Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Lárus Jóhannesson) : Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þær umr., sem fram hafa farið um þetta mál. En aðeins út af því, að ég las í Alþýðublaðinu í dag frásögn um samþ. þessa frv. við 2. umr., þar sem gengið er út frá því sem gefnu, að núverandi lögreglustjóri héldi áfram embættinu þrátt fyrir samþ. þessara l., þó að frv. væri samþ., þá vil ég endurtaka þá forsendu sem var frá n. hálfu, að vegna þess að þessi auknu skilyrði eru hér sett til þess, að maður geti orðið skipaður í lögreglustjóraembætti í Reykjavík, þá leiddi það af sjálfu sér, að skipta verði um mann í þessu embætti, ef frv. verður samþ. Og með þeirri forsendu var frv. samþ. við 2. umr. í þessari hv. d.



Herra forseti. - Ég á hér brtt. á þskj. 497 um, að í stað „l%“ í 2. gr. frv. komi: ½% - og í stað orðanna „álagt útsvar“ komi: honum ber. Eins og ég hef tekið fram, sé ég ekki ástæðu til þess að leyfa bæjarsjóði Reykjavíkur að fremja slíkar refsiaðgerðir gagnvart þegnunum að reikna 12% í vexti á ári í dráttarvexti, þó að menn af einhverjum ástæðum vilji ekki eða geti greitt útsvar sitt á réttum tíma eða tilteknum tíma. Og kemur þetta náttúrlega sérstaklega hart niður á þeim, sem kannske eru í málaferlum mánuðum saman út af útsvarskyldu, að þeir verði annaðhvort að greiða 12% af upphæðunum, ef þeir skyldu tapa slíkum málum, eða þá greiða útsvarið og láta þannig stórar fjárhæðir liggja vaxtalausar hjá bænum þar til slíkar deilur eru útkljáðar. Ég vænti þess því, að hv. þdm. sýni þessu máli sanngirni og færi þetta ákvæði úr 1% niður í ½. Viðvíkjandi hinu atriðinu, sem ég hef gert brtt. um viðkomandi 3. gr. frv. og ég gat um, er það að segja, að með samþykkt þess ákvæðis yrði frv. fært í það sama horf að því leyti eins og samþ. var í þessum l. á síðasta þingi. En þetta orðalag: „álagt útsvar“, er til komið af því, að bærinn hefur ekki greitt lögbundna dráttarvexti af þeim útsvarsupphæðum, sem gjaldendur hafa greitt fyrir tiltekinn gjalddaga. En bærinn hefur ekki leyfi til þess eftir núgildandi l. að halda hjá sér þessum upphæðum án þess að greiða vexti af þeim. Það hefur verið skirrzt við að greiða þessa vexti, og nú vill bærinn fá lagaheimild til þess að geta verið frjáls að því að níðast þannig á gjaldþegnunum, að þeir fái ekki greidda vexti af þessum upphæðum. Þetta legg ég til, að verði lagfært í frv., og einnig hitt fært til sanngjarnara horfs viðkomandi dráttarvaxtaupphæðinni, að þeir vextir verði jafnháir, sem bærinn greiðir gjaldendum af umframgreiðslum í útsvörum, og hann tekur af gjaldþegnunum, ef þeir greiða útsvör síðar en á gjalddögum. Þetta er fullkomið réttlætismál, og vænti ég þess því, að hv. d. samþ. þessar brtt.

Frsm. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Það var í raun og veru rætt um þessar brtt. við 1. umr. málsins hér í þessari hv. d. Og ég vil ítreka það, sem ég benti á þá þegar, að ég hygg, varðandi dráttarvextina, að það er vitanlega sjálfsagt að láta sömu reglur gilda um dráttarvexti í þessum l. eins og öðrum l. Ef hv. þm. Barð. bæri fram frv. um, að dráttarvextir, sem ætlaðir eru til þess að knýja fram greiðslur á opinberum gjöldum, væru lækkaðir og fengi því máli framgengt, þá væri sjálfsagt að hafa þessa dráttarvexti í samræmi við þá reglu. En meðan hann gerir ekki einu sinni tilraun til þess að fá slíka almenna lækkun á dráttarvöxtum, þá er engin ástæða til þess að gera það í þessu tilfelli, vegna þess að það er ekkert annað gert með þessu frv. en að færa gjalddaga útsvaranna til. En hv. þm. Barð. getur aldrei skilið þetta. En efni frv. er þetta, og úr því að gjalddaginn er færður til, þá eiga sömu viðurlög að gilda hér og almennt gilda um dráttarvexti til þess að greiða á réttum gjalddögum. Og ég veit það, að þegar hv. þm. Barð. veit, að hér eru ákveðnir sérstakir og nýir gjalddagar útsvaranna, þá hlýtur hann að átta sig á því og taka afleiðingunum af því. Annars þýðir ekki mikið að deila um þetta atriði. Þessum hv. þm. hefur svo oft verið á þetta bent, að ef hann skilur þetta ekki nú, býst ég varla við, að hann geri það síðar. Þessi hv. þm. sagði, að það væri sjálfsagt óþarfi að taka dráttarvexti af mönnum vegna útsvarsgreiðslna, þar sem ég hefði látið af því, að menn hefðu verið svo mjög ánægðir með að greiða útsvör sín á þessum gjalddögum. Það er rétt, að það kom í ljós almenn ánægja yfir því hjá gjaldendum að greiða útsvör sín á þessum gjalddögum, sem ákveðnir voru á síðasta þingi, og sannleikurinn er sá, að dráttarvextir hafa engin áhrif á fúsleik alls þorra manna til þess að greiða gjöld sín, því að flestir greiða þau án lagaþvingunar. En þó að allur þorri manna sé ánægður með það að skipta greiðslunum eins og hér er ráðgert, þá eru eftir þeir, sem dráttarvöxtunum þarf að beita gegn, og það eru skuldaþrjótarnir og þeir, sem aldrei fást til þess að greiða gjöld sín nema með illu. Og það er ekki ástæða til að taka vægilegar á þeim en öðrum. Varðandi síðari brtt. á þskj. 497 get ég vitnað til ummæla minna við 1. umr. Það sýnist ekki ástæða til þess, að bæjarsjóður greiði vexti af útsvarsupphæðum, ef gjaldandinn hefur ekki greitt meira en hann endanlega á að greiða í útsvar á því ári, enda þótt hann hafi borgað einhvern hluta af því fyrr á árinu en hann endilega var skyldugur til. En eftir frv., eins og það er, ber bæjarsjóði ekki að greiða vexti af slíkum upphæðum, ef gjaldandinn hefur ekki greitt meira en honum ber endanlega að greiða á því ári. Og mér virðist það liggja alveg í augum uppi, að stefna frv. sé rétt í þessu efni. Þetta skiptir að vísu ekki ákaflega miklu máli. En brtt. um þetta atriði er til ills og er byggð á röngum forsendum. Ég vonast því til, að hv. d. felli báðar þessar brtt. hv. þm. Barð., en samþ. frv. óbreytt.



Okkur greinir náttúrlega töluvert á, mig og hv. 6. þm. Reykv. En ef það er ekki ástæða til að greiða viðkomandi aðilum vexti af því fé, sem þeir hafa ofgreitt í bæjarsjóðinn, þannig að þeir hafa greitt það fyrr en á tilteknum gjalddaga, þá er ekki heldur ástæða til að greiða mönnum vexti af fé því, sem þeir hafa greitt umfram endanlegt útsvar, sem þeir eiga að greiða á árinu. En ef greiða á mönnum vexti af því fé, er ég síðast nefndi, þá er alveg eins réttlætismál að greiða gjaldendum vexti af því fé, sem þeir hafa greitt fyrr en á gjalddögum, en ekki er umfram endanlegt útsvar, vexti fyrir þann tíma, sem féð liggur hjá bæjarsjóði, áður en það er fallið í gjalddaga, enda samþ. Alþ. í fyrra, að það skyldi gert og þeir vextir væru jafnháir dráttarvöxtum. Brtt. mín miðar því aðeins að því að færa frv. til samræmis við það, sem síðasta Alþ. samþ. í þessum efnum. En hv. 6. þm. Reykv. hefur ekki þótt þau ákvæði ganga nógu nærri gjaldendunum, hann vildi ganga meira á rétt þegnanna en þá var gert. Og hann vill ekki, að þegnarnir eigi við sama rétt að búa og bærinn í þessu tilliti. En þetta tel ég rangt hjá hv. þm. - Hitt getur vel verið, að sé rétt hjá honum, að ég hefði heldur átt að bera fram till. til breyt. á l. um dráttarvexti. En ég bar þessa brtt. fram hér, til þess að þessir dráttarvextir væru jafnháir og þeir vextir, sem hv. 6. þm. Reykv. álítur, að bærinn eigi að borga í áminnztum tilfellum. Því að ef þessi brtt. verður felld, þá mun koma fram brtt. við frv. þetta í Nd. um, að bærinn greiði 1% vexti á mánuði af þessum umframgreiddu upphæðum, samkv. því, sem ég hef um rætt. Og vilji hv. 6. þm. Reykv. mæta mér um það, að í staðinn fyrir, að mín brtt. verði samþ. í þessu efni, verði ákveðið, að bærinn greiði 1% á mánuði í vexti af þessum umframgreiðslum, þá verð ég sammála því. Fyrir mér er aðalatriðið, að bærinn og gjaldþegnarnir njóti hér sama réttar.

