Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Meiri hl. fjhn. mælir með samþykkt þessa frv. Í meiri hlutanum eru fjórir af fimm mönnum, sem eiga sæti í fjhn. Fimmti nm., hv. 4. þm. Reykv., er mótfallinn frv., að nokkru leyti a.m.k. Nál. frá honum er enn ekki komið út úr þoku sköpunarinnar.  Þegar breytt var ákvæðum um tekjuskatt einstaklinga á síðasta Alþingi, svo að álöguþungi hans lækkaði um 28–29% samkv. útreikningi skattstofunnar, þá var ekki lokið endurskoðun á þeim kafla tekjuskattslaganna, sem er um tekjuskatt félaga. Standa þess vegna hinar gömlu reglur óbreyttar árið 1954 um skatt félaganna, að öðru leyti en því, að hann var lækkaður um 20% til samræmis við hina fyrrnefndu lækkun tekjuskattsins á einstaklingum. Enn er ekki lokið endurskoðuninni, og samkomulag hefur enn ekki fengizt um till. til breytinga á löggjöfinni um tekjuskatt félaganna. Lög um tekjuöflun sveitarfélaga eru í endurskoðun hjá sömu nefnd, og ákvæði um tekjuöflun sveitarfélaga snerta mjög, að því er félögin snertir, ákvörðun um till. um tekjuskattslöggjöf fyrir þau. Á ég þá sérstaklega við það, sem kallað er veltuútsvar og til þessa hefur verið lagt á þá, sem reka atvinnu, og þá fyrst og fremst félög. Þau hafa ekki veríð gerð frádráttarhæf, og getur það orðið til þess, - reynslan hefur sýnt það, - að stundum hafa verið teknar samtals meiri greiðslur af félögunum til ríkis og sveitar en þau hafa haft í tekjuafgang. Einnig má benda á það, að löggjöf um hlutafélög er í athugun, og hefur það nokkuð mikla þýðingu, hvernig lagasetningu um hlutafélögin verður breytt, við það að ákvarða álögur tekjuskatts á félögin. Af þessum ástæðum, að endurskoðuninni er ekki lokið og till. ekki fyrir hendi um breytingar á löggjöfinni, leggur hæstv. ríkisstj. til, að ákvæðin, sem sett voru til bráðabirgða fyrir 1954, verði framlengd fyrir árið 1955. Meiri hl. fjhn. mælir með þessu, eins og ég sagði áðan, og fyrir því að framlengja ákvæðin eru hin sömu rök og að setja ákvæðin í fyrra. Hins vegar lýsir meiri hl. nefndarinnar því yfir, að hann telur áríðandi, að lokið verði endurskoðun skattalaganna fyrir næsta þing, svo að ekki þurfi oftar til samþykktar á þessum bráðabirgðaákvæðum að koma.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram, gat ég ekki fallizt á till. hv. meiri hl. um að samþykkja frv. óbreytt. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að ákvæðin um tekjuskattsauka hlutafélaga verði framlengd til ársloka 1955, samkv. 46. gr. tekjuskattslaganna, og enn fremur, að ákvæðið um álag á eignarskatt í 67. gr. sömu laga skuli gilda áfram til loka þessa árs. Þessum tveimur atriðum frv. er ég fullkomlega samþykkur og því sammála hv. meiri hluta hvað það snertir. Hins vegar er enn fremur svo til ætlazt samkv. 1. gr. frv., að tekjuskattur, tekjuskattsviðauki og stríðsgróðaskattur félaga séu lækkaðir um 20% frá því, sem ákveðið er í skattstiga tekjuskattslaganna. Þessi lækkun var ákveðin á síðasta Alþingi fyrir næstliðið ár, og er nú lagt til að hún verði einnig framlengd fyrir þetta ár. Ég er alveg andvígur því, að þessi skattaívilnun verði veitt félögunum núna, eins og ég var andvígur því á síðasta þingi, að skattar þeirra væru þá lækkaðir um þessi 20%. Ástæðan til þess er sú, að með sérstökum ákvæðum, sem gilda um framtöl og skattlagningu félaga, sérstaklega hlutafélaga, eru þeim veitt svo mikilsverð fríðindi og