Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það hefur varla farið fram hjá neinum að hundruð þúsundir flóttamanna frá Rúanda eru nú fótgangandi á leið heim frá Saír og Tansaníu þar sem yfirvöld þar hafa ákveðið að loka flóttamannabúðum við landamærin að Rúanda. Þó að þetta fólk sé á leið heim þá veit það lítið hvað bíður þess þegar þangað kemur. Flestir eru Hútúar sem flúðu blóðbaðið í heimalandi sínu árið 1994. Þegar skelfingin hófst í Rúanda árið 1994 voru flest fórnarlömbin Tútsar en síðan gekk ofbeldisaldan yfir Hútúa. Tútsar náðu völdum í Rúanda og þá sneri langstærsti hluti Tútsa úr hópi flóttafólks aftur heim. Nú er röðin komin að Hútúum að fara heim. Neyð þessa fólks er mikil. Vegna þessara atburða lagði Þórunn Sveinbjarnardóttir eftirfarandi spurningar fyrir forsrh. á meðan hún sat á Alþingi sem varaþingkona Kvennalistans í fyrra mánuði: ,,1. Hvernig hyggst ríkisstjórnin bregðast við ákalli norrænu rauðakrossfélaganna um hjálp til handa hundruðum þúsunda flóttamanna sem nú eru á vergangi í Austur-Saír?`` --- Á það skal bent að þetta er um hálfsmánaðar gömul spurning. ,,2. Mun ríkisstjórnin beita sér fyrir því á alþjóðlegum vettvangi að lausn verði fundin á deilum Hútúa og Tútsa í Rúanda og Búrúndí?``

Herra forseti. Eins og fram kom er fyrirspurn þessi tvíþætt. Í fyrsta lagi er spurt: ,,Hvernig hyggst ríkisstjórnin bregðast við ákalli norrænu rauðakrossfélaganna um hjálp til handa hundruðum þúsunda flóttamanna sem nú eru á vergangi í Austur-Saír?`` Ríkisstjórninni barst sameiginleg yfirlýsing rauðakrossfélaganna á Norðurlöndum vegna ástandsins í Austur-Saír að beiðni Rauða kross Íslands um stuðning við fjársöfnun hér innan lands og ákvað ríkisstjórnin að veita til hennar 1 millj. kr. Rauði krossinn hefur móttekið það framlag og svarað með bréfi sem ég vil kynna, með leyfi forseta: ,,Fyrir hönd Rauða kross Íslands vil ég færa ríkisstjórn Íslands innilegar þakkir fyrir framlag til neyðarsöfnunar fyrir flóttafólkið í Saír. Framlagi Rauða kross Íslands, rúmlega 6 millj. kr., mun verða varið til að kaupa á matvælum, lyfjum og öðrum brýnum hjálpargögnum.`` Undir þetta skrifar Sigrún Árnadóttir, framkvæmdastjóri Rauða kross Íslands. Í annan stað er spurt: ,,Mun ríkisstjórnin beita sér fyrir því á alþjóðlegum vettvangi að lausn verði fundin á deilum Hútúa og Tútsa í Rúanda og Búrúndí?`` Ástandið á vatnasvæðum í austanverðri Afríku var til umræðu á fundi forsætisráðherra Norðurlanda sem haldinn var í tengslum við Norðurlandaráðsþing í byrjun nóvembermánaðar og var þar mótuð sameiginleg afstaða og umræða til málsins og skýrt frá þeim afskiptum sem ríkin hefðu haft á alþjóðlegum vettvangi vegna þessa máls. Íslendingar hafa tekið þátt í starfi ríkja heims, einkanlega á vettvangi Sameinuðu þjóðanna um að finna lausnir á ættbálkaerjum og bregðast við hörmungum af völdum þeirra, flóttamannastraumi, hungursneyð og útbreiðslu sjúkdóma. Á síðasta ári veitti ríkisstjórnin m.a. fé til Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna til aðstoðar við flóttamenn frá Rúanda. Ísland studdi stofnun hins alþjóðlega stríðsglæpadómstóls sem sett var á laggirnar í kjölfar borgarastyrjaldarinnar í Rúanda. Auk starfsmanna dómstólsins í Rúanda er starfandi þar skrifstofa sérstaks fulltrúa framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna til að greiða fyrir þjóðarsátt, eflingu réttarfars og heimkomu flóttamanna. Sérstök rannsóknarnefnd sem öryggsráðið ákvað að setja á stofn á síðasta ári til að rannsaka meint brot á banni ráðsins við vopnasölu starfar áfram. Íslendingar hafa tekið þátt í samráði Vestur-Evrópsambandsins um málefni flóttamanna en ljóst er að ýmsar Evrópuþjóðir voru reiðubúnar til að leggja lið í alþjóðlegar liðssveitir undir forustu Kanada er skyldu einkum hafa það hlutverk að tryggja öryggi flóttafólks og starfsmanna alþjóðastofnana í hjálparstörf á svæðinu. Þá er Ísland aðili að yfirlýsingu ráðherrafundar Vestur-Evrópusambandsins um málefni flóttamanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir skýr svör. Það er ánægjulegt að heyra að ríkisstjórnin hafi brugðist vel við beiðni Rauða krossins og veitt 1 millj. kr. upphæð í þessa söfnun sem eins og fram kom í hans svari var upp á 6,4 millj. En það er eitt að leggja til fé til hjálparstarfs, eins og rauðakrossfélögin gjarnan gera og Hjálparstofnun kirkjunnar, og annað að beita sér á pólitískan hátt sem oft er ekki síður mikilvægt í þessu samhengi. Vegna fyrri hluta svarsins vil ég nota tækifærið hér og spyrja hæstv. forsrh. hvort einhver stefnubreyting sé fyrirhuguð hjá ríkisstjórninni um að hækka framlög til þróunaraðstoðar en eins og alþjóð veit hefur íslenska ríkið veitt um að bil 0,1% af landsframleiðslu til þróunaraðstoðar á undanförnum árum, þrátt fyrir það að Sameinuðu þjóðirnar hafi gefið upp viðmiðið 0,7%. Einnig vil ég spyrja í því sambandi hvort þessi eina milljón, sem varið er nú til Rauða krossins, teljist með í þessu 0,1%. Í annan stað vil ég láta í ljós ánægju mína með það að ríkisstjórnin hafi tekið þátt í pólitískum umræðum um þetta mál á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og Norðurlandaráðs og vona að það verði gert í framtíðinni því að þetta mál verður að leysa sem allra fyrst og ég get ekki séð annað en að pólitískar lausnir verði að koma þar til.

