Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Sjútvn. hefur haft þetta frv. til meðferðar og orðið sammála um að leggja til, að það verði samþykkt. Ákvæði frv., sem er breyt. á l. nr. 51 27. júní 1940, um breyt. á 1 nr. 15. jan. 1938, um síldarverksmiðjur ríkisins, miða að því að greiða fyrir því, að hreppi, þar sem síldarverksmiðja starfar, megi verða skipt, ef þess er óskað, og hefur n. ekki séð ástæðu til að hindra, að svo megi verða. Einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til þess að bera fram brtt. eða fylgja brtt., sem fram kynni að koma við frv. Slík brtt. liggur ekki fyrir, og geri ég ráð fyrir, að ef einhverjir þm. hafa hugsað sér að koma með slíka brtt., muni þeir koma með hana við 3. umr.



Herra forseti. -. Frv. það, sem upphaflega lá hér fyrir á þskj.: 515, er um það að veita frú Ágústu Pétursdóttur, til heimilis í Rvík, fæddri í Rvík 9. febr. 1915, ríkisborgararétt. Þessu frv. fylgdi bréf frá dómsmálaráðuneytinu, sem ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp, vegna þess að það snertir önnur mál og aðrar umsóknir, og er þess vegna rétt að lofa d. að heyra það: „Hér með sendir ráðuneytið hinni heiðruðu allshn. frv. til laga um veiting ríkisborgararéttar, ásamt fylgiskjölum. Óskar ráðuneytið, að frumvarpið verði lagt fyrir yfir standandi Alþ. og mælir með, að það verði samþ. Þess skal getið, að auk þessarar umsóknar hafa ráðuneytinu borizt 7 aðrar umsóknir um íslenzkan ríkisborgararétt frá dönskum og norskum ríkisborgurum, en ráðuneytið sér sér ekki fært að leggja umsóknir þessar fyrir Alþ. að svo stöddu, með því að umsækjendur geta ekki fengið sig leysta frá því að vera ríkisborgarar í föðurlandi sínu, og ráðuneytinu hafa borizt kvartanir frá fulltrúum erlendra ríkja hér yfir því, að erlendum ríkisborgurum hafa verið veittur hér ríkisborgararéttur án samþykkis stjórnarvalda heimalandsins. Þessi umsækjandi, sem hér á hlut að máli, frú Ágústa Pétursdóttir, er fædd hér og er dóttir Péturs heitins Halldórssonar borgarstjóra og konu hans. Hún hefur alið allan sinn aldur hér í Rvík, en giftist dönskum manni og fluttist til Kaupmannahafnar og dvaldi þar um tveggja ára bil. Síðan mun hún hafa skilið við mann sinn og flutt hingað til Íslands og mun hafa dvalið hér síðan. Ráðuneytið hefur mælt með því, að henni verði veittur ríkisborgararéttur, og hefur allshn. fallizt á það, en n. hafa síðan borizt umsóknir, sem ekki eru frá dómsmálaráðun., um ríkisborgararétt tveggja manna, þeirra Jóns Meyvants Sætran, sem nú er í Kaupmannahöfn, og Þorsteins Berstrand Sætran, til heimilis í Rvík. Nú hefur það verið venja - og er atriði, sem er fullkomið athugunarmál, hvort Alþingi vill breyta frá þeirri stefnu, sem áður hefur verið tekin, - að veita ríkisborgararétt án þess að fá leyfi viðkomandi ríkisstj., þar sem viðkomendur annars eiga ríkisborgararétt. Þingið hefur haft þá venju að veita ríkisborgararéttinn án þess að spyrja stj. þess ríkis, þar sem maðurinn var áður ríkisborgari, um það. Hins vegar kemur fram í bréfi dómsmrn., að það þurfi fyrst að fá leyfi heimalandsins til þess að veita ríkisborgararétt, en Alþ. hefur ekki haft þá reglu fyrr. Ég vil benda á, að í l. um ríkisborgararétt, frá 1935 segir: „Enginn maður, sem með lögum hefur verið veittur ríkisborgararéttur, öðlazt hann, fyrr en hann hefur sannað það fyrir ríkisstj., að hann sé að fullu leystur af hinu fyrra ríkisfangi sínu og öllum skyldum, sem af því leiðir. Sé þessi sönnun ekki fram komin innan 12 mánaða frá birtingu veitingarl. í A-deild Stjórnartíðindanna, eru þau, að því er þann mann snertir, fallin úr gildi sjálfkrafa.