Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Thor Thors) Þetta frv. miðar að því, að teknir verði í tölu þjóðvega nokkrir vegakaflar á Snæfellsnesi. Þegar vegalögunum var breytt árið 1933, var látið hjá líða að taka í þjóðvegatölu þær leiðir, sem frv. þetta fjallar um. Liggja til þess sterk rök, að þetta verði leiðrétt þegar í stað og sveitum þessum ásamt kauptúninu á Hellusandi komið í viðunandi samband við vegakerfi landsins svo fljótt sem fjárhagur ríkissjóðs leyfir. Heilar sveitir eru gersamlega útilokaðar frá þjóðvegakerfi landsins, og ég fullyrði, að allir þessir vegir eru mjög mikið áhugamál allra þeirra, sem á þessu svæði búa. Þessar tillögur eru ekki nýjar hér á Alþingi. Á síðasta þingi kom fram frv. um að gera suma af þessum vegum að þjóðvegum, og var það flutt af hv. 4. landsk., form. Alþfl., og hv.þm. S.-Þ., form. Framsfl., svo að á því geta hv.þdm. séð, að hér er ekki um flokksmál að ræða. Ég vænti því, að þingheimur geti fallizt á að láta það ganga fram. Ástæðan til þess, að ég flyt þetta frv. nú, er sú, að þegar ég var síðast á ferð í kjördæminu, bárust mér eindregnar óskir um að flytja málið. Ég leyfi mér svo að vísa til grg. við frv., þar sem nánar er skýrt frá þörfinni fyrir þessa vegi, og mun að öðru leyti ekki fjölyrða meira um það, en leyfi mér að óska þess, að frv. verði, að lokinni umr., vísað til 2. umr. og samþm.

