Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Hv. þm. sjá það trúlega í hendi sér hver kveikjan að þessari fyrirspurn er en hana má rekja til baráttunnar um Reykjavíkurflugvöll sem ég leyfi mér að kalla svo sem upphófst í upphafi þessa árs þegar ljóst var að borgaryfirvöld hygðust efna til atkvæðagreiðslu meðal borgarbúa um staðsetningu Reykjavíkurflugvallar með tilliti til mögulegrar annarrar notkunar svæðisins í Vatnsmýrinni. Flugmálastjórn tók þátt í því máli á mjög afgerandi og áberandi hátt og hún tók afdráttarlausa afstöðu í málinu. Hún auglýsti í janúar, ef ég man rétt, eftir starfsmanni til að gegna stöðu kynningarstjóra stofnunarinnar, sem ég gagnrýni alls ekki og vil að það komi skýrt fram, því það er að sjálfsögðu hið eðlilegasta mál að opinberar stofnanir hafi starfsmenn sem sinna kynningarmálum sérstaklega. Hitt ber að skoða í hvaða tilgangi og hvernig opinberar stofnanir nýta opinbera fjármuni til kynningarstarfs. Í aðdraganda þessara umdeildu kosninga var gefin út í nafni Flugmálastjórnar litprentaður bæklingur sem borinn var í hús á Reykjavíkursvæðinu. Sú útgáfa var strax mjög umdeild og vakti upp umræðu um aðstöðumun aðila til að hafa áhrif á opinberar ákvarðanir. Af þeirri gagnrýni er þessi fyrirspurn mín sprottin og í því sambandi vil ég minna á þáltill. sem hæstv. utanrrh. talaði fyrir úr þessum stól fyrir fáeinum dögum, um fullgildingu Árósasamningsins um aðgang að upplýsingum, þátttöku almennings í ákvarðanatöku og aðgang að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum. Kosning borgaryfirvalda um staðsetningu Reykjavíkurflugvallar og öll sú umræða sem henni fylgdi verður að skoðast sem umhverfismál. Þar átti því hugmyndafræði sú sem liggur að baki Árósasamningnum fyllilega við og samkvæmt þeim reglum eða þeirri hugmyndafræði sem liggur að baki Árósasamningnum þá er eitt af því sem stjórnvöld verða að athuga að þau geta ekki notfært sér aðstöðu sína í áróðursskyni gagnvart almenningi svo afar mikilvægt er að það sé skoðað hvernig stórar opinberar stofnanir beita sér í málum af þessu tagi. Fyrirspurnin sem ég legg fyrir hæstv. samgrh. er í tveimur liðum: 1. Hver var heildarkostnaður við kynningarstarf á vegum Flugmálastjórnar árlega sl. fimm ár? 2. Hversu miklu fé hefur Flugmálastjórn varið í kynningarstarf og upplýsingamiðlun fyrir atkvæðagreiðslu meðal Reykvíkinga um framtíðarnýtingu Vatnsmýrar í Reykjavík? Í því sambandi má kannski líka spyrja hvort Flugmálastjórn hafi haft það á fjárhagsáætlun sinni fyrir árið í ár að ráða sér kynningarstjóra.

Herra forseti. Hv. þm. hefur gert grein fyrir fyrirspurninni í þeim tveimur liðum sem hún er. Af því tilefni vil ég, áður en ég fer með talnaefni sem spurt er um, vekja athygli á því að í reglugerð um Flugmálastjórn, nr. 441/1997, er í 2. gr. svohljóðandi texti um hlutverk og verkefni Flugmálastjórnar, að hún veiti almenningi, atvinnulífi og stjórnvöldum ráðgjöf og þjónustu þar sem sérþekking hennar kemur að notum svo sem vegna skipulagsmála og mannvirkjagerðar. Þess vegna hlýtur að vera í fyllsta máta eðlilegt og í samræmi við reglur að þegar kemur að því að taka svo stórar og afdrifaríkar ákvarðanir eins og að breyta skipulagi og gera ráð fyrir því að færa aðalinnanlandsflugvöll okkar burt úr borgarlandinu, að áður en kæmi til slíkra kosninga færi fram kynning af hálfu þeirra aðila sem eru ábyrgir fyrir skipulagi innanlandsflugsins. Þess vegna er að mínu mati í fyllsta máta óeðlilegt að stjórnmálamenn og hv. alþm. reyni að gera tortryggilegt að veittar séu upplýsingar til almennings og stjórnmálamanna um hvað sé fram undan, hverjar séu tillögur flugmálayfirvalda hvað varðar skipulagsmál Reykjavíkurflugvallar. Kostnaðurinn af kynningarstarfi Flugmálastjórnar síðustu fimm árin er svohljóðandi: Árið 1996 voru 4,5 millj. settar til kynningarmála sem er 0,22% af heildarveltunni á vegum Flugmálastjórnar. Árið eftir, 1997 eru það 3 millj., árið 1998 eru það 3,7 millj., árið 1999 eru það 6,7 millj. og árið 2000 eru það 4,2 millj. sem er 0,13% af heildarveltunni, og á þessu ári eru það 3,7 millj. Þess ber að geta að um margvíslegan kostnað er að ræða. Það er ekki eingöngu verið að leggja til kostnað þarna vegna skipulagsmála heldur er flugþing fært til þessa liðar og margvísleg kynningarstarfsemi, m.a. kynningarstarfsemi sem er nágrannakynning o.s.frv. vegna skipulagsmála þannig að þarna er af mörgu að taka. Í annan stað er síðan spurt: ,,Hversu miklu fé hefur Flugmálastjórn varið í kynningarstarf og upplýsingamiðlun fyrir atkvæðagreiðslu meðal Reykvíkinga um framtíðarnýtingu Vatnsmýrar í Reykjavík?`` Það sundurliðast þannig á þessu ári að vinna við útfærslu á gögnum sem voru tillögur British Aerospace en þeir aðilar gerðu mjög umfangsmiklar skipulagstillögur fyrir Flugmálastjórn, og útfærsla á þeim gögnum sem var mjög athyglisverð og upplýsandi tölvumynd sem kostaði 1,7 millj. að gera, 1.733.583 kr., var ekki eingöngu vegna kosninganna. Það ber að undirstrika það. Í öðru lagi kostaði vinna og kynning vegna skipulagshugmynda og gerð kynningarefnis 991.430 kr., kynningarefni vegna báss við ráðhúskynninguna í Reykjavík 559.451 kr. og gerð bæklingsins sem hv. þm. gerði að umtalsefni og dreifing hans 686.742 kr. Þetta er kostnaðurinn sem hér um ræðir og ég vona að hv. þm. hafi fengið þær upplýsingar sem nauðsynlegar voru.

Herra forseti. Meðan ég var samgrh. lá það ljóst fyrir að ekki voru uppi hugmyndir í þeim samtölum sem ég átti við borgarstjóra þá um að slá því þegar í stað föstu að Reykjavíkurflugvöllur yrði lagður niður. Mér kom því satt að segja á óvart eftir að ég hætti sem samgrh. að borgarstjóri hafði alið þær hugmyndir með sér sem mér þykja satt að segja ekki vera þess eðlis að veki traust þjóðarinnar í heild á því starfi sem borgarstjóri gegnir, því að auðvitað á borgarstjórinn í Reykjavík að vinna í þeim anda að það sé í góðu samstarfi og sátt við landið í heild ef hann hefur til þess þroska og bakstuðning. Ég vil taka fram að það kemur mér ekki á óvart að hv. þm. skuli leggja fram frv. í þeim anda sem hér liggur fyrir 

Herra forseti. Ég vil leyfa mér að hæla hæstv. samgrh. fyrir þá miklu kynningu sem hann gerði á þessu máli í undirbúningi fyrir þær kosningar sem fram fóru um það. Það lá alveg ljóst fyrir af hans hálfu hvernig ráðuneytið og hæstv. ráðherra mundu vinna í úrvinnslunni eftir að atkvæðagreiðslan lægi fyrir. Ég held að það hafi verið mjög mikilvægt að allir þættir málsins kæmu á borðið og þeir gerðu það. Ég fagna því einnig að hæstv. ráðherra lýsti mjög afdráttarlaust yfir skoðunum sínum á því hvert innanlandsflugið mundi flytjast ef atkvæðagreiðslan færi eins og hún fór. Þess vegna finnst mér ekkert óeðlilegt við það að í framhaldi af þeirri atkvæðagreiðslu þar sem niðurstaðan varð sú að völlurinn yrði lagður niður, að það færi þegar fram einhver undirbúningur fyrir flutninginn á innanlandsfluginu til Keflavíkur.

Herra forseti. Þau eru sérkennileg tilfinningagosin hjá þingmönnum Sjálfstfl. þegar málefni Reykjavíkurborgar ber á góma. Það er með miklum ólíkindum að harðfullorðnir karlmenn geti ekki hamið sig í eina mínútu í ræðustól sem þeir hafa til að gera athugasemd í fyrirspurn þar sem verið er að biðja um tilteknar upplýsingar sem varða atriði í þessu sambandi. Auðvitað er það með öllu óviðeigandi að veitast að fjarstöddum borgarstjóra í Reykjavík með þeim hætti sem virðulegur forseti þingsins gerði hér áðan og er fyrir neðan allar hellur að verða vitni að slíku. Það er einnig eðlilegt að spurt sé um upplýsingar af þessu tagi og því sé í leiðinni velt upp að hið opinbera verður að ganga fram af hófsemi til þess að beita ekki um of ofurefli sínu í samskiptum við aðila í þjóðfélaginu sem kunna að hafa annan málstað fram að færa. Þar eiga Íslendingar margt ólært eins og hv. fyrirspyrjandi minnti hér á og við erum loksins núna að fjalla um hina svonefndu Árósasamþykkt þar sem einmitt er verið að reyna að tryggja undirstöðu lýðræðis með því að jafnræðis sé gætt milli aðila sem tala fyrir ólíkum málstað í kosningum og í öðrum slíkum tilvikum.

Herra forseti. Það er til fyrirmyndar í viðkvæmu og heitu tilfinningamáli, eins og flugvallarmálið reyndist vera, að viðhafa þau vinnubrögð sem Reykjavíkurborg viðhafði að vera með atkvæðagreiðslu þar sem fólkið í borginni gat tekið afstöðu til málsins. Það er með ólíkindum hvernig þeirri ákvörðun var mætt af sumum og ég tek undir það með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það er með ólíkindum hvernig Sjálfstfl. hefur brugðist við. En ég kem hér út af orðum þess aðila sem er sameiningartákn okkar þingmanna. Það er fullkomlega ósæmilegt að forseti þingsins komi upp í umræðu eins og þessari og sendi borgarstjóranum í Reykjavík tóninn eins og hann gerði hér, fullkomlega ósæmilegt og óásættanlegt.

Herra forseti. Mér þykir ákaflega fyrir því að þessi fyrirspurn mín skuli vera að breytast í hluti sem henni var alls ekki ætlað. Og mér þykir afskaplega fyrir því að hv. 1. þm. Norðurl. e. skuli leyfa sér að breyta saklausri fyrirspurn í frv. til laga um að Reykjavíkurflugvöllur verði lagður niður. Það er meira en að gera úlfalda úr mýflugu. Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir afskaplega greinargóð svör en á engu að síður örlítið vantalað við hæstv. ráðherra vegna upplýsinganna um árið í ár þar sem fram kemur sundurliðaður kostnaður vegna kynningarstarfs á þessu ári sem nemur að því er mér sýnist tæplega 4 millj. Í fyrra svarinu var getið um 3,7 millj. vegna kynningarstarfs á árinu 2001 þannig að ég þarf aðeins að fá nánari útlistun á því hvernig árið 2001 er hugsað. Er fyrri talan sem hæstv. ráðherra gaf áætlun eða er hún það sem búið er að eyða það sem af er þessu ári og eigum við þá von á meiri kostnaði vegna kynningarstarfs Flugmálastjórnar á árinu? Ég fæ þetta ekki alveg til að ganga upp í mínum huga. Síðan vil ég ítreka það, herra forseti, að almenningur sem á samkvæmt alþjóðasamningum rétt á réttlátri málsmeðferð á sviði umhverfismála hefur fullan rétt á því að skoða svona mál ofan í kjölinn. Það er alveg sjálfsagt mál að um svona lagað sé spurt. Við getum verið minnug þess sem upphófst í deilunni um virkjun Jökulsár í Fljótsdal í fyrra þar sem Landsvirkjun var gagnrýnd fyrir að beita ofurefli í kynningarstarfsemi í því máli á meðan sjálfstæð félagasamtök höfðu ekkert bolmagn á við það stóra opinbera fyrirtæki og þetta mál er tengt því máli, það er af sama toga. Það er því áríðandi að stjórnvöld standi vörð um þau réttindi sem almenningur á til réttlátrar málsmeðferðar í umhverfismálum.