“ Þessari reglu hefur Alþ. alltaf fylgt, þannig að það hefur samþ. l. um veitingu ríkisborgararéttar, en ráðuneytið hefur gengið eftir, að þeir væru leystir frá skyldum í heimalandi sínu. Annars fellur niður ríkisborgararéttur þeirra hér. Það virðist koma sú skoðun fram í bréfi dómsmrn., að ekki sé rétt að mæla með, að Alþ. veiti ríkisborgararétt, ef umsækjendur eru ekki fyrir fram búnir að fá þetta leyfi. Þetta er alveg ný skoðun. Ef viðkomandi umsækjendur uppfylla skilyrði 4. gr. um 10 ára búsetu, hefur ekki verið hegnt og standa ekki í skuld fyrir þeginn sveitarstyrk, hefur Alþ. alltaf veitt þeim þennan rétt. Alþm. þurfa því að gera upp við sig, hvort þeir vilja fara eftir þeim venjum, sem Alþ. hefur haft og ég vil mæla með, eða eftir bréfi dómsmrn. Ég hygg, að ekkert ríki muni leysa mann frá ríkisborgararétti, fyrr en hann sannar, að hann geti öðlazt ríkisborgararétt annars staðar. Ég skal geta þess í sambandi við þessa tvo menn, að þeir uppfylla öll skilyrði l. Þeir hafa verið búsettir hér alla tíð, hafa stundað hér iðn og leggja fram góð meðmæli. Það er aðeins eitt, sem vantar: Þeir hafa ekki getað lagt fram hegningarvottorð frá Noregi. N. mælir samt með máli þeirra, af því að það er vitanlegt, að það er enginn möguleiki til að útvega það nú, en hinsvegar er mjög ólíklegt, að mennirnir hafi gert fyrir sér þar. Þá liggur fyrir umsókn frá dönskum manni, Börge Axel Jónsson matsveini. Hann er fæddur 1911 í Khöfn, en fluttist hingað 1931 og hefur siglt á íslenzkum skipum. Hann hefur góð meðmæli og kvæntist ísl. konu 1936. Þau eiga eitt barn, tveggja ára. Hann skuldar ekki sveitarstyrk og hefur ekki sætt refsingu. Allshn. mælir með honum og ber fram skriflega brtt. um hann. Það er leitt, að utanríkisráðherra skuli ekki vera viðstaddur, því að málið hefur verið tekið tvisvar af dagskrá vegna tilmæla hans. Ég veit ekki, hvort ætti að láta atkvgr. fara fram, fyrr en hann er búinn að lýsa sinni skoðun.



Herra forseti. - Þegar frv. þetta kom fram, taldi ég það ekki firnum sæta, þó að kona sú, sem um var að ræða, fengi ísl. borgararétt, því að hún var ekki mikið yfir eitt ár í burtu. Hún giftist að vísu dönskum manni, og er óréttmætt, að hún gjaldi þess. En þó að ég væri samþykkur þessu, leiddi ekki af því, að ég vildi, að fleiri yrðu teknir með, og í sömu átt hnigu bréf dómsmrn., sem sögðu, að frá sjónarmiði ráðuneytisins væri varhugavert að taka inn í l., að forspurðum eða gegn mótmælum annars ríkis, borgara, jafnvel þótt þeir að forminu til uppfylltu skilyrði l. Hv. frsm. sagði, að það væri siður allshn. að taka inn menn, sem fyrir n. hefðu legið skilríki um, að uppfylltu skilyrði l., án þess að skeyta um, hvað dómsmrn. segði. Reglan er þó sú, að senda á umsóknirnar til ráðuneytisins. Áður var tekið mjög lauslega á þessum málum, því að það er fyrst á hinum