Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að lýsa því yfir að ég hef miklar áhyggjur af stöðu almannavarna í augnablikinu. Nú liggur það fyrir að Almannavarnir ríkisins hafa dottið út af fjárlögum og hafa því ekki fjárframlög frá ríkisvaldinu. Það liggur líka fyrir að í þinginu er frv. til laga um almannavarnir þar sem ætlunin er að færa almannavarnir undir ríkislögreglustjóra, sem mikil óeining er um. Því er ljóst að það mun taka talsverðan tíma að afgreiða þetta mál í þinginu. Ég veit ekki hvort hv. þm. átta sig almennt á því að almannavarnir eru yfirhattur á þessum þætti í starfsemi ríkisvaldsins og er ætlað að sameina löggæslu eða samhæfa slökkvilið, lækna, björgunarsveitir, sjúkraflutningamenn, vegagerð, fjarskipti, fjölmiðla o.s.frv. Það er líka ljóst að sú stofnun sem núna fer með þessi verkefni og stendur frammi fyrir því að vera án framlaga á fjárlögum til stofnunarinnar er að sjálfsögðu að liðast í sundur. Við höfum fengið þessar upplýsingar frá framkvæmdastjóra Almannavarna. Eins hefur komið fram að í þeim frumvörpum sem nú liggja fyrir þinginu, sem hæstv. dómsmrh. lagði fram 12. des. sl., tveimur dögum fyrir jólahlé, er hvorki gert ráð fyrir að hafa samráð við fulltrúa frá Almannavörnum né fulltrúa frá ríkislögreglustjóra sem ætlað er að taka þessi verkefni yfir. Því beini ég eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. dómsmrh.: Hver er staða almannavarna nú í augnablikinu? Hver er staðan ef eitthvað kemur upp á á næstu vikum eða mánuðum? Stofnunin er að liðast í sundur. Enn eru í gildi lög um tiltekið skipulag en engin framlög úr ríkissjóði til að standa undir því skipulagi. Sex manns vinna í stofnun ríkisins sem ekki hefur nein fjárframlög. Það liggur líka fyrir að mikil óánægja er með fyrirliggjandi frumvarp og því held ég, virðulegi forseti, að í stöðunni, þar sem enn er hávetur, sé mikilvægt að hæstv. dómsmrh. skýri fyrir þinginu hvernig hún hyggst bregðast við ef eitthvað kemur upp á.

Herra forseti. Þetta er afar sérstök uppákoma hjá hv. þm. sem á sjálfur sæti í allshn. og er að vinna að þessu máli. Hann veit mætavel um stöðuna og hefur fengið allar upplýsingar um hvað til stendur að gera og hver staða almannavarna er. Staða almannavarna hér á landi er í góðu lagi. Varðandi fullyrðingar hv. þm. um að stofnunin hafi ekki fengið fjárframlög, þá er það bara misskilningur. Þegar það var ljóst að nefnt frv. yrði ekki afgreitt fyrir jól var gert samkomulag við fjmrn. og þannig gengið frá málum að tryggt væri að áfram yrðu sömu fjárframlög til yfirstjórnar Almannavarna og verið hafa. Þannig hafa engar breytingar orðið í þessu kerfi. Hitt er aftur annað mál að með þeirri breytingu sem lögð er til í frv. er gert ráð fyrir að færa yfirstjórn Almannavarna undir ríkislögreglustjóra í þeim tilgangi að stofna sérstaka sameiginlega björgunarmiðstöð sem langflestir þeirra sem koma að björgunarmálum hér á landi telja mikið framfaraskref og ákaflega mikilvægt. Það sést náttúrlega af umsögnum sem berast með þessu frv. Hv. þm. þarf því ekki að hafa áhyggjur af stöðu mála. Hins vegar er alveg jafnljóst að það er óvanalegt að slík staða komi upp. Frumvarpið náði ekki fram að ganga eftir afgreiðslu fjárlaga en að ég vona svo sannarlega að hv. allshn. geti afgreitt þetta mál sem fyrst. Ég vil taka það fram að haft var fullt samráð við bæði fulltrúa frá ríkislögreglustjóra, formann almannavarnaráðs og framkvæmdastjóra almannavarnaráðs um leið og þessar hugmyndir voru ræddar í sumar. Þetta voru fyrstu aðilarnir sem kynnt var þetta verkefni. Það er mjög sérstakt að segja að þar hafi ekki verið neitt samráð á ferðinni. Ég vil líka undirstrika að hér er um að ræða mjög einfalda breytingu. Það þarf hins vegar að endurskoða alla löggjöfina um almannavarnir og það verður gert, en allt kerfið er nú óbreytt um allt land.

Virðulegur forseti. Hér er verið að hreyfa afar mikilvægu máli. Miklu hagsmunamáli fyrir alla landsmenn, stöðu almannavarna. Ég vil árétta að spurning um björgunarmiðstöð er eitt og almannavarnaráð er annað. Með frumvarpinu er verið að ógna allri þessari samhæfingu og leggja almannavarnaráð niður án samráðs við viðkomandi aðila. Það kom skýrt fram á fundi allshn. að ekki var haft samráð við þessa aðila. Það má líka spyrja sig hvort dómsmrn. ætli ekki að flytja líka undir ríkislögreglustjóra. Það er talið mjög óeðlilegt að flytja almannavarnir undir einn viðbragðsaðila. Það er auðvitað gagnrýnt. Spurningin er um hvort þessi samhæfing haldist áfram. Það er líka spurning um hvernig samráði um þessar breytingar var hagað. Það kom skýrt fram á fundi allshn. að samráðið var lítið sem ekkert. Einu aðilarnir sem virtust mjög ánægðir með þetta voru björgunarmennirnir, Slysavarnafélagið Landsbjörg, enda er enginn að andmæla því að það verði ein björgunarmiðstöð. Almannavarnaráð er hins vegar samhæfingaraðilinn og afar mikilvægt að það ráð sé ekki lagt niður sem slíkt, enda kemur það fram hjá öllum umsagnaraðilum sem um þetta frv. fjalla. Einnig eru menn á því að óeðlilegt sé að setja það undir einn aðila. Ég vil benda fólki á að það er hægt að skoða pappíra frá þeirri umræðu. Þar kemur afar skýrt fram að frumvarpið er fyrst og fremst unnið í dómsmrn. án samráðs við þá aðila sem eðlilegt hefði verið að hafa samráð við. Undir eðlilegum kringumstæðum hefði þetta frv. átt að koma fram snemma síðasta haust en ekki koma fyrir þingið tveimur dögum fyrir jólahlé og vera tekið til umræðu með afbrigðum.

Herra forseti. Hér er komin upp afskaplega sérkennileg staða svo ekki sé fastar að orði kveðið. Í fjárlagafrv., sem lagt var fram venju samkvæmt á fyrsta degi þingsins, var boðuð breyting sem gekk síðan aftur í frv. hæstv. dómsmrh. 12. des., tveimur dögum fyrir jólaleyfi þingmanna. Hæstv. ráðherra dómsmála lætur sig hafa það að koma fram í fjölmiðlum og standa frammi fyrir þingheimi og kvarta yfir því að málið skuli ekki afgreitt. Hún kemur fram með frv. um málið einum og hálfum degi áður en þingi er frestað og kemur svo og kvartar og kveinar yfir því að þingmenn hafi ekki afgreitt málið. Hæstv. forseti. Hún lét þess og getið að hér væri ekki neitt óeðlilegt á ferðinni enda þótt fjárlög hafi verið afgreidd líkt og að breytingin hafi átt sér stað. Hún segir að hún hafi gengið frá þessu máli, í fjölmiðlum og aftur núna, við fjmrn. og Fjársýslu ríkisins. Ekki eru það þeir aðilar sem setja landinu lög. Ekki ganga þeir frá fjárlögum. Nei, það er hv. Alþingi. Ég bið hæstv. ráðherra að gera þinginu betur grein fyrir því hvaða breytingar hafa verið gerðar á fjárlögum í samráði við Fjársýslu ríkisins og fjmrn. og með hvaða heimildum þingsins. Svona getur þetta ekki gengið. Hér hef ég aðeins vikið að formsatriðum málsins, herra forseti. Efnisatriði málsins eru síðan önnur. Mitt mat er það sem ég lýsti strax á haustdögum þegar þessar breytingar voru boðaðar að flas væri ekki til fagnaðar í þessum efnum. Menn eiga auðvitað að setja þetta frv. ráðherra til hliðar og einbeita sér að heildarendurskoðun þessara mála og gefa sér góðan tíma til hennar. En þessi ríkisstjórn og þessi ráðherra hefur ekki tíma til þess því að það eru bara 90 dagar til kosninga, sem betur fer.

Herra forseti. Sem varamaður hv. þm. Ögmundar Jónassonar sem er áheyrnarfulltrúi í allshn. fyrir Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð sat ég síðasta fund nefndarinnar þar sem fjallað var um þetta mál. Ég tek undir þær áhyggjur sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson lýsir varðandi stöðu þessarar litlu stofnunar, Almannavarna ríkisins. Hún er mjög alvarleg sem stendur. Það hljóta allir að sjá í hendi sér að stofnun sem lagt er fram um frv. um að leggja eigi niður, eins og fram hefur komið tveimur dögum áður en þingi er slitið, býr við mikla óvissu. Þó að í gildi sé samningur við fjmrn. um að stofnunin fái eitthvert fé til að starfa hlýtur hver maður að sjá að það er ekki beysinn starfsandi í stofnun sem svo er ástatt um. Það er vægast sagt ástæða til að hafa áhyggjur þegar svona er komið. Það er ekki rétt sem hæstv. dómsmrh. segir, að staða almannavarna sé í góðu lagi. Hún er það ekki undir þessum kringumstæðum. Hin sameiginlega björgunarmiðstöð sem er núna í bígerð er ekki forsendan fyrir þeim breytingum sem hæstv. ráðherra hefur lagt til. Ég tek því undir það að málið er illa undirbúið og að ekki hafi verið haft það samráð sem eðlilegt væri í svona viðamiklu máli. Auðvitað hefði verið miklu einlægara að leggja á borð þingmanna í upphafi þessa þings heildarendurskoðun laganna um almannavarnir. Það eru allir sammála um að slík endurskoðun þurfi að fara fram. En hún getur ekki farið fram í ljósi þess sem ég vil meina að séu nokkuð gerræðislegir atburðir, þegar yfirvofandi er að stofnunin verði lögð niður, nánast færð með valdboði undir ríkislögreglustjóraembættið. Það liggur í loftinu að almannavarnir eru ekki bara lögreglumál heldur margt annað.

Herra forseti. Mér finnst sérkennilegt að hér sé hafin efnisleg umræða um þingmál sem er til meðferðar í allshn. Þeir þingmenn sem þar sitja hafa næg tækifæri til að fá allar þær upplýsingar sem þeir vilja í þingnefndinni. Það var því mjög undarlegt, svo að ekki sé meira sagt, að nefndarmaður sem á sæti í allshn. skyldi hefja umræðuna og fara sérstaklega út í efnisleg atriði. Ég skil mjög vel að hv. þm. hafi haft áhyggjur af því hvaða fjármagn stofnunin ætti að fá í þessu millibilsástandi fyrst ekki tókst að koma þessu máli nógu snemma í höfn fyrir jól. Ég get alveg tekið undir það. En ráðherra skýrði það mál til hlítar í ræðu sinni áðan þannig að ég tel ekki neina ástæðu til að hafa frekari áhyggjur af því máli.

Herra forseti. Ég lýsi furðu minni yfir þessu upphlaupi yfir máli sem er í allshn. og vil taka undir það sem síðasti ræðumaður sagði. Málið er til umfjöllunar í nefndinni og þar verður gengið frá því. Það er hins vegar alveg rétt að stofnunin Almannavarnir ríkisins er í vissi óvissu. Hæstv. dómsmrh. hefur hins vegar skýrt að engar breytingar hafa orðið á þeirri starfsemi. Mér finnst vafasamt að reyna að sá fræjum efasemda hjá almenningi varðandi stöðu almannavarna á Íslandi. Það er algjörlega óþarft og ráðherra hefur svarað því. Það er engin óvissa um starfsemi þessarar stofnunar.

Virðulegi forseti. Þeir koma hér hver á fætur öðrum hv. þm. Sjálfstfl. og lýsa undrun sinni á að við skulum hafa áhyggjur af stöðu almannavarna í augnablikinu þegar það liggur fyrir að engin fjárframlög eru til stofnunarinnar á fjárlögum. Hæstv. ráðherra kemur hér upp og segir að það sé ekkert mál þó að þingið komi ekki að þessu því að þeir félagarnir hafi séð um þetta sjálfir. Það er rétt að hæstv. ráðherra taki mið af því að þingið sér um fjárveitingar. En þetta er veruleiki. Við höfum verið upplýst um að stofnunin sé að liðast í sundur vegna þessa millibilsástands sem nú ríkir. Er nema von að menn hafi áhyggjur? En það var annað sem kom fram hjá hæstv. ráðherra sem mér þykir ekki síður alvarlegt. Hæstv. ráðherra fullyrti í ræðu sinni að haft hefði verið samráð við ríkislögreglustjóra og Almannavarnir við undirbúning þessara breytinga. Í skriflegum athugasemdum við þessi frumvörp kemur annað fram hjá báðum þessum aðilum. Ég leyfi mér að lesa örstutt upp úr athugasemdum ríkislögreglustjóra, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Ríkislögreglustjóri hafði enga aðkomu að þeim breytingum sem nú er stefnt að.`` --- Hið sama er að finna í greinargerð Almannavarna ríkisins. Eftir stendur að annaðhvort fór hæstv. dómsmrh. með rangt mál í þinginu eða að þeir sem skiluðu þessum athugasemdum hafa ekki sett þær fram í samræmi við staðreyndir. Þetta verður hæstv. dómsmrh. að upplýsa hér. Það er mjög alvarlegt mál ef það er verið að bera þessum stofnunum sem ég vitnaði til og hafa sent inn umsagnir á brýn að þær fari með rangt mál í þeim greinargerðum og athugasemdum sem borist hafa allshn. Það breytir ekki hinu að það er algerlega nauðsynlegt að aflétta þessu millibilsástandi eins fljótt og auðið er og langeðlilegast væri að hæstv. ráðherra lýsti því yfir hér og nú að þetta frv. yrði dregið til baka og menn reyndu að byggja undir það sem fyrir er.

Herra forseti. Það er greinilegt að kosningar nálgast. Ég tel að fullyrðingar hv. þm. sem hóf þessa umræðu séu ekki svara verðar vegna þess að ég er búin að skýra þetta mál. Ég vil taka það skýrt fram hins vegar út af ýmsum ábendingum sem hér hafa komið fram varðandi þessa sameiginlegu björgunarmiðstöð að þetta tvennt fer saman, þ.e. að flytja yfirstjórn Almannavarna til þessarar björgunarmiðstöðvar í Skógarhlíðinni þar sem Neyðarlínan, fjarskiptamiðstöð lögreglunnar, er jafnframt og þar sem Landsbjörg ætlar að vera með starfsemi sína. Þarna er verið að sameina alla aðila sem koma að leit og björgun af landi og sjó, alla viðbragðsaðila, til þess að treysta enn betur öryggi landsmanna, og hver getur mótmælt því? Ég bið hv. þingmenn um að athuga það. Ég hef líka sagt að það hafi verið samráð í þessu máli. Ég hef sjálf fundað með almannavarnaráði. Ég get tekið það sem dæmi. Ég hef líka sagt frá því að það er búið að tryggja óbreytt fjárframlög til reksturs þessarar stofnunar. Þarna hafa engar breytingar orðið. Það má vel vera að það hefði verið gott ef það hefði verið búið að heildarendurskoða lögin um almannavarnir, almennt séð, en það má kannski segja að hryðjuverkin í Bandaríkjunum, árásin þar, hafi ýtt við mönnum í því að fara að skoða þessi mál og athuga hvert eigi að stefna. Það er alveg ljóst að það þarf að gera breytingar. Ég tel nauðsynlegt að þetta mál verði afgreitt sem fyrst á hinu háa Alþingi og treysti þingmönnum í allshn. mætavel til þess að gera það.

Herra forseti. Nú hagar svo til með störf þingsins að í dag eru 40 mál á dagskránni. Þar af eru fjöldamörg þingmannamál en það hefur gengið lítið með að þoka þeim áfram til nefnda. Nú liggur fyrir að aðeins er rúmur mánuður eftir af störfum þessa þings og ljóst að við þurfum að halda mjög vel á spöðunum ef við eigum að ná að afgreiða eitthvað af þeim sem fyrir liggja fyrir lok þess þings. Nokkur fjöldi þeirra mála sem eru á dagskránni í dag koma frá þingmönnum Samfylkingarinnar og til þess að greiða fyrir störfum þingsins og kannski ekki síður í þeirri von að málin okkar verði tekin til snöggrar skoðunar og afgreiðslu í nefndum þingsins vil ég lýsa því yfir að af hálfu flutningsmanna verður ekki gerð krafa um að umræða fari fram um eftirtalin mál sem eru á dagskránni dag og koma frá þingmönnum Samfylkingarinnar: 13., 14. og 15. mál um almannatryggingar, vátryggingarsamninga og félagslega aðstoð, 24. og 25. mál um landsdóm og ráðherraábyrgð, 33., 34. og 35. mál um úttekt á ástandi eigna á jarðskjálftasvæðum, um stjórnarskipunarlög og um þingsköp Alþingis. Þetta eru meira og minna mál sem hafa verið flutt áður og rædd. Einnig verður af okkar hálfu ekki gerð krafa um að um 40. málið sem varðar starfslok fyrrverandi forstjóra Landssíma Íslands fari fram umræða. En að sjálfsögðu væntum við þess að málið fái ítarlega umfjöllun og afgreiðslu í nefnd.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940. Með frv. eru annars vegar lagðar til breytingar á nokkrum ákvæðum laganna sem fjalla um kynferðisbrot gegn börnum og hins vegar er lagt til að lögfest verði nýtt ákvæði sem leggi refsingar við svokölluðu mansali eða verslun með fólk. Tilgangur þessa frv. sem samið var af refsiréttarnefnd er í fyrsta lagi að auka refsivernd barna gegn kynferðisbrotum. Á undanförnum 10--15 árum hefur dómsmálum vegna þessara mála fjölgað mikið. Erfitt er að segja til um hvort þá þróun megi rekja til þess að fleiri brot séu framin eða hvort þau hafi komið upp á yfirborðið í ríkari mæli við opnari umfjöllun um þessi mál. Engum dylst þó sá mikli skaði sem börn geta orðið fyrir þegar þau eru misnotuð kynferðislega og geta afleiðingarnar oft verið langvarandi og í sumum tilfellum varað alla ævina. Þá er hér um að ræða brot sem eru þess eðlis að brotið er gegn trúnaðarskyldu gagnvart barninu. Rétt þykir að alvarleiki þessara brota verði virtur í þessu ljósi og er því lagt til að refsimörk vegna grófustu kynferðisbrota gegn börnum verði hækkuð. Í þessu skyni er lögð til breyting á 1. mgr. 200. gr. almennra hegningarlaga sem fjallar um samræði eða önnur kynferðismök við eigið barn eða annan niðja. Varðar slíkt athæfi nú fangelsi allt að sex árum, og allt að tíu árum sé barn yngra en 16 ára. Sömu refsingu varðar brot samkvæmt 1. mgr. 201. gr. hegningarlaga, en þar er fjallað um samræði eða önnur kynferðismök við barn eða ungmenni yngra en 18 ára sem er kjörbarn viðkomandi, stjúpbarn, fósturbarn, sambúðarbarn eða ungmenni sem honum hefur verið trúað fyrir til kennslu eða uppeldis. Með breytingunni er lagt til að refsimörkin í báðum ákvæðunum verði hækkuð þannig að þessi brot varði fangelsi allt að átta árum, en tólf árum sé barnið yngra en 16 ára. Hér er farin sú leið að hækka refsiramma í kynferðisbrotum gegn börnum og þannig er gert ráð fyrir að refsingar fyrir þau brot verði þyngri. Þetta er tiltölulega einföld breyting sem getur náð þeim markmiðum sem að er stefnt, að þyngja refsingar fyrir kynferðisbrot gegn börnum. Þegar réttarstaðan annars staðar á Norðurlöndunum er borin saman við Ísland er ljóst að meira samræmi er almennt þar en hér á landi milli refsiramma fyrir nauðgun annars vegar og kynferðislega misnotkun barna hins vegar. Rétt er þó að benda á að hafi barni verið nauðgað er ákært fyrir nauðgun samkvæmt 194. gr. hegningarlaganna en hámarksrefsing fyrir það brot er 16 ára fangelsi og refsilágmark eitt ár. Hámarksrefsing fyrir kynferðislega misnotkun barna er ekki almennt lægri hér á landi en annars staðar en hafa verður til hliðsjónar að annars staðar á Norðurlöndunum, að Danmörku undanskilinni, eru ákvæði um lágmarksrefsingar sem stuðla vitaskuld að þyngri refsingum. Lágmarksrefsingar heyra þó til undantekninga í íslenskum refsirétti og því þótti refsiréttarnefnd ráðuneytisins rétt að fara þá leið sem farin er í frv. Í 202. gr. laganna er lögð til sú breyting að það verði refsivert að tæla ungmenni yngra en 18 ára til samræðis eða annarra kynferðismaka. Eins og lagaákvæðið hljóðar í dag er refsivert að tæla barn á aldrinum 14--16 ára til samræðis eða annarra kynferðismaka. Með breytingunni er því börnum fengin ríkari vernd á þessu sviði. Aðrar breytingar sem gerðar eru á kynferðisbrotakafla almennu hegninarlaganna í frv. eru eingöngu lagatæknilegs eðlis og miða að því að gera tilvísun til ákvæðanna auðveldari í ákæruskjölum og dómum. Annar megintilgangur þessa frv. er að festa í hegningarlög sérákvæði sem lýsir mansal refsivert, sbr. 5. gr. frv. Verslun með fólk er alvarlegt vandamál sem steðjar að alþjóðasamfélaginu í dag. Menn hafa smám saman áttað sig á því hversu útbreitt þetta vandamál er, og þá einkum verslun með konur og börn. Sameinuðu þjóðirnar áætla að árlega sæti yfir 4 millj. manna mansali og að ágóðinn af þessari starfsemi sé yfir 5--7 milljarðar bandaríkjadala, þ.e. meiri en ágóðinn af ólöglegri fíkniefna- eða vopnasölu heimsins. Norðurlandaþjóðirnar hafa ekki farið varhluta af þessari þróun og því ákváðu jafnréttisráðherrar og dómsmálaráðherrar Eystrasaltsríkjanna og Norðurlandanna að berjast sameiginlega gegn vandamálinu. Liður dómsmrh. í átakinu var m.a. að sjá til þess að verslun með fólk væri refsivert brot samkvæmt lögum. Í 5. gr. frv. er gert ráð fyrir að refsivert verði að útvega, flytja, hýsa eða taka við einhverjum sem beittur er eða beittur hefur verið ólögmætri nauðung, frelsissviptingu, hótun, ólögmætum blekkingum eða annarri ótilhlýðilegri aðferð ef það hefur verið gert í þeim tilgangi að notfæra sér viðkomandi kynferðislega eða til nauðungarvinnu eða til að nema á brott líffæri hans. Sé um að ræða einstakling yngri en 18 ára þarf ekki að beita þeim aðferðum sem lýst er í ákvæðinu til að um refsiverðan verknað sé að ræða. Brot gegn ákvæðinu getur varðað allt að átta ára fangelsi. Þótt sú háttsemi sem hér er lýst sé í flestu tilliti þegar refsinæm er með þessu verið að leggja sérstaka áherslu á þessi brot og auka refsivernd gegn þeim. Var við samningu ákvæðisins höfð hliðsjón af 3. gr. bókunar við samning Sameinuðu þjóðanna gegn alþjóðlegri og skipulagðri glæpastarfsemi sem nefndur hefur verið Palermo-samningurinn. Þess má geta að Danir fóru þessa sömu leið þegar þeir lögfestu ákvæði um mansal í löggjöf sinni nýverið. Herra forseti. Ég hef nú í meginatriðum gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Virðulegur forseti. Í dag er tími til að fagna þessu frv. hæstv. dómsmrh. Það er auðvitað afrakstur mikillar vinnu sem hefur verið lögð fram, m.a. þeirrar skýrslu sem sú sem hér stendur óskaði eftir um samanburð á lagaumhverfi Norðurlandanna. Ég fæ ekki betur séð en að við séum að færa okkur verulega í þá átt með þeim tillögum sem hérna liggja fyrir. Það er afar mikilvægt að þessi löggjöf og allt er varðar börn sé börnum hliðhollt og að við stöndum með þeim í einu og öllu. Það er spurning líka um ákveðið forvarnagildi og fælingaráhrif hvað þetta varðar. Ég fagna því líka sérstaklega að mansalið skuli vera komið inn í lagatexta og jafnframt fagna ég því að búið er að setja inn ákvæði varðandi það að nema brott líffæri. Það mál herjar t.d. meira eða minna á alla Suður-Ameríku. Við vitum aldrei hvenær þetta vandamál berst hingað til okkar. Við hér heima erum líka í heiminum sjálfum og þannig ekki óhult fyrir svona vandamálum og ég fagna sem sagt þessu nýmæli. Það eina sem ég man ekki alveg til --- það var frv. um sérstaka vernd, vitnaverndina og annað sem er afar mikilvægt í mansalsmálunum. Það hefur komið fram á öllum þessum ráðstefnum, bæði stóru kvennalýðræðisráðstefnunni og eins ráðstefnu í Kaupmannahöfn með lögreglu og annars staðar þegar við ræddum þar mansalið fyrir tveimur árum eða svo, að vernd gagnvart þessum konum sé sérstaklega brýn. Það er eitt af því sem m.a. Sameinuðu þjóðirnar hafa lagt ríka áherslu á þannig að við tryggjum í rauninni kannski að upplýsingar fáist, bæði um þá hópa og aðra sem stunda mansalið. Eins og ég segi fagna ég öllu því sem snýr að börnum og tel að í frv. sé falin mun ríkari vernd gagnvart þeim en áður var. Það er líka annað sem tengist órjúfanlega þessu máli og það eru bætur til þolenda kynferðisafbrota. Hér á dagskrá í dag er lítið frv. frá mér sjálfri um breytingu á lögunum um bætur til þolenda afbrota. Ég ákvað bara að flytja það ein og sér og mun sennilega senda það umræðulaust til nefndar vegna þess að það er ekki nægilegt að við séum með góð lög sem tryggja refsingu við kynferðisafbrotum gegn börnum ef við erum ekki með nægilega styrkar stoðir til að tryggja þeim bætur sem fyrir þessu tjóni verða. Árið 1996 var samþykktur hér ákveðinn bandormur í ríkisfjármálum og þessar bætur voru lækkaðar um helming á þeim tíma en áttu að leiðréttast aftur árið 1997. Það hefur aldrei orðið af þeirri leiðréttingu og þess vegna flutti ég nákvæmlega þá tillögu sem var ætlast til að yrði flutt 1997 í tengslum við fjárlög. Þá var þetta allt skorið niður um helming og átti að leiðrétta eins og kemur fram í gögnum þingsins og öllum ræðum tengdum þessum máli. Ég vil því minna á tengslin --- það eru órjúfanleg tengsl þarna á milli um bætur til þolenda kynferðisafbrota. Það þýðir ekki bara að tala um brotin sjálf, heldur líka bætur til þeirra sem fyrir þeim verða og það er auðvitað þyngra en tárum taki því þær bætur sem nú eru ákvarðaðar í lögum duga varla fyrir sálfræðiviðtölum, svo ekki sé meira sagt. Ég vil minna á það mál. Það fer líka umræðulaust til nefndar. Allt hangir þetta saman. Við munum fara yfir þetta mál í allshn. og ég get ekki séð neitt því til fyrirstöðu að þetta verði samþykkt með bros á vör og sól í sinni.

Virðulegi forseti. Hér leggur hæstv. dómsmrh. fram afar þarft frv. með þörfum breytingum sem ber að fagna en hér eru líka á ferðinni ákvæði við hegningarlögin sem beðið hefur verið eftir með nokkurri óþreyju og á ég þar kannski sérstaklega við ákvæðið sem lýtur að mansali. Ég fagna því að það skuli vera gert að sérstöku atriði núna í hegningarlögum að hverjum þeim sem gerist sekur um mansal verði refsað en það er allt í samræmi við umræðu sem átt hefur sér stað í nágrannalöndum okkar á síðustu árum. Síðan 1996 hefur verið unnið ötullega að því í ýmsum Evrópulöndum að finna leiðir til að stemma stigu við vaxandi glæpastarfsemi sem tengist innflutningi fólks á milli landa, ekki hvað síst sölu aðallega kvenna og barna frá Austur-Evrópu og Asíu til kynlífsþrælkunar á Vesturlöndum. Í nýjum skýrslum frá þrýstihópum um málefni kvenna innan Evrópusambandsins og í málum sem komið hafa fyrir Evrópuþingið upp á síðkastið má greina mjög mikla hreyfingu í þá átt að finna leiðir til að koma í veg fyrir mansalið en ekki síður hugmyndir og kröfur um að fórnarlömbum mansalsins verði sinnt á viðunandi hátt. Þar er fyrst og fremst um að ræða vitnavernd og síðan það sem kalla má fórnarlambavernd eða eins og það kallast á engilsaxneskri tungu ,,witness protection`` og ,,victim protection`` því það vandamál fer nú vaxandi í Evrópulöndum að konum sem smyglað hefur verið yfir landamæri og eru því ólöglegar í viðkomandi landi þarf að beina aftur til baka þangað sem þær komu en þar bíður þeirra ekkert annað en að lenda aftur í klóm glæpamannanna sem upphaflega hnepptu þær í þrældóm kynlífsiðnaðarins. Þess vegna hvílir nú sterk krafa, herra forseti, á ríkisstjórnum Evrópulandanna að leiða í lög þannig vernd að konurnar sem leita ásjár, oft kvennasamtaka eða kvennaathvarfa, fái vernd í viðkomandi landi, dvalarleyfi og jafnvel atvinnuleyfi, í öllu falli það öryggi sem nægir til að gera þær löglegar í landinu. Ég hvet íslensk stjórnvöld og allshn. Alþingis til að athuga vel þá þróun og athuga hvort ekki er tímabært fyrir okkur að innleiða þessa umræðu hér og vera þannig í samfloti við nágrannalönd okkar. Innan Sameinuðu þjóðanna hefur verið unnið talsvert starf til að koma í veg fyrir mansal og eins og hæstv. dómsmrh. gat um var samþykktur samningur gegn skipulagðri alþjóðlegri glæpastarfsemi, Palermo-samningurinn og bókanirnar við hann. Ein bókunin lýtur sérstaklega að verslun með konur og börn til kynlífsþrælkunar. Sú bókun felur í sér skuldbindingar aðildarlandanna um að allra leiða sé leitað, m.a. með lagasetningu, til að stemma stigu við þeirri glæpastarfsemi sem þrífst undir hatti kynlífsiðnaðar vítt og breitt um heiminn. Glæpastarfsemi þar sem söluvaran er fólk, oftar en ekki bláfátækt fólk, konur og börn sem eiga ekkert val í heimalöndum sínum og ýmist knúið til að samþykkja verslunina nauðugt eða viljugt. Ísland hefur staðfest þennan samning, herra forseti, og hæstv. dómsmrh. er nú að leitast við að leiða hann að hluta til í lög. Hæstv. ráðherra hefur í umræðum á Alþingi sagt að ekkert sé því til fyrirstöðu að sá samningur verði fullgiltur enda sé það vilji velflestra ríkja að undirgangast hann. Ég vil lýsa yfir ánægju með þessa afstöðu hæstv. ráðherra og ég fagna því að sú lagabreyting sem lögð er til í því frv. sem við nú ræðum skuli hafa litið dagsins ljós. Ég lýsi því þó um leið yfir að ég hefði gjarnan viljað sjá gengið skrefi lengra í þessu máli. Ég hef reyndar sagt að full þörf sé orðin á að taka allan kynferðisbrotakafla hegningarlaganna til rækilegrar endurskoðunar og raunar hefur hæstv. ráðherra lýst því yfir að slík endurskoðun sé á döfinni, en ég fæ ekki betur séð en þetta þing muni líða áður en til slíkrar endurskoðunar komi. Ég vil segja varðandi þetta sérstaka ákvæði um mansalið að það hefði að ósekju verið í lagi að fá inn frekari ákvæði og vil ég þá vísa til hugmynda sem koma fram í skýrslu nefndar sem falið var að gera tillögur um úrbætur vegna kláms og vændis, en sú nefnd lagði einmitt til að ákvæði á borð við þetta yrði sett í lögin. Jafnframt eru í skýrslu nefndarinnar hugleiðingar um sænsku aðferðina, sænsku leiðina, og við verðum að athuga það að eitt öflugasta tækið í baráttunni gegn mansali og kynlífsiðnaði almennt er að gera það refsivert að kaupa þjónustuna. Sannleikurinn er sá að umræðan eins og hún hefur átt sér stað í Evrópu upp á síðkastið allt síðasta ár hefur miðað í þá átt að hvetja ríkisstjórnir landanna til að fara að dæmi Svíþjóðar og lögleiða hina svokölluðu sænsku leið. Hæstv. ráðherra hefur sjálf sagt í blaðaviðtali og ég er hérna með úrklippu úr Fréttablaðinu frá 18. september 2002 þar sem hún segir, með leyfi forseta: ,,Íslendingar horfa til reynslu nágrannaríkjanna í þessum málum, einkum Svíþjóðar en þar hefur verulega dregið úr verslun með konur síðan lögum var breytt.`` Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að sænska aðferðin er að virka í Svíþjóð og hún virkar ekki hvað síst á mansalið. Sannleikurinn virðist vera sá að þeir sem stunda þessa glæpastarfsemi, að selja konur milli landa, hafa strikað Svíþjóð út af viðkomulista sínum. Svíþjóð er orðið það land sem þessir glæpamenn forðast. Þó að ýmislegt megi kannski segja um þessa sænsku aðferð þá er þó samdóma álit manna sem um hana hafa fjallað þar að hún virki á glæpamenn sem stunda mansal. Í því sambandi vil ég minna á frv., herra forseti, sem ég ásamt tveimur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hef lagt fram á þinginu ítrekað, og liggur frammi á þessu þingi á þskj. 39, þar sem lögð er til þessi sænska leið. Og ég get ekki betur séð, herra forseti, en að það hefði verið ágætistækifæri fyrir hæstv. ráðherra að fara nú að dæmi Svía nákvæmlega í því frv. sem hún flytur og leggja það til að kaup á hvers konar kynlífsþjónustu verði lýst refsiverð samkvæmt almennum hegningarlögum á Íslandi. Ég lýsi því yfir, herra forseti, að það eru hálfgerð vonbrigði að slíkt skyldi ekki hafa verið upp á teningnum hér. Það hefði verið betra að fara dýpra í saumana á málinu þó svo ég fagni að sjálfsögðu þeirri viðleitni sem fram kemur í frv. hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Við ræðum frv. um breytingar á almennum hegningarlögum. Ákvæði frv. lúta að því annars vegar að hækka refsimörk vegna kynferðisafbrota sem beinast að börnum og hins vegar að því að lögfesta nýtt sérstakt ákvæði sem leggur refsingu við mansali. Samkvæmt greinargerð frv. er stefnt að því með breytingunum á kynferðisbrotakaflanum að veita brotaþola, sem er barn í þessu samhengi, rýmri refsivernd vegna kynferðisbrota. Það segir jafnframt í greinargerðinni að á undanförnum árum hafi orðið betur ljós sá mikli skaði, oft langvarandi og jafnvel varanlegur, sem börn geta orðið fyrir vegna kynferðislegrar misnotkunar. Í alvarlegustu tilvikunum sé varla ofsagt að velferð og framtíð barna hafi verið lögð í rúst. En þetta held ég, herra forseti, að sé ekki of sterkt til orða tekið og það blasir við hverjum þeim sem kynnst hefur barni sem orðið hefur fyrir slíku broti eða fullorðnu fólki sem orðið hefur fyrir slíku broti sem barn eða unglingur, að slík brot skilja eftir sig alvarlegan varanlegan skaða og andleg sár sem aldrei gróa um heilt. Um fjölgun dómsmála vegna þessara brota á síðustu 10--15 árum segir í greinargerðinni að ekki sé einhlítt hvernig hægt sé að skýra eða hvernig beri að skýra en fjölgunin geti bæði verið rakin til þess að brot þessi hafi áður verið dulin og eins til þess að fleiri brot séu nú framin. En meginmarkmið okkar hlýtur að vera að reyna að leita allra leiða til að fækka slíkum brotum og helst að koma í veg fyrir þau brot og hækkun refsimarka er ein þeirra leiða sem að margra mati er til þess fallin að draga úr brotunum og fækka þeim eða helst að koma í veg fyrir þau. Ef á hinn bóginn sú er raunin og skýringin á fjölgun dómsmála að jafnvel fleiri kynferðisbrot séu framin gagnvart börnum nú heldur en fyrr þá finnst mér einsýnt að leita þurfi annarra leiða og fara jafnframt í gagngera skoðun á ástæðum og orsökunum fyrir því að brotunum sé að fjölga. En um hækkun refsimarka vegna grófustu kynferðisbrota gagnvart börnum segir í greinargerðinni, með leyfi forseta, að gert sé ráð fyrir að dæmd verði þyngri refsing vegna þessara brota. Þyngri refsingum er ætlað að hafa forvarnaáhrif. Þeim mun ætlað að fæla menn frá því að fremja þessi brot, og við getum í sjálfu sér ekki annað en vonað að sú verði raunin ef frv. verður að lögum og kemur til framkvæmda. En á hinn bóginn meðan við vitum ekkert um hvort fjölgun dómsmála skýrist af fjölgun brota eða hvort ástæðan sé sú að nú séu þau frekar kærð en fyrr, þá lít ég svo á að það verði seint séð eða því haldið fram af nokkru viti að hækkun refsiramma og þyngri refsingar skili tilætluðum árangri. Þyngri refsingar þýða lengri fangelsisvist og lengri fangelsisvist fylgir aukinn kostnaður ríkisins. Frændur okkar Danir gera a.m.k. ráð fyrir því að þynging refsinga kalli á aukinn kostnað í rekstri fangelsa. Í greinargerð með dönsku lagafrv. með sams konar ákvæði um mansal og það sem við erum að ræða um hér og jafnframt ákvæðum um hækkun refsimarka fyrir ýmis ofbeldisbrot, þá rakst ég m.a. á áætlun um aukinn kostnað danska ríkissjóðsins vegna lagabreytinganna og hækkaðs refsiramma. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. um þetta frv. okkar segir hins vegar, með leyfi forseta: ,,Ekki er ástæða til að ætla að lögfesting frumvarpsins hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs svo að nokkru nemi.`` Því hlýt ég að spyrja hæstv. dómsmrh. hvort hún geri fyrir fram ráð fyrir því að dómstólar nýti ekki nýjan og hærri refsiramma sem leiði til þyngingar refsinga. Hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir hafði orð á því áðan að hún hefði lagt fram frv. um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota sem hún vonaðist eftir að fengi afgreiðslu í þinginu. Í því frv. er gert ráð fyrir að miskabætur skuli hækka. En í lögunum eins og þau eru í dag, um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, er gert ráð fyrir því að miskabætur geti ekki orðið hærri en 1 millj. kr. Mig langar í tilefni af þessu að hafa orð á því hér að þetta frv. eða þessi lög fjalla fyrst og fremst um ábyrgð ríkisins í þeim tilvikum sem brotamaður er ekki fær um að greiða eða er ekki gjaldfær, að ríkið komi þá inn í það og sjái til þess að brotaþolinn fái bæturnar greiddar. Það sem þarf hins vegar að huga að og er kannski til þess fallið að leggja frekari áherslu til viðbótar hækkuðum refsiramma og vegna alvarleika þessara brota og alvarlegra afleiðinga fyrir þá sem fyrir þessum brotum verða, andlegum og félagslegum, er að breyta þeirri dómvenju sem ríkt hefur hér um langt árabil, þ.e. að einungis er verið að dæma bætur upp á 500, 600 eða 700 þús. hæstar. Þar af leiðandi greiðir ríkissjóður ekki hærri bætur á grundvelli þessara laga um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota. En ég held að ef þetta tvennt fer saman, bæði hækkaður refsrammi og að dómstólar fara að hafa víðari sýn á afleiðingar þessara brota, geti það orðið til þess að bæturnar hækki samkvæmt dómum. Þá þarf náttúrlega líka að fylgja að ríkissjóður ábyrgist þær hærri bætur ef dæmdar verða. Þetta var um tillögur frv. að breytingum á kynferðisbrotakafla almennra hegningarlaga. Frv. geymir líka sérstakt nýtt ákvæði sem leggur refsingu við mansali. Í sjálfu sér, að óbreyttum lögum, getur mansal skilgreint sem hagnýting á manni varðað við ýmis ákvæði almennra hegningarlaga, svo sem 206. gr. Jafnframt getur mansalsbrot varðað við ákvæði laganna um brot gegn frjálsræði manna. Með þessu frv. er hins vegar sú leið farin, með hliðsjón af svokölluðum Palermo-samningi Sameinuðu þjóðanna og sérstakri bókun við hann um aðgerðir gegn mansali, að leggja til að við lögfestum sérstakt ákvæði um mansal. Ákvæði frv. geymir skilgreiningu á mansali og það geymir tvær mismunandi verknaðarlýsingar eftir því hvort brot beinist að einstaklingi yngri eða eldri en 18 ára, þ.e. eftir því hvort brot beinist að barni eða fullorðnum einstaklingi. Ef mansalsbrot beinist að fullorðnum er áskilið að beitt sé við það tilteknum öðrum brotum hegningarlaganna, ólögmætri nauðung, frelsissviptingu eða hótun eða, eins og segir í niðurlagi 1. tölul. 2. mgr. 5. gr. frv., ,,ólögmætum blekkingum með því að vekja, styrkja eða hagnýta sér villu viðkomandi`` --- og síðan segir --- ,,eða annarri ótilhlýðilegri aðferð``. Í dönsku refsilögunum sem geyma samhljóða sérstakt ákvæði um mansal heitir ,,önnur ótilhlýðileg aðferð`` ,,anden utilbørelig fremgangsmåde``. Ég hef í sjálfu sér ekkert við þessa þýðingu að athuga en það bíður vitaskuld dómstólanna að skýra og túlka hvaða háttsemi það er sem fellur undir þetta orðalag. Hins vegar má velta því fyrir sér hvers vegna þetta orðalag er valið bæði í danska ákvæðinu og í þessu frv. í stað beinnar þýðingar á orðalagi í mansalsbókuninni við Palermo-samninginn þar sem talað er um ,,abuse of power or of a position of vulnerability``. Það heitir á dönsku ,,ud\-nyttelse av en sårbar stilling``. Það orðalag tekur ólíkt betur yfir þær tvíhliða og fjölþjóðlegu skyldur aðildarríkjanna að bókuninni, þ.e. að grípa til forvarnaaðgerða gegn mansali og ráðstafana á sviði mennta- og félagsmála sem ráðast að rótum mansalsins sem er fátækt og bágt efnahagsástand í þessum löndum þaðan sem þeir sem fyrir þessu verða koma. Lögfesting þessa frv. mun vera ein forsenda þess, alla vega hvað þessa bókun varðar um mansalið, fyrir því að hægt sé að fullgilda Palermo-samninginn sem fjallar náttúrlega um fleira og að lögfestu þessu ákvæði um mansalið munum við geta fullgilt hann þegar búið er að huga að öðru því sem Palermo-samningurinn fjallar um. Ég geri ráð fyrir, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. þar sem ég vænti þess að það fái vandaða umfjöllun. Ég vænti þess líka að við hugum þar vel að orðalagi þessa ákvæðis og reynum þá að tryggja að við séum með því að veita frekar ríkari vernd heldur en rýrari.

Virðulegur forseti. Ég fagna góðri ræðu hv. þm. Jónínu Bjartmarz. En mig langar aðeins að ræða það sem tengist frv. mínu um bætur til þolenda afbrota. Það er auðvitað þannig að ,,gerendur`` eru kannski betur staddir í dag þannig að þeir greiða þær skaðabætur sem dómstólar hafa sett upp. En enn þá verður ákveðinn hópur barna og ungmenna fyrir miska af völdum þeirra sem ekki geta greitt. Á þetta hefur umboðsmaður barna ítrekað bent. Þetta er bara spurning um að halda því til haga að okkur ber líka að vernda þann hóp sem á undir högg að sækja og gerendur eru ekki borgunarmenn fyrir.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmönnum fyrir mjög málefnalega umræðu um þetta frv. og ýmsar góðar ábendingar. Hér hefur verið rætt t.d. nokkuð um vitnavernd. Hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir ræddi hana sérstaklega. Ég vil benda á að vitnaverndarákvæði sem var breytt fyrir nokkrum árum er í almennu hegningarlögunum þar sem það er gert að sérstöku refsiákvæði og ég tel það ákaflega mikilvægt. Jafnframt er verið að skoða nánari útfærslu á vitnavernd í dómsmrn., t.d. varðandi nafnlaus vitni í dómsal og fleira í þá veru. Það eru hins vegar ákvæði sem snerta lög um meðferð opinberra mála. Þetta eru mál sem ég hef rætt sérstaklega á fundi norrænna dómsmálaráðherra. Það er ljóst að Norðurlöndin hafa gert ýmsar breytingar í þessa veru og ég tel afskaplega mikilvægt að við bregðumst við í þessum efnum því að það hefur sýnt sig, eins og hv. þingmenn benda réttilega á, að þarna skiptir miklu máli að bregðst við skipulagðri glæpastarfsemi, ekki bara varðandi mansal, sölu á konum og börnum, heldur líka varðandi sölu og smygl á fíkniefnum. Ég tel að þetta séu ákaflega mikilvæg mál og fagna því að hv. þm. eru mér sammála um það. Það hefur líka verið bent nokkuð á og rætt um upphæð miskabóta í tengslum við þetta mál, þ.e. dæmdar bætur vegna kynferðisbrota, og það frv. sem hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir mun mæla fyrir seinna í dag og ég vil taka undir það að ég tel rétt að við skoðum þessi mál. Ég hef rætt það í mínu ráðuneyti. Ég tek undir með hv. þm. Jónínu Bjartmarz sem minntist á það sérstaklega einnig að hækka bæri miskabætur í dómum, þ.e. að dómarar ættu að dæma hærri miskabætur þar sem um væri að ræða alvarleg mál eins og kynferðisbrot gegn börnum þar sem afleiðingarnar geta verið mjög alvarlegar og varað jafnvel alla ævi. Að vísu hafa þessar bætur hækkað talsvert mikið undanfarin ár en það þarf að gera betur. Ég er sammála því. Ég vil vekja athygli á því að í 26. gr. skaðabótalaganna þar sem fjallað er um slíkar bætur er ekkert hámark. Dómarar hafa því í raun og veru algjörlega frjálsar hendur um hversu háar bætur þeir dæma. Ég þekki líka vel málið um ríkisábyrgð á dæmdum miskabótum vegna þess að ég var 1. flm. þessa máls í þinginu þegar það fór hér í gegn. Það er mál sem mér finnst sjálfsagt að við skoðum líka samhliða þessari tillögu hjá hv. þm. Guðrúnu Ögmundsdóttur. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir ræddi líka um vitnaverndina. Ég get bætt því við að við höfum skoðað þessi mál, eins og ég sagði áðan, mjög vel í dómsmrn., t.d. hefur fulltrúi minn í dómsmrn. farið til Bandaríkjanna í sérstaka kynnisferð á vegum bandaríska sendiráðsins til að kynna sér þær breytingar sem stjórnvöld hafa verið að gera þar á þessum málum. Ég held að mér sé óhætt að segja að m.a. hefur það verið lagt til að ef þolandi í slíku máli vill bera vitni geti hann fengið skammtímadvalarleyfi í landinu þannig að það er alveg ljóst að það er verið að vinna víða í þessum málum. Við höfum líka rætt þessi mál sérstaklega á fundum eins og fundi sem var í Vilnius, Konur og lýðræði, þannig að við höfum kynnt okkur þessi mál mjög vel. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom inn á sænsku leiðina og inn á það að hún hefði viljað sjá kannski fleiri breytingar í frv., heildarendurskoðun á þeim ákvæðum sem snerta kynferðisbrot. Það má til sanns vegar færa að það þarf að fara yfir öll þessi ákvæði og ég mun óska eftir því við refsiréttarnefnd ráðuneytisins að það verði gert. Mig langar kannski aðeins til þess að víkja að þessu nánar. Það er alveg ljóst að refsiréttarnefnd hefur einmitt haft til hlíðsjónar skýrslu sem var minnst á hér áðan, bæði skýrslurnar sem fjalla um samanburð á klámi og fleiru á Norðurlöndum og líka um vændi og félagslegar afleiðingar þess. Það var m.a. skoðað sérstaklega í refsiréttarnefnd hvort ætti að fjalla um kynferðislegan lögaldur í þessu frv. Hann er bara 14 ár hér á landi en er hærri annars staðar á Norðurlöndunum, 15 eða 16 ár. Ekki náðist samstaða um það í nefndinni enda gera menn sér grein fyrir því að þetta er nokkuð vandmeðfarið. Enn fremur var rædd sú gagnrýni sem hefur komið fram á þennan greinarmun sem gerður er á nauðgun annars vegar og kynferðislegri misnotkun á börnum hins vegar í almennum hegningarlögum. Samkvæmt frv. sem við ræðum hér er ekki hróflað við þessari uppbyggingu hegningarlaganna eins og hún kemur hér fram þar sem slíkt krefst mun viðameiri athugunar og undirbúnings. En refsiréttarnefnd mun innan skamms verða falin gagnger endurskoðun á kynferðisbrotakafla hegningarlaganna þar sem þessir þættir verða sérstaklega skoðaðir. Með þessu frv. er hins vegar á skjótan hátt verið að senda út þau skilaboð að það beri að þyngja refsingar fyrir kynferðislega misnotkun á börnum og færa refsiramma fyrir kynferðislega misnotkun gegn börnum nær refsirammanum í nauðgunarákvæðinu. Hv. þm. Jónína Bjartmarz kom með ágæta ábendingu, eins og ég reyndi að koma að í framsögu minni, þ.e. spurningu um það hvort ekki þurfi að skoða nánar ástæður þess að ákærum og dómsmálum sé að fjölga í þessum málaflokki. Ég tel alveg ljóst að öll sú opinbera umræða sem hefur átt sér stað og allt það góða starf sem er unnið víða í þjóðfélaginu, bæði hjá Stígamótum, í grasrótarsamtökum og neyðarmóttöku slysadeildar Borgarspítalans sem ég tel að hafi unnið mjög gott starf á þessu sviði og áhersla lögregluyfirvalda á þessi mál hafi þarna haft ákveðin áhrif. Það er auðvitað ekki sami þagnarmúr í kringum þessi afbrot í dag eins og var. Það er ekki langt síðan þessi mál, t.d. sifjaspellsmál, voru ekkert rædd opinberlega. Hv. þm. minntist líka á að Danir hafi bent á það sérstaklega þegar var verið að ræða um mansalsákvæðið og koma því í gegn um danska þingið að það mundi væntanlega hafa í för með sér hækkun útgjalda ríkissjóðs, sem sé útgjalda sem tengjast fangavist. Þetta er athyglisverð ábending hjá hv. þingmanni. Ég vona svo sannarlega að ef þetta frv. verður að lögum hafi það ákveðin varnaráhrif í för með sér þannig að vonandi gæti þessum brotum fækkað. Ég geri mér hins vegar alveg grein fyrir því að þarna getum við séð kannski einhver aukin útgjöld hjá ríkissjóði sem þarf þá vissulega að bregðast við. Danir eru ekki bara að hugsa um kostnaðinn af þessum málum vegna þess að þeir hafa nýverið hækkað refsirammann vegna nauðgunarákvæðisins. Refsiréttarnefnd ráðuneytisins telur greinilega að markmið frv. um þyngingu refsinga eigi að nást ef þetta frv. verður að lögum með því að hækka refsirammann og því er ég sammála. Hér var líka rætt sérstaklega um mansal, þ.e. þetta ákvæði og dönsku lögin og hvernig þýðingin væri í þeim efnum. Það er auðvitað rétt að þetta sé skoðað í hv. allshn. En ég tel að með þessu ákvæði séum við í fullu samræmi við skilgreiningu 3. gr. bókunar við Palermo-samninginn sem fjallar um baráttu gegn verslun með fólk og undir ,,aðra ótilhlýðilega aðferð`` sem getið er í ákvæðinu mundi t.d. falla það að maður misnoti sér það að einstaklingurinn sé honum háður. Eins og ég sagði í upphafi, herra forseti, þakka ég hv. þingmönnum fyrir málefnalega umræðu um frv. Ég veit að hv. allshn. mun fara vel yfir málið og ég treysti því að það komi til 2. umr. frekar fyrr en seinna vegna þess að skammur tími er til stefnu á þinginu eins og við öll vitum.

