Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eftir að farið var að leggja á menn stóreignaskatt þann, sem samþykktur var með l. frá Alþingi í maí s.l., hafði komið í ljós, að fresturinn til að leggja skattinn á hafði verið ákveðinn of skammur, og að beiðni fjmrh. staðfesti forseti Íslands brbl., meðan á þingfrestun stóð, að þessi frestur yrði lengdur nokkuð og að í staðinn fyrir að hann yrði lagður á, á árinu 1957, þá yrði hann lagður á fyrir febrúarlok 1958. Hér er því aðeins um að ræða staðfestingu á þessum brbl. Fjhn. hefur yfirfarið frv. og er sammála um að mæla með því, eins og um getur á þskj. 302. Tveir nm., hv. þm. Vestm. (JJós) og hv. 6. þm. Reykv. (GTh), áskildu sér rétt, eins og fram kemur í nál., til þess að fylgja brtt. eða flytja brtt. við 2. umr. málsins. Að öðru leyti, eins og ég sagði, er n. einróma um að mæla með þeirri breytingu, sem frv. felur í sér, sem er í þessu atriði einu fólgin að lengja frestinn til að leggja skattinn á. Síðan nál. var útbýtt, hafa verið lagðar fram brtt. frá þessum tveimur hv. þm. á þskj. 310. Ég vil aðeins taka fram í sambandi við þessar brtt., að n. átti þess ekki kost að ræða þær, og er þess vegna ekki hægt að tala um álit n. í sambandi við þær. Ég vil þó aðeins geta þess, að við fljóta yfirsýn sýnist mér, að brtt. fari mjög í þá átt að hækka afskriftamöguleika og að aðalbrtt. sé kannske fólgin í því, að flm. fara fram á, að sá skattur, sem á hvern einstakling verður lagður, verði frádráttarbær. Í þessu sambandi vil ég aðeins minna á það, að þegar stóreignaskatturinn var síðast ákveðinn, árið 1950, var svo beinum orðum fyrir mælt, að hann væri ekki frádráttarbær, frekar en aðrir beinir skattar yfirleitt. Ég tel svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þessar brtt. Flm. munu að sjálfsögðu gera grein fyrir þeim. En ég vil ítreka það, að n. hefur ekki átt þess kost að taka afstöðu til þeirra.



Herra forseti. Hv. frsm. fjhn. gerði m.a. athugasemd, um leið og hann gerði grein fyrir frv., sem fyrir liggur, við það, að fjhn. hefði ekki átt þess kost að athuga sérstaklega þær brtt., sem við hv. 6. þm. Reykv, (GTh) höfum lagt til á þskj. 310, sem eru að vísu breyt. á lögunum, en eru þó brtt. í sambandi við þetta frv., er fyrir liggur. Fjhn.-fundur um þetta mál var haldinn með svo stuttu bili frá deildarfundinum, sem vísaði því til nefndar, að við vorum þá ekki búnir að forma þær brtt. í einstökum atriðum, en boðuðum þó á fundinum, að við hefðum þær, en ekki þannig, að hv. frsm. hefur rétt fyrir sér í því, að n. fjallaði ekki um þær á þeim fundi, sem þetta frv. var tekið til meðferðar á. Við vildum hins vegar ekkert gera til þess að tefja fyrir málinu. Hv. 6. þm. Reykv. og ég skrifuðum því undir nál. eftir tilmælum hv. formanns með fyrirvara. Nú liggja brtt. okkar hér fyrir á þskj. 310, og væri mér og ég hygg ég megi segja það fyrir okkar beggja hönd, flm., mjög kært, að nefndin sem heild fengi tækifæri til að ræða þær, og mundi því fella mig vel við það, að umr. um málið yrði frestað og fjhn. fengi á þann hátt tækifæri til þess utan deildarfundar að ræða þessar till. Hins vegar fór hv. frsm. rétt með það, að till. okkar eru mildandi á hin geigvænlegu áhrif stóreignaskattsins, eins og þau stefna að, að verða með löggjöfinni, sem allir þekkja nú orðið, og eru þess vegna í beinu framhaldi af því, sem ég tók fram við 1. umr. málsins, að þörf væri að milda ákvæði þess, a.m.k. væri þörf á því að milda ákvæði laganna, til þess að þau yrðu ekki skattgreiðendum allt of þung í skauti. Ég hef, að því leyti sem marger eru nú farnir að sjá fram á og kannske hæstv. ríkisstj. líka, sérstaklega fyrir augum mér þau áhrif, sem lögin óneitanlega hafa á atvinnurekstur landsmanna og þá ekki sízt þann atvinnureksturinn, sem stendur undir svo að segja allri gjaldeyrisöflun þjóðarinnar, sjávarútveginn. Auðvitað, að því leyti sem þessi skattheimta, sem ég vildi kalla skattarán, lendir á landbúnaðinum, þá vitaskuld hefur hún sömu lamandi áhrif á getu þeirra atvinnurekenda, sem þar starfa, til að standa undir rekstri framvegis og halda uppi atvinnurekstri á sínu sviði, sem veitir fólki í landinu vinnu, fólki á ýmsum aldri, eins og á sér stað við sjávarútveginn. Nú er það svo, að þegar þessi lög voru lögð á, voru margir, sem gátu sér þess til, að þau mundu koma illa við stóratvinnurekstur við sjóinn og þar af leiðandi illa við það fólk, sem á atvinnu sína undir þeim rekstri. Hæstv. ríkisstj. virtist ekki vera á sama máli og lét í veðri vaka, að þessum skatti væri ætlað að lenda á allt öðrum borgurum þjóðfélagsins. Ég held, að það sé allmargra manna mál nú, að sú byrði, sem með stóreignaskattinum er lögð einmitt á sjávarútveginn, sé of þung og horfi óvænlega fyrir mörgum, sem þar starfa, annaðhvort að sjálfum fiskveiðunum eða þá að vinnslu úr fiskafurðunum, ef ekkert er gert til að lina þessi lamandi áhrif, sem stóreignaskattsfrumvarpið hefur á þann atvinnuveg. Það má minna á það, að í einni þingræðu sinni um einmitt þetta atriði fórust hæstv. fjmrh. þannig orð, - hann var að koma mönnum í skilning um það, að sjávarútvegurinn yrði minnst fyrir barðinu á stóreignaskattinum, - þar segir hann; það hefur víst verið við 3. umr. málsins: „Einnig vil ég í því sambandi benda á, að því miður er því nú þannig farið, ég segi, - ég segi og legg áherzlu á: því miður er þannig ástatt hjá okkur, að þeir, sem hafa fyrst og fremst stundað undirstöðuatvinnuvegi landsmanna eða þá atvinnuvegi, sem þjóðin á mest undir, þ.e.a.s. framleiðsluatvinnuvegina, hafa ekki safnað stóreignum eða grætt á því verðbyltingarástandi, sem hér hefur verið nú áratugum saman. Því miður eru það ekki þeir, sem eiga stóru eignirnar, og þess vegna kemur þetta minnst niður á þeim mönnum.“ Nú er það þannig, að í mörgum tilfellum eru það einmitt stóriðjufyrirtæki við sjóinn og ýmsir útvegsmenn, sem eiga eignir, sem stóreignaskatturinn gerir sér að mat á þann herfilega hátt, sem hæstv. ráðh. lét meta eignir og skip. Ekki hvað sízt þess vegna hefur okkur flm. brtt. á þskj. 310 virzt um frádrátt - eða hvað það væri kallað í lögunum - á matsverði frystihúsa, sláturhúsa og annarra húseigna, sem notaðar eru fyrir vinnslustöðvar sjávarafurða og landbúnaðarafurða og lögin leyfa að 20% séu dregin frá matsverði, að þar förum við fram á, að þessi frádráttur sé nokkuð hækkaður, eða upp í 30%. Þarna er tillit tekið bæði til landbúnaðar og sjávarútvegs í þeirri upptalningu, sem hér ræðir um í lagagreininni, og við vitaskuld tökum tillit til hvors tveggja atvinnuvegarins í okkar brtt., eins og hún er orðuð. Þá er næsti stafliður brtt., stafliður b, – þessar brtt. eru við 2. gr. laganna, - að í stað 40% í 1. málsl. 1. málsgr. 