Flm. (Bernharð Stefánsson) : Herra forseti. Þó að grg. þessa frv. sé stutt, þá lít ég svo á, að hún segi í raun og veru það, sem segja þarf um þetta mál á þessu fyrsta stigi. Menn muna það, að þetta mál, verðlækkunarskatturinn, var rætt hér á síðasta þingi og um hann fjallað af tveimur þingnefndum eins og önnur ákvæði þáverandi dýrtíðarfrv. Málið er því hv. þm. mjög kunnugt. Þrátt fyrir þetta skal ég með örfáum orðum gera grein fyrir því, hvers vegna ég hef gerzt flm. þessa frv., og geri ég ráð fyrir, að eitthvað svipaðar ástæður hafi valdið um hv. meðflm. minn að frv., þó að hann geti að vísu sjálfur sagt til þess Eins og allir vita, hefur þingið nú setið í nærri þrjá mánuði, og á þessu tímabili hefur ekkert verið aðhafzt í hinu svo kallaða dýrtíðarmáli. Þingið hefur engar nýjar ráðstafanir gert til þess að standa á móti dýrtíðinni eða reyna að fá hana lækkaða. Hæstv. ríkisstj. hefur að vísu skipað nýja samninganefnd eða réttara sagt fengið framleiðendur og neytendur til þess að nefna til menn í þá n. Og hugsanlegt er, að eitthvað það komi upp úr starfi þeirrar n., sem beinlínis verði til þess að lækka dýrtíðina í landinu. En enn er það ekki orðið. Dýrtíðarl. frá síðasta þingi hefur ekki verið breytt, að því er ráðstafanir gegn sjálfri dýrtíðinni varðar. Og eina ráðstöfun þeirra l., sem hægt er að segja, að sé gegn dýrtíðinni í landinu, eru heimildir þeirra laga til þess að greiða niður verðlag með fjárframlögum úr ríkissjóði. Það er að vísu annað mjög þýðingarmikið atriði í þeim l. um ákveðið hlutfall milli kaupgjalds og verðlags innan lands, ef samkomulag fengist milli stéttanna, samkomulag, sem hefur nú náðst, sem betur fer. En þó að það væri gott að ná því samkomulagi, er ekki hægt að sjá, að það hafi orðið beinlínis til þess að lækka verðlagið í landinu. Það er því alveg auðsætt, að verja þarf til þess fé úr ríkissjóði, ef halda á áfram að verjast því, að nýtt dýrtíðarflóð flæði yfir landið, - því að það er alveg sýnt, að a. m. k. þingið gerir ekki nú aðrar raunhæfar ráðstafanir í því efni. Nú hefur mér virzt það, að fjárl. mundu verða fullhlaðin af útgjöldum. Og svo kemur fleira til greina. Ég nefndi það atriði, sem er í dýrtíðarl. frá í fyrra, um samkomulagið milli framleiðenda og neytenda og að það hefur náðst. Ef standa á við þetta samkomulag, þá kostar það líka fé og það töluvert fé. Að þessa samkomulags var leitað, var fyrir atbeina ríkisvaldsins samkvæmt l. Og ég lít svo á, að það sé tvímælalaus skylda ríkisins að sjá um það, að þetta samkomulag geti haldizt, m. ö. o., að bændur landsins fái það verð fyrir afurðir sínar yfirleitt, sem ákveðið er í samkomulagi sex manna n. En ef þetta á að geta orðið, þá kostar það án efa töluvert mikið fé. Ég álít því, að þrátt fyrir það að búizt væri við eftir 2. umr. fjárl., að nokkur tekjuafgangur yrði á fjárl. og að setja mætti inn á fjárl. nýjar tekjur, - sem raunar hafa verið samþ. í l. frá Alþ., en voru ekki áætlaðar í fjárl., - þá muni samt sem áður vanta fé, ef gera á þetta hvort tveggja, sem ég hef talað um, að halda dýrtíðinni í skefjum á svipaðan hátt og gert hefur verið, - og það virðist vera það eina, sem hægt er að gera í því efni, því að ef gera á eitthvað raunhæft í málinu, þá eru það alltaf heilir hópar manna og heilar stéttir, sem rísa upp og mótmæla, enn sem komið er, - og ef að hinu leytinu á að standa við það samkomulag, er ég hef áður talað um. Ég álít því, að þingið geti ekki skilizt svo við þessi mál, að það gefi ekki stj. meiri möguleika til ráðstafana í þessum efnum en hún hefur nú, - ekki sízt sökum þess, að það virðist standa til að taka hina almennu heimild dýrtíðarl. fyrir , stj. að greiða niður verðlagið burt úr l. Af þessum ástæðum er það, að ég hef gerzt flm. þessa frv. Ég áleit það vera skyldu einhverra þm. að gerast til þess. Og það, sem ég álít almenna þingmannsskyldu, get ég alveg eins tekið á mig eins og að ætla einhverjum öðrum það. Þó að ég fullyrði það og haldi því ákveðið fram, að það sé ekki forsvaranlegt fyrir þingið að skiljast svo við þessi mál, að það gefi ekki ríkisstj. meiri möguleika en nú er til þess að inna skyldur ríkisins af hendi í þessu efni, þá vitanlega fullyrði ég ekkert um það út af fyrir sig, að þetta verði bezt og heppilegast gert með því að framlengja þennan verðlækkunarskatt, sem hér er lagt til. Það kann vel að vera, að aðrar leiðir gætu verið til í þessu efni. En þessi verðlækkunarskattur var nú í dýrtíðarl., sem samþ. voru á síðasta þingi og áttu þá að vísu ekki að gilda nema fyrir eitt ár. Og hann var samþ. að heita mátti af öllu Alþ., ef ég man rétt. Nú mun það vera sagt, að því hafi verið lofað, að þessi skattur skyldi ekki verða framlengdur, eins og svo margir bráðabirgðaskattar hafa verið. Og þetta mun rétt vera, að það mun hafa verið talið, að hann yrði ekki framlengdur. En á hinn bóginn er á það að líta, að það er í dýrtíðarmálunum nú alveg nákvæmlega sama ástand og var, þegar skatturinn var í fyrstu samþ. Og þar af leiðandi virðist mér, að hafi það verið rétt að samþ. þennan skatt á síðasta þingi, þá sé rétt að framlengja hann nú um eitt ár. Ég hygg, að flestir hv. þm. hafi litið svo á í vor, þegar gengið var frá dýrtíðarl., að það væri með því ekki gert annað en það að ganga frá bráðabirgðaskipulagi. Menn gerðu yfirleitt ráð fyrir því, að þessi mál öll yrðu tekin til endurskoðunar á því þingi, sem nú stendur yfir. Og þá var það náttúrlega mjög eðlilegt, að þessi veðlækkunarskattur væri ekki látinn gilda nema um eitt ár. En nú hefur engin slík endurskoðun farið fram, sem allir töldu víst, að gerð yrði, og eins og ég sagði áðan, sama ástand er nú í þessum efnum og þá var. Sé ég því ekki annað en það sé einmitt mjög eðlileg ráðstöfun að framlengja þessa tekjuöflunarleið um eitt ár enn, og finn ég ekki, að það komi í bága við það, sem talað hefur verið um, að þetta ætti að vera bráðabirgðaskattur. Ég er aftur á hinu, að það væri brigðmælgi, ef að stríðinu loknu eða þegar ástandið breyttist og ekki þykir lengur þörf þeirra ráðstafana, sem nú eru gerðar, þá væri farið að framlengja þennan skatt til almennra þarfa ríkisins. En hér er ekki um það að ræða að framlengja þennan skatt til almennra þarfa, heldur eingöngu til dýrtíðarráðstafana, m. ö. o. í sama skyni og hann var á lagður í fyrra. Og auðvitað er þessi skattur töluvert annars eðlis en aðrir skattar, þar sem hann gengur beinlínis til þess að lækka útgjöld þeirra manna m. a., sem greiða hann, að vísu einnig til þess að lækka útgjöld þeirra manna, sem hafa lægri tekjur en svo, að þeir greiði nokkuð af þessum skatti, en jafnframt allra landsmanna. Á venjulegum tímum eða ef venjulega hefði verið ástatt, mundi það hafa verið talið sjálfsagt að vísa þessu máli til n. og þá að sjálfsögðu fjhn. En nú er svo ástatt, eins og hv. þdm. vita, að hv. formaður fjhn. er veikur, hv. 8. landsk. (PM), og eftir því sem mér hefur verið tjáð, er ekki von til þess, að hann verði fær til starfa nú fljótlega. En hins vegar er svo ástatt, að það er eða ætti a. m. k. að vera komið nálægt þinglokum, og því dugar ekki að tefja mál með því, að n., sem fær mál til meðferðar, geti ekki starfað. Ég hef nú sem skrifari þessarar n. gert tilraun til þess að fá n. á fund í gær og líka í morgun, en það hefur ekki lánazt. Ég tel því, þar sem svo mikilsverðu máli verður sennilega vísað til þessarar hv. n., fjhn., að nauðsyn sé á að gera ráðstafanir út af þessu, að formaðurinn er veikur. Ég vil skjóta því til Sjálfstfl. og bið hv. 1. þm. Reykv. að taka það til athugunar og flytja það, hvort flokknum sýnist ekki að setja mann í fjhn. í staðinn fyrir hv. 8. landsk., og yrði það þá annaðhvort þannig, að sá maður tæki við formannsstarfinu í n. til bráðabirgða, eða þá, að n. kysi sér formann til bráðabirgða. Að sjálfsögðu væri hægt að vinna nefndarstörf í fjhn., þó að ekki væru nema 4 menn í n., en vitanlega þarf að vera formaður í n., sem geti kallað n. saman og stýrt fundum.