Herra forseti. Ég þori ekki að segja fyrir um það hvort þessi eina milljón mundi mælast með sem framlag af okkar hálfu, enda skiptir hún kannski ekki verulegu máli í þeirri mælingu hvort við næðum 0,7% af þjóðarframleiðslu í framlög. Það hefur staðið vilji til þess lengi hjá öllum flokkum hygg ég að hækka okkar framlag en það hefur gengið hægara en skyldi. Menn hafa verið að skera niður útgjöld á ýmsum sviðum og því orðið erfiðara um vik að finna fjármuni til þess að senda þangað sem vissulega er brýn þörf fyrir slík framlög. Í annan stað er það okkar mat að sumar þær þjóðir sem sæmilegu hlutfalli skila séu mun lagnari í því að færa hluti til bókhalds sem aðstoð sem við ættum kannski að huga að með hvaða hætti er gert þannig að framlagið reiknast sem hluti að þróunaraðstoð þótt það væri það nú kannski ekki samkvæmt þeim normum sem við höfum miðað við. En við erum langan veg frá því að uppfylla það markmið sem þjóðirnar hafa undirgengist og þurfum við á árum fram undan að taka okkur tak í því en ég þori ekki að gefa yfirlýsingu um að það náist í einu vetfangi, enda væri það óábyrg yfirlýsing miðað við þá reynslu sem við höfum haft og þann árangur sem við höfum náð.

Virðulegur forseti. Á þskj. 200 leyfi ég mér að beina svofelldri fyrirspurn til hæstv. samgrh. um reglur fyrir flugfarþega um notkun tækja sem senda frá sér rafsegulbylgjur. Fyrirspurnin er í fjórum liðum: 1. Hvert er mat íslenskra flugmálayfirvalda á því hvort hætta geti skapast í flugi vegna notkunar á tækjum sem senda frá sér rafsegulbylgjur? 2. Hafa stjórnvöld eða íslensk flugfélög, sem reka farþegaflug, sett reglur um notkun slíkra tækja? 3. Eru dæmi þess að slík tæki hafi valdið truflun eða hættuástandi í farþegaflugi á vegum íslenskra flugfélaga? Sé svo óskast þau tilgreind. 4. Er talin þörf á að flugfélög komi sér til öryggis upp skynjurum sem greini slíkar rafsegulbylgjur meðan á flugi stendur? Tilefni þess að þessi fyrirspurn er fram borin er sú að við verðum vör við það sem notum flugið að það er verið að óska eftir því t.d. við flugtak og lendingu að menn noti ekki tæki sem senda frá sér rafsegulbygjur, þar á meðal GSM-síma eða farsíma og jafnvel fleiri slík tæki. Þetta er gert án þess að upplýst sé um það nánar eða vísað sé til tiltekinna reglna þannig að e.t.v. er þarna um innri reglur hjá flugfélögunum að ræða. Ég hef líka tekið eftir því við lestur á erlendum tímaritum og blöðum að þessi mál valda vaxandi áhyggjum erlendis og hef um það ýmis dæmi. T.d. er greint frá því í vísinda- og tækniþætti tímaritsins Business Week 14. okt. sl. að tilvikum, sem valdið hafi hættu í flugi, fari fjölgandi. Það er nefnt að frá 1982 hafi flugmenn, ég hygg að það sé innan Bandaríkjanna, tilkynnt um a.m.k. 137 slys eða óhöpp í flugi sem gætu hafa orsakast af rafsegulbylgjum frá slíkum tækjum sem senda frá sér rafsegulbylgjur. Og það liggur fyrir skýrsla frá sérstakri óháðri stofnun sem kemur á framfæri meðmælum við flugvélaiðnaðinn um það að herða mjög stórlega reglur um þessi efni og sumir sérfræðingar vilja ganga svo langt að banna notkun þeirra með öllu í flugi. En í tillögum þessarar óháðu stofnunar eru ábendingar um það að reglurnar nái til allra viðkvæmra þátta flugsins, jafnvel umfram flugtak og lendingu. Ég held að það sé æskilegt að fá upplýsingar um þetta efni hjá hæstv. samgrh.: Hvaða reglur gilda? Hafa menn áhyggjur af þessum málum?

