Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Verkfall hefur nú lamað framhaldsskóla landsins í þrjár vikur upp á dag og horfir vægast sagt þunglega um lausn deilunnar. Hlé var gert á viðræðum sl. fimmtudag og má segja að litlu hafi munað að hreinlega slitnaði upp úr og það er fyrst nú í eftirmiðdaginn sem boðað er til fundar að nýju. Þrettán hundruð framhaldsskólakennarar og hátt í tuttugu þúsund framhaldsskólanema, fjölskyldur þeirra og fjölmargir aðrir, eru meiri og minni fórnarlömb þessa ástands. Forustumenn kennara hafa í talsvert á annað ár gert stjórnvöldum ljóst í hvað stefndi, kennarar mundu krefjast leiðréttingar launa sinna með hliðsjón af kjaraþróun annarra hópa með sambærilega menntun og ábyrgð í starfi auk þess að leggja áherslu á framfarir í skólastarfinu. Tíminn allt frá því að aðilar hófu að tala saman og til dagsins í dag hefur meira og minna farið í súginn. Ríkisstjórnin hefur engan lit eða vilja sýnt í málinu. Talað er við kennara eins og að þeir hafi engan sjálfstæðan samningsrétt, eins og það skipti engu máli að þeir hafi dregist aftur úr öðrum, eins og að það skipti engu máli að flótti er úr stéttinni og framhaldsskólar eru ekki samkeppnishæfir á vinnumarkaði. Það vantar meira fjármagn til framhaldsskólans eins og raunar almennt til menntamála og rannsókna hér á landi. Útspil af því tagi sem komið hafa frá ríkisstjórninni í deilunni, að kennarar skuli sækja kjarabætur í eigin vasa, að kennsluskylda skuli aukin o.s.frv., eru ekki til þess fallin að leysa þessa deilu. Ekki er þar hlutur hæstv. menntmrh. bestur. Hann hendir sprengjum, m.a. á heimasíðu sinni og verður í þessu sambandi helst líkt við slökkviliðsmann sem hlypi um og reyndi að slökkva logandi elda með bensíni. Þannig sakar hæstv. menntmrh. framhaldsskólakennara m.a. um það á heimasíðu sinni sl. laugardag að vilja grafa undan efnahagslífi þjóðarinnar. Ráðherra vísar því með öllu frá sér að koma að því að leysa deiluna. Það er borin von, segir hæstv. ráðherra. Ráðherra segir að sjaldan hafi forustumenn kennara komist í jafnmiklar ógöngur. Loks segir ráðherra, og kannski er það svakalegast, með leyfi forseta: ,,... er það eitt ekki minna áhyggjuefni en verkfallið sjálft, þar sem andúð á málstað, málflutningi og baráttuaðferðum forustumanna kennara varpar skugga á viðhorf almennings til skólastarfs.`` Herra forseti. Þetta er með hreinum ólíkindum. Ég minnist þess tæpast í annan tíma að ráðherra eins málaflokks gangi fram í viðkvæmri deilu með því sem ég neyðist til að kalla jafnmiklum nautshætti og raun ber hér vitni. Hæstv. menntmrh. skellir allri skuldinni á kennara og ber þá þungum sökum um leið og hann hvítþvær sjálfan sig. Herra forseti. Ástandið sem þessi deila er að skapa er mjög alvarlegt. Ég krefst þess, bæði sem stjórnmálamaður og foreldri, að ríkisstjórnin taki skyldur sínar alvarlega, axli ábyrgð og reyni í alvöru að leysa deiluna. Ekki síst er ábyrgð hæstv. menntmrh. mikil. Ég hef því leyft mér að beina þessari umræðu til hans sem menntamálaráðherra þjóðarinnar, síðast þegar vitað var, og bera upp við hann nokkrar spurningar um leið og ég fagna viðveru hæstv. fjmrh. Spurningar mínar til hæstv. menntmrh. eru þessar, herra forseti: 1. Væri enn þá unnt að bjarga haustönninni ef deilan leystist á allra næstu dögum? 2. Hver eru viðbrögð menntmrh. við upplýsingum um að framhaldsskólakennarar séu unnvörpum að hverfa til annarra starfa eða a.m.k. að leita sér að öðrum störfum? Hvernig hyggst hæstv. menntmrh. halda uppi framhaldsskólastarfi í landinu án kennara? 3. Er unnið að áætlun um það í menntmrh. hvernig brugðist verði við því ef deilan dregst enn á langinn og þetta skólaár í heild sinni fer í súginn? 4. Sér hæstv. menntmrh. einhverjar leiðir til að liðka fyrir lausn deilunnar af sinni hálfu? Þá er, herra forseti, augljóslega verið að spyrja um aðra hluti en þá sem hæstv. menntmrh. hefur fyrst og fremst sýnt af sér hingað til.

Herra forseti. Ég kýs að svara þeim spurningum sem fyrir mig voru lagðar en ekki fara í skítkast um þetta mál eins og hv. þm. gerði í inngangi ræðu sinnar. Fyrst er spurt: Væri ennþá unnt að bjarga haustönninni ef deilan leystist á allra næstu dögum? Það er rétt að í dag eru réttar þrjár vikur frá því þetta verkfall hófst. Við eðlilegar aðstæður mundu próf hefjast nú um mánaðamótin, en haustönn lýkur fyrir jól. Ef verkfall framhaldsskólakennara leysist í þessari viku og kennsla gæti hafist í byrjun næstu viku, ætti að vera unnt að ljúka önninni og undirbúa brautskráningu nemenda, enda eru þá þrjár vikur til loka annar. Gera þyrfti sérstakar ráðstafanir í skólum til að þetta gæti gengið eftir og yrði á valdi hvers skólameistara að ákveða það í einstökum skólum. Þá er spurt: Hver eru viðbrögð menntmrh. við upplýsingum um að framhaldsskólakennarar séu unnvörpum að hverfa til annarra starfa? Ég er ekki sammála þeirri fullyrðingu að framhaldsskólakennarar séu unnvörpum að hverfa til annarra starfa. Hún er ekki rökstudd að mínu áliti. Væri þetta að gerast mætti ekki síður túlka það sem vantraust kennara í garð þeirra sem fara með umboð þeirra í kjaradeilunni en viðsemjandans. Að sjálfsögðu á það að vera kappsmál ríkisins sem viðmælanda að fá hið hæfasta fólk til starfa á sínum vegum. Þá er spurt: Er unnið að áætlunum um það í menntmrn. hvernig brugðist verði við því ef deilan dregst enn á langinn og þetta skólaár fer í súginn? Menntmrn. hefur lagt á ráðin um það með ýmsum hætti, eins og aðrir sem bera hag framhaldsskólans og nemenda fyrir brjósti, hvaða úrræði eru til taks til þess að námsframvinda nemenda raskist sem minnst, leysist þessi deila ekki í bráð. Úrræðin ráðast að sjálfsögðu af lengd verkfallsins. Menntmrh. mælir t.d. fyrir um tilhögun námsmats í aðalnámskrá, sbr. 21. gr. framhaldsskólalaganna, og hlýtur að verða litið til þess þáttar meðal annarra. Úrræði í einstökum skólum ráðast af ákvörðunum þar. Þannig hefur skólameistari Mennaskólans á Akureyri lýst því yfir hvernig hann telur að unnt sé að ljúka skólanum, leitað verði allra leiða til að nemendur fái lokið námi sínu við skólann með fullgildum hætti næsta vor. Dragist vinnudeilan enn á langinn, ráðgerir skólameistari að fella niður regluleg haustannarpróf í janúar og kenna til vors og prófa þá bæði í haustannar- og vorannaráföngum á reglulegum prófatíma skólans í maí og júní. Þá hefur verið veitt aukið svigrúm vegna sveinsprófa. Vegna yfirlýsinga frá Iðnnemasambandi Íslands í Morgunblaðinu 25. nóvember sl. um mat á vinnu iðnnema sem eru á námssamningi í verkfalli, vil ég taka fram að samkvæmt framhaldsskólalögum skiptist allt starfsnám á skóla og vinnustað eða fer eingöngu fram í skóla. Nemendur í starfsnámi stunda þannig nám sitt ýmist í iðnmenntaskólum eða í fyrirtæki. Í verkfalli verður sú breyting á að þeir nemendur sem ættu að vera í skóla eru farnir til starfa í fyrirtækjum þar sem þeir uppfylla skilyrði námsskrár um starfsþjálfun. Það er skoðun menntmrn. að þessi vinna nema sé hluti af námi þeirra og eigi því að vera metin að fullu þannig að heildarlengd námsins breytist ekki vegna verkfallsins. Þá er spurt: Sér menntmrh. einhverjar leiðir til að liðka fyrir lausn deilunnar af sinni hálfu? Ég hef áður sagt að þótt kallað sé á menntmrh. og hann beðinn um að liðka fyrir lausn deilunnar þá er borin von að orðið verði við slíkum óskum á meðan þær taka ekki mið af efnahagslegum staðreyndum og hinni almennu stefnu sem öll ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar á Alþingi hafa mótað. Engin menntmrh. getur setið í ríkisstjórn og snúist gegn grundvallarstefnu hennar í efnahagsmálum. Allan viðræðutímann hefur menntmrn. hreyft tillögum um starf og skipulag í skólum sem að þess mati eru til þess fallnar að greiða fyrir lausn deilunnar.

Herra forseti. Það er ekki ofmælt að það horfir ákaflega þunglega í þessari erfiðu deilu, ekki síst þegar fyrir liggur að hæstv. menntmrh. kemur hingað og segist í raun ekkert ætla að gera til þess að liðka fyrir í deilunni. Herra forseti. Fast að tuttugu þúsund ungmenni mæla göturnar vegna verkfallsins og allt bendir til þess að önnin sé ónýt. Veturinn allur er kannski ónýtur. Og við vitum að sum þeirra munu flosna endanlega upp frá námi og við vitum að sum þeirra munu því miður líka lenda á refilstigum. Foreldrarnir eru kvíðnir og áhyggjufullir. Svo kemur hæstv. menntmrh. og segir: ,,Ég vil ekki lenda í skítkasti``, eftir að hafa hlustað á tiltölulega hógværa ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Herra forseti. Í samningum þarf að skapa traust til þess að ná lendingu. Hvað hefur hæstv. menntmrh. gert til þess að skapa þetta traust? Hann hefur ráðist aftur og aftur að kennurum með hnýfilyrðum. Það sem hann hefur gert er einfaldlega að hann hefur verið að storka þeim. Hæstv. menntmrh. hann hefur í reynd hagað sér eins og hvumpinn fíll í glervörubúð og komið eins og sprengja inn í þessa samninga. Ég verð líka að spyrja, herra forseti: Er það tilviljun að ríkisstjórnin og sérstaklega hæstv. menntmrh. sýna engan samkomulagsvilja í þessari erfiðu deilu á sama tíma og ríkisstjórn leggur það til í fjárlagafrv. í fyrsta skipti í sögunni að komið verði upp einkareknum framhaldsskóla? Nei, ég tel ekki að það sé nokkur tilviljun. Það er erfitt að túlka algert viljaleysi ríkisstjórnarinnar til að ganga til samninga í þessari erfiðu deilu öðruvísi en sem einbeitta viðleitni til að ýta undir einkavæðingu framhaldsskólans. Ríkisstjórnin segir að ekki sé hægt að semja því að kennarar heimti 70%. Auðvitað verður aldrei samið um nein 70%. En hvar í veröldinni hafa menn gert samninga þar sem gengið er að öllum kröfum annars aðilans? Að sjálfsögðu hvergi. Í samningum finna menn málamiðlun og millilendingu. Þess vegna er þessi málflutningur ríkisstjórnarinnar í garð kennara óheiðarlegur. Staðreyndin er sú að framhaldsskólinn er ekki samkeppnishæfur um fólk og þess vegna þarf að hækka laun kennara og samhliða þarf að stokka upp framhaldsskólann.

Herra forseti. Verkfall framhaldsskólakennara er óþolandi ástand. Verkfallið bitnar á alröngum aðilum. Margar vinnufúsar hendur eru aðgerðarlausar í augnablikinu, ekki einungis hendur kennaranna sem auðvitað hafa ekki efni á því að vera í verkfalli heldur líka hendur tuttugu þúsund ungmenna. Og það sem alvarlegast er í þessu er að þetta bitnar mjög gjarnan á þeim ungmennum sem verst standa í þjóðfélaginu. Áhrifin eru svo sannarlega keðjuverkandi. Verði veturinn eða önnin ónýt bendir allt til þess að næsta haust hefji allt of margir nemendur framhaldsskólanám, þ.e. þeir nemendur sem útskrifuðust úr 10. bekk á síðasta skólaári og þurfa hugsanlega að hefja nám á nýjan leik, auk þeirra nemenda sem útskrifast á næsta ári. Því er mjög hætt við að örtröð myndist næsta haust í framhaldsskólunum. Störf kennara eru auðvitað mjög mikilvæg og ég tel að í framtíðinni --- það er ekki hægt að koma því á núna --- eigi kjaramál stétta eins og kennara og lögreglumanna hreinlega að fara fyrir Kjaradóm vegna þess að verkföll sem þessi bitna á alröngum aðilum. Þess vegna hvet ég kennara og samninganefnd ríkisins til að slíðra sverðin og kappkosta að semja í þessari slæmu deilu sem allra fyrst.

Herra forseti. Verkfall framhaldsskólakennara hófst þann 7. nóvember og hefur nú varað í þrjár vikur. Þegar er ljóst að þessi önn verður varla unnin upp en það alvarlegasta er að fjöldi nemenda hefur þegar horfið frá námi og óvíst hvernig þeim nýtist önnin. Eðlilegt er að framhaldsskólakennarar miði laun sín við samninga sem ríkið hefur gefið fordæmi fyrir með samningum sínum, t.d. við Bandalag háskólamanna. Framhaldsskólakennarar hafa dregist verulega aftur úr í launakjörum ríkisstarfsmanna með sambærilega menntun og ábyrgð í starfi. Aðrar ríkisstofnanir og einkafyrirtæki sækjast í vaxandi mæli eftir að ráða framhaldsskólakennara til starfa, enda er um vel menntaða og hæfa starfsmenn að ræða. Nauðsynlegt er að kennarastarfið sé betur launað en nú er gert svo að tryggt sé að hæfir kennarar fáist til starfa á næstu árum. Núverandi ástand bitnar á nemendum og skipulag þeirra í náminu raskast. Fullvíst má telja að kennarar geri ekki ráð fyrir að kröfur þeirra náist fram að fullu frekar en kröfur annarra í kjarasamningum. Samningar verða ávallt bil beggja að lokum. Hitt má til sanns vegar færa að ríkið hefur ekki sýnt samningsvilja í viðræðum sínum við kennara til þessa. Nú virðist sú staða jafnvel í sjónmáli að ekki verði samið á þessu ári og spurt er: Er verið að gefa viðvörun til annarra stétta um hver verði stefna stjórnvalda í kjaramálum næstu missirin? Á að fórna hagsmunum nemenda í þeim tilgangi og eru þeir aukastærð í málinu að mati stjórnvalda? Góð menntun er lykillinn að framtíðinni og til að tryggja góða menntun verðum við Íslendingar að setja kennara og kjör þeirra í það horf að þeir fáist í störfin og festa skapist á þessum mikilvæga vettvangi svo að bókvitið verði í askana látið í næstu framtíð.

Herra forseti. Lokun framhaldsskólans hefur nú staðið í þrjár vikur. Daglegt líf tæplega tuttugu þúsund ungmenna hefur verið sett úr skorðum. Þetta er blómi Íslands en aldurinn 16--20 ára er mikilvægt mótunarskeið og þá er álag umhverfisins mest. Hátt brottfall í framhaldsskólum við eðlilegt skólahald er um 40%. Við röskun á skólagöngu og fjölskylduhögum fólks á þessum aldri eru auknar líkur til að fleiri finni fyrir tilgangsleysi og sé hættara við að lenda í fíkniefnum eða öðrum brotlendingum. Nemendur halda ekki lengi út í sjálfsnámi. Flestir bíða og vita ekki hvort á að læra eða leita að vinnu. Það má vel vera að hér á höfuðborgarsvæðinu finnist tímabundin atvinna fyrir þorra unglinga en víða um land er atvinnulífið í lægð um hávetrartímann og því enga atvinnu að fá. Þetta ástand þrúgar daglegt líf þessarar einstaklinga og fjölskyldunnar allrar með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Það er því eðlilegt að spyrja: Eiga þeir nemendur sem ekki eiga möguleika á að fá vinnu rétt á atvinnuleysisbótum? Og ef þeir eiga ekki þann rétt nú, hvenær fá þeir hann? Í öðru lagi: Hvaða fjárhagsbótum geta nemendur og fjölskyldur þeirra átt von á ef verkfallið dregst enn? Fá þau endurgreidd skólagjöld? Fá þau endurgreidda fyrir fram greidda húsaleigu eða mötuneytiskostnað á heimavistum? Herra forseti. Nemendur standa frammi fyrir spurningunni: Hvað eigum við að gera? Þeir þurfa að fá svör. Nemendur og fjölskyldur þeirra verða að fá svör til að geta ákveðið hvaða skref þau taka á næstu dögum. Stendur verkfallið í mánuð, þrjá mánuði eða hvað? Svör verða að fást svo þau viti hvaða möguleikum þau standa frammi fyrir þegar þau taka ákvörðun. Við stöndum frammi fyrir alvarlegu ástandi.

Herra forseti. Verkfall kennara í framhaldsskólunum hefur nú staðið í þrjár vikur. Tæplega tuttugu þúsund nemenda og fjölskyldur þeirra bíða þess að málin leysist og skólarnir taki til starfa á ný. Ábyrgð deiluaðila er þung gagnvart þessu unga fólki. Það er enginn ágreiningur um að kjör kennara þarf að bæta. Til að það takist verða menn að koma sér upp úr hjólförunum, kasta burt úreltu og stöðnu launakerfi sem þrengir að starfsemi framhaldsskólanna og ræða nýjar leiðir. Við þurfum sveigjanlegt og opið launakerfi sem hentar þörfum framhaldsskólanna og styrkir skólastarfið í landinu. Herra forseti. Eitt er a.m.k. alveg víst: Þessi alvarlega deila verður ekki leyst hér í sölum Alþingis.

Herra forseti. Staðan í kjaradeilu kennara við ríkið er ömurleg. Hún er ömurleg fyrir nemendur sem horfa á önnina tapast og sumir hafa þegar horfið frá námi. Hún er ömurleg fyrir kennara sem héldu að hin almenna stefna ríkisstjórnarinnar og stuðningsmanna hennar á Alþingi væri fyrir þá eins og aðra. Hún er ömurleg fyrir foreldra sem óttast um framtíð barna sinna ef þau flosna frá námi. Við þessar aðstæður kemur hæstv. menntmrh. þeim skilaboðum á framfæri á heimasíðu sinni að hann ætli sér hvorki að kannast við ástæður deilunnar né að axla ábyrgð á lausn hennar, það eigi hins vegar ýmsir aðrir að gera. Til að fullkomna ástandið eru frýjuorðin hvergi spöruð. En lögin eru alveg skýr þegar kemur að ábyrgð. Menntmrh. fer með yfirstjórn framhaldsskólans, hann ber ábyrgð á skólahaldinu og hann gerir tillögur um fjárveitingu til hvers skóla. Hann ber ábyrgð á þeim efnahagslegu staðreyndum sem framhaldskólinn býr við, að framhaldsskólinn er svo fjársveltur að hann hefur ekki getað verið skóli fyrir alla, ekki getað tekist á við geigvænlegt brottfall og ekki getað menntað það fólk sem atvinnulífið kallar eftir. Það hefur komið fram að vöntun á fólki með þá menntun sem framhaldsskólarnir eiga að veita sé ein ástæða þess að við búum við minni framleiðni en áður. Það er hin efnahagslega staðreynd. En menntmrh. vísar ábyrgðinni á því að sjálfsögðu frá sér líka, það sé atvinnulífinu að kenna að það fær ekki nægt menntafólk. Herra forseti. Menntmrh. hefur leyft góðærinu að renna fram hjá framhaldsskólunum og kennurum þeirra. Þess vegna eru skólarnir lamaðir vegna verkfalla. Herra forseti. Nú er mál að linni og að réttir aðilar axli sína ábyrgð.

Forseti vill minna á að það er venja hér á Alþingi að ávarpa hæstv. ráðherra og hv. þm.

Herra forseti. Verkfall framhaldsskólakennara hefur þegar staðið svo lengi að hætt er við því að önnin sé með öllu ónýt fyrir nemendur. Aðstaða nemenda er mjög misjöfn vegna námshæfni og félagslegrar stöðu nemenda. Sömuleiðis hefur búseta framhaldsskólanemenda mikið að segja. Staðan er þessi: Þeir nemendur sem verst eru settir hafa þegar gefið námið upp á bátinn, sumir fram á næstu önn eða fram á næsta vetur en því miður munu einhverjir hætta í námi á framhaldsskólastiginu eða flosna algjörlega úr náminu. Þetta er óviðunandi staða þar sem ljóst er hversu mikilvægt er að styðja alla til náms, sérstaklega í þjóðfélagi eins og okkar sem tekur þátt í alþjóðavæddri tæknibyltingu og hefur sett sér metnaðarfull markmið í menntun þjóðarinnar. Þeir nemendur sem vel eru settir í námi og hafa góðan stuðning heima fyrir halda sig við heimanám að einhverju leyti. En eftir þrjár vikur í sjálfsnámi minnkar lestur námsbóka, verkfallið hefur því einnig lamandi áhrif á úrvalsnámsmenn jafnt sem aðra. Hér á höfuðborgarsvæðinu og þeim stöðum sem einhverja vinnu er að fá eru margir nemendur komnir í fulla vinnu. Það er ólíklegt að þeir hefji allir nám á þessari önn þó að verkfallið mundi leysast á næstu dögum. Margir nemendur hafa að engu að hverfa, mæla göturnar og líðan flestra er slæm. Kennarar þurfa leiðréttingu á launum og kjörum sem laða hæfileikaríka einstaklinga til kennslu á framhaldsskólastigi. Þetta er krefjandi starf og ljóst að margir kennara huga á breytingar og önnur störf ef verkfallið dregst á langinn eða væntanlegur samningur verður að þeirra mati ekki ásættanlegur. Herra forseti. Nám á framhaldsskólastigi verður ekki leyst með einkareknum skóla. Gott nám á að fara fram í öllum skólum landsins en til þess þarf aukið fjármagn í málaflokkinn. Það er trúlega engin tilviljun að hugmyndir um einkarekinn skóla hafa komið fram núna.

Herra forseti. Það hefur komið enn betur í ljós, bæði í þessum umræðum hér í dag og í þjóðfélaginu að undanförnu, að krafa kennara um rúmlega 70% launahækkun hefur ekki hljómgrunn. Hún hefur ekki hljómgrunn í þessum sal, hún hefur ekki hljómgrunn úti á meðal þjóðarinnar. Því fyrr sem kennararnir gera sér grein fyrir þessu, því fyrr verður hægt að leysa þessa deilu. Ég tel lausn deilunnar felast í nokkrum þáttum, að sjálfsögðu í beinum launahækkunum að einhverju leyti en einnig í skipulagsbreytingum, sem miða að því að gera starf skólanna sveigjanlegra, miða að því að auka sjálfstæði skólanna og fá kennarana til þess að leggja sitt af mörkum til að bæta skólastarfið í landinu. Ég tel vel hægt að leysa þetta mál á forsendum af þessu tagi á tiltölulega stuttum tíma ef báðir aðilar einsetja sér það. Ríkið er tilbúið til þess fyrir sitt leyti en kennararnir þurfa fyrst að koma sér niður á jörðina, sætta sig við að kröfur þeirra hafa ekki þann hljómgrunn sem þeir óska og setjast síðan að samningaborði með breyttu hugarfari.

Herra forseti. Mér ber samkvæmt venju að þakka hæstv. ráðherrum fyrir svörin og er það gert hér með, en hitt verð ég að segja að mig undrar nokkuð framgangur þeirra, bæði hér í þessum umræðum og reyndar fyrr. Talsmenn ríkisstjórnarinnar, hæstv. ráðherrar, hafa fyrst og fremst gengið þannig fram í þessu máli að kenna öðrum deiluaðilanum alfarið um og hvítþvo sjálfa sig af allri ábyrgð í málinu. Mætti þar bæta við framgöngu formanns menntmn., hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur, sem kemur reglubundið upp og amast við því að verkfall yfir tuttugu þúsund manna sé rætt á Alþingi, telur það mikla tímasóun og lýðskrum.

Það er rangtúlkun.

Herra forseti. Ljóst er að ýmsu mætti enn bjarga í skólastarfinu ef tækist að leysa deiluna á allra næstu dögum en það þarf þá að gerast til þess a.m.k. þessi önn fari ekki í súginn. Það vekur spurningar, herra forseti, um hvað mönnum eins og hæstv. menntmrh. gengur til með skrifum á heimasíðu sinni eða ítrekuðum tilraunum hæstv. ráðherra, líka hæstv. fjmrh. sem var þó í öllu meira jafnvægi í málflutningi sínum, að gera forustumenn kennara ótrúverðuga, ráðast á þá sérstaklega og beina að þeim spjótum sínum. En það gera hæstv. ráðherrar. Hverjir eru forustumenn kennara fyrir utan að vera kjörnir trúnaðarmenn og forustumenn þeirra sem stéttar? Þeir eru viðsemjendur þessara manna. Er það vænlegt til árangurs að kasta sprengjum og ráðast að viðsemjendum sínum inn í miðri kjaradeilu? Þessir hæstv. menn ættu að hafa fyrir sig persónulegar hugleiðingar af því tagi sem lesa má í skrifum þeirra og halda þeim þar á meðan þeir eiga í viðræðum við þessa menn um lausn vandasamrar kjaradeilu. Það þarf ekki að kunna nema hálft starfrófið í samningaviðræðum, herra forseti, til að sjá hversu ógæfuleg þessi framganga hæstv. ríkisstjórnarinnar er. Hér verður að verða breyting á.

Herra forseti. Ég þakka þessar umræður. Þær undirstrika mikilvægi þess að finna lausn á þessari deilu. Eins og ég sagði er það mat menntmrn. að ef verkfall framhaldsskólakennara leysist í þessari viku þannig að kennsla geti hafist í byrjun næstu viku þá ætti að vera unnt að ljúka þeirri önn sem nú stendur í raun yfir á framhaldsskólastiginu. Hér hafa komið fram spurningar varðandi endurgreiðslu á skólagjöldum og aðra slíka þætti. Ég ætla ekki að fara að lesa svör menntmrn. um þessa þætti en vil vekja athygli á því að ráðuneytið hefur upplýst forráðamenn framhaldsskólanemenda um réttarstöðu þeirra varðandi þennan þátt í verkfallinu. Það er að sjálfsögðu mikilvægt mál fyrir marga nemendur eins og hér hefur verið áréttað. Ég vil aðeins segja að þau orð sem ég hef látið falla um þetta mál eru á engan hátt þannig að þau eigi að koma nokkrum manni á óvart. Þær skoðanir sem ég hef lýst varðandi stöðu mína og hlutverk menntmrh. í þessu máli á ekki að koma nokkrum hv. þm. á óvart. Við höfum öll okkar hlutverki að gegna. Við berum öll okkar ábyrgð. Ég hef aldrei skorast undan ábyrgð í störfum mínum og skorast heldur ekki undan þeirri ábyrgð að lýsa skoðun minni þegar mér finnst það nauðsynlegt til að mál séu skoðuð frá þeim sjónarhóli sem ég tel vænlegast, ætli menn að leysa mál eða komast að skynsamlegri niðurstöðu. Ég mun halda áfram að gera það, hvað sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon segir.

Herra forseti. Á fundi efh.- og viðskn. í gærkveldi var afgreiðsla á skattaaðgerðum ríkisstjórnarinnar sem tengjast fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga knúin fram af meiri hlutanum gegn vilja minni hlutans. Sú afgreiðsla og yfirgangur meiri hlutans er óskiljanlegur í ljósi þess að fram kom hjá fulltrúum ASÍ að skattahækkun sem ríkisstjórnin beitir sér nú fyrir grefur undan forsendum kjarasamninga og étur upp umsamdar kauphækkanir. Hæstv. ríkisstjórn og stjórnarliðar verða að skilja að kjarasamningar eru í hættu enda kemur fram í umsögn ASÍ að verði ekki gripið til annarra ráðstafana er einnig ljóst að ríkisstjórnin mun ganga á bak orða sinna um þróun skattleysismarka sem voru gefin í yfirlýsingu hennar 10. mars sl. í tengslum við kjarasamninga. Heildarsamtök launafólks, ASÍ og BSRB, hafa í dag harðlega mótmælt þessum áformum. Ljóst er að þau munu stefna kjarasamningum í algert uppnám eða eins og varaformaður ASÍ orðaði það á fundi efh.- og viðskn. í gærkvöldi: Forsendur kjarasamninga eru á mörkum þess að bresta. Það var þess vegna sem minni hluti efh.- og viðskn. óskaði eftir því í gær, í ljósi nýrra upplýsinga og þess að við vorum að skoða málið í samhengi við kjarasamninga, að nefndin fengi meira svigrúm til að fjalla um málið og óskuðum við eftir fundi um málið t.d. á þessum degi. Þeirri sanngjörnu kröfu var hafnað og því mótmæli ég fyrir hönd minni hlutans úr þessum ræðustól. Um leið óska ég eftir því að meiri hlutinn virði þá sanngjörnu ósk minni hlutans og reyni að ná sáttum í málinu, reyni að ná niðurstöðum sem tryggi að raungildi skattleysismarka haldi á næstu árum og forði því að kjarasamningar lendi í þeirri stöðu sem blasir nú við. Það er það sem ósk okkar gengur út á, að skoða málið í því samhengi.

Herra forseti. Ljóst er að ríkisstjórnin er að setja allt í uppnám á vinnumarkaði. Ekki er nóg með að kennurum sé settur stóllinn fyrir dyrnar með þeim afleiðingum að nærri tuttugu þúsund nemendum hefur verið vísað út á götu. Nú er að koma í ljós að ríkisstjórnin er að knýja fram skattbreytingar sem ganga þvert á gefin loforð og fyrirheit gagnvart samtökum launafólks. Breytingar sem munu ekki einvörðungu hafa í för með sér meiri skattbyrðar, það sem verra er, þær munu hafa í för með sér lækkun skattleysismarka og þar með fjölgar láglaunafólki sem verður skattlagt. Í gærkvöldi reif meiri hluti efh.- og viðskn. frv. út úr nefndinni þvert á óskir minni hlutans sem vildi freista þess að smíðuð yrði heildarlausn sem tryggði hag launafólks. Nauðsynlegt er að þingið geri sér grein fyrir að ríkisstjórnin er með þessu framferði að stefna þinghaldinu í mikið uppnám. Við teljum það skyldu okkar að þinginu sé gerð grein fyrir þessu nú á þessu stigi málsins. Að öðru leyti mun ég gera grein fyrir sjónarmiðum við umræðu um skattamál sem fer fram í þinginu síðar í dag.

Herra forseti. Hér er afskaplega sérkennilegur málflutningur á ferðinni. Á fundi forseta í gærmorgun með formönnum þingflokka var lögð áhersla á að þessi mál þyrfti að ræða í samhengi, þ.e. tekjustofnafrv. og tekjuskattsfrv. Það var ætlun formanns efh.- og viðskn. að ljúka umfjöllun um tekjuskattsfrv. á fundi í nefndinni á fimmtudaginn var. Þá var óskað eftir því af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að svigrúm fengist til að ræða málin í þingflokki hennar á mánudaginn. Á það var fallist af hálfu meiri hlutans og formannsins og í raun og veru er ekkert meira um þetta að segja. Ekkert sérstakt nýtt hefur komið fram í málinu. Þar að auki hefur formaður efh.- og viðskn. boðist til að taka málið til umfjöllunar í nefndinni milli 2. og 3. umr. ef eitthvert tilefni er til þess. Ég átta mig ekki alveg á því hvað menn eru að fara hér. Í öðru orðinu er verið að tala um að þessi mál þurfi að ræða í samhengi en í hinu orðinu er lagst gegn því að málið sé afgreitt úr nefnd. Síðan er boðist til að taka það inn aftur í nefndina. Ég sé því ekki betur en verið sé að koma til móts við stjórnarandstöðuna með lipurð af formanni efh.- og viðskn. og verið sé að gera úlfalda úr mýflugu.

Herra forseti. Það er orðið frekar óþægilegt að heyra hvað stjórnarliðunum finnst það mikið vesen þegar þingmenn vilja vinna störfin vel og þegar óskir eru um að halda þannig á málum hvort heldur er í þessu sal eða nefndum að til sóma sé. Hér komu fram hógværar óskir um viðbótarfund eftir nýjar upplýsingar frá ASÍ um að þær aðgerðir, sem við erum að fara að lögfesta samkvæmt frv. sem verða tekin til afgreiðslu í dag og næstu daga, hafi þau áhrif að yfirlýsing ríkisstjórnarinnar frá kjarasamningunum gengur ekki eftir, að skattleysismörk hækki ekki í takt við laun. Við óskuðum eftir því að fá fund í morgun til að skoða þessi mál nánar eða í hádeginu í dag. Það var alls ekki hægt að verða við því, herra forseti, og málið var rifið út af því stjórnarmeirihlutinn ákvað að málið ætti að fara út. Þetta er það sem blasir við. Stjórnarmeirihlutinn er upptekinn af valdi sínu og meiri hluta. Hann ákveður. Það er óþægilegt og vesen ef stjórnarandstaðan vill hafa fagleg vinnubrögð. Við töldum brýnt að vita hvernig áhrif þetta frv. hefði á ákveðna hópa og því hefðum við öll átt að hafa áhuga á. Herra forseti. Við höfum lýst því yfir á fundi forseta og í nefndinni að við ætlum ekki að tefja afgreiðslu málsins. Það er ekki af okkar sökum að málið er ekki á dagskrá í dag og er þar með e.t.v. komið fram yfir helgi þegar það verður rætt. Hins vegar er sú staðreynd að málið er ekki á dagskrá í dag undirstrikun á því að það var einfaldasta mál í heimi að halda aukafund, t.d. í hádeginu. Herra forseti. Það er allt annað að taka mál aftur fyrir milli 2. og 3. umr. en að leita allra upplýsinga sem óskað er meðan málið er til afgreiðslu í nefnd fyrir 2. umr.

Herra forseti. Ég vil lýsa furðu minni á ummælum hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur sem fram komu hér áðan vegna þess að það er ekki rétt að ekki séu nýjar upplýsingar í málinu. Það hefur komið fram að fjórðungur af almennri launahækkun hverfi í skattahækkun. Við vorum ekki búin að skoða málið í því ljósi fyrir helgina í efh.- og viðskn., þ.e. í samhengi við kjarasamninga. Það verður hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir að viðurkenna. Það hefur komið fram hjá ASÍ að skattahækkunin grefur undan forsendum kjarasamninga og að mati forustu ASÍ eru kjarasamningar við það að bresta. Hv. þm. leyfir sér að segja að við séum að gera úlfalda úr mýflugu og ekkert nýtt hafi komið fram í málinu. Víst hefur komið fram nýtt í málinu síðan formenn þingflokka ræddu þetta mál á fundi forseta eða síðan efh.- og viðskn. ræddi málið fyrir helgi. Það sætir furðu að hv. þm. segi að ekkert nýtt sé í málinu. Telur hv. þm. að það sé virkilega ekkert að þegar um það er að ræða að kjarasamningar eru komnir í slíkt uppnám sem heildarsamtök launafólks hafa sagt hér í dag? Við erum að reyna að forða því að raska þessum kjarasamningum. Við vildum fá meira svigrúm í nefndinni til að fjalla um málið. Tekjuskattsfrv. er ekki á dagskrá þingsins í dag þannig að við hefðum haft það svigrúm sem við báðum um til þess að hafa fund í efh.- og viðskn. í dag. Því mótmæli ég vinnubrögðum meiri hlutans í efh.- og viðskn. í málinu. Ég bið um það lengstra orða að við reynum að setjast yfir það að reyna að ná sátt í málinu til að forða því að raska nýgerðum kjarasamningum.

Virðulegi forseti. Um hvað snýst málið? Þetta snýst um það að efh.- og viðskn. hafði lokið formlegri yfirferð sinni um frv. fyrir síðustu helgi. Þá óskaði hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir eftir því að málið yrði ekki afgreitt út úr nefndinni. Og af hvaða ástæðum? Af þeirri ástæðu að hún taldi eðlilegt að bera málið undir þingflokkana. Það var mjög eðlileg ósk og við henni varð að sjálfsögðu orðið. Þá var hins vegar hinni efnislegu umfjöllun málsins lokið enda höfðu þá dögum saman legið fyrir nefndinni gögn, þar á meðal frá Alþýðusambandi Íslands, hin formlega umsögn um málið hafði legið fyrir frá Alþýðusambandi Íslands dögum saman. Hvað kemur fram í umsögninni? M.a. það að forsendan fyrir því að hægt sé að taka afstöðu til annars málsins sé að vita niðurstöðu hins. Við lögðum á það áherslu núna vegna þess að það liggur á að ljúka málinu af ástæðum sem öllum er kunnugt. Við lögðum á það áherslu að hægt væri að sjá fyrir hina efnislegu niðurstöðu úr báðum nefndum, félmn. og efh.- og viðskn., þegar umræðan færi fram. Þess vegna var mjög mikilvægt að hægt væri að ljúka málinu í gær enda var efnislegri umfjöllun málsins þá lokið. Síðan kom fram í máli hv. formanns efh.- og viðskn. að hann taldi eðlilegt að verða við þeirri ósk að taka málið fyrir milli 2. og 3. umr. og gefa þannig tækifæri til að fara frekar yfir málið. Að sjálfsögðu er hægt að kalla endalaust eftir umsögnum. Að sjálfsögðu er hægt að kalla endalaust eftir tölulegum upplýsingum. Það er eðlilegt að gera það með því að vinna málin eins vel og hægt er. Auðvitað verður einhvern tímann að ljúka málinu og þegar efnislegri umfjöllun var lokið fyrir 2. umr. málsins var eðlilegt að taka það út úr nefndinni alveg eins og gert var í gærkvöldi.

Herra forseti. Það er einfaldlega svo að við hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir erum ekki sammála í þessu máli. Mér finnst hafa verið mjög eðlilega og lipurlega að verki staðið af hálfu meiri hlutans í efh.- og viðskn. eins og ég hef rakið hér. Það er svigrúm til að skoða málið frekar ef tilefni er til og stjórnarandstaðan verður einfaldlega að sætta sig við að það er meiri hluti á þinginu --- sjálfstæðismanna og framsóknarmanna.

Herra forseti. Það er meiri hluti á Alþingi --- sjálfstæðismanna og framsóknarmanna --- og það hefur ekki farið fram hjá okkur hinum. En, herra forseti, það sem er dregið fram í umræðunni er þetta: Efnislegri umræðu í nefnd er lokið. Sjálfstfl. og Framsfl. ákveða að efnislegri umfjöllun sé lokið, ekki vegna þess að gögn eru að koma fram sem nauðsynlegt er að skoða eða sjálfsagt er við fagleg vinnubrögð að gefa sér tíma í. Nei, efnislegri umfjöllun er lokið þegar Sjálfstfl. og Framsfl., hinn mikli meiri hluti, hefur tekið ákvörðun. Ég ætla bara að benda á það að á þessum morgni heldur ASÍ blaðamannafund vegna þess sem er að gerast hér og vegna þess sem þeir sjá að gerist hjá hópum innan þeirra raða. En meiri hlutanum hér, hinum mikla meiri hluta Sjálfstfl. og Framsfl., kemur það ekkert við. Efnislegri umfjöllun í efh.- og viðskn. er lokið. Nú skal taka til við 2. umr. og það er boðað náðarsamlegast að við tökum málið e.t.v. til skoðunar milli 2. og 3. umr. Herra forseti. Ég vek athygli á þeim upplýsingum sem hafa komið fram.

Herra forseti. Ljóst er að meiri hlutinn á Alþingi ætlar að stofna til mikillar umræðu um skattamálin í þinginu og ég óttast til nokkurs ófriðar einnig. Við munum fara út í efnislega umræðu um þessi mál síðar í dag, en ég tel mikilvægt að hér komi fram ákveðnar leiðréttingar í ljósi yfirlýsinga sem fram hafa komið frá stjórnarþingmönnum. Ekki vakir fyrir minni hlutanum að tefja framgang tekjuskattsfrv. Það sem vakir fyrir minni hlutanum að gera er að tryggja heildstæða lausn sem sátt geti orðið um í samfélaginu. Við viljum taka tillit til nýrra upplýsinga sem fram hafa komið frá heildarsamtökum launafólks. Þess vegna var óskað eftir framhaldsfundum til að freista þess að finna slíka lausn. Að öðru leyti, herra forseti, mun ég ræða efni þessara frv. síðar við umræðuna í dag og á næstu dögum.

Herra forseti. Við höfum í umræðu um fjáraukalög m.a. bent á ýmis mistök sem orðið hafa við stjórn ríkisfjármála. Hér eru gerðar tillögur um tæplega 8 milljarða ríkisútgjaldaaukningu, þrátt fyrir að heilbrigðisstofnanir séu látnar bíða til 3. umr. Við höfum bent á að hluti tillagnanna stangast á við fjárreiðulög. Stjórnarandstaðan hefur ekki haft neina möguleika til þess að hafa áhrif á þau útgjöld sem hér er verið að samþykkja. Þess vegna er eðlilegt að ríkisstjórnarmeirihlutinn beri einn ábyrgð á þeim tillögum sem eru til afgreiðslu. Þingmenn Samfylkingarinnar munu því sitja hjá við atkvæðagreiðsluna.

Herra forseti. Allmargir þeirra útgjaldaliða sem hér er verið að greiða atkvæði um eru stuðningur við góð málefni og í sumum tilfellum af brýnni þörf. Má þar nefna Barnaverndarstofu, Jöfnunarsjóð sveitarfélaga vegna fólksfækkunarframlaga og framlög til lyfjakostnaðar sjúklinga, svo eitthvað sé nefnt. Aðrir liðir sem hér er verið að greiða atkvæði um orka mun meira tvímælis hvort eigi heima í fjáraukalögum og má þar nefna æðstu stjórn ríkisins og stjórn ráðuneytanna. Framkvæmd fjárlaga er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og meiri hluta hennar og fjáraukalögin sem koma nú til atkvæðagreiðslu eru áréttingar á vanköntum fjárlaganna. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði lýsum allri ábyrgð á hendur meiri hlutans við afgreiðslu á þessum fjáraukalögum og munum sitja hjá við afgreiðslu þeirra.

Herra forseti. Afgreiðslu þessa fjáraukalagafrv. þarf að ljúka. Þessi afgreiðsla er með öðrum hætti en venjulega að því leyti að ýmsar æðstu stofnanir ríkisins fara ekki að fjárreiðulögum eins og vera ber. En Samfylkingin veitir af þeirri ástæðu sem ég nefndi í upphafi frv. brautargengi til 3. umr. vegna þess að þessu þarf að ljúka.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, með síðari breytingum, frá meiri hluta félmn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Húnboga Þorsteinsson, Guðjón Bragason og Hermann Sæmundsson frá félagsmálaráðuneyti, frá Reykjavíkurborg Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, Önnu Skúladóttur og Helgu Jónsdóttur, frá Hafnarfjarðarbæ Halldór Árnason og Magnús Gunnarsson, frá Kópavogsbæ Sigurð Geirdal, Flosa Eiríksson og Braga Michaelson, frá Akureyrarbæ Kristján Þór Júlíusson, Ásgeir Magnússon og Jakob Björnsson, frá Borgarfjarðarsveit Ríkharð Brynjólfsson, frá Sambandi sveitarfélaga á Austurlandi Þorvald Jóhannesson og frá Ísafjarðarbæ Halldór Halldórsson. Frá Ferðaþjónustu bænda kom Kolbrún Úlfsdóttir, frá Landssambandi veiðifélaga Óðinn Sigþórsson og Jónas Aðalsteinsson, frá Öryrkjabandalagi Íslands Helgi Seljan og Garðar Sverrisson, frá Landssambandi eldri borgara Ólafur Ólafsson og frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga Vilhjálmur H. Vilhjálmsson og Þórður Skúlason. Umsagnir bárust frá 35 sveitarfélögum, samtökum þeirra og öðrum aðilum. Frumvarpið er samið í samræmi við tillögur nefndar sem félagsmálaráðherra skipaði 2. júní 1999 til að endurskoða ákvæði laga um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995. Þær breytingar eru lagðar til með frumvarpinu að heimild sveitarfélaga til útsvarsálagningar verði hækkuð í tveimur áföngum um samtals 0,99% til þess að mæta aukinni fjárþörf sveitarfélaganna og bæta fjárhagsstöðu þeirra. Einnig er gert ráð fyrir að miða álagningarstofn fasteignaskatts við fasteignamat til að tryggja að fasteignaskattur reiknist af því sem næst raunvirði fasteignar og jafna með því stöðu fasteignareigenda á landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðinu. Þá er frumvarpinu jafnframt ætlað að tryggja að þau sveitarfélög sem verða fyrir tekjutapi vegna breytinganna á álagningarstofninum verði í sömu stöðu og áður með greiðslum úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Jafnframt eru lagðar til breytingar til að jafna samkeppnisstöðu í ferðaþjónustu og eyða réttaróvissu vegna álagningar fasteignaskatts á hlunnindi og jarðeignir sem ekki eru nýttar til landbúnaðar. Er það gert í kjölfar dóma Hæstaréttar frá árinu 1999 um að mismunandi álagningarprósenta fasteignaskatts á jarðeignir og hlunnindi eftir notkun brjóti í bága við jafnræðisreglu stjórnarskrár og álits samkeppnisráðs frá árinu 1998 um að það stríði gegn markmiðum samkeppnislaga að húseignir í samkeppnisrekstri á gistimarkaði greiði mismunandi hátt hlutfall af álagningarstofni fasteignaskatts þar sem í því felist að rekstraraðilum sé mismunað. Þá er áréttað að öll fiskeldismannvirki skuli skattlögð skv. b-lið 3. mgr. 3. gr. laganna. Við umfjöllun ræddi nefndin sérstaklega málefni ferðaþjónustunnar á landsbyggðinni. Er það mat meiri hlutans að íhuga þurfi sérstaklega við frekari endurskoðun laganna hvort sveitarfélögum skuli vera heimilt að lækka eða fella niður fasteignaskatt af gistiaðstöðu á landsbyggðinni sem sannanlega er eingöngu nýtt fáa mánuði ársins. Meiri hlutinn mælir með samþykkt frumvarpsins með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Í fyrsta lagi er lagt til að skatturinn skuli lagður á samkvæmt fasteignamati 31. desember á næstliðnu ári en skv. 6. mgr. 3. gr. laganna fær hvert sveitarfélag fyrir 1. desember ár hvert skrá yfir álagningarstofn fasteignaskatts frá Fasteignamati ríkisins. Í ljós hefur komið að sum sveitarfélög hafa miðað álagningu sína við álagningarstofninn eins og hann er 1. desember en önnur við 1. janúar. Er ákveðinni dagsetningu ætlað að koma í veg fyrir mismunandi álagningu sveitarfélaganna. Í öðru lagi er tekinn af allur vafi um að eingöngu erfðafestulönd í dreifbýli skuli tilheyra álagningarstofni a-liðar 3. mgr. 3. gr. laganna. Í þriðja lagi er um að ræða viðbót við 13. gr. laganna þar sem heimild er veitt til greiðslu framlags úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga vegna stofnkostnaðar við vatnsveitu á vegum eigenda einstakra lögbýla þegar sveitarstjórn telur fjárhagslega óhagkvæmt að leggja vatnsveitu að þeim. Er breytingunni ætlað að tryggja stuðning við vatnsveituframkvæmdir á vegum einkaaðila í sveitum. Þá er gert ráð fyrir í tillögunni að Bændasamtök Íslands annist stjórnsýslu vegna meðferðar umsókna um framlögin þó að endanleg ákvörðun um heildarframlög verði tekin af félagsmálaráðherra að fengnum tillögum ráðgjafarnefndar Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Til að tryggja jafnræði er lagt til í ákvæði til bráðabirgða að unnt verði að styrkja vatnsveituframkvæmdir sem hófust á árunum 1999 og 2000. Undir nál. rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Ólafur Örn Haraldsson, Kristján Pálsson, Drífa Hjartardóttir og Jónína Bjartmarz.

Herra forseti. Ég vildi gjarnan byrja á því að vekja athygli á að mjög æskilegt væri að hæstv. fjmrh. væri viðstaddur umræðuna þar sem ég held að hann sé enn í húsinu og mér þætti afar vænt um ef hæstv. forseti mundi láta sækja hann. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, með síðari breytingum. Nefndarálitið er frá 1. minni hluta félmn. sem er sú sem hér stendur og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir. Stórfelld skuldasöfnun sveitarfélaganna hin síðari ár er staðreynd og langvarandi hallarekstur þeirra stafar einfaldlega af því að tekjur sveitarfélaga duga ekki til að standa undir kostnaði við lögbundin og eðlileg verkefni þeirra. Í skýrslu tekjustofnanefndar sem félagsmálaráðherra skipaði 2. júní 1999 til að endurskoða ákvæði laga um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, segir m.a.: ,,Bókfærðar tekjur sveitarsjóðanna hafa aukist um 69% að raungildi frá árinu 1990. Á sama tíma hafa rekstrargjöld I, þ.e. rekstur málaflokka ásamt gjaldfærðri fjárfestingu, aukist um 97%. Rekstrargjöld II, þ.e. rekstrargjöld I að meðtöldum fjármagnsgjöldum, hafa á hinn bóginn aukist ívið meira eða um 97,4% að raungildi á tímabilinu.`` Þessi viðvarandi hallarekstur hefur leitt til stóraukinnar skuldasöfnunar, enda ljóst að framkvæmdir hafa að stærstum hluta verið fjármagnaðar með lánsfé. Þá hafa skattalagabreytingar síðustu ára vegið þungt í afkomu sveitarfélaganna og leitt til tekjurýrnunar sem nemur milljörðum króna á ári hverju. Fleira má nefna til sögunnar, svo sem nýleg lög og nýjar reglugerðir ríkisvaldsins sem hafa leitt til verulegrar útgjaldaaukningar sveitarfélaga án þess að tekjur hafi komið á móti. Má þar nefna aukin framlög í Atvinnuleysistryggingasjóð og til Innheimtustofnunar sveitarfélaga, framlög til húsnæðismála og húsaleigubótakerfis. Einnig hafa búferlaflutningar haft íþyngjandi áhrif, bæði hjá þeim sveitarfélögum þar sem fólksfækkun hefur orðið og eðlilega leitt til tekjulækkunar og þeim sveitarfélögum þar sem fólksfjölgun hefur átt sér stað en þar hefur orðið umtalsverð útgjaldaaukning án þess að nægar tekjur hafi komið á móti. Þær tillögur sem nú liggja fyrir svara ekki núverandi fjármagnsþörf sveitarfélaganna. Í þeim er gert ráð fyrir heimild sveitarfélaga til hækkunar útsvars um 0,99% á næstu tveimur árum sem gæti aukið tekjur þeirra um 3.750 millj. kr. ef sú heimild yrði nýtt til fullnustu. Ríkissjóður mun að sama skapi aðeins lækka tekjuskatt um næstu áramót um 1.250 millj. kr. Við umræður í nefndinni kom í ljós að mörg sveitarfélög, meðal annars öll sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu, hyggjast nýta sér þessa hækkun og hefur Samband íslenskra sveitar félaga lýst því yfir við nefndina að það hvetji sveitarfélögin til þess. Augljóst er því að breytingarnar munu fyrst og fremst hafa í för með sér skattahækkun á suðvesturhorni landsins þar sem gera má ráð fyrir að lækkun fasteignaskatts á landsbyggðinni jafnist út á móti útsvarshækkun þar, nema hjá þeim sem eiga engar fasteignir, þannig að þar verður um beina skattahækkun að ræða. Ef heimildir eru nýttar hjá sveitarfélögum á suðvesturhorni landsins, sem sum hafa safnað miklum skuldum, gæti það þýtt skattahækkanir í kringum 1,6 milljarða kr. á þessu 160.000 íbúa svæði. Það jafngildir nærri 10 þús. kr. hækkun á hvern íbúa að meðaltali á höfuðborgarsvæðinu. Ljóst er að breytingin mun auka skattbyrði lágtekjufólks til muna, svo sem aldraðra og öryrkja, en í umsögn frá ÖBÍ segir: ,,Þróun skattleysismarka hefur verið á þann veg síðasta áratug að jafnvel þeir öryrkjar sem ekkert hafa nema bætur almannatrygginga eru farnir að greiða af þeim beinan skatt svo nemur tugum þúsunda á ári hverju.`` Einnig benda þeir á ýmsa frekari kjaraskerðingu hjá öryrkjum og segja: ,,Af þessum sökum er brýnna en nokkru sinni fyrr að létta skattbyrði af öryrkjum, hvort heldur það verður gert með því að hækka skattleysismörk verulega eða viðurkenna sérstöðu öryrkja með því að undanþiggja örorkulífeyri beinni skatttöku.`` Fyrsti minni hluti lýsir því allri ábyrgð á ríkisvaldið verði sveitarfélögin knúin til skattahækkana án þess að samsvarandi lækkun tekjuskatts komi á móti. Því tekur 1. minni hluti undir þá skoðun sveitarfélaganna að ríkið lækki tekjuskatt á móti til þess að ekki þurfi að koma til skattahækkana þar sem hér er um að ræða uppgjör milli ríkis og sveitarfélaga og ekki þýði að afhenda tékka sem enginn þori að innleysa. Umsagnir flestra sveitarfélaga eru samhljóða þeim sjónarmiðum sem fram koma í breytingartillögu Samfylkingarinnar um að ríkið lækki tekjuskatt á móti útsvarshækkun, enda ríkissjóður vel aflögufær. Í ályktun borgarstjórnar Reykjavíkur frá 16. nóvember sl. er samhljóða samþykkt: ,,Borgarráð skorar því á Alþingi að lækka tekjuskatt ríkisins á næstu tveimur árum til jafns við auknar heimildir sveitarfélaga til hækkunar útsvars, eða um 0,99%.`` Jafnframt kemur fram í ályktun bæjarstjórnar Kópavogs sem undirrituð er af öllum bæjarfulltrúum: ,,Bæjarstjórn Kópavogs skorar á Alþingi að afgreiða breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga nú á haustþingi án þess að það hafi í för með sér almennar skattahækkanir á íbúa höfuðborgarsvæðisins. Það verður best gert með því að lækka tekjuskattsprósentuna jafnt og nemur hækkun á útsvarsprósentunni.`` Jafnframt er bent á brýna nauðsyn þess að framvegis hafi ríki og sveitarfélög stöðugt samráð sín á milli um fjármálaleg samskipti og lagafrumvörp og stjórnvaldsaðgerðir verði kostnaðarmetnar gagnvart sveitarfélögum áður en þau koma til framkvæmda. Örar breytingar krefjast þess að tekjustofnar sveitarfélaga séu teknir reglulega til endurskoðunar og leggur 1. minni hluti því áherslu á að framhald verði á umræðu og vinnu við endurmat á tekjustofnum sveitarfélaga. Í ábendingum fjölmargra sveitarfélaga er bent á mikilvægi þess að breikka tekjustofna sveitarfélaga þannig að sveitarsjóðirnir hafi einnig tekjur af óbeinum sköttum og sköttum af umferð og að komið verði á frekari skattalegri tengingu á milli sveitarfélaga og afkomu atvinnufyrirtækja. Þessar ábendingar og fleiri af sama toga eru fyllilega þess virði að þær verði skoðaðar nánar í næstu framtíð. Vegna stóraukinna umsvifa Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga er nauðsynlegt að taka upp og endurskoða hlutverk og stefnu sjóðsins, en mörg sveitarfélög bentu á slíkt í umræðum um málið. Munu þingmenn Samfylkingarinnar hafa frumkvæði að tillögugerð í þá veru. Hvað varðar breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar að frumkvæði félagsmálaráðherra, um styrk úr jöfnunarsjóði til vatnsveitu lögbýla, telur 1. minni hluti það mikilvægt að bændur eigi kost á hreinu og góðu vatni. Hins vegar var þetta verkefni landbrn. og telur 1. minni hluti að svo eigi að vera áfram. Þá orkar einnig tvímælis að Bændasamtökin séu orðin ígildi sveitarfélags með sérstakri aðkomu að Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. 1. minni hluti tekur undir álit Sambands íslenskra sveitarfélaga þess efnis að þetta verði ekki samþykkt þar sem verið sé að skapa varhugavert fordæmi hvað varðar ýmsar aðrar framkvæmdir einstaklinga sem sveitarfélög sinna ekki með beinum hætti. Fyrsti minni hluti styður hins vegar þá breytingu að álagningarstofn fasteignaskatts verði fasteignamat. Það þýðir lækkaðar álögur fasteignaskatts nema á suðvesturhorni landsins en hefur engin áhrif á heildarafkomu sveitarfélaga í ljósi þess að ríkissjóður mun greiða þeim sveitarfélögum sem verða fyrir tekjulækkun það sem á vantar, 1,1 milljarð kr., í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Að samanlögðu er því málið vanreifað eins og það liggur fyrir. Meðan ekki liggur fyrir að brtt. Samfylkingarinnar verði samþykkt, sem felur í sér að tekjuskattur lækki til jafns við auknar heimildir í útsvari, getur 1. minni hluti ekki staðið að samþykkt þessara auknu heimilda í útsvari. Að óbreyttu mun hún leiða til almennra skattahækkana á launafólk í landinu. Þá pólitísku ábyrgð verða ríkisstjórnin og stjórnarliðar að bera. Fyrsti minni hluti er efnislega sammála auknu fjárhagslegu svigrúmi til handa sveitarsjóðum en telur óhjákvæmilegt að tekjuskattur ríkissjóðs lækki jafnmikið á móti. Þess vegna mun 1. minni hluti ekki greiða atkvæði um meginatriði frv. eins og það liggur fyrir nú. Eins og ég sagði áðan rita undir nál. þetta hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og Guðrún Ögmundsdóttir.