Herra forseti. Hv. 1. flm. að þessu frv., sem hér liggur fyrir, hefur fært fram grg. fyrir því, hvers vegna við flm. flytjum þetta mál fram nú. Og ég get sagt, að þar er ég í flestu honum samdóma, er hann sagði um það efni. Ég er ekki að flytja þetta fyrir það að ég hafi svo mikinn áhuga á því að leggja að nauðsynjalausu nýja skatta á þjóðina yfirleitt, en eins og hv. 1. flm. tók fram, er aðstaða öll þannig nú, að ég tel ekki forsvaranlegt að hreyfa ekki þessu máli hér í þinginu. Það er nú búið í þessari hv. d. að fella heimildina fyrir ríkisstj. til fjárgreiðslna til dýrtíðarráðstafana, og það má segja, að sú heimild sé komin á grafarbakkann í hv. Nd., þar sem búið er að samþ. við 2. umr. niðurfelling hennar. Og nú lítur svo út, að það er mjög vafasamt, hvort árangur verður af starfi landbúnaðarvísitölun., sem vann að samkomulagi um vinnukaup og verðlag. Og vegna þess að nú er farið að nálgast þinglok, er það alveg nauðsynlegt að fara að athuga þessi mál, því að það hlýtur að taka nokkurn tíma að greiða þar úr, svo að vel megi fara, enda eru hér meðal hv. þm. ýmsar skoðanir um það, hvernig snúast eigi við í þessu dýrtíðarmáli. Sumir vilja framlengja verðlækkunarskattinn, aðrir vilja taka lán til þess að þurfa ekki að skattleggja þjóðina. Sumir vilja borga úr ríkissjóði til þess að reyna að halda dýrtíðinni í skefjum, aðrir eru, sem ekkert vilja gera í málinu, svo að það getur náttúrlega komið til mála, að hver höndin verði upp á móti annarri í þessu máli. Þess vegna er það, að það er mjög ábyrgðarlaust að hreyfa ekki einhverju viðkomandi þessu máli, þannig að það verði farið að vinna að því nú í þinginu og það rækilega. Við flm. þessa frv. kusum þann kostinn að koma þessu áleiðis þannig að leggja til að hafa þá sömu aðferð, sem höfð hefur verið til þessa á þessu ári, að taka einmitt upp verðlækkunarskattinn óbreyttan eins og hann hefur verið. Og hann virtist vera með fullkomnum vilja þingsins á lagður á síðasta þingi. Var þá sjálfsagt að kanna, hvort sama hugarfar væri nú hér á þinginu og var þá. Ef sýnt er, að breyta þurfi þessu frv., er ég tilbúinn að athuga og vera með breyt. á því, sem nauðsynlegar reynast. T. d. finnst mér hugsanlegt, að rétt væri að láta skattinn ná lengra niður á tekjunum en verið hefur og einnig gætu kannske komið til greina breyt. á skattstiganum. Auðvitað fylgir maður því, sem maður telur sannast og réttast í málinu, því að eitthvað verður að gera. Það er ekki hægt að hafa fullkomna óvissu í þessum málum eða eitthvað, sem verið væri að flaustra við. Þess vegna var það, sem við hv. 1. þm. Eyf. fluttum þetta frv.



Herra forseti. Ég vil strax á þessu stigi málsins lýsa yfir því, að ég get ekki fylgt þessu frv. Ég var á móti því í fyrra, en Ed. gafst þá ekki tækifæri til að ræða málið. Það var þvingað hér í gegn, án þess að fjhn. gæfist tækifæri til að gera á því nauðsynlegar breyt. Í sambandi við það má benda flm. á, að ég bar þá fram brtt. við frv., og hann viðurkenndi, að það væri það eina raunverulega „pósitíva“, sem komið hefði fram í þá átt, en vegna þess, hve áliðið var þings, var ekki hægt að koma þeim breyt. við þá, annars var hætt við, að frv. mundi daga uppi, en ríkisstj. var áhugamál að fá það afgreitt. Ég veit, að hv. frsm. man eftir þessu. Og þegar þetta frv. fer í hv. fjhn., sem ég geri ráð fyrir, að verði, þá vil ég mælast til, að hún afli sér allra upplýsinga og athugi, hvort ekki er hægt að breyta því, ef það er nauðsynlegt, eins og haldið er fram, að afla nýrra tekna. Ég get ekki fylgt þessu frv., vegna þess að ég tel ekki rétt að hafa þann hátt á að bregðast jafnan þeim loforðum, sem þjóðinni eru gefin. Það var sagt í fyrra, að verðlækkunarskatturinn ætti aðeins að gilda til eins árs. Ég efast um, að það hefði gengið í gegn þá, ef þá hefði verið sagt, að hann ætti að standa í tvö ár eða til stríðsloka. Það eru því engin rök, þegar frsm. heldur því fram, að það sé sjálfsagt að samþ. þetta frv. nú, af því að sams konar frv. var samþ. í fyrra. Þm. voru samþykkir því með því loforði, að það skyldi aðeins standa eitt ár, svo að ríkisstj. gæfist tækifæri til að undirbúa nýjar „pósitívar“ till. Nú er ekki hægt að sjá að þær muni ætla að koma, meðan látið er í té fé til að valsa og galsa með. Ég veit ekki nema ráðlegast sé að setja hæstv. ríkisstj. stólinn fyrir dyrnar og neyða hana til að hugsa eitthvað um dýrtíðarmálin. Ég vil líka benda á, að ríkisstj. var veitt heimild til að afla þessa fjár. Hún fékk leyfi til að hækka verð á tóbaki og brennivíni. Ég gerði þá fyrirspurn til hæstv. fjmrh. þá, hvort þetta ætti að vera aukagjald á þjóðinni og skatturinn haldast áfram. Svar hans var að vísu loðið, en ég gat þó ekki skilið það á þann veg, að þetta ætti að haldast. Ef svo hefði verið, þá efast ég um, að stj. hefði fengið heimild til að hækka tóbak og vín. Ef þjóðin á öll að bera dýrtíðargjaldið, eins og látið hefur verið í veðri vaka, þá er engin meining að leggja það á lítinn hluta þjóðarinnar. En það er gert með þessu frv. Fjórir af hverjum fimm gjaldendum samkv. því eru í Reykjavík og langmestur hluti þeirra útgerðarmenn. Það er vert að athuga af þeim, sem eiga að skipta byrðinni jafnt á milli allra þegna þjóðfélagsins. Þá vil ég benda á, að ekkert er gert upp um það, hvers vegna dýrtíðin er í landinu. Ég hlustaði hér á útvarpsumr. í gær, m. a. á hv. þm. Str., og fór fjarri því, að þar væri farið með rétt mál. Það er ekkert aukaatriði, hvort erlend þjóð rekur hér starf, sem veitir milljónir dagsverka í atvinnu. Það er ekkert aukaatriði hvort hún greiðir 30 eða 55 milljónir af úrlendu fé. Hv. þm. sýnist hafa skotizt yfir, að mikið af dýrtíðinni er greitt af erlendum þjóðum og að innstæður erlendis vaxa með degi hverjum. Vegna þess að svo mikið er greitt í leyndum greiðslum, er ekki sama, hvort það er greitt 80%–100% meira eða minna fé. Svo lengi sem þessar greiðslur vega ekki upp á móti innflutningnum er þetta vandamál. Þetta hefði hæstv. fjmrh. átt að geta gert sér ljóst, en það lítur út fyrir, að hann hafi ekki hugsað um annað en greiða dýrtíðina niður. Það er mikið rætt um, að þetta sé gert fyrir útgerðina. Ég sé ekki, hvað vinnst við þann skollaleik að taka mikið til að gefa minna. Ég veit ekki, hvort heppilegt er að búa árum saman við þetta án þess að athuga, hvort ekki sé hægt að finna traustari grundvöll. Og ef það, sem ég hef sagt, yrði til þess, að þessi heimild yrði felld, þá væri vel farið. Ég vil játa, að þó að ég sé á móti þeim greiðslum, sem frv. gerir ráð fyrir, þá er ég ekki á móti því, að greiddar séu uppbætur til bænda. Það ætti ekki að blanda þeim málum saman. Ég lít svo á, að það þyrfti ekki neinar undirskriftir eða loforð. Því var lofað hér í fyrra, að bændum skyldi greitt fyrir afurðir sínar það, sem sex manna n. kæmist að niðurstöðu um, að þeir þyrftu að fá.