Pétur Magnússon Landbn. hélt í gær fund til að ræða um þetta mál, og kom nm. saman um að bera fram nokkrar brtt. við frv. var mér falið að gera uppkast að þessum brtt., og gerði ég það seinni partinn í gær. Ég hefi ekki síðan getað náð í samnm. mína, og form. landbn. er nú veikur, svo að þessar brtt. hafa ekki getað farið í prentsmiðjuna. Vil ég því biðja hæstv. forseta að taka málið af dagskrá enn einu sinni, og að taka það þá helzt ekki á dagskrá fyrr en á laugardag.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Það þarf ekki að vera neitt ósamræmi í því, þó haldið hafi verið fram, að hvorttveggja geti leitt af þessu frv., verðhækkun um stundarsakir, ef takmarka á innflutninginn án þess að framleiðslan í landinu aukist að sama skapi, og svo hitt, þegar frv. hefir náð tilgangi sínum, að þetta snúist við til hagsbóta fyrir neytendurna. Það er ekki rétt af hv.frsm. landbn. að láta líta svo út, að þessi rök stangist, þau geta hvortveggja haft við fulla skynsemi að styðjast. Hv. frsm. virtist viðurkenna það stóra atriði, að kartöfluverzluninni er hagað þannig nú, að neytendurnir sjá framleiðendum fyrir kapítali og taka á sig áhættuna við að geyma vöruna með því birgja sig upp að haustinu. En ef hv.frsm. telur þetta einskis virði og engu máli skipta, þá fyndist mér, að hann ætti að bera fyrir sig einhverjar upplýsingar, helzt einhverjar tölur, sem sýna, hvernig þessu er háttað eins og er. Enda er slíkt frv. sem þetta ekki frambærilegt, nema einhverjar slíkar upplýsingar um málið liggi fyrir. Hvað er kartöfluframleiðslan mikil í landinu nú, og hvað kemur mikið af henni á markaðinn? Hvað mikið af því, sem framleiðendur þannig nota ekki til heimilisþarfa, kaupa neytendur til þess að geyma sem forða til ársins, og hvað mikið af því er selt í smásölu? - Einn af þeim, sem að frv. standa, sagði í ræðu sinni áðan, að innlenda framleiðslan væri yfirleitt ekki á boðstólum nema fram eftir haustinu. Og ég held, að það sé rétt, að hún hverfi af markaðinum a. m. k. fyrir nýár. Hvað þýðir það? Það er einmitt örugg sönnun fyrir því, að íslenzku framleiðsluna kaupa aðallega þeir, sem sjálfir geyma kartöflurnar heima hjá sér. Og ef svo er, að meginið af íslenzku framleiðslunni er keypt á uppskerutímanum og geymd þannig, hvað mikils virði er það fyrir framleiðendurna? Um þetta allt teldi ég nokkurs virði að fá upplýsingar. Hv. frsm. sagði, að það ætti mjög langt í land, að innlenda framleiðslan fullnægði þörfinni innanlands. ég veit ekki, við hvað þetta hefir að styðjast; engar tölur hafa verið nefndar í því sambandi, nema að þær væru um 300 þús. kr., sem almenningur greiddi til útlanda fyrir kartöflur. Það hefir ekki verið upplýst, hvað mikið kartöflumagn hefir verið flutt inn fyrir þessa upphæð. En mér er nær að halda, að þar sem þessi vara er ekki vandframleidd í voru landi, þá geti, með hvatningu og aðstoð ríkisvaldsins, mjög bráðlega borið að því, að landsmenn fullnægi sjálfir neyzluþörfinni innanlands, og því er mjög hætt við því, að þau stóru hlunnindi, sem framleiðendurnir hafa nú, hverfi. Það má enginn láta sér detta í hug, að neytendur fari að birgja sig upp af þessari vörutegund, þegar hún er höfð á boðstólum mikinn hluta árs. Nú eru kartöflurnar seldar mest á haustin, og þegar kemur fram undir nýár, eru íslenzkar kartöflur alls ekki til. Þetta hefir reynslan sýnt. Og það er svo stórt atriði, að landbn. verður að gera sér grein fyrir, hvers eðlis þessi framleiðsla er. Ef framleiðslan eykst, eins og ég hefi lýst, þá hverfur þar með nauðsynin fyrir neytendur að birgja sig upp af þessari vöru fyrir árið. Og þegar framleiðslan þannig eykst, svo að hún selst ekki öll að uppskerunni lokinni, þá hlýtur að koma að því, eins og hv.frsm. lýsti, með þessu brölti ríkisvaldsins, að það verður að taka að sér að sjá fyrir geymslu á kartöflunum. Það tekur kannske líka að sér áhættuna af skemmdum vörunnar. Mér dettur ekki í hug að halda, að einstakir borgarar taki þetta hlutverk að sér, sem annarsstaðar í heimi er í höndum borgaranna, þegar yfir vofir bráðlega, að ríkið slær fæti undan frelsi þeirra í þessum efnum og setur upp geymslur eða kartöflukjallara. En þá verður ríkið líka að taka (áhættuna af kartöflugeymslunni og verzluninni á landinu. Og það getur tekizt misjafnlega. Með geymsluna hefir oft tekizt óheppilega, vegna sjúkdóma, sem herja okkar íslenzka kartöflustofn. Ég held, að það sé vafasöm ráðstöfun ríkisvaldsins að ætla að létta ábyrgð af neytendunum, en verða að tryggja framleiðendum eitthvert lágmarksverð fyrir vöruna, og taka sjálft að sér geymslu og áhættu, sem er undir svo mörgu komin, eins og t. d. veðurfari, sem ekki framleiðendur og jafnvel ekki Alþ. ræður yfir. En kannske kemur bráðum frv. um það, að stjórnin treysti sér til að sjá um veðurlag í landinu.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Milliþinganefndin í afurðasölumálunum hafði þetta mál til meðferðar og lagði fyrir ríkisstj. ákveðnar till. í því. Ég hefi svo verið að grennslast eftir, hvað málinu liði, bæði á þinginu í vetur og nú. Hefi ég átt tal við ýmsa menn um málið og fundið góðan vilja fyrir því að leggja fram frv., sem að gagni kæmi. Hv. frsm. tók svo djúpt í árinni að segja, að það væri skrælingjaháttur að stuðla ekki að því að auka innlendu framleiðsluna og framleiða ekki það, sem hægt er. Þar erum við alveg sammála. En er það gert með frv.? Ég veit, að það er við ýmsa erfiðleika að stríða, og þó fyrst og fremst, að fá þá menn, sem andvígir eru öllum hömlum á innflutningi, til þess að fallast á slíkar ráðstafanir. En því miður eru einmitt aðalerfiðleikarnir þeir, að sannfæra menn um, að það sé skrælingjaháttur að flytja inn vörur, sem við getum framleitt sjálfir. Ég hefði haft mikla tilhneigingu til þess að flytja hér róttækari till. en hér eru bornar fram, en e. t. v. hefðu þær ekki gengið fram, og því betra að færa þetta frv. í það form, að það nái betur tilgangi sínum, en að fitja upp á öðru nýju. Það mun hafa verið föst regla síðustu ár, að gjaldeyrisnefnd veitti ekki innflutnings- eða gjaldeyrisleyfi yfir haustmánuðina og fram að nýjári. Ákvæði 1. gr. um þetta atriði eru því sennilega ekki þýðingarmikil, því ég hygg, að hver ráðh. sem væri gæti haft áhrif í þessu efni án sérstakra l. En ég treysti gjaldeyrisn. til þess að stöðva innflutning, þegar nóg er af innlendum kartöflum á markaðnum, því það er ekki svo lítill gjaldeyrir, sem árlega þarf fyrir kartöflum. Í grg. frv. er sagt, að síðustu árin hafi það verið um 300 þús. kr., en fyrir 2 árum var það 375 þús. kr. árlega. Þetta mun því vera varlega reiknað. Því meiri er þörfin að minnka innflutninginn, en auka framleiðsluna, enda ýms ákvæði frv., sem miða að því, en ég óttast, að það gangi of skammt til þess að auka framleiðsluna nóg. Í 4. gr. frv. er gert ráð fyrir, að Skipaútgerð ríkisins flytji kartöflurnar fyrir hálft gjald, sem nú mun vera 3 kr. pr. tn. Er þetta að vísu nokkur styrkur, þó það komi ekki að fullum notum eins og hv. 1. þm. Árn. benti á, þyrfti því að gera sérstök ákvæði gagnvart þeim aðilum. Mér hefir því dottið í hug að benda á, hvort ekki væri tiltækilegt að leggja 1 kr. gjald á hverja kartöflutunnu, sem flutt yrði inn í landið, og styrkja með því innlenda framleiðslu, á hvern hátt sem það svo yrði notað, hvort heldur til aðstoðar við geymslu, flutning eða annað. Einnig gæti komið til mála að úthluta aukastyrk til þess að auka ræktun á þessu sviði. Þetta getur vitanlega orðið nokkurt álitamál. Ég hefði óskað, að hv. landbn. tæki þetta til athugunar, og vildi ég gjarnan eiga tal við hana um þetta efni. Og þó ég sé yfirleitt ekki neinn aðdáandi einkasölu, hefi ég áður látið í ljós þá skoðun, að þegar um þær vörur er að ræða, sem hægt er að framleiða í landinu, sé þó helzt forsvaranlegt að gripa til einkasölu til þess að efla framleiðsluna. Þó hefði ég óskað, að þeir, sem úthluta innflutningsleyfum, kynntu sér rækilega, hvað til er í landinu sjálfu, og jafnvel að leyfin væru veitt í einhverjum hlutföllum við það, sem leyfisbeiðandi selur af innlendum vörum. Mér hefir fundizt eftir því sem ég hefi kynnzt þessum málum, að kaupmenn ekki kynna sér eins og skyldi, hvað til er af íslenzkri framleiðslu. En ef innflutningsleyfin væru í ákveðnu hlutfalli við það, sem selt væri af innlendri framleiðslu, mundu allir reyna að selja sem mest af henni, og þannig auka eftirspurnina. Ég hygg, að það gæti orðið til mikilla bóta að herða á þessu ákvæði, því þá mundi einnig lagast annað vandamál, sem sé geymslan á kartöflunum. Ef innflutningur á kartöflum hyrfi, mundi losna húsrúm, sem nægði til þess að taka alla framleiðslu ársins á markaðinn. Mér finnst hv. landbn. óþarflega óttaslegin yfir því, að verðið fari upp úr öllu valdi, þó innflutningurinn sé takmarkaður, því á slíku virðist alls ekki hafa borið. Finnst mér því, að síðari málsl. í fyrri málsgr. 1. gr. mætti falla niður. Ég vildi óska, að hv. landbn. athugaði þetta vandlega. En þó þetta frv. sé ekki nema byrjun, ætti að mega endurbæta það síðar, svo að það takmark náist, sem stefna verður að, að ekki þurfi að flytja inn kartöflur eða aðra garðávexti. Ég hefi hugsað mér að flytja við 3. umr. breyt. í samræmi við það, sem ég nú hefi sagt, en æskilegast væri, að hv. landbn. flytti þær sjálf.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) [óyfirl.]: Ég sé ekki að það komi þessu máli við, þó að neytendur hafi keypt kartöflur á haustin. Hv. þm. segir, að menn hætti að birgja sig upp fyrir árið á haustin, þegar þeir geta fengið vöruna allt árið. En kartöflur eru, eins og öll saisonvara, ódýrastar nýlega eftir uppskeruna, og því er ábati fyrir menn að kaupa sem mest af þeim á haustin. Þessi ábatahugsun verður jafnlifandi eftir sem áður. En þrátt fyrir þetta er ekki nema lítill hluti kartaflnanna seldur á haustin, því að allur þorri neytenda hefir hvorki ráð á því né húsakynni til þess að birgja sig upp með vöruna. Ég hefi ekki sagt, að það yrði langt í land, þangað til þjóðin gæti í þessari framleiðslugrein fullnægt þörf sinni. Ég hefi sagt, að það yrði ekki langt þangað til svo mikið yrði framleitt, að verðið yrði miklu lægra. Í framtíðinni hlýtur að fara svo, að verðið þokist niður smám saman og ætti þetta frv. að stuðla að því. Í þeirri von, að svo gæti orðið, greiði ég atkv. með frv., og vona ég, að hv.þm. geri slíkt hið sama.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) [óyfirl.]: Ég get ekki látið hjá líða að svara nokkrum orðum þeim hv.þm., sem komið hafa fram með andmæli gegn frv., enda þótt ég eigi örðugt með það, því að ég er með einskonar kartöflur í hálsinum. Þegar landbn. gekk frá þessu frv., þá gerði hún það með tilliti til þess, að það yrði þannig úr garði gert, að sem almennast fylgi fengist með því, án þess að sá megintilgangur og það aðalatriði, sem fyrir n. vakti, að hlynna að kartöfluræktinni í landinu, yrði fyrir borð borið, því ef koma á þessum lögum eða öðrum í gegn á þessu þingi, þá verður að sigla milli skers og báru, og þess vegna hefir þetta mál verið sett fram í því formi, sem það kemur fram í í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Umr. hér um þetta mál hafa sýnt, að okkur hefir tekizt þetta. Fyrir utan nm. hafa talað hér þrír hv.þm. um málið og hafa helzt fundið þessu frv. það til foráttu, að það næði of skammt til þess að tryggja þennan tilgang frv., sem ég drap á áðan. Tveir hv.þm. hafa talað hér, sem fundizt hefir, að of langt væri gengið með frv. Þetta sýnir, að við höfum farið bil beggja, og vona ég, að einmitt það, að reynt hefir verið að fara meðalveginn í þessu efni, verði til þess að tryggja málinu framgang, og það sem allra fyrst. Ég vil taka það fram við hv.þm., sem yfirleitt hafa talað um málið af skilningi og vinsemd, en óskað einhverra breyt. á því, að við nm. erum fúsir á að eiga viðtal við þá fyrir 3. umr. málsins, svo að brtt. og málið sjálft dreifist ekki þannig, að það renni út í sandinn. Skal ég svo minnast dálítið á það, sem einstakir hv.þm. hafa haft við þetta frv. að athuga. - Fyrst vil ég þá víkja nokkrum orðum að hv. 1. þm. Árn., sem talaði með málinu í öllum höfuðatriðum, en fannst það á skorta, að ekki væri nógu vel séð fyrir því, að létt væri undir með flutningi á kartöflum hjá þeim mönnum, sem eingöngu verða að sætta sig við landflutninga. Fannst honum, að þeirra hagsmunir væru fyrir borð bornir móts við hina, sem flutt geta kartöflur með ströndum fram. Viðvíkjandi þessu vil ég taka það fram, að eftir þeim upplýsingum, sem fyrir n. lágu í þessu efni, virðist henni hér vera farið sem sanngjarnast í hlutina og að sá réttur, sem þeim er ætlaður, er kartöflur flytja með skipum, væri ekki meiri en það, að þeir stæðu á eftir nokkurn veginn jafnfætis þeim, sem flytja kartöflurnar landveg á aðalmarkaðsstaði landsins. Það má vera, að okkur hafi yfirsést að einhverju leyti í þessu efni, og erum við reiðubúnir til þess að ræða málið við hv.þm. Þá talaði hv.þm. Borgf. einnig vingjarnlega um málið, en fannst of skammt gengið til stuðnings við framleiðendur. Hann vildi m. a., að heimildinni, sem 1. gr. frv. gerir ráð fyrir, væri breytt í skyldu til þess að banna innflutning á kartöflum á þeim tíma, sem þar um ræðir. Ég býst við, að í þessu tilfelli geti þetta komið nokkuð í sama stað niður. Ég ber það traust til innflutningsn. og hæstv. landbrh., sem eiga að hafa yfirstjórn þessara mála með höndum, að ekki skorti skilning á þýðingu þess, að ekki sé farið að eyða hinum litla gjaldeyri landsins um of, og um leið og reynt er að styrkja innlenda framleiðslu. eins og gert er ráð fyrir með frv. þessu, verði gerðar gyllingar til þess að flytja inn meira af kartöflum en þörf krefur. Vitanlega verður að stilla þessu svo í hóf, að hægt sé að leyfa innflutning á kartöflum, ef svo skyldi vilja til, að innlenda kartöfluframleiðslan brygðist eða önnur óhöpp kæmu fyrir, svo að hún væri ekki fær um að veita nógu miklu af þessari vöru til neytenda í landinu. Þótt þessari heimild væri breytt í skyldu, held ég ekki, að aðalatriði frv. mundi breytast nokkuð frá því, sem nú er. Hv. þm. fann að því, að ef í 1. gr. frv. skyldi vera gert ráð fyrir því, að með innflutningsleyfum skyldu vera settar innflutningshömlur á kartöflur, þá yrðu kartöflur ekki hækkaðar verulega í verði frá því sem nú er. Ef hv.þm. hefir lesið 1. gr. frv., þá skil ég ekki, að hann geti í einlægni komizt að þeirri niðurstöðu, að hér sé stefnt að verðlækkun á kartöflum. Hinsvegar vil ég taka það fram, að séð verður um, að verðlagið hækki ekki að verulegu leyti. Það er engum til góðs, að verðið hækki svo, að það dragi úr neyzlunni á þessari vöru. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að hv.þm. V.-Húnv., sem talaði vel um málið. Hann fann þessu frv. það þó til foráttu, að það væri ekki nógu róttækt, og get ég tekið undir það með hv.þm., að ég fyrir mitt leyti hefði einnig kosið, að frv. hefði verið róttækara en raun ber vitni um. En aðalatriðið er, að eitthvað verði gert, og þess vegna gekk ég inn á frv. eins og það er, og vona ég, að það geti orðið að góðu liði, ef það verður að lögum. Þá minntist hv.þm. á, að það væri skammt farið í áætlun n., þar sem gert er ráð fyrir því, að fluttar séu inn kartöflur fyrir 300 þús. kr. árlega. Það er rétt hjá hv.þm., að stundum hefir upphæðin verið hærri, en sum árin hefir hún aftur á móti farið niður fyrir 300 þús. kr. Þess vegna orðaði n. þetta þannig. Þetta er mikið fé, sem sjálfsagt er að reyna að losna við að greiða út úr landinu - ekki sízt þegar tekið er tillit til þeirra örðugu tíma, sem við lifum nú á -, en auk þess er hér um mikla vinnu að ræða, sem vel gæti verið atvinnubót. Þá drap hv.þm. á það, að vel gæti það komið til mála, að lagt yrði aðflutningsgjald á erlendar kartöflur, sem til landsins flytjast, til þess að greiða fyrir framleiðslu á innlendum kartöflum. Það er rétt, að það gæti komið til mála, en sá stuðningur gæti orðið endasleppur, og ætti helzt að vera það, því að vitanlega ber að stefna að því, að sem fyrst verði komið upp nauðsynlegri innlendri kartöfluframleiðslu. Þá kem ég að hv. 6. þm. Reykv., sem fyrstur andmælti þessu máli. Hann vildi halda því fram, að það vantaði undirstöðuna undir þetta frv. Hv. þm. áleit, að engar sannanir væru fyrir því, að ekki væri unnt að selja nógu mikið af íslenzkum kartöflum á markaðinum. Þessi skoðun hv.þm. stafar aðeins af því, að hann hefir ekki fylgzt nóg með verzlun á þessari vöru undanfarið. Ég hefi aflað mér talsverðrar reynslu í þessu efni, bæði frá sjálfum mér og öðrum, og eftir þeim upplýsingum að dæma, sem ég hefi fengið hjá ýmsum framleiðendum þessu viðvíkjandi, þá kemur það oft fyrir á haustin, að þótt nóg sé til af íslenzkum kartöflum á markaðinum, þá er ekki hægt að koma þeim út fyrir sama verð og útlendum kartöflum, einmitt vegna þess, að aðstaða þeirra, sem selja útlendar kartöflur, er miklu betri til að ná valdi á markaðinum heldur en innlendu framleiðendurnir eru fyrir um að gera. Innlendir framleiðendur þurfa að koma allri vöru sinni út á sama tíma, og það verður til þess, að kaupendurnir þurfa að hafa miklar geymslur, en þeir, sem flytja inn útlendar kartöflur, geta fengið þær sendar smátt og smátt með skipunum. Það er áhættuminna að verzla með útlendar kartöflur en innlendar, en það verður alltaf gert, ef dyrnar eru hafðar opnar fyrir útlendum kartöflum, því að það er ekki verðið eitt, sem úr sker, heldur aðstöðumunurinn og þægindin við að verzla með útlendar kartöflur. Við þessu verður að tryggja það, að innanlandsmarkaðurinn á hverjum tíma sé ætlaður innlendri framleiðslu. Hv. þm. er hræddur um, að ef kartöflurnar hækkuðu í verði til muna, þá yrði það til þess að draga úr neyzlunni. Mér skildist hv.þm. óttast, að þetta frv. gæti orðið til þess, að kartöflurnar hækkuðu í verði. Eins og kunnugt er, þá er það tilgangur 1. gr. frv. að sjá um, að verðinn sé svo í hóf stillt, að það þurfi ekki að draga úr kartöfluneyzlunni. Þessvegna er ég sannfærður um, að það borgar sig víðast hvar á landinu að framleiða kartöflur með því gangverði, sem verið hefir á innlendum og erlendum kartöflum. Það þarf aðeins að tryggja það, að innlendar kartöflur hafi forréttindi fram yfir þær útlendu, jafnvel þótt verðið sé það sama. Bæði þessi hv.þm. og hv.þm. Vestm. sögðu, að þeir teldu það vera aðalatriði þessa máls, að greitt yrði fyrir kartöfluflutningum innanlands. En það er ekki nóg, þótt hægt sé að flytja kartöflurnar um landið, ef ekki er hægt að selja þær á markaðinum. Ég hefi haust eftir haust átt tal við bændur um þetta atriði, og þeir segjast geta selt, vilja og þurfa að selja svo og svo margar tunnur, en þeir koma þeim ekki út, því að það er svo mikið af útlendum kartöflum á markaðinum, sem menn vilja heldur kaupa. Menn vilja aðeins kaupa nokkra poka, en bændurnir þurfa að selja allt saman. Svo verða þeir að sitja með mestallar kartöflurnar allan veturinn og verða loks að nota mikið af þeim fyrir skepnufóður, sem er vitanlega allt of dýrt, á sama tíma, sem við flytjum inn útlendar kartöflur á innlendan markað. Hv. þm. fannst fjarstæða að tala um skrælingjahátt í sambandi við það, að við ættum að rækta nóg af kartöflum fyrir okkur sjálfa. Hann hélt því fram, að vitanlega væri það fjarstæða, að við gætum framleitt allt, sem við þyrftum með, og þessvegna væri það einnig fjarstæða að tala um skrælingjahátt, þótt við gætum ekki gert það. Þetta var ekki meiningin með orðum mínum. Aftur á móti, þegar hægt er, eins og hér, að framleiða vöruna í landinu sjálfu, jafngóða og þá, sem við flytjum inn fyrir hundruð þúsunda króna, en í landinn ríkir atvinnuleysi og gjaldeyrisvandræði, þá tel ég það vera skrælingjahátt af okkur að láta slíkt viðgangast lengur. Það er sami skrælingjahátturinn eins og væri, ef við hefðum ekki manndáð í okkur til þess að framleiða nóg kjöt og mjólk, þar sem reynslan sýnir og sannar, að hægt er að framleiða nóg í landinu af slíkri vöru fyrir landsmenn til þess að lifa af. Þá kem ég að hv.þm. Vestm., sem nú eins og áður stóð upp til þess að vera á móti þessu. Um hann má með sanni segja, að hann hafi ekkert lært og engu gleymt. Hann hefir þó undanfarið verið í þeim skóla, að hann ætti eitthvað að geta gert. Hann hefir undanfarið verið með þeirri þjóð, sem ekki skirrist við að beita ofbeldi til þess að tryggja sjálfri sér markað fyrir allar þær vörur, sem hún getur framleitt. Þessi maður hefir verið gerður út sem sendimaður til þess að reyna að greiða fyrir verzlun með okkar aðalframleiðsluvörur og hefir rekið sig á, að þó hér sé hægt að framleiða þessa vöru fyrir milljónir króna, þá er ekki hægt að selja hana nærri alla. Og hvað á fólkið, sem enga vinnu hefir að gera, ef ekki er hægt að beina kröftum þess að moldinni, sem bíður eftir okkur. Þegar við hættum að geta selt okkar aðalframleiðsluvörur, þá er það það allra minnsta, sem hægt er að krefjast af okkur, að við framleiðum sjálfir þá vöru, sem við þurfum sjálfir á að halda. Hv. þm. hafði ýmislegt við þetta frv. að athuga, og flest stefndi að því sama hjá honum, að mæla á móti málinu og reyna að koma því fyrir kattarnef, eins og hann reyndi áður, þegar málið var á ferðinni. Hann talaði aðallega frá hlið neytenda og tók það sérstaklega fram, að ráðstafanir þær, sem frv. gerir ráð fyrir, yrðu til þess að gera kartöflurnar dýrari, og þessi bönn, sem hér væru á ferðinni, yrðu til þess, að framleiðslan yrði dýrari fyrir neytendur. Ég vil aðeins minna þennan hv.þm. á það, að bæði þetta frv. og önnur svipuð eru gerð með það fyrir augum, að það væri tryggt, að þeir, sem framleiða neyzluvörur í landinu, gætu af því lifað, og þó varan hækki eitthvað í verði, þá er það betra en að horfa fram á, að við getum ekki keypt ódýrar vörur frá öðrum löndum, þótt við vildum. Það er óhjákvæmilegt, að þeim, sem ekki hafa efni á að afla sér lífsnauðsynja sinna, vegna atvinnuleysis, sé hjálpað með því að veita þeim atvinnu við framleiðslu slíkrar vöru. Hv. þm. talaði um, að innflutningsnefndin ætti að vera sjálfráð um þessa hluti. Ég vil aðeins segja það, að ég ber fullt traust til þess, að innflutningsn. sé skipuð þeim mönnum, sem hafa fullan skilning á því, sem hér er um að ræða, og séu því fyllilega færir um að gera skyldu sína í þessu efni. Ég vona, að þetta verði til þess, að þeir framleiðendur, sem hingað til hafa rekið sig á það, að ekkert þýðir að framleiða og framleiða, þegar ekki er unnt að selja fyrir ágangi erlendrar framleiðslu, verði ekki fyrir slíku oftar, en að þeim sé með frv. þessu. ef að l. verður, tryggður markaður þegar þeir þurfa að selja. Þá var hv.þm. að tala um það, viðvíkjandi ákv. frv. um, að þeir gengju fyrir með innflutningsleyfi, sem bezt hefðu gengið fram í því að verzla með innlenda framleiðslu, að ekki sé hægt að safna skýrslum um þetta, þar sem yfirleitt hafi framleiðendur selt beint til neytenda. En vitanlega er átt við það, að á hverju ári skuli taka tillit til þess eftir að farið er að hefja innflutning að nýju, hverjir hafi verzlað mest, og þeir látnir sitja fyrir um innflutningsleyfi, til þess að hvetja þá til að kaupa innlenda framleiðslu og gera mönnum því sem greiðast fyrir að losna við það, sem þeir þurfa að selja. Það er vitanlegt og skiljanlegt af greininni, að það er tilgangurinn, að þessum tölum að safnað ár hvert, og þegar haustið er liðið, á það að vera ljóst, hverjir þurfa að kaupa ísl. kartöflur. Hv. þm. var að tala um það, að Búnaðarfélag Íslands hefði ekki leiðbeint mönnum eða hjálpað í því að koma út kartöflunum á þann hátt, að koma saman framleiðendum og neytendum. Ég vil upplýsa hv.þm. um það, að Búnaðarfél. er ekki verzlunarfélag. Það hefir allt annað með höndum. Það á að vera ráðunautur um allt það, er að framleiðslunni lýtur, en það eru aðrir aðilar, sem eiga að hafa verzlunina með höndum. Sá hefir aldrei verið tilgangur Búnaðarfél. Íslands. Hv. þm. sagði, að það væri fengin vissa fyrir því, að menn vildu heldur innlendar kartöflur en erlendar, þótt hvorartveggja væru á boðstólunum. Þetta er ekki svo. Reynslan sýnir allt annað, og ég held, að reynslan sé jafnvel enn ólygnari en þessi hv.þm.

