Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þannig háttar til með 1. dagskrármálið að það er bæði of seint fram komið og einnig er of skammt liðið frá útbýtingu þannig að veita þarf tvöföld afbrigði til þess að það megi koma á dagskrá.

Þannig háttar til að hv. 5. þm. Norðurl. v., sem er framsögumaður í þessu máli er ekki kominn í þinghúsið þannig að forseti verður því miður að fresta þessu máli um sinn og nýta tímann til að taka önnur mál fyrir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1005 um breyting á lögum nr. 88/1981, um aukatekjur ríkissjóðs. Hér er um það að ræða að verið er að breyta og samræma og sérstaklega lækka þau gjöld sem tekin eru fyrir það að fá leyfi til málflutnings og til að stunda lækningar og ýmislegt fleira. Nefndin fjallaði allítarlega um þetta mál og fékk til sín embættismenn frá fjmrn. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt. Það kom hins vegar fram í starfi nefndarinnar að það hefði verið full ástæða til að fara betur yfir þessi lög og breyta ýmsu öðru sem þeim tengjast, en ekki þótti rétt að gera það að þessu sinni að því er upplýst var af fjmrn. en nefndin væntir þess að haldið verði áfram á þessari braut og reynt að samræma sem best þessi gjöld. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt. Steingrímur J. Sigfússon undirritar nál. með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna því að þessi endurskoðun hefur verið gerð þó hún hefði kannski mátt vera umfangsmeiri heldur en hér liggur fyrir. Það er verst að hæstv. fjmrh. er ekki hér staddur. Hann gæti þá kannski gert hv. þm. grein fyrir því hvernig þessi endurskoðunarmál standa í ráðuneytinu. Ég vil minna á það að á síðasta þingi var þáltill. sem ég flutti um þessa hluti vísað til ríkisstjórnar. Þar var um að ræða þessa gjaldtöku og gjaldtöku ríkisstofnana. Í þáltill. var gert ráð fyrir því að þetta yrði endurskoðað, öll þessi gjaldtaka, með það fyrir augum að ríkið innheimti engin gjöld öðruvísi en að á bak við það væri þjónusta sem fullkomlega væri eðlilegt að innheimta gjöldin fyrir. Við höfum hins vegar séð það í gegnum tíðina að ýmis gjöld sem ríkið innheimtir eru í raun og veru skattlagning og eiga þá eðli máls samkvæmt að vera skattar. En ég fagna því að þetta skref er þó stigið, en satt að segja vonast ég eftir því að þeirri endurskoðun sem raunverulega var verið að samþykkja á hv. Alþingi með því að vísa þessari þáltill. til ríkisstjórnarinnar verði haldið áfram þannig að reglur um gjaldtöku ríkisstofnana og aukatekjur ríkissjóðs verði endanlega endurskoðaðar í þeirri mynd sem til var ætlast.

Hæstv. forseti. Ég á sæti í virðulegri efh.- og viðskn. en var því miður ekki á þeim fundi þegar þetta mál var afgreitt út úr nefndinni og því kemur það ekki fram á nál. að ég styðji þetta frv. Þess vegna vil ég gjarnan að það komi skýrt fram hér í umræðunni að ég styð frv. eins og það er lagt fram en engu að síður hefði ég viljað útvíkka það aðeins og hef því leyft mér að leggja fram brtt. á þskj. 1009. Þetta mál fjallar um það að lækka gjaldtöku fyrir ýmis leyfi og skírteini, gjaldtöku sem hækkuð var stórlega í fjármálaráðherratíð hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, en núna er verið að lækka aftur til betri vegar og á svona jarðbundnari nótum. Meginrökin fyrir því eru þau að menn eigi ekki að borga hærri fjárhæð fyrir útgefin leyfi heldur en kostar að gefa þau út og er verið að nálgast þann raunkostnað með þessu og færa þetta niður í 5 þús. kr. Það kemur mér hins vegar spánskt fyrir sjónir að einstakir aðilar eða eintstakar greinar vera teknar út en ekki farið alla leið og gætt samræmis í gjaldtökunni. Þannig er hátekjufólk núna lækkað úr allt að 75 þús. kr. gjaldtöku sem er í dag niður í samkvæmt frv. 5 þús. kr. og má t.d. nefna leyfi til málflutnings fyrir Hæstarétti sem í dag eru 75 þús. kr. en á að lækka niður í 5 þús. kr. Leyfi til að stunda almennar lækningar og sérfræðistörf er 75 þús. kr. í dag, fer niður í 5 þús. kr. Atvinnuflugmannsskírteini fer úr 25 þús. niður í 5 þús. kr. Löggilding endurskoðenda úr 75 þús. kr. niður í 5 þús. kr. og þannig mætti lengi telja og er þetta allt hið besta mál, enda styð ég málið. En þegar kemur hins vegar að 11. gr. sem er leyfi fyrir atvinnustarfsemi og tengd leyfi, t.d. heildsöluleyfi, umboðssöluleyfi, smásöluleyfi, lausaverslanaleyfi og leyfisbréf fyrir verðbréfafyrirtæki, þá er það óbreytt. Í þeirri grein er gjaldtaka frá 300 þús. kr. og niður í 3 þús. kr. Ég sé engin rök fyrir því að færa ekki þennan flokk niður alveg eins og hinn flokkinn. Ég hef ekki orðið var við það að kaupmaðurinn á horninu eða þeir sem reka söluturna velti sér upp úr fjármagni og sé enga ástæðu fyrir því að þessir aðilar skuli þurfa að borga 50--70 þús. kr. fyrir eitt leyfi sem kostar jafnmikið að gefa út og leyfi til að flytja mál fyrir Hæstarétti. Mér finnst engin efnisleg rök fyrir því að stíga ekki skrefið til fulls og gæta fyllsta jafnréttis sem ekki er gert í þessu tilfelli. Þess vegna hef ég leyft mér að flytja brtt. sem orðast svo, með leyfi forseta: ,,Við bætist ný grein, er verði 2. gr., svohljóðandi: 11. gr. laganna orðast svo: Fyrir leyfi fyrir atvinnustarfsemi og tengd leyfi skal greiða 5.000 kr. Fyrir endurnýjun leyfa skv. 1. mgr. skal greiða 1.000 kr.`` Ég vona að hv. þm. kynni sér þetta og sjái hvers lags óréttlæti í raun og veru er þarna á ferð, hvernig atvinnugreinum er mismunað á mjög áberandi hátt og í ljósi þess mun ég þá styðja þessa brtt.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um samstarfsnefnd sjómanna og útvegsmanna. Enn fremur er í frv. kafli þar sem kveðið er á um breytingar á lögum um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins, nr. 24/1986, með síðari breytingum. Báðir kaflar frv. eru liður í umfjöllun þingsins að þessu sinni um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða og þróunarsjóð. Þessi mál hafa verið til umræðu sl. tvö ár á grundvelli endurskoðunar á þeim lögum, samkvæmt ákvæði í gildandi lögum um stjórn fiskveiða frá 1990. Enn fremur tengist samstarfsnefnd sjómanna og útvegsmanna og breytingar á lögum um skiptaverðmæti á greiðslumiðlun þeim kjarasamningum sem stóðu yfir í vetur milli útvegsmanna og sjómanna og enduðu í verkfalli og lausn þess verkfalls með bráðabirgðalögum sem er enn þá í fersku minni. Eitt af því sem var rætt mikið um í kjarasamningaviðræðunum var sá möguleiki að setja upp svokallaða samstarfsnefnd sjómanna og útvegsmanna, sem hefði það hlutverk að fjalla um álitamál sem tengdust áhrifum viðskipta með veiðiheimildir á uppgjör á aflahlut sjómanna. Segja má að þetta mál hafi verið einn helsti ásteytingarsteinn aðila í þessu verkfalli og með því frv. sem hér er lagt fram er verið að leita lausnar á því máli. Í bráðabirgðalögunum sem samþykkt voru hér á hv. Alþingi eftir verkfallið kom fram að ríkisstjórnin hugðist beita sér fyrir lausn í þessu máli og sú lausn er hér með boðuð með flutningi þessa frv. Eins og áður sagði er það hlutverk samstarfsnefndarinnar að fjalla um álitaefni og ágreining er tengjast áhrifum viðskipta með veiðiheimildir á uppgjör og aflahlut sjómanna. Miðað er við að í nefndinni eigi sæti fimm menn, þar af tveir tilnefndir sameiginlega af Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Sjómannasambandi Íslands og Vélstjórafélagi Íslands, en tveir tilnefndir sameiginlega af Vinnuveitendasambandi Íslands og Landssambandi ísl. útvegsmanna. Fimmti maðurinn er síðan formaður sem sjútvrh. skipar að höfðu samráði við framangreind samtök sjómanna og útvegsmanna. Samstarfsnefndin á samkvæmt frv. að afla ítarlegra gagna um fiskverð, forsendur þess og þau atriði sem kunna að hafa áhrif á aflahlut sjómanna. Það mun verða samkomulagsatriði milli nefndarmanna í samstarfsnefndinni hvernig þessari upplýsingaöflun er nákvæmlega háttað og með hvaða hætti upplýsingarnar verða sundurliðaðar og notaðar þannig að þær gagnist sem best í starfi nefndarinnar. Til þess að koma málum til þessarar samstarfsnefndar verða þau heildarsamtök sem að tilnefningu samstarfsnefndarinnar standa að leita álits nefndarinnar á ágreiningi og álitamálum sem upp kunna að koma. Það er gefinn 12 vikna frestur frá lokum uppgjörstímabils til þess að taka mál upp fyrir nefndinni. Nefndin þarf síðan að kanna þau mál sem upp koma og leita leiða til lausnar á þeim á grundvelli þeirra upplýsinga sem fyrir liggja. Samstarfsnefndin skal taka rökstudda afstöðu til þess í einstökum tilvikum hvernig að uppgjöri á aflahlut hefur verið staðið og hún skal sérstaklega láta í ljós afstöðu til þess hvort bersýnilega ósanngjörn viðmið séu fyrir hendi fyrir ákvörðun fiskverðs í tengslum við viðskipti með veiðiheimildir. Hér er kannski komið að kjarna þessa máls og spurningin snýst um það hvað kalla megi ,,ósanngjörn`` eða ,,bersýnilega ósanngjörn`` viðmið. Um þetta hefur allmikið verið rætt, en eins og umræður hafa gengið þá má nefna það að ef óskyldur aðili er að kaupa fisk af útgerð þá snýst spurningin um það hvað sé bersýnilega ósanngjarnt um kannski hvaða fiskverð þessi fiskkaupandi er að greiða sjómönnum og við uppgjör til sjómanna á eigin skipum. Ef verðið sem greitt er er mjög úr takt við það sem skyldir aðilar eru að greiða til eigin skipa þá er þar kominn grundvöllur fyrir því hvað menn telja bersýnilega ósanngjarnt í þessu sambandi. Það á að sjálfsögðu að reyna að ná samhljóða áliti samstarfsnefndarinnar um málin, en gerist slíkt ekki verða greidd atkvæði í nefndinni. Nefndin fær fjögurra vikna frest ef kostur er til þess að ljúka sínum störfum. Ef samkomulag er ekki í nefndinni og menn vilja ekki una niðurstöðu hennar þá geta þau heildarsamtök sjómanna og útvegsmanna sem hafa tilnefnt í nefndina skotið málum til gerðardóms samkvæmt 72. gr. sjómannalaga. Það sem breytist í sambandi við þau lög er að það þarf ekki samþykki gagnaðila til þess að vísa málum til gerðardóms. Síðan er ákvæði um það að kostnaður af störfum nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði og það er að sjálfsögðu háð öllum venjulegum takmörkunum sem fjárveitingar úr ríkissjóði lúta. Lagt er til að lög þessi öðlist gildi 1. júní nk. og gildi til ársloka 1995. Þetta þýðir að það verður viss reynslutími á lögunum og aðilar að kjaradeilunni fá þar með tíma og möguleika til þess að láta þetta kerfi virka. Ef þeir verða ásáttir um að þessi samstarfsnefnd sé heppilegt fyrirkomulag þá munu þeir að sjálfsögðu á þessum tíma gera sín á milli kjarasamning eða annars konar samning um áframhaldandi störf þessarar nefndar eða þá að fara fram á það við Alþingi að lög þessi verði framlengd. Ef hins vegar kemur í ljós á starfstíma nefndarinnar að hún virkar ekki sem heppilegt fyrirkomulag í þessum deilumálum þá fellur hún að sjálfsögðu sjálfkrafa niður með því að lögin gilda einungis til ársloka 1995. Um II. kafla laganna er það að segja að þar er verið að lögfesta ákvæði sem var samþykkt á sínum tíma sem yfirlýsing með kjarasamningi milli aðila vinnumarkaðarins. Þetta var yfirlýsing sem var gefin í tengslum við kjarasamninga á árinu 1992. Þar segir svo, þetta er frá 26. apríl 1992: ,,Samningsaðilar eru sammála um að útgerðarmanni sé óheimilt að draga útlagðan kostnað vegna leigu eða kaupa á aflaheimildum frá heildarsöluverðmæti aflans áður en skiptaverð til sjómanna er reiknað. Yfirlýsing þessi hefur engin áhrif á frjáls viðskipti útgerðarmanna sín á milli með aflaheimildir né samninga áhafna og einstakra útgerða við fiskkaupendur um fiskverð.`` Virðulegi forseti. Svo hljóðar þessi yfirlýsing. Með þessu frv. er verið að reyna að gera tilraun til þess að ljúka því máli sem var aðallega ágreiningsefnið í kjarasamningunum um þessa samstarfsnefnd. Um það atriði sem varðar lög um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun hefur náðst að ég tel þokkaleg sátt milli samtaka sjómanna og útvegsmanna og það liggur fyrir að þessir aðilar munu allir tilnefna í þessa samstarfsnefnd til þess að láta reyna á það hvernig þetta fyrirkomulag virkar, ef þessi lög verða hér samþykkt. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, óska þess að Alþingi geti afgreitt þetta mál fljótt og vel þannig að það geti orðið liður í lausn þessa mikla ágreiningsmáls sem hefur verið milli sjómanna og útvegsmanna um uppgjör á fiskverði. Ég legg til, virðulegi forseti, að þessu máli verði vísað til sjútvn.