2. tölul. í lögunum komi 60%, og er þar að ræða um fiskiskip, sem allir vita að nú eru í mjög háu mati, eins og skip eru líka af öðru tagi. Þá er c-liðurinn, sem víkur að 25% frádráttarleyfinu í lögunum og á við önnur skip, en fiskiskip, og lögin leyfa, að vátryggingarverðið megi frá dragast með 25%, en lagt er til, að þar megi koma 40%. - Önnur skip, en fiskiskip eru m.a. og aðallega flutningaskip, og flutningaskipin hafa sennilega mestar tekjur sínar af flutningi á bæði landbúnaðarafurðum og sjávarafurðum og þó meira af sjávarafurðum, og eftir því sem slíkum skipakosti landsmanna er meira íþyngt með sköttum, hvort sem er um stóreignaskatt eða aðra að ræða, því verri aðstöðu hafa flutningaskipin á sjávarútvegsvörunum og landbúnaðarafurðunum til að inna af hendi þá þjónustu fyrir landsfólkið og fyrir þessa atvinnuvegi, sem þörf er á. Þá er stafliður d, sem á við flugvélar. Lögin leyfa, að frá vátryggingarverði þeirra megi draga 40%. Við flm. að brtt. leggjum til hér á þessu þskj., að í stað 40% frádráttar á þessu sviði komi 60%. Flugvélarnar flytja að vísu hvorki fisk né landbúnaðarafurðir, en þær eru stórt tæki til þjónustu allra atvinnuvega landsmanna, og það horfir nú svo við hér á landi, þó að undarlegt megi þykja, að einmitt þær fá engan styrk frá ríkissjóði til sinna samgöngubóta, og er þess vegna engu síður ástæða til þess að gera þeim færara að standa undir stóreignaskattinum, en öðrum flutningatækjum. Allir þessir skattar, sem birtast í sama formi og stóreignaskatturinn birtist nú, gera það vitaskuld að verkum að íþyngja þeim, sem greiða eiga. Og um leið og þeim er íþyngt, sem greiða eiga þessa skatta, en hafa samtímis á hendi mikilsverða þjónustu fyrir fólkið í landinu, er það óbein álagning á einstaklingana, sem í einhverju formi verða að standa undir þessum skatti í gegnum hærri fargjöld eða farmgjöld o.s.frv. Við 3. gr. laganna leggjum við til hér í brtt. undir tölul. 2, að í stað 10 ára afborgana af væntanlegum skuldabréfum eða hugsanlegum skuldabréfum fyrir þessum skatti og ársvaxta af þeim 6%, eins og stendur í lögunum, verði greiðslan látin ná yfir 20 ár án vaxta. Það kann að þykja nokkuð stórt orð Hákot að nefna 20 ára gjaldfrest á stóru skuldabréfi án vaxta, en lögin ganga líka svo hart til verks í þessu efni, að þau gera mönnum þar að greiða 6% vexti af slíkum skuldabréfum, sem í flestum tilfellum greiða, t.d. eins og útgerðarmenn af sínum lánum, bönkunum miklu lægri vexti, jafnvel niður í 4% hjá sumum sjóðum, sem þeir hafa lán frá. Stóreignaskatturinn er krafinn af ríkisvaldinu samkvæmt þessum lögum sem liður í öðrum efnahagsráðstöfunum, sem ríkisstj. hefur enn ekki látið sjá framan í. Stóreignaskatturinn hefur því að mínum dómi og margra annarra alls ekki þann kröfurétt siðferðislega skoðað á borgarana í landinu eins og væri um venjulega skuld að ræða, þar sem eitthvað hefur komið fyrir í aðra hönd. Það verður, að því er ég hygg, í mörgu falli, eftir því sem mér hefur verið tjáð um stóreignaskattinn, alveg nægilega þung byrði fyrir þá, sem standa undir honum og í flestum tilfellum bera byrðar gamla stóreignaskattsins þegar á herðum sér að auki, að eiga að gjalda afborganir, þótt á tuttugu árum sé, af þeim stóru upphæðum, sem þar er um að ræða, þótt ekki sé líka verið að krefjast vaxta. Það er harka í þessari skuldheimtu, vaxtakrafa í þeim tilfellum, sem fyrir kunna að liggja, - það er harka, sem Alþingi á ekki að álíta að sé samboðin. Á þessu viljum við ráða bót, hv. 6. þm. Reykv. og ég, með till. okkar nr. 2 við 6. gr. laganna, sem ég hef þegar lýst. Till. okkar undir 3. tölul. um frádráttarhæfni stóreignaskattsins, sem hv. frsm. n. líka minntist á, óskast tekin aftur til 3. umr., ekki vegna hugsunarinnar, sem til grundvallar liggur, heldur vegna þess, að það getur verið, að við orðum hana á annan veg. En ég vildi biðja hæstv. forseta að minnast þess, að hún er tekin aftur til 3. umr. Við 1. umr. þessa máls átti ég nokkur orðaskipti við hæstv. fjmrh. út af stóreignaskattinum yfir höfuð. Ég skal ekki fara að endurtaka það, sem ég þá sagði, en mitt álit stendur óhaggað um þessa skattheimtu. Ég hverf engan veg frá þeim grundvallaratriðum, sem þar komu fram. En hæstv. ráðh. var mjög að halda því fram, að Sjálfstfl. hefði með Framsfl. 1950 sett lög um stóreignaskatt, sem ég held að hann hafi sagt að við depluðum ekki auga við eða eitthvað því um líkt, hefðum ekkert að fundið, þó að ég væri með þessar aths. við þennan nýja stóreignaskatt. Ég held, eftir því sem ég hef hugsað það mál nánar, síðan við höfðum þessar umr., að það sé alveg fráleitt að bera saman stóreignaskattinn, sem settur var árið 1950, við þann stóreignaskatt, sem samþ. var á síðasta þingi og hæstv. fjmrh. var að réttlæta, enda mun eiga mestan þátt i, vegna þess að þá var stóreignaskatturinn, þegar hann var settur á 1950, einn liður í margháttuðum róttækum ráðstöfunum til þess að rétta við atvinnulífið og var lagður fyrir Alþingi sem slíkur. Það var opinbert, þegar hann var lagður fram á Alþingi, að það var lagt til, að það yrði lögtekið gengisfall, sem ég held að sé óhætt að segja að hafi verið um 74%, sem krónan var felld, með öðrum ráðstöfunum, sem líka voru taldar upp í því frv., og í því sambandi var þessi stóreignaskattur þá lagður á. En hér er allt öðru máli að gegna. Þær ástæður, sem lágu fyrir 1950, lágu ekki fyrir, þegar lögtekinn var stóreignaskatturinn frá 1957. Það er, eins og ég sagði þá, að hann er það eina 1957 af því, sem kemur fram í dagsins ljós af hinum margumtöluðu og marglofuðu efnahagsviðreisnartill., sem stjórnin þóttist ætla að leggja fram, en ekki hafa enn þá séð dagsins ljós. Ég mótmæli því gersamlega í annað sinn, að sá stóreignaskattur sé sambærilegur í því formi, sem hann birtist, og í þeirri umgerð, sem hann birtist, við stóreignaskattinn frá 1957, sem er hreint og klárt eignarnám af eignum þeirra, sem hæstv. ráðh. telur að séu svo efnaðir, að þeir geti borgað hann, og hann víkur víst að í þessari sinni ræðu, sem ég vitnaði í, þegar hann var að gera það trúlegt hér í þinginu, að sá skattur, skatturinn 1957, mundi ekki lenda á þeim, sem hefðu stóran atvinnurekstur undir höndum eða hefðu stóreignir. Hæstv. ráðh. greinir ekki í þessari sinni þingræðu, hverjir það beinlínis eru, hvaða flokkur manna það er, sem hann álítur að stóreignaskatturinn eigi að lenda á. En þegar lesin er ofan í kjölinn þessi hans aths. við skattinn í þessu sambandi, verður manni á að ætla, að það sé einhver sérstakur tilgangur með því eða hafi vakað fyrir hæstv. ráðh. alveg sérstakur tilgangur að ná inn skatti hjá þeim, sem safnað hafa eignum. Það vill segja, að það eru ekki þeir, sem ekkert eiga, sem hann ætlast til að borgi þennan skatt, enda gefur auga leið, að það verður eitthvað að vera, en það er einhver viss hópur manna í landinu, sennilega sjálfstæðir atvinnurekendur og sjálfstæðir borgarar, sem honum er illa við að séu of fjársterkir, og þeir þurfi að verða fyrir barðinu á þessum skatti. Hvers konar siðgæði það er í stjórnmálum að vega þannig að einhverjum sérstökum hóp manna, skal ég að þessu sinni ekki leggja dóm á. En það virðist hafa vakað fyrir hæstv. ráðh., að það væri einhver eignamannahópur hér í landinu, sem þyrfti að ná sér niðri á, á þennan hátt, hvernig sem það verður nú í framkvæmdinni, því að í framkvæmdinni kemur það þannig út, að í staðinn fyrir að það var látið í veðri vaka, að skatturinn mundi ekki hitta aðalatvinnurekendurna, þá er það þannig, að það er sýnilegt af ótalmörgum dæmum, bæði sem ég sýndi hér fram á, á dögunum og hægt er enn að leggja rök að, að þessi skattkrafa bæði lendir á þeim, sem hafa mikinn rekstur og mikið umleikis, skip og hús til þess, og um leið veikir mátt þeirra, til þess að standa fyrir atvinnu fjöldans. Það er þó, að ég