Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Lárus Helgason) Eins og nál. á þskj. 447 ber með sjer, gerði landbn., þegar hún hafði þetta frv. til meðferðar, mjög litlar breytingar á því, en lagði til, að það yrði samþ. Svo að segja óbreytt. En síðan frv. var hjer til 2. umr. hafa komið fram allmargar brtt., sem nefndin hefir nú athugað, og vil jeg þá fyrir hennar hönd lýsa því yfir, að hún er einhuga um að leggja á móti þeim öllum. Nefndin vill ekki hagga þeim aðalgrundvelli, sem frv. byggist á, en yrðu þessar brtt.samþ., mundu þær breyta grundvelli frv. mjög mikið. Þá vil jeg og geta þess, að nefndin hefir komið sjer saman um að taka aftur 1. brtt. sína á þskj. 447, um ókeypis flutning að Selfossi og Þjórsártúni. Nefndin hefir orðið vör við andúð gegn þessari brtt., þótt hún hinsvegar telji hana ekki rjettmæta eða á rökum bygða, því að það mundi ekki reynast ódýrara fyrir landið að láta strandferðaskip annast þennan flutning til kauptúnanna í Árnessýslu eða austur með Söndunum í Rangárvallasýslu heldur en að senda áburðinn með bifreiðum á þessa tvo ákvörðunarstaði. En sem sagt, nefndin hefir komið sjer saman að taka þessa brtt. aftur, en af því leiðir þá það, að hún getur heldur ekki fallist á aðrar brtt., sem fara fram á að veita samskonar ívilnun um flutning áburðarins landleiðina. Að svo mæltu sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið að svo stöddu.

Halldór Stefánsson Jeg gerði grein fyrir ástæðunum fyrir brtt. þeim, sem jeg bar fram við 2. umr., og ætla ekki að endurtaka þær nú, en víkja heldur örfáum orðum að þeirri brtt., sem jeg ber fram nú og sem er breyting á fyrri brtt. mínum. Þegar jeg gerði brtt. mína, hugðist jeg að ná samkomulagi við hv. landbn., en þar sem hún hefir nú lýst því yfir, að hún taki sínar brtt. til baka, geri jeg ráð fyrir, að slíkt samkomulag sje útilokað. Annars var meiningin fyrir mjer engin önnur en sú, að gera þessa staði, sem tillagan ræðir um, í víðáttumestu landbúnaðarhjeruðunum jafna við hafnarstaðina, sem ókeypis flutning eiga að fá. Enda hygg jeg, að engum sje gerður órjettur með þessu og ekki auðvelt að benda á aðra staði til samanburðar. Viðvíkjandi Egilsstöðum vil jeg taka það fram, að það er fyrsti staðurinn við brautina innan hjeraðs, sem komið getur til greina í þessu efni. Vegurinn þangað liggur um óbygðir frá því að hafnarstaðnum sleppir. Að lokum vildi jeg mega mælast til þess við hæstv. forseta, að hann beri brtt. mína upp í tvennu lagi. Fyrri liðinn fyrst og þá síðari liðinn með brtt.

Jón Sigurðsson Það hefir verið bent á það áður, bæði af mjer og öðrum hv.þdm., að frv. þetta eins og það liggur fyrir felur í sjer tvö óskyld mál. Í fyrsta lagi er það um einkasölu á áburði, en jafnhliða heimild fyrir hæstv. stjórn að greiða fyrir flutning áburðarins til landsins. Jeg hefi nú, ásamt hv.þm. Borgf., borið fram brtt. um þetta á þskj. 574, og er þá 1. brtt. um að breyta einkasölufyrirkomulaginu frá því, sem lagt er til í stjfrv. Það hefir verið tekið fram, að tilgangurinn sje að ná hagkvæmara sambandi um kaup á norskum og þýskum áburði. Meðmælin eru hin sömu og vant er að færa með öllum einkasölum, og sje jeg ekki ástæðu til að fara að þessu sinni að gera einkasölufyrirkomulagið, að umtalsefni. Jeg geri ráð fyrir, að reynslan yrði svipuð og viljað hefir brenna við þar, sem slíkt fyrirkomulag hefir verið tekið upp: Innkaupin síst betri og öll afgreiðsla næsta þung í vöfum, af því að þeir, sem að henni starfa, vinna ekki fyrir eiginn hag. Auk þess bættist hjer við nýr milliliður, þar sem ríkið er. Reynslan yrði þá sú, að bændur keyptu áburðinn hjá kaupfjelagi sínu eða þeim kaupmanni, sem þeir versla við, kaupfjelagið eða kaupmaðurinn yrði að snúa sjer til S. Í. S., en það aftur til Búnaðarfjelags Íslands, sem kaupa yrði af ríkinu, er áburðinn útvegaði beint frá verksmiðjunum. Með þessu móti eru milliliðirnir orðnir nokkuð margir, svo reynslan mundi verða sú, að allerfitt mundi þetta ganga í framkvæmdinni. Þetta fyrirkomulag hlýtur að verða kostnaðarsamt og óhjákvæmilegt, að ríkið liggi með birgðir, enda stj. heimilt að leggja á 5%. Nú þykist jeg mega gera ráð fyrir, að S. Í. S. og önnur fjelög líti svo á, að þeim beri engin skylda til þess að liggja með vöruna. Þess vegna sje jeg ekki ástæðu til, að haldið sje út á þessa braut, af því að telja má nokkurnveginn víst, að það verði almenningi ekki til neinna hagsbóta, heldur þvert á móti. Með 1. brtt. okkar er ætlast til, að stj. sjái um, að Búnaðarfjelag Íslands nái einkaumboði fyrir Ísland í þessu efni, og aðalverkefni Búnaðarfjelagsins sje að sjá um, að, þeir, sem með áburðinn versla, leggi ekki frekar á hann en sem nemur hæfilegum ómakslaunum. Þar sem um svona einkasöluumboð er að ræða, er það mjög algengt, að kaupfjelög eða kaupmenn snúa sjer til verksmiðjanna eftir að hafa fengið meðmæli frá einkaumboðsstofnuninni, er tekur þá sínar prósentur frá verksmiðjunum fyrir að útvega Sambandið. Með þessu vinst þá það, að milliliðunum fjölgar ekki og að varan heldur áfram að vera á sömu hönd og áður, sem er rjett og eðlilegt, enda í samræmi við það, sem Alþingi hefir áður lýst yfir í þessu efni. Sje jeg svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta atriði. Þá kem jeg að öðrum þætti frv., um flutningskostnað þann, sem ríkissjóði er ætlað að greiða. Jeg hefi lýst því yfir áður, að jeg teldi þetta einungis eyðslu á ríkisfje, þar sem með þessu næst nálega ekkert það til gagns, sem virðist þó hafa vakað fyrir stjórninni. Og mín skoðun byggist meðal annars á því, að alt að 19/20 af tilbúnum áburði, sem til landsins flytst, fer til Reykjavíkur, kaupstaðanna og sveitanna umhverfis þá. Nú er vitanlegt, að þarna hafa orðið skjót umskifti um aukna ræktun, sem stafa af því, að hvergi er jafngóð aðstaða fyrir markað og aukna ræktun eins og þar. Þessum mönnum þarf því ekki að kenna að notfæra sjer tilbúinn áburð; þeir eru áreiðanlega búnir að sjá og reyna, hvers virði hann er fyrir aukna ræktun. Ennfremur mætti benda á, að flutningskostnaðurinn frá útlöndum, um 2 kr. eða kr. 2,50 á tunnu, er svo lágur og þar af leiðandi svo lítill liður í öllum ræktunarkostnaðinum, að það er barnaskapur að ímynda sjer, að það skifti nokkru um framtak einstaklinganna í kaupstöðum og grendinni. Jeg tel að minsta kosti ekki ástæðu til að leggja áherslu á þetta. En af því að nú eru horfur á, að þetta mál nái fram að ganga, þá höfum við hv.þm. Borgf. leyft okkur að koma með brtt. um rjettlátari skiftingu á styrknum en hæstv. stj. hefir hugsað sjer í frv. samkvæmt frv. er gert ráð fyrir, að þeir áburðarnotendur, sem í Reykjavík búa, eða á Akureyri eða í kaupstöðum og í grend við þá, fái allan áburðarflutninginn greiddan frá útflutningshöfn, eða sama sem 100%. En í langflestum sveitum, sem þó eru vel settar með samgöngur, mun það nema um 1/3 af flutningskostnaðinum, eða sem svarar um 30-45%. Bárðdælingar, sem eru fremstir í Suður-Þingeyjarsýslu, fá greiddan 1/5 kostnaðarins, en það svarar til um 20%. Hjá Austurdælum í Skagafjarðardölum nemur það um 1/6, eða um 17%. Aftur á móti munu Jökuldælir í Norður-Múlasýslu og uppsveitamenn í Rangárvallasýslu ekki fá nema um 1/8 greiddan af flutningskostnaðinum, en það svarar til um 12–13%. Þetta yfirlit er að vísu ekki nákvæmt, en það gefur þó nokkurn veginn hugmynd um, hversu hróplegu misrjetti fjöldi bænda væri beittur, ef frv. stj. væri samþ. óbreytt. Þessar tölur sýna ennfremur, hversu till.hv. landbn. og hv. 1. þm.N.-M. eru fráleitar og ófullnægjandi um að greiða úr ríkissjóði flutningskostnaðinn út í Árnes- og Rangárvallasýslur og upp í Fljótsdalshjerað. Ástæðulaust að taka þessar tvær sýslur út úr, þegar sýnt er, að í ýmsum öðrum hjeruðum er flutningskostnaðurinn nálega jafnmikill eða meiri, og gæti jeg í því sambandi nefnt Hólsfjöll, sem jeg hefi ekki tekið með í samanburði mínum. Með brtt. okkar hv.þm. Borgf. er reynt að gera öllum landsmönnum hlutfallslega jafnt undir höfði, sem kostur er, með því að miða styrkinn við flutningskostnað frá útflutningsstað til notkunarstaðar. Þess vegna leggjum við til, að veitt sje úr ríkissjóði ákveðin upphæð, sem Búnaðarfjelag Íslands úthlutar í þessu skyni, á meðan þetta er á tilraunastigi. Jeg verð að telja það mikinn kost að hafa upphæðina þannig ákveðna, í stað þess að alt leiki í lausu lofti, eins og nú er með frv., og þó enn frekar ef brtt.hv. 1. þm.N.-M. og hv. landbn. verða samþyktar. Ennfremur skal jeg benda á, að Búnaðarfjelagi Íslands er samkv. till. okkar falið að safna skýrslum um áburðarnotkun landsmanna, svo ekki þarf að ætla, að það bresti kunnugleika til þess að skifta styrknum rjettlátlega niður. Jeg vil þá benda hv. deild á, að þegar hún greiðir atkv. um brtt. á þskj. 574, þá eiga þm. að velja milli þess: að láta ríkissjóð greiða allan flutningskostnaðinn, eða 100%, fyrir kaupstaðina á sama tíma og bændur víðsvegar á landinu fá flestir greitt úr ríkissjóði aðeins um 12–40% af þeim flutningskostnaði, sem óumflýjanlega hvílir á áburðinum, og svo till. okkar hv.þm. Borgf., að ríkissjóður styrki sjerhvern áburðarnotanda, hvort sem hann er búsettur í kaupstað eða einhverstaðar uppi til dala, hlutfallslega jafnt, miðað við flutningskostnað á áburði hans frá útflutningshöfn til notkunarstaðar. Það er um þetta tvent að velja, og jeg vil að óreyndu ekki trúa því, að hv. deild hallist á þá sveifina, sem ver gegnir, að veita þeim styrkinn, sem síst þarfnast hans. Eins og jeg tók fram við fyrri umr. þessa máls, að ef þörf er á einhverri hjálp í þessu efni, þá er það fyrst og fremst þeim mönnunum, sem búa fremst til dala, sem þarf að hjálpa - dalabændunum, sem hafa litla túnbletti og enn minni áburð, af því að þeir verða að treysta á beitina sem hægt er. Þar er hver töðubagginn dýr og því helst þörf á skjótri hjálp til þess að græða út túnin. Þess vegna vona jeg, að hv. deild minnist þessara manna og þeirra örðugleika, sem þeir eiga við að búa, þegar hún greiðir atkvæði um þetta mál.

Frsm. (Lárus Helgason) Jeg hefi ekki mörgu að svara þeim hv.þm., sem nú settist niður. Hann sagði, að eftir frv. væri áburðarflutningskostnaðurinn til landsins aðeins eyðsla á ríkisfje. En þessu vil jeg mótmæla. Hitt er auðvitað, að það verður erfitt að fara að reikna nákvæmlega út, hve mikinn flutningskostnað hver maður eigi að fá. Jeg veit heldur ekki betur en að þeir, sem búa lengra í burtu frá kaupstað, verði oft að mæta erfiðleikum fram yfir þá, sem búa nærri hafnareða verslunarstöðum, við flutning á vörum, og kemur það vitanlega ekki fremur til greina við þessa vörutegund en flestar aðrar. Má þar til dæmis benda á það, að þeir, sem þurfa að reisa sjer hús í sveit, verða sjálfir að annast flutning á byggingarefni, og jeg hefi ekki orðið var við, að þeir fengju flutningskostnaðinn greiddan af opinberu fje. En mjer virðist það rökrjett, að þennan kostnað ætti þá einnig að greiða, ef fara ætti að greiða heimflutningskostnað á áburði. Hv. þm. talaði um þann mikla kostnað, sem leiddi af einkasölunni, og talaði um alt að 5% álagningu. Landbn. hefir álitið, að 2% mundu nægja, og þótt talað hafi verið um 5% í byrjun, þá hefir aldrei verið búist við, að svo mikill kostnaður yrði við framkvæmd einkasölunnar. Jeg sagði, að það þyrfti ekki að kenna mönnum að nota áburðinn með þessu, því að jeg hefi trú á því, að eftir því, sem það kemur betur og betur í ljós, hve vel hann er fallinn til túnaræktunar, þá muni notkun hans dreifast út um alt land með tímanum, jafnvel þótt bændur þurfi kannske að sækja áburðinn eina til tvær dagleiðir. Það mun seint verða hægt að koma áburðarsölunni þannig fyrir, að eitthvert býli eigi ekki erfitt með að ná í áburðinn. Og allir brotareikningar hv.flm.brtt. á þskj. 574 benda best til þess, hve erfitt það yrði að úthluta styrknum rjettilega, því að það er ekki hægt að ganga framhjá því, að það yrði erfitt mál. Virðist því miklu ráðlegra að reyna að ná aðalkjarna málsins nú fyrst um sinn og láta síðan tímann leiða í ljós, hvaða gagn verður að áburðinum. Hv. þm. gat þess, sem rjett er, að í sumum sveitum er töðubagginn miklu verðmeiri en í öðrum, t. d. á góðum beitarjörðum, og sannar það, að þar borgar sig að leggja meira á sig til þess að ná í áburðinn. Það er langt frá því, að jeg haldi því fram, að það sje ósanngjarnt að ljetta undir með þeim, sem fjarri búa, en jeg álít það ekki viðkunnanlegt að staðfesta það, að bændur geti ekki kostað flutning á milli bæja á þessari vöru sem öðrum, og eins og nú horfir við er slíkt óframkvæmanlegt. Jeg tel það því neyðarúrræði að fara inn á þá braut að fara að kosta flutning út um landið af opinberu fje. Og jeg vænti, að það eigi eftir að sýna sig, að þetta frumvarp nái vel tilgangi sínum, ef það verður samþykt eins og landbúnaðarnefnd hefir gengið frá því.

Pjetur Ottesen Það eru aðeins nokkur orð út af ræðu hv. form. landbn. Hv. aðalflm. að brtt. á þskj. 574 hefir gert mjög ljósa grein fyrir því, að einmitt á þann hátt, sem við leggjum til, er tilgangi frv. mjög vel náð, en það er ekki hægt með öðru móti. Því að hann er sá, að auka þekkingu manna á nytsemi áburðarins, og þess vegna er það vitanlega höfuðatriðið í þessu máli að styrkja þá menn, sem örðugt eiga með öflun áburðarins og hafa þar af leiðandi ekki fært sjer í nyt þá hagsmuni, sem leitt geta af notkun hans. Hv. 2. þm. Skagf. hefir nú gert glögga grein fyrir því, hvernig við hugsum okkur, að þessi stuðningur komi niður. Samkv. frv. eins og það er nú, þá eiga þeir, sem í kaupstöðum búa eða nálægt þeim, að fá allan flutningskostnað greiddan, en því fjær sem menn búa kaupstöðum og eiga erfiðara með aðdrætti, því minna eiga menn að fá, og þeir, sem fjærst búa og örðugast eiga, fá minst, eða ekki nema örlítinn hundraðshluta. Hv. frsm. gerði tilraun til þess að verja þetta ranglæti með því, að í kaupstöðum og nærliggjandi sveitum, þar sem margt fólk væri samankomið, þar kæmi þessi stuðningur að állverulegu liði. En hv. 2. þm. Skagf. hefir sýnt fram á það, að þessir bændur hafa yfirleitt miklu betri aðstöðu en aðrir, og eru alveg ósambærilegir við aðra að því leyti, hve þeir eiga miklu hægara með að koma afurðum sínum í verð en aðrir bændur. Hv. frsm. sagði, að fyrirkomulag okkar væri mjög þungt í vöfum og mundi verða stirt til framkvæmda. En ef hv.þm. hefði nokkuð athugað málið, þá hefði hann átt að sjá, að það verður að minsta kosti ekki erfiðara heldur en að úthluta styrknum til hreppabúnaðarfjelaganna. Og skal jeg nú gera grein fyrir því, í hverju munurinn liggur, ef hann er nokkur. Við skiftingu þess styrks er lögð til grundvallar dagsverkatalan, en hjer verður lögð til grundvallar vegalengd og þungi. Jeg er hissa á því, að hv.þm. skuli ekki hafa gert sjer grein fyrir þessu. Hv. þm. var að tala um, að alveg sama ástæða væri til þess að ljetta undir flutning á byggingarefnum út um sveitir eins og áburð. Þá má alveg eins segja, að sama ástæða sje til að borga flutningskostnað til landsins af þessum vörum eins og af áburði, úr því að það er hans grundvallarskoðun, að þeir, sem búa nærri kaupstöðum, eigi að fá allan flutningskostnað greiddan, en hinir aðeins örlítið brot. Það, sem hv.frsm. (LH) talaði um 5% eða 2% álagningu, það kemur ekkert þessu máli við; það snertir aðeins verslunarreksturinn og þann kostnað, sem af honum leiðir fyrir ríkissjóð. Þá sagði hv.þm., að hann hefði ekki mikla trú á því, að till. okkar yrði til þess að dreifa áburðinum út um landið. Hann hefir þá ekki mikla trú á tilgangi frv., því að það er vitanlega úti um land, sem þarf að auka þekkingu á nytsemi áburðarins, en ekki í kaupstöðum. Samt talar hv.þm. um það, að hann sje með aðalkjarna málsins. En aðalkjarna frv. verður best náð með því að styðja þá, sem fjærst búa, og það verður best gert með okkar till. Þá talaði hv.frsm. um það, að það væri ekki vel viðkunnanlegt, að ríkið færi að borga bændum fyrir flutninga. frá kaupstöðum og heim á hlað. Hjer kemur fram það sama og áður hjá hv.frsm., að hann sjer ekkert nema þarfir kaupstaðanna.

