðasta löggjafarþingi. Þar bar hv. þm. Kristján Pálsson fram þá fyrirspurn til hæstv. sjútvrh. hvort ekki mætti huga betur að nýtingu afla fullvinnsluskipa og annarra skipa sem vinna aflann um borð. Herra forseti. Ég vísa í máli mínu til afar merkilegs svars hæstv. sjútvrh. á þskj. 732 í 411. máli frá síðasta löggjafarþingi. Þar kemur auðvitað fram að gífurleg verðmæti eru fólgin í þeim úrgangi sem fullvinnsluskip og reyndar önnur fiskiskip nýta ekki í dag og kasta jafnvel í sjóinn. Jafnvel er talið að verðmætin geti verið svo mikil að milljörðum skipti. Það kemur fram í þessu þingskjali að brottkast hafi lengi verið vandamál og að útgerðin hafi borið því við að ekki sé fjárhagslegur hagur af því að færa undirmálsfisk og úrgang að landi og því fari hvort tveggja allt of oft í sjóinn. Svo segir í þessu þingskjali sem ég var að minnast á áðan frá Kristjáni Pálssyni og hæstv. sjútvrh. að fullvinnsluskip hendi árlega í sjóinn um 60.000 tonnum. Það er þá úrgangur sem mætti vinna úr afurðir að verðmæti 1,5 milljarðar, þ.e. 1.500 millj. kr. Herra forseti. Auðvitað verður að leita leiða til þess að nýta allan þann afla sem kemur úr sjó og allt sem með honum kemur, hætta að búa til þennan úrgang og tryggja þannig breytta umgengni við hafið. Herra forseti. Síðan má nefna kafla í greinargerðinni um ferðaþjónustu sem er atvinnugrein sem færir okkur gífurlega miklar tekjur í þjóðarbúið. Sú atvinnugrein er í sem örustum vexti á Íslandi. Hún skipar annað sæti þeirra atvinnugreina sem skapa hvað mestar þjóðartekjur hér á landi. Hún situr þar í öðru sæti á eftir sjávarútveginum. Það er skoðun okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að ferðaþjónusta og náttúruvernd eigi vel saman og það eigi að flétta saman ferðaþjónustu og náttúruvernd, enda er náttúran sjálf sú auðlind sem ferðaþjónustan byggist á. Það er afar mikilvægt, herra forseti, að efla þessa ungu atvinnugrein, ferðaþjónustuna. Það verður ekki hvað síst gert með því að efla náttúruvernd. Sannleikurinn er nú sá, herra forseti, að með þeirri stóriðjustefnu sem keyrð er hér af hæstv. ríkisstjórn, má segja að verið sé að skaða ferðaþjónustuna. Náttúruverndin er fyrir borð borin. Hún er orðin einskis virði í þessu landi. Það má ráðast á hvað sem er. Sannleikurinn er sá að með þeirri stefnu sem ríkisstjórnin rekur er verið að höggva að rótum ferðaþjónustunnar sem nýtir náttúruna sem sína auðlind. Það þarf að gera sérstakt atvinnuátak í uppbyggingu þjóðgarða og annarra friðlýstra svæða. Það er atvinnuskapandi því landverðir og leiðsögumenn hafa atvinnu af því að sinna slíkum svæðum. Það verður að styrkja stöðu þeirra eins og nauðsynlegt er. Ég minni á að þessir aðilar hafa gífurlega veigamiklu fræðsluhlutverki að gegna hver í sínu samfélagi og það er að mínu mati vannýting á landvörðum og þjóðgarðsvörðum að þeir skuli ekki hafa fleiri verkefni á sviði náttúruverndar eða fræðslu yfir vetrartímann. Þar sem tími minn er brátt á þrotum, herra forseti, vil ég aðeins nefna að í greinargerð með þessari tillögu er fjallað sérstaklega um landbúnað, gróðurvernd, landgræðslu og skógrækt. Þá er sérstakur kafli um menningu og listir, sérstakur kafli um iðnað, vistvæn samfélög, meginreglur umhverfisréttar, alþjóðlegar skuldbindingar okkar og fleira. Niðurlagsorð greinargerðarinnar eru tilvitnun til orða John C. Sawhill, fyrrverandi framkvæmdastjóra Nature Conservancy í Bandaríkjunum. Þau eru svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Þegar fram líða stundir verður samfélag okkar ekki bara dæmt af þeim mannvirkjum sem okkur tókst að reisa, heldur öllu fremur af þeim mikilvægu náttúrufyrirbærum sem við neituðum að spilla.``

