Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Klukkan 8.30 í morgun kom efh.- og viðskn. þingsins saman til fundar. Á dagskrá nefndarinnar voru þrjú eða fjögur mál og hafði formaður efh.- og viðskn. sett síðast á dagskrána það mál sem er til umræðu í þinginu. Umræða um hið umdeilda fjölmiðlamál hófst fimm mínútur yfir 10 og kom þá fulltrúi Samkeppnisstofnunar á fund nefndarinnar. Hann hafði ekki lokið við að svara spurningum nefndarmanna þegar minni hlutinn fór þess á leit við formann nefndarinnar að óskað yrði eftir því að þessum þingfundi yrði frestað til kl. 11 þannig að við gætum lokið við að ræða við fulltrúa Samkeppnisstofnunar. Því var hafnað og bar formaður nefndarinnar fram dagskrártillögu þess efnis að þingmálið yrði tekið út úr nefnd. Sú tillaga var felld. Aðeins tveir þingmenn í efh.- og viðskn. veittu tillögu formannsins stuðning. Það er ljóst að það er orðinn bullandi ágreiningur um málið í stjórnarliðinu og ég mótmæli þeim vinnubrögðum sem voru viðhöfð í efh.- og viðskn. í morgun. Við höfum óskað eftir því að fá fulltrúa banka og fjármálafyrirtækja á fund nefndarinnar. Það er vilji til þess í nefndinni. Meiri hluti hennar vill fjalla lengur og betur um þetta mál og ég vil mótmæla þeim vinnubrögðum sem hér voru viðhöfð í morgun í efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ofbeldið sem notað er í þessu máli er orðið hreint með ólíkindum. Í efh.- og viðskn. var staðan þannig að fulltrúi Samkeppnisstofnunar var í miðri setningu þegar hv. formaður nefndarinnar krafðist þess að umfjöllun hennar um málið lyki. Við áttum þá eftir að fá mikilvægar upplýsingar um viðhorf Samkeppnisstofnunar til breytinga sem meiri hlutinn hefur lagt til. Athyglisverðar, segi ég, ekki síst í ljósi þess að svo virðist sem Samkeppnisstofnun telji að breytingarnar séu smávægilegar andlitslyftingar á frv. en breyti í engu þeirri skoðun stofnunarinnar að það sé í andstöðu við markmið samkeppnislaga. Það sem mér fannst sæta mestum tíðindum var að þegar formaður efh.- og viðskn. lagði til að málið yrði tekið út úr nefndinni greiddu fimm nefndarmenn atkvæði gegn því. Einungis tveir fulltrúar Sjálfstfl. greiddu atkvæði með því að málið yrði tekið út. Annar af tveimur fulltrúum Framsfl. innti formann eftir hvað liði afgreiðslu nefndarálits og spurði hvort ekki ætti að taka það fyrir. Formaður nefndarinnar sagði að það lægi fyrir. Það kom sem sagt í ljós að Sjálfstfl. fótumtreður Framsfl. með þeim hætti í nefndinni að formaður hennar hafði ekki einu sinni fyrir því að sýna fulltrúum Famsfl. drög að áliti. Þetta eru ótrúleg vinnubrögð, herra forseti. Ég mótmæli því ofbeldi sem við erum látin sæta í málinu. Málið fær ekki lýðræðislega afgreiðslu á hinu háa þingi.

Virðulegi forseti. Kl. 8.15 í morgun, rúmum fjórum klukkustundum eftir að þingfundum lauk í nótt, kom menntmn. þingsins saman í fyrsta sinni til að sinna því starfi sínu að útbúa álit um fjölmiðlafrumvarpið títtnefnda. Við þökkum í sjálfu sér fyrir það litla sem gert var. Fimm fulltrúar af þeim fjölda sem við óskuðum eftir voru kallaðir til og ber að harma það hve lítilsvirt álit nefndarinnar er og hve mikill skrípaleikur og sýndarmennska er í kringum vinnu nefndarinnar. Hér er 2. umr. um fjölmiðlafrumvarpið vel á veg komin. Loksins þegar nefndin kemur saman, nánast í skjóli myrkurs eftir þingfund fram í morgunsárið, tekur hún einungis á móti örfáum fulltrúum af þeim sem við lögðum til að kæmu. Það komu t.d. engir úr hópi reyndra blaða- og fréttamanna, engir fulltrúar frá félögum innan atvinnugreina menningarinnar eða fulltrúar frá Blaðamannafélaginu og Félagi fréttamanna. Ber að harma það sérstaklega að menntmn. skuli ekki vera gefinn kostur á því að hafa aðgang að upplýsingum og viðhorfum frá þessum hópum. Það var vissulega mjög upplýsandi að heyra viðhorf frá virtum fræðimönnum á borð við Herdísi Þorgeirsdóttur sem gaf tóninn um það hve vandvirknislega og vel nefndin hefði getað staðið að málum og hve miklu máli álit hennar hefði getað skipt fyrir 2. umr. um fjölmiðlafrv. Því er því miður ekki að heilsa og því mótmælum við kröftuglega, fulltrúar stjórnarandstöðunnar í menntmn., hvernig nefndin er fótumtroðin í þessu máli. Vinna hennar er einskis virt enda bara um sýndarmennsku og skrípaleik að ræða þegar nefndin kemur saman í rúma klukkustund þegar 2. umr. um frv. er vel á veg komin. Þetta eru hörmuleg vinnubrögð, virðulegi forseti, og með algerum ólíkindum að stjórnarmeirihlutinn skuli bjóða okkur upp á slíkt á hinu háa Alþingi í jafnmikilvægu grundvallarmáli.

Ég veit ekki hvort það er rétt mat hjá hv. þingmanni að umræðan sé vel á veg komin þegar átta hafa lokið máli sínu en 21 er á mælendaskrá.

Herra forseti. Hv. allshn. leitaði eftir umsögn hv. efh.- og viðskn. í því máli sem um ræðir og gaf frest til síðasta föstudags. Við ræddum það í efh.- og viðskn. á föstudaginn. Fékk ég framlengdan frestinn til mánudags og það var rætt á mánudaginn í hv. efh.- og viðskn. Ég lagði þá til að það yrði tekið út en heyrðist á mönnum að þeir teldu málið ekki fullreifað. Benti ég mönnum á að við mundum frjósa inni með umsögnina ef við ekki skiluðum henni þann dag. Menn hlýddu því ekki og málið var rætt í gær og aftur í morgun. Ég tel að það hafi ekki mikið upp á sig að ræða svar efh.- og viðskn. til allshn. eftir að allshn. hefur lokið umfjöllun um málið. Málið er komið til 2. umr. á Alþingi.

Við ...

Þá værum við í efh.- og viðskn. enn þá að fjalla um málið sem allshn. var með til umsagnar eftir 1. umr. Þess vegna lagði ég til í morgun að málið yrði tekið út. Ég taldi að það hefði lítið upp á sig að ræða það áfram. Niðurstaðan varð að menn vildu ræða það áfram. Menn vilja sem sagt ræða það áfram í hv. efh.- og viðskn. Það er guðvelkomið, bara fram eftir sumri þess vegna.

Herra forseti. Við heyrum hér hvernig málin hafa gengið í morgun eftir fundi næturinnar og spádóma um vinnu í efh.- og viðskn. og menntmn. og það sem m.a. var rætt við hæstv. forseta á fundum formanna þingflokka oft og títt í gær og í nótt. Það er að koma á daginn. Það kemur reyndar miklu meira fram. Svo virðist sem flóttinn hjá Framsfl. í þessu máli sé að byrja. Því er lýst hér hvernig átti að taka málið út úr efh.- og viðskn. með dagskrártillögu hv. formanns nefndarinnar eins og oft er farið að gera í efh.- og viðskn. Sú tillaga fékk aðeins tvö atkvæði. Annar fulltrúi Framsfl. greiddi atkvæði á móti og hinn fulltrúi Framsfl. sat hjá. Þetta eru ansi athyglisverð skilaboð og benda kannski til þess að Framsókn sé að koma af fjöllum og muni koma inn á sviðið og taka þátt í þessu leikriti sem skrifað hefur verið af forustumönnum ríkisstjórnarinnar. Þetta verður þá kannski ekki einþáttungur. Þetta er ansi athyglisvert og það er líka athyglisvert að á fundi nefndarinnar voru fulltrúar Samkeppnisstofnunar, eins og hér kom fram, að ræða málið og náðu ekki að klára. Þar töluðu þeir um andlitslyftingu og að frv. væri í andstöðu við markmið samkeppnislaga. Ætla menn ekkert að hlusta á þetta? Á að halda áfram að keyra hér? Virðulegi forseti. Fyrir jól átti að fremja stjórnarskrárbrot í efh.- og viðskn. Er ég þá að vitna í vaxtalögin þar sem þau hv. þm. Össur Skarphéðinsson og Jóhanna Sigurðardóttir fluttu dagskrártillögu um að kanna málið betur. Til hvers leiddi það? Ég sat þann fund og ég minnist þess þegar hv. þm. Pétur Blöndal sagði: Ef nokkur vafi er á nýtur stjórnarskráin hans. Hann setti mál í gang --- sem leiddi til hvers? Ríkisstjórnin kom til baka með skottið milli lappanna og breytti málinu. Stjórnarandstaðan hafði þá eins og oft áður, herra forseti, á réttu að standa og það var líka oft í gærkvöldi og nótt.

Herra forseti. Sá dónaskapur er með eindæmum sem stjórnarliðar sýna gestum í efh.- og viðskn. Fulltrúi Samkeppnisstofnunar er í miðri setningu þegar hann er bókstaflega rekinn á dyr og við fáum ekki að ræða út við hann um mikilsverð mál. Við báðum um frest á þessum fundi í hálftíma til þess að geta lokið umfjöllun en við því var ekki orðið. Meiri hlutinn vísar oft til þess að hann hafi meiri hluta og að eftir atvikum eigi minni hlutinn að virða það. Nú er meiri hluti í efh.- og viðskn. fyrir því að þessari umfjöllun verði haldið áfram, að við fáum að ljúka samtölunum við Samkeppnisstofnun og að við fáum á fund okkar líka fulltrúa Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja. Mikilvægt atriði kom fram í umsögn hjá Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja, og reyndar hjá Norðurljósum einnig, um að verið væri að þrengja svo mikið að rekstrarumhverfi eins fyrirtækis að líklega yrði stórt lán hjá því upp á 6 milljarða kr. gjaldfellt sem hugsanlega gæti riðið þessu fyrirtæki að fullu og gert það gjaldþrota. Svo margar hindranir eru settar á eðlilegt rekstrarumhverfi þessa fyrirtækis að það gæti haft þessar afleiðingar, sögðu fulltrúarnir. Og við þurfum auðvitað að fá á fund okkar fulltrúa Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja og helst auðvitað fulltrúa Landsbankans. Ég óska eftir því, herra forseti, og tel að það muni greiða fyrir þingstörfum að meiri hlutinn fái að ræða málið áfram og ljúka umfjöllun um það. Ég vísa til þess að í gær miðaði okkur ekki svo vel í dagskrá þessa fundar vegna þess að ekki var orðið við eðlilegum kröfum okkar um að ljúka störfum í nefnd til þess að við gætum með eðlilegum hætti fjallað um þetta mál í þinginu. Ég beini þeim eindregnu óskum til forseta að hlé verði gert á þessum fundi og að við fáum með eðlilegum hætti að ljúka umfjöllun okkar um málið í dag. Ég gæti lofað forseta því að um kl. 2 í dag yrðum við búin að ljúka umfjöllun okkar um þetta mál og ég óska eftir að við því verði orðið.

Ég veit ekki hvort það greiðir fyrir þingstörfum að meina hv. þingmönnum sem hafa kvatt sér hljóðs um störf þingsins að tala eins og hv. þm. biður um.

Herra forseti. Ég er að koma af fundi í menntmn. Alþingis. Eins og komið hefur fram í máli þingmanna á undan mér ber auðvitað að þakka það litla sem gert er í hinu ótrúlega ferli sem hér fer fram. Það sem ég get þakkað hv. þm. Gunnari Birgissyni, formanni menntmn., fyrir er að hann hafði ekki tilbúið á borði sínu áður en fundurinn hófst umsögn meiri hluta menntmn. Í þeim skrípaleik sem hér fer fram ber að þakka slíkt því að satt að segja átti ég von á því að slíkt álit lægi þegar fyrir. Hitt ber að harma að við fáum ekki þann tíma sem nauðsynlegur er fyrir nefndina til að fjalla um það málasvið sem nefndinni er ætlað að fjalla um. Við óskuðum eftir því í stjórnarandstöðunni að fá að fjalla sérstaklega um þann þátt í þessu frv. sem lýtur að hinni menningarlegu fjölbreytni. Það er mál sem þarf að taka til sérstakrar skoðunar og við verðum að taka það til umfjöllunar áður en umfjöllun um málið lýkur. Það hefur enn ekki verið gert í menntmn. því að í morgun höfðum við svo margar lögfræðilegar spurningar og tíminn fór í annað en það sem við hefðum kannski viljað einbeita okkur að. Við óskuðum eftir því, stjórnarandstæðingar, að hv. þm. Gunnar Birgisson, formaður nefndarinnar, færi fram á það við forseta að þessum fundi yrði frestað fram til hádegis. Við því var ekki orðið en þá ítreka ég hér og tek undir ósk hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um að forseti taki af skarið og sjái til þess að svigrúm verði veitt fyrir áframhaldandi umfjöllun í þessum tveimur nefndum og að þingmenn fái þá líka tækifæri til að skrifa álitin sín. Menn hafa verið að tala um leikrit. Ég vil óska eftir því að við hættum að kalla þennan skrípaleik sem hér fer fram leikrit vegna þess að ekkert íslenskt leikrit er svo illa skrifað að það verðskuldi að vera í flokki með þeirri fléttu sem ríkisstjórnin er að búa til í þessu máli. Þetta er ekki íslenskt leikrit. Þetta er skrípaleikur.

Þá er nú spurning, hv. þingmaður, hver er höfundur textans.

Herra forseti. Ákveðnar reglur gilda um það hvernig standa eigi að því að ljúka umfjöllun um mál í nefndum og hvernig eigi að taka þau út úr nefnd. Að vísu hefur verið varpað dálítilli skuggaóvissu á það með því að formaður efh.- og viðskn. tók upp á eigin dæmi mál út úr nefnd og forseti Alþingis kvað ekki skýrt á um það hvort slíkt væri heimilt eða ekki. Það þarf auðvitað að fá niðurstöðu í slíkt mál og ég mun beita mér fyrir því að efh.- og viðskn. ræði það mál og komist að niðurstöðu um hvort hún telji rétt að formaður nefndarinnar geti tekið mál út einn og sér, vísað því til þingsins og lokið athugun nefndarinnar á málinu þannig. Í 27. gr. þingskapa segir svo, með leyfi forseta: ,,Þegar máli hefur verið vísað til nefndar til athugunar tekur hún ákvörðun um málsmeðferð og getur þá jafnframt falið einum nefndarmanni að vera framsögumaður málsins. Framsögumaður skal þá fyrir hönd nefndarinnar vinna að athugun málsins, gera tillögu um afgreiðslu þess og drög að nefndaráliti þegar hann hefur lokið athugun sinni.`` Tillagan í morgun um það að taka út úr nefndinni umsögn um mál frá allshn. var lögð fram án þess að lokið væri að ræða við þann gest sem var fyrir nefndinni og án þess að fyrir lægju drög að nefndaráliti frá formanni um það hver ætti að vera afstaða nefndarinnar. Það var því á engan hátt hægt að styðja afgreiðslu málsins á þeim tíma. Hins vegar tel ég rétt að nefndin beiti sér fyrir því að ljúka athugun málsins sem fyrst og skila áliti sínu til allshn.

Að gefnu tilefni orða hv. þingmanns vil ég ítreka það sem ég hef áður sagt að það er afdráttarlaus réttur þingmanna að gefa út nefndarálit í sínu nafni hvenær sem þeir telja að það sé rétt og efnisumfjöllun málsins að þeirra mati lokið. 

Virðulegi forseti. Rétt til að gefa örstutta mynd af því sem hefur verið að gerast í menntmn. Við vorum að ljúka fundi þar núna kl. hálfellefu. Það er búið að ræða þetta mál tvisvar í nefndinni. Efnisleg umræða hefur aðallega verið á forsjá allshn. enda var málinu vísað til hennar. Allar skriflegar umsagnir sem bárust allshn. hafa borist menntmn. þannig að nefndarmenn hafa haft aðgang að öllum þeim skjölum sem allshn. hefur haft aðgang að. Ég taldi ekki, virðulegi forseti, efni til að halda fundi í menntmn. meðan allshn. var að fjalla um málið. Margir aðrir nefndarfundir voru í gangi og það hefði ekki gengið upp. Við fengum í morgun á fund til okkar, virðulegi forseti, sex aðila, þ.e. tvo ritstjóra, annan frá Morgunblaðinu og hinn frá Fréttablaðinu, tvo framkvæmdastjóra, þ.e. framkvæmdastjóra Norðurljósa og Skjás 1, og svo tvo óháða ráðgjafa, þ.e. Sigurð Líndal prófessor og Herdísi Þorgeirsdóttur. Við fórum yfir málið á fundi sem stóð í tvær klukkustundir og 15 mínútur. Áðan sagði hv. þm. Björgvin Sigurðsson að fundurinn hefði staðið í eina klukkustund. Ég veit ekki hvaða klukku hann er með eða hvernig samfylkingarúrið gengur. Svo var alveg hábjartur dagur. Þessir fundir hafa farið fram allir á hábjörtum degi, ekki í skjóli myrkurs þannig að ég ber það til baka. Ég tel að umfjöllun í nefndinni hafi farið ágætlega, þetta hafi verið ágætisumfjöllun. Við áttum mjög góðan fund í morgun. Það var ákveðið í lok hans að meiri hluti og minni hluti mundu skila umsögn til allshn. fyrir lok 2. umr. Umsögn meiri hlutans verður tilbúin í dag og þar með teljum við að umfjöllun menntmn. um málið verði lokið.

Hæstv. forseti. Það kemur svo sem ekki á óvart að heyra lýsingar nefndarmanna í efh.- og viðskn. og menntmn., hv. nefndum þingsins, núna á þessari morgunstundu. Þetta rímar alveg við það sem við reyndum í nótt. Þetta er áframhald á þeim farsa sem átti sér stað í gær. Liðna nótt voru ítrekuð fundahöld með forseta þingsins þar sem hann og stjórnarliðar reyndu að ná samkomulagi, reyndu að draga upp úr okkur, formönnum þingflokkanna, loforð um að eftir að fólk var búið að vera tímunum saman á þingfundi yrði okkur hleypt heim í nótt til að hvílast gegn því að við kæmum með einhver loforð um að umræðan í dag tæki ekki meira en eitthvað í kringum 12 tíma. Nú sjáum við að þessum tveimur mikilvægu nefndum sem eru að fjalla um mjög mikilvægt frv., þ.e. efh.- og viðskn. sem skiljanlega er að fjalla um þetta frv. þar sem gríðarlegir peningalegir hagsmunir liggja undir og svo hv. menntmn. þar sem málir er mikilvægt fyrir menningu þjóðarinnar, þ.e. framtíð íslenskra fjölmiðla, er ekki leyft að starfa eðlilega. Fundurinn er barinn áfram. Núna byrjum við kl. hálfellefu og sú ósk stjórnarandstöðunnar að fá að byrja kl. hálftvö, til að fólk geti skilað heiðarlega af sér verki sínu, er hunsuð. Mér finnst þetta alveg með ólíkindum, alveg ótrúleg vinnubrögð. Þetta getur ekki rímað við neitt sem heitir lýðræði eða lýðræðisleg vinnubrögð, svona háttsemi stjórnarliða. Í þingsölum ríkir núna algert stríð milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég get fullvissað þig um það, hæstv. forseti, að stjórnarandstaðan stendur mjög vel saman í þessu máli og ég segi fyrir mína parta að það stendur ekki til að gefa eftir eða víkja um eina tommu. Ekki eina tommu, herra forseti.

Ég vil áminna hv. þingmann um að ávarpa forseta þingsins með viðeigandi hætti. Ég vil jafnframt leiðrétta hv. þingmann. Það voru þingmenn stjórnarandstöðunnar sem leituðu eftir samkomulagi um þessa umræðu og ef menn leita eftir samkomulagi felst auðvitað í því að menn leggja fram eitthvað af sinni hálfu til að greiða fyrir því að slíkt samkomulag geti orðið.

Herra forseti. Förum aðeins aftur yfir það sem rætt var um í gær og þá tillögu stjórnarandstæðinga til forseta að efh.- og viðskn. og menntmn. fengju að halda áfram vinnu sinni lengur en frá 8.15 til 10.30.

Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að hann er að ræða um fundarstjórn forseta. Hann verður síðan sjálfur að meta ...

Ég er að því, virðulegi forseti, ef ég fæ að halda áfram.

... hvernig --- ekki grípa fram í ---

Þú ert að grípa fram í fyrir mér.

... hann hagar orðum sínum ef hann þekkir þingsköpin.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að nefna að í gær kom fram góð tillaga sem sýnir sig nú að var fullkomlega eðlileg og hefði verið besta tillagan, að nefndirnar fengju að vinna rólega í morgun og klára sín mál. Hér hefur verið lýsing á því hvernig málin ganga fyrir sig í efh.- og viðskn. Hún þarf meiri tíma. Ef fallist hefði verið á tillögu okkar sem var gáfulegasta tillagan sem kom fram í gær um að halda áfram kl. 13.30 væri ástandið mun skaplegra. Í morgun nefndi ég það við virðulegan forseta hvort ekki yrði fallist á að fresta þessum fundi og halda áfram kl. 13.30 þannig að efh.- og viðskn. gæti klárað sína vinnu, eða haldið a.m.k. áfram. Mér skilst að forstjóri Samkeppnisstofnunar hafi ekki eingöngu verið stoppaður í umræðunni heldur í miðju orði. Ég ber þá ósk enn fram, virðulegi forseti, að fundi verði frestað hér og nú til þess að efh.- og viðskn. geti haldið áfram störfum, rætt við þá gesti sem þar voru og haldið áfram með málið. Það hefur komið fram og þarf ekki að endurtaka að dagskrártillaga hv. formanns nefndarinnar fékk aðeins tvö atkvæði um að rífa málið út. Hér hefur það líka verið gert, virðulegi forseti, og það er gott að rifja það upp um fundarstjórn forseta að ekki alls fyrir löngu átti að beita þessu ofbeldi og taka mál út. Þá voru ekki tveir heldur einn sem ætlaði að rífa mál út. Þá var verið að ræða um útlendingalögin. Á fundi með forseta þingsins þá og formönnum þingflokka var þessu harðlega mótmælt. Það endaði með því, virðulegi forseti, mjög skynsamleg ákvörðun hæstv. forseta þingsins, að það var slegið á puttana á formanni efh.- og viðskn. og nánast sagt: Svona gerir maður ekki, svo að vitnað sé í fræg ummæli þar sem talað var við önnur börn, þ.e. blaðburðarbörn forðum. Ef áfram á að halda á þessum nótum í hv. efh.- og viðskn. held ég að menn hljóti að fara að athuga með að jafnvel þurfi að skipta um formann. Þá er ég ekki að tala um það með okkur stjórnarandstæðinga heldur verða stjórnarsinnar að fara að átta sig á því að það verður að koma skikkanlegri stjórn á fundi nefndarinnar. Rétt einu sinni, virðulegi forseti, óska ég eftir því að fundi verði frestað þannig að efh.- og viðskn. geti haldið áfram störfum sínum, a.m.k. til kl. 13.30. Núna hefur 25 mínútum verið eytt í þetta sem hefði ekki gerst ef hlustað hefði verið á tillögur okkar í gær um að fundur byrjaði kl. 13.30.

Hæstv. forseti. Sem fundarstjóri þessa fundar hefur hæstv. forseti að mínu mati að nýju vakið upp ákveðna óvissu um þingsköp. Hann gerir því skóna að minni hluti nefndar, jafnvel einn maður, geti tekið mál út úr nefnd gegn vilja meiri hluta nefndarinnar, skrifað minnihlutaálit og er svo að skilja að með tilstyrk forseta þingsins sé hægt að setja slíkt mál á dagskrá þingfundar. Hér er vakin upp alvarleg óvissa um þingsköp og reyndar tel ég að þessi túlkun stríði gegn þingskapalögum. Ég þakka hv. þm. og formanni efh.- og viðskn. Pétri H. Blöndal fyrir að varpa ljósi á hve óhönduglega ríkisstjórnarmeirihlutanum hefur tekist til um meðhöndlun á þessu umdeilda máli. Það vantar þá eina vídd í lýsingar hans. Hann talar um alla þá fundi sem boðað hefur verið til. Hann gleymir einu. Hversu langir voru þessir fundir og hvert svigrúm var gefið til vandaðrar umræðu um málin? Efh.- og viðskn. þingsins fékk erindið frá allshn. um að gefa álit á þessu umdeilda máli á föstudegi og frest til sama dags til að skila áliti. Á fyrsta fundi lögðum við á ráðin um til hvaða fulltrúa við vildum leita, til hverra, til hvaða aðila. Það voru Samtök atvinnulífsins, Verslunarráðið, Alþýðusamband Íslands, Samkeppnisstofnun og bankar og verðbréfafyrirtæki sem mér komu í hug. Allar þessar stofnanir óskuðu eftir frekari fresti, töldu að þær þyrftu a.m.k. að fá fram í miðja þessa viku til að skila áliti, allar þessar stofnanir. Síðan gerist sá fáheyrði atburður að í morgun á fundi efh.- og viðskn. eru þrjú eða fjögur mál sett á dagskrá og formaður nefndarinnar setur þetta síðast á dagskrána. Fimm mínútur yfir 10 er hafin umræða um málið. 20 mínútum síðar, gegn vilja meiri hluta nefndarinnar, leggur formaður nefndarinnar fram dagskrártillögu um að vísa málinu út úr nefnd. Hún er felld, sú tillaga er felld, og við höfðum óskað eftir því að fá frest á þessum þingfundi um hálfa klukkustund. Því var hafnað að bera fram þessa ósk okkar og ég spyr: Hvers konar vinnubrögð eru þetta í þinginu?

Hv. þm. hafði eftir mér áðan að ég hefði sagt að einn maður gæti tekið mál út úr nefnd gegn meiri hluta nefndarinnar. Þetta sagði ég ekki. Ég sagði að það væri skýlaus réttur þingmanns að gefa út nefndarálit hvenær sem hann teldi það rétt og hann teldi athugun máls lokið í nefndinni. Það var það sem ég sagði og ég vil biðja hv. þingmann ef hann vill efna til umræðu um þingsköp að hafa rétt eftir það sem ég sagði, a.m.k. merkinguna.

Herra forseti. Mér finnst forseta ekki takast sem skyldi við fundarstjórnina hér. Í raun og veru er verkstjórnin öll í þessum málum með þvílíkum endemum að langt er til jafnað. Ég minni á það, virðulegur forseti, að þegar tekist var á um það til hvaða nefndar þetta mál ætti að ganga bentum við á, þingmenn, að að uppistöðu til væri efni þessa frv. breyting á útvarpslögum og ætti því eðlilega heima í menntmn. Afgangurinn er ein örstutt grein sem skotið er inn í samkeppnislögin og einu tengsl frv. efnislega við allshn. eru sú staðreynd að hæstv. forsrh. flytur frv. Það er bandormur og er það eingöngu vegna þessarar litlu setningar sem skotið er inn í um samkeppnislög. Þá sté í pontu hæstv. forsrh. og sagði hins vegar sjálfsagt mál að allshn. vísaði málinu til viðkomandi fagnefnda sem efni mismunandi greina frv. heyrði undir. Það var líka gert formlega, með bréfi, þannig að málið er enn þá í þessum tveimur þingnefndum. Það er stórkostlegur ágalli á málsmeðferðinni hér að þessi umræða skuli yfir höfuð hafin áður en álitin frá menntmn. og efh.- og viðskn. liggja fyrir, svo maður tali ekki um verkstjórnina og hvað vönduð vinnubrögð snertir. Það er ekki eins og nefndirnar eigi bara að skila álitum sínum vegna allshn. og nefndarmenn í allshn. eigi einir rétt á því að fá þessi álit. Nei, það er vegna þingsins í heild. Við förum fram á að fagnefndir þingsins á viðkomandi sviðum fari yfir sína þætti málsins. Hér kemur í ljós að það er einmitt verið að því. Efh.- og viðskn. er tekin að skoða hvaða áhrif þessi löggjöf geti haft á stöðu eins stærsta fyrirtækis landsins hvað varðar lánasamninga. Það er hreinlega spurning um að fyrirtækið verði sett í uppnám, verði jafnvel gjaldþrota. Er það virkilega, virðulegur forseti, ekki sanngjörn ósk að svigrúm sé skapað til að nefndirnar ljúki störfum og skili álitum sem við gætum haft undir í umræðunni þegar hún heldur áfram eftir hádegi? Ég leyfi mér að segja, virðulegi forseti, þó að maður ætti kannski ekki að gefa forseta eða meiri hlutanum ráð því hann á fátt gott skilið en þetta er ákaflega heimskulegt verklag og óskynsamlegt, tímasóun. Í stað þess að bregðast skynsamlega við óskum af þessu tagi, skapa þann tíma sem til þarf, kannski 2--3 klukkutíma, erum við neydd til að gera athugasemdir við vinnubrögðin og mótmæla þeim. Það er ekki annað í boði. Forseti daufheyrist annaðhvort við eða svarar í engu óskum af þessu tagi og ég vil biðja hæstv. forseta að skoða hug sinn um það hvort ekki væri gáfulegasta ráðstöfunin á tíma okkar fram til tvö að þessar tvær nefndir fengju að ljúka störfum, ganga frá álitum sínum og þau gætu svo legið fyrir þegar umræðan héldi áfram.

Ég vil minna hv. þingmann á að meirihlutaálit og minnihlutaálit allshn. liggja fyrir þinginu en þessu máli var vísað til allshn. svo það er farið eftir öllum fyllstu kröfum og fyllstu óskum þingmanna.

Herra forseti. Ég held að það mundi greiða mjög fyrir þingstörfum og fyrir þessari umræðu ef við fengjum að sjá þau rök sem stjórnarliðar allir hafa fyrir þessum málum. Ég vakti máls á því í nótt, herra forseti, að það væri með miklum fádæmum hvernig þingmenn Framsfl. sem voru á mælendaskrá féllu eins og litlir hnullungar fyrir björg eftir því sem fram vatt nóttinni. Hv. þm. Hjálmar Árnason, formaður þingflokksins, lét tveimur sinnum fjarlægja sig af mælendaskrá, bersýnilega vegna þess að þingmenn Framsfl. treysta sér ekki til þess að koma hingað og ræða þetta mál.

Ég vil biðja hv. þingmann afsökunar en hann telur að hann sé að ræða um þingsköp, um fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Ég hef mikla trú á því afli sem býr í hæstv. forseta og ég veit að ef hann á það féllist mundi atbeini hans duga til þess að hægt yrði að fá fram viðhorf framsóknarmanna hér. Ég hef greint frá því í þessari umræðu að af því að hæstv. forseti hefur gert að umræðuefni álit nefnda þingsins vakti ég máls á því hér að áðan kom fram í efh.- og viðskn. að álit meiri hlutans lá fyrir í höndum formannsins, og hann hafði séð það ásamt þingmönnum Sjálfstfl. Telur hæstv. forseti að það sé fallið til þess að greiða fyrir þingstörfum að hv. formaður efh.- og viðskn. hafði ekki einu sinni haft fyrir því að sýna þingmönnum Framsfl. álitið sem meiri hluti ætlaði að senda frá sér? Er nema von, herra forseti, að ég leiti eftir atbeina hæstv. forseta til þess að fá úr því skorið hvort Framsfl. yfir höfuð stendur á bak við þetta frv. Tilefnið er ærið eins og ég hef rakið, herra forseti, þeir einu þingmenn Framsfl. sem hafa talað í umræðunni eða talað opinberlega, að frátöldum formanni Framsfl., hafa verið ýmist gagnrýnir á inntak frv. eða lagst gegn því. Síðan gerist það að aðrir þingmenn Framsfl. sem hér kveðja sér hljóðs hrapa jafnharðan fyrir björg. Herra forseti. Ég veit að við þingmenn eigum þrátt fyrir allt skjól í hæstv. forseta. Við þurfum að ljúka umfjöllun okkar í efh.- og viðskn. Sú umfjöllun hófst með samhljóða ákvörðun nefndarinnar. Þegar formaður nefndarinnar reyndi hins vegar með ofbeldi að rífa málið úr nefndinni fékk hann tvö atkvæði. Enginn framsóknarmaður treysti sér til að styðja hann. Sýnir þetta ekki í hvaða klemmu málið er komið af hálfu stjórnarliðsins, herra forseti?

Mér þykir vænt um áhuga stjórnarandstöðunnar á því að greiða fyrir málinu.

Herra forseti. Ég tel að það sé mjög skýrt í þingsköpum hvernig standa eigi að því að ljúka athugun máls og taka það út úr nefnd. Í fyrri mgr. 27. gr. þingskapa sem ég las upp áðan er kveðið á um það að framsögumaður geri tillögu um afgreiðslu þess þegar hann telur athugun málsins lokið. Til þess að gera þá hluti alveg skýra með hvaða hætti athugun máls í nefnd væri lokið samþykkti Alþingi lagabreytingu fyrir 11 árum sem er síðari mgr. 27. gr., svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Ef nefndarmaður gerir tillögu um að athugun máls sé hætt og það afgreitt frá nefndinni er formanni skylt að láta ganga atkvæði um þá tillögu á þeim fundi sem hún er borin fram. Tillagan telst því aðeins samþykkt að meiri hluti nefndarmanna greiði henni atkvæði.`` 
             Ég tel þetta alveg skýrt og tæmandi og finn engin önnur ákvæði í þingsköpum um það með hvaða hætti mál eigi að vera tekið úr nefnd. Þá segir í 29. gr. þingskapa að þegar nefnd hefur lokið athugun máls með þeim hætti sem ég las upp áðan lætur hún uppi álit sitt, en ekki fyrr. Ég fæ ekki séð stoð í þingsköpum fyrir því áliti forseta að hver nefndarmaður geti gefið út álit í máli þegar hann sjálfur telur athugun málsins lokið í nefndinni. Ég óska eftir að forseti vísi á þær greinar þingskapa sem kveða á um þetta. Í 31. gr. þingskapa er á hinn bóginn gert ráð fyrir því að nefnd geti með skýrslu gert þinginu grein fyrir athugun sinni á þingmáli sem hún hefur ekki lokið athugun á, þ.e. gert stöðuskjal, lýst því hvernig staða máls er í nefndinni með sérstakri skýrslu. Það er hvergi tekið fram í þessari grein að einstökum nefndarmanni sé heimilt að gera slíkt. Ég ætla ekki að útiloka að það kunni að vera rétt sjónarmið hjá forseta að hver nefndarmaður geti hvenær sem er gefið út þingskjal þar sem hann lýsir afstöðu sinni til hvers þess máls sem er til umfjöllunar í nefndinni sem hann situr í. Það getur samt ekki falið í sér ákvörðun um að umfjöllun nefndarinnar um málið sé lokið. Það verður aðeins gert samkvæmt ákvæðum 27. gr.

Ég held að hv. þingmaður skilji ekki það sem ég er að segja, þ.e. að það sé sjálfsagður réttur hvers þingmanns að skila nefndaráliti hvenær sem honum svo sýnist og hann telur að umfjöllun nefndar um eitthvert mál sé lokið. Aðrir nefndarmenn eru ekki skyldugir til að fara í það en það er réttur hvers þingmanns að gera það. Fyrir því eru ótal mörg fordæmi. Ég veit ekki hvort ég er rétti maðurinn til að útskýra það nákvæmlega fyrir hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Hér hefur komið fram af hálfu einstakra þingmanna mjög mikill áhugi á því að menn reyndu að ná saman um störf þingsins og menn reyndu að átta sig á því hvernig hægt væri að vinna þetta mál áfram í sem mestri sátt og samlyndi. Ég tek að sjálfsögðu mjög undir það. Það er það sem hefur verið einlægur vilji stjórnarliða að reyna að gera, greiða fyrir þessu máli eins og hægt væri þannig að menn gætu tekið til við hina efnislegu umræðu alveg eins og ég hvatti mjög til í gær. Vandinn hefur hins vegar verið sá að í hvert skipti sem menn fara að ræða saman eru einfaldlega reistar nýjar kröfur. Í nótt var mjög talað um að fara þyrfti að sjá fyrir endann á því hvernig menn ætluðu að ljúka þingstörfunum í nótt. Síðan var það tilkynnt af forsetastóli að ætlunin væri að gera það um kl. 4 sem var ekki langt frá því sem menn höfðu verið að ræða sín í millum. Þá hefði maður vænst þess að hin efnislega umræða færi af stað og stæði til kl. 4. Nei, þá var gripið til þess sama gamla að fara í umræður um fundarstjórn forseta til þess að komast hjá því að hægt væri að hefja efnislega umræðu. Þannig stóð umræðan --- til hvað? Til nákvæmlega kl. 4 þannig að búið væri að ljúka því að koma örugglega í veg fyrir að hin efnislega umræða færi fram. Í morgun var greint frá því að sú krafa hefði komið fram á fundi efh.- og viðskn. að hún fengi tíma til kl. 11 til að ljúka störfum sínum og það hefði greitt alveg óskaplega fyrir þingstörfum. Síðan koma menn inn í þingsalinn og þá eru þeir ekkert að tala um að það hefði þurft hálftíma í viðbót til að ljúka þessum störfum. Nei, þá fara hv. þm. stjórnarandstöðunnar að tala um að það þurfi að fá tíma til kl. hálftvö, 2--3 tíma í viðbót við það sem áður hafði verið talað um, 5 mínútum fyrr handan Austurvallar. Til viðbótar er síðan sagt: A.m.k. til hálftvö, eða eins og hv. þm. Steingrímur Sigfússon sagði: Til kl. tvö. Það virðist alveg sama hvernig þessum málum vindur fram. Það er greinilega enginn vilji til þess að hefja efnislega umræðu þó að menn tali um nauðsyn þess að málin séu rædd. Það er einfaldlega þannig að þessu frv. var vísað með öllum greiddum atkvæðum úr þessum þingsal til meðferðar í allshn. Alþingis. Allshn. sendi síðan málið til umsagnar. Þær hafa borist frá fjöldamörgum aðilum en því miður luku ekki þær tvær þingnefndir sem fengu málið til umsagnar umfjöllun sinni. Það breytti auðvitað ekki neinu um stöðu málsins í sjálfu sér. Forræði málsins var hjá allshn. Allshn. lauk vinnu sinni á grundvelli þeirra upplýsinga sem hún hafði aflað. Það liggur fyrir núna að menntmn. hefur lokið sinni vinnu. Formaður efh.- og viðskn. segir að honum sé ekkert að vanbúnaði þegar tóm gefst til að taka málið frekar fyrir í nefndinni. Forræði málsins var hjá allshn. þangað til allshn. vísaði því inn í þingsalinn og nú erum við að ræða það á grundvelli þeirra eðlilegu skjala sem eiga að vera til grundvallar þegar við ræðum þessi mál. Okkur er ekkert að vanbúnaði að hefja hina efnislegu umræðu og ég hlýt að hvetja stjórnarandstöðuna til að láta af þessum, virðulegi forseti og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, leikaraskap.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson veltir fyrir sér hvers vegna verið sé að ræða um fundarstjórn forseta. Ég hélt að hv. þingmanni ætti að vera orðið fullljóst að fundarstjórn forseta er verulega áfátt og að umtalsverðar brotalamir eru á stjórn þingsins. Það er það sem er til trafala. Ég minni á umræðuna í nótt. Þegar þingflokksformenn komu af fundi með forseta í nótt sagði þingflokksformaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, hv. þm. Ögmundur Jónasson, að hann hefði upplifað það að hann sæi engan mun á forseta þingsins, sem ætti að vera forseti allra þingmanna í hagsmunagæslu sinni, og á formönnum þingflokka stjórnarflokkanna, hann væri genginn í lið með þeim. Ekki mátti á milli sjá hvor væri forseti þingsins, formaður þingflokks Sjálfstfl. eða hæstv. forseti. Þetta er mjög alvarlegt. Ég vil líka benda á að í þingsköpum stendur, með leyfi forseta: ,,Forseti skal hafa reglulega samráð við formenn þingflokka, eða fulltrúa þeirra, um skipulag þingstarfa og leggja fyrir þá til umfjöllunar starfsáætlun þingsins og áætlanir um þingstörf hverrar viku.`` Hluti af störfum þingsins er nefndarstörfin. Þessu máli var eftir umræðu hér á þingi vísað af hálfu allshn. til bæði efh.- og viðskn. og menntmn. til umsagnar. Það fór því ekkert á milli mála hver vilji þingsins var enda kom það fram einmitt í undirtektum hæstv. forsrh., flutningsmanns frv., að hann sæi ekkert því til fyrirstöðu og þvert á móti væri eðlilegt að aðrar þingnefndir fjölluðu um það. Spurning mín til forseta er hvort hann hafi nú í morgun, eftir að hafa heyrt hve óbjörgulega var staðið að störfum í nefndum, sérstaklega efh.- og viðskn., kallað til formenn þingflokka, eins og gert er ráð fyrir í þingsköpum, og haft samráð við þá um frekara þinghald í ljósi nefndarstarfanna. Eða hefur hann bara haldið uppteknum hætti og þjösnast áfram í einleik sínum, í mesta lagi haft samráð við formenn stjórnarflokkanna? Forseta ber að hafa samráð við þingflokksformenn. Með samráði er sjálfsagt þá að taka tillit til þess sem fram kemur og reyna að finna sameiginlega lausn en ekki bara að troða bómull í eyrun, setja undir sig hausinn og vaða áfram.

Herra forseti. Það er alveg nauðsynlegt að það komi hér fram, hæstv. forseta til upplýsingar og ekki síður formanni þingflokks Sjálfstfl., hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, að það er ekki rétt að þetta mál hafi verið afgreitt samhljóða til allshn. Ég gerði hér í umræðum um atkvæðagreiðslu tillögu um menntmn. og það var gengið til atkvæða. Hæstv. forsrh. hélt sig við tillögu sína um allshn. og hún var samþykkt með 33 atkvæðum stjórnarliðsins. 23 þingmenn stjórnarandstöðunnar greiddu atkvæði á móti, með vísan til tillögu sem fyrir lá um menntmn. Til að liðka fyrir málum bauð forsrh. það hins vegar fram af sinni hálfu og lagði á það áherslu að það væri sjálfsagt mál að allshn. sendi þetta, samkvæmt venjum og hefðum hér í þinginu, til formlegrar umsagnar hjá fagnefndunum.  Þegar hv. þm. Einar K. Guðfinnsson vælir hér út af stjórnarandstöðunni ætti hann að líta í eigin barm. Hvers konar verkstjórn er á þessu máli hjá meiri hlutanum? Hvers konar verkstjórn er það að sjá ekki til þess að menntmn. og efh.- og viðskn. ljúki störfum og séu tilbúnar með sín álit í takt við allshn.? Meiri hlutinn hefur þetta allt í hendi sér, ræður í nefndunum, hefur meiri hluta. Svo var uppákoman í efh.- og viðskn. í morgun. Er hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, vanur maðurinn, stoltur af því hvernig hlutirnir ganga þar fyrir sig, að formaður nefndarinnar kemur með nefndarálit sem hann hefur ekki sýnt samstarfsflokknum og ber upp dagskrártillögu um afgreiðslu málsins sem kolfellur? Hann hefur ekki meiri hluta fyrir tillögum sínum í nefndinni sem hann stýrir.  Svo vælir hv. þm. Einar K. Guðfinnsson undan því að stjórnarandstaðan láti ekki bjóða sér þessi vinnubrögð og vilji standa hér á rétti sínum, bendi á slíka ágalla á málsmeðferð og verkstjórn sem blasa við augum og eru engin uppgerð --- eða hvað? Hvernig þætti t.d. ef fagnefndirnar hefðu ekki haft tíma til að afgreiða álit sín til fjárln.? Þætti það góður svipur á 2. umr. fjárlagafrv. ef svo væri, að formaður fjárln. hefði allt í einu þjösnað bara málinu út í nóvember og það vantaði öll álit fagnefndanna? Nei, auðvitað ekki, það dytti engum manni í hug. Þetta er nákvæmlega sambærilegs eðlis. Hér er um formlega aðgerð samkvæmt hefðum í þinginu að ræða, að senda málið til álits í nefndunum. Eins og ég segi, það eru ekki bara nefndarmenn í allshn. sem eiga rétt á því að fá þau álit heldur líka við þingmenn allir hér við umræðuna. Auðvitað er þetta verklag allt til skammar. Ég held að meirihlutamenn ættu að líta í eigin barm frekar en að halda fleiri grátræður eins og hér var flutt áðan.

Ég vil minna hv. þingmann á það sem ég sagði áður. Þessu máli var vísað til allshn. Bæði meiri og minni hluti allshn. hafa skilað áliti. Þar með er málið afgreitt til umræðu í þinginu eins og hv. þm. þekkir og hv. þm. veit.

Herra forseti. Það er líka vert að hafa það í huga að hv. allshn. vísaði málinu til efh.- og viðskn. og menntmn. og óskaði eftir umsögn þeirra. Það þarf ekki að ræða um það. Mér þótti ákaflega merkileg áðan sú kennslustund í þingsköpum sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fór með í ræðustól gagnvart forseta Alþingis. Hann las hér upp grein sem er margbúið að lesa upp og var lesin oft upp þegar verið var að ræða útlendingalög. Ég fór aðeins að hugleiða eftir á hvort hæstv. forseti skildi ekki greinina eða hvort hann hefði ekki áttað sig á því að viðbótin við 27. gr. kemur með lögum nr. 102/1993. Það kann að stafa af einhverju slíku vegna þess að hæstv. forseti er mjög fróður um störf þingsins. Ég hef oft orðið þess áskynja að hér er rætt um ýmislegt sem gerðist á árum áður. Ég hef hugleitt að það var farið miklu aftar en til 1993. Með leyfi forseta er þessi málsgrein svohljóðandi: ,,Ef nefndarmaður gerir tillögu um að athugun máls sé hætt og það afgreitt frá nefndinni er formanni skylt að láta ganga atkvæði um þá tillögu á þeim fundi sem hún er borin fram. Tillagan telst því aðeins samþykkt að meiri hluti nefndarmanna greiði henni atkvæði.`` Þetta gerðist í efh.- og viðskn. í morgun. Hv. þm. Pétur Blöndal lagði fram tillöguna, það gengu atkvæði og hún var kolfelld, fékk aðeins tvö atkvæði, herra forseti. Það var þó aðeins skárra en í útlendingafrumvarpinu, hún fékk bara eitt þar. Sú kennslustund sem hér fór fram áðan, eins og ég vitnaði til, hlýtur að bera þann árangur, virðulegi forseti, að forseti fresti nú fundi vegna þess að nú er búið að eyða hér klukkutíma í umræðu um störf þingsins, fundarstjórn forseta og þessi vitleysisvinnubrögð, vil ég leyfa mér að kalla, sem hefði verið betur varið í efh.- og viðskn. Forstjóri Samkeppnisstofnunar hefði t.d. fengið að klára það orð sem hann var byrjaður á þegar fundi var frestað. Þetta er grundvallaratriði. Virðulegi forseti. Ég spyr hvort ekki sé nú komið á daginn að besta tillagan um framkvæmd þingstarfa hér á fjölmörgum fundum með hæstv. forseta í gær hafi komið frá okkur stjórnarandstæðingum, þ.e. tillaga um að hætta eigi síðar en kl. 4, sem forseti féllst á en ekki fyrr en kl. rúmlega 3. Þá var búið að eyða mörgum tímum í að ræða um störf þingsins og fundarstjórn forseta. Það hefði verið meiri myndarbragur á því, virðulegi forseti, að tilkynna lok fundar kl. 4. Þá hefði mátt spara þá tíma og nota í efnislega umræðu um málið. Nú er hæstv. forseti búinn að eyða klukkutíma, eins og fram hefur komið. Var ekki besta tillagan sú sem kom fram í gær um að halda áfram klukkan 13.30? Virðulegi forseti. Ég vil allt gera til að létta þér störf þingsins og ég er tilbúinn til að koma með fleiri góðar tillögur um hvernig málum skuli haldið fram. Það er ekkert mál að láta vita og við skulum koma til fundar hvenær sem er til að leiðbeina þér um hvernig best sé að keyra hér áfram þingið.

Ég vil biðja hv. þingmann að ávarpa forseta Alþingis með réttum hætti. Ég ítreka jafnframt það sem ég áður sagði, það er réttur hvers þingmanns sem í nefnd situr að gefa út nefndarálit í sínu nafni hvenær svo sem honum sýnist og það er misskilningur hjá hv. þingmanni að 2. mgr. 27. gr. þingskapa skerði þann rétt. Að hinu leytinu bregður nýrra við á Alþingi ef það er minni hluti Alþingis sem krefst þess af forseta að hann reyni að ganga á rétt minni hlutans. Einstakir þingmenn eiga sinn rétt, stjórnarskrárvarinn rétt, og ég hyggst halda þann rétt í heiðri á meðan ég sit á forsetastóli.

Hæstv. forseti. Á síðustu 11 klukkustundum hefur rúmlega þremur verið eytt í að ræða hér um stjórn fundarins. Hæstv. forseti, jafnskynsamur maður og hann er, hlýtur að sjá að slíkt verklag gengur ekki. Það hlýtur að vera miklu eðlilegra að taka upp viðræður um það að fá nefndarálitin frá efh.- og viðskn. og menntmn. inn í þessa umræðu svo að henni megi fram halda með eðlilegum hætti og hér takist að ræða þetta mál út frá þeim forsendum að um það hafi verið fjallað í þeim nefndum þingsins sem fengu málið til meðferðar. Ég get ekki séð, hæstv. forseti, að það sé neinum til framdráttar að halda svo fram sem verið hefur á síðustu 11 klukkustundum með þetta mál. Það hlýtur að vera eðlileg og réttlát krafa þingmanna að forseti taki tillit til þess. Hæstv. forseti hlýtur sjálfur að sjá að það vinnulag að eyða mörgum klukkustundum á hverri vakt, ef svo má segja, í að fara yfir störf og stjórn forseta á fundinum getur ekki gengið. Það hlýtur líka að vera mjög eðlilegt, hæstv. forseti, að áður en fram heldur 2. umræðu um málið komi hér inn nefndarálitin frá efh.- og viðskn. og menntmn. um það hvernig þær nefndir hafa farið yfir þetta mál. Ég vil þess vegna beina þeirri eindregnu ósk til hæstv. forseta að hann endurskoði hug sinn í þessu máli og sjái til þess að nefndir geti lokið störfum sínum svo að við getum tekið til fullra verka við að ræða þetta mál með öll efnisleg gögn í höndunum.

Ég vil ítreka það sem ég áður sagði, hv. þingmaður, að Alþingi vísaði þessu máli til allshn. og bæði meiri og minni hluti allshn. hafa sent frá sér nefndarálit sem staðfestir að rétt sé að taka málið fyrir. 

Herra forseti. Engum dylst að þingið er í uppreisnarhug. Þau vinnubrögð sem hér eru keyrð í gegn af Sjálfstfl. valda því að menn eru ákaflega ósáttir við það vinnulag sem hér er haft uppi. Það gildir ekki bara um okkur í stjórnarandstöðunni. Herra forseti. Eins og hér hefur verið rakið hafa vinnubrögðin verið með þeim hætti í efh.- og viðskn. að enginn úr Framsfl. sem þar hefur komið inn hefur treyst sér til að styðja hv. formann Pétur H. Blöndal í þeirri ósvinnu sem hann hefur haft í frammi. Ég vek eftirtekt hæstv. forseta á þeirri staðreynd að þegar formaður nefndarinnar lagði til að umfjöllun yrði hætt í miðju kafi og orðið nánast rifið af fulltrúa Samkeppnisstofnunar í miðri setningu greiddi annar fulltrúi Framsfl. atkvæði gegn formanni nefndarinnar. Það var varaformaðurinn, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir treysti sér ekki heldur til að styðja tillögu formanns efh.- og viðskn. Þetta bendir til þess, herra forseti, að mikið ósætti sé með vinnubrögðin í málinu. Þess vegna er leitað atbeina hæstv. forseta til að setja deiluna niður. Vitaskuld eru stjórnin og stjórnarandstaðan grá fyrir járnum í málinu. Það breytir ekki hinu að við ættum að geta haft í frammi, hvor fylkingin gagnvart hinni, tiltölulega siðvædd vinnubrögð. Við eigum að geta komið okkur saman um það að lágmarksreglum sé fylgt í samskiptum. Það eina sem við fórum fram á, herra forseti, var að þingfundi yrði frestað um hálftíma. Ég kom þeirri ósk á framfæri við formann nefndarinnar og bað hann um að koma því til forseta þingsins að við þyrftum frest til kl. 11 til þess að geta lokið þeirri lágmarksumfjöllun sem við töldum nauðsynlega til að geta rætt þetta mál málefnalega til þrautar. Við vorum að afla mikilvægra upplýsinga hjá Samkeppnisstofnun, sem er lykilstofnun að því er varðar bæði frv. og brtt. Þegar formaður nefndarinnar hafnaði því var það gert þannig að meira að segja Framsfl., annar stjórnarflokkurinn, sætti sig ekki við vinnubrögðin. Það kom enginn stuðningur frá fulltrúum Framsfl. við þetta. Vegna þess að ég veit að hæstv. forseti getur þrátt fyrir allt sýnt þá hlið á eðli sínu að dugi til að græða í kringum hann mælist ég til þess að hæstv. forseti taki undir með þingmönnum Framsfl. og þingmönnum stjórnarandstöðunnar og leyfi að ljúka þessari umfjöllun. Það þarf ekki nema á að giska hálftíma, hugsanlega þrjú korter.

Það verður gefið hálftímamatarhlé.

Virðulegi forseti. Ég gat um það við upphaf þingfundar að menntmn. hefði með hraði lokið umfjöllun sinni um frv. forsrh. um eignarhald á fjölmiðlum. Við vorum eitthvað á annan klukkutíma með sex gesti þar sem við fengum fram sjónarmið þess valinkunna fólks á lagafrv., þessum gjörningi. Virðulegi forseti. Nú hefur nefndarmönnum ekkert tóm gefist til að vinna að áliti sínu, því áliti fagnefndar sem menntmn. er, og hv. allshn. óskaði sérstaklega eftir fyrir 2. umr. um þetta frv. Nú er umræðan farin vel af stað og við erum flest á mælendaskrá í henni, eins og lög gera ráð fyrir, og sinnum þeim skyldum okkar að vera við þingfund, taka þátt í umræðum og fylgjast með þeirri málefnalegu umræðu sem hefur farið hér fram af hálfu stjórnarandstöðunnar um málið. Þar með gefst okkur að sjálfsögðu, virðulegi forseti, enginn tími til að vinna að nefndarálitinu eða sinna þeirri lögbundnu skyldu okkar og þeirri ósk allshn. að skila inn ítarlegu og vönduðu áliti menntmn. sem mætti verða til að beina þessum ólögum í réttan farveg og koma í veg fyrir þann gjörning sem hér vofir yfir þingheimi, þeirri skömm sem blasir við þingheimi ef umrætt frv. verður að lögum. Ég hef þá trú að álit menntmn., þ.e. minni hlutans í menntmn., stjórnarandstöðunnar, geti skipt verulegu máli í þessari umræðu allri. Ég hef bent á það áður að rétt eins og það er með algjörum ólíkindum að Framsfl. skuli ekki viðra viðhorf sín í þessari umræðu eða að hæstv. ráðherrar skuli ekki sýna okkur þann sóma, hinu háa Alþingi, að vera við þingfund, taka þátt í umræðunni, hlýða á spurningar og taka þátt í svörum, sé engin leið, virðulegi forseti, að halda því fram með nokkrum málefnalegum hætti að umræðan um frv. um eignarhald á fjölmiðlum geti farið fram þannig að um sé að ræða vandaða og boðlega umræðu án þess að fyrir liggi álit menntmn. á þessu máli. Menntmn. er lykilnefnd í því, hefur með útvarpslögin að gera og málefni fjölmiðlanna. Þetta mál snertir fyrst og fremst rekstrarumhverfi fjölmiðlanna, ljósvakamiðlanna, prentmiðlanna o.s.frv., og því getur enginn haldið því fram, virðulegi forseti, að hægt sé að fara í þessa umræðu af nokkru viti án þess að álit menntmn. liggi fyrir. Nú höfum við ekki haft nokkurt einasta ráðrúm frá því að fundi nefndar lauk rétt um hálfellefu til að vinna álit okkar og því tek ég undir þá sjálfsögðu ósk félaga minna hér að fundi verði frestað um nokkra klukkutíma þannig að við getum komið saman og unnið nefndarálit okkar og skilað því hér inn í 2. og fyrir 3. umr. um málið.

Ég vil minna hv. þingmann á að þessu máli var vísað til allshn. og bæði meiri og minni hluti allshn. hafa skilað nefndaráliti hér til Alþingis.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hitti naglann á höfuðið áðan þegar hann sagði að hér ríkti einhvers konar uppreisnarhugur, uppreisnarandi. Það fékk mig til að staldra aðeins við, horfa um öxl og rifja upp með sjálfum mér hvernig mál hafa þróast á undanförnum dögum, þ.e. frá því að þetta frv. um fjölmiðlana hóf umferðir sínar hér í þinginu, allt frá því að þessi skýrsla var lögð fram, skýrsla sem mér skilst að ríkisstjórnarliðar hafi legið á vikum saman meðan þeir voru að lesa hana og sjóða saman frv. Þingið fékk síðan --- henni var reyndar lekið í stjórnarandstæðinga, sennilega af einhverjum stjórnarliðum, birtist á heimasíðu hv. þm. Helga Hjörvars og síðan sjálft frv. þar líka daginn eftir, alvarlegur leki úr herbúðum ríkisstjórnarinnar. Þá fyrst fengu stjórnarandstæðingar að sjá hvað var í farvatninu. Síðan liðu örfáir dagar og þá var tekin umræða um þessa merkilegu og miklu skýrslu. Sú umræða var öll með einhverjum eindæmum og rifin í gegnum þingið á lágmarkstíma. Síðan kom frv. og þar var hið sama upp á teningnum. Málið var sent inn í nefnd og þar var allt einnig með endemum, menn höfðu varla tíma til að skila af sér umsögnum. Æ ofan í æ hefur síðan fundarstjórn forseta í þessu máli verið verulega ábótavant og mér finnst hann einhvern veginn vera í því farinu að reyna að troða illsakir við stjórnarandstöðuna og öll tækifæri notuð til þess. Ég verð að segja að það furðar mig mjög, hæstv. forseti, að jafnreyndur og klókur maður skuli halda á spilunum með þessum hætti þegar við vitum að hér er um mjög vandasamt og umdeilt mál að ræða og lítið má út af bera til þess að málin fari einmitt í þann farveg sem þau eru í núna. Brostinn er á einhvers konar skotgrafahernaður á milli stjórnarliða og stjórnarandstöðu, víglínan er gersamlega kyrr, tíminn líður og málin þokast ekkert áfram. Mér finnst þetta alveg óskiljanlegt. Af hverju var ekki hægt að lempa málin til í gær, hæstv. forseti, gefa það t.d. út á miðnætti í gærkvöldi að þingfundi lyki kl. 3 eða 4 svo að menn vissu það og verða síðan við óskum stjórnarandstöðunnar um það að þingfundur í dag hæfist ekki fyrr en klukkan hálfþrjú. Það er alveg morgunljóst, hæstv. forseti, að umræðan væri komin miklu lengra á veg ef orðið hefði verið við þessum einföldu og frómu óskum stjórnarandstöðunnar. Ég verð að fá að segja það, hæstv. forseti, að það er í mínum huga mikil ráðgáta hvernig þér hafið haldið á málum í þessari fundarstjórn, vitandi að þetta hlyti að fara svona, jafnreyndur maður í stjórn þingsins.

Ég vil áminna hv. þingmann um að tala til forseta Alþingis með viðeigandi hætti. Ég vil einnig minna á að ég féllst á það að ræða við formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar klukkan 12 á miðnætti og beið þess niðri í forsetaherbergi að þeir kæmu til fundar við mig. Mig minnir að þeir hafi ekki sýnt sig fyrr en kl. hálftvö.

Hæstv. forseti. Þegar fjallað var um fundarstjórn forseta einhvern tíma eftir miðnættið í nótt og sú umræða hafði staðið nokkuð lengi benti ég á að skynsamlegra hefði verið að verða við þeirri ósk sem þá var uppi um að gert yrði stutt fundarhlé á meðan menn skoðuðu hvort hægt væri að ná samstöðu um vinnubrögð en að láta umræður um fundarstjórn forseta standa svo lengi sem þá hafði verið. Nú gerist það aftur að hæstv. forseti vill ekki verða við því að menn fái að klára sín mál í nefndum og hér hafa staðið umræður um fundarstjórn forseta um langa stund. Ég segi alveg eins og er að það er orðið ljóst að ekki hefur orðið tímasparnaður af því að koma ekki til móts við stjórnarandstöðuna í þessu máli. Ég held að það yrði tímasparnaður af því og væri skynsamlegt hjá hæstv. forseta að fresta nú þessum fundi, gefa nefndum þingsins sem eftir eru --- reyndar er fundur að fara að hefjast í iðnn., skilst mér, núna í hádeginu --- tækifæri til að fara yfir sín mál og reyna að klára þau álit sem til var stofnað heldur en að vera í ósætti við stjórnarandstöðuna með framgang mála hér, eins og raun ber vitni. Mér finnst hæstv. forseti ekki meta þá stöðu rétt sem er búin að vera uppi gagnvart störfum þingsins og hann þurfi að taka svolítið til í hugskoti sínu og velta fyrir sér hvort hann geti ekki haldið þannig á málum að þeim þoki betur fram en raun ber vitni. Ég legg þetta til í mikilli vinsemd við hæstv. forseta því að ég hef alltaf haft þá von að að því kæmi --- hann er nú farinn að telja daga sína sem forseti Alþingis --- að hann vildi ljúka því starfi með því orðspori að hann hefði þó undir lokin farið að starfa sem hæstv. forseti alls þingsins og með þarfir bæði stjórnarandstöðu og stjórnarliða í huga. Ég hvet hæstv. forseta til að velta þessum hlutum vel fyrir sér því að það verða átök um fleiri mál á þessu vorþingi, ef mig grunar rétt, og hæstv. forseti þarf þá að vanda sig. Annars munu þingstörf standa langt fram á sumar.

Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að formenn þingflokkanna hafi beðið um fundarhlé þegar þeir óskuðu eftir fundi með mér klukkan 12 á miðnætti. Það er rangt.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið farið vítt og breitt um þetta mikla mál og mun ég koma víða við í þeirri umræðu sem fram undan er í þinginu í dag í þessari fyrri ræðu minni um frv. hæstv. forsrh. um eignarhald á fjölmiðlum. Þingheimi til upplýsingar og kannski áminningar ekki síður ætla ég að byrja á því að lesa valinn kafla sem eiginlega fletti upp á sér sjálfur úr grundvallarriti heimspekinnar og allrar undirstöðu undir frjálslynt borgarasamfélag okkar tíma, lýðræðislegt, borgaralegt og frjálslynt samfélag. Bókin kom út árið 1859 og er eftir heimspekinginn John Stuart Mill, mjög merkilegt rit sem liggur til grundvallar flestum nútímastjórnmálastefnum sem hafa lýðræði og lýðréttindi hvers konar að leiðarljósi. Mun ég grípa nokkrum sinnum til hennar í umræðunni. Ég ætla að byrja á öðrum kafla, á bls. 53 í þessu ágæta riti. Bókin er skrifuð árið 1859 í Bretlandi, fyrir 150 árum tæpum, löngu áður en Evrópa gekk í gegnum tvær heimsstyrjaldir sem skóku hana sundur og saman. Setti óhug að mörgum á þeim tímum um hvað yrði um mannréttindi, lýðréttindi og frelsi hvers konar. En upp reis álfan og frelsið var endurreist með lýðréttindum hvers konar og að sjálfsögðu liggur þar til grundvallar prentfrelsið, málfrelsið og réttur okkar til tjáningar, eigna og athafna. En þessi varnaðarorð skrifaði John Stuart Mill fyrir 150 árum. Árið 1859 talar hann um liðna tíð, að einu sinni hafi þurft að gera það sem á eftir kemur í setningunni. Með leyfi forseta: ,,Annar kafli. Um hugsunarfrelsi og málfrelsi. Sú tíð,`` segir John Stuart Mill árið 1859, ,,er nú vonandi liðin, er verja þurfti prentfrelsið með ráðum og dáð sem eina helztu tryggingu gegn spilltri og ofríkisfullri landstjórn. Nú verður að ætla, að óþarft sé að ráðast með rökum gegn þingi eða stjórn, sem á aðra hagsmuni í húfi en þegnarnir, skipar þeim fyrir um skoðanir og ákveður, hvaða kenningar og rökræður þeir megi heyra. Að auki hafa fyrri höfundar rætt þessa hlið málsins svo oft og með svo ágætum árangri, að ástæðulaust er að fjölyrða um hana á þessum stað.`` Þetta var mat Johns Stuarts Mills, þess mikla heimspekings sem ritaði grundvallarritið Frelsið, eins og ég gat um í upphafi máls míns, um lýðréttindi, frjálslyndi, jafnræði og borgaralegt nútímasamfélag. Hann taldi ekki þurfa að eyða sérstaklega púðri í að færa rök fyrir því að verja þyrfti prentfrelsið með ráðum og dáð. Hann taldi okkur, Evrópubúa á þeim tíma, einfaldlega komin miklu lengra í þróun mannréttinda og uppbyggingu heilbrigðs lýðræðissamfélags en svo að sérstaklega þyrfti að taka það fram í þessu grundvallarriti sem síðar varð, Frelsinu, að verja þyrfti prentfrelsið. Eins og segir hér aftur, með leyfi forseta, ,,sem eina helztu tryggingu gegn spilltri og ofríkisfullri landstjórn``. Ja, hérna. Þetta er merkileg lesning, virðulegi forseti, og ætti að vera okkur öllum áminning um að þó að tíminn líði breytist hlutirnir oft ótrúlega hægt. Oft er eins og við séum komin nokkur árhundruð aftur í tímann þar sem við stöndum í því dag og nótt sólarhringana út að verja prentfrelsið og málfrelsið, eins og segir hér, ,,gegn spilltri og ofríkisfullri landstjórn``. Þetta er einmitt veruleikinn okkar í dag, að mínu mati, virðulegi forseti. Við stöndum í pontu núna dag og nótt, myrkranna á milli, til að verja málfrelsið, prentfrelsið, tjáningarfrelsið, grundvallarmannréttindi okkar Íslendinga gegn ofríkisfulli landstjórn. Það er nákvæmlega það sem við erum að gera hér á hinu háa Alþingi í dag, við erum að verja grundvallarmannréttindi íslensku þjóðarinnar. Þess vegna á það svo ljómandi vel við, virðulegi forseti, að lesa upp úr hinu 150 ára gamla riti Johns Stuarts Mills, Frelsinu, þar sem hann kemst að þeirri niðurstöðu, á þeim tíma á Bretlandseyjum, að ekki þurfi sérstaklega að hafa orð á því að þurfa að verja prentfrelsið og málfrelsið gegn spilltri og ofríkisfullri landstjórn eins og hann segir. Tímarnir breytast, og oft til hins verra. Við stöndum í þeim pólitísku sporum uppi á Íslandi í dag að vera að verja málfrelsið og prentfrelsið gegn ofríkisfullri landstjórn. Sú er akkúrat staðan, svo merkilegt og sorglegt sem það er, virðulegi forseti, að tíma Alþingis skuli þurfa að verja í slíka hluti í stað þess að slíkt sé löngu að baki sem sjálfsagðir hlutir okkar borgaralega lýðræðissamfélags. Ég mun jafnvel koma síðar við í þessu ágæta riti eftir John Stuart Mill. Víkur þá sögunni 150 ár fram í tímann og að fundi menntmn. í morgun þar sem við fengum, að þrábeiðni okkar, fulltrúa stjórnarandstöðunnar í menntmn., vísinn að því hvernig lýðræðislegt nefndarstarf fer fram. Við fengum sýnishorn af því. Við fengum ekki að taka þátt í lýðræðislegu nefndarstarfi vegna þessa máls. Því fer víðs fjarri en við fengum hins vegar smáleikrit. Tveggja klukkustunda leikrit var sett á svið þar sem við fengum að þykjast koma að þessu máli. Við fengum að þykjast vera að spyrja gestina, reyndar afskaplega upplýst og gott fólk. Allir vita samt að aðkoma menntmn. að málinu er bara skrípaleikur. Við fengum í rúma tvo klukkutíma í morgun að þykjast vera að vinna að þessu frv. um eignarhald á fjölmiðlum. Það var svo sem ósköp skemmtilegt og upplýsandi að taka þátt í því að þykjast vera að vinna að þessu máli og þykjast starfa eftir lýðræðislegum leiðum og lýðræðislegum hefðum. Stundum er allt betra en ekkert, virðulegi forseti. Það má kannski segja sem svo í þessu tilfelli en við munum að sjálfsögðu nýta okkur þær upplýsingar sem þar komu fram til að fylgja málstað okkar og máli eftir á hinu háa Alþingi. Sem sagt, 150 ár fram í tímann, og þar fengum við á fund okkar það prýðilega fólk Herdísi Þorgeirsdóttur, doktor í fjölmiðlalögum, Sigurð G. Guðjónsson, forstjóra Norðurljósa, Styrmi Gunnarsson, ritstjóra Morgunblaðsins, Gunnar Smára Egilsson, ritstjóra Fréttablaðsins og Magnús Ragnarsson, forstjóra Íslenska sjónvarpsfélagsins, eiganda Skjás 1. Það var fróðlegt að heyra viðhorf þeirra en við, virðulegi forseti, óskuðum eftir mörgum öðrum ágætum fræðimönnum, fréttamönnum og öðrum. Ég ætla að nefna þá hér til að það hafi komið fram hvernig menntmn. vildi nálgast þetta mál, hvernig við vildum koma að þessu máli og hvernig við sáum það fyrir okkur þegar við hófum störf og settum saman listann yfir þá sem við vildum hitta. Við ályktuðum að við værum að fara í a.m.k. vikuvinnu, úti á nefndasviði við að taka á móti gestum, viða að okkur upplýsingum og draga saman allar þær upplýsingar sem við teljum að þurfi til að við getum skilað boðlegu og vitrænu áliti nefndarinnar. Í því ljósi óskuðum við eftir eftirtöldum fulltrúum og að sjálfsögðu töldum við að meiri hlutinn í nefndinni vildi bæta við og við fengjum þá enn fleiri gesti á fund okkar, þeir mundu skipta tugum og við yrðum, eins og ég segi, a.m.k. í viku að vinna að þessu máli. Þeir sem við óskuðum eftir, fulltrúar stjórnarandstöðunnar, voru Gunnar Helgi Kristinsson, Háskóla Íslands, áðurnefnd Herdís Þorgeirsdóttir, Hilmar Thor Bjarnason, Háskóla Íslands, Kjartan Ólafsson, Háskólanum á Akureyri, Ragnar Karlsson, Hagstofu Íslands, Ólafur Harðarson, Háskóla Íslands, Róbert H. Haraldsson heimspekingur, háskólanum og að sjálfsögðu Þorbjörn Broddason sem skilaði ítarlegu og vönduðu áliti inn til allshn. Okkur þótti það algjört grundvallaratriði að fá að hlýða á viðhorf hans. Af höfundum fræðibóka um fjölmiðla óskuðum við sérstaklega eftir að hitta Birgi Guðmundsson, Hannes Hólmstein Gissurarson og Stefán Jón Hafstein, allt að magra mati mikils verðir fræðimenn sem við töldum mikinn hag fyrir nefndina að fá að hlýða á. Af reyndum blaða- og fréttamönnum óskuðum við t.d. eftir að fá að hitta Jóhann Hauksson, Jón Ásgeir Sigurðsson, Halldór Halldórsson, Agnesi Bragadóttur, Kára Jónasson, Egil Helgason, Jóhönnu Vigdísi Hjaltadóttur, Elínu Hirst, Brynhildi Ólafsdóttur, Ólaf Sigurðsson, Árna Bergmann og Odd Ólafsson. Að sjálfsögðu töldum við að stjórnarliðar mundu bæta fjölda reyndra frétta- og blaðamanna við þennan hóp. Þetta var alls ekki tæmandi listi heldur nöfn reyndra fjölmiðlamanna sem skaut upp í hugann akkúrat á þeirri stuttu stundu sem við vorum að setja listann saman. Hvað varðaði ritstjóra og aðra faglega yfirmenn fjölmiðla nefndum við sérstaklega Styrmi Gunnarsson, Illuga Jökulsson, Mikael Torfason, þá tvo ritstjóra þess blaðs, DV, sem kannski hefur sætt hvað harðastri gagnrýni og ofstækisfullri gagnrýni stjórnvalda, Gunnar Smára Egilsson, Boga Ágústsson, Sigríði Árnadóttur, Pál Magnússon, Rúnar Gunnarsson og Sverri Agnarsson. Þetta voru hinir faglegu og ritstjórnarlegu yfirmenn fjölmiðla sem við óskuðum eftir. Í raun og veru var meginmálið, má kannski segja, í kröfu okkar að fá að hitta fulltrúa frá félögum innan atvinnugreina menningarinnar og fulltrúa Blaðamannafélagsins og Félags fréttamanna sem þetta mál snertir fyrst og síðast. Hvernig sem allt saman veltur standa peningamennirnir af sér áföllin en það er fólkið sem vinnur á miðlunum, fólkið sem hefur lifibrauð sitt af því að starfa kringum eða á þessum miðlum sem frv. snertir fyrst og fremst. Það er það fólk sem við vildum fá að heyra í, heyra hvaða mat það legði á stöðuna og hvernig það sæi fyrir sér að mál mundu þróast. Fyrst ég er kominn að þeim þætti ræðu minnar langar mig að fylla upp í þá mynd sem hefur orðið svolítið út undan í umræðunni sem hefur eðli málsins samkvæmt snúist meira um stjórnarskrána og pólitíska tilurð þessa máls, af hverju hæstv. forsrh. óð fram á völlinn með sértæk lög á fjölmiðla Norðurljósa einungis til að brjóta fyrirtækið á bak aftur, sprengja það upp þannig að það yrði leyst upp og yrði ekki til staðar sem slíkt. Við þessu urðu að sjálfsögðu feiknarleg viðbrögð hjá starfsmönnum þessara miðla sem skipta hundruðum. Skyldi engan undra að viðbrögð fólks yrðu sterk þegar það upplifir að sjálfur hæstv. forsrh. fari með báli og brandi gegn því, lífsafkomu þess og það sjái fyrir sér að hann muni keyra í gegnum þingið á örfáum dögum frv. sem kippir fótunum undan lífsafkomunni, eða stefnir henni alltént í verulega hættu. Það er alveg morgunljóst að ef frv. verður að lögum mun þrengja svo að starfsemi Norðurljósa að fyrirtækið mun þurfa að draga verulega saman seglin. Ég ætla sérstaklega að vitna til orða forstjóra Norðurljósa, Sigurðar G. Guðjónssonar, af fundi nefndarinnar í morgun. Aðspurður um möguleg áhrif á Norðurljós fullyrti hann einfaldlega að Norðurljós mundu ekki lifa í núverandi mynd. Þau þyrftu að losa sig við stærsta hluthafann og ákveðna miðla. Svo ræddi Sigurður um bótaskylduna, upp á 2,5--3 milljarða væntanlega, miðað við virði félagsins í dag. Það sem eftir stendur þegar, og ef, frv. verður að lögum og þessi aðför að lýðræðinu hefur tekist, þetta áhlaup á Norðurljós átt sér stað, verður að sjálfsögðu fyrsta skrefið fyrir fjárvana fyrirtæki að draga saman seglin í innlendri dagskrárgerð og fréttaþjónustu. Tilgangur frv. er í orði kveðnu að efla fjölbreytni í fjölmiðlun og skjóta stoðum undir lýðræðislega umræðu en með samþykkt þess þyrfti þetta stóra fyrirtæki að draga verulega úr innlendri dagskrárgerð og fréttaþjónustu hvers konar. Frv. mundi fyrst og fremst bitna á þessu, dregið yrði verulega úr fréttaþjónustu sem kostar Íslenska útvarpsfélagið, Norðurljós, yfir 300 millj. á ári. Nefndi forstjórinn að ef menn litu einungis þannig á málið væri sú staða uppi að menn færu að sýna ameríska þætti eins og Simpsons og Friends, færu niður á sama plan og hver önnur vídeóleiga, að sýna vinsæla þætti sem hafa ágætt áhorf, kosta smámuni miðað við það að halda úti fréttaþjónustu sem ekkert knýr fyrirtækið til að gera en er, eins og allir vita, geysilega mikilvægur þáttur í allri fjölmiðlaflóru okkar. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa útdrátt úr nokkrum tölvupóstum sem ég hugsa að flestir hverjir hafi borist okkur þingmönnum öllum. Þeir skiptu tugum, ekki hundruðum en þeir gætu hafa farið yfir 100. Þetta voru allt persónuleg bréf sem starfsfólk hinna ýmsu fjölmiðla í eigu Norðurljósa skrifaði eitt og óstutt. Ekki var um fjölsendingu að ræða, staðlaðan fjölpóst sem fór til þingmanna, heldur var hér um að ræða mjög persónulegar hugleiðingar þessa fólks sem upplifir það að stjórnarflokkarnir, Sjálfstfl. og Framsfl., haldi uppi áhlaupi á það fyrirtæki sem það starfar hjá með það að markmiði að brjóta það á bak aftur með þeim afleiðingum að hluti þess gæti misst vinnu sína. Þá ætla ég, með leyfi forseta, að vitna til nokkurra tölvupósta án þess að nefna nöfn þess fólks sem þá ritar, enda hef ég ekki óskað leyfis bréfritara til að birta nöfn þeirra hér. Það er líka algjör óþarfi. Um er að ræða starfsfólk Norðurljósa, fólk sem vinnur við innkaup á efni, þýðingar, fréttaflutning, auglýsingasölu, fólk sem vinnur við flesta þá þætti sem lúta að rekstri fjölmiðla hjá Norðurljósum. Með leyfi forseta: ,,Ágætu þingmenn. Eins og þið vitið var lagt fram á Alþingi í gær frumvarp sem skerðir tilvistarmöguleika frjálsra ljósvakamiðla. Í framhaldi af því langar mig að segja ykkur frá helstu persónulegum hugrenningum mínum þessa dagana. Ég er fimmtugur. Hóf störf hjá Íslenska sjónvarpsfélaginu síðla árs árið 1989. Síðan varð það að Íslenska útvarpsfélaginu og þá að Norðurljósum. Áður hafði ég unnið hjá Sambandinu frá 1976. Þar áður hafði ég aðeins unnið sumarstörf og störf til skemmri tíma á meðan ég var að finna mína hillu í lífinu. Það væri því synd að segja annað en að ég hafi verið húsbóndahollur í gegnum tíðina en ókosturinn við þetta er náttúrlega sá að reynslan á atvinnumarkaði var heldur fábrotin.`` --- Síðan rekur maðurinn að honum hafi fundist hann detta í þann lukkupott að fá starf hjá einum miðla Norðurljósa. Því spyr hann: ,,Hvernig getur einn maður haft þau áhrif að heilu lagabálkarnir fara í gegnum Alþingi landsins, aðeins ef hann beitir sér fyrir þeim? Hvernig stendur á því að einn maður má samkvæmt honum sjálfum ráða heilu Alþingi en annar maður má ekki eiga ráðandi hlut í fjölmiðlum? Hvernig stendur á því að sumir samflokksmenn hans sem eru andvígir frumvarpinu segja ekki neitt? Hvernig stendur á því að samflokksmenn mannsins á þingi viðurkenna í einkasamtölum að þeir séu algjörlega ósammála frumvarpinu, en að þeir missi vinnuna (þingmennskuna) ef þeir makki ekki rétt? Skyldi ráðherrann hafa aðra sýn á málið ef Ólafur Ragnar Grímsson hefði aldrei verið kosinn forseti? Hvernig á ég að fara að því að kljúfa afborganir af skuldbindingum mínum ef ég missi vinnuna í kjölfar þess að lögin nái fram að ganga á Alþingi? Þessum skrifum er ekki ætlað að kryfja stöðu fjölmiðla á landinu,`` segir bréfritari, ,,enda eru mér fróðari menn um þau mál hæfari til þess. Ég er bara að hugsa um mig sjálfan, fjölskyldu mína og afkomu okkar.`` Síðan kemur fróðleg setning, virðulegi forseti, og kannski dapurleg í ljósi stöðunnar og þess meiri hluta sem fer núna með ofbeldi á Alþingi: ,,Við höfum alltaf kosið Sjálfstæðisflokkinn í gegnum þykkt og þunnt. En nú er okkur ljóst að við verðum að fara að leita okkur að öðrum vettvangi fyrir atkvæðin okkar. Því miður þá eyddum við þeim á þann flokk síðast. Ég vildi að ég hefði vitað þá það sem ég veit í dag. Í dag sé ég mjög eftir þeim atkvæðum. Flokkurinn kom illa út úr þeim kosningum, tapaði reyndar, og svo virðist sem nú sé verið að hefna sín á þeim miðlum sem reyndu að vera með gagnrýna umfjöllun um þjóðmálin þá. Ég bið ykkur öll,`` segir hann við þingheim ,,einlæglega að greiða þessu frumvarpi ekki atkvæði ykkar. Sum ykkar virðast hreinlega verða að gera það af því að ykkar eigin störf væru annars í hættu, en hafið það í huga að það vinna fleiri hjá Norðurljósum en þingmenn eru og fleiri mundu missa vinnuna hér en hjá ykkur. Fólk ætti erfiðara með að fá aðra vinnu en þau ykkar sem hugsanlega munduð missa vinnuna ef velvilji Ráðherrans hyrfi.`` --- Með stórum staf. --- ,,Hann ræður jú öllu. Með vinsemd.`` Signaterað af bréfritara. Þetta var eitt bréf af mörgum. Ég ætla að vitna hérna í fleiri, enda varpa þau ljósi á stöðuna. Þau varpa ljósi á þann þátt málsins sem lýtur að starfsfólki þessara miðla á þessum örsmáa fjölmiðlamarkaði sem er í okkar litla og ágæta landi. Fyrir aðeins örfáum mánuðum römbuðu frjálsu miðlarnir flestir, fyrir utan Morgunblaðið, bókstaflega á barmi gjaldþrots og fleiri hefðu nú trúað því að miðlar eins og Fréttablaðið og Stöð 2 hefðu einfaldlega farið í þrot ef ekki hefðu komið til nýir hluthafar. Ólíkt því sem mætti ráða af umræðunni af hálfu ráðamanna eru þeir reyndar nokkrir en ekki aðeins einn. Ætli fólkið sem vinnur á miðlunum hafi ekki hugsað þá og margir aðrir að sama væri nú hvaðan gott kæmi. Miðlarnir voru endurreistir, tilvera þeirra tryggð um sinn. Markmiðið var, virðulegi forseti, að koma þeim á markað eftir u.þ.b. ár og tryggja þannig dreifða eignaraðild að miðlunum. Fram hefur komið að stærsti hluthafinn í Norðurljósum, Baugur, æskir þess sérstaklega að koma fjölmiðlafyrirtækinu á markað og leysa til baka til sín hluta af þeim fjárfestingum sem fyrirtækið lagði inn í miðilinn í upphafi árs. Það er sjálfsagt mál og gerir frv. enn þá undarlegra í ljósi þeirra markmiða sem fyrirtækið hefur sett sér um rekstur á fyrirtækinu, þ.e. að koma því á markað og tryggja þannig dreifða eignaraðild. Það er ekki eins og Baugur ætli að eiga þetta fyrirtæki í meirihlutaeigu. Mikið gekk á þegar verið var að finna fleiri öfluga hluthafa og fjárfesta til að koma að fyrirtækinu. Eins og þekkt er kom Kári Stefánsson þar að og á, að mig minnir, 15% í Norðurljósum. Öllum þessum fjárfestum var að sjálfsögðu fagnað af þeim hundruðum sem hafa lifibrauð sitt og atvinnu af því að vinna hjá þessum miðlum og að sjálfsögðu af okkur sem unnum frelsi, lýðræði, mannréttindum og hvers konar frjálslyndi í heilbrigðu, lýðræðislegu, borgaralegu samfélagi þar sem grundvallarmannréttindin eru tryggð en þeim ekki kippt í burt að hluta og jafnvel verulegu leyti með einu sértæku lagafrumvarpi sem er stefnt gegn einum einstökum miðli. Þetta var millikafli til að brjóta upp lesturinn á bréfunum. Ég valdi bréfin ekki af neinni sérstakri kostgæfni, frekar af handahófi, af því að öll þau bréf sem mér bárust frá starfsmönnum Norðurljósa verðskulda upplestur á hinu háa Alþingi. Þar tjáir fólkið sig hreint og umbúðalaust á mjög opinskáan hátt um hvernig það upplifir áhlaup stjórnvalda á fyrirtæki sitt, hvernig það upplifir það að stjórnvöld gerðu áhlaup að því að kippa fótunum undan fyrirtækinu sem fólkið vinnur hjá. Næsta bréf, með leyfi forseta: ,,Ágæti þingmaður. Ég tilheyri þeirri undarlegu stétt fólks sem flestir vita að er til og kannast jafnvel við nokkur nöfn sem henni tilheyra, en enginn þekkir að öðru leyti. Ég er sem sagt sjónvarpsþýðandi. Flestir þýðendur eru sjálfstæðir verktakar og er ég í þeim hópi. Fram að þessu hafa stærstu verkkaupar mínir verið Íslenska útvarpsfélagið og Skífan, en frá þessum fyrirtækjum koma sirka 90% tekna minna.`` Þetta bréf, virðulegur forseti, les ég nákvæmlega upp til að varpa ljósi í 2. umr. um málið á það hve marga þetta snertir og þær fagstéttir sem vinna innan þeirrar greinar sem á að flokka undir menningu og miðlun. Að þeim er vegið með fyrirliggjandi frv. En áfram með lesturinn, með leyfi forseta: ,,Af högum mínum er það að segja að ég hef í 20 ár verið með sykursýki og er því afar hentugt fyrir mig að geta hagað vinnutíma eftir eigin hentugleikum og því hvað heilsan leyfir mér hverju sinni.`` --- Svo kemur fram að manneskjan er að nálgast sextugt. --- ,,Þá kem ég að því sem hvílir hvað þyngst á mér þessa dagana. Eftir að hafa fylgst með umræðum um fjölmiðlafrumvarpið að undanförnu og ekki síst á Alþingi í gær byrjaði að myndast þessi líka bansetti hnútur í maganum á mér og það var ekki laust við að ég fyndi til ógleði. Mér sýnist nefnilega að frumvarp þetta sé flausturslega unnið og því fyrst og fremst beint að einu fyrirtæki og eigendum þess og brjóti þar að auki gegn stjórnarskránni en í henni er kveðið á um að eignarréttur sé friðhelgur nema almenningsþörf krefji. Ég hef enn ekki heyrt nein gild rök fyrir slíkri almenningsþörf. Þar af leiðandi get ég ekki séð nein rök fyrir því að knýja svo áhrifaríkt frumvarp í gegnum þingið á síðustu dögum þess. Öll umræða er af hinu góða og vissulega má setja einhverjar reglur um eignarhald á fjölmiðlum en þær verður að ígrunda vandlega. Enn fremur blöskra mér ummæli ráðherra og ýmissa stjórnarþingmanna í garð fréttastofu Stöðvar 2 og ritstjórnar Fréttablaðsins og DV þar sem ráðist er að starfsheiðri fréttamanna og þeir vændir um að vera viljalaus verkfæri í höndum eigenda sinna. Ég vil því skora á þig, ágæti þingmaður, að greiða atkvæði gegn því frumvarpi. Þegar það verður að lögum verða þau lög vissulega barn síns tíma, þ.e. tíma geðþóttaákvarðana og einræðistilhneigingar ríkisstjórnar sem með rangindum kennir sig við lýðræði.`` Lýkur því bréfi og hlífi ég bréfritara við nafnbirtingu, enda hef ég ekki farið þess á leit að fá að birta nafn hennar og ætla að hlífa henni við mögulegum afleiðingum þess að koma hér fram undir nafni. Í næsta bréfi kemur annar vinkill á málið, upplýsandi mjög. Manneskjan segir, með leyfi forseta: ,,Ég flutti til Íslands í byrjun september á síðasta ári eftir 16 ára búsetu á Spáni. Fljótlega eftir að ég kom til landsins hóf ég störf mín á Fréttablaðinu sem þá var til húsa á Suðurgötu 10 en hefur síðan flutt starfsemi sína í Fréttahúsið, Skaftahlíð 24. Þessi tími sem ég hef upplifað hjá fyrirtækinu hefur verið mjög gefandi og það hefur einnig verið spennandi verkefni að eiga þátt í uppbyggingu þessara fjölmiðla og sjá þá blómstra. Í dag var ég á starfsmannafundi Norðurljósa þar sem ég fann hlýhug fólksins til þessa fyrirtækis sem það starfar fyrir en jafnframt hræðsluna vegna þess óvissuástands sem nú ríkir. Eftir setu á þessum fundi get ég ekki orða bundist,`` segir bréfritari, og sendir því okkur þingmönnum þessar línur. ,,Stolt af mínu landi, af mínu víkingablóði, af sigri okkar á Bretum í þorskastríðinu, af nóbelsskáldinu okkar, af Snorra-Eddu, af lífsþrótti okkar og þrautseigju, í landi þar sem veðurguðirnir eru oft óvægir við okkur, var ég oft hneyksluð á stjórnmálamönnum Spánar sem létu frændur fá verktakasamning og réðu fjölskyldumeðlimi í hin ýmsu embætti. Oft átti ég samræður við spænska vini mína þar sem ég tjáði þeim að slíkt væri óhugsandi í því litla samfélagi sem Ísland er.`` Taktu eftir, virðulegi forseti, ,,óhugsandi í því litla samfélagi sem Ísland er,`` segir bréfritari. ,,Síðan þá hafa augu mín verið að opnast meira og meira fyrir þeirri hryggilegu staðreynd að margir (sem betur fer ekki allir) stjórnmálamenn þessa lands eru verri en þeir spænsku og það viðgengst sú spilling að láta almannafé borga persónulegar veislur, að 14 ára barn sé í sendinefnd landsins í utanlandsferð, að forsætisráðherra lofar skattalækkunum upp á tugi milljarða en svíkur það og ætlar sér frekar að tryggja sjálfum sér margmilljónaeftirlaun þegar fólkið í landinu býr allt við verri kjör og heilbrigðiskerfið er ekki lengur verndari okkar, heldur óvinur. Þegar lífskjör almennings bötnuðu aðeins með tilkomu Bónusverslana sem stuðluðu að aukinni samkeppni og lækkun vöruverðs, þá var þessum sömu aðilum meinað að reka fjölmiðlafyrirtæki vegna þess að dagblöð í eigu þeirra fjalla ekki nægilega þóknanlega um Forsætisráðherrann,`` er skrifað hér með stórum staf. ,,Vegna þess að hann er óvinveittur okkur ætlar þessi sami forsætisráðherra að setja lög sem hafa áhrif á 700 fjölskyldur í landinu. Lögin taka með beinum og hreinum hætti til 700 fjölskyldna í landinu.`` --- Eins og hér segir í bréfinu: ,,... a.m.k. 2.400 manns sjá vegið að lífsafkomu sinni, allt vegna þess að stjórnvöld geta ekki tekið gagnrýni og vilja hafa það fyrirkomulag sem tíðkast í ráðstjórnarríkjum, að leyfa bara rekstur á fjölmiðlum sem þeim eru hliðhollir. Svo eru þessi stjórnvöld það barnaleg að þau halda að þessi gagnrýni og umfjöllun á þá sé ekki vegna þess að aðgerðir þeirra séu gagnrýnilegar, heldur vegna persónulegrar óvildar eigenda blaðanna á þeim sjálfum. Allur sá fjöldi blaðamanna sem starfa á þessum tveim blöðum er ásakaður af stjórnvöldum um að vinna gegn sinni eigin sannfæringu sem er að skrifa fréttir og segja satt og rétt frá. Ég skora því á alla þingmenn þessa lands að láta ekki geðþóttaákvörðun eins manns hafa áhrif á lýðræði þessa lands, það lýðræði sem tók okkur margar aldir að öðlast og þroska. Einnig skora ég á þetta sama fólk að stofna ekki lífsafkomu 2.400 manns í hættu, en það er tæpt prósent af öllum landsmönnum, en við erum líka,`` eins og segir hér í bréfinu, ,,þegnar þessa lands. Ég skora því á alla þingmenn að samþykkja ekki þetta frumvarp.`` Þetta er magnaður lestur, virðulegi forseti. Til að ramma málið inn og bakka aðeins, þingheimi til upplýsingar og vegna samhengis ræðunnar, ætla ég aftur að vitna í annan kafla bókarinnar Frelsið, eftir John Stuart Mill, algjört grundvallarrit í allri uppbyggingu samfélags, lýðræðis, lýðréttinda, jafnréttis og manneskjulegs samfélags. Ég minni líka á það að John Stuart Mill var mikill frumkvöðull í allri baráttu fyrir réttindum kvenna og jafnréttindum kynjanna. Hann skrifaði fræga bók og frábært rit sem hét Kúgun kvenna. Hún verðskuldar oft tilvitnanir á hinu háa Alþingi þegar við ræðum jafnréttismálin. Ég ætla aftur að vitna í þennan kafla í Frelsinu og minni enn á að hann var skrifaður fyrir 145 árum. Fyrir 145 árum skrifaði heimspekingurinn John Stuart Mill þessa bók, Frelsið, úti í Bretlandi og fjallaði um hvernig frelsinu væri best fyrir komið og það tryggt. Bókin er stórmerkilegt rit og væri eiginlega þeirrar messu virði að hún yrði öll lesin við þessa umræðu um aðförina að frelsinu sem felst í því frv. sem við erum að ræða hér. Ég held að sú lesning væri stjórnarmeirihlutanum ákaflega holl, og prýðilegt að Frelsið eftir John Stuart Mill væri að finna í þingtíðindunum. Hefst þá lesturinn úr völdum kafla. Í upphafi annars kafla sem ber yfirheitið Um hugsunarfrelsi og málfrelsi segir John Stuart Mill fyrir 145 árum --- ég bendi aftur á það eins og ég gat um í upphafi máls míns að Mill talar þarna í þátíð. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Sú tíð er nú vonandi liðin, er verja þurfti prentfrelsið með ráðum og dáð sem eina helztu tryggingu gegn spilltri og ofríkisfullri landstjórn. Nú verður að ætla, að óþarft sé að ráðast með rökum gegn þingi eða stjórn, sem á aðra hagsmuni í húfi en þegnarnir, skipar þeim fyrir um skoðanir og ákveður, hvaða kenningar og rökræður þeir megi heyra.`` Það er akkúrat það sem hér um ræðir, virðulegi forseti. Áfram, með leyfi forseta: ,,Að auki hafa fyrri höfundar rætt þessa hlið málsins svo oft og með svo ágætum árangri, að ástæðulaust er að fjölyrða um hana á þessum stað,`` segir John Stuart Mill fyrir 145 árum. Það er ástæðulaust að hans mati þá fyrir tveimur heimsstyrjöldum og einni og hálfri öld síðan að ræða sérstaklega um mikilvægi prentfrelsis og málfrelsis og hve sjálfsögð lýðréttindi, mannréttindi þetta eru. Það er magnað að lesa þetta rit í samhengi við upplifun Íslendinga, venjulegra Íslendinga sem starfa hjá hinum ýmsu fyrirtækjum og sérstaklega því fólki sem starfar við fjölmiðlun í landinu þar sem oft er erfitt um störf og fólk nánast lifir við það frá degi til dags að búa við óöryggi um afkomu sína og störf. Fyrir utan Ríkisútvarpið og Morgunblaðið hafa miðlarnir staðið á brauðfótum, alveg frá upphafi, alveg frá tímum flokksblaðanna, alveg frá því að tími þeirra leið undir lok og tími hinna frjálsu dagblaða hóf göngu sína. Nýjasta dæmið var þegar Dagblaðið var kæft í ofstækisfullri hægri pólitík þannig að lestur þess hrundi. Það var leitun að þeim sjálfstæðismanni sem bæði tímdi að kaupa blaðið og nennti að eyða tíma sínum í að lesa það ofstæki sem kom fram í ritstjórnarskrifunum. Blaðið sagði oft ágætar fréttir en þegar kom að pólitísku leiðinni var það alveg með ólíkindum. Svo var því bjargað og gefið nýtt líf, blásið í það lífi af nýjum eigendum sem eru m.a. Baugur. Er það svo dæmalaust skammaryrði í íslenskri samfélagsumræðu að það er eiginlega alveg með ólíkindum. Sé ég að undrunarsvipur kemur á hv. þm. Einar Má Sigurðarson sem er að búa sig undir að taka þátt í þessari umræðu hér á eftir. Mun ég lána honum að hans ósk þessa bók. Hann mun lesa hérna annan kafla úr henni en ég las áðan. Aftur að starfsmönnum Norðurljósa og þeim tilfinningum sem hrærast í brjóstum þeirra þegar þeir sjá stjórnvöld, hæstv. forsrh., koma æðandi á fyrirtæki sitt eins og óðan mann með sértækt frv. þeirrar einu gerðar að sprengja upp fyrirtækið, leggja það í rúst, koma því úr rekstri, hafa af þessu fólki vinnuna, allt af því að hann hefur, að sögn, óbeit á eigendum fyrirtækisins. Áfram sleppi ég nöfnum bréfritara og segir hér, með leyfi forseta: ,,Ég starfa sem tæknimaður hjá Íslenska útvarpsfélaginu. Þetta bréfkorn er það fyrsta sem ég rita til nokkurs kjörins fulltrúa á Alþingi Íslendinga. Þessi nýlega ritþörf kemur ekki til af góðu þar sem mér hreinlega ofbýður standardinn á þeirri umræðu sem nú er í gangi um svokallað fjölmiðlafrumvarp og vinnulag það sem haft var við undirbúning þess. Þá þingmenn sem eru tilbúnir til þess að leggja nafn sitt og æru við það vinnulag að hunsa þá aðila sem starfa á fjölmiðli á Íslandi í dag, samanber viðbrögð stéttarfélaga og stjórna miðla við undirbúning að svo stóru máli sem um ræðir, setur verulega niður. Er kjörnum fulltrúum á Alþingi Íslendinga,`` spyr bréfritari, með leyfi forseta ,,sæmandi að væna alla starfandi blaðamenn miðla Norðurljósa um óheiðarleika og eins það að starfa sem viljalaus verkfæri núverandi eigenda Norðurljósa? Alvarlegar fullyrðingar sem dæma sig þó best sjálfar. Vilt þú, kæri þingmaður, að innihald og efni fjölmiðla á Íslandi sé ritskoðað?`` Ég get svarað fyrir mig hérna í miðjum lestri að eins og hjá öðrum hv. þm. stjórnarandstöðunnar er svarið nei við því. Þess vegna stöndum við nú þann frelsisvörð um mannréttindi á Íslandi sem við gerum þessi dægrin gegn þeirri aðför að stjórnarskránni sem hér er um að tefla. Áfram, með leyfi forseta: ,,Fram hefur komið í máli einstakra þingmanna og eins formanns fjölmiðlanefndarinnar að umfjöllun miðla Norðurljósa um þetta mál hafi styrkt þá í þeirri trú að lagasetningar sé þörf. Þetta eru varasöm rök fyrir lagasetningu. Til að undirstrika hve þetta frumvarp virðist lítt grundað, sé því ætlað að auka á fjölbreytileika fjölmiðlaflórunnar og styrkja lýðræðislega umræðu í landinu, þá er það lagt til að markaðsráðandi aðilar í annarri atvinnugrein geti ekki átt hlut í útvarpsstöðinni Sýn eða unglingastöðinni Popp tíví, en þeir mega eiga DV. Þær fullyrðingar sem fram hafa komið í umræðunni undanfarna daga um að eignarhald fjölmiðla Norðurljósa setji hömlur á að andstæðar skoðanir fái að koma fram í fréttamiðlum Norðurljósa eru dæmalausar og krefjast ábendinga frá þeim sem svo haga máli sínu. Sé ástæðan sú ein fyrir mismunandi reglum um eignarhald á prent- og ljósvakamiðla að tíðnibönd þau sem ljósvaki notar séu takmörkuð auðlind þá skal bent á að ekki hefur enn komið til þess, mér vitanlega, að lögaðila með útvarpsleyfi hafi verið neitað um tíðnileyfi, hvorki til sjónvarps- né útvarpssendinga. Kæri þingmaður. Vinsamlega kynntu þér þetta stóra mál frá eins mörgum hliðum og þér er unnt að komast yfir og taktu afstöðu út frá þinni eigin sannfæringu. Þannig og aðeins þannig er hægt að meta þig réttlátan út frá þínum gjörðum.`` Signaterað af bréfritara. Það er að mörgu leyti átakanlegt að fá svona lesningu beint í æð, bréf sem fólkið skrifar í því uppnámi og jafnvel þeirri hræðslu sem það finnur til, þeim ótta sem það finnur til um lífsafkomu sína. Allir þekkja þá tilhugsun, a.m.k. flestir, hvernig er að standa frammi fyrir því að vita ekki hvað morgundagurinn ber í skauti sér hvað varðar lífsafkomu og það að brauðfæða fjölskyldurnar. Því hlýtur það að vekja undrun að við tilurð og tilbúning þessa lagafrumvarps forsrh. skuli ekki sérstaklega hafa verið gætt að því að afkoma starfsmanna væri tryggð í gegnum starfsmannafélög þeirra, Blaðamannafélagið, Félag fréttamanna og önnur starfsmanna- og fagfélög sem þau heyra undir, VR o.s.frv. Enda höfum við heyrt hvernig hluti af verkalýðshreyfingunni hefur brugðist við, Alþýðusambandið, BSRB, Rafiðnaðarsambandið. Allir þessir aðilar hafa farið hamförum gegn frv. svo og þeir aðilar vinnumarkaðarins, ef svo má að orði komast, sem hafa komið að málinu líka, eins og Verslunarráðið, Samtök atvinnulífsins og fleiri. Allir fordæma frv., dæma það ónýtt, út í hafsauga og kallað eftir því að menn dragi það einfaldlega til baka og fari að ráði frænda okkar Norðmanna sem hafa varið fjórum eða fjórum og hálfu ári í að endurskoða fjölmiðlalögin sín. Þar voru sett lög á fjölmiðla sem mundu þó hér uppi á hinu undarlega Íslandi þykja gríðarlega frjálslynd lög í ljósi þess frv. sem liggur fyrir Alþingi. Ég efast um að nokkur mundi taka eftir slíkri lagasetningu eftir þá orrahríð sem hefur geisað í sölum Alþingis og úti á götum Íslands og meðal borgaranna eftir að lýðnum varð ljóst að þetta frv. væri ekki bara hótun eða hótfyndni, heldur rammasta alvara. Það er alveg með ólíkindum, virðulegi forseti, í hvaða stöðu við erum og ágætt að hafa það í huga meðan við hlýðum á raddir þeirra sem vinna á miðlunum. Ég hef ákveðið að verja meginmáli mínu í þessari ræðu í það að miðla sjónarmiðum og röddum fólksins sem vinnur á miðlunum. Það var, eins og ég sagði áðan, átakanlegt að lesa sig í gegnum þá tugi tölvupósta sem okkur bárust frá starfsmönnum fyrirtækja Norðurljósa og að setja sig með þeim hætti inn í það hugarástand sem skapast á þessum fjölmiðlum þegar fólkið finnur vegið að afkomu sinni, og nánast án nokkurrar umræðu. Fjögur ár í Noregi, 14 dagar á Íslandi. Það er hryggilegt að þurfa að standa hér þann frelsisvörð sem við stjórnarandstöðuþingmenn stöndum þessi dægrin eftir tilkomu þessa máls. Að sjálfsögðu á að ræða stöðu fjölmiðla, að sjálfsögðu á að ræða og endurskoða rammann utan um fjölmiðla hvenær sem er, alltaf, síbreytilega og í ljósi aðstæðna og breytinga á markaði hvers konar. En að keyra málið fram með því offorsi sem hér er gert heyrir til algjörra undantekninga. Er fátítt í veröld víðri að svo sé staðið að lagasetningu. Að næsta bréfi. Þar skrifar maður sem vinnur að fréttamiðlun nokkurs konar á einum af miðlum Norðurljósa. Með leyfi forseta: ,,Kæri þingmaður. Ég er enn ekki búin/n að heyra rökin fyrir því að það verði að afgreiða þetta frv. á þessu þingi frekar en á haustþingi. Það er einlæg ósk mín að þið endurskoðið þetta frumvarp í núverandi mynd og leyfið fleiri aðilum að koma með ábendingar að vinnslu þess fyrir haustþing. Fyrir mér liggur það eins kristaltært og það gerist að engum, já engum, er gert gagn með því að flýta frumvarpinu í gegn með svo miklum asa eins og stefnir hér í. Ég hef starfað í útvarpi frá því á menntaskólagöngu árið 1989 og hef notið þeirrar lukku að fá að alast upp með frjálsu útvarpsstöðvunum alveg frá því sex árum eftir að einokun RÚV á útvarpsmarkaðnum var afnumin. Á þessu tímabili hef ég lært meira en nokkur skólaganga kennir um fjölmiðla um hvernig útvarpsrekstur þrífst á þessu litla landi og því gremst mér að horfa upp á forsætisráðherra ana svo hratt áfram með þetta mikilvæga mál. Ekki ein einasta útvarpsstöð hefur lifað af án þess að þurfa að hætta rekstri einhvern tíma á líftíma sínum án samstarfs við annan miðil enda ekki um stóran markað að ræða. Á milljón manna markaði yrði það hugsanlega hægt en ekki á 290 þúsund manna markaði. Ég bið ykkur alþingismenn vinsamlega að skoða alla möguleika sem í boði eru ásamt réttum fagaðilum og fresta því að afgreiða frumvarpið í svo miklum flýti. Ég er fullviss um að hægt er að lenda á sanngjarnri niðurstöðu sem verður ekki til þess að hundruð ef ekki þúsundir missi vinnuna að ástæðulausu. Með von um jákvæð viðbrögð við afgreiðslu frumvarpsins.`` Já, það er vonandi að vonin lifi í brjóstum þessa fólks þó að svo fari fram sem horfir að frv. verði böðlað í gegnum þingið á þeim ógnarhraða sem hér um ræðir. Þarf nú mikið samstillt átak stjórnarandstöðunnar allrar til að tryggja að málið fái a.m.k. grundvallarmálsmeðferð. Hef ég komið nokkrum sinnum að því í umræðunni síðasta sólarhringinn hér úr ræðustól Alþingis hvernig menntmn. þingsins var fótumtroðin og henni nánast gert ókleift að koma að málinu, máli sem heyrir fyrst og síðast undir menntmn. Henni var nánast haldið frá málinu þó að lítils háttar og hálfgerð spaugstofa væri sett á svið þar sem við fengum að þykjast vera að vinna að málinu og þykjast vera með lýðræðislega aðkomu að þessu mikilvæga máli. Það vekur manni þá spurn: Af hverju tilkynntu menn bara ekki einfaldlega hér að nefndin fengi ekkert að koma að málinu? Hún á að skila áliti einhvern tíma í dag inn í 2. umr. eða fyrir 3. umr. þegar málið er langt komið og búið að fara meginhring sinn í gegnum meðferð hv. Alþingis. Þetta er alveg með ólíkindum. Þá er það síðasta bréfið sem ég valdi af handahófi úr því bréfasafni sem okkur þingmönnum barst frá starfsmönnum Norðurljósa. Vil ég nota tækifærið og þakka starfsmönnunum fyrir að hafa fyrir því að senda okkur þessi bréf og upplýsa okkur um það hvernig þeim er innan brjósts í þeirri aðför sem hér á sér stað að atvinnufrelsi í landinu og lífsafkomu þeirra. Hefst þá lesturinn, með leyfi forseta: ,,Háttvirti þingmaður. Gerir þú þér grein fyrir því að afdrif fjölda manna eru í þínum höndum? Ef þú greiðir atkvæði með fjölmiðlafrumvarpinu óbreyttu ertu ábyrgur fyrir því að fjöldi starfsmanna gæti misst lífsviðurværi sitt. Hvernig eiga foreldrar að útskýra fyrir börnum sínum atvinnumissinn sem getur haft afdrifaríkar afleiðingar á jafnt hjónaband sem og fjárhagslegt öryggi fjölskyldunnar? Atvinnuleysi er döpur staðreynd og er æ algengara að háskólamenntað fólk sé atvinnulaust til lengri tíma. Langar þig að bera ábyrgð á óhamingju fjölda kvenna, karla og barna? Metur þú tryggð þína við flokkinn og frama í stjórnmálum meira en velferð fólksins sem fól þér með fullu trausti að vernda land og þjóð? Vilt þú ekki frekar láta minnast þín í sögunni sem þingmannsins sem hlustaði á almenning og bjargaði frjálsum fjölmiðlum frá glötun heldur en þess sem studdi forustu sína út í rauðan dauðann?`` ---  Þess vegna óskuðum við, fulltrúar stjórnarandstöðunnar í menntmn., sérstaklega eftir því að fulltrúar þessa fólks, fulltrúar fagfélaganna, allra þeirra hópa sem hafa atvinnu sína á miðlunum kæmu á fund menntmn. og gerðu nefndinni grein fyrir viðhorfum sínum. Eins og ég sagði áðan lifa peningamennirnir áföllin af og þeirra bök bogna ekki svo glatt þó að einhverjir molar hrjóti af borðum þeirra. Það er fólkið sem vinnur hjá miðlunum, það eru þessir 700 starfsmenn, þessir 2.400 fjölskyldumeðlimir, sem eiga hlut að máli, sem skipta öllu máli við meðferð þessa máls. Það er alveg með ólíkindum hvernig hægt er að keyra jafnmikilsvert mál í gegnum þingið með það fyrir sjónum hvað þetta snertir ofboðslega marga Íslendinga auk þess að brjóta trúlega öll mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar fyrir utan það sem lýtur að trúfrelsinu. Mundi nú einhvers staðar heyrast hljóð úr horni ef svo væri farið að ýmsum öðrum fyrirtækjum í öðrum atvinnugreinum Íslandsbyggðar allrar. Þarf oft minna til til að allt ætli af göflunum að ganga. En áfram með bréfið úr Hafnarfirði, með leyfi forseta: ,,Skoðanakannanir sýna að 70% þjóðarinnar`` --- eitthvað hefur mælst held ég yfir 80% núna --- ,,eru á móti fjölmiðlafrumvarpinu óbreyttu. Er almenn undrun og hneykslan meðal almennings á vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar. Hvernig stendur á því að frumvarpinu er þrýst í gegn á ljóshraða þegar fjöldi löglærðra manna hefur lýst því yfir að frumvarpið sé afturvirkt og brjóti í bága við stjórnarskrá? Ríkið getur verið að skapa sér skaðabótaskyldu sem getur numið milljörðum króna ef lögin fara í gegn. Er samfélagið aflögufært um slíka upphæð?`` spyr bréfritari. ,,Hvers vegna var skýrslan hrifsuð af fjölmiðlanefndinni áður en henni gafst færi á að kanna hvort tillögurnar í skýrslunni stæðust EES-samninginn? Hvað er það sem segir að markaðsráðandi fyrirtæki misnoti aðstöðu sína meira en fyrirtæki sem er ekki með markaðsráðandi stöðu? Er ekki meira í húfi fyrir fyrirtæki með litla markaðshlutdeild en fyrirtæki sem er búið að tryggja sér markaðsráðandi stöðu? Andrúmsloftið var dauft en spennuþrungið á starfsmannafundi Norðurljósa í morgun,`` segir bréfritari. ,,Starfsfólk Norðurljósa er búið að ganga í gegnum miklar hremmingar um margra ára skeið. Loksins var farið að sjá til sólar. Starfsfólkið er með kvíðahnút í maganum og grátstafinn í kverkunum. Nú á að fórna starfsfólki Norðurljósa í baráttunni um völdin. Starfsfólk Norðurljósa er hið raunverulega fórnarlamb í deilu Davíðs Oddssonar og Jóns Ásgeirs. Því er það ljóst að eigendur Norðurljósa munu fá skaða sinn bættan á sama tíma og lífi starfsmanna er rústað. Allir hér eru sammála um að það þarf lagasetningu um eignarhald á fjölmiðlum en þingheimur verður að gæta hagsmuna okkar, starfsmanna Norðurljósa. Við höfum minnst áhrif en mestu að tapa. Eina von starfsmanna er sú að þú, þingmaður góður, látir hjartað og vilja almennings ráða för og leggir til þær breytingar sem tryggja að hagsmunum okkar sé ekki fórnað á altari sérhagsmunanna. Atkvæðisréttur á Alþingi Íslendinga felur í sér mikla ábyrgð. Nú er framtíð okkar í hendi þér. Ekki bregðast trausti okkar. Kapp er best með forsjá.`` Signaterað af þessari mjög svo pennafæru konu úr Hafnarfirði sem ég hvet hér mjög eindregið til áframhaldandi skrifta, enda er þetta prýðilegur texti og vel skrifaður. Að svipuðu máli. Umsögn barst frá Blaðamannafélagi Íslands sem margir þessir starfsmenn sem ég er að vitna til eiga aðild að. Allshn. barst umsögn frá Blaðamannafélaginu og ætla ég að renna í gegnum hana. Hún er skorinorð og ber þess að sjálfsögðu merki að félaginu var ekki frekar en fagnefndum þingsins gefinn nokkur einasti tími til að vinna að einhverju faglegu og ítarlegu áliti. Félagið dregur hér samt saman ágætan texta þar sem fram koma viðhorf félagsmanna. Með leyfi forseta: ,,Aðalfundur Blaðamannafélags Íslands, haldinn 26. apríl 2004, lýsir harðri andstöðu við frumvarp ríkisstjórnarinnar um eignarhald á fjölmiðlum, en verði það að lögum munu strangari reglur gilda um slíkt eignarhald hér á landi en í flestum viðmiðunarlöndum okkar. Með frumvarpinu er starf hundruða manna sett í uppnám og lífsviðurværi þúsunda í óvissu. Blaðamannafélagið hvetur alþingismenn til að taka málið til ítarlegrar skoðunar, ábyrgð þeirra er mikil, enda getur frumvarpið ef það verður að lögum leitt til þess að fjöldi manna missi vinnu sína,`` segir hér í áliti Blaðamannafélagsins. Áfram, með leyfi forseta: ,,Frumvarpið, eins og það liggur fyrir, er til þess fallið að draga úr mætti frjálsra fjölmiðla á Íslandi og skerða möguleika þeirra til framþróunar. Það veikir þessa fjölmiðla fjárhagslega, sem leiðir til þess að þeir verða vanmáttugri í gagnrýnni umfjöllun um málefni samfélagsins og síður líklegir til að veita valdhöfunum nauðsynlegt aðhald.`` Gæti nú verið, virðulegi forseti, að þarna hafi Blaðamannafélagið komist að kjarna málsins, að hið sértæka frv. sé sett fram til að kippa fótunum undan Norðurljósum? Hver veit nema það sé einmitt hugsunin á bak við það? Að veikja hina frjálsu fjölmiðla þannig að þeir verði, eins og hér segir, ,,vanmáttugri í gagnrýnni umfjöllun um málefni samfélagsins og síður líklegir til að veita valdhöfunum nauðsynlegt aðhald``? Skyldi þó aldrei vera, virðulegi forseti, að eitthvað slíkt byggi hér að baki. Við fáum það kannski upplýst síðar í umræðunni þegar þingmenn stjórnarflokkanna hefja upp raust sína nú í 2. umr. um málið. Lítið hefur spurst til þeirra frá því að formaður allshn., virðulegur mjög, mælti fyrir nál. fyrir bráðum sólarhring, held ég. Áfram með umsögn Blaðamannafélagsins, með leyfi forseta: ,,Ótækt er að frumvarp, sem getur haft svo víðtæk áhrif á afkomu fjölda fólks og fyrirtækja, fái ekki vandaðri undirbúning en raun ber vitni og vandséð er hvernig slík vinnubrögð geti samrýmst lýðræðislegum háttum. Aðalfundurinn hvetur til málefnalegrar umræðu í samfélaginu um eignarhald á fjölmiðlum með mögulega lagasetningu í huga, en efnisatriði fyrirliggjandi frumvarps munu tæplega fá viðunandi umræðu á opinberum vettvangi eigi að samþykkja það sem lög fyrir þingfrestun í vor. Aðalfundur Blaðamannafélags Íslands fordæmir jafnframt að félagið var sniðgengið við skipan nefndar, sem skilaði skýrslu um eignarhald á fjölmiðlum sem nú liggur til grundvallar frumvarpinu, og að þátttöku fulltrúa félagsins og stéttarinnar í starfi nefndarinnar var hafnað. Fyrir hönd stjórnar BÍ, Hjálmar Jónsson framkvstj.`` Þetta var athyglisvert. Í smástund ætla ég að beina máli mínu að öðru sem hefur litla athygli fengið við umræðu um frv. Frv. er borið fram af ungum og upplýstum mönnum sem einu sinni töldust til frjálslyndra hægri sinna en gera það ekki lengur. Engu að síður teljast þeir til upplýstra og fróðra manna og þess vegna er með ólíkindum hvernig frv. kemur nánast með engu móti að þeirri byltingu sem í vændum er hvað varðar stafrænt sjónvarp. Það er nánast hlægilegt að á þessum síðustu tímum hinnar miklu tækniþróunar þegar hver byltingin rekur aðra í miðlun hvers konar, rafrænni og annars konar, skuli menn setja hér lög á fjölmiðla sem lúta sérstaklega að því að splundra ljósvakamiðlum í gegnum veitt útvarpsleyfi. Þar með á að takmarka tjáningarfrelsi okkar Íslendinga í gegnum það og frv. tekur ekki mið af þeirri byltingu sem fram undan er á næstu árum. Ætla ég að koma aðeins að því af því að ég er hér með upplýsandi gögn um stafrænt sjónvarp, bæði úr umsögn Norðurljósa um frv. og eins almennar upplýsingar um stafrænt sjónvarp frá Póst- og fjarskiptastofnun. Það er nefnilega athyglisvert að rýna svolítið í það hvað framtíðin muni bera í skauti sér í miðlun hvers konar í gegnum nýjustu tækni og vísindi. Við horfum fram á svo gagngerar breytingar að eftir nokkur ár mun hin gamla tækni heyra sögunni til. Ég ætla að renna yfir valda kafla sem eiga að skýra það vel fyrir þingheimi og þeim sem á umræðuna hlýða hvað framtíðin ber í skauti sér þegar kemur að stafrænu sjónvarpi. Ég ætla að víkja aðeins að öðrum efnisþætti sem lítið hefur komið við sögu í þessari umræðu, eðlilega enn þá, enda umræðan rétt að byrja og á vonandi eftir að standa hérna í margar vikur. Með leyfi forseta: ,,Frumvarpið hefur sett í uppnám öll áform Norðurljósa um stafræna uppbyggingu sjónvarps og hljóðvarps. Stafrænar útsendingar átti að hefja á Faxaflóasvæðinu þann 9. október nk. á 18 ára afmæli Íslenska útvarpsfélagsins. Með stafrænni tækni er hægt að nýta hverja rás til útsendinga á fjórum til átta dagskrám.`` Þetta eru nefnilega mjög merkilegar og upplýsandi upplýsingar. Þingheimur gæti viljað leggja þær á minnið. Áfram með lesturinn, virðulegi forseti, með þínu auðmjúka leyfi: ,,Væru allar 16 MMDS rásir Íslenska útvarpsfélagsins gerðar stafrænar samtímis þýddi það að íbúum frá Akranesi til Grindavíkur og jafnvel á stærstum hluta Suðurlands gæfist kostur á að velja á milli allt að 130 dagskrárrása.`` --- Talandi um byltingu í miðlun og upplýsingaveitu. En áfram, virðulegi forseti: ,,Að stórum hluta byggist stafrænt sjónvarp á endurvarpi erlendra sjónvarpsstöðva, sjónvarpsstöðva þar sem eignarhaldið er allt annað en í Norðurljósum, enda leyfa aðstæður hér á landi ekki íslenskum fjölmiðlafyrirtækjum að standa í mikilli innlendri dagskrárgerð. Endurvarp erlendra sjónvarpsstöðva hlýtur að tryggja fjölbreytni, enda bjóða Norðurljós þá upp á sjónvarpsefni fyrir allan almenning sem framleitt er af ólíkum aðilum í eigu fjölbreytts hóps fjölmiðla- og framleiðslufyrirtækja um víða veröld ...`` --- Virðulegi forseti, ekki hér uppi á okkar kalda klaka, Íslandi, heldur um víða veröld. En áfram: ,,... sjónvarpsefni, sem þeir einir njóta nú sem hafa komið sér upp móttökubúnaði`` --- sem heyrir til forréttinda þeirra sem hafa töluverð fjárráð en aðrir geta ekki leyft sér þann munað --- ,,fyrir erlent gervihnattasjónvarp sem því miður felur oftar en ekki í sér margháttuð lögbrot af hálfu seljenda og notenda búnaðar og áskriftar að gervihnattastöðvum, einkum að því er varðar sölu á aðgengi að dagskrá Sky og annarra evrópskra greiðslusjónvarpsstöðva. Menntamálaráðherra, ráðherra útvarpsmála, hefur ekki látið skoða samkeppnisumhverfi íslenskra ljósvakamiðla. Fjölmiðlaskýrslan fjallar ekkert um sjónvarpsstarfsemi Landssímans, Landsvirkjunar í gegnum fyrirtæki sín, Fjarska og Íslandsmiðil`` --- og kem ég þar að einmitt athyglisverðum punkti sem fékk allt of litla athygli í umræðu um skýrsluna títtnefndu. Þetta er eins og að fjalla um Íslendingasögurnar. Við erum ekki að fjalla um raunveruleikann, við erum ekki að fjalla um morgundaginn. Skýrslan og frv. fornaldarlega fjalla um gærdaginn. Við skiljum hér eftir þann hluta sem verður algjörlega yfirgnæfandi í allri ljósvakamiðlun eftir örfá ár. Því hef ég ákveðið að verja tíma mínum til að fjalla sérstaklega um þetta, enda nýr flötur á málinu og algjört grundvallaratriði í allri umræðu um lög um eignarhald á fjölmiðlum að taka inn í þá umræðu þá byltingu í stafrænu sjónvarpi sem það hefur í för með sér og þá gjörbreytingu á öllu eignarhaldi á þeim miðlum og framleiðslufyrirtækjum á fjölmiðlaefni sem íslenskir neytendur hafa aðgang að. Við erum að tala um, eins og hér segir, með þessum breytingum 130 sjónvarpsrásir, langflestar útlendar. Hver er þá tilgangur með því að setja lög á eignarhald á ljósvakamiðlum Íslands, bara til að kippa fótunum undan einu veikburða fjölmiðlafyrirtæki sem er fjarri því að vera búið að ná landi eins og komið hefur fram í umræðunni, skuldar enn þá 5,7 milljarða kr.? Mér finnst hlægilegt, herra forseti, að ræða um frv. og láta eins og ekki sé enn þá búið að finna upp tölvuna, að stafræn miðlun sé ekki til. Við erum að ræða um fjölmiðlaumhverfi sem var með svipuðum hætti og árið 1966 þegar Ríkisútvarpið hóf göngu sína sem sjónvarp, þegar Ríkisútvarpið hóf að sjónvarpa.  ,,Landssíminn dreifir nú þegar dagskrám um 40 erlendra sjónvarpsstöðva um ljósleiðarakerfið í Reykjavík, Hafnarfirði, Kópavogi og Húsavík undir heitinu breiðvarp. Landssíminn þarf ekki útvarpsleyfi til þessarar starfsemi og honum eru engar takmarkanir settar um fjölgun rása eða dagskráa sem í boði geta verið nema þá fjárhagslega. Þær geta þess vegna verið um 3.000 sem er sá fjöldi sjónvarpsdagskráa sem má ná frá gervihnattastöðvum með tilheyrandi búnaði hér á landi. Starfsemi Landssímans á öðru sviði hefur hins vegar leitt til árekstra við sjónvarpsstarfsemi ÍÚ, t.d. í Hafnarfirði þar sem Landssíminn neitar að flytja fjölvarp Íslenska útvarpsfélagsins á breiðbandi sínu í Hafnarfirði og útilokar þar með alla samkeppni. Landssíminn hyggst á næstu árum nýta sér ADSL-tækni til að dreifa sjónvarpi um koparlagnir sínar sem ná til 99,9% heimila`` --- taktu eftir því, virðulegi forseti, 99,9% íslenskra heimila, hvorki meira né minna, ,,og Landssímanum er jafnframt gert skylt að veita öðrum aðgang að þessu kerfi til fjarskipta. Til flutnings gagna sem flytja hljóð og mynd þarf ekki útvarpsleyfi því ekki er verið að dreifa útvarpi, hljóðvarpi eða sjónvarpi með rafsegulöldum.`` --- Sem sagt, í gegnum þá tækni gærdagsins sem frv. hæstv. forsrh. lýtur eingöngu að. En áfram, með leyfi forseta: ,,Hér er og verður á ferðinni gagnaflutningur í skilningi fjarskiptalaga. Sams konar starfsemi getur hitt fjarskiptafyrirtækið Og Vodafone tekið upp. Í reynd er það svo að þessi tvö fjarskiptafyrirtæki hafa í framtíðinni miklu meira um það að segja að þjóðin hafi aðgang að upplýsingum, sé upplýst, en hefðbundin útvarpsfyrirtæki.`` --- Þetta er lykilsetningin og ég ætla að lesa hana aftur, með leyfi forseta: ,,Í reynd er það svo að þessi tvö fjarskiptafyrirtæki hafa í framtíðinni miklu meira um það að segja að þjóðin hafi aðgang að upplýsingum, sé upplýst, en hefðbundin útvarpsfyrirtæki.`` --- Þetta er kjarni málsins, virðulegi forseti. Landssíminn og Og Vodafone hafa nefnilega miklu meira um það að segja í kjölfar hinnar stafrænu byltingar hvaða miðlum landsmenn hafa aðgang að heldur en þau fyrirtæki sem eru núna að útvarpa og sjónvarpa á rafsegulöldum ljósvakans í gegnum hin hefðbundnu útvarpsfyrirtæki og handhafar hinna hefðbundnu útvarpsleiða. Það er alveg með ólíkindum að sú umræða sem nú geisar um fjölmiðla, stöðuna á fjölmiðlamarkaði og öll þau mál skuli fara fram án þess að hæstv. forsrh. skuli með áhlaupi sínu á fyrirtæki Norðurljósa og þeirri ógnun á lífsafkomu 2.400 Íslendinga taka það inn í mynd sína að hér er vofandi yfir okkur fjarskiptabylting í gegnum stafræna miðlun, stafrænt sjónvarp. Hann er að setja lög á útvarpsmiðlun gærdagsins til þess eins að koma höggi á íslenska viðskiptamenn sem hann, að sögn, hefur óbeit á. Ég hef spurt fullt af fólki að því sem maður gæti talið að þekkti til af hverju hann hefur þessa óbeit á eigendum Baugs en enginn hefur getað sagt mér það. Það man enginn en það verður kannski upplýst seinna við umræðuna af hverju óbeitin stafi og af hverju sú óbeit mun nú jafnvel kosta hundruð ef ekki þúsundir Íslendinga atvinnu sína með þeim hörmulegum afleiðingum að vegið er að mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar. Íslenskur fjölmiðlamarkaður, og ég segi íslenskur af því að margar þessara rása sem við eigum í vændum eru erlendar, verður miklu fátæklegri á eftir. Lýðræðisleg umræða verður miklu minni ef áhlaupið tekst og fótunum verður kippt undan einhverjum af miðlum Norðurljósa þannig að þeir verði ekki lengur í rekstri og geta ekki lengur miðlað okkur fréttum og upplýsingum sem af einhverjum ástæðum eru ráðamönnum alls ekki þóknanlegar. Minni ég aftur á lestur minn úr John Stuart Mill og kannski er tilvalið að hafa þá setningu aftur yfir af því að við erum aftur komin að þeim þætti málsins, þeim grundvallarþætti málsins sem ég var að varpa ljósi á hve fáránlegur væri með því að upplýsa þingheim og almenning um þá stafrænu miðlunarbyltingu sem er í vændum. Ég ætla í þriðja sinn að lesa þessa völdu málsgrein í þessari frábæru bók, Frelsinu eftir John Stuart Mill, einu af grundvallarritum okkar lýðræðislega fjölmenningarsamfélags sem grundvallast að sjálfsögðu á hugsjóninni um frelsi einstaklingsins til orðs, æðis og athafna, eða gerði það fram að þessu, þangað til Sjálfstfl. ákvað að vega svolítið hressilega að mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar í skjóli Framsfl., svo ótrúlegt sem það má nú hljóma í eyrum gamals félagshyggjufólks víða um land sem jafnvel fram á þennan dag trúði því að félagsleg taug væri eftir í skrokki Framsfl. En með leyfi forseta ætla ég að lesa aftur þessa einstöku málsgrein sem John Stuart Mill skrifaði fyrir 145 árum. Hann skrifaði þetta til að varpa ljósi á það að á þeim tíma vorum við komin það langt í þróun mannréttinda og lýðræðissamfélagsins að við þurftum ekki að ræða það í Frelsinu hvernig vernda eigi prentfrelsið, með leyfi forseta: ,,Annar kafli. Um hugsunarfrelsi og málfrelsi. Sú tíð er nú vonandi liðin, er verja þurfti prentfrelsið með ráðum og dáð sem eina helztu tryggingu gegn spilltri og ofríkisfullri landstjórn. Nú verður að ætla, að óþarft sé að ráðast með rökum gegn þingi eða stjórn, sem á aðra hagsmuni í húfi en þegnarnir, skipar þeim fyrir um skoðanir og ákveður, hvaða kenningar og rökræður þeir megi heyra. Að auki hafa fyrri höfundar rætt þessa hlið málsins svo oft og með svo ágætum árangri, að ástæðulaust er að fjölyrða um hana á þessum stað.`` --- Hann telur sem sagt að prentfrelsið fyrir 145 árum síðan á Bretlandseyjum og í Evrópu sé útrætt mál, prentfrelsið, málfrelsið, lýðfrelsið sé tryggt með svo vönduðum og ítarlegum hætti að það þarfnist ekki frekari uppáskrifta í bókinni um frelsið. Það er alveg með ólíkindum að lesa þetta núna öllum þessum árum seinna þegar við stöndum í þeim hryggilegu sporum, þingmenn stjórnarandstöðunnar, að standa vörð um mannréttindi í landinu vegna þess dæmalausa frv. sem hér liggur fyrir þinginu. Ég hef rætt um stafrænu byltinguna. Ég hef farið yfir nokkuð mörg bréf sem mér og öðrum þingmönnum bárust frá hinum ýmsu starfsmönnum Norðurljósa. Það var eina leið mín til að koma sjónarmiðum starfsmanna Norðurljósa að í umræðum í þinginu af því að á fundi menntmn. gerðum við fulltrúar stjórnarandstöðunnar skýlausa kröfu um það að fulltrúar starfsmanna kæmu á fund nefndarinnar og greindu frá viðhorfum sínum en því var hafnað, eins og svo mörgu öðru í þeirri sýndarmennsku og þeim skrípaleik sem málsmeðferðin er hérna í þinginu og í nefndum þingsins. Þess vegna kaus ég að fara þá leið, án þess að geta nafna bréfritara, að lesa upp örfá þessara bréfa, þá átakanlegu og mögnuðu lesningu sem fólkið ritar þegar það upplifir og sér áhlaupið, áhlaup ráðamanna, Framsóknar og Sjálfstfl., koma æðandi gegn sér með þeim afleiðingum að lífsafkomu þeirra er verulega ógnað. Maður á varla orð þegar maður hefur rennt í gegnum þessi bréf frá starfsfólkinu og hvaða tilgang það upplifir hjá stjórnvöldum með því að setja þessi lög, þann einan að stjórnvöld nái fram hefndum gegn ákveðnum aðilum í íslensku viðskiptalífi og noti þá ósvífnustu aðferð, held ég að megi segja, í nokkru vestrænu lýðræðisríki enda eru þessi lög algjörlega einstök sinnar tegundar ef þau ná fram að ganga. Það var eitt sem ég vildi líka koma að í umræðunni. Ég las mér til gagns og skemmtunar lítinn ritling á dögunum sem heitir Sjálfstæðisstefnan og er að finna á vefslóðinni www.xd.is. Í lok ritlingsins stendur: ,,Stærstur hluti ritlings eftir Davíð Oddsson; útgefinn í Reykjavík 1981 auk viðbóta, t.d. úr öðru útgefnu efni um stefnu Sjálfstæðisflokksins.`` --- Að meginhluta er þessi ágæti bæklingur eftir Davíð Oddsson. Kemur hérna einn kostulegur kafli sem heitir Frjáls einstaklingur -- frjálst atvinnulíf, með leyfi forseta, þar sem höfundur ritlingsins er að skilgreina Sjálfstfl. sem stjórnmálaafl og skilgreina hlutverk hans í stjórnmálaflórunni. Þetta þykir svo merkilegt og lífseigt rit að því er haldið frammi á heimasíðu Sjálfstfl. 23 árum eftir að það var ritað. Þetta er sem sagt grundvallarrit, að maður skyldi ætla, í stefnu Sjálfstfl. þó að við mörg höfum aldrei lagt mikinn trúnað á faguryrðin sem þaðan streyma á köflum því að verkin sýna merkin.  ,,Staða og hlutverk Sjálfstæðisflokksins í þessum átökum hafa verið ljós. Hans var að standa vörð um rétt einstaklinganna og berjast fyrir auknu sjálfræði þeirra og efldum áhrifum í atvinnulífinu. [...] Talsmenn flokksins hafa haldið því fram, að sá vinningur, sem athafnasamur einstaklingur geti haft af útsjónarsemi, atorku og framtaki, sé óviðjafnanlegur hvati fyrir allt atvinnulífið. Þessi orka sé óþrjótandi.`` Síðan kemur heilmikill kafli um ómöguleika ríkisrekstrar og ríkisafskipta og svo klykkir höfundur út undir millifyrirsögninni Hlutverk ríkisins: ,,Ríkisafskiptaflokkar og ríkisforsjármenn gleyma einatt þeim sannindum, að ríkið lifir ekki sjálfstæðu lífi.`` Fleiri kostulega passusa er að finna í þessu öndvegisriti Sjálfstfl., Sjálfstæðisstefnunni þar sem hæstv. núverandi forsrh. og fleiri fara á hreinum kostum í ljósi þeirrar stöðu sem upp er komin og hve illa Sjálfstfl. hefur farið með vald sitt á undanförnum árum og missirum. Margt annað hefur borið að þinginu á síðustu dögum sem vert er að ræða og skoða sérstaklega á hinu háa Alþingi, ekki síst ágætt álit eftir Þorbjörn Broddason, umsögn um frv. til laga sem hann ritar 7. maí 2004 þar sem hann fer vel og vandlega yfir ýmsa þætti málsins. Þar kemst hann svo að þeirri niðurstöðu að þetta frv. eigi alls ekki rétt á sér og segir í lokin hvað beri að gera, telur upp í stikkorðum, með leyfi forseta: ,,Flýtum okkur hægt. Göngum úr skugga um að leiðirnar séu í samræmi við markmiðin. Víkkum sjónarhornið; lítum á stöðu blaðanna, Ríkisútvarpsins og nýrra miðla. Tryggjum með löggjöf algert gegnsæi eignarhalds á öllum fjölmiðlum. Tryggjum með löggjöf að útvarpsleyfi falli sjálfkrafa niður við eigendaskipti, hvað sem öðru líður. Eflum þekkingu á fjölmiðlum.`` Svo segir Þorbjörn, með leyfi forseta: ,,Vaxandi atvinnuleysi í starfsgreininni spillir starfsanda og skapar óvissu, einnig meðal þeirra sem enn halda vinnu sinni. Vissulega getur þessi svartsýni mín orðið sér til skammar, en ég hef ekki síst í huga að nú lifa 15 einkareknar hljóðvarpsstöðvar af 41 sem stofnuð hefur verið frá árinu 1986; ekki færri en fjögur dagblöð hafa kvatt okkur á fáum árum; fjórar sjónvarpsstöðvar hafa hætt starfsemi frá 1997; allir fjölmiðlar Norðurljósasamsteypunnar römbuðu á barmi gjaldþrots til skamms tíma og Ríkisútvarpið er rekið með stöðugum halla. Loks dylst engum að Morgunblaðsmenn eiga á brattann að sækja þessi missirin,`` segir Þorbjörn Broddason í áliti sínu þar sem hann finnur þessu frv. flest til foráttu, þó með mjög málefnalegum og greinargóðum hætti, ekki síst í ljósi þess hve skamman tíma hann hafði til að vinna álit sitt. Hann er vandvirkur og framúrskarandi fræðimaður  ,,Nefnd um eignarhald á fjölmiðlum kastar fram mörgum hugmyndum að leiðum til að ná fram þeim markmiðum sem hún hefur að leiðarljósi. Í frumvarpinu er valin ein þessara leiða og er hún ein sér, eins og hún birtist þar, alvarlegum annmörkum háð. Hér skulu nefndir tveir; annars vegar er ekki tekið á gegnsæi eignarhalds, en það tel ég brýnasta skrefið og hið fyrsta sem ætti að stíga.`` --- Brýnasta skrefið er að hans mati það sama og þingmenn Samf. lögðu fram hérna fyrr í vetur till. til þál. um, sjálfstæði ritstjórna og gagnsæi í eignarhaldi. Þorbjörn tekur mjög afdráttarlaust undir tillöguflutning Samf. og segir berum orðum að það sé fyrsta skrefið sem eigi að stíga í staðinn fyrir að vaða fram með báli og brandi, ógna afkomu fyrirtækisins og allri tilurð þess. Síðar segir hann, með leyfi forseta: ,,Í öðru lagi getur ákvæðið um fortakslausa útilokun fyrirtækja með markaðsráðandi stöðu af einhverju tagi frá eignarhlut í ljósvakamiðlum valdið miklum erfiðleikum við fjármögnun útvarps- og sjónvarpsreksturs.`` Það er nefnilega málið, virðulegi forseti, að ef Norðurljósum eða eigendum þeirra verður gert að skipta fyrirtækinu upp blasa við miklir erfiðleikar við fjármögnun fyrirtækisins, enda eins og fram hefur komið í umræðunum rambaði fyrirtækið á barmi gjaldþrots fyrir örfáum mánuðum. Það var í janúarmánuði sem svo áraði. Þorbjörn Broddason rammar niðurstöðu sína inn eiginlega í einni setningu: ,,Uppskurðurinn heppnaðist en sjúklingurinn dó.`` Þetta er sú varúð sem hann geldur við frv., að líkur séu á því að uppskurður stjórnvalda heppnist að því leytinu að fyrirtækið er mölbrotið á bak aftur og því gert að leysast upp í frumeindir með þeim afleiðingum að sjúklingurinn gefur upp öndina. Það getur hins vegar vel verið, þó að Þorbjörn meti það ekki svo, að það sé nefnilega tilgangur stjórnvalda að kála sjúklingnum, ekki bara framkvæma vel heppnaðan uppskurð heldur einnig að koma sjúklingnum fyrir kattarnef. Það ætla ég samt ekki að leggja mat á, virðulegi forseti. Til að liðka fyrir störfum þingsins þar sem ég hef talað í bráðum einn og hálfan klukkutíma í þessari 2. umr. og margir, ég held einir 19 eða 20, þingmenn bíða á mælendaskrá og margir þeirra með upplýsandi og merkar ræður í farteskinu, ætla ég að fara að ljúka máli mínu. Ég mun taka þátt í umræðunum í gegnum þær þingræður sem hér eru eftir en vil að endingu vísa þingheimi á það að ég hef undir höndum bókina Frelsið eftir John Stuart Mill sem ég hef jafnvel í hyggju að lesa meira upp úr í síðari ræðu minni eða við 3. umr. til að bókin sé aðgengileg að hluta í þingtíðindum Alþingis. Það er augljóst mál að eftir að sjálfstæðismennirnir vígreifu gengu af trúnni á frjálshyggjuna hafa þeir líka annaðhvort gleymt eða aldrei fengið upplýsingar um það í stjórnmálaskóla Sjálfstfl. á sínum tíma að frelsið er grundvallarundirstaða alls okkar borgaralega frjálslynda samfélags. Allt þetta er fyrir borð borið í því ofstækisfulla og ofbeldisfulla frv. til laga um eignarhald á fjölmiðlum sem hér liggur fyrir Alþingi að afgreiða á næstu dögum. 14 dagar á Íslandi, fjögur ár í Noregi, rammar hugmyndina ágætlega inn en kannski er allt falt fyrir 15. september, líka mannréttindaákvæði íslensku stjórnarskrárinnar. Nú reynir á Framsfl. Er allt til sölu fyrir 15. september? Það er stór spurning og henni hefur ekki verið svarað enn af því að framsóknarmenn hafa verið sjaldséðari en hvítir hrafnar í sölum Alþingis síðustu daga 