Er þá öll nefndin blind?

. Það lítur út fyrir það, ef hún heldur þessu sama fram, en því vil jeg naumast trúa, því að jeg hefi átt tal við flesta nefndarmenn, en enginn þeirra hefir fært fram þessi rök nema hv. form., og held jeg, að þau sjeu hans rök, en ekki nefndarinnar. Jeg sje ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál að sinni, en það er sýnt, að ef menn á annað borð vilja ná höfuðtilgangi frv. eins og frekast er unt, þá verður það best gert með því að samþykkja brtt. okkar. Jeg ætla ekki að tala um þann lið brtt. okkar, að fella niður einkasöluna, en að Búnaðarfjelag Íslands fái einkaumboð á þeim áburðartegundum, sem mest eru notaðar hjer, því að hv. 2. þm. Skagf. hefir gert glögga grein fyrir því, að á þann hátt er náð kostum einkasölunnar, en hinsvegar komist hjá aðalókostum hennar.

Frsm. (Lárus Helgason) Jeg ætla ekki að þreyta hv. deild á því að fara út í rangfærslur og útúrsnúninga hv.þm. Borgf., en jeg bíð þess rólegur, að hv. deild felli sinn úrskurð.

Hákon Kristófersson Jeg er alveg hissa á þessum síðustu orðum háttv. form. landbn., því að jeg álít ummæli hv.þm. Borgf. fyllilega rjettmæt. Það er fyrst við þessa umr., að það kemur í ljós, að aðaltilgangur í þessu máli er sá, að styðja flutningana til landsins, en ekki út um sveitir.

Jú, meðfram ströndunum

. En hvaða rjettlæti er í því, að þeir, sem næst búa, fái mest, en þeir, sem fjærst búa, minst af flutningskostnaðinum? Þess vegna lít jeg svo á, að það sje mikil sanngirni í till. á þskj. 574. Hitt held jeg ekki rjett, að þar sje farið með öfgar í málinu. Hverjir eru það í kaupstöðum, sem eru líklegir til þess að nota áburðinn mest? Þeir, sem hafa efni og getu fram yfir allan almenning. Jeg býst við því, að það sje svo í garðinn búið fyrir þetta mál, að það muni ná fram að ganga, hvað sem jeg og hv.þm. Borgf. segjum, en jeg vildi láta það sjást, að þeir menn væru til, sem kæmu auga á ýmislega galla á því eins og það er nú. Ef það er frambærilegt, að bændur verði látnir flytja áburðinn eina eða tvær dagleiðir á hestum sínum styrklaust, þá held jeg, að það sje miklu frambærilegra, að þeir, sem einungis þurfa að láta flytja áburðinn milli landa, greiði einnig sinn flutningskostnað.

Það hafa allir gagn af ókeypis flutningum milli landa

. Já, það er rjett, en aðstaða þeirra, sem fjærri eru, er svo miklu verri en hinna, að jeg get ekki talið líklegt, að það hafi farið framhjá jafnprýðilega skýrum og greinagóðum þm. eins og hv. form. landbn. heldur sig vera og er. Og jeg er alveg hissa á hv. form. og öðrum hv.þm. í landbn., að þeir skuli ekki hafa fallist á till. þeirra hv.þm. Borgf. og hv. 2. þm. Skagf. Hvorki jeg nje aðrir hafa slegið því föstu, að ókeypis flutningar til landsins sjeu óþarfir, en við lítum svo á, að aðstaða kaupstaðabúa væri þeim mun betri en bænda, að hægt væri, að þeir bæru þann kostnað sjálfir. Þetta er allsherjar nauðsynjamál landbúnaðarins, - og því þá ekki að leggja áherslu á, að það nái fullkomlega tilgangi sínum, með því að samþ.till. á þskj. 574, sem einmitt stefna í þá átt? Jeg vil enda á því sama, sem hv.frsm. endaði ræðu sína á, nefnilega að fela till. dómi hv. deildar, og jeg vænti þess, að hv. deild hafi ekki enn lokað svo augum sínum, að hún sjái ekki þær sanngirniskröfur, sem eru á því, að þær verði samþyktar.

Jón Sigurðsson Jeg get slept að svara miklu af ræðu háttv.frsm. En hann hafði eftir mjer ummæli, sem jeg get ekki látið ómótmælt. Hann sagði, að jeg hefði sagt, að flutningar til landsins væru einskis virði. Jeg sagði aldrei þau orð. En jeg taldi, að eins og frv. lægi fyrir, þá stefndi það aðeins að eyðslu á fje ríkissjóðs, og jeg rökstuddi það með því, að það kæmi aðallega þeim að notum, sem hafa notað áburðinn hingað til og kunna þegar áður að nota hann. En það þarf ekki að kenna þeim að stafa, sem lært hefir að lesa. Og ef þetta frv. á að koma að þeim notum, sem til er ætlast, þá þarf að kenna þeim að nota áburðinn, sem ekki hafa notað hann hingað til, en till. okkar fer einmitt í þá átt. Það mun hv.frsm. viðurkenna, ef hann hugsar rólega um málið.

Fjmrh. (Magnús Kristjánsson) Þetta mál þarf í rauninni ekki mikilla skýringa við. Þetta er samskonar frv. og oft áður hefir legið fyrir þinginu, um nýja veðdeildarflokka. En það er að því leyti frábrugðið þeim venjulegu frv., að í þessu var ekki nein heimild fyrir stj. til lántöku, eins og það var lagt fyrir Nd. En háttv.Nd. hefir talið þörf á að setja inn í frv. Slíka heimild. Það má nú að vísu líta svo á, að þegar sje alllangt gengið í þessu efni, þar sem það fje, sem veðdeildin hefir haft til meðferðar, er orðið 22 milj. kr. og ekki er lengra komið en það, að búið er að endurgreiða 8 miljónir. Það eru þá um 14 miljónir, sem veðdeildin á útistandandi. Það má vera, að sumum ógni þessar upphæðir, en jeg tel ekki mikið við þær að athuga, ef fjenu hefir jafnan verið varið þannig, að líklegt sje, að það beri mikinn og góðan árangur til almennra heilla fyrir þjóðfjelagið. Sumir telja, að mikið af þessu fje hafi gengið til þess að byggja bústaði yfir það fólk, sem streymir frá sveitunum til kaupstaðanna, og þá einkum hingað til Reykjavíkur. Jeg skal ekki leggja dóm á þetta, en jeg tel ekki líklegt, að sá straumur verði stöðvaður með því að gera lánskjörin erfiðari; en mjer finst full ástæða fyrir Alþingi að athuga, hversu langt sje rjett að ganga í því að taka lán til þessa. Þó hjer sje ekki talað um nema 3 miljónir, þá má búast við, og reyndar telja víst, að þegar það er búið, verði farið fram á meira. Mjer finst vert að gera sjer grein fyrir, hvar staðar eigi að nema. Það er vitanlegt, að þetta fje gengur nær eingöngu til bygginga í kaupstöðum. Jafnframt því, að þessi lánsheimild var sett inn í hv.Nd., voru sett inn í 25. gr. ákvæði, sem jeg tel til spillis, og þyrfti að breyta þeim. Jeg skal ekki fara út í það nánar, en geri ráð fyrir, að nefndin athugi, hvort 25. gr. getur staðist eins og hún nú er orðuð. Jeg skal svo ekki fara frekar út í efni frv., en legg til, að því verði að umr. lokinni vísað til fjhn.

Jón Baldvinsson Það var gott, að hæstv. fjmrh. kom fram með þetta frv., því að jeg álít, að ekkert væri verra en það, að veðdeildarlánin stöðvuðust eða brjefin fjellu. Þá færi svo, að þeir, sem ráðast í að byggja yfir sig, ættu ákaflega erfitt með að bjarga sjer áfram. Jeg álít hina mestu nauðsyn að sjá fyrir þessu, og ekki síst, að fje sje fyrir hendi til að kaupa brjefin fyrir. Sje það ekki, má búast við, að þau falli niður úr öllu valdi. Jeg vænti, að hæstv. stjórn geri sitt til að sjá um, að ekki verði stöðvun á þessum lánveitingum og að afföll verði ekki mikil á brjefunum, og er það vitanlega best trygt með því, að fje sje fyrir hendi til kaupa á þeim. Um þessar lántökur get jeg sagt það, að mjer ægja þær ekki svo mjög, með því að þarna standa trygg verðmæti altaf á bak við. Og þó að mikið gangi til bygginga í kaupstöðum, fá sveitirnar líka lán, og þó að hömlur yrðu lagðar á lánveitingar úr veðdeild, eða veðdeildarlán fengjust ekki, þá mundi það engu breyta um fólksstrauminn til bæjanna, heldur aðeins verða til þess að auka dýrtíð og vandræði yfirleitt í landinu.

Flm. (Magnús Guðmundsson) Það er tilgangur okkar flm. með þessari tillögu að fara fram á það við hæstv. stjórn, að hún veiti á yfirstandandi ári, með þeim skilmálum, sem ti1 eru teknir í gildandi fjárlögum, 200000 kr. að láni til frystihúsa, svo framarlega sem fram á það verður farið úr hjeruðum landsins. Eins og kunnugt er, fengu bændur á síðastliðnu hausti miklu meira fyrir þann hluta kjöts síns, sem sendur var út frystur, heldur en þann, sem saltaður var, og því hefir vaknað töluverður áhugi í landinu fyrir því að reisa slík frystihús, og eftir því, sem jeg hefi frjett, hefir komið svo mikið af lánbeiðnum til stjórnarinnar, að hún hefir ekki nægilegt fje til að fullnægja því eftir gildandi fjárlögum. En nú er það tilgangur okkar með þessari tillögu að láta hæstv. stjórn vita það, að það verður óátalið af mjer og þeim, sem þessari tillögu fylgja, þótt meira verði notað en heimilt er eftir gildandi fjárlögum. Jeg hefi talað við hæstv. fjmrh. (MK) um þetta., og hefir mjer skilist á honum, að hann muni geta útvegað fje, ef fjárveitingin verði hækkuð fyrir næsta ár, og í hv.Ed. er komin fram till. um að hækka þetta fjárframlag að talsverðum mun. Jeg býst ekki við, að eyða þurfi löngum umræðum um þessa nauðsyn bænda til að koma kjöti sínu kældu eða frystu á erlendan markað, því að það er orðið svo, að ekki er lengur hægt að búast við að fá jafnhátt verð fyrir kjötið saltað eins og kælt eða fryst. Þess vegna verð jeg að telja það mesta framfaraspor að hjálpa bændum landsins til að koma þessari vöru sinni á þann markað, sem líklegastur er til að gefa hæst verð. Síðari hluti tillögunnar er um það, að skora á ríkisstjórnina að leita samninga við Eimskipafjelag Íslands um að byggja nýtt kæliskip á borð við Brúarfoss, á svipuðum grundvelli og þegar samið var um það skip, og leggja svo fyrir Alþingi niðurstöðu þeirra samningaumleitana í frumvarpsformi, ef samningar nást. Það virðist nefnilega svo sem það verði of mikið fyrir eitt skip að anna þessum flutningum á haustin, en annars ætla jeg að fara mjög skamt út í þann lið, því að jeg geri ráð fyrir, að hv. meðflm. minn (ÓTh) taki til máls um hann, en vil aðeins taka það fram, að það væri mjög æskilegt að fá annað skip eins og Brúarfoss og með svipuðum kjörum, því að jeg hygg, að það sje hin allra ákjósanlegustu kjör, sem hægt er að fá, að leggja Eimskipafjelagi Íslands nokkra fjárfúlgu til í þessu skyni, gegn því að það svo reki skipið á sinn kostnað. Jeg skal náttúrlega ekkert um það segja, hvernig Eimskipafjelagið, snýst við slíkum samningi. Jeg hefi ekkert um það talað við stjórn fjelagsins, en mjer þykir ekki ólíklegt, þar sem kunnugt er, að fjelagið vill gjarnan færa út kvíarnar, að það álíti tímabært að faxa að undirbúa málið; vænti jeg því, að hæstv. stjórn bregðist vel við þeim málaleitunum, sem í þessari till. felast. Mun jeg svo ekki mæla fleira að sinni.

