Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Eiríkur Einarsson) Landbn. þessarar d. tókst ekki að verða sammála um afgreiðslu frv. Meiri hl. n., 3 nm., hefur orðið ásáttur um að mæla með því, að frv. verði afgr. með rökst. dagskrá, eins og greinir á þskj. 965. En minni hl. n., 2 nm., mælti með að samþ. frv. óbreytt. Af hálfu okkar, sem óskum eftir afgreiðslu með rökst. dagskrá, mætti margt eða fátt um þetta mál segja, eftir því sem ástæða þykir til. Þetta er yfirgripsmikið mál og þýðingarmikið, að vel takist til um það. Ég sé ekki ástæðu til að fara um það nema fáum orðum, því að meginatriði þau, sem mæla með samþ. dagskrártill., eru tekin fram í nál. Þeir, sem hafa mjög mikinn áhuga fyrir þessu máli og telja það afdrifaríkt fyrir íslenzkan landbúnað, álíta, að flýta þurfi öllum viðbúnaði eins og hægt er og að það verði bezt gert með því að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir. En ég sé ekki, að það sé nokkur trygging fyrir því, að svo verði með þessari lagasetningu. Öðru nær, því að það er vitað, að ríkisstj. og sérstaklega landbrh. líta svo á, að frekari undirbúnings sé þörf eftir þeirri reglu, að vel eigi að vanda það, sem lengi á að standa. Úr því að það liggur skýlaust fyrir, að frekari undirbúnings sé þörf, svo að málið komist á traustan grundvöll, áður en til framkvæmda kemur, þá yrði þessi lagasetning nú aðeins nýmæli, sem gæti orðið málinu fjötur um fót, þegar til framkv. kæmi. Þess vegna er óhyggilegt að hafa slíkan flýti á þessari lagasetningu. Eins og getið er um í nál. okkar meiri hl., þá hefur nýbyggingarráð til meðferðar öll helztu stórmál, sem grípa inn í flest framkvæmdamál landsmanna og þar á meðal auðvitað landbúnaðarins. Og þar sem ekki verður betur séð en áburðarverksmiðja ríkisins sé einn þáttur í hinni miklu nýsköpun, svo að erfitt er að greina hana frá öðrum verkefnum, sem ráðið hefur til úrlausnar, þá virðist ekki nema eðlilegt, að nýbyggingarráði sé falið að taka þetta mál til meðferðar ásamt ríkisstj., með hliðsjón af öðrum stórvægilegum málefnum í þágu landbúnaðarins, sem það hefur til athugunar. Ég sé ekki betur en að það sé miklu eðlilegra en að slíta þetta mál frá með lagasetningu nú. Ég mun ekki fara verulega út í þá sálma hér, hvort ýmis atriði frv. séu þannig undirbúin, að forsvaranlegt sé að setja lög um málið á þessu stigi þess. Um vinnsluna sjálfa sýnist mönnum sitt hvað, hvort stefnt sé í rétta átt. Og þetta mál er of mikilvægt fyrir íslenzkan landbúnað, að það nái nokkurri átt að gera það að kappsmáli, með því móti væri það gert að fordildarmáli, í stað þess að það er fyrst og fremst framkvæmdarmál. Og fyrst unnið er að því að undirbúa málið á sem vandlegastan hátt, þá skiptir minnstu máli, hvort það er mánaðardeginum fyrr eða seinna, sem samþ. eru l. um það, þar sem framgangur málsins sjálfs er fyrst og fremst látinn sitja í fyrirrúmi. Ég vil aðeins taka það fram, að eins og frv. er nú á þskj. 589, þá sýnist það að ýmsu leyti losaralega undirbúið. Í 5. gr. frv. segir, að fyrsta stjórn verksmiðjunnar ákveði, hvar hún skuli reist. En seinast í frv. er bráðabirgðaákvæði, þar sem segir, að ríkisstj. skuli láta gera nákvæmar áætlanir um stofnkostnað og reksturskostnað fyrirtækisins, og að loknum þessum undirbúningi sé verksmiðjustjórnin kosin, og á hún að sjá um framkvæmd verksins. Verksmiðjustjórnin á að ákveða staðinn, en áður en hún er kosin, á að gera áætlun um reksturskostnað og stofnkostnað verksmiðjunnar. Ég fæ ekki betur séð en ef sú áætlun ætti að vera nokkuð nálægt hinu sanna, þá þyrfti að vera búið að ákveða verksmiðjunni samastað, áður en sú áætlun er samin, en það er ekki ætlunin samkv. ákvæði frv. Þetta kann mönnum e. t. v. að finnast aukaatriði, en mér finnst þetta koma hvað öðru við og finnst lauslega um þetta búið og frágangur ekki gaumgæfilegur. Ég vildi aðeins nefna þetta sem dæmi. Ég vil drepa á það, að það er margra manna von, að heimsstyrjöldin fari nú að styttast, svo að við getum farið að hafa samneyti við okkar gömlu og góðu viðskiptalönd, og þá þarf að vera búið að ljúka öllu undirbúningsstarfi. Það hafa heyrzt raddir um það, að eins og málið liggi nú fyrir verði framleiðslan svo dýr, að erfitt sé fyrir okkur að standast samkeppni. En það er grundvallaratriði, að slíkt stórfyrirtæki, eins og verksmiðjan verður, sé fyrir fram undirbúið svo, að tryggt sé, að reksturinn verði samkeppnisfær. Þarna á að vinna gæði úr skauti íslenzkrar náttúru, sem eiga að skapa möguleika til stóraukinnar ræktunar, en það má ekki kaupa þau gæði það dýru verði, að sökum kostnaðar verði fyrirtækið þjóðinni til böls. Þetta er ákaflega stórvægilegt. Og þar sem ég er viss um það, að mjög almennur vilji er fyrir því, að áburðarverksmiðja verði reist hér á landi, þá treysti ég því fullkomlega, að ríkisstj. muni beita sér fyrir því með fyllstu kostgæfni og alúð að hraða rannsókn og framgangi málsins, en hraðinn sé þó það í hófi, að kostað sé jafnan kapps um að vanda undirbúninginn. Sem sagt, ég get að þessu leyti lokið orðum mínum með því að segja, að þó að sumir álíti, að frv. sé sæmilegt til samþ. og trygging fyrir framgang málsins, þá sé ég ekki, að það geti á nokkurn hátt flýtt fyrir málinu. Það er aðeins í því heimild til ríkisstjórnarinnar um að láta framkvæma áframhaldandi rannsókn. Og ég þykist vita, að ríkisstjórnin ætli að gera þetta, hvort sem lög eru til um það eða ekki. Það sér hver maður, að það gerir hvorki af né á, hve fljótt eru samþ.l. um þessa verksmiðju, ef unnið er að því að flýta alhliða niðurstöðum rannsóknarinnar, og það svo, að þær verði sem réttastar. Dagskrártill. okkar er flutt með það fyrir augum, og vona ég, að hún verði samþ., eins og hún er á þskj. 965.

