Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kom við 2. umr. þessa máls hér í d., var fjh.- og viðskn. þessarar d. sammála um að bera fram brtt. við 2. gr. frv. nú við 3. umr. málsins. Brtt. frá hv. n. er þannig: „Við 2. gr. a-lið. Á eftir orðunum: „sem býr við olíuupphitun“ komi: „Þó skulu lífeyrisþegar, sem njóta bóta samkv. 19. gr. l. um almannatryggingar fá greiddan styrk, sem nemur 134 styrk einstaklings.“ Hér er um það að ræða, að þeir, sem eiga hlut að máli og hafa einungis tekjutryggingarupphæð til ráðstöfunar, eigi að fá samkv. þessari brtt. sem nemur 11/2 styrk einstaklings vegna þessa máls. Brtt. þessi er skrifleg og þarf því afbrigða við, og vænti ég, að hæstv. forseti leiti þeirra.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að koma með brtt. við brtt. þá, sem flutt var hér áðan og er frá fjh.- og viðskn. Hún hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta. „Á eftir orðunum „sem býr við olíuupphitun“ komi: Þó skulu lífeyrisþegar, sem njóta bóta samkv. 19. gr. l. um almannatryggingar, fá greiddan styrk, sem nemur 11/2 styrk einstaklins.“ Ég vil byrja á því að þakka hv. fjh: og viðskn. fyrir þessa brtt., en með þessari brtt. sýnir hv. fjh.- og viðskn., að einhugur ríkir í n. um, að taka beri sérstakt tillit til þeirra þegna þjóðfélagsins, sem við bágust kjör búa meðal elli- og örorkulífeyrisþega, með því að veita þeim þeirra, sem nota olíu til hitunar íbúðarhúsnæðis, 50% hærri styrk en öðrum. En því miður er sá galli á þessari brtt., að vísað er til 19. gr. l. um almannatryggingar til að ákveða nánar, hvaða lífeyrisþegar það séu, sem þess skulu njóta, en upphaf 19. gr. l. um almannatryggingar hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú eru tekjur elli- eða örorkulífeyrisþega lægri en 120 þús. kr. á ári,“ - að vísu eru komnar aukatölur ofan á þetta síðan, - „og skal þá hækka lífeyri hans um það, sem á þá fjárhæð vantar. Sama gildir um hjónalífeyri, eftir því sem við á. Heimilt er að greiða frekari uppbót á elli- og örorkulífeyri, ef sýnt þykir, að lífeyrisþegi geti ekki komist af án þess.“ Með því að vísa til 19. gr. l. um almannatryggingar er það beinlínis tekið fram, að aðeins þeir, sem lifa á lífeyrisfé eingöngu, skuli fá greiddan fyrrnefndan styrk. Nú er alltaf nokkuð stór hópur lífeyrisþega, sem fær synjun um hækkun lífeyris, þar sem umsækjandi hefur auk grunnlífeyris aðrar tekjur, t.d. smálaunatekjur eða eftirlaun úr lífeyrissjóði. Í mörgum tilfellum hefur sá lífeyrisþegi, sem fær synjun á hækkun lífeyris samkv. 19. gr. l. um almannatryggingar, svipaðar heildartekjur og þeir lífeyrisþegar hafa, sem hafa hækkaðan lífeyri samkv. 19. gr. T.d. mætti nefna hér dæmi ellilífeyrisþega. Við skulum kalla hann Jón. Jón hefur grunnlífeyri í Tryggingastofnun ríkisins eins og lög heimila, auk þess hefur hann létta vinnu hluta úr degi. Hann er alsæll að hafa vinnuna, að komast út meðal starfsfélaganna daglega. Þótt starfskraftar séu farnir að þverra, finnst honum það mikill munur að hafa vinnu hluta úr degi og vill ekki með nokkru móti missa vinnuna. Jón fær laun svipuð og hann hefur í ellilífeyri. Samtals hefur Jón því í laun sömu upphæð og sá, sem nýtur ellilífeyris með tekjutryggingu og fullri upphót, þ.e.a.s. þann ellilífeyri, sem ellilífeyrisþeginn hefur möguleika að fá samkv. 19. gr. l., ef hann hefur engar aðrar tekjur. Ef Jón hefði ekki unnið, en haft eftirlaun, þá hefði honum verið synjað um tekjutryggingu og uppbót lífeyris, og hafi hann vinnu, þá er honum einnig synjað. Þar sem ég tel útilokað að refsa nokkrum manni fyrir að vilja vinna, eftir því sem starfskraftar leyfa, eða fyrir að hafa lág eftirlaun, leyfi ég mér að bera fram þá brtt. við a-lið 2. gr. frv. til I. um ráðstafanir til að draga úr áhrifum olíuverðhækkana á hitunarkostnað íbúða og í áframhaldi af þeirri brtt., sem hér er komin fram, að við bætist: „Á eftir orðunum „samkv. 