Herra forseti. Ég hafði orð á því í ræðu minni að Danir hefðu nýlega hækkað refsirammann fyrir tiltekin ofbeldisbrot og að í greinargerð með því frv. hefði verið að finna áætlun um aukinn kostnað danska ríkissjóðsins sem því var talið samfara enda virtist vera litið til þess að hækkaður refsirammi mundi leiða til lengri fangelsisvistar og þar af leiðandi aukins kostnaðar fyrir ríkissjóð. Þess vegna finnst mér mjög eðlilegt að spyrja þegar við erum að hækka hér refsiramma, og þá er ég ekki að tala um mansalið eins og hæstv. ráðherra nefndi hér áðan heldur fyrir þessi kynferðisbrot, hvers vegna segi í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. að ekki sé ástæða til að ætla að lögfesting frv. hafi áhrif á útgjöld ríkisins svo nokkru nemi. Þess vegna spurði ég hæstv. ráðherra hvort hún teldi ekki að dómstólar mundu dæma þyngri refsingar á grundvelli frv. og þá með tilheyrandi auknum kostnaði. Það má segja sem svo að hækkun refsirammans ein og sér geti haft fælandi áhrif eða forvarnaáhrif og aftrað mönnum frá því að fremja þessi brot. En þegar það fylgir svo með að ekki sé gert ráð fyrir því að hækkunin verði nýtt efast ég um að hún hafi þau fælingaráhrif sem lagt er af stað með í þessu frv.

Herra forseti. Ég get ekki séð hvernig hv. þm. getur komist að þeirri niðurstöðu að ekki standi til að nýta þessa hækkun refsirammans. Ég held að það komi alveg skýrt fram í þessu frv., í framsögu minni og umræðum hér að markmið frv. er að þyngja refsingar fyrir kynferðisbrot gegn börnum. Hins vegar sagði ég líka áðan að ég teldi þetta athyglisverða ábendingu hjá hv. þm. og ég held að það væri ágætt ef hv. allshn. beindi þá fyrirspurn til fjárlagaskrifstofu fjmrn. út af þessu máli. Þetta er sú umsögn sem dómsmrn. fékk frá þeim í tengslum við framlagningu þessa frv.

Herra forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðherra sem kom fram í ræðu hennar um að hún hygðist fela refsiréttarnefnd endurskoðun kynferðisbrotakafla hegningarlaganna en eins og ég vék að í ræðu minni er það orðið löngu tímabært. Það er eitt sem mig langar í því sambandi til að hvetja til. Mig langar til að hvetja hæstv. ráðherra til að tryggja að við þá endurskoðun verði haft öflugt samráð við það fólk sem starfað hefur í þessum geira, t.d. samtök kvennahreyfinga --- ég nefni sérstaklega Stígamót sem hæstv. ráðherra gat líka um í ræðu sinni --- þannig að það fólk sem starfað hefur úti á akrinum í þessum málum fái öfluga aðkomu að þeirri endurskoðun. Að lokum langar mig líka til að hvetja hv. allshn. til að skoða vel þessa umræðu sem ég er sammála hæstv. ráðherra um að hafi verið gagnleg. Í henni hafa komið fram ýmsar ábendingar og ég treysti því að hv. allshn. taki þær ábendingar og hugmyndir sem hér hafa komið fram í umræðunni inn á sitt borð og skoði þær. Í því sambandi langar mig sérstaklega til að nefna það, af því að hv. þm. Jónína Bjartmarz talaði hér um orðalag og þýðingar, að það er auðvitað til vansa að við skulum ekki hafa í gögnum okkar þýddan samninginn frá Palermo og bókanirnar við hann. Það verður auðvitað að vinda bráðan bug að því. Þegar við fjöllum um svona mikilvæga samninga sem við erum að fullgilda verður auðvitað að liggja frammi aðgengileg íslensk þýðing þannig að allur almenningur geti fylgst vel með og þingmenn eigi þá líka auðveldara með að nýta sér þessi þungu gögn.

Herra forseti. Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins hóf starfsemi 1. janúar 1986 skv. 16. gr. laga um málefni fatlaðra, nr. 41/1983, og tók þá við starfsemi athugunardeildarinnar í Kjarvalshúsi. Hlutverk stofnunarinnar var skilgreint ítarlega í þeim lögum og hefur haldist að mestu óbreytt við endurskoðun laga um málefni fatlaðra. Sérstakt frumvarp um Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins var lagt fram á 126. löggjafarþingi (2000--2001) ásamt þremur öðrum tengdum frumvörpum vegna fyrirhugaðrar yfirfærslu á málefnum fatlaðra til sveitarfélaga, sem hefði leitt til niðurfellingar laga um málefni fatlaðra. Fallið var frá þessari yfirfærslu og frumvörp þar að lútandi dregin til baka. Þó að horfið hafi verið frá því að sinni að færa málefni fatlaðra til félagsþjónustu sveitarfélaga þykja full rök vera til þess að sett verði sérstök lög um Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins enda tengdist efni fyrra frumvarps um Greiningarstöð aðeins að hluta fyrirhugaðri yfirfærslu. Starfsemi Greiningarstöðvarinnar hefur þróast mikið frá því að starfssvið hennar var fyrst skilgreint í lögum um málefni fatlaðra árið 1983. Þá hefur alþjóðleg þekking á eðli þroskaraskana, orsökum og aðferðum til að draga úr áhrifum þeirra aukist mikið á síðustu áratugum. Reynslan hefur þannig leitt í ljós að nokkur hluti barna sem hefur verið vísað á Greiningar- og ráðgjafarstöð með alvarleg þroskafrávik hefur með markvissri meðferð og þjálfun vaxið upp til sjálfstæðis og ekki þurft fjölþættan stuðning þjóðfélagsins til langframa og því ekki þurft aðra þjónustu samkvæmt lögum um málefni fatlaðra. Auk ofangreinds hefur orðið til þekking og reynsla varðandi þjónustu við fötluð börn og önnur börn með ýmis þroskafrávik víða í þjóðfélaginu, t.d. innan skóla og leikskóla, hjá svæðisskrifstofum, félags- og ráðgjafarþjónustu sveitarfélaga, heilbrigðisþjónustu og ýmsum öðrum sérfræðingum. Þessi þróun gefur tilefni til að efla sérhæfingu Greiningarstöðvar og auka við sérstöðu hennar sem þekkingarmiðstöðvar á sviði alvarlegra þroskaraskana barna. Greiningarstöðin hefur frá stofnun heyrt undir félagsmálaráðuneyti, eins og önnur meginþjónusta við fatlaða sem skilgreind er í lögum um málefni fatlaðra. Er þetta í samræmi við þann meginskilning að fötlunarhugtakið eigi við um þá skerðingu félagslegrar aðlögunar sem leiðir af viðkomandi röskun. Þó að orsakir röskunarinnar séu oft læknisfræðilegar og skjólstæðingar Greiningarstöðvar sem og þjónustukerfis fatlaðra þurfi oft að nota þjónustu heilbrigðisstofnana þykir eðlilegt í ljósi nútímahugmyndafræði að stofnunin heyri áfram undir félagsmálaráðuneyti en hafi jafnframt samstarf við ýmsar stofnanir innan mennta- og heilbrigðiskerfisins. Greiningarstöðin hefur frá upphafi þjónað öllu landinu. Rúmlega tvö hundruð börnum og ungmennum hefur verið vísað til þjónustustöðvarinnar árlega á undanförnum árum og skjólstæðingafjöldi stöðvarinnar er rúmlega fimm hundruð á hverju ári þar sem mörg börnin eru í áframhaldandi eftirfylgd. Stöðugildi við stofnunina eru rúmlega þrjátíu, þar af nokkur hlutastörf. Við stofnunina starfa sérfræðingar með sérþekkingu á flestum sviðum þroskaraskana barna. Má þar nefna sérhæfða lækna, sálfræðinga, talmeinafræðinga, sjúkraþjálfara, iðjuþjálfa, þroskaþjálfa, félagsráðgjafa og leikskólasérkennara. Innra skipulag stöðvarinnar var endurskoðað árið 1997 til að auka skilvirkni og sérhæfingu og hefur náðst umtalsverður árangur á því sviði. Í tengslum við breytt skipulag var fræðslustarf stofnunarinnar styrkt verulega. Tilgangur þessa var að efla þekkingu annarra þjónustuaðila á greiningu, orsökum og meðferðarleiðum hinna ýmsu þroskaraskana og efla þannig faglegt starf á þessu sviði utan stofnunarinnar. Á síðasta ári sóttu yfir þúsund manns fræðslunámskeið stofnunarinnar, að miklum hluta starfsfólk sem vinnur við þjónustu við börn með þroskaraskanir á öðrum vettvangi. Við samningu frumvarpsins hefur verið leitast við að staðfesta og lögbinda þá starfshætti sem að ofan er lýst. Lögð er áhersla á skyldur stofnunarinnar við að sinna börnum sem búa við alvarleg frávik í þroska eða færni, bæði þeirra sem eru ótvírætt fötluð og þeirra sem má með markvissri þjálfun og meðferð koma til sjálfstæðis á fullorðinsárum. Þá er lögð áhersla á nána samvinnu við aðila sem annast þjónustu við börn með alvarlegar þroskaraskanir og reynt að tryggja að þjónusta við barnið sé sem mest í nánasta umhverfi þess. Hlutverk stofnunarinnar verði þannig ekki síst að miðla þekkingu og reynslu til þessara þjónustuaðila en þjónusta til lengri tíma verði fyrst og fremst fyrir þá einstaklinga sem búa við flóknari eða sjaldgæfari þroskaraskanir. Þór G. Þórarinsson, skrifstofustjóri í félmrn., var skipaður formaður stjórnar Greiningarstöðvar í júní sl. Hann hófst handa við endurskoðun á starfsemi Greiningarstöðvarinnar ásamt með starfsfólki stöðvarinnar og stjórn hennar. Endurskoðunin beindist bæði að faglegri starfsemi og fjárhagslegum rekstri stöðvarinnar. Á grundvelli þeirrar vinnu verða framtíðarsýn og markmið skilgreind með ákveðnari hætti og áætlun gerð til næstu 3--4 ára. Við athugun stjórnar Greiningarstöðvar ríkisins á starfsemi stöðvarinnar er niðurstaðan sú að þjónusta stofnunarinnar er viðunandi á mörgum sviðum þrátt fyrir að tilvísunum hafi fjölgað og eftirspurn eftir sérhæfðri þjónustu hafi aukist. Þó er þjónustan varðandi endurmat á skólabörnum og greiningu á einhverfu ekki fyllilega í samræmi við 16. gr. laga um málefni fatlaðra. Ljóst er að stytta þarf biðtíma eftir þjónustu stofnunarinnar til að ná ásættanlegum markmiðum og að því er unnið. Einnig þarf að efla ráðgjöf vegna barna með flóknar og langvinnar fatlanir. Herra forseti. Ég vil líka taka það fram að ef af lagasetningu verður skulu lögin verða endurskoðuð eftir fjögur ár í ljósi reynslunnar. Að lokinni þessari umræðu, herra forseti, geri ég tillögu um að málið verði sent til hv. félmn.

Virðulegur forseti. Hæstv. félmrh. hefur mælt fyrir afar þörfu frv. sem að vísu hafði komið fram áður, þ.e. á 126. löggjafarþingi, en síðan þá hafa verið gerðar breytingar á frv. og ég fæ ekki betur séð en að þær séu til bóta frá fyrri tillögum. Flestir sem hér eru inni þekkja kannski þessa forsögu sem hæstv. ráðherra fór yfir en vinna við þetta mál hófst þegar rætt var um að flytja málefni fatlaðra yfir til sveitarfélaganna og steypa saman í ein lög lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga og lögum um málefni fatlaðra. Sú sem hér stendur var mjög hlynnt því en af því varð ekki. Í tengslum við það var hins vegar talið mikilvægt að Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins væri undir sérlögum enda er þar veitt afar mikilvæg og sértæk þjónusta. Þar sem ég fæ ekki betur séð en að hér sé um gagnlegt og gott frv. að ræða hef ég eiginlega litlar sem engar athugasemdir við það. Núna er skilgreint mjög vel það hlutverk og þjónusta sem stofnunin á að veita. Auðvitað vitum við vel að saman þurfa að fara fjármunir og sú faglega vinna sem þar er. Reynsla og sú vinna sem fram hefur farið í stjórnarnefndinni undir forsæti Þórs G. Þórarinssonar úr félmrn. er líka afar mikilvæg og ekki síst það að horfa til nokkurra ára og reyna að sjá hlutina komast í horf. En að sjálfsögðu hefur maður áhyggjur af ákveðnum hópi sem ekki er kannski tekið á sérstaklega í þessu frv. en það er sá hópur skólabarna sem er með vægari þroskatruflanir, þ.e. börn geta verið misþroska, með athyglisbrest, með einhverfu og hæstv. ráðherra nefndi einmitt að það þyrfti kannski að gefa örlítið meira í og tryggja þá þjónustu betur. Ég hef áhyggjur af þeim hópi skólabarna sem á við lestrarörðugleika að etja, vægar hreyfihamlanir og stærðfræðivanda. Með því að grípa ekki inn í hvað þennan hóp varðar og stuðla að því að hann fái þá greiningu sem er þá viðurkennd þótt ekki sé hún gerð á vegum Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins, getum við verið að sjá þyngri og erfiðari vandamál til framtíðar. Ég lít svo á að við fyrirbyggjum til framtíðar með því að skoða og skilgreina þann hóp frekar. Við þekkjum umræðuna um að Lestrarmiðstöð Kennaraháskólans hefur verið lögð niður. Það er spurning hvort ekki þyrfti að gera einhverja ámóta annexíu við Greiningarstöð sem tæki þá á þeim sértæka vanda, en yfirsýnin héldist á einum stað. Ég vil varpa þessari hugmynd fram, kannski til ráðherra og við munum eflaust ræða það líka í nefndinni með þeim gestum sem við munum fá. En skilgreiningar í lögunum um Greiningar- og ráðgjafarstöð eru afar mikilvægar og afar skýrar en, eins og ég segi, við erum þarna með örlítið grátt svæði sem ég átta mig ekki alveg á hvernig væri hægt að taka á. En það sem er ekki síður í þessu frv. er einmitt sú skilgreining um stöðu stofnunarinnar gagnvart sveitarfélögunum. Og kannski er sá vandi sem ég er að tala um hjá skólabörnum með lestrarörðugleika, vægar hreyfihamlanir og stærðfræðivanda og annað, að það komi þar inn. Það skýrist vonandi í umræðu í nefndinni. Ég tel þetta vera sístækkandi hóp eða í öllu falli sýnilegri. Foreldrar eru meira á vaktinni gagnvart þessum hópi. Það er öðruvísi að vera með barn sem er með mjög sýnilega fötlun og afar mikilvægt að halda undir þann styrka stuðning við þá foreldra sem þar eiga í hlut. Oft er talað um það sem maður vill láta kannski bæta í en ég fagna framkomnu frv. og segi það alveg eins og er að ekki mun ég liggja á liði mínu til að það fari út úr nefnd fyrir þinglok.

Herra forseti. Ég er sömuleiðis þeirrar skoðunar að ánægjuefni er að fá hér inn frv. til laga um sérlög eða heildarlög um Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Þótt það hafi kannski ekki staðið þeirri stofnun sérstaklega fyrir þrifum að hún hafi ekki haft nógu skýra lagastoð eða lagaumgjörð held ég að þetta sé starfsemi þess eðlis og svo mikilvæg að eðlilegt sé að um stofnunina gildi sérlög, í raun og veru burt séð frá lagaumhverfi málefna fatlaðra að öðru leyti eða þess hvernig því er fyrir komið í verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga eða aðra slíka hluti. Hitt er annað mál, herra forseti, að óhjákvæmilegt er að víkja að því að ekki hefur alltaf verið búið nógu vel að þessari starfsemi. Skemmst er að minnast þess að Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins glímdi við mikinn fjárhagsvanda á tímum mjög vaxandi álags eða eftirspurnar eftir þjónustu hennar. Og enn er við að glíma, það ég best veit, ákveðinn vanda sem birtist í biðlistum eftir þjónustu þessarar stofnunar sem er afar bagalegt. Ég held að það sé í raun leitun að hlutum sem er jafnslæmt að spara við sig peninga til og ætti að vera eitt það fyrsta sem menn tryggðu að byggju við viðunandi fjárveitingar og starfsaðstæður. Það er forsendustarf af þessu tagi, eins og það auðvitað er, að greina vandamál barna sem eiga við þroskaraskanir að stríða strax og grunur vaknar um slíkt. Það er auðvitað alveg ljóst að slík greining er forsenda þess sem á eftir kemur, forsenda þess að hægt sé að koma til aðstoðar, og það til lítils að hafa þau úrræði á reiðum höndum ef það er flöskuháls í sjálfri greiningunni. Þess vegna held ég að gjarnan megi fara yfir það í tengslum við afgreiðslu þessa frv. hvort enn hafi verið nóg að gert í því að bæta aðstæður Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra í þessu sambandi hvað líði þá öðrum frv. eða heildarendurskoðun málefna lagaumgjörðarinnar um málefni fatlaðra í ljósi þeirrar niðurstöðu sem nú er orðin, a.m.k. um sinn, að málaflokkurinn verði ekki fluttur til sveitarfélaganna og hverju sæti að hæstv. ráðherra komi þá ekki hingað inn með þau frv. önnur sem tengd voru þessu máli á sínum tíma. Þá er ég sérstaklega að vísa til frv. um réttindi eða réttargæslu málefna fatlaðra. Ég sé ekki að það gildi ekki í raun og veru alveg sömu rök um það eins og gera um þetta mál að það ætti ekkert að vera að vanbúnaði að koma þeim lagaumbótum fram í ljósi þeirrar niðurstöðu sem nú er orðin og ekki stendur til að breyta, a.m.k. um sinn, að málaflokkurinn verði áfram á ábyrgð ríkisins, jafnvel þó að í einhverjum tilvikum sjái sveitarfélög um starfsemina á grundvelli þjónustusamninga við ríkið eða á grundvelli reynslusveitarfélagafyrirkomulags, eða hvað það nú er. Ég vil líka aðeins víkja að spurningum sem snúa að öðrum hlutverkum Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar heldur en greiningunni sjálfri. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt að sömuleiðis séu skapaðar aðstæður til að sinna þeim þáttum vel. Hér þarf að hugsa um t.d. eftirfylgni og ég er að hugsa um fræðslustarfið. Þar held ég að menn verði að gæta líka hófs í því að fara ekki að setja Greiningar- og ráðgjafarstöðina í þær aðstæður að hún verði að standa alfarið undir kostnaði af slíkum þáttum, eins og fræðslustarfseminni, með gjaldtöku. Það getur virkað að mínu mati of hamlandi á þann mikilvæga þátt, stofnunin þarf klárlega að hafa þar ákveðna fjármuni handa á milli til að geta sinnt því starfi. Það er nú eins og við oft vitum kannski þeir sem mesta hafa þörfina fyrir slíka hluti sem minnsta hafa möguleikana til að nýta sér þá eða greiða fyrir slíka þjónustu sjálfir. Loks langar mig að nefna einn þátt þessa máls og það er spurningin um aðgengi allra landsmanna að þessari mikilvægu þjónustu. Nú tek ég það skýrt fram að ég er ekki að mæla með því að starfsemi þessarar stofnunar verði skipt upp og henni dreift meira um landið eða hún flutt til. Ég held að mjög margt mæli með því að þetta sé á einum stað í einni öflugri stofnun þar sem safnað sé saman þekkingu og reynslu og búið til eins sterkt umhverfi, faglegt og starfslegt umhverfi og mögulegt er í þessum efnum. En það skiptir þá á hinn bóginn ákaflega miklu máli að þannig sé að málum staðið að mönnum sé ekki mismunað á neinn hátt hvað varðar aðgengi að þessari þjónustu þar sem hún er staðsett á höfuðborgarsvæðinu. Þá vakna spurningar eins og um kostnað landsbyggðarfólks, aðstandenda barna, við að leita sér þessarar þjónustu, hvort þar sé nægjanlega vel tryggt að um sæmilegan jafnræðisgrundvöll sé að ræða. Ég óttast að svo sé ekki og vil spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi ekki verið athugað í tengslum við undirbúning þessa máls hvort einhvers konar stuðningskerfi þyrfti að koma til sögunnar umfram það sem í gildi er. Ég játa að vísu að ég þekki það ekki í smáatriðum en ég hef þó í gegnum tíðina rekist á dæmi um að aðstandendur barna hafa orðið að leggja mikið á sig til þess að njóta sambærilegrar þjónustu fyrir börn sín hvað varðar greiningu og stuðning eins og þeir sem búa í nágrenni stöðvarinnar. Þá hlyti að koma til álita að skipulega yrði komið til móts við aðstandendur í slíkri aðstöðu og auðvitað í reynd þar með börnin sjálf, að tryggja að þau standi jafnt að vígi í þessum efnum. Þetta er einn þáttur málsins, herra forseti, sem ég vildi gjarnan fara ofan í saumana á. Sé þetta í sæmilegu lagi er það vel en ég hef ástæðu til að efast um að það sé kannski nógu vel hugað að þessum þætti málsins og þá þarf að bæta úr því.

Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst fagna því frv. sem hæstv. félmrh. hefur nú mælt fyrir um Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins en eins og fram hefur komið fyrr við þessa umræðu þurfti að draga til baka á 126. löggjafarþingi frv. um Greiningar- og ráðgjafarstöð ásamt tveimur öðrum lagafrv. þegar ekkert varð af fyrirhugaðri yfirfærslu málefna fatlaðra til sveitarfélaganna. Þau frv. gerðu ráð fyrir að gildandi lög um málefni fatlaðra yrðu þá með þeirri gildistöku felld úr gildi. Mig langar að byrja á að fagna sérstaklega þeirri skilgreiningu sem er að finna í 1. gr. frv. þar sem ekki er einungis talað um fatlaða einstaklinga, heldur talað um börn með alvarlegar þroskaraskanir sem geti leitt til fötlunar. En ég ætla að fá að taka undir það sem segir í athugasemdum með frv. að full rök séu fyrir því að setja sérstök lög um Greiningar- og ráðgjafarstöðina. Við sem þekkjum til reksturs stöðvarinnar vitum að þarna er að stærstum hluta verið að staðfesta og lögbinda þá starfsemi sem verið hefur á stöðinni undanfarin ár, eins og sú starfsemi hefur verið að þróast frá því að starfssvið hennar var fyrst lögfest 1986, en jafnframt er við þetta verið að taka tillit til þróunar þjónustu annarra sem boðið er upp á, bæði á vegum ríkisins og sveitarfélaganna. Í athugasemdum með frv. segir um þá þróun hjá öðrum sem veita þjónustu að hún gefi tilefni til að efla sérhæfingu Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar umfram það sem verið hefur og auka við sérstöðu hennar sem þekkingarmiðstöðvar á sviði alvarlegra þroskaraskana barna. Um áframhaldandi staðsetningu Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar undir félmrn. segir að það sé í samræmi við þann meginskilning að fötlunarhugtakið eigi við um þá skerðingu félagslegrar aðlögunar sem leiði af viðkomandi röskun þótt orsakir röskunarinnar séu oft læknisfræðilegar og kalli jafnframt á þjónustu heilbrigðisstofnana, segir í athugasemdum, en svo er áfram gengið út frá því að stöðin hafi samstarf við ýmsar stofnanir innan menntakerfisins og líka innan heilbrigðiskerfisins. Þá erum við að tala um stofnanir bæði á vegum ríkis og sveitarfélaga. Það er einmitt þetta tvennt, herra forseti, þessar tvær forsendur frv., annars vegar fyrir aukinni sérhæfingu stöðvarinnar og hins vegar fyrir fyrirhugað aukið samstarf mismunandi kerfa, sem eru mér áhyggjuefni þótt ég í sjálfu sér gleðjist yfir því sem þetta frv. geymir og trúi því einlæglega að það geti orðið til að efla Greiningar- og ráðgjafarstöðina sem slíka á því verksviði sem henni er ætlað að sinna. Reyndin hefur orðið sú, ef ég horfi sérstaklega til barna í grunnskóla, að oftar en ekki er það reynsla foreldra sem eiga börn sem þurfa þjónustu vegna alvarlegra þroskaraskana, lesblindu og hvað það nú er sem háir þeim í námi og starfi, að þau falla sýknt og heilagt á milli kerfa. Og þeir sem eru í forsvari fyrir kerfin vísa hver á annan og eins og við vitum er nú engin keðjan sterkari en veikasti hlekkurinn í henni. En það kemur fram í frv. að frumgreiningin sem slík á að fara fram annars staðar, og jafnframt er gert ráð fyrir því nema í undantekningartilvikum að eftirfylgni fari líka fram annars staðar. Þess vegna segir það sig sjálft hversu miklu máli það skiptir með aðra en þá sem þurfa mesta þjónustu og fá eftirfylgnina á Greiningar- og ráðgjafarstöðinni, að sú þjónusta sem frv. gengur út á sé til reiðu og standi undir nafni, hvort sem það eru aðrar stofnanir á vegum ríkisins eða sveitarfélaga sem eiga að veita hana. Við þekkjum það mörg að með flutningi grunnskólans til sveitarfélaganna var sett ný reglugerð um sálfræði- og sérfræðiþjónustu barna í grunnskóla. Með þeirri reglugerð var verulega dregið úr þeirri þjónustu sem börn áttu rétt á, og þau eiga í sjálfu sér samkvæmt þeirri reglugerð einungis rétt á greiningu, sem er þá frumgreining, og síðan ekki á nokkurri meðferð. Það er heldur ekki talað um neina eftirfylgni. Það sem við verðum líka að horfast í augu við er að ef sveitarfélög fara einungis að lágmarkskröfum þeirrar reglugerðar erum við að tala um einn sálfræðing sem á að þjóna 1.400 börnum fyrir utan kennslufræðilega ráðgjöf sem hann á að veita, fyrir utan það sem segir í reglugerðinni um að hann eigi að veita foreldrum sem eftir því óska ráðgjöf í uppeldishlutverki sínu, sinna forvarnastarfi í skólanum o.s.frv. En eins og ég sagði, á sama hátt og ég fagna þessu frv. og því sem það kveður á um --- ég tel að það styrki starfsemi Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar --- verðum við líka að reyna að sjá þessa hluti svolítið heildstætt og vera vel vakandi yfir því að aðrar stofnanir á vegum ríkisins og sveitarfélaga þurfa líka að standa sig í stykkinu og passa að börn falli ekki á milli þessara kerfa og þau séu að vísa börnunum og foreldrum þeirra með þau á milli sín öllum stundum.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Frv. um Greiningar- og ráðgjafarstöðina kom einnig fram á þinginu fyrir tveimur árum, ég held að það hafi verið á 126. þingi, en nokkrar breytingar hafa verið gerðar á því frv. í því formi sem það kemur fram hér. Ég er sannfærð um að þetta frv., þegar það verður að lögum, mun verða góð leiðbeining og stuðningur við það starf sem fer fram á Greiningarstöðinni og byrjunin á þeirri uppbyggingu sem þarf að verða í þessum málaflokki. En mig langar til að minnast aðeins á að eins og fram kemur í umsögninni frá fjmrn. er ekki gert ráð fyrir að frv. auki útgjöld ríkisins ef það verður að lögum en til þess að Greiningar- og ráðgjafarstöðin geti sinnt því hlutverki sem henni er ætlað verður að koma aukið fjármagn inn í stöðina. Ég vil minna á að það er fjöldi barna sem enn bíður eftir þjónustu. Tugir barna bíða eftir þjónustu og þó svo að einhver þeirra fái þjónustu á næstunni, þá er það óviðunandi að börn og foreldrar þeirra bíði lengi eftir þeirri þjónustu sem stöðinni ber að veita. Það vantar fleiri stöður inn í Greiningarstöðina eins og allir vita og kom reyndar fram hjá hæstv. ráðherra í framsögunni að það eru börn sem ekki fá þjónustu. Ekki er verið að sinna t.d. einhverfu sem skyldi og börnum með aspergerheilkenni. Þau fá ekki öll þá þjónustu sem þau ættu að fá og sem þeim í rauninni ber hjá stöðinni. Ég get tekið undir ýmislegt sem kom fram hjá þeim sem töluðu á undan mér. Það þarf auðvitað að tryggja að ekki verði farið út í gjaldtöku á þessum hópum því það bitnar á þeim sem síst skyldi ef á að koma með gjaldtöku og þess vegna er mikilvægt að fjármunir komi frá hinu opinbera til að veita þessa þjónustu. Og það þarf auðvitað líka að tryggja að allir hafi jafnan aðgang að þjónustu stöðvarinnar hvar sem þeir búa á landinu eins og með þátttöku í ferðakostnaði og uppihaldi. Ég vil minna á það enn einu sinni að ekki er búið að tryggja foreldrum alvarlega veikra barna, fatlaðra barna, sambærilegan rétt til fjarveru frá vinnu eins og er á Norðurlöndunum og það tel ég vera mjög stórt mál sem þyrfti að tryggja þessum hópi sem fyrst, því það er auðvitað óviðunandi að foreldrar skuli ekki eiga rétt á leyfi frá störfum til þess að sinna alvarlega fötluðum börnum sínum eða veikum. Ég mun koma að vinnu þessa máls í félmn. og þar munum við skoða þetta nánar. En ég get ekki séð annað en að þær breytingar sem gerðar hafa verið frá því við fjölluðum um þetta mál síðast séu allar til bóta.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. fyrir góðar viðtökur við frv. Ég þykist skynja það að menn beri góðan hug til Greiningarstöðvarinnar og vilji að hún geti starfað á sem bestan hátt. Mig langar til að koma að nokkrum atriðum sem hér hafa komið fram. Hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir hafði áhyggjur af ákveðnum hópi skólabarna. En einhvers staðar verður að draga mörkin. Greiningarstöð á að mínu mati að sinna hinum erfiðari tilfellum, hin léttari eða viðráðanlegri tilfelli ættu frekar að heyra undir sérkennsluna eða fara fram á vegum skólafulltrúa og fræðslumiðstöðva, eins og greining á lesblindu, stærðfræðivanda og námsörðugleikum öðrum. En Greiningarstöðin heldur hins vegar námskeið fyrir það fólk sem að því kemur og það tel ég að sé mjög mikilvægt. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon minnti á það að biðlistar hafi verið fyrir hendi. Það er eðlilegt að biðlistar séu einhverjir fyrir hendi á hverjum tíma. Starfsemin er þess eðlis að hún hlýtur að krefjast einhverrar skipulagningar og það er ekki þægilegt að tæma þá alveg. En biðlistinn má ekki vera of langur og mikilvægt er að eyða óvissu aðstandenda um það hvenær þeir eða skjólstæðingar þeirra fái þjónustu frá stöðinni. Ég kannaði það í gær hvernig þessu er háttað og fékk þær upplýsingar að staðan í dag er þannig hvað varðar börn undir grunnskólaaldri á þessum þremur sviðum, þ.e. fagsviði þroskahamlana, fagsviði hreyfi- og skynhamlana og fagsviði einhverfu og málhamlana að þá fá foreldrar strax bréf þar sem greint er frá að tilvísun hafi borist og á hvaða svið barninu sé vísað og einnig blað sem leitar eftir upplýsingum um núverandi þjónustu og foreldrar eru beðnir um að senda upplýsingar um þjónustuna og skriflegt leyfi til upplýsingaöflunar sem einnig þarf að vera fyrir hendi. Síðan eftir kynningu á sviði er skipaður tengill einum til þremur vikum seinna og tengillinn hefur samband við aðstandendur og segir frá væntanlegum biðtíma og kannar hagi barnsins og núverandi þjónustu. Aðstandendur grunnskólabarna --- þetta átti við um börn á leikskólaaldri eða undir grunnskólaaldri --- á fagsviði einhverfu, hreyfi- og skynhamlana fá svipaða afgreiðslu. Hvað varðar grunnskólabörn á fagsviði þroskahamlana hafa ekki verið forsendur fyrr en nú að tilkynna um tímasetningu væntanlegrar greiningarvinnu. Nýtt starfsfólk kom inn í september sl., þ.e. 1,8 stöðugildi sálfræðinga, og er nú komið í full afköst með stuðningi. Afköstin eru því ljós núna og verið er að ganga frá niðurröðun fyrir næstu tólf mánuði sem verður kynnt forráðamönnum. Það er hins vegar erfitt að negla tímasetningar niður, segir forstöðumaður Greiningarstöðvarinnar, því öðru hverju koma upp bráðari mál t.d. grunur um afturför og þess háttar sem ef til vill þarf að forgangsraða. Það er því skilið eftir autt pláss í hverjum mánuði vegna þess háttar tilvika. Hv. þm. spurði einnig um hvað liði öðrum frv. sem voru fylgifrumvörp frv. um félagsþjónustu sveitarfélaga og afturkölluð með því á sínum tíma. Ég svaraði fyrirspurn í gær varðandi réttindagæslu fatlaðra. Ég get endurtekið það sem ég sagði að 30. september sl. sendi ég bréf og óskaði eftir tilnefningu frá Öryrkjabandalaginu og Landssamtökunum Þroskahjálp. Bréfið var svohljóðandi: ,,Félagsmálaráðherra hefur ákveðið að skipa starfshóp sem kanni með hvaða hætti megi tryggja sem best réttaröryggi og jafnrétti fólks með fötlun. Starfshópinn munu skipa fulltrúar frá Öryrkjabandalagi Íslands, Landssamtökunum Þroskahjálp og félagsmálaráðuneytinu.`` --- Og óskað er eftir tilnefningu í þennan starfshóp. Þroskahjálp tilnefndi strax, en Öryrkjabandalagið taldi rétt að bíða með tilnefningu og rökin voru þau að væntanlegar væru reglur frá Evrópusambandinu um rétt fatlaðra og rétt væri að bíða eftir þeim áður en sú vinna hæfist. Og það er út af fyrir sig hægt að fallast á það sjónarmið að það geti verið skynsamlegt. Mikil áhersla hefur verið lögð á fræðslustarfsemi á vegum Greiningarstöðvarinnar. Hv. þm. hafði réttilega áhyggjur af aðgengi allra landsmanna að þessari þjónustu og það hef ég reyndar líka. En þetta er starf þess eðlis að ekki er hægt að dreifa því um landið, það er betur komið á einum stað og eðlilegast að það sé staðsett á höfuðborgarsvæðinu. Tryggingastofnun styrkir foreldra vegna ferða með börn sem þurfa á sérfræðiþjónustu að halda. Sveitarfélög hafa í sumum tilfellum skyldur við foreldra sem þurfa að leita út fyrir sitt sveitarfélag eftir aðstoð við börn. Jöfnunarsjóður tekur þátt í aukakostnaði vegna fatlaðra grunnskólabarna. Það liggur auðvitað í augum uppi að starfsliði á Greiningarstöðinni muni fjölga í framtíðinni eðli málsins samkvæmt. Það er hins vegar ekki tekið á því í eða mælt svo fyrir í þessu frv., enda getum við ekki neglt það niður hvað það þarf að vera mikið, en það verður bara að ákveðast við fjárlagagerð hverju sinni hvernig því verður háttað.

Herra forseti. Mig langaði aðeins vegna yfirferðar hæstv. ráðherra um réttindamálin og hvaða stuðning foreldrar fá sem eiga fötluð börn sem þurfa á þjónustu að halda á höfuðborgarsvæðinu að spyrja hæstv. ráðherra hvað liði því að lengja réttindi foreldra langveikra og fatlaðra barna til fjarvista frá vinnu en sá þáttur málsins heyrir einmitt undir hæstv. ráðherra, hvort hann gæti svarað einhverju um það þar sem verið var að kalla eftir frumvörpum og tillögum sem hafa verið lagðar til til úrbóta.

Herra forseti. Því miður get ég ekki svarað þessari spurningu svo viðhlítandi sé en það er í gangi vinna við að athuga þetta mál.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Frv. með sama nafni hafa verið lögð fram á 126. og 127. löggjafarþingi en urðu ekki útrædd. Þau fjölluðu eingöngu um fullgildingu tilskipana frá Brussel. En eftir umföllun í þinginu sl. vor var málið tekið til endurskoðunar í ráðuneytinu. Þetta frv. er talsvert breytt frá fyrri frumvörpum og er tekið á miklu fleiri atriðum. Meðal breytinga sem lagðar eru til í frv. þessu eru breytingar á skipulagi Vinnueftirlitsins. Þær fjalla m.a. um stefnu stjórnvalda hvað varðar verkaskiptingu forstöðumanna stofnana og stjórna þeirra í ljósi breytinga sem orðið hafa á skipulagi hinnar íslensku stjórnsýslu og gildisitöku laganna. Markmiðið er að samræma stöðu og ábyrgð stofnana sem best við sjónarmið ráðherrastjórnsýslu annars vegar og nýrri áherslur um sjálfstæði stofnana, árangur og ábyrgð hins vegar. Lagt er til að Vinnueftirlit ríkisins verði áfram sérstök stofnun sem er lægra sett stjórnvald. Ráðherra skipar forstjóra stofnunarinnar sem ætlað er að bera lagalega og rekstrarlega ábyrgð á stofnuninni. Hlutverk og ábyrgð stjórnar Vinnueftirlitsins er skilgreind með öðrum hætti en verið hefur. Gert er ráð fyrir að stjórnin beri ábyrgð á faglegri stefnumótun Vinnueftirlitsins og sé ráðherra og forstjóra til ráðgjafar í málum er tengjast vinnuvernd. Er m.a. lagt til að hún geri tillögur til ráðherra um úrbætur en mikilvægt er að náið samráð sé haft við aðila vinnumarkaðarins um þetta efni. Ekki er gert ráð fyrir að stjórnin komi að daglegum rekstri stofnunarinnar, enda er hann í höndum forstjóra. Til samræmis við framangreint er enn fremur lögð til sú breyting frá gildandi lögum að félmrh. verði falið að setja reglugerðir um nánari framkvæmd laganna í stað stjórnar. Það er viðurkennt sjónarmið að framsali lagasetningarvalds skuli þröngar skorður settar. Þykir í því sambandi eðlilegra að framsalið nái einvörðungu til ráðherra fremur en sérstakrar stofnunar eða fjölskipaðs stjórnvalds, enda ber ráðherra ætíð ábyrgð á efni stjórnsýslufyrirmæla. Þá er lagt til að ráðherra geti skipað vinnuverndarráð einstakra starfsgreina, en tilgangur þess er sá sami og liggur að baki stofnunar öryggisnefndar samkvæmt gildandi lögum. Er því samhliða gert ráð fyrir að 11. gr. laganna um öryggisnefndir falli brott. Frv. er einnig lagt fram til innleiðingar á tilskipun nr. 93/104/EB um ákveðna þætti er varðar skipulag vinnutíma. Lagt er til að lögfestar verði meginreglur tilskipunarinnar sem gera aðildarríkjunum skylt að tryggja starfsmönnum rétt á 11 klukkustunda daglegum hvíldartíma, rétt á hvíldarhléi ef daglegur vinnutími er lengri en 6 klukkustundir, samfelldum 24 klukkustunda hvíldartíma í viku hverri sem tengist daglegum hvíldartíma, að virkur vikulegur vinnutími sé takmarkaður og að meðalvinnustundafjöldi fari ekki yfir 48 stundir að yfirvinnu meðtalinni. Einnig er gert ráð fyrir að tryggt verði fjögurra vikna árlegt launað orlof. Venjulegur vinnutími næturvinnustarfsmanns fari að jafnaði ekki yfir 8 klukkustundir á hverju 24 klukkustunda tímabili, og að þetta viðmið sé hámark ef starfi fylgir mikið andlegt eða líkamlegt álag. Ókeypis heilsufarsskoðun næturvinnustarfsmanna og sé þess kostur tilfærslur í dagvinnustörf ef rekja má heilsufarsvandamál þeirra til næturvinnu. Frávik frá meginreglu vinnutímatilskipunar eru heimilaðar. Slíkar heimildir byggjast m.a. á því að skipulag vinnutíma í ákveðnum starfsgreinum kunni að vera með þeim hætti að æskilegt sé að heimila tiltekinn sveigjanleika við beitingu þeirra. Flest ákvæði um vinnutíma hér á landi er að finna í kjarasamningum samtaka aðila vinnumarkaðarins. Þó eru nokkur ákvæði um þetta efni í gildandi löggjöf. Byggist löggjöfin um vinnutíma einkum á því að vernda starfsmenn gegn óhóflega löngum vinnutíma með því að tryggja þeim lágmarkshvíld. Í frumvarpinu eru enn fremur lagðar til breytingar á ákvæðum laganna um heilsuvernd starfsmanna. Þar á meðal er lagt til að sett verði nýtt ákvæði um heimild félmrh. til að setja reglur er varða einelti á vinnustöðum. Í því efni er lagt til að heimilt verði að setja reglur um ráðstafanir til að koma í veg fyrir og uppræta einelti á vinnustöðum. Er mikilvægt að fyrir hendi séu reglur um vernd gegn einelti þar sem starfsmenn eiga ekki að þurfa að þola áreitni eða aðra ótilhlýðilega háttsemi á vinnustað. Enn fremur er mikilvægt að atvinnurekendur fái þar leiðbeiningar um hvernig bregðast skuli við einelti á vinnustað. Gert er ráð fyrir að atvinnurekandi beri ábyrgð á að gerð sé skrifleg áætlun um öryggi og heilbrigði á vinnustað. Skal áætlunin fela í sér mat á áhættu og áætlun um heilsuvernd, þar á meðal um forvarnir. Atvinnurekandi skal leita til þjónustuaðila sem hafa hlotið viðurkenningu Vinnueftirlits ríkisins hafi hann eða starfsfólk hans ekki yfir að ráða þeirri færni sem gerð áætlunar krefst. Ákveðnar reglur um hæfi þjónustuaðila eru lagðar til í frv. Er með þessu verið að innleiða efni tilskipunar nr. 89/391/EBE, um lögleiðingu ráðstafana er stuðla að bættu öryggi og heilsu starfsmanna á vinnustöðum, sem vísað er til í í 8. lið XVIII. viðauka samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Enda þótt um nýmæli sé að ræða í lögum eru þjónustuaðilar starfandi sem veita fyrirtækjum leiðbeiningar og aðstoð við gerð áhættumats, forvarnir og heilsuvernd starfsmanna. Hafa fyrirtæki í æ ríkari mæli leitað til slíkra þjónustuaðila um vinnuvernd og heilsueflingu á vinnustað, svo sem vinnustaðagreiningu, ýmiss konar fræðslu til starfsfólks og ráðgjöf við stjórnendur fyrirtækja, enda hefur ríkt samkeppni um hæft starfsfólk undanfarin ár. Slíkar aðgerðir leiða til betra vinnuumhverfis sem hefur þau áhrif að veikindaforföll starfsmanna verða minni og ánægja eykst í starfi. Útgjöld fyrirtækjanna og hins opinbera vegna veikinda starfsmanna ættu því að minnka, auk þess sem langtímamarkmið slíkra reglna er að draga úr kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu. Með hliðsjón af því sem að framan er rakið er ljóst að atvinnulífið mun sennilega fá til baka þann beina kostnað sem lagður er til vegna framangreindra reglna að hluta eða öllu leyti í formi hærri veikindadaga, aukinnar starfsánægju, meiri framleiðni og betri árangurs fyrirtækja. Enn fremur má gera ráð fyrir að kostnaður atvinnurekanda vegna þessara breytinga sé að miklu leyti kominn fram, þó ekki sé rétt að fullyrða það nákvæmlega hversu stór hann er. Þá er lagt til að lögfest verði ákvæði sem banni markaðssetningu og notkun á tegundum véla og tækja sem og annars búnaðar sem fullnægir ekki settum öryggiskröfum eða formskilyrðum, svo sem um merkingar og vottorði. Í því skyni ber að tryggja að reglunum sé fylgt eftir og kveðið á um heimild Vinnueftirlits ríkisins til að banna markaðssetningu og notkun tækja sem fullnægja ekki þeim efnis- og formreglum sem settar hafa verið. Við samningu þessara ákvæða var m.a. höfð hliðsjón af ákvæðum laga nr. 134/1995, um öryggi vöru og opinbera markaðsgæslu. Lagðar eru til nokkrar breytingar á ákvæðum laganna til viðbótar við þær sem að framan greinir, ákvæði um skráningu og tilkynningu vinnuslysa og atvinnusjúkdóma, eftirlit ríkisins og dagsektir. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði vísað til hv. félmn. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Hæstv. félmrh. hefur nú mælt fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Þetta er í þriðja sinn að frv. af þessu tagi er lagt fram. Sams konar frv. voru lögð fram á 126. þingi og síðan á 127. löggjafarþingi. Á síðustu dögum hef ég reynt að bera saman það sem er í þessu frv. og það sem var í hinum fyrri. Það hefur hins hins vegar verið erfitt. Hér er eiginlega um nýtt frv. að ræða og meiri endurskoðun á lögunum sjálfum, umfram þessa vinnutímatilskipun Evrópusambandsins. Í félmn. hafa verið miklar umræður um fyrri frv. tvö og m.a. náðum við að afgreiða það frá nefndinni síðast með álitum og öðru. En þá kom læknamálið upp, þ.e. varðandi læknanemana, og eins voru hagsmunaaðilar, bæði verkalýðshreyfingin og vinnuveitendur, ósáttir. Frv. sem hér liggur nú fyrir er hins vegar unnið í ráðuneytinu ekki af nefnd eins og fyrri frv. voru unnin, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið. Jafnframt hafa verið gerðar ýmsar tillögur í þessu frv. um að hverfa frá þessu samráði á milli verkalýðshreyfingar og vinnuveitenda sem hefur gert það þó að verkum að þeir hafa komist að ákveðinni niðurstöðu en ekki bara komið með tillögur hvor úr sinni áttinni. Svo mun auðvitað verða nú og mun þá ráðherra úrskurða um tillögurnar. Mér finnst þetta afar slæmt og við eigum auðvitað eftir að fara yfir þetta í nefndinni. Það er viðbúið að við séum að búa til viðbótar hund og kött með þessu fyrirkomulagi. Eins er rökstutt með stjórnsýslulögum að hverfa frá því að stjórn Vinnueftirlitsins geti komið með tillögur að breytingum eftir því hvernig mál þróast en núna er það fyrst og fremst ráðherra sem kemur með slíkt. Það er hann sem setur nánari reglur samkvæmt umsögn, ekki samkvæmt tillögum Vinnueftirlitsins. Það eru mjög margar breytingar sem erfitt er að átta sig á fyrsta kastið. Þess vegna vil ég ekki ræða þetta mikið nánar sem stendur. Fara þarf mjög vel yfir það í nefndinni. Það þarf líka að bera saman öll fyrri mál um þetta efni. Ég harma að vissu leyti að þetta frv. skuli ekki hafa komið fram fyrr ef ætlunin var að reyna að afgreiða það á þessu vorþingi. Félmn. hefur haft það vinnulag að fara vandlega í svona stór mál og þannig hefur það verið varðandi bæði fyrri frv. Nefndin fer mjög vel yfir málið. Við erum náttúrlega líka orðin sjóuð í þessum málum og munum því sjá hvað setur. Mér segir hins vegar svo hugur um að það eigi eftir að verða talsverður ágreiningur um að ekki skuli meira um þetta formlega samráð, þ.e. að það skuli ekki vera í jafnríkum mæli og áður í mikilvægum málum. Ætlunin virðist fyrst og fremst að ráðherra muni skera þar úr. Eins og ég segi þá eigum við eftir að fara vel yfir þetta mál í nefndinni og kalla til sérfræðinga. Það verður fróðlegt.