skattaívilnanir, að að minni hyggju er ekki ástæða til þess að veita sams konar lækkun á sköttum til þeirra og talið var að hefði verið framkvæmd á sköttum einstaklinga með breytingu tekjuskattslaganna á síðasta þingi. Þær ívilnanir, sem þessum félögum eru veittar frá skattgreiðslu, eru með ýmsu móti. Í fyrsta lagi er, svo sem öllum er kunnugt, úthlutun arðs til hluthafa, ef um hlutafélag er að ræða, sem nemur 5% af hlutafénu. Í öðru lagi er ákveðinn hluti af nettótekjum, sem heimílt er að leggja skattfrjálsan í varasjóði félaganna. Og í þriðja lagi, sem ekki skiptir minnstu máli og í ýmsum tilfellum mestu máli, eru afskriftareglur þær, sem upp hafa verið teknar nú á seinni árum og eru ákaflega þýðingarmiklar einmitt fyrir stærstu félögin, sem hafa miklar fasteignir, skip, vélar og annað þess háttar undir höndum auk húseigna og landeigna. Þar eru ákvæðin um afskriftirnar svo rúm, að það má losna við skattgreiðslur af gífurlegum upphæðum á ári hverju, ef þeim er beitt til fulls. Eins og kunnugt er, þá er meginhlutinn af gróðamyndun í landinu núna einmitt hjá ýmiss konar félögum, hlutafélögum, sameignar- og samvinnufélögum, og er ástæðan til þess sú, að meiri skattfríðindi hafa verið veitt þessum félögum og auðveldara að koma fé sínu undan skatti á þann hátt heldur en ef einstaklingarnir hefðu reksturinn með höndum. Í því er hvöt til að leggja saman fé sitt og ráðast þannig í stærri fyrirtæki, og er ekkert um það að segja. En það hefur einnig leitt til þess, að búin eru til hlutafélög, sem eru í raun og veru bara einstaklingsrekstur, og njóta þau þá eða þeir einstaklingar, sem að þeim standa, sömu skattfríðinda og ef um raunverulegan og reglulegan félagsskap margra manna væri að ræða. Það er vitað, eins og ég áðan sagði, að megingróðasöfnunin í landinu rennur til þeirra félaga, sem þessi ákvæði skattalaganna fjalla um, og allir vita, að þar er um gífurlegar upphæðir að ræða. En við skattframtöl kemur það fram, að á árinu 1953 eru ekki taldar fram sem skattskyldar nema rösklega 28 millj. kr. hjá 80 tekjuhæstu félögunum í Rvík. Það getur engum, sem nokkuð þekkir til hér, blandazt hugur um, að þessi upphæð er ákaflega fjarri því að segja til um það, hverjar raunverulegar tekjur eða arður þessara félaga hefur orðið, auk þess sem að sjálfsögðu eru ýmis vanhöld á framtölum margra þessara félaga, því að bæði menn og stofnanir eru ekki gjörn á að flíka tekjum sínum meira en nauðsynlegt er við skattframtöl, hygg ég að sé óhætt að segja. Þá liggur það, hversu þessi upphæð er lág, í því, að þegar hún er ákveðin, er búið að draga frá varasjóðstillögin, úthlutun arðs til þeirra, sem fé eiga í fyrirtækjunum, og loksins fyrningarafskriftir af þeim eignum, sem afskriftir falla á og félögin hafa með höndum. Og enginn vafi er á því, að hér er um svo gífurlegar upphæðir að ræða, að þau skattfríðindi, sem á þann hátt fást, eru margra milljóna króna virði. Eftir því sem næst verður komizt á framtölum 80 tekjuhæstu félaganna í Reykjavík, mun hrein eign þessara félaga hafa verið á milli 400 og 500 millj. kr. á árinu 1953, og er þá talið, að fasteignamat, sem að sjálfsögðu er talið fram sem verð á fasteignum þeirra til skatts, sé um 1/15 hluti af raunverulegu verði. Þegar litið er til þessa, er það augljóst, að ekki nema lítill hluti af raunverulegum tekjum þessara félaga kemur fram til skatts, eins og lögin eru nú, og