Herra forseti. Ég þakka fyrir upplýsandi og ítarlega ræðu en hefði viljað að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson gerði þó nánar grein fyrir einu varðandi þetta frv. sem við erum að ræða hér. Markmið laganna er að tryggja lýðræðislega umræðu. Það hefur m.a. komið fram hjá formanni allshn., hv. þm. Bjarna Benediktssyni, að sérstök vá sé fyrir dyrum varðandi lýðræðislega umræðu. Einnig hefur verið nefnt að verið sé að tryggja jafnræði á auglýsingamarkaði. Þá langaði mig að spyrja hv. þingmann hvort hann teldi að meðalhófsreglunnar hefði verið gætt. Til upplýsingar má nefna að meðalhófsreglan 

Virðulegi forseti. Þetta er gott sjónarhorn í málinu. Ég komst ekki að því að ræða þetta en tel að hv. þingmaður hafi að einhverju leyti verið að vísa til frægrar ritgerðar sem virðulegur forseti skrifaði á sínum tíma um meðalhófsregluna. Kannski hæstv. forseti svari okkur hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni um það hvort hann muni taka til máls um efnið eða hvort hann sé e.t.v. að láta fjölrita ritgerðina svo að henni verði jafnvel dreift á eftir eða látin liggja frammi á bókasafni Alþingis. Það væri mjög upplýsandi.  Þá held ég að umrædd ritgerð gæti komið að mjög fínu gagni, rétt eins og lestur minn úr Frelsinu eftir John Stuart Mill minnir vonandi ýmsa þá á sem hafa misst sjónar á takmarkinu um hvað er hér að tefla. Það er ekki bara leikaraskapur að sinna starfi löggjafans. Þetta er grafalvarlegt hlutverk. Menn verða að taka það alvarlega og það þýðir ekkert að láta geðþóttaákvarðanir einstakra ráðamanna koma þar inn. Til að svara honum er meðalhófsreglunnar að sjálfsögðu alls ekki gætt, enda segir hún að ekki eigi að ganga lengra en þörf krefur til að ná markmiðinu. Velja skal vægasta úrræðið til að ná því markmiði sem að var stefnt. Það er alls ekki gert.

Herra forseti. Þessi hraði á málinu sem við erum að ræða er merkilegur. Hann hefur verið helst skýrður út frá því að verið sé að tryggja lýðræðislega umræðu og að mikil vá sé fyrir dyrum. Við höfum dregið það í efa en síðan hafa komið önnur sjónarmið. Það kom fram m.a. í útvarpsþætti á Bylgjunni þar sem hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir hélt því fram að flýtirinn stafaði af einskærri umhyggju bæði fyrir fyrirtækinu sem frv. beinist gegn og fyrir því fólki sem vinnur hjá umræddu fyrirtæki. Eftir lestur upp úr bréfum starfsfólksins hér finnst mér æðiundarlegt að meta þetta með þessum hætti. Ég furða mig á því. Ég hef verið að velta þessu fyrir mér. Hún hefur ekki dregið þessi orð sín til baka, hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, og verður maður þá að ætla að þau standi og það sé enn þá skoðun hennar að þetta sé af einskærri umhyggju fyrir starfsfólkinu og fyrirtækinu. Það er þá eins gott að fá botn í þetta mál sem fyrst og vil ég velta því upp hvort það geti verið að umræddur þingmaður hafi fengið einhver skeyti sem okkur í stjórnarandstöðunni hafi ekki borist, hvort það geti verið möguleiki í málinu. Mér finnast fjarstæðukenndar skýringar hjá hv. þingmanni að koma með það að þetta sé af einhverri umhyggju fyrir starfsfólkinu í ljósi allra þeirra tölvuskeyta sem mér hafa borist. Greinilega hefur fleiri þingmönnum borist þessi póstur því að mörg skeytanna voru lesin upp í hinni ágætu ræðu hv. þm. Björgvins Sigurðssonar.

Virðulegi forseti. Við getum ekkert annað en beðið í ofvæni eftir því að hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir skýri sjónarmið sín um umhyggjuna fyrir starfsfólki Norðurljósa sem henni finnst skína af þessum gjörningi öllum. Hún metur það svo að áhlaupið á Norðurljós sé fyrst og fremst tilkomið af umhyggju ráðamanns fyrir starfsfólkinu sem hann hefur reyndar vaðið yfir með svo andstyggilegum hætti og svo undarlega sóðalegum brigslyrðum á undanförnum dögum, um að það sé ekkert annað en ómerkileg þý og handbendi eigenda sinna, að ég efast um að til sé nokkur samjöfnuður úr íslenskri stjórnmálaumræðu seinni áratuga. Það væri fróðlegt að fara í gegnum það við tækifæri hvort einhver ráðamaður hafi einhvern tíma gengið fram með jafnandstyggilegum hætti gegn hundruðum einstaklinga, gegn þeim hundruðum sem starfa á miðlum Norðurljósa, eins og hæstv. forsrh. gerði síðast í fréttum sjónvarps í gær þar sem hann lýsti stjórnarandstöðuna alla sem ómerkilega málpípu Baugs og sagði jafnframt að fréttamenn miðlanna gengju skýlaust erinda eigenda sinna, væru fótumtroðnir af eigendum sínum og gerðu lítið annað en að útmála skoðanir þeirra í einhverjum fréttafölsunum. Það var algerlega ótrúlegur málflutningur. Mér gefst ekki tími til að lesa aftur upp úr bréfunum sem ég las upp úr áðan en beini því til þingheims að fara í tölvupóstshólfið sitt ef þeir hafa ekki þegar eytt þessum bréfum af því að þau hafa kannski valdið stjórnarmeirihlutanum sársauka, hafa kannski stungið í augun og vonandi í hjörtun á einhverjum hv. þingmönnum, enda um mjög einstakar bréfaskriftir að ræða þar sem fólkið lýsir þeim tilfinningum sem það upplifir þegar stjórnvöld veitast með þessum viðbjóðslega hætti að lífsafkomu þess.

Forseti. Nú tek ég til máls í þessari 2. umr. um fjölmiðlafrv. sem svo er kallað, eða Davíðslög sem nú er farið að nefna hið ósamþykkta frv. Það er þannig að á því má taka á mörgum stöðum og hefur auðvitað verið gert á ýmsan hátt. Ég hef hingað til við 2. umr. haft það hlutskipti að tala nokkuð um fundarstjórn forseta og hef einkum í þeim ræðum talað um hlut menntmn. í starfinu að þessu frv. Ég hef rakið það fyrir þeim sem hlustað hafa að málið var upphaflega lagt fram fyrir hönd, ég veit ekki alveg hverra en væntanlega hæstv. ríkisstjórnar. Það gerði hæstv. forsrh. sem var óvenjulegt vegna þess að málið er á málasviði menntmrh. og hún hefði með réttu átt að flytja þetta frv. Nú skiptir kannski ekki miklu máli fyrir þingheim eða þjóðina hvaða ráðherra tekur að sér að standa í stólnum en þessi hæstv. ráðherra hefur þær kenjar að öll hans mál eiga að fara í tiltekna nefnd sem hann telur nánast eins og sína eign á þinginu eða einhvers konar lén sem hann hafi hér og hafi þá sérstöðu að taka fyrir öll hans mál auk þess að fjalla um þau mál sem í þingsköpum eru sérstaklega við hana kennd, þ.e. dómsmál, kirkjumál og byggðamál held ég að upptalningin sé. Þannig hafnaði þetta mál í allshn. Það gerðist reyndar með athugasemdum okkar nokkurra sem töldum rétt að málið færi í menntmn., að menntmn. yrði aðalumfjöllunarnefnd málsins en aðrar nefndir tækju þá eftir atvikum á þeim þáttum sem að þeim sneru. Um þetta varð atkvæðagreiðsla og þau óvæntu úrslit urðu úr þeirri atkvæðagreiðslu, þar sem allir þingmenn tóku efnislega afstöðu til þessa álitaefnis, að stjórnarliðar greiddu atkvæði með því að málið færi í allshn. en stjórnarandstaðan studdi okkur nokkra í því að menntmn. yrði helsta umfjöllunarnefnd þessa máls. Ég ætla ekki að rekja að sinni, geri það kannski síðar í ræðu minni, hvernig farið hefur um nefndarstörfin í menntmn. og í hinni nefndinni, efh.- og viðskn., sem fékk frv. sent frá allshn. Ég verð hins vegar að segja að það var lán í óláni að þessu leyti að í allshn. sitja góðir þingmenn, lagahestar miklir, bæði af hálfu stjórnar og stjórnarandstöðu, og málið fékk fljótt á sig þá helstu umfjöllun hvað í þessu frv. rækist á við stjórnarskrá, EES-sáttmála og helstu reglur í stjórnskipun og þeim mannréttindaplöggum sem við höfum annaðhvort samþykkt eða skrifað með einhverjum hætti undir. Þetta hefur verið mjög gagnleg umræða og sýnt marga þverbresti sem ekki var hægt annað en berja í. Það sá jafnvel hv. flm. sjálfur. Ég hygg að í hádegisfréttum í gær hafi verið sagt frá því að brtt. meiri hluta allshn. hafi verið samþykktar í ríkisstjórninni. Ég hef aldrei heyrt þá frétt áður að ríkisstjórn hafi sest yfir brtt. meiri hluta nefndar og samþykkt þær en þær voru sem sagt sérstaklega teknar fyrir, greinilega, á ríkisstjórnarfundi og samþykktar þar, væntanlega til að auka samstöðu í ríkisstjórninni sem ekki hefur verið of mikil í kringum þetta mál. Gangur málsins í allshn. var slíkur að það var ljóst að forustumenn meiri hlutans í allshn. bjuggu ekki til brtt. eða sömdu nefndarálitið, heldur var það gert úti í bæ. Það er það orðalag sem stundum er viðhaft um slíka hluti en ég hygg að það hafi ekki verið á fundi úti í bæ heldur öndvert í Kvosinni, austan lækjar í brekkunni upp af því sem nú heitir Lækjartorg. Það var sem sé alls ekki úr vegi að allshn. ynni mikið að þessu máli vegna þeirra ágalla sem voru á frv. Það má þó ekki verða til þess að við gleymum því efnissviði sem frv. einkum varðar sem er efnissvið menntmn. Þess vegna gerðum við það, fulltrúar stjórnarandstöðunnar í menntmn., þegar málið loks kom þangað sem var um hádegi í gær, hygg ég að hafi verið, að þá var rætt hversu ræða skyldi, að leggja til að við tækjum ekki allt frv. að okkur til að fara í gegnum þá sömu vinnu og allshn. hafði gert heldur tækjum við að okkur ákveðna afmarkaða þætti þess frv. eða réttara sagt hefðum á það ákveðið sjónarhorn sem væri það að fjalla um fjölmiðlun sem atvinnugrein í landinu. Fjölmiðlun er atvinnugrein sem skiptir verulegu máli, sérstaklega á Reykjavíkursvæðinu, höfuðborgarsvæðinu, en auðvitað líka úti um landið, skiptir þar líka mjög miklu máli. Það má ekki gleyma því að byggð án fjölmiðlunar er nánast eins og andlitslaus maður. Hún á erfitt með að sýna öðrum hvernig lífi þar er lifað og hún á erfitt með að gera af sér sína eigin sjálfsmynd þannig að síst skal lasta hlutverk fjölmiðlunar á landsbyggðinni. Staðreyndin er þó sú að í mannafla og veltu eða öðrum þeim mælikvörðum sem notaðir eru á afl atvinnugreinar eða fyrirtækja er það mest á höfuðborgarsvæðinu. Þetta skiptir okkur verulegu máli, ekki síst vegna þess að fjölmiðlun á Íslandi sem atvinnugrein er í mikilli samkeppni við erlenda fjölmiðlun, sífellt meiri samkeppni. Ég hygg að það sé kannski ein af örfáum jákvæðum afleiðingum þessa uppistands í kringum núverandi frv. að fleiri og fleiri gera sér grein fyrir þeirri stöðu. Okkur sem nú teljumst vera á miðjum aldri og var að þroska til varpað inn í miðjan 7. áratuginn, hvað þá þeim sem eru eldri, hættir til að hugsa um íslenska fjölmiðla og íslenska fjölmiðlun sem heimavöll. Annars vegar séu sjónvarp, útvarp og blöð á Íslandi en hins vegar séu fjölmiðlarnir úti í heimi sem maður nýtur þegar maður kemur þangað eða getur aflað sér hluta af útlöndum með því að vera í áskrift eða kaupa sér eitt og eitt vikublað í búð. Nú eru þessir tímar gjörbreyttir. Hvað dagblaðalestur varðar hygg ég t.d. að hann komi við verulegan hluta Íslendinga. Auðvitað fer það eitthvað eftir aldri og menntun en stór hópur skoðar á hverjum degi erlend dagblöð, fer á netið og flettir þar upp. Ég nefni sjálfan mig, ég les New York Times, Le Monde  Það er líka þannig og hefur verið lengi að menn geta hlustað á hvaða útvarp sem er. Í mínu ungdæmi settust menn fyrir framan gömlu tækin og sneru tökkum á stjörnubjörtum nóttum einkum því þetta var svolítið snúið og erfitt. Nú er það betur gert með því að fara í tölvuna og velja þar ákveðnar möppur þar sem útvarpsstöðum er raðað fram og aftur og hægt að hlusta á það sem maður vill. Ég er ekki viss um að margir geri þetta en möguleikarnir eru þó vissulega fyrir hendi, einkum hjá mönnum með sérstök áhugamál og kannski t.d. tónlistarmönnum en á þeim nokkrum áratugum sem nýliðnir eru hefur aðstaða manna til að vita hvað er að gerast í heiminum á sviði tónlistar, hvaða greinum hennar sem vera skal, gjörbreyst. Menn þurfa ekki annað en að renna huganum aftur til Rúnars Júlíussonar, Rúnars Gunnarssonar og þeirra félaga, frumkvöðla bítlsins, hvað þá ef maður fer enn aftar og talar um rokkarana sem voru með eyrað við léleg útvarpstæki eða reyndu að pikka upp gítarhljómana úr Kananum. Sjónvarpið er þannig statt, svo að það sé aðeins rakið, að sjónvarpsstöðvarnar okkar eru í mikilli samkeppni við erlendar stöðvar. Hér eru tvö fyrirtæki með rekstur beinlínis á því sviði að útvarpa erlendum sjónvarpsstöðvum. Annað þeirra, breiðbandið, er í eigu Landssímans og hefur um 40 stöðvar undir, hygg ég. Hitt er Fjölvarpið í eigu Norðurljósa og ég man ekki hvað það hefur margar stöðvar. Þetta hvort tveggja er þannig að stöðvarnar eru sýndar beint. Þær eru sýndar óslitnar, það er skilyrðið, og þær eru þar með ótextaðar. Það er ekki sú skylda að texta það efni sem þarna er, laga það að íslenskum veruleika að því leytinu eins og er um íslensku stöðvarnar. Það er óvalið af þeim fyrirtækjum sem senda út hér og kemur sem sé beint af skepnunni. Það þýðir auðvitað líka eins og ég get um síðar í ræðu minni að hætt er við að það efni kunni að verða einhæfara en það sem fagmenn búa til dagskrá úr þótt ekki sé nema vegna þess að tungumálakunnátta okkar, þótt við hrósum okkur af henni, er fremur einsleit. Íslendingar þykjast kunna ensku allvel. Margir tala Norðurlandamál eða skilja en meira er það oftast ekki og þess vegna þurfum við á því að halda að sendiherrar eða menningarsendiherrar, sjónvarpsþýðendur og aðrir slíkir fari höndum um efnið áður en við njótum þess þegar það kemur frá þótt ekki sé nema grannlöndum okkar eins og Þýskalandi eða Frakklandi, hvað þá frá Suður-Evrópulöndum eða enn fjær á korti tungumálanna. Á hinn bóginn þótti okkur stjórnarandstæðingum í menntmn. rétt og lögðum það til að fjallað yrði um frv. út frá áhrifum þess á menninguna í landinu á nokkuð breiðum grunni, að við fjölluðum um áhrif þess á t.d. framboð innlends efnis, þjóðmálaumræðu í ljósvakamiðlum og pappírsmiðlum, á menningarlífið og íslenska tungu. Eitthvað af þessu blandast saman eins og kom fram í lýsingu minni áðan á samkeppnisstöðu íslenskra fjölmiðla. Við vildum enn fremur, það varð nokkuð merkileg samræða okkar í milli meðan við undirbjuggum okkur undir menntamálanefndarfundinn, athuga áhrif frv. á efnisframboð til barna og hugsanleg áhrif þess á íslenska barnamenningu. Því miður varð það alveg út undan í hinni stuttu umfjöllun í menntmn. Þess vegna er kannski rétt að segja strax um það nokkur orð. Engin frekari athugun getur búið þar að baki í menntmn. sem var hindruð í að fjalla frekar um málið. Okkur gafst enginn tími til að kalla á t.d. leikskólakennara, fræðimenn í Kennaraháskóla Íslands og umboðsmann barna til að geta fyrir okkur og með okkur í þær eyður hvaða áhrif frv. gæti haft á íslenska barnamenningu og efnisframboð til barna. Þótt eitt af hlutverkum Ríkisútvarpsins hafi frá upphafi verið að sinna börnum og barnamenningu og það hafi gert það þokkalega vel urðu samt verulegar breytingar þegar einkaréttur Ríkisútvarpsins var afnuminn og til kom Stöð 2 og síðan aðrar stöðvar í einhvers konar samkeppni við Ríkisútvarpið. Í samleik þessara stöðva hefur þannig á þessum árum, líka vegna tækniþróunar, sjónvarpsefni við barna hæfi aukist mikið. Það má deila um hversu heppilegt það sé. Ég ætla ekki að skipta mér af slíkum deilum en það hefur færst í vöxt og er orðið nánast einrátt eða a.m.k. mjög títt að sjónvarpsefni barna í formi teiknimynda og því um líks sé talsett, ekki bara textað heldur einnig talsett. Það hefur m.a. leitt það af sér að nánast engar myndir sem eiga að vera við hæfi barna eru sýndar í kvikmyndahúsum án þess að þær séu talsettar. Hér hefur orðið á sinn hátt mjög gleðileg og ánægjuleg þróun í barnaefni og það má segja Stöð 2 til hróss og þeim mönnum sem börðust fyrir afnámi einkaréttarins og því sem menn hafa kallað frelsi í fjölmiðlun að það hefur orðið barnamenningu styrkur. Það er hætt við að allur samdráttur bitni á þessu barnaefni. Kann að vera að auglýsendur haldi því að einhverju leyti uppi. Það hefur verið leiður fylgikvilli á barnaefni í Ríkisútvarpinu og á öðrum stöðvum að því fylgja auglýsingar sem stundum eru úr hófi fram og höfðað er til barna með ýmsum hætti fram hjá foreldrunum. Það er sennilegt að talsetningin yrði fyrir höggi ef frv. leiddi til þess að drægi úr fjölmiðlaframboði, fjölbreytni ykist hvorki í efnisframboði né dagskrárgerð í framtíðinni vegna þeirra raka sem að baki þessu frv. liggja. Þar fyrir utan mundi það trúlega bitna á innlendu framleiðslunni á báðum aðalstöðvunum og sem eitt sinn var reyndar á Skjá 1 líka. Við fórum í menntmn. með nokkurn lista til athugunar um menn til að tala við í nefndinni. Á honum voru fræðimenn um þetta efni, Þorbjörn Broddason, Herdís Þorgeirsdóttir, Ragnar Karlsson á Hagstofu Íslands, Gunnar Helgi Kristinsson og Ólafur Þ. Harðarson frá háskólanum, Hilmar Thor Bjarnason sem er stundakennari við háskólann, ungur fjölmiðlafræðingur, Kjartan Ólafsson, Háskólanum á Akureyri, Róbert Haraldsson, heimspekingur í Háskóla Íslands, sem hefur látið fjölmiðlamál, m.a. siðareglur, til sín taka. Þá voru höfundar fræðibóka um fjölmiðla hver úr sinni áttinni en allir viðræðuhæfir og vonandi tillögugóðir. Við nefndum Birgi Guðmundsson, Háskólanum á Akureyri, sem hefur skrifað einmitt um héraðsfréttablöð og fjölmiðlun á landsbyggðinni sem ég talaði aðeins um áðan, Hannes Hólmstein Gissurarson sem hefur skrifað bók um fjölmiðlun sem notuð er sem kennsluefni í einhverjum skólum. Ég er ekki viss um hana en hef enga ástæðu til að efast um að það sé góð bók, skrifuð frá frjálshyggjusjónarmiðum hans. Hannes getur verið vandaður fræðimaður, við skulum hafa það orðalag þannig. Stefán Jón Hafstein var líka á listanum en hann hefur skrifað kunna bók sem heitir Sagnaþulir samtímans og opnaði á sínum tíma, 1987, augu margra fyrir eðli fjölmiðlunar og hvernig nútímafjölmiðlun fer fram í landinu. Stefán vinnur ekki við háskólann núna nema háskóla lífsins, er borgarfulltrúi í Reykjavík og einn af forustumönnum í borginni. Hann hefur tekið þátt í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram og hefði verið mjög gagnlegt að fá hann til nefndarinnar, að ég tali ekki um þá skemmtun sem hefði verið að því að fá þessa þrjá saman, Birgi, Hannes Hólmstein og Stefán Jón. Við hefðum eiginlega þurft að fá Egil Helgason líka til að stjórna þeim þætti. Egill Helgason var einmitt í næsta hópi sem við töldum rétt að menntmn. ræddi við eða hefði fréttir frá. Í honum áttu að vera reyndir blaðamenn. Þar höfðum við þá á ýmsum aldri, Jóhann Hauksson, sem er yfirmaður á Rás 2 og skrifaði grein í Morgunblaðið sem var hliðstæð áliti og umsögn sem hann gaf um fræga þáltill. hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur og fleiri hv. þm., grein sem ráð væri að lesa á eftir og ég hugðist gera. Ég sé til hvort mér vinnst tími til. Jón Ásgeir Sigurðsson er orðinn einn af reyndustu útvarpsmönnum okkar, Halldór Halldórsson sem menn þekkja sem reyndan blaðamann og frægan og einmitt kunnan í fjölmiðlafræðum höfðum við á listanum sem og Agnesi Bragadóttur, einn helsta rannsóknarblaðamann okkar, og Kára Jónasson, hinn styrka fréttastjóra útvarps. Við nefndum líka Jóhönnu Vigdísi Hjaltadóttur sem er með umtalsverða reynslu af þingfréttum, Elínu Hirst nefndum við, Brynhildi Ólafsdóttur, ungan blaðamann sem nú nýlega fékk sérstök verðlaun fyrir framúrskarandi fréttamennsku og rannsóknir. Við nefndum líka þrjá af gamla skólanum sem ýmist eru að ljúka störfum eða þegar farnir að líta yfir farinn veg, Ólaf Sigurðsson, Árna Bergmann og Odd Ólafsson. Þeir sem þekkja til í blaðamennsku sjá að þessi listi er allfjölbreyttur, ekki bara að kyni og aldri heldur líka lífsskoðun, stjórnmálaviðhorfum o.s.frv. Við nefndum líka fyrir menntmn. ritstjóra og aðra faglega yfirmenn. Suma þeirra fengum við reyndar á fundinn, Styrmir Gunnarsson var t.d. á fundi hjá okkur í dag. Þar var líka Gunnar Smári Egilsson en þar söknuðum við reyndar annarra sem við settum á listann, t.d. Illuga Jökulssonar og Mikaels Torfasonar, ritstjóra DV, Boga Ágústssonar, fréttastjóra á sjónvarpinu, Sigríðar Árnadóttur, kollega hans á Stöð 2 sem áður var einn af fremstu mönnum í liði Kára Jónassonar, Páls Magnússonar, sem víða hefur farið í fjölmiðlum, setið þar hringinn í kringum borðið og er reyndar einn af höfundum frægrar skýrslu frá 1996 um endurskoðun útvarpslaga sem ég hef vitnað til áður á þinginu og hyggst gera á eftir. Mér hefur aldrei gefist tækifæri til að lesa þann kafla í heild sem þar skiptir máli fyrir þessa umræðu. Páll hefur mikla reynslu og mikinn sjóð að sækja í. Við nefndum líka Rúnar Gunnarsson sem er yfirmaður innlendrar dagskrárgerðar á sjónvarpinu, hefur mikla reynslu í fjölmiðlun en þó einkum þeim þætti sem lýtur að dagskrárgerð. Hann er auðvitað kvikmyndamaður líka og ljósmyndari. Við nefndum líka Sverri Agnarsson. Ég veit ekki alveg hvað staðan sem hann gegnir hjá Skjá 1 heitir en hann er einn af virkustu fjölmiðlamönnum á þessu sviði sem liggur á milli framleiðslu- og peningamála og mundi kannski á ensku heita producent en á íslensku einna helst reddari. Hann hefur verið mjög frjór í því starfi, sennilega ein helsta auðlind Skjás 1 í mannslíki. Þetta var auðvitað ekki tæmandi listi. Af þessum lista komu nokkrir en allt of fáir. Síðan nefndum við að sjálfsögðu fulltrúa frá félögum innan atvinnugreina menningarinnar, auk fulltrúa Blaðamannafélags Íslands og annarra faghópa blaðamanna. Við töluðum þar um hönnuði, auglýsingafólk, tónlistarmenn, bókaútgefendur, rithöfunda, leikara, vefhönnuði og sjálfstæða framleiðendur, einkum sjónvarpsefnis. Framtíð fjölmiðla og fjölmiðlunar á Íslandi skiptir fleiri máli en blaðamenn að atvinnunni til og starfsumhverfi. Fjölmiðlun, þessi beina og hreina sem við stundum hugsum um á þröngan hátt þegar um hana er rætt, er auðvitað eins og drottning í ríki sínu og tengist fjölmörgum öðrum sviðum á afar margvíslegan hátt. Það er eitt af einkennum á nútímafjölmiðlun að þau tengsl eru sífellt að verða meiri, magnaðri og fjölbreytilegri. Það á ekki bara við um samstarf fjölmiðlanna, hinna eiginlegu fjölmiðlamanna við þessa faghópa, heldur á það líka við um fyrirtækin, um reksturinn sjálfan sem æ meira er að verða sameiginlegur eða í einhvers konar samkrulli. Þróunin er sú, eins og síðar verður rakið, í heiminum að menningarfyrirtæki ýmis eru að vaxa saman eða a.m.k. að tengjast. Það er ýmist að þau eru öll saman undir einum hatti eða samtengd á annan hátt. Hér er bæði um að ræða tæknina og þróun í viðskiptum og fyrirtækjarekstri sem getur haft ýmsar hættur í för með sér en við verðum þó að taka mark á. Á þeim tímum sem við lifum getum við ekki alveg valið okkur hvernig tæknilegt umhverfi er í kringum okkur og hvaða kostir eru uppi um rekstur fyrirtækja og samtengingu þeirra þótt það sé að sjálfsögðu --- það skal ítrekað --- hlutverk almennings, almannavaldsins og okkar stjórnmálamanna að hafa þar áhrif á og setja þeirri starfsemi ramma. Ég ætla að loknum þessum stutta inngangi að reifa nokkuð út frá þessum aðalsjónarmiðum tveimur hvernig þetta frv. sem hér er til umræðu geti náð tilgangi sínum, hvort það sé líklegt eins og það lítur út nú. Það hefur raunar alltaf litið eins út því það hefur ekki breyst í neinu því sem meginatriði geta talist nánast frá þeim fréttum um tvær setningar sem láku út um göt í Stjórnarráðinu. Það hefur ekki breyst í neinum meginatriðum og þá þarf að athuga hvort þau markmið sem það setur sér muni nást eða hvort þau munu kannski ekki nást og hvort það verður þá þannig eins og stundum fer þegar menn vilja stíga skrefin of ört að þeir hrasa og lenda aftar en þeir byrjuðu. Markmið frv. er talið það að aðstoða við að í fjölmiðlun á Íslandi ríki æskileg fjölbreytni. Í athugasemdum við það stendur að það eigi að sinna þeirri kröfu í lýðræðisþjóðfélagi að almenningur hafi aðgang að fjölbreyttum, sjálfstæðum og öflugum fjölmiðlum. Nú hefur það verið rakið hér oftar en einu sinni í umræðunni að fjölmiðlafjölbreytni er hugtak sem er ekki fyrir okkur, alþingismenn, að fabúlera um, heldur er það ákveðið viðurkennt hugtak í fræðum og umræðu sem þarf að hafa sína skilgreiningu. Sú skilgreining er fyrir hendi. Hún er ósköp einfaldlega í þeirri skýrslu sem frv. er talið vera byggt á. Reyndar er viðurkennt af skýrsluhöfundum að skýrslan standi ekki nema að svolitlu leyti, að sýnd, á bak við frv. Skilgreiningin á fjölmiðlafjölbreytni kemur engu að síður fram í skýrslunni, í endursögn hennar á tilmælum Evrópuráðsins um fjölmiðlun frá 1999. Hér er þetta, á síðu 69--70 í þeirri gerð fjölmiðlaskýrslunnar sem birtist að baki frv. á þskj. 1525. Fjölmiðlafjölbreytni. Með því hugtaki segir í endursögn skýrsluhöfunda, með leyfi forseta: ,,... fjölbreytni í framboði fjölmiðla, sem fram komi m.a. í mörgum og ólíkum sjálfstæðum fjölmiðlum (structural pluralism) og fjölbreytni í tegundum fjölmiðla og innihaldi fjölmiðlaefnis, að því er varðar sjónarmið og skoðanir, sem aðgengileg séu almenningi.`` Þetta er skilgreiningin á fjölbreytni í fjölmiðlum. Við þurfum að velta henni fyrir okkur, auk hinna alvarlegu spurninga um hvort meiri hluti þingsins kunni að vera að ganga í bága við stjórnarskrá og að brjóta EES-reglur á okkur með þeim afleiðingum sem það hefur, bæði ímyndarhnekki og í beinhörðum peningum, fyrir utan þá skaðabótaskyldu sem raunar er viðurkennt af hálfu meiri hluta allshn. að kunni að fylgja breytingu þessa frv. í lög. Meiri hluta allshn. virðist reyndar vera alveg sama um það, enda á hann ekki að borga skaðabæturnar sjálfur. Það hefur reyndar loðað við meginstofninn í þeim meiri hluta sjálfstæðismanna, þeir eru ákaflega viljugir til að taka mikla áhættu í ríkisrekstri vegna þess að þeir vita að það kemur ekki niður á þeim sjálfum. Þeir munu fá launin sín áfram sem þingmenn, ráðherrar, embættismenn og verktakar í ríkiskerfinu af ýmsu tagi en skattborgararnir sem þeir þykjast bera virðingu fyrir í orði kveðnu þurfa bara að kafa dýpra í vasa sína. Þetta hefur einkennt Sjálfstfl. og væri kannski ráð að taka það til umfjöllunar. Ég veit ekki hvort ég ætti að fresta því til síðari ræðu minnar í þessari umræðu en auðvitað væri ráð að taka svolitla syrpu í sögu Sjálfstfl. í þessum efnum og sjónarmiðum hans því Sjálfstfl. --- Já, ég held, forseti, að ég geti ekki stillt mig um að gera það, sérstaklega af því að formaður allshn., hinn ungi og vopndjarfi hv. þm. Bjarni Benediktsson er hér í salnum. Sjálfstfl. hefur að sumu leyti lent í því sem gamall flokkur lenti í sem ég hafði nokkur kynni af, Alþýðubandalagið, en það hafði uppi á síðari tímum sínum --- og kannski loddi það alltaf við Alþýðubandalagið sem var þó að ýmsu leyti góður flokkur, ég vil taka það fram hér í þessari umræðu.  Þetta sama virðist mér vera að koma fyrir Sjálfstfl., þann hluta hans sem hefur kennt sig við neólíberalismann og fylgt fram frjálshyggju í orði kveðnu. Þegar hann kemur að verkum dugar ekki þessi frjálshyggja og þá snúa þeir við blaðinu, kunna ekki að aga kenningu sína að þeim verkefnum sem við er að fást, heldur snúa við blaðinu og taka upp hina hefðina í Sjálfstfl. sem er hefð stjórnlyndis og valdstjórnar. Þetta tvennt hefur farið saman í þessum flokki, frjálshyggja með ýmsum hætti, gömul og ný á yfirborði og hátíðarstundum, en stjórnlyndi, og valdhyggja liggur mér við að segja, virðingarleysi fyrir lýðræðinu, takmörkuð vitund um það. Þetta hefur því miður spillt bæði Sjálfstfl. og líka íslensku samfélagi að verulegu leyti. Ég legg til að hv. þm. Bjarni Benediktsson og þeir aðrir félagar hans sem yngri eru í Sjálfstfl. fari að loknu þessu þingi í sérstakar sumarbúðir og hugleiði hvernig þeir ætla að halda á þessum málum í framtíðinni þegar þeir eru lausir úr þeim viðjum sem þeir eru í núna. Það er auðvitað sorglegt að horfa á þá í viðjum þeirrar forustu sem nú er uppi í Sjálfstfl. og viðjum þess hlutverks sem þeir eru í, að vera að vinna sig í álit innan flokksins og þurfa þannig að taka að sér alls konar skítverk. Þeir þurfa að velta því fyrir sér fyrir hönd Sjálfstfl. hvað eigi að taka við. Ætlar Sjálfstfl. að verða hér þröngur hægri flokkur? Ætlar hann að verða kannski 15--20% flokkur sem er í tengslum við ákveðna fyrirtækjasamsteypu í landinu og hefur öll einkenni stjórnlyndis og valdhyggju? Og frekjufrelsis sem er hugtak sem er kynnt til sögunnar í gær? Það á ágætlega við þá tegund eða afbökun á frelsi sem sprettur upp úr þessari aðstöðu Sjálfstfl. Eða ætlar Sjálfstfl. að tengja sig aftur við atvinnulífið á Íslandi og reyna að hafa breiða höfðun í samfélaginu, að vera ásamt öðrum flokkum einhvers konar burðarflokkur í samfélaginu sem er boðberi ákveðinna sjónarmiða og skoðana sem ég er kannski ekki hrifinn af og tel mig vinna gegn? Ég virði þau viðhorf samt fyllilega og tel Sjálfstfl. á köflum hafa verið góðan fulltrúa fyrir þau. Þetta held ég að hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður allshn. sem hefur farið með það sem hann átti eftir af áliti sínu þegar eftirlaunafrumvarpinu sleppti fyrir áramótin langvegis í þessu máli, eigi að hugleiða. Þetta held ég að hann og félagar hans, hinir viljugu ungu sjálfstæðismenn, þurfi að hugsa um í sumar. Óska ég þeim velgengni í því. Ég ætlaði að fara hér í gegnum umsagnir og álit, einkum þau sem borist hafa allshn., en einnig nokkra pistla af öðrum stöðum og skoða þá. Sumir þeirra hafa verið lesnir hér áður og ég biðst afsökunar á því að endurtaka þann lestur. En ég les þá aftur vegna þess að þá þarf að skoða með þeim gleraugum sem ég nefndi, út frá sjónarhólnum: Stenst markmið frv.? Verður það að einhverju? Hvernig fer um fjölmiðlun sem atvinnugrein á Íslandi og hvernig fer um fjölmiðlun sem kjarnlæga grein í íslenskri menningu á okkar tímum? Áður en ég geri það langar mig í tilefni af frétt í Fréttablaðinu í dag að fjalla örlítið um stofnun í Bandaríkjunum sem heitir Freedom House. Menn kannast við það hér vinstra megin í salnum, hv. þm. Bjarni Benediktsson kannast við þetta enska orð og veit að þetta þýðir frelsis- segjum ekki húsið en frelsisstofnunin kannski, eitthvað því um líkt. Þetta er bandarísk stofnun. Ég hygg að hún sé sjálfseignarstofnun en nýtur mikillar velvildar hjá bandaríska ríkinu og hefur gert lengi. Þótt hún væri ekki kaldastríðsfyrirbæri nýttist hún að mig minnir vel í kalda stríðinu við að benda á þá miklu galla sem voru á fjölmiðlun í kommúnistaríkjum og öðrum þeim ríkjum ýmsum sem þeim tengdust, auk þess að vera ákveðin svipa á ríki sem Bandaríkjamenn og fylgjendur þeirra litu til með á vægilegri hátt af því að þeir væru tíkarsynir okkar en ekki einhverjir aðrir í alræðisríkjum sem við þekkjum hér í heiminum sem fylgdu Bandaríkjunum að málum. Skýrsla þessarar stofnunar, Freedom House, kom út í Bandaríkjunum 28. apríl sl. og það er ekki alveg tilviljun því hún er gefin út í tilefni af degi frjálsrar blaðamennsku sem hér er 3. maí, eins og ég rifjaði upp í ræðu minni í 1. umr. þessa máls sem einmitt fór fram 3. maí, á degi frjálsrar blaðamennsku. Í þessari skýrslu er reynt að leggja mælikvarða á frelsi í fjölmiðlun í ríkjum heimsins. Skemmst er frá því að segja að Íslendingar lenda í þessari skýrslu fyrir árið 2004 í 1. sæti ex aequo, 1. sæti þrídeildu má segja, ásamt hinum norrænu vinum okkar Dönum og Svíum. Við fáum þar átta stig. Það eru mínusstig gefin líka en við fáum átta stig og umsögnina ,,frjáls`` sem er mjög mikilvæg. Þessi einkunnagjöf byggist á þrennu. Hún byggist í fyrsta lagi á lagaumhverfi sem skilgreint er sem heildaryfirsýn yfir lög og reglugerðir sem hafa áhrif á innihald efnis í fjölmiðlunum og hneigð ríkisstjórnar eða ráðandi yfirvalda til að nota þessi lög gegn starfsemi fjölmiðlanna. Í þessari deild fáum við aðeins -1 þannig að hér er ekki talinn vera mikill ríkisrekstur í fjölmiðlum. Ég leyfi mér að vera með ákveðna fyrirvara gagnvart áliti þessarar stofnunar vegna þess að ég hefði talið að Ríkisútvarpið ætti að afla Íslendingum frekari neikvæðra stiga í þessu dæmi. Þeir gefa okkur sem sé -1 sem er mjög gott. Í öðru lagi er talað um pólitísk áhrif. Þar eru gefin mínusstig fyrir það hvaða áhrif stjórnmálalegir þættir hafa, aðallega á fréttir. Þar er einmitt talað um ritstjórnarsjálfstæði sem hér hefur mjög verið nefnt, bæði í ríkismiðlum og markaðsmiðlum eða einkamiðlum. Þar fáum við aðeins tvö stig. Þó að okkur finnist ástandið stundum svona og svona á Íslandi er það í alþjóðlegu ljósi ákaflega gott. Flest mínusstigin fáum við fyrir efnahagsþrýsting, sem ég hráþýði svo. Þar fáum við fimm mínusstig. Þar er átt við hvernig eignarhaldi er varið, hvernig gagnsæið lítur út og hversu erfitt það er að koma upp nýjum miðlum. Síðan er fjallað um auglýsingamál og reyndar líka um spillingu, mútur o.s.frv. og þar fáum við fimm mínuspunkta sem er meira en á hinum sviðunum. Þess verður auðvitað að geta að á hinu fyrsta sviði laganna er hægt að fá 30 punkta en við fáum einn. Í stjórnmálunum er hægt að fá 40 mínuspunkta, við fáum tvo. Í efnahagsþrýstingi eða efnahagsáhrifum er hægt að fá 30 punkta, við fáum fimm. Þetta er mjög góð einkunn sem íslenskir miðlar fá og í raun furðugóð miðað við það sem við sem þekkjum fjölmiðlana hér hefðum ímyndað okkur. Merkilegt er að í Fréttablaðinu í dag --- nú er það orðið þannig að eins og hæstv. forsrh. segir vita allir að starfsmenn Baugsmiðlanna eru, með leyfi forseta, ,,gersamlega misnotaðir af eigendum sínum``. Ég tel samt að það beri að vitna í Fréttablaðið og taka fullt mark á því. Ég hef reyndar líka fylgst undanfarna daga með þeim blaðamanni sem hér kemur við sögu, Sigríði D. Auðunsdóttur. Hún er greinilega ungur og vaxandi blaðamaður sem hefur hringt í Freedom House, í konu sem heitir Karin Karlekar og er sérfræðingur í fjölmiðlafrelsi hjá þessari stofnun, Freedom House. Hún spyr hana um íslenska frv., hefur þá væntanlega sent henni það áður. Fulltrúi Freedom House segir um frv., með leyfi forseta: ,,... að takmark laganna sé í sjálfu sér jákvætt, að koma í veg fyrir of mikla samþjöppun í eignarhaldi á fjölmiðlum og tryggja þannig fjölbreytni í fjölmiðlun.`` Síðan er vitnað beint í hana, með leyfi forseta: ,,Hins vegar er frumvarpið ekki rétt leið til að ná fram þessu markmiði. Með því að setja svona miklar takmarkanir á eignarhald er hætta á því að enn meiri samþjöppun verði á eignarhaldi. Sem dæmi gæti það gerst að fjölmiðlafyrirtæki sem nú starfa verði neydd til þess að láta útvarpsleyfi af hendi og hætti störfum. Fjölmiðlum gæti því fækkað.`` Þetta segir Karin Karlekar. Hún segir líka, með leyfi forseta: ,,... að það sé alveg ljóst að þörf sé á því að gera frekari rannsóknir á mögulegum afleiðingum laganna. Sem dæmi þyrfti að kanna hvort hugsanlegt væri að einhverjir fjölmiðlar þyrftu að hætta störfum. Eins hvort markaðsaðstæður á Íslandi séu þær að aðrir fjölmiðlar geti komið í stað þeirra sem hverfa af markaðinum.`` Hefur þetta verið rannsakað við undirbúning þess frv. sem hér er verið að fjalla um? Nei, það hefur ekki verið rannsakað. Menn vita hreinlega ekkert um það. Ég hef spurt við hvert hugsanlegt tækifæri flm. frv., hæstv. forsrh., og þá fylgismenn þessa frv. hér á þinginu sem hafa þorað að gefa sig upp í pontunni hvaða áhrif frv. muni hafa á fjölbreytni í fjölmiðlum, á hag fjölmiðlanna, á fjölda þeirra. Það fást engin svör. Menn forðast að svara þessari spurningu, hafa forðast að svara henni frá mér og öðrum sem vinna á þinginu, frá þeim sem spyrja úti í samfélaginu, utan þings, og forðast að svara eðlilegum spurningum erlends fjölmiðlafræðings sem vinnur hjá stofnuninni Freedom House í Bandaríkjunum. Karin Karlekar segir enn fremur þetta: ,,Rannsókn Freedom House á frelsi fjölmiðla gerir ráð fyrir því að of mikil samþjöppun í fjölmiðlaumhverfi geti dregið úr frelsi fjölmiðla og rétti fólks á fjölbreyttu flæði upplýsinga.`` Síðan bætir hún við: ,,Of strangur lagarammi varðandi eignarhald getur þó án efa haft sömu neikvæðu áhrif.`` Karin bendir samkvæmt frétt Fréttablaðsins á það að samkvæmt mati Freedom House, því sem ég talaði um hér áðan, hafi fjölmiðlar á Íslandi búið við eins mikið frelsi og mögulegt er og því sé líklega ekki jafnmikil þörf á að setja lög um eignarhald á fjölmiðlum og látið hefur verið í ljós. Hún segir líka, með leyfi forseta, ,,mjög líklegt að Ísland hrapi úr efsta sæti yfir þjóðir þar sem mesta fjölmiðlafrelsi ríkir ef lögin verða að veruleika.`` Þótt ég sé auðvitað ekki skárri í því en flestir aðrir, hafi gaman af að sjá hvað útlendingar segja um okkur og sé svolítið hégómagjarn gagnvart því sem kemur utan úr hinum stóra heimi les ég þetta samt ekki þess vegna, heldur vegna þess að niðurstaða Karinar Karlekar, sem ég þekki ekki neitt, af skoðun þessa frv. --- væntanlega er sú skoðun ekki mjög mikil heldur einhvers konar yfirlit en þessi stofnun þekkir sem sé til gangs mála á Íslandi og í fjölmörgum öðrum ríkjum --- er sú sama og lesa má úr flestum þeim álitum sem þetta varðar sérstaklega og allshn. hefur fengið. Hún er líka sú sama og hér hefur fengist í umræðunni á opinberum vettvangi síðustu vikurnar, að undanteknum nokkrum mönnum sem aðra skoðun hafa og ég rek kannski aðeins á eftir. Mig langar að hefja hina eiginlegu umfjöllun mína um þetta á því að lesa úr áliti sem áður hefur verið lesið úr, Þorbjarnar Broddasonar, sem er prófessor við háskólann og er einn af okkar fremstu fjölmiðlafræðingum. Reyndar verður að taka fram að í því áliti sem hann sendi allshn. lýsti hann sig fúsan að ganga á fund allshn. ef hún svo óskar, sem er kurteislegt orðalag um það að hann vilji afar gjarnan koma sjónarmiðum sínum munnlega á framfæri við nefndina. Allshn. gat ekki orðið við þeim óskum að kalla á Þorbjörn Broddason sem hér hefur í 30--40 ár verið frumkvöðull í félagsfræði og er í raun og veru fyrsti fjölmiðlafræðingur þjóðarinnar. Hann segir í umfjöllun sinni að sú greinargerð sem menntmrh. Tómas Ingi Olrich bað um að tekin yrði saman sé mjög fróðleg og það sé gagnlegt að taka saman slíka greinargerð um eignarhald á fjölmiðlum. Hann segir, að hún muni, með leyfi forseta: ,,... ásamt öðrum gögnum, reynast hinn þarfasti grundvöllur umræðunnar. Að þessu sögðu skal því bætt við að fátt eða ekkert bendir til þess að þörf sé á skyndilöggjöf til að bregðast við ástandinu. Við höfum allt að vinna og engu að tapa á yfirvegaðri málsmeðferð.`` Aftar í greinargerð sinni vitnar hann í upphaf athugasemda sem fylgja frv. og vitnar í orð um lykilhlutverk fjölmiðla í nútímalýðræðisþjóðfélagi, eins og það er orðað í texta frumvarpsflytjendanna: ,,Fjölmiðlar gegna lykil... `` Nei, fyrirgefið, ég held reyndar að nútímalýðræðisþjóðfélag komi ekki fyrir í texta frumvarpsflytjendanna. Mig minnir hins vegar að nútímalýðræðisþjóðfélagið komi fyrir í áliti meiri hluta allshn. og var kímt nokkuð í salnum í gær eða fyrradag þegar frá því var sagt hér í stólnum. En í athugasemdunum með frv. er þessi texti hér, með leyfi forseta: ,,,,Fjölmiðlar gegna lykilhlutverki sem vettvangur ólíkra viðhorfa til stjórnmála, menningar og samfélagslegra málefna í víðum skilningi. Þeir eru því mikilvæg forsenda þess að einstaklingar fái notið tjáningar- og skoðanafrelsis.`` Ekkert er ofsagt þarna,`` segir Þorbjörn. ,,Frumvarpið er sagt byggt á því að íslensk löggjöf eigi að vernda aðgang almennings að fjölbreyttum, sjálfstæðum og öflugum fjölmiðlum.`` Áfram segir Þorbjörn Broddason, með leyfi forseta: ,,Verði frumvarpið að lögum óbreytt er eigi að síður hætt við að skammtímaafleiðingar þess verði ekki aðeins þveröfugar, heldur jafnframt svo róttækar að aldrei muni reyna á megin frumvarpsins til að ná því markmiði ,,að fjölbreytni í fjölmiðlum sé nægilega tryggð hér á landi til lengri tíma litið`` svo aftur sé vitnað til athugasemda við frumvarpið.`` Það er eins og Þorbjörn og Karin Karlekar vinni hlið við hlið, en það gera þau ekki. Þorbjörn er hér uppi á Melum og Karin Karlekar er að ég hygg í borginni Washington í Bandaríkjunum. Þau segja samt nákvæmlega það sama, að það sé hætt við því að tilgangur frv. náist ekki, heldur verði skammtímaafleiðingar þess ekki aðeins þveröfugar við það sem til er ætlast, heldur svo róttækar að aldrei muni reyna á kraft frv. til að tryggja fjölbreytni í fjölmiðlum sem þýðir á mannamáli að fjölbreytnin breytist í fábreytni. Þorbjörn segir svo síðar í texta sínum að niðurstaðan gæti orðið sú, með leyfi forseta: ,,... að fátæklegra verði um að litast á vettvangi íslenskra fjölmiðla; þeir verði færri og veikari eftir en áður og starfsfólk þeirra óöruggara um sinn hag. Ef ég hugsa mér að litið sé yfir sviðið svo sem ári eftir samþykkt laganna freistast ég til að grípa til klisjukenndrar samlíkingar: Uppskurðurinn heppnaðist en sjúklingurinn dó. Gjaldþrot eins eða fleiri einkarekinna fjölmiðla í kjölfar þeirrar uppstokkunar, sem frumvarpið krefst, hefur ekki endilega í för með sér eflingu þeirra miðla sem eftir lifa. Vaxandi atvinnuleysi í starfsgreininni spillir starfsanda og skapar óvissu, einnig meðal þeirra sem enn halda vinnu sinni. Vissulega getur þessi svartsýni mín orðið sér til skammar, en ég hef ekki síst í huga að nú lifa 15 einkareknar hljóðvarpsstöðvar af 41 sem stofnuð hefur verið frá árinu 1986; ekki færri en fjögur dagblöð hafa kvatt okkur á fáum árum; fjórar sjónvarpsstöðvar hafa hætt starfsemi frá 1997; allir fjölmiðlar Norðurljósasamsteypunnar römbuðu á barmi gjaldþrots til skamms tíma og Ríkisútvarpið er rekið með stöðugum halla. Loks dylst engum að Morgunblaðsmenn eiga á brattann að sækja þessi missirin.`` Þetta eru orð Þorbjarnar Broddasonar um það frv. sem hér um ræðir. Þau eru athyglisverð í sjálfu sér af þeim ástæðum sem ég áður hef rakið. Þau eru líka athyglisverð fyrir okkur sem erum að skapa þingsögu hér síðustu daga vegna þess að í umræðunni um fjölmiðlaskýrsluna seint að kvöldi í lok aprílmánaðar kom í ræðustól hv. þm. Halldór Blöndal, sem hér er því miður fjarstaddur, en hefur komið við sögu í þessari umræðu með ýmsum hætti. Hann vitnaði sérstaklega í Þorbjörn Broddason, í frétt sem höfð var af viðtali við hann --- ég man ekki í hvorum Baugspappírsmiðlinum en ég hygg að rétt hafi verið í Þorbjörn vitnað þó að alkunna sé, eins og menn vita af orðum hæstv. forsrh., að blaðamenn og starfsmenn hjá Norðurljósum séu, með leyfi forseta, ,,gersamlega misnotaðir af eigendum sínum``. Svo smekklega komst hæstv. forsrh. vor að orði í hádegisfréttum í gær. Hv. þm. Halldór Blöndal vitnaði til þeirra orða Þorbjarnar Broddasonar að hann gyldi varhuga við þeirri stöðu sem uppi væri í eignarhaldi í einkamiðlunum eða markaðsmiðlunum íslensku, þeirri stöðu að Baugur ætti stóran hlut í Norðurljósum sem réðu Stöð 2, Fréttablaðinu og Dagblaðinu. Ég fór þá upp, forseti, í stólinn á eftir þessari ræðu Halldórs Blöndals og varaði hann við því að gera alla að bandamönnum sínum í kringum þetta frv. sem hefðu þessa skoðun. Svo vildi til að ég væri sjálfur sömu skoðunar, gyldi sjálfur varhuga við þeirri stöðu sem upp væri komin með eignarhaldi Norðurljósa og þeirri þrenningu sem þar er nú innan borðs og teldi ástæðu til að íhuga þá stöðu og bregðast einhvern veginn við henni. Ég var því miður ekki með þetta viðtal við Þorbjörn Broddason þá en rakst síðar á það og komst þá að því að hv. þm. Halldór Blöndal, 2. þm. Norðaust., hafði ekki lesið nema hálfa setningu. Þorbjörn Broddason sagði --- þetta er að vísu eftir minni --- í þessu viðtali að hann gyldi varhuga við þeirri stöðu sem upp væri komin o.s.frv. en hefði miklar efasemdir um að það frv. sem nú lægi frammi næði tilgangi sínum og óttaðist að það hefði þveröfug áhrif við það sem til væri ætlast. Þessu sleppti hv. þm. Halldór Blöndal af einhverjum ástæðum eða þá að hann hefur hreinlega ekki komist yfir að lesa lok málsgreinarinnar í gleði sinni yfir því að þarna birtist honum úr háskólanum, úr fjölmiðlafræðinni, bandamaður gegn veldi hins illa, sem á Íslandi líkamnast í Baugi og Jóni Ásgeiri Jóhannessyni, kannski þeim feðgum báðum, hjá ákveðnum hluta ráðamanna í Stjórnarráðinu. Ég ætla næst að víkja aðeins að umsögn Ólafs Þ. Harðarsonar sem skrifar allshn. sem prófessor í stjórnmálafræði og forseti félagsvísindadeildar Háskóla Íslands. Erindi hans til allshn. er að svara því að félagsvísindadeild treysti sér ekki til umsagnar, m.a. vegna þess knappa tíma sem til ráðstöfunar var. Hann segir að honum hafi borist erindið deginum áður, bréfið er skrifað 7. maí, en svars sé óskað þann sama dag. Bréf barst 6. maí og svars var óskað 7. maí. Jafnvel harðduglegur maður með sína deild eins og Ólafur Þ. Harðarson treysti sér ekki til að gefa umsögn á þeim tíma. Hann svarar allshn. þó í nokkrum atriðum og segir að málið sem um ræðir sé bæði mikilvægt og viðkvæmt, með leyfi forseta: ,,Frumvarpið felur í sér takmarkanir á þremur grundvallarmannréttindum sem stjórnarskráin tryggir: tjáningarfrelsi, atvinnufrelsi og eignarrétti. Löggjafanum ber að sýna fyllstu varkárni þegar hann beitir heimildum sínum til slíkra takmarkana og umfram allt tryggja vandaða málsmeðferð.`` Þetta segir Ólafur Þ. Harðarson. Þetta eru ráð forseta félagsvísindadeildar Háskóla Íslands til alþingismanna þegar þeir fara í gegnum þetta frv. Hann segir líka neðar í bréfinu, án þess að taka afstöðu til frv. sjálfs, að fjölmiðlanefndin bendi í skýrslu sinni á að markmið löggjafar sé að tryggja fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði. Til þess séu margar leiðir, segir Ólafur, telji menn nauðsynlegt að ríkið hafi þar afskipti. Síðan kemur þetta, með leyfi forseta: ,,Sú leið sem farin er í frumvarpinu gengur mjög langt. Nauðsynlegt er að greina vandlega hvaða háski kann að fylgja henni og jafnframt að skoða kosti annarra leiða, t.d. þeirra sem nota einhvers konar hlutdeild af fjölmiðlamarkaði (t.d. áhorf eða útbreiðslu) sem viðmiðun.`` Dr. Ólafur Þ. Harðarson tjáir það kurteislega en honum líst ekkert á það sem er að gerast. Þó að hann treysti sér ekki til að semja sjálfur eða láta deild sína eða samstarfsmenn í deildinni samþykkja einhvers konar umsögn vill hann taka það fram í svarbréfi sínu að hann vari við því sem hér er að gerast. Hann biður menn að kanna vandlega hvaða háski kunni að fylgja því sem menn eru hér að leggja út í. Ég ætla í þriðja lagi, forseti, að vitna í texta sem ekki er álit. Allshn. --- formaður hennar, hv. þm. Bjarni Benediktsson, er nú genginn í salinn --- láðist, gleymdi eða datt aldrei í hug að boða til fundar við sig einn fremsta fjölmiðlafræðing á Íslandi, Herdísi Þorgeirsdóttur. Þess vegna hefur hún ekki skilað neinu áliti til allshn. Hins vegar skrifaði allshn. bréf til Háskólans á Bifröst og hann svaraði því bréfi. Það var eins og áður, bréfið barst sama dag og álitið átti að skila sér til baka. Við slíkum kröfum er ákaflega erfitt fyrir menn að verða, sérstaklega þegar menn vinna í háskólaumhverfi. Menn vilja þar ekki einungis vegna mannkosta sinna vanda mál sitt og vinna sín verk af prýði, heldur er þeim beinlínis skylt að gera það. Þeir væru reknir ella úr starfi, og með réttu, og þannig gat Háskólinn á Bifröst ekki uppfyllt þær kröfur og sendi allshn. það svar einfaldlega en tekur jafnframt fram að ef hann hefði gert það hefði Herdís Þorgeirsdóttir verið til þess sett. Herdís Þorgeirsdóttir var hins vegar að beiðni okkar ein af þeim sem sluppu í gegnum nálarauga hv. þm. Gunnars Birgissonar, formanns menntmn., og fékk að koma og ræða við okkur í menntmn. í morgun. Hún var bara ein af sex sem boðaðir voru til fundarins og raðað var upp saman við borðsendann. Fundurinn stóð, eins og hv. þm. Gunnar I. Birgisson sagði okkur fyrr í dag, í rúma tvo tíma. Bæði vegna tímalengdarinnar og fundarformsins gafst lítið ráðrúm til þess að tala við menn af viti og upplýsingarnar urðu að vera í formi stuttra ávarpa. Herdís sagði í afar stuttu máli að þetta væri hápólitískt mál, bæri öll þess merki og að ekki hefði verið unnið að því á fræðilegan hátt út frá sjónarhóli lögfræði eða fjölmiðlafræði. Það væri klárt að á grundvelli Evrópuráðsins og Evrópusambandsins væri ótvíræð heimild um eignarhald á fjölmiðlum, sem enginn út af fyrir sig hefur efast um. Hún sagði að í Evrópusambandinu hefði á miðjum tíunda áratugnum verið reynt að koma á samræmdri löggjöf en það hefði þá ekki tekist. Það væri viðurkennt í bæði bandarískum rétti sem hún þekkir allvel og í evrópskum fræðum að fjölmiðlarnir eru stofnanir engum öðrum líkar og þess vegna eigi að gilda um þá sérstök lögmál, t.d. umfram venjulegar viðskiptareglur Samkeppnisstofnunar. Það er samhljóða því sem við í Samf. höfum haldið fram og þess vegna flutt hér í vetur tvö frv. um endurbætur á fjölmiðlarétti sem ganga þó hvergi nærri að rótum fjölmiðlagróðurs okkar eins og það frv. sem hér er um rætt. Það er einmitt hluti af hinum vægari aðgerðum, í raun og veru hinum betri aðgerðum sem taldar eru t.d. fram í grein Páls Þórhallssonar og víðar og er stuðst við í Evrópurétti. Herdís segir að takmörkun á eignarhaldi sé auðvitað ekki brot á fjórfrelsinu eða mannréttindaákvæðunum í sjálfu sér en í Evrópurétti sé tiltekið að við slíkar takmarkanir verði að taka tillit til smæðar markaðarins og lögin megi ekki hindra vöxt í fjölmiðlum. Síðan sagði þessi ágæti fræðimaður og fyrrverandi ritstjóri prýðilegs og á sínum tíma mjög vinsæls mánaðarrits --- hygg að það hafi verið Heimsmynd --- að ákvæði í brtt. meiri hluta allshn. um 5% þak á eignarhlut markaðsráðandi fyrirtækja væri, með leyfi forseta, ,,bara grín`` sagði Herdís Þorgeirsdóttir um þá frábæru tillögu allshn. undir forustu hv. þm. Bjarna Benediktssonar sem nú arkar hér um salinn í vandræðum. Honum er órótt vegna þessa máls alls. Bara grín var sagt um það. Málamyndahlutur sem gengur ekki, voru orð Herdísar Þorgeirsdóttur um þessa góðu brtt. hv. þm. Bjarna Benediktssonar, sem hv. þm. Bjarni Benediktsson sótti sér á borð ríkisstjórnarinnar, þ.e. hún hraut af borði hinna tveggja turna í ríkisstjórninni, fráfarandi og viðtakandi hæstvirtra forsætisráðherra, til hv. þm. Bjarna Benediktssonar, og hann kom svo með eftir kvöldmat eitt kvöldið sem frægt er. Það er bara grín. Málamyndahlutur sem gengur ekki. Það sem Herdís segir --- er þó alveg ljóst að hún telur heppilegt að almennt, og líka á Íslandi, sé harðari löggjöf en við ýmis önnur viljum --- líka er að fjölræði í eignarhaldi tryggi ekki endilega fjölbreytni í skoðanamótun. Orðrétt, með leyfi forseta, frá því á fundinum í dag: ,,Fjölræði í eignarhaldi tryggir ekki endilega fjölbreytni í skoðanamyndun.`` Það sem Herdís segir er að sjálfsagt sé að setja lög um eignarhald með einhverjum hætti, þá megi hins vegar ekki skekkja markaðinn, þ.e. hér verði þá að taka á málefnum Ríkisútvarpsins í leiðinni og tryggja gagnsæi, og ritstjórnarlegt sjálfstæði verði að fylgja í þessum aðgerðum. Síðan bætir hún við að einnig verði sérstaklega að huga að því --- ekki gafst tími til að spyrja hana með hvaða hætti það ætti að vera --- að reyna að verja fjölmiðlana og starfsfólk þeirra gegn ásókn bæði pólitískra og viðskiptalegra hagsmuna. Það vill til að auk þess að hafa hitt hana hér í dag átti ég í fórum mínum minnispunkta frá fyrirlestri sem hún flutti fyrir ári eða tæplega það. Ég man það, forseti, vegna þess að þetta var rétt eftir kosningar og auk fyrirlestrar Herdísar var pallborð þar sem m.a. sat Styrmir Gunnarsson sem var líka á fundi menntmn. í dag. Það var ákaflega gaman að sjá hann og aðra sem þar voru. Þar sátu saman fulltrúar hefða og nýjunga á blaðamarkaði, Styrmir Gunnarsson og Gunnar Smári Egilsson, hlið við hlið. Styrmir var að fara í pallborðið og ég spurði hann sérstaklega um álit hans á því hvers vegna Morgunblaðið hefði hagað sér misjafnlega við tvo frambjóðendur í kosningunum sem þá voru nýháðar, annars vegar frambjóðandann Ellert Schram sem skrifaði mannlífspistla í sunnudagsblað Morgunblaðsins og var úthýst úr blaðinu þegar í ljós kom að hann hugðist sitja í 6. sæti á framboðslista Samf. í Reykv. n. og hins vegar frambjóðandann Björn Bjarnason sem skrifaði pólitískar kjallaragreinar í miðopnu Morgunblaðsins vikulega og gerir hygg ég enn. Ég rekst a.m.k. stundum á hann þegar ég opna Morgunblaðið á sunnudögum, eða eru það laugardagar? Ég veit það ekki. Björn fékk sem sagt að vera. Styrmir svaraði þessari spurningu og brást nokkuð hvasst við og þess vegna man ég þetta. Maður man stundum hluti út frá því sem gerist í eigin lífi frekar en því sem er miklu merkilegra fyrir aðra, og sem þarna var auðvitað fyrirlestur Herdísar. Þar hlýt ég að hafa náð mér í inngang eða einhvern hluta af inngangi, blað sem ég á hér frá henni, úr doktorsritgerð hennar. Ég ætla að flytja hann hér í hráþýðingu en þar er einmitt útgáfa af því að fjölræði í eignarhaldi tryggi ekki endilega fjölbreytni í skoðanamótun. Þar segir að samkeppnislög, reglur um krossmiðlun, þ.e. sameign útvarps og dagblaðs, og aðgerðir gegn samþjöppun virðist ekki vera nægileg lagaráð við ýmsum vanköntum eða göllum í fjölmiðlum þar sem þetta sem hér var nefnt tryggir ekki nægilega fjölbreytni í skoðunum eða sjónarmiðum. Þótt eignarhald sé takmarkað geta starfshættir á hverjum miðli áfram mótast af aðstæðum sem vinna gegn rannsóknarlegri blaðamennsku. Á ensku talar hún um ,,investigative journalism`` sem ég þori ekki að þýða sem rannsóknarblaðamennsku en menn geta þá gert það ef þeir vilja. Fjölræði í eignarhaldi er vissulega skref í þá átt að tryggja fjölbreytni í dagskrárframboði. Ég tek undir með henni að það sé eðlilegt að reyna að stefna að fjölræði í eignarhaldi. Það tryggir hins vegar ekki ritstjórnarlegt sjálfstæði. Ef ritstjórnarlegt sjálfstæði er á hinn bóginn tryggt, segir doktor Herdís Þorgeirsdóttir, má gera ráð fyrir því að fjölbreytt sjónarmið komi fram í hinum einstöku miðlum, jafnvel þótt eignarhaldið sé hið sama. Þetta er merkilegur texti og það þarf fræðimann til að bregða honum upp. Hann fellur ekki að hefðbundinni skoðun í þessu efni, t.d. skoðun sem hefur verið nokkuð hefðbundin og áleitin hjá okkur sem erum til vinstri í pólitísku litrófi og höfum, að ég held, um of einblínt á áhrif eignarhaldsins á alla hluti. Á öldinni sem leið var uppi sú kenning að á flestum framleiðslutækjum ætti að vera sameiginlegt eignarhald, sem sé meiri áhersla lögð meðal jafnaðarmanna á eignarhald en í nútímanum sem er í fyrsta lagi öðruvísi en fortíðin og í öðru lagi þannig lagaður að skoðanir manna hafa breyst og mótast í smiðju reynslunnar. Nú höfum við ekki lengur þessar grimmu skoðanir og það er fróðlegt að Herdís, sem leggur mikla áherslu á lög um eignarhald, takmarkanir á eignarhaldi sem ráð við sjúkdómum sem upp koma í fjölmiðlaumhverfinu, segir þetta. Annars vegar segir hún að fjölræði tryggi ekki ritstjórnarlegt sjálfstæði og hins vegar að ef hægt er að tryggja ritstjórnarlegt sjálfstæði með einhverju móti megi gera ráð fyrir því að miðlarnir beri með sér fjölbreytt sjónarmið, jafnvel þótt eignarhaldið sé hið sama. Hér er auðvitað engin ósk um að eignarhaldið sé hið sama en hún heldur því fram að ritstjórnarlegt sjálfstæði skipti meira máli en eignarhaldið þegar til stykkisins kemur. Ég ætla ekki að rekja Herdísi lengra, enda hef ég ekki farið í gegnum fræði hennar. Sá galli er við fræðimennsku hennar --- það má gjarnan berast henni héðan --- að hún er ekki nægilega aðgengileg á íslensku. Ég hygg að Herdís og aðrir, félagar hennar á Bifröst og í fræðaheiminum, eigi eftir að koma kenningum hennar fram á aðgengilegri hátt en nú er því þær eru vissulega merkar. Hún hefur t.d. haft hugmyndir um að lögvernda starfsheitið blaðamaður, hygg ég án þess að fara að fullyrða um of, sem blaðamenn ýmsir hafa ekki verið hrifnir af. Það er í framhaldi af þeirri hugsun Herdísar að ritstjórnarlegt sjálfstæði sé það sem mestu máli skiptir, ekki fyrir þá sem því eiga að beita, og ekki sem hefnd gegn eigendunum, heldur til að tryggja rétt almennings. Það er réttur almennings, hagur samfélagsins af fjölmiðlum sem er markalína okkar. Það er ekki eini tilgangur fjölmiðlunar en það er markalína okkar stjórnmálamanna sem erum að fjalla um fjölmiðlun og reyna að setja henni reglur. Við eigum hins vegar ekki að skipta okkur af því sem menn kunna að hafa gaman af eða gagn eða þurfa að gera í fjölmiðlun, það er þetta sem við eigum að hugsa um og á þessum slóðum er Herdís. Ég er ekki langt kominn í ræðu minni, forseti, og þarf að taka nokkuð strangt á til að halda henni áfram. Ég er hér í þriðja álitinu sem ég var með og ansi mörg eru eftir. Ég ætlaði næst að lýsa viðhorfum Blaðamannafélagsins. Þau koma fram í bréfi frá framkvæmdastjóra þess til allshn. Þar er auðvitað vitnað sérstaklega í ályktun sem samþykkt var á aðalfundi Blaðamannafélagsins fyrir nokkrum dögum, 26. apríl, þar sem fundurinn lýsir harðri andstöðu við frv. ríkisstjórnarinnar um eignarhald á fjölmiðlum og segir, með leyfi forseta, að ,,verði það að lögum munu strangari reglur gilda um slíkt eignarhald hér á landi en í flestum viðmiðunarlöndum okkar.`` Eins og margir vekja athygli á erum við með þessu frv. á leiðinni úr einhverju frjálslegasta fjölmiðlaumhverfi í heimi inn í reglur sem hvað eignarhald varðar eru strangari en víðast hvar í kringum okkur. Blaðamenn segja einnig í ályktun sinni, með leyfi forseta: ,,Með frumvarpinu er starf hundruða manna sett í uppnám og lífsviðurværi þúsunda í óvissu. Blaðamannafélagið hvetur alþingismenn til að taka málið til ítarlegrar skoðunar, ábyrgð þeirra er mikil, enda getur frumvarpið ef það verður að lögum leitt til þess að fjöldi manna missi vinnu sína.`` Þetta er nú skelfilegt auðvitað sem þeir hafa þegar sagt, sérstaklega í því ljósi sem í þessari ræðu er beint að frv. Síðan segja samt blaðamenn, með leyfi forseta, og það er sérlega athyglisvert: ,,Frumvarpið, eins og það liggur fyrir, er til þess fallið að draga úr mætti frjálsra fjölmiðla á Íslandi ...`` --- Ég bið hv. þm. Pétur Blöndal að taka eftir þessari setningu --- ,,... að draga úr mætti frjálsra fjölmiðla á Íslandi og skerða möguleika þeirra til framþróunar. Það veikir þessa fjölmiðla fjárhagslega, sem leiðir til þess að þeir verði vanmáttugri í gagnrýnni umfjöllun um málefni samfélagsins og síður líklegir til að veita valdhöfum nauðsynlegt aðhald.`` Af því að þingheimur hefur ýmislegt að gera ætla ég að gefa honum kost á að heyra aftur þetta álit Blaðamannafélags Íslands á frv. hæstv. forsrh.: ,,Frumvarpið, eins og það liggur fyrir, er til þess fallið að draga úr mætti frjálsra fjölmiðla á Íslandi og skerða möguleika þeirra til framþróunar. Það veikir þessa fjölmiðla fjárhagslega, sem leiðir til þess að þeir verði vanmáttugri í gagnrýnni umfjöllun um málefni samfélagsins og síður líklegir til að veita valdhöfum nauðsynlegt aðhald.`` Blaðamenn á aðalfundi sínum segja hér það sama og aðrir sem ég hef vitnað í, að ekki sé einungis sennilegt að frv. nái ekki tilgangi sínum og markmiði, heldur vinni beinlínis gegn þeim tilgangi og þeim markmiðum sem því eru sett af flm. og stuðningsmönnum ýmsum sem þora að færa einhver önnur rök að stuðningi sínum en þau að nú sé að koma 15. september. Blaðamenn segja enn fremur sem að vísu skiptir minna máli fyrir sjónarhorn okkar en er engu að síður gott og hollt fyrir alþingismenn að hafa með í farteski sínu að það sé ótækt ,,að frumvarp, sem getur haft svo víðtæk áhrif á afkomu fjölda fólks og fyrirtækja, fái ekki vandaðri undirbúning en raun ber vitni og vandséð er hvernig slík vinnubrögð geti samrýmst lýðræðislegum háttum. Aðalfundurinn hvetur til málefnalegrar umræðu í samfélaginu um eignarhald á fjölmiðlum með mögulega lagasetningu í huga, en efnisatriði fyrirliggjandi frumvarps munu tæplega fá viðunandi umræðu á opinberum vettvangi eigi að samþykkja það sem lög fyrir þingfrestun í vor``. --- Hefur aðalfundur Blaðamannafélags Íslands sjaldan komist skýrar og betur að orði. Á eftir þessu áliti blaðamanna ætla ég að vitna aðeins í ályktun sem hér hefur líka verið minnst á, frá Félagi fréttamanna. Félag fréttamanna er ekki stéttarfélag eða fagfélag þeirra sem fást við fréttir, eins og ætla mætti, heldur félag sem stofnað er innan Bandalags háskólamanna vegna þess að bandalagið þarf að hafa félag til að semja við ríkið fyrir hönd starfsmanna á fréttastofum Ríkisútvarpsins. Margir fréttamenn á Ríkisútvarpinu eru í Blaðamannafélaginu. Það er upp og ofan vegna þess að það er ekki samningstæknilegt stéttarfélag þeirra en þeir hafa hins vegar þá sérstöðu að vera starfsmenn Ríkisútvarpsins, starfsmenn keppinautar Stöðvar 2, sem margir hafa sagt að frv. sé einkum stefnt gegn, ásamt öðrum miðlum í eigu Norðurljósa. Jón Gunnar Grjetarsson, formaður félagsins, skrifar fyrst bréf þegar hann fær erindi allshn. 7. maí 2004 og segir þetta um málsmeðferðina, með leyfi forseta: ,,Stjórn Félags fréttamanna lýsir furðu sinni á þeim mikla hraða sem viðhafður er við afgreiðslu á fjölmiðlafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Það er lágmarkskrafa að gefinn sé góður tími til að ræða og fara yfir svo margslungið mál sem fjölmiðlafrumvarpið tekur á. Það snertir ýmsar grundvallarspurningar um þjóðfélag okkar í framtíðinni --- um atvinnufrelsi, tjáningarfrelsi, eignarhald, leikreglur á fjölmiðlamarkaði, atvinnuöryggi hundruða manna o.fl. Stjórn Félags fréttamanna telur fráleitt að ætla að afgreiða frumvarpið á yfirstandandi þingi án fullnægjandi umræðu þjóðar og þings. Stjórnin lýsir undrun sinni á því hvers vegna allsherjarnefnd Alþingis hefur ekki leitað eftir áliti og umsögn Félags fréttamanna um frumvarpið.`` Fyrirgefið, þetta var einmitt þannig að allshn. sendi stjórninni ekki erindi, heldur bað Félag fréttamanna um að fá að gefa umsögn. Það er að vísu misskilningur hjá Félagi fréttamanna, svona í framhjáhlaupi, því að í þingsköpum okkar --- ég veit ekki betur en að það ákvæði sé virkt því ekki eru öll ákvæðin í þingsköpum jafnvirk eins og hv. þm. Pétur Blöndal getur vel borið vitni um. Hann skoðaði þingsköpin í vetur, sem kunnugt er, og athugaði hvað af þeim væri virkt og hvað ekki. Við t.d. komumst í sameiningu að því í spjalli okkar að sennilega væri 53. gr. þingskapanna ekki mjög virk en hún gerir ráð fyrir því að þingmenn sæki alla þingfundi nema fyrirspurnafundi og boði forföll ella en ég sé það hér í salnum að þótt margir séu auðvitað viðstaddir eru ekki allir viðstaddir. Sennilega hafa ekki allir þeir sem ekki eru viðstaddir boðað forföll.  Hins vegar má auðvitað spyrja hvað valdi forföllum hjá þeim sem sitja eiga í þeim bekkjum sem hér eru lagðir í norðurhlið húss þess sem við stöndum í og hefur verið aðsetur Alþingis frá árinu 1881. Mér til hægri handar eru sex stólar auðir og til vinstri handar forsetastóli eru líka sex stólar auðir. Þótt ég sakni kannski ekki mjög þessara ráðherra væri vissulega við hæfi að hér væru tveir þeirra, annars vegar hæstv. menntmrh. sem ætti að sitja hér með vit sitt og þokka og hins vegar hæstv. forsrh. sem ætti að sitja hér nálægt okkur með vit sitt og sinn sérstaka þokka. 