Það er herfilegur misskilningur.

Hitt er annað mál, hvernig á að afla fjár til að standa undir þeim greiðslum. Og eins og ég sagði áðan, þá hef ég sett fram „pósitívar“ till. og get ekki sætt mig við aðrar ósanngjarnari og miklu verri. Verzlunarstéttin í landinu hefur þénað mest á dýrtíðinni. Hún á að bera byrðina af henni. Á hennar herðar á að leggja þá skatta, sem á eru lagðir til að halda dýrtíðinni niðri. Það er kannske ekki hægt að taka það allt á einu ári. Það má láta ríkissjóð taka dýrtíðarlán, sem svo sé greitt á vissu árabili, en setja svo skatt á verzlunarmenn í landinu til að greiða það með. Það er ekki bara, að þetta sé réttlátasta leiðin, heldur er hún auðveldasta leiðin til að leysa dýrtíðarmálin. Ég mun því greiða atkv. á móti þessu frv., en ég mun fylgja því til n., og vænti ég, að hv. n. athugi þá till. mína, sem kom fram í fyrra, en þá vannst ekki tími til að athuga.



Herra forseti. Ég leyfði mér fyrir nokkrum dögum að beina þeirri spurningu til hæstv. ríkisstj., hvað liði ýmsum atriðum varðandi samkomulag sex manna n. Þessi hv. d. samþ. þáltill. um, að þessi athugun yrði framkvæmd, og að áliti okkar margra vantar grundvöll til að byggja á umr. um samkomulag sex manna n., á meðan niðurstöðurnar af hinni fyrirhuguðu athugun vantar - og þá um leið umr. um þá einu leið, sem fundin hefur verið til að leysa þessi mál. Hæstv. ráðh. var veikur, þegar ég bar þessa fyrirspurn fram, en nú er hann það ekki lengur, og þætti mér vænt um einmitt í sambandi við þessar umr. að fá hið umbeðna svar. Ég vildi leggja áherzlu á, að þessi atriði þurfa að liggja fyrir, svo að hægt sé að hafa hliðsjón af þeim við umr. málsins. Það er hvort tveggja, að þær geta verið til leiðbeiningar um það frv., sem hér liggur fyrir, og e. t. v. annað mál. Þegar verðlækkunarskatturinn var samþ. s. 1. vor, leit ég og aðrir á hann sem bráðabirgðaskatt, sem ætti að gilda í það eina skipti, og var fallizt á þetta sem bráðabirgðaráðstöfun, en ekki sem gildandi l. í landi, og lágu til þess ýmsar ástæður. Það er varðandi þennan skattstofn, sem hér er um að ræða, að gengið er ákaflega freklega á skattstofn bæjar- og sveitarfélaga. Það er kunnugt, að frá fornu fari hefur tekjum verið skipt þannig, að bæjar- og sveitarfélögin hafa haft að mestu leyti beina skatta, en ríkið óbeina. Nú hefur ríkið smám saman fært sig upp á skaftið og tekið beina skatta til sín, og var gengið sérstaklega langt í þá átt með tekjuskattsl. 1935 og bæjar- og sveitarfélögunum þar með gert erfiðara um innheimtu, enda varð fjárhagur margra þeirra erfiður og þeim erfiðara að standa undir þeim gjöldum, sem í þeirra hlut féllu. En þótt svo væri, þá hefur aldrei verið gengið eins langt í þá átt að skerða tekjulindir bæjar- og sveitarfélaga og með verðlækkunarskattinum. Það má segja, að beinir skattar til ríkisins séu orðnir hærri en til sveitarfélaganna, og er það gerbylting frá því, sem verið hefur. Áður var það svo, að tekjuskatturinn var aðeins örlítið brot af sköttum manna, en nú er hann orðinn hærri en aðrir skattar. Þetta er gerbylting á skattheimtu landsins. Og þótt fallizt væri á, að þetta væri gert í eitt skipti til bráðabirgða, þá er ekki hægt að fallast á, að það standi. Enda er eftirtektarvert, að þegar ríkið setti stríðsrgróðaskattinn, þá var bæjar- og sveitarfélögum fenginn ákveðinn hluti hans, - helmingurinn var látinn renna til bæjar- og sveitarfélaga, og var þó minna en vera ætti, og nú sé ég, að komið er fram frv. í Nd. um, að bæjar- og sveitarfélögin fái 75% af þeim skatti. Varðandi þá skatta hefur löggjafarvaldið haft augun opin fyrir þessu sjónarmiði, en varðandi verðlækkunarskattinn ekki. Og ef hann á að verða áframhaldandi, þá er búið að kippa grundvellinum undan útsvarsálagningunni, og er þá ljóst, að aðstaða bæjar- og sveitarfélaga er að mörgu leyti verri en ríkisins til að afla tekna. Ríkið hefur fengið miklar tekjur af útflutningi og innflutningi, en bæjarfélögin hafa bara þetta og eiga nú að leggja gjöld sín bara á það, sem eftir er, og hæpið, að þau náist, þegar botninn dettur úr öllu saman. Ég held því, að það sé frágangssök, jafnvel þó að fallizt sé á að halda áfram milligreiðslum til að halda niðri dýrtíðinni; - ég held það sé frágangssök, að þessi skattur verði til þess notaður. En hér renna fleiri stoðir undir, eins og hv. þm. Barð. hefur vikið að, - m. a. sú, að ein höfuðástæðan fyrir því að halda greiðslunni áfram er, að sjávarútvegurinn mundi stöðvast ella. En nú eru það einmitt þeir, sem verða að greiða bróðurpartinn af þessum skatti. Þær upplýsingar liggja frammi fyrir þá, sem vilja kynna sér þær. Og það getur hv. d. séð, hvað það er fráleitt, að ríkið sé að verja fé til að hjálpa einum atvinnurekstri, en taka það fé síðan aftur af sama aðila. Það verður hæpinn gróði fyrir þá, sem góðs eiga að njóta af slíkum ráðstöfunum. Hitt verð ég að viðurkenna, að það er úr vöndu að ráða með aðgerðir í verðlækkunarmálunum, og þá álít ég, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að það vanti gögn til þess, að menn geti áttað sig á, hvaða leiðir séu vænlegastar út úr þessum vanda. En það liggur í augum uppi, að samkomulagi verður að ná um niðurfærslu verðlags í landinu, eins og gleggst kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. í gær. Allt annað er í raun og veru aðeins bráðabirgðaráðstafanir til þess að koma í veg fyrir ástand, sem enginn trúir öðru en vandræði og illt hljótist af. Það var ljóst, að hæstv. ráðh. gerði sér grein fyrir því, að kominn er tími til að athuga, hvort ríkissjóður hefur efni á að halda áfram svo stórum greiðslum í þessu skyni, nema öruggt sé, að tilganginum verði náð. En það er skynsamlegt að koma í veg fyrir vanda með því að borga, ef ríkið hefur efni á því. En nú skilst mér, að komið sé að því, að það sé ekki hægt. Ef ríkið á að standa undir jafnstórkostlegum milligreiðslum og undanfarið ár, þá munu það verða um 20 millj. kr. árlega. Þá er spurningin, hvort ríkið hefur efni á að taka á sig 20 millj. króna halla, því að ljóst er, að ekki eru til peningar fyrir þessari upphæð. Það yrði þá að fara inn á þá leið að hækka skattana, og er það hæpið. Það er a. m. k. víst, að sé ekki hægt að finna aðra tekjustofna en nú eru kunnugir, þá er ekki hægt að fara þessa leið, því að með því móti væri ríkið að seilast inn á þá sjóði, sveitar- og bæjarsjóði, sem samkvæmt gildandi l. og landsrétti hafa verið ætlaðir til annarra og ákveðinna útgjalda. Og fari ríkið ekki aðrar fjáröflunarleiðir ár eftir ár, þá eykst vandinn stöðugt, og er þá komið út fyrir þau mörk, er setja verður. Ég ásaka ríkisstj. engan veginn fyrir að reyna að borga niður dýrtíðina, því að ekki hefur verið bent á önnur happasælli bráðabirgðaúrræði. En þótt ég gæti fallizt á þetta, meðan nógar tekjur og sjóðir voru fyrir hendi, þá er það skilyrði ekki lengur fyrir hendi, um það ber þetta frv. öruggasta vitnið. Ríkið getur ekki lengur undir þessum greiðslum staðið og þarf að taka fé þaðan, er sízt skyldi. Auk þess kemur það til greina, sem hv. fjmrh. benti á í sinni ágætu ræðu í gærkvöld, að við mundum þegar vera komnir yfir öldutopp góðæranna. Þótt ríkið nái þessu fé enn þá inn í bili með því að taka fé af þeim, sem á að styrkja, sveitir og bæi, þá kemur sá tími, ef spádómur hv. fjmrh. reynist réttur, að þetta verður ekki heldur hægt eftir þessari leið, - því að þegar kreppan kemur, sem hann minntist á, þá verður það fyrsta afleiðing hennar, að hætta verður þessum milligreiðslum, og um leið rýkur vísitalan upp um hver veit hvað. Þetta verður þá undirbúningur okkar undir kreppuna. Og ef við játum nú, að farið sé að halla undan fæti og nú þegar skorti fé til þessara fjárgreiðslna, verðum við þó að horfast í augu við, hve dýrtíðin er enn raunverulega há. Það er með mig eins og ríkisstj., að ég mundi hika við að telja rétt og fært að fella niður þessar milligreiðslur, þar sem ég m. a. ber ábyrgð á fjárhag Reykjavíkurbæjar og veit, að hver vísitöluhækkun þýðir aukin útgjöld fyrir bæinn, og ég hefði ástæðu til að horfa í það. En er ekki að því komið, að reynslan sýni, að ríkið hafi ekki handbært fé í þessu skyni og ekki sé hægt að ná í það nema ganga um leið svo á hlut annarra, þ. á m. hins opinbera, að seinni villan verði verri hinni fyrri? Í vor fékkst sá skattur samþ., sem hér er nú til umr. að framlengja. Þá var mér og félögum mínum sagt, að hann ætti ekki að gilda nema þetta eina ár, og við féllumst á hann sem neyðarráðstöfun til bráðabirgða. Þá voru aðstæður allar þannig, að menn töldu, að hægt yrði að borga dýrtíðina niður í bili, en gerðu ráð fyrir, að þetta ástand yrði ekki til frambúðar eða nein framtíðarleið í þessu. Þá var miðað við að koma vísitölunni niður í 220 stig, jafnvel 210 stig, með þessum aðgerðum. En raunin hefur orðið sú, að vísitalan hefur síðan verið um 250–260 stig, og talað er um, að hún geti rokið upp í 280 stig í einu stökki. Þetta sýnir, út á hve hálar brautir hefur verið lagt, því að upphaflega var tilgangurinn með þessum ráðstöfunum sá að koma því til leiðar, að dýrtíðin kæmist niður í 220 stig. En nú er vísitalan í stað þess 260 stig, svo að það virðist óneitanlega benda í þá átt, að verið geti, að þessi milligjöf sé beinlínis til að rugla um of hið raunverulega ástand og ginna menn út af hinni einu réttu braut. Ég skal svo ekki hafa þessi orð mín fleiri, vildi aðeins láta þessi sjónarmið koma fram. Ég tel, að þetta frv. geti ekki verið umræðugrundvöllur undir lausn þessara mála, eins og nú er komið. Hins vegar mundu það þykja hastarlegar aðfarir að láta það ekki fara lengra, svo að ég læt það hlutlaust.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) : Út af fyrirspurn hv. 6. þm. Reykv. til mín viðvíkjandi þál., er hér var á ferðinni fyrir nokkru, um atriði í starfi sex manna n., þá skal ég upplýsa, að ég sendi þetta verkefni strax til hagstofunnar og hagstofustjóri tjáði mér fyrir fáum dögum, að þetta væri vel á veg komið, stæði aðeins á upplýsingum um eitt atriði. Skilst mér því, að innan skamms tíma sé von á áliti hagstofunnar um þetta. Aðrar upplýsingar get ég svo ekki gefið. Viðvíkjandi því máli, sem hér liggur fyrir, vildi ég taka fram, að ég hef hugsað mér að blanda mér ekki í umræður þess að svo stöddu, en bíða, unz það kemur úr n. Ég tek aðeins fram, að vilji þingið halda dýrtíðinni í skefjum svipað og verið hefur og ætli það að greiða áfram uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir, eins og virðist liggja fyrir, þá verður að skapa ríkinu auknar tekjur fram yfir það, sem nú er tiltækilegt. Eins og hv. þm. er kunnugt, er þegar búið að hlaða svo á fjárlfrv. það, sem nú bíður afgreiðslu, að litlar líkur eru til, að það gefi tekjuafgang. Ég vildi aðeins láta þetta í ljós, en ræði þetta mál e. t. v. betur, er það kemur úr n.



