Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Lúðvík Jósefsson Hæstv. forseti. Þegar þingfundi lauk hér í gærdag, hafði ég ekki lokið við ræðu mína að fullu, og mun ég nú halda hér áfram, þar sem fyrr var frá horfið. Ég hafði í fyrri hluta ræðu minnar gert nokkra grein fyrir helztu staðreyndum þessa máls, sem liggja fyrir og deilur eru varla um. Og ég hafði beint því alveg sérstaklega til hæstv. ríkisstj., hvort henni fyndist ekki ástæða til þess, þar sem þetta allt lægi fyrir, að slík rannsókn yrði látin fara fram, sem um ræðir í þessari tillögu, sem hér er nú á dagskrá. Mér fannst það fremur óeðlilegt að heyra ekkert frá hæstv. ríkisstj. varðandi þetta stórmál og innti eftir því, hvort ríkisstj. vildi ekki birta hér sina afstöðu til málsins. Ég vil ítreka þetta enn, að ég vænti, að hér komi fram í þessum umræðum, nú einmitt áður en till, fer til nefndar, hver afstaða hæstv. ríkisstj. er til þessa máls. Telur hún ekki, að það mikið hafi komið fram af óyggjandi upplýsingum í þessu máli, að það sé full ástæða til þess, að slík athugun verði gerð, sem till. fer fram á? Í umræðunum hér hafði einn af stjórnarmönnum í Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, hv. 2. þm. Vesturl., tekið til máls. Hann er einnig einn af stjórnarnefndarmönnum í fyrirtæki S.H. í Bandaríkjunum. Ég held, að það sé ekki ofsögum sagt, þó að sagt sé, að í ræðu hans komu fram harla litlar upplýsingar um það mál, sem hér er raunverulega til umræðu. Þær athugasemdir, sem hann gerði við ræðu flm. tili., eins og það, að hann, 2. þm. Vesturl., væri ekki formaður í stjórn fyrirtækisins erlendis, heldur aðeins einn af stjórnarnefndarmönnum, það vitanlega skiptir hér engu máli, ekki heldur hitt, hvort nú á þessu ári eru 3 þm. Sjálfstfl. í stjórn Sölumiðstöðvarinnar, eins og þeir voru hér á síðasta ári, þegar þetta mál var hér rætt á Alþingi, - þar hefur orðið nokkur breyting á. Einn af þm. Sjálfstfl., sem var í stjórn Sölumiðstöðvarinnar, hefur nú gengið úr stjórninni, og annar aðili hefur tekið við hans starfi. Það skiptir heldur engu verulegu máli í sambandi við það, sem hér er rætt um. Þau atriði, sem vitanlega skipta hér öllu máli og þarf að fá upplýsingar um, - og er auðvitað afar eðlilegt, að einn af stjórnarnefndarmönnum í Sölumiðstöðinni, sem hér tekur þátt í umræðum, upplýsi nokkuð um í tilefni af öllu því, sem fram hefur komið varðandi þetta mál, - það eru atriði m.a. eins og þessi, sem ég skal nú minnast á. Það er í fyrsta lagi þetta: Er það rétt, að S.H. hafi fjárfest erlendis jafnvel marga tugi millj. kr. af fiskandvirði frystihúsanna í landinu? Er þetta rétt? En allmiklar upplýsingar hafa einmitt borizt um það, að svona sé þessu háttað. í öðru lagi: Er það rétt, að verksmiðja sú, sem S.H. eða dótturfyrirtæki Sölumiðstöðvarinnar í Bandaríkjunum hefur komið þar upp, sé mjög vafasöm eign, eins og fram er haldið, jafnvel af þeim mönnum, sem lengi hafa starfað í þjónustu þessarar stofnunar, að stofnkostnaður þessarar verksmiðju sé orðinn allt of mikill, til þess að hægt sé að reka verksmiðjuna; og verksmiðjan sé reist á mjög vondum stað og hún sé sennilega óseljanleg, ef þurfi að grípa til slíks? Er þetta rétt? Það væri vitanlega mjög nauðsynlegt að fá upplýsingar um þetta. En þetta eru allt atriði, sem fram hafa komið opinberlega eða þannig, að auðvelt hefur verið fyrir menn að kynna sér það, sem fram hefur verið haldið um það. Og er það rétt, að það hafi verið mikið sleifarlag á rekstri þessarar verksmiðju vestanhafs, sem beinlínis hafi orðið til að draga niður fiskverðið hjá frystihúsunum í landinu? Og þó er kannske allra alvarlegasta ásökunin sú, sem nýlega hefur komið fram, einnig frá mönnum, sem starfað hafa í þjónustu fyrirtækisins, að til þess hafi verið nú gripið að lækka beinlínis verð í Bandaríkjunum á fiskblokkum til hags fyrir verksmiðjuna fyrir vestan, sem á í fjárhagslegum erfiðleikum, en hún notar fyrst og fremst það hráefni, en það hefði beinlínis verið hægt að halda uppi hærra verði á þessum fiskpakkningum með því að selja með öðrum hætti. Hér er vitanlega um mjög alvarlegar ásakanir að ræða. Ég fyrir mitt leyti hef ekki aðstöðu til þess að dæma neitt um það, hvað af þessu er rétt. En það er sem sé staðreynd, að slíkar ásakanir sem þessar hafa komið fram, og þeim hefur verið svarað með því, að sá maður, sem nokkuð hefur dregizt hér inn í þessar umræður, framkvæmdastjóri Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, Jón Gunnarsson, sem haft hefur þetta gífurlega vald að vera framkvæmdastjóri yfir þessum rekstri öllum í Bandaríkjunum, vera auk þess stjórnarformaður og hafa konuna sína með sér í stjórninni og einn mann, sem hann hefur raunverulega valið í Bandaríkjunum sem þriðja aðila, eða m.ö.o. haft þarna nokkurn veginn einræðisvald varðandi þessi mál, að hann hefur snúizt þannig við þessum ásökunum, að hann hefur rekið umsvifalaust þá menn, sem borið hafa fram þessar ásakanir. Er það rétt, að S.H, hafi þegar byrjað á allmiklum fjárfestingum í Hollandi og tapað þar allmiklu fé, eins og málin standa nú? Er það rétt, að hliðstæður rekstur á vegum Sölumiðstöðvarinnar og fjárfesting, sem átt hefur sér stað í Englandi, gangi þar mjög illa? Og er það rétt, að sá mikli dráttur, sem menn þekkja hér almennt, að orðið hefur á greiðslu fyrir útfluttan fisk til fiskframleiðenda í landinu, hafi átt sér fyrst og fremst stað vegna þessarar starfsemi Sölumiðstöðvarinnar erlendis? Það eru þessi atriði, sem hér vitanlega skiptir mestu máli að fá upplýsingar um, sé málið rætt hér eitthvað efnislega á hv. Alþingi, eða þá að samkomulag geti orðið um það, að þessu öllu verði visað til rannsóknarnefndar á vegum Alþingis, er vitanlega gengur þá nánar til botns í því, hvernig þessu öllu er varið. En það er sem sé gefið mál, að séu þessar ásakanir allar réttar, sem fram hafa verið bornar, og aðfinnslur í sambandi við rekstur S.H., þá gripur þetta auðvitað mjög tilfinnanlega inn í rekstur og afkomu frystihúsanna í landinu almennt séð. Ég hygg líka, að það sé staðreynd, að sá háttur hafi verið hafður á hjá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna að taka fé fyrir útfluttan og seldan fisk, sem seldur er með þeim hætti, að hann er greiddur staðgreiðslu, að taka það fé og nota það meira og minna í sambandi við rekstur sinn erlendis, þ.e.a.s. að sá fiskur, sem fluttur hefur verið út úr landinu og seldur gegn staðgreiðslu, hefur