Herra forseti. Fyrst vil ég geta þess að þær tölur sem ég nefndi fyrir árið í ár er sá útlagði kostnaður sem þegar hefur verið bókaður, enda er það lág tala miðað við þær tölur sem ég nefndi að öðru leyti fyrir hvert hinna áranna. Aðeins til að taka af allan vafa var kynningarfulltrúi Flugmálastjórnar ekki ráðinn sérstaklega til þess að fást um Reykjavíkurflugvöll og skipulagsmálin þar, það er fjarri lagi, heldur til þess að vinna almennt að kynningarmálum fyrir Flugmálastjórn og það veitir svo sannarlega ekki af að einhver sjái um það. Í annan stað vil ég minna á og vekja athygli hv. þm. á því að flugráð, þar sem eru m.a. fulltrúar stjórnmálaflokkanna á Alþingi, ályktaði sérstaklega um að samgrh. stæði fyrir því að skipulagstillögurnar af Reykjavíkurflugvelli yrðu kynntar sérstaklega og það var í framhaldi af því sem ég skrifaði flugmálastjóra bréf og fól honum að standa fyrir nauðsynlegri kynningu. Síðan talar hv. fyrirspyrjandi um að ríkisvaldið sé að nota afl sitt og stærðarmun. Það lá náttúrlega alveg fyrir að kynning á vegum borgarinnar var auðvitað miklu meiri en nokkru sinni fór fram á vegum Flugmálastjórnar. Það voru auglýsingar á næstum því hverju einasta strætisvagnaskýli í borginni vikum saman og mikill áróður hafður í frammi af forustumönnum Reykjavíkurborgar, þ.e. borgarstjóranum sem var yfirlýstur andstæðingur ásamt með formanni skipulagsnefndar borgarinnar. Að tala um að Flugmálastjórn hafi í krafti afls síns sýnt yfirburði svo ámælisvert sé er fjarri öllu lagi og ég held að borgin hafi alveg haft allt það afl sem hún þurfti og vildi til þess að koma sjónarmiðum sínum á framfæri.

Herra forseti. Tilefni þeirrar fyrirspurnar sem hér er lögð fram var snjóflóð sem féll í Oddsdal þann 1. apríl sl. Snjóflóðið var um 150 metra breitt og féll Norðfjarðarmegin í ofanverðu Oddsskarði. Fólksbíll með fjögurra manna fjölskyldu lenti í jaðri flóðsins en fólkið sakaði ekki sem betur fer. Herra forseti. Norðfjarðarvegur liggur frá Egilsstöðum eftir Fagradal og í Neskaupstað. Þetta er þjóðvegur og er hluti af hringveginum og því mikil umferð á þeim vegi. Leiðin er öll malbikuð en á nokkrum stöðum þarf að huga betur að umferðaröryggi, bæði vegna brattrar legu vegarins og þar af leiðandi kröppum beygjum, vegna þröngrar legu við gil í Fagradalsskriðum og eins vegna hættu á snjóflóðum og aurskriðum. En vegna legu landsins og fjalllendis verður aldrei hægt að koma í veg fyrir snjóflóð og þeim mun mikilvægara er að gæta fyllsta umferðaröryggis við hönnun vega, bæta mannvirki með aukinni þekkingu og tækni og viðhalda góðum snjóflóðavörnum. En undanfarin 20 ár hefur Vegagerðin skráð öll snjóflóð og er eðlilegt að nota þá skrá til að forgangsraða varnaraðgerðum vegna snjóflóða. Í Oddsdal falla snjóflóð á víðu svæði og sem betur fer hafa þau ekki verið tíð á því 20 ára tímabili sem mælingar hafa staðið yfir. Í Oddsdal verður því erfitt að koma fyrir afmörkuðum snjóflóðavörnum. Eina leiðin til að koma á öryggi í umferð á þessum stað gagnvart snjóflóðum er með nýjum jarðgöngum í Oddsskarði sem lægju þá mun neðar en núverandi göng. Herra forseti. Það gegnir öðru máli um tíðni snjóflóða við Grænafell sem liggur rétt ofan við Reyðarfjörð. Hvergi á landinu hafa mælst tíðari snjóflóð en úr því felli og mjög oft fara þau yfir þjóðveginn. Slysahætta er því mikil og óöryggi á þeim 200--300 metra kafla sem er verstur, enda hefur almannavarnanefnd svæðisins bent á þessa slysagildru. Á síðasta ári var Vegagerðin með lagfæringar í gili undir svokölluðum Hrafnakömbum þar sem snjóflóðin eru tíðust og beindust aðgerðirnar að því að taka á móti snjóflóðum og draga úr hættu á að þau færu yfir þjóðveginn. Ef vel ætti að vera þyrfti að yfirbyggja veginn á þessum stutta kafla. Vegurinn um Fagradalsskriður liggur að bröttu gili og er augljóst að hann getur verið hættulegur í hálku og því þarf að setja vegrið á þeim stöðum sem varasamastir eru. Herra forseti. Fyrirspurnin er svohljóðandi: Til hvaða aðgerða hyggst ráðherra grípa, í samráði við Vegagerðina, til að auka öryggi vegfarenda á Norðfjarðarvegi: a. gagnvart snjóflóðum, m.a. á Oddsdal úr Hátúni og úr Grænafelli innarlega í Reyðarfirði, b. með vegriðum til varnar útafakstri við erfiðar aðstæður, svo sem af völdum hálku og þoku, c. með jarðgöngum milli Norðfjarðar og Eskifjarðar?

Herra forseti. Spurt er til hvaða aðgerða ráðherra hyggist grípa, í samráði við Vegagerðina, til að auka öryggi vegfarenda á Norðfjarðarvegi í fyrsta lagi gagnvart snjóflóðum, í öðru lagi með vegriðum og í þriðja lagi með jarðgöngum. Fyrst vil ég svara spurningunni hvað varðar snjóflóð, m.a. á Oddsdal úr Hátúni og úr Grænafelli innarlega í Reyðarfirði. Snjóflóð sem fallið hafa á þjóðvegi á Austurlandi hafa verið skráð frá árinu 1978 og er þannig komin rúmlega 20 ára reynsla varðandi snjóflóð eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda. Af snjóflóðastöðum á Norðfjarðarvegi sker Grænafellið sig úr, bæði að því er varðar tíðni og afmörkun snjóflóðasvæðis. Þar er einnig töluverð hætta á grjóthruni. Þessi staður hefur verið metinn hættulegastur á Norðfjarðarvegi hvað þessi atriði varðar. Í fyrrasumar var grafin geil inn í hlíðina sem taka á við smærri snjóflóðum, svo og að minnka líkur á að stærri flóð fari yfir vegi og að grjót hrynji inn á hann. Reynslan í vetur sýnir að þessi aðgerð kemur að nokkru gagni. Til að ná betri árangri þarf þó að stækka geilina frekar og verður hugað að því. Hér er um tiltölulega ódýra lausn að ræða sem leysir vandann að hluta. Reynslan mun skera úr um hve lengi lausnin getur dugað. Til lengri framtíðar litið getur þurft að grípa til dýrari lausna þarna en þær eru ekki á dagskrá að svo komnu máli. Þá eru ekki heldur áform uppi nú um sérstakar aðgerðir gagnvart snjóflóðum á öðrum stöðum á Norðfjarðarvegi, enda gefur tíðni snjóflóða og afmörkun þeirra ekki tilefni til þess. Í annan stað var spurt um aðgerðir með vegriðum og svar mitt við þeirri spurningu er að vegrið hafa verið sett á neðri vegkanta á nokkrum hættulegum köflum, svo sem í skriðum á Fagradal og í beygju ofan byggðar á Eskifirði. Þau hafa aukið öryggi vegfarenda á þessum stöðum. Til greina kemur að bæta nokkuð við vegriðin. Ókostur er að þau safna að sér snjó og valda þar með umferðinni erfiðleikum og þyngja snjómokstur. Í þriðja lagi er síðan spurt um jarðgöng og svar mitt er að í þáltill. um jarðgangaáætlun sem samþykkt var á Alþingi vorið 2000 voru tiltekin þau jarðgangaverkefni sem byrja skal á, þ.e. göng milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar og göng milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar. Undirbúningur við þessi verkefni hefur miðast við það að framkvæmdir geti hafist á næsta ári eins og áætlunin gerir ráð fyrir. Í jarðgangaáætlun eru jafnframt fjárveitingar, 50 millj. á ári, frá og með árinu 2002 til að undirbúa næstu verkefni. Í áætluninni eru talin upp þrjú verkefni sem sérstaklega skuli rannsökuð og eru ný göng milli Eskifjarðar og Norðfjarðar eitt af þeim verkefnum. Þessar rannsóknir munu því hefjast á næsta ári. Niðurstöður þeirra þurfa að liggja fyrir áður en frekari ákvarðanir um jarðgöng verða teknar.

Herra forseti. Einu atriði tel ég nauðsynlegt að bæta við þá umræðu sem hér fer fram varðandi öryggi vegfarenda á Norðfjarðarvegi. Þó er það í raun almennara en svo að það sé eingöngu bundið við Norðfjarðarveg. Það varðar tilkynningar um aðvaranir vegna hættu á snjóflóðum. Það virðist nokkur misbrestur á að tilkynningar berist þegar, eigum við að segja, vanir vegfarendur fara um vegi og átta sig á yfirvofandi hættu. Það fara auðvitað fleiri um svæði þar sem getur verið hætta á snjóflóðum en þeir sem geta talist vanir. Ég hef tekið eftir því, m.a. í vetur, að af og til hafa komið aðvarnir frá Vegagerðinni um hættu á snjóflóðum. En þegar snjóflóðið, sem er tilefni þeirrar fyrirspurnar sem hér liggur fyrir, féll var mörgum þeirra sem eru vanir að fara um þetta svæði ljóst að þar gæti verið hætta á ferðum. Í þessu tilfelli hafði því miður ekki verið send út aðvörun. Ég tel því nauðsynlegt að hæstv. samgrh. tjái sig örlítið um þær reglur sem gilda þegar sendar eru út aðvaranir og á hvers ábyrgð þær eru.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Forvarnir og snjóflóðavarnir kosta alltaf peninga. Það verður auðvitað að meta hættuna á hverjum tíma og á hverjum stað. Því er mikilvægt að halda skrá yfir tíðni snjóflóða svo huga megi að þeim vegarköflum og svæðum sem hættulegust eru. Grænafellið er, eins og ég sagði áðan, með hættulegustu svæðum á landinu með tilliti til snjóflóða og þar er mikið grjóthrun. Ég vil beina því til hæstv. samgrh. að skoða gaumgæfilega hvort ekki eigi að huga að yfirbyggingu þarna, enda ekki nema um 200--300 metra langur kafli sem er hvað verstur. Það eitt gæti skapað nokkurt öryggi. Eins væri hægt að skoða möguleika á að færa veginn aðeins til. Geilin sem gerð var í gilið hjá Hrafnakömbum hefur dugað nokkuð vel í vetur og það á að dýpka hana en þó ber að geta þess að óvenju snjólétt hefur verið í vetur. Veturinn hefur ekki verið dæmigerður hvað snjóþyngsli varðar. Mér er auðvitað kunnugt um göngin og jarðgangaáætlunina. Eins og ég sagði eru jarðgöng það eina sem bætt getur öryggi vegfarenda um Oddsskarð. Ég ætla að vona að Oddsskarðsgöngin komi innan fárra ára. En ég ætla að taka undir orð hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar varðandi tilkynningar um hættu á snjóflóðum. Það er eitt af mörgu sem þyrfti að bæta að gefa út frekari viðvaranir og hafa þær ábyggilegar. Eitt að lokum, herra forseti, varðandi vegrið. Það er erfiðara að moka þar sem þau eru en ef það er slysahætta af bröttum brekkum og beygjum þá verður að taka tillit til þess við snjómoksturinn.