því enn þá minni ástæða til þess að veita ívilnanir frá skatti, lækka þennan lága skatt, sem þarna er um að ræða, um 1/5 hluta, eða 20%. Meginþungi skattabyrðarinnar hvílir, eins og öllum er kunnugt um, á einstaklingum í landinu og þá fyrst og fremst þeim einstaklingum, sem hafa launatekjur og ekki nokkra möguleika á því að leyna tekjum sínum eða koma þeim undan skatti. Ég álít því, að það sé annað, sem kallar miklu meira að til breytinga á skattalögunum en að lækka þann tiltölulega lága skatt, sem félögin bera, miðað við eignir þeirra og tekjur, - það séu aðrar breytingar, sem kalli miklu meira að en að lækka þennan tiltölulega lága skatt um fimmtung fyrir það eina ár, sem hv. frsm. telur að hér muni vera um að ræða. Hv. frsm. drap réttilega á það, að árið 1952 hefði verið skipuð mþn. í skattamálum til þess að athuga tekjustofna ríkis og sveitarfélaga og gera till. til breytinga þar á. Frá þessari hv. mþn. komu till. gegnum ríkisstj. á síðasta þingi um breytingar á skattlagningu einstaklinga, sem hlutu afgreiðslu hér á þingi. En enn á þessu þingi, þó að liðin séu 3 ár full síðan nefndin var skipuð, hafa engar till komið fram um breytingar á sköttum félaganna og ekki heldur um tekjustofna sveitarfélaganna. Mér varð því mikil ánægja að því, að hv. frsm. upplýsti nú, að þess mætti vænta, að till. um þetta efni mundu koma frá n. það snemma, að þær yrðu lagðar fyrir þingið núna í haust. Mér virðist einmitt, með tilliti til þessa, að það sé engan veginn aðkallandi að lækka þennan skatt, sem hér um ræðir á félögunum, þar sem telja má víst eftir þessari yfirlýsingu hv. frsm., að hér sé aðeins um eitt ár að ræða og að lögin verði í heild sinni endurskoðuð hvað þetta snertir þegar á næsta þingi. Eins og ég áðan sagði, eru önnur atriði, sem ég tel að meira kalli að. Hv. frsm. gat þess einnig, sem mér þykir vænt nm að heyra, að í sambandi við endurskoðun á skattlagningu félaganna væri nauðsynlegt að athuga einnig hlutafélagalögin. Ég er honum sammála um þetta og vildi mega vænta þess, að það yrði gert hið bráðasta, því að það eru tvö mál, sem snerta hvort annað. Ég sem sagt get ekki orðið samferða hv. meðnm. mínum. Ég tel, að það sé nauðsynlegt að fella úr frv. ákvæðin um þessa skattalækkun hjá félögunum, og legg því til á þskj. 691, að 1. gr. verði breytt og orðuð eins og þar segir.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég óska að segja um þetta frv. á þessu síðasta stigi þess hér í hv. d., áður en það verður gert að lögum. Ég vil í stuttu máli sagt óska þeim þremur lýðræðisflokkum, sem standa að samþykkt þessa frv., til hamingju með afrekið. Ég vil þakka hæstv. forsrh., aðalflutningsmanni frv., fyrir hreinskilna yfirlýsingu hans um það, að aðalúrbótin, sem mínum sveitungum, Kópavogsbúum, sé ætlað að hafa af þessu máli, sé sú að losna við mig frá sveitarstjórnarstörfum, en hæstv. ráðh. lýsti því hér við 2. umr. málsins, að það væri milljónavirði fyrir Kópavogsbúa. Berari orðum er ekki hægt að segja það, að með samþykkt þessa frv. eru þrír lýðræðisflokkar að gera ráðstafanir til þess með lagasetningu á Alþ. að losna við pólitískan andstæðing frá störfum, sem hann hefur verið kosinn til ásamt öðrum í sínu héraði. Og það fer vel á því, að þetta hefur komið svo hreinskilnislega fram, að það hefur verið játað hér á hæstv. Alþ. og það af sjálfum hæstv. forsrh., því að þetta hefur líka verið