Virðulegur forseti. Það frv. sem hér var mælt fyrir ætti að vera flutt í tvennu lagi, því annars vegar er um að ræða nýja löggjöf um samstarfsnefnd sjómanna og útvegsmanna og hins vegar er um að ræða breytingar á lögunum um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins. Það er heldur óheppilegt form að flytja slíkt mál í einu lagi, sem annars vegar snerta breytingar á lögum og hins vegar nýja löggöf. En ýmsu eru menn vanir hér á Alþingi í sambandi við smíði á margvíslegum bandormum. En það er e.t.v. ekki það sem skiptir meginmáli heldur efni þessara mála og ég vil segja það að ég geri engar meiri háttar athugasemdir við þessi mál. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að koma á samstarfsnefnd sjómanna og útvegsmanna til þess að fjalla um þau deilumál sem hafa komið upp og munu koma upp í framtíðinni. Ég tek undir það með hv. frsm., 5. þm. Norðurl. v., að slíkur samstarfsvettvangur er nauðsynlegur. Ástæðan fyrir því að þessar deilur hafa komið upp er áreiðanlega sú að það hefur verið skortur á slíkum samstarfsvettvangi. Það hefur verið stefnan upp á síðkastið að leggja niður nefndir og ráð þar sem sjómenn, útvegsmenn og vinnuveitendur hafa komið saman til að taka á sameiginlegum málum. Nægir þar að nefna Verðlagsráð sjávarútvegsins og jafnframt var mikið samstarf milli sjómanna og útvegsmanna þegar verið var að koma á hinu svokallaða kvótakerfi í sambandi við ýmis álitamál sem þar komu upp. Ég hygg þó að það sem eigi ríkan þátt í þeirri stöðu sem þarna kom upp sé sú staðreynd að stjórnarflokkarnir ákváðu að taka endurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða fyrst og fremst inn á sinn vettvang, en halda utan við það starf hagsmunaaðilum og jafnframt stjórnarandstöðuflokkunum. Þetta varð til þess að skapa margvíslega tortryggni og einnig til þess að vekja upp deilur, sem að mínu mati hefðu annars ekki komið upp. Ég vænti þess að með frv. hafi menn lært af þessari reynslu og sjái að þarna voru menn á rangri braut. Það er þannig í svo flóknum og erfiðum málum að ágreiningur mun ávallt koma upp og einhvers staðar verða menn að geta komið saman til þess að reyna að útkljá hann. Að því leytinu til tel ég þetta frv. vera til mikilla bóta. Ég vildi aðeins gera athugasemdir að því er varðar tilnefningu í þessa nefnd. Mér finnst eðlilegast að þar séu aðilar sem tilnefndir eru af sjómannasamtökunum, eins og þar kemur fram, og ég hefði talið nægilegt að hinir tveir væru tilnefndir af Landssambandi ísl. útvegsmanna. Landssamband ísl. útvegsmanna er aðili að Vinnuveitendasambandi Íslands og ég sé ekki ástæðu til að það sé sérstaklega tilgreint vegna þess að það eru líka til önnur vinnuveitendafélög, Vinnumálasamband samvinnufélaganna, sem að sjálfsögðu á jafnframt mikilla hagsmuna að gæta á vettvangi sjávarútvegsins. Þannig að ég hefði talið eðlilegast að allir þessir aðilar kæmu sér saman um þessar tilnefningar á vettvangi Landssambands ísl. útvegsmanna, sem eru hagsmunasamtök þar sem allir þessir aðilar koma að með einum eða öðrum hætti. Það má hins vegar halda því fram að auðvitað skiptir þetta mál líka vinnslustöðvar miklu máli og e.t.v. er það þess vegna sem þykir rétt að Vinnuveitendasamband Íslands komi að málinu. En ef svo á að vera finnst mér eðlilegt að hvortveggja samtökin hafi þar hönd í bagga. Ég á ekki von á því að það þurfi að vera mikið ágreiningsmál að koma sér saman um aðila til að standa í þessu verkefni. Í greinargerð með þessu frv. kemur fram að það hafi jafnframt verið ákveðið að gera ýmsar breytingar að því er varðar framsal aflaheimilda og ég vil því fara nokkrum orðum um það í sambandi við þetta mál, jafnvel þótt það sé ekki verið að gera tillögur um það í þessu frv. að gera þar breytingar á. Ég geri mér ljóst að framsal aflaheimilda er umdeilanlegt mál og þar hafa sprottið upp margvíslegar deilur. Ég hafði gert ráð fyrir því að það þyrfti að gera einhverjar breytingar á frv. um stjórn fiskveiða í þessu sambandi og þá ekki síst þá breytingu að fiskvinnslustöðvar gætu ekki haft aflaréttindi. Nú eru margir sem gera mikið úr því að það sé mikilvægt fyrir fiskvinnsluna í landinu að hafa slík réttindi. Ég hef ekki verið þeirrar skoðunar í gegnum tíðina að það ætti að stíga það skref því ég átti von á því að slíkt skref yrði til þess að skapa miklar deildur sem erfitt yrði að leysa. Það var hins vegar ákveðið á sínum tíma, þegar þetta mál var rætt við setningu laganna sem tóku gildi 1991, að til að koma til móts við þau sjónarmið sem uppi voru að því er varðar fiskvinnslustöðvarnar, að framsal aflaheimilda milli skipa væri tiltölulega frjálslegt. Það eru margar ástæður fyrir því að hefta ekki um of þetta framsal. Sérstaklega eru ástæðurnar ríkar við aðstæður sem nú eru í þjóðfélaginu, þ.e. þá staðreynd að aflaréttindi margra eru afarlítil. Þörfin fyrir það að hagræða og reyna að framleiða vöruna með sem minnstum tilkostnaði er miklu augljósari við slík skilyrði en þegar aflaréttindin eru mikil. Þegar hvert og eitt skip hefur veruleg aflaréttindi þá er þörfin fyrir tilfærslur mun minni. Ég held að það sé alveg ljóst að með því að taka upp þessar takmarkanir, að ekki megi flytja meira en 15% aflamarks af sömu tegund, þ.e. sem sagt bann við því að flytja aflamark til skips ef meira en 15% aflamarks af sömu tegund hafa verið flutt af skipinu á fiskveiðiárinu og öfugt, mun skapa veruleg vandamál. Og með fullri virðingu fyrir okkar ágætu sjómannastétt, sem er alls góðs makleg, þá er ljóst að það eru líka sjómenn sem munu gjalda þess að þessi regla er tekin upp. Ég geri mér grein fyrir því að þetta kann að leysa þau málefni sem koma upp að því er varðar hluta sjómannastéttarinnar, en það mun skapa vandamál fyrir annan hluta sjómannastéttarinnar. Það er líka ljóst að þetta mun verða til þess að hagkvæmnin verður minni og þar af leiðandi verðmætasköpunin minni. Ég er þeirrar skoðunar að við þær aðstæður sem nú ríkja í þjóðfélaginu þá verði að skapa þau skilyrði að hægt sé að reka sjávarútveginn með sem mestri hagkvæmni. Það er víða tap í sjávarútveginum og ef þau skilyrði eru sköpuð að þetta tap kunni jafnvel að aukast þá mun það draga úr þjóðartekjum og skapa meira atvinnuleysi. Hér verður því að hafa í huga heildarhagsmuni þjóðarinnar en ekki aðeins hagsmuni afmarkaðs hóps. Ef fyrirtæki í ákveðnu byggðarlagi, tiltölulega litlu byggðarlagi, sem hefur verið að reyna að aðlaga sig þessum reglum, er gert erfiðara um vik og jafnvel ómögulegt að starfa þá hefur það víðtækari áhrif en menn sjá fyrir. Ég held að það sé alveg ljóst að menn hafa ekki farið nægilega vel ofan í áhrif þessara reglna til þess að það sé í reynd verjandi að lögfesta sérstaklega þessa 15% reglu. Það hlýtur að vera skynsamlegra að doka við og fara betur ofan í málið með þeim aðilum sem þarna eiga mestra hagsmuna að gæta og flytja þá nýtt frv. að því er varðar þetta mál á haustþingi. Það er ekkert sem mælir með því að rjúka til og fara út í þessa breytingu. Við höfum fengið frá hagsmunaaðilum nokkur dæmi um það hverju þetta kunni að valda. Ég held að það sé alveg ljóst að þetta mun fyrst og fremst valda vandræðum þegar aðstæður breytast í samfélaginu, sem gerist mjög oft. Útgerðaraðili sem er tiltölulega bjartsýnn í upphafi vertíðar, t.d. loðnuvertíðar, kann þá að gera ráðstafanir sem verða til þess, ef nýjar aðstæður koma upp, að honum er ómögulegt að aðlaga sig að hinum breyttu aðstæðum. Þó það sé að sjálfsögðu mikilvægt að skipuleggja fiskveiðiárið sem best þá er það staðreynd að það koma upp breyttar aðstæður áður en varir og menn þurfa þá að geta tekið nýjar ákvarðanir. Ég sé ekki hvaða tilgangi það þjónar að búa til reglur sem gera mönnum ómögulegt að gera breytingar vegna nýrra aðstæðna. Þannig að við í þingflokki Framsfl. erum andvígir þessari breytingu í þeirri mynd sem hún er í og bendum m.a. á að það er óeðlilegt að skylda aðila með þessum hætti án þess að gera sér grein fyrir því hvert verðmætatapið verður. Því er haldið fram af ábyrgum aðilum í greininni að við þetta kunni að tapast milljarðar kr. á ári. Jafnvel þótt það væri ekki nema einn milljarður eða tveir milljarðar og það sé kannski dreginn frá helmingurinn, eins og mátti skilja á talsmanni Þjóðhagsstofnunar í gær, þá held ég að það sé alveg ljóst að niðurstaðan verður sú að milljarðar muni tapast, a.m.k. er útlitið þannig í dag. Er nú ekki ástæða til þess fyrir íslenskt þjóðfélag að staldra við og athuga hvort ekki sé hægt að koma í veg fyrir það? Eða höfum við efni á því að láta sem ekkert sé þegar því er haldið fram að milljarðar muni tapast? Hverjir hafa hagsmuni af því? Mun sjómannastéttin hagnast á því? Nei, hún mun ekki gera það. Hún mun tapa á því til langframa. Ég held að það sé enginn vafi á því. Mun landverkafólkið hagnast á því? Nei, það mun tapa á því. Ætli það skipti ekki líka máli fyrir ríkissjóð, sem er að berjast hér við allt of mikinn halla, að missa af tekjum sem þessum. Þannig að það er ekki nóg með það að núv. hæstv. ríkisstjórn sé að boða það í tíma og ótíma, a.m.k. ákveðnir talsmenn hennar, að nú eigi að fara að skattleggja þessa atvinnugrein með auðlindaskatti, atvinnugrein sem býr við taprekstur, heldur á jafnframt eins og ekkert sé að búa til reglur sem skapa óhagræði og munu minnka tekjur verkafólks og sjómanna. Jafnvel þótt það sé gert í nafni þess að koma í veg fyrir hugsanlegar deilur þá er það að mínu mati ekki réttlætanlegt að setja niður deilur með þeim hætti að milljarðar muni tapast. Það er alveg ljóst að þar eru líka aðrir sem hafa mikilla hagsmuna að gæta og munu þá áreiðanlega taka upp álíka mál í samningum við sína viðsemjendur þegar fram líða stundir. Að því er varðar hina svokölluðu 50% reglu, þ.e. að hvert skip verði að veiða a.m.k. 50% af sínum veiðiheimildum, þá gegnir nokkuð öðru máli. Þessi regla var áður sú að skipið þurfti að veiða 25%. Ég tel að þarna sé of langt gengið, þó ég geti tekið undir að það var ástæða til að hækka þessa prósentu, en að mínu mati verða þá öll skip að vera jöfn innan þeirra marka, en í þessum reglum er gert ráð fyrir því að úthafsveiðiskip njóti sérstakra kjara, ef svo má að orði komast í þessu sambandi. Að mínu mati hefði verið eðlilegra að hafa þessa prósentu eitthvað lægri og allir sætu þá við sama borð. Ég nefni líka í sambandi við hitt málið að þar sitja aðilar ekki við sama borð. Stóru útgerðirnar munu ekki verða í neinum vandræðum vegna þess að það eru engar hömlur á því að flytja aflaréttindi milli skipa innan sömu útgerðar en þeir smærri munu lenda í vandamálum. Ég bendi á þá mótsögn að það er óeðlilegt að mínu mati að ekki sé þá um leið gripið til ráðstafana sem gera ráð fyrir því að skip hafi einhver lágmarks aflaréttindi til að þau fái veiðirétt. Það er óeðlilegt að skip sem er skyldað til að veiða við skulum segja 200 tonn af sínum aflaréttindum þurfi að gera það á sama tíma og sams konar skip, nákvæmlega sömu gerðar, má gera út þó það hafi ekki nema tíu eða tuttugu tonn og jafnvel minna. Það er hluti af þessum framsalsvanda. Þannig að ef það ætti að vera jafnræði þá hefði verið eðlilegt að taka upp þá reglu að sérhvert fiskiskip þyrfti að hafa tiltekið lágmark. Það er hins vegar ekki einfalt mál að útfæra það í einum vetvangi og ég er ekki með beina tillögu um það á þessu stigi, en ég tel að það hefði þá verið eitt af því sem hefði þurft að fara betur ofan í í sambandi við framsalsmálið. Ég vil því að endingu lýsa yfir stuðningi við þetta frv. sem hér er komið fram, eins og það lítur út. Hitt er svo annað mál að ég hef mikla fyrirvara að því er varðar málið í heild, sérstaklega vegna þeirra afleiðinga sem breytingar á framsalsreglunum kunna að hafa. Ég hefði talið skynsamlegt að fresta því máli til haustsins og fara betur ofan í það af nefnd sem til þess yrði sérstaklega skipuð.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Austurl. fór í ræðu sinni nokkuð inn á þau frv. sem munu verða síðar til umræðu, þ.e. frv. til laga um breytingu á stjórn fiskveiða. Það er út af fyrir sig ekki óeðlilegt að fjalla um þau frv. í tengslum við það sem hér er til umræðu. Ástæðan fyrir því að ég veiti hér andsvar við ræðu hv. þm. eru þær fullyrðingar sem komu fram í hans ræðu um væntanlegt milljarða tap vegna breytinga á lögum um stjórn fiskveiða. Ég vildi, vegna þess að hv. þm. leggst náttúrlega eilíflega í vörn þegar fjallað er um breytingar á því stjórnkerfi sem hann stóð fyrir að lögfest yrði, sem út af fyrir sig er ekki óeðlilegt og er mannlegt. Ég vil heyra frá hv. þm. í hverju og hvernig þetta milljarða tap verður. Hann virðist gerast hér inni á Alþingi talsmaður hóps sem hefur sent hv. þm. greinargerð, svokölluðum atvinnumönnum í sjávarútvegi, þar sem fullyrt er með svipuðum hætti að milljarða tap verði ef samþykktar verða þær breytingar sem meiri hluti sjútvn. leggur til. Þá virðist vera gert ráð fyrir því að allir útvegsmenn og stjórnendur fiskvinnslunnar í landinu taki þær vitlausustu ákvarðanir sem hægt er að finna. Ég geri þá kröfu til hv. 1. þm. Austurl. að hann geri þinginu grein fyrir því í hverju þetta milljarða tap liggur, hvernig það verði og hvernig það megi verða að stjórnendur atvinnufyrirtækja í sjávarútvegi taki slíkar ákvarðanir.