19. gr. l. um almannatryggingar" komi: og aðrir lífeyrisþegar, sem hafa svipaðar heildartekjur.“ Ég tel, að hér sé um réttlætismál að ræða, og vonast því til, að sami einhugur ríki hér meðal hv. þm. og sýnilega hefur ríkt meðal nm. í hv. fjh- og viðskn. Það er skoðun mín, að hv. fjh.og viðskn. hafi með síðustu brtt. ætlað sér að bæta hag þeirra lífeyrisþega, sem minnst hafa á milli handa, en hins vegar hafi af vangá fallið niður að minnast sérstaklega á þá lífeyrisþega, sem hafa sömu heildartekjur og lífeyrisþegar samkv. 19. gr. l. um almannatryggingar, en þær komi bara úr tveim stöðum. Tel ég það réttlætismál. Allir hljóta að vera sammála um, að það er ekki hægt að refsa nokkrum manni fyrir að vilja vinna svo lengi sem hann hefur möguleika til þess.



Herra forseti. Ég hef margoft áður í umr. um þetta mál lýst skoðunum mínum á þessu frv. og upphaflega frv. um tekjuöflunina og tel ekki ástæðu til þess að endurtaka þær skoðanir hér. Ég hef bent á galla þessa máls og gagnrýnt málsmeðferðina, og er skemmst frá því að segja, að nú hefur borist bréf frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, þar sem þessi gagnrýni er undirstrikuð og áréttuð. Framkvæmd á þessum lögum, ef þau verða samþ., mun leiða til mismununar, stórkostlegs kostnaðar og bjóða upp á alls kyns spillingu, sem samfara er slíku styrkjakerfi. Ítreka ég það ekki frekar hér. Mér finnst í sjálfu sér vera ábyrgðarhluti fyrir þessa hv. d. að afgreiða mál þetta hér með slíkum hraða gegnum d., þegar upplýst er, að borist hefur umsögn frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, sem tekur svo sterkt til orða sem upplýst var hér áðan, og væri eðlilegra, að n., sem með þetta mál hefur farið, skoðaði frv. betur með hliðsjón af erindi eða umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga. En þar sem mér sýnist svo, að það sé meiningin að keyra þetta mál hér í gegn, þá vildi ég aðeins kveðja mér hljóðs og ítreka fyrri skoðanir mínar og láta það koma fram, að ég mun greiða atkvæði gegn þessu máli. Í sambandi við þá till., sem nú hefur verið kynnt af hálfu viðkomandi n., og jafnframt þá brtt., sem fram hefur komið frá hv. 10. þm. Reykv., þá er auðvitað ekkert áhorfsmál, að það er góður tilgangur, sem býr að þaki þessum till. En það hlýtur alltaf að vakna sú spurning, hvort gera eigi meira fyrir einn hóp þjóðfélagsins frekar en annan, og ég vek athygli á því, að enda þótt gamalt fólk hafi ekki lengur tekjur, þá er það auðvitað misjafnlega efnað og getur reyndar verið í mjög góðum efnum, þrátt fyrir að það sé hætt að vinna fyrir beinum tekjum. Af því leiðir, að þetta aukna framlag til gamla fólksins getur auðvitað leitt til aukins misræmis og aukinnar mismununar, eins og frv. allt felur reyndar í sér. Tilgangurinn getur verið góður, en við verðum að muna, að tilgangurinn helgar ekki alltaf meðalið. Ég er ekki á móti þessum till. í sjálfu sér, heldur aðeins vek athygli á því, að þær aðeins árétta það, sem ég hef sagt og Samband ísl. sveitarfélaga hefur undirstrikað, að málið býður upp á alls kyns misnotkun og ranglæti og mun draga slíkan dilk á eftir sér, að stjórnvöld eru ekki búin að bita úr nálinni með það. Þessi sjónarmið vildi ég láta koma á framfæri hér á lokastigi málsins í þessari d. og endurtek það, að ég mun á þessum forsendum greiða atkvæði gegn þessu frv.