hygg, orðið nokkuð ljóst og viðurkennt af flestöllum í landinu nema þeim, sem hafa svipaðan hugsunarhátt og kommúnistar, að þeir, sem standa fyrir miklum atvinnurekstri og hafa mikið umleikis, hvort sem er til lands eða sjós, eru að vissu leyti hornsteinar atvinnulífsins í landinu. Og mesta trygging, sem fólk hefur fyrir því, að atvinnuleysi skelli ekki á, er einmitt það, að til séu þrekmiklir athafnamenn í landinu, sem fást til að leggja nafn sitt við að reka stórrekstur eða þó að hann sé ekki mjög stór, hann er ekki alltaf stór, þó að hann veiti mörgum atvinnu. Ég hef t.d. fyrir mitt leyti staðið í því í tugi ára að hafa atvinnurekstur til sjávarins með höndum, þ.e. verið meðeigandi í félagi, sem barðist alltaf í bökkum með sína eigin afkomu, en veitti atvinnu tugum og jafnvel hundruðum manna á hverju ári víðs vegar að af landinu, - það var þegar ég átti heima í Vestmannaeyjum, - svo að ég veit vel, að þótt atvinnurekandi hafi mikið umleikis, geri marga báta út og eigi mörg hús, þá er ekki þar með sagt, að hann græði svo mikið á því sjálfur. En hann hefur í flestum tilfellum þá aðstöðu að standa undir lífsafkomu fjölda manna sér óviðkomandi. Ég veit nú ekki, hvernig hæstv. ráðh. hefur lagt fyrir sína starfsmenn að skilgreina, hvað undir sjávarútveg heyrði í þessu sambandi. En þar sem í stóreignaskattslögunum er talað um matsverð frystihúsa og annarra húseigna, sem notaðar eru fyrir vinnslustöðvar sjávarafurða og landbúnaðarafurða, að frá matsverðinu megi draga 20%, sem við viljum nú í þessari brtt. okkar hækka upp í 30%, hvað eru í þeirri skilgreiningu, vinnslustöðvar sjávarútvegsins? Útgerðarstöðvarnar sjálfar þarf vitaskuld ekki að skilgreina, það vita allir, að togaraútgerð og vélbátaútgerð kemur þar til greina og hraðfrysting, skreiðarvinnsla, saltfiskvinnsla, lifrarbræðsla og lýsisvinnsla eða þeir, sem fyrir henni standa, síldarsöltun og síldarbræðsla, hvalvinnsla, enn fremur niðursuða á sjávarafurðum. Þetta allt a.m.k. vil ég að sé látið heyra undir vinnslustöðvar sjávarútvegsins. Ég er ekki svo kunnugur landbúnaðinum, að ég vilji fara út í ýtarlega upptalningu á hans vinnslustöðvum. En ég tel, að allt, sem sambærilegt er eða hliðstætt er hvað hann snertir, eigi vitaskuld líka að vera talið með. Þetta er ekki talið upp hér í lögunum, og við höfum ekki, hv. meðflm. minn og ég, farið út í að telja það upp í brtt., en ég vildi láta það koma hér fram við þessar umræður, að við álítum, að þessar vinnslustöðvar, bæði á fiski og síld og öðru o.s.frv., heyri allt undir vinnslustöðvar sjávarútvegsins. Ég hafði talað um það hérna á dögunum við hæstv. ráðh., að mér virtist, að skattskrá yfir gjaldendur stóreignaskattsins ætti að liggja frammi eða vera meðfarin ekki heimullega, og mér fannst hann að vissu leyti fallast á það. Og þar sem ég veit, að nú eru á ferðinni og liggja sjálfsagt á borði hæstv. ráðh. tilmæli frá mörgum félagssamtökum hér á landi, bæði í framleiðslu sjávarafurða og iðnaði og öðru, um að fá aðgang, jafnvel takmarkaðan, að þessum skrám eða á hverja stóreignaskatturinn kemur, og mér fannst satt að segja, að hæstv. ráðh. virtist vilja ljá máls á því, hef ég ekki farið að koma með það fram í sérstakri brtt. eða freista þess að fá það knúið fram hér á þingi að þessu sinni, af því að ég geri ráð fyrir, að hæstv. ráðh. muni sinna þeim málaleitunum á þessu sviði, sem koma frá aðilum, sem hlut eiga að máli, þó að utan þings sé, eins liðlega og hann virtist þó taka í þetta mál hér við 1. umr. Það er gefið mál, að ef ætti á þessari löggjöf, stóreignaskattinum, lögum um stóreignaskatt frá 1957, að gera verulega bragarbót, þá þyrfti miklu svipmeiri brtt. og áhrifaríkari, en ég að þessu sinni ásamt hv. 6. þm. Reykv. legg til. Það væri t.d. full ástæða til að taka til athugunar, hvort þessi lög um stóreignaskattinn ættu ekki hreinlega að takast til endurskoðunar innan skamms tíma, ef ekki afnemast með öllu. En ég hef viljað fara hóflega í þetta mál á þessu stigi, og því höfum við báðir flutningsmenn takmarkað okkur við þær till. að þessu sinni, sem eru á þskj. 310, en áskiljum okkur rétt til að koma fram með frekari brtt. við 3. umr., eins og ég líka tók fram, að 3. brtt. á þessu þskj. er tekin aftur til 3. umr., eins og ég vona að hæstv. forseti hafi athugað. Ég held, að ég hafi reynt að skýra þetta eins og ég hef bezt vit á. Það kann að vera, að mín fákunnátta á þessum lögum sé miklu meiri heldur en hæstv. ráðh. um daginn vildi gefa í skyn og að mér hafi margt yfirsézt, sem þyrfti að bæta úr. En heildartilgangurinn er sá að gera höggið, sem hæstv. ríkisstj. reiðir að atvinnuvegunum með stóreignaskattslögunum, mildara eða léttara, en ekki eins hart og lögin virðast vera nú og framkvæmd þeirra hlýtur að verða að þeim óbreyttum, - draga úr högginu með öðrum orðum. Og ég vonast til, að hv. d. geti fallizt á að gera það, þannig að stóreignaskatturinn verði ekki eins óviðráðanlegur mörgum einstaklingum og lögin nú gera ráð fyrir. Ég vil svo að lokum mælast til þess við hæstv. forseta, ef hann sæi sér það fært, að þessari umr. væri frestað og hv. fjhn. d. gefið tækifæri til að halda þótt ekki væri nema einn fund um brtt. okkar hv. 6. þm. Reykv., áður en þær koma hér til atkv. í þetta sinn. Ég skal svo, áður en ég sezt niður aftur, leyfa mér að minna bæði hæstv. valdhafa í þessu landi og hv. deildarmenn á það, að af hálfu fjmrh. var afar mikið við 1. umr. málsins vitnað í löggjöfina, hvernig hún hefði verið sett og samþ., að ég held okkur væri hollt öllum að hafa í huga hið gamla spakmæli, að með lögum skal land byggja, en með ólögum eyða.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls beindi hv. þm. Vestm. nokkrum fsp. til hæstv. fjmrh. Meðal annars spurði hv. þm. um það, hvort þessi skattur og þá að hve miklu leyti kæmi niður á atvinnuvegunum. Hæstv. ráðh. hafði ekki gögn í hendi, að hann gæti gefið upplýsingar um þetta. Var það í raun og veru skiljanlegt, vegna þess að hann vissi ekki fyrir fram, að þessi fsp. og fleiri reyndar kæmu fram. En það er augljóst mál, að það skiptir ákaflega miklu, hvort það er svo, að stóreignaskatturinn komi niður á atvinnuvegunum. Ég veit ekki, hvort hv. fjhn. hefur kynnt sér þetta. Vissulega bar henni að gera það, og ef hún hefur ekki gert það hingað til, þá vænti ég, að hún geri það á milli umr. að minnsta kosti, og ég vænti þess þá, að hv. n. upplýsi d. um þetta atriði. Sé það svo, sem vissulega leikur sterkur grunur á og er reyndar að nokkru leyti upplýst af hv. þm. Vestm., að stóreignaskatturinn komi þungt niður á atvinnuvegunum, þá er vissulega þörfin brýn að milda innheimtu skattsins, og þá eiga þær till., sem tveir hv. dm., minni hl. í fjhn., flytja á þskj. 310, fyllsta rétt á sér. Það væri æskilegt, ef fjhn. vildi kynna sér þetta mál rækilega og reyna, hvort ekki er hægt að Komast að samkomulagi um að milda innheimtu skattsins, svo að hann lendi ekki harkalega á atvinnuvegunum, því að það er augljóst mál, að það mundi bitna mjög á allri efnahagsafkomu þjóðarinnar. Það var aðeins þetta, og vegna þess að n. ætlar að athuga þessar till. hv. þm. Vestm. og 6. þm. Reykv., sem ég vildi að þessi fáu orð, sem ég segi, kæmu fram, áður en n, kemur saman, og að hún vildi kynna sér þetta atriði.