Virðulegur forseti. Það er ósköp einfalt að svara því. Ég held að það sé alveg ljóst að ef mönnum er bannað að taka skynsamlegar ákvarðanir þá mun það koma við afkomu þeirra. Ef aðili hefur framselt loðnuréttindin sín að einhverju leyti, 15% í upphafi veiðitímabils, vegna þess að hann var ekki mjög bjartsýnn á að veiðarnar gengju vel og var í einhverjum ákveðnum erfiðleikum, síðan breytast aðstæður eins og oft gerist og þá er honum bannað að fá til sín meiri aflaréttindi. Bannað að taka þátt í því að hægt sé að veiða alla þá loðnu sem úthlutað var. Auðvitað er ekki hægt að reikna þetta út nákvæmlega fyrir hv. þm. Það er hins vegar ástæða til að taka alvarlega þær fullyrðingar sem komu fram frá þessum aðilum sem mér fannst nú hv. þm. tala um í heldur niðrandi tón. Þetta eru forstjórar fyrirtækja eins og t.d. Útgerðarfélags Akureyringa, vel rekinna fyrirtækja á Suðurnesjum, í Vestmannaeyjum, á Austurlandi og á Norðurlandi. Ég veit ekki betur en að hér sé um ábyrga aðila að ræða sem ég hef tekið mark á og geri enn. Síðan hefur Þjóðhagsstofnun verið beðin um að fara ofan í þetta mál. Þeir komu á fund nefndarinnar í gær og fullyrtu að auðvitað yrði hér um verulegt verðmætatap að ræða. Mig minnir að þeir segðu að þeir teldu að þessir aðilar gerðu of mikið úr því en það gæti verið nær lagi að þeirra mati að tala um helminginn af þeirri fjárhæð sem þessir aðilar tala um. En ég get því miður ekki sýnt fram á það nákvæmlega hvernig þetta tap mun verða en ég fullyrði að það mun verða verulegt og við höfum ekki efni á því.

Virðulegi forseti. Það vafðist að sjálfsögðu fyrir hv. 1. þm. Austurl. að gera grein fyrir í hverju þetta tap liggur. Ég er ekki að gera lítið úr þeim ágætu mönnum sem hafa sent okkur orðsendingu. En ég tel engu að síður alveg augljóst, alveg augljóst, að þeir gera ráð fyrir því, eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, að nánast allar verstu ákvarðanir séu teknar við stjórn þessara umræddu fyrirtækja. Ég get ekki gert ráð fyrir því að útgerðarmenn reyni ekki innan þeirra heimilda sem lög gera ráð fyrir að stýra sínum fyrirtækjum miðað við hagsmuni þeirra að sjálfsögðu og miðað við hagsmuni þeirra byggða og þess fólks sem byggir afkomu sína á fiskvinnslu, útgerð og sjómennsku. Ég held að það sé alveg ljóst að það kerfi sem er í gildi núna getur ekki gengið. Þingmenn hafa komist að þeirri niðurstöðu að það verði að breyta því en nú rísa menn upp gegn því við þá umræðu sem hér er og mæla gegn þessum breytingum sem sjómenn og útvegsmenn hafa fallist á. Ég verð að segja alveg eins og er að ég er mjög undrandi á því að 1. þm. Austurl. skuli vera hér fremstur í flokki við að gagnrýna það sem hefur orðið að samkomulagi milli m.a. sjómanna og útvegsmanna.

Virðulegur forseti. Þetta eru alveg nýjar fréttir að hér sé um samkomulagsmál að ræða milli sjómanna og útvegsmanna og væri nauðsynlegt að fá þetta samkomulag á borðið. Ég hef ekki séð það. Sjútvn. hefur ekki verið upplýst um slíkt samkomulag. Við hljótum að kalla eftir því að fá það samkomulag á borðið. Því ef hér hefur verið gert samkomulag við hagsmunasamtökin um málið . . .

Hefur þingmaðurinn ekki lesið umsagnir sem þessir aðilar veitt?

Ég hef lesið allar umsagnir í sambandi við þetta mál og ég veit alveg hver afstaða sjómannasamtakanna er. Þau eru hins vegar ekki alveg samstiga í málinu. En ég er ekki þeirrar skoðunar að mál þurfi endilega að vera alveg hárrétt jafnvel þótt sjómannasamtökin hafi ákveðna skoðun. Ég tek líka mark á skoðunum annarra í þessu sambandi. En mestu máli skiptir að hagkvæmnin sé höfð í fyrirrúmi. Ég heyri það á hv. þm. að hann telur aðalatriðið að breyta þessum lögum breytinganna vegna bara einhvern veginn.

Það er rangt.

Hann flutti hér frv. með öðrum þingmönnum, dæmalaust frv., sem hefði nú orðið til þess, ef það hefði verið lögfest, að það væri ekki lengur hægt að tala um neina hagkvæmni í sjávarútveginum því það hefði nánast ekki verið hægt að reka hann. Þannig að ef aðalatriðið er að breyta bara til að breyta vegna þess að menn eru búnir að tala sig dauða í gagnrýni á þetta kerfi árum saman, án þess að hafa farið neitt ofan í það. Ég býst við að það sé það sem hefur komið fyrir hv. þm. og svo vill hann breyta breytinganna vegna en er alveg greinilega nákvæmlega sama um hvort það er hagkvæmt eða ekki.

Hverju vill þingmaðurinn breyta?


