Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur svohljóðandi bréf frá 1. þm. Norðaust., Valgerði Sverrisdóttur, dagsett 19. febrúar sl.: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 3. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Norðausturkjördæmi, Svanhvít Aradóttir þroskaþjálfi, taki sæti mitt á Alþingi á meðan, en 1. og 2. varamaður á listanum, Þórarinn E. Sveinsson og Katrín Ásgrímsdóttir, eru forfölluð að þessu sinni.“ Borist hafa tilkynningar frá 1. og 2. varamanni Framsóknarflokksins í Norðausturkjördæmi, Þórarni E. Sveinssyni og Katrínu Ásgrímsdóttur, um að þau geti ekki tekið sæti á Alþingi að þessu sinni. Kjörbréf Svanhvítar Aradóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Svanhvít Aradóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um vísitölu neysluverðs, nr. 12/1995, sem finna má á þingskjali 854. Með frumvarpi þessu er lagt til að vísitala neysluverðs verði reiknuð miðað við verð um miðjan mánuð í stað verðs í upphafi mánaðar eins og verið hefur. Hinn 25. apríl 2006 samþykkti ráð Evrópusambandsins reglugerð um að samræma tíma verðsöfnunar fyrir samræmda vísitölu neysluverðs sem tekur gildi 1. janúar 2008. Reglugerðin kveður á um að söfnun verðupplýsinga fyrir samræmdu vísitöluna skuli fara fram í a.m.k. vikutíma í miðjum hverjum mánuði og jafnframt að miða skuli við verðlag yfir lengra tímabil þegar um er að ræða vörur sem breytast mjög ört í verði. Er þá sérstaklega átt við eldsneyti, grænmeti og ávexti. Hagstofa Íslands reiknar vísitölu neysluverðs samkvæmt lögum nr. 12/1995 miðað við verðlag tvo fyrstu virka daga hvers mánaðar. Útreikningur Hagstofunnar á samræmdu vísitölunni fyrir Ísland er miðaður við sama tímabil. Við gildistöku hinnar nýju reglugerðar ESB er nauðsynlegt að laga verðsöfnunartíma vísitölu neysluverðs að hinum nýju Evrópuákvæðum þar sem ekki kemur til álita hér á landi að reikna tvær mismunandi neysluverðsvísitölur í hverjum mánuði. Breytingin á vísitölu neysluverðs sem hér er lagt til að verði lögfest krefst talsverðrar breytingar á verklagi og umsvifum við söfnun verðupplýsinga á Hagstofunni sem mun aukast þar sem hún nær yfir lengra tímabil en nú háttar og endurspeglar verðmælingin þá betur verðlag mánaðar en mæling í upphafi mánaðar gerir. Margt mælir með því að vísitala neysluverðs miðist við verðlag um miðjan mánuð fremur en við upphaf mánaðar og að mælingin taki til heldur lengra tímabils en verið hefur. Mestu skiptir þó í þessu sambandi sú samræming á reglubundnum verðmælingum í aðildarríkjum Evrópska efnahagssvæðisins sem að er stefnt. Eins og nú háttar er viðmiðunartími vísitalna ríkjanna mjög misjafn. Sum ríki miða við verðlag í byrjun mánaðar, önnur við verðlag um miðjan mánuð og mismunandi er í hve langan tíma verðupplýsingum er safnað. Mörg undanfarin ár hefur verið unnið að samræmingu á vísitölum neysluverðs í EES-ríkjunum, hvað snertir þekju þeirra, skilgreiningar, flokkanir, aðferðir við gagnasöfnun og útreikning svo og gæði vísitalnanna og gæðaleiðréttingar. Þessi vinna hefur verið árangursrík og er nú svo komið að segja má að þær neysluverðsvísitölur ríkjanna, sem reiknaðar eru undir merkjum hinnar samræmdu neysluverðsvísitölu EES, séu að mestu samræmdar að öðru leyti en gildir um tíma verðsöfnunar og meðferð eigin húsnæðis í vísitölunum. Verðsöfnunartíminn verður nú samræmdur frá og með ársbyrjun 2008. Enn er unnið að samræmingu á meðferð eigin húsnæðis og er stefnt að því að þeirri vinnu ljúki á árinu 2007. Reiknað er með að eigið húsnæði verði tekið með í samræmdu vísitölunni á svipaðan hátt og það er reiknað í vísitölu neysluverðs hér á landi. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til, virðulegi forseti, að frumvarpi þessu verði vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á skattalögum að því er varðar svonefnda starfstengda eftirlaunasjóði en samhliða þessu frumvarpi er lagt fram frumvarp um slíka eftirlaunasjóði. Er lagt til að starfstengdir eftirlaunasjóðir verði undanþegnir skattskyldu og staðgreiðslu á fjármagnstekjur á sama hátt og lífeyrissjóðir. Þá er lagt til að framlag launagreiðenda til starfstengdra launasjóða teljist ekki til tekna manna þó með þeim takmörkunum sem kveðið er á um í lögum að því er varðar framlag launagreiðenda til öflunar lífeyrisréttinda. Jafnframt er lagt til að einstaklingum verði heimilt að draga frá tekjuskattsstofni iðgjaldagreiðslur til starfstengdra eftirlaunasjóða innan þeirra marka sem nú gilda um frádrag vegna iðgjalda til öflunar viðbótarlífeyrisréttinda eða lífeyrissparnaðar. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um tekjuskatt sem snerta lögaðila með takmarkaða skattskyldu á Íslandi og heimildir þeirra til að draga frá skattskyldum arðstekjum á fjárhæð sem félögin hafa fengið greidda í arð af hlutum og hlutabréfum. Breytingin mun einungis taka til þeirra lögaðila sem eru heimilisfastir í einhverju aðildarríki Evrópska efnahagssvæðisins og leiðir hún til þess að arðgreiðslur þeirra verða skattlagðar með sama hætti og arðgreiðslur lögaðila sem eru með fulla skattskyldu á Íslandi. Réttur Íslands til að halda eftir 15% tekjuskatti af arðgreiðslum til lögaðila, sem eru heimilisfastir í ríkjum sem ekki eru aðilar að EES-samningnum, mun hins vegar standa óbreyttur. Breyting þessi er m.a. lögð til í framhaldi af dómi EFTA-dómstólsins í svokölluðu Fokus-máli og dómi Evrópudómstólsins í svokölluðu Denkavit-máli. Að lokum eru lagðar til breytingar á skilyrðum fyrir samsköttun sambúðarfólks. Er lagt til að í skattalegu tilliti verði slakað á skilyrðum um skráningu óvígðrar sambúðar í Þjóðskrá þannig að skráning í sambúð hjá Þjóðskrá verði ekki fortakslaust skilyrði fyrir samsköttun sambúðarfólks. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 40/2001, um stofnun hlutafélags um Orkubú Vestfjarða, með síðari breytingum, og lögum nr. 25/2006, um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins, með síðari breytingum. Þann 9. desember sl. voru samþykktar breytingar á lögum á orkusviði sem fólu m.a. í sér að fyrirsvar ríkisins á eignarhlutum í Hitaveitu Suðurnesja hf., Orkubúi Vestfjarða hf. og Rafmagnsveitum ríkisins hf. fluttist frá iðnaðarráðherra til fjármálaráðherra. Í frumvarpinu var auk þess gert ráð fyrir að eignarhlutur íslenska ríkisins, annars vegar í Orkubúi Vestfjarða hf. og hins vegar í Rafmagnsveitum ríkisins hf., yrði lagður til Landsvirkjunar sem fara átti með eignarhlutinn. Við meðferð málsins hér á Alþingi komu fram athugasemdir, m.a. frá Samkeppniseftirliti, um aðkomu Landsvirkjunar að orkusölufyrirtæki Landsvirkjunar, Rafmagnsveitnanna og Orkubúsins. Jafnframt urðu hér á Alþingi talsverðar umræður um hvaða áhrif slík samstaða hefði á íslenska orkumarkaðinn til langframa. Við afgreiðslu málsins var tekin sú ákvörðun að samþykkja þau ákvæði frumvarpsins sem brýnt var að afgreiða fyrir áramót en fresta umræðu um önnur ákvæði og fella þau brott úr frumvarpinu á meðan þau sættu frekari skoðun. Í frumvarpi því sem hér er lagt fram hefur verið tekið tillit til þeirra athugasemda sem fram komu við meðferð fyrra frumvarps þannig að ná megi fram hagræðingu í rekstri fyrirtækjanna með því að halda utan um eignarhluta ríkisins í raforkufyrirtækjunum í einu öflugu fyrirtæki jafnframt því sem sett eru skilyrði sem skilyrði sem miða að því að tryggja að tilfærsla eignarhalds á Orkubúi Vestfjarða hf. og Rafmagnsveitum ríkisins hindri ekki virka samkeppni á mörkuðum fyrir framleiðslu og endursölu raforku. Í fyrsta lagi er lagt til að eignarhlutur ríkisins í Orkubúi Vestfjarða hf. og Rafmagnsveitum ríkisins hf. verði fyrir 1. júlí 2007 lagður til Landsvirkjunar sem viðbótareigandaframlag ríkissjóðs í Landsvirkjun. Með slíkri breytingu verða félögin dótturfyrirtæki Landsvirkjunar sem fer eftir það með eignarhlut ríkisins í þeim. Í öðru lagi er lagt til að starfsemi Orkubús Vestfjarða hf. og Rafmagnsveitna ríkisins hf. sem tengist framleiðslu og sölu raforku skuli falin sjálfstæðu félagi sem einungis hefur þá starfsemi með höndum. Félögunum er heimilt samkvæmt frumvarpinu að reka slíkt orkusölufélag í samvinnu sín á milli eða í samvinnu aðila á markaði, aðra en Landsvirkjun sem í dag hefur markaðsráðandi stöðu í framleiðslu og sölu raforku. Um eignaraðild annarra að sölufélaginu eða samruna Orkubúsins og Rafmagnsveitnanna við önnur fyrirtæki fer þó samkvæmt samkeppnislögum. Í þriðja lagi felur frumvarpið í sér að orkusölufélagið verði rekið sem sérstakur lögaðili og að tryggður verði fullur rekstrarlegur og stjórnunarlegur aðskilnaður milli slíks orkusölufélags og Landsvirkjunar eða annarra félaga innan samstæðu Landsvirkjunar. Í fjórða lagi er lagt til að fjármálaráðherra tilnefni alla stjórnarmenn og varastjórnarmenn orkusölufélagsins beint og að stjórnarmönnum og starfsmönnum Landsvirkjunar og annarra félaga innan samstæðu Landsvirkjunar sé ekki heimil seta í stjórn þess. Í fimmta lagi er lagt til að öll viðskipti orkusölufélagsins við Landsvirkjun og önnur félög innan sömu samstæðu skuli byggð á sömu sjónarmiðum og viðskipti milli óskyldra aðila. Ákvæði samkeppnislaga gilda einnig um þessa starfsemi, þar á meðal 10. gr. núgildandi laga um bann við hvers konar samvinnu eða samstilltum aðgerðum milli orkusölufélagsins og Landsvirkjunar eða annarra félaga innan samstæðunnar. Gert er ráð fyrir að lögin verði endurskoðuð fyrir árslok 2009 í ljósi samkeppniaðstæðna á þeim tíma. Virðulegi forseti. Þetta eru meginatriði frumvarpsins. Ég legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Frú forseti. Aumt er hlutskipti fjármálaráðherra hér að mæla fyrir enn einu skrefinu í einkavæðingu raforkukerfisins. Ég er hræddur um að Vestfirðingar fagni því ekkert sérstaklega eða klappi fyrir fjármálaráðherra þegar endanlega er verið að leggja Orkubú Vestfjarða sem sjálfstæða einingu niður, bæði hvað varðar dreifingu og orkuvinnslu og leggja það inn í Landsvirkjun. Ég held að þeir klappi ekki neitt ofboðslega. Ég kem nánar að því í ræðu minni á eftir. Það sem ég ætlaði að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um er: Hvað verður um virkjunarréttinn sem þessi félög, hvort sem það er Rarik eða Orkubú Vestfjarða, hafa og renna nú inn í Landsvirkjun? Mér er hugsað til virkjunarréttarins í jökulánum í Skagafirði þar sem Rafmagnsveitur ríkisins á móti Kaupfélagi Skagfirðinga eiga virkjunarréttinn í Villinganesi og búið er að undirbúa allt til að virkja jökulárnar. Þar hafa þeir verið í samkeppni við Landsvirkjun sem líka hefur viljað fá virkjunarréttinn í jökulánum. Við erum alveg á móti því að þær verði virkjaðar, við viljum verja þær. Samkvæmt þessu fer virkjunarréttur Rafmagnsveitna ríkisins inn í Landsvirkjun og þá er sami aðilinn kominn með virkjunarréttinn sem nú hefur legið fyrir hvað varðar jökulárnar í Skagafirði og ógnunin gagnvart því að það verði virkjað enn meiri. Er þetta rétt skilið hjá mér? Fer virkjunarréttur Rariks á jökulánum í Skagafirði nú inn í Landsvirkjun með þessum breytingum?

Frú forseti. Í fyrsta lagi er ekki um neina einkavæðingu að ræða eins og hv. þingmaður virðist halda. Í öðru lagi verður virkjunarrétturinn áfram hjá þessum félögum jafnvel þótt Landsvirkjun fari með fyrirsvar eignarhaldsins fyrir hönd ríkisins þannig að það verður engin sérstök breyting á því og engin ástæða til þess að ætla það. Miðað við afstöðu hv. þingmanns sé ég ekki alveg hversu miklu máli það skiptir varðandi sjónarmið hans. En ég sé á hv. þingmanni að hann ætlar að útskýra það nánar fyrir okkur.

Frú forseti. Ég verð nærri því að biðjast afsökunar fyrir fram, frú forseti, að segja það en mér sýnist ráðherrann ekki skilja mikið í því frumvarpi sem hann er að flytja. Þetta er alvörumál, það er ekki nóg að koma hér og mæla fyrir frumvarpi sem maður veit síðan takmarkað hvað inniheldur. Það er alveg rétt, það er kveðið á um í þessum lögum að það skuli stofna sérstakt félag um reksturinn, um dreifingu á orku en ekki um nýjar virkjanir. Hér stendur að Landsvirkjun fari eftir það með eignarhlut ríkisins í rafmagnsveitunum, og þetta telst þá líka til eignarinnar. Samkvæmt lögum um raforkuver segir að Rafmagnsveitur ríkisins í félagi með aðilum í Skagafirði hafi leyfi til þess að reisa og reka virkjun Héraðsvatna við Villinganes með allt að 40 megavatta afli, þannig að þetta er bundið í lögum og sá réttur hlýtur þá að færast með sama hætti og þessi eignarréttur, 

Frú forseti. Það vekur satt best að segja mikla furðu að ríkisstjórnin skuli mæta hér aftur með þetta einokunarfrumvarp sitt á sviði raforkumála sem ríkisstjórnin var hrakin til baka með fyrir jólin eða þann efnisþátt þess sem hér er nú endurfluttur. Þetta frumvarp gengur auðvitað þvert á anda og tilgang innleiðingar orkutilskipunar Evrópusambandsins sem átti að leiða hér til samkeppnismarkaðar á sviði raforku. Það verður að segjast alveg eins og er að þau dótturfyrirtækja- og armslengdarákvæði sem hér er verið að reyna að þvæla inn í málið til þess að gera þetta trúverðugra gagnvart samkeppnisyfirvöldum eru eins og hver annar brandari. Það er auðvitað eins og hver annar brandari að láta sér detta það í hug að þetta verði annað en einn samansúrraður einokunarrisi ef hann kemst á koppinn. Það er kostulegt að hæstv. fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins skuli flytja þetta hér. Þetta hefur lengi verið draumamál framsóknarmanna eins og kunnugt er, að koma á enn harðsvíraðri einokun í rafmagnsmálum en þó er fyrir. Af einhverjum ástæðum hefur Framsóknarflokkurinn tekið það hugsjónamál upp á sína arma eins og ýmislegt fleira í seinni tíð, einkavæðingu á öllum sviðum sem kostur er. Maður hlýtur að spyrja hæstv. ríkisstjórn: Er mönnum alvara með það að ætla að fá þetta frumvarp afgreitt hér eða er svona verið bara að skemmta sér undir lok þingsins með því að flytja vitleysu af þessu tagi hingað inn? Svo vil ég gjarnan spyrja hæstv. ráðherra af því að honum er málið skylt og fer með eignarhaldið í þessum stóru einokunarfyrirtækjum sem ríkisstjórnin hefur búið til með einkavæðingu: Hvernig líst hæstv. fjármálaráðherra á frammistöðu t.d. Símans og Landsvirkjunar sem núna eru að kaupa sig með hátt í 100 millj. kr. bótum frá hreinum samkeppnislagabrotum þegar Síminn keypti fjarskiptahluta Landsvirkjunar? Er ástæða til að treysta þessum fyrirtækjum eitthvað sérstaklega? Hafa þau sýnt það að undanförnu að þau séu traustsins verð þegar kemur að því að virða samkeppnislög í landinu?

Frú forseti. Frumvarpið væri ekki flutt nema vegna þess að það er alvara. Hins vegar er það auðvitað Alþingis að ákveða hvað er afgreitt, ríkisstjórnin segir ekki fyrir verkum um það. Enn kemur fram sá misskilningur að um einhverja einkavæðingu sé að ræða. Það er fráleitt að halda því fram í þessu samhengi. Hins vegar varðandi Landsvirkjun og Símann þá er augljóst að þeim fyrirtækjum hefur orðið á og má segja að þau gjaldi ríkulega fyrir það núna samkvæmt því samkomulagi sem um það varð. En sem betur fer sýnist mér að það hafi raunverulega aldrei reynt beinlínis á þá samninga sem þar voru gerðir þannig að það sé ekki um það að ræða að einhver hafi liðið fyrir brotið sem þar var í samningunum, þannig að það hafi tekist og þá fyrir tilstilli samkeppnisyfirvalda að koma í veg fyrir að þar yrði um meiri og afdrifaríkari mistök að ræða en raunin varð á. Það má þá segja að Samkeppniseftirlitið og samkeppnisyfirvöld séu með þessu að sýna fram á að þau eru mikilvæg og virk tæki til þess að halda uppi samkeppni hér á landi. Ég get út af fyrir sig fagnað því um leið og ég harma þau mistök sem Landsvirkjun og Símanum urðu á í þessum efnum.

Frú forseti. Það veldur mér nú vonbrigðum að ríkisstjórninni skuli vera alvara með þetta mál. Það hefði auðvitað verið allt í lagi í sjálfu sér ef þetta hefði verið gamansemi og þá hefði maður bara tekið því og skemmt sér yfir því. Öllu verra er ef ríkisstjórninni er virkilega alvörumál að keyra þetta í gegn. Varðandi það að þetta sé ekki einkavæðing eða liður í slíkum áformum þá minni ég nú bara á þær yfirlýsingar sem fyrir liggja um að það sé stefna þessarar ríkisstjórnar - sem betur fer verður hún nú vonandi ekki í aðstöðu til þess að hrinda henni í framkvæmd en ásetningurinn er samur. Það stóð til að hefja einkavæðingu Landsvirkjunar árið 2008 og þá einkavæðast auðvitað Rarik og Orkubú Vestfjarða með sem dótturfyrirtæki Landsvirkjunar, ef af yrði, sem fer með eignarhaldið. Varðandi Landsvirkjun og Símann segir hæstv. ráðherra að þeim hafi orðið á en það hafi ekki komið að sök því að það hafi ekki reynt á samningana. En ásetningurinn er samur. Það er auðvitað undarlegt að hér er það beinlínis undirliggjandi að samkeppnisyfirvöld meta verulega hættu á því að Landsvirkjun komist í markaðsráðandi stöðu á 

Frú forseti. Mér þykir auðvitað leiðinlegt að valda hv. þingmanni vonbrigðum og vera ekki eins gamansamur og hann vildi að ég væri, 

Hæstv. forseti. Eins og hér hefur komið fram er það ásetningur ríkisstjórnarinnar að einkavæða Landsvirkjun, bæði talsmenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hafa haft uppi orð í þá veru. Við minnumst orða hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, og við minnumst orða hæstv. núverandi forsætisráðherra, Geirs H. Haardes, sem hefur talað um lífeyrissjóðina sem mögulega kaupendur að Landsvirkjun þegar þar að kemur. Ríkisstjórnin stígur hvert skrefið á fætur öðru í átt til einkavæðingar raforkugeirans. Þetta er einn liður í þeim áformum. Menn segjast vera að fara að dæmi Evrópusambandsins og Evrópuríkja í þeim efnum. Nú er að koma í ljós reynslan af einkavæðingu raforkugeirans í Evrópu. Hún er öll á einn veg: aukin fákeppni, hærra verð til neytenda. Menn hafa áhyggjur af þessari þróun þar og reyna að sporna gegn henni með lagasetningu. Hér eru sett lög sem ganga hins vegar í þveröfuga átt og treysta fákeppnina í sessi. Ég leyfi mér að vísa í skýrslur sem fram hafa komið frá Evrópusambandinu. Ég vísa í yfirlýsingar helsta talsmanns Evrópusambandsins í raforkumálum, Piebalgs, sem var hér í heimsókn á dögunum og sagði frá óförum Evrópusambandsins á þessu sviði. Ég vísa í nýlega skýrslu frá dönskum fræðimönnum sem er einnig á þennan veg, að einkavæðing raforkugeirans hafi mistekist í Evrópu, hún hafi leitt til hærra verðs og sé óhagstæð fyrir neytendur. Nú spyr ég hæstv. ráðherra: Á ekki að draga neina lærdóma af þessari reynslu? Hvað þarf að koma til svo að ríkisstjórnin endurskoði áform sín? Eða á að halda áfram með eitt auga í miðju enni, líta hvorki til hægri né vinstri, 

Frú forseti. Ég hlýt að vekja athygli á að nú hef ég fengið rúmlega hálfan þingflokk í andsvör við mig við út af þessari einu ræðu. Það er út af fyrir sig gaman að því. En hins vegar virðist orðið einkavæðing vera þessum hv. þingmönnum einkar tamt þegar verið er að ræða um raforkukerfið. Eins og ég sagði áðan hefur ekki verið tekin nein ákvörðun um að einkavæða eitt eða neitt og það hefur ekki verið lagt til og ekki verið á neinu því stigi að hægt væri að tala um að það væri nálægt því að um það væru teknar neinar ákvarðanir, hvað þá að menn geti verið með einhverjar tímasetningar í því sambandi. En vegna þess sem hv. þm. Ögmundur Jónasson nefndi áðan varðandi tilskipanir Evrópusambandsins snerust þær tilskipanir ekkert um einkavæðingu. Þær snerust hins vegar um markaðsvæðingu raforkukerfisins. Það sem er að koma í ljós núna er að sú ætlan hefur ekki tekist eins og menn lögðu upp með, ekki vegna þess að markaðsvæðingin í sjálfu sér væri slæm heldur vegna þess að ekki hefur tekist að ná þeirri samkeppni fram sem menn voru að reyna að ná með markaðsvæðingunni. Það sem Evrópusambandið er að gera núna er að reyna að greina hvað það er sem valdi því að ekki næst upp samkeppni á þessum markaði. Ég held að við ættum að fylgjast mjög grannt með því þegar Evrópusambandið fer í þessa vinnu til að átta okkur á því hvað þarna gerðist og hvað þarf að koma til til að ná fram samkeppni. Og þá eigum við að sjálfsögðu að draga af því lærdóm. Við hefðum hins vegar mörg hér á landi getað sagt Evrópusambandinu að erfitt væri að koma á samkeppni á raforkumarkaði, á orkumarkaði, og þá auðvitað þeim mun erfiðara sem markaðurinn væri minni.

Hæstv. forseti. Ég á svolítið erfitt með að átta mig á þessu svari. Það var íslenskum stjórnvöldum með öðrum orðum ljóst að markaðsvæðingin mundi ekki ganga upp, sérstaklega í smáum hagkerfum. Við erum smátt hagkerfi. Engu að síður er verið að markaðsvæða raforkukerfið hér. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að markaðsvæðing og einkavæðing er ekki að öllu leyti sami hlutur en markaðsvæðingin og aðgreining innan raforkugeirans á framleiðsludreifingu og smásölu raforku var til þess að búa í haginn, ekki bara fyrir markaðsvæðingu, heldur einnig einkavæðingu. Það sem helst hann varast vann, varð þó að koma yfir hann, kvað Hallgrímur Pétursson forðum. Nú erum við að verða vitni að því að helstu talsmenn markaðsvæðingar og einkavæðingar, talsmennirnir sem sögðu báknið burt, fyrir tveimur, þremur áratugum, Friðrik Sophusson og Brynjólfur Bjarnason, hafa nú verið dæmdir fyrir brot á samkeppni. Fyrir hönd stofnana sinna verða þeir, eða öllu heldur stofnanir þeirra, að greiða í fésektir um 80 millj. kr. vegna þess að þeir 

Menn gerast nú bæði skáldlegir og vitna út og suður. En það vissi enginn að þessar aðgerðir mundu ekki ganga upp. Það var ekki það sem ég sagði að menn hefðu sagt hér, heldur var ég að segja að það væri ekki auðvelt, það væri erfitt. Ég held að menn geti þá alveg horft á það hvernig að þessum málum var staðið. Þær nefndir sem um þetta fjölluðu, a.m.k. tvær, ef ég man rétt, og skýrslur sem frá þeim komu vitna um það að menn gerðu sér grein fyrir að þetta yrði erfitt. Hvað varðar hins vegar brot á samkeppnislögum og þá félaga Friðrik og Brynjólf er rétt eins og fram hefur komið, að þeim varð greinilega á í því efni. En ég vil gjarnan vitna til fyrrverandi þingflokksfélaga hv. þm. Ögmundar Jónassonar, án þess að ég vilji neitt sérstaklega núa mönnum það um nasir, en það veit ég að menn þar á bæ voru mjög jafnréttissinnaðir en lentu samt í því að vera úrskurðaðir brotlegir við jafnréttislögin.

Hæstv. forseti. Ég vil beina því nefndarmanna í efnahags- og viðskiptanefnd að taka sér góðan tíma til að skoða þetta mál. Það vill svo til að nú er verið að flytja þessi málefni frá iðnaðarnefnd og til efnahags- og viðskiptanefndar. Þess vegna eru þeir þingmenn sem þar sitja kannski ekki alveg jafnkunnugir þessu máli og við hin sem höfum setið í iðnaðarnefnd. Þessi mál hafa auðvitað verið til umræðu býsna mikið í Alþingi, ég reikna því með að allir þingmenn hafi á þeim skoðanir og hafi fylgst með því hvernig hefur gengið að koma á samkeppnisumhverfi í raforkugeiranum á Íslandi. Hæstv. fjármálaráðherra talaði um það áðan að menn hafi gert sér grein fyrir að þetta yrði erfitt. En hæstv. ráðherra er því marki brenndur, eins og kannski fleiri í ríkisstjórninni, að vera fljótur að hlaupa til ef koma boð frá forstjóra Landsvirkjunar eða öðrum slíkum í kerfinu og treysta þeim ráðum sem þeir menn gefa ríkisstjórninni. Nú er þrýst frá forstjóra Landsvirkjunar á það að eigið fé Landsvirkjunar verði styrkt með því að gera Landsvirkjun að eiganda að þeim fyrirtækjum sem hér er um að ræða. Ríkisstjórnin er í þeim vandræðagangi að hún telur ekki aðrar leiðir opnar en þessar, að þetta verði leiðin til að styrkja eigið fé Landsvirkjunar en um leið kastar hún út í hafsauga þeim fyrirætlunum að auka samkeppni á raforkumarkaðnum vegna þess að hún er að slá saman öllum helstu fyrirtækjum á þessu sviði með þeim ákvörðunum sem menn stefna hér að. Þetta er auðvitað kolröng leið í málinu og ætti ríkisstjórnin að leita eftir öðrum leiðum til að styrkja eigið fé Landsvirkjunar en þessari. Ég held því að menn þurfi að skoða þessi mál betur, sérstaklega hvað varðar samkeppnisumhverfið. Ég vil nefna að t.d. í Noregi leggja menn bann við því að samkeppnisfyrirtæki eigi í einokunarfyrirtæki eins og hér er áætlað að gera. Þeir leggja bann við því. Og það er komin einhver Evróputilskipun sem hefur númerið 54/EC/2003, þar sem slíkt er bannað líka. Það gæti vel verið að menn fengju þetta líka í höfuðið, eins og menn hafa fengið í höfuðið samrunann sem var búinn til úr fjarskiptahluta Landsvirkjunar og Símanum og menn voru að sættast á að borga stórfé fyrir að hafa ætlað í þann leiðangur. Ég held nefnilega að ríkisstjórnin verði að gera sér grein fyrir að það eru ekkert endilega holl ráð sem hún fær frá þessum forstjóra Landsvirkjunar þegar kemur að samkeppnisumhverfi. Því hann vill að Landsvirkjun sé eina fyrirtækið í orkuframleiðslu og sölu á landinu virðist vera. Stefnir að því leynt og ljóst að Landsvirkjun yfirtaki allan raforkugeirann sem um er að ræða. Þetta er vissulega mikið umhugsunarefni og málið er núna verra að því leyti til en það var í haust, að það sýnir, eins og stundum er sagt, einlægan brotavilja. Menn gáfust ekki upp með málið þó þeir þyrftu að gefast upp með það í haust, þá eru þeir mættir til leiks aftur. Hæstv. fjármálaráðherra núna í stað iðnaðarráðherra. Hefur líklega talið sig meiri afreksmann en hann í því að koma þessu máli í gegnum Alþingi. Ég hvet því nefndarmenn í efnahags- og viðskiptanefnd til að skoða mjög vandlega hvað þarf að fara yfir, hvaða hugmyndir menn eru með um að styrkja eigið fé Landsvirkjunar, hvort þær eru ekki til fleiri en þessi. Það virðist nú vera að stundum hafi Landsvirkjun býsna mikla peninga. Ég sá ekki betur en að frétt kæmi núna í vikunni um að Landsvirkjun hefði verið að stofna nýtt fyrirtæki til útrásar með 2 milljarða kr. framlagi. Ekki voru blankheitin þann daginn hjá Landsvirkjun. Ég ætla svo sem ekkert að halda því fram að ekki þurfi að styrkja eigið fé hennar eftir hinar miklu fjárfestingar í virkjuninni við Kárahnjúka sem eru búnar, og líka ef menn ætla í nýjar fjárfestingar í virkjun Þjórsár. Þetta þarf að skoða og skoða þarf vandlega hvort þessi leið er yfirleitt fær vegna samkeppnisaðstæðna og vegna þeirra markmiða sem eðlilegt væri að hafa uppi hvað varðar samkeppnisumhverfi í raforkugeiranum. Það er margt sem væri gaman að ræða með þessu máli. Menn hafa vissulega á því misjafnar skoðanir eftir því hvar þeir eru staddir. Þeir sem búa á svæðum þar sem Rarik og Orkubú Vestfjarða hafa starfssvæði hafa miklar áhyggjur af þessu, eðlilega, og starfsmenn þessara fyrirtækja. Þeir höfðu vonast til að ef af einhverjum slíkum breytingum yrði þá yrði sjálfstæði fyrirtækjanna tryggt. En hér er stefnt að því að gera þessi fyrirtæki að dótturfélögum Landsvirkjunar. Allt í þeim eina tilgangi að auka eigið fé Landsvirkjunar. Það er jú sagt í frumvarpinu að gert sé ráð fyrir því að hægt sé að hagræða í rekstri. Hvar? Hjá þessum tveimur fyrirtækjum, Orkubúi Vestfjarða og Rarik. Það er hagræðingin sem á að nást út úr þessu. Hins vegar er alveg hægt að ná þeirri hagræðingu með öðrum aðferðum. Þar gætu menn skoðað fyrirtækin hvert fyrir sig eða saman, þessi tvö, án þess að Landsvirkjun væri þar hleypt að kötlunum En þannig er að forstjóri Landsvirkjunar er yfir og undir og allt um kring í öllum þeim ákvörðunum sem hafa verið teknar og stefnt er að að taka í þessum málum. Mér er kunnugt um að hann hefur sent forstjóra Rariks tölvupóst þar sem hann segir að sú leið sé einungis fyrsta skrefið og mjög fljótlega verði stofnuð rekstrareining um framleiðsluna, segir forstjóri Landsvirkjunar í þeim tölvupósti. Hann veit því sínu viti um hvað stjórnvöld ætla að gera í framtíðinni en það er svo sem ekki endilega víst að hann sé búinn að segja þeim það núna. En greinilegt er að hann stefnir að því að svona verði með málin farið. Þannig er þetta mál. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta núna. Ég bendi á að sporin hræða hvað varðar samkeppnisvitund þeirra sem þarna ráða ríkjum og stjórna. Því er ástæða fyrir Alþingi að taka þessi mál og skoða þau vandlega. Ég tel að skynsamlegast sé að leita annarra leiða til að styrkja eigið fé Landsvirkjunar úr því á því þarf að halda, sem er greinilega skoðun ríkisstjórnarinnar líka, ekki bara forstjóra Landsvirkjunar. Það er verkefni sem getur kostað mikla peninga og það verður þá að hafa það. Mér skilst að ýmislegt sé nú hægt, að minnsta kosti miðað við það sem menn guma af hvað ríkissjóður getur. Ég er á þeirri skoðun að það sé meira um vert að menn búi til einhvers konar umhverfi í raforkugeiranum til framtíðar sem er trúverðugt frekar en að menn stytti sér þessa leið til að gera Landsvirkjun kleift að lifa af einhver ár á meðan hún er að komast yfir helstu hjallana í fjárfestingarálaginu sem verður vegna virkjunarframkvæmda.

