Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hér með vil ég tilkynna háttv. Alþingi eftirfarandi: Á ríkisstjórninni munu nú verða gerðar þær Oreytingar, sennilega í dag eða á morgun, að Skúli Guðmundsson kaupfélagsstjóri tekur sæti í ríkisstj. í stað Haralds Guðmundssonar. Um verkaskiptingu er enn eigi fullráðið. Ríkisstjórninni mun Alþýðuflokkurinn fyrst um sinn veita hlutleysi og afstýra vantrausti, ef fram kemur. Ríkisstj. mun fylgja þeirri meginstefnu, sem fylgt hefir verið undanfarin ár, og leggja áherzlu á að efla atvinnuvegina og halda uppi verklegum framkvæmdum. Auk ýmsra þeirra mála, sem þegar liggja fyrir Alþingi, mun löggjöf um stéttarfélög og vinnudeilur verða afgr. á þessu þingi og nokkur þeirra hagsmunamála fyrir sjómenn og verkamenn, sem nú eru aðkallandi og mögulegt er að afgreiða án verulegs undirbúnings. Mörg hinna stærri mála, sem þarf að taka til framkvæmda, eru nú til undirbúnings og athugunar hjá ríkisstj., sum í nefndum, sem Alþingi hefir skipað, og önnur er gert ráð fyrir að verði tekin til meðferðar samkv. tillögum, sem liggja fyrir Alþingi. Við undirbúning þessara mála mun verða leitazt við að finna grundvöll fyrir nánari stjórnarsamvinnu milli flokkanna framvegis.



Ég vil fyrir hönd Alþfl. staðfesta ummæli hæstv. forsrh. um, að Alþfl. hafi heitið stjórn hans hlutleysi fyrst um sinn og muni greiða atkv. gegn vantrausti, et fram verður borið, meðan hlutleysið varir, nema afgreiðsla mála á Alþingi eða stjórnarframkvæmdir gefi tilefni til annars. Hlutleysi Alþfl. er þannig ótímabundið og fer eftir málefnum. Hæstv. forsrh. hefir, eins og hv. Alþingi hefir heyrt, lýst því yfir, að stefna ríkisstj. verði áfram hin sama og meðan Alþfl. átti ráðherra í ríkisstjórn, þannig, að sérstök áherzla verði lögð á eflingu atvinnuveganna og framkvæmdir hins opinbera. Ennfremur hefir hæstv. forsrh. lýst yfir því, að Framsfl. mun gera sér far um að ná samkomulagi við Alþfl. um málefnagrundvöll, sem undirstöðu undir framhaldsstarf flokkanna, og þá með þátttöku Alþfl. í ríkisstjórn á sama hátt og verið hefir. Alþfl. vill fyrir sitt leyti taka undir þetta og mun leggja áherzlu á, að í milliþinganefndum þeim, er skipaðar hafa verið eða skipaðar verða, þ. e. í bankamálum, tolla- og skattamálum og til að rannsaka og gera tillögur um rekstur togaraútgerðarinnar, verði leitazt við að finna þann grundvöll, sem báðir flokkarnir geti fallizt á. En það er skilyrði fyrir því, að áframhaldandi samstarf geti haldizt með Alþfl. og Framsfl., að það lánist að ná samkomulagi um þessi og önnur meginmál. Alþfl. telur, að síðustu kosningar hafi sýnt þann vilja meiri hluta kjósenda, að Sjálfstfl. yrði ekki fengin völd í landinu, og jafnframt, að það hafi verið sameiginleg ósk kjósenda Alþfl. og Framsfl., að þessir flokkar leituðu samkomulags um stjórnarsamvinnu. Engin ástæða er til að ætla, að nýjar kosningar myndu leiða í ljós, að þessu leyti, breytta afstöðu kjósenda til Sjálfstfl. Og þó að ágreiningur hafi risið á milli Alþfl. og Framsfl. í svo mikilsverðu máli, að Alþfl. taldi rétt að mótmæla aðgerðum samstarfsflokksins með því að draga ráðherra sinn úr úr ríkisstj., þá telur hann sig samt ekki, með tilliti til þess, sem við liggur, en það er meiri eða minni áhrif eða þátttaka af hálfu Sjálfstfl. í stjórn landsins, geta borið ábyrgð á því, að slíta nú þegar öllu samstarfi við Framsfl., meðan ekki er útséð um, hvort náðst getur samningsgrundvöllur viðunandi að dómi Alþfl. um þau höfuðviðfangsefni íslenzkra stjórnmála á næstu tímum, sem ég áður nefndi og nú liggja fyrir til rannsóknar.,