Ólafur Thors Jeg hafði ætlað mjer aðallega að ræða um þá hlið þessa máls, sem jeg tel vita að sjávarútveginum. En hv. aðalflm. (MG) gat þess, að jeg myndi fara nokkru lengra, og skal jeg nú verða við því, sem jeg verð að telja ósk frá hans hendi í þeim efnum. Jeg lít svo á, að till. þessi feli í sjer meinabót bæði fyrir Sjávarútveg og landbúnað, og skal jeg þá víkja nokkrum orðum að þeirri hlið hennar, sem veit að landbúnaðinum, að svo miklu leyti sem jeg hefi þekkingu til þess, en tel þó, að hjer sjeu margir þm. í þessari hv. deild, sem eru betur að sjer um þá hlið málsins heldur en jeg. Það er eins og menn vita, að á undanförnum árum hafa verið gerðar allítarlegar tilraunir um útflutning á frystu kjöti. Hefir Samband ísl. samvinnufjelaga haft alla forgöngu í því máli, með tilstyrk ríkissjóðs. Árið 1925 var, eftir því sem jeg best veit, fyrsta stóra sporið stigið á þessari braut. Þá voru fluttir til Bretlands 6000 kindarskrokkar, og leigði S. Í. S. til þess kæliskip. Árangurinn af þessari tilraun var ekki sem bestur. Bar þar margt til, m. a. það, að S. Í. S. þurfti að kosta ærnu fje til að breyta þessu skipi og bæta það, en sá kostnaður lagðist á hina útfluttu vöru. Næsta tilraun var gerð árið eftir, og hafði S. Í. S. þá einnig forgöngu, með tilstyrk ríkissjóðs. Þá var leigt skip, sem flutti, að jeg hygg, 11000 kindarskrokka til Bretlands. Árangurinn varð þá miklu betri og, að því er jeg hygg, allviðunanlegur. Á þinginu sama ár var svo samþykt frv., sem þáverandi atvmrh., núverandi 1. þm. Skagf. (MG), lagði fyrir þingið, um heimild handa ríkisstjórninni til þess að semja við Eimskipafjelag Íslands um framlag og ábyrgð ríkissjóðs, ef fjelagið vildi byggja kæliskip, en það er óþarfi að segja þá sögu lengri, því að menn vita. það, að Eimskipafjelagið hefir eignast ágætt skip og í alla staði vel hæft til þessara flutninga. Á þinginu 1926 var heimilað að veita sýslufjelögum viðlagasjóðslán til að byggja frystihús. Hafa nú þegar verið reist nokkur slík hús, og með því má þá segja, að kerfið sje fullgert, svo langt sem það nær. Á síðastliðnu hausti hófst svo útflutningur á frystu kjöti með Brúarfossi, er fór tvær ferðir og flutti þá í fyrri ferðinni um 14½ þús. skrokka, en í hinni síðari eitthvað 9 þús. Þetta kjöt seldist vel, í fyrri ferðinni mjög vel, í síðari ferðinni sæmilega í alla staði. Eftir þeim upplýsingum, sem jeg hefi getað aflað mjer, má víst með fullri vissu staðhæfa, að verðið á þessu kjöti síðastliðið haust hefir verið hærra en meðalverð á útfluttu saltkjöti í ár. Þeir, sem kunnugir eru byrjunarörðugleikum slíkrar starfsemi, sem hjer er um að ræða, munu fúslega játa, að við höfum fulla ástæðu til að gleðjast yfir þeim árangri, sem við höfum náð með svo vægu verði, því að það er svo um þetta sem alt annað, að öll byrjun er erfið, og jeg tel, að það sje álit þeirra manna, sem eru betur kunnugir þessu máli en jeg, að það orki ekki tvímælis, að það beri að halda lengra á þessari braut en orðið er, en að því miðar tillaga hv. 1. þm. Skagf. (MG) og mín. Það er alkunna, að á undanförnum árum hafa Norðmenn keypt langmest af því kjöti, sem út hefir verið flutt hjeðan. Viðskiftin hafa þó oft verið svo, að við höfum ekki haft ástæðu til að una vel við það verð, sem við höfum fengið, en við höfum ekki átt kost á að beina þeirri sölu annað en til Noregs. Það er að vísu svo, að íslenskir bændur selja ekki nema nokkurn hluta af sínu kjöti til útlanda, en verðlagið á kjötinu hjer hefir bygst og byggist á verðlaginu í Noregi, og hafa bændur því átt allan sinn hag í þessum efnum undir Noregi. Jeg skal ekki fara út í víðtækar hugleiðingar um það, hver voði þeim er búinn, sem eru ofurseldir einum kaupanda, og hve valt er að byggja atvinnurekstur á slíkum horfum, en aðeins benda á það, að þörf Norðmanna fyrir íslenskt kjöt fer smáminkandi, og auk þess er það staðreynd, að með þessu er verðlag kjötsins mjög háð atvinnufyrirbrigðum og ýmsu öðru þar í landi. Málið horfir þá þannig við, að þótt við nytum óskiftrar velvildar Norðmanna í þessu efni, þá stafar okkur mikil hætta af því að eiga ekki í önnur horn að venda um sölu á kjötinu, en svo er hitt og staðreynd, að mikið skortir á, að Norðmenn hafi ávalt beitt okkur sanngirni og sýnt okkur velvild í þessu efni. Hvernig sem á málið er litið, þá er það bert, að kjötframleiðslunni er mikill hagnaður að því, að nýs markaðar sje leitað fyrir kjötið, því að jafnvel þótt ekki færi nema nokkur hluti af íslensku kjöti til Englands, þá leiðir af því, að það kjöt, sem selt verður til Noregs, hækkar í verði, samkvæmt hinni almennu reglu um framboð og eftirspurn. Auk þess skal jeg leyfa mjer að vekja athygli hv.þm. á því, að sú reynsla, sem þegar er fengin, gefur vonir um það, að fyrir fryst kjöt muni nást töluvert betra verð en við höfum átt við að búa undanfarið fyrir saltkjötið. Mjer er það náttúrlega ljóst, að hjer þarf ýmislegt að gera, til þess að við getum náð því marki, sem hjer er um að ræða, svo sem að vanda vöruna, og margvíslegar aðrar ráðstafanir, sem jeg ekki finn ástæðu til, með minni takmörkuðu þekkingu, að vera að tíunda hjer, vegna þess að málið er í höndum þeirra manna, sem hafa betri þekkingu á slíkum hlutum heldur en jeg. Jeg var annars í Lundúnum, þegar Brúarfoss var staddur þar með fyrri sendinguna. Lagði jeg mig þá fram til að kynnast málinu, og verð jeg að segja það, að það er full ástæða til að gera sjer góðar vonir um þessar tilraunir Íslendinga til að afla sjer nýs markaðar fyrir kjöt sitt. Um þá hlið málsins, sem veit að frystihúsunum, vil jeg benda á það, að ef lán verða veitt til þeirra bygginga, sem nú þegar hefir verið sótt um lán til, þá munu vera til frystihús, sem geta fryst um 90000 kindarskrokka.  (Forsrh. TrÞ: Hvað miðar hv, þm. (ÓTh) við, að hafi verið sótt um lán til margra húsa?)  . Mjer er aðeins kunnugt um slíkar lánbeiðnir úr Húnavatns-, Skagafjarðar- og Norður-Þingeyjarsýslum.  (Forsrh. TrÞ: Það hefir verið sótt frá 5–6 stöðum í viðbót.)  . Það er þá því frekar ástæða til að fara fram á það, að bygt verði nýtt skip, því að þeim mun fleiri sem frystihúsin verða, því meiri farkost þarf að hafa, ef vel á að vera. En jeg vildi leyfa mjer að benda ríkisstjórninni á það, að áður en snúið verður að því að byggja skipið, sýnist mjer, að vel geti komið til mála að athuga, hvort mundi betur svara kostnaði, að stækka yfirleitt geymslupláss húsanna, eða að auka farkostinn. Mjer finst skórinn aðallega kreppa að í því, að geymslupláss húsanna sjeu ekki það stór, að sæmileg not verði að húsunum, nema því aðeins, að fráflutningar geti orðið nokkuð liðugir, en það er aðeins reikningsdæmi, sem jeg vil biðja þá að athuga, sem um málið fjalla, hvort hagkvæmara muni vera að leggja fje til geymsluklefanna, svo að þeir geti orðið hæfilega stórir, eða að leggja fje í farkostinn. Jeg bendi á, að sá kostnaður fylgir því að auka ekki farkostinn, að með því mun þurfa að standast langvarandi kostnað af geymslu kjötsins í geymsluklefunum. Það þarf að halda því hæfilega köldu, og því er samfara nokkur kostnaður, en hinsvegar er talsverður kostur að þurfa ekki að vera háður markaðsverði í Bretlandi aðeins á einum eða tveimur mánuðum, en geta dreift vörunni yfir lengri tíma. Það mundi að vísu vera hægt að koma kjötinu í geymslu í Bretlandi, en það er hvorttveggja, að þeirra geymsla mundi verða okkur dýrari en ef kjötið væri geymt hjer, og eins mun það vera betra, að varan liggi heldur í framleiðslulandinu, heldur en að hún sje komin í neyslulandið, því að það er eins og hún þyngi frekar markaðinn, ef hún er komin þangað. Jeg leyfi mjer ennfremur að benda hæstv. stjórn á það, ef hún vill fylgja ráði ekki fróðari manns en jeg er, að það orkar jafnan tvímælis, hve langt beri að fara í því að byggja frystihús, því að það kemur náttúrlega að því, að hentara þykir að hætta að frysta og fara að salta kjötið, því að jeg geri ráð fyrir, að verð kjöts muni hækka, þegar framleiðsla saltkjöts minkar, og gæti þá vel farið svo, t. d. þegar helmingur kjötframleiðslunnar er frystur og hinn helmingurinn saltaður, að þá þætti óhagur að því að fara lengra í því að frysta, en haganlegra að snúa sjer að söltuninni. Þetta er mál til athugunar fyrir þá, sem sjerþekkingu hafa, en mjer finst skaðlaust, þó að við, sem höfum verslunarþekkingu á öðrum sviðum, látum skoðanir okkar í ljós. Þá vil jeg víkja að þeirri hliðinni, sem snertir sjávarútveginn. Á Alþingi 1922 var, eins og menn muna, samþykt fiskiveiðalöggjöf sú, sem nú gildir, og jeg tel þessi lög vera að ýmsu leyti hin merkustu lög í atvinnulöggjöf okkar Íslendinga. Í þessum lögum eru, saman dregin ýms eldri ákvæði, sem áður höfðu gilt hjer á landi, og við þau bætt ýmsum ákvæðum, sem að mestu eru sniðin eftir löggjöf annara þjóða, sem líkt stendur á fyrir. Vil jeg þar sjerstaklega benda á Norðmenn. Með þessari löggjöf voru Íslendingum trygð ýms forrjettindi fram yfir erlendar þjóðir, til varnar því, að Íslendingar yrðu undir í samkepninni við þá, sem stærri voru og sterkari og hafa um margt betri aðstöðu. Framkvæmd þessara laga hefir yfirleitt tekist mjög sæmilega, þó með þeirri undantekningu, að á Norðurlandi hefir framkvæmdin verið alveg ósæmileg, og að því er jeg tel, okkur til meira en lítillar hneisu. Norðmenn hafa hafst við á íslenskum höfnum langt fram yfir það, sem lögin heimila; jeg get leitt rök að mörgu, sem fram hefir farið og mjer þykir ver hafa farið, en jeg álít, ýmsra hluta vegna, ekki rjett að vera að skýra frá því, sjerstaklega á þessum opna fundi, því að margt er þess eðlis, að við höfum ekki neinn sóma af því, en getum haft mikinn vanda af, ef öll kurl koma til grafar. Ef spurt verður um það, hvers vegna Íslendingar hafa sýnt þessa linkind í framkvæmd löggjafarinnar gegn Norðmönnum, getur vel verið, að mörgum yrði stirt um svar, ef mönnum væri ekki í fersku minni, hverju fram fór þegar Norðmenn árið 1922 hækkuðu kjöttollinn. Þá var lagður á þungatollur, en ekki verðtollur, og sá tollur lenti náttúrlega langþyngst á þeim, sem ódýrasta kjötið höfðu selt, en það voru Íslendingar. Nú tel jeg víst, að við Íslendingar hefðum fengið rjettingu okkar mála, ef norskir útgerðarmenn hefðu ekki risið upp og reynt að kljúfa þann varnarvegg, sem við Íslendingar höfum reist okkur með fiskiveiðalöggjöfinni, og því ver, norskir stjórnmálamenn tóku undir kröfur hinna norsku útgerðarmanna. Að mínu áliti eru þessar kröfur Norðmanna jafnundarlegar og þær eru kuldalegar. Við höfðum ekki gert annað en að semja lög handa okkur, sem Norðmenn áður höfðu talið sjer nauðsynleg, en þeir, sem bæði voru stærri og sterkari, gerðu nú tilraun til að knýja á þar, sem veikast var fyrir. Þeir reyndu að nota sjer örðugleika íslenskra bænda til þess að rjúfa þann varnargarð, sem við höfum talið okkur nauðsynlegt að reisa kringum annan aðalatvinnuveg okkar, til þess að freista, hvort þeim mætti ekki takast að hafa hlunnindi af örðugleikum okkar. Framkoma Norðmanna verður berust, þegar hún er athuguð samanborið við það, hvernig Englendingarhafa komið fram við okkur í þessum málum, því að það er alkunna, að Norðmenn þurfa á íslensku kjöti að halda, en þó lögðu þeir á það háan skatt, miklu hærri en á annað kjöt, sem inn var flutt. Bretar leggja engan toll á fisk okkar, og þó spillir hann auðvitað verði á þeim fiski, er þeir afla sjálfir. Má að vísu segja, að neytendurnir græði á þessu, þó fiskframleiðendur tapi á því. En það er fullkomlega á færi enskra útgerðarmana að meina okkur að leggja upp fiskinn, ef þeir vildu það viðhafa. Þannig meinuðu þeir Þjóðverjum að leggja upp fisk í Hull. Samkomulagið á milli útgerðarmanna og hafnarverkamanna þar var ekki verra en svo, að þegar útgerðarmenn stungu upp á því að meina Þjóðverjum að leggja upp fiskinn, neituðu verkamennirnir að afferma skipin. Útgerðarmenn í Englandi leyfa oss að leggja þar upp tollfrían fisk, enda þótt það sje þeim til meins, en Norðmenn heimta sjerstök fríðindi fyrir það, að tollur þeirra á íslensku kjöti sje ekki hlutfallslega hærri en á öðru kjöti. Þetta getur ekki annað kallast en hin mesta óbilgirni. Við Íslendingar stóðum allir saman í kjöttollsmálinu, og það varð til þess, að Norðmenn ljetu undan, en þrátt fyrir það hefir ávalt verið sýnd linkind í framkvæmd fiskveiðalaganna af ótta við Norðmenn. Þetta er oss mjög hættulegt, og hin norska hagnýting landhelginnar hlýtur að spilla stórkostlega fyrir síldveiði landsmanna sjálfra. Væru lögin látin gilda með fullri harðneskju, væri aðstaða þeirra hjer við land öll önnur og lakari í samkepninni um síldveiðarnar. Hitt er þó enn hættulegra, að aðrar þjóðir geta krafist sama rjettar og Norðmenn njóta, og ef slíkar kröfur kæmu fram, gætum við alls ekki neitað þeim. Af því myndi stafa hinn mesti þjóðarvoði. Hugsum okkur, að erlendir togarar fengju þau fríðindi að mega hafa íslenska landhelgi og hafnir til afnota. Þá held jeg, að sannarlegt hörmungarástand stæði fyrir dyrum. Fyrsta afleiðingin af hingaðkomu erlendra togara yrði sú, að landauðn myndi í sveitum landsins, kaupið á mölinni myndi hækka og fólkið streyma í verstöðvarnar. Næsta sporið yrði það, að hinir íslensku atvinnurekendur, sem um margt eru ver settir en þeir erlendu, stæðust ekki að greiða svo hátt kaup til frambúðar, þar sem vara þeirra lækkaði í verði við aukna framleiðslu. Fiskmarkaðurinn er ekki rýmri en svo, að lítil aukning á framleiðslunni getur haft stórkostlegt verðfall í för með sjer. Íslensku atvinnurekendurnir myndu heltast úr lestinni. Hvað síðan tæki við, er ekki gott að segja. Líklegast er, að kaupið fjelli fljótt aftur, þegar útlendingar yrðu einir um hituna. Hjervistartími erlendu atvinnurekendanna myndi svo takmarkast af því, hvort afraksturinn af atvinnurekstrinum svaraði til vona þeirra eða eigi. Ef svo yrði eigi, sem varla myndi verða til lengdar, yrði afleiðingin af öllu saman að lokum sú, að þjóðarbúskapur okkar hefði verið lagður í rústir, en ekkert komið í staðinn. Það er því þjóðarnauðsyn, að við getum orðið óháðir Norðmönnum um kjötmarkað okkar sem allra fyrst. Fyrsti áfanginn á þeirri leið er sá, að koma kjötinu annað en til Noregs. Annar áfanginn er að herða á framkvæmd fiskveiðalaganna, og þriðji eða sami áfanginn er að koma upp góðri lögreglu norðanlands um síldveiðitímann, til þess að mál okkar á þessu sviði komist í gott horf. Þá þarf og að semja sjerstök lög um leppmensku. Hún er önnur aðalmeinsemdin í þessum efnum, eins og nú standa sakir. Hingað til hefir verið tekið vægum tökum á henni. En mjer þætti mikilsvert, að stjórnin hlutaðist sem fyrst til um, að lögð yrði fyrir Alþingi lög um leppmenskuna. Jeg vil að lokum láta þá ósk í ljós, að hv. deild samþ. einróma þessa till., sem er borin fram til að ráða bót á sameiginlegu meini landbúnaðar og sjávarútvegs, svo að fyrsti áfanginn náist sem allra fyrst.

Fors- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg vil geta þess, viðvíkjandi þeirri hlið till., sem að bændum snýr, að stjórnin hefir þegar ákveðið að lána til frystihúsabygginga úti um land fje, sem svarar því a. m. k., sem nefnt er í till. þessari. Geri jeg ráð fyrir, að stjórnin fari að tillögum Sambands íslenskra samvinnufjelaga um það, hvar frystihúsin skulu reist, og um skipakost til að flytja kjötið hjeðan. Um þá hlið málsins, sem að sjávarútveginum veit, skal jeg vera fús til að tala við hv. 2. flm. (ÓTh) og aðra fulltrúa sjávarútvegarins og taka á móti ráðleggingum í því efni. Jeg er einnig fús á að ræða um framkvæmd fiskiveiðalaganna, en jeg tel betur fara á, að það sje gert utan við þetta mál og þennan sal.

Hannes Jónsson *): Þessi þáltill., sem hjer um ræðir, er í tveim liðum. Býst jeg við, að jeg þurfi ekki að vera margorður um fyrri lið hennar. Hæstv. fors.- og atvmrh. (TrÞ) hefir þegar skýrt frá, að gerðar hafi verið ráðstafanir til að útvega lán til frystihúsa, í þeim mæli, sem þáltill. fer fram á. Komin er fram brtt. við fjárlögin í Ed. um, að upphæð þessi verði hækkun upp í 250 þús. kr. Um seinni liðinn vil jeg taka það fram, að jeg tel ekki mikla þörf á nýju kæliskipi, eins og sakir standa. Fyrst og fremst má geta þess, að útflutt kjöt nemur eigi meiru en ca. 200 þús. skrokkum á ári hverju. Einn fjórði hluti þessa kjöts er kjöt af ám og rýrum dilkum og ekki hæft til frystingar. Þetta er bygt á 3–4 ára reynslu hjeraða, þar sem fje er þó í vænna lagi. Vil jeg því ganga út frá því, að 150 þús. skrokkar kæmu til greina. En þótt reist væri frystihús alstaðar þar, sem heppilegt þætti, myndi aldrei verða meira flutt út af frystu kjöti en 110–120 þús. þús. skrokkar. 30–40 þús. skrokkar gengju altaf frá. Nú höfum við Brúarfoss, sem getur tekið 30–40 þús. skrokka í hverri ferð og gæti því flutt næstum alt kjötið í þrem ferðum. Síðastliðið ár voru fluttir út 25,242. skrokkar, 16,362 í fyrri ferðinni og 8880 í hinni seinni.

Var það alt fryst?

. Já, það var alt fryst. Verður því ekki annað sagt en að útflutningur þessi sje kominn á nokkurn rekspöl. Og jeg get sannfært hv.flm. báða um það, að fjelagsskapur sá, er stendur á bak við þennan útflutning, mun halda honum í horfi, svo sem skynsamlegast þykir. Meðan frosna kjötið er að vinna sjer markað, verður að fara varlega og gæta þess, að eigi sje flutt út annað en fyrsta flokks kjöt. Ella gæti komist óorð á kjötið í Englandi þegar í upphafi, en slíkt verður að forðast. Þessi byrjun, sem þegar hefir verið gerð, hlýtur að draga úr saltkjötsmagni á erlendum markaði og um leið hækka verð þeirrar vöru. Í erindi því, sem Eimskipafjelagið sendi Alþingi um ívilnun á skatti var það talin ein aðalástæðan, að Brúarfoss bæri sig ekki vegna þess, að hann hefði of lítið að flytja. Þótt hann tæki kjötið í tveim ferðum, eins og undanfarið, mætti altaf þrefalda þann útflutning á frosnu kjöti, er var á síðastliðnu ári. Jeg vil ennfremur benda á það, að ef við ætlum okkur að hafa framtíðarmarkað í útlöndum, er óhjákvæmilegt, að við getum geymt kjötið hjer og sent það til Englands seinni part vetrar, eftir þörfum, en demba því ekki öllu á haustmarkaðinn, þegar nýtt kjöt er fyrir í Englandi. Að vísu er rjett að flytja ríflega út í byrjun haustkauptíðar, en verð á því kjöti, er kemur nokkru seinna, með næstu ferð, verður ávalt lægra. Jeg vil því slá því föstu, að ef frystihúsum verður fjölgað hjer, eins og vænta má, þá sje sú aðferð upp tekin að geyma kjötið fram á vetur. Þetta er eigi erfitt hjer á landi, og hverfandi kostnaður við geymslu í frystihúsi, miðað við annan kostnað. Hitt er víst, að ef bygt yrði nýtt kæliskip á stærð við Brúarfoss, hefði það för með sjer 100 þús. kr. útgjöld fyrir ríkissjóð og auk þess árlegan rekstrarhalla fyrir Eimskipafjelagið. Um nauðsyn á byggingu þessa skips fyrir sjávarútveginn skal jeg ekki dæma. Því að þar brestur mig kunnugleik. En fulltrúar hans hafa áður lýst yfir því, að þeir teldu þetta ekki leiða til beinna hagsbóta fyrir sjávarútveginn, en gæti hinsvegar leitt til þess að halda Norðmönnum í skefjum. Út af ummælum hv. 2. flm. (ÓTh) skal jeg taka það fram, að brátt fyrir gamla trú á frystu kjöti tel jeg engan veginn hyggilegt að frysta alt kjöt okkar. Þegar verulegur hluti kjötsins er frystur, hækkar verðið á saltkjöti. Tilboð í saltkjöt komu óvenjulega seint fram á síðasta ári, vegna þess, að þeir vildu sjá, hve mikið Íslendingar flyttu út af frosnu kjöti. Þegar mikið er flutt út af því, verða. Norðmenn hræddir um að fá ekki nægju sína af saltkjöti, og hefir það auðvitað verðhækkun í för með sjer, og þeirri verðhækkun væri auðvitað ekki hyggilegt að hafna. Því að meðan frosna kjötið er að vinna sjer álit í Englandi, eru vandkvæði á að fá sama verð fyrir frosið kjöt og saltkjöt. Jeg hygg það affarasælast að þreifa sig áfram og láta reynsluna ráða, en taka ekki stór stökk í einu. En þegar komin eru upp frystihús, sem geta tekið mestan hluta kjötsins til geymslu, og það er aðgætt, að Brúarfoss getur tekið alt kjötið í fjórum ferðum, þá er engin hætta á ferðum, þótt í odda skerist milli Íslendinga og Norðmanna út af fiskveiðalöggjöfinni. Jeg þykist þá hafa fært rök að því, að eigi sje ástæða til að ráðast í þann kostnað, sem leiðir af byggingu og rekstri nýs kæliskips. Mjer finst þessi till. koma nokkuð í bága við framkomu hv.flm. í strandferðaskipsmálinu. Hjer er ekki nauðsyn fyrir hendi, en árlegur rekstrarhalli yrði þó engu minni en á væntanlegu strandferðaskipi. Ef þetta skip væri á stærð við Brúarfoss, gætu bæði skipin tekið alt kjötið í tveim ferðum, og hvaða vit væri í slíkri tilhögun? Mjer heyrðist hv. 2. flm. (ÓTh) segja að frystihús væru til fyrir 90 þús. skrokka.