Frú forseti. Hér er á ferðinni enn eitt frumvarpið í þeirri vegferð sem núverandi ríkisstjórn hóf fyrir nokkru síðan með iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins og hugmyndafræðingi í stóriðjumálum, Valgerði Sverrisdóttur, sem leiddi ríkisstjórnina í markaðsvæðingu og einkavæðingu raforkukerfisins. Ég minnist þess, frú forseti, þegar þáverandi iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins lýsti því yfir, og hefur reyndar ítrekað lýst því yfir á Alþingi, hversu glöð hún hafi verið með markaðsvæðingu raforkukerfisins. Hún hefur ítrekað lýst því yfir að eitt farsælasta verk sem hún og Framsóknarflokkurinn hafi staðið að á Alþingi væri markaðsvæðing raforkukerfisins. Nú fáum við eitt frumvarpið enn sem lýtur að því sama. Þetta er reyndar líka mjög nátengt stóriðju- og virkjunarstefnunni því að það frumvarp sem hér er, um að leggja Orkubú Vestfjarða og Rafmagnsveitur ríkisins í Landsvirkjun til að styrkja eiginfjárstöðu Landsvirkjunar, er náttúrlega beint tilkomið vegna hinnar erfiðu fjárhagsstöðu sem Landsvirkjun er í eftir m.a. virkjunarframkvæmdirnar við Kárahnjúka. Þess vegna er nú leitað allra leiða. Enginn má undan líta, allir verða að leggja í það púkk að styrkja eiginfjárstöðu Landsvirkjunar og taka þátt í að borga stóriðjutollinn, virkjunaræðistollinn sem hefur verið innleiddur hér, m.a. undir forustu iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins. Við erum með annað frumvarp sem kom á Alþingi fyrir skömmu síðan sem miðaði að því nákvæmlega sama, að afhenda Landsvirkjun land til eignar og réttindi innan þjóðlendna. Þjóðlendumálið er mjög heitt og umdeilt mál. Það var samþykkt og pólitísk sátt um það á Alþingi á sínum tíma, að land sem var sannarlega utan séreignarréttar skyldi flokkast sem þjóðlendur. Í því hefur síðan verið unnið og um það verið deilt, deilt hefur verið um framgöngu ríkisins í þeim málum, hvort ríkið hafi farið þar í fyllsta máta að lögum í framgöngu sinni með þjóðlendukröfum. Um þessi mál, hvernig sú staða er, eru mjög skiptar skoðanir. Engum datt í hug að ætlunin væri að fara að afhenda einkaaðila land út úr þjóðlendunni eftir að búið var að úrskurða það þjóðlendu. Mér hefði alla vega ekki dottið það í hug þegar verið var að fjalla um lagasetninguna. En nauðsyn brýtur lög hvað varðar Landsvirkjun og fjármögnun á orkuverum fyrir álbræðslu því komið er á Alþingi frumvarp sem ríkisstjórnin flytur um að afhenda Landsvirkjun land til eignar innan þjóðlendna. Landsvirkjun sem síðan er komin á markaðs- og sölulista ef núverandi ríkisstjórn fær að fylgja sínum áformum áfram, sem hún hefur kynnt á undanförnum árum. Nú skulu orkuverin og orkuveiturnar, eins og Orkubú Vestfjarða og Rafmagnsveitur ríkisins, fara sömu leið. Einu rökin, sem tilgreind eru fyrir gjörningnum, eru að nauðsyn beri að styrkja eiginfjárstöðu Landsvirkjunar. Þess vegna skulu líka íbúar Vestfjarða, sem áttu Orkubú Vestfjarða til skamms tíma og voru stoltir af. Orkubúið var aflgjafi framfara, nýrrar sóknar í atvinnumálum. Orkubúið skóp grundvöll fyrir búsetu og fjölbreytt atvinnulíf, en með aðgerðum ríkisstjórnarinnar var Orkubúið knúið af Vestfirðingum. Þeim var stillt upp við vegg vegna þess að stefna núverandi ríkisstjórnar hafði þróast á þann veg að sveitarfélögin á Vestfjörðum voru komin í mikinn fjárhagsvanda vegna stefnunnar sem ríkisstjórnin stendur fyrir. Þá var þeim boðið upp á að skuldajafna eða greiða niður hluta af skuldum sínum með því að afhenda ríkinu Orkubú Vestfjarða. Frú forseti. Ég heyri að hæstv. fjármálaráðherra er býsna lítið upplýstur um hvaða mál hann er að flytja. Fram kom í máli hans áðan að hann leit á það sem nokkurs konar skylduverkefni að lesa þetta upp. Ég er hér með gögn, bréfaskriftir og samningagerðir, frá þeim tíma þegar Orkubú Vestfjarða var haft af Vestfirðingum. En þeim var lofað ýmsu á móti. Þeim var lofað því að Orkubúið skyldi ávallt vera undir stjórn heimamanna og skyldi vera sjálfstætt fyrirtæki og starfa fyrir heimamenn á Vestfjörðum. Ég er með það í þessum plöggum. Nú eru örlög Orkubús Vestfjarða að verða sett í púkk til þess að bæta og styrkja eiginfjárstöðu Landsvirkjunar vegna allt annarra framkvæmda, framkvæmda sem Vestfirðingar eru heldur betur búnir að súpa seyðið af. Þenslan sem hefur verið í þjóðfélaginu út af stóriðjuframkvæmdunum, m.a. út af Kárahnjúkavirkjun, varð til þess að vegaframkvæmdum á Vestfjörðum hefur verið frestað trekk í trekk. Ekki vegna þenslu á Vestfjörðum. Nei. Vegna nákvæmlega sömu ástæðu og hér er verið að krefjast, að Vestfirðingar afhendi endanlega orkubú sitt í stóriðjutollinn, í að bæta fjárhagsstöðu Landsvirkjunar vegna stóriðjuframkvæmdanna sem hafa verið að setja efnahagslífið að öðru leyti líka á hlið. Til okkar komu á dögunum forsvarsmenn sveitarfélaganna á Vestfjörðum, okkar þingmanna Norðvesturkjördæmisins, og tjáðu okkur að fjárhagsstaða sveitarfélaganna væri áfram slæm. Rekstrargrunnur þeirra hefði í sjálfu sér ekkert breyst. Þó að þeir misstu orkubúið sitt upp í skuldir breyttist grunnurinn fyrir fjárhagsstöðu sveitarfélaganna sáralítið eða ekki neitt. Nú er því áfram staðan sú að þeir vilja, réttilega, að skuldum, t.d. vegna félagslega íbúðalánakerfisins sem ekki var allt gert upp og sveitarfélögin standa uppi með, verði létt af þeim. En nú hafa þeir ekkert orkubú til að selja. Nú hefur ríkið ekkert orkubú til að taka af þeim eins og framsóknarmenn gerðu á sínum tíma. Framsóknarmenn margkeyptu það og settu þá margoft í snöruna. Ef þetta hefði haft einhvern tilgang. Nei. Markaðsvæðingin sem iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins fagnaði og sagði að væri það besta sem hún hefði gert á sínum ráðherraferli. Ég er með nýjasta Bændablaðið, frú forseti, sem ég held að ætti að vera skyldulesning a.m.k. fyrir forustumenn Framsóknarflokksins. Hæstv. landbúnaðarráðherra hefur vonandi lesið þetta og  „Tilskipun um raforkumarkaðinn“ - í Evrópusambandinu sem við tókum upp - „er misheppnuð. Tvær skýrslur sérfræðinga samdóma um að breytingar á evrópskum raforkumarkaði hafi leitt til verðhækkana og fákeppni. - Íslensku raforkulögin byggjast á þessari tilskipun.“ En markaðurinn er miklu minni. Hér segir einmitt, með leyfi forseta: „Um mitt ár 2003 tóku gildi ný raforkulög sem hafa verið allumdeild frá því þau voru sett. Helsta röksemdin fyrir setningu þessara laga var að Ísland yrði að uppfylla skilyrði tilskipunar Evrópusambandsins um samkeppni á raforkumarkaði.“ - Þetta er reyndar ekki rétt. Ísland gat sótt um undanþágu en Framsóknarflokkurinn, iðnaðarráðherra eða forustumenn ríkisstjórnarinnar vildu það ekki. - ,,Lögin höfðu í för með sér róttækar breytingar á skipulagi íslenskra orkumála. Einokun Landsvirkjunar á raforkuframleiðslu var aflétt og skilið á milli rekstrarþátta í orkukerfinu. Tilgangurinn var að koma á samkeppni í orkugeiranum sem átti að leiða til lægra orkuverðs. Fyrstu áhrifin af breytingunum voru ekki beinlínis þau sem að var stefnt. Það fyrsta sem almenningur varð var við voru þvert á móti töluverðar hækkanir á orkuverði. Það átti þó ekki við alls staðar en á landsbyggðinni varð þetta víða raunin. Þetta vakti umræður um það hvort ástæða hefði verið til að setja þessi lög. Var því meðal annars haldið fram að Íslendingar væru stundum kaþólskari en páfinn í því að innleiða tilskipanir ESB, tilskipanir sem lönd með fulla aðild að ESB væru mun svifaseinni við að setja inn í sín lög.“ Í þessari ítarlegu og góðu grein er síðan fjallað um skýrslur sem voru unnar fyrir evrópska raforkumarkaðinn sem byggður var á tilskipununum. Þar er ítarlega rakið að þetta var gert á fölskum forsendum, röngum forsendum og að árangurinn hafi verið allt annar en búist var við. Reyndar vöruðu margir við þessu en markaðshyggjan og einokunarhyggjan, m.a. í raforkukerfinu, byrgði forustumönnum íslenskrar ríkisstjórnar sýn, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, alla vega lögðu þeir sig mjög viljugir undir það að innleiða þetta hér. Í framhaldi af þessu er svo viðtal við ferðaþjónustubændur. Hér stendur, með leyfi forseta: „Ferðaþjónustubændur uggandi vegna hækkandi raforkuverðs. Útgjöld vegna raforku hafa hækkað mikið eftir að ný raforkulög tóku gildi og var málið rætt á fundi í Félagi ferðaþjónustubænda nýverið, en margir félagsmanna hafa orðið fyrir miklum gjaldhækkunum. Algengar prósentutölur er 30 til 35% hækkanir hjá einstökum bændum og gildir það einkum um þá sem kynda húsnæði með raforku og þá sem greiða sérstakt dreifigjald vegna mikillar fjarlægðar frá þéttbýli.“ Hér er svo rakið ítarlega hvernig afleiðingar af raforkulögunum, þessari stefnu ríkisstjórnarinnar í raforkumálum, hafa bitnað harkalega á ferðaþjónustubændum. Við getum rakið miklu fleiri dæmi um það hvernig þessi stefna hefur komið harkalega niður, sérstaklega á atvinnulífi úti um hinar dreifðu byggðir landsins. Ég spyr: Væri ekki rétt, a.m.k. svona rétt fyrir kosningar, a.m.k. hjá Framsóknarflokknum, að segja: Nú skulum við segja stopp. Nú skulum við fara yfir raforkumálin. Við skulum fara yfir hvað við höfum verið að gera rangt. Við skulum staldra við. Við skulum ekki halda áfram í þessu markaðs- og einkavæðingarferli. Við skulum segja stopp og fara yfir málin. Nei. Þá er áfram valið að keyra á þetta enn frekar. Frumvarpið um að leggja bæði Orkubú Vestfjarða og Rarik í Landsvirkjun gengur þvert á það sem allir segja nú, að við séum á rangri braut. Allir nema forustumenn ríkisstjórnarinnar sem vilja halda áfram og keyra vel áfram einkavæðingu og markaðsvæðingu raforkugeirans. Ég spurði ráðherra um það hvernig það færi með þessar eignir Rariks að fyrirhugaðri Villinganesvirkjun sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð um allt land og í Skagafirði sérstaklega hefur barist gegn og hefur þó komið því til leiðar að framsóknarmenn hafa ekki enn getað virkjað Jökulsárnar í Skagafirði, en þetta er á stefnuskrá þeirrar sveitarstjórnar sem þar er nú, framsóknarmanna og Samfylkingarinnar í Skagafirði að setja Villinganesvirkjun á skipulag. Það er allt tilbúið fyrir Villinganesvirkjun. Eignaraðilarnir núverandi eru Rarik og Kaupfélag Skagfirðinga að mestu leyti.  Við höfum tekið snerrur á Alþingi einmitt út af lagasetningum sem fyrrverandi hæstv. iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins, Valgerður Sverrisdóttir, núverandi utanríkisráðherra, keyrði hér inn á Alþingi til að liðka fyrir virkjunarframkvæmdum í Jökulsánum fyrir tveimur árum sem okkur tókst að stoppa þá, en snerist einmitt um deiluna á milli Landsvirkjunar, Rariks og Kaupfélags Skagfirðinga um hver skyldi hafa virkjunarréttinn og hvernig honum skyldi úthlutað eða staðið að honum. Samkvæmt núgildandi lögum um raforkuver stendur: ,,Þá er iðnaðarráðherra heimilt að veita Rafmagnsveitum ríkisins eða félagi með aðilum í Skagafirði sem þær eiga aðild að leyfi til að reisa og reka virkjun Héraðsvatna við Villinganes í Skagafirði.“ Nú er Rarik þá orðið dótturfélag Landsvirkjunar og Landsvirkjun fer með málefni Rariks. Þar með virðist virkjunarrétturinn vera kominn í hendur Landsvirkjunar. Ég hef flutt frumvarp á Alþingi, og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, um að afnumin verði þessi heimild í lögum fyrir Villinganesvirkjun og endanlega verði fallið frá öllum áformum um virkjanir í Jökulsánum í Skagafirði hver sem á í hlut, hvort sem það er Rarik eða Landsvirkjun. Maður veltir fyrir sér stöðu annarra sveitarfélaga. Ég er búin að tala um orkubú og hvernig Vestfirðingar hafa verið sviknir nánast frá ári til árs varðandi orkubúið sitt sem var knúið af þeim upp í skuldir sem ríkið hefði í raun átt að vera ábyrgt fyrir. Ég minnist þess líka þegar Rafveita Sauðárkróks á síðustu mánuðum, alveg eins og verið er að gera hér af hálfu Framsóknarflokksins í ríkisstjórn - á síðustu mánuðum Framsóknarflokksins í sveitarstjórn Skagafjarðar fyrir um fimm árum seldu þeir Rafveitu Sauðárkróks til Rariks. Rafveita Sauðárkróks malaði gull fyrir Sauðárkrók og fyrir sveitarfélagið Skagafjörð og var góð og sinnti þar margvíslegum verkefnum. En ein af röksemdunum fyrir því var að verið væri að selja hana fyrirtæki sem aldrei breytti um eignarform. Þetta væri ekki hlutafélag, þetta væri stofnun í eigu ríkisins eins og Rarik var þá og þess vegna væri þetta engin áhætta. Hitaveitan á Blönduósi var með sama hætti seld í Rarik sem þá var þjónustustofnun á vegum ríkisins. Alla vega voru þau rök notuð þá. Nú er þetta fyrirtæki komið með hf. fyrir aftan og komið á bullandi siglingu á markaði. Ég er ekki viss um að þessi sveitarfélög hafi ætlað að selja þessar veitur sínar til að lenda á markaðsvagni orkufyrirtækja hálfpartinn í einokunarumhverfi eins og hér er lagt til. Mér finnst því, frú forseti, eins og verið sé að fara aftan að öllum með því að einkavæðingarferillinn sem keyrt er á, Orkubúið lagt inn í Landsvirkjun, Rarik lagt inn í Landsvirkjun og allt saman síðan á blússandi einkavæðingarferð. Heimilt er að selja einstaka þætti út úr Landsvirkjun. Það er hægt að einkavæða hana á margan hátt. Það þarf ekki endilega að einkavæða hana og selja hana í heilu lagi. Það er hægt að gera það í áföngum, selja út úr henni verkefni eins og þegar er farið að gera. Ég er ekki viss um að þetta hafi verið ætlunin. Þegar á allt er litið er því fyllilega ástæða til að við stoppum hérna. Það eru að koma kosningar, þetta er mál sem mikil óeining hefur ríkt um í samfélaginu á undanförnum árum, þ.e. hvert stefnir í raforkumálum og orkumálum þjóðarinnar. Ríkisstjórnin hefur keyrt hér mjög harða einkavæðingar- og markaðsvæðingarpólitík sem hefur leitt til mikillar hækkunar á raforkuverði víða. Hún leiðir til einokunar og fákeppni á raforkumarkaðnum. Það virðist vera að öllu eigi að fórna til þess að styrkja og hlaupa undir bagga hjá Landsvirkjun vegna stóriðjuframkvæmdanna. Öllu skal fórnað, Orkubúi Vestfjarða, Rarik og þjóðlendunum. Allt skal vera lagt inn til þess að bjarga eiginfjárstöðu Landsvirkjunar. Ríkið ber enn þá ábyrgð á Landsvirkjun og getur vel lagt fjármagnið beint fram. Það er ekki verið að taka eignir út úr með þessum hætti til að setja þar inn. Frumvarpið um að leggja Orkubú Vestfjarða og Rarik í Landsvirkjun, til að bakka þar upp þá markaðsvæðingu sem þar er komin í gang, finnst mér vera röng stefna, hún er ótímabær og órökstudd. Það er að koma að kosningum og þá eigum við bara að segja stopp og vera ekki að flana að neinu svona síðustu vikur fyrir kosningar. Vonandi verður skipt um ríkisstjórn og Vinstri hreyfingin – grænt framboð kemst að. Þá gefst kostur til þess að freista þess að setja orkumálin í betri farveg á ný.

Virðulegur forseti. Vegna ummæla hv. þm. Jóns Bjarnasonar vil ég endurtaka það sem ég sagði í umræðunni um annað mál í síðustu viku, að Landsvirkjun er ekki á neinum sölulista heldur tengjast þessi lagafrumvörp þvert á móti því að ríkið var að kaupa fyrirtækið til sín að öllu leyti og einkavæðing þess er ekki á dagskrá. Auk þess kom fram margs konar misskilningur í orðum hv. þingmanns um þróun í raforkumálum og raforkuverðlagsmálum að undanförnu. Ég vil upplýsa að það eru fleiri sem eru með lítt breytt eða heldur lækkandi verð. Reyndar er samanburður við árið 2003 sem grunnár mjög erfiður því þá var verðlag almennt fremur lágt. Við erum að athuga þetta í ráðuneytinu einmitt núna og ég vænti þess að frekari upplýsingar komi fram innan tíðar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir að koma í umræðuna. Hæstv. ráðherra áréttaði eiginlega það sem ég sagði, finnst mér, að ástæða er til að stoppa við. Það er ástæða núna til að vera ekki að rugga bátnum meir. Það er ástæðulaust að hleypa Orkubúi Vestfjarða og Rarik núna inn í Landsvirkjun því ráðherra boðaði sjálfur að gera þyrfti úttekt á þessum málum. Þá eigum við að stoppa við því við gerum úttekt á þeim vegna þess að við finnum að það er ekki allt í lagi. Ég vil benda hæstv. iðnaðarráðherra sem ætti náttúrlega að lesa ræður fyrrverandi iðnaðarráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, á Alþingi, því þó að skipt sé um ráðherra hjá einum flokki mánaðarlega eða á þriggja mánaða fresti þá er ekki hægt að skipta um stefnu í sjálfu sér. Það finnst mér ekki. Þó að ráðherra vildi illa við það kannast hefur stefnan undanfarið verið ljós, það hefur verið markaðsvæðing raforkukerfisins, alveg klárlega. Ég vil benda hæstv. ráðherra á að komnar eru tvær skýrslur sem ég hef vitnað til um árangurinn af markaðsvæðingu raforkukerfisins í Evrópu á grundvelli tilskipana sem við vorum að innleiða nýju raforkutilskipanir okkar á. Skýrslurnar um Evrópu sýna að það hefur á flestan hátt mistekist. Reyndar nákvæmlega það sama og við upplifum hér á miklu minni markaði. Ég hvet því hæstv. iðnaðarráðherra til að taka þetta alvarlega og stoppa frekari samþjöppun inn á raforkugeirann, eins og hér er fyrirhugað og taka málin út.

Virðulegur forseti. Það hafa náttúrlega allir sem hlýða á umræðuna tekið eftir því að hv. þingmaður dregur ályktanir af því sem ég sagði áðan, ég var að tala um frumvarpið og Landsvirkjun, hann dregur ályktanir bæði út í himinblámann og út í hafsauga, miklu meiri og víðtækari ályktanir. Það liggur líka fyrir að í samræmi við EES-reglur erum við að reyna að þroska markaðsreglur á raforkumarkaði og ríkisstjórnin er innilega ósammála hv. þingmanni um þá stefnu í sjálfu sér. Jafnframt liggur það alveg fyrir að það eru mjög sérstakar aðstæður á Íslandi, í litlu þjóðfélagi úti í hafi, sem valda því að það verða sjálfsagt miklir markaðsbrestir ef gengið er of hratt fram í mótun markaðsreglna. Það er mikið vandaefni og þarf að vanda til þess eftir öllum föngum. Ég get tekið undir að það þarf að fara mjög varlega í því efni.

Frú forseti. Ég tek undir að það er grundvallarmunur á stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Framsóknarflokksins, a.m.k. forustumanna Framsóknarflokksins í því hvernig haldið er á markaðsvæðingu raforkukerfisins. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði teljum að raforkan sé hluti af grunnþjónustu fyrir almenning, heimili og atvinnulíf í landinu og eigi ekki að vera markaðsvara per se. Ég hygg að margir framsóknarmenn séu reyndar sömu skoðunar og sumir hafa sýnt það í verki. Ég vil árétta það sem ráðherra sagði og biðja hæstv. iðnaðarráðherra að vera sjálfum sér samkvæmur þegar hann viðurkennir að þessi mál hafa ekki gengið með þeim hætti í Evrópu sem vænst var til, fjarri því og ég hef bent á skýrslur þar að lútandi. Markaðurinn hér á landi er miklu minni og þess vegna enn þá minni líkur til þess að einhver kerfi sem hafa mistekist í miklu stærra raforkuumhverfi henti hér á landi. Bara af og frá. Ef maður vill vera sjálfum sér samkvæmur og viðurkenna að ekki sé allt með felldu, að ekki hafi allt gengið sem skyldi, þá segir maður stopp. En frumvarp þar sem lagt er til að Rarik og Orkubú Vestfjarða gangi í Landsvirkjun sem liður í markaðs- og einkavæðingarferlinu sem hefur staðið yfir síðustu ár, gengur þvert á þá hagsmuni sem við höfum talað um. Þess vegna á maður að segja stopp. Förum yfir málin og segjum stopp. Þá værum við að viðurkenna raunveruleikann. Ég held að þjóðin vilji ekki frekari markaðsvæðingu, ekki frekari fákeppni, ekki frekari einokun í raforkukerfinu. Ég held að þjóðin vilji stoppa og forustumenn Framsóknarflokksins ættu að taka tillit til þess, sama hversu mikinn áhuga þeir hafa á markaðsvæðingu og einkavæðingu raforkukerfisins.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar geri skýra grein fyrir stefnu sinni þegar kemur að framtíð grunnþátta samfélagsins, þátta á borð við raforkuframleiðsluna, heilbrigðiskerfi, skólakerfi og þar fram eftir götunum. Ef Framsóknarflokkurinn breytir um skoðun og stefnu varðandi einkavæðingu raforkugeirans er það hið besta mál. Ég yrði fyrstur manna til að fagna því. En Framsóknarflokkurinn verður náttúrlega að kannast við það sem hann hefur gert, bæði verður hann að kannast við eigin gjörðir og líka við orð sín. Það er staðreynd að fyrrverandi iðnaðarráðherra landsins, Valgerður Sverrisdóttir, einn af forustumönnum Framsóknarflokksins, hefur lýst því yfir að hún telji líklegt og eðlilegt að Landsvirkjun verði gerð að hlutafélagi og seld. Þetta kom m.a. fram í fjölmiðlum í febrúarmánuði árið 2005. Í Kastljósi ríkissjónvarpsins, fimmtudaginn 17. febrúar, sagði ráðherrann að uppi væru áform, og nú vitna ég orðrétt, með leyfi forseta, ,,um að breyta þessu fyrirtæki sem verður til í hlutafélag, hugsanlega árið 2008. Þá erum við komin í gegnum Kárahnjúkauppbygginguna og eftir að fyrirtækið er orðið hlutafélag að þá er ekki ólíklegt og reyndar áform uppi um það að aðrir aðilar geti komið að fyrirtækinu. Þetta er náttúrlega gríðarlega verðmætt fyrirtæki, vonandi verður það ekki síður verðmætt á þessum tíma og það er engin sérstök ástæða til þess að ríkið haldi eitt utan um það.“ Tilvitnun lýkur í hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra og forustumann Framsóknarflokksins, Valgerði Sverrisdóttur, í Kastljósi hinn 17. febrúar árið 2005. Þetta er alveg skýrt. Morgunblaðið velktist ekkert í vafa um hvað hér væri átt við, enda segir í frétt Morgunblaðsins frá þessum tíma, með leyfi forseta: „Lífeyrissjóðirnir kunna hugsanlega að verða framtíðareigendur sameinaðs fyrirtækis Landsvirkjunar, Orkubús Vestfjarða og Rafmagnsveitna ríkisins að sögn Valgerðar Sverrisdóttur viðskiptaráðherra. Viljayfirlýsing um að ríkið leysi til sín eignarhluta Reykjavíkur og Akureyrar var undirrituð í gær og mun ríkið eignast fyrirtækið að fullu um næstu áramót, takist að ná samkomulagi um verð hlutar sveitarfélaganna tveggja. Áform eru uppi um að sameinuðu fyrirtæki verði breytt í hlutafélag eftir þrjú ár. „Á þeim tímapunkti verður að meta hvenær er rétt að opna fyrirtækið fyrir nýjum eigendum,“ segir Valgerður.““ - Ekki hvort, heldur hvenær það skuli gert. - „„Það er búið að móta þá stefnu að til þess muni koma. Það er ekki okkar framtíðarsýn að ríkið eitt muni eiga þetta fyrirtæki til framtíðar.“ Hún sagði ekki búið að móta hugmyndir um framtíðarsamsetningu hluthafa, „en því er ekki að leyna að t.d. lífeyrissjóðir hafa verið nefndir í því sambandi“.“ Er þetta ekki alveg skýrt? Það er verið að segja að ekki sé búið að taka endanlega ákvörðun um tímasetningu, hvenær fyrirtækið verði selt, en það leikur enginn vafi á því í huga ráðherrans og þessa forustumanns Framsóknarflokksins að það stendur til að selja Landsvirkjun ef Framsóknarflokkurinn verður við völd á árinu 2008. Hvenær skyldi árið 2008 renna upp? Er það ekki næsta ár? Jú, það er á næsta ári. Það er á næsta ári sem Framsóknarflokkurinn, ef hann fær til þess stuðning og kemst að nýju á valdastóla, mun beita sér fyrir einkavæðingu og sölu Landsvirkjunar. Þessi orð voru sögð.  Í Morgunblaðinu frá því í sumar, 9. júlí, segir í fyrirsögn, með leyfi forseta: „Fyrirtækjum stórlega mismunað. Raforkulögin þjóna engan veginn tilgangi sínum segja Samtök iðnaðarins.“ Fyrr á því ári voru ítarlegar fréttir um þetta í Fréttablaðinu. Þar kom fram geysileg óánægja með einkavæðinguna eða þau skref sem þá höfðu verið stigin. Hinn 1. febrúar segir í fyrirsögn á forsíðu Fréttablaðsins, með leyfi forseta: „Daggjald raforku hefur hækkað um 106%.“ Í undirfyrirsögn segir nánar: „Daggjald heimila vegna raforkunotkunar hefur tvöfaldast á tveimur árum. Forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur segir raforkulögin orsaka hækkunina. Framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins segir flest fyrirtæki einnig greiða hærra verð og líkir ástandinu við samráð olíufélaganna.“ Í fréttinni segir síðan m.a., með leyfi forseta: „Sveinn Hannesson, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins, segir að frá því að nýju raforkulögin tóku gildi sjáist dæmi þess að raforkuverð til fyrirtækja hafi hækkað um tuttugu til þrjátíu prósent. Flest fyrirtæki greiði hærra verð fyrir rafmagnið en áður.“ Síðan er þetta tíundað nánar. Daginn eftir, fimmtudaginn 2. febrúar, vísa talsmenn orkufyrirtækjanna því á bug á forsíðu að um verðsamráð hafi verið að ræða. Hins vegar segja þeir það vera staðreynd að orkuveiturnar elti hver aðra í verði. Talsmennirnir segja að veiturnar beri allar meiri kostnað vegna raforkulaganna. Inni í blaðinu er síðan sláandi frásögn: „Frjáls raforkumarkaður leiðir til hærra verðs hjá fyrirtækjum og einstaklingum: Enginn hagur af raforkulögum.“ Síðan kemur hér frétt þar sem ég stikla á stóru, með leyfi forseta: „Forstjórar Norðurorku, Hitaveitu Suðurnesja og Orkuveitu Reykjavíkur gagnrýna nýju raforkulögin en samkvæmt þeim er sala á raforku gefin frjáls. Orkuveiturnar bera allar hærri gjöld vegna breytinganna, Orkuveita Reykjavíkur þau hæstu eða 458 milljónir króna … Forstjóri Hitaveitu Suðurnesja, Júlíus Jónsson, … segir flutningskostnaðinn í raun skatt … Forstjóri Orkuveitu Húsavíkur, Hreinn Hjartarson, segir veituna þeirra greiða tvöfalt til þrefalt hærra verð fyrir tenginguna … Upphæðin sé ótrúlega há, um tólf milljónir í stað fimm … Franz Árnason, forstjóri Norðurorku, segir að hann sjái engan tilgang með nýju raforkulögunum. Hann þekki engan sem sé ánægður með lögin … Guðmundur Þóroddsson, forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur, tekur undir orð forstjóra Norðurorku og þekkir heldur engan sem sé ánægður með nýju raforkulögin. Hann og forstjóri Hitaveitu Suðurnesja vöruðu við breytingunum.“ Við vitum um stjórnmálamenn sem voru afskaplega ánægðir með lögin, t.d. hæstv. ráðherra Valgerði Sverrisdóttur. Hæstv. fjármálaráðherra, Árni Mathiesen, er yfir sig ánægður. Hann heldur áfram og stígur hvert skrefið á fætur öðru. Það skal haldið áfram og raforkukerfið í landinu skal markaðsvætt þrátt fyrir þetta. Þrátt fyrir að allir vari við því og telji það til óþurftar. Ég hef verið að viða að mér skýrslum sem hafa komið fram á vettvangi Evrópusambandsins og reyndar neytendasamtaka og verkalýðshreyfinga sem eru öll á sömu lund. Í skýrslu Evrópusambandsins sem kemur út á hverju ári er gerð úttekt á þessum geira. Í þeirri skýrslu sem ég fór síðast í, 2005-skýrslunni, kemur fram að menn hafi miklar áhyggjur yfir því sem er að gerast. Menn vísa þar í verðhækkanir og samruna. Ekki alls fyrir löngu var úrskurðað, ég held að það hafi verið í Belgíu, hvort heimila ætti samruna tveggja stórra fyrirtækja. Það var heimilað en með ákveðnum skilyrðum þó. Í skýrslunni sem fylgdi voru uppi varnaðarorð um hvert stefndi. Reyndar segir frá því að gert sé ráð fyrir ábendingum frá Evrópusambandinu snemma á þessu ári um aðgerðir til að sporna við þessari þróun, þ.e. vaxandi fákeppni á þessu sviði. Við höfum líka heyrt um hvað hefur gerst í Skandinavíu, innan Nord Pool sem er eins konar raforkumarkaður sem fjárfestingarfyrirtæki hafa komið inn í til að braska með hluti í raforkunni. Fjölþjóðlega fjármálafyrirtækið Morgan Stanley var sakað um að hafa beitt bellibrögðum á þessum markaði. Það er ekki svo ýkja langt síðan. Ég held að það hafi verið á síðasta ári. Bæði norska fjármálaeftirlitið og hið sænska gerðu athugasemdir við hvað þar væri að gerast. Morgan Stanley átti hlut að máli í Noregi en annað fyrirtæki mun hafa komið við sögu í Svíþjóð. Hvað er að gerast í Svíþjóð? Hvað hefur gerst í Svíþjóð frá því að raforkan var einkavædd? Þar er eignarhaldið að færast á sífellt færri hendur. Allmörg fyrirtæki framleiddu og dreifðu raforku fyrir markaðsvæðingu raforkunnar í Svíþjóð. Þeim fer nú fækkandi. Þegar á árunum 2003–2004 voru þau orðin þrjú. Það var Vattenfall, það var enn í sænskri eigu. Síðan var það Sydkraft. Hverjir skyldu hafa átt Sydkraft? Það voru Þjóðverjar. Síðan er það Fortung. Hverjir skyldu hafa átt Fortung? Það voru Finnar. Með öðrum orðum, eignarhaldið var að færast til útlanda og fyrirtækjunum í þessum bransa fækkaði. Ýmislegt annað var að gerast, fyrirtækin voru hætt að fjárfesta að því marki sem áður hafði verið gert í þekkingu. Í stað þess að hafa fagmenn á öllum sviðum í þjónustu sinni er farið að bjóða út verkefni, sú er tilhneigingin, búta þau niður og bjóða þau út. Þetta telja menn hafa valdið því að þekkingin sé ekki til staðar innan fyrirtækjanna. Enn eitt sem hefur gerst er að þau hafa ekki sýnt þá fyrirhyggju sem áður var að hafa varaaflsstöðvar til reiðu þegar raforkuskortur verður. Þá reka menn ekki Ljósafoss- eða Írafossstöð ef þeir geta sloppið við slíkt. Það er það sem gerist. Menn hugsa fyrst og fremst um leiðir til að hámarka arðinn í dag. Ekki á morgun eða hinn - heldur núna. Þetta er þróun sem hefur alls staðar átt sér stað. Hvað hefur þá gerst? Hvað hefur gerst á Norðurlöndum við orkuskort þegar ekki hefur verið upp á neitt að hlaupa? Þá er farið á rándýran raforkumarkað í Evrópu, keypt rándýrt rafmagn frá Þýskalandi og víðar. Þessi er með öðrum orðum þróunin sem hefur orðið á evrópska raforkumarkaðnum á undanförnum árum. Þrátt fyrir öll varnaðarorðin er haldið áfram vegna þess að menn vilja ekki trúa öðru en að teorían sé rétt, teorían um frjálsan markað hljóti að vera rétt. En það er þessi vandi með kenningu og veruleika, teoríu og praxís, að ef um róttækar breytingar er að ræða getur verið erfitt að koma þeim í framkvæmd. Í sumum tilvikum reynist það hreinlega ógerlegt. Þá verða menn að draga réttan lærdóm af reynslunni. Menn verða að horfa opnum augum á hvað raunverulega gerðist í Evrópu eftir að menn fóru út á þá braut að markaðsvæða raforkugeirann. Það hefur ekki orðið til góðs. Það sem mér finnst dapurlegt í þessu samhengi er að horfa upp á þá stefnubreytingu sem orðið hefur hjá Framsóknarflokknum á síðustu árum, ekki núna en á síðasta hálfum öðrum áratug hvað varðar afstöðu til samvinnu annars vegar og til markaðshyggju hins vegar. Flokkurinn hefur algerlega lagst á sveif með markaðshyggjunni. Hann trúir á blinda,  Við erum talsmenn þess að finna góða, holla blöndu, blandað hagkerfi þar sem annars vegar er samfélagið, hvort sem það er á vegum ríkisins eða sveitarfélaga eða hugsanlega annarra aðila, og svo hinn frjálsi markaður. Við viljum veg hans sem mestan. Við viljum stuðla að fjölbreytni í atvinnulífinu en við segjum að grundvöllurinn, þjónustan sem öll fyrirtæki og heimilin í landinu eiga að geta reitt sig á, eigi að vera rekinn á vegum samfélagsins. Það er okkar stefna. Menn snúa hins vegar öllu þessu á haus vegna þess að sú ríkisstjórn sem nú situr, og það á við bæði um Sjálfstæðisflokk og Framsóknarflokk, einkavæðir grunninn en ræðst síðan í inngrip í atvinnulífinu sem aldrei fyrr. Er ég þá að sjálfsögðu að tala um stóriðjustefnuna. Þar er ríkið á fullu og rær öllum árum að því að koma erlendum auðhringum á jötuna, okkar sameiginlegu jötu. Það er vesælt hlutskipti fyrir Framsóknarflokkinn að hafa tekist það á hendur, ekki síst með hliðsjón af að mörgu leyti mjög glæsilegri sögu flokksins frá fyrri tíð. Menn verða að horfast í augu við eigin gjörðir og eigin orð. Ef uppi eru hins vegar áform um að gerbreyta um stefnu er ég fyrstur manna til að fagna því, en þá er hér komið kjörið tilefni í þessu þingmáli, í þessari þróun allri, til að setja stopp. Hættum nú og skrúfum til baka þessa óheillaþróun sem við erum komin inn á.