Út af tilkynningu hæstv. forsrh. um hina nýju stj. vil ég leyfa mér að hera hér fram 2 fyrirspurnir. Svo sem kunnugt er, þá rofnaði samvinnan milli stjórnarfl. í beinu tilefni af löggjöfinni um gerðardóminn, sem sett var hér á Alþ. til lausnar kaupdeilu á togaraflotanum. Taldi Alþfl. þessa löggjöf svo freklega móðgun við sína stefnu, að hann af þeim ástæðum dró ráðh. sinn út úr ríkisstj. Ég vildi nú leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh., hvort hann hefir tryggt sér það, að Alþfl. veiti honum hlutleysi, ef til framkvæmda skyldi koma af hálfu ríkisvaldsins til þess að tryggja framgang gerðardómsins. Þá vil ég leyfa mér að spyrja hv. þm. Seyðf., hvort hans flokkur líti þannig á þetta hlutleysi, að flokkurinn hafi með því gefið yfirlýsingu um, að hann eftir atvikum muni sætta sig við þessi l., sem urðu þess valdandi, að stj. klofnaði. Ég vænti þess, að hæstv. forsrh. og hv. þm. Seyðf. svari þessu nú þegar.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Hv. þm. G.-K. spurði um það, hvort um það væri samið milli þeirra flokka, sem standa að stj., að gerðardómslögin skyldu verða framkvæmd. Um þetta atriði er að sjálfsögðu ekki samið, og hefi ég þar sömu aðstöðu eins og ég hafði, þegar þessi l. voru sett. Það er vitanlega ekki samið um það, hvort l., sem Alþ. er nýbúið að setja, verði framkvæmd eða ekki. Það er svo sjálfsagður hlutur, að það þarf ekki að tala um það.

*Haraldur Guðmundsson: Mér skildist hv. þm. G.-K. spyrja að því, hvort Alþfl. mundi sætta sig við gerðardómslögin. Lögin um gerðardóm eru að minni hyggju ekki enn komin til framkvæmda. Sjómenn hafa, hinsvegar sjálfir gert samþykktir með sér, og samkvæmt henni hafa þeir látið skrá sig á skipin. Ég minni hv. þm. á það, að hlutleysið er ótímabundið og fer eftir málefnum.

*Héðinn Valdimarsson: Ég vildi gjarnan beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forsrh., þar sem engir málefnasamningar virðast vera milli Framsfl. og þess flokks, sem hv. þm. Seyðf. talar hér fyrir, hvort það sé ætlazt til, að slíkir samningar verði gerðir á þessu þingi eða ekki. Mér virðist, að ef á að ljúka þessu þingi án þess að nokkrir málefnasamningar séu gerðir, þá sé mjög lítil trygging fyrir því, hvernig stj. fer með framkvæmdavaldið milli þinga. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Seyðf. sagði um það, að skipa ætti milliþn. til að vinna að undirbúningi ýmsra mála, þ. á. m. sjávarútvegsmálanna. þá vil ég segja það, að ég teldi æskilegra, að þetta yrði ekki milliþn., heldur yrði þessari rannsókn lokið nú á þinginu. Til þess er nægur tími. Ég vil spyrja hæstv. forsrh., hvort ekki megi vænta nánari yfirlýsinga frá honum, þegar stj. situr fullskipuð. Loks vil ég minnast á það, sem hæstv. forsrh. gat um, að l. um stéttarfélög og vinnudeilur mundu verða samþ. á þessu þingi. Eins og kunnugt er, hafa komið fram mótmæli frá verkalýðsfélögum í þessu landi, sem telja innan vébanda sinna mikinn meiri hl. þeirra manna, sem skipulagðir eru í verklýðssamtökunum. Það verður ekki hægt að skoða það svo, að þetta mál sé tekið upp eftir ósk verkalýðsins, og því ekki hægt að nefna það í sambandi við þau önnur mál, sem forsrh. nefndi, sem hann kvað vera í stefnu stj. að framkvæma, þar sem þessi stétt er andvíg þeirri lausn á málinu, sem fram er borin.