Herra forseti. Það mætti nú ýmislegt segja um vegferð þessa frv. í gegnum stjórnkerfið og hvernig til hefur tekist í innleiðingu hvíldartímaákvæða þess, reglusetningar á Evrópska efnahagssvæðinu. Það má svo sem velta fyrir sér að hve miklu leyti þetta er skynsamlegt fyrirkomulag í sjálfu sér, að búa til einhvern samræmdan lágmarksramma sem taki yfir heila heimsálfu eins og hér á að gera. Það vill nú verða svo að aðstæður geti þrátt fyrir allt verið breytilegar milli landa og ýmis séreinkenni á vinnumarkaði sem falla illa inn í slíkan veruleika. En hitt er auðvitað gott að því marki sem launamönnum er hald í að bera fyrir sig og verja sig með slíkum reglum ef illa er að þeim búið. Þetta frv. er samansett úr ýmsum þáttum. Í fyrsta lagi er þar ákveðin stjórnkerfisbreyting hvað varðar stöðu Vinnueftirlitsins gagnvart ráðuneytinu. Í öðru lagi eru í frv. þessi ákvæði sem snúa sérstaklega að vinnutímatilskipuninni og eins eru hér ákveðnir þættir sem eru tiltekin nýmæli í íslenskri löggjöf, t.d. það sem snýr að ákvæðum um heilsuvernd starfsmanna. Þau ákvæði sem í gildandi lögum eru hafa a.m.k. ekki verið mjög virk í þeim efnum og skilgreiningar á hlutum eins og einelti á vinnustöðum og jafnvel kynferðisofbeldi eru annaðhvort nýlegar eða alls ekki í íslenskum lögum. Um stjórnkerfisbreytinguna er það að segja að þetta er hefðbundin ráðherravæðing sem hefur verið mjög í tísku hér á síðustu árum og þá er eitt notað til að réttlæta annað, af því að hæstv. ríkisstjórn hafi haldið inn á þá braut að auka í raun og veru vald ráðherra, boðvald ráðherra, yfir undirmönnum og draga með vissum hætti úr sjálfstæði stofnana sé það fullgild réttlæting í sjálfu sér að vísa í að þetta sé þróunin. Ég hef svo sem aldrei haft neina sérstaka sannfæringu fyrir því að hún væri endilega rétt eða skrifað upp á hana, en út af fyrir sig geta menn sagt sem svo að það sé heppilegt að samræmi ríki í þessum efnum. Hvort það er endilega t.d. þróun í rétta átt að reglusetning á tilteknum fagsviðum, eins og á sviði vinnuverndar, færist frá viðkomandi stofnun til ráðuneytis hef ég efasemdir um. Ég held að í sumum tilvikum sé þessum hlutum jafnvel betur komið í öflugri stofnun og að ráðuneytið sé frekar fámennari yfirstjórn og eftirlitsaðili með því að stofnanir sem undir það heyra sinni verkefnum sínum. Mér sýnist að þær breytingar sem hér eru á ferðinni séu í þessa átt án þess að þær séu stórvægilegar. Stjórn Vinnueftirlitsins fær minna hlutverk, þar með dregur úr beinni aðild og beinni þátttöku, t.d. aðila vinnumarkaðarins, að þeim verkefnum sem þar eru á ferðinni. Er það endilega jákvætt? Ég hef efasemdir um það. Það dregur nokkuð úr sjálfstæði Vinnueftirlitsins og vægi sem stofnunar, og þetta færist til. Að því marki sem þar er flutningur á ferðinni er það flutningur til ráðuneytisins. Þetta teiknar þá til þeirrar þróunar í íslenska Stjórnarráðinu að ráðuneytin tútna út, miðstýringin vex og þau verða meira afgerandi í meðferð mála. Það stendur nú svo á, herra forseti, að einmitt á þessu þingi kom til umfjöllunar ný ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um að fella lækna í starfsnámi og fleiri hópa sem höfðu með tilteknum hætti verið undanþegnir ákvæðum vinnutímatilskipunarinnar undir þá hópa þannig að eftir stendur ákveðinn aðlögunartími sem ríkjum er heimilt að hafa í þessum efnum. Það er þá hægt að taka það fyrir í einu lagi þar sem Íslands bíður nú hvort sem er að taka þá inn undir ákvæði þessara vinnuverndarákvæða. Um það var m.a. deilt og var eitt af því sem var ásteytingarsteinn þegar fyrri frv. um sama efni komu hingað inn á þing og strönduðu þar. Það sem ég held að sé ástæða til að vekja athygli á og hefði auðvitað þurft að skoða ítarlega í sambandi við þetta mál, og aðeins er vikið að í greinargerðinni, eru hin efnislegu áhrif evrópsku vinnutímatilskipunarinnar, ef tekin yrði upp að fullu og öllu hér, vegna sérkenna á íslenska vinnumarkaðnum og þá fyrst og fremst vegna langs vinnutíma, vegna mun lengri vinnutíma hér á landi heldur en ég held í öllum öðrum Evrópuríkjum og vegna þess að vinnumarkaðurinn íslenski er enn að hluta til árstíðabundinn. Þó að verulega hafi dregið úr því gætir enn nokkurra árstíðabundinna áhrifa. Það eru meiri vinnutarnir og kannski lengri hlé á milli heldur en á skipulagðari og grónari heilsársvinnumarkaði sumra annarra Evrópuríkja. Það er t.d. nokkuð sláandi að í mörgum hópum launafólks, ég hygg t.d. meðal iðnaðarmanna, er þó nokkuð algengt að vinnuvikan fari upp í 50 klukkustundir. Ég man eftir því að fyrir tveim, þrem árum komu niðurstöður úr samanburðarkönnun milli íslenska og danska vinnumarkaðarins þar sem teknar voru nokkrar stéttir og bornar saman. Út úr því kom að í tilteknum hópum var vinnuárið akkúrat mánuði lengra á Íslandi en í Danmörku. Þetta átti sérstaklega við um tiltekna hópa iðnaðarmanna. Hér kemur það fram að um 40% launafólks í fullu starfi vinni lengur en 48 klst. á viku að jafnaði og það er jú einmitt þessi hámarkstími sem vinnutímatilskipunin gerir ráð fyrir að geti orðið. Af þessu mætti draga þá einföldu ályktun að upp undir eða um 40% af vinnumarkaðnum gæti orðið fyrir beinum áhrifum af þeim takmörkunum sem vinnutímatilskipunin felur í sér. Nú er það ekki svo að sá sem hér talar gréti það að vinnuvikan styttist á Íslandi en það verður að horfa til samhengis hennar við kjaramálin í landinu. Það er nú einu sinni dapurleg staðreynd en staðreynd samt að lífskjör á Íslandi eru verulega háð hinum langa vinnutíma fólks og þar með tekjuöflun með mikilli vinnu. Nægir að skoða samanburð annars vegar á greiddu tímakaupi hér á landi og annars staðar og svo hins vegar heildarráðstöfunartekjum þegar allt er talið og er þá auðvitað fyrst og fremst um það að ræða að Íslendingar bæta sér upp lágt tímakaup með mikilli vinnu og ná þannig að halda í við ráðstöfunartekjur eða lífskjör í nágrannaríkjum. Þó leifir víst ekkert af því í mörgum tilvikum. Þetta hefði að mínu mati, herra forseti, gjarnan mátt kanna miklu nánar og það hefði verið ástæða til að fá samhliða þessu frv. skýrslu um þennan þátt málsins inn á okkar borð. Nú eru að vísu ýmis gögn til frá hinum og þessum tímum sem má sjálfsagt notast við en það hefði verið heppilegt að fá algjörlega nýja og vandaða könnun á samsetningu íslenska vinnumarkaðarins að þessu leyti, lengd vinnuvikunnar og t.d. hversu algeng vaktavinna og næturvinna er hér og hvaða áhrif hin efnislegu ákvæði vinnutímatilskipunarinnar mundu þá hafa miðað við samsetningu og eðli íslenska vinnumarkaðarins þannig að menn a.m.k. áttuðu sig á því hvað þarna væri á ferðinni. Herra forseti. Þessar reglur gera ráð fyrir tveimur mögulegum aðferðum til þess að fullgilda ákvæði vinnuverndar og vinnutímatilskipananna, sem sagt annaðhvort sé um þá hluti samið í kjarasamningum og/eða fyrir þeim sé beinlínis mælt í lögum. Reyndin er sjálfsagt víðast hvar eitthvert sambland af hvoru tveggja og þannig hefur það verið hér á landi. Að vísu var upphaflega ákveðið að velja þá leið, og það gerðist í samstarfi aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda, að samtök aðila vinnumarkaðarins mundu semja sín á milli um innleiðingu þessara reglna. Niðurstaða þeirra samninga var síðan auglýst í Stjórnartíðindum og öðlaðist þannig sess. En ákveðin ákvæði voru fyrir í vinnuverndarlögum og verða það áfram. Með þessu frv. er sem sagt lagt til í reynd að utan um þetta allt saman komi síðan lagarammi. En auðvitað er til næsta lítils að setja um þetta lög ef ekki tekst sæmilegt samkomulag við aðila vinnumarkaðarins um að hrinda þeim í framkvæmd. Þess vegna hlýt ég að spyrja hæstv. félmrh., af því að ráðherra skautaði alveg yfir það í framsöguræðu sinni: Hver er staða málsins nú gagnvart samskiptum við aðila vinnumarkaðarins? Er sæmilegt samkomulag um þessa útfærslu málsins sem nú lítur dagsins ljós í frumvarpsbúningi? Þegar málið var komið til kasta Alþingis og jafnvel inn í félmn. kom því miður í ljós að menn lögðu mjög misjafnan skilning í ákveðna hluta textans og sumir stóðu á því fastar en fótunum að vinnuveitendur reyndu jafnvel að halda því fram að verið væri að ganga lengra en þyrfti í vissum tilvikum og því væru þeir algjörlega andvígir. Þeir nálguðust þetta mál með algjöru lágmörkunarhugarfari, að það ætti hvergi og í engum tilvikum að ganga lengra en algjörlega óumflýjanlegt væri vegna þessara efnislegu ákvæða sem við værum skuldbundin af, en frá hinni hliðinni héldu talsmenn samtaka launafólks því fram að í sumum tilvikum væri verið að hafa af þeim rétt, gengið væri skemmra en ákvæði tilskipunarinnar segðu til um auk þess sem, eðlilega, frá þeirra bæjardyrum séð væri að sjálfsögðu ekkert að því og í mörgum tilvikum rétt og skylt að réttur íslenskra launamanna væri ríkari en lágmarkskröfurnar einar og sér tryggðu. Þeir sem sagt nálguðust þetta ekki með þessu mínímalistahugarfari Vinnuveitendasambandsins, þ.e. Samtaka atvinnulífsins eins og það heitir víst nú, að það væri meiri háttar kórvilla ef íslenskir launamenn fengju nokkurs staðar meiri réttindi heldur en þessi evrópsku ákvæði tryggðu. Ég hlýt að spyrja um þetta, bæði í ljósi þessarar forsögu, herra forseti, en líka vegna þess að það er alveg augljóst að þetta verður meira og minna ómögulegt í framkvæmd, meira og minna dauður bókstafur, nema um það sé mjög gott samkomulag aðila vinnumarkaðarins og tekið sé mið af þessu í kjarasamningum, þeir sniðnir að þessu og hlutir útfærðir þannig í samningum og á vinnustað, t.d. hvað varðar hvíldir í vinnu, hvað varðar skipulagningu vaktavinnu eða næturvinnu og tilhögun um frítöku og annarra slíkra hluta. Þetta verður gjörsamlega ómögulegt að framkvæma ofan frá með tilskipunum eða lagaákvæðum. Ég spyr því hæstv. ráðherra að því. Ég vil aðeins spyrja um heilsuvernd starfsmanna. Um það ákvæði var líka deilt því að í fyrri útgáfum þessara frv. átti að læða inn frjálshyggju og koma inn lymskulegum ákvæðum um að þetta yrði þá meira og minna einkarekstur sem tæki að sér gerð heilsuverndaráætlana og skoðun starfsfólks. Mér sýnist að það hafi eitthvað verið bakkað með það og það sé skilið eftir opnara í þessu frv., en ég spyr hæstv. ráðherra: Hefur hann eitthvað fram að færa um þann þátt málsins? Hvaða breytingum hefur það tekið og er sæmileg sátt um það? Síðan fagna ég því eins og ég reyndar áður nefndi að hér er vikið að hlutum eins og einelti á vinnustað og reyndar síðan vísað í ákvæði annarra laga hvað varðar kynferðislega áreitni á vinnustað, þ.e. í 17. gr. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Það kann vel að vera að það sé skynsamlegur frágangur að fara ekki út í að útfæra það sérstaklega hér, í vinnuverndarlöggjöfinni eða þessum ákvæðum hennar, heldur vísa þá til þeirra skilgreininga sem til staðar eru annars staðar í lögum. En það er alveg augljóst mál að þessir hlutir eiga að koma hér inn, og þótt fyrr hefði verið, sem hluti af lögvernduðum rétti fólks til þess að sæta ekki slíkri framkomu á vinnustað. Alveg eins og við höfum á síðari árum orðið upptekin af því vandamáli sem einelti í skólum er hljótum við líka að viðurkenna og horfast í augu við þá staðreynd að þetta fyrirbæri skýtur líka upp kollinum á vinnustöðum, bæði einelti og kynferðisleg áreitni af ýmsum toga. Reyndar er upplýst hér að í evrópskum könnunum, svo seint sem frá árinu 2000, komi fram að um 2% launafólks telji sig hafa orðið fyrir kynferðislegri áreitni á vinnustað og 9% að þau hafi verið lögð í einelti. Það er þá ekki svo lítið, herra forseti, ef upp undir tíundi hver starfsmaður á vinnustað telur sig hafa sætt slíkri framkomu. Oftast hafa kannanir hér sýnt mikla tölfræðilega fylgni við niðurstöður frá nágrannalöndum okkar, Evrópulöndum, enda ekki skrýtið, margt er jú með svipuðu sniði hér og þar. Þannig gætum við út frá þessu --- þó að ekki væru aðrar upplýsingar tiltækar, sem reyndar kann vel að vera að séu, að eitthvað hafi verið reynt að skoða þetta hér --- því miður reiknað með því að þessi vandamál væru þó nokkuð útbreidd á íslenskum vinnustöðum. Í raun og veru kæmi meira á óvart ef svo væri ekki, ef staðan hér væri eitthvað verulega frábrugðin því sem annars staðar er. Það er því að sjálfsögðu fagnaðarefni, svo langt sem það nær, að á þessum hlutum sé eitthvað tekið eða um þá fjallað.

Herra forseti. Það er rétt að halda því til haga að þetta frv. er nýtt mál, þ.e. hér er um að ræða endurskoðun á lögum frá 1980 um Vinnueftirlit ríkisins. Þau eru að sumu leyti orðin úrelt, að meginstofni standa þau þó eftir en að ýmsu leyti var þeim áfátt. Árið 1980 þekktu menn held ég ekki orðið ,,einelti``, ég held að það hafi a.m.k. ekki verið orðið fast í máli 1980. Hér er tekið á því. Þar að auki er stuðlað að innleiðingu tveggja tilskipana og vinnan við tilskipanirnar, sem er væntanlega meginálitaefni frv. --- hitt eru meira sjálfsagðir hlutir sem allir hljóta að geta verið nokkuð sammála um --- sú vinna sem lögð hefur verið í þessar tilskipanir á undanförnum þingum í hv. félmn. ætti að nýtast nefndinni núna enda er að miklu leyti um sömu atriðin að tefla eða sömu útfærslurnar. Það er ákveðinn sveigjanleiki innbyggður hvað varðar vinnutímann. Það tel ég ákaflega mikilvægt og deili alveg þeim sjónarmiðum með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni sem hann lét koma fram áðan hvað varðar vinnutímann. Ég held hins vegar að við komumst ekki hjá því að innleiða þessar tilskipanir en ég vil ekki ganga lengra en tilskipanirnar segja nema samkomulag sé um það. Hv. þm. kvartaði yfir því sem hann kallaði ,,ráðherravæðingu``. Ég tel kolrangt að stofnanir setji reglugerðir á ábyrgð ráðherra án þess að hann hafi hugmynd um. Það er eðlilegt að ráðherra og ráðuneyti njóti sérfræðiaðstoðar stofnunar en úr því að ráðherrann á að bera ábyrgð á reglugerðunum er eðlilegt að hann setji þær og viti hvað í þeim stendur. Varðandi læknana, þ.e. lækna í starfsnámi, er talað um átta ára aðlögunartíma að vinnutímatilskipuninni. Mér er kunnugt um að hæstv. núv. heilbrrh. hefur ekki áhuga á því að nota þennan aðlögunartíma. Hins vegar getur þetta skapað einhver vandræði á spítölunum og það mál er í athugun. En persónulega veit ég að hæstv. heilbrrh. vill ekki nota þetta ákvæði nema þá nauðugur. Varðandi þetta mál og mál af þessu tagi sem snerta vinnumarkaðinn hef ég alltaf lagt megináherslu á að reyna að ná samkomulagi. Það hefur verið lögð óhemjumikil vinna í það í ráðuneytinu varðandi t.d. Evróputilskipanir að reyna að leiða saman sjónarmið verkalýðshreyfingar og vinnuveitenda. Ég tel að báðir geti sæmilega við unað í þessu efni. Það er enginn vafi á því að verkalýðshreyfingin væri til með að ganga lengra en hér er lagt til og heldur ekki vafi á því að Samtök atvinnulífsins telja óþarflega langt gengið í sumum tilfellum, en ég tel sem sagt að báðir aðilar ættu að geta unað sæmilega við þá niðurstöðu sem hér er sett fram. Varðandi einkavæðinguna sem hv. þm. gerði að umtalsefni ræður heilsugæslan í landinu ekki við að taka við öllu þessu eftirliti. Ef þetta á annað borð á ekki að vera dauður bókstafur verður að hleypa fleirum að, þá er ekki hægt að leggja þá skyldu alfarið á heilsugæsluna þó að auðvitað verði meginhlutinn af eftirlitinu á vegum hennar.

Herra forseti. Varðandi heilsugæsluna eða einkavæðingu þess þáttar málsins sem hér hefur orðið tilefni orðaskipta vil ég taka það fram að fyrir mér er það ekki bara spurning um viðhorf til einkarekstrar annars vegar og ríkisrekstrar hins vegar. Þetta er líka spurning um skilvirkt skipulag og þetta er spurning um það að heilsuverndarþáttum í samfélaginu sé ekki dreift óskynsamlega. Ég tel beinlínis rangt að líta ekki á heilsuvernd fólks á vinnustað sömu augum og heilsuvernd manna almennt í samfélaginu. Ég er algerlega sannfærður um að besta fyrirkomulagið sé öflugar opinberar heilsugæslustöðvar, þær tryggja bestu og heildstæðustu þjónustuna, ódýrustu og skilvirkustu, og það væri auðvitað eins og hvert annað fáránleikaleikhús ef einhver maður færi með heilsufarsvandamál sín á vinnustað til einkaaðila en ef hann svo veiktist um helgar færi hann á sína heilsugæslustöð. Auðvitað er eðlilegast að þessu sé fyrir komið með samræmdum hætti og þetta sé hluti af heilsuvernd og heilsugæslu í landinu. Ég fullyrði að þetta er ekkert vandamál nema þá kannski að einhverju leyti á höfuðborgarsvæðinu vegna þess að hér hafa menn því miður ekki byggt upp skipulagða og heildstæða heilsugæslu eins og kunnugt er. Ég fagna því að vilji hæstv. heilbrrh. standi til þess að nýta ekki aðlögunartímann hvað varðar unglækna eða lækna í starfsnámi, kandídata, og ég tel að það sé smámál að leysa þau mögulegu útgjöld sem af því kunna að leiða að taka þá strax inn á þessu venjulega vinnutímaákvæði. Það er búið að því hvað varðar lækna og sérfræðinga. Það hefur þurft að setja verulegar fjárveitingar til t.d. Landspítala -- háskólasjúkrahúss og Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri til að unnt væri að uppfylla t.d. hvíldartímaákvæði vakthafandi lækna, og það ætti þá ekki að þurfa að stranda á því að leysa þessi mál gagnvart kandídötunum sem eru miklu fámennari hópur.

Herra forseti. Þetta er bara spurning um hvað heilsugæslan í landinu ræður við. Ég er sannfærður um að úti á landi muni heilsugæslan alfarið sinna þessum verkefnum. Hér á Reykjavíkursvæðinu er því miður ástandið þannig að ekki eru horfur á því að heilsugæslan geti að svo komnu máli annað þessu alfarið og þá yrði þetta meira og minna dauður bókstafur á því svæði. Auðvitað kostar það peninga hvað varðar unglæknana. Það er verið að leita leiða til þess að ekki þurfi að nota þennan frest sem innbyggður er í frv.

Herra forseti. Mér heyrist sem við ráðherra séum í aðalatriðum sammála um þetta með heilsugæsluna. Þá er auðvitað skaði að ekki skuli vera hægt að búa um þetta með nógu einföldum hætti til að allir skilji sáttir við. Ég sting strax upp á því að það verði gert með þeim hætti að almenna reglan í lögunum verði sú að þetta verði hlutverk opinberu heilsugæslunnar en það verði heimild til undanþágu frá því ákvæði ef aðstæður eru þannig á einhverjum svæðum að við þær verði ekki ráðið. Verði heilsugæslan t.d. beinlínis ekki í færum til þess að sinna þeim verði hægt að veita heimild til undanþágu en almenna reglan verði sú að heilsugæslan annist þetta. Það er mikilvægt að mínu mati til þess að forðast það að við byggjum upp tvöfalt kerfi. Það er mikilvægt til þess að líta frekar á þetta sem tækifæri til að styrkja heilsugæsluna og efla heilsuvernd sem er eitt af því sem fólk fullyrðir einmitt að þurfi að gera. Það er sem betur fer að vísu víða frjálst samstarf um þessa hluti án þess að menn hafi verið skyldaðir til þess. Ég þekki mörg dæmi þess að tekist hafi ágætt samstarf milli stórra vinnustaða, t.d. fiskvinnslustöðva og heilsugæslustöðva, um heilsuvernd, um jafnvel endurhæfingu, þjálfun og annað í þeim dúr. Ég er algerlega sannfærður um að þetta væri skynsamlegasta fyrirkomulagið. Að lokum, herra forseti, hvað læknakandídatana varðar held ég að menn eigi að horfa til þeirra möguleika sem í því væru fólgnir að bæta starfsaðstæður ungra lækna í starfsnámi til að fá fleiri til að taka að sér störf á heilbrigðisstofnunum innan lands. Eitt vandamál sjúkrahúsa og sérhæfðra heilbrigðisstofnana á Íslandi er að það vantar þetta vinnuafl. Það fer að langmestu leyti beint til útlanda eftir að skyldum var aflétt.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna um þetta frv., segja örfá orð um það engu að síður. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem þetta frv. kemur fyrir þingið, það hefur gert það í tví- eða þrígang, en það hafa verið ákvæði í frv. sem hafa vakið mótmæli, sérstaklega innan verkalýðshreyfingarinnar, og hæstv. félmrh. hefur orðið við óskum um að frv. yrði tekið til endurskoðunar. Það eru vinnubrögð sem a.m.k. ég kann að meta og tel hafa orðið til góðs. Þetta frv. á eftir að fara til umsagnar hjá aðilum vinnumarkaðar, reyndar hafa verkalýðssamtökin fengið drög að því áður og þeim hefur gefist tóm til að skoða það. Nokkur atriði hafa einnig valdið ágreiningi af hálfu atvinnurekenda og ein ástæðan fyrir því að það versnaði mjög á einhverju stiginu var krafa Vinnuveitendasambandsins, sem Sjálfstfl. var tilbúinn að hlýða, um að draga úr fjárframlögum til þessara mála, og verkalýðshreyfingunni þótti ekki nóg að gert í því efni. Það er rétt sem hæstv. félmrh. segir, við megum ekki búa svo um hnúta að þessi lög verði dauður bókstafur en svo hefur reyndar verið allar götur frá 1980 þegar lögin voru sett. Það hefur verið ákvæði í lögum þess efnis að það eigi að sinna þessum heilsufarsþáttum á vinnustöðum en það hefur ekki verið gert. Og hvers vegna ekki? Vegna andstöðu frá atvinnurekendasamtökunum. Þau hafa staðið í vegi fyrir því að veittir væru fjármunir til þessara mála. Og það er alveg sama hvert skipulagsformið er, þessara fjármuna er þörf. Atvinnurekendasamtökin hafa lagt mjög ríka áherslu á að þessi hluti heilbrigðisþjónustunnar verði einkavæddur, að einkafyrirtæki muni reka þessa þjónustu. Við innan verkalýðshreyfingarinnar og sérstaklega innan BSRB höfum haft miklar efasemdir um þetta. Eitt af því sem við höfum bent á er að líklegt megi telja að til verði sérhæfð fyrirtæki sem sinni þessari þjónustu. Og hvar er líklegt að þau verði staðsett? Þau yrðu að öllum líkindum staðsett á höfuðborgarsvæðinu og mundu síðan bjóða þjónustu sína víðs vegar um landið. Það er nákvæmlega þetta sem hefur gerst í eftirlitsiðnaðinum á öðrum sviðum, t.d. í rafmagnseftirlitinu. Þar eru það skoðunarstofur sem eiga að hafa eftirlitið með höndum og menn töldu að þær yrðu víðs vegar um landið. Niðurstaðan varð sú að það urðu til tvær eða þrjár skoðunarstofur, það hefur verið svolítið breytilegt, allar staðsettar á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er sú hætta sem við stöndum einnig frammi fyrir á þessu sviði. Síðan náðu menn eða reyndu að ná ákveðinni millilendingu um að þeir aðilar sem sinntu þessu eftirliti væru ekki með alla heilsufarsþjónustu á vinnustaðnum. Það er leið sem menn hafa farið í Finnlandi t.d., þar er búið að færa vinnustaðinn inn í heilbrigðisþjónustuna, eða heilbrigðisþjónustuna inn á vinnustaðinn. Þetta teljum við ekki vera heppilega leið, heldur vænlegri þá leið sem Norðmenn hafa farið, að greina þarna á milli. Ég hef verið þeirrar skoðunar að þetta eigi að vera á vegum almannaþjónustunnar, hins vegar tel ég að menn séu að reyna að finna ákveðna málamiðlun í þessu frv. Það þurfum við hins vegar að setjast yfir og verður gert að sjálfsögðu í nefnd en þetta voru örfá orð sem ég vildi viðhafa um frv. á þessu stigi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 60/1994, um vátryggingastarfsemi, sem er 568. mál þingsins á þskj. 919. Eins og fram kemur í athugasemdum við frv. er um að ræða breytingar og viðbót við ákvæði XI. kafla laganna sem byggir á tilskipun nr. 2001/17/EB og varða endurskipulagningu fjárhags vátryggingafélags og slit þess. Frv. felur einnig í sér breytingar til samræmis við ákvæði Vaduz-samningsins á milli EFTA-ríkjanna sem öðlaðist gildi 1. júní 2002. Megintilgangur frv. er að tryggja gagnkvæma viðurkenningu á aðgerðum aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins og samvinnu við endurskipulagningu fjárhags vátryggingafélaga og slit þeirra. Með endurskipulagningu fjárhags vátryggingafélags er í frv. átt við ráðstöfun sem felur í sér íhlutun dómstóla, sem ætlað er að tryggja eða endurreisa fjárhagslega stöðu félagsins, með greiðslustöðvun eða nauðasamningi, en með slitum vátryggingafélags er átt við aðgerð þar sem eignum félags er komið í verð og verðmætum þess dreift á milli lánardrottna, þar með talið vátryggingataka og vátryggðra, eða eigenda, hvort sem er af frjálsum vilja eða þvingað, þ.e. við gjaldþrotaskipti. Helstu nýmæli frv. eru að úrskurður íslensks dómstóls um heimild vátryggingafélags með aðalstöðvar hér á landi til greiðslustöðvunar, nauðasamningsumleitana eða um slit þess hefur áhrif á öllu Evrópska efnahagssvæðinu og í Sviss. Tekur slíkur úrskurður þannig einnig til útibúa félagsins í öðrum aðildarríkjum. Í frv. er gert ráð fyrir þeirri meginreglu að ákvæði laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., gildi um greiðslustöðvun, nauðasamningsumleitanir og gjaldþrot vátryggingafélaga nema annað komi fram í lögum um vátryggingastarfsemi. Þar er að finna ýmsar sérreglur. Frv. tekur einnig til frjálsra slita vátryggingafélaga og gilda þá reglur um þvinguð slit eftir því sem við á. Frumvarpinu er ætlað að koma í veg fyrir að lánardrottnum verði mismunað með því að ólík lög gildi um endurskipulagningu fjárhags eða slit vátryggingafélags og útibúa þess. Er meginreglan sú að íslensk lög gilda við endurskipulagningu fjárhags vátryggingafélags með aðalstöðvar hér á landi og slit þess. Á þessu eru þó undantekningar og er þar fyrst og fremst um að ræða lagaskilareglu varðandi tiltekna samninga, réttindi og eignir sem eru í öðru aðildarríki en heimaríki vátryggingafélags. Enn fremur felst í frv. vernd fyrir neytendur, þ.e. vátryggingartaka og vátryggða. Við gjaldþrotaskipti við tryggingafélag teljast eignir sem mæta eiga líftryggingaskuldinni ekki með eignum þrotabúsins né er líftryggingaskuldin talin með skuldum þess. Takist ekki að ljúka greiðslu líftryggingakröfu með eignum þeim sem mæta eiga líftryggingaskuldinni telst líftryggingakrafa á hendur þrotabúi forgangskrafa. Þykir rétt að tryggja sérstaklega rétt sem leiðir af líftryggingasamningi en um er að ræða langtímasamninga sem oft og tíðum snúast um verulegan hluta ævisparnaðar fólks. Við gjaldþrotaskipti vátryggingafélags sem rekur aðra starfsemi en líftryggingastarfsemi eru vátryggingakröfur forgangskröfur. Þá er einnig sérstaklega tekið tillit til vátryggingataka og vátryggða í tengslum við tryggingar og kröfulýsingar. Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Hæstv. forseti. Við höldum áfram að ræða till. til þál. um vöruverð og rekstrar- og samkeppnisstöðu atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni sem ég ásamt ýmsum öðrum þingmönnum jafnaðarmanna á Alþingi er flutningsmaður að. Skemmst er frá því að segja að þetta er þriðja atlaga okkar að því að klára þetta mál og ég verð að segja að ég er mjög ánægður með þá umræðu sem farið hefur fram um þetta mál þó að ég sakni þess að sjá ekki stjórnarþingmenn ræða þessi mál, en það er svo oft sem ég sakna þess. Ég vil, herra forseti, í upphafi ræða lítils háttar um þann lið tillögunnar sem snýr að fyrirtækjarekstri á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu, samkeppnishæfni atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu, og segja að það er auðvitað þar sem hallar mjög á og það er annað aðalatriði rakanna fyrir því þegar ég segi að lækkun flutningskostnaðar sé brýnasta byggðamálið sem við fjöllum um í dag og það er mál sem þolir ekki nokkra bið. Þess vegna verð ég að segja alveg eins og er, herra forseti, að það olli mér töluverðum vonbrigðum þegar loksins kom út skýrsla nefndar um flutningskostnað sem þrír ráðherrar höfðu tilnefnt sitt fólk til að starfa að og það tók nefndina 15 mánuði að skila þeirri niðurstöðu sem í skýrslunni er. Herra forseti. Það verður að segjast eins og er að ekkert nýtt kemur fram í þeirri skýrslu, því miður. Það er upptalning á löngu þekktum staðreyndum úr atvinnulífinu, frá vöruverði á landsbyggðinni, um áhrif þungaskatts á flutninga, um áhrif opinberra gjalda en fram hefur komið í máli nokkurra flutningsaðila sem við mig hafa talað að allt að 40--50% af tekjum þeirra, sem eru náttúrlega af flutningsgjöldum, renna á einn eða annan hátt til baka til ríkissjóðs í formi þungaskatts, virðisaukaskatts, gúmmígjalda, alls konar eftirlitsgjalda eða hvað allir þessir skattar eða gjöld nefnast. Í skýrslunni er líka fjallað um það hvernig virðisaukaskatturinn sem leggst á vöruverð í síðustu álagningu og flutningum íþyngir landsbyggðarfólki umfram höfuðborgarbúa. Í lokin þar sem koma niðurstöður og tillögur er vitnað í þær tillögur og í þau lönd sem eru í þeirri till. til þál. sem við jafnaðarmenn höfum flutt og ég gat um áðan. Allt sem kemur fram í skýrslunni er í þáltill. okkar. Í raun og veru hefði mátt spara sér þessa 15 mánuði í skýrslugerðinni vegna þess að ekkert nýtt kemur þar fram. Og það er kannski engin furða, þess var varla að vænta að róttækar tillögur kæmu frá þeirri nefnd sem þrír ráðherrar hafa tilnefnt í. Ég leiði líkur að því að út úr svona nefndarstörfum fulltrúa ráðuneyta komi ekki fram róttækar tillögur, heldur komi þar fram tillögur sem ráðherrunum geðjast að eða þegar þeir vilja ekki ganga mikið lengra. Herra forseti.

Er byggðamálaráðherra ekki í húsinu?

Ég vil nota vel þann stutta tíma sem ég á eftir, ég er búinn að ræða um áhrif vöruverðs, ég skýrði frá því í þeirri tillögu sem ég hef lagt fram, þar er verðkönnun sem ég hef gert á eigin spýtur í nokkrum verslunum á höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðinni. Hún er lögð fram sem fskj. og tafla 1, og þar er sýnt hversu miklu hærra útsöluverð er í landsbyggðarverslunum en á höfuðborgarsvæðinu. Munurinn getur orðið allt að 100%. Þar er fjallað um áhrifin á virðisaukaskattinn þar sem landsbyggðarbúar borga allt að helmingi hærri virðisaukaskatt af sínum vörukaupum en höfuðborgarbúar þar sem lægsta vöruverðið er. Það er því sýnt fram á alla þá landsbyggðarskatta sem settir eru hér inn. Ég vil líka, herra forseti, vekja athygli á því að í fskj. í frv. okkar er ágætt erindi sem Ásgeir Magnússon, forstöðumaður Skrifstofu atvinnulífsins á Akureyri, hefur birt og sent inn. Það sýnir hvernig þessi háu flutningsgjöld eru að ganga af fyrirtækjarekstri á landsbyggðinni --- ég vil ekki nota það orð sem kemur upp í huga minn --- hvernig þau íþyngja rekstrinum. Það er rétt að geta þess, herra forseti, að hin ágæta grein Ásgeirs Magnússonar er jafnframt birt með skýrslu ráðherranna. Skýrslan er keimlík tillögu okkar. Ég ætla að nefna nokkur dæmi, herra forseti, tekin af handahófi af fólki sem í mig hefur hringt og sagt mér sitthvað um flutningskostnað. Bónda á Norðausturlandi datt í hug að kaupa sér nýjan vatnabát sem var náttúrlega keyptur í Reykjavík. Báturinn var u.þ.b. 2,73 rúmmetrar mældir til flutnings. Báturinn kostaði 133 þús. kr. Áætlaður flutningskostnaður og tilboð í að flytja þennan bát á þennan bæ á Langanesi var 69 þús. kr. Með því að flytja hann með skipi til Húsavíkur og bíl frá Húsavík til Kópaskers, bóndinn keyrði svo ansi marga kílómetra til að ná í bátinn á Kópasker, var flutningskostnaðurinn orðinn um 25--30 þús. kr. Algengur kostnaður, miðað við þá flutningsreikninga sem ég hef séð, við flutning vöru til verslana á Norðausturlandi, t.d. rúm 150 kg, er 35--40 kr. á kg. Herra forseti. Hér erum við ekki að tala um flutningsgjaldskrána sem er margfalt hærri. Við erum að sýna fram á hvernig fyrirtæki lækka flutningskostnað eins og þeim er mögulegt og fá það sem þau telja bestu niðurstöðuna. Ef hótelhaldarinn á Raufarhöfn verður skyndilega uppiskroppa með allan bjór þarf að ná í nýjar birgðir. Hann fær þær fluttar 60 km leið, frá Þórshöfn til Raufarhafnar með póstinum. Þá kostar 1.200 kr. að flytja hvern kassa. Það er með öðrum orðum, herra forseti, eins og ein kippa af bjór hafi dottið út úr kassanum á leiðinni. Vertinn fær bara að selja þrjár kippur. Einhver ætlar sér kannski að kaupa eintak af blaði, e.t.v. danskt eða norskt, frá Akureyri og flytja til smærri staðanna í nágrenninu. Blaðið kostar 500 kr. en flutningsgjöldin til næsta nágrennis eru 650 kr. með póstkröfu. Þegar við í fjárln. funduðum með sveitarstjórn Þórshafnar kom fram að sem dæmi kostaði jafnmikið að flytja 20 feta gám frá Þórshöfn til Húsavíkur með bíl og að flytja 20 feta gám frá Rotterdam til Íslands. Það hefur líka komið fram, herra forseti, að flutningskostnaður tveggja stærstu kjötiðnaðarfyrirtækjanna á Norðurlandi er um 80--100 millj. kr. á ári, kostnaður við að flytja vörur þeirra á stærsta markaðinn, á höfuðborgarsvæðið. Það hefur líka komið fram, herra forseti, að í tveimur litlum en vel þekktum fiskiðnfyrirtækjum á Norðurlandi er flutningskostnaður að sliga starfsemina. Þetta eru fyrirtæki sem senda margar litlar sendingar. Þar er flutningskostnaðurinn, sama hvort er með pósti eða með bíl, um 45--150 kr. á kg. Framleiðslufyrirtæki með síldarafurðir á Norðurlandi, sem eru vel þekkt vörumerki, greiðir að lágmarki að meðaltali 60 kr. á kg í flutningskostnað. Sláturhús á Austurlandi hafa greint frá því að þau greiði að meðaltali 25 kr. á kg fyrir flutning afurða sinna, nautakjöts, á höfuðborgarsvæðið. Þau segja enn þá dýrara að flytja dilkakjöt. Herra forseti. Hér hef ég tiltekið örfá vel þekkt dæmi úr atvinnulífinu um flutningskostnað og hvernig hann íþyngir atvinnurekstri á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu. Það er sennilega sama hvort við ræðum um flutning frá Reykjavík til Norðurlands, Austurlands eða frá Reykjavík til Suðurlands. --- Ég sé að hingað er kominn einn hv. stjórnarþingmaður sem heiðrar okkur með nærveru sinni, hv. þm. Drífa Hjartardóttir. --- Þær flutningstölur sem maður hefur séð frá Reykjavík á Suðurland, sama hvort það er á Hvolsvöll, að maður tali ekki um allt austur á nýja staðinn í kjördæminu, Hornafjörð, eru svipaðar á hvert kíló 
             Herra forseti. Ég hef sagt að ég tel að lækkun flutningskostnaðar sé mikilvægasta byggðamálið í dag. Þess vegna verð ég að segja að ég varð fyrir miklum vonbrigðum þegar þessi skýrsla sem ráðherrar í ríkisstjórn, bæði byggðamálaráðherra og samgrh., hafa talað um og vitnað í þegar við höfum rætt tillögu okkar varðandi flutningskostnað. Ég vil reyndar geta þess að þetta er þriðja þingið í röð sem við flytjum þessa tillögu. Ég verð að segja alveg eins og er, að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með niðurstöðuna af þessum tillögum. Það tók, eins og ég sagði áðan, 15 mánuði að setja saman þessa 30 síðna skýrslu. Það hefði mátt spara sér þessa mánuði með samþykkt á tillögunni okkar, skipa þá þverpólitísku nefnd sem við leggjum til að fari ofan í þessi mál og skili af sér tillögu um bráðaaðgerðir. Það hefði reynst betur. Ég segi eins og er, herra forseti, að ég treysti því ekki fullkomlega og tel það allt of langan veg sem ríkisstjórnin hefur valið, að vísa þessum tillögum til Byggðastofnunar til frekari aðgerðar. Það er stutt í kosningar og, eins og maður segir, gripið í ýmis hálmstrá korteri fyrir kosningar. Ég óttast að því miður verði engar efndir og engar almennilegar tillögur sem hægt yrði að grípa til í hvelli. Ég vil aðeins leiðrétta, herra forseti, þau öfugmæli sem komu fram í stefnuræðu hæstv. forsrh. við upphaf þings. Hann sagði að flutningskostnaður hefði lækkað vegna þess að samgöngur hefðu batnað, vegir hefðu batnað og vegalengdir styst. Þá var sagt að flutningskostnaður hefði lækkað. Ég hef hvergi, herra forseti, hitt nokkurn í atvinnurekstri á landsbyggðinni sem hefur getað sýnt mér fram á að flutningskostnaður hafi lækkað. Sama má segja um hv. 1. þm. Norðurl. e., Halldór Blöndal. Hann hefur tuggið hið sama í ræðustól Alþingis og talar um að eina leiðin til að lækka flutningsgjöld sé að stytta vegalengdir. Flutningskostnaður mun sannarlega lækka við styttar vegalengdir en landsbyggðin þolir ekki að bíða eftir vegaframkvæmdum sem koma eftir 10 eða 20 ár, eða guð má vita um hvað hv. þm. er að tala um þegar hann talar um svokallaða Norðurleið. Landsbyggðin getur ekki beðið eftir því. Atvinnurekstur á landsbyggðinni bíður eftir aðgerðum og krefst þess að gripið verði til þeirra tafarlaust. Það er aðstöðumunur milli landsbyggðar- og höfuðborgarfyrirtækja sem gerir það að verkum að fyrirtæki eru farin að draga úr starfsemi sinni á landsbyggðinni, jafnvel flytja atvinnurekstur sinn suður eða hreinlega hætta honum vegna þess að flutningskostnaðurinn íþyngir svo mjög sem raun ber vitni. Herra forseti. Það mætti hafa mun fleiri orð um þau atriði sem ég hef verið að tala um. Ég hef gert að umtalsefni í ræðu minni áhrifin á samkeppnisaðstöðu atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni. Ég hef vitnað í grein sem Ásgeir Magnússon skrifaði, fskj. með tillögu minni. Þar er sýnt svart á hvítu hvernig atvinnufyrirtæki á landsbygginni eru að kikna undan háum flutningskostnaði. Það er sárgrætilegt, herra forseti, og ég ætla að ljúka máli mínu á því, að að stærstum hluta er hinn hái flutningskostnaður til kominn vegna aðgerða ríkisstjórnar, samþykkta ríkisstjórnar og ríkisstjórnarflokkanna og þar að auki reglna sem teknar hafa verið upp og samþykktar á hinu háa Alþingi, t.d. vökulögin. Auðvitað virka þau líka á þann veg að hækka flutningskostaðinn. Fyrst og fremst er það þungaskattur og ýmsar aðrar opinberar álögur sem auka kostnaðinn. Ég ætla að ljúka máli mínu með því að ítreka og segja: Margt hefur komið fram eftir að þessi tillaga var flutt. Ég hef stundum sagt að ég hefði gjarnan viljað flytja hana núna á ný með öllum þeim upplýsingum sem ég hef fengið í samtölum við atvinnurekendur á landsbyggðinni og hjá flutningafyrirtækjum sem segja að 40--50% af tekjum flutningafyrirtækja renni beint til ríkissjóðs í formi alls konar skatta. Að lokum, herra forseti. Niðurstaða mín er sú að verslunarrekendur á landsbyggðinni og flutningafyrirtæki eru ekki að stórgræða á starfsemi sinni. Verslunarrekstur berst í bökkum, verslunareigendur eru ekki með háa álagningu. Flutningafyrirtækin berjast í bökkum vegna þess að stærsti hluti tekna þeirra rennur til baka í ríkissjóð. Þeir verða ekki saddir af tekjum sínum þó að flutningsgjöldin séu há.

Virðulegi forseti. Við getum öll verið sammála um lýsingarnar sem gefnar eru. Þær hafa margoft verið ræddar á hinu háa Alþingi. En ég vil spyrja hv. þm. hvort hann sé aðallega að tala um niðurgreiðslur til að jafna muninn. Ég hef margoft bent á að það eru mörg önnur dæmi, og menn vita það, sem íþyngja í þessum málaflokki. Nefna má að eftir að Skipaútgerð ríkisins var lögð niður ruku upp taxtar fyrir alla flutninga. Það er náttúrlega grunnatriði sem þarf að vera í lagi. Ég hef spurt hv. þingmann að því áður hvort hann telji einhvers konar endurreisn Skipaútgerðar ríkisins koma til greina sem aðhalds í sjó- og landflutningum. Það ber öllum saman um að þjónustan hafi stórversnað eftir að sú þjónusta var felld niður. Hún kostaði um það bil 300 millj. á sínum tíma. Hv. þm. talar um póstinn. Hér hefur verið mikil umræða um hann og ég vil spyrja hv. þm. Kristján Möller hvort hann hafi ekki hugsað sig um þegar breytingar voru gerðar hvað varðar póstinn. Afleiðingarnar eru að koma í ljós og ef ég man rétt studdi hv. þm. þær breytingar sem orðið hafa. Það er gríðarleg íþynging fyrir alla hvað varðar póst- og vörusendingar, sérstaklega út á land. Líknarfélög ýmiss konar hafa við gerð fjárlaga komið og beðið um 1--1,5 millj. hvert vegna aukins kostnaðar við póstflutninga. Þetta er afleiðing af breyttri stefnu við rekstur póstsins. Þá umræðu tókum við í fyrra og ég varaði mjög við að fara þá leið sem farin var.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni fyrir að taka þátt í þessari umræðu. Ég hlustaði á hann á fyrri stigum þegar við ræddum þessi mál og við erum sammála um flesta þætti þess. Hann spyr mig tveggja spurninga, annars vegar um niðurgreiðslu og hvort ég sé sérstaklega að tala um niðurgreiðslur á flutningskostnaði. Við segjum í tillögunni að hægt sé að leita leiða. Ég hef stúderað þetta vel og niðurgreiðslur koma sannarlega til greina. Þá geta þær verið atvinnugreinatengdar í raun og veru. Það má líka jafna rekstrarskilyrði fyrirtækja á milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar á annan hátt, t.d. í gegnum tryggingagjald og annað. Það eru þekkt dæmi um þetta. Hv. þm. spyr mig út í sjóflutninga og Skipaútgerð ríkisins, hvort ég væri tilbúinn að samþykkja að skipaútgerð á vegum ríkisins tæki aftur til starfa til að veita aukna samkeppni í skipaflutningum á landsbyggðinni. Ég segi nei við því. Ég er ekki hlynntur ríkisrekstri í skipaútgerð, alls ekki. Það eru aðrar aðferðir sem hægt er að nota við það. Hv. þm. spyr mig líka út í póstinn. Ég er ekki svo viss um að hækkanir á póstflutningsgjöldum séu meiri nú vegna hlutafélagavæðingar fyrirtækisins. Ég er ekki viss um það. Ég minni á að við að póstinum var breytt hefur ýmislegt annað breyst, t.d. hefur þjónustan verið aukin. Hún hefur verið sett út í verðlagið. Það er alltaf spurning hversu langt á að ganga í þjónustu og hvað hún á að kosta. Ég tel t.d. mikinn kost fyrir atvinnurekstur á landsbyggðinni að geta sett vörur í póst, t.d. núna fyrir kl. 4.30 í dag og að varan getur verið komi á flest pósthús landsins í fyrramálið kl. 9. Með öðrum orðum er varan flutt yfir nóttina.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristján Möller áttar sig samt á því að þær breytingar sem gerðar voru, t.d. á póstinum, hafa orðið til þess beint eða óbeint að hækka verðið á þjónustunni. Fólk kvartar náttúrlega sáran undan því. Síðast í umræðunni spurði ég hv. þingmann út í Skipaútgerð ríkisins sem við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum verið með tillögu um að endurreisa, annaðhvort það fyrirtæki eða strandflutninga. Þá sagði hv. þm. að hann væri sammála því að hægt væri að fara þá leið, ekki að stofna endilega ríkisskipafélag heldur að fela einhverjum aðila strandflutninga. Það er líka fær leið. Ég spyr hv. þm. hvort hann hafi skipt um skoðun hvað það varðar vegna þess að einokun einkafyrirtækja í flutningum hefur sannarlega orðið til að hækka verð á þessari þjónustu gríðarlega. Við vitum það öll á hinu háa Alþingi að stóru flutningafyrirtækin ruddu út af markaði öllum smáum flutningsaðilum, eftir strandlengjunni þverri og endilangri. Það hefur leitt til gríðarlegra breytinga og kostnaðarauka. Það þarf greinilega samkeppni við einkareksturinn í einhverju formi. Annars gengur þetta ekki og þetta er stór hluti vandans sem við stöndum frammi fyrir. Síðan er hitt sem ég vil spyrja hv. þingmann um, verslunarreksturinn sjálfan sem greinilega er mjög íþyngjandi. Þótt menn hafi lágvöruverslun Bónuss í viðkomandi byggðarlagi sem verslar við viðkomandi kjötvinnslufyrirtæki á staðnum er ódýrara fyrir kaupmanninn á horninu að fara út í Bónus og kaupa sér vörur til endursölu en að fara í verksmiðju og kaupa frá verksmiðjuvegg í sama bæ og fyrirtækið starfar í. Við erum hér með samkeppnsumhverfi sem sannarlega þarf endurskoðunar við. Það er stórt mál. Ég er tilbúinn í þá vinnu ásamt hv. þm. Kristjáni L. Möller.

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi svarað öllu sem fram kom í fyrra andsvari. En bara til þess að ítreka það og segja um póstinn hefur það áður komið hér fram í umræðu um Íslandspóst að ég er þeirrar skoðunar --- við ræddum m.a. verð fyrir dreifingu blaða, fréttablaða og pólitískra blaða, sem við vitum að hefur stórhækkað --- ég hef sagt það áður á Alþingi og skal endurtaka það að ég er þeirrar skoðunar að það eigi að koma fé frá ríkissjóði til Íslandspósts til að halda þessari dreifingu áfram niðurgreiddri eins og hún var. Ég er þeirrar skoðunar. Ég er ekki endilega að andmæla því að póstinum hafi verið breytt í hlutafélag. Nei, ég hef ekki skipt um skoðun á strandsiglingunum. En það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni, og vitnað er til þess í þessari skýrslu sem kemur óyggjandi fram, að við það að flutningastarfsemi á landinu er að leggjast á tvo aðila, Eimskip og Samskip, þar með taldir landflutningar, kenna þeir því um að m.a. lítil samkeppni hækki flutningsgjöldin og það er sannarlega rétt. Við skulum hafa það í huga, herra forseti, að í dag er það eingöngu Eimskipafélagið sem siglir á ströndina. Við skulum líka hafa í huga hvernig það íþyngdi atvinnurekstri á landsbyggðinni þegar Eimskip gerði strúktúrbreytingu sína og lækkaði flutningsgjöldin frá Evrópu til Íslands og setti kostnaðinn meira út í --- kostnaðargreiningu eins og sagt var --- til hækkunar á flutningum í strandsiglingum, þ.e. þegar þeir tóku upp svokölluð gámagjöld. Þetta fór mjög illa með mörg fyrirtæki á landsbyggðinni. Varðandi verslunarreksturinn sjálfan hef ég sagt það áður, og það kemur fram í tillögu minni og verðkönnun sem við flm. gerðum og birt er í þessari tillögu, að það ánægjulega er t.d. að hinar stóru verslunarkeðjur Bónus, Nettó og Hagkaup eru með sama vöruverð, sama hvort þær eru með rekstur á höfuðborgarsvæðinu, vestur á Ísafirði, norður á Akureyri eða austur á Egilsstöðum. Það er með öðrum orðum flutningsjöfnun á vegum þessara fyrirtækja. En ég vil líka, herra forseti, segja að ég hef hvergi séð eins lág flutningsgjöld og hjá þessum stóru aðilum sem fá auðvitað mikla magnafslætti.

Herra forseti. Ég hygg að á engan þingmann sé hallað þótt ég segi að hv. þm. Samfylkingarinnar, Kristján Möller, hafi verið ötulasti talsmaður þess í þessum sölum að leitað verði að ráðum til þess að lækka vöruverð á landsbyggðinni. Hv. þm. gerði að umtalsefni þá skýrslu sem menn hafa lengi beðið eftir, raunar í 15 mánuði, og átti að því er við þingmenn töldum að leggja fram einhvers konar ráð til þess að draga úr flutningskostnaði og lækka vöruverð á landsbyggðinni. Vegna þess að hv. þm. Kristján Möller er manna fremstur sérfræðingur í þessum efnum og það er ljóst af máli hans að hann hefur lesið þessa skýrslu langar mig til þess að spyrja hann hvort hann telji að þær hugmyndir sem koma fram í skýrslunni svari að einhverju leyti þörfum landsbyggðarinnar til þess að lækka vöruverð. Telur hv. þm. Kristján Möller að þarna séu komin einhvers konar ráð til þess að draga úr flutningskostnaði eða lækka vöruverð á landsbyggðinni eða telur hann að þessi skýrsla hafi einfaldlega verið tímaeyðsla og til þess fallin að fela þetta erfiða mál fram yfir kosningarnar? Er hér um einhvers konar blekkingar- eða feluleik að ræða af hálfu stjórnarinnar að mati hv. þingmanns?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson spyr mig út í niðurstöður þessarar skýrslu sem þarna kemur fram. Já, það kemur mér ekki á óvart að vitnað er til jafnaðarmannaþjóðfélaganna Svíþjóðar og Noregs þar sem jafnaðarmenn hafa setið við völd stærstan hluta síðustu aldar og eiga þátt í því að búa til það kerfi sem þar er notað til að jafna aðstöðumun fólks á höfuðborgarsvæði viðkomandi landa og landsbyggðinni. Það er t.d. vel þekkt dæmi frá Noregi að þar var þungaskattur í nokkrum þrepum og eftir því sem lengra var ekið, eftir því sem farið var norðar, þeim mun lægri var þungaskatturinn. Hv. þm. spyr mig hvort niðurstaða þessarar skýrslu sé feluleikur eða jafnvel blekking. Já, að vissu leyti. Ég vil þó nota aðeins betri orð og segja: Ég varð fyrir verulegum vonbrigðum. Ég varð fyrir verulegum vonbrigðum með að ekki komu betri, skýrari og ákveðnari tillögur sem væru þá studdar af hæstv. ríkisstjórn vegna þess að við gerum okkur auðvitað grein fyrir því að þær aðferðir, sama hver er, sem eru notaðar við að jafna flutningskostnað munu alltaf kosta ríkissjóð einhverja peninga, þ.e. réttara sagt mun ríkissjóður ekki fá eins mikið í skatta af flutningskostnaðinum. Það er kannski það versta við þetta. Herra forseti. Ég vil aðeins í lokin segja að það er auðvitað rétt að skoða þetta í nokkuð víðu sjónarhorni. Lítum á sjónarhorn rekstraraðila á landsbyggðinni sem flytja til sín mjög léttar vörur, t.d. hárgreiðslustofur. Svo eru önnur fyrirtæki sem talað er um að þetta íþyngi allsvakalega, t.d. vélaverkstæði. Það er kannski það eina sem hefur komið út úr þessu, að Byggðastofnun fari í gegnum þetta og kíki á það milli starfsgreina hvort ástæða sé til að beita einhverri mismunun milli þeirra. Það er ljóst, herra forseti, að draga mun úr tekjum ríkissjóðs ef gengið verður í þetta. Ég minni á að þetta er afar brýnt.