ekki verið gerður upp og greiddur strax til fiskeigenda, heldur hefur andvirðinu fyrir hann verið blandað saman við andvirði annars útflutts fisks og allt sett þar í eina púlíu, sem gerð er upp löngu síðar. Ég hef fyrr í þessum umræðum sagt það, að ég tel um samtök svipuð og Sölusmiðstöð hraðfrystihúsanna, að þau þurfi að vera, það yrði sízt til hóta að ætla að tvístra með öllu slíkum samtökum og láta útflutninginn á fiski lenda í höndum margra og misjafnra aðila, sem sennilega mundu einkum koma hér fram sem umboðsmenn stórra erlendra fyrirtækja. Ég tel, að slíkt væri síður en svo til bóta. En ég óttast að sumu leyti, að til slíks geti dregið, ef forustumenn S.H. halda uppteknum hætti í þessum efnum, að því leyti til sem þeir hafa starfað ranglega, og ef þeir reyna að standa gegn því, að opinber og hlutlaus athugun fari fram á þessum atriðum öllum, því að það er vitanlega einasta leiðin til þess bæði að leiða það í ljós, hvað af þessu er rétt, sem fram hefur komið, og til þess að komast fyrir gallana og leiðrétta þá og koma samtökunum inn á þá braut, sem þau áttu að starfa og eiga að starfa á. Það er ekkert um það að villast, að það fyrirkomulag, sem ríkt hefur í þessum efnum, er stórgallað. Það hefur af ýmsum frystihúsaeigendum í landinu verið margsinnis spurt: Hvernig er raunverulega með eignarrétt og ábyrgð í sambandi við þessi fyrirtæki erlendis? Hvernig fer t.d. með þá aðila innan Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, sem ganga úr þeim samtökum, t.d. nú í dag? Hvað eiga þeir aðilar að fá út úr þeim miklu eignum, sem skráðar eru sem eignir Sölumiðstöðvarinnar erlendis? Þessu hefur enginn getað svarað í dag. Engar upplýsingar eru fáanlegar um það, hvernig eigi að gera þetta dæmi upp. Það vantar í rauninni öll skilríki til slíks. Hvernig yrði farið að, ef eitthvert frystihús, sem nú er í S.H., yrði gjaldþrota? Hvernig fer þá í sambandi við þessar erlendu eignir? Og síðast, en ekki sízt: Hvað mundi gerast, ef þessi erlendu fyrirtæki færu sjálf á höfuðið eða yrðu gerð gjaldþrota erlendis? Hvað þá? Hver á þá að borga og í hvaða hlutfalli? Allt er þetta mjög óljóst, og aðilar að S.H. í dag geta ekki svarað þessu, af því að þeir hafa ekki fengið um það upplýsingar. Þannig hefur í rauninni, eins og ég hef bent á hér áður, alveg óskyldum verkefnum á vegum þessara aðila verið hrært saman á mjög óeðlilegan hátt. S.H. á að starfa fyrst og fremst sem umboðssölustofnun, sem tekur framleiddar vörur hraðfrystihúsanna í landinu til sölumeðferðar, selur þær út úr landinu á föstu verði eða gegn öruggri greiðslu og ekki öðruvísi og á að skila frystihúsunum í landinu fullu verði, eins og varan hefur selzt á. Hitt er svo í rauninni allt annað mál, hvort þeir aðilar, sem eru meðlimir í S.H., koma sér saman um að mynda önnur sjálfstæð félög, sem annist þennan eða hinn reksturinn, erlendis eða hérlendis. Þarna verður að skilja greinilega á milli. En að ætla sér þá leið að nota framleiðsluvörur frystihúsanna í landinu, sem eru veðsettar bönkum landsins, sem rekstrarfé í fyrirtækjum erlendis eða annars staðar, á þann hátt sem nú hefur verið gert, slíkt er vitanlega óframkvæmanlegt til lengdar og nær engri átt. Að mínum dómi er það svo, að það hefur verið horfið inn á þessa braut hjá S.H. í allt of mörgum tilfellum, og gallarnir í þeim tilfellum eru mjög mismunandi. Varðandi reksturinn erlendis, þá er þetta mjög sérstætt og kannske stórkostlegast af því öllu. En því er ekki heldur að neita, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, sem raunverulega á að vera hér umboðssölufyrirtæki, hefur á beinan eða óbeinan hátt staðið fyrir því að koma upp öðrum fyrirtækjum, hliðarfyrirtækjum við Sölumiðstöðina, sem eru rekin í mjög vafasömum tengslum við eðlilega umboðssölustofnun. Í umræðunum um þetta mát í fyrra á Albingi var það upplýst, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, þessi umboðssölustofnun, ætti í kringum 5 millj. kr. hjá einu af dótturfyrirtækjum Sölumiðstöðvarinnar, Tryggingamiðstöðinni, en það er venjulegt vátryggingarfélag, sem er að verða eitt stærsta vátryggingarfélag í landinu, vegna þess að það tekur svo að segja sjálfkrafa að sér allar vátryggingar á framleiðsluvörum frystihúsanna í landinu. En þá kemur í ljós, að S.H., sem í rauninni á ekki að hafa neinn sérstakan pening með höndum annan en þann, sem er í höndum hennar til bráðabirgða, en á að skilast fiskeigendum. hún hefur lánað þessari stofnun, eins og upplýst var hér í fyrra, 5 millj. kr. Hitt var svo ekki upplýst, en þó er vitað, að þetta fyrirtæki, Tryggingamiðstöðin, lánaði aftur út nokkrum dögum á eftir sömu upphæð, m.a. til stjórnenda S.H. Slík starfsemi nær vitanlega engri átt heldur. Þarna á að skilja á milli á allt annan hátt en nú er gert. Það er auðvitað engin von til þess, að ríkisvaldið geti þolað það, að slíkur misbrestur eigi að líðast í jafn þýðingarmiklum samtökum og S.H. er, og það á sama tíma sem ríkisvaldið þarf, eins og ég hef bent hér á áður, eða telur sig þurfa að skerast í leikinn til þess að rétta hag útflytjenda í landinu, hraðfrystihúsaeigenda, með allharðvítugum ráðstöfunum. Ég skal nú ekki fara nm þetta öllu fleiri orðum hér að þessu sinni. Ég vil aðeins segja það, að ég er því meðmæltur, að sú rannsókn fari fram, sem lögð er til í þessari tillögu. En ég tek það skýrt fram, að ég álít, að það eigi ekki á nokkurn hátt að líta á þessa rannsókn sem neina árás á samtök frystihúsamanna í landinu, síður en svo. Og ég fyrir mitt leyti tel það mjög vafasamt og í rauninni alrangt að ætla að draga þá ályktun af þeim mistökum, sem þarna hafa orðið, og þeim víxlsporum, sem þarna hafa verið stigin, að það eigi að leggja niður eða tvístra slíkum samtökum, sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna er, og taka upp það söluskipulag á útflutningi á hraðfrystum fiski, að þar geti svo að segja allir komið inn í og hvers kyns umboðsmenn erlendra fyrirtækja, sem óneitanlega eru okkur ekkert vinsamlegir í þessum efnum, þegar málin eru skoðuð niður í kjölinn. Ég tel, að það væri hættulegt að draga þá ályktun af þeim mistökum, sem þarna hafa orðið, að það eigi að leggja niður Sölumiðstöðina og skipta þarna um grundvallarskipulag. En það þarf að kippa því í lag, sem aflaga hefur þarna farið, og það held ég að verði gert bezt einmitt upp úr því að láta þá athugun fara fram, sem lagt er til með þessari tillögu að gerð verði.