Frsm. meiri hl. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, fer fram á það, að breytt sé umdæmum dýralæknanna, þess, sem nú hefur Dali, og hins, sem hefur Vestfirðina. Þetta frv. er fram komið vegna þess, að síðan dýralæknisumdæmaskipunin var síðast gerð, hafa samgöngur breytzt, svo að líti maður á heild búfjáreigenda á þessum tveimur svæðum, þá er þeim betur séð fyrir dýralæknisþjónustu með þeirri breyt., sem frv. fer fram á. Frv. fer fram á það, að Vestur-Barðastrandarsýslan, sem að lögum nú heyrir til Vestfjarðaumdæminu, verði tekin af því og sett undir Dalaumdæmið. Þróunin í dýralæknismálunum í landinu hefur verið sú, að þeim hefur verið að fjölga smám saman. Þegar við, sem orðnir erum gamlir, eins og ég, munum fyrst eftir okkur, var einn dýralæknir í landinu, sem sat í Reykjavík, og umdæmi hans allt landið. Síðan urðu þeir tveir: annar sunnanlands og hinn fyrir norðan, og svo fjórir: einn í hvoru amti, og svo hefur þeim verið að smáfjölga, og eftir síðustu breytinguna eru þeir orðnir tólf. Þó er enn svo, að stórir hlutar af landinu eru í raun og veru dýralæknislausir, þó að þeir heyri undir eitthvert dýralæknisumdæmi. Í þeim hluta hefur verið Vestur-Barðastrandarsýslan, sem átti að sækja dýralækni til Ísafjarðar, þar sem reyndar enginn hefur verið. En þó að það hefði verið maður þar, er það sama, því að samgöngum þar á milli er þannig háttað, að þær eru engar á landi og á sjó með strandferðaskipunum, og dýralæknir til Ísafjarðar mundi yfirleitt ekki vera sóttur þaðan. En þó að ekki séu mörg ár síðan 1955, að dýralæknislögunum var síðast breytt, hefur þó síðan orðið sú breyting á, að nú er kominn bílvegur eftir endilangri Barðastrandarsýslu, að vísu ekki góður enn alls staðar, en fær samt, og þess vegna hægt að nota dýralækni, sem þjónar Dalaumdæminu, í þeirri sýslu. Að vetrinum kemur þarna að vísu snjór á þá hálsa og heiðar, sem þessi vegur liggur yfir, og teppir venjulegar bílferðir. En nú er líka á því orðin sú breyting, að þarna er kominn snjóbíll, sem fer reglulega hálfsmánaðarlega eftir sýslunni, og er því ólíku saman að jafna eða var, þegar Vestur-Barðastrandarsýsla var látin heyra undir Ísafjarðarumdæmi og var eiginlega þar með afskorin frá að ná sér í dýralækni. Það sést að nokkru leyti, hvernig dýralæknarnir sjálfir líta á þetta. Þegar dýralæknisumdæmunum, sem laus voru og hafa verið árum saman, var slegið upp í vetur, voru þau fimm dýralæknisumdæmin, sem slegið var upp. Það var Dalasýsluumdæmið, Vestfjarðaumdæmið, Skagafjarðarumdæmið, Þingeyjarsýsluumdæmið og Laugarásumdæmið. Þá voru til nýkomnir frá prófi allmargir dýralæknar, og þá sóttu þeir þannig, að þrír sóttu um Laugaráshéraðið, óskuðu helzt eftir að vera þar, tveir sóttu um Skagafjörðinn, einn um Suður-Þingeyjarsýsluna og enginn hvorki um Dali né Vestfirði. Þessi þrjú dýralæknisumdæmi, sem um hafði verið sótt, voru síðan veitt, og slegið upp hinum tveimur, sem enginn sótti um, Dalasýslu og Vestfjarðaumdæmi, ásamt Egilsstaðaumdæmi, sem losnaði, er læknirinn þar fékk Laugarásumdæmi. Þá sótti einn af þeim, sem enn var laus og ekki hafði fengið stöðu, um Dalaumdæmið og enginn um Vestfirðina. Einn settist að erlendis, annar er hér enn ekki kominn í neina atvinnu og kýs það frekar, en að fara á Vestfirðina. En ég hygg, eftir að hafa hlustað á þá ofur lítið um þetta, að aðalatriðin, sem þeir setja fyrir sig á Vestfjörðunum, eru samgöngur um Vestfirðina og hins vegar, að þeim þyki svæðið of stórt og erfitt. Ég hygg þess vegna, að með því að taka af Vestfjarðaumdæminu Vestur-Barðastrandarsýsluna, sem núna á mun hægara með að ná í dýralækni, sem situr í Dalasýsluumdæmi, muni menn frekar sækja um Vestfjarðaumdæmið. Þetta út af fyrir sig mælir með því frá mínu sjónarmiði, að frv. verði samþykkt. Hins vegar er ekki því að neita, að það heyrir undir ráðherra hverju sinni að ákveða, hvar dýralæknirinn skuli búsettur í hverju héraði. Nú er það svo, að þarna kemur til greina, hvar hann eigi að vera búsettur, og eftir því sem ég veit bezt, munu vera til þrjú hús í Dalasýslu, sem lítið eða ekki eru notuð sem stendur og dýralæknir þess vegna mundi geta fengið til afnota. Aftur á móti veit ég ekki um, að neitt slíkt sé til í hvorugri Barðastrandarsýslunni. Í grg. frv. er svona í og með a. m. k. búizt við því, að hann muni sitja í Króksfjarðarnesi, ráðherra muni ákveða það. Um það þori ég ekkert að fullyrða. En það er vitanlegt eða a. m. k. trúlegt, að verði þetta frv. samþykkt og umdæmið stækkað, eins og þar er lagt til, Dalasýsluumdæmið, að hann verði annaðhvort látinn sitja í Saurbænum, þar sem til mun vera hús handa honum, eða þá í Króksfjarðarnesi. Og í báðum tilfellunum er ekki því að neita, að partur af mönnum í Dalasýsluumdæminu mundi eiga lengra að sækja til hans, ef hann sæti þar, meðan aftur á móti Vestur-Barðastrandarsýslan hefði möguleika til að nota hann, sem menn þar hafa ekki eins og lögin eru nú. Ég held þess vegna, að ef maður lítur á heildarþörf bændanna á þessum svæðum báðum fyrir dýralækna og hvernig henni verði bezt fullnægt, þá sé tvímælalaust, að það eigi að samþykkja frv. Mér er alveg ljóst, að þetta er fyrsta breyting, sem kemur fyrir Alþ. á dýralæknalögunum, eins og þau eru nú, og mér er líka ljóst, að þróunin verður sú, að dýralæknaumdæmunum verður fjölgað, svæðin stækkuð og ef til vill líka breytt, eftir þyí sem samgöngur breytast í landinu. Ég vil ekki spá neinu um næstu tillögur, sem hér koma fram. Það er í þinginu önnur till., sem fer fram á nýjan dýralækni í Austur-Skaftafellssýslu, sem hafi þá líka syðstu hreppana tvo í Suður-Múlasýslu. Eins mundu margir vilja, að það kæmi dýralæknir á Snæfellsnesið, sem þá tæki hluta af því umdæmi, sem nú er látið heyra undir Dalina, og þegar vegur kæmi yfir Heydalinn, sem ekki verður mörg ár að bíða, þá er alveg gefið, að Skógarströndin verður annaðhvort lögð undir Borgarnes eða dýralæknir kemur á Snæfellsnesið. Ég gæti haldið áfram svona. Það er nokkurn veginn gefið, að svæði, sem heita mega dýralæknislaus, eins og fyrir norðan Öxarfjarðarheiði í Norður-Þingeyjarsýslunni og nyrzti hlutinn af Norður-Múlasýslunni, fara líka að óska eftir dýralækni þar o. s. frv., o. s. frv. Þetta litla frv. er fyrsta skrefið af mörgum, sem koma á næstu árum, þar sem þörfin vex fyrir dýralækna. Hins vegar er svo ekki því að neita, að þörf fyrir dýralækna á landinu er