Herra forseti. Hér hefur nú verið lýst tveimur brtt. við frv., þar sem gert er ráð fyrir því í fyrsta lagi, að þeir lífeyrisþegar, sem búa við tekjutryggingartekjur eða tekjutryggingarlaun, fái nokkru ríflegri styrk samkv. frv. en aðrir, og svo er komin hér önnur till. á þskj. 782 um það, að þessi viðbótargreiðsla nái einnig til annarra lífeyrisþega, sem búa við svipaðar tekjur og þeir, sem búa við tekjutryggingalaunin. Ég tel fyrir mitt leyti, að það hafi verið vafasamt út af fyrir sig að fara inn á þessa braut, en þó ekki óeðlilegt. Þeir eru a.m.k. mjög maklegir að fá einhverjar viðbótargreiðslur, sem hér um ræðir. Og þar sem meiri hl. þeirrar n., sem hefur fjallað um frv., leggur þetta til, eða öll n., þá vil ég ekki fyrir mitt leyti standa gegn því. Mér sýnist þá líka einsýnt, að það sé rétt að samþ. till., sem var síðast lýst, brtt. á þskj. 782, því að það er full sanngirni í því, að þeir aðilar fái þá sams konar viðbótargreiðslu. Í till. er að vísu talað um lífeyrisþega, sem hafi svipaðar heildartekjur. Þetta er nokkuð óákveðið. En ég geri ráð fyrir því, þar eð heimild er í frv. til þess að setja reglugerð um framkvæmdina, að þetta yrði tekið þar fram nánar og þá sennilega helst miðað við það, að hér væri um nákvæmlega sams konar tekjur að ræða eða sem sagt tekjumörkin væru þá hin sömu hjá þessum aðilum og hinum, sem búa við tekjutryggingarlaunin. Ég legg áherslu á það, eins og ég hef sagt hér áður, að þetta mál fái hér fljóta afgreiðslu. Það á eftir að fara í gegnum Ed. Í rauninni er málið búið að vera svo lengi fyrir þinginu, að það er okkur öllum til vansæmdar. Það er búið að vera hér meira og minna á vegum þingsins síðan í desembermánuði, og það er búið að draga þá, sem eiga að verða þessara greiðslna aðnjótandi, alveg óhæfilega á afgreiðslu málsins. Ég mæli því fyrir mitt leyti með báðum þessum till., að þær nái fram að ganga og málið verði nú afgreitt út úr þessari deild og þannig verði þá von um það, að málið fái fullnaðarafgreiðslu á þinginu.



