Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. N. hefur athugað þetta mál, og leggur meiri hl. til, að það verði samþ. Frv. er í samræmi við samninga þá, er Ísland gerði við Bandaríkin 3. júlí 1948, og þá samninga, er gerðir hafa verið viðvíkjandi efnahagslegri endurreisn Evrópu. Í 2. gr. er tekið fram, að sá gjaldeyrir, er inn kemur, verði aðeins notaður til kaupa á efnavörum, vélum og tækjum til framkvæmda, er taldar eru upp í áætlun þeirri, sem lögð var fram í sambandi við efnahagssamvinnuna. Þá má samkvæmt 3. gr. ekki nota jafnvirði framlags án endurgjalds í íslenzkum gjaldeyri, að frádregnum 5%, nema með samþykki Alþ. Þar sem þetta er bein afleiðing af samningum, er þegar hafa verið gerðir og Alþ. hefur samþ., leggur n. til, að frv. verði samþ.



Þetta frv. er, eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram, í samræmi við samninga þá, er gerðir voru 3. júlí 1948 við Bandaríkin, og í raun og veru staðfesting á þeim samningum. Ég var andvígur þeim samningum og tel, að með þeim hafi Ísland verið svipt efnahagslegu sjálfstæði, þess vegna er ég á móti því, að Alþ. staðfesti þá. Ég tel ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en legg til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég vil fylgja frv. þessu úr hlaði með nokkrum orðum, þar sem viðkomandi ráðh. er ekki í hv. d. Þetta frv. er upphaflega fram komið til staðfestingar á brbI. um kaup á 10 togurum erlendis. Við meðferð málsins í hv. Nd. hefur orðið sú breyt. á frv. að nýtt ákvæði hefur verið sett í það í sambandi við lán til bæjar- og hreppsfélaga. Meiri hl. n. hefur lagt til, að frv. verði samþ., eins og það liggur fyrir. Ég vil taka það fram, hvað mig snertir, að ég hefði frekar fylgt málinu eins og það var í brbl. og mun áskilja mér rétt til að fylgja brtt., ef þær koma fram við 2. gr. frv.



Herra forseti. Það er nú að vísu gott til þess að vita, að gerðar hafa verið ráðstafanir til þess að auka við togaraflota okkar frekar en þegar er orðið, því að það hefur nú sýnt sig mjög greinilega, að hinir svokölluðu nýsköpunartogarar, sem keyptir voru inn í landið fyrir forgöngu fyrrverandi ríkisstj., eru nú þau atvinnutæki, sem langstórvirkust eru við að afla þjóðinni gjaldeyristekna. Og ég býst við, að nú sé svo komið, þó að á sínum tíma væri nokkur andstaða gegn þeirri ráðstöfun, að nú muni flestir álita, að vel hafi verið ráðið, þegar þessir togarar voru keyptir, enda sýnir það sig nú við afgreiðslu þessa máls, að ekki hafa komið fram a.m.k. nein veruleg andmæli gegn því, að þessir 10 togarar verði keyptir til viðbótar. Hins vegar hafa komið fram raddir um það, að þetta væri ekki fullnægjandi og nú ætti að taka enn stærra skref, en felst í þessu frv. Hv. 2. þm. Reykv. flutti um það brtt. í hv. Nd., að í staðinn fyrir 10 togara, eins og frv. felur í sér, yrðu keyptir 20 togarar og að lánsheimildin til ríkisstj. yrði hækkuð í samræmi við það. Ég álít, að það væri mikil þörf á því að kaupa fleiri togara, en gert er ráð fyrir í frv. og að það mundi sýna sig, eins og þegar hefur orðið um þá togara, sem búið er að kaupa, að það yrði þjóðinni mjög til hagsbóta, að þeim yrði fjölgað verulega frá því, sem nú er, jafnhliða öðrum ráðstöfunum, sem þyrfti að gera til ýmiss konar nýrra framkvæmda í sambandi við sjávarútveg okkar. Og sérstaklega þyrfti að gera ráðstafanir til að gera það kleift að vinna betur úr hráefnum en nú er gert og auka á þann hátt útflutningsverðmæti þeirra. En þrátt fyrir þetta ætla ég ekki að flytja brtt. um, að togurunum verði fjölgað. Ég geri ekki ráð fyrir, að það hafi meiri byr hér en í hv. Nd., þar sem slík brtt. var felld. Hins vegar álít ég, að annað atriði í sambandi við þessa togara skipti mjög miklu máli. Það er atriði, sem að vísu líka var flutt um brtt. í hv. Nd., af hv. 2. þm.: Reykv., sem miðar að því að gefa bæjarfélögum úti á landi meiri möguleika en frv. felur í sér til þess að verða eigendur togaranna, þegar þeir koma til landsins. Það var gert nokkuð að þessu í sambandi við kaup nýsköpunartogaranna, þegar þeir voru keyptir til landsins. Í sambandi við það var komið upp sérstakri lánsstofnun, eins og hv. þm. er kunnugt, og fyrir þá ráðstöfun var hægt að tryggja bæjarfélögum úti á landi, - og að vísu einstaklingum líka, -lánsfé til þess að geta keypt togara. Sú ráðstöfun varð beinlínis til þess, að nokkur hluti togaranna, að vísu fyrir forgöngu þáverandi ríkisstj., komst í hendur bæjarfélaganna og í hendur einstaklinga og félaga í bæjunum, félaga, sem voru mynduð á grundvelli þessarar lagasetningar til þess að geta keypt þessa togara. Nú er það augljóst mál og komin á það nokkur reynsla, þó að hún sé ekki fullnægjandi og eigi eftir að sýna sig enn betur, að bæjarfélögin úti á landinu, sem flest hafa fyrir þessar aðgerðir í fyrsta sinn orðið eigendur togara, hafa haft af þessu mikinn hagnað, og það hefur sýnt sig, að þetta hefur orðið þeim alveg sérstök lyftistöng í atvinnulífi þeirra og skapað hinu vinnandi fólki á þeim stöðum betri skilyrði en áður voru til þess að hafa atvinnu og sæmilega atvinnumöguleika. Ég álít þess vegna, að um leið og gerðar eru ráðstafanir til þess að fjölga þessum togurum, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, þá verði að haldast í hendur við þær ráðstafanir, sem tryggja það, að bæjarfélögin úti á landi geti haldið áfram að eignast slíka togara, þ.e.a.s., að þau geti orðið eigendur nokkurs hluta þeirra skipa, sem nú er gert ráð fyrir að kaupa inn í landið. En ég þykist viss um, að verði ekki gerðar ráðstafanir til þess að tryggja þessum bæjarfélögum lánsfé, þá verði niðurstaðan sú, að þau fái ekkert af þeim, geti ekki keppt við fjársterka einstaklinga hér í Reykjavík, sem vafalaust munu sækjast eftir að fá þessi skip keypt. Ég vil þess vegna leyfa mér að taka upp þá brtt., sem hv. 2. þm. Reykv. flutti í Nd., og gera tilraun til að fá henni framgengt hér í hv. d., a.m.k. þá fá að sjá, hverjir það eru, sem ekki vilja veita bæjarfélögunum þennan nauðsynlega stuðning, og hverjir það eru, sem hafa meiri áhuga fyrir því, að fjársterkir einstaklingar í Reykjavík geti einir setið að þessari aukningu togaranna. Ég mun þess vegna leggja hér fram skriflega brtt. við 2. gr., sem er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórnin skal gefa bæjar- og sveitarfélögum þeim, sem þessa togara vilja kaupa, forgangsrétt að því að kaupa þá, ef þau ætla að kaupa þá til eigin rekstrar. Ríkisstjórninni heimilast að lána þessum bæjar- og sveitarfélögum 85% af andvirði togaranna og nota til þess það lán, sem ríkisstj. í þessum lögum heimilast að taka. Lánið skal greiðast með jöfnum afborgunum á 15 árum. Vextir séu hinir sömu og ríkisstjórnin greiðir.“ Til samræmis þessu yrði þá einnig að breyta niðurlagi 1. gr., þannig að niður yrðu felld síðustu orð hennar, um það, að það lán, sem ríkisstj. er heimilað að taka, skuli greiðast strax, þegar skipin hafa verið seld, því að samkvæmt þessari brtt. við 2. gr. er ætlazt til þess, að ríkisstj. taki þetta lán til lengri tíma og noti það til styrktar bæjarfélögum, sem kynnu að kaupa togara samkvæmt þessu.



Þessi brtt. snertir að verulegu leyti hag ríkissjóðs. Nú er hæstv. fjmrh. ekki hér viðstaddur, hvorki til að segja álit sitt um brtt. né greiða atkv. um hana, svo að ég tel, að honum sé nokkurn veginn sama um það, hvort hún verður samþ. eða ekki. Þess vegna sit ég hjá við þessa atkvgr.



Út af fram komnum ummælum um hæstv. fjmrh. vil ég taka það fram, að honum var ókunnugt um þessa brtt., þar sem hún er fram borin skriflega undir umr., og hefur hann því ekki getað vitað það fyrir fram, að hennar var von. Auk þess hefur hæstv. fjmrh. talið það víst, að örugglega væri staðið á verði um fjárhag ríkisins af ýmsum hér í hv. d. og ekki sízt hv. form. fjvn. Það hefur að vísu brugðizt, en ég vil ekki, þó að sumir hv. þm. hafi gert það, bregðast fylgi mínu við góðan fjárhag ríkissjóðs og segi því nei. 2. gr. samþ. með 11:3 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: BÓ, BrB, EE, GÍG, HV, PZ, SÁÓ, StgrA, ÁS, BK, BSt. nei: GJ, ÞÞ, BBen. 3 þm. (HermJ, JJós, LJóh) fjarstaddir. 3 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Mér skilst, að þessi gr. hafi verið sett inn í frv. í hv. Nd., eftir að stj. bar frv. fram. Hún felur í sér töluverð útgjöld fyrir ríkissjóð og sömuleiðis áhættu, og í trausti þess, að hæstv. dómsmrh. vilji standa með mér í því að forða ríkissjóði frá slíkum útgjöldum, þó að hann svikist um það í sambandi við afgreiðslu fjárl., þá segi ég nei.



Enda þótt ég sé yfirleitt á móti málinu öllu, tel ég þó þessa grein betur fara eins og hún er nú. Og þó að henni væri breytt, þá er ég ekki víss um nema það kæmi á ríkissjóð eins fyrir það að greiða þetta. Var það ekki svo í gömlu l., að þeir ættu að borga togarana, sem fengju þá? Er ekki eitthvað af þeim óborgað enn? Ég held, að það geti því farið eins nú, og segi því já, en mun greiða atkv. á móti frv. í heild.