síðari árum, að Alþ. hefur fylgt hinum ýtrustu reglum. Það kom oft fyrir, að framandi menn urðu borgarar hér, sem höfðu ekki einu sinni uppfyllt skilyrðið um búsetutíma, enda geta ekki brotalaust að leysa þá frá ríkisborgararétti í þeirra eigin landi, og sumir urðu aldrei leystir frá honum, og er mildi, að þeir skuli ekki hafa verið sendir úr landi til að þjóna sínu ríki. Nú á síðustu árum hafa margir útlendingar leitað eftir borgararétti. Fæstir vilja ganga í þann hildarleik, sem nú er háður; og enn hefur meira gerzt: erlend ríki hafa vegna þessa lauslega ástands, sem hér hefur ríkt í þessum málum, einmitt nú, þegar menn reyna að koma sér undan skyldum við heimalandið, mótmælt þessu, í fyrra að gefnu tilefni. Þau mótmæli komu frá sendiráði Norðmanna. Það er að vísu rétt, að ekki er hægt að ná til Noregs nú, en hins vegar er hegningarvottorð ófrávíkjanlegt skilyrði, og formið skal uppfyllast, nema ákvæðin séu brotin. Ég hef ekki treyst mér til að koma fram með svipuð tilmæli, þó að ég hafi verið beðinn að flytja þau. En ef á síðustu stundu á að brjóta þær reglur, sem fylgt hefur verið, áskil ég mér rétt til að bera upp enn einn mann, sem uppfyllir öll skilyrði l., en vegna hernaðarástandsins hef ég kynokað mér við að mæla með honum. En ef menn fá ekki lausn frá borgararétti í sínu heimalandi, er það, sem Alþ. hefur samþ., ómerkt orðið.



Ég vil gefa nánari upplýsingar um þá tvo menn, sem allshn. leggur til, að bætt verði í frv. Það stendur svipað á um þá og hina ágætu alíslenzku konu, sem um er að ræða. Þeir eru hreinir Íslendingar, fæddir hér af ísl. móður, en fluttust í nokkur ár til Noregs. Nú eru 17 ár síðan þeir komu hingað aftur, og vantar aðeins tvö ár upp á, að þeir öðlist borgararétt af sjálfu sér. Þeir vissu ekki annað en að þeir væru ísl. borgarar. Annar þeirra dvaldi erlendis við nám sem Íslendingur, með styrk af opinleru ísl. fé. Nú ætlar hann til Svíþjóðar til frekara náms, en í Khöfn fær hann ekki ísl. vegabréf, því að ekki var með öllu víst, að hann væri ísl. borgari. Hann hefur verið á kjörskrá hér, að vísu ranglega, af því að hann var skoðaður ísl. borgari. Ég held, að um þá, sem mótmæli komu um frá erlendum ríkjum, sé öðruvísi ástatt yfirleitt. Hv. frsm. hefur upplýst, að ef ætti að fara að setja að skilyrði, að menn fái samþykki síns heimalands til að sækja um borgararétt annars staðar, sé breytt út af reglu, sem gilt hafi, enda er það tekið fram í l., ef þetta samþykki fáist ekki eftir á, falli veiting borgararéttarins niður af sjálfu sér.



Með tilvísun til þess, sem ég hef áður sagt, óska ég, að málið verði tekið af dagskrá. Ég held, að rétt sé, áður en frv. fer úr d., að hugsa sig nokkuð um og undirbúa rannsóknirnar frekar og koma þá allri súpunni inn. Ég get sagt frá einum manni, sem er Íslendingur, á ísl. föður, en, norska móður, og áttaði sig ekki á því fyrr en her kom inn í landið, að hann væri norskur borgari. Hann naut hér allra réttinda, en þennan mann hafa hervöldin tekið og fært í treyju, og hann er hér í Rvík nauðugur sem þeirra soldáti. Ég hef sagt sendiherra Norðmanna og öðrum, að þetta sé óhæfilegt, en svona eru þeirra reglur. Það er viðkvæmt mál, ef á að beita á Alþ. lagaofbeldi á móti tökuofbeldi.