*Ólafur Thors: Hæstv. forsrh. svaraði fyrirspurn minni á þá leið, að hann upplýsti, að á milli Framsfl. og Alþfl. væru engir samningar um það, hvaða stuðning Alþfl. mundi veita hinni nýju stj., ef koma skyldi til athafna af hendi ríkisvaldsins í sambandi við framkvæmd gerðardómsins. „Það er vitanlega ekkert um það samið, hvort l., sem Alþ. hefir nýlega sett, verði framkvæmd. Það er svo sjálfsagður hlutur, að um það þarf ekki að semja“ sagði hæstv. ráðh. Ég ætla nú að leiða athygli þingheims að því, sem hæstv. rh. veit náttúrlega eins og við hinir, að annar aðili þessa máls hefir lýst yfir því, að hann telji sig ekki bundinn af þessum lögum. Ég ætla að leyfa mér að lesa upp samþykkt þá, sem gerð var á fundi sjómannafélagsins á fundi þess 21. þ. m. í tilefni af gerðardóminum, en sú till. var svo hljóðandi: „Sjómannafélag Reykjavíkur mótmælir harðlega gerðardómi þeim, er settur var með lögum 17. þ. m., til að dæma um ágreining milli sjómanna og togaraútgerðarmanna, svo og úrskurði dómsins uppkveðnum í dag. Telur félagið úrskurðinn ekki á þann hátt bindandi fyrir meðlimi sína, að því sé óheimilt að gera ráðstafanir til, að ekki verði lögskráð á togara með þeim kjörum, sem í úrskurðinum eru ákveðin. En þar sem nauðsyn krefur að lausn fáist nú þegar á kaupdeilunni að því er varðar saltfiskvertíðina, og félagið telur, að þau kjör, sem til boða standa á þessari vertið, séu eftir atvikum ekki óviðunandi, þá heimilar félagið meðlimum sínum að láta lögskrá sig á togara með greindum kjörum á saltfiskvertíð þeirri, sem nú er að hefjast.“ Í þessari samþykkt er beinlínis sagt, að ákveðnir aðiljar telji sig ekki bundna af gerðardómnum, og það er og tekið fram, að þeir telji sér heimilt að gera ráðstafanir til að hindra, að lögskráð verði á togarana með þeim kjörum, sem í úrskurðinum eru ákveðnir. Þó að ekkert liggi annað fyrir í þessu máli, þá er mér það ráðgáta, hvernig hæstv. forsrh. getur látið eins og það sé gersamlega ástæðulaust að bera nokkurn kvíðboga fyrir því, að til átaka geti komið milli löggjafans og þessa aðilja. Þetta er ekki út í bláinn talað, því það stendur beinlínis í aðalmálgagni Alþfl., að afstaða sjómannanna sé í fullu samræmi við afstöðu Alþfl. á Alþ. og till. sjálf er samin af þm. Alþfl. og borin fram af þeim. Ég get þess vegna ekki komizt hjá því að hugsa, að hæstv. forsrh. og flokkur hans hljóti að bera í brjósti nokkurn kvíða fyrir því, að það geti komið til athafna af hendi ríkisvaldsins í þessu efni. Ég vil nú, eftir að hafa bent á þessar sterku líkur fyrir því, að til átaka geti komið í sambandi við framkvæmd gerðardómsins, leyfa mér að bera þá fyrirspurn fram til hæstv. forsrh., hvort hann muni, ef nauðsyn krefur, beita ríkisvaldinu til þess að tryggja framkvæmd þessara l. Og ég vil beina þeirri fyrirspurn til hv. þm. Seyðf., hvort hann og hans flokkur muni, ef til slíks kemur, halda áfram að veita stj. hlutleysi.