Ég vil hvorugum bregðast, hvorki hv. þm. Barð. né hæstv. fjmrh., og segi því nei.



Herra forseti. Þetta frv. um Laxárvirkjunina fer í sömu átt og áður hefur verið um svipað mál, þ.e.a.s. Sogsvirkjunina, en það er, að ríkissjóður gerist að hálfu leyti meðeigandi Akureyrar í virkjuninni, eins og áður var með Sogsvirkjunina og Reykjavík. Þó er hér sá munur á, að þegar ríkissjóður gerist eigandi að hálfri Sogsvirkjuninni, þá er það á þann hátt, að kaupverð hans á þeim hluta er miðað við kostnaðarverð. Hins vegar er í þessu frv. ákvæði um, að þær eignir, sem lokið er að byggja, og þær eignir, sem byggðar verða á næstunni, skuli verða seldar ríkissjóði með matsverði, en þær eignir, sem síðar verða byggðar, verði seldar ríkissjóði á kostnaðarverði. Þetta er talsverður munur og að dómi n. mjög miklu óeðlilegra en þeir samningar, sem gerðir voru í sambandi við Sogsvirkjunina. Hæstv. atvmrh. tjáði mér, að hann hefði átt í samningum við Akureyrarbæ út af þessu atriði, en það hafi ekki fengizt lagfært og að hann leggi þrátt fyrir það til, að að þessum samningi verði gengið. Skildist mér, að það byggðist að verulegu leyti á því, að raforkumálastjóri taldi, að þær eignir, sem til eru fyrir, þær mundu hafa rýrnað talsvert mikið í verði, þegar til þess kæmi, að ríkissjóður yrði meðeigandi að virkjuninni. Ég skal ekkert um það segja, hversu mikilvæg þessi rök eru, en það má vel vera, að svo sé, að eignirnar verði þá metnar á nokkru lægra verði, en nú mundi vera. Þrátt fyrir þetta hefur n. ekki talið sér fært að leggja á móti frv. og vill eftir atvikum mæla með samþykkt frv., þó að mér fyrir mitt leyti finnist dálítið erfitt að samþ. svona mál, sem að mestu leyti er rekið á eftir af Akureyrarbæ, sem ekki vill þó ganga til móts við ríkið á þann hátt, sem Reykjavíkurbær gerði, en ef þetta frv. verður ekki samþ. nú, þá skilst mér, að Akureyrarbær muni verða í einhverjum vandræðum með áframhald Laxárvirkjunarinnar.



Herra forseti. Ég hef ásamt tveimur hv. þm., þeim hv. 1. og 7. landsk., leyft mér að bera fram brtt. við þetta frv. Því miður hef ég ekki þskj. hér hjá mér, og hefur það einhvern veginn orðið eftir, þegar þskj. var útbýtt. En efnislega er brtt. eingöngu í því fólgin, að lagt er til, að hið árlega framlag, sem gert er ráð fyrir í 15. gr., sé lækkað, þannig að í stað orðanna „á árunum 1949–1955 verja hálfri annarri milljón á hverju ári“ komi: á árunum 1950–1956 750 þús. kr. á hverju ári. - Er því einnig lagt til, að þetta framlag frá áfengisverzluninni komi ekki til framkvæmda fyrr en 1950, en ekki 1949, eins og er í frv. - Ég hygg, að um þessa breyt. hafi orðið samkomulag innan ríkisstj., og er þetta eingöngu borið fram til þess að gera það aðgengilegra fyrir þm. að greiða frv. atkvæði, en ekki vegna þess, að ekki sé talin fullkomin þörf fyrir þetta framlag eins og það er nú í greininni. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessa brtt. Ég veit, að þm. átta sig alveg á því, hvað hún hefur inni að halda, og verða þeir að gera sér grein fyrir því, hvort þeir vilja gera þetta til samkomulags, til þess að frv. nái fremur samþykki. - Sé ég svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum.



Þegar þjóðfélagið gerir upp við sig, hvort á að leyfa einhver ákveðin fyrirtæki, verður að reikna einnig með því, hvaða skaða þau gera. Og ef skaðinn, sem þau gera, er hlutfallslega meiri en það, sem þau gefa í aðra hönd, eru það ekki þjóðþrifafyrirtæki. Ég ætla nú ekki að tala um þann almenna skaða, sem drykkjuskapurinn hér á landi veldur. En ríkið hefur tekið sér einkasölu á áfengi og notað það sem einn af höfuðtekjustofnum sínum, og má því með fullum rétti líta svo á, sem það sé skyldugt að sjá fyrir þeim hluta viðskiptamanna sinna, sem verða drykkjusjúkir. Það er til hreinustu skammar„ hvernig þessum áfengismálum hefur verið fyrir komið hér á landi í þessari grein, þ.e. meðferðinni á þeim mönnum, sem eru sjúkir. Í öðrum löndum er reiknað með, að tala þeirra nemi um 25% af þeim, sem víns neyta. En við höfum miklu meiri skyldur gagnvart okkar. mönnum, sem þannig eru, en þeir í útlöndum. gagnvart sínum, því að við gerum okkur þetta að féþúfu. Ég vil því mótmæla þeirri till., sem skýtur þessu máli á nokkurn frest. Þessi mál hafa verið þeim mönnum, sem hafa haft meðferð þeirra með höndum, til vanvirðu, og er kominn tími til, að eitthvað sé gert ákveðið í þessum málum. Það skal játað, að frv. hefur verið gert stórum verra frá því, sem það var, með því að fella brtt. n. Það er síður en svo, að ég hafi á móti þeim forstöðumanni, sem þetta er lagt undir, ef hann gæti lagt sitt verk í það. En ég held, að ekki væri vanþörf á, að þarna kæmi til maður, sem hefði starfið að aðalstarfi. Vil ég því skora á d. að fella allar till., sem ganga í þá átt að skjóta þessu á frest með minnkuðu framlagi ríkissjóðs.



Þessi till. sem fram er komin á þskj. 752 og leggur til, að framlagið verði lækkað um helming og komi ári seinna til framkvæmda, en gert er ráð fyrir í frv., er gerð í samráði við ríkisstj. og þannig til komin, að þeim, sem hafa fjármálin með höndum, finnst ekki fært að mæla með því að samþ. að svo stöddu svo háa fjárveitingu til þessa máls eins og frv. gerir ráð fyrir. Enn fremur hefur verið bent á það, að ef framlagið eigi að gilda fyrir 1949, komi það þvert ofan í það,. sem búið er að gera í afgreiðslu fjárl. Ég hef þess vegna, til þess að auka líkurnar fyrir því, að þetta mál nái fram að ganga, fallizt á að mæla með þessari brtt. Ég get vel skilið það sjónarmið, sem kom fram hjá hv. þm. Seyðf., sem finnst rangt að draga úr því framlagi, sem frv. gerir ráð fyrir. En ég vil samt fara fram á það við þá, sem vilja málinu vel, að þessi brtt. verði samþ., því að eftir því sem ég hef athugað um framgang málsins, sýnist mér samþykkt hennar nauðsynleg til þess, að málið nái fram að ganga. En ég vil benda á, að ef frv. nær núna fram að ganga með þessari fjárveitingu, sem er stórt spor í áttina, er hægara að taka upp baráttu fyrir viðbótarframlagi, en ef svo færi, að málið næði ekki fram að ganga. Vil ég þess vegna skora á velunnara málsins að leggja. ekki stein í götu þessa frv. með því að fella þessa brtt.



Ég skal ekki halda uppi neinum umr. um þetta mál, þar sem ég hef skýrt það rækilega frá minni hlið Ég vil aðeins taka fram hér, að allar þær till. sem ég flutti til bóta á frv. og til þess að meiri mannúð mætti ríkja í þessum málum, hafa verið felldar. Enn fremur hafa svo að segja allar till. frá n. verið felldar, sem margar hverjar hefðu þó stórlega orðið til bóta á frv. Það er þetta sjónarmið, að ríkisstj. hefur lagt kapp á að fá málið fram án nokkurra endurbóta. Ég mun þó ekki hafa nein afskipti af atkvgr., hvorki með né móti, með tilliti til þeirrar grg., sem ég þegar hef gefið.



Herra forseti. N. ræddi þetta mál á fundi sínum á laugardagsmorgun og leggur til, að það verði samþ. óbreytt, en þó áskilja nm. sér rétt til að bera fram brtt. og fylgja öðrum brtt., sem fram kunna að koma. Ég geri ráð fyrir, að hv. dm. hafi kynnt sér þetta frv. og athugað það, að með því er mikið lækkað það tillag, sem samkv. l. um skemmtanaskatt og þjóðleikhús frá 1947 átti að renna í rekstrarsjóð þjóðleikhússins, ef að l. verður. Þetta var gert til þess að fá fé til að ljúka við að koma upp þjóðleikhúsinu, og við vitum allir, hvernig það hefur gengið. Það er eitthvað yfir 20 ár síðan þau l. voru sett, og enn í dag er þjóðleikhúsið ekki tekið til starfa. Ég ætla ekki að rekja ástæðurnar fyrir því, hvernig þetta hefur gengið, en þær framkvæmdir, sem gera þurfti eftir stríðið, voru miklar og fjárfrekar, svoleiðis að ég hygg, að eins og nú horfir, þá muni vera útlit fyrir, að húsið muni kosta með þeirri viðbót, sem eftir er að leggja í það, um 13 millj. kr. Það mun hafa verið fyrir jól, sem fyrirspurn kom fram á Alþ. um það, hvað liði þjóðleikhúsinu og hvað mikið mundu kosta umbætur, sem verið væri að gera og eftir væri að gera. Og eftir upplýsingum hæstv. menntmrh. og eftir skýrslu frá þjóðleikhúsnefnd, virtist ekki vera svo mikið eftir að kosta til við húsið umfram það, sem allir vissu. En nú hefur farið fram ný athugun á þessu máli, og hefur reynzt miklu meira eftir af kostnaði en þá var vitað um. Ég held, að samkvæmt nýjustu áætlun muni vera talið, að um 3 millj. kr. vanti til þess að fullgera húsið og kaupa allan útbúnað, sem þarf, þó að frá sé dregið það fé, sem ekki kom inn í þjóðleikhússjóðinn, sem sé skemmtanaskatturinn á árinu 1948 og einhverjar eftirstöðvar, um 400 þús. kr., sem n. hefur til umráða. Þegar þetta er athugað, kemur í ljós, að það er ekki vel ástatt með fjárhag leikhússins og það mundi þurfa að bæta miklu við það fé, sem enn er fyrir hendi. Til þess að bæta úr þessu, hefur verið ákveðið með flutningi þessa frv., að 25% skemmtanaskattsins skuli renna í þjóðleikhússjóð. Ég veit ekki, hvað miklar tekjuvonir muni verða við þetta fyrir sjóðinn, en vitað er, að það muni þurfa nokkur ár til þess að borga byggingarkostnaðinn með þessu framlagi, þó að það komi. Hins vegar hefur verið dregið frá tekjum, sem áttu að renna í rekstrarsjóð þjóðleikhússins, og í rauninni er það sama að segja um það, að útlit mun vera fyrir, að þær tekjur, sem þeim sjóði eru ætlaðar með þessu frv., muni verða allt of litlar. Málið stendur þá þannig, að það litur út fyrir, að það muni þurfa um 5 ára tillag í byggingarsjóðinn, sem gert var ráð fyrir, að ekki þyrfti áður, og jafnframt, að líkur eru til, að rekstrarsjóðurinn hrökkvi hvergi nærri til þess að standa undir þeim kostnaði, sem hlýtur að verða við rekstur þjóðleikhússins. Til þess að ekki þyrfti að taka eins mikið af því fé sem á að renna í rekstrarsjóðinn, var lækkað lítils háttar það tillag, sem á að renna í félagsheimilasjóð frá því, sem stóð í l. Mig minnir, að það væri 45%, og er þá dregið af því 5%, og sannast að segja veitti ekki af því, að sá sjóður hefði haldið tekjum sínum. En hins vegar hefði ég, þó að ég hafi áhuga á þeim sjóði, fyrir mitt leyti getað fallizt á, að dregið yrði t.d. 5% af þeim sjóði frá því, sem nú er í frv. En um þetta mun ekki vera samkomulag, og þeir, sem mestan áhuga hafa fyrir að fá sem mest í félagsheimilasjóð, munu ekki geta sætt sig við, að framlagið verði minna, og leggur n. þess vegna til, að þetta verði samþ. eins og nú er í frv.