Ég sagði: að öðru jöfnu

. Ég held þá, að ég sé búinn að svara þessu í aðalatriðunum. Ég vænti, að hv.þm. séu vakandi yfir ástandinu og sjái, að ekkert er ofgert til þess að tryggja þeim mönnum, sem á framleiðslunni á þessari vörutegund lifa, viðunanlegan markað í landinu sjálfu. Og það þýðir ekkert að rísa eins og draugur upp úr 18. aldar gröf og tala um frjáls viðskipti, sem hvergi þekkjast nú í heiminum. Við Ísl. verðum að semja okkur að siðum annara í þeim efnum.

Jörundur Brynjólfsson [óyfirl.]: Ég get fullkomlega tekið undir það, sem hv.þm. Mýr. sagði um það, hversu nauðsynlegt það væri að takmarka sem mest innflutning til landsins á erlendum kartöflum. við höfum ekki svo miklum gjaldeyri úr að spila, að við höfum ekki nóg brúk fyrir hann, þó að þessi vara sé þar undanskilin. Að vissu leyti hagar svo til allvíða á landinu, að hægt er að auka kartöfluframleiðsluna að miklum mun. En eins og það er rétt hjá hv.frsm. landbn., að það megi takmarka innflutning til landsins á kartöflum, þá verður þess þó að gæta, að það leiði ekki til verðlækkunar eða skorts á þessari nauðsynlegu fæðutegund. En það er nauðsynlegt til þess að koma jarðeplaræktinni í betra horf hér á landi, að þá sé af hálfu hins opinbera girt fyrir það - en minna getur það ekki gert -, að erlendum kartöflum sé velt inn á markaðinn í stórum stíl á þeim tíma, þegar verst gegnir fyrir innlenda framleiðendur. Það hefir sýnt sig, að ekki hefir verið tekið nægilegt tillit til þess, hversu nauðsynlegt það er fyrir þjóðina að búa sem mest að sinn, en þau afskipti, sem hið opinbera hefir haft af þessu máli, hafa frekar orðið til þess að tefja fyrir því, að menn hæfust handa um aukna kartöflurækt, og hefir það verið til mikils tjóns fyrir alþjóð manna. Þess er getið í 4. gr. frv., að Skipaútgerð ríkisins er skylt að flytja kartöflur fyrir hálft farmgjald milli hafna. Sannarlega er með þessu dregið nokkuð úr þeim kostnaði, sem framleiðendur hafa af því að koma vörunni á markaðsstaðina. Ef linkind er sýnd í þessu efni, þá má hún ekki vera minni en í frv. En mér finnst, að þetta ákvæði nái allt of skammt. Þó að kostnaðurinn sé mikill við að koma kartöflunum með strandferðaskipunum á markaðsstaðina, þá er hann samt miklu meiri við að koma þeim langar leiðir á bílum. Það er nú svo, að beztu héruðin til kartöfluræktar eru Árnessýsla, Rangárvallasýsla og nokkur hluti Skaftafellssýslu, en flutningsgjaldið frá sumum stöðum þar nemur margfalt meiru en því, sem goldið er fyrir flutning með ströndum fram. Ég hygg, að gjaldið fyrir flutning með ströndum fram sé óvíða meira en 3 kr. fyrir tunnuna, en í næstu sveitum við Rvík eru greiddar 4–6 kr. á tunnu fyrir flutninginn til Rvíkur. Þetta er mjög tilfinnanlegur skattur á framleiðendurna, því að svo má heita, að þeim sé oft ókleift að hafa nokkur not af bílunum aðra leiðina. En það, sem bændur verða að borga hér í næstu sveitum til þess að fá bíl heim til sin, eru 50 kr., en þegar lengra frá dregur, 65 eða jafnvel upp í 75 kr. Nú má það heita svo, að varla sé annars kostur en flytja alla þungavöru landleiðina, vegna stopulla gæfta á sjónum og sífelldra brima og ókyrrleika við ströndina. Ég mun því við 3. umr. flytja brtt. við frv., sem fer í þá átt, að það opinbera taki á einhvern hátt þátt í þessum mikla flutningskostnaði, sem fellur á vöruna við það að koma henni til Reykjavíkur, vona ég, að hv.þdm. og þá ekki síður hv. landbn. sýni það víðsýni að fallast á slíkar ráðstafanir í þessu efni. Svo hagar til hér, að tæplega munu önnur héruð betur fallin til framleiðslu á kartöflum í stórum stíl en sveitirnar hér fyrir austan Hellisheiði. En þeir, sem ráðast í slíka framleiðslu, eiga við marga byrjunarerfiðleika að stríða, þó létt væri undir á þessu sviði. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta á þessu stigi, en tel sjálfsagt, að málið gangi fram, og vænti, að hv.þdm. og landbn. gangi inn á að létta undir með að koma vörunni á markaðinn.

Pétur Ottesen Við 1. umr. þessa máls var ekki talað fyrir frv. af hálfu landbn. En vegna þess ber ég ekki fram nú við 2. umr. þær brtt., sem ég hefi í huga að gera. Ég vildi fyrst heyra almennar ástæður landbn. áður en ég bæri fram breytingar, en grg. frv. gerir ráð fyrir, að þær verði aðallega bornar fram í framsögu. Það, sem mér þykir sérstaklega athyglisvert við frv., er, að það gengur allt of skammt. Í 1. gr. frv. hefði átt að taka með öllu fyrir innflutning á kartöflum á þeim tímum, sem nóg er til af þeim í landinu, og er sjálfsagt að styðja að aukinni ræktun sem mest. En það kemur ekki til mála að fela gjaldeyrisnefnd eftirlit með innflutningnum, því það er algerlega óforsvaranlegt að flytja nokkuð inn af kartöflum, meðan nóg er til af þeim í landinu. En þó frv. geri ráð fyrir nokkrum takmörkunum á innflutningi, finnst mér þar allt of linlega til verks gengið, og mun ég því flytja brtt. í þá átt, að banna algerlega innflutning á vissum tímum. Samkv. 2. gr. er gert ráð fyrir, að safnað verði ábyggilegum skýrslum um uppskeru- og sölumagn kartaflna í landinu, og ætti því að vera hægt að gera sér fulla grein fyrir, hvað þær endast lengi, og ákveða út frá því, hve lengi innflutningsbannið þurfi að standa í hvert sinn. Þá er annað atriði í l.gr. frv., sem ég get ekki fellt mig við, og ég bið frsm. landbn. að taka vel eftir, því það virðist brjóta í bága við þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið á annari innlendri framleiðslu, með kjöt- og mjólkursölulögunum. Í fyrstu gr. frv. er tekið fram, að ekki megi gera ráðstafanir, sem leiði til verulegrar verðhækkunar, og að leggja skuli til grundvallar verð á erlendum kartöflum. Nú mun almennt álitið, að leggja beri til grundvallar að fá framleiðslukostnaðinn uppborinn, hér virðist vera dregið úr því, og ákvæðin ganga því í bága við þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið á öðrum sviðum. Ég vil hinsvegar ekki styðja að því, að þann tíma, sem innflutningsbann er á kartöflum, sé verðið spennt óeðlilega hátt upp, en að þær séu aðeins seldar því verði, sem nauðsynlegt er til þess að framleiðslan beri sig. Enda er það fyrsta skilyrðið til þess að ná því takmarki, að engar kartöflur þurfi að flytja inn í landið, að atvinnuvegirnir beri sig. Til þess er engin önnur leið. Ég vildi gjarnan setja hámarksverð á kartöflurnar, sem miðað væri við framleiðsluverð. Skal ég svo ekki fara fleiri orðum um málið nú.

Forseti (JörB): Það er komin fram ósk um, að málinu verði aftur vísað til allshn. Að vísu er það flutt af meiri hl. n., og það er út af fyrir sig rétt, að þá er ekki venja að vísa því aftur til n. En ég vil nú til samkomulags mælast til þess, að hv. form. allshn. taki það aftur til athugunar í n. án þess að því verði formlega vísað þangað, og vona ég, að það geti leitt til sátta og samkomulags.