Herra forseti. Ég hygg að óhætt sé að segja að niðurstaða svonefndrar tekjustofnanefndar sem skilaði af sér nú í októbermánuði sl. hafi valdið miklum vonbrigðum. Einmitt þá daga sem fréttir voru að berast af niðurstöðum nefndarinnar voru þingmenn Norðurl. e. og væntanlega fleiri þingmannahópar kjördæma á ferð um kjördæmin í svonefndri kjördæmaviku. Ég hef látið það koma fram áður í þessum ræðustóli og get endurtekið að enginn einasta sveitarstjórn af þeim sem við ræddum við í þessari ferð, voru það þó vel flestar sveitarstjórnir í kjördæminu, alla vega í hinum stærri sveitarfélögum, lýsti ánægju með niðurstöðurnar. Þetta endurspeglast einnig í umsögnum sveitarstjórna sem félmn. hefur nú fengið og nema einhverjum tugum. Án undantekninga er þar lýst umtalsverðri óánægju með þessa niðurstöðu og vonbrigðum. Fyrst og fremst er gagnrýnt að um ónóga úrlausn sé að ræða og jafnvel gallaða aðferð við að styrkja tekjugrundvöll sveitarfélaganna. Síðast en ekki síst gagnrýna menn þá niðurstöðu að sveitarfélögunum sé att á það forað að axla ábyrgð af skattahækkunum á meðan ríkisvaldið hvítþvær hendur sínar af slíku. Ég held að það sé alveg ljóst, herra forseti, að sveitarstjórnarmenn um allt land bundu vonir við að nú yrði virkilega tekið á í þessum málum og samskipti ríkisvalds og sveitarfélaga tekin til gagngerrar endurskoðunar, þá ekki síst hin tekjulegu. Vonast var til að út úr því kæmi framtíðarfyrirkomulag og framtíðarmódel sem menn gætu búið við og einhver friður gæti haldist um. Ég heyri engan lýsa þeirri trú sinni, reyndar hvorugu megin frá, að slíkt takist með þessum breytingum. Hér er í besta falli, reyni maður að sjá það jákvæða við málin, tekið ákveðið skref sem nýtist sveitarfélögum að nokkru marki til að laga stöðu sína, miðað við það sem fyrir liggur nú þegar um rekstrarútgjöld þeirra eða fjárþörf. Flestir eru þó sammála um að þar sé ekki nóg að gert miðað við stöðuna eins og hún liggur fyrir, hvað þá að horfi til betri framtíðar í þessum efnum. Eftir standa óútkljáð deilumál eins og þau sem tengjast yfirfærslu grunnskólans. Það er rétt að leggja áherslu á að í viðtölum við félmn. tóku talsmenn margra sveitarfélaga sérstaka fram að þeir skildu málið svo að óútkláð mál vegna færslu grunnskólans væru alls ekki með í þessum pakka. Ég spurði þá hvort menn væru vissir um að sami skilningurinn væri hinum megin við borðið. Það er nokkur skaði að hafa hér ekki settan félmrh. til að svara fyrir um það en kannski fást svör við því seinna í umræðunni. Er það alveg á hreinu að það sé gagnkvæmur og réttur skilningur að óútkljáð fjárhagsmálefni varðandi færslu grunnskólans hafi ekki verið tekin inn í dæmið enn þá, að þau séu enn til umfjöllunar í því nefndarstarfi sem mér skilst að sé í gangi? Svo virðist af gagnasöfnun og úttektum sem fréttir hafa verið að berast af, jafnvel í frægum pistlum hæstv. menntmrh. á heimasíðu hans. Eins og kunnugt er er þeim hæstv. ráðherra ekkert mannlegt óviðkomandi og að sjálfsögðu hefur hann lagt gott til málanna með því að henda nokkrum sprengjum í sambandi við samskipti ríkis og sveitarfélaga um grunnskólann. Þó það nú væri, það má ekki minna vera en að hella pínulitlu bensíni að þeim eldum. Það er ljóst, herra forseti, að sem betur fer deilir enginn um að sveitarfélögin í landinu hafi um árabil búið við algjörlega óviðunandi afkomu. Um það deilir enginn. Meira að segja hæstv. forsrh. hygg ég, sem yfirleitt á ekki létt með að viðurkenna vandamál, viðurkennir að það sé nokkurt vandamál að afkoma sveitarfélaganna hafi ekki verið nógu góð. Hæstv. forsrh. hefur að vísu á því þá einföldu skýringu að það sé vegna óráðsíu þeirra, herra forseti, sveitarfélaga og kaupstaða eins og Akraness og annarra slíkra, þar er svo mikil óráðsía og sukk og illa farið með fjármuni. Þess vegna er vandinn svo mikill að mati hæstv. forsrh. Þó örlar fyrir viðurkenningu á því að um einhvern vanda sé að ræða og það er strax í áttina. Eins og ég hef stundum bent á þá er fyrsta skilyrðið til að takast á við vandamál að viðurkenna tilvist þeirra. Það má hafa góð orð um starf nefndarinnar að því leyti að þar eru reidd fram ágæt gögn, að ég held. Mér sýnist að í þeim sé ekki gerð nein tilraun til að draga fjöður yfir umtalsverðan vanda í fjárhagsmálefnum sveitarfélaganna. Enda hefði það stoðað lítið þar sem þau gögn eru aðgengileg víðar í árbókum sveitarfélaganna, í tölfræðilegum gögnum sem reidd hafa verið fram á fjármálaráðstefnum Sambands sveitarfélaga o.s.frv. Þær tölur hafa verið rifjaðar upp. Menn kunna þær tölur og kannski ástæðulaust að endurtaka þær margoft hér. Hins vegar er ljóst að allan þennan áratug, eins og ég kalla það frá og með árinu 1991 og til dagsins í dag, hefur verið um samfelldan hallarekstur sveitarfélaganna að ræða. Ekki eitt einasta ár hafa þau náð afkomunni hjá sér upp fyrir strikið. Sá hallarekstur hefur farið upp í að vera alveg gríðarlegur, þannig að hlutfallstölur, ef þær eru skoðaðar, blikna gjörsamlega. Mönnum þótti hallinn á ríkissjóði mikill hér á verstu árunum. En hvað má þá segja um 8,6 milljarða halla sveitarfélaganna 1994, af veltu sem er 60--70 milljarðar um þessar mundir? Þetta er auðvitað svo gríðarlegur halli eins og hann var þarna og slagar upp í það á fleiri árum enda hafa heildarskuldir sveitarfélaganna tvöfaldast síðan þetta var, síðan í byrjun þessa áratugar. Og þó að peningalegar eignir þeirra hafi eitthvað aukist á móti þá hafa þær engan veginn fylgt þessu. Peningaleg staða eins og það heitir á fínu máli hefur versnað um yfir 20 milljarða kr. og það eru umtalsverðar upphæðir á hvern einasta íbúa þessara sveitarfélaga. Einnig eru þau gögn áhugaverð sem rétt er að gefa gaum að í þessu sambandi, herra forseti, sem koma fram þegar skoðað er hvernig rekstrarafkoma sveitarfélaganna eftir landshlutum og svæðum hefur þróast á þessum tíma. Í ljós kemur að afkoma sveitarsjóða á landsbyggðinni, í aðalatriðum á svæði utan suðvesturhornsins, hefur versnað til muna meir en afkoman hér, þ.e. rekstrarafkoman, og dregur þar væntanlega enn í sundur. Þetta endurspeglast með ýmsu móti. Meðaltekjur, meðalútsvarstekjur þar með, hafa hlutfallslega farið lækkandi á því svæði borið saman við suðvesturhornið, dregið hefur í sundur í launamun eins og menn vita. Hins vegar hafa sveitarfélögin á suðvesturhorninu af eðlilegum ástæðum þurft að ráðast í umtalsverðar fjárfestingar, þannig að fjárhagsstaða þeirra hefur ekki batnað eins og ætla mætti af þessu, vegna þess að á móti auknum tekjum og betri rekstrarafkomu hefur komið mikil fjárfestingarþörf í margs konar uppbyggingu vegna fólksfjölgunar og mikillar þenslu á þessu svæði. Mannvirkjagerð og annað slíkt verður dýrara en ella eins og menn þekkja. Herra forseti. Þarna sjá menn á nýjum mælikvarða herkostnaðinn af þeirri miklu byggðaröskun sem við höfum búið við í landinu undanfarin ár. Ég held að það verði seint sagt annað en að þessi margnefndi áratugur eða mestur hluti hans frá því 1993--1994 hafi verið einhver allra svartasti tími sem við höfum séð í þeim efnum með svo geysilegum flutningum innan lands, svo mikilli röskun að fá dæmi eru um annað slíkt. Árin 1997, 1998 og 1999 þegar hartnær 2.000 manns fluttu af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins umfram þá sem fluttu í hina áttina og sú fjölgun bættist við náttúrulega viðkomu hér á svæðinu og í sumum tilvikum talsverða heimflutninga frá útlöndum, þá þýddi þetta allt til samans að á þessu svæði var að fjölga um kannski 4.000 manns, 3.500--4.500 manns á ári hverju. Það er hlutfallslega mjög mikil fjölgun. Hvar sem er og á hvaða mælikvarða sem er er það mikið ef taka þarf á móti svo mikilli fólksfjölgun á einu svæði á ári hverju og það hlýtur að valda kostnaði og afbrigðilegu ástandi á ýmsan hátt. Ég tala nú ekki um þegar við bætist að á sömu árum var mikil þensla fyrir á þessu svæði og vaxandi eftirspurn eftir vinnuafli svo ekki sé sagt skortur, spenna á vinnumarkaði og mikil þensla í byggingagreinum. Þetta lagðist saman og útkoman varð sú sem allir þekkja, sprenging í fasteignaverði og margir aðrir hlutir afar óæskilegir svo ekki sé fastara að orði kveðið. Ég dreg athyglina að þessu, herra forseti, vegna þess að ég held að menn hafi verið allt of sljóir fyrir því að kortleggja þennan herkostnað, reikna hann út, horfast í augu við hann og spyrja áleitinna spurninga. Væri t.d. ekki nokkru til kostandi að reyna að snúa þessari þróun eitthvað við? Ég held, herra forseti, að mælt á þennan mælikvarða og skoðað á margan annan hátt segi þetta okkur allt sömu söguna, að hvar sem borið er niður í þjóðhagslegu samhengi hvað varðar afkomu sveitarfélaganna, innbyrðis stöðu þeirra, samskipti þeirra við ríkisvaldið, skapar jafnvægisleysið í byggðaþróun í landinu í öllum þessum tilvikum mikil vandamál og mikinn kostnað. Þar af leiðandi, herra forseti, er ekki nein deila um það að taka þarf verulega á í fjárhagslegum málefnum sveitarfélaganna. Það gengur ekki að reka þau áfram með dúndrandi halla eins og verið hefur, það getur ekki endað öðruvísi en með ósköpum og það er beinlínis ósanngjarnt og heimskulegt að stæra sig á annað borðið af góðri afkomu ríkissjóðs og afgangi þar, svo ágætt sem það er í sjálfu sér, en horfast ekki í augu við vandann hinum megin, hjá hinu stjórnsýslusviðinu, sveitarfélögunum, og gera ekkert í því að bæta stöðu þeirra. Það hlýtur að vera ámælisvert þegar þessi ferill er skoðaður og þetta tímabil er gert upp, að menn skuli hafa dregið það svo lengi sem raun ber vitni að gera í rauninni nokkuð sem máli skiptir í að bæta afkomu sveitarfélaganna, að menn skuli hafa horft meira og minna aðgerðalausir upp á heilan áratug líða með samfelldum hallarekstri og skuldasöfnun sveitarfélaganna, án þess að bregðast eitthvað við því máli. Það þýðir ekkert, herra forseti, að ætla að afgreiða málin með því að sveitarfélögin séu ekki nógu vel rekin. Það er beinlínis barnalegur málflutningur í ljósi þess þó ekkert annað væri skoðað en það að sveitarfélögunum eru skömmtuð skilyrði nánast algjörlega hvað varðar annars vegar lögbundnar skyldur í hólf og gólf og hins vegar að tekjur þeirra eru ákvarðaðar meira og minna, alla vega hámörkin, með ákvörðunum á Alþingi. Afkoma sveitarfélaganna er því skömmtuð af framkvæmdarvaldi og löggjafarvaldi. Svigrúm þeirra til afreka í rekstri innan þess ramma er afar takmarkað vegna þess að þau geta ekki dregið úr þjónustu og rekstri sisona án þess að svara þar til ábyrgðar gagnvart nokkrum hlut, það er ekki þannig. Þau hafa ríkar lögbundnar skyldur á herðum sínum sem þau geta ekki hlaupist undan og eiga ekki að hlaupast undan. Útkoman er reyndar sú að menn sjá engin önnur ráð en að slá lán og reka sveitarfélögin með halla ár eftir ár eftir ár, búnir að skera niður í velflestum tilvikum nánast allar fjárfestingar við trog þannig að ég fullyrði að mannvirkjum á vegum sveitarfélaga er víða ekki haldið við og þar liggja verðmæti undir skemmdum af þeim sökum að menn eiga fullt í fangi með að ná endum saman í rekstrinum og lánstraustið jafnvel ekki orðið upp á marga fiska í þeim tilvikum sem um skuldsettustu sveitarfélög landsins er að ræða. Ég þekki a.m.k. af mínu svæði, og mér þætti einkennilegt ef það væru einu dæmin, allmörg stór sveitarfélög og meðalstór sem hafa núna í nokkur ár keyrt á því að ráðast ekki í nýfjárfestingar, bara halda sjó. Hversu lengi getur slíkt ástand varað í breytilegum heimi þegar sífellt berja á dyr nýjar þarfir og ný verkefni og nýjar skyldur eru settar ofan frá á herðar þessa stjórnsýslustigs? Herra forseti. Þetta getur ekki gengið svona. Og þeim mun meiri vonbrigði eru það að frv. sem nú á að fara að afgreiða hér skuli vera í rauninni jafnmikið hálfkák og raun ber vitni. Það er það. Þarna er ekki á ferðinni til framtíðar litið sú varanlega lausn í þessum efnum sem maður hefði vonast til að sjá. Ef dregið er saman, herra forseti, það sem kemur fram í umsögnum og sem ég tel að séu meginástæður þeirrar óánægju sem gætir með þessa niðurstöðu, þá er í fyrsta lagi það að þær tillögur um útsvarshækkun og fjármuni úr jöfnunarsjóði til að bæta sveitarfélögum þar sem fasteignaverð er lágt upp tekjutap vegna breyttrar álgagningar fasteignagjalda dugar engan veginn til þess að koma rekstrarafkomu sveitarfélaganna í fullnægjandi horf, það er ljóst. Þótt ekkert sé gert nema skoða meðaltaprekstur þeirra yfir nokkurt árabil, þá dugar þetta engan veginn. Sjálfir meta forsvarsmenn sveitarfélaganna það þannig að þeir hefðu þurft upp undir tvöfalda þessa fjárhæð, frekar fjármuni af stærðargráðunni 6--7 milljarða en 3,5 til að koma afkomu sveitarfélaganna í viðunandi horf. Í öðru lagi er ég, herra forseti, alveg viss um að menn gerðu sér vonir um að í vændum væru mun víðtækari og róttækari uppstokkun í þessum málum. Til dæmis að tekjugrundvöllur sveitarfélaganna yrði breikkaður og þau fengju hlutdeild í fleiri tekjustofnum og yrðu kannski að því leyti nær því að vera jafnsett ríkinu en þau eru í dag. Auðvitað má deila um hversu góður t.d. tekjustofn við mismunandi aðstæður útsvarið er. Á það hefur verið bent á tímum uppgangs og þenslu, eins og verið hefur undanfarin ár, að sveitarfélögin hafi ekki náð til sín með sama hætti og ekki jafnmikið tekjum vegna uppsveiflu í þjóðfélaginu og ríkissjóður hefur gert. Ég held að enginn vafi sé á því að það getur a.m.k. verið talsverð tímatöf í því efni þar sem þetta skilar sér seinna til sveitarfélaganna en væntanlega einnig í minna mæli. Þá er á það bent á móti að í staðinn séu sveitarfélögin jafnvel betur varin fyrir niðursveiflu þegar hagkerfið fer niður á bóginn og það má til sanns vegar færa, en til lengri tíma litið væri kannski vænlegast að þessi tvö stjórnsýslustig og þessir tveir mikilvægu framkvæmdaraðilar í landinu, sveitarfélögin annars vegar og ríkisvaldið hins vegar, byggju við sem líkasta afkomu í þessum efnum, þannig að sveiflur þeirra væru í takti, en ekki væri hætta á miklu misgengi. Í þriðja lagi, herra forseti, stendur það síðan algjörlega upp úr og veldur óánægju, eins og ég hef áður sagt, ég held í nánast hverju einasta tilviki þar sem gestir hafa komið fyrir þingnefndirnar eða við fengið umsagnir, að málin skuli vera afgreidd á þann harkalega hátt gagnvart sveitarfélögunum að þeim er fyrst og fremst vísað á skattahækkun til að bæta afkomu sína. En það er í rauninni það sem í málunum er fólgið, að samtals á tveimur árum er sveitarfélögunum ætlað að hækka útsvarið um tæpt 1%, en ríkið einungis koma þar á móti með lækkun tekjuskatts svo nemur 1 / 3 . Þetta er umhugsunarverð uppákoma, herra forseti, í ljósi aðdraganda málsins og í ljósi þess samkomulags sem ég lít svo á að ríki um afkomumisgengið milli ríkis og sveitarfélaga. Mér finnst það að mörgu leyti kóróna þann feril og þau samskipti núverandi ríkisstjórnar, þó fyrrverandi væri, og sveitarfélaganna. Eins og kunnugt er hafa hæstv. ráðherrar verið að koma á fundi hjá sveitarfélögunum og skamma þau blóðugum skömmum fyrir óráðsíu og ráðdeildarleysi. Þegar síðan loksins á að koma eitthvað til móts við þau með bætta afkomu er lausnin sú að benda þeim á að hækka skatta. Herra forseti. Mér hafa þessi mál einnig verið nokkuð mikið umhugsunarefni í ljósi þeirrar þróunar sem hér hefur verið í gangi, sem að mínu mati hefur verið misjafnlega vel ígrunduð, að færa verkefni frá ríkinu til sveitarfélaganna. Eftir því sem fleiri vandasamari og viðkvæmari málefni á sviði velferðarmála færast til sveitarfélaganna, þeim mun mikilvægara verður það stjórnsýslustig. Og þeim mun meira máli skiptir fyrir framkvæmd í velferðarmálum okkar að sveitarfélögin séu vel í stakk búin til að leysa skyldur sínar af hendi. Það getur varla verið ætlun manna að halda lengi þannig áfram að henda meiri og meiri verkefnum í sveitarfélögin, en þjarma svo að þeim og skammta þeim skít úr hnefa til þess að standa undir rekstri sínum. Þannig hefur þetta í rauninni verið, og getur náttúrlega ekki haldið áfram. Sem eindreginn stuðningsmaður öflugs velferðarkerfis og samneyslu, herra forseti, þá hef ég grundvallarpólitískar áhyggjur af þessu ef þetta er þar með að verða enn ein aðferðin til að þjarma að velferðarkerfinu í landinu, að ýta fleiri og fleiri verkefnum yfir til sveitarfélaganna eða láta þau fara þangað og láta síðan ekki fylgja með tekjur sem leiðir til þess að sveitarfélögin neyðast til að skera niður eins og þau gera og geta ekki lagt þann metnað í að byggja þjónustu sína vel upp eins og æskilegast væri. Ég hef stundum velt þessu líka fyrir mér, herra forseti, í tengslum við umræðuna um sameiningu sveitarfélaga hér og borið það saman við bakgrunninn fyrir sameiningu sveitarfélaga, t.d. á hinum Norðurlöndunum, dæmi tekið Svíþjóð. Svo furðulegt sem það er þá hefur sameining sveitarfélaga hér fyrst og fremst verið rekin sem tæknilegt mál. Algengustu rökin sem maður hefur heyrt eru þau að með því sé hægt að fækka skrifstofum, losna við nokkra oddvita og spara í yfirstjórn. Þetta er svona rekið á sambærilegum nótum og það væri verið að slengja saman fyrirtækjum, að hægt væri að höggva af nokkra hausa og spara einhverjar krónur þannig, sem sagt tæknilegt mál án nokkurs umtalsverðs pólitísks inntaks. Sama má að mörgu leyti segja um verkefnatilflutninginn, að það hefur meira og minna gleymst að ræða hinn pólitíska bakgrunn fyrir honum. Hvers vegna ættum við að færa verkefni til sveitarfélaganna? Eru þau betur komin þar og í hvaða skilningi? Vegna þess að það er hægt að spara peninga eða vegna þess að það er hægt að bæta þjónustuna og auka velferð íbúanna? Og í gegnum hvað gerist það þá? Jú, væntanlega í gegnum það að við eflum sveitarfélögin til að takast á við verkefnin. Þar skilur að, að mínu mati eins og ég þekki til umræðunnar annars vegar hér á Íslandi og hins vegar t.d. í Svíþjóð, varðandi bakgrunninn fyrir stækkun sveitarfélaga í Svíþjóð og flutningi verkefna frá ríkisvaldinu til þeirra, að á bak við lágu hugmyndir félagshyggjumanna um að efla velferðarkerfið á 6., 7. og 8. áratugnum á hinum Norðurlöndunum. Það var gert í markvissum, pólitískum tilgangi að stækka sveitarfélögin, efla þau fjárhagslega, færa þeim aukin verkefni og styrkja þannig velferðarkerfið, þ.e. sænska módelið eða norræna módelið. En á Íslandi hafa menn því miður að langmestu leyti rætt um þetta í allt öðru samhengi. Ég væri mjög spenntur fyrir mörgu af því sem fólgið er í stækkun sveitarfélaga og flutningi verkefna til sveitarstjórnastigsins ef þetta væri hugsunin á bak við það og ef ég sæi hana í verki, þ.e. að um leið væru sveitarfélögin efld fjárhagslega og styrkt til þess að halda uppi öflugri velferðarþjónustu þannig að séð væri vel og myndarlega um þau viðfangsefni sem þeim væri verið að færa. En hefur það verið gert? Nei. Þau hafa aldrei verið svelt meira og afkoma þeirra hefur aldrei verið verri en einmitt núna þessi árin sem slíkur verkefnaflutningur hefur að einhverju leyti verið í gangi. Það er staðreynd sem talar sínu máli. Hún æpir á mann af blöðum þessarar skýrslu. Og þá fer maður að efast um að hlutunum sé í öllum tilvikum betur komið hjá fjárhagslega vanburðugum sveitarfélögum. Ekki er það þó beinlínis peningaleysið hjá ríkissjóði með tugmilljarða afgang á ári hverju sem ætti í sjálfu sér að halda aftur af mönnum við að leggja til þarfra málaflokka sem enn þá tilheyra ríkinu. Herra forseti. Í nefndaráliti 2. minni hluta er lítillega farið ofan í vinnubrögðin að þessu máli. Ég ætla ekki að fjölyrða neitt um það en vísa til þess sem þar segir. Ég tel það óheppilegt, svo ég dragi það saman, að stórmál af þessu tagi skuli koma jafnseint fram og raun ber vitni. Þessi blessaða tekjustofnanefnd var búin að hjakka við þetta síðan í júní 1999 og maður spyr sig hvað í ósköpunum nefndin var að gera allan þennan tíma nema þá að fúnkera sem pósthólf til að taka á móti gögnum sem er ágætt mál. En það hefði ekki átt að þurfa heila stjórnskipaða nefnd í meira en ár til þess að gera það, vegna þess að þegar litið er svo á tillögurnar og niðurstöðurnar, þá eru þær ósköp einfaldar. Það er hægt að draga það saman í hnotskurn í tvö orð, þ.e. hækka útsvarið. Það eru niðurstöður nefndarinnar að hækka útsvarið. Og mér er það mikið undrunarefni að menn skyldu þurfa allan þennan tíma til að komast að þeirri merku Salómonsniðurstöðu. Ég hefði gjarnan viljað að þetta mál hefði getað verið hér til umfjöllunar og skoðunar í eins og tvo mánuði í þinginu en ekki innan við tvær vikur. Og að tíminn skuli fremur vera mældur í sólarhringum en meira að segja vikum sem nefndin eða nefndirnar, því önnur mál þessu tengd eru í hv. efh.- og viðskn., hafa haft til skoðunar á málunum, er ekki gott. Maður veltir því líka fyrir sér, herra forseti, hvort það sé svona sem menn telja eðlilegast og heppilegast að vinna að hlutunum, að það eru stjórnskipaðar nefndir mallandi við þetta úti í bæ. Þær hafa nógan tíma mældan í árum. Svo þegar þar er komin einhver niðurstaða þá er henni hent inn í þingið og hún skal keyrð hér í gegn á nokkrum sólarhringum og þá allt í einu muna menn eftir því að það er kominn 1. desember árið 2000 rétt eins og á öðrum árum og þá þurfa sveitarstjórnarmenn að vera búnir að ganga frá álagningu fyrir næsta ár o.s.frv. En ég hélt að það hefði legið fyrir löngu fyrir októbermánuð sl. að 1. desember mundi koma á sínum tíma í ár eins og önnur ár. Þetta gagnrýni ég, herra forseti. Það er ekki metnaðarfullum vinnubrögðum til framdráttar eða vönduðum, hvorki hér á þingi og við löggjafarstarfið, né annars staðar að standa svona að hlutunum. Ef þetta er að verða plagsiður í vinnubrögðum þá hlýtur Alþingi sjálft að fara að spyrja sig: Látum við þá þetta yfir okkur ganga eða förum við að reyna að eiga þátt í þessu undirbúningsferli mála með einhverjum öðrum hætti? Ætti t.d. að taka upp það fyrirkomulag að stjórnskipuðum nefndum sem fara með hlutverk af þessu tagi á fagsviði einhvers ráðherra, beri skylda til að upplýsa fagnefndir þingsins reglubundið um framvindu sinnar vinnu? Segjum að í þessu tilviki hefði hin fræga tekjustofnanefnd á tveggja, þriggja mánaða fresti átt sameiginlegan fund með félmn. og upplýst hana um þá vinnu sem þarna var í gangi til þess að félagsmálanefndarmenn þekktu til bakgrunnsins í málinu og væru undir það búnir að taka á móti niðurstöðunni þegar hún kæmi og þá sérstaklega ef skammur tími yrði til stefnu að vinna úr málum. Þetta er a.m.k. ekki nógu gott eins og það er, herra forseti. Það er gjörsamlega morgunljóst og ég skora á hvern sem treystir sér til þess að koma upp og hæla þessari málsmeðferð sérstaklega, a.m.k. þeim hlutanum sem snýr að umfjöllun Alþingi um málið og þeim tíma sem mönnum er hér skammtaður í þeim efnum. Herra forseti. Ýmis álitamál væri að sjálfsögðu ástæða til að ræða í tengslum við þetta mál því hér eru mikilsverð og stór mál á ferðinni, þ.e. tekjustofnar sveitarfélaganna og þó ekki væri nema þær breytingar sem þarna er verið að gera á álagningu fasteignagjalda, sem ég tel vel að merkja að hafi verið óumflýjanlegar, að skoða og koma til móts við þá óánægju sem orðin var með þá aðferð að leggja fasteignagjöld á samkvæmt verði í Reykjavík eða með hliðsjón af þróun fasteignaverðs í Reykjavík og án nokkurs samhengis í mörgum tilvikum við veruleikann á fasteignamarkaði í viðkomandi sveitarfélögum. Þetta gat auðvitað ekki gengið. A.m.k. var ekki von til annars en að með þetta fyrirkomulag væri óánægja og ég tala nú ekki um þegar færa má fyrir því ýmis rök að menn hafi í mörgum tilvikum takmarkaðri afnot af þeim hinum sömu fasteignum við aðstæður eins og þær eru á landsbyggðinni. Það gildir t.d. um mjög margt atvinnuhúsnæði að nýtingartími þess er skemmri og þeim mun tilfinnanlegri er fasteignagjaldaálagning á grundvelli sem þessum sem hér hefur núna verið um nokkurt skeið. Frá sjónarhóli landsbyggðarsveitarfélaganna er það augljóslega þannig að þau hafa engar forsendur til þess að sætta sig við minni tekjur úr þessum tekjustofni en önnur sveitarfélög í landinu og geta það ekki því það kostar það sama í sjálfu sér að þjónusta þessar eignir. Og hvað varðar allar aðrar almennar aðstæður í rekstri þeirra sveitarfélaga eru síst efni til þess að sætta sig við eða verða fyrir tekjutapi af þessum ástæðum. Þar af leiðandi var eðlilegt að reynt yrði að fara einhverja leið af því tagi sem frv. gerir ráð fyrir --- ég tek fram að ég er hér eingöngu að tala um breytingarnar sem snúa að álagningu fasteignagjalda --- að hverfa þar að raunhæfari álagningu miðað við álagningarstofninn eða skattstofninn en bæta þá þess í stað þeim sveitarfélögum sem fyrir tekjutapi verða það einhvern veginn upp. Þá vakna hins vegar ýmsar spurningar um það hvernig það skuli best gert og þar hefði nefndin enn þá einu sinni gjarnan mátt hafa meiri tíma til að skoða hlutina. Þá má líka nefna hluti sem snúa að málefnum einstakra aðila í þessu og nefndin fékk erindi um. Ég nefni þar ferðaþjónustuna sérstaklega. Aðilar í ferðaþjónustu almennt og reyndar sérstaklega ferðaþjónustu bænda og forsvarsmenn eða talsmenn ferðaþjónustu á landsbyggðinni bentu á þær aðstæður sem þar væri við að glíma, að innheimt væru full fasteignagjöld, og að nú skuli tekin af tvímæli um að það verði gert samkvæmt b-flokki, þ.e. hærri álagningarflokkinum, á fasteignir sem nýtast mönnum í mjög mörgum tilvikum afar skamman tíma á ári hverju. Spurningin er þá sú hvort hægt væri, t.d. með heimildarákvæði í lögum, að heimila sveitarstjórnum að fella niður eða veita afslætti á fasteignagjöldum við einhverjar slíkar afmarkaðar og skilgreindar aðstæður þar sem fasteignir til atvinnurekstrar nýttust sannanlega aðeins lítinn hluta ársins. Það eru heimildir í 5. gr. laganna til niðurfellingar þegar í hlut eiga aldraðir og öryrkjar, þegar í hlut eiga útihús í sveitum sem eru lítt eða ekki notuð og fljótt á litið verður ekki séð að mikil kórvilla væri að halda lengra áfram með þá hugsun og hafa inni heimildir fyrir niðurfellingum t.d. í sveitum landsins eða strjálbýlinu vegna fasteigna sem sannanlega nýtast einungist örskamman tíma á ári hverju. Nú er það auðvitað voðalega í tísku að vera á móti öllum undanþágum og menn halda hetjuræður um að allir skattar eigi að vera flatir og um engar undanþágur og allt það. En er réttlætinu endilega fullnægt með slíku? Ef við lítum aðeins nánar á fasteignaskatt og spyrjum okkur að því hvort það sé sanngjarnt að menn sem hafa full afnot af sínum fasteignum allt árið og njóta þjónustu við þær allt árið, borgi það sama og aðrir sem einungis geta nýtt sínar fasteignir í tvo mánuði á ári og hafa enga þjónustu við þær stærstan hluta ársins, þ.e. að þeir séu engu að síður skyldaðir til að greiða nákvæmlega sömu fasteignagjöld. Upp kemur auðvitað á hina hliðina vandamálið sem snýr að sveitarfélögunum og tekjuhliðinni, hvort að þau hafi efni á því að vera með slíka afslætti. En það væri þeim þó a.m.k. í sjálfsvald sett ef þau hefðu þetta sem heimildarákvæði og þau gætu t.d. litið á það sem ákveðinn stuðning við atvinnuuppbyggingu í ferðaþjónustu eða á öðrum sviðum að beita slíkum heimildum. Ég tel að þetta atriði hljóti að þurfa að skoðast rækilega. Það er kannski varla von til þess að í það fengist niðurstaða á þessum skamma tíma, enda ekki mikill vilji til þess að breyta málinu. Ég áskil mér a.m.k. allan rétt til þess að halda áfram að skoða þetta mál og önnur tengd, eins og t.d. álagningu fasteignagjalda á veiðihús, en nefndin fékk einnig erindi um að það væri harkalegt að skella þeim sjálfkrafa öllum í b-flokk þegar í hlut ættu t.d. hús sem eingöngu væru notuð sem slík lítinn hluta ársins, væru í eigu bænda og væru í raun og veru nátengd nýtingu hlunninda á viðkomandi bújörðum, en hún er skattlaus samkvæmt a-flokki og lægra hlutfalli. Herra forseti. Að lokum varðandi þessi álitamál vil ég nefna framkvæmdaatriði málsins og þá er nú aftur skaði að hafa ekki hæstv. félmrh. hér. Það er alveg ljóst að menn eru með þessum breytingum að ganga enn lengra inn á þá braut að framselja mjög afdrifaríkt fjárveitingavald og reglugerðarútgáfu í hendur hæstv. félmrh. og þar af leiðandi stjórnar Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Miklir fjármunir hafa á undanförnum árum verið settir til viðbótar í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og að langmestu leyti lúta þeir síðan valdi ráðherra og stjórnar og það er útfært í reglugerð hvernig þeim er endurúthlutað eða þeir greiddir til sveitarfélaganna. Það er svo komið að jöfnunarsjóður er óðum að verða að svona litlum ríkissjóði með hátt í 10 milljarða veltu á ári hverju þannig að það eru ekki lengur neinir smáaurar, það eru ekki kaffibaunir sem menn eru að telja þar þegar verið er að ákveða með reglum hvernig slíkum fjármunum sé úthlutað. Við þessar aðstæður hefði í raun og veru þurft að liggja fyrir reglugerð og samkomulag um það hvernig með þetta yrði farið þannig að hægt hefði verið að fjalla samtímis um breytingar á lagatextanum og framkvæmdina og útfærslu í einstökum atriðum, þannig að félmn. þingsins hefði haft yfirsýn yfir málið í heild sinni. Það hefur hún ekki. Það liggja engin drög fyrir í þeim efnum hvað reglur snertir. Er þó vitað að talsverð óánægja og ósætti er meðal sveitarfélaga t.d. um hvernig fjármunum til bráðabirgða hefur verið ráðstafað úr jöfnunarsjóði nú síðustu árin á grundvelli þjónustuframlaga og fólksfækkunarframlaga. Það hefur áhrif á sveitarfélög sem eru ekkert ofhaldin í meðaltekjum. Dæmi er tekið um Akureyri sem lendir niður í að verða eitt af tekjulægstu sveitarfélögum landsins á hvern íbúa vegna þess að það sveitarfélag fær nánast ekkert út úr regluverkinu og geldur þar stærðar sinnar, er sett í sama flokk og jafnstór eða stærri sveitarfélag á höfuðborgarsvæðinu sem hafa hins vegar miklu hærri meðalútsvarstekjur og eru í allt öðrum færum hvað varðar fjármuni. Eru menn þá alveg sáttir við að láta þetta ráðast sisona, að reglugerðarverk úthluti þessum fjármunum án nokkurar teljandi leiðsagnar af hálfu löggjafans í þeim efnum? Á það hefur verið bent, herra forseti, að býsna vandasamt sé að ganga frá viðmiðunarreglum hvað varðar útgreiðslur á þeim fjármunum, þeim 1.100 millj. kr. sem á að ráðstafa úr jöfnunarsjóði til þess að gera sveitarfélögin jafnsett og áður var varðandi tekjur þegar breytt álagning fasteignagjalda kemur til sögunnar. Ef það yrði gert á grundvelli þess að bæta þeim eingöngu tekjur eins og álagningin var á síðasta ári þá munu mörg sveitarfélög fara illa út úr því, sérstaklega þau sem veigruðu sér við að nýta til fulls álagningarstofna sína á síðasta eða síðustu árum. Og af hverju gerðu sum sveitarfélögin í landinu það? Jú, vegna þess að við þær aðstæður að fasteignaverð var mjög lágt í viðkomandi sveitarfélagi fannst mönnum harkalegt að leggja á, miðað við snögga hækkun fasteignaverðs á Reykjavíkursvæðinu, að fullu á fasteignir sem voru mun minna virði og kannski með öllu óseljanlegar í höndum eigenda sinna í sveitarfélögum úti um land. Þessi sjónarmið koma fram í umsögnum frá nokkrum sveitarstjórnum og eru ágætlega rökstudd. Ég vil a.m.k. fyrir mitt leyti láta það standa í þingtíðindunum að þessi sjónarmið hafi komist til skila og að hið háa ráðuneyti líti vandlega á það hvernig sanngjarnast verður að leggja viðmiðunargrundvöllinn þegar menn fara að reyna að ná því markmiði sem sjálfgefið er, að gera sveitarfélögin sem allra næst því að vera jafnsett og þau hefðu ella orðið. Mér finnst hæpið annað en að nota þar álagningarstofninn eins og hann hefði skilað miðað við að vera nýttur að fullu, nema alveg sérstakar ástæður séu til að skoða annað. Við vitum að það getur verið næstum að segja tilviljanakennt og ráðist af sviptingum meiri hluta og minni hluta í einstökum tilvikum hvernig álagningu er háttað nákvæmlega í það og það skiptið. Líka getur verið um að ræða fullkomlega réttmæt viðhorf af því tagi sem fram koma í umsögnum ákveðinna sveitarstjórna, að þau hafi haldið aftur af sér við að beita þessum skattstofni að fullu vegna þeirra aðstæðna sem ég lýsti áðan. Og ætla menn þá að láta sem slíkt sé ekkert sem þurfi að hlusta á eða taka mark á? Auðvitað væru ýmsar aðrar leiðir mögulegar og það mætti að sjálfsögðu skoða t.d. að taka einhvers konar meðaltal yfir lengra tímabil eða leyfa sveitarfélögunum að velja meðaltal bestu ára á einhverju tímabili, þ.e. meðaltal þeirra ára sem hefði skilað þeim hæstum tekjum miðað við skattstofninn, tvö bestu af fimm eða eitthvað því um líkt. Ýmsar slíkar viðmiðanir eru þekktar þegar menn reyna að lesa reynslusögur úr fortíðinni og færa þær inn í framtíðina eins og hér verður að gera. Þetta skiptir náttúrlega miklu máli, herra forseti, vegna þess að við erum væntanlega ekki bara að tala um meðferð þessara mála á næsta ári einu, heldur er verið að búa til framtíðar um það fyrirkomulag sem verður á því að bæta tekjugrundvöll sveitarfélaganna miðað við þessa breyttu innheimtu fasteignagjalda. Það er ekki eins skiptis aðgerð heldur aðgerð sem þarf að framkvæma á hverju ári eða verður í gangi á hverju ári. Herra forseti. Niðurstaða mín er sem sagt sú að hér sé eingöngu um að ræða afar takmarkaða úrlausn hvað varðar tekjuforsendur sveitarfélaganna. Ég sé því miður allt of lítið fólgið í þessum breytingum sem teiknar til þess að það horfi til betri tíðar í sjálfu sér í þessum samskiptum. Það er í raun mikið áhyggjuefni að ekki skuli vera hægt að leggja einhvern grundvöll fyrir þessa sambúð ríkisvaldsins og sveitarfélaganna sem felur í sér að menn standi ekki í nánast árlegum núningi um hluti af þessu tagi. Draumur manna hefur að sjálfsögðu verið sá að það gerðist m.a. og ekki síst í gegnum það að sveitarfélögin yrðu fjárhagslega sjálfstæðari, þau hefðu einfaldlega að lögum það mikið sjálfræði og svigrúm til þess að stýra sínum málum, afla sér tekna og stjórna sínum útgjöldum, að þau væru ekki upp á ríkisvaldið og löggjafann komin á sama hátt og nú. En það er bara ekki staðan. Þau eru að langmestu leyti algjörlega bundin í báða skó og geta sig lítið hreyft, með lögbundnar skyldur og lögbundin verkefni, tilskipanir og samþykktir sem koma að ofan og síðan einnig tekjur skammtaðar samkvæmt mjög þröngum ramma sem hér er settur. Leifarnar af sjálfstæði þeirra felast í því að ákveða hvort þau geti látið það eftir sér að fara ekki alveg í topp með útsvarsálagningum. Það er allt og sumt. Það er bara þannig. Og hvaða sjálfstæði er í raun og veru í því fólgið? Ég heyri æ oftar sveitarstjórnarmenn af þessum sökum kvarta líka undan því að ekki sé orðið svigrúm til að framkvæma neina pólitík í sveitarstjórnum í landinu, að menn hafi bara ekki efni á því. Menn líta á þetta sem rekstur, lífróður frá degi til dags til að ná endum saman, rekstur sem gefi ekkert svigrúm til þess að hrinda í framkvæmd sérstökum baráttumálum eða gera átak í félagslegum efnum, atvinnulegum eða byggðalegum, ósköp einfaldlega vegna þess að svigrúmið til slíkra hluta sé ekki til staðar og menn séu svo uppteknir af því að ná endunum saman í hverju tilviki að þetta líkist í raun og veru æ meir ópersónulegum rekstri einhvers fyrirtækis þar sem ekkert pláss sé fyrir pólitík eða pólitískar áherslur. Herra forseti. Af þeim ástæðum er niðurstaða mín að eðlilegast sé að hv. meiri hluti beri áfram ábyrgð á þessu máli. Minni hlutinn átti satt best að segja mjög litla aðild að þessu. Það sat einn stjórnarandstæðingur í tekjustofnanefndinni, valinn af hæstv. ráðherra sérstaklega. Sá flokkur sem ég tala fyrir átti þar ekki aðild og hafði þar af leiðandi ekki einu sinni aðstöðu til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri þar. Það virðist að vísu hafa komið fyrir lítið í því tilviki sem ég nefndi því sá nefndarmaður skilar séráliti í tekjustofnanefndinni og lýsir mikilli óánægju með hversu skammt sé þar gengið og hvernig um hnútana búið. Og allt teiknar það til hins sama að ríkisstjórnin verður auðvitað að eiga þennan króga sjálf og halda áfram að gefa honum úr pelanum. Ég held, herra forseti, að við séum því miður ekki búin að sjá fyrir endann á vandræðaganginum í þessum samskiptum og það sé miklu líklegra en hitt, því miður, að það verði áfram viðfangsefni hér á næstu árum og jafnvel strax missirum, að takast á um málefni sveitarfélaganna og að sveitarfélögin eigi í vændum áframhaldandi hremmingar í samskiptum sínum við ríkisvaldið. Þar gætir mikils aflsmunar. Það er auðvitað enginn vafi á því að sveitarstjórnarstigið á Íslandi er mjög veikt. Það er mun veikara og háðara löggjafarvaldinu og ríkisvaldinu hér en það er víða erlendis. Félagsmálasáttmáli Evrópu og sáttmálinn um sjálfstæði sveitarfélaganna er nú harla lítils virði sem pappír hér á Íslandi þótt hann hafi verið fullgiltur og þar standi ýmislegt fallegt um að þessi tvö stjórnsýslustig eigi að virða hvort annað og sjálfstæði hvors annars. Manni finnst lítið fara fyrir því í þessum samskiptum eins og þau hafa því miður lengi verið. Það er að vísu ekki svo að það sé nýtilkomið og frá tíð þessarar ríkisstjórnar, svo að öllu sé nú til haga haldið. Ég hygg að það hafi mjög lengi verið einkenni á íslensku stjórnsýslunni að þarna hafi gætt mikils aflsmunar. En náttúrlega veldur hver á heldur og spurning er hvernig með þessa hluti er farið. Það verður að segjast eins og er að núverandi ríkisstjórn, stjórnvöld, hafa verið óvenju harkaleg í þeim efnum, hverjar sem ástæðurnar eru. Kannski gætir þar nokkurrar gremju hjá stærri stjórnarflokkinum yfir því að vera ekki jafnráðandi í mörgum stærstu sveitarfélögum landsins og sá flokkur vill helst vera. Hann lítur gjarnan svo á að hann eigi að eiga t.d. Ráðhúsið í Reykjavík og ráðskast með þá hluti sem sína einkaeign. Því er ekkert að leyna að margir óttast að sveitarfélögin í landinu gjaldi ofstækis Sjálfstfl. í garð meiri hlutans í Reykjavík. Hvað sem því líður þá er a.m.k. ljóst að þessi samskipti hafa ekki verið í góðum farvegi. Það hefur ekki verið jákvæður samvinnuandi í samskiptum þessara aðila. Það hefur verið alveg nóg að mæta á ársfundi sveitarfélaganna og hlusta á umræður hér á Alþingi til þess að sannfærast um að oft er ekki mikil hlýhugur í umfjöllun hæstv. ráðherra um sveitarfélögin og málefni þeirra og það er mjög slæmt. Það er ekki síst slæmt vegna þess að hér á landi er ekki í lögum eða í okkar réttarkerfi neinn sérstakur farvegur fyrir deilumál milli stjórnsýslustiga. Það er enginn úrskurðardómstóll ef ágreiningur rís um tekjuleg málefni eða annað í þeim dúr. Að langmestu leyti byggir þetta á því 

Hæstv. forseti. Hafandi hlustað á málflutning stjórnarandstöðunnar í dag er mér gjörsamlega fyrirmunað að skilja hvað stjórnarandstaðan vill í raun og veru. Hér koma menn upp í umræðum um tekjuskatt og eignarskatt og býsnast yfir skattahækkunum, skattahækkunum sem felast í heimildum til sveitarfélaganna til þess að auka tekjur sínar þurfi þau á því að halda. Hér koma menn síðan upp í umræðum um tekjustofna sveitarfélaga og býsnast yfir því að nú sé ekki nóg að gert, sveitarfélögin hafi þurft meiri hækkanir. Ef ekki á að láta þær hækkanir bitna á skattgreiðendum þá hefðu menn þurft að leggja það til að ríkið gæfi meira eftir af sínum tekjum. En það gera þeir ekki einu sinni, hæstv. fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjárln. Þeir koma hér upp og kvarta yfir því að aðhald sé ekki nóg í ríkisfjármálum. Mig langar því að spyrja hv. þm. Steingrím J. Sigfússon: Hvað af þessu vilja menn raunverulega? Það þýðir ekki að bera það á borð að menn tali fyrir hönd stjórnarandstöðunnar í einni nefnd um að menn vilji lækka skatta, í annarri nefnd um að menn vilji hækka skatta og í þriðju nefndinni að menn vilji auka tekjuafgang ríkissjóðs. Þetta kemur ekki heim og saman.

Herra forseti. Þetta var nú miklu meira en andsvar við minni ræðu því ég ræddi aðeins einn þátt þessa máls sem hv. þm. gerði hér að umtalsefni, þ.e. ónóga úrlausn hvað varðar tekjuforsendur sveitarfélaganna. Ég kom hér ekkert inn á spurninguna um skattahækkanir og var heldur ekki að kvarta sérstaklega undan ónógu aðhaldi í ríkisrekstri. Það kann vel að vera að í einhverjum tilvikum hafi félagar mínir úr öðrum áttum í stjórnarandstöðunni gert það í umræðum um þingstörfin fyrr í dag. En það var alla vega ekki inntak minnar ræðu. Það var fyrst og fremst einn þáttur þessa máls og hann rakti ég og rökstuddi ítarlega. Það sem vakti aðallega fyrir mér var að sýna fram á og draga það fram, sem ég held að sé staðreynd sem hv. þm. sem og allir aðrir verða að taka mið af, að það hefur verið mikið misgengi í afkomuþróun ríkissjóðs annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar nú um langt árabil. Það sem ég gagnrýni er að menn á aðra hliðina monta sig af því að skila milljarðatuga afgangi af ríkissjóði en neita að horfast í augu við það að skuggahliðin á því máli er langvarandi hallarekstur og skuldasöfnun sveitarfélaganna. Af því ég veit að hv. þm. hefur komið á hestbak og jafnvel teymt á eftir sér trússhest, þá heitir þetta að það hallist á klyfjunum. Það er það sem hefur gerst. Það hefur snarhallast á klyfjunum þarna sveitarfélögunum í óhag og það þarf að rétta af. Og við þær aðstæður væri langeðlilegast, ef menn vilja ekki hafa áhrif á skattstigið að öðru leyti, að færa til tekjur. Þá snerist málið um það. Svo skulum við ræða hversu miklir skattamenn við erum og hversu mikils fjár við erum tilbúnir til að afla til samneyslunnar og ég er ekki viss um að við yrðum þá endilega ákaflega ósáttir, ég og hv. þm. Enn eitt í því dæmi hefur stjórnarandstaðan hins vegar bent á og það er að gefin voru tiltekin vilyrði og fyrirheit hvað varðar skattamál í tengslum við gerð kjarasamninga og spurningin er hvort ríkisstjórnin er ekki að bregðast slíkum loforðum sem þarf að skoða sérstaklega. Ég hygg því að ágætt samhengi 

Ég minni hv. þingmann á að virða tímamörk.

Herra forseti. Það sem ég er að draga fram í umræðunni, og ástæða þess að ég geri athugasemd við ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, er að menn verða að vera sjálfum sér samkvæmir, a.m.k. á sama degi, í gagnrýni á störf ríkisstjórnarinnar. Af því að menn eru að grípa til myndlíkinga þá datt mér í hug að í gamla daga þegar ég var að alast upp voru gírkassar orðnir samhæfðir í öllum bifreiðum nema gömlu rússajeppunum. Þetta tal minnir mig stundum á gömlu rússajeppana. Menn gátu ekki skipt beint úr öðrum gír í þriðja án þess að urgaði og surgaði. Það er ég að benda á, þ.e. að menn verða í málflutningi sínum á hinu háa Alþingi að vera sjálfum sér samkvæmir og tala þannig að eftir þingdaginn hafi aðrir hv. þm. tilfinningu fyrir því,að þeir meini eitthvað með því sem þeir eru að segja.

Herra forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þm. Menn eiga auðvitað að reyna að vera ábyrgir fyrir orðum sínum og sjálfum sér samkvæmir í málflutningi og það tel ég að ég hafi verið. Talandi um myndlíkingar þá er alveg rétt að það gat verið vangæft að skipta gamla rússanum GAZ 69. Gírkassinn var ekki fyllilega það sem kallað er samhæfður eða ,,synkróníseraður`` eins og ég held að hafi verið slett  Ég held að ef hv. þm. færi í gegnum a.m.k. málflutning þess sem hér talar og þeirra sem ég er í liði með, hvað sem öðrum líður, þá muni hv. þm. ekki hafa mikið upp úr krafsinu í þeim efnum að sanna að við séum ekki sjálfum okkur samkvæm svona í aðalatriðum hvað varðar álagningu skatta og ráðstöfun fjármuna til velferðarmála. Ég minni á að hér stóðum við og gagnrýndum flatar skattalækkanir ríkisstjórnarinnar á síðasta kjörtímabili. Við töldum þær óskynsamlegar og bentum á þörfina fyrir þá fjármuni í velferðarkerfið og til sveitarfélaganna. Hefur ekki komið á daginn að það var heldur álappaleg ráðstöfun í miðri þenslunni að slaka út fjármunum og fella niður tolla af lúxusvarningi, samanber fleiri slíkar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar þá? Það er fullkomið samræmi í því og að gagnrýna nú að allt of seint og í of litlum mæli er komið með nauðsynlegum hætti til móts við fjárhagsvanda sveitarfélaganna. Ég lít á fjárhagsvanda sveitarfélaganna sem vaxandi mikilvægan þátt í því að reka velferðarkerfið á Íslandi og umgengst hann sem slíkan.

Hæstv. forseti. Ég get að sumu leyti tekið undir að það var óheppilegt hversu seint þetta mál kom inn í Alþingi. Við hefðum mátt hafa aðeins betri tíma til þess að fjalla um málið og hafa það fyrir framan okkur. Hins vegar fór fram mjög mikil vinna í tekjustofnanefndinni en það tókst ekki að ljúka niðurstöðum hennar fyrr en raun bar vitni. Varðandi það sem hv. þm. nefndi að það væri ekki mjög merkileg niðurstaða sem hefði komið út úr tekjustofnanefndinni, þá fullyrði ég að það er efnismikil niðurstaða sem kemur fram í skýrslunni og út frá þeirri niðurstöðu er þessi tillaga komin fram. Varðandi vinnubrögð í félmn. þá tókst okkur að kalla eftir álitum þeirra sem við vildum fá álit frá. Okkur gafst nægilegur tími til efnislegrar umræðu um málið þannig að ég neita því algerlega að þar hafi verið einhver vanhöld á. Ég held að við höfum gefið okkur nægilegan tíma til þeirrar efnislegu umræðu. Ég hef ekki orðið vör við að hv. þingmenn í félmn. hafi kvartað yfir því að hafa ekki fengið tíma til efnislegrar umræðu um málið. Varðandi þær tillögur sem komu frá Félagi ferðaþjónustubænda um undanþágur þá voru þær jafnframt ræddar í nefndinni. Reyndar komu tillögur um fleiri atriði sem hugsanlega væri ástæða til þess að veita undanþágur frá. En skemmst er frá því að segja 

Herra forseti. Það er mismunandi mikið gert með Samband ísl. sveitarfélaga. Stundum hentar að skjóta sér á bak við það að þar á bæ séu menn alveg andvígir einhverju en svo er ekki mikið hlustað á þá í öðrum tilvikum. Það er eftir því hvað mönnum hentar sjálfum, greinilega, í hverju tilviki, hvort þeir eigi að ráða niðurstöðu um mál eða ekki. Ég ætla ekki að halda neinu öðru fram en að vinnan í félmn. hafi verið ágæt innan þeirra marka sem til hennar voru sköpuð. Ég tek alveg undir það að reynt var samkvæmt bestu getu að komast yfir þetta mál á þeim afar skamma tíma sem var til stefnu. En maður getur stillt upp þessu tvennu. Annars vegar er tekjustofnanefndin í eina 15 mánuði eða hvað það nú var, 18 mánuði með málið í sínum höndum. Hins vegar fær félmn. Alþingis í besta falli tíu daga eða hálfan mánuð. Er það svona sem mönnum finnst eðlilegt að þetta sé? Er ekki ansi langt gengið í því að viðurkenna í verki, beygja sig undir að umfjöllun fagnefndar þingsins sé bara formsatriði? Úr því að málið er svona flókið og erfitt og þetta er svona gríðarlegur pakki sem menn eru að skoða að það þarf talsvert á annað ár í hinni stjórnskipuðu nefnd, er þá ekki dálítið lítið að félmn. þingsins skuli fá þennan tíma til faglegrar og sjálfstæðrar umfjöllunar um málið ef slík nefnd á að standa undir nafni? Ef þetta er bara formsatriði þá dygði hálfur dagur í sjálfu sér. En við viljum halda í þá von og trú í lengstu lög að þetta sé eitthvað meira. Þess vegna er maður að nudda þetta þannig að menn gleymi því ekki að þetta er ekki bara einhver afgreiðslustofnun, ekki einhver stimpill. Umfjöllun þingnefnda á að vera annað og meira en einhver færibandaafgreiðsla á hlutum sem eru jafnvel það stórir og viðamiklir að vösk nefnd hinna bestu manna var í eitt og hálft ár að komast að niðurstöðu í málinu.