Frsm. minni hl. (Páll Hermannsson) Eins og þetta mál liggur fyrir hér í þessari hv. d., þá ætti hvorki að þurfa að vera um það langar né harðar umr. Bæði meiri og minni hl. landbn. telja sig vera málinu fylgjandi. Minni hl. vill sýna fylgi sitt við málið m. a. með því að ráða hv. d. til að samþ. þetta frv., því að þótt frv. sé ófullkomið, þá telur minni hl., að málinu ætti að vera nokkur stuðningur í, að um þetta efni yrðu sett l. Meiri hl. telur sig líka fylgjandi málinu. Ég vil ekki orða það þannig, að hann vilji sýna fylgi sitt við málið með því að leggja það til, að frv. sé fellt, en eins og orðað er í nál. meiri hl., vill hann láta undirbúa málið betur en orðið er og fella frv., svo að málinu verði ekki óhagræði að flausturslegri lagasetningu. Þetta er ekki spánýtt mál hér á Alþ., 10 ár eru síðan byrjað var að ræða um, að reist yrði verksmiðja á Íslandi til þess að vinna tilbúinn áburð. Á þessum 10 árum hafa verið gerðar ýmiss konar athuganir. Um skeið var hér danskur verkfræðingur að athuga aðstöðuna. Hann taldi það mundi borga sig að koma upp áburðarverksmiðju. Innlendir menn hafa verið að rannsaka þetta mál og nú síðast 1943 var ráðinn hingað amerískur verkfræðingur, sem átti að hafa sérstaklega þekkingu á þessum málum, og hann hefur ráðið Íslendingum eindregið til að reisa slíka verksmiðju. Nú er það ekki svo, að mikið sé í þessu frv., sem kæmi til framkvæmda nú þegar, eiginlega aðeins það að velja fyrirtækinu stjórn, og hún á svo að hafa það verkefni að vinna að framgangi málsins. Hér er talað um að vísa málinu til nýbyggingarráðs. Í nýbyggingarráði er einn maður, sem sérstaklega má telja, að hafi vit á þessu máli, búnaðarmálastjórinn. En hann hefur nú þegar látið í ljós þá skoðun, að þetta frv. eigi að samþykkja. Nýbyggingarráð mun hafa í mörg horn að líta, og þótt ég ætli ekki að spá neinu um það, að nýbyggingarráð vinni ekki gagnlegt verk, þá finnst mér samt, að það muni vera hægt að ofsetja þá n. Hún mun hafa mörg miklu vandasamari mál til meðferðar. Við í minni hl. landbn. höfum gjarnan viljað ákveða til bráðabirgða það, sem frv. hefur inni að halda. Hins vegar skal ég játa það, að með þeim ákvæðum hefur ríkisstj. málið eiginlega algerlega á sínu valdi og getur gert við það, hvað sem henni sýnist. Svo að þessu leytinu er lítill munur á því að samþ. frv. eins og það er eða dagskrána. Í báðum tilfellum er málinu vísað til ríkisstj. En minni hl. álítur, að málinu sé styrkur í því, að sett séu l. um það. Nú hefur verið dregið í efa af sumum mönnum, að treysta mætti þeim áætlunum, sem gerð er grein fyrir í frv., bæði um stofnkostnað og reksturskostnað og um verð á þeim áburði, sem verksmiðjan kynni að framleiða. Ég tel mig engan mann til að skera úr um það. Ameríski verkfræðingurinn gizkaði á 7 millj. kr. stofnkostnað. Og hann gerði ráð fyrir, að verksmiðjan gæti, miðað við verðlag eins og það er nú, skilað 1 kg. af nothæfu köfnunarefni fyrir 2 kr. Það má geta þess til samanburðar, að talið er, að 1 kg. af nothæfu köfnunarefni hafi kostað árið 1944 3 kr. Ef nokkuð má treysta þessu, lítur út fyrir, að reka mætti þessa verksmiðju með hagnaði. Rétt er að geta þess, að ameríski verkfræðingurinn gerir ráð fyrir, að stofnkostnaðurinn yrði lagður fram af ríkinu, svo að framleiðslan þyrfti ekki að bera byrðar af honum. Ég man eftir því, að hér á Alþ. var rætt um tilbúinn áburð fyrir 17 árum, á þinginu 1928. Þá var talað um það, hvort rétt væri að kynna mönnum tilbúinn áburð og örva þá til að nota hann og hvort það borgaði sig að nota hann. Eftir þessi 17 ár held ég að megi fullyrða það, að bændum og öðrum ræktunarmönnum mundi fátt þykja háskasamlegra fyrir atvinnugrein sína en það, ef ekki fengist keyptur tilbúinn áburður. Nú vita allir, að aukin ræktun er algerlega óframkvæmanleg, nema notaður sé tilbúinn áburður. Nú lítur Alþ. svo á, að það muni borga sig að koma upp áburðarverksmiðju. Ég get auðvitað ekki verið viss um það, að næstu 17 ár leiði eins greinilega í ljós, að það borgi sig að reka áburðarverksmiðju, eins og síðustu 17 ár hafa fært mönnum heim sanninn um, að það borgi sig að nota tilbúinn áburð, en ég tel það líklegt. Og það verð ég að segja, að þegar litið er á það, að hráefnið, sem á að nota, er vatn og loft og aðalrekstrarliðirnir eru vinna og rafmagn, og þegar það er einnig athugað, að landbúnaðurinn hefur fullkomlega brúk fyrir það vörumagn, sem ætlað er að framleiða, þá fæ ég tæplega skilið, hvers konar verksmiðjuiðnað við getum rekið, ef við getum ekkí rekið þennan iðnað. Ég færi þá að efast um, hvort borgaði sig fyrir okkur að draga fisk úr sjó og vinna úr því vörumagni, sem þaðan kemur. Nú er talið, að landbúnaðurinn noti um 4 þús. tonn af tilbúnum áburði. Gert er ráð fyrir því, að verksmiðjan geti borið sig, þótt aðeins sé framleitt þetta vörumagn. En það er enginn vafi á því, að áburðarþörf landsmanna eykst mjög mikið á næstu árum, ef komið er á þeim ræktunarframkvæmdum, sem talað er um. Það er ekki ólíklegt, að þörfin tvöfaldist. Það er því ekkert vafamál, að áburðarverksmiðju á að reisa og reka. Eins og málin standa nú, ber ekki eins mikið á milli manna og sumum kann að virðast. Þess vegna er óþarfi að hafa um þetta langar umr. Allir vilja láta reisa verksmiðjuna, sumir vilja láta samþ.l. um það þegar, en aðrir vilja láta athuga málið betur áður en l. eru sett. Þessu máli horfði öðruvísi við um skeið, þá var 2 millj. kr. útgjaldaheimild á fjárl. vegna verksmiðjunnar, en nú er búið að nema það burt. Þrátt fyrir þetta álítum við í minni hl. landbn., að samþ. beri frv. óbreytt. En vegna þess að í nál.hv. meiri hl. á þskj. 965 er bent á það - og eiginlega réttilega - sem fyrstu ástæðuna fyrir rökst. dagskrá, að engin tímabundin ákvörðun sé um það í frv., hvenær verksmiðjan skuli reist, þá höfum við hv.þm. Dal. viljað setja þetta tímabundna ákvæði að nokkru leyti inn í frv. Við berum því fram brtt. á þskj. 1010, þar sem lagt er til, að aftan við 2. málsl. bráðabirgðaákvæðisins bætist: og sé þessum aðgerðum öllum lokið fyrir 1. september n.k. - Með þessu setjum við hæstv.ríkisstj. frest, er okkur virðist hæfilega langur til þess að koma í framkvæmd þeim rannsóknum og athugunum, sem henni er ætlað að gera eftir bráðabirgðaákvæðinu, og teljum, að sá frestur sé hæfilega langur að vera því sem næst 2/3 af yfirstandandi ári. Ég vil þess vegna f. h. minni hl. landbn. ráða hv. d. til þess að samþ. frv., þó með breyt. á þskj. 1010.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) Herra forseti. Það er alveg rétt, sem hv.frsm. minni hl. landbn. sagði, að eins og þetta mál liggur fyrir, er ekki ástæða til þess að hafa um það langar umr., þar eð ekki er mikill ágreiningur um afgreiðslu þess. Ég vil þó láta í ljós þá skoðun mína, að mér finnst sú aðferð viðfelldnari, sem hv. meiri hl. landbn. stingur upp á, að vísa málinu til nýbyggingarráðs til frekari athugunar. Mér finnst þessi aðferð viðfelldnari, sérstaklega af því, að það sýnist eðlilegra að láta fara fram þessa athugun, áður en löggjöfin er sett. Hitt er svo óviðfelldið, að setja l. fyrst og láta síðan halda áfram rannsókn á því, hvort verk þetta sé í raun og veru framkvæmanlegt eða ekki. Ég fæ ekki séð, að það þurfi að tefja málið, þótt nýbyggingarráð framkvæmi þessa athugun, og geri ég ráð fyrir, að það fái færa menn til þess að annast hana og gangi ríkt eftir því, að hún fari fram eins fljótt og auðið er. Hitt held ég, að allir séu sammála um, að eins og málið liggur fyrir nú, væri ekkert vit í því að fara að gera ráðstafanir til þess að koma upp verksmiðjunni, þar sem vafalaust er þörf á frekari rannsóknum, áður en í það mjög kostnaðarsama fyrirtæki væri ráðizt. Það hefur verið mikið um það talað, að áburðarverksmiðja ætti að geta orðið lyftistöng fyrir íslenzkan landbúnað, en því má ekki gleyma, að til þess verður hún að uppfylla tvö skilyrði. Í fyrsta lagi verður hún að geta framleitt áburð, sem væri að gæðum ekki lakari en sá áburður, sem inn í landið hefur verið fluttur frá útlöndum; í öðru lagi verður hann að vera samkeppnisfær um verðlag á hinum innflutta áburði. Eins og málið horfir enn þá við, er ekki unnt að segja neitt um það með fullri vissu, hvort þessum tveim skilyrðum yrði fullnægt. Hvað gæði þessa áburðar snertir, hefur áburðurinn aldrei verið reyndur hér á landi, og meira en það, hann hefur aldrei verið reyndur á Norðurlöndum. Nú segja þeir menn, sem betri skilyrði ættu að hafa til þess að dæma um þetta, að enda þótt reynsla væri fengin um notkun þessa áburðar annars staðar undir öðrum skilyrðum, þá sé ekki hægt að treysta því með fullri vissu, hvort útkoman yrði sú sama hér á landi. Mér skilst því, að það sé með öllu óhjákvæmilegt, að tilraunir fari fram um notkun þessa áburðar, ammoníumnítrats, hér á landi, áður en reist yrði verksmiðja til þess að framleiða áburðinn, og ég geri ráð fyrir því, að ef málinu verður vísað til nýbyggingarráðs, þá verði það fyrsta, sem það geri, að gangast fyrir því, að þetta efni verði reynt hér nú þegar á næsta sumri. Ég er hins vegar engan veginn fær til þess að dæma um það, hvort reynsla eins sumars væri nægileg til þess að fá úr því skorið, hvort þessi áburðartegund væri fullnægjandi hér til frambúðar. Það eru uppi skiptar skoðanir um það, hvort nota ætti fleiri tegundir af áburði eða hvort köfnunarefnisáburður er fullnægjandi, og er ég ekki fær um að dæma um það, en þótt það lægi ekki fyrir nema eins árs reynsla um þann áburð, þá væri hún þó einhvers virði og við værum sönnu nær eftir reynslu eins sumars en ef engin reynsla væri fengin um hann. En þetta er að sjálfsögðu atriði, sem mér fróðari menn verða að dæma um, og fróðari menn en nokkrir af okkur erum um þessa hluti, sem hér eru inni. Um verð á þessum áburði, að svo miklu leyti sem upplýsingar liggja fyrir um, er það að segja, að mér skilst nú, að gengið sé út frá, að það verði aðeins hærra en verð á erlendum áburði, eftir skýrslum, sem hv.frsm. minni hl. þekkir frá Rannsóknaráði ríkisins. Mér skilst, að gengið sé út frá, að þessi áburður muni kosta kr. 2.520.97 pr. smálest, en að sami áburður muni kosta innfluttur kr. 2.314.00 pr. smálest, miðað við flutningsgjöld s.l. vors, og er þetta ekki teljandi verðmunur og þarf ekki að útiloka, að það gæti borgað sig að framleiða áburðinn hér á landi, en þetta er að sjálfsögðu atriði, sem þarf að athuga betur. Enn fremur þekkja hv.þm., sem á annað borð hafa haft þessi gögn til athugunar, að verið er að athuga fleiri möguleika en þann, sem hér um ræðir, og í áætlunarskýrslu alkunns verkfræðings, sem byggt hefur verið á, er bent á það, að sjálfsagt sé að athuga sérhverja leið, sem fær yrði, til þess að koma þessu á sem réttastan rekspöl, ef það verður ofan á að ráðast í stofnun þessa fyrirtækis. Mín skoðun er sú, að hvort sem till.hv. meiri hl. eða hv. minni hl. landbn. yrðu samþ., mundi aðferðin, sem höfð yrði á eftir, vitanlega verða hin sama. Ef frv. fær lagasamþ., mun ríkisstj. í öllum tilfellum láta fara fram nauðsynlega athugun, áður en hún mundi hefjast handa um undirbúning á byggingu áburðarverksmiðju. Það er út af fyrir sig ekki óhugsandi, að þetta geti orðið á þessu ári, því að heimild er nú í fjárl. í þessu skyni, eins og hv.frsm. minni hl. minntist á. En án tillits til fjárframlaga er það alveg vafalaust, að ríkisstj. mundi láta fara fram fullkomnari athugun á málinu en hingað til hefur farið fram, áður en hún mundi hefjast handa um framkvæmdir. Mismunurinn á till. meiri og minni hl. landbn. er ekki annar en sá, að í öðru tilfellinu á ríkisstj. að sjá um rannsókn og athuganir á málinu, en í hinu tilfellinu á nýbyggingarráð að hafa þær á hendi. En ég verð að segja það, að úr því að nýbyggingarráð hefur verið stofnað, sýnist mér mjög eðlilegt, að það fái til athugunar mál slíkt sem þetta, þar sem um er að ræða svo stórt mannvirki, sem ætlazt er til, að komið verði í framkvæmd á kostnað hins opinbera. Þótt þetta skipti ekki efnislega miklu máli, finnst mér eðlilegra að fara þá leið, sem hv. meiri hl. hefur lagt til, og mun ég því greiða atkv. með rökst. dagskránni.

