Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Frv. þetta er lagt fram í tengslum við frv. viðskrh. um breytingu á lögum nr. 22/1991, um samvinnufélög, er lýtur að rekstrarumgjörð samvinnufélaga. Eins og rakið er í greinargerð með frv. um breytingar á samvinnufélagalögunum hafa verið erfiðleikar í rekstrarumhverfi samvinnufélaganna á undanförnum árum. Kemur þar margt til en ljóst er að sá rammi sem samvinnufélögunum hefur verið gert að starfa eftir hefur takmarkað möguleika þeirra til að bregðast við breyttum aðstæðum á liðnum árum. Þannig hafa samvinnufélög ekki haft aðstöðu til að afla sér nýs áhættufjármagns auk þess sem stofnsjóðir félaganna hafa rýrnað fyrir áhrif verðbólgu um langt árabil þannig að varla er lengur um að ræða raunverulegt eða eiginlegt eigendafjármagn í samvinnufélögunum. Markmiðið með því frv. sem hér er mælt fyrir ásamt frv. viðskrh. er að gera samvinnufélögum kleift að bregðast við þeim vanda sem þau standa frammi fyrir og einfalda þeim að breyta rekstrarformi sínu og færa félögunum þannig auknar heimildir til þess að bregðast við breyttum aðstæðum í rekstrarumhverfi og auka samkeppnishæfni þeirra. Í frv. þessu eru lagðar til breytingar á tekjuskattslögunum sem fela m.a. í sér að hlutabréf sem félagsaðilar A-deildar eða eigendur samvinnuhlutabréfa í B-deild fá afhent við breytingu samvinnufélags í hlutafélag sem gagngjald fyrir séreignarhlut stofnsjóðs eða samvinnuhlutabréf skulu ekki hafa í för með sér skattskyldar tekjur. Einnig er kveðið á um að hækkun séreignarhluta félagsaðila A-deildar stofnsjóðs samvinnufélags og afhending hækkunarinnar í formi hlutabréfa í B-deild stofnsjóðs teljist ekki til skattskyldra tekna. Þá er kveðið á um að við ákvörðun söluhagnaðar við endursölu hlutabréfanna skuli kaupverð, þ.e. stofnverð hlutabréfa sem aðili hefur eignast við sérstætt endurmat A-deildar, ákvarðast sem jöfn fjárhæð hækkunar séreignarsjóðshluta A-deildar yfirfærðs stofnsjóðs. Söluverð afhentra hlutabréfa samkvæmt endurmati kemur hins vegar að fullu til skattlagningar án frádráttar stofnverðs. Rétt er að árétta að með umræddum frumvörpum er verið að leita leiða til að breyta rekstrarumhverfi samvinnufélaga í landinu. Eins og fram kemur í almennum athugasemdum með frv. um rekstrarumgerðina er einn vandi samvinnufélaga að ekki hefur tekist að viðhalda eða byggja upp eigendavitund meðal félagsmanna sem af mörgum er talinn vera nauðsynlegur bakhjarl í rekstri fyrirtækja. Aðeins brot af eigin fé félaganna er beint tengt félagsmönnum og þeir hafa ekki beina hagsmuni af arði eða batnandi afkomu fyrirtækjanna. Hér er verið að leita leiða til að ná fram sanngjarnri leiðréttingu á fjárhagslegri aðild félagsmanna að viðkomandi félagi. Það er lagt í hendur félagsaðilanna sjálfra að samþykkja eða synja rökstuddu áliti í sérfræðiskýrslu á hækkun séreignarhluta félagsaðila og skiptihlutfall á milli félagsmanna og hluthafa, svo og innbyrðis á milli félaganna. Rétt er að geta þess að ákvæði um skattfrelsi endurmats séreignarsjóða samvinnufélaganna og afhending þess til félagsaðila í formi hlutabréfa eru hliðstæð ákvæðum er varða hlutafélög og úthlutun skattfrjálsra jöfnunarhlutabréfa. Annars vegar er um að ræða að úthlutunin er skattfrjáls í hendi hluthafa og myndar stofnverð við endursölu þeirra, þ.e. jöfnunarverðmæti og hins vegar er um að ræða heimild til úthlutunar jöfnunarhlutabréfa sem ekkert stofnverð hafa við söluna. Af því leiðir að heildarsöluverð bréfanna skattleggst við endursölu þeirra. Því má segja að verið sé að fresta að hluta til skattlagningu og hún eigi sér ekki stað fyrr en eiginlegt verð kemur fram við endursölu hlutabréfanna. Ég hef í stuttu máli, herra forseti, gert grein fyrir efnisatriðum þessa frv. sem hér er endurflutt frá síðasta þingi og er þar af leiðandi þingheimi kunnugt, einkum nefndarmönnum í efh.- og viðskn. en ég legg til að frv. þessu verði vísað þangað og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Eins og hæstv. fjmrh. kom inn á tengist þetta frv. um breyting á lögum um tekju- og eignarskatt þeim frv. sem hæstv. viðskrh. mælti hér fyrir fyrir helgina og einkum öðru þeirra sem snertir rekstrarumgerð samvinnufélaga. Við þá umræðu fór ég nokkuð inn á athugasemdir sem fram komu í umsögn ríkisskattstjóra við þessi þrjú frv. frá síðasta þingi, þ.e. umsögn sem efh.- og viðskn. barst 28. apríl á síðasta ári. Mér fannst þar koma fram ábendingar og athugasemdir sem væru þess eðlis að eðlilegt væri að þingmenn fengju skoðun hæstv. viðskrh. eða eftir atvikum hæstv. fjmrh. á þeim athugasemdum sem fram koma hjá ríkisskattstjóra og að við mundum fá hana þegar við 1. umr. þessa máls. Hæstv. viðskrh. var ekki kunnugt um þessa umsögn þótt hún hafi legið fyrir í nokkurn tíma, eða frá því í apríl á síðasta ári, og taldi sig því ekki í stakk búna til að svara þeim athugasemdum sem fram komu hjá ríkisskattstjóra. Því vil ég endurtaka nú við umræðu um þetta mál, sem snýr að breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, þær athugasemdir sem fram koma hjá ríkisskattstjóra og kalla eftir viðbrögðum hæstv. fjmrh. við þeim. Ég hef ekki borið ítarlega saman frv. sem nú er lagt fram og það frv. sem lagt var fram á síðasta þingi en sá ekki í fljótu bragði og heyrði ekki á máli ráðherra að nokkuð hefði verið tekið tillit til athugasemda sem fram komu hjá ríkisskattstjóra við efni þessara frv. nú þegar frv. er flutt á nýjan leik. Ríkisskattstjóri gerir í umsögn sinni ekki út af fyrir sig athugasemd við þetta frv. sem við ræðum hér og segir að það séu engir erfiðleikir fyrirséðir við framkvæmd þessara ákvæða, en athugasemdir ríkisskattstjóra lúta einkum að frv. sem snýr að breytingu á rekstrarumgerð samvinnufélaga. Ég vil því, með leyfi forseta, fara yfir þær athugasemdir í örstuttu máli og kalla eftir svörum ráðherra og viðbrögðum við þeim athugasemdum sem fram koma hjá ríkisskattstjóra. Í fyrsta lagi segir ríkisskattstjóri: ,,Með frumvarpinu er skattskyldu við afhendingu verðmæta milli aðila aflétt. Tekjur sem samkvæmt almennum skattareglum teldust til skattstofns hjá móttakanda verða samkvæmt því að fullu skattfrjálsar. Hvorki leggst á almennur skattur né fjármagnstekjuskattur. Afsalar ríkissjóður sér því skattekjum með slíkum ívilnandi reglum.`` Fyrsta spurningin til hæstv. fjmrh. er hvort hann sé sammála því að ríkissjóður sé að afsala sér skatttekjum með slíkum ívilnandi reglum. Í umsögn við þetta frv. frá fjmrn. kemur fram að frv. hafi ekki áhrif á útgjöld ríkissjóðs en þá er spurning eins og ríkisskattstjóri nefnir hvort það hafi áhrif á tekjur ríkissjóðs. Ég fer yfir, herra forseti, aðeins stærstu atriðin sem ríkisskattstjóri bendir á í umsögn sinni en í annan stað segir hann, með leyfi forseta: ,,Bent skal á að ekki virðast liggja fyrir upplýsingar um umfang breytinganna að því er varðar fjárhæðir þess sem um er að tefla eða fjölda þeirra félagsaðila sem tilkall gætu átt til slíkra eignarhluta.`` Um það vil ég spyrja, hvort eitthvað liggi fyrir um það, herra forseti. Síðan segir í umsögn ríkisskattstjóra: ,,Í greinargerð með frumvarpinu er að finna samlíkingu á breytingu á eigin fé við það sem heimilt er skv. 43. gr. hlutafélaga um hækkun hlutafjár. Hér er ekki um að ræða sambærileg ákvæði. Í lögum um hlutafélög er útgangspunktur að hlutfallsleg skipting hlutafjár haldi sér. Aðferð frumvarpsins gerir ekki kröfu um jafna hlutfallsskiptingu. Er það að vísu skýrt í athugasemdum við 3. gr. frumvarpsins að við hækkun stofnsjóðs kunni að þykja eðlilegt að nokkuð af hækkuninni skiptist jafnt milli allra sem félagsréttindi hafa en að öðru leyti verði hækkunin reiknuð í hlutfalli við einstaka stofnsjóðsfjárhæðir og að teknu tilliti til þess hve lengi þær hafa staðið inni hjá félaginu. Er ljóst að þarna gæti verið um misvægi að ræða. Sama getur átt við um sértæka endurmatið. Ríkisskattstjóri vill vekja athygli á því að með lögleiðingu þessa frumvarps er verið að afhenda félagsaðilum endurgjaldslaust verðmæti úr samvinnufélögum sem þeir hafa aldrei átt tilkall til samkvæmt lögum um samvinnufélög.`` --- Um þetta vil ég spyrja, hvort hæstv. ráðherra sé sammála því mati að verið sé að afhenda félagsaðilum endurgjaldslaust verðmæti úr samvinnufélögum sem þeir hafa aldrei átt tilkall til samkvæmt lögum um samvinnufélög. En síðan segir í umsögninni: --- ,,Samkvæmt almennum reglum skattalaganna er þessi afhending tekjur sem greiða beri skatt af. Að hluta til eru þær orðnar til af óskattlögðum tekjum félagsins. Auk þess að fella niður skattlagninguna við afhendinguna er búið til nýtt stofnverð í hendi eigenda sem leiðir til þess að þær tekjur sem mynduðust við afhendinguna koma ekki heldur til skattlagningar síðar, þ.e. við eftirfarandi sölu. Augljóst er að sú tilhögun sem lögð er til felur í sér frávik frá gildandi skattalögum og meginreglum þeirra. Þótt slík frávik kunni að vera réttlætanleg í því tilviki sem frumvarpið fjallar um þarf að hafa fordæmisgildi slíkrar ákvörðunar í huga þannig að þetta leiði ekki til krafna að eigin fé annarra félaga með óljósa eignaraðild verði deild á milli nánar skilgreindra félagsaðila án skattlagningar.`` Um þetta spyr ég. Getur hæstv. fjmrh. fallist á að þessi ákvæði séu þannig sett fram að þau geti haft fordæmisgildi? Þetta eru þau atriði sem ríkisskattstjóri vekur athygli á varðandi frv. um rekstrarumgjörð sem ég fæ ekki betur séð en séu þess eðlis að ákvæði þessa frv. feli í sér verulegar skattaívilnanir og sumar að mínu viti, a.m.k. á meðan ég ekki hef aðrar upplýsingar, séu út af fyrir sig óeðlilegar, þ.e. ef rétt er að með lögleiðingu þessa frv. sé verið að afhenda félagsaðilum endurgjaldslaust verðmæti úr samvinnufélögum sem þeir hafa aldrei átt tilkall til samkvæmt lögum um samvinnufélög. Varðandi frv. sem hæstv. viðskrh. mælti fyrir einnig fyrir helgi um innlánsdeildirnar þá gerir ríkisskattstjóri ákveðnar tillögur um breytingar og nefnir þar til, með leyfi forseta: ,,1. gr. frumvarpsins er ákvæði um að Tryggingarsjóður innlánsdeilda skuli vera undanþeginn tekjuskatti og eignarskatti. Þá er jafnframt í lokamálslið 6. mgr. kveðið á um það að skattfrelsi samkvæmt þessari málsgrein gildi einnig fyrir álagningu tekjuskatts og eignarskatts árin 1998 og 1999 sem þegar hafi farið fram. Ríkisskattstjóri leggur til að í stað þess að fella niður þegar framkvæmda álagningu verði álagður skattur endurgreiddur á grundvelli laga. Ríkisskattstjóri telur að betur fari á því að slíkt ákvæði um svo afmarkað tímalegt atriði verði tekið út úr 1. gr. frumvarpsins`` --- og það sett inn í ákvæði til bráðabirgða. Efni þessa ákvæðis til bráðabirgða er á þá leið: ,,Ríkissjóður skal endurgreiða álagðan tekjuskatt og eignarskatt á Tryggingarsjóð innlánsdeilda samkvæmt álagningu gjaldáranna 1998 og 1999.`` Þetta eru náttúrlega minni háttar atriði en samt leggur ríkisskattstjóri til að ákvæðið sé þess eðlis að eðlilegra væri að því sé fundinn staður í ákvæði til bráðabirgða. Herra forseti. Það eru fyrst og fremst athugasemdir ríkisskattstjóra sem snúa að frv. um rekstrarumgjörð samvinnufélaga sem ég vil beina fyrirspurn til ráðherra um og heyra hvað hann hefur að segja um það mál áður en því verður vísað til efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég gleðst mjög yfir framlagningu þessa frv. en samvinnurekstrarformið er göfugt rekstrarform og samvinnufélögin á Íslandi hafa í rauninni lyft grettistökum eins og og annars staðar í heiminum. Lög um samvinnufélög eru gömul, frá 1937 ef ég man rétt, með breytingum sem áttu sér stað 1991, en rekstrarformið hefur átt í vandræðum m.a. vegna þess að erfitt hefur verið að koma eigin fé inn í reksturinn og verðbólgan hefur brennt upp sjóði eins og varasjóði og stofnsjóði. Í frv. er einnig gert ráð fyrir að reyna að efla eignarvitund félagsmanna þannig að samvinnufélögin geti orðið öflugri en þau eru. Sem betur fer eru enn í dag til myndarleg samvinnufélög, ég vil nefna Sláturfélag Suðurlands sem er öflugt samvinnufélag. Það eru líka öflug samvinnufélög norður í landi eins og Kaupfélag Skagfirðinga og fjöldi annarra samvinnufélaga. Samvinnurekstrarformið er öflugt á Norðurlöndum. Ég nefni sem dæmi Brugsen í Danmörku og SF í Noregi. Þessi samvinnufélög hafa verið að slá sér saman um verslun á Norðurlöndum og ég er viss um að með framlagningu þessa frv., ef það nær fram að ganga, megi efla slíkt rekstrarform sem er nauðsynlegt í þeirri flóru sem við erum með í sambandi við rekstur fyrirtækja. Á síðustu áratugum hefur hlutafélagsrekstrarformið rutt sér æ meira til rúms og er allt gott um það að segja en ég held að það sé líka nauðsynlegt að viðhalda þessu formi. Það hlýtur að gleðja þingmenn að við höfum sem fjölbreyttasta flóru hvað rekstrarform varðar þegar við erum að fjalla um atvinnurekstur í landinu.