Og umsóknir liggja fyrir um lán til að byggja meira

. Ef svo er, verða bráðlega næg frystihús fyrir alt kjöt, sem ætlað er til útflutnings. Ef tvö kæliskip væru í förum, þyrfti ekki að byggja fleiri frystihús. En jeg tel heppilegra að öllu leyti að hafa ekki nema eitt skip, bæta við frystihúsum og flytja kjötið á markaðinn með hæfilegu millibili. Vil jeg því mælast til, að hv.flm. taki till. sína aftur, því að hún er þýðingarlaus og að sumu leyti skaðleg. (* Ræðuhandr. óyfirlesið.)

Flm. (Magnús Guðmundsson) Jeg vil byrja á að víkja að því, sem hv.þm. V.-Húnv. (HJ) endaði á, að samþykt þessarar tillögu gæti orðið skaðleg. Jeg vil benda á, að ekki er farið fram á annað í 2. lið þáltill. okkar en að fela stjórninni að leita samninga við Eimskipafjelagið um byggingu þessa skips. Hitt má vera, að einhverjir líti svo á, að ekki sje þörf á skipi þessu, og tekjuhalli verði á rekstri þess. En þetta getur stjórn Eimskipafjelagsins reiknað eins vel út og hv.þm. (HJ) og gefið stjórninni bendingar um það, og ef svo skyldi reynast, verður auðvitað ekki af samningum. Svo að till. ætti aldrei að geta orðið skaðleg. Hjer er ekki um það að ræða að veita ríkisstjórninni heimild til þess að byggja skip, heldur aðeins að leita samninga við Eimskipafjelagið og sjá, hvort hún gæti komist að sæmilegum samningum við það. Það má ef til vill deila um það, hvort þörf er á slíku kæliskipi, en jeg geri ráð fyrir því, að hún fari eftir því, hve mikið geymslurúm frystihúsin hafa, því vitanlega geta frystihúsin ekki tekið meira en þau hafa rúm fyrir. Þegar því húsin eru orðið full á sláturtíðinni, þá er ekki nema um tvent að gera, annaðhvort að taka burt úr þeim, eða hætta að frysta. Hygg jeg, að ekki sje hægt að búast við, að frystihús sjeu yfirleitt svo stór, að nægilegt rúm sje fyrir jafnmikið kjöt og geyma þarf, ef farið yrði eftir till.hv.þm. V.-Húnv. (HJ). Að því er snertir undirtektir hæstv.forsrh. (TrÞ) get jeg verið honum þakklátur fyrir þær, að svo miklu leyti, sem hann er fylgjandi þessu máli. Skildist mjer á honum, að hann væri ekki á móti því, ef þessi till. yrði samþ., að veita á þessu ári þau lán, er farið hefir verið fram á, en þau munu samtals nema tæpum 200 þús. kr. Hv. þm. V.-Húnv. (HJ) var að tala um það, að varast yrði að frysta of mikið. Jeg get vel skilið það, að hann muni vera ánægður, þar sem hann hefir þegar fengið frystihús.

Nú, hefir hann það!

. En jeg vona samt, að hann verði ekki til þess að spilla fyrir öðrum og hindra, að þeir geti notið sömu gæða og hans kjördæmi. Þykir mjer sennilegt, að bændur í ýmsum hjeruðum, þar sem ekki eru frystihús, hefðu fengið sama verð fyrir kjöt sitt og þeir, sem voru svo hepnir að hafa þau, hefði ekki vöntun á frystihúsi orðið til þess, að þeir urðu að salta kjötið, og fengu þess vegna lægra verð. Get jeg því ekki láð þeim, sem hjer eiga hlut að máli, þó þeir vilji fá þessi hús sem allra fyrst og sjeu fúsir að leggja nokkuð á sig í því skyni, því það er full ástæða til að ætla það, að fryst kjöt verði í töluvert hærra verði en saltað kjöt. Því hefir líka verið spáð, að saltkjöt mundi hækka, eftir því sem meira væri fryst og flutt þannig út. Þetta er nú að vísu ekki ótrúlegt, en þó var það svo í haust, að verð á saltkjöti hefir aldrei verið lakara í Noregi en þá, og var þó búist við því, að útflutt, fryst kjöt mundi verða með mesta móti. Þetta virðist því ekki styðja þá tilgátu, að verð á saltkjöti muni hækka, enda verður líka að taka tillit til þess, að notkun saltaðrar vöru er nú mjög að minka í heiminum. Þykir hún bæði óhollari og verri. Bágt á jeg með að trúa því, að það muni spilla nokkru hvað verðið snertir, þó okkar kjöt komi ört á markaðinn í Englandi. Okkar kjötframleiðsla er ekki nema dropi í hafið handa þeim miljónum, er búa í London einni. Jeg man það, að þá er Coghill keypti hjer marga farma af sauðum, og landsmenn undruðust hvað hann keypti mikið, þá sagði hann, að þótt hann flytti út alt fje á landinu, væri það ekki munnbiti handa hverjum íbúa Lundúnaborgar. Hinsvegar er sjálfsagt að taka undir það með hv.þm. V.-Húnv. (HJ), að ekki er vert að hrapa að neinu í þessu efni. En þegar þau hjeruð, er ekki hafa frystihús, vilja leggja mikið á sig til þess að koma þeim upp, og geta á þann hátt framleitt betri vöru, sje jeg ekki, að hægt sje að spyrna á móti því, enda væri það algerlega rangt. Mun jeg því verða manna síðastur til þess. Virtist mjer líka, að hv.þm. V.-Húnv. (HJ) væri í raun og veru ekki á móti fyrri lið till.  Annars finst mjer ekki laust við, að mótsagnar kenni hjá hv.þm. V.-Húnv. (HJ), miðað við það. hvernig hann talaði og greiddi atkv., þegar rætt var um strandferðaskip hjer á dögunum. Þá greiddi hann atkv. með því, að veitt yrði stórfje til Strandferðaskips, en nú er hann á móti því, að leitað verði samninga um nýtt skip. Nú mun þó enginn neita því, að nokkuð batni strandferðir, ef þetta skip kemur. 

Ólafur Thors Fyrri flm. þessarar till., er hjer er til umr., (MG) hefir þegar svarað mörgu af því, sem jeg mundi annars hafa svarað, og þar með tekið af mjer ómakið. Vil jeg taka undir það með honum, að jeg er þakklátur hæstv.forsrh. (TrÞ) fyrir undirteknir hans í þessu máli. Sjerstaklega er jeg þakklátur honum fyrir þau ummæli hans, að honum sje ljúft að tala við mig um þá hlið þessa máls, er að sjávarútveginum veit. Vænti jeg mjer nokkurs árangurs af því, ef hann vill fara að mínum ráðum í þeim efnum. Hv. þm. V.-Húnv. (HJ) flutti deildinni þær mikilsverðu upplýsingar, að það væri rangt hjá mjer, en rjett hjá sjer, sem við höfðum sagt um tölu útfluttra skrokka s. 1. ár. Hafði jeg sagt, að þeir hefðu verið 25 þús., en hann sagði, að það hefði ekki verið nema 23½ þús. Tek jeg þessari leiðrjettingu þakksamlega, en held þó, að hún sje röng. Gæti formaður S. Í. S. gefið upplýsingar um þetta, ef hv.þm. telur, að það hafi svo afskaplega mikla þýðingu fyrir þetta mál, hvort rjettara er. Annars var það bert af ummælum hv.þm. að hann hafði ekki hugsað þetta mál, og auk þess misskilið mig. Það, sem jeg sagði, var það, hvort hagkvæmara væri að auka farkostinn eða stækka geymslurúm á landi, því annaðhvort væri óhjákvæmilegt að gera. Hv. þm. V.-Húnv. (HJ) sagði, að slátrað væri hjer 120 þús. fjár árlega, er hæft væri til frystingar, og skal jeg ganga út frá því, að það sje rjett. Ef nú er miðað við það, að Brúarfoss geti aðeins farið eina ferð á sláturtíðinni, verður niðurstaðan sú, að geymslurúm frystihúsanna verður að vera svo mikið, að það rúmi alt, sem frysta þarf, að undanteknum 35 þús. skrokkum. Nú munu stærri frystihús frysta 1 þús. skrokka á dag, en geymslurúm þeirra er aðeins fyrir 10 þús. kroppa. Ef við gerum nú ráð fyrir því, að sláturtíðin standi í 24 daga, ættu slík frystihús að geta fryst mest 24 þús. skrokka, en geymslurúm þeirra er aðeins fyrir 10 þús. Hlutfallið milli geymslurúms frystihúsanna og þess, er þau geta fryst, yrði þá 5:12. Nú þarf geymslan að rúma það, sem hægt er að frysta, að frádregnu því, er flutt er burt í sláturtíðinni, eða g (geymslan) er = f (mesta frystimagn) =a (því, sem afljett er í sláturtíðinni). Hjer er auðleyst líking, er sýnir, hve mikið frystimagnið má vera, svo að hvorki þurfi að stækka geymslurúm nje auka farkostinn. g = 5/12 f ; g = f ÷ a; a = 35 þús.; (ein ferð Brúarfoss); g = f = 35 þús., 5/12 f = f = 35 þús.; 35 þús. = f ÷ 5/12 f = 7/12 f; 7 f - 12 X 35 þús. = 420 þús; f = 60 þús., eða með öðrum orðum, frystimagnið má vera 60 þús., en ekki 120 þús., sem hv.þm. þó gerir ráð fyrir að vel geti orðið, án þess að auka þurfi farkost eða stækka geymslu. Það er því ljóst, að annaðhvort verður bráðlega að auka farkostinn eða stækka geymslurúm frystihúsanna. Því fullvíst er, að innan skamms verða frystihúsin orðin það mörg hjer á landi, að frystimagn þeirra verður talsvert yfir 120 þús. skrokkar. Jeg held, að jeg hafi skilið það rjett, að hv.þm. taldi, að rjettara væri að auka geymslurúm frystihúsanna, því hann sagði, að nauðsynlegt væri að geta geymt kjötið, svo það kæmi ekki alt á neyslustaðinn á sama tíma og orsakaði verðfall á kjötmarkaðinum. En jeg held, að það skifti engu máli, þó alt íslenska kjötið kæmi á breska markaðinn í einu. Það mundi engin áhrif hafa á verðið, og þarf því ekki að varast það þess vegna. Hitt gæti aftur á móti verið aðgætandi, hvort verðið Englandi er lægra þennan mánuð en aðra. Hv. þm. V.-Húnv. (HJ) sagði, að ekkert vit væri í því að senda alt kjötið til Englands meðan sláturtíðin stæði yfir, vegna þess, að verðið væri þá lægra. Jeg er nú ekki svo fróður, að jeg geti sagt um það, hvort markaðurinn er í raun og veru verri þann tíma. En ef svo er, þá vil jeg biðja hv.þm. að gefa mjer upplýsingar um það, hvers vegna það hefir verið gert undanfarið, því til þess hefir enginn nauður rekið. En að það hefir verið gert bendir til þess, að markaðurinn sje ekkert verri um það leyti árs, enda hafa fróðir menn sagt mjer, að svo sje. Þá virtist mjer koma fram mjög undarlegur misskilningur hjá hv.þm., er hann var að tala um það, að meiri rekstrarhalli mundi verða á nýju kæliskipi en strandferðaskipunum, En sá halli, er verður á strandferðaskipunum, á að greiðast úr ríkissjóði, en Eimskipafjelag Íslands yrði að greiða halla af kæliskipinu. En hjer er tæplega um slíkt að ræða, því þetta verður því aðeins framkvæmt, að hægt sje að komast að heppilegum samningum við Eimskipafjelagið og það sjái sjer fært að reka þetta án verulegs halla. Hv. þm. endaði ræðu sína með því að benda á, að þessi till. væri alveg þýðingarlaus og jafnvel skaðleg. Þetta finst mjer heldur barnaleg staðhæfing. Till. okkar fer fram á tvent: 1) Að leita samninga við Eimskipafjelag Íslands um nýtt kæliskip. Slíkt getur aldrei verið skaðlegt, og jeg hefi sannað, að það er nauðsynlegt, ef geymsluklefar frystihúsanna verða ekki stækkaðir, og jafnvel þótt svo verði. 2) Að hækka framlag til frystihúsa. Síðan till. okkar kom fram hafa flokksmenn hv.þm. V.-Húnv. (HJ) í Ed. borið hið sama fram í fjárlögum, svo varla er það skaðleg, og nauðsynlegt, ef till.Ed.-manna verður feld. Hv. þm. gat þess, að ef það væri rjett, sem jeg hafði sagt, að komið hefðu umsóknir um lán til að byggja frystihús, er tækju 90 þús. skrokka, þá væri á þann hátt að mestu leyst úr þessu máli. En hv.þm. verður að gæta að því, að það er ekki hægt að frysta kjötframleiðslu bænda á Suðurlandsundirlendinu í frystihúsi norður í Þingeyjarsýslu. Hitt get jeg fallist á, enda hafði jeg sagt það áður, að nauðsynlegt væri að gæta hófs í þessum efnum. Því þó nauðsynlegt sje að frysta kjötið meðan aðeins lítill hluti þess er frystur, þá er það ekki sönnun þess, að rjett sje að frysta það alt. Það getur vel verið, að heppilegra væri, að frystihúsin væru víðar, en ekki svo mjög stór. Aftur á móti mætti ef til vill komast hjá því að tryggja sjer kæliskip, ef undið væri að því að hafa geymslurúm húsanna stærra. En tilgangur till. okkar er einmitt sá, að ýta undir, að þetta verði rannsakað gaumgæfilega. Það vakir líka fyrir okkur að finna leið til þess að koma kjötinu á nýjan markað, svo við verðum ekki eins háðir Norðmönnum hvað fiskiveiðalöggjöfina snertir, og að hægt verði að losa landbúnaðinn við þá hættu, sem stafar af því, að hafa aðeins einn kaupanda að aðalframleiðslu sinni.

Hannes Jónsson*): Hv. 1. þm. Skagf. (MG) talaði um, að neysla á söltuðum vörum færi altaf minkandi í heiminum. Jeg vil í sambandi við þetta benda honum á, að saltkjöt er oft eins dýrt í Noregi og nýtt kjöt, og jafnvel dýrara. Enda vilja Norðmenn ógjarnan missa af íslenska saltkjötinu. Jeg teldi það óheppilegt og óhagkvæmt fyrir Íslendinga, ef hætt væri að selja saltkjöt til Noregs, því að þangað er hægt að selja kjöt, sem hvergi annarsstaðar mundi verslunarvara, hvorki saltað nje fryst. - Hv. þm. sagði, að alt okkar útflutta kjöt væri ekki nema munnbiti í Englendinga. Þetta mun vera rjett, en það er síður en svo, að það sanni, að við eigum að hafa það alt á boðstólum í einu. Allra síst væri hyggilegt að gera það á þeim tíma, sem erfiðast er að selja kjöt, meðan slátrunin stendur yfir og mestur er innflutningur annarsstaðar að á frystu kjöti. Hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) spurði, hví þetta hefði verið gert undanfarin ár. Þar er því til að svara, að okkar högum er svo háttað, að við getum ekki slátrað fjenu á öðrum tíma en í september og október. En það hefir ekki getað komið til mála að skifta sendingunum niður, þannig að senda sumt á þessum tíma og sumt ekki fyr en eftir nýár, með því að svo litlu hefir verið slátrað í hvert sinn, að það hefir ekki einu sinni verið nóg í skip, hvað þá til skiftanna. En sendingarkostnaðurinn verður því minni, sem nær kemst því, að heilir farmar sjeu sendir í einu. Þótt hv.þm. sje þetta ekki ljóst, þá hefir það verið mjög ljóst fyrir framkvæmdarstjóra Eimskipafjelagsins. - Jeg þykist nú hafa svarað fyllilega því, er hv. 2. þm. G.-K. sló hjer fram, hvers vegna ekki hefði verið fylgt þeirri reglu, sem jeg tel heppilegri um útflutninginn á hinu frysta kjöti, að dreifa því yfir sem lengstan tíma. Það verður að flytja út eins mikið og hægt er í hverri ferð, til þess að draga úr kostnaðinum við flutninginn. - Annars hefi jeg fáu að svara. Það var held jeg hv. 2. þm. G.-K., fremur en hv. 1. þm. Skagf., sem gat þess, að þótt Eimskipafjelag Íslands tapaði eitthvað á að koma upp þessu skipi og starfrækja það, þá væri það ekki tap ríkissjóðs. En þetta er ekki annað en orðaleikur. Jeg hygg, að landið verði að hlaupa undir bagga, ef svo fer, að Eimskipafjelagið getur ekki borið sig. Þó að tapið á þessu skipi yrði ekki meira en svo, að það yrði borið uppi af öðrum skipum fjelagsins, þá leiddi það þó til þess, að fjelagið gæti ekki greitt neinn arð. - Jeg vil nota tækifærið til að spyrja hv. 1. þm. Skagf., hvort hann hafi ekki talað um þetta við framkvæmdarstjóra Eimskipafjelagsins, og hvaða svör hann hefir fengið, ef hann hefir spurt. Jeg gæti hugsað mjer, að hann hefði fengið þau svör hjá fjelaginu, að ekki kæmi til mála, að það rjeðist í kaup á nýju frystiskipi. Og ef hv.þm. hefði fengið slíkt svar, sýnist mjer einkennilegt að vera að koma með svona tillögur inn á Alþingi. Jeg hefi vissu fyrir því, að Eimskipafjelagið á fult í fangi með að fá flutning í núverandi skipakost sinn, og að það hefir að jafnaði ekki nægar vörur í frystirúmin. - Máske geta aðrir hv.þm. gefið einhverjar upplýsingar, og væri þá gott að heyra þær. - Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að það gæti ekkert gert til, þótt stjórninni væri falið að leita samninga við Eimskipafjelagið. Ef engir samningar næðust, þá yrði ekki neitt úr neinu. En ef það má teljast fyrirfram víst, að ekkert verði af samningum, þá veit jeg ekki, til hvers er verið að tefja tíma þingsins með svona tali. Það er til þess að draga fólk á tálar úti um landið, þar sem menn hafa ekki eins góðan skilning á þessum efnum og ætlast mætti til af alþingismönnum. Það gæti jafnvel orðið til að koma af stað hjá fólki heimskulegum kröfum í þessu efni. - Hv. 2. þm. G.-K. var að skopast að leiðrjettingu minni á tölum hans. Jeg býst við, að þessi leiðrjetting mín sje nokkuð rjett, og jeg get gjarnan leiðrjett fleira hjá honum, t. d. um stærð húsanna. Jeg hygg það sje ekki nema ef til vill eitt hús, sem hefir þessa stærð, sem hann talaði um, að geymi rjett 10 þús. skrokka. Húsið á Akureyri er stærra; það tekur að minsta kosti 13 þús. skrokka. Annars fanst mjer ræða þessa þm. bera þess þó nokkrar menjar, að hann sje lítið kunnugur þessum málum yfirleitt, og það er ekki nema vorkunn, þó að ýmislegt kæmi fram hjá honum, sem leiðrjettingar þyrfti. Hann talaði um, að nauðsyn bæri til að hafa húsin stór, ef ekki væri aukið við skipakostinn. Jeg hefi nú bent á það, að það má að minsta kosti altaf þrefalda útflutninginn, án þess að bæta við skipum. Jeg hefi talað við Nielsen framkvæmdarstjóra og fengið enn nánari upplýsingar um það, hvað skipið taki, og hann fullyrðir, að það taki 40 þús. skrokka. Jeg býst við, að altaf verði eitthvað af rúmi ónotað, en hygg þó, að þrefalda megi þann útflutning, sem verður með „Brúarfossi“ í tveimur ferðum. Það er því enn nokkuð langt þangað til þörf er á því að hafa húsin stærri en helming þess rúms, sem þarf til þess að taka á móti öllu fje, sem berst að yfir haustið. Þó vil jeg segja það, að jeg tel ekki tryggilegt að hafa húsin ekki stærri en fyrir helming allra útfluttra skrokka á svæðinu yfir haustið, því að altaf getur komið fyrir - að minsta kosti fyrir norðan land - að skipi seinki af ýmsum ástæðum, og verða þá húsin að vera það rífleg, að aldrei rekist á. Jeg held jeg hafi ekkert frekar að segja um þetta, en óska að fá svarað þeim fyrirspurnum, sem jeg bar fram fyrir hv. 1. þm. Skagf. (MG). Jeg geri ráð fyrir, að hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) sætti sig við það, sem jeg hefi sagt um hans ræðu; jeg fer ekki út í einstaka liði hennar, af því að jeg finn, að það er tiltölulega erfitt að rökræða við hann um þessa hluti, af því að hann þekkir alt of lítið til þessa máls til þess að geta tekið þátt í þessum umræðum, sem kom berlegast í ljós, þegar hann talaði um meðferð kjötsins. (* Ræðuhandr. óyfirlesið.)