Frú forseti. Í þessu frumvarpi kristallast afstaða stjórnarflokkanna, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, þar sem þeir taka skýra afstöðu gegn hagsmunum almennings og með sérhagsmunum. Ég get ekki verið sammála þeim hv. þingmanni sem talaði á undan mér, um að í þessu frumvarpi komi fram grímulaus árátta Framsóknarflokksins til samkeppnis- og markaðshugsunar vegna þess að í frumvarpinu kemur fram að ekki eigi að verða raunveruleg samkeppni á þessum markaði. Það er verið að hræra saman einokunarþáttum og samkeppnisþáttum. Það er mjög einkennilegt, sérstaklega í ljósi þess að þegar farið var af stað með breytingar á raforkukerfinu var það gert með því markmiði að koma ætti á samkeppni á þessum markaði. Það má skipta raforkukerfinu upp í þrjá þætti, þ.e. framleiðsluna, sem mögulega er hægt að hafa samkeppni um, og síðan einokunarþættina, sem felast í flutningi og dreifingu rafmagnsins. Nú ætlar ríkisstjórnin að grauta þessu saman með því að færa dreifingarfyrirtækin inn í samkeppnisfyrirtækin, að vísu kemur fram í frumvarpinu að hér eigi að vera stjórnunarlegur aðskilnaður, þ.e. stjórnunarlegur aðskilnaður á milli þeirra þátta sem eru í samkeppni og einokun. Stöldrum nú aðeins við þetta. Ég fór yfir það með forstjóra Samkeppniseftirlitsins hvort væri betra að það væri raunverulegur aðskilnaður, eignarhaldsaðskilnaður, á milli samkeppnisþáttanna, þ.e. framleiðslunnar og sölunnar, og einokunarþáttanna. Svarið var auðvitað að það væri miklu betra með samkeppnismarkmið að leiðarljósi að aðskilnaður væri á eignarhaldi en ekki einungis stjórnunarlegur aðskilnaður eins og ætlað er í þessu frumvarpi. Sagan um markaðsvæðinguna er að mörgu leyti grátleg vegna þess að ég held að allur þorri almennings sé ekkert að velta því allt of mikið fyrir sér hver það er sem selur honum rafmagnið heldur hvað rafmagnið kostar. Þær breytingar sem innleiddar hafa verið á síðustu árum undir forustu Framsóknarflokksins hafa einungis valdið auknum kostnaði fyrir þann hluta raforkusölunnar sem er í samkeppnisumhverfi. Gleymum því ekki að það samkeppnisumhverfi sem um ræðir er að verða lítill hluti af allri orkuframleiðslunni eða 20%. Allur hinn þátturinn, 80%, er í föstum samningum þar sem þetta sýndarsamkeppnisumhverfi, sem verið er að innleiða með þessum gríðarlega ávinningi eða réttara sagt tjóni fyrir allan þorra almennings og sýnir sig í hækkuðu rafmagnsverði, er bara lítill hluti, einungis 20%, og um það snýst þetta samkeppnisumhverfi en allur stærri þátturinn í orkuframleiðslunni er í föstum samningum til stóriðjunnar. Ef allt væri með felldu fengi þessi minni hluti að njóta þess að sífellt meira magn selst í föstum samningum, ef þeir væru hagstæðir, en svo virðist vera að sá þáttur sem er í 20% sem eftir eru í samkeppnisumhverfinu á næsta ári fari alltaf hækkandi. Það fást engar skýringar á því hjá ráðamönnum hvað þessi þáttur hafi hækkað mikið. Við í stjórnarandstöðunni vorum með þingsályktunartillögu þar sem því var beint til stjórnvalda að skýra það hvers vegna þær breytingar sem Framsóknarflokkurinn stóð fyrir hafi valdið svona mikilli hækkun. Það eru ekki einungis við í stjórnarandstöðunni sem höldum þessu fram, eins og kom hér fram hjá hæstv. iðnaðarráðherra að um einhvern misskilning sé að ræða eða eitthvað álíka. Það eru bakarameistarar landsins og Samtök iðnaðarins sem benda á að allt að 50% hækkun hafi orðið á raforkuverðinu eftir að þessar breytingar héldu innreið sína í þessum litla hluta af raforkuframleiðslunni, allt að 50%. Það kom líka fram hér að aðilar í ferðaþjónustu eru að sjá tugprósenta hækkun. Hér er því um mjög miklar hækkanir að ræða sem menn ættu miklu frekar að ræða heldur en að vera að hringla í eignarhaldi á orkufyrirtækjum þar sem í rauninni er verið að festa í sessi kerfi þar sem verið er að hræra einokunarþáttum saman við samkeppnisþætti, sem öll góð samkeppnislögmál segja að sé mjög óhagstætt. Samt sem áður er haldið áfram og maður skilur ekki hvers vegna. Hvers vegna er ekki reynt að svara því hvað rafmagnsverðið hefur hækkað mikið? Nei, menn forðast það í lengstu lög. Það skiptir afar miklu máli að fá það upp hvað rafmagnsverðið hefur hækkað mikið. Ég vil minna á að í skýrslu sem fráfarandi iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, kom með inn á þingið í fyrra kom fram að rafmagnsverð til almennra fyrirtækja í samkeppni, almennra iðnfyrirtækja, er hærra en í nágrannalöndunum. Það virðist því vera að almenn iðnfyrirtæki, hvort heldur það eru bakarí eða verkstæði, fyrirtæki sem nota mikið rafmagn, þurfi að greiða hærra verð en í nágrannalöndunum sem þau eru mögulega í samkeppni við. Það skýtur skökku við þegar við verðum síðan vitni að því að stóriðjan virðist hafa hagstæðari kjör. Það þarf að fara yfir þetta og þessi markaður þarf að vera gagnsærri en hann er. Það er ýmislegt sem þarf að ræða í samhengi við þessi raforkumál. Ég vil minna á að það er ekki einungis að rafmagnsverðið hafi hækkað heldur hafa stjórnvöld að einhverju leyti reynt að lauma þessum hækkunum að og leyna þeim með því að flytja hluta af þeim yfir á skattgreiðendur. Þá á ég við það þegar verið er að hækka niðurgreiðslur til húshitunar til þess að neytendur verði ekki eins illþyrmilega varir við þessa hækkun. Eftir stendur að stjórnvöld skýri hve hækkunin hafi verið mikil í þeim hluta raforkukerfisins sem á að búa við samkeppni, þ.e. hjá þessum 20%. Hvers vegna nýtur almenningur í landinu ekki hagstæðari kjara? Það stendur upp á stjórnvöld að svara því. Það er í rauninni fátt sem útskýrir það hvers vegna stærri, öflugri og betri dreifinet ættu ekki að skila neytendum mun betri kjörum en raun ber vitni. Þessar skipulagsbreytingar hafa ekki skilað neinu og það kom fram í andsvari hæstv. iðnaðarráðherra að hér væri um ákveðinn markaðsbrest að ræða vegna þess að Ísland væri eyja úti í hafi og þess vegna yrði kannski ekki um fullkomna samkeppni að ræða. Því er rétt að spyrja framsóknarmenn, sem halda áfram með þessar breytingar, hvers vegna þær eru þá með þeim hætti að verið sé að gera þetta svokallaða samkeppnisumhverfi ófullkomnara en þyrfti að vera. Hvers vegna er ekki reynt að greina betur en gert er í þessu frumvarpi á milli þeirra þátta sem eru í samkeppni og þeirra sem eru í einokun? Það er það sem upp á stendur. Við verðum að gæta að því að Landsvirkjun hefur yfirburðastöðu á markaðnum, ætli hún sé ekki nífalt stærri en þau fyrirtæki sem verið er að ganga inn í hvað varðar framleiðslu en hún hefur kannski ekki yfir dreifiþáttum að ráða í jafnríkum mæli og Rarik og Orkubú Vestfjarða. Þess vegna skilur maður ekki, ef það er í rauninni ætlunin að búa til eitthvert samkeppnisumhverfi, hvers vegna verið er að grauta saman á þennan hátt samkeppnis- og einokunarþáttum. Það er algjörlega af og frá og afhjúpar það að þessar breytingar á raforkumarkaðnum snúast ekki nokkurn skapaðan hlut um hag neytenda. Það kemur a.m.k. ekki fram í kjörum sem neytendum er boðið upp á og það kemur heldur ekki fram í því skipulagi sem verið er að innleiða hér þar sem verið er að grauta saman samkeppnis- og einokunarþáttum. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem við verðum vitni að því að framsóknarmenn hafi lítinn skilning á samkeppnismálum, við höfum m.a. orðið vitni að því í sambandi við Samkeppnisstofnun og hvað hún hefur verið fjársvelt. Það er ekkert stutt við bakið á henni til þess að hún geti sinnt hlutverki sínu. Eða Samkeppniseftirlitið réttara sagt núna því að Samkeppnisstofnun var lögð niður eins og menn muna í kjölfar þess að hún beitti sér í því að taka á samkeppnisbrotum þar sem var samráð. Það endurspeglast kannski í þessu frumvarpi að það á að koma upp einhvers konar einokun gegnra framsóknarmanna, gæti ég sem best trúað, sem er ætlað að fá þessar eigur fyrir lítið. Mér finnst hæstv. fjármálaráðherra skulda okkur betri svör um það hvers vegna verið er að grauta saman samkeppnisþáttum og einokunarþáttum. Að vísu kemur fram að það eigi að vera stjórnunarlegur aðskilnaður en það væri miklu nær að brjóta þetta enn frekar upp og tryggja það með einhverjum hætti, með einhverri sýn á framtíðina, að það yrði einhver samkeppni sem gæti lækkað verðið á raforkunni. Staðreyndirnar, sem koma m.a. fram í Bændablaðinu, í ályktunum Samtaka iðnaðarins og víðar, sýna að þessi för Framsóknarflokksins hefur einungis orðið almenningi og minni fyrirtækjum til tjóns, frú forseti.

Frú forseti. Þunnskipaðir eru ráðherrabekkirnir þegar við ræðum þetta sérstaka áhugamál ríkisstjórnarinnar. Ég ætlaði eiginlega að byrja á því að leggja til við hæstv. landbúnaðarráðherra, því að ég sé hann hér í hliðarsölum, alveg sérstaklega leggja það til við ráðherra Framsóknarflokksins að þeir dragi þetta frumvarp til baka. Er ekki nóg komið, frú forseti? Ætli ekki sé nóg komið fyrir hæstv. ráðherra Guðna Ágústsson sem þarf að fara að láta sjá sig á Suðurlandi og reyna að fá fólk til að kjósa sig þar? Vantar hann meira nesti af þessu tagi til að fara með í sveitir landsins og taka á sig reiðina út af hækkun raforkuverðs og ósköpin sem ríkisstjórnin er búin að kalla yfir sig með þessum málatilbúnaði sínum öllum? Ég spái því, virðulegur forseti, að fegnastur yrði hæstv. landbúnaðarráðherra ef þetta frumvarp gæti gufað upp af yfirborði jarðar og margt sem því tengist. Það getur varla verið sérstakt gleðiefni fyrir Framsóknarflokkinn að fara með þessi ósköp með sér út í kosningabaráttuna sem fram undan er. En verði þeim að góðu, auðvitað eiga þeir ekkert annað skilið en að vera hýddir með þessum málum. Hverju hefur Framsókn verið að þjóna í markaðs- og einkavæðingarsýkinni þegar kemur að orkumálum? Ekki landsbyggðinni, ekki almennum notendum. Nei, það er orkugeirinn, orkurisarnir, fákeppnis- og einokunarrisarnir sem á að mala undir, auðvitað nuddar Sjálfstæðisflokkurinn saman lófunum af gleði, getur haft Framsókn í flórnum eins og venjulega við að puða áfram á þingi með einokunar- og einkavæðingarfrumvörpin og Framsókn tekur á sig óvinsældirnar. Framsókn tekur á sig óvinsældirnar og Sjálfstæðisflokkurinn fitnar. Þetta er undarlegt ráðslag, þetta er merkileg sjálfseyðingarhvöt, sjálfseyðingarleiðangur  Ég verð að segja alveg eins og er að ég undrast að þetta skuli birtast hérna aftur. Ríkisstjórnin fékk aðvörun í þessum efnum fyrir áramótin og þá bilaði kjarkurinn og málið var dregið til baka. En þráhyggjan er svo ofboðsleg að þetta birtist hér, gott ef ekki þurfti að taka það á dagskrá með afbrigðum - a.m.k. voru það einhver mál ríkisstjórnar hér - rétt áður en þingið á að ljúka störfum fyrir kosningar. Það eru ekki að verða margir virkir þingdagar eftir ef á að standa við áætlun þingsins um að klára hér um miðjan mars. Febrúar er stuttur eins og kunnugt er, ekki einu sinni hlaupár í ár ef ég man rétt. Nei, ég held að hæstv. ríkisstjórn gerði réttast í því að draga þetta til baka og ég spái henni engri frægðarför með þetta mál í gegnum þingið. Ég held að það sé orðin mjög almenn og útbreidd skoðun að það sé meira en nóg komið af þessu. Þetta markaðs- og einkavæðingarflan ríkisstjórnarinnar í orkumálum er eitt af því versta, og er þá mikið sagt, þegar allur sá leiðangur er ræddur. Hér hafa menn nú þegar upplifað á eigin skinni það sem auðvitað er óumflýjanlegur fylgifiskur markaðsvæðingar af þessu tagi, að raforkuverðið hefur stórhækkað. Það hefur auðvitað hækkað vegna þess að nú er fyrirtækjunum uppálagt, þótt í opinberri eigu séu, að reikna sér arð fyrir hvert viðvik og að hann verði tekinn út úr rekstrinum. Það er búið til regluverk og málin eru flækt, fyrirtækjum skipt upp, allt í þágu þeirrar vitleysu að innleiða hér orkutilskipun Evrópusambandsins sem átti ekkert erindi við íslenskan orkumarkað, ekki neitt. Auðvitað er undarlegt að Framsóknarflokkurinn sem var í öllum færum til að reyna að semja um undanþágu eða sérframkvæmd þeirra mála skyldi ekki einu sinni reyna það. Evrópuglýjan réð þá alveg ferðinni og í tíð fyrrverandi formanns flokksins, Halldórs Ásgrímssonar, sem þá var utanríkisráðherra kom auðvitað ekki til greina að fara neitt að ybbast við, og studdur af iðnaðarráðherra sínum sem þá var, Valgerði Sverrisdóttur, tók Framsóknarflokkurinn þá afstöðu að innleiða þetta hér gagnrýnislaust og hefur ef eitthvað er gengið meira að segja heldur lengra en endilega þarf að gera til að uppfylla ákvæði þessarar margfrægu orkutilskipunar. Það hefur rignt yfir okkur þingmenn, a.m.k. þingmenn úr landsbyggðarkjördæmunum, að undanförnu ýmiss konar mótmælum frá sveitarstjórnum og öðrum aðilum vegna hækkunar á raforkuverði. Hún er núna staðreynd. Hún er núna ekki bara eitthvað sem erfitt er að bera saman út af kerfisbreytingum eða einhverju sem var í pípunum eða hvað það nú var sem menn sögðu hérna fyrst um áramótin 2004/2005. Nei, núna er raunhækkun raforkuverðs hjá fjölmörgum aðilum staðreynd. Ég hef eiginlega ekkert dæmi fengið um lækkun. Því var haldið fram að einhver iðnfyrirtæki hefðu náð fram einhverri lækkun, ég held að bara ekki eitt einasta slíkt dæmi hafi komið inn á mitt borð. Ég hef séð ein tvö tilvik þar sem menn komu út á sléttu, þar sem menn hafa sloppið við hækkun. Kannski telja menn sig góða þar með. En til húshitunar í strjálbýlinu þar sem dreifbýlisgjaldskrár Rariks og Orkubús Vestfjarða gilda er þetta veruleg hækkun, það er staðreynd. Og er þá ekki nóg komið? Nei, það er ekki nóg komið, Framsókn vill meira. Hún vill markaðs- og einkavæða meira. Hún ætlar að taka Rarik og Orkubú Vestfjarða og setja undir Landsvirkjun þannig að til geti orðið enn þá harðsvíraðri einokunarrisi á sviði orkumála í landinu og þar sem Landsvirkjun fær þá í fyrsta skipti markaðsráðandi stöðu á sviði smásölu. Hingað til hefur þó verið það fyrirkomulag að Landsvirkjun hefur selt beint til stórframleiðendanna og síðan verið uppistöðuaðili í heildsölu á rafmagni til dreifiveitna. En þarna á að leyfa henni í gegnum dótturfyrirtæki sín að koma krumlu sinni inn á smásölumarkaðinn. Auðvitað er það fullkomlega fáránlegt, það er absúrd, virðulegur forseti, með leyfi, ef ég má sletta þannig, að standa fyrir slíku. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst Samkeppniseftirlitið, miðað við það sem vitnað er í það hér, vera heldur lint, heldur mjúkt í hnjáliðunum þegar það segir að það „þurfi að huga að“, það er haft hér eftir því í greinargerð með frumvarpinu að það „þurfi að huga að markaðsráðandi stöðu Landsvirkjunar á markaðnum fyrir smásölu raforku til stórnotenda og á markaðnum fyrir framleiðslu og heildsölu á raforku. Enn fremur kunni Landsvirkjun að komast í markaðsráðandi stöðu á markaðnum fyrir smásölu raforku til almennra nota. Gæta verði að því að fyrirkomulagið á þessu sviði hindri ekki virka samkeppni á mörkuðum fyrir framleiðslu og smásölu raforku í skilningi 1. mgr. 17. gr. samkeppnislaga“ og setja skilyrði o.s.frv. Óskaplegur lopi er þetta. Af hverju segja menn bara ekki hreint út: Þetta er óæskilegt, það er verið að bjóða hættunni heim? Það er verið að setja þetta í hendurnar á fyrirtækinu sem fær á sig fésektirnar núna og er að borga sig frá brotum á samkeppnislögum þegar þeir ætluðu í samráði við Símann að búa til enn harðari einokun á sviði fjarskiptamála og gagnaflutninga. Auðvitað er sorgarsaga mikil að rekja það hvernig almennir raforkunotendur á Íslandi hafa farið út úr hlutunum í þessu landi þar sem eru sennilega einstakari aðstæður og betri en nokkurs staðar annars staðar til þess að hafa hagstætt raforkuverð ef öðruvísi hefði verið staðið að málum. Það er ekki nokkur minnsti vafi á því í mínum huga að ef raforkusölu og framleiðslu og sölu til almennra nota í landinu hefði aldrei verið blandað saman við stóriðjuna og stórflutningana væru allar aðstæður til þess að hafa raforkuverðið hér miklu lægra en það er í dag. Það er svo gríðarlega hagkvæmt að framleiða rafmagn í afskrifuðum vatnsaflsvirkjunum eins og Sogsvirkjun eða framleiða það sem viðbótarafurð á háhitasvæðum þar sem tekinn er jarðvarmi til húshitunar eins og í Svartsengi og á Nesjavöllum að það hálfa væri nóg. Er þá ekki undarlegt að mönnum skuli hafa tekist að standa þannig að verki að raforkuverð hér er með því hærra sem gerist í Evrópu? Ég veit að hæstv. landbúnaðarráðherra man - ég hef stundum rifjað þetta upp, virðulegur forseti, fyrir hann áður - eftir því þegar hann setti starfshóp á laggirnar fyrir nokkrum árum til að rannsaka starfsskilyrði garðyrkjunnar sem átti þá í þrengingum. Út úr því komu sumpart ágætar tillögur til að taka á þeim vanda, það ber að viðurkenna það. En hver var ein tillagan í starfshópi hæstv. landbúnaðarráðherra Guðna Ágústssonar sem hér ætlar að standa að frekari markaðs- og einkavæðingu í raforkumálum? Jú, það var að reyna að fara í aðgerðir til að lækka raforkuverð til garðyrkju á Íslandi niður í það sem það væri í samkeppnislöndunum, niður í það sem það væri í Hollandi. Ergó, raforkuverðið á Íslandi til garðyrkjubænda var hærra. Við vorum að selja grænu stóriðjunni okkar í gróðurhúsunum raforku á einhverju hæsta verði sem þekktist í Evrópu. Það er nú hinn glæsilegi árangur sem við sitjum uppi með.

Það var lækkað.

Það var auðvitað örlítið lækkað, já, og ber að virða það og gott ef ekki einhverjar endurgreiðslur eða niðurgreiðslur settar þar inn. En er ekki dapurlegt að þurfa þess þar sem í raun og veru ættu að vera svo kjörnar aðstæður til að hafa þetta verð miklu hagstæðara? Það vita t.d. bændur og aðrir sem hafa reist smárafstöðvar að ef þær eru tæknilega vel úr garði gerðar og rennsli af þeim öruggt eru þetta einhverjar allra mestu gullkvarnir sem fyrirfinnast. Það þarf að skipta um legur sirka á 10 ára fresti ef vel er um þær hirt. Og þegar búið er að afskrifa stofnfjárfestinguna geta menn verið með ákaflega hagstætt rafmagn áratugum og þess vegna öldum saman, t.d. þegar um er að ræða rennslisvirkjanir í bergvatnsám þar sem ekki eru nein vandamál í formi setfyllingar í inntakslón eða annað því um líkt. Auðvitað er það alger sorgarsaga hvernig okkur Íslendingum hefur tekist að standa þarna að málum og þar er við raforkustóriðjutrúarbrögðin að sakast. Það er enginn vafi á því í mínum huga. Það er vegna þess að fyrirtækin hafa hlaðið á sig skuldum jafnóðum og hefur séð til lands til þess að framleiða meira rafmagn í þágu erlendrar stóriðju á útsöluverði. Má lengi um það deila hversu mikið flæðir þar á milli, það er auðvitað alþekkt þræta, en framan af árum er þó í öllu falli enginn vafi að innlendir notendur neyddust til að taka á sig hækkað verð til þess að greiða niður rafmagnið í stóriðjuna. Á áttunda áratugnum var raforkuverð til almennings ítrekað hækkað vegna þess að Landsvirkjun átti þá í miklum erfiðleikum vegna hins lága verðs sem greitt var fyrir raforkuna á grundvelli upphafssamninganna í Straumsvík. Nú á að fara að taka Orkubú Vestfjarða, það ágæta fyrirtæki sem byggðist upp á Vestfjörðum og skilaði Vestfirðingum þeim árangri áður en þeir misstu það úr sínum höndum að raforkuverð var 10–15% hagstæðara á Vestfjörðum en á svæði Rariks og annarra veitna. Þetta er staðreynd. Það er ekki slakur árangur að ná því að skila við aðstæður eins og þær eru á Vestfjörðum þar sem er strjálbýli og miklar flutningaleiðir hagstæðara raforkuverði. Það var þó staðreynd - áður en Orkubú Vestfjarða var tekið af sveitarfélögunum þar. Það var m.a. vegna þess að Orkubú Vestfjarða framleiddi, ef ég man rétt, um 40% af sinni orkuþörf sjálft og var farið að njóta góðs af því að eiga afskrifaðar eða tiltölulega afskrifaðar virkjanir sem framleiddu inn á kerfið. Maður batt vonir við það að Orkubú Vestfjarða gæti orðið svipuð aflvél í fyllingu tímans þar eins og Hitaveita Suðurnesja hefur verið á Suðurnesjum. Hvað gerist þá? Jú, ríkisstjórnin neyðir sveitarfélögin á Vestfjörðum til að láta frá sér þessa verðmætustu eign upp í skuldir, ekki síst vegna félagslega íbúðalánakerfisins. Auðvitað voru þau neydd til þess, auðvitað horfðu menn með tárum á eftir Orkubúi Vestfjarða fara úr fjórðungnum og öllum þeim framtíðarmöguleikum sem hefðu átt að geta fylgt. Svipað má segja um Rarik, það er ekki hagstætt fyrir landsbyggðina á Íslandi að Rarik gangi þá leið sem þarna er lögð til. Margir höfðu bundið vonir við að frekar gætu átt sér stað skipulagsbreytingar í raforkumálum af því tagi að Rarik, eða a.m.k. hlutar af starfsemi þess á viðkomandi svæðum, rynni saman við orkufyrirtæki í landshlutunum eins og Norðurorku og myndaði sterk landshlutaveitufyrirtæki. Þannig hefði getað komist á laggirnar slíkt skipulag. Nei, en þeir ætla ekki að standa fyrir því, framsóknarmenn. Nei, þeir ætla að leggja þetta undir Landsvirkjun sem þeir áforma svo að einkavæða eins og kunnugt er. Það þarf ekki að fara aftur með þær beinu tilvitnanir sem hér hafa verið í orð t.d. fyrrverandi viðskiptaráðherra Valgerðar Sverrisdóttur, þau hafa ekki verið dregin til baka. Ég veit ekki betur en að þau áform standi, að það sé ekki ætlun þessarar ríkisstjórnar ef hún fengi um það ráðið að Landsvirkjun verði lengi í viðbót í opinberri eigu, a.m.k. ekki alfarið. Það er alveg vitað að ýmsir aðilar úti í þjóðfélaginu bíða tilbúnir eftir því að hreppa hnossið. Ýmsa hungrar í þau verðmætu réttindi sem Landsvirkjun hefur fengið í gegnum tíðina á silfurfati, endurgjaldslaus afnot af sameiginlegum auðlindum, orkulindum í eigu landsmanna, bætur sem hún hefur greitt fyrir land í einkaeigu hafa náttúrlega verið hverfandi, hlægilegar í raun þegar betur er að gáð, eins og bótakröfur landeigenda á svæði Kárahnjúkavirkjunar núna sýna. Ef menn horfa á þetta og virða þetta í ljósi mögulegra framtíðarverðmæta sem þarna kunna að vera fólgin hafa þær bætur sem hingað til hafa verið greiddar beinlínis verið hlægilegar, nánast engin hlutdeild í hinum eiginlega arði sem af orkuvinnslunni getur sprottið á áratugum og öldum, heldur tiltölulega lágar einskiptisbætur eins og til að koma til móts við það jarðrask og land sem með beinum hætti hefur farið undir mannvirki. Ekki mælir sá þáttur sérstaklega með því að hér sé vel staðið að verki, og ætlar svo ekki ríkisstjórnin einmitt á þessu sama þingi, ef hún fengi því framgengt, að afhenda Landsvirkjun þjóðlendur? Það er algert brot á því sem legið hefur til grundvallar þjóðlendumálinu og því að fá úr því skorið hvaða land skuli verða í ævarandi sameign þjóðarinnar? Nei, en þeim dettur það í hug, snillingunum, ofan í yfirlýsingar um að hafinn sé undirbúningur að einkavæðingu Landsvirkjunar, að gefa henni þjóðlendur. Svona er hugsunin. Það er alveg ljóst hverjum er þjónað, það er alveg ljóst hverjum Framsóknarflokkurinn þjónar í þessu máli. Ekki almennum raforkunotendum, ekki landsbyggðinni, ekki þjóðinni sem slíkri gagnvart sameignum hennar. Nei, þeir þjóna þessum geira, stóriðjufyrirtækjunum, erlendu álhringunum og fyrirtækjunum sem hér eru í því að framleiða rafmagn ofan í þau á útsöluverði þar sem náttúra landsins er metin einskis - einskis - og sameiginleg verðmæti færð á silfurfati í púkkið. Að síðustu, frú forseti, væri náttúrlega sá hluti þessa máls sem snýr að samkeppnisréttinum einn og sér næg ástæða til að vísa þessu frumvarpi tafarlaust frá, auðvitað. Það er algerlega fáránlegt að Alþingi taki frumvarp til umfjöllunar sem beinlínis felur í sér stórfellda hættu á að styrkja markaðsráðandi fákeppnisstöðu á sviði þar sem á að heita að ætlunin sé að láta frjálsa samkeppni ráða verðlagi. Það er bara aldeilis fáránlegt. Og að gera það ofan í þó varnaðarorð, þótt linkuleg séu, frá samkeppnisyfirvöldum, er með miklum endemum. Hvernig nálgast hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sem fer með samkeppnismál, hlutverk sitt? Hvar liggur trúnaður hans? Ekki við samkeppnislögin, ekki við neytendur. Hvar er hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra? Tollir hann ekki í salnum þegar verið er að ræða við hann? Er þetta orðið eitthvað erfitt? Mér finnst heldur leiðinlegt að ráðherrann skuli ekki geta verið hér.

Óskar hv. þingmaður eftir því að forseti geri …?

Mér þætti það voðalega gaman ef hann er í húsinu, en ég er nú að verða búinn með ræðutíma minn. Ég hefði gaman af að heyra hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra leggja það á sig að koma í stólinn og svara því hvar trúnaður hans liggur í máli af þessu tagi. Telur hann að honum sé stætt á því sem yfirmanni samkeppnismála í landinu að leggja frumvarp af þessu tagi fyrir þingið? Eða vill hann þá vera svo góður að segja af sér sem samkeppnisráðherra, segja af sér sem viðskiptaráðherra og - 

Forseti gerði ráðstafanir til að kalla hæstv. iðnaðarráðherra í salinn en hann hefur ekki enn orðið við þeirri ósk og þykir forseta það miður.

Hæstv. forseti. Það er allt að ganga eftir sem sagt var í þessum sölum að yrði í raforkumálum hér á landi með því að fara hér í gegn með raforkulögin á sínum tíma. Enn fremur gengur eftir spáin um til hvers mundi draga þegar rædd var salan á Orkubúi Vestfjarða til ríkisins, að það yrði sameinað Landsvirkjun og síðan yrði stefnumótunin sú að orkugeirinn í landinu yrði í raun falur einkaaðilum á komandi tímum. Ég hygg að það sé stefnan sem hvílir undir þessu máli hvað svo sem stjórnarliðar segja um þau skref sem þeir stíga núna með yfirtöku Orkubús Vestfjarða og yfirfærslu til Landsvirkjunar og einnig Rafmagnsveitna ríkisins. Orkubú Vestfjarða var Vestfirðingum afar dýrmætt og við Vestfirðingar væntum þess á sínum tíma að það fyrirtæki gæti verið bakhjarl nýsköpunar og stuðningsaðili við fyrirtæki í fjórðungnum, ákvörðunaraðili um nýtingu orkunnar á þessu landsvæði og jafnvel víðar með því að eignarhaldið héldist á Vestfjörðum og fyrirtækið væri sjálfstætt starfandi í eigu sveitarfélaganna á Vestfjörðum eins og það var. Eins og menn muna var þetta fyrirtæki hálfpartinn tekið upp í skuldir við ríkissjóð í uppgjörsmálum sem sneru m.a. að íbúðarhúsnæði og leiguíbúðum í sveitarfélögum á Vestfjörðum. Sveitarfélögunum var stillt upp við vegg með að selja fyrirtækið til ríkisins. Þeir fjármunir sem sveitarfélögin fengu fyrir Orkubúið voru af sumum taldir verulega miklir og að á þeim mætti byggja til langrar framtíðar. Ég minnist þess m.a. að bæjarstjórinn á Ísafirði taldi að það væri ekki úr vegi að leggja verulegan hluta af þeim fjármunum sem fengust fyrir Orkubú Vestfjarða inn á sérstakan reikning og ávaxta þá vel, nýta mætti ávöxtunina til rekstrar í bæjarfélaginu eða til nýrra og skapandi verkefna á vegum þess. Ég held að allir sem fylgdust með þeirri umræðu á sínum tíma muni hvaða björtu framtíðarhorfur sjálfstæðismenn á Ísafirði þóttust sjá í því að fá þessa orkubúspeninga til sín, m.a. með því að geyma þá á sérstökum reikningi og nota ávöxtunina sem bakhjarl fyrir bæjarfélagið. Nú háttar hins vegar svo til í því bæjarfélagi, Ísafjarðarbæ, að allir þessir peningar eru löngu horfnir í eyðslu og rekstur bæjarfélagsins með einhverjum hætti. Ísafjarðarbær stendur ekki vel fjárhagslega, hann er búinn að vera lengi undir stjórn sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, þeirra sömu og mynda ríkisstjórn landsins og hafa gert í meira en áratug. Þetta er afraksturinn, hæstv. forseti. Við sem vildum sérstaklega halda Orkubúi Vestfjarða í eigu Vestfirðinga áfram höfðum vænst þess að það yrði fyrirtæki sem byggði á þekkingu og reynslu til framtíðar, byggði á þekkingu á nýtingu vatns og jarðhita, rekstri kyndistöðva fyrir byggðakjarna á Vestfjörðum sem og nýtingu hitaorku, t.d. frá sorpbrennslu eins og á Ísafirði, fyrirtæki sem hefði víðtæka þekkingu á því að nýta orku. Við gerðum okkur vonir um að Orkubúið yrði sá aðili sem beitti sér fyrir því að stofna til nýrra virkjana á Vestfjörðum með nýtingu vatnsfalls eins og á Ófeigsfjarðarheiði. Því miður hefur ekkert orðið af þeim framkvæmdum, hins vegar hafa nokkrir einkaaðilar á Vestfjörðum virkjað, m.a. í Botni í Súgandafirði og vestur í Arnarfirði, talsverðar virkjanir byggðar á einstaklingsframtaki og selja orku inn á svæðið. Orkubú Vestfjarða hefur reist eina litla virkjun í Tungudal með vatninu sem kom út úr jarðgöngunum og bættist í ána þar og er allt gott um það að segja. Ég held að hún sé eina nýja virkjunin sem reist hefur verið á Vestfjörðum af Orkubúi Vestfjarða. Það hefur auðvitað verið endurbyggt og lagað, eins og virkjunin í Steingrímsfirði, og menn hafa reynt að halda þeim orkuveitum við sem orkubúið rekur. Og allt gott um það. Það er ekki lengur á valdsviði Vestfirðinga að stjórna frekara frumkvæði og nýsköpun á Vestfjörðum. Nú er verið að færa eignabönd þessa fyrirtækis algjörlega yfir til Landsvirkjunar og þá vaknar umræðan um samkeppnismál, hvernig þeim er fyrir komið o.s.frv. Hér er verið að reyna að búa það í þann búning að þó svo að Landsvirkjun eignist algjörlega eignarhlutann í Rafmagnsveitum ríkisins og í Orkubúi Vestfjarða sé samt hægt að halda uppi samkeppni með því að þessi fyrirtæki hafi sérstakar stjórnir o.s.frv. þó að þau séu 100% í eigu Landsvirkjunar. Hér er líka opnað á það að Landsvirkjun sé komin inn á smásölumarkaðinn, og kannski veitir henni ekki af miðað við þá orkusamninga sem Landsvirkjun hefur gert með sölu á þeirri orku sem m.a. hefur verið ráðstafað til álframleiðslunnar. Ég held að það orkuverð sé langt undir því sem við ættum að selja orku á í dag, hvað þá heldur ef við lítum til framtíðar og virðis orkunnar þá. Ég held að allir sem velta því fyrir sér í alvöru séu orðnir sammála um að ekki sé ástæða til að halda áfram og flýta sér við sölu á orku til frekari stóriðnaðar hér á landi á því verði sem hún hefur verið seld á frá orkufyrirtækinu Landsvirkjun til hinna stóru aðila sem hingað hafa sótt til uppbyggingar. Þar er einfaldlega verið að semja um of lágt verð til framtíðar litið. Hæstv. forseti. Allt þetta ferli með Orkubú Vestfjarða frá því að ríkið yfirtók það, síðan það sem við stöndum frammi fyrir núna og það sem væntanlega verður í framtíðinni eftir kannski eitt ár, þ.e. ef þessi ríkisstjórn heldur velli sem ég vona vissulega að landsmenn hafi skynsemi til að tryggja að verði ekki, tel ég víst að verði það sama áfram og að hér verði stefnt að einkavæðingu og sölu á orkufyrirtækjunum og raforkumarkaðurinn einkavæddur. Ég er algjörlega andvígur því að þannig verði staðið að málum hér á landi. Að mínu viti er verið að stíga skref sem ekki verða aftur tekin ef sú vegferð verður farin sem hér er boðuð. Ég vænti þess að okkur takist að láta þetta mál sofna í nefnd og það verði ekki afgreitt fyrir þinglok. Það væri áfangi að ná því fram. Ég held að stjórnarandstaðan verði að reyna að sjá til þess að þau skref sem ríkisstjórnin vill stíga núna í þessa veru nái alls ekki fram að ganga á þessu þingi og þetta verði eitt af þeim málum sem liggi óafgreidd fram yfir kosningar. Væntanlega fær þá ný ríkisstjórn tækifæri til að takast á við að skipa þessum málum með öðrum hætti en hér er lagt upp með. Ég lýsi því hér yfir að við erum algjörlega ósammála þessu frumvarpi.

Frú forseti. Ég ætlaði einungis að leggja til að umræðunni verði frestað. Ráðherrann sem flytur málið sést ekki hér og aðrir ráðherrar sem hafa verið hér á hlaupum koma ekki í salinn þó að eftir því sé óskað og bornar séu upp fyrir þá spurningar. Þegar svo er er alveg sjálfsagt mál að taka tillit til þessara aðstæðna ráðherranna og fresta umræðunni.  Mér finnst, virðulegur forseti, að við eigum ekki að sýna þinginu og umræðunni um þessi mál þá óvirðingu að láta hana fara fram langtímum saman án þess að viðkomandi ráðherrar séu við. Hæstv. landbúnaðarráðherra er hér og bíður eftir því að koma sínum málum að. Ég legg til að við frestum þessu máli og tökum til við að ræða mál landbúnaðarráðherra.

Forseti getur tekið undir að það er réttmæt ósk sem fram hefur komið frá hv. þingmanni. Forseti sér á töflu sinni að báðir þessir ráðherrar, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra, eru í húsinu og mun gera gangskör að því að þeir verði viðstaddir umræðuna. Í trausti þess mun forseti halda umræðunni áfram.

Hæstv. forseti. Við hljótum að mælast til þess við hæstv. forseta að umræðunni verði ekki fram haldið fyrr en ráðherrarnir eru mættir í salinn og geti setið undir henni og svarað þeim spurningum sem til þeirra er beint, svarað fyrir það sem þeim er borið á brýn. Svo hefur ekki verið núna og það hlýtur að vera lágmarkskurteisi að umræðum verði ekki lokið án þess að hæstv. ráðherrar fái sér sæti í salnum og hlusti á mál manna.

Hæstv. iðnaðarráðherra er mættur í salinn og ég veit að hv. þingmenn fagna því. Ég á ekki von á öðru en að hæstv. fjármálaráðherra muni birtast hér innan tíðar. Hann hefur fengið skilaboðin. Forseti vill freista þess að halda umræðunni áfram í trausti þess að ráðherra gangi fljótlega í salinn.