Herra forseti. Hér hafa komið fram tvær brtt. við 2. gr. frv., og tel ég þær báðar til bóta, eins og komið er. Þar sem búið er að samþykkja greinina við 2. umr. eins og hún er í frv., tel ég báðar þessar till. til bóta og í réttlætisátt. Ég mun því vissulega greiða þeim báðum atkvæði. En þegar það kemur fram, að nú er farið að taka út einstaka tekjulága aðila eins og þá, sem ellilífeyris njóta og tekjutryggingar, er það öruggt, að það eru fleiri aðilar í þjóðfélaginu, sem svipað er ástatt um. Er ekki til tekjulítið fólk, sem ekki enn þá er komið inn í tryggingakerfið, og á það ekki eins rétt á því að fá einhverjar uppbætur og þeir, sem fengið hafa örorkubætur, og þeir, sem hafa aldur til að fá lífeyri? Getur ekki verið um aðila að ræða, sem svipað er ástatt um, en ekki njóta tekna frá hinu almenna tryggingakerfi? Ef svo er, þá er þarna atriði, sem jafnhliða þyrfti að skoða. Ég ætla að vona í lengstu lög, að hv. Ed. beri gæfu til þess að endurskoða frv. og færa það í einfaldara form en það nú er, eftir að búið er að afgreiða það hér við 2. umr. í þessari hv. d., því að mér sýnist svo, að því betur, sem málið er skoðað, því flóknara verði það í framkvæmd. Og ég er alveg sannfærður um það, að Alþ. er að fara hérna inn á braut, sem verður því lítt til sæmdar, þegar málið liggur ljóst fyrir hjá þeim aðila, sem víð taka að annast framkvæmdina á því. Hæstv. viðskrh. sagði hér áðan, að það væri til vansæmdar fyrir Alþ., hve mál þetta hefði dregist lengi. Ég geri ráð fyrir, að hann eigi þá við, að það sé til vansæmdar, að aðilar fái síðar uppbætur vegna olíukaupa en ef málið hefði verið afgreitt fyrr. En sér hæstv. viðskrh. ekki, inn á hvaða braut hann er kominn? Hvenær fá þeir, sem eiga að njóta styrks, hann greiddan? Ég hygg, að það verði ekki fyrr en síðari hluta þessa árs, þegar sveitarfélögin fara að gera upp við þá útsvörin, að þá fyrst komi það þeim til góða. Ég held, að það verði þannig í flestum tilfellum, að það hefði verkað miklu fyrr fyrir þá, sem þurfa að kaupa olíu til húsakyndingar, ef farið hefði verið inn á það að greiða olíuna beint niður. Nú liggur alveg ljóst fyrir, að sveitarfélögin eru andvíg að taka þetta að sér. Það á að þvinga þau til að taka málið að sér, taka það til fyrirgreiðslu. Það fær enginn olíustyrk, að ég hygg, fyrr en farið er að liða á síðari hluta ársins, þannig að ég tel, að það sé miklu frekar ámælisvert fyrir hv. Alþingi að hafa ekki gert málið einfaldara heldur en að til vansæmdar sé sá dráttur, sem farið hefur í það að reyna að þoka málinu í eðlilegt horf. Ég skal ekki tefja umr. um þetta mál lengur, en ég leyfi mér að vona í lengstu lög, að hv. Ed. sjái að sér, skoði málið betur en þessi hv. d. hefur gert og geri það einfaldara í framkvæmd en nú liggur fyrir, að það verði, ef það verður samþ. eins og það liggur fyrir eftir 2. umr.



Herra forseti. Ég vil fyrst lýsa vonbrigðum mínum yfir því, hvaða afgreiðslu þetta mál hlaut hér við 2. umr., og ég vil benda á það í sambandi við þær brtt., sem hér hafa komið fram, brtt. n., að hér er verið að reyna að klóra í bakkann. Það er viðurkennt, að þarna sé óréttlæti á ferðinni, og það er reynt að bæta úr einum þætti þess óréttlætis, sem óhjákvæmilega verður við þetta kerfi. Mér þótti nokkuð merkileg yfirlýsing eða orð hv. 6. þm. Austurl., Vilhjálms Hjálmarssonar, þegar hann sagði, að honum þætti eðlilegra að leggja ábyrgðina, ómakið og kostnaðinn á sveitarfélögin en olíufélögin. Það er umhyggjan fyrir olíufélögunum, sem ræður ferðinni í þessu máli, og það er nokkuð nýtt að heyra frá hv. stjórnarliðum. Væntanlega