Herra forseti. Ég vil svara spurningum hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um þetta málefni. Hv. þm. gat þess reyndar að sér hefði ekki unnist tími til að bera öll þessi frv. saman við þau sem voru lögð hér fram í fyrra. Í máli hennar kom fram að hún hafði t.d. ekki borið saman, eða ég heyrði það á máli hennar, frv. um samvinnufélög, þ.e. innlánsdeildir, núna og í fyrra vegna þess að ábendingin sem kom frá ríkisskattstjóra varðandi ákvæði til bráðabirgða var tekin til greina og hana er að finna í frv. núna. Að vísu segir í frv. að ríkissjóður skuli endurgreiða álagða tekjuskatta og eignarskatta úr Tryggingarsjóði innlánsdeilda en það er ótímabundið meðan áður var gert ráð fyrir tveimur árum en það væri kannski athugandi fyrir nefndina að skoða það atriði sérstaklega. Áður en ég svara spurningunum sem lúta að bréfi ríkisskattstjóra frá því í fyrra vil ég aðeins segja að hér er verið að fást við rekstrarform sem eins og hv. síðasti ræðumaður gat um á sér langa og að mörgu leyti merkilega sögu en sem hefur ekki fyllilega staðist tímans tönn að því er varðar breyttar aðstæður í þjóðfélaginu. Hugmyndin með þessum frv. núna er því að gera rekstri í slíku formi kleift að spjara sig áfram á jafnréttisgrundvelli gagnvart öðrum. Um það snýst þetta mál og frumvörpin frá hæstv. viðskrh. og þetta skattalagamál sem verður þeim vonandi samferða hér í gegnum þingið. Allar deilur fyrri tíðar um hvaða rekstrarform væri hentugast í atvinnurekstri á Íslandi heyra til liðinni tíð. Áður var mikið um það deilt og undan því kvartað að samvinnufélögin nytu ákveðins forskots, til að mynda í skattalegu tilliti og í ýmsum öðrum atriðum. En nú er hins vegar svo komið að þau eiga erfitt uppdráttar vegna þess að þau hafa ekki getað fjármagnað sig með eðlilegum hætti í samkeppni við rekstur sem er í öðru formi og þau skattalegu atriði sem áður voru talin samvinnufélögunum sérstaklega til tekna eru auðvitað löngu horfin úr skattalögum. Þetta mál snýst því eingöngu um að búa þannig um hnútana að samvinnufélagarekstur geti keppt, að félög sem eru rekin sem samvinnufélög geti keppt við annars konar fyrirtæki á eðlilegum grundvelli. Menn verða því að hafa það til hliðsjónar þegar þeir fjalla um þetta frv. og þær breytingar sem hér er verið að gera og þetta skiptir máli varðandi þær spurningar sem hv. þm. beindi til mín og kem ég þá að þeim. Í fyrsta lagi spurði þingmaðurinn að því hvort um það væri að ræða í þessu máli, eins og ætla mætti af ábendingum ríkisskattstjóra frá því í fyrra, að ríkissjóður væri að afsala sér ákveðnum tekjum, skatttekjum. Ég tel ekki að það skipti nokkru máli vegna þess að ekki er um það að ræða að þessi skattstofn myndist sem ætlunin er að undanþiggja án slíkrar lagabreytingar. Það verður ekkert um það að ræða að þessi fyrirtæki fari að breyta sér í hlutafélög að óbreyttum skattalögum og skattstofninn sem þarna er verið að tala um er það sem gerist þegar verðmæti eru flutt á milli fyrirtækja í mismunandi formum. Þó að þetta sé að sjálfsögðu fræðilega rétt þá held ég ekki að þetta sé í raun nokkurt afsal skatttekna. Og það svarar þá í leiðinni annarri spurningu hv. þm. hversu mikið umfang væri hér um að ræða. Að vísu vitum við náttúrlega ekki fyrir víst hversu mörg samvinnufélög munu hagnýta sér þetta, þann möguleika að skipta um rekstrarform, en hitt er annað mál að ef þau gerðu það ekki án þessarar lagabreytingar þá er ekki um að ræða tap skatttekna í neinum raunverulegum skilningi og þar af leiðandi getum við ekki gefið okkur að það sé eitthvert umfang í þeim efnum. Hversu margir munu nýta sér þessa möguleika vitum við náttúrlega ekki en vonandi verða þeir einhverjir sem reka samvinnufélög sem sjá sér hag í því að hagnýta sér þessa nýju möguleika þó ekki væri til annars en að geta aflað sér aukins áhættufjármagns til rekstrarins með þeim hætti sem tíðkast t.d. í hlutafélögum þar sem er, eins og segir hér í þessum skjölum, ríkari og meiri eigendatilfinning eða eignarvitund þeirra sem eiga félögin. Það sem hefur auðvitað háð þessum rekstri er óbein tenging á milli þeirra sem taldir eru vera eigendur félaganna og félaganna sjálfra ólíkt því sem er í hlutafélögum. Síðan spurði þingmaðurinn í þriðja lagi um hlutfallslega skiptingu hlutafjár sem væri útgangspunktur í lögum um hlutafélög. Í athugasemdum ríkisskattstjóra er vikið að þessu og sagt að aðferð frv. geri ekki kröfu um jafna hlutfallsskiptingu sem þó sé nánar skýrt í athugasemdum við 3. gr. frv. og jafnframt tekið fram að það kunni að vera eðlilegt við þessar aðstæður að nokkuð af þeirri hækkun skiptist jafnt milli allra sem félagsréttindin hafa en að öðru leyti verði hækkunin reiknuð í hlutfalli við einstakar stofnsjóðsfjárhæðir og tekið tillit til þess hversu lengi þær hafa staðið inni hjá félaginu. Þarna segir ríkisskattstjóri að geti orðið um ákveðið misvægi að ræða og það er áreiðanlega eitthvað til í því. En það er hins vegar væntanlega enn meiri erfiðleikum bundið að ætla að gera þetta á einhvern annan hátt en hér er lagt til. Síðan er vakin athygli á því í framhaldi af þessu, og það er þá hluti af þriðju spurningu þingmannsins, hvort verið sé að afhenda félagsaðilum endurgjaldslaust verðmæti úr samvinnufélögum sem þeir hafi aldrei átt tilkall til samkvæmt lögum um samvinnufélög. Ég býst við að það sé alveg hárrétt að samkvæmt lögum um samvinnufélög, eins og þau hafa verið, hafa þessir aðilar ekki getað gert það sem kalla mætti eðlilegt eigendatilkall til þessara hluta, jafnvel þó að enginn annar aðili innan félags eða utan hafi getað gert neitt ríkara tilkall. Þessir aðilar eiga ríkasta tilkallið þó að lögin um samvinnufélög hafi hins vegar verið þannig að það hafi verið vafamál að þeir ættu slíkt tilkall. Út frá því sjónarmiði séð er það vissulega rétt að þarna er fólk að fá í hendur ákveðin verðmæti sem e.t.v. má deila um hvort það hafi átt fyllilegt tilkall til en það er þá í það minnsta enginn annar sem á neitt frekara eða ríkara tilkall til þessara hluta. Það er því út af fyrir sig gott og gilt sem hérna stendur í áliti ríkisskattstjóra og sjálfsagt að koma með slíkar ábendingar en það er engin önnur leið fær en sú sem hér er valin til þess að leysa það mál sem menn eru að reyna að gera hérna. Þarna kem ég að því sem ég sagði áðan í aðdraganda þess að ég svaraði þessum spurningum. Vandinn sem reynt er að leysa með þessu frv. er náttúrlega vegna eðlis þessara félaga, samvinnufélaga, sem m.a. birtist í óskýrum eignatengslum félagsmanna og félagsins, ólíkt því sem er í hlutafélögum. Það er vandinn sem verið er að reyna að leysa. Út á það gengur frv. Auðvitað er eðlilegt að menn fari vel og nákvæmlega yfir þetta, bæði í þingsalnum og í þingnefndinni. Það er sjálfsagt að velta fyrir sér hvort þarna sé of langt gengið eða hvort einhverjir aðrir komi frekar til greina sem eigendur o.s.frv. Ég held reyndar að svo sé ekki. Fjórða spurning þingmannsins lýtur að því hvort frávikið sem hér er óneitanlega lagt til frá gildandi skattalögum og hinum almennu reglum, þegar gerðar eru sérreglur til að greiða fyrir því að samvinnufélög geti breytt sér í hlutafélög, geti haft fordæmisgildi gagnvart öðrum ákvörðunum þannig að önnur félög með óljósa eignaraðild, eins og það er orðað, lendi í sömu aðstöðu og gerð verði krafa á þeirra eigið fé með svipuðum hætti og hér er komið í kring. Ég veit ekki nákvæmlega hvað ríkisskattstjóraembættið hafði í huga þegar þessar setningar voru settar á blað. Mig grunar eigi að síður að þarna sé átt við sparisjóðina. Þar er að sjálfsögðu óljós eignaraðild miðað við það sem tíðkast í hlutafélögum. Hins vegar vill svo til að viðskrh. hefur undirbúið frv. um sparisjóðina sem annaðhvort er komið inn í þingið eða er á leiðinni. Þar er tekið á þessu atriði gagnvart sparisjóðunum með því að svokallaðir stofnfjáreigendur, sem hefðu þá væntanlega verið þeir sem hefðu getað fengið eitthvað meira út úr eigin fé sparisjóðanna en þeir ættu kannski eðlilegan rétt á, fá ekki nema þann hlut í eigin fénu sem samsvarar þeirra hlut í stofnfénu, sparisjóðnum. Ætlunin er að stofna sjálfseignarstofnanir utan um hinn hlutann í þessu. Þar með tel ég að hugsað hafi verið fyrir vandamálinu sem hér er bent á í athugasemdum ríkisskattstjóra, í það minnsta að því er varðar sparisjóðina. Ég á erfitt með að koma auga á mörg fleiri tilvik þar sem frávik í þessu frv. geti haft eitthvert fordæmisgildi. Ég tel að það sé búið að byrgja þann brunn síðan þetta frv. var flutt á síðasta þingi. Þannig stendur þetta, herra forseti. Þar með held ég að ég hafi svarað þessum fjórum spurningum sem þingmaðurinn beindi til mín á grundvelli álits ríkisskattstjóra frá því í fyrra. Ég vil gjarnan bæta því við að eitt óleyst mál í skattalögunum er náttúrlega skylt þessu að hluta, þ.e. spurningin um hvernig einstaklingar geta breytt rekstri sínum í hlutafélög án þess að verða fyrir alvarlegum áföllum í skattalegu tilliti af því tilefni. Það mál er til skoðunar í fjmrn. Ég vona að okkur takist að finna lausn á því þannig að einstaklingar í rekstri eigi þess kost að breyta rekstri sínum í hlutafélög án þess að vera sérstaklega refsað fyrir það á grundvelli skattalaganna.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir skýr og skilmerkileg svör við fyrirspurnum mínum. Þau hafa varpað hafa nokkru ljósi á athugasemdir ríkisskattstjóra og verða örugglega rædd í efh.- og viðskn. og farið dýpra ofan í þessi mál. Hæstv. ráðherra fullyrðir að hann telji að ríkissjóður afsali sér ekki neinum skatttekjum með þessum breytingum. Ég ætla að leyfa mér að trúa því nema annað komi upp á borðið þegar við fjöllum um málið í efh.- og viðskn. Ráðherrann telur líka að á hugsanlegu fordæmisgildi sé tekið í frv. hæstv. viðskrh. um sparisjóði. Við munum auðvitað skoða þann þátt líka í efh.- og viðskn. Hið alvarlegasta í þessu máli og það sem mér fannst hæstv. ráðherra stoppa mest við er sjötta atriðið sem ríkisskattstjóri veltir fyrir sér, þ.e. hvort með lögleiðingu þessa frv. sé verið að afhenda félagsaðilum endurgjaldslaus verðmæti úr samvinnufélögum sem þeir hafa aldrei átt tilkall til samkvæmt lögum um samvinnufélög. Hæstv. ráðherra bendir á að þarna eigi enginn annar meira eigendatilkall en þessir aðilar. Ég veit ekki hvað um það skal segja. Þetta eru atriði sem ég vil kanna vel í meðförum nefndarinnar. Ég spyr hæstv. ráðherra, um leið og ég þakka aftur fyrir svörin, ég spyr þá hæstv. viðskrh. ef hæstv. fjmrh. getur ekki svarað: Hvað erum við að tala um mikil verðmæti þarna á bak við? Hér er fullyrt að þau verði afhent félagsaðilum endurgjaldslaust úr samvinnufélögum sem þeir hafa aldrei átt tilkall til. Hvað erum við að tala um mikil verðmæti? Ég ítreka að við munum fara vel ofan í þessi mál í efh.- og viðskn. Ég vona þó að hægt sé að fá svör við þessari spurningu við þessa umræðu.

Herra forseti. Um hið síðasta sem þingmaðurinn nefndi er að sjálfsögðu engin leið að fullyrða. Það er náttúrlega ekki vitað á þessari stundu hvaða félög muni nýta sér þessa möguleika, að breyta rekstri sínum yfir í hlutafélagaform. Eins og fram kom í máli hv. þm. Ísólfs Gylfa Pálmasonar hér áðan þá ganga ýmis samvinnufélög ágætlega í núverandi formi þó að e.t.v. megi segja að þau gætu gengið enn betur í hlutafélagaforminu. Maður veit ekki hvort þessi félög, þau öflugu samvinnufélög sem hann nefndi t.d., muni taka þennan kost. Á meðan enginn veit um það er náttúrlega ekki hægt að svara þessari spurningu. Ég geri þó ráð fyrir að í einhverjum tilfellum sé um veruleg verðmæti að ræða. Það er ljóst að enginn annar, eins og ég sagði áðan, getur gert eitthvert ríkara tilkall. Það væru þá kannski viðskiptavinir í gegnum árin eins og í gagnkvæmum tryggingafélögum eða eitthvað þess háttar. Hins vegar er enginn lagagrundvöllur til að skjóta stoðum undir neitt slíkt þannig að ég fagna því að nefndin ætli að líta sérstaklega á þetta atriði og tel sjálfsagt að það verði gert. Það er aftur á móti ekki hægt að gefa nákvæmari upplýsingar á þessu stigi eins og þetta mál er vaxið.

Hæstv. forseti. Það vildi svo sérkennilega til að eftir að ég hafði beðið um andsvör við ræðu hæstv. ráðherra þá kom hann að því sem ég ætlaði að spyrja hann um, þ.e. hvort þetta kallaði ekki á að farið yrði yfir það hvernig einstaklingar gætu breytt sínum rekstri í hlutafélög. Þar eru nákvæmlega sömu hagsmunir á ferðinni og hugað er að með þessum breytingum. Þetta er mjög snúið mál fyrir viðkomandi aðila. Það má segja að það sé sama hvort þeir hafi í rekstri sínum, þó hann hafi alltaf verið færður upp sem sérfyrirtæki undir kennitölu viðkomandi, eignast einhverjar eignir eða hvort reksturinn ber einhverjar skuldir, þ.e. að eigið fé sé í mínus vegna afskrifaðra eigna. Í báðum tilfellunum bera viðkomandi eigendur skaða af því að færa fyrirtækið yfir í hlutafélag, annars vegar með því að viðurkenna persónulegar skuldir fyrirtækisins ef eigið fé er ekki samkvæmt reikningi yfir mörkum og hins vegar með því að þannig er litið á að þeir hafi selt hlutafélaginu allar eignir fyrirtækisins. Þeir verða þar með að borga skatt af öllu saman ef stofnað er hlutafélag. Ég tel að það hljóti að verða að vísa til jafnræðis þegnanna í tengslum við þessar breytingar. Ég spyr hæstv. ráðherra þess vegna að því hvort menn hafi þarna fundið leið sem talist getur fær til að koma til móts við þennan hóp. Sá hópur er býsna stór sem verið hefur í einkarekstri og hefur auðvitað orðið að borga hærri skatta eftir að breytingarnar voru gerðar á skattkerfinu.

Herra forseti. Ég hef greinilega lesið hugsanir þingmannsins þegar hann bað um andsvar. Hins vegar er engu við það að bæta sem ég sagði áðan um þetta mál. Það er í skoðun og menn gera sér grein fyrir því að hér er ákveðinn vandi á ferð fyrir þá sem hafa kosið að hafa rekstur sinn á eigin nafni. Við þekkjum dæmi um mjög marga sem hafa kannski byrjað smátt en reksturinn síðan vaxið í höndum þeirra og orðið að myndarlegu fyrirtæki. Þeir eiga hins vegar óhægt um vik, eins og skattarnir eru núna, með að breyta rekstrarforminu. Þetta getur einnig þýtt að mjög erfitt geti verið að koma slíkum rekstri á milli kynslóða, frá eldra fólki til yngra innan sömu fjölskyldu. Þarna eru sem sagt alþekkt vandamál og þingmaðurinn benti á nokkur atriði í því sambandi. Eins og ég segi þá erum við að vinna að því innan veggja ráðuneytisins að finna leið út úr þessum vanda, sem birtist í því að við núverandi skattalög myndast iðulega mikill söluhagnaður sem skattlagður er til fulls samkvæmt núgildandi reglum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um umgengni um nytjastofna sjávar, nr. 57/1996. Með fyrrnefndu frv. um nytjastofna sjávar er kveðið á um sviptingu leyfa til veiða í atvinnuskyni vegna veiða umfram aflaheimildir. Í 14. gr. laganna segir að Fiskistofa skuli svipta hvert það skip leyfi til veiða í atvinnuskyni sem veitt hefur umfram veiðiheimildir sínar. Í fyrsta skipti sem skip veiðir umfram veiðiheimildir sínar fær það leyfið aftur strax og aflaheimildir þess hafa verið auknar þannig að afli skipsins rúmist innan þeirra. Fari skip aftur yfir aflaheimildir á sama fiskveiðiári skal skipið þar til viðbótar sæta leyfissviptingu í tvær vikur og síðan lengist tíminn sem leyfissviptingin varir eftir því sem brotum fjölgar. Í 2. mgr. 3. gr. segir að skipi sé óheimilt að hefja veiðiferð nema það hafi aflaheimildir í þeim tegundum sem líklegt er að dugi fyrir afla í veiðiferðinni með hliðsjón af þeim veiðarfærum sem notuð eru. Hér er um sjálfstæða grein að ræða og viðurlög vegna brota á henni eru samkvæmt 15. gr. laganna að Fiskistofa skuli ávallt svipta skip leyfi til veiða. Við fyrsta brot skal svipta skip leyfi skemmst í tvær vikur en ekki lengur en 12 vikur eftir eðlilegu umfangi brots. Við endurtekin brot skal svipting ekki standa skemur en sex vikur og ekki lengur en eitt ár. Við framkvæmd ofangreindra ákvæða hafa komið fram ýmsir annmarkar sem hafa í sumum tilvikum leitt til óeðlilegrar niðurstöðu fyrir útgerðir. Þá getur framkvæmdin leitt til nokkuð mismunandi viðurlaga vegna brota sem ekki er sérstök ástæða til að gera mun á. Þykir því nauðsynlegt að gera nokkrar breytingar á gildandi ákvæði sem gera framkvæmd Fiskistofu markvissari, tryggja betur samræmi við viðurlögum auk þess sem útgerðum fiskiskipa er veitt eðlilegra svigrúm til leiðréttinga. Samkvæmt því sem hér er lagt til skal Fiskistofa ávallt tilkynna útgerð og skipstjóra skips með skeyti þegar hún telur að skipið hafi veitt umfram aflaheimildir sínar og jafnframt að leyfi skipsins til veiða í atvinnuskyni falli niður frá og með fjórða virka degi hafi fullnægjandi aflaheimildir ekki verið fluttar til skipsins innan þess tíma. Að fenginni slíkri tilkynningu frá Fiskistofu hefur viðkomandi útgerð þrjá daga til þess að flytja nægilegar aflaheimildir á skipið eða til þess að koma athugasemdum á framfæri við Fiskistofu. Telji hún að aflaheimildastaða skipsins sé önnur en fram kemur í tilkynningu Fiskistofu er gert ráð fyrir að Fiskistofa geti veitt frekari frest, sé ástæða til að ætla að um ranga skráningu afla eða aflaheimilda sé að ræða enda getur athugun á slíku tekið nokkurn tíma. Í reynd er það svo að í langflestum tilvikum þegar Fiskistofa tilkynnir útgerð um umframafla eru upplýsingar Fiskistofu réttar og mistök við skráningu afla eða aflaheimilda frekar undantekningartilvik. Með þessari framkvæmd fær útgerð ávallt nokkurt svigrúm til að laga stöðu sína þegar um umframafla er að ræða án þess að nauðsynlegu aðhaldi sé sleppt. Ekki er gert ráð fyrir að til sviptingar leyfis til veiða komi strax eins og núgildandi ákvæði gera ráð fyrir án tillits til þess hversu mikill umframaflinn er eða hvort hann er í tegundum sem telja verði að sé aukaafli í viðkomandi veiðum. Taki leyfisvipting hins vegar gildi fær skipið leyfi til veiða þegar aflaheimildarstaða þess hefur verið lagfærð. Komi aftur til sviptingar leyfis til veiða í atvinnuskyni á sama ári vegna veiða umfram aflaheimildir kemur til sérstakrar leyfissviptingar skv. 2. mgr. Er þar aðeins vikið frá gildandi ákvæði að því leyti að kveðið er skýrt á um sviptingu þegar veitt er umfram aflaheimildir oftar en þrisvar á sama fiskveiðiári og að nýtt fiskveiðiár hafi aldrei áhrif á lengd leyfissviptingarinnar. Er það gert vegna þess að gildandi ákvæði eru nokkuð óljós hvað hið síðarnefnda varðar. Að lokum er rétt að árétta að þær breytingar sem hér eru lagðar til breyta engu um það að brot vegna veiða án tilskilins veiðileyfis eru án allra veiðiheimilda, sæta meðferð opinberra mála og viðurlögum samkvæmt ákvörðun dómstóla. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. sjútvn.