Málið er í höndum Alþingis ...

Forseti vill upplýsa að það hefur ekki verið kallað á hæstv. ráðherra sérstaklega núna inn í salinn. Forseti telur þó mjög líklegt að viðkomandi ráðherrar viti af þessari umræðu hér í dag.

Ég tel þetta næg svör. Forseti telur að þau viti það bæði, hæstv. menntmrh. og forsrh., að hér fari fram framhald 2. umr. um þetta mikla áherslumál íslensku ríkisstjórnarinnar og sérstaklega þeirra ráðherra tveggja, menntmrh. sem ekki flytur þó málið af einhverjum ástæðum, og forsrh. sem flytur málið af einhverjum ástæðum, kannski þeim að þetta er eitt af síðustu málum um fjölmiðlun sem hann á kost á að flytja sem forsrh. áður en þingi lýkur og upp rennur í haust eftir gróðurríkt og veðursælt sumar hinn mikli dagur 15. september sem í íslenskri sögu, framtíðarsögu, er farinn að taka á sig nánast þjóðsagnakenndan svip. Forseti. Ég ætla næst að lesa úr sjálfri umsögn stjórnar Félags fréttamanna um það mál sem hér er um að ræða. Það var sent allshn. Alþingis 10. maí, reyndar eftir að fyrsti frestur var settur um þetta mál: ,,Stjórn Félags fréttamanna fagnar skjótum viðbrögðum allsherjarnefndar (starfsmanns) við ályktun stjórnar um fjölmiðlafrumvarp ríkisstjórnarinnar sem send var nefndinni síðdegis á föstudag. Félaginu var þá boðið að senda umsögn um frumvarpið fyrir klukkan 16.00 í dag, mánudag. Þrátt fyrir góðan vilja stjórnarmanna tókst þeim ekki yfir helgina að gera allt í senn; lesa fjölmiðlaskýrslu fjölmiðlanefndar,`` --- sem er 113 síður í þeirri útgáfu sem við höfum hér fyrir framan okkur þar sem hún er fylgiskjal við frv. forsrh., fjölmiðlafrumvarpið svokallaða --- ,,rýna vel í sjálft frumvarpið, renna í gegnum stjórnarskrána, lesa vel samþykktir EES um fjölmiðla, kynna sér mannréttindasáttmála SÞ og skýrslu Evrópuráðsins (sérstaklega greinarnar sem fjalla um fjölmiðla), kafa ofan í útvarpslögin, fletta upp dómsmálum sem snerta prent- og tjáningarfrelsi, gaumgæfa lög og reglugerðir um samkeppnismál, atvinnufrelsi og rétt vinnandi manna o.s.frv. Okkur gafst heldur ekki tími til að leita ráða hjá fróðu fólki um hin ýmsu atriði frumvarpsins. Aldrei reyndi því á smáatriði eins og að samræma skoðanir stjórnarmanna og koma áliti og umsögn á skiljanlegt mál. Með öðrum orðum, stjórnin ítrekar furðu sína á þeim ógnarhraða sem viðhafður er við afgreiðslu frumvarpsins. Það er lágmarkskrafa að gefinn sé góður tími til að ræða og fara yfir svo margslungið mál sem fjölmiðlafrumvarpið tekur á. Metnaður stjórnar Félags fréttamanna er meiri en svo að hún kæri sig um að senda frá sér efnislega umsögn á svo mikilvægu máli í tímahraki. Sú umsögn stæðist ekki kröfur okkar um vönduð og fagleg vinnubrögð.`` Hér misstu þingmenn af því að fá efnislega umfjöllun frá fréttamönnum á Ríkisútvarpinu, þeirri fréttastofu landsins sem ég hygg að búi við hvað mesta hefð. Hún er sennilega sjálfstæðasta fréttastofa landsins, þ.e. önnur þeirra, fréttastofa útvarpsins, og er a.m.k. sú fréttastofa sem skipuð er --- ég veit ekki hvort Morgunblaðið mundi ráða við það --- reyndustu og menntuðustu fréttamönnunum. Það var sorglegt. Starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins hins vegar treystu sér til þess og höfðu það af að senda eins konar umsögn þrátt fyrir bréf til allshn. frá 7. maí, þessum títtnefnda föstudegi 7. maí, þar sem samtökin fara fram á að fá vikufrest til að skila umsögninni. Meginniðurstaða starfsmannasamtakanna er sú að stjórn þeirra telur mikilvægt að settar séu, með leyfi forseta, ,,reglur um eignarhald á fjölmiðlum með það að markmiði að tryggja sjálfstæði og fjölbreytni fjölmiðla. Stjórnin telur hins vegar að hinar þröngu skorður sem eignarhaldinu eru settar í fyrirhuguðum breytingum á útvarps- og samkeppnislögum tryggi alls ekki markmið laganna. Í þessu sambandi bendir stjórn SSR á 6. gr. 3. mgr. skýrslu um eignarhald á fjölmiðlum, þar sem segir: ,,Nefndin telur að forðast beri að reglur séu með þeim hætti að þær setji fyrirtækjum í fjölmiðlun ótilhlýðilegar skorður og raski rekstrargrundvelli þeirra. Gæta verði þess að reglur verði ekki svo hamlandi að þær vinni í reynd gegn þeim hagsmunum sem þeim er ætlað að vernda með því að fyrirtækin verði svo lítil að þau fái ekki þrifist.```` Þarna höggva starfsmannasamtökin í sama knérunn, vötn þeirra falla í sama fjörð og þau önnur vötn sem hér hefur verið fylgt í ræðu minni, að markmið frv. náist ekki, tilgangurinn sé úti í hafsauga, en það sé ekki einungis svo, heldur sé líka sennilegt að þau vinni gegn yfirlýstum tilgangi sínum og hamli sjálfstæði og fjölbreytni fjölmiðla. Þetta voru starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins. Margir hafa komið auga á það að yfirmaður Ríkisútvarpsins, Markús Örn Antonsson, sem m.a. er fyrrverandi borgarfulltrúi og borgarstjóri Sjálfstfl. í því sveitarfélagi sem við erum nú í, hefur lýst yfir a.m.k. skilningi ef ekki stuðningi við þetta frv. í áliti sem hann gaf og ég ætla ekki að endurtaka mikið hér. Það fjallar nokkuð um samkeppni sjónvarpshluta Ríkisútvarpsins við Stöð 2. Þar er ýmislegt sagt af viti um úthlutun rása á Íslandi, lýst óánægju með Póst- og fjarskiptastofnun og síðan útvarpsréttarnefnd. Síðan er Markús Örn Antonsson einhver helsti boðberi Ríkisútvarpsins í óbreyttri mynd, í þeirri mynd sem það hefur verið síðustu 10--15 árin. Á þeim tíma hefur ekki gefist neinn kostur á breytingum vegna stjórnmálaástands í landinu og tregðu yfirmanna í Ríkisútvarpinu, Markúsar Arnar Antonssonar og manna hans. Ekki hefur verið hægt að endurskoða hlutverk Ríkisútvarpsins og laga það að því nýja umhverfi sem það er í. Hann vill hafa það þannig áfram og mælir með takmörkuðu eignarhaldi og að settar séu ýmsar reglur. Sú setning sem ekki hefur verið vitnað mikið til í umsögn Markúsar Arnar Antonssonar er þessi hér, með leyfi forseta: ,,Hér verður ekki tekin afstaða til hinna einstöku skilyrða og leiða, sem frumvarpið gerir ráð fyrir.`` Markús Örn Antonsson tekur með öðrum orðum undir megintilgang frv., að tryggja fjölbreytni og sjálfstæði í fjölmiðlum, bendir á ýmislegt það sem að sé í þessu máli en segir um frv. sjálft þetta hér, með leyfi forseta: ,,Hér verður ekki tekin afstaða til hinna einstöku skilyrða og leiða, sem frumvarpið gerir ráð fyrir.`` Hann heldur áfram: ,,Með tilliti til grundvallaratriða um frjálsa atvinnustarfsemi og þess að umrædd samþjöppun á fjölmiðlamarkaði hefur farið fram með blessun þeirra stofnana sem annast veitingu leyfa og hið opinbera eftirlit, er eðlilegt og sanngjarnt að rúmur tími verði ætlaður til að koma málum í eðlilegt horf.`` Afstaða Markúsar Arnar Antonssonar til frv., ekki til hins yfirlýsta tilgangs þess sem ég hygg að þingheimur allur geti tekið undir, a.m.k. eins og ég skil hann, og ekki til þeirra markmiða að tryggja sjálfstæði, fjölbreytni og góða þjónustu við almenning í landinu á fjölmiðlasviði sem ég tel að sé hlutverk almannavaldsins og umhugsunarefni og verkefni okkar stjórnmálamanna, er þessi: ,,Hér verður ekki tekin afstaða til hinna einstöku skilyrða og leiða, sem frumvarpið gerir ráð fyrir.`` Útvarpsstjórinn á Íslandi, fyrrverandi borgarstjóri Sjálfstfl. í Reykjavík og borgarfulltrúi þar áður, reyndar með hléi þar sem hann var einmitt útvarpsstjóri, treysti sér ekki til að taka efnislega afstöðu til þeirra leiða sem hæstv. forsrh. hefur valið sér með frv. sínu og til þeirra leiða sem fylgismenn frv., þar á meðal hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, sem einu sinni var ungur sjálfstæðismaður  Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur orðið fyrir því að hans gamli klúbbur og bakland í Heimdalli hefur afneitað þessu fjölmiðlafrumvarpi með mjög einörðum hætti sem ég er að vísu fullkomlega ósammála en ber þó virðingu fyrir. Í þeim félagsskap viðgengst öfgakennd frjálshyggja. Hv. þm. hefur orðið fyrir því að hann fylgir Davíð því hér er um lífið að tefla en skilur Heimdall eftir úti á gaddinum. Hann velur því frekar sinn eigin frama en þann hugmyndagrundvöll sem fleytti honum inn á þingið og til þeirra starfa að fylgja frelsisskerðingarfrumvarpi hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar, sem er eins konar atvinnurekandi hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, fram til sigurs hér gegn frjálsri fjölmiðlun, gegn störfum fjölda fólks í kjördæminu sem hann er kosinn í, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, og gegn allri venjulegri, mannlegri skynsemi í þjóðfélagsmálum og menningarlífi. Útvarpsstjórinn er ekki í liði með hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni í þessu efni. Hann er heldur ekki í liði með Heimdalli reyndar, það er langt síðan hann var þar, útvarpsstjórinn, en hann segir sumsé þetta svo að ég endurtaki það enn einu sinni um efni frv. þess sem hér liggur fyrir að hann treysti sér ekki til þess að taka afstöðu til, með leyfi forseta, ,,hinna einstöku skilyrða og leiða, sem frumvarpið gerir ráð fyrir``. Þá vil ég segja frá því að annar maður sem er framarlega í fjölmiðlun á Íslandi og hefur unnið hér ýmis merkileg menningarstörf, sem vitnað hefur verið til sem stuðningsmanns frv., heitir Magnús Ragnarsson. Hann er einn af þeim sem komu í heimsókn til okkar í menntmn. í morgun á þennan merkilega fund sem ég held að öllum sem hann sátu eigi eftir að verða minnisstæður. Þarna voru samankomnir merkilegir menn í íslensku samfélagi. Magnús Ragnarsson skrifaði álit sem hefur verið túlkað sem stuðningur við frv. Það álit til allshn. lýsir að nokkru samskiptum hans eða Skjás 1 við Stöð 2 en þó ekki síður við Ríkisútvarpið. Magnús sagði á fundinum með okkur í morgun að hann tæki undir þær aðgerðir sem gætu orðið til þess að draga úr valdi Stöðvar 2 annars vegar og Ríkisútvarpsins hins vegar. Ég man ekki hvort hann lýsti yfir opinberum stuðningi við frv. Ég lái honum ekki. Hann rekur hér stöð sem er númer 2 af markaðssjónvarpsstöðvum og númer 3 á heildarmarkaðnum. Hún er með 40 fasta starfsmenn samkvæmt upplýsingum Magnúsar. Alls eru kannski um 60 sem þarna starfa, með lausamönnum, þannig að hér er fyrir nokkru búi að sjá þótt það sé ekki jafnstórt og á Stöð 2, að ég tali ekki um Ríkisútvarpið. Það kom svo í ljós þegar Magnús fór að ræða vandræði sín og Skjás 1 að þau virðast ekki einkum stafa af því að hér þurfi hörð lög um strangar takmarkanir á eignarhaldi á fjölmiðlum, heldur virðast þau stafa einkum af því að Samkeppnisstofnun er lítt fær til þeirra verka sem hún þarf að vinna á þessu sviði. Þeir lýstu því báðir, Magnús Ragnarsson og Sigurður G. Guðjónsson, forstjóri Norðurljósa, sem var þarna í þessari samræðu og talaði fyrir hönd Stöðvar 2, hvað það væri erfiður vegur að fara í Samkeppnisstofnun með umkvörtunarefni, t.d. sem varða auglýsingamál og þann óhjákvæmilega núning sem verður við ríkisstöðina sem kostuð er af opinberu fjármagni o.s.frv. Þetta rekja þeir eins og að fara með Faðirvorið, þann óhjákvæmilega núning sem verður við ríkisstöðvarnar, á auglýsingamarkaði, við það að ná í efni til útlanda og í þeirri samkeppni um starfsmenn sem góðu heilli hefur staðið hér í nokkur ár. Sumt af því eru venjulegar áhyggjur manna í viðskiptalífinu. Til þess er viðskiptalífið að menn í þessari stöðu hafi áhyggjur af þessum hlutum og þarf ekkert meira að ræða það. Annað er þannig að um óeðlilegt samkeppnisumhverfi er að ræða. Þá er eðlilegt að Samkeppnisstofnun skipti sér af því og að hægt sé að leysa flest þau vandræði með samkeppnislögum. Það flækir líka þetta mál að útvarpsréttarnefnd hefur hingað til starfað á ákaflega ómarkvissum forsendum og tekið mjög ýmislega á málum. Að sumu leyti hefur hún deilt og drottnað. Hún hefur gert athugasemdir, alveg örugglega réttmætar, þær sem ég veit um og hef séð, við starfsemi og starfshætti stöðvanna. Vegna þeirra athugasemda liggur í loftinu að gula spjaldið geti orðið rautt og það virðist ekki vera nógu skýrt hjá útvarpsréttarnefnd hver grundvöllur þeirra reglna er þannig að það flækir mjög starfsumhverfi markaðsstöðvanna sem til hennar eiga að sækja öll sín leyfi. Ég ætla ekki að fara að leggja Magnúsi Ragnarssyni orð í munn en óska honum velgengni á hans sviði. Hann er nýtekinn við þessari stöð. Ég hygg að hann eigi eftir að færa hana framar á þessum vettvangi. Niðurstaða mín er sú að áhyggjuefni og umkvörtunarefni Magnúsar Ragnarssonar séu mjög svipaðs eðlis miðað við hina ólíku stöðu og áhyggjuefni og umkvörtunarefni Sigurðar G. Guðjónssonar og fjalli einkum um það að Samkeppnisstofnun er ekki í þeim búningi, nýtur ekki þeirra fjárráða, hefur ekki þá starfskrafta, að geta sinnt þeim verkum sem óhjákvæmileg eru á þessu sviði, þessu sviði sem er flóknara en mörg önnur svið. Þar af stendur í raun og veru stuðningur Magnúsar Ragnarssonar og fleiri af hans mönnum við þetta frv. að þetta ástand sé óþolandi og það hjálpi þá a.m.k. að minnka risið á Stöð 2 hvað sem um annað kunni að verða. Ef maður hugsar um hag Skjás 1 til skammtíma getur það hjálpað honum í þeirri stöðu fyrirtækis á sínum markaði sem hann er að risið á Stöð 2 lækki. Það er alveg rétt. Hætt er hins vegar við að ef Skjár 1 rís upp til þess með einhverjum hætti að ógna Stöð 2 á sínu sviði eða taka við af henni sem leiðandi markaðsmiðill verði Skjár 1 fyrir hinu sama og að báðir tapi á þessari leiðréttingu mála. Jafnvel þeir menn sem taldir hafa verið í fjölmiðlum og hér í þingsal sérstakir stuðningsmenn og áhugamenn um það frv. sem hér er um að ræða, m.a. hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sem hefur ákveðið að styðja frv. gegn ráðum Heimdallar, sem myndar kjörbakgrunn hv. þingmanns, eða myndaði fyrir síðustu kosningar, hafa þegar betur er á litið ekki verið stuðningsmenn nema til hálfs, eða stuðningsmenn nánast út úr vandræðum, eða stuðningsmenn sem ekki vilja bera ábyrgð á efnisatriðum þess frv. sem hér er til umfjöllunar. Það er stundum gott að skoða málin ofan í kjölinn og taka ekki bara mark á hinu ytra borði. Ég ætla næst, forseti góður, að víkja aðeins af þeim vegi sem ég hef verið á. Af því að ég er hér í markaðsmiðlunum langar mig að segja þingheimi frá öðru sjónarmiði sem lýsir nokkurri gagnrýni á markaðsmiðlana. Ég geri það í ákveðnum tilgangi, auk þess að auka fjölbreytni í umræðunni og koma inn í hana viðhorfum sem hingað til hafa ekki í henni sést. Ég ætla að gera það með því að lesa pistil sem Páll Baldvin Baldvinsson skrifaði á vefsetrið Land og syni sem kvikmyndamenn hafa helgað sér, sjálfstæðir sjónvarpsframleiðendur og áhugamenn um þessi efni. Páll Baldvin er sem kunnugt er menningarmaður, varð frægur fyrir það, kunnur hér um landið hjá öðrum en í sínum vinahóp fyrir að setja af stað merkilegar leiksýningar með miklum þrótti, og látum vil ég segja, snemma á níunda áratugnum. Hann hefur núna lengst af verið dagskrárstjóri Stöðvar 2 og er því öllum hnútum kunnugur. Hann segir þetta í pistlinum sem heitir ,,En hvað með einkastöðvarnar?`` og birtist ekki löngu eftir að kvikmyndagerðarmenn gagnrýndu Ríkisútvarpið, sjónvarp ótæpilega fyrir að sinna ekki innlendri dagskrárgerð og framleiðsluefni frá sjálfstæðum framleiðendum, einkum um leikið efni. Páll segir þetta, með leyfi forseta: ,,Það var fréttamaður hjá ríkinu sem spurði. Dagskrárdeildin hjá ríkinu var gagnrýnd harðlega fyrir að kaupa of lítið efni frá innlendum framleiðendum. Það birtust greinar og viðtöl og voru haldnir fundir en hvergi minnst á einkareknar sjónvarpsstöðvar. Það komst bara eitt að, ríkissjónvarpið, svona rétt eins og það skipti engu máli að í landinu væru fyrirtæki með áralanga sögu og þúsundir áskrifenda, sjálfviljugra áskrifenda, og nýrri fyrirtæki sem höfðu á síðustu missirum sópað að sér áhorfi. Það var bara ekki með. Kvikmyndagerðarmenn og fréttasnápar héldu helmingnum af sjónvarpsmarkaðnum til hliðar og einblíndu á ríkissjónvarpið.`` Hér verður að minnast þess eins og ég sagði áðan að þetta er skrifað á vef sem kvikmyndagerðarmenn og framleiðendur sjónvarpsefnis og ýmislegs myndefnis hafa helgað sér. Þess vegna er þessi kumpánlegi gagnrýnistónn. Hér eru menn að tala inn í sinn hóp, en það varðar okkur líka. ,,Var nema von að manngreyinu dytti í hug að spyrja. Hann hafði jú unnið á einkarekinni stöð í nokkur missiri og vissi að þar var líka innlent efni á dagskrá, sumt aðkeypt. En hvað með einkastöðvarnar? Okkur er tamt að tala fjálglega um forræði ríkissjónvarps og halda á loft hástemmdum og reyndar merkingarlitlum stöfum í lagabálknum um útvarp ríkisins. Þeir frasar eiga að réttlæta aukið fjármagn í framleiðslusjóði leikins efnis. Ríkissjónvarpið á að kaupa meira af innlendum framleiðendum, vinna meira með þeim og auka þátt innlendra dagskrárliða á kostnað þeirra erlendu. Stjórnendur ríkissjónvarpsins þumbast við, veifa tölum um ánægða notendur og mikið áhorf og þetta og hitt. Svo er loftið farið úr blöðrunni og næsta fjargviðri tekur við. En hvað með einkastöðvarnar, hvaða skyldur hafa þær? Enginn fær útvarpsleyfi frá stjórnvöldum nema leggja fram einhvers konar dagskrárramma og til er nefnd valinkunnra öldunga úr öllum stjórnmálaflokkum sem þurfa að líta þar yfir og segja sitt, sem er víst oftast já við því sem formaðurinn segir, en hann hefur verið þar frá því nefndin var stofnuð og sinnir því starfi af samviskusemi ásamt öðrum verkum. Hann er stórtækur kryddinnflytjandi og húseigandi og er framkvæmdastjóri stærsta stjórnmálaflokks landsins og situr ofan í kaupið í stjórn eins stærsta banka landsins. Hann veit því alveg hvað hann er að gera, hefur aldrei stigið feilspor. Vammlaus maður. Þegar svo er búið að samþykkja dagskrárrammann orðalaust og án skilyrða þá er gefið leyfi. Eigendur sjónvarpsstöðva þurfa jú að halda helstu lög í landinu, færa bókhald samkvæmt bestu venjum sem hefur gengið svolítið erfiðlega, ekki ruglast á skattskilum og virðisaukanum sem alltaf er verið að tékka. Svo verða þeir að þýða og texta og talsetja og gefa fólki andsvararétt ef það er svívirt mikið á skjánum, mega bara hafa auglýsingar í tiltekinn tíma á klukkustund og ekki selja kostun á fréttatíma. Annað er það nú ekki. Það er nú ekki verið að íþyngja þeim blessuðum, hvort sem þeir eru nú á takmörkuðum svæðum eða landinu öllu, eða bara í næstu álfum, með einhverjum skilyrðum af neinu tagi um dagskrár, hvað þá um hlutdeild innlendra framleiðenda í henni. Þessi skipan mála hefur viðgengist án athugasemda allar götur frá 1985 þegar einkaréttur ríkisins af útvarpi var afnuminn. Síðan hafa allir stjórnmálaflokkar fengið sting í nárann ef einhver hefur fært það í tal að setja mönnum í einkarekstri einhver önnur skilyrði en þau að þeir færi bókhald rétt og texti útlenska þætti villulaust. Þetta er einstakt fyrirkomulag í heiminum. Það er að vísu yfirleitt ekki talið þurfa að taka það fram að innlenda dagskrárstefnu skuli sjónvarpsstöðvar stunda með skipulögðum hætti en víða tekið fram að innlendir framleiðendur skuli eiga nær þriðjung í dagskrá fyrir utan fréttir og íþróttir. Þetta er gert til að koma fótum undir innlendan iðnað og þykir skynsamlegt víðast hvar, styður atvinnulíf í myndiðnaði landanna. En slíkt gerist nú ekki hér. Þær eru ekki að hafa miklar áhyggjur af því, Valgerður og Þorgerður, innlendum framleiðendum, svo, svo, svo, strjúka pilsin bara niður um lendar sér og gera sig ábyrgar í framan og setja talandann í gang. Hér eru sem sagt aðstæður þær að sumar sjónvarpsstöðvar hafa menningarlegu hlutverki að gegna, en aðrar engu tilteknu. Sumar eru á sérstöku leyfi fjármálaráðuneytis til að fara fram úr árlega, en aðrar mundu bara fara á hausinn. Sumar eru á ótakmörkuðu starfsleyfi, en aðrar bara á tímabundnu. Sumar á sérlögum yfir ríkisstofnanir, en aðrar á almennari lagabálkum. Engu þessara fyrirtækja sem öll starfa með skýru en skilyrðafáu leyfi stjórnvalda er gert að sinna jafnri skyldu um framleiðslu og sýningu á íslensku efni á eigin vegum, eða kaupum á því af þriðja aðila. Ættum við ekki að hafa stærri áhyggjur af eignarhaldinu og þvaðra meira um það?`` spyr Páll Baldvin Baldvinsson í lok þessarar greinar sinnar. ,,Væri nú ekki hollt fyrir forustumenn í kvikmyndaiðnaði okkar að líta víðar og lengra en bara á ríkissjónvarpið þegar þeim þykir ekki nóg keypt? Því varla eru þeir svo vitlausir bisnessmenn að þeim þyki þægilegast að hafa bara einn kaupanda á markaði.`` Þetta var greinarkorn frá Páli Baldvini Baldvinssyni. Af hverju er ég með það hér í umræðunni? Jú, vegna þess að það lýsir vel þeim skoðanaskiptum og þeirri skoðanamótun sem fram fer innan hóps kvikmyndagerðarmanna og sjálfstæðra framleiðenda efnis og reyndar líka leikara og leikhúsmanna því þeir gera ákveðnar kröfur til allra íslensku sjónvarpsstöðvanna og allra íslensku ljósvakastöðvanna. Þær kröfur varða ekki eignarhald í fjölmiðlum. Þær áhyggjur eru allt aðrar, forseti, en áhyggjur flm. sem virðast stafa af því að öxull hins illa á Íslandi, Baugur og Norðurljós, sé í einhvers konar samsæri gegn sér og völdum sínum sem þarf að kveða niður áður en þau völd breytast hinn 1. september nk. Þær áhyggjur eru auðvitað starfslegar, byggja á hagsmunum þeirra, atvinnuhagsmunum og starfshagsmunum, en eru líka hugsjónaástæður og byggðar á metnaði. Þær eru þær að samfélagslegt hlutverk þessara stöðva sé tiltekið, hlutverkið sé það að vera spegill íslensks þjóðlífs, stöðvarnar eigi að styðja íslenska dagskrárgerð, bæði á eigin vegum og annarra, og það eigi jafnvel, eins og kemur fram hjá Páli Baldvini og hann er ekki einn um, að skilyrða útvarpsleyfi því að innlend dagskrá sé með einhverjum hætti tryggð í þeim stöðvum sem um er að ræða. Það er ekki langur vegur frá þessari hugleiðingu til þeirrar að til þess að innlendar ljósvakastöðvar geti sinnt innlendu dagskrárefni í útvarpi eða sjónvarpi þurfa þær að hafa ákveðið umfang, ákveðinn styrk í starfsemi sinni, góðan rekstrargrundvöll og búa að fjármagni sem að sumu leyti verður að vera það sem á nútímaíslensku er kallað ,,þolinmótt`` þannig að arður þess verði ekki innheimtur daginn eftir eða um næstu mánaðamót, heldur stefni menn á lengri tíma. Það þýðir að þeir menn sem yfir slíku fjármagni búa verða að hafa nokkuð mikið af því. Maður sem vill leggja alla peninga sína í þolinmæði kemst illa af í markaðssamfélagi nútímans. Þessi grein Páls Baldvins Baldvinssonar getur orðið okkur þörf hugvekja um það að eina leiðin til að innlend dagskrárgerð þrífist sé að fjölmiðlarnir á ljósvakamarkaði styðji við íslenska menningu, haldi áfram að rækta þann garð sem hér hefur verið plantað í með ýmsum hætti og hefur borið ýmsan ávöxt um aldir, óvenjuríkulegan af smáþjóð að vera sem allir viðurkenna og er auðvitað eftir allt saman ein helsta ástæðan fyrir því að við erum til sem þjóð, að við sitjum og stöndum hér í Alþingi Íslendinga, ekki bara vegna þess að við höfum byggt upp sjálfsmynd okkar og gert okkur kleift að hugsa um okkur sem þjóð sem ekki var sjálfsagt á ýmsum tímum Íslandssögunnar, heldur líka vegna þess að sú menning sem hér var sáð til í árdaga og síðan haldið áfram í gegnum ýmsar þrengingar og margvíslegar breytingar í Evrópusögunni og mannkynssögunni varð til þess að erlendis var litið á okkur sem sérstaka heild, sem sérstaka einingu, sem merkilegt fólk með merkilega sögu sem ætti það skilið að vera sjálfstætt og haga sér eins og það vildi. Það er ekki til lasts hetjum okkar í sjálfstæðisbaráttunni eða frumherjum þeim sem hér hanga á veggjum og styttur eru af á torgum eða dáðir eru í ljóðalestri eða öðrum þeim athöfnum sem menningunni tilheyra sem það er sagt að þau sjónarmið hafi skipt verulegu máli á 19. öld, bæði í hinu forna herraríki okkar, Danmörku, en ekki síður í hinum menningarlega stóra bróður Danmerkur, Þýskalandi, á 19. öld. Reyndar sjáum við það þegar farið er ofan í söguna að álit breskra höfðingja á Íslendingum var með ýmsum hætti eins og gaman er að kynnast í bókunum sem þeir skrifuðu um skrýtna Þingvallaklerka, lata hestamenn í Reykjavík og ýmis furðufyrirbæri. Álit þessara Breta skiptu okkur auðvitað verulegu máli í þróun íslenskrar sjálfstæðisbaráttu og mótun íslensks samfélags, þess sem við búum núna við. Það kann líka að vera að það álit Breta sem spratt af menningarstarfi okkar hér á Íslandi og má nú sjá kannski einna skýrast í mikilli hrifningu þeirra á Jóni á Bægisá, karlpíslinni, vegna þýðingar hans á Milton hafi líka skipt máli þegar stórveldi þurftu að véla um stöðu Íslands að loknum hildarleikjum í sögu Evrópu. Af því að þessi forseti sem nú er í stólnum er sestur í stólinn tók ég þennan útúrdúr um íslenska menningu sem ég veit að er eitt af hans góðu áhugamálum og ýmis mikilsverð verk á því sviði á starfssviði hans. Ég ætla næst, forseti, að þessu loknu að lesa upp úr áliti Norðurljósa sjálfra, þeirra sem eyða skyldi. Ég ætla ekki að fara í lögfræðihluta þess, heldur ætla ég að lesa upp 5. kaflann í umsögn þeirra um frv. til laga um breytingu á útvarpslögum og samkeppnislögum. Undir það skrifa þeir félagar Sigurður G. Guðjónsson og Skarphéðinn Berg Steinarsson. Þetta er fyrir hönd stjórna Norðurljósa og dótturfélaga. Ég les þetta upp vegna þess að mér sýnist að í þessum 5. kafla reyni þeir að gera nokkur skil því fjölmiðlaumhverfi sem kynni að verða til ef þingmenn verða svo vitlausir að samþykkja það frv. sem hér er um að ræða. Þetta hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Frumvarpið hefur sett í uppnám öll áform Norðurljósa um stafræna uppbyggingu sjónvarps og hljóðvarps. Stafrænar útsendingar átti að hefja á Faxaflóasvæðinu þann 9. október nk. á 18 ára afmæli Íslenska útvarpsfélagsins. Með stafrænni tækni er hægt að nýta hverja rás til útsendinga á fjórum til átta dagskrám. Væru allar 16 MMDS rásir Íslenska útvarpsfélagsins gerðar stafrænar samtímis þýddi það að íbúum frá Akranesi til Grindavíkur og jafnvel á stærstum hluta Suðurlands gæfist kostur á að velja á milli allt að 130 dagskrárrása. Að stórum hluta byggist stafrænt sjónvarp á endurvarpi erlendra sjónvarpsstöðva, sjónvarpsstöðva þar sem eignarhaldið er allt annað en í Norðurljósum, enda leyfa aðstæður hér á landi ekki íslenskum fjölmiðlafyrirtækjum að standa í mikilli innlendri dagskrárgerð. Endurvarp erlendra sjónvarpsstöðva hlýtur að tryggja fjölbreytni, enda bjóða Norðurljós þá upp á sjónvarpsefni fyrir allan almenning sem framleitt er af ólíkum aðilum í eigu fjölbreytts hóps fjölmiðla- og framleiðslufyrirtækja um víða veröld, sjónvarpsefni sem þeir einir njóta nú sem hafa komið sér upp móttökubúnaði fyrir erlent gervihnattasjónvarp sem því miður felur oftar en ekki í sér margháttuð lögbrot af hálfu seljenda og notenda búnaðar og áskriftar að gervihnattastöðvum, einkum að því er varðar sölu á aðgengi að dagskrá Sky og annarra evrópskra greiðslusjónvarpsstöðva.`` Þetta er upphaf þessa 5. kafla. Það er sérlega athyglisvert sem bent er á í þessum kafla að á sjónvarpsmarkaði hér viðgengst eða fer a.m.k. fram sjóræningjastarfsemi í útsendingum sem byggist á því að menn kaupa sér móttökubúnað en fara fram hjá lögunum, útvarpslögum okkar, sem setja slíkri móttöku tiltekin skilyrði með því að versla hér við innlenda aðila, kaupa sér áskrift að útlendum stöðvum án þess að uppfylla þau skilyrði sem sett eru í útvarpslögum. Þetta kemur mjög niður á þeim stöðvum sem þessa þjónustu bjóða á heimavettvangi, þ.e. markaðsmiðlunum. Ég held hér áfram í þessari umsögn Norðurljósa, með leyfi forseta: ,,Menntamálaráðherra, ráðherra útvarpsmála, hefur ekki látið skoða samkeppnisumhverfi íslenskra ljósvakamiðla. Fjölmiðlaskýrslan fjallar ekkert um sjónvarpsstarfsemi Landssímans, Landsvirkjunar í gegnum fyrirtæki sín, Fjarska og Íslandsmiðil. Landssíminn dreifir nú þegar dagskrám um 40 erlendra sjónvarpsstöðva um ljósleiðarakerfið í Reykjavík, Hafnarfirði, Kópavogi og Húsavík undir heitinu breiðvarp. Landssíminn þarf ekki útvarpsleyfi til þessarar starfsemi og honum eru engar takmarkanir settar um fjölgun rása eða dagskráa sem í boði geta verið nema þá fjárhagslega. Þær geta þess vegna verið um 3.000 sem er sá fjöldi sjónvarpsdagskráa sem má ná frá gervihnattastöðvum með tilheyrandi búnaði hér á landi. Starfsemi Landssímans á öðru sviði hefur hins vegar leitt til árekstra við sjónvarpsstarfsemi ÍÚ, t.d. í Hafnarfirði þar sem Landssíminn neitar að flytja fjölvarp Íslenska útvarpsfélagsins á breiðbandi sínu í Hafnarfirði og útilokar þar með alla samkeppni um dreifingu erlendra gervihnattarása, þar sem íbúum þeirra hverfa sem breiðband Landssímans nær til er óheimilt að setja loftnet á hús sín af skipulagsástæðum. Landssíminn hyggst á næstu árum nýta sér ADSL-tækni til að dreifa sjónvarpi um koparlagnir sínar sem ná til 99,9% heimila í landinu. Landssímanum er jafnframt gert skylt að veita öðrum aðgang að þessu kerfi til fjarskipta. Til flutnings gagna sem flytja hljóð og mynd þarf ekki útvarpsleyfi því ekki er verið að dreifa útvarpi, hljóðvarpi eða sjónvarpi með rafsegulöldum. Hér er og verður á ferðinni gagnaflutningur í skilningi fjarskiptalaga. Sams konar starfsemi getur hitt fjarskiptafyrirtækið Og Vodafone tekið upp. Í reynd er það svo að þessi tvö fjarskiptafyrirtæki hafa í framtíðinni miklu meira um það að segja að þjóðin hafi aðgang að upplýsingum, sé upplýst, en hefðbundin útvarpsfyrirtæki.`` Það er mjög merkileg staðreynd, forseti, að allt í einu hafa þessi tvö fjarskiptafyrirtæki í raun og veru meiri áhrif til framtíðar en þau útvarpsfyrirtæki sem við erum hér að fjalla um, þ.e. þegar við erum að tala um fjölmiðlun sem heild, fjölmiðlun sem menningarlegt fyrirbæri, þátt í upplýsingu Íslendinga, en ekki aðeins að horfa á hugsanleg völd og áhrif í gegnum fjölmiðlana eins og hæstv. forsrh. sem flytur lagafrumvarp það sem hér er til umræðu er gjarnast að gera. Við erum að hugsa um, a.m.k. einnig, það sem stjórnmálamenn eiga að vera að hugsa um á fjölmiðlavettvangi, heill almennings, þörf hans fyrir þjónustu, menningarlega fjölmiðlun á Íslandi til þess að efla sjálfsmynd okkar, gera okkur hæfari, betri til að lifa eigin lífi á Íslandi og fóstra upp næstu kynslóðir. Fyrir þá sem ekki hafa fylgst þeim mun nánar með er þessi tæknilega framþróun ör, og alla jafna nokkuð flókið viðfangsefni. Oft finnst manni, þótt maður reyni að sýna því áhuga, að maður hafi annað betra við tíma sinn að gera en að setja sig inn í það en fyrir stjórnmálamenn er slíkt viðhorf ekki í boði. Fjallar frv. sem hér er til umræðu um þessi fjarskiptafyrirtæki eða þá möguleika sem þau hafa á því að ná til heimila í landinu með erlent sjónvarpsefni? Nei, það er ekki svo. Það þarf ekki einu sinni útvarpsleyfi til að senda út 40 stöðvar eða 3.000 stöðvar eftir atvikum. Það er hægt að gera ef maður á koparlagnir eða getur selt gervihnattadiska, hvort sem er löglega eða ólöglega. Er líklegt að fjölmiðlun af þessu tagi styrki íslenska menningu eða sé í raun og veru mjög upplýsandi? Það er afar upp og ofan. Eins og ég lýsti hér fyrst í ræðu minni er t.d. mjög ólíklegt vegna íslenskra aðstæðna að efni annars staðar frá, réttara sagt á öðru máli en ensku, verði hér snar þáttur í framtíðinni í útsendingu af þessu tagi. Það er ólíklegt að þetta verði í framtíðinni efni sem við getum talið til þess að auka menningarlegan vöxt og viðgang á Íslandi hvað sem um efni annars er að segja. Það er óþarfi að fitja upp á trýnið með ýmislegt alþjóðlegt efni sem er kannski helst partur af samsömun okkar nú á tímum sem eru auðvitað að ákveðnu leyti alþjóðlegir. Það eru breytingar sem hafa gerst á ekkert mjög löngum tíma. Ef ég má orða það nokkuð gróflega er Íslendingur kannski ekki Íslendingur nema til hálfs eða til þriðjungs, og að þriðjungi er hann að vissu leyti amerískur hvað menningu varðar og að þriðjungi alþjóðlegur. Það er þá þessi þriðjungspartur, sá íslenski, sem gerir okkur öðruvísi en annað fólk og heldur uppi sjálfsmynd okkar sem Íslendinga. Þetta er gróft orðað en þetta er samt hugsun sem ég tel vert að hafa í huga. Ég hlýt að hafa hana í huga því að æskuhetjur mínar voru ekki eingöngu Grettir Ásmundarson, Ingólfur Arnarson landnemi og aðrar slíkar íslenskar hetjur, ekki bara Jón Hreggviðsson, Bjartur í Sumarhúsum og Hjalti litli og hvað þetta fólk hét allt saman, heldur líka Andrés önd, Roy Rogers, og hvað hét hann, Bob Moran og Beverly Gray sem ég fékk frá móður minni og var bandarísk blaðastúlka. Við erum auðvitað samsettari að þessu leyti í menningarlegu uppeldi. Menningarleg samsömun okkar er víðari en fyrri kynslóða sem þó voru aldrei 100% íslenskar því það var sem betur fer aldrei til. Við þurfum þó að gæta að þessum þætti, að halda áfram að vera Íslendingar að þessum þriðjungi sem um er að ræða og sem skiptir máli þegar til stykkisins kemur. Lausnin felst ekki --- ekki, ég legg áherslu á það --- í að stöðva þessa þróun, þá þróun fjarskiptanna að við getum haft aðgang að öllum þessum stöðvum, 30 eða 3.000 hjá Landssímanum eða hjá Og Vodafone, ekki í því að reyna að trufla gervihnattasendingar eða koma í veg fyrir að fólk nái hér því erlenda efni sem það vill, ekki í því að reyna með einhverjum hætti að koma í veg fyrir samskipti okkar við erlenda tónlist og erlent útvarp í gegnum tölvuna, ekki að reyna með einhverjum öðrum hætti að stöðva þá þróun --- það er eins og þriðja kynslóðin af símanum sem alltaf er að koma en hefur aldrei komið í raun --- að eftir nokkur ár komi hér upp í raun og veru samsettar einstaklingsdagskrár sem hafa verið kallaðar PPV eða Pay Per View ...

Á hv. þm. mikið eftir af ræðu sinni?

Já, töluvert.

Þá bið ég hv. þingmann að gera hlé á ræðu sinni. Þessum fundi er frestað til ...

Ég átti eftir niðurlag setningar.

Gerðu svo vel.

Ekki að gera þetta, heldur að efla íslensku stöðvarnar sem kjarna í íslenskri fjölmiðlun sem sérstakar verndarstöðvar og uppeldisstöðvar og starfsstöðvar innlendrar dagskrárgerðar og íslenskrar menningar. Hér lýk ég fyrri hluta ræðu minnar.

Þá er ræðu hv. þingmanns frestað. Fundur hefst að nýju klukkan 5.