Eins og hv. frsm. n. tók fram, er gengið þannig frá þessu í frv., að það er ákaflega hæpið, að það valdi ekki einhverjum töfum á byggingu þjóðleikhússins. Það er sem sé þannig, að það mun vanta, þótt teknar séu rekstrartekjur 1948 og látnar renna í bygginguna, 3 millj. til að fullgera leikhúsið. Ef gert er ráð fyrir, að 25% af skattinum renni til að ljúka við bygginguna, eða 600 þús. kr. á ári, mundi þurfa 5 ár til þess að fá þessa upphæð, og ekki er víst, að hægt væri að fá lán, þó að það væri reynt. Ég lagði til og ríkisstj., að byggingarsjóðurinn fengi 35%, en Nd. færði það niður í 25%. Enn fremur var það svo í upphaflega frv., að rekstrarsjóðurinn slakaði til um 10% frá því, sem áður var, úr 40% í 30%. Nd. setti þetta svo í 25%, og er hæpið, að hægt sé að standa undir rekstrarkostnaðinum með 1/4 af 600 þús. kr. Fyrir þessu voru færðar fram þær ástæður í Nd., að d. vildi ekki taka til greina að lækka félagsheimilasjóð og færa það niður fyrir 40%. Vil ég ekki leggja til, að þessari upphæð verði breytt, af því að ég veit, hvernig ástatt er í Nd. og óttast, að það mundi ekki bera árangur, þó að þessi hv. d. mundi gera það. Mér er ljóst, að þetta getur orðið erfitt fyrir þjóðleikhúsmálið, en mér skilst að málið sé mjög fast fyrir, og þess vegna vil ég ekki leggja það til. Aftur á móti vil ég leggja til, að önnur breyt. verði gerð, sem ég hef von um, að ekki þurfi að valda miklum uppsteit. Mér finnst eðlilegt að fella niður 3. gr., en þar segir: „Tekjur rekstrarsjóðs þjóðleikhússins árið 1948 skulu renna í þjóðleikhússjóð. Verði tekjuafgangur af rekstri þjóðleikhússins, skal hann renna í þjóðleikhússjóð, unz byggingarkostnaður hússins er að fullu greiddur.“ Þegar þetta var hugsað, þá var það hugsað út frá því, að rekstrarupphæðin væri a.m.k. 30% og mætti því gera ráð fyrir, að reksturinn gæti misst þetta inn í bygginguna. En þegar búið er að þjarma að rekstrinum eins og með 1. gr., er óvarlegt að slá þessu föstu, að rekstrarsjóðstekjurnar 1948 skuli renna í byggingarsjóðinn og aldrei koma til baka. Því mælist ég til þess, að hv. d. felli þetta niður, þ.e. 3. gr. Þá mundi framkvæmdin verða sú, að ef illa gengi með lánsfjárútvegun, mundu rekstrartekjurnar verða látnar renna inn í bygginguna til bráðabirgða, með það fyrir augum, að það yrði endurgreitt síðar, þegar byggingarsjóðurinn ætti þess kost. Ég leyfi mér því að leggja fram skriflega brtt. um, að 3. gr. frv. falli niður.

Forseti (BS): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá hæstv. menntmrh., svo hljóðandi: „Við 3. gr. Greinin falli niður.“ Afbrigða þarf að leita um brtt., þar sem hún er skrifleg og of seint fram komin.



Herra forseti. Mér þykir þetta mál allkyndugt og langar í því sambandi að vita, hvað ríkisstj. gerir, þegar svona mál koma fram. Í byggingarnefnd þjóðleikhússins eru 3 menn: Jónas Jónsson alþm., Hörður Bjarnason og Ingimar Jónsson. Þessir menn eiga að sjá um byggingu þjóðleikhússins, og svo hefur húsameistari ríkisins yfirumsjón með byggingu og teikningum. Þegar það liggur fyrir á þinginu 1947 að fara að taka nokkurn hluta skemmtanaskattsins til að láta hann renna til félagsheimila að nokkru leyti, þá upplýsir þessi 3 manna byggingarn. að vel athuguðu máli, að það sé óhætt að taka þjóðleikhússjóðinn, því að leikhúsið sé komið svo áleiðis. Nú er langt síðan og mikið verið unnið síðan. En rétt fyrir jól upplýsist, eftir fyrirspurn í Sþ., að nóg fé sé til til að klára þjóðleikhúsið, en svo þegar farið er að rannsaka málið, eftir að Guðlaugur Rósinkranz kemur að því eftir áramót, þá upplýsist, að það vantar tæpar 4 millj. kr. til þess að hægt sé að klára leikhúsið. Hvað gerir ríkisstj. við svona n.? Lætur hún hana halda áfram? Hví rekur hún hana ekki frá sínu starfi? Hvers konar stjórn er þetta hjá húsameistara ríkisins, að gefa þessar upplýsingar? Á hverju byggjast þessar upplýsingar? Hefur ríkisstj. rannsakað, hvað þessi þjóðleikhúsn. gerir? Þetta eru vinnubrögð, sem eru langt fyrir neðan allar hellur hjá opinberum starfsmönnum og ekki er hægt að þola. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða málið. Það er meira en nauðsynlegt að finna sjóðnum tekjur. Mér hefur verið sagt, að það hafi verið unnið að því síðustu árin að brjóta niður annað árið það, sem byggt er upp hitt árið. Ég veit ekki, hvort það er satt, en að gefa svo rangar skýrslur eins og gert var fyrir áramót, það finnst mér vera svo fráleitt af einni ríkisstj. að þola af opinberum starfsmönnum, að ég vil láta tafarlaust reka þá og láta þá ekki koma nærri slíkum störfum eftirleiðis. Menntmrh. (Eysteinn Jónsson): Þegar skemmtanaskattinum var skipt 1947, lágu fyrir nokkrar áætlanir frá þjóðleikhúsnefnd um ráðgerðar tekjur til áramóta 1947. Þá var gerð ný áætlun og gert ráð fyrir 4.600.000 kr., og var reiknað með að taka nokkuð af rekstrartillaginu 1948 inn í byggingarkostnaðinn. Fyrir jól í vetur hafði ég samband við form. þjóðleikhúsn. um það, hvernig háttað væri um kostnaðinn og peningamálin, og gaf hann upp 22. des., að það mundi vera svo, að peningar væru til rúmlega til að ljúka húsinu, en reikningum skilaði hann ekki og sagði, að húsameistari ætti að sjá um reikningshald. Svo þegar þjóðleikhússtjóri tók við starfi sínu, óskaði ég eftir, að hann rannsakaði, hvað eftir væri og hvað gengið hefði alls í þetta, og hann gerði það. Kom þá í ljós, að það vantaði 3 millj. kr., til þess að hægt væri að ljúka þessu eins og n. hafði gert ráðstafanir um, þó að teknar væru inn í þetta 800 þús.kr.rekstrartekjur fyrir 1948. Hefur komið löng grg. um það, hvernig standi á þessum gífurlega mismun. Form. ber fyrir sig húsameistaraskrifstofuna og teiknistofu þá, sem hafi gert undirbúningsáætlanirnar o.s.frv. Sumt af þessum ástæðum eru frambærilegar, eins og það, að kaupgjald og tollar hafi hækkað, en stórfelldasti munurinn þar fram yfir eru sennilega illa samdar áætlanir. Óvæntur kostnaður hefur líka komið inn í þetta. T.d. kom það í ljós, þegar átti að fara að ganga frá raflögnum, að ekki var hægt að nota ljósaleiðslur, sem settar höfðu verið í húsið fyrir 10–20 árum. Síðan hefur komið nýtt prinsip í að lýsa svona byggingar. og verður því að gera þetta öðruvísi, og það þýðir, að það þarf að höggva fyrir nýjum ljósaleiðslum. Þetta er t.d. talsvert atriði, og ýmislegt kom annað til. En það kemur í ljós, að byggingarn. hefur ekki fylgzt með málinu eins og skyldi, um það þarf ekki að deila. Ég hef nú gert nokkrar ráðstafanir til að koma betra lagi á þetta. Í fyrsta lagi fól ég þjóðleikhússtjóra að fara enn yfir allt hjá form. byggingarn. og rannsaka, hvort nokkuð hafi fallið niður. Það hefur verið farið yfir allar áætlanir um húsið til að bera það saman. Í öðru lagi hafa verið gerðar ráðstafanir til, að húsameistari léti hafa betra eftirlit með vinnu við húsið og til þess ráðinn sérstakur maður að hafa þar alla stjórn á hendi. Í þriðja lagi hefur verið gengið frá því, að engar meiri háttar ákvarðanir séu teknar úr þessu af byggingarn. öðruvísi en í samráði við þjóðleikhússtjóra, og mun hann fylgjast með um þetta mál það sem eftir er. Hins vegar er n. ekki sett frá enn þá, og það er nokkur vafi, hvort það er til bóta að gera það, eins og þetta mál horfir við.



Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir upplýsingarnar, en finnst hann hafa sýnt mikla linkind og er í vafa, hvort það er rétt.

Frsm. meiri hl. (Björn Ólafsson: Herra forseti. Fjhn. klofnaði um málið, en 4 nm., sem mynda meiri hl., leggja til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. - Þetta er að vísu talsverður frádráttur hjá ýmsum, sem áður höfðu fengið kjötuppbætur greiddar úr ríkissjóði. En samkv. þeim upplýsingum, sem hæstv. fjmrh. gaf n., verðar þessar kjötuppbætur ekki teknar af þeim, sem lægst eru launaðir. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem hæstv. ráðh. gaf n., eru takmörkin um niðurfellingu kjötuppbótanna eftir tekjum á þann hátt, að kjötuppbætur fá barnlaus hjón með 14.175 kr. tekjur, hjón með eitt barn, sem hafa 19.687 kr. tekjur, hjón með tvö börn, sem hafa 25.209 kr. tekjur, og hjón með þrjú börn, sem hafa 30.721 kr. tekjur. Verður því ekki sagt, að hér sé mjög þrengt kosti þeirra, sem lægst launaðir eru, en hins vegar hefur þessi ráðstöfun talsverðan sparnað í för með sér fyrir ríkissjóð, eða 10 millj. kr. Er þetta ein af þeim ráðstöfunum, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert til þess að jafna þann mismun á tekjum og gjöldum, sem verið hefur undanfarið, og er því full nauðsyn fyrir ríkissjóð, að þetta mál nái fram að ganga. Meiri hl. n. vill því mæla með, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Ég legg til sem minni hl. n., að þetta frv. verði fellt. Ég hef gert nokkuð ýtarlega grein fyrir þessari afstöðu minni við 1. umr. málsins, og tel ekki neina þörf á að endurtaka þau rök hér, enda ekki neitt komið fram í umr., sem gefi tilefni til þess. Ég vil aðeins segja í tilefni af því, sem hv. frsm. meiri hl. sagði, að það virtist svo, að þeir, sem hefðu lægri tekjur, ættu eftir sem áður að fá kjötuppbæturnar, - að ég furða mig á því, hvernig hv. frsm. meiri hl. getur komizt þannig að orði, eftir að hafa nefnt þær tölur, sem hann nefndi, því að hvernig getur hann nefnt þessar tölur og dregið af því þá ályktun, að þeir, sem eru á lágum launum, fái kjötuppbætur? Sannleikurinn er sá, að kjötuppbæturnar eru með þessum l. teknar af einhleypu fólki og fólki, sem ekki á mörg börn. Aftur á móti fá barnmargar fjölskyldur uppbæturnar eftir sem áður og ekki aðeins þeir, sem eru á lágum tekjum, heldur einnig þeir, sem eru á háum tekjum. T.d. fær fjölskylda með 7 börn uppbætur, þó að tekjurnar komist yfir 50 þús. áður en uppbæturnar eru dregnar frá. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta. Ég hef lagt fram rök mín við 1. umr. málsins og legg til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég vil bara benda á það, sem ég benti á við 1. umr. málsins og hef ekki enn fengið svör við. Ég spurði þá og bað n. að athuga, hvort hægt væri að svipta menn með lögum nú þeim rétti, sem þeir að lögum hafa haft fram til þess dags, sem þessi lög öðlast gildi, eða hvort hægt væri með öðrum orðum að láta lög þessi verka aftur fyrir sig. Ég held, að það sé óheiðarlegt að koma þannig aftan að mönnum, og þó að mér sé ljúft að afnema uppbæturnar með öllu, er þetta ákvæði svo andstyggilegt, að fara svona aftan að þjóðinni, að ég efast um, að ég geti greitt þessu frv. atkvæði, þó að ég vildi út af fyrir sig fá þetta afnumið, sem ætti að vera búið að gera fyrir löngu. Þessi stjórn var mynduð til þess að gera það, en þetta hefur verið vanrækt. Svona ólögum hefur verið beitt oft áður, og ég hef alltaf verið andstæður því að fara þannig að.



Herra forseti. Það er kunnugt, að reglurnar um kjötuppbætur hafa alla þá tíð, sem þær hafa gilt, verið í mörgum aðalatriðum ranglátar. Það hefur oft farið þannig, að fátækir, aldraðir verkamenn, sem hafa leyft sér að hafa nokkrar kindur, af tryggð við sveitina, þar sem þeir höfðu búið áður, voru sviptir þessum kjötuppbótum vegna þessa, þó að þeir hefðu barnmörgum fjölskyldum fyrir að sjá. Hins vegar hafa barnmargir stóreigna- og hátekjumenn í sumum tilfellum fengið svo háar kjötuppbætur á undanförnum árum, að þeir hafa fengið afgang af peningum heim til sin frá sýslumanninum, þegar þeir hafa fengið kvittaðan tekjuskattinn. Það eru til mörg dæmi um þetta, og þessu á víst að halda áfram, því að engin ákvæði eru í l., sem ákveða, að nokkurt tekjuhámark skuli binda endi á að fá uppbæturnar. Þá er ákvæði í gömlu reglugerðinni, sem segir, að atvinnurekendur, sem hafi fleiri en 3 menn í þjónustu sinni, skuli ekki fá neinar kjötuppbætur. En eigendur í auðugum hlutafélögum, kannske milljónafélögum, gátu fengið kjötuppbætur og fá það enn, þótt þeir neyti kannske aldrei kjöts. Það eru því ýmsar af hinum gömlu misheppnuðu reglum viðvíkjandi kjötniðurgreiðslum, sem koma til með að halda sér enn þá. En það er ekki það versta við þetta. Það versta er það, að allmargt af lágtekjufólki, sem á nú mjög erfitt með að komast af með sínar lágu tekjur, verður svipt þessum kjötuppbótum og fær þannig á sig alltilfinnanlegan nýjan skatt. Menn munu segja, að ekki sé nema réttmætt, að einhleypingar fái engar kjötuppbætur, og þá hugsa menn vafalaust til þess, að einhleypingar séu svona ungir menn, fólk á bezta aldri, sem eigi að vera allar leiðir færar og ástæðulaust fyrir ríkið að gefa til slíks fólks. Og það er rétt, að margt af þessu fólki er fólk, sem hefur ekki stofnað heimili, og segjum svo, að geri ekki til, þó að engir þeirra, sem hafa 7 þús. kr. tekjur eða meira, fái uppbætur, ef svo stendur á fyrir þeim. En það hefur verið bent á, að það sé fjöldi af einhleypu fólki, sem verði sviptur kjötuppbótunum eftir þessum reglum og hefur þó eiginlega enga möguleika til þess að verða fjárhagslega sjálfbjarga, og á þetta einkum við eldri, einstæðar konur. Þær eru yfirleitt tekjulágar, en vegna þess hvað þær eru tekjulágar, fá þær ellilaun, sökum þess af tekjuupphæð þeirra nær ekki neitt í áttina til þess að duga þeim til framfærslu, en samt á þessi skattur að koma á þær, vegna þess að ekkert lágmark er þarna. Sumt fólk, sem nýtur ellilauna, á að fá á sig þennan nýja skatt, og það er það versta við þetta frv. Þess vegna fór Alþfl. fram á það við fjmrh., að sett yrði þarna. lágmark, sem heimilaði þessum eldri konum, sem ég hef nefnt, kjötuppbætur, en það fékkst ekki. - Þetta er eitt meginatriðið fyrir því, að ég mun ekki sjá mér fært að greiða frv. atkvæði.



Herra forseti. Fyrir síðasta þingi mun hafa legið frv. um sama efni, þ.e.a.s. um borgarlæknisembætti í Reykjavík, en náði þá eigi fram að ganga, enda var það mjög heitt deilumál. Málinu mun hafa verið vísað frá með rökstuddri dagskrá á þeim forsendum, að ráðh. ynni að skipulegri lausn þessara mála. Nú er málið komið fram aftur, og hefur nú náðst um það samkomulag og það flutt á þeim grundvelli. Þegar við fórum að athuga málið í n., kom í ljós, að frv. var ekkí í þeim búningi sem skyldi, og hafði augsýnilega ekki verið til hans vandað. N. gerði því smávægilegar breyt. á frv., þó ekki efnislegar, og mælti með samþykkt þess. Hv. 1. þm. N–M. lét þó í ljós þá skoðun sína, að hann væri ekki alls kostar ánægður með búning þess, en mundi þó ekki standa í vegi fyrir samþykkt frv. Eftir að n. hafði afgr. frv., mun hv. form. n., 1. þm: N–M., hafa átt tal við landlækni um málið. Þeirra niðurstaða varð sú, að þeir töldu heppilegra að haga búningi þess nokkuð á aðra leið, og liggja þær brtt. fyrir á þskj. 770. - Þegar n. fór að athuga frv., kom í ljós. að í 1. gr. var skökk tilvitnun í 1. gr. l. nr. 35 1940, þar gat þessi setning, sem segir í frv., alls ekki komið, heldur átti hún við 2. málsl. 2. gr. l. frá 1940. Heilbr.- og félmn. leggur því til, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., að í staðinn fyrir orðin „,Á eftir 1. málsl. 1. gr.“ komi: Á eftir 2. málsl. 2. gr. - En við athugun, sem fram fór, eftir að n. hafði afgr. málið þannig, og gerð var af hv. form. n., 1. þm. N–M., og landlækni, kom í ljós, að heppilegra væri að sleppa alveg 1. og 2. gr. úr frv.; einnig, að sú breyting yrði gerð á 5. gr. frv., að á eftir orðunum „samkvæmt heilbrigðissamþykkt“ komi: og á ásamt héraðslækni sæti í heilbrigðisnefnd. - Þá varð einnig samkomulag um, að fyrirsögn frv. væri réttari þannig: Frv. til l. um breyt. á l. nr. 44 23. júní 1932, um skipun læknishéraða, og l. nr. 35 12. febr. 1940, um heilbrigðisnefndir og heilbrigðissamþykktir. - Á allar þessar brtt. féllst n. Þá voru þær einnig bornar undir Sigurð Sigurðsson berklayfirlækni, sem átti hlut að fyrrnefndu samkomulagi, og átti hann að mér viðstöddum tal við borgarstjóra í morgun, og féllst hann á, að þessar breyt. væru gerðar í samræmi við það samkomulag, er deiluaðilar höfðu með sér gert. Mér er ekki kunnugt um annað en þær brtt., sem greinir á þskj. 770. séu í samræmi við vilja allra aðila, og tökum við því aftur brtt. á þskj. 747. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta að sinni.