Virðulegi forseti. Kannski er ástæða til að halda ræðu um þetta mál og verður kannski gert á eftir en ástæða er til þess í andsvari að spyrja um og vera með nokkrar athugasemdir um frv. Ég fagna því þegar menn ætla og vilja breyta umgengni um auðlindina þannig að farið sé að lögum en ég vil spyrja hæstv. ráðherra spurninga varðandi meðafla sem er núna á ferðinni. Ég hef spurt þessara spurninga áður og vakið athygli á því að veidd eru hrein býsn af grásleppu á hverju ári. Ég hef nánast á hverju ári rætt um og bent á hvað er að gerast. Í ár er búið að veiða yfir 100 tonn. Á annað hundrað tonn er búið að landa á mörkuðum af hrognkelsum. Ekki hefur verið gripið til neinna aðgerða, ekki nokkurra. Þetta er stofn sem veittar eru veiðiheimildir með sérstöku leyfi og þetta er eini fiskurinn sem er örugglega hægt að koma í sjó eftir að hafa verið á dekki jafnvel í heilan klukkutíma og fiskurinn lifir það af. Þetta er eini fiskurinn sem ég veit um að lifir slíkt af. En þessum afla er landað. Um er að ræða verðmæti í hrognum, bara í hrognum, sem nemur um 30 millj. kr. og það skiptir miklu fyrir smábátaútgerðirnar. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera? Hvernig ætlar hann að beita sér í málinu? Hvað hefði gerst ef um 100 tonn af síld hefði verið að ræða? Hvað hefði gerst ef um 100 tonn af humri hefði verið ræða? Hvað hefði gerst ef um 100 tonn af rækju væri að ræða? Ef menn hefðu landað því sem meðafla. Ég spyr og tel ástæðu til að spyrja.

Herra forseti. Þetta er athyglisverð spurning hjá hv. þm. Því er til að svara að samkvæmt þeim lögum sem við höfum sett á hv. Alþingi ber að koma með allan afla að landi með örfáum mjög takmörkuðum undantekningum og þá á ég við hrognkelsi eins og aðrar fisktegundir. Að öðru leyti er rétt að vekja athygli á því að grásleppan er ekki kvótabundin tegund og fiskifræðingar hafa ekki talið hana vera í sérstakri hættu eða að ástæða væri til að hafa sérstakar áhyggjur af stöðu stofnsins. Því hef ég ekki séð neina knýjandi ástæðu til að grípa inn í að þessu leytinu til þar sem sjómenn fara greinilega eftir þeim lögum sem gilda um þetta og koma með aflann að landi og tegundin er ekki kvótabundin og ekki í sérstakri hættu.

Herra forseti. Ég get ekki lýst ánægju með svar hæstv. sjútvrh. Staðreyndin er eins og ég sagði áðan. Þetta er eini fiskurinn sem hægt er að sleppa lifandi í sjó þó hann hafi verið í allt að klukkutíma á dekki. Þá segir hæstv. ráðherra að skylt sé að koma með allan afla veiddan úr sjó að landi. Ég vildi óska að satt væri og farið væri eftir því almennt. Á sama tíma er talað um að allt 100 þús. tonnum sé hent í sjóinn aftur af afla sem er kvótabundinn. Ég segi það við hæstv. ráðherra, virðulegi forseti, að á þessum málum þarf að taka. Varðandi hættuna á því að verið sé að ganga á stofninn má vel vera að það sé engin hætta en þó vil ég benda á að á síðasta ári var sennilega ekki nema einn þriðji af hrognkelsagengd við Faxaflóasvæðið á móti því sem verið hefur og ekki var það mál rannsakað nokkurn skapaðan hlut. Ég held að kominn sé tími og ástæða til að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því að rannsaka á hvern hátt þessi fiskur er nýttur og á hvern hátt menn umgangast þennan hluta af auðlindinni sem eru hrognkelsin. Það er virkilega ástæða til þess. Ég vonast til þess að eitthvað verði gert að frumkvæði hæstv. ráðherra en ekki að koma þurfi með þáltill. varðandi málið. En það mun ég gera verði ekki gripið til einhverra ráða núna á næstu dögum.

Herra forseti. Mér þykir leitt að hv. þm. er ekki ánægður með svarið þar sem ég veit að hann er sérstakur áhugamaður um hrognkelsaveiðar og veit meira um þær en ég. Mjög gildar ástæður þurfa að vera til þess að gerðar séu undantekningar á þeirri meginreglu að allan afla skuli komið með að landi og ef ekki er sérstök ástæða til að ætla að stofninn sé í hættu þá sé ég ekki ástæðu til að leggja fram tillögu til að gera þessar breytingar. Vegna þess sem hv. þm. sagði um hrognkelsagengd og ástand þeirra veiða á síðustu vertíð og jafnvel má segja á síðustu tveimur vertíðum þá er það ekki rétt að ekkert hafi verið athugað í því máli. Fram hefur farið sérstök athugun á því máli og ég hef fengið þær niðurstöður að hluta og hluti af þeim niðurstöðum er að ekki sé sérstök ástæða til að hafa áhyggjur af stofninum en jafnframt það að hluti af ástæðunni fyrir því að ekki veiddist eins mikið af hrognkelsi eins og áður var að þeir sjómenn sem stunda þessar veiðar stundi þær ekki af sama kappi og áður vegna markaðsaðstæðna.

Herra forseti. Það frv. sem er til umræðu er um breytingu á lögum um umgengni um nytjastofna sjávar og snýr að eftirliti með veiðum skipa. Breytingin er í raun og veru eingöngu til þess að auðvelda framkvæmd þeirra laga og færa í betri farveg og að útgerðarmenn fái meira svigrúm og geti þar af leiðandi brugðist við án þess að verða fyrir veiðileyfissviptingu og tímatöf frá veiðum. Út af fyrir sig er ekkert á móti þessari breytingu. Hún er í sjálfu sér eðlileg miðað við þau lög og framkvæmd sem verið hefur í gildi og hvaða agnúar hafa fylgt þeirri framkvæmd laganna sem eru í gildi. Ég segi fyrir mína parta að ég tel að þessi breyting sé til bóta varðandi þá framkvæmd sem verið hefur og hún sé eðlileg með hliðsjón af reynslunni sem verið hefur af lögunum um umgengni um nytjastofna sjávar og framkvæmd Fiskistofu og eftirfylgni á þeim lögum. Ég held að þarna sé verið að gera eðlilega aðlögun og hefur það engin áhrif á skoðanir mínar á fiskveiðistjórn að öðru leyti. Ég tel eðlilegt að þegar verið er að vinna eftir ákveðnum lögum sé það gert á þann hátt að sem eðlilegast vinnuumhverfi sé fyrir þá sem við eiga að búa burt séð frá því hvort ég sem slíkur er hlynntur nákvæmlega því kerfi sem verið er að stjórna fiskveiðunum með. En menn eiga að búa við þessi lög og eðlilegt er að gerðar séu á þeim þær breytingar sem gera þau betur úr garði til að við þau megi búa og eftir þeim vinna. Þar af leiðandi tel ég að umrætt frv. sé í raun og veru til bóta eins og það er fram sett og sé ekki ástæðu til annars en mæla með því.