Ólafur Thors Mjer þykir heldur vera farið að togna úr þessum hv.þm. (HJ) hjer í deildinni, þegar hann getur ekki talað við mig vegna þekkingarskorts. Heyr á endemi!!  Jeg skal segja þessum hv.þm., að þar sem hann talaði um, að orð mín um meðferð kjötsins lýstu mest vanþekkingu minni, þá hafði jeg þetta frá fróðasta manni í þessum efnum, aðalmanni samvinnufjelaganna á þessu sviði. Jeg var í London, þegar „Brúarfoss“ var þar með kjötið, og jeg hafði þann áhuga fyrir þessu máli, að jeg skoðaði kjötið oft og heyrði á tal manna um það, svo þótt mín þekking að vísu sje ekki fullkomin, er hún þó fullkomlega samboðin hv.þm. V.-Húnv. (H.J). Hann verður því, þessi háttvirti hrokafulli þingmaður, að beina sínum óskapa-vísdómi til annara en mín. Annars vil jeg benda á örfá atriði í hans ræðu, sem sýna, að honum væri full þörf að fræðast meira. Og það skal jeg segja hv.þm., að þó að jeg hafi í dag lýst yfir því hjer í deildinni, að jeg væri betur að mjer í öðrum efnum en þessu, þá leiðir ekki af því, að jeg komi einungis með staf í hendi móti þessum kappa. Hv. þm. hafði staðhæft í fyrri ræðu sinni, að það væri fásinna að flytja út alt fryst kjöt á haustmánuðum, af því að þá væri verðið miklu lægra á Bretlandi heldur en aðra mánuði ársins. Þetta er náttúrlega út af fyrir sig rangt. Það er engin föst regla um þetta. Jeg beindi til hans þeirri fyrirspurn, hvers vegna þetta hefði þó verið gert. Hann svarar því nú og þykist hafa fundið almenna lausn á málinu: af því að flutningskostnaður er minni, ef mikið er flutt í einu. Jeg benti honum á, að í hvorugri ferðinni fór „Brúarfoss“ með hálffermi. Hvers vegna? Og í öðru lagi hygg jeg, að ef um verulegan verðmun væri að ræða, þá væri betra að borga lítið eitt hærra flutningsgjald heldur en að afsala sjer miklu hærra verði en hægt er að fá á öðrum tímum. Hv. þm. vildi leiða rök að því, að tap Eimskipafjelagsins á væntanlegu kæliskipi væri tap ríkissjóðs. Hann meinar þetta ekki; en hann er að reyna að breiða yfir vanþekkingu þá, sem kom fram í fyrri ræðu hans, þar sem hann ruglaði saman strandferðaskipinu, sem er rekið fyrir ríkissjóðsreikning, og væntanlegu kæliskipi, sem verður rekið fyrir reikning Eimskipafjelagsins. Jeg vil benda honum á, að í fyrsta lagi er ekkert sannað um það, að tap Eimskipafjelagsins á einstökum skipum sje tap ríkissjóðs, því að sú var tíðin, að Eimskipafjelagið gat bjargað sjer sjálft, og svo getur enn orðið. Hv. þm. ætti ekki að vera með neinar hrakspár eða að stimpla þjóðþrifafyrirtæki sem betlara, þó að ríkissjóður hafi talið sjer skýlt í erfiðu árferði að hlaupa undir bagga. Auk þess ræður það að líkum, að ef Eimskipafjelagið getur ekki rekið slíkt skip taplaust, þá er það ekki tilleiðanlegt til þeirra samninga, sem gert er ráð fyrir. Hv. þm. (HJ) sagði, að margfalda mætti útflutninginn án þess að meiri flutningstæki þyrfti eða stærri geymslu, og talaði þó jafnframt um, að útflutningur mundi geta numið 120 þús. kroppum. Jeg skal reikna þetta dálítið gleggra en jeg hefi áður gert, með því að sleppa líkingunni, er jeg áður reiknaði og hv.þm. sýnilega ekki skilur, en stafa mig áfram við hæfi skarpskygni og skilnings þessa hv.þm. Það er rjett, sem jeg sagði, að þau frystihús, sem frysta nær því þúsund kroppa á dag, geta geymt sem næst 10 þús. kroppa. Og ef gert er ráð fyrir 24 daga sláturtíma, er mesta frystimagn húsanna 24 þús. kroppar, en mest geymslumagn 10 þús. kroppar. Hlutföllin milli geymslumagns og mesta frystimagns eru því sem 5 á móti 12. Nú ætlast hv.þm. til, að „Brúarfoss“ fari eina för á sláturtímanum - fleiri farir getur hann ekki farið - og þá flytur hann, að jeg ætla, mest 35 þús. kroppa. Nú er það svo, að geymslumagn, að viðbættu því, sem flutt er burt meðan á sláturtíð stendur, ætti - ef öllu væri sem rjettast stefnt um arðvænlegustu hagnýting húsanna, að jafngilda mesta frystimagni. Nú er geymslumagn sama og 5/12 af mesta frystimagni. Það, sem burt er flutt, 35 þús. skrokkarnir, eru þá 7/12 af mesta frystimagni, en af því leiðir þá, að mesta frystimagn verður 60 þús. kroppar. En hv.þm. (HJ) gerir ráð fyrir, að hjer geti verið um að ræða, ekki 60 þús. kroppa, heldur 120 þús., svo að honum hefir skotist þarna - þessum skýra og vel mentaða þingmanni - um rjettan helming. Jeg er ekki viss um, að hann hefði verið alveg svona bólginn eins og hann var. hefði hann verið búinn að athuga þetta. Jeg skal svo ljúka minni stuttu athugasemd með því að óska honum þess, að hann sýni betri gaumgæfni í þessu máli áður en hann fæst við að menta. mig eða aðra hv.þm. í deildinni, og að honum megi skiljast, að slíkir sveinstaular sem hann eru hjer á Alþingi lærisveinar en ekki lærifeður.

Flm. (Magnús Guðmundsson) Hv. þm. V.-Húnv. (HJ) sagði, að saltkjöt væri stundum jafndýrt í Noregi og nýtt kjöt. Það mun vera rjett, að þess finnast dæmi, en það er hrein undantekning, og við getum ekki sniðið okkar framferði eftir þeim undantekningum. Og þetta mál er einmitt komið af stað fyrir það, hversu mikill munur hefir verið oft og tíðum á nýju kjöti og saltkjöti, meðal annars í Noregi, en sjerstaklega söltuðu í Noregi og nýju í Englandi. Hitt játa jeg, að slík undantekning um verðlag, sem hv.þm. gat um, hefir komið fyrir, og mun hafa verið haustið 1925. Hv. þm. sagði, að saltkjötið ætti að fara til Noregs. Já, það á að fara til Noregs, ef Norðmenn gefa vel fyrir það. Við þurfum og eigum að geta flutt kjötið þangað, sem hæst verð fæst. Það er ekki verið að tala um, að engin tunna megi fara til Noregs, en það er auðsætt, að þangað ættum við að flytja minna en hingað til. Jeg hefi ekki trú á, að enski markaðurinn verði offullur af okkar kjöti, jeg held, að þess gæti svo ákaflega lítið. Og þegar við getum ekki slátrað nema á haustin, er ekki nema tvent til, annaðhvort nægileg geymsla í frystihúsum eða hitt, að útvega sjer kæliskip. Ef Eimskipafjelagið tapar, þá kemur það að vísu sennilega að nokkru niður á ríkissjóði, en jeg verð að líta svo á, að Eimskipafjelagið sjái um sig og reyni að hafa vaðið fyrir neðan sig. Hv. þm. V.-Húnv. (HJ) spurði mig, hvort mjer væri ekki kunnugt um skoðun Eimskipafjelagsins. Jeg hefi einu sinni í samtali við framkvæmdarstjóra Eimskipafjelagsins minst á þetta, og þó að það fengi lítinn byr hjá honum, kalla jeg það ekki skoðun Eimskipafjelagsins. Af því að jeg var viðriðinn samninga út af „Brúarfossi“, er mjer kunnugt um það, að framkvæmdarstjóri var ekki fús til þeirra samninga. Við stjórn fjelagsins hefi jeg ekkert um þetta rætt. Hv. þm. sagði, að Eimskipafjelagið hefði ekki nægilegt flutningsmagn í sín skip. Það þykir mjer undarlegt, þar sem fjelagið hefir á síðastliðnu ári keypt skip af landsstjórninni. Og þar sem þetta fjelag er að ná meiri og meiri tökum á flutningum hingað til lands, meðal annars með ferðum til Hamborgar, þá get jeg ímyndað mjer, að ekki líði á löngu þangað til þarf að bæta við nýju skipi. Því að þessar ferðir til Hamborgar hafa valdið miklum flutningum frá Þýskalandi. Áður hefir verið siður að flytja vörurnar fyrst frá Hamborg til Kaupmannahafnar, en er nú að leggjast niður. Mjer er alómögulegt að sjá, að fólk úti um land sje dregið á tálar með þessari till. Hjer er um ekkert annað að ræða en að leita samninga við Eimskipafjelagið, og komi það upp, að það sje ófúst með öllu, nær það ekki lengra. En mjer er kunnugt, að Eimskipafjelagið tók slíkri málaleitun, að því er snerti „Brúarfoss“, mjög fjarri í byrjun. Mjer virðist hv.þm. ganga lengra í sinni síðari ræðu en þeirri fyrri, og virtist mjer hann mæla á móti till. Vildi jeg mælast til, að hann gerði það ekki; því að hann verður vissulega að vorkenna þeim hjeruðum, sem ekki eiga annars úrkostar en salta kjötið; það er munur fyrir þá, sem geta notið Reykjavíkurmarkaðs, eða fyrir hans hjerað, sem er þegar búið að fá frystihús. Það er ágætt að fá fræðslu hjá honum, sem hefir manna mest kynni af slíkum frystihúsum, en hann má aðeins ekki nota sína þekkingu til þess að spilla fyrir öðrum hjeruðum, enda vona jeg, að það hafi ekki verið hans tilgangur. Jeg veit það, að bæði í Austur-Húnavatnssýslu og Skagafirði er hinn mesti áhugi vaknaður fyrir þessum málum, og jeg er sannfærður um, að sá áhugi verður ekki stöðvaður. Og jeg verð að telja það illa farið, ef ekki er hægt að koma því í kring, að þessi hjeruð geti komið sem allra fyrst upp frystihúsum, jafnvel fyrir næsta haust. Þetta eru hjeruð, sem geta ekki notað neinn annan markað fyrir sína aðalframleiðsluvöru heldur en norska saltkjötsmarkaðinn.

Hannes Jónsson*): Af því að jeg sat í sæti mínu þegar hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) hjelt sína tölu, fauk jeg ekki út úr salnum, en vindgusturinn var nú allmikill; en það má nú segja, að það var lítið annað en vindur. Og eina vopnið, sem hann ætlaði að bera á mig, var erindreki Sambandsins á Englandi. En jeg vildi helst ekki, að hann nefndi hann neitt í sambandi við sína þekkingu á þessu máli; það er eins og hvítt og svart. Jeg býst við, að ef hann hefði talað við þennan mæta mann um meðferð kjötsins og komið inn á það, hvernig kjötið var útlítandi, sem kom frá Hvammstanga, þá hefði hann farið dálítið varlegar í því að hæla sjer sjálfum yfir sinni miklu þekkingu á þessu máli og gera lítið úr minni. Um allan þennan blessaðan útreikning hjá þessum hv.þm. er það að segja, að hann fer mikið til fyrir ofan garð og neðan. Jeg var áður búinn að sýna fram á, að það mætti þrefalda þann útflutning, sem nú á sjer stað, án þess að nokkur hindrun yrði á útflutningi í tveimur ferðum. Svo að það virðist vera nokkur tími til stefnu þangað til þarf að fara að hugsa um það, hvað eigi að gera til þess að halda útflutningnum við. Jeg nenni ekki að vera að fara í neinar stælur við þennan hv.þm.; jeg gæti gjarnan hvest mig eitthvað líka, en jeg hefi bara frekar litla ánægju af því, eins og ástatt er um skapsmuni hans núna. Það var bara ofsi og rokur hjá þessum hv.þm.; honum hefir oft tekist miklu betur upp, og þá er miklu skemtilegra að eiga orðastað við hann. En eins og jeg tók fram áður, græðir málið svo lítið á því, að jeg svari honum; því að hvað sem hann vill sjálfur segja, þá er þekking hans á þessu máli sama og engin; það getur verið, að hún sje örlítil, en hann fer þá afar vel með hana. Út af því, sem hv. 1. þm. Skagf. (MG) sagði, get jeg verið stuttorður. Hann neitaði því ekki, að saltkjöt gæti verið í hærra verði í Noregi heldur er nýtt kjöt, enda verður því ekki mótmælt. Og meira að segja hefir það selst á síðasta ári það vel, að ekki munar miklu á því og kjötinu, sem seinast seldist á Englandi. Þetta gæti jeg sýnt reikningslega, en þess gerist ekki þörf. Um skipaþörf Eimskipafjelagsins þarf ekki að deila. Það er margbúið að sýna sig, að skip þess fjelags hafa ekki nægilegt að flytja. Og þó að það sje sagt, að það eigi að vera þjóðarmetnaður hjá okkur að flytja með okkar eigin skipum, þá dugir það ekki í þessu tilfelli. Slíkur þjóðarmetnaður kemur líka fram t. d. hjá Dönum. Þeir láta sín skip sitja fyrir öllum flutningi hingað, og svo eru sumir menn líka þannig gerðir, að þeir hugsa ekkert um neinn þjóðarmetnað í þessum efnum, heldur hugsa um það eitt, hvar þeir geti komist að bestum kjörum. Þá sagði hv. 1. þm. Skagf. (MG), að jeg hefði mælt á móti frystihúsunum, en það gerði jeg alls ekki, heldur benti jeg á, að þau mættu ekki verða of mörg, og jeg mótmælti þeim og mótmæli enn á þeim stöðum, sem þau eru illa sett. Þessu máli mínu til sönnunar get jeg bent á, hvernig jeg tók í frystihúsmál þeirra Austur-Húnvetninga, þegar um það var leitað álits hjá mjer. Jeg sagði þeim, sem þar áttu hlut að máli, að þeir skyldu koma frystihúsinu upp, ef þau skilyrði væru fyrir hendi, sem telja yrði nauðsynleg. Jeg lagðist ekki á móti málinu, þó að það hefði verið hagur fyrir fjelag það, sem jeg er viðriðinn, því að síðastliðið haust tókum við fje úr Austur-Húnavatnssýslu, sem nú verður slátrað á Blönduósi. Jeg reyndi alls ekki að spilla fyrir því máli. Annars lít jeg svo á, að það skynsamlegasta, sem hægt er að gera í þessum málum, sje það, að athuga kringum land alt skilyrði fyrir frystihúsum. En þau eru frá mínu sjónarmiði aðallega þrjú. Fyrst og fremst það, að um vænt fje sje að ræða þar, sem frystihúsin eru bygð, því að það skapar kjötinu betra álit. Í öðru lagi þurfa þau að vera á þeim stöðum, að sem flestir geti náð til þeira. Og í þriðja lagi hefir það mikla þýðingu, að þau sjeu sett þar, sem hafnir eru góðar, svo að kostnaður við útskipun á kjötinu verði sem minstur, og jafnframt að skip þurfi ekki að bíða þar lengi, því að það er allmiklum vandkvæðum bundið að skipa út frosnu kjöti. Annars má vel vera, að hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) geti fundið út formúlu fyrir þessum hlutum, en hún þarf þá að minsta kosti að vera ábyggilegri en sú, sem hann fann upp í dag, þegar hann komst að þeirri niðurstöðu, að 4X15 væru 45. Um afstöðu mína til þessara frystihúsmála get jeg ennfremur tekið það fram, að auk þess sem jeg hefi reynt að leiðbeina sýslungum mínum í þessum efnum, þá hefi jeg líka svarað fyrirspurnum um eitt og annað þessum málum viðvíkjandi, sem til mín hafa borist, bæði frá Austur- og Norðurlandi og víðar. Jeg er alls ekki að gera mjer háar vonir um, að þær upplýsingar, sem jeg þannig hefi gefið, hafi mikla þýðingu, en þá þýðingu vona jeg samt að þær hafi, að þeir, sem þær hafa fengið, lendi ekki á sama skerinu og við, sem fyrstir urðum til þess að reisa frystihús, því að það er alls ekki sama, hvernig frystihúsbyggingunum er háttað. Menn skyldu því fara varlega í þessum efnum og gæta þess vel, að hin nauðsynlegustu skilyrði sjeu að minsta kosti fyrir hendi, áður en ráðist er í framkvæmdirnar. Jeg fyrir mitt leyti tel hyggilegast, að þessum málum þoki hægt og hægt áfram undir stjórn framsýnna manna, sem þegar hafa mikið um þau hugsað, manna, sem ekki þurfa að fá upplýsingar um það hjá Alþingi, hvernig þeir eigi að snúa sjer í þeim. (* Ræðuhandr. óyfirlesið.)