játað opinberlega heima í héraði af forsprökkum þeirra sömu þriggja flokka, sem að málinu standa þar. Það er því óumdeilanlegt og liggur nú eins ljóst fyrir og verða má, að þetta er eini tilgangurinn af hálfu upphafsmanna og hvatamanna þessa máls bæði heima í héraði og hér á Alþingi. Sjálfur hef ég ekkert við þetta að athuga. Mér kemur alls ekki á óvart, að andstæðingar mínir vilji losna við mig. Við, sem hér sitjum, eigum allir andstæðinga, sem vilja losna við okkur og kjósa okkur frá opinberum störfum og helzt fyrir fullt og allt. En það, sem er nýstárlegt við þetta, er það, að hv. Alþ. gerir ráðstafanir í þessa átt. Nú er mér það vel ljóst, og ég vil taka það skýrt fram hér, að stuðningsmenn þessa frv. hér á Alþ. munu ekki allir ljá því atkv. sitt í þessum skilningi, þó að hann hafi komið fram úr vissum áttum. Þeir geta sagt með fullum rétti, að þetta atriði, hverjir fari með stjórn í hínum nýja kaupstað, verði útkljáð við lýðræðislegar kosningar, sem muni fara fram í hinum nýja kaupstað. Og þetta er alveg rétt. Þetta er í mínum augum alveg næg skýring og afsökun fyrir afstöðu hv. stuðningsmanna málsins hér á Alþingi. Kosningar eru alltaf lýðræðisleg athöfn, og þó að það leiði af samþykkt þessa frv. einar aukakosningar í einu sveitarstjórnarkjördæmi landsins, fer það ekki í bága við lýðræði í sjálfu sér. En það hittist aðeins svo á, að í þessu sama sveitarstjórnarkjördæmi hafa farið fram tvöfalt fleiri kosningar en í nokkru öðru sveitarstjórnarkjördæmi á síðustu 6–7 árum, og til viðbótar þessu er það í mínum augum stærsta atriðið, sem er ábótavant við meðferð þessa máls, að þessir sömu lýðræðisflokkar sem að málinu standa hafa um tveggja mánaða skeið barizt gegn því með öllum tiltækilegum ráðum, að það færu fram almennar lýðræðislegar kosningar um þetta mál, hvort skuli stofna kaupstað í Kópavogi eða ekki, þannig að vilji og afstaða íbúanna til þessa atriðis kæmi berlega í ljós. En það, að úr þessu yrði skorið með lýðræðislegum kosningum, var afstaða og ákvörðun sveitarstjórnar þegar á 10. degi eftir að málið hafði fyrst komið fram, og það er þetta, að komið var í veg fyrir það, sem er alveg einsdæmi og nýstárlegt í sögu mála, þar sem um það er að ræða að fá úr þeim skorið með kosningum. Ég mun nú ekki hafa þessi orð miklu fleiri. Ég þakka hæstv. forseta og þdm. fyrir það, að þeir hafa hlýtt á mál mitt, sem hefur verið nokkru lengra um þetta mál en önnur. Ég á ekki að þakka þeim eina hv. þm., sem hefur tekið undir þá stefnu og þau rök, sem ég hef flutt fram í þessu máli, en ég vil votta hv. 1. þm. N-M. virðingu mína fyrir það, að hann hefur í þessu máli eins og stundum áður ekki hikað við að láta í ljós sína sannfæringu og skoðun, hver sem afstaða annarra, þ. á m. hans flokksmanna, kann að vera. Ég mun svo að síðustu aðeins endurtaka það, að ég óska þeim lýðræðisflokkum, sem að þessu máli standa, til hamingju og bið þá að njóta eins og þeir hafa stofnað til.