Virðulegi forseti. Þegar þingið ræddi fyrir jólin frv. um breytingu á lögum um umgengni um nytjastofna sjávar þá kom það fram við umfjöllun sjútvn. að huga þyrfti að ýmsum öðrum þáttum sem lytu sérstaklega að framkvæmd málsins. Í umræðu nefndarinnar og samræðum við fulltrúa sjútvrn. og Fiskistofu komu upp ýmis tilvik sem sýndu fram á að eins og lögin voru úr garði gerð settu þau eftirlitsaðilunum mjög miklar skorður og gerðu þeim mjög erfitt fyrir að bregðast við á grundvelli þess sem menn vissu kannski sanngjarnast í hjarta sínu. Það komu upp tilvik eins og þau að mönnum urðu á mistök við að færa aflaheimildir milli skipa sinna og ýmislegt annað í þeim dúr. Lögin voru svo afdráttarlaust orðuð að það var niðurstaða eftirlitsaðilanna að ekki væri hægt að bregðast við þessu og gefa mönnum umþóttunartíma til að lagfæra stöðu sína vegna þess að lögin leyfðu það hreinlega ekki. Í nál., sem sjútvn. sendi frá sér þann 12. desember sl., var einmitt vikið að þessu og segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Nefndin ræddi einnig ýmis atriði er snúa almennt að framkvæmd veiðieftirlitsins. Ekki síst þau er lúta að tímabundinni sviptingu veiðileyfa vegna brota er augljóslega stafa af gáleysi eða mannlegum mistökum. Af þeim sökum hefur sjávarútvegsráðherra hafið vinnu við endurskoðun þessara þátta sem framkvæmd verður í samráði við hagsmunaaðila. Leggur nefndin áherslu á að því starfi verði hraðað.`` Það frv. sem er til umræðu er í raun og veru viðbrögð við þeim umræðum sem áttu sér stað á haustdögum og ber að þakka hæstv. sjútvrh. skjót viðbrögð í þeim efnum. Ég hygg að með þessu frv., eins og fram hefur komið í máli m.a. hv. 4. þm. Vestf., sé verið að gera löggjöfina manneskjulegri á allan hátt að því leytinu að búið er til þetta svigrúm að útgerð og skipstjóri hafa möguleika að bregðast eðlilega við og leiðrétta stöðu sína verði þeim á í messunni. Að öðru leyti er ekki verið að víkja sér frá því að halda uppi heilbrigðu eftirliti eða öflugu eftirliti með því að menn gangi vel um nytjastofna sjávar. Ég held að almennt séu menn sammála um það. Hitt er annað mál að menn greinir auðvitað á um það í stórum dráttum hvernig tiltekin gerð fiskveiðistjórnar þjóni því markmiði að ganga vel um nytjastofna sjávar. Það er stór umræða sem er í sjálfu sér ástæðulaust að efna til hérna af þessu tilefni. En aðalatriðið er það, finnst mér, að með þessu frv. er verið að opna á þann möguleika að eftirlitsaðilinn geti brugðist við og leiðrétt þegar um er að ræða augljós mannleg mistök eða gáleysi sem geta alltaf komið fyrir við þessar aðstæður þannig að ekki sé beinlínis verið að refsa þeim sem vilja hlíta lögunum, vilja ganga vel um nytjastofnana en hafa einhverra hluta vegna ekki haft þær heimildir sem stafar af tímabundnum ástæðum. Virðulegi forseti. Engin ástæða er til þess að fara í mörgum orðum um þetta mál. Ég hygg að um frv. geti orðið býsna góð samstaða vegna þess að efni þess er nátengt þeirri ábendingu sem sjútvn. kom með inn í umræðuna í hausti og hæstv. sjútvrh. hafði raunar tekið upp að fara í þessa endurskoðun. Ég vænti þess að um þetta mál geti tekist prýðileg samstaða í nefndinni og meðal hagsmunaaðila sem lesa má í grg. þessa frv. að hafi verið hafðir með í ráðum þegar málið var undirbúið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 38 15. maí 1990. Frv. er flutt af öllum þingflokki Samfylkingar. Við lögðum mikla vinnu í að ná niðurstöðu í sjávarútvegsmálin og hér höfum við þann árangur og flytjum hann nú. Þetta er framlag okkar til þess að leita sátta í þessu mikla deilumáli til margra ára sem hefur staðið í íslensku þjóðfélagi. Ástæða er til að halda að draga muni til tíðinda á næstu missirum. Ég vona a.m.k. að til þess komi að menn standi við stóru orðin að leita sátta með þjóðinni í þessu mikilvæga máli. Meginatriði frv. hafa verið dregin saman í greinargerðinni og ég ætla að fara yfir þau. Frumvarpið felur í sér tillögur um verulegar breytingar á nokkrum mikilvægum þáttum gildandi fiskveiðistjórnarlaga. Megintilgangur breytinganna er að tryggja jafnræði og atvinnufrelsi. Jafnhliða er gert ráð fyrir breytingum á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, nr. 92/ 1994, og um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 75/1981. 1. Úthlutun aflahlutdeilda án endurgjalds verður afnumin í jöfnum áföngum á tíu árum en útgerðum fiskiskipa þess í stað gefinn kostur á öflun aflahlutdeilda til fimm ára í senn á markaði, þar sem öllum útgerðum sambærilegra fiskiskipa er fenginn jafn réttur og nýliðun þar með auðvelduð. Greiðslum fyrir veiðheimildir verður dreift á það ár sem þær eru nýttar á. Allar aflahlutdeildir verða komnar á markað eftir tíu ár. 2. Fiskveiðiflotanum verður skipt í þrjá útgerðarflokka, m.a. til að tryggja hagsmuni landvinnslunnar og strandveiðiflotans, og fær hver um sig tiltekinn hluta heildaraflahlutdeilda. Smábátunum er heimilað að leigja til sín aflakvóta frá öðrum útgerðarflokkum en útgerðarmenn annarra fiskiskipa öðlast ekki heimild til að leigja til sín aflakvóta frá smábátum. 3. Sérstakt tillit verður hægt að taka til sjávarbyggða þar sem við mikla atvinnuerfiðleika er að etja vegna skorts á afla til vinnslu með því að heimila sérstakt útboð á aflahlutdeildum til útgerða sem skuldbinda sig til að landa fiski til vinnslu á viðkomandi stað. 4. Vilji útgerð ekki nýta aflahlutdeild sem hún hefur aflað sér á markaði er henni ekki heimilt að framselja hlutdeildina heldur skal skila henni inn og verður hún þá umsvifalaust boðin öðrum. Einungis verður hægt að leigja frá sér innan ársins allt að 50% af aflaheimildum hvers árs, enda hafi útgerð staðið skil á greiðslu vegna heimildanna. Framsalskerfi aflahlutdeilda og aflamarks samkvæmt núverandi úthlutunarkerfi verður óbreytt þau tíu ár sem tekur að hverfa frá því. 5. Tekið er á brottkasti. Næstu tvö fiskveiðiár skal löndun á afla utan kvóta heimiluð. Verð aflans skal miðast við að útgerðir hagnist ekki á slíkum veiðum en skaðist þó ekki við að koma með fiskinn að landi. Slíkur afli skal seldur hæstbjóðanda og mismunur af andvirði þess sem útgerðin fær og greidds verðs skal renna til Hafrannsóknastofnunarinnar. Í skýringum með þessari grein frv. segir: ,,Margir telja brottkast afla einn af verstu fylgifiskum núgildandi aflamarkskerfis. Stöðugt ganga sögur um að afla sé fleygt í sjóinn. Án vafa er fiski hent í nokkrum mæli en afar erfitt hefur hins vegar reynst að meta hve mikið meint brottkast er. Mjög mikilvægt er að fá um það örugga vissu hvort og í hve miklum mæli fiski er fleygt fyrir borð vegna kvótakerfisins. Hér er lagt til að gerð verði umfangsmikil athugun á þessu máli sem standi yfir í tvö ár. Að slíkri athugun lokinni er hægt að meta á grundvelli fullnægjandi þekkingar hvort og þá hvernig skuli bregðast við.`` 6. Fiskistofu verður falið að hafa umsjón með útboðum aflahlutdeilda en henni jafnframt gefin heimild til þess að fela öðrum aðilum einstaka þætti framkvæmdarinnar. Innheimta leigugjalda á sér stað þrisvar á ári á leigutímanum, jafnóðum og veiðum vindur fram. Leigutekjur renna í ríkissjóð og er m.a. ætlað að standa undir kostnaði hins opinbera af nýtingu auðlindarinnar, svo sem vegna hafrannsókna og eftirlits. 7. Skipuð verður sérstök nefnd sérfræðinga til þess að fylgjast með áhrifum og afleiðingum þessara breytinga, svo sem hvað varðar framsal aflaheimilda og vanda sjávarbyggða, og getur hún lagt til breytingar ef þurfa þykir hvenær sem er á tímabili kerfisbreytingarinnar. Innan fimm ára skal nefndin skila Alþingi sérstakri skýrslu um málið. 8. Á aðlögunartímanum verður útgerðum sem kaupa eða hafa keypt aflahlutdeild í núverandi stjórnkerfi heimilað að afskrifa þær. Útgjöld vegna leigðra aflahlutdeilda eða aflamarks innan árs verða talin til rekstrarútgjalda eins og útgjöld vegna annarra aðfanga. 9. Þróunarsjóðsgjald verður aðeins innheimt af þeim hluta aflamarks sem úthlutað verður samkvæmt núgildandi kerfi og verður þróunarsjóðsgjaldið aðlagað þeim breytingum svo að sjóðurinn geti lokið verkefnum sínum. 10. Þá verður lagt til að óheimilt verði að fresta greiðslu skatta af hagnaði af sölu hlutabréfa eða komast hjá skattgreiðslu af slíkum hagnaði með kaupum á nýjum hlutabréfum. Hæstv. forseti. Stjórn fiskveiða hefur um árabil verið eitt helsta deilumál meðal þjóðarinnar. Eftir að ljóst varð að takmarka þyrfti aðgang að auðlindinni hefur verið harðlega gagnrýnt að sameign þjóðarinnar skuli hafa verið afhent tilteknum aðilum án endurgjalds og að þeir hafi síðan verið sjálfráðir um hvort þeir nýttu veiðiréttindi sín til eigin veiða, leigðu þau öðrum eða seldu. Atvinnuréttindum í greininni og aðgangi að sameiginlegri auðlind þjóðarinnar var þannig breytt í sérréttindi. Þar með var jafnræði og atvinnufrelsi í þessari grein raskað. Útgerðarmenn hafa fengið að hagnast í skjóli sérréttinda samkvæmt núgildandi kerfi. Það verður aldrei sátt meðal þjóðarinnar um núgildandi úthlutun veiðiréttinda. Það stangast á við réttlætiskennd landsmanna að helsta auðlind hennar skuli þannig afhent fáum sem ígildi eignar. Við framboð Samfylkingarinnar var sú stefna mótuð að komið skyldi á jafnræði þeirra sem nýta sjávarauðlindina. Í tillögum auðlindanefndar sem nú liggja fyrir er gert ráð fyrir tveimur leiðum til gjaldtöku og úthlutun veiðiréttinda. Önnur er svokölluð veiðigjaldsleið þar sem gert er ráð fyrir áframhaldandi úthlutun veiðiréttinda til útgerðarmanna líkt og verið hefur en með innheimtu gjalds af nýtingu auðlindarinnar. Nefndin gerir að tillögu sinni að verði veiðigjaldsleiðin farin skuli auka sveigjanleika og aðgengi að greininni með því að skylda útgerðarmenn til að selja hæstbjóðanda hluta af aflahlutdeild sinni árlega á opnum markaði. Útgerðarmenn fengju andvirðið og gætu líka keypt á þessum markaði meira eða minna en þeir seldu. Fyrirsjáanlegt er að nokkrum erfiðleikum verður bundið að fara þessa leið þannig að jafnræði og réttlæti verði tryggt til frambúðar. Einnig er ástæða til að óttast að í þessu felist áframhaldandi einokun og að greinin verði áfram undir pilsfaldi stjórnvalda þar sem gert er ráð fyrir pólítískum ákvörðunum um upphæð veiðigjaldsins. Þessi tillaga auðlindanefndarinnar er auk þess ekki í samræmi við meginlínu tillagna nefndarinnar. Þar er gert ráð fyrir jafnræði aðila til nýtingar auðlinda í þjóðareign með útboðum nýtingarréttinda, að því tilskildu að samkeppniaðstæður séu fyrir hendi. Tillaga auðlindanefndarinnar um svokallaða fyrningarleið er hins vegar í þeim anda. Þetta frumvarp þingflokks Samfylkingarinnar er því í samræmi við aðaltillögu auðlindanefndar. Sú tillaga er jafnframt í samræmi við tillögur Samfylkingarinnar um ráðstöfun annarra auðlinda í þjóðareign þar sem jafnræði og opinn aðgangur að nýtingunni er haft að leiðarljósi. Þær vonir voru bundnar við niðurstöðu auðlindanefndar að tillögur hennar gætu skapað grundvöll sátta um nýtingu auðlinda í þjóðareign. Enginn vafi er á því að fyrningarleiðin, og þar með þetta frumvarp þingflokks Samfylkingarinnar, leysir úr aðalágreiningnum um aðgang og gjaldtöku fyrir aðgang að sjávarauðlindinni. Veiðigjaldsleiðin gerir það einungis að hluta og verði sú leið farin er hætt við að átökin um auðlindina haldi áfram til óbætanlegs tjóns fyrir útgerð á Íslandi og þar með eiganda auðlindarinnar, þjóðina sjálfa. Frumvarpið gerir ráð fyrir að úthlutun aflaheimilda verði í stigvaxandi mæli í formi leigu kvóta til hæstbjóðanda. Með vísan til þess sem fram kemur í þessari greinargerð um að löggjafinn hafi heimildir til að breyta núgildandi fiskveiðistjórnarkerfi sýnist þingflokknum ekkert því til fyrirstöðu að komið verði á kerfi sem byggist á úthlutun aflaheimilda til þeirra sem reiðubúnir eru að greiða fyrir þær hæst verð enda sé jafnræðis gætt meðal bjóðenda. Það er mat þingflokksins, stutt lögfræðilegum úttektum, að kerfi af þeim toga sem lagt er til að komið verði á rúmist fyllilega innan marka stjórnskipunarinnar. Aflamarkskerfið hefur verið notað annars vegar sem fiskveiðistjórnarkerfi og hins vegar í hagrænum tilgangi. Leiga veiðiheimilda er aðferð sem tryggir að mati hagfræðinga að fiskveiðiarðurinn verði áfram til staðar en hann mun skiptast með öðrum hætti en hann gerir nú. Sú aðferð sem notuð verður við uppboð veiðiréttarins mun ráðast af þeim markmiðum sem stefnt verður að. Þingflokkur Samfylkingarinnar telur að með þeim reglum sem settar verði skuli gæta sérstaklega að eftirfarandi: a. að fulls jafnræðis milli þeirra sem starfa í greininni verði gætt, b. að stöðugleiki skapist í greininni, c. að reglur verði einfaldar og skýrar og þátttaka á markaðnum aðgengileg um allt land, d. að framboði veiðiheimilda verði dreift með það að markmiði að verðlag verði sem stöðugast og útgerðarmenn hafi gott ráðrúm til að meta stöðu sína með tilliti til verðlags á heimildunum. Heildarafli einstakra fisktegunda verður áfram ákveðinn árlega samkvæmt tillögum vísindamanna og fiskveiðiárið verður óbreytt. Lagt er til að sú leið verði valin að leigja út aflahlutdeild. Með því móti verður auðveldara að gefa útgerðinni kost á veiðiheimildum til lengri tíma og það einfaldar kerfið hvað varðar breytileika fiskstofnanna. Leiga veiðiheimilda innan ársins hefur verið hluti af viðskiptum með aflaheimildir á undanförnum árum. Eftir að frjálst framsal aflaheimilda var leyft árið 1990 myndaðist strax markaður með slíkar leiguheimildir. Útgerðarmenn þekkja vel til þessa leigukerfis. Takmarkað framboð hefur hins vegar spennt leiguverð langt upp fyrir þau mörk sem jafnvel bestu útgerðir geta borgað. Verðið sem þar hefur ríkt er jaðarverð sem ræðst af ýmsum öðrum aðstæðum en hagnaði af veiðum á viðkomandi tegund. Að loknu aðlögunartímabili, þegar allar aflaheimildir eru komnar á markað, má ætla að leigugjald verði í samræmi við afkomumöguleika útgerðarinnar við veiðar á viðkomandi tegundum. Framsal aflaheimilda hefur verið mikið deiluefni á undanförnum árum. Tillaga okkar er að aflahlutdeildir sem útgerðin leigir til sín til fimm ára í einu verði ekki framseljanlegar. Útgerðirnar geti hins vegar skilað aflahlutdeildinni til baka ef þær af einhverjum ástæðum sjá sér ekki hag í að nýta sér þær. Er með því horfið frá meginreglu núgildandi laga um óheft framsal aflahlutdeildar. Þingflokkurinn telur þó ekki skynsamlegt að breyta reglum um framsal aflahlutdeilda eða aflamarks í núgildandi kerfi meðan á aðlögunartímanum stendur. Fráleitt væri hins vegar að leyfa eingöngu þeim sem eru handhafar heimilda úr gamla kerfinu að leigja frá sér og til sín. Af þessum ástæðum og til að viðhalda nauðsynlegum sveigjanleika í kerfinu er lagt til að þeir sem leigja til sín aflahlutdeild eftir nýju kerfi geti leigt frá sér 50% aflamarks innan ársins, enda hafi þeir þá staðið skil á leigugjaldinu. Leigugjald verður innheimt árlega á þremur gjalddögum. Í því er fólgið mikið hagræði fyrir útgerðina þar sem aðgangur hennar að veiðiheimildum verður allur annar en ef reiða þyrfti fram fimm ára leigu á einu bretti. Þetta auðveldar líka nýliðum aðgang að greininni. Fáein orð um aðlögunartíma. Þingflokkur Samfylkingarinnar telur mikilvægt að útgerðinni verði gert fært að laga sig að þeim breytingum sem hér er lagt til að gerðar verði á stjórn fiskveiða. Í frumvarpinu er lagt til að aðlögun að leigukerfinu ljúki á fiskveiðiárinu 2009/2010. Að því er þá báta varðar sem stunda veiðar samkvæmt kerfi um sóknardaga er gert ráð fyrir að full skerðing eigi sér stað á fimm árum. Ástæða er til að fara aðeins nánar út í þetta atriði. Í athugasemdum um 1. gr. frv. er farið yfir það hvernig bátar á sóknardögum eigi að hafa aðlögunartímann samkvæmt þessari tillögu. Þeir eru einu bátarnir í núgildandi kerfi sem ekki eru hluti af aflamarkskerfinu. Þær reglur sem þeim er ætlað að starfa eftir eru nýjar og tæpast komnar til framkvæmda. Hins vegar þykir rétt að koma til móts við hagsmuni þessa hóps með fyrrgreindum hætti. Þessi flokkur báta er of smár og með of lítinn hluta aflaheimildanna til að skynsamlegt sé að hafa um hann sérreglur. Veiðiréttur hvers báts í þessum flokki er afar takmarkaður og augljóst virðist að þeir verði betur settir í almenna kerfinu sem á að taka við. Þess vegna er lagt til að aðlögun þessara báta að breyttu kerfi gangi hraðar fyrir sig en annarra hluta flotans og að þeir verði komnir undir almennar reglur kerfisins á fiskveiðiárinu 2005/2006. Aðlögunartíminn miðast við að komið verði í veg fyrir fjárhagsleg áföll útgerðarinnar eða annarra sem hagsmuna eiga að gæta, m.a. vegna fyrri fjárfestinga í aflahlutdeildum. Hann má þó ekki vera mjög langur vegna þess að hann skekkir verulega samkeppnisaðstöðu útgerða á leigumarkaðnum. Úthlutun samkvæmt eldra kerfi til þeirra útgerða sem hafa besta kvótastöðu veitir þeim forskot í samkeppninni og virkar með sama hætti og um ríkisstyrk væri að ræða. Í núgildandi lögum um stjórn fiskveiða kemur sú regla fram í 2. mgr. 7. gr. að veiðiheimildum á þeim tegundum sem heildarafli er takmarkaður af skuli úthlutað til einstakra skipa. Hverju skipi er úthlutað tiltekinni hlutdeild af leyfðum heildarafla tegundarinnar og nefnist hún aflahlutdeild skips. Aflahlutdeild skips helst óbreytt frá ári til árs og er því varanleg. Frumvarpið gerir ráð fyrir að varanleg aflahlutdeild þeirra sem notið hafa úthlutunar á grundvelli núgildandi laga skerðist til fulls á tíu árum. Lagt er til að á aðlögunartímanum verði veiðirétturinn skertur jafnmikið öll árin. Með þessari aðferð fæst einföld og jöfn aðlögun. Þessi leið er valin með það fyrir augum að koma á jafnræði og sanngirni í atvinnugreininni en á sama tíma að veita þeim sem hafa aflahlutdeild samkvæmt núgildandi kerfi hæfilegt svigrúm til aðlögunar að breyttum aðstæðum. Þar sem sjómenn eða útgerðarmenn hafa ef til vill áunnið sér ákveðin réttindi í skjóli núgildandi kerfis um stjórn fiskveiða, svo sem eignarréttindi eða atvinnuréttindi, er njóta hugsanlega stjórnarskrárverndar hafa spurningar vaknað um valdheimildir löggjafans til að breyta kerfinu og svipta með því rétthafa samkvæmt núgildandi kerfi þessum réttindum sínum. Ávallt verður að hafa í huga í þessu sambandi að skv. 1. gr. laga nr. 38/1990 myndar úthlutun veiðiheimilda ,,ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum``. Um efnið hefur margt verið rætt og ritað á sviði lögfræði og virðist það almennt álit fræðimanna að breytingar séu vissulega kostur en að hugsanlega séu valdheimildum löggjafans sett ákveðin takmörk að því leyti. Í ritgerð Þorgeirs Örlygssonar, þáverandi lagaprófessors, sem birt var í Tímariti lögfræðinga í febrúar 1998 og bar yfirskriftina Hver á kvótann? kemst hann meðal annars að þeim niðurstöðum um heimildir löggjafans til að breyta núverandi fiskveiðistjórnarkerfi að löggjafinn geti afnumið núverandi kerfi og tekið upp annað án þess að slíkt leiði til bótaskyldu, enda eigi núverandi rétthafar aðgang að nýju kerfi og njóti þar jafnræðis á við aðra. Enn fremur kemur fram í ritgerð Þorgeirs að telja verði að löggjafinn hafi rúmar heimildir til að breyta eða lagfæra núverandi kerfi, enda sé við slíkar breytingar gætt jafnræðis og málefnalegra sjónarmiða að öðru leyti. Ekki er ástæða til að rekja hér þær lögfræðilegu röksemdir sem framangreindu liggja til grundvallar heldur látið við það sitja að benda á að telja verði að það leiði af almennum valdheimildum löggjafans, m.a. til að kveða á um breytt skipulag atvinnu- og efnahagsmála, að hann geti gert breytingar á gildandi fyrirkomulagi fiskveiðistjórnar. Ætla verður að slíkar breytingar mundu eiga sér stað bótalaust nema gengið yrði svo hart að einstökum aðilum að eignarnám gæti talist. Eftir síðasta dóm Hæstaréttar í svokölluðu Vatneyrarmáli hefur þessi skoðun sem kom fram í ritgerð Þorgeirs Örlygssonar verið staðfest. Það deilir því enginn um það lengur að löggjafarsamkoman hefur heimildir til þess að breyta þeim úthlutunarreglum sem eru í gildi hvenær sem er. Það er skoðun þingflokks Samfylkingarinnar að frumvarpið styðjist við jafnræði og almennan efnislegan mælikvarða, samanber áðurnefnd sjónarmið sem liggja breytingunum til grundvallar, og veiti handhöfum veiðiheimilda samkvæmt núgildandi kerfi fullnægjandi svigrúm til að aðlagast breyttum aðstæðum. Af því leiðir að þingflokkurinn fær ekki séð að kerfið sem frumvarpið miðast við feli í sér brot gegn einstökum greinum í stjórnarskrá lýðveldisins. Eftir skoðun sérfróðra manna liggja þær niðurstöður fyrir að ekki standi efni til að ætla annað en að tillögur þær sem fram koma í þessu frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða standist ákvæði stjórnarskrár. Í álitinu sem við fengum í hendur sögðu sérfræðingarnir: 1. Tillögur um skerðingu varanlegra aflaheimilda á ákveðnu tímabili stangast ekki á við eignarréttarákvæði stjórnarskrár eða önnur ákvæði hennar. 2. Hugmyndir um leigu á aflaheimildum til hæstbjóðanda í samræmi við það fyrirkomulag sem er undirstaða 3. gr. frumvarpsins eru hvorki í ósamræmi við jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrár né eignarréttarákvæðið í 72. gr. 3. Takmörkun á rétti til framsals aflahlutdeildar og aflamarks, þótt mismunandi sé eftir því hvort aflahlutdeild er úr eldra kerfi eða því sem frumvarpið ráðgerir, er innan þeirra marka sem löggjafinn hefur til að meta nauðsyn slíkra reglna. Við teljum að við þær viðamiklu breytingar sem hér eru lagðar til þurfi að gæta öryggis. Við breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða þarf að leitast við að skapa greininni sem best starfsumhverfi og tækifæri til að laga sig að breyttum aðstæðum og eru þær breytingar sem hér er lagt til að verði gerðar við þetta miðaðar. Margir óttast að rask geti orðið á útgerðarmynstri við breytingar á aðgangi að veiðiheimildum. Stórar og öflugar útgerðir geti náð til sín enn meiri veiðirétti og aukið vanda smærri útgerðarstaða og útgerða. Þingflokkurinn telur rétt að farið verði varlega í þessu efni meðan reynsla kemst á nýja skipan. Þess vegna er lagt til að heimilt verði að skipta flotanum í útgerðarflokka og eru þrír útgerðarflokkar skilgreindir sérstaklega. Með þessu er stórskipaútgerðin skilin frá grunnslóðarveiðiflotanum og smábátum afmarkaður sérstakur ,,pottur``. Þessi tilhögun á að tryggja að tilfærslur veiðiheimilda valdi ekki stórkostlegri röskun. Einnig munu allar heimildir til sérveiða verða boðnar sérstaklega til leigu. Enginn vafi er á að staða smærri sjávarbyggða mun batna við þá breytingu sem hér er lögð til ef stjórnvöld móta reglur um aðlögun að nýju kerfi og meðferð leiguheimilda með jafnræði og réttlæti í huga. Stöðugt framboð leiguheimilda og lækkun stofnkostnaðar í útgerð mun tryggja stöðu nýliða í greininni. Sjávarbyggðirnar munu líka hafa allt aðra og betri stöðu en þær hafa nú í samkeppninni um veiðiréttinn. Þó telur þingflokkurinn rétt að gæta fyllstu varúðar hvað varðar byggðarlög sem standa höllum fæti og er þess vegna gert ráð fyrir að Byggðastofnun geti, að ósk viðkomandi sveitarstjórnar, lagt mat á stöðu slíkra útgerðarstaða. Ráðherra getur á grundvelli slíks mats tekið til ráðstöfunar veiðiheimildir í því skyni að tryggja atvinnu á viðkomandi svæði. Lagt er til að Fiskistofa beri ábyrgð á útleigu veiðiheimildanna. Stofnunin sér um eftirlit með veiðum og að þær séu í samræmi við úthlutaðar heimildir. Allar upplýsingar um flotann og veiðirétt hans eru þar ævinlega til reiðu og þess vegna er skynsamlegt og hagkvæmt að fela stofnuninni þetta verkefni. Fiskistofu yrði hins vegar gefin heimild til að fela öðrum aðilum að sjá um framkvæmd einstakra þátta en bæri þá ábyrgð á eftirliti með þeirri starfsemi. Í frumvarpinu er lagt til að þeir fjármunir sem til falla vegna leigu veiðiheimilda renni í ríkissjóð. Þingflokkur Samfylkingarinnar telur að við ákvarðanir um nýtingu fjármunanna hljóti hafrannsóknir og annar kostnaður við nýtingu auðlindarinnar að verða efst á blaði en einnig að taka eigi sérstakt tillit til byggðasjónarmiða og hagsmuna sveitarfélaga þegar þessum fjármunum verður ráðstafað. Eins og áður sagði er jafnframt er gert ráð fyrir breytingum á öðrum lögum: 1. Breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 75/1981. Í þeim breytingum felst að útgjöld vegna leigu veiðiheimilda á uppboði skuli heimilt að færa til rekstrargjalda innan hvers rekstrarárs í samræmi við það hvernig útgjöldin falla til. Jafnframt skuli heimilt að afskrifa á næstu tíu árum með 10% afskriftahlutfalli ár hvert þær aflahlutdeildir sem keyptar hafa verið og óafskrifaðar eru. Einnig verða lagðar til þær breytingar á 17. gr. laganna að óheimilt verði að fresta greiðslu skatts af söluhagnaði hlutabréfa eða komast hjá skattgreiðslu söluhagnaðar af hlutabréfum með kaupum á nýjum. 2. Breytingar á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, nr. 92/1994. Í þeim breytingum felst að gjald í Þróunarsjóð sjávarútvegsins, þróunarsjóðsgjald, skuli aðeins greiða af þeim afla sem ekki er til kominn vegna uppboðs á aflahlutdeild og skal þróunarsjóðsgjaldið aðlagað þeim breytingum þannig að sjóðurinn geti lokið þeim verkefnum sem hann nú hefur innan tiltekins tíma. Hæstv. forseti. 3. gr. þessa frv. er sú veigamesta. Í athugasemdum um greinar frv. segir um hana: ,,Í þessari grein er gert ráð fyrir að skip öðlist hlutdeild í heildarafla hverrar tegundar á að lögunartímanum með því að leigja hana til sín á grundvelli útboða til viðbótar því sem skipið fær úthlutað af ófyrntri aflahlutdeild skv. 2. gr. Lagt er til að aflahlutdeildir sem losna samkvæmt ákvæðum 2. gr. laga þessara verði boðnar út til fimm ára í senn. Þær verða boðnar út í þremur flokkum skipa, m.a. til að tryggja það að röskun á útgerðarmynstri verði ekki mikil á aðlögunartímanum. Þótt aflahlutdeild sé leigð til fimm ára er einungis greitt fyrir hvert fiskveiðiár í senn og skal greiðslan innt af hendi á þremur gjalddögum. Ef útgerð nýtir ekki þá aflahlutdeild sem hún hefur tryggt sér skilar hún henni inn svo hún verði boðin öðrum. Ekki er heimilt að skila inn aflahlutdeild vegna yfirstandandi fiskveiðiárs. Umsýslugjald er aðeins vegna kostnaðar við nýtt útboð. Einungis verður heimilt að leigja frá sér 50% aflahlutdeildar innan ársins, enda er meginreglan sú að menn hafi ekki ráðstöfunarrétt á öðru en því sem þeir hafa greitt fyrir. Fiskistofu verður falið að sjá um útboðið, enda sá aðili sem hefur allar upplýsingar um aflahlutdeild skipa og þær breytingar sem á þeim verða. Fiskistofu verður þó heimilt að fela öðrum framkvæmd einstakra þátta. Leigugjaldið rennur í ríkissjóð og er m.a. hugsað til þess að standa undir kostnaði hins opinbera af nýtingu auðlindarinnar, svo sem við hafrannsóknir og eftirlit. Í þessari grein eru jafnframt úrræði fyrir stjórnvöld að bregðast við ef atvinnuöryggi í sjávarbyggð er ógnað vegna skorts á afla til vinnslu. Þetta úrræði er í samræmi við meginhugsun frumvarpsins um jafnræði hvað varðar aðgang að auðlindinni en sjávarútvegsráðherra verður heimilt að bjóða til leigu aflaheimildir sem þau skip ein geta boðið í sem skuldbinda sig til að landa aflanum til vinnslu í viðkomandi sveitarfélagi.`` Hæstv. forseti. Ég hef farið yfir meginefni þessa frv. Ég tel að í því sé tekist á við allra stærsta málið sem leysa þarf úr í þjóðfélaginu í dag. Það er mikill pólitískur ágreiningur í málinu. Það hefur komið fram á undanförnum dögum að stjórnarflokkarnir eru ósammála og ósamstiga í þessu máli. Sjálfstæðismenn virðast gersamlega fastir í þeirri afstöðu að gera eigi veiðiheimildirnar og aðganginn að auðlindinni að séreign útgerðarinnar. Við erum því algerlega ósammála og með frv. okkar bendum við á leið þar sem stuðst er við kvótakerfið en tekið á ágreiningnum um eignarhaldið. Við teljum að með þessari aðferð gefist kostur á að varðveita alla kosti kvótakerfisins og auka möguleika þess með því að eignarhald auðlindarinnar verði í höndum þjóðarinnar áfram, að arðurinn af þessari auðlind renni til þjóðarinnar og þeirra sem nýta auðlindina, að opnað verði fyrir möguleika fyrir útgerð á Íslandi á ný, að nýir aðilar geti komið inn í þessa atvinnugrein með eðlilegum hætti og að hún hætti að vera lokuð með einokunarfyrirkomulagi þess kerfis sem verið hefur í gildi á undanförnum árum.