Herra forseti. Ég varpaði fram þeirri spurningu til flokksbróður míns í Samfylkingunni, hv. þm. Kristjáns Möllers, hvort hann teldi að skýrsla sú sem kom fram á síðustu dögum um flutningskostnað fæli í sér einhverjar leiðir til þess að lækka vöruverð og flutningskostnað í landinu. Það er ákaflega mikilvægt, finnst mér, að hv. þm. Kristján Möller, sem er mestur sérfræðingur í þessum sölum í þessu máli, er þeirrar skoðunar að ekkert hafi komið fram í þessari skýrslu sem sé líklegt til þess að draga úr vöruverði á landsbyggðinni. Herra forseti. Flokkur minn, Samfylkingin, hefur lagt ofurkapp á að lækka vöruverð til þeirra sem búa á landsbyggðinni. Við erum talsmenn sanngjarnrar byggðastefnu og við viljum að landið haldist í byggð. Gerðar hafa verið rannsóknir sem sýna, herra forseti, að eitt af því sem menn telja hvað erfiðast við það að búa úti á landi sé hátt vöruverð. Við þurfum auðvitað að grafast fyrir um orsakir þessa. Er það vegna þess, herra forseti, að kaupmenn úti á landi skari eld að eigin köku og taki óhóflegan hagnað af starfsemi sinni? Er það vegna þess að ríkið taki óhóflegan skatt og leggi óhóflega mikil gjöld á flutninga og starfsemi á landsbyggðinni? Herra forseti. Maður hefði vænst þess að svara við þessu væri leitað í skýrslunni. En ég tek undir með hv. þm. Kristjáni L. Möller að þessi svör er ekki að finna í skýrslunni. Það er athyglisvert að í þeirri þáltill. sem þingmenn Samfylkingarinnar hafa flutt um rannsókn á orsökum hás vöruverðs á landsbyggðinni, og sem hv. þm. Kristján Möller hefur haft frumkvæði að að flytja ítrekað í þessum sölum, er leitað svara við þessu. Hv. þm. Kristján Möller hefur lagt það á sig sem ríkið hefði auðvitað átt að gera, þ.e. hann hefur gert ítarlega kostnaðarkönnun í fjölda verslana á landsbyggðinni og hann hefur fyrir sitt leyti svarað þeim tveimur spurningum sem ég varpaði hér fram. Hv. þm. hefur t.d. sýnt fram á það með tölum sem hægt er að sannreyna í greinargerð með þessari þáltill. þingmanna Samfylkingarinnar að smásalar á landsbyggðinni, kaupmenn á landsbyggðinni, eru ekki að skara eld að eigin köku. Þeir iðka ekki óhóflega álagningu. Þeir taka ekki of mikið fyrir þjónustu sína. Nei, þvert á móti, framlegð þeirra er oft og tíðum mjög lítil og hún er stundum minni en það sem nemur flutningskostnaðinum. Herra forseti. Það er Kristján Möller, þingmaður Samfylkingarinnar, sem hefur sýnt fram á það að orsaka hás vöruverðs er ekki að leita hjá þeim sem stunda verslun á landsbyggðinni. Sömuleiðis hefur hv. þm. og aðrir þingmenn Samfylkingarinnar sýnt fram á það svart á hvítu að þungaskattur er verulega íþyngjandi fyrir þá sem búa á landsbyggðinni. Þungaskatturinn leiðir til þess að þeir sem eiga heima fjarri Reykjavík, sem oft og tíðum er uppskipunarhöfnin fyrir þær neysluvörur sem landsbyggðin þarf á að halda, þ.e. hann leiðir til þess að vöruverð á landsbyggðinni er allt of hátt. Sömuleiðis hefur hv. þm. Kristján Möller með útreikningum sem eru lagðir fram hér í þáltill. þingmanna Samfylkingarinnar sýnt fram á það með hvaða hætti virðisaukaskattur er líka íþyngjandi, herra forseti. Það er auðvitað sanngjarnt að þegar menn standa frammi fyrir könnunum hæstv. ríkisstjórnar sem sýna það svart á hvítu að það er vöruverð sem dregur úr þrótti landsbyggðarinnar, sem ýtir fólki af landsbyggðinni, hljóti þeir að kanna og grafast fyrir um orsakir þessa háa vöruverðs. Herra forseti. Hv. þm. Kristján Möller, Einar Már Sigurðarson, Margrét Frímannsdóttir, Lúðvík Bergvinsson og fleiri þingmenn Samfylkingarinnar hafa ítrekað gert þetta að umræðuefni á hinu háa Alþingi. Það er alveg ljóst að þarna er snöggur blettur á feldi ríkisstjórnarinnar. Hér er um að ræða mál sem gæti reynst ríkisstjórninni erfitt í kosningum. Hæstv. forsrh. hefur mælt úr þessum stóli um nánast hvaða mál sem tekið er upp að það sé kosningamál. Einu get ég lofað, herra forseti, þingmenn Samfylkingarinnar munu gera hátt vöruverð á landsbyggðinni að kosningamáli á landsbyggðinni. Það er alveg ljóst. Ríkisstjórnin sagði að þessi skýrsla um flutningskostnað sem menn hafa beðið eftir í 15 mánuði ætti að fela í sér svörin, þessi skýrsla ætti að sýna fram á leiðir til þess að draga úr flutningskostnaði, til þess að draga úr háu vöruverði á landsbyggðinni. Hvað kemur í ljós, herra forseti? Niðurstöður skýrslunnar sem raktar eru hér á nokkrum blaðsíðum hafa ekki að geyma nokkurt einasta ráð, meira að segja er þar slegið á ákveðnar hugmyndir sem hv. þm. Kristján Möller hefur þó reifað hér. Þar er t.d. slegið á þann möguleika að kanna það að hafa mismunandi þungaskatt, hlutfallslega minni eftir því sem fjær dregur frá uppskipunarhöfninni. Það er slegið á það. Það er einungis eitt sem kemur fram í niðurstöðum þessarar skýrslu sem ég vil vekja sérstaka eftirtekt á, herra forseti. Það hefur verið dregið fram í þessari umræðu að tveir þingmenn Sjálfstfl., m.a. hv. 1. þm. Norðurl. e., hafa haldið því fram að í tíð þessarar ríkisstjórnar hafi flutningskostnaður lækkað. M.a. sjálfur hæstv. forsrh. hefur haldið þessu fram. Ég vil því spyrja hv. 1. þm. Norðurl. e. fyrst hann er kominn hér í salinn: Hvaða röksemdir hefur hann fyrir því að í tíð þessarar ríkisstjórnar hafi flutningskostnaður lækkað? Má ég benda hv. þm. Halldóri Blöndal á það að í niðurstöðum skýrslunnar sem ég er hér að rekja er þetta gersamlega hrakið. Þar er frá því greint, herra forseti, að í landflutningum hafi átt sér stað mikil samþjöppun og hún hafi gert það að verkum að í dag eru einungis tveir flutningsaðilar með næstum alla landflutninga á Íslandi. Niðurstaðan í skýrslunni er þess vegna sú að fákeppni er ráðandi í þessum flutningum. Hvaða ályktun draga skýrsluhöfundar síðan af þessu, herra forseti? Þeir draga eftirfarandi ályktun sem hrekur allt það sem hæstv. forsrh. og hv. þm. Halldór Blöndal hafa sagt um lækkun flutningskostnaðar á þessu kjörtímabili. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Samfara þessu hafa gjaldskrár flutningsaðila hækkað verulega umfram þróun neysluvöruvísitölu.`` Herra forseti. Annars staðar segir í niðurstöðum þessarar skýrslu, með leyfi forseta: ,,Almennt voru viðmælendur sammála um að greiddur flutningskostnaður færi enn vaxandi og að hann hefði hækkað umfram almenna verðlagsþróun að undanförnu.`` Herra forseti. Þetta er það eina marktæka sem er að finna í þessari skýrslu og það vill svo til að það hrekur þær fullyrðingar sem hv. 1. þm. Norðurl. e. og hæstv. forsrh. hafa verið með hérna um að í þeirra tíð, tíð þessarar ríkisstjórnar, hafi flutningskostnaður lækkað.

Herra forseti. Nú liggur ljóst fyrir og hefur reyndar gert lengi, þrátt fyrir að menn í stjórnarflokkunum mótmæli því að það megi mismuna landsbyggðarmönnum með sköttum, að landsbyggðarmenn borga hærri skatta. Þeir borga hærri þungaskatt og hærri virðisaukaskatt en höfuðborgarbúar borga almennt. Þetta á þó einkum við um þá sem fjærst búa höfuðborgarsvæðinu. Það hefur verið dregið fram í þessari umræðu, kom m.a. mjög vel fram í fyrri hluta þessarar umræðu sem mig minnir að hafi verið í fyrra. Ég spyr hv. formann Samfylkingarinnar hvort hann sé ekki sammála mér um að það megi taka á þeim vanda sem við erum hér að ræða og hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafa dregið mjög skilmerkilega fram með flutningi þessarar tillögu, og ber að þakka þeim það, að það megi laga stöðu landsbyggðarfólks, m.a. með því að mismuna í sköttum ef ekki er önnur leið fær. Þetta hefur, eins og réttilega hefur verið bent á, verið gert annars staðar, m.a. í Noregi. Þar sem það liggur fyrir að þegnunum er þegar mismunað í gegnum skatta, með þungaskatti og virðisaukaskatti, eru þá þingmenn Samfylkingarinnar sammála mér um að það megi þá alveg eins snúa dæminu við til að leiðrétta stöðuna?

Herra forseti. Úr sal er kallað: ,,Við þingmenn Samfylkingarinnar erum jafnaðarmenn.`` Það er alveg ljóst að við viljum grípa til þeirra ráðstafana sem þarf til að jafna aðstöðuna. Eitt af því sem menn nota sem áveitutæki í samfélaginu til þess að flytja fjármuni á milli þjóðfélagshópa er skattkerfið. Það er í eðli sínu ekkert annað en jöfnunartæki þar sem tekið er frá þeim sem hafa hæstar tekjur og veitt til þeirra með einhverjum hætti sem ekki hafa jafnháar tekjur. Þessir áveituskurðir liggja auðvitað þvers og kruss um samfélagið eins og hv. þm. veit og enda í Íbúðalánasjóði í félagslega kerfinu. Hv. þm. bendir réttilega á að þeir sem búa fjærst höfuðborginni greiða, sökum búsetu sinnar, í vissum tilvikum hærri skatta. Í hvaða tilvikum? Þeir greiða hærri þungaskatta sem koma fram í of háu vöruverði og það hefur sömuleiðis verið rakið með hvaða hætti virðisaukaskattur getur lagst þyngra á þessa íbúa landsins. Ég hef sagt það í þessari umræðu að við þurfum að kanna alla nothæfa möguleika til þess að jafna muninn millum þéttbýlisins og þeirra sem búa úti á landsbyggðinni. Hugsanlega er ein leið fólgin í því t.d. að hafa mismunandi þungaskatt. Þetta er eitt af því sem ég hef reifað hér í umræðunum. Þetta er leið sem við þurfum að skoða, með hvaða hætti væri leyfilegt gagnvart jafnræðisákvæðum stjórnarskrárinnar að fara þessa leið. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hefur áður, eins og raunar þingmenn Samfylkingarinnar, bent á að í sumum löndum fara menn þessa leið. Ég hef sagt það alveg hikstalaust að ég er ekki þeirrar skoðunar að það eigi t.d. að hafa tekjuskattkerfið breytilegt eftir því hvar menn búa, alls ekki, svo að það komi algerlega skýrt fram. En ég vil að það verði skoðað hvort hægt sé að hafa mismunandi þungaskatt sem er þá þannig að hann lækki hlutfallslega eftir því sem fjær dregur uppskipunarhöfn, þ.e. í þessu tilviki Reykjavík.

Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson vék hér að jafnræðisákvæði stjórnarskrárinnar. Ég get tekið undir með honum að það er æskilegt að það ákvæði sé virkt í raun. En ég vil þá jafnframt spyrja hv. þingmann hvort hann líti svo á að sú mismunandi skattálagning sem felst núna í þungaskattskerfinu og virðisaukaskattskerfinu, sem eru hvort tveggja tekjur til ríkisins, brjóti þá ekki jafnframt þetta jafnræðis\-ákvæði því menn eru ekki jafnir gagnvart því.

Herra forseti. Mig rekur minni til þess að ég hafi áður átt viðræður af þessu tagi við hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson. Mitt svar þá, eins og núna, er að það er hugsanlegt. Það er hugsanlegt að þarna sé um mismunun að ræða og í þessum sölum, í þessari umræðu, hafa verið færð rök að því af hálfu hv. þm. Kristjáns L. Möllers að það kunni að brjóta í bága við ákvæði stjórnarskrár um jafnrétti þegnanna að mismuna þeim með þessum hætti eftir búsetu. Við erum kannski farnir að toga málið þegar við erum komnir út í þessa umræðu því þá má líka setja það upp með þessum hætti: Erum við að mismuna þegnunum, erum við þá að fara á svig við ákvæði um jafnræði í öðrum málum? Við vitum t.d., herra forseti, að þegnarnir búa ekki allir við sömu þjónustu af hálfu hins opinbera. Ég nefni læknisþjónustu og spítalaþjónustu. Erum við þar með að brjóta ákvæði stjórnarskrár um jafnrétti? Mér er það til efs. Herra forseti. Að því er varðar þessa skattaumræðu tel ég að þarna séu menn á gráu svæði en það er sjálfsagt að skoða þetta.

Herra forseti. Formaður Samfylkingarinnar, hv. 7. þm. Reykv., Össur Skarphéðinsson, lauk ræðu sinni hér áðan með því að segja: ,,Það þarf að skoða þetta.`` Í miðri ræðu sinni sagði hann: ,,Það þarf að skoða þetta.`` Í upphafi ræðu sinnar sagði hann: ,,Það þarf að skoða þetta.`` Hvað er það sem hv. þm. segir að þurfi að skoða og sagði að þyrfti að skoða fyrir fjórum mánuðum þegar hann tók til máls í sama máli? Þar talaði hv. þm. um, svo ég vitni til ræðu hans, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í fyrsta lagi blasir við að hækkun þungaskatts af völdum þessarar ríkisstjórnar hefur leitt til þess að flutningskostnaður hefur orðið mjög hár, allt of hár.`` Hann rekur það m.a. til þungaskattsins og segir síðan, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það er t.d. bent á að í Noregi er landinu skipt í mismunandi svæði og þungaskattur mismunandi. Þetta væri hægt að gera á Íslandi með þeim hætti að þungaskattur yrði minni eftir því sem fjær dregur frá höfuðborgarsvæðinu.`` Svo mörg voru þau orð. Þetta er sá tónn sem þessi formaður Samfylkingarinnar ætlar að hafa þegar hann fer um landið með hinum formanni Samfylkingarinnar einhvern tíma á næstu vikum. Hann hefur haft fjóra mánuði til að velta því fyrir sér hvernig hann ætlar að hafa þungaskattinn stighækkandi frá einu landsvæði til annars. Ég bað forseta Alþingis um að hlé yrði gert á umræðunni þá til þess að þessi formaður Samfylkingarinnar gæti skýrt það fyrir mönnum í hvaða svæði hann ætlaði að skipta þungaskattsálagningunni og sömuleiðis virðisaukaskattsálagningunni. Hann gerir því skóna að hann vilji hafa mismunandi virðisaukaskatt á landinu og bætir síðan við: ,,Það þarf að skoða þetta.`` Spurning mín til hv. þingmanns er: Hvenær ætlar hann að hætta að skoða þetta?

Herra forseti. Svo er guði fyrir að þakka að það er ákaflega líklegt að sá flokkur sem hv. þm. Halldór Blöndal er enn þá í muni ekki vera við landstjórnina eftir þrjá mánuði. Þá getum við a.m.k. treyst því að við taki ríkisstjórn sem gerir eitthvað annað en bara að drepa málum á dreif eins og sú ríkisstjórn sem hv. þm. styður. Spurningar hv. þingmanns til mín voru tvær. Hvað þyrfti að skoða og hvenær ætti að hætta að skoða það. Herra forseti. Ég skal þá upplýsa hann um hvað það er sem ég tel að þurfi að skoða. Ég tel að það þurfi að skoða þróun vöruverðs og rekstrar og samkeppnisstöðu atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni sl. tíu ár, þ.e. þau ár sem flokkur hv. þingmanns hefur verið við stjórnvöl. Ég tel að það eigi að kanna hvernig þessir þættir hafi helst haft áhrif á vöruverð og rekstrar- og samkeppnisstöðu atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni annars vegar og hins vegar á höfuðborgarsvæðinu. Ég tel að það þurfi að kanna sérstaklega og meta áhrif þungaskattsins á vöruverð og hvernig það hefur haft áhrif á vöruverð, þá sérstaklega á landsbyggðinni. Ég tel að það eigi að kanna með hvaða hætti þungaskattur hefur haft áhrif á rekstrarskilyrði og samkeppnishæfni atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni. Síðan tel ég auðvitað sérstaklega að það þurfi að skoða ummæli hv. þm. Halldórs Blöndals ásamt félaga hans, hæstv. forsrh., en þeir hafa ítrekað haldið því fram að flutningskostnaður hafi farið minnkandi á þessu kjörtímabili. Ég er að segja það, herra forseti, að sú skoðun er ekki lengur í gangi vegna þess að skýrslan sem ríkisstjórn þessara manna hefur lagt fram sýnir að þeir höfðu rangt fyrir sér í því efni. Herra forseti. Þegar við vorum í umræðum hér fyrir fjórum mánuðum, hvað sögðu talsmenn stjórnarliðsins þá? ,,Það þarf ekki að bíða lengur eftir þessum málum vegna þess að það er að koma skýrsla. Þið þurfið ekki að hafa neinar skoðanir eða vera uppi með neinn tillöguflutning í þeim vegna þess að það er að koma skýrsla.`` Nú er skýrslan komin. Fjallið tók jóðsótt, og hvað fæddist? Það er rétt að hv. 1. þm. Norðurl. e. svari því. En það var mús.

Herra forseti. Það er von að hann velti því fyrir sér, hv. þm., hvort ég fari úr Sjálfstfl., einn frægasti flokkaflakkari landsins. Ég vil segja við hv. þingmann að hann á nú um stundir að heita formaður Samfylkingarinnar. Hann kom hingað upp í októbermánuði og lýsti þeirri skoðun sinni að þungaskattur ætti að vera mismunandi eftir því hvar maður væri staddur á landinu. Venjan er sú að ef formaður stjórnmálaflokks gefur svo afdráttarlausa yfirlýsingu, ég tala ekki um ef það er á kosningaári, að hann geri tilraun til að útfæra tillöguna. Það hefur þessi hv. þm. ekki gert. Þetta er með öðrum orðum venjulegt yfirboð sem ekkert stendur á bak við. Það eru yfirboð af þessu tagi sem valda því að fólk hefur almennt séð í gegnum það að það sé ekki mjög að treysta á það sem hv. þm. segir í þessum ræðustól.

Herra forseti. Það er greinilegt að hv. þm. Halldór Blöndal óttast það þegar ég fer ásamt forsætisráðherraefni Samfylkingarinnar í ferðalag um landsbyggðina. Hvers vegna óttast hann það? Vegna þess að eitt af því sem við munum að sjálfsögðu gera að umræðuefni og gera að kosningamáli á landsbyggðinni er þróun vöruverðs þar. Hvert munum við rekja hækkun vöruverðs á landsbyggðinni undanfarin fjögur ár? M.a. til þeirra skattahækkana sem hv. þm. Halldór Blöndal hefur stutt í gegnum aðild sína að þeirri ríkisstjórn sem nú situr. 
             Herra forseti. Hv. þm. hefur spurt mig um það með hvaða hætti ég vilji breyta landinu í svæði og hafa mismunandi þungaskatt út frá þeim. Ég tek það svo, herra forseti, að hv. þm. Halldór Blöndal sé ráðþrota og sé í reynd að lýsa yfir stuðningi við þessa hugmynd og sé að biðja Samfylkinguna að koma með ráð í þessum efnum. Það er sjálfsagt að verða við því, herra forseti. Ég hef sagt það skýrt og skorinort að fyrirmynd mín í þessum efnum er Noregur.

Virðulegi forseti. Þessi umræða hefur einkennst af því að menn tala sig heita út af ástandinu og það geta í sjálfu sér allir lýst því. En skýrslan umtalaða, þ.e. afleiðing af henni, ber þess merki í umræðunni að hér er um hápólitískar aðgerðir að ræða. Skýrslan kemur ekki með tillögur vegna þess að þær eru mismunandi eftir því hvaða pólitísku sýn menn hafa á það hvernig þeir ætla að fara í þessi mál. Þá vil ég nú spyrja hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formann Samfylkingarinnar: Er það almenn stefna til jöfnunar úti á landsbyggðinni, t.d. í grunnþjónustu fyrirtækja og þess háttar, að beita niðurgreiðslum úr ríkisstjóði? Samfylkingin styður t.d. hlutafélagavæðingu, hún hefur gert það, eins og á Símanum og öðrum grunnþjónustuþáttum. Næst á t.d. að fara í orkugeirann. Hér er um gríðarlega íþyngjandi breytingar fyrir landsbyggðina að ræða þegar til lengri tíma er litið. Má t.d. búast við því, í breyttu orkuumhverfi, að það verði tillaga Samfylkingarinnar að beita niðurgreiðslum úr ríkissjóði en ekki jöfnun í rekstri fyrirtækjanna eins og annars staðar er gert? Það er gert með sköttum eða þá með orkugjaldi svo ég nefni dæmi. Það er mjög mikilvægt að fá fram hina pólitísku sýn á hvernig menn ætla að tækla þessi mál. Hvernig á að fara í það ná þessum jöfnuði? Það verðum við að fá fram. Það er pólitísk spurning. Spurning mín til hv. þm. er því hvort þetta sé leið Samfylkingarinnar til jöfnunar í heildina tekið, ekki bara varðandi vöruverð heldur grunnþjónustu fyrirtækja og einstaklinga úti á landsbyggðinni líka, bankasarfsemi, póstdreifingu, símaþjónustu, orkufyrirtæki o.s.frv.

Herra forseti. Svarið er afdráttarlaust nei. Leiðin er ekki sú að beita almennum niðurgreiðslum eins og hv. þm. er að spyrja mig um. Samfylkingin hefur hins vegar lagt fram tillögur sem miða beinlínis að því að ívilna fyrirtækjum á landsbyggðinni í gegnum skattkerfið. Við höfum t.d. lagt fram tillögur í þessum sölum. Við höfum jafnframt reifað tillögur sem ekki hafa verið lagðar fram þar sem gert er ráð fyrir að fyrirtæki í tilteknum atvinnugreinum þurfi ekki að greiða sama tryggingagjald og önnur fyrirtæki meðan þau eru að koma undir sig fótunum. Ég vísa til tillagna okkar, m.a. um fyrirtæki sem tengjast þekkingariðnaði. Herra forseti. Samfylkingin er algerlega samkvæm sjálfri sér í þessum efnum. Hún hefur ítrekað, m.a. hv. þm. Kristján Möller og ýmsir þingmenn úr öðrum flokkum sem stóðu að stofnun Samfylkingarinnar eins og fyrrv. þm. Gunnlaugur Stefánsson, barist hatrammlega fyrir niðurgreiðslum á húshitunarkostnaði sem er auðvitað ekkert annað en niðurgreiðsla á orku á landsbyggðinni. Þetta höfum við gert ítrekað og reyndar hefur það haft þverpólitískan stuðning í þinginu. Hv. þm. spurði fyrr í umræðunni hvort þingmenn Samfylkingarinnar teldu að það ætti t.d. að ýta undir stofnun sérstakrar skipaútgerðar ríkisins. Svarið var alveg klárt nei. Það sem við viljum helst væri að skapa einhvers konar þverpólitíska samstöðu um leiðir sem allir gætu orðið sammála um og miðuðu að því að lækka vöruverð á landsbyggðinni. Við höfum bent á þungaskattinn sem leið til þess. Við höfum bent á að í ýmsum öðrum löndum fara menn þá leið. Hvers vegna ekki að skoða það hér? Hvers vegna ekki að fara einhverjar slíkar leiðir? Við teljum fært að feta þær. Gerum það þá. Skoðum það mál.

Virðulegi forseti. Ég vil benda hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni á að almenn samstaða var um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar á hinu háa Alþingi, 900 millj. á sínum tíma. Það er ekki samfylkingarmál. En ég vil spyrja hv. þm. enn og aftur. Hann vill beita markaðslögmálum og tökum flugið sem dæmi. Er hv. þm. t.d. sammála því að þetta sé góð leið sem farin er núna, að hleypa inn samkeppni? Þeir bítast og drepa hver annan. Afleiðingin er einokun og síðan situr ríkið uppi með óarðbæra staði þar sem beita þarf ríkisframlögum. Eða getur hv. þm. hugsað sér rekstrarform, t.d. í svona þáttum sem byggja á sérleyfum, þar sem menn hafa þjónustuskyldu? Þetta eru grundvallarspurningar sem þarf að svara. Það er ekki hægt að segja já við einu módeli og nei við öðru módeli. Úr því verður ekki heildstæð stefna.

Herra forseti. Almennt erum við þeirrar skoðunar að byggja eigi á almennri frjálsri samkeppni. Ég vísa til þess, herra forseti, að þegar hér var hörð samkeppni í flugi innan lands þá lækkuðu flugmiðar verulega. Fargjöld lækkuðu verulega. Það sama sjáum við gerast núna í millilandaflugi. Þar er komin fram hörð samkeppni vegna nýrra flugfélaga. Það leiðir til þess að það er allt annað að ferðast til útlanda nú en áður. Verðið er allt annað og lægra. Hv. þm. spurði mig síðan hvort ég væri hlynntur því að tekið væri upp kerfi þar sem veitt væru sérleyfi með ákveðinni þjónustuskyldu. Ég tel ekki að það sé góð aðferð. Ég held að sagan hafi sýnt að það sé ekki heppilegt fyrir neytendur. Í vissum undantekningartilvikum kann að vera nauðsynlegt að fara þá leið sem menn hafa gert, þ.e. að veita styrki til að halda uppi samgöngum við ýmsa staði. Ég tel að það séu neyðartilvik, undantekningartilvik, en það á alls ekki að loka á þá möguleika.

Virðulegi forseti. Það hefur verið fróðlegt að hlýða á umræðuna sem hér hefur farið fram í dag. Það hefur verið merkilegt að sjá hv. þm. Kristján Möller draga mjög skýrt fram hvernig lífskjör á landsbyggðinni hafa smám saman versnað. Þar hafa margir þættir veruleg áhrif og einn af þeim er einmitt flutningskostnaðurinn. Það mætti nefna miklu fleiri þætti. Nefna má að núverandi fyrirkomulag í fiskveiðum hefur gert það að verkum að sjávarbyggðir hafa ekki lengur getað notið stöðu sinnar og nálægðar við miðin eins og áður. Á sama hátt hefur verið samdráttur í landbúnaði. Þetta hefur ásamt ýmsu öðru gert það að verkum að lífsjör á landsbyggðinni hafa versnað. Ég held varla að nokkur hér inni deili um þá staðreynd. Þetta hefur verið dregið skýrt fram. Það var helst að hv. 1. þm. Norðurl. e., Halldór Blöndal, kæmi á ská inn í þessa umræðu og heimtaði útfærslu á því hvernig úr þessu yrði leyst. En sjálfur hefur hann stutt ríkisstjórn, og setið í í a.m.k. átta ár, sem ekki hefur fundið nein ráð í þessum efnum. Þetta er hins vegar sá veruleiki sem við stöndum frammi fyrir og það er einmitt sá veruleiki sem við verðum að takast á við. Ég held að það sé ástæðulaust að berja höfðinu við steininn líkt og í andsvari hv. þm. Halldórs Blöndals við ræðu hv. þm. Össurs Skarphéðinssonar þar sem hann beitti helst þeirri röksemdafærslu að uppnefna þá sem hann var í andsvörum við án þess að leggja neitt inn í umræðuna. Vitaskuld er það stór yfirlýsing þegar formaður Samfylkingarinnar gefur þá yfirlýsingu að Samfylkingin sé tilbúin að styðja að til einhverra aðgerða verði gripið til að bæta lífskjör á landsbyggðinni. Það er stór yfirlýsing. Þetta er stór pólitísk yfirlýsing. Hins vegar skal það viðurkennt hér, ég ætla ekki að reyna að draga neina fjöður yfir það, að þær hugmyndir og tillögur hafa ekki verið útfærðar í þaula enda er hlutverk stjórnmálamanna kannski fyrst og fremst að draga upp hugmyndafræðina, þær hugmyndir sem þeir hafa. Mér finnst ekki sanngjarnt í þessari umræðu að halda því fram að þar sem slíkar hugmyndir liggi ekki fyrir sé þetta bara einfaldlega yfirboð. Mér finnst það ekki sanngjarnt og ekki málefnalegt. Ég vísa því algerlega á bug þegar menn hafa komið á þeim forsendum í umræðuna. Veruleikinn er sá að eftir átta ára setu núv. ríkisstjórnar hafa lífskjör á landsbyggðinni versnað. Það er sá veruleiki sem við ætlum að reyna að takast á við og þess vegna er pólitísk yfirlýsing formanns Samfylkingarinnar mjög merkileg inn í umræðuna. Ég held að menn ættu að taka henni sem slíkri en ekki að snúa út úr henni eins og hér hefur verið gert. Ég nefndi sjávarútveg, að samdráttur í sjávarútvegi á landsbyggðinni hafi haft veruleg áhrif. Ég hef líka nefnt landbúnaðinn. Fyrir liggur eftir alla þennan tíma að landbúnaðarkerfið sem við höfum rekið um nokkuð langt skeið hefur dregið úr tekjum bænda, sérstaklega sauðfjárbænda, enda eru þeir að verða sú stétt í landinu sem á hvað erfiðast. Enn fremur, virðulegi forseti, er eitt stærsta landsbyggðarmálið samgöngur. Við ræddum í vikunni samræmda samgönguáætlun og vorum almennt sammála um að til mikilla bóta væri að menn skyldu reyna að horfa á samgöngur og samgöngubætur, hvort sem er á láði, legi eða í lofti, á heildstæðan hátt eins og hugmyndafræðin að baki samgönguáætlun ber með sér. Hins vegar hafa menn deilt bæði um forgangsröðun og þá fjármuni sem í hafa verið lagðir. Ég held að fullyrða megi að þó að við leggjum um það bil 5% af ríkisútgjöldum í samgöngumál í landi eins og Íslandi, sem er jafndreifbýlt og raun ber vitni, sé ekki ástæða til að berja sér á brjóst af þeirri ástæðu einni. Einnig, virðulegi forseti, var fróðlegt að hlýða á það í umræðunni hvernig menn tefla fram hugmyndafræði sinni. Sumir hverjir vildu gera því skóna að hugmyndafræði einstakra manna gengi einfaldlega ekki upp. Ég hjó eftir því að hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson sagði í umræðunni að ein meginástæðan fyrir því að flutningskostnaður á landi hefði hækkað væri sú fákeppni sem ríkti á þessum markaði, eins og hann orðaði það sjálfur sem opnaði jafnvel á að ríkið mundi endurvekja skipaútgerð, m.a. til þess að fara í samkeppni við þá sem eru fyrir. Á sama tíma og í sömu ræðu nefndi hv. þm. hvernig samkeppnin hefði drepið flugið, þ.e. hún hefði skilið eftir eitt félag og í kjölfarið hefði ríkið þurft að koma inn í og niðurgreiða flutninga á aðra staði. Þessi dæmi draga að mínu mati fram að menn verða að fara gætilega í því þegar þeir fullyrða að hugmyndafræði sumra gangi upp og annarra ekki. Hér skarast vissulega hlutir í umræðunni. Í góðri greinargerð sem fylgir tillögum hv. þm. Kristjáns Möllers kemur m.a. fram að verðmunur milli landsbyggðarinnar annars vegar og höfuðborgarsvæðinu hins vegar er allt að því 108%. Nú ætla ég ekki að halda því fram, þó að stór þáttur skýringar á þessum verðmun liggi í því hvernig ríkisvaldið hefur hagað starfsemi sinni, að hér sé um meðvitaða aðför að landsbyggðinni að ræða. Hins vegar er þetta sá veruleiki sem við búum við. Í þessari stöðu finnst mér mikilvægt að við viðurkennum þennan veruleika og tökumst á við hann í sameiningu í stað þess að koma inn í umræðuna og snúa út úr henni eins og hv. þm. Halldór Blöndal gerði eftirminnilega áðan. Ég legg til að við reynum að takast á við þetta verkefni í sameiningu. Ég held að það þjóni landsbyggðinni hvað best. Við eigum að viðurkenna þær staðreyndir sem hér hafa verið dregnar fram. Við eigum að taka höndum saman um að reyna að breyta ástandinu og jafna lífskjör í landinu.

Herra forseti. Ég vil fyrst segja að það vakti athygli mína að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, 6. þm. Suðurl., sagði að ég hefði uppnefnt hv. 7. þm. Reykv., Össur Skarphéðinsson, þegar ég talaði um hann í andsvari áðan. Hann á sennilega við það þegar ég kallaði hann formann Samfylkingarinnar. Ég man ekki eftir því að ég hafi farið öðrum orðum um hann en kallað hann hv. þm. Össur Skarphéðinsson og formann Samfylkingarinnar. Ég minnist þess á hinn bóginn ekki að ég hafi rifjað upp að hann hafi verið ritstjóri Þjóðviljans. 
             Nú er það svo um ræðu þessa hv. þm. að hann átti í svolitlum erfiðleikum af því að hann gat ekki útskýrt hvort Samfylkingin stendur við það sem hún er að reyna að segja eða ekki öðruvísi en með því að gefa fullkomlega í skyn að Samfylkingin meini það ekki. Það liggur fyrir að formaður Samfylkingarinnar hefur lýst því yfir að Samfylkingin vilji að þungaskattur verði mismunandi á mismunandi landsvæðum. Samfylkingin var lengi að semja tillögu þar sem þetta kemur fram. Formaðurinn talaði við þær umræður og mig langar að spyrja hv. þm.: Eftir að tillögur Samfylkingarinnar líta loksins dagsins ljós, býst hann þá við því að þungaskatturinn í Vestmannaeyjum verði hærri eða lægri en þungaskatturinn á Ísafirði eða þungaskatturinn á Austurlandi, þungaskatturinn á Norðurlandi eða þungaskatturinn á Höfn í Hornafirði? Af hverju vilja þingmenn Samfylkingarinnar ekki tala efnislega um sínar eigin tillögur? Hvernig geta þingmenn Samfylkingarinnar búist við að tekið sé mark á þeim ef þeir setja fram svo róttæka tillögu sem hér er um að ræða án þess að þora með einum eða öðrum hætti að skýra hana, öðruvísi en með því að að agnúst út í aðra þingmenn? Ég held að hv. þm. ætti einu sinni að vera jákvæður í ræðustólnum og skýra hvað fyrir honum vakir. 
            

Virðulegi forseti. Brosið og jákvæðnin hafa nú einkennt hv. þm. Halldór Blöndal undanfarna daga á hinu háa Alþingi. Það þarf kannski ekki að koma sérstaklega á óvart þó að hv. þm. Halldór Blöndal muni það ekki að hann hafi uppnefnt ræðumenn hér í ræðustóli, enda er u.þ.b. hálftími eða svo síðan hann flutti ræðu sína og því þarf það ekki að koma sérstaklega á óvart þó að hann muni það ekki nákvæmlega. Hins vegar get ég upplýst hann um það --- og kannski það hringi einhverjum bjöllum, því að hann hefur nú verið duglegur á tímum að hringja bjöllum hér á hinu háa Alþingi --- að hann kallaði hv. þm. ,,frægan flokkaflakkara``. Hann gerði það í ræðu sinni. En það er náttúrlega orðið talsvert umliðið, 30 mínútur eða svo, síðan hann flutti þá ræðu svo það þarf nú ekki að koma á óvart þó að hann muni það ekkert sérstaklega. Einnig er rétt að rifja það upp fyrir hv. þm. Halldóri Blöndal, sem að vanda hefur náttúrlega ekki kynnt sér einu sinni þá tillögu sem hann er að fjalla um, að í henni segir, þannig að það liggi fyrir, að lagt er til að skipuð verði nefnd sem móti tillögur sem hafi það að markmiði að draga úr áhrifum þungaskatts á vöruverð og jafni rekstrarskilyrði atvinnufyrirtækja í sambandi við flutningskostnað milli landsvæða. Nefndin kanni sérstaklega hvernig breyta megi skattkerfinu til að ná þessu marki. Nefndin skili Alþingi skýrslu fyrir 1. október 2003. Hér er því um pólitíska yfirlýsingu að ræða um að við séum tilbúin að styðja hugmyndir af þessum toga. Það er fyrst og fremst hlutverk stjórnmálamanna. Það er kannski ekki endilega hlutverk stjórnmálamanna, eins og mátti ráða af ræðu hv. þm. hér um daginn þegar hann var búinn að teikna sérstakt strik á landið þar sem hann vildi hafa vegi og helst þar sem enginn var á ferð. En þetta er sú hugmynd sem við setjum fram. Þetta er pólitísk yfirlýsing. Tæknilega nákvæm útfærsla á þessu er sú vinna sem við erum að leggja til að farið verði í. En hv. þm. Halldór Blöndal getur snúið út úr þessu líka.

Herra forseti. Mér þótti það fróðlegt hjá hv. 6. þm. Suðurl., Lúðvíki Bergvinssyni, að það væri kallað að uppnefna menn í Samfylkingunni að vera flokkaflakkarar. Ég hélt nú satt að segja að það væri frekar regla en undantekning að menn væru flokkaflakkarar í þeim samtökum. Ég hlýt að láta enn í ljós undrun mína yfir því að þessi hv. þm. og yfirleitt þeir þingmenn Samfylkingarinnar sem hér hafa tekið til máls skuli ekki reyna að hafa djörfung og dug til þess að útskýra hvað þeir meina. Búið er að auglýsa mjög þessa tillögu og þessar umræður Samfylkingarinnar. Það er verið að reyna að slá þessu upp  Hvernig stendur á því að hv. þm. vill ekki leysa þá gátu og skýra frá því hvaða hugmyndir Samfylkingin hefur um þetta? Hv. þm. er flutningsmaður að tillögunni. Er þetta bara loft? --- Ég sé að 1. flm. málsins, hv. þm. Kristján Möller, er farinn að gefa hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni ráð svo það eru um þessar mundir tveir fundir hér í þingsalnum. Og er þá við því að búast að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson geti komið hér upp eftir þetta hljóðskraf við hv. þm. Kristján Möller, og skýrt frá því hvernig mörkin eru? Aðalatriðið er að Samfylkingin reyni að útskýra hvað fyrir henni vakir. Og ég er að hjálpa Samfylkingunni með því að knýja á um það að hún skýri frá því hvað hún vilji. 
            

Virðulegi forseti. Nú sem endranær er ekki nokkur leið að skilja hv. þm. Halldór Blöndal þegar hann er hér í ræðustól. Það er nú þrautin þyngri, virðulegi forseti, að reyna að taka þátt í andsvörum við hv. þm., enda er ekki nokkur leið að átta sig á því á hvaða vegferð hv. þm. er, ekki nokkur leið. Ég fór yfir það að hv. þm. Kristján Möller er búinn að fara í verulegar rannsóknir og sýnir fram á það í tillögu sinni að lífskjör á landsbyggðinni eru síðri en á höfuðborgarsvæðinu að því er varðar verðlagningu á vörum og ýmsu öðru. Þetta hefur hann dregið skýrt fram. Og hvernig bregðumst við við? Við bregðumst við með því að lýsa því yfir að við viljum leggja því lið að breyta þessu, og það segir í þessari tillögu að við lýsum því yfir að við munum styðja við aðgerðir sem geta jafnað lífskjör á landsbyggðinni. Við segjum það líka --- og hefðum sjálfsagt lagt það fram mjög skilmerkilega ef við hefðum útfært þessar hugmyndir nákvæmlega. Þetta er mjög einfalt og þetta er mjög skýrt. En hér kemur hv. þm. Halldór Blöndal aftur og aftur í ljósi þeirrar staðreyndar að núverandi ríkisstjórn hefur ekki gert nokkurn skapaðan hlut. En enn og aftur kemur hv. þm. og kallar eftir hugmyndum frá okkur. Og það er kannski ekki nema von því að ríkisstjórnin hefur ekki gert nokkurn skapaðan hlut í að reyna að jafna lífskjör á landsbyggðinni miðað við það sem er á höfuðborgarsvæðinu að því er þessa þætti varðar. Það er ekki nema von að hv. þm. skammist sín og komi síðan hér upp í þessa umræðu með þetta málefnalega innlegg sem hann flutti áðan.

Herra forseti. Í ræðu sinni áðan ræddi hv. þm. Lúðvík Bergvinsson um kjör bænda. Það er að sönnu rétt að þau eru misjöfn. Ég tel reyndar að staða kúabænda sé mjög góð um þessar mundir og því má þakka góðum búvörusamningi. Það er von að við höfum áhyggjur af kjörum sauðfjárbænda því að þau eru ekki nægilega góð. Því vil ég spyrja hv. þm., ef hann vill gera svo lítið að hlýða á andsvar mitt 

Virðulegi forseti. Ég held að ég og hv. þm. Drífa Hjartardóttir getum verið sammála um að það fyrirkomulag sem nú hefur ríkt hjá sauðfjárbændum hefur gert þeim mjög erfitt um vik. Við höfum staðið að og lagt fram á hinu háa Alþingi ýmsar hugmyndir um það á hvern hátt bæta megi kjör sauðfjárbænda. Reyndar hafa þær hugmyndir í gegnum tíðina fallið í mjög grýttan jarðveg og nánast öllu sem við höfum lagt fram í þessum efnum hefur verið snúið upp á okkur á þann hátt að við séum sérstakir óvinir bænda. Oft og tíðum hefur það verið helsta röksemdafærsla bæði sjálfstæðismanna og framsóknarmanna í dreifbýli að við höfum það eina markmið að reyna að gera veg bænda sem minnstan og á því hafa þeir að mörgu leyti þrifist um nokkuð langt skeið. Við höfum hins vegar lagt fram ýmsar hugmyndir í þessum efnum. Hv. þm. spurði mig einnig um það sérstaklega hvort ég mundi standa að því að verja hagsmuni bænda eða hagsmuni sauðfjárbænda, eins og hún orðaði það, gegn innflutningi væntanlega þá á sauðfjárafurðum. Ég geri ráð fyrir því.  Við höfum sent frá okkur þá pólitísku yfirlýsingu sem er rétt að vitna til. Við höfum sagt að ljóst sé að ef við ætlum að reka landbúnað í harðbýlu landi eins og Íslandi þá verður það ekki gert án styrkja. Það höfum við sagt og við það stend ég.

Herra forseti. Heldur voru þessi svör rýr hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni. Hann sagði að það væru margar hugmyndir, það væru ýmsar hugmyndir, en hann kom nánast ekki með nein einustu úrræði, ekki nein einustu. Ég spyr hann aftur: Hverjar eru þessar hugmyndir Samfylkingarinnar um að standa við bakið á íslenskum bændum?

Virðulegi forseti. Hv. þm. getur kynnt sér það í þingskjölum, ef hún hefur sérstakan áhuga á hugmyndum okkar, 

Hv. þm. kann þetta ekki einu sinni.

Virðulegi forseti. Þetta er nú svona brosleg athugasemd sem hér er sett fram. Við höfum hins vegar sagt að þeir sem eiga slíka vini 

Virðulegi forseti. Hv. 6. þm. Suðurl. sagði að hv. 1. þm. Norðurl. e. hefði verið með ósanngjarnar kröfur á hendur Samfylkingunni um að hún útfærði stefnu sína. Ja, ég veit að þetta er afar ósanngjörn krafa, að Samfylkingin útfæri stefnu sína. Ég skal ekki vera með svo ósanngjarna kröfu um að þeir hafi stefnumál sín alveg á hreinu. Mér dettur ekki í hug að gera svo miklar kröfur á hendur Samfylkingunni að hún hafi stefnumál sín alveg á hreinu. En eitt vil ég þó fara fram á og gera það af mikilli hógværð og það er að spyrja um meginlínur. Er það stefna Samfylkingarinnar --- og nú á ég ekki bara við það sem einstaka menn segja hér í þessari umræðu --- mun það koma fram til að mynda í kosningastefnumálum þeirra að mismunandi virðisaukaskattskerfi eigi að vera eftir búsetu? Mun það koma fram að það sé stefna Samfylkingarinnar að virðisaukaskatturinn eigi að vera öðruvísi á vöruverð á landsbyggðinni, hversu stórum hluta landsbyggðarinnar og hvað eiga menn við með hugtakinu landsbyggð? Það getur nú varla talist ósanngjörn krafa að menn hafi a.m.k. lagt þetta niður fyrir sér, vegna þess að hér hafa menn verið að tala í þessa áttina og sama varðandi þungaskattinn. Ég veit að þetta er hugmynd sem oft er rædd á almennum fundum. En maður hlýtur a.m.k. að gera ráð fyrir því fyrst ýjað hefur verið að þessu í þingsölum að menn hafi lagt það dálítið niður fyrir sér með hvaða hætti þetta skuli gerast í stórum dráttum. Verður það þannig, eins og ég hef skilið að menn eru að tala sig inn á, að það skuli þá vera mismunandi þungaskattskerfi? Mun það koma fram í stefnumálum flokksins?

Virðulegi forseti. Ég get alveg upplýst það og sagt það sem mína skoðun að ég ...

Ég var ekki að spyrja um það, heldur stefnu flokksins.

Ja, virðulegi forseti. Þú ert í andsvari við hv. þm. sem hér stendur og hann getur nú kannski lítið annað gert á þessu augnabliki en upplýst um sína tilteknu skoðun. Skoðun mín er sú að fara verði mjög varlega í það að hafa mismunandi virðisaukaskattstig eftir landshlutum, það sé mjög erfitt í útfærslu. Það er einfaldlega mín skoðun. Við erum hins vegar að leggja það til í umræðunni og erum að lýsa því yfir að við erum tilbúin að leggja því lið að leita allra leiða til að jafna megi lífskjör. Ég spyr hv. þingmenn Sjálfstfl. sem hafa komið hér í umræðu hver á fætur öðrum --- og ég skil það óskaplega vel að þeim líður ekkert sérstaklega vel í umræðunni vegna þess að þeir hafa farið með landstjórnina um nokkuð langt skeið og þetta er afleiðingin af þeirri stjórn. Ég spyr líka: Hvaða hugmyndir hafa þeir haft? Hvaða hugmyndir hafa þeir lagt til? Hvernig hafa þeir nýtt það vald sem þeir hafa haft?

Verkin sýna merkin.

Já, já, verkin sýna merkin o.s.frv. Þetta er kannski kjarni málsins. Hv. þm. reyndi eiginlega að draga dár að því og sagði að það væri til mikils mælst að við legðum fram tæknilega nákvæma útfærslu á því hvaða hugmyndir við hefðum í þessum efnum. Mér finnst langur vegur frá því að við lítum svo stórt á okkur að við höfum ,,in details`` nákvæma útfærslu á þessu. Við erum einfaldlega að segja að við viðurkennum þessa staðreynd. Það er búið að draga það fram með skýrum hætti að lífskjör á landsbyggðinni hafa versnað. Það er það sem við erum að segja. Við erum líka að segja 

Virðulegur forseti. Hv. þm. sagði að mér liði væntanlega illa í þessari umræðu. Mér hefur liðið mjög vel í þessari umræðu. En nú er mér farið að líða dálítið illa vegna þess að ég hafði satt að segja vonast til þess að Samfylkingin hefði einhvern vísi að hugmynd um það hvaða skoðun þeir hefðu í þessu máli sem ýmsir hv. þm. Samfylkingarinnar hafa verið að tala um, m.a. það að hafa mismunandi skattkerfi sem lýtur bæði að virðisaukaskatti og þungaskatti. Ég var ekki að reyna að snúa út úr einu eða neinu. Ég spurði bara einfaldra spurninga af því að mér fannst ég ekki hafa fengið svör við þeim í umræðunni hingað til. Ég spurði þessarar einföldu spurningar: Hver er stefna Samfylkingarinnar í málinu? Nú kemur hingað einn af þingmönnum Samfylkingarinnar, einn af talsmönnunum í þessu máli, einn af flm. málsins, og getur ekki svarað svona einfaldri spurningu. Hver er stefna flokksins? Vill flokkurinn hafa mismunandi skattþrep eftir búsetu varðandi virðisaukann eða þungaskattinn? Það eina sem ég heyrði var að hv. þm. varaði við þeirri leið. Þá vitum við hver skoðun hv. þingmanns er í því máli. Ég er hins vegar alveg jafnnær um það hver skoðun Samfylkingarinnar er í málinu, nema mér finnst að þögnin sé farin að svara málinu dálítið vel. Þögnin segir mér að hv. þm. hafa ekki treyst sér til að segja að Samfylkingin sé þeirrar skoðunar að það eigi að vera með mismunandi skattkerfi eftir búsetu. Þetta er mjög mikilvægt veganesti fyrir okkur vegna þess að um þetta mál verður örugglega heilmikið rætt í komandi kosningabaráttu. Ég hef litið þannig á að þessi könnunartillaga hérna væri innlegg Samfylkingarinnar í þessa byggðaumræðu. Þetta eru svo sem ekki tillögur, meira verið að kanna, búa til fleiri skýrslur. Það er út af fyrir sig ágætisverkefni. Þetta er hins vegar ekki nein stefnumótun. Því miður er ég engu nær eftir þessi andsvör um það hver stefna þessa flokks er í þessu máli.

Virðulegi forseti. Hér talaði hv. 1. þm. Vestf. Við ræðum þá stöðu sem er uppi, við ræðum þá staðreynd að lífskjör á landsbyggðinni hafa versnað borið saman við höfuðborgarsvæðið, og hann sagði að sér liði alveg sérstaklega vel í þessari umræðu. Það er með hreinum ólíkindum að menn skuli setja þetta fram í umræðunni í ljósi þess að sú tillaga sem við erum að ræða hér hefur fyrst og fremst það að markmiði að sýna fram á þessa staðreynd. Við erum að leita eftir þverpólitískri samstöðu til að takast á við þetta verkefni. Við höfum dregið það fram að ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. hefur ekki gert nokkurn skapaðan hlut annan en að skaða lífskjör á landsbyggðinni. Þá kemur hv. 1. þm. Vestf., Einar K. Guðfinnsson, og lýsir því yfir að honum líði alveg sérstaklega vel í þessari umræðu.

Eru þetta svör við spurningunum?

Þetta er mjög sérstakt. Ég veit ekki hversu vel hv. þm. þekkir til þeirra hugmynda sem við höfum lagt fram. Við höfum m.a. lagt það fram að því er varðar tekjuskattinn að skoða möguleika þar á mismunandi útfærslu. Það er reyndar alveg rétt. En þar sem ég er hins vegar í andsvari sagði ég að ég hefði efasemdir um virðisaukaskattinn sem við nefndum áðan. Virðulegi forseti. Það er með ólíkindum hversu illa hv. þingmönnum líður í þessari umræðu þar sem þessi staðreynd er dregin fram. Þegar menn koma fram með hugmyndir um það hvernig takast eigi á við þetta verkefni geta þeir ekkert annað lagt til umræðunnar en útúrsnúning, og þeir reyna að draga upp þá mynd að við meinum ekkert með því sem við segjum. Og þar fer hv. þm. Halldór Blöndal fremstur í flokki. 
            