ákaflega misjöfn, og það kemur til af því, að með þeim löngu vegalengdum, sem við höfum, og þess vegna dýrt að sækja og nota dýralækni víða, þá kinoka menn sér við það, nema þar sem hvort tveggja hefur skeð, skepnurnar eru orðnar arðsamar og góðar og þar með dýrar fyrir eigandann og dýrt að missa þær, og þá leggja menn mikið í kostnað til þess að geta náð í dýralækni. Bóndi hér nærlendis, sem hefur um 50 nautgripi, þar sem engin kýrin mjólkar innan við 4 þús. lítra og tvær þær nythæstu upp í kringum 6 þús., mundi hiklaust ná í dýralækni, ef eitthvað bæri út af með gripina, þó að það væri dýrt. Aftur á móti þar sem ekki er að ræða um gripi, t. d. kýr, nema sem mjólka milli tvö og þrjú þús. og jafnvel neðan við tvö, þar kinoka menn sér við að fara að leggja í mikinn kostnað, þó að eitthvað sé að gripnum. Nákvæmlega sama er með sauðféð. Af skýrslum frá fóðurbirgðafélögunum, sem eru á nokkrum stöðum á landinu, sést glögglega, hve mikinn arð bóndinn hefur brúttó af sínu fé. Sá hreppur, sem 1955–56 hafði hann mestan, hafði 22.4 kg af dilkakjöti eftir hverja fóðraða kind, og þeir bændur, sem voru hæstir, voru með yfir 30 kg af kindakjöti eftir hverja fóðraða kind. En þeir hreppar, sem voru lægstir, voru neðan við 10 kg eftir fóðraða kind. Bóndanum, sem býr þar, finnst það ekki verulegur skaði, þó að hann missi eina eða tvær rollur, arðurinn af þeim er svo lítill, meðan hinir, sem eru þar, sem arðurinn er beztur, klífa þrítugan hamarinn og reyna að ná sér í dýralækni, þó að það sé dýrt. Eftir því sem þetta breytist og fleiri og fleiri koma inn í þann hópinn, sem eignast og á arðsamar skepnur, eftir því fjölgar kröfunum um að hafa dýralækni það nærri sér, að hægt sé að nota hann, og eftir því verður þeim smám saman fjölgað um landið þvert og endilangt. Þetta fylgist nokkuð í hendur, kröfurnar um dýralækna, þar sem mikið er hugsað um að fá mikinn arð eftir hverja einustu skepnu, heldur en að meira sé hugsað um hitt, að hafa fjöldann mikinn, þó að arðurinn af þeim sé lítill. Við vorum ekki allir á fundi, þegar frv. var afgreitt. Finnbogi R. Valdimarsson, 4. landsk., var þá ekki mættur, hann var veikur, en ég talaði við hann bæði fyrir og eftir, og síðan var honum sýnt nál., þegar búið var að semja það, og hann skrifaði undir það, svo að það er meiri hluti, - þó að á fundinum væru tveir og tveir, - sem að því stendur að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, en endurtek það, sem ég áðan sagði, að þegar litið er á sjónarmið allra þeirra, sem skepnur eiga og á dýralækni geta þurft að halda í þessum tveimur dýralæknisumdæmum, sem hér er gerð tillaga um að breyta takmörkunum á nokkuð, þá tel ég tvímælalaust, að frv. eigi að samþykkjast. Líti maður aftur aðeins á sjónarmið hluta umdæmisins, t. d. Dalasýslubúanna einna, þá er náttúrlega nokkurn veginn gefið, að ráðh., sem ákveður bústaðinn, ef hann ætti að vera með Dalasýslu eina, mundi láta hann sitja í Búðardal, en ef hann fengi þessu nýja umdæmi við bætt, annaðhvort í Saurbænum eða Króksfjarðarnesi. Þá eru nokkrir, sem eiga lengra að sækja hann, óhægara með að sækja hann. Það fer þess vegna eftir því, hvað víðsýnt er litið á þörf bændanna á svæðinu allra eða hvort maður bindur sig við sjónarmið nokkurra manna á svæðinu, hvort menn samþykkja frv. eða ekki.



Herra forseti. Landbn. varð ekki sammála um þetta mál. Tveir nm. lögðu til, að frv. yrði samþ. óbreytt. Einn nm. var fjarstaddur, er málið var afgreitt í n., en við, sem að minnihlutaálitinu stöndum, lögðum til, að það yrði fellt. Ég þarf ekki að fara mjög mörgum orðum um þetta fram yfir það, sem segir í nál. Sannleikurinn er sá, að hv. frsm. meiri hl., sem nú hefur nýlega lokið máli sínu, tók að talsverðu leyti af mér ómakið að halda langa framsöguræðu um þetta mál, vegna þess að ræða hans var, a. m. k. allur fyrri hl. hennar, samfelldur áróður fyrir málstað minni hlutans. Hann vék nokkuð að þróunarsögu dýralæknamála hér á landi. Rétt er það, að upphaflega var aðeins einn dýralæknir á öllu landinu með aðsetri í Reykjavík. Með lögum frá 1915 verða dýralæknar fjórir, þ. e. einn í hverjum fjórðungi. Með lögum frá 1933 er þeim fjölgað upp í fimm. Síðan koma lög frá 12. júní 1939, sem afnema eldri lög um þetta efni og breytingar á þeim. Skv. lögum frá 1939 er landinu skipt í sex dýralæknisumdæmi, en atvmrn. ákveður takmörk þeirra. Síðan er þessum lögum aftur breytt árin 1943 og 1947, og eru þá dýralæknar orðnir átta á öllu landinu. Síðan á árinu 1947 er þessi löggjöf öll endurskoðuð og afnumin með lögum nr. 124 frá 22. des. 1947, og verða þá dýralæknar níu á öllu landinu, en jafnframt eru umdæmi þeirra afmörkuð með lögum. Síðan hefur verið gerð breyting á lögunum frá 1947, það eru lög nr. 19 frá 13. apríl 1955. Frv. það, sem þá var lagt fyrir Alþ., gerði ráð fyrir því, að bætt yrði við tveimur nýjum dýralæknum, en í meðförum þingsins var þeim þriðja bætt við, þannig að alls eru nú 12 dýralæknisumdæmi á öllu landinu. Ég vek athygli á því, að með lögunum frá 1955 var Dalasýsluumdæmi minnkað. Það var minnkað með samþykki beggja þingdeilda, allra þm. í báðum þd., engin rödd kom þar á móti. Þetta virðist benda til þess, að hv. þingmönnum hafi þá þótt umdæmið ærið nógu viðáttumikið. Hins vegar var ekkert hreyft við Ísafjarðarumdæmi. Ég veit, að það er stórt og erfitt yfirferðar, en samt sem áður sáu hv. alþm. ekki ástæðu til að minnka það 1955, þegar þó var bætt við þrem nýjum dýralæknum á landinu. Á hinn bóginn vil ég benda á það, að í raun og veru hefur Ísafjarðarumdæmið minnkað af öðrum orsökum, nefnilega þeim, að byggð hefur lagzt í eyði á Hornströndum og Aðalvík og er orðið mjög lítil yfirleitt í Jökulfjörðum. Hin eðlilega þróun þessara mála hefur að sjálfsögðu orðið sú, eins og hv. 1. þm. N-M. tók mjög greinilega fram, að fjölga dýralæknum. Jafnframt hljóta umdæmi þeirra að smækka. Þessi þróun heldur vafalaust áfram, einkum þegar kostur verður á nægilega mörgum sérmenntuðum mönnum á þessu sviði. Ég vil geta þess, að nú eru, að því er ég bezt veit, sex ungir menn við dýralæknanám erlendis, en aðeins eitt dýralæknisumdæmi laust á öllu landinu. Þess vegna tel ég, að frv. það, sem hér liggur fyrir, gangi í þveröfuga átt við hina eðlilegu þróun. Það miðar að því að stækka umdæmi, sem þegar var ærið nógu stórt, a. m. k. var það nógu stórt að áliti allra alþm. 1955. Það má svo aðeins