Herra forseti. Ég vil taka undir með framsögumanni þessa máls, hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, að hér er um geysilega stórt mál að ræða, hvernig við stýrum fiskveiðum okkar og hvernig aðgengi manna er háttað inn í greinina. Það er og hefur verið eitt af stærstu deilumálum undanfarin ár og áratug. Fyrst og fremst hefur kannski deilan um hvernig veiðiréttinum er úthlutað verið áberandi og síðan hafa menn auðvitað velt vöngum yfir eignarhaldinu, velt vöngum yfir því hversu mikið hald sé í ákvæði 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða. Hins vegar liggja fyrir dómar sem staðfesta að það er að marka 1. gr., það er að marka ákvæðið um þjóðareignina. Og dómar liggja fyrir um það að Alþingi geti breytt því hvernig veiðiréttinum er úthlutað með lögum. Herra forseti. Eins og hér kom fram byggir frv. sem hér liggur fyrir á því að aflamarkskerfið verði notað áfram. Það byggir á því að ákvarðað verði með sambærilegum hætti og nú er hvert heildaraflamark hverrar veiðitegundar er og síðan hafi menn þá aðgang að veiðirétti sem verði í formi aflahlutdeildar. Við erum fyrst og fremst að taka á því hvernig veiðiréttinum er úthlutað og lagt er til að úthlutun aflahlutdeilda án endurgjalds verði afnumin í jöfnum áföngum. Hér er lagt til að það gerist á tíu árum og að útgerðum fiskiskipa gefist þá í staðinn kostur á öflun aflahlutdeilda á markaði þar sem öllum útgerðum sambærilegra fiskiskipa er fenginn jafn réttur. Miklu skiptir, herra forseti, að lögin séu þannig að þeim sem svipað er ástatt um séu búnar sams konar reglur og með því sé leitast við að hafa jafnræði meðal aðila. Í frv. er einnig ákvæði um að ef útgerð nýtir ekki þá aflahlutdeild sem hún hefur aflað sér á markaði er henni ekki heimilt að framselja þá hlutdeild, heldur skuli hún skila henni inn og er það í samræmi við það sem sú sem hér stendur og fleiri hafa viljað halda fram í umræðunni um framsal aflahlutdeilda, framsal og leigu, að óeðlilegt er, herra forseti, að menn hafi þann rétt að selja eða leigja það sem þeir ekki hafa greitt fyrir. Samkvæmt þeim ákvæðum sem hér er lagt til að sett verði í lögin er það svo að menn greiða árlega fyrir þær aflahlutdeildir sem þeir hafa gert samning um til næstu ára, þannig að þeir eru í rauninni aldrei búnir að greiða nema þá fyrir það ár sem þeir eru að veiða á. Þeir hafa sem sé ekki greitt fyrir þær aflahlutdeildir sem þeir eru þó búnir að tryggja sér til ákveðinnar framtíðar í gegnum uppboð. Eins og hér var farið yfir áðan er gert ráð fyrir að menn greiði í þremur jöfnum afborgunum árlega, jafnharðan og veiðunum vindur fram. Það varð niðurstaða okkar eftir nokkra skoðun að eðlilegt væri að Fiskistofa hefði umsjón með útboðum aflahlutdeilda. Fiskistofa er sá aðili sem hefur yfirsýn yfir hvaða aflahlutdeildir skip hafa og hvernig veiðum þeirra er háttað. Það var því talið eðlilegt að Fiskistofa væri sá aðili sem hefði umsjón með útboðunum. En jafnframt er tekið fram að Fiskistofu sé gefin heimild til þess að fela öðrum aðilum einstaka þætti framkvæmdarinnar. Einnig er mikilvægt, herra forseti, að fram komi að á þessum tíu ára aðlögunartíma verði útgerðum sem kaupa eða hafa keypt aflahlutdeild í núverandi stjórnkerfi, vegna þess að það verður auðvitað að ganga út á þessu tíu ára tímabili og ekki er fyrirhugað að breyta því, heimilt að afskrifa þær aflahlutdeildir sem þær kaupa eða hafa keypt í núgildandi kerfi. Þetta er auðvitað mjög mikilvægt og mikilvægt að það komi fram vegna þess að stundum er bent á það að einstöku aðilar hafi keypt þær hlutdeildir sem þeir eru að vinna með. Það hafa menn gert fullkomlega á eigin ábyrgð því að lögin eru sannarlega þannig að fram kemur að það myndar ekki varanlegan eignarrétt þó að menn hafi aflahlutdeildir, einnig hitt að mönnum hefur verið heimilt að afskrifa fram til þessa það sem þeir hafa keypt. Og á meðan þetta kerfi er að ganga út teljum við eðlilegt að það sé þannig áfram. Einnig að þau útgjöld sem útgerðir verða fyrir vegna leigðs aflamarks innan ársins verði talin til rekstrarútgjalda eins og útgjöld vegna annarra aðfanga. Og jafnframt, herra forseti, að þróunarsjóðsgjaldið sem nú er innheimt af öllum aflahlutdeildum verði aðeins innheimt af þeim hluta sem úthlutað er samkvæmt núgildandi kerfi. Þeir sem farnir eru að fá aflahlutdeildir samkvæmt uppboði eða kaupa til sín hlutdeildir á uppboði greiði ekki þróunarsjóðsgjald af þeim, heldur verði það eingöngu þeir sem halda áfram að fá aflahlutdeildir samkvæmt gamla kerfinu á meðan það er að ganga út og auðvitað þarf að aðlaga lögin um Þróunarsjóðinn að þeim breytingum. Fram kemur á hvern hátt við teljum að hægt verði að taka tillit til sjávarbyggða þar sem við mikla atvinnuörðugleika er að etja vegna skorts á afla til vinnslu. Ljóst er að ákvæði sem víkja frá lögunum með þeim hætti sem þar er lagt til hljóta alltaf að vera tímabundin og hljóta að miðast við sérstakar aðstæður. Og hér er það áskilið að viðkomandi sveitarstjórn hafi snúið sér til Byggðastofnunar sem gerir úttekt á stöðu atvinnumála á því svæði og unnt verði þá, ef það þykir eina úrræðið, að bregðast við með þeim hætti sem hér er lýst. Sömuleiðis er brýnt að fram komi að hér er lagt til hvernig tekist verði á við umræðuna um brottkast og á brottkastinu í leiðinni, ef mönnum verður heimilt að koma að landi með það sem þeir veiða. Við höfum margoft ítrekað það í umræðu um brottkast og sjávarútvegsstjórnina að sú aðferð að viðhafa einungis boð og bönn er ekki til þess fallin að menn nái árangri. Betra er að reyna að búa til þannig reglur að þær laði menn til réttrar breytni. Þetta er nokkuð sem menn hafa komist að niðurstöðu um það almennt þegar fjallað er um auðlindanýtingu að ekki nægi að banna eða bjóða, heldur sé hitt til muna líklegra að skila árangri að menn hafi af því efnahagslegan ábata að ganga eins vel um auðlindina og mögulegt er og það skili sér þá í betri stöðu fyrir alla. Við leggjum til að skipuð verði sérstök nefnd sérfræðinga sem hafi eftirlit með því hvernig framkvæmd laganna kemur til með að virka. Þetta er eins konar varnagli sem kemur í staðinn fyrir endurskoðunarákvæði í lögunum eins og við höfum vanist hingað til. En eðlilegt er, herra forseti, að menn viðhafi slík vinnubrögð, fylgist með því nákvæmlega hvernig lagaákvæði virka og skili síðan Alþingi skýrslu eftir tiltekinn tíma þar sem hægt verði að taka afstöðu til þess hvort ástæða er til breytinga eða hvort ástæða er til að skerpa á einstökum ákvæðum eða hvernig væri þá betra og réttara að standa að hlutum. Ég ætla síðan loksins að nefna að í frv. segir að við viljum auk þess leggja til að óheimilt verði að fresta greiðslu skatta af hagnaði af sölu hlutabréfa og vekja athygli á því að frv. þess efnis var flutt af þingmönnum Samfylkingarinnar fyrr í vetur. Skömmu síðar, eða nokkrum vikum síðar, flutti hæstv. fjmrh. frv. sem tók skref í sömu átt og við afgreiðslu þess frv. voru ákvæði frv. Samfylkingarinnar borin upp sem brtt. en þau voru öll felld. Því er ljóst að ekki er vilji fyrir því að fara þá leið sem við töldum að rétt væri að fara. Eigi að síður er í þessu frv. gert ráð fyrir að sú leið verði farin og í fyllingu tímans átti menn sig á því að rétt sé að skoða það ákvæði enn frekar en gert var nú fyrir áramótin. Eins og fram komi hjá 1. flm. frv. er þetta frv. stefna Samfylkingarinnar hvað varðar úthlutun veiðiréttar og stjórn fiskveiða. Auðvitað er hægt að útfæra einstaka þætti frekar, en hér hafa útlínurnar verið dregnar og þær byggja á því, herra forseti, að kerfið sé einfalt. Það sé gegnsætt. Það sé kerfi sem allir skilja. Það sé kerfi sem sé líklegt til að skapa sátt. Það sé kerfi þar sem útgerðarmenn geta reiknað með því að þeir hafi vinnufrið, að þeir viti nokkurn veginn hvað við tekur á næstu árum og hvernig umhverfi þeim verði búið. Þetta kerfi byggir á markaðslausnum. Það byggir á því að þeir sem eru best til þess fallnir að stunda útgerð hafi til þess tækifæri, þeir fái slíka möguleika. Að kerfið sé opið fyrir endurnýjun en ekki lokað eins og það kerfi sem við búum við í dag, sem eins og menn þekkja er þannig að tilteknum hópi hafi verið færð þau forréttindi að geta tekið ákvörðun um hvort sú aflahlutdeild sem úthlutað er er veidd af viðkomandi útgerð, hvort hún er seld og þá hverjum eða hvort hún er leigð og þá hverjum. Reyndar hefur verið reynt að stemma stigu við því að menn gætu valið sér kaupanda eða leigjanda, en eigi að síður er kerfið í grófum dráttum þannig að það færir tilteknum hópi óhemjumikil völd gagnvart því hverjir fái að ráðslaga með þessa mikilvægu auðlind og ekki bara það hverjir fá að veiða, heldur virðist í mörgum tilfellum sem veiðiréttinum fylgi einnig vinnsluréttur, þannig að menn geti haft nokkurs konar hald á því hvernig fer með auðlindina allt frá því að aflinn er veiddur eða allt frá því kvótanum er úthlutað skulum við kannski segja og fram til þess að fullunnin vara er seld á erlendum markaði. Sumum finnst þetta ákjósanlegt fyrirkomulag, finnst að einokun í þessum efnum hljóti að vera ákjósanleg, en á það hefur verið bent hér í umræðum, bæði um sjávarútveg og önnur efni, að í öðrum greinum þykir það ekki. Við hljótum því að setja stórt spurningarmerki við það, hvort það hæfir í þessari mikilvægu auðlind að menn bjóði upp á slíka einokun. Ég vek athygli á því að síðar á dagskránni í dag er frv. sem gerir ráð fyrir aðskilnaði veiða og vinnslu. Fyrsti flm. þess er hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson og er sú sem hér stendur meðflutningsmaður, ásamt með fleiri hv. þm. Ljóst er að vilji er fyrir því, herra forseti, á hv. Alþingi að taka skipulagsmál sjávarútvegsins til gagngerrar endurskoðunar, einmitt með það að leiðarljósi að skapa viðskiptaliðamót þannig að þeir sem hafa til þess burði og getu, hafa nýjar hugmyndir, eigi möguleika á því að taka þátt í þessum atvinnurekstri en hann sé ekki lokaður af eins og verið hefur. Mér finnst ástæða til þess, herra forseti, í umræðu um þessa stefnu Samfylkingarinnar að gefa ákveðna yfirlýsingu. Ég varð satt að segja svolítið klumsa í vikunni þegar Finnbogi Hermannsson, fréttamaður á Ísafirði, átti viðtal við hæstv. forsrh. sem var þá staddur á Flateyri og hann spurði hæstv. forsrh. um fyrningarleið og vísaði í skýrsu auðlindanefndar. Ugglaust er fyrningarleiðin honum ofarlega í huga því einn þingmaður Vestf. hefur nefnt hana sem möguleika í úthlutun veiðiréttar. Ekki var hægt að skilja annað af svörum hæstv. forsrh. en að niðurstaða auðlindanefndar hefði verið sú að um aðra leið nefndarinnar, svokallaða veiðigjaldsleið, hefðu allir verið sammála. En einungis þeir tveir sem skrifuðu undir með fyrirvara um að þeir vildu bara þá leið, hefðu verið þeir nokkrir sem gátu ekki sætt sig við hvora leiðina sem var. Herra forseti. Þetta er mikill misskilningur og hefði verið hægt að forða ef eftir hefði verið spurt, ef menn hefðu velt því aðeins fyrir sér eða skoðað texta nefndarinnar betur en gert hefur verið. Í skýrslu nefndarinnar segir að varðandi greiðslu fyrir afnot auðlindarinnar hafi tvær meginleiðir verið teknar til skoðunar. Þar er nefnd fyrningarleiðin sem byggist á því að allar aflahlutdeildir verði skertar árlega um fast hlutfall en síðan verði þær endurseldar á markaði. Síðari leiðin, svokölluð veiðigjaldsleið, felst í beinni gjaldtöku. Síðan segir hér, með leyfi hæstv. forseta: ,,Tekið skal fram að einstakir nefndarmenn hafa mismunandi skoðanir á því hvora þessara leiða sé æskilegra að fara, þar á meðal hvernig orða skuli 3. mgr. 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Nokkrir telja aðeins aðra leiðina ásættanlega.`` Fyrst það hefur farið á milli mála, herra forseti, er eins gott að það fari að koma fram að sú sem hér stendur er ein af þessum nokkru. Hún er ein af þessum nokkru. Mér fannst aldrei koma til greina að fara svokallaða veiðigjaldsleið og hefur aldrei fundist koma til greina eftir að ég fór að skoða þessi mál, með þeirri nákvæmni og af þeirri íhygli sem ég hef gert á undanförnum missirum. Niðurstaða okkar í Samfylkingunni var enda löngu áður en auðlindanefnd skilaði áliti sínu orðin sú að fyrningarleiðin væri eina færa leiðin ef menn ætluðu að ná sátt í samfélaginu um úthlutun veiðiréttarins. Ég hafði líka skrifað og talað í þá veru að mér kom ekki til hugar að nokkur maður velktist í vafa um það í hvorum hópnum ég mundi vera ef þessir nokkrir væru skilgreindir. Þetta lá fyrir í nefndinni allan tímann og ef menn hefðu einu sinni innt eftir því, eða lesið heimasíðuna mína og séð hvað Morgunblaðið hafði eftir mér, þá hefðu menn getað séð þetta og sparað sér að gefa yfirlýsingar sem standast ekki. Herra forseti. Mér fannst ástæða til þess að þetta kæmi fram einfaldlega vegna þess að það er vont ef ráðamenn gefa sér að nefndin hafi verið einhuga um aðra leiðina og ætla sér síðan að velja hana hugsanlega í ljósi þess. Svo var sannarlega ekki og ég vil ráðleggja hæstv. ráðherrum, því ég hef grun um að hæstv. sjútvrh. hafi kannski verið að hugsa á svipuðum nótum, þó hann hafi ekki fullyrt með sama hætti, að leita sér upplýsinga um það hvað orðið nokkrir merkir í skýrslu auðlindanefndar. Ég get fullyrt að það merkir ekki tveir. Það merkir nokkrir. Ef menn vilja vita hverjir þetta voru, þá er ugglaust hægt að fá upplýsingar um það, ég tala hér einungis fyrir sjálfa mig. Herra forseti. Það er skylda okkar að sjá til þess að nýting auðlinda, náttúruauðlinda Íslands, sé hagkvæm. Skynsamleg nýting er hagkvæm nýting og skynsamleg nýting er líka nýting sem stuðlar að vernd og viðhaldi í þágu komandi kynslóða. Menn hafa á tyllidögum talað um aflamarkskerfið, talað um kvótakerfið eins og það væri verndarkerfi. Auðvitað er alveg ljóst að kvótakerfið er fyrst og fremst kerfi sem hefur tekið tillit til efnahagslegra þátta. Hins vegar eru menn, a.m.k. margir, á þeirri skoðun að með því sé líka hægt að halda veiðunum sjálfbærum, að við getum stundað sjálfbærar veiðar með því að nýta þetta kerfi en þá þarf að sníða af ákveðna galla eins og hér er verið að leggja til. Herra forseti. Ég held að við getum að mörgu leyti notað það kerfi sem við höfum þróað en þær breytingar sem hér eru lagðar til eru þá líka nauðsynlegar.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að biðja hæstv. forseta að afsaka að ég skuli koma undir þessum lið en mér láðist í ræðu minni hér á undan að fá upplýsingar um það hjá hæstv. forseta hvort menn viti örugglega ekki af því að þessi umræða sé að fara fram, sérstaklega formenn þeirra flokka sem sæti eiga á Alþingi. Ég veit t.d. að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon lýsti því yfir í umræðum einhvern tímann í vor sem leið að hann vildi mjög gjarnan koma til umræðu um þetta þingmál okkar samfylkingarmanna til að benda okkur á vankanta á málinu sem þyrfti að fara betur yfir. Ég fagna því mjög ef við getum fundið betri leiðir en eru í þessu frv. Þó við höfum vandað okkur eins og við höfum getað er ekki ástæða til annars en að reikna með því að hægt sé að bæta þetta mál. Ég óska eftir því við hæstv. forseta að hann láti formenn þingflokka á hv. Alþingi vita af því að þessi umræða sé í gangi.