Herra forseti. Spurt er: ,,Hvert er mat íslenskra flugmálayfirvalda á því hvort hætta geti skapast í flugi vegna notkunar á tækjum sem senda frá sér rafsegulbylgjur?`` Svar Flugmálastjórnar er þetta: ,,Það er mat íslenskra flugmálayfirvalda að hætta geti skapast á flugi vegna notkunar tækja sem senda frá sér rafsegulbylgjur. Matið er byggt á gögnum bandarísku flugmálastjórnarinnar en flugmálayfirvöld í Vestur-Evrópu, þar á meðal íslensk flugmálayfirvöld, fylgja gjarnan fordæmi hennar.`` Þá er spurt: ,,Hafa stjórnvöld eða íslensk flugfélög, sem reka farþegaflug, sett reglur um notkun slíkra tækja?`` Svarið er já. Í reglugerð um flutningaflug, nr. 139/1996, segir í 5. gr. um notkun rafeindatækja: ,,Notkun ferðasenditækja og ferðaviðtækja, sem geta haft truflandi áhrif á mælitæki og búnað flugvéla, er með öllu óheimil um borð. Flugrekanda ber að gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir notkun slíkra tækja um borð í flugvélum sínum.`` Í flugrekstrarhandbókum íslenskra flugrekenda sem samþykktar hafa verið af Flugmálastjórn skulu vera ákvæði um nánari útlistun á banninu og þeim ráðstöfunum sem gerðar hafa verið. Í þriðja lagi er spurt: ,,Eru dæmi þess að slík tæki hafi valdið truflun eða hættuástandi í farþegaflugi á vegum íslenskra flugfélaga? Sé svo óskast þau tilgreind.`` Svarið er nei. Ekki er vitað um að slík tæki hafi valdið truflunum eða hættuástandi í farþegaflugi á vegum íslenskra flugrekenda. Í fjórða lagi er spurt: ,,Er talin þörf á að flugfélög komi sér til öryggis upp skynjurum sem greini slíkar rafsegulbylgjur meðan á flugi stendur?`` Svarið er að ekki hafi verið talin þörf á slíku að svo komnu máli, þ.e. að flugfélög komi sér upp öryggisskynjurum sem greini slíkar rafsegulbylgjur meðan á flugi stendur. Ég vona, herra forseti, að þessi svör séu fullnægjandi.

Virðulegur forseti. Mér finnst svör hæstv. ráðherra vera fróðleg og gefa fyllilega til kynna að menn hafa áhyggjur af þessum málum. Um þetta hafa verið settar reglur og ábendingar um það og talað um nánari útlistun í sambandi við flugrekstrarhandbók. Og þó að ekki sé vitað um dæmi þess að þetta hafi truflað eða skapað hættuástand í flugi hérlendis, þá er það mitt mat að það sé nokkuð augljóst að menn þurfi að vera á vaktinni varðandi þessi atriði. Það sem mér sýnist að þyrfti að gera af opinberri hálfu, og þessi fyrirspurn gæti e.t.v. hjálpað til þess, er að skýrari upplýsingar um þessi efni kæmu til almennings og þeirra sem nota flugið, þ.e. farþega í flugi, því að það skiptir áreiðanlega miklu upp á það að reglur séu haldnar að fólk átti sig á því hvaða ástand geti skapast, hvaða hætta geti skapast af notkun slíkra tækja. Í umræddi grein sem ég vitnaði til eru rakin dæmi um það að áminning til farþega hafi skilað litlum árangri. Það er tekið dæmi þar sem stóð yfir knattspyrnukappleikur og það var innanlandsflug í Bandaríkjunum. Og eftir að áminning hafði verið gefin og bannað að nota tækin var þetta kannað og reyndust flestir vera með tækið í eyranu til þess að fylgjast með kappleiknum þrátt fyrir tilmælin. Það er auðvitað alvarlegt ef svona tilmæli eru hunsuð. Og spurningin er: Þarf að ganga lengra? Þurfa að gerast sannanleg slys eða óhöpp til þess að menn grípi til frekari varúðarráðstafana? Það er ljóst og vita allir að flugið er orðið mjög hátækniþróað að öllu leyti og sá búnaður sem þar er er mjög viðkvæmur fyrir truflunum og eins og ég gat um voru nefnd fjölmörg dæmi um slys og óhöpp í flugi, ég held innan Bandaríkjanna, sem eru rakin til notkunar á slíkum tækjum þannig að vonandi fylgjast menn náið með þessu og setja skýrar reglur eftir því sem þörf er á og koma á framfæri upplýsingum til almennings um hvað býr að baki þessum reglum.