Jónas Jónsson Herra forseti. Ég hef ekki sannfærzt við rök hv. 1. þm.N.-M. og hæstv. fjmrh. um, að það skipti svo miklu máli, hvort það frv., sem hér liggur fyrir, verði drepið eða samþ. og ætla að víkja að því nokkrum orðum. Það er vitanlegt, að því aðeins, að hér sé nægilega mikið af tiltölulega ódýrum tilbúnum áburði, verður hægt að rækta hér í stórum stíl landsvæði, þar sem nú eru auðnir, sem er nauðsynlegt vegna heilsu þjóðarinnar. Ég held, að það megi líkja vel undirbúinni verksmiðju, sem vinnur köfnunarefnisáburð úr vatni og lofti aðallega, við fiskimið okkar. Við skulum taka sem dæmi, að hv.Alþ. samþ. að banna alla veiði á stórum skipum í Faxaflóa, þótt það væri skaði fyrir útgerðina hér á landi um stundarsakir. Hvers vegna mundum við gera þetta? Af því að vissa er fyrir því, að sá fiskur, sem sjávarútvegur okkar byggist á, gengur til þurrðar, ef hvergi er fórnað, og það að íslenzkir útvegsmenn leggja á sig þá fórn að friða Faxaflóa, er eingöngu til þess að tryggja það í framtíðinni, að hér verði mikill fiskur við ströndina á ókomnum árum. Áburðarverksmiðjan er alveg hliðstæð og þar er sama undirstaðan undir það, að hér verði mikil ræktun. Án þess að ég vilji hafa um það mín orð, þá gefa skýrslur frá Árna Friðrikssyni fiskifræðingi nokkra hugmynd um þetta, og getur hann ekki búizt við öðru en að fiskimið okkar verði fátækari með hverju árinu, sem líður, og að svo geti farið, að hin íslenzka þjóð verði að snúa sér að jarðyrkju, af því að það verði þá álitlegra til lífsframfæris fyrir þjóðina. Nú er sá munurinn á þessari aðferð, að hér er verið að ganga frá frv., sem slær föstu, að reist verði áburðarverksmiðja, og er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fé til hliðar í þessum efnum og að það sé ekki afturkræft. Það, sem þetta frv. miðar að með því að byrja á að leggja til hliðar fjárframlög til áburðarverksmiðju, sem gert er ráð fyrir, að verði ekki afturkræft, er að undirbúa jarðveginn og tryggja landbúnaðinn í framtíðinni, því að það eru beinlínis engin takmörk fyrir því, hvað hægt er að framleiða tilbúinn áburð ódýrt. Ég vil t. d. taka það sem dæmi, að mikið hefur verið talað um, að við höfum of lítið af sumum landbúnaðarafurðum, t. d. smjöri, sem orsakast m. a. af of litlum áburði, og er öllum kunnugt um, að svo má heita, að þetta land sé smjörlaust. Ef við tökum land eins og Kanada fyrir stríð, þá var þar bannað með l. að framleiða smjörlíki og borðaði þar enginn annað en smjör, sem var alls ekki dýrt. Ég álít þetta svo þýðingarmikið atriði, úr því verið er að reyna að bæta mataræði hjá almenningi, og er það hin mesta fjarstæða, að t. d. smjör skuli vera á því verði, að undir venjulegum kringumstæðum mundu stærstu stéttir landsins ekki hafa haft ráð á að neyta þess. Og í þessu sambandi vil ég því taka það fram, að eitt af skilyrðunum til þess, að við getum haft nægilega mjólk og smjör handa öllum landsmönnum, er það, að þetta frv. verði samþ. eins og það liggur hér fyrir. Ég er ekki fær um að rökstyðja hið tekniska gildi vissra áburðartegunda, en ætla að minnast á tilraunir, sem skólastjóri garðyrkjuskólans á Reykjum gerði í sumar á áveitulandi við Hvítá. Hann notaði við þessar tilraunir venjulegan erlendan áburð í 10 tilteknum blöndum. Af sumum þeirra varð árangurinn lítill, en þar, sem hann varð mestur, bar uppskeran sjöfaldan ávöxt. Þetta dæmi sýnir greinilega, hversu mikla möguleika landið hefur í sambandi við notkun tilbúins áburðar. Þetta er sú framleiðsluvara, sem við ættum að geta haft hér á landi mjög ódýra og til þess að ýta undir ræktunina í bæjum og sveitum, en öll slík ræktun er trygging fyrir aukinni hollri fæðu landsmanna. Ég álít því, að það hafi verið óhappaverk, þegar hæstv.ríkisstj. og stuðningsmenn hennar lögðu til að fella niður framlög til verksmiðjunnar. Ég skal ekki fara út í deilur um það atriði, hvort þessi tiltekna áburðarframleiðsla væri heppileg eða ekki, en geri ráð fyrir, að það mál hafi verið rannsakað og verði athugað enn betur, sem væri alveg óhjákvæmilegt, þar sem hæpið er, hvort unnt yrði að koma verksmiðjunni upp nú, því að hvorki er nægilegt rafmagn til þess í Reykjavík né á Akureyri. En það, sem við getum gert núna, er að draga saman fé, skapa tiltrú á þessari verksmiðju og halda áfram öllum skynsamlegum athugunum á því, hvernig þessum málum er háttað, en ég álít, að það verði á sínum tíma að leggja það undir dóm reyndra manna, hvaða tegund tilbúins áburðar yrði hér heppilegust til framleiðslu. Það, sem við þurfum við þessa framleiðslu, er skeljasandur, loft, vatn og rafmagn, sem við höfum nóg af. En það er hins vegar einn þáttur í þessu efni, sem getur orkað tvímælis, og hann er sá, hvort framleiðslukostnaður okkar við þetta fyrirtæki sé þannig, að við getum keppt við aðrar þjóðir í því efni, en við höfum ekki getað keppt við neina aðra þjóð um framleiðslukostnað. Tökum til dæmis, að við tökum á leigu ensk skip til þess að flytja út fisk okkar. Þau eru eftirsóknarverð fyrir okkur, af því að útgerðarkostnaður okkar eigin skipa er miklu dýrari en erlendu skipanna. Það hljóta því allir að sjá, að við getum ekki til lengdar lifað í okkar Paradís, meðan tilkostnaðurinn við okkar eigin framleiðslu er allur annar en meðal annarra þjóða. Við getum kannske beðið, meðan við erum að eyða því, sem til er, en niðurstaðan verður sú, að eftir stutta stund þýðir ekkert fyrir okkur að selja dýrari fisk eða dýrari áburð eða hvaða vöru sem er, samanborið við aðrar þjóðir. Ég álít, þótt ég sé óánægður með, að felld hefur verið niður sú fjárhæð, sem fyrrverandi ríkisstj. ætlaði að verja í þessum tilgangi á skynsamlegan hátt og hún ætlaðist til, að yrði óafturkræf, þá sé samt fullkomin ástæða til þess að halda þessu máli áfram og álít, að við getum slegið föstu, að við eigum að framleiða innlendan áburð, enda þótt hæstv. ráðh. hafi hins vegar sagt, að við ættum ekki að framleiða þessa vöru hér, nema því aðeins, að við gætum orðið samkeppnisfærir um verðlag hennar í samanburði við erlendan áburð. Þessi verksmiðja er frá mínu sjónarmiði höfuðnauðsyn, ekki aðeins fyrir landbúnaðinn, heldur fyrir alla þjóðina, og við eigum að skoða hana sem alveg sérstakt atriði í þjóðarbúskap okkar. Ég vil að lokum beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh., hvernig hann hugsar sér fjárhagsframkvæmdir þessa máls, en hann hefur ráðlagt að fella niður bein fjárframlög í þessu skyni. Ef menn hafa trú á, að takast megi að skapa þjóðinni lífvænlega framtíð, verðum við að koma þessu máli í framkvæmd. Þetta er ein af undirstöðum framtíðarlífs þjóðarinnar, og við eigum að vera menn til að skapa þessa undirstöðu.