Forseti vill láta þess getið að dagskrá þessa þingfundar var send út með hefðbundnum hætti en ég mun koma athugasemd hv. 3. þm. Vesturl. til skila.

Herra forseti. Af því að hv. síðasti ræðumaður, Jóhann Ársælsson, vék að því að formenn flokka væru ekki viðstaddir og nefndi þar sérstaklega Steingrím J. Sigfússon, þá get ég upplýst að hann ætlaði svo sannarlega að vera við þessa umræðu en var fyrir nokkuð löngu búinn að binda sig um miðjan daginn, milli klukkan fjögur og sex. Dagskrá breytist þannig hér í þinginu að ekki er hægt að sjá við öllu en að sjálfsögðu munum við koma að þessari umræðu eftir því sem efni standa til. Ég vildi upplýsa hv. þm. um þetta. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon mun koma jafnskjótt og hann getur. Hann var búinn að lofa sér þennan tíma en að honum loknum mun hann væntanlega koma hingað og taka þátt í þingstörfum.

Forseti þakkar þessar upplýsingar.

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með hv. þm. Jóhanni Ársælssyni um að það er undarlegt hvað fáir þingmenn, ég tala nú ekki um formenn þingflokka og hæstv. ráðherrar eru viðstaddir þessa umræðu sem ég fullyrði að sé eitt aðgerðamesta frv. sem lagt hefur verið fram á Alþingi um fiskveiðar síðan 1983. Hér er um að ræða aðgerðamesta frv. um stjórn fiskveiða á Íslandi síðan 1983. Það er ótrúlegt að hæstv. utanrrh., sem er stundum nefndur faðir kvótans eða kvótapabbi, skuli ekki vera hér. Það er ótrúlegt að hæstv. forsrh. skuli ekki vera hér. Vissulega höfum við svaramann málaflokksins, hæstv. sjútvrh., Árna M. Mathiesen, og sá sem hér stendur virðir það. Ég spyr einnig, virðulegi forseti: Hvar eru þeir hv. þm. stjórnarinnar, sem hafa verið á fundum með sjómönnum og hafa gagnrýnt kerfið en sjást svo ekki hér? Það er með ólíkindum að aðeins u.þ.b. 25% þingmanna skuli vera viðstaddir til að ræða þetta mál þar sem vitað er að 75% þjóðarinnar er ósátt við fiskveiðistjórnarkerfið. Það er með ólíkindum, virðulegi forseti. Í því frv. sem við erum að ræða er fullrar varúðar gætt. Um er að ræða langan aðlögunartíma til breytinga á núverandi kerfi. Þess er sérlega gætt að þeir sem vinna við útgerð og eru í útgerð haldi möguleikum sínum og eigi möguleika til að reka útgerð sína á hagkvæman máta. Ég tel að útgerðarmynstur eins og er nú t.d. hjá mörgum stórútgerðunum, sem byggist á því að veiðiskip eru bundin við bryggju hálft árið og verið er að leigja af þeim aflaheimildirnar til þeirra sem eru að sækja afla t.d. á smábátum sem eru heimildarlausir, sé gjörsamlega óviðunandi og því verði að breyta. Ég tel að það sé gjörsamlega óviðunandi að byggðum sem hafa byggt afkomu sína á fiskvinnslu sé hreinlega mismunað í kerfinu þannig að þær eigi áframhaldandi aðgang að fiskveiðunum. Það úrlausnarefni sem við erum að fjalla um hefur verið í umræðu síðan 1983 á okkar virðulega Alþingi, lagfæring á framkvæmd á stjórn fiskveiða. Virðulegi forseti. Því miður hefur lítið gerst. Það er staðreynd. Örfáir aðilar í landinu geta stjórnað því að ekki hafa náðst fram breytingar á því kerfi sem við erum að fjalla um. Þess vegna leggur Samfylkingin þetta frv. fram núna og þess vegna er lögð svona mikil vinna í frv. að maður vonast til að núna verði einhver aðgerð. Hvar sjást þess merki, virðulegur forseti, að lögin um stjórn fiskveiða séu í endurskoðun? Hefur kvótabrask minnkað? Nei, það hefur ekki minnkað. Það hefur aukist. Kvótabrask hefur sennilega aldrei verið meira en á liðnu kvótaári. Það er að færast í vöxt, sem ég nefndi hér áðan, að fiskiskip veiði aðeins sinn 50% kvóta eins og lög mæla fyrir og síðan séu skipin bundin við bryggju, mannskapurinn rekinn í land meðan útgerðarmaðurinn braskar með veiðiheimildina sem eftir er. Þetta er skelfileg niðurstaða. Það er skelfilegt að stjórnarliðar sem ráða hér öllu skuli láta knýja sig til þess að standa að slíku. Hverjar eru afleiðingarnar af þessu? Afleiðingarnar hafa verið þær að tekjur sjómanna á þessum skipum hafa minnkað. Ef þeir ekki makka rétt í sumum tilvikum þá kemur hinn armurinn að þessu. Þá eru sjómenn neyddir til kvótakaupa. Menn eru neyddir til að taka þátt í að kaupa kvóta. Það má líka segja að ef menn eru með eitthvert kjaftæði um slíkt þá séu þeir bara hreinlega reknir og pokanum hent á eftir þeim í land. Það má minna á að hæstv. utanrrh., sem gjarnan eignar sér drjúgan heiður af stjórnkerfi fiskveiða á Íslandi, sagði í ræðu á fundi framsóknarmanna þann 11. október 1999 á Hótel Borg að hann heyrði mikla undiröldu í þjóðfélaginu út af fiskveiðistjórninni. Menn teldu að kominn væri tími til að breyta og það særði réttlætiskennd margra hvernig þar væri haldið á málum. Það er ástæða til að minna á þessi orð hans frá því fyrir einu og hálfu ári. Þó hefur ekkert verið gert til að koma til móts við réttlætiskenndina. Hvernig væri að láta á það reyna hvort hæstv. ráðherra vill standa við þessi orð? Eða voru þau bara sögð í takt við þjóðmálaumræðuna þá, í október 1999? Ég tel að rétt væri að skoða fleiri breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu sem nú er. Ég er ekki að tala um að við höfum leyst öll mál með þessu frv. Samfylkingarinar. Ég er ekki búinn að sjá það en meginhluti breytinganna sem gerðar yrðu samkvæmt þessu frv. mundu skipta miklu máli. Ég vil vitna í grein frá 8. október 1999 þar sem hv. þm. Kristinn Gunnarsson sagði eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Sjávarplássið er auðlind. Fólkið sem veiðir fiskinn og vinnur úr honum er stærsta auðlindin.`` Ég tek undir þessi orð. Ég trúi því að hv. þm., formaður Byggðastofnunar, vilji gera breytingar. Það verða hins vegar engar breytingar nema þingflokkur hv. þm. standi með honum. Það er hvergi vart tilhneigingar til að lagfæra, hvað þá að taka upp og skoða málið sem hér liggur fyrir. Ég vona að hv. sjútvn. taki þetta mál, skoði það ofan í kjölinn og rannsaki það sem hér er verið að segja, en slái ekki málið út af borðinu vegna þess að þeir séu í meiri hluta sem styður ríkisstjórnina. Því miður hefur fiskveiðistjórnarkerfið sem við búum við kallað á kvótabrask. Það eru til fínni orð um kvótabrask, t.d. hægt að kalla það viðskipti með aflaheimildir. Almennt eru viðskipti með aflaheimildir ekkert annað en kvótabrask. Ég segi það vegna þess að ef viðskipti leiða til skerðingar á kjörum sumra en öðrum er hossað fyrir atbeina löggjafans þá er það brask. Ég vil segja að það er siðlaust. Ég tel að lögin hafi í upphafi ekki verið sett til að vinna þannig. Þess vegna verður að breyta. Við getum breytt ef við skoðum þær tillögur sem hér er fjallað um ítarlega og ofan í kjölinn. Verði það frv. til laga sem hér er til umræðu samþykkt þá tel ég að við getum losnað við það sem ég kalla brask. Það er ekki bannað að framselja veiðiheimildir samkvæmt þessu frv. en hins vegar teknir af agnúarnir á framkvæmdinni. Það má auðvitað velta fyrir sér hvað veiðiheimildirnar eru. Hvað er hafið í kringum okkur? Hafið í kringum okkur er almenningur. Almenningar eru í eigu þjóðarinnar. Það er ekki hægt að sjá á stjórn fiskveiða á Íslandi í dag. Í mínum huga eru almenningar hver sú auðlind sem finnst á láði, lofti og legi, og tilheyra landinu. Íslendingar eiga allir rétt á að njóta arðsins af gæðum landsins, af almenningum landsins. Í dag njóta aðeins örfáir, lítil hluti þjóðarinnar, arðsins með braski. Kannski væri rétt að rifja upp af hverju kvótakerfið var sett á. Það var vegna þess að menn töldu auðlindina ofnytjaða, að henni væri hætta búin af því álagi og umgengni sem hún varð að þola. Hér voru veidd á milli 400 og 500 þúsund tonn af þorski árin áður en þessi lög tóku gildi. Það má velta fyrir sér hver árangurinn er. Höfum við getað aukið meðaltalsveiðina frá því þá? Nei, það eru minni veiðiheimildir til ráðstöfunar nú en þegar kvótalögin voru sett 1983. Þegar lögin voru sett var rætt um að bæta umgengnina. Með því að einkavæða nytjastofnana yrði hægt að ná valdi á nýtingu þeirra. Útgerðarmenn mundu ganga betur um auðlindina og það yrði í þeirra þágu. Ákvarðanir um heildarmagn þess sem mátti veiða áttu að verða virtar. Hver er staðreyndin? Það er talað um að kastað sé í hafið aftur 100 þúsund tonnum, jafnvel meira segja sumir. Aðrir segja að það sé minna. En þó að það væru ekki nema 10 þúsund tonn sem hent væri í hafið aftur þá er það nægjanleg ástæða til að taka á málinu líkt og gert er ráð fyrir í þessu frv. Þar er gerð sérstök grein fyrir því hvernig menn ætla að reyna að koma í veg fyrir brottkastið. Hvers hagur er brottkastið? Það er hagur þess sem hirðir aðeins mestu verðmætin af úthlutuðum kvóta. Sá sem kemur þannig að auðlindinni hefur hag af því að henda verðminni fiski. Menn ætluðu að auka arðsemina með minni fjárfestingu í fiskiskipum. Hver er raunin í því efni, virðulegur forseti? Líklega hefur ekki um langt skeið verið fjárfest jafnótæpilega í veiðiskipum og á síðasta ári. Hvar er rentan? Hvar er ágóðinn, virðulegur forseti, sem átti að verða til skiptanna fyrir eigendur auðlindarinnar, hina íslensku þjóð? Er hann kannski hjá þeim sem hafa fengið útdeilt aflaheimildum til að deila og drottna yfir að geðþótta, þ.e. þeim sem í dag fá úthlutað heimildum til að veiða? Ætlunin var jafnframt að auka gæði aflans. Hafa þau aukist? Já, það er betur gengið um þann fisk sem að landi kemur. En eru það aukin gæði, allt það magn af síld sem fer til bræðslu á Íslandi? Eru það aukin gæði að setja þessa gæðavöru, sem líklega er veidd á röngum tíma, alla í bræðslu? Menn segja að annað sé ekki hægt vegna þess að hún hafi ekki náð því að vera nothæf til annarrar vinnslu. Slysum átti að fækka. Menn töluðu um það í ræðum árið 1983 að slysum á sjó mundi fækka. Ég veit ekki hvort skráningin hefur verið jafngóð þá og hún er í dag en 1984 voru skráð 415 slys. Árið 1989 voru hins vegar 631 slys skráð. Getur maður dregið þá ályktun að aðeins skráningin hafi batnað eða þá að slysum hafi ekki fækkað? Þetta er alvarlegt, virðulegur forseti. Það er alvarlegt að menn skuli ekki hafa náð árangri í að fækka slysum á sjó með þessu kerfi sem þó átti að verða til þess. Enn má spyrja margra spurninga. Er fiskveiðistjórnarkerfið að eyða byggð? Ég vona að virðulegir alþingismenn sem hér eru viðstaddir velti því fyrir sér hvort afleiðing fiskveiðistjórnarkerfisins sé sú að byggðir leggist í eyði. Ég tel að framkvæmd fiskveiðistjórnarkerfisins eyði byggð. Það sem framkvæmt er innan kerfisins. Menn hljóta að krefjast þess að gripið verði til aðgerða strax, sú krafa er m.a. fólgin í því frv. sem Samfylkingin leggur fram, að gripið verði til aðgerða, reynt að ná sáttum, málamiðlun sem skili þjóðinni í heild sinni einhverjum árangri. Mér er fullkomlega ljóst hve vandasamt er að búa til kerfi sem sátt ríkir um. Það er ekki hægt að gera öllum til geðs. Þarfir og skoðanir eru ólíkar en ég tel að kerfið verði að vera hagkvæmt og réttlátt. Ég tel að í frv. því sem við í Samfylkingunni höfum lagt fram sé reynt að koma þessum sjónarmiðum saman, auka jafnræði í aðgang að auðlindinni og gefa þjóðinni allri möguleika á að njóta arðsins. Herra forseti. Ég hef ekki sagt að um einfalda lausn sé að ræða. Hér er um flókna lausn að ræða. Í þessum efnum gefst engin ódýr lausn. Það eru ekki til svör við öllum spurningum. Lausnin sem hér er lögð fram felur hins vegar í sér jafnræði, jafnræði sem ég tel að meiri hluti þjóðarinnar geti sætt sig við. Þess vegna tala ég fyrir þessu frv.