Herra forseti. Það er meira endurtekið efni hjá mér í dag. Hér er ég komin með frv. til laga um breyting á almennum hegningarlögum sem varða kynferðisbrotakafla laganna. Þetta er mál sem ég hef flutt áður úr þessum stóli. Ég er nú kannski orðin þrjósk hvað þetta mál varðar. Ég heiti því að flytja það svo lengi sem ég kemst í þennan stól, uns yfir lýkur, því ég tel afar brýnt að þetta mál verði að lögum. Þetta mál varðar tvær lagagreinar í almennum hegningarlögum, þ.e. 206. gr. og 210. gr., og fjallar um kynlífsþjónustu ef svo ósmekklegt orð í raun á heima í lagatexta. Ég satt að segja efast um að kynlífsþjónusta eigi að heita þessu orði. En satt að segja hefur enginn getað bent mér á neitt betra. Hér er líka fjallað um vændi og klám. Það er best að ég fari í fljótheitum yfir þetta. Frv. sjálft er þrjár greinar. 1. gr. frv. á við 26. gr. laganna. Það er lagt til að greinin hljóði svo, með leyfi forseta: ,,Hver sem greiðir fyrir kynlífsþjónustu af einhverju tagi skal sæta fangelsi allt að 4 árum. Hver sem hefur tekjur af milligöngu um vændi annarra skal sæta fangelsi allt að 6 árum. Sömu refsingu varðar það að ginna, hvetja eða aðstoða barn, yngra en 18 ára, til þess að stunda vændi eða aðra kynlífsþjónustu. Sömu refsingu varðar það einnig að stuðla að því að fólk sé flutt úr landi eða til landsins í því skyni að það taki þátt í hvers kyns klám- eða kynlífsiðnaði, hvort sem viðkomandi er kunnugt um þennan tilgang fararinnar eða ekki og hvort sem samþykki viðkomandi liggur fyrir eða ekki. Hver sem stuðlar að því með ginningum, hvatningum eða milligöngu að aðrir hafi holdlegt samræði eða önnur kynferðismök gegn greiðslu eða hefur tekjur af kynlífsþjónustu sem aðrir veita, svo sem með útleigu húsnæðis eða á annan hátt, skal sæta fangelsi allt að 4 árum en sektum eða fangelsi allt að 1 ári ef málsbætur eru. Hver sem býður upp á kynferðislegar nektarsýningar og hefur þar með nekt annarra sér að féþúfu og til sölu skal sæta allt að 4 ára fangelsi. Sömu refsingu varðar það að skipuleggja og reka kerfisbundna klámþjónustu gegnum síma eða tölvur.`` 2. gr. frv. á svo við 1. og 2. mgr. 210. gr. laganna, með leyfi forseta: ,,Ef klám birtist á prenti, myndbandsspólum eða geisladiskum skal sá sem ábyrgð ber á birtingu þess sæta sektum eða fangelsi allt að 1 ári. Sömu refsingu varðar það þann sem er ábyrgur fyrir að auglýsa í fjölmiðlum eða á opinberum vettvangi aðgang að klámi í hvaða mynd sem það er fram borið.`` Þriðja greinin er síðan gildistökugrein, með leyfi forseta: ,,Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Herra forseti. Eins og kemur fram í þessum lesti mínum þá er hér gert ráð fyrir ákveðnum breytingum á refsiábyrgð vegna vændis. Gert er ráð fyrir því að refsing þeirra sem hafa milligöngu um vændi annarra verði þyngd. Gert er ráð fyrir því að orðalagi í gildandi lögum verði breytt, þ.e. að í stað þess sem segir í gildandi lögum, ,,hefur atvinnu eða viðurværi sitt af lauslæti annarra``, verði