Herra forseti. Ég held að það sé mjög gott og gagnlegt að hv. þm. hreyfir þessu máli og ég tek undir með honum að það er áreiðanlega þörf á því að vekja athygli almennings á því hvaða hætta getur skapast af slíkum tækjum. Það er t.d. svo um GSM-síma að menn vita ekki gjörla hvort þeir gætu valdið alvarlegri truflun á stjórntækjum flugvéla og þess vegna ber að hafa þá lokaða um borð í flugvélum. Ég hygg að það sé rétt að fylgja þessu máli betur eftir en gert hefur verið að því leyti að upplýsa flugfarþega og almenning um það sem hér er í húfi.

Virðulegur forseti. Á þskj. 209 ber ég fram svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. umhvrh.: 1. Hvaða ástæður liggja að baki breytingu á 65. gr. mengunarvarnareglugerðar nr. 48/1994, sbr. reglugerð nr. 394/1996? 2. Hefur breyting ákvæðisins áhrif á málsmeðferðarreglur vegna veitingar starfsleyfis á grundvelli ákvæða mengunarvarnareglugerðar, sbr. ákvæði 26. gr. laga um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, nr. 81/1988? 3. Með hvaða stoð í lögum er reglugerð nr. 394/1996 sett? Ég veitti því nýlega athygli að hæstv. umhvrh. hafði þann 3. júlí 1996 gefið út breytingar á mengunarvarnareglugerð nr. 48/1994, sem m.a. varða ákvæði 65. gr. reglugerðarinnar um athugasemdir við starfsleyfistillögur fyrirtækja, þar á meðal fyrirtækja í orkufrekum iðnaði. Breytingar þessar eru afar sérkennilegar, svo ekki sé meira sagt, með tilliti til ákvæða þeirra laga sem setning reglugerðarinnar hvílir á, en það eru lög nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, með síðari breytingum. Í 2. lið fyrirspurnarinnar er sérstaklega vísað til 26. gr. þessara laga en fyrri liður hennar er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Rísi upp ágreiningur um framkvæmd laga þessara, heilbrigðisreglugerðar, mengunarvarnareglugerðar, heilbrigðissamþykkta sveitarfélaga og ákvarðana heilbrigðisyfirvalda, annar en skv. 1.--2. tölul. 29. gr. og 31. gr., er heimilt að vísa málinu til stjórnar Hollustuverndar ríkisins til úrskurðar. Séu aðilar ekki sáttir við úrskurð stjórnarinnar er heimilt að vísa málinu til sérstakrar úrskurðarnefndar, er starfar samkvæmt lögum þessum, sbr. 2. tölul. 30. gr. ...`` Þessi ákvæði laganna sýnast mér vera fortakslaus að því er varðar málsmeðferð þannig að ekki verði þeim ákvæðum breytt með reglugerð. Tilvísunin í 26. gr. laganna um undanþegin atriði varðar annars vegar 29. gr. laganna, þ.e. mál út af brotum gegn lögunum og reglugerðum settum samkvæmt þeim, en um þau skal fara að hætti opinberra mála, og hins vegar 31. gr. sem segir: ,,Ráðherra getur að fengnum tillögum Hollustuverndar ríkisins sett nánari ákvæði um framkvæmd laga þessara í reglugerð.`` Reglugerðin frá 1994 tók mið af þessum ákvæðum laganna og einnig um rétt til athugasemda en með nýju reglugerðinni, um breytingu á þessari mengunarvarnareglugerð, virðist eiga að breyta áður viðteknu ferli í veigamiklum atriðum. Það er greint á milli starfsleyfistillagna sem Hollustuvernd ríkisins gefur út og tillagna hins vegar þar sem ráðherra gefur út starfsleyfi að fengnum tillögum Hollustuverndar ríkisins. Í síðara tilvikinu er í þessari nýju reglugerð ekki minnst á úrskurðarnefnd samkvæmt 26. gr. laganna. Það eru fleiri atriði sem vekja athygli en ég mun víkja að síðar í umræðu um þessa fyrirspurn.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur beint til mín fyrirspurn í þremur liðum sem hann hefur gert grein fyrir. Fyrsti liður fyrirspurnarinnar hljóðar svo: ,,Hvaða ástæður liggja að baki breytingu á 65. gr. mengunarvarnareglugerðar nr. 48/1994, sbr. reglugerð nr. 394/1996?`` Samkvæmt breyttri 65. gr. mengunarvarnareglugerðar, sbr. reglugerð nr. 394/1996, skal senda Hollustuvernd ríkisins skriflegar athugasemdir við starfsleyfistillögur. Stofnunin skal kanna málið í ljósi þeirra athugasemda sem fram hafa komið og láta í ljós álit sitt. Sætti aðilar málsins sig ekki við það álit og náist ekki málamiðlun úrskurðar úrskurðarnefnd í málinu, sem starfar samkvæmt lögum nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, með síðari breytingum, enda sé um að ræða starfsleyfi sem Hollustuvernd ríkisins gefur út. Sé hins vegar um að ræða starfsleyfi sem ráðherra gefur út í samræmi við 1. mgr. 72. gr. reglugerðarinnar, að fengnum tillögum Hollustuverndar ríkisins, skal stofnunin gera nákvæma grein fyrir skriflegum athugasemdum við starfleyfistillögur og hvernig stofnunin tekur á þeim hverri fyrir sig. Skal stofnunin sérstaklega tiltaka þær athugasemdir sem hún tekur ekki tillit til og færa rök fyrir því. Breytingarnar frá fyrri 65. gr. eru þær að ekki er hér eftir gert ráð fyrir því að í þeim tilvikum þar sem ráðherra