Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Lögin um notkun bifreiða eru ekki nema ársgömul, og er þegar komið fram frv. til breytinga á þeim. Allshn. hefir haft frv. til athugunar síðan það kom frá hv.Nd. Hefir nefndin fallist á þá skoðun, sem fram kemur í 1. gr. frv., að nauðsynlegt sje að gera eftirlitið með bifreiðum öruggara. En á hinn bóginn virðist nefndinni fulllangt gengið í tryggingarskyldu frv., að minsta kosti að því er stærri bifreiðastöðvar snertir. Er með frv. lagður ekki alllítill skattur á þær, þar sem það skiftir tugum þúsunda, sem þær þurfa að tryggja fyrir. Tryggingin á að vera til þess, að vissa sje fyrir því, að nægilegt fje sje fyrir hendi til greiðslu skaðabótakröfu þess, er verður fyrir slysi af völdum bifreiðar, m. ö. o. til þess, að örugt sje, að bifreiðaeigendur eigi fje fyrir hendi, sem hægt sje að ganga að, ef svo ber undir. Þetta er ekki nema sjálfsagt. En menn mega ekki gleyma því, að tryggingin er, eins og jeg þegar hefi tekið fram, skattur á bifreiðaeigendum, og í því má ekki fara lengra en góðu hófi gegnir og forsvaranlegt er í þessu efni. Í frv. er farið fram á, að tryggingarnar þrefaldist við það, sem gert var ráð fyrir í lögunum frá síðasta þingi, og er það hlutfall látið halda sjer án tillits til þess, um hve margar bifreiðir er að ræða. En nefndin vill breyta þessu þannig, að setja hámark fyrir tryggingarupphæð hvers einstaks bifreiðaeiganda eða fjelags, þannig, að hún þurfi ekki að vera hærri en 45 þús. kr. Er þetta gert vegna hinna stærri bifreiðastöðva, því að í bifreiðum þeirra og öðrum eignum felst að jafnaði trygging fyrir því, að þeir sjeu borgunarmenn fyrir skaðabótunum. Er það auðvitað, að skaðabótaskyldan hvílir jafnt á mönnum, hvort sem þeir eiga eina bifreið eða fleiri, en nefndinni virðist rjett að taka tillit til þess um tryggingarupphæðina, hvort um litlar stöðvar eða stórar er að ræða, þar eð hjá stóru stöðvunum eru að öllum jafnaði miklar eignir fyrir hendi auk hinnar lögmæltu tryggingarupphæðar.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Þegar flutt var hjer á síðasta þingi að tilhlutan landsstjórnarinnar frv. um hafnarbætur í Borgarnesi, þá mintist hæstv. atvrh. (MG) á það, að í ráði væri að fá hingað á sumri komanda skip til þess að dýpka nokkrar hafnir landsins, þar á meðal Vestmannaeyjahöfn. Mun óhætt að segja það, að óvíða mun eins mikil þörf á hafnarbótum sem í Vestmannaeyjum. Þó að nokkuð hafi verið gert við höfnina undanfarin ár, þá hefir því ekki verið komið við að dýpka hana. Hefir og höfnin grynkað mjög síðan hafnargarðarnir voru bygðir. Með sívaxandi bátafjölgun og flutningsþörf hefir það komið æ glöggar í ljós, hve örðugt er aðstöðu að því er innri höfnina snertir um ýms hafnarverk. Skip hafa þar iðulega orðið fyrir áföllum, bátar brotnað og annað tjón, sem af þessu hefir hlotist, auk annara óþæginda og kostnaðar, að jeg ekki tali um þá miklu hættu, sem það hefir í för með sjer, er menn hafa neyðst til þess að afgreiða skip utan hafnar, vegna þess að þeir hafa ekki fengið samþykki vátryggingarfjelaganna til þess að fara með skipin inn á innri höfnina. Bæjarstjórn Vestmannaeyja hefir nú ákveðið, eftir tillögum hafnarnefndar, að reyna að verða aðnjótandi starfs þessa dýpkunarskips, sjerstakæega þar sem það er ekki nema á löngu millibili að slíkt skip er fengið til landsins. Hefir hafnarnefnd gert ráð fyrir allmikilli upphæð í fjárhagsáætlun sinni í þessu skyni. Vegna þeirra vandkvæða hefir verið goldið sjerstakt vörugjald í Vestmannaeyjum, sem vitanlega er erfitt að búa við á þessum tímum. Þetta gjald er á stórvöru þrefalt á við samskonar gjald í