notað orðalagið ,,hefur tekjur af milligöngu um vændi annarra``. Það er mat þeirrar sem hér stendur að orðið lauslæti sé löngu úrelt og hefur reyndar verið gerð athugasemd við það af nefnd sem dómsmrh. setti á laggirnar og var falið að gera samanburð á lagaumhverfi á Íslandi og annars staðar á Norðurlöndum varðandi löggjöf og eftirlit með klámi og vændi. Í skýrslu þeirrar nefndar sem birtist á þskj. 625, 15. janúar 2001, á 126. löggjafarþingi, segir um hugtakið lauslæti, með leyfi forseta: ,,Í 2.--5. mgr. 206. gr. íslensku hegningarlaganna er ávallt notað orðið lauslæti. Í 1. mgr. er aftur á móti notað orðið vændi. Orð sambærileg við lauslæti voru framan af notuð í lagatexta nágrannaríkjanna en hafa nú að mestu leyti vikið fyrir orðinu ,,prostitution`` (vændi) sem þykir mun nútímalegra orðfæri. Ástæða er til þess að hafa þetta í huga ef íslensku lögin verða endurskoðuð.`` Herra forseti. Ég las nú tilvitnun í skýrslu þessarar nefndar en þó má auðvitað finna því stað í þingræðum að hæstv. dómsmrh. hefur gefið okkur vonir um að allur kynferðisbrotakaflinn í hegningarlögunum sé til endurskoðunar. En ég verð að segja að mér hefur fundist biðin eftir þeirri endurskoðun ívið of löng, sérstaklega þegar við opnum augu okkar fyrir því hvers konar veruleiki blasir við okkur á Íslandi nú þessa dagana. Við horfum framan í veruleika mansals og aukinnar vændissölu. Það er svo alvarlegt mál, herra forseti, að láta þetta ganga hér áfram óátalið án þess að lögunum sé breytt, án þess að tekið sé á þessu beint í lögunum, að ég tel það algerlega til vansa fyrir hæstv. dómsmrh. að ekki skuli vera löngu komin fram endurskoðun eða tillaga til breytinga, þar sem hún hefur sagt okkur fyrir löngu síðan að endurskoðunar sé að vænta. Gert er ráð fyrir að breytt verði fleiri atriðum samkvæmt þessu frv. mínu. Þar er lagt til að orðinu lauslæti verði breytt í vændi og orðinu ungmenni í gildandi lögum verði breytt í barn, og er það til samræmis við önnur lög sem fjalla um málefni barna. Gert er ráð fyrir að ákvæði 4. mgr. 206. gr. verði breytt þannig að aldursmörkin hverfi út úr greininni og þar er gert ráð fyrir að athæfi það sem greinin fjallar um verði refsivert, hvort sem viðkomandi er kunnugt um tilgang fararinnar eða ekki og hvort sem samþykki viðkomandi liggur fyrir eða ekki. Eins og greinin er í gildandi lögum þá virðist refsing einungis liggja við athæfinu, þ.e. því að flytja fólk nauðugt á milli landa til vændissölu, ef sá sem fluttur er á milli landa er undir 21 árs aldri og ekki kunnugt um tilgang fararinnar. Þetta tel ég í hæsta máta óeðlilegt, herra forseti, og löngu tímabært er að breyta þessu. Þá er einnig lagt til í þessari grein að orðalagið ,,hafa viðurværi sitt af lauslæti`` breytist til samræmis við það sem áður sagði í það að ,,taka þátt í hvers kyns klám- eða kynlífsiðnaði``. Í 5. mgr. 206. gr. er gert ráð fyrir því að orðalagið ,,gerir sér lauslæti annarra að tekjulind`` breytist og þar er talað aftur um kynlífsþjónustu. Svo er ný málsgrein í lok greinarinnar þar sem gert er ráð fyrir því að refsivert verði að bjóða upp á kynferðislegar nektarsýningar og hafa þar með nekt annarra sér að féþúfu og til sölu, sömuleiðis að refsivert verði að reka kerfisbundna klámþjónustu í gegnum síma eða tölvur. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að nú hefur horft örlítið til betri vegar í þessum nektarklúbbsmálum okkar á Íslandi á síðustu missirum, en það er komið til af því að gerðar hafa verið ákveðnar breytingar á atvinnuleyfisumsóknum sem lúta að því að stúlkur frá austantjaldslöndunum eða utan Evrópusambandsins verða að sækja um atvinnuleyfi og orðið er þrengra um það að þær stúlkur fái atvinnuleyfi á Íslandi til þessara starfa. Og eitthvað virðist hafa harðnað á dalnum hvað varðar það að fá stúlkur frá Evrópska efnahagssvæðinu til að koma hingað og dansa á nektarklúbbunum þannig að það virðist vera einhver samdráttur. Svo hefur það gert útslagið í raun varðandi þetta að Reykjavíkurborg hefur breytt lögreglusamþykkt sinni. Hún er nú þannig að einkadansinn, sem var það subbulegasta fyrirbæri sem fram fór á veitingastöðum á Íslandi, hefur nú verið bannaður í lögreglureglugerð Reykjavíkur. Fleiri sveitarfélög hafa fylgt í kjölfarið. Það er sannarlega til fyrirmyndar að byrjað sé að taka á þessum málum og auðvitað vonar maður að það sé bara byrjunin á því að menn fari að taka alvarlega til. Þetta mál hér er til þess fallið að halda áfram á þeirri braut. Lykilatriðið í þessu máli er það sem ég las hér upp úr fyrstu málsgreininni, þ.e. að gert er ráð fyrir því í frv. að hver sá sem greiðir fyrir kynlífsþjónustu af einhverju tagi skuli sæta fangelsi allt að fjórum árum. En jafnframt er gert ráð fyrir því að refsinæmi vændisins verði fellt niður, þ.e. að þeir sem stunda vændi, hvort sem það er til framfærslu, eina kvöldstund eða í lengri tíma, séu ekki samkvæmt lögum að fremja refsivert athæfi, enda er almennt litið svo á að þeir sem leiðast út í vændi séu fórnarlömb og þá fórnarlömb einhvers ástands sem hefur skapast, mögulega í þeirra æsku, þetta fólk komi iðulega frá brotnum fjölskyldum, eigi sér bakgrunn, við skulum segja, í eiturlyfjaneyslu eða vímuefnaneyslu. Mjög algengt er að þetta fólk eigi sér sögu um kynferðislega misnotkun þannig að í öllu falli hefur verið litið á það víðast hvar um heiminn að hér sé um fórnarlömb að ræða en ekki fólk sem fer í alvöru af fúsum og frjálsum vilja út á þessa braut. Með því að leggja niður eða fella brott refsinæmi vændisins þá verður að koma eitthvað í staðinn. Til þess að við séum ekki að lögleiða vændið og gera það hreinlega bara að atvinnugrein sem hér yrði viðurkennd og fengi að grassera eða ganga hér ljósum logum þá er aðeins eitt ráð. Það er skynsamlegt ráð og það er að gera kaupin á kynlífsþjónustunni refsiverð. Þetta er leið sem hefur verið farin í Svíþjóð og hefur verið kölluð sænska leiðin og er henni lýst ítarlega og reynslunni af henni reyndar í greinargerð með því frv. sem hér liggur fyrir. Sannleikurinn er sá að hæstv. dómsmrh. hefur verið innt eftir því á Alþingi hvort hún hyggist fara þessa sænsku leið, nú síðast í utandagskrárumræðu fyrir tíu dögum eða tæpum tveimur vikum. Þar fjallaði hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir um vændi og þessa sænsku leið bar á góma. Þá sagði hæstv. dómsmrh. það sem hún hefur reyndar áður sagt úr þessum stóli, að hún telji ekki næga reynslu komna á sænsku leiðina eða þessa leið Svíanna til að vit sé í því að lögleiða hana hér. Nú vil ég hrekja þessi ummæli hæstv. dómsmrh. og halda því fram að reynslan af sænsku lögunum eða sænsku aðferðinni sé orðin svo góð og það yfirgripsmikil