Herra forseti. Vegna þess sem hv. fyrirspyrjandi nefndi um þann kost sem til greina kæmi, að byggja yfir tiltekna hluta af Norðfjarðarvegi, þá er það ekki á dagskrá samkvæmt vegáætlun. Ég minnist þess ekki að um það hafi komið tillaga frá þingmönnum Austurl. við skiptingu vegafjárins á svæðinu. Að sjálfsögðu er þetta eitt af þeim mörgu verkefnum sem þarf að huga að en kostnaður við vegskála er mikill. Það er mjög dýr lausn og erfið og þarf að sjálfsögðu að skoða málið í því ljósi. Hvað varðar það sem hv. 4. þm. Austurl. sagði um reglur um aðvörun vegna snjóflóða þá get ég ekki farið með þær reglur nákvæmlega hér án undirbúnings. Mikilvægast er auðvitað að líta til þess að starfsmenn Vegagerðarinnar eru á vettvangi. Þeir þekkja aðstæður best og senda út viðvaranir í ljósi reynslu sinnar. Þeir fara eftir þeim reglum sem yfirstjórn Vegagerðarinnar setur. Ég held að það sé afar mikilvægt að treysta fyrst og fremst á árvekni þeirra sem svo ágætlega standa að þjónustu við vegfarendur um allt land. Að öðru leyti þakka ég fyrir þær umræður sem hér hafa orðið um þetta mikilvæga mál. Þær minna okkur á hversu mörg verkefnin eru sem við þurfum að sinna varðandi þjóðvegakerfi landsins.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að beina svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. viðskrh.: 1. Er mat á markaðsverðbréfum, hlutabréfum og skuldabréfum, með sama hætti í ársreikningum fjármálafyrirtækja, þar með talið lífeyrissjóða, fyrir árið 2000 og það var í ársreikningum ársins 1999? 2. Er beitt samræmdum uppgjörsaðferðum vegna markaðsverðbréfa í ársreikningum einstakra fjármálafyrirtækja? 3. Er ástæða til þess að samræma uppgjörsreglur fjármálafyrirtækja að þessu leyti? Tilefni þessarar fyrirspurnar er m.a. ræða formanns bankaráðs Íslandsbanka-FBA, Kristjáns Ragnarssonar, á aðalfundi bankans í mars. Hann vakti þar athygli á að samkvæmt uppgjöri Íslandsbanka væru markaðsbréf bankans gerð upp á svokölluðu markaðsgengi. Því sé hins vegar öðruvísi farið um tvo aðra banka, þ.e. Búnaðarbankann og Landsbankann sem beiti annars konar uppgjörsaðferðum. Hann vakti athygli á því að ef sams konar uppgjörsaðferðir hefðu verið viðhafðar varðandi Búnaðarbankann og giltu hjá Íslandsbanka-FBA þá hefði hagnaður Búnaðarbankans ekki verið 202 millj. kr. heldur 14 millj. kr. Munurinn er þarna heilmikill eins og við sjáum. Sama væri að segja um Landsbankann. Hefði ársreikningur bankans verið settur fram með sama hætti og hjá Íslandsbanka þá væri hagnaður Landsbankans á síðasta ári 355 millj. kr. en ekki 955 millj. kr. Ég ætla mér ekki þá dul að leggja dóm á hvor aðferðin sé skynsamlegri eða eðlilegri. Aðalatriðið er að hér sé um að ræða samræmingu þannig að þeir sem eru að velta fyrir sér þessum tölum geti með aðgengilegu móti áttað sig á því hver sé raunveruleg niðurstöðutala úr ársreikningunum. Hér er ekki aðeins um að ræða almenna upplýsingagjöf heldur ekki síður að í ýmsum tilvikum er um að ræða fjárfestingarkost hjá almenningi, ekki síður en fagfjárfestum, sem leggur sparnað sinn undir og tekur ákvarðanir sínar um varðveislu sparifjársins á grundvelli upplýsinga úr ársreikningum. Þess vegna skiptir miklu máli að fólki sé nákvæmlega ljóst hver afkoma einstakra fjármálastofnana er, hvort sem þar er um að ræða lífeyrissjóði, banka eða aðrar fjármálastofnanir. Það er mikið í húfi og þess vegna hef ég, virðulegi forseti, leyft mér að leggja þessar spurningar fyrir hæstv. viðskrh.

Hæstv. forseti. Ég vil taka það fram í upphafi að það var leitað til Fjármálaeftirlitsins til að fá svör við fyrirspurn hv. þm. Í fyrsta lagi er spurt hvort mat á markaðsverðbréfum hafi verið með sama hætti í ársreikningum fjármálafyrirtækjanna 1999 og 2000. Sömu reglur giltu um mat á markaðsverðbréfum bæði árin sem spurt er um fyrir einstakar tegundir fjármálafyrirtækja. Ákvæði um mat á markaðsverðbréfum fjármálafyrirtækja er að finna í eftirfarandi reglum: reglugerð nr. 554/1994, með síðari breytingum, um gerð ársreiknings viðskiptabanka sparisjóða og annarra lánastofnana; reglugerð nr. 612/1996, um ársreikninga og samstæðureikninga líftryggingafélaga; reglugerð nr. 613/1996, um ársreikninga og samstæðureikninga vátryggingafélaga annarra en líftryggingafélaga; reglugerð nr. 55/2000, um ársreikninga lífeyrissjóða og síðan reglur nr. 19/1998, um ársreikninga fyrirtækja í verðbréfaþjónustu. Allar umræddar reglur eru byggðar á erlendum fyrirmyndum, einkum evrópskum og teljast vera innan ramma viðeigandi tilskipana sem gilda á Evrópska efnahagssvæðinu. Sérstakar tilskipanir gilda þó ekki um gerð ársreiknings fyrirtækja í verðbréfaþjónustu og lífeyrissjóða. Í öðru lagi er spurt hvort samræmdum uppgjörsaðferðum sé beitt vegna markaðsverðbréfa í ársreikningum einstakra fjármálafyrirtækja. Matsákvæði varðandi markaðsverðbréf eru mismunandi á milli einstakra tegunda fjármálafyrirtækja en fylgja þeim reglum sem áður voru nefndar. Enn fremur eru ákvæði um mat á verðbréfum mismunandi eftir því hvort þau eru flokkuð sem veltuverðbréf, þ.e. verðbréf sem ekki eru ætluð til varanlegrar eignar, eða ekki. Af því leiðir að mat á verðbréfum hjá sama fjármálafyrirtækinu getur breyst milli ára ef breyting verður á flokkun verðbréfa. Sama á við milli fjármálafyrirtækja sem lúta sömu reikningsskilareglum og flokka verðbréf með mismunandi hætti. Í skýringum ársreiknings á hins vegar að gera nánari grein fyrir reikningsskilaaðferðum og upplýsa t.d. um markaðsverð verðbréfa sem færð eru á kostnaðarverði enda sé það fyrirliggjandi. Mismunandi matsaðferðir samkvæmt framansögðu leiða til mismunandi niðurstöðu í rekstrar- og efnahagsreikningum sem geta torveldað samanburð milli fyrirtækja í sömu grein. Að síðustu er spurt hvort ástæða sé til að samræma uppgjörsreglur fjármálafyrirtækja að þessu leyti. Af hálfu Fjármálaeftirlitsins var fyrir nokkru síðan ákveðið að huga að meiri samræmingu á matsákvæðum í hinum mismunandi reglum sem gilda um reikningsskil fjármálafyrirtækja en nokkurt svigrúm er fyrir hendi innan núverandi tilskipana á þessu sviði. Í því sambandi verður einkum litið til fyrirmynda í stöðlum frá alþjóðareikningsskilanefndinni. Þróunin á Evrópuvettvangi er sú að stefna að því að færa reikningsskilareglur í átt til þeirra staðla sem settir hafa verið af reikningsskilanefndinni. Sé tekið mið af staðli nr. 39, sem fjallar m.a. um mat á verðbréfum, yrðu markaðsbréf í aðalatriðum flokkuð í eftirfarandi þrjá flokka: 1. Virk markaðsverðbréf sem skráð yrðu á markaðsverði og matsbreyting færi um rekstrarreikning. 2. Önnur markaðsverðbréf sem einnig yrðu skráð á markaðsverði en matsbreyting, hvort sem hún er óinnleystar tekjur eða óinnleyst tap, færist á sérstakan eiginfjárreikning. Að auki yrði að gera grein fyrir heildarafkomu í reikningsskilum sem tæki þá til innleystrar afkomu samkvæmt rekstrarreikningi og breytingar á óinnleystri afkomu sem fór um eigið fé. 3. Skuldabréf sem fyrirtæki ætla að eiga út eignarhaldstímann en þau eru skráð miðað við upphaflega ávöxtunarkröfu. Nánar þyrfti að kveða á um í reglum hvernig verðbréfin yrðu flokkuð og hvernig skuli fara með tilfærslu á milli flokka.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir afar greinargóð svör um þetta mál og geri mér mætavel grein fyrir því að fátt er einhlítt í þessum efnum og afar vandmeðfarið hvernig staðið er að þessum uppgjörsaðferðum. Ég vil hins vegar sérstaklega fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðherra að nú sé fyrirhugað að huga frekar að meiri samræmingu á þessum sviðum. Það er mjög mikilvægt, eins og ég nefndi í ræðu minni áðan, að þessar reglur séu sem gagnsæjastar þannig að þeir sem þurfa allra hluta vegna að kynna sér ársreikninga fjármálafyrirtækja geti gert það með því að bera þá saman með nokkuð samanburðarhæfum hætti milli einstakra stofnana og ég tala nú ekki um á milli ára. Og það kom auðvitað skýrt fram í máli hæstv. ráðherra að þessar aðferðir eru samræmdar á milli ára hjá einstökum fjármálastofnunum og út af fyrir sig er mjög mikilvægt að svo sé þannig að menn geti ekki breytt uppgjörsaðferðunum til þess að ná fram niðurstöðu sem e.t.v. er á einhvern hátt hagstæðari. Hins vegar liggur það fyrir, eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra, að þessar matsaðferðir eru mjög mismunandi milli fyrirtækjanna. Það kom fram einmitt núna á þessu vori þegar fjármálastofnanirnar voru að birta ársreikninga sína. Við verðum að átta okkur á því t.d. að afkoma þeirra lífeyrissjóða sem eru núna að greina frá afkomu sinni ræðst mjög mikið af því hvernig þeir bókfæra markaðsverðbréf sín. Það er ljóst að margir þessara sjóða sýna í raun lakari ávöxtun ef notuð er markaðsviðmiðunin, ef notað er markaðsverð einstakra markaðsbréfa sem eru í þeirra eigu vegna þess hvernig gengisþróunin var á síðasta ári og það mun væntanlega líka koma fram ef fram heldur sem horfir varðandi þennan hluta markaðarins á árinu sem nú var að líða. Virðulegi forseti. Stóra málið er þó það að ástæða er til að fagna því að nú sé verið að huga að meiri samræmingu í því skyni að auðvelda 

Herra forseti. Vatnsorka er sú náttúruauðlind Íslendinga sem fyrst voru settar um skýrar lagareglur með vatnalögum frá 1923. Þar var mótuð sú regla að réttur til nýtingar vatnsorku fylgi eign á landi. En eftir að þjóðlendulögin voru sett er þó ljóst að mikill hluti vatnsorku landsins er í þjóðareign því að auk vatnsorku sem fyrirfinnst í þjóðlendum á ríkið þá vatnsorku sem tilheyrir jarðeignum ríkisins og óbeint þau vatnsréttindi sem orkufyrirtæki í eigu ríkisins hafa eignast. Líkindi benda til þess að allt að 2 / 3 hlutum vatnsaflsins séu í eigu ríkisins, sveitarfélaga og opinberra orkufyrirtækja. Lengst af hafa þessi orkufyrirtæki ekki verið rekin með arðsemiskröfu en þegar samkeppni kemst á, ef frv. til nýrra raforkulaga verður að lögum, verður þar á breyting. Jafnframt má búast við breytingum á eignarhaldi fyrirtækjanna í framtíðinni, svo og það að fleiri munu koma að raforkuframleiðslu en opinberir aðilar og jafnvel einnig fleiri en Íslendingar sjálfir. Herra forseti. Því er mikilvægt að marka stefnu sem tryggi að þjóðin njóti eðlilegs arðs af þessum auðlindum sínum, bæði þeim sem nú þegar eru nýttar og hinum sem enn eru óbeislaðar. Auðlindanefnd taldi það í samræmi við almenna stefnumótun sína að tryggja þyrfti að þjóðin nyti í framtíðinni eðlilegrar hlutdeildar í þeirri auðlindarentu sem nýting vatnsafls í eigu þjóðarinnar skapaði og taldi nefndin í áliti sínu að það yrði best tryggt með sölu vatnsréttinda í þjóðareign á markaði eða með uppboðum. Ég hef því lagt eftirfarandi fyrirspurn fyrir hæstv. iðnrh.: ,,Hefur verið litið til þess við samningu frumvarps til nýrra raforkulaga hvort og þá hvernig auðlindagjald verður í framtíðinni innheimt af vatnsafli í þjóðlendum?`` Þetta hefði, herra forseti, allt eins getað verið vatnsafli í þjóðareign. Þegar þessi fyrirspurn var lögð fram hafði ráðherra ekki kynnt frv. til nýrra raforkulaga. Nú hefur ráðherra kynnt það frv. opinberlega. Við þingmenn höfum reyndar ekki fengið að sjá frv. enn þá. En það hlýtur að verða mjög fljótlega. Alla vega spyr ég ráðherra hvort til þess hafi verið litið við samningu frv. að þjóðin fengi eðlilegan arð af þessum auðlindum sínum í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst ítreka það sem kom fram hjá hv. þm. og fyrirspyrjanda að mál það sem hér um ræðir er ekki orðið opinbert. Því hefur ekki verið dreift á hv. Alþingi þannig að ég á nokkuð erfitt með að tala mikið um það í fyrirspurnatíma. En ég vænti þess að það styttist mjög í að svo verði og að málið verði tekið til umræðu áður en þing fer heim í vor. Í frv. til raforkulaga er gert ráð fyrir að réttur til að nýta auðlindir til raforkuvinnslu byggist á leyfi ráðherra. Ekki er því lagt til að fara svonefnda uppboðsleið. Er nálgun frv. mjög í samræmi við gildandi lög um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu og þá er vísað til laga nr. 58/1998, um ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta, varðandi leyfi til nýtingar auðlinda í þjóðlendum og gjaldtöku vegna hennar. Þess má geta að samkvæmt lögunum, þ.e. þjóðlendulögunum, er hæstv. forsrh. heimilt að ákvarða eða semja um endurgjald fyrir nýtingu slíkra réttinda í þjóðlendum. Þetta er fyrst og fremst það sem ég vil láta koma hér fram nú við þessar aðstæður vegna þess, eins og ég sagði áðan, að málið er ekki komið fyrir þingið. Þess vegna á ég erfitt um vik. En ég efast ekki um að þetta frv. verði rætt ítarlega þegar það kemur hér á dagskrá.