Hæstv. forseti. Það liggja fyrir mikil gögn í vinnu tekjustofnanefndarinnar og þess vegna tók þetta ákveðinn tíma. Ég held að við höfum haft um það bil mánuð til þess að fjalla um þetta í Alþingi. Eins og ég sagði áðan hefði það kannski mátt vera lengri tími en ég held að okkur hafi gefist ágætur tími til þessarar umfjöllunar. Við hefðum auðvitað getað, eins og með öll góð mál, rætt það mjög lengi, vel og ítarlega. Varðandi það hversu mikið samráð er haft við Samband ísl. sveitarfélaga þá er talið gott að hafa mikið og gott samráð við sambandið í samskiptum þessara tveggja stjórnsýslustiga og það hefur verið gert í þessu máli. Sambandið átti fulltrúa í tekjustofnanefndinni og fulltrúar sambandsins komu tvisvar til fundar við félmn. í umfjöllun félmn. um málið. Af því að vísað var til þess að ekki hefði verið ástæða til að hafa samráð við Samband ísl. sveitarfélaga um niðurstöðu ferðaþjónustu bænda og afstöðu þeirra, þá kom það jafnframt fram í nefndinni að fleiri hafa áhuga á því að fá undanþágu frá fasteignagjaldaálagningu þegar svo háttar til að húsnæði er nýtt aðeins skamman tíma á ári. Þar var nefnd bændagisting, veiðihús, fiskverkunarhús og sláturhús sem svo háttar til um að aðeins eru notuð fáa  
             Hæstv. forseti. Þetta teljum við að sé nauðsynlegt að ræða í heildarsamhengi.

Forseti minnir hv. þingmann á að virða tímamörk.

Herra forseti. Eins og ég sagði áður viðurkenni ég að það var skammur tími til að skoða álitamál af þessu tagi. En það var slæmt engu að síður að geta ekki afgreitt þau efnislega einhvern veginn. Það er ansi gamalkunn aðferð til þess að svæfa hlutina að segja að þetta þurfi að skoða betur og vísa þessu inn í framtíðina í einhverjar nefndir eða því um líkt. Hér er verið að gera grundvallarbreytingar á álagningu fasteignagjalda og alveg sérstaklega sem snýr að landsbyggðinni. Þessi breyting kemur minna við svæðið hér þar sem fasteignaverðið er um það bil það sem lagt er til grundvallar álagningunni nú þegar. Því hefði auðvitað verið langæskilegast að geta útkljáð í leiðinni ýmis álitamál af þessu tagi sem varða líka afkomu sveitarfélaganna. Að einhverju leyti þó í litlu sé er það tekjuspursmál fyrir sveitarfélög hvort heimildir verði settar inn þeim til handa til þess að veita vissa afslætti eða niðurfellingar af þessu tagi. Ég held að öll rök séu fyrir því að heppilegast hefði verið að geta afgreitt málin í samhengi og taka þau öll fyrir saman. Þetta er því heldur veik málsvörn verð ég að segja. En við skulum þá treysta því að eitthvað eigi að líta á þetta í framtíðinni. Ég ætla ekki að fara að halda uppi mikilli málsvörn fyrir eða rekja þetta um samskiptin við Samband ísl. sveitarfélaga. Það vill bara svo neyðarlega til fyrir hv. formann félmn. að einmitt í þessu máli er gott dæmi um breytingu sem er gerð í algerri andstöðu við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga. Það liggur fyrir í skjölum og í breytingartillögu frá meiri hlutanum að taka inn styrki til vatnsveitna í strjálbýli sem Samband ísl. sveitarfélaga er algjörlega andvígt og telur alls ekki vera hlutverk jöfnunarsjóðs. Það er ekki mikið hlustað á þau andmæli. Ég bara bendi á að það er dálítið hæpið að skjóta sér á bak við Samband ísl. sveitarfélaga í einhverju sem menn vilja ýta út af borðinu og segja: Nei, þetta er ekki hægt. Samband ísl. sveitarfélaga er á móti því. En svo eru menn með í höndunum dæmi um algjörlega hið gagnstæða þar sem settar eru inn breytingar, sem ég að vísu er frekar hlynntur í þessu tilviki, sem Samband ísl. sveitarfélaga leggst gegn.

Herra forseti. Ég skrifaði ekki undir álit meiri hluta hv. félmn. í þessu máli af eftirfarandi ástæðum. Meginefni þessa frv. er rýmkun á heimildum sveitarfélaga til að ákveða útsvar. Neðri mörkum er haldið en efri mörkin eru hækkuð í áföngum, fyrsta árið um 0,66% og seinna árið um 0,33%. Þetta þótti mér gott. Ég vil stuðla að sjálfsákvörðunarrétti sveitarfélaganna. Svo las ég eftirfarandi fskj. II í greinargerð með frv., með leyfi herra forseta: ,,Haldi sveitarfélög útsvarshlutföllum sínum óbreyttum munu heildaráhrif skattalagabreytinganna leiða til 2.350 millj. kr. minni heildarskattbyrði. Nýti sveitarfélögin sér á hinn bóginn þessar auknu heimildir að fullu mun heildarskattbyrðin aukast um 1.400 millj. kr. Í ljósi mismunandi fjárhagsstöðu sveitarfélaga er ekki búist við að sveitarfélög nýti sér að fullu þær auknu heimildir til útsvarsálagningar sem hér eru lagðar til og því gert ráð fyrir óverulegri aukningu á skattbyrði.`` Herra forseti. Þetta er forsenda málsins og forsenda þess að ég stóð að því í þingflokknum að þetta færi í gegn, að þetta mundi valda óverulegri aukningu á skattbyrði.  ,,Það var mat fulltrúa sveitarfélaganna í hinni svokölluðu tekjustofnanefnd að tekjuþörf sveitarfélaganna vegna aukinna verkefna og ákvarðana ríkisvaldsins í skattamálum væri um 6--7 milljarðar á ári. Þrátt fyrir að þessi leiðrétting á tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga hafi ekki náðst fram telur borgarráð engu að síður að nefndin hafi náð mikilvægum áfanga varðandi endurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaga sem mun skila sveitarfélögunum í landinu 2.500 millj. kr. tekjuauka á næsta ári og 3.750 millj. kr. á árinu 2002 komi tillögur hennar að fullu til framkvæmda.`` --- Og nú er verið að leggja til að þær komi að fullu til framkvæmda. Hér er því gert ráð fyrir að lagt sé á hámarksútsvar í landinu. Síðan segir, með leyfi forseta: --- ,,Engu að síður hlýtur borgarráð að gera alvarlegar athugasemdir við að samfara auknum heimildum sveitarfélaga til að hækka útsvar um 0,99% á næstu tveimur árum skuli ríkið ekki hafa áform um að lækka tekjuskattinn nema um 0,33% á næsta ári eða sem nemur 1.250 millj. kr. Tillögurnar munu því hafa í för með sér almenna skattahækkun sem mun bitna harðast á íbúum höfuðborgarsvæðisins.`` Þetta er nú allur sjálfsákvörðunarrétturinn. Þetta er nú hvernig sveitarfélögin, a.m.k. Reykjavíkurborg, ætla að fara með þessa nýju heimild til að láta útsvarið vera á bilinu 11,2% og upp í 13,0% eða rétt rúmlega það. Hún ætlar sem sagt að fara í hámarkið alveg burt séð frá því hvernig skattgreiðendum, borgurunum, líður. Svo segir í umsögn Kópavogsbæjar, með leyfi forseta: ,,Bæjarstjórn Kópavogs skorar á Alþingi að afgreiða breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga nú á haustþingi án þess að það hafi í för með sér almennar skattahækkanir á íbúa höfuðborgarsvæðisins. Það verður best gert með því að lækka tekjuskattsprósentuna jafnt og nemur hækkun á útsvarsprósentunni.`` --- Þeir tala ekki lengur um heimild. Nei, það skal vera útsvarsprósentan sem á að hækka. Þeir reikna bara með því að fara í hámarkið og ríkið eigi að lækka tekjuskattsprósentuna þannig að það sé í rauninni ríkið sem borgi hallarekstur og ákvarðanir sveitarfélaganna. Sveitarfélög eru sem sagt að lýsa því yfir að þau hafi ekkert sjálfsákvörðunarvald og vilji ekki hafa það. Í umsögn Hafnarfjarðarbæjar segir, með leyfi forseta: ,,Hafnarfjarðarbær mun að sjálfsögðu nýta sér heimild til hækkunar útsvarsprósentu frá næstu áramótum. Annað væri óábyrgt í ljósi þeirra miklu og nauðsynlegu framkvæmda sem bæjarfélagið stendur að. Það er hins vegar ljóst að áðurnefnd hækkun útsvarsins nægir engan veginn til að mæta þeim áhrifum sem ný lög og reglugerðir hafa rýrt fjárhag bæjarfélagsins á síðustu árum.`` --- Mér heyrist á þessu að það sé nánast sama hvert hámarkið yrði. Þau færu alltaf í botn vegna hinna ,,miklu og nauðsynlegu framkvæmda``. Ég get alveg ímyndað mér að þau geti bara framkvæmt þangað til útsvarið er komið upp í 100% af tekjum íbúa sveitarfélagsins. Enn fremur segir í umsögn Hafnarfjarðarbæjar: --- ,,Auknar hækkunarheimildir í útsvari til handa sveitarfélögunum mæta að hluta til þessum tekjuvanda sveitarsjóðanna. Hins vegar er óviðunandi að þessari sannanlegu tekjuþörf sveitarfélaga sé mætt með auknum álögum á íbúa sveitarfélaganna. Þess vegna er mikilvægt að tekjuskattur ríkisins lækki til jafns við hækkun útsvars.`` --- Þeir tala aftur um hækkun útsvars, ekki útsvarsheimildar. Mér sýnist að sveitarfélögin séu almennt að afsala sér þessu fræga sjálfsákvörðunarvaldi sem allir eru að vitna til. Í umsögn Eyþings -- Sambands sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum segir, með leyfi forseta: ,,Í ljósi bættrar stöðu ríkissjóðs lýsir stjórn Eyþings yfir óánægju með að ríkissjóði skuli ekki gert að lækka tekjuskattprósentuna til jafns við auknar heimildir til álagningar útsvars.`` --- Þarna tala þeir reyndar um heimildir. --- ,,Með útsvarshækkuninni`` --- nú tala þeir um útsvarshækkun --- ,,er enn verið að auka álögur á launafólk, sem er sá hópur í þjóðfélaginu sem auðveldast er að ná til, og ber nú þegar þungann af beinum sköttum.`` --- Þeir ætla sér sem sagt í hámark þó að það sé voðalega sárt fyrir launþegana. Að mínu mati segja þessar umsagnir fjögurra stærstu sveitarfélaga landsins að menn ætla sér að hækka útsvarið upp í hámark, ekkert tal um lágmarksútsvar eða hámarksútsvar heldur að allir muni vera í hámarki. Þetta er því greinilega skattahækkun og ég gat ekki skrifað upp á það að fengnum þessum upplýsingum í félmn. Ég bendi jafnframt á að á höfuðborgarsvæðinu hafa tekjur sveitarfélaganna af fasteignagjaldi hækkað ótæpilega á undanförnum árum með hækkun fasteigna án þess að hagur skattgreiðendanna eða borgaranna hafi batnað neitt umtalsvert. Þegar ég bý í íbúð minni og er ekkert að selja hana þá breytist ekkert hjá mér annað en að fasteignagjaldið hækkar. Það má vel vera að vegna þess arna, vegna þessarar miklu græðgi sveitarfélaganna, mundi ég kalla það, sé svo komið að þrátt fyrir mikla hækkun launa sé sumt fólk, sérstaklega lágtekjufólk, verr sett en áður vegna hækkunar fasteignagjaldanna. Það eru þá kannski aðallega ellilífeyrisþegar sem ég sé fyrir mér þar. Herra forseti. Vandamálið í sveitarfélögunum við ákvörðun útsvars er að útsvarið er dulinn skattur, skattgreiðandinn sér ekki skattinn, hann sér einungis staðgreiðslu. Flestir eru að hugsa um annað en skattamál alla daga og þekkja kannski ekki málin mjög greinilega. Þeir ímynda sér að staðgreiðslan sé skattur til ríkisins og búið. Menn átta sig ekkert á því að sveitarfélögin eru að ákvarða rjómann af skattinum vegna þess að svo mikið er af frádráttarliðum, persónufrádráttur og slíkt, til tekjuskattsins og ríkið greiðir auk þess útsvar fyrir þá sem eru undir frítekjumarki en útsvarið er flatur skattur eins og kunnugt er. Við stöndum því frammi fyrir því að skattgreiðandinn, borgarinn, gerir kröfu um aukna félagslega þjónustu, íþróttahús, barnaheimili, elliheimili o.s.frv. en hann áttar sig ekki á því hver greiðir vegna þess að það er dulið í staðgreiðslunni sem borgarinn heldur að sé skattur til ríkisins. Og alveg sérstaklega gerist þetta ef sveitarfélögin eru öll með jafnháa skattprósentu. Ef þau eru með mismunandi skattprósentu þá kemur í ljós hjá sumum sveitarfélögum að menn fá endurgreitt á haustin og hjá öðrum þurfa þeir að bæta við þegar þeir eru búnir að borga meðalútsvarsprósentu með staðgreiðslunni. Þá kemur í ljós að það er sveitarfélagið sem er að leggja skattinn á, en ef sveitarfélögin hafa samráð um að fara öll í hámarkið er staðgreiðslan sama og hámarkið. Meðaltalsútsvar verður þá sama og hámarkið þannig að ekki verður um neinar endurgreiðslur eða bakreikninga að ræða að hausti. Þess vegna gerist það að sífellt auknar kröfur eru um félagslega þjónustu sveitarfélaganna og enginn áttar sig á hver borgar. Herra forseti. Ég hef margoft rætt um hlutverk Alþingis. Hér er komið inn á borð hjá okkur samkomulagsmál sem einhverjir aðilar úti í bæ hafa verið að gera um skiptingu á skatttekjum. Alþingi er ekkert ætlað, herra forseti, að gera neinar breytingar á þessu. Ég skil ekki hvað hv. þingnefnd er yfirleitt að ræða um þessi mál og hvað hv. Alþingi er yfirleitt að ræða um þessi mál. Það er ekki meiningin að gera neinar breytingar og þær breytingar sem gerðar eru eru litlar og óverulegar og varða einhverja hnökra á framkvæmd sem hafa komið í ljós við nánari skoðun. Ég hef margoft bent á þetta og hef kallað valdaafsal Alþingis sem er mjög hættulegt, því ekki er endilega víst að þeir hagsmunaaðilar sem eru að véla um slík mál úti í bæ hafi endilega hagsmuni borgaranna að leiðarljósi sem við hv. þm. erum kosnir af. Þess vegna held ég að mikilvægt sé að fara nýjar leiðir í málinu til að finna lausn á þessu. Það væri t.d. að gera útsvarið greinilegra fyrir skattborgarana, að gera það að flötum skatti og jafnvel að kosið yrði um útsvarið einu sinni á ári, þ.e. að skattgreiðendur eða íbúar í sveitarfélaginu fengju val um það að hausti að hafa tvenns konar útsvar og yrði að vera a.m.k. 0,5% munur á því og þeir gætu valið hvort þeir vildu hátt útsvar, miklar framkvæmdir og góða þjónustu eða lægra útsvar, minni framkvæmdir og minni þjónustu. Þá kæmi í ljós hvort menn vildu yfirleitt hafa svona háa skatta. Það er eitt atriði, herra forseti, sem ég vildi einnig koma aðeins inn á og það er 1.100 millj. framlag ríkissjóðs vegna breytts fasteignamats. Þarna er verið að lækka fasteignamat úti á landi og menn hafa komið auga á að það þýðir að tekjur sveitarfélaganna úti á landi, sem mega ekki við því, lækka um 1.100 millj. og ríkissjóður greiðir það. En ég spyr: Hvað gerðist 1989 þegar viðmiðunin var hækkuð? Borguðu sveitarfélögin þá til ríkisins? Nei, þá notuðu þau tekjurnar ótæpilega til þess að fara út í enn frekari framkvæmdir, sundlaugar, íþróttahús o.s.frv., og notuðu tekjurnar sem þau fengu frá borgurunum sem þau eru nú að fá bættar frá ríkinu. Þetta gengur ekki alveg upp í mínum huga, annaðhvort hafa þau greitt þessa hækkun til ríkisins eða þau geta mætt henni núna. Þau eru komin á sama ról núna og þau voru í 1989. Maður skilur ekki af hverju ríkissjóður á að fara að borga þarna á milli nema þetta sé í rauninni dulinn landsbyggðarstyrkur sem það auðvitað er. Herra forseti. Mér sýnist frv. vera, nema sveitarfélögin finni sig aftur í sjálfákvörðunarréttinum, ekkert annað en dulin skattahækkun og ég get ekki staðið að því.

Virðulegi forseti. Hv. 10. þm. Reykv., Pétur H. Blöndal, vitnaði í umsagnir sveitarfélaga á suðvesturhorninu, Kópavogs, Hafnarfjarðar og Reykjavíkur, og einnig Norðurlands eystra. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann geri ekki heldur lítið úr áhyggjum sveitarstjórnarmanna og gefi lítið fyrir þörf þeirra til að auka tekjur þegar fyrir liggur að stöðug skuldaaukning sveitarfélaganna hefur leitt til þess að þau skulda tugi milljarða, hafa safnað 15 milljarða skuld á allra síðustu missirum og hvernig hv. þm. sjái fyrir sér að hægt sé að greiða af þessari gríðarlegu skuldasöfnun án þess að auka tekjur. Fram hefur komið að langflest sveitarfélaganna telja að sparnaðaraðgerðir séu keyrðar í botn, lítið sem ekkert svigrúm sé til sparnaðar miðað við þau verkefni sem sveitarfélögin eiga að inna af hendi. Því finnst mér leggjast lítið fyrir hv. þm. að einfalda hlutina á þann hátt sem hann gerir í ræðustóli og gefa í skyn að þetta sé miklu minna mál en raun ber vitni. Við höfum rætt á hinu háa Alþingi skuldastöðu sveitarfélaganna. Þess vegna væri fróðlegt að vita hvernig hv. þm. sér fyrir sér að hægt sé að leysa þennan vanda öðruvísi en að jafna trússið þannig að ríkissjóður láti af tekjupóstum til að gera sveitarfélögunum kleift að standa undir þeim skuldbindingum sem þau eiga að inna af hendi samkvæmt lögum.

Herra forseti. Hv. þm. veit hvað gerist á heimili þegar tekjur duga ekki fyrir útgjöldum, þegar t.d. útgjöldin hafa vaxið of mikið vegna þess að menn fóru offari í fjárfestingum. Þá verða menn hreinlega að takmarka fjárfestingar og spara á öllum sviðum. Þetta er það sem gerist hjá öllum heimilum í landinu. Það gerist líka þegar sveitarfélögin hækka fasteignagjaldið á heimilið. Nákvæmlega það sama gerist hjá fyrirtækjum. Þegar tekjur duga ekki fyrir útgjöldum þá verða menn að spara og takmarka fjárfestingar sínar. Mikið hefur verið rætt um hvað sveitarfélögin fái greitt fyrir þau verkefni sem þau hafa yfirtekið. Fulltrúar sveitarfélaganna hafa samið við ríkisvaldið um greiðslur vegna þessarar yfirtöku. Ef þau hafa samið af sér verður náttúrlega að fara í gegnum þá útreikninga. Það hefur verið gert og það er verið að bæta yfirtökuna aftur og aftur þannig að ríkissjóður er að borga þeim aftur og aftur. Þetta er sífelld umræða. En ég held að vandinn sé fjárfestingar sveitarfélaganna. Þau hafa hreinlega farið offari. Ég get nefnt þó nokkur dæmi um að sveitarfélög hafi verið mjög glannaleg í fjárfestingum, sérstaklega í stórum fjárfestingum eins og íþróttamannvirkjum og slíku sem engum manni dytti í hug að reisa ef sýnt yrði svart á hvítu hver kostnaðurinn er á hvern íbúa. Þegar kostnaðurinn kominn í hálfa milljón á hverja fjölskyldu fyrir eitt íþróttahús er það orðið ansi glannalegt.

Virðulegur forseti. Ég get líka smækkað þetta ofan í heimilishaldið. Það er enginn vandi að rétta eigin hag ef kostnaðinum er velt yfir á hina í fjölskyldunni. Með verkefnatilfærslum má segja að sveitarfélögin hafi samið af sér vegna þess að t.d. grunnskóladæmið varð miklu dýrara en menn höfðu reiknað með, a.m.k. á mörgum stöðum. Við erum ekki að reka fyrirtæki, við erum að reka samfélag. Ég spyr hv. þm. að því hvort hann geti ekki fallist á að bætt staða ríkissjóðs eigi að hluta til rætur í því að verkefni hafa verið flutt yfir á sveitarfélögin. Það hefur orðið hagstætt ríkissjóði að því leyti að sveitarfélögin hafa borið aukinn kostnað sem hefði að öllum líkindum komið fram í rekstri ríkissjóðs ef kerfinu hefði ekki verið breytt þannig að sveitarfélögin tækju yfir þessi auknu verkefni. En svo vil ég segja það til að gæta alls réttlætis að auðvitað eru til dæmi um að sveitarfélög hafa farið offari í fjárfestingum. Íþróttamannvirki voru nefnd. Það er alveg rétt. En það gildir ekki yfir línuna. Flest ef ekki öll íþróttamannvirki á Íslandi eru í miklum fjárhagsvandræðum og skulda mikið og það er málið. Það eru samskipti ríkis og sveitarfélaga og það er jafnvægið á milli ríkisins og sveitarfélaganna sem við erum að ræða um. Þar hallar á sveitarfélögin að mínu mati og ég vil spyrja hv. þm. hvort hann geti ekki verið sammála mér um það.

Herra forseti. Ég get ekki verið sammála hv. þm. um það vegna þess stjórnarandstaðan hefur a.m.k. haldið því fram að bætt staða ríkissjóðs væri vegna hinnar auknu þenslu sem er í þjóðfélaginu og jafnvel mjög slæms viðskiptahalla. Stjórnarandstaðan hefur haldið því fram. Varla getur það verið hvort tveggja. En varðandi heimilin, að kostnaði þeirra sé velt yfir á hina í fjölskyldunni þá gerist það ekki þannig. Það gerist ekki þannig þegar endar ná ekki saman hjá fjölskyldunni að bóndinn segi við konuna: Heyrðu, nú velti ég þessu yfir á þig. Eða að hún segi við hann: Heyrðu, nú velti ég þessu yfir á þig. Ætli þau taki ekki sameiginlega ákvörðun um að skera niður kostnað. Það verður eitthvað að láta undan þegar þau hafa eytt um efni fram. En sveitarfélögin hafa gert meira, t.d. varðandi grunnskólann, þau hafa nefnilega stóraukið þjónustuna. Það er vandamálið sem við stöndum frammi fyrir að kröfur um aukna þjónustu eru mjög ríkjandi í þjóðfélaginu vegna þess að borgarinn sér ekki beint að hann er að borga þetta sjálfur. Það er kannski vandinn við þetta allt saman að sífellt eru gerðar meiri kröfur á félagsþjónustu. Ég nefni t.d. að félagsþjónustan í Reykjavík kostar 44 þús. kr. á hvern einasta íbúa í Reykjavík. Það er reyndar það hæsta í landinu. En þetta þýðir fyrir hverja fjögurra manna fjölskyldu nærri því 200 þús. kr. sem hún er að borga til félagsþjónustu í Reykjavík á ári. Það er spurning um hvað menn eru grand og flott í félagslegri þjónustu. Þegar samkeppni myndast á milli sveitarfélaga um að veita bestu þjónustuna getur það orðið dýrt og þá kemur það niður á borgurunum fyrr eða síðar því að það er alltaf einhver sem greiðir.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um ræðu síðasta ræðumanns. Hún var meira og minna úti á miðju túni og ekki í tengslum við eitt eða neitt. En honum rataðist þó næstum því satt orð á munn þegar hann lauk ræðu sinni með því að segja að hér væri um dulbúna skattahækkun að ræða. Það er þó ekki alveg rétt hjá honum því hún er algjörlega ódulbúin. Það er svo merkilegt, herra forseti, að við upphaf 2. umr. um málið, eftir að það hefur fengið umfjöllun í félmn. og raunar snar þáttur þess líka í efh.- og viðskn. og fyrir liggur afstaða meiri hluta og minni hluta í þessum nefndum tveimur, að nú deila menn ekki lengur um ýmsar staðreyndir sem ráðherrar, bæði fjmrh. og félmrh., reyndu að halda uppi þófi út af við 1. umr. málsins. Þeir reyndu nefnilega að halda því fram að þetta upplegg væri ekki hrein og klár ávísun á skattahækkun á almenning í landinu. En nú þarf ekki vitnanna við. Nú er öllum ljóst sem hafa fjallað um málið, bæði meiri og minni hluta í þessum tveimur nefndum, og öllum þeim sem hafa haft nennu til að skoða efnisatriði málsins og stöðu þess að verið er að leggja hærri skatta á almenning í landinu. Það kemur skýrt fram hjá sveitarfélögunum í landinu, það kemur skýrt fram hjá launþegasamtökunum í landinu og það kemur einfaldlega skýrt fram í talnagögnum málsins. Um þetta þurfum við ekki lengur að deila. Þetta er bara svona. Ráðherra félagsmála er illa fjarri góðu gamni og ráðherra fjármála er raunar líka fjarri góðu gamni af kannski skiljanlegum orsökum. Ég vildi í þeirra sporum ekkert sérstaklega vera hér. Ég mundi ekki sækjast eftir að sitja undir þessari umræðu og axla ábyrgð mína á því að hækka skatta á almenning í landinu og verða þess valdandi að þúsundum saman detti launalægsta fólkið, einstæðir foreldrar, þeir sem höllum fæti standa, inn í hið beina skattkerfi. Með öðrum orðum hrökkva upp fyrir skattleysismörkin eins og tölur frá efh.- og viðskn. hafa sýnt. Ég held að ekki sé mjög eftirsóknarvert, herra forseti, að standa til svara við þær aðstæður og ekki síst þegar fyrir liggur að þessir tveir flokkar, og sérstaklega saman, hafa reynt að halda því fram, úttútnaðir á stundum, rétt fyrir kosningar, að þeir séu stjórnmálaflokkar sem haldi í heiðri hóflegar skattálögur á fólk. Þeir haldi í heiðri að draga niður í kerfinu. Haldi í heiðri frelsi einstaklingsins til athafna, vilji að draga úr samneyslunni. Auðvitað er þetta allt prjál og þvættingur þegar til stykkisins kemur. Herra forseti. Ég fagna því þó alveg sérstaklega að hæstv. landbrh. hefur hugrekki til að vera við umræðuna sem starfandi félmrh., komi hann fagnandi. Það sýnir hugrekki og einurð af hans hálfu að hann skuli þora að vera við þessa umræðu og reyna að verja þá skattahækkun á land og lýð sem í þessu frv. er fólgin. Herra forseti. Ég á eftir að fara nokkrum orðum um hvar þetta kemur sýnu verst niður. En af því að ég hugsa ævinlega til fjalla og til hinna dreifðari byggða þegar ég sé hæstv. landbrh., þá eru líka innifalin í þessu frv. mistök, vil ég segja, þegar um er að ræða góða möguleika á staðfastri sókn fyrir byggðirnar í landinu. Það lá í fyrirheitum ríkisstjórnarinnar og raunar áhuga allra stjórmálaflokka á lækkun fasteignaskatts og hefði svo sannarlega getað leitt til þess, að einhverju leyti vonandi, að dregið hefði úr fólksflóttanum af landsbyggðinni. En hvernig nota menn þetta tækifæri, herra forseti? Hver var niðurstaðan þegar að því kom? Hún var einfaldlega sú að fasteignaskattslækkunin, sem var svo sannarlega réttlætismál, var jafnharðan tekin til baka með hækkun á útsvari. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. landbrh. og félmrh., hvort honum þyki sú niðurstaða málsins að loforð um fasteignaskattslækkun, loforð um gjaldalækkun á landsbyggðinni, hvort í henni hafi verið falið ævinlega loforð um að hækka útsvarið jafnmikið á móti. Ég minnist þess ekki sérstaklega að því viðhengi hafi verið bætt við þegar þessu var lofað. En það kann að vera að það hafi farið fram hjá mér þó hæstv. landbrh. hafi farið um héruð Suðurlands, til að mynda í eigin kjördæmi og sagt fólki þar: Um leið og fasteignaskattarnir lækka á ykkur, kæru vinir, ætlum við að hækka útsvarið þannig að þið standið jafnsett eftir. Kannski þeir hafi verið saman í þessari för hæstv. landbrh. og sveitungi í Suðurlandskjördæmi, Ísólfur Gylfi Pálmason, sveitarstjóri á Hvolsvelli, og þeir hafi sérstaklega staldrað við á Hvolsvelli í heimabæ hæstv. forseta þar sem þeir hafi sagt við Hvolsvellinga: Kæru vinir, nú ætlum við að lækka á ykkur fasteignaskatta en gætið að, ekki gleðjast of fljótt því við ætlum að hækka á ykkur útsvarið á sama degi. Þið standið því jafnsett eftir. Var það þessi ræða sem þingmenn íhaldsins og Framsóknar fluttu á Suðurlandi? Mér er spurn. Ég vænti þess að sitjandi, starfandi og standandi félmrh. svari mér hispurslaust um þetta efni. Og einnig hitt, hvort hann sé mér ekki sammála í því að þarna hafi menn misst gullið tækifæri í viðnámi gegn fólksflótta og vanda landsbyggðar. Ég man ekki betur en að sumir þingmenn Framsfl. hafi stundum farið fram með þá hugmynd að hafa mismunandi skattálögur á fólk eftir því hvar það byggi, jafnvel í tekjuskatti og raunar í fyrirtækjasköttum líka. Að vísu eru miklir vankantar á slíkum hugmyndum og ég hef ekki heyrt þeim hreyft lengi núna. En ég man ekki betur en að það væri hæstv. landbrh. sjálfur sem hafi hreyft þessu í blaðagrein fyrir síðustu kosningar ásamt kollega sínum, hv. þm. Hjálmari Árnasyni. Þá stóð hugur hans til þessa. Þegar gullna tækifærið kemur síðan í fasteignaskatti, sem er réttlætismál og stangast ekki á við réttlætiskennd eða siðferðiskennd eða formlega á við nokkurn skapaðan hlut, þá eyðileggur hann tækifærið með því að styðja þann gjörning, sem við okkur blasir, nefnilega að hækka útsvar. Herra forseti. Óhjákvæmilegt er annað en að rifja þetta aðeins upp, þ.e. kúvendingu málsins í hugum stjórnarliða og þá viðurkenningu sem þeir eru nauðbeygðir til að undirgangast, að þetta frv., þessar tillögur, munu leiða til hækkunar á sköttum á landi og lýð. Ég veit einfaldlega að hv. stjórnarliðar, hv. þm. stjórnarliðsins geta ekki annað en verið mér sammála um þær ályktanir sem ég dreg af þeim viðburðum sem við okkur blasa, þeim ákvörðunum sem sveitarstjórnir hafa tekið í sambandi við útsvarið sem eru nánast undantekningarlaust þær að sveitarstjórnir telja sig nauðbeygðar til að nýta þær heimildir sem hér eru boðnar, sem leiða sannarlega til þess að skattar hækka. Ég skoðaði mér til gamans --- þetta er að vísu engin vísindaleg rannsókn, en mér sýnist í fljótu bragði að það séu ekki færri en 13 þingmenn Framsóknar og Sjálfstfl. sem geti talið sig til núverandi eða fyrrverandi sveitarstjórnarmanna. Þar af eru átta sjálfstæðismenn og fimm framsóknarmenn. Þetta eru engin vísindi, þeir geta verið fleiri og þeir geta verið færri en af þessari stærðargráðu er staðan. Ég velti því dálítið fyrir mér hvernig sérstaklega þessu fólki líði undir umræðunni, undir þeirri atkvæðagreiðslu sem fram undan er þegar það með atkvæðum sínum ætlar að knýja fyrrum félaga sína í sveitarstjórnum umhverfis landið til að leggja hærri skatta á fólk, vegna þess að þetta sama fólk hér inni hefur ekki dug, döngun eða pólitískt þrek til að gera hið rétta í málinu, þ.e. að lækka tekjuskatt að sama skapi. Fyrir liggur tillaga um það og eftir því verður alveg sérstaklega tekið hvernig þetta fólk greiðir atkvæði þegar að því kemur, hvort það sé áhugasamt um að fyrrum félagar þess í sveitarstjórnum séu settir upp við þann vegg að hækka skatta á íbúa í Reykjanesbæ, af því að ég sé fyrrum sveitarstjóra þar syðra fyrir framan mig, hv. þm. Kristján Pálsson, eða á Suðurlandsundirlendi af því að ég sé hv. hreppsnefndarfulltrúa Drífu Hjartardóttur. Mun henni líða alveg sérstaklega vel þegar hún tekur ákvörðun sína á hinu háa Alþingi á næstu klukkustundum eða dögum? Ég held ekki. Ég held að þarna eins og stundum áður vanti þetta pólitíska þrek til að standa í ístaðinu, til að standa gegn þeim foringjum sem öllu virðast ráða, þeim foringjum sem lögðu línuna síðsumars með því að lýsa sveitarstjórnarmenn nánast óalandi og óferjandi, og það var engu minni maður en hæstv. forsrh. sem lagði þá línu. Eftir höfðinu dansa limirnir og niðurstaðan er þessi. Auðvitað var hverjum manni ljóst hvað hæstv. forsrh. var að fara þegar hann hélt því fram að sveitarstjórnarmenn þyrftu aðeins að þrengja beltisgjörðina, draga aðeins saman seglin og kunna að reka sveitarfélög sín. Hann átti auðvitað við Reykjavíkurborg. Hann, og raunar fleiri ráðherrar ríkisstjórnarinnar, hefur um mánaða og missira skeið gert allt sem í hans valdi stendur til að bregða fæti fyrir stjórn höfuðborgarinnar í tilraun hennar til að veita fólki í borginni þjónustu. Það hefur hver einasti maður séð og hæstv. fjmrh. hefur ekki verið maður að minni í þeirri aðför, sem ég vil kalla svo, að Reykjavíkurborg. Það birtist í þessu máli. Það birtist ítrekað í því þegar hæstv. samgrh. er sendur út á örkina og látinn skera niður í samgöngumálunum á þessu svæði. Þar þarf ekki vitnanna við frekar en í svo mörgum öðrum málum. En menn gleyma því gjarnan og hæstv. forsrh. og viðhlæjendur hans átta sig ekki á því að menn hitta stundum sjálfa sig fyrir. Þannig er það í þessu tilfelli. Því miður er það svo að í allt of mörgum stórum sveitarfélögum hvað íbúafjölda og umfang varðar eru það einmitt helmingaskiptaflokkar Framsfl. og íhaldsins sem ráða ríkjum. Þannig er það til að mynda fyrir sunnan okkur í mínu kjördæmi, Reykjaneskjördæmi. Þar þurfum við ekki annað en fara yfir svæðið: Kópavogsbær og Garðabær þar sem íhaldið er að vísu eitt við stjórn, Hafnarfjörður og Reykjanesbær svo nokkur þeirra stærstu séu nefnd til sögunnar. Auðvitað var forsrh. að skamma þetta fólk líka og segja við flokkssystkin sín: Þið kunnið ekkert með peninga að fara. Þið getið ekkert. Hann komst ekki hjá því, hann sá það auðvitað að það liti illa út að einskorða sig við höfuðborgina og varð því að taka alla með. Og í þessu höggi fengu með öðrum orðum fleiri á vangann en eingöngu pólitískir andstæðingar í Reykjavík, ekki síður flokkssystkin í öðrum stórum sveitarfélögum bæði á suðvesturhorninu og raunar víðar um land. Það var raunar merkilegt innlegg í þetta mál, ég sagði það við fyrri umræðu, og ég er ekki að ljóstra upp neinu leyndarmáli þegar ég segi að vinnan í þeirri nefnd sem ég sat í og gekk býsna vel lengi framan af tók nokkrum breytingum. Það urðu nokkur skuldaskil, nokkur vatnaskil þegar forsrh. þjóðarinnar fór fram með þessum hætti. Mér er líka kunnugt um að í ranni Sjálfstfl., þingflokksins m.a., voru þessi mál rædd mjög ítarlega síðsumars og þá var uppleggið það að ekki ætti að gera neitt fyrir sveitarfélögin í landinu. Þau yrðu bara að lifa við það sem þau hefðu og engin sérstök þörf væri á aðgerðum. Þetta kom fram í nefndarstarfinu og mönnum brá óneitanlega í brún. Þetta gekk manna á milli meðal sveitarstjórnarmanna, þeir fylgjast með eins og velflestir aðrir, og höfðu miklar áhyggjur af. Ofan af þessu var hægt að vinda og það tókst að breyta þeirri stöðu málsins þannig að menn sáu nauðsyn þess að mæta þyrfti sveitarfélögunum einhvers staðar, því aldrei var um það deilt eitt aukatekið andartak og engan hef ég heyrt deila hér inni af þeim hv. þm. sem hafa lagt sig eftir að kynna sér þessi mál, að þörf sveitarfélaga fyrir aukið fjármagn er óumdeild. Menn geta deilt um hvort þær upphæðir séu 4--6 milljarðar á ári hverju eða 5--7 milljarðar. Um það má deila og um það má takast, en þessi stærðargráða er engu að síður á þessu bili. Og ég skora á þann hv. þm. stjórnarliðsins sem vefengir þær tölur um að sveitarfélögin þurfi auknar tekjur til að standa undir lögbundinni þjónustu, eðlilegri uppbyggingu hvort sem það er í sókn eða vörn, hvort sveitarfélögin þurfi ekki á þessum peningum að halda. Ég held að ákaflega fáir séu í þessum sal, herra forseti, sem þora að stíga á stokk og neita slíku. Tölfræðin liggur fyrir, staðreyndirnar liggja fyrir. Verkefnið í nefndinni var því að taka um það ákvörðun hvernig ætti að skila þessum fjármunum til sveitarfélaganna. Ég er einfaldlega þeirrar skoðunar þegar á veruleika hlutanna er horft að ekki hafi verið um það að ræða að auka sérstaklega einhliða heimildir til nýrrar tekjuöflunar fyrir sveitarfélögin heldur hitt að vitlaust var gefið og það ætti að breyta tekjuskiptingunni milli þessara tveggja opinberu aðila, milli þeirrar opinberu þjónustu sem annars vegar birtist hjá sveitarfélögum í landinu og hins vegar hjá ríkinu. Það var hið einfalda verkefni. Það var hægt að gera með ýmsu móti og ég ætla að koma að því lítillega á eftir, en allt í lagi, ef menn vildu fara þá einföldu leið að því verkefni að heimila útsvarshækkun, mæta því síðan aftur með tekjuskattslækkun þannig að jöfn skipti yrðu, þá var það leið sem ég var fyllilega til viðræðu um. En niðurstaðan varð auðvitað ekki sú. Hún varð allt önnur eins og ég hef rakið og leiddi til þess að sá aðili sem völdin hefur, sem áhrifin hefur, löggjafarvaldið að meiri hluta til, tók þá ákvörðun að knýja hinn opinbera þjónustuaðila til að leggja álögur á fólkið í landinu. Það er sárgrætileg niðurstaða, herra forseti, og hún verður fest á spjöld sögunnar og eftir henni verður tekið. Menn skulu ekki halda, herra forseti, þótt tiltölulega langt sé í næsta kjördag á Alþingi, að á þetta verði ekki minnst. Þetta verður rifjað upp aftur og aftur og aftur  Herra forseti. Ég nefndi til sögunnar þingmenn stjórnarliðsins sem hafa haft, og sumir hverjir hafa enn, tengingu við sveitarstjórnarstigið og ég nefni sérstaklega tvö nöfn í því samhengi sem eru enn starfandi sem slíkir. Það er annars vegar hv. þm. Drífa Hjartardóttir og hins vegar hv. þm. Gunnar Birgisson. Ég neita því ekki, herra forseti, að ég bíð þess í miklu ofvæni og ætla að sitja um þær ræður þegar þeir hv. þm. koma hér og lýsa viðhorfum sínum. Að vísu þarf hv. þm. Gunnar Birgisson tæpast að gera það því að ég sat fund með honum þann 20. október sl. þar sem haldinn var aðalfundur Sambands sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, ég hafði þar ekki atkvæðisrétt, var þar sem þingmaður en hv. þm. Gunnar Birgisson hafði hins vegar atkvæðisrétt þar, enda var hann þar aukin heldur sem oddviti sjálfstæðismanna í Kópavogsbæ og formaður bæjarráðs. Þar var samþykkt ályktum um það mál sem við ræðum hér, afskaplega skýr og afdráttarlaus, þar sem það liggur í fyrsta lagi fyrir að fundurinn taldi að bæta ætti sveitarfélögum upp tekjuskerðingu sem þau hafa orðið fyrir undanfarin ár en einnig hitt að best verði það gert, og ég les, með leyfi forseta, ,,með því að lækka tekjuskattsprósentuna jafnt og nemur hækkun á útsvarsprósentunni``. Ég sá það með berum augum, herra forseti, þegar bæjarfulltrúinn úr Kópavogi, hv. þm. Gunnar Birgisson, lyfti hendi og samþykkti þá ályktun á fundi með félögum sínum á Seltjarnarnesi. Það hentaði þá. Ég bíð þess líka í miklu ofvæni þegar atkvæðagreiðsla um einmitt þetta tiltekna atriði verður á næstu dögum, hvernig hv. þm. Gunnar Birgisson ætlar að greiða atkvæði. Ætlar hann þá að guggna eða ætlar hann að fylgja félögum sínum, sveitarstjórnarmönnum á svæðinu, svo ég tali nú ekki um félögum sínum í bæjarstjórn Kópavogs, sem hafa einnig í áliti sem liggur fyrir félmn. tekið mjög afdráttarlaust sömu afstöðu. Að vísu er mér kunnugt um að hv. þm. var ekki á þeim tiltekna bæjarstjórnarfundi þegar það var samþykkt, en ég trúi því tæpast að oddviti sjálfstæðismanna þar í bæ gangi á móti félögum sínum. Ég hef ekki tekið sérstaklega eftir því hvort sveitarfélag hv. þm. Drífu Hjartardóttur hafi sent álit inn í þennan bunka en ýmis nærliggjandi sveitarfélög hafa gert það og þar er sami tónninn uppi við: Tryggið okkur þessa tekjustofna en gerið það án þess að pína okkur til að hækka skatta á fólk. Og við höfum hér tillögu fyrirliggjandi sem gerir einmitt þetta. Það er til að mynda á sama hátt eftirtektarvert hvort það verður hlutskipti hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar þar sem Skagamenn hafa eins og aðrir verið býsna afdráttarlausir í þessa veru, hvort hann ætli sér sem gamall sveitarstjórnarmaður þaðan að ganga gegn félögum sínum í sveitarstjórn, bæjarstjórn Akraness. Eftir því verður tekið líka.  Þannig var uppleggið, að knýja borgina eins og önnur sveitarfélög, og þá einkanlega Reykjavíkurborg, til að hækka útsvar til þess að borgarfulltrúar íhaldsins gætu síðan bent á R-listann og sagt: Ha, ha, ha, þið hækkuðuð skatta á borgarbúa. Til þess var leikurinn gerður en þessi flétta hefur verið afhjúpuð fyrir margt löngu. Þeir sitja uppi með ábyrgðina sem eiga hana, stjórnarmeirihlutinn á hinu háa Alþingi og engir aðrir, þannig er það bara. Herra forseti. Talað var um að þetta væri samkomulagsmál og að um þetta hafi verið vélað í samskiptum Sambands sveitarfélaga og félmrh. og fjmrh. Mér er það til mikils efs og raunar fullyrði að svo er alls ekki. Ég kalla til vitnis í fyrsta lagi, eins og ég hef margoft sagt afstöðu sveitarstjórnarmannanna sjálfra, sveitarstjórnanna. Ég kalla til vitnis þá sérstöku aðila sem tóku þátt í þessari vinnu á upphafstímanum, þ.e. Guðmund Bjarnason og Ingimund Sigurpálsson, sem lögðust með sérstakri bókun, tóku fram að hér væri ekki rétt gefið. Hér er ekkert samkomulag á ferðinni eins og menn vilja vera láta. Það kom og enda fram, herra forseti, í mjög litlu atriði út af fyrir sig þegar við tölum um hinar stóru tölur við umfjöllun um þetta mál sem er að finna í áliti meiri hluta félmn. þegar hæstv. félmrh. mundi allt í einu, af því hann hafði gleymt því þar til kom að fyrirspurnatíma á hinu háa Alþingi, að hann hafði einhvern tíma lofað því að styrkja sjálfstæðar vatnsveitur bænda. Þá stakk hann breytingartillögu sem var sköpuð í félmrn. inn í nefndina og bað meiri hluta nefndarinnar fyrir málið og meiri hlutinn skyldi klára það --- sem hann gerir auðvitað --- er kominn með málið inn óbreytt úr félmrn. eða lítt eða ekki breytt. Hvað var upp á teningnum? Hvernig var samskiptum og samkomulagi háttað í málinu, sem er auðvitað ekki upp á stórar upphæðir, 25 milljónir, en er engu að síður prinsippmál? Það kom á daginn þegar fulltrúar Sambands sveitarfélaga ráku inn nefið á lokaspretti í störfum nefndarinnar að þeir höfðu ekki heyrt á þetta minnst. Enginn hafði nefnt þetta við þá. Þeir komu gjörsamlega af fjöllum. Herra forseti. Svo mikil var þjónkunin við ráðherravaldið að meiri hluti nefndarinnar tók málið óbreytt inn þó á það hefði verið bent af hálfu Sambands sveitarfélaga að þarna væri verið að brjóta í blað, þarna væri verið að ganga gegn venjum og gildum sem hafa verið í Jöfnunarsjóði sveitarfélaga um langt árabil. Það er og enda þannig --- og ber nú vel í veiði af því að hæstv. landbrh. er hér viðstaddur --- að vatnsveitur bænda hafa verið og eiga að vera á vettvangi landbrn. Þær voru það í jarðræktarlögunum og sérstakir stofnstyrkir til þeirra framkvæmda voru fyrirliggjandi. En einhverra hluta vegna duttu þeir upp fyrir. Ég veit ekki hvort það er af dugnaðarleysi hæstv. landbrh. Ég veit ekki af hverju það er allt í einu að hæstv. félmrh. er að stela þessu máli frá hæstv. landbrh. Ég veit ekki hver ástæðan er en þetta mál er einfaldlega vistað á kolröngum stað því auðvitað gengur ekki að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga fari að styrkja framkvæmdir einstaklinga. Þá eru menn komnir inn á nýtt svið, farnir að gera út á sjóðinn með allt öðrum hætti en áður hefur gerst. Til viðbótar gerist það að bændasamtökin á Íslandi, stéttasamtökin, hafa ákveðnu hlutverki að gegna lögum samkvæmt um að útdeila þessu fé. Á hvaða ferðalagi erum við, herra forseti? Hvers konar della og þvæla er hér í gangi? Ég er manna áhugasamastur um að bændur í dreifðum byggðum með sjálfstæðar vatnsveitur, ekki síður en í samveitunum, geti drukkið hreint og gott vatn og hafi nóg af því. En við verðum að standa rétt að verki en sulla ekki saman löggjöf og verkefnum ráðuneyta í millum bara vegna þess að hæstv. félmrh. hafi lofað því einhvers staðar og gleymt að efna það loforð og af því að hæstv. landbrh. hafi lítinn áhuga á því í augnablikinu af einhverjum ástæðum þá sé þessu bara stungið inn í lög um tekjustofna sveitarfélaga. Nei, gætum að, herra forseti, það eru svona atriði þó að þau séu ekki stór í krónum talin sem draga úr trúverðugleika þessarar stofnunar. Þau draga líka úr trúverðugleika þeirra laga sem stofnunin sendir frá sér. Ég spyr: Hvað næst með Jöfnunarsjóð sveitarfélaga? Auðvitað er full ástaða til að spyrja á hvaða ferðalagi erum við með þann góða sjóð, við hér í stofnun sem hefur fjárveitingavaldið. Finnst mönnum það góð latína að setja á stofn sjóði sem sérstakar sjóðstjórnir deila út og eru farnir að telja ekki sex milljarða eins og áður var, ekki níu milljarða eins og í stefnir, heldur jafnvel 13, 14 ef það gengur eftir sem menn hafa áform uppi um varðandi málefni fatlaðra? Eru menn innst inni sammála því að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga, eins mikilvægur og hann er og eins miklu hlutverki og hann á að gegna, eigi að vera af þeirri stærðargráðu? Ég hef verulegar efasemdir um það. Það kann aldrei góðri lukku að stýra eins og hann hefur verið notaður á síðustu tveimur árum þegar hæstv. ríkisstjórn hefur með sitt mikla samviskubit í byggðamálunum gripið til þess að dæla í hann einhverjum hundruðum milljóna, 700 var það á þessu ári, 700 á næsta og 700 á árinu 2001 til þess að sefa eigið samviskubit, og síðan eigi jöfnunarsjóðurinn að ráðstafa því fé. Tekið var upp nýtt hugtak, fólksfækkunarframlög, sem ég hélt að menn hefðu verið búnir að leggja niður hér og verið nokkuð sammála um fyrir ekkert mörgum árum. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, og ég undirstrika að ég hef miklar áhyggjur af stöðu hinna dreifðari byggða og við í Samfylkingunni höfum verið með fjöldamargar tillögur til að snúa þar við öfugþróun. En ég segi það, herra forseti, mér finnst mikil uppgjöf fólgin í því þegar stjórnarmeirihlutinn á hinu háa Alþingi, sem hefur um sex ára skeið stjórnað byggðamálum, grípur til þess neyðarbrauðs að senda fólksfækkunarframlög heim í hérað. Aumara verður það ekki, herra forseti, dapurlegri getur vitnisburðurinn tæplega orðið um byggðastefnu Framsóknar og íhalds á umliðnum árum. Á sama hátt hefur hin öfuga byggðaþróun verið þannig að fólksstraumurinn á suðvesturhornið hefur leitt til verulegra nýrra útgjalda fyrir sveitarfélög á þessu svæði, útgjalda sem menn hefðu sennilega einhvern tíma lagt í en þurfa að ráðast í innan þrengri tímamarka en áður var. Menn hafa reiknað út að hver einstaklingur sem flytur á höfuðborgarsvæðið kosti sveitarfélögin á þessu svæði eina, tvær eða þrjár milljónir á mann. Það eru þær tölur sem heyrst hafa á mann. Auðvitað kemur að því að þeir peningar nást til baka en það getur skapað sveitarfélögunum verulegan vanda meðan þessi öra uppbygging stendur. Það hefur verið þumalfingursregla í þessum málum, ekki bara hér á landi heldur alls staðar annars staðar, að ör þróun í þroska og þjónustustigi sveitarfélaga sé ekki eðlileg, sé óæskileg, sé vond og menn eigi að gera þetta hægt og bítandi og samkvæmt áður skipulögðum forsendum. Það hefur auðvitað ekkert verið hægt vegna þess að þetta hefur verið stjórnlaust, ekki af hálfu sveitarfélaganna, en af hálfu stjórnvalda og það er kjarni málsins. Aftur og aftur hittum við naglann á höfuðið, hittum við fyrir þá sem hafa ráðið för og ráða för og sjá að ekkert þýðir að skamma Albaníu en meina Kína. Ekkert þýðir að lemja á sveitarfélögunum þó að mörg þeirra kunni ekki með peninga að fara, kannski flest þeirra undir forsjá helmingaskiptaflokkanna, heldur er það ríkisstjórnin sem skapar þennan ramma og hefur gert og því miður gert þannig að sveitarfélögin eru sum hver á hvínandi kúpunni, alveg á myljandi kúpunni, og nokkur þeirra í gjörgæslu félmrn., bæði stór og smá,  Mér þykir voðalega erfitt, ég segi ekki sannara orð, að þurfa að viðurkenna að heimabær minn, hinn hýri Hafnarfjörður býr við þetta ok Sjálfstfl. og Framsfl. með þeim afleiðingum sem blasa við okkur að skuldsetning þess bæjarfélags er upp á sjö milljarða kr. Nú er svo komið, herra forseti, ...  Þetta er nú það sem blasir við í bæjarfélagi mínu og það verður aldeilis verkið, og ég glöggva mig á því, fyrir okkur samfylkingarmenn að taka við völdum í því bæjarfélagi og svo víða annars staðar eftir næstu kosningar. Ekki hjálpar það til sem við gerum hér, því er nú verr og miður. Herra forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu. Ég vil hins vegar aðeins fara almennum orðum um sveitarfélögin og stöðu þeirra því ég hygg að mikill þverpólitískur meiri hluti á hinu háa Alþingi sé þrátt fyrir allt þeirrar skoðunar að efla þurfi sveitarfélögin í landinu og menn meini það og vilji það og ætli það og að raunverulega þurfi að flytja verkefni frá þunglamalegu og stundum óskilvirku ríkisvaldi út í hérað til sveitarfélaganna. Ég er ég líka þeirrar skoðunar að það séu ekki mjög margir hv. alþingismenn sem taki undir hugmyndir sem er stundum hreyft hér um þriðja stjórnsýslustigið. Ég er ekki þeirrar skoðunar, við erum það lítið land, við erum það fámenn að við þolum ekki fleiri apparöt. Það mundi auka á kostnað og minnka skilvirkni. Ég trúi því að þrátt fyrir allt sé mikill þverpólitískur meiri hluti um það að efla sveitarfélögin með því að skila til þeirra verkefnum og auðvitað peningum í leiðinni --- og þar kemur auðvitað vandi málsins. Þannig er orðið samband milli ríkisstjórnar helmingaskiptaflokkanna og sveitarfélaganna í landinu mitt í miðju góðærinu þegar ríkissjóður skilar tugum milljarða afgangi á hverju ári þá þora sveitarfélögin ekki í samningaviðræður við ríkisvaldið. Það er tæpast að sveitarfélögin þori að eiga orðastað við ríkið um tilflutning á verkefnum sem snúa að þjónustu við fatlaða og skyldi engan undra eftir að hafa verið brennimerkt eins og raun ber vitni í tilflutningi á grunnskóla þar sem allar tölur sýna svart á hvítu að sveitarfélögin sitja eftir með sárt ennið. Að vísu hafa íbúar sveitarfélaganna, held ég, notið góðs af því. Börnin í sveitarfélögunum hafa í langflestum tilvikum fengið meiri nánd í þjónustunni og ég held að foreldrar hafi komið miklu virkari inn í allt skólastarf eftir að sú tilfærsla átti sér stað, enda var ég eindregið þeirrar skoðunar að það ætti að verða. En menn eru dálítið brennimerktir af þessari reynslu og vilja fara sér hægt. Ég held þess vegna að þetta mál sem við förum fram með núna sé svo mikilvægur mælikvarði á það og við skulum segja, svo mikilvæg vatnaskil í málinu að ef okkur tekst sæmilega upp hér og nú, skilum þessum peningum til sveitarfélaganna, þessum auknu heimildum, þessum auknu tekjum bara upp á punkt og prik án þess að með fylgi þessi bastarður að þurfa að knýja sveitarfélögin til að hækka skatta, þá geti það aftur lagað mjög þessi samskipti og verið ákveðin byrjun á nýju lífi í samskiptum þessara tveggja aðila því að ég vil sjá fleiri þætti fara heim í hérað. Menn hafa nefnt fatlaða sem ég og gerði. Ég hef til að mynda lengi verið þeirrar skoðunar að menn eigi að skoða lögreglumálin algerlega upp á nýtt. Þau mál eru í miklum vanda og við höfum oft rætt það í þessum sölum hvernig þessi grenndarþjónusta hefur minnkað eftir því sem hæstv. dómsmrh. hefur nefnt það hugtak oftar og meiri peningum er ýtt út í miðstýrt ríkisapparat, ríkislögreglustjóra. Ég sé fyrir mér að ákveðinn þáttur löggæslunnar, umferðarstjórn, grenndarþjónusta, svona nándarlöggæsla eins og víða er um lönd, verði á hendi sveitarfélaganna. Ég er alveg sannfærður um að bæði mundi þjónustan batna og samskipti ég vil segja íbúa og löggæslu að verulegu leyti þar sem menn þekktu þann sem hefði lög og reglu með höndum og hann þekkti þá sem hann ætlaði að eiga samskipti við. Ég er algjörlega handviss um það, efast ekki um það eitt andartak. Það er kannski verið að nefna hér snöru í hengds manns húsi en ég hef stundum velt því fyrir mér hvort framhaldsskólarnir ættu að vera á hendi sveitarfélaga. Það er afleitt að nefna það við þessar aðstæður þegar þeir eru í þeirri stöðu sem raun ber vitni. En kannski er það líka á hinn bóginn merki þess að ríkisvaldið eigi að ýta því verkefni með hægðinni yfir á sveitarfélögin því að ég er handviss um að þau mundu standa betri skil á því en menntmrh. og hans fólk hefur gert. Ég vil ekki segja að það hafi verið mistök--- það var kannski tímanna tákn --- en ég held að menn eigi að endurmeta þá ákvörðun sem var tekin í lok 9. áratugarins, 1988--1989 eða hvenær það var, þegar heilsugæslan var flutt á ríkisvaldið frá sveitarfélögunum að verulegu leyti. Ég held að heilsugæslan sé einmitt sú dæmigerða grenndarþjónusta sem eigi að vera á hendi sveitarfélaga. En um það þarf líka að semja. Náskyldur þáttur þessu sem sveitarstjórnarmenn hafa árum saman rætt er þar sem heimahjúkrun skarast við heimilishjálp. Annar þátturinn er á hendi sveitarfélaganna og hinn á vegum ríkisins. Þetta hefur verið vandamál og samspil þátta sem hefur skapað togstreitu og erfiðleika og enginn annar tapar en sá sem þjónustunnar á að njóta. Í þessari ágætu skýrslu er líka nefnt eitt verkefni sem menn ætla að ganga til verka við. Það er þátttaka sveitarfélaga í Innheimtustofnun sveitarfélaga. Ég held að flestir séu sammála um það nú í seinni tíð að það er ekki sérstaklega margt sem mælir með því að sveitarfélögin þurfi að verja milli 500--600 millj. á ári hverju eins og það er núna um stundir til þess að greiða gjaldfallin meðlög, þ.e. meðlög sem ekki koma inn af hálfu þeirra sem eiga að borga þau. Þó að sveitarfélögin hafi vissulega framfærsluskyldu þá er þetta, held ég, að öllu samanlögðu verkefni sem færi betur að væri á hendi Tryggingastofnunar ríkisins en sveitarfélaganna í landinu. Þar hefði mátt til að mynda létta verulegum þunga af sveitarfélögum. Ég nefni í þessu samhengi líka hvort það sé mjög eðlilegt að sveitarfélögin standi sjálf undir rekstri eigin jöfnunarsjóðs. Ég hef vissar efasemdir um að það eigi endilega að vera verkefni sveitarfélaganna að greiða upp undir, ég held ég muni rétt, í kringum 3 milljarða kr. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Með öðrum orðum, þau eiga að jafna innbyrðis. Ég held að þetta hlutverk eigi að vera alfarið á hendi ríkisvaldsins, að ríkisvaldið eigi að kosta þennan sjóð. Svo geta menn deilt um það eins og ég sagði áðan hversu víðfeðmur hann á að vera og hvernig hann á að reka. En jöfnunarhlutverkið á að vera á hendi ríkissjóðs. Margir sveitarstjórnarmenn hafa líka sagt við mig: Ef fasteignaskatturinn er orðinn misjafn í borg og þorpum og er ákveðið jöfnunartæki skattanna, er þá ekki rétt að ríkissjóður hafi þennan tekjustofn en sveitarfélögin fái eitthvað annað? Herra forseti. Að mörgu er að hyggja í þessu. Ég gat þess líka í áliti mínu við fundarslit í tekjustofnanefnd að menn þyrftu líka og hefðu kannski ekki farið nægilega langt í því að skoða til hlítar raunverulega möguleika á því að breikka tekjustofna sveitarfélaga. Mörg sveitarfélög bentu með réttu á mikilvægi þess að tengja betur tekjustofna af umferð, sem er vissulega hlutverk sveitarfélaganna. Mörg sveitarfélög bentu á mikilvægi þess að tengja betur atvinnulíf og tekjustofna sveitarfélaga. Mörg sveitarfélög bentu á það að í náinni framtíð munu umhverfisskattar af einum eða öðrum toga verða vaxandi og þar þyrfti að tengja. Mörg sveitarfélög bentu á þá þróun sem sannanlega hefur orðið og leitt hefur til tekjutaps sveitarfélaga þegar einstaklingar breyta sjálfum sér í hlutafélög eða einkahlutafélög, þar sem þau þurfa að fá hlutdeild í fjármagnstekjuskatti. Jafnvel voru sveitarfélög sem nefndu óbeina skatta á borð við virðisaukaskatt, þau væru með öðrum orðum þátttakendur í sveiflunni en létu ekki ríkisvaldið segja sér fyrir verkum í því með skömmtun úr hnefa. Herra forseti. Það er fjölmargt sem við þurfum að ræða á hinu háa Alþingi við sveitarfélögin. Þessi umræða er í því samhengi langt í frá á enda runnin. Við þurfum því augljóslega að halda henni áfram ákveðið og kröftuglega og ég segi þá enn og aftur, herra forseti, að miklum mun betra hefði verið það andrúmsloft í þeirri framhaldandi viðræðu sem óhjákvæmileg er ef menn hefðu ekki gengið svona undir, ef þingmeirihlutinn hefði haft vit á því að tryggja sveitarfélögunum eðlilega hlutdeild í sameiginlegum tekjum hins opinbera án þess að pína þau til skattahækkunar. Það er hinn alvarlegi hlutur sem snýr að sveitarfélögunum sjálfum. Þeim er þó kannski engin vorkunn að bera þann kross. Miklu alvarlegra er fyrir almennt launafólk í landinu, þegar augljóst er að góðærið margfræga er að renna sitt skeið á enda og blikur eru á lofti, að þá loksins telji þingmeirihlutinn á hinu háa Alþingi undir forustu ríkisstjórnarinnar ástæðu til að hækka skatta. Hafi einhvern tíma verið ástæða til að hækka skatta þá var það til að draga úr neyslu og þenslu á góðæristímabilinu. En þegar harðnar á dalnum sem allar vísbendingar eru því miður um þá grípur ríkisstjórnin til þess að hækka skatta á almenning í landinu. Þetta er, herra forseti, minnisvarði sem ég væri a.m.k. ekki mjög hreykinn af.