Frsm. (Héðinn Valdimarsson) [óyfirl.]: Á síðasta þingi var lagt fyrir d. frv. um atvinnudeild við Háskóla Íslands og rannsóknarstofnun í sambandi við hana. Málið var ekki útkljáð þá. Umsagna hinna og annara var leitað um frv. og flestir óskuðu nokkuð annarar skipunar á því en þá var. Síðan hefir atvmrh. falið skipulagsnefnd atvinnumála að semja þetta frv., og er það flutt hér að tilhlutun atvmrh. af meiri hl. allshn.Hv. minni hl. n. gat ekki orðið sammála meiri hl. um frv. og flytur hér annað mál, sem er næsta mál á dagskránni. Um þetta frv. vil ég geta þess, að um það hafa fjallað þeir menn, sem helzt hafa fengizt við vísindalegar rannsóknir, og samkomulag hefir náðzt um það við háskólaráð, á þeim grundvelli, að háskólinn leggi fram fé til byggingar rannsóknarstofnunar, ef frv. þetta verður samþ. Meiri hl. allshn. leggur því mikla áherzlu á, að frv. fái fljóta afgreiðslu, því að ef þetta frv. verður að l. nú þegar, má gera ráð fyrir því, að byrjað verði á rannsóknarstofnuninni á komanda hausti og lokið á næsta vetri, og getur hún þá tekið til starfa í nýjum húsakynnum á næsta vori. Það hefir lengi þótt nauðsynlegt að setja á stofn rannsóknarstofu fyrir atvinnuvegina, og sérstök l. hafa verið sett um það efni, en ekki framkvæmd nema að litlu leyti. Við þau l. hefir verið stuðzt, þegar frv. þetta var samið, og tekið upp úr þeim ýmislegt, eins og það t. d., að notið yrði aðstoðar ýmsra embættismanna ríkisins, er unnið gætu vísindaleg störf fyrir landið. Auk þess hefir verið steypt saman í eina heild þeim rannsóknarstofnunum, sem nú eru, svo að talizt gæti sem fullkomnast fyrir atvinnuvegina, sem eru fiskveiðar, iðnaður og landbúnaður. Iðnaðardeildinni er ætlað að vera aðaldeildin, vegna þess að hún á að taka að sér ýms hlutverk, sem fyrst og fremst beint snerta iðnaðinn, en einnig landbúnað og sjávarútveg, t. d. efnagreiningar o. fl. slíkt. í þessu frv. er ekki gert ráð fyrir því, að skipa þurfi alla þá menn, sem ætlazt er til, að starfi við stofnunina, undir eins, heldur megi bæta við, eftir því sem fjárhagur leyfir, og jafnvel í þeim fögum, sem íslenzkir menn hafa ekki enn kunnáttu til að starfa, megi fá erlenda menn um stundarsakir. Hér er safnað saman í eina heild öllum atvinnugreinum. Er sérstaklega ætlast til þess, að hægt verði að vinna að rannsókn búfjársjúkdóma. Það þótti ekki fært að hafa það með rannsókn mannasjúkdóma, heldur ætti það að heyra undir rannsóknirnar í þágu atvinnuveganna, enda hefir byggingin, sem þessar rannsóknir hafa farið fram í, verið sérstaklega gerð til að láta fara þar fram rannsóknir í þágu atvinnuveganna. Hinsvegar er ráð fyrir því gert, að þeir menn, sem að þessu hafa unnið, geti haldið áfram starfi sínu, þótt það verði nú í þágu rannsóknarstofnunar atvinnuveganna og hjá henni. Það mun valda ágreiningi, hvernig eigi að haga stjórn þessarar stofnunar. Meiri hl. allshn. hefir álitið, að hún ætti fyrst og fremst að vera fyrir atvinnuvegina og því í nánu sambandi við þá og þá stjórn, sem á þeim er, og þar af leiðandi atvinnumálaráðuneytið, sem fyrst og fremst eigi að geta sagt rannsóknarstofnuninni fyrir verkum. Þar að auki er gert ráð fyrir sérstakri nefnd, sem rannsóknarstofnuninni sé skylt að leggja ársstarfsáætlun sína fyrir, og er þetta í samræmi við það, sem gert er á Norðurlöndum, a. m. k. í Danmörku. Slíkar praktískar rannsóknir er ekki hægt að láta heyra undir háskólann, heldur verður að fara eftir þörfum atvinnuveganna í hvert sinn. Þá er okkur flm. þessa frv. það ljóst, að æskilegt hefði verið, að fram hefði getað farið nokkur kennsla í þeim greinum, sem rannsóknirnar fara fram í, og er höfð opin leið til þess, að því verði komið á, strax og ráðuneytið telur æskilegt, og þar með kemur þá af sjálfu sér, að kennsludeild myndast við háskólann. Stendur þá rannsóknarstofnunin beint undir ráðuneytinu og kennsludeildin undir háskólanum. Á þennan hátt næst hvorttveggja: Að koma upp rannsóknarstofnun í þágu atvinnuveganna og kennsludeild við háskólann. Eftir nokkrar umr. milli háskólans og allshn. hefir orðið samkomulag um, að frv. gengi fram á þessum grundvelli. Ég þarf ekki að orðlengja mikið um þetta. við stöndum á þeim tímamótum, að nauðsynlegt er að taka upp nýjar starfsaðferðir og fara inn á nýjar leiðir á ýmsum sviðum, og á engan hátt er slíkt betur undirbúið en með vísindalegum rannsóknum. Gildir hið sama bæði fyrir neyzluvörur almennings innanlands og útflutningsvörur okkar, jarðvegsrannsóknir, rannsóknir á fiskigöngum o. s. frv., að hina mestu þýðingu hefir að taka vísindin til aðstoðar í þessum efnum. Þetta hefir jafnt gildi hvort heldur er fyrir iðnaðinn, afurðir landbúnaðarins eða rannsóknir á húsdýrasjúkdómum, og ennfremur göngum og lifnaðarháttum fiskanna. Rannsóknir á hinum ólífrænu efnum í náttúrunni, leit að málmum o. fl. hafa og mikla þýðingu. Ég vil geta þess, að það hefir nú þegar verið safnað að verkefnum fyrir slíka rannsóknardeild í þágu atvinnuveganna, sem erfitt er að framkvæma nema að hún fái betra húsnæði. Ég vil mælast til þess, að frv. fari nefndarlaust til 2. umr. - Út af ummælum hæstv. forseta um frv. það, sem er næst á eftir á dagskránni og ég er mótfallinn, skal ég geta þess, að ég hefi ekkert á móti, að það fari til 2. umr.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) [óyfirl.]: Ég vil fara um þetta frv. nokkrum orðum, vegna þess að það fór umræðulaust til 2. umr. - Frv. það, sem hér liggur fyrir, er tilraun til þess að tryggja innlendum kartöfluframleiðendum markað þann, sem til er í landinn, og að ýta undir það, að framleiðslan aukist. Það hefir vitanlega mest háð aukinni innlendri framleiðslu, hve miklir örðugleikar hafa verið á því að fá markað fyrir vöruna, þó að þörfin væri nóg fyrir hana í landinu, og mikil sala á útlendum kartöflum á sama tíma. Það er svo merkilegt, að þó að íslenzkar kartöflur hafi verið seldar með sama verði og erlendir kartöflur, þá hefir samt aðstaðan fyrir hinar erlendu kartöflur verið svo góð, að innlendir framleiðendur eru í þann veginn að leggja árar í bát. Þeir, sem verzla með kartöflur í aðalmarkaðsstaðnum hér í Rvík, hafa átt kost á því að fá jafngóðar kartöflur seldar af „lager“ frá innflytjendum hér í bænum, og því ekki þurft að byrgja sig upp með kartöflur. En þessir innflytjendur frá útlöndum hafa ekki viljað byrgja sig upp nema eftir hendinni í samræmi við eftirspurnina á hverjum tíma. En það hefir verið svo með innlendu söluna, að hún hefir öll farið fram á sama tíma, en það er að haustinu eftir uppskeruna. Hér hefir enginn geymslustaður verið, sem almenningur hefir átt kost á, og hefir því orðið að bjóða alla framleiðsluna til sölu í einn, en af ástæðum, sem ég hefi nefnt áður, þykir betra að fá kartöflur eftir hendinni. Þetta hefir orðið til þess, að margir þeir, sem lagt hafa fyrir sig að framleiða kartöflur til sölu á innlendum markaði, hafa orðið að hætta við það, og má segja, að brauðið hafi þannig verið tekið frá landsins eigin börnum. Hvað eftir annað hefir verið borið fram frv. til þess að reyna að bæta úr þessu, t. d. með því að banna innflutning á erlendum kartöflum, en það hefir aldrei náð að komast í gegnum þingið. Landbn. hefir haft þetta mál til meðferðar bæði á síðasta þingi og núna á þessu þingi, og hefir haft til athugunar ýmsar till. í þá átt að tryggja innlendri framleiðslu markaðinn hér á landi. Að lokum tókst svo samkomulag um að flytja þetta frv., sem hér liggur fyrir. Það má gera ráð fyrir því, að nú sé hægra en áður að takmarka innflutning á erlendum kartöflum, vegna þeirra gjaldeyriserfiðleika, sem nú eru. Eins og kunnugt er, hefir verið sett n. til þess að takmarka innflutning á vörum, sem ónauðsynlegar eru taldar, og er ekki hægt að telja þá vöru nauðsynlega til innflutnings, sem framleiða má í landinu sjálfu, og þar sem vitanlegt er, að margir ganga atvinnulausir. Reynsla er fengin fyrir því, að kartöflur má rækta víðsvegar um landið, og má telja, að það sé orðin nokkuð viss og örugg atvinnugrein. Það er því argasti skrælingjaháttur að stuðla ekki að því, að þessi framleiðsla fari fram í landinn sjálfu, því það getur veitt mönnum atvinnu og sparað gjaldeyri. Þó að búast megi við því, að innflutningsnefndin sé vakandi í þessum efnum, þá þótti samt vissara að gefa landbrh. leyfi til að herða á henni. 1. gr. frv. fjallar um þetta. Ýmsir munu vera smeykir um það, að innflutningsbann geti orðið til þess, að kartöflur hækki úr hófi fram í verði, og raddir heyrðust því um það í n. að setja hámarksverð, eða gera einhverjar ráðstafanir til þess að fyrirbyggja þetta. En eins og ég sagði áðan, þá koma innlendu kartöflurnar á markaðinn svo að segja á sama tíma, og er framboðið þá svo mikið, að það ætti að geta orðið til þess að halda verðinu niðri. Í 1. gr. er ákvæði um það, að ekki skuli gengið svo langt í því að banna innflutning á kartöflum, að það geti orðið til þess að hækka verðið á kartöflum. Í 1. gr. segir svo: „Þó skal þess gætt, að ganga ekki svo langt í takmörkun innflutnings á erlendum kartöflum, að hún leiði til verulegrar verðhækkunar á þeim til neyzlu í landinu, miðað við verðlag undanfarinna þriggja ára á sama tíma, og með hliðsjón af erlendu markaðsverði.“ Þetta ákvæði á að koma í staðinn fyrir heimild um að setja hámarksverð. Ég vil minna á síðari málsgr. 1. gr., en þar segir: „Við veitingu innflutningsleyfa á kartöflum skal, eftir því sem við verður komið og fært þykir, taka tillit til þess, hvort umsækjandi hefir verzlað með innlendar kartöflur og í hve stórum stíl, og mælir það með leyfisveitingu, að öðru jöfnu, ef umsækjandi hefir lagt sig fram um sölu á innlendum kartöflum.“ Þetta er gert til þess, að þeir menn, sem hafa hagnað af og löngun til þess að flytja inn kartöflur, hafi hvöt til þess að kaupa innlendar kartöflur, því þeir fá þá að flytja þess meira inn af kartöflum, og á þetta því að vera til þess að greiða fyrir sölu á innlendum kartöflum. 2. gr. frv. er um það, að landbúnaðarráðh. er heimilt að fela Búnaðarfélagi Íslands að safna skýrslum í tæka tíð um það kartöflumagn, er framleiðendur óska að selja af ársuppskeru hverri, svo og um það, á hvaða tíma kartöflurnar geta verið tilbúnar til flutnings á markaðsstaði. Þá kem ég að 3. gr. Það kom til tals innan n., að ef til vill væri rétt að fyrirskipa mat á innlendum kartöflum. Þegar ekki er í annað hús að venda með kaup á kartöflum, þá eiga neytendur auðvitað kröfu á því, að vara sú, sem á boðstólum er, sé góð og vönduð. En stundum hefir þótt vera misbrestur á slíku. Það var þó ekki horfið að því ráði að fyrirskipa skoðun á kartöflum heldur voru sett ákvæði um það, að skylda framleiðendur til þess að hafa á þeim merki, svo að þeir, sem selja kartöflur, sjá fljótt, hvaðan varan er bezt, og getur þetta því orðið til þess, að samkeppni komist á um að vanda vöruna sem bezt. Þá er í 4. gr. ákvæði um það, að skylda Skipaútgerð ríkisins til þess að flytja innlendar kartöflur milli hafna fyrir hálft farmgjald, miðað við farmgjald af sambærilegum þungavörum. Flutningsgjaldið eitt út af fyrir sig er nægilegt til þess, að það borgar sig ekki að framleiða kartöflur, þó að það borgi sig vel að öðru leyti. En á þeim tíma, sem kartöflurnar eru aðallega fluttar, hafa skipin ekki mikið að flytja, og ætti því að vera hægt að koma því svo fyrir, að skipin flyttu kartöflurnar fyrir hálft farmgjald, svo að hægt sé að gera þeim, sem búa langt frá markaðinum, kleift að nota hinn innlenda markað. Ég geri ráð fyrir, að ef farmgjaldið væri helmingi lægra, þá myndi það láta nærri því, sem það kostar að flytja kartöflurnar hingað úr næstu héruðum, og gæti þetta því orðið til þess að skapa jafnrétti milli héraðanna. Ég hefði að ýmsu leyti kosið, að tekið hefði verið fastari tökum á þessu máli og komið hefði verið á ríkiseinkasölu á innfluttum kartöflum. En eins og ég sagði áður, hefir n. orðið sammála um að afgr. málið á þennan hátt og gera tilraun um það, hvort ekki megi á þennan hátt fá fullkomið öryggi í því að tryggja innlendri framleiðslu hinn innlenda markað, og jafnframt auka framleiðsluna eftir því, sem þörf er fyrir í landinu sjálfu.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Eins og kunnugt er, var á síðasta þingi samþ.þáltill. þess efnis, að skora á ríkisstj. að láta rannsaka tollakjör innlends iðnaðar og þeirra iðngreina, sem líklegt er, að gætu þrifizt hér á landi, og leggja fyrir þetta þing till. um breytingar og viðauka á gildandi tollalöggjöf, sem nauðsynlegar eru til að tryggja landsmönnum sem mesta atvinnu og möguleika fyrir auknum iðnaði í landinu. Stj. fór skipulagsnefnd atvinnumála að rannsaka þetta mál og hefir hún samið tvö frv., annað um breyt. á lögum um bráðabirgðaverðtoll og hitt um breyt. á lögum um vörutoll, og afgreitt þau til fjmrn. Hæstv. fjmrh. hefir síðan sem fjhn.Nd. bæði frv., og samkv. þeim eiga tollakjör fyrir innlendan iðnað að vera til muna betri en áður. Öllum aðiljum, sem um frumvörpin hafa fjallað, kemur saman um höfuðtilgang þeirra; en við í fjhn. lítum svo á, að sumar till. kunni að orka tvímælis, og mun n. athuga þær nánar á milli umr. En þar sem gera má ráð fyrir, að þingheimur sé yfirleitt samþ. tilgangi þessara frv., þá sé ég ekki ástæðu til að ræða þau nánar við l. umræðu. Þau atriði, sem ágreiningi kunna að valda, heyra eftir þingsköpum undir 2. umr. Nú er vafasamt, til hvaða n. á að vísa frv. Það er flutt af fjhn., og gæti eins vel heyrt undir iðnaðarn. Þess vegna tel ég það ekki fjarri, að frv. verði vísað til iðnaðarn. á milli umr. Ég geri það að till. minni og vænti, að n. hafi ekki miklar tafir á afgreiðslu þess.