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Frá hv. 3. þm. Reykv. kom sú fyrirspurn til mín, hvort ekki muni verða gerðir neinir málefnasamningar milli flokkanna nú á þessu þingi. Eins og ég vænti, að þessir hv. þm. hafi heyrt, þá er það sérstaklega tekið fram í þeirri yfirlýsingu, sem ég gaf, að vegna þess, hve skammt var á milli þinga, eru mörg hinna stærri mála í undirbúningi ýmist í n. eða gert ráð fyrir, með þeim till., sem hér liggja fyrir Alþ., að þau verði sett í n. til undirbúnings og athugunar. Svar við þessari fyrirspurn liggur því beinlínis í yfirlýsingunni, sem ég hefi gefið. Um það, hvaða vinnulöggjöf muni verða samþ., þá munu flokkarnir koma sér saman í höfuðdráttum um það frv., sem milliþn. í þessum málum hefir samið, með einhverjum breyt., sem þurfa þykir og fram kunna að koma undir meðferð málsins á þingi. Þá er það fyrirspurnin frá hv. þm. G.- K. Þessum hv. þm. þykir það óvarfærni af mér, að ég skuli ekki hafa samið um, hvernig á að framfylgja gerðardóminum. Ég skal viðurkenna, að ég mun allra síðastur manna verða til þess að hætta að treysta því, að verkalýðurinn í þessu landi hlýði þeim lögum, sem sett eru, hvað sem þeim „agitationum“ kann að líða, sem meir hafa komið úr annari átt en frá Alþfl.. þótt hann alls ekki hafi skrifað sem gætilegast um þetta mál. Nú ætti ég samkv. þessari ályktun, vegna þess að í hita dagsins hafa fallið einhver mótmæli í Sjómannafélagi Reykjavíkur, að gera ráðstöfun til þess að semja við einhvern annan flokk um að draga saman lið, sem nægjanlegt væri til að framkvæmt þessi lög, ef þeim yrði sýndur mótþrói. Ég býst ekki við. að það sé nokkur maður hér á hv. Alþingi. og heldur ekki nokkur, sem hér heyrir mál mitt, sem myndi telja það hyggilega vinnuaðferð. Og a. m. k. er svo mikið vist, að ég vil heldur láta það koma fyrir, að ég hafi of lengi treyst löghlýðni verkalýðsins í þessu landi, heldur en að komi fyrir það gagnstæða, að vegna þess, að ég hafi ekki treyst honum nægilega vel og byrjað á því að draga saman lið, þá hefði verkalýðurinn e. t. v. getað leiðzt út í óheppilegar ógöngur. Þetta er mitt sjónarmið, og ég vil heldur þola að hafa sýnt of mikið traust heldur en of lítið. Eins og ég sagði áðan, hefi ég ekki tekið þau mótmæli, sem komu fram í Sjómannafélagi Reykjavíkur, sem neinn óeðlilegan hlut í hita dagsins. Og ég get vel skilið tilfinningar sjómanna og verkamanna, þó að ég álíti, að þeirra tilfinningar séu ekki réttar, þegar litið er rólega á þetta mál. Og ég get vel skilið þá stétt, þar sem búið er að slá föstu og því trúað, að ekki þyrfti í neinum kringumstæðum að skerða þeirra rétt, og þyki hart þegar það er gert í fyrsta skipti, og þeir hafi ekki athugað, hve mikil nauðsyn það var að