gefur út starfsleyfi sé hægt að vísa ágreiningi um tillögur sem Hollustuvernd ríkisins gerir til ráðherra til úrskurðarnefndarinnar. Hlutverk úrskurðarnefndarinnar er samkvæmt 26. gr. laganna að fjalla um ágreining um framkvæmd laganna, heilbrigðisreglugerðar, mengunarvarnareglugerðar og heilbrigðissamþykkta sveitarfélaga og ákvarðana heilbrigðisyfirvalda og kemur nefndin þar í stað ráðherra sem úrskurðaraðili á stjórnsýslustigi. Um er að ræða lokaúrskurð á stjórnsýslustigi og koma slík mál ekki til ráðherra til úrskurðar. Sú breyting sem hér er gerð er því sú að þegar ráðherra fer með úrskurðarvald, eins og í þeim fáu tilvikum þar sem hann gefur út starfsleyfi, skuli úrskurðarnefndin ekki fjalla um starfsleyfistillögur Hollustuverndarinnar til ráðherra, enda er þar ekki um endanlegan úrskurð að ræða þar sem ráðherra gefur út starfsleyfið og er allsendis óbundinn af úrskurði nefndarinnar. Samkvæmt því sem ég hef þegar sagt hér er um eðlilega breytingu að ræða sem byggist á því að úrskurðarnefndin samkvæmt áður nefndum lögum fjalli um mál sem eru til úrskurðar sem endanlegur úrskurðaraðili á stjórnsýslustigi en ekki um tillögur stofnunarinnar til umhvrh. Rétt er að taka það fram að samkvæmt breyttri 65. gr. mengunarvarnareglugerðarinnar er sú krafa sett á Hollustuvernd ríkisins að hún geri nákvæmlega grein fyrir þeim athugasemdum sem fram koma við starfsleyfistillögur og stofnunin telur ekki ástæðu til að taka tillit til. Skal stofnunin færa rök fyrir því af hverju hún telur ekki ástæðu til þessa. Á þann hátt á að vera tryggt að ráðherra fái í hendur allar upplýsingar og allar athugasemdir sem fram koma eða gerðar eru við auglýstar starfsleyfistillögur Hollustuverndar ríkisins sem ráðherra er síðan ætlað að fjalla um og að lokum kveða upp úrskurð um í formi starfsleyfis. Annar liður fyrirspurnarinnar hljóðar svo: ,,Hefur breyting ákvæðisins áhrif á málsmeðferðarreglur vegna veitingar starfsleyfis á grundvelli ákvæða mengunarvarnareglugerðar, sbr. ákvæði 26. gr. laga um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, nr. 81/1988?`` Svar er þetta: Ekki er um að ræða aðrar breytingar en þær sem ég hef þegar gert grein fyrir sem er að það sé hlutverk úrskurðarnefndarinnar að úrskurða í málum sem stjórn Hollustuverndar ríkisins hefur kveðið upp úrskurð um en ekki að úrskurða um tillögur sem koma til endanlegs úrskurðar ráðherra. Varðandi þriðja lið fyrirspurnarinnar, með hvaða stoð í lögum reglugerð nr. 394/1996 er sett, er því til að svara að reglugerðin er sett samkvæmt 2. mgr. 3. gr. laga nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, en þar segir að í mengunarvarnareglugerð eða í öðrum reglugerðum skuli vera almenn ákvæði um tiltekin atriði sem þar eru talin upp.

Virðulegur forseti. Ég hlýt að undrast svar hæstv. ráðherra. Ráðherrann rekur hér breytingarnar sem gerðar eru á reglugerð og þær liggja fyrir. Það var ekki vandamálið. En hæstv. ráðherra svarar ekki fyrirspurninni um lagastoðina og hvernig hann leyfir sér að setja reglugerð sem þessa í ljósi ákvæða 26. gr. laganna sem kveða alveg skýrt og ljóst á um ferlið. Það getur vel verið að hæstv. ráðherra sé ósáttur við lögin en þá er verkefnið að breyta lögunum en ekki að setja reglugerð sem á sér, að mér finnst, ekki lagastoð eða a.m.k. stangast mjög á við þau ákvæði sem fram koma í lögunum. Mér finnst því að hæstv. ráðherra verði að gera hreinna fyrir sínum dyrum í þessu efni. Og maður hlýtur að spyrja af hverju sé nú verið að setja þessa reglugerðarbreytingu í stað þess að flytja brtt. við lögin til þess að fá ferlið rökrætt því að ég skil út af fyrir sig það vandamál sem hæstv. ráðherra er að vísa til í þessu sambandi. Ég átta mig alveg á því. En af hverju er verið að gera þetta? Er það vegna þess að menn eru að fást við mál sem varðar stóriðjufyrirtæki eins og álbræðslu á Grundartanga? Er það rótin að þessu flaustri í sambandi við reglugerðarsetningu sem stangast alveg á við þá reglugerð sem gilti þegar fjallað var um starfsleyfi fyrir álbræðslu í Straumsvík fyrir ári síðan og var kveðin m.a. upp af úrskurðarnefnd á grundvelli 26. gr. laganna, sérstakur úrskurður um álitaefni varðandi reglugerðina? Þetta er því mjög skrýtið. Síðan vekur það athygli, hæstv. forseti, að í umræddri reglugerðarbreytingu frá síðasta sumri, þessari nýju reglugerð ráðherrans er ekki minnst á stjórn Hollustuverndar sem kveðið er á um í lögunum sem aðila að máli, í 26. gr. laganna, en aðeins talað um Hollustuvernd ríkisins eða stofnunina. Svo er vísað í stjórnsýslulög sem ég hef út af fyrir sig ekkert við að athuga að öðru leyti en því að stjórnsýslulög sem almenn löggjöf taka ekki úr sambandi ákvæði sérlaga.