Forseti (JörB): Úr því að sýnilegt er, að mál þetta ætlar að taka upp allan fundartímann, en hinsvegar fleiri mál á dagskránni, sem ég gjarnan vildi koma áfram, mun ég fresta þessu máli um stund.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Ég geri sömu till. um afgreiðslu á þessu frv. eins og því, sem var hér næst á undan á dagskránni (frv. um bráðabirgðaverðtoll), að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og iðnn. Að öðru leyti er hið sama um það að segja; tilgangur beggja frumv. er hinn sami, en skoðanir fjhnm. eru nokkuð skiptar um einstök atriði frv., sem koma til nánari athugunar við 2. umr.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Þetta mál er nú flutt með allt öðru fyrirkomulagi ég það áður hefir verið flutt hér af hinum sömu aðiljum, sem ég hygg, að muni standa að flutningi þessa frv. Það er ekki lengra síðan en eitt eða tvö ár, að frv., sem gekk í þá átt að banna innflutning á kartöflum - með vissum skilyrðum þó -, var flutt í hv.Ed. með þeim rökstuðningi, að það væri engan veginn tímabært, á meðan hagskýrslur sýndu, að innflutningur á kartöflum væri svo mikill eins og hann hefir undanfarið verið, að banna innflutning á þessari mjög svo hollu fæðutegund. Nú hefir hv. 6. þm. Reykv. að vísu tekið fram margt af því, sem ég hefi við þetta frv. að athuga í principinu, sem sé skrefið, sem með því er ætlað að stíga í áttina til þess að torvelda almenningi í landinu að geta ávallt haft nægilega mikið af þessari mjög svo hollu og nauðsynlegu fæðutegund, ef til vill þeirri allra nauðsynlegustu, sem borin er á borð. Ég vil þess vegna ekki fara að endurtaka það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði. Mér virtust andmæli hans gegn þessu frv. vera mjög frá mínu brjósti töluð. En ég vil bæta því við, að þetta frv., sem hér er á ferð, sem ræðir um einlægar heimildir handa landbrh., það felur í sér sáralitla tryggingu fyrir því, að þær ráðstafanir, sem hæstv. landbrh. kynni að gera, yrðu ekki neytendum til óhagræðis í þessu efni. Þess verður að gæta, að fólkið, sem lifir við sjóinn, þarf meiri hl. ársins. þ. e. aðra tíma en að haustinu og fyrri hl. vetrar, á innfluttum kartöflum að halda. Ef innflutningur er þá ekki leyfður á þeim, þegar íslenzkar kartöflur eru ekki fáanlegar, þá verður fólkið alveg að vera án þessarar nauðsynjavöru. Og að gera ráðstafanir, sem miða að því, álít ég hið mesta óráð. Hv. þm. V.-Húnv. lét í ljós, að þetta frv., sem fyrir liggur, væri mjög veigalítið, og taldi hann þörf á miklu sterkari ákvæðum um þetta efni. Ég get sérlega vel skilið það, að þessi hv.þm. verði ekki uppnæmur fyrir frv., sem hefir það inni að halda að heimila landbrh. að gera það, sem hann, hv.þm. V.-Húnv., og aðrir í innflutningsn. hafa leyft sér að gera, án þess að hafa neinar sérstakar heimildir til þess frá ríkisstj. eða þingi, sem sé að takmarka innflutning á kartöflum fyrri part vetrar, á meðan þær eru nægar til í landinu. Það er ósköp eðlilegt, að hann áliti, að ekki sé beinlínis þörf á að setja Alþ. í hreyfingu til þess að koma með svona heimildir. Ég er sem neytandi líka samþykkur þeim ráðstofunum, sem hv.þm. V.-Húnv. lýsti yfir, að innflutningsn. hefði gert, að leyfa ekki innflutning á kartöflum um uppskerutíma þeirra hér og á þeim tíma, þegar vitað er, að nægilegt af innlendum kartöflum er til í landinu, og ég álít, að innflutningsn. eigi að vera alveg óátalin af slíkum ráðstöfunum. Út frá þessu sjónarmiði er það alveg eðlilegt, að hv.þm. V.-Húnv. léti sér fátt um finnast þessa 1. gr. frv., sem að vísu af hálfu flm. er skoðuð aðalgrein þess. Á útmánuðum og að vorinu og sumrinu og jafnvel fram á haust er varla um að raða íslenzkar kartöflur til neyzlu, þær er ætar séu, og verður því á þeim tíma að leyfa innflutning á kartöflum. Þeim, sem þekkja forsögu þessa máls hér á þingi og hversu geyst sumir, sem standa að þessu máli, hafa stefnt að því að koma hér á hreinu og beinu banni á innflutningi kartaflna eða a. m. k. að leggja allt úrskurðarvald í þeim efnum í hendur annara aðilja, þ. e. a. s. framleiðenda á kartöflum og fulltrúa Búnaðarfél. Íslands - þeim, sem þekkja þessa forsögu málsins, dylst vitanlega ekki, hvert stefnt er með þessu frekar loðna orðalagi frv. Þess verður mjög vel að gæta, ef takmarkaður eða hannaður er innflutningur á kartöflum, að neytendur geti fengið innlendar kartöflur með bærilegu móti. Í 2. mgr. 1. gr. frv. er talað um að verðlauna þá menn, sem undanfarin ár hafa verzlað með innlendar kartöflur. Ég veit ekki, hvar á að finna þá menn í verzlunarstétt, því að venjulega kaupa neytendur beint af kartöfluframleiðendum. Og það er ekki vitanlegt, að Búnaðarfélag Íslands og þess vitru ráðunautar hafi gert nokkurn skapaðan hlut til þess að benda mönnum úti um land á að kaupa þær kartöflur, sem þeir hafa þurft að kaupa, beint frá bændum eða góðum kartöfluræktunarstöðum, t. d. Akranesi, eða að greiða fyrir slíkum viðskiptum. Það mætti óefað teljast heppilegt, að Búnaðarfél. Ísl. og búnaðarforkólfar gerðu eitthvað verulegt til þess að koma þessum samböndum á með ráðstöfunum, sem tryggðu, að innlendar kartöflur væru ávallt fyrirliggjandi á góðum höfnum, þar sem grípa mætti til þeirra þegar þörf gerðist. En slíkar ráðstafanir hefir til þessa algerlega vantað. En svo er horfið að hinum kostinum, að láta þingið gera þvingunarráðstafanir til þess að reyna að kippa þessu í lag. Ég hygg, að hin leiðin hefði verið heppilegri, að skapa skilyrði fyrir því, að þessi innlenda framleiðsla hefði sömu eða betri aðstöðu í innlendum markaði en hin útlenda, enda þótt þetta frv. stefni ekki eins opinskátt í þvingunarátt eins og fyrri frv. um þetta efni. Í frv. þessu er ekkert ákvæði, sem tryggir hag neytenda. Það er að vísu talað um það hér, að innflutningshöftunum skuli ekki beita svo, að verðið hækki verulega á kartöflum til neyzlu í landinu. En hver á að meta það, hvenær slík hækkun er veruleg eða óveruleg? Ég get í þessu sambandi bent á, að Alþ. hefir með sérstökum ráðstöfunum bannað innflutning á niðursoðinni mjólk og beint allri verzlun með niðursoðna mjólk í hendur eins framleiðslufyrirtækis, eins og nú standa sakir. Við því væri í sjálfu sér ekkert að segja, ef um leið hefðu verið gerðar þær ráðstafanir, sem sanngjarnar verða að teljast, að mjólkin yrði ekki fyrir það óhæfilega dýr, samanborið við þá mjólk, sem hægt hefði verið að hafa á markaðinum, ef innflutningur á vörunni hefði verið frjáls. En annaðhvort hefir þinginu láðst, þegar það innleiddi innflutningsbannið á niðursoðinni mjólk, að setja verðlagsákvæði í l., eða þá, sem sízt er betra, að ef slík ákvæði eru í l., þá hefir alveg verið vanrækt að framkvæma þau. Nú ætla ég, að heildsöluverð á innlendri niðursoðinni mjólk muni vera sem næst 24,50 kr. kassinn, ef keyptir eru 5–6 kassar í einu, en verðið geti farið niður í 22,80 kr. kassinn, ef keyptir eru 25 kassar í einu. Ég held, að óhætt megi fullyrða, að það sé mikill verðmunur í hvoru fyrrnefnda tilfellinu, sem er, á innlendu niðursoðnu mjólkinni og hinni útlendu, sem sú síðartalda er ódýrari, þótt sambærileg sé við þá innlendu.

Nei, hún er lakari vara

. Hv. þm. Borgf. segir, að útlenda mjólkin sé lakari vara, en ég vil þrátt fyrir það ekki taka það sem sannreynt, að öll útlend niðursoðin mjólk sé lakari en hin innlenda. Og ef hægt er að fá útlenda mjólk fyrir 7–8 kr. minna verð kassann. þá er þessi innlenda framleiðsla sannarlega of dýru verði keypt. Ég bendi á þetta í sambandi við þá vörutegund, sem um er að ræða í þessu frv., því að með innflutningshömlum þeim, sem frv. gerir ráð fyrir, getur stefnt alveg í sömu átt og ég hefi lýst, að gengið hefir um niðursoðnu mjólkina. Þær aths., sem ég hefi fært hér fram, vil ég þó ekki, að verði teknar þannig, að ég vilji ekki, að framleiðsla á innlendum kartöflum aukist og að neyzla á kartöflum aukist, heldur er ég aðeins ósammála flm. þessa frv. um leiðirnar til þess að auka neyzlu innlendra kartaflna. Ég álít miklu réttara að hverfa að öðrum hjálparmeðulum í þessu efni, sem að sumu leyti eru nefnd í frv. og hv. 1. þm. Árn. og hv. 6. þm. Reykv. viku að. Það er vitanlegt, að flutningur kartaflna á landi er ákaflega dýr, sennilega dýrari en á sjó. Því vil ég greiða fyrir, að innlenda kartöfluframleiðslan geti keppt við þá útlendu um íslenzka markaðinn. Það þarf að skapa skilyrði fyrir því, að hægt sé að flytja vöruna milli landshluta gegn nokkurn veginn sanngjörnu gjaldi. Næst því, að varan sé góð, þá er þetta tryggasta undirstaða undir því, að þessi framleiðsluvara landsmanna nái fótfestu á innlenda markaðinum, og á að geta, alveg á eðlilegan hátt, útrýmt innflutningi og neyzlu á útlendum kartöflum. Þetta mundi þá koma smátt og smátt, öllum landsmönnum til geðs og öllum til þæginda. En ekkert má í þessu efni gera, sem bersýnilega stefnir að því að gera þessa mjög nauðsynlegu fæðutegund dýrari á borðum manna en hún þarf að vera. En eins og ég þegar hefi sýnt fram á, er í frv. þessu engin trygging fyrir því, að svo geti ekki farið, ef það verður samþ. Og ég vil fyrir mitt leyti geyma mér rétt til þess, þó að ég greiði þessu máli atkv. til 3. umr., að koma fram með brtt. við frv. við þá umr., sem miði til þess að tryggja rétt neytenda að einhverju leyti, um leið og hagur framleiðenda á að vera hér með tryggður. Mér virðist, að þeirri hlið þessa máls, sem að neytendum snýr, hafi verið minni gaumur gefinn af hv.flm. þessa frv. En hér er um svo mjög nauðsynlega fæðutegund að ræða, að hæstv.Alþ. verður að sjá til þess, að þegar slíkar ráðstafanir eru gerðar, sem hér er um að ræða, þá sé það einnig tryggt, að varan geti ekki orðið óeðlilega dýr.

Frsm. (Héðinn Valdimarsson) Ég vil mælast til, að frv. verði ekki vísað aftur til n., ég sé enga ástæðu til þess, þar sem meiri hl. hennar hefir flutt það. En ef frv. hv. minni hl. n. verður vísað til allshn., þá er hægt að ræða frumv. þar sameiginlega.

Forseti (JörB): Ég vil nú vona, að báðir aðilar geti fallizt á uppástungu mína til samkomulags. Á 30. fundi í Nd., 16. marz, var frv. tekið til 2. umr. (A. 102).