Það er rétt hjá hv. 10. landsk. þm., að það hefur ver ið aðalreglan að senda umsóknirnar til dómsmrn., en þó hefur það komið fyrir á hverju þ., að allshn. hafa borizt plögg með umsóknum, og það hefur m.a.s. verið svo, að dómsmrn. hefur alls ekki rannsakað yfirleitt, hvort umsækjendur hafa uppfyllt öll skilyrði. Þeir, sem hafa fengið ísl. borgararétt, hafa ekki fært sönnur á, að þeir séu leystir undan borgararétti í landi sínu, og það er ekki Alþ. að gæta þess, heldur ríkisstj. Ég tel að það sé í fullu ósamræmi við allar reglur og l. sjálf að krefjast þess, að viðkomandi menn sanni nú fyrir fram, að þeir geti orðið leystir frá fyrra ríkisfangi. En það er satt, að betra er að rannsaka hjá utanríkisrn., hvort fært er vegna stríðsástandsins að taka þessa menn inn. Það er rétt, að það hefur verið ófrávíkjanleg regla að krefjast hegningarvottorðs, en þeir tveir menn, sem um er að ræða, hafa ekki verið í Noregi nema á barnsaldri, frá 1920–1925. Annar er fæddur 1911, en hinn 1915. Það er annað mál um þann þriðja, sem kemur hingað tvítugur. Af honum er ekki hægt að heimta hegningarvottorð. Ákvæði l. í þessu efni er aðeins leiðbeinandi, svo að það er alls ekki hægt að segja, að verið sé að ganga fram hjá l., þó að ekki sé verið að krefjast hegningarvottorðs. Hv. Alþ. hefur þetta auðvitað á sínu valdi, og þessi maður, sem um er að ræða, hann er hér í opinberri þjónustu. Vil ég leggja til, að umr. um þetta mál verði frestað, og hef ég hugsað mér, að allshn. ræddi málið á meðan og leitaði álits hjá utanrmn.

Forseti (JJós): Það er að vísu oft búið að fresta þessu máli, og ef svo héldi áfram, gæti frv., eins og það upphaflega var lagt fram, dagað uppi og yrði ekki samþ. á þessu þingi. Það er því á móti vilja mínum, að það sé þannig í hættu og undirorpið breyt. á breyt. ofan og því frestað í það óendanlega. En þar sem skýlaus ósk um, að málinu sé frestað enn einu sinni, er fram komin nú, mun ég verða við þeirri ósk í þetta sinn, en ekki oftar, nema þá að hv. d. með samþykki sínu veiti slíkt leyfi. Mun ég taka málið aftur á dagskrá á morgun.



Ég flyt hér brtt. á þskj. 582. sem ég tók aftur við 2. umr. Þessar breyt. miða í fyrsta lagi að því að takmarka valdsvið ungmennadóms við það, að hann dæmi aðeins afbrot barna og ungmenna, eða taka algerlega undan hans ákvörðunarrétti það eftirlit með meðferð ungmenna, sem honum er veitt með þessu frv. Að vísu er búið með breyt. að lækka nokkuð aldur þeirra ungmenna, sem ungmennadómur getur haft íhlutunarrétt um, og ég álít nokkuð til bóta. En samt sem áður er ég þeirrar skoðunar, að það sé mjög vafasamt, hvort rétt sé, að ungmennadómurinn hafi það vald, sem honum er veitt í frv. Ákvæðin um þetta eru í 7. kafla frv., en mér þykir orðalagið dálítið hæpið, þar sem segir: „Nú hefur barn yfir 15 ára framið lögbrot, eða ungmenni 16–18 ára er haldið annmarka, sem getur í 29. gr. þessara laga, en aðgerðir barnaverndarn. samkvæmt 12. gr. koma ekki að haldi eða eiga ekki við, og skal þá ungmennadómur taka málið til rannsóknar og úrskurðar“. Þarna er gert ráð fyrir því, að ungmennadómurinn geti tekið ungmenni, sem eru siðferðilega eða líkamlega „miður sín“ eins og það er orðað í l., undir sína umsjá, og farið með þau á svipaðan eða sama hátt eins og unglinga, sem framið hafa afbrot, svo sem þjófnað eða önnur slík brot. Þetta orðalag er svo óákveðið, að það getur