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni er verið að flytja málefni þau sem hér um ræðir á milli ráðuneyta og svo virðist vera að hæstv. ráðherrar hafi ekki algjörlega áttað sig á því að það er að gerast. Þannig virðist hæstv. iðnaðarráðherra ekki telja það skyldu sína að taka þátt í umræðunni og fara yfir þau mál sem hér er verið að ræða. Það er nauðsynlegt að hann geri það, hæstv. ráðherra, því að fjármálaráðherra, sem nú er að taka við þessum málaflokki, virðist ekki vera búinn að átta sig á því hvaða verkefni hann hefur tekið að sér. Hann hefur sem sagt samþykkt að taka barnið í fóstur en sinnir því ósköp lítið enn þá a.m.k. Það er full ástæða til að menn taki þessa umræðu og svari þeim spurningum sem hafa komið fram. Hæstv. viðskiptaráðherra þarf að svara spurningunum um það hvernig sú gerð sem hér er ætluð á að tryggja samkeppni á raforkumarkaði. Hér er verið að fara á fullri ferð aftur á bak frá þeim hugmyndum sem menn hafa kynnt um samkeppni á þessum markaði með samrunanum sem hér er ætlaður með því að setja þessi fyrirtæki undir Landsvirkjun. Hæstv. viðskiptaráðherra þyrfti að fara yfir það líka hvort ekki séu jafnvel líkur á því að þetta standist ekki. Í fyrri ræðu minni nefndi ég tilskipun frá því á árinu 2003, nr. 54/EC, sem fjallar um það að ekki eigi að blanda saman fyrirtækjum á einkaréttarsviði hvað varðar raforkusölu og dreifingu og fyrirtækjum sem framleiða og taka þátt í samkeppni. Það er líka ástæða til að menn fari yfir þessi mál vegna þess að samkeppnismarkaðurinn sem þarna á að skapa er afskapleg takmarkaður. Ég nefni bara sem dæmi að framleiðslan á raforkunni er 45% af þessum markaði, flutningurinn er 17% af markaðnum, dreifingin er 33% og salan 5%. Þegar menn fá reikningana í hendur núna, almennir notendur, þá skiptist helmingurinn af fjárhæðinni á milli dreififyrirtækjanna og flutningsaðilans á raforkunni. Það er þess vegna á afskaplega litlu bili sem samkeppni getur farið fram á þessum markaði að nokkru marki. En hvar er það? Jú, það er á framleiðslu raforkunnar, það er þar sem samkeppnin virðist helst geta verið. Hvað gerir svo Landsvirkjun þegar kemur að því að setja þennan markað af stað? Hún hafði það sem sitt fyrsta verk að neyða fyrirtækin sem kaupa af henni raforku til þess að gera við sig tólf ára samninga. Hvað geta nú aðilar sem búnir eru að gera tólf ára samninga um kaup á raforku gert í samkeppnismálum hvað varðar orkuverðið? Varla mikið annað en að styðjast við þá raforkusamninga sem þarna voru gerðir. Þetta var nú það sem Landsvirkjun byrjaði á að gera og það er hún sem selur obbann af raforkunni til fyrirtækja á þessu sviði. Þetta finnst mér að þurfi að hafa í huga þegar menn ræða um þann samkeppnismarkað sem þarna á að verða til. En fyrst og fremst þurfa menn, sem vilja gera þá breytingu á raforkukerfinu sem hér er verið að leggja til, að útskýra vandlega hvernig það samrýmist þessum samkeppnissjónarmiðum sem menn segjast hafa uppi og hvernig þeir geta yfirleitt varið þá stefnu sem kemur hér fram. Það þarf líka að segja mönnum frá því hvers vegna þessi leið er valin til þess að styrkja eigið fé Landsvirkjunar og hvaða aðrar leiðir hafi verið skoðaðar til þess og hvort menn hafi ekki pólitískan styrk í fótunum til þess að birtast með þær leiðir aðrar sem mögulegar væru til að styrkja eigið fé Landsvirkjunar. Það liggur náttúrlega í augum uppi að þessi gerð er fyrst og fremst kölluð fram vegna þess atriðis. Ég vil endurtaka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni að svo virðist vera sem forstjóri Landsvirkjunar stjórni hér öllum, að þrýstingur frá Landsvirkjun og forstjóra Landsvirkjunar sé það sem ráði gerðum manna. Hann er svo viss um áhrifamátt sinn að hann sendir tölvupósta til annarra aðila í þessum geira. Hann sendi Rarik tölvupóst þar sem hann sagði að það sem nú væri á ferðinni væri einungis fyrsta skrefið og að mjög fljótlega yrði stofnuð rekstrareining um framleiðsluna. Ég hugsa að sá ágæti forstjóri viti betur en ráðherrarnir sem eru að flytja hér málið fyrir hann. Þeir frétta það þá núna að það standi til að þeir geri eitthvað meira en þetta. Svona er nú í pottinn búið. Ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst að hæstv. ráðherrar, bæði hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, skuldi okkur hér í sölum Alþingis og neytendum, fólkinu í landinu, kjósendunum, skýringar á því hvers vegna verið er að fara þessa leið. Það er ósvinna að fara þessa leið, ef menn eru einungis að leysa málefni Landsvirkjunar og það er eina röksemdin sem ég hef getað séð að geti verið skýring á því að menn birtast með þetta frumvarp. Ég tek lítið mark á því þó að menn haldi því fram að hagræðing þessara tveggja fyrirtækja, þ.e. Orkubús Vestfjarða og Rariks, hangi þarna á spýtunni. Ef menn vilja fara í að hagræða milli þeirra fyrirtækja væri hægt að sameina þau tvö og ná þeirri hagræðingu fram með þeim hætti eða með samvinnu þeirra, það þurfti ekki að gera þau að eign Landsvirkjunar. Þetta eru nú þær tvær röksemdir sem við höfum fengið að heyra hér og mér finnst þær ekki standast skoðun. Ég tel það Alþingi til vansa ef niðurstaðan verður sú að nota gömlu aðferðina, þ.e. að láta stjórnarliða samþykkja vond mál ef ríkisstjórnin treystir sér ekki til þess að taka á þeim með öðrum hætti en þeim sem hér er boðið upp á. Ég ætla að ljúka máli mínu núna með því að segja: Af því að nú dregur að kosningum ætti það að vera hvatning til hæstvirtra ráðherra að þeir geri grein fyrir stefnu sinni í þessum málum og útskýri hana fyrir þjóðinni. Þjóðin getur þá áttað sig á því, og þeir sem sitja hér í þingsal, hver markmiðin með því sem hér er verið að leggja til eru og hvers vegna ekki er hægt að fara aðrar leiðir sem virðast ekki hafa verið skoðaðar - maður verður a.m.k. að álykta sem svo ef ekki verður farið yfir það sem ríkisstjórnin hefur vélað um áður en hún tók þá skrýtnu ákvörðun að gera Landsvirkjun að eiganda þessara fyrirtækja.

Hæstv. forseti. Reyndar var vikið að mér spurningu sem viðskiptaráðherra og mér er ljúft að reyna að svara henni í örfáum orðum eftir því sem tími leyfir mér í andsvari. Frumvarpið mun, eftir því sem ég best veit, byggt alveg sérstaklega á ábendingum og athugasemdum Samkeppniseftirlitsins og það kemur skýrt fram á 3. síðu í hinu prentaða eintaki frumvarpsins. Neðarlega á þeirri síðu, í athugasemdum við lagafrumvarpið, er sérstaklega tekið fram, með leyfi hæstv. forseta: „Með hliðsjón af þessu og samkeppnisaðstæðum að öðru leyti er því lagt til í frumvarpinu að sett verði skilyrði sem miða að því að tryggja aðskilnað í framleiðslu og sölu raforku. Þessi skilyrði koma fram í 4.–7. mgr. 1. og 3. gr. frumvarpsins.“ Síðan koma á þessari síðu og næstu síðu, 4. síðu, fjórir liðir þar sem rakið er alveg sérstaklega hvernig með þessari skipan mála, með sérstakt sölufélag og stjórnunarlegan og rekstrarlegan aðskilnað, sem rakið er nánar í greinargerðinni, er beinlínis farið eftir ábendingum og skilmálum Samkeppniseftirlitsins.

Hæstv. forseti. Heldur fannst mér þetta vera veik vörn hjá hæstv. ráðherra ef hann ætlar að reyna að koma því yfir á Samkeppniseftirlitið, að það hafi lagt til að þessi leið væri farin. Samkeppniseftirlitið var einfaldlega að benda á að hugsanlega væri hægt að lagfæra málið, að það yrði skárra með því fyrirtæki sem þarna stendur til að búa til, til að lappa upp á mál sem var ónothæft, eins og það birtist fyrir áramót. Eftir liggur sú spurning til hæstv. ráðherra að útskýra það fyrir okkur. Hann þarf ekki að gera það í andsvari, það er hægt að fá orðið hjá hæstv. forseta. Hæstv. ráðherra getur gefið sér tíma til að fara yfir það hvernig tryggja á samkeppni með þeim hætti sem hér lagt til að verði hafður á. Ég hvet hæstv. ráðherra til að gera það. Ég lagði aðra spurningu fyrir hæstv. ráðherra. Hún var um hvort sú tilskipun sem ég nefndi áðan, 54/EC/2003, hefði verið skoðuð og hvort verið geti að menn lendi þá í því að fá málið til baka þaðan, því það virðist vera sá vöndur sem hrífur best á hæstv. ráðherra, að menn í útlöndum rassskelli þá.

Hæstv. forseti. Ég fullvissa hv. þingmann um að farið var yfir þau atriði sem hann nefndi. Það kæmi okkur því mjög á óvart ef þar kæmu aðfinnslur, en að sjálfsögðu vinna allar þessar stofnanir, bæði Samkeppniseftirlitið hér innan lands og stofnanir erlendis, sín verk án sérstakra fyrirmæla úr Stjórnarráði Íslands og bregðast ekki við fyrr en að gefnum hlut og atburðum sem hafa átt sér stað og ákvörðunum sem hafa verið teknar. Það veldur því að það er alltaf dálítið erfitt að ráða í hver niðurstaða kann þar að verða, en ég fullvissa hv. þingmann um það í samræmi við þau orð sem ég vísaði til áðan á 3. og 4. síðu í prentuðu eintaki frumvarpsins, athugasemdum við lagafrumvarpið, að þar er fyllilega farið í þá slóð sem mörkuð var af Samkeppniseftirlitinu til viðmiðunar.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra sagði að það kæmi honum á óvart ef þetta stæðist ekki. Ég geri líka ráð fyrir að það hafi komið hæstv. ráðherra nokkuð á óvart að Landsvirkjun og Síminn féllust á að borga 80 millj. kr. í sekt fyrir ólöglegt athæfi hvað varðar samkeppnismál á Íslandi. Skyldi það nú ekki vera að þau ráð sem koma frá þeim ágæta manni, forstjóra Landsvirkjunar, geti reynst brigðul í fleiru en því? Greinilegt er að þaðan koma ráðin og þau hafa ekki reynst vel. Hæstv. ráðherra ætti að skoða sig vel um með það hvort yfirleitt eigi að hlaupa alveg strax eftir hugmyndum sem koma úr Landsvirkjun hvað varðar þessi málefni. Það að menn vanti fjármuni til að tryggja rekstur Landsvirkjunar og finni ekki aðra leið en þessa til þess ætti a.m.k. að kveikja á æðimörgum perum hjá þeim manni, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sem ber ábyrgð á samkeppnismálum í þessum geira. Þetta er það málefni sem ríkisstjórnin hefur borið fram og talað fyrir, að koma á virkri samkeppni á þeim markaði og það er ekki vandalaust. Það að hlaupa til og búa til einokunarfyrirtæki, svona gríðarlegan risa á þeim markaði eins og hér er ætlunin að gera, er í eðli sínu algerlega gegn þeim markmiðum sem voru boðuð. Það er undarlegt að hæstv. ráðherra skuli ekki átta sig á því að hlutverk hans er að gæta hagsmuna, ekki bara Landsvirkjunar - nú er Landsvirkjun nefnilega komin til hæstv. fjármálaráðherra og nú hefur hæstv. ráðherra ekki kápuna á báðum öxlum í þessu - heldur á hann að gæta hagsmuna neytenda eins og hann átti reyndar að gera allan tímann.

Frú forseti. Ég vildi koma örfáum atriðum á framfæri áður en umræðunni lýkur. Eins og fram hefur komið er verið að leggja eignarhlut ríkisins í Orkubúi Vestfjarða til Landsvirkjunar og hún verður einhvers konar eigandi að Orkubúi Vestfjarða og sömuleiðis verður eignarhlutur ríkisins í Rafmagnsveitum ríkisins lagður til Landsvirkjunar sem viðbótareigandaframlag ríkissjóðs í Landsvirkjun, eins og stendur í frumvarpinu, og Landsvirkjun fer eftir það með eignarhlut ríkisins í Rafmagnsveitum ríkisins. Verið er að keyra þetta allt saman í eitt félag, eitt fyrirtæki. Reyndar gengur það þvert á þá yfirlýsingu sem var gefin sem tilgangurinn með innleiðingu á raforkutilskipuninni og breytingu á lögum með því að innleiða ætti samkeppni. Samkeppnin ætti að tryggja þjónustu og gott verð. Nú upplifum við það að verið er að nota raforkulögin til að keyra þetta saman í eitt fyrirtæki og útiloka alla samkeppni, enda vitum við að þegar búið er að útiloka alla samkeppnisaðila, Rarik og Orkubú Vestfjarða, þó litlir væru, er Landsvirkjun náttúrlega seljanlegri á einkamarkaði, sem við þekkjum sem vitum hvernig einkamarkaðurinn virkar og hann hefur sína kosti. En við erum ekki á því að Landsvirkjun eigi að fara í gin einkavæðingarinnar með Rarik og Orkubú Vestfjarða með sér. Við höfum líka farið yfir það hvernig Vestfirðingar í tengslum við Orkubú Vestfjarða hafi nánast verið sviknir af öllum þeim atriðum sem þeim var lofað þegar Orkubúið var tekið af þeim. Ríkið tók Orkubú Vestfjarða af þeim upp í skuldir á sínum tíma. Við rifjuðum það upp með fulltrúum Vestfirðinga á fundi með þingmönnum Norðvesturkjördæmis nýverið, að eitt af loforðunum var að ef Orkubú Vestfjarða og Rarik sameinuðust ættu höfuðstöðvarnar og allt að flytjast á Ísafjörð. Það var eitt af því sem þeim var lofað. Reyndar var Akureyringum lofað því sama, að ef Rarik og Orkubú Vestfjarða yrðu sameinuð ætti að flytja höfuðstöðvarnar til Akureyrar. Um tíma var Sunnlendingum lofað að höfuðstöðvar Rariks ættu að fara á Selfoss. Á nokkurra missira bili er búið að lofa þessu út og suður og allt síðan verið svikið náttúrlega, því nú er verið að setja þetta allt í Landsvirkjun annars vegar til að skapa hér fullkomna einokun þannig að allir neytendur verði að borga stóriðjukostnað Landsvirkjunar, allir almennir neytendur því 60–70% eða meira af raforku Landsvirkjunar er bundið í stóriðjuverðum á spottprís. Ríkisreknu álverksmiðjurnar með ríkisstuðningnum með þessu lága raforkuverði, en almennir neytendur eru að borga kannski 7–10 sinnum hærra raforkuverð en stóriðjan. Garðyrkjan, fiskiðnaðurinn, allar þessar miklu iðngreinar, atvinnugreinar sem gætu staðist samkeppni á heimsvísu miklu betur ef þær fengju raforku á sama verði og stóriðjan. Nei. Stefna forustumanna Framsóknarflokksins er að stóriðjan skuli njóta sérstakra niðurgreiðslna á rafmagni. Nú á að færa niðurgreiðslurnar til Landsvirkjunar þannig að enginn sleppi þar. Þetta er dapurt og algjörlega á móti þeirri stefnu sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð er með í orkumálum. Hún vill jöfnuð. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill að aðrir atvinnuvegir njóti alveg hliðstæðra kjara. Það sé jafnræði hvað það varðar og sömuleiðis eigi almenningur að njóta þess að hér sé næg raforka á lágu verði en ekki vera að íþyngja þeim með því að greiða niður raforkuverð til stóriðjunnar sem virðist eiga að halda áfram með. Það er því dapurt sem hér er verið að gera. Verið er að skapa einokun, búa til fákeppni á raforkumarkaðnum með því að steypa öllum fyrirtækjunum saman í eitt. Ég vil spyrja um eitt atriði. Málið er að færast frá iðnaðarráðherra til fjármálaráðherra, sem virðist reyndar ekki vera búinn að setja sig allt of mikið í málin reyndar, eins og fram hefur komið, en þegar Rarik var breytt í hlutafélag voru send erindi frá bæði Norðurorku og Skagafjarðarveitum til iðnaðarráðherra með ósk um viðræður um að Norðurorka fengi eignir og starfsemi Rariks á sínu þjónustusvæði. Einnig kom erindi frá Skagafjarðarveitum um viðræður - blessunarlega voru hitaveitur Skagafjarðar ekki seldar ríkinu eins og Rafveita Sauðárkróks var seld til Rariks - um að þær fengju ákveðna hluti af eignum og verkefnum Rafmagnsveitna ríkisins á starfssvæði sínu þannig að styrkja og efla mætti veiturnar á heimaslóð. Ég veit ekki til að þeim erindum hafi verið svarað nema á þann hátt að hunsa þau og hleypa þessum fyrirtækjum öllum saman í eitt. Það hefði verið stefna í þeirri viðleitni að búa til samkeppni í orkugeiranum með því að leyfa og stuðla að staðbundnum orkudreifingarfyrirtækjum. Skagafjarðarveitum hefur ekki verið svarað, það ég veit hvað þetta varðar. Norðurorku hefur ekki verið svarað, það ég veit hvað þetta varðar, heldur er þessu öllu saman steypt í eitt. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann hyggist svara þessum aðilum um að skapa möguleika á staðbundnum, héraðsbundnum orkufyrirtækjum, sem mundu reynast mjög vel. Síðan vil ég ítreka spurningu mína varðandi aðild ríkisins að fyrirtækjum sem hafa virkjunarrétt við Villinganes. Samkvæmt lögunum og þeim samningum sem þar eru er það Rarik sem á móti Kaupfélagi Skagfirðinga og litlum hlut Akrahrepps á fyrirtæki sem á virkjunarréttinn við Villinganes. Hart var deilt um virkjunarréttinn, um rannsóknarleyfin til virkjana á jökulsánum í Skagafirði milli Landsvirkjunar og þessara fyrirtækja. Nú er Rarik orðin hluti af Landsvirkjun og lýtur eignarlegri forsjá Landsvirkjunar. Í mínum huga hlýtur það því að vera orðið svo að þessi þáttur sé líka kominn undir Landsvirkjun. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er það svo eða vill kannski fjármálaráðherra, sem fer núna með þessi mál, beita sér fyrir því að ríkið dragi sig út úr þeim virkjunaráformun í jökulsánum í Skagafirði, sem hefur verið eitt harðasta deilumálið í Skagafirði á undanförnum árum? Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur einmitt staðið öflug gegn öllum virkjunaráformum þar og komið í veg fyrir að í þau hafi verið ráðist, þó nú séu aftur áform um það hjá núverandi meiri hluta þar, Framsóknarflokknum og Samfylkingunni, að setja það aftur á skipulagið, sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum reyndar mjög andvíg sem og fleiri. Þess vegna skiptir máli hvert virkjunarrétturinn sem Rarik hefur í Skagafirði fer. Fari hann í Landsvirkjun er Landsvirkjun þá ein komin með bæði umsóknirnar um rannsóknarleyfi. Fyrir liggur beiðni um rannsóknarleyfi fyrir Skatastaðavirkjun af hálfu Landsvirkjunar og líka af hálfu þessa félags sem Rarik og Kaupfélag Skagfirðinga eiga saman. Þessar tvær beiðnir liggja fyrir. Fyrir liggur virkjunarheimild til þessa fyrirtækis fyrir Villinganesvirkjun. Nú er ríkishlutinn kominn í eitt, kominn allur undir Landsvirkjun. Hvernig verður þá með þessa hluti farið? Ég vil fá svar við því, frú forseti.

Frú forseti. Ég mun að sjálfsögðu svara erindum ef þau berast en hvernig ég svara þeim get ég ekki sagt um þar sem ég hef ekki séð þau og ekkert nema eðlilegt við það, tel ég. Ég hef þegar svarað hv. þingmanni hvað varðar virkjunarleyfin fyrir norðan, í Skagafirði. Þau fylgja auðvitað áfram Rarik, en eins og hann hefur ítrekað bent á mun eignarforræðið með Rarik vera á höndum Landsvirkjunar og Rariks, dótturfélags þess. Ég veit ekki um að þar séu neinar sérstakar fyrirætlanir um að breyta því sem þar er í gangi núna. Ég held að það sé algjörlega ástæðulaust fyrir hv. þingmann að velta sér sérstaklega upp úr einstökum hlutum eins og þessum og gera þá tortryggilega. Við verðum að sjá hvernig þessi mál eins og önnur þróast í þessum efnum, hv. þingmaður jafnt og aðrir.

Frú forseti. Fyrst varðandi þau erindi sem bárust iðnaðarráðuneytinu, ég held fyrir tveimur árum síðan, eitthvað svoleiðis, sem ekki hefur verið svarað, þ.e. erindi frá Skagafjarðarveitum og Norðurorku um viðræður um að fá að yfirtaka að einhverju eða öllu leyti hlut Rariks á viðkomandi svæðum. Ég spyr: Koma þau erindi ekki sjálfkrafa til fjármálaráðherra eða þarf að senda þau aftur inn? Tekur ráðherra ekki bara við öllu búinu sem er verið að færa þarna á milli, frá iðnaðarráðherra til fjármálaráðherra? Mér finnst að það eigi að vera svo og að ráðherra eigi ekki að skjóta sér undan því með þessu móti heldur kalla eftir öllum gögnum. Hitt vil ég árétta að þetta er í sjálfu sér stórmál og sýnir vankunnáttu hæstv. ráðherra ef hann lítur það ekki sem stórmál hvernig verið er að fara með beiðni um rannsóknarleyfi og virkjunarrétt í Skagafirði. Ég spyr: Getur það gengið upp saman að Landsvirkjun sé með eina umsókn um virkjanir í jökulánum í Skagafirði og Rarik með aðra, en Landsvirkjun fer með öll málefni Rariks? Hvernig getur það verið að þeir aðilar geti verið með tvær umsóknir eins og nú er í gangi, rannsóknarleyfi fyrir Skatastaðavirkjun og virkjunarheimild fyrir Villinganesvirkjun? Ég get ekki séð það. Ég vil að hæstv. ráðherra, þó að hann geti ekki svarað þessu betur nú, kanni það og geti svarað því síðar: Hver fer með möguleikana til virkjunar í jökulánum í Skagafirði? Reyndar vona ég að til þeirra komi aldrei og það hefur verið barátta Vinstri grænna að berjast gegn öllum virkjunaráformum í jökulánum í Skagafirði. En bæði Landsvirkjun og Rarik 

Frú forseti. Ég sé ekki að það sé eitthvert sérstakt vandamál þótt tvær umsagnir séu frá tengdum fyrirtækjum, eins og Rarik og Landsvirkjun, um rannsóknarleyfi. Ég held að það muni ekki leiða til einhverra sérstakra vandkvæða fyrir hæstv. iðnaðarráðherra þegar hann þarf að leysa úr þeim málum. Svo verð ég að segja að ég kann því frekar illa að vera vændur um að vera ekki inni í málum. Ég held að hv. þingmaður svona almennt talað hafi ekki efni á því að væna mig um að vera ekki inni í þeim málum sem ég er að bera fram hérna. Ég held að betur fari á því að menn sleppi slíku í umræðum ef menn vilja hafa þær á einhverju skikkanlegu plani. Ef menn vilja hafa það einhvern veginn öðruvísi er sjálfsagt að taka þátt í því líka og þá mun ég ekkert láta hv. þingmann eiga neitt inni hjá mér hvað það varðar.

Frú forseti. Ég get verið sammála hæstv. ráðherra hvað það varðar að halda eigi þessu á alvarlegu plani en það var hæstv. ráðherra sem byrjaði á að kasta þeim bolta upp og álasaði mér fyrir að velta mér upp úr málefnum sem lutu að virkjunum í jökulánum í Skagafirði. Það voru hans orð, „að velta sér upp úr því“. Ég kann ekki við það orðalag og tel það ekki hafa verið ráðherra til sóma, því það er stórmál, bæði í Skagafirði og á landsvísu, hvernig þessi áform um virkjanir í jökulánum í Skagafirði og aðild ríkisins í gegnum Landsvirkjun og Rarik er að þeim virkjunaráformum. Fyrir mér er það stórmál. Ég skal alveg samt taka undir með hæstv. ráðherra að mjög mikilvægt er að þessi mál séu könnuð og komið á hreint og ég treysti því að ráðherra kanni það hvernig aðild ríkisins verður að þessum virkjunarmálum við þær breytingar að Rarik og Orkubú Vestfjarða verði eignarhluti í Landsvirkjun. Þessir aðilar hafa deilt um hvor þeirra ætti að fá virkjunarréttinn og rannsóknarleyfisréttinn og það er mjög eðlilegt að ráðherra kanni það. Ég get alveg fallist á að það fari í þann farveg og hann upplýsi mig og þingið um það eftir atvikum.

Hæstv. forseti. Ég hjó eftir því áðan við umræðuna að hæstv. fjármálaráðherra sagði að menn yrðu að hafa þolinmæði til að sjá hvernig þessi mál þróuðust. Það er nákvæmlega það sem við höfum verið að gera. Við höfum verið að fylgjast með því hvernig markaðsvæðing raforkunnar hefur þróast bæði hér á landi og erlendis. Við erum búin að lesa um það í fjölmiðlum og það hefur verið vitnað til þess í ræðustól Alþingis hvað Samtökum iðnaðarins, Neytendasamtökunum og fyrirtækjum á raforkumarkaði almennt finnst um þá þróun. Ég vitnaði fyrr í dag í frétt í Morgunblaðinu frá því í sumar þar sem segir: „Raforkulögin þjóna engan veginn tilgangi sínum segja Samtök iðnaðarins.“ Ég vitnaði í ýmsa forsvarsmenn orkugeirans, þar á meðal Franz Árnason, forstjóra Norðurorku, þar sem hann sagði í viðtali við Fréttablaðið fyrir ári síðan, 2. febrúar, að hann þekkti engan sem væri ánægður með lögin. Ég vitnaði í þær miklu hækkanir sem hefðu orðið á raforkuprísum og ég hef vitnað til skýrslna sem hafa komið út á vegum Evrópusambandsins þar sem allt er á sömu lund. Raforkuverðið hefur farið hækkandi. En menn skella skollaeyrum við því og neita að hlusta á varnaðarorð sem eru uppi. Það eru til menn sem hafa viljað læra af reynslunni og draga af henni réttar ályktanir og stigið skref í þá átt að betrumbæta ráðið. Ég horfi á hv. þm. Kristin H. Gunnarsson sem sagði skilið við Framsóknarflokkinn, m.a. út af þessu, út af gagnrýni á þessar framkvæmdir ríkisvaldsins. Frumvarpið sem við höfum hér fyrir okkur gengur út á að færa Orkubú Vestfjarða og Rafmagnsveitur ríkisins inn í Landsvirkjun. Þar með batnar eiginfjárstaða Landsvirkjunar, bókfært fé þessara fyrirtækja mun vera um 17 milljarðar kr., en að markaðsvirði er þessi upphæð talin miklu meiri og hærri. Þá er komið að hinni pólitísku spurningu sem menn eru að velta fyrir sér, eðlilega: Hverjar eru fyrirætlanir stjórnvalda varðandi Landsvirkjun, sem er að fá þau fyrirtæki undir sinn væng? Að sjálfsögðu hlusta menn á yfirlýsingar forsvarsmanna flokkanna um nákvæmlega þetta efni. Fyrrverandi hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, einn af forustumönnum Framsóknarflokksins, hefur lýst því yfir skýrt og skorinort að í hennar huga sé það í kortunum að selja Landsvirkjun. Hún hefur reyndar reynt að hlaupa frá þeim ummælum sínum, en ég hef vitnað í þau orðrétt og er skilningur minn sá sami og fjölmiðlamanna sem hafa kafað í þessi mál. Ég las upp ummæli hæstv. ráðherra, fyrrverandi iðnaðarráðherra og talsmanns Framsóknarflokksins í orkumálum um langt skeið, þar sem hún segir að til standi eða hún reikni með því að Landsvirkjun kunni að verða sett á markað, að nýir eigendur kunni að koma að því á árinu 2008. Hún hefur haft á orði hið sama og hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde, að það kunni að vera heppilegt að lífeyrissjóðirnir komi að sem eigendur. Ég hef um það miklar efasemdir. Hvers vegna? Vegna þess að lífeyrissjóðirnir haga sér nákvæmlega eins og hverjir aðrir fjárfestar. Fyrir það fyrsta er þeim gert samkvæmt landslögum að fjárfesta í atvinnurekstri sem gefur mestan arð hverju sinni að því tilskildu að fjárfestingin sé örugg. Þá vill það gerast eða mundi að öllum líkindum gerast sem hefur átt sér stað í erlendum orkufyrirtækjum sem hafa verið markaðsvædd, að lífeyrissjóðirnir sem aðrir fjárfesta hlaupa burt þegar hallar undan fæti. Þetta hefur gerst í Bretland og þetta hefur gerst í Frakklandi. Í Bretlandi var það svo að verðgildi hlutabréfa í British Energy, sem er eitt stærsta orkufyrirtæki Bretlands, sér Bretum fyrir fjórðungi orkunnar, hrundi um 91% á einu ári. Hvað gerist þá? Þá fara eigendurnir. Hverjir koma þá inn í staðinn? Það er ríkið og sveitarfélög. Taka má fjölmörg önnur dæmi, Vivendi Universal í Frakklandi, þar var algert hrun. Hvers vegna? Vegna þess að Vivendi Universal var farið að fjárfesta í fjölmiðlum sem ekki báru sig. Það var orðið annað stærsta fjölmiðlafyrirtæki í heimi, þessi eigandi raforkunnar í Frakklandi eða stórs fyrirtækis þar. Þess vegna segi ég að hlutafélagsformið, þegar grunnþjónustan er annars vegar, er einfaldlega ekki heppilegt form. Þar þarf að búa þolinmæði að baki, þar þarf samfélagið sjálft að búa að baki, enda kemur það til skjalanna þegar á reynir, þá kemur samfélagið til skjalanna. Þess vegna spyr ég, af því að við höfum allar þessar skýrslur frá Evrópusambandinu, nú síðast frá dönskum fræðimönnum, sem sýna fram á hve óhagstæð þróun þetta er fyrir neytendur, við erum að horfa upp á áframhaldandi samþjöppun á markaðnum: Hvernig stendur á því að íslensk stjórnvöld halda áfram út í það fen, hvernig stendur á því? Hvaða skýring er á því? Hvernig réttlætir Framsóknarflokkurinn slíka pólitík? Er ekki kominn tími til við þessa umræðu að heyra fulltrúa Framsóknarflokksins, ráðherra og þingmenn sem hér eru, reyna að skýra það út fyrir okkur hvernig á því standi að Framsóknarflokkurinn er fylgjandi markaðsvæðingu raforkukerfisins og það þótt við höfum upplýsingar sem streymi til okkar stríðum straumi um að þetta sé óhagstætt fyrir skattgreiðandann, fyrir raforkuneytandann? Hvers vegna í ósköpunum á að halda áfram út í slíkt fen? Ég held að þessi umræða muni skila okkur einu. Hún mun skila kjósendum þeirri vitneskju og þeim til umhugsunar að ef flokkunum tveimur sem nú fara með stjórn landsins, Sjálfstæðisflokknum 

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu hefur áður komið til umfjöllunar í þingsölum og ég hef að nokkru leyti lýst skoðun minni til þess við þau tækifæri. Mér finnst eðlilegt að fara aðeins yfir málið að þessu sinni til að halda til haga þeim sjónarmiðum sem ég hef haft uppi í því, í raun og veru alla tíð frá því að gengið var frá því að markaðsvæða raforkukerfið. Ég vil staldra fyrst við það ákvæði í frumvarpinu að fela fjármálaráðherra að fara með eignarhlut ríkisins í orkubúinu. Ég geri athugasemdir við það, ég er ósammála því og óska a.m.k. eftir frekari rökstuðningi fyrir þessu en fram hefur komið, því að sá rökstuðningur sem settur hefur verið fram svo ég hafi heyrt, hefur til þessa ekki dugað til að sannfæra mig um að gera skuli þessa breytingu. Hún er úr takti við aðrar breytingar af hálfu ríkisins, ríkið hefur verið að breyta stofnunum í hlutafélög og þjónustustarfsemi sem heyrir undir önnur ráðuneyti án þess að samhliða þeirri breytingu flytjist forsjá viðkomandi starfsemi frá fagráðherra til fjármálaráðherra. Það má nefna dæmi frá mörgum ráðuneytum þessu til sanninda. Það má nefna dæmi frá sjávarútvegsráðherra þar sem verið var að breyta ákveðinni stofnun í hlutafélag og eftir sem áður fer sá ráðherra með forsvar fyrir því máli. Það má nefna Flugstöð Leifs Eiríkssonar sem er hlutafélag en heyrir eftir sem áður undir utanríkisráðherra en ekki fjármálaráðherra. Það má nefna Flugstoðir ohf. sem heyra áfram undir samgönguráðherra og Ríkisútvarpið ohf. sem heyrir áfram undir menntamálaráðherra þó að það sé orðið hlutafélag. Ég spyr: Hver eru rökin fyrir því að fjármálaráðherra eigi að fara með málefni fyrirtækis á raforkusviðinu sem heyrir undir iðnaðarráðherra? Ég hef ekki fengið nein skýr svör við því. Ég verð því einfaldlega að reyna að finna einhverjar skýringar sjálfur sem mér finnst trúverðugar og lýsi því sem menn ætli sér raunverulega að gera. Þær skýringar sem mér finnst líklegastar til að vera réttar í þessu máli eru þær að það eru staðföst áform ríkisstjórnarinnar að einkavæða Landsvirkjun. Það er stefna Sjálfstæðisflokksins að einkavæða Landsvirkjun eins og fram hefur komið í samþykktum flokksins og ræðum formanns flokksins. Því hefur líka verið lýst af hálfu fyrrverandi iðnaðarráðherra í stefnu sem ráðherrann gaf út fyrir hönd ráðuneytis síns fyrir tæpum tveimur árum og í ummælum ráðherrans þá og af þáverandi fjármálaráðherra sem er núverandi forsætisráðherra að næsta skref væri að breyta Landsvirkjun í hlutafélag og opna fyrirtækið fyrir utanaðkomandi fjárfestum og auðvitað er það fyrsta skref í einkavæðingu. Ég held að þetta sé stíf krafa Sjálfstæðisflokksins um að fá forsvar Landsvirkjunar yfir til sín, forsvar orkufyrirtækjanna yfir til sín til að geta unnið að einkavæðingu þeirra á næstunni. Ég hef ekki komið auga á neina aðra skynsamlega skýringu á þessari einkennilegu tillögu í frumvarpinu um að fjármálaráðherra eigi að fara með stjórn Orkubús Vestfjarða og Rariks. Hvað hefur fjármálaráðherra með það að gera að skipta sér af stjórnun fyrirtækis í raforkukerfinu? Ekki nokkurn skapaðan hlut, hann hefur ekkert með það að gera, á ekkert erindi við það og hann á að halda sér utan við það. Eina skynsamlega skýringin sem hægt er að finna er einfaldlega sú að fjármálaráðherra vill fá forsjá hlutabréfanna í sínar hendur til að geta stjórnað framvindunni, til að geta stjórnað einkavæðingunni. Virðulegi forseti. Í öðru lagi er ég algjörlega andvígur því að ríkið setji þau þrjú fyrirtæki sem það á í orkugeiranum og eru í framleiðslu og sölu, undir eitt fyrirtæki. Ég er algjörlega andvígur því út frá samkeppnissjónarmiðum og það gengur gegn markmiðum þeirra laga sem sett voru í upphafi kjörtímabilsins um að koma á fót samkeppni í framleiðslu og sölu á raforku. Það er algjörlega út í hött við þær aðstæður þegar menn hafa markað sér þá stefnu sem út af fyrir sig er umdeild og við skulum segja að tvísýnt sé hvort hún skili árangri. Menn hafa a.m.k. markað þá stefnu að fara samkeppnisleiðina og þá er algjörlega út í hött að slá saman þremur fyrirtækjum á hendi ríkisins í þessari starfsemi, framleiðslu og sölu á raforku, og fara nánast með alla framleiðslu og sölu á því sviði. Það vinnur gegn þeim markmiðum að koma á samkeppni og er algjörlega fráleitt út frá því sjónarmiði. Það er líka fráleitt út frá öðru sjónarmiði, virðulegi forseti, sem er að þar með er búið að setja undir einn hatt öll þau réttindi sem ríkið er komið með til framleiðslu á raforku, öll réttindi til þess að nýta orkuauðlindir landsins sem ríkið hefur á hendi, bæði sem ríkið hefur nú þegar tangarhald á og þeim réttindum sem ríkið kann að afla sér með framgöngu sinni í þjóðlendumálinu. Það sem knýr auðvitað áfram herlið ríkisstjórnarinnar og fjármálaráðherra í þjóðlendumálinu er sú krafa að ná undan bændum réttindum, orkuréttindum landsmanna og koma þeim undir forræði ríkisstjórnarinnar og koma þeim þaðan til Landsvirkjunar sem síðan á að einkavæða. Það er hið stóra mál sem knýr áfram offors ríkisstjórnarinnar í þjóðlendumálinu. Orkuréttindin eru verðmæt réttindi og munu verða verðmætari eftir því sem fram líða tímar. Við sjáum verðmætin nú þegar, bara í þeim dæmum sem liggja fyrir okkur eins og þeim samningi sem gerður var um litla virkjun í Fjarðará í Seyðisfirði. Það kom í ljós þegar sá samningur var birtur að sá aðli sem átti réttindin fær fyrir að leyfa þriðja aðila að nýta þau til að framleiða rafmagn 7,5% af brúttótekjum virkjunarinnar allan samningstímann og þegar tekið er tillit til þess að á fyrstu árum samningstímans er veittur afsláttur og á síðari hluta tímans fær rétthafinn 10% af brúttótekjum virkjunarinnar í sinn vasa og þetta er lítil virkjun. Landeigendur við jökulána sem er notuð til þess að framleiða raforkuna í Kárahnjúkum hafa gert kröfu um að réttindin verði metin þeim til eignar. Á hve mikið? Á 60 milljarða króna. Þeir gera kröfu til þess að fá 15% af brúttótekjum í sinn vasa sem gjald fyrir réttindin, sem afnotagjald fyrir réttindin, afnotagjald fyrir að nýta þessa auðlind. Þarna eru stórir peningar, virðulegi forseti. Þarna munu verða milljarðar og milljarðatugir árlega sem menn fá fyrir lítið, sem afnotagjald fyrir nýtingu á auðlind, og sem mun ekki renna til þjóðarinnar ef búið verður að einkavæða það fyrirtæki sem hefur þessi réttindi í sinni hendi, Landsvirkjun. Það sem verið er að leggja til með þessu frumvarpi er að flytja öllu réttindi Orkubús Vestfjarða undir forsjá Landsvirkjunar, flytja öll réttindi Rafmagnsveitna ríkisins í forsjá Landsvirkjunar. Síðan á að breyta þessu í hlutafélag og síðan má hleypa nýjum aðilum inn án þess að þessi réttindi verði skilgreind sem þjóðareign vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra og flokkur hans hefur fallið frá því að efna ákvæði stjórnarsáttmálans um að auðlindir þjóðarinnar verði þjóðareign. Hann hefur fallið frá því, þeir hafa sett fótinn fyrir það að efna ákvæði stjórnarsáttmálans um þjóðareign á auðlindum lands og sjávar. Það er ljóst til hvers refarnir eru skornir í þeim efnum, virðulegi forseti. Þeir vilja koma í veg fyrir að fiskimiðin verði skilgreind sem þjóðareign og þjóðin geti haft tekjur af þeim réttindum sem í dag eru greidd fyrir á hverju ári tugir milljarða króna, þeir vilja koma í veg fyrir að þjóðin hafi tekjur af réttindunum fyrir nýtingu vatnsauðlindanna sem munu þegar fram líða stundir nema milljörðum og tugum milljarða króna á ári. Um þetta snýst málið. Þetta er hið stóra pólitíska samhengi í þessu frumvarpi. Þess vegna segir valdamesti ráðherra Framsóknarflokksins, hæstv. utanríkisráðherra, að hann vilji að ríkisstjórnin haldi áfram vegna þess að ríkisstjórnin á ólokið þessu verki. Þess vegna stefna stjórnarflokkarnir að því að halda áfram. 