Hæstv. forseti. Í mörgu mæðast menn og maður fyllist alltaf samúð þegar jafnbjartsýnir og lífsglaðir menn eins og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson þurfa að mæðast í svona erfiðleikum í uppgangi í þjóðfélaginu þar sem góðæri er ríkjandi, bjartsýni fólksins er mikil og enginn er að missa móðinn. En þá boðar hann myrkur og erfiðleika af miklum móð. Þetta er eiginlega hvorki í samræmi við skaphöfn né eðli þessa hv. þm. sem meira að segja klæðist blárri skyrtu vonarinnar um betri tíð þannig að margt kemur mér á óvart í þessum málflutningi og mér finnst að ég eigi hann að samherja í bjartsýninni og trúnni á lífið. Ég er sannfærður um að ríkisstjórnin var að koma til móts við sveitarfélögin. Við vorum að efna loforð við landsbyggðina um að lækka fasteignaskatta. Það mun koma mörgum vel. Sú upphæð er á annan milljarð. Það er eðlilegt að frelsi sveitarfélaganna til sjálfsákvörðunar sé aukið samhliða. Svo ber auðvitað að fagna því að ríkisstjórnin er á mörgum sviðum að koma til móts við fólkið í landinu. Ég hygg að 2 milljarðar komi í gegnum fjárlög til viðbótar til barnafólksins í fjölskyldubætur og samhjálpinni þannig að margt er vel gert. Hvað vatnsveitur sveitarfélaganna varðar þá fagnar landbrh. sérstaklega því réttlæti. Þar var mikill mismunur á í landinu hvernig dreifbýlið var sett miðað við þéttbýliskjarna. 

Herra forseti. Ég á bróður og mágkonu sem eru prestar. Ég veit að hæstv. landbrh. er fæddur sem slíkur en ég bið hann að stilla þeim þönkum sínum í hóf við þessa umræðu hversu glaður sem hann er. Það er kannski hlaupin í hann aðventa, ég skal ekki segja. Herra forseti. Hér er um grafalvarlegt mál að ræða. Það er einfaldlega þannig að ég lít á það sem háalvarlegt mál þegar verið er að leggja skatta á fólk sem berst í bökkum. Öðruvísi mér áður brá því þegar hæstv. landbrh. var í stjórnarandstöðu hafði hann miklar áhyggjur af því fólki sem átti undir högg að sækja og fór mikinn í þessum ræðustól. Það voru engar halelújaprédikanir sem þá voru haldnar. Því finnst mér ekki fara honum að hann tali um það af mikilli léttúð þegar hækkaðir eru skattar upp á milljarða kr. af svo miklum móð að nær liggur samkvæmt yfirlýsingum Alþýðusambands Íslands að forsendur kjarasamninganna sjálfra séu brostnar. Þá fer lítið fyrir hinni góðu trú og þeirri miklu bjartsýni sem hæstv. ráðherra vill halda á lofti. Herra forseti. Ég spurði einfaldlega þessarar spurningar en hef ekki fengið svar við henni: Lofaði hæstv. landbrh. því í Suðurlandskjördæmi fyrir síðustu kosningar þegar hann hafði uppi fyrirheit um að fasteignaskattur yrði lækkaður um 1,1 milljarð yfir landið allt, að á sama degi yrði útsvarið hækkað jafnmikið? Lofaði hann því sérstaklega? Ég vil að lyktum spyrja hæstv. ráðherra út af vatninu og bændunum. Ég vil hreint vatn handa bændum. 

Hæstv. forseti. Hvað vatnið varðar þá í sjálfu sér finnst mér þetta vera jafnræðismál og sveitarstjórnarmál hvort sem fólkið býr í dreifbýli eða þéttbýli. Í mörgum sveitarfélögum eru þéttbýliskjarnar. Þar hefur verið styrkt. Dreifbýlið hefur setið við annað borð sem væri jafnvel hægt að kæra út frá jafnréttislögum. Hér er ekki verið að tala um stórar upphæðir til styrktar ef ég veit rétt, um það bil 25 millj. á ári þannig að þetta er í góðri höfn. Enn er mitt góða hjarta til staðar sem Samfylkingin fann einhvern tíma nafnið á og kallaði gullhjarta. Ég finn til með þeim sem eiga erfitt og enginn skal gera lítið úr því. Ég er klár á því að lækkaður fasteignaskattur til þeirra sem hafa litlar tekjur er mikil kjarabót. Hafi þeir lág laun og litlar tekjur þá hækka ekki skattar á þessu fólki. Ég bið menn því að snúa ekki út úr umræðunni heldur að skynja að þar er verið að koma á móts við bæði landsbyggðina og lægra launað fólk.

Herra forseti. Ég ætla ekkert að endurtaka það. Við þurfum ekki að deila um það hér hækka hreint og beint skattar á almenning á höfuðborgarsvæðinu. Úti á landi er málinu þannig fyrir komið að fasteignaskattur lækkar en útsvarið hækkar sama daginn. Í sumum tilfellum er það þannig að um einbera skattahækkun er að ræða þegar fólk á engar eignir og þarf ekki að borga fasteignaskatta. Í öðrum tilfellum stendur fólk jafnt á eftir. Loforðið um fasteignaskattslækkun sem viðnám í byggðamálum hefur að engu orðið í meðförum ríkisstjórnarinnar. Það er kjarni málsins og menn geta borið sig mannalega og brosað til hægri og vinstri, einkanlega þó hægri í seinni tíð, en svona er þetta bara, herra forseti. Enn og aftur, ég get ekkert að því gert, þennan kross verður hæstv. landbrh. að bera.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson sýndi mér þann heiður að nefna nafn mitt í ræðu sinni og spurði með miklum bægslagangi hvort ég ætlaði að samþykkja þetta frv. Mér finnst sjálfsagt að svara því hér og nú að ég ætla að sjálfsögðu að samþykkja þetta frv. sem ég tel vera til mikilla bóta, ekki síst fyrir fólkið á landsbyggðinni sem fær núna lækkaða fasteignaskatta sína um á annan milljarð króna. Landsbyggðin hefur barist árum saman fyrir því að menn þurfi ekki að borga sama fasteignaskatt af verðlitlu 100 fermetra húsi á Raufarhöfn og sambærilegu húsi í Reykjavík sem er kannski tvisvar, þrisvar sinnum dýrara á fasteignamarkaðnum. Þetta er réttlætismál sem ég tel til mikilla bóta. En fyrst ég er kominn hingað þá hlýt ég að lýsa ákveðnum áhyggjum yfir málflutningi Samfylkingarinnar í þessu máli eins og svo mörgum öðrum. Samfylkingin talar í hring í hverju málinu á fætur öðru. Hér kemur hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson bæði í 1. og 2. umr. um málið og hundskammar ríkisstjórnina fyrir skattahækkanir vegna þess að hér er heimild til sveitarstjórnanna að hækka útsvar um einhver brot úr prósenti sem er svo þeirra mál hvort þau nota eða ekki. Á sama tíma er formaður Samfylkingarinnar og fleiri forustumenn hennar, mánuð eftir mánuð, alveg stanslaust frá því fyrir kosningar í fyrra, að skamma ríkisstjórnina fyrir skattalækkanir vegna þess að hún lækkaði tekjuskattinn um 4 prósentustig. Það er einhver mesta skattalækkun Íslandssögunnar og á náttúrlega stærstan þátt í því að kaupmáttur hefur aukist meira á Íslandi á undanförnum árun en í nokkru öðru landi. Sem sagt móti skattahækkunum, með skattahækkunum, þetta er allt í hring. Samfylkingin talar í hring. Einn segir: Það á að hækka skatta. Annar segir: Það má ekki hækka skatta. Einn segir: Það á að hækka framlögin til sveitarfélaganna. Annar segir: Það þarf að lækka útgjöld ríkisins, þau eru alveg komin úr böndunum. Þetta er ástæðan fyrir því, hæstv. forseti, að þjóðin treystir ekki Samfylkingunni eins og kemur fram í hverri einustu skoðanakönnum mánuð eftir mánuð þar sem blessuð Samfylkingin mælist stöðugt minni en vinstri grænir. Þó að ég hafi ekki miklar mætur á skoðunum vinstri grænna almennt þá tala þeir þó einum rómi, þeir segja það sama að morgni og að kvöldi. Það gerir Samfylkingin ekki.

Herra forseti. Einu má þó treysta hér að ríkisstjórnin ætlar að hækka skatta, um það þurfum við ekki að deila. Hv. þm. hafði um það orð að það væri mjög merkilegt framtak af hálfu ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans að lækka fasteignaskatta. Það er að sönnu hárrétt. Við höfum tekið undir það. En við andmælum því hins vegar þegar Skagamenn fá sendan reikninginn og lækkaðan fasteignaskatt og í sama bréfi er tilkynning um að útsvarið hækki um sömu upphæð en þannig er að þessar upphæðir standast á. Þær eru báðar í kringum 1.200 millj. kr. eða þar um bil. Að vísu er útsvarshækkunin ívið meiri en lækkun fasteignaskatts. Auðvitað veit hv. þm. miklu betur en hann vill vera láta þegar hann ræðir um málflutning Samfylkingarinnar. Það fer honum ekki vel að vera með svona ódýra útúrsnúninga því að hann er yfirleitt mjög málefnalegur og beinskeyttur í ræðustól. Það er alveg hárrétt að formaður Samfylkingarinnar lét þess getið mitt í miðju góðærinu fyrir einu og hálfu ári, ætli það hafi ekki verið fyrir 18 eða 24 mánuðum, að hugsanlegt væri að skoða þann valkost til að draga úr þenslu og draga úr neyslu, viðskiptahalla, að breyta skattstiginu. Nú er hins vegar málum þannig komið, herra forseti, að í millitíðinni hafa verið gerðir kjarasamningar þar sem þetta skattastig hefur verið fest --- og einnig hitt sem ég rakti mjög ítarlega í ræðu minni, hafi hv. þm. lagt við hlustir --- að við erum því miður að fara niður úr þessu góðærisstigi og við erum að stefna í talsverða erfiðleika. Ég vona svo sannarlega að af því verði ekki en það dregur saman, bæði hefur dregið úr hagvextinum, krónan er í þeim erfiðleikum sem þarf ekki að tala um og því miður er það þannig að fólk á erfiðara en áður með að borga skuldirnar sem það setti sig í í miðju góðærinu. Það segja bankastofnanir okkur, vanskil aukast og við þessar aðstæður er fullkomlega galið efnahagslega að hækka skatta á almennt launafólk í landinu. Ég held að hv. þm. sé mér sammála um það þegar hann hugsar málið í botn.

Herra forseti. Hv. þm. hóf svar sitt á því að ríkisstjórnin ætlaði að hækka skatta. Það er einfaldlega ekki rétt. Það er heimild í þessu frv. fyrir sveitarfélögin að breyta útsvari sínu og það er algjörlega ákvörðun þeirra hvort þau gera það eða ekki. Hv. þm. sagði líka að það ætti að andmæla hækkun útsvars á Skagamenn. Menn á Skaganum voru afskaplega ánægðir með þessa miklu tekjuskattslækkun, 4% tekjuskattslækkun sem var framkvæmd fyrir tveim, þrem árum, og þeir skilja ekki þegar Samfylkingin er að koma og skamma okkur fyrir þessa lækkun. Á hverjum fundinum á fætur öðrum sem ég sit á Akranesi spyrja menn: Af hverju í ósköpunum er Samfylkingin alltaf að skamma ykkur fyrir þessa lækkun? Af hverju er Samfylkingin að skamma ykkur fyrir að lækka skattana og auka kaupmáttinn hjá okkur? Fólk skilur þetta ekki. Að formaður Samfylkingarinnar hafi sagt þetta fyrir einu og hálfu ári, það er auðvitað rétt, hann sagði það þá en hann sagði það líka í síðustu viku. Ég heyrði hann síðast í sjónvarpinu í síðustu viku vera að skamma ríkisstjórnina fyrir að hafa lækkað skatta. Á sama tíma og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson er að skamma ríkisstjórnina fyrir skattahækkanir er formaður Samfylkingarinnar að skamma hana fyrir skattalækkanir. Af því að hv. þm. talaði í ræðu sinni hér áðan um að skamma Albaníu og meina Kína þá held ég að það sé nú eitthvað svoleiðis á ferðinni þarna og þetta lýsi einhverri ákveðinni valdabaráttu í Samfylkingunni.

Herra forseti. Nú þykir mér hv. þm. orðnir djúpir. Herra forseti. Af því að ég kallaði hv. þm. inn til þessarar umræðu í ljósi þess að mig rak minni til þess að hann hefði verið farsæll bæjarfulltrúi á Akranesi þykir mér ástæða til þess að halda því til haga því hann orðaði það sem svo að sveitarstjórnarmönnum væri algjörlega í sjálfsvald sett hvort þeir nýttu þessar auknu heimildir. Sýnist hv. þm. að sveitarstjórnarmenn hafi mikið val, hringinn í kringum landið þegar tölfræðileg gögn hafa verið skoðuð um þau efni? Mér sýnist því miður að langsamlega flest sveitarfélög hafi nákvæmlega ekkert val, og ætli þau að sýna nokkra minnstu ábyrgð í að renna ekki þráðbeint í gjaldþrot ber þeim að nýta þessar heimildir. Auðvitað liggur hin pólitíska ábyrgð algjörlega á réttum stað hjá hv. þm. sjálfum og þingmeirihlutanum á hinu háa Alþingi. Þeirra er þessi skattahækkun.

Herra forseti. Við erum að ræða frv. til laga um tekjustofna sveitarfélaga þar sem sveitarfélögunum er heimilt að hækka útsvarsálagninguna ef þau kjósa svo. En það hefur komið í ljós og við höfum heyrt það í fréttum að ekki ætla öll sveitarfélög að nýta sér hækkunina og vil ég þá nefna Garðabæ sem er stjórnað af sjálfstæðismönnum. Það hefur verið tilkynnt þaðan. Auknar kröfur gerðar til sveitarfélaganna um þjónustu við íbúana, hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson. Sveitarfélögin, sérstaklega í dreifbýlinu, eru knúin til að þjónusta íbúa sína afar vel til þess að halda í þá þannig að þeir flykkist ekki allir hingað suður. Hvað varðar það sem hv. þm. var að ræða um yfirtöku grunnskólans þá kemur í ljós eftir úttekt KPMG endurskoðunar hf. að á tímabilinu 1996--1999 er lítill munur á tekjum og útgjöldum sveitarfélaga vegna reksturs grunnskóla. Við verðum að muna að sveitarfélögin gerðu samning við kennara 1997 sem þau brutu nánast um leið. Ég tók þátt í því sem sveitarstjórnarmaður að gera aðra samninga við kennara, algjörlega meðvituð um að þetta yrðu meiri álögur á sveitarfélagið. Þetta var pólitísk ákvörðun um að gera kennarana ánægðari í skólanum og veita börnunum betri þjónustu. En þetta var algjörlega ákvörðun sveitarstjórnarmanna að fara út fyrir þann ramma sem var gefinn upp í samningunum sem voru gerðir 1997.

Herra forseti. Ég get ekki sagt annað en að mér er orða vant að heyra sveitarstjórnarmann í starfi tala í þá veru sem hv. þm. gerði hér áðan. Það getur vel verið að það henti henni að gera það hér nú en ég neita að trúa því að hv. þm. Drífa Hjartardóttir tali í þessa veru heima í héraði eða þegar hún talar við kollega sína, sveitarstjórnarmenn,  Þetta er mér algjörlega nýtt að heyra þennan tón frá sveitarstjórnarmönnum en hann er greinilega til staðar. Hann er greinilega til staðar í huga hv. þm. og bæjarstjórnarmanns eða hreppsnefndarfulltrúa, Drífu Hjartardóttur. Ég er líka þeirrar skoðunar og það kemur mér líka jafnmikið á óvart að hv. þm. telji allt með Guðs blessun varðandi samskipti ríkis og sveitarfélaga þegar kom að tilflutningi grunnskólans. Ég hitti sveitarstjórnarmenn í öllum flokkum sem hafa í raun allt aðra sögu að segja. Menn komast sennilega aldrei að niðurstöðu upp á krónu og aura hvernig þetta gengur. Það er margt sem er erfitt að meta. Hin nýja námsgagnaskrá er t.d. eitt. Ég rak augun í það t.d. í fjárhagsáætlun meiri hluta bæjarstjórnarinnar í Hafnarfirði að þar á að setja nýjar 20 millj. kr. eingöngu til þess að mæta nýjum ábendingum í þeirri skrá. Það er svona dæmi um þetta. En, Guð minn almáttugur, herra forseti, það er einfaldlega þannig að sveitarfélögin geta ekki meira. Þau verða að fá þessa peninga og það er vont að níðast á liggjandi manni.

Herra forseti. Ég neita að hlusta á það að sveitarfélögin séu eins og liggjandi maður. Víðast hvar standa sveitarfélögin mjög vel og sinna hlutverki sínu af mikilli kostgæfni. Ég held að það sé mjög rangt í allri þessari umræðu að tala um að sveitarfélögin séu á heljarþröm því að þau veita góða þjónustu. Hvað á fólkið úti á landi að gera þegar það hlustar á svona bölmóðsræður? Leggjast undir feld? Það ríkir bjartsýni hjá fólki víðast hvar á landinu. Flestallir hafa það bara ljómandi gott. Ég sé ekki annað en að sveitarfélögin geti nýtt sér þessar heimildir, það var það sem ég sagði áðan, og það er í þeirra valdi að gera það en ekki Alþingis að setja hámark þar á. Þeir ráða hvort þeir nýta þessar tvær heimildir hvora á sínu árinu.

Herra forseti. Það veit sá sem allt veit að skelfing þætti mér gaman og gott að geta tekið þátt í gleðilátum þeirra hv. þm. sem hafa rætt um þessa styrku stöðu sveitarfélaga í landinu. Ég sé það algjörlega í hendi mér að þeir blessuðu menn og konur, sem voru að vinna í þessari nefnd, hafa bara verið á röngu róli. Þetta er allt tóm vitleysa og þvæla sem hér er sagt sem sýnir fram á viðvarandi halla sveitarfélaganna meira og minna allan síðasta áratug, sýna fram á það að sveitarfélögin skulda 51 milljarð kr. og geta ekki borgað krónu. Þetta er tóm vitleysa. Eigum við að vera hér í allsherjarfögnuði og gleði, lyfta glösum og skála og sýna gleðilæti? Herra forseti, þannig er veruleikinn ekki þó að ég vildi gjarnan sjá hann þannig. Við eigum auðvitað tök á því að styrkja sveitarfélögin þannig að sú stund renni upp fyrr en síðar að þau geti staðið við þjónustu sína og borgað skuldir og framkvæmt fyrir eigið fé. Þannig er það því miður ekki í dag, herra forseti. Það er ekki hægt að skamma mig fyrir það. Svona er þetta bara.

Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hefur farið mikinn út af málefnum um tekjustofna sveitarfélaga og er náttúrlega að reyna að æsa upp til umræðu um að verið sé að fara illa með sveitarfélögin, sem er fráleitt. Verið er að gera það sem sveitarfélögin hafa beðið um.  Það er rétt sem komið hefur fram hjá minni hlutanum að sveitarfélögin standa mörg hver illa og hafa ástæðu til að kvarta þess vegna. Þau hafa og fulltrúi sveitarstjórnarmanna í tekjustofnanefnd hefur lýst því yfir að hann harmi það fyrst og fremst, eða eins og kemur fram í áliti þeirra í fskj. með frv. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Harmað er að fulltrúar ríkisvaldsins í nefndinni hafa ekki fallist á að koma nægjanlega til móts við tillögur okkar um að rétta hlut sveitarfélaganna til samræmis við það sem á þau hefur hallað á undanförnum árum þrátt fyrir ítarlegan rökstuðning og kröfur okkar þar að lútandi.`` Sveitarfélögin hafa ekki gert athugasemdir við að útsvarshækkun sé gerð án þess að á móti komi lækkun á tekjusköttum ríkisins. Það kemur a.m.k. ekki fram í þeim fylgiskjölum sem fylgja með nefndaráliti tekjustofnanefndar. Mér finnst það vera aðalatriðið, og er í sjálfu sér í algerri mótsögn við þann málflutning sem komið hefur fram hjá hv. minnihlutaþingmönnum. Störf tekjustofnanefndar leiddu að sjálfsögðu í ljós að það er margt sem bjátar á og mjög eðlilegt að reynt sé að koma á samráðsgrundvelli milli sveitarfélaganna og ríkisins og það samráð mundi ég segja að væri eitt af því sem ríkisstjórnin og Samband íslenskra sveitarfélaga ættu að koma á laggirnar sem allra fyrst. Slíkt samráð er haft á ýmsum öðrum sviðum og er gert ráð fyrir að það leiði einfaldlega til skilvirkari vinnubragða. Sveitarfélögin hafa á undanförnum árum eins og við vitum lagt út í mikinn kostnað og mikla aukna þjónustu til að þjóna umbjóðendum sínum betur. Það hefur gerst í tengslum við yfirtöku grunnskólans, vegna sameiningar sveitarfélaga og þar með að almenningssamgöngukerfið hefur víkkað mjög út og aukið kostnað sveitarfélaga. Æskulýðs- og íþróttamál sveitarfélaga hafa aukist mjög á undanförnum árum. Umhverfismál hafa verið vaxandi. Frárennslismál hafa verið mjög vaxandi þáttur og svo mætti lengi telja, herra forseti. Útgjöld sveitarfélaga og áhugi þeirra á að standa sig er mjög mikill. Að því leyti til hafa sveitarfélögin hugsanlega sum hver eytt um efni fram og leitt til þess að þau eru verr stödd nú en ástæða væri til annars. Annað kemur upp hjá mörgum sveitarfélögum sem einnig er áhyggjuefni og er reynt að taka á því í fjárlögunum en það er sú staða sveitarfélaga að veruleg fækkun er víðast hvar úti á landi en fólksfækkun er eitthvert alvarlegasta og mest niðurdrepandi ástand sem sveitarstjórnarmenn standa frammi fyrir. Þá er oft gripið til þess að reyna að auka þjónustu eða koma upp atvinnutækifærum eða mæta því með einhverjum ráðstöfunum til að fólk verði ánægðara en því miður reynist það ekki nægjanlegt. Fólksstraumurinn af landsbyggðinni virðist ekki ætla að stöðvast þrátt fyrir mjög hetjulega baráttu landsbyggðarfólks til að halda fólkinu heima. Spurningin er auðvitað alltaf sú hvernig því verður mætt enn frekar en gert hefur verið. Ég lít svo á að ekki sé hægt að gera það öðruvísi en með enn meiri þjónustu og það gerist ekki nema með stærri sveitarfélögum. Víða er mjög erfitt um vik með sameiningu og ekki alltaf að það takist að gera það sem þarf þó svo sameining hafi orðið að veruleika. Ég held samt sem áður að til þess að sveitarfélögin nái til sín auknum verkefnum verði þau að sameinast hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Þar hafa þó verið ýmis vandamál uppi sem við þekkjum sem höfum starfað lengi að sveitarstjórnarmálum, að þegar upp kemur umræða um sameiningu koma jafnframt upp reglur sem sveitarfélög þurfa að starfa eftir í kringum Jöfnunarsjóð og þær hafa jafnvel komið í veg fyrir að sveitarfélög geti yfirleitt sameinast vegna þess að þau tapa það miklum tekjum af sameiningunni að ekki kemur til álita að reyna það. Það er því margt sem þarf að skoða þegar slík mál eru til umræðu. Herra forseti. Ýmislegt hefur verið skoðað sérstaklega í sambandi við tekjustofnatillöguna. Meðal annars hefur verið skoðað hver kostnaður sveitarfélaganna hafi verið af yfirfærslu grunnskólans til sveitarfélaganna og hvort sú yfirfærsla hafi komið misjafnlega niður á sveitarfélögunum. Ég fékk nokkrar tölur úr skýrslu sem gerð var af Deloitte & Touche og kynnt hefur verið. Þar kemur fram að aukinn kostnaður vegna yfirfærslunnar er mjög mismunandi. Ef tekin eru nokkur dæmi er yfirfærslukostnaður 23,5% hjá Akureyrarbæ, 17,47% á Hornafirði, 17,23% á Siglufirði, 7,3% í Kópavogi og 3,08% í Reykjavík. Þessar tölur koma fram í skýrslu sem Ólafur Darri Andrason hefur gert og kynntar voru hjá félmn. af fulltrúum Kópavogsbæjar. Þetta segir einfaldlega að staða sveitarfélaganna er misjöfn, eins og ég hef komið inn á, og ástæður þeirra til að nýta sér útsvarshækkunarheimildina eru líka mjög misjafnlega knýjandi. Ég held því að full rök séu fyrir því, eins og kemur fram hjá tekjustofnanefnd, að ekki sé endilega hægt að gera ráð fyrir að öll sveitarfélög nýti sér þá möguleika sem frv. býður upp á heldur verði að treysta sveitarstjórnarmönnum til að leggja skatta á sveitarfélögin þannig að það dugi fyrir útgjöldum og ekki meira en það og að ekki sé farið út í aukna þjónustu eða kostnað vegna þessara auknu tekjumöguleika. Það er svo aftur á móti annað að ef kemur til frekari yfirfærslu á verkefnum til sveitarfélaganna frá ríkinu, þá tek ég undir með fulltrúum sveitarstjórnanna í tekjustofnanefndinni að nauðsynlegt er að kostnaðargreining á yfirfærslunni fylgi með þegar hún færi fram. Það eru mörg verkefni sem menn velta fyrir sér að færa yfir til sveitarfélaganna um þessar mundir. Þar er fyrst að nefna málefni fatlaðra. Sveitarfélögin eru afskaplega vör um sig um þessar mundir og telja að ekki sé hægt að treysta þeim kostnaðarskoðunum sem lagðar hafa verið fram vegna þeirrar yfirtöku. Það mál gæti því orðið erfitt í vinnslu í hv. félmn. Ég held þó að sveitarfélögin eigi ekki að heykjast á því að yfirtaka þennan málaflokk, enda margbúið að lýsa því yfir af öllum aðilum að vilji sé fyrir því að taka þetta yfir og vilji frá forsvarsmönnum samtaka fatlaðra í sömu veru. Styrking sveitarfélaganna hlýtur að koma smám saman með auknum verkefnum. Annars verður einfaldlega status quo. Fram hafa komið hugmyndir um að sveitarfélögin eigi að yfirtaka tónlistarskólana eftir 5. stig. Mér fyndist það einnig verulega athugandi. Önnur mál hafa verið til umræðu við yfirtöku sveitarfélaga eins og heilsugæsla. Ég hef aldrei verið hrifinn af því að sveitarfélögin yfirtaki heilsugæsluna. Sveitarfélögin reyndu það í eina tíð og voru í samstarfi við ríkið um rekstur heilsugæslustöðva. Það kom einfaldlega þannig út að þær heilsugæslustöðvar sem voru reknar með sjúkrahúsum, allur sá kostnaður fór yfir á sjúkrahúsin en þar sem sveitarfélögin voru sjálf með heilsugæsluna en ekki neina tengingu við sjúkrahús, þar þurftu sveitarfélögin ein að bera kostnaðinn. Þannig fór það. Þess vegna var ákveðið af sveitarfélögunum á sínum tíma að sá kostnaður yrði alfarið hjá ríkinu, þ.e. samkomulag varð um það. Sveitarfélögin hafa á mörgum undanförnum árum lagt sjálf til ýmsar breytingar sem ég álít að hafi raskað stöðu þeirra. Ég minnist þess þegar ákveðið var að leggja niður aðstöðugjaldið, ég held mér sé óhætt að segja að áeggjan forustumanna sveitarfélaganna, að þá skapaðist heilmikið upplausnarástand þar sem aðstöðugjaldið hafði verið verulegur þáttur í tekjuöflun sveitarfélaga t.d. á Suðurnesjum og jafnvel í Reykjavík. Í heild sinni hafa menn litið svo á að sú breyting að hækka útsvarsstofninn á móti aðstöðugjaldinu hafi jafnast betur yfir sveitarstjórnarstigið almennt, en ég held samt sem áður að það hafi ekki verið nægjanlega horft til þess hversu alvarleg staða gæti orðið hjá sveitarfélögum sem hafa og höfðu haft verulegar tekjur af því gjaldi. Ég get því að mörgu leyti skilið sveitarfélögin að vilja fara varlega vegna þess að reynsla okkar af slíkum yfirfærslum, svona miklum breytingum hefur verið slæm. Það voru einnig sveitarstjórnirnar sem fóru fram á það á sínum tíma að fasteignagjöldin á landsbyggðinni yrðu samræmd við þann álagningargrunn sem væri í Reykjavík. Sveitarstjórnirnar vildu árið 1990 fá sömu álagningu af sama fasteignamati sem varð til þess að fasteignagjöld út um land hækkuðu mjög verulega. Síðan hefur komið í ljós að þarna var kannski ekki alveg rétt af stað farið og nú vilja sveitarfélögin að sú breyting verði tekin til baka og eingöngu miðað við fasteignamatið eins og það er á hverjum stað, og í frv. er verið að leitast við það. Herra forseti. Ég held að þegar á heildina er litið sé hér reynt að fara eins nærri vandanum og kostur er. Bæði er gert ráð fyrir að ríkið gefi eftir af tekjum sínum á móti minnkandi tekjum sveitarfélaga út af fasteignaskatti og einnig er gert ráð fyrir að útsvari verði að hluta til mætt með tekjuskattslækkun en jafnframt er gert ráð fyrir að sveitarstjórnirnar sjálfar taki ákvörðun um sín innri mál. Það er ósköp eðlilegt og eitthvað sem sveitarstjórnarmenn að sjálfsögðu fagna. Þess vegna kom ræða hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar mér verulega á óvart þar sem hann var endalaust að klifa á því að sveitarstjórnarmenn hafi ekki viljað þetta eða hitt. Ég hef ekki heyrt annað en að þeir hafi viljað gæta sinna eigin hagsmuna og reynt að leysa mál sín innan ramma laganna. Eins og ég sagði í upphafi kemur glöggt fram í bókun fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga í tekjustofnanefnd að þeir eru ekki að gagnrýna það að sveitarfélögin eigi sjálf að taka ákvörðun um útsvarshækkun. Það er ekki minnst á það, frekar er talað um að ekki sé gengið nógu langt. Ég varð var við það í félmn. að einstaka sveitarstjórnir töldu að útsvarshækkunin ætti ekki að taka á kostnaði vegna yfirtöku grunnskólans heldur væri eftir að gera ráð fyrir því á síðari stigum og þessi nefnd eða einhver önnur nefnd ætti alveg eftir að reikna út hvað sveitarfélögin þyrftu mikla aukningu á tekjum þess vegna. Fulltrúar Reykjavíkurborgar voru m.a. með þessa fullyrðingu. Þetta er misskilningur af hálfu fulltrúa sveitarfélaganna sem halda þessu fram vegna þess að það kemur skýrt fram í frv. þar sem helstu niðurstöður eru dregnar fram að þar er talað um þróun á fjármálum sveitarfélaganna frá árunum 1990--1999. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Frá 1990 til 1999 hafa bókfærðar skatttekjur sveitarsjóðanna aukist að raungildi um 69% meðan rekstrargjöld að meðtöldum fjármagnsgjöldum hafa aukist um 97,4%.`` Svona er haldið áfram að miða við skatttekjur og útgjöld miðað við árin 1990--1999. Öll sú fjárfesting og allur sá rekstur sem hefur skapast vegna yfirfærslu grunnskólans er því inni í reikningum sveitarfélaganna fyrir þessi ár en grunnskólinn er færður yfir til sveitarfélaganna 1996 eins og menn muna. Þetta er því misskilningur hjá sveitarstjórnunum en kannski má til sanns vegar færa að sumir gætu bent á það að þau ættu að fá meira vegna þess að þau hafi lagt meira inn í grunnskólann en þau gerðu ráð fyrir. Eins og ég var að lesa upp áðan virðist aukin tekjuþörf sveitarfélaganna vegna yfirfærslunnar vera mjög mismunandi og ekki nema 3% í Reykjavík og því síst ástæða fyrir þá að ætlast til aukinnar skattheimtu vegna yfirfærslu grunnskólans. Ég hef aðeins heyrt það hjá sveitarstjórnarmönnum og þá fyrst og fremst á höfuðborgarsvæðinu að þeir telji eðlilegt að sveitarstjórnir fái sérstaka fyrirgreiðslu vegna þess að hér sé svo mikil fólksfjölgun, það sé dýrt að taka við nýju fólki. Sú röksemdafærsla hefur komið mér mjög á óvart sem fyrrverandi sveitarstjórnarmanni því að ég veit ekki betur en sveitarstjórnarmenn hafi lagt gríðarlega áherslu á að fá til sín fleira fólk, að vera tilbúnir með lóðir, að auglýsa aðstöðu og bæta aðstöðu með ýmsu móti til að fá fólk til sín. Einhvers staðar frá verður þetta fólk að koma. Eiginlega getur ekki farið saman annars vegar að berjast við að fjölga fólki í sveitarfélaginu sínu en á sama tíma að kvarta yfir því að það kosti peninga. Auðvitað koma þeir peningar inn síðar sem kostar að byggja fleiri skóla, leikskóla og annað slíkt, en mér finnst röksemdafærslan fyrir því að auka þurfi tekjur vegna þessa ekki boðleg. Herra forseti. Eflaust er ekki ástæða til að teygja lopann mjög lengi yfir þessu máli umfram þetta en ég held samt að við verðum á hinu háa Alþingi og þá í sambandi við væntanlegar breytingar á reglum jöfnunarsjóðs og hugsanlega um það hvernig við viljum sjá sveitarfélög í framtíðinni að velta því fyrir okkur hvernig hægt sé að styrkja sveitarstjórnarstigið þannig að við sjáum að öll sú þjónusta sem menn eru að tala um að hægt verði að bjóða upp á rúmist yfirleitt og hægt sé að bjóða hana á þessum stöðum. Það þarf ákveðna lágmarksstærð sveitarfélaga að mínu mati. Aldrei hefur verið hægt að ná samstöðu um að það ætti að vera eitthvert lágmark eftir að menn náðu því langþráða marki á sínum tíma að ekki mættu vera færri en 50 en auðvitað er það allt of lágt. Einu sinni var talað um að það þyrftu að vera a.m.k. 300--400 manns í hverju sveitarfélagi. Ég held að óhætt sé að segja að ekki mættu vera færri en 1.000--1.500 manns í hverju sveitarfélagi þannig að það geti talist vera fært um að veita þá grunnþjónustu sem er nauðsynlegt að veita. Það hefur samt sem áður þvælst dálítið fyrir sveitarfélögunum í sameiningarumræðunni að þegar síðast var sameinast undir stjórn hv. þingkonu Jóhönnu Sigurðardóttur var farið af stað með miklu offorsi í sameininguna og miklu lofað sem stóðst svo ekki á neinn hátt. Sveitarstjórnir fóru af stað með sameiningu og stóðu uppi með sárt ennið.  Herra forseti. Ég heyri að hv. þm. eru orðnir hálfvankaðir í þessari umræðu en eins og ég sagði áðan fóru sveitarfélögin mörg hver af stað í þeirri trú að ríkisvaldið mundi hjálpa við skuldir þeirra og koma rausnarlega inn í sameininguna --- ég held að óhætt sé að taka Vesturbyggð inn í það dæmi, sveitarfélög eins og á Snæfellsnesi, á Vestfjörðum --- og að sveitarfélögin mundu standa mjög vel á eftir eða mun betur en þau gerðu fyrir sameininguna. Staðreyndin er sú að sveitarfélögin eru að berjast í bökkum við skuldir og hafa gert alveg frá fyrsta degi, því miður, og því sem var þá lofað af hæstv. ráðherra stóðst sáralítið. Ég var sjálfur bæjarstjóri á þessum tíma og benti á þann mikla ágalla sem var á reglum jöfnunarsjóðs. Sveitarfélög töpuðu stórfé á sameiningunni, eins og á Suðurnesjum en fóru samt út í þetta vegna þess að þau sáu náttúrlega kostinn við það að öðru leyti, það var ekki reynt að mæta því. Ég álít að þetta sé ein ástæðan fyrir því að sveitarfélögin hafi ekki þorað að fara af stað aftur. Þessar reglur þarf að endurskoða enn frekar en gert hefur verið. Herra forseti. Ég held að ég láti þetta duga að sinni og mæli með því að frv. verði samþykkt.

Herra forseti. Aðeins út af þeim orðum sem féllu í lokin hjá hv. þm. Kristjáni Pálssyni, þá var upplýst, a.m.k. á fundi vestur á Ísafirði nýlega þar sem rætt var um fjármál sveitarfélaga í tengslum við sölu orkubúsins, að það var ekki aðeins sveitarfélagið Vesturbyggð sem taldi sig hafa farið mjög halloka í því sameiningarferli sem þeir fóru í á sínum tíma heldur einnig sveitarfélagið Ísafjarðarbær sem er nú ekki svo langt síðan að sameinaðist. Ef ég man þá tölu rétt þá held ég að bæjarstjórinn á Ísafirði hafi sagt að hann teldi að það væru á milli 350--400 millj. kr. sem það sveitarfélag telur að vanti upp á svo að staðið hefði verið við það sem þeir töldu að ætti að fylgja sameiningunni. Ég held að það sé líka alveg rétt sem þingmaðurinn sagði að í Vesturbyggð töldu menn sig fara halloka úr úr sameiningunni sem þar varð fyrr. Ég veit ekki hvort hægt er að tengja þetta við einn ráðherra eða eina aðgerð. Þetta virðist vera gegnumgangandi og þetta eru ákveðin fælingaráhrif, eins og þingmaðurinn kom inn á varðandi það að sveitarstjórnir og sveitarfélög þori að fara í sameiningu.

Herra forseti. Ég get að sjálfsögðu tekið undir að ekki sé hægt að hengja það endilega á einn hæstv. fyrrv. ráðherra, en sú mikla sameiningarbylgja sem þá var uppi var þó rekin af stað af því ráðuneyti á þeim tíma, um 1993. Það var gert með miklum látum og mikið var lagt undir af hálfu ráðuneytisins til að fá þetta almennilega af stað. Út af fyrir sig voru menn alveg sammála því að reyna sameiningar en það eru bara þessar eftirsleikjur, að menn standi síðan við það sem um er talað. Auðvitað hafa sveitarfélög sameinast á síðustu sex árum og þau sveitarfélög vissu nákvæmlega eða betur að hverju þau gengu eftir að hafa kynnst reynslu annarra sveitarfélaga í þessu ferli. Það kom fram að með sameiningu annarra eða væntanlegri sameiningu annarra sveitarfélaga eins og á Eyjafjarðarsvæðinu gæti það kostað sveitarfélögin á milli 90--100 millj. í tekjum ef þau mundu sameinast eftir þeim reglum sem nú eru í gildi. Þetta er skýrsla sem hefur verið gerð af aðilum á Eyjafjarðarsvæðinu sjálfu og ég hef undir höndum og gæti sýnt --- og það skiptir verulegu máli. Það er einmitt ástæðan fyrir því að verið er að breyta reglunum þannig að t.d. þessi sveitarfélagahópur sjái sig ekki tapa stórkostlegum tekjum úr jöfnunarsjóði með því einu að sameinast.

Herra forseti. Við að hlýða á ummæli stjórnarsinna við þessa umræðu hefur mér fundist að þeim líði hálfilla við þá niðurstöðu sem þeir standa fyrir, þ.e. að standa fyrir almennri skattahækkun á íbúa landsins. Þeir eru í hálfgerðum kattarþvotti að reyna að þvo sig frá þeirri niðurstöðu og flýja ávallt í það skjól að það sé komið undir hverju sveitarfélagi hvort útsvarið verður hækkað eða ekki. En þetta er bara, herra forseti, að setja málið í einfaldan búning og vil ég koma að því í máli mínu. Mér fannst málflutningur síðasta ræðumanns hálfsérkennilegur. Það er eins og hann muni ekki eftir því að Sjálfstfl. hefur verið alllengi í ríkisstjórn og kom að ríkisstjórnarborðinu og hefur setið þar samfleytt frá því ári þegar byrjaði að halla undan fæti fyrir sveitarfélögunum 1991. Sú sem hér stendur hafði þá verið ráðherra sveitarstjórnarmála í fjögur ár og á árinu 1991 --- og ég man ekki betur en það hafi komið fram í skýrslu tekjustofnanefndar --- var hreint borð milli ríkis og sveitarfélaga. Sveitarfélögin höfðu þá ekki yfir neinu að klaga í fjárhagslegum samskiptum eins og þau lágu þá fyrir milli ríkis og sveitarfélaga. En þegar íhaldið sest við stjórnarborðið, það er frá þeim tíma sem menn eru að gera upp málin núna, er það með þeirri niðurstöðu að leggja almennar skattahækkanir á íbúa landsins. En ég ætla ekki að elta ólar við málflutning síðasta ræðumanns heldur snúa mér að þeirri hlið mála sem hefur kannski ekki mikið verið rædd en þarf þó að ræða líka við umræðu um þetta frv., þ.e hverjir muni svo borga brúsann þegar upp er staðið, á hverja er hengdur bagginn. Mér finnst, herra forseti, að hæstv. starfandi félmrh. þurfi eiginlega að vera viðstaddur þá umræðu líka og fer þess hér með á leit að hann heiðri okkur með nærveru sinni vegna þess að ég þarf að leggja fyrir starfandi hæstv. félmrh. tvær til þrjár spurningar, en hann ber stóra ábyrgð á þeirri niðurstöðu sem við erum að ræða. En meðan verið er að koma því áleiðis til hæstv. félmrh. að nærveru hans sé óskað, þá vil ég fara yfir þá umsögn sem liggur fyrir frá borgarstjóranum í Reykjavík. Borgarráð Reykjavíkur fagnar því að viðurkenning ríkisins skuli hafa fengist á þeirri staðreynd að verulega hafi hallað á sveitarfélögin í fjármálalegum samskiptum þeirra við ríkið á undanförnum árum og að tekjustofnar þeirra hafi ekki verið í samræmi við lögskyld og aðkallandi verkefni. Síðan segir að það hafi verið mat fulltrúa sveitarfélaganna í tekjustofnanefndinni að tekjuþörf sveitarfélaganna vegna aukinna verkefna og ákvarðana ríkisvaldsins í skattamálum væri 6--7 milljarðar á ári. Borgarráð gerir alvarlegar athugasemdir við að samfara auknum heimildum sveitarfélaga til að hækka útsvar um 0,99% á næstu tveimur árum skuli ríkið ekki hafa áform um að lækka tekjuskattinn nema um 0,33% á næsta ári eða sem nemur 1.250 millj. kr. Tillögurnar munu því hafa í för með sér almenna skattahækkun sem mun bitna harðast á íbúum sveitarfélagsins. Síðan segir orðrétt, með leyfi forseta, sem við í Samfylkingunni tökum svo sannarlega undir : ,,Það er óviðunandi að leiðrétting á óréttlátri tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga skuli með þessum hætti velt yfir á íbúa sveitarfélaga.`` Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson fór mjög rækilega yfir fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga og þann verkefnatilflutning sem átt hefur sér stað á umliðnum árum til sveitarfélaganna. Ég held að það séu orð að sönnu að mörg verkefni ættu að vera hjá sveitarfélögunum sem eru núna hjá ríkinu einfaldlega vegna þess að mörg sveitarfélögin hafa ekki burði til að taka við þeim verkefnum sem svo sannarlega ættu að vera á vettvangi þeirra, eins og hér hefur verið reifað, t.d. málefni aldraðra, málefni framhaldsskólanna, málefni fatlaðra o.s.frv. Það eru því mörg verkefni sem ættu að vera hjá sveitarfélögunum en eru hjá ríkinu vegna smæðar sveitarfélaganna. Ég er alveg viss um og það hefur reyndar komið fram að því verkefni sem nú stendur fyrir dyrum að flytja til sveitarfélaganna, þ.e. málefni fatlaðra, hefur verið stefnt í mjög mikið uppnám núna með þeirri niðurstöðu sem við ræðum í fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Ég man ekki betur en að Öryrkjabandalagið hafi sent frá sér ályktun um að það hafi áhyggjur af þeim verkefnaflutningi með tilliti til þess hvernig staðið hefur verið að því að yfirfæra fjármagn með eðlilegum hætti til sveitarfélaganna samfara auknum verkefnum. Farið hefur verið rækilega yfir það hvar hefur hallað á í fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga og þær lagabreytingar hafa verið taldar upp sem hafa haft áhrif á hvar hallað hefur á sveitarfélögin í þessum samskiptum. Nefnd hafa verið ákvæði tekjuskattslaga um frádrátt vegna hlutabréfakaupa, skattfrelsi lífeyrisiðgjalda, breyting á lögum um tryggingagjald og upptaka fjármagnstekjuskatts. En það er ein hliðin á fjármagnstekjuskattinum sem ég vil taka sérstaklega upp og spyrja hæstv. félmrh. hvort hafi verið tekið inn í það uppgjör milli ríkis og sveitarfélaga sem menn voru að sýsla við hjá nefndinni. Hún snýr að frestun á skattlagningu á söluhagnaði sem kom í lög 1996 hjá einstaklingum og 1998 hjá fyrirtækjum. Ég hef í höndunum bréf frá ríkisskattstjóra sem er dagsett 21. nóvember á þessu ári þar sem sem ríkisskattstjóri reifar hvert tekjutap ríkis og sveitarfélaga hafi orðið vegna frestunar á söluhagnaði á hlutabréfum. Ríkisskattstjóri er hér fyrst og fremst að tala um einstaklingana og þar koma fram nokkuð háar tölur, herra forseti. Hér kemur fram að á árinu 1990 vegna söluhagnaðar 1998 hefði tekjuskattur til ríkisins hækkað um 1,5--2 milljarða og útsvar til sveitarfélaga um 0,7 milljarða eða 700 millj. kr. ef þessi frestunarheimild hefði ekki verið fyrir hendi og að á árinu 2000 vegna söluhagnaðar 1999 hefði tekjuskattur til ríkisins hækkað um 3,4--4,3 milljarða og útsvar til sveitarfélaga um 1,5 milljarða eða samtals 4,9--5,8 milljarða. Þetta þýðir, herra forseti, að vegna þeirrar frestunar sem Alþingi heimilaði 1996 og 1998 hafa ríki og sveitarfélög orðið af tekjum upp á allt að 8,5 milljarða, herra forseti, á þessum tveimur árum. Þar af hafa sveitarfélög orðið fyrir 2 milljarða kr. tekjutapi. Þetta er ekki svo lítil fjárhæð fyrir sveitarfélögin. Þetta er rúmlega helmingur þess sem á að fara að leggja á íbúana í aukinni útsvarsálagningu. Ég spyr því hæstv. starfandi félmrh.: Var tekið tillit til þeirra lagabreytinga sem ríkisvaldið stóð fyrir árið 1996 og 1998 þegar gengið var frá uppgjöri í fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga? Við erum að tala um að sveitarfélögin hafi orðið af 2 milljörðum kr. á þessum tveimur árum. Er þetta inni í þeirri tölu sem menn eru alltaf að tala um, 6--7 milljarðar, eða stendur þetta út af? Herra forseti. Athyglisvert er að þegar við erum að tala um í þessu dæmi nær 8,5 milljarða tekjutap ríkis og sveitarfélaga, þá eru þetta ekki nema 636 einstaklingar sem fengið hafa frestun á skattlagningu á söluhagnaði upp á 8,5 milljarða, herra forseti. Það er ekki svo lítið á hvern og einn þeirra og kemur vel á vondan, á starfandi hæstv. félmrh. að verja það að verið sé að fresta skattlagningu á söluhagnaði --- á hverja? Á þá sem mest hafa fyrir í þjóðfélaginu? Ég er sannfærð um að þessir 636 einstaklingar sem hafa fengið frestun á söluhagnaði upp á 20 milljarða, sem þýðir tekjutap ríkis og sveitarfélaga upp á 8,5 milljarða, er liðið sem fyllir flokk kolkrabbans m.a. og þeirra sem mest hafa fyrir í þjóðfélaginu.

Þetta er öðruvísi fólk.

Er þetta hvað, hæstv. ráðherra?

Þetta er öðruvísi fólk.