Þorsteinn Þorsteinsson Herra forseti. Mér virðist, að dm. standi saman um þá skoðun, að nauðsyn og gagnsemi þessa máls sé mikil. Meiri hl. telur málið stórvægilegt og líklegt til að verða lyftistöng fyrir landbúnaðinn, ef það kemst í framkvæmd. Auk þess getur það haft miklar afleiðingar út fyrir þann atvinnuveg. Ég vil leggja áherzlu á, að undirbúningi verksins verði lokið svo snemma, að vinna geti hafizt að hausti eða hitt vorið. Meiri hl. vill fela nýbyggingarráði málið, en ég hélt, að nýbyggingarráð hefði nóg á sinni könnu, eftir hinni miklu stefnuskrá stj. að dæma. Ég tel, ef fram kemur við reynsluna, að l. geti ekki í alla staði haldizt eins og frv. nú er, að þá megi breyta þeim. Það hefur þá fyrr verið gert um l., þótt þau væru ekki gömul. Ég get gert ráð fyrir, að stefna meiri hl. verði ofan á í deildinni og að dagskrártill. verði samþ. Við höfum því þrír þm., við hv. 1. þm.N.-M. og hv.þm. Barð., borið fram brtt. um, að í stað orðanna „og leggi síðan fyrir Alþingi frumvarp“ komi: „og leggi síðan fyrir næsta reglulegt Alþingi frumvarp.“ Við höfum allir hug á að hraða málinu, og vil ég ekki tefja tímann með því að tala meira um það, en vil afhenda hæstv. forseta þessa skriflegu brtt.