Það stendur ekki til.

Sunnlendingar munu ekki fá arðinn af orkuauðlindum Þjórsár ef hæstv. landbúnaðarráðherra hefur sitt fram í þessu frumvarpi um einkavæðingu orkuauðlindanna, virðulegi forseti. 
             Þetta eru stóru línurnar, en ég hef reyndar frekari athugasemdir við málið og þær lúta meira að byggðasjónarmiðum. Í frumvarpinu kemur í ljós að verðið á orkunni frá Kárahnjúkum í orkusölusamningi Landsvirkjunar er of lágt. Landsvirkjun getur ekki reist Kárahnjúkavirkjun, lagt í það hundruð milljarða króna fjárfestingu, án þess að fá viðbótarframlag frá ríkinu. Eiginfjárstaða Landsvirkjunar fer of lágt niður vegna þess að framkvæmdin er svo stór, miðað við eiginfjárstöðu fyrirtækisins. Í stað þess að leggja framlag ríkisins inn í þessa framkvæmd úr ríkissjóði, eins og væri auðvitað eðlilegt, og skrá það sem byggðaframlag eða eitthvað slíkt, þá er eignarhlutur ríkisins í Orkubúinu og Rafmagnsveitum ríkisins færður inn í Landsvirkjun, það er eigendaframlag ríkisins, vegna þess að fyrirtækið fær ekki nógu háar tekjur fyrir söluna af raforkunni til að geta staðið undir skuldsetningunni á næstu árum, virðulegi forseti. Þetta er sönnun þess að það er verið að selja raforkuna frá Kárahnjúkum á of lágu verði og öðrum er ætlað að borga mismuninn. Til dæmis er Vestfirðingum ætlað að borga þetta með því að taka eigið fé Orkubús Vestfjarða og flytja það inn í Landsvirkjun. Vestfirðingar hafa óskað eftir því að Orkubú Vestfjarða verði fyrirtæki sem geti sótt fram í atvinnumálum fjórðungsins. Sú tillaga hefur m.a. komið fram í skýrslum frá framsóknarmönnum í Norðvesturkjördæmi, í nefnd sem fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins skipaði á sínum tíma, og það eindregna álit framsóknarmanna um allt Norðvesturkjördæmi að sameina Rafmagnsveitur ríkisins við Orkubú Vestfjarða, búa til eitt fyrirtæki sem gæti haft öfluga eiginfjárstöðu og orðið drifkraftur í atvinnumálum viðkomandi kjördæmis. Framsóknarflokkurinn gengur gegn þessum eindregnu tillögum og stefnu sinna eigin flokksmanna í Norðvesturkjördæmi í þessu frumvarpi, hafnar þeim öllum. Það virðist ekki vera nóg að fram komi upplýsingar um neikvæðan hagvöxt á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra til þess að hreyfa við þeim eindregna ásetningi flokksins að ganga gegn sínum eigin flokksmönnum. Það virðist heldur ekki vera nóg að fyrirliggjandi upplýsingar eru um að íbúum á Vestfjörðum hefur fækkað um liðlega 20% á þeim 12 árum sem liðin eru síðan Framsóknarflokkurinn settist í ríkisstjórn. Fólki hefur aldrei fækkað jafnmikið í einum landsfjórðungi á svo stuttum tíma, virðulegi forseti. Það liggja fyrir eindregnar óskir manna heima í héraði um hvernig ríkið eigi að nota þau fyrirtæki sem það hefur undir höndum til að styrkja viðkomandi kjördæmi og það er blásið á það allt saman, ekkert gert með það - vegna þess að það þarf að nota eigið fé fyrirtækjanna til að styrkja framkvæmdir á Austurlandi. Ríkið er spara sér að leggja fram það fé sem það þarf að gera til þess að Landsvirkjun geti risið undir framkvæmdunum við Kárahnjúka. Og í staðinn fyrir að ríkið leggi það fé fram, sem eðlilegt væri, og ég mundi ekki sjá eftir því, því ég tel framkvæmdina hafa mikla þýðingu, þá er verið að taka þetta fé af Orkubúi Vestfjarða, taka möguleikana frá þeim sem veikastir eru fyrir til þess að geta notað Orkubúið til að sækja fram í atvinnumálum. Þetta er ekki góð stefna, virðulegi forseti, og ég algjörlega ósammála henni. Ég held, virðulegi forseti, að þetta sé eitt allra versta frumvarp sem ég hef séð í langan tíma, lýsandi fyrir einkavæðingaráform á auðlindum sem eiga að vera þjóðareign, lýsandi fyrir skeytingarleysi í byggðamálum í kjördæmi sem býr við verri stöðu en flest önnur og lýsandi fyrir slælega frammistöðu ríkisstjórnarinnar í að selja raforku frá hinu mikla orkuveri í Kárahnjúkum. Frumvarpið sýnir því á margan hátt slæma hluti og slæma frammistöðu og það er engin ástæða til að greiða götu þess í gegnum þingið og ég held að stjórnarliðar verði einir að bera ábyrgðina á því að gera það að lögum ef þeir hafa staðfestan ásetning í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að hv. þingmaður ræddi nokkuð um Framsóknarflokkinn í ræðu sinni og hann lýsti því að fyrirætlanir Framsóknarflokksins með þjóðlendumálinu og framgangi hvað varðar þjóðlendumálið hefðu miðað að því að einkavæða ætti þjóðlendurnar og koma þeim í hendurnar á einkaaðilum í framtíðinni. Ég spyr hv. þingmann hvort honum hafi verið kunnugt um þessar fyrirætlanir og hvort hann hafi tekið þátt í þeirri stefnumótun sem var á bak við þennan framgang ríkisstjórnarinnar í þessum málum og hvernig hann hafi brugðist við því og hvers vegna hann hafi þá ekki upplýst um þessar fyrirætlanir fyrr en þetta, því ef þessar fyrirætlanir hafa orðið til með stefnumörkun í Framsóknarflokknum þá er afar mikilvægt að það komist inn í umræðuna. Það kom mér satt að segja afar mikið á óvart þegar þær fyrirætlanir birtust að menn ætluðu sér að fara að gera þjóðlendur að einkalandi eða breyta þeim úr þjóðlendum í séreignarlönd. Ég tel reyndar að það mál sé eitt af stærri málum sem núna liggja fyrir hér á hv. Alþingi og mjög brýnt að menn stöðvi það mál og það komist ekki til framkvæmda því það er náttúrlega með eindæmum ef menn hafa ætlað að taka land sem hefur verið einskismannsland fram á þennan dag sisvona og ætla svo bara að selja það á markaði til orkufyrirtækjanna eða annarra sem hafa vilja.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki skýrt frá neinu öðru en því sem þegar hefur komið fram opinberlega til þessa, bæði í mínu máli og annarra. Ég vil benda hv. þingmanni á að það mál sem hann nefndi réttilega að væri sérstakt að því leyti að þar væri verið að breyta þjóðlendu í eign hjá Landsvirkjun var hér á ferðinni á síðasta þingi. Það var búið að leggja það fram, mæla fyrir því og vísa því til allsherjarnefndar og allsherjarnefnd var búin að skila því af sér ágreiningslaust. Það var ekki fyrr en við 2. umr. málsins sem ég tók til máls um það og vakti athygli á því hvað hér væri á ferðinni. Það varð til þess að málið hlaut ekki afgreiðslu á því þingi. Það varð til þess að hv. þm. Jóhann Ársælsson og fleiri áttuðu sig á því hvað væri hér á ferðinni. Ég vil því bara einfaldlega vekja athygli hans og fleiri á því að ég hef flutt þessa ræðu oft áður við önnur tækifæri og vitnaði til heimilda sem eru opinberar og menn hafa vitað um.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að þingheimur virðist ekki hafa áttað sig á mikilvægi þessa máls fyrr en það kom til 2. umr. á síðasta þingi. Ég tók þátt í þeim umræðum og síðan í þeirri umfjöllun sem fram fór eftir það en þá tókst að fyrirkoma því máli. En það er enn þá mikilvægara að fyrirkoma þessu máli núna vegna þess að það er greinilegt að sama gildir um það mál og þetta sem nú er til umræðu, ríkisstjórnin ætlar sér að ná því í gegn áður en kosið verður í vor. Það er mikilvægt í báðum málunum að það gerist ekki. En þrátt fyrir að mér finnist mikilvægt að málið sem nú er til umræðu fari ekki í gegn þá tel ég að mikilvægi hins málsins sé enn meira vegna þess að það er fordæmi fyrir því að breyta þjóðlendu úr þjóðareign í séreign og það gefur þá fordæmi fyrir framhaldinu, og það er það sem þeir sem hafa mestan áhuga á einkavæðingu í landinu vilja, að geta komið því af stað að þjóðlendur og þjóðareignir í auðlindum jarðar og undir hafsbotni verði að einkaeignarrétti. Þeir eru að koma fram í dagsljósið þessa dagana, m.a. t.d. Illugi Gunnarsson, sem hefur skrifað greinar um þetta efni og mætt í útvarps- og sjónvarpsviðtöl þar sem hann hefur lýst þessum skoðunum. Það er örugglega ekki tilviljun að þetta gerist akkúrat á sama tíma og verið er að vinna að endurskoðun stjórnarskrárinnar, að þingmönnum Sjálfstæðisflokksins og fulltrúum í nefndinni virðist vera að takast að koma í veg fyrir að það verði tillaga stjórnarskrárnefndar að auðlindir sjávar verði að þjóðareign og festar í stjórnarskrá sem slíkar. Þetta er að gerast og um þetta verður kosið í vor. Þess vegna er mikilvægt að menn ræði þau mál og ég efast ekki um að hv. þm. 

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmönnum um að eitt af þeim málum sem verður kosið um í vor er þetta um auðlindir lands og sjávar, um að koma í stjórnarskrána ákvæði um það, að koma í veg fyrir orkuauðlindin verði einkavædd eins og stefnt er að og að tryggja að þjóðin njóti þess arðs sem er af auðlindunum, sem er gríðarlega mikill í dag, bara af fiskveiðiauðlindinni og mun verða mjög mikill af orkuauðlindinni ef og þegar virkjunaráform sem í gangi eru og fyrirsjáanleg á næstu árum ná fram að ganga. Þá verður það mikið magn af orku sem verður selt að það eru milljarðatugir sem verður tekist á um hvort renni til þjóðarinnar eða renni til einkaaðila á hverju ári. Það er algerlega nauðsynlegt að mönnum sé ljóst í stórum dráttum um hvað er verið að takast á í stjórnmálunum. Í þessu máli sýnist mér að stjórnarandstaðan sé sameinuð um meginatriði og ég er alveg sannfærður um það, virðulegur forseti, að ef stjórnarandstaðan ber gæfu til að standa saman þá vinnur hún kosningarnar í vor. Því aðeins tapar hún kosningunum að menn séu að slá út undan sér og að einhver flokkurinn opni fyrir það að vinna með öðrum hvorum stjórnarflokknum. Ef foringjar stjórnarandstöðuflokkanna þriggja átta sig á þessu og ná saman um þessi meginatriði og standa saman um þau þá vinna þeir kosningarnar. Þá tekst mönnum að ná því fram sem að er stefnt. Og það er þetta sem ég held að sé kjarni málsins sem menn eigi að draga fram við sem flest tækifæri hér á Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lagaákvæðum er varða tollkvóta við innflutning landbúnaðarafurða, 621. mál á þskj. 921. Hinn 9. október síðastliðinn kynnti ríkisstjórnin tillögur um aðgerðir til lækkunar matvælaverðs. Hluti þeirra aðgerða snýr að samningum um gagnkvæmar tollalækkanir og bættan markaðsaðgang gagnvart helstu viðskiptalöndum Íslands. Í framhaldinu var efnt til samningaviðræðna við Evrópusambandið um tvíhliða viðskipti með landbúnaðarvörur og náðust samningar um síðastliðin áramót með gildistöku frá og með 1. mars næstkomandi. Samkomulagið er gert á grundvelli 19. gr. EES-samningsins sem kveður á um reglulega endurskoðun á viðskiptum með landbúnaðarafurðir milli EES-aðildarríkjanna og Evrópusambandsins. Umrætt samkomulag er hið fyrsta sem Ísland og Evrópusambandið hafa gert um viðskipti á grundvelli þeirrar greinar. Í samkomulaginu eru m.a. veittir gagnkvæmir tollkvótar án aðflutningsgjalda í umfangi sem ekki hefur áður þekkst í milliríkjasamningum Íslands. Ísland veitir Evrópusambandinu kvóta fyrir kjöt, kjötvörur, kartöflur, jógúrt og ost en fær í staðinn kvóta fyrir skyr, smjör og pylsur. Hið nýja samkomulag felur í sér tollkvóta af öðrum stofni en þeim sem gilt hafa til þessa, þ.e. tollkvótar á grundvelli landbúnaðarsamnings Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, WTO, og tollkvóta um viðbótarmagn af markaðslegum ástæðum. Ekki er til staðar skýr lagaheimild um úthlutun þessara nýju kvóta. Með frumvarpi þessu er landbúnaðarráðherra heimilað að úthluta tollkvótum samkvæmt öðrum skuldbindingum Íslands um innflutning á landbúnaðarvörum í fríverslunar- og milliríkjasamningum en þeim sem tilgreindar eru í 1.–3. mgr. 12. gr. tollalaga. Með ákvæði 1. gr. frumvarpsins er landbúnaðarráðherra veitt skýr lagaheimild til að úthluta tollkvótum samkvæmt öðrum skuldbindingum Íslands um innflutning á landbúnaðarvörum en þeim sem lúta að WTO-tollkvótum og viðbótarmagni samkvæmt heimildum er ráðherra hefur í 65. gr. í búvörulögum, sbr. 6. gr. A í tollalögum. Við gildistöku laga nr. 28/1998, um verslunaratvinnu, var hætt að veita heildsöluleyfi. Því er lagt til í b-lið 2. gr. frumvarpsins að fella brott ákvæðið „Umsókn um tollkvóta má aðeins taka til greina að umsækjandi hafi heildsöluleyfi.“ Samkvæmt ákvæðum laga um verslunaratvinnu er hins vegar skylt að skrásetja verslun í firmaskrá, hlutafélagaskrá, samvinnufélagaskrá eða skrá á grundvelli löggjafar um sjálfseignarstofnanir, eftir því sem við á. Hæstv. forseti. Aðrar breytingar sem frumvarpið felur í sér eru gerðar til samræmis við kafla- og greinaskipan í nýjum tollalögum, nr. 88/2005, sem felldu úr gildi eldri tollalög, nr. 55/1987. Að lokinni þessari umræðu legg ég til, hæstv. forseti, að málinu verði vísað til hv. landbúnaðarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan heyra frá hæstv. ráðherra hvað þetta frumvarp felur raunverulega í sér. Hvað þýðir þessi heimild sem nú er komin skýr lagaheimild fyrir? Getur ráðherra úthlutað að geðþótta og þá á ég við magn? Er verið að opna á það að ráðherra geti í framtíðinni, ef mál skipuðust svo, gert samning um hvaða magn sem er eða eru einhverjir skilmálar í því sem þarna var ákveðið? Ráðherrann upplýsir að þetta sé fyrsta samkomulag um gagnkvæman tollkvóta á kjöti, kjötvörum, ostum og einhverju fleiru og þá er spurningin: Ef sitjandi ríkisstjórn, sem hugsanlega væri önnur en sú sem nú situr, ákvæði að nýta sér tollkvóta í mun ríkari mæli en sú ríkisstjórn sem nú situr þyrfti þá nýja samninga eða er kominn samningur núna þar sem menn þurfa bara að ákveða magnið hverju sinni? Þetta er mjög mikilvægt, hverjar eru heimildirnar og hvað þýðir samningurinn í raunveruleikanum? Annars vegar hvað ætlar ríkisstjórnin að gera og hins vegar hvaða heimildir mundi hún hafa umfram það?

Hæstv. forseti. Ég útskýrði það í ræðu minni hvað hið nýja samkomulag fæli í sér. Vegna spurningar hv. þingmanns þá liggur það fyrir að vanti á markaðinn vörur sem hér hafa verið nefndar, kjötvörur eða annað, þá er auðvitað hægt að heimila viðbótarkvóta. Þannig hefur það verið í fríverslunarsamningum okkar og þetta er engin breyting frá því. Hér er ég að tala fyrir máli sem kom mjög skýrt fram í ræðu minni að snýr að nýju samkomulagi sem náðst hefur við Evrópusambandið og snýr að því að til stendur að lækka matvælaverð 1. mars nk. og heimila þá meiri innflutning á grundvelli þess samnings. Um leið kom fram í ræðu minni að við náðum samningum eftir þessum reglum um kvóta okkar til Evrópusambandsins fyrir skyr, smjör og pylsur. Ég vona að þetta svari fyrirspurn hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Nei, þetta svarar ekki spurningu minni. Á að skilja málið þannig að heimildir fyrir magninu hangi á því hversu tilbúið Evrópusambandið er að heimila mikla kvóta til sín af skyri, smjöri og pylsum? Eða er það þannig að hvor aðili um sig, Ísland annars vegar og Evrópusambandið hins vegar, hafi það nokkuð opið hér eftir þar sem búið er að fá þessa skýru lagaheimild hversu mikið magn getur komið inn í landið ef vilji er fyrir því? Hæstv. landbúnaðarráðherra segir: Heimildin er þarna ef vörurnar vantar og þá er hægt að ákveða viðbótarkvóta. Ég var ekki að spyrja hvað gerðist ef vörurnar vantaði heldur hvað gerist ef ný ríkisstjórn tekur við og það verður beinlínis ákvörðun hennar að heimila að meira magn komi inn í landið en þessi ríkisstjórn eflaust er að ákveða með þessu ákvæði. Þarf nýja lagaheimild eða er þessi skýra lagaheimild og þessi samningur það opinn og víðtækur að hér sé stigið alveg nýtt skref í okkar sögu?

Hæstv. forseti. Það liggur auðvitað fyrir að taki ný ríkisstjórn við sem tekur aðrar ákvarðanir þá getur hún gert það.  Þeir sem nú fara með völdin bera mikla virðingu fyrir íslenskum landbúnaði og hafa í rauninni ákveðið að í gegnum fríverslunarsamninga, WTO-hagkerfið og samningana þar mæti íslenskur landbúnaður smátt og smátt meiri samkeppni en búi sig undir það eins og hann hefur verið að gera á síðustu 10 árum innan lands að efla búskapinn og stækka búin. Þess vegna er það von mín að hér sitji góð ríkisstjórn að kosningum loknum.

Virðulegi forseti. Alveg var þetta dæmalaus málflutningur. Það þarf svo sem ekki að koma á óvart að öðru leyti en því að fyrir þann sem hugsanlega væri að hlusta á umræður á Alþingi lítur það þannig út að hæstv. landbúnaðarráðherra hafi ekki hugmynd um hvers konar heimildir hann er að kynna. Ég er að inna hann eftir því hvort hann sé kominn með þannig heimildir og sé að setja í lög að hann sem landbúnaðarráðherra, eða nýr landbúnaðarráðherra í næstu ríkisstjórn, geti úthlutað að geðþótta heimildum fyrir innflutningi, tollamagni, litlu eða miklu eftir því hvernig landbúnaðarráðherra væri sinnaður hverju sinni. Menn heyrðu hvernig hæstv. landbúnaðarráðherra svaraði. Fyrir nú utan það að æ ofan í æ skuli það gerast að ef þingmaður óskar að ræða skynsamlega um landbúnaðarmál eða iðnaðarmál eða hvert annað álitamál og er ekki sammála viðkomandi ráðherra í þessari sérstöku ríkisstjórn sé bara sagt: Þingmaðurinn ber litla virðingu fyrir málinu. Þingmaðurinn Rannveig Guðmundsdóttir ber litla virðingu fyrir íslenskum landbúnaði. Munur en vér sem stöndum vörð um landbúnaðinn. Það vantar ekki að ráðherrann segi: Við ætlum að lækka matarverðið. Já, þeir ætla loksins að lækka matarverðið enda er búið að hamast í því í fimm ár að fá þá til þess. Við erum að gera tvíhliða samning við Evrópusambandið á grundvelli EES-samningsins, já, EES-samningsins sem þessi ráðherra greiddi á sínum tíma atkvæði gegn á meðan flokkurinn minn barðist gegn því að allt færi í kaldakol ef markaðir brystu eða aflatregða eða aflatap yrði algert í landinu. Á því er ríkisstjórnin, á því er hæstv. landbúnaðarráðherra búinn að fljóta að samningur sem hann greiddi atkvæði gegn var gerður, er búinn að fljóta á því með öllu sem sá samningur opnaði fyrir. Hæstv. ráðherra sagði núna: Við erum að gera fyrsta samkomulagið um gagnkvæma tollkvóta við Evrópusambandið á grundvelli EES-samningsins um magn kvóta, um kjötvörur, osta og eitthvað eitt til og í staðinn fáum við útflutning fyrir skyr, smjör og pylsur. Þetta er skýr lagaheimild og alger nýjung. Svo kemur þingmaðurinn og segir: Hvað eru heimildirnar miklar? Hangir heimildin á innflutningi kjötvörunnar á því hvað Evrópusambandið er tilbúið að kaupa af okkur mikið af skyri eða smjöri eða pylsum? Ekkert svar. Hverjar eru heimildirnar í raun ef landbúnaðarráðherra, hver svo sem hann er, vill gera eitthvað meira eða eitthvað minna? Þarf að búa til nýjan samning eða er nú kominn samningur sem er talsvert opinn og finnst í honum svigrúm? Þá kemur svarið: Þingmaðurinn ber litla virðingu fyrir íslenskum landbúnaði. Nú skulum við ræða það aðeins nánar. Ég verð að segja að þó að þessi gjaldþrotasetning, sem maður heyrir aftur og aftur, sé notuð þegar menn komast í rökþrot og ráða ekki við málið er mér farin að finnast heldur mikil minnkun að þessum málflutningi fyrir þann ráðherra og þá flokka sem eiga í hlut. Þetta er ósæmilegt og þetta er rangt. En það sem betra er er að sú sem hér stendur hefur bæði skrifað um þessi mál og flutt tillögur um þau og því veit þjóðin að hún ber ekki litla virðingu fyrir íslenskum landbúnaði. Það er vandi þessa hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir utan það að sú sem hér stendur metur íslenskar landbúnaðarvörur svo mikils að hún er sannfærð um að þær muni gera meira en að standast samanburð við innflutning hvað gæði vöru varðar. Það breytir því ekki að maður á ekki, af því að maður sjálfur er sannfærður um að þannig sé það, að ákveða fyrir fjöldann að allir skuli éta þær. Ef maður vill að fólkið eigi sjálft val og trúir að það geti jafnvel orðið til góðs fyrir íslenskan landbúnað verða stjórnarliðar rökþrota og koma með yfirlýsingar af þessu tagi. Hæstv. landbúnaðarráðherra sagði annað. Hann sagði: „Á vettvangi WTO munum við undirbúa okkur undir það smátt og smátt að innflutningur geti orðið meiri og það mun þá þýða“ - og ég les það þannig - „að þar með verði tollar í ríkari mæli felldir niður“, og eitt af því sem á að gerast varðandi það að undirbúa er að stækka búin og þar er ég nefnilega sammála þessum hæstv. landbúnaðarráðherra. Það er mikilvægt að hafa í huga að á þessum tíma eru dramatískir hlutir að gerast í landinu. Það er orðin ásókn í bú og jarðir til frístundaiðkana. Landbúnaði er haldið í spennitreyju, menn geta ekki stækkað búin. Frábært væri fyrir bónda að geta eignast með tíð og tíma næstu bú og næstu jarðir ef sá sem þar býr ákveður að bregða búi. En hann hefur ekki svigrúm til þess að eignast þá jörð. Þá er mikil hætta á því að sú jörð leggist undir frístundabúskap og í næstum því öllum sveitahéruðum og sveitarstjórnum sveitahéraða hafa menn áhyggjur af þeirri þróun. Þessi umræða hefur verið tekin upp á vettvangi Sambands íslenskra sveitarfélaga þar sem menn frá sveitarstjórnum, hugsandi menn, lýsa því yfir að þetta sé alvarleg þróun sem geti staðið í vegi fyrir því sem þarf að gerast, staðið í vegi fyrir því að bú stækki og menn geti komist yfir jarðir til þess að mæta þeirri þróun sem hæstv. landbúnaðarráðherra nefndi. Hæstv. landbúnaðarráðherra vildi að smátt og smátt yrðu íslensk bú búin undir þá samkeppni samkvæmt WTO sem hann boðaði að kæmi þrátt fyrir allt, hvað sem mönnum sýndist um það hér. Jafnvel þó að til valda kæmust mjög afturhaldssamir landbúnaðarráðherrar - ég ætla að undirstrika að ég nota það orð ekki sem lýsingu á þeim landbúnaðarráðherra sem hér hefur talað - þá vaknar þessi spurning: Í ljósi þess að búið er að kynna nýverið búfjársamning upp á 19,8 milljarða, 3,3 milljarða á ári, af hverju í ósköpunum var ekki farið í endurskoðun á fyrirkomulagi á stuðningi við bændur í nýja samningnum? Af hverju í ósköpunum var ekki samið um með hvaða hætti væri hægt smám saman að fella niður tolla, auka innflutning en samt styðja við möguleika bænda á að þróa stöðu sína eins og hæstv. landbúnaðarráðherra sagði sjálfur. Svo að ég noti hans eigin orð sagði hann að smátt og smátt þyrfti að búa bændur undir breytingarnar. Hvers vegna í ósköpunum var ekki með einhverjum hætti tekin upp umræða og reynt að skipuleggja hlutina þannig að þegar horft er sex ár fram í tímann sé tekið á þessum nýja stuðningi? Ég tók líka eftir því að í þessu þingmáli er þess getið - það er í umsögn fjármálaráðuneytisins - að gjald fyrir tollkvóta getur aukið tekjur ríkissjóðs en aukin úthlutun tollkvóta rýrir ekki tekjur ríkissjóðs. Hvað þýðir þetta, virðulegi forseti, á mæltu máli? Þetta þýðir á mæltu máli að tollar gefa ekki mikið í ríkissjóð. Tollar eru ekki mikil tekjulind fyrir ríkissjóð. Að fella niður alla tolla af landbúnaðarvörum mundi þýða 300 millj. kr. fyrir ríkissjóð á móti því að gera mætti ráð fyrir 1,8 milljörðum inn vegna veltuáhrifa. Ég vek athygli á þessum tölum af því að 1,8 milljarðar eru há fjárhæð en samt miklu minna en þeir 3,3 milljarðar sem verið er að ákveða í búfjársamningnum árlega. Möguleikarnir til að gera skipulagsbreytingar og bæta þá frekar í, nota það fjármagn sem fengist til að gera betur og öðruvísi við bændur, aukast frekar en minnka. Nettóhagnaður ríkissjóðs af niðurfellingum tolla, ef það væri gert alveg, væri nefnilega 1,5 milljarðar á ári. Nú mundi hæstv. landbúnaðarráðherra segja ef hann kæmist strax í stólinn: Þingmaðurinn ber enga virðingu fyrir íslenskum landbúnaði, er bara tilbúin til að fella niður alla tolla og láta vondar vörur streyma inn í landið og eyðileggja öll búin á Íslandi. Það er ekki rétt. Við í Samfylkingunni höfum lengi talað um þörf á því að lækka matvælaverð. Tillögur okkar voru með fyrstu málum sem komu inn í þingið í haust. Tillögur okkar voru á þá leið að vörugjöld á matvæli yrðu öll felld niður - öll til þess að þessi aðgerð væri einföld og stjórnsýslan einfaldaðist. Það ætti ekki að vera þannig að alltaf þyrfti að gá að vörunúmeri og spyrja hvort vörugjald væri á því eða ekki. Við lögðum til að aðgerðir sem eru nauðsynlegar til að draga úr sykurneyslu yrðu á einhverju öðru sviði, ekki með neyslustýringu í gegnum vörugjöld. Að tollar á matvælum yrðu felldir niður í áföngum og niðurfelling tolla yrði ákveðin að höfðu samráði við hagsmunasamtök bænda og neytenda. Þá ætla ég að spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra: Hvernig samkomulag var gert við hagsmunasamtök bænda og neytenda varðandi þær magntollaheimildir sem samið var um núna í tengslum við það mál sem hér er flutt? Hvernig viðræður voru teknar upp? Við lögðum jafnframt til að virðisaukaskattur yrði samræmdur og 7% virðisaukaskattur yrði lagður á öll matvæli. Við lögðum til að í samráði við bændur yrði fyrirkomulagi stuðnings við landbúnað breytt til að gera bændum kleift að aðlagast aukinni samkeppni vegna innflutnings. Auk þess verði gerður sérstakur tímabundinn aðlögunarsamningur við bændur vegna niðurfellingar tollverndar og að samkeppnis- og verðlagseftirlit á matvælamarkaðnum yrði stóraukið. Við teljum að með tillögum okkar yrði hægt að lækka matarreikning heimilanna um 200 þús. kr. á ári út frá því að það er talið að fjögurra manna heimili noti um það bil 750 þús. kr. í mat sem sennilega er of lágt metið. Nú hefur hæstv. fjármálaráðherra gefið það upp að með tillögum ríkisstjórnarinnar megi reikna með að matarverð lækki um 16%. Mér sýnist að miðað við 750 þús. kr. í útgjöld fyrir fjögurra manna fjölskyldu gæti þetta þýtt allt að 110 þús. kr. á ári. Það er gott skref þó það sé ekki jafnstórt og okkar og mjög mikilvægt að farið er að stíga rétt skref. Ég hef þó áhyggjur vegna þess að ýmis samtök á markaði hafa sett fram yfirlýsingar um að þau óttist að þetta verði ekki 16% heldur e.t.v. 10%. Ég ætla að leyfa mér að láta í ljós þá ósk úr ræðustóli, virðulegi forseti, að þessir aðilar hafi ekki rétt fyrir sér. Af því að virðisaukaskattur leggst á síðasta stig en tollar og vörugjöld á millistig í viðskiptum og verslunarálagning og virðisaukaskattur þar á ofan, og það hefur mikil uppsöfnunaráhrif, teljum við mikilvægt að einfalda álagningarkerfið eins og unnt er. Við teljum að það muni koma öllum til góða. Við teljum líka gífurlega mikilvægt að reynt sé að vinna þannig að málum að bændur fái ekki eingöngu 20–40% af verðinu til sín eins og er í mörgum tilfellum. Við teljum mjög mikilvægt að búvörulög verði endurskoðuð, sérstaklega með tilliti til þess að nema burt ákvæði sem skilja landbúnað undan almennum samkeppnislögum. Það er gríðarlega mikilvægt að fylgjast vel með verðmyndun landbúnaðarvara svo að hægt sé að greina hvernig verðið myndast á leiðinni frá bóndanum og þar til neytandinn kaupir vöruna. Hvar og hvernig verður lokaverðið til? Það er líka mikilvægt að öll matvara lúti eftirliti, að fylgst sé með verðmyndun á allri matvöru, ekki bara þeirri sem er framleidd hér. Ég hef gripið niður í mörg meginatriði þar sem kemur ljóslega fram að við í Samfylkingunni höfum í tillögum okkar ekki eingöngu horft á málin út frá hagsmunum neytenda heldur jafnframt út frá hagsmunum bænda. Ég frábið mér þess vegna að mér séu gerðar upp skoðanir eða tilfinningar gagnvart einhverjum tilteknum stéttum. Slíkar fullyrðingar eru rangar. En það er alveg ljóst að því hefur ekki verið svarað hvað felist í þessu frumvarpi og hverjar heimildirnar sem landbúnaðarráðherra er að festa í lög eru í raun og veru.

Hæstv. forseti. Það er alltaf jafnskemmtilegt þegar verið er að ræða landbúnaðarmál í sölum Alþingis og sérstaklega þegar verið er að ræða þróunina síðustu árin. Það er með ólíkindum hve margir halda að það hafi hreinlega ekkert gerst í íslenskum landbúnaði undanfarin ár. Það er öðru nær. Hv. þingmaður sagði að ekkert svigrúm væri fyrir íslenska bændur, en það er þannig að kúabændum hefur fækkað niður í um 860 frá því að vera um 1.550 fyrir 10–15 árum. Búin hafa verið að stækka. Meðalbú er núna um 140 þúsund lítrar mjólkur en var innan við 100 þúsund lítrar fyrir 10–15 árum. Sauðfjárbændum hefur líka fækkað og sauðfjárbúin hafa verið að stækka. Það hefur verið gríðarlega ör þróun. Í nokkur ár var ástandið þannig að það fækkaði um einn kúabónda á viku. Búin hafa verið að stækka. Þau hafa verið að þróast. Það er gríðarlega mikil framsækni í íslenskum landbúnaði. Menn eru að byggja ný og stór fjós og auka þar við tæknina. Menn eru svo sannarlega að búa sig undir samkeppni á öllum vígstöðvum og sem betur fer hafa jarðir hækkað í verði. Þær ganga nú kaupum og sölum eins og aðrar fasteignir og er það oft talið hátt verð þegar kostajörð er seld á 100 millj. kr. En þegar einbýlishús í Reykjavík fer kannski á 150 millj. kr. segir enginn neitt eða þegar hús sem verið var að selja um daginn fer á 600 millj. kr., það þykir ekki mikið. En ef jörð fer á 100 millj. verða allir vitlausir.