Er þetta öðruvísi fólk? Það er best að hæstv. ráðherra, fyrst hann veit hvaða fólk þetta er, skýri það þá nánar í ræðustól. Ég man ekki betur en að hæstv. starfandi félmrh. hafi oft og iðulega staðið í þessum ræðustól og gagnrýnt hvernig verið var að mylja undir þá sem betur hafa það í þjóðfélaginu. En það er það sem hann hefur staðið fyrir í tíð þessarar ríkisstjórnar. Ég er ekki viss um að tekjustofnanefndin hafi áttað sig á þessu gífurlega tekjutapi sem sveitarfélögin hafa orðið fyrir vegna frestunar á skattlagningu á söluhagnaði upp á allt að 8,5 milljarða á tveimur árum sem er frestun vegna 636 einstaklinga og þar af hafa sveitarfélögin orðið fyrir tekjutapi sem nemur 2 milljörðum kr. Vegna þess að ef það er rétt, herra forseti, að láðst hafi að taka þetta upp á borðið í uppgjörinu, þá finnst mér, herra forseti, satt að segja ansi mikið standa út af.  Einnig er rétt að spyrja hæstv. starfandi félmrh. af því að Framsfl. hafði fyrirvara á því að lækka skatta úr 38% eins og það er núna niður í 10% á þá sem hafa söluhagnað yfir 3,2 millj. hjá einstaklingum og 6,4 millj. hjá hjónum. Er hæstv. starfandi félmrh. virkilega sammála því að lækka skatta á þá aðila sem mest hafa fyrir í þjóðfélaginu úr 38% í 10%, en standa að því á sama tíma að hækka skatta á íbúa landsins með þeirri aðgerð sem hér er verið að gera? Vegna þess að ríkisstjórnin stendur að því núna að hækka almenna skatta í landinu af því að ríkisstjórnin neitar að draga úr sínum hlut í staðgreiðslunni, með hvaða afleiðingum, herra forseti? Með þeim afleiðingum sem fram hafa komið á þessum degi að kjarasamningarnir eru í uppnámi. Það hefur verið sett fram af hálfu ASÍ að margra mánaða laun fólks með litlar tekjur eru étin upp í þeirri skattahækkun og á sama tíma stendur ríkisvaldið að því með hæstv. félmrh. í broddi fylkingar að lækka skatta úr 38% í 10% á einstaklinga sem eru með söluhagnað --- söluhagnað, herra forseti, yfir 3,2 millj. hjá einstaklingum og 6,4 millj. hjá hjónum. Hverjir skyldu það vera sem eru með svona mikinn söluhagnað? Það eru þeir sem eiga ógrynni af fjármunum sem þeir hafa fengið --- með hvaða hætti, herra forseti? Við gætum farið út í þá sálma ef hæstv. félmrh. vill. Þetta er einmitt í hnotskurn það sem ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. hefur staðið fyrir: Að lækka skatta á fjármagnseigendur og þá sem eiga fjármagnið en hækka skatta á almennt launafólk í landinu.

Tekjuskatturinn lækkaði.

Við skulum rifja það upp, herra forseti, af því að starfandi félmrh. er að rifja upp lækkun á tekjuskattshlutfallinu fyrir þremur árum, þá skulum við rifja það upp hvernig það kom niður. Hverjir borguðu brúsann? Það hefur ASÍ sýnt fram á. Það var gert með því að láta skattleysismörkin ekki fylgja launaþróuninni þannig að skattleysismörkin sem hlífa tekjum þeirra sem minnst hafa fyrir, sátu eftir. ASÍ hefur sýnt fram á að það fjármagn sem ríkið sparaði sér með því var nýtt til þess að greiða skattalækkun hjá þeim sem meira hafa fyrir. Þannig stóð nú ríkisvaldið að því að efna það kosningaloforð fyrir þremur árum. Ég held að hæstv. félmrh. ætti að fara í bók sem ASÍ og BSRB létu gefa út og hét Skattkerfið út frá sjónarhóli launafólks. Þar kemur einmitt fram að fjölgað hefur verulega í hópi skattgreiðenda, einmitt þeirra sem ekki greiddu skatta áður eins og lífeyrisþega og fólks sem er með lægstu launin, af því að skattleysismörkin voru látin sitja eftir sem gaf ríkisstjórninni þá ákveðið svigrúm til að lækka skatthlutfallið í tengslum við kjarasamninga á sínum tíma. Er hæstv. félmrh., herra forseti, stoltur af þeirri aðgerð að láta þá sem minnst hafa fyrir, lífeyrisþegana og lægst launaða fólkið, standa undir þeirri skattalækkun? Þetta er eins og það sem er að gerast núna að það á að hækka skattana á lægst launaða fólkið, lífeyrisþegana, einstæðu foreldrana, námsmennina, fólk með meðaltekjur, til þess að geta lækkað skatta á fólk með mikinn söluhagnað, það fólk sem veit ekki aura sinna tal. Þannig sjáum við aftur og aftur í gjörðum þessarar ríkisstjórnar hvernig tekjutilfærslan er að verða í þessu þjóðfélagi. Tekjuskiptingin er svartasti bletturinn á starfi þessarar ríkisstjórnar. Sú var tíðin, herra forseti, að sá sem nú situr í stól félmrh. taldi mikið liggja við að fara út í ýmsar aðgerðir til þess að bæta stöðu þeirra sem verst höfðu það í þjóðfélaginu. Hæstv. starfandi félmrh. talaði þá mikið um skuldir heimilanna. En þær hafa a.m.k. tvöfaldast í tíð núv. ríkisstjórnar og eru orðnar 163% af ráðstöfunartekjum heimilanna og er sú staða nú upp komin að Seðlabankinn varar í skýrslu sinni við því að greiðsluerfiðleikar gætu verið yfirvofandi. En hæstv. starfandi félmrh. notaði iðulega þau orð í þessum ræðustól, þegar verið var að ræða um skuldir og skuldastöðu heimilanna og álögur á heimilin í landinu, og fór mikinn hér í þessum ræðustól og sagði að líf, heill og hamingja þúsunda heimila lægi við að ríkisstjórnin gripi til aðgerða til þess að koma í veg fyrir vaxandi skuldastöðu heimilanna og árásir stjórnarflokkanna á kjör þeirra sem verst hafa það. Og hér situr starfandi félmrh. og brosir breitt þegar hann stendur fyrir því  Þannig getur nú fólk breyst, herra forseti, meira að segja sá maður sem ég hélt að væri kannski sá eini sem orðinn er eftir í hópi framsóknarmanna með félagslega hugsun, að hann brosir og skemmtir sér mjög við að hækka skattana á fólkið í landinu og það láglaunafólkið á sama tíma og hann stendur að skattalækkun á þá sem mest hafa fyrir.  Herra forseti. Ég vænti þess að ég fái svör við því sem fram kemur hjá ríkisskattstjóra í bréfi til þingflokks Samfylkingarinnar 21. nóvember þar sem fram koma ýmsar mjög athyglisverðar upplýsingar um áhrifin af frestum á skattlagningu á söluhagnaði. Herra forseti. Þingflokkur Samfylkingarinnar stendur fyrir breytingartillögu við frv. um tekjuskatt og eignarskatt, sem er frv. sem tengist því máli sem við hér ræðum. Breytingartillagan felur í sér að auka ekki skattbyrði á heimilin í landinu og vænti ég þess að hæstv. félmrh. hafi skoðað hana vandlega. Í greinargerð með þeirri breytingartillögu kemur það fram sem er hið rétta og eðlilega og sem sveitarfélögin bæði í umsögn um þetta mál og í umsögn um frv. um tekjuskatt og eignarskatt taka undir, þ.e. að eðlilegast sé að hér sé fyrst og síðast um tekjutilfærslu að ræða milli þessara opinberu aðila, þ.e. ríkisvalds og sveitarfélaga. Þegar menn hafa komist að niðurstöðu um hverjar skuldirnar eru þá er sagt að hér eigi fyrst og fremst að vera um tekjutilfærslu milli þessara stjórnvalda að ræða. En ríkisvaldið hefur kosið að fara aðra leið, herra forseti. Það var rifjað upp hér í dag af stjórnarliðum þegar við ræddum meðferðina í efh.- og viðskn. á því frv. sem á þó að hafa mildandi áhrif gagnvart þeirri almennu skattahækkun sem ríkisstjórnin er að knýja í gegn, að þessi frv. bæði, þ.e. þetta sem hér er til umræðu og það frv. sem var í efh.- og viðskn., eigi að skoðast í samhengi. Því hlýt ég, herra forseti, að verja örfáum mínútum í að ræða það frv. sem hangir saman við þetta og það er raunverulega furðulegt og kannski ástæða til að vekja athygli á því að það frv. er ekki á dagskrá í dag, svo mikla áherslu sem stjórnarliðar hafa lagt á að þessi mál verði samferða og það með þeim látum að ekki var hægt að hafa framhaldsfund í dag í efh.- og viðskn. til að ræða nýja hlið sem fram kom á því máli þegar fulltrúar úr forustu ASÍ komu á fund efh.- og viðskn. Ég hlýt að vekja athygli á því, herra forseti, í tengslum við afgreiðslu þessa máls, að forusta ASÍ kom til fundar við efh.- og viðskn. í gær. Forusta ASÍ heldur því fram að kjarasamningarnir séu við það að bresta. Hún heldur því fram að ríkisstjórnin sé að svíkja ákvæði í gerðum samningum, þ.e. um skattleysismörkin sem var aðgerð til að greiða fyrir kjarasamningum. Forusta ASÍ varar við því að kjarasamningarnir séu komnir í svo mikið uppnám að það gæti blasað við að þeim yrði sagt upp núna eftir mánaðamótin og þá yrðu verkföll ekki umflúin, herra forseti. Forusta BSRB ályktaði í dag einnig í þessa veru. Bæði stærstu heildarsamtök launafólks vara alvarlega við því að demba þessum byrðum eins og hér á að gera yfir á íbúa landsins með þeim afleiðingum að kjarasamningarnir gætu brostið. Meiri hlutinn í efh.- og viðskn. hefur skilað nefndaráliti sem dreift hefur verið á borð þingmanna núna á síðustu klukkutímum. Það er ekki eitt orð um það, herra forseti, hvaða áhrif þessi aðgerð ríkisstjórnarinnar getur haft eða hvað fram hefur komið hjá forustu heildarsamtaka launafólks í þessu landi. Ég sé varla að þess sé einu sinni getið að þeir hafi mætt á fund efh.- og viðskn. í gærkvöldi. Það er hreinasta skömm að því hvernig að þessu nefndaráliti er staðið og það hvernig ríkisstjórnin stendur að því að auka skattálögur á láglaunaheimilin í landinu með þeim afleiðingum að kjarasamningar eru komnir í uppnám er hrein stríðsyfirlýsing af hálfu stjórnvalda við launþega í landinu. Meiri hlutinn í efh.- og viðskn. segir ekki eitt einasta orð um þetta í nefndaráliti sínu sem er örfáar línur, mest upptalning á hverjum málið var sent til umsagnar, en það gafst ekki einu sinni tími til að fara sómasamlega yfir það af hálfu nefndarinnar af því að svo mikið lá við að afgreiða málið úr nefnd. Þannig er nú afgreiðslan, öll í skötulíki af hálfu efh.- og viðskn. og þær aðvaranir sem fram hafa komið af hálfu heildarsamtaka launafólks breyta engu. Í þessu plaggi, sem ég veit ekki hvort meiri hluti efh.- og viðskn. hefur litið á, en sem ég vænti að sé á borðum hv. þingmanna í þessum sal sem fylgiskjal með þeim gögnum sem minni hluti efh.- og viðskn. hefur lagt fram, koma fram upplýsingar um hvaða áhrif þessi skattahækkun hefur á kjarasamninga og hvaða áhrif þessar skattahækkanir hafa á einstaka tekjuhópa í þjóðfélaginu, herra forseti. Og það er nú ekki svo lítið vegna þess að hér er farið inn á lækkun ráðstöfunartekna á ári vegna skattahækkunarinnar. Þar er t.d. maðurinn með 70 þús. kr. Það er verið að éta upp af ráðstöfunartekjum hans með þessari skattahækkun hvorki meira né minna en 7.200 kr. Maðurinn með 90 þús. kr. Það er verið að éta upp af hans ráðstöfunartekjum á ári vegna skattahækkunarinnar um 8 þús. kr. og tæpar 10 þús. kr. hjá manninum með 110 þús. kr. ASÍ fer hér yfir hve margra mánaða launahækkun hverfur vegna fyrirhugaðra skattahækkana. Það er ekki svo lítið, herra forseti. Hér er verið að tala um að á árinu 2003 hafi eins og hálfs mánaðar launahækkun lægst launaða mannsins verið étin upp með þessum skattahækkunum. Og varðandi þá sem eru yfir 90 þúsund, er verið að tala um tæplega þriggja mánaða launahækkun sem hverfur í þessa skattahækkun. ASÍ nefnir hér sem dæmi um afleiðingar fyrirhugaðrar breytingar að árið 2003 hyrfi rétt tæplega fjórðungur af almennum launahækkunum þess árs í skattahækkunina eina. Áform um að hækka barnabætur eru hið eina sem meiri hluti efh.- og viðskn. nefnir til réttlætingar þess að farið verði í útsvarshækkun og fjallar ASÍ um það, og af þessu gefna tilefni, af því að áform ríkisstjórnarinnar um hækkun á barnabótum eru eina efnisatriðið sem meiri hluti efh.- og viðskn. tekur fram um að hafi mildandi áhrif ef sveitarfélögin nýta sér að fullu þessa heimild til útsvarshækkunar, þá vil ég lesa upp það sem ASÍ hefur um það að segja, af því að hækkun á barnabótum var líka hluti af kjarasamningum og yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar, ef ég man rétt. ASÍ segir, með leyfi forseta: ,,Aðeins nokkrar vikur eru síðan stjórnvöld héldu mjög á lofti sérstökum kjarabótum til einstæðra foreldra með tilkomu svonefndra barnakorta. Þau áttu m.a. að tryggja einstæðu foreldri með eitt barn eða fleiri undir sjö ára aldri um 100 þús. kr. í mánaðartekjur, rúmlega 34 þús. kr. í auknar ráðstöfunartekjur árið 2003.`` Síðan kemur niðurstaðan, með leyfi forseta: ,,Það ár hyggst ríkisstjórnin nú taka til baka ríflega fjórðung af þessum kjarabótum með boðaðri skattahækkun einni og sér.`` Barnabætur sem hæstv. félmrh. hefur staðið fyrir síðan 1995 að lækka um nærri 2 milljarða, en hann náðarsamlegast ætlar að skila aftur á næstu þremur árum, herra forseti --- ég bið um að það sé tekið eftir því að það er ekki fyrr en á næstu þremur árum sem á að skila því sem hefur verið tekið á sl. fimm árum --- það á að rífa aftur. Það á líka að rífa aftur með þessari skattahækkun. Ég sé að hæstv. starfandi félmrh. er hættur að brosa þannig að ég vona að málflutningurinn hafi einhver áhrif.

Nei, nei.

Ja, svo forstokkaður er hæstv. starfandi félmrh. orðinn, herra forseti, að hann segir bara: nei, nei.

Ég hætti ekki að brosa.

Ég hélt að hæstv. ráðherra væri sá eini sem eftir væri í Framsfl. sem hægt væri að treysta til að standa vörð um láglaunafjölskyldurnar. Herra forseti. Ég vil líka nefna að aldraðir og öryrkjar munu verða mjög illa úti í áformum ríkisstjórnarinnar að knýja í gegn þessa skattahækkun. Í upplýsingum sem hafa komið fram hjá fjmrn. er það nefnt að þegar á næsta ári muni rúmlega 2.100 manns, sem greiða ekki skatta núna, fara að greiða skatta vegna þessara áforma ríkisstjórnarinnar. Þeim mun enn fjölga árið 2003 en ekki hefur unnist tími í þá útreikninga að finna út hvað sá fjöldi verður orðinn árið 2003 þegar skattahækkun ríkisstjórnarinnar er að fullu komin til framkvæmda en ég spái því að það verði ekki undir þrjú þúsund manns. Það er líka alveg gefið að það sem fyrst og fremst er um að ræða ef ekki er staðið við fyrirheit um skattleysismörkin með skattahækkuninni er að þetta kemur mjög illa við lífeyrisþegana. Í þessum rúmlega tvö þúsund manna hópi, sem verður væntanlega ekki undir þrjú þúsund og jafnvel fleiri á árinu 2003, er náttúrlega fyrst og fremst fólkið með lægstu launin, einstæðir foreldrar með lág laun, þar eru lífeyrisþegar og þar eru námsmenn. Ég held að þetta séu þeir hópar sem fylla þann flokk sem þarna er talinn upp, þ.e. þennan fjölda upp á á þriðja þúsund sem fer núna að greiða skatt en ekki hefur greitt skatt áður. Öryrkjabandalagið hefur gagnrýnt fyrirhugaðar skattahækkanir og segir að þróun skattleysismarka hafi verið með þeim hætti á síðasta áratug að jafnvel þeir sem hafa ekkert nema bætur almannatrygginga séu nú farnir að greiða af þeim beinan skatt. Það gerðist einmitt í tíð ríkisstjórnarinnar, í góðærinu þar sem ríkisstjórnin hefur haft tugi milljarða úr að spila umfram t.d. síðustu ríkisstjórn og núna með tekjuafgang upp á 30 milljarða sem er m.a. fenginn með því að hlunnfara lífeyrisþega upp á a.m.k. þrjá til fjóra milljarða miðað við þá stöðu og samanburð sem Samtök aldraðra hafa gert við árið 1995 um hvert hlutfall lífeyrisgreiðslna var miðað við almenn verkamannalaun. Tekjuafgangurinn sem ríkisstjórnin státar af upp á 30 milljarða er m.a. fenginn með því. Það er ástæðan fyrir því einmitt með skattleysismörkin að þau hafa lækkað að verulega hefur líka fjölgað í hópi lífeyrisþega sem farnir eru að greiða skatt. Í ályktun Öryrkjabandalagsins segir að öryrkjar séu farnir að greiða beinan skatt sem nemur tugum þúsunda á ári hverju og bendir Öryrkjabandalagið á að þetta gerist þrátt fyrir þá staðreynd að örorkulífeyrir og tekjutrygging hafi dregist verulega aftur úr þróun bæði lágmarkslauna og launavísitölu. Auðvitað minnir Öryrkjabandalagið líka á þá miklu hækkun sem hefur orðið á lyfjakostnaði og húsaleigu hjá þeim sem eiga ekki eigið húsnæði í hópi þeirra félaga. Í lokin leggur Öryrkjabandalagið áherslu á að komi til útsvarshækkana verði hún að fullu bætt með samsvarandi lækkun á tekjuskatti. Þetta er gegnumgangandi frá félagasamtökum, frá sveitarfélögunum, að fara aðra leið í þessu efni en ríkisstjórnin leggur til. Herra forseti. Nú gefst tími til þess að ræða nánar áhrifin af þeirri leið sem ríkisstjórnin leggur til þegar frv. sem hangir saman við þetta kemur í þingsali á nýjan leik. En ég hvet til þess, herra forseti, að reynt verði að ná niðurstöðu í þessu máli í samvinnu við ASÍ, BSRB, sveitarfélögin og stjórnarandstöðuna sem leiði til þess, herra forseti, að forða því að kjarasamningar séu settir í það uppnám sem þeir eru komnir í og sem eru komnir í þá stöðu að þeir eru við að bresta eins og varaformaður ASÍ sagði á fundi efh.- og viðskn. í gær. Ég held að það sé öllum til hagsbóta, líka stjórnarliðum, að ganga þannig til verks með heildarsamtökum launafólks, með Samtökum aldraðra og samtökum öryrkja og sveitarfélögum að sátt náist um þá leið sem farin er. Við vitum að við erum stödd á þeim tímapunkti í efnahagsmálum þjóðarinnar þar sem ýmsar blikur eru á lofti. Ég hygg að allir séu sammála því að þjóðarbúið megi ekki við verkföllum eftir áramótin fari svo sem menn óttast nú orðið alvarlega, ekki síst vegna þessara skattahækkana, að kjarasamningum gæti verið sagt upp í febrúarmánuði. Ég held að við verðum að vinna allt til þess að svo verði ekki og leið til þess er að setjast yfir það að finna leið til sátta í þessu máli og að velta ekki skattahækkunum með þessum þunga yfir á íbúa landsins með þeim afleiðingum að forsendur kjarasamninga bresti. Það er eingöngu það, herra forseti, sem fyrir okkur vakti á fundi efh.- og viðskn. í gærkvöldi og með máli okkar í upphafi fundar í dag að leita leiða til að forsendur kjarasamninga haldi. Herra forseti. Eins og varaformaður ASÍ orðaði það á fundi efh.- og viðskn. í gær er þetta heimatilbúin aðgerð ríkisstjórnarinnar að standa svona að máli. Engum er hægt að kenna um nema ríkisstjórninni sjálfri ef kjarasamningarnir halda ekki. Ástæða er til að rifja upp að það er undirskrifuð yfirlýsing í tengslum við kjarasamningana, af forustumönnum stjórnarflokkanna, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., þar sem talið er upp --- ég er ekki með það hér fyrir framan mig --- en mig minnir að það sé í fimm liðum aðgerðir sem ríkisstjórnin ætlaði að grípa til til að greiða fyrir kjarasamningum í marsmánuði sl. Einn mikilvægasti þáttur þeirrar yfirlýsingar til að greiða fyrir kjarasamningum var sá að skattleysismörkin héldu í við launaþróun. Það er sá liður í undirritaðri yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem fylgir með sem fylgiskjal með nál. minni hluta efh.- og viðskn. sem forusta ASÍ og heildarsamtök launafólks segja að ríkisstjórnin sé með verkum sínum að stefna að almennri hækkun, að ganga á bak orða sinna, eins og stendur í yfirlýsingu ASÍ ,,ganga á bak orða sinna um þróun skattleysismarka``. Herra forseti. Ég hef beint ákveðnum spurningum til hæstv. starfandi félmrh., sem ég vænti að fá svör við, og skal ekki endurtaka þær af því að ég veit að hæstv. ráðherra er minnugur maður og man þær spurningar sem ég hef lagt fyrir hann. En lokaorð mín skulu vera þau að ég skora á hæstv. ríkisstjórn að setjast að borði með fulltrúum ASÍ og sveitarfélaga og fá aðra niðurstöðu í þau mál sem við ræðum hér en nú stefnir í.

Hæstv. forseti. Ég ætla mér ekki að svara fyrir flókin skattamál í þessu stutta andsvari enda kannski nær hæstv. fjmrh. að gjöra slíkt. Hitt er annað mál að ég vil segja við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að sem betur fer talar hún eins og hún gerði þegar hún var í ríkisstjórn. Hún er trú málflutningi sínum og það virði ég og ég vona að hún ætli ekki alltaf öðrum að verða umskiptingar. Ég er þakklátur fyrir rödd hennar í garð öryrkja og fátækra og sú rödd þarf að hljóma í þessum þingsal. Hún heldur mönnum við efnið og er mikilvæg því að kannski eru þeir of fáir í velmegunarþjóðfélagi samtímans sem vilja berjast eins og hv. þm. gerir. Ég tek undir margt sem hún segir þó að myndin sé ýkt og harmi þrungin þegar hún flytur hana úr þessum stól. Ég var sjálfur þannig staddur 1995 vegna þess ástands sem var í þjóðfélaginu. Unga fólkið var að tapa atvinnunni, kjaraskerðingarnar blöstu alls staðar við og við vorum að verða fátæk þjóð. Nú er staðan önnur og lífskjörin hafa batnað. Þegar kjörin hafa batnað um 25--30% á þessum fimm árum er staðan allt öðruvísi í landinu. Maður stendur ekki frammi fyrir grátandi fólki vegna atvinnuleysis og missis eigna sinna eins og var. Þess vegna er það alveg rétt, það er staða til að reyna að ná sátt um málefni aldraðra og öryrkja og vinna sig út úr frumskógi skerðingar á barnabótum, tryggingabótum og örorkubótum.

Herra forseti. Ég ætla ekki að segja margt um þessa ræðu. Ég vona að efndir fylgi síðustu orðum sem hæstv. ráðherra lét falla vegna öryrkja og aldraðra vegna þess að sannarlega er kominn tími til að þessi hópur fái sinn hluta af góðærinu. Hvernig sem á málin er litið, hvaða tölur sem settar eru fram í því efni, þá held ég að allir viðurkenni að aldraðir og öryrkjar hafa ekki fengið samsvarandi hlut af góðærinu og aðrir í þjóðfélaginu. Sannarlega er ekki ástæða til að vera að setja aukabagga á þennan hóp sem gert er með þeirri almennu skattahækkun sem ríkisstjórnin stendur nú fyrir. Herra forseti. Ég spyr: Getur hæstv. starfandi félmrh. svarað þeirri spurningu sem ég lagði fyrir hann um það hvort tekin hafi verið inn í uppgjör milli ríkis og sveitarfélaga frestun á skattlagningu á söluhagnaði en ríkisskattstjóri metur í svari sínu til þingflokks Samfylkingarinnar að sveitarfélögin hafi orðið fyrir tekjutapi vegna þessa upp á 2 milljarða kr.? Er hæstv. ráðherra tilbúinn að beita sér fyrir því að þær upplýsingar liggi fyrir við 3. umr. málsins áður en þetta frv. verður að lögum?

Hæstv. forseti. Ég tel sjálfsagt að fara yfir það hvernig og hvort hægt er að svara þeim spuringum og ég skal fara yfir það með ráðuneytinu. Ég vil aðeins halda áfram í þeirri umræðu sem hv. þm. ýkir oft þrátt fyrir að mér þyki vænt um málflutning hennar og vænt um tryggð hennar og festu í stjórnmálastarfi hennar, en þá er það svo að ég get tekið undir það með hv. þm. að ég hef áhyggjur af tekjuskiptingunni og hún er öðruvísi en hún ætti að vera. Það er ekki ný bóla. Ég hef stundum áhyggjur af verkalýðshreyfingum sem skoða ekki heldur þann litla fátæka hóp sem hún var að tala um heldur styðja brattan stiga. Tekjuskiptingin er atriði sem atvinnulífið og verkalýðshreyfingin verður að fara yfir. Atvinnulífið verður að svara því á tímum velmegunar hvort ekki sé staða til að hækka lægstu launin meira. Ég vil aðeins segja að það er auðvitað ýkt umræða þegar talað er um að ríkisstjórnin ætli að láta lífeyrisþega, láglaunafólk og eldri borgara borga brúsann. Það er rangt. Staðan er sú að við erum að bæta kjör þessa fólks eins og annarra. Mér finnst að þingið, hvort sem það eru stjórnarliðar eða stjórnarandstaða, verkalýðshreyfingin og öll öfl í þjóðfélaginu, þurfi að setjast yfir umræðuna, kryfja hana til mergjar, en hafa hana ekki í þeirri rugluðu umræðu að allt þetta fólk, eins og eldri borgarar, búi við slök kjör. Það eru margir fátækir sem þurfa meiri pening í röðum þeirra og þar þarf verk að vinna og ná þjóðarsátt um, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég vil svo sannarlega mótmæla því að ég sé að ýkja varðandi stöðu elli- og örorkulífeyrisþega, hvernig þeir hafi verið hlunnfarnir af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Ég vil í því sambandi minna hæstv. ráðherra á, ef það hefur farið fram hjá honum, að hópur aldraðra stóð fyrir framan Alþingishúsið þegar við komum til þings í haust til þess að mótmæla því hvernig ríkisstjórnin hefur farið með lífeyrisþega og hvernig þeir hafa verið hlunnfarnir. Samtök aldraðra lögðu fram gögn í því máli. Það eru gögn sem ég hef notað og stuðst við. Hæstv. ráðherra er þá að segja að fulltrúar Samtaka aldraðra og forsvarsmenn þeirra ýki stöðuna ef hann ber upp á mig slíkan málflutning, þannig að ég mótmæli því auðvitað. Hæstv. ráðherra ætti líka að íhuga þegar hann er að bera saman stöðuna núna og 1995, hvernig biðlistarnir eftir leiguíbúðum hafa lengst í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það voru ekki 2.000 manns á árinu 1995 sem biðu eftir leiguíbúðum og það er verst staddi hópurinn í þjóðfélaginu. Biðlistarnir eftir húsnæði fyrir fatlaða hafa líka lengst í tíð þessarar ríkisstjórnar. Ég er ekkert að ýkja í því sambandi. Tölur um biðlista hjá Öryrkjabandalaginu og Þroskahjálp, hjá Reykjavíkurborg og stærstu sveitarfélögunum í landinu, segja sína sögu. Nýlega kom fram í fjölmiðlum að 300 fjölskyldur voru í algjörri neyð í Reykjavík einni, höfðu ekki þak yfir höfuðið og bjuggu inni á ættingjum. Þetta er staðan á tímum góðæris í tíð þessarar ríkisstjórnar. Þetta eru ekki ýkjur, herra forseti. Þetta er blákaldur raunveruleiki sem fólk sem býr við slík kjör og aðbúnað stendur frammi fyrir. Ég ýki ekki neitt í því sambandi. Þess þarf ekki, herra forseti.

Herra forseti. Það gengur ekki að fulltrúar Samfylkingarinnar í fjárln. komi hér upp eftir hádegi og gagnrýni ríkisstjórnina fyrir að sýna ekki nægt aðhald í peningamálum, að hún skili ekki nógum hagnaði af ríkissjóði, og að menn úr efh.- og viðskn. og félmn. komi svo hér undir kvöldmat og gagnrýni ríkið fyrir að eyða ekki meiri peningum. Það gengur ekki upp. Menn verða að vera sjálfum sér samkvæmir. Efnislega varðandi nokkur atriði í ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Það að hækka persónuafsláttinn, halda skattleysismörkunum óbreyttum eða hækka þau, er mjög dýr leið og það þekkir hv. þm. sem er jafnaðarmaður. Það er mjög dýr leið að hækka persónuafsláttinn á alla línuna. Mun skynsamlegra er að fara þá leið sem lögð er til í breytingartillögum við frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt, þ.e. að hækka við þá hópa sem þurfa á hækkun að halda, barnafólk og það fólk sem minnst má sín. Í annan stað vita allir sem hafa sett sig inn í það að farið hefur verið í kringum núgildandi reglur um frestun á skattlagningu á söluhagnaði. Menn hafa framlengt þessi tvö ár, ár eftir ár og aldrei borgað neinn skatt. Í sjálfu sér er því þessi tillaga um 10% sett fram til þess að bregðast við því. Af því hér er talað um skuldir heimilanna þá vil ég í lokin spyrja: Hver er skoðun hv. Jóhönnu Sigurðardóttur á framferði lífeyrissjóðanna og fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar 

Herra forseti. Skoðun mín á afstöðu lífeyrissjóðanna til þess að flytja sitt fjármagn og fjárfesta erlendis kemur fram í nefndaráliti minni hlutans þegar ríkisstjórnin var að afgreiða þeim heimild til þess að auka flutning á fjármagni úr landi. Þá mótmæltum við því, tefldum fram þeim rökum sem nú eru komin fram um hvaða áhrif þetta hefði á efnahagsumhverfið þannig að í nefndaráliti er hægt að lesa um niðurstöðu mína og stjórnarandstöðunnar í því máli. Við viljum aðhald. Samfylkingin vill aðhald. En hún vill ekki að láglaunafólkið og lífeyrisþegarnir eigi að bera uppi það aðhald. Hvað er þessi ríkisstjórn að gera? Hún er að lækka skatta á fjármagnseigendur. Tekjutap ríkis og sveitarfélaga af þeim sökum samkvæmt plöggum frá ríkisskattstjóra er 8,5 milljarðar. Hér er verið að hækka skatta á íbúana upp á 2,5 milljarða þegar frá er tekin þessi mildandi aðgerð sem ríkisstjórnin ætlar að beita sér fyrir. Þá er engu að síður skattahækkun upp á 2,5 milljarða. En hér hefur fjármagnseigendum verið hlíft og ríkisstjórnin ætlar að ganga lengra. Hún ætlar að lækka skatta á þennan hóp niður í 10% úr 38%, á sama tíma og hún hækkar skatta á lífeyrisþega og lægst launaða fólkið í landinu. Þannig vill Samfylkingin ekki sjá aðhald í þessu þjóðfélagi. Hún vill taka á þeim sem eiga peningana. Hún vill taka á þessari gengdarlausu fjármagnstilfærslu til þeirra sem betra hafa það, frá þeim fátæku og frá lífeyrisþegum. Þannig viljum við stjórna landinu en ekki eins og Framsfl. hefur gert með Sjálfstfl., að mylja sífellt undir þá sem mest hafa fyrir í þjóðfélaginu. Þannig á ekki að stjórna landinu. Og ég mundi nú ekki nefna barnabætur í sporum Framsfl. ef litið er til þess hvernig þeir hafa staðið að þeim málum sl. fimm ár.

Herra forseti. Við getum um margt verið sammála, ég og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, en þó ekki um aðferðafræði. Ég að vísu hef ekki undir höndum þetta plagg frá ríkisskattstjóra sem stílað er á Samfylkinguna. Fróðlegt væri að sjá það. Ég get ekki sett mig inn í það hér og nú. Það er hins vegar staðreynd að menn hafa farið fram hjá þessum 38% mörkum. Ég er sammála þingmanninum í prinsippinu að að sjálfsögðu eigum við að skattleggja þá sem mest hafa, að sjálfsögðu. Ég skil það svo að hér sé verið að reyna að finna leið til þess. Við verðum að vera raunsæ og horfa á það hvað gengur upp í þessu og tilbúin að styðja allar góðar leiðir í þeim efnum. Varðandi barnabæturnar þá höfum við hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir áður rætt um barnakortin. Og það er gleðilegt að geta bent á það nú á þessu þingi að menn hafa þó náð þeim áfanga að taka upp ótekjutengdar barnabætur fyrir börn undir sjö ára aldri og það á hálfnuðu kjörtímabilinu. Það er staðreynd að verið er að koma verulega til móts við barnafólk í þessu frv. um breytingar á skattkerfinu sem reyndar er ekki hér til umræðu heldur kemur seinna á dagskrá. 
             Það er staðreynd að við erum að leggja til hækkun til barnafólks. Við framsóknarmenn erum nokkuð stoltir af því að hafa náð fram, þegar kjörtímabilið er hálfnað, ótekjutengdum barnabótum til barnafólks með börn undir sjö ára aldri. Við skulum spyrja að leikslokum í þessum efnum.

Herra forseti. Á árinu 1995, áður en þessi ríkisstjórn tók við, var ótekjutengdi hluti barnabótanna að meðaltali 40.000 kr. með hverju barni. Eftir þrjú ár ætlar Framsfl. að skila til baka 2 milljörðum sem hafa verið teknir af barnafjölskyldum frá árinu 1995. Ótekjutengdi hlutinn eftir að frv. ríkisstjórnarinnar hefur verið samþykkt verður aðeins 33.000 kr. með börnum upp að sjö ára aldri en var 40.000 kr. að meðaltali á árinu 1995 með börnum upp að 16 ára aldri. Framsfl. lofaði því að greiddar yrðu 30.000 kr. með öllum börnum, kæmist hann til valda.

Nú eru komnar 33.000 kr. og kjörtímabilið hálfnað.

Ég ætla að rifja upp út af þessu frammíkalli um að komnar eru 33.000 kr. og kjörtímabilið hálfnað, að formaður hv. þm., hæstv. utanrrh. sagði aðspurður í sjónvarpsviðtali að ekki væri von á meiru á þessu kjörtímabili að því er varðar barnabæturnar þannig að með því verður auðvitað grannt fylgst. Eftir þrjú ár þegar ríkisstjórnin hefur skilað þessum 2 milljörðum sem hún tók af barnafjölskyldum sl. fjögur ár --- hún skilar því til baka á þremur árum --- erum við ekki einu sinni komin í þá stöðu sem barnafjölskyldur voru í miðað við hvað þær fengu úr ríkissjóði þegar þessi ríkisstjórn tók við. Ég mundi fara varlega, herra forseti, í að tala um það sem ríkisstjórnin ætlar að gera fyrir barnafjölskyldurnar.

Herra forseti. Í upphafi vil ég segja aðeins örfá orð um þær umræður sem nú hafa spunnist um frv. Í fyrsta lagi sagði hæstv. starfandi félmrh., Guðni Ágústsson, að þjóðfélagið nú væri gerbreytt frá því sem var um miðjan tíunda áratuginn, að nú væri uppgangur og velsæld. Á þeim tíma eða árið 1995 hefði víða mátt finna fólk í erfiðleikum. Nú væri runninn upp annar tími. Staðreyndin er náttúrlega sú að margt fólk og allt of stór hópur Íslendinga á í mjög miklum erfiðleikum þrátt fyrir uppgang í efnahagslífi undangenginna ára og bera þess t.d. vott langar biðraðir eftir húsnæði. Fram kom í fréttum ekki alls fyrir löngu að um 500 manns eru á biðlista eftir húsnæði í Reykjavík og þar af eru um 300 fjölskyldur sem eiga í miklum erfiðleikum, hafa ekki í neitt hús að venda. Við höfum áður farið yfir stöðuna hjá þeim öryrkjum og öldruðum og láglaunafólki sem lakast standa. Annað sem ég vildi nefna í upphafi ræðu minnar eru fullyrðingar sem komu fram hjá hv. þm. Árna Gunnarssyni um barnabætur og hin miklu afrek sem Framsfl. er að vinna á því sviði. Staðreyndin er sú að enda þótt til standi að koma með ótekjutengdar barnabætur að upphæð rúmlega 30.000 kr., 33.000 kr. mun það vera, fyrir börn fram að sjö ára aldri, var ótekjutengdi hluti barnabótanna að meðaltali 40.000 kr. um miðjan tíunda áratuginn. Það er líka staðreynd að samkvæmt núvirði eru barnabæturnar 2 milljörðum lægri en í upphafi tíunda áratugarins og samkvæmt áætlunum stjórnvalda verður hluta af þeirri upphæð skilað til baka í áföngum á komandi árum. Meiri er nú stórhugurinn ekki.  Í þriðja lagi langar mig til að nefna umræðuefni sem hefur fléttast inn í umræðuna og það er hlutur lífeyrissjóðanna. Þar var vikið að ábyrgð verkalýðshreyfingar varðandi flutning á fjármagni úr landi vegna þess að fulltrúar verkalýðshreyfingar eiga aðild að stjórnum lífeyrissjóðanna. Ég tek undir að það er áhyggjuefni hve mikið fjármagn hefur streymt út úr landinu og þá ekki síst vegna fjárfestingarstefnu lífeyrissjóðanna. Í því sambandi vil ég minna á að lífeyrissjóðirnir starfa samkvæmt lögum og rammalöggjöf sem gildir um lífeyrissjóðina í landinu. Samkvæmt þeirri rammalöggjöf er lífeyrissjóðunum gert að fjárfesta jafnan þar sem arðurinn af fjármagninu er mestur. Einnig þarf sú forsenda að vera fyrir hendi að öryggið sé mest. Með þetta í huga hafa lífeyrissjóðirnir verið að dreifa áhættu en jafnframt að leita að sem hagstæðastri fjárfestingu. Ég vil láta þess getið að ég einn þingmanna, held ég, greiddi atkvæði gegn þessu ákvæði rammalöggjafar um lífeyrissjóðina. Ég tel að einmitt með þessari hugsun hafi verið grafið undan þeirri samfélagslegu ábyrgð sem lífeyrissjóðirnir voru reistir á. Þar var hugsað um hagsmuni samfélagsins alls en ekki þrönga gróðahagsmuni lífeyrissjóðanna hvers um sig. Þetta vildi ég segja, herra forseti, í upphafi máls míns. Við erum að ræða frv. til laga um tekjustofna sveitarfélaga. Þetta frv. byggir á starfi nefndar sem skipuð var á sínum tíma af hálfu ríkisstjórnarinnar til að endurskoða tekjustofna sveitarfélaga. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs mótmælti því þegar ekki var orðið við tilmælum okkar um að fá fulltrúa í nefndina en hún skilaði áliti án þess að við ættum þess kost að koma sjónarmiðum okkar að. Ég ætla ekki að tíunda allar niðurstöður nefndarinnar. Niðurstöðurnar er að finna í eins konar úrdrætti sem er birtur sem fylgiskjal með þessu frv. en þar kemur m.a. fram að á tíunda áratugnum hafi bókfærðar skatttekjur sveitarsjóðanna aukist að raungildi um 69%, meðan rekstrargjöld að meðtöldum fjármagnsgjöldum hafa aukist um 97,4%, þ.e. á einum áratug aukast tekjur sveitarfélaganna um tæplega 70%, en útgjöldin verða næstum því helmingi meiri, aukast um 97,4%. Allan síðasta áratug voru sveitarsjóðirnir reknir með halla. Hann mun hafa verið mestur árið 1994, eða 8,6 milljarðar, en árið 1999 var hann 2,7 milljarðar kr. Samkvæmt fjárhagsáætlun sem gildir fyrir þetta ár, árið 2000, verður áframhald á hallarekstri sveitarfélaganna í landinu. Heildarskuldir sveitarsjóða voru í árslok 1999 51,8 milljarðar kr. og hafa þar með rúmlega tvöfaldast síðan 1990. Í þessu samhengi er vert að rifja upp skuldaþróun hjá ríkinu. Skuldir ríkisins hafa verið á niðurleið á undangengnum árum. Hefur ekki lítið verið gumað af því í þessum ræðustól en á sama tíma kemur í ljós að skuldir sveitarsjóðanna eru að aukast og skuldir íslensku þjóðarinnar í heild sinni hafa farið vaxandi. Samkvæmt áætlunum ríkisins, eins og þær hafa birst í gögnum frá Þjóðhagsstofnun og öðrum peningastofnunum ríkisins, spástofnunum, mun verða framhald á skuldaaukningu Íslendinga. Þarna er að finna verulegan hluta þessarar skuldaaukningar hjá sveitarfélögunum, 51,8% milljarðar í árslok 1999. Peningalegar eignir sveitarfélaganna hafa einnig aukist en þó ekki í takt við skuldirnar og því hefur peningaleg staða sveitarsjóðanna versnað um nærri 21 milljarð síðan 1990, eða um liðlega 72 þús. kr. að meðaltali á íbúa. Ég ætla ekki að fara nánar í niðurstöður nefndarinnar að öðru leyti en því að rifja upp að nefndarmenn velta því fyrir sér hvað valdi þessum erfiðleikum. Byggðaröskunin hefur reynst kostnaðarsöm, annars vegar fyrir þau sveitarfélög sem missa fólk frá sér, það verða færri einstaklingar eftir til þess að bera sameiginlegar byrðar, en einnig verða þau sveitarfélög sem fá fólkið til sín fyrir búsifjum því það kostar sitt að taka á móti fólkinu, veita því þjónustu og þar fram eftir götunum. Þá er þess getið að áhrif ýmissa laga og reglugerðarbreytinga hafi leitt til aukinna útgjalda sveitarfélaga án þess að í öllum tilvikum hafi verið tryggt að nægjanlegir tekjustofnar hafi fylgt í kjölfarið. Þá segir að skattalagabreytingar undanfarinna ára hafi skert útsvarstekjur sveitarfélaga og þannig skapað ákveðið ósamræmi á milli þróunar útgjalda og tekna. Ef við förum lengra aftur í tímann má minna á að tekin var tekjustofn frá sveitarfélögunum, aðstöðugjöldin, það var fyrstu árum tíunda áratugarins, en það ár sem þau voru afnumin nam aðstöðugjaldið, ef ég man rétt, á milli 5 og 6 þús. milljónum króna. Þetta eru ...  
             Hv. formaður félmn., Arnbjörg Sveinsdóttir, er komin í salinn en henni til upplýsingar get ég getið þess að ég fór nokkrum orðum um þá umræðu sem hefur þegar farið fram um þetta frv., svona sitthvað sem snertir skatta almennt. Síðan hef ég verið að rifja upp á hvaða grunni þetta frv. er reist, á niðurstöðum nefndar sem skipuð var á sínum tíma til að endurskoða lög um tekjustofna sveitarfélaga. Þar kom fram hversu bág staða þeirra væri og hvers vegna og er ég þar kominn að efni þessa frv. En í frv. er lagt til að hámarksútsvarsprósenta sveitarfélaga verði hækkuð og það í tveim áföngum en samtals nemi hækkunin 0,99%, eða tæpu 1%. Fyrir þessu er gerð grein í 5. og 6. gr. frv. Í fyrsta áfanga er lagt til að hámarksheimild til útsvarsálagningar hækki um 0,66% og verði því 12,7% í stað 12,04% eins og nú er. Í seinni áfanga er lagt til, eða 1. jan. 2002, að hámarksheimild hækki um 0,33% til viðbótar og verði því 13,03% í stað 12,7% miðað við fyrri áfanga. Þá er gert ráð fyrir breytingu á fasteignasköttum en lagt er til að álagningarstofn fasteignaskatts verði fasteignamat. Breytingin hefði í för með sér með sér verulega lækkaðar álögur fyrir einstaklinga og fyrirtæki utan höfuðborgarsvæðisins en með þessari breytingu er skatturinn lagður á raunverulegt verðmæti fasteigna. Þetta er eins og ég segi hagsmunamál fyrir fólk utan höfuðborgarsvæðisins. Það segir sig sjálft að sveitarfélögin þar sem einstaklingarnir hagnast með þeim hætti verða af tekjum og er gert ráð fyrir því að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga bæti þeim þetta tekjutap sem er talið verða 1,1 milljarður kr. Síðan leggur nefndin til, þó það sé ekki í þessu frv., að til sögunnar komi sérstakt framlag úr jöfnunarsjóði, 700 millj. kr. tvisvar á ári. Að uppistöðu til gengur þetta frv. út á heimild til útsvarshækkana og breytinga á álagningarstofni fasteignaskatts. Ég vil byrja á að taka undir með stjórnarandstöðunni í umsögnum sínum um þetta frv. en í minnihlutaáliti félmn., sem er undirritað af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni segir m.a., með leyfi forseta: ,,Í fyrsta lagi fela tillögurnar í sér alls ónógar aðgerðir til að rétta við afkomu sveitarfélaganna. Að mati margra þyrftu tekjur sveitarfélaganna að aukast um allt að tvöfalda þá fjárhæð sem ætlunin er að færa þeim með heimildum til hækkunar á útsvari samkvæmt þessu frumvarpi og tillögum tekjustofnanefndar sem ganga aftur í frumvarpinu.`` Ég endurtek: Tekjur sveitarfélaganna þyrftu að hækka um tvöfalda þá fjárhæð sem ætlunin er að færa þeim með heimildum til hækkunar á útsvari. Undir niðurlag greinargerðar hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar segir: ,,Niðurstaða 2. minni hluta er sú að hér sé eingöngu um að ræða afar takmarkaða úrlausn hvað varðar tekjuforsendur sveitarfélaga.`` En út á hvað skyldu deilurnar um þetta frv. fyrst og fremst ganga? Ég held það sé aðallega tvennt sem menn ræða hér. Í fyrsta lagi deilir enginn um að nauðsyn beri til að færa tekjur frá ríki yfir til sveitarfélaga. Ríkið hefur á undanförnum árum verið að færa verkefni af herðum sínum yfir á herðar sveitarfélaganna án þess að nægjanlegir tekjustofnar hafi verið látnir fylgja með.

Þess vegna var tekjustofnanefndin sett á laggirnar.

Þess vegna var tekjustofnanefndin sett á laggirnar, það er hárrétt hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni. Um þetta er ekki deilt. Um hitt er deilt hvernig að þessu er staðið. Sveitarfélögunum er gefin heimild til að hækka útsvar sitt um tæpt eitt prósentustig. Á móti kemur síðan ríkissjóður og lækkar tekjuskatt um þriðjunginn af þessari upphæð, þessari tölu, 0,33%. Fari svo að sveitarfélögin nýti útsvarshækkunarheimildina að fullu þá verður um að ræða hækkun á sköttum einstaklinga sem nemur 0,66%. 
             Ég held að mér muni ekki reynast erfitt að ná þráðunum saman að loknu matarhléi.

Þá skilur forseti það þannig að hv. þm. sé tilbúinn að gera hlé á ræðu sinni.

Það skal ég gera.