Forseti. Ég átti eftir af ræðu minni og ætla nú að hafa það styttra en ég hélt upphaflega. Það dregst úr þeim plöggum sem maður hefur og stundum er það þannig að þótt maður telji sig vera nokkuð einarðan og markvissan í málflutningi verða útúrdúrar fleiri en upphaflega var áætlað, eins og hér hefur sannast. Vona ég þó að enginn hafi beðið skaða af. Ég var þar kominn í ræðu minni að ég var að leggja út af umsögn frá öxli hins illa, Norðurljósum, sem talinn er vera hér í landinu eins og öxull hins illa telst í heiminum ýmis vond ríki. Þetta voru staðreyndir sem þeir Norðurljósamenn töldu fram um þá fjölmiðlun sem ekki er fjallað um í frv. og ég var búinn að rekja frásögn þeirra um breiðvarp og um frekari starfsemi Landssímans og Og Vodafones, hvernig sem á að beygja þetta furðulega nafn á því fyrirtæki sem einu sinni hét Tal. Norðurljósamenn segja líka frá því að Fjarski, sem er landsbyggðarfyrirtæki, hafi byggt upp stafrænt sjónvarpskerfi á Faxaflóasvæðinu sem megi stækka með litlum tilkostnaði þannig að það nái til Akureyrar og jafnvel annarra þéttbýlisstaða, t.d. Egilsstaða. Þeir hafa dreift erlendum gervihnattadagskrám um kerfi sitt en skort innlenda dagskrá til að dreifa, segja þeir kunnáttumenn hjá Norðurljósum. Ítrekað hefur verið leitað eftir því við Íslenska útvarpsfélagið, segja þeir, að þeir flytji dagskrá stöðva sinna á kerfi Fjarska. Af því hefur ekki orðið þar sem það hefur verið talið of dýrt. Þeir segja enn fremur frá því að Orkuveita Reykjavíkur hafi fjárfest í ljósleiðurum og fjarskiptabúnaði til gagnaflutnings. Sá búnaður getur flutt sjónvarpsefni en vantar slíkt efni. Þar er enn ein leiðin opin fyrir framtíðina. Þar er reyndar verið að ræða hugmyndir um að koma á laggirnar einhvers konar myndveitu, hugmyndirnar eru þær að menn geti pantað sér með einhverjum hætti kvikmyndir eða myndefni til sýnis eins og títt er orðið í erlendum borgum. Lokaniðurstaða þeirra í þessum kafla hvað okkur varðar a.m.k. er þessi, með leyfi forseta: ,,Íslenskt sjónvarpsefni fyrir alla þessa dreifingaraðila`` --- sem er eins og rakið hefur verið opinberar stofnanir, það er sérkennilegt við þetta mál --- ,,verður ekki til ef koma á í veg fyrir frjálst flæði fjármagns inn í ljósvakamiðla eins og frumvarpið gerir ráð fyrir.`` Þetta er í menningarlegum efnum hin mikla spurning sem framtíðin spyr okkur: Ætlið þið, Íslendingar, með þennan mikla arf, ykkar litlu þjóð en miklu möguleika, á næstu áratugum að hafa framtíðina íslenska eða ætlið þið að láta ykkur renna bakleiðina inn í hið alþjóðlega efni sem verður til þess að hér dofnar sá rammi safi sem runnið hefur frjáls í gegn meðan við höfum haft sæmilega skynsemi og stjórn á okkar málum og ekki látið persónulega hagsmuni, kreddur og kenjar ráða því sem hér skiptir máli? Ég hefði viljað lesa úr fleiri álitum og greinargerðum en ætla að láta það eiga sig að sinni, enda eigum við möguleika á að tala hér síðar við þessa umræðu. Þar vil ég sérstaklega benda á Samkeppnisstofnun sem menn hafa lesið hér, einkum vegna lögfræðilegra álitamála, en kemur í raun og veru inn á þessi menningarlegu og atvinnulegu álitamál líka. Ekki má heldur gleymast í þessari umræðu að minnast á skýrslu útvarpslaganefndar 1996 sem m.a. fjallar um þær hættur sem of ströng takmörkun á eignarhaldi getur sett fyrirtækjum við okkar aðstæður. Skýrsluhöfundar komust að þeirri niðurstöðu þá. Í nefndinni sátu, eins og ég hef rakið nokkuð oft hér á þinginu, valinkunnir íhaldsmenn sem enn eru í ábyrgðarstörfum fyrir Sjálfstfl. á ýmislegum vettvangi. Lítið hefur að vísu heyrst til þeirra um þetta frv., enda sumir þeirra þannig að þeir selja kannski ekki frumburðarrétt sinn fyrir væntanlega brauðbita eins og hefur komið fyrir nokkra hv. alþingismenn hér og rætt hefur verið lengi. Ég get ekki látið hjá líða að minnast á álit Sigurðar Líndals sem sameinar tvennt, annars vegar það að vera spekingur mikill í lögum og hins vegar íslenskur menningarmaður, fremstur meðal jafningja eins og nú er ástatt á Íslandi. Hann er ekki frægur fyrir róttækni í stjórnmálaskoðunum, þvert á móti, en hann hefur hins vegar staðið mjög fast á íslenskum viðhorfum og jafnvel þótt það hafi gengið gegn skammtímastjórnmálalegum hagsmunum þess flokks sem hann studdi eða þeirra hópa sem hann hefur leitað sér fylgilags við í stjórnmálum. Það má minna á Keflavíkursjónvarpið því til staðfestingar. Fyrir utan hin lögfræðilegu álitamál sem menn hafa rakið hér segir Sigurður Líndal að allur samanburður við fjölmennari ríki um samkeppni á fjölmiðlamarkaði sé villandi vegna þess að strangar takmarkanir henta illa á smáum markaði og litlu málsvæði. Sigurður Líndal vitnar svo í kafla 6.3 í fjölmiðlaskýrslunni sem heitir því skrýtna nafni Kostir samþjöppunar, en það verður að horfa framan í það líka að samþjöppunin getur haft ákveða kosti á Íslandi, en þar segir að það verði að tryggja íslenskum fyrirtækjum aðstæður til að þrífast. Höfundar benda líka á að því öflugri sem innlend fyrirtæki eru, því minni hætta sé á yfirtöku eða uppkaupum erlendra aðila og því líklegra að þau hafi burði til að standa undir innlendri dagskrárgerð. Þarna bendir sjálf fjölmiðlaskýrslan sem sumir segja að standi undir frv., sem er auðvitað fásinna, á enn einar hætturnar af því að veikja stoðir innlendra fyrirtækja. Ég vil hafa þetta eftir Sigurði, með leyfi forseta: ,,Því hefur verið haldið fram að hvergi í nálægum löndum sé viðlíka samþjöppun á fjölmiðlamarkaði og hér á landi. En hér er verið að stilla upp ósambærilegum hlutum. Við Íslendingar erum í alþjóðlegri samkeppni, þurfum að verja menningararfleifð okkar, hlúa að henni og sækja fram á grundvelli hennar. Eins og fjölmiðlanefnd bendir á verða íslensk fjölmiðlafyrirtæki að vera tiltölulega stór á innlendan mælikvarða og því fylgir óhjákvæmilega nokkur samþjöppun og hún reisir einnig skorður við fjölda slíkra fyrirtækja. Þá verður að hafa í huga að lítil og veikburða fjölmiðlafyrirtæki eru miklu líklegri til að verða leiksoppar hagsmunaafla en þau sem stærri eru og standa styrkum fótum fjárhagslega.`` Ég vil gera það að lokaorðum mínum hér í þessari ofurlitlu ræðu að við eigum að taka mark á Páli Þórhallssyni, Evrópuráðinu, Herdísi Þorgeirsdóttur og þeim öðrum sem benda okkur á meðalhófsregluna í tengslum við þetta frv. Við eigum að leita að hinum vægari aðgerðum, að öðrum aðgerðum sem taka í raun og veru á vandanum, en ekki búa til lög sem bara beinast gegn einu fyrirtæki sem er ósanngjarnt og óréttlátt, heldur leiða líka til þess að draga úr möguleikum íslenskrar menningar, innlendrar fjölmiðlunar og minnka veg Íslands og Íslendinga til frambúðar. Þegar maður lítur á þetta mál frá menningarlegum sjónarhól er það hin stóra og mikla hætta af kenjum og skapsmunum hæstv. forsrh. sem að baki þessu frv. stendur.

Frú forseti. Hv. þm. hefur haldið langa og djúpvitra ræðu í tvo tíma og tuttugu og fimm mínútur og fórst honum mjög vel. Nú er það þannig, frú forseti, með mína persónu að athygli vill dofna eftir 5--10 mínútur og rennur þá allt í eina móðu. Því miður veldur þessi annmarki minn því að ég náði ekki nema hluta af ræðu hv. þingmanns og vildi ég gjarnan að hann súmmeraði upp fyrir mig aðalatriðin ef hann gæti og kannski aðallega hvort hann er með málinu eða á móti. Ég náði því ekki heldur. Samf. hefur verið að tala um flýtimeðferð, afbrigði, sértæk lög, lög á eitt fyrirtæki o.s.frv. en nú fyrir ekkert voðalega löngu síðan, ég ætla ekki að fara marga áratugi aftur í tímann, ég ætla að fara 100 daga, frú forseti, aftur í tímann en þá var hér í þessu þingi rætt mál sem almennt gengur undir nafninu SPRON-málið. Það var tekið í gegn á þrem dögum, kom fram 3. febrúar, 1. umr. var 4. febrúar, allt tekið í gegn með miklum afbrigðum, 2. umr. var 5. febrúar og 3. sömuleiðis, málið gert að lögum, allt tekið með miklum afbrigðum. Því frv. var stefnt gegn einu fyrirtæki, einum samningi og kom í veg fyrir að sjóður upp á sex þús. millj. til menningar- og líknarmála myndaðist en beindist gegn eitt þúsund litlum hluthöfum, stofnfjáreigendum í SPRON. Þá var Samf. eindregið með slíkri lagasetningu. Núna, þegar um er að ræða reyndar frv. sem sagt er að beinist að einhverju leyti gegn einu stóru fyrirtæki, einum auðhring sem er miklu ríkari en allir þessir stofnfjáreigendur, er Samf. allt í einu á móti. Hvernig stendur á þessum umsnúningi?

Forseti. SPRON-málið var mjög sérstakt mál og ég skal fúslega viðurkenna að það þurfti að bíta á jaxlinn til að greiða atkvæði að lokum í því máli vegna þess hvernig því var háttað. Það vill hins vegar svo til að hv. þm. er ekki alveg saklaus af úrslitum þess máls því honum tókst, og það er auðvitað gríðarlegt afrek, að sameina þingheim gegn athöfnum sínum á þessu sviði frá því að hann varð að launuðum starfsmanni Búnaðarbankans við að sölsa undir bankann þennan sparisjóð og undir aðra banka fleiri sparisjóði í landinu. Málið stóð þannig að samþykkt höfðu verið lög á Alþingi. Við því hafði reyndar verið varað. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir varaði við því á sínum tíma að þau lög væru gölluð. Það kom í ljós að þau voru það þannig að Alþingi var þarna með nokkrum hætti að leiðrétta sínar fyrri gjörðir. Það skiptir líka máli í þessu sambandi að um var að ræða samning og ekki starfsemi sem var í gangi. Ég viðurkenni hins vegar að það var samanbitnum jöxlum sem þurfti að greiða atkvæði um þetta mál en það er svo, sagði Einar Benediktsson, að ,,þegar býður þjóðar sómi, þá á Bretland eina sál``.

Frú forseti. Á Dómkirkjunni er vindhani sem snýst eftir áttum, stundum í vestur og stundum í austur, eftir hvernig vindurinn blæs. Er það þannig með Samf. sömuleiðis, henni er létt að snúast 180 gráður og tala um sérlög, sértæk lög, hraða meðferð sem þó hefur tekið viku eða meira o.s.frv. en hún kyngir því viðstöðulaust að keyra í gegn sérlög gegn SPRON, meira að segja á einn samning, á þrem dögum --- á þrem dögum, frú forseti --- og gerði það viðstöðulaust. Hvað er að marka svona málflutning þegar menn tala núna um sértæk lög, um hraða meðferð o.s.frv. gegn einum auðhring? Þarna voru menn að klekkja á eitt þúsund litlum stofnfjáreigendum.

Forseti. Það mál lá ákaflega ljóst fyrir. Það var enginn vafi í hugum manna um hvað það mál snerist. Það hafði verið reifað hér lengi vegna þess að hv. þm. og félagar hans höfðu verið að berjast í því máli, að reyna að breyta eðli þess fjár sem um var að ræða úr stofnfé í hlutafé og reyna að virkja löngun manna í peninga. Það var spurning um nokkrar milljónir í flestum tilvikum,  Ég segi það enn, ég þurfti að bíta á jaxlinn til að gera þetta vegna þess að það lá mjög nærri í þessu efni. Ég tel að málið hafi verið þannig vaxið að þetta hafi þurft að gera og það hafi verið rétt að gera það. Það á ekki að hika við að taka slíkar ákvarðanir þegar öll rök hníga til þess. Hins vegar verða menn auðvitað að geta tekið afleiðingunum af því þegar þeir gera svona. Það verður að vera byggt á rökum og á grundvelli. Það á ekki við um þetta mál sem við tölum um núna. Til að svara fyrri spurningu hv. þingmanns um hvað ræða mín hefði í raun og veru sagt ætla ég að gefa honum lítinn útdrátt úr ræðunni sem mér heyrðist hann vera að biðja um. Þegar ég var ungur kom út ljóðabók eftir ljóðskáld og blaðamann sem þá var, og hét sá Ari Jósefsson. Ég get svarað Pétri því um afstöðuna sem fram kom í ræðu minni að henni er best lýst með titli þeirrar ljóðabókar. Hún hét Nei.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Mörður Árnason hefur flutt hér fróðlega og yfirgripsmikla ræðu út frá þeim sjónarhóli sem hann stendur gjarnan á, þ.e. sjónarhóli íslenskrar menningar. Ég vildi gera smáathugasemd við það sem hann vitnaði til í grein Páls Baldvins Baldvinssonar þar sem fram kom að enginn áskilnaður væri í útvarpslögum um framleiðslu á íslensku efni eða frá sjálfstæðum framleiðendum. Í 10. gr. útvarpslaga er áskilnaður um það að 10% af útsendingartíma einkastöðvanna, a.m.k. 10% af árlegu dagskrárfé, skuli varið til evrópskra verka sem framleidd eru af sjálfstæðum framleiðendum. Sjónvarpsstöðvarnar skulu leggja áherslu á að svo stór hluti af verkum sjálfstæðra framleiðenda sem unnt er sé sýndur innan fimm ára frá því að gerð þeirra lauk. Þetta ákvæði á ekki rætur sínar að rekja til áhuga hæstv. menntmrh. á íslenskri menningu í einkastöðvum, heldur er hér um að ræða að efna tilskipun Evrópusambandsins um þessi efni. Hins vegar er ekki skilgreint í lögunum hvað teljist vera sjálfstæður eða óháður framleiðandi. Það er miður. Það hefur t.d. verið gert mjög nákvæmlega í finnsku útvarpslögunum. Auðvitað veit ég að hv. þm. veit þetta en það hefði verið betra ef hann hefði leiðrétt þessa missögn úr grein Páls Baldvins svo að hið rétta kæmi fram.

Forseti. Ég minnist þess ekki að Páll Baldvin hafi sagt þetta berum orðum. Hann er auðvitað m.a. að gagnrýna sína menn fyrir að beina ekki spjótum í allar áttir í senn, nánast, og ég minntist á þessa grein Páls vegna þess að ég var að sýna hér hin raunverulegu áhyggjuefni manna í þessum geira, að þau væru ekki þau að fyrirtæki væru of sterk, heldur miklu frekar að fyrirtæki væru of veik og síðan að skilyrði þau sem þeim eru sett af almannavaldinu séu kannski ekki nógu ströng í menningarlegum efnum. Þetta ákvæði er í útvarpslögunum sem betur fer og eftir því er nú sennilega farið. Ég veit hins vegar ekki hvernig eftir því er gengið t.d. af hálfu útvarpsréttarnefndar sem hv. þm. Einar Karl Haraldsson er nú varamaður í. Hann getur kannski svarað þeirri spurningu. Ég kannast ekki við það að útvarpsréttarnefnd gangi mikið eftir þessu eða gangi mikið almennt eftir þeim skilyrðum sem hún á að ganga eftir við leyfisveitingar eða rekstur íslenskra sjónvarpsstöðva. Ég man ekki betur en að síðast --- sem var bara í morgun --- þegar ég fór inn á vefsetur útvarpsréttarnefndar hafi þar allt efni verið svo fornt að það hafi verið sett inn á vefinn á öldinni sem leið, a.m.k. meira og minna. Undan þessu er kvartað en ekki því sem þetta frv. á að leysa. Frv. leysir engin umkvörtunarefni af þessu tagi, af auglýsingatagi, spurningar um ritstjórnarlegt sjálfstæði, spurningarnar um gagnsæi, engin af hinum raunverulegu umkvörtunarefnum blaðamanna, áhugamanna, lesenda, framleiðenda og starfsmanna. Það er meginmálið.

Hæstv. forseti. Hv. þm. hefur rétt fyrir sér í því að þær kröfur sem gerðar eru til íslensks sjónvarpsefnis og menningarlegs hlutverks einkastöðvanna eru allt of smávaxnar. Í útvarpslögum annarra þjóða er gerð krafa um hærra hlutfall en 10% frá sjálfstæðum framleiðendum. Þar mættum við vissulega gera betur. Varðandi útvarpsréttarnefnd hefur hún í skýrslum sínum gert nokkra grein fyrir því hvernig skipting útvarpsefnis er og tekið þar fram eitthvað um hvernig það er framleitt. Skýrslugerðin er eins og tölvuvæðingin hjá útvarpsréttarnefnd, síðasta skýrslan er frá 1997. Þar eru sem sagt sjö ára gamlar upplýsingar það nýjasta sem almenningur getur komist að frá útvarpsréttarnefnd, og var það nokkuð vel af sér vikið. Það sýnir kannski hversu lítið og máttlaust stjórnvald útvarpsréttarnefnd er. Þar sem ég hef verið varamaður í nefndinni síðan síðast var kosið í hana og fundarhöld eru ekki mjög tíð í þeirri nefnd hef ég ekki nákvæmar upplýsingar um hvernig þessum eftirrekstri er háttað.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til að ræða það frv. sem hér liggur fyrir um breytingar á útvarpslögum og samkeppnislögum og nefndarálit frá allshn. og þær brtt. sem allshn. hefur gert við frv. Ég vil minna á það í upphafi að þetta er ekki eina málið sem er til umræðu hér í dag því að í áliti minni hluta allshn. er einnig tillaga um að þessu breytingafrumvarpi við útvarpslög og samkeppnislög verði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Sú tillaga er einnig hér til umræðu svo því sé haldið til haga. Ég hyggst ræða lítillega nokkur atriði sem tengjast a-lið í brtt. allshn., þ.e. um þann 1. lið sem á að koma eftir 3. mgr. útvarpslaga, 1. mgr., ræða sérstaklega um hana, og síðan um útvarpsréttarnefnd og þá nýju skipan sem lögð er til varðandi hana. Í þriðja lagi langar mig til að ræða nokkuð um stöðu mála í fjölmiðlum á Íslandi í dag og reynslu mína af því að hafa komið nálægt þeim málum. Fyrst, hæstv. forseti, langar mig að taka samlíkingu sem mér finnst ekki út í hött. Þótt ólíku sé þar saman að jafna er eitthvað kunnuglegt við aðferðafræðina í báðum tilvikum. Úr Íraksstríðinu þekkjum við hugtakið um hinar staðföstu þjóðir sem fylgdu Bush og Blair í blindni út í það forað án sjálfstæðrar skoðunar á forsendum og tilefnum þess stríðs. Við þekkjum líka að þarna var um að ræða ólögmætt stríð sem hafði ekki lögmæti alþjóðasamfélagsins eða stuðning Sameinuðu þjóðanna og það var farið í það á fölskum forsendum. Gereyðingarvopnin sem voru ein af ástæðunum fyrir innrásinni hafa ekki fundist og ekki hefur tekist að sanna að Saddam Hussein, sá grimmi einræðisherra, hafi verið sú bráðaógn við heimsfriðinn sem látið var að liggja eða eins stórvirkur í skipulagi og samstarfi um alþjóðleg hryðjuverk eins og fullyrt var. Sannleikurinn er miklu nær því að harðstjórinn hafi verið að veslast upp á leikfanga- og vopnaskranhaug sínum og Írakar hefðu sjálfir losað sig við hann innan tíðar án þess að hægt sé að fullyrða hvað það hefði tekið langan tíma. Markmið stríðsins um að koma á lýðræði í Írak er fjarlægt, afar fjarlægt. Framkvæmdin á hernáminu er hneisa fyrir vestrænar lýðræðishugmyndir og mannréttindi. Hér höfum við verið að fjalla um frv. til laga sem nánast samanlagður lögfræðingaskari landsins sem að hefur verið spurður er sammála um að hafi hæpið lögmæti. Það sé tæpt, ef ekki mjög tæpt, að frv. og lögin ef það verður að lögum standist stjórnarskrá og Evrópureglur. Þau eru líka stríðsyfirlýsing gagnvart einni fjölmiðlasamsteypu, eru svokölluð mónísk lög, beinast að einu fyrirtæki, einni samsteypu og því fólki sem hjá henni vinnur. Ekki hefur heldur tekist að sanna, hvorki með áliti allshn. né í þeim litlu umræðum sem hér hafa orðið af hálfu stjórnarliða, sem nánast eru ekki fyrirfinnanlegar enn þá, að samsteypa Norðurljósa sé bráð ógn gegn pólitískri og menningarlegri fjölbreytni eða samkeppni. Þvert á móti er það þannig í dag eins og nefnd á vegum menntmrh., fjölmiðlanefndin svokallaða, viðurkennir að fjölbreytni er tiltölulega mikil á íslenskum fjölmiðlamarkaði og samkeppnin er hörð og mikil þó að ekki séu margir aðilar á markaðnum. Það er óvíst líka hvort markmiðið með lögunum sem í sjálfu sér er jákvætt, fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði, náist með þessum lögum. Margir telja eins víst að lögin hafi þveröfug áhrif þegar fram í sækir miðað við markmiðið. Það er eins víst að markaðurinn sjálfur hefði tryggt dreift eignarhald betur í nánustu framtíð en lögin ef markaðurinn hefði fengið að vera í friði fyrir frjálshyggjupostulunum sjálfum og valdstjórninni sem við búum við í þessu landi um þessar mundir. Hinar staðföstu þjóðir í Írak halda áfram að fylgja Bush og Blair í blindni án sjálfstæðrar skoðunar á Íraksmálinu. Eins og við vitum hefur það ekki fengist skoðað hér á Íslandi frekar en annað hver tildrögin urðu til þess að forsrh. og utanrrh. bundu okkur sem þjóð til stuðnings við þetta stríð. Staðföstu þjóðirnar halda sem sagt enn þá fast við stuðning sinn nema Spánverjar. Þó sjáum við að það eru komnir brestir í samstöðu staðfastra þjóða sem við hugsanlega eigum eftir að sjá meira til á næstunni. Hinir staðföstu nefndarmenn í allshn. halda áfram að hlýða forsrh. og utanrrh. í blindni án nokkurrar sjálfstæðrar viðleitni þingnefndarinnar eða þingmeirihlutans til að meta fjölmiðlamarkaðinn eða áhrifin af lögunum sem ætlunin er að setja. Alveg eins og í Írakstilfellinu og með hinar staðföstu þjóðir er einn hv. þm. fallinn frá, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Efasemdirnar læðast að fleira fólki, bæði meðal hinna staðföstu þjóða eins og ég sagði áðan og líka hinna staðföstu þingmanna í allshn. og stjórnarmeirihlutanum. Við vitum að nánast liggur við uppreisn innan Sjálfstfl. og meðal almennra stuðningsmanna hans vegna þessa máls. Sú andstaða nær alveg inn í kirkjueigendur í Sjálfstfl., til fólks sem áratugum saman hefur bundið trúnað sinn við Sjálfstfl., stutt hann með ráðum og dáð, fjármunum og starfi. Auðvitað finna forustumenn flokksins fyrir þessari andúð á framkomu hans, á valdníðslunni, á hrossalækningunum sem hann stendur fyrir, og fá að finna það á baki sínu. Stuðningur við bæði forsrh. og flokkinn minnkar í skoðanakönnunum. Það er hins vegar helsta einkenni Sjálfstfl. og Framsfl. að raddirnar innan þeirra flokka eru þagnaðar. Hefði ekki verið eðlilegt og skynsamlegt af forráðamönnum Sjálfstfl. sem finna fyrir þessu gríðarlega andófi innan síns flokks gagnvart því lagafrumvarpi sem verið er að reyna að þrýsta gegnum Alþingi á þessum dögum að heyra í flokksfólkinu, halda fundi í miðstjórn, halda fundi í flokksfélögunum, mæta sínum eigin stuðningsmönnum og ræða við þá, gera smáhlé á verkunum hér og ræða við sitt fólk? Nei, umræður tíðkast ekki lengur innan þessara flokka. Maður sér trúnaðarmenn flokksins kvarta opinberlega í blöðum yfir því sama. Það virðast því vera örlög þessara flokksmanna sem hafa bundið trúnað sinn við Framsfl. og Sjálfstfl. um þessar mundir að bíða tilskipana að ofan. Þeim er síðan ætlað að fylgja þeim í blindni eins og hinum staðföstu þingmönnum og ungherjum Sjálfstfl. í allshn. þingsins. Menn hafa nokkuð rætt um það hver kunni að vera ástæðan fyrir þögn stjórnarþingmanna hér í salnum. Hugsanlega eru menn að gera því skóna að okkur þrjóti örendið í þessum ræðustól, stjórnarandstæðinga, og höfum ekki neitt um þetta frv. að tala, hugsanlega bíða þeir eftir því að við tölum okkur dauða, eins og sagt er. Önnur ástæða hefur líka verið nefnd sem mér finnst miklu sennilegri. Ýmsir ráðherrar og þingmenn hafa talað mjög óvarlega í þessum málum, í hitaumræðum hér á Alþingi. Ég mun víkja að því síðar í ræðu minni. Sú ástæða kann að vera fyrir þessari þögn að menn vita að þessi mál munu koma fyrir dómstóla, hugsanlega hér heima og örugglega í Evrópu. Eins og fram hefur komið hafa forráðamenn Norðurljósa þegar ákveðið að vísa málinu til Eftirlitsstofnunar EFTA. Þá kann að vera að stjórnarþingmönnum þyki ráðlegt að hafa ekkert á prenti og í þingtíðindum um þær ritskoðunartilhneigingar eða önnur rök sem hægt væri að nota gegn stjórnarmeirihlutanum og lögmæti laganna við dómsmeðferð. Hæstv. forseti. Það er engum blöðum um það að fletta að þetta eru bannlög sem verið er að þrýsta í gegnum þingið. Þetta eru lög um boð og bönn. Það er sérkennilegt að það skuli vera örlög þeirra þingmanna sem rétt eru orðnir ársgamlir á þingi og voru kosnir hingað sem sérstakir boðberar frjálshyggjunnar og studdir, eins og fram kom hjá hv. þm. Merði Árnasyni, mjög drengilega af Heimdellingum og Frjálshyggjufélaginu og sækja í rauninni sitt bakland þangað, að standa fyrir frv. sem fjallar fyrst og fremst um boð og bönn. Eftir að frv. forsrh. hefur verið breytt er það nú á þann veg að á eftir 3. mgr. útvarpslaga eiga að koma fjórar nýjar málsgreinar og sú fyrsta, a-liður greinarinnar, er banngreinin. Þar kemur orðið ,,óheimilt`` fyrir fimm sinnum. Fimm sinnum í frv. forsrh. um breytingu á útvarps- og samkeppnislögum og jafnoft, fimm sinnum, í a-liðnum eftir breytingar sem allshn. skrifaði upp á. Það er ekki neinum blöðum um það að fletta að þetta er lagafrv. um boð og bönn. Við skulum aðeins fara yfir það hvað er bannað samkvæmt þessu frv. ef það verður að lögum. Fyrirtæki sem hefur að meginmarkmiði rekstur sem er óskyldur útvarpsrekstri er óheimilt að eiga ljósvakamiðla. Hér kemur orðið óheimilt fyrir í fyrsta skiptið. Þetta er fyrsta bannið. Fyrirtæki sem er að meira en 5% í eigu fyrirtækis eða samstæðu í markaðsráðandi stöðu á einhverju sviði viðskipta er óheimilt að eiga í ljósvakamiðli nema ársvelta þess sé undir tveimur milljörðum. Þarna fáum við orðið óheimilt í annað sinn. Í þriðja lagi er fyrirtæki sem annað fyrirtæki á meira en fjórðungseignarhlut í óheimilt að eiga í ljósvakamiðli. Þarna kemur orðið óheimilt fyrir í þriðja sinn í þessum a-lið. Í fjórða lagi er fyrirtæki í fyrirtækjasamstæðu sem á yfir fjórðungseignarhlut í fyrirtækinu eða önnur fyrirtæki í samstæðunni eiga yfir fjórðung í því óheimilt að eiga í ljósvakamiðlum. Í fjórða sinn er hér komið orðið óheimilt. Fjórða bannið. Fimmta bannið. Fyrirtæki sem á hlut í dagblaði eða er útgefandi dagblaðs er óheimilt að eiga hlut í ljósvakamiðli. Hér hefur verið látið að því liggja af hálfu hv. allshn. og hv. þm. Bjarna Benediktssonar, formanns nefndarinnar, sem mælti fyrir nefndarálitinu hér á Alþingi, að um væri að ræða veigamiklar breytingar frá frv. forsrh. og að tillit hefði verið tekið til athugasemda lögfræðinga og ýmissa annarra umsagnaraðila sem kallaðir voru í mikilli skyndingu eins og menn vita á fund allshn. og fengu lítinn sem engan tíma til að koma málum sínum á framfæri. Ég fullyrði hér að breytingarnar á þessum bannákvæðum eru óverulegar. Bönnin og boðin eru veruleg eftir sem áður. Þau eru á þann veg að þau ganga lengra en nauðsyn krefur. Það hefur ekki verið sannað eða rökstutt af hálfu þingmeirihlutans hér eða allshn. að ekki hefði verið hægt að ná markmiðum laganna með öðrum og vægari aðgerðum, eins og í rauninni er skylt miðað við meðalhófsreglu og alla leiðsögn sem við getum fengið í þessum málum, t.d. úr Evrópusamfélaginu. Fullyrt hefur verið að breytingarnar sem gerðar voru í meðförum allshn. væru fyrst og fremst sniðnar að hagsmunum Skjás 1 og Íslenska útvarpsfélagsins. Ég er ekki kunnugur hvernig málum er háttað þar á bæ en kannski eru refirnir þannig skornir vegna þess að það er alls ekki óheimilt, samkvæmt frv. eins og það liggur fyrir, að safna sjónvarpsstöðvum eða sjónvarpsleyfum á eina hönd. Ekkert bannar það. Kannski eru refirnir skornir til þess að eigendur Skjás 1 sem lengi hafa sóst eftir eignaraðild eða kaupum á Stöð 2 komist yfir þá sjónvarpsstöð. Um það verður ekkert fullyrt, en það er a.m.k. ekki sannað af hálfu allshn. og meiri hlutans hér og ekki hafa verið færð rök fyrir því að frv. geti ekki eins og margir halda fram gengið þvert gegn markmiðum sínum, þ.e. stuðlað að fábreytni í fjölmiðlaumhverfinu frekar en fjölbreytni. Fyrir utan það að bannákvæðin eru enn þá mjög íþyngjandi og veruleg, stórtæk, regluleg hrossalækning, eru enn líkur á því að frv. brjóti í bága við EES-reglur um staðfesturétt, þ.e. að fyrirtæki á EES-svæðinu geti haslað sér völl hér í fjölmiðlarekstri, um þjónustufrelsi og um frjálst flæði fjármagns. Eins og ég sagði áðan er ekki líklegt að gengið sé nægilega langt til þess að meðalhófsreglu stjórnsýslulaga sé gætt og að ekki sé beitt meiri takmörkunum en þörf krefur og nauðsyn kallar á. Í EES-samningunum er nefnilega að finna ákvæði sem segir ,,að setja megi lög gegn öðrum ákvæðum samningsins sem grundvallast á sjónarmiðum um allsherjarreglu, almannaöryggi eða almannaheill``. Lögin verða hins vegar að ná eins skammt og mögulegt er til að ná settu markmiði. Þetta frv. rýmkar ekki takmarkanir á fjárfestingum í fjölmiðlum eins og ég sagði og fyrirtæki á EES-svæðinu eru hindruð í að stofna fjölmiðlafyrirtæki hér. Eins og hv. þm. Mörður Árnason nefndi í sinni yfirgripsmiklu ræðu áðan kemur fram í Fréttablaðinu í dag í viðtali við Karin Karlekar frá Frelsisstofnuninni í Bandaríkjunum, eða Freedom House, að verði þetta frv. að lögum muni Ísland ekki lengur vera í efsta sæti hvað fjölmiðlafrelsi varðar ásamt frændum okkar í Skandinavíu. Við höfðum þann glæsilega sess áður en þetta valdboð kom að ofan, frá þeim ráðherra sem nefndur hefur verið stjórnandi þingsins. Það er fróðlegt að kynna sér viðhorf Karinar Karlekar frá Freedom House. Hún segir nefnilega að það sé vandratað, meðalhófið. Of mikil samþjöppun er að sjálfsögðu ákveðin ógn til lengri tíma litið, eins og sagt er í áliti allshn. Of miklar takmarkanir á eignarhaldi geta líka haft neikvæð áhrif á frelsi fjölmiðla og rétt fólks til að eiga kost á fjölbreyttu flæði upplýsinga. Þessi atriði verður að hafa í huga og bent er réttilega á það í athugasemdum hennar. Hv. allshn. heldur því fram í áliti sínu að frv. sem hér um ræðir sé reist á almennum viðurkenndum viðhorfum um mikilvægi fjölmiðla fyrir skoðana- og tjáningarfrelsi í nútímalýðræðisþjóðfélagi. Þetta held ég að sé víðs fjarri vegna þess hvernig frv. er lagað. Það hefur komið fram þvert ofan í það sem haldið var fram í fjölmiðlanefnd menntmrh. að engar þjóðréttarlegar skyldur hvíla á íslensku þjóðinni og Alþingi til þess að setja takmarkandi reglur um eignarhald. Það er fásinna. Hins vegar er sjálfsagt og eðlilegt að hér séu lög um útvarps- og sjónvarpssendingar eins og hér eru, bæði um Ríkisútvarp og sérstök útvarpslög. Þetta á náttúrlega sérstaklega við þegar um er að ræða takmarkað tíðnisvið til sendinga í ljósvakanum. Frumvarpshöfundar vitna til ráðlegginga og tilmæla Evrópuráðsins frá 1999. Það er mjög sérkennilegt í áliti fjölmiðlanefndarinnar sem frv. er sagt byggt á að eingöngu er fjallað um þessa ályktun. Eins og fram hefur komið, bæði hjá fræðimönnum og öðrum sem fjallað hafa um málið, hefur Evrópuráðið fjallað um þessi mál, fjölmiðlamálin í Evrópu, reglulega á fundum sínum síðustu 20 árin. Við þingmenn höfum fengið safn af tilmælum og ályktunum Evrópuráðsins um þetta efni og þar er t.d. ályktun frá 1991 um útvarpssendingar þar sem fjallað er fyrst og fremst um almannaútvarp og um ríkisútvarp. Það er mjög eðlilegt því að á þeim tíma hafði Sovétlýðveldið byrjað að liðast í sundur og frelsisstraumar voru um alla Austur-Evrópu. Menn stóðu þar frammi fyrir miklum vanda um hvernig ætti að hafa útvarps- og sjónvarpsumhverfið á hinum nýju tímum. Evrópuráðið fjallar um það í ályktunum sínum að safna saman reynslu annarra þjóða og reyna að leiðbeina Austur-Evrópuríkjunum um það. Árið 1994 er gerð mjög merk ályktun um gagnsæi fjölmiðla. Það eru tilmæli sem Samf. hefur sérstaklega skoðað í stefnumótun sinni og telur afar gagnlega. Þar er lagt til og mönnum bent á að setja í lög mjög ítarlegar reglur um það hvernig menn eigi að greina frá því hverjir þeir eru á fjölmiðlamarkaði, þ.e. ekki bara um hverjir eigi fjölmiðlana, heldur hverjir stjórna þeim, hvernig breytingar verða á stjórnarháttum, að það sé ljóst hver gefur fjölmiðilinn út, hverjir móta ritstjórnarstefnu hans, helst að ritstjórnarstefnan sé skráð og útgefin og öllum ljós, hvaða menn eru áhrifamenn á ritstjórn blaðsins, hafa áhrif á ritstjórnarstefnu og segja blaðamönnum fyrir verkum. Allar þessar ábendingar eru þarfar og afar mikilvægt að þetta liggi ljóst fyrir svo að almenningur hafi einhver tök á því að taka afstöðu til fjölmiðilsins og geti svo að segja lesið eða horft á hann með réttum gleraugum, einnig til þess að hægt sé að snúa sér til réttra aðila á fjölmiðlunum og gera þá ábyrga fyrir misbeitingu þeirra, bæði að lögum og í samskiptum við almenning. Í því fjölmiðlafrumvarpi sem hér liggur fyrir, þ.e. frv. um breytingu á útvarpslögum, er ekkert um gagnsæi fjölmiðlanna hér, það er ekkert fjallað um það mikilvæga atriði í umhverfi fjölmiðla að við höfum einmitt staðið frammi fyrir slíku vandamáli hér á Íslandi. Þegar Fréttablaðið fór af stað í útgáfu Fréttar ehf. eftir að fyrsta rekstrarfélagið hafði orðið gjaldþrota lá ekki fyrir hverjir væru þar eigendur. Það stóð í þófi heilan vetur að fá fram hverjir ættu það blað. Útgefandi blaðsins varði afstöðu sína í fjölmiðlum út og suður heilan vetur. Það var gjörsamlega óverjandi afstaða og það er afar brýnt að búa svo um hnúta að svona lagað geti ekki endurtekið sig. Árið 1996 eru önnur mjög merk tilmæli gerð, um sjálfstæði almannaútvarps. Við búum enn þá við það hér heima að Ríkisútvarpið er undir flokkspólitískri stjórn þar sem teknar eru ákvarðanir um ráðningar, dagskrárstefnu og þess háttar. Það er ekki hægt að tala um að Ríkisútvarpið sé fullkomlega sjálfstætt eða nægilega sjálfstæður almannamiðill. Í þessum tilmælum er að finna margvíslegar ábendingar um það hvernig hægt er að koma stjórn almannaútvarpsins þannig fyrir að hún sé bæði trúverðug, endurspegli almannahagsmuni og sé fulltrúi þeirra sem hlusta og horfa á sjónvarp og útvarp. Árið 1999 er svo þessi Evrópuráðsályktun um fjölbreytni fjölmiðla sem ég ætla að ræða aðeins síðar. Það eru fleiri ályktanir. 2001 koma tilmæli frá Evrópuráðinu um frelsi til tjáningar og aðgengis að upplýsingum í evrópskum fjölmiðlum. Þá fer nú skörin að færast upp í bekkinn því þar er í rauninni komið að kjarna málsins. Það sem skiptir máli varðandi fjölbreytni í fjölmiðlum er auðvitað að það sé tjáningarfrelsi í fjölmiðlunum, að ritstjórnirnar séu sjálfstæðar, séu ekki undir óeðlilegum þrýstingi frá viðskiptaaðilum, eigendum eða pólitískum aðilum. Það er líka réttur almennings að hafa aðgang að trúverðugum upplýsingum í fjölmiðlunum. Þetta er kjarni málsins. Þetta er það viðmið sem við hljótum að hafa hugfast í öllum okkar störfum hér á Alþingi og þegar við ræðum um fjölmiðlamál. Það eru í rauninni ekki eigendurnir. Það er ekki pólitíkin. Það er frelsi til tjáningarinnar og rétturinn til aðgengis að upplýsingum sem skiptir öllu máli í þessu viðfangi. Árið 2003 er gerð ályktun um stafrænar útvarpssendingar í ljósi lýðræðisviðhorfa og félagslegra viðhorfa. Hvar sér maður endurspeglun af þessari umræðu í frv. til breytinga á útvarpslögum og samkeppnislögum sem hér liggur fyrir eða í umfjöllun allshn.? Hvergi. Það er sem sagt látið eins og framtíðin sé ekki til. Það er látið eins og ekkert sé að gerast í tækniþróun á útvarps- og sjónvarpsmarkaðnum. Það er alveg augljóst að það er engin tilraun gerð til að hugsa um nánustu framtíð, reyna að setja ramma utan um þær tækninýjungar sem fram undan eru og nánast liggja fyrir. Spurningin er bara hvernig þeim verður hrint í framkvæmd. Um þetta eru Evrópuríkin að fást. Á þetta hefur margoft verið bent hér. Einn mesti brandarinn í umfjöllun stjórnarliða á þessum málum er hinn nývakti áhugi þeirra á tilmælum og viðhorfum Evrópusambandsins í útvarpsmálum og fjölmiðlamálum og lesháttur þeirra á þessum ályktunum og tilmælum Evrópuráðsins þar sem þeir virðast eingöngu hafa staðnæmst við ályktunina frá 1999. Árið 2004, hvað eru menn að gera í Evrópuráðinu í ár? Þeir eru að samþykkja tilmæli um frelsi til stjórnmálaumræðu í fjölmiðlum. Þar erum við þá kannski komin að því hvar hundurinn liggur grafinn í þessu öllu saman. Eins og Mannréttindadómstóll Evrópu hefur sagt í einni af niðurstöðum sínum eiga fjölmiðlar og blaðamenn að vera varðhundar almennings. Í dómum Mannréttindadómstóls Evrópu er lögð sérstök áhersla á pólitíska fjölhyggju. Almenningur á að hafa aðgang að öllum skoðunum og sjónarmiðum sem uppi eru á sviði stjórnmála. Hann þarf að hafa frelsi til þess að koma stjórnmálaumræðunni á framfæri, inn í fjölmiðlana og koma þeim áleiðis til stjórnmálamannanna. Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með því hér, eins og ég hef lofað að koma að síðar, að ráðherrar og þingmenn hafa kveinkað sér undan gagnrýni og skrifum fjölmiðla að undanförnu. Það er einmitt til vitnis um það að þeim líkar ekki það frelsi sem er í stjórnmálaumræðu og umfjöllun dagblaða og fjölmiðla um stjórnmálin í dag. Þá er spurningin hvort komi á undan, eggið eða hænan. Verður framferði stjórnmálamannanna tilefni til skrifanna í fjölmiðlunum eða er það einhver sérstakur skepnuskapur blaðamanna eða eigenda fjölmiðla sem þeir vinna hjá sem ræður harðri gagnrýni og óvæginni umfjöllun í fjölmiðlum um ýmislegt það sem er að gerast á vettvangi stjórnmálanna hér í dag? Ég held að það geti allt eins verið að stjórnmálamenn sem fara út fyrir valdmörk sín, stjórnmálamenn sem beita valdníðslu og hrossalækningum, eigi í rauninni ekkert betra skilið í fjölmiðlum en harða og óvægna gagnrýni og umræðu. Það er einmitt þetta sem Evrópuráðið vill að sé verndað og að menn hafi frelsi til að koma á framfæri. Mig langaði aðeins til að víkja þá að þeim reglum um eignarhald sem hér eru lagðar til grundvallar í banngrein frv. um breytingu á útvarpslögunum. Þær eru mjög fróðlegar. Þær eru á bls. 70--71 í áliti útvarpsnefndar. Reglurnar stafa ekki af neinum þjóðréttarlegum skuldbindingum. ,,Lagt er fyrir aðildarríkin að huga að því að setja í lög reglur til að hamla gegn samþjöppun sem gæti stefnt markmiðinu um fjölbreytni í fjölmiðlun í hættu, hvort heldur á landsvísu eða svæðisbundið.`` Evrópuráðið mælir með því að ríkið skoði möguleika á því að afmarkaðir verði í lögum við úthlutun leyfa eða aðra lagaframkvæmd þröskuldar til að takmarka áhrif sem eitt fyrirtæki eða fyrirtækjasamsteypa getur haft í einni eða fleiri greinum fjölmiðlunar. Auðvitað er hægt að gera þetta með ýmsum hætti. Í dæmaskyni er nefnd leyfileg hámarksmarkaðshlutdeild þar sem mælikvarði á markaðshlutdeild er annaðhvort fjárhagsleg velta eða útbreiðsla, þ.e. lestur, áhorf eða hlustun. Þeir segja að einnig ,,megi huga að því að setja takmörk á hlutafjáreign einstakra aðila í fjölmiðlafyrirtækjum á frjálsum markaði``. Það er varla hægt að segja að menn hafi bara hugað að því á hv. Alþingi því að í banngreinunum eru ákvæði beinlínis þvers og kruss sem setja takmörk á hlutafjáreign einstakra aðila. Eins og líka hefur komið fram frá ýmsum aðilum þarf að hafa í huga stærð fjölmiðlamarkaðarins í viðkomandi landi og fjárhagslegt bolmagn hans. Það kostar marga milljarða að reka almennilega sjónvarpsstöð. Það er mjög mikilvægt að hún hafi fjárhagslegt bolmagn og þolinmótt fjármagn til þess að byggja sig upp og helst þarf hún að hafa þannig starfsskilyrði, þannig fjármögnun, að hún geti lagt í metnaðarfulla eigin dagskrárgerð sem síðan er söluvara hennar á markaði. Það eru ýmsar leiðir aðrar nefndar varðandi það hvernig hægt er að takmarka eignaraðild og koma í veg fyrir samþjöppun á markaði. Það er t.d. nefnt að fyrirtækjum sem náð hafa leyfilegri hámarksstærð á tilteknum markaði verði ekki úthlutað frekari leyfum til að senda út á þeim markaði. Auðvitað er bent á það að við leyfisveitingar til einkaaðila geti yfirvöld haft sérstaklega í huga að auka fjölbreytni í fjölmiðlun. Sú fullyrðing að bannmálsgrein frv. byggi á þessum tilmælum Evrópuráðsins á sér vægast sagt litla stoð. Það er athyglisvert að í sömu tilmælum er fjallað um gríðarlega mörg önnur atriði sem skipta máli. Það er fjallað um tækninýjungar og hvernig aðildarríki styðji við og styrki þróun nýjunga í fjölmiðlun og hvernig nýjungar sem koma inn, eins og stafrænt sjónvarp, verða að hlíta ramma og stjórnun til þess að tryggja fjölmiðlafjölbreytni. Eins og menn hafa nefnt hér eru öll hin nýju svið sem fjarskiptakerfin og fjarskiptafyrirtækin, símafyrirtækin, geta farið inn á í nýrri samskipta- og fjarskiptatækni. Sérstök áhersla er lögð á þetta atriði til að tryggja framþróun stafræns sjónvarps. Talað er um efni fjölmiðla og hvernig eigi að tryggja almenningi aðgang að dagskrárefni sem endurspegli mismunandi pólitísk og menningarleg sjónarmið um leið og gerðar eru ráðstafanir til að tryggja sjálfstæði ritstjórna, dagskrárstjórna og fjölmiðlafyrirtækja. Það er einmitt þetta atriði sem Samf. hefur staldrað við í stefnumótun sinni í þessum málum og kosið að sú leið yrði frekar farin, enda er hún meðal þeirra tilmæla sem felast í rauninni í sömu ályktun og ríkisstjórnin sækir sína visku til. Síðan er það spurningin hvernig ríkið styrkir framleiðslu útsendingar á fjölbreyttu dagskrárefni. Það er líka ein af stóru spurningunum sem Evrópuráðið veltir fyrir sér. Síðan kemur að þessu sem ég hef nefnt áður, ábyrgð eigenda og/eða ritstjórna og dagskrárstjórna. Ekkert er um það fjallað í því frv. sem hér liggur fyrir. Þar er mælst til þess að ríkið hvetji fjölmiðlafyrirtæki til að styrkja sjálfstæði ritstjóra og blaða- eða fréttamanna í sínum röðum, m.a. með því að setja sér innri reglur þar um. Síðan er talað, eins og Evrópuráðið gerir jafnan, um Ríkisútvarpið. Eins og við vitum hefur hæstv. ríkisstjórn ekki tekist að koma sér saman um nokkurn hlut í sambandi við Ríkisútvarpið og það gengur hvorki né rekur að koma fjárhagslegum rekstri þess í viðunandi horf, né að ákveða hvernig framtíðarskipulag Ríkisútvarpsins eigi að vera. Hæstv. menntmrh. bregst ekki venjunni frá því sem aðrir menntamálaráðherrar hafa tekið upp, þ.e. að lofa því sífellt að slíkar tillögur um Ríkisútvarpið séu á næsta leiti. Eins og við vitum líður hvert missirið á fætur öðru án þess að ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir geti komið sér saman um nokkurn skapaðan hlut í þeim efnum. Síðan er komið að því merkilega atriði sem er opinber fjárstuðningur við fjölmiðla. Hann kemur náttúrlega til greina líka til að tryggja og auka fjölbreytni. Ég er ekki að mælast til þess að ríkisstjórnin fari að styrkja Norðurljós sérstaklega en kannski þarf að koma að því að við verðum að vernda Morgunblaðið fyrir harðri samkeppni og tryggja að það geti komið sér upp nýrri prentsmiðju ef þar á bæ eru rekstrarerfiðleikar. Það væri mér a.m.k. mikið ánægjuefni sem gömlum Þjóðviljaritstjóra að fá tækifæri til þess að standa að því á Alþingi að styrkja útgáfu Morgunblaðsins sem ég les með mikilli ánægju á hverjum degi. Eitt svið sem ekkert er tekið fyrir í frv. er rannsóknir. ,,Mælst er til þess að aðildarríki styðji við rannsóknir og þróun á sviði fjölmiðlunar og samþjöppunar, sérstaklega að því er varðar áhrif nýrrar fjarskiptatækni og -þjónustu á þessum sviðum.`` Hinn einkennilegi lestur á þessu hlaðborði ályktana Evrópuráðsins undrar mig. Það er virkilega hægt að sækja í sjóð Evrópuráðsins til þess að efna sér í skynsamlega umræðu til þess að reyna að átta sig á því hvaða atriði væri rétt að við tækjum til eftirbreytni hér á landi og hentuðu okkar aðstæðum. Eins og fram kemur þarna þarf að taka samræmt á miklu fleiri þáttum en gert er ráð fyrir í frv. Hæstv. forseti. Þetta er viðamikið mál og kannski ekki alltaf auðvelt að fylgja fyrir fram skipulagðri uppsetningu ræðunnar. Ég vildi aðeins víkja að öðrum þætti þessa máls og hér er hann. Ég var að nefna það að ríkisstjórnin og allshn. hefðu lesið þessi tilmæli Evrópuráðsins með einhverjum sérstökum gleraugum sem aðeins komu auga á tilmælin um takmörkun á eignarhaldi. Það sem þá blasir við og maður getur lesið í þessum textum er að Evrópuráðið segir sjálft að í flestum aðildarríkjum þess sé verið að hverfa frá áherslu á takmörkun eignarhalds í fjölmiðlun. Af hverju eru menn að hverfa frá þeirri áherslu sem ríkisstjórnin hér vill taka upp? Það er eins og vant er að þegar við höfum ekki fylgst með í Evrópu, erum komin aftur úr öllum öðrum þjóðum, rjúkum við til og ætlum að fara að gera eitthvað en þá lenda menn í því að fara að setja lög og reglur hér sem menn eru búnir að fá þá reynslu af í öðrum löndum að gangi ekki upp. Ástæðan sem tilgreind er hjá Evrópuráðinu eða niðurstaða 40 ríkja sem fjalla um þetta og hafa víða yfirsýn í Evrópu fyrir því að menn eru að hverfa frá áherslu á takmörkun eignarhalds í fjölmiðlum er að það er svo auðvelt að fara í kringum það. Þá erum við komin að því sem skiptir máli en hættan er sú að þessi lög ríkisstjórnarinnar hafi lítil sem engin áhrif. Það er hættan við lagasetningu af þessu tagi. Það eru tvær hættur, annars vegar að inngripið sem verið er að gera með boðum og bönnum hafi í för með sér það mikla skerðingu á rekstrarmöguleikum fjölmiðlafyrirtækja að þar verði um að ræða rekstrarstöðvun, gjaldþrot og vandræði í rekstri og hins vegar að farið verði í kringum lögin eins og í Evrópulöndunum. Hinir raunverulegu eignaraðilar finna þá leiðir með einhverjum hætti til að stjórna og ráða þessum fjölmiðlum áfram. Í hvoru tilfellinu sem er nær frv. ekki markmiði sínu sem er að tryggja fjölbreytni og lýðræðislega umræðu fyrir almenning í landinu. Í áliti allshn. stendur að þar standi eftir sú ályktun meiri hlutans að ,,ætla verði löggjafanum eðlilegt svigrúm til þess að bregðast við þeirri vá sem almannaheill stafar af óeðlilegri samþjöppun eignarhalds á fjölmiðlamarkaði hér á landi``. Þá er spurningin: Hver er þessi vá? Hugsanlega vondir, óheppilegir eigendur. Ritstjóri Morgunblaðsins sagði einhvers staðar að sumir væru heppnir með eigendur og aðrir óheppnir. Sannleikurinn er sá að í sjónvarpsrekstrinum hér hafa menn lengst af verið mjög óheppnir með eigendur. Frumkvöðlarnir sem komu Stöð 2 af stað voru miklir bjartsýnis- og hugsjónamenn og eiga hrós skilið sem frumkvöðlar en þeir steyptu félaginu í miklar skuldir og við tók eignarhald sem var mjög brokkgengt þar sem skiptust á kaup og sölur og mikil átök innan hluthafahópsins. Fyrirtækið var meira og minna stjórnlaust löngum stundum og reksturinn kannski eftir því. Upp úr því náði Jón Ólafsson athafnamaður öllum tökum á félaginu og það er spurning hvort hann hafi í ljósi sögunnar verið heppilegur eigandi miðað við þá miklu rekstrarörðugleika sem upp komu í tíð hans. Það er erfitt að átta sig á því hvað átt er við með vondum eigendum og góðum eigendum. Ég hef tilhneigingu til að skilgreina góðan eiganda þannig að hann sé tiltölulega afskiptalítill um ritstjórnarstefnu fjölmiðilsins en sjái hins vegar til þess að nægilegt fjármagn sé í rekstrinum og annist endurnýjun á tækjum, tólum og tækni þannig að fjölmiðillinn eigi greiða leið til almennings. Hin skýringin er hugsanlega sú að um sé að ræða misnotkun á eignarhaldi. Það kann að felast ákveðin ógn í eignarhaldinu sjálfu, ógn um að því kunni að verða misbeitt. Við höfum hlýtt á það hér á hv. Alþingi að stjórnarherrarnir líta svo á að eigendur fjölmiðlasamsteypunnar Norðurljósa hafi misnotað fjölmiðlana sína, að blaðamenn séu í rauninni ekkert annað en viljalaus verkfæri í höndum eigenda og láti bjóða sér að þeir séu misnotaðir í þágu eigendanna til þess að ráðast á hæstv. ríkisstjórn, hæstvirta ráðherra og þar fram eftir götunum. Við sáum þetta t.d. í Viðskiptablaðinu 5. maí þar sem forsrh. segir: ,,Ef einhver hefur velkst í vafa um það að fjölmiðlar kynnu að hafa verið misnotaðir í þágu eigenda, þá hafa allir fyrir framan sig einhver hrikalegustu dæmi um það sem við höfum séð, ekki bara á Íslandi, heldur í þessum heimshluta.`` --- Það er gott að menn eru sigldir. Ég hef dvalið langdvölum erlendis, bæði í Frakklandi og í Svíþjóð, og þar eru tiltölulega kurteisir fjölmiðlar en samt er harkalega tekið á stjórnmálamönnum og óvægin gagnrýni sem þar kemur fram oft og tíðum, ekki síst í sjónvarpi. Fari maður síðan í önnur lönd, eins og t.d. til Bretlands, er nú ekki verið að spara skotfærin. Ég fullyrði að íslenskir fjölmiðlar hafa aldrei komist í hálfkvisti við það sem bresku götublöðin leyfa sér í framkomu og gagnrýni, nánast við að hundelta opinberar persónur í Bretlandi. Þessi fullyrðing forsrh. getur varla talist mjög vísindaleg. Menntmrh. og félmrh. hafa veifað hér DV í ræðustól og tekið, a.m.k. félmrh., grínsíðu og hæðnissíðu um forsrh. sem dæmi um að þarna sjái menn að setja þurfi lög. ,,Þetta verður að stöðva,`` sagði félmrh., en mér er sagt að það efnisatriði hafi verið strokað út úr þingtíðindum. Svo er sagt. Fjmrh. Geir H. Haarde hefur sagt að Kim Il Sung opnan í DV hafi verið sjúkleg. Hann verður náttúrlega að standa fyrir ...

Í hvaða merkingu?

Eflaust vantar orðskýringu á því en þessi skilgreining á húmor hefur oft verið tekin upp. Það eru þessi einkunnarorð á húmor að hann sé sjúkur, ,,sick humor``. Ég veit að hv. þingmaður kannast eflaust við það. Ef ég man rétt var það kímni sem þeir ástunduðu í Útvarpi Matthildi, Davíð Oddsson, núverandi forsrh., Hrafn Gunnlaugsson og Þórarinn Eldjárn. Við höfðum gríðarlega gaman af því á þeim árum sem við vorum að skríða til stúdentsprófs hér, ég norðan heiða en þeir sunnan þeirra. Það sem þarna liggur fyrir er að verið er að gagnrýna af hálfu stjórnvalda efnistök, uppsetningu, framsetningu og innihald í fjölmiðlunum. Látið er að því liggja að það kunni að vera ein af ástæðunum fyrir nauðsyn þess að setja þessi lög sem hér er ætlunin að þrýsta í gegn. Þá spyr maður sig náttúrlega: Hvað er í gangi? Ég held að það sé lágmarksskilyrði til að grípa til slíkra aðgerða að fyrir liggi, ekki bara huglægt mat einstakra stjórnmálamanna sem hafa orðið fyrir gagnrýni, heldur rannsóknir, rökstutt álit frá fræðimönnum. Ég tók sérstaklega eftir því að Sigríður Árnadóttir, fréttastjóri Stöðvar 2, hafði frumkvæði að því að láta Háskólann á Akureyri meta frásagnir Stöðvar 2 af fjölmiðlafrumvarpinu sem hér er til umræðu, miðað við frásagnir Ríkisútvarpsins. Þetta finnst mér afskaplega lofsvert frumkvæði. Samkvæmt útvarpslögunum hvíla ríkar skyldur á Stöð 2, ríkar skyldur til að hafa lýðræðislega umræðu og jafnvægi í allri umfjöllun. Það varðar við missi útvarpsleyfis ef þeirri sjálfsögðu skyldu er ekki sinnt. Þess vegna leggur hún mikið undir, enda veit ég að þar er metnaður til að halda vel á málum. Allar aðfinnslur í þessa veru varðandi einstakar fréttir, einstakt efni fjölmiðlanna, verður að styðja með rökum, rannsóknum og athugun yfir lengri tíma. Ég er enn að tala um eignarhaldið og bannákvæðin í frv. Áður en ég lýk því langar mig til að koma aðeins inn á tilurð Norðurljósa. Málið er mér ekki alveg óskylt. Ég var fyrsti ritstjóri Fréttablaðsins en var horfinn af þeim vettvangi áður en fyrirtækið varð gjaldþrota. Þá kom mér það ekki á óvart að Baugsmenn hefðu fjárfest í Frétt ehf. Ég fagnaði því að nýr aðili væri kominn að Fréttablaðinu til að tryggja útgáfu þess. Ég fagnaði því líka þegar sami aðili bjargaði eftirhreytunum eða hirti eftirhreyturnar, hvort sem maður vill nú segja, bjargaði eða hirti upp. Það fer eftir því hvort maður hefur jákvæða eða neikvæða afstöðu til þeirra sem þar stóðu að málum. Ég fagnaði því að þessir fjölmiðlar lognuðust ekki út af, að sjálfsögðu. Ég var samt mjög undrandi þegar þessu fylgdu svo eignabreytingar, sala Jóns Ólafssonar á Stöð 2 og Norðurljósum þegar tilkynnt var að Baugur og aðilar honum skyldir hefðu tekið þar við taumunum. Það fannst mér vera einhvers konar gleypugangur og ég, eins og margir aðrir, undraðist þessa athöfn. Ég sá heldur ekki hvaða rök lægju fyrir því að reka saman dagblað og sjónvarpsstöð við þáverandi aðstæður. Kannski má finna fyrir því rök eftir því sem tækninni vindur fram. Miðað við þekkingu mína á þessum rekstri sá ég það ekki beinlínis. Þegar viðskiptahugmyndin var hins vegar loksins kynnt var maður kannski tilbúinn til að gefa hugmyndinni möguleika því að rökin fyrir uppbyggingu Norðurljósa voru sem sagt þau að til stæði að mynda öflugt fjölmiðla- og afþreyingarfyrirtæki sem hefði innan vébanda sinna, ekki bara sjónvarpsrásir, heldur líka dagblöð og hefði þar fyrir utan afþreyingarfyrirtæki eins og Skífuna og kvikmyndahús. Rökin fyrir því voru þau að einungis með þessum hætti væri hægt að mynda nógu sterkt og fjölbreytt fyrirtæki til að fara með á markað. Sannleikurinn er sá að gerðar hafa verið tilraunir og menn hafa haft áform um að fara með Stöð 2 á markað oftar en einu sinni en það hefur alltaf mistekist vegna þess að reksturinn var of einhæfur og fjárhagsgetan, stöðugleikinn ekki nógu mikill í umhverfinu. Þannig var greinilega viðskiptahugmynd eigendanna að fyrirtækið væri skráningarhæft á markaði með þessum stoðum. Kosturinn við að fara á markað er sá að þá eru kvaðirnar á upplýsingagjöf gríðarlega miklar og möguleikar þeirra eigenda sem hafa tekið að sér að endurskipuleggja þetta fyrirtæki í einni heild og fjölmiðlafyrirtækið sem slíkt eru þá þeir, eftir að hafa endurskipulagt fyrirtækin með góðum árangri, grynnkað á skuldum og gert þau verðmætari en þau voru áður, að losa sig við þau verðmæti til fleiri fjölmiðla og finna út eignaraðild sína. Það er það sem ég átti við áðan um það að ef þessi áform hefðu fengið að vera í friði fyrir valdsherrunum hér hefði markaðurinn kannski séð um þetta sjálfur. Hefðu þá ekki frjálshyggjumennirnir, ungu drengirnir sem sátu í allshn. og véluðu þar um, án þess að þar væri um mikla sjálfstæða umfjöllun að ræða, fagnað því að geta sannað yfirburði markaðarins með slíkum hætti? Ég trúi því. Núna fá þeir ekki að upplifa hvers konar töfratæki markaðurinn getur verið ef allar áætlanir ganga eftir. Markaðurinn er tæki sem sjálfsagt er að nota og getur oft og tíðum komið góðu til leiðar. Það sem gerst hefur hér með þessu frv. --- ég er enn að tala um bannákvæðin og vek athygli á því að ég hef alveg haldið mig við efni frv. í þessari ræðu. Ég er enn þá að tala um a-liðinn og eru þá fjórir liðir eftir í 1. gr. Ég á enn eftir að ræða hér talsvert um útvarpsréttarnefnd sem var annar liðurinn og síðan um reynslu mína af fjölmiðlum hér á landi á síðustu árum. Sá gjörningur sem við erum að horfa upp á hér kemur í veg fyrir að fyrirtæki geti farið á markað. Það liggur alveg fyrir. Þeir sem segja að þetta sé ekki róttækt ákvæði fara villir vegar, þetta er ákvæði um að brjóta upp Norðurljós sem fjölmiðlasamsteypu. Þetta er ákvörðun um að Norðurljós verði bútuð í sundur. Þetta er ákvörðun um að koma í veg fyrir að viðskiptaáætlun sem að baki stofnunar þessa fyrirtækis liggur komist aldrei til framkvæmda. Ég held að atriði af þessu tagi hljóti að gera það að verkum að þetta frv. þoli ekki skoðun og meðferð hjá evrópskum dómstólum, hjá evrópskum eftirlitsstofnunum og ekki hjá Samkeppnisstofnun á Íslandi. Áður en ég vík frá þessu efni og áður en ég kem að umræðunni um útvarpsréttarnefnd, sem er afskaplega skemmtileg og fróðleg umræða fyrir þá sem hafa áhuga á útvarpslögum og tæknilegri framkvæmd þeirra, langar mig aðeins til að tala um reynslu mína í þessum efnum. Ég er sannfærður um að ef eitthvað er hættulegt frjálsri fjölmiðlun, sjálfstæði fréttamanna, eru það blankir fjölmiðlar. Blankheitin eru miklu hættulegri en ríkir einstaklingar, íslenskir auðjöfrar og þar fram eftir götunum. Þess vegna má kannski segja að frv. sem hér liggur fyrir miði að því að allir fjölmiðlar verði áfram blankir í landinu eins og þeir hafa verið fram að því að íslenskir auðmenn fóru að dæla inn peningum í Norðurljós. Þá erum við komin að því hvort það verði ekki til þess í framhaldinu að niðurstaðan af þessu brölti ríkisstjórnarinnar verði fábreyttari fjölmiðlun. Fyrir um þremur árum var ég, hæstv. forseti, að vinna sem deildarstjóri í fyrirtæki hér í bæ og sá þar um almannatengsladeild. Þá komu að máli við okkur útgefendur DV sem þá voru Eyjólfur Sveinsson og Sveinn Eyjólfsson og viðruðu mjög merkilega hugmynd. Þeir vildu að við skoðuðum sjálfstætt það sama og þeir voru að skoða. Ég gerði í framhaldi af því úttekt á nýju fyrirbæri sem var að ryðja sér til rúms í borgum Evrópu og líka í Bandaríkjunum, svokölluðu ,,free paper``. Það voru blöð sem var deilt út til þeirra sem eru á hreyfingu í borgum, getur maður sagt. Þeim var deilt út á morgnana á lestarstöðvum, flugvöllum, umferðarmiðstöðvum, alls staðar þar sem mikill fjöldi fólks fór um. Menn gátu tekið sér eitt eintak og lesið það á leiðinni á áfangastað. Þetta voru blöð með stuttar fréttir til að lesa á leiðinni, blaða í gegnum. Þau nutu strax mikilla vinsælda, voru mikið lesin og urðu eftirlæti auglýsenda. Þau eru orðin útbreidd og er að finna mjög víða í borgum, bæði víða í Evrópu, Skandinavíu, Frakklandi, Hollandi, og sums staðar í Bandaríkjunum. Við skoðuðum þessi blöð og komumst að sömu niðurstöðu og þeir DV-feðgar, að það vantaði fólk sem væri ,,á leiðinni`` hér á Íslandi. Hér væru menn aldrei á leiðinni í gegnum einhverjar miðstöðvar í slíkum mæli að menn mundu hirða upp blað í það stórum stíl að auglýsendur vildu auglýsa í slíku blaði. Þó kom upp sú hugmynd að láta blaðið liggja frammi í verslunarmiðstöðvum sem eru kannski slíkar miðstöðvar hér á landi. Reynslan af að láta liggja blöð þar frammi var samt ekki talin góð eða ekki talið líklegt að það hefði aðdráttarafl fyrir auglýsendur. Niðurstaða almannatengsladeildarinnar hjá mér og hjá þeim DV-feðgum var sú að svona blað sem væri gefið væri aðeins hægt að gefa út með því að dreifa því inn á hvert heimili. Það var byrjað að dreifa því inn á hvert heimili í Reykjavík og síðan smám saman út um landsbyggðina. Þetta hafði hvergi verið reynt í heiminum og sýndist vera óðs manns æði. Samt lögðu hinir vösku menn í þetta ævintýri og úr varð að ég samþykkti að ritstýra þessu blaði fyrstu sex mánuðina. Ég var þó alls ekki á leið í mitt gamla ritstjórastarf. Eins og kannski hv. þm. sumir vita og muna erum við hér nokkrir samfylkingarþingmenn sem höfum allir haft þá ánægju að bera titilinn ritstjóri Þjóðviljans. Það voru skemmtilegir tímar ...  Ég kom sem sagt þarna inn í ritstjórn Fréttablaðsins eftir, hvað á ég að segja, 15 ára hlé í dagblaðamennsku. Við byrjuðum á að ráða vaskan hóp af bæði reyndu fólki og svo ungu og frísku fólki sem við töldum efnilegt. Þessi hópur fór af stað með Fréttablaðið og vann sér til húðar við að koma út blaði með ónýtri prentsmiðju eða lélegri prentsmiðju þar sem útgefendurnir stóðu ekki við áform um það fé sem átti að setja í reksturinn. Það varð að taka fé út úr veltunni í stofnkostnað blaðsins. Það olli gríðarlegum erfiðleikum í rekstrinum frá degi til dags og menn vissu aldrei eiginlega að kvöldi hvort blaðið kæmi út að morgni, hvort blaðberarnir fengju borgað eða hvort menn fengju laun um hver mánaðamót. Þegar upp var staðið eftir sex mánaða tímabilið hafði ritstjórinn ekki fengið laun í þrjá mánuði. Þannig var ástandið. Engu að síður tókst þessum vaska hópi sem var á Fréttablaðinu þá að forma blað í meginatriðum eftir þeirri hugmynd sem við ætluðum og sem hefur í meginatriðum sýnt sig að átti erindi. Síðan seig á ógæfuhliðina eftir því sem leið á veturinn þó að blaðinu væri gríðarlega vel tekið hjá almenningi. Það var vissulega ófullkomið en mæltist samt vel fyrir. Svo kom að um vorið stöðvaðist rekstur blaðsins og rekstrarfélagið varð gjaldþrota. Fjölmiðlasamsteypa þeirra DV-feðga, eins og þeir voru kallaðir eins og við þekkjum, hrundi og nýir eigendur tóku við báðum blöðunum. Þá hafði útgáfa þeirra beggja stöðvast um tíma og tugir blaðamanna og starfsmanna blaðanna stóðu atvinnulausir sem og starfsmenn í prentsmiðju. Það er engum blöðum um það að fletta að þetta var hörmungarástand. Þess vegna skilur maður starfsfólkið vel. Hér hafa verið lesin upp bréf frá starfsfólki fjölmiðla, starfsfólki Stöðvar 2 sem hefur sent persónuleg bréf sem sýna okkur inn í þá kviku sem þar er undir. Þetta er allt saman fólk sem hefur haft yfir sér rekstrarstöðvun, yfirvofandi uppsagnir, hefur lent í hremmingum út af því að hafa lagt út á þá braut að vinna hjá blönkum fjölmiðlum og hefur séð fram á betri tíð, meiri stöðugleika, meira tekjuöryggi og spennandi verkefni, en sér nú aftur fram á það að hugsanlega sé verið að kippa fótunum undan þessu öllu saman. Ég hef mikla samúð með þessu fólki, ekki síst fyrrverandi samstarfsmönnum mínum á Fréttablaðinu sem margir vinna þar enn þá og hafa staðið sig frábærlega vel. Mér svíður það þegar verið er að bera þeim á brýn að þeir gangi erinda eigenda blaðsins. Það sem kom mér mjög á óvart þegar ég settist í ritstjórastól á Fréttablaðinu var að viðhorfið hjá blaðamönnum, reynslan og þekkingin, hefur tekið stakkaskiptum. Þá er ég ekkert að segja að við hv. þm. Mörður Árnason höfum verið lélegir blaðamenn eða ekki kunnað til verka. Við vorum frábærir blaðamenn, góðir í íslensku og kunnum vel að beita penna þegar sá gállinn var á okkur. Það voru samt allt önnur viðhorf í gangi, miklu harðari, og mér fannst allt þetta fólk hafa lært að draga miklu meira mörkin milli blaðamennsku og umhverfisins. Menn virkilega stóðu, nánast allir sem einn, vörð um það að ekki væri hægt að draga stöðu þeirra og heiðarleika sem blaðamanna í efa. Það var forgangsmál þeirra. Eitt helsta einkenni margra þeirra blaðamanna sem ég kynntist þarna aftur eftir 15 ára hlé var að broddarnir voru út á þeim um leið og þeir héldu að með einhverjum hætti væri verið að reyna að hafa áhrif á þá, fá þá til að ganga erinda einhverra eða að sinna málum sem þeir töldu að væri ekki rétt mat að sinna. Það kom mér á óvart hvað þessi heimur var gjörólíkur þeim sem ég hafði farið frá fyrir 15 árum. Engu að síður hefur maður auðvitað tilfinningar og taugar til samstarfsmanna, sérstaklega hjá Frétt ehf., á Fréttablaðinu. Þess vegna langar mig til að vitna í umsögn Starfsmannafélags Fréttar ehf. um fjölmiðlafrumvarpið sem hér er til umræðu. Ég held að hún lýsi mjög vel hvernig því fólki líður sem vinnur á blöðunum og aðstandendum þeirra um þessar mundir. ,,Starfsmannafélag Fréttar ehf. harmar að hafa ekki fengið nægan tíma til að skoða hugsanlegar afleiðingar fjölmiðlafrumvarpsins og því telur félagið sig ekki geta metið að fullu hvaða áhrif það muni hafa á hagsmuni félagsmanna sinna. Starfsmannafélag Fréttar ehf. telur það frumvarp um fjölmiðla sem hér er til umsagnar, þar sem stefnt er að þrengingu á eignarhaldi og banni við samrekstri prentmiðla og ljósvakamiðla, gangi gegn eigin markmiðum um fjölbreytni fjölmiðla og muni þess í stað draga úr mætti og fjölbreytni íslenskra fjölmiðla. Í greinargerð með frumvarpinu segir: ,,Við mat á þeim úrræðum, sem til greina kemur að mæla fyrir um til að hamla gegn óæskilegum áhrifum samþjöppunar á fjölmiðlamarkaði, er óhjákvæmilegt annað en að líta til smæðar íslenska markaðarins. Nefndin telur að forðast beri að reglur séu með þeim hætti að þær setji fyrirtækjum í fjölmiðlun ótilhlýðilegar skorður og raski rekstrargrundvelli þeirra.`` Það er mat okkar að frumvarpið geri einmitt þetta; raski rekstrargrundvelli þess fyrirtækis sem við störfum fyrir. Hvorki í skýrslu nefndar sem lögð var til grundvallar frumvarpsins né í greinargerð með frumvarpinu eru gerðar tilraunir til að meta afleiðingar frumvarpsins á framtíð fjölmiðlafyrirtækja. Á meðan frekari upplýsingar eru ekki fyrir hendi um hvaða áhrif frumvarpið muni hafa á rekstrargrundvöll íslenskra fjölmiðlafyrirtækja teljum við að fresta eigi frekari umræðu á Alþingi. Við teljum að alþingismenn hafi ekki forsendur til að taka upplýsta ákvörðun um innihald frumvarpsins, verði það samþykkt í vor, miðað við þær upplýsingar sem liggja fyrir. Þá viljum við minna á að nefndarmaður fjölmiðlanefndarinnar, Guðmundur Heiðar Frímannsson, hefur sagt í útvarpsviðtali að efni frumvarpsins hafi fengið afar litla umfjöllun af hálfu nefndarinnar. Starfsmannafélag Fréttar ehf. telur það óviðunandi að Alþingi Íslendinga taki ákvörðun um hagsmuni okkar án þess að afleiðingar frumvarpsins hafi verið metnar vandlega. Margir starfsmenn Fréttar ehf. þekkja af eigin raun gjaldþrot vinnustaða, með tilheyrandi óvissu og erfiðleikum við að standa við eigin skuldbindingar. Það er reynsla sem við óskum hvorki okkur né öðrum í framtíðinni. Rekstur fjölmiðla á Íslandi hefur alla tíð markast af rekstrarerfiðleikum og skorti á fjárfestingarfé. Í því ljósi teljum við að takmörkun sú sem í frumvarpinu felst sé til þess fallin að gera það afar ófýsilegt að fjárfesta í fjölmiðlum. Bann við samrekstri prentmiðla og ljósvakamiðla er einnig vafasamt þegar fjölmiðlun er í örri þróun og stefnir í þá átt að skilin milli farvegs tjáningarfrelsisins á prenti eða á öldum ljósvakans verði ekki jafnafgerandi og nú er. Niðurstaða okkar er að núverandi frumvarp sé vanhugsað og verði það að lögum á þessu þingi sé sú niðurstaða móðgun við almenna skynsemi og lýðræðishugsun.`` Hæstv. forseti. Ég bið afsökunar ef ég hef gleymt að biðja yður leyfis til að lesa upp úr þessu plaggi.