Hæstv. forseti. Út af fyrir sig hef ég ekki miklu að bæta við það svar sem ég hef þegar gefið og ég get ekki heldur að því gert þótt hv. þm. sé ósáttur við svarið. Það verður að vera hans mat sem ég út af fyrir sig ræð ekki við. Ég vísa því á bug að á bak við þessa reglugerðarbreytingu liggi eitthvert tiltekið mál eða einhver tiltekinn atburður eða vegna þess að það eigi að úrskurða í einhverjum málum á næstunni. Auðvitað kemur eitthvað slíkt stöðugt upp á borð hjá ráðherra, en því betur er þó mikið af úrskurðunum sem fer fyrst og fremst í gegnum stofnunina sem slíka og hægt er að vísa til stjórnar stofnunarinnar og síðan hægt að vísa til úrskurðarnefndarinnar þeim málum. En það hefur verið talið ótvírætt af hálfu ráðuneytisins og þeirra manna sem þar hafa fjallað um þetta mál og þeirra lögfræðinga sem hafa fjallað um málið af hálfu ráðuneytisins að það sé óeðlilegt að úrskurðarnefndin komi að þeim málum sem ráðherra á að úrskurða um. Það er grunnurinn að þessari breytingu og í raun ekki mikið meira um það að segja. Auðvitað er hægt að taka á ákveðnum málum í lagabreytingum ef gera þarf einhverjar breytingar. Af hálfu ráðuneytisins er ekki talið að þetta mál varði lagabreytingu heldur fyrst og fremst hvernig beri að skilja og túlka núverandi lög. En það er svo þessu máli óviðkomandi að verið er að endurskoða lögin um hollustuhætti og heilbrigðseftirlit í heild sinni þannig að það mál á eftir að koma á síðara stigi inn í þingið og þá til hv. þm. ásamt til annarra hv. þingmanna og þeirra sem sæti eiga í umhvn. til þess að fjalla um málið í heild sinni.

Herra forseti. Fyrir skömmu voru birtar niðurstöður alþjóðlegra rannsókna á kunnáttu grunnskólabarna í stærðfræði og náttúrufræðigreinum. Viðbrögð við útkomu íslensku barnanna hafa verið snörp og upplýsandi. Í umræðum hér á Alþingi virtist sem útkoman kæmi framsóknarmönnum sérstaklega á óvart en þeir sögðu þjóðina hafa orðið fyrir áfalli og væri enn á náttfötunum. Flestir þingmenn voru þó yfirvegaðri, einkum reyndir kennarar sem bentu á að niðurstaðan ætti ekki að koma neinum á óvart. Það hefði lengi verið á vitorði þeirra sem vildu vita að áhersla á kennslu í raungreinum væri ekki og hefði ekki verið mikil í íslensku skólakerfi. Félag raungreinakennara brá líka skjótt við kastljósinu og efndi til málþings um menntamál til framtíðar. Þar lögðu menn inn hugmyndir sínar og hæstv. menntmrh. notaði tækifærið til að ítreka áhuga sinn á því að draga úr uppeldisfræði við kennaramenntun. Framkvæmdastjóri VSÍ vildi koma á árangurstengdu launakerfi í skólunum svo nefnd séu dæmi um lausnirnar. En áttu niðurstöðurnar að koma á óvart? Fyrir nokkrum árum voru birtar niðurstöður úr margþættum rannsóknum á náttúrufræðikennslu í grunnskólum á Íslandi. Þessi rannsókn spannaði 25 ára tímabil og afraksturinn birtist í sjö skýrslum þar sem m.a. var fjallað um bakgrunn námskrárgerðar í náttúrufræðum, kennaramenntun, gerð og notkun námsefnis, skipulagningu námsins og endurskoðun námsefnis í litlu þjóðfélagi. Niðurstöður voru í stórum dráttum þær að Íslendingar væru áhugalausir um náttúrufræðinám, að kennsla í eðlis- og efnafræði hefði farið minnkandi og mikið af námsefni væri orðið úrelt. Einnig að börn á aldrinum 10--15 ára verðu innan við 10% af tíma sínum í náttúrufræði og yngri börn enn þá minna. Námskrárákvæði okkar fengu nokkuð góða dóma en þeim hafði bara ekki verið fylgt eftir með útgáfu námsefnis og menntun kennara. Með hliðsjón af þessum niðurstöðum og þekkingu sinni á íslensku samfélagi og skólakerfi setti höfundur skýrslunnar, Allyson Macdonald, fram hugmyndir sínar um tillögu til gagngerrar endurbyggingar náttúrufræðináms í