Herra forseti. Við erum að fjalla um frv. til laga um tekjustofna sveitarfélaga. Fram til þessa hef ég farið almennum orðum um þetta efni, minnt á að frv. er byggt á úttekt sem gerð var af nefnd sem skipuð var á sínum tíma um fjárhagsstöðu sveitarfélaganna og tillögum þeirrar nefndar til úrbóta en eins og fram kemur í fylgiskjali með frv. er ekki um það deilt að fjárhagur sveitarfélaganna er bágur enda heildarskuldir þeirra yfir 50 milljarðar kr., 51,8 milljarðar. Hefur skuldin stóraukist á undangengnum árum enda er það svo að það hefur gerst í senn að sífellt fleiri verkefnum hefur verið hlaðið á sveitarfélögin. Verkefni sem voru áður hjá ríkinu eru nú komin til sveitarfélaganna. Þetta hefur gerst án þess að nægir tekjustofnar hafi fylgt með. Þá hefur það einnig gerst að sveitarfélögin hafa verið svipt tekjustofnum. Nægir þar að minna á aðstöðugjöldin sem námu 5.000--6.000 millj. kr. á ári hverju. Á sama tíma og þessu fer fram hefur orðið mikil byggðaröskun í landinu en hvernig sem á hana er litið veldur hún sveitarfélögunum búsifjum, ekki síst þeim sveitarfélögum sem missa fólkið frá sér. Það segir sig sjálft að verði færri eftir til að rísa undir sameiginlegum byrðum þá þyngjast þær byrðar. Einnig hefur komið fram að kostnaðaraukinn er verulegur hjá sveitarfélögum sem taka við fólksstraumnum. Það á t.d. við um Reykjavík. Ég vitnaði í álit stjórnarandstöðunnar og vitnaði í álit hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem minnir á að tillögurnar feli í sér ónógar aðgerðir til að rétta við afkomu sveitarfélaganna en hann bendir á að tekjur sveitarfélaganna þyrftu að aukast um allt að tvöfalda þá fjárhæð sem ætlunin er að færa þeim með heimildum til hækkunar á útsvari samkvæmt þessu frv. og reyndar einnig tillögum tekjustofnanefndar. Eins og ég gat um fyrr í máli mínu eru fleiri tillögur frá nefndinni en koma fram í þessu frv., t.d. framlag tvisvar sinnum 700 millj. í hvort skipti í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon segir undir lok álits síns að frv. feli í sér afar takmarkaða úrlausn hvað varðar tekjuforsendur sveitarfélaganna. Ég held að óhætt sé að segja að fjárhagsstaða sveitarfélaganna er afar mismunandi og víst að sum þeirra standi frammi fyrir stærri vanda en önnur. Það er t.d. þannig að sveitarfélög, sem hafa þurft að innleysa til sín fjölda félagslegra íbúða án þess að þau hafi tök á því að losna við þær, hafa valdið þeim verulegum erfiðleikum. Þar mætti nefna einn þáttinn sem er óleystur og spurning á hvern hátt ríkisvaldið ætlar að koma að málum vegna þess að ekki er hægt að líta á þá húsnæðisstefnu sem rekin hefur verið í landinu sem einkamál einstakra byggðarlaga eða sveitarfélaga og eðlilegt að ríkissjóður komi á einhvern hátt að þeim málum. Ég gat einnig um það fyrr í umræðunni og fyrr í ræðu minni og reyndar vék ég að því í umræðu í dag að þetta frv. um tekjustofna sveitarfélaga bæri að skoða með tilliti til annarra frv. um tekjuöflun til samfélagssjóða. Vísa ég þar í frv. sem átti einnig að vera til umræðu í dag um tekjuskatt og eignarskatt. En fyrir liggur á þinginu frv. sem felur í sér lækkun á tekjuskatti. Ég held að nauðsynlegt sé að skoða þessi frv. tvö í heild sinni. Ég var þar kominn í máli mínu að ég var að rifja upp í hverju andmælin gegn þessum skattbreytingum væru fólgin. Ég held að enginn deili um nauðsyn þess að færa tekjustofna frá ríkinu til sveitarfélaga og að efla tekjustofna sveitarfélaganna. Enginn deilir um nauðsyn þessa. Spurningin er hins vegar sú hvort réttlætanlegt sé við þessar aðstæður að nota tækifærið til að hækka skatta almennt eins og gert er því nýti sveitarfélögin heimildarákvæði til útsvarshækkunar að fullu vegur tekjuskattslækkunin aðeins upp í þriðjunginn af fyrirhugaðri útsvarshækkun, 0,33% af þeim 0,99% sem hækkun til útsvarsheimildar felur í sér. Því er um að ræða skattahækkun upp á 0,66%. Þessu atriði hafa menn verið að andmæla og þá einnig sveitarfélögin, ekki síst á suðvesturhorninu. Reyndar gat ég ekki um það núna í upprifjun minni að annað veigamikið atriði í þessu frv. er sú breyting sem gerð er á álagningarstofni fasteignaskatta sem verður núna fasteignamat og þá raunverulegt verð fasteignanna, sem er eðlilegt. Þetta gerir ekki mikla breytingu fyrir sveitarfélögin á suðvesturhorninu en fyrir sveitarfélög og einstaklinga annars staðar hefur þetta miklar breytingar í för með sér, umtalsverða skattalækkun fyrir einstaklingana og þar með tekjumissi fyrir sveitarfélögin sem þeim verður bætt upp með framlagi úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, 1,1 milljarði kr. að því talið er. Víða á landsbyggðinni munu menn því njóta skattalækkunar vegna þessa samspils en það mun ekki eiga við um suðvesturhornið. Það eru því svolítil blendnar tilfinningar þegar menn nálgast þessi mál. Ég held hins vegar að alvarlegasti þátturinn sé ekki einvörðungu skattahækkunin sem þetta frv. felur í sér, heldur það hvernig hún kemur fram. Þar vísa ég til skattleysismarkanna. Ekki er nóg með að verið sé að hækka skatta á launafólk, á almenning, heldur munu skattleysismörkin lækka af völdum þessara breytinga. Eftir því sem skattprósentan hækkar án þess að persónuafslátturinn fylgi með hefur það í för með sér að skattleysismörkin lækka. Þetta er þvert á það sem ríkisstjórnin hefur lofað og gerði hér í mars sl. í tengslum við kjarasamninga sem voru þá í smíðum og kenndir hafa verið við Flóabandalagið og þvert á það sem ríkisstjórnin hefur lýst yfir og lofað. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara yfir allar þær umsagnir sem hafa borist í tengslum við þessi frv. Ég ætla engu að síður að leyfa mér að vitna í örfáar álitsgerðir. Hjá sveitarfélögunum kemur almennt fram andstaða við að tekjuskattur skuli ekki lækkaður til móts við hækkun útsvarsins. Það er gegnumgangandi í umsögnum sveitarfélaganna. Ég ætla að leyfa mér að vitna í álitsgerð eða samþykkt borgarstjórnar Reykjavíkur frá 16. þessa mánaðar en þar segir, með leyfi forseta, m.a.: ,,Borgarráð Reykjavíkur fagnar því að loksins skuli hafa fengist viðurkenning ríkisins á þeirri staðreynd að verulega hefur hallað á sveitarfélögin í fjármálalegum samskiptum þeirra við ríkið á undanförnum árum og að tekjustofnar þeirra hafa ekki verið í samræmi við lögskyld og aðkallandi verkefni.`` Þetta er nokkuð sem oft hefur verið deilt um í þessum sal en ég held að enginn geri það lengur. Ég held að enginn deili lengur um það að verulega hafi hallað á sveitarfélögin í samskiptum við ríkisvaldið. Reyndar deila menn enn um upphæðir, núna síðast um tilkostnaðinn við flutning grunnskólans. Þrjár skýrslur hafa komið fram, allar með mismunandi niðurstöðum, en þær eiga þó eitt sameiginlegt, að í öllum tilvikum, þótt í mismiklum mæli sé, fæst það staðfest að það hallar á sveitarfélögin. Það er staðreynd. Þetta er fyrsta atriðið sem borgarstjórn nefnir í ályktun sinni, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Það var mat fulltrúa sveitarfélaganna í hinni svokölluðu tekjustofnanefnd að tekjuþörf sveitarfélaganna vegna aukinna verkefna og ákvarðana ríkisvaldsins í skattamálum væri um 6--7 milljarðar á ári. Þrátt fyrir að þessi leiðrétting á tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga hafi ekki náðst fram telur borgarráð engu að síður að nefndin hafi náð mikilvægum áfanga varðandi endurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaga sem mun skila sveitarfélögunum á landinu um 2.500 millj. kr. tekjuauka á næsta ári og um 3.750 millj. kr. á árinu 2002 komi tillögur hennar að fullu til framkvæmda. Engu að síður hlýtur borgarráð að gera alvarlegar athugasemdir við að samfara auknum heimildum sveitarfélaga til að hækka útsvar um 0,99% á næstu tveimur árum skuli ríkið ekki hafa áform um að lækka tekjuskattinn nema um 0,33% á næsta ári eða sem nemur 1.250 millj. kr. Tillögurnar munu því hafa í för með sér almenna skattahækkun sem mun bitna harðast á íbúum höfuðborgarsvæðisins.`` Hér er væntanlega vísað í breytingar á álagningarstofni fasteignaskattsins. Og áfram segir, með leyfi forseta: ,,Það er óviðunandi að leiðréttingu á óréttlátri tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga skuli með þessum hætti velt yfir á íbúa sveitarfélaganna --- jafnvel undir því yfirskini að það sé við sveitarfélögin að sakast. Borgarráð skorar því á Alþingi að lækka tekjuskatt ríkisins á næstu tveimur árum til jafns við auknar heimildir sveitarfélaga til hækkunar útsvars eða um 0,99%.`` Hér kemur aftur fram að menn skoða almennt bæði þessi frv., frv. um tekjustofna sveitarfélaga og frv. um tekjuskatt og eignarskatt, þar sem gert er ráð fyrir lækkun á tekjuskatti um 0,33%, í heild sinni, skoða þessi mál heildstætt. Eins og ég segi þá er það rauður þráður í umsögnum sveitarfélaganna að þau andæfa því að tekjuskatturinn skuli ekki lækkaður til jafns við heimildina til útsvarshækkunar. Nú vil ég að það komi skýrt fram að ég er mjög eindreginn fylgismaður þess að almannaþjónustunni séu tryggðar nægilegar tekjur, traustir tekjustofnar. Ég er mjög eindregið fylgjandi því og hef farið mjög varlega í að gagnrýna skattahækkanir. Ég hef verið fremur fylgjandi skattahækkunum, að sjálfsögðu að því gefnu að sköttunum sé varið skynsamlega og réttlátlega, t.d. til að búa hér til betra og réttlátara og hagkvæmara húsnæðiskerfi, heilbrigðiskerfi, menntakerfi og áfram mætti telja. En að sjálfsögðu skiptir einnig höfuðmáli hvernig þessara skatttekna er aflað og þá horfa menn náttúrlega til reynslunnar, til þess hvað þessi ríkisstjórn hefur verið að gera, hverjar áherslur hún hefur haft í skattamálum. Fyrir um tíu árum síðan greiddu fyrirtæki á Íslandi yfir 50% tekjuskatt. Nú er sá tekjuskattur kominn niður í 30%. Menn eru hér að föndra með tilraunir í samstarfi við Verslunarráð Íslands, viðskiptaráðuneytið og Verslunarráðið, um svokölluð alþjóðleg viðskiptafélög. Þau eiga ekki að greiða neina 30% tekjuskatta heldur 5% og þau eiga að vera undanþegin stimpilgjöldum, undanþegin eignarskatti. Annað afrek ríkisstjórnarinnar á liðnum árum er að þrengja tekjustofn fyrir arðgreiðslur af hlutafé. Fræg að endemum er ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að heimila frestun á arðgreiðslum af hlutabréfagróða. Síðan eru mönnum náttúrlega í fersku minni breytingar sem gerðar hafa verið á aðflutningsgjöldum, lækkun á gjöldum fyrir að flytja inn dýrustu bifreiðarnar um hálfa milljón kr. á ári. Það eru þessir hlutir sem menn verða að hafa í huga þegar við ræðum þessar skattkerfisbreytingar. Þá horfum við að sjálfsögðu til skattleysismarkanna fyrst og fremst. Að sjálfsögðu staðnæmumst við við þá staðreynd að skattgreiðendum skuli fjölga um 2.000--3.000 bara vegna þessara skattkerfisbreytinga. Um 2.000--3.000 manns sem munu greiða skatta, lágtekjufólk fyrst og fremst sem áður var undir skattleysismörkum, vegna þessara skattkerfisbreytinga einna, vegna þess að ríkisstjórnin hirðir ekki um að hækka persónuafsláttinn til samræmis við hækkun á tekjuskattinum. Þetta ætti að vera lágmarkskrafa sem reist er. Nú ætla ég, herra forseti, að vitna í örstuttu máli í álitsgerðir sem koma frá almannasamtökum. Ég byrja á Öryrkjabandalaginu. Öryrkjarnir staðnæmast við skattleysismörkin og segja undir lok álitsgerðar sinnar, með leyfi forseta: ,,Auk þeirrar þróunar bóta og skattleysismarka sem að framan er um getið hefur fjölmargt annað orðið til að rýra kjör öryrkja á undangengnum árum. Má þar t.d. nefna aukinn lyfja- og lækniskostnað, stóraukinn húsnæðiskostnað, símkostnað og bifreiðakostnað. Í flestum tilvikum er hér um að ræða kjaraskerðingar sem stjórnvöld hafa tekið meðvitaðar ákvarðanir um, ákvarðanir sem skýra þá vaxandi neyð sem hjálparstofnanir vitna nú hver af annarri um. Af þessum sökum er brýnna en nokkru sinni fyrr að létta skattbyrði af öryrkjum, hvort heldur það verður gert með því að hækka skattleysismörk verulega eða viðurkenna sérstöðu öryrkja með því að undanþiggja örorkulífeyri beinni skatttöku.`` Þetta er úr álitsgerð Öryrkjabandalagsins. Ég ætla aðeins að vitna í það sem fram hefur komið frá verkalýðshreyfingunni. Eins og menn rekur eflaust minni til, kom hæstv. fjmrh. fram á vordögum, ég held það hafi verið í mars, í tengslum við samninga sem gerðir voru í kringum 10. mars sl., og skýrði þingheimi frá ákvörðun ríkisstjórnarinnar sem bar þetta virðulega heiti: Yfirlýsing ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga á árinu 2000. Hér segir m.a., með leyfi forseta, varðandi skattleysismörkin: ,,Til þess að greiða fyrir gerð kjarasamninga á árinu 2000 og stuðla þannig að auknum stöðugleika í efnahagslífinu á næstu árum mun ríkisstjórnin beita sér fyrir því að persónuafsláttur og skattleysismörk breytist í takt við umsamdar almennar launahækkanir á samningstímabilinu. Hækkunin á árinu 2000 verður þó nokkru meiri. Í þessu skyni verður lagt fyrir Alþingi innan skamms frumvarp til breytinga á lögum um tekjuskatt þar sem kveðið er á um að persónuafsláttur hækki um 2,5% frá 1. apríl 2000. Þessi hækkun kemur til viðbótar við 2,5% hækkun persónuafsláttar 1. janúar sl. þannig að heildarhækkun á árinu 2000 nemur 5%. Enn fremur hækkar persónuafsláttur um 3% 1. janúar árið 2001, um 3% 1. janúar árið 2002 og um 2,25% 1. janúar árið 2003.`` Hvernig skyldi standa á því að ríkisstjórnin leggur áherslu á þetta í yfirlýsingu sem gefin er út í tengslum við kjarasamninga? Hvernig skyldi standa á því? Jú, ástæðan er sú að verkalýðshreyfingin sameinuð hefur um árabil gagnrýnt mjög harðlega að skattleysismörk skuli ekki hafa fylgt almennri launaþróun í landinu. Það hefa þau ekki gert á undangengnum árum og þetta hefur verið mjög harðlega gagnrýnt. Þess vegna var ákveðið í tengslum við síðustu kjarasamninga og til þess að greiða fyrir kjarasamningum að skattleysismörkin skyldu að lágmarki hækka í takt við umsamdar launahækkanir, ekki launaþróunina almennt, heldur lágmarks umsamdar launahækkanir. Ef skattleysismörkin ættu að hækka í samræmi við launaþróun almennt og launaskrið, ætti hækkunin að vera miklu meiri, talsvert meiri. Ætli það sé ekki um 7% á þessu ári sem launaskriðið hefur orðið? Lágmarks umsamdar launahækkanir eru miklu minni. En þetta varð niðurstaðan, að skattleysismörkin skyldu fylgja lágmarks umsaminni launaþróun. Þess vegna er það algert lágmark þegar skattprósentan er hækkuð núna, að þá fylgi skattleysismörkin með. Það er lágmark. Þýðir það að skattbyrðin muni þá ekki aukast? Nei, það þýðir það ekki að sjálfsögðu vegna þess að ef skattprósentan er hækkuð þá munu skattaálögur aukast. En það þýðir hins vegar að hjá þeim allra lægst launuðu mun ekki verða breyting af þessum sökum. Það er það sem mun gerast. Og það er það sem Öryrkjabandalagið er að leggja áherslu á og það er það sem verkalýðshreyfingin er að leggja áherslu á. Í yfirlýsingu sem kom frá Alþýðusambandi Íslands í gær segir m.a., með leyfi forseta: ,,Verði fyrirætlanir stjórnvalda í útsvars- og skattamálum að veruleika þyngist skattbyrði launafólks og markmið kjarasamninga á almennum vinnumarkaði fjarlægjast. Sem dæmi um afleiðingar fyrirhugaðra breytinga má nefna að árið 2003 hyrfi rétt tæplega fjórðungur af almennum launahækkunum þess árs í skattahækkunina eina. Verði ekki gripið til annarra ráðstafana er einnig ljóst að ríkisstjórnin mun ganga á bak orða sinna um þróun skattleysismarka sem gefin voru í yfirlýsingu hennar 10. mars sl. í tengslum við kjarasamninga.`` Það er það sem ég vitnaði til áðan. Áfram segir, með leyfi forseta: ,,Á næsta ári er gert ráð fyrir að útsvar geti hækkað um 0,66 prósentustig á móti hyggjast stjórnvöld aðeins lækka tekjuskattshlutfallið um 0,33 prósentustig. Árið 2002 getur útsvar hækkað um 0,33 prósentustig en tekjuskattshlutfallið á ekkert að lækka til að mæta því.`` Hér segir enn fremur, með leyfi forseta: ,,Niðurstaðan er þyngri skattbyrði launafólks á sama tíma og spár gera ráð fyrir að verulega hægi á kaupmáttaraukningunni. Auknar skattaálögur sem draga úr ráðstöfunartekjum heimilanna ganga þvert gegn markmiðum kjarasamninganna á almenna vinnumarkaðnum sem gilda víðast hvar til ársins 2003. En skattbyrði launafólks þyngist ekki aðeins beint vegna skattahækkunarinnar sjálfrar heldur bætist við að skattleysismörk munu að öðru óbreyttu lækka að raungildi. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 10. mars sl. vegna kjarasamninganna er kafli sem ber yfirskriftina ,,Skattleysismörk fylgja launaþróun``. Til að skattleysismörkin fylgi almennum lágmarkshækkunum kjarasamninga á almennum vinnumarkaði þyrftu þau að hækka um 3% í ársbyrjun 2001 og aftur um 3% 2002. Skattahækkunin hefur hins vegar þau áhrif að skattleysismörkin hækka aðeins um 2,1% sem er raunlækkun eins og ASÍ hefur ítrekað bent á. Þessi staðreynd sést m.a. á því að vegna fyrirhugaðra breytinga mun skattgreiðendum fjölga um meira en 2.100 eða ríflega 8% strax á næsta ári.`` Þetta er sú tala sem ég nefndi, þ.e. að um á milli 2.000 og 3.000 manns mundi fjölga í hópi skattgreiðenda.  Enn segir í álitsgerð Alþýðusambands Íslands: ,,Það er sérstakt áhyggjuefni að stjórnvöld skuli ákveða þyngingu skattbyrða á launafólk nú þegar allar spár um efnahagshorfur benda til þess að mjög fari að draga úr kaupmáttaraukningunni og aðstæður raunar orðnar þannig að tvísýnt er hvort verjast megi kaupmáttarrýrnun. Þetta er enn alvarlegra í ljósi þess að stjórnvöld létu hjá líða að grípa til afgerandi aðgerða til að draga úr þenslu þegar öll hættumerki blöstu við á árunum 1998 og 1999. Að mati hagdeildar ASÍ er það ein af skyldum stjórnvalda að reyna að viðhalda stöðugleika með því að draga úr hagsveiflum í stað þess að vinna með þeim og ýkja enn. Það er einfaldlega röng hagstjórn.`` Í niðurlagi greinargerðarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Hagdeild ASÍ bendir einnig á að á sama tíma og verið er að leggja til þyngri skattbyrðar á launafólk er verið að ræða af mikilli alvöru mikla lækkun eignarskatta og fjármagnsskatta.`` Þetta er úr greinargerð Alþýðusambands Íslands. Mér finnst ástæða til að taka sérstaklega fram að í máli hagfræðings Alþýðusambands Íslands, Rannveigar Sigurðardóttur, kom mjög ákveðið fram að Alþýðusambandið væri ekki að fara fram á skattalækkun. Það væri ekki verið að fara fram á skattalækkun. Það væri verið að mótmæla skattahækkun. Það kom mjög afdráttarlaust fram í máli hennar. Síðan hefur einnig borist greinargerð frá BSRB og í álitsgerð kemur einnig fram mikilvægi þess að líta á þessi frv. saman. Hér segir, með leyfi forseta: ,,BSRB hefur jafnan lagt áherslu á mikilvægi þess að tryggja ríki og sveitarfélögum trausta tekjustofna til að standa straum af mikilvægri samfélagsþjónustu. Jafnframt hafa samtökin bent á mikilvægi þess að skattar eru tæki til tekjujöfnunar í þjóðfélaginu og nauðsynlegt sé að hyggja að forgangsröðun við skattlagningu svo fyllsta réttlætis sé gætt. BSRB hefur margoft lagt áherslu á að sveitarfélögin hafi verið svipt mikilvægum tekjustofnum á liðnum árum jafnframt því sem auknar byrðar hafa verið settar á þeirra herðar. Í þessu samhengi nægir að nefna afnám aðstöðugjalds og hvað ný verkefni áhrærir má nefna grunnskólann. Margt bendir til þess að yfirfærsla grunnskólans og annarra verkefna hafi reynst mörgum sveitarfélögum erfið enda bera stórauknar skuldir sveitarfélaganna þess vott að fjárhagur þeirra stendur ekki traustum fótum.`` Síðan er vísað í frv. um tekjustofna sveitarfélaga og segir hér í framhaldinu, með leyfi forseta: ,,Með frumvarpinu er gert ráð fyrir því að sveitarfélögin fái aukið svigrúm til útsvarshækkunar, alls um 0,99% og geti hækkunin komið í áföngum 0,66% frá 1. jan. 2001 og 0,33% ári síðar. Í frumvarpinu er lagt til að stofn til álagningar fasteignaskatts á allar fasteignir verði fasteignamat þeirra. Þetta mun ekki hafa teljandi áhrif á fasteignaeigendur í Reykjavík og nágrenni en fasteignaeigendur utan höfðuborgarsvæðisins munu hins vegar hagnast á því að raunvirði fasteigna þeirra verði álagningarstofn fasteignaskatts en fram til þessa hefur þeim verið gert að greiða fasteignaskatt sem lagður er samkvæmt stofni langt umfram raunvirði eigna þeirra. Tekjutapi sveitarfélaga á landsbyggðinni vegna þessarar breytingar verður mætt með auknu framlagi ríkissjóðs í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Þessar breytingar ganga í réttlætisátt.`` Síðan er vísað til þess að þetta frv. um tekjustofna sveitarfélaga beri að skoða í samhengi við frv. um tekjuskatt og eignarskatt eins og áður er vikið að en þar er gert ráð fyrir lækkun á tekjuskattshlutfallinu úr 26,41% í 26,08, eða um 0,33%. Hér segir enn fremur, með leyfi forseta: ,,Þessi tekjuskattslækkun vegur ekki upp heimild til útsvarshækkunar. Afleiðingin er hærri tekjuskattar á einstaklinga sem að öllu óbeyttu hefur í för með sér rýrnun á ráðstöfunartekjum þeirra. Sums staðar á landsbyggðinni mun lækkun á fasteignasköttum vega þarna upp á móti en það mun ekki eiga við um Reykjavík eins og áður er vikið að. Samkvæmt breytingartillögum við ofangreint frumvarp á þingskjali 243, 196. mál,`` --- hér er vísað í frv. sem Samfylkingin hefur sett fram og er hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson 1. flm., en samkvæmt tillögum sem felast í því frv. --- ,,er gert ráð fyrir að tekjuskattslækkunin nemi 0,99% og vegi þannig upp á móti heimild sveitarfélaganna til hækkunar á útsvari.`` Í álitsgerð BSRB segir, með leyfi forseta: ,,Þetta er eðlilegt sé ætlunin einvörðungu að færa til tekjustofna en ekki hækka skatta.`` Í framhaldinu segir enn fremur: ,,Mikilvægt er að hyggja að áhrifum þessara skattbreytinga á skattleysismörk. Samkvæmt yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í mars og lagabreytingum í kjölfarið er gert ráð fyrir að skattleysismörk hækki samkvæmt lágmarks umsömdum launahækkunum sem þá hafði verið gengið frá. Þessi hækkun skattleysismarka er innan þeirrar launaþróunar sem síðan hefur orðið og hlýtur það að vera lágmarkskrafa að nái þær breytingar sem hér er gert ráð fyrir fram að ganga verði þær ekki til að skerða skattleysismörk enn frekar. Til þess að skattleysismörk haldist óbreytt miðað við hækkun tekjuskatta um 0,33% 1. jan. 2001 og aftur sama hlutfall ári síðar þyrfti persónuafsláttur að hækka umfram það sem áður hefur verið ákveðið um 217 krónur í byrjun næsta árs, 447 krónur í ársbyrjun 2002 og 457 krónur 2003, sjá meðfylgjandi töflu`` --- sem hagdeild BSRB hefur sent frá sér þar sem gerð er grein fyrir þessum útreikningum. Samtökin telja með öðrum orðum að það sé lágmarkskrafa að persónuafslátturinn hækki sem þessu nemur til að tryggja að skattleysismörkin haldist óbreytt. Hér er ekki verið að tala um að hækka skattleysismörkin. Það er verið að leggja það til að gerðar verði breytingar á persónuafslættinum sem tryggi að skattleysismörkin haldist óbreytt. Áfram segir í greinargerð BSRB, með leyfi forseta: ,,BSRB hefur jafnan lagt á það ríka áherslu að skattar og skattkerfisbreytingar séu skoðaðar heildstætt. Full ástæða er til að mótmæla harðlega forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í skattamálum. Hún hefur þrengt tekjustofna vegna arðgreiðslna, heimilað frestun á skattlagningu hagnaðar af hlutafé, innleitt skattahagræði vegna valréttarsamninga í hlutafélögum, lækkað aðflutningsgjöld af dýrum bifreiðum og margvíslegum lúxúsvarningi svo nokkur dæmi séu nefnd. Því miður hefur lítillar viðleitni orðið vart til að koma til móts við kröfur launafólks um fjölgun skattþrepa og aðra þætti sem mættu verða til tekjujöfnunar. Í ljósi þessa mótmælir BSRB fyrirhuguðum skattbreytingum.`` Hér hafa verið færð mjög ítarleg rök fyrir því að ástæða sé til að gera á þessu bragarbót. Tillögur okkar úr minni hluta efh.- og viðskn. þingsins gengu út á að smíðaður yrði heildstæður skattapakki sem tryggði hag launafólksins. Þar hefði þurft að tryggja tvær forsendur. Í fyrsta lagi hefði verið eðlilegt, og þar tek ég undir með meiri hluta sveitarfélaga í landinu, að tekjuskatturinn væri lækkaður til jafns við heimildir til sveitarfélaganna til útsvarshækkunar og það er algert grundvallaratriði að persónuafslátturinn verði hækkaður á þann veg að hann tryggi óbreytt skattleysismörk. Undir lok álitsgerðar BSRB segir, með leyfi forseta: ,,Samtökin leggja höfuðáherslu á tvennt: Skattheimta verði ekki aukin á launafólk nema að undangengnum viðræðum við heildarsamtök launafólks sem tryggi a) að byrðum sé skipt þannig að ásættanlegt sé, b) að gripið sé til hliðarráðstafana í þágu þeirra sem búa við erfið kjör. BSRB hefur jafnan lýst vilja til slíkra viðræðna og ítrekar hér með óskir í þessa veru. Í öðru lagi er það algert grundvallaratriði að skatthlutfall verði ekki hækkað án samsvarandi breytinga á persónuafslætti til að tryggja að skattleysismörk lækki ekki vegna breytinga á álagningarhlutfalli.`` Síðan er þess að geta að með álitsgerðum ASÍ og BSRB fylgja ítarlegir útreikningar þar sem sýnt er fram á hver skerðingin er á ráðstöfunartekjum launafólks vegna þessara fyrirhuguðu skattabreytinga og hvað þurfi að gerast til að verja launafólk. Ég held að það sé alveg sýnt, herra forseti, að ef um þessar tillögur á að verða nokkur friður á Alþingi, er alger lágmarkskrafa að persónuafslátturinn verði færður upp þannig að skattleysismörkin haldist óbreytt. Það held ég að sé alger lágmarkskrafa. Hitt sem þarf að gerast og er í samræmi við vilja yfirgnæfandi meiri hluta sveitarfélaganna í landinu og í samræmi við yfirlýstan vilja samtaka launafólks, er að tekjuskattslækkun og heimildir til útsvarshækkunar séu jafnmiklar þannig að ekki verði um skattahækkun að ræða vegna þessara breytinga heldur einvörðungu flutning á tekjustofnum frá ríki til sveitarfélaga sem enginn deilir um að þurfi að eiga sér stað. Hitt er svo annað mál að ég er þess fýsandi að taka skattkerfið til endurskoðunar. Mér finnst ekkert heilagt í þeim efnum annað en það eitt að okkur beri að standa vörð um hag almenns launafólks og ekki síst þeirra sem búa við erfiðust kjör. Það er því miður ekki gert með þessum skattkerfisbreytingum. Verið er að fjölga skattgreiðendum um rúmlega tvö þúsund, þeir eru á þriðja þúsund sem koma til með að greiða skatt vegna þessara breytinga einna, fólk sem hefði að öðrum kosti ekki greitt skatta. Það er því lágmarkskrafa, herra forseti, að þessi mál verði skoðuð heildstætt. Út á það gengu kröfur okkar í minni hluta efh.- og viðskn. á margumræddum fundi nefndarinnar í gærkvöld. Við vorum ekki að leggja það til að þessum skattbreytingum yrði frestað. Við vorum að leggja til að þess yrði freistað að ná heildstæðri lausn sem sátt væri um. Þar vísa ég sérstaklega til Öryrkjabandalagsins, til verkalýðshreyfingarinnar, til ASÍ og til BSRB. Ég veit hins vegar ósköp vel hvar það er sem þessi ríkisstjórn leitar einkum sátta. Hún er ánægð ef Verslunarráðið gefur blessun sína, ef Samtök atvinnulífsins gefa blessun sína, þá er ríkisstjórnin hæstánægð. En það er svolítið undarlegt að nær allar breytingar, sem hún hefur ráðist í eða haft forgöngu um, hafa mætt andstöðu frá almannasamtökum, frá Öryrkjabandalaginu, frá Alþýðusambandinu, frá BSRB og öðrum samtökum launafólks. Þaðan hafa mótmælin komið. Það er úr röðum þeirra sem áheyrendapallarnir hafa verið fylltir en þeir hafa ekki verið þaulsetnir af fulltrúum Verslunarráðsins eða Samtaka atvinnulífsins. Þessir aðilar vita sem er að þeir eiga fulltrúa í þessum sal og meiri hlutinn sem er hér á þingi fylgir þeim að málum. Það væri óskandi að sá tími renni fljótt upp að breyting verði þar á.

Herra forseti. Við höfum verið að ræða um frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga í dag alveg frá því þingfundur hófst rétt eftir hádegið og hefur ýmislegt komið fram í þeirri umræðu sem ég ætla ekki að endurtaka. Áður en ég hef mál mitt vildi ég fá að vita hvort að hæstv. starfandi félmrh. er í húsinu.

Hæstv. starfandi félmrh. er ekki í húsinu.

Ég hefði talið fulla ástæðu til þess að hann væri viðstaddur umræðuna. Það hefur vakið athygli að fáir þingmenn úr flokki hans hafa verið viðstaddir umræðuna sem á nú að vera á forræði Framsfl.

Forseti mun láta athuga hvort starfandi félmrh. er væntanlegur.

Eins og komið hefur fram í umræðum um þessa lagabreytingu er stórfelld skuldasöfnun sveitarfélaga undanfarin ár staðreynd og mikill hallarekstur sveitarfélaganna er vegna þess að tekjurnar hafa ekki dugað til lögbundinna verkefna og eðlilegra verkefna þeirra. Það kemur mjög skýrt fram í skýrslu tekjustofnanefndar sem félmrh. skipaði 2. júní 1999 og hefur verið til umræðu í dag. Þessi hallarekstur hefur leitt til mikillar skuldasöfnunar og hafa sveitarfélögin orðið að fjármagna þær með lánum. Eins og kom fram í 1. umr. og einnig hjá félmn. þegar málið var til umræðu þá er ljóst að það hafa orðið ýmsar skattalagabreytingar og ýms ný lög verið sett og nýjar reglugerðir sem hafa verið mjög útgjaldaaukandi fyrir sveitarfélögin án þess að tekjur hafi komið á móti. Vísa ég til ræðu minnar við 1. umr. um allar þær breytingar á lögum og reglugerðum sem hafa orðið til þess að íþyngja fjárhag sveitarfélaganna án þess að gert væri ráð fyrir að það kostaði nokkuð. Ég vil einnig benda á að nýverið kom fram svar við fyrirspurn hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur um kostnað sveitarfélaganna vegna EES-samninga og verulegar fjárhæðir hafa komið til vegna þeirra. Sveitarfélögin hafa einnig þurft að greiða aukin framlög í Atvinnuleysistryggingasjóð, til Innheimtustofnunar sveitarfélaga, framlög til húsnæðismála og húsaleigubótakerfisins svo ekki sé minnst á kostnað sveitarfélaganna vegna hinna miklu búferlaflutninga sem hafa átt sér stað undanfarið. Það er ekki aðeins að það sé erfitt fyrir litlu sveitarfélögin þar sem fólki hefur fækkað, það hefur náttúrlega komið niður á þeim með minni tekjum til sveitarfélaganna, heldur hefur það ekki síður verið íþyngjandi fyrir þau sveitarfélög þangað sem fólk hefur flust, þar sem fólki hefur fjölgað. Fram hefur komið að það kostar sveitarfélag að taka á móti hverjum nýjum aðfluttum einstaklingi á milli 1 og 2 millj. Fyrir hvern einasta nýjan einstakling sem flyst til sveitarfélagsins kostar þetta þær upphæðir. Þetta eru því mjög mikil útgjöld sem sveitarfélögunum er ekki bætt upp. Það er alveg ljóst að þær tillögur sem liggja hér fyrir svara ekki núverandi fjármagnsþörf sveitarfélaganna. Án þess að ég ætli að fara ítarlegar út í þær tillögur þá kom mjög skýrt fram í félmn. að þau sveitarfélög, nánast flestöll þau sveitarfélög sem skiluðu umsögnum til nefndarinnar, ætla að nýta sér þá hækkun á útsvari sem heimiluð er. Þar má nefna öll sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu sem hyggjast nýta sér þessa hækkun, nánast öll. Það kom og fram í máli fulltrúa frá Sambandi ísl. sveitarfélaga í félmn. að þau hvettu sveitarfélögin til að fullnýta sér þessa heimild. Því er ljóst að þessar breytingar hafa í för með sér skattahækkun á suðvesturhorni landsins. Þetta hefur í för með sér skattahækkun á þá sem búa í þéttbýlinu. Ef heimildir eru nýttar hjá sveitarfélögunum á suðvesturhorninu, eins og þau munu gera í allflestum tilvikum, þá gæti það þýtt skattahækkanir í kringum 1,6 milljarða á þessu svæði þar sem um 160 þúsund manns búa. Það þýðir næstum 10 þús. kr. kr. hækkun á hvern íbúa á höfuðborgarsvæðinu, 10 þús. kr. hækkun að meðaltali á hvern einasta íbúa á höfuðborgarsvæðinu. Einnig hefur komið fram, t.d. hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem talaði hér fyrr í dag, að mjög margir munu fara að greiða skatt sem ekki greiddu skatt áður. Það hefur reyndar komið fram í máli fleiri ræðumanna hér í dag. Talað er um að það séu á milli tvö og þrjú þúsund manns sem muni fara að greiða skatt sem ekki greiddu skatt áður. Auðvitað vitum við alveg á hvaða hópum þetta mun bitna. Þetta mun bitna á einstæðum foreldrum, öryrkjum, öldruðum og tekjulágu fólki. Öryrkjar t.d. eru með frá 50 þús. kr., ef þeir eru í sambúð, og upp í 70 þús. kr. í tekjur á mánuði og 70 þús. kr. öryrki sem býr einn er farinn að borga skatt. Hann borgar tugi þúsunda í skatt á ári nú þegar og síðan munu koma á hann auknar álögur eins og fram hefur komið mjög skýrt í efh.- og viðskn. Ég vil einnig minna á fréttir í kvöld í fjölmiðlum þar sem fram kom að ASÍ varar við og mótmælir þessum breytingum sem eru að verða hér að lögum án þess að tekið sé tillit til útsvarshækkunar. Þeir vara við þessum skattahækkunum og benda á að skattbyrði launþega með 70 þús. kr. tekjur mun aukast um 7 þús. kr. á ári og maðurinn með 110 þús. kr. mun fara að greiða um 10 þús. kr. á ári. Þetta kemur einnig fram í áliti BSRB sem var lagt fyrir efh.- og viðskn. og hv. þm. Ögmundur Jónasson formaður BSRB benti einmitt á í ræðu sinni hér á undan. Í áliti sem kom frá hjá Öryrkjabandalagi Íslands og rætt var einmitt á fundi félmn. þegar þetta mál var til umræðu var bent á stöðu öryrkja og að þeir geti ekki tekið á sig frekari skattahækkanir. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa úr áliti Öryrkjabandalags Íslands sem barst félmn.: ,,Svo sem félagsmálanefnd er kunnugt hefur þróun skattleysismarka verið á þann veg síðasta áratug að jafnvel þeir öryrkjar sem ekkert hafa nema bætur almannatrygginga eru farnir að greiða af þeim beinan skatt svo nemur tugum þúsunda á ári hverju. Þetta gerist þrátt fyrir þá óhagganlegu staðreynd að örorkulífeyrir og tekjutrygging hafa dregist verulega aftur úr þróun bæði lágmarkslauna og launavísitölu. Við svo búið sér Öryrkjabandalagið sér ekki fært að styðja frumvarp sem felur í sér aukna skattbyrði nema tryggilega sé frá því gengið að öryrkjum verði bætt hún upp með öðrum hætti. Auk þeirrar þróunar bóta og skattleysismarka sem að framan er um getið hefur fjölmargt annað orðið til að rýra kjör öryrkja á undangengnum árum. Má þar t.d. nefna aukinn lyfja- og lækniskostnað, stóraukinn húsnæðiskostnað, símkostnað og bifreiðakostnað. Í flestum tilvikum er hér um að ræða kjaraskerðingar sem stjórnvöld hafa tekið meðvitaðar ákvarðanir um, ákvarðanir sem skýra þá vaxandi neyð sem hjálparstofnanir vitna nú hver af annarri um. Af þessum sökum er brýnna en nokkru sinni fyrr að létta skattbyrði af öryrkjum, hvort heldur það verður gert með því að hækka skattleysismörk verulega eða viðurkenna sérstöðu öryrkja með því að undanþiggja örorkulífeyri beinni skatttöku.`` Þetta er álit Öryrkjabandalags Íslands, herra forseti, á þessu frv. sem við ræðum hér og sýnir það glögglega hvernig skattbyrðin mun aukast á lágtekjuhópunum og öryrkjum. Sama á auðvitað við um aldraða sem hafa litlar eða engar aðrar tekjur en frá Tryggingastofnun og mun því skattbyrðin aukast mjög á þetta fólk. Þingmenn Samfylkingar hafa lagt fram breytingartillögu við þann hluta þessa þingmáls sem er til umfjöllunar í efh.- og viðskn. þar sem lagt er til að tekjuskattur verði lækkaður á móti útsvarshækkuninni og er ekki hægt að segja annað en að nánast öll sveitarfélög taki undir þá breytingartillögu. Það kemur fram í ályktunum sem eru samþykktar samhljóða hjá sveitarfélögunum að þeir leggja þetta til Herra forseti. Ég vil í tilefni af því að hv. þm. Gunnar Birgisson, bæjarfulltrúi í Kópavogi, er viðstaddur þessa umræðu lesa ályktun sem samþykkt var og undirrituð af öllum bæjarfulltrúum bæjarstjórnar Kópavogs þann 14. nóv. sl., en þar er einmitt tekið undir þessa tillögu okkar þingmanna Samfylkingarinnar. Ályktunin hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Bæjarstjórn Kópavogs skorar á Alþingi að afgreiða breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga nú á haustþingi án þess að það hafi í för með sér almennar skattahækkanir á íbúa höfuðborgarsvæðisins. Það verður best gert með því að lækka tekjuskattsprósentuna jafnt og nemur hækkun á útsvarsprósentunni. Tryggt verði að ný lög taki gildi 1. janúar árið 2001. Jafnframt telur bæjarstjórn Kópavogs að tryggja beri sveitarfélögum nægilega tekjustofna til þess að sinna lögbundnum verkefnum sínum. Enn fremur telur bæjarstjórn Kópavogs að bæta beri sveitarfélögum upp tekjuskerðingu sem þau hafa orðið fyrir undanfarin ár. Ljóst er að sveitarfélögin hafa ekki nægilega tekjustofna til að sinna sínum lögbundnu verkefnum. Þá er ljóst að endurskoða þarf hlutverk jöfnunarsjóðs, en umfang hans er orðið um 6 milljarðar kr. á ári. Leita ber leiða til að gera sveitarfélögin fjárhagslega sjálfstæðari og síður háð framlögum úr jöfnunarsjóði.`` Þetta er álit frá bæjarstjórn Kópavogs sem barst félmn. er hún fjallaði um málið. Það verður fróðlegt að fylgjast með því hvernig hv. þm. Gunnar Birgisson greiðir atkvæði um þessa ályktun bæjarfulltrúans Gunnars Birgissonar. Það kemur í ljós á morgun þegar greidd verða atkvæði um þetta mál. Annars verð ég að segja, herra forseti, að mér finnst sérkennilegt að sá hluti málsins sem snýr að tekjustofnum sveitarfélaga skuli ekki vera samferða skattalega þætti málsins sem er hjá efh.- og viðskn. Talað var um það hér við umræðuna og einnig í nefndinni að þessi mál yrðu samferða og lögð var mikil áhersla á að afgreiða úr efh.- og viðskn. þann hluta málsins í gærkvöldi. En síðan hefur ekki bólað á málinu í þingsal eða á dagskrá þingsins og það er ákaflega sérkennilegt að þau skuli ekki fylgjast að. Þess má líka geta að borgarstjórn Reykjavíkur hefur ályktað í sömu veru og önnur sveitarfélög, svipað og bæjarstjórn Kópavogs. Álit borgarstjórnar Reykjavíkur hefur verið lesið hér upp þannig að ég tel ekki ástæðu, herra forseti, til þess að endurtaka það. Það er nákvæmlega í sömu veru og álit Kópavogs. En ég vil geta þess, herra forseti, að í niðurlagi ályktunar borgarstjórnar Reykjavíkur segir: ,,Borgarráð skorar því á Alþingi að lækka tekjuskatt ríkisins á næstu tveimur árum til jafns við auknar heimildir sveitarfélaga til hækkunar útsvars eða um 0,99%.`` Það er nákvæmlega í þessa veru sem breytingartillaga okkar sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson er 1. flm. að, hljóðar. Hið sama segir Hafnarfjarðarbær, en í áliti þaðan til félmn. er bent á og segir strax: ,,Hafnarfjarðarbær mun að sjálfsögðu nýta sér heimild til hækkunar útsvarsprósentu frá næstu áramótum. Annað væri óábyrgt í ljósi þeirra miklu og nauðsynlegu framkvæmda sem bæjarfélagið stendur að. Það er hins vegar ljóst að áðurnefnd hækkun útsvarsins nægir engan veginn til að mæta þeim áhrifum sem ný lög og reglugerðir hafa rýrt fjárhag bæjarfélagsins á síðustu árum. Á fundi bæjarstjórnar Hafnarfjarðar 7. nóvember sl. var eftirfarandi ályktun samþykkt samhljóma: ,,Bæjarstjórn Hafnarfjarðar samþykkir að skora á Alþingi að samfara auknum heimildum til hækkunar útsvars, 0,99% á næstu tveimur árum, lækki ríkisvaldið tekjuskatt jafnmikið. Það er ljóst að í fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga hefur hallað á sveitarsjóðina og er það viðurkennt í niðurstöðum tekjustofnanefndar sveitarfélaga. Ástæður þessa eru m.a. ákvarðanir ríkisvaldsins og Alþingis í skattamálum og enn fremur varðandi kröfur um aukna kostnaðarsama þjónustu sveitarfélaga, án þess að tekjur hafi fylgt. Lætur nærri að tekjuþörf sveitarfélaga af þessum sökum liggi á bilinu 5--6 milljarðar árlega. Um þetta er ekki deilt. Auknar hækkunarheimildir í útsvari til handa sveitarfélögunum mæta að hluta til þessum tekjuvanda sveitarsjóðanna. Hins vegar er óviðunandi að þessari sannanlegu tekjuþörf sveitarfélaga sé mætt með auknum álögum á íbúa sveitarfélaganna. Þess vegna er mikilvægt að tekjuskattur ríkisins lækki til jafns við hækkun útsvars. Með þeim hætti er leiðrétt að hluta óréttlát tekjuskipting ríkis og sveitarfélaga, en án þess að skattgreiðendur borgi brúsann, án þess að komi til skattahækkana. Bæjarstjórn Hafnarfjarðar skorar á alþingismenn að verða við þessum réttmætu ábendingum.```` Í þessa veru eru nánast flestar umsagnir til félmn. Ég tek undir það að ...

Ertu búin að lesa frá Reykjavík?

Álit frá Reykjavík var lesið fyrr þannig að ég tel ekki ástæðu til þess að endurtaka það en ef hv. þm., formaður félmn., vill fá að heyra það álit mun ég verða við því að lesa það upp fyrir hv. þm. En ég hefði nú haldið að hv. þm., sem formaður félmn. hefði lesið yfir það álit, þó full ástæða hefði verið til að lesa það einnig upp. Herra forseti. Ég tek undir þá afstöðu að taka þurfi tekjustofna sveitarfélaga reglulega til endurskoðunar og þess vegna er mikilvægt að áframhald verði á þeirri umræðu og vinnu við endurmat tekjustofna sveitarfélaga sem er hafin. Það kemur einmitt fram í fjölda umsagna frá sveitarfélögunum að mikilvægt sé að breikka tekjustofna sveitarfélaga þannig að sveitarsjóðirnir hafi einnig tekjur af óbeinum sköttum. Einnig er mikilvægt að taka upp og endurskoða hlutverk jöfnunarsjóðs vegna mikilla og stóraukinna umsvifa hans og munu þingmenn Samfylkingarinnar hafa frumkvæði að tillögugerð í þá veru að skoða hlutverk jöfnunarsjóðsins. Ég fagna komu hæstv. starfandi félmrh. Það er ánægjuefni að hann skuli sjá ástæðu og tíma til að koma hér. Vissulega er full ástæða fyrir hv. þm. og hæstv. ráðherra að vera viðstaddan umræðuna enda stórmál á ferðinni. Eitt var það sem kom nokkuð sérstakt inn í nefndina en það var erindi frá hæstv. félmrh. þar sem hann óskar eftir ákveðinni brtt. þar sem lagt er til að inn komi styrkur úr jöfnunarsjóði til vatnsveitu lögbýla og var það ákaflega sérkennileg afgreiðsla, verður að segjast eins og er, og kom það m.a. Sambandi íslenskra sveitarfélaga í opna skjöldu þegar þeir komu á fund nefndarinnar og þessi brtt. var borin undir þá. En í umsögn sem nefndin fékk frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga um þá breytingu kemur fram að þeir eru mjög andvígir því að sú brtt. verði samþykkt. Verð ég nú að segja að ég tek heils hugar undir það. Það er óeðlilegt að einstaklingar hafi þannig aðgang að jöfnunarsjóði en í tillögu ráðherrans, sem meiri hluti nefndarinnar flytur, er gert ráð fyrir því að Bændasamtökin ákvarði eða komi með tillögur um úthlutun 25 milljóna úr jöfnunarsjóði og erum við fulltrúar Samfylkingarinnar í félmn. andvíg þessari brtt. Segir í nál. okkar um þetta mál: ,,Hvað varðar breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar að frumkvæði félagsmálaráðherra, um styrk úr jöfnunarsjóði til vatnsveitu lögbýla, telur 1. minni hluti það mikilvægt að bændur eigi kost á hreinu og góðu vatni. Hins vegar var þetta verkefni landbrn. og telur 1. minni hluti að svo eigi að vera áfram. Þá orkar einnig tvímælis að Bændasamtökin séu orðin ígildi sveitarfélags með sérstakri aðkomu að jöfnunarsjóðnum.`` Ég verð að segja að ekki er hægt annað en að taka undir álit Sambands íslenskra sveitarfélaga þar sem þeir benda á að verði þessi brtt. samþykkt sé verið að skapa mjög varhugavert fordæmi hvað varðar ýmsar aðrar framkvæmdir einstaklinga sem sveitarfélög sinna ekki beint. Við styðjum aftur á móti þá breytingu að álagningarstofn fasteignaskatts verði fasteignamat en lækkaðar álögur fasteignaskatts nema á suðvesturhorni landsins hafa engin áhrif á heildarafkomu sveitarfélaga í ljósi þess að ríkissjóður mun greiða þeim sveitarfélögum sem verða fyrir tekjulækkun það sem á vantar eða 1,1 milljarð kr. í gegnum jöfnunarsjóð. Eins og komið hefur fram í máli okkar þingmanna Samfylkingarinnar, sem höfum tekið til máls í þessu þingmáli, er það ljóst að málið er vanreifað eins og það liggur fyrir. Þar sem brtt. Samfylkingarinnar hefur ekki komið inn eða sá hluti málsins sem varðar efh.- og viðskn., og ljóst virðist að menn ætli ekki að taka undir þá brtt. sem Samfylkingin hefur lagt fram þar um að tekjuskattur lækki til jafns við auknar heimildir í útsvari, getum við ekki samþykkt þessa auknu heimild á útsvari úr því að ekki á að samþykkja lækkun tekjuskatts á móti. Það er alveg ljóst á því sem fram hefur komið um málið að þetta frv. þýðir aukna skattahækkun á launafólk í landinu og þá pólitísku ábyrgð verður ríkisstjórnin og stjórnarliðar að bera. Herra forseti. Ég verð að segja það að ég hef verulegar áhyggjur af því hvert þetta mál muni leiða og það furðar mig að í meirihlutaáliti efh.- og viðskn. um þann hluta málsins skuli ekkert koma fram um þá staðreynd sem ASÍ hefur bent á í dag í fréttum að kjarasamningar séu í uppnámi og að meiri hluti launahækkana muni étast upp með þessari aðgerð. Hefði maður haldið að menn hefðu áhyggjur af þeim upplýsingum. E.t.v. á það eftir að koma betur fram í umræðunni síðar þegar skattahlutinn kemur til umræðu en það er mjög erfitt að vera að ræða þetta mál þegar allt málið er ekki samferða í þinginu. Herra forseti. Hér er mikill bunki af umsögnum frá hinum ýmsu aðilum, bæði sveitarfélögum og hagsmunaaðilum en eins og komið hefur fram í máli manna í dag og í kvöld er búið að fara yfir þær umsagnir að miklu leyti og benda á afstöðu þeirra aðila sem voru með umsagnir. Ég vil bara ítreka að sveitarfélögin, nánast öll í landinu, eru sammála þeirri brtt. sem Samfylkingin hefur lagt fram um að tekjuskattur verði lækkaður á móti útsvarshækkuninni. Menn munu ekki sætta sig við þessa afgreiðslu málsins og við munum ekki gera það heldur. Við munum því ekki samþykkja þessa leið.

Hæstv. forseti. Í ágætri ræðu kom hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir inn á mikilvægt atriði sem er loksins að nást í gegn, jafnrétti á milli fólksins í sveitum landsins. Því hefur verið þannig háttað að dreifbýlið og sveitirnar hafa ekki hlotið styrki út á vatnsveitur sínar eins og fólkið í þéttbýlinu. Nú sýnist mér, ef þetta verður að lögum, að það mál sé í höfn. Að vísu er ekki um mikinn pening að ræða, kannski um 25 milljónir á ári en nefndin gerir tillögur um það að Bændasamtök Íslands veiti þessa styrki og fari í rauninni með þetta vald. Þar sem ég er einnig landbrh. er ég mjög sáttur við það. Bændasamtökin hafa reynslu af stjórnsýslustörfum og hafa gert það vel. Ég treysti þeim fullkomlega til þessa verkefnis. En ég vil sérstaklega þakka nefndinni fyrir að hafa loksins komið þessu mikilvæga jafnréttismáli sveitafólksins í höfn. Þetta eru ekki alltaf einstaklingsveitur, stundum eru þetta félög sem fólkið hefur stofnað með sér eða félag um samveitu. Hér eru því mörkuð tímamót sem breytir lífi þeirra sem í sveitunum búa og skapar þeim jafna stöðu á við þá sem í eru þéttbýli.

Herra forseti. Vissulega styð ég að bændur og dreifbýlisbúar séu studdir við að ná í gott og hreint vatn. Aftur á móti er það ekki rétt, herra forseti, hjá hæstv. ráðherra að þetta sé nýmæli, það er alls ekki rétt. Þessir styrkir voru á hendi landbrn. þó að þeir hafi ekki verið veittir undanfarin tvö ár. Þetta var á hendi landbrn. og á auðvitað að vera á hendi landbrn. Hér er verið að koma með ný verkefni fyrir Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, 25 millj. kr., sem þeim er ekki bætt upp, viðbótarverkefni til vatnsveitna til einstaklinga, til bænda og dreifbýlisbúa sem búa fjarri öðrum veitum. Auðvitað á að styðja fólk í því og styrkja það. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra í því, en það á ekki að vera á hendi Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Það á að vera á hendi landbrn., ráðuneytis hæstv. starfandi félmrh., sem tekur þátt í þessari umræðu, en ekki á vegum jöfnunarsjóðsins.

Hæstv. forseti. Ef ég man þetta rétt eru mjög mörg ár síðan þetta mál fór í klúður. Þarna var um jarðræktarstyrki að ræða og þegar þeir voru teknir af stóð þessi hluti sveitarinnar eftir og út undan. Vatnið er auðvitað sveitarstjórnarmál og þó að það sé ekki alltaf á vegum sveitarstjórnarinnar þá er þetta eitt mikilvægasta atriðið í lífi fólks og ég tala nú ekki um í sveitunum til þess að koma með hinar góðu búvörur, að öryggi sé í þeim efnum.  En ég felli mig mjög vel við þessa ákvörðun og fagna henni enn á ný og bið hv. þm. að sýna þessu starfi nefndarinnar skilning og nú er þetta orðið jafnrétti milli fólks. Ég man eftir sveitarfélögum sem búa við þær aðstæður að það eru bæði þéttbýli og dreifbýli. Dreifbýlið fékk enga styrki að þessu leyti en þar sem var þéttbýli voru veittir styrkir og þetta var ójafnræði á milli þegnanna. Nú er þetta komið í höfn, hæstv. forseti, og mér er gleði í huga.

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hæstv. ráðherra að bæði vatn og gleði eru mikilvæg í lífi fólks eins og fram kom í máli hans. En við erum ekki sammála, herra forseti, um hvort það skuli vera á hendi hæstv. landbrh. að sinna þessu verkefni eins og verið hefur, þó að ekki hafi verið veittir styrkir til þess á undanförnum tveimur árum. Þetta á að vera á hendi landbrn. Það er okkar mat og að ástæðulaust sé að að íþyngja Jöfnunarsjóði sveitarfélaga í þessum efnum þó ekki sé nema um 25 millj. Þarna á jöfnunarsjóðurinn að veita einstaklingsaðstoð sem er stílbrot og Bændasamtökin eru gerð að ígildi sveitarfélags með því að láta það ráðslaga um hvað fer út úr jöfnunarsjóðnum, sem er náttúrlega fáránlegt. Hæstv. ráðherra ætti auðvitað að sjá það og sjá til að stuðningur við dreifbýlisbúa, bændur sem búa fjarri veitum, komi frá ráðuneyti hans, landbrn., en ekki ýta þessu frá sér yfir í félmrn. Það er ástæðulaust.

Herra forseti. Ég kem hér út af vatnsveitum, því sem fram kemur í áliti meiri hluta félmn. varðandi það að setja vatnsveitur undir Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og að Bændasamtökin muni sjá um það. Við teljum að þetta sé mikill jöfnuður fyrir íbúa sveitarfélaganna. Víða háttar þannig til að jafnvel vatnsból sem hafa verið notuð fram á þennan dag teljast ekki hæf eftir því sem þau hafa verið rannsökuð meira. Það þarf að leita lengra inn í landið eftir hreinu og tæru vatni. Það er mikilvægt að fámenn sveitarfélög þurfi ekki að bera þennan kostnað, hvað þá einstaklingurinn. Margir ferðaþjónustubændur sem þurfa afar mikið vatn hafa lent í vandræðum vegna þess að sveitarfélögin hafa ekki treyst sér til að greiða fyrir vatnsveiturnar þrátt fyrir að þau geti fengið eitthvað úr jöfnunarsjóði. Þetta eru afar dýrar framkvæmdir fyrir dreifbýlisveitur eða fyrir einstök bændabýli en þetta eru mjög fá tilvik á hverju ári. Í nokkur ár hafa bændur ekki fengið styrk til að afla sér vatns samkvæmt jarðræktarlögum sem eru nú fallin úr gildi.

Herra forseti. Ég lýsi því yfir að ég hef fullan skilning á því að styðja þurfi þá sem þurfa að sækja vatn langar leiðir og bera af því kostnað. Ég er alveg sammála hv. þm. um að sá kostnaður á ekki að lenda á þessum einstaklingum að fullu. Aftur á móti tel ég að sá jöfnuður sem hv. þm. talar um eigi að koma frá landbrn. í þeim fáu tilvikum, sem hv. þm. talar um, að fólk þarf styrk. Sá styrkur á auðvitað að koma frá landbrn. eins og verið hefur hingað til. Það á ekki að vera að ýta þessu yfir á Jöfnunarsjóð sveitarfélaganna sem hafa næg verkefni fyrir. Þar fyrir utan eru vinnubrögðin sem viðhöfð eru og lögð eru til í þessari brtt. stílbrot í starfsemi sjóðsins. Og ég minni á, herra forseti, að Samband íslenskra sveitarfélaga er algjörlega á móti þessu máli. Hingað til hafa menn flaggað því hér að styðja eigi og fara að ráðum Sambands íslenskra sveitarfélaga í þessum efnum, a.m.k. þegar leitað er til þeirra í sambandi við sveitarstjórnarmál. Ég tek undir að svo eigi að gera, a.m.k. í þessu máli. Það kemur ljóslega fram í umsögn þeirra að þetta á að vera á hendi landbrn. og það er fullkomlega eðlilegt, enda fá tilvik eins og hv. þm. sagði. Þaðan á styrkurinn að koma.

Herra forseti. Ég spyr hv. þm.: Hvers vegna eiga bændur á lögbýlum að lúta öðrum lögum varðandi vatnsöflun en þeir sem búa í þéttbýli? Samkvæmt lögum ber sveitarfélögunum að sjá um þessi mál. Það er þeirra. Þær 25 millj. sem eiga að ganga til þessara verka og verða trúlega ekki nýttar allar, eru algjört hámark að mati þeirra sem til málsins þekkja. 25 millj. af jöfnunarsjóðnum eru nánast bara smáaurar.

Herra forseti. Svona má lengi seilast í jöfnunarsjóðinn ef menn tala alltaf um að 25 millj. eða hvaða upphæð það er séu smáaurar. Herra forseti. Ég minni á hvernig tillagan hljóðar: ,,Þar sem svo háttar til að hagkvæmara er að mati sveitarstjórnar að leggja vatnsveitu að einstökum bæjum í dreifbýli ...`` o.s.frv. Orðalagið gefur það til kynna að hægt sé að ýta verkefnum frá sér ef sveitarstjórnin telur sig ekki geta tekist á við þau, þetta er alltaf matsatriði. Ég fer ekki ofan af því, herra forseti, að í þeim fáu tilvikum að menn þurfa sérstaka vatnsöflun þá eigi landbrn. að styrkja það en ekki Jöfnunarsjóður sveitarfélaga. Það er bjargföst skoðun mín.

Virðulegi forseti. Hér er fjallað um frv. um breytingu á lögum um tekjur sveitarfélaga ásamt lækkun á tekjuskatti ríkisins. Samningaviðræður hafa alllengi staðið milli ríkis og sveitarfélaga og er mál að linni. Það hefur tekið mörg ár að lenda þessu máli. Skipuð var nefnd sem starfaði um langa hríð og komst að niðurstöðu sem sveitarfélögin sættu sig við með bókun. Það er sú niðurstaða sem ég styð. Þetta er langt ferli. Ég byrjaði í sveitarstjórnarmálum 1990 og er ýmsu vanur í samskiptum mínum við ríkið. Þá var hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir félmrh. --- þá var hennar tími. Ég ætla að fara yfir nokkur atriði sem kunna að vera ástæða þess að sveitarfélögin þurftu að fá þessa hækkun á tekjum. Ég tel þetta einungis fyrsta skrefið af mörgum í þessu máli.

Allt Jóhönnu að kenna.