Herra forseti. Hér erum við að ræða frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Þetta mál er lagt fram af þingflokki Samfylkingarinnar. Í rauninni tel ég að hér séum við að ræða eitt af stærri málunum sem eru á döfinni í þjóðfélagi okkar og fullt tilefni sé til að ræða það hér, stóran hluta af þessum degi, og vonandi að sem flestir komi og taki til máls. Það eru nokkur atriði í frv. sem ég ætla að koma að síðar í ræðu minni eða í seinni ræðu minni, herra forseti. En mig langar aðeins vegna orða hv. þm. Gísla S. Einarssonar áðan um upphaf kerfisins að segja að ég held að það sé þörf lexía fyrir okkur að fara örstutt yfir aðdraganda kerfisins. Ég er ekki að segja að ég geti fullyrt að það sé skilningur allra á því hvernig kerfið varð til en það er a.m.k. minn skilningur og var ég nú þátttakandi í upphafi við að vinna að þeirri breytingu. Eins vil ég líka minnast á hvaða ástæður lágu þar að baki. Ég held að það sé þarft fyrir okkur þegar við ræðum hér nokkurt tímamótafrv., því þó að ég sé ekki í öllum atriðum nákvæmlega sammála því hvernig Samfylkingin leggur einstök atriði upp þá held ég að stefnumótunin sem slík sé eitthvað sem getur alveg gengið upp ef menn vilja fara þessa leið. Reyndar er stefnumótunin í þessu frv. að sumu leyti alls ekki ólík því sem við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til hvernig mætti fara á milli svona kerfa, þó að við viljum gera það mun skarpar en hér er lagt til og með talsvert stífari reglum sem ég mun víkja að síðar í máli mínu. Ég ætla hins vegar aðeins í upphafi máls míns að rekja aðdragandann að því að kvótakerfið var sett á árið 1984 og hvaða hugsun lá að baki, a.m.k. í upphafi, og hvað fór þar á undan. Eins og ég sagði áðan mun ég halda áfram í síðari ræðu minni ef tíminn nægir ekki í þeirri fyrri. En eins og ég sá aðdragandann að þeirri ákvörðun okkar að gera tilraun til að stjórna fiskveiðum með kvótakerfi haustið 1983 og þeirri ákvörðun sem síðan var tekin á árinu 1984, var það í fyrsta lagi í rauninni vegna hræðslu fiskifræðinga við minnkandi þorskafla á árinu 1983 sem varð til þess að fram komu hugmyndir um að þorskaflinn á árinu 1984 yrði skorinn niður fyrir 200 þús. tonn, jafnvel allt niður í 180 þús. tonn. Þessar hugmyndir fiskifræðinga urðu til þess að nokkur hræðsla greip um sig í þjóðfélaginu við að þorskstofninn gæti hrunið. Haustið 1983 gekk mjög illa að veiða þorsk, mjög illa, ég stundaði þá fiskveiðar á togara fyrir vestan. Það voru svo sem ástæður fyrir því, m.a. var loðnubrestur þetta ár og þorskurinn var mun léttari en hann hafði verið á undanförnum árum. Samanburður á jafnstórum fiski á árinu 1983 og fram á árið 1984 sýndi að þorskurinn hafði lést um 25%. Sama stærð af fiski var 25% léttari en hún hafði verið tveimur árum áður. Þetta m.a. og ásamt minnkandi aflabrögðum olli mönnum miklum áhyggjum um hvað væri eiginlega að gerast varðandi þorskstofninn. Niðurstaðan varð sú að mat fiskifræðinga haustið 1983 var að fiskstofninn hefði ekkert stækkað sl. tvö ár heldur bara minnkað. Þessar tölur sem um var talað, 180--200 þús. tonn, var þorskafli sem menn höfðu ekki séð síðan í seinna stríðinu. Ekki hafði verið veiddur svona lítill þorksafli, eins og fiskifræðingarnir voru að tala um haustið 1983 og í byrjun árs 1984, frá því í stríðinu 1942--1944 þegar allir útlendingar hurfu héðan af miðunum og við Íslendingar vorum einir að veiðum. Við upplifðum reyndar ekki þá tíma aftur í þorskveiðisögunni fyrr en kvótinn var skorinn harkalega niður, mig minnir 1994, niður í 155--160 þús. tonn. Það geta menn svo kallað árangur af kvótakerfinu í 15 ár eða hvað, hvar við erum staddir núna, í 250--260 þús. tonnum þegar allt verður talið, veiðar krókabátanna og allt sem hugsanlega getur við bæst. En þetta var nú aðdragandinn. Sú umræða sem var haustið 1983 olli nokkurri svartnættissveiflu og menn gripu til þess að segja sem svo: Ja, við höfum verið í skrapdagakerfi undanfarin ár og ef við ætlum að fækka sóknardögum í þorskinn í skrapdagakerfinu þá þurfum við að skera svo hressilega niður að menn sáu ekki alveg hvernig það mundi ganga upp. Niðurstaðan varð sú að við settum sjö fisktegundir inn í kvótakerfi, þorsk, ýsu, ufsa, karfa, grálúðu, steinbít og skarkola. Steinbíturinn og skarkolinn voru síðar teknir út enda voru steinbíturinn og skarkolinn í upphafi ársins 1984 notaðir sem uppbót fyrir þau skip sem urðu fyrir mestri skerðingu í þorski eins og m.a. togarar á Vestfjörðum og Norðurlandi og vertíðarbátar. Þeir fengu sérstaklega meiri úthlutun í skarkola og steinbít og þær tegundir voru notaðar sem nokkurs konar uppbót. Þetta er aðdragandinn að því kvótakerfi sem við höfum í dag. En þar áður höfðum við í stuttan tíma, nokkur ár, verið með skrapdagakerfi og skrapdagakerfið náði í raun og veru alveg þeim markmiðum sem því var ætlað meðan það var í gildi því að það var bara beinlínis sett á til að ýta togaraflotanum í að veiða karfa og grálúðu. Hvers vegna var það gert? Það var gert vegna þess að þýski flotinn, sovéski flotinn og austurþýski flotinn voru að hverfa af þeim veiðum þegar útfærsla landhelginnar tók gildi í 200 mílur og þar var einfaldlega sóknarfæri sem eðlilegt var að við sæktum í og við Íslendingar gerðum það svo hressilega eins og flest sem við gerum í þessum málum að innan fimm, sex ára vorum við farnir að stunda það miklar veiðar á karfa og grálúðu að mönnum stóð ekki alveg á sama. En kerfið náði algjörlega þeim markmiðum að ýta flotanum í sókn á þessum tegundum og við tókum yfir miklar veiðar á karfa og grálúðu og veiddum árum saman tugi þúsunda tonna af grálúðu ásamt því að veiða hátt í 100 þús. tonn af karfa. Þetta var árangurinn af þeirri veiðistýringu og togarasjómenn náðu mjög fljótt tökum á því að veiða þessar tegundir en nokkrum árum áður hafði ég sjálfur staðið í því að sigla í gegnum m.a. flotann á Hampiðjutorginu og ekki borið það við að stinga þar niður trolli vegna þess að við héldum að þetta væri bara ekki hægt, mennirnir að asnast niður á fimm og sex hundruð faðma dýpi. En það er nú svona, sumar reglur eru til góðs og þessi regla varð til góðs og þetta eru í rauninni verðmætustu tegundirnar sem frystitogaraflotinn veiðir í dag og þær tegundir sem enginn ágreiningur er um að frystitogaraflotinn veiði, þ.e. grálúðu og karfa. Þetta er örlítil söguupprifjun, herra forseti. Ég tel því að skrapdagakerfið hafi í raun og veru náð tilgangi sínum að þessu leyti. En það sem við ætluðum að gera með því að setja kvótakerfið á það var jú að treysta atvinnu í landinu og tryggja það að skipin gætu haldið á veiðar. Það var markmiðið upphaflega þegar við settum kvótakerfið á. Hvers vegna leyfi ég mér að fullyrða það? Jú, ég leyfi mér að fullyrða það vegna þess að í fyrsta lagi var kvótakerfið sett á til reynslu í eitt ár og síðan ætluðu menn að meta af því áhrifin og síðan voru í kvótakerfinu þegar það var sett á ýmsar áherslur sem áttu að tryggja það að flotinn væri í sókn og að flotinn héldi uppi atvinnu í byggðunum. Þessar áherslur, um að halda uppi atvinnu og koma í veg fyrir að kvótinn færi frá byggðunum, má m.a. sjá í því að framsalið var ekki leyft úr byggð nema því aðeins að fyrir lægi samþykki bæjarstjórnar og samþykki sjómannafélagsins á þeim stað sem kvótinn átti að fara frá. Það var sem sagt skilyrði þess að hægt væri að færa kvóta frá byggð að samþykki þessara tveggja aðila lægju fyrir. Þar að auki þurfti síðan, eftir að þessi samþykki lágu fyrir, sérstakt samþykki ráðuneytisins, að fengnu áðurnefndu samþykki, til þess að það mætti færa kvótann úr byggðarlaginu. Auk þess var í gildi fyrstu sjö ár kvótakerfisins sérstakt sóknarmark. Það voru nefnilega tvö fiskveiðikerfi í gildi fyrstu sjö árin, það var bæði kvótakerfi og sóknarmark. Og þeir sem höfðu minni aflaheimildir eða voru að byrja í útgerð gátu oft og tíðum keypt sér skip sem höfðu tiltölulega litlar heimildir og völdu sér þá sóknarmark og töldu með því að þeim væri gefinn kostur á að endurraða sér í afköstum skipanna og í veiðar fyrir sitt byggðarlag. Og það var alveg rétt, það var svoleiðis. Menn gátu endurraðað sér miðað við hvað þeir voru duglegir fiskimenn og hvað þeim tókst vel að gera út. Það var auðvitað viðurkenning á því að það skyldi ekki vera kvótakerfið eitt sem réði heldur skyldi hæfni manna til veiða einnig hafa mikil áhrif á það hvort þeir kæmust áfram í þessari grein. Illu heilli var það sjónarmiði lagt til hliðar við leiðarstein síðar í sögu kvótakerfisins og eingöngu tekið upp frjálst framsal aflaheimilda á árinu 1990. Það var annað sem var í þessu kvótakerfi í upphafi. Framsal á kvóta var óheimilt frá sóknarmarksskipum. Þegar meiri hluti togaraflotans var búinn að velja sér sóknarmark eftir fyrstu fimm, sex árin í þessu stýrikerfi þá var það orðið þannig að stór hluti af flotanum fékk ekki að framselja, hafði engar heimildir til þess samkvæmt lögunum, enda voru þeir í sérstöku sóknarkerfi. Hvert var þá markmiðið með þessum lögum í upphafi? Markmiðið var að skipunum skyldi haldið til veiða því að eftirfarandi ákvæði var líka í lögunum: Skip sem ekki var haldið til veiða í eitt ár mátti ekki framselja kvóta árið á eftir. Þannig var það í upphafi. Skipi átti að vera haldið til veiða og það var markmið laganna að halda skipum til veiða og halda uppi atvinnu í landinu. Markmiðið var að stýra aflanum og tryggja jafnframt að skipin væru gerð út og að atvinna héldist. Þetta var upprunalegt markmið kvótakerfisins sem menn hafa gleymt í allri þessari umræðu. Þessi markmið voru síðar sett í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða. Hvernig hljóða þau þá? Þau hljóða þannig að það skuli byggja upp fiskstofnana --- eins mikið öfugmæli og það hefur nú verið varðandi botnfiskstofnana sem ekki hafa verið byggðir upp undir þessu kvótakerfi. Og síðan þegar sóknarmarkið hafði verið afnumið og búið að gefa allt kvótafrelsið inn í lögin þá var einnig sett í lögin: ,,að tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu``. Hvílíkt öfugmæli. Þegar sóknarmarkið og öll höftin sem voru í kerfinu til þess að reyna að halda rétti byggðanna inni og halda því að byggðirnar héldu atvinnurétti sínum og að skip væru gerð út til fiskveiða og það væri meginmarkið laganna að skip væru gerð út til fiskveiða, þá voru þessi orð sett í lögin: Að byggja upp fiskstofnana og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Þá voru markmiðin sett inn, en hins vegar verður málið í reynd bara eyðibyggðastefna. Ég ætla að leyfa mér að kalla þessa framkvæmd kvótakerfisins eins og hún er óbreytt í dag, eyðibyggðastefnu og ekkert annað. Hún getur ekkert annað en rifið undan fleiri byggðum en nú er þegar er búið að gera. Það er ekki rétt að mínu viti að hafa þannig fiskveiðistjórnarkerfi að það rífi undan byggðunum til þess að tryggja einhverjum þrem, fjórum stöðum á landinu trausta útgerðarstöðu. Það er sjónarmið sem ég fellst ekki á, að öðrum byggðum skuli slátrað. Að fjöldamargar smærri byggðir séu skornar niður við trog til þess að hægt sé að byggja upp sterka útgerðarstöðu á fáum stöðum og að framtíðarsýnin sé sú að við munum búa hér við veiðikerfi þar sem stór hluti aflaheimildanna verður að fjórum eða fimm fyrirtækjum. En það er sú framtíðarsýn sem maður heyrir ævinlega gerða grein fyrir þegar maður hlustar á þá sem tala fyrir hönd stórútgerðanna. Þess vegna má segja að byggðastefnan sé því miður í framkvæmd að stærstum hluta til það sem ég hef leyft mér að kalla eyðibyggðastefna og í algjörlega öfugri framkvæmd miðað við það markmið sem sett var inn í lögin 1990. Vonandi eru fleiri en hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson farnir að sjá það þótt þeir eigi kannski erfiðara með að viðurkenna það en hann. Hann viðurkenndi það a.m.k. mjög skilmerkilega í þessum ræðustóli fyrir ekki löngu að ekki væri búandi við áframhaldandi framkvæmd fiskveiðikerfisins þar sem sumum væri gert að vera leiguliðar, krjúpandi við fótskör greifanna til að fá til sín aflaheimildir á okurverði og gætu síðan ekki framfleytt fjölskyldum sínum af því að stunda þær fiskveiðar sem menn hafa stundað árum og áratugum saman og ég tek undir þau orð hans. Þannig var þessi saga í upphafi og ætla ég ekki að rekja hana miklu lengur í upphafi máls þó að vissulega væri ekki vanþörf á því að fara oftar yfir hana því að menn eru æðifljótir að gleyma í pólitík. Núna virðist aðalmarkmið vera að viðhalda þessu kerfi svo til óbreyttu og er þá vitnað í nýjustu yfirlýsingar hæstv. sjútvrh. um að viðhalda þurfi kerfinu að sem mestu óbreyttu, það sé það sem tryggi trausta atvinnu og byggð í landinu og byggi upp fiskstofnana. Fróðlegt væri að heyra jafn velmenntaðan mann í líffræði dýra og hann gefa okkur hinum skýringu á því hvernig á að fara að því að byggja upp fiskstofna eftir þessu kerfi og hvernig það hefur tekist til þar sem allir fiskstofnar, botnfiskstofnarnir hafa verið á niðurleið. Þetta held ég að menn ættu að gera sér ljóst og því miður hefur ekki orðið neinn sýnilegur árangur af framkvæmd fiskveiðistjórnarkerfisins af því að byggja upp botnfiskstofnana og heldur ekki af því að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Þess vegna á frv. eins og Samfylkingin leggur hér fram fullan rétt á sér og í raun og veru alveg furðulegt að það skuli vera jafnlítill áhugi fyrir því að fylgjast með umræðum um þessi mál og virðist vera í hv. Alþingi. Ég ætla í stuttu máli að víkja að því sem mér finnst að þurfi að skoða í frv. Samfylkingarinnar. Í fyrsta lagi vík ég að því sem mér finnst slæmt í þessu frv. og það er að áfram skuli vera hægt að leigja aflaheimildirnar milli manna. Ég held að þessi framleiga aflaheimilda sé einhver mesti galli sem settur hefur verið inn í þessa löggjöf. Ég skil vel hvernig Samfylkingin setur þetta upp en ég er hins vegar ósammála því að þetta kerfi skuli fá að halda áfram, bæði á aðlögunartímanum, sem þeir leggja til að verði tíu ár og síðan áfram, ef ég skil málið rétt, með því að þeir sem leigja til sín aflaheimildir geti svo haldið áfram að framleigja. Ég tel að framkvæmdin eigi alls ekki að vera þannig. Hvað er það sem útgerðarmenn þurfa? Jú, þeir þurfa veiðirétt, þeir þurfa að vita að þeir geti nálgast veiðirétt. Og geti hvað? Farið og fiskað. Það er það sem þeir þurfa að vita. Annað þurfa þeir ekkert að vita. Ef búin er til aðferð sem gerir það að verkum að þeir geti tryggt sér veiðirétt og horft eitthvað fram í tímann, eitt eða tvö ár til að nýta sér veiðiréttinn, þá tel ég að það sé nægjanlegt. Ef þeir vilja hins vegar losa sig við veiðrétt sem þeir hafa tekið til sín þá á að gera þeim það auðvelt. Ekki með því að setja á fót þennan frjálsa braskmarkað, sporin í því efni hljóta að hræða, heldur með því að setja upp leigumarkað þar sem menn geta skilað inn veiðirétti og fengið endurgreiðslu frá ríkinu þaðan sem þeir fengu hann og síðan yrði hann leigður út aftur. Því það kann að vera mjög eðlilegt að á slíkum markaði þurfi að setja stýrireglur. Ég hef m.a. vikið að því í frv. Samfylkingarinnar varðandi byggðirnar að það þurfi að vera hægt að stýra og það væri upplagður vettvangur til þess að geta stýrt bæði til flota og byggða.