Ég gæti í rauninni sparað mér að taka hér til máls, því að ég er mjög sammála því, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði hér um þetta mál. Ég get sagt það strax og það eins, þótt ég eigi sæti í fjhn., að ég get ekki fylgt þessu máli. Þótt sams konar frv. og þetta hafi verið samþ. hér s. l. vor og þótt segja megi að þetta sé aðeins framlenging á því, þá er viðhorfið allt annað nú en þá. Þá var þessi skattur aðeins partur af víðtækri löggjöf. Við hv. þm. Barð. víttum það, að það frv. kom ekki í þessa hv. d. fyrr en í þinglok, eftir að það hafði verið í glundroða í Nd. þingið út. Það var þá keyrt hér í gegn í skyndi og engin afstaða tekin til þessa skatts sérstaklega í frv., heldur aðeins fallizt á það í heild sem bráðabirgðalausn, þar eð annað hefði getað sett setningu sex manna n. og aðrar ráðstafanir frv. í hættu. Og einhverra tekna varð að afla, þar til þingið gæti tekið endanlegar ákvarðanir í þeim efnum. Ég held, að það sé ekki hægt að líta á þennan skatt nema sem fyrirbæri til bráðabirgða, og ég leit aldrei á hann til frambúðar. Þessari tekjuöflun er valinn sá þrengsti hringur, sem verða má, þegar taka á fé til almennra ráðstafana, og kemur þyngst niður á þeim, sem alltaf eru nefndir, þegar talað er um nauðsyn þess að halda niðri vísitölunni vegna atvinnuveganna, en það eru smáútgerðarmenn. Ef vit á að vera í því að halda dýrtíðinni niðri með fjárframlögum, þá yrði að afla fjár til þess með sem allra almennustum gjöldum, þannig að lækkun á dýrtíðinni fengist fyrir lækkaðar kröfur allra jafnt, En að taka fé í þessu skyni innan þröngra takmarka framlengir aðeins lítið eitt þá svikamyllu, sem dýrtíðin er. Það þarf sameiginlegt átak allrar þjóarinnar til þess að einhver árangur fáist. Ég tók svo eftir, en það getur verið, að mér hafi misheyrzt, ég tók svo eftir, þegar hækkun á álagningu á víni og tóbaki var hér til umr. að hv. fjmrh. liti svo á, að með þeirri tekjuöflun væri séð svo fyrir, að ekki þyrfti að framlengja verðlækkunarskattinn. Svo mikið er víst, að hv. ríkisstj. hefur ekki farið þess á leit, að þetta frv. væri flutt. Það er flutt af tveimur hv. þm., sem ég þykist vita, að séu ekki málpípur ríkisstj. öðrum fremur. Venjan er sú, er ríkisstj. vill koma frv. á framfæri, að þá fær hún einhverja n. til að flytja það. En hún bíður með afstöðu sína gagnvart þessu frv: Ég tel, að afstaðan til þessa frv. sé óháð því, hvaða afstöðu menn kunna að taka til þess, að fé sé greitt úr ríkissjóði til þessa eða hins. Ég get tekið undir með hv. þm. Barð. um það, að afstaða mín til þessa frv. er óháð afstöðu minni til milligreiðslnanna yfirleitt. Í útvarpsræðu minni í gærkvöld benti ég á ýmsar fjáröflunarleiðir, sem fara mætti, ef halda ætti þessum greiðslum áfram. En það er mjög nauðsynlegt að skilja hér á milli uppbóta, sem greiddar eru á útfluttar landbúnaðarafurðir, og milligreiðslnanna hins vegar. Þetta eru gersamlega óskyldar greiðslur. Annað eru uppbætur til landbúnaðarins, nokkurs konar stríðsráðstafanir, af því að markaðir hafa farið forgörðum, og verð ég að segja, að ég tek afstöðu til þessara mála óháð dýrtíðinni í landinu sjálfu. Ég sé ekkert á móti því, að stríðsgróðamenn bæti upp það tjón, sem aðrir hafa liðið vegna stríðsins. Mér skilst, að ekki sé fé fyrir hendi í þessu skyni, heldur eigi að taka það sem hluta af milligreiðslunum. Nú bendi ég hv. flm. á, að það hefur alltaf verið reiptog og ágreiningur um það, hvað þessar milligreiðslur væru. Þær hafa verið kallaðar neytendastyrkir, styrkir til bænda o. s. frv. Ég vildi kalla það millistyrki til að halda niðri dýrtíðinni með sameiginlegu átaki. En þó að aldrei fáist úr þessu skorið, þá finnst mér augljóst mál, hvaðan þessu frv. er ætlað að afla tekna. Það má metast um, hver fái þær, en það er auðséð eftir þeim skattstiga, sem þessi skattur er tekinn eftir, að þessar tekjur koma frá neytendum. Það er verið að víxla fé milli neytenda og það eftir að lýst hefur verið yfir af bændum og fulltrúum þeirra, að þetta sé ekki gert í þágu bænda og að þeir vildu heldur fá verð afurða sinna beint frá neytendunum. Sumar vörur koma alls ekki á markaðinn, það borgar sig að halda þeim fyrir utan milligreiðslurnar, svo að mikill hörgull er á þeim. Annars er það nú svo og svo að verðuppbæta útfluttar afurðir, svo að verðið verði svo hátt á þeim, að hindri söluna innan lands. Þar sem bændur eru ekki heldur ginnkeyptir fyrir þessum aðförum, þá finnst mér ósamræmi í því, hvernig við högum þessu til, og ég tel mjög óheppilegt að afla fjár í þessu skyni á mjög takmörkuðu sviði. Ég skal svo ekki fara út í það, sem hv. 6. þm. Reykv. tók hér alveg sérstaklega skýrt fram og ræður miklu um mitt atkv. líka, eins og t. d. það, hvað hér er gengið alveg geipilega inn á tekjumöguleika bæjanna, og ég vil segja sérstaklega Reykjavíkur, með þessu, þar sem þessi skattur tekur áreiðanlega svo að mörgum millj. skiptir frá tekjumöguleikum Reykjavíkur. Og það setur vitanlega sín spor á greiðslugetu bæjarbúa, þegar bærinn þarf að afla sér nauðsynlegra tekna með tiltölulega hliðstæðum skatti þeim, sem hér er um að ræða. Eins og ég tók fram áðan, þá tel ég afstöðuna til þessa frv. út af fyrir sig ekki neitt svar við því, hvaða skoðun maður hefur almennt á milliborgunarleiðinni í dýrtíðarmálunum. Og ég skal því ekki fara út í almennar umr. um það efni. Hins vegar finnst mér ekki viðurhlutamikið, meðan hæstv. ríkisstj. leitar ekki sjálf heimildar til beinna skatta til þess að standa straum af þessum málum og þar sem hins vegar má búast við, að ekki verði langt að bíða næsta þings, sem þá gæti, ef það vildi, tekið ákvörðun í þessu máli, - mér finnst ekki viðurhlutamikið, þegar svona stendur á, að fella þetta frv. hér. Ég álasa ekki þeim hv. þm., sem bera þetta fram. Þeir sýna skoðun sína á því, hvernig þeim þykir eðlilegt að afla þessa fjár. Og ég er ekki hissa á því, að það hittist svo á, að það eru tveir hv. þm. fyrir sveitakjördæmi, sem bera þetta fram, því að þessi skattur mun yfirleitt ekki koma þar niður. Og það er þægilegt að afla tekna þannig, að ekki lendi á manni sjálfum eða þeim, sem manni eru næstir. Ég býst við, ef þetta frv. væri samþ., að það yrði ákaflega lítill skattur, sem með honum kæmi úr kjördæmi hv. 1. þm. Eyf. (BSt). En það er þá ekki nema eðlilegt, að við möldum eitthvað í móinn fyrir þá, sem eiga að borga þetta næstum því allt. Ég sé á hinn bóginn ekki, að það komi þessu máli við, að það sé komið alllangt áleiðis frv. um það að fella niður þá almennu heimild, sem sumir álíta, að ríkisstj. hafi í dýrtíðarl. til að greiða niður verð, því að ég hef ekki heyrt neitt orð um það, að þeirri niðurfellingu eigi að fylgja það, að það eigi að neita ríkisstj. um heimildir til þessara greiðslna. Það er grundvallarskoðanamunur á því, hvort í þessu efni er nú um heimild að ræða í l., og hef ég og margir aðrir hv. þm. álitið, að réttara og þinglegra væri, að til kæmi alveg sérstök heimild frá Alþ., ef þessum milligreiðslum á að halda áfram. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til, að þetta frv. gangi fram. Og helzt ætti það ekki að ganga lengra. Maður getur sagt, að það sé kannske harkalegt að greiða atkv. á móti frv. til n., og ég hef ekki gert upp yið mig, hvort ég vildi greiða atkv. með því til n. eða láta það hlutlaust, að það færi til 2. umr. og n. En að minni skoðun er það þýðingarlaust, af því að í sambandi við þetta frv. tek ég enga sérstaka afstöðu til dýrtíðarmálins. Hvaða afstöðu sem ég hef til dýrtíðarmálsins, þá verð ég ekki með þessu frv., hvorki óbreyttu né breyttu á einhvern hátt, sem sé, að tekna sé aflað á þann hátt, sem þar er gert ráð fyrir.