athuga, hverjum verður gagn að þessu frv., ef það verður að lögum. Ég skal játa, að það er þægilegra fyrir íbúa Austur-Barðastrandarsýslu að hafa dýralækni sem næst sér og þá væntanlega í Króksfjarðarnesi, eins og hv. flm. hefur gert ráð fyrir í grg. frv. Það vilja auðvitað allir hafa slíka embættismenn búsetta sem næst sér. En hins vegar tel ég, að það sé til óhagræðis fyrir aðra. Það eru aðeins íbúar Austur-Barðastrandarsýslu, sem kunna að njóta nokkurs hagræðis af þessu frv., ef að lögum verður, en engir aðrir. Það er vitað mál, að Dalamönnum öllum og Skógstrendingum er þessi breyting til hins mesta óhagræðis. Og þegar málið er athugað hlutlaust, kemur í ljós, að Vestur-Barðastrandarsýslu er harla lítill ávinningur að þessu frv., að mínum dómi, og ekki einungis að mínum dómi, heldur einnig að dómi yfirdýralæknis, en hans umsagnar var leitað í málinu. Hann segir svo, með leyfi forseta: ,.Sú breyting, sem hér er gert ráð fyrir, leysir því eigi erfiðleika þá, sem bændur í Vestur-Barðastrandarsýslu eiga við að etja, ef þeir þurfa að leita dýralæknis.“ Það væri hægt að ræða meira um þessa umsögn yfirdýralæknis. Að vísu vill hann vera sem hlutlausastur í álitsgerðinni sjálfri, það hefur hann tjáð mér. Á hinn bóginn veit bæði ég og hv. þm. Barð., hver afstaða hans raunverulega er. Við höfum báðir rætt við hann, að vísu ekki báðir í sama sinn, en við vitum fullvel, að hann telur þetta enga lausn á vandræðum Vestur-Barðstrendinga, alls enga. Við verðum að líta svo á, og ég veit að það er áreiðanlega álit allra Dalamanna og Skógstrendinga, að frv. þetta, ef að lögum verður, tákni í raun og veru, að Dalamenn og Skógstrendingar séu sviptir þeim dýralækni, sem löggjöfin hefur heitið þeim allt frá árinu 1947. Þessir menn, allir íbúar Dalasýslu og Skógarstrandarhrepps, verða eftir sem áður að leita dýralæknis til Borgarness, þó að dýralæknir sitji í Króksfjarðarnesi, a. m. k. að vetrarlagi. Ég vék að því áðan, að mér fyndist frv. þetta ganga í öfuga átt. Hefði ekki verið nær að leita ráða til þess að gera umdæmi Ísafjarðarsýslu þannig úr garði, að einhver sérmenntaður maður hefði fengizt til þess að sækja um það? En þessu var ekki að heilsa í n. Mér virtist, að þar kæmi ekki nema eitt til greina, annaðhvort að samþykkja þetta frv. eða fella það. Ég segi fyrir mig, að bæði ég og hv. 1. þm. Árn. hefðum glaðir reynt að finna málamiðlun á þann hátt að styðja dagskrártill., ef fram hefði komið í málinu, sem miðaði að því að reyna að finna raunhæfa lausn á þessum málum. Við viðurkennum vel erfiðleika Vestfirðinga á því að ná í dýralækni og vitum enn fremur, að það eru fleiri landshlutar, sem eru jafnilla settir, eins og frv. það, sem borið hefur verið fram í hv. Nd., gefur til kynna. Það hefði því vel komið til mála, að okkar dómi, að samþykkja dagskrártill. þess efnis að láta athuga gildandi löggjöf í þessu efni. En eins og málum var háttað, sáum við ekki önnur ráð, en að leggja til, að frv. yrði beinlínis fellt, og er það síður en svo, gert í þeim tilgangi að ganga á nokkurn hátt á hlut íbúa Vestur-Barðastrandarsýslu eða annarra Vestfirðinga. Ég get þó ekki stillt mig um að geta þess hér, að Vestfirðingar hafa löngum verið sjálfum sér nógir á mörgum sviðum, og er þetta sízt sagt þeim til hnjóðs. Ég vil benda á það, að skv. skýrslu búnaðarmálastjóra til búnaðarþings er Búnaðarsamband Vestfirðinga eina sambandið á öllu landinu nú, sem enga hefur héraðsráðunauta. Þó að það sé nú í athugun, hafa Vestfirðingar bjargað sjálfum sér á þessu sviði fram til þessa dags. Og svo að við víkjum aftur að þessu máli, sem hér liggur fyrir: Samkv. upplýsingum yfirdýralæknis eru nú starfandi 4 dýralæknar á Vestfjörðum, að vísu allir ólærðir, en þó þannig, að þeir hafa sinnt dýralæknisstörfum og fá allir einhverja þóknun úr ríkissjóði fyrir sín störf. En hvernig sem á þetta mál er litið, hefði ég mjög gjarnan viljað athuga möguleika á því t. d. að skipta Ísafjarðarumdæmi í tvennt eða gera aðra þá breytingu á högum Vestfirðinga að þessu leyti, sem þeir hefðu vel mátt við una. Það hefur og reyndin sannað, að dýralæknar hafa að sjálfsögðu mest að gera þar, sem mjólkurbú eru og mjólkursala. Í Austur-Barðastrandarsýslu er engin mjólkursala, en hins vegar er mjólkursala hafin í allri Dalasýslu og líkur til, að hún fari vaxandi og kúm fjölgi ört í héraðinu, einkum þegar Heydalsvegur verður fullgerður. Hins vegar veit ég það vel, að það er mjólkursala í Vestur-Barðastrandarsýslu, í Rauðasandshreppi. Þeir selja eitthvað af mjólk til Patreksfjarðar. En eins og ég hef áður fram tekið, álít ég þetta frv. ekki leysa vandræði Vestur-Barðstrendinga. Allt frá því löggjafinn gaf Dalamönnum fyrirheit um dýralækni með búsetu í héraðinu, hafa þeir haldið málinu mjög vel vakandi. Ár eftir ár hefur aðalfundur sýslunefndar Dalasýslu gert ályktanir um málið. Að minnsta kosti man ég til þess, að ályktanir voru gerðar í þessu efni árin 1953, 1954, 1956, og s. l. vor, vorið 1957, var gerð svofelld ályktun, með leyfi forseta, hún var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum: „Sýslunefndin lýsir ánægju sinni yfir setningu laga um embættisbústaði héraðsdýralækna, en ítrekar jafnframt áskorun sína á landbrh. um að skipa dýralækni nú þegar í héraði með búsetu í Búðardal og felur oddvita sínum að fá því til leiðar komið, enda telur nefndin, að mál þetta þoli enga bið.“ Dalamenn hafa því gert ítrekaðar tilraunir til þess að fá dýralækni, og við borð lá, að þeim tækist það eitt sinn. Það var Sverrir Markússon frá Ólafsdal, þá nýútskrifaður sem dýralæknir, en þá bauðst honum annað umdæmi, sem hann þá heldur, og er hann nú starfandi dýralæknir á Blönduósi. Hins vegar vil ég vekja athygli á því, að mér er ekki kunnugt um nokkra hreyfingu í Barðastrandarsýslu í þessu efni. Ég hef fengið sendar nokkrar sýslufundargerðir, bæði Austur- og Vestur-Barðastrandarsýslu, og einnig látið athuga það fyrir mig sérstaklega, og ég hef ekki orðið var við, að sýslufundur þeirra sýslna hafi nokkru sinni gert ályktun um málið og alls engin hreyfing verið uppi í þessu efni, fyrr en núna aðeins fyrir fáum vikum, þegar íbúar Barðastrandarsýslu og hv. flm. frv. vita fullvel, að dýralæknir er að koma í Dalaumdæmið. Þetta þykir mér dálítið kynlegt og okkur fleiri Dalamönnum. Ég skal geta þess, að það var einmitt 1. marz s. l., sem þessi nýi dýralæknir var skipaður