Guðbrandur Ísberg [óyfirl.]: Það hefir verið drepið á það nú í umr. og einnig tekið fram í grg. frv., að nú er þannig ástatt, að við flytjum árlega inn kartöflur fyrir um 300 þús. kr. Jafnframt er það vitað, að afarauðvelt er, ef kapp er á það lagt, að framleiða þetta kartöflumagn í landinu sjálfu, fram yfir það, sem nú er hér ræktað af kartöflum, og þar með að spara þann gjaldeyri, sem fer til þessara kartöflukaupa. Frv. þetta, sem flutt er af hv. landbn. og sú n. var alveg sammála um að flytja, ber að skoða sem spor í þá átt að ýta undir með kartöfluframleiðslu í landinu, og beint með það fyrir augum, að til þess geti komið sem fyrst, að við framleiðum nóg af þessari vöru til neyzlu handa öllum landsmönnum. Til þess að ná þessu takmarki eru aðallega 4 ákvæði sett í frv., sem ég vil benda á. Hið fyrsta er heimildarákvæðið um að takmarka eða banna innflutning á erlendum kartöflum á þeim tíma, þegar nægilegt er til af innlendum kartöflum í landinu. Enn sem komið er hefir það ekki verið nema um uppskerutímann og fyrri hl. vetrar. Með tilliti til ræðu hv.þm. Vestm. vil ég benda á það, að það er aðeins um þennan tíma, sem komið getur til mála, að núv. ástæðum óbreyttum í þessu efni, að banna innflutning á kartöflum. En að gerð sé till. um að banna innflutning þessarar vöru síðari hl. vetrar eða að vorinu og sumrinu, á meðan kartöflurækt okkar er á því stigi sem hún er, það er algerður misskilningur. Í öðru lagi er í 2. lið 1. gr. frv. ákvæði, sem á að vera tilraun til þess að ýta undir það, að þeir, sem verzla með kartöflur hér á landi, leggi sig fram til þess að koma út íslenzkum kartöflum. Í þriðja lagi gerir frv. ráð fyrir, að gefin verði út reglugerð um það, hvaða skilyrðum íslenzkar kartöflur skuli fullnægja til þess að geta talizt markaðshæfar, og í annan stað, að allar kartöflur, sem afgr. eru til sölu, nema beint til neytenda, skuli merktar upprunamerki. Það er vitanlega engin þörf á slíku merki, ef kartöflur eru seldar beint frá framleiðanda til neytanda. Í fjórða lagi er í frv. till. um það, að Skipaútgerð ríkisins flytji kartöflur hafna á milli innanlands fyrir hálft það gjald, sem þær eru fluttar fyrir nú samkv. taxta Skipaútgerðarinnar. Ég hygg, að þetta gjald sé nú, eða a. m. k. var það til skamms tíma, 3 kr. fyrir tunnu. Mér er nú sagt, að það sé 2,50 kr. á tunnu; veit ég ekki, hvort réttara er, enda skiptir það ekki miklu máli. En það, sem máli skiptir hér, er, að till. er um, að þetta gjald lækki um helming. Mér er kunnugt um, að ríkisskip hefir flutt talsvert stórt partí af kartöflum frá einni höfn fyrir eina kr. tunnuna. Það virðist ekki nema sanngjarnt að setja slíkt ákvæði um lækkun þessa flutningsgjalds, þegar með því eru gerðar ráðstafanir til þess, að ríkisskipin sitji fyrir svona þægilegum flutningi að haustinu, því að þá verður flutningur íslenzkra kartaflna að fara fram, en getur ekki farið fram að vetrinum. Og fáir framleiðendur munu geta geymt kartöfluuppskeru sína til vors, sem þeir ætla að selja. Út af flutningskostnaði á kartöflum var hér á það minnzt af hv. 1. þm. Árn., að sanngjarnt vari, að héruðin austan Hellisheiðar fengju einhvern styrk til slíkra flutninga. Ég vil í þessu sambandi benda á það, að þó að flutningsgjald þessarar vöru með skipum lækki eins og hér er ráð fyrir gert, niður í 1,25 eða 1,50 kr. á tunnu, þá er flutningskostnaðurinn ekki allur þar, hér við bætist bæði framskipun og uppskipun. Framskipunarkostnaður getur orðið býsna mikill. T. d. kostar framskipun á Blönduósi 1,80 kr. á tunnuna. En Húnavatnssýsla er vel fallin til kartöfluræktunar. Þó að ekki sé gengið út frá svona háum aukagjöldum, sem bætast við flutningsgjaldið á sjó, þá er þó alltaf óhætt að gera ráð fyrir svo mikilli viðbót við það gjald, að flutningsgjaldið á sjó og annar flutningskostnaður verði ekki minni en 2,50 kr. alls fyrir hverja tunnu. Nú vil ég, áður en ég tek afstöðu til þess, hvort rétt sé að styrkja flutninga á kartöflum austan úr Árnessýslu og Rangárvallasýslu, fá upplýsingar um, hvort það þarf að kosta meira en þetta, 2,50 kr. á tunnu, að flytja kartöflur þaðan. Ég veit, að nú er farið að nota bíla, sem flytja 3 tonn. Og ef flutt er mikið í akkorði austan úr Árnessýslu eða austan frá Markarfljóti og hingað, 100–130 km. vegalengd, þá er ég ekki viss um, að flutningskostnaðurinn þurfi að vera meiri en 25 kr. - gæti ef til vill orðið minni - á hvert tonn. Það má náttúrlega segja, að bændur þurfi að flytja kartöflurnar að veginum, en svo er það og um bændur, sem senda með skipum, að þeir verða að flytja kartöflurnar til hafnar. Landbn. var sammála um, að æskilegt væri, að við Íslendingar gætum sem fyrst náð því takmarki að framleiða allar þær kartöflur, sem við þurfum að nota. Hinsvegar kemur það greinilega fram í frv., að ekki er ætlazt til þess, að þær ráðstafanir, sem þar eru annars gerðar til þess að ýta undir þetta, verði til þess að hækka kartöflurnar verulega í verði. Við vitum það vel, að kartöflur á erlendum markaði eru miklu ódýrari en innlendar kartöflur, sem seldar eru hér. Enda hafa erlendar kartöflur venjulega verið ódýrari á innlendum markaði heldur en íslenzkar kartöflur, en mörgum þykja þær íslenzku betri, svo að því leyti, sem um betri vöru er að ræða, væri hækkun á þessum kartöflum að vísu ekki ósanngjörn, en hinsvegar er ekki hægt að sætta sig við, frá sjónarmiði neytendanna, að þær ráðstafanir verði gerðar, sem yrðu til þess að hækka verð íslenzkra kartaflna að verulegum mun. Það hefir verið fundið að því, að þetta orð „verulega“ væri nokkuð teygjanlegt, en það er vitanlega nokkurt aðhald fyrir neytendur að hafa tækifæri til þess að gera sínar kröfur gildandi og láta til sín heyra, m. a. á hv.Alþ. Íslendinga. Mér fannst þess gæta nokkuð, a. m. k. hjá einum af ræðumönnum, sem um þetta mál hafa talað, að hann væri ekki allskostar ánægður með sum ákvæði þessa frv., sérstaklega þetta ákvæði, sem ég er nýbúinn að drepa á, og fannst honum ekkert við það að athuga. Þótt kartöflurnar hækkuðu í verði til muna. Ég er þessu mótfallinn. Þessi hv.þm. sló því föstu, að fyrir kartöflurnar yrði a. m. k. að fást framleiðsluverð. Hér kemur enn mjög teygjanlegt hugtak. Hvað er framleiðsluverð, og hvað þarf að vera framleiðsluverð? í þessu sambandi vil ég benda á það, að í Danmörku mun ekki fást meira fyrir kartöflurnar en 5–6 kr. og jafnvel 4 kr. Þetta er það verð, sem þar er framleitt fyrir. Með þeim hjálparmeðulum, sem við höfum í þessu efni, einkum útlendum áburði, mun í beztu kartöfluhéruðum landsins vera hægt að ná fram undir það sama árangri og sumstaðar í Danmörku.

Nei!

. Það þarf ef til vill að nota meiru af útlendum áburði, en við fengjum svipaða uppskeru. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja, að víðast hvar hér á landi eru kartöflur ræktaðar með mjög seinfærum og dýrum aðferðum, svo að það nær vitanlega engri átt að miða verð kartaflnanna við þær aðferðir. Til þess að hægt yrði að miða við framleiðsluaðferðir á ræktun kartaflna hér á landi, þyrftu þær að verða langtum ódýrari og stórtækari. Þetta framleiðsluverð er því mjög teygjanlegt, og að sjálfsögðu má ekki miða við hæsta framleiðsluverð á kartöflum hér á landi, því að það má kaupa innlenda framleiðslu of dýru verði, og vera má, að kartöfluverðið sé miðað við framleiðsluverðið þar, sem það er mest. Hv. 6. þm. Reykv. vildi slá því föstu, að aldrei hefði borið á örðugleikum við sölu á innlendum kartöflum. Þetta er alls ekki rétt. Bændur, sem flytja kartöflur á Reykjavíkurmarkaðinn, hafa sagt mér, að það gangi oft illa að selja vöruna, og það er skiljanlegt, þegar tekið er tillit til þess, hve mikill verðmunur er á erlendum og innlendum kartöflum; jafnvel þótt innlenda framleiðslan sé boðin fram með venjulegu markaðsverði á staðnum, geta þeir, sem flytja inn kartöflur, lækkað verðið á erlendum kartöflum, því að þær eru svo ódýrar í innkaupum. Þetta getur að vísu komið bændum að dálitlum notum í bili, en vitanlega ekki nema rétt á meðan þetta framboð stendur yfir, og svo hefir reynslan venjulega orðið sú, að erlenda framleiðslan hefir hækkað aftur. Frv. það, sem hér liggur fyrir, á fyrst og fremst að hamla á móti því, að inn séu fluttar erlendar kartöflur meðan innlendar kartöflur eru á boðstólum, framan af hausti. Það hefir verið fundið að því af ýmsum hv. ræðumönnum, sem talað hafa um þetta mál, að hér væri ekki greitt hagsmuna framleiðenda eins og þyrfti, og í því sambandi var bent á annað frv., sem var hér áður á ferðinni, þar sem miklu lengra var gengið í þessa átt. Ég er hér á þingi aðallega sem umboðsmaður neytenda, og þess vegna hefi ég séð mér fært að ganga svona langt sem hér er gert, en heldur ekki lengra, verði sú breyt. gerð á þessu frv., að meir verði gengið á hlut neytenda en hér er gert, þá mun ég greiða atkvæði á móti þeirri breyt. Mín afstaða markast með þessu frv. Ég get gengið svona langt, en alls ekki lengra. Ég treysti mér til þess að standa fyrir máli mínu gagnvart umbjóðendum mínum, og með hliðsjón af sparnaði í gjaldeyri fyrir landsmenn get ég gengið inn á þessa leið, sem ég tel fullkomlega heilbrigða, en þar með er ekki sagt, að ég geti gengið lengra í þessu efni.

Frsm. (Héðinn Valdimarsson) [óyfirl.]: Það er mikill misskilningur hjá hv. síðasta ræðumanni, að frumkvæði og upphaf þessa máls hafi komið fram á síðasta þingi. Aðdraganda þess má rekja lengra aftur í tímann. Á þinginu 1929 kom fyrst fram frv. um rannsóknarstofnun í þágu atvinnuveganna. Hitt er aftur á móti rétt, að á síðasta þingi kom fram till. um það, að þetta ætti fyrst og fremst að vera prófessorastofnun við háskólann, því að dósentar verða síðar gerðir að prófessorum, en ekki rannsóknarstofnun fyrir atvinnuvegina. Nú höfum við, sem flytjum þetta frv., aðallega haldið okkur við þá stefnu, að þetta ætti að vera rannsóknarstofnun, en þó jafnframt ætlazt til þess, að í sambandi við hana væri hægt að fá aukna kennslukrafta við háskólann í hagnýtum fræðum, sem stofnunin fjallar um, þegar því verður við komið. En hitt er enganveginn eins nauðsynlegt, sem sumir hafa mest talað um, að reisa þessa stofnun aðeins fyrir þann stúdentagrúa, sem nú er í landinu, svo að þeir fái aðstöðu til þess að ná magisterprófi í sem flestum greinum. Við höfum að vísu þörf fyrir nokkra vísindalega menntaða menn í þeim hagnýtu fræðum, sem hér er gert ráð fyrir, en þeir geta komið smámsaman, og mætti þá síðar búa betur í haginn fyrir þá við háskólann til vísindalegs náms. Ég vil halda fast við það, að sú stefna okkar er rétt, að þessi stofnun á fyrst og fremst að starfa fyrir atvinnuvegina, en ekki sem stúdentasmiðja. Viðvíkjandi andmælum hv.þm. Snæf. gegn því, að háskólaráðið hafi tjáð sig fylgjandi þessu frv. okkar, vil ég aðeins vísa til þess, sem stendur í fskj. með frv., að meiri hl. háskólaráðs hefir samþ. það, og þarf ekki frekar um það að deila. Meiri hl. þess hefir fullkomið vald til að ákveða, að þessi stofnun skuli byggð, og getur gert bindandi ráðstafanir um fjárframlög til hennar frá háskólanum. Það er ekki hlutverk háskólans að segja fyrir um það, hvort lögin eigi að vera á þennan hátt eða hinn, heldur þingsins. Þess vegna skiptir það ekki svo miklu máli, hvað háskólinn segir um þau. En háskólaráðið hefir skriflega lofað að veita fé til byggingar fyrir rannsóknarstofnunina, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., og það er aðalatriðið. Ég vil mótmæla því, að þessu frv. verði aftur vísað til allshn.Hv. minni hl. n. kvaðst ætla að flytja brtt. við frv. og tafði fyrir því í 3 daga í n. En nú hafa þeir flutt sérstakt frv. um málið, og mætti vitanlega vísa því til n. Þar að auki má búast við, að þessi hluti þingsins standi ekki lengi, og þess vegna er nauðsynlegt, að þetta mál fái fljóta afgreiðslu á þinginu, svo að hægt sé að undirbúa byggingu stofnunarinnar fyrir mesta þing. Ég get því ekki verið meðmæltur neinum töfum á framgangi þessa máls, þó að ekki sé nema um 2-3 daga að ræða, því að búast má við, að hv.þm. Snæf. vilji draga það á langinn og koma í veg fyrir afgreiðslu þess nú.