Herra forseti. Ég tók svo eftir að formaður Samfylkingarinnar, hv. 7. þm. Reykv., Össur Skarphéðinsson, hefði sagt hér fyrr í dag að hann teldi ekki að hægt væri að hugsa sér að tekjuskattur yrði mismunandi á mismunandi stöðum á landinu.  Ég tók svo eftir að hv. þm. hefði verið að róma það um tekjuskattinn að hann ætti að vera mismunandi á landinu. Hvernig hefur hv. þm. hugsað sér að hann verði mismunandi? Er það kannski líka bara einn grauturinn til, bara að segja það sem manni dettur í hug? Einn þingmaður Samfylkingarinnar segir að tekjuskatturinn eigi að vera mismunandi á landinu, annar þingmaður Samfylkingarinnar segir að virðisaukaskatturinn eigi að vera mismunandi á mismunandi stöðum á landinu og þriðji þingmaður Samfylkingarinnar segir að þungaskatturinn eigi að vera mismunandi á mismunandi stöðum á landinu. Þetta veldur því að hv. 6. þm. Reykn., Guðmundur Árni Stefánsson, kveður sér hljóðs af því að hann heldur að þetta sé Hafnafjarðarbrandari. Nú er það auðvitað þannig að við erum að tala hér um háalvarlegt mál.  Sterkar keðjur eins og Hagkaup, Baugur, Samkaup og aðrar slíkar, Jón Loftsson --- hvað sem það nú heitir í dag --- fá magnafslátt hjá stærstu birgjum. Þær fá magnafslátt hjá Mjólkursamsölunni, hjá Coca Cola og öðrum slíkum aðilum vegna þess að Samkeppnisstofnun hefur kveðið upp þann úrskurð að verslunarkeðjur eigi að fá afslátt frá því verði sem er til smásölukaupmanna. Þess vegna er ósköp eðlilegt að verð hjá smásölukaupmönnum sé hærra en hjá Bónus eða Hagkaupum. Ég get tekið eitt lítið dæmi um þetta. Ég hef það hér fyrir framan mig. Fyrir um hálfum mánuði var á Austurlandi hægt að kaupa hálfan lítra af Carlsberg-pilsner á 39 kr. í Bónus með virðisaukaskatti. Í heildsölu kostaði sami pilsner 69 kr. án virðisaukaskatts til smásöluaðila.

Þú varst með þetta dæmi í gær.

Ég var ekki með það. Ég var með aðeins rangar tölur 

Af hverju bregðist þið ekki við? ... Þú ert ekki í stjórnarandstöðu núna.

vegna þess að þungaskattur skýrir ekki þennan mun og þungaskatturinn er sá sami hvort sem vörunni er ekið til Egilsstaða fyrir þennan smásala eða fyrir Bónus nema þannig liggi í málinu að stórverslanirnar fái einnig meiri afslátt á vöruflutningum en smáverslanirnar. Þess vegna vantar þennan þátt inn í.  Vegna þess að ég veit að hv. 6. þm. Reykn. ætlar að taka til máls á eftir, hefur a.m.k. kvatt sér hljóðs, langar mig að beina þeirri spurningu til hans sem þingmanns Hafnfirðinga hvort hann telji að Hafnfirðingar eigi að borga hærri tekjuskatt en Vestmannaeyingar, hvort hann telji að virðisaukaskattur eigi að vera hærri hjá Hafnfirðingum en Vestmannaeyingum eða hvort hann telji að tekjuskattur eigi að vera hærri hjá Hafnfirðingum en í Vestmannaeyjum. Þetta eru þær tillögur sem flokksbræður hans eru hér uppi með án þess að þeir þori sérstaklega að útskýra hvernig þeir ætli að standa að þessu. Þetta eru almennar hugmyndir, óljós loforð, fyrirheit, kosningauppsláttur sem æ færri taka mark á því oftar sem heyrist í samfylkingarmönnum þegar þeir ræða þessi mál.

Nei ... taka mark á þessu.

Herra forseti. Ég velti því eilítið fyrir mér undir ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e. hvað ókunnugur hefði haldið, hefði hann komið inn í miðja þessa umræðu, um hver hefði stjórnað þessu landi á umliðnum átta eða 12 árum og hver ekki, hvaða aðilar væru í ríkisstjórn og hverjir ekki, hvaða aðilar væru í stjórnarandstöðu og hverjir ekki. Ég hygg að sá sem þekkti ekki bakgrunn mála hefði verið fljótur að álykta sem svo að síðasti ræðumaður hefði lítið komið nærri stjórn mála hér á umliðnum árum, og hefði örugglega brugðið í brún hefði honum verið sagt að þessi hv. þm. hefði verið samgrh. hér í átta ár samfellt, landbrh. í fjögur ár samfellt og einn ötulasti talsmaður þeirrar stjórnarstefnu sem ráðið hefur ríkjum hér á umliðnum 12 árum þegar málefni landsbyggðar eru annars vegar. Ég hugsa að þessum gesti okkar hefði líka brugðið dálítið í brún hefði hann lesið umsögn í þáltill. í fylgiskjali á bls. 9 þar sem Ásgeir Magnússon, forstöðumaður Skrifstofu atvinnulífsins á Akureyri, tekur saman með nokkrum dæmum stöðu mála í heimabyggð hv. þm. Halldórs Blöndals á Akureyri. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Dæmi af viðbrögðum forsvarsmanna nokkurra fyrirtækja á Norðurlandi sem rætt var við vegna þessa: 1. Iðnfyrirtæki sem flytur inn allt hráefni (þungavöru), en selur sína þjónustu að talsverðu leyti á höfuðborgarsvæðinu. Áætlaður viðbótarkostnaður 8--10 millj. kr. á ári. Þessi kostnaður er heldur hærri en áætlaður hagnaður fyrirtækisins á árinu 2001. 2. Iðnfyrirtæki sem flytur inn allt hráefni, en selur framleiðslu sína að langmestum hluta á höfuðborgarsvæðinu. Viðbótarkostnaður vegna flutninga gæti haft þau áhrif að stór hluti starfsemi fyrirtækisins flyttist til Reykjavíkur.`` Þetta voru tvö dæmi af fjórum sem hér er að finna. Segir þetta ekki meira en mörg orð, herra forseti, um ástand mála eftir samfellda 12 ára stjórnarþátttöku þessa hv. þm.?

Herra forseti. Mér þykir vænt um að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson skuli víkja að þessu. Ég hafði ekki tíma til að gera það í ræðu minni áðan og fæ þá tækifæri til þess núna. Menn sem standa fyrir fyrirtækjarekstri á Akureyri, bæði iðnrekendur, menn í sjávarútvegi og aðrir, hafa mjög margir komið að máli við mig rætt um nauðsyn þess að hrundið verði í framkvæmd þeirri vegagerð sem ég hef vakið athygli á, að fara um Stórasand sunnan við Mælifell til Akureyrar og stytta leiðina um 81--82 km, byggja upp sterkan veg fyrir þungaflutninga sem auðvitað mundi lækka flutningskostnað mjög verulega, kannski um 25% ég þori ekki með það að fara. Það eru einmitt ýmsir atvinnurekendur á Akureyri sem telja að það sé eitthvert mesta hagsmunamál atvinnurekstrar Akureyrar nú um stundir að hrinda þessu í framkvæmd. Auðvitað er rétt hlutfall á milli vegalengdar og kostnaðar í þessu samhengi. Þess vegna var mjög athyglisverð sú spurning sem hv. þm. Kristján Möller vék að mér í gær þegar hann spurði mig úr ræðustól hvort ég teldi að flutningskostnaður yrði minni ef vegalengdin styttist. Þá spurði ég á móti: Heldurðu að flutningskostnaður verði meiri ef vegalengdin er meiri? En auðvitað var það rétt spurning hjá hv. þm. Flutningskostnaðurinn verður minni ef vegalengdin styttist. Það er af þessum sökum sem mjög þýðingarmikið er að stytta leiðina milli Akureyri og Reykjavíkur og bæta með því rekstrarumhverfi og rekstrarskilyrði almenns iðnaðar á Akureyri sem keppir á innlendum markaði. Mér þykir vænt um að hv. þm. skyldi gefa mér tækifæri til að skýra þetta fyrir honum.

Herra forseti. Nú held ég að sá ímyndaði gestur sem ég dró hér upp hefði algerlega tapað sér. Hér talaði væntanlega stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar, hv. 1. þm. Norðurl. e. sem gegnir trúnaðarstörfum á hinu háa Alþingi fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans. Hann ræddi um það að hann hefði lausnina: Jú, við styttum leiðina milli höfuðborgarinnar og Akureyrar. Við vorum að ræða í gær útspil ríkisstjórnarinnar í samgöngumálum í þessum efnum. Ég vek athygli hv. þm. og annarra hv. þm. á því að þessa var ekki getið einu orði í þeirri samgönguáætlun sem gildir næstu 12 árin. Ég spyr: Er hv. þm. utan gátta þegar kemur að stjórnarstefnu í þessu sambandi? Er hann að berjast á móti straumnum? Er hann kominn í lið með okkur stjórnarandstæðingum þegar leitað er nýrra leiða í þessum efnum? Hvernig víkur því við að hann nýtur ekki stuðnings með þessar gæfulegu og glæsilegu hugmyndir sínar? Af hverju er hann einn á ferð á hálendinu?

Herra forseti. Á hinn bóginn til að ljúka við að svara hv. þm., ef við horfum á hagsmuni útflutningsframleiðslunnar eða innflutningsverslunarinnar mun auðvitað sú höfn sem rís við Reyðarfjörð eftir að álver hefur risið þar nýtast mjög vel bæði innflytjendum og útflytjendum. Flutningskostnaður frá Eyjafjarðarsvæðinu til Reyðarfjarðar verður minni en til Reykjavíkur af því að vegalengdin er styttri, eins og ég vona að hv. þm. viti, og einnig er mun skemmra frá Reyðarfirði til Evrópuhafna en frá Reykjavík. Þetta verða mjög merkileg tímamót. Það verða reglulegar siglingar til annarra landa einu sinni til tvisvar sinnum í viku og þá verður hægt að rjúfa þá einokun sem Reykjavíkurhöfn og Hafnarfjarðarhöfn hafa haft á inn- og útflutningi landsmanna hvað varðar almennt vöruverð.

Virðulegi forseti. Það var eftirtektarvert að hlýða á hvernig helsta bjargræði landsbyggðarinnar nú um stundir er fyrirtækið Bónus sem sjálfstæðismenn hafa á stundum ekki talað svo vel um. En nú er það orðið þeirra helsta bjargræði í þessum efnum. Ég lýsti því yfir, virðulegi forseti, að það væri dálítið erfitt að vera í andsvari við hv. þm. Hann talar yfirleitt út og suður og ekki er nokkur leið að henda reiður á því á hvaða vegferð hann er. En ég vildi aðeins leiðrétta hann vegna þeirrar ræðu sem ég flutti. Ég sagði að lífskjör á landsbyggðinni hefðu versnað borið saman við höfuðborgarsvæðið og ítrekaði það margoft, þannig að það liggi fyrir í umræðunni. Ég ætla þá aðeins að nefna eitt við hv. þm., þótt ég reikni ekki með því að ég fái nokkra umræðu um það. Það er að hækkun tryggingagjalds og eignarskatta leiddi til skattahækkunar á fyrirtækjum á landsbyggðinni þrátt fyrir að tekjuskattur á fyrirtækjum væri lækkaður úr 30% í 18%. Þetta hefur verið lagt fram og staðfest í þingskjölum sem, ef ég man rétt, hæstv. fjmrn. lagði fram, bara til að halda því til haga í þessari umræðu. Virðulegi forseti. Svo er það orðið dálítið sérstætt að það er nákvæmlega sama hvaða málefni er vakið hér til umræðu á hinu háa Alþingi, það virðist ekki breyta neinu hvert málið er, þegar hv. þm. Sjálfstfl. koma hér upp og fjalla um þau þá eru þau orðin kosningauppsláttur. Meira að segja hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, sem hefur talað fyrir munn þeirra sem minna mega sín frá árinu 1978 þurfti að þola það í andsvari við hæstv. forsrh. að umræða hennar væri kosningauppsláttur. Menn verða nú aðeins að gæta að sér þegar þeir eru í þeirri stöðu að geta ekki fært nokkur rök fyrir máli sínu.

Herra forseti. Þetta er nú ekki í fyrsta skipti sem þingmenn Samfylkingarinnar reyna að fela sig í pilsfaldi hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Kannski má segja að hennar þingsaga sé slík borið saman við þingsögu sumra annarra þingmanna Samfylkingarinnar að það sé eðlilegt að þeir reyni að fela sig í þeim pilsfaldi. Má vera að hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni fari það betur en að reyna að standa einn. Það hefur verið mjög fróðlegt að heyra það sem hv. þm. hefur sagt þegar hann hefur komið hér upp, sérstaklega vegna þess að efnislega hefur hann hvergi reynt að skýra fyrir mönnum hvað felist í þeirri tillögu sem hann er flutningsmaður að. Skýringin er áreiðanlega sú að hann finnur og veit að hann á engan hljómgrunn innan Samfylkingarinnar þegar hann talar um að hann vilji hafa misháan tekjuskatt í landinu. Þegar hv. þm. sagði það áðan sagði hann það í fullvissu þess að Samfylkingin mundi aldrei fallast á þessar hugrenningar hans. Af þeim sökum er veruleg ástæða til að draga í efa að nokkur alvara hafi fylgt þessum orðum. Ég efast stórlega um að þessi hv. þm. hafi í raun og veru í alvöru í eitt einasta skipti látið sér detta í hug að hann vildi að skattlagning í landinu væri mismunandi eftir landsvæðum. Þegar hann er spurður nánar út í þær hugmyndir hér fer hann úr einu í annað, er með þennan skemmtilega söng sinn sem ég veiti nú ekki hvort á að kalla grallarasöng. Mér finnst hv. þm. ekki nógu grallaralegur til þess að hægt sé að segja það, herra forseti, og biðst afsökunar á þessu orðbragði. En það er nú svona, að mönnum dettur ýmislegt í hug þegar þeir eru að reyna að velta því fyrir sér hvort nokkur leið sé til að toga manninn hingað upp til að hann geti skýrt skoðanir sínar.

Virðulegi forseti. Það er breytti svo sem litlu í þessari umræðu þótt hv. þm. kæmi hvergi nálægt þeim fyrirspurnum sem að honum er beint frekar en venjulega og fjallaði á sinn hátt um málefni líðandi stundar, hugmyndir og hugrenningar sem hann hefur. Það var líka fróðlegt að hlýða á það í ræðu hans áðan að hann var að fjalla um ríkjandi ástand. Hann var að fjalla um það ástand sem hér ríkti í verslun og viðskiptum á landsbyggðinni og fjallaði m.a. um pilsnerdæmið sem hann virðist fastur í og kemur hér daglega upp í umræðum um landsbyggðarmál. Og eins og venjulega, þegar um allt þrýtur og sjálfstæðismenn geta ekki fært rök að máli sínu er fundinn blóraböggull. Hann er ekki ríkisstjórnin og ekki meiri hlutinn hér á Alþingi. Nei, það er lítil stofnun inn á Rauðarárstíg, það er Samkeppnisstofnun 

Ég vil biðja hv. þingmenn að virða tímamörk.

Herra forseti. Þetta síðasta atvik hér í þingsalnum gefur mér kærkomið tækifæri til að vekja athygli sjónvarpsáhorfenda og annarra sem ekki þekkja starfshætti hér á Alþingi á því að þingmenn hafa stundum ræðutíma af skornum skammti, stundum ekki nema eina mínútu og stundum ekki nema tvær. Það er þess vegna mjög áríðandi að hægt sé að halda reglu á fundunum, mjög áríðandi að menn  En varðandi andsvar hv. þm. vil ég segja að ég hef reynt að svara þeim fyrirspurnum sem til mín hafa komið. Það er rangt hjá hv. þm. að 

Herra forseti. Ég ætla að taka upp þráðinn þar sem hv. 1. þm. Norðurl. e., Halldór Blöndal, hætti, um skattastefnu núv. ríkisstjórnar á fyrirtæki á landsbyggðinni. Förum aðeins yfir það. Skattkerfisbreytingar gagnvart atvinnurekstri: Lækkun tekjuskatts úr 30% í 18%, lækkun á eignarsköttum, á móti kemur hækkun á tryggingargjaldi. Hvaða áhrif hafði þessi skattkerfisbreyting, sem hv. þm. Halldór Blöndal tók þátt í að styðja, á atvinnurekstur á landsbyggðinni? Atvinnurekstur á landsbyggðinni hagnast ekkert á þessari skattkerfisbreytingu, hv. þm. Halldór Blöndal. Eigum við að fara aðeins yfir í Norðurlandskjördæmi eystra? Þar mun þetta leiða til þess að fyrirtæki í Norðurlandskjördæmi eystra munu borga hærri skatta eftir þessa skattkerfisbreytingu hæstv. ríkisstjórnar sem hv. þm. Halldór Blöndal studdi en þau gerðu áður. Þetta eru borðleggjandi staðreyndir í gögnum sem komið hafa frá ríkisskattstjóra. Hæstv. ríkisstjórn sem hv. þm. Halldór Blöndal hefur stutt hefur verið iðin við að leggja landsbyggðarskatta á atvinnufyrirtæki og almenning í landinu. Það er sorglegt að þingmaður af landsbyggðinni, eins og hv. þm., skuli taka þátt í þessum gjörningi gegn landsbyggðinni. Eigum við að rifja upp fleiri skatta? Eigum við að rifja upp flugmiðaskattinn sem átti að setja á sem okkur þingmönnum Samfylkingarinnar tókst að reka ríkisstjórnina til baka með? Eigum við að fara aðeins yfir það hvernig þungaskatturinn hefur hækkað? Mér gefst ekki tími til þess núna. Ég skal gera það á eftir vegna þess að við höfum gögn um það frá því að hv. þm. var samgrh. Eigum við að fara aðeins yfir þessi gögn? Það er sama hvar er farið, herra forseti, hæstv. ríkisstjórn hefur verið duglegust við að lækka skatta á stórfyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu en hefur íþyngt fyrirtækjum á landsbyggðinni. Í okkar kjördæmi, í Norðurlandskjördæmi eystra, kemur þetta þannig út að atvinnurekstur þar mun borga hærri skatt en áður.

Herra forseti. Það fer eftir eðli fyrirtækja hvernig skattur leggst á þau og er ekki hægt að gefa almenna reglu um að eignarskattur eða einhver önnur tegund af skatti leggist þyngra á á einum stað á landinu en öðrum. Það fer eftir eðli þeirra fyrirtækja sem þar eru. En hitt veit hv. þm. mjög vel að auðlindaskatturinn sem Samfylkingin telur raunar of lágan er þyngsti skattur sem lagður hefur verið á landsbyggðina. Þegar ég var á förum um daginn og hitti einn ágætan útgerðarmann úti á landi þá vakti hann athygli mína á því að auðlindaskatturinn hefði étið upp það hagræði sem fyrirtæki í sjávarútvegi hefðu haft af skattalækkunum ríkisstjórnarinnar sem höfðu nýst landsbyggðinni mjög vel. Ég skil ekki hvernig hv. þm. getur komist að þeirri niðurstöðu að þessi ríkisstjórn hafi þyngt þessa skatta án þess að nefna auðlindaskattinn. En þá komum við að því að Samfylkingin telur að sá skattur sé allt of lágur. Ég tel hann vera of háan. Samfylkingin telur að sá skattur sé allt of lágur. Ég hygg að hv. þingmaður viti að sá skattur mun bitna mjög harkalega á byggðum Eyjafjarðar. Ef við eigum að halda áfram getum við rifjað upp að hv. þm. hefur á sérstakri stefnuskrá sinni að gera upptæk 10% af aflaheimildum hvers einasta útgerðarfyrirtækis á landinu á hverju ári. Hann vill fækka togurum við Eyjafjörð um tvo á ári eða þrjá. Ef þessi hv. þm. telur sig einhvern sérstakan þingmann Eyfirðinga, ef hann telur sig sérstakan þingmann Austfirðinga með þessa stefnu, þá er hann haldinn miklum misskilningi. En ég hygg að hv. þm. ætti að tala um hvernig hann ætlar að svæðaskipta landinu varðandi tekjuskatt, varðandi þungaskatt og virðisaukaskatt. Aðrir þingmenn Samfylkingarinnar hafa ekki orðið til þess.

Herra forseti. Við skulum halda því til haga að það er hæstv. ríkisstjórn sem hefur komið á auðlindaskatti í landinu, hv. þm. Halldór Blöndal greiddi því atkvæði, sá sem hér stendur sat hjá. Það er eðlilegt að hv. þingmaður vilji ekki ræða um skattastefnu ríkisstjórnarinnar og þær skattkerfisbreytingar sem áttu öllu að bjarga í atvinnulífi og gerðar voru árið 2001, að mig minnir. Það er eðlilegt að hann vilji ekki ræða þær. Eins og ég sagði áðan kemur þetta þannig út að fyrirtæki á landsbyggðinni, að meðaltali að sjálfsögðu, munu tapa á þessari skattkerfisbreytingu. Stóru fyrirtækin í Reykjavík munu græða á henni en fyrirtæki almenns eðlis á landsbyggðinni munu að meðaltali tapa. Þetta er grundvallaratriði og þetta er það sem hv. þm. hefur stuðlað að með samþykkt sinni. Hitt atriðið er að frá árinu 1998--2000, við þær breytingar sem gerðar voru á þungaskatti, er kristaltært á pappírum frá flutningafyrirtækjum og öðrum að þungaskattur hefur hækkað um 40% hjá þeim sem keyra á lengstu leiðum.

Herra forseti. Ég hef ekki þessa töflu fyrir framan mig sem hv. þm. vitnar í en ég ætla að minna hann á annað. Ástæðan fyrir hinni sérstöku hækkun á þungaskatti var sú að Samkeppnisstofnun taldi að það samræmdist ekki reglunum á hinu Evrópska efnahagssvæði að hafa mismunandi þungaskatt eins og hann var lagður upp. Hann var raunar ekki lagður upp út frá því hvar bíll væri skráður, sem er misskilningur hjá hv. þingmanni. Á hinn bóginn hygg ég að hv. þingmaður hljóti að verða að svara því, þó að hann treysti sér ekki til þess hér, og er sjálfsagt að koma að því síðar, ef hægt er, í þessari umræðu eða annarri: Hvað hugsar hann sér þegar hann talar um þungaskatt og segir að hann eigi að vera mismunandi hár á mismunandi stöðum? Því vill hv. þm. ekki svara þessu skýrt? Af hverju vill hann ekki sýna fólki að hann meinar það sem hann segir? Af hverju hagar hann sér svona?

Herra forseti. Það hefur um margt verið athyglisvert að fylgjast með þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað, og síðustu sviptingar hafa orðið til þess að ýmsir mér þingreyndari menn hafa bent mér á að hv. þm. Halldór Blöndal hafi minnt mjög á þá tíð þegar hann var hér í stjórnarandstöðu, sem er orðið nokkuð langt um liðið. Og það er augljóst mál að hv. þm. tekur mjög alvarlega ýmsar vísbendingar í samfélaginu um að það gæti styst í að hv. þingmenn Sjálfstfl. verði í stjórnarandstöðu og hv. þingmanni þyki rétt að taka hér nokkrar æfingar þannig að hann verði undir þann tíma búinn. Það er ekki sérkennilegt vegna þess að auðvitað þarf svolitla aðlögun að því að breyta úr þeim gír að vera í stjórnarliði og vera síðan í stjórnarandstöðu. En ég held að nauðsynlegt sé, herra forseti, að rifja það upp fyrir nokkrum hv. þm. Sjálfstfl. sem tekið hafa þátt í umræðunni að kosningarnar eru ekki fyrr en 10. maí. Menn þurfa ekki að fara strax í stjórnarandstöðugírinn eins og þeir hafa verið að gera hér í dag. Nálgun manna í þessu máli er mjög sérkennileg. Ég hélt að það væri sameiginlegt áhugamál okkar allra, þingmanna landsbyggðarinnar, að reyna að vinna í því að jafna aðstöðu íbúa landsins. Þess vegna skil ég ekki allt þetta upphlaup sem hér hefur orðið, nema sú skýring sé að hv. þingmenn telji að þeir séu í raun og veru að ræða við ríkisstjórnarflokk þar sem Samfylkingin er og þeir séu sjálfir komnir í stjórnarandstöðu. Það er eina skýringin á þessu mikla upphlaupi sem hér hefur átt sér stað. Herra forseti. Við ræðum hér afar meinlausa en um leið býsna mikilvæga þáltill. Þetta er tillaga um að reynt verði að fara leið sem geti orðið sem mest sátt um. Það er auðvitað alveg augljóst mál að við náum ekki árangri í þessu mikilvæga máli öðruvísi en að við náum víðtækri sátt um þá leið sem við viljum fara. Og hér er verið að nefna þann þátt að skoðuð verði sérstaklega og metin áhrif þungaskatts á vöruverð og á rekstrarskilyrði og samkeppnishæfni atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni. Ég taldi það bara sjálfsagt að ekki skipti máli hvar við landsbyggðarþingmenn værum í flokki, að við ættum að geta sameinast um þetta, að setja niður nefnd til að fara yfir málið til að við gætum náð sem mestri samstöðu. Síðan er sagt í lokin: ,,Nefndin kanni sérstaklega hvernig breyta megi skattkerfinu til að ná þessu marki.`` Þessi setning er ekki þarna inni fyrir einhverja tilviljun. Hún er auðvitað til þess að hægt sé að skoða allt þetta kerfi og reyna að fá sem mesta samstöðu um leið til að ná markmiðinu. Og markmiðið er aðalmálið, að við viljum reyna að jafna aðstöðu í landinu. Það liggur algjörlega ljóst fyrir að íbúar landsbyggðarinnar borga hærri skatt, borga hærri virðisaukaskatt í matvöruverði --- það blasir við þar sem matvöruverðið er hærra og ýmis önnur þjónustugjöld eru hærri á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna er spurningin um hvaða leið sé vænlegust til að jafna þetta. Menn geta haft mismunandi skoðanir á því en menn ættu a.m.k. að vera sammála um markmiðið, að reyna að jafna þetta og reyna að fara leið skattkerfisins. Ef hv. þm. hafa aðrar færar leiðir er eðlilegt að þeir komi þeim á framfæri og útskýri hvaða aðrar leiðir séu vænlegri. Ég skil mætavel að hv. þm. Sjálfstfl. séu nokkuð vanstilltir yfir umræðunni, sérstaklega í ljósi þess að nýlega kom út skýrsla frá samgrn., frá nefnd sem fór sérstaklega yfir flutningskostnað. Og, herra forseti, því miður, þrátt fyrir töluvert langa fæðingu þeirrar skýrslu eru ekki skýrar og klárar tillögur um hvaða leiðir eru bestar. Að vísu er bent á að ýmsir leiðir séu verri en aðrar en skoða þurfi síðan nánar aðrar tillögur. Ég hélt að þessi nefnd hefði haft tíma til að skoða þær nánar. En því miður virðist það ekki hafa verið gert. Ekki er síður athyglisverð í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað sú stöðulýsing sem nefndin gerir á þessum vanda. Í stuttu máli má segja að þessi niðurstaða staðfesti nákvæmlega það sem kemur m.a. fram í greinargerð og fylgigögnum tillögu okkar. Þar er það bara staðfest. Þeir hefðu í raun og veru getað byrjað á því að velta fyrir sér tillögunum vegna þess að þær upplýsingar lágu fyrir. Það er engar nýjar upplýsingar að sjá í þessari skýrslu sem ekki voru klárar fyrir. Dæmi úr skýrslunni, með leyfi forseta: ,,Samþjöppun aðila í landflutningum og þátttaka skipafélaga gerir það að verkum að tveir flutningsaðilar eru með nær alla landflutninga á Íslandi --- fákeppni er því ráðandi á þessum flutningum. Samfara þessu hafa gjaldskrár flutningsaðila hækkað verulega umfram þróun neysluvöruvísitölu.`` Það þurfti ekki á annað ár til að komast að þessu. Fleiri tilvitnanir, með leyfi forseta: ,,Flutningskostnaður ræður oft miklu um afkomu fyrirtækjanna og getur haft úrslitaáhrif á staðarval þeirra. Flutningar og fjarlægðir eru því eðlilega íþyngjandi þáttur í rekstri á landsbyggðinni.`` Það þurfti ekki 15 mánuði til að komast að þessu. Áfram, með leyfi forseta: ,,Almennt voru viðmælendur sammála um að greiddur flutningskostnaður færi enn vaxandi og hann hefði hækkað umfram almenna verðlagsþróun að undanförnu.`` Það þurfti heldur ekki 15 mánuði til að komast að þessu. Síðan kemur kafli í skýrslunni um það hvað eigi að gera. Þar er m.a. bent á að víða um heim hafi menn farið ýmsar leiðir til jöfnunar með misjöfnum árangri. Jafnvel hafa komið athugasemdir frá Eftirlitsstofnun EFTA við t.d. norska kerfið, um að það samræmdist ekki reglum um Evrópska efnahagssvæðið. En þarna hafa menn þó verið að gera tilraunir til þess að ná markmiðinu, menn telja eðlilegt að beita þessum aðferðum til að jafna aðstæðurnar. Ég sé, herra forseti, að tíminn veður hér áfram og ég hef því ekki tíma til að fara nánar yfir skýrsluna en ég geri það hugsanlega í seinni ræðu minni. En vegna þess að ýmsir hv. þm. Sjálfstfl. hafa nokkuð verið að velta fyrir sér hver stefna Samfylkingarinnar í þessum málum væri, og oft og tíðum farið þá nokkuð vítt um byggðamálin, vil ég bara til glöggvunar og þeim til skemmtunar, upplýsingar og fræðslu lesa nokkra örstutta valda kafla úr samþykkt okkar frá síðasta landsfundi þar sem að sjálfsögðu er fjallað sérstaklega um byggðamál. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Landsfundur Samfylkingarinnar, haldinn 16.--18. nóvember 2001, lýsir því yfir að afleiðingar byggðaþróunar síðustu ára er eitt brýnasta úrlausnarefni íslenskra stjórnmála. Of lengi hafa úrræði stjórnvalda einkennst af samþykktum án aðgerða og nú er svo komið að þessi þjóðarvandi kallar í senn á aðgerðir sem verða að koma strax til framkvæmda, auk vandaðrar langtímastefnumótunar. Ný byggðaáætlun á að vera ítarleg framkvæmdaáætlun með skýr markmið og eftirfylgni. Vegna mikilla breytinga á atvinnuháttum er mikilvægt að stjórnvöld móti og fylgi skilvirkri stefnu um hvernig bregðast skuli við á ákveðnum svæðum. Því þarf að veita uppbyggingastyrki, líkt og í Noregi og í löndum Evrópusambandsins. Búsetu í landinu ber ætíð að styrkja með áherslu á jöfnuð og jafnrétti.`` En, herra forseti, ég verð að stikla á stóru vegna þeirra tímamarka sem hér eru í ræðuhöldum. Vegna þess að sérstaklega var spurt um þungaskattinn vil ég lesa hér eina mjög skýra setningu. Hún er svona, með leyfi forseta: ,,Dregið verði úr áhrifum staðsetningar á verðlag, til dæmis með breytingum á þungaskatti.`` Þarna er augljós viljayfirlýsing um að við viljum skoða sérstaklega þungaskattinn eins og við erum að gera með tillöguflutningnum hér. Það er algjört samhengi í því sem samþykkt var á landsfundi okkar og þeim tillöguflutningi sem hér er til umræðu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson segir að umrædd skýrsla sé bara skilgreining á vandanum. Málið er að við eigum öll mjög auðvelt með að skilgreina vandann. Þess vegna eru það svo mikil vonbrigði að þegar hv. þm. Samfylkingarinnar koma fram með þetta mál skuli það ekki vera útfært. Og meira að segja í stefnuskrá flokksins er talað um að taka eigi þennan þátt út úr, þ.e. þungaskattinn. Hvers vegna í ósköpunum er þá ekki sett fram tillaga eins og menn hafa kallað eftir hér? Útfærð tillaga gæti gefið tilefni til þess að menn styddu hana eða væru á móti henni. En því er alls ekki að fagna. Hér er um almennt snakk að ræða og það er það sem veldur mestu vonbrigðunum. Í tillögunni, t.d. um svæðaskiptingu landsins, er ekkert sett fram. Þess vegna er svo erfitt að ræða þessi mál. Við getum öll talað okkur heit í byggðamálum og farið á póst eftir póst og talað um það hvernig við ætlum að breyta málum þar til þess að laga. En í hinum pólitísku áherslum kemur vandinn fram. Þar verða menn ósammála. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvers vegna ekki sé sett fram heildstæð áætlun í smáatriðum af flokksins hálfu þegar þetta er svona langt rekið og jafnvel komið fram hér í þingmáli sem er stutt af allmörgum þingmönnum Samfylkingarinnar. Af því að það er ekki gert virkar þetta ótrúverðugt og verður, eins og allar skýrslur sem komið hafa fram, einungis skilgreining á vanda, almennar bollaleggingar og hugmyndir um hvernig væri hægt að gera þetta. Ég lít þannig á málið.

Herra forseti. Ég sagði í ræðu minni áðan að þessi leið hefði verið valin af þeirri einföldu ástæðu að við vildum reyna að ná sem allra mestri sátt um þá leið sem þyrfti að fara. Markmiðin eru skýr og við viljum skoða sérstaklega þungaskattinn, þessi tillaga gengur út á það, og að skattamálin verði skoðuð sérstaklega til að ná þeim markmiðum að jafna aðstöðu í landinu. Ég hélt að hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson væri sammála okkur um þetta en nú virðist hann finna eitthvað að aðferðafræðinni. Hann vill fá í tillögum okkar nákvæmar útlistanir á hverju einasta smáatriði, að því er mér heyrðist. Við höfum valið þessa leið, ekki bara í þessu máli heldur ýmsum öðrum, af þeirri einföldu ástæðu að við teljum að tillöguflutningur á Alþingi eigi ekki eingöngu að vera flokkspólitískur, áróðursplagg fyrir flokkinn, heldur teljum við mun nauðsynlegra að ná árangri, ná þeim markmiðum sem við setjum okkur. Við erum alveg klár á því að við náum þessu því miður ekki fram nema það verði mjög víðtæk pólitísk samstaða um málið. Þess vegna veljum við þá leið að setja niður nefnd sem á að fara yfir ákveðna hluti og skila af sér fyrir ákveðinn tíma til að freista þess að við getum náð samstöðu um svo mikilvægt mál sem þetta. Þetta mál er miklu mikilvægara en svo að við ætlum okkur að setja bara okkar merkimiða á og segja: Það vill enginn gera neitt í þessu nema við. Við treystum á samstöðuna þó að af umræðunni í dag megi draga aðrar ályktanir. En við höfðum trú á því fram að þessu að það væri víðtæk samstaða um það, a.m.k. meðal landsbyggðarþingmanna, að þetta væri eitt af þeim málum sem við þyrftum að ná saman um og við ættum ekki fyrir fram að gefa okkur nákvæma niðurstöðu í því, að það væri aðeins ein leið sem hægt væri að fara. Ég er alveg klár á því að þetta getur verið flókið að ýmsu leyti, eins og dæmi frá Noregi sem ég nefndi áðan í ræðu minn bendir til. Það hafa komið fram athugasemdir um að þeir séu einnig með aðra útfærslu.

Virðulegi forseti. Ég vil enn árétta að ég er óánægður með að ekki skuli koma fram heildstæðari tillögur. Eins og hv. þm. Einar Már Sigurðarson veit eru þessar hugmyndir um mismunandi þungaskatt og afslátt af honum ekkert nýjar af nálinni. Við höfum sjálfsagt báðir verið á fundum þar sem við höfum séð og skýrðar hafa verið út fyrir okkur a.m.k. 2--3 hugmyndir sem ég man eftir, algerlega útfærðar og heildstæðar. Það er t.d. hugmynd sem hefur verið útfærð af Atvinnuþróunarfélagi Eyjafjarðar sem menn geta annaðhvort sagt að þeir séu með eða á móti. Þess vegna væri ekkert óeðlilegt þegar menn flytja þingmál af þessu tagi að þeir settu inn í umræðuna að þeir aðhylltust t.d. þær hugmyndir sem Atvinnuþróunarfélag Eyjafjarðar setti fram, hugmyndir sem ég hef kynnt mér mjög vel og finnst allrar athygli verðar. Ég er ekki að tala um þetta á þeim grunni að ég sé á móti því að beita þessari aðferð, alls ekki. Ég er að lýsa óánægju minni með að inn í þennan þátt umræðunnar um vanda landsbyggðarinnar, þ.e. háan þungaskatt sem kemur fram í verðlagi, skuli samfylkingarmenn ekki treysta sér til að fara og tileinka sér og tala fyrir hugmyndum sem eru á borðinu. Það eru til útfærðar hugmyndir og ég er viss um að hv. þm. Einar Már Sigurðarson hefur verið á fundum, jafnvel með mér, þar sem þessar tillögur hafa verið reifaðar og útfærðar þannig að hægt væri að setja þær fram sem pólitískt markmið og tala fyrir þeim. Ekkert mál. Þannig er þessi staða og það er einungis þetta sem ég er að tala um, ef menn vilja taka á þessum málum eftir þessum formúlum eiga þeir bara að ganga þvert.

Herra forseti. Hv. þm. heldur sig í raun og veru enn við sama málflutninginn og þrástagast á sömu hlutunum. Ég hélt að bæði í ræðu minni og fyrra andsvari mínu hefði ég svarað hv. þingmanni. Ég held að ég muni það eins og hann að við höfum verið saman á fundi þar sem þessar tillögur voru útfærðar. Það er margt til í því að það sé hægt að tala fyrir þeim, leggja þær fyrir og mæla fyrir þeim. Ekkert mál, sagði hv. þm. Ég undra mig á því að hann skuli ekki hafa sett þær í búning, lagt þær hér fyrir og mælt fyrir þeim ef það er ekkert mál. En ég endurtek, herra forseti, enn einu sinni að við teljum að það þurfi að fara vandlega yfir þetta mál þó að við, eins og ég benti á áðan með lestri úr landsfundarsamþykkt okkar --- þar höfum við gert samþykkt um málið og teljum að þungaskatturinn sé eitt af því sem eigi að skoða í þessu sambandi --- við viljum reyna að ná um þetta pólitískri samstöðu af þeirri einföldu ástæðu, svo að ég endurtaki það enn einu sinni, að þetta mál er það mikilvægt í okkar huga að við ætlum ekki að eigna okkur það ein. Við teljum þurfa pólitíska samstöðu til þess að tryggja jafnrétti landsmanna hvað þetta varðar. Þess vegna get ég endurtekið, eins og ég sagði áðan, að þrátt fyrir að við höfum bent á þungaskattinn ætlum við ekki að útloka aðrar leiðir fyrir fram ef hv. þm. hafa aðrar leiðir til þess að ná sama markmiði. Skárra væri það. Megináhersla okkar er á að ná þessu markmiði fram en ekki endilega fyrir fram að segja: Þetta er hin eina rétta leið. Aðrar leiðir er ekki hægt að fara. Ég vona að hv. þingmaður hafi áttað sig á þessu markmiði.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson sagði áðan, og vitnaði til samþykktar Samfylkingarinnar, að það væri mat þess flokks að eitt brýnasta úrlausnarefni okkar tíma í stjórnmálum væri byggðamálin. Þetta gerðist eftir að hv. þm. Samfylkingarinnar höfðu verið brýndir mjög á því hver stefna flokksins í byggðamálum væri. Þá kom niðurstaðan, þ.e. þessi: Afar óljós skrif um byggðamál sem hv. þm. las hér upp í því skyni að reyna að sannfæra okkur um að stefna flokksins í þeim málum sem við erum hér að reyna að fjalla um, m.a. flutningsmálin, væri skýr. Þó liggur fyrir að þar var alls ekki talað um neitt með skýrum rómi, öðru nær. Það væri enginn vandi fyrir þennan flokk að toga þetta út og suður og reyna að komast að mismunandi niðurstöðu. Það er alveg augljóst mál að stefna flokksins í þessum málum er mjög óskýr. Það getur vel verið að hv. þingmaður reyni að skýla sér á bak við að hér sé einhver tilraun til þjóðarsáttar um þessi mál og þess vegna leggi flokkurinn fram þessa þáltill. En það verður bara að segjast eins og er að þessi tillaga er auðvitað ekki stefnumótandi með einum eða neinum hætti. Hér er verið að leggja til --- hvað? Í fyrsta lagi að skipa nefnd. Og hvað á nefndin að gera? Hún á að gera nokkurn veginn það sama og þessi hérna, nefndin um flutningskostnað. Þegar við lesum tillögugreinina sjálfa, það er auðvitað tillögugrein sem máli skiptir, segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd sem hafi það hlutverk að kanna þróun vöruverðs og rekstrar- og samkeppnisstöðu atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni`` --- o.s.frv. Hér segir í þessu plaggi, með leyfi virðulegs forseta: ,,Ríkisstjórnin fjallaði um flutningskostnað á fundi haustið 2001 og í framhaldi af því ákvað samgönguráðherra að skipa starfshóp`` --- að vísu starfshóp en ekki nefnd --- ,,er skyldi fjalla um almennan flutningskostnað, miðað við þarfir atvinnulífsins.`` --- Nokkurn veginn sama verkefnið. Hv. þm. gerði mjög lítið úr niðurstöðum þessarar skýrslu. Það má örugglega ýmislegt að henni finna en þar er þó a.m.k. leitast við að draga saman upplýsingarnar og í öðru lagi að koma fram með ábendingar um hvað hægt væri að gera, hvaða leiðir væru færar til þess að reyna að jafna flutningskostnaðinn. Það er það sem ríkisstjórnin hefur gert. Hún hefur falið fólki að fara í að útfæra þetta nokkru frekar og það er auðvitað mjög virðingarvert og þýðingarmikið. Ég er alveg sammála því sem stundum hefur verið sagt. Við erum auðvitað búin að fá yfir okkur þvílíka dembu af skýrslum að það hálfa væri oft og tíðum nóg. Þess vegna held ég, satt að segja, virðulegi forseti, að enn ein nefndin ofan á allar hinar frá Samfylkingunni um þetta mál mundi voðalega lítið gagn gera. Það sem þessi skýrsla aftur á móti dregur fram er að ýmislegt af því sem sagt hefur verið um flutningskostnaðarmál er ekki rétt. Menn hafa t.d. látið í veðri vaka að þungaskatturinn og hækkun hans skýri að öllu leyti þá hækkun sem orðið hefur á flutningskostnaði í landinu. Það er ekki rétt. Þessi skýrsla sýnir fram á það. Þar eru aðrir þættir á ferðinni, aðrir orsakaþættir sem við verðum að líta á þegar við veltum þessu fyrir okkur. Það sem er auðvitað mikilvægt um þessa skýrslu að segja er að hún hefur a.m.k. ýtt burtu enn einni goðsögninni um þessi mál. Menn verða þá a.m.k. að reyna að tala út frá einhverjum staðreyndum en ekki upphrópunum um þetta mál. Eins og hv. 1. þm. Norðurl. e. minnti okkur á var gerð breyting, illu heilli, á þungaskattskerfinu. Við vorum neydd til þess vegna þess að það var álit úrskurðaraðila að við mættum ekki hafa það fyrirkomulag sem áður hafði verið, þar sem gefinn var afsláttur ef bílar voru búnir að keyra yfir 90 þús. km eða þar um bil. Þessi breyting var mjög vond fyrir landsbyggðina en hún var eitthvað sem við réðum ekki við vegna þess að okkur var sagt að þetta samrýmdist ekki Evrópureglum. Það voru gerðar tvær atrennur í þinginu, að ég hygg af þingmönnum allra flokka, til að reyna að bregðast við þessu og útfæra með öðrum hætti þannig að við gætum búið við þetta. Það reyndist ekki mögulegt. Við vorum gerð afturreka með málið og urðum því miður að setja upp það kerfi sem nú er í gildi þar sem ekki er um að ræða þennan afslátt sem gagnaðist landsbyggðinni svo mikið. Virðulegi forseti. Menn hafa talað utan af því hvort það ætti að beita jöfnunaraðgerðum í gegnum skattkerfið. Ég hef alveg viljað skoða þá hugmynd og hef gert áður. Ég hef hins vegar skynjað að gegn þessari hugmynd er mikil andstaða. Um hana komu m.a. fram efasemdir frá einum hv. þm. Samfylkingarinnar áðan. Ég hygg að þessi andstaða sé víða úti um þjóðfélagið vegna þess einfaldlega að menn telja að þetta verði til að eyðileggja skattkerfi okkar, ýta undir mismunun og misnotkun. Virðulegi forseti. Ég hef þess vegna litið svo á að þessi leið sé illfær, ekki vegna þess að ég vilji ekki skoða hana heldur vegna þess einfaldlega að það er mikil andstaða við hana. Það eru margir sem telja að hún mundi gera illt verra. Þess vegna hef ég viljað, virðulegi forseti, líta á þetta öðrum augum. Ég hef sagt: Markmiðið með slíkum hugmyndum um skattalegar ívilnanir hefur eingöngu verið að bæta lífskjörin á landsbyggðinni. Út á það gengur þessi umræða. Þess vegna er miklu skynsamlegra og eðlilegra að nýta þær leiðir sem við þekkjum og erum orðin kunnug, þ.e. að beita beinum jöfnunaraðgerðum, alveg eins og við höfum verið að gera með góðum árangri, bæði varðandi húshitunarkostnaðinn og námskostnaðinn. Ég hef talið eðlilegt að við færum í að útfæra hugmyndir úr nefnd sem ég og hv. 1. flm. þessa plaggs sátum í. Það var góð nefnd og lagði m.a. það til að við mundum útfæra endurgreiðslukerfið varðandi námslánin þannig að það væri ívilnandi fyrir fólk sem byggi á landsbyggðinni. Líka gegn þessari hugmynd risu menn öndverðir, m.a. í námsmannahreyfingunni, m.a. í flokkum hv. flm. þessa plaggs. Það er auðvitað ekki hlaupið að því. Það er þó alltént komið það lengra að þetta er orðinn hluti af byggðaáætlun ríkisstjórnarinnar sem samþykkt var hér á Alþingi þó að það hafi ekki verið gert með mínu atkvæði í sjálfu sér. Virðulegi forseti. Mig langaði aðeins að vekja athygli á þessu. En af því að tíminn líður hratt og maður verður að stikla mjög á stóru í þessari umræðu vil ég segja, af því að ég kom því ekki að í umræðu um þessi mál í gær þegar ég bar fram fyrirspurn varðandi flutningskostnaðinn til að varpa ljósi á það þýðingarmikla mál, að það sem kemur fram í þessari skýrslu er að m.a. vegna fákeppni hefur flutningskostnaður hækkað meira en sem svarar þróun vísitölu neysluverðs. Þetta er auðvitað alvarleg ábending sem liggur fyrir. Verðum við þá ekki að reyna að bregðast við þessu með einhverjum hætti? Verðum við þá ekki að gera einhverjar ráðstafanir sem gera það að verkum að við náum að stuðla að meiri samkeppni? Það er auðvitað samkeppni á mörgum sviðum flutningsmála. Við vitum að flutningsfyrirtækin eru ekkert ofhaldin. Öðru nær. Það þekkjum við alveg, m.a. af einyrkjunum sem eru starfandi í þessari grein. Það sem mér sýnist hafa gerst í þeim efnum er að samkeppnin er þarna á mjög þröngu sviði. Í ákveðnum flutningsgreinum, t.d. í flutningi á ferskum fiski, er sannarlega mikil samkeppni. Hún er á ýmsum öðrum sviðum en einstaklingar, litlar verslanir og ýmsir aðrir á landsbyggðinni njóta þess ekki vegna fyrirkomulags sem bent er á í þessu plaggi samgrn. Ég tel því að samkeppnisyfirvöld, og nú vildi ég gjarnan biðja hv. 1. flm. þessa plaggs að hlusta, eigi að hlutast til um það og banna að sama fyrirtæki geti starfað á mörgum flutningastöðvum, að menn geti verið umboðsaðilar fyrir bæði Samskip og Flytjanda á sama samkeppnissvæðinu, auðvitað með undantekningum á þeim svæðum þar sem um er að ræða litla starfsemi þar sem tiltölulega fáir búa og ekki er svigrúm til þessarar samkeppni. Ég teldi t.d. mjög eðlilegt að samkeppnisyfirvöld hlutuðust til um það, í því skyni að reyna að örva samkeppni, að koma í veg fyrir að menn gætu starfað þannig, til að mynda á stórum flutningasvæðum á sömu stöðinni, og hindrað eðlilega samkeppni á þessu sviði. Þetta væri auðvitað innlegg í málið og væri fróðlegt að heyra viðhorf hv. þingmanna til þess. Mér er kunnugt um að Samkeppnisstofnun hefur því miður ekki treyst sér til að ganga til þess verks þó að eftir því hafi verið leitað.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson kvartaði yfir því að það væri óljóst orðalagið á textanum sem ég las úr landsfundarsamþykkt okkar samfylkingarfólks. Ég vænti þess að ástæða þess sé sú að ég náði því miður ekki að lesa eins mikið og ég hafði ætlað mér. Ég tók bara hinn almenna kafla en ég ætla nú að freista þess, þótt stutt sé andsvarið, að bæta örlítið úr þannig að hv. þingmaður geti enn fræðst um stefnu okkar í þessum málum og vona ég að hann sé sammála því flestu. Hér segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Landsfundurinn telur brýnt að efla sveitarstjórnarstigið með því að stækka og fækka sveitarfélögum, auka tekjur þeirra og flytja verkefni frá ríki til sveitarfélaga. Dæmi um slík verkefni eru framhaldsskólar, málefni fatlaðra og hluti heilbrigðisþjónustu. Slíkar aðgerðir eru nauðsynlegar til að snúa vörn í sókn á landsbyggðinni því til að slíkt takist verða stjórnsýslulegar einingar landsbyggðarinnar að hafa nægan styrk til áhrifa á samfélagsþróunina. Framsækin menntastefna er um leið jákvæð byggða- og atvinnustefna. Því þarf að huga sérstaklega að eflingu menntakerfis á landsbyggðinni.`` Þetta er í mörgum liðum og ég ætla að reyna að bæta nokkrum við það sem ég sagði áðan. Enn fremur lýsir landsfundurinn yfir, með leyfi forseta: ,,Ný þekkingarfyrirtæki fái að dafna á landsbyggðinni, t.d. með skattaívilnunum til nýrra sprotafyrirtækja og að nýsköpun, háskóla- og rannsóknastörf á landsbyggðinni verði styrkt með markvissum hætti.`` Jafnframt segir: ,,Sérstakt átak verði gert til að flytja fjarvinnsluverkefni frá ráðuneytum og ríkisstofnunum til hinna dreifðu byggða. Jafnhliða verði skattaívilnunum beitt til að örva einkafyrirtæki til að flytja verkefni, sem hægt er að vinna með fjarvinnslu, út á landsbyggðina. Auk þess ályktar fundurinn: ,,Ferðakostnaður þeirra sem þurfa að fara langan veg til vinnu verði metinn til lækkunar á skatti.`` Hér tók ég út þá liði sem tengjast skattkerfinu á einhvern hátt til að vekja athygli á því að við erum með margs konar nálgun að skattkerfinu til að reyna að bæta þetta. Hv. þm. benti á að ýmsar tillögur lægju fyrir. Ég tek undir það með hv. þingmanni og það er enginn skortur á þeim. 