            

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um samstarfsnefnd sjómanna og útvegsmanna. Allir hv. þm. þekkja og auðvitað öll þjóðin aðdragandann að þessu máli. Auðvitað er hann allur á ábyrgð hæstv. ríkisstjórnar sem með þeim aðferðum sem hún hefur notað við endurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða hefur komið öllu í bál og brand í þessu þjóðfélagi. Það gerðist auðvitað eins og til var stofnað í upphafinu þegar ríkisstjórnin setti á fót tvíhöfða nefndina frægu sem gerði sínar tillögur án samráðs við fjölmarga aðila í þjóðfélaginu, án möguleika fyrir stjórnarandstöðuna og ýmsa aðila til að hafa áhrif eða koma á framfæri sínum ábendingum um hvað þyrfti að lagfæra í því fiskveiðistjórnunarkerfi sem við búum við. Þegar síðan tvíhöfða nefndin skilaði þessum tillögum sínum af sér þá neituðu sjómannasamtökin að taka þátt í því að ráðgast um þessar tillögur nema því aðeins að það yrði tekið á kvótabraskinu. Þannig lá málið fyrir fyrir ári síðan og ríkisstjórnin vissi að það stefndi í óefni og átök á milli útgerðarmanna og sjómanna. En það var ekkert gert til þess að reyna að leysa úr málinu. Það átti bara að keyra áfram með kíkinn á blinda auganu, halda sig við þessi sjávarútvegsfrumvörp sem búið var að semja og svo langt gekk þetta að sjávarútvegsfrumvörpin voru lögð fram óbreytt fyrir jólin þegar vantaði ekki nema nokkra daga í verkfall sjómanna. Þetta segir auðvitað sína sögu um það hvernig þessir hlutir hafa orðið til sem við erum með hér í höndunum og það er ekki nema eðlilegt að það verði átök um lok málsins. Þegar kom síðan að verkfallinu þá var greinilegt að vilji til samninga var ekki fyrir hendi. Og hvers vegna? Vegna þeirrar gömlu sögu að verkföll sjómanna hafa yfirleitt verið bönnuð. Ýmsir aðilar töldu að það væri nú kannski bara betra að það yrðu sett lög á verkfallið heldur en að farið yrði að semja og alvaran í samningunum var þess vegna ekki nægilega mikil. Síðan komu þessi bráðabirgðalög ríkisstjórnarinnar þar sem hún í raun og veru tók að sér að leysa málið og lausn hennar á málinu liggur nú hér á borðum hv. þm. Ég tel að eftir atvikum sé ekki mjög margt við þessa niðurstöðu málsins að athuga sem hér er lögð fram. Ég tel að það hafi verið sanngjarnar kröfur sjómannasamtakanna að koma á einhvers konar samstarfsnefnd með þessum hætti eða líkum hætti og hér er lagt til. Og ég tel að það hafi verið eðlileg krafa sjómannasamtakanna að það yrði stoppuð af sú aðferð sem notuð hefur verið að láta sjómenn taka þátt í verslun með veiðiheimildir. En á bak við átökin í vetur í verkfallinu var það auðvitað stærst að ýmsir útgerðaraðilar og fiskvinnsluaðilar líka vildu að það yrði ekki samið um að sjómenn slyppu við að taka þátt í kvótakaupum og enn er spurningarmerki við það hvort þessi aðferð muni verða til þess að sjómenn verði losaðir undan því að taka þátt í kvótakaupum. Það kom í ljós á fundi sjútvn. að skilningur á því frv. sem hér er til umræðu er ekki nákvæmlega eins hjá útvegsmönnum og sjómönnum. Það kom alveg skýrt fram frá hendi forustumanna LÍÚ og forustumanna fiskvinnslustöðva að þeir töldu að það væri hægt að halda áfram að versla með svipuðum hætti eða sama hætti með fisk og veiðiheimildir og vísa til seinni hluta yfirlýsingar sem fylgdi kjarasamningum sjómanna og útvegsmanna frá 1992. Sú yfirlýsing er að hluta til lögfest eða það er hér tillaga um að lögfesta hluta af þeirri yfirlýsingu núna í þessum lögum sem hér eru til umræðu en seinni hluti yfirlýsingarinnar er ekki með. Á grundvelli seinni hluta yfirlýsingarinnar telja útvegsmenn í landinu sig hafa verið að vinna í t.d. þessum svokölluðu tonn á móti tonni viðskiptum og hafa haldið því hiklaust fram og gerðu það á fundi sjútvn. að það væri í samræmi við þessa samninga sem sú verslun færi fram. Fyrri hluti yfirlýsingarinnar sem vitnað er til í lögunum hér eða raunverulega er verið að lögfesta hér í lögunum hljóðar þannig, með leyfi forseta: ,,Samningsaðilar eru sammála um að útgerðarmanni sé óheimilt að draga útlagðan kostnað vegna leigu eða kaupa á aflaheimildum frá heildarsöluverðmæti aflans áður en skiptaverð til sjómanna er reiknað.`` En seinni hluti yfirlýsingarinnar hljóðar aftur á móti svona: ,,Yfirlýsing þessi hefur engin áhrif á frjáls viðskipti útgerðarmanna sín á milli með aflaheimildir né samninga einstakra útgerða við fiskkaupendur um fiskverð.`` Þessi seinni hluti yfirlýsingarinnar hefur verið túlkaður með þeim hætti að það mætti taka hið raunverulega söluverð aflaheimildanna inn í fiskverðið þannig að skiptaverð sjómanna lækkaði um söluverð aflaheimildanna. Ég er hér með fyrir framan mig samkomulag, dæmi um samkomulag, sem er gert á milli áhafnar og útgerðar og þetta form er mér sagt að forsvarsmenn útvegsmanna í landinu hafi raunverulega látið fara til sinna umbjóðenda sem tillögu um það hvernig eigi að ganga frá samningum eins og þessum. Þetta samkomulag hljóðar svona, með leyfi forseta: ,,Þar sem aflamark skipsins hefur verið skert fiskveiðiárið 1993--1994 eins og raun ber vitni og kvóti skipsins mun ekki þar af leiðandi endast út kvótaárið að óbreyttu eru aðilar sammála um að til þess að halda megi skipinu út til veiða lengri tíma kvótaársins verði að grípa til þess á kvótaárinu að veiða fyrir þriðja aðila. Veiði skipið fyrir þriðja aðila af kvóta sem hann á eða útvegar hvort heldur um er að ræða fiskverkanda, fiskmarkaði eða umboðsaðila, samanber 2. mgr. yfirlýsingar SSÍ og LÍÚ dags. 26. apríl 1992, skal draga andvirði kvótans frá söluverði aflans áður en til skipta kemur til áhafnar. Samkomulag þetta skal gilda kvótaárið 1993--1994 og til staðfestu framanrituðu samkomulagi skrifa aðilar nöfn sín hér undir.`` Síðan skrifar áhöfnin og útgerðarmaðurinn undir. Þarna er verið að vísa til seinni hluta yfirlýsingarinnar. Og á fundi sjútvn. kom þessi fullyrðing fram. Ég tel að það sé alveg nauðsynlegt að skilningur á þessu atriði verði alveg klár.  Það er alveg rétt sem kom hér fram í frammíkalli að þessi seinni hluti yfirlýsingarinnar sem er í samningum Sjómannasambands Íslands og Landsambands íslenskra útvegsmanna er ekki í öðrum samningum. Hann er ekki í samningum Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og ekki í samningum Vélstjórafélags Íslands. En samt hafa útgerðarmenn í þessu landi komist upp með að draga þessi verðmæti frá skiptaverði áður en til skipta kemur og það er alveg greinilegt að það er hugmyndin að halda því áfram. Nú skal ég ekkert um það segja hvort það muni takast en ég tel að það sé a.m.k. nauðsynlegt að hv. Alþingi og hv. alþingismenn séu með alveg skýran hug í því hvað það er sem þeir eru hér að samþykkja í þessu efni. Það var annars mjög undarlegt að hlusta á samningsaðilana í vetur þegar þeir voru að takast á í verkfallinu. Í fjölmiðlum viðurkenndu t.d. forustumenn íslenskra útvegsmanna aldrei að það væri verið að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum. Þeir sögðu að það hefði aldrei sannast. Samt liggur þessi yfirlýsing fyrir sem útgerðarmenn nota, sem ég las upp áðan. Síðan höfum við, allir þingmenn, fengið skjal í hendur, býst ég við, a.m.k. fékk ég það í gær, og það eru ábendingar frá einhverjum hópi útgerðarmanna sem hefur tekið sér nafnið atvinnumenn og greinir þá víst frá mönnum sem eru ekki atvinnumenn, sem ég veit nú ekki hverjir eru. En þessir aðilar, sem kalla sig atvinnumenn í útgerð og fiskvinnslu, segja hér á einum stað í sinni yfirlýsingu, með leyfi forseta, til upplýsingar fyrir þá sem kannski hafa ekki verið alveg vissir um það hvor aðilanna hefði haft rétt fyrir sér með það hvort sjómenn væru yfirleitt látnir taka þátt í kvótakaupum. Þá segir hér í einum stað í yfirlýsingu atvinnumannanna, sem hljóta um þetta gerst að vita. Þar er sagt undir fyrirsögninni Samráðsnefnd: ,,Ef túlkun sjómannaforustunnar á orðum sjútvrh. um vinnutilhögun samráðsnefndar sjómanna og útgerðarmanna er rétt myndi útgerðarmaður vertíðarbáts þurfa að hækka launagreiðslur til sinna sjómanna í tonn á móti tonni viðskiptum um 25%.`` Þetta segja atvinnumenn. ,,Ef framlegð þess báts hefði verið 10% áður yrði hún mínus 4% eftir þessar greiðslur. Allir sem vilja sjá að þessi viðskipti yrðu úr sögunni ef fiskverðið yrði hækkað á þennan hátt.`` Ætli menn þurfi nokkuð meiri staðfestingu á því hvað sjómenn hafa verið að segja um það hvernig þessir hlutir ganga fyrir sig annað heldur en þessa yfirlýsingu atvinnumanna í útgerð og fiskvinnslu sem láta þetta fara frá sér, að það muni 25% á kjörum þeirra sjómanna sem taka þátt í kvótakaupum með þessum hætti og hinna sem ekki gera það? En ég geri ekki ráð fyrir að menn muni eyða tíma sínum í það að rífast um þá hluti hér. Ég vil til upplýsingar fyrir þingmenn til viðbótar við þetta, svo menn sjái þetta svart á hvítu --- ég er hér með dæmi um hvernig einn mánuður lítur út hjá skipi sem var gert út frá Suðurnesjum í vetur. Þar kemur í ljós að hásetahlutur hefði átt að vera þennan mánuð, sem gekk mjög vel, 269 þús. kr., en var 161 þús. kr. Mismunurinn var tæplega 108 þús. kr. á því sem hefði átt að koma í hlut hásetans og því sem hann fékk. Alþb. hefur fjallað um þessi mál. Á landsfundi flokksins í haust voru samþykktar tillögur um sjávarútvegsmál þar sem m.a. var tekin afstaða til þessara mála. Það stendur hér, með leyfi forseta, í ályktun landsfundar: ,,Styðja ber baráttu sjómanna gegn viðskiptum með aflaheimildir sem fara fram á þeirra kostnað og banna á með lögum að sjómenn taki þátt í kostnaði við öflun veiðiheimilda.`` Síðan segir: ,,Meðan endurskoðun fiskveiðistefnunnar stendur yfir þarf að taka á þeim vanda sem frjálst framsal aflaheimilda hefur skapað með reglum sem takmarka það verulega, m.a. þannig að fyrst og fremst verði um að ræða skipti á jafngildum veiðiheimildum og sveigjanleika ef bilanir eða óviðráðanlegar orsakir valda röskun á útgerð.`` Ég tel rétt að vitna til þessarar ályktunar landsfundar til að menn átti sig á því að í raun og veru hefur Alþb. tekið afstöðu til þessara atriða. Þetta var síðan áréttað á miðstjórnarfund í vetur og ég vil, með leyfi forseta, vitna í þá ályktun. Þar segir m.a.: ,,Afstaða Alþb. til grundvallaratriða þeirrar stefnumörkunar liggur fyrir [þ.e. stefnumörkunar í sjávarútvegsmálum og gagnvart endurskoðun fiskveiðistefnunnar] þar sem er í miðstjórnar- og landsfundarsamþykktum. Þar er krafan um afdráttarlausa tryggingu fyrir þjóðareign og auðlindum hafsins efst á blaði, en núverandi kerfi með frjálsu framsali aflaheimilda og sölu á óveiddum fiski í sjó samrýmist ekki þeirri grundvallarreglu.`` Það er þess vegna af eðlilegum ástæðum sem við alþýðubandalagsmenn hljótum að lýsa yfir stuðningi við þessi frv. þó við höfum út af fyrir sig ekki ráðið um það með hvaða hætti þau hafa orðið til. Það er þá a.m.k. orðið ljóst að flokkurinn sem slíkur hefur tekið afstöðu til málsins, að það verður að koma þessum málum í betra horf heldur en þau hafa verið og samskiptum sjómanna og útgerðarmanna í eðlilegt horf. Við höfum séð það hvernig þessir hlutir eru raunverulega að fara með grunninn undir hlutaskiptakerfi sjómanna og útgerðarmanna. Og við höfum hlustað á það í sjútvn. að fleiri en einn og fleiri en tveir útgerðarmenn sem komið hafa á fund nefndarinnar, sem vilja að þetta kvótakerfi verði sem allra frjálsast og framsalsréttur útgerðanna verði sem allra mestur, hafa sagt: Hlutaskiptakerfi sjómanna passar ekki við kvótakerfið. Það er full ástæða til þess að skoða þann möguleika að breyta þess vegna þessu kerfi, þ.e. hlutaskiptakerfi sjómannanna og það er greinilegt að sú barátta er hafin að leggja það niður. Eins og ég sagði áðan þá er þetta mál auðvitað á ábyrgð hv. ríkisstjórnar. Ég tel samt að það sé full ástæða til þess fyrir þá sem vilja að þessum málum sé komið í eðlilegan farveg að styðja þessa lagasetningu. Ég geri ráð fyrir að við munum skoða vandlega að koma með brtt. eða viðbótartillögu við lögin um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun. Ef það kemst ekki betur á hreint í umfjöllun nefndarinnar hvor skilningur útgerðarmanna eða sjómanna á því hvað er verið að lögfesta er réttur að því leyti til þá er full ástæða til að það verði flutt brtt. sem tekur mjög skýrt á því máli til að forðast vandræði og erfiðleika sem hljóta að verða í samskiptum sjómanna og útgerðarmanna ef Alþingi afgreiðir lög sem eru strax túlkuð á mismunandi hátt af samningsaðilum sem er raunverulega verið að ljúka samningum fyrir í svo mikilvægu máli.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að vísa því á bug að í starfi tvíhöfða nefndar hafi ekki verið haft samráð við þá aðila sem málið snertir. Í starfi nefndarinnar var haft mikið samráð. Nefndin fór fundaherferð hringinn í kringum landið og hlustaði á sjónarmið væntanlega 1.500 manns sem komu á þessa fundi, það voru haldnar margar og langar ræður og síðan gerði nefndin breytingar á sínum tillögum í framhaldi af þessari fundaherferð. Hins vegar liggur það alveg fyrir að margir áttu eftir ýmislegt ósagt við nefndina og við stjórnarflokkana þrátt fyrir allt þetta samráð. Ég hygg að það verði seint fjallað svo um þetta mál að menn þykist hafa talað út um það. Það vekur hins vegar athygli mína að það er mikill mismunur á afstöðu Framsfl. og Alþb. til framsalsmálsins og það sýnir kannski betur en margt annað hvað það er erfitt að feta hinn vandrataða meðalveg í þessu máli þar sem menn geta verið svona nokkurn veginn sáttir og við málið unað. Varðandi útgangspunkt nefndarinnar um það hvað er ósanngjarnt verð þá er það mín skoðun eftir viðræður við fulltrúa sjómannasamtakanna að ef segjum sem svo að fiskkaupandi norður í landi sé að greiða um 60 kr. fyrir kíló af þorski af eigin skipum og kaupi síðan þorsk af skipi sem gert er út einhvers staðar annars staðar og borgi fyrir það 70 kr. á kíló þá er mjög erfitt fyrir sjómannasamtökin að segja með einhverjum rökum að 70 kr. verðið sé ósanngjarnt og það þurfi að hækka.