Flm. (Einar Olgeirsson) Hæstv. forseti. Ég hélt nú satt að segja, að það mundu verða einhverjir til að kveðja sér hljóðs, ekki sízt eftir þær spurningar, sem hv. 4. þm. Austf. lagði fyrir nú til Sölumiðstöðar hraðfrystihúsanna, og að þeir menn, sem telja sig sérstaklega hér forsvarsmenn Sölumiðstöðvarinnar, mundu vilja nota tækifærið til þess að ræða þetta mál. í fyrra var þetta mál rætt allýtarlega. Þáv. 3. þm. Austf. talaði mjög skörulega um það, og ef ég man rétt, þá talaði hv. 1. þm. Vestf. líka í því máli. En mér sýnist einhver breyting á þessu orðið nú, að þeir, sem réðust allharkalega á mig hér í fyrra fyrir að heimta þessa rannsókn, þeir virðast nú vera orðnir miklu meira fyrir að þegja núna. Það er slæmt, ég álít, að þetta sé einmitt mál. sem við þurfum að fá rætt. Hv. 2. þm. Vesturl. sagði í sinni ræðu hér, að ég hefði farið með rangt mál, hann væri ekki formaður fyrir Coldwater Seafood Corporation. Mér þykir þetta mjög leitt, að ég skuli hafa farið með rangt mál í þessu, og bið hann mikið afsökunar á því. Ég hélt satt að segja, að hann væri formaður í Coldwater Seafood Corporation, og ég vissi eiginlega ekki almennilega, hver ætti þá að vera formaður, ef hann væri ekki formaður. Þarna eru þrír menn, og bað er okkar hv. 1. varaforseti sameinaðs Alþingis og ungur og vafalaust alveg ágætur maður annar íslenzkur og svo einn Ameríkumaður. Og hvernig átti mér að detta annað í hug heldur en okkar virðulegi forseti sameinaðs Alþingis hlyti að vera formaður í þessari stjórn? Ekki getur þó Ameríkumaðurinn verið það.  Enn fremur leiðrétti hann það hjá mér, og það þakka ég honum líka fyrir, að hann sagði, að það væru ekki nema tveir af þingmönnum Sjálfstfl. núna í stjórn S.H. Ég man eftir í fyrra, af því að þá kom þetta allmikið við umr., þá voru þeir þrír, sem sé einn hefur dottið út úr því. Það er náttúrlega út af fyrir sig voðalega leiðinlegt, að einn þm. Sjálfstfl. skuli hafa dottið barna út úr stjórninni. Vonandi hefur Sjálfstfl. þó ekki misst meiri hl. í stjórninni þess vegna, svo að hann eigi þar einhverja forsvara eftir sem áður, þótt svona leiðinlega hafi nú farið. En af því að svo vill nú til, að þessi hv. þm. Sjálfstfl., sem datt út, er nú búinn að sitja, ef ég man rétt, alllengi í þessari stjórn  Svo þarf ég að leiðrétta ofur lítið fleira af því, sem hv. 2. þm. Vesturl. sagði, því að hann hefur annaðhvort ekki tekið nógu vel eftir því, sem ég sagði, eða einhvern veginn ruglazt hjá honum. Hann sagði, að ég hefði sagt, að S.H. væri svindlfyrirtæki. Það var nú ekki rétt Ekki sagði ég það nú. Ég sagði hins vegar, að ég væri hræddur um, að það kynni einhvers staðar að fyrirfinnast eitthvert svindl, ef vel væri leitað, og þess vegna lagði ég til, að málið væri rannsakað. Og það eru jafnvel stjórnarblöð, sem virðast hafa dróttað slíku að, þannig að ég held, að það sé langbezt fyrir S.H., að slíkt væri rannsakað alveg til fulls, og ef svindl ekki fyrirfinnst neins staðar í námunda við hana, þá sé hún hreinsuð alveg af því. Þá sagði hv. 2. þm. Vesturl., að ég hefði sagt, að þeir hefðu fjárfest 300–400 milli. kr. á síðasta ári. Það var ekki rétt, ekki sagði ég það. Ég sagði skv. upplýsingum hv. 3. hm. Austf., Einars Sigurðssonar, að þá hefðu verið skv. hans tölum um 150 millj. orðnar fastar erlendis af því fé sem fiskimenn á Íslandi eiga, og ég sagði, að því væri fleygt manna milli og um það talað, að það kynni að hafa vaxið það mikið á síðasta ári, að þetta væri komið upp í á milli 300 og 400 milli. Og ef þessi tala mín er röng, sem ég hef aðeins sett fram sem ágizkun, þá vil ég leyfa mér að skora á hv. 2, þm. Vesturl. að upplýsa hér nú nákvæmlega, hve mikið er fast erlendis af því fé, sem S.H. hefur undir höndum. Í grg. minnar þáltill, er talið upp í 6 liðum það sem Einar Sigurðsson upplýsti í fyrra að búið væri að fjárfesta erlendis. Og það hefur hækkað síðan, því að það var í dollurum og pundum, og síðan hefur hv. 2. þm. Vesturl. tekið þátt í því að fella gengið, þannig að það er út af fyrir sig orðin upphæð, sem ég gæti trúað að færi að fara hátt unn í 200 millj. Það hefur verið sagt, að bara stækkunin á stöðinni vestra hafi kostað einar 20-25 milli. kr., og þar að auki hefur því verð haldið fram, að útvegsmenn og hraðfrystihús fái mun seinna greitt nú en áður. Mér hefur þess vegna alls ekki þótt þetta mjög ósennilegt, að þessi upphæð, sem var 150 milli. kr. í fyrra, kynni að vera komin upp í 300–400 millj. kr. nú. Og ef þetta er rangt hjá mér þá vil ég nú skora á hv. 2. þm. Vesturl. að nefna töluna um þetta. Hans samstarfsmaður í stjórn S.H. tók til nákvæma tölu um þessa hluti í fyrra, las okkur hér upp, og ég þakkaði honum fyrir það, alveg nákvæmlega þessar tölur, sem allar eru birtar í minni grg. upp úr hans ræðu. Er ástand S.H. þannig nú, að það sé ekki óhætt að gefa þessar tölur upp nú eins og í fyrra? Hvað er í veginum fyrir að gefa þær upp? Einar Sigurðsson áleit ekkert í veginum fyrir að gefa þær upp í fyrra. Hví er ekki hægt að nefna þessar tölur nú, þannig að hvorki ég né aðrir séu með neinar ágizkanir í þessum efnum? Mig langar ekkert til þess. Þá sagði hv. 2. þm. Vesturl., að það væri rangt, að þeir hefðu verið að biðja um einokun, eins og ég hefði viljað halda fram. Þarna hef ég kannske ekki komizt nógu nákvæmlega að orði. Ef það að fara fram á einokun þarna hefur verið skilið á þann hátt, að S.H. vildi taka undir sig þann útflutning, sem SÍS hefur haft, þá er það náttúrlega rétt, að S.H. er ekki að biðja um einokun. Hún hefur ekki farið fram á það heldur í þessari ýtarlegu grein í blaði hennar, sem ég rakti hér í gær, að hún fengi algera einokun á þessum útflutningi. En það, sem ég meinti, hvort sem ég hef komizt nægilega skýrt að orði með það eða ekki, bað er, að útilokuð væri samkeppni við Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, og það er það, sem er andinn í þessari grein, Brezki fiskmarkaðurinn og frjáls samkeppni. Öll þessi grein gengur út á það, grein beinlínis frá S.H. og hennar stjórn, að þessi frjálsa samkeppni við S.H. sé óheppileg. Ég skal ekkert fullyrða um, hvernig sambandið er á milli