Tekið til greina.

Ég skal reyna að muna það framvegis. Ég hef mér það til afsökunar að þingvani minn er ekki langur. Enn hef ég ekki lokið að ræða um eignarhald. Ég er enn þá að ræða um a-liðinn í frv. forsrh. og brtt. hv. allshn. Það sem mig langaði að ræða aðeins var einmitt þetta sem þau víkja að á Fréttablaðinu sem þau kalla samrekstur prentmiðla og ljósvakamiðla sem líka hefur verið nefnt krosseign. Á bls. 73 í nefndaráliti frá minni hluta allshn. er aðeins fjallað um þetta mál. Mig langar til að víkja að því. Þar er spurning um hvort efnislega gildi hliðstæðar reglur annars staðar á Vesturlöndum, þ.e. um bann við krosseign eða samrekstri prentmiðla og ljósvakamiðla. Það er alltaf fróðlegt að hugsa sér hvað mundi gerast ef þessi lög sem ætlunin er að við setjum hér á Íslandi yrðu látin gilda um alla Evrópu. Hvað ef þau yrðu látin gilda í Bandaríkjunum? Það er til að mynda mjög fróðlegt nýlegt dæmi um tilraunir heilbrrh. til að koma á viðmiðunarverði fyrir samanburðarlyf í nokkrum flokkum mjög algengra lyfja. Ég man eftir því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður Samf., tók það dæmi á ráðstefnu sem við héldum í Samf. á laugardaginn var. Hann hafði eftir glöggum manni að ef þessi viðmiðunarverðskrá yrði látin gilda um alla Evrópu, gengi í gildi á Íslandi og yrði svo tekin upp í öllum Evrópulöndum, mundi evrópskur lyfjaiðnaður leggjast niður samstundis. Allur evrópskur frumlyfjaiðnaður mundi leggjast niður. Þetta getum við notað sem próf á löggjöf sem verið er að setja. Hvað ef hún gilti erlendis líka? Það er einmitt það sem Norðurljós gerðu þegar þau leituðu til erlendra sérfræðinga um tjáningarfrelsi og löggjöf um eignarhald á fjölmiðlum, bæði í Bandaríkjunum og Evrópusambandinu, þeirra Floyds Abrams frá Bandaríkjunum og Filips van Elsen frá Belgíu. Niðurstaða þeirra varð að engar hliðstæður í þessu efni væri að finna á sameinuðum Vesturlöndum. Hvergi í þessum heimshluta, hvergi á Vesturlöndum er að finna svona lagareglur. Ef slíkar lagareglur yrðu lögfestar t.d. í Þýskalandi, Frakklandi, Hollandi, Belgíu, Bretlandi eða Bandaríkjunum mundu þær leiða til lokunar á flestum einkareknum sjónvarpsstöðvum sem eitthvað kveður að í þessum löndum. Það er ekkert annað. Haldið þið ekki að menn rækju upp ramakvein um alla Evrópu ef þetta yrði? 
             Þannig kom t.d. fram að fjögur stærstu sjónvarpsfyrirtækin í Bandaríkjunum, það sem er kallað TV networks upp á ensku, sem ég veit að formanni Samf., hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, er vel kunnugt, sem öll sjónvarpa gjaldfrjálst til allra fylkja í því stóra ríki eru hvert um sig í eigu fyrirtækja sem ugglaust yrðu talin markaðsráðandi ef íslensk mælistika yrði lögð á þau og hvert þeirra hefur annars konar rekstur að meginmarkmiði. General Electrics, sem er stærsta fyrirtækjasamstæða heimsins og fjárfestir aðeins í markaðsráðandi fyrirtækjum, yrði að losa sig við NBC. Walt Disney kompaníið, sem er ekkert smáfyrirtæki heldur, yrði að losa sig við ABC-sjónvarpsstöðina. Viacom, fjölmiðlafyrirtækið, yrði að losa sig við CBS-sjónvarpsstöðina. Rupert Murdoch yrði að losa sig við Fox.

Forseti óskar eftir að fá upplýsingar hjá hv. þingmanni um hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni.

Ég á alveg eftir þriðja hluta ræðu minnar og 

Þá óskar forseti eftir því að hv. þingmaður ljúki ræðu sinni eftir hlé. Nú verður gert matarhlé milli klukkan sjö og átta. Mun hv. þm. ljúka ræðu sinni að hléinu loknu.

Hæstv. forseti. Ég mun að sjálfsögðu fara að tilmælum forseta.

Hæstv. forseti. Í ræðu minni fyrir matarhlé fjallaði ég aðallega um a-lið b-liðar í brtt. með frv. til laga um breytingar á útvarpslögum og samkeppnislögum sem við höfum fengið frá meiri hluta allshn. Það er sá liður sem fjallar um fimmfalt bann og margs konar takmarkanir á eignarhaldi á fjölmiðlum og sem gerir það að mínu mati að verkum að hér er farið offari og stofnað í hættu sjálfum markmiðum frv. um fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði. Einkenni fjölmiðlamarkaðarins í dag er einmitt að þar er meiri fjölbreytni en oft áður og meiri samkeppni. Þær framtíðarógnir og sú vá sem er fyrir dyrum sem allshn. kallar svo og frv. virðist eiga að stemma stigu við hafa ekki verið nægilega rökstuddar. Ekki hefur heldur verið nægilega rökstutt af hendi ríkisstjórnarflokkanna að ekki sé hægt að bægja henni frá dyrum, ef hún er fyrir hendi, og að sú meinta samþjöppun sem er á eignarhaldi skapi slíka ógn að ekki sé hægt að ná markmiðinu með vægari og mildari aðgerðum, og jafnframt aðgerðum sem ættu að geta skilað okkur meiri árangri. Í síðari hluta ræðu minnar vil ég gera a-lið brtt. að umræðuefni, þ.e. breytingu við 1. gr. í útvarpslögunum eins og þau eru nú. Það segir að greinin skuli orðast svo, með leyfi forseta: ,,Menntamálaráðherra skipar þrjá menn í útvarpsréttarnefnd til fjögurra ára og jafnmarga til vara. Tveir skulu skipaðir samkvæmt tilnefningu Hæstaréttar en einn skipar ráðherra án tilnefningar og skal hann jafnframt vera formaður nefndarinnar. Varamenn skulu skipaðir á sama hátt og skal varamaður formanns jafnframt vera varaformaður nefndarinnar. Nefndarmenn og varamenn þeirra skulu uppfylla starfsgengisskilyrði héraðsdómara. Nefndinni er heimilt að kalla sér til ráðgjafar og aðstoðar sérfróða aðila eftir því sem hún telur þörf á.`` Í athugasemdum við þessa tillögu segir: ,,... skipan útvarpsréttarnefndar verði breytt á þann hátt að í stað þess að Alþingi kjósi sjö menn í nefndina verði hún skipuð þremur mönnum, sem ráðherra skipar, þar af meiri hlutann samkvæmt tilnefningu Hæstaréttar. Eftir sem áður er þó gert ráð fyrir að nefndin verði sjálfstæð og óháð í störfum sínum og að ákvarðanir hennar feli í sér fullnaðarúrlausn mála innan stjórnsýslunnar, sbr. 6. mgr. 6. gr. útvarpslaga, nr. 53/2000. Samhliða því sem auknar kröfur eru gerðar til eftirlits af hálfu nefndarinnar er jafnframt lagt til að allir nefndarmenn og varamenn þeirra skuli uppfylla sams konar kröfur og gerðar eru til starfsgengis héraðsdómara í því skyni að tryggja enn frekar hlutlægni í störfum nefndarinnar.`` Hér er verið að breyta skipan útvarpsréttarnefndar í grundvallaratriðum. Hins vegar er ekki með neinum hætti gert ljóst í hverju þær auknu kröfur eru fólgnar sem gerðar eru til eftirlits af hálfu nýrrar nefndar, miðað við það sem áður var og hefur tíðkast sl. 20 ár. Af því sem hér stendur og því sem ég hyggst ræða og reifa á eftir er augljóst að þessi nefndarskipan er í rauninni miðuð við frv. forsrh., breytingar við það og þær greinar sem þar koma inn nýjar í útvarpslögin, en ekki við útvarpslögin sjálf og framkvæmd þeirra. Það er erfitt að sjá á hvaða hátt þessi nefnd verður annað en nokkurs konar dómstóll yfir úthlutun útvarpsleyfa. Það er ekki hægt að lesa út úr textanum eins og hann stendur, hvorki tillögugreininni né skýringunum, hvernig þessir þremenningar eiga að rækja eftirlitsstörf sín og hafa áhrif á framkvæmd útvarpslaganna. Þar er skilað auðu og við fáum ekki um það að vita. Þetta leiðir hugann að þeim ágöllum sem hafa verið á starfi núverandi útvarpsréttarnefndar sem starfað hefur um nærfellt 20 ára skeið. Kannski er rétt að fara aðeins yfir það í byrjun hvernig hún kom til. Árið 1985 varð verkfall opinberra starfsmanna sem lauk með því að starfsmannafélag útvarpsins stöðvaði útsendingar útvarps. Þá voru hér nokkrir frjálshyggjumenn, m.a. Kjartan Gunnarsson, núverandi framkvæmdastjóri Sjálfstfl. og stjórnarmaður í Landsbankanum, sem stofnuðu til útvarpsreksturs og spruttu upp margar svokallaðar ólöglegar útvarpsstöðvar sem aðstandendur þeirra vildu kalla frjálsar útvarpsstöðvar. Í kjölfar þess var einkaréttur Ríkisútvarpsins til útvarps- og sjónvarpssendinga afnuminn og sett útvarpslög um rekstur einkarekinna stöðva. Í þeim lögum sem tóku gildi 1986 er útvarpsréttarnefnd falin framkvæmd mikilvægra verkefna. Það er ekki hægt að lesa útvarpslögin sem að stofni til eru frá þessum tíma, en hefur verið breytt síðan, öðruvísi en að nefndinni hefði verið ætlað að hafa allrúmt umboð til að móta starfssvið sitt frá upphafi.

Mætti Kjartan vera áfram formaður í útvarpsréttarnefndinni?

Ég efast um að hann hafi gegnt lögmannsstörfum upp á síðkastið þannig að hann hafi hæfi lögfræðings. Ég kann annars ekki þannig skil á menntun hans að ég geti svarað fyrir um það. Hann lagði hins vegar til á fundi allshn. að skipan útvarpsréttarnefndar yrði breytt og sagði að samkvæmt hugmyndum valdhafanna hér yrði henni breytt í slíkum grundvallaratriðum að hann sæktist ekki eftir því að leiða nefndina áfram og mæltist til þess að hún yrði kosin í sumar svo núverandi útvarpsréttarnefnd gæti lokið störfum sínum um mitt sumar og ný útvarpsréttarnefnd tæki þá við og héldi í öxina fyrir ríkisstjórnarmeirihlutann þegar kemur að því að búta Norðurljósin niður eða tína þau niður af himinhvolfinu. Ég ætlaði að fara að vitna í lögin því til stuðnings að nefndinni hefði verið ætlað töluvert starfssvið í upphafi. Í 6. gr. laganna segir: ,,Útvarpsréttarnefnd getur veitt lögaðilum og einstaklingum tímabundið leyfi til útvarps. Leyfi til hljóðvarps má lengst veita til fimm ára í senn en til sjónvarps lengst til sjö ára í senn. Nánari ákvæði um gildistíma útvarpsleyfa skulu sett í reglugerð. Heimilt er að binda leyfi við afmörkuð svæði.`` Þorbjörn Broddason prófessor hefur bent á að hann hafi alla tíð skilið þetta orðalag þannig að í því fælist heimild til nefndarinnar að móta almenn skilyrði fyrir leyfum, þar með talið fjölda leyfa á hverjum stað og hverjum tíma. Á þetta hefur nærri því aldrei reynt vegna þess að stefna nefndarinnar var frá upphafi mótuð, undir forustu framkvæmdastjóra Sjálfstfl. sem lengst af hefur stýrt þessari nefnd, í anda afskiptaleysis og óheftrar samkeppni. Til vitnis um það er viðtal við hann úr Morgunblaðinu frá 1987, þar sem hann segir: ,,Útvarpsfrelsi byggist á sömu forsendum og prentfrelsi og annað tjáningarfrelsi. Það orkar því mjög tvímælis hvort sérstök lög þurfi um þessa tegund tjáningar. Þetta tel ég að eigi að taka til endurskoðunar þegar útvarpslögin falla úr gildi í lok ársins 1988. Almenn prent- og meiðyrðalöggjöf ætti að ná yfir ábyrgð á efni og einungis þyrfti að setja reglur um úthlutun tíðnisviða.`` Það er nefnilega þannig að ... já, enn láist mér að biðja um leyfi forseta til þess að lesa orðrétt úr texta. Þetta er ekki í eina skiptið sem komið hefur fram hjá Kjartani Gunnarssyni að hann er það sem hann sjálfur kýs að kalla útvarpsanarkisti. Hann hefur ekkert breytt þeirri skoðun sinni. Það væri fróðlegt fyrir frjálshyggjuþingmennina fyrrverandi sem eru hér ársgamlir á þingi og hafa stjórnað störfum allshn. að kynna sér hversu staðfastur í trúnni á frjálshyggjuna framkvæmdastjóri Sjálfstfl. hefur verið þessi síðustu 20 ár. Hann hefur hvergi hvikað og hann hefur í rauninni sameinað teoríu og praxís í störfum sínum fyrir útvarpsréttarnefnd. Enda segir Þorbjörn Broddason í áliti sínu til allshn., með leyfi hæstv. forseta: ,,Framkvæmdin hefur nær undantekningarlaust verið í samræmi við þessa stefnuyfirlýsingu því útvarps- og sjónvarpsleyfi hafa verið afhent öllum sem hafa vildu. Útvarpsréttarnefnd hefur því í raun haldið á lofti fána stjórnleysis nær óslitið í tæpa tvo áratugi. Þessi stefna --- eða stefnuleysi --- á sinn þátt í þeirri stöðu sem nú blasir við í íslenskum fjölmiðlum, jafnvel þótt margir aðrir skýringarþættir komi einnig við sögu. Skýrt dæmi um erfiðleika sem útvarpsréttarnefnd átti þátt í að skapa snemma á ferli sínum (vissulega með atbeina ráðherra úr tveim ólíkum ríkisstjórnum) er ,,Málefni Sýnar hf.`` eins og það heitir í ársskýrslu útvarpsréttarnefndar 1992--1994. Þetta fyrirtæki hafði orðið sér úti um eftirsóknarverða senditíðni fyrir sjónvarp og ógnaði árið 1991 stöðu Stöðvar 2 sem greip til þess örþrifaráðs að kaupa Sýn hf. þrátt fyrir bágan eigin fjárhag og enga þörf fyrir aðra rás á þessum tíma.`` Kannski er rétt að geta þess að bak við þá hógværð sem þarna kemur fram í textanum mun vera hið sanna að Þorbjörn Broddason var þá sjálfur formaður útvarpsréttarnefndar. En áfram með umsögn hans, með leyfi forseta: ,,Í skýrslu útvarpsréttarnefndar 1992--1994 er þannig sagt frá (þess ber að geta að 1991--1993 var útvarpsréttarnefnd undir stjórn hins formannsins sem kemur við sögu hennar): ,,Í samningi sem gerður var samhliða útvarpsleyfi Sýnar hf. dags. 25. júlí 1991 var sett það skilyrði að innan tveggja ára hefði eignarhlutur Íslenska útvarpsfélagsins hf. minnkað úr 70% í 20%. Í júlí 1993 leitaði útvarpsréttarnefnd eftir upplýsingum um hvort að ofangreind skilyrði hefðu verið uppfyllt. Samkvæmt upplýsingum frá Íslenska útvarpsfélaginu hf. var 80% hlutafjár í Sýn hf. selt til þriggja einstaklinga og þar með átti Íslenska útvarpsfélagið hf. 20% hlutafjár eins og kveðið er á í ofangreindum samningi. Útvarpsleyfi Sýnar hf. rennur út 25. júlí 1996.`` Kaupendur hlutafjárins voru þrír lögfræðingar sem voru í stjórn Íslenska útvarpsfélagsins, en seljandi mun hafa átt endurkauparétt innan tiltekins árafjölda. Þessi tilraun útvarpsréttarnefndar til að efla fjölbreytni og sjálfstæði í ljósvakanum rann þannig út í sandinn.`` Eins og ég nefndi áðan hefur Evrópuráðið einmitt komist að þeirri niðurstöðu að sú leið að setja takmarkanir á eignarhald og þar fram eftir götunum sé því miður þannig að það sé afar auðvelt að fara í kringum hana. Þess vegna er sú leið sem Samf. hefur predikað, þ.e. að setja og styrkja reglur um sjálfstæði ritstjórna, gegnsæi í öllum athöfnum og skipulagi og stefnu fjölmiðlanna og vernd fyrir heimildarmenn, sú stefna sem reynir að tryggja að almenningur hafi aðgang að fjölbreyttum upplýsingum og að fjölmiðlum séu lagðar á hendur skyldur til þess að vera með metnaðarfulla dagskrá. Þær leiðir sem snúa beint að almenningi eru miklu farsælli í þessum efnum. Áfram með lýsingu Þorbjörns Broddasonar, prófessors: ,,Nokkrum árum síðar keypti Stöð 2 annan keppinaut, Stöð 3, fyrir háar upphæðir til þess eins að losna við hana af markaðnum. Spyrja má hvort þessi viðskipti öll hafi ekki farið í bága við h-lið 3. málsgreinar 6. greinar útvarpslaganna sem hefst þannig: ,,Leyfi til útvarps verður ekki framselt, leigt eða flutt með nokkrum öðrum hætti til annars aðila...`` Hafi því ekki verið að heilsa hefði Alþingi verið í lófa lagið að skýra orðalag í þessari grein til að styrkja valdsvið útvarpsréttarnefndar. Ekki er um seinan að bæta úr þessu og mætti t.d. fara í smiðju hjá Finnum með þetta atriði og önnur. Þar gildir sú sáraeinfalda regla að verði breytingar á hlutafjáreign í fyrirtækjum sem hafa útvarpsleyfi sem leiða til þess að nýir eigendur fái ráðandi hlut, falla leyfin úr gildi (grg. fjölmiðlanefndar). Aðra einfalda reglu hafa Finnar sett sér sem ég tel til mikillar fyrirmyndar og er á þá leið að þeir einir mega neyta atkvæðisréttar í útgáfuhlutafélagi sem skrá hluti sína opinberlega.`` Svo mörg voru þau orð Þorbjörns. Ég minni á í þessu sambandi að útvarpsstjóri Ríkisútvarpsins hefur einmitt í blaðagrein gagnrýnt þau lausatök sem hafa verið á úthlutun útvarpsréttarnefndar á útvarpsleyfum. Hann telur einnig að framkvæmd útvarpslaganna hafi verið of laus í böndunum gegnum tíðina og styður því sjónarmið Þorbjörns um hvernig þetta hefur þróast. Nú er til að taka að í skýrslu þeirrar nefndar sem vann álit fyrir menntmrh. um eignarhald á fjölmiðlum á Íslandi er talsvert talað um einmitt þá möguleika sem útvarpsréttarnefnd hefur til að tryggja góða framkvæmd útvarpslaganna. Í 9. gr. útvarpslaganna kemur t.d. fram að ,,útvarpsstöðvar skulu í öllu starfi sínu halda í heiðri lýðræðislegar grundvallarreglur. Þeim ber að virða tjáningarfrelsi og stuðla að því að fram komi í dagskrá rök fyrir mismunandi skoðunum í umdeildum málum. Þó skal útvarpsstöð, sem fengið hefur útvarpsleyfi í þeim yfirlýsta tilgangi að beita sér fyrir tilteknum málstað, vera óskylt að flytja dagskrárefni sem gengur í berhögg við stefnu stöðvarinnar.`` Þarna hlýtur að felast möguleiki til að ganga eftir því að þessar skyldur séu uppfylltar. Til þess þarf þó útvarpsréttarnefnd að hafa einhver tæki og tól. Hún þarf að hafa möguleika til að hafa eftirlit, yfirsýn til þess að fylgja hlutunum eftir, gera rannsóknir, geta rökstutt mál sitt, hvort brotið hafi verið gegn þessum ákvæðum útvarpslaga og til þess að fylgja því eftir. Auðvitað hefur hún heimild til að svipta menn útvarpsleyfi ef þeir hafa brotið grundvallarreglur, eins og t.d. fælist í því ef eigendur misbeittu valdi sínu til að stjórna fjölmiðlum og gæta hagsmuna sinna en ekki hagsmuna lesenda. Engir tilburðir hafa verið í þessa átt á vegum útvarpsréttarnefndar enda hefur hún í störfum sínum verið undir áhrifum frá stjórnleysishugmyndum formannsins sem óneitanlega hefur mótað starfið. Andsvarsrétturinn er líka mikilvægur í útvarpslögunum, réttur þeirra einstaklinga, félaga eða stofnana ,,sem telja að lögmætir hagsmunir þeirra, einkum orðspor og mannorð, hafi beðið tjón af því að rangt hafi verið farið með staðreyndir í útvarpsdagskrá`` eða mál þeirra eru afskipt til andsvara ,,á viðkomandi útvarpsstöð eða til annarra jafngildra úrræða``. Menn hafa sem sagt rétt gagnvart þessum útvarpsstöðvum og brjóti þær í bága við grundvallarréttindi manna ber þeim að leyfa þeim að rétta hlut sinn. Útvarpsréttarnefnd getur auðvitað fylgt þessu eftir og sett mönnum reglur. Það er fróðlegt að kynna sér í þessu sambandi hugmyndir sem koma fram í grein Páls Þórhallssonar í Morgunblaðinu 2. maí 2004. Þær eru fskj. með minnihlutaáliti úr allshn. og liggja fyrir. Fyrir utan það að verið er að fjalla um nauðsyn þess að tryggja sjálfstæði Ríkisútvarpsins og gera það skýrara og betra en það er í dag segir hann hérna, með leyfi hæstv. forseta: ,,Evrópuráðið hefur einnig beint sjónum að hlutverki stjórnvalda sem fara með úthlutun útvarpsleyfa og lagt áherslu á að komið verði á fót sjálfstæðum stjórnvöldum sem hafin séu yfir pólitísk átök.`` Það má segja að í þeirri skipan sem lögð er til í sambandi við útvarpsréttarnefnd nú, með því að tveir af þremur fulltrúum verði skipaðir af Hæstarétti, og einn af ráðherra, séu kannski einhver líkindi til þess að það markmið í sjálfu sér náist. ,,Í tilmælum nr. (2000) 23 um sjálfstæði og hlutverk stjórnvalda á útvarpssviðinu segir þannig að setja beri reglur sem tryggi að þeir sem eiga sæti í opinberum eftirlitsnefndum sem hafi með höndum úthlutun útvarpsleyfa séu ekki undir áhrifum frá pólitískum öflum né séu þeir í slíkum tengslum við fjölmiðlafyrirtæki að draga megi óhlutdrægni þeirra í efa. Þar segir enn fremur að skilgreina beri með skýrum hætti í lögum hver séu helstu skilyrði fyrir því að fyrirtæki öðlist útvarpsleyfi og fái það endurnýjað.`` Hér er náttúrlega verið að benda mönnum á að það er hægt að skilyrða útvarpsleyfi með miklu fleiri atriðum en sem lúta að eignarhaldi. Það er hægt að skilyrða útvarpsleyfið með áskilnaði um metnaðarfulla dagskrárgerð, að einhver hluti útsendingartímans sé helgaður t.d. íslensku efni, efni frá sjálfstæðum framleiðendum, efni sem tengist börnum, fyrir utan þau skilyrði sem þegar eru um textun efnis o.þ.h. ,,Í skýringum með tilmælunum segir að útgáfa útvarpsleyfa sé venjulega eitt helsta verkefni stjórnvalda á þessu sviði. Í því felist mikil ábyrgð vegna þess að val á rekstraraðilum ráði úrslitum um jafnvægi og fjölbreytni á þessu sviði fjölmiðlunar. ,,Jafnvel þótt rásum eigi eftir að fjölga mjög vegna stafrænnar tækni, þá er sem stendur að vissu leyti skortur á rásum til sjónvarpsútsendinga og þess vegna er nauðsynlegt í almannaþágu að úthluta þeim til þeirra aðila sem bjóða besta þjónustu. Að auki gefur úthlutun leyfa færi á að tryggja að útvarpsfyrirtæki þjóni tilteknum almannahagsmunum eins og vernd ungmenna og fjölbreytni,`` segir þar enn fremur.`` Það er athyglisvert að sjá hverjar eru meginniðurstöður Páls Þórhallssonar sem er lögfræðingur í fjölmiðladeild Evrópuráðsins og öllum hnútum kunnugur. Mig langar að vitna hér, með leyfi hæstv. forseta, í niðurstöðuorð hans: ,,1. Ríkisútvarpið er enn ekki nógu sjálfstætt. Kemur þar sjálfsagt margt til. Eitt af því er að ríkisstjórnarmeirihluti hverju sinni skipar meiri hluta útvarpsráðs á meðan víðast hvar erlendis, sbr. einnig tilmæli Evrópuráðsins nr. (96) 10, hefur verið fundið fyrirkomulag sem tryggir að slík ráð gæti almannahagsmuna en ekki hagsmuna ríkisstjórnar eða stjórnarflokka. Það þætti til dæmis ekki góð latína á Evrópuvettvangi að pólitískt skipað útvarpsráð fjallaði um umsóknir um stöður fréttamanna. `` Við í Samf. höfum margoft bent á að í fjölmiðlalöggjöf þurfi samtímis að taka á málefnum Ríkisútvarpsins, málefnum einkastöðva, sjónvarpsstöðva og útvarpsstöðva og á málefnum hinna nýju miðla sem taka á sig nýjar myndir og tengjast m.a. möguleikum á stafrænum sjónvarps- og útvarpssendingum. Í öðru lagi segir Páll í ályktunarorðum sínum: ,,2. Stýring og eftirlit með handhöfum útvarpsleyfa er í lágmarki. Stofnanir sambærilegar útvarpsréttarnefnd erlendis hafa gjarnan á að skipa öflugu starfsliði sem undirbýr útboð leyfa, hefur eftirlit með reglum til dæmis um auglýsingar og takmarkanir á sýningu ofbeldisefnis, safnar upplýsingum um markaðinn og óskir neytenda. Þessar stofnanir hafa með sér samtök á Evrópuvísu, European Platform of Regulatory Authorities (www.epra.org) ...`` --- Mér vitanlega hefur útvarpsréttarnefnd aldrei haft nein samskipti við þessa stofnun og ekki sótt í smiðju hennar að neinu verulegu leyti. Í þessum samtökum er skipst ,,á skoðunum um framkvæmd reglna sem eru í raun svipaðar frá einu landi til annars vegna tilskipunar ESB um sjónvarp án landamæra og samsvarandi sáttmála Evrópuráðsins. Íslendingar eru ein af fáum Evrópuþjóðum sem ekki sækja þessa fundi og ber það kannski vott um að menn hafa allt of lengi kært sig kollótta um þennan markað, þau vandamál sem upp koma við stýringu hans og það jafnvægi sem þarf að finna milli ólíkra hagsmuna``. --- Er það ekki dæmigert að loksins þegar menn taka sig til og finna fyrir samþjöppun á markaðnum og þegar sterkur aðili er kominn inn í fjölmiðlun hér sem efnir til samkeppni, bæði við Ríkisútvarpið og Morgunblaðið, skuli menn rjúka til og án langrar umhugsunar detta ofan á alverstu leiðina sem hægt er að hugsa sér að fara til að tryggja fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði hér til frambúðar, þá leið sem Evrópuráðið segir sjálft að menn séu í auknum mæli í öllum Evrópulöndum að hverfa frá? Það hefur komið í ljós að það er svo auðvelt að fara í kringum reglur um eignarhaldið. Til hvers er þá barist? Auðvitað er það engin réttlæting gegn því að setja lög að einhverjir kunni að brjóta þau en það er líka hægt að fara í kringum þau. Það höfum við séð gerast á fjármálamarkaðnum hvað eftir annað, þar virðast menn sífellt finna nýjar leiðir til að fara fram hjá reglum sem þó eru ærnar á þeim markaði. Stöðugar umræður eru um innherjaviðskipti og meint innherjasvik í milljarðaviðskiptum á Íslandi með hlutabréf, þær eru nánast daglegt brauð hér. Auðvitað er það hygginna manna háttur að huga að og læra af reynslu annarra en það verður ekki gert í skyndingu og þess vegna erum við að súpa seyðið af því að hafa ekki tekið þátt í eðlilegu Evrópusamstarfi á þessu sviði og fylgst með því hvernig mál hafa verið rædd þar, hvernig þau hafa þróast og hvaða reynslu menn hafa aflað sér. Í þriðja lagi segir Páll Þórhallsson í niðurlagsorðum sínum, með leyfi forseta: ,,3. Samþjöppun eignarhalds vekur auðvitað athygli líka en utan frá séð mætir það samt skilningi. Í erlendum skýrslum hefur verið talað um að það þurfi marga milljarða króna á ári til að reka alhliða sjónvarpsstöð og það sér hver maður að færri ráða við slíkt hjá smáþjóð heldur en hjá milljónaþjóðum.`` Eins og ég hef rakið hér áður veldur einmitt sú ákvörðun að banna samrekstur sjónvarpsstöðvar og dagblaðs því að Norðurljós geta ekki framkvæmt þá viðskiptahugmynd eigenda að fara með fyrirtækið á markað og bjóða þar hlutabréf til kaups sem hugsanlega gætu leitt til þess að þar yrði dreifðari eignaraðild en nú er. Það er sem sagt verið að koma í veg fyrir að þeirri viðskiptahugmynd verði hrint í framkvæmd og að markaðurinn fái að vinna sína vinnu sem hann gæti hugsanlega skilað. Kannski væri ekki ástæða til að grípa inn í fyrr en í ljós væri komið hvort þær fyrirætlanir sem búa að baki viðskiptahugmyndinni gengju eftir. Auðvitað er ekki hægt að treysta því að þær fyrirætlanir gangi upp en það virðist vera ástæðulaust að grípa inn fyrir fram. Páll segir áfram: ,,Þeir sem búa við samþjöppunina virðast heldur ekki sammála um að fjölbreytni efnis og þá einkum fréttaefnis sé neitt minni en áður.`` Það er alveg rétt hjá honum. Við upplifum það í dag að fjölbreytni fréttaefnis er meiri en verið hefur á undanförnum missirum. En auðvitað getur enginn spáð með óyggjandi hætti fyrir um hvað verður á ókomnum árum. Páll Þórhallsson talar líka um brýnar úrbætur: ,,Brýnustu úrbæturnar frá mínum bæjardyrum séð væru því þær að efla stjórnsýslu útvarpsmála til þess að tryggja að þeir mikilsverðu almannahagsmunir sem útvarpslögin kveða á um séu ekki fyrir borð bornir. Ef menn telja að samþjöppun á fjölmiðlamarkaði sé slík ógnun við frjálst upplýsingastreymi og skoðanamyndun að tafarlausra aðgerða sé þörf væri ein leið að koma strax á fót sjálfstæðri stjórnsýslustofnun sem leysti útvarpsréttarnefnd af hólmi. Hún gæti þegar í stað byrjað eftirlit á grundvelli ákvæðis gildandi laga um að útvarpsstöðum beri að hafa í heiðri lýðræðislegar grundvallarreglur og ,,stuðla að því að fram komi í dagskrá rök fyrir mismunandi skoðunum í umdeildum málum``. Eftir því sem gildandi leyfi renna út væri svo hægt að skilgreina betur, áður en þau eru auglýst aftur, til hvers nákvæmlega er ætlast af leyfishöfum, varðandi til dæmis vægi frétta og innlendrar dagskrárgerðar. Það mætti hugsa sér að sett yrði jafnframt sem skilyrði að innri reglur tryggðu sjálfstæði fréttastjórnar gagnvart eigendum. Þessi leið væri í góðu samræmi við það sem helst gerist erlendis og engin hætta á að brotið væri gegn stjórnarskránni eða mannréttindasáttmála Evrópu. Að auki þyrfti auðvitað að hafa nákvæmt eftirlit með því að almennar samkeppnisreglur séu ekki brotnar í krafti markaðsráðandi stöðu og ítaka á auglýsingamarkaði.`` Auðvitað er það verkefni Samkeppnisstofnunar að fylgjast með þessum atriðum og það kynni að þurfa að styrkja samkeppnislög sérstaklega til að taka á þessum málum. ,,Eins þyrfti auðvitað að skoða betur þann möguleika,`` segir Páll, ,,að setja almennar reglur sem giltu um alla fjölmiðla til að koma í veg fyrir að einn aðili legði undir sig of stóran hluta af skoðanamótandi fjölmiðlum.`` Hér er í rauninni verið að taka saman þá leiðsögn sem við getum fengið af Evrópuvettvanginum inn í aðstæður okkar hér á Íslandi. Merkilegt nokk er þetta mjög á þeim nótum sem Samf. hefur talað. Við byrjuðum löngu áður en frv. forsrh. um breytingar á útvarpslögum og samkeppnislögum kom fram eða brtt. hv. allshn. Samf. hefur lagt fram þingmál um þessi mál. Það sem mér finnst vera að í greininni um útvarpsréttarnefndina hér og skýringunum við hana er að þetta er í rauninni algjörlega autt blað. Við fáum ekkert að vita um ætlunina með þessa nýju útvarpsréttarnefnd. Innan þess ramma sem lagður er hér upp gæti hún verið með sömu stjórnleysisviðhorfin og núverandi formaður útvarpsréttarnefndar sem hefur mótað starf þeirrar nefndar mestan hluta þess tíma sem hún hefur starfað. Það er engin trygging fyrir því að hún hafi meiri starfsmöguleika til þess að fylgja útvarpslögunum eftir og tryggja fjölbreytni í fjölmiðlunum. Hér er sem sagt skilað algjörlega auðu, og það er miður. Við fáum ekki að vita í hvaða átt þessi nefnd á að þróast. Eins og ég segi held ég að þetta markist af þeirri fljótaskrift sem er á öllu málinu. Útvarpsréttarnefndin þarna og þær skýringar sem fylgja eru eingöngu hugsaðar út frá þeim breytingum sem fram koma á útvarpslögunum og frv. en ekki út frá framkvæmd útvarpslaganna í heild. Ekkert kemur fram um það hvort þessi útvarpsréttarnefnd verður hótinu skárri eða uppbyggilegri en sú útvarpsréttarnefnd sem setið hefur í anda stjórnleysisins sl. 20 ár. Ég tel að þarna þyrfti löggjafinn að gefa miklu skýrari vísbendingu. Það er heldur ekkert um það fjallað hver á að kosta störf þessarar nefndar. Það hefur verið til vandræða í rekstri útvarpsréttarnefndar að hún hefur litið á sig sem sjálfstæða stofnun en ekkert ráðuneyti hefur viljað við hana kannast. Þannig hafa óreiðuskuldir hlaðist upp á ríkisreikningi vegna starfa útvarpsréttarnefndar mörg umliðin ár. Ef maður skoðar stjórnsýslu þessarar nefndar er t.d. síðasta skýrslan sem birt er á heimasíðu hennar frá 1997. Sjö ára gömul skýrsla er þar almenningi til sýnis svo hann geti fylgst með því sem er að gerast og þróast á fjölmiðlamarkaðnum fyrir einkareknar útvarps- og sjónvarpsstöðvar. Svona fylgist hún með tímanum. Sjö ára dráttur. Það hefur margt gerst á þessum sjö árum, Stöð 2 hefur skipt um eigendur og markaðurinn breyst mjög mikið. Útvarpsréttarnefnd skilar þannig upplýsingum út til þjóðfélagsins. Við fáum ekkert að vita hvaða kostnaðarrammi verður settur um útvarpsréttarnefnd, hvort óreiðuskuldir muni hlaðast upp á ríkisreikningi vegna hennar af því að enginn vill við hana kannast í kerfinu, hvort hún verður þar óhreina barnið hennar Evu til frambúðar. Varðandi það hvort hin nýja útvarpsréttarnefnd hefur möguleika til þess að framkvæma útvarpslögin eins og þau eru skilar formaður allshn., hv. þm. Bjarni Benediktsson, algjörlega auðu blaði. Ég tel að það sýni hvernig núverandi frv. keyrir fram úr meðalhófsreglunni að það er ekki virt að ýmis af þeim vandræðum sem við erum í og sú samþjöppun sem hefur orðið á útvarpsleyfum er til komin vegna stjórnleysisviðhorfa í stjórnsýslu útvarpsréttarnefndar á síðustu 20 árum. Þær hrossalækningar sem menn ætla að grípa til hér af hálfu ríkisstjórnarinnar eru úr öllu hófi fram. Með betri stjórnsýslu, markvissri stefnumótun og með því að framkvæma útvarpslögin væri hægt að stýra þessum málum miklu betur en nú hefur verið gert en um það hvernig þeim verður stýrt í framtíðinni fáum við ekkert að vita. Það eru bara hrossalækningarnar sem gilda.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu. Við þingheimur nutum þess þar að hv. þm. hefur setið í útvarpsréttarnefnd og er gjörkunnugur störfum hennar. Það kom fram í máli hv. þingmanns að hann hefur kynnt sér mjög rækilega þau tilmæli Evrópuráðsins sem lúta að almannaútvarpi. Hv. þm. rakti sérstaklega þau tilmæli þar sem lögð er rík áhersla á að frelsa, ef svo má að orði kveða, almannaútvarp undan pólitískri forsjón. Í tilmælunum kemur skýrt fram, eins og hv. þm. rakti, að eftirsóknarvert væri að koma í veg fyrir að almannaútvarpið og veiting útvarpsleyfa væri, eins og mig minnir að hv. þm. hafi orðað það, á pólitísku áhrifasvæði. Síðan rakti hv. þm. þær breytingar sem í brtt. meiri hluta allshn. lúta að útvarpsréttarnefnd. Þar er lagt til að skipuð verði þriggja manna útvarpsréttarnefnd, tveir tilnefndir af Hæstarétti, en einn af hæstv. menntmrh. Hv. þm. svo sem spurði sjálfan sig upphátt og þingheim hvort þetta dygði til þess að verða við tilmælum Evrópuráðsins. Ég er ekki sannfærður um það. Ef hæstv. menntmrh. tilnefnir mann er það alveg ljóst að þótt hann þurfi að uppfylla ákveðnar kvaðir er þar um pólitíska tilnefningu að ræða. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann telji þetta nægilegt til þess að koma veitingu útvarpsleyfanna undan pólitísku forræði. Ég er alls ekki sammála því að svo sé, en það mátti ráða af máli hv. þingmanns að hann teldi það vera.

Hæstv. forseti. Þetta minnir mig á dóttur mína sem sat einhvern tímann mjög hugsi. Ég spurði hana: ,,Arna mín, hvað ertu að hugsa?`` og hún svaraði: ,,Ég er ekki búin að hugsa.`` Það er þannig með mig að ég hugsa ekki nógu hratt til þess að geta metið þessar nýju tillögur um útvarpsréttarnefndina. Það hljómar ágætlega að menn hafi þarna hæfi héraðsdómslögmanns og séu skipaðir af Hæstarétti. Spurningin er hvort það teljist vera pólitísk kosning ef einn er skipaður af ráðherra og það liggur náttúrlega í augum uppi að svo er. Ég er ekkert endilega viss um að það sé galli að hafa einhver pólitísk tengsl þarna því það þarf að útvega þessari nefnd einhvern starfsgrundvöll. Sannleikurinn er sá að í stjórnkerfi okkar gerist það varla nema fyrir atbeina ráðuneytanna. Ég hef bara ekki hugsað þetta og mér vanari menn verða að svara þessu endanlega. Það sem ég hef aðallega verið að fetta fingur út í er það að ég sé ekki að hlutverk útvarpsréttarnefndar sé með neinum hætti skilgreint í frv. nema að því leyti sem snertir þau verkefni sem frv. sem hér liggur fyrir setur mönnum, þ.e. að vera nokkurs konar dómstóll. 
            

Andsvar er það sama og ,,replik``, getur verið bæði jákvætt og neikvætt.

Herra forseti. Ég tek eftir því að hv. þm. Sigurður K. Kristjánsson er því mjög andsnúinn og það fer um hann þegar við þingmenn Samf. ræðum málefni útvarpsréttarnefndar. Ég skil það vel. Sú nefnd hefur verið á pólitísku forræði og nánast í pólitískri skúffu í Valhöll, flokksmusteri Sjálfstfl., og nú hefur það gerst í þessari umræðu að einn af þeim sem eru í minni hluta í útvarpsréttarnefnd hefur lýst starfinu. Þar hefur til að mynda komið fram að óreiðuskuldir útvarpsréttarnefndar hrannast upp á ríkisreikningi. Það hljóta að vera gleðitíðindi fyrir hreingerningarmanninn pólitíska, hv. þm. Sigurð K. Kristjánsson. Það kemur líka fram að nefndin hefur starfað með þeim hætti, herra forseti, að síðasta skýrsla nefndarinnar sem hægt er að sjá á vefnum er frá 1997, þ.e. skrifuð undir lok síðustu aldar. Framkvæmdastjóri Sjálfstfl. stendur fyrir þessu. Herra forseti. Ég tel að það sem vaki fyrir Sjálfstfl. með þessari breytingu á nefndinni sem sér um veitingu útvarpsleyfa sé að sjálfsögðu að hafa áfram pólitískt forræði á þessu máli. Alveg eins og við sjáum að Sjálfstfl. leitast við að hafa pólitískt forræði á Ríkisútvarpinu vill hann líka hafa pólitískt forræði á þessari nefnd. Þess vegna setur hann þetta upp með þeim hætti að hann getur skipað formann nefndarinnar. Það skiptir öllu máli. Það er bara til marks um það hvílíka járnkrumlu flokkurinn vill hafa á allri fjölmiðlun í landinu. Þetta er dæmi af því. Þeir ráðast á einkareknu miðlana og síðan hrammsa þeir til sín Ríkisútvarpið og veitingu leyfanna. 
            

Herra forseti. Ég fylgdist eftir bestu með þessari ágætu ræðu hv. þingmanns sem mér fannst vera fyrst og fremst löng og tiltölulega efnislega þunn. Það sem eftir stendur  Ég spyr sérstaklega að þessu vegna þess að hann tók fram að hann hefði viljað sjá draum þess fyrirtækis um að komast á markað verða að veruleika í óbreyttri mynd. Er það í annan stað rétt skilið hjá mér að þingmaðurinn sé mótfallinn þeirri tillögu í frv. að gerð séu skil á milli eigenda í prentmiðlum, þ.e. dagblöðum, og ljósvakamiðlum? Er það rétt skilið hjá mér að hann sé mótfallinn því grundvallarprinsippi í frv.? Í þriðja lagi hefði ég viljað spyrja hv. þingmann: Telur hann yfir höfuð einhverja ástæðu til þess að hafa afskipti af því hverjir fara með eignarhluti í fjölmiðlum? Ég spyr kannski þessarar síðustu spurningar sérstaklega vegna þess að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur hér í þingsölum teflt fram kröfu um að brugðist verði við blokkamyndun í fjölmiðlum. Hann hefur beinlínis sagt héðan úr ræðustól, formaður í flokki hv. þingmanns, að það sé nauðsynlegt til að tryggja lýðræðislega umræðu í samfélaginu að bregðast við vaxandi samþjöppun á fjölmiðlamarkaði.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson spyr spurninga, auk þess að birta dóm um ræðuhaldið. Ég vil þó benda honum á að ég hélt mig þar skýrt við tvær greinar og tvö atriði í frv. sem hann hefur gert brtt. við og ræddi þær ítarlega, enda full þörf á. Það mun hafa komið fram á fundi efh.- og viðskn., í dag skilst mér, að það sé alveg ljóst að verði þetta frv. að lögum með áorðnum breytingum verði ekkert úr markaðsvæðingu Norðurljósa.

Hvað kemur í veg fyrir það?

Það að fyrirtækið nær ekki nægri stærð og fjölbreytni til þess að geta talist tækt á markaðinn. Það er einsdæmi að þannig sé staðið að málum fyrir tilhlutan ríkisvaldsins að slíkar fyrirætlanir séu stöðvaðar, auk þess sem maður hefði haldið að þeir boðberar frjálshyggjunnar sem hér sitja og fylgdu henni eiginlega þangað til fyrir hálfum mánuði, en virðast nú af henni gengnir, hefðu viljað láta reyna á hæfni markaðarins til þess að tryggja dreifða eignaraðild að slíku fjölmiðlafyrirtæki á markaði. Varðandi samrekstur prentmiðla og ljósvakamiðla er ég á sömu skoðun og stjórn Árvakurs. Ég tel ekki rétt að setja svo íþyngjandi skilyrði, m.a. vegna tækniþróunar sem er í gangi. Hljóð, mynd og texti eru að renna saman í eitt og við getum ekki verið að koma í veg fyrir tækniþróun hér í landinu.

Herra forseti. Ég fékk ekki svar við því sérstaklega hvort hv. þm. væri sáttur við þá þróun sem hér hefur átt sér stað undanfarin ár í eignarhaldi á ljósvakamiðlum og ekki heldur því hvort hann teldi yfir höfuð ástæðu til að hafa afskipti af eignarhaldi á fjölmiðlafyrirtækjum. Ef ég skildi hugsanlega hv. þingmann rétt taldi hann að markaðurinn ætti að leysa úr þessu. Markaðurinn hefur haft algjörlega frjálsar hendur og eignasamþjöppunin hefur aldrei orðið meiri. Hún er meiri hér en á nokkrum stað öðrum sem við getum borið okkur saman við. Varðandi þær tækninýjungar sem hv. þm. vísaði til er það nú þannig að þetta frv. lætur frjálsræðið gilda áfram um alla aðra miðla, um netið og hvað það kann nú allt að heita. Þetta frv. fjallar eingöngu um prentmiðlana og ljósvakamiðlana. Það er af ásettu ráði. Það stendur ekki til í þessu frv. að hafa afskipti af hinum tegundum fjölmiðlunar. Það er sérstök pólitísk ákvörðun og ég vona að ég eigi ekki að skilja hv. þingmann þannig að hann telji ástæðu til þess að fara að setja sérstakar reglur um þá miðla.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson heldur áfram að spyrja og vill fá að vita hvort ég sé ánægður með þá stöðu mála sem er á fjölmiðlamarkaði í dag  Ég get alveg sagt hv. þingmanni það varðandi tilfinningar mínar til fjölmiðlamarkaðarins í dag, sem virðast vera áhugamál hans, að ég vil frekar hafa fjölmiðla lifandi en dauða. Ég vil frekar hafa Fréttablaðið á lífi en dautt. Ég vil frekar hafa DV á lífi en dautt. Ég vil frekar hafa Stöð 2 öfluga og fjárhagslega vel skipulagða en blanka og á barmi gjaldþrots. Ég tel að Norðurljós hafi tryggt þetta markmið og að fjársterkir aðilar hafi komið inn til þess að tryggja stöðu þessara fjölmiðla og 2.400 manns sem eiga beint afkomu sína undir þessum fjölmiðlum. Ég hef sjálfur tekið þátt í að stofna einn þeirra og rekið hann á blankheitatímabili þegar menn vissu aldrei hvort þeir fengju kaupið sitt eða hvort fyrirtækið færi í gjaldþrot á morgun. Ég veit alveg hvernig fólkinu líður á þessum fjölmiðlum.

Herra forseti. Ég kem hér að gefnu tilefni. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forseta fyrir að hafa skapað tóm fyrir efh.- og viðskn. til að halda áfram yfirferð sinni um fjölmiðlafrumvarpið. Eins og kom fram í morgun var lögð rík áhersla á það af hálfu okkar sem sitjum í nefndinni að hægt yrði að fá ákveðna fulltrúa til að varpa ljósi á tiltekin atriði málsins. Í nefndinni reyndist vera mikill meiri hluti fyrir því og hæstv. forseti varð ljúfmannlega við því að skapa hér tíma til þess að það væri hægt. Þetta skiptir mjög miklu máli. Þarna komu fram grundvallaratriði í þessu máli, herra forseti. Þó að ég ætli ekki í neina efnisumræðu hér tel ég eigi að síður að það verði að koma fram að það reyndist rétt sem við sögðum, bæði Samkeppnisstofnun og Samtök banka og verðbréfafyrirtækja höfðu yfir að ráða upplýsingum sem setja málið í töluvert annað ljós. Það kom fram hjá fulltrúa Samtaka banka og verðbréfasjóða að það er álit þeirra að þetta frv. setji það miklar hömlur á starfsemi fyrirtækja á fjölmiðlamarkaði að ekki verði tök á að skrá þau í Kauphöll. Þetta er allt annað en hv. formaður allshn. hefur upplýst og sömuleiðis lögmaðurinn, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson. Enn merkilegra var líka að heyra að það væri álit fulltrúa þessara samtaka sem ég nefndi hér, Guðjóns Rúnarssonar, að frv. eins og það er kæmi í veg fyrir að bankar gætu komið inn með tímabundið eigið fé til þess að fleyta fjölmiðlafyrirtækjum yfir erfiðan hjalla eins og gerist oft í atvinnulífinu. Þetta skiptir ákaflega miklu máli. Sömuleiðis var það upplýst á þessum fundi að lífeyrissjóðir eru með 2 milljarða sem þeir hafa lánað Norðurljósum án nokkurra veða. Þetta er í uppnámi. Miðað við þær upplýsingar sem þarna komu fram kynni svo að fara að þetta tiltekna stóra fyrirtæki yrði til jarðar slegið og þar með yrðu þessar upphæðir í uppnámi. Ég vildi, herra forseti, koma hingað til að þakka hæstv. forseta fyrir að hafa gert okkur kleift að halda áfram þessari rannsókn málsins. Það er alveg ljóst að þær upplýsingar sem þarna komu hafa ekki komið fram á fundi allshn. því það kom t.d. fram hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrr í dag að hann er allt annarrar skoðunar. Hann hefur ekki séð þessar upplýsingar. Því mælist ég til þess við forseta að hann hlutist til um það að allshn. nái sömuleiðis að halda fund og fá þessa menn til fundar við sig til þess að hún geti rætt þessar nýju upplýsingar í málinu.

Forseti telur að með því að upplýsingar hafi komið fram á fundi efh.- og viðskn. hljóti þær að komast inn í umræður hér í þinginu.

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að þakka fyrir að efh.- og viðskn. hafi verið skapað svigrúm til þess að koma saman til fundar að nýju. Í nefndinni komu fram mjög mikilvægar upplýsingar. Ég verð að segja að í ljósi þess finnst mér það mjög alvarlegt sem gerðist á fundi efh.- og viðskn. í morgun þegar formaður nefndarinnar reyndi að stöðva frekari umræðu um málið og freistaði þess að keyra með atkvæðagreiðslu það fram að umræður yrðu stöðvaðar og málið tekið út. Það er ekki nóg með að menn greini á um sjálfan grundvöll þessarar lagasmíðar, heldur er hitt ekki síður alvarlegt að það er fullkomlega óljóst hvaða áhrif þessi lagasetning kemur til með að hafa á afar fjölmennan vinnustað hér í landinu. Við erum að tala um einn fjölmennasta vinnustað á Íslandi, 680 manns. Blaðburðarfólkið mun vera um 1.200 talsins. Á fundi efh.- og viðskn. ...

Gæti hv. ræðumaður aðeins fært sig nær efninu fundarstjórn forseta?

Ég er að þakka hæstv. forseta fyrir að skapa svigrúm fyrir efh.- og viðskn. þingsins til að koma saman til fundar og það er mikilvægt að þær upplýsingar sem komu fram á fundi nefndarinnar í kvöld milli klukkan sjö og átta komist á framfæri inn í þingsal. Við vorum upplýst um það að Norðurljós skulda 5,7 milljarða kr., þar af eru um 2 milljarðar í lífeyrisskuldbindingum. Sex lífeyrissjóðir í landinu eiga allt sitt eða mikið undir því að þetta fyrirtæki fari ekki á hausinn. Ég er að ríma saman upplýsingar sem komu fram í efh.- og viðskn. þingsins og í máli formanns fjölmiðlanefndar, Davíðs Þórs Björgvinssonar, sem upplýsti hér fyrir fáeinum dögum, á fundi með fréttamönnum, að hann gerði sér ekki grein fyrir því hvaða áhrif þetta frv. hefði á þetta stóra fyrirtæki og þennan fjölmenna vinnustað í landinu. Hæstv. forseti. Mér fannst nauðsynlegt að þessar upplýsingar kæmu fram hér í þingsalnum áður en lengra er haldið.

Forseti vill taka fram að hann er reiðubúinn að gefa hv. alþingismönnum orðið um fundarstjórn forseta eins og þeir óska, en bendir á að um efnisatriði þessa máls er mælendaskrá og þar eru allmargir á skrá. Ef menn fara í mikla efnisumræðu undir liðnum fundarstjórn forseta eru menn að fara fram fyrir þá sem hafa beðið um orðið og skráð sig á mælendaskrá til að ræða málið efnislega. Ég bið menn því að halda sig við umræðuefnið fundarstjórn forseta þegar umræður eru hafnar undir þessum lið.

Herra forseti. Gerir forseti sér grein fyrir því sem hér er að koma fram, að þingmenn ganga í ræðustól einn af öðrum til að þakka fyrir það að hafa fengið að halda fund um kvöldmatarleytið vegna þess hversu miklar og alvarlegar upplýsingar komu þar fram? Gerir hæstv. forseti sér grein fyrir því að svo er komið fyrir hv. Alþingi að menn þakka fyrir það einum og hálfum sólarhring eftir að mál hefur verið tekið með offorsi út úr nefnd? Í raun og veru hefði þá átt að vera búið að ljúka allri umfjöllun í öllum nefndum, þeim nefndum sem málinu var vísað til. Það hefur þurft að berjast fyrir því á hæl og hnakka að fá að ljúka umfjöllun í nefndum. Þegar það hefur fengist með miklum harmkvælum er það upplýst hér klukkan níu að kvöldi annars dags umræðunnar að mjög alvarlegar upplýsingar hafi komið fram í efh.- og viðskn. Ég man ekki eftir öðru eins og því sem hefur verið að gerast undanfarna daga og hef ég þó setið á hv. Alþingi í 15 ár. Samt ætla ég að taka undir þessar þakkir málsins vegna. Málsins vegna ætla ég að taka undir það hversu mikilvægt það var að það náðist að halda fund í efh.- og viðskn. og ræða við þá aðila sem nú hafa komið fram með veigamiklar upplýsingar, en jafnframt harma ég það að vinnubrögðin á Alþingi Íslendinga séu orðin þannig af hálfu gjörspilltra valdhafa að þeir gera ekkert með það sjálfir að sækja þær upplýsingar sem nauðsynlegar eru til þess að fagleg vinnubrögð eigi sér stað á Alþingi og að löggjöf verði þannig að um hana verði ekki efast í kjölfarið. Þetta hef ég að segja um fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Það er erfitt að gera þessum hæstv. forsetum til hæfis. Hér koma þingmenn og þakka forsetanum, hæstv. forseti vísar því á bug og vill helst ekki fá svona. Ég get í sjálfu sér snúið mér í annan farveg, herra forseti, og átalið hæstv. forseta. Þegar maður skoðar þetta mál er það mála sannast að niðurstaðan hlýtur að vera sú að það er hæstv. forseti sem ber ábyrgð á þessum vinnubrögðum. Það er hann sem hefur með heldur miklu offorsi sett þetta mál vanreifað á dagskrá. Það sem ég er að gera hér, og hæstv. forseti hefur vandað um við mig vegna þess, er að ég greini frá því, eins og mér ber sem þingmanni, að nýjar og grafalvarlegar upplýsingar hafa komið fram um málið í efh.- og viðskn. Það í fyrsta lagi staðfestir að það var rétt hjá okkur að krefjast framhaldsfundar. 

Þetta er um fundarstjórn forseta, er það ekki, hv. þingmaður? Ég hef treyst dómgreind þinni og ég heyri að hún er á sínum stað.

Herra forseti. Ég vildi líka geta sagt hið sama, að það mætti treysta dómgreind hæstv. forseta ...

Ég vona að hv. þingmaður hafi sömu dómgreind og áður.

Herra forseti. Ég óska eftir því að fá að tala hér í friði fyrir sífelldum inngripum hæstv. forseta. Ég er að finna að fundarstjórn forseta. Ég er að finna að því að hæstv. forseti hefur þröngvað þessu máli vanreifuðu á dagskrá. Ég er að greina hæstv. forseta frá því að nýjar og alvarlegar upplýsingar komu fram í málinu á fundi efh.- og viðskn. sem þýðir að það verður að ræða þau mál lengur í efh.- og viðskn. Sömuleiðis er ég að mælast til þess, herra forseti, 

Til máls tekur hv. 10. þm. Norðvest. Sigurjón Þórðarson.

Herra forseti. Ef þú rekur mig úr ræðustólnum mun ég að sjálfsögðu víkja úr stólnum en ég hef ekki átt tök á því að nýta tíma minn til þess að koma fram með þær ábendingar varðandi fundarstjórn forseta sem ég reyndi að koma fram til þess að greiða fyrir þingstörfum ...

Ég vil biðja hv. þingmann að sýna kurteisi. Það fer honum betur.

Herra forseti. Ég er algjörlega ósammála þeim orðum sem féllu hjá þeim forseta sem sat hér á undan þeim sem situr nú, að það væri verið að ræða efnisatriði málsins. Ég er bara ekki sammála því. Það væri ágætt að sá ágæti þingmaður, hv. 11. þm. Reykv. s., kæmi hér og skýrði mál sitt. Hann á sæti í efh.- og viðskn. þingsins og menn hafa komið hér hver á fætur öðrum og sagt ófagrar sögur af því sem fór þar fram, að grafalvarlegar upplýsingar hefðu komið fram um gang þessa máls ...

Má ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji sig vera að tala um fundarstjórn forseta?

Já, ég er að því.

Ég vil þá biðja hv. þingmann að halda sig við það.