Hæstv. forseti. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir því að hv. 5. þm. Norðurl. v. væri í andsvari við mig. Hann hélt hér merka ræðu og ég hlustaði á hana og ég greindi það ekki mjög að hann væri í andsvari við mig. En hann sagði þó eitt sem ég sé ástæðu til að vekja athygli á og það var að hann talaði um að það væri verulegur munur á afstöðu okkar alþýðubandalagsmanna til hins frjálsa framsals og framsóknarmanna. Það eru varla nýjar fréttir fyrir hv. þm. að vita það en ég geri ráð fyrir að hann hafi verið að taka eftir því að ég las upp úr samþykktum flokksins. Og við alþýðubandalagsmenn höfum verið að leggja það á okkur undanfarin missiri að samræma afstöðu okkar til grundvallaratriða í stjórnun fiskveiða. Það er þess vegna sem ég taldi ástæðu til þess að vekja athygli á samþykktum Alþb. Það er ekki til umræðu hér og ég vildi ekki eyða mínum tíma í það að fara yfir þær þrengingar á framsali sem er í frv. sem eru að birtast hér í dag á lögunum um stjórn fiskveiða. En það getur náttúrlega verið að menn hafi mismunandi afstöðu til þess þrátt fyrir að við höfum lýst því yfir að við teljum að þrengingar á framsali séu eðlilegar til þess að koma í veg fyrir að sjómenn verði látnir taka þátt í kvótakaupum.

Virðulegur forseti. Nú er loksins komið að því að á borð okkar þingmenna komi einhverjar afurðir frá bráðum þriggja ára starfi stjórnarflokkanna um mótun fiskveiðistefnunnar. Því miður verður það að segjast alveg eins og er að það er lítið kjöt á beinunum.

Á ekki að vera fiskur á beinunum?

Það sem við höfum hér fyrir framan okkur er þegar ég tala um málið í heild samsuða sem byggist fyrst og fremst á því að stjórnarflokkarnir geti sýnt fram á að þeir hafi náð að lenda málinu. Og málefnastaðan virðist engu skipta. Það virðist öllu vera fórnandi fyrir samkomulagið. Það er kannski skiljanlegt því að hefði ríkisstjórnin ekki komið sér saman í þessu máli þá er vandséð hvað hún hafði að gera við að sitja lengur. En ég verð að segja það sem mína skoðun að þessi málamiðlun stjórnarflokkanna í fiskveiðimálunum er dýru verði keypt. Og ég hlýt að varpa þeirri spurningu til hæstv. sjútvrh. og hv. 5. þm. Norðurl. v. hvort þeir sjái virkilega ekki ástæðu til að taka tillit til varnaðarorða þeirra aðila sem hafa haft sig í frammi varðandi þetta mál á síðustu dögum. Finnst þeim engin ástæða til að taka tillit til varnaðarorða, svo ég nefni einhverja, forsvarsmanna Útgerðarfélags Akureyringa hf.? Forsvarsmanna fiskvinnslu og útgerðar á Sauðárkróki? Einróma ályktun bæjarstjórnar Sauðárkróks? Forsvarsmanna fiskvinnslu á Dalvík? Ég nefni þessa aðila til þess að benda á einhverja sem hafa á síðustu árum verið að þróa landvinnslu, verið að þróa fullvinnslu, verið að byggja upp atvinnu í landi og mæla allir einróma á móti þeim breytingum sem nú er verið að gera í heild. Við hljótum að gera þá kröfu til forsvarsmanna stjórnarliðsins að þeir svari þessum spurningum, þeir svari því hvort þeim finnist engu máli skipta álit þessara aðila, sem margir hverjir hafa á umliðnum árum sannanlega verið burðarásar í uppbyggingu sjávarútvegsins. Og hafa verið að reyna að vinna eftir þeim reglum sem eru í gangi og menn hafa trúað að mundu gilda eitthvað lengur. Varðandi þau mál sem hér eru til umfjöllunar sérstaklega, þ.e. samstarfsnefnd sjómanna og útvegsmanna og breytingar á lögum um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins, þá hygg ég að um þær breytingar sé okkuð góð sátt enda hefðu menn átt að láta þar staðar numið í þessari umferð og láta á það reyna hvort þessar breytingar einar og sér hefðu ekki nægt. En samkomulagið blífur og í krafti málamiðlunar stjórnarflokkanna er nú stigið skref til baka frá þeirri þróun sem hefur verið síðustu ár. Sannarlega hafa breytingar á stjórn fiskveiða gerst þannig á síðustu árum að þær hafa alltaf byggst á málamiðlunum. Það viðurkenni ég. En þær málamiðlanir hafa gengið í ákveðna átt. Þær hafa gengið í þá átt að festa aflamarkskerfið í sessi. En nú er tekin sú ákvörðun að stíga skrefið til baka sem gerir það að verkum að útgerðaraðilar og fiskvinnslan verður aftur í óvissu. Menn verða engu nær um hvert framhaldið verður en hin eðlilega ályktun sem þessir aðilar draga af þessari breytingu er sú að nú hafi sú stefna verið tekin að hverfa í áföngum frá aflamarkskerfinu. Það er hin eðlilega ályktun sem menn hljóta að draga. Virðulegi forseti. Þau frv. sem hér eru til umræðu hljóta eðli máls samkvæmt að leiða hugann að því sem er í frv. um stjórn fiskveiða sem ríkisstjórnin lagði fram í vetur og að brtt. við það sem hafa verið kynntar á síðustu vikum. En þær ganga, eins og hér hefur komið fram, í þá átt að skerða framsalsheimildirnar. Ég hygg að nánast allir þeir sem hafa komið að útgerð og fiskvinnslu á síðustu árum séu sammála um það að ef kvótakerfi er í gildi, aflamarkskerfi er í gildi, þá verða framsalsheimildirnar að vera sem frjálsastar. Það leiðir hugann að því að í raun eru ekki nema fjögur ár síðan aflamarkskerfi var komið á, síðan það náðist pólitísk samstaða um það. Þó svo illu heilli hafi smábátarnir verið undanskildir þá. Að mínu mati er þetta allt of skammur tími til að hverfa að einhverju leyti frá hinu frjálsa framsali á aflaheimildunum. Maður veltir því fyrir sér hvers þeir eiga að gjalda sem á síðustu árum hafa verið að byggja upp sína atvinnustarfsemi undir þessu kerfi. Hefur hv. 5. þm. Norðurl. v., Vilhjálmur Egilsson, kynnt sér sjónarmið umbjóðenda sinna? Hefur hann kynnt sér sjónarmið fiskverkafólks á Sauðárkróki, svo ég nefni einhverja aðila? Það er mín skoðun að einstakir forustumenn sjómanna hafi í þessu máli farið offari í því sem þeir telja að sé að vernda hagsmuni sinna manna. Málið er svo einfalt að ef það er rétt, sem nánast er ekki dregið í efa, að þær breytingar sem nú er verið að gera ganga í þá átt að skerða framleiðnina í sjávarútvegi. Þær ganga í þá átt að skerða það sem er til skipta milli þeirra sem hafa laun sín af þessari atvinnu. Til lengri tíma litið getur það ekki komið öðruvísi út en á þann hátt að tekjur sjómanna lækka. Virðulegur forseti. Ég ætla að lokum að víkja örfáum orðum að öðrum þætti sem tengist þessu máli og sem kom fram í samkomulagi stjórnarflokkanna í vetur þegar lagt var fram frv. að lögum um stjórn fiskveiða, þ.e. ákvæði um aflaréttindi smábáta. Það ákvæði að frá og með næsta fiskveiðiári verði bátum undir sex tonnum, sem verða þá á sóknarmarki, ætluð 22 þús. tonn af þorski og það verði dregið frá áður en kemur að annarri úthlutun. Hafa menn gert sér grein fyrir því að þetta þýðir 8--10% samdrátt í þorskaflaheimildum þeirra sem eru á aflamarki? Hafa sjómannasamtökin gert sér grein fyrir því að þetta kemur beint niður á því sem er til skiptanna á milli sjómanna og útgerðarmanna á þeim skipum og bátum sem eru á aflamarki? Ég hef áður í þessum ræðustól lýst eftir talsmönnum til að mynda togarasjómanna hvað þetta varðar. Þetta er að renna upp fyrir hagsmunaaðilum, til að mynda á Norðurlandi eystra, sem eru að átta sig á því að þetta þýðir að það er verið að færa þessar heimildir frá þeim. Það er verið að færa þetta yfir á sóknarmark á krókaleyfisbátum og þeir aðilar sem koma til með að sækja þann afla eru ekki nema að mjög litlu leyti á Norðurlandi. Þeir eru á svæðinu fyrst og fremst frá Vestfjörðum að Reykjanesi og að einhverju leyti sunnan til á Austfjörðum. Ég býst við að það muni heyrast hljóð úr horni frá þessum aðilum í haust þegar aflamarki verður úthlutað. Ég vil leyfa mér að fullyrða einnig að það að ekki hafi á fyrri stigum náðst pólitísk samstaða til þess að taka á þessu máli með öðrum þáttum í aflamarkskerfinu sé í dag að verða öllum til skaða og ekki síst þeim sem áður en þetta kerfi var sett á höfðu atvinnu sína af rekstri og útgerð á trillum. Þetta hafi að mörgu leyti verið misskilin hagsmunagæsla. Og ég bendi einnig á það og ég get tekið undir að það geti verið skynsamlegt að taka hluta af þorskaflanum á handfæri. En ég er jafnsannfærður um að það er ekkert vit í því að ganga þannig frá kerfinu til frambúðar að þennan afla eigi fyrst og fremst að taka á báta sem eru sex tonn og minni á meðan tíu tonna bátarnir og þaðan af stærri, sem eru væntanlega miklu hagkvæmari og hagstæðari til þessara veiða, standa ónotaðir uppi á fjörukambinum. Það er ekkert vit í þessu. Það verður að taka á þessu máli á þann hátt að þeir sem stunda trilluútgerð og hafa gert að aðalatvinnu hafi til þess tækifæri áfram. En ekki á þann hátt sem verið er að gera nú. Það eru engin önnur rök fyrir því að afli á svona litla báta hefur aukist eins mikið og raun ber vitni en þau að þarna var gat í kerfinu. Það eru engin hagkvæmnisrök. Auk þess sem þetta hefur leitt til miklu harðari sóknar en eðlilegt er með svo litla báta. Virðulegur forseti. Ég ætla að hafa sem lokaorð mín í þessari umræðu tilvitnun í orð hv. 5. þm. Norðurl. e. sem hann viðhafði á fundi um atvinnumál norður á Akureyri fyrir nokkrum vikum. Á þeim fundi sagði hv. þm. að hann hefði bara eitt atriði fram að færa en sem hann taldi hins vegar svo mikilvægt fyrir atvinnulíf á því svæði að hann mundi taka þann tíma sem hann hefði í það eitt. Það var að við breytingar á fiskveiðistjórninni sem væri fram undan þá yrði ekkert gert til þess að hrófla við þeim frjálsu heimildum til framsals á aflamarki sem fyrirtæki á því svæði, sem við þingmenn þekkjum báðir vel, hefðu byggt sína afkomu og sínar framtíðaráætlanir á. Ég hlýt því að spyrja hv. þm. hvort hann ætlar að standa að þeim breytingum sem nú eru boðaðar á framsalsheimildum og aðilar, sem hv. þm. hefur væntanlega verið að tala til á þessum fundi, hafa mótmælt mjög harkalega og sýnt okkur fram á hvað gæti þýtt.