brjóta þessa reglu í þetta skipti, eins og svo víða hefir orðið að gera annarsstaðar. Ég get vel skilið þessar tilfinningar, og þess vegna er það, að mótmælin, sem hv. þm. minntist á, eru í raun og veru ekki stórt atriði. Mótmælunum út af fyrir sig geri ég ekkert úr, vegna þess að oft er mótmælt lögum frá Alþingi. Jarðræktarlögunum var mótmælt þegar þau voru afgr. hér á þingi, þótt það síðan hafi sýnt sig þegar málið fór að skýrast, að meiri hl. bændastéttarinnar var þeim fylgjandi. Mótmælin gegn gerðardóminum eru vitanlega jafnframt af þeim rótum runnin, að þeir telja sig ekki, þótt það sé meira orðaleikur, fylgja gerðardómnum. jafnvel þó að þeir séu eftir sama taxta skráðir á togarana og gerðardómurinn ákveður. Einasti verulegi liðurinn í mótmælunum er, að þeir telja sig ekki á þann hátt bundinn við gerðardóminn, að þeir hafi ekki leyfi til að koma í veg fyrir skráningu á togara. Það er ekki heldur lögbrot eins og mótmælin eru orðuð. Það er vitað mál, að lögin voru afgr. hér á Alþingi þannig, að það liggur engin refsing við því, þótt sjómenn vilji ekki skrá sig á togara. Slíkt datt engum í hug. Og ef það er ætlun þessarar samþykkfar að hafa á löglegan hátt, eins og hver annar borgari, frelsi til að hafa áhrif á sína félagsmenn til að vilja ekki fara, þá er ekkert vald í þessu landi, sem getur afstýrt því. Það er ekki hægt að ætla neinum manni að skrá sig á togara. þannig, að ef hann ekki vildi fara, væri hann látinn á togara til að vinna. Ef þetta er tilætlunin með samþykktinni, að koma í veg fyrir þetta á þennan hátt, þá þarf það ekki að vera lögbrot; það er þannig orðað. Það liggur ekki meira í þessari samþykkt eins og hún er orðuð. og það er ekki leyfilegt að leggja annan skilning í hana, þegar þess þarf ekki. Og þannig skil ég samþykktina þangað til annað reynist. Hvað ég muni gera, ef annað reynist heldur en það, sem ég trúi á, fer ég ekki að gefa neinar skýrslur um hér á Alþingi. Ég býst ekki við, að það þyki sérstaklega heppilegt fyrir lausn þessa máls, ef yfirleitt væri farið að bollaleggja um það, hvernig þessari valdastreitu mætti ljúka, ef til hennar ætti að koma, sem ég vona, að aldrei komi. Og ég er fullviss með sjálfum mér, að til slíks kemur aldrei - þótt það sé nú kannske oftrú. Ef farið væri að ræða það og svara því, þá álít ég það ekki til blessunar fyrir þetta mál, sem ég álít umfram allt, að eigi að leysa með góðu. Þess vegna býst ég ekki við að fara að ræða um það nú, enda er aldrei hægt fyrirfram að segja um, hvernig eigi að snúa sér í slíku máli, fyrr en maður er kominn í þá aðstöðu, sem kringumstæðurnar í það og það skiptið hafa sett mann i. Þá verður maður að taka ákvörðun um hlutinn. En það er þýðingarlítið að vera á opinberum vettvangi að tala um það fyrirfram, hvernig eigi að taka ákvarðanir um hin vandasömustu mál.