Virðulegi forseti. Ég skil ekki almennilega þetta tal fullrúa Samfylkingarinnar um að við séum órólegir og að okkur líði illa. Við höfum aðeins tekið þátt í umræðu um þetta þingmál, farið um það nokkrum orðum og m.a. reynt að beina athyglinni að veilum sem kunna að vera í þessu plaggi, eins og menn eiga að gera í svona umræðu. Hins vegar er alltaf brugðist við með því að segja að okkur líði eitthvað illa eða eitthvað svoleiðis. Okkur líður bara bærilega, takk fyrir. Það sem ég átti við, virðulegi forseti, var að ég spurði um það fyrr í umræðunni hvort það væri stefna Samfylkingarinnar að beita mismunandi skattlagningu til að lækka virðisaukaskatt á landsbyggðinni og lækka þungaskattinn á landsbyggðinni. Ég hef ekki fengið skýr svör við því. Það er með óljósum hætti daðrað við þessa hugmynd en a.m.k., virðulegi forseti, svo ég haldi áfram þeirri myndlíkingu, ekki gengið alla leið. Þetta daður á auðvitað að gefa til kynna vissan velvilja í málinu. Hins vegar er þess rækilega gætt að stugga ekki við neinum og móðga ekki neinn sem hefur aðra skoðun. Ég þekki það svo sem af öðrum vettvangi að menn hafa áður farið í svona pólitískar málamiðlanir og leikfimisæfingar til þess að ná saman ályktunum. Það er auðvitað einkenni á þessari ályktun. Þetta eru vel meinandi hugmyndir án þess að þær séu mjög ígrundaðar að öllu leyti. Hv. þm. talaði um skattaívilnanir til sprotafyrirtækja. Þingmenn Samfylkingarinnar áttu þess kost rétt fyrir jólin að taka afstöðu til breytinga á fyrningafyrirkomulagi í skattlagningu fyrirtækja í landinu. Það var verið að breyta þeim á þann veg að það væri ívilnandi fyrir sprotafyrirtæki, ný fyrirtæki, fyrirtæki sem verið væri að stofna. Mig minnir að hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafi ekki treyst sér til þess að styðja það. Þegar á hólminn er komið, virðulegi forseti, er eins og kjarkurinn bresti.

Herra forseti. Ég get sannfært hv. þm. um að ekki skortir okkur samfylkingarmenn kjark til að taka á þessum mikla vanda. Þrátt fyrir að hv. þm. hafi talið ýmislegt óljóst í þeim samþykktum sem við höfum gert þá eru meginmarkmiðin mjög skýr. Þar eru líka útfærslur og tekin konkret dæmi. Ég er nú ekki viss um að allar landsfundarsamþykktir á landsfundi Sjálfstfl. séu jafnskýrar. Hv. þm. talaði um að eitthvað væri verið orða það að mönnum liði illa. Ég kannast ekki við að ég hafi rætt um það. Ég var hins vegar að benda á að það væri svolítill óróleiki í þingmönnum Sjálfstfl. Það er auðvitað ekkert sérkennilegt. Sjálfstfl. er búinn að vera 12 ár við stjórnvölinn og auðvitað er það allt annað að hafa setið 12 ár við stjórnvölinn. Þeir bera þar af leiðandi miklu meiri ábyrgð á því ástandi sem nú er. Við erum bara að skoða ástandið eins og það er núna og benda á leiðir til að bæta það. Það er rétt sem hv. þm. kom inn á, að hann var í ágætri nefnd sem skilaði býsna mörgum tillögum. Meðal annars einni af þeim mörgu tillögum sem fyrir liggja. Það hefði auðvitað átt að vera búið að fylgja eftir miklu meira af þeim tillögum. Þá værum við að sjálfsögðu ekki í þeim sama vanda gagnvart landsbyggðinni og við erum í í dag. En vegna þess að hv. þm. talaði um að mjög skiptar skoðanir væru um að nálgast þessi mál á þann hátt, þ.e. að skoða skattkerfið, þá vil ég vekja athygli hv. þm. og annarra þingmanna á því að Samband íslenskra sveitarfélaga hefur mótað stefnu í byggðamálum sem samþykkt var á 62. fundi fulltrúaráðsins. Þar ræddu þeir um það sérstaklega að nálgast þennan vanda, mismunun fólks, í gegnum skattkerfið. Þeir nefna nokkur dæmi. Ég hef því miður ekki tíma, í þessu stutta andsvari, til að lesa þetta yfir. En hv. þingmenn geta kynnt sér þetta á bls. 10 í tillögu okkar vegna þess að þetta er fskj. III. Þar er þetta í raun mjög skýrt og m.a. komið inn á það sama og við erum að nefna. Hér segir: ,,Hér gæti verið um að ræða ýmsa skatta ríkisins, svo sem tekjuskatt, eignaskatt og þungaskatt,`` --- hið sama og við höfum nefnt í tillögu okkar.

Virðulegi forseti. Óróleikinn sem hv. þm. talaði um að væri hjá okkur þingmönnum Sjálfstfl. birtist helst í því að tveir okkar hafa talað í þessari umræðu.  Hefði þá kannski ekki fremur mátt gagnrýna okkur fyrir það, þegar þetta mál kemur fyrir sjónir Alþingis og við höfum tækifæri til þess að ræða það, að einungis tveir þingmenn Sjálfstfl. hafi kosið að tala í þessu máli?

Það er rétt.

En ástæðan fyrir því er sennilega sú að þegar menn fóru að lesa þetta plagg sáu þeir að fjallið hefði tekið jóðsótt og fæðst þessi litla mús. Þetta plagg. Sennilega féllust mönnum hendur og fannst málið ekki tilefni til að mjög margir töluðu. Mér fannst hins vegar athyglisvert að fá að skiptast aðeins á skoðunum við hv. þingmenn Samfylkingarinnar um þetta mál. Það sem hér kemur fram og þessi umræða kristallar og dregur fram er að hugmyndir hv. þingmanna um þessi mál eru á margan hátt góðar. Þetta eru hugmyndir sem hafa oft og tíðum komið fram. En þegar kemur að því að setja þær klárt og kvitt niður á blað sem hugmyndir þá grípa menn til þess gamla úrræðis að skipa nefnd í málinu og kanna, hanna og skoða. Það höfum við svo sem séð áður. Það er út af fyrir sig verðugt viðfangsefni en ég hygg, herra forseti, að mörg okkar hafi reiknað með því að fram kæmu eindregnari skoðanir í málinu. En það sem þessi umræða hefur dregið fram er að um þessa skattalækkunarleið, sem menn hafa verið að kallsa við, er greinilega enginn einhugur í liði Samfylkingarinnar enda greip hv. þm. helst til þess ráðs núna í lokin að lesa upp úr samþykktum Sambands íslenskra sveitarfélaga, sem mér er ekki kunnugt um að sé deild í Samfylkingunni.

Til að sýna hvað samstaðan er mikil.

Herra forseti. Fyrir það fyrsta vil ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að taka þátt í þessari umræðu. Hún hefur verið töluvert málefnaleg hjá hv. þm. Það sama verður ekki sagt um hinn þingmann Sjálfstfl. sem um þetta mál fjallaði. Herra forseti. Nú er komið að lokum umræðunnar um þessa þáltill. sem ég er 1. flm. að, um vöruverð og rekstrar- og samkeppnisstöðu atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni. Hún fjallar um, herra forseti, eins og hv. þm. nefndi í lokin, að skipa nefnd til að fara í gegnum þetta mál. Ég var mjög hugsi yfir því í byrjun hvað ég ætti að gera. En ég vil taka fram að mín hugmynd er ekki klár og kvitt, þ.e. hvernig hún á að koma fram. Ég er opinn fyrir öllum góðum hugmyndum um hvernig skuli leysa þessi mál. Ég hef kynnt mér þetta í þaula. Ég hefði gjarnan viljað leggja þetta fram núna eftir að vera búinn að fá allar þær miklu upplýsingar sem ég hef fengið eftir að þessi tillaga kom hér fram og þá miklu umræðu sem hún hefur fengið í þjóðfélaginu. Hvað á að gera? spyrja hv. þm. Sjálfstfl. Hvað á að gera, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, ef flutningabíll með vagn sem keyrir sex sinnum í viku fram og til baka til Bolungarvíkur allar vikur ársins greiðir 14 millj. í þungaskatt? Auðvitað fara þessar 14 millj. beint út í verðlagið. Hvað á að gera? 40--50% af tekjum flutningafyrirtækjanna fara til ríkisins. Hvað á að gera? Hv. þm. Halldór Blöndal spyr: Á að skipta þungaskatti niður í einhverja flokka eftir landshlutum? Ég hef staldrað töluvert við ákveðna hugmynd á seinni stigum. Hún er ekki frá mér komin heldur frá hagsmunaaðila, einum af þeim fjölmörgu sem við mig hafa talað um þetta. Tillagan er þessi: Leggjum af megnið af allri skattheimtu ríkisins á flutningastarfsemi í landinu. Það getur enginn bannað okkur það. Þar með krefjumst við þess að kerfið láti það koma fram í lækkuðum flutningskostnaði. Þetta er ágætisleið sem ber að huga að. Ég skal svo á eftir koma að því hvernig framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur fallist á svona ívilnanir til handa Svíum.

Virðulegi forseti. Ég geri ekki lítið úr áhrifum af skattheimtu hins opinbera á flutningskostnað í landinu. Mér er ljóst að hún hefur sín áhrif. Þó vekur það athygli mína að á bls. 17 í skýrslu sem margoft er búið að tala um, skýrslu frá hæstv. samgrh. um flutningskostnað, er tafla eða súlurit sem sýnir hlutfall flutningskostnaðar af heildarsölu tveggja verslunarsamsteypa fyrri hluta ársins 2002. Taki ég t.d. Vestfirði er hlutfallið innan við 1% og Eyjafjarðarsvæðið innan við 1%. Ég verð að játa, virðulegi forseti, að þetta kom mér dálítið á óvart því ég hafði satt að segja gert ráð fyrir að hlutfallið væri nokkru hærra, hefði meiri áhrif á vöruverðið á landsbyggðinni en raun ber vitni. Þetta þýðir ekki að þetta hafi ekki einhver áhrif. Þetta hefur sannarlega áhrif. Eins og hv. þm. vakti athygli á þá er verið að innheimta heilmikinn þungaskatt af þessum fyrirtækjum. Mér er það mætavel ljóst að þau eru alls ekki ofhaldin af sínu rekstrarumhverfi. Það er auðvitað þess vegna, virðulegi forseti, sem sú nefnd sem hér um ræðir, sem var að skila af sér þessari athyglisverðu skýrslu, kemst að þeirri niðurstöðu að hyggja þurfi að því að lækka flutningskostnað og leggur fram ákveðna tillögu í því skyni. Nefndin fer yfir ýmsa kosti og galla á tilteknum leiðum, m.a. þeirri að beita virðisaukaskattsaðferðinni, sem menn hafa haft orð á í þessari umræðu. Starfshópurinn kemst hins vegar að þeirri niðurstöðu að það sé ekki skynsamleg leið og leggur fram aðra hugmynd. Auðvitað geta menn deilt um hvaða hugmynd nákvæmlega eigi að leggja upp með. En það liggur þó fyrir að eftir að menn hafa farið rækilega ofan í flutningskostnaðinn eru uppi hugmyndir um hvernig hægt sé að nálgast þetta mál. Þannig erum við komin nokkrum skrefum lengra en áður en við lögðum af stað í þessa vegferð og fórum að skoða málin skipulega í gegnum þessa nefnd.

Virðulegi forseti. Hv. þm. vitnar hér í bls. 17, um flutningskostnað hjá verslunarsamsteypum á Norðurlandi. Það er vafalaust hárrétt sem þar kemur fram. Nú er það svo að maður má ekki nefna nöfn á fyrirtækjum. En í mínum trúnaðarupplýsingum sem ég hef fengið hef ég séð þann lægsta flutningskostnað sem ég þekki á flutningi til landsbyggðarinnar hjá stórum verslunarkeðjum sem m.a. starfa á Akureyri. Það er það allra lægsta sem ég hef nokkurs staðar séð. Ef allir byggju við þann flutningskostnað værum við ekki að takast á við þennan vanda. Þá væri þetta ekki vandamál. Þessu skulum við halda til haga. Ég sagði áðan, herra forseti, að um leið og dregur að lokum umræðu um þetta ágæta þingmál vildi ég staldra töluvert við þá tillögu sem ég hef fengið frá aðilum í þessari grein og öðrum. Við getum spurt: Hvað mundi gerast ef ríkisvaldið og Alþingi Íslendinga stigi það skref til að koma til móts við landsbyggðarfólk og atvinnurekstur á landsbyggðinni, að stuðla að lækkun flutningsgjalda með því að lækka eða afnema hina ýmsu skatta sem ríkisvaldið leggur á flutningastarfsemi í landinu? Það er hægt og það er er leyfilegt. Eftirlitsstofnun EFTA mundi aldrei banna okkur þetta. Hún getur það ekki. Eftirlitsstofnun EFTA hefur reyndar samþykkt ýmislegt í Noregi og Svíþjóð sem kemur á óvart. Ungir sjálfstæðismenn notuðu stundum slagorð sem mig minnir að hafi verið á þessa leið: Báknið burt. Þeir vildu minnka álögur og minnka þátttöku ríkisins í ýmsu. Ég get að þessu leyti tekið undir það, herra forseti. Ég er sammála ungum sjálfstæðismönnum hvað þetta varðar. Ef við lítum á 50% skattheimtu af flutningastarfsemi í landinu sem bákn sem íþyngir landsbyggðarfólki þá mundi ég vilja taka þátt í því að afleggja það bákn. Herra forseti. Rétt í lokin, vegna þess að komið er að lokum þessarar umræðu, vil ég þakka þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í henni. Þessu máli verður vísað til nefndar. Umræðan heldur vonandi áfram vegna þess að ég hverf ekki frá því, herra forseti, sem ég hef áður sagt. Þetta eitt brýnasta úrlausnarefni í byggðamálum á Íslandi í dag, að lækka flutningskostnað til og frá landsbyggðinni, lækka vöruverð og auka samkeppnishæfni fyrirtækja á landsbyggðinni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. sem ég flyt um bætta stöðu þolenda kynferðisbrota. Þeir sem flytja tillöguna með mér eru hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir og Einar Már Sigurðarson. Efni þessarar tillögu er að fela dómsmrh. að skipa nefnd sérfræðinga sem hafi það verkefni að kanna og gera tillögur um bætta stöðu þolenda kynferðisbrota, einkum barna og unglinga. Verkefni nefndarinnar verði að gera ítarlega úttekt á stöðu þolenda kynferðisbrota og ferli kærumála í réttar- og dómskerfinu. Sérstaklega skal skoða lagaákvæði er varða starfshætti dómstóla og hvort þörf er á að herða refsiúrræði. Einnig skal nefndin leggja fram tillögur um hvernig bæta megi stuðning og meðferðarúrræði sem fórnarlömb kynferðisbrota eiga kost á. Í úttektinni skal jafnframt kanna hvaða fyrirbyggjandi aðgerðum hægt er að beita, m.a. gagnvart gerendum, til að koma í veg fyrir kynferðislega áreitni og ofbeldi. Jafnframt skal nefndin leitast við að benda á leiðir sem eru færar til að hvetja þá sem beittir eru kynferðislegu ofbeldi til að kæra verknaðinn. Tillögur nefndarinnar og úrbætur skulu lagðar fyrir Alþingi eigi síðar en á haustþingi árið 2003. Herra forseti. Það var vissulega alvarlegt áfall fyrir þjóðina þegar það kom fram í fjölmiðlum að 17% barna væru misnotuð fyrir 18 ára aldur. Það kom fram í rannsókn um umfang kynferðislegrar misnotkunar á börnum. Kynferðisbrot gegn börnum eru einn alvarlegasti glæpur sem hægt er að fremja, enda er ljóst að slíkt getur eyðilagt líf þolenda um alla framtíð. Ég tel, herra forseti, að þegar í stað þurfi að bregðast við þessu en í rannsókninni kemur fram að fjórðungur þolenda eru 6 ára börn eða yngri og að í 67% tilvika sé misnotkunin gróf eða mjög gróf. Jafnframt þarf að leita skýringa á því hvers vegna hér er um hærri tölur að ræða en komið hafa fram í rannsóknum annars staðar á Norðurlöndum. Ég tel því mikilvægt að kallaðir verði til færustu sérfræðingar í þá nefnd sem hér er gerð tillaga um að skipa. Herra forseti. Ég tel að efni þessarar tillögu sé með þeim hætti að þingmenn allir ættu að geta fallist á það að fara í þetta verk. Ég geri mér vissulega grein fyrir því að verkefnið er nokkuð víðtækt en eigi að síður er hér á ferðinni brýnt úrlausnarefni. Þessa tillögu flutti ég áður á 125. þingi en hef bætt hana nokkuð nú þegar hún er lögð fram á nýjan leik. Herra forseti. Tillagan var send til umsagnar og allir umsagnaraðilar sem fást við þessi mál með einum eða öðrum hætti lýstu sig afar jákvæða fyrir þeirri tillögu sem hér er lögð fram. Ég nefni þar til Stéttarfélag íslenskra félagsráðgjafa og ítarlega umsögn Barnaverndarstofu sem mælir eindregið með samþykkt tillögunnar. Barnaverndarstofa segir í umsögn sinni, með leyfi forseta: ,,Barnaverndarstofa telur gríðarlega mikilvægt að fá yfirsýn yfir allt það starf sem unnið hefur verið á þessum vettvangi, þ.e. þær réttarreglur sem gilda, þau vinnubrögð sem eru viðhöfð og þau úrræði sem beitt er af öllum þeim mismunandi aðilum sem koma að máli þegar framið er kynferðisbrot. Á þetta sérstaklega við um kynferðisbrot gagnvart börnum en þar er umfram allt nauðsynlegt að þeir sem að málunum koma samhæfi vinnubrögð sín og samræmi aðgerðir í þágu barnanna. Barnaverndarstofa tekur undir nauðsyn þess að skoða bæði forvarnir, könnun og rannsókn kynferðisbrota hjá barnaverndaryfirvöldum og lögreglu, málsmeðferð fyrir dómstólum, refsingar, meðferð og önnur úrræði bæði fyrir gerendur og þolendur.`` Ég nefni líka til umsögn Landssamtakanna Heimili og skóli sem eindregið styður að ráðist verði í það verkefni sem tillagan felur í sér. Ég nefni Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga sem fagnar tillögunni og lýsir sig sammála efni hennar. Ég nefni Barnaheill. Jafnframt nefni ég Stígamót sem þekkja kannski hvað best til þessara vandamála. Í þeirri umsögn segir orðrétt: ,,Við tökum efnislega undir allt sem í þingsályktunartillögunni kemur fram og þykir litlu við rökstuðning hennar að bæta.`` Af þessu má sjá, herra forseti, að það er breiður stuðningur í samfélaginu við að ráðist verði í þetta verkefni og líka þá sem gerst þekkja til og vinna að lausn þeirra vandamála sem við ræðum hér og eru efni þessarar tillögu. Hér er ekki síst að lagt er til að hugað verði að fyrirbyggjandi aðgerðum svo börn verði ekki þolendur. Við leggjum líka til að staða gerenda, kynferðisbrotamanna, verði skoðuð og þau meðferðarúrræði sem þeim gefst kostur á enda er oft um mjög sjúka einstaklinga að ræða. Við leggjum því til að skoðaðar séu báðar hliðar á þessu alvarlega máli. Alþingi kemst ekki hjá því að taka upp alvarlega umræðu um þessi mál á breiðum grundvelli, herta refsingu fyrir kynferðislega misnotkun á börnum og skoða sérstaklega hvernig fyrningu í þessum málum er háttað. Sérstaklega þarf að skoða aðgerðir sem varða stöðu brotaþola kynferðisofbeldis í réttar- og dómskerfinu og hvort herða þurfi refsiúrræði og þá hvernig. Sömuleiðis er brýn þörf á að bæta stuðning og meðferðarúrræði fyrir fórnarlömb kynferðisbrota. Þá þarf að benda á mögulegar leiðir til að hvetja þá sem beittir eru kynferðislegu ofbeldi til að kæra glæpinn. Ástæða er til að endurskoða lagaákvæði um kynferðisbrot gagnvart börnum. Í þeim er engin lágmarksrefsing en hámarksrefsing er allt að 12 ára fangelsi, allt eftir aldri barns og skyldleika geranda við barnið. Aftur á móti er lágmarksrefsingu beitt fyrir nauðgun. Þar er lágmarksrefsing eitt ár og hámarksrefsing 16 ár, en því ákvæði er beitt ef ofbeldi eða hótun um það er beitt án tillits til aldurs þolanda. Erfitt er að sjá af hverju ekki er hér á landi sambærilegt lágmarksákvæði vegna kynferðislegrar misnotkunar gegn börnum. Ég átti þess því miður ekki kost, herra forseti, að vera í dag viðstödd umræðu um stjfrv. hæstv. dómsmrh. þar sem verið er að fjalla um hertar refsingar. En þar er ekki vikið að því sem ég tala um hér, þ.e. að samræmi sé milli ákvæða í hegningarlögum að því er varðar kynferðisbrot. Ég tel að það þurfi að skoða mjög alvarlega í nefndinni sem fjallar um það mál að koma á lágmarksrefsingu þegar um er að ræða kynferðisbrot gegn börnum, eins og beitt er varðandi kynferðislega misnotkun þegar um eldri er að ræða. Í Noregi er lágmarksrefsing eitt ár og í Svíþjóð er fangelsisvist að lágmarki tvö ár vegna kynferðislegrar misnotkunar á börnum. Ég vil í þessu sambandi, herra forseti, minna á að fyrir nokkrum þingum, á 122. löggjafarþingi, flutti ég ásamt fleiri þingmönnum frv. sem hafði að geyma tvö efnisatriði að því er varðar breytingar á almennum hegningarlögum. Í fyrsta lagi var mælt fyrir um eins árs lágmarksrefsingu vegna kynferðisbrota gegn börnum og síðan var lögð til breyting þess efnis að fyrningarfrestur varðandi kynferðisbrot gegn börnum hæfist ekki fyrr en þolandi brots hefði náð sjálfræðisaldri, þ.e. væri orðinn 18 ára. Við töldum það afar mikilvægt en um það náðist ekki samkomulag og var miðað við 14 ára aldur en ekki 18 ára og hefði þurft að taka á því máli í tengslum við frv. hæstv. dómsmrh. Eins og allir þekkja þá er það svo að oft líða mörg ár þar til þeir sem í þessu lenda treysta sér til að tala um málið og reyna að leita réttar síns. En þá er það oft orðið of seint af því að brotið er fyrnt. Við teljum að við því þurfi að bregðast og það var gert fyrir nokkrum árum í frv. sem ég flutti. Við frv. sem ég flutti brást hæstv. dómsmrh., sem þá var formaður allshn., þannig að áður en farið væri út í þyngingar á refsingum, kynferðisbrotum sem öðrum, fíkniefnabrotum og líkamsárásum, þyrfti að fara fram rannsókn á refsingum við afbrotum. Allshn. flutti þá undir forustu Sólveigar Pétursdóttur till. til þál. um að Alþingi fæli dómsmálaráðherra að láta fara fram rannsókn á ákvörðun refsinga við afbrotum. Rannsóknin átti m.a. að taka til líkamsárása, kynferðisbrota og fíkniefnabrota. Með rannsókninni átti að kanna viðurlög við þessum brotum og hvernig þau hafa þróast á undanförnum árum og áratugum. Rannsóknin átti einkum miða að því að leiða í ljós hvort unnt væri að sýna fram á að refsingar við fyrrgreindum brotum hefðu þyngst eða væru vægari en áður. Rannsókn þessi átti að taka til dóma Hæstaréttar og óáfrýjaðra héraðsdóma að svo miklu leyti sem nauðsynlegt er til að mat verði lagt á viðurlög við þessum afbrotum og þróun þeirra. Ég vænti þess að hæstv. dómsmrh. hafi í dag farið yfir, þegar hún flutti frv. um að herða refsiákvæði vegna kynferðisbrota gagnvart börnum, þá rannsókn sem ákveðið var að fara í fyrir nokkrum árum. Ég man að til þess voru veittar 5 eða 10 millj. sem áttu að duga til að hægt væri að ráðast í þessa rannsókn þannig að hægt væri að byggja á faglegri niðurstöðu þegar fram kæmi frv. um að herða refsiákvæði vegna kynferðisbrota. Hafi ráðherrann ekki gert það geri ég ráð fyrir að eftir því verði kallað í nefndinni sem fær þetta mál til umfjöllunar. Með þessu er ég ekki að segja að þau ákvæði sem hæstv. ráðherra leggur til í frv. sínu eigi ekki að ganga fram. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi tvímælalaust að herða refsiákvæði vegna kynferðisbrota, m.a. að koma á þeirri lágmarksrefsingu sem ég hér nefndi, en það væri mjög gott ef þessi faglega rannsókn lægi fyrir þegar við erum að breyta þessari löggjöf. Ég vil nefna að í svari við fyrirspurn sem ég beindi til félmrh. fyrir nokkru síðan kom fram að búast mætti við því að árlega þyrftu ekki færri en 50 börn á sérhæfðri meðferð að halda vegna kynferðisofbeldis og væru fjölskyldur þeirra teknar með mætti áætla að á annað hundrað manns þyrfti á stuðningi og meðferð að halda á ári hverju. Fram kom að engin hópmeðferð stæði þessum börnum til boða og áfallahjálp og langtímameðferð væri sjaldan skipulögð af barnaverndarnefndum, enda væru lagaskyldur á því sviði óljósar. Búast má við að sá hópur sem þarf á sérhæfðri meðferð og stuðningsúrræðum að halda hafi stækkað verulega frá því að svör við framangreindri fyrirspurn komu fram en mig minnir að það séu svona 4--5 ár eða sennilega 6 ár síðan. Þessi fyrirspurn leiddi síðan til stofnunar Barnahúss en starfsemi þess hefur vakið mikla athygli og í þeirri fyrirspurn komu einmitt fram upplýsingar um gífurlegan fjölda barna sem höfðu verið kynferðislega misnotuð á árabilinu 1992--1996. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjalla frekar um þetta, enda tíma mínum að ljúka. Þessi tillaga hefur líka verið flutt áður og henni gerð ítarleg skil. Ég vil árétta að það er mjög mikilvægt er að í nefndinni, sem skipa á samkvæmt tillögunni, verði sérfræðingar á sviði kynferðisbrota. Við flutningsmenn leggjum áherslu á að í nefndina verði m.a. skipaðir fulltrúar stéttarfélaga, geðlækna, félagsráðgjafa og sálfræðinga auk fulltrúa Barnaverndarstofu, Stígamóta og lögregluyfirvalda. Það er skoðun mín, herra forseti, að um þessa tillögu ætti að vera hægt að ná víðtækri sátt á Alþingi. Það þarf að láta gera þessa úttekt enda ætti hún að leiða til úrbóta í kynferðisbrotamálum og bættrar stöðu þolenda. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu og hv. allshn.

Virðulegi forseti. Kynferðisleg misnotkun á börnum og kynferðislegt ofbeldi sem börn þurfa að þola í samfélagi okkar er einn alstærsti smánarbletturinn sem samfélagið þarf að burðast með. Þess vegna lýsi ég því yfir, herra forseti, að ég styð heils hugar þá tillögu sem hér er til umfjöllunar, till. til þál. um bætta stöðu þolenda kynferðisafbrota. Það er allsendis með ólíkindum að okkur skuli ekki hafa tekist að vinna betur í þessum málum og ná meiri árangri með þá vinnu sem þó hefur farið fram. Eins og hv. frsm., Jóhanna Sigurðardóttir, rakti hefur þetta mál komið fyrir þingið áður. Mál þessu tengd hafa komið fyrir þingið í áravís og í sannleika sagt er þetta orðið dálítið ankannalegt að róðurinn í þessum málaflokki skuli vera jafnþungur og raun ber vitni. Í sjálfu sér mætti segja að hv. þm. ættu ekki að þurfa að vera að flytja tillögur af þessu tagi hér árið 2003, og það eitt að tillagan skuli vera flutt og að full þörf skuli vera fyrir hana segir auðvitað sína sögu um ástand mála í samfélaginu. Eins og kom fram í máli hv. þm. ræddum við í morgun frv. hæstv. dómsmrh. varðandi breytingar á almennum hegningarlögum og auðvitað koma þar fram ákveðnir hlutir sem varða þyngingu refsinga sem lúta að kynferðislegu ofbeldi gagnvart börnum. Í þeirri umræðu sem þá fór fram sagði hæstv. dómsmrh. að hún ætlaði að fela refsiréttarnefnd það að fara að endurskoða allan kynferðisbrotakafla laganna. Ég hef ekki setið lengi á þingi, herra forseti, en ég hef heyrt hæstv. dómsmrh. segja þetta áður. Ég held að um tvö ár séu síðan ég heyrði hana segja þetta fyrst. Og ég segi: Hvers vegna í ósköpunum þufum við, þing og þjóð, endalaust að bíða eftir úrbótum í þessum málaflokki? Það er ekki forsvaranlegt, það er ekki hægt að sætta sig við það mikið lengur. Það er löngu vitað að endurskoða þarf allan kynferðisbrotakaflann og gera þarf ítarlegar rannsóknir á öllum dómafordæmum. Við vitum nógu mikið til þess að geta fullyrt að málum er að fjölga, kærum er að fjölga, og málum sem fara fyrir dómstólana er að fjölga en dómum og sakfellingum fækkar, standa í stað eða fækkar. Það höfum við fengið kortlagt í þingskjölum, í fyrirspurnum sem lagðar hafa verið fyrir hæstv. dómsmrh., og þær vísbendingar sem við höfum í svörum sem hæstv. dómsmrh. hefur gefið sýna okkur að hér er gífurlegt verk að vinna og það þarf engan slóðaskap. Það er skömm að slóðaskapnum sem hefur viðgengist í þessum málum. Varðandi þann þátt þáltill. sem lýtur að lágmarksrefsingum í þessum þungu málum vil ég lýsa því yfir að mér þykir hugmyndin og umræðan um lágmarksrefsingar vera mjög þörf. Við vitum að í Skandinavíu, þeim löndum sem við berum okkur saman við og þeim löndum sem við í raun og veru teljum okkur sækja löggjöf okkar til, eru lágmarksrefsingar við kynferðisbrotum gegn börnum alls staðar nema í Danmörku. Og það er auðvitað ekki eðlilegt að íslensk stjórnvöld skuli ekki hafa svör við því hvers vegna það hafi ekki verið rætt á vettvangi ríkisstjórnarinnar að taka upp lágmarksrefsingar. Hæstv. dómsmrh. hafði ekki svör við þessu í umræðunni sem fór fram hér í morgun. Í tilefni af umræðum um þessa þáltill. langar mig til að draga fram aðra þáltill. sem er um tengt efni og er flutt af þingmönnum þvert á flokka. Þetta er þáltill. um aðgerðir til að draga úr ofbeldisdýrkun og framboði ofbeldisefnis sem finna má á þskj. 798. Flutningsmenn hennar eru hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, Guðjón A. Kristjánsson, Katrín Fjeldsted, Jónína Bjartmarz og Sigríður Jóhannesdóttir. Og það verður að segjast eins og er, herra forseti, að ef farið yrði nú að því sem lagt er til í þessum tveimur tillögum, þ.e. annars vegar að skipa nefnd sérfræðinga sem kanni og geri tillögur um bætta stöðu þolenda kynferðisbrota og svo í framhaldi það sem getið er um í tillögunni sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir mælti fyrir, ásamt með því sem sú tillaga sem ég nú hef dregið fram felur í sér, þ.e. að álykta að fela ríkisstjórninni að undirbúa áætlun um aðgerðir til að draga úr framboði efnis þar sem ofbeldi, þar með talið kynferðisofbeldi, er sýnt í einhverju formi þá værum við að gera eitthvað sem skiptir máli. Því að sannleikurinn er auðvitað sá að þjóðfélag, sem er búið að taka í burtu alla þröskulda sem hafa hingað til verið til staðar í samfélaginu og hafa stemmt stigu við efni sem hefur upp á að bjóða kynferðisofbeldi og annað ofbeldi, það er auðvitað til vansa fyrir okkur að efni af þessu tagi skuli vera til staðar í jafnmiklum mæli og raun ber vitni. Sú staðreynd á auðvitað sinn þátt í þeim grófu afbrotum sem eiga sér stað í samfélaginu, ekki hvað síst í garð barna. Herra forseti. Ég hef lýst skoðunum mínum varðandi þessa þáltill. og ég sé ekki annað en að hægt væri að afgreiða hana með hraði úr allshn. og ég vona sannarlega að þingið eigi eftir að fá tækifæri til þess sem allra fyrst að greiða um hana atkvæði og þá treysti ég því að það verði einróma jákvætt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um endurskoðun laga um innflutning dýra. Flutningsmenn auk mín eru Þuríður Backman, Karl V. Matthíasson, Sigríður Jóhannesdóttir, Guðjón A. Kristjánsson, Arnbjörg Sveinsdóttir og Katrín Fjeldsted. Tillagan hljóðar svo, virðulegur forseti: ,,Alþingi ályktar að fela landbúnaðarráðherra að hefjast þegar handa um endurskoðun laga nr. 54/1990, um innflutning dýra, og búnaðarlaga, nr. 70/1998, með það að markmiði að vernda íslenska dýra- og búfjárstofna.`` Hinn 11. desember 1994 öðlaðist gildi hér á landi samningur Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni sem gerður var í Rio de Janeiro 5. júní 1992 og undirritaður af Íslands hálfu 12. júní sama ár. Markmið samningsins er að vernda líffræðilega fjölbreytni, sjálfbæra notkun efnisþátta hennar og réttláta skiptingu hagnaðar sem stafar af nýtingu erfðaauðlinda. Samkvæmt samningnum er viðurkennt að aðildarríkin eigi fullveldisrétt yfir eigin líffræðilegum auðlindum og jafnframt að þau beri ábyrgð á verndun þessara auðlinda. Undanfarið hefur mikið verið rætt um innflutning á erlendu erfðaefni búfjár og ljóst er að gildandi lög um innflutning dýra eru lítið í takt við ákvæði Ríó-samningsins. Hin norrænu kyn og stofnar nautgripa, sauðfjár, hrossa, geita og alifugla sem hér hafa verið ræktuð þarfnast verndar m.a. vegna þess að þrjú þessara kynja standa undir hefðbundinni búfjárframleiðslu í landinu og í þeim eru fólgnar verðmætar erfðaauðlindir. Undanþáguheimildir landbúnaðarráðherra samkvæmt lögum um innflutning dýra eru allt of rúmar og ekki í samræmi við nútímasjónarmið. Helstu atriði sem taka þarf til endurskoðunar eru: 1. Herða þarf skilyrði fyrir innflutningi erfðaefnis, einkum þegar það getur leitt til þess að innlendir stofnar verði undir í samkeppninni og þannig lent í útrýmingarhættu. 2. Í gildandi lögum er hvergi minnst á að íslenskir stofnar og eiginleikar þeirra séu auðlind sem beri að varðveita. Í Ríó-samningnum eru hugtökin líffræðileg auðlind og erfðaauðlind skilgreind og væri rétt að laga íslenska löggjöf til samræmis við þau hugtök. Í 6. gr. laga um innflutning dýra er landbúnaðarráðherra veitt heimild til að fela búgreinasamböndum og ræktunarfélögum framræktun kynja. Hugtakið ,,ræktunarfélag`` er hvergi skilgreint í lögum eða lögskýringargögnum en telja verður nauðsynlegt að það liggi alveg ljóst fyrir hvers konar félög megi takast á hendur svo ábyrgðarmikið starf sem framræktun innfluttra kynja óhjákvæmilega er. 3. Gera þarf meiri kröfur til rökstuðnings fyrir hugsanlegum ábata af innflutningi en ljóst er að innflutningur erfðaefnis getur haft verulega neikvæð áhrif á innlenda stofna ef illa tekst til. 4. Gera ætti sérstakt verndunarmat áður en ráðist er í kynblöndun en í 12. gr. laga um innflutning dýra er þess aðeins getið að þess skuli gætt að verðmætir eiginleikar í íslenskum búfjárkynjum tapist ekki við blöndun við innflutt kyn. Tvímælalaust ætti verndunarmat að fara fram á kostnað þess sem fer fram á innflutning erlends kyns. Þá skal á það bent að í lokamálslið 2. mgr. 12. gr. er ráðherra veitt heimild til að setja reglugerðarákvæði um að aðeins megi nota hið innflutta kyn til einblendingsræktar ef ástæða þykir til. Slíkt verndunarákvæði hefur ekki verið sett og í lögunum er ekki að finna ákvæði sem með virkum hætti vernda innlent erfðaefni í búfé. Með sérstöku verndunarmati væri betur hægt að koma í veg fyrir stórslys á þessum vettvangi. Slíkt mat gæti m.a. falið í sér ítarlega skoðun á kostum, göllum og eiginleikum erfðaefnis og efnahagslegir hagsmunir vegnir og metnir gagnvart verndarhagsmunum til lengri tíma litið. Þá gæti slíkt mat einnig kveðið á um hvernig unnt væri að varðveita hið innlenda erfðaefni sem best í samkeppni við innflutt erfðaefni ef innflutningur yrði leyfður. 5. Setja þarf skýrar reglur um ábyrgð innflutningsaðila á sjúkdómum eða erfðagöllum sem fylgt geta innfluttu erfðaefni. Í 9. gr. búnaðarlaga, nr. 70/1998, segir að markmið búfjárræktar sé að tryggja framfarir í ræktun búfjár í þeim tilgangi að auka samkeppnishæfni íslensks búfjár og búfjárafurða og að búfjárræktin skuli taka mið af skuldbindingum Íslendinga um varðveislu líffræðilegrar fjölbreytni. Markmiðið er ágætt svo langt sem það nær en efnisreglur skortir að mestu og hugtakanotkun er ekki samræmd við Ríó-samninginn. Herra forseti. Að lokinni umræðu óska ég eftir að málið verði sent til 2. umr. og hv. landbn.

Herra forseti. Ég mæli nú í í raun í fjórða sinni fyrir sama málinu sem ég flyt ásamt hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni. Við höfum flutt þetta tvisvar áður sem þáltill. og einu sinni áður sem frv. en freistum þess nú fjórða sinni að flytja málið, enda teljum við það vera afskaplega skynsamlegt. Það er einfalt og til þess gert að bæta umferðarmenningu. Þetta snýr að breytingu á umferðarlögum, nr. 50 30. mars 1987, og felur í sér að umferðarlögum verði breytt á þann hátt að upp verði tekin sú meginregla að bílstjóra sem kemur að rauðu ljósi en hyggst beygja til hægri sé það heimilt þótt rautt ljós sé, ef hann meti það svo að aðstæður séu þannig að óhætt sé að beygja. Flóknara er nú frv. ekki og miðað við þau viðbrögð sem ég og meðflutningsmaður minn og meðflutningsmenn áður hafa fengið við frv. og þar áður þáltill. þegar við fluttum hana, þá er ég í rauninni gáttaður á því að það skuli hafa sofnað í meðförum þingsins. Þeir sem hafa brugðist mjög jákvætt við eru einkum þeir sem eru mikið í umferðinni, svo sem atvinnubílstjórar, en þeir sem einkum hafa lagst gegn hugsuninni á bak við frv. eru þeir sem eru að véla um umferð og veita öðrum ráð. Herra forseti. Ég get nefnt örfá dæmi til að útskýra hvað við er átt með þessu en minni á um leið að þeim hætti sem mælt er með að verði tekinn upp samkvæmt frv. hefur verið viðhaldið og notaður vestan hafs í Bandaríkjunum, Kanada og reyndar í fleiri löndum með einstaklega jákvæðum árangri, enda telja þeir þar vestra að þar sem þessi hægri beygja á móti rauðu ljósi hefur verið leyfð spari það umferðarmannvirki, greiði fyrir umferð og ekki síst bæti það skap bílstjóra því að það leysi þá fyrr úr óþægilegum umferðarhnútum. Komi bílstjóri að rauðu ljós á einhverjum tilteknum gatnamótum jafnvel þó lítil eða engin umferð sé og bílstjórinn hyggist beyja til hægri, þá er honum það óheimilt, hann verður að bíða þar til langþráð grænt ljós birtist og þá ekur ökumaðurinn af stað. Ökumanninum er í því tilviki ekki treyst til þess að nýta dómgreind sína um það hvort óhætt sé að beygja til hægri ef umferð á aðalgötu leyfir það. Ég vil, herra forseti, nefna annað dæmi og það eru svokallaðar afreinar sem hafa verið notaðar sem lausnir gagnvart svona vandamáli getum við sagt. En hvað felst í þessum svokölluðu afreinum? Í þeim felst það að bílstjóra sem hyggst fara til hægri frá akstursstefnu sinni er beint niður á þessa svo kölluðu afrein en þar sem henni lýkur, þar sem hún endar er gjarnan biðskyldumerki og ökumanninum er ætlað að stöðva þar eða a.m.k. að kynna sér aðstæður það vel að hann verði að gera það upp við sig, þá reynir á dómgreind hans, hvort óhætt sé að aka inn á aðalbrautina. Þar er ökumönnum með öðrum orðum treyst, dómgreind þeirra er treyst, hvort þeir þori, geti og vilji fara af afreininni yfir á aðalgötuna. Það skýtur þess vegna, herra forseti, afskaplega skökku við að menn skuli ekki treysta sömu bílstjórum með sömu dómgreind á öðrum gatnamótum. Þetta snýst í rauninni um það að treysta dómgreind og ábyrgð bílstjóra sem alltaf hlýtur að vera útgangspunkturinn í allri umferðarmenningu. Ég hygg að andstaðan við þetta snúist dálítið um skandinavíska forræðishyggju þar sem spekingar og umferðarljós eigi að hafa vit fyrir öðrum meðan annars staðar er ökumönnum treyst betur og ég vísa enn og aftur til reynslunnar í Kanada og Bandaríkjunum sem er einstaklega jákvæð. Sjálfur bjó ég í Kanada í eitt ár og notaði þessa umferðarmenningu sem gafst alveg sérlega vel. Herra forseti. Það er engin hætta á öðru, hvort heldur er í Bandaríkjunum eða Kanada, að ef fælist í því mikil slysahætta að treysta ökumönnum með þessum hætti, þá væri búið að afnema þessa meginreglu. Ég segi meginreglu því að samkvæmt frv. er gert ráð fyrir því að að öllu jöfnu sé bílstjórunum heimilt að taka hægri beygju á móti rauðu ljósi en í undantekningartilvikum, á sérlega erfiðum gatnamótum verði heimilt að banna það. Þetta er með öðrum orðum pósitíft ákvæði sem hægt er að upphefja við sérstök skilyrði. Þannig er það í Bandaríkjunum og Kanada t.d. við þung gatnamót í miðborgum og þá er það merkt sérstaklega að bannað eða óheimilt sé að taka hægri beygju á rauðu ljósi. Herra forseti. Um þetta þarf ekki að segja mikið meira. Þetta snýst um að treysta bílstjórum. Það að treysta bílstjórum og varpa ábyrgðinni í vaxandi mæli til þeirra hygg ég að bæti umferðarmenningu, enda leyfi ég mér að fullyrða að umferðarmenning t.d. í Kanada er eiginlega mun þroskaðri en við eigum að venjast hér, líklega vegna þess að þar gerir löggjöfin ráð fyrir því að bílstjórum sé treyst og þeir beri ábyrgð. Ég held að þetta mundi líka greiða fyrir umferð og jafnvel kæta ýmsa bílstjóra sem stundum sjá lítinn tilgang í því að hanga einbíla á rauðu ljósi þó engin aðvífandi umferð sé sýnileg en rautt ljós bannar þeim að taka eina afskaplega saklausa hægri beygju. Í þeirri von, herra forseti, að frv. fái farsælan endi af því að ég trúi því að í því sé mikil skynsemi, þá leyfi ég mér, herra forseti, að vísa því til 2. umr. og hv. allshn. þingsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um stimpilgjald, nr. 36/1978, með síðari breytingum, í forföllum hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur sem er 1. og eini flutningsmaður frv. Herra forseti. Töluvert er síðan þetta mál var lagt fram þannig að nokkrar dagsetningar eru orðnar úreltar og mundi ég vilja beina til nefndarinnar sem fær þetta mál því sem segir í 1. gr. þar sem talað er um að stimpilgjald lækki um fimmtung frá 1. janúar 2003. Það breytist náttúrlega í 2004. Í greinargerð með frv. segir svo, með leyfi forseta: ,,Frumvarp þetta var áður flutt á 126. og 127. löggjafarþingi, en náði ekki fram að ganga. Það er endurflutt óbreytt. Í núgildandi lögum um stimpilgjald, nr. 36/1978, er gert ráð fyrir að greitt sé stimpilgjald af íslenskum viðskiptaskjölum. Nokkuð er misjafnt eftir því hvers konar skjal er um að ræða hversu hátt stimpilgjaldið er. Skattheimta á borð við innheimtu stimpilgjalda hefur verið á hröðu undanhaldi í OECD-ríkjum síðustu áratugi. Slík skattheimta hefur í för með sér neikvæð áhrif, svo sem að mismuna aðilum innan lands og veikja samkeppnisstöðu fyrirtækja gagnvart erlendum fyrirtækjum. Eins og íslenskt viðskiptaumhverfi hefur þróast er óhætt að halda því fram að stimpilgjöldin séu bein samkeppnishindrun fyrir íslensk fjármálafyrirtæki, sem og íslenska útgefendur verðbréfa sem hyggjast skrá þau á erlendum mörkuðum. Jafnframt má halda því fram að með tilkomu rafrænnar eignarskráningar verðbréfa sé hlutverki stimpilskyldu í raun lokið. Ekki er hægt að stimpla rafræn verðbréf, auk þess sem ekki er um skjöl í eiginlegri merkingu þess orðs að ræða. Einnig má líta svo á að með innheimtu stimpilgjalds af lánum til einstaklinga til húsnæðiskaupa eða annarra nauðsynja sé í raun verið að innheimta nokkurs konar ,,fátækraskatt``, en þessi lán eru oftast veitt þeim sem ekki hafa efni á að fjármagna húsnæðiskaup eða aðrar nauðsynjar með eigin fé. Þá bendir flutningsmaður jafnframt á að óeðlilegt sé að við skuldbreytingar á lánum sem fjölskyldur hafa tekið sé stimpilgjald innheimt æ ofan í æ. Þarna er á ferðinni gjaldtaka sem er langt umfram það sem þjónustan kostar í raun. Hér er lagt til að stimpilgjald af óþinglýstum skjölum verði afnumið í þrepum, þannig að það lækki um fimmtung árlega og falli endanlega niður 1. janúar 2007. Þá er gert ráð fyrir að frá og með 1. janúar 2003`` --- eða 1. janúar 2004, eins og ég gat um í upphafi máls míns --- ,,verði stimpilgjald þinglýstra skjala lækkað niður í raunkostnað við þá þjónustu sem veitt er. Eftir stendur þá þjónustugjald í stað skatts. Jafnframt er gert ráð fyrir að lögin verði endurskoðuð í heild með tilliti til þess hvort fella eigi þau endanlega úr gildi eigi síðar en 1. júlí 2007`` --- eða 2008 eins og ég nefndi. Herra forseti. Þetta er afar sanngjarnt mál og það er alveg furðulegt að þetta skuli ekki hafa verið gert fyrr miðað við hvað þessi skattheimta er geysilega óréttlát, þ.e. að ríkissjóður skuli árið 2003 nýta sér það að leggja stimpilgjöld á lántöku til þess að afla ríkissjóði tekna upp á eina 3,3 milljarða kr. eins og stimpilgjald er talið hafa gefið ríkissjóði á síðasta ári. Eins og fram kemur í greinargerð hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur er þetta mjög ósanngjörn skattheimta, enda er í skýrslu OECD um íslenska skattkerfið gerð ítarleg úttekt á þessu skattkerfi og settar fram fjölmargar hugmyndir, þar á meðal um að stimpilgjöld verði afnumin. Samtök atvinnulífsins hafa einnig tekið undir þessa kröfu eða tillögu OECD um að stimpilgjöld af útgáfum og viðskiptum ýmiss konar verði felld brott. Herra forseti. Ég hygg að umræða um stimipilgjald sé töluvert löng. Ég vitna máli okkar til stuðnings, þ.e. um að þetta sé skynsamlegt og að það njóti víðtæks stuðnings í þjóðfélaginu að fella þetta niður, að Davíð Oddsson, formaður Sjálfstfl., hæstv. forsrh., boðaði það á landsfundi Sjálfstfl. 2001 að stórlega yrði dregið úr stimpilgjöldum hér á landi. Það hefur því miður ekki gengið eftir. Þess er skemmst að minnast að þegar fjárlög voru lögð fram á liðnu hausti var gert ráð fyrir því að tekjur ríkissjóðs af stimpilgjöldum mundu lækka um 900 millj kr. og að stigið yrði fyrsta skref í að afnema þennan óréttláta skatt. En því miður var Adam ekki lengi í Paradís. Við 3. umr. var þetta fellt út. Þá gekk þetta til baka. Til þess að gera sér aðeins í hugarlund hversu hár þessi skattur er má taka sem dæmi að stimpilgjald af 5 millj kr. skuldabréfi er hvorki mera né minna en 75 þús. kr. Þjónustugjaldið hins vegar við að gera þetta í stjórnsýslunni er 1.200 kr. Það bætist við. En þegar greidd eru 75 þús. kr. af 5 millj. kr. bréfi eða 150 þús. kr. af 10 millj. kr. bréfi þá sjáum við náttúrlega að þetta er skattheimta sem á ekki að eiga sér stað. Þetta er ósanngjörn skattheimta sem leggst illa á þá sem þurfa að taka lán og mismunar, eins og hér hefur komið fram, lánastofnunum íslenskum og erlendum. Herra forseti. Í lögum um stimpilgjald eru undanþágur, fordæmi. Undanþágurnar eru m.a. þær sem koma fram í 35. gr. laganna, með leyfi forseta: ,,Eftirtalin skjöl eru stimpilfrjáls: 1. Húsbréf og húsnæðisbréf. 2. Skuldabréf og víxlar sem gefin eru út af ríkissjóði, enda séu bréfin skráð á skipulögðum markaði.`` Ríkissjóður greiðir sjálfum sér ekki stimpilgjöld. ,,3. Skuldabréf og tryggingarbréf sem gefin eru út til Lánasjóðs íslenskra námsmanna samkvæmt lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna. 4. Skuldabréf sem gefin eru út til Íbúðalánasjóðs vegna viðbótarláns samkvæmt lögum um húsnæðismál. Sama gildir um skuldabréf sem gefin eru út til Íbúðalánasjóðs vegna lána til byggingar eða kaupa leiguhúsnæðis, sbr. VIII. kafla laga um húsnæðismál. 5. Heimildarbréf fyrir íbúð þegar viðbótarlán úr Íbúðalánasjóði, sbr. 4. tölul., er veitt til kaupa á henni. 6. Húsaleigusamningar.`` Herra forseti. Hér hef ég aðeins tekið nokkur atriði máli þessu til stuðnings þar sem sannarlega eru fordæmi fyrir því að rukka ekki þennan ósanngjarna skatt af öllum verðbréfum og þarna er það gert. Herra forseti. Í umræðum fyrir jól gerði hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir grein fyrir áliti 1. minni hluta efh.- og viðskn. og kannski lýsir það best afstöðu okkar jafnaðarmanna hér á Alþingi til þessa skatts ásamt náttúrlega því tímamótafrv. sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hefur lagt fram á Alþingi og ég flyt nú í hennar stað. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagði m.a. í ræðu sinni, með leyfi forseta: ,,Samfylkingin er þeirrar skoðunar að stimpilgjöld séu í eðli sínu ranglát og leggist þyngra á fólk í fjárhagsþröng en aðra í samfélaginu, og þyngra á lítil fyrirtæki en stór. Við leggjum því áherslu á að þegar á næsta ári verði stigið skref í að afnema stimpilgjöld og teljum rétt að um þriðjungur stimpilgjalda verði afnuminn 1. janúar 2003. Við vísum þar til frv. sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hefur flutt um afnám stimpilgjalda í áföngum en í greinargerð með frv. kemur fram að skattheimta á borð við innheimtu stimpilgjalda hefur verið á hröðu undanhaldi í OECD-ríkjunum síðustu áratugi. Slík skattheimta hefur í för með sér neikvæð áhrif, svo sem að mismuna aðilum innan lands og veikja samkeppnisstöðu fyrirtækja gagnvart erlendum fyrirtækjum.`` Síðan er áfram rætt um þetta og sagt að þessa skattheimtu megi, innan gæsalappa, kalla hálfgerðan ,,fátækraskatt``. Ef menn neyðast til að taka lán, að maður tali nú ekki um ef verið er að skuldbreyta, þá leggst þetta áfram á og þannig koll af kolli. Herra forseti. Það hefur líka komið fram að tekjur ríkissjóðs af stimpilgjaldi eru áætlaðir 3,3 milljarðar á árinu 2003. Samkvæmt lauslega áætluðu mati greiða einstaklingar 35--40% af stimpilgjaldinu en fyrirtækin 60--65%. Herra forseti. Það hefur áður komið fram að skuldir heimilanna í landinu eru taldar vera um 175% af ráðstöfunartekjum þeirra. Þess vegna held ég að það sé mjög gott á þessum tímapunkti að stíga það fyrsta skref sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir leggur til í þessu frv. við að afnema í áföngum þann rangláta skatt sem stimpilgjaldið er. Herra forseti. Það hefur oft verið mælt fyrir málum á hinu háa Alþingi. Ég er nú að mæla fyrir frv. sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hefði viljað flytja og fylgja eftir með sínum alkunna baráttuvilja. Þetta er mál sem við ættum ekki að þurfa að karpa um á Alþingi heldur ættum við, allir stjórnmálaflokkar á Íslandi, að einhenda okkur í að afnema þessa ranglátu skattheimtu.