mun hæstv. ráðh, vera sama sinnis. Það er sem sagt komið á daginn. Því var haldið fram hér áður, að það væri ekki hægt að greiða olíuna niður. Olíufélögin töldu það ófæra leið. Nú er sem sagt talið eðlilegra að leggja allt þetta ómak, ábyrgð og kostnað á sveitarfélögin fremur en olíufélögin, en sennilega er það þó hægt. Á þetta vil ég sérstaklega benda. Hæstv. viðskrh. taldi vafasamt að fara inn á þá braut, sem brtt. gera ráð fyrir, en fylgír þeim þó. Ég er honum alveg sammála. Vafasamt er að fara inn á þessa braut. Það er verið að gera málið allt enn þá flóknara, og er það þó nóg fyrir. Ég vek alveg sérstaka athygli á nokkrum þáttum, sem drepið er á í bréfi framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga. Það er í fyrsta lagi það, að ríkið hefur alla tíð haft með svona niðurgreiðslumál að gera, en ekki sveitarfélögin. Ég vek sérstaka athygli á þeim mörgu vafatilvikum, sem hljóta að koma upp við framkvæmd laganna, og allri þeirri fyrirhöfn, sem sveitarfélögin hljóta að verða fyrir. Það verður ekki hægt að fara eftir íbúaskránum eins og þær eru gefnar út miðað við 1. des. Það verður að kanna þetta sérstaklega, nánast í hverju húsi, ef menn ætla að reyna að gæta réttlætis í þessu máli. Sveitarfélögin verða að meta, hvaða íbúar búa við olíuupphitun, og kanna það í hverju einstöku tilfelli. Þarna er svo auk þess um að ræða ný verkefni, sem sveitarfélögunum er falið að leysa, náttúrlega án þess að þau fái nokkurn kostnað við það greiddan. Á þetta vildi ég leggja áherslu, og ég tek undir með hv. þm. Guðlaugi Gíslasyni, að ég vona, að hv. Ed. sjái til þess, að verstu agnúarnir verði sniðnir af þessu frv.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft þetta frv. til athugunar og leggur til, að það verði samþ. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 734. skrifa þó 2 hv. nm. undir nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Nefndin hefur kannað frv. og mælir með samþykkt þess.



Herra forseti. Er ekki hæstv. iðnrh. hér inni? Það voru aðeins örfá orð, sem ég vildi segja í tilefni af ræðu hæstv. ráðh., en ef hann getur ekki verið við, þá sé ég ekki ástæðu til þess, en vildi þó mælast til, að málinu yrði frestað, þangað til ráðh. getur verið við.



Herra forseti. Málin þrjú, sem eru 9., 10. og 11. á dagskránni, eru svo náskyld, að ég mun, ef hæstv. forseti leyfir, mæla fyrir þeim öllum í einu. Þarna er um að ræða frv. um breyt. á lögum um 3 framhaldsskóla: Hótel- og veitingaskóla Íslands, Vélskóla Íslands og Fiskvinnsluskóla. Það er sama atriðið í öllum þessum 1., sem lagt er til að breytist, greinin um, hvernig skólanefnd sé skipuð, og breyt. er í öllum tilvikum hin sama, að nemendur eignist fulltrúa í skólanefnd. Það hefur á undanförnum árum sífellt farið í vöxt, að fulltrúar nemenda eigi sæti í skólastjórnum eða skólanefndum framhaldsskóla, og í raun og veru eru þessi þrjú frv. borin fram til að fylla þarna í skarð, sem orðið hefur, vegna þess að lögin um þessa skóla hafa ekki komið til endurskoðunar nýlega eða þá að þau hafa ekki verið færð til samræmis við annað, sem á döfinni var, þótt þau séu tiltölulega nýleg, eins og l. um Fiskvinnsluskóla. Þessi breyting á skipun skólanefndar, að nemendur eigi þar fulltrúa, á sérstakan rétt á sér hvað þessa skóla varðar, vegna þess að í þeim öllum er nemendahópurinn að miklum hluta skipaður eldra fólki en sækir ýmsa þá framhaldsskóla, sem þegar eiga nemendafulltrúa í skólastjórn eða skólanefnd. Ég legg til, herra forseti, að þessum þremur málum verði að umr. lokinni vísað til hæstv. menntmn.