hæglega valdið misskilningi, þar sem skoðanir manna eru mjög mismunandi á þessum málum. Ég held, að valdhafarnir, sem þarna er um að ræða, héraðsdómararnir og þeir, sem kynnu að vera skipaðir við hlið þeirra, séu alls ekki til þess fallnir að hafa siðferðilegt eftirlit með ungmennum. Ég álít, að slíkt eftirlit eigi að vera óskipt í höndum barnaverndarn. og Barnaverndarráðs og þeim aðilum ætti að vera kleift að vinna þessi störf, ef settar væru á stofn uppeldisstofnanir, svo sem barnahæli eða ungmennahæli, til þess að hægt væri að gera nauðsynlegar ráðstafanir í þessum efnum. Ég álít, að það sé afar varhugavert að taka þessi ungmenni, sem lent hafa á glapstigum, svo sem stúlkur, sem komizt hafa í kynni við hið erlenda setulið, og fara með þau eins og hverjar aðrar óbótamanneskjur. Ég er á þeirri skoðun, að það sé ekki síður skemmd á þessum ungmennum að láta taka þau og fara með þau eins og afbrotamenn heldur en það, þó að þau yrðu látin eiga sig. Barnaverndarráð hefur hins vegar í aðalskjali sínu til allshn. út af þessu máli látið það í ljós, að það telji varhugavert að afhenda þessi mál í hendur ungmennadóms. Ég hirði ekki að nefna einstök dæmi, en form. Barnaverndarráðs skýrði frá einstökum dæmum þess, hvernig ungmennadómi væru mislagðar hendur með það að meðhöndla þessi málefni. Það má vara sig á því að fá þessi málefni í hendur mönnum, sem eru meira og minna bundnir af siðferðilegum kreddum. Í frv. er lögð áherzla á það, að það verði farið með þessi mál með svo mikilli leynd sem hægt er, til þess að bletta ekki viðkomandi ungmenni. Slík leynd gæti þó haft nokkra hættu í för með sér, ef hún leiddi til þess, að úrskurðir þessarar stofnunar yrðu ekki eins undir opinberu eftirliti eins og annars, þ.e.a.s. undir eftirliti almenningsálitsins. Þó tel ég ekki rétt að svipta burtu þessari leynd, þar sem það hefur komið fyrir, að ungmennadómur hefur fjallað um mál ungmenna, sem ekki hafa framið afbrot, heldur hafa komizt á siðferðilega glapstigu. Barnaverndarráð vildi ekki gera um þetta brtt., en tók það fram við n., að það teldi þessi ákvæði varhugaverð, og taldi athugandi, hvort ekki væri rétt að takmarka valdsvið ungmennadóms. Ég held, að það sé ekki rétt af okkur að fela ungmennadómi þetta vald, ef það er engin trygging fyrir því, að hann geti gert annað en það, sem eðlilegt er, að barnaverndarn. hafi með höndum. Ég sé engin rök fyrir því, að barnaverndarn. séu óhæfar til þess að hafa þessi mál með höndum, ef þeim eru látin í té hæli eða uppeldisstofnanir, sem þær þurfa á að halda til þess að geta leyst þessi störf af hendi. Barnaverndarn. geta, ef þær þurfa á að halda, fengið lögreguvald til þess að beita þvingun. En þessi n. er skipuð fólki, sem eingöngu hefur fengizt við barnauppeldi, og þekkir hún því börn og unglinga miklu betur heldur en á sér stað um ungmennadóm. Það er varhugavert að grípa inn í persónuleg réttindi þessara ungmenna, þegar engin trygging er fyrir því, að sú valdbeiting, sem ungmennadómur kann að hafa í frammi, beri tilætlaðan árangur, og jafnvel að valdbeiting gæti haft öfug áhrif við það, sem ætlað var. Flestar brtt. minar ganga inn á það að takmarka þetta vald og sameina það hjá barnaverndarn. Það er nú svo hér í Rvík, að allt eftirlit með ungum stúlkum í sambandi við setuliðið er komið í hendur ungmennadóms, og barnaverndarn. er farin að telja þetta utan