Hæstv. forseti. Mér fannst þetta býsna óljós svör sem hér komu. Ég verð að segja alveg eins og er að maður getur ekki annað en kvartað yfir því að mál eins og það sem hér ber á góma í sambandi við nýtingu raforku í landinu skuli ekki enn vera komið fyrir sjónir þingmanna. Hæstv. ráðherra er búin að láta ýmislegt koma fram úr þessu máli í fjölmiðlum að undanförnu en þingmenn hafa ekki fengið að skoða það sem hér á að verða að lögum eða fara í hendur þingmanna. Mér finnst að það ætti að vera regla þegar ríkisstjórn og hæstv. ráðherrar eru tilbúnir með sín mál og svo tilbúnir að þeir setja það í fjölmiðla, þá komi þeir þeim upplýsingum til þingmanna um leið þannig að þeir geti verið færir um að taka þátt í umræðum. Það vantar auðvitað sárlega stefnumörkun í því máli sem hér er spurt eftir frá hendi ríkisins og hér hafa menn verið á sífelldum flótta undan þeim endapunkti sem hlýtur að verða, þ.e. að auðvitað verður ríkið að fá fullt verð fyrir allt sem það á.

Herra forseti. Ég vil a.m.k. þakka hæstv. ráðherra fyrir að útiloka ekki að farin verði sú leið að taka upp auðlindagjald fyrir leyfi til að nýta auðlindir af þessu tagi. Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að fara þá leið í ríkari mæli. Við eigum að taka upp auðlindagjald í sjávarútvegi, fyrir orkulindir eins og þessar og líka fyrir fjarskiptarásir, og ég er þeirrar skoðunar að við eigum að nota gjaldið sem fæst með þessum hætti til þess að lækka aðra skattheimtu af hálfu ríkisins, t.d. til þess að lækka til lengri tíma litið tekjuskatta einstaklinga, líka til þess að lækka tekjuskatta á lítil og meðalstór fyrirtæki. Herra forseti. Ég tek eftir því að talsvert er rætt um það núna að lækka tekjuskatta almennt á fyrirtæki af hálfu stjórnarliða. Ég held hins vegar að tími sé kominn til þess að reifa möguleikana á því að lækka tekjuskatta einstaklinga og Samfylkingin sér með þessari leið ákveðna möguleika á því að verða ríkinu úti um tekjur sem geta nýst til þess. Þess vegna hvet ég hæstv. ráðherra til þess að kanna þetta mál í framtíðinni.

Herra forseti. Fyrst um það að ráðherranum sé tregt tungu að hræra í sölum Alþingis um þetta mál, þá tókum við sem höfum beðið eftir því að málið birtist í þinginu eftir því að ráðherra var hins vegar ekki sérstaklega orða vant þegar fjölmiðlum var gerð grein fyrir því hvað frv. fól í sér, þ.e. þegar það var afgreitt út úr ríkisstjórn til þingflokka ríkisstjórnarinnar. Það er afskaplega óþægilegt að lenda ítrekað í því að mál séu kynnt með þeim hætti þannig að mér hefði fundist að ráðherrann gæti verið býsna berorð hér ef hún einu sinni svo kysi. Hins vegar kemur hér fram að ekki er ætlað í frv. að fram fari uppboð á nýtingarrétti heldur verði gefið út leyfi ráðherra. Látum gott heita á þessu stigi málsins. En einhvern veginn verður ráðherra að finna hlutlægar aðferðir til þess að veita slík leyfi ef fleiri en einn og fleiri en tveir sækjast eftir leyfi til virkjunar eða raforkuvinnslu á sama stað. Spurning er þá hvaða leiðir ráðherra vill fara. Telur ráðherra að uppboðsleiðin sé útilokuð eða er ráðherra tilbúin að horfa til þeirra leiða ef upp koma slíkar kringumstæður? Auðlindanefnd taldi að ef samkeppnisforsendur væru fyrir hendi þá bæri að fara uppboðsleið eða útboðsleið. Ég tek auðvitað eftir því, herra forseti, að hvað svo sem ríkisstjórnin og talsmenn hennar hafa verið að segja um niðurstöður auðlindanefndar, og henni var almennt fagnað, þá kemur það hér í hverju málinu á fætur öðru svo fyrir að menn fara fram hjá þeirri meginlínu sem nefndin lagði með sínum störfum. Það vekur athygli, herra forseti, að svo skuli vera og mér sýnist að hæstv. iðnrh. sé á svipuðu róli hér í sínum svörum. Þess vegna ítreka ég þessa spurningu: Hvaða hlutlægu leiðir sér hæstv. ráðherra til að veita slík leyfi ef fleiri en einn vilja virkja eða nýta raforku á sama stað?

Hæstv. forseti. Ég get alveg tekið undir það að vissu leyti með hv. þingmönnum að staðan er erfið þegar mál eru komin eins mikið í umræðu og raun ber vitni með það frv. sem hér um ræðir og þeir hafa ekki fengið að sjá málið. Engu að síður eru mál annaðhvort á dagskrá á hv. Alþingi eða ekki og þetta frv. er ekki komið á dagskrá. Þess vegna tel ég mjög erfitt að fjalla um það á hv. Alþingi. Hins vegar vonast ég til þess að það muni líta dagsins ljóst mjög fljótt og þá verður auðveldara um vik. Hvort innheimta skuli auðlindagjald almennt eða ekki er náttúrlega stór spurning og hápólitísk spurning og vel getur verið að ekki þurfi að gilda það sama um alla þætti. En ég held að þarna sé ágreiningur jafnvel á milli stjórnmálaflokka og í sjálfu sér er það ekki nema eðlilegt. En um þá leið sem hv. þm. og fyrirspyrjandi mælti sérstaklega með, þ.e. uppboðsleiðinni, þá er það eins og kom fram í mínu máli hér í upphafi ekki sú leið sem farin er í frv., heldur leyfisveitingaleiðin. Teljum við það einfaldlega eftir vel ígrundaða yfirferð á málinu í heild að það sé sú leið sem sé æskilegri og í miklu betra samræmi við það sem við höfum almennt tamið okkur hér í vinnubrögðum sem varða auðlindir okkar og ekki síður þegar um vatnsorkuna og þá auðlind er að ræða.

Herra forseti. Styrkir til framhaldsskólanema sem ekki eiga þess kost að sækja nám í heimabyggð sinni eru ákaflega mikilvægt tæki til að jafna eða draga úr, er kannski réttara sagt, þeim mikla aðstöðumun sem óumdeilanlega er fyrir hendi milli þeirra fjölskyldna eða námsmanna sem sótt geta slíkt nám heiman að frá sér annars vegar og hins vegar þeirra sem þurfa að sækja það um langan veg eða dvelja langdvölum fjarri heimili sínu í heimavist eða annars staðar. Nokkuð hefur áunnist á síðustu árum að þoka þessum styrkjum upp á við og ber að sjálfsögðu að þakka það, enda óumdeilt að aðstöðumunurinn þarna er gífurlegur og hefur verið lauslega metið að ekki sé ólíklegt að kostnaðarauki þeirra fjölskyldna sem þurfa að senda framhaldsskólanema til langdvala í fjarlægum byggðarlögum, sé af stærðargráðunni 350--500 þús. kr. fyrir hvern nemanda. Námsstyrkjakerfið var ákaflega einfalt í framkvæmd meðan framhaldsskólarnir sem fullnægðu skilyrðum til að teljast á því námsstigi voru sárafáir, tveir og síðan kannski fimm, sex um langt árabil. En nú er öðru að heilsa. Nú skipta slíkir skólar tugum sem að einhverju eða öllu leyti fullnægja viðkomandi skilyrðum og aðstæður eru um margt breyttar. Þetta að sjálfsögðu kallar á ýmis álitamál sem upp koma varðandi það hverjir skuli njóta slíkra styrkja og hverjir ekki og hvernig þeim skuli fyrir komið. Þar koma upp álitamál eins og þau hvað skuli teljast í þessum skilningi sambærilegt nám. Það koma upp skilgreiningar sem varða vegalengdir, eins og til að mynda 30 km regla sem er í gildandi reglugerð og getur leitt til þess að framhaldsskólanemi sem sækir nám 31 km frá heimili sínu fær styrki, en annar sem býr í 29 km fjarlægð, þó að um fjallveg sé að fara, gerir það ekki. Í þriðja lagi hafa reglur sem lúta að tilhögun aksturs oft valdið ágreiningi. Það eru sem sagt ýmis grá svæði í þessu, herra forseti, sem út af fyrir sig má eðlilegt telja og alltaf hljóta að verða, en þau kalla á að fyrir hendi sé sveigjanleiki og möguleikar á að túlka þessar reglur þannig að styrkirnir nái til þeirra sem raunverulega þurfa á þeim að halda og þeir eiga að hjálpa. Ég hef því leyft mér í þessu sambandi að spyrja hæstv. ráðherra nokkurra spurninga: 1. Í hversu mörgum tilfellum bárust athugasemdir við afgreiðslu námsstyrkjanefndar á umsóknum framhaldsskólanema um námsstyrki fyrir skólaárið 2000--2001? 2. Hversu mörgum úrskurðum um námsstyrki var breytt vegna athugasemda sem bárust námsstyrkjanefnd? Svör við þessum spurningum ættu að færa okkur heim sanninn um hversu mörg jaðartilvik koma upp í starfi námsstyrkjanefndarinnar. 3. Telur ráðherra ástæðu til að endurskoða reglugerð nr. 746/2000, um jöfnun námskostnaðar?