Virðulegi forseti. Þegar við ræðum þessi mál með þessum hætti er alveg ljóst að skoðanir eða framsetning fer nokkuð í kross. Auðvitað er það gott fyrir bónda sem ætlar að bregða búi ef jörðin hækkar mikið í verði, ekki mæli ég fyrir því að jörð eða hús þurfi að fara á einhverju undirverði. Því má ekki gleyma að fyrir aðgerðir ríkisstjórnarinnar hefur t.d. íbúðaverð á höfuðborgarsvæðinu hækkað um 60% á sennilega aðeins þremur árum en það er alveg ljóst að það gerist ekki með íbúðir og hús úti á landi eða jarðir. Ef jarðir eru sprengdar upp í verði af því að hestaeigendur ætla að kaupa þær eða nýríkir einstaklingar er það ekki eitthvað sem sauðfjárbóndi, sem fær 20–40% af verðinu til sín, ræður við. Ég er ekki að gera lítið úr því að ýmislegt hafi áunnist en það var ekki ég sem bar það fram á fundi Sambands íslenskra sveitarfélaga að menn hafi áhyggjur af því sem er að gerast í sveitarfélögum sínum. Forustumenn sem voru kjörnir í þessum sveitum og sveitarfélögum til að gæta hagsmuna þeirra lýstu þessu yfir og það komu stórar fyrirsagnir í fjölmiðlum um þetta. Kúabændum hefur fækkað og búin stækkað, staða sauðfjárbænda hefur verið önnur síðustu ár en kúabænda og það er mjög mikilvægt að reyna eins og unnt er að bæta hag þeirra. Þess vegna eiga þeir að vera framsýnir líka þegar koma á með nýja samninga og nýja fjármuni.

Hæstv. forseti. Það var nú þannig að jarðir fóru á undirverði hér áður fyrr og þegar menn voru að bregða búi fengu þeir kannski aðeins verð sem nægði fyrir lítilli kjallaraíbúð fyrir ævistarfið. Það var ekki gott. Nú er það þannig í jarðalögunum að sveitarfélögin hafa ekki lengur forkaupsrétt, sveitarstjórnir ráða því í rauninni ekki hverjir koma í sveitarfélögin. Að tala um einhverja hestaeigendur eða nýríka einstaklinga með lítilsvirðingu tel ég vera fyrir neðan allar hellur. Það er skoðun mín að þeir sem hafa verið að kaupa jarðir úti á landi, byggja þar upp myndarlega hestabúgarða, byggja jarðirnar myndarlega upp þó að þeir búi ekki með kýr og kindur, hafi verið nýtt blóð fyrir sveitirnar. Þetta fólk flytur þangað, byggir upp jarðirnar, hugsar vel um þær, tekur þátt í mannlífinu í sveitinni og styrkir sveitirnar. Ef við ætlum að hafa einhverja framþróun í landbúnaði megum við ekki staðna og að það sé búið á hverjum einasta bæ með kýr og kindur eins og fyrir 30 árum. Það er svo margt annað. Það eru gríðarlega margir skógarbændur í landinu í dag og núverandi ríkisstjórn hefur svo sannarlega staðið vel við bakið á því sem skiptir ekki litlu máli þegar við tölum um Kyoto-bókun og umhverfismál. Það er aukin landgræðsla. Ég vil líka nefna hlunnindin sem eru í lax- og silungsveiði. Allt skiptir þetta miklu máli. Síðan vildi ég segja að lokum, af því að hv. þingmaður talar mikið um lækkun á matarverði, að ríkisstjórnin er að standa við loforð sín um að lækka virðisaukaskattinn niður í 7%, verið er að fella niður aðflutningsgjöld og auka tollkvóta inn í landið.

Virðulegi forseti. Það þýðir ekkert að æsa sig við mig þegar ég minnist á málflutning sem hefur farið fram á vettvangi sveitarfélaganna þar sem menn hafa látið í ljós áhyggjur yfir þessari þróun. Það er auðvitað alveg ljóst enda þótt hestabúgarðar séu gott mál, og ég hef komið a.m.k. að slíkum, og eigendur þeirra sjái vel um landið o.s.frv., ef það á að verða þannig smátt og smátt, eins og hæstv. landbúnaðarráðherra sagði áðan, að unnt verði að stækka búin og menn geri sig tilbúna til að taka við aukinni samkeppni að of seint er að ætla að stækka búin ef hestabúgarður er þar fyrir sem menn hefðu viljað stækka land sitt.

Á að setja kvaðir á …?

Það er ekki hægt, ég er ekki að tala um kvaðir, ég er ekki að biðja um kvaðir, þvert á móti. Ég er að draga það fram að núverandi ríkisstjórn stendur gegn framförum á þessu sviði.

Nei, hún gerir það ekki.

Ríkisstjórnin heldur áfram að gera búvörusamninga upp á 3,3 milljarða á ári án framsýni, án þess að tengja þá breytingum á kringumstæðum sauðfjárbænda, án þess að hjálpa þeim að þróast til að geta mætt aukinni samkeppni þegar hún kemur eftir þrjú, fimm eða sjö ár. Þvert á móti er haldið í viðjum óbreyttri stöðu sem er miklu verra. Ég er ekki að tala um að setja einhver mörk á þetta, ég er aðeins að benda á hvað gerist á meðan þröngsýnin ræður ríkjum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir fór yfir stórt og mikið svið í ræðu sinni og fjallaði vítt og breitt um landbúnaðarmál, þar á meðal um nýgerðan sauðfjársamning. Hann munum við auðvitað ræða á næstu dögum. Ég vil benda hv. þingmanni á að skoða þann samning vel áður en til þeirrar umræðu kemur því að í honum felast mjög mikil þróunartækifæri fyrir sauðfjárræktina kannski í þeim anda sem hv. þingmaður ræddi um. Svipað hefur verið að gerast í mjólkurmálunum, að bændur hafa frelsi til að stækka og efla bú sín. Það er mikið lagt í gæðastýringu og betri búskaparhætti. Nú liggur það kannski fyrir að Ísland er talið eitt af 7–10 bestu sauðfjárræktarlöndum heimsins. Við eigum því mikla möguleika á þessu sviði. Ég vil aftur á móti fræða hv. þingmann um það að t.d. kjötmarkaðurinn og landbúnaðurinn að stórum hluta heyrir undir samkeppnislög. Það er rangt að hann heyri ekki undir þau. Það eru nokkrar dagvörur í mjólkuriðnaðinum sem heyra ekki undir samkeppnislög og opinber verðlagning er á þar sem Alþýðusambandið og atvinnulífið koma að verðlagningu og hefur þótt mjög mikilvægt fyrir neytendur. Hvað varðar það mál sem hér um ræðir og ég var að kynna og fer nú til landbúnaðarnefndar liggur það auðvitað fyrir að þarna er fyrst og fremst verið að opna fyrir heimildir sem gerðar eru samkvæmt fríverslunarsamningi eins og þeim sem gerður var á dögunum við Evrópusambandið og öðrum sams konar fríverslunarsamningum sem hægt er að gera, fyrir utan WTO sem er annars eðlis. Hér er verið að opna þennan möguleika. Það stendur til, eins og hér hefur komið fram, að lækka matvælaverð 1. mars. Þar er auðvitað stigið það stóra skref að virðisaukaskatturinn, sem tekinn var upp fyrir mörgum árum, er lækkaður um helming, vörugjöld og tollar eru lækkaðir í þessu skyni og af því mun auðvitað verða heilmikill árangur hvað varðar lækkun á matvælaverði.

Virðulegi forseti. Ég er afskaplega ánægð með að tekist hafi að mjaka ríkisstjórninni til þeirra aðgerða sem hún þó greip til í október þegar við vorum búin að leggja fram tillögur okkar miðað við það sem áður hafði gerst. Ég get minnt hæstv. landbúnaðarráðherra á að ég átti utandagskrárumræðu við fyrrverandi formann hans í fyrrahaust eða haustið áður en hann hætti. Hann hafði engan áhuga og sá ekki neitt fram undan í því að matarverð yrði lækkað. Með eftirfylgni tókst okkur samt að ýta nógu mikið á ríkisstjórnina til að hún gripi til þessara aðgerða en það tók fimm ár. Ég ætla að skoða sauðfjársamninginn mjög vel. Ég tók eftir því þegar hann var kynntur að þá sagði hæstv. landbúnaðarráðherra að í honum fælust mörg þróunartækifæri og frelsi til stækkunar og að menn gætu eflt bú sín. Ég bið alla sem á ræðu mína hlýða að taka eftir því hvað þessir tveir þingmenn stjórnarliðsins hafa talað í kross varðandi þessa möguleika. Það er ekki hægt að stækka búin, ekki landfræðilega, ef búið verður að kaupa upp allar jarðirnar í kring. Það var það sem ég benti á áðan og var náttúrlega snúið út úr því eins og öðru. Ég hef aldrei nokkurn tímann efast um að sauðfjárrækt okkar sé afburðagóð. Ég er sjálf afar hrifin af íslenskri landbúnaðarvöru. Ég tek lambakjöt fram yfir annað, hvort heldur það er heima hjá mér eða þegar ég fer á veitingastaði og vil helst ekki sjá það erlendis. Ég er að tala um allt annað og það veldur mér miklum vonbrigðum að hæstv. landbúnaðarráðherra skuli ekki hafa skýrt hvaða þróunartækifæri þetta eru eða hvaða magn er verið að tala um.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður gerir mikið mál úr því að þrengt sé að landbúnaðinum með uppkaupum á jörðum og háu jarðaverði. Ég get tekið undir það að hluta til að það veldur áhyggjum, sumpart af því að kynslóðaskipti geta verið erfiðari en þau voru á bæjum, en í heild sinni getur þetta verið mjög mikilvægt fyrir landbúnaðinn og jarðir eru seldar á sanngjarnara verði. Ef við förum 10 ár aftur í tímann voru þær óseljanlegar og mjög verðlitlar. Nú er það breytt. Við berum það mikla virðingu fyrir eignarréttinum, ég og hv. þingmaður, að við ætlumst ekki til þess að maður sem vill stækka bú sitt taki og leggi undir sig jörð nágrannans. Um það eru skýrar reglur. Íslenskar bújarðir eru tiltölulega stórar. Það liggur fyrir að kúabúum hefur fækkað, þau eru orðin svona 700–800. Sauðfjárbúum mun fækka og þau eru ekki mörg mjög stór. Þau eru á svæðum sem hafa mikið land og svo hafa bændur náttúrlega afnot af afréttum sínum áfram eins og þeir hafa gert. Landfræðilega eru þeir því ekki illa settir. Búin stækka og þau tæknivæðast og breytast í samtímanum. Það er bara hlutur sem á að geta gerst inni í þessu. Ég geri mér grein fyrir áhyggjum af jarðaverðinu en það hefur líka styrkt hag bænda að þeir eru með miklu verðmætari eignir í sínum höndum til að byggja upp og efla fyrir landbúnað. Þeir eru náttúrlega á þessum sviðum landbúnaðarins að styrkja sig mjög mikið undir það sem kann að verða hér þegar WTO-samningar líta dagsins ljós, tollar lækka, stuðningur innan lands verður að breytast og landbúnaðurinn er að nýta sér þau ár sem hann hefur til að þróa sig mjög ört til að verða markaðslega sterkari eining.

Virðulegi forseti. Niðurstaðan er í fyrsta lagi sú að sauðfjárbóndi þarf að verða samkeppnisbær - hvort heldur um er að ræða framleiðslu á vöru eða kaup á jörðum hvort sem það er næsta jörð eða ef hann vill flytja sig til - við aðra sem hafa viðurværi sitt af einhverju öðru. Í öðru lagi er niðurstaðan sú að hæstv. landbúnaðarráðherra hefur ekki verið fær um að skýra það út á hinu háa Alþingi hvað felst í því frumvarpi sem hann mælti hér fyrir. Ég hlýt að reikna með því að landbúnaðarnefnd fari vel ofan í málið og að það liggi ljóst fyrir hvaða heimildir eru að opnast hér. Ég hvet jafnframt hæstv. landbúnaðarráðherra til að afla sér góðra upplýsinga um hvað felst í samningnum við Evrópusambandið þannig að sú umræða geti jafnframt komið í umræðuna um sauðfjársamninginn þegar við ræðum hann síðar.

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða tillögur sem settar eru fram í tengslum við aðgerðir ríkisstjórnarinnar til að lækka matarverð til íslenskra neytenda, tillögur sem komnar eru í kjölfar þingsályktunartillögu Samfylkingarinnar um aðgerðir til að lækka matarverð. Það sem hér er verið að fjalla um eru gagnkvæmir samningar um markaðsaðgang, annars vegar Íslands inn á Evrópusambandslöndin og hins vegar Evrópusambandslandanna inn á Ísland. Um er að ræða að við fáum aukna útflutningsheimild fyrir lambakjöt sem nemur 500 tonnum, skyr upp á 380 tonn, smjör upp á 330 tonn og pylsur upp á 85 tonn. Í staðinn fáum við um 870 tonna innflutningsheimild fyrir nautakjöt, svínakjöt, alifuglakjöt, pylsur, unnar kjötvörur, skinku, kartöflur, rjúpur og osta. Ég legg áherslu á hér er um að ræða gagnkvæmar innflutnings- og útflutningsheimildir á milli þessara landa allra og það skiptir auðvitað mjög miklu máli í þessu sambandi og gleymdist nú í öllum æsingnum hér í haust þegar þingsályktunartillaga Samfylkingarinnar var til umræðu. Það er auðvitað hluti af aðgerðunum að lækka tolla, þessu fylgir að sjálfsögðu gagnkvæmur aðgangur. Þær aðgerðir sem hér eru boðaðar munu vonandi bæta hag íslenskra neytenda og gera það örugglega ef - og ég legg áherslu á ef - samkeppniseftirlit verður í lagi. En ríkisstjórnin gerir því miður ekki ráð fyrir því að efla samkeppnis- og verðlagseftirlit eins og var og er ein af fimm megintillögum Samfylkingarinnar. Það er ekki að ástæðulausu að Samfylkingin lagði einmitt þetta til í haust í tillögum sínum og það hefur sannast fyrir landanum að ástæðan var rík því að við fundum tilhneiginguna hjá versluninni fyrir skömmu, upp úr áramótunum, til þess að fara að hækka álagningu á vörum sínum, sem var síðan dregið til baka eftir að mótmæli voru höfð uppi. Það er því vissulega ástæða til þess að efla samkeppniseftirlit á Íslandi. Því miður lítur út fyrir að íslenskir neytendur muni ekki hafa jafnmikinn hag af þessum væntanlegu lækkunum á tollum og ríkisstjórnin boðaði þegar hún kynnti tillögur sínar, a.m.k. er það mat markaðarins að hagur neytenda eða matvælaverð muni lækka innan við 10%, en 10% eru þó 10%, og það er gott svo langt sem það nær. Það verður fróðlegt að fylgjast með því hvernig þessi innflutningskvóti mun hafa áhrif á matarverð á Íslandi, það sjáum við ekki fyrr en til kastanna kemur. Það verður líka fróðlegt að sjá hvaða verð fæst fyrir þær matvörur sem við Íslendingar höfum heimild til þess að flytja út. Samkvæmt upplýsingum sem við fengum í landbúnaðarnefnd í morgun munu líkur á því að verð fyrir a.m.k. smjör verði ásættanlegt og það er hið besta mál. Um annað vitum við ekki, annað en að hingað til hefur verð fyrir lambakjöt í rauninni ekki verið ásættanlegt og alls ekki t.d. á Ameríkumarkaði ef við skoðum það verð sem íslenskir bændur fá í sinn hlut, því þrátt fyrir að íslenskt lambakjöt seljist háu verði út úr búðum í Bandaríkjunum er skilaverðið til bænda ákaflega lágt. Samkvæmt því sem maður hefur heyrt á bændum vilja þeir flytja út lambakjöt til að grynnka á framboði lambakjöts á íslenskum markaði til þess að verðið hér lækki ekki, sem er viðhorf sem mér fellur ekki beinlínis í geð. Mér fyndist nær að leita leiða til þess að afurðaverð til bænda yrði ásættanlegt, og til neytenda jafnframt, í staðinn fyrir að styrkja útflutning á íslensku lambakjöti beint og óbeint eins og við gerum með því að styrkja markaðsaðgerðir sem aftur á móti leiðir til þess að verð til íslenskra neytenda helst hátt áfram. Ég er sammála því sem hér hefur fram komið að íslenskar landbúnaðarafurðir eru afskaplega góðar og margar hverjar betri en sambærilegar vörur erlendis. Það er þó ekki svo um allar landbúnaðarafurðir, margar erlendar landbúnaðarafurðir eru ákaflega góðar og hollar og vonandi fáum við að njóta þess á íslenskum markaði í ríkari mæli í framtíðinni. Ég held að við þurfum ekki að óttast gæði erlendrar vöru nema ef svo heldur áfram í íslensku samfélagi sem hefur því miður verið undir stjórn núverandi ríkisstjórnar undanfarin ár, að misskipting í samfélaginu aukist jafnt og þétt þannig að Íslendingar hafi ekki efni á að kaupa sér úrval íslenskrar landbúnaðarframleiðslu. Það er auðvitað þannig, virðulegur forseti, að fjöldi fólks meðal almennings á Íslandi hefur því miður ekki efni á að kaupa sér nema mat af allra ódýrasta tagi. Það fólk hefur í rauninni ekki efni á að velja það sem vitað er að er betra og hollara, því ýmsir búa við afar bág kjör. Við vitum að bilið á milli manna hér á landi hefur aldrei verið nándar nærri eins breitt og það er núna og hefur breikkað undir stjórn núverandi ríkisstjórnar sem vonandi fer fljótlega frá. Það frumvarp sem hér er til umræðu er gott svo langt sem það nær og vonandi verður reynslan af því góð.

Hæstv. forseti. Ég kem hér í andsvar vegna orða hv. þm. Önnu Kristínar Gunnarsdóttur um að tillaga ríkisstjórnarinnar sé komin til vegna tillögu frá Samfylkingunni en það er nú öðru nær. Samfylkingin er alltaf að berja sér á brjóst og þakka sér að tillagan um lækkun á virðisaukaskatti sé komin frá þeim. Þessi tillaga kom inn í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar fyrir hartnær fjórum árum. Á landsfundi Sjálfstæðisflokksins var þetta samþykkt og Sjálfstæðisflokkurinn hefur unnið eftir því að koma þessu á. Þetta var landsfundarsamþykkt okkar, hún kom löngu á undan tillögunni frá Samfylkingunni. Þannig er það nú. Hv. þingmaður talaði um að íslenskar afurðir væru góðar. Ég er henni hjartanlega sammála um það, en íslenskur landbúnaður þolir ekki neinar kollsteypur. Hann þolir það ekki og ég tel að með þessum tillögum sé ríkisstjórnin að fara þá leið sem gefur landbúnaðinum tækifæri til þess að aðlaga sig að breyttum tímum. Hvað varðar bág kjör fólks þá er það nú bara þannig að aldrei í sögu þjóðarinnar hefur orðið jafnmikil kaupmáttaraukning og síðustu ár, aldrei nokkurn tíma. Þegar verið er að bera saman mismunandi kjör fólks þá er það nú þannig að bankastjórar og þeir sem eru í háum stöðum og vinna mikið erlendis skekkja að sjálfsögðu þá mynd, af því að það er alltaf miðað við hæsta og lægsta. En ekki vildum við missa það fólk úr landi, það fólk borgar hér skatta. En ég vildi bara halda því til haga að kaupmáttur á Íslandi hefur aldrei 

Virðulegi forseti. Ég geri mér fullvel grein fyrir því að við hv. þm. Drífa Hjartardóttir munum ekki komast að sameiginlegri niðurstöðu um það hver eigi upptökin að því að sú matarverðslækkun sem á döfinni er er komin fram. En ég vil minna hv. þingmann á að það var fyrir fimm árum sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hóf sína þrotlausu baráttu og það er ekki fyrr en núna sem hún er að bera árangur, en auðvitað fögnum við öllum góðum liðsmönnum. Ég er sammála hv. þingmanni með það að íslenskur landbúnaður þolir ekki kollsteypur og það er einmitt þess vegna sem Samfylkingin lagði fram í sinni tillögu að fyrirkomulagi stuðnings við landbúnað yrði breytt í samráði við bændur. Við gerum okkur að sjálfsögðu grein fyrir því að íslenskur landbúnaður þolir ekki kollsteypur, ekki frekar en hver annar atvinnuvegur á Íslandi. Það er ekki farsælt að fara fram með byltingum, eins og þó hefur þurft að gera hér á landi vegna þess að því hefur verið stjórnað illa. Núna er t.d. í gangi bylting á Austurlandi vegna þess að þar hafði atvinnulíf drabbast niður áratugum saman, lengst af undir stjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, og niðurstaðan varð sú að þar þurfti að fara í svo stórtækar aðgerðir að þar stendur yfir bylting sem er auðvitað engum holl, og ekki viljum við það með íslenskan landbúnað.

Hæstv. forseti. Það er nú öðru nær - þessu landi hefur verið afskaplega vel stjórnað. Það hafa orðið þvílíkar framfarir hjá þjóðinni síðan 1991, þvílíkar framfarir. Við munum þann tíma þegar hér var atvinnuleysi, það vantaði atvinnu. Það er ekkert atvinnuleysi í dag, ekkert. Við erum að flytja inn fólk til að vinna fyrir okkur hér. Hvað varðar Austurland þá ég veit að Austfirðingar eru afskaplega ánægðir með þær aðgerðir sem hafa verið gerðar á Austurlandi. Þangað er fólk að flytja aftur, það er flytja aftur heim til að vinna heima í héraði. Menntað fólk er að koma aftur heim. Þegar verið er að tala um að í álverinu í Reyðarfirði séu bara karlastörf og láglaunastörf þá er það af og frá. Þetta eru ekki síður störf fyrir konur og það eru líka mjög mörg afleidd störf af hverju starfi sem þar er. Ég man þá tíð þegar ég sem þingmaður fór með fjárlaganefnd austur á land áður en farið var í virkjunarframkvæmdirnar. Það voru mjög erfiðir tímar. Ég man líka eftir því þegar byrjað var að framkvæma og maður kom austur og fann alla þá bjartsýni og þann kraft sem þar var, alls staðar verið að byggja, aukin atvinnutækifæri. Þetta var það sem skipti Austfirðinga miklu máli, þetta er svo sannarlega að skila sér og ríkisstjórnin hefur svo sannarlega verið að vinna afskapalega farsæl og góð störf á hverju einasta ári. Hér er verið að lækka skatta, hér er verið að auka kaupmáttinn, hér eru nóg störf og við þurfum ekki að kvarta.

Virðulegi forseti. Nú ætla ég að segja: Sínum augum lítur hver á silfrið. Vissulega hafa orðið framfarir á ýmsum stöðum á Íslandi en það er ekki sama hvar á er litið. Það vill svo einkennilega til að einmitt á öðru þeirra landsvæða þar sem verið hefur neikvæður hagvöxtur í átta ár af þeim tólf síðustu sem Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur hafa haldið um taumana hér er landbúnaður eina undirstöðugreinin. Það er nú svo, því miður, á Norðurlandi vestra og á Vestfjörðum. Ég á ekki von á að hv. þingmaður telji þau landsvæði tvö dæmi um staði þar sem orðið hafa einhverjar sérstakar framfarir á landinu. Ég get tínt til fleiri landsvæði þar sem ekki hafa orðið framfarir, því miður. Þetta kalla ég dæmi um það að landinu hafi verið illa stjórnað. Að sjálfsögðu hefur orðið hagvöxtur hér á landi, m.a. fyrir tilstilli EES-samningsins eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir talaði um áðan. Það er ekkert atvinnuleysi, við erum með mestu framkvæmdir í Íslandssögunni og mér finnst undarlegt ef hv. þingmaður gat skilið það svo á orðum mínum áðan að ég væri á móti þeirri uppbyggingu sem á sér stað á Austurlandi. Það er alls ekki raunin. Ég var hins vegar að taka það sem dæmi um kollsteypustjórnmál, þ.e. þar þurfti að gera byltingu til að koma hjólum atvinnulífsins í gang. Ég tel það ekki æskilegt og ég tel að ekki eigi að stjórna með kollsteypum í íslenskum landbúnaði.

Hæstv. forseti. Hvað varðar þessa umræðu og umræðu um matvælaverð þá þekkjum við þá sögu og það hefur verið hér lengi til umræðu, en það liggur náttúrlega fyrir að fyrrverandi forsætisráðherra skipaði þessa nefnd eftir áramót í vetur. Sú nefnd náði ekki samstöðu og þetta eru auðvitað tillögur þeirrar ríkisstjórnar sem nú starfar sem taka gildi 1. mars. Ég stenst ekki mátið að minna Samfylkinguna á það að hún fór í frumeindir í sumar. Hún klofnaði, sem betur fer. Formaður Samfylkingarinnar boðaði það með hluta af þingflokknum að fella bæri niður alla tolla af innflutningi á landbúnaðarvörum. Um þetta urðu hastarleg átök hjá Samfylkingunni eins og menn muna og það kom auðvitað fram að gömlu alþýðubandalagsmennirnir risu upp og mótmæltu þessu smátt og smátt. Samfylkingin ætlaði að vísu að taka upp beingreiðslur og ríkisstyrki sem ekki eru heimildir til. Ég minni á þetta til gamans í þessari umræðu. Það er aldrei gaman þegar flokkar klofna og lenda í þeim vandræðum en þeir hafa lært eitthvað af þessu, samfylkingarmenn. 

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi klofninginn í Samfylkingunni. Það er rétt að við misstum einn mann útbyrðis fyrir ekki alls löngu og það má kalla það klofning ef svo ber undir. Sá klofningur varð þó miklu minni en hjá Framsóknarflokknum nýlega, a.m.k. ef við miðum við stærð flokkanna og hve mikið munar um hvern einstakling sem dettur útbyrðis.  Ég ætla að lesa upp 2. tölulið í tillögu til þingsályktunar frá Samfylkingunni um aðgerðir til að lækka matarverð. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Tollar á matvæli verði felldir niður í áföngum og við það miðað að 1. júlí nk. verði helmingur þeirra afnuminn. Niðurfelling eftirstandandi tolla verði ákveðin að höfðu samráði við hagsmunasamtök bænda og neytenda.“ Í 4. tölulið er síðan ítrekaður sá ásetningur okkar að hafa samráð við bændur. Það var nefnilega það sem við ætluðum að gera allan tímann og það er meira en ríkisstjórnin lýsti nokkru sinni yfir, auk þess sem við ætluðum að styrkja samkeppnis- og verðlagseftirlit sem er, eins og ég sagði áðan í ræðu minni, ákaflega mikilvægt mál.

Hæstv. forseti. Ég held að bændur hafi hreinlega afneitað þessu samráði við Samfylkinguna. Menn taka ekki þátt í því að leggja sjálfa sig niður eins og tillögur þeirra snerust um. Þeir komu á einhverja fundi til að uppfræða og hafa nú náð einhverjum árangri. Hvað varðar hv. þingmenn Kristinn H. Gunnarsson og Valdimar L. Friðriksson, hvers vegna þeir eru staddir í Frjálslynda flokknum, það veit öll þjóðin. Báðir þessir menn töpuðu í prófkjörum. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson bauð sig fram gegn sitjandi ráðherra og 1. þingmanni í sínu kjördæmi og lenti í 3. sæti og hv. þm. Valdimar L. Friðriksson datt niður stigann í prófkjöri Samfylkingarinnar. Þetta eru afleiðingar af því og þarf ekki að tengja það neinu öðru. Þetta eru örlög þessara flokka. Frjálslyndi flokkurinn er mjög opinn fyrir því að taka alla að sér sem lenda í vandræðum. Það sýnir að þeir eru göfugmenni en það getur líka kallað á klofning síðar og átök eins og fylgt hefur sumum þeirra sem þeir hafa nú sett undir árar hjá sér. Ég vil segja við hv. þingmann að Ísland er dýrt land á öllum sviðum. Ísland, Noregur og Sviss skera sig nokkuð úr. Það gerir sú velmegun sem ríkir í þessum löndum. Við getum ekki beðið um það sem Samfylkingin hefur oft verið að biðja um, spænskt matvælaverð og íslensk laun. Það liggur fyrir að þetta verður að fara nokkuð saman og Íslendingar borga sennilega hlutfallslega minna af launum sínum fyrir matvæli en mörg fátæk lönd verða að gera því að hér eru lífskjörin það góð. Svo liggur það auðvitað fyrir þegar við skoðum hvað er dýrt á Íslandi að þá eru það oft innfluttar landbúnaðarafurðir, kornið í brauðið, gosið o.fl. sem er hlutfallslega miklu dýrara hér en í Kaupmannahöfn eða annars staðar á Norðurlöndunum. 
             Við viðurkennum það þó öll hér í umræðunni að við eigum 

Virðulegi forseti. Hæstv. landbúnaðarráðherra sagði áðan úr þessum stóli að forsvarsmenn bænda hefðu hafnað samráði við Samfylkinguna. Vera kann að svo sé en það er þá líka alvarlegt mál og ábyrgðarhluti hjá þeim mönnum sem axla ábyrgð fyrir hönd samtaka sinna að hafna samráði við næststærsta stjórnmálaflokk landsins. Ég ætla líka að minna hæstv. ráðherra á það að í Danmörku sem er í næsta nágrenni við okkur og er velferðarríki á borð við Íslands er 25% virðisaukaskattur á matvæli en þar eru matvæli samt sem áður mun ódýrari en á Íslandi.

Virðulega forseti. Ég ætla aðeins að leggja nokkur orð inn í þessa umræðu um frumvarp sem hæstv. landbúnaðarráðherra hefur flutt um breytingu á lagaákvæðum er varða tollkvóta við innflutning landbúnaðarafurða. Eins og komið hefur fram í umræðunni snýst þetta fyrst og fremst um viðskiptasamninga, þ.e. samninga á milli Íslands og Evrópusambandsins um gagnkvæmar skuldbindingar, þ.e. niðurfellingar á innflutningsgjöldum, annars vegar á vörum til Evrópusambandsins frá Íslandi og hins vegar til Íslands frá Evrópusambandinu. Þetta lýtur að ákveðnu magni landbúnaðarvara, eins og komið hefur fram og hæstv. ráðherra gerði grein fyrir, þ.e. af nautakjöti, svínakjöti, rjúpum, osti og smjöri. Þetta eru helstu vöruflokkarnir og gegn því fáum við líka aukinn útflutningsrétt á vörum, m.a. landbúnaðarvörum til annarra landa. Þó að þarna séu felldir niður tollar á innflutningi í ákveðnum vöruflokkum hefur þessi breyting í sjálfu sér engin teljandi áhrif á verðlag innan lands sem slík og þó að maður gæti haldið að hún virkaði eitthvað til lækkunar er svo stór hluti af verðmynduninni sem liggur að baki vörunnar þegar hún er seld úr búð hér á landi öðruvísi til komin en þessir umræddu tollar þó að þeir hafi að sjálfsögðu líka áhrif. Það er annað sem er miklu alvarlegra þar eins og oft hefur komið fram í umræðu um matvælaverð hér á landi og það er hin mikla fákeppni sem er orðin á matvælamarkaðnum. Það eru nánast orðnir einn eða tveir aðilar, í mesta lagi þrír, sem ráða matvælamarkaðnum og geta þess vegna að því er virðist ráðið verðinu og það virðist afar erfitt að sporna við því. Fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, Halldór Ásgrímsson, skipaði nefnd sem skila átti tillögum um aðgerðir til lækkunar matarverðs. Hún tapaði sér í því að leita að landbúnaðarvörum sem eina sökudólgnum fyrir háu matvælaverði á Íslandi en fór ekki ofan í þau atriði sem skipta kannski mestu máli, þ.e. tilhögun verslunar og viðskipta hér á landi, fákeppni og einokunartilburði í umsetningu á vörum og hvaða áhrif það hefur á vöruverð. Þetta var svona til að nefna það hér að menn mega ekki týna sér í umræðu sem skiptir ekki meginmáli þó allt hafi þetta áhrif. Ég vil taka undir það sem hér var sagt um mikilvægi landbúnaðarins og matvælaframleiðslunnar hér á landi og þá gríðarlegu möguleika sem við eigum þar ónýtta og sem við þurfum að standa vörð um. Við þurfum því að gæta þess vandlega að aðgerðir sem við gerum hér, lagaaðgerðir eða reglugerðaraðgerðir, verði ekki til þess að hindra eða takmarka þróunarmöguleika íslensks landbúnaðar. Íslenskur landbúnaður og möguleiki hans til framtíðar er ein af meginauðlindum þjóðarinnar. Við þurfum líka að huga að því þegar verið er að opna fyrir aukinn innflutning á landbúnaðarvörum eins og hér er verið að gera að þá verður að horfa mjög stíft á gæði þeirrar vöru sem verið er að flytja inn. Í því felast hagsmunir neytenda að þær vörur sem hér eru á markaði, hvort sem þær eru framleiddar innan lands eða fluttar inn erlendis frá, séu gæðavörur og uppfylli ýtrustu kröfur sem við gerum um hollustu og heilbrigði. Þetta finnst mér vera meginmálið. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra þar sem við erum að opna hér fyrir aukinn innflutning á landbúnaðarvörum frá Evrópusambandslöndunum: Hvaða kröfur eru gerðar um upprunavottorð á þeim landbúnaðarvörum sem verið er að opna heimild fyrir innflutning á? Við gerum strangar kröfur innan lands um gæðaeftirlit og framleiðslueftirlit og vaxandi kröfur um rekjanleika vörunnar alveg til framleiðandans. Því spyr ég: Gerum við ekki sömu kröfur til innfluttra vara þegar farið er að leyfa innflutning hingað á kjúklingum í gámum erlendis frá? Getum við þá með sama hætti rakið uppruna þessara kjúklinga eins og við gerum kröfu til um íslenska vöru einmitt með hagsmuni neytenda í huga? Þegar við leyfum innflutning á nautakjöti erlendis frá samkvæmt þessum heimildum, gerum við sömu kröfur þar um rekjanleika vörunnar, upprunavottorð, hjá hvaða bónda varan er framleidd eins og við gerum hér á landi? Sé það ekki gert með tryggilegum hætti erum við að mismuna framleiðendum, íslenskum framleiðendum og þessum erlendu, og það sem er alvarlegra við getum þá ekki tryggt þau gæði vörunnar sem við erum almennt að reyna að lofa neytendum að við ætlum að standa við og gerum m.a. í íslenskri framleiðslu. Hvaða tryggingu höfum við t.d. fyrir því að gámur af kjúklingum sem verið er að flytja til landsins hafi ekki átt tímabunda viðkomu á hafnarbakka í einhverju Evrópulandi en sé í rauninni kominn frá Asíu, Suður-Ameríku eða Afríku, án þess að ég ætli að tala neitt sérstaklega um að það þurfi endilega að vera eitthvað verra? Við leggjum ríka áherslu á að vara sem hér er á boðstólum, landbúnaðarvörur, uppfylli ýtrustu gæði um hollustu og heilbrigði, um rekjanleika, að við getum rakið feril vörunnar til bóndans. Ég spyr: Getum við gert það þarna? Þetta er gríðarlega mikilvægt því að við vitum að einmitt á þessum mörkuðum - ég get nefnt dæmi um það ef ráðherra vill en ég veit að hann þekkir það líka - er verið að bjóða landbúnaðarvörur, m.a. á evrópskum mörkuðum, sem alls ekki uppfylla þær hollustu- og heilbrigðiskröfur sem við gerum. Var ekki verið að fjalla um það í fréttum nýverið að menn veltu kjúklingum upp úr einhverri saltvatnsblöndu til að auka þyngd þeirra? Mig minnir það. Ekki var það liður í hollustunni eða til að bæta vörugæðin? Ég vara við því að menn gefi eftir í vörugæðum við innflutning á vöru sem við framleiðum miklu betur sjálf. Í því eru miklir hagsmunir neytenda fólgnir og einnig framleiðslu okkar. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki óbreytt að við séum undanþegin því að vera aðilar að hinu evrópska markaðssvæði hvað varðar verslun með dýr og dýraafurðir, því að þegar samningurinn við Evrópusambandið var gerður, EES-samningurinn, var viðauki við hann sem kvað á um það að Ísland væri ekki aðili að verslunar- og markaðssamstarfi Evrópu um landbúnaðarvörur. Ákveðið var að við stæðum fyrir utan það, værum ekki aðili að innri markaði Evrópu hvað landbúnaðarvörur varðaði. Sérstaklega var það gert með tilliti til þess að geta staðið vörð um hollustu og heilbrigði íslenskra vara og íslenskrar landbúnaðarframleiðslu til að eiga ekki á hættu að hingað væru fluttar inn vörur sem gætu leitt til smits í íslenskri landbúnaðarframleiðslu. Ég spyr hver sé hugur ráðherra. Þetta voru á sínum tíma tímabundin ákvæði að við gerðumst ekki aðilar að innri markaði Evrópu hvað landbúnaðarvörur varðaði, við vorum þar með sérstöðu sem t.d. Norðmenn voru ekki. Við höfðum þessa sérstöðu sem skiptir okkur miklu máli því að ef við hefðum gerst aðilar að þessu innra markaðssvæði Evrópu hvað landbúnaðarvörur varðar hefði það þrengt miklu meira að okkur með að flytja út landbúnaðarvörur, t.d. eru Bandaríkin mjög ströng varðandi innflutning á landbúnaðarvörum og fleiri lönd ef slíkt heimaeftirlit er ekki í lagi. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta önnur en að leggja áherslu á hversu mikilvægt það er að við stöndum vörð um hollustu og heilbrigði íslenskrar landbúnaðarframleiðslu og tökum þar ekki áhættu. Í því liggja bæði hagsmunir íslensks landbúnaðar og íslenskrar landbúnaðarframleiðslu og ekki hvað síst neytenda sem við getum verið stolt af að hafa sem markmið til að standa vörð um. Ég ítreka svo það sem ég sagði í upphafi að aðgerðir okkar hvað varðar landbúnað og landbúnaðarframleiðslu þurfa að miða að því að við ætlum að styrkja og efla íslenskan landbúnað og framleiðslu landbúnaðarvara og neytendavernd, þannig að hér á landi séu á markaði einungis fyrsta flokks vörur sem neytendur geti treyst. Í því felst framtíðarstyrkur íslensks landbúnaðar, við megum ekki taka neina áhættu hvað það varðar að fórna þeim hagsmunum á nokkurn hátt, sem ég vona að sé ekki heldur verið að gera með þessu frumvarpi, en góða vísa er aldrei of oft kveðin. Menn geta freistast til að gefa eftir í gæðaeftirliti og gæðakröfum ef þeir sjá að þeir geti sparað sér einhverjar krónur tímabundið. Þegar til lengri tíma er litið eru hagsmunir neytenda og bænda og landbúnaðarframleiðslunnar fyrst og fremst þeir að hér sé holl og heilbrigð vara á markaði og við þurfum að gera sömu kröfur og ekki minni kröfur til þeirrar vöru sem flutt er inn en þeirrar vöru sem við framleiðum hér á landi. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra: Er tryggt að þær landbúnaðarvörur sem hér er verið að heimila innflutning á og fella niður tollkvóta á uppfylli allar þær kröfur sem við gerum til rekjanleika, heilbrigðis og hollustu í landbúnaðarvörum, gilda þær líka fyrir þær innfluttu?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður gerir oft mikið mál úr öðru en því sem málið í rauninni snýst um. Hann veit vel af því að hann er vel læs að þetta mál snýst eingöngu um tolla og tollkvóta, hv. þingmaður veit það. Samkomulagið er líka, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, eingöngu um vörur sem framleiddar eru í Evrópusambandsríkjunum. Það má líka nefna að vegna sjúkdóma og baráttu seinni ára er Evrópusambandið komið með miklu öflugri rekjanleika en við höfum náð á Íslandi, frá haga til maga, mjög öflugt kerfi sem þeir hafa sett í gang. Samkomulagið felur ekki í sér breytingu á þeim kröfum um heilbrigði og hollustu sem gerðar eru hér á landi. Við styðjumst alfarið við að innflutningurinn stýrist af ákvæðum laga um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim og samkvæmt reglugerð frá árinu 2004 um varnir gegn því að dýrasjúkdómar og sýktar afurðir berist til landsins og alþjóðlegum skuldbindingum vegna Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Það er ekki verið að gera neina breytingu þar á, hún snýst eingöngu um tolla og tollkvóta. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni um það sem hann ræðir mest um að innflutningur á lifandi dýrum kemur aldrei til greina, hann er of áhættusamur. Hér er gætt mikillar varkárni við að sækja kjötvörur inn í lönd þar sem komið hafa upp sjúkdómar og það verður að gera. Við reynum að velja lönd þar sem mikið heilbrigði er til staðar, það er gert eftir ströngustu löggjöf hér og yfirdýralæknir og Landbúnaðarstofnun fylgja því mjög fast eftir. Það er auðvitað stóra málið sem við þurfum að vaka yfir, en þetta mál snýst eingöngu, hv. þingmaður, um 