við sitt verksvið. Enda er ekki eðlilegt, að barnaverndarn. vilji þarna vera sem nokkurs konar uppljóstrunarverkfæri. Eitt að þeim ákvæðum, sem allshn. lagði niður, var það, að lögð væri skylda á barnaverndarn. til þess að gefa upplýsingar varðandi ungmenni, sem komin væru á glapstigu. Þetta sýnir bezt, að samstarf ungmennadóms og barnaverndarn. verður ekki fólgið í öðru heldur en uppljóstrunarskyldu af hálfu barnaverndarn. Ef farið væri inn á þá braut, gæti barnaverndarn. ekki lengur haft samstarf við ungmenni, sem komizt hafa á glapstigu, sem leiðbeinandi, eins og verið hefur. Ég held þess vegna, að þessi skipting, sem gert er ráð fyrir í frv., þ.e., að eftirlit með ungmennum sé tekið úr höndum barnaverndarn. og fært yfir til ungmennadóms, sé ekki rétta leiðin í þessum efnum. Ég held, að það sé rétta lausnin, að barnaverndarn. og Barnaverndarráð hafi með höndum allt það, er við kemur siðferðilegu eftirliti með slíkum ungmennum. Önnur höfuðbreytingin, sem í brtt. mínum felst, er sú, að barnaverndarn. sé rétt að semja um greiðslu fyrir börn og ungmenni, sem ráðstafað er samkvæmt lögunum gegn meðlagi, og er þá viðkomandi bæjar- og sveitarsjóður skuldbundinn til greiðslunnar. Eins og nú er, verður barnaverndarn. að vera upp á það komin, að framfærslun. samþykki þær meðlagsgreiðslur, sem þarna er um að ræða. Í framkvæmdinni verður þetta þannig, að barnaverndarn. getur alls ekki komið við neinum almennum taxta, sérstaklega er þetta erfitt við að eiga á meðan hún hefur ekki yfir neinni uppeldisstofnun að ráða, þar sem hún gæti komið börnunum fyrir. Ég vil sérstaklega taka það fram, að hér er ekki um það að ræða, að barnaverndarn. fái vald til þess að ákveða meðlag með öllum börnum. Þetta gildir aðeins um börn, sem einhverra hluta vegna eru undir umsjá barnaverndarn. og hún er að reyna að koma fyrir og hjálpa, og þau takmörk eru sett, að hún má aldrei ákveða meðlagsgreiðslu fyrir lengri tíma en 6 mánuði. Þessi till. er tekin eftir till. Barnaverndarráðs. Það vildi, að þessi breyt. yrði sett í l., og taldi starf barnaverndar n. nauðsynlegt til þess að þetta kæmi að notum. Ég gerði hins vegar ekki annað en að taka upp þessa till. Barnaverndarráðs með dálítilli orðabreyt. Ég vil nú fara nokkrum orðum um einstakar brtt., sérstaklega ef einhverri þeirra er þannig háttað, að hún fellur ekki alveg undir þessi 2 höfuðatriði, sem ég hef getið um. - Í 29. gr. 4. málsgr. kemur greinilega þessi samvinna á milli barnaverndarn. og ungmennadóms, sem gert er ráð fyrir í frv. stj., og það er jafnvel gert ráð fyrir því, að barnaverndarn. verði sett hjá og hafi lítið með þessi mál að gera. Í 4. málsgr. 29. gr. segir svo: „Nú verður barn 16 ára á heimili, hæli eða uppeldisstofnun, þar sem barnaverndarn. hefur komið því fyrir, og skal þá sú ákvörðun barnaverndarn. haldast, nema ungmennadómur ákveði annað“. Eftir að barnaverndarn. er búin að ákveða að sleppa ungmenni úr haldi, getur ungmennadómur úrskurðað, að það skuli áfram sitja í þvingun, án þess að ungmennadómur þurfi að taka tillit til þess, hvað barnaverndarn. álítur rétt að gera í því efni. Þetta álít ég alveg ótækt, og legg ég því til, að orðin „nema ungmennadómur ákveði annað“ falli niður, en í staðinn komi: „þar til hún ákveður annað“. Enn fremur hef ég lagt til, að 3. málsgr. 