Nú er forseta vandi á höndum. Fjórir hv. þm. hafa óskað eftir að veita andsvar og hv. talsmaður Kvennalistans er næstur á mælendaskrá og þarf að komast að fyrir hlé sem var meiningin að gera klukkan hálfeitt. Þá eiga að hefjast fundir í sjútvn. En forseti ætlar að grípa til þess ráðs að fara aðeins fram í hléið með fundinn og leyfa andsvör þannig að hver ræða verði ein mínúta. Það þýðir að við förum eitthvað fram í hádegisverðartímann en það verður þá að fresta fundinum lengur sem því nemur.

Virðulegi forseti. Það hefði ekki verið nokkurt mál að leyfa sjónarmiðum fleiri flokka að komast að ef hæstv. forseti hefði ekki kosið að leyfa frekar tveimur framsóknarmönnum að tala. Ég hafði litið svo á að það væri farið eftir þeirri sjálfsögðu og eðlilegu vinnureglu, sem ég hef borið undir alla vega tvo aðra forseta núna síðan þetta kom upp á, að fyrst yrði fulltrúum frá fleiri flokkum en einhverjum afmörkuðum sem eru frekar fljótari að biðja um orðið eða frekar í náðinni, ég veit ekki hvað er, að koma sjónarmiðum . . .  breytingu á verklagsreglum.

Forseti vill biðja hv. þm. afsökunar á þessu. Forseti viðurkennir að það hefði verið eðlilegra að gefa hv. 9. þm. Reykn. orðið þó svo hún hafi beðið um orðið á eftir hv. 6. þm. Norðurl. e. en við þessu verður því miður ekki gert héðan af og forseti endurtekur það að forseta þykir þetta leitt. En það er rétt eins og kom fram í máli hv. 9. þm. Reykn. að þetta er vinnuregla hér þó svo að beðið geti verið um orðið í annarri röð.

Virðulegi forseti. Varðandi varnaðarorð forustumanna þeirra fyrirtækja sem hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson ræddi um áðan þá vil ég vekja athygli hans á því að sjómenn á þeim stöðum sem þessi fyrirtæki starfa fóru í verkfall. Spurningin snýst þá um það: Af hverju fóru þessir sjómenn í verkfall þrátt fyrir það að vera að vinna gegn hagsmunum sinna fyrirtækja og sinna eigin hagsmuna, eins og hv. þm. heldur fram? Er það ekki svo að sjómenn hjá þessum fyrirtækjum standa enn þá að baki sjómannaforustunni í þeirri kröfugerð sem varð tilefni þeirrar málamiðlunar sem þetta mál allt saman byggist á?

Virðulegur forseti. Þetta þótti mér magurt svar því alþingismönnum, sem ber skylda til þess að móta stefnu um sjávarútvegsmál þannig að hún verði öllum aðilum til hagsbóta, geta ekki skotið sér á bak við það að sjómenn á einhverjum tilteknum stöðum hafi farið í verkfall fyrir nokkrum mánuðum. Það hlýtur að vera skylda alþingismanna að ganga þannig frá þeim verkreglum sem gilda um stjórn fiskveiða að það skapi okkur sem mestan arð og að við höfum þar af leiðandi sem mest til skiptanna til launagreiðslna bæði fyrir landverkafólk og sjómenn. Ég minni hv. þm. á að verkafólk á Sauðárkróki, forusta verkalýðsfélagsins þar, er á öðru máli.

Virðulegi forseti. Ég hygg að okkur hv. þm. sé kunnugt um að það er hlutverk Alþingis að setja leikreglur um stjórn fiskveiða sem væntanlega eru þess eðlis að um þær geti skapast sem víðtækust sátt þannig að þeir aðilar sem við þær þurfa að búa geti starfað við þær í þokkalegum friði. Þannig var að sjómenn á öllum þessum stöðum fóru í verkfall. Þeir voru á þessum tíma studdir af verkalýðsfélögunum almennt. Það er kannski eitthvað að breytast núna en enn þá hefur ekki komið neitt annað fram en að sjómenn á þessum stöðum hafi stutt og styðji enn þá sjómannaforustuna í málinu.

Virðulegur forseti. Það kom fram í andsvari hv. þm. að sjónarmið manna gagnvart þessum málum væru e.t.v. eitthvað að breytast og ég held að það sé nefnilega málið. Þau eru meira en eitthvað að breytast, þau eru að breytast að verulegu leyti. En þrátt fyrir það á að keyra málið í gegn á grundvelli samkomulags sem er komið á samkomulagsins vegna. Það á að breyta breytinganna vegna, ekki vegna þeirra hagsmuna sem um er að ræða.

Virðulegi forseti. Hv. 6. þm. Norðurl. e. fór mjög út um víðan völl í sinni ræðu og fjallaði um hluti sem eru óskyldir því frv. sem verið er að taka til umræðu. M.a. ræddi hv. 6. þm. Norðurl. e. mjög um það stjórnleysi sem ríkti í fjölgun krókabáta í tíð hæstv. fráfarandi sjútvrh. Það kemur því máli sem hér er verið að ræða samt sem áður ekki við. Aðalatriðið er það að hér var uppi krafa frá sjómannahreyfingunni um skerðingu á framsali í því skyni að mæta óskum þeirra. Nú spyr ég hv. þm.: Er það hans skoðun, úr því að hann segir að hvers konar skerðing á framsali sé skerðing á framleiðni í sjávarútvegi, að það hefði ekki í neinu átt að mæta þeim sjónarmiðum sem sjómenn voru með uppi? Er það hans skoðun að það hefði einfaldlega átt að segja sem svo: Þið hafi á röngu að standa, við munum í engu skerða framsalið vegna þess að við teljum það rangt og við munum ekki í neinu mæta ykkar óskum? Eru það skilaboð hv. 6. þm. Norðurl. e. til sjómannahreyfingarinnar í landinu á þessum degi?

Virðulegur forseti. Ef hv. þm. hefði hlustað á ræðu mína frá upphafi þá hefði hann heyrt þá skoðun mína að við núverandi aðstæður ætti að lögfesta það frv. sem var verið að mæla fyrir núna og aðra lagabreytingu sem þar er. Koma á samstarfsnefndinni, lögfesta hana og láta þar við sitja í bili. Ég dreg mjög í efa að aðrar breytingar sem á að gera, samanber 50% og 15% regluna, séu til hagsbóta fyrir sjómenn ef við lítum á það mál til lengri tíma. Ég dreg það mjög í efa. Ég veit reyndar að það er engin samstaða um þær breytingar meðal sjómanna. Þar eru mjög mismunandi sjónarmið uppi. 
             Varðandi það sem hv. þm. sagði um að ég hefði farið út fyrir það mál sem hér er til umræðu 

Virðulegi forseti. Það sem liggur fyrir eftir þetta svar hv. 6. þm. Norðurl. e. er það að hann telur að það eigi ekki að ganga lengra til móts við þær óskir sem uppi voru um skerðingu á framsalinu en gert er ráð fyrir í þessu tiltekna frv. Það liggur í augum uppi og það liggur alveg fyrir að aðgerðir af því taginu og ákvörðun af því taginu hefði ekki leyst þá kjaradeilu sem uppi var. Við skulum ekki gleyma því að þessi kjaradeila snerist um þetta grundvallaratriði. Hún snerist um það að sjómenn töldu að þær framsalsreglur sem eru í núgildandi lögum gætu leitt til þess að þeir væru hlunnfarnir. Þess vegna þyrfti að gera breytingar á þeim lögum. Það er verið að gera með öðrum breytingum á öðrum lögum og mér er alveg fullkunnugt um það að sjómannahreyfingin hefur lýst efnislegum stuðningi við þær breytingar. Það er því rangt hjá hv. þm. að sjómannahreyfingin í landinu sé eitthvað út og suður varðandi það mál. Sjómannahreyfingin styður þær breytingar sem er verið að leggja til.

Virðulegur forseti. Frá því að þær deilur voru uppi í vetur sem leiddu til verkfalls þá hefur það runnið upp fyrir stöðugt fleirum og fleirum og ekki síst núna síðasta hálfa mánuðinn að þær breytingar sem nú er verið að leggja til að lögfesta á heftingu framsals, þ.e. 15% reglan og 50% reglan, munu mjög líklega leiða til skertra kjara landverkafólks, skertra kjara fiskverkunarfólks, sem hafa unnið hjá þeim fyrirtækjum sem hafa, m.a. í krafti framsals síns, notað það kerfi sem við búum við til þess að byggja upp vinnslu í landi. Þetta er sjónarmið sem okkur alþingismönnum er skylt að taka tillit til, til jafns við sjónarmið sjómanna þegar kemur að því að við breytum lögum um þessi mál.

Hæstv. forseti. Það var ýmislegt sem hv. þm. nefndi í sinni ræðu en ég tók eftir því að hann eyddi töluverðum tíma í það að fara yfir þau vandamál sem eru í kringum smábátana og þá stórkostlegu hættu sem af þeim stafar. Hann nefndi að það mundi verða 8%--10% skerðing á aflaheimildum annarra vegna þess að þeir fengju svona mikið til sín. Þá er hann líklega að reikna með því að þeir eigi ekki að fá nokkurn hlut. Ég vil vekja athygli á því að þegar verið er að tala um þessi mál þá eru þau sett mjög ósanngjarnt fram. Það er t.d. aldrei talað um 17.000 tonn sem eru sett til viðbótar til hinna aðilanna, sem nú er verið að bera saman, vegna tvöföldunar á línunni. Það er heldur aldrei minnst á það að 3.000 tonn af karfa sem ríkisstjórnin samdi um að láta útlendinga fá 

Virðulegur forseti. Við úthlutun aflamarks á yfirstandandi fiskveiðiári var reiknað með 12.000 tonnum áður en aflamarki var úthlutað á aflamarksskipin. Samkvæmt þeim tillögum sem nú liggja fyrir eiga þetta að vera 22.000. Þetta verður hvergi annars staðar tekið frá heldur en af aflamarki þeirra báta og togskipa sem eru undir því kerfi. Það liggur alveg ljóst fyrir, ef þetta gengur fram, að þetta þýðir skerðingu á þessu bili á þorskheimildum hjá þessum hluta flotans. Ég leyfi mér að fullyrða að það mun heyrast hljóð úr horni og ekki síst frá sjómönnum þegar þetta rennur upp fyrir viðkomandi aðilum.