Herra forseti. Það mál sem hér hefur verið mælt fyrir og er flutt af hv. þm. Margréti Frímannsdóttur er stórmál, bæði fyrir fyrirtæki og einstaklinga í þessu landi. Það er alveg ástæða til þess að árétta að stjórnarflokkarnir hafa svikist um það, núna þegar þetta kjörtímabil þeirra er að enda, að fara í það að afnema eða lækka þennan skatt, stimpilgjöldin. Við tókum mikla umræðu um þetta mál í tengslum við skattalagabreytingar ríkisstjórnarinnar á haustdögum 2001 og þá var það loforð stjórnarflokkanna að þetta mál yrði tekið fyrir í næsta áfanga og yrði lagt fram frv. um það á haustdögum 2002, þ.e. á þessu yfirstandandi þingi, að stíga skref í að lækka stimpilgjöld. Það var gert ráð fyrir því í fjárlögum, þegar þau voru samþykkt í haust, að lækka stimpilgjöldin um 900 millj. kr. en stimpilgjöld eru sennilega nálægt 3,2 eða 3,3 milljörðum kr. Nú hafa þeir runnið á rassinn með það, herra forseti, að lækka stimpilgjöldin sem margir biðu eftir. Líklega var það gert vegna þess að tryggingagjaldið sem ríkisstjórnin hækkaði á sínum tíma --- á haustdögum 2001 þegar stóra skattalagafrv. var lagt fram hækkaði hún tryggingagjaldið verulega, um 2,4 milljarða kr., sem kom sér afar illa fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki og sprotafyrirtæki. Á síðasta ári knúði verkalýðshreyfingin í gegn lækkun á þessu tryggingagjaldi í tengslum við kjarasamninga eða rauðu strikin sem mikið voru til umræðu á síðasta ári. Sú lækkun kostar þá ríkissjóð á næsta ári um einn milljarð, og þá bæta þeir sér mismuninn upp, þessir ágætu herrar, með því að svíkja loforðið um lækkun á stimpilgjöldunum. Það hefur ekki skilað sér eins vel til fyrirtækjanna og þau bjuggust við enda er sá hluti af hækkun á tryggingagjaldinu sem var tekinn til baka um síðustu áramót greiddur með stimpilgjaldinu. Það er alveg ljóst, herra forseti, að það er óhætt að halda því fram að stimpilgjöldin séu bein samkeppnishindrun fyrir íslensk fjármálafyrirtæki sem og íslenska útgefendur verðbréfa sem hyggjast skrá þau á erlendum mörkuðum. Þetta er, eins og við höfum komið inn á hér í þessari umræðu, mjög ósanngjarn skattur gagnvart einstaklingum, einkum þeim sem eru að koma sér upp húsnæði. Með innheimtu stimpilgjalda af lánum einstaklinga til húsnæðiskaupa eða annarra nauðsynja er í raun og veru verið að innheimta, eins og framsögumaður nefndi hér, nokkurs konar fátækraskatt en þessi lán eru oftast veitt þeim sem ekki hafa efni á að fjármagna húsnæðiskaup eða aðrar nauðsynjar af eigin fé. Og það er óeðlilegt að við skuldbreytingar á lánum sem fjölskyldur hafa tekið sé stimpilgjald innheimt æ ofan í æ. Þar er á ferðinni gjaldtaka sem er langt umfram það sem þjónustan kostar. Herra forseti. Eins og ég nefndi mundu bæði einstaklingar og fyrirtæki hagnast verulega á þessari breytingu. Einstaklingar borga um 1,2--1,3 milljarða stimpilgjaldsins, þ.e. um þriðjung, og fyrirtækin um 2,1 milljarð. Herra forseti, við erum mjög áfram um að ná því í höfn að stimpilgjöld verði lækkuð með það að markmiði að afnema þau algjörlega og munum halda því sjónarmiði á lofti. Þegar skattalagabreyting ríkisstjórnarinnar var tekin til atkvæðagreiðslu í desembermánuði 2001 fluttum við brtt. þess efnis að stíga fyrsta skrefið í þessu efni og lækka stimpilgjöldin um þriðjung, þ.e. um 1 milljarð kr., sem átti þá að taka gildi 1. janúar 2003. Herra forseti. Stjórnarflokkarnir felldu þá tillögu um leið og þeir lofuðu bót og betrun og lofuðu að gera þetta við fjárlagaafgreiðsluna fyrir þetta ár. Við það hefur ekki verið staðið, og því ber að halda til haga. Í því frv. sem hér hefur verið mælt fyrir gerum við tilraun til þess, herra forseti, að fá stjórnarflokkana til að stíga þá heldur minna skref en við lögðum til 2001 ef vera mætti að hægt yrði að ná samkomulagi um það. Við leggjum til að það verði lækkað um fimmtung árlega frá 1. janúar 2003 fram til 1. janúar 2007 og teljum að stjórnarflokkarnir ættu að geta skoðað þá leið með opnum huga. Herra forseti. Afgreiðslan á þessu máli ríkisstjórnarinnar við fjárlagaafgreiðsluna núna þar sem þeir hættu við að lækka stimpilgjaldið sýnir enn eina ferðina að þessi ríkisstjórn er á rangri leið í öllum aðgerðum sínum í skattamálum og þetta er ein sönnun þess. Það frv. sem hér er flutt af hv. þm. Margréti Frímannsdóttur sýnir eindregna og afdráttarlausa stefnu Samfylkingarinnar í skattamálum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. sem ég flyt ásamt hv. þm. Margéti Frímannsdóttur, Jóhönnu Sigurðardóttur og Sigríði Jóhannesdóttur um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 75/1981, með síðari breytingum. Efnislega er þetta frv. ákaflega einfalt. Það leggur til að félagsgjöld sem launþegar greiða til stéttarfélaga verði frádráttarbær frá skatti. Rökin fyrir þessu, herra forseti, eru einföld. Að vinnumarkaðnum standa tvenns konar aðilar, annars vegar verkalýðshreyfingin og hins vegar atvinnurekendur. Yfirskattanefnd hefur markað þá stefnu að félagsgjöld sem fyrirtæki greiða til Samtaka atvinnurekenda megi draga frá stofni tekjuskatts. Það hefur hins vegar ekki verið heimilt til þessa að félagsgjöld sem launþegar greiða til stéttarfélaga sinna verði frádráttarbær frá skatti. Þetta tel ég vera ákaflega mikið ranglæti. Ég sé engin rök fyrir þessu misræmi. Þetta felur í sér ranglæti, jafnt gegn launamönnum sem verkalýðshreyfingunni sjálfri og ég dreg í efa, herra forseti, að þetta standist jafnræðisreglu. Settar hafa verið ákveðnar leikreglur í okkar lýðræðislega samfélagi. Þær hafa sem grunnstef að engum sé mismunað. Við höfum alltaf virt þá aðila sem standa að vinnumarkaðnum. Við höfum sýnt Samtökum atvinnurekenda virðingu og við sem stundum höfum barist gegn ýmsu því sem þeir hafa beitt sér fyrir höfum eigi að síður tekið ofan fyrir samtakamætti þeirra, og ég sé ekkert athugavert við það því að í krafti þess samtakamáttar tókst Samtökum atvinnurekenda að ná þessu fram fyrir sína meðlimi. Það er hluti af leikreglum lýðræðisins að samtökum sem standa að vinnumarkaðnum sé gert kleift að starfa eðlilega. Fyrirtækin sem eru aðilar að Samtökum atvinnurekenda greiða stórar fjárhæðir í sjóði þeirra. Þessar fjárhæðir standa undir rekstri samtakanna og hafa látið ýmislegt gott af sér leiða. Átök millum Samtaka atvinnurekenda og verkalýðshreyfingarinnar hafa með vissum hætti verið undirtónninn í kjaraþróun og hinni félagslegu þróun samfélagsins á síðustu öld. Ef Samtökum atvinnurekenda, herra forseti, er gert kleift að fjármagna sig með þessum hætti og auðveldað af ríkisins hálfu að gera það svona finnst mér ekki hægt að meina verkalýðshreyfingunni að hið sama gildi fyrir þá sem innan hennar vébanda starfa. Herra forseti. Þetta er einfalt mál, þetta er réttlætismál og það nýtur mikils stuðnings meðal verkalýðshreyfingarinnar. Ég tel að það sé ákaflega mikilvægt að þetta mál fái t.d. umsögn Samtaka atvinnurekenda. Eins og ég sagði áðan ber ég virðingu fyrir þeim samtökum og fyrir þeim krafti sem oft hefur fylgt þeim. Mér hefur á stundum fundist ýmislegt skorta upp á réttlætiskenndina hjá þeim. Ég verð hins vegar að segja að á undanförnum árum hefur tekist alveg prýðileg samvinna með þeim og samtökum innan verkalýðshreyfingarinnar og ég vil gjarnan sjá hvaða afstöðu Samtök atvinnurekenda taka til þessa máls. Það skiptir hins vegar máli að skattkerfið sé réttlátt. Það er hægt að benda á margt í núverandi skattkerfi sem ekki er beinlínis hægt að bendla við fullkomið réttlæti. Við þingmenn Samfylkingarinnar höfum verið iðin við að benda á ýmsar misfellur sem við hyggjumst breyta til batnaðar þegar við komumst að landstjórninni. Þetta er eitt af þeim málum. Þetta er ekki stórt mál. Þetta er ekki dýrt mál fyrir ríkið. Þetta er hins vegar réttlætismál. Ég tel líka að ef við horfum á efnahagsþróunina, herra forseti, megi segja að ríkisstjórnin sem nú situr við völd skuldi verkalýðshreyfingunni drjúgum. Við vitum öll að efnahagslífið var á brauðfótum fyrri part þessa kjörtímabils. Við vissum að það munaði ekki miklu að hér slitnuðu bönd af verðbólgu. Við sáum hvernig gengið fór um nokkra hríð og við sáum hvernig ákveðin óáran greip um sig. Ríkisstjórnin flaut sofandi að feigðarósi. Hún tók sjálf ákveðið frumkvæði í því að kynda undir verðbólgubálinu með því að samþykkja frumvörp á síðasta ári sem beinlínis leiddu til hækkunar á verðlagi. Þá var það verkalýðshreyfingin sem stappaði niður fæti og sagði: Hingað og ekki lengra. Það var að frumkvæði hennar sem fyrst sveitarfélög, ekki síst Reykjavíkurborg, sem þá laut stjórn Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, eins af leiðtogum Samfylkingarinnar, og önnur stærri sveitarfélög tóku af skarið og féllust á þessa kröfugerð verkalýðshreyfingarinnar. Í kjölfarið kom svo ríkisstjórnin. Eins og við þingmenn Samfylkingarinnar sögðum á sínum tíma átti ríkisstjórnin hrós skilið fyrir að hafa hlýtt ráðum verkalýðshreyfingarinnar. En á hinu háa Alþingi stóðum við þingmenn Samfylkingarinnar og studdum þær aðgerðir ríkisstjórnarinnar, við studdum málflutning verkalýðshreyfingarinnar. Þetta hefur leitt til þess, herra forseti, þótt deila megi um það hvort sú lending í efnahagslífinu sem hæstv. fjmrh. vildi kalla snertilendingu sé í reynd mjúk eða hörð. Við sjáum að tölur um atvinnuleysi benda til þess að hún kunni að vera að þróast í mun harðari lendingu en menn töldu. Eitt er þó algerlega ljóst. Ef ríkisstjórnin hefði ekki hlýtt þeim ráðum sem verkalýðshreyfingin setti fram, þrýsti fram, þá hefði stefnt hér í óefni. Ég nefni þetta, herra forseti, vegna þess að æ sér gjöf til gjalda. Mér finnst að ríkisstjórnin eigi að horfa á þetta mál undan því sjónarhorni sem ég nefndi áðan, þ.e. að verkalýðshreyfingin hefur reynst dyggur stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar alveg eins og Samfylkingin í baráttunni gegn verðbólgu, í baráttunni fyrir því að viðhalda stöðugleika. Verkalýðshreyfingin hafði samninga sem hún hefði getað notað til þess að segja upp launalið og fara í harðar kjaradeilur. Forusta verkalýðshreyfingarinnar tók ábyrga afstöðu alveg eins og Samfylkingin tók ábyrga afstöðu. Þessi þrenning, verkalýðshreyfing, obbi stjórnarandstöðunnar og ríkisstjórnin, vann saman að því að viðhalda þó þeim stöðugleika sem hér er í dag. Herra forseti. Þetta mál gengur út á það eitt að verkalýðshreyfingin njóti jafnræðis á við atvinnurekendur. Atvinnurekendur fá að draga frá tekjuskattsstofni þær fjárhæðir sem fyrirtæki innan þeirra vébanda greiða þeim í félagsgjöld. Það er sjálfsagt réttlætismál að almennir liðsmenn verkalýðshreyfingarinnar fái sömuleiðis að draga frá stofni síns tekjuskatts þau gjöld sem þeir inna af höndum sem félagsmenn í sjóði verkalýðshreyfingarinnar. Þess vegna mælist ég til þess, herra forseti, að þegar frv. hefur farið í gegnum 1. umr. verði því vísað til efh.- og viðskn. og mun sem fulltrúi Samfylkingarinnar í henni beita mér fyrir því að þetta litla en sjálfsagða réttlætismál nái fram að ganga.

Herra forseti. Það frv. sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður Samfylkingarinnar, hefur flutt sýnir að oft þurfa frv. ekki að vera stór um sig til að fela í sér aukið jafnrétti og sjálfsagðar breytingar á skattkerfi þar sem menn hafa komið auga á mismun sem er óþolandi og ekki er hægt að sætta sig við, a.m.k. ekki frá hendi okkar jafnaðarmanna. Flm. bendir á það sjálfsagða atriði sem í raun og veru er mjög furðulegt að skuli vera við lýði, að félagsgjöld sem atvinnurekendur greiða til stéttarsambands síns skuli dragast frá tekjuskattsstofni fyrirtækja áður en lagt er á en hins vegar að félagsgjöld sem launþegar greiða til stéttarféalga skuli ekki vera frádráttarbær frá skatti. Í þessu felst mismunun og ég segi, herra forseti, að þetta er lítið mál í raun og veru en ákaflega sanngjarnt og þess vegna trúi ég ekki öðru en að hv. efh.- og viðskn. muni taka frv. upp á sína arma og gera þetta að tillögu sinni til þingsins og við munum klára þetta fyrir vorið. Herra forseti. Fram hefur komið hjá nokkrum verkalýðsfélögum, sérstaklega á landsbyggðinni, t.d. verkalýðsfélagi Húsavíkur sem er stýrt af ákaflega baráttuglöðum mönnum sem taka oft mál í sínar hendur, álykta um þau og benda á málefni sem betur mega fara, að þau hafa svo sannarlega tekið undir það mál sem hér er flutt. Við höfum áður í dag, og það er rétt að nefna það, herra forseti, að þessi dagur hefur verið má segja dagur umræðna um jafnrétti, aukið jafnrétti á Íslandi og það er eðlilegt að við þingmenn Samfylkingarinnar, jafnaðarmenn í Samfylkingunni skulum hafa haft umræðu uppi um þetta litla mál. Það er nefnilega svo að forverar okkar í Alþýðuflokki, Alþýðubandalagi og Kvennalista voru brautryðjendur í jafnréttismálum á Íslandi. Og það er þar sem Samfylkingin hefur tekið upp sem gunnfána sinn frá þessum gömlu flokkum og berst fyrir auknu jafnrétti í landinu, gegn misrétti, gegn mismun og hér gegn mismun stéttarfélaga og Samtaka atvinnulífsins. Með öðrum orðum, herra forseti, í dag höfum við verið að ræða um hvernig þungaskattur og aðrir skattar ríkisins á flutningastarfsemina í landinu mismunar þegnum landsins. Lagðir eru á landsbyggðarskattar sem landsbyggðarfólk þarf að borga vegna þess að þangað þarf að flytja vörur af því að það býr í örlítilli fjarlægð frá höfuðborgarsvæðinu. Við höfum einnig rætt um skattkerfi fyrirtækja. Hæstv. ríkisstjórn hefur gert breytingar á skattkerfi fyrirtækja sem eru mjög ósanngjarnar vegna þess að misrétti er beitt milli höfuðborgarfyrirtækja og fyrirtækja á landsbyggðinni. Það hefur áður komið fram, herra forseti, að fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu muni græða um 3 milljarða á þeirri skattkerfisbreytingu meðan öll önnur fyrirtæki í öllum öðrum skattumdæmum landsins munu að meðaltali ekki hagnast um eina einustu krónu. Þetta er óþolandi mismunun, þetta er óþolandi misrétti og þetta eru hlutir sem ættu ekki að eiga sér stað í upphafi nýrrar aldar. Það er eitt mál í viðbót, herra forseti, sem ég ætla að nefna í lok þessa dags. Það er mál sem ég flutti í forföllum hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur, um stimpilgjöld, og ætla ég ekki að endurtaka það sem nýsagt er í því. En auðvitað er það mjög ósanngjörn skattheimta. Það er nú svo, herra forseti, að vafalaust finnst öllum skattur sem þeir greiða vera mjög ósanngjarn. En ég held að við getum, sama hvar í flokki við stöndum, komist að samkomulagi um að það sem við höfum nefnt hér sé sanngirnismál að leiðrétta. Þess vegna er eðlilegt, herra forseti, að þetta litla mál sem þó skiptir svo miklu varðandi jafnrétti, að eyða mismun, sé flutt af hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, formanni Samfylkingarinnar, og má segja að þessi dagur sé í takt við það sem okkar stefna snýst um í dag, það er að breyta þjóðfélaginu frá misrétti til jafnaðar og jafnréttis. Og það er eiginlega það sem ég hygg að þjóðin muni greiða atkvæði um 10. maí nk. í komandi alþingiskosningum, um framtíðarstefnu landsins og ég er viss um að þjóðin mun kjósa aukið jafnrétti.

Herra forseti. Mér rann blóðið til skyldunnar undir ræðu hv. þm. Ég ætla ekki að lengja umræðuna en það er hárrétt sem hv. þm. sagði að þetta litla frv. sem er grundvallað á stefjum jafnréttis hefur hlotið ákaflega góðar viðtökum hjá verkalýðsfélögum. Rétt er að greina frá því að upptök frv. eru umræður sem urðu innan verkalýðshreyfingarinnar. Nokkrir ágætir menn í forustu verslunarmannafélags á Suðurnesjum vöktu fyrstir athygli mína og þingmanna Samfylkingarinnar á þessu réttlætismáli sem hér er flutt. Ég hafði enga hugmynd gert mér um það áður að við byggjum virkilega við það misrétti að fyrirtæki fengju frádráttarbær til skatts þau framlög sem þau reiddu af höndum í sjóði Samtaka atvinnulífsins en liðsmenn verkalýðshreyfingarinnar fengju ekki hið sama þegar þeir greiddu sín gjöld í sjóði verkalýðshreyfingarinnar. Hv. þm. Kristján Möller, sem er einn af ötulustu talsmönnum landsbyggðarinnar í þessum sölum, nefndi það einmitt að í kjördæmi hans, Húsavík, hefði þetta mál vakið athygli og þá er rétt að greina frá því, herra forseti, að Aðalsteinn Baldursson formaður, einn af forustumönnum innan Alþýðusambands Íslands, starfsgreinasambandsins, og einn af helstu forustumönnum verkalýðsfélagsins á Húsavík, hefur sinnt þessu máli sérstaklega og lýst því yfir að það væri skoðun hans og annarra forustumanna að það bæri að samþykkja þetta hið fyrsta. Þessu til stuðnings tóku þeir sig til, hann og nokkrir aðrir félagar í verkalýðsfélaginu á Húsavík og héldu sérstakan fund innan félagsins þar sem málið var rætt og samþykktu eindreginn stuðning við málefnið. Þetta vildi ég, herra forseti, að kæmi fram. Þetta mál hangir ekki í lausu lofti, það verður ekki til af engu heldur sprettur það af vilja liðsmanna innan verkalýðshreyfingarinnar sem vilja ekki una þessu ranglæti. Herra forseti. Ég og hv. þm. Kristján Möller höfum í ræðum lagt fram þau einföldu en þungu rök sem mæla með samþykkt málsins. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu og þessi orð um málið lengri en ég vænti þess að þegar málið kemur til kasta þingsins muni stjórnarliðið sjá sóma sinn í því að leiðrétta þennan mismun.

Herra forseti. Við þingmenn Samfylkingarinnar höfum lagt fram þáltill. um stofnun sérstaks þjóðgarðs um þau svæði sem ósnortin eru norðan og norðaustan Vatnajökuls. Við höfum rétt fram sáttarhönd til þeirra sem hafa strítt í deilum um virkjun við Kárahnjúka. Við höfum í reynd sagt að hægt væri að fara bil beggja og jafnvel þó að menn leyfi virkjun við Kárahnjúka, sé eigi að síður nauðsynlegt að slá skjaldborg um þau friðuðu svæði sem eftir eru á hálendinu á þessu mikla flæmi. Við höfum jafnframt í þeirri þáltill. skýrt út sjónarmið okkar um hvernig beri að reka þjóðgarðinn. Herra forseti. Aðkoma að honum, ef af stofnun hans verður, yrði hugsanlega úr þremur kjördæmum. Mörg sveitarfélög liggja að hinum fyrirhugaða þjóðgarði. Við höfum sem flokkur valddreifingar lagt til að í vaxandi mæli verði verkefni ríkisins flutt út til sveitarfélaga og jafnvel eftir því sem við á til einstaklinga líka. Hins vegar er það þannig, herra forseti, að núgildand lög um Náttúruvernd ríkisins heimila ekki að Náttúruverndin feli sveitarstjórnum umsjón þjóðgarða eða náttúruverndarsvæða. Þjóðgarður er samkvæmt nýlegum náttúruverndarlögum skilgreindur sem náttúruverndarsvæði og í þeim lögum er sömuleiðis að finna heimild til þess að fela einstaklingum eða lögaðilum umsjón og rekstur slíkra svæða. Ég studdi það á sínum tíma, herra forseti, meðan ég var umhvrh. og beitti mér fyrir því að einstaklingar og eftir atvikum fyrirtæki gætu fengið heimild til að reka slík svæði. Þegar núv. hæstv. umhvrh., Siv Friðleifsdóttir, lagði fram frv. sem síðar varð að lögum með nokkuð almennum stuðningi í þinginu var hins ekki gert ráð fyrir því að Náttúruverndin gæti falið sveitarstjórn eða eftir atvikum sveitarstjórnum sem eiga land að þjóðgarði, umsjón og rekstur hans. Ef þáltill. okkar um stofnun þjóðgarðs norðan og norðaustan Vatnajökuls verður samþykkt og þjóðgarðurinn verður að veruleika, þá er eins og nú er í pottinn búið ekki lagaheimild fyrir því að fela sveitarstjórnum rekstur eða umsjón hluta af þjóðgarðinum. Þetta tíðkast hins vegar sums staðar erlendis með ákaflega góðri raun. Við viljum þess vegna til að fyllsta samræmis sé gætt millum viðhorfa okkar gagnvart lagarammanum sjálfum og annars vegar þessarar þáltill. okkar, setja undir þennan leka með því að leggja til að lögum um náttúruvernd verði breytt þannig að Náttúruvernd ríkisins geti falið sveitarstjórn umsjón og rekstur þjóðgarðs. Um það snýst frv., herra forseti, og ég legg til að þegar þessari umræðu lýkur verði málinu vísað til umhvn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um rannsóknir á áhrifum háspennulína, spennistöðva og fjarskiptamastra á líkamann. Flutningsmenn auk mín eru Árni Ragnar Árnason, Ásta Möller, Vilhjálmur Egilsson, Sigríður Anna Þórðardóttir, Katrín Fjeldsted, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Guðjón Guðmundsson og Arnbjörg Sveinsdóttir. Tillagan hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að standa fyrir faraldsfræðilegri rannsókn á mögulegum áhrifum háspennulína, spennistöðva og fjarskiptamastra á mannslíkamann, sérstaklega með tilliti til nýgengis krabbameins. Rannsóknin verði framkvæmd á næstu tíu árum og niðurstöðum hennar skilað fyrir 1. október 2012. Ráðherra gefi Alþingi skýrslu um niðurstöður rannsóknarinnar strax að henni lokinni.`` Herra forseti. Erlendar rannsóknir leiða æ meiri líkur að því að rafsegulsvið hvers konar, eða rafmengun, geti haft alvarleg áhrif á heilsu og líðan fólks og jafnvel valdið krabbameini. Umræðan um rafsegulsvið og áhrif þess á mannslíkamann eykst stöðugt og undanfarin ár hafa augu almennings og fræðimanna beinst æ meira að umhverfi okkar til að skoða hvort orsakir sjúkdóma og vanheilsu sé að finna þar, þ.e. hvort rafmagnsmannvirki geti valdið heilsutjóni hjá þeim sem búa í nágrenni þeirra. Opinber bresk stofnun hefur viðurkennt opinberlega að tengsl geti verið milli krabbameinstilfella og háspennulína. Rannsóknir framkvæmdar af faraldsfræðingnum Richard Doll leiddu í ljós að börn sem búa í grennd við háspennulínur eiga frekar á hættu að fá krabbamein en önnur börn. Rannsóknarhópur í háskólanum í Toronto í Kanada og Hospital for Sick Children tilkynnti að rannsóknir hefðu sýnt að börn sem búa við há gildi rafsegulsviðs eiga frekar á hættu að fá hvítblæði en börn sem búa ekki við slík skilyrði. Mælingar á heimahögum veikra barna leiddu í ljós að tvisvar til fjórum sinnum meiri líkur væru á að börn með hvítblæði hefðu búið við há gildi rafsegulsviðs. Jafnframt hafa faraldsfræðilegar rannsóknir Dana og Svía sýnt fram á tengsl milli hvítblæðis í börnum og búsetu í nálægð við rafmagnsmannvirki. Hið sama kann að gilda um fullorðna, en það er ekki vitað fyrir víst. Því er tímabært að hér á landi verði framkvæmd faraldsfræðileg rannsókn á áhrifum háspennulína, spennistöðva og fjarskiptamastra á mannslíkamann, sérstaklega með tilliti til nýgengis krabbameins. Lagt er til að rannsóknin verði framkvæmd á næstu tíu árum og niðurstöður hennar kynntar Alþingi eigi síðar en 1. október 2012. Flutningsmenn benda á að slík rannsókn geti farið fram á vegum landlæknisembættisins og hugsanlegt er að hún geti verið afturvirk að einhverju leyti. Herra forseti. Mig langar til að vitna í viðtal við Helga Geirharðsson sem kom í Morgunblaðinu 3. mars árið 2002. Yfirskriftin er: Hannað til að koma í veg fyrir rafmengun. Nýbygging Marels reis við Austurhraun í Garðabæ og arkitektinn er Ingimundur Sveinsson. Sú bygging er sérstaklega hönnuð og uppbyggð með það fyrir augum að svokölluð rafmengun valdi ekki vanlíðan starfsfólks eða truflun í rafmagnskerfi. Í viðtalinu segir, með leyfi forseta: ,,Nýbyggingin er langt komin og er stefnt að því að Marel flytji starfsemi sína þangað í júní næstkomandi. Að sögn Helga Geirharðssonar, verkefnisstjóra Marels við bygginguna, eru fjölmörg atriði sem hugað hefur verið að í þessu sambandi. ,,Til dæmis hafa allir lampar, sem eiga að koma í húsið, verið sérstaklega prófaðir út frá þeirri rafmengun sem þeir skapa. Eins höfum við fengið fyrirtæki til að hanna sérstaklega allar jarðbindingar og allar lagnaleiðir þannig að það myndist ekki óæskileg segulsvið í húsinu. Síðast en ekki síst höfum við gert miklar ráðstafanir til að búa til mjög góða jarðtengingu fyrir húsið þannig að öll rafmagnsmengun eigi góða leið niður í jörð,`` segir hann og undirstrikar að trúar- eða töfrabrögð komi þarna hvergi nærri heldur sé um hreina og klára rafmagnsfræði að ræða. Hann segir rafmagnsmengunina geta valdið bæði vanlíðan hjá fólki til lengri tíma sem það eigi kannski erfitt með að útskýra. Því hafi verið ákveðið að leggja sérstaka áherslu á þetta atriði í byggingu hússins. ,,Við vitum um dæmi þar sem menn hafa ekki gert það og lent í alls konar vandræðum, bæði hvað varðar vanlíðan starfsfólks og rekstur á tölvukerfum.`` Það er ekki síst lýsingin í húsinu sem sérstaklega er hugað að í þessu sambandi. Brynjólfur Snorrason, sem er með fyrirtækið Lífafl á Akureyri, fékk svo þessa lampa og mældi hvaða áhrif hver lampi um sig hafði á rafkerfið og hvernig hann mengaði út frá sér í nánasta umhverfi. Út frá þeim upplýsingum þurftum við síðan að hafna nokkrum lömpum sem olli því að þessi framleiðandi kom með nýjar lausnir. Sem dæmi um þetta nefnir hann lýsinguna í vinnusal nýja hússins sem byggist á nýrri tækni sem ekki hefur verið til í heiminum áður og Marel því fyrsti aðilinn sem tekur hana í notkun. Helgi segir þessa hugsun á bak við uppbyggingu hússins nýmæli hér á landi því þetta sé í fyrsta sinn sem hús er sérhannað að þessu leyti. ,,Í Ameríku eru menn kannski komnir lengra í að skoða í rafmagn í svona húsum heldur en t.d. í Evrópu. Við höfum heyrt að þær kröfur sem við erum að setja séu sambærilegar og menn gera varðandi dýragarða annars vegar og hjá bandaríska hernum hins vegar.```` Hér með lýkur tilvitnun í þessa grein í Morgunblaðinu. Herra forseti. Mig langar líka að geta um svar sem ég fékk frá hæstv. heilbrrh. um nýgengi krabbameins á 126. þingi. Í svari ráðherra segir: ,,Skipuleg skráning krabbameina á vegum Krabbameinsskrár Krabbameinsfélags Íslands hófst árið 1954 þannig að hægt er að skoða breytingar á tíðni krabbameina í meira en fjóra áratugi. Á þessu tímabili hefur tíðni krabbameina í heild aukist um 1,2% á ári, að teknu tilliti til fjölgunar íbúa og breyttrar aldurssamsetningar þjóðarinnar. Miklar breytingar hafa orðið á tíðni einstakra meina. Tíðni krabbameins í blöðruhálskirtli hefur nær fimmfaldast og er þetta mein fyrir nokkru orðið algengasta krabbamein karla. Þessa fjóra áratugi hefur brjóstakrabbamein verið algengasta krabbamein kvenna, en það er nú tvöfalt algengara en við upphaf skráningarinnar. Tíðni lungnakrabbameins hjá körlum hefur nær þrefaldast og meira en fjórfaldast hjá konum, en heldur er farið að draga úr aukningunni. Tíðni magakrabbameins er nú aðeins þriðjungur af því sem áður var og er það meðal annars þakkað breyttum neysluvenjum. Þá er tíðni leghálskrabbameins aðeins þriðjungur af því sem var um skeið, en það skýrist af leit að sjúkdómnum á forstigi. Um 1.040 krabbamein eru greind hér á landi á ári, 530 hjá körlum og 510 hjá konum, samkvæmt tölum frá Krabbameinsskrá Krabbameinsfélags Íslands, en þær miðast við meðaltal áranna 1995--99. Alls greinast 147 karlar með krabbamein í blöðruhálskirtli, 57 með lungnakrabbamein, 48 með ristilkrabbamein, 35 með krabbamein í þvagblöðru og 28 með magakrabbamein, svo að fimm algengustu meinin séu talin. Meðal kvenna var brjóstakrabbamein langalgengast. Ár hvert greinast 135 slík mein, 49 lungnakrabbamein hjá konum, 37 ristilkrabbamein, 27 eggjastokkakrabbamein og 24 krabbamein í legbol. Spáð hefur verið að eftir áratug muni greinast 1.300--1.400 ný tilfelli af krabbameini hér á landi á hverju ári.`` Einnig var athyglisvert að í svari frá hæstv. ráðherra kom fram að þegar tekið er tillit til aldurssamsetningar þjóðarinnar eftir landshlutum, þá er nýgengi krabbameins hærra í Reykjavík og á Reykjanesi en annars staðar á landinu og er það í samræmi við stöðu mála í nálægum löndum og það gerir trúlegast þéttbýlið. Herra forseti. Ég tel að tillagan sé mjög þess virði að hún fái góða umfjöllun í hv. heilbrn. og hún fái afgreiðslu þaðan. Tillaga sama efnis var lögð fram bæði á 126. og 127. löggjafarþingi, en komst ekki á dagskrá og er því lögð fram að nýju. Að lokinni umræðu óska ég þess að tillagan verði send til hv. heilbrn. og síðari umr.

Herra forseti. Ég vil lýsa sérstökum stuðningi við þetta mál og fagna því að það skuli vera komið fram og vil þakka hv. 1. flm., Drífu Hjartardóttur, fyrir að hafa haft forgöngu um það. Það er flutt af alls níu þingmönnum. Um er að ræða mál sem ég held að hljóti að njóta stuðnings þingmanna úr öllum flokkum. Þingmálið gengur út á það að fram fari faraldsfræðileg rannsókn á mögulegum áhrifum háspennulína, spennistöðva og fjarskiptamastra á mannslíkann sérstaklega með tilliti til nýgengis krabbameins. Í grg. með frv. og í máli hv. 1. flm. var vísað í kannanir sem gerðar hafa verið á erlendri grundu, í breska könnun sem hefur sýnt fram á að tengsl geti verið milli krabbameinstilfella og háspennulína og einnig í rannsóknir sem Danir og Svíar hafa gert sem sýna fram á tengsl milli hvítblæðis í börnum og búsetu í nálægð við rafmagnsmannvirki. Einnig kemur fram í grg. að það eru ekki aðeins sjúkdómar sem menn horfa til, heldur einnig vanlíðan eða hugsanleg vanlíðan af völdum áhrifa frá slíkum spennistöðvum. Eitt sem ég velti fyrir mér er hvort sá tímarammi sem ætlaður er til slíkra rannsókna sé nokkuð rúmur. Menn tala þarna um áratug, að birtar verði niðurstöður 2012. Ef til vill er annað ekki raunsætt. Ég velti því líka fyrir mér hvort hægt er að finna einhverjar aðrar leiðir til að taka á þessum málum sem iðulega er vísað frá í hálfkæringi sem einhverri bábylju. Það er alveg ljóst að sumt fólk er miklu næmara en annað fyrir slæmum áhrifum af rafsegulssviðinu, ég kann nú varla að tala um þetta af nokkru viti, en hætt er við því að málinu sé einfaldlega vísað frá sem einhverju óútskýranlegu og jafnvel sem bábylju. Ég hef átt þess kost að ræða við fjölmargt fólk sem er mjög næmt fyrir rafsviðinu og sumir meira að segja mjög illa haldnir. Ég þekki það líka af eigin reynslu af vinnustað sem ég hef starfað á að þar kom upp tilfelli þar sem nánast var ekki hægt að vinna í húsinu vegna rafmagnsbylgna.  Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, enda ekki fróður um tæknileg smáatriði málsins. En hitt veit ég að nauðsynlegt er að láta framkvæma rannsókn og gera allt sem við getum til þess að grafast fyrir um hvað hér er á seyði.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir stuðninginn við tillöguna. Ég met mikils álit hans. Tillagan er ekki lögð fram til þess að vera með neinn hræðsluáróður. Það eru engar bábyljur eða töframennska í þessu. Þetta er alveg háalvarlegt mál. Eins og kom fram í máli mínu er mjög athyglisvert hvernig Ingimundur Sveinsson arkitekt hefur hannað húsið fyrir Marel með tilliti til þess hvernig komast megi hjá rafmengun. Faraldsfræðileg rannsókn tekur langan tíma. Ég tek undir með hv. þm. að það þyrfti að reyna að finna aðrar leiðir til þess að draga úr rafmengun. Það er hægt og það þarf náttúrlega sérfræðinga til að koma að þeim málum. Það er hægt að draga úr rafmengun frá tölvum og alls konar rafmagnstækjum og að því er sífellt verið að vinna. Þessi tillaga er ekki lögð fram til þess að hræða fólk heldur til þess að vinna bug á þessu ef það getur leitt til færri krabbameinstilfella. Eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði eru margir mjög næmir fyrir einmitt þessum bylgjum, rafsegulbylgjum og rafmagni. Ég hef eins og hann heyrt margar sögur af því að fólk geti ekki sofið og að sár grói seint og margir telja að allt of mörg krabbameinstilvik hafi komið upp á ákveðnum svæðum í borgum og bæjum vegna þess að húsin eru nálægt háspennumannvirkjum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um þjónustugjald á fjölsóttum náttúruverndarsvæðum. Flutningsmenn auk þeirrar sem hér talar eru hv. þm. Gunnar Birgisson, Drífa Hjartardóttir, Guðmundur Hallvarðsson, Árni Ragnar Árnason og Guðjón A. Kristjánsson. Þáltill. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela umhverfisráðherra að undirbúa og ákveða fyrirkomulag innheimtu sérstaks þjónustugjalds á fjölsóttum náttúruverndarsvæðum sem stæði undir uppbyggingu og þjónustu á slíkum svæðum.`` Þáltill. var lögð fyrir á síðasta þingi og fór til hv. umhvn. án umræðu og er nú mælt fyrir henni í fyrsta sinn og vonandi eina. Var hún send til umsagnar fjölmargra aðila. Mikil vakning hefur orðið meðal Íslendinga á undanförnum árum að ferðast um eigið land. Jafnframt hefur erlendum ferðamönnum fjölgað verulega á síðustu árum. Milli áranna 1990 og 2000 fjölgaði erlendum ferðamönnum sem komu til landsins um 113%, úr um 142 þúsund í rúmlega 303 þúsund talsins og gert er ráð fyrir að fjöldi erlendra ferðamanna sem sækja landið heim verði um hálf milljón árið 2020. Fullyrða má að íslensk náttúra sé eitt meginaðdráttarafl erlendra ferðamanna. Íslensk náttúra er því auðlind sem íslensk ferðaþjónusta byggir á og hún er bæði atvinnuskapandi og gjaldeyrisskapandi. Það skiptir því þá atvinnugrein og þjóðina alla afar miklu máli hvernig búið er að íslenskri náttúru og hvernig aðstöðu ferðamönnum er boðið upp á. Þrátt fyrir að verulegu fjármagni hafi verið varið til uppbyggingar til móttöku ferðamanna á vinsælum ferðamannastöðum á síðustu árum er ljóst að margir þeirra standast tæpast kröfur um aðgengi, aðstöðu og fræðslu sem ferðamenn vænta. Fæstir vinsælla ferðamannastaða eru undir það búnir að taka á móti þessum aukna fjölda ferðamanna. Afleiðingin er að víða hefur land látið á sjá en slíkt leiðir fljótt til minni virðingar fyrir umhverfinu og verri umgengni. Samhliða auknum áhuga á ferðalögum um landið hefur áhugi á verndun landsins aukist. Það endurspeglast m.a. í stofnun nýrra þjóðgarða og nefni ég þar m.a. þjóðgarðinn Snæfellsjökul sem var formlega opnaður sumarið 2001 og Vatnajökulsþjóðgarð sem er enn á teikniborðinu og sem Skaftafellsþjóðgarður mun sennilega verða hluti af. Auk þess eru þjóðgarðar í Jökulsárgljúfrum og á Þingvöllum. Þjóðgarðar hafa alþjóðlega tilvísun í huga ferðamanna enda eru þeir stofnaðir til að varðveita sérstakar náttúruheildir sem verðugt er að njóta. Í hugtakinu felst ákveðinn gæðastimpill og eru tilteknar kröfur gerðar til aðbúnaðar og umbúnaðar á slíkum stöðum. Í úttekt OECD árið 2001 á stöðu og þróun umhverfismála á Íslandi segir m.a. eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Í flestum þjóðgörðum og á öðrum verndarsvæðum þarf fleiri eftirlitsmenn og framkvæmdaáætlanir ... Mikil aukning varð í ferðaþjónustu á síðasta áratug og þar með jókst einnig þörfin fyrir það að hafa hemil á því mikla álagi á náttúru landsins sem þessu fylgir, og þörfin fyrir auknar fjárveitingar til uppbyggingar á betri aðstöðu og fleiri eftirlitsmenn á vinsælustu ferðamannasvæðunum.`` Í skýrslu OECD eru lagðar fram ýmsar tillögur sem geta stuðlað að auknum árangri landsins á sviði umhverfismála. Þar er m.a. lagt til, með leyfi forseta, að: ,,... fjölgað verði landvörðum á náttúruverndarsvæðum og fjármagn til náttúruverndar aukið, t.d. með því að beita nytjagreiðslureglunni í ferðaþjónustu og með gjaldtöku af ferðamönnum á friðuðum svæðum ...`` Með hliðsjón af auknum fjölda ferðamanna sem kjósa að ferðast um Ísland, þörf á auknu fjármagni til að standa undir uppbyggingu aðstöðu til móttöku þeirra á vinsælum ferðamannastöðum og um leið nauðsyn þess að vernda íslenska náttúru og koma í veg fyrir landspjöll vegna aukins ágangs er þessi þingsályktunartillaga lögð fram. Á síðari árum hefur svokölluð mengunarbótastefna rutt sér rúms í umhverfismálum, en meginhugsunin að baki henni er að þeir sem menga greiði fyrir förgun mengunarefna. Á sama hátt hefur stefnan í nágrannalöndum okkar verið að þeir sem njóta náttúrunnar greiði fyrir þá þjónustu og aðstöðu sem þörf er á til að taka á móti ferðamönnum á viðunandi máta. Erlendis þykir það sjálfsagt að ferðamenn greiði aðgangseyri að náttúrufyrirbærum sem eru sérstakt aðdráttarafl ferðamanna. Þjónustugjald að þjóðgörðum er erlendis meginreglan, enda stendur slíkt gjald undir tiltekinni þjónustu sem veitt er innan þjóðgarðsins, svo sem öryggisþjónustu, bæklingum, leiðarlýsingum, aðgangi að fræðslusetrum og annarri fræðslu eða leiðbeiningum. Einnig stendur það undir gerð og viðhaldi göngu- eða hjólastíga, bílastæða og tjaldstæða, auk þjónustuhúsa, t.d. salerna og þvottaaðstöðu, að ónefndri verndun náttúru svæðisins, sem er meginástæða þess að fólk kýs að sækja staðinn. Hér á landi þykir eðlilegt að greiða fyrir aðgang að sögusýningum, fornminjum og merkum sögustöðum. Hins vegar hefur ekki þótt eins sjálfsagt að greiða þjónustugjald fyrir aðgang að náttúrufyrirbærum eða þjóðgörðum. Mörg rök hafa verið færð fyrir því. Mun ég ekki tíunda þau hér en vísa í greinargerð með tillögunni. Hins vegar er ljóst að ákveðin hugarfarsbreyting hefur átt sér stað að undanförnu og hafa ýmsir hagsmunaaðilar sem áður þvertóku fyrir allar slíkar hugmyndir opnað á þær nú. Herra forseti. Í umsögnum sem bárust umhvn. um tillöguna mæltu m.a. Vegagerðin, Samtök sunnlenskra sveitarfélaga og Náttúruvernd ríkisins með samþykkt hennar. Í jákvæðri umsögn Ferðamálaráðs kemur m.a. fram að ráðið hafi verið og sé, með leyfi forseta: ,,... þeirrar skoðunar að eðlilegt sé að innheimta þjónustugjöld fyrir skilgreinda þjónustu á umræddum svæðum enda sé gjaldinu varið til að byggja upp þjónustu á viðkomandi svæði.`` Ferðamálaráð leggur jafnframt áherslu á í umsögn sinni að ekki sé um að ræða almennan aðgangseyri að svæðunum, heldur þjónustugjöld fyrir skilgreinda þjónustu. Einnig bendir ráðið á að mikilvægt sé að gera sér grein fyrir á hvaða svæðum slík innheimta sé raunhæf bæði hvað varðar að veita þjónustu til ferðamanna og einnig með vísan til þess að kostnaður við innheimtuna á vissum svæðum gæti orðið meiri en umrætt þjónustugjald. Umsögn Bændasamtakanna er hliðstæð umsögn umsögn Ferðamálaráðs og leggur jafnframt áherslu á að ekki verði farið út á þessa braut nema í góðri sátt við hagsmunaaðila í ferðaþjónustu. Í tillögunni sem hér er mælt fyrir er lagt til að tekið verði upp þjónustugjald sem endurgjald fyrir tiltekna þjónustu en ekki er gert ráð fyrir almennum aðgangseyri að náttúruverndarsvæðum. Slíkt gjald vilja sumir kalla góngjald eða glápjald þar sem einungis er greitt fyrir að horfa og njóta. Um það er ekki að ræða í þessari tillögu. Í umsögn Ferðamálaráðs er bent á þá staðreynd að aðsókn á suma ferðamannastaði sé ekki í þeim mæli að innheimta af þjónustugjaldi standi undir meiru en kostnaði við innheimtu. Ég er sammála umsögn Ferðamálaráðs varðandi það að ekki sé vit í að leggja þjónustugjald á við slíkar aðstæður. Ég bendi á hinn bóginn á að ýmsir vinsælir ferðamannastaðir eru tilvaldir í þessu sambandi, bæði af landfræðilegum ástæðum en einnig vegna fjölda ferðamanna og þeirrar þjónustu sem þarf að standa til boða. Hér má nefna staði eins og Dimmuborgir, Gullfoss, Geysi, Þórsmörk og Öskju, að ónefndum þjóðgörðunum Snæfellsjökli, í Skaftafelli og í Jökulsárgljúfrum. Þar eru Ásbyrgi og Dettifoss innifalin. Þar er fullkomlega eðlilegt að leggja á þjónustugjald við aðgang, enda þarf að gera miklar kröfur til öryggisgæslu, aðstöðu og þjónustu á slíkum stöðum eðli málsins samkvæmt. Þjónustugjald gæti í ákveðnum tilvikum, t.d. í Þórsmörk, einnig virkað takmarkandi á aðgang, þar sem þegar er um oftroðslu á landi að ræða. Herra forseti. Að gefnu tilefni vil ég taka fram að ég er þeirrar skoðunar að þjóðgarðurinn á Þingvöllum verði ávallt undanskilinn þjónustugjaldi, enda hefur hann slíka sérstöðu meðal þjóðarinnar að eðlilegt er að kostnaður við hann sé alfarið greiddur úr sameiginlegum sjóðum landsmanna. Sem dæmi um fjölda ferðamanna á einstökum stöðum má nefna að um 140 þúsund ferðamenn komu í þjóðgarðinn í Skaftafelli á árinu 2001 og um 200 þúsund manns koma að Gullfossi á ári hverju. Ef hver ferðamaður sem skoðar Gullfoss og nýtur þjónustu þar greiðir sem nemur 200--250 kr. gætu árlegar tekjur numið 40--50 millj. kr. Á sama hátt gæfu árleg þjónustugjöld fyrir aðgang að Skaftafelli 28--35 millj. kr. eða 23--28 millj. kr. ef miðað er við að börn fái ókeypis aðgang og að þau séu 20% gesta. Innheimtukostnað þar má áætla 4--5 millj. kr. á ári miðað við að þjónustugjald sé innheimt einungis yfir sumartímann. Þess má geta að algengt aðgangsgjald og þjónustugjald í þjóðgörðum í Kanada er sem samsvarar um 130--350 kr. íslenskar eftir því hvort um börn, fullorðna eða eftirlaunaþega er að ræða. Þessi gjöld standa að mestu undir rekstri viðkomandi þjóðgarða. Þar er litið svo á að greiðsla aðgangseyris jafngildi því að fjárfest sé í verndun garðsins fyrir óbornar kynslóðir. Í greinargerð með þáltill. er fjallað um ástand og uppbyggingu vinsælla ferðamannastaða og vísað í skýrslu sem unnin var og gefin út af Ferðamálaráði, Náttúruvernd ríkisins og Vegagerðinni frá 1999. Þar kemur m.a. fram það álit að vegna stóraukins fjölda ferðamanna sé nauðsynlegt að fara í ýmsar framkvæmdir á friðlýstum svæðum og öðrum vinsælum ferðamannastöðum í mun ríkara mæli en áður hefur verið gert, enda sé aðstaða og aðgengi ferðamanna að helstu náttúruperlum landsins víðast hvar í mjög bágu ástandi. Í greinargerð með þáltill. er gert grein fyrir að lagaheimild er fyrir lagningu þjónustugjalds á náttúruverndarsvæðum, en sú heimild hefur ekki verið notuð. Heimildin er í 32. gr. laga um náttúruvernd og er áskilið að gjaldið skuli renna til verndunar og fegrunar eða uppbyggingar á því svæði. Því er ljóst að lagaheimild er fyrir því að innheimta þjónustugjald á náttúruverndarsvæðum. Hins vegar þarf sennilega lagabreytingu ef nýta á þjónustugjöld á einum stað einnig til uppbyggingar á öðrum stöðum, þar sem aðstæður, fjöldi ferðamanna eða aðrar ástæður eru í vegi fyrir innheimtu þjónustugjalda, þ.e. ef niðurstaða umhvrh. yrði á þann veg eftir að þessi þáltill. hefur verið samþykkt og fengið umfjöllun hjá umhvrh. Að lokum, herra forseti: Ljóst er að verulegt viðbótarfé þarf til að byggja upp aðstöðu á vinsælum ferðamannastöðum svo að unnt verði að taka á móti auknum fjölda ferðamanna og vernda um leið íslenska náttúru. Vægt þjónustugjald sem innheimt yrði við aðgang að fjölsóttum náttúruverndarsvæðum gæti mætt þessari fjárþörf að hluta. Lögð skal á það áhersla að gjaldtaka á vinsælum ferðamannastöðum er fyrst og fremst hugsuð til að standa undir óskum ferðamanna um þjónustu og aðbúnað á slíkum svæðum. Núverandi umhverfisráðherra hefur margoft lýst því yfir að hún telji að í framtíðinni verði tekin upp gjöld í formi aðgangseyris og rekstrarleyfisgjalda á stöðum sem margir ferðamenn fara um. Þá hefur fyrrverandi forstjóri Náttúruverndarráðs, sem nú hefur verið lagt niður, lýst því yfir að augljóst sé að slík gjaldtaka væri markmið sem stefna bæri að. Í úttekt OECD 2001 á stöðu og þróun umhverfismála á Íslandi var íslenskum stjórnvöldum bent á að til að stuðla að auknum árangri landsins á sviði umhverfismála þyrfti meira fjármagn til náttúruverndar sem yrði aflað m.a. með því að beita nytjagreiðslureglunni í ferðaþjónustu og með gjaldtöku af ferðamönnum á friðuðum svæðum. Það eru hagsmunir ferðaþjónustunnar, íslenskrar náttúru og þjóðarinnar allrar að staðinn sé vörður um fjölsótt náttúruverndarsvæði. Fjármagn til þessa þáttar hefur á undanförnum árum ekki verið nægilegt og ljóst að munar um þótt ekki sé nema hóflegt þjónustugjald við aðgang að tilteknum stöðum. Í bláendann, herra forseti, um leið og ég þakka forseta áheyrnina, sem er einn fárra hér inni, legg ég til þáltill. verði send til umhvn. til umfjöllunar og afgreiðslu.