Flm. (Ingvar Pálmason) Meiri hl. fjhn. hefir leyft sjer að bera þessa þáltill. fram. Tilefni hennar er, að nauðsyn beri til þess að koma skattaog tollakerfi okkar í það horf, að það verði stöðugra og eðlilegra en það er nú. Nú líður varla svo þing, að eigi sje eitthvað hreyft við þessum málum. Auk þess munu bæði þm. og flestir aðrir hafa á meðvitundinni, að þessi löggjöf sje ekki sem rjettlátust. Það er einnig ein orsökin til hinna tíðu breytinga. Þessar breytingar valda því, að meiri og meiri ringulreið kemst á löggjöfina með hverju þingi, sem líður. Hjer þarf því að finna fastan grundvöll, sem hægt er að byggja á. Jeg veit, að hv. deild lítur svo á, að þessi ráðstöfun sje rjettmæt, og sje því ekki ástæðu til að hafa mál mitt lengra. Þó vil jeg geta þess, að meiri hl. fjhn. telur eigi þörf á að vísa máli þessu til nefndar, þar sem sú nefnd, er fengi það til meðferðar, yrði fjhn. Þó gerum við það eigi að kappsmáli, hvort það fer til nefndar eða ekki.

Frsm. meiri hl. (Erlingur Friðjónsson) Nefndin gat ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það kom frá hv.Nd. og eins og það var borið fram þar í fyrstu, því engin breyting hefir verið gerð á frv. frá byrjun. Minni hl. hefir þó ekki skilað neinu áliti, og jeg tel mig ekki hafa ástæðu til að ganga út frá því, að hann greiði atkv. gegn málinu. Jeg vil að minsta kosti vænta þess, að hv. minni hl. líti frekar hlýlega til þessa frv., með því að í honum er heilsufræðingur, sem jafnframt er formaður verkalýðsfjelags. Þetta mál snertir svo mjög verkalýð þessa lands. Það hefir legið fyrir undanförnum þingum og verið mikið rætt í báðum deildum þingsins, og virðist því ekki ástæða til að fara mjög mikið út í það hjer að þessu sinni, einkum þar sem ekki virðist um ákveðinn klofning að ræða í nefndinni. Þar sem þetta mál hefir nú fengið svo góða afgreiðslu frá hv.Nd., þrátt fyrir miklar umr. og deildar skoðanir, þá vona jeg, að þessi háttv. deild sjái sjer einnig fært að samþ. frv. óbreytt og afgr. það sem lög. Ef engin andmæli koma fram, býst jeg ekki við, að jeg taki til máls aftur.

Halldór Steinsson Jeg hefi ekki sjeð ástæðu til að skrifa nál. fyrir hönd minni hl. nefndarinnar, en skal nú gera grein fyrir minni afstöðu. Jeg er yfirleitt andvígur allri þvingun á atvinnulífi þjóðarinnar, á hvaða sviði sem er og í hvaða mynd sem hún kemur fram. Enda er svo háttað högum þessa atvinnuvegar, sem hjer um ræðir, að hann þolir engin slík höft, sem leiða af samþ. þessa. frv. Þó að við eigum auðug fiskimið, þá eigum við ekki altaf víst að fá afla, og síst af öllu, að hann sje altaf jafn, og því frekar ríður á, þegar aflinn er nógur, að engar hömlur hvíli á þessum atvinnuvegi, sem dragi úr því, að hægt sje að hagnýta þau gæði, sem berast fátækum landsmönnum í hendur. Eins er það um heyskap, að það er alls ekki hægt að lögbjóða ákveðinn vinnutíma í sveitinni. Að jafnaði er þó hægt að hafa vinnutímann ákveðinn, en þegar óþurkar hafa gengið lengi og mikil hey eru úti, þá sjá allir, sem til þekkja í sveit, hversu heppilegt mundi reynast þeim atvinnuvegi að hafa fyrirskipaðan ákveðinn hvíldartíma, sem ekki mætti víkja frá. Þess vegna er það, að jeg tel allar slíkar þvingunarráðstafanir óheppilegar fyrir atvinnulíf þjóðarinnar, því að þær hafa altaf meiri eða minni hnekki í för með sjer.

Jón Baldvinsson Jeg hefi sjaldan heyrt ræður, sem hafa verið jafnlangt frá efninu og þessi ræða hv.þm. Snæf. Hann var inni í fortíðinni, þegar mest var sóttur hjer sjór á smábátum.

Er altaf fiskur á togurunum?

. Á togurunum eru menn á sætrjám allan ársins hring, og um það er alt öðru máli að gegna heldur en þegar sóttir eru róðrar á smábátum, þar sem menn venjulega koma að á hverjum degi og þar sem oft eru landlegudagar. Svo talaði hv.þm. um heyskap og þess háttar, en jeg veit ekki til, að þetta frv. snerti neitt slíkt. Það ræðir ekki um neitt annað en vinnuna á togurunum. Mjer gremst, þegar þannig er farið í kringum málið, og slíkt er ekki hægt að kalla annað en blekkingar, þegar menn reyna að skjóta sjer undan því að tala um málið sjálft með því að slá um sig með glamri um annað, sem ekki kemur málinu við. - Þegar þetta mál kom fyrst fyrir þingið, var farið fram á 8 tíma hvíld. Það gekk ekki fram, en nokkru síðar fengust lögin um 6 tíma hvíld. Jeg vil segja það til lofs bændunum, sem þá sátu á þingi, að þeir studdu það mál eins og nú, en ekki útgerðarmennirnir, sem betur þektu til og að sjálfsögðu höfðu fremur ástæðu til þess. Mig furðar á því, að læknir skuli standa hjer upp til að mótmæla þessu frv. Það er þó kunnugt, hversu læknar hafa lýst því, hvernig sjómennirnir líta út, er þeir koma í land eftir þær óhóflegu vökur, sem verið hafa á togurunum. Það er hart, þegar þeir, sem hafa það sjerstaka hlutverk í þjóðfjelaginu að gæta heilsu manna og heilbrigði, standa upp einir manna hjer í deildinni til að andmæla þessu frv. Þegar samþ. voru lögin um 6 tíma hvíld, höfðu menn helst í huga veiðarnar á Selvogsbanka, og töldu margir, að við þau lög mætti nokkuð una við þær veiðar, en eftir að togararnir tóku að stunda veiðar á hinum svonefndu Halamiðum, var það alment álitið alveg óhjákvæmilegt að auka hvíldartímann upp í 8 stundir. Sjómennirnir, sem ekki eru vanir að fást mikið um sín kjör, segja, að þeir hefðu verið alveg drepnir á Halanum, ef þeir hefðu ekki haft 6 tíma hvíld, en það er ekki nóg, þó það sje betra en það ástand, sem áður var. Þótt finna megi einn og einn mann meðal þeirra, sem eru óvanir og aðeins hafa starfað stuttan tíma á togurunum, sem gerir sig ánægðan með núverandi ástand, þá er jeg viss um, að langflestir þeirra - Sennilega 99% - óska eftir, að þetta frv. nái fram að ganga. Jeg vænti, að háttv. deild sjái sjer fært að verða við óskum þeirra og samþ. frv.

Halldór Steinsson Mjer þótti hv. 5. landsk. tútna nokkuð mikið út og sýna óþarflega mikinn gorgeir í sinni svarræðu við þeim orðum, sem jeg sagði áðan. Hann furðaði sig á því, að jeg sem læknir skyldi gerast til þess að andmæla þessu frv. Jeg hygg, að fleiri læknar verði mjer sammála um. þetta, enda hefi jeg aldrei orðið var við heilsuveilu hjá þeim mönnum, sem á togurunum starfa, vegna of mikillar vöku. Enda mun sumt annað í starfsháttum á togurunum hættulegra fyrir heilsu manna en vökurnar. Hv. þm. tók það fram, að þetta væri sjerstaklega nauðsynlegt vegna veiðanna á Halamiðum. Nú er það vitanlegt, að togarar eru að hætta að fiska þar, og er þetta því eins og annað, sem fram er borið í málinu, ljett á metunum.

Frsm. (Erlingur Friðjónsson) Við höfum leyft okkur, jeg og hv. 2. þm. S.-M., að bera fram brtt. á þskj. 575, viðaukatill. við 2. gr. frv. Í Nd. var borin fram líkt orðuð till. við greinina, en var þar ekki samþ. Við teljum það nauðsynlegt og eðlilegt, að annað eins stórmál og það, að afhenda verksmiðjuna, sem gert er ráð fyrir, að kosti um 1 milj. kr., sje borið undir Alþingi, áður en því verður ráðið til lykta. Þó það sje algengt, að stjórninni sje veitt heimild til að ábyrgjast lán og ráða sjálf tryggingum, eða ráðstafa eignum ríkisins, þá er hjer að ræða um bæði meira og stærra fyrirtæki en áður hefir þekst, að ríkisstjórninni væri gefið svo mikið vald yfir, og fæ jeg ekki betur sjeð en bæði sje eðlilegt og sjálfsagt, að vilji beggja þingdeilda komi til, ef á að fara að láta það af höndum. Mjer þykir ekki ósennilegt, að hv.þdm. þyki þessi brtt. sjálfsögð, því að jeg geri ráð fyrir, að varfærni sje svo ofarlega í huga þeirra, að þeir sjái nauðsyn þess að setja slíkar hömlur. Meðan ekki koma fram nein mótmæli, sje jeg ekki ástæðu til að fara frekari orðum um þessa brtt.

Jón Þorláksson Þessi viðaukatill. fer fram á að tryggja í reyndinni, að fyrirtæki þetta verði rekið af ríkinu, þar til Alþingi ákveður annað. Það er neyðarúrræði að láta ríkið koma fyrirtækinu á stofn, en við það má þó una, ef sæmileg trygging er fyrir því, að það verði afhent í hendur rjettra hlutaðeigenda strax og kostur er. En rjetta hlutaðeigendur tel jeg þá, sem þennan atvinnuveg reka. Í höndum þeirra sem eigenda tel jeg fyrirtækinu munu farnast vel, en er hræddur um, að ver fari, ef ríkið rekur það. Þá gerast öndverðir hagsmunir fyrirtækisins og þeirra, er leggja til hráefnið. Jeg get því ekki fallist á brtt., og ef hún verður samþ., get jeg ekki greitt frv. atkv.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg er hræddur um, að hv. 3. landsk. hafi ekki á rjettu að standa í þessu máli. Það verður að gæta þess, að síldarframleiðendur hafa ekki staðið svo fast í ístaðinu, að þeir geti gert kröfur. Það er ljóst, að þeir mörgu menn, sem við síldarútgerð hafa fengist, hafa bæði skaðað sjálfa sig og bankana. Þeir eru nú svo fjelausir, að einn samherji hv. 3. landsk. sagði við mig á Akureyri í vetur, að hann byggist ekki við, að nokkur íslenskur útgerðarmaður gæti rekið síldveiðar í sumar sem sjálfstæður atvinnurekandi, ef einkasölu væri ekki komið á fót. Þessum mönnum hefir ekki tekist betur að gæta síns eigin fjár og bankanna en svo, að nú verður Alþingi að bjarga þeim frá sjálfum sjer. Alþingi verður að setja lög til að skylda þá til að ganga í þann fjelagsskap, sem þeir hafa ekki verið menn til að ganga í sjálfir. Alþingi verður að byggja fyrir þá verksmiðju. Það er ljóst, að ekki er hægt að meðhöndla þessa menn öðruvísi en sem strandmenn. Þetta eru mestu strandmennirnir í okkar þjóðfjelagi. Þeir hafa ekki einungis siglt sínum eigin skipum í strand, heldur og komist nærri því að strandsigla fjármálaskútu þjóðarinnar. Það, sem vakir fyrir hv. 3. landsk., er að hjálpa þeim til að mynda þau samtök, sem þeir hafa ekki verið sjálfir megnugir að mynda. En það er ekki skynsamlegt að gera ráð fyrir, að þessir menn verði nú alt í einu þeir englar, að þeim sje trúandi til að fara með verksmiðjuna. Jeg býst ekki við, að sú gr. frv., sem hv. 3. landsk. smeygði inn í það við 3. umr. hjer í deildinni, verði notuð í tíð núverandi stjórnar. En taki samherjar hans einhverntíma við völdum, þá eru þeir vissir með að nota þessa heimild strax, og er því brtt. aðeins til þess að tryggja það, að stjórnin fari ekki á bak við þingið, geti ekki svikist aftan að þinginu og gert þær ráðstafanir, sem þingið vill ekki samþ. Ef meiri hl. þingsins vill selja, þá er ekkert við því að segja. En stjórn, sem elskar síldarútvegsmenn meira en þjóðina, er viss með að glopra verksmiðjunni úr höndum sjer, og það ef til vill svo, að landinu verði ekki trygðir þeir peningar, sem í hana hafa farið.

Jón Þorláksson Það er varla von, að hæstv.dómsmrh. sje kunnugur þessu máli, enda liggur það allfjarri sviði mentamálanna, en þar mun hann helst hafa þekkingu. Jeg skal því gera nánari grein fyrir því, hvers vegna jeg álít það vera öllum fyrir bestu, að verksmiðjan verði í eign útgerðarmanna og ríkissjóði verði haldið fyrir utan þennan atvinnurekstur. Líf og tilvera slíkrar verksmiðju er fyrst og fremst undir því komin, að hún fái næga síld til að vinna úr. Nú eru engin vandkvæði á að fá síld í góðum veiðiárum, og má segja, að ekki skifti máli, hver hefir eignarráðin þá, þegar kostur er á nægu hráefni. En þegar síldveiðin gengur treglega, verður harðsótt að fá næga síld. Það þarf því að tryggja fyrirtækinu þá aðstöðu, að það geti vænst þess að fá nóga síld, þó tregt aflist. Það verður best trygt með því, að útgerðarmenn eigi sjálfir verksmiðjuna. Hennar tap er þá þeirra tap og hennar gróði þeirra gróði. Það er aðhald fyrir útgerðarmenn að hlaupa ekki frá verksmiðjunni í litlum veiðiárum, þótt aðrar verksmiðjur bjóðist til að borga síldina yfir sannvirði, því að það getur verið minni skaði að kaupa síldina svo dýrt heldur en að starfa ekki. Ef ríkið ræki verksmiðjuna, þá mundu útgerðarmenn ávalt fyrst sjá sínum hag borgið og setja þá síldina í aðrar bræðslur strax og þær byðu hærra verð. Þær verksmiðjur, sem eru í eigu einstakra manna, hafa og margfalt hægari aðstöðu til að bjóða hátt verð. Jeg er sannfærður um, að á þessu fyrirkomulagsatriði veltur afkoma þessa. fyrirtækis. Í erindi, sem jeg flutti á fjölmennum fundi, stakk jeg upp á, að verksmiðjan verði rekin af samvinnufjelagi síldarútgerðarmanna. Það tryggir góða afkomu fyrirtækisins. Það byggist hvorki á trausti eða vantrausti á einstökum mönnum, heldur á almennu viðskiftalögmáli. Menn standa saman um eign sína, hennar tap er þeirra tap, hennar gróði þeirra gróði. Hæstv. ráðh. lýsti því yfir - og telur sig væntanlega hafa umboð til þess fyrir stjórnarinnar hönd sem nokkurskonar yfirráðherra -, að núverandi stjórn mundi ekki nota heimildina til að afhenda verksmiðjuna. Ef á að taka þetta sem yfirlýsingu frá stjórninni, þá er það nóg til þess, að jeg neyðist til að greiða atkv. móti frv. Jeg álít það hreina fjeglæfra að leggja út í þetta fyrirtæki án þess að tryggja það, að útgerðarmenn standi fast um það.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg kippi mjer ekki upp við það, þótt hv. 3. landsk. efist um þekkingu mína á síldarmálefnum. Jeg get þó sagt mjer til varnar, að jeg hefi ekki margfaldað eins rangt og hann í sambandi við þessi mál. Jeg vil nú spyrja hv. 3. landsk.: Hvaða vit er í því, að landið taki 1 milj. kr. lán til að byggja bræðslustöð og selji hana síðan í hendur þeim mönnum, sem hafa gert þessa djörfu ráðstöfun nauðsynlega, með því að gera alt að engu, sem þeir hafa haft handa á milli af sínu fje og annara? Er ekki skömmin og skaðinn nægur af því, sem þeir hafa látið grotna niður fyrir sinn andlega og menningarlega vanmátt? síldarmannastjettin hefir ekki getað notað sjer heimildina í síldarsamlagslögunum frá 1926 til að bjarga sjer sjálf. Það væru því hreinir og beinir fjárglæfrar að afhenda þessum mönnum, sem svo skemmilega hafa misnotað traust bankanna, þetta fyrirtæki. Háttv. 3. landsk. afsannaði ekki hið minsta af því, sem jeg hafði sagt. Hinsvegar eru síldarútvegsmenn við Eyjafjörð orðnir vonlausir um að bjarga sjer sjálfir. Og samt heimtar hv. 3. landsk., að verksmiðjunni sje kastað undir yfirráð þessara manna. Ástæðan til, að jeg fylgi þessu frv., er sú, að með þessu er verið að gera vit úr þessum atvinnurekstri. Það er fullkominn misskilningur, að hægt sje að taka hóp af venjul. spekúlöntum og gera þá að samvinnumönnum. Það er kunnugt, hvernig samtök smákaupmanna erlendis hafa jafnan farið út um þúfur. Hver hefir svikið annan og reynt að skara eld að sinni köku. Ef samkepnismenn vilja hafa samvinnufjelagsskap með sjer, eiga þeir að stofna til hans sjálfir, eftir því sem þeir hafa kjark og dug til.