Herra forseti. Þegar borgarstjóri, Gunnar Thoroddsen, kom til mín og bað mig að greiða fyrir málinu, sagði hann mér, að fullt samkomulag allra aðila væri um það. Þetta sama sagði hæstv. menntmrh. mér. Ég sagði þeim þá strax, að ég væri á móti málinu, en mundi þó greiða fyrir afgreiðslu þess, en láta það afskiptalaust að öðru leyti. Ég vil þó benda á, hve málið er illa undirbúið, en hver það hefur gert, veit ég ekki. Ég hef þó fullvissu fyrir, að hvorki landlæknir né Sigurður Sigurðsson berklayfirlæknir hafa gert það, en um borgarstjóra veit ég ekki. Undirbúningurinn er þannig, að 1. gr. frv., sem sagt er að eigi við 1. gr. l. nr. 35 1940, á augsýnilega við 2. gr. sömu l., og eftir 1. gr. frv. gæti Rvík ekki haft neinn heilbrigðisfulltrúa. Slíkur er undirbúningur frv., og þannig fer það í gegnum 3 umr, í Nd., af því að hv. þm. Nd. er tjáð, að fullt samkomulag sé um málið milli allra aðila, og því athugar hún það ekki. En svo sendir stjórn Læknafélags Íslands heilbr.- og félmn. þessarar hv. deildar svo hljóðandi bréf, er ég nú ætla að lesa upp - með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn Læknafél. Íslands leyfir sér hér með að mótmæla, einkum fyrir hönd embættislækna landsins, mjög eindregið frv. því um breyt. á l. nr. 35 12. febr. 1940, um heilbrigðisnefndir og heilbrigðissamþykktir, og l. nr. 44 23. júní 1932, um skipun læknishéraða, sem nú mun vera komið til hv. Ed. Alþingis, og vísar að öðru leyti til bréfaskrifta þeirra, sem farið hafa milli hennar og hv. heilbr.- og félmn. Nd. Alþingis.“ Þetta er þá allt samkomulagið, að læknastétt landsins mótmælir: Og vegna hvers mótmælir hún? Jú, vegna þess, að gert er ráð fyrir í frv., að ráðh. skipi borgarlækni í Rvík eftir till. bæjarstjórnar, en ekki eftir ráðum læknanna í landinu. Ég er alveg á bandi læknanna í þessu málum og teldi mun réttara að hafa þá hér sem eins konar millilið. Þá vil ég og benda á það, að þegar síðast voru gerðar breyt. á l., var samþ. að fella saman gildandi lagafyrirmæli um skipun læknishéraða. Þetta hefur aldrei verið framkvæmt, og verður því af þeim sökum að vitna í mörg l., sem óþarfi hefði verið, ef lagastafnum hefði verið hlýtt. Þá vil ég einnig benda á, að ég tel hæpið, að úr gildi séu felld l. nr. 21 13. júní 1937, eins og 5. gr. þessa frv. kveður á um. Ég tel þetta vafasamt vegna þess, að þá yrði fellt niður allt, sem í l. stendur um starf héraðslæknis í Reykjavík, en þar segir m.a.: „Hann aðstoðar við millilandasóttvarnir og veitir forstöðu sóttvarnarhúsi ríkisins án sérstaks endurgjalds.“ Að vísu tjáðu mér bæði landlæknir og Sigurður Sigurðsson berklayfirlæknir, að þetta ætti að vera starf hans áfram. En mér er spurn, hvort hægt er að fella úr l. ákvæði um starf einhvers manns öðruvísi en það sé ábending frá Alþ. um, að þetta eigi hann ekki að gera, þótt ákvæði séu um það sett í reglugerð, sem enga stoð á í l. Ég náði að vísu ekki í lögfræðing, en hygg, að slíkt feli alltaf í sér þannig ábendingu. Þetta allt gerir það að verkum, að ég mun sitja hjá við atkvgr., þótt ég hins vegar telji mjög vafasamt, að málið eigi að ná fram að ganga í þeim búningi, sem það nú er í. Þar að auki er að þeim lækni, sem líklegt er, að verði borgarlæknir, mjög margt að finna, t.d. hefur hann gert sig sekan um að nota til eitrunar fyrir rottur eitur, sem annars staðar er bannað að nota, og farið mjög óvarlega með, svo skepnur, eins og kálfar, hafa komizt í það og drepizt af. En sem sagt þá ætla ég ekki að gera annað í sambandi við þetta mál en að segja þessi orð hér og sitja svo hjá við atkvgr.



Herra forseti. Ég vildi aðeins greina frá því, þó að ég búist við, að allir hv. dm. hafi áttað sig á því, að frv. á þskj. 743 er eins og það var, er það kom til d. eftir fyrri meðferð í Nd. Við 2. umr. hér var meginhluti frv. felldur niður, en Nd. setti frv. í fyrra horf. Sjútvn. hafði fund um málið í morgun, og fór eins og áður, að ekki varð samkomulag. Sá sami meiri hl., er mælti með frv. við 2. umr., - einn nm. var að vísu ekki mættur á fundi, - leggur til, að málið verði samþ. óbreytt, en minni hl. er því andvígur og mun bera fram dagskrártill. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um efni frv. Málið hefur verið rætt áður, og ekki þýðir að endurtaka þau rök, er færð hafa verið fram með og móti, heldur er bezt að láta atkv. manna skera úr.