Herra forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda að á undanförnum árum hefur tekist að auka fjárveitingar til þeirra þátta sem lúta að námsstyrkjum vegna framhaldsskólanema. Nú er svo komið að því marki sem menn settu sér í byggðaáætlun er náð og Alþingi hefur með fjárveitingum fullnægt þeim markmiðum sem menn settu sér þar. Það hefur því mikið áunnist á þessu sviði. Síðan hefur einnig verið unnið að því að endurskoða þær reglur sem gilda um úthlutun þessara styrkja og á sl. hausti var gefin út ný reglugerð um hvernig staðið er að úthlutun styrkjanna. Var það m.a. gert í ljósi þess að menn töldu reglurnar sem þá voru í gildi ekki fullnægja öllum þeim kröfum sem gera bæri í slíkum tilvikum. Og ekki síst voru það nemendur sem bentu á það að kerfið væri misnotað. En hv. þm. spyr: Í hversu mörgum tilfellum bárust athugasemdir við afgreiðslu námsstyrkjanefndar á umsóknum framhaldsskólanema um námsstyrki fyrir skólaárið 2000--2001? Fjöldi styrkumsókna vegna náms á haustmissiri árið 2000 var 2.816. Af þeim voru 62 ógildar, endursendar, og 327 var synjað um styrk. Samtals voru því 2.427 styrkumsóknir samþykktar, 2.039 vegna dvalarstyrks og 388 vegna akstursstyrks. Til viðbótar þessum styrkþegum nýttu sér 507 nemendur skipulagðan akstur á vegum skóla, þ.e. samkvæmt yfirlitum frá þeim skólum sem notið hafa greiðslna frá námsstyrkjanefnd vegna akstursins. Haustið 2000 var akstursstyrkur 48.750 kr. Dvalarstyrkur A 65.000 kr. Dvalarstyrkur B 74.750 kr. Og dvalarstyrkur C 84.500 kr. En landinu er skipt í svæði A, B og C eftir nánari skilgreiningu í reglugerðinni. Hinn 30. mars sl. hafði námsstyrkjanefnd borist 201 erindi vegna afgreiðslu umsókna um styrk sl. haustmissiri. Af þessum erindum eru 14 afgreidd þegar þetta svar er samið af starfsmönnum Lánasjóðs íslenskra námsmanna sem tóku að sér að sinna þessu verkefni samkvæmt hinni nýju reglugerð. Þá er spurt: Hversu mörgum úrskurðum um námsstyrki var breytt vegna athugasemda sem bárust námsstyrkjanefnd? Svarið við því er að námsstyrkjanefnd hefur endurskoðað eða breytt fyrri afgreiðslum í 79 erindum. Loks er spurt: Telur ráðherra ástæðu til að endurskoða reglugerð 746/2000, um jöfnun námskostnaðar? Þegar reglugerðin var gefin út sl. haust var því lýst yfir að menn mundi að sjálfsögðu fara yfir reynsluna af þessum vetri og meta hana og skoða þau erindi sem bærust ef menn teldu að ekki væri rétt að málum staðið eða komið nægilega til móts við sanngirnissjónarmið með reglugerðinni. Yfirlit yfir þetta hefur ekki verið tekið saman enn, enda skólaárinu ekki lokið. En að sjálfsögðu verður það gert og ég veit að námsstyrkjanefndin sem hefur unnið þetta verk hefur unnið það af mikilli samviskusemi og farið nákvæmlega yfir allar athugasemdir sem borist hafa. Einnig hafa menn fært margvísleg rök fyrir því hvaða sjónarmið búa að baki þessum reglum. En eins og við vitum er grunnhugmyndin með þessum styrkjum að auðvelda fólki í dreifbýli að stunda nám í framhaldsskóla. Það nýmæli var einnig tekið upp við gerð þessarar reglugerðar núna að gefa nemendum sem búa á höfuðborgarsvæðinu kost á að fá slíka styrki, enda mundu þeir ákveða að stunda nám utan höfuðborgarsvæðisins og sækja nám í dreifbýlisskólum. Við teljum að það sé liður í því að jafna líka framboð á námi með því að leitast við að fjölga nemendum í þeim skólum þar sem þeim hefur frekar fækkað á undanförnum árum.

Herra forseti. Hér er á ferðinni umræða um stórmál eins og hæstv. ráðherra kom inn á og hæstv. fyrirspyrjandi gerði grein fyrir. Þau atriði sem ég vildi vekja athygli á er þessi fjarlægðarregla, þessi 30 km fjarlægð frá skóla, þar sem engar almenningssamgöngur eru. Þar getur það verið svo að ef 3 km eru milli bæja, þá fær fólkið á öðrum bænum greiðslur samkvæmt einu kerfi en á bænum við hliðina samkvæmt öðru. Þetta er afar ósanngjarnt, herra forseti. Einnig túlkun á hvað reglubundið nám er. Er það fjöldi eininga sem þarf að skila? Nú vitum við að nemendur eiga misgott með nám og geta ekki allir skilað fullum einingum eins og tilskilið er á eðlilegum námshraða. Er þeim nemendum refsað í sambandi við námsstyrki sem verða að taka námið á lengri tíma en meðaltalið gerir? Herra forseti, ég tel að þetta sé líka mikið réttlætismál og hvernig á því er tekið.

Herra forseti. Það kom fram hjá hæstv. menntmrh. áðan að með þeim fjárveitingum sem hafa komið tvö síðustu ár væri því markmiði byggðaáætlunar náð, eins og hæstv. ráðherra komst að orði. Ég vil mótmæla þessari fullyrðingu og segja að enn þá er langt í land. Nýleg reglugerð sem hæstv. menntmrh. gaf út hefur fjölgað nemendum og þar af leiðandi hafa þær peningaupphæðir sem hafa komið nýjar inn í þetta ekki dugað til að standa undir því. Ég minni einnig á að í svokallaðri byggðanefnd forsrh., sem skipuð var í sambandi við kjördæmabreytinguna, sem var þverpólitísk nefnd, var nákvæmlega sett niður hvernig ætti að ná settu marki. Samkvæmt orðum hæstv. forsrh. hér á hinu háa Alþingi voru það tillögur sem átti að fara eftir en ekki einhverjar gulrætur fyrir stjórnarþingmenn meðan væri verið að troða því í gegn að breyta kjördæmaskipuninni.

Herra forseti. Ég tel að því marki hafi alveg verið náð sem ríkisstjórnin setti sér með jöfnun námskostnaðar. Ég þekki það mjög vel sjálf. Ég tel í rauninni að jöfnuðurinn sé orðinn mjög eðlilegur miðað við að það kostar líka að vera með unglinga í framhaldsnámi í Reykjavík og á öðrum þéttbýlisstöðum. Ég held að þessi breyting sé líka heilmikið sóknarfæri fyrir skólana úti á landi. Ég vil t.d. minna á Laugarvatn. Þeir geta nú farið að sækja nemendur til Reykjavíkur. Ég vil síðan aðeins taka það fram að mér þykir gott að reglugerðin um fjarlægðarmörk verði endurskoðuð, því auðvitað verður að taka tillit til landfræðilegra aðstæðna. Það getur verið munur á þessu gráa svæði, 30 km, og taka verði sérstakt tillit til þeirra. En ég tel að jöfnunin hafi náðst fram hjá ríkisstjórninni.

Herra forseti. Það er ljóst að með þeim skrefum sem stigin voru með breytingum á reglugerð og því að færa afgreiðslu þessara mála yfir til Lánasjóðs íslenskra námsmanna úr menntmrn., þá hafa verið stigin heillaspor í þá átt að jafna þennan kostnað. Hins vegar er ljóst að fullkomnum jöfnuði er ekki náð. Það hljóta mjög margir þingmenn að hafa orðið varir við ýmiss konar óánægju. Þess vegna er mjög mikilvægt að taka undir og hvetja hæstv. menntmrh. til þess að mjög verði vandað til endurskoðunar á reglugerðinni. Það er náttúrlega ekki hægt að ætlast til þess að í fyrsta skrefi nái menn fullominni reglugerð. Þess vegna er það fagnaðarefni að hæstv. menntmrh. tilkynnir hér að það hafi ætíð verið ætlunin að fara yfir málið. Fara vel yfir þau mál sem hafa lent á jaðrinum. Það er augljóst að þau eru nokkur. Og þess vegna verður auðvitað að vanda til endurskoðunarinnar og vonast til þess að menn nái að stíga skref til þess að ná fullkomnum jöfnuði, þó að honum verði trúlega seint náð algjörlega.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin og upplýsingarnar. Ég tel að þau 200 erindi sem bárust vegna 2.800 umsókna og um 2.400--2.500 endanlegra styrkþega sýni að álitamálin í þessu sambandi eru býsna mörg. Upp undir 10% af þessum umsóknum leiða síðan af sér erindi til námsstyrkjanefndar. Og það sýnir held ég að álitamálin eru þarna býsna mörg. Í öðru lagi finnst mér það jákvætt að vilji sé til þess að halda áfram að endurskoða þessar reglur. Ég held að það sé þörf á því. Ég þekki allmörg tilvik sem upp komu strax í vetur sem sýna að viðmiðunarmörk eða reglur af því tagi sem menn eru auðvitað að reyna að setja sér og geta verið fullkomlega skiljanleg, eins og 30 km reglan eða annað slíkt, geta á hinn bóginn skapað vandamál og gert það að verkum að um verður að ræða nánast hreina og klára mismunun eftir því hvorum megin hryggjar menn detta við slíkar reglur. Ég tel að sú breyting að gera nemendum úr þéttbýli kleift að njóta styrkja í heimavistarskólum á landsbyggðinni hafi verið góð. Aðstæður eru þannig eins og við vitum í mörgum slíkum tilvikum að það er held ég öllum mjög til góðs að sá möguleiki sé opinn og þá er ekki gott að um mismunun yrði að ræða í því tilliti. Að lokum vil ég segja, herra forseti, að ég tel að mikið verk sé óunnið í að fara áfram yfir þetta mál. Kostnaður hefur hækkað mjög. Þó að í krónum talið hafi upphæðin á fjárlögum í grófum dráttum náð því sem byggðanefnd þingflokkanna lagði til, þá þarf líka að líta á þann fjölda sem er að fá styrki, því það er deilitalan og það þarf líka að líta á raunkostnaðinn. Þetta kostar að farið sé rækilega yfir málin með reglubundnu millibili. Ég minni á að síðustu að þeir útreikningar sem lágu til grundvallar hugmyndum byggðanefndarinnar voru lauslegir. Það var viðurkennt að þar væri ekki um mjög viðamikla úttekt á raunkostnaðinum að ræða.

Herra forseti. Varðandi síðasta atriðið í máli hv. þm. þá get ég ekki tekið undir það að útreikningarnir séu lauslegir. Það fór fram sérstök athugun á vegum Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands. Það lá fyrir úttekt á þessum kostnaði og sú skýrsla var lögð fram hér á Alþingi. Síðan koma þingmenn og leggja fram ákveðnar hugmyndir. Þeim hugmyndum hefur verið hrundið í framkvæmd. Í fjárlögin hafa verið settar nákvæmlega þær tölur sem menn töluðu um þegar þessar tillögur voru kynntar og þannig er ekki hægt að segja að það hafi verið lausatök á þessu máli. Það er einnig rangt að halda því fram að styrkþegunum hafi fjölgað. Það hefur ekki gerst. Hins vegar hefur verið tekið mun skipulegar á umsóknum og farið yfir þær á nýjum forsendum. Ég tel að núna sé úthlutað af meiri sanngirni með tilliti til þess markmiðs sem menn setja sér með þessum fjárveitingum. Að sjálfsögðu er spurning um 20, 30 eða 40 km. Einhvers staðar verða menn að setja slík mörk. Vonandi hafa þau ekki áhrif á byggðaþróunina eða móta afstöðu fólks til þess hvar það býr. En við þurfum að hafa þessa leikreglu þannig að mest fé komi þeim til nota sem þurfa helst á því að halda. Það eru þeir sem búa fjærst frá skólunum, á því byggjast þessar reglur og einnig á kröfunni um ákveðna námsframvindu og að skólar staðfesti að viðkomandi nemandi stundi námið. Þetta eru allt atriði sem við þurfum að hafa í huga þegar við fjöllum um þessa þætti. Ég vona svo sannarlega að við megum áfram eiga gott samstarf um að efla þetta kerfi og stuðla að því að draga úr misrétti á þessu sviði eins og öðrum.

Herra forseti. Tækniskóli Íslands hefur verið í ákveðinni biðstöðu á undanförnum árum. Sá vilji hæstv. menntmrh. að koma skólanum í hendur einkaaðila hefur legið fyrir og vitað var um viðræður ráðuneytisins við undirbúningsfélag um stofnun og rekstur tækniháskóla, m.a. á grunni Tækniskólans. Það hefur síðan komið fram að viðræðuslit hafa orðið við undirbúningsfélagið og í frétt á síðu Samtaka iðnaðarins, sem var einn að aðilunum að undirbúningsfélaginu, kom fram að ekki hafi tekist að finna sameiginlegan grundvöll varðandi fjármögnun sem báðir aðilar gætu sætt sig við. Í frétt Morgunblaðsins frá 25. síðasta mánaðar sagði jafnframt að ráðherra hefði farið á fjörurnar við Háskólann í Reykjavík um að koma að rekstri tækniskólans en háskólinn ekki verið reiðubúinn að koma að rekstrinum að svo stöddu. Herra forseti. Það hefur komið fram að reiknilíkan fyrir háskóla, sem gerir ráð fyrir að 30 séu í námshópi, geri það að verkum að sérhæft nám sem fáir fara í á hverju ári sé að verða til vandræða í kerfinu. Þessi regla kann á næstu árum að stýra framboði í háskólanám í þann farveg að flestir skólarnir keppist við að bjóða upp á vinsælt nám, þ.e. nám sem býður upp á nægjanlega mikinn fjölda nemenda, en fáir eða engir verði til að bjóða upp á nám sem færri kjósa, enda standi slíkt nám engan veginn undir sér. Hins vegar er jafnljóst að atvinnulífið þarf áfram á sérhæfðu tæknimenntuðu fólki að halda og kannski hefur þörfin fyrir það aldrei verið brýnni en í dag. Getur það verið að vegna þess að Tækniskólinn hefur menntað ýmsa sérhæfða hópa þar sem fjöldinn hefur m.a. ráðist af fjölda þjálfunarplássa úti í atvinnulífinu þá sé sá skóli, eða öllu heldur það mikilvæga nám sem hann hefur boðið upp á, að verða hornreka í menntakerfinu og þá vegna reiknilíkansins? Í ljósi þessa, herra forseti, spyr ég hæstv. menntmrh.: 1. Hvað olli viðræðuslitum milli ráðuneytisins og þeirra aðila sem sóttust eftir því að koma að uppbyggingu tækniháskóla á grunni Tækniskóla Íslands? Þá er ég að vísa til undirbúningsfélagsins. 2. Hvaða hugmyndir eru nú uppi um að efla tækninám á háskólastigi? Ég ítreka það sem ég sagði áðan, að líklega er mikilvægi þess meira nú en nokkru sinni fyrr.