Forseti (StgrA): Brtt. þessi er bæði skrifleg og of seint fram komin, og þarf því tvöföld afbrigði.

Frsm. meiri hl. (Eiríkur Einarsson) Herra forseti. Það er í rauninni óþarft fyrir mig að taka til máls, því að umr. hníga að því einu að verða margþættari um þýðingarlaus atriði. Það, sem mestu máli skiptir, er, hvort dagskrártill. eða frv. hentar betur. En það, sem á milli ber, er svo lítið, að ekki tekur því að ræða um það. Það er ekki hægt að véfengja það, að ef málið er í höndum ríkisstjórnarinnar, er því bezt borgið og hún mun láta undirbúa það, eftir því sem hún telur réttast og affarasælast. Ég álít, að skrifl. brtt. hafi mjög litla þýðingu, því að ég er viss um, að stjórnin muni hraða undirbúningi málsins eins og verða má, það verður að undirbúa það á sem ýtarlegastan hátt. Ég tel, að í stað lagasetningar um málið hefði átt að liggja fyrir till. til þál. um, að ríkisstjórnin undirbyggi málið sem allra bezt og léti sem fullkomnasta rannsókn um þetta efni fram fara. Það er aðalatriðið, að málið sé í höndum ríkisstjórnarinnar. Ef það er þar, vitum við, að treysta má, að því sé vel borgið.

Frsm. minni hl. (Páll Hermannsson) Herra forseti. Hæstv. fjmrh. taldi, að innlendur áburður mundi verða heldur dýrari en erlendur. Um þetta liggur fyrir flókin og torlesin skýrsla. Við erum þar á öndverðum meiði, því að ég taldi, að innlendur áburður mundi verða ódýrari. Það er að vísu heimild í fjárlögum þessa árs til að láta reisa áburðarverksmiðju, en ég geri ekki ráð fyrir, að sú heimild verði notuð á þessu ári. Ég er sammála hv.þm. S.-Þ. um, að þetta málefni er mjög þýðingarmikið fyrir landbúnaðinn og þjóðarheildina. Þetta er eins konar sjálfstæðismál, eins og allt sem miðar að því, að við verðum sjálfum okkur nægir og getum framleitt sem mest í landinu, í stað þess að sækja til annarra landa.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) Herra forseti. Ég geri ráð fyrir, að allir geti verið sammála hv.þm. S.-Þ. um, að þetta sé mjög þýðingarmikið mál, en það veltur á miklu fyrir landbúnaðinn, að ekki sé hrapað að málinu. Ef innlendur áburður hefði ekki sama notagildi og erlendur, auk þess sem innlendur iðnaður er dýrari en erlendur, svo að hann yrði ef til vill ekki samkeppnisfær við útlendan áburð, væri illa farið. Flestir munu þeirrar skoðunar, að það beri að athuga málið sem allra bezt, áður en ráðizt er í framkvæmdir. Sumir telja, að öllum undirbúningsaðgerðum geti orðið lokið fyrir 1. sept. 1945, og hv.þm. S.-Þ. taldi, að ekki mundi nægileg raforka fyrir hendi til reksturs verksmiðjunnar, hvorki hér né á Akureyri. Ætlast þessir menn til, að lokið verði stórfelldri rafvirkjun í þessu skyni fyrir þennan tíma? Hv. þm. Dal. telur, að framkvæmdir við verksmiðjubygginguna geti hafizt vorið 1946. Ég tel hann nokkuð bjartsýnan. Við vitum, að á meðan ófriðurinn stendur, fást ekki nauðsynlegar vélar.

Það mætti byrja á grunninum

. Ég ætla, að eigi muni standa svo lengi á byggingunni, en það er hægt að undirbúa verkið með því að veita til þess fé á fjárlögum og leggja fram fé til þess. Ég tel vafalaust, að fjárlagaheimildin verði notuð, svo framarlega sem fjárhagur landsins leyfir það. Brtt. hv.þm. Dal. skiptir ekki miklu máli. Það er þýðingarlaust að setja tímaákvörðun um þetta efni. Ég mun, þótt ég leggi ekki mikla áherzlu á þetta fyrir mitt leyti, greiða atkv. á móti tillögunni.