Hæstv. forseti. Ég er ekkert að halda einhverju öðru fram en að þetta hafi áhrif. Hins vegar finnst mér það ekki nógu gott þegar menn hafa ekki allar tölurnar með þegar verið er að finna út skerðinguna. Sá hópur sem er verið að tala um bætir sér þetta líka upp, t.d. með línutvöföldun. Það þarf auðvitað að sýna einhverja sanngirni í samanburðinum. Ég vil síðan vekja athygli á því að það eru ekki bara smábátarnir sem hafa orðið til þess að minnka hlutdeild þeirra báta sem þarna er verið að hafa áhyggjur af. Ég hef t.d. eitt dæmi fyrir framan mig af bát sem aldrei hefur tekið til sín neinar aflaheimildir eða látið frá sér frá því að kvótakerfið var sett á. Hann hafði 0,24% aflahlutdeild árið 1993. Hann hafði 1988 0,14%. Hann hafði einungis 0,14% þá. 

Virðulegur forseti. Hv. þm. nefndi línutvöföldunina. Það er rétt, hún kemur litlum hluta flotans til góða, en ég bendi hv. þm. á að línutvöföldunin hins vegar skerðir aflamarkið hjá hinum. Það er því ekki svo að það komi öllum til góða. Varðandi hins vegar smábátana þá vil ég taka það skýrt fram að það er ekki mín skoðun að ekki sé skynsamlegt að taka hluta af þorskinum á króka, á handfæri, en ég leyfi mér hins vegar að segja að það er ekkert vit í því að setja það í lög að 22.000 af þorski verði að taka á báta sem eru sex tonn og minni. Það er algjörlega glórulaust. Að sjálfsögðu væri miklu skynsamlegra að taka þennan krókaafla á báta sem eru 

Virðulegi forseti. Hv. 6. þm. Norðurl. e. vitnaði réttilega að mér fannst í ummæli mín á fundi á Akureyri um atvinnumálin. Þar lýsti ég þungum áhyggjum af því að framsalsheimildir væru takmarkaðar og hafði fulla ástæðu til þess að hafa áhyggjur af því. Starfandi aðilar í sjávarútvegi, ekki síst á því svæði sem ég þekki best til, eru mér sammála um að það sé full ástæða til að hafa áhyggjur af því. Ég hygg að frelsi til framsals á aflaheimildum hafi staðið undir verulegri hagræðingu í sjávarútvegi og fiskvinnslu. Hins vegar er það svo að þeir aðilar sem reka sjávarútvegsfyrirtækin og eru sammála mér um það að frjálst framsal á aflaheimildum sé mjög mikilvæg undirstaða þess að ná fram góðum árangri í fiskvinnslu og sjávarútvegi höfðu gefist upp við það, hv. þm., að leysa þá deilu sem um var að ræða. Þeir gátu ekki leyst hana. Það urðu aðrir að gera fyrir þá. Ríkisstjórnin varð að gera það með bráðabirgðalögum. Það er því verið að grípa til neyðarúrræðis og öllum er ljóst að það verður einhver að greiða fyrir það neyðarúrræði.

Virðulegur forseti. Þetta var afar athyglisverð yfirlýsing frá hv. þm. Hann lýsir því hér yfir að þær breytingar sem ríkisstjórnin stendur að séu neyðarúrræði vegna þess að aðilar málsins komu sér ekki saman í vetur. Það sé neyðarúrræði og að sjálfsögðu verði einhver að greiða fyrir það neyðarúrræði. Hv. þm. er sem sagt að taka undir þá gagnrýni okkar framsóknarmanna hér að hér sé verið að gera breytingar sem til lengri og skemmri tíma skerði virðisaukann í íslenskum sjávarútvegi. Ég hlýt að spyrja hv. þm.: Ætla þeir þingmenn í stjórnarliðinu sem eru þessarar skoðunar að fylgja þessari breytingu eftir?

Virðulegi forseti. Það hefur legið ljóst fyrir síðan bráðabirgðalögin voru sett að þetta mál verður ekki leyst gagnvart sjómönnum öðruvísi en að gera einhverjar þrengingar á framsalsheimildunum. Það verður ekki gert öðruvísi en að færa þessar fórnir. Spursmálið er fyrst og fremst hvernig við metum afleiðingarnar af þessum hlutum, hversu alvarlegar þær eru. Ég held að það fari bara ekkert milli mála og hvorki hv. þm., sem ég er að ræða við, né ég sjálfur gerum ágreining um að þetta verður ekki gert öðruvísi en með einhverjum tilkostnaði. Það verður að segjast eins og er að því miður hefur það gerst í þjóðfélaginu á þessum vetri að tiltrú manna á kvótakerfinu hefur stórlega bilað. Því miður. Og ástæðan fyrir því er kannski ekki hvað síst þau göt sem hv. þm. nefndi sérstaklega að hefðu verið á kvótakerfinu sem leiddu til þess að smábátaflotinn óx gífurlega. Það er einnig vandamál sem verður að taka á og þeir standa náttúrlega ábyrgir fyrir því sem stjórnuðu þessum málum þegar flotinn óx.

Virðulegur forseti. Hv. þm. sagði að það hefði gerst á þessum vetri að tiltrú manna á kvótakerfinu, á aflamarkskerfinu með framsali, hafi bilað. Það er rétt svo langt sem það nær. Sú umræða var uppi en hún var mjög hávær á miðjum vetri. Ég hygg hins vegar að á síðustu viku hafi sú umræða í grundvallaratriðum breyst. Það hefur runnið upp fyrir aðilum eins og Verkamannasambandi Íslands að þetta kerfi hafi nú kannski ekki verið svo albölvað. Það gæti vel verið að það hafi fært sjávarútveginum verulegan virðisauka, það hafi stuðlað á vissum stöðum að aukinni landvinnslu og fullvinnslu og það sé verið að stefna þessu öllu í hættu. Það er Verkamannasambandið að segja í dag. Það er það sem þeir aðilar sem hafa verið að byggja þessa atvinnu upp eru að segja í dag. Og okkur sem alþingismönnum ber að hlusta á þessar raddir.

Virðulegi forseti. Nú er komið að fundartíma nefnda og í mínu tilviki á ég að vera á tveimur nefndarfundum núna kl. hálfeitt. Hér höfum við heyrt mjög ítarlega rædd sjónarmið framsóknarmanna og rætt um þau og lítillega frá fulltrúum tveggja annarra flokka. Ég held að það hefði auðgað þessa umræðu ef fram hefðu komið fleiri sjónarmið. T.d. vil ég vekja athygli á því að Kvennalistinn hefur alltaf haft mjög sérstaka stefnu í sjávarútvegsmálum og það hefði e.t.v. getað gert þessa umræðu dálítið minna einsleita en hún var ef það hefði verið hægt að hleypa þeim sjónarmiðum að. En það var ekki val forseta að gera það og hún hefur gefið sínar skýringar á því og ég virði það. En ég vil hins vegar spyrja hæstv. forseta hvenær verði framhald á þessum umræðum því hér voru gefin ákveðin fyrirheit um að fólk hefði möguleika á því að vinna sitt verk varðandi þau fjögur frv., sem á tímabili leit út fyrir að yrðu fimm um stjórn fiskveiða, sem er meiningin að ræða. Ég vil fá að vita tímaáætlanir og hvort það er mögulegt að svara því hlutverki sem okkur sem störfum í eða í jaðri sjútvn. er ætlað að koma af okkur. Ég vil fá að vita það frá forseta núna hver vinnuáætlunin er og hvort það er mögulegt að fylgja henni.

Forseti hélt að það væri útrætt mál sem varðar það að hv. þm. komst ekki að til að flytja sína ræðu fyrir hádegi og forseti hefur beðið hv. þm. afsökunar á því þó það sé í sjálfu sér ekkert í þingskapalögum sem segi að það eigi að gefa hv. þm. orðið í þeirri röð að það skiptist jafnt á milli flokka. Varðandi það sem þingmaðurinn spurði um og snertir áframhaldandi þingstörf í dag þá er erfitt að svara því nákvæmlega á þessari stundu. Það er ákveðið að gera núna hlé á fundinum til kl. þrjú þannig að það gefist tími til nefndafunda og eins þingflokksfunda. En forseti getur líka greint frá því að um fjögurleytið er reiknað með atkvæðagreiðslu og þá verður sennilega settur nýr fundur. Á þeirri dagskrá er gert ráð fyrir að verði m.a. stjórn fiskveiða. En eins og hv. þm. veit er á þessum síðustu dögum mikið byggt á samkomulagi milli þingflokka og í hléinu verður að sjálfsögðu komið saman og reynt að ná niðurstöðu um framhald fundarins.

Virðulegi forseti. Ég var einungis í upphafi að ræða yfirbragð þessarar umræðu og skoðanir mínar á því sem ég tel að sé hluti af því hvernig forseti stýrir. Að öðru leyti var það mál útrætt. Það var aðeins spurning um jafnvægi milli viðhorfa og mér finnst það skipta máli varðandi framhaldið. Þess vegna tengdi ég þetta tvennt. Ég vil alla vega taka það fram að miðað við það svigrúm sem var ætlast til að okkur yrði gefið sem þurfum að ganga frá ræðum þá er það engan veginn fullnægjandi ef við eigum að byrja kl. þrjú eða fjögur í krefjandi umræðu þar sem það er þegar búið að ráðstafa þessu hléi í ýmsa fundi. Ég tek það skýrt fram að mér finnst þau sjónarmið verða að komast á framfæri þegar þetta mál verður tekið upp núna annaðhvort innan forsætisnefndar eða milli þingflokksformanna að það verður að veita þokkalegan tíma. Við sem erum bundin í þeirri umræðu, sem hefði að réttu átt að vera komin vel í gang í morgun ef það hefði verið byrjað á réttum tíma og það er ekki sök forseta að það var ekki gert, getum ekki á sama tíma verið að undirbúa okkur undir hina miklu umræðu um stjórn fiskveiða.

Forseti hefur heyrt þessar ábendingar frá hv. þm. og verða þær að sjálfsögðu hafðar til hliðsjónar þegar tekin verður ákvörðun um framhald fundarins.

Forseti hafði greint hér frá því að nú yrði umræðu um 1. dagskrármál frestað og fundinum frestað til kl. þrjú.