*Haraldur Guðmundsson: Mér hefir skilizt. að hv. þm. G.-K. sé að spyrja hæstv. forsrh. að því, hvort hann sé við því búinn að gera ráðstöfun til þess að setja sjómenn nauðuga út á togarana, ef til skyldi þurfa að koma í byrjun síldveiða. og að hann telji það ákaflega mikla óvarfærni af hæstv. forsrh. að hafa tekið á móti hlutleysi því, sem Alþfl. ákvað að veita fyrst um sinn, án þess að hafa tryggingar fyrir, hvernig hann snerist við þessum málum. Ég hirði ekki um að blanda mér í umr. hæstv. forsrh. og hv. þm. G.-K. um þessi atriði. En að því er Alþfl. snertir skal ég segja það eitt, að það verður sjálfsagt tíminn að leiða í ljós, hve lengi það hlutleysi, sem hann lýsti yfir, varir; og það fer að sjálfsögðu eftir því, hvað gerist á þeim tíma. Fyllra svar get ég ekki gefið hv. þm. Annars skildist mér hann tala um báskaleg lögbrot og þau gætu valdið stjórnarskiptum. Mætti þá kannske nefna æðimörg brot, sem eru tíðari, t. d. á áfengislögunum og öðrum lögum, án þess að þau valdi stjórnarskiptum, enda eru ákvæði í lögum um gerðardóm þannig, að það er hvergi lagt hann við, það ég sé. vinnustöðvun, verkföllum eða verkbanni í lögunum sjálfum, eins og ég veit, að hv. þm. G.-K. hefir athugað. Hv. 3. þm. Reykv. spyr að því, hvort engir málefnasamningar hefðu orðið á milli þess flokks sem ég talaði fyrir, og Framsfl. Honum er kunnugt, að ég tala fyrir Alþfl. Ég get svarað hv. þm. því, að afgreiðsla mála hér á þingi mun leiða í ljós það samkomulag. sem er og fæst milli flokkanna um þessi efni. En einmitt það, að hlutleysið er ótímabundið, sýnir, að fullnaðar samningar flokkanna um þessi mál eru ekki fyrir hendi á þessu stigi málsins. En hinsvegar mun það sýna sig við afgreiðslu einstakra mála, hvað flokkarnir verða samferða. Um afgreiðslu vinnulöggjafarinnar er of snemmt að ræða. Eins og hæstv. forsrh. segir, mun sýna sig í meðferð málsins, hvernig sú afgreiðsla verður, sem flokkarnir geta komið sér saman um. Þar sem hv. þm. sagði. að komið hafi mótmæli frá meiri hluta verkalýðsfélaganna gegn frv. mþn. um stéttafélög og vinnudeilur, þá upplýsist það, að þetta er ekki rétt. Það eru verulega miklu fleiri félög, sem mælt hafa með því að afgr. löggjöf um þetta á þeim grundvelli, sem lagður er í frv. mþn., heldur en þau, sem hafa mótmælt. Hversu atkvæðatölur standa, þori ég ekki að fullyrða; það mun liggja fyrir til umr., þegar málið kemur í þingið.

*Héðinn Valdimarsson: Ég vil mótmæla því, sem hv. þm. Seyðf. segir viðvíkjandi þeim ályktunum verkalýðsfélaganna um þessi mál, að því leyti að það er rétt hjá mér, að þau mótmæli, sem hafa komið, eru frá þeim félögum, sem hafa mikinn meiri hluta verkalýðsins í Alþýðusambandi Íslands á bak við sig. Hitt, sem hv. þm. sagði, að fleiri félög hefðu verið með löggjöfinni á þeim grundvelli, sem frv. mþn. er byggt á, en hin. það hefi ég ekki nákvæmlega samantalið. En ég veit, að það eru mjög fá félög, sem hafa mælt með frv., sem liggur fyrir að framkvæma. Þau félög, sem yfirleitt vilja samþ. frv. með breyt., hafa viljað hafa á þeim miklar breyt., svo enginn vafi er á, að ef ætti að leggja frv. eins og það liggur fyrir fyrir verkalýðinn í landinu, þá hefði það mjög fáa fylgjendur. Ég veit líka, að þm. er þetta vel kunnugt, enda þótt mikið sé gert að því úr vissum áttum að reyna að fá félögin til að samþ. frv. eins og það liggur fyrir. Ég vil svo aðeins bæta því við, að ég tel, að það sé ekki heppilegt fyrir Alþfl. að verða að skilja svo við þetta þing, að ekki liggi fyrir bein yfirlýsing frá ríkisstj. um stefnu hennar og stjórnarframkvæmdir. Því sennilega verður eftir þetta þing ekki þing aftur fyrir en í febr. næsta ár. Þá getur ríkisstj., ef hún hefir algerlega óbundnar hendur, leikið lausum hala eftir því sem vindurinn blæs inn í þær herbúðir. Og eftir því sem háttað er nú á þingi, þá er varla hægt að búast við, að það verði sérstaklega heillavænlegt fyrir Alþfl.