Reykjavík, og á sumum vörutegundum er það sjöfalt. En menn skilja það, að það er nauðsynlegt að leggja mikið á sig, ef þessar umbætur eiga að komast í framkvæmd, og jeg er þeirrar skoðunar, að þó að þessi vörutollur sje þungur, þá sje þó betra að búa við hann, ef umbæturnar fást fyrir það, án þess þó að jeg treysti mjer til þess að fullyrða neitt um það, hve lengi verður hægt að láta almenning í Vestmannaeyjum búa við þetta gjald, ef ekki batnar í ári. Samkvæmt framansögðu og eftir ósk bæjarstjórnar og almenns þingmálafundar hefi jeg ráðist í að flytja þetta frv. Það hefir orðið nokkur dráttur á því, að það kæmi fram hjer í þinginu, en það stafar af því, að jeg vildi ekki bera frv. fram fyr en fyrir lægi árangur af mælingum þeim og dýpkunarrannsóknum, sem gerðar voru í vetur, og kostnaðaráætlun. Er þessi kostnaðaráætlun, sem prentuð er aftan við greinargerð frv. á þskj. 309, gerð af herra vitamálastjóra Th. Krabbe. Gerir hann ráð fyrir, að um leið og höfnin verði dýpkuð, þá verði hlaðinn hafnarbakki. Hefir hann sagt, að þar sem vitanlegt sje, að mikil landþrengsli sjeu við höfnina, þá sje sjálfsagt að láta skipið moka sandi þeim, sem það tekur úr höfninni, í þennan hafnarbakka, í stað þess að fara með hann út í hafsauga, enda skapist með því móti dýrar lóðir við höfnina, sem bæjarfjelagið eignist. Frá því að byrjað var á hafnargerðinni í Vestmannaeyjum, hefir íbúatalan þar tvöfaldast og tekjur ríkissjóðs af bænum margfaldast. Eru þær nú yfir 1/2 miljón á ári. Er því auðsætt, að um leið og ríkið hefir haft kostnað af framkvæmdum þeim, sem gerðar hafa verið í Vestmannaeyjum, þá hefir það fengið auknar tekjur af auknum rekstri atvinnuvegar Eyjabúa. Þegar byrjað var á hafnarbótum í Vestmannaeyjum, höfðu um 300 aðkomumenn atvinnu þar frá nýári til vertíðarloka. Nú er þessi tala orðin 1200. - Jeg bendi aðeins á þetta til þess að menn geti gert sjer í hugarlund, hversu stórkostlega atvinnureksturinn hefir aukist síðan farið var að bæta höfnina. Á hinn bóginn hefi jeg miklu nákvæmari upplýsingar í höndum, sem jeg get sýnt þeim, er óska, og jeg mun leggja fyrir þá hv. nefnd, sem fær málið til athugunar. Áður hygg jeg, að frv. um hafnarlög fyrir Vestmannaeyjar hafi ávalt verið vísað til sjútvn., en jeg legg það algerlega á vald hæstv. forseta, hvort hann álítur rjettara að þetta frv. fari til sjútvn. eða fjhn.

Einar Jónsson Það er venjulega svo, þegar um aukin útgjöld er að ræða úr ríkissjóði, að jeg er síst á móti að veita fje til verklegra framkvæmda, t. d. hafnarbóta og vegagerða. En þegar þannig háttar, að heimtufrekja sumra kjördæma keyrir fram úr hófi, get jeg ekki á mjer setið að andmæla. Jeg get stutt orð mín, að endurtekin heimtufrekja hefir átt sjer stað frá ýmsum stöðum, með mörgum dæmum. Á það sjer eigi síst stað um hafnarbætur í Vestmannaeyjum, brimbrjót í Bolungarvík o. fl. þess háttar. - Mest furðaði mig á þeim orðum hv.flm., að vegna hafnargerðarinnar í Vestmannaeyjum sje nú nauðsyn að fá fje til að dýpka höfnina - hún hafi grynst svo mikið við að hafnargarðarnir voru gerðir! Ef þessir hafnargarðar, sem afarfje hafa kostað og rótast hafa jafnóðum í sjóinn, gera nú það að verkum, að höfnin grynnist til óbóta, - þá þykir mjer ver farið en heima setið um allar þessar framkvæmdir. - Á síðari árum hefir oft verið veitt fje til Vestmannaeyja, auk hafnarbótanna t. d. til að leita að neysluvatni og til vegagerðar, alt stórkostlegar fjárhæðir. Jeg mun ekki sjá eftir þessu, ef fjeð kemur að notum. En ef svo fer, sem nú gaf að heyra hjá hv.flm., að það fje, sem veitt er, verður til spillis og þarf að veita nýjar fjárfúlgur til að bæta