Herra forseti. Það er rétt að geta þess hverjir voru í undirbúningsfélagi um Tækniháskóla Íslands. Þar voru fulltrúar frá Alþýðusambandi Íslands, Samtökum iðnaðarins, Tæknifræðingafélagi Íslands og Iðntæknistofnun. Að þessu komu ýmsir aðilar sem fengu mjög rúman tíma til að fjalla um málið og kynna sér alla þætti þess. Síðan þurfti að komast að niðurstöðu og hún birtist í yfirlýsingu sem undirrituð var, fyrir hönd undirbúningsfélags um stofnun tækniháskóla annars vegar og menntmrn. hins vegar, 12. febrúar 2001. Þar segir: ,,Menntamálaráðuneytið og undirbúningsfélag um stofnun og rekstur tækniháskóla hafa um alllangt skeið átt viðræður um möguleika á því að stofna og reka nýjan tækniháskóla, m.a. á grunni Tækniskóla Íslands. Viðræðurnar hafa verið víðtækar og málefnalegar en ekki hefur tekist að finna sameiginlegan grundvöll varðandi fjármögnun tækniháskólans sem báðir aðilar geta sætt sig við. Í ljósi þess er talið rétt að slíta með formlegum hætti þessum viðræðum um málið. Menntamálaráðuneytið og þeir, sem standa að undirbúningsfélaginu: Samtök iðnaðarins, Alþýðusamband Íslands, Tæknifræðingafélag Íslands og rannsóknastofnanir atvinnuveganna, eru eftir sem áður sammála um að nauðsynlegt sé að efla verk- og tæknimenntun sem hafi sterk tengsl við atvinnulífið. Aðilar munu vinna áfram að þessu markmiði.`` Síðan er þess getið að þessi yfirlýsing sé gefin í tveimur samhljóða eintökum. Það er of mikil einföldun hjá hv. þm. að líta þannig á að reiknilíkan hafi staðið þessu máli fyrir þrifum. Þar komu til aðrir þættir. Hugmyndir um það hvernig ætti m.a. að fjármagna þróunarkostnað áður en viðsemjendur ráðuneytisins tækju að sér rekstur skólans komu einnig til álita í þessu. Eins kom upp spurningin um það, í þeim hópi sem stóð að undirbúningsfélaginu, hvað þeir aðilar væru sjálfir reiðubúnir til að leggja mikið af mörkum vegna þátttöku sinnar í þessu verkefni. Það er því ekki rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að gera því skóna að spurningin um svonefnt reiknilíkan hafi þarna ráðið úrslitum. Það voru fjárhagslegir þættir í mun stærra samhengi en því sem lýtur að reiknilíkaninu. Nú má segja að tvennt blasi við. Það er spurningin um hvort leggja eigi fram á hinu háa Alþingi frv. til laga um Tækniháskóla Íslands, sem verði ríkisrekinn skóli eins og Háskóli Íslands, Kennaraháskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri, eða er áfram vilji til þess hjá aðilum í atvinnulífinu að koma að þessari starfsemi og taka þátt í henni í samvinnu við ríkisvaldið að færa þetta nám á háskólastig. Ég hef verið talsmaður þess, það er rétt hjá hv. þm., að stuðla að samstarfi við atvinnulífið um þetta verkefni. Ef menn líta á forsögu málsins og þá aðila sem koma að stjórn skólans núna liggur beint við að velta fyrir sér öllum kostum í því efni. Einnig er það í góðu samræmi við þá stefnu sem hér hefur verið mörkuð varðandi starfsnám og verknám að það skuli vera samstarfsverkefni atvinnulífs og ríkisvaldsins. Ég sé ekki annað en að þeir skólar sem nú eru reknir með einkaskólafyrirkomulagi á háskólastigi dafni hér vel. Þeir laða að sér nemendur. Nemendur hafa áhuga á því að stunda þar nám. Ég sé ekkert sem mælir gegn því að einkaskóli starfi einnig og bjóði upp á nám á borð við það sem nú er í boði í Tækniskóla Íslands. Þessir kostir verða nú skoðaðir til hlítar. Úr því sem komið er verður að sjálfsögðu ekki lagt fram frv. á Alþingi um þetta mál á þessu vori. Við munum fara yfir málið. Ég veit að það er áhugi hjá ýmsum í atvinnulífinu fyrir því að koma að þessu verkefni. Þetta er spennandi verkefni og ég held að þegar upp verður staðið þá muni það ekki stranda á reiknilíkani hvort menn vilja koma að þessum skólarekstri eða ekki.

Herra forseti. Því miður hafa þær viðræður sem hæstv. menntmrh. var að gera grein fyrir að hefði slitnað upp úr 12. febrúar tekið of langan tíma og haft áhrif á þróun þess skóla sem hér um ræðir. Það er því afar mikilvægt að komist verði að niðurstöðu varðandi skólann sem allra fyrst. Við gerð fjárlaga undanfarin ár hefur í raun skort viðmiðunartölur fyrir þennan skóla, sambærilegar við aðra skóla á háskólastigi, þar sem náðst hafa samningar við skólana um fjárframlögin. Það er mikilvægt að niðurstaða náist í málinu þannig að ekki þurfi enn einu sinni að samþykkja fjárlög á Alþingi án þess að taka tillit til eðlilegrar þróunar þess mikilvæga skóla sem hér um ræðir. Ég tek undir það með hæstv. menntmrh. að það verður auðvitað að ákveða sem allra fyrst hvaða leið menn vilja fara. Það verður síðan að fara í efnislega umræðu um það hvort menn séu sammála um þá niðurstöðu. Ég hlýt að spyrja hæstv. menntmrh. að því hvort hann geri ráð fyrir því að það verði komin niðurstaða í málið fyrir samþykkt næstu fjárlaga.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hér hafa komið fram. Í fyrsta lagi vil ég þó vísa því frá að ég sé að einfalda málin með því að taka reiknilíkanið til umræðu. Svo mikið hef ég heyrt frá þeim sem við það vinna að ég þykist vita að það sem ég setti hér fram um að það gæti stýrt háskólanámi eða vexti þess og viðgangi á næstunni er byggt á þeim veruleika sem menn búa við. Það er full ástæða til þess að ræða um það þótt ekki sé endilega undir þessum lið. Mér finnst, eins og hér hefur komið fram hjá hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni, mjög mikilvægt að komist niðurstaða í þetta mál hið fyrsta. Það er mikilvægt að við byggjum hér upp tækniháskóla og skólakerfið fái svarað þeim kröfum atvinnulífsins sem fyrir liggja um tæknimenntað fólk á ýmsum sviðum. Tækniskólinn hefur staðið sig mjög vel, ekki síst ef horft er til þeirra aðstæðna sem honum hafa verið sniðnar. Ég held að það sé mikilvægt að tekin verði um það formleg ákvörðun hið fyrsta hvert skuli stefnt. Mér heyrist ráðherrann tefla því hvoru gegn öðru að um geti verið að ræða ríkisháskóla sem síðan eigi samvinnu við atvinnulífið. Þetta er auðvitað mikill misskilningur vegna þess að ríkisháskóli getur engu síður en einkaskóli átt ágætt samstarf við atvinnulífið um uppbyggingu starfsnáms. Fyrir því eru fordæmi. Þess vegna er í sjálfu sér ekkert sem mælir gegn því að við förum af stað með ríkisháskóla, að Tækniháskóli Íslands verði ríkisháskóli byggður á þeim grunni sem Tækniskólinn hefur byggst upp á, og jafnframt sé haft samstarf við aðila í atvinnulífinu. Mér sýnist að þetta geti mjög vel gengið saman og hljóti að verða niðurstaðan ef hæstv. ráðherra nær ekki samkomulagi hið fyrsta við þá aðila sem horfa á þetta sem spennandi verkefni og eru annars staðar en í ríkiskerfinu.

Herra forseti. Ég hef litlu við fyrra svar mitt að bæta. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni að langur tími var gefinn til viðræðna við undirbúningsfélagið. Menn gætu helst gagnrýnt mig fyrir að hafa gefið þessum aðilum svona langan tíma til þess að velta málinu fyrir sér. Þegar litið er til baka og menn sjá hver niðurstaðan var þá hefði e.t.v. verið skynsamlegra að ganga til þessa verks fyrr að ljúka þessum viðræðum. Menn geta eins og oft er verið vitrir eftir á og sagt að sjá hefði mátt fyrr í ferlinu að í raun og veru var líklega aldrei við því að búast að þessir aðilar gætu tekið að sér að reka þennan skóla hvað sem reiknilíkaninu líður, því reiknilíkaninu hefur nú ekki verið beitt á skólann eins og hv. þm. vék að. Það hefur ekki verið notað gagnvart þessum skóla og þess vegna hefur ekki reynt á það. Hins vegar verða menn líka þegar þeir ræða um skólann að líta til þess að hann er tækniskóli og vissulega er það mikil vigt innan skólans, en þó kannski ekki aðalsmerki skólans núna þegar litið er til þeirra nemenda sem hann er að kalla á. Menn verða líka að vera raunsæir í því þegar þeir skoða skólann hvaða áherslur eru helstar í náminu með hliðsjón af þeim nemendum sem sækja inn í skólann. Þá kemur í ljós að í þessum skóla eins og í öðrum fjórum ef ekki fimm skólum í landinu virðist það vera rekstrarfræði og viðskiptafræði sem kallar á flesta nemendur. Þar sem samkeppnin er mest á milli háskóla í námsframboði þar er nemendafjöldinn einnig mestur. Þetta er umhugsunarefni og vert að velta því fyrir sér þegar menn skoða hvað er um að ræða.