grunnskólum. Mér sýnist, herra forseti, að norskar niðurstöður sem fjallað var um á málþingi Félags raungreinakennara séu mjög í samræmi við niðurstöður Allyson Macdonald og það sem íslenskir kennarar hafa verið að segja. Því spyr ég hæstv. menntmrh. á þskj. 259: ,,Hvernig brást menntamálaráðuneytið við niðurstöðum ítarlegra rannsókna Allyson Macdonald á kennslu í náttúrufræði (raungreinum) í grunnskólum sem kynntar voru árið 1993 þar sem m.a. kom fram að kennsla í eðlis- og efnafræði hefði farið minnkandi, mikið af námsefni væri orðið úrelt og að almennt ríkti áhugaleysi um grundvallarþekkingu í náttúrufræði og tækni hér á landi?``

Herra forseti. Menntmrn. stóð ekki að umræddum rannsóknum Allyson Macdonald sem hér eru til umræðu. Hins vegar tók nefnd um mótun menntastefnu sem starfaði á vegum ráðuneytisins hliðsjón af niðurstöðum rannsókna hennar við tillögugerð nefndarinnar eins og kemur fram í áliti hennar og birt hefur verið. Eitt af því sem nefndin lagði til var að náttúrufræðikennsla í grunnskólum yrði skilgreind að nýju og efld. Þar sem ýmislegt benti til þess að kennslu í náttúrufræði væri ábótavant lagði nefndin einnig til að skipulega yrði unnið að því að þróa tæknimennt í grunnskólum. Studdist nefndin að þessu leyti m.a. við niðurstöðu Macdonald auk annarra upplýsinga sem menntmrn. hafði um skólahald. Þessar upplýsingar urðu með öðru ástæða til þess að ákveðið var að Ísland tæki þátt í alþjóðlegri rannsókn á stöðu náttúrufræðigreina og stærðfræði, TIMSS-rannsókninni sem mjög hefur verið til umræðu undanfarið. Til undirbúnings fyrirhugaðri námskrárgerð í grunn- og framhaldsskólum skipaði menntmrh. nefnd árið 1993 til að móta tillögur um hvernig efla mætti kennslu í stærðfræði og stærðfræðiáhuga nemenda. Nefndinni var m.a. ætlað að leggja drög að samelldri námskrá í stærðfræði frá upphafi skólagöngu til loka framhaldsskóla. Nefndin hefur skilað áfangaskýrslu sem tekið er mið af nú í tengslum við endurskoðun aðalnámskrár grunn- og framhaldsskóla sem þegar er hafin Fyrstu niðurstöður TIMSS-rannsóknarinnar, sem tók til nemenda í 4., 7. og 8. bekk grunnskóla og nemenda í framhaldsskólum, liggja nú fyrir sem kunnugt er. Með þátttöku í TIMSS-rannsókninni hefur Íslendingum gefist mikilvægt tækifæri til að átta sig á því á hlutlægan hátt hvernig stöðu mála í þessum greinum er háttað, m.a. í samanburði við aðrar þjóðir. Augljós fengur er að slíku þar sem samræmdir mælikvarðar í skólahaldi hafa verið af skornum skammti hér á landi þannig að nánast hefur verið ógerlegt að bera saman á hlutlægan hátt stöðu skóla innan lands, hvað þá að unnt hafi verið að bera sig saman við skóla annarra þjóða. Ljóst er af niðurstöðum TIMSS-rannsóknarinnar að staða okkar Íslendinga í stærðfræði og náttúrufræði samanborið við aðrar þjóðir er veik og nokkurn tíma mun taka að vinna úr gögnum til að fá fram vísbendingar til hvaða aðgerða er skynsamlegast að grípa. Hins vegar stendur nú yfir eins og áður er getið endurskoðun aðalnámskrár grunnskóla og framhaldsskóla og er áætlað að nýjar námskrár verði gefnar út á árinu 1998. Sérstök verkefnisstjórn hefur yfirumsjón með verkinu og hafa starfsmenn verið ráðnir til námskrárgerðar. Skipuð hefur verið stefnumörkunarnefnd með fulltrúum allra stjórnmálaflokka á Alþingi og hefur hún tekið til starfa. Allir þessir aðilar, sem og starfsmenn menntmrn., hafa fengið í hendur stefnumið menntmrn. þar sem sérstök áhersla er lögð á atriði sem gera á rækileg skil og útfæra í aðalnámskrá. Þar er m.a. að finna áherslu á vísindalæsi, áherslu á tæknimenntun og tölvulæsi og þeim sem vinna að endurskoðun aðalnámskrár falið að móta skýra stefnu á þessu sviði.