Herra forseti. Ég skal ekki fara langt út í það að ræða þetta mál, því að það hefur verið rætt áður í þessari hv. d., en mér þykir rétt, áður en það er endanlega afgr., að láta koma fram tvö gögn í málinu. Ástæðan fyrir því, að ég óskaði, að frv. væri flutt, er sú, að mér hafa stöðugt verið að berast umsóknir frá útvegsmönnum, sem eru í vandræðum með að fá menn til að starfrækja vélar, og líka að menn, er verið hafa starfandi með undanþágum, eiga það á hættu að verða að yfirgefa störf sín, þegar menn með fullum réttindum verða til. Ég hef fengið margar umsóknir og vil leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta, tvö bréf, er mér hafa borizt. Annað er frá h/f Jöklar, sem er eigandi „Vatnajökuls“, en hitt er frá Guðmundi Jörundssyni, sem er að láta byggja dieseltogara í Englandi. Bréf þessi skýra málið, og þó að ég muni ekki fara nánar út í þau, vil ég, að hv. dm. kynnist þeim. Bréfið frá h/f Jöklar er skrifað 25. apríl og hljóðar þannig: „Atvinnu- og samgöngumálaráðherra, Reykjavík. Í framhaldi af viðtali, sem herra skipstjóri Bogi Ólafsson á m/s Vatnajökli átti við yður, hæstvirtur ráðherra, þann 23. þ. m., viljum við staðfesta eftirfarandi: Vér viljum hér með fara þess á leit, að tveimur af vélstjórunum á m/s Vatnajökli, þeim Jakobi Daníelssyni H. vélstjóra og Bjarna Guðjónssyni III. vélstjóra, verði með áframhaldandi undanþágu frá núgildandi reglugerðum heimilað að starfa áfram sem vélstjórum á skipi voru, m/s Vatnajökli.“ En þessir tveir menn eru undanþágumenn. Þeir halda áfram: „Þar eð látið hefur verið í ljós við oss, að erfiðleikar gætu verið á, að þetta yrði veitt áfram, viljum vér hér með lýsa nánar ástæðum þeim, sem eru fyrir beiðni vorri. M/s Vatnajökull er búinn aðalvél af nýrri gerð, og þarf góða aðgæzlu og þekkingu á vél þessari, ef vel á að ganga. Auk þess er skipið búið sérstaklega stóru, vönduðu og margbrotnu kælikerfi, og þar eð það er kæliskip, er alger nauðsyn, að kerfi þetta sé alltaf í fyllsta lagi. Jakob Daníelsson og Bjarni Guðjónsson hafa unnið á annað ár á m/s Vatnajökli sem vélstjórar. Á þessu tímabili hafa ýmsir konstruktions-gallar á vél skipsins gert nauðsynlegt að taka vélina sundur og setja hana saman og gera við hana hvað eftir annað. Hafa því vélstjórar skipsins öðlazt mikla reynslu í meðferð vélarinnar, byggingu hennar og öllum sérkennum. Kælikerfi skipsins hefur allan þann tíma, sem menn þessir hafa unnið við það, gengið alveg sérstaklega vel, enda hafa vélstjórar þessir mjög góða þekkingu og reynslu í meðferð slíkra véla, þar eð annar þeirra a. m. k. vann mjög lengi við slík kerfi í landi, áður en hann réðist á skipið. Álítum vér hann hiklaust einn af færustu mönnum í þessari grein hér á landi og þó að víðar væri leitað. Má hér geta þess, að þegar m/s Vatnajökull var síðast í Kaupmannahöfn, leituðu verkfræðingar Burmeisters & Walns upplýsinga og ráðlegginga um freon-kælikerfið hjá vélstjórum þessum og undruðust mjög, hve vel kælikerfið í m/s Vatnajökli ynni. Auk þess hafa báðir unnið við mótorvélar og almennar smíðar í um tuttugu ár, fyrir utan að þeir hafa báðir próf frá Mótorskóla Íslands. Af reynslu vorri af mönnum þessum í meira en ár getum vér lýst yfir því, að vér treystum þeim betur, en nokkrum öðrum til starfa þeirra, sem hér um getur, og yrði erfitt að reka skipið með nýjum og óreyndum mönnum. Viljum vér hér benda á, að verðmæti farms í m/s Vatnajökli nemur ca. 3 millj. kr., og ef kælikerfið bregzt, er farmurinn algerlega ónýtur. Höfum vér reynslu fyrir því“, - þetta vildi ég leyfa mér að undirstrika, án þess þó að ég leggi nokkurn dóm á það, - „að menn með fullkomnum réttindum frá vélskólanum í Rvík hafa ekki nægilega þekkingu í meðferð frystivéla til þess, að þeir geti hiklaust tekið við rekstri og umsjón frystikerfis eins og þess, sem er í m/s Vatnajökli, enda mun kennsla í þessum efnum í skólum hér vera mjög takmörkuð og verkleg kennsla engin. Af þessum ástæðum viljum vér mjög eindregið endurtaka beiðni vora um, að báðum áðurnefndum vélstjórum verði veitt umbeðin undanþága, og væntum vér þess, að þér, hæstv. ráðh., sjáið yður fært að verða við beiðni vorri. Virðingarfyllst. H/f Jöklar“. Bréfið er undirritað af Ólafi Þórðarsyni framkvæmdastjóra, Boga Ólafssyni skipstjóra, Sigurlaugi Sigurðssyni 1. vélstjóra og Gísla Hermannssyni verkfræðingi, er að nokkru mun vera kennari við Vélstjóraskóla Íslands. Hitt bréfið, er ég vildi leyfa mér að lesa, er frá Guðmundi Jörundssyni, skrifað í Lowestoft 16. apríl 1949. Það er svona: „Herra samgöngumálaráðherra Emil Jónsson, Hafnarfirði. Eins og yður mun ef til vill reka minni til, þá hef ég nú í smíðum í Englandi dieseltogara, sem ég hef gefið nafnið Jörundur. Togari þessi er nú fullgerður í maímánuði næstkomandi og fer þá strax á veiðar. Í sambandi við það, að við íslenzka flotann bætist nú eitt dieselskip, en mjög mikill skortur er á mönnum með fullum réttindum til þess að gæta þessara stóru og margbrotnu dieselvéla, þá sný ég mér nú til yðar, háttvirtur ráðherra, til þess að biðja yður liðveizlu í þeim málum. Þannig háttar til, að talsvert er nú til af vélgæzlumönnum með 600 hestafla réttindum frá hinu meira vélstjóraprófi Fiskifélags Íslands. Fjöldi af þessum mönnum hafa fengið talsvert langan og góðan gæzlutíma við dieselvélar á síðustu árum og eru nú, eftir því sem mér telst til, 25 að tölu með undanþágu á hinum stærri skipum íslenzka flotans. Að vísu er til eitthvað af eldri mönnum með fullum réttindum, sem voru áður í Vélstjóraskóla Íslands og hlutu þar réttindi til gæzlu á dieselvélum, en þeir hinir sömu menn hafa ekki hlotið nema sára litla reynslu við þær, sökum þess að íslenzki flotinn var nær eingöngu knúinn gufuvélum allt fram á síðustu ár. Þessir menn, sem í daglegu tali kallast gufuvéla-vélstjórar, munu að allra áliti, sem til þekkja, naumast koma til greina sem vélstjórar við þessar stóru dieselvélar og þeir sjálfir ógjarna vilja taka það verk að sér. Hvað viðvíkur þeim mönnum, sem á seinni árum hafa komið út úr Vélstjóraskóla Íslands, þá eru þeir stutt á veg komnir, þar sem þá vantar þann gæzlutíma við dieselvélar, sem krafizt er í lögum, til þess að þeir nái fullum réttindum. Eins og nú standa sakir, þá lítur út fyrir, að það muni vanta 35 menn með fullum réttindum, þegar heim er kominn allur sá floti, sem nú er í smíðum fyrir Ísland. Að öllu þessu athuguðu, þá mun yður, háttvirtur ráðherra, vera ljós sá vandi, sem við eigendur dieselvélaskipa höfum við að etja í þessum efnum, og að eigi má svo við skilja, að ekki verði gerðar einhverjar úrbætur fyrir framtíðina, en það mun að áliti flestra skipaeigenda naumast betur lagfært en með því, að fram nái að ganga frumvarp það, er nú liggur fyrir Alþingi og hefur þegar verið samþ. í annarri deild þingsins. Nú eru það vinsamleg tilmæli mín til yðar, háttvirtur ráðherra, að þér beitið yður fyrir því, að þetta mál nái fram að ganga og réttindi þeirra vélstjóra frá meira vélstjóraprófi Fiskifélags Íslands, sem hlotið hafa 600 ha. réttindi, verði hækkuð svo verulega, að það komi að gagni fyrir hin nýju dieselvélaskip. Virðingarfyllst, Guðmundur Jörundsson“. Það er orðið svo áliðið, að ég ætla ekki að fjölyrða frekar um þetta, en ég taldi rétt, að þessar upplýsingar kæmu fram, svo að hv. þm. vissu hug þessara útvegsmanna til málsins. Það er rétt, að ýmis sjónarmið koma hér til greina, en þetta er eitt. Útvegsmenn vona, margir fleiri en þeir, sem ég hef nefnt hér, að þeir, sem starfað hafa hjá þeim, fái réttindi til að starfa við stærri vélar og einnig, að þeir, er hafa verið með undanþágu við stærri vélar, fái rétt til að gæta þeirra, ef þeir hafa það mikla reynslu og þekkingu, að útvegsmenn bera fullt traust til þeirra. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar.



Herra forseti. Þetta mál hefur verið til umr. í n. í morgun og hefur engin breyt. orðið á afstöðu þeirri, er kom fram við afgreiðslu málsins í d. Ég og hv. þm. Barð., sem erum í minni hl., getum ekki sætt okkur við frv. eins og það er nú komið frá Nd. eða eins og það var, er það var fyrst hér til umr., algerlega á annan veg en þessi hv. d. afgreiddi það. Það hefði verið æskilegt, að frv. hefði náð samþykki eins og það var samþ. hér, m. a. vegna undanþáguheimildarinnar, en þar sem ekki virðast tök á því, ber minni hl. fram eftirfarandi dagskrártill. : „Deildin telur mjög varhugavert að gera þá bráðabirgðabreytingu á lögunum, sem stefnt er að með frv., og í trausti þess, að ríkisstj. láti fara fram gagngera endurskoðun á lögunum og leggi frv. um það efni fyrir næsta Alþingi, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá“. Ég sagði áðan, að æskilegt hefði verið, að frv. hefði náð fram að ganga eins og þessi hv. d. afgreiddi það. Eftir ræðu hæstv. ráðh. að dæma virðist vera þörf fyrir þessa vélamenn, en ég sé ekkert athugavert við það, þó að hóflegar undanþágur séu gefnar þeim, sem hæfir teljast til þessarar vélgæzlu, meðan ekki hefur endanlega verið gengið frá l. Hins vegar fæ ég ekki séð, að undanþáguþörfin sé fullnægjandi ástæða til að breyta l. til bráðabirgða, er þurfa að vera vel og örugglega úr garði gerð. Það skynsamlegasta er, og öllum ber saman um, að það sé full nauðsyn, að gera gagngera og trausta framtíðarbreyt. á l. Það viljum við í minni hl. gera, en ekki þessa bráðabirgðabreyt.

Forseti (BSt) : Mér hefur borizt svo hljóðandi dagskrártill. frá minni hl. sjútvn.: „Deildin telur mjög varhugavert að gera þá bráðabirgðabreytingu á lögunum, sem stefnt er að með frv., og í trausti þess, að ríkisstj. láti fara fram gagngera endurskoðun á lögunum og leggi frv. um það efni fyrir næsta Alþ., tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá“. Þessi dagskrártill. liggur þá einnig hér fyrir.