Herra forseti. Segja má að þetta mál komi nokkuð að því máli sem hæstv. menntmrh. ræddi um, stöðu menntunar varðandi tækniskóla, þ.e. starfsnámsskólana. Það verður að segjast eins og er að það gleður auðvitað augað þegar skólar hefja starfsemi á haustin að sjá hið kappsfulla unga fólk leggja upp til náms mót framtíðinni. Þó neita ég því ekki að ég hef haft það á tilfinningunni að bóknáminu hafi hér á landi verið gert nokkuð hærra undir höfði en starfsnáminu. Oft hafa þær fullyrðingar heyrst og þá jafnan verið látið liggja að því að starfsnámið sé margfalt kostnaðarsamara en bóknámið. Það er m.a. þess vegna sem ég ber fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. menntmrh.: 1. Hve stór hluti nemenda úr grunnskóla skráir sig til náms í framhaldsskóla? 2. Hve margir þeirra (í hundraðshlutum eftir menntabraut) velja: a. bóknám, b. starfsnám? 3. Hve stór hluti nemenda hættir námi án formlegrar útskriftar af viðurkenndri námsbraut? 4. Hverjar eru sambærilegar tölur annars staðar á Norðurlöndum?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að vekja máls á þessum atriðum því hér er um mikilvæg málefni að ræða sem við getum talað lengi um hér í þingsalnum en höfum kannski ekki svör við ef við viljum breyta, hvernig við getum breytt þeirri þróun sem við stöndum frammi fyrir og höfum staðið frammi fyrir hér á landi um nokkurt árabil. Fyrst er spurt: Hve stór hluti nemenda úr grunnskóla skráir sig til náms í framhaldsskóla? Svarið er: Árið 1999 skráðu 89% grunnskólanemenda sig til náms í framhaldsskóla að loknu námi í grunnskóla. Sama hlutfall nemenda skráði sig í framhaldsskóla á árunum 1996, 1997 og 1998. Endanlegar tölur fyrir árið 2000 liggja ekki fyrir. Ég vil geta þess núna að við erum í fyrsta sinn núna í vor að framkvæma samræmd próf úr grunnskóla með þeim hætti að nemendur hafa val um hvort þeir taka prófið eða ekki. Eins og þið hafið séð í fréttum þá innrita 92% sig í þá námsgrein sem minnst er sótt, þ.e. í dönsku, upp í 96% sem innrita sig í próf í íslensku. Það virðist því vera að grunnskólanemendur almennt hafi þá afstöðu að það beri að taka þessi próf til að hafa alla möguleika opna þegar þeir koma upp á framhaldsskólastigið. Þá er spurt: Hve margir þeirra nemenda í hundraðshlutum eftir menntabraut velja: a) bóknám, b) starfsnám? Af öllum nemendum skráðum í dagskóla í framhaldsskólum haustið 1999, voru 70% nemenda í bók- og listnámi. Í starfsnámi voru 30% nemenda. Í skiptingunni er miðað við að til bóknáms teljist almennar brautir, málabrautir, uppeldis- og íþróttabrautir, félagsfræðibrautir, hagfræðibrautir og raungreinabrautir. En til starfsnáms iðn- og tæknibrautir, búsýslubrautir, matvælabrautir, viðskiptabrautir, þjónustuiðnir og heilsubrautir. Endanlegar tölur fyrir árið 2000 liggja ekki fyrir. Sé miðað við námsval 16 ára nemenda, sem skráðu sig til náms í framhaldsskóla haustið 1999, er myndin önnur. Tæp 79% nemendanna voru skráðir í bóknám eða listnám. Rúm 21% voru skráð í starfsnám, þar af tæp 7% í löggiltar iðngreinar. En endanlegar tölur fyrir árið 2000 liggja ekki fyrir. Þá er spurt: Hve stór hluti nemenda hættir námi án formlegrar útskriftar af viðurkenndri námsbraut? Samkvæmt ritinu Education at a Glance árið 2000, sem OECD gefur út, var útskriftarhlutfall framhaldsskólanema á Íslandi 92% árið 1998 og var með því hæsta innan OECD-ríkja en meðaltal þeirra var þá 79%. Á það ber að líta að þetta háa hlutfall felur í sér útskriftir allra aldurshópa Íslendinga. En ljóst er að íslenskir nemendur ljúka í mörgum tilvikum framhaldsskólanámi sínu síðar en nemendur í öðrum löndum. Sveigjanleiki skólakerfisins gerir þeim kleift að gera hlé á námi sínu um tíma eða stunda vinnu með námi. Í könnun sem Hagstofa Íslands gerði að beiðni menntmrn. á brottfalli nemenda úr framhaldsskólum milli áranna 1998 og 1999 kom fram að 24% nemenda komu ekki fram í nemenda- eða prófaskrá haustið eftir og er þá tekið tillit til þeirra sem lokið höfðu námi. Athuga þarf að einungis er um eina könnun milli tveggja ára að ræða og að mjög líklegt er að stór hluti þeirra 24% nemenda, sem fyrr voru nefndir, skili sér aftur í skóla og eigi eftir að ljúka námi. Þá er spurt: Hverjar eru sambærilegar tölur annars staðar á Norðurlöndunum? Samkvæmt upplýsingum sem liggja fyrir annars staðar á Norðurlöndum innrituðust árið 1997 90--98% nemenda í framhaldsskóla að loknu grunnskólanámi, lægst í Finnlandi, en hæst í Svíþjóð. Sama ár var hlutfallstala framhaldsskólanemenda á Norðurlöndunum á bilinu 41--47% í bóknámi og 50--59% í starfsnámi. Á þessu ári voru tölur fyrir Ísland 67% í bóknámi og 33% í starfsnámi. Í aldurshópnum 21 árs höfðu 68--88% lokið námi úr framhaldsskóla í Svíþjóð, Finnlandi og Noregi en 53% á Íslandi. Viðmiðunarár hér er 1996.

Herra forseti. Eitt mesta mótunarskeið mannsins eru árin frá 16 ára til tvítugs. Það er mikið áhyggjuefni að heyra að það séu 24% nemenda sem hverfa frá námi á þessum árum. Við þurfum að finna þær leiðir sem verða til að draga úr brottfalli nemenda. Það er einmitt oft erfitt fyrir nemendur á þessum árum að taka ákvörðun um framtíðina og hvernig þeir eiga að bæta námsárangur sinn. Það kom fram í rannsókn í Bandaríkjunum að bæði aðstoð og stuðningur foreldranna og eins skólanna skiptir verulegu máli. Þetta má heimfæra á okkur. Ég vil benda á að hv. þm. Ásta Möller er 1. flm. á þáltill. um heilsuvernd í skólum sem gæti orðið töluverð stoð einmitt í því að hjálpa unglingum að fóta sig. Eins vil ég benda á hvort ekki væri hægt að huga að því að vera einnig með styttri námsbrautir.

Virðulegi forseti. Hér er hreyft mikilvægu máli. Brottfall í skólum er áhyggjuefni. Hér hafa verið nefndar ákveðnar tölur. Hins vegar er líka ánægjulegt að heyra að krakkarnir skila sér að lokum til skólanna aftur eins og þessar tölur benda til, þ.e. að 92% í árgangi ljúki framhaldsskóla. Hins vegar er einn hópur sem ég vildi sérstaklega vekja athygli á. Það er hópur tvítyngdra nemenda sem hafa notið aðstoðar nýbúafræðslu og sem hafa lokið grunnskóla. Athuganir benda til þess að 90--100% í árgangi falla úr námi, 50% þeirra innrita sig ekki inn í framhaldsskólana og flestir þeirra 50%, sem innrita sig inn í framhaldsskólana hætta námi fljótlega, m.a. vegna erfiðleika út af tungumálinu, sérstaklega bóklegri íslensku. Það væri kannski athugandi út frá þessum nemendum að hjálpa þeim eða beina inn í starfsnám þar sem styrkleiki þeirra mundi e.t.v. nýtast betur.

Herra forseti. Ég held að það hljóti að vera um einhvern misskilning að ræða að 92% af nemdendum ljúki framhaldsskólaprófi, það sé einhver mislestur hafi ég heyrt orð hæstv. ráðherra rétt. Samkvæmt þeim athugunum sem Jón Torfi Jónasson og Kristjana Stella Blöndal gerðu á árgangi fæddum 1975 höfðu tæp 43% af þeim árgangi árið 1999 ekki lokið prófi úr framhaldsskóla, hvorki verklegu prófi né prófum af bóknámsbrautum. 46,2% hafa lokið stúdentsprófi og 11% prófi úr verkgreinum. Ég hygg að þetta sé nokkuð nærri því meðaltali sem er síðan almennt fyrir þessa árganga um þessar mundir. Um 5--12% nemenda innritast ekki í framhaldsskóla á þessu aldursskeiði. Hér er því um grjótalvarlegt mál að ræða. Ljóst er að menntakerfið, sérstaklega menntakerfið sem lýtur að verknámi og verktengdum greinum, fylgist alls ekki með í tímanum og það lætur stöðugt undan í þeirri skipan menntamála sem við búum við og það verður að leiðrétta.

Herra forseti. Hér er hreyft afar mikilvægu máli. Full ástæða er til að hafa af því áhyggjur hversu seint okkur miðar með að byggja upp starfsnám. Menn bundu við það vonir að framhaldsskólalögin mundu breyta þessu hraðar en reyndin hefur orðið á. En auðvitað væntum við þess að núna fari hlutirnir að gerast. Það er verið að leggja grunn að því. En ég vil nefna atriði sem hefur verið nefnt sem þyrfti að taka á sérstaklega og það eru fleiri möguleikar fyrir stúlkur varðandi starfsnám. Það virðist sem svo að þar hafi sáralítið gerst, nánast alla öldina, þ.e. möguleikar þeirra og fjölbreytni þeirra hafi lítið breyst og þess vegna eigi þær í rauninni ekki jafngreiðan aðgang, miðað við hefðbundið starfs- og námsval, inn í starfsnámið og piltar. Menn geta svo sem barið höfðinu við steininn og sagt: Þær fara þá bara í strákanámið. En þannig gerist þetta ekki, það segir reynslan okkur. Þarna þarf því virkilega að taka á.

Herra forseti. Þær tölur sem hæstv. menntmrh. fór með staðfesta það sem flestir vissu þó auðvitað séu einstaka tölur sem vekja meiri athygli en aðrar. Það er hins vegar einnig rétt hjá hæstv. ráðherra að þó við töluðum lengi dags um þetta ágæta mál þá ættum við kannski ekki þær lausnir sem þarf til að breyta þeim hlutföllum sem eru á milli bóknáms og verknáms í skólakerfi okkar. Tölurnar sem hæstv. ráðherra fór einmitt með í samanburði við Norðurlöndin sýna í raun og veru hversu alvarlegt þetta er, þ.e. hversu röng þessi skipting er hjá okkur og ástæður eru eflaust margar. Það er þó eitt atriði sem við höfum staðið okkur illa í sem ég held að við eigum að geta breytt á nokkuð auðveldan hátt, þ.e. að fara að sinna þessum málum miklum mun fyrr í grunnskólunum. Það hefur því miður skort á að við höfum sinnt námsráðgjöf nægjanlega, þ.e. að byrja nógu snemma í grunnskólunum, komið upplýsingum nógu vel til skila til grunnskólanemendanna meðan þau eru að velta þessu fyrir sér þannig að þau geti m.a. fengið æfingu í því að taka ákvörðun, ekki endilega ákvörðun sem stendur alla ævi, heldur að miða að einhverju marki sem þau hafa sett sér. Herra forseti. Það er eitt til viðbótar, og það er það sem okkur skortir algjörlega, og það er að fylgja eftir þeim nemendum sem skrá sig ekki til framhaldsskólanáms.

Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi þakka hæstv. menntmrh. fyrir ítarleg og góð svör við þessum fyrirspurnum mínum og jafnframt öðrum þingmönnum sem hér hafa tekið til máls undir þessum lið. Það kom fram sem bjó innra með mér að þessi munur milli bóknáms og starfsnáms er gríðarlega mikill hér miðað við hin Norðurlöndin og setur vissan ugg að brjósti vegna þessa. Það má líka sjá að mikil vöntun er á faglærðu fólki í iðnaði á Íslandi sem þarf auðvitað að taka á. Það er kannski rétt sem hér hefur verið komið inn á af nokkrum ræðumönnum að auðvitað þarf að huga fyrr og betur að þessu --- og þetta á jafnt við um bæði kynin --- í hinum yngri bekkjum hvernig megi koma á starfsnámi fyrir áður en kemur að því að hið unga fólk fer í framhaldsskólana. Ég þakka enn og aftur fyrir þessar athyglisverðu tölur og vonast til þess að einhvern tímann er fram líða stundir gefist tími á hinu háa Alþingi til þess að ígrunda þessi mál, þá væntanlega að fengnum enn frekari upplýsingum frá hæstv. menntmrh. um hvernig störfum líður þar á bæ í menntmrn. varðandi verkmenntanámið.

Herra forseti. Ég tel að það gefist oft tækifæri til að ræða þessi mál á Alþingi ef þingmenn kjósa. Ég hef t.d. lagt fram skýrslur á þinginu bæði um grunnskóla og einnig um framhaldsskóla með mjög ítarlegum upplýsingum um þessi skólastig. En ég hef ekki orðið var við nokkurn áhuga hjá þingmönnum að taka þær skýrslur til umræðu eins og ýmsar aðrar skýrslur þannig að menn geti farið hér í almennar umræður um þróun skólastiganna. Það hefur ekki verið tími til þess á dagskrá þingsins að fá slíkar umræður þegar þessar ítarlegu skýrslur hafa verið lagðar fram. Þess vegna finnst mér gott að hv. þm. hreyfir þessu máli þannig að mönnum gefist þá tækifæri í stuttu máli að koma sjónarmiðum á framfæri. Eins og hv. þm. Einar Már Sigurðarson nefndi er nauðsynlegt að ná til grunnskólanemendanna betur en gert hefur verið. Við höfum t.d. núna gefið út bæklinginn ,,Nám að loknum grunnskóla`` með nýjum hætti og dreift honum í 9. og 10. bekk grunnskólans í fyrsta sinn. Þar er farið mjög ítarlega yfir starfsnámið og kynnt það sem við höfum líka unnið að, þ.e. að kynna nemendum að þótt þeir fari í starfsnám þá eru þeir ekki að loka dyrunum fyrir því að geta farið í háskólanám eða taka stúdentspróf. Þar skilgreinum við líka þær einingar sem nemendur þurfa að bæta við að loknu starfsnámi til þess að taka þetta stúdentspróf þannig að þetta held ég að sé lykilatriði að kynna nemendum sem fyrst. Við höfum fengið mjög góð viðbrögð við þessum bæklingi núna og því að hann hafi verið sendur svona víða. Að vísu hefði hann mátt koma út fyrr. Það er eins og verkast vill. En hann liggur fyrir og verður mun ítarlegra og betra gagn fyrir nemendur því námsráðgjöf og áhugavekjandi umræður í grunnskólanum um þá möguleika sem starfsnámið veitir held ég að sé besta leiðin til þess að beina nemendum inn á þessar brautir.