32. gr. falli niður og er það í samræmi við hina síðartöldu brtt. Þá er brtt. við 38. gr., sem nú er 37. gr. Fyrri breyt. er sú, að í stað orðanna: „Barnaverndarráð og ungmennadómur“ í 1. málslið komi: „eða Barnaverndarráð“. Síðari breyt. við þessa gr. er, að á eftir orðinu „glapstigum“ í 2. málsl. komi: „og önnur börn, sem skyndilega þarf að ráðstafa um stuttan tíma“. Fyrri brtt. er alveg samhljóða öðrum brtt. um að fella niður ungmennadóminn. Hin síðari fer í þá átt, að auk þess, að í Rvík skuli barnaverndarn. séð fyrir athugunarstöð, þar sem hægt væri að koma börnum fyrir á meðan verið er að ráðstafa þeim á annan hátt, þá verði séð fyrir því sama víðar á landinu, einkum í kaupstöðum. Þá er næst brtt. við 39. gr., þar sem talað er á sama hátt um þetta valdsvið ungmennadóms. Brtt. við 40. gr. veitir barnaverndarn. rétt til þess að semja um greiðslu fyrir börn og ungmenni, sem ráðstafað er samkv. l., eins og ég hef drepið á. Höfuðbreyt. er svo við 7. kafla, eins og ég hef áður lýst. Þá legg ég til, að 63. og 64. gr. falli niður. Þar er ákveðið að veita ungmennadómi meira vald en barnaverndarn. og Barnaverndarráði, sem er mjög óheppilegt, eins og ég hef áður skýrt. Ég held því, að það sé til bóta að fella þessar gr. niður. Ég vil að lokum geta þess, að ég tel rétt að setja nokkru strangari ákvæði um eftirlit með störfum barnaverndarn., einkum með tilliti til hins óvenjulega ástands og vegna þess að valdsvið þeirra er i rauninni mjög aukið, en það hafði áður verið skert með lagabreyt., og álít ég, að þegar það nú er aukið á ný, sé full ástæða til að skipta sér af því, hvernig þær rækja störf sín, og auka það eftirlit, sem hið opinbera hefur með starfsemi barnaverndarn. Það komst ekki svo langt í allshn., að farið væri inn á þetta, vegna þess að n., eða meiri hl. hennar, gat ekki orðið á eitt sáttur um þetta, en ég álít, að það eigi að vera til athugunar, hve aukna eftirlitsskyldu hið opinbera þarf að taka á sig vegna aukinna verkefna barnaverndarn. Ég var meðflm. að þeim mörgu brtt., sem hér komu fram við 2. umr. þessa máls, og álít allar breyt. til stórkostlegra bóta. Frv. þetta er meira samið af mönnum, sem sitja inni á skrifstofustólum, en af þeim, sem umgangast fólkið sjálft og skilja það. Þessir menn eiga erfitt með að setja sig inn í hugsanagang almennings, og sérstaklega það óeðlilega viðhorf, sem skapast af samneyti ungra stúlkna við setuliðið. Það má vara sig á því, að í þessu efni getur vel farið svo, að verr sé farið en heima setið, og ekki varlegt að gera viðtækar breyt., nema skipt sé um til hins betra. Ég held, að þetta hafi átt að fela þeim mönnum, sem hafa tök á að vera með því fólki, sem l. eru líkleg til að ná til, en ekki mönnum, sem ekki þekkja lífið eins og það er og eru auk þess bundnir af kreddum, sem gætu orðið þess valdandi, að það, sem gert er, væri til hins verra. Ég álít, að frv. eins og það kom frá stj. sé ágætt dæmi um það, hvernig skrifstofumennska (bureaukrati) getur farið með mál og hvernig skrifstofumönnum geta orðið mislagðar hendur um að talta skynsamlega á málunum, og þær stórfelldu breyt., sem allshn. gerði á frv. og Nd. samþykkti allar með tölu, gætu orðið nokkur aðvörun um það, að vafamál sé að láta slíkt í hendur manna, sem vantar víðsýni, eins og á sér stað um marga embættismenn.



Ég get upplýst það, að allshn. ætlar að hafa fund nú á eftir og mun þá taka þetta mál fyrir og afgreiða það og leita álits utanrmn.