Thor Thors Hv. 2. þm. Reykv. vildi ekki viðurkenna það, að prófessorar háskólans væru upphafsmenn þess, að þetta mál er framborið á Alþingi. Ég vil þó fullyrða, að þeir eru upphafsmenn að því í þeirri mynd, sem það nú er. En Jón Sigurðsson er eins og kunnugt er fyrsti frumherji þessa máls, með tillögu þeirri, er hann bar fram árið 1845 um stofnun þjóðskóla hér á landi, og mun ég gera fyllri grein fyrir því á morgun, þegar frv. okkar hv. 8. landsk. verður til umr. Ég tel óþarft að svara útúrsnúningum hv. 2. þm. Reykv. um mismuninn á frv. okkar og frv. hv. meiri hl. allshn.; það er með öllu óviðeigandi í svo mikilsverðu máli að viðhafa þær blekkingar sem hann leyfir sér, þegar hann heldur því fram, að frv. okkar um atvinnudeild við háskólann sé aðeins um prófessorastofnun, en frv. meiri hl. um rannsóknarstofnun fyrir atvinnuvegina. Ég geri nú ráð fyrir, að ekki sé hægt að reka slíka stofnun nema þar starfi sérfræðingar í ýmsum vísindagreinum. Og það vill nú svo til, að það er gert ráð fyrir jafnmörgum starfsmönnum við þessa stofnun í báðum frumv. En það, sem skilur á milli þessara frumv., er þetta, hvort heldur á að efla háskólann á þann hátt að bæta við hann nýrri vísinda- og kennsludeild - eins og við leggjum til - eða hitt, að vísindastarfsemin í þessum greinum verði dregin undan yfirráðum Háskóla Íslands og afhent pólitískum nefndum, eins og vakir fyrir þessum hv.þm. og flokksbræðrum hans í öllum málum. Hv. þm. sagði, að það heyrði ekki undir háskólann að segja fyrir um það, hvernig gengið yrði frá þessum lögum; vitanlega lítur hann svo á, að hann eigi einn að ráða úrslitum í þessu máli eins og öðrum, og að aðrir hafi þar tæplega tillögurétt. Hv. þm. sagði, að við, sem erum í minni hl. allshn., hefðum tafið frv. í n. í 2-3 daga undir því yfirskyni, að við ætluðum að bera fram brtt. við það. En sannleikurinn er sá, að frv. var lagt fyrir fund allshn. á föstudag, á þann hátt, að form. n. las það upphátt í belg og biðu, og að lestrinum loknum krafðist hann þess, að nm. greiddu tafarlaust atkv. um það, og þeir, sem væru því fylgjandi, áttu að rétta upp hönd - einn, tveir, þrír. - Ég get nú lýst því yfir fyrir mitt leyti og hv. 8. landsk., að við höfðum alls ekki fengið að sjá frv., en aðeins hlustað á hinn þvoglulega upplestur hv. form. n. á því; þess vegna var ómögulegt fyrir okkur að ganga inn á það á svipstundu athugasemdalaust. Það er því algerlega rangt hjá hv. 2. þm. Reykv., að við höfum tafið málið 2-3 daga í n.; við höfðum það aðeins örstutta stund til athugunar. En það var undirbúið til meðferðar fyrir nefndarfund á laugardag, en sá fundur fékkst ekki haldinn, form. n. mun ekki hafa talið það svo aðkallandi nauðsyn þá. Annars mun ég ræða ýtarlega um þetta mál á morgun við framsögu þess frv., sem við hv. 8. landsk. höfum flutt. - Er því að hv. form. allshn. neitar því, að þessu frv. verði vísað aftur til n. til fyllri athugunar, þá má búast við, að meiri hl. þessarar hv.þd. beygi sig fyrir því, hann er svo vanur við að hlýða boði og banni hv. 2. þm. Reykv. En það er hart, að þetta stóra og merkilega mál skuli ekki geta fengið þann undirbúning og þá meðferð hér á Alþingi, sem því vissulega ber.