Í grg. þessa frv., sem er næsta stutt og laggóð, segir svo: „Brýna nauðsyn ber til að framlengja ákvæði laga nr. 42, 1943. um verðlækkunarskatt, þau er í frv. þessu greinir, til þess að ríkissjóður geti innt af hendi framlög vegna dýrtíðarráðstafana 1944“. Nú vil ég aðeins vekja athygli á því, sem hv. þdm. er öllum kunnugt, að Alþ. hefur engar ályktanir gert, að því er ég veit til, um dýrtíðarráðstafanir á árinu 1944, nema ef menn vilja telja til slíkra tíðinda, að þessi hv. d. hefur afgreitt frá sér breyt. á dýrtíðarl., þar sem tekið er fram, að sú almenna heimild til niðurgreiðslna á verði á vörum, sem þar er að finna, skuli vera bundin því skilyrði, að Alþ. heimili að veita fé til þess. En slíka samþ. hefur, eins og ég sagði áðan, Alþ. ekki gert. Mér virðist því, að það væri að byrja á öfugum enda að byrja á því að samþ. þetta frv., án þess að á undan sé gengið að taka ákvarðanir um það, hvaða dýrtíðarráðstafanir skuli gera. Það hefur að vísu komið hér fram í umr., að um tvennar ráðstafanir væri að ræða, annað að halda áfram uppbótargreiðslum á innlendar afurðir, sem ríkisstj. hefur innt af hendi til þessa, og í öðru lagi þurfi einnig að greiða uppbætur á útflutningsverð landbúnaðarafurða. Ég vil taka undir það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði, að í umræðum um dýrtíðarmálin á síðasta þingi hafi öllum komið saman um það, að það væri fullkomlega útilokað, að hægt væri að kaupa dýrtíðina niður með fjárframlögum úr ríkissjóði til varanlegrar frambúðar, þó að bæði ég og fjölmargir aðrir væru á þeirri skoðun, að slíkt væri gerandi um ákveðinn stuttan tíma til þess að ná einhverjum sérstökum tilætluðum árangri. Og dýrtíðarl. í fyrra og verðlækkunarskatturinn, sem var einn liður í þeim, voru einmitt sett í þessu ákveðna skyni, sem sé til þess að greiða þær milligjafir, sem ríkisstj. var í þeim l. heimilað að greiða, þangað til niðurstöður sex manna n. væru kunnar orðnar. Enda var í öllum ákvæðum um verðlækkunarskattinn miðað við það, hvað það mundi kosta að halda verðinu innan vissra takmarka þetta tímabil, og hefur látið nokkuð nærri, að verðlækkunarskatturinn hafi hrokkið til þess og þess annars, sem honum var ætlað, við að greiða dýrtíðina niður. Ég vil taka undir það, að þó að svo sé látið líta út sem þessi skattur komi aðallega á nokkuð háar miðlungstekjur, þá hlýtur hann að valda því, að aðrir skattar, útsvar fyrst og fremst, á lægri tekjur hljóta að hækka mjög verulega, ef þessi skattur verður samþ. Það er nú bannað með l. að leggja útsvar á þann hluta teknanna, sem er yfir 200 þús. kr. En á tekjur á bilinu milli 10 þús. kr. til 200 þús. kr. á þessi skattur að koma, og það er áætlað, að hann muni nema 8 millj. kr. Í mörgum tilfellum yrði því, ef þetta frv. væri samþ., eins hár skattur tiltölulega á þessu tekjubili og á tekjunum yfir 200 þús. kr., og væri þá í eðli sínu óeðlilegt í þeim tilfellum að leggja útsvar á menn á því tekjubili, meðan bannað er að leggja útsvar á tekjur yfir 200 þús. kr. Gæti þetta gengið svo langt, að bæjarfélögin hefðu ekki annað að leita um álagningu útsvara en leggja á þær tekjur, sem eru undir því marki, þar sem þessi skattur samkv. frv. hefst. Ég sagði áðan, að Alþ. hefði engar ákvarðanir gert um dýrtíðarráðstafanir. Og ég vil bæta því við, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki enn þá farið fram á að fá fjárveitingu til dýrtíðarráðstafana til þess að lækka verðlag innan lands. Og má vera, að það valdi, að ekki er enn afgreitt það frv., sem ég nefndi áðan, um breyt. á dýrtíðarl., sem farið er fyrir nokkru frá þessari hv. d. Alþfl. hefur ekki tekið afstöðu til þessa frv., en ég get sagt sem mína skoðun, að ég tel ekki rétt, að frv. verði samþ. Þess vegna mun ég ekki vera á móti því, að frv. fari til n. og fái þar athugun á eðlilegan hátt. Ég skal ekki gera dýrtíðarmálið eða þær dýrtíðarráðstafanir, sem hafa verið framkvæmdar til þessa, að umræðuefni að þessu sinni. En ég get þó ekki komizt hjá því að drepa á eitt meginatriði í því efni. Að minni hyggju er það fullkomlega eðlilegt og réttmætt að greiða fé frá því opinbera til þess að lækka dýrtíðina, annaðhvort um ákveðið tímabil eða til þess að skapa framtíðaröryggi fyrir atvinnu og atvinnurekstur í landinu. Þegar hæstv. ríkisstj. á síðasta vori lagði fram frv. sitt um dýrtíðarráðstafanir, þá lét hún það fylgja með, að hún teldi, að það þyrfti þá þegar að ná því marki að lækka vísitöluna niður í það, sem vísitalan fyrir útlendar vörur hér á landi væri, sem var eitthvað á milli 210 og 220 stig, segjandi sem svo: Það eru sérstakar ástæður utan að komandi, sem hafa valdið þessari verðhækkun, en þeirri verðhækkun, sem umfram er, valda innlendar ástæður, sem við ættum að geta haft meira vald á. Ég álít og hef alltaf haldið því fram við umr. um þessi dýrtíðarmál, að það, sem miða ætti við, væri að koma vísitölunni það niður, að nokkurn veginn samsvaraði vísitölunni fyrir útlendar vörur hér. Með því ynnist það, að þegar verðlag lækkaði og flutningsgjöld, þá nýtur að fullu í vísitölulækkun hjá okkur þeirrar lækkunar. En það getur ekki orðið, ef vísitalan er af öðrum ástæðum langtum hærri en svarar til vísitölu erlendu varanna. Niðurstaðan af löggjöfinni um dýrtíðarmálin í fyrra, eins og frá þeim var gengið, var augsýnileg. Ég hygg, að ríkisstj. hafi gert ráð fyrir, að eftir þeim mundi verða hægt að lækka vísitöluna niður í 236 stig. Ég vil ekki fullyrða þetta, en mig minnir það þó. Þetta lánaðist ekki. Og til þess er fyrst og fremst sú ástæða, að mjólk og kjöt var ekki lækkað jafnmikið og ráð var fyrir gert í dýrtíðarl., vegna þess að Búnaðarfélag Íslands vildi ekki fallast á svo mikla lækkun, þó að full endurgreiðsla úr ríkissjóði kæmi til. Hvað sem um þetta er, þá er víst, að