og það vel skráð að við eigum vel að geta þess vegna tekið þessa reglu upp í okkar lög. Sannleikurinn er sá að í Svíþjóð, eftir að þessi lagagrein var tekin upp, hefur tilviljanakennt götuvændi nánast lagst af. Segja má að götuvændi það sem þekktist víða í Svíþjóð sjáist nánast ekki lengur. Þetta er ótvíræður kostur. Ég held að enginn geti annað en skrifað undir það. Á hinn bóginn má segja að hin dökka hlið málsins sé auðvitað sú að það vændi sem þó þrífst og sú kynlífsþjónusta sem þó fyrirfinnst sé sú svartasta eða kannski skuggalegasta af þeirri þjónustu sem áður þekktist, þ.e. sú sem var hvað lengst undir yfirborðinu. Hana hefur ekki tekist að uppræta með hinni sænsku aðferð. Þó er það mat þeirra sem hafa komið að þessu máli að það þurfi þá bara að beita öðrum aðferðum til að uppræta þann þátt kynlífsiðnaðarins sem fólginn er neðan jarðar og sænska aðferðin eða sænsku lögin ná ekki til. Herra forseti. Ég tel að það sé hálfgerð uppgjöf að segja að þessi sænska leið sé lítt reynd því það hafa verið gefnar út skýrslur í Svíþjóð. Þetta hefur verið reynt þar síðan 1999 og þessar skýrslur sem hafa komið út um hina sænsku leið sýna að gífurlegur árangur er af þessari lagasetningu. Auðvitað mega menn ekki gleyma því, herra forseti, að hlutverk laga er ekki einungis að búa til einhvern refsiramma eða sjá til þess að allir séu sé meðvitaðir um að þeir séu að fremja refsivert athæfi hér og hvar. Það er ekki síður mikilvægt, herra forseti, að menn hugsi til þess að lög eru almenn skilaboð út í samfélagið, almenn skilaboð um hegðun og siðferði. Með því að leiða í lög hina sænsku leið værum við að gefa þau skilaboð út í samfélagið að líkamar kvenna og karla eigi ekki að vera til sölu. Það eru skilaboð sem eru þess virði að koma út í samfélagið og þeim skilaboðum verður ekki nægilega vel komið á framfæri nema þessi sænska leið verði farin, nema sú regla verði leidd í lög að refsivert sé að kaupa kynlífsþjónustu. Nú verður að segjast eins og er, herra forseti, að ekki er bjart fram undan því hæstv. dómsmrh. hefur, eins og ég hef farið hér í gegnum, fjallað um þessi mál opinberlega og er lítt hrifin af þessari aðferð. Ég get lítið gert hér annað en hvetja hana til þess að endurskoða þá afstöðu sína. Á sama hátt get ég sagt að starfshópur sá sem vann fyrir dómsmrh. skýrslu um úrbætur eða tillögur um úrbætur vegna kláms og vændis gerir í skýrslu sinni, sem dóms- og kirkjumrn. gaf út þann 16. apríl 2002, grein fyrir hinni sænsku aðferð eða sænsku leið og tekur undir með dómsmrh. eða segir svipað og hæstv. dómsmrh. að ekki sé komin nægilega mikil reynsla á sænsku leiðina til þess að þau telji hana vænlega fyrir okkur á Íslandi. Ég gagnrýni þennan starfshóp fyrir að hafa ekki viljað taka hraustlegar á málum en raun ber vitni og kemur fram í þessari skýrslu sem ég nú hef nefnt. Haldnar hafa verið fjöldamargar ráðstefnur og fundir um mansal og hina alþjóðlegu skipulögðu glæpastarfsemi sem því fylgir. Ég sótti eina slíka ráðstefnu í október sl. sem haldin var að frumkvæði Marianne Eriksson. Hún er þingmaður Svía á Evrópuþinginu og situr fyrir vinstri flokkinn á þessu Evrópuþingi. Þetta var afar fróðlegur fundur sem við áttum þarna úti í Brussel og allt það sem þar kom fram styður það sem kemur fram í greinargerð með frv. sem ég hér tala fyrir. Við