Fjmrh. (Magnús Kristjánsson) Jeg er hissa á því, að þessi till. skuli valda slíkum umræðum. Það virðist, sem hjer sjeu uppi tvær mismunandi stefnur um það, hvort Alþingi eða ríkisstjórnin eigi að hafa hið æðsta vald. Jeg verð að segja, að mjer fanst skoðun hv. 3. landsk. hneigjast nokkuð mikið í einveldisáttina. Það er bæði eðlilegast og fer best á því, að þingið leggi fult samþykki sitt á, þegar um slíkar ákvarðanir er að ræða. Jeg skildi ekki þau ummæli hv. 3. landsk., að það væri sjer næg ástæða að vera á móti frv., ef heimildin væri feld. Þetta finst mjer allundarlegt, og mjer þykir ástæða til að efast um, að áhugi hans á þessum málum sje eins mikill og hann hefir látið, ef hann telur þetta næga ástæðu til að vera á móti frv. Hann reyndi að bera fram ástæður, og þær voru, að illkleift yrði að útvega hráefni, svo að fyrirtækið gæti haldið áfram, ef ríkisrekstur væri á því. Þessi skoðun ber ekki vott um mikla þekkingu, því ef úr því verður, að frv. um einkasölu á síld nái fram að ganga, þá er vissa fyrir, að í flestum tilfellum kemur slíkur skortur ekki til greina. Auk þess verður að taka til greina, að búast má við, að þessu fyrirtæki veitist ljettara að ná viðskiftum við framleiðendur en verksmiðjum einstakra manna, einkum útlendinga, því að þeir leggja meiri áherslu á að sjá sjer og sínum hag borgið heldur en hvort útgerðin ber sig yfirleitt. Aðalhlutverk þessa fyrirtækis á að vera að útvega mönnum sannvirði fyrir síldina. Því er líklegt, að verksmiðjan sitji fyrir hráefnum. Þessi ástæða er því á veikum grundvelli bygð. Jeg tel illa farið, ef þetta mál þarf að dragast lengi hjeðan af. Tími til hins nauðsynlegasta undirbúnings fremur stuttur, og því má ekki deila um aukaatriði og tefja fyrir málinu á þann hátt. Jeg tel líklegt, að frv. ná samþykki þessarar hv. deildar, en hitt skal látið ósagt, hvort Nd. verður búin að átta sig á því, þegar málið kemur þangað.

Jón Þorláksson Það er fullkominn misskilningur, að um það sje deilt, hvort þing eða stjórn eigi að hafa, æðstu völdin. Það, sem um er deilt, er. hvort þetta þing eigi að taka fullnaðarvald í þessu máli, eða hvort skjóta megi því undir úrskurð síðari þinga. Þetta er það, sem um er að ræða, og annað ekki.

Páll Hermannsson Þegar þetta frv. var til 3. umr. í þessari deild, var samþykt brtt., sem heimilaði ríkisstjórninni að selja hina væntanlegu síldarverksmiðju. Jeg var einn af þeim, sem þá greiddu þessari brtt.atkv. með hliðsjón af því, að mjer virtist koma fram í umr., að yrði slíkt gert, yrði það gert með ráðum meiri hl. þings. Virtist mjer, að ekki gæti komið til sölu að öðrum kosti, því að engin stjórn myndi taka slíkar ákvarðanir án þess að meiri hluti samþykti. Nú hafa umræður þær, er hjer hafa farið fram, gefið ástæðu til að ætla, að söluheimild þessi kynni að verða notuð í trássi við meiri hl., og ljet háttv. 3. landsk. nokkur ummæli falla, sem bentu til þess. Svo getur staðið á, að stjórn gefist færi á að selja án þess að meiri hl. samþykki. Með hliðsjón af þessum bendingum lýsi jeg yfir því, að eins og jeg var áður fús til að greiða till.hv. 3. landsk.atkv. mitt með þeim skilningi, sem jeg þá lagði í hana, svo greiði jeg viðaukatillögu þeirri, er hjer liggur fyrir, atkv. mitt eftir þeim skilningi, sem lagður er í brtt. nú.

Magnús Jónsson Það stóð svo á við 2. umr., að jeg vildi ekki lengja umræðurnar, og svaraði jeg því ekki einstökum atriðum, sem fram komu í ræðum hv.þdm. Það er einkum ræða hv. 2. þm. Reykv., sem jeg vil nú víkja ofurlítið að. Yfirleitt fanst mjer nærri því of mikið talað um embættismenn og þeirra laun í sambandi við þetta mál. Þetta mál snertir þá að vísu mikið, og þeir eru meðal þeirra manna, sem hin fyrirhugaða skattaaukning kæmi verst niður á, en það má ekki gleyma því, að í Reykjavík eru embættismenn minni hluti þeirra manna, sem lifir á föstum launum. Verslunarmenn, skrifstofumenn og bankamenn hafa samtals meiri tekjur en embættismenn og greiða því meiri skatt en þeir. Þess vegna er ekki rjett að einstrengja þetta mál algerlega við starfsmenn ríkisins. Jeg var mjög hissa á því, hve hv.þm. talaði kuldalega í garð embættismanna. Hann fór næstum því háðulegum orðum um brjef þeirra, þar sem þeir eru að kvaka í ríkisvaldið um að svelta sig nú ekki alveg í hel. Jeg hjelt, að hv.þm. hefði meiri samúð með vinnuseljendum en þetta. Hv. þm. veit, að það eiga embættismenn sameiginlegt við hinn vinnandi lýð í landinu, að þeir lifa á því að selja sína vinnu. Það er mjög órjettmætt, þó að svo hafi atvikast, að embættismenn eru yfirleitt ekki jafnaðarmenn, að vera að hreyta í þá hálfgerðum ónotum í sambandi við þetta mál. Hv. þm. virðist hneykslast ákaflega mikið á því, að í brjefi embættismannanna til Alþingis fóru þeir fram á, að þeir yrðu undanþegnir tekjuskatti, og til vara, að þeir yrðu að minsta kosti lausir við hina fyrirhuguðu aukningu skattsins. Jeg skal fyrst taka það fram, að það er iðulega, að menn setja fram sem aðalkröfu fult eins mikið og það, sem þeir búast við að fá framgengt. En þegar hv.þm. dró af þessu þá ályktun, að embættismennirnir vildu vera eins og aðallinn og kirkjan forðum, var það mjög órjettmætt. Það kemur ekki heldur alveg heim við það, sem þessi háttv.þm. var að sýna fram á, hversu lítill hluti tekjuskatturinn væri af ríkistekjunum. Jeg skal nú sýna fram á, hversu lítið það er í raun og veru, sem hjer er um að ræða. Það, sem embættismenn fóru fram á, var það, að þeim yrði greidd launauppbót eftir búreikningsvísitölu hagstofunnar. Við skulum segja, að þetta ár mundi uppbótin nema 50%, í stað þess að hún er 40%. Embættismaður, sem hefir 4000 kr. laun, fær 1600 krónur í uppbót, en myndi fá 2000 kr. uppbót, ef hún væri 50%. Hækkunin myndi því nema 400 krónum. - Lítum því næst á þá ívilnun, sem farið er fram á í brjefi embættismanna. Tekjuskattur af 5600 krónum er 76 krónur, ef við gerum ráð fyrir, að gjaldþegn væri kvæntur maður, sem ætti eitt barn, svo að 1500 krónur drægjust frá laununum. Ódæðið, sem hjer er verið að fara fram á, er þá það, að ef þingið sjer sjer ekki fært að samþykkja 400 króna uppbót, þá sambykki það 76 króna uppbót. En ef aðeins er tekinn skattaukinn 25%, þá nemur hann sem næst 20 krónum af þessum tekjum. Þetta á svo að heita, að verið sje að „privilegiera“ heila stjett manna, sem væri látin vaða uppi, undanþegin skatti og skyldum, líkt og aðallinn á miðöldunum! Vitanlega er þetta bara form fyrir kauphækkun. Það er sannarlega hart, að rjett eftir að búið er að ákveða, hvað starfsmenn ríkisins þurfi minst til þess að lifa af, eru sett lög, sem taka af laununum aftur. Það gæti komið til mála, að ríkið borgaði embættismönnum sínum laun með því að láta þá vera lausa við beina skatta. Hitt nær vitanlega engri átt, að láta þá vera undanþegna tollum. En það er langt frá því, að jeg sje hrifinn af þessu fyrirkomulagi. Hitt álít jeg miklu betra, sem embættismenn fóru fram á fyrst. Jeg vildi aðeins sýna fram á, að þetta er ekki eins stórkostlegt ódæði að hv.þm. vill vera láta. Þá kem jeg að því atriði, sem eiginlega kom hv. 2. þm. Reykv. af stað. Í brjefi embættismannanna stendur, að margir embættismenn borgi 300–400 krónur í tekjuskatt. Jeg er hræddur um, að það sje of mikið sagt. En af því er ekki hægt að reikna út, hve mikil laun þeir hafa. Ef þeir hafa svo miklu meiri árstekjur en laun þeirra nema, sýnir það þann sorglega sannleika, að fjöldi embættismanna verður að hafa allar klær úti til þess að leita sjer að aukastörfum. Það þarf að rannsaka og laga. Hitt þarf enginn að ætla sjer, að setja heila stjett manna niður í alveg nýja lifnaðarhætti. Að einstaka embættismaður komist svo hátt, er þá af því, að hann hefir orðið að leita eftir aukatekjum út um hvippinn og hvappinn. En að þeir sjeu margir, sem svo háar tekjur hafa, er ofsagt í brjefinu. Sjálfur hefi jeg aukatekjur og hefi fundið til þess, að embættið líður við það. Hefi þó aldrei komist svona hátt,  Þá vildi hv.þm. hrekja mig mjög upp að veggnum, þegar hann var að lýsa því, hve illa jeg sæi fyrir hag míns kjördæmis, með því að vilja halda við gríðarmiklum tolli á kaffi og sykri, en mótfallinn hækkun á tekjuskattinum. Án þess að slíkur samanburður komi nú eiginlega þessu máli við, þá get jeg þó sagt það, að jeg tel mig nú fyrst og fremst skyldan til, þegar um þingmál er að ræða, að líta á þau með hag alls landsins fyrir augum. En sje farið út í það, að líta á þetta frá sjónarmiði því, er hv.þm. talaði um, þá er jeg ekki viss um, að hann græði á þeim samanburði, því jeg er hræddur um, að hann hafi misreiknað þar. Hann sagði, að kaffi og sykur væri mest notað í kaupstöðum. En jeg veit, að það er víða engu minna notað í sveitum. Á því heimili, er jeg ólst upp á, var sú mesta kaffi- og sykurnotkun, sem jeg hefi þekt á nokkru heimili, og var það í sveit. Jeg er hræddur um, að enn sje víða hitaður kaffisopi í sveitunum. - Mun þetta stafa af ókunnugleika hv.þm. Þá er að gæta þess, að kaffi- og sykurtollurinn kemur jafnt niður um land alt. En hækkun á tekju- og eignarskattinum kemur aðallega niður á Reykvíkingum. Landsreikningarnir fyrir 1926 sýna, að helmingur kaffi- og sykurtollsins hefir verið greiddur hjer í Reykjavík, en þess ber að gæta, að þó þessi tollur sje innheimtur hjer, þá er það aðeins af því, að vörunni hefir verið skipað hjer fyrst á land, þótt hennar hafi verið neytt víðsvegar annarsstaðar á landinu og tollurinn raunverulega greiddur þaðan. Það er því hátt áætlað, að hjer hafi verið neytt 1/3 af þessari vöru, eða með öðrum orðum, að 1/3 kaffi- og sykurtollsins hafi verið greiddur af Reykjavík. Er þá að vísu eyðsluhlutfallið hærra hjer en annarsstaðar. En jeg skal þó ganga út frá því, að svo sje. En 2/3 af tekju- og eignarskattinum kemur hjeðan úr Reykjavík. - Dæmið snýst því alveg við, þvert á móti því, sem ætlan hv.þm. var. En hjer við bætist það svo, að um grundvallarskoðunarmun er að ræða hjá mjer og hv.þm. um eðli þessara skatta, að því leyti sem þeir grípa inn í háttu manna og líferni. Annar tollurinn hvetur til sparnaðar, hinn dregur úr sparnaðarhugsun manna. Jeg fyrir mitt leyti er reyndar ekki viss um, að þetta hafi svo mikið að segja. Jeg held, að menn spari lítið við sig kaffi eða sykur, þótt tollurinn sje nokkuð hár. En geri það nokkuð að verkum, þá er það þó í sparnaðaráttina. Þá er það alger misskilningur hv.þm., að nokkur hætta sje á því, að hjer komi upp „kapitalistar“. En það þýðir víst ekki að deila við hv.þm. um það, þar sem það er eitt af grundvallaratriðum jafnaðarstefnunnar að koma í veg fyrir það, að einstaklingum geti safnast fje til muna. En jeg held þó, að okkur væri betra að eiga nokkuð af efnuðum mönnum, svo við þyrftum ekki að sækja fje til útlendinga ávalt þegar um einhverjar framkvæmdir er að ræða hjer á landi. Altaf er hjer þörf fyrir miljónir á miljónir ofan árlega til allskonar nyt. samra framkvæmda. Ef þetta fje væri innlent, þá mundu líka atvinnuvegirnir standast betur við að borga sæmileg verkalaun. Hjer er ekki um að ræða annað peningasafn en smásparendur. Stærra fjármagnið situr alt fast í ýmsum atvinnufyrirtækjum. Jeg held, að menn megi vera óhræddir nokkur árin enn fyrir kapitalistum hjer á landi, þótt þessi tollhækkun sje ekki samþykt. Og það væri alveg óhætt, þótt einstaka manni væri gefinn tími og tækifæri til að skríða út úr mestu kreppunni. Þeir, sem hjer eru efnaðastir nú, eru þó ekki ríkari en það, að þeir myndu varla vera taldir efnaðir menn annarsstaðar. Þá sagði hv.þm., að alt að 4 þús. kr. tekjum væri slept, af því að það borgaði sig ekki að vera að eltast við innheimtu á svo smáum upphæðum. En þetta er hugsunarvilla eða athugunarleysi, því það en ekki eins og skatturinn falli alvag niður af þessum lágu tekjum, þótt hækkuninni sje slept, og verður því jafnt eftir sem áður að eltast við þá alla. Það væri þó sönnu nær, að frekar borgaði sig að elta þessar smáupphæðir, ef skatturinn væri hækkaður á þeim lægri tekjum líka. En að jeg greiddi atkvæði með því, að hækkunin næði ekki til lægstu tekna, var af því, að jeg taldi alla hækkun rangláta, og vildi því bjarga því, sem hægt var að bjarga. Það svar, sem jeg fjekk við þeirri spurningu minni, við hvað bæri að miða, þegar ákveða skyldi þessar 4 þús. kr. tekjur, sem undanþegnar eru hækkuninni, var æðióljóst. Jeg vil í fullu bróðerni benda hv.frsm. á, hvort ekki væri hægt að skilgreina þetta betur, svo ekki geti valdið ágreiningi við hvað er átt. Jeg býst varla við því, að þarna sje átt við brúttótekjur manna. En sje það ekki, - hvað má þá draga frá þeim? –Má draga fyrningu á eign, t. d. húsi, sem maður á, frá brúttótekjunum? Eða opinber gjöld? Eða hvað er það, sem draga má frá? Eða eru það eftir alt saman brúttótekjurnar, sem við er átt? Það þarf að tiltaka nánar, á hvaða stigi þessar 4 þús. kr. eru, sem eiga að vera undanþegnar hækkuninni. Jeg er nú satt að segja hálfhræddur um, að þessi skattauki etist upp á þann hátt, að ver verði talið fram til skatts. Óánægjan með tekju- og eignarskattinn eykst við þetta, og vegna þess hve erfitt er að hafa eftirlit með framtali manna, sem atvinnu reka, þá er hætt við, að þetta leiði til frekari undanbragða. Hjá þeim, sem lifa á föstum launum, er þetta ekki hægt. Þeim er ekki undankomu auðið. Löngun flestra er nú sú, að komast sem mest hjá útgjöldum. Og eftir því sem þessir skattar verða meira hækkaðir, eftir því vex löngun manna að koma sjer undan að greiða þá. Enda er nú svo, að hvorki hv.þm. nje aðrir munu vera trúaðir á það, að góð framtöl náist. - En máske ætti nú hv.þm., sem er hagfræðingur, að vita og geta sagt, hvað langt er óhætt að ganga á þessu sviði. En mjer kæmi það ekki á óvart, þótt skattur þessi, þegar búið er að hækka hann, lendi að mestu leyti á þeim, sem af föstu kaupi lifa. Jeg er hræddur um, að það verði kapp hjá kaupmönnum, handverksmönnum o. fl. að koma tekjum sínum niður í þessi 4 þúsund. Jeg tel því mjög vafasamt, að þetta nái þeim tilgangi sínum að auka tekjur ríkissjóðs. Verst af öllu er þó, að ekki verður hægt að sjá það eftir á, hvort þetta lánast eða ekki, svo ekki verður hjer um neina reynslu að ræða, sem hægt væri að byggja á í framtíðinni.