niðurstaðan varð sú, að vísitalan komst ekki nema niður í 247 stig, og var það, að ég ætla, aðeins einn mánuð. Þegar svo ríkisstj. í upphafi framhalds þessa þings nú í haust ritaði flokkunum og óskaði samþykkis þeirra til þess að hækka álagningu á áfengi og tóbak, þá gerði hún ráð fyrir því, að með þeim tekjum, sem fengjust af tóbakshækkuninni og áfengishækkuninni, mundi nokkurn veginn tryggt, að hægt mundi vera að halda vísitölunni nálægt 250 stigum. En svo á meðan þessi mál eru í deiglunni hér á Alþ., þá hækkar vísitalan, ef ég man rétt, upp í 262 stig, þó að kjöt- og mjólkurverði væri haldið niðri með þessum fjárgreiðslum. Ég ætla, að ég muni það einnig rétt, að ríkisstj. hafi þá gert ráð fyrir, að hækkun á verði kjöts og mjólkur, ef ekki væri verðbætt hér innan lands, mundi verða til 15 til 17 stiga hækkunar á vísitölunni, og ég hygg, að það hafi verið rétt lít reiknað. Nú var að vísu mjólkin hækkuð um 5 aura, frá því sem áður var, og kjöt, að ég ætla, um 10 aura pr. kg., þannig að sú vísitölulækkun, sem keypt hefur verið með milligreiðslu, er því þessu minni en ella hefði verið. Vísitalan er nú, eins og ég sagði áðan, um 260 stig. Samkvæmt þessum útreikningi vísitölunnar, sem hæstv. ríkisstj. lét gera um áætlaða hækkun vísitölunnar, ef milligreiðslurnar væru ekki framkvæmdar, þá mætti nú gera ráð fyrir því, að vísitalan mundi hækka, ef þessar uppbótagreiðslur féllu niður, um nánast eitthvað innan við 15 stig, sennilega 13 til 14 stig, eða komast eitthvað yfir 270 stig. Það, sem mér því finnst þurfa að athuga í þessu sambandi, er þetta: Er það skynsamleg meðferð á peningum að verja 10 til 12 millj. kr. til þess að koma í veg fyrir 13, 14 eða 15 stiga hækkun á vísitölunni? Þetta munar hér um bil 6%, sem vísitalan yrði hærri, sé þessi útreikningar réttur, ef hætt væri þessum greiðslum. Fljótt á litið mundi þetta - frá sjónarmiði allra launtaka í landinu - virðast vera hið mesta óráð. Kaupgjald þeirra verður að krónutölu þessum 6% lægra, ef verðlaginu er haldið niðri, þó að þeir hafi sömu kaupgetu. En skatturinn, sem þeir þurfa að greiða ríkissjóði til þess að halda vísitölunni niðri og nema mun um 10 til 12 millj. kr., sem yrðu greiddar sem uppbætur á innanlandssölu, kemur fram sem aukin útgjöld og aukin byrði á þessa menn fyrst og fremst. Hins vegar skal ég játa það, að ef þessar ráðstafanir verða til þess, eins og ég sagði áðan, að tryggja áframhaldandi atvinnu og atvinnurekstur í landinu, þá er fullkomlega á það lítandi. En er það nokkur sérstök trygging í þessu efni að halda vísitölunni niðri í 260 stigum? Ég verð að segja, að svo er ekki, vegna þess að við erum í báðum tilfellum með vísitöluna svo langt fyrir ofan það, sem erlenda vísitalan er, að það munar svo litlu, hvort vísitalan er þessu lægri eða hærri. Þetta, sem hér hefur verið sagt, lýtur að uppbótagreiðslum á vörur, sem seldar eru innan lands, sem ríkisstj. taldi sig hafa fengið rétt til með hækkun álagningar á áfengi og tóbak. Ætla mætti því, að ekki þyrfti þá sérstöku tekjuöflun til þeirra greiðslna, sem frv. gerir ráð fyrir, til þess að mæta þeim útgjöldum, þó að meiri hluti þingsins fallist á, að þessum uppbótagreiðslum sé haldið áfram. Þessi skattur, sem hér er um að ræða, er því bersýnilega eingöngu fyrirhugaður til þess að mæta uppbótagreiðslum á útfluttar landbúnaðarafurðir, enda hefur örlað á því talsvert víða hér i þessum umr. Ég tel, að það væri hið mesta óvit, ef nú ætti að ákveða uppbótagreiðslur á útflutningsvörur landbúnaðarins. Hv. þm. Barð. hélt því fram, að bændur ættu að l. kröfu á því að fá það verð fyrir afurðir sínar, sem sex manna n. hefur ákveðið, hvort sem hægt er að selja þær hér innan lands eða ekki og hvort sem yfirleitt er hægt að selja þær eða ekki, svo framarlega sem þeir noti þær ekki sjálfir. Ég vil bara taka fram, að ég álít, að þetta sé ekki annað en fullyrðing, sem hefur ekki stoð í nokkurri löggjöf, enda væri það ranglæti gagnvart öllum öðrum stéttum þjóðfélagsins. Með þessari löggjöf er það ákveðið, að næðist samkomulag í n., eins og varð, þá skuli það verð, sem afurðir bænda eru seldar fyrir innan lands, samsvara því, að bændur fái heim til sín það verð, sem tilgreint er í áliti n., kr. 6,82 pr. kg. En sex manna n. hafði enga heimild til þess að gera nokkra ákvörðun um það að greiða uppbætur þannig, að tryggt væri, að sama verð kæmi til bænda fyrir landbúnaðarvörur, hvort sem þær væru seldar innan lands eða til útlanda eða væru kannske óseljanlegar, enda er ekki vafi á því, að þetta er viðurkennt, því að ég veit það með sanni, að það eru samtök meðal þm. um að láta Alþ. fallast á að greiða þessar uppbætur, en slík samtök væru vitanlega óþörf, ef lög fyrirskipuðu að inna af hendi slíkar greiðslur. Ég skal ekki neitt ræða hér niðurstöður sex manna n. að öðru leyti en því að segja, að með því hlutfalli, sem samkv. niðurstöðum hennar er ákveðið milli kaupgjalds og afurðaverðs, þá virðist mér alveg útilokað, að unnt sé að koma dýrtíðinni það niður, sem ég hef alltaf talið og tel enn, að sé það mark, sem að beri að stefna, að lækka vísitöluna niður í það að vera nálægt því sem verðlag útlendu varanna er. Með því hlutfalli, sem fundið er nú fyrir kaupgjald og afurðaverð samkv. niðurstöðum sex manna n., er það ómögulegt, vegna þess að það mundi kosta eitt af tvennu, stórfelldan launaniðurskurð hjá öllum launþegum í landinu, - en það væri bæði ranglátt og óframkvæmanlegt, a. m. k. eins og nú stendur, - eða þá svo gífurlegar greiðslur úr ríkissjóði, að ómögulegt væri að afla fjár til þess. Ég mun ekki setja mig gegn því, að frv. fari til 2. umr. Alþfl. hefur ekki tekið afstöðu til frv. enn. En ég tel ekki gerlegt að ljá þessu máli fylgi eða styðja að því, að það verði afgreitt hér.