Herra forseti. Ég vildi óska þess, að hæstv. forseti bæði hæstv. ráðh. að vera við, er málið verður tekið á dagskrá.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessa umr., en vil þó aðeins drepa á nokkur atriði. - Eins og kunnugt er, hefur ekki orðið samkomulag um afgreiðslu þessa máls í sjútvn. Það hefur komið fram rökst. dagskrá, og verði hún samþ., þá ætti að geta náðst samkomulag um þetta mál á þessu sumri. Verði þessi leið valin, er gert ráð fyrir, að nefnd dómbærra manna í þessu máli fái til athugunar, hverja hún telur færa til meðferðar véla þeirra, sem um er að ræða, og þeir, sem að dómi n. hafa næga þekkingu og æfingu, fá síðan réttindi. Þessa lausn tel ég, að allir ættu að geta unað vel við. Hitt virðist mér varhugavert, að veita kannske fjölda manns réttindi, sem kunnáttumenn telja ekki færan til að gegna, og á ég erfitt með að skilja, að samgmrh. óski eftir þeirri lausn, að vel athuguðu máli. En þar sem ekki er víst, að umrædd dagskrártill. verði samþ., þykir mér rétt að bera upp þær brtt., sem ég hef áður lagt til, og auk þess eina till., sem verði viðbót við 17. gr., og er sú breyt. um, að hestaflatala véla verði samræmd, þannig að ekki verði miðað við tvenns konar hestöfl, þó að um sé að ræða bæði mótorvélar og eimvélar. Ég sé ekki ástæðu til að ræða það mál frekar, en vænti, að ráðh. sjái nauðsynina á þessari samræmingu. Þá vil ég koma dálítið að því, sem iðnmrh. sagði í sinni ræðu. Hann sagði, að alltaf væri verið að biðja um undanþágur. Þetta veit ég, að er alveg rétt, enda höfum við aldrei haft á móti því, að veittar væru undanþágur fyrir einstaka menn, sem lengi hafa starfað og reynzt vel í starfi sínu, en teljum hins vegar ekki rétt að veita þessum mönnum full réttindi að órannsökuðu máli. Ef fara á inn á þá braut að veita öllum, sem eitthvað hafa við þetta starfað, full réttindi, hvað á þá eiginlega að gera við skólanemana? Er ætlunin, að þeir gangi bara atvinnulausir í landi og fái aldrei sinn siglingatíma? Það er ekki annað hægt að sjá á till. ráðh. - Þá var ráðh. að tala um, að í dag væru öll skip á ferðinni með undanþágumenn. Þetta getur vel verið, en í stað þessara manna eiga að koma skólamennirnir, og ef þeir yrðu hins vegar útilokaðir, væri það sama og að stöðva algerlega þróun skólans og þá stéttarinnar um leið sem fagstéttar. - Ráðh. var að tala um, að 1. og 3. vélstjóri á Vatnajökli væru undanþágumenn. Ég skal ekki rengja hann um það, og það getur meira að segja vel verið, að það séu mjög færir menn, en ég tel undanþágu fyrir nokkra menn, sem hana eiga skilið, ekki réttlæta að 2 hundruð menn fái full réttindi. Í sambandi við ummæli ráðh. um þekkingu vélstjóranema á kælikerfi skipa og að sú grein væri ekki kennd í skólanum, en hins vegar lærðu þeir, sem væru á mótornámskeiðunum, þau fræði, þá vil ég geta þess, að Þorsteinn Loftsson, sem kennt hefur á þessum námskeiðum, hefur hvergi numið nema á Vélstjóraskóla Íslands, enda er það alger misskilningur, að mótornámskeiðin kenni meira í meðferð kælitækja en skólinn. Það má líka benda á, að 1. vélstjórarnir hjá Eimskip og Ríkisskip eru frá vélskólanum og hafa næga kunnáttu í meðferð kælitækja, auk þess sem ég er kunnugur því af eigin reynslu, þar sem ég er nemandi frá skólanum 1916 og tók þá litlu síðar við skipi með kælitæki og fór allt vel. Það er því hrein blekking, að Fiskifélagsnámskeiðin kenni meira í meðferð kælitækja. Í sambandi við þetta mál vil ég leyfa mér að lesa upp bréf frá tveimur mönnum, sem eru þessum málum vel kunnugir. - [Bréfið vantar í handrit þingskrifara.] Ég verð að segja, að ég er dálítið undrandi yfir bréfi því, sem hæstv. ráðh. las upp, þar sem stendur, að einhverjir hafi reynslu af því, að þeir, sem lært hafa í Vélskóla Íslands, hafi ekki kunnáttu í meðferð eða gæzlu kælivéla. Hann sagði líka, að eimvélstjórar kæmu naumast til greina á stóru skipin. Það er greinilegt, að í slíkum málflutningi eru veilur og jafnvel að þessir bréfritarar ætli að slá ryki í augu manna. Hitt er að vísu eðlilegt, að menn vilji ekki missa þau réttindi, sem þeir hafa náð í vegna undanþága, en það má ekki ráða úrslitum. Ég held satt að segja, að hæstv. ráðh. og flm. hafi ekki gert sér ljóst, hvaða afleiðingar samþykkt þessa frv. óbreytts getur haft, en þeir, sem kunnugir eru þessum málum, vita, að það veikir öryggi skipastólsins og gerir aðstöðu skólans miklu erfiðari og skólann um leið lélegri, auk þess sem það skapar ósamræmi milli manna . . . . og þessir menn geta ekki fengið réttindi nema upp að 600 hö. Þar af leiðandi er verið að sýna þessum mönnum ranglæti, ef nú á að stöðva þá þannig, að þeir geti ekki fengið nema 600 ha. réttindi, en hinir, sem ekki eru nema 2 ár og 6 mánuði á skóla, eiga að geta fengið réttindi upp á 900 hö. En þetta stafar af því, að báðir aðilar halda, að vélfræðideild og fyrri deild vélstjóraskólans sé það sama, en það er ekkert samband á milli vélfræðideildar annars vegar og vélstjóraskólans hins vegar. Þetta þótti mér rétt að láta koma fram í sambandi við þetta mál. Svo ætla ég ekki frekar að ræða þetta atriði, en vænti þess, að menn sjái hættuna af því að samþ. frv. Ég vil sérstaklega benda hæstv. ráðh. á ummæli skipaskoðunarstjóra, þess manns, sem vinnur í umboði og á ábyrgð hæstv. ráðh., og ég veit, þegar hann athugar málið, að hann leggur meira upp úr þeim vottorðum en frá manni, sem vill fá að halda vélstjóra hjá sér af því, að hann hefur reynt hann að einhverju góðu. En skipaskoðunarstjóri hefur sagt, að hann telji öryggið rýrt, ef þetta er gert, og skil ég ekki í, að hv. 1. landsk. (SÁÓ), sem hefur barizt fyrir öryggi í landinu og því, að þeirri löggjöf var komið á, skuli nú beita sér fyrir því að rýra öryggi þeirra manna, sem hefur verið afhent það mikla vandastarf. Ég veit, hver er ástæðan. Það er af því, að hann er að berjast fyrir tveimur mönnum, sem hann hefur velþóknun á og vill fá réttindi handa. Slíkt má ekki ske, en það er það, sem er að gerast, að það eru svo margir menn, sem eiga vini eða kunningja til að koma inn, án þess að uppfylla þessar kröfur. Þess vegna er það, sem það er látið ráða meira en réttindin og meira en vandinn í sambandi við málið, og ég verð að segja, að ef hæstv. ráðh. ætlar sér inn á þessa braut, hvar stendur hann eftir með að vernda önnur stéttarfélög? Það er hægt að fá menn, sem óska eftir að fá réttindi sem smiðir, þó að þeir hafi ekki verið nemendur í 4ár. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða málið, nema sérstakt tilefni gefist til.