Herra forseti. Ég verð að lýsa andstöðu minni við þessa tillögu. Eins og nú standa sakir fer því víðs fjarri að hægt sé að tala um að sæmilegt aðgengi sé til þjóðgarða ef við a.m.k. tölum um þá þjóðgarða sem eru á Norðurlandi, Jökulsárgljúfur, Öskju --- sem er að vísu ekki þjóðgarður --- Ásbyrgi og Dettifoss, þá er aðgengi á þessa staði ekki slíkt að hægt sé eða verjandi að leggja þjónustugjald á þá sem þangað fara. Hið sama má raunar segja um Dimmuborgir og Mývatnssveit almennt, vegna þess að þjónusta við ferðamenn er þar mjög af skornum skammti. En á hinn bóginn háttar svo til þar að sveitarfélagið hefur tekið sig fram um að hafa þar fallegan reit, Höfða, yndislegan reit, sem seldur er aðgangur að yfir sumartímann og væri auðvitað fráleitt ef ríkið færi að keppa við það sveitarfélag um aðgang að því svæði sem þar er, líka vegna þess að mér er ekki kunnugt um að umhvrn. né stofnanir þess hafi lagt neitt á sig til þess að reyna að taka vel við ferðamönnum eða skýra svæðið fyrir þeim sem þangað koma. Ég hef haft áhuga á því á undanförnum árum að leggja heitt vatn að Ásbyrgi til þess að fólk sem þar er í tjöldum eða á leið um geti farið í sund og notið hvíldarinnar eins og við Íslendingar viljum helst gera það, en fengið litlar undirtektir. Yfirleitt er það þannig að þeir fjármunir sem við verjum til þjóðgarða og náttúruverndar hafa lítið snúið að því að bæta aðgengi að slíkum stöðum. Meðan ég var samgrh. gekk ég fram í því að reyna að bæta aðgengi í Dimmuborgum og að leirhverunum í Námafjalli. Það kom af stað verkefninu ,,Fossar í fóstri`` við Dettifoss, og auðvitað ástæðulaust að skattleggja vegfarendur með þessum hætti til umhvrn. Nú er það svo að hugmyndir um þjóðgarð, Vatnajökulsþjóðgarð, eru umdeildar og ég hef ekki séð þær hugmyndir. En ég hef aldrei skilið hvers vegna menn telja það eiga saman að Öræfasveit eigi að vera í þjóðgarði með Kelduhverfi, mér þykir mjög undarlegt þegar ég heyri slíkar hugmyndir og sé satt að segja ekki hvað er sameiginlegt með þeim. Í mínum huga kemur til greina að friða svæðið norðan Vatnajökuls, ég hef alltaf litið svo á að það yrði þá sjálfstæð eining og byggð upp með þeim hætti að það yrðu sveitarfélögin þar fyrir norðan sem bæru ábyrgð á vernd og gæslu svæðisins. Þar yrði komið upp öflugum rannsóknarstöðvum sem væru sjálfstæðar og í engum tengslum við sambærilegar stofnanir í Reykjavík til að tryggja að eðlilegt fjármagn berist þangað og til að tryggja að þær rannsóknir sem þar verði unnar séu unnar af fólki sem þar starfar og þar býr og er í sátt við aðra þá sem eiga þar heima. Við erum nú að byggja bæði upp Akureyri og Austurland og engin ástæða til að ætla annað en að þau svæði verði í framtíðinni fær um að stjórna sínum málum, þar á meðal þessum fögru sveitum og þeim víðáttum sem þarna eru, en við erum á hinn bóginn víðs fjarri því að geta lagt skatta á þá sem þangað koma. Það er verið að reyna að byggja upp ferðaþjónustu á þessum stöðum vanburða, og eins og hæstv. forseti veit er það nú svo t.d. um þjóðgarðinn niður með Jökulsá á Fjöllum að það má þakka fyrir ef hægt er að aka um hann í júlímánuði, algjörlega vonlaust að ætla sér að komast niður með Jökulsá að vestan fyrr en þá eftir miðjan júní, alls ekki í maímánuði í venjulegu veðurfari. Við erum því að tala um hugmyndir sem gætu kannski átt rétt á sér eftir áratug eða tvo en eins og nú standa sakir og eins og vegáætlun lítur núna út er ekki við því að búast að þeir menn sem búa á þessum svæðum sjái eitthvert réttlæti í því að skattleggja eigi ferðaþjónustu á þessum svæðum til Reykjavíkur. Það er auðvitað algjörlega út í hött. Ekki má gleyma því að þeir skattpeningar sem eru lagðir á eiga að fara til landsmanna allra. Búið er að verja verulegum opinberum fjármunum til þess að styrkja og styðja aðgengi að ferðamannastöðum hér um slóðir sem ekki hefur verið gert á þessum afskekktari stöðum. Ég held þess vegna að tillagan sé vanhugsuð og að sumu leyti sé þar um að kenna ókunnugleika. Ef ég tæki t.d. Herðubreiðarlindir og Öskju þá hefur ríkið ekkert komið að því nema með litlum styrkjum að byggja upp þá aðstöðu sem þar er. Það hefur verið mestan part Ferðafélag Akureyrar og þeir sem þar starfa og örðugt að sjá hvers vegna ríkið ætti svo að hlaupa til og geta skattlagt menn til sín. Hið sama er að segja um Vesturdal eða Hljóðakletta, það er erfiður vegur þangað upp eftir og ég tala nú ekki um ef maður reynir svo að komast áfram upp að Dettifossi. Það er fjöldi fólks sem beinlínis segist ekki leggja bíla sína í slíka ófæru og kýs fremur að aka hjá. Fyrst er að reyna að tryggja það að menn komist sæmilega á þessa staði, síðan geta menn velt fyrir sér að skattleggja þá.

Herra forseti. Ég er ósammála því sem kom fram hjá hv. þm. Halldór Blöndal að þáltill. sé vanhugsuð og byggð á ókunnugleika. Hún er þaulhugsuð og byggð á kunnugleika. Ég legg til að þingmaðurinn lesi betur þáltill. vegna þess að hér er ekki um það að ræða að leggja skatt á landsmenn eða ferðamenn, skatt sem mundi flytjast til Reykjavíkur, öðru nær. Ég held að við séum sammála um að ekki er vanþörf á uppbyggingu á þessum svæðum sem við höfum verið að ræða hér um, m.a. í Ásbyrgi og Hljóðaklettum, Öskju og slíkum stöðum, til þess að bæta aðstöðu ferðamanna. Hugmyndin er sú að þjónustugjald sem hér er lagt til að verði lagt á verði nýtt til uppbyggingar á þessum stöðum, þannig að aðstaða í Dimmuborgum, Öskju og á öðrum þeim svæðum sem hér hafa verið nefnd til sögunnar mundi batna einmitt með því fjármagni sem kemur til þessara staða. Hugmyndin er ekki að flytja --- það er ekki heimild fyrir því samkvæmt lögum, eins og kom fram í ræðu minni, að flytja þetta fjármagn sem verður til á einum stað til annars. Með því að þjónustugjaldið yrði lagt á mætti m.a. bæta veginn upp að Hljóðaklettum, það mætti leggja betri göngustíga og gera betri öryggislínur við Dettifoss o.s.frv. Við erum ekki heldur að tala um neinar háar upphæðir. Við erum að tala um 200--250 kr. en það eru þær hugmyndir sem hugleiðingar mínar snúast um og tek ég þar m.a. mið af gjaldi, þjónustugjaldi sem t.d. Kanadamenn greiða til þess að fara inn í þjóðgarða sína, en það er á bilinu 130--350 kr. á mann eftir því hvort um er að ræða barn, fullorðinn eða eftirlaunaþega. Ég held því að þessi tillaga geti leitt til þess að bæta verulega aðstöðuna á fjölsóttum ferðamannastöðum.

Herra forseti. Mér hefur verið boðið að fara um þjóðgarða í Kanada og ef ég man rétt var t.d. hægt að komast þar á vatnssalerni, svo ég taki nú dæmi. Við erum auðvitað að tala um staði sem alls ekki er hægt að hugsa sér að leggja gjald á. Ég vil endurtaka það sem ég sagði, að af almennum skatttekjum er búið að byggja upp töluvert í ferðaþjónustu. Búið er að gera ýmislegt í nágrenni Reykjavíkur og á Suðurlandi. En á hinn bóginn hefur það setið á hakanum að vinna að sams konar hlutum fyrir norðan þó að þau svæði séu mjög fjölsótt. Ég vil ítreka það sem ég sagði, herra forseti, það er næsta grátbroslegt að sjá að skattheimtumaðurinn skuli vera kominn á þessa staði áður en búið er að leggja veginn þangað. Það er náttúrlega varla hægt að hugsa sér annað aumara. Eins og ég man þetta helst, það má vera, herra forseti, að ég muni þetta ekki rétt frá því í sumar, en ég man ekki hvort einhverjir útikamrar eru við Dettifoss að vestan, en aðstaða þar er nú slík að ég skil bara ekki hvernig mönnum dettur í hug að tala um að skattleggja slíkt, það er algjörlega fráleitt. Og eiga svo að vera einhverjir aurakarlar á hverjum stað, einhver aurakarl við Dimmuborgir, aurakarl við leirhverina, aurakarl í Herðubreiðarlindum, aurakarl í Hvannalindum, aurakarl á Öskjuleið, aurakarl við Dettifoss, bæði fyrir austan og vestan, aurakarl við Hafragilsfoss, Forvöð, Hljóðakletta, Ásbyrgi? Hvað eiga margir aurakarlar að vera þarna til þess að safna þessum peningum? Það er náttúrlega fráleitt að menn uni ofríki af þessu tagi.

Herra forseti. Ég held að við hv. þm. Halldór Blöndal séum sammála um það að verulega þurfi að bæta aðstöðu á þessum stöðum og vatnssalerni ættu náttúrlega að vera sjálfsagðir hlutir sem víðast. Og þá spyr maður: Hvort kemur fyrst, hænan eða eggið? Kemur fyrst þjónustugjaldið og síðan vegurinn eða fyrst vegurinn og síðan þjónustugjaldið? Ég get í sjálfu sér alveg tekið undir það með hv. þm. að það þarf að byrja á því að leggja til ákveðið fjármagn til að bæta þjónustuna áður en þjónustugjaldið væri lagt á eða ákveðið samspil væri þar á. En ég legg áherslu á að hér er ekki um skatt að ræða. Verið er að leggja til þjónustugjald sem verður eftir á þeim svæðum sem það verður til á. Skattur er þetta ekki, þetta er gjald fyrir þjónustu, þetta er ekki ,,góngjald`` eða ,,glápgjald``, eins og sumir hafa viljað kalla það, þannig að fólk sé að borga eingöngu fyrir það að horfa á náttúruna, öðru nær, það er að borga fyrir þjónustu sem það væntir að mæti þeim, t.d. í þjóðgörðum. Þjóðgarðar hafa ákveðna merkingu í hugum fólks. Þjóðgarðar þýða í hugum fólks að ákveðin öryggisþjónusta sé, göngustígar séu öruggir, það séu leiðarlýsingar, það séu bæklingar, aðgangur sé að fræðasetrum, bílastæði, tjaldstæði, salerni og þvottaaðstaða. Þetta er það sem ég er að tala um að þjónustugjald standi undir rekstri slíkrar þjónustu fyrst og fremst. Varðandi aurakarlana þá geri ég líka ráð fyrir að þeir staðir séu valdir þar sem þetta stendur undir sér. Það er náttúrlega algerlega fráleitt að fara að rukka inn þjónustugjald þar sem það gerir ekki annað en að standa undir kaupi aurakarlsins. Það er náttúrlega út úr kortinu, enda legg ég það ekki til.

Herra forseti. Það er ekki einu sinni komið bundið slitlag upp í Mývatnssveit frá Akureyri. Því fer víðs fjarri að það sé komið bundið slitlag á hringveginn frá Mývatnssveit til Egilsstaða, hvað þá frá Egilsstöðum til Hafnar í Hornafirði. Þjóðvegurinn í þjóðgarðinum meðfram Jökulsá að vestan opnast ekki, eins og ég sagði áðan, fyrr en kannski um miðjan júní, kannski í júlí. Hvernig í ósköpunum, herra forseti, er svo hægt að tala um að fara að skattleggja þetta fólk? Þetta aumingja fólk sem þarna er að berjast í ferðaþjónustu má hafa sig allt við til þess að reksturinn standi undir sér og það verði því ekki ofviða að standa undir þeirri fjárfestingu sem það hefur ráðist í. Á sama tíma og menn eru þannig að leggja sig alla fram um það að byggja upp lágmarksþjónustu, algjöra lágmarksþjónustu, fyrir gesti og gangandi er byrjað að tala um að ríkið ætli að fara að hirða til sín. Er ríkinu nokkur ofrausn í því að styrkja þessar fámennu byggðir? Er ekki allt í lagi að ríkið komið eitthvað til móts við staði eins og Kelduhverfi og reyni aðeins að leggja sína hönd á plóginn þar? Og væri ekki nær að ríkið reyndi að ganga í það að nýta þann jarðhita sem þar er og koma honum upp í Ásbyrgi svo hægt sé að byggja þar upp sómasamlega aðstöðu til að taka á móti fólki og með þeim hætti sýna að það er ekki alltaf hugmyndin bara að taka? Það var einhvern tíma talað um að menn mættu ekki hafa eina hönd, bara þá sem tekur. Þess vegna segi ég að mér finnst algjörlega út í hött ef það á að fara að skattleggja þá sem leggja leið sína á þessa staði.

Herra forseti. Það er mjög mikilvægt að fá þetta þingmál fram vegna þess að það gefur tilefni til umræðu sem þarf að fara fram í þjóðfélaginu áður en endanlegar ákvarðanir eru teknar. Eins og hér hefur komið fram gengur þáltill. út á að ákveða fyrirkomulag innheimtu sérstaks þjónustugjalds á fjölsóttum náttúruverndarsvæðum. Ég hef um þetta miklar efasemdir og er þessu reyndar mjög andvígur. En þannig er að það er þegar fyrir hendi lagastoð til að innheimta slík gjöld. Í 32. gr. laga um náttúruvernd er veitt heimild til að ákveða gjald fyrir veitta þjónustu og aðgang að náttúruverndarsvæðum, og í greinargerð með frv. er vísað í nefnd sem var sett á fót haustið 1999 til þess að fara í saumana á þessu máli. Samkvæmt nefndinni komu nokkrir staðir til greina sem hugsanleg gjaldtökusvæði. Ásbyrgi, Skaftafell, Dimmuborgir og Gullfoss voru nefnd í því sambandi. Það kemur jafnframt fram í greinargerðinni að meiri hluti þessarar nefndar var mjög andvígur því að innheimta slík þjónustugjöld. Og eftir því sem ég best veit hefur hvergi verið tekin ákvörðun um innheimtu. Það er alveg rétt sem kom fram í máli hv. þm. Ástu Möller að það er mikilvægt að fá fjármagn til þess að standa straum af kostnaði við aðstöðu við ferðamannastaði en ég er þeirrar skoðunar að þetta eigi að koma af almennu skattfé. Mér finnst vel koma til greina að íhuga einhverja gjaldtöku sem þá tekur til ferðamennskunnar í heild sinni en ekki sértæka gjaldtöku á ferðamannastöðum. Leiðina til að hafa hag af ferðamennskunni tel ég liggja fyrst og fremst í gegnum atvinnurekstur sem þróast við náttúruperlur, og ég vil nefna t.d. veitingarekstur við Geysi sem ég veit ekki betur en að gangi mjög vel. Þar er risin mjög vönduð þjónustuaðstaða og stórt veitingahús sem menn koma á og það er svona sem ég tel að ferðamennskan eigi að innheimta peninga. Litlir peningar, segir hv. þm., það er ekki verið að tala um að taka hátt gjald. Ég held að það snúist ekki bara um það hversu hátt gjaldið er, þó að það geti að sönnu skipt máli, heldur það yfirbragð sem verður yfir stöðunum eftir að farið er að innheimta gjaldið. Staðreyndin er sú að menn hrífast mjög, ekki síst aðkomumenn til landsins, af hinu villta og ósnortna í náttúru okkar, og menn hrífast af því að geta farið inn á Geysissvæðið eða að Gullfossi án þess að vera látnir greiða fyrir það. Ég þekki ekki sjálfur hvernig þessu er háttað erlendis. Það hefur verið vísað til Kanada og annarra staða, ég geri mér grein fyrir því að það er mismunandi háttur hafður á. En hitt man ég vel þegar ég einhvern tíma keypti mig inn á foss í Wales á Bretlandi, mér fannst fossinn ekkert sérstakur og ég er ekki í nokkrum vafa um að hann var orðinn að einhverju öðru en hann var áður en gjaldið var innheimt. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta þingmál. Mér finnst mjög mikilvægt að fram fari umræða í þjóðfélaginu um þetta efni, hvort við eigum að fara út á þessa braut. Mér finnst skipta mjög miklu máli að við ræðum í þaula hvað við viljum gera og að því leyti fagna ég því að fá þingmál sem gefur tilefni til slíkrar umræðu. Sjálfur er ég því mjög andvígur að við förum inn á þessa braut.

Virðulegi forseti. Þessi till. til þál. sem hér er til umræðu um þjónustugjald á fjölsóttum náttúruverndarsvæðum sem flutt er af hv. þm. Ástu Möller ásamt samflutningsmönnunum Gunnari Birgissyni, Drífu Hjartardóttur, Guðmundi Hallvarðssyni, Árna R. Árnasyni og Guðjóni A. Kristjánssyni fjallar um að Alþingi álykti að fela umhvrh. að undirbúa og ákveða fyrirkomulag og innheimtu sérstaks þjónustugjalds á fjölsóttum náttúruverndarsvæðum sem stæði undir uppbyggingu og þjónustu á slíkum svæðum. Ég vil lýsa því yfir hér að ég er andvígur þessari tillögu algjörlega, tek undir gagnrýni hv. 1. þm. Norðurl. e., Halldórs Blöndals, og bendi á það að við erum algjörlega vanbúin til þess að vera með hugsun og framkvæmd af þessu tagi. Við erum engan veginn samanburðarhæf við þau lönd sem er verið að bera sig saman við. Á náttúruverndarsvæði í Kanada, sem við höfum sjálfsagt flest heimsótt, og í öðrum löndum er búið að byggja upp fyrir milljarða og milljarðatugi, bæði aðkomu og aðra þjónustu á svæðunum þannig að hér erum við kannski 20--30 árum á eftir. Þetta eru bara ósnortin víðerni. Hv. þm. Halldór Blöndal kom inn á það, ef við tölum um þjóðgarðinn í Jökulsárgljúfrum, að segja má að hér um bil sé ófært um hann. Það eru ekki nema harðsvíruðustu menn sem treysta sér til þess að keyra t.d. niður með Jökulsá að vestanverðu. Það þyrfti því að fara í svo gríðarlega fjárfestingu ef menn ættu að geta réttlætt það fyrir sér að taka einhvers konar gjald. Ég vil benda á það líka að hv. þm. Ásta Möller talaði um að það væri sjálfsagt að borga þjónustugjald fyrir hluti eins og þvottavélar, tjaldstæði og þess háttar. Við erum í sjálfu sér ekkert að tala um það vegna þess að nú þegar er náttúrlega greitt fyrir beina þjónustu af þessu tagi. Og ef við tökum þjóðgarðana eins og í Skaftafelli og Ásbyrgi eru þar tjaldstæði sem er greitt inn á og þau skila allverulegum tekjum, það er augljóst. Innan þessara svæða er full heimild til að reka þvottaþjónustu, eins og gert er t.d. á tjaldstæðunum á Akureyri, og þá er greitt fyrir slíka þjónustu. Ég held að hér sé verið að tala um algjörlega óskylda hluti. Eins og hv. þm. Halldór Blöndal kom inn á eru þjóðgarðarnir utan þessa daghrings frá höfuðborgarsvæði algjörlega vanbúnir og 10, 15 árum á eftir hvað varðar alla uppbyggingu miðað við það sem gerist hér. Náttúrlega er langbesta ástandið í nágrenni höfuðborgarinnar og það á reyndar að skilja undan í þáltill., þ.e. þjóðgarðinn á Þingvöllum. Þar má kannski segja að sé komið einhvers konar skikk á hlutina, þar er a.m.k. hægt að leggja bílum, fá viðunandi leiðsögn og komast um svæðið eftir göngustígum og þess háttar þó að enn sé langt í land með að þar sé um viðunandi aðstæður að ræða. Ég tel að hugmyndin um að skattleggja ferðaþjónustuna á þennan hátt sé langt frá því að vera raunhæf og hún muni verða ferðaþjónustunni til tjóns. Sérstaklega mun hún verða ferðaþjónustunni til tjóns úti á landi þar sem þau svæði eru svo langt á eftir. Hins vegar bendi ég á það enn og aftur að á langflestum tjaldstæðum --- ef það er hugsun manna er það þegar fyrir hendi --- er greitt fyrir beina þjónustu sem stendur til boða. Það er greitt fyrir tjaldstæðin og fyrir þjónustu á tjaldstæðum og í sumum tilfellum náttúrlega er verið að selja vörur, eins og gosdrykki og annað slíkt. Þessir hlutir eru þegar fyrir hendi. Síðan vil ég segja það, virðulegi forseti, að umræða um lágar upphæðir er á villigötum. Samkvæmt skilgreiningunni eru lágar upphæðir taldar 200--250 kr. Við gætum t.d. tekið fimm manna fjölskyldu sem vildi fara dagstur austur um frá Akureyri, sunnudagstúr sem vel er gerlegt, og þá erum við að tala um fjölskyldu sem þyrfti að reiða fram hér um bil 4.000 kr. með því að stoppa á þessum þremur stöðum. Það er veruleg upphæð. Ég held að við séum engan veginn á þeim tímamótum hér og nú að geta réttlætt það að fara að heimta skatta í þessum mæli af náttúruperlum okkar sem eru stærsta aðdráttarafl fyrir ferðamanninn sem kemur til landsins. Ég held að það yrði til tjóns og ég held að í raun og veru séu einu svæðin sem væri hægt að segja að stæðu undir nafni í samanburðinum við önnur land kannski grasagarðarnir í Reykjavík og á Akureyri þar sem er búið að koma hlutum þannig fyrir að fólk getur komið, gengið um og notið, og notið þjónustu o.s.frv. Það er svo mikill reginmunur á þjóðgörðum erlendis, eins og í Kanada, Bandaríkjunum og í Evrópu. Þar erum við með einingar, þó að landflæmin séu stór, þar sem hver einasti fermetri er skipulagður í þaula. Kannski má segja að í mörgum tilfellum sé vafamál orðið hvort um náttúruverndarsvæði eða náttúruleg svæði er að ræða, e.t.v. bara risastóra garða í raun og veru, svo þaulskipulagðir eru þeir. Þangað koma hundruð þúsunda og milljónir manna og um þetta gilda allt önnur lögmál. Með þessum rökum held ég að tillagan verði ferðaþjónustunni til tjóns, sérstaklega ferðaþjónustunni úti á landi, og ég held að við eigum ekki að stuðla að því að hún fái framgang hér í þinginu.

Herra forseti. Hér er til umræðu mál sem oft hefur komið upp í umræðu um ferðaþjónustu á Íslandi, þ.e. hvort eðlilegt sé að taka þjónustugjöld á fjölsóttum náttúrurverndarsvæðum. Í fljótu bragði get ég sagt að ég er ekki hlynntur þeirri tillögu. Þetta mál hefur oft komið til tals í Ferðamálaráði. Þar eru fremur skiptar skoðanir um þetta mál eins og reyndar víðar í þjóðfélaginu og komu fram í ágætri röksemdafærslu, m.a. hjá hv. 1. þm. Norðurl. e. og reyndar 6. þm. Norðurl. e. líka. Þetta er bara alls ekki tímabært. Það er í raun sama hvert litið er á landi okkar. Við erum hreinlega ekki undir þetta búin. Það er allt annað þegar menn tala um einhvers konar þjónustu eins og tjaldstæði, gistingu, þvottaaðstöðu og þess háttar. Það er auðvitað sjálfsagt að ferðamenn greiði fyrir slíkt á sama hátt og þegar þeir fara í gufubaðið á Laugarvatni, í Bláa lónið eða eitthvað slíkt. Þá er sjálfsagt að greiða fyrir slíka þjónustu en ekki inn á þessi svæði. Einstaklingar hafa ráðist í að byggja upp mjög myndarlega á Geysi í Haukdal, hótel, þjónustumiðstöð og síðan sýningaraðstöðu sem er til mikillar fyrirmyndar. Hlutur ríkisins í þeim efnum, þar sem kemur að Geysissvæðinu sjálfu, er alls ekki nógu góður og auðvitað mjög nauðsynlegt að taka þar til hendinni. Þess vegna er líka mjög brýnt að ríkið kaupi af einstaklingum sem eiga Geysissvæðið, þ.e. hverasvæðið, að ríkið eigi það svæði og geti stýrt umferð þar. Ég hef margoft tekið þetta mál upp í þinginu og það er auðvitað brýnt að ganga frá því sem allra fyrst. Eftir því sem fleiri eigendur verða að þessu svæði, eftir því sem tíminn líður verða eigendur þessa svæðis auðvitað fleiri. Það mun fjölga í þeirri fjölskyldu sem á þetta svæði núna og því er nauðsynlegt að ganga frá slíku. Í Skaftafelli var komið á svona sýningaraðstöðu fyrir fáeinum árum þar sem hluti af húsnæðinu í Skaftafelli var notaður undir svona sýningaraðstöðu. Ef ég man rétt þá kostar 200--300 kr. að koma þar inn, og ferðamenn fara bara ekki þangað inn. Þeir kaupa sér þjónustu þar sem veitngaaðstaðan er en fara ekki inn á þessa merkilegu sýningu sem þar er bara vegna þess að þeir þurfa að borga þessar 200--300 kr. Þessi umræða er auðvitað mjög nauðsynleg og þörf en í stuttu máli get ég sagt að ég tel alls ekki tímabært að ferðamenn greiði þjónustugjald á fjölsóttum náttúruverndarsvæðum, m.a. vegna þess að það getur líka verið mjög dýrt að sinna því, í stafsmannahaldi og þess háttar. Ég ímynda mér að af því verði lítill gróði þegar upp er staðið.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram þó að ég hefði kosið að fleiri jábræður og jásystur fylgdu mér í stólinn til að styðja tillögu mína. En það eru samt sem áður til þingmenn hér inni sem eru sammála mér í þessum efnum. Tilgangur minn með að leggja fram þessa þáltill. var fyrst og fremst að fá fram umræðu um þetta mál. Ég geri mér grein fyrir því að þetta er umdeilt. Það hafa verið deilur um þessi mál, m.a. innan ferðaþjónustunnar, en hins vegar er það ekki rétt sem hér kom fram í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar, að meiri hluti nefndar Vegagerðarinnar, Ferðamálaráðs og Samtaka ferðaþjónustunnar, væri mótfallnir tillögu í þessa veru. Reyndar er segir í umsögn Ferðamálaráðs að þeir séu samþykkir þessu. Ferðamálaráð er samþykkt gjaldtöku svo framarlega sem þar er þjónustugjald en ekki aðgangseyrir. Ég vísa í grg. með þáltill. minni þar sem fjallað er um skýrslu um tekjuöflun af náttúruperlum frá 1999, sem hv. þm. Ögmundur Jónasson vísaði til. Þá fjallaði nefndin um innheimtu aðgangseyris af friðlýstum svæðum. Meiri hluti nefndarinnar var mótfallinn þessu, að það væri aðgangseyrir. Ég legg á það áherslu að í þessari þáltill. er ég ekki að tala um aðgangseyri, ég er að tala um þjónustugjald. Ég er ekki að tala um skatt, ég er að tala um þjónustugjald. Við gætum með sama hætti kallað aðgangseyri að sundstöðum skatt, en það er þjónustugjald. Það stendur reyndar ekki undir rekstri sundstaðanna, er aðeins upp í nös á ketti, sem það kostar að reka sundstaðina. Á sama máta er ég að tala um þjónustugjald sem stendur undir ákveðinni þjónustu á þessum fjölsóttu ferðamannastöðum. Ég legg áherslu á að þetta á við fjölsótta staði. Ég er ekki að tala um litla staði sem standa ekki undir þessu, þ.e. þar sem engan veginn borgar sig að rukka þjónustugjald þar sem fáir koma og sækja staðinn. Ég er að tala um fjármagn sem verður eftir í héraði. Ég er að tala um fjármagn sem fer ekki suður og skapar ákveðin störf í héraði yfir sumartímann. Margir þingmenn hér inni hafa lýst þeirri skoðun sinni að það veiti ekki af því að finna atvinnutækifæri úti á landi. Þetta er eitt af þeim atvinnutækifærum. Skaftafell kom hérna til umræðu og ég fjallaði einmitt um Skaftafell í grg. með þáltill. Skaftafellsþjóðgarðurinn er elsti þjóðgarðurinn hér á landi og var settur á laggirnar með miklum myndarbrag á sínum tíma. Hann var til fyrirmyndar og var í fararbroddi á þeim tíma er þjóðgarðar voru að byggjast. Hann hefur frá fyrstu tíð verið vinsæll viðkomustaður ferðamanna en því miður hefur aðstaðan og þjónustan í garðinum ekki náð að þróast í samræmi við breyttar kröfur og hugmyndir manna um rekstur þjóðgarða. Hv. umhvn. og nefndarmenn þar komu í Skaftafellsþjóðgarð fyrir einhverjum missirum, sem varð nú í rauninni kveikjan að þessari þáltill., og ég verð að segja að maður var hálfmiður sín yfir því hvernig búið var að þjóðgarðinum. Á þeim tíma voru yfir 100 þúsund manns sem komu þar yfir sumartímann og 95% af þeim sem fóru að Skaftafelli gengu upp að Svartafossi. Gönguleiðin upp að Svartafossi var niðurtroðin --- niðurtroðið forarsvað, svo ég bara segi það eins og það er. Til viðbótar forðaðist fólk nánast að ganga göngustíginn og tróð fremur jarðveginn þar í kring. Hvað er eftir af þessu fallega svæði þegar fólk er farið að fara út um allar trissur? Þjónustugjald í Skaftafelli mundi m.a. standa undir uppbyggingu göngustíga og vegvísum þannig að það verði ekki 95% fólksins sem fer upp að Svartafossi heldur sjái það möguleika á að fara á einhverja aðra staði, fallega staði í Skaftafelli, í skipulögðum gönguferðum á ákveðnum tíma og fái aðgang að Gestastofu. Eins og hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason benti réttilega á áðan í ræðu sinni var aðgangur að Gestastofu nánast enginn vegna þess að fólk þurfti að borga ákveðið gjald. En ef aðgangur að Gestastofu væri hluti af þjónustugjaldinu og hluti af þjónustunni við fólkið sem kemur og nýtur náttúrunnar þá mundi það greiða þetta gjald, enda fengi það þjónustu til baka. Það sem ég sá líka varðandi göngustígana í Skaftafelli var að að þeir voru ekki bara ljótir. Þeir voru hættulegir. Fólk vill ganga að því vísu þegar það kemur í þjóðgarða að það sé ekki hættulegt að ganga þar um. Það gerir líka kröfu til þess að þar sé ákveðin öryggisþjónusta, fólk til þess að sinna því. Undir þessu tel ég að þjónustugjaldið eigi að standa. Það er ekki ,,góngjald``, ekki ,,glápgjald``, ég er ekki að tala um það. Ég er að tala um að gjaldið standi undir ákveðinni uppbyggingu og tiltekinni þjónustu. Áðan var rætt um að fólk borgar núna fyrir tjaldleyfi. Mín hugmynd er sú að um leið og fólk borgar tjaldleyfið sé inngangur á staðinn innifalinn. Í grg. hef ég einnig gert ráð fyrir því, af því að það kom hérna fram í umræðunni, að fjölskylda frá Akureyri, 4--5 manna fjölskylda, sem ætlaði að fara á þá staði sem til greina kæmu að innheimta þjónustugjald fyrir þarna fyrir norðan. Þá mætti vel hugsa sér að menn keyptu kort sem væri aðgangur að öllum þessum stöðum í einu. Þá mundi athyglin líka beinast nákvæmlega að þessum stöðum. Fólk mundi gera sér ferð til að skoða þá staði sem sérstök áhersla hefur verið lögð á að byggja upp, úr því yrði ákveðin fræðsluferð, hvort sem er austur fyrir fjall í Skaftafell, á Geysissvæðið, Gullfoss, fyrir norðan eða á Snæfellsnesi við Snæfellsjökul. Ég þakka fyrir að þessi tillaga hafi komist í umræðuna. Þetta er í annað sinn sem hún kemur inn á þingið. Fyrir ári fór hún til nefndar án umræðu. Þetta er því í fyrsta sinn sem málið er rætt í þinginu. Reyndar varpaði ég fram fyrirspurn til hæstv. umhvrh. fyrir nokkrum missirum um þjónustugjald. Hún hefur m.a. lýst þeirri skoðun sinni að hún sé almennt hlynnt því að hafa þjónustugjald að þjóðgörðum. Ég hef fyrir framan mig frétt sem birtist í Morgunblaðinu fimmtudaginn 9. ágúst 2001 þar sem hæstv. umhvrh. er að skoða þjóðgarðinn í Jökulsárgljúfrum. Hún var þá nýkomin frá Kanada þar sem hún hafði skoðað þjóðgarða. Hún er þar sérstaklega spurð um þjónustugjald af gestum. Og hér segir, ef ég má vísa hér í þessa grein, með leyfi forseta: ,,Aðspurð kvaðst Siv ekki velkjast í vafa um að í framtíðinni muni innheimt þjónustugjald af gestum þjóðgarða á Íslandi. ,,Það er alveg ljóst í mínum huga, að við munum taka upp þjónustugjald, til dæmis á þeim stöðum, sem mikill fjöldi fer um, til þess að geta sinnt betur rekstri slíkra svæða,`` sagði Siv. Hún bendir á, að í nýlegri skýrslu OECD um umhverfismál á Íslandi sé lögð áhersla á mikilvægi þess að taka upp þjónustugjöld á fjölsóttum ferðamannasvæðum.`` Neðar í greininni segir síðan, með leyfi forseta: ,,Siv segir, að Íslendingar standi á krossgötum í málefnum þjóðgarða og náttúruverndar á Íslandi. Það mikilvægasta, sem hún hafi lært í ferð sinni til Kanada hafi verið, að það gangi vel, að láta fólk greiða fyrir aðgang að þjóðgörðunum og gestir telji það sjálfsagt, enda fái það aðstöðu til að ganga um svæðið, þjónustu og fræðslu, og vel sé hugað að öryggismálum. Hún er þeirrar skoðunar, að hér á Íslandi þurfi breiðari samstarfsvettvang um málefni þjóðgarðanna og friðlýstra svæða.`` Mér er það fullkomlega ljóst að fólk er ekki sammála um þetta en ég fagna því að umræðan er komin af stað.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á tvennu. Í fyrsta lagi þegar talað er um Gullfoss og Geysi þá hefur veruleg uppbygging átt sér þar stað en á hinn bóginn hefur engin sambærileg uppbygging átt sér stað í þeim þjóðgarði sem kallaður er með Jökulsárgljúfrum nema einungis í Ásbyrgi. Svo eru auðvitað tjaldstæði og leiðbeiningar upp í Vesturdal. Þau tjaldstæði voru rekin af einstaklingi en þóttu gefa það mikið af sér eftir að einstaklingurinn kom til sögunnar að mér skilst að Náttúruvernd ríkisins hafi ekki efni á að leyfa honum að reka það áfram. Látum það nú vera. Aðalatriðið er þegar talað er um Skaftafell, og þingmaðurinn talaði þar um einhvern svartan vegslóða sem væri til skammar og fólk gengi ekki eftir honum, en á hinn bóginn skildist mér að lausnin væri sú að fara að skattleggja fólk sem gengur eftir þessum vegslóða til að einhvern tíma seinna kæmi annar betri vegslóði. Ef hugmyndin er sú að skattleggja fólk fyrir að vera á einhverju svæði þá er óhjákvæmilegt að byrja á því að byggja upp svæðið, laga svæðið þannig að auðvelt sé að komast að því og um það. Ég vil einnig minna á að þá fylgir væntanlega sú kvöð þeim sem tekur gjaldið að bera ábyrgð á ferðamönnum innan svæðisins, innan þjóðgarðsins, ef þeir slasast eða eitthvað þvílíkt kemur fyrir, þeir hafi þá skaðabótaskyldu, og væri þá gaman að sjá hvað út úr því kæmi. Má kannski segja að eðlilegt sé að allir sem til landsins komi tryggi sig með þeim hætti, ég skal ekki um það segja. En eins og hv. þm. heyrði eru þeir mest á móti þessu sem eru kunnugastir og meðan ekki er hægt að komast meðfram Jökulsá á Fjöllum, þá er ekki hægt að byrja á því að skattleggja menn.

Herra forseti. Ég skil í rauninni alveg það sem hv. þm. er að segja um að hann telji að fyrst þurfi að fara fram uppbygging áður en sett er á þjónustugjald. Ég skil það fullkomlega og er í rauninni að sumu leyti sammála honum að slík uppbygging þurfi að fara fram. Í því sambandi mundi ég vilja benda einmitt á Skaftafell. Ég sagði í ræðu minni áðan að þegar Skaftafellsþjóðgarðurinn var tekinn í notkun var hann einn fullkomnasti þjóðgarður Evrópu. Segjum sem svo að tekið hefði verið upp þjónustugjald þegar staðan var slík að hann var í góðu standi, hann var nýr, allt saman eins og best var á kosið, þá hefði slíkt þjónustugjald staðið undir viðhaldi á göngustígum og þar að auki skapað möguleika á að búa til fleiri göngustíga að fleiri svæðum innan þjóðgarðsins til þess að fólk gæti notið hans í víðtækara mæli en það gerir í dag. Þetta er því stundum spurning hvort komi á undan eggið eða hænan. Kannski er það ákveðin óþolinmæði mín sem kemur þar til að ég vil setja þetta inn í umræðuna og tel jafnvel réttlætanlegt að taka upp þjónustugjöld áður en aðstaðan verður algjörlega fullkomin á þessum stöðum. Um ábyrgðina á þeim sem ferðast innan slíkra svæða ef þeir verða fyrir slysum, þá hljótum við aðeins að velta fyrir okkur einmitt ábyrgð þeirra sem setja merkimiðann þjóðgarður á svæði sem stendur í rauninni ekki undir þeim kröfum sem gerðar eru til þjóðgarða. Má velta fyrir sér hvort það er bjóðandi að bjóða upp á göngustíga þar sem fólk er í hættu að renna og þess vegna fótbrjóta sig eins og hefur náttúrlega gerst.

Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. um það að sú hugmynd sem liggur á bak við þjóðgarðana hér á landi er röng og stenst ekki og væri mjög glaður ef hv. þm. vildi standa með mér í því að leggja þá niður. Því auðvitað nær það ekki nokkurri átt að friðlandi úti um landið sé stjórnað héðan frá Reykjavík. Auðvitað á þetta að vera í höndum heimamanna. En í annan stað gleymdi ég að segja að mér finnst hálfspaugilegt ef menn hugsa sér það ef fjölskylda á Akureyri vill nú aðeins fá að líta í kringum sig eigi hún að kaupa árskort á Mývatnssveit og Kelduhverfi. Það líst mér nú ekki á.

Herra forseti. Ég er ekki sammála hv. þm. Halldóri Blöndal um að leggja eigi niður þjóðgarða. Hins vegar hef ég haft ákveðnar efasemdir um þá stefnu sem hefur verið undanfarin ár að fjölga þjóðgörðum enn meir en verið hefur. Og þá er það fyrst og fremst einmitt út af þeirri stefnu eða stefnuleysi að halda ekki betur utan um þá þjóðgarða sem þegar eru starfandi. Ég hef haft efasemdir um að bæta eigi við þjóðgörðum meðan ekki er nægilega vel séð um þá sem þegar eru starfandi í dag. Varðandi áskriftargjaldið, eins og hv. þm. leggur það fram, þá er það nú hálfhlægilegt. En ég hafði nú samt sem áður hugsað þetta í víðara samhengi að með því móti væri verið að skapa ákveðna menningu og ákveðna stefnu í kringum þau ferðalög sem fjölskyldan fer um landið, að hún sækist sérstaklega eftir að sjá þau náttúruundur sem landið hefur upp á að bjóða og þetta væri m.a. ákveðin stýring á því.

Virðulegi forseti. Ég kem upp í andsvar við hv. þm. Ástu Möller vegna þess að mér fannst seinni ræða þingmannsins lúta að því sem í raun og veru er, hún dregur í land með þessa tillögu og tillagan er því óþörf. Vegna þess að ef við tökum umræddan túr frá Akureyri er það skilningur hennar samkvæmt seinni ræðunni að þjónustugjöldin eigi að vera í formi þeirrar þjónustu sem veitt er. Ef ég mundi stoppa í Mývatnssveit og vera þar yfir nótt borgaði ég þjónustugjald á tjaldstæðinu ef ég væri þar, ekki statt? Eða á hótelinu eða ef ég fengi mér kaffi. Ef ég héldi svo lengra áfram og færi austur um og niður í Ásbyrgi og vildi vera þar aðra nótt borgaði ég þjónustugjald á tjaldstæðunum þar sem mér er veitt gistiþjónusta og þar sem ég get notið þess að þvo af mér þvott og því um líkt. Ég held að hv. þm. sem standa að þessu ættu að vita að slík þjónusta er til staðar úti um allt land og fyrir hana er greitt. Við greiðum líka fyrir einkaþjónustu sem er innan þessara náttúrusvæða. Ef ég fæ mér kaffi á Hótel Reynihlíð greiði ég fyrir það, og ef ég fæ mér kaffi eða kaupi eitthvað í verslun í Ásbyrgi greiði ég fyrir það og það er þjónusta við mig sem er á svæðinu. En það er fáránlegt að eiga að kaupa dagskort í Víkurskarði til þess að fara í sunnudagstúrinn minn austur um sem ég fer mörgum sinnum á ári, maður er nú að tala um það sem maður þekkir langbest, til að skoða og njóta þessara staða. Vegna þess að ef ég stoppa ekki og ef ég tek nesti með mér þá er engin þjónusta við mig. Hv. þm. talar um að hún sé ekki að tala um glápgjald. Hvernig er þetta þá hugsað? Þjónustugjöld í því formi sem hv. þm. talar um í seinni ræðu sinni eru þar sem þjónusta er veitt.

Herra forseti. Það sem ég talaði um varðandi tjaldstæði og slíkt sneri náttúrlega einmitt að því fólki sem kýs að gista yfir daginn. En við vitum að það er fullt af ferðamönnum sem stoppar stutt, t.d. í Skaftafelli eða Dimmuborgum, eins og við höfum öll gert. Við höfum komið dagstund og notið þeirrar þjónustu sem þar er án þess að borga nokkuð fyrir. Er það ekki svo? Til dæmis í Dimmuborgum. Það er nú reyndar nokkuð síðan ég hef komið í Dimmuborgir en eins og ég man Dimmuborgir er veruleg þörf á endurbótum á því svæði. Hvar ætlar fólk t.d. að komast á salerni þar? Síðast þegar ég vissi var þar ekki salerni. Hvert fer fólk þá sem þarf að komast á salerni? Hvað fylgir þeim athöfnum? Pappír hér og þar o.s.frv. Það er nákvæmlega þetta sem ég á við. Við erum að tala leiðarvísa, við erum að tala um gönguferðir, t.d. skipulagðar gönguferðir um þetta svæði þar sem fólk getur fræðst með miklu betra móti en annars. Það fær miklu meira út úr heimsókninni á þennan stað með þessu móti. Það er þetta sem ég á við með þjónustugjaldi, ég er ekki að tala um glápgjald. Ég er á móti glápgjaldi. En ég er með þjónustugjaldi þar sem ákveðin þjónusta stendur að baki.

Virðulegi forseti. Ég held enn og aftur að hv. flm. þessarar tillögu séu ekki nógu kunnugir því hvernig ferðaþjónustan fer fram, vegna þess að ef ég vil t.d. fá leiðsögn um Dimmuborgir skulum við segja, þá á ég þess kost að kaupa mér rútuferð með leiðsögn um Dimmuborgir. Það er ekkert mál. En það sem ég er að tala um er að það er náttúrlega fáránleg staða ef ætti að innheimta í Víkurskarði þúsund krónur á haus til að fara sunnudagsrúntinn sem tilfallandi er um þessi náttúruverndarsvæði. Það er heilmikill peningur. Og hvers vegna í ósköpunum ætti að fara að innheimta peninga þegar, eins og hv. þm. Ásta Möller bendir á, þar er engin þjónusta, ekki salerni t.d., á þessum stöðum? Þjónustugjöldin eru innheimt, eins og ég sagði, á öllum þessum stöðum. Ég get jafnvel farið til bæjarins Akureyri. Þar eru tjaldstæði innan bæjar og þar eru innheimt þjónustugjöld. Þú borgar þig inn á tjaldstæði eða borgar þig inn á hótel, þú borgar fyrir að nota þvottavél o.s.frv. Mér finnst miðað við hugsun þingmannsins núna í seinni ræðunni og það sem hv. þm. hefur talað um, að það sé ástand sem í raun veru er til staðar vegna þess að það borga allir fyrir þessa þjónustu. Þú getur fengið þér kaffi á nokkrum stöðum alla leiðina, úr því að við tölum um þennan umrædda demantshring okkar Norðlendinga, og auðvitað eru það þjónustugjöld sem leggja sig alla vega, t.d. með aðgangi að salerni ef þú ferð inn á hótelin, veitingastaðina eða skálana til þess að kaupa þér þjónustu.

Ég vil biðja hv. þm. að segja hv. þm. Ég tók það svo að hv. þm. notaði þú sem óákveðið fornafn en ...

Virðulegi forseti. Þetta var vegna þess að við horfðumst svo sterkt í augu, ég og hv. þm. Ásta Möller.

Herra forseti. Ég veit svo sem ekki hverju ég á að bæta við, mér finnst við vera farin að endurtaka okkur hérna. En það er náttúrlega ekkert um það að ræða í hugmyndum mínum að rukkunarmaður standi í miðju Víkurskarði og heimti aðgangseyri, og ég held að hv. þm. sé vísvitandi að misskilja mig í þeim efnum. Ég held að það sé orðið nokkuð ljóst hvað átt er við. Ég held að einnig sé nokkuð ljóst að ákveðin þjónusta þarf að vera til staðar til að hægt sé að ganga að þjónustugjaldi, orðið sjálft segir það. Við erum ekki að tala um aðgöngugjald, við erum að tala um þjónustugjald. Ég held að það sem skipti náttúrlega mestu máli sé að við stöndum frammi fyrir því að við erum með aukinn ferðamannastraum Íslendinga innan lands, við erum með verulega aukinn ferðamannastraum erlendis frá og við þurfum að hlúa að landinu. Við þurfum að búa ferðamönnum góða aðstöðu þegar þeir koma hingað, hættulausa aðstöðu. Við þurfum að skapa þeim tækifæri til að njóta þeirrar náttúru sem við höfum upp á að bjóða og við þurfum að búa þeim ákveðna þjónustu. Við þurfum að passa að þessi aukni ferðamannastraumur verði ekki til þess að gengið sé á landið eins og Skaftafell er núna í hættu og ekki bara í hættu heldur er það raunveruleikinn, eins og raunveruleikinn er í Þórsmörk. Við verðum með einhverjum ráðum að finna leiðir til að auka fjármagn í þetta og OECD hefur m.a. bent á að þetta sé ein af þeim leiðum sem eigi að skoða.

Herra forseti. Þetta var um margt merkileg og ágæt ræða. Hv. 19. þm. Reykv. er skynsamur þingmaður og mér finnst eins og hún hafi verið að bakka svolítið út úr þessari tillögu vegna þess að hv. þm. talaði um að þetta væri sett svona fram til að vekja umræðu um málið, enda hefur verið fjörleg umræða um það. Hv. þm. talaði mjög mikið um salernisaðstöðu og þess háttar. Í Þórsmörk t.d. er auðvitað salernisaðstaða sem fólk er ekkert endilega að borga fyrir. Fegursta kamarstæði landsins er á Emstrum ef ég þekki rétt. Mér finnst sjálfsagt að koma sunnlenskum perlum inn í umræðuna af því að norðanmenn hafa mjög verið að guma af náttúrunni þar. Hv. þm. vitnaði einnig í orð hæstv. umhvrh. þar sem talað er um framtíðina og að hugsanlega gæti orðið gjaldtaka í framtíðinni, eins og hæstv. umhvrh. talaði, en við vitum í raun og veru ekki hvað framtíðin ber í skauti sér. Eins og fram hefur komið í umræðunni er alveg nauðsynlegt að skapa aðstöðu, byggja upp aðstöðu þar sem hægt er að selja inn á. Við erum í sjálfu sér ekkert svo ósammála um það en tillagan er á engan hátt tímabær. Það hefur líka komið fram í umræðu hér og það höfum við séð, t.d. við sem sitjum í umhvn. sem höfum komið bæði í Skaftafell og í þjóðgarðinn á Snæfellsnesinu, að þar hafa sjálfboðaliðar unnið mjög merkilegt og gott starf og fyrir það eigum við að vera þakklát. Það eru erlendir sjálfboðaliðar sem koma á hverju einasta ári og vilja njóta þess að vera á Íslandi. Þeir vinna mjög gott starf í þessum efnum. En við getum verið sammála um að vissulega vantar meiri peninga inn í þjóðgarðana okkar en það er á engan hátt tímabært að setja upp gjaldtöku. Þess vegna er ég svolítið glaður yfir því að hv. þm. skuli vera að bakka út úr tillögunni.

Herra forseti. Það er náttúrlega algjör misskilningur að ég sé að bakka út úr tillögunni. Það er algjörlega út úr kortinu. Hins vegar vil ég þakka fyrir þá ferð sem við höfum farið í huganum um landið hér undir kvöldmatinn. Þetta hefur verið ánægjuleg ferð um Dimmuborgir, Ásbyrgi, upp í Emstrur og Skaftafell og víða. Við höfum haft mjög mikla útsýn hér í þingsalnum um eftirmiðdaginn. Lögð hefur verið áhersla á mikla samstöðu með hagsmunaaðilum varðandi útfærslu á þjónustugjaldi. Ég vil benda þær umsagnir sem bárust við þáltill. Ein kom t.d. frá Vegagerðinni og Vegagerðin er hlynnt þessu. Samtök sunnlenska sveitarfélaga eru hlynnt þessu. Náttúruvernd ríkisins, sem er komin inn í Umhverfisstofnun núna, er hlynnt þessu eins og kemur fram, með leyfi forseta: ,,Náttúruvernd ríkisins styður því að umhvrh. verði falið að undirbúa og ákveða fyrirkomulag innheimtu sérstaks þjónustugjalds á fjölsóttum náttúruverndarsvæðum.`` Ferðamálaráð er hlynnt þessu og bendir einmitt á að þetta sé þjónustugjald en ekki aðgangsgjald og mér er kunnugt um að Samtök ferðaþjónustunnar eru hlynnt þessu að því marki að gjaldið standi undir þjónustu og þetta sé ekki aðgangseyrir. Ég sé því ekki betur en að almenn samstaða sé meðal þjónustuaðila, meðal hagsmunaaðila varðandi þessa tillögu. Ég bakka ekki fet hér, ekki mílu, ekki kílómetra, ekki sentimetra. Hún stendur fyrir sínu.

Herra forseti. Upptalningin hv. þm. var góð á þeim samtökum sem hv. þm. nefndi að væru samþykk þessari tillögu. En það er greinilegt að þátttakendur í þessari umræðu eru ósammála þeirri upptalningu. En umræðan er góð og mér þótti sérstaklega vænt um það þegar hv. þm. sagði áðan að tillagan væri fyrst og fremst fólgin í því að vekja umræðu hér í þinginu og svo sannarlega hefur verið fjörleg umræða um tillöguna.