Herra forseti. Út af ræðu hv. 6. landsk. þykir mér rétt sem frsm. í þessu máli f.h. heilbr.- og félmn. að segja hér nokkur orð. Ég get að sjálfsögðu ekkert um það sagt, hver hafi verið tilgangur flutningsmanna, þegar þetta frv. var fram borið. Um það hefur ekki neitt legið fyrir í hv. n. En ég get aðeins sagt það, að ekki hefur verið tilgangur n. með því að leggja til, að frv. yrði samþ., sá, sem hv. ræðumaður lýsti. Því máli hefur ekkert verið blandað í n. inn í afgreiðslu málsins. Það hefur verið farið fullkomlega eftir þingreglum og lýðræðisreglum um afgreiðslu málsins í n., eins og ég raunverulega hef lýst áður. Það hefur verið borið saman við löggjöf, sem samin hefur verið hin síðari árin um hliðstæð mál. N. hefur fullvissað sig um, að það er enginn hreppur á landinu, sem hefur verið fjölmennari, þegar hann hefur fengið kaupstaðarréttindi, heldur en sá hreppur, sem hér um ræðir. N. lítur einnig svo á, m.a. af þeim gögnum, sem fyrir liggja, að það sé sannanlegt, að meiri hluti hreppsbúa, sem nú búa í hreppnum, hafi sett fram ótvíræðar óskir um að fá kanpstaðarréttindi og að í frv. séu engin þau ákvæði, sem víkja í nokkrum aðalatriðum frá því, sem áður hefur verið samþ. hér á Alþ., þegar aðrir hreppar hafa fengið kaupstaðarréttindi. Þetta þykir mér rétt að láta koma fram vegna þeirra ummæla, sem hv. þm. hafði hér áðan. Hvaða erjur liggja svo persónulega milli hans og flm., kemur út af fyrir sig ekki nefndinni við. Það er mál, sem þeir geta gert upp sín á milli, en ekki má blanda inn í nefndarstörf. Ég vil svo að síðustu leyfa mér að þakka hv. 6. landsk. fyrir að hafa ekki haldið uppi málþófi hér í þessu máll. Hann hefur fullkomlega haldið þau orð, sem hann hefur sagt við mig sem forseta í sambandi við það, og hefur það orðið til þess, að hægt hefur verið að flýta þingstörfum hér og ljúka þeim á þeim tíma, sem ætlað var.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af hv. þm. Siglf. og 4. landsk. þm., sem kosinn er af Siglfirðingum, ásamt þriðja þingmanninum, og hefur nú komið hingað frá hv. Nd. og fjhn. haft það til meðferðar. Efni frv. er ekki annað en það, að til viðbótar því, að síldarverksmiðjur ríkisins skuli greiða 1/2% af brúttó-verði seldra afurða ár hvert til bæjarsjóðs, þar sem þær eru starfræktar, komi, að þetta gjald skuli þó aldrei vera minna til bæjarsjóðs Siglufjarðar frá ríkisverksmiðjunum þar en 100 þús. kr., meðan ekki er lokið endurskoðun á löggjöfinni um tekjur bæjar- og sveitarfélaga. Ég veit, að allir hv. þm. hér í þessari hv. d. eru það kunnugir, að þeir vita ástæðurnar til þess, að þetta frv. er fram komið og að nauðsyn er á því eða þá einhverju öðru í þess stað. Siglufjarðarkaupstaður er byggður upp að mestu leyti á síldveiðum, síldarverkun og þar á meðal á síldarverksmiðjurekstri. Og eftir að lögin komu um það, að síldarverksmiðjur ríkisins skyldu greiða 1/2% af brúttó-andvirði seldra afurða til þess bæjarfélags, þar sem þær væru starfræktar, hafði bæjarsjóður Siglufjarðar drjúgar tekjur af þessu fyrri árin. En eins og allir vita, hafa verið mörg síldarleysisár nú undanfarið, sem hafa komið mjög hart niður á Siglufirði á allan hátt, m.a. að því leyti, að mjög lítið hefur verið um starfrækslu síldarverksmiðjanna þar, og þá meðfram fyrir það, að það lítið sem hefur aflazt af síld, þá hefur það verið á þeim slóðum, að síldin hefur frekar verið lögð upp annars staðar en á Siglufirði. Það er því alveg tvímælalaust, að Siglufjarðarkaupstaður þarf á þessum tekjum að halda, sem frv. gerir ráð fyrir. Hitt er svo annað mál, hvort það er að öllu leyti rétt, að síldarverksmiðjurnar á staðnum, sem hafa ekki fengið nema sáralitla síld til vinnslu og þar af leiðandi haft tiltölulega litlar tekjur undanfarin ár, eigi að greiða þetta gjald. En það er nú svo, að það kemur nokkuð í sama stað niður, hvort