SÍS og S.H, en mér þykir mjög líklegt, að það sé ekki um neina verulega samkeppni þar að ræða. Ég gæti trúað að það væri miklu frekar um samvinnu að ræða, kannske samkeppni í því að selja sem allra mest, en ekki í því að undirbjóða hvor annan. Þó skal ég ekkert um það segja, ég er ekki nærri nógu kunnugur þeim málum. En ef það hefur misskilizt, sem ég sagði í gær, þegar ég talaði um, að raunverulega væri S.H. að biðja um einokun, á þann hátt, að ég hef þar með verið að eiga við það, að þeir vildu taka réttinn af SÍS að flytja út freðfisk, þá skal ég með ánægju leiðrétta það. Ég hef aldrei gengið út frá því, að S.H. væri að fara fram á slíkt. En hinu vil ég halda fram, að hún hafi nú sent út neyðaróp, þar sem hún kvartar um frjálsa samkeppni við sig. Þetta á sérstaklega við England. Eftir því sem ég bezt veit, hefur Samband ísl. samvinnufélaga ekki neina sölu þar. Þá á þetta fyrst og fremst við að það sé verið að heimta einokun til handa S.H. í Englandi. Og ég vil spyrja: Er þetta rétt eða er þetta ekki rétt? Er S.H. og hennar stjórn fylgjandi því, að allir mögulegir aðilar geti fengið að bjóða íslenzkan freðfisk í Englandi til hvers sem er? Af hverju var þá verið að ráðast sérstaklega á Emil Jónsson., á hæstv. sjútvmrh.? Af hverju var þá verið að biðja hæstv. forsrh. ásjár? Ég held að það væri mjög æskilegt, að þetta væri skýrt, því að annars fer þetta að líta allt saman hálfundarlega út. Þá kom hv 2. þm. Vesturl. inn á viðskiptin austur á bóginn og vildi halda því fram að það væri einvörðungu ótætis Rússunum að kenna, að ekki væri selt meira þangað austur. Ég veit ekki, hvort hv. 2. þm. Vesturl. man eftir því, að um það leyti sem hinn nýja stefna ríkisstj., stefna hinnar frjálsu samkeppni, einkaframtaksins og vestrænna viðskipta, var tekin upp, þá kom grein í Morgunblaðinu viðvíkjandi þessum viðskiptum, þar sem það var beinlínis sagt, að það yrði að losa sig við þessi viðskipti, Ísland yrði að losna úr þessum viðskiptum austur á bóginn, þau væru hættuleg og það yrði að brjóta þau niður, jafnvel þó að það kostaði tjón fyrir Ísland. Það var talað hreint út. Ég veit ekkert, hvort hæstv. ríkisstj. vill skrifa undir allt, sem í Morgunblaðinu stendur, en þetta er a.m.k. sá áróður, sem ríkisstj. lætur reka. Þetta er það almenningsálit, sem ríkisstj. er að reyna að láta skapa gegnum leiðarana í Morgunblaðinu. Með allri þeirri fádæma heimsku og vitleysu, sem þeir leiðarar eru skrifaðir af, þá er alveg greinilegt, að það er verið að stefna að því að reyna að blinda fólk í þessum efnum. Og það er stundum komizt svo skýrt og greinilega þarna að orði, að það fer ekki neitt á milli mála. Hvað gerist nú, eftir að þessir leiðarar koma í Morgunblaðinu um, að það verði að losa Ísland við austurviðskiptin? Nokkru seinna fer stjórn S.H. eða hennar umboðsmenn að tala við fulltrúa Sovétríkjanna hér um slík viðskipti. Sovétríkin höfðu um alllangt árabil verið stærsti viðskiptavinur S.H. Alheimsforstjóri S.H., Jón Gunnarsson, hafði ekki allan þann tíma, í 15 ár, sem Sölumiðstöðin hafði haft skipti við Sovétríkin, sýnt þeim einu sinni svo mikla kurteisi sem að fara þangað einu sinni. S.H. hafði allan hann tíma, sem hún hafði þessi viðskipti við Sovétríkin sem stærsta kaupanda að íslenskum freðfiski, aldrei sinnt því að reyna að gera nokkurn skapaðan hlut fyrir markaðinn þar - aldrei, þó að henni hefði verið bent á hvað eftir annað, að það væri heppilegt, að það fylgdu með, þegar hraðfrysti fiskurinn væri seldur þangað, ýmiss konar leiðarvísar um, hvernig ætti að fara með hann, þegar honum væri skipað upp við höfnina, hvernig ætti að fara með hann, þegar hann væri fluttur í vögnum, hvernip ætti að fara með hann, þegar hann væri seldur í búðum. Þó að henni hafi hvað eftir annað verið bent á þetta, bæði af mönnum, sem hafa komið þangað, og af íslenzka sendiráðinu í Moskvu, þá hefur S.H. aldrei sýnt neitt framtak í því að vilja gera nokkurn skapaðan hlut til þess að gera þennan fisk að eins vinsælli vöru og hann þrátt fyrir hennar aðgerðaleysi er orðinn í Sovétríkjunum, þó að oft hafi ýmislegt misheppnazt með afgreiðslu á honum. M.ö.o.: Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hafði sýnt frámunalegt skeytingarleysi í því að efla þennan markað. Ég býst við, að það hafi jafnvel ekki verið gert svo mikið, sem er nú vaninn hjá okkar fiskbröskurum að gera allmikið að, að halda veizlur erlendis, til þess þó a.m.k. einu sinni að heilsa upp á þá viðskiptavini sína. Ég býst við t.d., að þær veizlur, sem Jón Gunnarson hefur haldið á Waldorf Astoria, séu með fínni veizlum, sem haldnar eru í slíkum bransa. En ég býst við, að það hafi ekki verið haft einu sinni svo mikið fyrir af hálfu þeirra æðstu manna í stjórn S.H. að tala við þá menn, sem hafa verið kaupendur að upp undir helmingnum af öllum íslenzkum freðfiski um allmörg ár. Svo er breytt um stjórnarstefnu hér heima. Svo er því lýst yfir í Morgunblaðinu, að það sé nauðsynlegt, - og jafnvel Vísir tekur enn þá dýpra í árinni stundum, - það sé nauðsynlegt að fara að losa sig við austurviðskiptin. Og svo koma fulltrúar S.H. á fund fulltrúa Sovétríkjanna hér í Reykjavík og byrja að semja. Og hvað gerist? Hv. 2, þm. Vesturl. skýrði ekki frá því hér í gær. Um alllangt árabil hafði verðið, sem Sovétríkin höfðu gefið fyrir freðfisk, verið 128 sterlingspund á tonn. Svo koma fulltrúar Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og segja við fulltrúa Sovétríkjanna hér: Það verð, sem við nú viljum fá, er 184 sterlingspund á tonn. Þetta kemur dagana eftir að búið er að lýsa því yfir, að það sé nauðsynlegt að losa sig við austurviðskiptin. Þeir menn, sem stjórna S.H. hljóta að vera teknir nokkurn veginn sem alvarlegir viðskiptamenn. Það er varla gengið út frá því, að þeir séu einhverjir braskarar, sem ætla í dag að ná einhverjum toppprís og á morgun að setja verðið niður fyrir allt. Það verður að taka þessa menn alvarlega. Hvað þýðir það, þegar menn hafa í mörg ár gert meginið af viðskiptunum með helminginn af freðfiskinum, sem seldur hefur verið frá Íslandi, fyrir 128 sterlingspund á tonnið og koma allt í einu