*Ólafur Thors: Eins og væntanlega allir hv. þm. hafa heyrt, hefir hæstv. forsrh. svarað mér alveg út í hött. Ég gaf ekki tilefni til þeirrar ræðu, sem hann flutti hér. En ég gaf aftur á móti tilefni til þess, að hann gæfi hér allt aðrar upplýsingar. En þær gaf hann ekki nema að litlu leyti. Ég hefi aldrei látið nein orð falla um það. að ég ætlaðist til, að hann færi hér að rjúka til að draga saman eitthvert lið. Ég held, að mér hafi ekki dottið í hug, að ríkisvaldið gæti né ætti að reyna að beita nokkru valdi til að þvinga einstaklinga innan sjómannastéttarinnar til að ráða sig við kjör, sem þeim ekki líkar. Það liggur í hlutarins eðli, að þetta er alveg fyrir utan valdsvið og verkahring ríkisstj. Að ég hafi talað um þá fjarstæðu, sem hv. þm. Seyðf. gamnaði sér með, að bera sjómenn nauðuga á skip! Ég hefi ekki lagt neina höfuðáherslu á það, sem sjómenn kunna að hafa sagt í hita dagsins, þó að ég hafi lagt á það nokkra áherzlu, og það alveg að verðleikum. En það, sem ég lagði höfuðáherzluna á, er, að sá flokkur, sem ríkisstj. ætlaði að styðjast við, hefði gert öll þessi orð að sínum. Og það, sem ég lagði höfuðáherzlnna á, er það, að í þeim málefnaágreiningi, sem valdið hefir stjórnarklofningi, stendur allt óbreytt frá því, sem það var, þegar stjórnin klofnaði. Hæstv. forsrh. getur ekki komizt undan að samsinna því með mér, að eftir ummælum og blaðaskrifum Alfl. um þetta mál verður að álykta, að slíkt bendi til, að til einhverra atgerða geti komið af hendi ríkisvaldsins. Þetta er kjarni málsins. Formaður þess flokks, sem nú ætlar að veita ríkisstj. stuðning, hefir lýst því yfir, að í þessu máli, sem valdið hefir stjórnarkiofningnum, sé aðstaða Alþfl. óbreytt. Og á því augnabliki leggur hann einmitt ríka áherzlu á það, að minna á, að stuðningur Alþfl. við Framsfl. sé ótímabundinn algerlega. Ég skal víkja að því betur síðar, hverja megináherzlu hæstv. forsrh. hefir í umr. um gerðardómsmálið lagt á að sjá um, að þessu máll væri algerlega borgið í höndum Alþingis, úr því að það væri komið í þær hendur. Og það var sú hugsun, sem varð þess valdandi, að hann gat ekki sætt sig við þá till., sem alþýðuflokksmenn fluttu í þessa átt, enda þótt sú málefnalega aðstaða kostaði það, að stjórnarsamvinnan klofnaði í bili. Ég skal einnig síðar víkja nánar að því, að eins og nú er orðið í þjóðfélaginu, þá er það a. m. k. óvenjulegt hugsunarleysi eða gáleysi, ef hæstv. forsrh. hefir alls ekki dottið í hug, að það þurfi að horfa lengra fram en til dagsins í dag um aðgerðir, beinar og óbeinar, af hendi ríkisvaldsins til að tryggja vinnufriðinn í landinu. Og ég þarf í raun og veru ekki að gera forsrh. neinar getsakir í þessu efni, því ég tel, að það muni nú vera svo, að honum sé þetta talsvert kunnugt, eins og mér. En það, sem er upplýst í þessu máli, enda þótt ég hafi ekki fengið nein greið svör frá hæstv. forsrh., er það, að hann hefir ekki tryggt sinni ríkisstjórn neinn beinan stuðning eða hlutleysi Alþfl., ef til frekari framkvæmda kemur af hendi ríkisvaldsins í því máli, sem hefir valdið stjórnarklofningnum. Þetta er upplýst. Þar sem við sjálfstæðismenn teljum, að margt bendi til þess, að til slíkra framkvæmda geti komið, og margt í þjóðfélaginu geti valdið því, að ríkisvaldið þyrfti á svipuðu sviði að láta til sín taka, og þar sem við að öðru leyti af mörgum ástæðum höfum litið svo á, að sú stjórnarmyndun, sem nú fer fram, sé með nokkuð óvenjulegum og jafnvel óþingræðislegum hætti, þá leyfi ég mér að lýsa því yfir fyrir hönd Sjálfstfl., að við teljum ekki, að sú ríkisstjórn, sem situr að völdum, hafi nægilega trygga aðstöðu til þess, að óhætt sé að fela henni úrlausn hinna miklu vandamála, sem nú eru framundan í þjóðfélaginu. Við munum af þessari ástæðu bera fram vantraust á hæstv. ríkisstjórn.