Herra forseti. Undanfarið hefur farið fram nokkur umræða um umbætur og breytingar á skattkerfi okkar og hefur þar mest borið á áherslum ríkisstjórnarinnar um lækkun á tekjuskattsprósentu fyrirtækja. Einnig hafa eignarskattar og úreltir skattar eins og stimpilgjöld verið nefnd sem nokkuð sem okkur bæri að hreinsa út úr skattkerfinu. Og næg eru verkefnin ef vilji er til að laga til. Tillögur OECD um endurskoðun íslenska skattkerfisins eru allrar athygli verðar, ekki síst sú áhersla sem þeir leggja á auðlindagjöld til að leysa skatta af hólmi eða lækka þá. Það er sjálfsagt að auðlindagjöld og umhverfisgjöld ýmiss konar, stundum kölluð grænir skattar, verði skoðuð af fullri alvöru sem tekjuöflunarleið hins opinbera. Herra forseti. Virðisaukaskattur hefur ekki mikið verið nefndur í þessari umræðu undanfarið en er þó sífellt bitbein, ekki síst hvað nýtur undanþágu og hvað ekki. Þegar virðisaukaskattur var tekinn upp á sínum tíma varð nokkur umræða um það hvernig fara skyldi með skatt af vinnu tæknimanna ýmiss konar sem unnu inni á deildum skattlausra stofnana og fyrirtækja og áttu í vissum skilningi í samkeppni við fyrirtæki á sumum sviðum á markaðnum. Þessi skattlausu fyrirtæki geta ekki nýtt sér innskattinn svokallaða og þess vegna verður sá virðisaukaskattur sem þau greiða að fullum kostnaði hjá viðkomandi fyrirtæki. Þessi vandi er enn til staðar og lýsir sér um þessar mundir e.t.v. ekki síst í því að opinberir skattfrjálsir aðilar, tryggingafélög og lánastofnanir, byggja upp eigin deildir á sviði hugbúnaðar, í stað þess að kaupa þá þekkingu af fyrirtækjum sem eru að reyna að byggja sig upp á okkar litla markaði. Þetta hefur nokkrar afar vondar afleiðingar, herra forseti. Fyrirtækin á markaðnum sem byggjast oft upp í kringum góðar hugmyndir frumkvöðla, fá ekki næg verkefni til að þroskast. Hér er ég fyrst og fremst að tala um hugbúnaðarfyrirtækin. Og fyrirtæki sem telja sig vera að spara skattinn, sitja e.t.v. uppi með lakari þjónustu frá sinni takmörkuðu starfsemi því auðvitað eru takmörk fyrir því hvað svona deildir geta verið stórar, þ.e. lakari þjónustu en ef þau leituðu til sérfræðinganna á markaðnum. Þannig má ætla að þau tapi jafnvel andvirði þess skatts ef þau ekki nýta sér á hverjum tíma það sem raunverulega væri hentugast vegna þessarar stýringar skattkerfisins. Ég hef þess vegna lagt eftirfarandi fyrirspurn fyrir hæstv. fjmrh.: ,,Hvað hefur verið gert til að jafna samkeppnisstöðu þeirra hugbúnaðarfyrirtækja, sem starfa á markaðnum og greiða virðisaukaskatt af vinnu sinni, og hinna sem byggð hafa verið upp sem deildir innan fyrirtækja sem ekki greiða virðisaukaskatt?``

Herra forseti. Ég geri nú ráð fyrir því að hv. fyrirspyrjanda sé kunnugt að í lögum um virðisaukaskatt og í reglugerðum sem á þeim lögum byggja eru ákvæði sem ætlað er að koma í veg fyrir þá mismunun sem hún gerir að umtalsefni í fyrirspurn sinni. Í ákvæðum upphaflegu laganna frá 1988 er grein sem hefur þann tilgang að tryggja samkeppnisstöðu þeirra sem selja sambærilega þjónustu og eigin not óskráðra aðila lúta að. Í 3. gr. reglugerðar frá 1990 um þetta mál, um virðisaukaskatt af skattskyldri starfsemi opinberra aðila, kemur fram að fyrirtæki ríkis, stofnanir þess og þjónustudeildir sem inna af hendi þjónustu til eigin nota, skuli greiða virðisaukaskatt af starfsemi sinni að því leyti sem hún er rekin í samkeppni við atvinnufyrirtæki. Samkvæmt gildandi rétti á reglugerð nr. 562/1989, um virðisaukaskatt af eigin þjónustu og úttekt til eigin nota innan óskattskyldra fyrirtækja og stofnana, sem og reglugerð nr. 248/1990, að tryggja að aðilum sé ekki mismunað á þessum markaði. Ég tel því að gildandi réttur mismuni ekki aðilum, hvorki hugbúnaðarfyrirtækjum né öðrum í sambærilegri aðstöðu, eftir því hvort þau greiða virðisaukaskatt af vinnu sinni eða eru deildir innan fyrirtækja sem greiða ekki virðisaukaskatt. Því til stuðnings er m.a. hægt að vísa til ákvörðunar samkeppnisráðs frá því á síðasta ári, nr. 16/2000, í tilteknu máli sem þar var til úrlausnar, en í þeirri ákvörðun sem varðaði endurgreiðslu virðisaukaskatts af útseldri þjónustu komst samkeppnisráð að þeirri niðurstöðu að ekki verði talið að lög og reglur um virðisaukaskatt mismuni keppinautum í skilningi samkeppnislaga. Þetta á einnig við þá aðila sem hafa með höndum starfsemi sem er undanþegin virðisaukaskatti. Kveðið er á um að þeir skuli greiða virðisaukaskatt af skattskyldum vörum og þjónustu þegar vara er framleidd eða þjónusta innt af hendi eingöngu til eigin nota, ef hún er í samkeppni við skattskylda aðila. Þessi ákvæði miða sem sé að því að virðisaukaskattur hafi ekki áhrif á val þeirra er stunda starfsemi er fellur utan skattskyldusviðsins á því hvort þeir kaupa að þjónustu eða inna hana sjálfir af hendi. Þessum ákvæðum er þannig ætlað að tryggja samkeppnisstöðu þeirra atvinnufyrirtækja er selja þjónustu sambærilega við þá þjónustu sem innt er af hendi innan stofnana og fyrirtækja er stunda starfsemi sem fellur utan við skattskyldusviðið. Að því er varðar hugbúnaðarfyrirtæki sérstaklega er ljóst að það eru til staðar atvinnufyrirtæki sem almennt bjóða fram sérfræðiþjónustu sína við gerð og viðhald hugbúnaðar. Raunin kann að vera sú að notendur stórtölva kjósi að þjónusta sig sjálfir fremur en kaupa þjónustu á sviði hugbúnaðar af atvinnufyrirtækjum og þar af leiðandi lítið eða ekkert um það að atvinnufyrirtæki selji slíka þjónustu við stórtölvuna. Engu að síður telst eigin þjónusta stórtölvunotenda vera í samkeppni við þjónustu atvinnufyrirtækja samkvæmt þeirri skilgreiningu sem ég hef vitnað til í reglugerð nr. 562/1989. Að öllu framangreindu virtu tel ég sýnt að vilji löggjafans og reglugerðargjafans hafi jafnan staðið til þess að á þeim sem stunda starfsemi sem fellur utan skattskyldusviðs virðisaukaskatts hvíli skylda til að reikna og skila í ríkissjóð virðisaukaskatti af þjónustu við gerð og viðhald hugbúnaðar, þ.e. forritun, jafnt vinnslukerfa sem stoðkerfa, sem fram fer innan viðkomandi fyrirtækis eða stofnunar. Sama máli gegnir um innri þjónustu við viðgerðir og viðhald tækjabúnaðar, svo sem tölvuvélbúnaðar. Óhaggaðar standa því forsendur fyrir áliti sem ríkisskattstjóri hefur gefið upp, að þjónusta af umræddum toga, sem viðkomandi aðilar inna sjálfir af hendi í eigin þágu, sé virðisaukaskattsskyld. Skráning og önnur innfærsla upplýsinga í tölvukerfi, vinnslur sem í kerfunum fara fram sem liður í skilgreindri starfsemi og aðstoð við notendur er hins vegar þjónusta af sama toga og almennt er venjulegt að fari fram í fyrirtækjum og stofnunum sem liður í þeirra eigin starfsemi. Sama á við um daglegan rekstur stoðkerfa, svo sem stýrikerfa, gagnagrunna, öryggiskerfa, skrifstofukerfa og verkbókhalds. Slík innri þjónusta telst ekki vera samkeppni við þjónustu sem atvinnufyrirtæki veita í þeim skilningi sem ber að leggja í hugtakið samkeppni í þessu sambandi. Því ber að líta svo á að viðkomandi aðilum beri ekki skylda til að reikna og skila virðisaukaskatti af slíkri þjónustu til eigin nota.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þau svör sem hann hefur komið með. Það kom skýrt fram hjá honum hver vilji löggjafans og reglugerðavaldsins er í þessu efni. Það kom jafnframt fram að það á að tryggja að aðilum sé ekki mismunað. Eigi að síður virðist sem svo að þetta nái ekki fram að ganga, a.m.k. ekki gagnvart hugbúnaðarfyrirtækjum. Ég vil leyfa mér, herra forseti, í því sambandi að vitna til ræðu sem Vilmundur Jósefsson, sem er formaður Samtaka iðnaðarins, flutti á aðalfundi samtakanna nú ekki fyrir löngu þar sem hann hvatti til þess að markvissra lausna væri leitað á skattalegum vandamálum sem vefðust fyrir okkur ár eftir ár. Þar nefndi hann virðisauka af vinnu hugbúnaðarfyrirtækja sérstaklega, sem skattfrjálsir opinberir aðilar, og þá líka lánastofnanir og tryggingafélög, kæmu sér undan að greiða með því að byggja upp eigin deildir á þessu sviði. Hann benti á að þarna glataðist stór markaður fyrir upplýsingatæknifyrirtæki okkar og gat þess jafnframt að vandamálið hefði legið óleyst lengi á borðum og engin lausn virtist vera í sjónmáli. Herra forseti. Það sem ég var að hafa hér eftir Vilmundi Jósefssyni er þá væntanlega í samræmi við það sem ráðherrann var með svona eins og innan sviga í sínu svari, eða hvað? Alla vega er hér sett fram fullyrðing um að þarna sé að glatast stór markaður fyrir upplýsingatæknifyrirtæki vegna þess að opinberir aðilar, lánastofnanir og tryggingafélög, komi sér undan að greiða með því að byggja upp eigin deildir á þessu sviði.

Herra forseti. Kannski er ekki miklu við þetta að bæta. Ég vil eingöngu segja að ef brotalöm er í þessari framkvæmd, eins og mér heyrðist hv. fyrirspyrjandi halda hér fram með tilvitnun í umræddan mann, þá er sjálfsagt að reyna að endurbæta framkvæmdina eftir því sem tök eru á. Í grundvallaratriðum held ég að stefnan sé alveg skýr í þessum lögum og í þessum reglugerðum. Prinsippin eru alveg klár. Það á ekki að skipta máli fyrir fyrirtæki úti á markaði að því er varðar skatt hvort það innir þjónustu sína sjálft af hendi eða kaupir hana að. Það á ekki að vera þannig að fyrirtæki sem selja þessa þjónustu úti á markaðnum beri skarðan hlut frá borði vegna þess að aðilar hagnist á því að skaffa þessa þjónustu sjálfir með eigin starfskröftum. Þannig er málið. En það er með þetta eins og oft, að það geta verið hugsanleg jaðartilfelli. Það getur líka verið að erfitt sé að fylgja þessu nákvæmlega eftir. Í gegnum árin hafa verið alls kyns deiluefni út af þessu. En ég tek undir það sjónarmið sem fram kemur í máli fyrirspyrjandans. Þannig á þetta að vera. Ef framkvæmdin er ekki eins og hún á að vera þá þarf að reyna að bæta hana.