í Dalaumdæmi, Brynjólfur Sandholt, nýútskrifaður frá Noregi. Ég vil vekja athygli á því, að það er með öllu óvíst, að hann hefði nokkru sinni sótt um þetta starf, ef þá hefði verið búið að stækka umdæmið, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Á hinn bóginn gengur hann að því vísu, að hann muni gegna að einhverju leyti dýralæknisstörfum á Vestfjörðum, svo sem aðstæður leyfa, meðan ekki fæst dýralæknir þangað, en til þess þarf enga lagabreytingu, og réttlætist þetta frv. ekki frekar af þeim sökum. Ég vil einnig undirstrika það sérstaklega, að andstaða við frv. þetta er alls ekki sett fram hér vegna andstöðu við Barðstrendinga. Ég veit, að þeim er það áhugamál eins og fleiri Vestfirðingum að fá dýralækni sem næst sér. Ég vil geta þess, að þetta mál er á engan hátt pólitískt. Ég hef rætt þetta við hv. þm. Dal. í Nd. og ég get sagt ykkur það, að við erum alveg sammála í þessu efni. Það er því sannfæring mín, að þó að við samþykkjum þetta frv. hér í Ed., þá verður það drepið eða svæft í Nd. Ég sé því enga ástæðu til þess að vera að vekja tálvonir hjá vinum mínum Barðstrendingum eða einhverjum þeirra með því að stuðla að því, að frv. þetta verði samþykkt í Ed. Það mætti færa fleiri rök gegn þessu frv., svo sem þau, að Dalamenn hafa um margra ára skeið einmitt manna mest orðið að berjast við skæða búfjársjúkdóma, sem á þá hafa herjað, og þurfa að berjast enn, og væri ekki vanþörf á, að dýralæknir, ungur og velmenntaður, tæki þau mál til einhverrar athugunar. Hins vegar hafa Vestfirðingar sem betur fer algerlega sloppið við hina ásæknu búfjársjúkdóma á síðari árum, En eins og þið hafið nú heyrt af því, sem sagt hefur verið, má þó segja, að höfuðatriðið í þessu máli sé það, að frv. gerir að okkar dómi fleiri mönnum ógagn, en gagn og gengur alveg í öfuga átt við nauðsynlega og eðlilega þróun þessara mála, sem er sú að smækka umdæmin og fjölga dýralæknunum. Af þeim ástæðum höfum við, hv. þm. Árn. og ég, lagt til, að frv. yrði fellt.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá atriði, sem komu fram hjá hv. frsm. minni hl., sem ég vildi víkja að. Hann hefur gagnrýnt mjög þetta frv. og sagði m. a. um það, að ég mundi sjálfur ekki telja það til neinna bóta fyrir Vestur-Barðastrandarsýslu, ef ég hef heyrt þetta rétt. Mér þykir nú alveg furðulegt að heyra þetta, að ég sé að flytja frv. til hagsbóta fyrir Vestur-Barðastrandarsýslu, sem ég telji sjálfur engar hagsbætur fyrir hana. Það er ekki líklegt, að svona liggi í þessu. Hann segir líka og þeir í minni hl., að með þessu frv, sé verið að fara í öfuga átt við þá þróun, sem hafi átt sér stað, það sé verið að stækka dýralæknisumdæmi. Ég hélt, að það væri nú augljóst mál, að þegar verið er að flytja Vestur-Barðastrandarsýslu úr Ísafjarðarumdæmi í Dalaumdæmi, þá væri verið að minnka annað hérað alveg nákvæmlega jafnmikið og er verið að stækka hitt, svo að þetta held ég gangi upp hvað stærðina sjálfa snertir. Annars virðist mér öll ræða hans byggjast á því, að hann gangi út frá því sem einhverjum sjálfsögðum hlut, að dýralæknir Dalahéraðs sitji í Búðardal, og telji, að hann sé innifrosinn í Króksfjarðarnesi eða þeim megin við Gilsfjörð, ef hann yrði þar. Nú vil ég spyrja hv. þm.: Hvað hefur hann fyrir sér í því, að dýralæknirinn eigi að sitja í Búðardal, þó að engin breyting verði gerð á þessum l.? Hefur nokkur ákvörðun verið tekin um það, hvar væntanlegur dýralæknir eigi að sitja. Ég vil beina því til hæstv. landbrh., hvað hafi gerzt í því? Og ef þessi dýralæknir yrði nú kannske settur í Króksfjarðarnes, þrátt fyrir það þó að engin breyting yrði, hvað segir hann þá við því? Nei, það má nærri geta, að þetta er ekki til óhagræðis Vestur-Barðstrendingum, að flutt er þetta frv., því að þá væru þeir ekki að biðja mig um að flytja það. Það þarf því ekki aðra til að dæma um það, hvort þeim er það til hagræðis eða óhagræðis, enda vita það allir, að þeir eru sama sem dýralæknislausir með því að hafa dýralækni á Ísafirði, ef hann kemur þá einhvern tíma þangað. Nei, það er verið að skapa hagræði fyrir hinn væntanlega dýralækni í Ísafjarðarumdæmi, um leið og þessi breyting yrði gerð. Það er ekki heldur verið að fara í neina öfuga átt með flutningi þessa frv. Það er aðeins verið að jafna aðstöðuna milli þessara tveggja héraða, og þó að það að sjálfsögðu hafi einhver óþægindi í för með sér fyrir hluta af Dalasýslu, þá hefur það að sama skapi þægindi í för með sér fyrir annan landshluta. Hann taldi meira að segja, að ef dýralæknir yrði settur í Króksfjarðarnes eða þeim megin Gilsfjarðar, þá mætti telja dýralæknislaust í Dalahéraði. Ég endurtek það, sem ég sagði áðan, að ef hann yrði nú settur þar, þó að engin breyting yrði gerð á lögunum, og ef þeir eru dýralæknislausir í Dalasýslu, ef dýralæknir situr í Króksfjarðarnesi, hvað er þá um alla búendur Austur-Barðastrandarsýslu, ef dýralæknir situr í Dalasýslu? Eru þessir örðugleikar þarna á milli um samgöngur ekki alveg gagnkvæmir? Hv. þm. gat þess, að þeir hefðu kosið að flytja dagskrártill. við þetta frv. Af hverju nefndu þeir það þá ekki í hv. landbn.? Ég veit ekki til, að þeir hafi minnzt á það einu einasta orði að flytja dagskrártill., og ekki flytja þeir hana núna. Hvað kemur til? Hv. þm. talar um, að það væri nær að skipta Ísafjarðarhéraði og láta þá Vestur-Barðastrandarsýslu vera þar með og fjölga þar með dýralæknum. Ekki flytja þeir neina till. um það heldur. Þá getur hann þess, að Vestfirðingar séu svo framúrskarandi menn, að þeir séu yfirleitt sjálfum sér nógir, þeir hafi t. d. engan landbúnaðarráðunaut og engan dýralækni, en þeir hafi nú t. d. fjóra sjálfmenntaða dýralækna. Ég skal ekki bera á móti því, að þeir séu margir hverjir vel gefnir, Vestfirðingar, og dugandi menn, en ekki hef ég séð neinn af þessum fjórum dýralæknum á Vestfjörðum. Ég hef heyrt getið um einn, sem ég hygg að muni vera kominn á níræðisaldur og fékkst einu sinni við lækningar, en ég held það hljóti að vera, að hann sé kominn um áttrætt, því að sonur hans, sem er hér í bænum, er um sextugt, eða rétt nálægt því, svo að það getur ekki skakkað mjög miklu, en að hann fáist við dýralækningar núna, það efast ég um, a. m. k. ekki á öllu svæðinu. Það getur verið, að það séu einhverjir fleiri, sem hafa hjálpað kú, sem kallað er, en mér þykir ólíklegt, að Dalamenn séu það á eftir öðrum, að þeir geri það ekki líka svona í