Já, ég er að ...

Gjöra svo vel að gera það og sýna þinginu þá virðingu að reyna að halda ...

Ég er að reyna ...

Ekki grípa fram í. Ég vil biðja hv. þingmann að sýna þinginu virðingu.

Ég vonast til þess og það er ætlun mín að sýna herra forseta mikla virðingu. Ég ætlast einnig til þess að fá tíma til að skýra mál mitt. Hér hafa fallið þungar ásakanir um að það alvarlegar upplýsingar hafi komið fram á fundi efh.- og viðskn. að ekki sé rétt að halda áfram umræðu um það mál sem við erum að ræða hér. Þess vegna væri réttast að bíða með umræður þangað til eftir fund í allshn. Nú vill svo ágætlega til að það er búið að boða fund í allshn. og hann er boðaður í hádegishléinu á morgun. Ég hefði talið réttast, vegna þess að málið er vanreifað, að við biðum og létum þá allshn. sem hefur forræði í málinu --- það var að sérstakri ósk hæstv. forsrh. að sú nefnd færi með málið --- ljúka umfjöllun sinni. Við höfum engar aðrar upplýsingar en þær að mjög alvarlegar upplýsingar hafi komið fram sem varða þetta mál. Það væri þá réttast að þeir stjórnarliðar sem vilja bera á móti því, svo sem hv. þm. Birgir Ármannsson, kæmu hér og greindu okkur frá því að þetta væru léttvægar upplýsingar og að við ættum að halda málinu áfram. Ég vænti þess að hv. þingmaður komi í ræðustól og greini okkur frá því.

Hæstv. forseti. Við höfum komið hingað í ræðustól, tveir fulltrúar úr efh.- og viðskn. þingsins, hv. þm. Össur Skarphéðinsson og ég, til að gera grein fyrir því að á fundi efh.- og viðskn. þingsins sem haldinn var milli kl. sjö og átta komu fram upplýsingar sem við teljum að hafi ekki komið áður fram hér í þinginu. Það hefur verið staðfest að allshn. sem hefur þetta þingmál til umfjöllunar hefur ekki haft vitneskju um það sem okkur var sagt á þessum fundi. Það lýtur að því að verði þetta frv. að lögum verði ekki hægt að skrá fyrirtækið Norðurljós í Kauphöllinni. Í framhaldinu var á það bent að færi svo yrðu rekstrarforsendur þessa stóra vinnustaðar stórlega skertar. Við bentum einnig á að þetta fyrirtæki væri skuldsett verulega, upp á 5,7 milljarða kr., þar af væru 2 milljarðar frá lífeyrissjóðum landsins, og það sem meira er, þessir 2 milljarðar hefðu ekki veð. Við erum að vekja athygli á því að þessar upplýsingar verða að komast til allshn. og til þeirra þingmanna sem eru að ræða þetta mál. Það er fullkomlega eðlilegt og efnislegt að koma þessum upplýsingum hér á framfæri undir þessum dagskrárlið.

Virðulegi forseti. Ég hef hlýtt hér á ábendingar hv. þingmanna úr efh.- og viðskn. þar sem þeir hafa greint frá því að þar hafi komið fram afar mikilvægar nýjar upplýsingar í málinu. Ég vil því inna hæstv. forseta eftir því hvort hann muni í krafti embættisstjórnunar sinnar hlutast til um að meiri hluti og minni hluti skili nefndarálitum eða að formlegt nefndarálit komi frá efh.- og viðskn., annaðhvort hingað inn í þingið til þingmanna inn í þessa umræðu með formlegum hætti ellegar þá til allshn. sem komi þessum upplýsingum áfram inn í þingið. Mér þykir mikilvægt að hæstv. forseti kanni hvernig hann getur átt hlut að því að þær upplýsingar sem hérna hafa verið nefndar komist með formlegum hætti inn í þessa umræðu. Ég óska eftir því að fá að heyra hvort hæstv. forseti hafi ekki þegar hlutast til um að svo verði, að efh.- og viðskn. skili þessum upplýsingum formlega hingað inn. Þetta voru gríðarlega mikilvægar ábendingar sem hér voru bornar fram varðandi nýjar upplýsingar í málinu og forseti hlýtur að hlutast til um að þær komi hingað inn. Ég vil bara inna eftir því hvort svo verði ekki.

Herra forseti. Hér hefur verið talað um það undir liðnum fundarstjórn forseta að ástæða væri til þess að slá þessari umræðu á frest vegna nýrra upplýsinga sem komið hefðu fram á fundi efh.- og viðskn. í kvöld. Ég er ósammála því. Ég sat þennan fund að stórum hluta og er ósammála mati þeirra hv. þm. sem hér töluðu á þeirri forsendu að ég tel að þessar upplýsingar hafi komið fram áður við þessa umræðu, m.a. í meðferð allshn. og enn fremur í því skjali sem hér liggur fyrir sem nefndarálit minni hluta allshn. Í fylgiskjölum þar, í upplýsingum frá Norðurljósum, er komið inn á þá þætti sem vikið er að og var látið í veðri vaka hér að væru nýjar upplýsingar sem þyrfti brýnt að koma á framfæri við þingið. Staðreyndin er bara sú að þessar upplýsingar eru í gögnum málsins. Ef menn hefðu gefið sér tíma til þess að fara yfir þau í staðinn fyrir að ræða stöðugt fundarstjórn forseta hefðu menn vitað þetta og ekki verið jafnhissa og hneykslaðir hér í þessari umræðu.

Ekki þau efnisatriði sem ...

Hæstv. forseti. Þessar síðustu upplýsingar sem hér var verið að ræða um eru staðfesting á því sem ég reyndar hélt fram við 1. umr. málsins, þ.e. að ef þessi mál gengju fram með þeim hætti sem til er stofnað mundu fjármálastofnanir ekki treysta sér til að fjármagna fyrirtæki í fjölmiðlun á eðlilegan hátt, þau gætu ekki treyst því að þau gætu gripið inn í starfsemi slíkra fyrirtækja þegar í nauðirnar ræki og mundu þess vegna ekki vilja fjármagna þau. Það er auðvitað grafalvarlegt mál þegar það er staðfest, þetta álit, því að hvernig ætla menn að reka fyrirtæki í fjölmiðlun á Íslandi til framtíðar ef fjármálastofnanirnar í landinu treysta sér ekki til að fjármagna fyrirtækin? Ég held að það hefði nú minna átt að þurfa til þess að menn dokuðu við og veltu fyrir sér á hvaða leið þeir væru með þetta mál. Hæstv. forseti. Þetta mál er allt með miklum eindæmum. Eins og ég sagði við fyrri umræðu byrjaði þetta allt saman á bolludaginn. Það hafa þó orðið breytingar á frv. og ég ætla að fjalla um þær síðar í ræðu minni. Hæstv. forsrh. sagði reyndar í viðtölum við fjölmiðla að það hefði verið tekið á öllum athugasemdum sem hefðu komið fram um frv., komið til móts við þær allar. Hann orðaði þetta svona, blessaður maðurinn. Ég held að það sé af og frá og umræðan hér hefur aldeilis sýnt að það er ekki þannig. Frumvarpið er áfram mónískt, eins og lögfræðingar lýsa því. Ef eitthvað er er það enn þá sértækara en það var. Það snýst um það sérstaka áhugamál hæstv. forsrh. að koma Baugi út úr fjölmiðlarekstri á Íslandi. Þetta er í raun og veru valdníðsla sem hæstv. forsrh. kemst upp með af því að hann hefur heljartök á ríkisstjórninni. Framsókn lætur nota sig án þess að nokkur maður mögli annar en hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Hann hrópar nú sem stundum áður, í einu málinu enn, einn í eyðimörk fornra hugsjóna Framsfl. sem allar hafa vikið fyrir þeim þráða 15. september í haust. Ég orðaði það svo í upphafsræðu um þetta mál að svo virtist sem hæstv. forsrh. ætlaði að hleypa framsóknardróginni yfir forirnar á meðan hann hefði hana enn undir hnakknum. Það er óhætt að segja að reiðlagið og tilþrif hests og knapa vekja athygli fólks um gervallt þjóðfélagið. Ferðalags hæstv. forsrh. frá bolludeginum 3. mars 2003 til 15. september 2004, í bjarma norðurljósanna, verður áreiðanlega minnst lengi. Hér helgar tilgangurinn meðalið. Það á að koma á ritskoðun á Íslandi. Hver skyldi hafa trúað því að nokkrum manni dytti það í hug? Það hefur komið fram í þeirri umræðu sem hefur farið hér fram, m.a. frá hæstv. aðalforseta þingsins, að ástæðan til þess að gera þetta virðist augljóslega vera sú að þeir sem eru núna í fjölmiðlarekstri hagi sér ekki rétt, noti ekki fjölmiðlana með þeim hætti sem geðjast hæstv. ríkisstjórn og þeim sem hana styðja. Ekkert fer milli mála --- lögin snúa að einum aðila. Það er búið að klippa það út sem sneri óvart að öðrum, eða svo halda menn. Mundi einhver efast um tilgang minn ef ég legði fram tillögu eða frv. um það að enginn gæti orðið forsætisráðherra eftir 15. september ef hann væri hrokkinhærður, meira en einn og fimmtíu á hæð, hefði verið forsætisráðherra í 13 ár og öðlast rétt til þess að fara á eftirlaun þegar honum hentaði? Eða hvað? Mundi einhver efast um hvað ég ætti við? Hér í sölum Alþingis efast heldur enginn um hvað átt er við með þessu frv. Allt er þetta mál í raun tákn um valdhroka, tákn um það að hér hafa menn verið of lengi í valdastólunum. Dramb er falli næst. Ef einhver sannleikur er í þessu gamla máltæki er stutt í fall þeirra sem nú halda um valdataumana á Íslandi. Valdhroki og drambsemi þeirra hefur ítrekað komið í ljós þegar réttkjörnir menn í trúnaðarstöðum, t.d. fyrir lögskipaðar stofnanir, hafa leyft sér að hafa aðrar skoðanir á málunum en foringjarnir og aðalmálsvarar stjórnarflokkanna. Skemmst er að minnast úrskurðar umboðsmanns Alþingis um skipan Björns Bjarnasonar í hæstaréttardómarasæti og reyndar úrskurðar jafnréttisnefndar um þetta sama mál. Jafnréttislögin eru barn síns tíma, sagði dómsmrh., og úrskurður umboðsmanns Alþingis er í besta falli afþreyingarlestur fyrir valdamenn þessa lands. Ég minni líka á úrskurð Samkeppnisstofnunar vegna sameiningar Landsbanka og Búnaðarbanka á sínum tíma. Þá stóð ekki á yfirlýsingum ráðamanna og ráðgjafa þeirra um að niðurstaðan væri illa rökstudd og vitlaus. Viðbrögð hæstv. forsrh. og ríkisstjórnarinnar við dómi í málefnum öryrkja leiða hugann líka að þessu gamla spakmæli, að dramb sé falli næst. Dómararnir voru ekki nógu margir, sagði hæstv. forsrh. þá. Dómararnir voru ekki nógu margir. Ætli Davíð, hæstv. forsrh., hefði sagt það ef dómurinn hefði fallið á hinn veginn, þótt dómararnir hefðu verið jafnmargir? Ákvörðun forseta Hæstaréttar þá um hve margir skyldu skipa dóminn var ekki tekin umhugsunarlaust. Vera kann að hann hafi ekki átt kost á að skipa fleiri dómara í dóminn þá vegna vanhæfis. Það er líka vandséð að mögulegt sé að velja úr mál sem hægt er að skilgreina sem pólitískt mál, eins og þá var haldið fram, og hafa fleiri dómara í þeim málum, eins og hæstv. forsrh. gerði kröfu um, en Hæstiréttur hafði áður en öryrkjadómurinn féll fundið til tevatnsins hjá hæstv. forsrh. Það var þegar hann kvað upp dóm sinn í Valdimarsmálinu. Þá var líka kallað á lögsnillinga ríkisstjórnarinnar og þann dóm túlkuðu þeir þannig að það væri brot á stjórnarskránni að neita mönnum um veiðileyfi. Þeir hafa áhyggjur af slíku þegar þeim hentar, hæstvirtir ráðherrar ríkisstjórnarinnar. Þá setti meiri hlutinn á Alþingi lög um að menn skyldu fá veiðileyfi en enginn réttur til að veiða fisk ætti að fylgja því veiðileyfi. Sem sagt, gagnslaust veiðileyfi dygði til að fara að dómi Hæstaréttar, og með lagasetningu í kjölfarið ákvað Alþingi síðan að halda áfram að brjóta stjórnarskrána, tímabundið, með því að hafa sams konar úreldingarákvæði í gildi og þeir töldu að bryti gegn stjórnarskránni hvað varðaði smábáta. Snillingarnir höfðu fundið út að það væri sem sagt brot á stjórnarskránni, eins og ég fór yfir áðan. Það kerfi er reyndar við lýði enn sem þeir töldu sjálfir að væri brot á stjórnarskránni en væri í lagi að gera af því það væri tímabundið. Það þurfti þess vegna engan að undra þótt forsrh. og snillingunum hafi dottið í hug að það væri í góðu lagi að brjóta stjórnarskrána, tímabundið, eins og ákveðið var vegna dóms Hæstaréttar í máli öryrkjanna líka. Ég fer yfir þetta vegna þess að valdhroki þeirra sem núna eru við völd á Íslandi er þvílíkur að það er kominn tími til að menn safni saman þeim hlutum sem hafa gerst á undanförnum árum. Reyndar bitu þeir höfuðið af skömminni með því að svíkja opinbert samkomulag við öryrkja, eins og allir muna. Þau svik hafa ekki verið leiðrétt enn. Þeir finna til valdsins. Það er vert að minnast afskipta forsrh. af Hæstarétti á sínum tíma. Þau afskipti báru árangur. Vatneyrarmálið sæla er gott dæmi um það, málið sem reis í kjölfar Valdimarsmálsins, kom fyrir Hæstarétt og þá beitti forsrh. sér með einstæðum hætti og hótaði hallærum og landflótta ef Hæstiréttur dæmdi með svipuðum hætti í því máli og Valdimarsmálinu. Þannig fór, sem líklega er einsdæmi, að dómarar Hæstaréttar sem höfðu dæmt í fyrra málinu urðu ekki sammála um hvað þeir hefðu meint með Valdimarsdómnum. Þess vegna varð niðurstaða réttarins þveröfug við hinn fyrri dóm. Sem sagt, þrýstingur stjórnvaldsins, hæstv. forsrh., bar þann árangur gagnvart Hæstarétti að hann sneri við blaðinu í næsta máli á eftir. Hvað er hér á ferðinni? Skilja það ekki allir? Það var auðvitað algjör tilviljun að dómarar sem skiptu um skoðun eru allir sjálfstæðismenn og að allir dómararnir sem studdu þá niðurstöðu sem forsrh. var þóknanleg hafa verið skipaðir af ráðherrum Sjálfstfl. Það er auðvitað líka tilviljun að dómsmrh. Sjálfstfl. lagði það á sig að brjóta jafnréttislög og jafnréttisáætlanir síns eigin ráðuneytis til þess að koma fyrir meðal hæstaréttardómaranna einum af aðalhöfundum laganna um stjórn fiskveiða. Eru menn búnir að gleyma þessu líka? Ef okkur hefðu borist fréttir úr öðrum löndum af slíkum afskiptum forsrh. á æðsta dómstóli landsins og hér var lýst, og stjórnvaldsathöfnum af slíku tagi, hefði mönnum örugglega þótt eitthvað athugavert við stjórnarfarið þar. Ég ætla að fara aftur yfir þetta mál sem hér er til umræðu. Nú er lagatextanum samkvæmt brtt. ætlað að hefjast á ákvæðum um útvarpsréttarnefnd og þau eru vonandi til bóta. Ekki hefur sú nefnd gert mikið fram að þessu. Það var fróðlegt að hlusta á hv. þm. Einar Karl Haraldsson fara yfir það hvernig sú nefnd hefur starfað á undanförnum árum og hvers konar ólestur er á öllu því starfi sem henni fylgir. Ekki hefur verið skilað skýrslu um starfsemi hennar frá 1997 og skuldirnar hlaðast upp í óreiðu. Ef þetta væri fyrirtæki væri löngu búið að loka því og setja það í gjaldþrot. Hinn ágæti framkvæmdastjóri Sjálfstfl. hefur haldið þarna um stjórnvölinn af mikilli snilli, bankaráðsmaður í Landsbankanum og stærsti eigandi hinna smærri hluthafa þar. Mér er spurn: Hvað finnst mönnum um það hverjir eiga hæfi í þessari nýju útvarpsréttarnefnd? Það er eingöngu talað um að þar þurfi menn að hafa hæfi héraðsdómara, ekkert annað sagt. Mega þeir vera framkvæmdastjórar stjórnmálaflokka? Mega þeir sitja í bankaráðum? Bankarnir geta haft mikilla hagmuna að gæta hvað varðar rekstur slíkra fyrirtækja sem við erum að fjalla hér um. Koma þessi starfsgengisskilyrði héraðsdómara í veg fyrir hagsmunaárekstra? Þurfa þessir menn ekki að framfleyta sér á einhverju öðru en að vera í þessari útvarpsréttarnefnd? Við hvað mega þeir vinna? Mega þeir vera í fjármálafyrirtækjunum? Mega þeir vera í fjölmiðlafyrirtækjunum? Spyr sá sem ekki veit. Það þyrfti að fá betur upplýst hvað menn ætla sér með þessu. Það hefur ekki verið gert. Mér finnst, vegna þeirrar umræðu sem fór fram hér rétt áður en ræða mín hófst, að ekki væri úr vegi að þeir sem hafa sett út á það að samfylkingarmenn færu í andsvör hverjir við aðra sinntu skyldum sínum á hv. Alþingi og kæmu til þessarar umræðu til þess að ræða málið á efnislegum grunni, svara spurningum og setja fram skoðanir sínar á málinu. Hér hefur einn stjórnarliði gert grein fyrir afstöðu meiri hluta allshn., og ekki meir. Ekki meir. Síðan er okkur ætlað að hafa umræðuna með höndum. Við munum auðvitað gera það með þeim hætti sem við teljum skástan. Ég fagna því sérstaklega að aðalforseti þingsins skuli hlýða á ræðu mína því þá veit ég þó að einn einlægur hlustandi úr Sjálfstfl. er í salnum, getur fylgst með og velt því fyrir sér sem ég mun leggja fram í henni. Útgáfa útvarpsleyfis verður háð ýmsum skilyrðum. Mér verður á að spyrja eins og ég gerði við 1. umr.: Þarf þetta útvarpsleyfi? Það er ástæða til að spyrja vegna þess að fram hefur komið að í stafræna kerfinu sem Landssíminn er farinn að reka eru sendar út 40 sjónvarpsrásir. Það þarf ekkert leyfi fyrir þeim. Það er nóg að tilkynna um þær rásir. Það er sem sagt þannig að Íslendingar ætla að nota útvarpsleyfin til þess að setja hömlur á fyrirtækin á Íslandi, en Íslendingar ætla að leyfa allar aðrar útsendingar án þess að til þess þurfi leyfi. Nú má enginn taka orð mín svo að ég sé á móti því að þessar erlendu útvarpsstöðvar séu sendar hér út. Ég er á móti því að menn setji þau lög sem hér er stofnað til. Hæstv. forseti. Ég var áðan byrjaður að fara yfir það sem ég kalla valdhroka þessarar ríkisstjórnar og þeirra sem eru við völdin. Líklega er rétt að halda því áfram svolítið síðar í ræðu minni. Ég held því fram að sú aðferð sem menn hafa tekið hér upp, þ.e. að ætla að stjórna útsendingum, koma í veg fyrir þær með þeim hætti sem hér er til stofnað, sé ónýt. Hún mun eingöngu duga til þess að slá til jarðar það fyrirtæki sem henni er beint að en í einhverri framtíð munu menn auðvitað verða að meðtaka nútímann sem er sá að allir sem vilja munu fá tækifæri til þess að senda út og selja aðgang að sjónvarpsstöðvum og -rásum sem þeir kjósa. Það verður eingöngu tímabundið sem hæstv. ríkisstjórn getur komið í veg fyrir þetta. Fólkið í landinu er óskaplega mikið á móti því sem hér er á ferðinni. Ég ætla að segja frá einu símtali sem ég fékk rétt áður en ég hóf ræðu mína, hæstv. forseti. Í mig hringdi maður sem bjó í Austur-Þýskalandi í þó nokkur ár. Hann sagði mér að í því landi hefði verið ein sjónvarpsstöð sem ríkið átti og ríkisstjórnin stjórnaði hverjir þar réðu ríkjum og húsum. Hann sagðist hafa búið nálægt landamærum Vestur-Þýskalands og það hefði verið hægt að fá einhvers konar tæki eða tól til að tengja við sjónvörpin þannig að auðvelt hefði verið að ná hinum ýmsu sjónvarpsstöðvum í Vestur-Þýskalandi en menn hefðu læðst með húsveggjum og horft inn um gluggana til þess að fylgjast með því hvort menn væru að horfa á þessar stöðvar. Ef þeir sáu það var gert húsbrot á þeim stöðum til að taka tækið af þeim sem þeir höfðu til þess að horfa á þessar stöðvar. Á sama tíma sagðist hann hafa fengið heimsókn þar sem honum var vinsamlega bent á það, af því hann fengi sent Morgunblaðið frá Íslandi, að til væru betri blöð í því landi. Það væri miklu nær fyrir hann að fá sendan Þjóðviljann eða Dag frá Akureyri. Hvert eru menn komnir á Íslandi? Ætla menn virkilega að fara að reyna að stjórna því hvaða fjölmiðlar eru lesnir? Hæstv. forseti. Á hvaða leið er sú ríkisstjórn sem hæstv. forseti þingsins styður? Ég heyri ekki betur en að hæstv. forseti sjálfur styðji þessa hluti, mæli fyrir ritskoðun í ræðum sínum. Hæstv. forseti hélt hér ræðu sem ég get ómögulega gleymt. Hún fjallaði um það að þeir sem rækju Stöð 2, þeir sem gæfu út Fréttablaðið og þeir sem gæfu út DV notuðu starfsfólkið til þess að koma skoðunum sínum á framfæri með þvílíkum hætti að ekki var hægt að skilja neitt annað hjá hæstv. forseta en að það þyrfti að stöðva þetta. Seinna í ræðunni ásakaði hann okkur stjórnarandstæðinga um það að við létum að því liggja að ríkisfjölmiðlarnir væru ekki hlutlausir. Hann var afar hneykslaður á því, lýsti svo með nákvæmum hætti hvernig húsbóndavaldið á þessum fjölmiðlum sem hann hafði áður nefnt, hjá Dagblaðinu, Fréttablaðinu og Stöð 2, væri notað og bókstaflega hló að því hér í ræðustólnum að menn létu sér yfirleitt detta nokkuð annað í hug en að þetta væri notað. Þetta var dálítið mikið líkt frægri persónu sem við sjáum oft í sjónvarpinu, Ragnari Reykás. Það var skipt um plötu eftir því hvort var talað um Ríkisútvarpið og ríkisfjölmiðlana eða hina fjölmiðlana. Þá hafði eigendahlutverkið ekkert að segja, þegar um var að ræða ríkisfjölmiðlana. Ég er ekki hér í ræðu minni að ásaka þá sem eru fréttamenn og starfsmenn ríkisfjölmiðlanna en ég minni á þessa ræðu vegna þess að það hefur komið í gegnum bæði hana og fleiri ræður að þessu frv. með brtt. sem hér liggja fyrir væri ætlað að koma í veg fyrir óæskilegan fréttaflutning. Öðruvísi verður það ekki skilið sem ýmsir stjórnarliðar hafa hér sagt. Það hafa orðið breytingar á frv. eins og ég sagði áðan. Nú er t.d. búið að bæta því inn og skilgreina að ekkert fyrirtæki sem er í öðrum rekstri en fjölmiðlun sem hefur meira en 50% umfangs fyrirtækisins í öðrum rekstri getur fengið úthlutun leyfis. Það verður að stofna sérstakt hlutafélag um reksturinn. Það stendur í útvarpslögum og hæstv. forsrh. leiðrétti mig í ræðu sem ég hélt við 1. umr. vegna þess að ég hafði skilið það af orðalagi útvarpslaga og þeirra breytinga við útvarpslögin sem hér liggja fyrir að einstaklingar gætu ekki átt fjölmiðla. Hæstv. forsrh. leiðrétti mig. Það er rétt hjá honum. Ef maður les útvarpslögin betur, sem ég hefði betur gert áður, er ljóst að einstaklingar geta fengið úthlutað útvarps- og sjónvarpsrásum. Lagafrumvarpið sem hér liggur fyrir ásamt brtt. er þannig úr garði gert að engin fyrirtæki sem eru í útvarps- eða sjónvarpsrekstri geta verið í eigu færri en fjögurra aðila. Ég dreg í efa að það standist að hafa aðrar reglur um einstaklinga en fyrirtæki. Það sem mun gerast ef þetta frv. verður að lögum er það að einstaklingur --- við skulum bara gefa okkur að auðugur einstaklingur sem vill verða fjölmiðlakóngurinn á Íslandi og er tilbúinn að selja fyrirtæki sín, breyta þeim í peninga og kaupa fjölmiðlana sem hér eru --- má eiga allar sjónvarpsstöðvar á Íslandi nema ríkissjónvarpið eins og er. Það verður sem sagt svona Murdoch-ákvæði í þessum lögum ef þessi verður niðurstaðan. Ég spyr: Er þetta það sem menn eru að hugsa? Eru þeir sammála því að svona skuli þetta vera, að einstaklingur sem ákvæði að fara í fjölmiðlarekstur gæti yfirtekið allan markaðinn? Honum er gert það undarlega auðvelt, ef ég má komast svo að orði, vegna þess að fyrirtækjum er gert mjög erfitt að standa í þessum rekstri. Menn verða nánast að koma með fjármunina í eigin fé inn í þennan rekstur og þeir mega ekki standa í annarri starfsemi svo nokkru nemi. Markaðsráðandi fyrirtæki mega nú, samkvæmt brtt., ekki eiga meira en 5% í slíkum fyrirtækjum sem hér um ræðir. Það skiptir auðvitað engu máli. Það er alveg eins gott að hafa það 0%. Ég held að það sé fyrst og fremst af einhverjum hagkvæmnisástæðum sem 5% hafa verið sett inn, að það geti rekið á fjörurnar hjá þessum fyrirtækjum óvart í einhverjum viðskiptum einhvern lítils háttar hlut í fjölmiðlafyrirtækjum og að þess vegna vilji menn hafa þennan möguleika inni. En það gerir það ekkert áhugavert fyrir fyrirtæki sem skilgreind væru markaðsráðandi að eignast einhvern hlut í þessum fyrirtækjum. Það er af og frá. Síðan er annað. Menn sáu sitt óvænna og settu ákvæði vegna þess að með þeim lagatexta sem liggur fyrir í þingmálinu, upphaflega þingmálinu, var verið að koma í veg fyrir að jafnvel dekkjaverkstæði á einstökum stöðum á landinu mættu eiga í fjölmiðlafyrirtækjum. Nú er það sem sagt skilgreint að tveir milljarðar í veltu skuli þarna ráða úrslitum um það hvort fyrirtæki megi eiga í fjölmiðlafyrirtæki. Nú skulum við gefa okkur að fyrirtæki sem er innan þessara stærðarmarka vildu fjárfesta í fjölmiðlafyrirtæki, fyrirtækjahópur tæki sig saman --- þetta verður að vera fyrirtækjahópur, ekki færri en fjögur --- og hvert um sig keypti sín 25% í fjölmiðlafyrirtæki. Þá er lagatextinn sem hér er borinn á borð fyrir þingmenn þannig fram settur að ekki er hægt að misskilja hann að mínu viti, í lagatextanum er talað um hvað eigi að telja með í veltu fyrirtækjanna. Það kemur hvergi fram hvernig eigi að telja eignina í sjálfum fjölmiðlinum. Því verður ekki annað ráðið af lagatextanum en að það eigi að telja eignarhlutann í fjölmiðlinum með. Ef fjögur fyrirtæki keyptu fyrirtæki af stærðargráðunni sem Norðurljós eru virðist liggja nokkuð ljóst fyrir að ekkert þeirra mætti vera með meira en 600 millj. kr. veltu á ári. Sú velta plús hlutur þess í veltu Norðurljósa væri þá farin yfir tvo milljarða kr. á ári. Ég bið hæstv. forseta eða einhverja aðra fyrirsvarsmenn þess máls sem við erum hér að ræða að leiðrétta mig ef ég fer rangt með. Sá lagatexti sem hér er til staðar virðist vera mjög skýr og ekki er vafi í mínum huga að það hljóti að eiga að lesa hann með þessum hætti. Síðan er í lagatextanum ákvæði um það að útvarpsréttarnefnd eigi að grípa til aðgerða ef fyrirtæki fari yfir þessi mörk. Engrar undankomu er auðið fyrir útvarpsréttarnefnd. Hún verður að beita þeim skilyrðum sem þarna eru sett. Um leið og eitthvert fyrirtæki sem er búið að kaupa í fjölmiðli fer yfir tveggja milljarða veltu, þ.e. samanlagða veltu fyrirtækisins og þeirra fyrirtækja sem það á í með einhverjum hætti, eða hefur yfirráð yfir að mati Samkeppnisstofnunar, er þetta fyrirtæki þar með komið á svartan lista útvarpsréttarnefndar og fær 120 daga til að breyta eignarhaldinu í fyrirtækinu og koma því í lag. Lengri tími verður það ekki. Meiri hlutinn hefur gripið til neyðarbjargana af einhverju tagi í brtt. sínum, m.a. benti ég á, og kannski fleiri, við 1. umr. að einhver sem bæri illan hug til fjölmiðlafyrirtækis og réði yfir fyrirtæki sem væri í markaðsráðandi stöðu gæti bara keypt einhvern part í fjölmiðlafyrirtæki í þeim tilgangi að setja það í vanda. Nú eru komin ákvæði um hvernig eigi að meðhöndla það. Ég geri svo sem ekki neinar sérstakar athugasemdir við það sem menn eru hér að gera með brtt. sínum. Ég tel reyndar að málið sé þannig vaxið að við sem erum í stjórnarandstöðunni eigum engan kost á því að styðja eitt einasta ákvæði þessa frv. Það er svo glórulaust sem hér er verið að setja í gegnum Alþingi, ef það verður niðurstaðan, að á því held ég að sé rétt að bera ekki neina ábyrgð. Fjármálafyrirtækin í landinu komu til umræðu svolítið áðan. Þau eiga mikilla hagsmuna að gæta hvað varðar það fyrirtæki sem þessum lögum er beint að. Nýjar upplýsingar komu fram í umræðunni um fundarstjórn forseta áðan, a.m.k. fyrir mig, þar sem það var upplýst að lífeyrissjóðirnir ættu 2 milljarða undir í þessu fyrirtæki. Ég held að nú hljóti mönnum að vera mikið umhugsunarefni með hvaða hætti þetta fyrirtæki og þeir sem því stjórna geta losað sig úr þeirri klemmu sem það er í. Ég held að niðurstaðan af því verði varla önnur en sú að ríkissjóður muni sitja uppi með það að borga skaðabætur vegna þess að aðilar sem hugsanlega vildu eignast þetta fyrirtæki og uppfylltu hæfisskilyrðin sem hv. Alþingi ætlar að setja, ef það verður að lögum sem hér liggur fyrir, ættu alls kostar við þá sem eiga skuldir hjá Norðurljósum. Þeir gætu svo sem sett verðmiðann bara sjálfir á þetta fyrirtæki. Þar með sætu lánardrottnar fyrirtækisins uppi með það að þurfa að afskrifa lán sín til fyrirtækisins. Mér er sem sagt enn þá spurn: Hvaða fjármálafyrirtæki mundi eiginlega lána fyrirtækjum svo gífurlega fjármuni sem þarf til að reka fyrirtæki eins og Norðurljós? Fyrr í kvöld hefur verið sagt í ræðustól að skuldirnar séu 5,7 milljarðar. Hvaða lánastofnun fjármagnar slíka fúlgu ef hún á enga möguleika á því, nema 120 daga frest, að taka þátt í rekstri þessa fyrirtækis, getur ekki lagt inn hlutafé í fyrirtækið vegna eignarhaldsákvæðanna og hefur þennan ótrúlega skamma frest til að koma málum fyrirtækisins í lag? Það er nú ekki svo langt síðan þetta fyrirtæki stóð í þeim vanda sem allir þekkja sem fylgst hafa með á fjölmiðlamarkaðnum hér á undanförnum mánuðum. Ég ætla líka að tala aftur um það ákvæði í þessu frv. sem snýr að prentfrelsinu, þ.e. að fyrirtæki í fjölmiðlun megi ekki eiga í dagblöðum. Ég hef kallað prentfrelsið barmmerki lýðræðisins í gegnum tíðina. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst umræðan um þetta atriði ekki hafa verið nóg þótt hér hafi menn talað langar stundir. Svo lengi hefur prentfrelsið verið í heiðrum haft að það væri ástæða til að menn gæfu því nokkra umræðu hér á hv. Alþingi þegar menn orða þá hugsun í fyrsta skipti að það sé ekki fyrir alla. Ég held því fram að prentfrelsið eigi að vera fyrir alla, og þá hvern sem er. Hver sem kýs að gefa út blöð, bæklinga eða einhvers konar rit á Íslandi á að hafa til þess rétt. Mér finnst líka undarleg hugsun fólgin í því að ætla sér að koma í veg fyrir að einhver aðili geti gefið út blöð. Þær breytingar sem hafa orðið á blaðamarkaðnum eru fólgnar í því að nú eru menn farnir að bera blöð ókeypis í hús og fjármagna þau með öðrum hætti en að selja þau. Verslunarkeðjur eða önnur fyrirtæki sem vilja koma á framfæri upplýsingum sínum geta þess vegna séð sér hag í því að fara að gefa út blöð, hafa í þeim auglýsingar og annað efni sem fólki finnst áhugavert til þess að fá það til að lesa þau og kynna sér auglýsingarnar, upplýsingar um vörur fyrirtækjanna. Er þetta eitthvað slæmt? Það er skoðun mín að þetta sé í raun og veru ekkert slæmt. Það er eindregin skoðun mín að það sé gjörsamlega fráleitt að ætla að koma í veg fyrir þetta. Þá eru menn að keyra býsna hratt aftur á bak í frelsi á Íslandi þegar þeir eru komnir að þeirri niðurstöðu að það eigi að taka prentfrelsið og útgáfuréttinn sem því hefur fylgt í gegnum tíðina af nokkrum einasta aðila. Ég kalla eftir því að menn bendi á að ákvörðun af þessu tagi hafi verið tekin á Íslandi fyrr. Mér finnst þessi réttur vera heilagur. Hann er orðinn forn. Svo dettur mönnum í hug árið 2004 á Íslandi að taka hann af einhverjum. Hvers vegna? Vegna þess að menn óttast yfirráð einhvers konar fjölmiðlarisa á íslenskum markaði þar sem risinn á markaðnum er í raun og veru Ríkisútvarpið. Það er mikið umhugsunarefni að þetta hafi flögrað yfirleitt að nokkrum manni. Hæstv. forseti. Í þjóðfélaginu er bókstaflega mótmælaalda gegn því sem ríkisstjórnin er að aðhafast hér á hv. Alþingi þessa dagana. Sem dæmi um það langar mig að lesa hér upp ályktun sjálfstæðisfélags Hlíða- og Holtahverfis sem, með leyfi hæstv. forseta ,,hvetur til þess að afgreiðslu frumvarps um eignarhald á fjölmiðlum, sem nú liggur fyrir Alþingi, verði frestað og málið verði tekið fyrir á næsta landsfundi Sjálfstæðisflokksins, áður en lengra verður haldið``. Ég vek athygli hæstv. forseta Alþingis á þessari ályktun og hvet hann til þess að lesa frétt Morgunblaðsins vandlega yfir: ,,Í ályktun sem félagið hefur samþykkt og sent fjölmiðlum segir að félagið skilji þau sjónarmið sem liggja að baki frumvarpinu, en þó er hvatt er til þess að málinu verði frestað og það rætt á næsta landsfundi flokksins.`` Bragð er að þá barnið finnur er stundum sagt. Þegar félög Sjálfstfl. eru farin að reyna að hafa vit fyrir ríkisstjórninni, hæstv. forsrh. og hæstv. forseta Alþingis er ástæða til þess að spyrja hvers vegna þeir hlusti ekki. Á undanförnum dögum hafa fjölmargir aðilar komið fram í samfélaginu og bent á ágalla þeirrar hugmyndar sem hér liggur fyrir. Þeir eru af fjölmörgu tagi en alvarlegastir eru þeir þó að menn telja, og það menn sem á því ættu að hafa býsna mikið vit, að hér sé á ferðinni atlaga að stjórnarskránni, það sé meiri háttar vafi á því að ákvæði þessa lagafrumvarps geti staðist stjórnarskrá. Enn einu sinni erum við í þeim sporum hér í sölum hv. Alþingis að ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. leggur fram frv. sem vafi leikur á að geti staðist stjórnarskrá. Enn hljóta menn að spyrja: Er það þá ekki regla hér á hv. Alþingi að stjórnarskrárákvæðin njóti ævinlega vafans? Nei, það er sko ekki regla. Það má segja að reglan sé heldur á hinn veginn, að sé vafi eigi að taka áhættuna. Það hefur reyndar verið gert býsna oft. Hæstiréttur sem svo vill til að hefur verið skipaður í gegnum tíðina undanfarin æðimörg ár af ráðherrum Sjálfstfl. hefur, þrátt fyrir þá skipun, þurft að senda hin ýmsustu mál aftur til baka í höfuðið á ríkisstjórninni vegna þess að hann hefur ekki talið að þau stæðust ákvæði stjórnarskrárinnar. Samt heldur hæstv. ríkisstjórn áfram á sinni braut. Nú sem aldrei fyrr hafa komið fram virtir lögfræðingar, hæstaréttarlögmenn og prófessorar í lögum og haldið því fram að þetta mál væri svo alvarlegt og líklegt til þess að brjóta stjórnarskrána að sennilega þyrfti forseti lýðveldisins að velta því mjög vandlega fyrir sér hvort hann yfirleitt gæti staðfest þessi lög ef þau verða afgreidd hér við lokaafgreiðslu á hv. Alþingi. Þetta er mér mikið umhugsunarefni, hæstv. forseti. Ég ætla að vitna hér í umsögn ágæts lögspekings, Sigurðar Líndals, hæstv. forseti, með leyfi hæstv. forseta --- ég held við höfum báðir gott af því að fara yfir það sem Sigurður Líndal segir um þetta: ,,Hér koma fyrst til athugunar ákvæði 1. gr. a--b. Eins og þegar hefur verið rakið fela þau í sér að mjög er þrengt að fjárhagslegu sjálfstæði fjölmiðlafyrirtækja, þar sem þeim eru sett veruleg takmörk að afla áhættufjár. Þá vakna spurningar um það hvort slíkt reisi ekki tjáningarfrelsi skorður og kunni að fara í bága við 73. gr. stjórnarskrárinnar, einkum 3. mgr. sem hljóðar svo: ,,Tjáningarfrelsi má aðeins setja skorður með lögum í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna eða vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmist lýðræðishefðum.`` Í öllum mannréttindaskrám er lögð mikil áhersla á vernd tjáningarfrelsis, þannig að allar takmarkanir ber að túlka þröngt og gjalda varhuga við hverju einu sem setur því skorður, þar á meðal fjárhagslegar. Einnig kemur til álita hvort ekki sé með ákvæðum frumvarpsins þrengt að atvinnufrelsi umfram það sem heimilað er í 75. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem segir: ,,Öllum er frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa. Þessu frelsi má þó setja skorður með lögum, enda krefjist almannahagsmunir þess.`` Hér eru settar svo miklar hömlur á atvinnustarfsemi manna á sviði fjölmiðlunar að mjög tvísýnt er að þær samrýmist ákvæði greinarinnar,`` segir Sigurður Líndal. ,,Hér má einnig huga að 72. gr. um friðhelgi eignarréttar þar sem lagðar eru víðtækar hömlur á rétt manna til að ráðstafa eigum sínum, sem er ein meginheimild eignarréttarins. Þetta er nauðsynlegt að skoða vandlega áður en frumvarpið verður afgreitt.`` Hefur það verið gert? Nei, nei, og ekki stendur til að gera það. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að þetta mál skuli fara með þeim hraða sem mögulegur er gegnum Alþingi og verði ekki skoðað nánar en nú hefur þegar verið gert í nefndum þingsins. ,,Sérstakan gaum verður að gefa að ákvæði til bráðabirgða, sem hljóðar svo: ,,Þeir sem lögin taka til skulu hafa lagað sig að þeim kröfum sem lögin gera innan tveggja ára frá gildistöku þeirra. Útvarpsréttarnefnd skal vera heimilt að afturkalla útvarpsleyfi þeirra sem hún telur ekki uppfylla skilyrði 1. gr. laganna að þeim tíma liðnum.`` Samkvæmt útvarpslögum má veita leyfi til hljóðvarps til 5 ára lengst, en leyfi til sjónvarps lengst til 7 ára í senn. Í framangreindu ákvæði er heimild til að stytta leyfistímann, ef leyfishafi hefur ekki innan tveggja ára fullnægt þeim hörðu skilyrðum um breytt eignarhald sem mælt er fyrir um í a-lið 1. gr. og áður eru rakin. Þótt lögin séu að formi til framvirk eru þau í reynd afturvirk þar sem þau raska með ófyrirsjáanlegum hætti forsendum sem lagðar hafa verið til grundvallar við rekstur fjölmiðlafyrirtækja. Í áfangaskýrslu auðlindanefndar sem birt var í mars 1999 er ritgerð eftir undirritaðan`` --- þ.e. Sigurð Líndal --- ,,og Þorgeir Örlygsson, nú dómara við EFTA-dómstólinn í Strassborg, þar sem fjallað er um vernd atvinnuréttinda í fjölþjóðlegum mannréttindasáttmálum og þar rakin dómaframkvæmd mannréttindanefndar og Mannréttindadómstóls Evrópu og enn fremur Evrópudómstólsins. Þar er niðurstaðan sú að atvinnuréttindi manna njóti verndar sem eignarréttindi eða eignarréttarígildi. Sérstaklega er tekið fram að lögmætar væntingar þess sem hefur leyfi til atvinnustarfsemi njóti verndar 1. gr. viðauka 1 við mannréttindasáttmála Evrópu. Leyfishafi megi gera ráð fyrir, að sér sé almennt heimil starfsemi sín til frambúðar sér til efnahagslegs ávinnings. Þessi réttindi njóti þó takmarkaðri verndar en hefðbundin eignarréttindi. Eignarréttindi megi skerða ef það sé til almannaheilla, enda sé gætt hæfilegs jafnvægis milli einstaklingshagsmuna og almannahagsmuna, sanngjarnt jafnvægi sé milli tilgangs og meðals, nánar tiltekið að meðalhófs sé gætt, þannig að ekki sé gengið lengra en þörf krefur hverju sinni. Jafnframt er lögð áhersla á það hvort réttindum hafi verið úthlutað með tilteknum skilyrðum, t.d. fyrirvara um afturköllun eða breytingu, og jafnframt hvort breyting eða afturköllun er framkvæmd með þeim hætti að sá sem þolir skerðingu fái svigrúm til að laga starfsemi sína að breyttum reglum (sjá bls. 143). Í stuttu máli það öryggi í atvinnustarfsemi sem bundið er við réttmætar væntingar nýtur stjórnskipulegrar verndar sem eignarréttindi. Þessu raskar bráðabirgðaákvæðið og fer þannig í bága við 72. gr. stjórnarskrárinnar.`` Nú er reyndar komin brtt. frá meiri hluta allshn. sem gengur út á það að í stað bráðabirgðaákvæðisins skuli lögin öðlast gildi eftir tvö ár. Gerðin er þó sú sama þannig að þetta hlýtur að eiga við um brtt. líka. ,,Eins og fyrr er tekið fram breytir bráðabirgðaákvæðið forsendum, skerðir öryggi við atvinnustarfsemi með því að rjúfa þann tíma sem útvarpsleyfishafar höfðu til starfsemi sinnar og raska því lagaumhverfi sem ekki verður betur séð en leyfishafar hafi mátt treysta að héldist óbreytt að minnsta kosti út leyfistímann. Þannig urðu lögin afturvirk þótt formlega væru framvirk. Nú segir fjölmiðlanefndin í áliti sínu, kafla 6.4.4 (bls. 86): ,,Sé litið til aðstæðna á markaði á Íslandi er ljóst að markmiðum beinna reglna um takmarkað eignarhald eða útbreiðslu yrði ekki náð að öllu leyti nema þær yrðu afturvirkar.`` Með afturvirkni og röskun á því öryggi sem er forsenda þess að unnt sé að starfrækja atvinnufyrirtæki hefur verið brotið gegn 72. gr. stjórnarskrárinnar,`` segir Sigurður Líndal. Hæstv. forseti. Álit þessa ágæta lagaprófessors er allt með þessu marki brennt sem ég hef verið að fara yfir. Þetta mál er meira og minna augljóslega brot á réttindum, brot á stjórnarskránni og virðist augljóslega vera beint að einu sérstöku fyrirtæki. Þá veltir maður fyrir sér hvernig á því skuli standa að ríkisstjórnin skuli treysta sér í þá lagasetningu sem hér er stofnað til. Hér hefur þeirri röksemd verið hreyft hvað eftir annað að í fjölmiðlaskýrslunni sem var rædd um daginn og liggur hér fyrir og frv. var dreift með séu vísbendingar og umfjöllun sem nánast hljóti að leiða til þeirrar niðurstöðu sem hér liggur. Þetta er náttúrlega skrumskæling á því sem stendur í þessari skýrslu. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst þessari skýrslu hafa verið hælt meira hér í sölum Alþingis en efni standa til. Hún er að mínu viti samt furðulega góð miðað við hvernig í hana var valið fólk til að vinna. Það var handvalið í þessa fjölmiðlanefnd af hálfu stjórnarflokkanna og ekki var gefinn neinn kostur á því að aðilar sem hafa staðið í þessum rekstri, blaðamenn eða aðrir sem koma að fjölmiðlum á Íslandi fengju tækifæri til þess að setja fram skoðanir sínar á því sem nefndin var að gera og mundi leggja til. Þrátt fyrir það er það niðurstaða fjölmiðlanefndarinnar og fyrsta tillaga hennar --- hún er kölluð það og það getur ekki verið tilviljun að þessi tillaga nefndarinnar skuli vera kölluð fyrsta tillaga nefndarinnar --- að það eigi að styrkja Ríkisútvarpið. Mér fannst þetta merkilegt þegar ég las það og velti því fyrir mér hvernig menn hafi snúið skýrslunni þegar þeir lásu hana. Hvernig gátu þeir komist að þeirri niðurstöðu að úr þessari skýrslu mætti lesa það að menn ættu að setja mónísk lög til að kollvarpa einu fyrirtæki í þessu landi? Satt að segja er hér öllu á haus snúið, hæstv. forseti, í þessari umræðu. Það hefur komið í ljós við þessa umræðu, nefndarmenn allshn. og fleiri hafa farið vel yfir það, að þeir sem komu til fundar við nefndirnar, sérstaklega allshn., voru nánast allir á einu máli um það að þeir treystu sér ekki til þess að mæla með því sem hér er á ferðinni. Fjölmargir þeirra, langflestir, mæltu eindregið gegn því sem hér hefur verið sett á blöð. Samkeppnisstofnun setti frá sér álit. Í því eru að mínu viti mjög athyglisverðar niðurstöður. Þar stendur undir fyrirsögninni ,,Bann við að fyrirtæki í óskyldum rekstri sé veitt útvarpsleyfi. Bann við að eiga meira en 25% hlut``, með leyfi forseta: ,,Eins og nefnt var gerir frv. ráð fyrir að óheimilt verði að veita útvarpsleyfi til fyrirtækis sem hefur að meginmarkmiði rekstur sem er óskyldur fjölmiðlarekstri. Einnig verður bannað að veita fyrirtæki slíkt leyfi sem er að fjórðungi í eigu annars fyrirtækis eða samanlagt að fjórðungi í eigu fyrirtækja í sömu fyrirtækjasamstæðu. Að mati Samkeppnisstofnunar munu þessi ákvæði með augljósum hætti takmarka aðgang nýrra keppinauta að markaðnum. Þannig kemur ákvæðið t.d. í veg fyrir að fyrirtæki sem starfar á tilteknum markaði auki starfsemi sína og hefji samkeppni við keppinauta sem fyrir eru t.d. á útvarpsmarkaði. Einnig hamlar ákvæðið verulega fjárfestingarmöguleikum fyrirtækja í útvarpsrekstri og dregur þar með úr frelsi í atvinnurekstri. Ákvæðin fara því gegn markmiði samkeppnislaga,`` segir Samkeppnisstofnun. Síðan heldur þetta áfram, með leyfi forseta: ,,Að mati Samkeppnisstofnunar fæst ekki séð að þessi ákvæði séu nauðsynleg til þess að tryggja markmið frv. Þvert á móti virðast þau vinna gegn markmiði þess þar sem þau t.d. hindra að nýir aðilar hefji útvarps- og sjónvarpsrekstur og auki þar með fjölbreytni í fjölmiðlum hér á landi. Vakin er athygli á því að í skýrslu nefndar menntamálaráðherra sem fylgir frv. kemur fram að sjaldgæft sé í erlendri löggjöf að settar séu takmarkanir við að fyrirtækjum í óskyldum rekstri sé veitt útvarpsleyfi. Samkeppnisstofnun leggur því til að ákvæðið verði fellt brott úr frv.`` Það getur ekki verið skýrara. Þetta er stofnun á vegum hins opinbera sem hefur fjallað um ákvæðið faglega og leggur til að það verði fellt í brott. Ég endurtek og bendi aftur á það sem ég sagði áðan, það rekst hvað á annars horn í þessu frv. og þeim lögum sem verða þegar upp verður staðið með þeim ákvæðum sem fyrir eru í útvarpslögum. Hér er talað um 5% eign og þær takmarkanir að fyrirtæki megi þá ekki velta nema tiltölulega lágum fjárhæðum. Ef sú skilgreining á við sem ég hélt fram hér áðan og hefur ekki verið mótmælt enn verður niðurstaðan sú að fjölmiðlareksturinn og rekstur fyrirtækjasamstæðunnar sem á 25% skuli lögð saman og ef við erum að tala um fyrirtæki af þeirri stærðargráðu sem Norðurljós eru núna mundi fyrirtækið sem um væri að ræða og ætti þessi 25% ekki mega velta í starfsemi sinni meira en 600 millj. kr. vegna þess að velta fjölmiðlafyrirtækisins bætist við og fyrirtækið verður um leið markaðsráðandi. Mér skilst að þessir ágætu breytingartillagnaflytjendur úr meiri hluta allshn. hafi bara ekki velt þessu fyrir sér, þetta væru bara ekki 2 milljarðar, þetta væru bara 600 millj., eitthvað svoleiðis. Það er líkt þeim handarbakavinnubrögðum sem eru í þessu máli. Hér hafa nefnilega brtt. sýnt eins gjörla og hægt er að undirbúningur þessa máls er mikil hrákasmíð, þ.e. málið er þvílík hrákasmíð vegna undirbúningsins að því er ekki viðbjargandi með nokkrum hætti. Samt halda framsóknarmenn því fram að þeir hafi verið búnir að stýfa út úr frv. einhver ægileg ákvæði sem voru þar inni áður.  Samkeppnisstofnun segir líka, með leyfi forseta: Fyrirsögnin er: ,,Bann við að fyrirtæki sem er í eigu markaðsráðandi ...`` --- bann, hér stendur alltaf bann í öllum textum --- ,,fyrirtækis sé veitt útvarpsleyfi. Í frv. segir að óheimilt sé að veita fyrirtæki útvarpsleyfi sem að hluta eða öllu leyti er í eigu fyrirtækis eða fyrirtækjasamstæðu í markaðsráðandi stöðu á einhverju sviði viðskipta.`` Það er stórkostlegt hvernig þetta var lagt fram í upphafi þegar meira að segja dekkjaverkstæði í einhverjum smáþorpum máttu ekki eiga í fjölmiðlafyrirtæki. Síðan ætla þeir að fara að bæta úr og þá fer það svona, þá er sett þetta lágmarksákvæði, sjálfsagt í þeirri góðu trú að menn væru að tala um eitthvað sem mætti kalla þokkalegt alvörufyrirtæki á Íslandi og velti tveim milljörðum. Þá dettur það bara óvart niður í 600 millj. eða eitthvað svoleiðis sem þetta fyrirtæki getur velt. Hvaða fyrirtæki eru það á Íslandi? Það eru engin óskapleg fyrirtæki sem þarna eru á ferðinni. Ef fjölmiðlaflóran á Íslandi á að þurfa að þola það að engir megi fjárfesta í fjölmiðlum nema einhver smáfyrirtæki með tiltölulega litla veltu, eða einn fjölmiðlakóngur, blæs ekki byrlega. Þar kem ég aftur að því ákvæði sem ég nefndi fyrr í ræðu minni og sé ástæðu til að rifja aðeins betur upp. Það er Murdoch-ákvæðið í lögunum sem hefur verið túlkað þannig af hæstv. forsrh. að úthluta megi einstaklingi útvarpsleyfi og að 25% eignarhaldsákvæðið gildi ekki ef um einstakling er að ræða. Þá breytist flóran. Þá breytast möguleikarnir svolítið. Einstaklingurinn sem við getum hugsað okkur að dytti í hug að það væri bara sniðugt að skella sér í fjölmiðlarekstur á Íslandi vegna þess að stjórnvöld væru búin að setja þannig reglur að alvörufyrirtæki gætu ekki keypt fjölmiðlana --- það væri því hægt að fá þá fyrir skít á priki --- gæti farið til þeirra sem núna ættu hjá Norðurljósum og sagt þeim hvaða upphæð hann treysti sér til að kaupa fyrirtækið á. Þeir yrðu að lúta því vegna þess að fyrirtækið mundi annars missa útvarpsleyfið og lenda í þrotum. Kannski lendir það reyndar í þrotum áður en það missir útvarpsleyfið vegna þess að fjármálastofnanirnar sem eiga þarna hlut að máli treysta sér ekki til að halda þessu áfram og vilja fá botn í sín mál sem allra fyrst. Einkaaðili, einhver einstaklingur sem ætti nógu mikið undir sér og vildi leggja fjármuni í þetta og hafa það bara á sínu nafni, getur keypt fjölmiðlafyrirtæki. Ég hefði gjarnan viljað fá útskýringu á því og mér þykir mikill skaði að hér skuli ekki vera a.m.k. formaður allshn. til að svara spurningum þeirra þingmanna sem halda ræður. Ég spyr hæstv. forseta: Er formaður allshn. ekki í húsinu? Eða hæstv. menntmrh. eða 

Forseti getur upplýst að formaður allshn. er staddur í húsinu, og forsrh.

Ég vil biðja hæstv. forseta að láta hv. formann allshn. vita að ég hafi áhuga fyrir því að spyrja hann nokkurra spurninga. Ég óska eftir því að kallað verði í hann vegna þess að þetta er eitt af því sem ekki hefur verið upplýst með nægilega skýrum hætti hér við þessa umræðu. Ég vil gjarnan að í þetta fáist botn. Hæstv. forsrh. leiðrétti mig við 1. umr. málsins þegar ég hafði lesið frv. sem hér liggur fyrir og hélt að þetta þýddi að það þyrfti ævilega að lágmarki fjóra til þess að eiga fjölmiðlafyrirtæki. Það stendur reyndar mjög skýrt í lagatextanum en svo kemur í ljós að í útvarpslögunum sjálfum er minnst á að það megi úthluta einstaklingi útvarpsleyfi. Hæstv. forsrh. leiðrétti mig með þetta og ég sé enga ástæðu til að þræta um það en þetta hlýtur að kalla á að menn gefi skýringar á því hvort menn telja það standast í raun og veru að gera með þeim hætti upp á milli einstaklings sem rekur fjölmiðlafyrirtæki og fyrirtækja sem reka fjölmiðlafyrirtæki. Hæstv. forseti. Mér finnst líklegt að hv. formaður allshn. hafi ekki heyrt það sem ég fór yfir í ræðu minni áðan og ætla þess vegna að endurtaka það. Ég óska eftir því að hér fáist skýr svör um það með hvaða hætti menn telja að eigi að rökstyðja það að einstaklingar geti fengið úthlutað útvarpsleyfi og að um þá, einstaklingana, skuli gilda aðrar reglur en um fyrirtækjahóp sem gerð er krafa um að verði til ef menn eigi að fá úthlutað útvarpsleyfi. Samkvæmt textanum sem hér er lagt til að verði að lögum er gert ráð fyrir því að ekkert fyrirtæki megi eiga meira en 25% í fjölmiðlafyrirtæki. 25% er hámarkið. Það hefur hins vegar komið fram ... Hæstv. forseti. Ég vil vera viss um að hv. þingmaður heyri orð mín þannig að ég geri hlé á ræðu minni þangað til samtölum hefur lokið í salnum.  Ég bið um upplýsingar um það hvort menn hafi yfirfarið þetta atriði og hvort þeir séu sammála því að þetta standist í raun og veru jafnræðisákvæði. Þá eru einstaklingar sem taka þá ákvörðun að fara í fjölmiðlarekstur í raun og veru alls ekki undir sömu reglu settir og fyrirtækjahóparnir sem gerð er krafa um að verði til, að lágmarki fjögur fyrirtæki skulu það vera sem geta efnt til fjölmiðlareksturs. Hæstv. forseti. Nú veit ég ekki hvað ég á að hafa þessa ræðu mína langa, hvort ég á kannski að geyma mér sumt af henni til seinni ræðu minnar við þessa umræðu. Mér er skapi næst að gera það en það er svo langt í frá að ég hafi lokið því sem ég hafði hugsað mér að tala um í þessari ræðu. Mér finnst skemmtilegra að sá mikli fjöldi þingmanna sem hefur fylgst með umræðunni fái nú að sjá breytilegri andlit en mitt hér.

Tala lengur.

Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson skorar á mig að tala lengur. Það er ekki vandi að verða við þeirri ósk. Ég hef hins vegar ákveðið að hafa ekki þessa ræðu lengri og ætla mér að geyma mér frekari ræðuhöld til síðari tíma í þessari umræðu, hæstv. forseti.

Frú forseti. Ég þakka ágæta og efnismikla ræðu en það eru nokkur atriði sem ég hefði viljað fá frekari skýringar á, einkum varðandi rót vandans sem við ræðum hér. Stjórnarliðar hafa bent á að fyrir dyrum standi einhver vá sem þurfi að taka á, helst í gær, en við í stjórnarandstöðunni föllumst ekki á það og sjáum enga stóra hættu. Hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði í upphafi máls síns að upphaf þessa máls mætti e.t.v. rekja til bolludagsmálsins. Það væri fróðlegt að fá að heyra nánar um það og hvort við ættum þá ekki að horfa á það mál sérstaklega, rannsaka það og reyna að höggva að rót vandans. Ég tek ekki trúanlega þá vá sem menn hafa bent á. Ég hefði talið að við ættum að fara vel yfir og skoða einmitt rót vandans og skoða hvort ekki beri að rannsaka hana frekar. Ástæðan fyrir því að ég spyr að þessu og bið um nánari skýringar er að enginn í stjórnarliðinu hefur neitað því að þetta gæti verið möguleg orsök þess máls sem stefnir, ekki bara nokkrum í hættu, heldur störfum hundruða manna í þjóðfélaginu í hættu, og jafnvel málfrelsinu. Menn hafa látið að því liggja. Þess vegna ættu menn að horfa til þess hver raunveruleg rót vandans er og reyna að höggva á hana í stað þess að vera að búa til einhverja vá og færa ekki fyrir henni nein rök. Alltént eru þau rök sem hér hafa verið borin á borð ekki mjög málefnaleg.

Ég hef orðað það svo að þetta hafi allt byrjað á bolludaginn vegna þess að hin mikla andstaða og óbeit hæstv. forsrh. á fyrirtækinu Baugi kom þá í ljós með mjög dramatískum hætti. Þá komu fram upplýsingar frá hæstv. forsrh. um að til hefði staðið að bera á hann fé til þess að hann léti fyrirtæki Baugs í friði. Bolludagurinn er mér minnisstæður vegna þessa og mér finnst að herferð hæstv. forsrh. gegn þessu fyrirtæki hafi hafist þá fyrir alvöru. Hún hefur staðið síðan. Síðan er sá endasprettur sem við stöndum hér frammi fyrir auðvitað einstæður þar sem lög á að setja á hv. Alþingi sem greinilegt er að er ætlað að knésetja þetta fyrirtæki. Ég kann ekki ráð til að höggva að rót þessa vanda. Ég held að fylgismenn forsrh. og ríkisstjórnarinnar þurfi að halda á þeirri öxi sem verði notuð til þess.

Frú forseti. Nú hafa fjölmargir og nær allir umsagnaraðilar um þetta mál sem við erum að fjalla um hér sagt að hugsanlega væri um stjórnarskrárbrot að ræða og brot á Evrópureglum. Þess vegna er eðlilegt að spyrja hvort hv. þm. Jóhann Ársælsson muni styðja það að þjóðin fái að greiða atkvæði um þetta mál og taki jafnvel undir og styðji forseta lýðveldisins í því að taka ákvörðun um að skrifa ekki undir þessi lög ef svo ólíklega vill til að meiri hlutinn sjái ekki að sér. En ég á enn von á því að menn sjái að sér og taki mark á þeim aðvörunum sem koma alls staðar að úr þjóðfélaginu. Ég ber enn þá von í brjósti að stjórnarliðar sjái að sér.

Hæstv. forseti. Veigamikil rök hafa verið færð fram fyrir því að frv. geti falið í sér brot á stjórnarskránni og reyndar brot á Evrópureglum líka. Hvort ég styðji hæstv. forseta þessa lýðveldis liggur fyrir --- ég hef ekkert legið á því --- að það hef ég gert æðilengi. Það er engu að síður í hans valdi hvort þessu máli verður skotið til þjóðarinnar þegar þar að kemur. Ég ætla ekki í ræðustól á Alþingi að lýsa yfir einu eða neinu um skoðun mína á því. Það verður að vera hans val. Ég tel reyndar að Alþingi Íslendinga verði að láta honum það hlutverk alfarið eftir.

Herra forseti. Hv. þm. spyr hvernig það megi vera að einstaklingar geti samkvæmt þessu frv. sölsað undir sig alla einkareknu fjölmiðlana og verið hér einráðir á fjölmiðlamarkaði á meðan frv. gerir ráð fyrir því að fyrirtæki sem hafi þennan sama áhuga geti einungis eignast 25%. Ég hygg að svarið við þessu sé einfalt: Það þykir einfaldlega svo ólíklegt að einstaklingar sækist eftir slíku. Dæmið sem hv. þm. nefnir hér, Rupert Murdoch, er einkennilegt fyrir þær sakir að hann stendur ekki í rekstri fjölmiðlaveldis síns í eigin nafni, ég leyfi mér að fullyrða það. Öll ákvæði þessa frv. miða sérstaklega að fyrirtækjum, til að mynda ákvæði sem fjallar um fyrirtæki í markaðsráðandi stöðu. Einstaklingur sem slíkur kemst seint í markaðsráðandi stöðu án þess að vera með einhvern rekstur á bak við sig í fyrirtækjaformi. Þetta er það helsta. Ég ætla aðeins að víkja að öðru atriði sem hv. þm. fór yfir þegar hann fjallaði um þá nýbreytni í íslenskum fjölmiðlum að nú væri farið að dreifa dagblöðum frítt inn á heimili landsins. Ég gat ekki skilið hv. þm. betur en svo að hann teldi að frv. bannaði fyrirtækjum í framtíðinni að gera slíkt eða vægi með einhverjum hætti að þessari þróun með þeim efnisákvæðum sem er að finna í frv. Ég ætla að biðja hv. þm. aðeins um að útskýra betur hvað hann á við þar.

Hæstv. forseti. Þetta síðasta fyrst. Með því lagafrv. sem hér liggur fyrir er bannað að Norðurljós megi eiga Fréttablaðið. Er það ekki rétt skilið hjá mér? Er það ekki bannað? Fréttablaðið er borið í hús. Þetta er auglýsingablað og er borið uppi með þeim hætti.  Ef menn ætla að setja lög á hv. Alþingi sem byggjast á því að það sé ólíklegt að eitthvað gerist, það sé ólíklegt að einhverjum einstaklingi detti í hug að verða fjölmiðlarisi hér á Íslandi og notfæra sér þann möguleika að vera undir allt aðra sök seldur en lögin gera ráð fyrir um fyrirtæki finnst mér það bara skrýtið. Ég spyr: Líta menn kannski svo á að þetta verði skilgreint þannig af útvarpsréttarnefnd að enginn einstaklingur fái í raun og veru útvarpsleyfi úthlutað þótt það standi í lögunum? Verður hann að vera með einhvers konar fyrirtæki til þess að halda utan um reksturinn? Ef það er ekki hlýt ég að álykta sem svo að viðkomandi sé ekkert háður þeim reglum sem þarna eru settar fram um að 25% eignaraðild sé hámarkið.