Forseti vill láta þess getið að umræðum um 1. dagskrármálið verður nú frestað um sinn en tekin nokkur mál sem eru samkomulagsmál og verður byrjað á 18. dagskrármáli.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá hv. heilbr.- og trn. um frv. til laga um brunatryggingar. Í nefndinni varð eining um þetta mál eins og það liggur núna fyrir með hjálögðum brtt. að undanteknum eftirtöldum hv. þm. er rita undir nál með fyrirvara, þeim Finni Ingólfssyni, Margréti Frímannsdóttur, Ingibjörgu Pálmadóttur og Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingu sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Lagt er til að 2. gr. verði breytt þannig að unnt sé að fela annaðhvort dómkvöddum matsmönnum eða Fasteignamati ríkisins virðingu skylduvátryggðra húseigna. Nefndin telur rétt að fleiri en Fasteignamat ríkisins geti annast matið og leggur til að tryggingafélögum verði frjálst að semja við aðra, dómkvadda matsmenn, um að annast þetta mat. Nefndin leggur þó til að kveðið verði á um að virðingin sé gerð á grundvelli matseiningakerfis Fasteignamats ríkisins og að dómkvöddum matsmönnum verði skylt að tilkynna Fasteignamatinu um virðingu. Þannig er tryggt eftirlit með því að allar húseignir í landinu séu á hverjum tíma brunatryggðar. Enn fremur telur nefndin mikilvægt að eftirfarandi komi fram: Í 1. tölul. ákvæðis til bráðabirgða segir að tekjur sem Reykjavíkurborg kunni að hafa af rekstri Húsatrygginga Reykjavíkur skuli leggja í sjóð til eflingar brunavörnum og tryggingarstarfsemi. Nefndin vill leggja áherslu á að skýrt kom fram við umfjöllun um málið að ekki er með því átt við að Húsatryggingar Reykjavíkur geti að óbreyttu haslað sér völl á öðrum tryggingarsviðum en brunatryggingum húseigna. Til að slíkar breytingar kæmu til framkvæmda þyrfti að breyta samþykktum um starfsemi Húsatrygginga Reykjavíkur og endurskoða núgildandi rekstrarleyfi Húsatrygginga. Þá vill nefndin einnig taka fram að þrátt fyrir að frv. geri ráð fyrir að kveðið sé á um framtíð Húsatrygginga Reykjavíkur í ákvæði til bráðabirgða er ákvæðinu ekki markaður tiltekinn gildistími. Ákvæðið mun standa óhaggað svo lengi sem menn kjósa að starfrækja Húsatryggingar Reykjavíkur. Talsverðar umræður urðu í nefndinni um hlutverk fasteignamats, sem skattmats, annars vegar og brunabótamats hins vegar. Nefndin vill leggja áherslu á að grundvöllur fasteignamats húseigna verði ekki hinn sami og grundvöllur brunabótamats og að þessum þáttum verði haldið aðskildum. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði málið afgreitt til 3. umr.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hv. formanns heilbr.- og trn. þá skrifar öll nefndin undir en minni hlutinn þó með fyrirvara. Ég vil aðeins að það komi fram að fyrirvari minn liggur í því að mér hefði fundist eðlilegt að lög um Brunabótafélag Íslands hefðu fengið sambærilega meðhöndlun og Húsatryggingar Reykjavíkur. Brunabótafélagið hefur, eins og mun koma í ljós á eftir því við erum einnig að fjalla um það í dag, aðlagað sig þeim kröfum sem gerðar voru vegna EES. Hins vegar hafa Húsatryggingar Reykjavíkur viljað fá að starfa áfram og fengu undanþáguheimild til þess og okkur hefði fundist eðlilegt að Brunabótafélag Íslands, sem samdi við mjög mörg sveitarfélög á landinu, sætti sömu kjörum. Í því liggur fyrirvarinn. Að öðru leyti er þetta hið besta mál.

Virðulegi forseti. Ég vil geta þess að um nál. um frv. til laga um eignarhaldsfélag Brunabótafélags Íslands varð góð eining að undanteknu því að Finnur Ingólfsson, Margrét Frímannsdóttir og Ingibjörg Pálmadóttir rita undir það með fyrirvara. Að öðru leyti leggur nefndin til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það var lagt fyrir. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði frv. vísað til 3. umr. ásamt brtt.

Virðulegi forseti. Ég vil gera grein fyrir því hvers vegna við í minni hluta heilbr.- og trn. undirritum nál. með fyrirvara vegna þess að það var mjög góð samstaða í nefndinni um afgreiðslu frv. og hefur ekkert með það að gera. Við teljum frv. vel unnið og styðjum það heils hugar en viljum þó að það komi fram að við teljum að Brunabótafélag Íslands og Húsatryggingar Reykjavíkur hefði átt að meðhöndla á sama hátt.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um vátryggingastarfsemi. Hv. heilbr.- og trn. var einhuga um afgreiðslu málsins til 2. umr. eins og fram kemur í nál. og hjálögðum brtt. Ég vil í örstuttu máli gera grein fyrir brtt. 1. Lagt er til að 27. gr. verði breytt með þeim hætti að staðfesting Vátryggingaeftirlitsins verði ekki beinlínis forsenda þess að breytingar á samþykktum vátryggingafélags öðlist gildi eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Talið er að slíkt fortakslaust skilyrði sé of bindandi fyrir félögin, enda þótt eðlilegt sé að Vátryggingaeftirlit fái upplýsingar um þær breytingar sem verða á starfsemi vátryggingafélaga. Því er hér lagt til að slíkar breytingar verði tilkynntar innan viku frá samþykkt þeirra þannig að eftirlitinu gefist tækifæri til að gera athugasemdir við þær innan tveggja mánaða. 2. Breytingar þær, sem lagðar eru til á 56., 62. og 63. gr. eru af sömu rót runnar. Nefndin leggur til að rýmkaður verði réttur vátryggingataka skv. 62. og 63. gr. Í þessum ákvæðum frumvarpsins felst að íslensk lög gildi fortakslaust um þá vátryggingasamninga sem Íslendingar kjósa að gera við erlend vátryggingafélög, en að vátryggingataki geti ekki valið sjálfur hvaða reglur hann kýs að semja um. Nefndin telur þessi skilyrði óeðlilega þröng og að þau hefti jafnt vátryggingataka og vátryggingafélög og séu þannig í andstöðu við grundvallarmarkmið um frelsi á þessu sviði. Því er lagt til að vátryggingataki geti samið um að löggjöf heimaríkis vátryggingafélags gildi um vátryggingasamninginn. Nefndin telur þó mikilvægt að hagsmunir vátryggingataka séu tryggðir, ekki síst þegar um er að ræða samninga á sviði líftrygginga. Því er lagt til að samhliða rýmkun á 62. og 63. gr. verði gert að skilyrði að vátryggingataka hafi verið kynnt ítarlega efni þeirrar löggjafar sem hann kýs að gangast undir. Leitast er við að tryggja það með breytingu sem lögð er til í 56. gr. frumvarpsins sem kveður á um upplýsingaskyldu. 3. Lagt er til að hinn svonefndi ,,iðrunarréttur``, sem kveðið er á um í 60. gr., gildi einungis um líftryggingar sem teknar eru til sex mánaða eða lengri tíma. Með því er komið í veg fyrir hugsanlega misnotkun vátryggingataka, þ.e. að menn taki slíka tryggingu í tengslum við tiltekna tímabundna áhættu, svo sem vegna lífshættulegrar aðgerðar, en segi henni síðan upp innan 30 daga frestsins. 4. Lagt er til að bætt verði við í ákvæði til bráðabirgða nýrri málsgrein sem tryggi að unnt verði að framfylgja nauðsynlegu eftirliti stjórnvalda með starfsemi erlendra vátryggingafélaga hér á landi. Fyrir liggur að ákvæði tiltekinna gerða EES-samningsins munu ekki taka gildi á sama tíma í öllum aðildarríkjum samningsins og kunna þá lagareglur, reistar á eldri gerðum, enn að vera í gildi í sumum aðildarríkjum. Með breytingunni, sem hér er lögð til, er komið í veg fyrir að misræmi skapist í framkvæmd eftirlits með vátryggingastarfsemi í samskiptum ríkjanna. Virðulegi forseti. Undir þetta rita ásamt frsm. er hér stendur, Guðmundur Hallvarðsson, Finnur Ingólfsson, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Margrét Frímannsdóttir, Sigríður A. Þórðardóttir, Ingibjörg Pálmadóttir, Sólveig Pétursdóttir og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Ég legg til að þessu máli verði vísað til 3. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Þó við hefðum tiltölulega stuttan tíma til að fjalla um þessi þrjú frv. sem hér eru til afgreiðslu þá vil ég að það komi fram að það komu mjög margir aðilar eins og sést á nál. til fundar við nefndina. Ég hef komið hér og rætt annað mál, stórt mál sem er hjá hv. heilbr.- og trn., lyfjalög, og gagnrýnt vinnubrögð og framsetningu á texta þannig að ég vil að sjálfsögðu segja það sem jákvætt er að ég tel að vinnubrögðin við þessi frumvörp séu til fyrirmyndar. Einu athugasemdirnar sem komu voru frá tryggingamiðlurum sem komu á fund nefndarinnar og var komið til móts við þá með þeim brtt. sem hér eru og allir, held ég, hafi fallist á. En ég vil þakka fyrir þá vinnu sem nefndin lagði í þessi frv.

Virðulegi forseti. Samgn. hefur fjallað um frv. þetta til laga um vöruflutninga á landi. Nefndin fékk á sinn fund Jón Birgi Jónsson ráðuneytisstjóra og Ragnhildi Hjaltadóttur, skrifstofustjóra í samgönguráðuneytinu, og þá Sigurgeir Aðalgeirsson, formann Landvara, sem er landsfélag vörubifreiðaeigenda á flutningaleiðum, og Guðmund Arnaldsson, framkvæmdastjóra þess félags. Þessir aðilar ásamt öðrum sem að málinu hafa komið leggja til að frv. verði samþykkt. En rétt er að geta þess að þeir fulltrúar Landvara telja þörf á því að sett verði víðtækari löggjöf um vöruflutninga á landi heldur en í gildi er og heldur en það sem felst í frv. Frv. felur fyrst og fremst í sér að það er verið að tryggja réttindi okkar Íslendinga til þess að taka þátt í flutningum á landi innan EES-svæðisins þannig að íslenskir flutningaaðilar geti notað sér kosti EES-samningsins með eðlilegum hætti. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt en fjarverandi við afgreiðslu málsins voru þeir hv. þm. Egill Jónsson og Guðni Ágústsson.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá allshn. um frv. til laga um réttaraðstoð við alþjóðadómstólinn sem fjalla um stríðsglæpi í ríkjum fyrrverandi Júgóslavíu. Nál. er á þskj. 1058 og brtt. frá nefndinni á þskj. 1059. Nefndin fjallaði um málið og fékk á fund sinn Þorstein A. Jónsson, skrifstofustjóra frá dómsmálaráðuneytinu. Tilgangur frumvarpsins er að framfylgja af Íslands hálfu þeim þjóðréttarlegu skuldbindingum sem leiða af ályktun samþykktar öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 827 frá 25. maí 1993 um að koma á fót alþjóðlegum dómstóli þar sem rekin verða mál gegn mönnum sem taldir eru ábyrgir fyrir alvarlegum brotum á alþjóðlegum mannúðarreglum frömdum í Júgóslavíu, sem svo hét, frá og með 1. janúar 1991. Þar sem þessi ályktun er tekin með vísan til VII. kafla sáttmála hinna Sameinuðu þjóða eru aðildarríki Sameinuðu þjóðanna skuldbundin til nauðsynlegra aðgerða til að unnt sé að framfylgja henni. Ekki er gert ráð fyrir að dómstóllinn, sem hefur aðsetur í Haag í Hollandi, verði varanlegur heldur er honum ætlað að starfa þar til öryggisráðið ákveður annað. Aðildarríki Sameinuðu þjóðanna eru skv. VII. kafla sáttmála hinna Sameinuðu þjóða skuldbundin til að starfa með dómstólnum og sjá til þess að viðkomandi yfirvöld framfylgi beiðnum hans um réttaraðstoð. Er mikilvægt að frumvarp þetta nái nú fram að ganga þar sem gert er ráð fyrir að dómstóllinn, sem var skipaður síðastliðið haust, hefji meðferð mála ekki síðar en í byrjun júlí á þessu ári. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Vegna ábendinga um að orðalag 3. mgr. 5. gr. kynni að vera óljóst er lagt til að skýrt verði kveðið á um að sá sem úrskurðaður hefur verið í gæsluvarðhald vegna framsalsbeiðni geti eftir 30 daga frá þeim úrskurði krafist úrskurðar dómstóls um hvort hann skuli sitja áfram í gæsluvarðhaldi. Gísli S. Einarsson og Ólafur Þ. Þórðarson voru fjarstaddir afgreiðslu málsins. Þeir sem undirrita nál. eru Sólveig Pétursdóttir, Anna Ólafsdóttir Björnsson, Jón Helgason, Tómas Ingi Olrich, Kristinn H. Gunnarsson, Ingi Björn Albertsson og Árni M. Mathiesen.