Við skulum byrja á að fara yfir nokkur atriði í þessu. Ég held að það sé mjög hollt fyrir hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að rifja þetta upp með mér. Ég ætla að byrja á árunum 1992--1995. Þá var lagður á sveitarfélögin svokallaður lögregluskattur, síðan svokallað framlag í Atvinnuleysistryggingasjóð. Hér er fullt af fyrrv. félagsmálaráðherrum, t.d. hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson. Á sveitarfélögin var lagt að greiða framlag í Atvinnuleysistryggingasjóð. Fyrir sveitarfélagið mitt, Kópavog, þýddi þetta 42 milljónir árið 1994. Framreiknað væru það 60 milljónir í dag sem þýðir 700--900 millj. í skatt á sveitarfélögin í landinu, á fólkið í landinu. Þetta gerði hæstv. þáv. félmrh. sem kemur nú iðulega í ræðustól og ásakar ríkisstjórnina um skattheimtu á fólkið í landinu. Þetta er það fyrsta en sem betur fer er nú búið að fella þetta niður. Þá vil ég benda á annað sem sveitarfélögin sitja enn uppi með og það er óafturkræft framlag til félagslegra íbúða, 3,5% af byggingarkostnaði. Því var komið á árið 1992. Það var líka í tíð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Sveitarstjórnir voru ekki mjög kátar með þetta en létu það yfir sig ganga. Þá má nefna að árið 1992 var endurgreiðsla ríkis á skipulagsgjöldum lækkuð. Þetta þýddi nokkra tugi milljóna fyrir sveitarfélögin í landinu. Allt telur þetta. Árið 1992 var endurgreiðsla ríkisins á skipulagsgjöldum einnig felld niður að hluta. Svona var alls staðar reynt að krafsa í sveitarfélögin. Ég held að það væri hollt fyrir fólk að rifja þetta upp. Eins og ég segi: Mál er að linni og vonandi að ríki og sveitarfélög nái saman í þessum málum. Árið 1992 var einnig lagt á sveitarfélögin þjónustugjald til Fasteignamats ríkisins. Þegar þetta allt hafði dunið yfir árið 1992 tók ég þetta saman að gamni og skrifaði um þetta í málgagn okkar hér í Kópavogi, gerði það árlega 1992--1996. En þáv. félmrh. var ekki aldeilis hætt. Árið 1993 var krafist af sveitarfélögum framlags til Atvinnuleysistryggingajóðs. Árið 1993 var aðstöðugjald afnumið. Það kom sér vel fyrir suma, það var reiknað með 80% innheimtu af álögðu aðstöðugjaldi. Fyrir mitt sveitarfélag þýddi þetta 30--40 millj. á ári, þar sem innheimtan var hærri en 80%. Þetta var gott fyrir sveitarfélög sem höfðu lágt aðstöðugjald þó að þetta væri sanngjarnt fyrir atvinnulífið. En þetta var tekið af tekjum sveitarfélaganna, það er klárt. Árið 1993 var virðisaukaskattur lagður á hita, rafmagn, bækur og tímarit. Það var kostnaðarauki fyrir sveitarfélögin. Árið 1994 var landsútsvar fellt niður og hvarf úr tekjum sveitarfélaganna. Árið 1994 var einnig tekið atvinnuleysistryggingagjald af launatekjum. Árið 1994 þurfti að greiða fyrir pláss á leikskólum Ríkisspítalanna. Það var lagt á sveitarfélögin. Auðvitað voru þetta álögur. Þeim var mótmælt og lofað að koma á viðræðum en þáv. félagsmálaráðherrar sinntu því lítið. Árið 1995 var síðan ákveðið að undanþiggja greiðslur launþega til lífeyrissjóða, að hámarki 4%, álagningu tekjuskatts og útsvars. Þessi breyting kom til framkvæmda í þrepum á árunum 1995--1997. Í ársbyrjun 1997 var enn fremur lögfest heimild til að undanþiggja allt að 2% viðbótarframlag til lífeyrissjóða frá skatti. Síðan er það fjármagnstekjuskatturinn sem varð sveitarfélögunum ekki mikil gæfa. Ljóst er að kostnaður sveitarfélaganna við upptöku fjármagnstekjuskattsins er sá að sveitarfélögin þurfa að greiða fjármagnstekjuskatt af vöxtum og arði og söluhagnaði hlutabréfa. Síðan er það kannski aðalmálið og við erum að sjá það núna þegar verið er að gera fjárhagsáætlanir fyrir sveitarfélögin, og af því að fyrri umræða um fjárhagsáætlun Kópavogs stendur yfir, þá er eitt sem menn rak í vörðurnar með að eftiráálagning skatta á einyrkja og annað hefur farið hlutfallslega minnkandi ár frá ári. Upptaka fjármagnstekjuskattsins sem leggst á arð og annað hefur haft í för með sér að nú þykir fínt að borga sér meðalgóð laun og leggja síðan hagnaðinn fram sem arð og greiða af því fjármagnstekjuskatt. Þetta hefur líka minnkað tekjur sveitarfélaganna. Árið 1996 kom framlag frá sveitarfélögunum til Neyðarlínunnar 112.  Ég er búinn að nefna skattfrelsi lífeyrisiðgjalda en síðan er það viðbót lífeyrissparnaðar og mótframlag sveitarfélaga sem kemur 1997 og svo er það allra nýjasta að viðbótarlífeyrissparnaður er aukinn og mótframlag enn hækkað árið 2000. Þá er söluhagnaður af sölu félagslegra íbúða lagður í varasjóðinn og 5% óafturkræft framlag í varasjóð Íbúðalánasjóðs vegna viðbótarlána. Ég er því búinn að tína hér upp 25--26 atriði þar sem hallar á sveitarfélögin í viðskiptunum við ríkið. Það var einmitt þetta sem hin ágæta nefnd --- sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson var í og hann hefur væntanlega það allt á hraðbergi sem ég var að tína hérna upp --- var að koma leiðréttingu á. Ég tel þá leiðréttingu alls ekki næga, það eru alveg hreinar línur. En ég segi: Þetta varð niðurstaðan og þetta er fyrsta skrefið. Það er náttúrlega margt annað í þessu fyrir sveitarfélögin úti á landi, eins og að heyra sönginn í hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni þar sem ég tel að þetta sé mikil kjarabót fyrir fólkið á landsbyggðinni að fá 1.100 millj. kr. niðurgreiðslu á fasteignasköttum, þó að ég sé ekki hrifinn af öllu þessu mixi í jöfnunarsjóði. En ég tel þetta mikla kjarabót og til mikilla bóta til að stöðva þennan gegndarlausa flótta af landsbyggðinni hingað á höfuðborgarsvæðið, sem mér finnst vera lítið að sækja fyrir margt þetta fólk sem er að flytja af landsbyggðinni. Auk heldur eru fólksfækkunarframlög fyrir sveitarfélögin úti á landi til að rétta þau af og þau eru ekkert ofhaldin í sínum málum, það er alveg ljóst. Mikið hefur verið talað um skattahækkanir og allt hvaðeina. Ljóst er að þessi lausn þýðir einhverjar skattahækkanir, en þær eru hverfandi nema sveitarfélögin muni nýta sér að fullu þær hækkanir. Sveitarfélögin hafa ekki og geta ekki ákveðið álögur sínar mörg ár fram í tímann, menn gera það eitt ár í senn og verða að skila því inn til félmrn. fyrir 1. desember ár hvert. Flestöll sveitarfélögin hafa nýtt sér þá 0,66% hækkun sem verður vonandi lögfest á þingi. En ég er ekki viss um að menn muni hækka útsvar um 0,33% árið 2002. En fólk er að reikna þetta og í pólitískum tilgangi á hinn versta veg og þar kannski helgar tilgangurinn meðalið hjá mörgum. En ég tel að við eigum ekki að stoppa hér, ríkið og sveitarfélögin eiga að halda áfram að ræða saman og finna lausn á sínum málum. Sem betur fer hefur verið uppgangur hjá ríkissjóði og góð stjórn á efnahagsmálum. En uppgangur hefur verið misjafn hjá sveitarfélögunum. Ég get nefnt sveitarfélag mitt, af því að verið er að leggja fram fjárhagsáætlun fyrir árið 2001 í dag, þar sem rekstur bæjarfélagsins með vöxtum er á milli 63% og 64%, þar sem við nýttum okkur þó útsvarsheimildina upp á 0,66%. Veldur hver á heldur, sums staðar er þetta betra en annars staðar. Auðvitað vilja sveitarfélögin fá meiri peninga. Þetta er alltaf sama glíman þegar tveir aðilar eru að skipta á milli sín skatttekjum landsmanna. Það er bara eðlilegt að menn togist á um það. Á árum áður skrifaði ég í málgagnið okkar lista á hverju ári yfir það sem verið var að taka af okkur og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, fyrrv. félmrh., var hvað hörðust í, bara eins og að drekka vatn. Það var ekki talað um fólkið sem minna mátti sín í þá daga. Þess vegna gekk málflutningurinn í efh.- og viðskn. í gærkvöldi algjörlega fram af mér sem sveitarstjórnarmanni að koma inn í. Þar var annar sveitarstjórnarmaður, hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir. Ég hef ekki séð jafnmikinn leikaraskap í seinni tíð eins og þarna var. En svona er staðan og við eigum að styðja þetta, halda áfram að tala saman um málið og komast að niðurstöðu. Ég er alveg sammála því að sveitarfélögin eiga að fá meira en þau fengu og tel þetta einungis fyrsta skrefið. Einnig má benda á að áform eru um hækkun barnabóta, eins og hér hefur komið fram. Ekkert hefur verið rætt um það í þessu sambandi, ég bara minni á að það er líka til umfjöllunar í þinginu. 

Herra forseti. Þetta var merkileg ræða. Hún var fyrst og síðast í fortíð og eitthvað eilítið um framtíðina og að halda áfram þurfi þessari vinnu. Um það er ég sammála. En hv. þm. Gunnar Birgisson skautaði hratt og ákveðið fram hjá meginatriði málsins og það er sú spurning: Er hv. þm. Gunnar Birgisson annar maður en bæjarfulltrúinn Gunnar Birgisson? Þegar ég rifjaði það upp í ræðu minni að á fundi sveitarstjórnarmanna á Seltjarnarnesi, hjá Sambandi sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, þá skoraði hann á hið háa Alþingi að lækka tekjuskattinn til jafns við hækkun útsvars. Það sama gerði hans eigin sveitarstjórn samhljóða. Og ég spyr: Er annar maður kominn hingað í þingsal en var úti á Nesi og á heima í Kópavogi fyrir nokkrum dögum? Og ég spyr: Ætlar hann að styðja og greiða atkvæði brtt. Samfylkingarinnar um að ríkissjóður, sem er aflögufær, lækki tekjuskattinn til jafns við hækkun útsvars til þess að létta álögum á skattborgurum í Kópavogi og annars staðar á höfuðborgarsvæðinu? Það er kjarni málsins, það er spurningin.

Virðulegi forseti. Rétt til að svara hv. þm. Já, ég er bæði þingmaður og bæjarfulltrúi. En varðandi atkvæðagreiðsluna á Nesinu þá vissi hv. þm. að það var á misskilningi byggt og ekki kannski rétt að koma með það hér. En ég mun styðja þá tillögu sem er um þetta samkomulag á milli ríkisstjórnarinnar og sveitarfélaganna. Ég ætla ekki að fara að ganga á bak orða minna gagnvart Sambandi íslenskra sveitarfélaga í þessu máli. Þetta var samkomulagið sem menn skrifuðu undir, þótt menn gerðu við það bókun. En þetta er samkomulagið og við eigum að standa við það og halda síðan áfram. Hitt er meira og minna lýðskrum minni hluta.

Herra forseti. Ég er í forundran. Hvaða samkomulag er verið að ræða um? Hefur hv. þm. ekki rekist hér á þykka blaðabunka sem eru ályktanir sveitarstjórna umhverfis landið, þar með talinn Kópavogur, Hafnarfjörður og Reykjavík, svo ég nefni þau sveitarfélög sem eru næst okkur, þar sem þessu meinta samkomulagi er mótmælt. Það er engin sátt eða neitt samkomulag um þessa niðurstöðu. Sveitarstjórnarmenn upplifa þetta þannig að þeim eru falin skítverkin, að hækka skatta á almennt launafólk á þessum svæðum og í bæjarfélögum. Og ég spyr: Líður hv. þm. og bæjarfulltrúa, Gunnari Birgissyni, afskaplega vel með að vera sendur til þeirra verka af ríkisstjórn Íslands, að hækka útsvar einhliða og þráðbeint á Kópavogsbúa? Það var merkilegt sem hann skaut hér að, að mjög líklegt væri að sveitarfélögin mundu þurfa að hækka skatta núna en það væri meiri spurning á næsta ári. Það skyldi þó aldrei vera að það blandaðist inn í að bæjarstjórnarkosningar verða á því ári? Herra forseti. Það er alveg sama hvernig þessum peningi er velt, hér verða menn auðvitað að svara þráðbeint. Og staðreyndin er sú að hv. þm. Gunnar Birgisson ætlar að ganga í björg með íhaldinu á hinu háa Alþingi og svíkja menn heima í héraði.

Virðulegi forseti. Eins og ég fór hér í gegnum að ef menn nýta sér 0,66% þá er þarna um óverulegar skattahækkanir að ræða. Þetta var samkomulag sem menn gerðu. Sveitarfélögin voru ekkert sátt við þetta því að auðvitað vilja sveitarfélögin fá meira, það er alveg ljóst. Auðvitað vilja sveitarfélögin láta ríkið borga niður tekjuskattinn. Þetta var millileið sem menn fóru, þetta var samkomulagsleið, og millilending. Menn geta ekki alltaf fengið það sem þeir vilja, eins og hv. þm. veit í gegnum tíðina.

Herra forseti. Mér fannst satt að segja ömurlegt að hlusta á formann bæjarráðs Kópavogs standa hér og verja almennar skattahækkanir ríkisstjórnarinnar á íbúa í Kópavogi. Ég fagna því að fá tækifæri til að rifja upp ráðherratíð mína sem félmrh. og ráðherra sveitarstjórnarmála sem hv. þm. gaf tilefni til, vegna þess að í þessari ágætu skýrslu er sérstaklega tekið til árið 1990, þegar sú sem hér stendur var ráðherra, hve vel hefði til tekist og því var slegið föstu að markmið breytingarinnar, sem var ein stærsta breyting sem gerð var á tekjustofnamálum og verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga árið 1990 hafi tekist mjög vel. En árið 1991 byrjaði að halla undan fæti þegar Sjálfstfl. kom til valda í ríkisstjórninni, þá fyrst byrjaði að halla undan fæti. Og einnig, herra forseti, þó tekjur ríkissjóðs hafi aukist sl. sex ár um 64 milljarða, en á þeim tíma sem sú sem hér stendur var ráðherra, varð lítil tekjuaukning hjá ríkissjóði.

Virðulegi forseti. Bara til að minna hv. þm. á það, þótt henni hafi verið hrósað 1990, að árin 1992 og 1993 var hún hvað hörðust í að ganga fram í að leggja skatt á sveitarfélögin og fólkið í landinu. Þá var hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ekki heilög. Sagt er að ég sé að verja skattahækkun á Kópavogsbúa sem og aðra. Ég er að segja: Ef lögð eru á 0,66% eins og er notað þá er þetta sáralítil hækkun og verulegur ávinningur fyrir landsbyggðina. Hún er ekki til hjá okkur, þið ræðið ekkert um það sem er algjör bylting. Ég segi enn og aftur: Þessi niðurstaða var málamiðlun og það eigum við að sætta okkur við sem fyrsta skref og halda síðan áfram.

Herra forseti. Svo vel var staðið að sveitarstjórnarmálum í tíð minni sem ráðherra að sérstaklega var til þess tekið að ég hefði verið að hlunnfara ríkið af því ég hefði fært svo mikið til sveitarfélaganna þegar tekjustofnunum var breytt. Sérstaklega var til þess tekið hjá sveitarstjórnarmönnum og ég vænti þess að hv. þm. muni eftir því. Jöfnunarsjóðurinn gjörbreyttist 1990 og fékk fyrst raunverulegt hlutverk sem jöfnunarsjóður. Miklir tekjustofnar voru færðir til sveitarfélaganna.

Hvað gerðist síðan?

Hvað gerðist síðan? spyr formaður félmn. Árið 1991 kemst íhaldið til valda og þá byrjaði að halla undan fæti og verða erfitt að verja málefni sveitarstjórnanna sem félmrh. Þegar hæstv. forsrh. Davíð Oddsson var kominn í forsæti var erfitt fyrir mig sem sveitarstjórnarráðherra að verja málefni sveitarfélaga, bæði að því er varðar tekjustofnana og að því er varðar verkefnatilflutning. En áður var það mjög auðvelt þó að tekjur ríkisins væru miklu minni þá en þær eru núna.

Virðulegur forseti. Ég harma að hv. þm. skuli þjást af minnisleysi. Hún hefur greinilega ekki nema skammtímaminni. Árið 1991 var hv. þm. félmrh. í ríkisstjórn Davíðs Oddssonar.  Ég vil enn og aftur minna hv. þm. á þegar félmrn. lagði á sveitarfélögin framlög í Atvinnuleysistryggingasjóð og löggæsluskatt og annað, sem voru milli 700 og 900 milljónir að núvirði, sem voru skattar á landsmenn, bara eins og að drekka vatn.

Virðulegi forseti. Ég vildi koma inn á tvö atriði í ræðu hv. þm. Gunnars Birgissonar sem er jafnframt sveitarstjórnarmaður og bæjarfulltrúi í Kópavogi. Hann talaði um að mikil kjarabót væri með breytingunni á fasteignagjöldunum fyrir íbúa landsbyggðarinnar. Íbúar landsbyggðarinnar reiknuðu með því og trúðu því að þetta yrði kjarabót vegna þess að í síðustu kosningum riðu sjálfstæðismenn og framsóknarmenn um héruð og boðuðu þetta fagnaðarerindi, en þeir sögðu það ekki í leiðinni, herra forseti, að það ætti svo að taka það með hinni hendinni og hækka útsvarið. Heldur hv. þm. Gunnar Birgisson að litlu sveitarfélögin úti um allt land, sem eru kannski með tölur eins og Kópavogur er með á einum degi, muni ekki ganga þá göngu til enda og hækka útsvarið? Í umsögnum margra þessara sveitarfélaga kemur fram að þau muni að sjálfsögðu hækka útsvarið og að þau geti ekki annað. Hver er þá kjarabótin fyrir íbúa landsbyggðarinnar?

Virðulegi forseti. Lækkun fasteignagjaldanna, skattsins, er veruleg kjarabót fyrir landsbyggðina og það er líka veruleg kjarabót fyrir landsbyggðina að fá fólksfækkunarframlög. Enginn er kominn til með að segja það að þessi sveitarfélög þurfi að hækka um 0,33% árið 2002. Það er útilokað fyrir nokkurt sveitarfélag að segja það núna: Við ætlum að hækka útsvarið árið 2002. Við getum það ekki. Við gerum það fyrir árið 2001 núna fyrir 1. desember. Síðan verða menn að sjá hvað næsta ár ber í skauti sér en ekki svona. Ég mótmæli því og ég vil segja það að sá samningur sem var gerður milli Sambands íslenskra sveitarfélaga og ríkisins var mun hagfelldari fólki og sveitarfélögum á landsbyggðinni en sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu. Það eru alveg hreinar línur.

Herra forseti. Hv. þm. fór vel yfir þær skerðingar sem sveitarfélögin hafa átt við að stríða og fengið frá ríkissjóði undanfarin ár. Ég var sveitarstjórnarmaður í 12 ár og þurfti að búa við þessar sífelldu skerðingar. Hv. þm. ræddi aðeins um skattfrelsi lífeyrisiðgjalda. Það er alveg hárrétt sem hefur komið fram að það skerti ekki bara tekjustofna sveitarfélaganna heldur líka tekjur ríkissjóðs en munurinn var sá að ríkisstjórnin sem þá sat bætti sér þessar tekjur upp. Með öðrum orðum var tryggingarprósentugjaldið hækkað um 0,5% sem gaf um einn milljarð og í öðru lagi var persónuafslætti og öðrum bótagreiðslum haldið óbreyttum milli áranna 1995 og 1996. 1,6 milljarðar voru gefnir eftir en hvað tók hæstv. ríkisstjórn? Hún tók 1,8 milljarða, 200 milljónir í plús. Mér finnst furðulegt að hlusta svo á hv. þm. í dag, sem er jafnframt sveitarstjórnarmaður eins og áður hefur komið fram, mæla þessari vitleysu bót.

Virðulegi forseti. Mér er vel kunnugt um þetta sem hv. þm. var að tína upp. En ég er ekki þar með að segja að ég hoppi um af gleði yfir þeirri niðurstöðu. Ég hef margoft sagt að þetta er fyrsta skrefið til að ná leiðréttingu fyrir sveitarfélögin. Það er ekki gott að hafa annað stjórnsýslustigið í bullandi óánægju. En ég segi: Þetta er fyrsta skrefið til að við getum náð sáttum í málinu og þess vegna styð ég það.

Herra forseti. Ég vil gera athugasemdir við tvennt í máli hv. þm. Gunnars Birgissonar. Í fyrsta lagi hvetur hann okkur til að ræða í sama vetfanginu breytingar á barnabótum og breytingar á útsvari, tekjuskattsbreytingar og breytingar á álagningarstofni fasteignagjalds. Í þessu sambandi vil ég minna á enn og aftur, vegna þess að þessi atriði í málafylgju stjórnarmeirihlutans eru mjög þrálát, að ríkisstjórnin ætlar á næstu þremur árum að skila aðeins hluta af því sem tekið hefur verið af barnafólki á liðnum árum. Varðandi þann þáttinn sem ríkisstjórnin stærir sig mest af, ótekjutengda hlutanum, sem á að verða 33 þús. kr. fyrir börn fram að sjö ára aldri, þá var ótekjutengdi hlutinn fyrir fimm árum að jafnaði 40 þús. kr. --- ekki fram að sjö ára aldri heldur 16 ára aldri.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. sé alveg ljóst hvað ríkisstjórnin er að gera með að hækka barnabætur. Síðan er spurning: Geta menn farið í sögulega skoðun, eins og ég var í áðan, og farið aftur á bak og áfram í málinu og hvernig þetta var? Það er alveg ljóst verið er að hækka barnabætur sem eru verulegar kjarabætur fyrir barnafólk í landinu.

Herra forseti. Ég tek undir það sem kemur fram í máli hv. þm. Gunnars Birgissonar. Ég tel hins vegar að það hefði átt að ganga lengra í kjarabótum til handa barnafólki og láta ekki sitja við það eitt að skila aðeins hluta af því sem tekið hefur verið af barnafólki á liðnum árum. Hitt atriðið sem ég vildi gera athugasemd við er gagnrýni hv. þm. á ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um fjárhag sveitarfélaga. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti á í ræðu sinni að fjárhagur þeirra er afar mismunandi. Sum standa frammi fyrir geigvænlegum vanda og þá ekki síst vegna félagslega húsnæðiskerfisins. Mörg sveitarfélög sitja uppi með innlausnarkvaðir á félagslegt húsnæði sem þær geta síðan ekki losnað við. Ég lít svo á, og tek undir það sem fram kom í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að ríkinu og ríkissjóði ber að hlaupa undir bagga því að þetta á rætur að rekja til þeirrar stefnu sem við höfum rekið í húsnæðismálum á liðnum árum. Það er sameiginleg ábyrgð okkar allra að hlaupa undir bagga. Á þetta lagði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon áherslu í máli sínu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu og ég er mjög ánægður að heyra loksins að í þinginu eru einhverjir vinir sveitarfélaganna. Allt í einu spruttu þeir upp. Síðan ég kom á þing hafa þeir verið afar fáir. En nú hentar það minni hlutanum og margir gamlir sveitarstjórnarmenn fengu allt í einu minnið aftur. Ég segi bara: Til hamingju og verið velkomin í liðið að verja hag sveitarfélaganna í landinu. Það er ekki neinu að kvíða miðað við það sem hefur gengið á í þessu máli.

Herra forseti. Einn þáttur og ekki lítill í því að halda landinu í byggð er að tryggja að sveitarfélögin geti veitt eðlilega þjónustu við íbúana eins og þeim reyndar ber. Á þetta skortir núorðið víða í byggðum landsins enda hafa sveitarfélögin verið svelt í tekjum í áratug eins og fjölmargar skýrslur og gögn frá sveitarfélögum og samtökum þeirra sýna og einnig ummæli einstakra sveitarstjórnarmanna. Slíkt ástand árum saman er með öllu óbærilegt. Nú er lagt til í því frv. sem við höfum rætt lengi dags að komið verði á móts við þennan vanda að nokkru leyti en þó ekki nægjanlega að mati margra þeirra sveitarstjórnarmanna sem fjallað hafa um þessi mál. Reyndar skilaði tekjustofnanefndin af sér með sérstakri bókun af hálfu sveitarstjórnarmannanna. Í máli sveitarstjórnarmanna hefur komið fram að þeir hafa talið að það þyrfti 2,5% í útsvari til að sveitarfélögin byggju við það að vera nokkuð sæmilega haldin til framtíðar varðandi tekjur sínar eins og ástandið er nú. Eins og hefur komið fram í umræðum í dag hafa sveitarfélögin safnað skuldum í áratug. Auðvitað eru sveitarfélögin misjafnlega á vegi stödd og þau sjálfsagt verst sem orðið hafa fyrir mestum tekjusamdrætti og þaðan sem mestur fólksflóttinn hefur verið. Það er ákaflega erfiður kostur fyrir sveitarfélögin og fólkið sem þar býr að þurfa að búa við það jafnvel í heilan áratug að þar sé nánast ekkert hægt að gera í verklegum framkvæmdum. Þar geri menn ekkert annað en að halda sjó og illa það. Í sveitarfélögum sem þannig er orðið ástatt fyrir er margt farið að skorta í alls konar framkvæmdum sem eðlilegt væri að sveitarfélögin gætu veitt. Ákveðinn vanda á að leysa með þeim tillögum sem birtast í frv., annars vegar með því að taka á því sem reyndar hefur verið baráttumál landsbyggðarfólks lengi, þ.e. að fasteignagjöld á landsbyggðinni séu í samræmi við verðgildi fasteigna á viðkomandi stöðum. Með frv. er það lagt til og auðvitað ber að fagna því skrefi. Jafnframt er lögð til sérstök aðgerð til þess að koma til móts við vanda sveitarfélaga sem verða af miklum tekjum af þessari tilfærslu. Þetta er réttlát aðgerð og hefði mátt framkvæma fyrir löngu síðan. Fólk á landsbyggðinni hefur verið að borga fasteignagjöld af húsum sínum í samræmi við verðlag á Reykjavíkursvæðinu þó að verðgildi fasteignanna sé oft og tíðum hemingi lægra og jafnvel meira, eins og þekkt er. Þetta hefur verið ósanngjörn skattheimta eins og hún hefur verið framkvæmd og ber að fagna því að þessu er núna breytt. Síðan er lögð til í frv. tvenns konar útsvarshækkun samanlagt upp á 0,99% og að fyrri hluti þess komi þegar á næsta ári upp á 0,66. Á móti ætlar ríkið að lækka tekjuskatt að hluta til. Það er hins vegar svo að þau sveitarfélög sem ég hef gert að umræðuefni í mínu máli og verst eru stödd og í mjög erfiðri stöðu fjárhagslega munu vafalaust þurfa að nýta sér útsvarsheimildina að fullu bæði á næsta ári og þar næsta ári. Þá standa menn frammi fyrir því að fólk sem býr á þeim stöðum fær á sig skattahækkun og er kannski ekki á bætandi eins og atvinnuástandið hefur verið sums staðar og tekjusamdráttur í sveitarfélögunum. En mér sýnast allar líkur benda til þess að mörg sveitarfélögin eigi ekki annars kost en taka það sem í boði er varðandi útsvarið og nýta þann tekjustofn að fullu. Staða þeirra er einfaldlega þannig að þau hafa ekkert val. Deilan stendur fyrst og fremst um þetta, þ.e. að af hendi ríkisvaldsins skuli menn ekki vera tilbúnir að leggja til á móti meiri lækkun á tekjuskattinum þannig að ekki verði raunveruleg hækkun vegna þessa. Ég hef eitt við meðferð þessa máls að athuga. Málið hefur verið unnið úti í bæ eins og sagt er, unnið af ákveðinni nefnd og síðan fáum við það inn í þingið og eigum að klára það á mjög stuttum tíma. Það er ekki góð málsmeðferð fyrir okkur þingmenn sem eigum að fjalla um málið að þurfa að taka við því á þennan hátt án þess að hafa fengið að fylgjast með málinu á vinnslustigi að einhverju leyti. Mun betra hefði verið ef upplýsingar í málinu hefðu borist til þingnefnda og verið ræddar í nefndum eða þá að þingflokkum hefði verið kynnt málið á einhvern hátt. Við stöndum frammi fyrir því að meiri hluti Alþingis hefur lagt þetta til og mun sjálfsagt fara með þetta í gegn óbreytt. Ég vil samt ítreka að í þessum tillögum eru liðir eins og varðandi fasteignaskattana sem ég tel til bóta. Mig langar aðeins að víkja að nokkru sem kom fram í umræðunni fyrr í dag og mér fannst nokkuð merkilegar upplýsingar, þ.e. þegar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir upplýsti af hverju sveitarfélögin annars vegar og ríkið hins vegar urðu af tekjum vegna þess að lögum um frestun á skattlagningu söluhagnaðar var breytt. Hún upplýsti að miðað við bréf sem hún vitnaði til frá ríkisskattstjóra hefðu sveitarfélögin orðið af tveimur milljörðum í tekjum á síðustu tveimur árum, ef ég hef skilið hennar mál rétt, vegna þess ákvæðis að sett var í lög að menn gætu frestað skattlagningu söluhagnaðar og að ríkið hefði orðið af tekjum upp á 6,5 milljarða vegna sömu lagabreytinga síðustu tvö ár. Þarna er verið að ívilna þeim sem hafa verið að taka mikinn hagnað í þjóðfélaginu. Í þessu sambandi kemur upp í hugann það sem nefnt hefur verið útstreymi á fé úr sjávarútveginum í gegnum sölu aflaheimildanna og þegar menn hafa verið að taka þann verðmætisauka sem orðið hefur, a.m.k. er bókfærður, og gengur í þjóðfélaginu undir nafninu sala á aflakvótum eða leiga á aflakvótum. Þetta hefur margoft verið rætt í Alþingi og verið vitnað til þess að skuldir sjávarútvegsins hafi aukist og það sé vegna þess að menn hafi tekið mikið fé út á sjávarútveginn. Miðað við þær upplýsingar sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir nefndi í dag þá er ekki verið að tala um neina smápeninga. Við erum í raun að tala um hátt í helminginn af því sem verið er núna mögulega að færa til sveitarfélaganna ef öll sveitarfélögin nýta heimildir sínar í botn við hækkun útsvarsins. Í skýrslu tekjustofnanefndar kemur fram að fulltrúar sveitarfélaganna hafa afgreitt þær tillögur sem hér eru settar í frumvarpsform með bókun. Ég ætla að leyfa mér að lesa hana. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Bókun fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga í tekjustofnanefnd. Tekjustofnanefnd hefur frá upphafi lagt áherslu á vandaða öflun og úrvinnslu gagna um fjárhagslega stöðu og afkomu sveitarfélaganna. Tölulegar niðurstöður eru allar á einn veg og leiða ótvírætt í ljós að mjög hefur hallað á sveitarfélögin í fjármálalegum samskiptum þeirra við ríkið allt frá árinu 1991. Öll rök benda til þess að auka þurfi árlegar tekjur sveitarfélaganna í heild um 6--7 milljarða króna. Við teljum að nú séu forsendur fyrir því að ríkið geti að sama skapi dregið úr skattheimtu sinni og höfum við bent á ýmsar leiðir til útfærslu í því sambandi. Harmað er að fulltrúar ríkisvaldsins í nefndinni hafa ekki fallist á að koma nægjanlega til móts við tillögur okkar um að rétta hlut sveitarfélaganna til samræmis við það sem á þau hefur hallað á undanförnum árum þrátt fyrir ítarlegan rökstuðning og kröfur okkar þar að lútandi. Við leggjum áherslu á að fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga séu stöðugt til um fjöllunar milli fulltrúa þeirra. Við treystum því að viðvarandi formlegt samstarf ríkis og sveitarfélaga verði um efnahagsmál þar sem fjallað er um þróun í fjármálum og kjaramálum, samanber yfirlýsingu aðila frá 16. desember 1999. Með slíkum vinnubrögðum ættu ávallt að liggja fyrir faglegar niðurstöður um þróun fjármálalegra samskipta ríkis og sveitarfélaga. Við teljum að sameiginlegar tillögur nefndarinnar séu fyrsta skrefið í áttina til frekari eflingar tekjustofnum sveitarfélaganna. Í trausti þess að framvegis verði kostnaðarmetin öll lagafrumvörp og stjórnvaldsákvarðanir er sveitarfélögin varða, eins og gert er ráð fyrir í tillögu nefndarinnar, undirritum við tillögur hennar.`` Undir þetta skrifa Eggert Jónsson, Ingimundur Sigurpálsson og Guðmundur Bjarnason. Það var einmitt umræddur Guðmundur Bjarnason, bæjarstjóri í Fjarðabyggð, sem gerði grein fyrir því á ráðstefnu sveitarfélaga að þeirra mat væri að sveitarfélögin þyrftu 2,5% í útsvari til þess að geta tekist á við þann vanda sem þar er kominn upp og vafalaust hefur það verið byggt á þeirri úttekt að það væri það sem menn þyrftu að meðaltali. Þá situr enn þá eftir, eins og í öllum meðaltölum, vandi þeirra sem verst eru settir. Það er alveg ljóst, eins og ég gerði að umræðuefni í upphafi máls míns, að þau sveitarfélög sem skuldsettust eru og í mestum erfiðleikum hafa átt vegna tekjubrests, vegna brotthvarfs skipa og aflaheimilda úr byggðarlögum og vegna fækkunar íbúa, eru afar illa sett. Þau eiga fáa kosti, svo að ég endurtaki það, aðra en nýta algerlega í botn þær útsvarshækkanir sem boðið er upp á samkvæmt þessu frv. Það þýðir skattahækkun í sveitarfélögum sem á undanförnum árum hafa orðið að draga úr þjónustu við íbúana. Þetta er óásættanlegt hlutskipti til framtíðar. Þess vegna hlýtur krafan að verða sú að fylgja eftir þessari bókun fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga um að tekjustofnar til sveitarfélaganna verði bættir frekar en hér er lagt til. En það er greinilegt að ríkisstjórnarflokkarnir eru ekki tilbúnir að ganga lengra í þessu máli. Það má merkja af málflutningi þeirra í þinginu. Þá er kannski rétt í lokin að ítreka það að hækkun útsvars upp á 0,66 á næsta ári og 0,33 á árinu 2002, sem gerð er ráð fyrir í þessu frv. um tekjustofna sveitarfélaga, nægir ekki til þess að koma sveitarfélögunum í hallalausan rekstur. Ríkinu er enginn sómi að því að sýna góðan afgang á fjárlögum en láta sveitarfélögin safna skuldum árum saman eins og komið hefur fram bæði á ráðstefnum sveitarfélaganna um fjármál þeirra og hjá einstökum sveitarstjórnarmönnum. Ég ætla ekki að teygja þessa umræðu lengur. Búið er að fjalla ítarlega um þessi mál í dag. Ég er búin að lýsa skoðun minni og tel að hér sé of skammt gengið fyrir sveitarfélögin svo þau megi takast á við þann vanda sem safnast hefur upp á heilum áratug vegna óréttlátrar tekjuskiptingar.

Herra forseti. Í dag hafa staðið hér miklar umræður um mál sem er töluvert hitamál, ekki eingöngu milli stjórnarandstöðu og stjórnarsinna heldur almennt í þjóðfélaginu og miklu meira en stjórnarsinnar margir hverjir láta í veðri vaka. Eins og sjá má í umsögnum og ályktunum margra sveitarfélaga eru sveitarfélögin ekkert mjög ánægð með það sem hér er verið að gera þó að ýmsir, og þá kannski sérstaklega stjórnarsinnar, ætli að láta troða þessu ofan í sig og ætli að hunskast til að styðja þetta í von um að þetta séu aðeins fyrstu aðgerðir sem ég held að ekki sé rétt. Ég tel, herra forseti, mjög nauðsynlegt að hæstv. starfandi félmrh. sé í salnum ...  Ég tel mikilvægt að fara í gegnum þessi mál. Það kunna að koma fram spurningar sem nauðsynlegt væri að heyra hæstv. starfandi félmrh. svara, um ýmsar samþykktir sem borist hafa þingmönnum. Herra forseti. Ég ætla að byrja á að fara yfir ályktanir, umsagnir og útreikninga sem borist hafa þingmönnum frá Alþýðusambandi Íslands í dag. Ég ætla að lesa aðeins upp úr því. Það er ákaflega fróðleg lesning og kannski þýðingarmesta athugasemdin sem komið hefur við málið. Í umsögn og útreikningum ASÍ dagsettri í dag segir, með leyfi forseta, þar sem þeir fjalla um frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, byggt á tillögum nefndar sem félmrh. skipaði 2. júní 1999 til að endurskoða ákvæði laga um tekjustofna sveitarfélaga og sem hv. nefnd skilaði af sér nú nýverið: ,,Alþýðusamband Íslands telur nauðsynlegt að sátt sé um tekjuskipingu milli ríkis og sveitarfélaga og hafði vænst þess að það yrði niðurstaðan af vinnu þessarar nefndar. Miðað við yfirlýsingar aðila og framkomin sérálit virðist sem það hafi ekki tekist.`` Hér er talað afdráttarlaust og vitnað til þess sem ég minntist á áðan, fjölmargar ályktanir frá sveitarfélögum víðs vegar af landinu, jafnt af höfuðborgarsvæðinu sem frá landsbyggðinni. Víða er sveitarstjórnum stýrt af samflokksmönnum hæstv. ríkisstjórnar, sjálfstæðismönnum og framsóknarmönnum, en sem betur fer virðast koma mjög ákveðnar ályktanir frá mörgum þeim sveitarfélögum. Þær eru jafnvel harðorðar, talað er um svik og því um líkt varðandi þá niðurstöðu sem út úr þessari nefnd kemur. Ég hika ekki við að halda því fram, herra forseti, að á síðustu starfsdögum þeirrar ágætu nefndar birtist hæstv. forsrh. á sviðinu, las sveitarfélögunum pistilinn og var með mjög óeðlilegt inngrip í þá umræðu. Hann sendi nefndinni hiklaust klár og skýr skilaboð og sveitarfélögunum í landinu. Þau voru á þá leið að sveitarfélögin þyrftu ekki meiri peninga, þyrftu bara að taka til hjá sér og þeir sem kjörnir væru til að stýra sveitarfélögunum þyrftu að hætta óráðsíu, bruðli og slæmum rekstri, taka til í eigin ranni og reka bæjarfélög sín eins og hæstv. forsrh. og ríkisstjórnin ríkissjóð. Ríkisstjórnin sker nánast allt niður, seilist í vasa skattgreiðenda eða dregur úr lögbundnum tekjum sveitarfélaganna, eykur þar með afgang ríkissjóðs. Til þess hefur hæstv. ríkisstjórn notað ýmsar aðferðir síðustu tvö kjörtímabil, þ.e. á þessu og síðasta kjörtímabili enda hefur keyrt um þverbak í ýmsum skerðingum og álögum sem á sveitarfélögunum hafa dunið. En áfram heldur Alþýðusambandið að fjalla um þessar tillögur, hér segir m.a., með leyfi forseta: ,,Í 1. grein er lagt til að framvegis verði stofn til álagningar fasteignaskatts fasteignamat þeirra. Markmiðið er að stofn fasteignaskatts endurspegli betur raunverulegt verðmæti fasteigna. Gera má ráð fyrir að þessi breyting hafi fyrst og fremst áhrif til lækkunar hjá fasteignaeigendum á landsbyggðinni en íbúar höfuðborgarsvæðisins og þeir landsbyggðarbúar sem ekki eiga fasteignir verði jafnsettir hvað þetta varðar.`` Ég vek athygli á þessu, herra forseti, þeir sem ekki eiga fasteignir verða jafnsettir. Þó að í þessari ályktun séu mikilvæg varnaðarorð þá felst kannski töluverður misskilningur í þessu líka. Eins og fram kom áðan riðu ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir um héruð og lofuðu því að breyta fasteignaskattinum, að lækka fasteignaskattinn á landsbyggðinni. Þetta gerðu þeir fyrir síðustu kosningar. En þeir sögðu kjósendunum það ekki í leiðinni að þeir ætluðu sér að hækka útsvarið að sama skapi. Það kemur fram hér í þessari ályktun að skattar muni hækka á íbúum landsbyggðarinnar líka og þar með taka til baka þá lækkun sem átti að vera af fasteignagjöldum. Nú tek ég eftir því að hæstv. starfandi félmrh. er farinn úr salnum, stutt var hans heiðraða nærvera. Nú vildi ég leggja fyrirspurn fyrir hæstv. starfandi félmrh. ef hann væri hér. Mér finnst með ólíkindum hve friðlausir menn eru við umræður um þetta mál. Ég vil vekja athygli á því, herra forseti, að það hefur verið ákaflega lærdómsríkt og athyglisvert að hlusta á þær umræður sem hér voru í dag. Hér hefur ekki einn einasti hv. þm. Framsfl. komið og tekið til máls. Þeir hafa nánast ekki verið viðstaddir, fyrir utan tvo sem skutust hér upp í stutt andsvar. Nú er sestur mér á vinstri hönd hæstv. starfandi félmrh. og hefur tekið sér penna í hönd. Spurning mín er einmitt um þessar rosalegu skattaívilnanir og kjarabætur fyrir íbúa landsbyggðarinnar og felast áttu í lækkun á fasteignaskatti: Hvað með þá íbúa landsbyggðarinnar sem eiga ekki fasteignir? Hvaða kjarabætur fá þeir? Þeir eru töluvert margir, skal ég segja ykkur. Það er töluvert algengt og sennilega hlutfallslega algengara á landsbyggðinni að þar búi fólk í leiguhúsnæði. Ekki borgar það fasteignagjöld og ekki fær það lækkun fasteignagjalda en það eru íbúar viðkomandi byggðarlaga. Er ekki verið að hækka skatta á þeim íbúum? Hvað með unglingana? Er ekki verið að hækka skatta á þeim? Hefur Framsfl. núna fundið hin breiðu bök til að skattleggja?  Ég hef eina spurningu í viðbót til hæstv. starfandi félmrh. og hún er: Hvað með þau sveitarfélög sem á síðasta ári neyddust til að koma til móts við þegna sína vegna hinnar miklu hækkunar á fasteignamatsstofninum í Reykjavík, um 18%? Mörg af þessum sveitarfélögum tóku sig til og lækkuðu álagningarprósentuna á síðasta ári? Nú er það svo að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga á að bæta sveitarfélögunum þetta upp. Á þá að bæta þeim þetta upp út frá þeim fasteignasköttum sem þau lögðu á á síðasta ári þegar þau reyndu að koma til móts við íbúana, kannski til að sporna gegn frekari fólksfækkun og lækkuðu fasteignaskattana þó sveitarfélögin hafi hreinlega ekki haft efni á því? Verður lagfæringin sem þau fá nú í gegnum jöfnunarsjóð reiknuð út frá síðasta ári? Við þessu væri mikilvægt, herra forseti, að fá svar á eftir og ég fagna því að hæstv. starfandi félmrh. er hér til að punkta niður þessar spurningar. Þetta er mjög mikilvægt innlegg í þessa umræðu. Á síðasta ári gerðu nokkuð mörg sveitarfélög þetta. Það kemur m.a. fram í umsögn Eyþings, Sambands sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum. Ég ætla að lesa umfjöllun þeirra um þennan lið, með leyfi forseta: ,,Vert er að vekja athygli á því að mörg sveitarfélög lækkuðu álagningarprósentuna á yfirstandandi ári til að koma til móts við gjaldendur vegna mikillar hækkunar sem varð á álagningarstofni. Stjórn Eyþings varar við að leiðréttingin taki mið af þeirri álagningarprósentu þar sem það kemur verst við þau sveitarfélög sem lengst komu til móts við gjaldendur sína.`` Það er mikilvægt, herra forseti, að taka tillit til þessa í umræðum um málið og fá svör um þessi atriði hér á eftir. Spyrja má hvort ætlunin sé virkilega að bæta þetta út frá gjaldstofni þessa árs. Herra forseti. Alþýðusamband Íslands segir fleira um þá skattahækkun sem ríkisstjórnin ætlar að pína sveitarfélögin til að framkvæma, ríkisstjórnin treystir sér ekki til að hækka skatta sjálf heldur eftirlætur það sveitarfélögunum, sendir kaleikinn þangað. Í gögnum frá Alþýðusambandinu segir m.a., með leyfi forseta: ,,Alþýðusamband Íslands telur nauðsynlegt að tekjustaða sveitarfélaga sé bætt. Til þess eru fleiri leiðir færar en sú sem lögð er til í frv. til laga um tekjustofna sveitarfélaga. Miðað við núverandi fjárhagsstöðu flestra sveitarfélaga má gera ráð fyrir að fleiri sveitarfélög en færri nýti sér nýja hámarksheimild. Fari svo hafa þessar tvær breytingar samanlagðar í för með sér skattahækkun fyrir íbúa höfðuborgarsvæðisins og þá landsbyggðarbúa sem ekki eiga fasteignir eða lækkun á fasteignaskatti vegur ekki upp hækkun á tekjuskatti. Horfur varðandi þróun kaupmáttar heimilanna eru ekki bjartar. Fari fram sem horfið munu verðbólga og vaxtahækkanir éta upp umsamdar launahækkanir næsta árs. Í ljósi þessa telur Alþýðusamband Íslands að ríkisstjórnin verði að axla sína ábyrgð og lækka tekjuskatt að fullu í samræmi við hækkun hámarksheimildar útsvars til að koma í veg fyrir enn frekari kaupmáttarrýrnun heimilanna.`` Svo mörg voru þau orð, herra forseti. Hér kemur fram alvarleg athugasemd frá ASÍ þar sem mjög er varað við þessari skattahækkunarleið hæstv. ríkisstjórnar. Í minnisblaði frá hagdeild ASÍ, sem einnig er dagsett í dag og er í fylgiskjölum með nál. minni hluta efh.- og viðskn. sem dreift hefur verið á blöð, er kafli um skattahækkun, skattahækkun sem grefur undan forsendum kjarasamninga, en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Verði fyrirætlanir stjórnvalda í útsvars- og skattamálum að veruleika þyngist skattbyrði launafólks strax á næsta ári og markmið kjarasamninga á almennum vinnumarkaði fjarlægjast. Sem dæmi um afleiðingar fyrirhugaðra breytinga má nefna að árið 2003 hyrfi rétt tæplega fjórðungur af almennum launahækkunum þess árs í skattahækkunina eina. Verði ekki gripið til annarra ráðstafana munu skattleysismörk einnig lækka að raungildi í stað þess að fylgja almennri launaþróun eins og ríkisstjórnin hét í yfirlýsingu sinni 10. mars sl. í tengslum við kjarasamninga.`` Herra forseti. Ég held að ákaflega mikilvægt sé að rifja upp fyrir hæstv. starfandi félmrh. og þeim stjórnarþingmönnum sem hér sitja enn hvaða yfirlýsing var gefin af hæstv. ríkisstjórn í tengslum við kjarasamningana á árinu, sem gert var 10. mars, og er undirrituð af hæstv. forsrh. Davíð Oddssyni og hæstv. utanrrh. Halldóri Ásgrímssyni, oddvitum núverandi ríkisstjórnar.  ,,Til þess að greiða fyrir gerð kjarasamninga á árinu 2000 og stuðla þannig að auknum stöðugleika í efnahagslífinu á næstu árum mun ríkisstjórnin beita sér fyrir því að persónuafsláttur og skattleysismörk breytist í takt við umsamdar almennar launahækkanir á samningstímabilinu. Hækkunin á árinu 2000 verður þó nokkru meiri. Í þessu skyni verður lagt fyrir Alþingi innan skamms frumvarp til breytinga á lögum um tekjuskatt þar sem kveðið er á um að persónuafsláttur hækki um 2,5% frá 1. apríl 2000. Þessi hækkun kemur til viðbótar við 2,5% hækkun persónuafsláttar 1. janúar sl. þannig að heildarhækkun á árinu 2000 nemur 5%. Enn fremur hækkar persónuafsláttur um 3% 1. jan. árið 2001, um 3% 1. jan. árið 2002 og um 2,25% 1. jan. árið 2003.`` Herra forseti. Svo mörg voru þau orð en eins og kemur fram síðar í minnisblaði frá hagdeild ASÍ á ekki að standa við þetta. Þetta samkomulag er frá 10. mars og er ekki orðið mjög gamalt en strax er farið að svíkja það og það er strax komið í bakið á launafólki og forustu launþegahreyfingarinnar sem gerði þá samninga sem hér hefur verið vitnað til. En áfram ætla ég að lesa upp úr minnisblaði hagdeildar ASÍ, með leyfi forseta: ,,Á næsta ári er gert ráð fyrir að útsvar geti hækkað um 0,66 prósentustig. Á móti hyggjast stjórnvöld aðeins lækka tekjuskattshlutfallið um 0,33 prósentustig. Árið 2002 getur útsvar hækkað um 0,33 prósentustig en tekjuskattshlutfallið á ekkert að lækka til að mæta því. Niðurstaðan er þyngri skattbyrði launafólks á sama tíma og spár gera ráð fyrir að verulega hægi á kaupmáttaraukningunni. Auknar skattaálögur sem draga úr ráðstöfunartekjum heimilanna ganga þvert gegn markmiðum kjarasamninganna á almenna vinnumarkaðnum. En skattbyrði launafólks þyngist ekki aðeins beint vegna skattahækkunarinnar sjálfrar heldur bætist við að skattleysismörk munu að öðru óbreyttu lækka að raungildi.`` --- Svo er vitnað í þá yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 10. mars sem ég hef lesið upp og áfram segir: --- ,,Til að skattleysismörkin fylgi almennum lágmarkshækkunum kjarasamninga á almennum vinnumarkaði þyrftu þau að hækka um 3% í ársbyrjun 2001 og aftur um 3% 2002. Skattahækkunin hefur hins vegar þau áhrif`` --- og takið eftir: --- ,,Skattahækkunin hefur hins vegar þau áhrif að skattleysismörkin hækka aðeins um 2,1% sem er raunlækkun eins og ASÍ hefur ítrekað bent á. Þessi staðreynd sést m.a. á því að vegna fyrirhugaðra breytinga mun skattgreiðendum fjölga um meira en 2.100 eða ríflega 8% strax á næsta ári. Aðeins nokkrar vikur eru síðan stjórnvöld héldu mjög á lofti sérstökum kjarabótum til einstæðra foreldra með tilkomu svonefndra ,,barnakorta``. Þau áttu m.a. að tryggja einstæðu foreldri með eitt barn eða fleiri undir sjö ára aldri, og um 100.000 krónur í mánaðartekjur, rúmlega 34.000 krónur í auknar ráðstöfunartekjur árið 2003. Það ár hyggst ríkisstjórnin nú taka til baka ríflega fjórðung af þessum kjarabótum með boðaðri skattahækkun einni og sér.`` Herra forseti. Svo mörg voru þau orð, herra forseti, sem komu frá hagdeild ASÍ og væri náttúrlega gaman að staldra við ýmsa þætti sem hér koma fram og fara aðeins betur í gegnum þá. Sennilega hefur hæstv. ríkisstjórn fundið ,,breiðu bökin`` og ætli það verði ekki hluti af þeim sem mun greiða miklu hærri skatta á næsta ári? Ætli það verði ekki ellilífeyrisþegar og öryrkjar? Ég er ansi hræddur um það. Það er gott ef hæstv. ráðherrar núv. ríkisstjórnar eru ánægðir með þá skatta sem gamla fólkið og öryrkjar er að greiða í ríkissjóð í dag og sem aukast sífellt og geta svo komið í þennan ágæta ræðustól á hinu háa Alþingi og hreykt sér af hinum mikla tekjuafgangi ríkissjóðs sem er allur eða að stórum hluta náttúrlega sóttur í auknum sköttum. Kannski er ekki nema von og kannski er afar eðlilegt eða jafnvel allt í einu mjög klókt hjá hv. þm. Framsfl. að láta sig hreinlega hverfa frá þessari umræðu. Í raun og veru skilur maður þá nokkuð vel. Kannski er ekkert furðulegt við það, herra forseti, að enginn framsóknarmaður skuli hafa tekið til máls í dag. 

Hver er lausn þingmannsins?

Á kjaradeilu kennara? Það er ekkert mál að fara í það, hæstv. félmrh., og hvort sem við eigum að gera það núna, í kvöld, í nótt eða í fyrramálið, er ég tilbúinn að koma. Ég er viss um að það er svo með aðra í þingflokki Samfylkingarinnar að ef ríkisstjórnin er að gefast upp á þessu og hefur engar lausnir og hefur engan áhuga á að leysa þá deilu erum við alveg tilbúnir að setjast niður með hæstv. ríkisstjórn að reyna að leysa hana niður úr þeirri vitleysu sem hún er komin í og þeim ógöngum sem hún er komin í.  Ég ætla að koma aftur inn í minnisblaðið frá hagdeild ASÍ.

Þú varst búinn að lesa það allt upp.

Nei, það er töluvert mikið eftir, hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, formaður félmn. Ég var að ljúka við kaflann sem fjallaði um fjölgun skattgreiðenda um 2.100 eða ríflega 8% strax á næsta ári. Af því að ég geri mér grein fyrir því að menn eru ekki alveg sammála því að ellilífeyrisþegar séu að greiða stóran hluta af litlum ellilífeyri sínum inn í ríkiskassann væri ákaflega gaman að fara yfir nokkur atriði hvað það varðar og það sem komið hefur fram frá Landssamtökum eldri borgara og hinum ýmsa félagsskap eldri borgara sem hafa verið að deila mjög hart á hlut sinn og fjalla lauslega um hvað eldri borgarar eru látnir greiða í dag. Það er nú svo að ellilífeyrir, tekjutrygging og heimilisuppbót er eitthvað í kringum 61 þús. kr. hjá ellilífeyrisþegum í dag. Miðað við skattleysismörk eins og þau eru núna er ríkissjóður að hirða um 7.500 kr. af eldri borgurum í hverjum mánuði. Ef þeir fá eitthvert lítilræði úr lífeyrissjóði heldur ríkissjóður áfram að hirða eitthvað af þeim.  Er einhver þingmaður hér inni sem treystir sér til að lifa af þessum 60--70 þúsund kr. sem ellilífeyrisþegar hafa? 
            

Pétur Blöndal.

Sumir hafa minna og jafnvel 50 þúsund. Eru hv. stjórnarþingmenn virkilega glaðir yfir því að koma hér fram með þetta skattahækkunarfrv. og þessar skattahækkunartillögur, sem eins og áður hefur komið fram að sveitarfélögin eiga svo að framkvæma, að láta ellilífeyrisþega, örorkulífeyrisþega og aðra borga hærri skatta? Er það svo? Telja menn sig vera búna að finna þarna breiðu bökin? Það er ansi merkilegt. Í þessu efni væri ákaflega gaman að lesa hér upp nokkur atriði sem komið hafa fram hjá hinum ýmsu forustumönnum í þjóðfélaginu um bág kjör ellilífeyrisþega og örorkulífeyrsþega, en ég ætla að geyma það að sinni. Vissulega hafa mikil varnaðarorð komið fram t.d. frá biskupnum okkar.  Af því að mér finnst menn stundum gera lítið úr því sem þessir menn segja þegar verið er að ræða um kjör þessara þjóðfélagshópa, aldraðra og öryrkja, þá væri gaman að lesa upp úr nýárspredikun herra Karls Sigurbjörnssonar biskups sem hann flutti í janúar 1999. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Á þriðja þúsund einstaklingar þurftu að þiggja aðstoð Hjálparstarfs kirkjunnar fyrir nýliðin jól og það í mesta góðæri Íslandssögunnar. Þetta fólk er flest öryrkjar sem ættu samkvæmt viðurkenndum grundvallarsiðgildum okkar þjóðar að njóta velferðar og stuðnings samfélagsins. Eitthvað er nú að.`` Herra forseti. Þetta er sá hópur sem mun að öllu óbreyttu greiða hærri skatta á næsta ári miðað við skattahækkunartillögur hæstv. ríkisstjórnar. Ólafur Ólafsson, fyrrverandi landlæknir, segir, með leyfi forseta: ,,Upplýsingar um örorkugreiðslur hér á landi eru ekki til að fara með í aðra hreppa. Þær eru svo lágar, þrátt fyrir að við höfum verið ein tekjuhæsta þjóð í heimi í áratug. Hafa menn gleymt tilgangi almannatrygginga?`` Þetta sagði fyrrverandi landlæknir. Um þetta, herra forseti, erum við að tala í dag. Það eru þessir hópar sem eiga að greiða hærri skatta. Breiðu bökin eru fundin eins og við höfum áður komið inn á. Framsfl. hefur fundið breiðu bökin og hefur lagt sitt af mörkum til þessarar umræðu. Framsfl. sem hér á árum áður var bara töluvert mikill landsbyggðarflokkur hefur algjörlega gleymt hlutverki sínu gagnvart landsbyggðinni miðað við það sem ég sagði áðan um lækkun fasteignagjalda vegna þess að lækkunin verður engin af því að hún verður tekin til baka með hærri sköttum og hærra útsvari. Enda finnst mér, herra forseti, með því betra sem fram hefur komið upp á síðkastið í umræðu um byggðamálin þau orð hæstv. félmrh. Páls Péturssonar í útvarpsviðtali við svæðisútvarpið á Akureyri ekki alls fyrir löngu þar sem hann sagði sem svo að Framsfl. hefði gleymt landsbyggðinni. Það eru orð að sönnu. Hann bætti að vísu við að Framsfl. hefði gleymt landsbyggðinni í markaðssetningu sinni á mölinni í Reykjavík. Þetta er alveg hárrétt. Ekki verður það frv. sem þessi sami hæstv. ráðherra, Páll Pétursson, mælti fyrir og flutti á hinu háa Alþingi og við erum að ræða um hér nú, til að bæta stöðu landsbyggðarinnar nema ef það verður gert þannig að þessi lækkun og ósanngjarni skattur, þessi landsbyggðarskattur sem fasteignagjöldin hafa verið undanfarin ár, fari hreinlega í það horf sem hér er boðað án þess að það verði tekið aftur með hærri sköttum. Ekkert bólar á því, herra forseti, að leiðrétta það misvægi eða það óréttlæti réttara sagt sem í því felst að fasteignamat og fasteignahækkanir í Reykjavík eða á höfuðborgarsvæðinu sé það eina sem mælist inn í vísitölu neysluverðs. Sú stórhækkun sem verið hefur undanfarin ár á höfuðborgarsvæðinu hefur leitt til þess að vísitala neysluverðs hefur hækkað og þar með afborganir landsbyggðarfólks af húsnæði sem það jafnvel situr uppi með og getur ekki selt ef það þarf að bregða búi og flytja hingað suður, að afborganir af þessum húsum hafa hækkað af þessum fasteignalánum og lánum sem tengd eru vísitölu neysluverðs. Það er ekkert í þeim tillögum sem hér hafa komið fram, herra forseti, um að gera einhverja breytingu á þessu. Kannski er ástæða til að spyrja hæstv. þjónandi félmrh., Guðna Ágústsson, hvort það hafi ekkert komið til tals að leiðrétta það svínarí, vil ég segja, sem viðgengst í sambandi við vísitölu neysluverðs. Nei, herra forseti. Það var hárrétt, eins og ég sagði áðan, sem hæstv. félmrh. Páll Pétursson sagði: ,,Framsfl. hefur gleymt landsbyggðinni.`` Allt ber að sama brunni hjá hæstv. ríkisstjórn gagnvart landsbyggðinni. Þar er ekkert verið að bæta og sú von sem maður átti við þessa breytingu fasteignagjalda hvarf algjörlega þegar það fylgdi með að hækka átti skatta í leiðinni. Ég ætla að lesa upp úr minnisblaði hagdeildar ASÍ vegna þess að það er þörf áminning fyrir hv. stjórnarþingmenn sem hér sitja.