og segja: Nú heimta ég 184 sterlingspund - og engar stórbreytingar almennt á mörkuðum? Þetta þýðir það, að það er verið að segja við viðskiptavininn: Nú þarf ég ekki lengur að tala við þig, góði. Nú ætla ég ekki að verzla meira við þig, góði. - Og hv. 2. þm. Vesturl. getur spurt hvaða verzlunarmann sem er, hvar í heiminum sem er, hvernig svona hlutur mundi vera skilinn. Þetta var tilkynning um það, að þeir kærðu sig ekkert um þessi viðskipti, að S.H. kærði sig ekkert um þessi viðskipti. Hvað því hefur valdið, veit ég ekki og er ekki svo kunnugur innanhúss í Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Ég veit ekki, hvort Jón Gunnarsson hefur kannske álitið, að hann væri í þann veginn að brjóta niður Unilever í Englandi, Unilever væri nú að gefast upp og búðir S.H. mundu fljóta þarna yfir London, eða hvort hann hefur sett svo mikla von á, að í hinu landi Unilevers, í Hollandi, mundu þjóta upp búðirnar, sem nú er hætt við að reisa, eða hvort Jón Gunnarsson hefur gengið út frá því, að í Ameríku mundi ekki eina verksmiðjan þar nægja lengur, það yrði að byggja aðra í viðbót einhvers staðar annars staðar, kannske á heppilegri stað. Ég er ekki kunnugur hugsanagangi þeirra manna, sem svona stjórna. En ef hann hefur hugsað eitthvað svipað og þeir menn Morgunblaðsins, sem álitu, að nú væri farið að brjóta niður austurviðskiptin og það mundi allt standa okkur opið í vesturlöndum, Unilever væri bara smákarl, sem við gætum sparkað út af brezka markaðnum, þá er náttúrlega ósköp skiljanlegt, að Jón Gunnarsson segi stjórnendum S.H. að segja bara við Rússa: Nú skuluð þið heimta 184 sterlingspund. Ef þeir vilja kaupa á því verði, þá geta þeir fengið eitthvað, annars höfum við ekkert með þá að gera. - Svona hlýtur hver maður að skilja þetta. Þetta voru aðferðirnar, sem hafðar voru af hálfu S.H. Svo er ekki til neins að koma hér og segja: Það er Rússunum að kenna, að það er ekki selt meira þangað. Það er ekki hægt að fara svona að við viðskiptavininn. Þetta er sama sem að segja við viðskiptavininn annaðhvort: Ég vil ekki verzla við þig, eða: þú ert svo vitlaus, að mér er óhætt að heimta hvað sem er af þér. Ég verð nú satt að segja að segja það, að menn, sem yfirleitt koma svona fram í viðskiptum með stærstu útflutningsvöru Íslands, mér sýnist þeir alllítt færir um að hafa þessi viðskipti á hendi. Ég er hræddur um, að þeir þurfi mjög alvarlega að athuga sinn gang, og a.m.k. er bezt fyrir þá að stinga hendinni í eigin barm, ef eitthvað gengur illa, og fara ekki að reyna að skella skuldinni á aðra. Eftir alla þá vanrækslu, sem stjórn S.H. hefur sýnt í því að reyna virkilega að vinna upp markaðinn í Rússlandi og gera okkar flök þar vinsæl, þá var það eins og kórónan á allt saman að fara allt í einu fram á það í fullri alvöru, að verðið væri sett úr 128 sterlingspundum upp í 184. Svona er ekki hægt að fara að. Og ég efast ekki um, að þetta hefur valdið okkur stórtjóni. Þetta eyðileggur viðskipti, að koma fram á þennan máta. Hitt er svo allt annað mál, að reyna að þoka upp verðinu hjá Sovétríkjunum. Það er allt annað mál. Þó á maður að gera það af einhverri alvöru og með því að sýna einhvern áhuga fyrir að koma vörunni þar inn, en ekki með svona aðferðum og sízt af öllu þegar verið er um leið að hefja áróður fyrir því, að það eigi að fara að brjóta niður þessi viðskipti. Þeir menn, sem við þá erum að eiga við, skilja fullvel, fyrr en skellur í tönnunum, og það er til fiskur víðar en á Íslandi, þó að hann sé ekki eins góður. Ég vil vonast eftir því, þó að seint sé, að hv. 2. þm. Vesturl. verði nú við því að svara einhverju af því, sem fram hefur komið nú í þessum málum, bæði af hálfu hv. 4. þm. Austf. og af minni hálfu. Ég verð að segja það og taka undir það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að mér finnst S.H. hafa farið mjög mikið út fyrir sinn verkahring í sambandi við fjárfestinguna erlendis. Og vissulega er áslandið þannig í þessum málum, að það vantar raunverulega alla löggjöf um þessi útflutningsfyrirtæki okkar, um þessi samlög. Þar er allt á huldu, allt í óvissu um þetta, alveg eins og hv. 4. þm. Austf. kom með hér síðast í sinni ræðu. Þetta er algert ófremdarástand, sem verður að ráða bót á, áður en eitthvert stórfjármálahneyksli hlýzt af. Allur fjárhagsgrundvöllurinn að S.H. og sérstaklega þessum eignum erlendis er ákaflega vafasamur. Og í minni tillögu tala ég enn fremur um veð ríkisbankanna í þessu sambandi. Þar er - ég skal ekki kannske segja beint hætta á ferðum, en það en þó a.m.k. vissir erfiðleikar. Ég skal ekkert fullyrða um, hvað mikið það er, sem ríkisbankarnir, Útvegsbankinn og Landsbankinn, eiga raunverulega þannig hjá S.H. en ég gæti vel trúað, að það gæti skipt 100-200 millj., ég hef ekki hugmynd um það. En það eru a.m.k. allmiklar fjárhæðir, sem þarna er um að ræða, svo að fyrir utan það, að það þarf að varðveita og tryggja rétt sjómanna og útvegsmanna og hraðfrystihúsaeigenda og annarra slíkra í þessu sambandi og verkafólksins, hvers fyrir sig, þá þarf að tryggja þarna líka bankana. Það, sem ég álít höfuðatriði í sambandi við þetta mál, er, að þessi rannsókn verði látin fara fram og að þessi till. verði samþykkt. Það var slæmt, að sú till., sem ég flutti í fyrra, skyldi ekki vera samþ. þá. Það hefði vafalaust mátt afstýra ýmsu af þeim óhöppum, sem máske hafa hlotizt af ráðslaginu þarna öllu saman síðan, og ég vil leggja höfuðáherzlu á, að það fáist greið afgreiðsla á þessu máli. Ég hafði lagt til, að þetta mál færi til fjhn. Ég hef orðið var við, að hæstv. ríkisstj. vill gjarnan, að það fari til sjútvn. Það út af fyrir sig skiptir ekki svo miklu máli. Hitt er aðalatriðið, að sú nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, athugi þetta mál vel og afgreiði þetta mál. Ég álít, að það væri ekki vansalaust fyrir Alþ. að hlaupa þannig frá þessu máli nú í annað skipti, sem það er lagt hér fyrir, að það sé ekki afgreitt. Það er of þýðingarmikið mál hér á ferðinni til þess, og of margir Íslendingar eiga af mikið undir því, sem hér er verið að gera, til þess að Alþingi láti það afskiptalaust eða svæfi það.