þau óhöpp, sem verða af hinum fyrri framkvæmdum, þá fer jeg að gerast tregur í taumi. Ekki mun jeg rengja hv.flm. um það, að frá Vestmannaeyjum hafi komið miklar tekjur í ríkissjóð. En sú stefna virðist nú komin upp á hinu háa Alþingi, að öllum tekjum skuli varið í hins sama atriðis þágu, sem þær komu frá. Þetta var að heyra á hv.flm. og þessari skoðun heyrði jeg nýlega haldið fram í hv.Nd., út af því að öllu fje, sem fengist í vitagjöldum, skyldi varið til nýrra vitabygginga. Þessari stefnu, að allar tekjur eigi að sökkva í sjálfar sig aftur, vil jeg andmæla. Það er fleira, sem krefst útgjalda en það, sem gefur af sjer beinar tekjur. Mjer þætti t. d. gaman að sjá embættismennina launaða fyrir þær tekjur, sem úr þeirra vösum fást. Um vegagerðir o. fl. má segja það sama. Þær krefjast mikilla fjárframlaga, en gefa engar beinar tekjur í aðra hönd. - í svona atriði þýðir ekkert að vitna. - Verði með sterkum rökum hægt að sanna mjer brýna nauðsyn þessa verks, þá er ekki víst, að jeg gerist því andvígur. En þegar sjórinn er látinn róta í sig hverri fjárfúlgunni af annari, verð jeg myrkfælinn við að halda öllu lengra á þeirri braut.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Jeg þykist heyra, að hv. 2. þm. Rang. (EJ) sje ekki kunnugur í Vestmannaeyjum. Annars hefði ræða hans orðið á annan veg. - Hv. þm. talaði um „endurtekna heimtufrekju“ af hálfu Vestmannaeyja. Jeg get ekki kannast við, að það sje rjett til orða tekið. Þar til ríkissjóður fór að leggja til hafnarbótanna, munu hafa verið teljandi þau fjárframlög, sem fóru til þessa hjeraðs. - Hv. þm. talaði um, að sjórinn hefði verið látinn róta í sig hverri fjárfúlgunni af annari. Þarna kemur enn áþreifanlega í ljós ókunnugleiki hv.þm., því að það voru algerlega óviðráðanlegir náttúruviðburðir, sem skemdu hafnargarðana. Þeir eru líka alveg jafnnauðsynlegir, þótt höfnin hafi grynkað lítið eitt síðan þeir komu. Það stafar af því, að höfnin er kyrrari nú og sandur safnast því frekar í hana en þegar brimrótið fjekk að hafa þar lausan tauminn. Höfnin hefir batnað afarmikið við garðana. Áður var þar svo ókyr sjór, að oft urðu stórslys á bátum, og jafnvel eru þess dæmi, að bátar fóru beinlínis í sjóinn, er þeir lágu fyrir festum inni á höfninni. Höfnin hefir ávalt verið grunn, svo að ástæða hefði verið til að dýpka hana, en síðan hafnargarðarnir komu, hefir sandurinn þó heldur safnast meira fyrir en áður. - Hv. þm. (EJ) sagði, að hann mundi ekki verða þessu frv. mótfallinn, ef honum yrði sönnuð nauðsyn þess. Jeg vænti þess að geta lagt fram þau plögg, er sannfæri hv.þm. Hjer vil jeg aðeins endurtaka, að Vestmannaeyjar eiga afskaplega erfiða aðstöðu með höfn, og erfiðasta af öllum hinum stærri verstöðvum. En um frekari sannanir ætti hv.þm. ekki að þurfa að fara langt út fyrir sitt eigið kjördæmi. Það eru svo margir af hans kjósendum, sem þriðjung ársins stunda þar atvinnu, að hv.þm. ætti að geta fengið þær upplýsingar hjá þeim, er honum gætu nægt í þessu efni.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg geri ráð fyrir því sem alveg sjálfsögðu, að þetta mál fari til nefndar. Jeg efa ekki, að svo framarlega sem útvegur Vestmannaeyja á að geta haldið áfram að vaxa, verði að fást þær umbætur á höfninni, að hún leyfi stærri skipastól. Mjer finst því verða að líta með velvild á þessa till. - Jeg þykist vita, að hv. nefnd muni athuga, að hjer er farið fram á hærri hluta frá ríkissjóði en annarsstaðar, þar sem líkt hefir staðið á.

Forseti (Halldór Steinsson) Mjer virðist þetta mál fyrst og fremst vera fjárhagsatriði og þykir því rjettast að bera fyrst undir atkv., að það fari til fjhn.