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra, enda gat ég þess í ræðu minni að frumvarpið lyti eingöngu að því að verið væri að tala um tollkvóta. Engu að síður snýst það á hinn bóginn um vörur sem ætlaðar eru fyrir neytendur og þess vegna eðlilegt að kröfur sem gerðar eru almennt til slíkra vara séu þá líka ræddar. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra sagði að ekki stæði til að breyta undanþáguákvæðum eða því ákvæði í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið sem felur í sér að Ísland verði ekki aðili að innri markaði Evrópu hvað verslun með dýr og dýraafurðir viðvíkur. Ég fagna því, það hefur verið þrýstingur á að því verði breytt sem við þekkjum báðir, ég og hæstv. ráðherra. Það er gott að staðinn er vörður um það. Ég ítreka hversu mikilvægt er að standa vörð um það að gera sömu kröfur og ekki minni kröfur til hollustu, heilbrigðis og uppruna þeirra landbúnaðarvara sem við flytjum inn en þeirra sem við framleiðum hér á landi og ég held að það verði seint sem við ítrekum þær kröfur nógu mikið.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að horfa til öryggisins og gæðanna. Ég er t.d. þeirrar skoðunar hvað Íslendinga varðar, sem búa við það hágæðamatvælaborð sem við eigum og vissulega sjáum við nú meiri innflutning á erlendum vörum, kjötvörum, í gegnum alþjóðasamninga og fríverslun, að það ætti að vera réttur neytenda á Íslandi að allar kjötvörur í verslunum, á hótelum og matsölustöðum væru merktar því landi sem þær koma frá. Íslenskir bændur eiga að ganga í það strax eins og garðyrkjubændur að merkja kjötvörur sínar hvar sem er. Ef við förum á Hótel Sögu eða einhvern annan stað til að borða á það auðvitað að liggja fyrir hvaðan nautakjötið er sem þar er borðað eða kjúklingurinn eða svínið. Þetta gera kröfuhörð lönd og mér finnst það í sjálfu sér vera réttur okkar og að við eigum að gera þær kröfur til verslunarinnar. Ég trúi því að bændur landsins sem framleiða þessar hágæðavörur, sem íslenskir neytendur dásama og útlendingar viðurkenna í vaxandi mæli sem einhverjar bestu vörur heimsins, merki þær þannig að menn viti frá hvaða þjóðlandi rétturinn er sem á boðstólum er í hvert sinn.

Frú forseti. Ég tek undir þau orð hæstv. ráðherra að þær vörur sem hér eru á boðstólum eiga að vera upprunamerktar, hvort heldur er í búðum eða á hótelum, ég tala nú ekki um hvað landbúnaðarvörur varðar. Við vitum vel að á markaðnum eru vörur sem alls ekki uppfylla hollustuskilyrði. Við viljum að það sé tryggt að þær vörur séu ekki á markaði hér. Þess vegna mun ég ganga enn fastar eftir því í landbúnaðarnefnd, þar sem ég sit og fjallað verður um málið, hvernig sé með upprunamerkingu á þeim vörum sem fluttar eru inn samkvæmt þeim heimildum sem við erum m.a. að ræða um hér, að það sé fullkomlega tryggt að hægt sé að rekja uppruna þessara landbúnaðarvara þannig að ekki þurfi að koma upp neinar kviksögur um að nautakjötið sem hér sé á markaðnum sé komið frá Argentínu, hafi bara lent í gámi í höfn í Evrópu eða að kjúklingarnir sem hér séu á markaði séu komnir frá Asíu, hafi bara verið umskipað í Hollandi. Við viljum losna við að þurfa að hafa nokkurt tilefni til að hlusta á slíkar kviksögur. Þess vegna verður það að vera alveg skýrt að þær heimildir sem veittar eru til innflutnings á landbúnaðarvörum séu bundnar því að ströngustu hollustukröfur séu gerðar um framleiðslu og verkun þeirra og rekjanleika þeirra, að það sé alveg ótvírætt að þess sé gætt. Mér finnst svolítið skorta á það enn, a.m.k. er viss tortryggni í gangi, maður heyrir það, um öryggi í hollustu og heilbrigði þeirra landbúnaðarvara sem fluttar 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, með síðari breytingum. Frumvarpinu er ætlað að bregðast við nýjum verðsöfnunartíma vísitölu neysluverðs vegna innleiðingar á reglugerð frá Evrópusambandinu en gerðin mælir fyrir um samræmt tímabil fyrir söfnun verðupplýsinga fyrir hina samræmdu neysluverðsvísitölu EES-svæðisins. Málið er á þskj. 918, mál 618. Í dag reiknar Hagstofa Íslands út vísitölu neysluverðs miðað við verðlag tvo fyrstu virka daga hvers mánaðar og er útreikningur samræmdu EES-vísitölunnar fyrir Ísland miðaður við sama tímabil. Greind reglugerð frá ESB mælir hins vegar fyrir um að frá og með 1. janúar 2008 skuli verðupplýsingum safnað í a.m.k. vikutíma um miðjan hvern mánuð. Þar sem ekki kemur til álita hér á landi að reikna út tvær mismunandi neysluverðsvísitölur er óhjákvæmilegt að laga verðsöfnunartíma vísitölu neysluverðs að hinum nýju Evrópuákvæðum. Þessi breyting á söfnunartíma vísitölu neysluverðs gerir það að verkum að ákvæði laga um vexti og verðtryggingu geta ekki staðið óbreytt. Ástæðan er sú að tíminn frá birtingu vísitölunnar í lok hvers mánaðar til gildistöku hennar verður einfaldlega of stuttur. Er þá sérstaklega haft í huga að ekki mun gefast tími til að senda út innheimtuseðla vegna þeirra fjárskuldbindinga sem eru á gjalddaga fyrstu daga mánaðarins. Í frumvarpi því sem hér liggur fyrir er því lagt til að skýrt verði kveðið á um tímatafir milli útreiknings vísitölu neysluverðs og beitingar hennar til verðtryggingar sparifjár og lánsfjár, þ.e. ekki frá fyrsta degi strax næsta mánaðar heldur næsta mánaðar þar á eftir. Hæstv. forseti. Ég tel ekki þörf á að lýsa frekar efni frumvarpsins en að lokinni þessari umræðu mælist ég til þess að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um samvinnu stjórnvalda á Evrópska efnahagssvæðinu um neytendavernd. Frumvarpið er á þskj. 916, mál 616. Með frumvarpi þessu er lagt til að reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB), nr. 2006/2004, frá 27. október 2004, um samvinnu milli innlendra yfirvalda sem bera ábyrgð á framkvæmd laga um neytendavernd öðlist lagagildi hér á landi. Frumvarpið er lagt fram með hliðsjón af ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 92/2006, frá 7. júlí 2006, þar sem ákveðið var að breyta XIX. viðauka við EES-samninginn sem fjallar um neytendavernd og fella reglugerðina í samninginn. Ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar var tekin með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Markmið reglugerðar um samvinnu um neytendavernd er að tryggja eftirfylgni við lagaákvæði á sviði neytendaverndar, sérstaklega í þeim tilvikum þar sem um er að ræða viðskipti yfir landamæri. Í reglugerðinni er kveðið á um að sett skuli upp net opinberra eftirlitsstofnana sem ná skal yfir allt Evrópska efnahagssvæðið og öðlast stofnanirnar réttindi og skyldur varðandi gagnkvæma aðstoð við meðferð ákveðinna brota sem beinast gegn neytendum. Þau brot sem falla undir reglugerðina eru brot gegn lagaákvæðum sem innleiða þær gerðir Evrópusambandsins á sviði neytendaverndar sem taldar eru upp í reglugerðinni, alls 14 tilskipanir og ein reglugerð. Á grundvelli reglugerðarinnar skulu tilnefnd lögbær stjórnvöld í hverju landi sem bera ábyrgð á framkvæmd reglugerðarinnar. Lögbærum stjórnvöldum í hverju aðildarríki EES-samningsins er heimilað að grípa til aðgerða gegn fyrirtæki frá aðildarríkinu, sem starfar á því sviði sem stjórnvald fer með eftirlit á, án tillits til þess í hvaða ríki innan EES-svæðisins neytandi, sem verður fyrir tjóni vegna brotsins, er staddur. Skulu lögbær stjórnvöld hafa þær rannsóknar- og eftirlitsheimildir sem kveðið er á um í reglugerðinni, en framkvæmd rannsókna og eftirlits skal vera í samræmi við löggjöf hvers lands. Þó er gerð krafa um að stjórnvöldin hafi nánar tilteknar lágmarksrannsóknar- og eftirlitsheimildir til að framfylgja þeim ákvæðum sem falla undir reglugerðina. Til að uppfylla ákvæði reglugerðarinnar hafa íslensk stjórnvöld tilnefnt lögbær stjórnvöld og miðlæga tengiskrifstofu. Þau stjórnvöld sem tilnefnd voru lögbær stjórnvöld eru Neytendastofa, Fjármálaeftirlitið, Lyfjastofnun, Flugmálastjórn Íslands og útvarpsréttarnefnd. Neytendastofa var jafnframt tilnefnd miðlæg tengiskrifstofa. Á grundvelli reglugerðarinnar ber lögbærum stjórnvöldum á Íslandi að veita lögbærum stjórnvöldum annarra ríkja á EES-svæðinu gagnkvæma aðstoð. Þannig ber íslensku stjórnvaldi, sem fær beiðni frá erlendu stjórnvaldi um að kanna hvort íslenskur aðili hafi brotið gegn einhverju þeirra ákvæða sem falla undir reglugerðina, að veita erlenda stjórnvaldinu allar þær upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að meta hvort um sé að ræða brot. Ef niðurstaðan er sú að brotið hafi verið gegn ákvæðum íslenskra laga sem innleiða þær gerðir sem falla undir reglugerðina ber viðkomandi íslensku stjórnvaldi að grípa til þeirra aðgerða sem nauðsynlegar eru til þess að stöðva brotið. Yfirvald sem beiðni er beint til getur þó við ákveðnar nánar tilgreindar aðstæður neitað að verða við beiðninni. Í reglugerðinni er einnig kveðið á um upplýsingaskipti án beiðni. Þannig ber lögbæru stjórnvaldi, sem verður kunnugt um brot innan Evrópska efnahagssvæðisins eða hefur rökstuddan grun um slíkt brot, að tilkynna öðrum lögbærum stjórnvöldum og framkvæmdastjórn Evrópusambandsins um það. Til að auðvelda samstarfið hefur framkvæmdastjórnin sett upp rafrænan gagnagrunn þar sem upplýsingar sem lögbær stjórnvöld hafa gefið verða geymdar og unnar. Verður gagnagrunnurinn einungis aðgengilegur lögbærum stjórnvöldum. Vegna innleiðingar reglugerðar nr. 2006/2004 þarf að gera breytingar á nokkrum lagabálkum og eru tillögur að nauðsynlegum lagabreytingum gerðar í frumvarpi sem lagt er fram samhliða frumvarpi þessu. Reglugerðin hefur þegar öðlast gildi og þarf því að innleiða hana í íslenskan rétt sem fyrst. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna samvinnu stjórnvalda á Evrópska efnahagssvæðinu um neytendavernd. Málið er á þskj. 917, mál 617. Frumvarpið er lagt fram samhliða frumvarpi um samvinnu stjórnvalda á Evrópska efnahagssvæðinu um neytendavernd sem er 616. mál þingsins. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ýmsum lögum sem nauðsynlegt er að gera til að innleiða reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB), nr. 2006/2004, frá 27. október 2004, um samvinnu milli innlendra yfirvalda sem bera ábyrgð á framkvæmd laga um neytendavernd. Miða breytingarnar að því að tryggja að stjórnvöld þau sem fara með framkvæmd þeirra laga sem reglugerðin tekur til og tilnefnd hafa verið af Íslands hálfu sem lögbær stjórnvöld, hafi þær heimildir sem reglugerðin gerir kröfu um. Þau stjórnvöld sem tilnefnd hafa verið sem lögbær stjórnvöld af Íslands hálfu á grundvelli ákvæða reglugerðar samvinnu um neytendavernd eru Neytendastofa, Fjármálaeftirlitið, Lyfjastofnun, Flugmálastjórn Íslands og útvarpsréttarnefnd. Neytendastofa var jafnframt tilnefnd miðlæg tengiskrifstofa. Þær lágmarksrannsóknar- og eftirlitsheimildir sem lögbær stjórnvöld skulu hafa samkvæmt reglugerð nr. 2006/2004 skulu í fyrsta lagi fela í sér heimild stjórnvalds til að fá aðgang að hvers konar viðeigandi skjölum, í hvaða formi sem er, sem tengjast viðkomandi broti innan Evrópska efnahagssvæðisins. Í öðru lagi skulu lögbær stjórnvöld hafa heimildir til að krefjast þess af hvaða einstaklingi sem er að hann leggi fram viðeigandi upplýsingar í tengslum við brot innan Evrópska efnahagssvæðisins. Í þriðja lagi skulu lögbær stjórnvöld hafa heimild til að framkvæma vettvangsskoðun. Í fjórða lagi eiga lögbær stjórnvöld að hafa heimild til að krefjast þess skriflega að viðkomandi seljandi eða birgir láti af broti innan Evrópska efnahagssvæðisins. Í fimmta lagi skulu lögbær stjórnvöld hafa heimild til að fá hjá seljanda eða birgi, sem gerst hefur sekur um brot innan Evrópska efnahagssvæðisins, loforð um að hann láti af því broti og, eftir því sem við á, birta þau loforð. Í sjötta lagi skulu lögbær stjórnvöld hafa heimild til að krefjast stöðvunar eða banns við öllum brotum innan Evrópska efnahagssvæðisins og, eftir því sem við á, birta þær ákvarðanir sem eru teknar í málinu. Loks skulu lögbær stjórnvöld hafa heimild til að krefjast þess að brotlegur aðili greiði sekt ef hann fer ekki að ákvörðun sem er tekin. Misjafnt er hvaða rannsóknar- og eftirlitsheimildir lögbær stjórnvöld hafa nú þegar samkvæmt lögum, en í frumvarpinu er lagt til að þeim verði veittar þær heimildir sem upp á vantar vegna innleiðingar reglugerðar um samvinnu um neytendavernd. Þó er gert ráð fyrir að lögbærum stjórnvöldum verði aðeins heimilað að beita þeim rannsóknar- og eftirlitsheimildum sem lagt er til að þeim verði veittar í frumvarpi þessu í þeim málum sem falla innan ramma reglugerðarinnar. Reyndar er lagt til að heimildir Neytendastofu verði almennari þar sem stofnunin fer með framkvæmd flestra laga á sviði neytendaverndar og gegnir hlutverki miðlægrar tengiskrifstofu, eins og áður hefur komið fram. Lögbærum stjórnvöldum ber einnig á grundvelli reglugerðarinnar að veita erlendum lögbærum stjórnvöldum ákveðnar upplýsingar vegna mála er varða brot á neytendalöggjöf yfir landamæri. Þess vegna er nauðsynlegt að setja í lög ákvæði sem heimila lögbærum stjórnvöldum slík upplýsingaskipti. Reglugerðin hefur þegar öðlast gildi og þarf því að innleiða hana í íslenskan rétt sem fyrst. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og 2. umr.

Frú forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti hv. efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 88/1991, um aukatekjur ríkissjóðs, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Völu Rebekku Þorsteinsdóttur frá fjármálaráðuneyti. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Neytendastofu og Viðskiptaráði. Í 10. gr. laga um aukatekjur ríkissjóðs er veitt heimild til að taka gjald fyrir útgáfu leyfa og skírteina vegna veitingar atvinnuréttinda og tengdra réttinda. Er um að ræða gjald að fjárhæð 5.500 kr. Í 22. tölulið ákvæðisins eru talin upp þau starfsheiti sem lög nr. 8/1996, um löggildingu nokkurra starfsheita í tækni- og hönnunargreinum, gilda um. Á síðastliðnu vori voru gerðar breytingar á þessum lögum sem miðuðu að því að löggilda starfsheiti grafískra hönnuða með því að bæta þeim við upptalninguna í lögunum. Þykir því rétt samræmis vegna að bæta við heimild í lög um aukatekjur ríkissjóðs um gjaldtöku fyrir útgáfu leyfa fyrir grafíska hönnuði. Nefndin leggur til viðbætur við frumvarpið, þ.e. að bætt verði inn gjaldtökuheimildum fyrir löggildingu vigtarmanna og rafverktaka. Hér er hvorki um nýja né breytta gjaldtöku að ræða, heldur einungis verið að treysta lagagrundvöllinn fyrir þeirri gjaldtöku sem fyrir er. Með hliðsjón af þessu leggur nefndin til að frumvarpinu verði breytt með þeim breytingum sem ég gerði grein fyrir. Undir nefndarálitið skrifa Pétur H. Blöndal, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Dagný Jónsdóttir, Lúðvík Bergvinsson, Birgir Ármannsson, Ágúst Ólafur Ágústsson og Ásta Möller. Hv. þingmenn Jóhanna Sigurðardóttir, Sæunn Stefánsdóttir og Ögmundur Jónasson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá iðnaðarnefnd sem er 367. mál þingsins. Nefndin fjallaði um málið og fékk á fund sinn fjölda aðila sem taldir eru upp í nefndarálitinu. Í frumvarpinu er lagt til að starfsemi vatnamælinga Orkustofnunar færist undir Íslenskar orkurannsóknir og að Orkustofnun verði veittar heimildir til að krefjast gagna sem varða nýtingu á jarðrænum auðlindum, orkuframleiðslu og orkunotkun til að sinna lögboðnu hlutverki sínu. Við meðferð málsins í nefndinni kom í ljós að starfsmenn vatnamælinga Orkustofnunar voru ósáttir við það fyrirkomulag að starfsemin yrði færð undir Íslenskar orkurannsóknir. Í ljósi þessa leggur nefndin til verulegar breytingar á frumvarpinu þess efnis að öll ákvæði önnur en þau sem varða heimild Orkustofnunar til gagnaöflunar verði felld brott. Hlutverk stofnunarinnar er m.a. að safna gögnum um orkulindir og aðrar jarðrænar auðlindir, nýtingu þeirra og orkubúskap landsmanna, sem og að safna ýmsum gögnum vegna eftirlits með framkvæmd leyfa sem henni hefur verið falið að annast. Nefndin leggur áherslu á að ákvæði varðandi úrræði stofnunarinnar við gagnaöflun verði lögfest þar sem misbrestur hefur orðið á því að stofnunin hafi getað aflað þeirra upplýsinga sem nauðsynlegar eru við undirbúning orkuspáa orkuspárnefndar og samantektar um orkunotkun. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir hér að framan og lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Hjálmar Árnason, Sigríður A. Þórðardóttir, Kjartan Ólafsson, Jóhann Ársælsson, Katrín Júlíusdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir og Sigurjón Þórðarson.

Frú forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingar á lögum á sviði Neytendastofu. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund Atla Frey Guðmundsson frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti og Tryggva Axelsson frá Neytendastofu. Nefndinni bárust einnig umsagnir frá Fjármálaeftirlitinu, Kauphöll Íslands, Neytendasamtökunum, Neytendastofu, Seðlabanka Íslands og Viðskiptaráði. Með frumvarpinu eru lagðar til tvenns konar breytingar. Annars vegar eru lagðar til breytingar á ákvæðum laga sem Neytendastofa hefur eftirlit með framkvæmd á. Miða þessar breytingar að því að unnt sé að skjóta öllum ákvörðunum Neytendastofu til áfrýjunarnefndar neytendamála. Hins vegar eru lagðar til breytingar sem varða tilfærslu á framkvæmd faggildingar frá Neytendastofu til Einkaleyfastofu. Nefndin leggur til tvenns konar breytingar á frumvarpinu. Er í fyrsta lagi lagt til að bætt verði við ákvæðum í viðeigandi lög þar sem kveðið verði á um að ákvarðanir Neytendastofu verði ekki bornar undir dómstóla fyrr en úrskurður áfrýjunarnefndar neytendamála liggi fyrir. Er með þessu kveðið á um að kæruleiðir innan stjórnsýslunnar verði tæmdar áður en mál er borið undir dómstóla. Sambærilegt ákvæði er að finna í 25. gr. laga um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins. Í öðru lagi leggur nefndin til að við frumvarpið verði bætt ákvæði þess efnis að mál fyrir dómstólum skuli höfðað innan sex mánaða frá því aðili fær vitneskju um úrskurð áfrýjunarnefndarinnar. Er hér um að ræða ákvæði sem er sambærilegt 41. gr. samkeppnislaga, nr. 44/2005. Hér búa réttaröryggissjónarmið að baki en óvissa getur verið fólgin í því að málshöfðun í tilteknu máli, sem áfrýjunarnefndin hefur kveðið upp úrskurð í, geti verið yfirvofandi jafnvel um árabil. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, formaður nefndarinnar, Dagný Jónsdóttir, Lúðvík Bergvinsson, Birgir Ármannsson, Ágúst Ólafur Ágústsson og Ásta Möller. En hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, sú sem hér stendur Sæunn Stefánsdóttir og Ögmundur Jónasson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu úrvinnslugjalds, nr. 162/2002, með síðari breytingum, frá umhverfisnefnd. Þetta nokkuð sem við þekkjum héðan úr þinginu því þetta hefur verið nánast árlegur viðburður. Þegar við gengum frá lögum um úrvinnslugjald var ákveðið að allar gjaldskrárbreytingar skyldu fara í gegnum þingið og er það örugglega skynsamlegt út frá ýmsum forsendum. En þetta er nú ánægjulegt frumvarp út frá mörgum forsendum. Í fyrsta lagi eru lagðar til breytingar til lækkunar á upphæðum úrvinnslugjalds á umbúðum úr pappa, pappír og plasti og á olíuvörur, prentliti og hjólbarða. Þetta komið til vegna þess að reynslan hefur sýnt að kostnaður vegna meðhöndlun þessa úrgangs er lægri en menn reiknuðu með þegar gjöldin voru sett á. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á álagningarstofni úrvinnslugjalds á umbúðum úr pappa, pappír og plasti. Það þarf að leiðrétta álagningarstofninn og er markmiðið með þeim breytingum að laga álagningarstofn gjaldsins að nýrri og nákvæmari upplýsingum um magn umbúða sem berst til landsins og gera hann þannig sanngjarnari gagnvart innflytjendum vara. Eins og ég nefndi hefur lögum um úrvinnslugjaldið nokkrum sinnum hefur verið breytt. Það voru lögð gjöld á fjóra vöruflokka með lögunum frá árinu 2004. Þeir lækkuðu umtalsvert til að koma á jafnvægi í rekstri þessara flokka. Var úrvinnslugjald af samsettum drykkjarvöruumbúðum þá lækkað um 55%, gjald á rafhlöður um 50%, hjólbarða um tæp 17% og úrvinnslugjald á ökutæki var lækkað um tæp 33%. Í þessu sambandi má einnig nefna sérstaklega sem dæmi þær lækkanir sem hafa orðið á úrvinnslugjaldi á hjólbarða. Þann 1. janúar 2005 lækkaði gjaldið úr 36 kr./kg í 30 kr./kg og svo í 20 kr./kg þann 1. janúar 2006. Með frumvarpi þessu er lagt til að gjaldið lækki niður í 15 kr./kg. Í 4. mgr. 15. gr. laga um úrvinnslugjald er sjóðnum heimilt að semja við rekstraraðila um endurgreiðslu úrvinnslugjalds vegna endurnýtingar á eigin úrgangi rekstraraðila samkvæmt nánari ákvörðun í reglugerð. Á þessum grundvelli hefur Úrvinnslusjóður samið við prentsmiðju Morgunblaðsins og Ísafoldarprentsmiðju um að fyrirtækin fái endurgreitt innborgað úrvinnslugjald vegna kaupa sinna á prentlitum í samræmi við samning þar að lútandi. Í samningi milli Úrvinnslusjóðs og fyrirtækjanna er tilgreint hvaða skilyrði endurnýting á prentlitaafgöngum þarf að uppfylla til að úrvinnslugjaldið sé endurgreitt. Það er því á ábyrgð viðkomandi fyrirtækja að koma úrganginum til endurnýtingar. Í upphafi árs 2006, er gjaldtaka hófst á úrvinnslugjaldi vegna pappa, pappírs- og plastumbúða, nýttu vel yfir 90% þeirra sem fluttu inn vöru til landsins sér reiknireglur. Þróunin fyrstu níu mánuði ársins 2006 hefur verið að 87% af innfluttum umbúðum úr pappa eru gefnar upp með reiknireglu og 85% plastumbúða. Þeim sem gefa upp magn umbúða fer því jafnt og þétt fjölgandi. Nefndin leggur til tvær breytingar við frumvarpið. Er annars vegar gerð breyting í þá veru að lögin öðlist gildi 1. mars 2007 og hins vegar leggur nefndin til breytta viðauka þar sem ranglega var farið með nokkur númer í frumvarpinu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir þetta skrifa hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, formaður nefndarinnar, Mörður Árnason, Guðmundur Hallvarðsson, Rannveig Guðmundsdóttir, Kjartan Ólafsson og Sigurrós Þorgrímsdóttir. Það er ánægjulegt að vita til þess, virðulegi forseti, að hér hefur vel tekist til þegar kemur að úrvinnslumálunum sem er afskaplega mikilvægt þegar við hugum að umhverfismálum. Það er ánægjulegt að hér höfum við náð að lækka gjöld mjög mikið og til að setja þetta í eitthvert samhengi þá höfum við bara á þessu kjörtímabili lækkað þetta um sem samsvarar nær 400 millj. kr. á ári. Af því að ég horfi hér á hv. þingmann Jóhann Ársælsson, þá man ég hvað stjórnarandstaðan lagði mikið áherslu á að þegar um gjaldskrárhækkanir væri að ræða þá væru það skattahækkanir og tilgreindu ýmislegt. Næst þegar kemur að málflutningi út af verðlagsbreytingum og öðru slíku þá er ágætt að stjórnarandstaðan haldi þessu til haga, að samkvæmt þeirri skilgreiningu er hér væntanlega um að ræða skattalækkanir um 400 millj. kr. fyrir almenning í landinu, uppsafnað á kjörtímabilinu á hverju einasta ári.

Hæstv. forseti. Það var nú ekki vegna sendinga til stjórnarandstöðunnar sem ég ætla að veita andsvar við ræðu hv. þingmanns, heldur til að spyrja um það hvort í nefndinni hafi verið fjallað um dagblaðapappír. Ég óska eftir svörum hv. þingmanns um það hvar það mál er statt. Ætla menn að geyma það mjög lengi að taka úrvinnslugjald á dagblaðapappír?

Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi áðan þá er í þessu tilfelli fyrst og fremst um að ræða breytingar varðandi gjaldskrána. Þetta er nokkuð sem við höfum í rauninni gert á hverju ári. Í þetta skiptið var ekki umræða í nefndinni um álagningu á fleiri flokka eins og hv. þingmaður nefndi. En það hefur að sjálfsögðu oft verið rætt í nefndinni og það er æskilegt að það verði eins mikil úrvinnsla á pappír og mögulegt er. Enda hefur reyndin verið sú að það hefur sem betur fer aukist, a.m.k. síðast þegar sá sem hér stendur skoðaði það. En svarið við þeirri spurningu hvort þetta hafi verið rætt í nefndinni núna, virðulegi forseti, er einfaldlega neitandi. Það var ekki gert í þetta skiptið.

Hæstv. forseti. Ég vakti á máls á þessu við 1. umr. málsins og tel ástæðu til að það verði skoðað hvernig á því stendur að ekki skuli vera tekið á því máli sem gríðarlegur úrgangur sem kemur vegna dagblaðapappírs er. Þegar ég var í umhverfisnefnd fyrir átta árum eða hvað það er langt síðan, ég er búinn að gleyma því, var fjallað um þessi mál og þá stóð til að setja reglur um úrvinnslugjald á dagblaðapappír en stjórnarliðar vildu það ekki þá. Skýringin á því af hverju menn taka ekki á þessu máli með sambærilegum hætti og á öðrum úrgangi hefur reyndar aldrei komið almennilega fram. Það væri fróðlegt að fá að heyra hjá hv. formanni nefndarinnar hvernig á því stendur að það mál hefur ekki mjakast neitt áfram.

Virðulegi forseti. Ég met þetta svo að hv. þm. Jóhanni Ársælssyni sé umhugað um og hafi áhuga á að sjá til þess að við endurnýtum sem mest og þar með talinn pappír, hvort heldur það er dagblaðapappír eða annað. Eins og ég nefndi áðan tókum við þetta frumvarp upp núna, eins og á síðasta ári, fyrst og fremst á þeim forsendum að ganga frá hefðbundnum breytingum á gjaldskrá eftir því hvernig reynslan hefur verið hvað þá hluti varðar. Ég verð bara að gangast við því, virðulegi forseti, að þurfa að fletta aðeins upp í þeim fræðum sem hv. þingmaður vísaði í varðandi dagblaðapappírinn. Við höfum tekið góða umræðu um þetta í nefndinni, við gerðum það í upphafi kjörtímabilsins þegar við skoðuðum þessi mál í fyrsta skipti. Sem betur fer er þó nokkuð mikil söfnun í dagblaðapappír en betur má ef duga skal í því eins og svo mörgu öðru. Ef við ætlum að taka þá umræðu dýpra held ég að við þurfum að taka hana einhvern tímann seinna sem er auðvitað sjálfsagt að gera því að úrvinnslu- og endurvinnslumálin eru stór málaflokkur og afskaplega mikilvægt, ef við ætlum að vera í fremstu röð hvað þau varðar, að við setjum markið hátt. Þar er að mörgu að hyggja, hv. þm. Jóhann Ársælsson nefnir hér dagblaðapappírinn en það er ýmislegt annað sem mætti skoða. Það er t.d. athyglisvert að við erum, held ég, ein af fáum þjóðum í heiminum þar sem almenna reglan er sú að sveitarfélög niðurgreiða sorphirðu, þ.e. af útsvari, sem er örugglega ekki til þess að ýta undir endurnýtingu og endurvinnslu svo eitthvað sé nefnt.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2005 frá 1. minni hluta fjárlaganefndar. Nefndin hefur haft frumvarpið til athugunar og í því skyni leitað skýringa hjá fjármálaráðuneyti varðandi tillögur um breytingar á fjárheimildum og ráðstöfun á stöðu fjárheimilda í árslok. Enn fremur var óskað eftir áliti frá Ríkisendurskoðun. Í 1. gr. frumvarpsins er lögð til 934,6 millj. kr. hækkun fjárheimilda vegna frávika ríkistekna frá áætlun fjárlaga. Í 2. gr. er lagt til að niður falli 1.848 millj. kr. gjöld umfram heimildir. Heildarfjárheimildir ársins námu 327,7 milljörðum kr. en útgjöld samkvæmt reikningi urðu 308,4 milljarðar kr. Fjárheimildastaða í árslok er því jákvæð um 19,3 milljarða kr. nettó. Fyrsti minni hluti leggur til nokkrar breytingar við frumvarpið til frekari samræmingar við niðurstöður ríkisreiknings fyrir árið 2005 og leiða breytingarnar annars vegar til 1,7 millj. kr. lækkunar á fjárheimildum og hins vegar 33,7 millj. kr. nettóaukningar á stöðum fjárheimilda sem falla niður í árslok. Fjármögnunarliðurinn Innheimt af ríkistekjum, lækkar um 1,7 millj. kr. en framlag ríkissjóðs breytist ekki. Í nefndarálitinu fylgja skýringar á breytingartillögum frá 1. minni hluta og sé ég ekki ástæðu til að lesa þær upp. Undir nefndarálitið rita Einar Oddur Kristjánsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Drífa Hjartardóttir og Gunnar Örlygsson.

Virðulegi forseti. Hér var mælt fyrir nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar. Í fjárlaganefnd eru 11 nefndarmenn og fjórir rita undir þetta nefndarálit, fulltrúar meiri hlutans, og þar af sýnist mér einn þeirra vera varamaður, hv. þm. Gunnar Örlygsson, ef ekki hafa orðið breytingar frá því að nefndarskipun þingsins var gefin út. Ég spyr hv. þm. Drífu Hjartardóttur hvernig á því að standi að hér sé einungis um að ræða nefndarálit 1. minni hluta. Það er ekki meiri hluti nefndarinnar sem leggur fram nefndarálit um frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2005 og þar er til að mynda enginn fulltrúi hins stjórnarflokksins, þ.e. Framsóknarflokksins. Hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafa ekki setið þennan fund og hér er aðeins um að ræða fjóra hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Ég get skilið að minni hluti nefndarinnar, stjórnarandstaðan, skili ekki sérstöku nefndaráliti um þetta frumvarp þar sem það hefur verið afstaða hans að meiri hlutinn á Alþingi beri alla ábyrgð á framkvæmd fjárlaga. Hins vegar skýtur skökku við að hér skuli koma nefndarálit um frumvarp til lokafjárlaga, lokaafgreiðsla nefndarinnar, og aðeins eitt nefndarálit og það er ekki hægt að manna meiri hlutann.

Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Margréti Frímannsdóttur að þetta lítur ekki vel út. Þannig var að formaður fjárlaganefndar var veikur og gat ekki mætt til fundar og svo var um fleiri. Það var að ganga flensa og það var vegna veikinda að við vorum aðeins fjögur, staðan var þannig en það þurfti að afgreiða málið út.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það að þetta lítur ekki vel út. Þetta lítur reyndar alveg hörmulega út fyrir vinnubrögð þingsins að gengið sé þannig frá málum að ekki sé hægt að manna nefndir. Meiri hlutinn, sem þarna var ekki einu sinni í meira hluta, á sex fulltrúa af 11 í þessari nefnd, fjárlaganefnd, en þarna eru aðeins fjórir mættir og þar af einn varamaður. Ég spyr hv. þingmann: Lá svo mikið á að afgreiða málið, þarna er ekki um gífurlegar breytingar að ræða, að ekki hefði mátt bíða með það eða a.m.k. sýna lokafjárlögum þann sóma að manna nefndina áður en þau voru afgreidd?

Hæstv. forseti. Það er nú svo að stundum er illa mætt í nefndir og þar ekki bara við stjórnarliða að sakast því að stjórnarandstaðan mætir oft ekkert mjög vel. Mér finnst ekki ástæða til að gera athugasemd við það að varamaður komi inn í fjárlaganefnd. Það eru yfirleitt ekki gerðar athugasemdir við slíkt. Þingmaður er kosinn á Alþingi Íslendinga, hann er kjörgengur í allar nefndir nema í utanríkismálanefnd því að í þá nefnd eru varamenn kosnir sérstaklega. Mér finnst ekki við hæfi að gera athugasemdir við það þótt aðrir þingmenn komi í nefndir því að það er þeirra starf. Ég vil bara halda því til haga að þingmaður er fullgildur í nefndir ef hann er kallaður til.

Virðulegi forseti. Það var ekki rúm fyrir fleiri andsvör. Ég vil aðeins segja að ég tel að það sér rík skylda á okkur hv. þingmönnum að mæta á nefndarfundi og auðvitað er eðlilegt að tekið sé tillit til veikinda og ég geri fyrir mitt leyti ekki athugasemdir við að varamenn mæti í nefndir við afgreiðslu því að ég reikna með að það sé þannig hjá öllum flokkum að varamenn séu þá upplýstir um gang mála og geti á þeim forsendum tekið afstöðu til málsins. Ég vil aðeins, virðulegi forseti, ítreka þá afstöðu mína burt séð frá þeirri niðurstöðu sem þarna er, sem er fullkomlega á ábyrgð meiri hluta Alþingis, þ.e. hv. þingmanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og framkvæmdarvaldsins, að það er auðvitað mun æskilegra að gengið sé þannig frá málum að nefnd sé fullskipuð eða að það sé a.m.k. þannig að hægt sé að birta niðurstöðu meiri hluta en ekki að niðurstaða meiri hluta heiti niðurstaða 1. minni hluta.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir máli sem lagt var fram af hv. þingmönnum Samfylkingarinnar í október sl. Nú er ekki nema um hálfur mánuður þangað til þingstörfum lýkur og sannarlega kominn tími til að þetta mál, sem er mjög mikilvægt að okkar mati, sé tekið hér á dagskrá. Hér er um að ræða tillögu til þingsályktunar um að Alþingi feli ríkisstjórninni að fullgilda samning Evrópuráðsins um aðgerðir gegn mansali sem undirritaður var í Varsjá í Póllandi 16. maí 2005. Þetta er samningur sem Evrópuráðið hefur lagt mikla áherslu á að þjóðþingin fjalli um og afgreiði og vegna þess að þetta mál hefur ekki komið fram frá hæstv. ríkisstjórn og þar sem ég sit þing Evrópuráðsins vildi ég a.m.k. leggja það fram til að vekja athygli á þessum mikilvæga samningi. Mansal er gríðarlegt vandamál í Evrópu. Árlega eru þúsundir manna, aðallega ungar konur og börn, seldar mansali og neyddar út í kynlífsþrælkun og vændi eða aðra nauðungarvinnu. Þessi þrælasala nútímans á sér stað jafnt milli landa sem innan þeirra. Skipulagðir glæpahringir standa að baki mansali í Evrópu og að mati Europol er mansal þriðja ábatasamasta starfsemi alþjóðlegra glæpahringja á eftir fíkniefnasölu og vopnaviðskiptum. Eins og með aðra ólöglega starfsemi er erfitt að meta umfang mansals en um tvennt í málinu eru sérfræðingar og sérfræðistofnanir sammála, þ.e. að við erum ekki að tala um þúsundir eða tugþúsundir heldur hundruð þúsunda fórnarlamba á hverju ári og sú tala vex frá ári til árs. Þekktasta birtingarmynd þessa vanda er innflutningur á ungum stúlkum frá Austur-Evrópu til ríkari landa vestar í álfunni. Oftar en ekki eru þessar stúlkur lokkaðar frá heimalöndum sínum með loforðum um starf og betra líf en eru svo hnepptar í kynlífsánauð og þvingaðar út í vændi. Skemmst er að minnast þess að tugþúsundir ungra kvenna voru seldar mansali til Þýskalands til kynlífsþrælkunar á meðan á HM í knattspyrnu stóð síðastliðið sumar. Við þurfum ekki einu sinni að leita dæma í stórum viðburðum á íþróttasviði, t.d. er merkjanleg aukning í götuvændi ungra kvenna og ungra karla í Strassborg þær vikur sem Evrópuþingið og Evrópuráðið koma saman þar í borg. Það er auðvitað þyngra en tárum taki að hugsa til þess að þeir aðilar sem eiga að leiða baráttuna gegn mansali sæki í kynlífsþjónustu hjá fórnarlömbunum en það er því miður ýmislegt sem bendir til þess, því að vændi þrífst ekki ef ekki er eftirspurn. Baráttan gegn mansali er nú háð af auknum þunga á alþjóðavettvangi. Hér er um að ræða einhverja verstu skuggahlið hnattvæðingar og opinna landamæra sem ógnar mannréttindum og öðrum grunngildum lýðræðislegra samfélaga. Til þess að baráttan skili árangri þarf að leggja áherslu á verndun mannréttinda fórnarlamba, sækja skipuleggjendur til saka og jafnframt að samþætta löggjöf ríkja um mansal. Hinni svokölluðu Palermó-bókun við samning Sameinuðu þjóðanna gegn alþjóðlegri og skipulagðri glæpastarfsemi frá 15. nóvember 2000 er beint gegn mansali. Bókuninni er ætlað að koma í veg fyrir, berjast gegn og refsa fyrir verslun með fólk, einkum konur og börn. Bókunin er grunnur alþjóðlegs samstarfs gegn mansali þar sem hún inniheldur fyrstu skilgreininguna á mansali sem alþjóðasamfélagið hefur komið sér saman um. Í því sambandi er mikilvægt að gerður sé skýr greinarmunur á mansali annars vegar og smygli á fólki hins vegar. Tilgangur smygls á fólki er að flytja það ólöglega yfir landamæri til að fá beina eða óbeina efnahagslega umbun. Í mansali felst hins vegar flutningur, vistun eða móttaka einstaklinga sem með ógnum, valdbeitingu eða öðrum kúgunaraðferðum, svikum og blekkingum eru hagnýttar í þágu geranda. Hagnýting felst oft í þvinguðu vændi eða öðrum kynferðislegum tilgangi, nauðungarvinnu, þrældómi eða brottnámi líffæra. Samningurinn og bókunin voru undirrituð af Íslands hálfu 13. desember 2000, en hafa ekki verið fullgilt. Virðulegi forseti. Hlutverk Evrópuráðsins er að standa vörð um hugsjónir aðildarríkjanna um mannréttindi, réttarríkið og lýðræði. Þar sem mansal grefur undan grunngildum Evrópuráðsins um mannlega reisn hefur ráðið lagt ríka áherslu á baráttuna gegn mansali í starfi sínu og verið í fararbroddi á alþjóðavettvangi í þeirri baráttu. Þessi vandi snýr sérstaklega að ráðinu því á meðal aðildarríkjanna 46 er að finna ríki sem eru viðtökulönd jafnt sem upprunalönd fólks sem selt er mansali auk ríkja þar sem fórnarlömb hafa viðkomu á leið sinni til viðtökulands. Samningur Evrópuráðsins um aðgerðir gegn mansali var samþykktur og lagður fram til undirritunar á þriðja leiðtogafundi ráðsins í Varsjá 16. maí 2005. Bakgrunnur hans er sá að ráðið taldi nauðsynlegt að semja bindandi samning sem tæki einkum til verndunar fórnarlamba mansals og tryggði mannréttindi þeirra jafnframt því sem gerendur yrðu saksóttir. Í samanburði við Palermó-bókunina, eða aðra alþjóðasamninga til höfuðs mansali, gengur sáttmáli Evrópuráðsins skrefi lengra í ákvæðum um verndun fórnarlamba. Tekið er fram að samningnum er ekki ætlað að keppa við eða leysa af hólmi fyrri alþjóðasamninga á þessu sviði heldur auka og þróa þá verndun sem þeir veita fórnarlömbum mansals. Bent er á að oft er auðveldara að ná samkomulagi með svæðisbundnum samningum, eins og innan Evrópuráðsins, en þegar nauðsynlegt er að sætta sjónarmið ríkja með ólík stjórnkerfi og gildi, eins og á við samningagerð á vegum Sameinuðu þjóðanna. Vægi og nýbreytni samninga Evrópuráðsins felst í fyrsta lagi í staðfestingu þess að mansal sé brot á mannréttindum og ógn við mannlega reisn og að aukinnar lagalegrar verndar sé því þörf fyrir fórnarlömb mansals. Í öðru lagi nær samningurinn til hvers konar mansals, hvort sem það er innan lands eða milli landa og hvort sem það tengist skipulagðri glæpastarfsemi eða ekki, og tekur til hvers konar misnotkunar, svo sem kynlífsþrælkunar, nauðungarvinnu o.s.frv. Í þriðja lagi er með samningnum komið á fót eftirlitskerfi til að tryggja að aðilar sáttmálans framfylgi ákvæðum hans á skilvirkan hátt. Í fjórða lagi er í samningnum lögð áhersla á að jafnrétti kynjanna sé ætíð í forgrunni. Að öðru leyti vísa ég til greinargerðar með þingsályktunartillögunni þar sem gefið er stutt yfirlit yfir efni samningsins. Virðulegi forseti. Samningur Evrópuráðsins um aðgerðir gegn mansali var eins og fyrr sagði samþykktur og lagður fram til undirritunar á þriðja leiðtogafundi ráðsins í Varsjá 16. maí 2005. Ísland var í hópi þeirra ríkja sem undirrituðu sáttmálann sama dag en við þurfum að fullgilda hann. Samningurinn liggur til undirritunar fyrir aðildarríki Evrópuráðsins, ríki utan ráðsins sem tóku þátt í samningu hans og Evrópusambandið. Samningurinn öðlast gildi þegar tíu ríki hafa fullgilt hann, þar á meðal a.m.k. átta aðildarríki Evrópuráðsins. Þegar sú sem hér stendur lagði fram þingsályktunartillöguna í október sl. höfðu 31 ríki undirritað samninginn og tvö þeirra, Moldóva og Rúmenía, jafnframt fullgilt hann. Síðan þá hefur Austurríki fullgilt samninginn og fyrir stuttu síðan lýsti Tony Blair, forsætisráðherra Bretlands, því yfir að Bretland mundi undirrita samninginn innan skamms og vonandi fullgilda hann. Okkur þingmönnum sem sitjum á Evrópuráðsþinginu finnst sem fullgilding samningsins gangi frekar hægt. Mansal fer vaxandi og við teljum einkar brýnt að sporna gegn þeirri þróun og að samningurinn sé mikilvægt tæki til þess. Því hafa þingmenn Evrópuráðsins hafið átak í því að þrýsta á um samþykkt og fullgildingu samningsins í sínum þjóðþingum líkt og hér er gert. Af því tilefni hefur verið gefin út sérstök handbók um samninginn og baráttu þingmanna fyrir honum. Ísland hefur ekki síður en önnur ríki Evrópuráðsins skyldu til þess að sporna gegn þeirri ógeðfelldu þróun sem orðið hefur á undanförnum árum með auknu mansali og þar með aukningu í grófustu mannréttindabrotum og ofbeldi gegn fátækum konum og börnum. Við höfum staðfest dæmi löggæsluyfirvalda um mansal hingað til lands. Með því að vinna hratt og örugglega að fullgildingu sáttmálans um aðgerðir gegn mansali öxlum við okkar ábyrgð í samfélagi Evrópuþjóða, eflum viðbúnað okkar til þess að taka á þessari ógeðfelldu glæpastarfsemi og sendum síðast en ekki síst frá okkur skýr skilaboð, við líðum ekki mansal hér á landi. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu fari tillagan til umfjöllunar og afgreiðslu í allsherjarnefnd. Í tilefni af því að til stendur að klámiðnaður Evrópu komi hingað til lands og haldi ráðstefnu um iðnað sinn fyndist mér viðeigandi að þingið afgreiddi þessa áskorun á ríkisstjórnina um að fullgilda samning Evrópuráðsins nú þegar.

Hæstv. forseti. Þetta er í þriðja sinn sem frumvarpið er lagt fram á þingi. Það hefur aldrei fengið fullnaðarafgreiðslu og leggur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs það því fram að nýju. Að baki því standa allir þingmenn þingflokksins og er ég 1. flutningsmaður. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að hækka fjármagnstekjuskatt úr 10% í 18%. Þar með yrði komið á samræmi á milli skattlagningar á tekjur fyrirtækja annars vegar og tekjur af fjármagni hins vegar. Það er okkar skoðun að stefna eigi í þá átt að skattstofnar verði skattlagðir með ámóta hlutfalli, að okkur beri að stefna að því að færa til samræmis skatta á fyrirtæki og einstaklinga og er þetta spor í þá átt. Við leggjum til að skattleysismörk verði við 120.000 kr. tekjur af fjármagni á ári, en það er athyglisvert að yrði það gert má gera ráð fyrir að rúm 9% einstaklinga og ríflega 70% hjóna sem nú greiða fjármagnstekjuskatt yrðu undanþegin skattinum. Þetta minnir á að fjármagnstekjur eru jafnt innheimtar á smásparandanum sem og hinum tekjumikla. Við höfum orðið þess áskynja að í samfélaginu breytist tekjumunstrið óðfluga. Það hefur komið fram í gögnum frá skattyfirvöldum að ætla megi að fjármagnstekjur séu meira en helmingur tekna þeirra 5% framteljenda sem hæstar tekjur hafa í þjóðfélaginu. Maður spyr sig hvernig á því standi að fólk sem aflar tekna með þessum hætti sé ekki skattlagt á sambærilegan hátt og fólk sem aflar viðurværis með launavinnu. Fjármagnstekjuskattur á árinu 2007 var samkvæmt fjárlagafrumvarpi áætlaður um 19 milljarðar kr. Með skattbreytingunni mundu tekjur ríkissjóðs aukast um nokkra milljarða kr. Þar er kannski komin ein ástæða og réttlæting fyrir frumvarpinu, en það er ekki síst í samræmingarátt sem við stefnum og leitum til að finna röksemdir fyrir breytingunni. Með frumvarpinu er að finna ítarlegar upplýsingar um skattlagningu fjármagnstekna í öðrum löndum: Bandaríkjunum, Danmörku, Finnlandi, Noregi, Írlandi, Svíþjóð og víðar. Þar kemur fram að fjármagnstekjuskattur er víðast hvar hærri en á Íslandi. Menn hafa oft haft á orði að ef fjármagnstekjuskattur yrði hækkaður  Menn tala stundum um skatta eins og það eðlilegasti hlutur í heimi að við losum okkur við alla skattlagningu og að allt sem horfir til lækkunar þeirra sé til góðs. Þröngt skoðað er það hagur hvers aðila að fá lækkaða á sig skattana. Við erum öll sammála um að við viljum fjármagna góða samfélagsþjónustu, heilbrigðiskerfi, skóla, samgöngukerfi og þar fram eftir götunum. Þá er spurningin um hvernig við dreifum skattbyrðinni, að við gerum það á réttlátan hátt. Það er ekki gert á Íslandi í dag. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um frumvarpið, hæstv. forseti. Ég hef áður gert ítarlega grein fyrir þingmálinu og vísa í fyrri röksemdir þar að lútandi. Ég legg til að það gangi til hv. efnahags- og viðskiptanefndar til umfjöllunar að lokinni þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir til tillögu til þingsályktunar um rannsóknir á áhrifum rafsegulsviðs farsíma og rafsegulbylgna á mannslíkamann. Flutningsmenn eru ásamt mér hv. þm. Kjartan Ólafsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir, Kolbrún Halldórsdóttir, Rannveig Guðmundsdóttir og Ásta R. Jóhannesdóttir. Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að standa fyrir faraldsfræðilegri rannsókn á mögulegum áhrifum rafsegulsviðs farsíma og rafsegulbylgna á mannslíkamann. Rannsóknin verði framkvæmd á næstu tíu árum og niðurstöðum hennar skilað fyrir 1. október 2017. Ráðherra gefi Alþingi skýrslu um niðurstöður rannsóknarinnar strax að henni lokinni. Tillaga þessi var flutt á 132. löggjafarþingi og er nú flutt að nýju lítið breytt. Flutningsmenn telja mikilvægt nú á tímum ört vaxandi tæknivæðingar að fram fari upplýst umræða um áhrif rafsegulsviðs farsíma og rafsegulbylgna á mannslíkamann og telja að rannsóknir séu mikilvæg forsenda þess. Margs konar búnaður og tæki eins og farsímar byggjast á rafsegulbylgjum og rafsegulsviði og skipa æ ríkari sess í daglegu lífi mannsins hvort sem litið er til heimilis eða vinnustaða. Erlendar rannsóknir leiða æ meiri líkur að því að rafsegulsvið hvers konar geti haft alvarleg áhrif á heilsu og líðan fólks. Umræðan um rafsegulsvið og áhrif þess á mannslíkamann eykst stöðugt og undanfarin ár hafa augu almennings og fræðimanna beinst meira að umhverfinu til að skoða hvort orsakir sjúkdóma og vanheilsu sé að finna þar, t.d. hvort rafmagnsmannvirki geti valdið heilsutjóni hjá þeim sem búa eða vinna í nágrenni þeirra. Í október 2005 kom út skýrsla á vegum breskrar heilbrigðisstofnunar, Health Protection Agency, þar sem leitast var við að skilgreina rafsegulóþol og greina það faraldsfræðilega. Niðurstaða skýrslunnar er að rafsegulóþol sé líkamleg veikindi en ekki andleg eins og talið hafði verið. Í henni er viðurkennt að rafsegulsvið farsíma, háspennumastra og tölvuskjáa kunni að valda t.d. ógleði, svima, höfuðverk, hjartsláttartruflunum, minnisleysi og vöðvaverkjum. Breska skýrslan er viðurkenning á nauðsyn þess að rannsaka rafsegulóþol, ekki eingöngu með tilliti til orsaka veikindanna heldur einnig með tilliti til meðhöndlunar og lækninga, sem er mjög mikilvægt atriði. Fram kom að rannsóknir Breta muni á næstunni snúast um að lýsa rafsegulóþoli, skilja það og finna staði sem eru hentugir til að meðhöndla einkennin. Talið er að fjöldi þeirra Breta sem telja sig þjást af óþolinu hafi aukist mjög síðustu ár. Viðamikil rannsókn er að fara af stað í háskóla í Essex á Englandi nú í haust þar sem þátttakendur eru 264 og helmingur þeirra með rafsegulóþol. Ég hef orðið þess áskynja að hér á landi verður fólk æ meira meðvitað um þessar aukaverkanir og óþol. Stöðugt fleiri hafa áhyggjur að því hvernig þessum málum er háttað. Fólk finnur fyrir óþægindum, bæði á vinnustað og heima fyrir. Eitt þarf að mínu viti nauðsynlega að gera, þ.e. að athuga með jarðtengingu á rafmagni. Mér finnst að borgaryfirvöld og bæjaryfirvöld eigi að skoða það. Flutningsmenn telja vert að skoða hvort nýgengi krabbameins í heila, gláku og annarra augnskemmda hafi aukist síðan notkun farsíma hófst, bæði hjá börnum og fullorðnum. Erlendar upplýsingar benda til þess að krabbamein í heila barna sem nota farsíma hafi orðið algengara. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin, bandaríska Fæðu- og lyfjamálastofnunin og breska heilbrigðisráðuneytið hafa ráðlagt fólki að takmarka lengd símtala vegna hugsanlegra áhrifa þeirra á heilsufar og hafa auk þess beðið foreldra að gæta þess að börn og ungmenni noti farsíma í hófi. Ástæða þess er að höfuðkúpa barna og ungmenna er þynnri og taugakerfi ekki eins þroskað og í fullorðinni manneskju. Segja má að hér sé um nýja tegund mengunar að ræða, þ.e. rafsegulsmengun. Telja flutningsmenn tímabært að hér á landi verði framkvæmd faraldsfræðileg rannsókn á áhrifum rafsegulsviðs í farsímum og rafsegulbylgna á mannslíkamann. Lagt er til að rannsóknin verði framkvæmd á næstu tíu árum. Hér á landi eru á margan hátt kjöraðstæður til að gera faraldsfræðilegar rannsóknir á tengslum umhverfisþátta og hugsanlegri krabbameinshættu. Er þetta að þakka nákvæmum lýðskrám sem eru til hér á landi sem geyma upplýsingar um búsetu og nýgengi krabbameins og hugsanlegt er að rannsóknin geti verið afturvirk að einhverju leyti. Flutningsmenn benda á að slík rannsókn geti farið fram á vegum landlæknisembættisins, hugsanlega í samvinnu við fyrirtæki og opinberar stofnanir svo sem Geislavarnir ríkisins, Vinnueftirlit ríkisins, Löggildingarstofu og Orkustofnun. Þá telja þeir æskilegt að leitað sé samstarfs við stjórnvöld og vísindamenn í öðrum ríkjum, jafnvel þannig að rannsóknin yrði hluti af fjölþjóðlegri rannsókn. Slíkt skyti styrkari stoðum bæði undir fjárhagslegan grundvöll verkefnisins og niðurstöðurnar. Ég vona sannarlega að eftir margra ára baráttu fyrir því að þessi mál verði tekin til skoðunar hjá heilbrigðisráðherra verði tillagan samþykkt í vor og unnið að þessu. Ég vona að hægt verði að gera þetta í samstarfi við önnur ríki og úr verði fjölþjóðleg rannsókn. Ég held að Ísland hafi mikið fram að færa í slíku samstarfi og eigi að vera í forustu til að finna lausnir þessum málum. Að lokinni þessari umræðu óska ég eftir því að tillögunni verði vísað til heilbrigðis- og trygginganefndar.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta þingmál sem ég styð heils hugar, hef held ég áður verið einn flutningsmanna á þingmálinu. Spurningin er hvort þurfi frekar vitnanna við. Hér er talað um að fram fari allsherjarrannsókn sem standi til ársins 2017, eða í tíu ár, á áhrifum rafsegulsviðs farsíma og rafsegulbylgna á mannslíkamann. Í greinargerð með tillögunni er vísað í erlendar rannsóknir og hv. 1. flutningsmaður, Drífa Hjartardóttir, hefur vísað einnig í erlendar rannsóknir sem hafa leitt mjög sterkar líkur að því að rafsegulbylgjur hafi skaðleg áhrif á mannslíkamann. Spurning er hvort ekki megi beina rannsóknum inn í könnun á því hvað hægt er að gera til að draga úr skaðlegum áhrifum rafsegulbylgna á mannslíkamann vegna þess, eins og hér kemur fram og ég vék að, eru yfirgnæfandi líkur á því að þessi áhrif séu skaðleg. Hitt er svo annað mál að það er eðlilegt og jákvætt að Íslendingar taki þátt í alþjóðlegri rannsókn á þessu sviði og leggi sitt af mörkum. Ég ítreka því að ég styð þingsályktunartillöguna og vona að hún nái fram að ganga nú í vor en beini því einnig til tillöguflytjenda hvort ekki væri æskilegt að taka þetta sjónarhorn með í reikninginn þegar málin eru athuguð, að draga úr skaðlegum áhrifum sem vitað er að eru fyrir hendi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir jákvæðar undirtektir við þingsályktunartillöguna. Eins og hann gat um var hann með á þingsályktunartillögunni og það var fyrir algjöra slysni að hann er ekki með á henni núna, en ég veit að hann styður hana heils hugar. Ég vil taka svo sannarlega undir að eitt af því sem þarf að gera, og mér finnst að stofnanir eigi að gera án þess að þeim sé í rauninni skipað það, er að draga úr skaðlegum áhrifum. Við eigum fullt af góðum vísindamönnum sem ég veit að eru að vinna í þessa átt. Þó eru allt of margir sem telja þetta vera bara tómt rugl og vitleysu en ég er sannfærð um að svo er ekki. Þetta hefur áhrif og ég vil bara brýna og mana vísindamenn okkar til að vinna meira að þessu og vera ekki tortryggnir á þetta eða halda því fram að þetta sé eitthvert rugl og vitleysa. Þó að það sé ekki áþreifanlegt hefur þetta áhrif á fólk, mismunandi áhrif, og þetta er eitthvað sem við eigum að vinna að að ráða bót á.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Magnús Þór Hafsteinsson og Sigurjón Þórðarson. Í 1. gr. frumvarpsins segir svo: Við A-lið 1. mgr. 30. gr. laganna bætist nýr töluliður, 2. tölul., sem orðast svo: Útgjöld vegna sannanlegs ferðakostnaðar til og frá vinnu sem er umfram 120.000 kr. á ári en þó aldrei hærri en 400.000 kr. á ári og er í samræmi við matsreglur fjármálaráðherra. 2. gr. Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2007 og koma til framkvæmda við álagningu á árinu 2008. Frumvarpinu fylgir svofelld stutt greinargerð, með leyfi forseta: „Frumvarp þetta var áður flutt á 130., 131. og 132. löggjafarþingi. Hér er lagt til að kostnaður manna við ferðir til og frá vinnu sem er umfram 120.000 kr. verði frádráttarbær frá tekjum áður en til skattlagningar kemur, þó að hámarki 400.000 kr. á ári. Við framkvæmd ákvæðisins er gert ráð fyrir að sambærilegar reglur gildi um sönnun á útlögðum kostnaði og gilda um sönnun á kostnaði á móti ökutækjastyrkjum.“ - Eins og menn vita er heimilt að draga frá kostnað við rekstur ökutækis þegar menn nota ökutæki sitt til ferða í þágu atvinnurekanda eða til ferðalaga á vegum atvinnurekanda, enda njóti þá viðkomandi ökutækjastyrks. Þá geta menn notað kostnað á móti því. Við leggjum til að frádráttarheimildin, sem menn þurfa að færa sönnur á að hafi orðið til staðar við það að afla tekna eða sækja um atvinnu, sé heimil að því gefnu að gerð sé grein fyrir henni og hún talin fram og þá meðhöndluð með svipuðum hætti og ef um ökutækjastyrk væri að ræða, þ.e. frádráttur á móti ökutækjastyrk. Hér er um sanngirnismál að ræða enda um að ræða kostnað sem til fellur við öflun atvinnutekna. Eins og frumvarpið er fram sett er markmiðið einkum að koma til móts við þá sem þurfa að sækja vinnu um langan veg og bera af því mikinn kostnað. Frumvarp þetta samrýmist vel þeirri stefnu sem haldið hefur verið á lofti í byggðamálum og felst í því að stækka atvinnusvæði á landsbyggðinni. Mikill ferðakostnaður getur hamlað slíkri þróun og er til þess fallinn að draga úr samkeppnishæfni byggðarlaga um vinnuafl. Mikill ferðakostnaður getur einnig virkað vinnuletjandi með þeim afleiðingum að menn sjá hag sínum betur borgið í því að þiggja atvinnuleysisbætur en að sækja vinnu í næsta byggðarlag. Þess má geta að í Noregi eru í gildi reglur um skattalega ívilnun til þeirra sem bera mikinn kostnað af ferðalögum til og frá vinnu en aðstæður þar eru að mörgu leyti svipaðar og hér á landi. Lagt er til að lögin öðlist gildi 1. janúar 2007 og komi til framkvæmda við álagningu árið 2008, þ.e. menn eiga að halda þessum kostnaði til haga og fá hann ekki metinn fyrr en við álagningu á árinu 2008. Hæstv. forseti. Þetta er meginefni málsins. Við þingmenn Frjálslynda flokksins höfum flutt þetta mál nokkrum sinnum á undanförnum þingum og flytjum þetta einu sinni enn. Við teljum að um ákveðið samkeppnismál sé að ræða. Þetta er líka mál sem gæti orðið til þess t.d. að draga úr því að einstaklingur stofni einkahlutafélag um sína eigin atvinnustarfsemi. Þegar slíkt hefur verið gert má hann draga þann ferðakostnað frá sem hann þarf að leggja út til að stunda atvinnu sína. Launþegi, sem vinnur nákvæmlega sama starf og ferðast með sams konar hætti og einstaklingsatvinnurekandinn, stundar jafnvel sömu vinnu og á svipuðum svæðum, fær ekki þennan kostnað metinn að neinu leyti eins og lögin eru í dag. Við leggjum heimildina til til að auka jafnræði og einnig til að hvetja til þess að fólk geti sótt atvinnu á milli byggðarlaga ef svo háttar til. Að venjulegur launþegi fái þann kostnað sem hann leggur fram við að sækja atvinnu sína dreginn frá áður en skattlagning kemur til. Sá frádráttur sem við leggjum til er þó með hámarki, þ.e. við leggjum til að hámarksfrádrátturinn sé 400.000 kr. á ári. Við teljum að þetta sé réttlætismál að ákveðnu leyti vegna þess að verið er að ýta undir að fólk geti sótt sér atvinnu. Þetta getur orðið til þess að menn velji, eins og fram kom í greinargerðinni sem ég las áðan, að sækja vinnu frekar en að fá kannski atvinnuleysisbætur sem þeir eiga vissulega rétt á vegna þess að atvinnan er ekki til staðar í því byggðarlagi sem menn búa í. Eða þá að menn hafa tapað atvinnu þar vegna breytinga, svo sem vegna tilflutninga á útgerð eða vegna þess að ákveðin atvinnustarfsemi hefur lagst niður eins og mörg dæmi eru um, hæstv. forseti. Við höfum margflutt málið og vonumst til þess að smátt og smátt holi dropinn steininn og menn skilji að í þessu felst ákveðið réttlæti. Við höfum líka vitnað til þess, hæstv. forseti, að nákvæmlega sams konar fyrirkomulag er þekkt í öðrum löndum. Við erum því ekki að leggja til nýmæli miðað við það sem gerist í löndunum í kringum okkur. Þar mega menn draga kostnað vegna atvinnusóknar frá tekjum áður en á þær er lagður tekjuskattur vegna tekna af viðkomandi atvinnustarfsemi. Við þekkjum nokkur dæmi þess úr hinu daglega lífi að fólk stundar atvinnu um langan veg. Ég veit til þess að fólk hefur reynt að stunda atvinnu í álverinu í Hvalfirði búandi norður í Hrútafirði. Það er allnokkurt ferðalag og menn fara það helst ekki daglega. En ef menn fara þetta kannski einu sinni eða tvisvar í viku fylgir því verulegur kostnaður. Atvinnusóknin verður það dýr að menn sjá sér kannski ekki hag í því að sækja þá atvinnu þótt hún sé í boði. Sama má segja um vaxandi atvinnusvæði eins og Borgarfjörð. Það mætti hugsa sér að fólk norðan úr Húnavatnssýslum gæti sótt atvinnu þangað ef því byðist vinna á því sviði sem hentaði því. En þá er það nákvæmlega sama uppi á teningnum, ekki er nein heimild til þess að meta þann kostnað sem lagt er í við það að sækja atvinnuna. Vafalaust má finna mörg fleiri dæmi. Það má t.d. minna á að við opnun Fáskrúðsfjarðarganga er komin ferðaleið fyrir fólk á Fáskrúðsfirði til að stunda atvinnu á Reyðarfirði og jafnvel fólk sem býr sunnar en á Fáskrúðsfirði. Þó þar sé vissulega um talsverðar vegalengdir að ræða mundi ákvæði af þessu tagi m.a. hjálpa upp á það að atvinnusóknin gæti orðið víðar af fjörðunum inn á þau atvinnusvæði - og atvinnutækifæri sem ef til vill bjóðast við álverið á Reyðarfirði eða hliðartengdri starfsemi á komandi árum sem gætu þar skapast. Við þingmenn Frjálslynda flokksins höfum talið það hlutverk okkar m.a. að reyna eftir fremsta megni að stuðla að því að fleiri atvinnutækifæri séu til boða á landsbyggðinni og höfum talið að útfærsla af þessu tagi gæti hjálpað til þess að atvinnusókn milli staða sem ekki lægju mjög fjarri hver öðrum gæti verið raunhæfur kostur. Hún er það alls ekki í dag ef fólk þarf að ferðast dags daglega 50–60 km leið til atvinnusóknar, þ.e. yfir 100 km á dag, þó svo að atvinnan sé í boði. Þess vegna teljum við, hæstv. forseti, um ákveðið sanngirnismál að ræða og væntum þess að þegar málið fer í nefnd fái það verðuga umfjöllun og menn skilji þau sjónarmið sem við mælum fyrir. Margt hefur verið talað um atvinnusókn á landsbyggðinni og ýmsa örðugleika sem komið hafa upp í atvinnulífi þar á undanförnum árum þar sem fólk hefur þurft að mæta ýmsum skakkaföllum. Við höfum litið svo á að hér væri verið að stíga ákveðið skref til að mæta því. Við erum hins vegar ekki að einskorða þetta við farartæki, við notum krónutöluupphæð í stað þess að nota kílómetra, flugfarseðla eða ferðaseðla með ferjum eða öðrum samgöngutækjum, þess vegna hópferðabílum eða rútum. Við teljum eðlilegra að útfæra þetta með þessum hætti, að hafa krónutöluna en að ákveða fyrir fram að ákveðinn ferðamáti sé eingöngu heimilaður til að slíkt frádrag fáist. Þess vegna miðum við þetta við krónutölu en ekki ekna kílómetra t.d. þó að við bendum á reglurnar um ökutækjastyrk og frádrátt vegna ferðalaga sem dæmi um það að slíkt fyrirkomulag er heimilt í lögunum þegar um atvinnurekanda eða einstakling er að ræða sem ferðast beinlínis á vegum fyrirtækis síns og fær greiddan ökutækjastyrk. Ég veit að þetta þekkja alþingismenn ágætlega. Þeir fá greiddan ökutækjastyrk fyrir ákveðin ferðalög í sitt kjördæmi o.s.frv. Þetta er alþekkt í kerfinu, í ríkiskerfinu er það alþekkt að ríkið greiðir ferðakostnað og ökutækjastyrk til þeirra aðila sem ferðast á vegum ríkisins í embættiserindum eða störfum. Hið sama á við um atvinnurekendur á almennum vinnumarkaði þar sem menn ferðast á þeirra vegum. Frádráttarheimildin er því þekkt og vinnulagið við að framkvæma þetta í sambandi við skattskýrslur og í skattkerfinu. Þetta er allt þekkt. Eins og ég gat um áður er þetta þekkt í öðrum löndum og ekki neitt nýmæli þar og er beinlínis heimilað fyrir launþega. Hér á landi hefur þetta ekki verið heimilað fyrir launþega og menn hafa sumir farið þá leið að stofna einkahlutafélag um sjálfa sig til að fá kostnaðinn dreginn frá. Því fylgja auðvitað ýmsar hliðarráðstafanir eins og menn vita varðandi útsvarsgreiðslur til sveitarfélaga, lægri tekjur þegar upp er staðið o.s.frv. Um þetta hafa sveitarfélögin ályktað varðandi tekjustofna sína, að mikill fjöldi einkahlutafélaga hafi áhrif á afkomu þeirra og tekjur til lækkunar. Æskilegt væri að það sem við leggjum til fengi samþykki hér á hv. Alþingi og þetta væri heimilað. Það mundi auka atvinnusóknina og ég held að það mundi einnig auka tekjur sveitarfélaga vegna þess að menn væru þá ekki að nota sér þær forsendur sem skattalögin bjóða vissulega upp á varðandi einkahlutafélögin. Þetta vildi ég sagt hafa, hæstv. forseti. Ég vænti þess að menn fari að skoða málið í alvöru. Mér hefur fundist svolítið á skorta á undanförnum árum þegar við höfum mælt fyrir málinu að það hafi verið tekið til nógu gaumgæfilegrar athugunar í nefnd og ríkisstjórnin hefur ekki séð ástæðu til þess að taka á þessu máli þó við teljum að um mikið samkeppnismál sé að ræða sem vissulega geti gagnast launþegum. Við teljum einnig að það gagnist sveitarfélögum og eflingu atvinnusvæða á landinu. Þess vegna mælum við eindregið með því að málið fái vandaða umfjöllun og komi væntanlega í þing fyrir þinglok sem frumvarp eftir skoðun í nefnd.