Haraldur Guðmundason Jeg hefi lítið lagt til þessara mála hingað til, en tel þó ekki rjett að þegja alveg við ræðum hv. 1. þm. Reykv. Þeir, sem móti frv. þessu hafa lagst, hafa látið í veðri vaka, að með samþykt þess værí einkum og aðallega veitst að embættismönnunum. Einkum hefir hv. 1. þm. Reykv. lýst með dökkum litum hinni illu meðferð, sem þeir yrðu fyrir. –  Hv. 1. þm. Reykv. sagði, og hefir oft sagt áður, að launakjör embættismanna margra væru óhæfilega lág. Þetta er alveg satt. Það er til dæmis óhæfilega lágt að borga prestum sem byrjunarlaun 2000 kr., eða með dýrtíðaruppbót um 2800 kr. Þessir menn eru búnir að stunda nám í mörg ár og eru því einatt illa staddir fjárhagslega. - En vitanlega nær ekki hækkun tekjuskattsins til þessara nje annara lágt launaðra manna. En launamálið er hjer ekki til umr. nú, og skal því ekki farið lengra út í það. Í þessum umr. um þetta mál, hækkun á tekju- og eignarskatti, hefir verið gerður samanburður á því og lækkun kaffi- og sykurtollsins, sem samþ. var nú fyrir skemstu. Jeg skal nú athuga þennan samanburð og byggja á þeim tölum, sem hv. andmælendur þessa frv., sem hjer liggur fyrir til umr., hafa haldið fram, að væru rjettar. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að skattur af 4000 kr. árstekjum væri 72 kr. Sami hv.þm. taldi, að Reykvíkingar mundu neyta 1/3 af því kaffi og sykri, er til landsins flytst, eða borga 1/3 af kaffi- og sykurtollinum, en það verða þá 350 þús. kr. Jeg held nú að vísu, að þeir greiði meira en þetta af þeim tolli, en skal þó reikna með þessari upphæð. - 20% lækkun á kaffi- og sykurtollinum nemur því fyrir Reykjavík kr. 70000.00. Álagning kaupmanna á þá upphæð nemur minst kr. 15000.00, eða samtals kr. 85000.00. sje gert ráð fyrir því, að hjer í Reykjavík sjeu 4000 heimili, þá kemur á hvert heimili kr. 21.00 lækkun. Nú er skattur samkvæmt framansögðu af 4000 kr. 72 kr. 25% hækkun á þá upphæð verða 18 kr., eða með öðrum orðum 3 kr. minna en lækkun kaffi- og sykurtollsins. Ef gert er ráð fyrir fimm manna heimili með 6500 kr. tekjum og 2000 kr. í frádrátt, þá verða eftir 4500 kr., og þá stendur þetta í járnum. Fjölskyldumenn, sem hafa undir 5000 kr. skattskyldar tekjur, tapa því engu við þetta. Það er þá fyrst, þegar tekjurnar fara að verða háar og ekki minni en 8–10 þús. kr., sem útgjöldin aukast verulega vegna þessara breytinga. Og svo vitanlega á einhleypum mönnum, úr því kemur yfir 4000 kr. lágmarkið. Það verður því, ef þessi frv. verða samþykt, lækkun á þeim tekjuminni, en hækkun á þeim, sem hafa miklar tekjur, og það tel jeg rjettmætt. Jeg vildi benda á þetta, af því að andstæðingar frv. hjeldu því fram, að verið væri að þyngja skatta á embættismannastjettinni yfirleitt. Þá sagði hv. 1. þm. Reykv., að ef þetta frv. yrði samþykt, þá mundi það leiða til þess, að skattaframtal mundi, versna að stórum mun. En jeg vil nú hreint ekki trúa því, að þetta verði svo. Mjer finst alveg ósæmilegt að bera landsmönnum slík skattsvik á brýn. Í öðru lagi bera slík ummæli vott um lítið traust til skattanefndanna, sem eiga að sjá um, að rjett sje talið fram. Og í þriðja lagi sje jeg ekki annað en að ef menn hafa tilhneigingu til að svíkja þennan skatt, þá verði sú tilhneiging og möguleikinn til að framfylgja henni nákvæmlega sá sami eftir sem áður. Jeg sje ekki, að neinir nýir möguleikar sjeu skapaðir fyrir menn til að svíkja skattinn, þótt hann verði hækkaður um 25%. Það er rjett, sem hv.frsm. meiri hl. sagði, að það stendur ómótmælt, að þótt þessi skattur verði hækkaður um 25% , þá verða þó beinu skattarnir þrátt fyrir það aðeins lítill hluti af tekjum ríkissjóðs, en það er spor í rjetta átt, að hækka skatta á einhleypingum, þeim sem háar tekjur hafa, og gróðafjelögum. Hv. þm. sagði, að um það yrði ekki deilt, að gott væri að hafa meira af kapitalistum en hjer væri. Jeg skal ekki deila við hann um það nú. Enginn mælir því í gegn, að gott væri, að íslenska þjóðin hefði yfir að ráða meiru fjármagni en hún nú hefir. En því fje væri áreiðanlega best, að þjóðin sem heild hefði umráð yfir og eignarhald á, en ekki örfáir einstaklingar. Víst er gott, að menn safni sjer varasjóðum með sparnaði, en þó má minna á það, að slíkt sparifje má kaupa of dýru verði. Þegar sparnaðurinn stendur í vegi fyrir því, að ríkið geti lagt í arðsöm þjóðþrifafyrirtæki, þá er hann til ógagns, en þetta verður þegar fjeð er lagt í geymslu, eða þá vafasamar spekulationir, í stað þess að nokkur hluti þess renni til nytsamra framkvæmda ríkisins. Hitt er þó enn verra, ef svo mikil áhersla er lögð á að spara, að sparað er það, sem ómögulegt er án að vera án þess að bíða tjón á heilsu og þroska sálar eða líkama. Gildir þetta jafnt um þjóðina alla og hvern einstakling. Mín skoðun er sú, að besta geymsla fjárins sje sú, að leggja það í arðsöm fyrirtæki, sem skapa nýtt fje og nýja framfaramöguleika, að verklegar framkvæmdir og menningarbætur þjóðarheildarinnar sjeu besti sparisjóðurinn, sem landsmenn geta ávaxtað fje sitt í.

Magnús Jónsson Jeg skal ekki lengja umr. mikið. Hv. þm. Ísaf. sagði, að minni hluti embættis og starfsmanna ríkisins kæmist undir ákvæði þessa frv. um hækkun á tekjuskattinum, vegna þess hve flestir þessara manna væru lágt launaðir. En þetta er mesta fjarstæða. Hv. þm. þarf ekki annað en að fara upp í bæjarskrifstofu og athuga skattaskrárnar, til að sannfærast um, að þetta er ekki rjett. Háttv. þm. talaði í þessu sambandi um ýmsar stjettir manna. Hann talaði meðal annars um laun prestanna, en hann gleymdi því, að þeim er bætt upp með því að láta þá hafa góða bújörð, og getur búskapur á henni orðið til þess að koma þeim upp fyrir lágmarkið. Símalaunin eru að vísu lág, en mörgum þessara manna er borgað sjerstaklega fyrir ýmsa aukavinnu. Þótt því launin sjeu lág, þá komast þó flestir þessara manna upp fyrir lágmarkið með allskonar aukavinnu. Hv. þm. hefir brent sig á því, að hann hefir athugað launaskrána eina saman, en ekki raunverulegar tekjur manna samtals. Þá reiknaði hv.þm. Ísaf., að niðurfelling kaffi- og sykurtollsins mundi nema meiru fyrir meðalheimili en hækkun tekju- og eignarskatts. Hv. þm. bar svo ört á, að jeg gat ekki fylgst með í reikningnum, en jeg skal trúa því, að hann hafi reiknað rjett. Nú er sá munur á þessu tvennu, að annan gjaldstofninn má spara, en hinn ekki. Sá, sem vill spara, getur komist hjá því að greiða kaffi- og sykurtoll úr hófi fram, og það er ekki nema rjett að leyfa mönnum að komast hjá að greiða gjöld, ef þeir vilja leggja nokkuð á sig til þess. Hinn gjaldstofninn kemur jafnt niður á sparsömum og ósparsömum. Þar að auki er annað atriði, sem jeg hygg rjett vera, að kaffi og sykur er meðal þeirra vara, sem tekið er tillit til, þegar ákveðin er dýrtíðaruppbót, og þannig verður kaffi- og sykurtollur til þess að hækka dýrtíðaruppbótina, og yfirleitt er það svo með verðlag á slíkum vörum, að tekið er tillit til þess, þegar ákveðið er kaupgjald manna. Annars var það dálítið annað, sem við vorum að deila um samþingismennirnir, og það var, hvernig þessir gjaldstofnar kæmu niður á Reykjavíkurbúum. Skoðun mín er sú, að hækkun tekju- og eignarskatts komi harðar niður á Reykvíkingum en kaffi- og sykurtollurinn. Ef þessir gjaldstofnar nema 200 þús. kr. hvor um sig, þá greiðir Reykjavík 67 þús. kr., eða 1/3 þeirrar upphæðar, í kaffiog sykurtolli, en í hækkun tekjuskatts 133 þús. kr., eða 2/3. - Það er ekki til neins að drótta skattsvikum að mönnum. Það mun afarerfitt verk að leitast við að fá gefnar upp rjettar tekjur, og eftir því mun löngun manna vaxa til þess að hliðra sjer hjá að greiða skattinn, sem skatturinn hækkar og menn eiga erfiðara með að greiða hann. Það hlýtur altaf að verða svo, að meira og minna af tekjunum kemst undan skatti, og verður við þetta að kannast í fullri hreinskilni. Jeg get slept því að fara út í hinar almennu athugasemdir hv.þm. Ísaf. um það, hve æskilegt væri að fá fjámagn inn í landið. Það yrði svo langur „teoretiskur“ fyrirlestur að sýna muninn á skoðun jafnaðarmanna, sem vilja, sem mestar opinberar framkvæmdir, og hinna, sem byggja mest á einstaklingsframtakinu, að hann mundi endast í allan dag. Jeg var að bíða eftir því, að hv.frsm. meiri hl. tæki til máls, til þess að geta svarað honum um leið, en honum þóknaðist ekki að biðja um orðið fyr en nú, að jeg er dauður, svo að jeg get ekki svarað honum.

Frsm. meiri hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Jeg ætla að svara þessu hjali hv. 1. þm. Reykv. með örfáum orðum, svo að hann geti svarað þeim með þeirri athugasemd, sem hann á ráð á að gera.

Við 4. umr.?

. Hæstv. forseti hefír verið svo frjálslyndur að leyfa mönnum að gera eina aths., og vona jeg, að hann veiti leyfi sitt einnig nú. Það virðist hafa komið óþægilega við þá hv. 1. þm. Reykv. og hv.þm. Dal., að farið var að athuga nánar þau plögg, sem þeir hafa mest notað til að færa sönnur á mál sitt, brjefið frá form. starfsmannasambands ríkisins. Nú gekk hin síðari ræða hv. 1. þm. Reykv. út á það að sanna, að í raun og veru væri meint alt annað í þessu brjefi, sem fyrir liggur og sem undirritað er af prófessor Ág. H. Bjarnason. Jeg verð að segja, að það er undarlegt, ef á að skilja það brjef á annan veg en það hljóðar, og þá fer að verða spurning, hvernig yfirleitt eigi að skilja það, er menn bæru fram einmitt það, sem þeir meintu ekki. Annars er það einkennilegt, að þegar embættismenn tala um launakjör sín, þá vitna þeir í launalögin, en ef minst er á tekjuskatt, þá er bætt ofan á launalögin öllum þeim aukatekjum, sem þeir kunna að hafa. Hv. þm. sagði, að ekki væri óvanalegt, að þessir starfsmenn ríkisins greiddu 200–300 kr. í tekjuskatt, en ef litið er á skattstigann og ef menn þessir eiga 2–3 börn, þá eiga þeir að svara þeirri upphæð af 10500 til 12500 kr. árstekjum. Eru tekjur þeirra þá svo miklar, hvort sem það eru embættistekjur eða lögákveðnar tekjur, að viðbættum aukatekjum, að engin ástæða er til þess að vorkenna þeim það að greiða þennan viðauka á tekjuskatti, sem hjer er farið fram á. Það er ekki bæði hægt að skírskota til þess, hve þessir embættismenn hafa lág laun samkv. launalögunum, og svo hins, hve ákaflega háan tekjuskatt þeir greiði, því að hann er reiknaður af hinum lögákveðnu launum og þeim aukatekjum, er þeir hafa. Það er ekki nóg með það, að þessi stjett manna fari fram á ríflega uppbót á launum sínum, heldur gerir hún einnig kröfu til þess að verða nær því skattfrjáls, eða að minsta kosti undanþegin persónuskatti. Jeg verð að segja, að það er furðuleg krafa af þessari stjett að búast við því, að við sjeum svo langt á eftir tímanum og við lítum svo upp til hennar, að við veitum henni undanþágu frá þeim sköttum, sem aðrar stjettir verða að greiða. Jeg vona, að meiri hl. hv. deildar líti svo á, að tekjuskátturinn eigi að ganga jafnt yfir allar stjettir, er hann nær til, sje almennur, sem er fyrsta regla allra góðra skatta. Þá reiknaði hv. 1. þm. Reykv., að Reykjavík greiddi 2/3 af tekjuskattinum, og geri jeg ráð fyrir, að það muni vera rjett. Ennfremur giskaði hann á, að Reykvíkingar greiddu aðeins 1/3 af kaffi- og sykurtolli. Það þykir mjer ólíklegt, og þykir mjer nær sanni, að það muni vera 1/2. Jeg get ekki fallist á það, að kaffi- og sykurneytsla sje jafnmika í sveitum og kaupstöðum, þar sem mjólk er mikið notuð til sveita með öllu þurmeti í stað þessarar vöru. En ef það er rjett, sem jeg hygg vera, að Reykjavík greiði helming kaffi- og sykurtolls, er ekki mikill munur á fjárhæðunum. Þó er það ekki aðalatriðið, hve mikill hluti er greiddur úr þessu kjördæmi, heldur hitt, af hverjum hann er greiddur og hvort það eru hinir ríku eða fátæku, sem skattinn og tollinn greiða. Hv. 1. þm. Reykv. er svo sem ekki að verja hina fátæku kjósendur sína, heldur þá, sem ríkir eru, því að við nákvæmari sundurliðun á tekjuskatti í Reykjavík mundi hv.þm. sjá, að meiri hluti alls skattsins er goldinn af þeim, sem hafa yfir 10 þús. kr. tekjur. Það eru þessir menn, sem hann er að verja, og fyrir ríkustu mennina er hann að vinna, en jeg sje enga ástæðu til að hlífa þeim mönnum við tekjuskatti, sem nógar tekjur hafa, hvort sem þeir eru búsettir í Reykjavík eða annarsstaðar. Jeg hjelt satt að segja, að hv.þm. væri svo ljóst, hver munur væri á árstekjum og skatttekjum, að hann gæti ekki vilst á þeim. Jeg veit, að hv.þm. færir árstekjur sínar mjög gaumgæfilega á hverju ári, en skatttekjurnar koma fyrst til greina eftir að skatt- stjórn hefir dregið frá lögmætan frádrátt. Alveg sama máli er að gegna um atvinnurekendur. Hygg jeg því, að öllum muni ljóst, að hjer er átt við 4000 kr. árstekjur. Jeg hefi enga trú á því, að tekjuframtal verði lakara, þótt þessi hækkun á tekjuskatti verði samþ., og jeg geri mjer að minsta kosti góðar vonir um það, að hæstv. stjórn gangi betur eftir því, að tekjuframtal manna verði betur af hendi leyst, en fráfarandi stjórn hefir gert. Vona jeg, að önnur eins hneykslismál og komið hafa upp í sambandi við skattana komi ekki eftir að hæstv. stjórn hefir starfað að þessum málum. Hv. þm. lauk svo máli sínu, að hann vildi vinna að því að koma „kapitalisma“ og „kapitalistum“ inn í landið. Hv. þm. Ísaf. skýrði frá skoðun okkar jafnaðarmanna á því atriði, en jeg vil benda hv. 1. þm. Reykv. á það, að vilji hann koma þeim upp með ívilnun á skattgreiðslum, þá getur hann það ekki nema með því að láta það koma niður á öðrum, það er að segja, alþýðunni. En á móti því berjumst við jafnaðarmenn og alþýðan öll.

Magnús Jónsson Það er mest vegna þess, að hv . 2. þm. Reykv. mælti svo vel með mjer, að jeg fengi að tala, að jeg. ætla að taka til máls. Það er mjög gott, ef það er sannað, að embættismenn hvorki tapi eða græði á þessari breytingu, því að þá er ekki hægt að segja, að jeg berjist gegn henni í eiginhagsmunaskyni. Jeg geri ráð fyrir því, að hv.þm. Ísaf. hafi reiknað rjett hvað snertir lægri embættismennina, en hv. 2. þm. Reykv. sagði, að jeg hefði kannast við, að embættismenn hefðu 200–300 kr. tekjuskatt. Það er alls ekki rjett; jeg var að andmæla þessu. Jeg hygg, að það muni undantekning, ef embættismenn komast svo hátt; en sje svo, þá sýnir það aðeins, hve mörg störf þeir verða að hafa utan embættis til þess að komast af. - Það er alkunna, að svo mjög sverfur að embættismönnum í Reykjavík, að bæði þeir og þeirra konur verða að leggja á sig mjög mikla aukavinnu til þess að geta sjeð fyrir brýnustu þörfum heimilanna, og þessi aukavinna tekur mjög mikinn tíma frá embættisstörfunum. Hv. þm. sagði, að þegar embættismenn færu fram á launabót, væri vitnað í launalögin, en ef minst væri á tekjuskatt, væri bent á það, hve ákaflega háan tekjuskatt þeir greiddu nú þegar. Þetta má maður manni segja, og það er ekki nema eðlilegt, að menn reyni að færa sem mest rök fyrir máli sínu. Það er ekki til neins að vera að þrátta um það, hve mikill kaffi- og sykurtollur sje greiddur í Reykjavík. Landsreikningurinn 1926 sýnir, að þá hefir verið greitt í kaffi- og sykurtoll á öllu landinu 1159 þús. kr., en í Reykjavík 591 þús. kr., með öðrum orðum liðlega helmingur. Nú er það vitanlegt, að af þessum vörum er mikið flutt aftur frá Reykjavík, þótt þær sjeu tollaðar hjer. Þetta leiðir af aðstöðu Reykjavíkur og því, hvernig samgöngunum er háttað. Jeg áætlaði, að 1/3 kaffi og sykurs væri notaður í Reykjavík, og er þá kaffiog sykurneytsla áætluð nokkuð hærri en annarsstaðar, þar sem 1/4 allra landsmanna býr í Reykjavík. Af þessu er það sannað, að helmingi minna af kaffi- og sykurtolli lendir á Reykjavík en hækkun tekjuskattsins. Jeg skal nú ekki nota málfrelsi mitt öllu lengur, en þar sem hv. 2. þm. Reykv. hjelt, að alt mundi blessast og blómgast undir verndarvæng hinnar nýju stjórnar, vil jeg beina þeirri spurningu til hans, hvort þessara tekjuauka sje þörf. Mun ekki hin ágæta framkvæmd laganna koma í þeirra stað? Jeg vil skora á hv.þm. að taka frv. sitt aftur og varpa öllum sínum áhyggjum yfir á hina nýju stjórn, ef hún tekur fyrv. stjórnum svo mjög fram. Það hefir líka verið mikið um það talað, hve hin aukna tollgæsla hafi margborgað sig, en af því hlýtur að leiða auknar tekjur fyrir ríkissjóð. En það finst mjer harla undarlegt, að í öllum áætlunum stjórnarliðsins er ekki tekið hið minsta tillit til neins þessa. Eitt er þó víst, að það er mjög misráðið að hækka þennan tekjuskatt, sem kemur svo misjafnlega rjettlátt niður á mönnum og íþyngir sumum þeim um megn.

forseti (BSv): Jeg vil spyrja hv. 1. þm. S.-M., hvort hann óski, að frv. til laga um einkasölu á útfluttri síld verði tekið á dagskrá á morgun.

Jeg óska þess

.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) Jeg vil leyfa mjer að beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að þetta mál verði ekki tekið á dagskrá fyr en á laugardag, svo framarlega sem sá dráttur tefur ekki störf þingsins. Fyrir mjer vakir að reyna að fá samræmdar þær brtt., sem jeg veit, að muni koma fram, ef vera mætti, að hægt yrði að draga úr þeim umræðum, sem annars mundu verða um þær. En eins og jeg hefi tekið fram, æski jeg þessa því aðeins, að hæstv. forseti telji ekki, að það tefji störf hv. deildar.

Frsm. meiri hl. (Sveinn Ólafsson) Vegna þeirrar óskar, sem fram er komin frá hv. 2. þm. G.-K., vil jeg leyfa mjer að benda á það, að málþófið er venjulega því meira sem brtt. eru fleiri.

Forseti (BSv): Það er að vísu svo, að jeg hygg, að hv. 2. þm. G.-K. geti haft ástæðu til að ætla, að nefndin geti komið sjer saman um að fækka brtt. sínum, en ef hv.frsm. meiri hl. gerir það að miklu kappsmáli, að frv. verði tekið á dagskrá á morgun, mun jeg verða við tilmælum hans.

Jeg geri það ekki að neinu kappsmáli

. Þá verður málið ekki tekið á dagskrá að þessu sinni.