Sigurður Thoroddsen Herra forseti. - Þar sem hv.frsm. er veikur, hefur hann beðið mig um að fylgja fram nokkrum brtt., sem hann flytur, í samráði við heilbr: og félmn., á þskj. 1024, og ekki eru mjög veigamiklar. 1. brtt. er um það, að barnaverndarráðsmaður megi ekki veita forstöðu barnahæli né vera í stjórn þess. Í 2. brtt. segir, að barnaverndarnefnd skuli vera skylt að hafa eftirlit með börnum og ungmennum, sem sérstök ástæða er til að fylgjast með sökum umkomuleysis eða annmarka, a. m. k. tvisvar á ári. 3. brtt. er við 37. gr. og er um það, að ríkisstj. skuli heimilt að setja á stofn og reka hæli, þar sem vistuð skuli börn og ungmenni, sem framið hafa lögbrot eða eru á annan hátt á glapstigum. 4. brtt. er við 43. gr. og er þess efnis, að eftirlitsmaður kvikmynda skuli stimpla úrskurð sinn á seðil, sem fylgi hverri mynd, og gildi sá úrskurður. 5. brtt. er við 56. gr. og segir þar, að barnaverndarráð skuli fela einum ráðsmanna eða sérstökum fulltrúa að vitja til eftirlits hvers hælis eða stofnunar eigi sjaldnar en einu sinni á ári. Ég vil svo mælast til, að brtt. þessar verði samþ.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Herra forseti. - Þetta er mikill lagabálkur og virðist standa til bóta að mörgu leyti. Þó vil ég benda heilbr.- og félmn. á, að í 16. gr. er barnaverndarnefnd gefin víðtækari heimild til yfirheyrslu en ég tel æskilegt. Segir þar m. a.: „Barnaverndarnefndarmönnum, fulltrúa barnaverndarnefndar, starfsmönnum og öðrum, er barnaverndarnefnd kann að fela það sérstaklega, er heimilt að fara á heimili og hæli til rannsóknar á högum barns og ungmennis, taka skýrslur af foreldrum eða forráðamönnum þess og kveðja fyrir sig til yfirheyrslu hvern þann í umdæmi hennar, er um kann að bera.“ Nú kemur ekki fram í gr., að til þessa þurfi samþykki barnaverndarnefndar. Ég hefði þó talið viðkunnanlegra, að til slíkra rannsókna þyrfti löglegt samþykki hennar. Ég hef fengið um þetta umsögn sakadómara, sem ég mun afhenda n., og vildi ég óska, að þessari umr. yrði frestað og n. taki þetta til sérstakrar athugunar.

Sigurður Thoroddsen Herra forseti. - Það er sjálfsagt að verða við þeim tilmælum að fresta umr. Ég er sammála hæstv.dómsmrh. um það, að ef þetta væri svo, að barnaverndarnm. gætu komið á heimili án samþ.n. í heild og haft þar yfirheyrslu, þá væri það óviðunandi. En mér virðist það felast í gr., að það sé tilskilið, að samþykki n. eigi að vera fyrir hendi fyrir slíkar yfirheyrslur. Það stendur í frvgr.: „Barnaverndarnefnd eða þeim barnaverndarnefndarmönnum, fulltrúa nefndarinnar, starfsmönnum hennar eða öðrum, sem hún kann að fela það sérstaklega, er heimilt að fara á heimili og hæli til rannsóknar á högum barns og ungmennis, taka skýrslur af foreldrum eða forráðamönnum þess og kveðja fyrir sig til yfirheyrslu hvern þann í umdæmi hennar, er um kann að bera. Svo getur hún og krafizt vitnaleiðslu fyrir dómi til skýringar máli.“ Þarna er gert ráð fyrir, að barnaverndarn. veiti samþykki sitt áður. Þess vegna sé ég ekki, að þessi mótbára sé á rökum reist. Hins vegar er ég samþ. að fresta umr. og málið sé tekið af dagskrá til þess að athuga það nánar.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Herra forseti. - Eins og mönnum er kunnugt, hafa tekizt samningar milli stjórnarvalda erlends hers og sölunefndar setuliðseigna f. h. ríkissjóðs um sameiginleg kaup á allmiklu af bifreiðum og ýmsu fleira, sem afhent verður smám saman, eftir því sem setuliðið flytur úr landinu. Núna fyrir helgina voru afhentir fyrstu bílarnir og koma til úthlutunar í þessari viku. Landlæknir, sem sýnt hefur, að hann hefur opin augu fyrir því, hve nauðsynlegt læknum í sveitahéruðum er að hafa bíla til að létta sér ferðalög og komast sem víðast, hefur ritað heilbrigðis- og félmn. um þetta mál. Hingað til hefur þetta ekki orðið með öðru móti en því, að læknar eignuðust sjálfir bíla til ferða sinna, og hafa sum héruð gefið læknunum bíla í þessu skyni. En með því fyrirkomulagi er héruðunum ekki tryggt, að bíllinn haldist í læknisnotkun þar til langframa. Læknar flytjast milli héraða og líka geta þeir, og hafa gert, selt þá bíla, er þeir hafa fengið. Landlæknir hefur því hugsað sér þá lausn, að læknishéruðunum sé gefinn kostur á að eignast bíla af þeim gerðum, sem þau telja sér henta og nú hafa verið keyptar af setuliðinu. Óskar landlæknir í bréfinu, að Alþingi hlutist til um það. Að því miðar þessi þáltill., sem öll n. flytur. Landlæknir gerði ráð fyrir, að héruðin ættu að fá bílana með kostnaðarverði og helzt án þess að greiða af þeim toll. En þegar málið var rætt við ráðh., kom það fram annars vegar, að ekki væri heimild til að gefa eftir toll, - þótt ég viti til, að það hafi verið gert bæði eftir tilmælum fjvn. og með sjálfdæmi ríkisstj., - og hins vegar, að örðugt mundi að ákveða kostnaðarverð, þar sem tiltekin er ein og óskipt fjárhæð sem söluverð allra setuliðseigna, er afhentar verða nú. Þó hefur matsverð verið lagt á hvern hlut, og virðist mér rétt, að héruðin fái bílana með því verði, sem þeir hver einn hafa verið áætlaðir, að viðbættum fáeinum % fyrir hlutdeild í sölukostnaði. En um eftirgjöf á tolli, sem var a. m. k. öðrum ráðh., sem við var talað, mjög á móti skapi, viljum við ekki leggja það til, sem landlæknir vildi. Okkur virðist sanngjarnt, að greiddur verði 10% tollur af þessum bifreiðum eins og af flutningabílum, en ekki 30% tollurinn, sem greiddur er af fólksflutningabílum, sem eru annaðhvort lúxusbifreiðar einstaklinga eða atvinnutæki til mannflutninga gegn fargjaldi, og er hvorugu þessu jafnandi við sjúkraflutningsbíla eða fararskjóta handa læknum. Það var hugmynd okkar, að héruðin fengju að kjósa, hvort þau vildu heldur sjúkrabifreið eða „jeep“-bíl. Þar, sem góðir eru vegir og læknir á bíl fyrir, mundu héruðin víða kjósa sjúkrabílana, og af þeim mun fást nægilega margt til þess, að þau geti fengið þá, sem þess óska. En í mörgum héruðum eru vegir þannig, að ekki eru líkur til, að hægt sé að hafa þar mikið gagn af venjulegum bílum. Þá er gert ráð fyrir, að hægt sé að láta þau héruð fá „jeep“-bíl. Í tveim héruðum hefur ríkisstj. komið því til vegar, að „jeep“-bílar hafa verið reyndir til læknisflutninga um óvegi og vegleysur, og reynslan hefur orðið eftir beztu vonum. - Þessi lausn bílamálsins gæti ef til vill að einhverju leyti stutt að því, að læknar fengjust í héruðin, en það hefur gengið illa, enda mörg ein læknislaus. Ég vona, að till. verði samþ. og þau héruð, sem þegar hafa sótt um bíla, geti fengið úrlausn mála sinna sem fyrst.