Herra forseti. Ég verð fyrst að segja að mér þykir þessi yfirferð hv. þingmanns varðandi þróunina á dagblaðamarkaðnum alveg kostuleg. Honum finnst það greinilega jafnvel bara hreinlega æskilegt að hér séu gefin út fyrirtækjaauglýsingablöð sem séu borin inn á hvert einasta heimili til að flytja boðskap fyrirtækjanna í formi auglýsinga og jákvæðrar umfjöllunar um starfsemi viðkomandi fyrirtækis á annan hátt.  Hann kallaði Fréttablaðið hreinlega auglýsingablað. Það er rétt hjá hv. þingmanni að Norðurljós og aðrir ljósvakamiðlar geta ekki gefið út prentmiðla en öll önnur fyrirtæki á Íslandi sem hafa áhuga á að fara út í dagblaðarekstur geta gert það og einmitt með þeim hætti sem hv. þm. telur svo æskilegan, að þeir kynni starfsemi sína sérstaklega með auglýsingum og jákvæðri umfjöllun að öðru leyti.

Hæstv. forseti. Þeir sem útvarpa einhverju eða sjónvarpa mega þetta ekki, ekki samkvæmt þessu lagafrumvarpi. Þeir mega ekki bera út auglýsingablöð.

Það eru rök fyrir því í frv.

Rök í frv.? Það kom meira að segja fram í greinargerð með frv. hvernig ætti að skilgreina dagblað. Það er blað sem kemur út fjóra daga í viku. Ef fyrirtæki vill gefa út slíkt blað, hafa í því eitthvert efni, eitthvert auglýsingablað, já, ég leyfi mér að kalla Fréttablaðið auglýsingablað. Það er bara mjög einfalt mál. Ég tel að það sé þá alveg augljóslega skilgreiningarvandi ef svo er ekki því að fyrirtækið sem gefur þetta blað út fjármagnar sig á auglýsingum.

... fullkomið ...

Fullkomið rangnefni á blaðinu þá.


            

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hinum geðþekka Sandara og hv. þm. Jóhanni Ársælssyni fyrir einkar tilþrifamikla ræðu sem stóð hátt á annan klukkutíma. Hann má nú eiga það að hún var efnismeiri en margar fyrri ræður félaga hans úr Samf. sem haldnar hafa verið hér í þessari umræðu.

Hvar eru þínar ræður?


            

Hann kann ekki að ...

Mig langar til að víkja að einu atriði í ræðu hv. þingmanns sem hann lagði mikið upp úr í upphafi hennar. Hann sagði að með þessu frv. væri verið að koma á ritskoðun á Íslandi. Mig langar til að biðja hv. þingmann að færa aðeins rök fyrir þeirri skoðun sinni. Það gerði hann ekki og ég sé þess ekki stað í frv. sem við erum að ræða að verið sé að koma á ritskoðun á Íslandi. Út á hvað gengur þetta frv.? Það gengur ekki út á það að banna hverjum sem er að reka dagblað og koma skoðunum sínum á framfæri þar, eða auglýsingum ef svo ber undir. Það er ekkert í þessu frv. sem bannar t.d. Samf. að endurvekja Þjóðviljann. Það er ekkert sem bannar fyrirtækjum í markaðsráðandi stöðu að reka dagblað og reka allan þann áróður þar sem þeim sýnist. Það er ekkert í þessu frv. sem leggur þann stein í götu einhvers fyrirtækis eða einstaklinga að þeir geti ekki átt hlut í og rekið fjölmiðil. 

Hæstv. forseti. Ég orðaði það svona, já, að þetta væri ritskoðun. Það er kannski ekki rétta orðalagið því viðkomandi er hreinlega bannað að gefa út blað. Það er miklu drastískara en að skoða blaðið og skipta sér af því hvað stendur í því. Það er bara þannig að hér er í fyrsta skipti á Íslandi, eftir því sem ég veit best, og ég bið hv. þingmann sem er nú lögfræðingur að upplýsa mig ef hann veit betur, verið að taka prentfrelsi af nokkrum aðila. Það er gert með þessu frv. Ég bið hv. þingmann að leiðrétta það ef það er einhver misskilningur hjá mér að þetta sé ekki alveg nýtt. 

Herra forseti. Það er nefnilega það. Hv. þm. orðaði hugsanir sínar á rangan hátt. Það er ekki verið að koma á ritskoðun á Íslandi eins og hv. þm. hélt fram í ræðu sinni. Það er ekki verið að snerta prentréttinn 

Skilyrði ... útvarpsleyfi.

Margt í þessari ræðu hv. þingmanns hefur hins vegar vakið athygli og þær rangfærslur sem hann hefur haft í frammi eru mjög sérstakar. Hér liggur sem sagt fyrir viðurkenning hans á því að ekki er verið að koma á ritskoðun á Íslandi, eins og hann hélt fram. Það liggur líka fyrir að hann lítur ekki á Fréttablaðið, sem heitir Fréttablaðið, sem fréttablað, heldur auglýsingablað. Allt er þetta að verða ansi öfugsnúið hjá hv. þingmanni. 
            

Hæstv. forseti. Það hefur alltaf verið íþrótt manna að standa í útúrsnúningum. Hvað vilja menn kalla það þegar einhverjum er bannað að gefa út prentmiðil? Ég kalla það bara að taka af honum prentfrelsið. Það er miklu drastískara en að setja á hann ritskoðun.

Skilyrðin eru út af útvarpsleyfi, ekki prentfrelsi.

Það er nákvæmlega sama hverju orði þið kallið þetta. Þið eruð að tala um einstök fyrirtæki á Íslandi sem rétturinn til þess að gefa út prentmiðil er tekinn af í fyrsta skipti. 

Allir geta gert það. Þeir missa útvarpsleyfið ... ef þeir ... þetta líka.

Virðulegur forseti. Óhætt er að segja að fá mál á hv. Alþingi hafi fengið jafnmikinn tíma til umræðu og valdið jafnmikilli umræðu í samfélaginu og það mál sem hér er verið að ræða við 2. umr. sem staðið hefur nú í nokkra sólarhringa. Þá hlýtur að vera eðlilegt að spyrja, virðulegur forseti, hvers vegna eitt mál hljóti svo mikla og almenna umræðu úti í samfélaginu eins og á hv. Alþingi. Svarið er auðvitað augljóst. Það er verið að takast á um alveg gríðarlega hagsmuni. Það er verið að fjalla um og takast á um fyrirkomulag, leikreglur á samkeppnismarkaði sem hefur verið að skapast og þróast í okkar litla landi á síðustu árum og áratugum. Þegar inn í það blandast einnig að það snertir fjölmiðlamarkaðinn segir sig sjálft að hagsmunirnir eru gífurlegir. Þess vegna er eðlilegt að mikil umræða verði innan þingsins og utan. Að sjálfsögðu er umræða nauðsynleg og umræða góð en mér hefur fundist dálítið gæta þess að hún fjalli um mjög afmarkaða þætti málsins og jafnvel komi hér upp hv. þm. með fullyrðingar sem ekki eiga sér stoð, eins og fram kom í síðustu ræðu.  Ég leyfi mér, með leyfi forseta, að vitna til ræðu sjálfs formanns Samf., hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, sem hann flutti á Alþingi þar sem verið var að fjalla um samþjöppun á neytendamarkaði og þar sem hv. þm. skammar ríkisstjórnina fyrir það sem honum fannst litlar aðgerðir á því sviði. Þá sagði hinn virðulegi formaður Samf.: ,,Það er hins vegar Svarti-Pétur í stokknum. Stóru keðjurnar hafa í skjóli einokunar keyrt upp matarverð. Hreðjatak þeirra á markaðnum hefur kallað fáheyrða dýrtíð yfir neytendur. ... þá er það skoðun okkar í Samfylkingunni að Samkeppnisstofnun eigi að fá í hendur þau tæki sem hún þarf til þess að skipa fyrir um breytingar, þar á meðal að skipta upp slíkum einokunarrisum ef hún telur þess þörf til þess að vernda hagsmuni neytenda.`` Svo endar hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður Samf., ræðu sína á þeirri spurningu: ,,Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera?``

Svarið kom.

Þarna kemur alveg glöggt fram að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur eða hafði, réttara sagt, þungar áhyggjur af þeirri þróun sem hefur orðið á neytendamarkaði hér og hann er með ráð til ríkisstjórnarinnar um leið og hann kallar eftir úrræðum hennar og þau ráð eru að Samkeppnisstofnun gangi strax inn í þessi fyrirtæki og leysi þau upp með hagsmuni neytenda að leiðarljósi. Þetta er tilvitnun, virðulegur forseti, í ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, formanns Samf., þar sem hann hvetur til þess að Samkeppnisstofnun gangi strax inn í það hreðjatak sem stóru blokkirnar hafi á neytendamarkaði og leysi þær blokkir upp. Þetta var hin almenna skoðun Samf. fyrir örfáum missirum á stöðunni á neytendamarkaði. Hv. formaður Samf. fjallar síðan á öðrum stað um fjölmiðlamarkaðinn sérstaklega í svipuðu samhengi. Það er fróðlegt, virðulegur forseti, að stinga þar niður hvað virðulegur formaður Samf. sagði fyrir örfáum missirum um fjölmiðlamarkaðinn og þá þróun sem þar á sér stað. Með leyfi forseta: ,,... þá er ekki bara blokkamyndun til staðar í atvinnulífinu heldur eru nýjar blokkir að hreiðra um sig m.a. í afþreyingariðnaði. Ég spurði`` --- segir hv. þm. Össur Skarphéðinsson --- ,,hæstv. ráðherra áðan hvernig stæði á því að ekki er tekið á þeim iðnaði. Af hverju er t.d. ekki blokkarinnar í kringum Norðurljós að nokkru getið?`` Ég er að vitna hér, virðulegur forseti, í ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar sem er að brýna ríkisstjórnina til þess að ganga í skrokk á Norðurljósum.

Nei.

Hann er að brýna ríkisstjórnina til þess að gera það, hann hvetur ríkisstjórnina, hann hvetur Samkeppnisstofnun til þess að ganga inn í blokkirnar og leysa þær upp með hagsmuni neytenda að leiðarljósi. Annar hv. þm. Samf., öflugur þingmaður, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, hefur einnig tjáð sig um þessi mál hér í ræðustól og á öflugri heimasíðu sinni. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir segir á einum stað, með leyfi forseta, þar sem fyrirsögnin er Tímasprengjan tifar: ,,Þá tímasprengju sem nú tifar verður að aftengja. Örfáar stórar valdablokkir gífurlegra sterkra fjármagnseigenda ráða orðið öllum helstu atvinnugreinum í landinu. Það hefur leitt til fákeppni, sem komið hefur fram í dýrara verði á vöru og þjónustu fyrir neytendur.`` Þetta eru orð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttir sem talar um tifandi tímasprengju og fellur vel saman við það sem formaður Samf. sagði og ég vísaði til áðan, að það yrði strax að grípa til aðgerða. Hér er verið að aftengja hinar tifandi tímasprengjur, hér er verið að bregðast við ákalli m.a. hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. En hvað gerist þá? Sprengjan springur í bæli Samf. Hún bregst við í vörn, og er nema von að maður spyrji: Hvað veldur þeirri 180° beygju Samf.? Það hlýtur að þurfa að koma fram í umræðunni hvers vegna Samf., sem kallað hefur hér missiri eftir missiri eftir aðgerðum, hörðum aðgerðum, að ganga inn í stóru blokkirnar, að brjóta þær upp með hagsmuni neytenda að leiðarljósi. Hvers vegna snýr Samf. þá svona skyndilega við blaðinu? Við hljótum að þurfa að fá skýringar á því í þessari umræðu. Ég kann þær ekki en það er augljóst að hér hefur orðið stefnubreyting miðað við þær ræður, sumar langar, sem hafa verið fluttar í þessari umræðu. Ef menn meina eitthvað með því að vilja hindra samþjöppun á neytendamarkaði þá kunnum við að þurfa að grípa til aðgerða, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði, eins og fram hefur komið í ræðum og pistlum frá hv. þm. Margréti Frímannsdóttur, Bryndísi Hlöðversdóttur, Jóhönnu Sigurðardóttur og fleiri hv. þingmönnum Samf. Þeir hafa kallað eftir þessum aðgerðum, þeir hafa hvatt til þeirra. Og ef menn meina eitthvað með því að koma þurfi í veg fyrir og jafnvel að brjóta upp slíka hringi sem hafa myndast verða menn líka að stíga næstu skref og fylgja því eftir. Vitanlega, svo að ég bara vísi til ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og greinar hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttir þar sem þau kalla eftir aðgerðum til þess að ganga inn í stóru blokkirnar, segir það sig sjálft að ef menn ætla að stíga þau skref hlýtur það að koma við einhver kaun vegna þess að hér eru miklir hagsmunir í húfi. Ég hlýt að kalla eftir svörum við því hvers vegna Samf. vildi áður, fyrir örfáum missirum, ráðast með oddi og egg gegn samþjöppun, gegn jafnvel tilteknum nafngreindum fyrirtækjum, gegn tifandi tímasprengju og þannig má áfram telja. Hvað veldur þeirri kúvendingu? Við hljótum að kalla eftir þeim svörum vegna þess að ræðurnar og textarnir liggja fyrir. Ef samþjöppun, hæstv. forseti, var til staðar árin 2001, 2002 og 2003, þegar þessi orð féllu á Alþingi, þegar þessar greinar eru skrifaðar, þegar þessar brýningar eru bornar á torg, hafi samþjöppun verið mikil þá er hún enn meiri í dag. Og miðað við þessar röksemdafærslur og þessar brýningar er enn meiri ástæða til að fara í harðar aðgerðir í dag. Þegar Samf. vildi ganga í beinar aðgerðir og beita Samkeppnisstofnun, hvers vegna er hún þá ekki tilbúin til þess að ganga í slíkar aðgerðir eins og hún krafði ríkisstjórnarflokkana um að grípa til?

Úrræðin eru núna fyrir hendi.

Þá átti að vaða í aðgerðir strax, þá átti að brjóta upp blokkir og hringa. Nú er of langt gengið, nú er samþjöppunin ekki jafnmikil og áður var. Ég er sammála þeim sjónarmiðum sem virtust hafa verið ríkjandi í röðum Samf. á fyrri missirum um að samþjöppun á samkeppnismarkaði sé ekki holl og góð fyrir neytendur. Ég tek undir þau sjónarmið og um það fjallar þetta mál, það er grundvöllur þessa máls. Ég er líka sammála þeim sjónarmiðum að samkeppni veiti aðhald, samkeppni á milli fyrirtækja þar sem eignaraðild er dreifð og markaðurinn er dreifður. Það veitir fyrirtækjum aðhald og ég er sammála því að slík heilbrigð samkeppni er vörn fyrir neytendur. En til þess þurfa leikreglur að vera til staðar þannig að hér verði ekki eignaþjöppun á hendur fárra fyrirtækja sem verða drottnandi yfir markaðnum, sem ráða markaðnum og ráða yfir verði og kjörum neytendanna. Ef einn aðili er stór, og ég tek undir það sjónarmið sem Samf. áður hélt á lofti, að ef einn aðili er orðinn of stór á markaði ræður hann yfir öðrum fyrirtækjum, þá ræður hann kjörum fólksins, þá stýrir hann verðlaginu með sínum aðferðum. Samanburðarfræði við slíka markaðsstöðu í Evrópu sýnir að þar sem samkeppnin er sem mest, þar sem fyrirtækin dreifast jafnast um markaðinn eru verðin hagstæðust. Þess vegna er mikilvægt að leikreglurnar séu skýrar þannig að þær tryggi dreifðan markað og dreifða eignaraðild fyrirtækja. Um það snýst málið. Við þekkjum hvernig markaðurinn er hér þegar matvælamarkaðurinn er kominn á hendur eins aðila yfir 50%. Við vitum hvaða áhrif það hefur gagnvart birgjum, við vitum hvaða áhrif það hefur gagnvart samkeppnisaðilum, við vitum hvaða áhrif það hefur gagnvart nýjum aðilum sem vilja hasla sér völl á markaði. Þeir eiga afskaplega takmarkaða möguleika. Ég hefði talið eðlilegt að umræða hv. stjórnarandstöðu snerist um að skamma ríkisstjórnarflokka fyrir að hafa ekki fyrir löngu komið þessum leikreglum upp en ekki að snúast til varnar þeirri samþjöppun sem átt hefur sér stað á á íslenskum neytendamarkaði, matvælamarkaði með einum risa með 50%. Við vitum um lyfjamarkaðinn sem skiptist á milli tveggja til þriggja aðila, afþreyingarmarkaðurinn er kominn í sömu spor, byggingarvörumarkaðurinn, flutningamarkaðurinn og þannig mætti áfram telja. Og það er einn risi sem drottnar yfir þessu öllu saman, sem drottnar yfir neytendamarkaði. Það hlýtur að vera áhyggjuefni miðað við þær ræður sem haldnar hafa verið í sölum Alþingis árum saman. Því hljótum við að kalla eftir hvað valdi stefnubreytingu. Gæti t.d. verið að hið háa vöruverð á Íslandi tengist því hve markaðurinn hefur farið í gegnum mikla samþjöppun? Það skyldi þó ekki vera að skortur á dreifðum markaði, að skortur á alvörusamkeppni eigi sinn þátt í því að vöruverð er hærra hér en víðast annars staðar vegna samþjöppunar.  Ég trúi því ekki að hv. þm. Samf., sem hafa á síðustu missirum tjáð sig mjög fjálglega um þetta, hafi skipt um skoðun. Hér þarf að vera dreifð markaðsaðild, hér þarf að ríkja virk samkeppni. Um það snýst málið, það er bakgrunnur þess frv. sem hér er til umræðu. Auðvitað kemur það við kaunin á einhverjum og ætli það mundi ekki heyrast eitthvað frá Berlusconi-veldinu ef Ítalir ætluðu sér að setja lög sem tækju á Berlusconi-ástandinu á Ítalíu. Ég hef grun um að þá heyrðust ramakvein á ítölsku ef menn ætluðu sér að taka á því Berlusconi-veldi sem allir þekkja. Talandi um hið mikla frelsi á markaði þá leyfi ég mér að vitna til þess sem ágætur og virtur tónlistarmaður sagði, og kýs að nafngreina hann ekki hér, enda hef ég ekki heimild til þess. Hann var að fjalla um frelsi í fjölmiðlun og vildi lítið með það gera. Og hvers vegna vildi hann lítið með það gera? Hann fullyrti að á fjölmiðlamarkaði, á ljósvakamiðlum, hinum frjálsu ljósvakamiðlum ríkti ekki annað frelsi en það að þar væru þáttastjórnendur skyldaðir til að leika lög sem gefin eru út eða flutt inn af einum aðila, aðila sem er í eigu sama fyrirtækis. Hvaða frelsi er það? spurði þessi ágæti tónlistarmaður sem taldi sig og aðra sem ekki væru gefnir út á vegum þeirrar hljómplötuútgáfu eiga litla möguleika í tölvukerfi sem prógrammerar lögin sem flutt eru á þeim ljósvakamiðlum. Hvaða frelsi er það?

Það er eftirspurn ...

Það segir töluvert um einmitt eignatengsl á milli fyrirtækja, ljósvakamiðla og annarra fyrirtækja. Það er þetta sem tengist einmitt grundvelli málsins, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, það er akkúrat slík eignasamþjöppun og samspil margra fyrirtækja í eigu sömu aðila. Það er ekki hollt gagnvart neytendum, eins og hv. þm. hefur margsinnis haldið fram á hv. Alþingi. Hvað frv. sem hér er til umræðu varðar lýtur það einmitt að því að reyna að setja leikreglur sem stuðla að því að markaðsaðild á fjölmiðlamarkaðnum verði sem dreifðust þannig að við höfum hér til framtíðar frjálsa fjölmiðla sem byggja á dreifðri eignaraðild en ekki drottnandi af einum aðila, sem þar að auki drottnar á öðrum sviðum atvinnulífsins. Eftir að breytingartillögur komu frá hv. allshn. tel ég að komið hafi verið mjög vel til móts við þau sjónarmið sem upphaflega frv. hlaut hvað mesta gagnrýni fyrir. Ég nefni þar sérstaklega ákvæðið um 5% sem stærri aðilar mega fjárfesta í ljósvakamiðlum. Mér finnst ég hafa orðið dálítið var við það jafnvel í umræðunni hér en ekki síður úti í þjóðfélaginu að menn hafa túlkað ákvæðið sem svo að fyrirtæki almennt mættu ekki eiga meira en 5%. Það er auðvitað rangt. Þar er einungis átt við þau fyrirtæki sem að mati Samkeppnisstofnunar eru talin vera drottnandi á tilteknum markaði og með yfir 2 milljarða kr. ársveltu. Önnur fyrirtæki sem ekki eru drottnandi á markaði og hafa undir 2 milljarða kr. veltu geta fjárfest fyrir allt að 25%. Ég tel þetta vera nokkuð skynsamlegt til þess að ná því markmiði sem er grundvöllur alls þessa, að hafa dreifða eignaraðild, þannig að það sé ekki einn eigandi sem er drottnandi og allt um vefjandi, vegna þess að fjölmiðlun er mikilvæg. Með því atriði og tveggja ára aðlögunartímanum, þ.e. að fella bráðabirgðaákvæðið út, tel ég að skapist einmitt það svigrúm sem þarf líklega að vera til þess að fyrirtæki á markaði geti aðlagað sig að nýjum lögum, ef að lögum verða. Og talandi um tvö ár þá veit enginn hver verður ráðandi á markaði eftir tvö ár. Við þurfum ekki annað en að skoða þá þróun sem átt hefur sér stað bara á fyrirtækjamarkaði á allra síðustu árum, þar eru miklar sviptingar fram og aftur, skipt er um eigendur, fyrirtæki renna saman, eru leyst upp og seld sundur og saman, má segja, þannig að hver verður ráðandi á hvaða sviði að tveimur árum liðnum getur enginn svarað í dag. En það er einmitt Samkeppnisstofnun ætlað að meta hverju sinni á hlutlægan hátt. Virðulegi forseti. Ég vil árétta það rétt að lokum að mér finnst skipta mestu máli að horfa á þau grundvallaratriði að verið er að fjalla um það sem margsinnis hefur komið til umræðu á hv. Alþingi, mikilvægi þess að fyrirtæki og markaðurinn sé sem dreifðastur þannig að hér geti ríkt hörð og grimm samkeppni neytendum til hagsbóta þannig að samkeppnin leiði til þægilegra vöruverðs, lægra vöruverðs. Með dreifðum markaði í stað þess að fákeppni sé ríkjandi trúi ég að þau markmið náist og það á að sjálfsögðu að gilda ekki síður, og er jafnvel enn mikilvægara, um fjölmiðla en önnur fyrirtæki á neytendamarkaði.

Herra forseti. Það er auðvitað fagnaðarefni að Framsfl. sé kominn í leitirnar og ekki er verra að fá svona kostulega ræðu eins og hv. þm. Hjálmar Árnason flutti hér, langan og mikinn reiðiþrunginn lestur um hina skaðlegu samþjöppun í viðskiptalífinu hist og her, í lyfjadreifingu, smásöluverslun, fjármálaþjónustu og hvað það var sem hv. þm. nefndi, flokksbróðir hæstv. viðskrh. Valgerðar Sverrisdóttur. Hv. þm. var að lýsa afleiðingum stjórnarstefnunnar undanfarin ár, þeirri samþjöppun í viðskiptalífinu sem orðið hefur undir handarjaðri Framsfl. Með því að menn skrifi hins vegar ekki upp á hin fráleitu vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í þessu fjölmiðlamáli eiga menn að vera orðnir ábyrgir fyrir öllu hinu, en ekki ríkisstjórnin, ekki viðskrh., er það? Nei, nei, nei. Þvílíkir loftfimleikar í röksemdafærslu hjá hv. þingmanni. Það er auðvitað Framsfl. sem ber meiri ábyrgð á öllum þessum ósóma sem hv. þm. var að lýsa en nokkur annar flokkur í landinu.

Herra forseti. Þetta eru einmitt þær ræður sem ég hefði talið að væru kjarninn í gagnrýni hv. stjórnarandstæðinga á þetta frv., það er að hafa áhyggjur af þeirri stöðu sem er á markaði. Ég held að Framsfl. muni ekki víkja sér undan þeirri ábyrgð. Ég tek undir þá gagnrýni sem hér kemur og það má segja að við höfum brugðist of seint við. En þýðir það þá að við ætlum að sætta okkur við það ástand sem er eða er hv. þm. þeirrar skoðunar að það eigi að reyna að brjóta upp þá samþjöppun sem orðið hefur? Það verður gaman að heyra hvað hv. þm. segir um það.

Herra forseti. Það er ekki Framsfl. sem er að bregðast við í þessu tilviki, það vita allir. Það er hæstv. forsrh. sem flytur þetta mál og Framsókn er dregin á halanum til stuðnings við að málið sé lagt hér fram. Það er ekki hæstv. viðskrh. sem er að bregðast við. Það er einmitt öfugt. Og þó að menn hafi áhyggjur af þróun mála á einhverju sviði þýðir það ekki að tilgangurinn helgi algerlega meðalið, að menn geti leyft sér hvers konar vinnubrögð. Þá er verr af stað farið en heima setið. Það má vel færa fyrir því rök að þessi vinnubrögð ríkisstjórnarinnar geri illt verra, þau nái engan veginn þeim markmiðum sem þeim er ætlað að ná. Þess vegna er það þannig að þó að málið sé í sjálfu sér þarft, þ.e. að skoða hvort þarna þurfi að koma til reglur og eigi að reisa einhverja rönd við, má ekki leiðangurinn vera svo ógæfulegur að það sé verr af stað farið en heima setið. Það skyldi þó ekki eiga við í þessu tilviki?

Virðulegur forseti. Eins og hv. þm. veit stendur meiri hluti allshn. að nefndaráliti og það liggur fyrir að eftir þá breytingu sem gerð hefur verið styður þingflokkur Framsfl. þetta mál með einni undantekningu.  Hv. þm. spyr hvort það eigi að setja hér einhverjar takmarkandi reglur. Ég hef ekki heyrt eitt orð frá honum um hvernig eigi að gera það. 

Á ekki að ... þingflokksformann ...?

Herra forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason hefur farið mikinn og sagt brtt. húsbónda síns, hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar, stórmerkilegar, að allir geti stundað hér ljósvakarekstur. Samkvæmt þessum brtt. talar hann um að húsbóndinn, hæstv. forsrh., hafi af auðmýkt sinni slegið því á frest að gildistími útvarpsleyfis Bylgjunnar rynni út eins fljótt og fyrirhugað var. Hvað er að gerast í kolli hv. þingmanns? Ætlar hann þjóðinni að trúa þessu endemis yfirvarpi sínu? Gerir hv. þm. sér ekki grein fyrir þeim vanda sem steðjar að einum stærsta vinnustað landsins? Býr hv. þm. yfir einhverri ofurbjartsýni í þessu máli? Lífeyrissjóðirnir eiga til að mynda 2 milljarða undir því að þetta fyrirtæki fái áfram að starfa. Við erum eigendur lífeyrissjóðanna, fólkið í landinu. Væri ekki gáfulegra, hv. þm. Hjálmar Árnason, að staldra við þar sem stórir fjármunir eru í húfi fyrir almenning í landinu, atvinnufrelsi, mannréttindi og þaðan af meira?

Virðulegi forseti. Ekki ætla ég að fara í sálfræðianalýsu eða -stúdíu við hv. þingmann eins og hann er að mælast til en auðvitað hljótum við að hugsa til þess starfsfólks sem þarna er. Það hlýtur samt líka að vera skylda okkar stjórnmálamanna, ef menn meina eitthvað með því að þeir vilji hafa dreifðan neytendamarkað, vilja ekki hafa fákeppni, að setja almennar leikreglur. Eins og ég nefndi áðan kann það að koma illa við einhver fyrirtæki. Ég hef ekki heyrt þá fjárfesta, fulltrúa lífeyrissjóða, þá sem hafa lagt peninga í þessi fyrirtæki segja að með þessum lögum muni þeir draga sig í hlé. Ég hef ekki heyrt orð um það frá þessum fjárfestum. Að vísu hefur stjórnarmaður, líklega framkvæmdastjóri Norðurljósa, tjáð sig um það. Ég hef ekki heyrt fjárfesta tala með þeim hætti. Það sem auðvitað skiptir mestu máli eru hinar almennu leikreglur til framtíðar.

Herra forseti. Ég hefði haldið að hv. þm. Hjálmar Árnason, sem er hér á 9. ári, hefði meiri vitneskju um atvinnu- og viðskiptalífið en þetta. Ef maður ætlar að skrá fyrirtæki í Kauphöll Íslands má viðkomandi fyrirtæki ekki vera í þeim miklu höftum sem til að mynda þetta frv. hæstv. forsrh. setur þau í. Það segir sig líka sjálft að lífeyrissjóðum eru settar skorður við að fjárfesta í fyrirtækjum sem eru ekki skráð á markað. Hverjir eru möguleikarnir í þessari stöðu fyrir lífeyrissjóðina ef fyrirtækinu verður skipt upp? Hvað er spennandi fyrir fjárfesta á Íslandi að kaupa 5% í fyrirtæki? Það er ávísun á lítil völd. Það er jafnvel ávísun á engan stjórnarmann í fyrirtækinu. Þetta frv. er ávísun á mjög lítinn fjölbreytileika í eignarhaldi og fjölmiðlun. Þó að tilgangurinn sé góður er leiðin óskynsamleg. Menn vita það í hjarta sínu, hv. þm., stjórnarliðar, og það veit öll þjóðin líka. Menn verða að sýna visku, staldra við og gefa þessu tíma. Það er það margt sem liggur undir, ekki bara störfin heldur líka miklir fjármunir.

Virðulegur forseti. Þótt tilgangurinn sé góður er aðferðin vitlaus. Einhvern veginn á þá leið talaði hv. þm. Þá verður hv. þm. líka að segja með hvaða hætti hann ætlar að ná þeim markmiðum, hinum góða tilgangi, sem hann tekur undir. Um það hefur ekki verið sagt eitt einasta orð. Hér er þó gerð tilraun til að fara að þeim leiðum. Hér eru Norðurljós sérstaklega dregin inn. Ég veit ekki betur en að það sé yfirlýst markmið í framtíðinni að fara með það fyrirtæki á markað. Ég hef trú á því fyrirtæki vegna þess að þar er öflugt starfsfólk með öfluga dagskrárgerð. Ég hygg að frv. muni ekki á nokkurn hátt koma í veg fyrir það að fjárfestar sækist eftir því eða öðrum góðum fyrirtækjum. Það er rangt hjá hv. þingmanni að fyrirtækið geti einungis átt 5%. Það eru bara allra stærstu fyrirtækin. Flest fyrirtæki á Íslandi geta farið með allt að 25% eignaraðild inn í þessi fyrirtæki. Það veit hv. þingmaður.

Herra forseti. Ég varð aldeilis undrandi þegar hv. þm. hóf ræðu sína og sagði eitthvað á þá leið að hann væri undrandi yfir þeim viðbrögðum sem frv. hefði fengið þar sem það hefði verið mjög vel undirbúið. Ég vil spyrja hv. þm. hver þessi góði undirbúningur sé. Ég bið hann um að rökstyðja það og fara yfir það sem hann telur góð vinnubrögð. Var það undirbúningur að samningu frv.? Var það nefndarvinnan? Voru það umsagnirnar eða var það athugun á því hvaða áhrif þetta frv. hefði á fjölmiðlaumhverfið eins og það er í landinu í dag? Hvað af þessu telur hann að hafi verið vel unnið?

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið er þetta frv. byggt á svokallaðri fjölmiðlaskýrslu sem fróðir aðilar á fjölmiðlamarkaði, við skulum kalla þá sérfræðinga, komu að og lögðu gífurlega mikla vinnu í. Skýrslan er vönduð og góð að mínu mati. Þar er fjallað um fjölmiðlamarkaðinn. Þetta frv. byggir á því. Ég tel að þar sé grundvöllur hinnar góðu vinnu. Frv. er síðan byggt á því og má segja að það sé hluti af viðbrögðum við skýrslunni. Það er lagatæknileg útfærsla á tilteknum þáttum í tillögum skýrslugerðarmanna. Umræðan sem hefur kannski verið hvað háværust er hvort þetta valdi broti á stjórnarskrá eða ekki. Um það hafa, eins og við vitum, ýmsir lagaspekúlantar deilt og þess vegna hefur frv. tekið breytingum.

Herra forseti. Með fullri virðingu fyrir þeim sérfræðingum sem unnu skýrsluna og skýrslunni sjálfri vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji það góð vinnubrögð að skipa nefnd fárra sérfræðinga sem kanna umhverfi sitt og setja saman skýrslu, kalla ekki til og vinna ekki með þeim sem eiga svo að vinna í því umhverfi sem lögin skapa, ef frv. verður að lögum. Telur hann þetta lýðræðisleg vinnubrögð? Telur hann að unnið hafi verið með lýðræðislegum hætti? Telur hann eðlilegt að þeir aðilar úti á vinnumarkaðnum sem koma að þessu máli hafi ekki verið kallaðir til og hafi ekki komið að samningu frv.?

Herra forseti. Já, ég tel eðlilegt að aðilar úti í bæ komi ekki að samningu frv. Það erum við á Alþingi sem gerum það. Ég ítreka enn og vísa til fjölmiðlaskýrslunnar sem að mínu mati er mjög vönduð og tel mig hafa góðar upplýsingar um að við samningu hennar hafi verið haft samband við fjöldann allan af fólki sem hefur starfað við fjölmiðla og/eða er starfandi á fjölmiðlamarkaði. Menn kortlögðu þennan viðkvæma, öfluga og mikilvæga fjölmiðlamarkað með því að hafa samband við alveg óheyrilega marga aðila sem starfa við fagið og drógu síðan upp mynd á grundvelli þeirra upplýsinga. Þar að auki eru nokkrir þeirra sem unnu þessa fjölmiðlaskýrslu gamalreyndir hundar á fjölmiðlamarkaði og hafa gífurlega yfirgripsmikla þekkingu á honum. Verkum þeirra treysti ég afskaplega vel.

Herra forseti. Hún var undarleg, ræðan hér áðan hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni. Hann eyddi tíma sínum aðallega í að lesa úr gömlum ræðum annarra hv. þm. Þar talaði hann mikið um samþjöppun á matvörumarkaði og reyndi að leiða rök frá þeirri umræðu til þess að við þyrftum að reyna að kyrkja þá fjölbreyttu flóru fjölmiðlafyrirtækja sem er á Íslandi. Mig langar að biðja hv. þingmann að hugsa aðeins aftur í tímann og velta fyrir sér hvað framsóknarmenn sögðu og skrifuðu þegar Framsókn vildi sameina Búnaðarbanka Íslands og Landsbanka Íslands. Þá var ekki lítið sagt. Hvernig stóð á því að sú ætlan þeirra gekk ekki eftir? Samkeppnisstofnun stoppaði þá af á þeim tíma. U-beygjur eins og hv. þm. talar um --- mig langar að spyrja hann hver hefur tekið U-beygju frá því að vilja sameina tvo stærstu banka á Íslandi í eitt fyrirtæki í þann málflutning sem hann var með hér áðan.

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi túlka ég fyrri hluta andsvars hv. þingmanns svo að hann talar um að framsóknarmenn vilji kyrkja matvælamarkaðinn.

Nei, fjölmiðlamarkaðinn.

Það er túlkun hans. Nú byrja ég á að tala um matvælamarkaðinn. Það var hann sem vísaði til að þar er einn aðili með 50% markaðsaðild.  
             Voru þessir bankar sameinaðir? Nei. 

Herra forseti. Þetta var skrýtið svar hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni. Eins og svo oft áður snýr hann út úr því sem spurt er um. Ég talaði um að hann hefði sjálfur talað hér um samþjöppun á matvörumarkaði og reynt að leiða umræðuna út í það að þess vegna þyrfti að kyrkja hina fjölbreyttu flóru fjölmiðlafyrirtækja á Íslandi. Hann snýr því upp á það að ég vilji kyrkja matvörumarkaðinn á Íslandi. Þetta er alveg stórundarlegt. Kannski er jafnmikið að marka þetta og það sem hv. þm. sagði í fréttatíma sjónvarpsins fyrr í kvöld. Hann sagði að hér talaði enginn efnislega um þetta frv.

Það er nú rangt.

Ég gat ómögulega séð að hann talaði mikið efnislega um það. Hann fullyrti í þessum sama fréttatíma að hér væri málþóf og að þingmenn töluðu í þrjá til fjóra klukkutíma. Því tók ég mér það bessaleyfi að taka saman ræður þeirra þingmanna sem hafa talað alveg frá því að umræðan byrjaði. Sá sem talað hefur lengst talaði í tvær klukkustundir og sautján mínútur. Hér hafa menn yfirleitt talað í 35 mínútur til klukkutíma og meðaltalið er klukkutími og átján mínútur, hv. þingmaður.

Fyrst aðeins varðandi frammíköll hér um samruna banka. Það sem hæstv. viðskrh. gerði var að hún beindi því máli í eðlilegan farveg. Hún bað Samkeppnisstofnun um að leggja mat á það hvað slíkur samruni þýddi. Það kom svar frá Samkeppnisstofnun og við því var brugðist.  Það er aðili með yfir 50% eignaraðild á hinum almenna fjölmiðlamarkaði. Telja menn það vera eðlilegt hlutfall?

Herra forseti. Sem gamall umhvrh. er ég almennt hlynntur endurvinnslu. Það er þó fullmikið af því góða að hlusta á hv. þingmann endurtaka orðrétta ræðu sína úr 1. umr. Ég svaraði því sem hann spurði mig um þá og ég get gert það aftur. Það er alveg hárrétt að ég var á móti því að Baugur beitti markaðsráðandi stöðu sinni gegn almannahagsmunum. Ég spurði hæstv. viðskrh. hvort ekki væri rétt að Samkeppnisstofnun fengi úrræði sem gætu leitt til þess, ef um ítrekuð brot væri að ræða, að fyrirtækið yrði hlutað upp. Hæstv. ráðherra svaraði: Þau úrræði eru fyrir hendi. Ef þau eru fyrir hendi gagnvart matvælamarkaðnum hljóta þau að vera fyrir hendi gagnvart fjölmiðlamarkaðnum líka. Herra forseti. Það vill svo til að þetta er rætt í fjölmiðlaskýrslunni og þar segir á bls. 68, þar sem verið er að ræða um úrræði Samkeppnisstofnunar, með leyfi forseta: ,,Ef niðurstaða þessa mats sýnir að markmiði samkeppnislaga verði ekki náð með öðru og vægara móti en því að [tilteknu fyrirtæki] verði skipt upp eða fyrirtækið skyldað til að stofna sérstakt fyrirtæki [...] er ótvírætt að heimilt er að grípa til slíkra aðgerða.`` Það er þess vegna sem ég segi að þessi lög séu óþörf. Úrræðin eru fyrir hendi.

Virðulegur forseti. Til hæstv. fyrrverandi umhvrh.: Ég tel eðlilegt að staldra örlítið við og endurtaka úr 1. umr. þessa máls það sem ég sagði þar, þar sem ég er með skírskotun til orða Samf. frá því fyrir nokkrum missirum. Hvers vegna? Vegna þess að mér finnst ekkert hafa komið fram í hinni löngu umræðu um það hvað Samf. vill gera. Vill hún sætta sig við það að á hinum frjálsa almenna markaði séu einstakir risar með í kringum 50% markaðshlutdeild á fjölmiðlamarkaði, matvælamarkaði og öðrum sviðum? Hv. þm. Össur Skarphéðinsson var þeirrar skoðunar að það ætti strax að ganga í þessar blokkir. Það er þess vegna sem ég vísa til ræðu hans. 

Herra forseti. Svo verð ég að leiðrétta það sem hv. þm. sagði, að ég hefði sagt í þessari tilteknu umræðu að það ætti að ráðast í það að brjóta upp blokkina Norðurljós. Það eru hrein ósannindi. Ég nefndi Norðurljós vegna þess að til umræðu var skýrsla um nýjar valdablokkir í íslensku viðskiptalífi sem hæstv. viðskrh. lagði fram. Ég vakti sérstaka athygli á því að blokkin í kringum einkavin Framsfl., Jón Ólafsson, var ekki nefnd. Hvernig stóð á því? Getur verið að ástæðan hafi verið sú að Jón Ólafsson hefur árum saman verið einn af þeim sem hefur fjármagnað Framsfl.? Ég spyr hv. þingmann. Það var ástæðan fyrir því að ég dró þetta inn í umræðuna þá. Sú blokk var ekki nefnd. Herra forseti. Það er átakanlegt að sjá með hvaða hætti Framsfl. fer í þessa umræðu. Það eru engin rök. Það eru engin rök hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni fyrir því að styðja frv. sem fram hefur komið að Framsfl. hefur verið kúgaður til að styðja hér á þessu þingi. Hv. þm. er ekki sjálfráður gerða sinna. Það er hæstv. forsrh. sem ræður honum eins og Framsfl.

Virðulegur forseti. Síðustu orð hv. þingmanns dæma sig auðvitað sjálf.  Hvað varðar þann einstakling sem hv. þm. nefndi hérna eru það tíðindi fyrir mig ef hann er einkavinur Framsfl. Ég vissi ekki betur en að með Jóni Ólafssyni, brottfluttum Keflvíkingi, og krötunum hefðu ávallt verið afskaplega miklir kærleikar. En það veit hv. þm. ugglaust betur en ég.

Herra forseti. Ég er borinn þeim sökum að ég hafi ekki sömu viðhorf til samþjöppunar á matvælamarkaði og ég hafði fyrir nokkrum árum. Það er alrangt. Ég vil að það komi alveg skýrt fram að ég hef ekki horfið frá þeirri skoðun minni að þá lágu fyrir staðreyndir sem bentu til þess að tiltekið viðskiptaveldi, Baugur, hefði misnotað markaðsráðandi stöðu til að hækka verðlag á matvælum upp úr öllu valdi. 

Ég vil ...

Þannig að það er rangt ... ég skal hætta, herra forseti. Það er rangt þess vegna að ég hafi í nokkru skipt um skoðun varðandi samþjöppun á matvælamarkaði. Ég veit að hæstv. forseta er kunnugt um það.

Mér er nú vandi á höndum því að hér er farið út í efnislegar umræður undir dagskrárliðnum að bera af sér sakir, en hv. 6. þm. Suðurk. hefur óskað að bera af sér sakir.

Virðulegur forseti. Ég túlka síðustu orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar þar sem hann kemur og ber af sér sakir þannig að hann hafi ekki skipt um skoðun. Vilji hann ekki grípa til aðgerða sem hann kallaði eftir hlýtur hann að vera sáttur við stöðuna á markaði í dag, hvort heldur er fjölmiðlamarkaður, matvælamarkaður eða annað.

Ég er það ekki.

Sé hann ekki sáttur væri fróðlegt að heyra til hvaða aðgerða hann vildi grípa. Ég mun hlusta á það í ræðu hans.

Ég verð að ...

Ekki meir. Má ég biðja hv. þingmann að muna að hér er um efnislegar umræður að ræða. Ég bið hv. þingmann að taka tillit til forseta.

Herra forseti. Það kom fram í umræðunni rétt áðan að það þætti orðið fréttaefni hve miklar og langar ræður væru hér fluttar varðandi þetta mál. Ég segi að þetta mál er það mikilvægt okkur öllum að einhvers staðar verður umræðan að fara fram. Ekki fór hún fram við undirbúning frv. eða í nefndum þingsins. Þótt kallað hafi verið á fjölda manna til að fara yfir málið segir fjöldinn ekki nema hálfa söguna. Það þarf að hlusta og það þarf að fara eftir því sem fram kemur hjá þeim gestum sem koma til nefndarinnar. Það er að mínu mati brot á vinnureglum þingsins að kalla eftir nefndarálitum annarra nefnda og skila svo af sér áliti eins og hv. allshn. gerði án þess að vera búin að fá nefndarálit bæði frá efh.- og viðskn. og menntmn. Til hvers er þá verið að setja upp þetta ferli sem manni finnst að sé leikrit en ekki til að vinna á hinu háa Alþingi með lýðræðislegum hætti? Hv. þm. Hjálmar Árnason taldi í ræðu sinni og andsvörum að vel hefði verið staðið að málum hvað varðar undirbúning frv. þar sem sú skýrsla sem sagt er að frv. byggi á hafi verið vönduð og góð. Ég efa ekki að hún hafi verið það og að við gerð skýrslunnar hafi verið talað við fjölda einstaklinga til að afla gagna. Ég veit samt ekki til þess, hæstv. forseti, að í þeirri vinnu hafi verið leitað eftir áliti eða samvinnu þeirra einstaklinga til að vinna úr skýrslugerðinni, að koma með tillögur til frumvarpsgerðar. Það er allt annað að leita til fjölda manna til þess að fá upplýsingar inn í svo viðamikla skýrslu eða til þess að halda svo ferlinu áfram og fá samvinnu með framhaldið. Það er alveg ljóst að þegar skýrslan kom fram var það frv. sem við höfum hér undir höndum unnið með hraði. Hörðustu þættir skýrslunnar eru valdir til lausnar, þeir sem setja fjölmiðlamarkaðnum hvað mestar skorður. Þess vegna er ekki hægt að segja að farið sé að tillögum skýrslunnar, heldur eru þar teknir úr valdir kaflar. Í skýrslunni er vissulega að finna gagnlegar ábendingar um hvernig bregðast megi við þeirri stöðu sem við erum í í dag. Samþjöppun á fjölmiðlamarkaðnum er staðreynd og ég tel rétt að við bregðumst við en ég hefði talið gott að fá þessa skýrslu, fara yfir hana og leyfa henni að gerjast svolítið, skoða málið og hafa markvissa vinnu ekki styttra en fram á haustið og sjá þá hvernig menn hefðu náð að lenda þessu máli eftir betri yfirferð. Við verðum að gefa okkur tíma til að skoða mismunandi lausnir, en ekki bara það, ég lít nú í eigin barm og til míns flokks og við viðurkennum að það ástand sem hér hefur skapast, bæði á fjölmiðlamarkaðnum og á öðrum sviðum þjóðlífsins, er ekki hollt og gott fyrir íslenskt þjóðlíf. Það þarf að bregðast við en það er hægt að gera á svo margan hátt. Það hefur verið vitnað til þess að í nágrannalandi okkar og vinalandi, Noregi, séu uppi nákvæmlega sömu áhyggjur. Norðmenn átta sig hins vegar á því að það að fjalla um lýðræðið og grípa svo inn í ráðandi ástand sem á einhvern hátt skerðir hugsanlega það tjáningarfrelsi sem til staðar er sé mjög viðkvæmt. Þeir voru fjögur ár að vinna að sinni lagagerð. Mér finnst það segja okkur hvað málið er viðkvæmt.

Afsakið. Það er almenn kurteisi við ræðumann að vera ekki með fundarhöld fyrir framan hann.

Herra forseti. Það sem við stöndum frammi fyrir núna er ekkert annað en beinar afleiðingar aðgerða hæstv. ríkisstjórnar og þeirra sem hafa setið undanfarið kjörtímabil. Boðorðið hefur verið að allt skuli gefið frjálst. Markaðurinn á að ráða. Samkeppnin á að ráða. Hin heilbrigðu markaðsöfl eiga að veita aðhaldið og hið opinbera á ekki að vera með puttana í því. Þetta sjáum við á öllum sviðum. Það sem hefur verið í ríkiseigu, þá nefni ég bara bankana sem síðasta dæmið, er selt. Opinberar eigur eru seldar út á hinn frjálsa markað. Þetta m.a. hefur hjálpað fjármagnsöflunum í þessu landi til að verða sterkari og öflugri og þar með hefur farið af stað þessi keðjumyndun eignarhalds á mismunandi sviðum, og m.a. á fjölmiðlamarkaðnum. Það veit ég að þeir sem muna hvernig fjölmiðlar hafa staðið í ströngu og átt í eilífum rekstrarerfiðleikum í gegnum árin hafa samúð með þeim. Það er fjárhagslega þungt að reka fjölmiðla, hvort heldur það eru prentfjölmiðlar eða ljósvakafjölmiðlar. Menn voru fegnir því að fá inn fjársterka aðila. Fyrst þegar jafnfjársterkur aðili og Baugur kom inn í rekstur Norðurljósa --- það er ekki hægt annað en að nefna það fyrirtæki --- varð rekstur þeirra tryggður og hefur náð að verða eins sterkur og hann er í dag. Það er alltaf betra að setja leikreglurnar áður en þarf að grípa inn í. Sú ákvörðun var tekin að gefa þetta frjálst með ákveðnum takmörkunum sem vörðuðu útvarpsleyfin en eins og við þekkjum öll hefur þeim leyfum verið nokkuð frjálslega útdeilt og lítið verið hugsað til eignarhaldsins og enn þá síður til innihalds og krafna um það sem á að útvarpa. Við höfum talað um fjölmiðlana sem þriðja valdið. Það er réttnefni að mínu mati því fjölmiðlar hafa í daglegu lífi mjög sterk áhrif á hvern þann einstakling sem les, hlustar og horfir. Það er ekki alltaf sem við óskum eftir því áreiti sem er frá útvarpi og sjónvarpi. Við kveikjum ekki bara og slökkvum á tækjunum þegar við viljum, heldur erum við með þetta í eyrunum liggur við hvar sem við förum. Útvarpsefni og það efni sem birtist í fjölmiðlunum, hvort sem er í ljósvökunum eða dagblöðunum, er skoðanamyndandi. Það er vandfarið með það vald sem fjölmiðlarnir hafa. Ég tel að fjölmiðlar eigi að hvetja til virkrar umræðu eða þá að við eigum að gera þá kröfu til þeirra að þeir hafi ákveðna upplýsinga- og fréttaskyldu. Ég tel að til þess að hægt sé að gera þessar kröfur þurfi fjölmiðlarnir að hafa styrkar stoðir. Við þurfum að finna ásættanlega leið til þess að við kippum ekki rekstrargrundvelli undan þeim sem nú eru starfandi svo að áfram verði hér þannig umhverfi að fleiri en færri hafi áhuga á því að vera í slíkum rekstri. Fjölmiðlaflóran verður áfram að vera breið og koma bæði að mismunandi efni og sjónarmiðum. Herra forseti. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði tökum sannarlega undir þá tillögu sem kemur fram sem fyrsta tillaga skýrsluhöfunda, þ.e. að styrkja Ríkisútvarpið. Það er mjög mikilvægt að tryggja að það verði eflt til muna frá því sem nú er og það verður að gefa Ríkisútvarpinu og sjónvarpinu möguleika á að auka framboð af íslensku efni. Þetta er númer eitt, tvö og þrjú. Í öðru lagi er mikilvægt að tryggja sjálfstæði fjölmiðlanna og ritstjórna, allra fjölmiðla, og tryggja það þannig að þeir séu óháðir bæði pólitískum og efnahagslegum þrýstingi. Þetta á við þá fjölmiðla sem eru reknir af hinu opinbera, en öðru máli mundi gegna um fjölmiðla sem væru reknir af hinum pólitísku flokkum eða öflum. Því miður er það þannig í dag að fjárhagur hinna pólitísku flokka leyfir ekki að þeir stundi blaðaútgáfu eins og áður var. Tel ég að eitt af því sem við hefðum átt að skoða í þessu samhengi væri að styrkja flokkana betur með opinberu fé til þess að efla lýðræðislega umræðu. Flokkarnir þyrftu meira framlag svo að þeir gætu verið með fjölmiðlaútgáfu af einhverju tagi. Það er nauðsynlegt. Til þess að efla lýðræðislega umræðu tel ég mjög nauðsynlegt að koma að öllum pólitískum sjónarmiðum og jafnnauðsynlegt er að eignarhald á fjölmiðlunum sé ljóst. Það vitum við að á meðan Morgunblaðið hafði hinn pólitíska bláa stimpil og Þjóðviljinn þann eldrauða vissu allir fyrir hvað þessi blöð stóðu og lásu fréttir og annað sem í þeim birtist með það fyrir augum að þarna væru þessir flokkar að koma sínum pólitísku skilaboðum á framfæri. Þá meðtekur maður það, veit það og er gagnrýninn með tilliti til þess. Því er nauðsynlegt að eignarhaldið sé ljóst. Við verðum fyrst og fremst að stuðla að fjölbreyttri fjölmiðlaflóru. Eins og ég sagði áðan verður lagaumhverfið að tryggja sterkan rekstrargrunn. Ég tel líka, herra forseti, ekki nóg að horfa bara á það að ekki sé hægt að rugga siglandi bátum eða stokka upp það munstur sem við höfum á eignarhaldi fjölmiðlanna í dag því að við getum líka staðið frammi fyrir því að ráðandi fyrirtæki á fjölmiðlamarkaðnum sé hugsanlega með marga fjölmiðla, bæði ljósvaka og blöð, en framboðið af efni sé allt af svipuðum toga. Herra forseti. Ég sé engan mun á því hvort við hlustum á dægurtónlist á einni rás eða hvort svipuð dægurtónlist sé á 10 rásum, svo ég taki dæmi. Það er ekki nóg að segja að við höfum mjög fjölbreytta flóru í dag. Fjölbreytt flóra getur verið margar rásir, en mjög svipað efni. Það sem við þurfum auðvitað að tryggja líka er fjölbreytnin í efninu. Við þurfum að horfa til þess að íslenski markaðurinn er lítill og því þurfum við að sníða þessar reglur sem við ætlum að hafa utan um fjölmiðlamarkaðinn með tilliti til þess. Hér gilda allt aðrar reglur en hjá hinum stærri þjóðum. Það er dýrt eins og ég sagði áðan að reka ljósvakamiðil. Við þurfum því líka að taka tillit til stærðar markaðarins. Að mínu mati eigum við að viðurkenna, eftir þá úttekt sem hér var gerð, að þörf sé á breyttum leikreglum vegna þeirrar þróunar á eignarhaldi á fjölmiðlum sem samhliða samþjöppun í íslensku viðskiptalífi er ekki holl til lengdar litið. Ég tel sem sagt mögulegt að fara margar leiðir. Markmiðið með því að takmarka eignarhald á fjölmiðlum eins og hér er lagt til á að vera til þess að treysta lýðræði og fjölbreytni. Tilgangurinn verður að vera ljós í lögunum og okkur ber að setja ekki strangari reglur en nauðsynlegt er. Herra forseti. Eins og frv. kom fram, með algjöru banni, líka með fyrirliggjandi brtt., er það allt of strangt til þess að ná tilgangi sínum fyrir utan að fela svo í sér þau alvarlegu ákvæði sem hér hafa komið fram um brot á hinum ýmsu sáttmálum. Svo fannst mér, herra forseti, mjög áhugavert að hlusta á hv. þm. Jóhann Ársælsson þegar hann velti því upp hvort hugsanlegt væri að ákvæði frv. um eignarhald markaðsráðandi fyrirtækja á fjölmiðli ætti ekki við einstakling. Mér fannst svar hv. þm. Bjarna Benediktssonar hljóma eins og ekki hefði verið hugsað út í það. Það skyldi þó aldrei vera að þetta væri eitt af mörgum atriðum sem þyrfti að skoða betur, hvort samkvæmt þessu frv. væri möguleiki á því að fjársterkur einstaklingur gæti hreinlega keypt upp fjölmiðlana eða orðið ráðandi hér á fjölmiðlamarkaðnum, þá sérstaklega ljósvökunum. Þegar menn geta tekið næstum því upp úr öðrum vasanum fjármuni eða þurfa ekki að hafa pening til að kaupa heilu bankana eða stórfyrirtæki sé ég í raun og veru engan mun á því eða að fjárfesta í fjölmiðli ef einstaklingur hefur áhuga á því. Mér sýnist fjármagnið vera til staðar, a.m.k. eins og þó nokkuð stór hópur einstaklinga virðist geta fjárfest í dag. Ég held að þetta sé frekar spurning um áhuga en fjárhagslega getu. Ég tel, herra forseti, að þetta sé eitt af því sem við þurfum að skoða líka. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum ekki talsmenn þess að ekkert megi gera hér. Við höfum talað fyrir því eins og kom fram í umræðunni fyrr í vetur og eins samkvæmt till. til þál. um könnun á starfsumgjörð fjölmiðla sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir talaði fyrir. Fleiri þingmenn voru meðflm., eins og Drífa Hjartardóttir, Guðjón Kristjánsson, Hjálmar Árnason og Steingrímur J. Sigfússon. Þar var lagt til að fara í vinnu svipaða og skýrsluhöfundum finnst en þó með allt öðrum hætti. Í þeirri þáltill. var lagt til að nefndin yrði skipuð fulltrúum allra þingflokka til að koma öllum sjónarmiðum að, pólitískum áherslum, og hún færi í þá vinnu ,,að kanna starfsskilyrði fjölmiðla, hræringar á fjölmiðlamarkaði og hvert stefnir og huga að því hvort þörf sé lagasetningar eða aðgerða til að treysta stöðu sjálfstæðs og fjölbreytts fjölmiðlareksturs hér á landi``. Síðan átti nefndin að kanna eftirfarandi atriði sérstaklega eins og segir í þingskjali 366, með leyfi forseta: ,,a. hvort þörf sé á að sporna með lagaákvæðum eða öðrum hætti gegn óæskilegri samþjöppun á fjölmiðlamarkaði, svo sem að óheimilt sé að dagblöð eða aðrir áhrifamiklir prent- og ljósvakamiðlar séu í eigu sömu aðila, b. hvort setja beri sérstök ákvæði í lög sem tryggi fullt gegnsæi eignarhalds á fjölmiðlum.`` --- Um þetta ákvæði er, herra forseti, ekkert í frv. þannig að það er nokkuð langt í land með að við séum búin að klára vinnuna. Síðan kemur hér: ,,c. hvort ástæða sé til að takmarka sérstaklega möguleika aðila til eignarhalds á fjölmiðlum sem eru markaðsráðandi eða mjög umsvifamiklir á öðrum sviðum viðskipta, t.d. á sviði fjármálaþjónustu``. Það er svo sannarlega gert, bæði í frv. og eins í brtt. Það hefur breyst frá því að vera algjört bann yfir í að í brtt. er talað um að fyrirtæki eða fyrirtækjasamstæða í markaðsráðandi stöðu á einhverju sviði viðskipta megi eiga 5% hlut í ljósvakafjölmiðli. 5%, herra forseti, tel ég að sé allt of lág prósenta til þess að hún hafi eitthvað að segja varðandi það að hafa tryggan rekstur. Þegar við förum þá leið að nefna prósentu tel ég að hún þurfi að vera hærri til þess að vekja áhuga fjárfesta á að reka fjölmiðil án þess þó að hann sé þar í meirihlutaeigu. Það er nokkuð breitt bil á milli 5% og t.d. 20% --- ég ætla svo sem ekki að nefna neina tölu en það verður að fara mun hærra en 5% svo að þetta sé áhugaverður fjárfestingarkostur. Herra forseti. Í tillögunni var lagt til að löggjöf og starfsskilyrði fjölmiðla í nálægum löndum yrðu skoðuð með hliðsjón af markmiði nefndarinnar og þá með tilliti til þess að setja samsvarandi löggjöf hér. Nú er löggjöfin í nálægum löndum misjöfn en alls staðar einhvers konar takmarkanir með mismunandi hætti. Ég tel að ekki hafi verið lagst í þá vinnu að skoða mögulega löggjöf á víðum grunni og skoða hvað af lagaumhverfinu hefði passað hjá okkur. Það hefði þurft að leggja miklu meiri vinnu í þá skoðun. Það sem greinir þáltill. sem ég nefndi frá þeirri vinnu sem fór í gang eftir að skýrslan var lögð hér fram er alveg ljóst. Í þáltill. var lagt til að leitað yrði samráðs við Blaðamannafélag Íslands, helstu fjölmiðla og samtök þeirra, menntmrn. og aðra sem málið varðar. Það er þetta samráð sem hefur skort og þar greinir á milli tillögu okkar og svo vinnunnar sem var lögð í frv. Hæstv. forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason sagði að hér hefðu verið viðhöfð vönduð vinnubrögð. Ég tel að svo sé ekki og þess vegna séu viðbrögðin svona hörð. Fyrir utan efnisinnihald frv. eru viðbrögðin í þinginu, og úti í þjóðfélaginu ekki síst, vegna þeirra vinnubragða og þeirra tilfinninga sem fólk hefur, ekki síst gagnvart þingmönnum, að hreinlega sé valtað yfir okkur trekk í trekk, í þessu máli eins og mörgum öðrum. Hér er þingmeirihluti sem ætlar að ráða þessu og við getum svo sem dansað með og þeir gestir sem við köllum til nefndanna en það þarf ekki að hlusta á minni hlutann frekar en menn vilja, eða taka einhverjum rökum. Ég tel alvarlegast núna miðað við hvar við stöndum í þessu ferli að menn hafa ekki gefið sér tíma til að skoða vel hvaða afleiðingar það mundi hafa út á fjölmiðlamarkaðinn ef þetta frv. með fram komnum brtt. yrði að lögum. Menn vita ekki hvaða áhrif þetta hefði. Þótt búið sé að fresta gildistökunni um tvö ár hefur umræðan þegar haft efnahagsleg áhrif á fyrirtækið Norðurljós. Það eru fleiri sem þetta snertir. Þetta snertir lífeyrissjóðina, atvinnu fólksins sem vinnur við þessa fjölmiðla o.s.frv. Afleiðingar þess að festa hugmyndirnar í lög eru ófyrirsjáanlegar. Það hefur ekki verið kannað. Þar tel ég að menn ættu að hinkra við. Það er betra að gera það fyrir fram en að fá skellinn á sig síðar. Herra forseti. Það hefur líka verið bent á og færð rök fyrir því að þrátt fyrir brtt. standist frv. að öllum líkindum ekki ESB-skilgreiningar um svokallaðan ,,puralism,`` þ.e. að halda ákveðnum aðila frá markaðnum. Þaðan kemur þetta ákvæði um að ef hægt er að ná sama árangri með minna inngripi skuli það gert, þ.e. að setja ekki strangari reglur en nauðsynlegt er. Samkvæmt öðrum tilskipunum ESB, Evrópusambandsins, munu lögin jafnframt brjóta gegn ákvæðinu um frjálst flæði fjármagns og það er alveg ljóst að samkeppni mun minnka hér með frv. ef frv. verður að lögum. Herra forseti. Mig langar aðeins að fara nokkrum orðum um útvarpsréttarnefnd sem kemur fram í brtt. Þar er tillaga um að breyta henni úr fimm manna nefnd sem Alþingi skipar í dag yfir í þriggja manna nefnd sem menntmrh. skipar. Komið hefur fram gagnrýni á hvernig útvarpsréttarnefnd hefur starfað. Ég tel að hún verði að vinna eftir mjög skýrum reglum og hafa mjög skýra stjórnsýsluskipan. Hér er hins vegar enn einu sinni verið að færa ábyrgð frá Alþingi yfir á framkvæmdarvaldið og síðan á með þessari tillögu að færa ábyrgðina frá framkvæmdarvaldinu yfir á þessa þriggja manna útvarpsréttarnefnd. Hún á að hafa það vald að skoða og ákvarða og meta. Það verður ekki hægt að vísa úrskurði hennar til æðra stjórnvalds og það tel ég vera mjög umhugsunarvert. Í raun ætti að skoða miklu betur þá þróun að flytja stöðugt meira af ábyrgð þingsins yfir á framkvæmdarvaldið og í þessu tilfelli hvað verið er að fá útvarpsréttarnefnd mikið vald, óskorað vald, mjög víðfeðmt verkefni, en um leið er mjög óskilgreint hvernig hún eigi að starfa. Þetta verður mjög valdamikil nefnd sem hefur úrskurð í sínum höndum. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu mína mjög langa. Ég gæti talað í alla nótt, eins og ég veit að allir þingmenn gætu gert, og ekki þá til þess að vera í einhverju sem kallað er málþóf, heldur eru bara svo margir þættir sem við getum fyrst rætt í þessum sal. Þessi umræða hefur ekki komið fram fyrr en hérna. Ég vil draga eitt fram til viðbótar. Mér finnst þetta frv. taka á mjög takmörkuðum þáttum, þ.e. til útvarpsleyfanna. Það eru svo margir aðrir þættir sem skipta máli eins og mjög ör þróun varðandi tækni í útsendingum. Veraldarvefurinn er kominn núna. Það er verið að senda út í gegnum gervihnött. Mér finnst að ef í svona vinnu er farið eigi að horfa á útvarpslögin í heild og taka á fleiri þáttum en gert er í þessu frv. Það tekur eingöngu tillit til núverandi stöðu og þá aðallega vegna eignarhaldsins. Það er ekki verið að horfa á fleiri þætti sem koma fram í skýrslunni, eins og t.d. það að úthlutun leyfa gæti líka verið bundin útsendingarefni, þ.e. hverju eigi að útvarpa. Það gætu verið ákveðnar kröfur um magn af íslensku efni, um fjölbreytni, textun, túlkun á táknmáli og fleira sem ætti þá að koma inn í leyfin líka. Ég vil taka það fram, herra forseti, í lokin að það sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill í þessu sambandi er fyrst og fremst að efla Ríkisútvarpið, sérstaklega þá íslenska dagskrárgerð. Við viljum setja skorður á eignarhald á fjölmiðlum með tilliti til markaðsráðandi aðila á öðrum vettvangi og eins vegna hringamyndunar fyrirtækja en ekki með þeim hætti sem hér er gert. Hér er gengið allt of langt. Það þarf að ná miklu víðtækari samstöðu og einingu um það hvernig við viljum hafa þetta umhverfi. Það á að undirbúa slíka löggjöf í samráði við viðkomandi aðila. Það tekur tíma. Það tekur tíma að ná sáttum og að vinna sig í gegnum slíkt ferli. Því styð ég, herra forseti, frávísunartillögu sem kemur fram í nefndaráliti minni hluta allshn.