Sigurður Ágústsson Hæstv. forseti. Það hefur verið beint að mér ýmsum spurningum frá hv. 3. þm. Reykv. og hv. 4. þm. Austf. í sambandi við Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, en ég er stjórnarmeðlimur í því fyrirtæki. Ég var satt að segja dálítið undrandi yfir þeim mörgu fyrirspurnum, sem hv. 4. þm. Austf. beindi að mér sem stjórnarmeðlim Sölumiðstöðvarinnar, og sömuleiðis, að hann skuli koma með fyrirspurnirnar fram hér á Alþingi, því að hann hefur vissulega haft aðstöðu til að flytja slíkar fyrirspurnir og slíka gagnrýni fram á öðrum vettvangi, sem slíkar fyrirspurnir eiga meira heima á, eða á aðalfundum S.H., sem þessi virðulegi þm. hefur setið ár eftir ár. Það er vissulega meiri nytsemd, að slík gagnrýni, ef réttmæt væri, kæmi fram á slíkum fundum heldur en hér á hinu háa Alþingi, yfir hv. þm., sem tiltölulega litið þekkja til þessara mála. En það þykir heppilegra hjá þessum hv. þm. og sömuleiðis hjá hv. 3. þm. Reykv. að beina geiri sínum hér á hinu háa Alþingi í stað þess að koma með þessa gagnrýni fram á þeim vettvangi, sem ég benti á og hv. 4. þm. Austf. hefur haft aðstöðu til, og það siðast á aðalfundi 1961, eftir að hv. 3. þm. Reykv. hafði flutt till. sína til þál. hér á hinu háa Alþingi. Ég tel að mestu óþarft að svara þeim fyrirspurnum, sem hv. 4. þm. Austf. beindi til mín, en vil þó, sérstaklega í sambandi við það, að hann vildi hér leiða athygli hv. þm. að því, að fiskverksmiðja sú. sem byggð hefur verið á vegum Coldwater Seafood Corporation í Nanticoke, væri mjög vafasöm eign og stofnkostnaður hennar hefði orðið óeðlilega mikill, svara því nokkrum orðum. Mun hv. þm. beina þessum fyrirspurnum fram af þeirri ástæðu, að tveir söluframkvæmdastjórar, sem voru á vegum Coldwater í Bandaríkjunum, hafa í skýrslu, sem hv. alþm. hefur líklega haft aðgang að, talað um, að þessi fiskverksmiðja væri vafasöm eign. Ég get upplýst það, að eitt stærsta fyrirtæki í Bandaríkjunum á sviði framleiðslu matvæla úr frystum fiskblokkum hefur skrifað hæstv. atvmrh. og boðizt til að kaupa þessa verksmiðju, og raunar einnig boðizt til að leigja hana, en aðeins sett sem skilyrði, að þeir fengju að vera kaupendur að vissu fiskmagni, þannig að þeir gætu tryggt rekstur verksmiðjunnar. Ég tel, að með slíku tilboði sé þessi fullyrðing slegin niður, þar sem eitt stærsta fyrirtæki Bandaríkjanna á þessu sviði virðist hafa áhuga fyrir því í dag að kaupa verksmiðjuna. Í stuttri ræðu, sem ég flutti hér í gær, lýsti ég yfir því, að ég mundi svara ýmsum þeim fyrirspurnum, sem hv. 3. þm. Reykv. bar hér fram og hv. þm. má vera ljóst, að ég er ekki reiðubúinn að svara á stundinni, þó að ég sé stjórnarmeðlimur í S.H. Það voru svo margvíslegar spurningar og gengu vítt og breitt, að það er ekki á færi mínu sem stjórnarmeðlims þessa fyrirtækis að svara því nema með nokkrum undirbúningi. Hins vegar lýsti ég því yfir þá, að ég mundi, þegar þessi till. til þál. kemur úr nefnd, gefa upplýsingar um ýmis þau atriði, sem hv. þm. bar fram. Ég er dálítið undrandi á málflutningi hv. 3. þm. Reykv. í sambandi við sölu á fiski til Rússlands.. Eins og ég lýsti yfir í gær, er það sameiginlegt álit allrar stjórnar S.H., að það sé mjög æskilegt að geta haldið uppi viðskiptum við þetta stóra viðskiptaland, og eins og hv. þm. mætti vera ljóst, þá var mjög miklum erfiðleikum háð að halda þeim viðskiptum áfram sökum þess, hve Rússarnir voru erfiðir að hlusta á nauðsyn þess, að verð á þeim fiski, sem gert var ráð fyrir að selja til Rússlands, yrði hækkað að verulegum mun. Það hefur verið alger neitun frá Rússanna hendi um nokkra hækkun um 7 ára skeið á þorskflökum. Þetta veit hv. þm., og þess vegna var, eins og markaðshorfur voru fyrir sölu frysts fisks á öðrum mörkuðum, bæði í Evrópu og Bandaríkjunum, óhugsanlegt, að stjórn S.H. gæti lagt til við meðlimi sína, að þeir framleiddu fisk fyrir Rússland til sölu á verði, sem var langt undir því, sem aðrir markaðir gátu tryggt, eða aðeins 128 sterlingspund fyrir smálestina. Bæði hv. 3. þm. Reykv. og hv. 4. þm. Austf. hafa borið þá spurningu fram við mig, hvort ég teldi þörf á því, að þessi rannsókn færi fram. Ég tel hana með öllu óþarfa. Eins og ég tók fram í gær, hafa viðskiptabankar Sölumiðstöðvarinnar tekið þá ákvörðun að senda fulltrúa sína til Bandaríkjanna til þess að framkvæma talningu á fiskbirgðum þar, og þegar það er vitað, að jafnframt fá viðskiptabankarnir reikninga Coldwaters fjórum sinnum á ári, eða ársfjórðungslega, og fylgjast því með öllum eignahreyfingum og öðru slíku hjá þessu fyrirtæki, þá tel ég þá till. til þál., sem hér liggur fyrir frá hv. 3. þm. Reykv., óþarfa. Það er mitt álit. Ég tel einnig mjög óheppilegt, að það sé verið að blanda í umr hér á Alþ. rekstrarfyrirkomulagi stærsta útflutningsfyrirtækis Íslendinga, sem S.H. vissulega er, og það getur aldrei haft annað í för með sér en tortryggni. Ég álít það óþarfa tortryggni, þrátt fyrir allar þær fullyrðingar, sem hv. 3. þm. Reykv. hefur haft hér í frammi um það gagnstæða. Ég er þó ánægður að heyra það af munni hv. 4. þm. Austf., að hann telur þessi samtök, sem meðlimir hraðfrystihúsanna hafa myndað með sér, ekki einungis gagnleg, heldur og sjálfsögð. Ég mótmæli því enn, að stjórn Sölumiðstöðvarinnar hafi nokkru sinni farið þess á leit við hæstv. ríkisstj., að S.H. fengi einkaleyfi fyrir sólu á frystum fiski á erlenda markaði. Þetta er röng staðhæfing hjá hv. þm. Hins vegar er það álit mitt og ég held flestra