Sigurður E. Hlíðar Eins og hv.frsm. hefur skýrt frá, var enginn ágreiningur um flutning þessa máls í heilbrigðis- og félmn. En ég skrifaði undir með þeim fyrirvara, að ég flytti brtt., sem n. var ekki orðin á einu máli um. Mér fannst rétt, að dýralæknar fengju að vera með. Að vísu eru dýralæknahéruðin heilir landsfjórðungar og ekki þess að vænta, að samtök verði um bílakaup í svo takmarkalitlu héraði, eins og er. Þá getur framkvæmdin aðeins orðið sú, að dýralæknar megi, ef þeir vilja í það leggja, kaupa þessa bíla með sömu kjörum og héruðin. Sama rétt vildi ég ætla Slysavarnafélagi Íslands. Eftir að n. hélt fund um málið og afgreiddi það, sneri félagið sér til mín, sem formanns í n., og fór fram á þetta. Félagsstofnun þessi hefur þróazt ört undanfarið og getið sér almenningshrós. Allir líta hana hlýju auga. En það er gefin sök, að Slysavarnafélag Íslands þarf einmitt að hafa bíla til flutninga á slysstað, hvar sem hann er, og þarf að hafa stóran bíl til þess að geta flutt menn og hjálpargögn á staðinn og ekki sízt til þess að flytja sjúklinga eða slasaða menn frá strandstað á sjúkrahús eða annan öruggan stað. Þess vegna fer Slysavarnafélag Íslands fram á, að það fái að njóta sömu kjara um kaup á tveimur bílum: einum stærri, sem mætti nota sem sjúkrabíl, og svo aftur minni, - „jeppa“, sem félagið hugsar sér til annarrar starfsemi. Eins og hv.þm. vita, þá hefur Slysavarnafélagið sent fulltrúa sinn út á land til þess að kenna hjálp í viðlögum, sem hefur gefizt mjög vel. Hefur landlæknir nú fyrir skömmu skorað á fél. að senda fulltrúa sinn langan veg, með vorinu, einmitt til þess að halda námskeið í hjálp í viðlögum. Álítur félagið mjög heppilegt fyrir sig og nauðsynlegt að fá „jeppa“ til slíkra ferðalaga. Af þessum sökum hef ég tekið að mér að flytja hér brtt. við þáltill., sem hér liggur fyrir á þskj. 950, sem hljóðar þannig, með leyfi hv. forseta, að á eftir fyrri málsgr.tillgr. komi: Slysavarnafélag Íslands nýtur sömu kjara með 2 bíla, sem það þarf að kaupa vegna starfsemi sinnar. Dýralæknum skal einnig gefa kost á „jeep“-bílum með sömu kjörum. Ég geri ekkí ráð fyrir, að ég þurfi að skýra þetta mál öllu meir. Býst ég við, að hv.þm. skilji, hver meiningin er og að um nauðsynlega viðbót er að ræða, a. m. k. hvað snertir Slysavarnafélag Íslands. Það getur sitt sýnzt hverjum um vesalings dýralæknana, þótt ég fyrir mitt leyti álíti þörf þeirra eins mikla og læknanna a. m. k.

Forseti (JörB): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá hv.þm. Ak., sem hann hefur gert grein fyrir og ég tel ekki þörf að skýra nánar. Hún þarf tvenns konar afbrigði, er of seint fram komin og skrifleg.

Eysteinn Jónsson Það var aðeins út af þessari brtt. frá hv.þm. Ak., að ég tek til máls. Ég tel, að lengi hafi verið búið illa að dýralæknum í landinu, og tel, að mikil nauðsyn væri, ef hægt væri að greiða fyrir starfsemi þeirra, með því að þeir fengju hentugar bifreiðar til umráða. Nú er þess að gæta, að í till. er ráðgert, að læknishéruðin eigi bifreiðarnar, sem héraðslæknunum er ætlað að nota, en ekki læknarnir sjálfir, og mér skilst það hafi að einhverju leyti reynzt þrándur í götu þessarar hugmyndar. Mönnum finnst erfitt að koma þessu fyrir á heppilegan hátt með þá, þannig að tryggt væri að þessar bifreiðar yrðu notaðar í þágu dýralæknanna, en lentu ekki í venjulegum viðskiptum, yrðu t. d. ekki seldar. Þess vegna vildi ég beina því til þeirra, sem hlut eiga að máli, flm.brtt. og annarra í n., sem um málið fjalla, hvort ekki er hægt að taka dýralæknana inn í þetta á þann hátt, að búnaðarsamböndin á hverju dýralæknissvæði ættu bíl, sem væri til afnota fyrir dýralækninn á sama hátt og um héraðslæknana, þar sem ráðgert er, að læknishéruðin eigi bifreiðar, en læknarnir noti þær. Ef menn vildu athuga þetta, mætti gjarnan fresta umr. og gefa þessu gaum, því að engin hætta er á því, að þetta mál dagi uppi, og ætti ekki að taka langan tíma að athuga það, hvernig mætti koma þessu fyrir.

Forseti (JörB): Það var sakir þess, að þetta mál var tekið fyrir núna, að komið var að því að úthluta nokkrum bifreiðum, þar eð n. sú, er sjá á um úthlutunina, mun nú vera um það bil að taka við bifreiðunum. Mér skilst nú, að unnt muni verða á þessum fundi, ef ráðizt verður í að breyta þessum vatill., sem hv. 2. þm. S.-M. hafði á orði, mundi vinnast tími til þess, þótt málið verði ekki tekið út af dagskrá eða því frestað. Ég vildi skjóta þessu fram hv.n. til athugunar.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Ég vil benda á það, að fjarri fer því, að dýralæknaumdæmi falli saman með búnaðarsambandssvæðum.

Það vissi ég nú vel.