Þetta er í fjórða skiptið sem farið hefur verið yfir þetta.


             Hæstv. félmrh. er ekkert syfjaður. Ég trúi því ekki. Við eigum langan tíma eftir til þess að fara yfir þessi atriði. Með leyfi forseta, ætla ég að halda áfram að lesa upp úr þessu minnisblaði: ,,Aðeins nokkrar vikur eru síðan stjórnvöld héldu mjög á lofti sérstökum kjarabótum ...`` --- Já, ég var búinn að lesa þetta. Það var annars staðar sem ég ætlaði að byrja. 

Það er alveg augljóst mál.


             Segir hv. 1. þm. Vestf., Einar Kristinn Guðfinnsson,  Herra forseti. Það er athyglisvert að skoða samþykktir sem hafa komið frá nokkrum sveitarfélögum úti á landi um þetta frv. Sumar hafa verið lesnar, aðrar ekki. Ég ætla aðeins að fjalla um nokkrar þeirra. Byrja ég þá á umsögn í bréfi frá sveitarstjórn Skagafjarðar sem vill koma eftirfarandi athugasemdum á framfæri. Meiri hluta þar skipa sjálfstæðismenn og framsóknarmenn. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa þessa ályktun: ,,Mikilvægt er að tekjuskattsprósentan verði lækkuð til jafns við heimilaða hækkun útsvarsprósentu. Fjárhagsstaða flestra sveitarfélaga er með þeim hætti að allar líkur eru á að mikill meiri hluti sveitarfélaga fullnýti heimildir til útsvarshækkunar.`` Í sveitarfélaginu Skagafirði eru framsóknarmenn mjög fjölmennir og eiga marga sveitarstjórnarfulltrúa. Þess vegna vil ég nota tækifærið og spyrja hæstv. þjónandi félmrh., Guðna Ágústsson, hvort sú ályktun sem hér kemur frá sveitarstjórn Skagafjarðar sé bara allt að því tóm þvæla.

Bíddu, lestu hana aftur.

Ég var að vitna í það, hæstv. ráðherra, að sveitarstjórn Skagafjarðar hefur ályktað um tekjustofnafrv. og ég rifjaði það upp að meiri hluta í sveitarstjórn Skagafjarðar skipa ansi margir framsóknarmenn, sumir segja allt of margir framsóknarmenn, og sjálfstæðismenn. En ályktunin er svohljóðandi: ,,Mikilvægt er að tekjuskattsprósentan verði lækkuð til jafns við heimilaða hækkun útsvarsprósentu. Fjárhagsstaða flestra sveitarfélaga er með þeim hætti að allar líkur eru á að mikill meiri hluti sveitarfélaga fullnýti heimildir til útsvarshækkunar.`` Ástæða þess að ég kallaði hæstv. ráðherra hingað var til þess að spyrja hann út í það hvort ekki sé dálítið mikið til í þeirri ályktun sem hérna er samþykkt af sveitarstjórn Skagafjarðar og hvort hún boði ekki það sem við erum hér að vara við, þ.e. að sveitarfélögin muni þurfa að fullnýta þá möguleika sem eru til útsvarshækkunar. Í sveitarfélaginu Skagafirði er töluverð gróska sem betur fer --- það er töluverð drift í því sveitarfélagi. Ekki kann ég alveg þær tölur sem eru á fasteignamati þar miðað við fasteignamat annars staðar en ég hygg að það sé minni munur á fasteignamati í Skagafirði eða á Sauðárkróki en á mörgum öðrum stöðum á landsbyggðinni. Því vaknar spurning um það hvort hækkun útsvars hjá íbúum Skagafjarðar muni ekki jafnvel verða hærri, þ.e. útsvarsgreiðslur þeirra, en lækkunin á fasteignaskattinum. Það skyldi þó ekki vera svo að íbúar sveitarfélagsins Skagafjarðar fari jafnvel að borga töluvert meiri skatta vegna þess að þar er sem betur fer fasteignaverð hærra, fasteignamat hærra, þannig að þar muni ekki koma fram eins mikil lækkun. Bæjarstjórn Dalvíkurbyggðar varar líka við þessu og gerði eftifarandi bókun með leyfi forseta: ,,Bæjarstjórn Dalvíkurbyggðar lýsir vonbrigðum sínum með að tillögur tekjustofnanefndar skuli ekki ganga lengra en raun ber vitni. Komið hefur í ljós við yfirferð tekjustofnanefndar að ríkið hefur með ýmsum ákvörðunum íþyngt sveitarfélögunum í rekstri sínum án þess að hafa bætt þeim það með auknum tekjum. Bæjarstjórn Dalvíkurbyggðar telur það slæman kost að mæta auknum rekstrarkostnaði sveitarfélagsins með auknum álögum á íbúana. Því skorum við á ríkisstjórn Íslands að hún sjá til þess að hækkun útsvarsprósentunnar leiði ekki til skattahækkunar á almenning.`` Hið sama gildir í þessu ágæta byggðarlagi. Fasteignaverð þar er e.t.v. töluvert hærra en í ýmsum öðrum sveitarfélögum úti á landi sem eiga í meiri erfiðleikum vegna fólksfækkunar og erfiðleika í atvinnulífi. Íbúar þar fá eilitla lækkun vegna fasteignaskattsins en útsvarshækkunin kemur á móti og þá er spurningin: Hvernig standa menn þá? Ég er ansi hræddur um að út úr því komi skattahækkun. Herra forseti. Það er kannski illa farið með tímann að standa í þessum ágæta ræðustól kl. 11 að kvöldi og ræða þessi mál. Það væri kannski alveg eins gott að vera úti í fjósi, tala við beljurnar í fjósinu. Það hefði svipuð áhrif og að tala um þessi mál við hv. stjórnarþingmenn og hæstv. ráðherra.

Forseti biður hv. þm. að gæta virðingar þingsins.

Ég tel mig ekki óvirða neitt með því að tala um íslenskar beljur.

Maður segir kýr.

Maður segir kýr, segir bóndinn. Ég skal nota það orð. Ég hygg að oft sé talað við þær um ýmis þjóðmál og það er hið besta mál. Ég ætla ekki, herra forseti, að ræða um fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga á árunum 1990--1997. Það gerði ég við 1. umr. en ræða hv. þm. Gunnars Birgissonar gaf vissulega tilefni til að ræða þau mál frekar. Hann stiklaði á stóru á ferli ríkisstjórnar sem sat upp úr 1990. Þar var sannarlega byrjað að krukka í fjárhag sveitarfélaganna en hv. þm. skautaði í gegnum þetta ákaflega snilldarlega, þar sem ekki var fjallað um ýmis tilvik þar sem núv. hæstv. ríkisstjórn hefur gengið fastar fram en aðrar ríkisstjórnir í að skerða tekjustofna og tekjur sveitarfélaganna, t.d. skattleysi lífeyrisiðgjalda sem er skerðing um nokkra milljarða sem hefur slæm áhrif á tekjustofna sveitarfélaganna. Ég fór yfir það áðan í andsvari að stundum er talað um að ríkissjóður hafi ekki bætt sér þetta upp, að ríkissjóður hafi gefið eftir líka. Ég fór yfir það áðan að það er sannarlega ekki rétt. Við skattleysi lífeyrisiðgjalda kom fram að ríkissjóður bætti sér upp það sem áætlað var að breytingin mundi kosta ríkissjóð, í kringum 1.600 millj. árið 1995. Munurinn var sá að ríkisvaldið gat í krafti meiri hlutans á hinu háa Alþingi bætt sér þessa tekjuskerðingu en sveitarfélögin gátu það ekki. Svo getum við leitt hugann að því hver staðan væri ef sveitarfélögin hefðu haft þessar tekjur þessi ár, hvort staða ýmissa sveitarfélaga væri ekki betri í dag. Ríkissjóður bætti sér þetta upp, í fyrsta lagi með því að hækka tryggingagjaldsprósentuna um 0,5 prósentustig sem var áætlað að gæfi ríkissjóði þá um 1 milljarð í viðbótartekjur og í öðru lagi var persónuafslætti og öðrum bótagreiðslum haldið óbreyttum milli ára 1995 og 1996. Sú ráðstöfun var talin auka tekjur ríkissjóðs um 800 millj. Ríkissjóður bætti sér tapið upp og gott meira en það. Hann tók sér 200 millj. að auki en sveitarfélögin voru skilin eftir. Sveitarfélögin eru, eins og fram hefur komið, hundskömmuð af hæstv. forsrh. fyrir að kunna hreinlega ekki með peninga að fara. Hann segir að þau þyrftu frekar að taka til í rekstrinum en fá auknar tekjur. Herra forseti. Ég hef farið í gegnum þetta mál. Það er ekki allt slæmt í þessu frv. þó að mér finnist ýmislegt vanta. Ég hefði talið æskilegt að fram kæmu beinar tillögur um að afnema það að ýmsar ríkisstofnanir þurfi ekki að greiða fasteignagjöld til sveitarfélaganna. Ef ég man rétt er gert ráð fyrir að skipa nefnd eða ganga í það síðar. Af hverju var það ekki gert með þessu frv., stigið fram og það gert? Er t.d. sanngjarnt að Rafmagnsveitur ríkisins þurfi ekki greiða fasteignagjöld? Sveitarfélögin hafa sannarlega kostnað af fyrirtækinu en fá ekki tekjur eins og þau fá af íbúunum sem eiga fasteignir. Það má líka nefna skóla sem ekki greiða fasteignagjöld. Ríkisvaldið hefur gengið svo langt að neita að greiða malbikunargjöld eða gatnagerðargjöld af læknabústöðum og vitnað í grunnskólalög, sagt að ekki þurfi að greiða gjald af grunnskólum og svo mætti lengi telja. Af hverju var það ekki haft með? Af hverju fylgja ekki með almennilegar tillögur og frv. um að meta hin ýmsu áhrif sem hið háa Alþingi hefur á fjárhag sveitarfélaganna með ýmsum lögum og reglugerðum? Af hverju var það ekki sett fram með þessu frv.? Er það ekki vegna þess að menn voru fallnir á tíma og það var ekki hægt? Þetta þarf að komast í gegn sem fyrst til að sveitarfélögin fái nákvæmlega að vita hvað þau megi leggja á. Breytingin á fasteignagjöldunum er kannski þýðingarmest fyrir íbúa landsbyggðarinnar. Ég ítreka það sem ég sagði áðan: Íbúar landsbyggðarinnar vonuðust til að hin óréttláta skattheimta sem viðgengist hefur í svo og svo mörg ár yrði leiðrétt. Íbúar landsbyggðarinnar sáu fram á að finna það á buddu sinni ef fasteignagjaldsstofninum hefði yrði breytt þannig að menn fari að greiða eftir raunvirði á hverjum stað. Sú gleði og tilhlökkun hjá íbúum landsbyggðarinnar hvarf um leið og fram komu áform og tillögur um skattahækkanir á íbúa landsbyggðarinnar og íbúa höfuðborgarsvæðisins. Skattahækkun á íbúa landsbyggðarinnar étur upp þann ávinning sem átti að vera vegna lækkunar fasteignagjalda.

Hæstv. forseti. Hv. þm. kvartar yfir því að framsóknarmenn hafi ekki verið mikið við þessa umræðu. Við höfum hins vegar verið yfir henni hér. Við eigum aðild að ríkisstjórn og þingflokkar taka ákvarðanir ásamt ríkisstjórn. Hv. þm. er í stjórnarandstöðu. Hann er nýliði og kann að eiga eftir að kynnast því einhvern tíma að sitja í ríkisstjórn. Sá tími kann að koma. Hann verður líka að átta sig á því að hér gildir það sem segir í fornu spakmæli: Að tala er silfur en þögnin er gull. Stundum er betra að gæta sín á að fara ekki marga hringi gegnum sig í þessum stól eins og henti hv. þm. í umræðunni, að gera lítið úr öllu sem gert til hagsbóta. Hv. þm. er velviljaður og ber réttlætiskennd í brjósti sínu þannig að ég er hissa á að hann skuli ástunda þetta japl og jaml og fuður svo lengi. Hv. þm. spurði: Hvaða kjarabætur fá þeir íbúar á landsbyggðinni sem ekki eiga eignir? Nú erum við algerlega sammála um það, ég og hv. þm., að það er mikið réttlætismál að íbúðir á Siglufirði séu ekki margfaldaðar í verði og metnar til jafns við íbúðir á Reykjavíkursvæðinu. Menn eiga að fagna einum sigri. Menn þurfa ekki að draga alla umræðuna á það plan sem hentar hv. þm. Ég bið hann að virða það að mikilvægur árangur hefur náðst og niðurstaða í baráttumáli sem við eigum sameiginlegt. Þau sveitarfélög sem lækkuðu áður og höfðu efni á því eru auðvitað jafnsett hinum. Þau höfðu efni á því að gera þetta áður gagnvart sínum íbúum. Nú er jafnræði í þessu hjá þeim. Það þýðir ekki að spyrja svona þegar menn ná mikilvægum árangri. Hús er hús og hús er mikilvægasta eign fjölskyldunnar. Þá dugir ekki að spyrja hvort það þurfi ekki að dreifa silfrinu til fleira fólks. 
             Hæstv. forseti. Mér brá ónotalega við þessa háu bjöllu.

Herra forseti. Hæstv. starfandi félmrh. segir að ég geri lítið úr öllu. Það er alls ekki rétt. Ég sagði áðan að þau loforð og sú breyting sem gerð er á fasteignagjöldum fyrir íbúa landsbyggðarinnar væri mjög góð. Ég tel að hún hefði verið betri ef ekki hefði verið seilst í hinn vasann til að ná þeirri kjarabót til baka. Grundvallaratriðið er að hér er lækkaður einn skattur á íbúa landsbyggðarinnar, óréttlátur skattur sem kemur misjafnlega niður á íbúum ýmissa sveitarfélaga. Það er gert með því að sækja hærra útsvar í vasa þeirra. Það er ekkert verið að gera lítið úr þessu. Þetta eru staðreyndir málsins og ég er mjög ósáttur við að þetta skuli gert svona. Það er ekki verið að bæta stöðu íbúa landsbyggðarinnar með þessu. Með þessu er eingöngu gefið í hægri vasann og farið ofan í vinstri vasann til að taka það til baka. Hver er munurinn?  Ég ætla, herra forseti, að fagna þeim sigri með hæstv. starfandi félmrh. að þetta skuli gert en jafnframt gagnrýna það áfram að þetta skuli gert á vitlausan hátt. Þetta er engin kjarabót fyrir íbúa landsbyggðarinnar þegar upp verður staðið árið 2002, þegar litlu sveitarfélögin um allt land sem eru í miklum fjárhagslegum erfiðleikum og hafa þurft að taka þátt í atvinnuuppbyggingu til að freista þess að halda í íbúana, sjá ekki möguleika á öðru en að nýta sér þessa heimild til fulls. Ég ætla að fara úr stólnum áður en bjallan hringir, herra forseti, en koma inn á hitt atriðið á eftir, varðandi þá sem lækkuðu fasteignagjöldin í fyrra.

Hæstv. forseti. Ég er sannfærður um að þau skref sem hér er verið að stíga eru mikil kjarabót og mikið réttlætismál gagnvart íbúum landsbyggðarinnar, að þeir borgi gjöld af húsum sínum í samræmi við verðmæti þeirra. Við skulum fagna þeim sigri. Hins vegar er merkilegt hvernig Samfylkingin leyfir sér að tala. Ég er farinn að halda að hún sé ekki stjórnmálaflokkur heldur regnhlífarsamtök sem leitast við að hafa alls konar skoðanir, án samhengis eða samræmis. Einn er skattahækkunarmaður og annar er skattalækkunarmaður. Einn er settur til að rífa þetta niður, annar settur hinum megin. Þannig er byggt upp ósamstætt lið sem er með ónot í svona málum. Mér finnst Samfylkingin ekki líkjast stjórnmálaflokki. Það mega vinstri grænir eiga að þeir eru þó bara á móti. Þeir lifa sælir við það upp á hvern einasta dag og eru lífsglaðir yfir því. Við vitum að þeir eru grænir og neikvæðir. Við vitum ekkert annað en að Samfylkingin sé bara regnhlífarsamtök. Hún líkist ekkert flokki. Ég veit ekki hvernig hún þróast með því áframhaldi. 

Herra forseti. Ég ítreka þá spurningu sem ég lagði fram áðan. Ég tel mig ekki hafa fengið svar við henni. Hún var um þau sveitarfélög sem neyddust til að lækka fasteignagjöldin sín á síðasta ári til að koma til móts við íbúa þeirra. Það á að bæta þeim þetta upp út frá þeirri prósentu sem þeir voru með á síðasta ári. Það finnst mér ósanngjarnt. Þess vegna vil ég aftur spyrja, herra forseti, hæstv. starfandi félmrh. hvort ekki hafi komið til greina að nota ákveðin viðmiðunarár og sækja kvótakerfið sem Framsfl. er dálítið mikið að tala um núna þó það sé í jólabókarformi og ekki víst hverjir voru með og hverjir voru á móti. Hefði ekki verið hægt að nota viðmiðunarár, hefði ekki verið sanngjarnara að nota þrjú eða fimm síðustu ár sem viðmiðunarár fyrir fasteignagjaldsstofn í viðkomandi sveitarfélögum? Við vitum að nokkur sveitarfélög lækkuðu prósentuna síðast, neyddust til þess án þess að hafa efni á því. Rétt í lokin, herra forseti. Við eigum að vera glöð og ánægð, segir hæstv. ráðherra, með þá áfangasigra sem náðst hafa. Það er sannarlega rétt en sem íbúi landsbyggðarinnar getur maður ekki verið mjög ánægður með sumt af því sem er að gerast í þjóðfélaginu. Ríkisstjórnin hefur lítinn áhuga á að bregðast við og hefur ekki sýnt neina tilburði til að bregðast við vandanum. Því miður er þetta gullna tækifæri með fasteignagjöldin að renna frá okkur. Ég held að það sé töluvert mikið til í því, herra forseti, sem hæstv. félmrh. Páll Pétursson sagði í svæðisútvarpi Norðurlands ekki alls fyrir löngu: Framsfl. hefur gleymt landsbyggðinni. Það eru orð að sönnu.

Virðulegi forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að færa hv. 3. þm. Norðurl. v. innilegustu þakkir fyrir upplestur úr umsögnum um frv. Það er alveg ómetanlegt fyrir þingið að fá þann upplestur í 15. sinn á þessum degi, ég tala nú ekki um fyrir þá sem munu lesa þessar umræður síðar meir, að vita að þetta hafi verið lesið svo oft upp hér á einum degi. Ég kem hér upp að öðru leyti til að fjalla aðeins um mjög sérkennilega skoðun hv. þm. sem var sú að hann sagði að lækkun fasteignagjaldanna, sem er ómótmælanlegt að verður, komi ekki til góða fyrir þá sem ekki eiga fasteignir á landsbyggðinni. Það er þá væntanlega vegna þess, ef við reynum að fylgja þessu rökrétt eftir, að þeir íbúar hafa heldur ekki orðið fyrir barðinu, ef við getum orðað það svo, á þeirri gjaldtöku sem verið hefur við lýði undanfarin ár. Og þess vegna er ekki hægt að lækka hjá þeim, það er augljóst mál. Mér finnst þetta svo einkennilegur málflutningur að ekki er hægt að láta honum ómótmælt. Að öðru leyti er það þannig að ef þessir íbúar eru í þeirri stöðu að leigja íbúðarhúsnæði og við lækkum kostnað af því húsnæði, íbúðarhúsnæði eða atvinnuhúsnæði, þá mundi það væntanlega að öðru jöfnu leiða til þess að markaðsverðið muni lækka á leigunni vegna þess að við vitum að víðast hvar á landsbyggðinni er því miður tiltölulega lítil eftirspurn eftir húsnæði á leigukjörum. Þess vegna getum við séð það í hendi okkar að jafnvel fullyrðing hv. þm. stenst ekki. Þetta mun með einum eða öðrum hætti koma því fólki einnig til góða sem er að leigja húsnæði. Það er óhrekjanlegt og hefur komið fram í öllum gögnum að þessi aðgerð ein og sér mun þýða lækkun upp á 1,1 milljarð kr. fyrir landsbyggðina. Ef við tökum Vestfirði sem dæmi er um að ræða lækkun fasteignagjalda úr 300 í 180 millj. kr., um 40%. Ég tók eftir að hv. þm. nefndi sérstaklega sveitarfélagið Skagafjörð og efaðist um að sveitarfélagið Skagafjörður fengi þá lækkun. Þar er þó ómótmælanlegt að um er að ræða lækkun upp á 45 millj. kr. í fasteignasköttunum út af þessu máli í sveitarfélaginu Skagafirði.

Herra forseti. Mér þykir leitt ef ég hef eitthvað tafið aðrar áætlanir hv. þm. með lestri úr áliti ASÍ. Við höfum átt sameiginleg áhugamál um ýmislegt á landsbyggðinni og við getum farið í umræðuna um fasteignaskattana. Hvað með þá íbúa Bolungarvíkur sem eru í leiguhúsnæði, kennara og aðra sem ráðnir eru þangað? Þeir eru sannarlega ekki að borga fasteignagjöld, það er alveg hárrétt. En ætli það sé ekki hluti af þeim samningum sem gerðir eru til að fá slíkt fólk út á land til vinnu? Hver verður kjarabótin fyrir þá? Eru þeir ekki að fara að borga hærra útsvar? Er þetta ekki skattahækkun? Ég held það nú. Aðeins af því hv. þm. fór að ræða um aðgerðir gagnvart landsbyggðinni. Ég ætla aðeins að rifja það upp, herra forseti, að við sátum í ágætri nefnd sem hét byggðanefnd forsætisráðherra, sem skilaði tillögum sem kallaðar voru bráðaaðgerðir. Hvernig hefur gengið að uppfylla ýmislegt af þeim, herra forseti? Eigum við að taka fyrsta atriðið í jöfnun húshitunarkostnaðar sem verið er að svíkja núna fullkomlega? Lítið skref var stigið í síðustu fjárlögum til að jafna þetta, en bara í rafhitun, hitaveiturnar voru skildar eftir. Hver er hækkunin í frv. núna? Litlar 30 millj. Man hv. þm. eftir að tillögur okkar voru um að þetta mundi hækka í þremur jöfnum áföngum? Það er svo núna að ekki er staðið við það og engar tillögur eru komnar fram vegna fjárlaga næsta árs um að standa eigi við það loforð. Það á því sennilega við um fleiri en aumingja framsóknarmennina sem hafa gleymt landsbyggðinni að mati hæstv. félmrh. Það er sennilega töluvert til í því að sjálfstæðismenn hafi gleymt landsbyggðinni fyrir lifandi löngu.

Virðulegi forseti. Það er mikil misskilningur hjá hv. þm. ef hann heldur að hann hafi verið að tefja mig með upplestri. Ég var þvert á móti að fagna því alveg sérstaklega að þetta var upplestur í 15. sinn í dag og ég vil ítreka þakkir mínar til hv. þm. fyrir það. Ég held að alveg ómetanlegt sé fyrir umræðu um þetta mikilvæga mál að heyra slíkan upplestur 15 sinnum á einum degi. En það sem vakti athygli mína í umræðunni var að hv. þm. fjallaði í tveggja mínútna andsvari um tiltekið mál, ekki um frv. sem við höfum fyrir framan okkur. Hv. þm. treysti sér ekki til að nota þær tvær mínútur til að fjalla um frv. Hann var kominn á þvílíkan harðaflótta að hann eyddi kannski 15--20 sekúndum af þessum tveimur mínútum til að fjalla um efnisatriði málsins, sem er þetta frv. Það segir okkur að hv. þm. er að gera sér ljóst að hann er á fullkomnum flótta undan eigin málflutningi í þessu mikilvæga máli, og auðvitað gerir hv. þm., sem er afar velviljaður landsbyggðinni, sér grein fyrir því að gríðarlega mikil kjarabót er fólgin í þessari breytingu varðandi fasteignagjöldin, kjarabót sem svarar rúmlega 1 milljarði kr. Ég held að hv. þm. ætti fyrst og fremst að fjalla um frv. eins og það er, í stað þess að reyna að drepa málinu á dreif með annarri umræðu, sem við getum tekið á öðrum vettvangi. En það er alveg hárrétt hjá hv. þm. að við lögðum fram tillögur sem fólu í sér ýmsar jöfnunaraðgerðir og við sáum skrefið stigið við fjárlagagerðina síðast og við skulum átta okkur á því að fjárlagagerðinni er ekkert lokið fyrr en 3. umr. er lokið. Við erum búin að taka gríðarlega stór skref varðandi jöfnun námskostnaðar. Við erum að taka skrefin varðandi lækkun húshitunarkostnaðar eins og hefur verið rækilega sýnt fram á, m.a. í svari við fyrirspurn sem ég lagði fram á Alþingi fyrir örfáum dögum og hefur verið svarað. Og ég hélt að hv. þm., sem er áhugamaður um þetta, hefði kynnt sér þetta en því er greinilega ekki að heilsa.

Herra forseti. Hv. þm. gerir að umtalsefni skattalækkun eða lækkun á fasteignagjöldunum og talar um þær 1.100 millj. sem er lækkun á gjöldum íbúa landsbyggðarinnar. Ég vil nota tækifærið og spyrja hv. þm.: Hve mikið hækka útsvarsgreiðslur íbúa landsbyggðarinnar sem eiga að fá þessar 1.100 millj., hvað munu þær útsvarsgreiðslur hækka þegar öll hækkunin verður komin fram hjá sveitarfélögunum? Eru þær tölur ekki tilbúnar og hefur hann þær ekki til að færa hér fram? Eigum við að fara aðeins betur í þær skattahækkunartillögur sem hér eru og ég fór í gegnum áðan? Mér þykir það ákaflega leitt ef ég hef raskað ró ágætra stjórnarþingmanna með því að lesa upp úr tillögum ASÍ og það sem þeir leggja til. Þeir eru með öðrum orðum að segja að þetta séu skattahækkunartillögur sem setji kjarasamninga og annað í uppnám. Og skattleysismörk eru ekkert að hækka í takt við það sem verið er að sækja í vasa skattgreiðenda, hvorki á höfuðborgarsvæðinu né á landsbyggðinni. Eigum við að ræða aðeins um jöfnun námskostnaðar? Allt í lagi. Eru ekki gerðar tillögur um það? En tillögurnar eru ekki eins og tillögur okkar hv. þm. voru vegna þess að nú er verið að bæta við svo og svo mörgum sem munu njóta og þá mun minnka hjá hinum af því að ekki á að auka þetta í hlutfalli. Í þeim aðgerðum sem eiga að styrkja byggð í landinu og styrkja hina dreifðu byggð með því sem ég var að ræða hér um og við vorum hjartanlega sammála í þeirri nefnd sem ég vitnaði til áðan, þá ræddi hv. þm. ekki um tillögur til að lækka húshitunarkostnað landsmanna úr 110--120 þús. kr. niður í meðaltal 60--63 þús. kr. miðað við þáverandi verðlag. Ekki er staðið við það í þeim tillögum sem liggja fyrir á fjárlögum fyrir næsta ár. Eru það aðgerðir til að létta íbúum landsbyggðarinnar búsetu þar? Ég bíð eftir svari við því, herra forseti, hvort við það eigi að standa eða hvort það voru bara tillögur sem settar voru fram sem gulrót fyrir þá hv. stjórnarþingmenn sem voru á móti síðustu kjördæmabreytingu til að fá þá til að samþykkja það með hangandi hendi.

Herra forseti. Ég ætla undir lok umræðunnar að ítreka áherslur okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Við höfum verið talsmenn þess að fjárhagsgrunnur sveitarfélaganna verði styrktur og tekjustofnar verði fluttir frá ríki til sveitarfélaga í því skyni. Þess vegna höfum við stutt það að heimildir sveitarfélaganna til útsvarshækkunar skuli rýmkaðar. Við höfum einnig stutt það að álagningarstofni fasteignaskatta verði breytt og teljum það mikið hagsmunamál fyrir landsbyggðina að slíkt skuli ná fram að ganga. Við höfum hins vegar tekið undir með þorra sveitarfélaga í landinu sem hafa tjáð sig um þessar skattabreytingar í þá veru að eðlilegt væri við þær aðstæður sem við búum við nú, að tekjuskattslækkun til ríkissjóðs yrði samsvarandi heimildum til útsvarshækkunar hjá sveitarfélögunum, þannig að ekki yrði um auknar álögur á almenning að ræða. Við teljum að forgangsröðun ætti að vera þar önnur. Hér erum við algerlega samstiga áliti sveitarfélaganna í landinu, ekki bara í Reykjavík. Ég nefni Reykjavík vegna þess að þar hefur verið tekin mjög eindregin afstaða í þessu efni og það hefur einnig verið gert hjá öðrum sveitarfélögum og ég held mér sé óhætt að segja í öllum landshornum, ef svo má að orði komast. Við erum líka samstiga almannahreyfingum, við erum samstiga Öryrkjabandalaginu, ASÍ, BSRB, og verkalýðshreyfingunni. Ég vara við því að þessi skattapakki nái fram að ganga án þess að breytingar verði gerðar á persónuafslætti. Við höfum bent á að persónuafslátturinn þurfi að hækka um 217 kr. í byrjun næsta árs, 447 í ársbyrjun 2002 og 457 kr. í ársbyrjun 2003, ef á að tryggja að skattleysismörk verði óbreytt miðað við það sem nú er. Þetta mundi hins vegar ekki þýða að skattbyrðarnar væru óbreyttar, því ef tekjuskattslækkunin verður ekki samsvarandi hækkun útsvarsins verður óneitanlega um auknar álögur að ræða. Hins vegar mundi þetta þýða að skattleysismörkin væru óbreytt. Þetta vildi ég segja, herra forseti, til að leggja áherslu á hvert er meginstefið í málflutningi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Við erum samstiga almannahreyfingum í landinu, við erum samstiga Samfylkingunni að verulegu leyti. Við styðjum þær skattatillögur, þ.e. breytingar sem þaðan hafa komið um að tekjuskatturinn lækki til jafns við útsvarshækkunarheimildina. Herra forseti. Ég kom ekki síst upp til að færa einlægar þakkir til starfandi hæstv. félmrh., Guðna Ágústssonar, fyrir ómetanlegt framlag hans til umræðunnar. Það hefur verið í senn fróðlegt og upplýsandi að fylgjast með málflutningi hans. Það hefur varpað skýru ljósi á málin og mér finnst ástæða til þess að þakka það sem vel er gert í þessum efnum. Ég auglýsi eftir frekari ræðuhöldum frá hendi hæstv. starfandi félmrh. til þess að upplýsa okkur um ágæti þessara tillagna.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta félmn. um frv. til laga um breytingu á lögum um vatnsveitur sveitarfélaga, nr. 81/1991, með síðari breytingum. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund fulltrúa frá félmrn., Reykjavíkurborg, Hafnarfjarðarbæ, Kópavogsbæ, Akureyrarbæ, Borgarfjarðarsveit og Sambandi sveitarfélaga á Austurlandi. Einnig bárust umsagnir frá um 20 sveitarfélögum og samtökum þeirra. Frv. er lagt fram að tillögu nefndar sem félmrh. skipaði til að fjalla um endurskoðun laga um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995. Tilgangur þess er að samræma ákvæði laga um vatnsveitur sveitarfélaga þeim breytingum á álagningarstofni fasteignaskatts sem lagðar eru til með frv. til laga um tekjustofna sveitarfélaga en þar er gert ráð fyrir að við álagningu fasteignaskatts verði miðað við fasteignamat húsa og mannvirkja. Í frv. þessu er því lagt til að fasteignamat verði framvegis til viðmiðunar við álagningu vatnsgjalds. Þá er lögð til hækkun á hámarksálagningu vatnsgjalds til að vega á móti þeirri lækkun álagningarstofnsins sem breytingin mun óneitanlega hafa í för með sér. Í tillögum félmrn. er gert ráð fyrir að hækkunin nemi 0,1 hundraðshluta af fasteignamati. Í umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga greinir að sú hækkun muni ekki duga til þess að vatnsveitur sveitarfélaganna verði jafnsettar og áður og leggur því meiri hluti nefndarinnar til að hækkunin verði 0,2 hundraðshlutar af fasteignamati en sú hækkun mun duga vatnsveitum sveitarfélaganna. Þá áréttar meiri hlutinn að vatnsgjald er þjónustugjald sem má aldrei vera hærri fjárhæð en sem nemur raunkostnaði af rekstri vatnsveitna, þ.e. öllum stofn- og rekstrarkostnaði og afskriftum fasteigna. Leggur meiri hlutinn því til að frv. verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við 1. gr. Í stað hlutfallstölunnar ,,0,4`` í c-lið komi: 0,5. Undir þetta nefndarálit rita auk þeirrar sem hér stendur Ólafur Örn Haraldsson, Kristján Pálsson, Pétur H. Blöndal, Drífa Hjartardóttir, Jónína Bjartmarz og Steingrímur J. Sigfússon, með fyrirvara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 362, 200. mál. Það er nefndarálit minni hluta félmn. um frv. til laga um breytingu á lögum um vatnsveitur sveitarfélaga, nr. 81/1991, með síðari breytingum. Í ljósi þess að vatnsgjald er lögum samkvæmt þjónustugjald lýsir minni hlutinn yfir andstöðu sinni við það að álagning þess skuli bundin tilteknum hundraðshluta af fasteignamati. Í ljós hefur komið að þessi hundraðshluti nægir ekki öllum sveitarfélögum til að standa undir kostnaði við veitta þjónustu, en jafnframt að önnur sveitarfélög nýta þetta hámark án tillits til kostnaðar. Þar með er gjaldið orðið skattur. Ef vatnsgjaldið á að flokkast sem þjónustugjald sem sé eingöngu ætlað að standa straum af fyrrnefndum kostnaði sveitarfélaganna og megi því ekki fela í sér hærri álögur en sem honum nemur telur minni hlutinn eðlilegt að sú hámarksheimild sem sveitarfélögunum er sett við ákvörðun upphæða vatnsgjalds í lögum um vatnsveitur, nr. 81/1991, verði felld brott en með því munu tekjur sveitarfélaganna af vatnsgjaldi ávallt standa undir áðurnefndum kostnaði. Leggur minni hlutinn til að frv. verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við 1. gr. C-liður greinarinnar orðist svo: Í stað orðanna ,,allt að 0,3 hundraðshlutum af álagningarstofni`` í 4. mgr. kemur: stofnkostnaði og kostnaði af rekstri vatnsveitna. Undir þetta nefndarálit rita sú sem hér stendur og hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir.

Hæstv. forseti. Ég vil ítreka vegna þess sem kemur fram í nefndaráliti minni hluta félmn. að hér er um þjónustugjald að ræða eins og kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans. Ekki er verið að gera neinar grundvallarbreytingar á lögum um vatnsveitur heldur eingöngu að færa til samræmis við tekjustofnafrv. þann hundraðshluta sem má að hámarki vera það gjald sem sveitarfélög taka til reksturs vatnsveitna. Hér er um varúðarreglu að ræða að ekki verði tekið hærra gjald en sem nemur 0,5% af álagningarstofninum. Það held ég að sé sjálfsögð varúðarregla en í lögum um vatnsveitur kemur skýrt fram að þau gjöld sem má taka til þess að reka vatnsveitur eru eingöngu þau gjöld sem nema raunkostnaði af rekstri vatnsveitnanna og sem nemur stofn- og rekstrarkostnaði og reyndar svo afskriftunum. Ég ítreka enn og aftur að hér er ekki um neina grundvallarbreytingu að ræða, eingöngu verið að færa lögin um vatnsveitur til samræmis við þær breytingar sem verið er að gera á álagningarstofni varðandi tekjustofna sveitarfélaga.

Herra forseti. Samkvæmt lögum er vatnsgjaldið þjónustugjald og því er ætlað að standa straum af raunverulegum kostnaði sveitarfélaganna við þessa þjónustu. Við erum að treysta sveitarfélögum til að standa við það. Annars koma önnur rök fyrir afstöðu okkar fram í nefndarálitinu sem tel ég að ég hafi gert fyllilega grein fyrir þegar ég mælti fyrir álitinu áðan.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá sjútvn. um frv. til laga um breytingu á lögum, nr. 33/2000, um veiðieftirlitsgjald. Í þessu frv. eru lagðar til nokkrar breytingar á gildandi lögum um gjaldið. Í fyrsta lagi er lagt til að fjárhæð þess vegna veiðiheimilda innan og utan lögsögu verði breytt til samræmis við áætlaðan kostnað Fiskistofu af veiðieftirliti. Í öðru lagi þegar fiskiskipi er úthlutað tilteknu aflamarki sem byggist á þessari hlutdeild, þá taki gjaldið mið af úthlutuðu aflamagni en ekki lönduðum afla eins og gildandi lög gera ráð fyrir. Í frv. er síðan lagt til að gjald fyrir veru eftirlitsmanna um borð í fiskiskipum verði hækkað og það verði einnig innheimt fyrir veru eftirlitsmanns um borð í fiskiskipi samkvæmt sérstakri heimild í lögum. Eins og kunnugt er hefur staðið yfir allmikil umræða um brottkast afla. Fiskistofa hefur fengið heimild ráðherra til þess að ráða fimm nýja starfsmenn til eftirlits. Raunar er gert ráð fyrir að þeir verði ráðnir fimm á næsta ári og er búið að auglýsa eftir því sem ég sá í blöðunum. Forsendur heildarhækkunar gjaldsins eru fyrst og fremst þær að standa straum af þessu en að öðru leyti hækkar gjaldið ekki. Þó er ljóst ef maður skoðar þetta að gjaldið hækkar í ýmsum skipaflokkum en lækkar síðan í öðrum eins og gengur. En það eru breytingar sem eru að verða á þorskígildisstuðlum sem reiknaðar eru út árlega við hver fiskveiðiáramót sem valda því að gjaldið dreifist með öðrum hætti á þessu ári en í fyrra. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að fskj. I með þessu nefndaráliti er einmitt útreikningur Fiskistofu á skiptingu veiðieftirlitsgjalds milli skipaflokka sem bregður ljósi á málið. Það hefur komið fram og var talsvert mikið rætt í starfi nefndarinnar að nauðsynlegt væri að auka samráð eftirlitsskyldra aðila og þeirra aðila þar sem menn þurfa að greiða þetta gjald og síðan Fiskistofu. Nefndin tekur mjög undir það og telur að það þurfi að treysta þetta samstarf frekar. Fyrir liggur að óformlegur samráðsvettvangur útvegsmanna og Fiskistofu er til staðar þar sem rædd eru ýmis framkvæmdaratriði varðandi veiðieftirlitið. Nefndin kemur með þá ábendingu í þessu nefndaráliti að eðlilegt sé að reyna að styrkja þennan vettvang þannig að forsendur veiðieftirlitsgjaldtökunnar hverju sinni séu líka til umfjöllunar í þessari nefnd. Við vísum í því sambandi séstaklega til þess fyrirkomulags sem er í gildi og sett eru fyrirmæli um í lögum um álitsgjöf eftirlitsskyldra aðila og fjármálaeftirlitsins. Eins og menn vita hefur þessi samráðsnefnd komið þar fram með gagnlegar ábendingar sem ég hygg að séu til bóta. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, formaður og frsm., Árni Ragnar Árnason, Guðmundur Hallvarðsson, Hjálmar Árnason, Vilhjálmur Egilsson og undir nefndarálitið rita með fyrirvara hv. þm. Jóhann Ársælsson, Svanfríður Jónasdóttir og Guðjón A. Kristjánsson. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, sem sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi, er samþykkur þessu áliti með fyrirvara.

Herra forseti. Hér er um að ræða frv. sem kveður á um gjaldtöku sem á að bera upp ákveðinn kostnað innan þess fiskveiðiárs sem við erum núna að framkvæma og sem lýkur þann 31. ágúst nk. Þetta gjald á að ákveða fyrir 1. desember ár hvert. Fyrirvari minn við málið snýr að eftirfarandi atriðum: Í fyrsta lagi er á það að benda að hlutfallsleg hækkun á gjaldinu er áberandi langmest annars vegar á krókabáta, þorskaflahámarksbáta og sóknarmarksbáta eða svokallaða krókabáta undir 6 tonnum en hún er 86% í öðru tilvikinu og 113% í hinu. Það er því ekki alveg samræmi á milli hvaða breytingum þessi gjöld taka eftir skipaflokkum. Síðan er rétt að vekja athygli á því að varðandi nótaflotann er verið að taka inn gjaldtöku af norsk-íslensku síldinni og kolmunnanum. Aukin gjaldtaka á nótaflotann er um 4 millj. kr. og tæplega 30% hækkun en það er þó sá fyrirvari að viðmiðunin sem þarna er notuð er m.a. bráðabirgðaúthlutun á loðnu og ef aukið verður við loðnuveiðarnar, sem má kannski telja líklegt miðað við reynslu undanfarinna ára, þó að aflabrögð á loðnunni á sumar- og haustvertíð hafi kannski ekki bent til þess en loðnan er mikill ólíkindafiskur. Ef svo færi er auðvitað verið að hækka gjaldið talsvert mikið á nótaflotanum. Þó að vissulega sé miðað við þorskígildisverðmæti og verðmæti þeirra afurða sem nótaflotinn veiðir hafi lækkað þá gæti samt verið um talsvert aukna gjaldtöku að ræða. Síðan er eitt atriði sem er rétt að draga fram og fyrirvari minn lýtur einnig að og það er varðandi úthlutun á innfjarðarrækjunni. Svo hagar til að skipum er úthlutað aflahlutdeild m.a. í innfjarðarrækju og á þau skip sem fá úthlutað aflahlutdeild skal lagt gjald á grundvelli hlutdeildarinnar. Nú kemur það iðulega upp, og hefur reyndar komið upp í Ísafjarðardjúpi nú í haust, að þar er búið að ákveða bráðabirgðakvóta sem hlutdeildin mun miðast við en mönnum eru meinaðar veiðarnar vegna seiðagengdar. Þeir munu samt sem áður þurfa að greiða gjaldið þó að þeir geti ekki nýtt sér tekjurnar, a.m.k. er það ekki alveg í hendi. Þarna er ákveðið misræmi þegar svona aðstæður koma upp. Þetta eru auðvitað afbrigðilegar aðstæður en eigi að síður fá menn úthlutaða hlutdeild í aflanum, fá ekki að fara til veiðanna og ekki afla sér tekna en eiga að greiða gjaldið. Þetta eru þeir fyrirvarar sem ég vildi draga fram í umræðunni og lúta að því að ég skrifaði undir með fyrirvara. Þar til viðbótar vil ég taka undir að ég held að eðlilegt sé að setja á fót sérstakan samráðsvettvang, sérstaklega þá útgerðarmanna, skipstjórnarmanna og Fiskistofu, um framkvæmd og ákvarðanir að þessu leyti varðandi veiðieftirlitsgjaldið.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um nefndarálit um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 33/2000, um veiðieftirlitsgjald. Ég sem áheyrnarfulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í sjútvn. hef skrifað undir þetta nefndarálit með fyrirvara. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um fyrirvarana því í mörgu eru þeir samstiga því sem fram kom hjá hv. 4. þm. Vestf., Guðjóni A . Kristjánssyni. Ég held að það sé mjög mikilvægt, eins og reyndar kemur fram í nál., að þróa samstarfsvettvang útvegsmanna og Fiskistofu, þar sem rædd verða framkvæmdaatriði veiðieftirlitsins. Nefndin telur líka eðlilegt að á þeim vettvangi séu enn fremur ræddar forsendur sem liggja til grundvallar ákvörðun veiðieftirlitsgjalds hverju sinni. Það væri heppilegra fyrir Alþingi sem þarf að setja lög á hverju ári um svona gjaldtöku að sú forvinna ætti sér stað í grasrótinni og að stefnt væri að því að sæmileg sátt væri um málin áður en það kæmi inn til Alþingis og inn til nefndar. Ég segi á sama hátt að ég hef fyrirvara varðandi gjaldtökuna á útgerðarflokkum. Þá er það líka sérstakt áhyggjuefni hve hækkunin er mikil á smábátum undir 15 metrum. Hún er 50%. Á króka- og þorskaflahámarksbátum er hún 86,6% og á sóknardagabátum 113%. Kannski má færa rök fyrir því að meira álag sé á eftirliti í þessum útgerðarflokki, en það er óheppilegt út frá öðrum sjónarmiðum að auka gjaldtöku einmitt á þennan hluta flotans sem m.a. stundar vistvænni veiðar en önnur útgerðarform. Nefndin vildi skoða sérstaklega áhrif breytinganna á veiðieftirlitsgjald fyrir nótaveiðiflotann. Þar mætti líka setja spurningarmerki. Það kemur fram að lækkun verður varðandi síldina og lækkun varðandi loðnuna. En síðan koma inn flokkar, norsk-íslenska síldin og kolmunninn, og þá erum við komin út í úthafsveiðar. Þá er spurning hvar ætti að enda og af hverju þessir tveir flokkar eru teknir inn. En þarna kemur fram veruleg hækkun upp á 28,9%. Það eru fyrst og fremst þessi atriði sem ég vildi að kæmu fram og síðast en ekki síst að í nokkrum stofnum er náttúrlega um áætlað magn að ræða þannig að tölurnar eru nú ekki nákvæmari en svo. Það eru fyrst og fremst þessi atriði sem ég vildi að kæmu fram og árétta ég enn og aftur að ég tel að grunnvinna hagsmunaaðila í samvinnu og samráði við Fiskistofu sé algjör nauðsyn fyrir þingið og að sátt sé í grasrótinni um það hvernig þessari gjaldtöku skuli háttað. Óska ég eftir því að tekið verði mið af þeim ábendingum eða fyrirvörum sem ég geri í sambandi við útgerðarflokka.

Herra forseti. Þetta frv. sem fjallar um veiðieftirlitsgjald gerir ráð fyrir nokkrum breytingum á því gjaldi sem innheimt hefur verið vegna veiðieftirlits, bæði hvað varðar upphæðir og hvernig það leggst á einstaka skipaflokka. Við fulltrúar Samfylkingarinnar í sjútvn. styðjum frv. eða leggjum til að það verði samþykkt. Þó erum við með fyrirvara varðandi efni frv. að ákveðnu leyti sem ég mun gera grein fyrir hér á eftir. Við leggjumst ekki gegn auknu eftirliti eins og þetta frv. styður við, ef af lögum verður, enda þótt við teljum að til séu aðrar og vænlegri leiðir til að takast á við brottkast. Eins og segir í nál. og er dálítið sérkennilegt, þá hefur Fiskistofa fengið heimild ráðherra til að bregðast við mikilli umræðu um brottkast. Það er spurning við hverju er verið að bregðast. Er það bara umræðan eða ætla menn að takast á við vandann? Eins og ég sagði teljum við fulltrúar Samfylkingarinnar að til séu aðrar leiðir vænlegri og ég vísa þar til þeirra tillagna sem við, ég og hv. þm. Jóhann Ársælsson, höfum í gegnum tíðina flutt á hinu háa Alþingi í því efni, þar sem við höfum hallast að þeim sjónarmiðum sem eru í samræmi við þær skoðanir sem menn hafa nú mjög uppi varðandi auðlindanýtingu, að rétt sé að laða menn til réttrar breytni með því að umbuna þeim fyrir hana, en ekki refsa þeim. Við erum ekki ýkja trúuð á þær hugmyndir sem hæstv. sjútvrh. hefur í þessum efnum og byggjast fyrst og fremst á boðum og bönnum. Ég ætla ekki að fara frekar út í þessar tillögur núna, herra forseti. Þess þarf, hygg ég, ekki. Ég held að þær séu kunnar. Ég vil líka að það komi fram að við erum þeirrar skoðunar að útvegurinn eigi að bera þann kostnað sem hlýst af eftirliti með veiðum. Það er auðvitað eðlilegt að útvegurinn greiði kostnaðargjöld og standi undir þeim kostnaði sem skattgreiðendur gera nú að stórum hluta vegna útgerðarinnar í landinu. Herra forseti. Ég ætla að fara yfir þann fyrirvara sem við höfum við þetta mál. Það kemur í ljós að þorskígildistonnum hefur fækkað um 78.600 frá síðasta fiskveiðiári, þ.e. þeim sem er úthlutað til útgerða fiskiskipa. Þar kemur tvennt til. Annars vegar hefur orðið hlutfallslega meiri hækkun á verði þorsks en annarra tegunda og hins vegar var leyfilegur heildarafli þorsks minnkaður um 30.000 tonn. Það gerir það að verkum að lagt er til að gjald á hvert þorskígildistonn verði hækkað. Þetta hefur einnig í för með sér, herra forseti, þessar sveiflur sem hér hafa verið raktar, bæði af hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni og eins af hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni, þ.e. það verða breytingar hjá einstaka útgerðarflokkum vegna þessa, ýmist til lækkunar eða hækkunar. Fyrirvari fulltrúa Samfylkingarinnar lýtur einmitt að þessu atriði, þ.e. að menn skuli nota eða viðhafa þessa aðferð við að reikna út það gjald sem útgerðinni er ætlað að greiða vegna eftirlits. Við erum ekki sannfærð um að hér sé endilega verið að fara bestu leiðina. Við teljum að menn þurfi að finna leiðir sem eru stöðugri, ef það má orða það svo, vegna þess að kostnaðurinn hlýtur að vera nokkurn veginn sá hinn sami og því óeðlilegt að gjaldið sveiflist eins og hér kemur fram. Fyrirvarinn lýtur sem sagt, herra forseti, að því hvernig þetta gjald er fjármagnað, þ.e. við erum ekki fullkomlega viss um að aðferðin sé sú besta, heldur viljum við gjarnan taka þátt í því að leita betri leiða sem valda ekki þessum sveiflum. Herra forseti. Ég vil að lokum taka undir og ítreka það sem hér kemur fram í nál. um þennan samráðsvettvang útvegsmanna og Fiskistofu. Ég held reyndar að þessi samráðsvettvangur ætti að vera formlegur en ekki bara óformlegur eins og hér er fjallað um. Hér er vísað í hvernig þessu er háttað með Fjármálaeftirlitið og ég held það sé mjög gagnlegt að eftirlitsskyldir aðilar og stjórnvaldið hafi með sér samráð. Í því felst ekki bara það að hægt er að setja niður deilur eða komast að samkomulagi og koma í veg fyrir ágreining. Í því felst líka það æskilega aðhald sem þarf að vera að stjórnvaldinu varðandi kostnað og aukningu eftirlits, vegna þess að við viðurkennum öll að eftirlit hefur tilhneigingu til að blása nokkuð út. Ég hygg að það sé mun nær að þeir sem litið er eftir takist beint á við stjórnvaldið um þessi mál á formlegum samstarfsvettvangi og haldi þannig þessum gjöldum niðri með ákveðnum hætti, fremur en að lagt sé í hendur Fiskistofu að gera tillögur og síðan okkar að samþykkja eða synja, hafandi kannski ekki nægar forsendur fyrir því að meta hvort um eðlilegar hækkanir er að ræða. En það gjald sem hér er verið að leggja til eða sú aukning er, eins og hér segir, til samræmis við áætlaðan kostnað Fiskistofu. Herra forseti. Ég er ekki viss um að það séu nákvæmlega þau vinnubrögð sem við viljum viðhafa hér að við séum að hækka gjöld til samræmis við áætlaðan kostnað einstakra stofnana. Það er betra að farið sé yfir málið af þeim sem við eiga að búa í þeim tilfellum sem það er gerlegt og að þingið fái síðan rökstuddar tillögur ef um hækkun eða hugsanlega lækkun er að ræða. Herra forseti. Ég tel mig hafa gert grein fyrir fyrirvara okkar við málið og jafnframt gert nokkra grein fyrir afstöðunni til þess að öðru leyti.

Hæstv. forseti. Ég tek undir allt sem hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir sagði en mig langar til að bæta við örfáum orðum. Í fyrsta lagi tel ég óviðunandi að þessar sveiflur séu á þessu gjaldi. Ég tek það fram fyrst að við höfum auðvitað þá stefnu, og höfum margsagt frá henni og kynnt hana, að sjávarútvegurinn eigi að borga þann kostnað sem er af því að fylgjast með, eins og hér er verið að leggja til, og annan kostnað sem hið opinbera hefur af því að nýta þessa auðlind. Ég tel hins vegar mjög nauðsynlegt að menn líti á þessi mál út frá þessum sjónarmiðum, þ.e. að það sé sjávarútvegsins að greiða þetta. Ég er ekki þar með sagt að lýsa því yfir að hér séu menn komnir á réttar brautir hvað það varðar að velja þessa aðferð við þess gjöld. Það gengur nefnilega alls ekki til lengdar að sífellt sé verið að breyta gjöldum. Það er alveg sama hvort þetta á í hlut eða annað. Það betra að það sé jafnvægi og stöðugleiki í því. Kostnaðurinn við eftirlitið verður sá sami áfram hvað sem líður þessum breytingum á þorskígildum. Fram komu hugmyndir í umfjöllun nefndarinnar, m.a. þær að nota t.d. meðaltal einhverra ára til þess að ákveða gjaldið þannig að meiri stöðugleiki yrði þá í því. Síðan er það sem hér er verið að gera, þ.e. að auka eftirlit til þess að koma í veg fyrir brot, ætluð brot manna á þeim lögum og reglum sem eru í gildi og til að koma í veg fyrir brottkast. Ég hef miklar efasemdir um að refsingar og viðbætur við refsingar muni skila nokkru. Vonandi skilar það þó einhverju. Samt er full ástæða til að efast um að þetta séu réttar aðferðir. Ég vil rifja upp að í svari við fyrirspurn frá mér þar sem spurt var um hvernig þessi lög hefðu virkað á undanförnum árum, kom fram hjá hæstv. sjútvrh. að ákærur vegna brottkasts hefðu verið 19, ef ég man rétt, þ.e. ábendingar til lögreglu vegna brottkasts, opinberar ákærur hefðu verið þrjár, en enginn hefði verið dæmdur fyrir brottkast. Það er einmitt vandinn við svona eftirlit að sönnunarbyrðin er nánast ógerleg. Það er nánast ógerlegt að sanna brot, og því þarf að nota aðferðir sem halda mönnum í skelfingu hvað það varðar að þeir verði teknir fyrir ólöglegt athæfi. Og út á þá braut er verið er að fara með þessum eftirlitsmönnum. Hugmyndin er sem sagt að nota eftirlitsmennina sem einhvers konar grýlur sem menn eigi von á að fá um borð í bátana hjá sér og hér er m.a. verið að að leggja á gjöld til þess að greiða þann kostnað. Ég vil að það komi skýrt fram að ég tel að þessi aðferð muni ekki gagnast nægilega vel til þess að taka á brottkasti og að menn muni í framtíðinni verða að taka á með jákvæðum aðferðum, aðferðum sem laða menn til þess að breyta rétt. En það að hóta mönnum með einhvers konar lögregluaðgerðum eða refsingum mun ekki skila þeim árangri sem menn vonast til, því miður. Það er mín skoðun. Ég vildi að það kæmi fyrst og fremst fram frá mér við þessa umræðu um þetta mál. Ég tel að ekki séu efni til að vera á móti því að hækka þessi gjöld því sjávarútvegurinn á sannarlega að borga kostnað af því að nýta auðlindina. En sú aðferð sem hér er verið að fjármagna er ekki aðferð sem ég tel að muni gefa þá niðurstöðu sem þyrfti.