viðlögum. Hann nefndi mjólkursölu, hún væri engin í Austur-Barðastrandarsýslu. En ekki er það nú alveg rétt. Mjólkursala á sér stað á Reykhólum í Reykhólahreppi. Að mjólkursala sé í Dalasýslu, er ég ekkert að vefengja, en það er alveg eins í Vestur-Barðastrandarsýslu, og vegna mjólkursölunnar hafa þeir meira gagn af dýralækninum, ef hann situr í sýslunni, heldur en ef hann situr á Ísafirði. Af honum eru engin not þar af eðlilegum ástæðum vegna samgangna. Þá drap hann hér á áskorun frá sýslunefnd Dalasýslu um dýralækni, sem hefði búsetu í Búðardal, en hins vegar hefði ekkert heyrzt frá Barðstrendingum fyrr en nú? Er það ekki alveg nóg að heyra það nú? Er það ekki alveg nóg, að þeir geri í vetur, bæði í austur- og vestursýslunni, samþykktir um að fá þessari breytingu komið á, eða eru það einhver rök í málinu, að þeir hafi ekki flutt fyrir svo og svo löngum tíma þessar till. sínar eða óskir? Sem dæmi um það, hvað Dalamenn yrðu illa settir, ef þessi stækkun ætti sér stað, er það, að þeir mundu líklega verða að sækja dýralækni til Borgarness. Ja, er það nú alveg voðalegt fyrir Dalamenn að eiga að sækja dýralækni til Borgarness, þegar á það er að líta, að öll Vestur-Barðastrandarsýsla á að sækja sinn dýralækni norður á Ísafjörð, ef hann er þá nokkur til þar? Ég geri ráð fyrir, að það sé öllu hægara fyrir Dalamenn að sækja til Borgarness og alveg ólíku saman að jafna. Hinir mundu nú sennilega verða að sækja dýralækni alla leið til Reykjavíkur, ef þeir ættu að ná sér í lækni. Loks gat hann þess eða gaf í skyn fyllilega, að það væri alveg óþarfi fyrir hv. Ed. að samþykkja frv., því að það yrði drepið í Nd. Ja, mér þykir hann fróður að geta sagt þetta svona alveg fyrir. Ég skal ekkert segja um það, hver verða afdrif þessa frv., þegar þangað kemur. En ekki get ég gert mér neina hugmynd um, hvort það verði drepið eða ekki drepið þar.  En hvernig er það, eiga þá þm. aldrei að flytja frv., ef þeir hafa hugmynd um, að það kunni að verða drepið í síðari deild? Er það stefna, sem þm. eiga að hafa. Ég fellst ekki á það, og ég flyt frv. eða till. hér í hv. deild alveg án tillits til þess, hvort horfur eru á, að það nái fram að ganga í síðari deild eða ekki. Hann vitnar í umsögn yfirdýralæknis, sem fylgir prentuð hér með frv., sérstaklega þessi orð: „Sú breyting, sem hér er gert ráð fyrir, leysir því eigi erfiðleika þá, sem bændur í Vestur-Barðastrandarsýslu eiga við að etja.“ Þetta er rétt, þetta stendur í umsögn hans. Og það er líka alveg rétt hjá yfirdýralækni, að það leysir ekki vandann, m. ö. o.: það þurrkar ekki vandann út, þó að þetta verði gert. En hann segir fyrr í þessu áliti sínu, og það las hv. þm. ekki: „..Eins og samgöngum er nú háttað, mun auðveldara fyrir íbúa Vestur-Barðastrandarsýslu að ná til dýralæknis, er situr í Dalaumdæmi, heldur en dýralæknis í Ísafjarðarumdæmi, sem væntanlega hefur búsetu á Ísafirði, a. m. k. mun svo vera að sumri til og fram á haust, meðan vegir eru færir.“ Það er ekki hægt að neita því, að yfirdýralæknir sér fullkomlega kosti við þetta, þó að hann að sjálfsögðu taki hitt fram, að það leysi ekki allan vandan. Það segir sig alveg sjálft líka, en það er veruleg bót að því samt, og af því er frv. flutt, og af því hafa menn í bæði Vestur- og Austur-Barðastrandarsýslu óskað eftir því, að ég flytti það.

Frsm. minni hl. (Friðjón Þórðarson) : Herra forseti. Hv. flm. þessa frv. gat þess í upphafi máls síns, að ég virtist ekki álíta, að hann teldi, að frv. þetta væri til hagsbóta Vestur-Barðastrandarsýslu. Ég minnist nú ekki að hafa sagt neitt um þetta. Það getur vel verið, að hann telji, að það sé til einhverra bóta fyrir Vestur-Barðastrandarsýslu, en hins vegar teljum við í minni hl. það ekki vera, a. m. k. að mjög litlu leyti, og erum að því leyti sammála yfirdýralækni. Hv. flm. og ég höfum báðir talað við yfirdýralækni og lesið hans álit, og við vitum fullvel, hvað hann álítur í þessu efni. Verð ég að segja, að það er dálítið hlálegt, - en þó kannske samkvæmt þingvenju, - að umsögn yfirdýralæknis er prentuð með nál. meiri hlutans, en ekki minni hl. Hv. flm. gat þess, að ég teldi alveg tvímælalaust, að dýralæknirinn ætti að sitja í Búðardal. Það er í sjálfu sér alls ekki höfuðatriði, þótt aðalfundur sýslunefndar Dalasýslu líti einróma svo á. Hins vegar er það ekki nema eðlilegt, að bústaður dýralæknis sé sem næst miðju umdæmi. Þess vegna tel ég, að ef umdæmið yrði óbreytt, þá yrði aðsetursstaðurinn valinn alveg tvímælalaust annaðhvort í Búðardal eða annars staðar um miðbik Dalasýslu. Ef umdæmi þetta yrði stækkað, eins og till. hv. flm. fer fram á, þá væri ekki óeðlilegt landfræðilega séð, að læknirinn sæti í Króksfjarðarnesi, - en einungis landfræðilega. Hv. flm. sagði, að ég hefði ekki nefnt dagskrártill. á nafn í n. Það mun rétt vera hjá honum, því að ég þóttist engan grundvöll fyrir slíku finna þar. Ég sagði sem satt var, að ég væri andvígur frv. Þó hefði ég með ánægju rætt við hinn hluta n. um málamiðlun í þessu efni. Og út af því, sem hv. þm. Barð. sagði í ræðu sinni, sem hann hefur nýlokið, skal ég upplýsa hann um það, að ég skal með mestu ánægju flytja frv. með honum um að skipta Vestfjarðaumdæmi í tvö dýralæknisumdæmi eða reyna að finna aðra leið Vestfirðingum til hagsbóta. Þá virtist hv. flm. ekki kannast neitt við þá fjóra dýralækna, sem ég nefndi að störfuðu ólærðir á Vestfjörðum. Taldi sig þó jafnvel kannast við einn mann slíkan, mjög aldraðan. En þessar upplýsingar hef ég ekki frá verri heimildum, en yfirdýralækni nú í morgun. Ég gæti lesið þessi nöfn upp, en ég tel það óþarft, skal þó gera það, ef hv. þm. óskar eftir því.  Þá hneykslaðist hv. þm. mjög mikið á því, að ég taldi, að frv. þetta - þó að það slyppi lífs af gegnum Ed, - yrði fellt eða svæft í Nd. Ég þykist þó alveg viss um þetta, einkum eftir viðtalið við hv. þm. Dal. í Nd., því að hann taldi frv. þetta næsta furðulegt og kæmi ekki til mála að láta það lifa degi lengur. Nei, það er vitað mál, hvort sem þetta mál er rætt lengur eða skemur, að frv. þetta er flutt í þeim eina tilgangi að þoka búsetu dýralæknisins vestur fyrir Gilsfjörð, að Króksfjarðarnesi. Það er undiraldan undir þessu frv., og þess vegna hefur öll þessi hreyfing verið sett á stað núna á elleftu stundu. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða meira um frv. á þessu stigi, en vænti þess, að hv. deild felli það.