heyrðum reynslusögur af mansali frá Ítalíu, Rúmeníu, Ungverjalandi, Rússlandi, Finnmörku og víðar að. Allir sem töluðu á þessu þingi eða ráðstefnu luku upp einum munni um að þjóðir heimsins ættu að sameinast um að innleiða hina sænsku leið því engin önnur aðferð sé vænlegri til árangurs við að uppræta þá skipulögðu glæpastarfsemi sem mansalið felur í sér, þ.e. þessa nútímaþrælasölu, en einmitt sú að gera kaup á kynlífsþjónustu refsiverð. Ég vil því flytja hér skilaboð frá kollegum okkar, þingmönnum á Evrópuþinginu, sem reyna eins og kraftur þeirra leyfir að berjast fyrir sams konar lagabreytingum á Evrópulöggjöfinni. Sömuleiðis er hægt að flytja hingað boð frá finnskum þingmönnum, en jafnréttismálaráðherra Finna hefur einmitt sagt að hún vilji berjast fyrir því að innleiða þessa reglu í lög í Finnlandi. Heyrst hafa raddir frá Danska þjóðþinginu, reyndar frá stjórnarandstöðunni, um að þar sé í uppsiglingu mál af þessu sama tagi. Ég tel því, herra forseti, að Íslendingar gætu verið stoltir af því að ganga fram fyrir skjöldu og vera fyrstir manna, fyrstir þjóða, til að fylgja í kjölfar Svía með því að innleiða þetta í lög. Svo ég fari nú að ljúka máli mínu, herra forseti, þá varðar 2. gr. frv. klám og aukið refsinæmi við brotum á klámi. Ég er algjörlega ósammála niðurstöðu nefndarinnar sem falið var að gera tillögur um úrbætur vegna kláms og vændis. Hún ætlar að flokka klám í hart klám og milt klám. Ég vil bara lýsa því hér yfir, herra forseti, að klám er eitt og hið sama. Þó svo að segja megi að einhverjar útgáfur þess séu mildari en aðrar þá er það sama fólkið sem lendir í klámiðnaðinum, hvort sem það fer í grófa iðnaðinn eða blíða iðnaðinn, milda iðnaðinn. Það er sama fólkið sem lendir í klónum á vændissölunum. Þetta er allt einn og sami heimurinn undir yfirborðinu þegar að er gáð. Þess vegna geri ég engan greinarmun á klámi, hvort það er gróft eða ekki gróft. Þetta er allt einn og sami grauturinn og við getum ekki upprætt grófa klámið nema uppræta hitt líka. Ég legg áherslu á að menn kynni sér í greinargerðinni með frv. að hér er ekki neinn tepruskapur á ferðinni. Við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hv. þm. Þuríður Backman sem flytjum þetta frv. höfum ekki sýnt neinn tepruskap í þeim efnum. Við erum alveg tilbúin til að skilgreina hugtakið klám þannig að það verði ekki nein vandræði fyrir lögregluyfirvöld að fara eftir lögum af þessu tagi. En eins og fólk veit þá hafa lögregluyfirvöld beitt fyrir sig einhverjum erfiðleikum eða fundist eitthvað erfitt að fara eftir þeirri löggjöf sem nú gildir af því það vanti svo skilgreininguna á klámi í lögin. Svo fjallar 2. gr. frv. um auglýsingar um aðgang að klámi í fjölmiðlum, á netmiðlum og öðrum opinberum vettvangi. Ég verð að segja, herra forseti, að þessi klámvæðing sem tröllríður nú húsum í öllum hinum vestræna heimi verður ekki upprætt nema með vilja löggjafarsamkomanna eða samkundnanna í þessum löndum. Ég tel Íslendinga geta riðið á vaðið og sett afgerandi löggjöf í þessum efnum og það komi til með að styrkja okkur hér á löggjafarsamkundunni, það komi til með að styrkja samfélag okkar og það komi til með að veita ríkulegt aðhald og verði sterk sögn út í samfélagið sem komi á endanum til með að skila okkur betra samfélagi fyrir börnin okkar og fyrir þegnana okkar að búa í.