Herra forseti. Það er nú komið að lokum venjulegs fundartíma, og skal ég því mjög takmarka mál mitt. Og það vill nú svo til, að þó að hv. þdm. hafi talað á móti þessu frv., þá sé ég ekki ástæðu til þess að svara því miklu, því að ég hef nú verið sumum þeim atriðum, sem þeir hafa tekið fram, sammála. Önnur atriði í ræðum þeirra fannst mér ekki koma þessu máli svo mikið við. Umr. hafa nú orðið töluvert almennar, og væri þá tækifæri til að svara öðru frekar á síðari stigum málsins, ef frv. lifir svo lengi. Ég get þó ekki stillt mig um að minnast á það, sem fram hefur komið hjá þessum hv. ræðumönnum, að það sé brigðmælgi, ef þetta frv. verður samþ. Ég man nú ekki eftir, að hæstv. Alþ. viðhefði svo ákveðið loforð um, að skatturinn yrði ekki framlengdur, nema á þann hátt, sem oft hefur verið, að hann var ákveðinn til eins árs, og þurfti því löggjöf á ný, til þess að hann gilti lengur. En þetta hefur nú komið fyrir áður. Þó býst ég við, að landsmenn hafi yfirleitt litið svo á, að þetta væru ráðstafanir í dýrtíðarl., sem ættu ekki að gilda nema þetta ár og það verði því einhverjir skattþegnar, sem líti á það sem brigðmælgi, ef þetta verður samþ. En í hverju er brigðmælgin þá fólgin? Það hefur líka komið fram hjá þessum hv. þm., að þetta hafi verið bráðabirgðaráðstafanir, meðan verið væri að athuga málið í heild, meðan verið væri að reyna að koma sér niður á aðrar og frekari ráðstafanir í dýrtíðarmálunum. Ég held því, ef um brigðmælgi er að ræða, að það sé hjá okkur öllum, sem á Alþ. sitjum, í því efni að hafa ekki fyrr hafizt handa um að rannsaka þessi mál á ný og reyna að koma okkur saman eða a. m. k. fá einhvern meiri hluta fyrir ákveðnum aðgerðum, og hins vegar að nokkru leyti hjá þjóðinni og trúnaðarmönnum hennar, sem hafa torveldað það, að þetta gæti orðið. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Barð. sagði, að það var mjög óforsvaranlegt, hvernig þetta dýrtíðarmál á síðasta þingi var sent hingað til hv. Ed. daginn áður en ljúka átti störfum í deildinni. En ekki get ég nú viðurkennt það, að með því höfum við beinlínis verið þvingaðir til þess að samþ. frv., því að náttúrlega var okkur frjálst að fella það. Það er stórt mál, sem hv. 6. þm. Reykv. minntist hér á, þ. e. þá skiptingu, sem ætti að vera á opinberum gjöldum almennings til ríkis og bæja. Ég get fúslega viðurkennt það, að í þeim efnum ríkir hið mesta öngþveiti, og væri full þörf á að rannsaka það. Mér fyrir mitt leyti finnst, að það ætti ekki að vera nema einn einasti skattur, sem síðan væri skipt á milli ríkis og bæjar- og sveitarfélaga. En ég hygg, að það sé engin algild regla til enn sem komið er til þess að fara eftir í þessu efni og að þessi skattur sé ekki meira frávik en oft hafa verið gerð áður frá reglu, sem verið hefur, því að hún hefur engin verið til. Og beinir skattar til ríkisins hafa í raun og veru alltaf viðgengizt, a. m. k. síðan hér kom konungsstjórn, þó að þeir hafi verið lægri til forna en nú. Ég hef ekki tíma til að ræða þetta frekar, og eru þó ýmis atriði hér, sem ég hefði viljað aðeins drepa á. En ég verð að sleppa því, af því að svo er áliðið fundartíma, ef menn vildu sættast á að láta atkvgr. fara nú fram og tefja ekki þessa umr. Ég hygg, að dagurinn á morgun verði tekinn til 3. umr. fjárl., og yrði þá þetta að bíða fram yfir helgi, ef ekki yrði afgreiðsla nú. Ég sem flm. ætla að láta umr. niður falla. Út af þeim orðum, sem féllu hjá hv. 6. þm. Reykv., - og ég held einnig hjá 1. þm. Reykv., - að þeir byggjust við að greiða atkv. móti frv. við þessa 1. umr., vil ég segja, að mér finnst það alveg rétt af þeim, ef þeir eru alráðnir á móti málinu. Séu þeir það, er eðlilegt, að þeir vilji ekki, að það gangi til n., enda væri það þýðingarlaust, ef þd. væri ráðin í að fella það. Hitt er oft, að menn eru ekki þannig ráðnir á fyrsta stigi málsins, og þá er málum vísað í n., ef verða mætti um þau samkomulag við frekari athugun eða menn sjá þau síðar í nýju ljósi, svo að þeir geti betur um dæmt. Ef frv. verður vísað til fjhn., vil ég minna Sjálfstfl. og hv. forseta á, að vegna veikinda formanns er n. ekki starfhæf sem stendur, og þyrfti úr því að bæta.



Með tilvísun til röksemda hv. fyrri flm. (BSt) segi ég nei.



Með sömu grg. og hv. 1. þm. Reykv. segi ég nei.



Með sömu grg. og hv. 1. þm. Reykv. segi ég nei.