Frsm. (Héðinn Valdimarsson) Ég vil mælast til þess, að hv.þm. Snæf. fái ekki að tefja fyrir þessu máli, svo að það nái ekki fram að ganga á þessum hluta þingsins.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Ég hélt nú sannast að segja, að þó gjaldeyrisvandræði séu, þá væru innflutningshöftin orðin svo mikil, að ekki væri við bætandi. Og mér þykir það einkennilegt, að alveg skuli vanta undirstöðuna undir þetta frv., sem sé að sýna fram á, að landsmenn eigi erfitt með að selja sína framleiðslu. En mér er ekki kunnugt um, að svo sé, heldur þvert á móti er sagt, að allar íslenzkar kartöflur seljist árlega. Ég er ekki hissa á því, þó hér komi fram frv. um innflutningshöft. En mig furðar á hinu, að menn skuli ekki jafnframt hafa athugað, að allt of lítið er framleitt í landinu, og því verður ekki komizt hjá að flytja inn, enda almennt talið, að minna sé neytt af kartöflum en heilsusamlegt væri, því er merkilegt, að svona till. skuli koma fram, sem aðeins leiðir til þess, að verðið hækkar og dregur úr neyzlu, og ekki sízt, ef ríkari ákvæði um innflutninginn komast inn í frv. Ég veit ekki, hvort það má teljast fært að hamla flutningi á nauðsynjavörum til landsins og hækka þannig verið. Á þessu máli eru tvær hliðar, og hin er sú, sem ekki er hægt að ganga framhjá, - hvað lengi getur landsfólkið keypt vöruna, ef hún hækkar stöðugt í verði? Ég viðurkenni, að það þurfi að lyfta undir framleiðsluna, en ekki með því að spenna verðið allt of hátt, heldur með stuðningi samkv. 4. gr., að flytja fyrir 1/2 gjald milli hafna og veita styrk til landflutninga, og jafnvel ef það þætti ekki fullnægjandi, þá væri betra að setja innflutningsgjald á aðfluttar kartöflur en að takamarka innflutninginn. Ég veit, að verndartollar eru neyðarúrræði. En þar veit maður þó, að hverju maður gengur. En ef sköpuð er mjög mikil eftirspurn eftir vöru með því að hamla því, að hún sé til á markaðinum, þá eru engin takmörk fyrir því, hve verðið getur orðið hátt. vitanlega er það algerð fjarstæða að segja, að það sé skrælingjaháttur að flytja inn voru, sem er svo dýrt að framleiða, að það væri skrælingjaháttur að ætla að pína landsfólkið út í þá braut með því að banna því að fá vöruna annarsstaðar. Og þegar um er að ræða neyzluvöru, sem menn mega ekki án vera, þá er það mestur skrælingjahátturinn að banna mönnum að afla sér hennar með skaplegum kjörum. Fyrir mitt leyti mundi ég geta gengið inn á þau ákvæði frv., sem hníga í þá átt að gera mönnum léttara fyrir með framleiðslu á kartöflum með því að lækka flutningsgjald fyrir þær með skipum ríkissjóðs á milli innlendra hafna, og jafnvel kannske með litlu innflutningsgjaldi á kartöflum. En að öðru leyti er ég því algerlega ósamþykkur, að nokkrar aðrar hömlur verði lagðar á innflutning kartaflna en þær, sem leiðir af gjaldeyrisráðstöfunum. Ef farið verður að takmarka það mjög, hverjir megi flytja þessa vöru inn, þegar annars innflutningur hennar er leyfður, þá er það alveg gefinn hlutur, að slíkt mundi leiða til einokunar með vöruna. Við höfum fyrir okkur dæmi um þetta; vörur, sem að vísu má flytja inn, en innflutningshömlur eru á. Þetta eru klæðnaðarvörur. Innflutningshömlur voru settar á þær til þess að styðja innlenda framleiðslu þeirra. En afleiðingin er, að kaupendur þessara innfluttu vara verða að kaupa þær 100% hærra verði fyrir bragðið en þeir annars hefðu þurft. Þetta nær ekki nokkurri átt. Sama mundi eiga sér stað, ef settar væru hömlur á innflutning kartaflna. Þá mundu fáir fá leyfi til að verzla með þær; þær mundu verða óhæfilega dýrar og menn mundu neyta minna af þeim, og væri slíkt mikill skaði, þar sem kartöflur eru mjög holl fæðutegund. Ég mun að sjálfsögðu verða á móti framgangi þessa frv., þó ég hinsvegar vildi taka vingjarnlega till. þess, sem hníga í þá átt að létta mönnum framleiðslu þessarar vöru á annan hátt en með því að spenna verðið upp.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er svona tiltölulega hógvært af þessum svokölluðu skipulagstilraunum, sem Alþ. er nú að gera með framleiðsluvörur landsmanna. En það stendur dálítið sérstaklega á um þessa vörutegund. Ég man eftir skipulagslögum um fiskverzlun landsmanna, kjötverzlun og mjólkurverzlun. Aðaleinkennið á þeim varningi er sá, að þar þykir markaðurinn of þröngur, þ. e. a. s. að framleitt er meira af þessum vörutegundum heldur en góður markaður er fyrir, og tilraunirnar, sem með þessar vörutegundir á að gera, ganga í þá átt að reyna að finna markaði, fyrst og fremst með hæfilegu verði; m. ö. o., að yfirboð vörunnar, hvort sem það er á innanlands- eða utanlandsmarkaði, komi því ekki til leiðar, að verðlagið komist niður úr öllu hófi. Þetta hefir tekizt misjafnlega, og er það eðlilegt, vegna þess að þessi löggjöf stefnir að því fyrst og fremst að halda uppi verðinu á vörunni, sem ekki er til markaður fyrir, og á þann hátt komið í veg fyrir, að framleiðslan minnki, svo að hún samsvari markaðinum. Með þessari svokölluðu skipulagslöggjöf er reynt að halda uppi óeðlilega háu verðlagi á vörunni, með þeim afleiðingum, sem ekki er séð fyrir endann á enn, en smátt og smátt eru að koma í ljós fyrir landsfólkinu. Í því máli, sem hér er um að ræða, er nokkru öðru máli að gegna. Hér þykir framleiðslan á einni vörutegund of lítil og þess vegna á að gera tilraun með að skipuleggja meðferð hennar líka, m. ö. o., að á bak við þessa löggjöf liggur sú hugsun, að með skipulagningu megi takast hvorttveggja, að vernda framleiðendur, þegar um of mikla framleiðslu er að ræða, með því að halda uppi verðinu á vörunni, og hitt líka, að þegar um of litla framleiðslu er að ræða, megi vernda neytendur fyrir of háu verðlagi. Þetta á allt saman að gera með löggjöf, og landsmenn eru ekki búnir að læra það enn, að þetta er óframkvæmanlegt, því það opinbera getur ekki með góðum árangri séð til, að haldið sé ákveðinn verðlagi á öllum vörutegundum, sem seldar eru manna á milli í landinu, eins og það getur ekki heldur ráðið því, hver framleiðslukostnaðurinn er á vörum yfirleitt. En hér er um að ræða vörutegund, sem ekki er nógu mikið framleitt af í landinu handa landsmönnum einum saman. Það mun vera tilgangurinn, að þetta frv. verði til að auka framleiðsluna af jarðeplum, ef að lögum verður. Það má því líklega segja, að það sé eina frv. af öllum þessum skipulagsfrv., sem stefnir í þá átt að vernda neytendurna, nefnilega auka framleiðsluna og þar með lækka verðið á þessari vörutegund, sem hér um ræðir. Fyrir framleiðendurna, hvern einstakan þeirra, held ég að sé nú, ef takmarkaður er verulega innflutningur á kartöflum, það bezta ástand, sem verið getur. Framboð vörunnar er ekki svo mikið sem þarf að vera til þess að halda verðinu hæfilegu. Eina leiðin til að halda verðinu niðri er sú, að leyfa innflutning frá útlöndum. En nú á með þessari löggjöf, að því er mér skilst, að takmarka innflutninginn til þess að innlenda framleiðslan sé ein um framboðið á markaðinum, og þá kemur fram nýtt viðhorf í þessu máli. Eins og sakir standa er framboðið á kartöflumarkaðinum tvennskonar, framleiðsla landsmanna sjálfra og það, sem flutt er inn frá útlöndum. Og fleira er einkennilegt við kartöfluverzlunina í landinu nú: Eitt aðaleinkenni hennar held ég, að sé það, að menn taka innlendu framleiðsluna fram yfir þá erlendu, vilja íslenzku kartöflurnar heldur. Það kemur m. a. fram í því, að menn borga miklu hærra verð fyrir innlendu kartöflurnar heldur en þeir eiga kost á að fá þær útlendu fyrir. Annað atriði er líka, sem mér finnst, að hv. landbn. og þd. þurfi að gera sér vel ljóst, og leiðir það af því, að innlenda framleiðslan er miklu minni heldur en neyzluþörfin innanlands. Og það er, að eins og sakir standa er mjög algengt, að neytendurnir taki að sér hlutverk, sem framleiðendurnir vilja vera lausir við og við höfum ekki ennþá aðra til að taka að sér. Það er að geyma vöruna þangað til þarf að neyta hennar. Íslenzka kartöfluframleiðslan byggist mjög á því, að bæjabúar birgja sig upp til lengri eða skemmri tíma, sumir jafnvel fyrir næstum því allt árið. Neytendur hér taka þannig að sér það verk, sem spekúlantar og stórkaupmenn hafn með höndum erlendis. Þeir leggja fram kapitalið, sem þarf til þess að losa bændur við vöruna á haustin og geyma hana þangað til hún er notuð smátt og smátt, taka á sig áhættuna vegna skemmda og kostnaðinn við geymsluna. Ég þekki fjölda heimila hér í bænum, sem gera aðalkartöflukaup sín að haustinu. Að menn vilja taka á sig áhættuna og kostnaðinn, sem af því leiðir, byggist á því tvennu, að íslenzku kartöflurnar falla betur í smekk manna hér og að framleiðslan er of lítil. Íslenzku kartöflurnar eru ekki á boðstólum allan ársins hring; þær hverfa af markaðinum fljótlega úr nýárinu, og heldur en að sætta sig við að vera án þeirra kosta margir til þess að birgja sig upp. Þetta hefir mikið að segja fyrir framleiðendurna. En þegar að því kemur, að innlenda framleiðslan nægir fyrir neyzluþörfina í landinu, þá er engin hvöt til þess lengur fyrir neytendurna að birgja sig upp, því þá hafa þeir aðgang að því að kaupa þessa vöru allan ársins hring. Þar með fellur yfir á einhvern annan aðila þetta stóra hlutverk, sem ég get ekki séð, að neinn sé líklegur til að taka að sér í augnablikinu. Til þess þarf bæði fjármagn og undirbúning. Í þessu felst það, sem oft hefir verið talað um hér á Alþingi, að ríkið þyrfti að stuðla að því að koma upp kartöflugeymslu. Á slíkum ráðstöfunum er ekki þörf meðan neytendurnir taka að sér að geyma kartöflurnar. Á því, að menn vilja heldur innlendu kartöflurnar, byggist það einnig, að innlendu framleiðendurnir fá hærra verð fyrir sína framleiðslu heldur en borga þarf fyrir útlendar kartöflur á íslenzkum markaði. Þetta er ákaflega stórt atriði í þessu máli, hér er allt öðru máli að gegna heldur en þegar um er að ræða sölu t. d. kjöts og mjólkur á innlendum markaði, sem meiri hluta þings hefir þótt ástæða til að skipta sér af með allróttækum ráðstöfunum. Ég heyrði ekki á ræðu hv.frsm. landbn., að þeim, sem að frv. standa, væri þetta atriði ljóst. En ég álít, að menn verði sérstaklega að gera sér ljósa grein fyrir því, að eins og sakir standa er fyrir kartöfluframleiðendur í landinu það bezta ástand, sem fengið verður, og hætt er við, að það breytist þeim til óþurftar, ef kartöfluframleiðslan eykst til verulegra muna, jafnvel þó hún aukist ekki svo, að hún fullnægi neyzluþörfinni. Hér er því verið að hugsa um neytendur, þó frv. virðist eiga að vera til að vernda framleiðendur, eins og látið hefir verið í veðri vaka, að hin skipulagsfrv. svokölluðu ættu að vera vegna neytendanna; hér skýtur því nokkuð skökku við. Ef einhver breyt. verður vegna þessarar löggjafar, þá verður hún önnur en virðist vera ætlazt til og sest á yfirborðinu, þegar frv. er lesið. Því það næst varla hvorttveggja í senn með sömu ráðstöfunum, að framleiðslan aukist og verðið hækki eða haldist í svipuðu horfi og nú er. Mig skyldi ekki undra, þó sá yrði fljótlega árangur þessarar löggjafar, að kartöfluframleiðendum þætti lakar af stað farið heldur en heima setið, að láta ekki eðlileg viðskiptalögmál og tilfinningu framleiðendanna sjálfra ráða hvernig fer á hverjum tíma um framleiðslu þessarar vörutegundar, sem er þess eðlis, að auka má framleiðslu hennar mjög ört og sömuleiðis draga úr henni eftir því, hvernig hverjum framleiðenda lízt á markaðshorfurnar.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) [óyfirl.]: Hv. þm. Vestm. er nú ekki viðstaddur, svo ég skal ekki vera fjölorður um það, sem fram kom hjá honum, en þó ætla ég að minnast á örfá atriði. Hv. þm. var aftur með þá meinloku, að Búnaðarfélag Íslands hefði ekki gengið jafnvel og skörulega fram sem forsvarsmaður bænda í kartöflusölumálunum eins og við hefði mátt búast. Eins og ég benti honum á, er þetta reginmisskilningur. Það er ekki á verksviði Búnaðarfél. eða þess vegum að beita sér fyrir verzlun, hvorki með landbúnaðarafurðir né annað. Hitt er verksvið þess, að leiðbeina bændum um tilraunir og alla starfsemi, sem að framleiðslunni lýtur, og það hefir það gert á þessu sviði sem öðrum. Það hefir meira að segja, án þess nokkur lög mæli svo fyrir, oft látið ríkisstj. í té allar fáanlegar upplýsingar um kartöflurækt og kartöflusölu í landinu, og það mun það gera framvegis eins og frv. gerir ráð fyrir, en forgöngu í kartöfluverzluninni getur það ekki haft með höndum. Þá var hv.þm. að tala um, að í frv. væru engin jákvæð atriði, nema ákvæðið um farmgjöld með ströndum landsins. Ég skil þá ekki, hvaða ástæðu hv.þm. hefir til að mæla svo öfluglega á móti frv. eins og hann gerir, ef ekkert er nýtt í því, sem áhrif hefir, nema þetta eina atriði, sem hann er í sjálfu sér fylgjandi. Þá talaði hv.þm. um, að eins og nú strax akir væri ekki til í landinu svo mikil kartöfluframleiðsla, að nægði öllum landsmönnum. Það er vitanlegt, að ber er verið að vinna fyrir framtíðina. Það er ætlazt til, að þessi löggjöf, sú hvatning og sá stuðningur, sem í henni felst, verði þess valdandi, að áður en langt um líður verði raktað það mikið af kartöflum í landinu, að ekki þurfi að sækja mikið út yfir pollinn. Um niðursoðnu mjólkina vil ég gefa hv.þm. þær upplýsingar, að bændur fá ekkert hærra verð fyrir þá mjólkurframleiðslu, sem fer til niðursuðunnar, heldur en þá, sem unnið er úr skyr, smjör og ostar, svo engin ástæða er til að telja það eftir, þó þeir sitji einir að markaðinum í þessari grein. Það er sýnilegt, að þeir nota ekki þá aðstöðu til þess að auðga sig fram yfir aðra bændur, sem selja mjólkurafurðir í landinu. Hitt er rétt hjá hv.þm., að dósamjólkin er í hærra verði á innlenda markaðinum heldur en fá mætti hana fyrir frá útlöndum. En sama má segja um fleiri landbúnaðarafurðir. Smjör og jafnvel kjöt mundi vera hægt að fá ódýrara frá útlöndum, t.d. ef það væri flutt frá þeim löndum, sem mala hluta af framleiðslu sinni í gúanó o. fl. o. fl. Á þeim tímum, sem nú eru. er ekki alltaf réttlátt, þegar um verð á innlendri framleiðslu er að ræða, að vitna til þess, fyrir hvaða verð megi fá sömu vöru á heimsmarkaðinum, því vitanlega er mikið af heimsmarkaðsverðinu hreint og beint „dumping“. Margar vörur eru í milliríkjaviðskiptunum seldar fyrir miklu lægra verð heldur en heima í löndunum, þar sem þær eru framleiddar. Þetta er óheilbrigt verðlag, sem ekki er rétt að miða við. Hv. 5. þm. Reykv. vil ég svara með örfáum orðum. Yfirleitt er ekki ástæða til að fara langt út í hans mál, því hann talaði ekki mjög hvasst á móti málinu. En honum þótti einkennilegt við þessi skipulagsfrv., að það ætti að skipuleggja sölu vörutegunda, sem of mikið væri framleitt af í landinu, og svo kæmi hér líka frv. um að skipuleggja sölu vörutegundar, sem of lítið væri framleitt af. En hann þarf ekkert að undrast þetta, því vitanlega er undirstaða allrar skipulagningar á framleiðslu sú, að reyna að auka framleiðslu og sölu þeirrar vöru, sem of lítið er af, en aftur á móti leita nýrra markaða fyrir þá vöru, sem of mikið er af í landinu. Í þessu er ekkert ósamræmi, aðeins það, sem gengur og gerist í allri skipulagningu. Þá var hv.þm. að hræðast það, að af þessu frv. mundi leiða verðfall á kartöflum, ef það annars hefði nokkur áhrif, hér skýtur nokkuð skökku við það, sem aðrir hv.þm. hafa haldið fram, að frv. leiddi til óeðlilegrar verðhækkunar. Í þessu er ekki gott samræmi, og býst ég við, að nokkuð sé ofsagt hjá báðum aðilum. Hitt er rétt, að svo mikil getur framleiðslan innanlands orðið, að framboðið skapi verðfall á innlenda markaðinum. En við eigum víst nokkuð langt í land með að svo verði, og þegar svo er komið, má búast við, að hið lága verð komi til með að bremsa nokkuð framleiðsluna, svo að framboðið yrði hæfilegt. Það mun vera rétt hjá hv.þm., að til þessa hefir það töluvert tíðkazt, að neytendur geymi sjálfir kartöfluframleiðsluna að meira eða minna leyti, þó eru það ekki nærri allir, því fyrir fjölda neytenda er þannig háttað, að þeir hafa ekki húsnæði né peninga til þess að birgja sig upp, hvorki af þessari vöru eða annari, enda er vitanlegt, að mjög margir kaupa kartöflur aðeins eftir hendinni. En hvað viðvíkur möguleikum fyrir geymslu kartaflna í stórum stíl, þá býst ég við, að þeir séu fyrir henni. Ég man, að Búnaðarfél. var falið ekki fyrir löngu að rannsaka möguleikana fyrir að geyma hér íslenzkar kartöflur, og því bárust mörg tilboð um geymslupláss hér í bænum, að vísu ekki stór, en það stór þó, að í þeim öllum til samans mætti geyma allstóran forða. Og ég efast ekki um, að þær verzlanir, sem tækju að sér að verzla með þessa vöru, mundu leita uppi þær geymslur, sem til eru, og þegar þær hrykkju ekki lengur, þá er komið að því, að koma þyrfti hér upp tryggri kartöflugeymslu í viðbót. Þetta verður reynslan að leiða í ljós. Þetta frv. er tilraun til umbóta. Það má vel vera, að það sýni sig, að það verði að nokkru liði, en þurfi þó um að bæta síðar, og þá er tími til að færa þær út, eftir því sem reynslan sýnir þörf á. vænti ég, að hv.þm. fallist á að hleypa þessu máli áfram svo fljótt, að það geti orðið að lögum á þessum hluta þingsins.

Forseti (JörB): Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hv.þm. Snæf., hvort hann geti ekki sætt sig við þetta.

Thor Thors Ef hæstv. forseti vill nú góðfúslega lofa því að sjá um, að þetta frv. verði ekki tekið fyrir til 2. umr. fyrr en allshn. hefir haft nokkurn tíma til að athuga frv. okkar, þá get ég vel sætt mig við þetta.

Thor Thors Það er rétt, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það varð ekkert samkomulag um þetta frv. í allshn. En það var ekki af því, að við hv. 8. landsk. séum andvígir þessu máli, þvert á móti. Við viljum, að það sé komið upp við háskólann sem fullkomnastri rannsóknardeild fyrir atvinnuvegina, með víðtækari kennslukröftum en þetta frv. gerir ráð fyrir. Þess vegna berum við fram annað frv., sem við álítum, að nái betur þeim tilgangi, sem upphaflega vakti fyrir frumherjum þessa máls og flm. þess á síðasta þingi, er vildu efla háskólann sem mest og gera stúdentum fært að stunda þar nám á fleiri sviðum en kostur hefir verið á hingað til. Ég skal svo ekki ræða það atriði meira að sinni; ég mun flytja mína aðalræðu um þetta mál við framsögu þess frv., sem hér er næst á eftir á dagskránni. En hins vil ég geta, að það er ekki alveg rétt frá skýrt hjá hv. 2. þm. Reykv., að háskólaráðið hafi fallizt á frv. meiri hl. allshn. Þó mun það hafa verið barið í gegn, að 3 menn af 5 sem eru í háskólaráðinu, féllust á það, en 2 voru á móti því. Hinsvegar get ég upplýst það, að allir prófessorar lagadeildarinnar og guðfræðideildarinnar hallast fremur að því frv., sem við hv. 8. landsk. flytjum og ennfremur nokkrir af prófessorum læknadeildar og heimspekideildar háskólans. Ég vil nú mælast til þess, að hv. 2. þm. Reykv. sýni svo mikinn rannsóknarhug í þessum málum, að hann sem form. allshn. gangi inn á það, að n. fái þetta frv. til nánari athugunar og meðferðar ásamt frv. okkar hv. 8. landsk., sem hér er næst á dagskánni, og að bæði frv. verði borin undir alla prófessora háskólans í heild, svo að Alþingi fái að vita um afstöðu þeirra til málsins skýrt og ótvírætt, og að því verði ráðið til lykta með fullu samkomulagi við háskólann. Það hefir jafnan verið svo um málefni háskólans, að þó þau hafi átt erfitt uppdráttar á Alþingi, þá hafa þau ekki verið gerð að flokksmálum á þinginu. Enda teldi ég það illa farið, ef þeim tillögum, sem nú liggja fyrir um aukningu á starfsemi háskólans, yrði blandað inn í flokkadeilurnar. Ég mun því ekki fara út í einstök atriði í ræðu hv. 2. þm. Reykv., enda snerta þau hinar einstöku greinar frv., sem ég get athugað nánar við 2. umr. Ég geri það að till. minni, að þessu frv. verði aftur vísað til allshn., og vil vænta þess, að hv. 2. þm. Reykv. verði svo sanngjarn, að hann geti fallizt á það. Hann er form. n. og getur í sambandi við hæstv. forseta haft áhrif á það, að slík meðferð yrði ekki til að tefja málið að óþörfu.