Þess vegna mun það vera erfitt að leysa inálið með því, að búnaðarsamböndin eigi bílana. Hins vegar eru dýralæknarnir svo fáir, að ég fyrir minn part mundi ekki setja mig á móti því, þó að þeir fái sams konar kjör .með bílana, en hins vegar er þá á það að líta, að tveir þeirra dýralækna, sem nú starfa, hafa fengið bíla og selt þá aftur með hagnaði, og þeir eiga ekki að fá bíla ódýra til þess eins að nota ekki til ferðalaga, heldur selja þá til ágóða fyrir sjálfa sig.

Sveinbjörn Högnason Ég vildi leyfa mér að bera fram brtt. við till. Ef á að fara að skaffa embættismönnum farartæki með sérstökum kjörum, finnst mér algerlega eðlilegt, að prestar í sveitum njóti einnig sömu kjara og hér er lagt til, og vil því leggja til, að bætt verði aftan við till., þannig að aftan við orðið „læknishéruð“ komi: og prestaköll, - og vildi ég biðja hæstv. forseta að taka við þeirri till: fyrir mig.

Forseti (JörB): Mér hefur boritzt skrifleg brtt. frá hv.þm. V.-Sk. Þarf hún tvenns konar afbrigði, er of seint fram komin og skrifleg.

Eysteinn Jónsson Ég benti á það áðan, hvort ekki væri hugsanlegt, að búnaðarfélagssamböndin ættu bifreiðar, sem dýralæknar hefðu til afnota. Ég gerði þessa bendingu aðeins vegna þess, að mér var sagt, að n., sem um þetta fjallaði, hafi ekki treyst sér til að taka dýralæknana upp í till. sínar, þannig að þeir væru einkaeigendur bifreiðanna. Það var einmitt þess vegna, að ég gerði þessa brtt. að umtftl.sefni, að ég hélt, að meiri hluti hv.þm. mundi leggjast gegn till., ef ekki væri fyrir þessu séð. Nú hefur hv.frsm. meiri hl. hins vegar komið inn á það að taka dvralækna með, þó að þeir ættu sjálfir að eiga bifreiðarnar. Það stendur ekkert á mér að fallast á það, í því trausti, að þeir skilji fullkomlega, að bifreiðarnar eru afhentar þeim með sömu kjörum sem dýralæknum og fylgja embættinu, þótt þær að forminu til séu í einkaeign. Ég get því vel tekið aftur þessa bendingu mína, því að hún var eingöngu gerð út af því, að ég hafði heyrt, að n. treysti sér ekki til þess að taka dýralæknana með, vegna þess að þeir yrðu þá eigendur bifreiðanna sjálfir. Varðandi till.hv.þm. V.-Sk. sé ég enga ástæðu til þess, að prestaköll fái til afnota bifreiðar á sama hátt og læknishéruð fá, af þeirri einföldu ástæðu, að prestaköll eru yfirleitt svo miklu minni en læknishéruðin og viðráðanlegri ferðalög í þeim.

Hvað eru þau mörg?

Ég veit það ekki, en þau eru margfalt minni en læknishéruðin, og því er margfalt minni ástæða til þess að greiða fyrir ferðalögum presta á opinberan hátt.

Sigurjón Á. Ólafsson Herra forseti. - Mér þykir leitt, að þessu skuli komið í það horf, sem virðist valda ágreiningi hér innan þessarar hv. d., en hvað snertir dýralækna, þá er það rétt, að mjög var um þá rætt innan n., og eins og fram kom á fundi, skildist mér, að það væri form. n. einn, sem væri óánægður með þá afgreiðslu að fá þá ekki inn í till.n. Ég kvaddi mér hljóðs til þess að upplýsa, að innan n. kom sú skoðun fram, að dýralæknar ættu að sjálfsögðu að njóta þessara hlunninda, en vegna þess, hve héruð þeirra eru stór, þá er ekki hægt að skylda héruðin til þess að kaupa bifreiðarnar, en sú skoðun hefur komið fram, að ríkið ætti að eiga bifreiðarnar og láta þær af hendi við dýralæknana, og þar af leiðandi gætu þær fylgt embættinu, eins og kom fram í ræðu hv. 2. þm. S.-M. Það, sem mér virtist vaka fyrir n., var það að útiloka, að þessar bifreiðar yrðu einkaeign. Þess eru dæmi, að menn hafi fengið bifreiðar í nafni embættis og selt þær síðan með miklum hagnaði, án þess að nota þær fyrir embættið. Það var einmitt þetta, sem n. vildi koma í veg fyrir, að farið yrði í brask með þessar bifreiðar, og hugsunin, sem á bak við liggur, er, að bifreiðar þessar vinni sér inn fé til endurnýjunar í viðkomandi læknishéraði, og inn á þessu var n. nokkurn veginn. Ég held, að það sé rétt, sem skaut upp hjá hv. 2. þm. S.-M., að breyta till. þannig, að ríkið ætti bifreiðar til afnota fyrir dýralækna, en að sjálfsögðu yrði ekki hægt að verzla með þær eða selja sér til hagnaðar, eins og dæmi eru til. Ég er þakklátur hv.flm.brtt. um Slysavarnafél. Ég var svo hæverskur, að ég vildi ekki hreyfa því innan n., óttaðist, að margar stofnanir aðrar myndu þá koma upp og óska eftir hliðstæðum kjörum. Slysavarnafélag Íslands er góð stofnun og nýtur mikils styrks úr ríkissjóði, og það, sem hér er um að ræða, er að hafa nauðsynleg tæki til að bjarga mannslífum, og eins er það vant að hafa tvenns konar starfsemi, námskeið úti um allt land, en bílakostur dýr í slíkar ferðir, en annað hitt, að leitað er ti1 félagsins, ef leita þarf manna upp til heiða, og er þá ekki sízt nauðsynlegt, að svona bifreiðar geti verið til taks. Ég vildi óska, að till. yrði breytt þannig, að ekki þurfi að verða árekstur, að hún félli á því, að þarna er hnýtt aftan við till. um bifreiðakost til handa dýralæknum. Þess vegna er ég sammála uppástungu hv. 2. þm. S.-M. um, að dýralæknar fái bifreiðar, en ríkið eigi þær.

Samgmrh. (Emil Jónsson) Ég vil skjóta því til hæstv. forseta, hvort hér sé ekki um talsvert fjárhagsatriði að ræða, og hvort heimilt er að afgr. málið við eina umr. Það er enginn vafi á því, að bifreiðarnar eru seldar mikið undir því verði, sem ríkisstj. á kost á að fá fyrir þá.

Forseti (JörB): Ég hef nú að vísu gefið þessu gaum, og ég hygg, að það brjóti á engan hátt í bága við ákvæði þingskapa, þótt þessi meðferð sé höfð á málinu. Það er að vísu á óbeinan hátt fjárhagsatriði fyrir ríkissjóð, en bein fjárútlát eru það þó ekki, en að vísu nokkru minna fé, sem í ríkissjóð rennur.

Sem kemur út á eitt.

Nokkuð gegnir öðru máli um það. Nú er gert ráð fyrir, að greidd verði í ríkissjóð lögboðin gjöld, svo að því leyti kemur það ekki í bága við ákvæði l. um þetta efni.

Það eru engin lagaákvæði um, að það eigi að okra á „jeep“-bílum.