Ég þakka hv. þm. Barð. (GJ) fyrir þá fræðslu, sem hann veitti mér og öðrum dm. um vélfræðideildina og vélstjóraskólann. En hins vegar kann ég honum engar þakkir fyrir að hafa rangt eftir mér það, sem ég sagði um daginn um þá, sem þar skrifast út, og hvað ég áliti. Ég sagði þá og tók greinilega fram, að ég væri þeirrar skoðunar og skrifstofustjóri rn., að veita bæri þeim vélstjórum, sem hafa réttindi yfir 900 hö., einnig réttindi fyrir neðan 900 hö. Málið er flutt við mig þannig, að af einhverjum ástæðum hafi vélstjórar ekki réttindi fyrir neðan 900 hö. Það er því á þessum grundvelli, sem ég sagði, að ef það væri svo, þá skyldi ég sjá til þess, að þetta væri staðfest af skrifstofustjóranum, að þeir, sem hefðu réttindi yfir 900 hö, hefðu það einnig þar fyrir neðan, það leiddi af sjálfu sér. Meira sagði ég ekki. Um málið í heild og ræðu hv. þm. Barð. er óþarfi að vera langorður. Ég er sammála því, að l. verði endurskoðuð, sú endurskoðun fari fram í sumar og það verði áður en þing kemur saman næst búið að ganga frá henni bæði hvað snertir vélstjóraskólann og mótornámskeiðin og athuga, hvort ekki mætti skipa þeim svo saman, að það gæti verið einn skóli, t. d. í tveimur deildum, og yrði þá vel séð fyrir þessum greinum báðum. Ég hef látið mér skiljast, að það sé enginn færari um að stjórna þessum stóru mótorum en menn, sem hafa gengið á mótornámskeiðin og hafa langan praxis og langan siglingatíma, og þetta er það sjónarmið, sem ég held, að standist fullkomlega, hvað sem öðru líður í þessum málum yfirleitt. Það starfa undanþágumenn á æði mörgum skipum, sem hafa vélar yfir 600 hö. Ég hygg, að þeir séu a. m. k. 20–30, og hefur þótt fært að gera þetta af einhverjum ástæðum og ekki verið talið rýra öryggi skipanna meir en svo, að þau gætu gengið, og hefur ekki verið kvartað undan því, að þessir menn hafi ekki innt störf sín af hendi. Það kann að vera, að það komi nýir menn, sem geti farið í far þeirra og tekið upp störf þeirra að einhverju leyti. En ef ekki er undan störfum slíkra manna kvartað og þeir kunna þau, er þá ástæða til annars en að þeir fái löggilta samninga þings og stjórnar til þess að inna það starf af höndum, sem þeir hafa unnið mörg undanfarin ár og sýnt; að þeir hafa getað? Það er verið að líkja hér saman iðnaðarnáminu og þessu mótornámi, en mér sýnist það tvennt ólíkt. Það hefur enginn dregið í efa, að gufuvélstjórar, sem hafa lært í vélstjóraskólanum frá fyrstu tíð, hafa réttindi til að stjórna gufuvél. Það er það, sem þeir hafa aðallega lært, og þótt sá aðili fái kannske einhvern lærdóm í mótorvélfræði, þá efast ég um, að það sé meira en það, sem þeir menn fá nú á námskeiðunum. Ég held þess vegna, að það þyrfti ekki að verða að neinu tjóni, hvorki fyrir eina stétt né aðra og ekki heldur fyrir eigendur þessara skipa, sem hér eiga hlut að máli, né öryggi þeirra manna um borð, þó að þessir menn fengju réttindi til þess að halda starfinu áfram, sem þeir átölulaust hafa innt af hendi með sóma á undanförnum árum. Þegar maður fer í iðnnám, lærir hann að vera við nám í þeirri iðngrein, sem hann stundar nám í. En ef hann lærir t. d. að vera í trésmíði, þá getur hann ekki verið múrari, eða öfugt. Þetta starf er ekki sambærilegt. Maður á að fá að stunda það starf, sem hann hefur lært, og annað ekki. Það, sem hefur orðið útundan í námi okkar til síðustu stundar, er mótorvélanámið. Því hefur ekki verið sýndur sá sami sómi við kennsluna og gufuvélanáminu. Þessu þarf að breyta, þetta þarf að samræma. Nokkur hluti þessa mótorvélanáms fer fram á vegum Fiskifélagsins og undir þess stjórn og undir stjórn sjútvmrn., og nokkur hluti þessa náms, eða annar hluti, fer fram á vélstjóraskólanum undir stjórn menntmrn., en framkvæmd þessara mála kemur svo í minn hlut, undir samgmrn. Þetta er svo skipt á mörgum stöðum, svo sundurlaust og svo ókerfisbundið, að það þarf endurskoðunar, og hygg ég, að menn séu sammála um, að það þurfi að endurskoða þessi mál, og ekki meira um það. Hitt er víst, að það liggur hjá mér fjöldi bréfa eins og þessi tvö, sem ég las upp, þar sem beðið er um undanþágu fyrir þessa starfsmenn, en það er ekki undanþáguheimild í l., þó að þær séu veittar, og undanþáguheimild er löglaus athöfn. Þetta er einungis gert vegna þess, að öllum aðilum þykir það of viðurhlutamikið að stöðva skipin af því, að ekki eru menn til á þau. En sá háttur er hafður á afgreiðslu þessara mála, að leitað er umsagnar, í flestum tilfellum viðkomandi fagfélaga, og ef hún er jákvæð, er undanþágan veitt, en l. heimila það ekki, og vitanlega er það jafnlöglaust fyrir því, þó að eitthvert stéttarfélag samþ., að l. séu brotin. En það er raunverulega það, sem skeður, að l. eru brotin fyrir það í hvert skipti, sem undanþága er veitt, en fyrr fá þeir ekki réttindi til að fara út á skipin. Ég veit ekki, hvort hv. þm. Barð. vildi taka þá ábyrgð á sig að hætta að veita þessar undanþágur og að skipin stöðvuðust. En ef l., eins og þau nú eru í gildi, væru framkvæmd eins og þau eru, þá þýddi það, það að sennilega flest eða mörg af þessum skipum með undanþágumennina yrðu að stöðvast, af því að það fást ekki menn, sem hafa full réttindi, á þau öll. Svo er hitt annað mál, að skipaeigendur vilja heldur í sumum tilfellum, eins og kom fram í bréfunum, sem ég las, fá mennina, sem gegna störfum, með undanþágu en fulllærða menn frá vélstjóraskólanum, og hafa borið ýmsu við, eins og bréfin bera með sér. Hvort allt er rétt frá skýrt í bréfunum, veit ég ekki. Hv. þm. Barð. vildi láta líta svo út eins og ég segði það, sem í bréfunum stendur, en ég lét það koma fram sem sjónarmið þeirra manna, sem bréfin skrifa, og ég býst við, eð þessir menn, sem hér skrifa undir, geti vel staðið fyrir sínu máli, en það er við þá að sakast um þessi bréf, en ekki mig. Hv. þm. spurði: „Á hvaða skip eiga þeir að fara, sem koma út úr skólunum?“ Ég ætla, að það opnist fyrir þeim pláss, eins og öðrum nýjum mönnum, sem út úr skólum koma, þó að þetta verði samþ. Hitt er annað mál, hvort maður, sem er nýkominn út úr skóla, eigi að geta gengið á hvaða skip sem hann vill af þessum undanþáguskipum, sem eru a. m. k. 8 starfandi við ströndina, og valið úr einhvern mann og sagt: Í sæti þessa manns vil ég setjast og annað ekki, - en það getur hann eins og l. eru nú. Ég hefði talið réttara að fara eftir eðlilegum leiðum, en að eigendur skipanna væru að einhverju leyti sjálfráðir um það, hvaða menn þeir hafa í þjónustu sinni, ef það eru menn, sem óhætt er að treysta og að þeirra dómi ætti að vera óhætt að treysta eftir þeirri reynslu, sem þeir hafa fengið af þeim. Hv. þm. spurði, hvað Fiskifélagið kenndi í meðferð á frystivélum. Ég er því ókunnugur, enda kemur það ekki þessu máli við. Það hefur verið rætt í bréfi frá öðrum aðilanum, sem hér lá fyrir, og það hefur verið rætt um það, að þeir, sem þar eru í starfi, væru vanir meðferð þeirra véla og hefðu kynnt sér þær alveg sérstaklega, og hafa verið leidd rök að því, að þeir væru sérstaklega færir um það starf, og það hefur verið bent á það, að þeir, sem út úr vélstjóraskólanum kæmu, væru ekki betur að sér, og mér skilst á bréfunum, að þeir eigi að vera ekki eins vel að sér í þeim málum og þessir tveir menn, hvort sem það er rétt eða ekki. Þessir tveir menn, skipstjóri og 1. vélstjóri, sem er frá vélstjóraskólanum, komu til mín og óskuðu eftir því, að þessi mál færu fram á þann hátt, sem ég hef nú lýst. Báðir skrifuðu undir þessi bréf og sögðu mér, að þessi maður hefði eitthvað fengizt við kennslu í meðferð frystivéla, og ég tók það náttúrlega eins og þeir sögðu mér, það. Ég áleit, að þessar upplýsingar væru réttar, en það er að sjálfsögðu athugandi, hvað rétt er í því efni og hvort sannara reynist. Hv. þm. minntist á þau skip, sem eru undir því rn., sem ég hef með að gera, og það er rétt, að þar starfa ákaflega margir menn, bæði gufuvélstjórar og raunar aðrir líka, menn, sem hafa réttindi eingöngu frá vélstjóranámskeiðum og hafa reynzt vel, og er ekkert um það að segja. En hitt er mér kunnugt um, að sumir af þessum mönnum hafa áður en þeir tóku að sér meðferð þessara gufuvéla farið til þess að kynna sér sérstaklega mótorvélarnar, áður en þeir tóku að sér að sigla með þær. Ég segi þetta ekki mönnunum til lasts, heldur til lofs, en það bendir til þess, að þeir hafi ekki viljað taka að sér fulla ábyrgð á vélunum nema hafa einhver kynni af þeim umfram það, sem þeir fá í skólanum. Ég þekki gufuvélstjóra, sem hafa verið með gufuvélar sínar í mörg ár. En áður en þeir skiptu um yfir í mótorvél, sigldu þeir alllangan tíma með mótorskip til þess að kynna sér málið betur og afla sér upplýsinga, sem þeir töldu sig ekki hafa frá skólanum. - Ég skal svo ekki fara frekar út í þetta, en tel það aðalatriði, að þessi breyt. yrði á l. gerð og nákvæm endurskoðun færi síðan fram um það, hvernig þessum málum ætti að skipa í framtíðinni, bæði á skóla og í praxis, hvað menntun snertir og réttindi, en þangað til það yrði, þá yrði þessi skipun höfð á þessum málum, að menn sigli ekki réttindalausir eins og þeir hafa gert. Ég sé ekki, að í því sé fólgið neitt meira öryggi fyrir skipin, þó að maður sé réttindalaus, heldur en með réttindi, en það er það, sem gert er nú. Um breyt. á umreikningum í hestöfl, sem hv. þm. bar fram, þá gerði ég mér ekki grein fyrir því eins og hann hefur það. Það getur verið, að það sé rétt, en ég leyfi mér að efast um það, og ég held þó a. m. k., að það sé skaðlaust, þó að sami reikningsmáti sé á því hafður. Ég hefði lagt til, að þegar endurskoðun færi fram, væri þetta atriði tekið til athugunar, en að setja sérstök l. um þetta atriði nú, tel ég ekki ástæðu til, ef ekki er breytt að öðru leyti. Ég held það hafi ekki verið fleira í ræðu hv. þm., sem ég þarf að svara. Ég las ekki upp þessi bréf, sem ég las upp áðan, til þess að gera þeirra orð að mínum, heldur þvert á móti. Það er óathugað af mér, hvernig í þessu máli liggur, og ég las þetta upp til þess að menn hér í d. fengju að kynnast bréfum, sem dags daglega berast til míns rn. frá útgerðarmönnum um það, að veita þeim mönnum, sem hér um ræðir, undanþágu. Að láta þá sigla með undanþágu er ekkert meira öryggi en að láta þá sigla með réttindum.



Ég vil ekki lengja umr. um þetta mál, en ég er tilneyddur að segja nokkur orð í tilefni af þeirri skýringu, sem hæstv. samgmrh. gaf hér áðan, og yfirlýsingu þeirri, sem hann gaf við 2. umr. Hann gat þess réttilega, að þessi yfirlýsing væri gefin í tilefni af viðtali, sem ég átti við hann um þetta efni, en ég heyri það nú, að hann hefur misskilið málflutning minn í því efni. Það kemur fram, að hann byggir yfirlýsingu sína á því, að þeir vélstjórar frá vélstjóraskólanum, sem hafa réttindi til gæzlu véla yfir 900 hö., skuli að sjálfsögðu einnig njóta réttinda með minni vélar. En það var ekki þetta, sem ég átti við, heldur, að það er í rauninni hvergi tekið fram beinum orðum um réttindi vélskólamanna til gæzlu mótorvéla upp að 900 hö., heldur er aðeins getið réttinda þeirra til gæzlu véla yfir 900 hö., og er þá sett fyrir því sem skilyrði, að þeir hafi einnig lokið námi við rafmagnsdeild vélskólans. En það, sem ég átti við, var hitt, að þeir menn, sem numið hafa vélfræði sína í 2 ár á vélfræðideild skólans, hljóti að eiga að hafa ekki minni réttindi til gæzlu mótorvéla, en menn frá mótornámskeiðum Fiskifélagsins. Og þar sem nú er líka gert ráð fyrir því, eins og frv. liggur nú fyrir, að menn frá námskeiðunum fái réttindi upp að 900 hö., þá skilst mér, að það hljóti að liggja í hlutarins eðli, að vélskólamenn með tveggja ára nám hafi ekki minni réttindi hvað þetta snertir. En gallinn er, að um þetta vantar nógu skýr ákvæði í l. Sú yfirlýsing, sem ég óskaði, að hæstv. ráðh. gæfi, var sú, að þessir menn njóti réttinda til gæzlu mótorvéla upp að 900 ha, þó að þeir hafi ekki lokið námi í rafmagnsdeild. Eftir að þetta hefur nú komið fram, sé ég mér ekki annað fært en að taka upp meginatriðið í brtt. minni, sem ég flutti við 2. umr., en tók þá aftur. En til þess að hún verði ekki misskilin vegna þessarar sundurgreiningar vélfræðinámsins, hef ég bætt hér inn í hana, að þeir, sem hafi lokið meira prófi, þ. e. a. s. þeir, sem hafa stundað þar vélfræðinám í tvö ár, skuli njóta réttinda o. s. frv. Ég skal ekki fjölyrða um þetta frekar. Ég tel það svo sjálfsagðan hlut, að þessir menn eigi að njóta þeirra réttinda, sem hér um ræðir, að ég ætlaði að komast hjá því að flytja um það sérstaka brtt. með því að fá yfirlýsingu frá hæstv. ráðh., því ég sé ekki, að það sé í rauninni hægt að framkvæma þetta á annan hátt, þó að einhverra hluta vegna hafi láðst að setja um þetta nógu skýr ákvæði í l. En þar sem nú er ekki lengur nein stoð í yfirlýsingu hæstv. ráðh., sé ég ekki annað fært en að taka upp brtt. að nýju og legg hana hér með fram.

Forseti (BSt) : Mér hefur borizt skrifleg brtt. við þetta frv., frá hv. 6. landsk. (StgrA), svo hljóðandi: „Við 10. gr. Við gr. bætist ný málsgr., er orðist svo: Þeir, sem lokið hafa hinu meira prófi frá vélfræðideild vélskólans í Reykjavík, skulu njóta fullra réttinda til gæzlu mótorvéla upp að 900 ha stærð, ef þeir uppfylla skilyrði þessarar greinar í stafliðunum a–e.“ Þessi brtt. er of seint fram komin og að nokkru leyti skrifleg, og þarf því afbrigði til þess, að hún megi koma fyrir, sem ég leita hér með.

Forseti (BSt) : Enn þá eru þrír þm. á mælendaskrá. En með því að meiri möguleiki er á að ljúka þessu máli, þó að það dragist, heldur en ýmsum öðrum, sem komin eru skemmra áleiðis, þá fresta ég umr. um þetta mál um stund.