frystihúsaeigenda, fiskvinnslustöðvaeigenda, og einnig hv. 4. þm. Austf., að það sé mjög nauðsynlegt, að samtök eins og S.H. séu starfandi, og ekki vitað, hvað hollt það er, að allt of margir aðilar fari að selja frystan fisk á erlendum markaði. Ég held, að þetta sé almenn skoðun frystihúsaeigenda hér á landi, að það muni ekki gefa betri raun að láta allt of marga seljendur fara að annast sölu á frystum fiski á erlendum markaði, og ég tel, að eftir þeirri reynslu, sem Íslendingar hafa fengið af sölumálum útflutningsafurða í sambandi við beina frjálsa sölu á fiskmjöli og lýsi, að oft hefur sala á þessum afurðum tekizt mjög miður, vegna þess að þessar afurðir hafi verið á boðstólum hjá of mörgum sölumönnum. Og sérstaklega þegar framboðið er mikið, þá er miklu meiri hætta á undirboðum, því að hinir mörgu seljendur leggja megináherzlu á að koma sölunni í gegn, og þá er ekki alltaf hugsað um það, hvort fáist einu sterlingspundi meira eða minna fyrir smálestina, þegar verið er að knýja á, að sala takist. Hv. 4. þm. Austf. og ég erum þarna á sömu skoðun, þó að hann að öðru leyti fylgi flokksbróður sínum að málum við ýmsa gagnrýni á hendur S.H. En eins og ég tók fram áðan, væri æskilegra, að slík gagnrýni kæmi fram á aukafundum og aðalfundum Sölumiðstöðvarinnar, þar sem hv. þm. hefur haft aðstöðu til að mæta, heldur en hér í sölum Alþingis. Ég mun, þegar till. kemur úr nefnd, gera henni nánar skil og mun þá ráða yfir frekari upplýsingum en ég ræð yfir í dag.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Vesturl. olli mér nú vonbrigðum með sinni ræðu. Ég man eftir í fyrra, þegar þáv. 3. þm. Austf. kom hér upp, daginn eftir að ég hafði haft mína framsöguræðu. Þá var hann búinn að safna saman öllum þeim upplýsingum, sem ég hef vitnað hér í í minni grg., og flutti þetta mjög skörulega hér á Alþingi. Mér þykir satt að segja mjög leitt, að hann skuli ekki vera staddur hér núna, því að ég býst við, að hann hefði ekki látið á sér standa um það. En ég sé, að hv. 2. þm. Vesturl. er miklu íhaldssamari með þessar upplýsingar. Það er þess vegna kannske dálítið tvíræð huggun fyrir mig, þegar hann segir, að hann muni gefa upplýsingar, þegar málið komi úr nefnd. Í fyrsta lagi er nú, svo að maður sé mjög raunsær, náttúrlega ekki alveg vist, að málið komi úr nefnd aftur. Það hefur komið fyrir einstaka sinnum á þingi, að mönnum hefur þótt gott að liggja á svona málum. Og þá hefur þeim aldrei verið skilað. Og þó að það sé ákaflega gott að eiga inni hjá hv. 2. þm. Vestusl. upplýsingar um þetta, þegar það kæmi úr nefnd, þá væri betra að fá þessar upplýsingar, áður en málið fer í nefnd, því að til þess er eitt mál sent til nefndar, eins og hæstv. 1. varaforseti sameinaðs Alþingis veit, að í nefndinni sé málið rannsakað og fyrir n. liggi upplýsingarnar og úr þeim upplýsingum geti hún unnið, þannig að annaðhvort hefði hv. 2. þm. Vesturl. átt að tjá okkur þessar upplýsingar nú við þessa 1. umr. eða þá að heita því að koma með upplýsingarnar til nefndarinnar. Hitt er seint, að ætla að fara að koma með þær, þegar málið kæmi úr nefnd, ef það kæmi einhvern tíma úr nefnd. Og hvað er þá það, sem veldur því, að hann vildi fresta því svona lengi? Er þetta eitthvað óþægilegt með upplýsingarnar? Eru þær ekki svo ánægjulegar, að honum sé mikil ánægja að því að upplýsa, að öli sölufyrirtækin þarna fyrir vestan og verksmiðjan séu seljanleg undireins með ágætu verði, allar birgðirnar vestanhafs seljanlegar undireins, búðirnar í Bretlandi mundu verða reiðubúnar að kaupa þær, skuldirnar í Hollandi borganlegar strax? Ef þetta eru upplýsingarnar, því í ósköpunum vill hann ekki koma með þessar upplýsingar strax? Hvað er það, sem gerir, að hann vill draga þetta? Ég held, að ef hann vill ekki láta þessa hv. deild fá þessar upplýsingar við þessa umr., þá hefði hann þó a.m.k. átt að heita því að láta nefndina fá þessar upplýsingar, því að sú nefnd, sem þetta fer til, hefur náttúrlega rétt til þess að krefjast slíkra upplýsinga frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, og ég býst ekki við, að S.H. ætti neitt þægilegt með að neita að gefa þær upplýsingar. Hins vegar, eitt hafðist þó upp úr þessari ræðu hv. 2. þm. Vesturl. Hann svaraði þeirri spurningu hv. 4. þm. Austf., hvort hann áliti þessa rannsókn þarfa eða ekki. Og hann svaraði því á þann veg, að hann álíti, að þessi rannsókn væri óþörf. Og nú vil ég leyfa mér að spyrja hv. þingmenn Sjálfstfl. og Alþfl. í þessari deild: Álíta þeir það óþarft, að þessar upplýsingar verði gefnar? Álíta þeir það óþarft, að þetta ástand S.H. verði rannsakað? Taka þeir á sig allir saman sem heild ábyrgðina á S.H. og öllu því, sem þar er að gerast og hefur gerzt? Því svara þeir með afgreiðslu þessa máls. Hv. 2. þm. Vesturl, talaði, eins hægur og rólegur eins og hv. þm. alltaf er, af dálítilli skerpu til mín áðan og kvað þetta óþarfa tortryggni. Óþarfa tortryggni, sagði hann, sem ég væri raunverulega að koma með hér með þessari þáltill. Ég hef ekkert verið sérstaklega harðorður í þessum ræðum, sem ég hef hérna flatt, en ég vil vekja athygli hv. 2. þm. Vesturl. á því, að það, sem liggur fyrir í þessu máli, ótvírætt upplýst af S.H. og hennar fulltrúa, sem hér var í fyrra, Einari Sigurðssyni, er, að það hafa verið fluttar ólöglega úr landi 150 millj. kr., leyfislaust og ólöglega hafa verið fluttar úr landi 150 millj. kr. og leyfislaust og ólöglega festar í fyrirtækjum erlendis. Er ekki hv. 2, þm. Vesturl. ljóst, að S.H. hefur framið lagabrot? Þegar menn veðsetja eina vöru og það hvíla á henni þau veðbönd, að menn eiga að greiða hana, þegar hún fer úr landi, þá eiga menn að greiða hana. Og ef menn flytja hana úr landi án þess að greiða hana, þá eru menn að brjóta sinar skuldbindingar, - skuldbindingar, sem þeir hafa undirgengizt. Þetta hefur S.H. gert og látið einstaka meðlimi sina gera gagnvart bönkum ríkisins. Og þetta hlýtur hv. 2. þm. Vesturl, að vera ljóst. Það hefur verið framið lögbrot á lögbrot ofan. Það hefur verið tekið traustataki fé annarra manna og fest í fyrirtækjum erlendis. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna er eftir lögum aðeins sölusamtök, sem eiga að skila sínum meðlimum andvirði fjárins, jafnóðum og það er greitt, og eiga gagnvart bönkunum að sjá um að greiða veðin upp, þegar fiskurinn fer úr landi. Það eru þær skuldbindingar, sem hún hefur undirgengizt. Þeir, sem hér eiga hlut að máli, eru ekki einhverjir einkabankar. Ég veit ekki til, að það sé t.d. Verzlunarbankinn, sem lánar Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Það eru bankar ríkisins. Það eru bankar, myndaðir samkvæmt lögum frá þessari stofnun, frá hinu háa Alþingi, og það er fé almennings og fé ríkisins, sem er sett fast í þessu, fé, sem okkur sem þingmönnum líka ber að hafa eitthvert eftirlit með og hafa einhverja hugmynd um og Alþingi ber að vita eitthvað af hvernig ráðstafað er. Það er ekkert einkamál S.H., hvernig hún fer með það fé, sem almenningur í landinu á, eða það fé, sem ríkisbankarnir lána henni, þannig að það er rétt í þessu máli að koma fram með fullri kurteisi gagnvart Alþ. í þeim málum. Alþingi á hér hlut að máli. Þetta er ekkert einkamál S.H. Þess vegna vil ég, án þess að ætla að draga þetta mál nokkuð lengur, alvarlega vara við því, að þetta mál sé tekið einhverjum lausum tökum, því sé stungið undir stól, það sé svæft hér. Ég vil eindregið óska þess, að þetta mál sé rannsakað til hlítar í þeirri nefnd, sem það fer til, að sú n. fái upplýsingar frá S.H. og líka frá hv. 2. þm. Vesturl., og að fengnum þeim upplýsingum, þá myndi sú nefnd sér skoðun á því, hvað gera beri í þessum málum. Og eins og hlutirnir liggja fyrir, þá sýnist mér, að hún mundi ekki geta komizt að annarri niðurstöðu en þeirri, að það sé öllum aðilum heppilegast, að slík rannsókn fari fram. Þetta mál snertir Alþingi. Það eru hagsmunir almennings, sem hér eru í veði, þeir hagsmunir, sem einmitt stjórn S.H. hefur skírskotað mjög til, og þess vegna á þetta mál að fá afgreiðslu. Og ég vil eindregið skora á hv. þm. - stjórnarflokkanna líka, þrátt fyrir þá skoðun, sem hv. 2. þm. Vesturl. lét í ljós, að samþykkja þessa till., þá nefnd, sem hún fer til, að sjá um, að hún komi aftur úr nefnd, og hv. þm. um það, þegar hún er komin úr nefnd, að samþykkja hana og láta þessa rannsókn fara fram hið skjótasta, því að ég álít, að það sé öllum fyrir beztu, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna megi sem fyrst ýmist hreinsast af því, sem óverðuglega kynni að vera á hana borið, eða að það yrði lagað hjá henni það, sem aflaga hefur farið, og að það sé hægt að skapa eða endurskapa þessi samtök íslenzkra freðfiskútflytjenda á svo heilbrigðum grundvelli, að slíkt vandræðaástand eins og nú hefur skapazt þar í þurfi ekki að koma fyrir aftur.



Herra forseti. Af hálfu ríkisstj. hafa verið lögð fram allmörg frv. að undanförnu, og er það góðra gjalda vert, þótt hins vegar megi deila um efni a.m.k. sumra þeirra. Ég sakna þó enn eins máls, sem ég hef talið líklegt að hæstv. ríkisstj. mundi leggja fyrir þingið. Í ágústmánuði s.l. gaf hæstv. ríkisstj., að því er ég bezt veit, bandalagi opinberra starfsmanna fyrirheit um, að hún og stuðningsflokkar hennar mundu taka til athugunar, þegar Alþ. kæmi saman, hvort ekki bæri að leggja fyrir þingið frv. um samningsrétt opinberra starfsmanna. Ég vil í tilefni af þessu beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh., hvort þessi athugun hafi ekki farið fram og hvort eigi megi vænta þess, að frv. um samningsrétt opinberra starfsmanna verði lagt fyrir þetta þing. Ég tel mig ekki þurfa að lýsa því fyrir hæstv. ríkisstj., hvernig ástatt er með launakjör opinberra starfsmanna. Útreikningar sýna, að síðan 1943 hefur hagur þeirra versnað um 20%, ef miðað er við aðrar stéttir. Horfur eru á, að stórar stéttir opinberra starfsmanna neyðist til að leggja niður störf sín og leita sér atvinnu á öðrum vettvangi. Slíkri óheillaþróun verður að afstýra. Hið æskilegasta væri, að hægt yrði að leysa þetta vandamál með góðu samkomulagi milli ríkisvaldsins og samtaka opinberra starfsmanna. Ég endurnýja þess vegna þá spurningu mína til hæstv. fjmrh., hvort eigi megi vænta á þessu þingi frv. frá ríkisstj. um samningsrétt opinberra starfsmanna.



Herra forseti. Á árinu 1959 skipaði þáv. hæstv. fjmrh., Guðmundur Í. Guðmundsson, nefnd manna til að athuga og gera tillögur um samningsrétt opinberra starfsmanna. Sú nefnd náði ekki samstöðu og skilaði þrem frv., hver nefndarhluti í sinu lagi sínu frv. í ágústmánuði s.l. var stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja tjáð af hálfu ríkisstj., að þetta mál yrði tekið til umr. í stjórnarflokkunum, þegar þing kæmi saman á s.l. hausti. Þetta var gert, og hefur málið verið rætt þar og í ríkisstj. ýtarlega siðan. Ríkisstj. hefur m.a. nú undanfarna daga fjallað um þetta mál, um kjarasamninga eða samningsrétt opinberra starfsmanna. Um niðurstöður þeirrar athugunar get ég ekki fullyrt á þessu stigi.