Virðulegi forseti. Það kom fram í svari hæstv. ráðherra að nefnd um mótun menntastefnu hafi eitthvað hagnýtt sér niðurstöður Allyson Macdonald en það er alveg ljóst að enn sést ekki að neitt átak hafi verið gert í náttúrufræðikennslu í skólum og síðan eru þó þrjú ár. Þetta sýnir áhugaleysi og máttleysi stjórnar Sjálfstfl. í menntamálum sem setið hefur í ráðuneytinu frá 1991. Svíar fengu svipaða niðurstöðu fyrir nokkrum árum og þá gerðu þeir strax átak í kennslu raungreina í kjölfarið með þeim afleiðingum að nú koma þeir mun betur út úr TIMSS-rannsókninni en þeir höfðu gert áður. Af þessu tilefni vil ég spyrja hæstv. menntmrh.: Hvernig hyggst ráðherra bregðast við niðurstöðum TIMSS-rannsóknarinnar nú? Á eingöngu að endurskoða námskrána eða á að leggja frekara átak í raungreinakennslu strax eða á að bíða eftir að niðurstöðurnar verði greindar nánar? Þá vil ég einnig í þessu sambandi spyrja hann hvort hann hyggst lengja kennaramenntunina í fjögur ár með tilliti til þess samanburðar sem kemur fram á menntun kennara í TIMSS-rannsókninni og þá hvenær.

Herra forseti. Ég vil þakka menntmrh. þau svör sem hann gaf hér og fagna því að sú rannsókn sem ég vitnaði til og er að spyrja um hefur þó orðið til þess gagns sem hann nefndi hér þó að ég taki einnig undir þá gagnrýni sem hefur komið fram um að ekki hafi verið brugðist nógu vel við á þeim tíma. Það hefði verið æskilegt, strax þegar umfjöllun fór í gang um TIMSS-rannsóknina eða niðurstöðurnar, að fram hefði komið að íslensk stjórnvöld hefðu verið sér vitandi um þennan vanda í smátíma til þess að þjóðin mætti vita að við værum ekki alls óupplýst um stöðuna í okkar skólakerfi eins og virtist vera þegar menn segja hér í þingi: Þjóðin hefur orðið fyrir áfalli, og það varaformaður menntmn. þingsins. Það hefði strax verið í áttina ef það hefði verið nefnt í þeim umræðum sem hér fóru fram. Ég fagna því að það eigi að vera áhersla á tækni- og tölvulæsi m.a. í þeirri námskrá sem verið er að vinna. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur að geta mætt þeirri tækni sem sífellt endurnýjast með þekkingu og að þeirri þekkingu verði best komið á framfæri í gegnum skólana. Ég held líka að það sé ástæða fyrir okkur að hafa áhyggjur af því sama og Norðmenn hafa áhyggjur af, í rauninni vegna nákvæmlega sömu niðurstöðu hjá sér, sem er að ef við ekki bregðumst eðlilega við, þá gæti orðið skortur á vísindamönnum hér á landi í framtíðinni. Við gætum líka staðið frammi fyrir þeirri hættu að fólk þekkti ekki þá tækni sem það þarf að búa við. Ég óttast hins vegar, herra forseti, þær áherslur sem hér er verið að leggja á það að auka svokallaða fagmennsku en minnka þekkingu í uppeldisfræði í grunnskólunum. Í okkar vinnuþjakaða samfélagi, þar sem skólunum hefur sannarlega verið ætlað að taka við stórum hluta uppeldis, verðum við að taka tillit til hvernig er í pottinn búið. Við getum ekki keyrt áfram með börn á aldrinum 6--15 ára á klárri fagmennsku án þess að hafa uppeldisfræðina þar með.

Herra forseti. Þessar umræður hafa náttúrlega snúist um annað en fyrirspurnina í sjálfu sér því að eins og fram kom í svari mínu hefur menntmrn. nýtt sér þær niðurstöður sem liggja fyrir í rannsóknum Allyson Macdonald með þeim hætti sem ráðuneytið hefur talið skynsamlegt og að álasa ráðuneytinu eða Sjálfstfl. í þessu efni er náttúrlega út í hött því að enginn flokkur hefur á undanförnum árum beitt sér fyrir eins miklum breytingum á íslenska skólakerfinu og einmitt Sjálfstfl. Undir forustu hans er núna verið að vinna að því að stokka upp námskrárnar, bæði fyrir grunn- og framhaldsskólann og er það í fyrsta sinn í sögunni sem þannig er tekið á málum. Það er því algjörlega ástæðulaust að vera að álasa sjálfstæðismönnum sérstaklega í þessu efni. Hér er um málefni að ræða sem er alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að á ekki að koma mönnum sérstaklega á óvart enda hef ég ekki notað önnur orð um þetta mál en þau að ég tel að hér sé um áhyggjuefni fyrir þjóðina að ræða sem eigi að taka á og ég tel að við höfum þegar gert ráðstafanir til þess að skipulega verði tekið á málinu í því skyni að ná betri árangri í íslenska skólakerfinu.