Ég skal ekki blanda mér inn í viðræður hæstv. forsrh. og hv. þm. G.-K. né gera að umræðuefni síðustu yfirlýsingu hans. En út af ummælum hv. 3. þm. Reykv. um það, að mjög óheppilegt væri fyrir Alþfl. að gera fullnaðarsamning við Framsfl. nú þegar. þá vildi ég fyrst mega segja honum það, að það hvílir á öðrum en honum að meta, hvað heppilegt er fyrir Alþfl. Í öðru lagi vildi ég benda honum á, að fyrir liggur yfirlýsing frá hæstv. forsrh. um það, að stefna stjórnarinnar sé óbreytt. þ. e. a. s. óbreytt frá því, sem hún var meðan hv. 3. þm. Reykv. studdi stjórnina. Ennfremur er þetta yfirlýst af mér f. h. Alþfl., að hlutleysi flokksins væri ótímabundið og færi því eftir málefnum, bæði lagasetningum og einstökum stjórnarframkvæmdum. Þar með vona ég. að ég hafi tekið þennan kvíða frá hv. þm., sem vill nú þjá hann svo mjög.

*Héðinn Valdimarsson: Já, það kann að vera, að það hvíli á öðrum en mér að meta, hvað heppilegast sé fyrir Alþfl. En þá hvílir það á öðrum en hv. þm. Seyðf. og þeim, sem telja sig fulltrúa hans, því þeir hafa, eins og kunnugt er. fengið vantraust frá flestum stærstu verklýðsfélögunum í landinu, og mega þá uppbótarþingmennirnir fara að telja saman atkvæði sin.

Þýðir þetta þá, að hv. þm. vilji stofna til nýrra kosninga?

. En viðvíkjandi því, sem hann sagði, að óbreytt væri stefna ríkisstj., þá höfum við ekkert séð af því annað en þessar síðustu framkvæmdir. Því ríkisstj. vildi í sjómannadeilunni ekkert nema gerðardóm. Þá get ég ekki litið svo á, að stefnan sé óbreytt. Ef haldið verður áfram þeirri stefnu, þó sé ég ekki, að það verði glæsilegar horfur fyrir þá. sem Alþfl. hafa fylgt. Því ég verð að halda fast við það, að það myndaði strax allt aðra aðstöðu meðal kjósenda í landinu, ef ríkisstj. gæti gefið ákveðnari yfirlýsingu viðvíkjandi sinni stefnu framvegis heldur en hér hefir heyrzt frá stóli hæstv. forsrh.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Í ræðu hv. þm. G.- K. komu ekki fram nein atriði, sem ég þarf að svara, enda minntist hann á það sjálfur, að hann myndi láta þessi atriði biða þangað til síðar, og lýsti því yfir, að hann eða hans flokkur á Alþingi myndi bera fram vantraust. Þess vegna skilst mér, að rétt sé að láta frekari umr. um þetta bíða þangað til þar að kemur, og mun ég því ekki lengja umr. á þessum fundi.