síldarverksmiðjurnar taka á sig þennan bagga eða ríkið hjálpar Siglufjarðarkaupstað á annan hátt, því að síldarverksmiðjurnar eru eign ríkisins, og í öðru lagi er það, og það er aðalatriðið að því er þetta frv. snertir, að bæjarfélag getur tæplega sleppt svo umfangsmiklum verksmiðjum sem síldarverksmiðjurnar á Siglufirði eru við útsvar, eða ekki mundi það vera, ef þær væru í einstaklingsrekstri. Fjhn. hefur því orðið sammála um það, að þessu athuguðu, að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Dísastöðum í Breiðdal er í raun og veru orðið skipt í þrjár jarðir. Við 1. umr. þessa máls hér spurði ég um, hvernig væri með eignarheimild á 10 hundruðum af jörðinni, sem sjóðanefndin hefur upplýst að hafi verið gefin Vopnafjarðarhreppi til almenningsþarfa, og eins og þá stóð, var ekki hægt að upplýsa það. En nú hefur þetta mál skýrzt að því leyti, að þessir upprunalegu Dísastaðir, sem þá voru um 30 hundraða jörð, eru skiptir í þrennt, Dísastaðahól, sem ríkissjóður á og byggt hefur verið á gott steinhús, Dísastaði, sem eru í eyði og eru eign manns, sem nú er búsettur hér í Rvík, og Dísastaðasel, sem hefur skipt um nafn og fengið nafnið Skarð og nú er byggt aftur eftir að vera búið að vera í eyði nokkur ár. Það, sem hér er um að ræða, er það, hvort á að samþykkja það, að ríkisstj. kaupi Dísastaði, þ.e. þriðjunginn af þessari gömlu Dísastaðajörð, sem nú er í eyði, og leggja hana undir Hól, jörðina, sem ríkið á - eða þann hlutann, sem ríkið á. Það liggur fyrir með frv. umsögn frá Pálma Einarssyni landnámsstjóra, þar sem hann mælir með þessum kaupum, og getur hann þess í sinni umsögn að sér þyki það verð, sem jörðin hafi verið boðin fyrir, of hátt, og nefnir í því sambandi, að hann telji hæfilegt verð 16–20 þús. kr. Samkvæmt fasteignamatinu gamla, sem gert var 1942, er land jarðarinnar metið á 2600 kr., húsalaust, og það er þá dálitið sýnishorn af því, hvað Pálmi telur að rétt sé að hækka landverð þar í sveit mikið, hvaða verð honum finnst sanngjarnt, og til athugunar fyrir þá, sem vilja ekki láta fasteignamat hækka neitt, þegar nýja fasteignamatið fer fram. Við sendum málið til umsagnar þeirri ráðuneytisdeild, sem hefur með opinberar jarðeignir að gera, og þeir eru á sama máli og landnámsstjóri um, að það sé rétt, að ríkið kaupi jörðina. Landnámsstjóri færir það til sem rökstuðning fyrir því, að það sé hægara, þegar land þessara tveggja jarða sé sameinað, að skipta því aftur á eðlilegan átt til þess síðar að gera úr jörðunum tvær sjálfstæðar jarðir. Eftir að þessir tveir aðilar, landnámsstjórinn og stjórn jarðeigna ríkisins, leggja þetta til, þá getur n. ekki út af fyrir sig lagt á móti því eða vill ekki gera það. Hins vegar finnst henni, að þar sem nú sé fyrir dyrum að gera nýtt fasteignamat, þá sé engin ástæða til annars en að leggja til grundvallar kaupunum það mat, sem þá kemur á Dísastaðina. Þegar lögin um jarðakaupasjóð ríkisins voru samþykkt, og þau eru reyndar í gildi enn, var heimilt að kaupa jarðir, en enga fyrir ofan fasteignamat. Eins gæti komið til mála að setja það beint inn í frv., að jörðin skyldi keypt eftir því mati, sem hún fengi með hinu nýja fasteignamati, sem nú liggur fyrir dyrum að gera. Nefndin hefur þó ekki gert þetta enn, en mun athuga það á milli 2. og 3. umr., hvort ekki sé rétt að bæta inn í frv. ákvæði um það, að jörðin skuli kaupast fyrir væntanlegt fasteignamat.