Herra forseti. Ég ber djúpa virðingu fyrir þeim hv. þm. sem talaði áðan og ég virði líka þann flokk sem hv. þm. stendur fyrir. Bæði hv. þm., sem reyndist a.m.k. í atkvæðalegu tilliti vera kjölfesta flokksins, og flokkurinn sjálfur byggja tilvist sína á mjög rótgróinni og einbeittri andúð og andstöðu á því stjórnkerfi fiskveiða sem við höfum búið við síðan 1984. Ég mundi því telja, herra forseti, að hv. þm. væri einkar góður dómari á þau mál sem lögð eru fram í þinginu og fjalla um stjórnkerfi fiskveiða. Hver var dómur þessa hv. þm., einhvers skeleggasta andstæðings kvótakerfisins, um það frv. sem við þingmenn Samfylkingarinnar höfum lagt fram? Hann sagði: Þetta er tímamótafrumvarp. Hann sagði að hann væri að sjálfsögðu ekki í öllum atriðum sammála frv. en hann sagði eigi að síður tímamótafrumvarp. Það sem hann fann því helst til foráttu var að það er talsvert meiri bratti í stefnu Frjálslynda flokksins en í þeirri stefnu sem við hjá Samfylkingunni höfum lagt fram. Það kom líka fram í máli hans þegar ræðu hans vatt fram. Herra forseti. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson fór ákaflega skemmtilega og fróðlega yfir sögu kvótakerfisins og reynsluna af því og hafði e.t.v. ekki mjög mikinn tíma til að fara í það sem honum finnst vera agnúar á því kerfi sem við höfum lagt fram. Það var í rauninni bara eitt sem hv. þm. nefndi í ræðu sinni. Það er raunar það eina sem ég hef heyrt frá þeim hv. þm. sem eru innan vébanda Frjálslynda flokksins og er í andstöðu við þá stefnu sem Samfylkingin hefur lagt fram og það varðar framsalið. Hv. þm. Sverrir Hermannsson og Guðjón Arnar Kristjánsson hafa verið svarnir andstæðingar framsalsins. Nú er það svo að mönnum sýnist sitt um þetta framsal en það er eigi að síður svo, herra forseti, að samkvæmt þeim tillögum sem Samfylkingin leggur fram er gert ráð fyrir því að eftir tíu ár, þegar það kerfi sem Samfylkingin leggur til er að fullu komið til framkvæmda, þá er framsalið úti. Hv. þm. má ekki horfa fram hjá því að þess vegna er í grundvallaratriðum ekki meginmunur á stefnu Frjálslynda flokksins og Samfylkingarinnar að þessu leyti. Mér sýnist því að hv. þm. gæti í reynd stutt þetta frv. Ég vil útskýra þessa stefnu okkar örlítið frekar, herra forseti. Við leggjum til að menn taki mið af raunveruleikanum. Hann er sá að ekki er sátt um að kollsteypa kerfinu sem við búum við í dag. Þess vegna leggjum við til, þó að skiptar skoðanir séu í flokki okkar eins og öðrum um nytsemd aflamarkskerfisins, að áfram verði byggt á því og engar kollsteypur verði teknar varðandi grundvallaratriði kerfisins. Við höfum eigi að síður sagt að rétt sé að undið verði ofan af kerfinu á tíu árum. Á meðan á því stendur yrði kerfið rekið í sinni núverandi mynd. Það þýðir að mönnum er heimilt að framselja aflaheimildir. Við teljum hins vegar að frá samkeppnissjónarmiðum og jafnræðissjónarmiðum sé ekki hægt að bjóða mönnum sem koma inn á því kerfi sem yrði við lýði ef tillaga okkar yrði samþykkt annað en að mega þá líka njóta hins sama. Þess vegna gerum við ráð fyrir því að menn geti framleigt frá sér aflaheimildir. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að samkvæmt skilgreiningu hans fellur þetta undir brask og vafalaust verða einhver brögð að því fyrstu árin sem þetta kerfi yrði við lýði. Eftir tíu ár er það búið og eftir því sem líður á tíu ára tímabilið minnkar það líka vegna þess að þá verður meira framboð til leigu á markaðnum og þess vegna minni þörf á þessum viðskiptum. Herra forseti. Ég vil fagna því að hæstv. sjútvrh. Árni M. Mathiesen hefur setið undir þessari umræðu. Ég tel að það sé ákaflega mikilvægt. Við erum að ræða um mál sem er eitt umdeildasta mál í samfélaginu, mál sem segja má að síðustu kosningar hafi að nokkru leyti snúist um, mál sem hæstv. sjútvrh. og flokkur hans lofuðu fyrir síðustu kosningar að búið yrði að leysa og skapa sátt um þegar við kæmum til nýrra kosninga. Hvernig er staðan núna, herra forseti? Engar líkur eru á því að einhvers konar sátt sé í sjónmáli. Hæstv. sjútvrh. hefur gengið hvað harðast fram fyrir skjöldu af þeim sem hafa gagnrýnt t.d. þingmenn Samfylkingarinnar. Hann hefur úr þessum ræðustól ásakað einstaka nafngreinda þingmenn Samfylkingarinnar fyrir að vera að hlaupast frá einhverri sátt, sátt sem gerð var í auðlindanefndinni, herra forseti. Undir þetta hafa ýmsir aðrir tekið. Ég verð hins vegar að segja það, herra forseti, að mér finnst nauðsynlegt að hæstv. sjútvrh. hreinsi loftið og geri grein fyrir afstöðu sinni, geri grein fyrir afstöðu Sjálfstfl. Ekki dugar fyrir hæstv. sjútvrh. að koma fram í fjölmiðlum og koma fram á hinu háa Alþingi og segja að verið sé að slíta í sundur einhvern þráð sáttar sem lá millum manna eftir að auðlindanefndin skilaði skýrslu sinni. Staðreyndin er auðvitað sú, eins og hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir rakti áðan, að einstakir forustumenn Sjálfstfl. hafa lagt sig í framkróka um að afbaka niðurstöðuna og afstöðu einstakra nefndarmanna sem birtist í skýrslu auðlindanefndar. Herra forseti. Mér finnst að eftir það sem á undan er gengið sé nauðsynlegt að hæstv. sjútvrh. útskýri fyrir okkur hvernig hann sér þessa sátt verða. Nú er það svo, herra forseti, að við höfum fyrir framan okkur frv. Samfylkingarinnar sem endurspeglar í raun í tiltölulega nákvæmri útfærslu þá meginreglu sem birtist í skýrslu auðlindanefndar. Hér er lögð fyrir þingið hin svokallaða fyrningarleið. Það var önnur þeirra tveggja leiða sem var lögð fram í skýrslu auðlindanefndar. Nú er það þannig, herra forseti, að fyrningarleiðin var í reynd, eins og ég sagði, meginreglan sem kemur fram í skýrslu auðlindanefndar. Það var líka svokölluð veiðigjaldsleið sem var fráviksleið. Hvers vegna kalla ég það fráviksleið, herra forseti? Vegna þess að það er alveg ljóst að meginreglan sem kemur fram í skýrslunni var sú að takmörkuðum náttúrugæðum skyldi úthlutað með útboðum á jafnræðisgrundvelli þar sem menn gátu keppt jafnfætis um að fá tímabundinn nýtingarrétt á þessum takmörkuðu auðlindum. Menn ákvæðu í nefndinni að fara þessa leið varðandi úthlutun á nýtingu jarðefna, úthlutun á nýtingu jarðhitaréttinda í eigu ríkisins, að ógleymdu, herra forseti, úthlutun fjarskiptarása. Síðan kom líka þessi meginregla fram varðandi sjávarútveginn. Hin leiðin er þess vegna fráviksleið. Nú er það svo, herra forseti, að auðvitað þurfa allir að slá af til þess að hægt sé að ná sátt um mál. En það er ekki hægt að gera eins og formaður Sjálfstfl. hefur talað og eins og ég hef oft skilið hæstv. sjútvrh., að það sé einboðið að ef sátt eigi að nást um sjávarútveginn og stjórnkerfi fiskveiða verði það einungis á grundvelli veiðigjaldsleiðarinnar. Það er alveg rétt að það komi hér fram, herra forseti, að sú leið kemur ekki til greina í þeirri nöktu mynd sem hana er að finna í skýrslu auðlindanefndar. Taka verður tillit til þeirra sjónarmiða sem koma fram hjá Samfylkingunni í þessu. En auðvitað er hægt, herra forseti, að sameina þetta tvennt en það er enginn vilji á því af hálfu stjórnarliðanna, þ.e. af hálfu forustumanna Sjálfstfl. a.m.k. Þess vegna finnst mér ákaflega nauðsynlegt í þessari umræðu að hæstv. sjútvrh. komi hingað og geri grein fyrir afstöðu sinni til fyrningarleiðarinnar. Hvað sér hann á móti henni annað en það að Landssamband íslenskra útvegsmanna hefur lagst gegn henni? Hvað sér hann málefnalega gegn henni? Mér finnst nauðsynlegt að í svona mikilvægu máli komi menn og ræði það hreinskilnislega og málefnalega. Við í Samfylkingunni erum reiðubúin til að takast með rökum á við andstæðinga þessara tillagna og jafnvel breyta þeim ef við skynjum það að rökin hafa vægi og standa á traustum grunni. En ég held að það sé alveg nauðsynlegt að hæstv. sjútvrh. geri líka grein fyrir því hvort hann telji unnt að ná sátt um þessi mál eins og þau hafa þróast, án þess að tekið sé mið af þessari aðferð. Herra forseti. Það er líka nauðsynlegt að menn fari að gera sér grein fyrir því að tíminn líður hratt og það styttist óðum til kosninga. Sjálfstfl. lýsti því yfir fyrir síðustu kosningar að hann mundi sjá til þess að deilurnar yrðu settar niður á þessu kjörtímabili og nú er kjörtímabilið að verða hálfnað. Þegar skýrsla auðlindanefndar kom fram töluðu menn á þann veg að þar væri um kaflaskil að ræða og ég taldi líka að þar væri um kaflaskil að ræða vegna þess að þessar hugmyndir komu fram, m.a. um fyrningarleiðina og veiðigjaldsleiðina, og ég taldi að með því að fara bil beggja væri hægt að ná þessari sátt. En við sjáum það hins vegar að það er engu líkara en að Sjálfstfl. sé á skipulögðu ferðalagi brott frá þeim tillögum sem komu fram í skýrslunni. Við sjáum það t.d. á háttsemi hæstv. samgrh. varðandi úthlutun fjarskiptarása, því þrátt fyrir það sem segir í skýrslu auðlindanefndar þá ætlar hann ekki að fara leið útboðs. Við sáum það líka þegar hæstv. sjútvrh. ætlaði að taka á hinu mikla vandamáli sem felst í brottkasti afla að í staðinn fyrir að beita hagrænum aðferðum, eins og var auðvitað andinn í skýrslu auðlindanefndar, þá kaus hann frekar að fara leið boða og banna. Og nú virðist mér af þeim fregnum sem mér berast í gegnum fjölmiðla innan úr svokallaðri endurskoðunarnefnd eða kvótanefnd sem fulltrúar Sjálfstfl. ætli sér alls ekki að taka mið af fyrningarleiðinni. Það hafa komið fram fregnir um það í fjölmiðlum og þær hafa ekki verið til baka bornar. Þess vegna er nauðsynlegt að þetta komi fram, herra forseti: Hvaða afstöðu hefur Sjálfstfl. til þessarar leiðar? Ég vísa til þess líka að það er meiri samhljómur með ýmsum talsmönnum annarra flokka og Samfylkingunni heldur en einmitt Sjálfstfl. Það er nú kannski í lagi og tilefni til þess að rifja það upp að ekki eru nema örfá ár síðan hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., reifaði nokkrar hugmyndir sem mér finnst sjálfsagt að menn dusti rykið af og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur reyndar gert í umræðu síðustu vikna. Ég rifja það upp að formaður Framsfl. nefndi það t.d. á sínum tíma, þegar menn stóðu frammi fyrir því gleðilega vandamáli að þurfa að útdeila kvótum til veiða í norsk-íslenska síldarstofninum að hann taldi á flokksþingi Framsfl., ef ég man rétt, sem haldið var þá á Hótel Sögu, koma vel til greina að þær veiðiheimildir yrðu með einhverjum hætti leigðar. Ég minnist þess líka að seinna, eða hvort það var um svipað leyti sem hæstv. utanrrh. sagði að vel kæmi til greina að viðbótarkvóta í þorski og öðrum bolfiskum jafnvel yrði úthlutað með svipaðri leiguaðferð. Ég tel að í hugmyndum eins og þeim sem formaður Framsfl. hefur sjálfur reifað og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur tekið undir og felast í því að leigja kvóta umfram eitthvert tiltekið lágmark sé t.d. fólgin sáttaleið. En Sjálfstfl. ypptir öxlum og maður verður auðvitað að spyrja sjálfan sig: Getur verið að það sé ætlan Sjálfstfl. að þvæla þessu máli enn einu sinni fram yfir kosningar? Ég tel, herra forseti, að það sé ekki hægt að fallast á það. Ég tel að enn séu í fullu gildi þau orð sem formaður Framsfl. lét falla hér fyrir einu og hálfu ári og hv. þm. Gísli S. Einarsson rifjaði upp, að það særði réttlætiskennd íslenskrar alþýðu að horfa upp á það hvernig sumir misnotuðu kvótakerfið eins og það er í dag. Hæstv. utanrrh. sagði líka efnislega þá að hann skynjaði mikla undiröldu í samfélaginu vegna þess. Herra forseti. Sú undiralda er ekki jafnmikil í dag og hún var þá en það er vegna þess að þessar tilfinningar alþýðu manna sofa, þær eru í dvala því að fólk treystir auðvitað þeim orðum forustumanna samfélagsins að verið sé að vinna að þessari sátt. Hvernig vindur þessari sátt síðan fram? Þegar auðlindanefndin skilaði sinni skýrslu þá bjuggust menn við að í framhaldinu tæki við snörp lota þar sem menn mundu reyna að taka höndum saman á grundvelli þeirra tillagna sem þar koma fram. Ég átti von á því að fyrir síðustu áramót gætum við jafnvel haft í höndunum tillögur að nýjum lögum um það hvernig ætti að haga stjórn fiskveiða í framtíðinni. Þetta mál var sett inn í sérstaka endurskoðunarnefnd. Ég man ekki betur en að sú nefnd hefði átt að skila af sér fyrir áramót. Hún gerði það ekki. Síðan var talað um það að hún ætti að skila af sér upp úr áramótum. Nú bendir flest til að ef henni tekst að skila af sér á þessu vori þá verði það svo síðla vetrar að ekki takist að ræða afraksturinn hér á hinu háa Alþingi. Mér finnst því sem nokkuð hafi nú minnkað vonir um að það takist að breyta lögum á þessu ári. Og þess vegna er ekki nema von að maður spyrji: Á að þvæla þessu máli enn lengra? Herra forseti. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að miðað við fregnirnar sem hafa komið frá kvótanefndinni þar sem hver hönd stjórnarliða er upp á móti annarri þá sé ákaflega ólíklegt að það verði barn í brók. Ég held hins vegar að það væri miklu farsælla að taka þetta mál inn í þingið, afgreiða málið í þinginu, láta fagnefnd þingsins, sjútvn., útkljá málið. Ég tel, miðað við þær umræður sem hafa farið fram hér í þinginu, miðað við þær yfirlýsingar sem hafa komið fram hjá einstökum þingmönnum annarra flokka en Samfylkingarinnar, að það væri hægt að ná samkomulagi. Auðvitað væri það samkomulag þannig að ekki væri gengið að ýtrustu vonum eða kröfum einstakra flokka en ég hugsa að það væri hægt. Samfylkingin væri fyrir sitt leyti til í að taka þátt í slíkri vinnu. Það var slík vinna sem við vildum taka þátt í í kjölfar þess að auðlindanefndin skilaði sinni skýrslu. En ég tel, herra forseti, að síðan hafi menn ferðast alllangan veg frá þeim niðurstöðum. Og ég tel að þeir sem eru komnir lengstan veg frá þeim niðurstöðum sé Sjálfstfl. Því tel ég ákaflega brýnt að hæstv. sjútvrh. hreinsi loftið og lýsi því yfir hver sé stefna hans varðandi framvindu málsins í endurskoðunarnefndinni. Er hann reiðubúinn til þess að taka málið hingað inn í þingið og láta Alþingi útkljá það í staðinn fyrir að láta það daga uppi í kvótanefndinni? Og hvað segir hann um þá leið sem hér er lögð fyrir? Nú er tækifærið, herra forseti, til þess að fulltrúar Sjálfstfl. reifi sjónarmið sín og andrök gagnvart þeirri stefnu sem hér liggur fyrir. Þetta er, eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson sagði í ágætri ræðu sinni áðan, eitt mikilvægasta málið sem liggur fyrir til umræðu í samfélaginu. Ég tel að við séum hér með ákaflega málefnalegum hætti, ekki fullkomnum en með ákaflega málefnalegum hætti að reyna að vinda ofan af því sem stundum hefur verið kallað mesta ranglæti Íslandssögunnar.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða hér mjög mikilvægt mál. Þetta mál er á öðrum stöðum til umfjöllunar á vegum Alþingis. Formaður Samfylkingarinnar var rétt í þessu að ljúka ræðu sinni og bar fram ýmsar spurningar til hæstv. sjútvrh. Það hefði verið, að mér finnst, gott fyrir umræðuna til þess að hún gæti gengið vel fram og menn hefðu hér gagnleg skoðanskipti um þetta stóra mál að það hefðu komið einhver svör við þessum spurningum. Mér finnst satt að segja að hér á hv. Alþingi þurfi menn að sjá til þess að umræður fari þannig fram að þær skili árangri. Þær gera það ekki ef menn bregðast ekki við eðlilegum spurningum og umfjöllun um mál sem er til meðhöndlunar. Það fer sérlega fyrir brjóstið á mér a.m.k. þegar mál eins og þetta er til umfjöllunar að menn skuli ekki bregðast við og sjá til þess að umræðan skili því sem hún getur skilað þannig að menn taki þátt í henni og skili áfram þeim verkefnum sem eru fólgin í því að vinna einhvern sigur í málinu og koma á einhverri sátt með þjóðinni í þessu stóra máli.

Herra forseti. Í ræðu minni hér áðan beindi ég þeim orðum til hæstv. sjútvrh. hvað honum fyndist um árangur fiskveiðistjórnarkerfisins varðandi uppbyggingu fiskstofnanna og taldi að hann hefði alla burði til þess að svara einhverju um það. Ég verð að segja alveg eins og er að það er svolítið ankannalegt að fara alveg í gegnum þessa umræðu án þess að fá nein innskot frá hæstv. ráðherra sem fer með þennan málaflokk um það hvað honum finnist um það mál sem við erum að ræða, það eigi bara að halda hér áfram til enda og umræðunni eigi að ljúka án þess að ráðherrann í raun leggi neitt til umræðunnar og án þess að við fáum nánari vitneskju um það hvað í hans huga býr varðandi framkvæmd þessara laga og þá umræðu sem hér fer fram.

Herra forseti. Við ræðum hér frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem fjallar að mestu leyti um eignarhald á auðlindinni en einnig um brottkast. Ég fagna þessu frv. Ég held að allar hugmyndir séu vel þegnar og örvi umræðuna um þessi mál. Mér finnst að hv. þingmenn eigi að skoða opið allar þær hugmyndir sem koma fram. Ég hef sjálfur flutt tillögur og frumvörp, bæði um eignarhaldið, og þar lagði ég til að skoða þá hugmynd að eignarhaldinu yrði dreift á alla þjóðina, á hvern einstakling, eins konar einstaklingsvæðing, og hins vegar hef ég líka flutt frv. um brottkast sem ég held að sé nokkuð vel útfært. Það hefur reyndar ekki fengið mjög mikla umræðu en er núna fyrir hv. sjútvn. Það hefur mikið verið rætt um sjávarútvegsmál undanfarið og svo sem undanfarna áratugi enda veigamikið mál og skiptir miklu, sérstaklega úti á landi. Atvinnugreinin sem slík býr við þær hremmingar reglulega að það á að kippa grundvellinum undan rekstri hennar með einum og öðrum hætti. Það er afskaplega lítið öryggi í þessari atvinnugrein og ég held að menn ættu að fara að hugleiða það hvort ekki sé mál að linni, annaðhvort að menn sættist á þessa lausnina eða á hina þannig að þeir sem stunda þessa atvinnu geti farið að snúa sér að rekstrinum. Við höfum fyrir framan okkur skýrslu auðlindanefndar sem leggur til í megindráttum tvær leiðir, þ.e. fyrningarleið og veiðigjaldsleið. Á þessum leiðum er mikill munur. Veiðigjaldsleiðin felst í því að ríkið ákveði verðið fyrir aðgang að auðlindinni, fyrningarleiðin felst í því að veiðileyfin verða seld hæstbjóðanda, þ.e. atvinnugreinin sjálf ræður því hvað hún greiðir fyrir aðganginn að auðlindinni. Í hugum markaðsmanna er ekki spurning um það að sú leið er betri vegna þess að atvinnugreinin veit alltaf á hverjum tíma hvað hún getur greitt. Hins vegar geta opinberir aðilar illa séð hvaða álögur má leggja á greinina þannig að henni sé ekki ofboðið með álögum eitt árið eða að hún greiði of lítið fyrir aðganginn annað árið. Aðstæður breytast mjög hratt í þessari atvinnugrein, bæði hækkandi verð, aukinn afli eða minnkandi afli o.s.frv., dýrari sókn, olíuverð og alls konar hlutir koma inn í þetta sem opinberir aðilar eru ekki færir um að meta hverju sinni. Markaðsmenn trúa því að markaðurinn sé mun betur fær um að mæla slíkt heldur en opinberir aðilar, eins og gert var í Sovét. Það er því töluverður munur á þessum leiðum. Einnig hefur þetta áhrif á nýliðun. Ef markaðurinn ræður verðinu býður hann væntanlega það verð sem að meðaltali gefur hagnað og þá eru allir jafnir, jafnt trillukarlinn á Vestfjörðum sem stórútgerðin á Akureyri eða í Reykjavík. Það er bara spurningin um það hver getur veitt ódýrast. Hann fær veiðiheimildina. Ég hygg að þegar allt er skoðað, fjárfesting per sjómann, fjárfesting per veitt tonn, þá sé smábátaútgerðin kannski ekki svo óarðbær þegar á allt er litið þannig að það gæti verið að mikil markaðsvæðing á aflaheimildum leiði til þess að vöxtur kæmi í þá grein sem getur veitt ódýrast. Í þessu frv. eru lagðar til nokkuð brattar afskriftir, þ.e. á tíu árum á að taka þær heimildir sem menn hafa kannski nýlega keypt, aðrir hafa keypt fyrir mörgum árum og sumir hafa aldrei keypt. Það er kannski einmitt það, herra forseti, sem hefur valdið mismununinni að sumir reka fyrirtæki sín með gefnar heimildir á meðan aðrir reka þau með keyptum heimildum, heimildum sem hafa verið keyptar dýrum dómi. Á þessari leið og þeirri leið sem ég hef lagt til, að veiðiheimildunum yrði dreift á alla þjóðina, á hvern einstakling, er einn veigamikill munur. Í þessari leið hirðir ríkið arðinn, en í þeirri leið sem ég lagði til að yrði skoðuð er það einstaklingurinn sem hirðir arðinn og þetta hefur áhrif á uppboðsferlið vegna þess að þegar einn aðili er að bjóða verður hann yfirmáta sterkur á markaðnum. Það er engin samkeppni í framboði á veiðiheimildum og hættan er sú að útgerðin verði ofurseld þessum eina aðila sem er að bjóða veiðiheimildir. Í því kerfi sem ég lagði til væru það hins vegar sennilega um 270 þúsund aðilar, sumir náttúrlega blokkaðir saman í fjölskyldur, sem mundu bjóða veiðiheimildir til sölu og útgerðin gæti valið úr þannig að það myndaðist miklu virkari markaður svona fyrir þá sem hafa trú á markaði. Það sem mælir á móti báðum þessum leiðum er séreignarstefnan, sem sumir hafa trú á, og ég þar á meðal, að einstaklingur gangi yfirleitt betur um eign sína en einhver sem ekki á hana. Þetta á við t.d. um lóðir eða bíla eða hús, að maður sem á húsið sitt er duglegri að mála það og gera við það og halda því við. En það er verra með fisk sem er syndandi um sjóinn. Það er svipað eins og ég og einhver annar hv. þm. ættum tvo bíla og bílarnir skiptu stöðugt um eiganda. Ég er hræddur um að ég væri ekkert voðalega duglegur að gera við púströrið í mínum bíl ef ég vissi að hann færi fljótlega yfir til hins eigandans. Séreign sem er í eigu margra, sem er syndandi þess utan, hefur ekki þá eiginleika séreignar að menn gæti hennar sérstaklega. Þess vegna rembast allir við eins og þeir mögulega geta að veiða sem allra mest af því að það gæti verið að fiskurinn slyppi til hins eigandans næst þegar hann syndir um sjóinn. Þessi eign hefur því ekki þann eiginleika sem er kostur séreignarstefnu. Mikið hefur verið rætt, og það er gert í þessu frv., um framsal sem sumir telja hinn versta löst kerfisins. Þó má færa fyrir því rök og þau mjög skotheld að kerfið er því hagkvæmara sem framsalið er frjálsara vegna þess að ef framsalið er ekki frjálst, bundið við skip eða eitthvað slíkt, verða menn að gera út þetta skip til að ná í veiðiheimildina. Hvað sem það kostar, herra forseti, verður að gera út þetta skip. En ef það má framselja getur einhver annar sem getur veitt betur og auðveldar, ódýrar, fengið það framselt til sín og getur veitt ódýrar og borgað hærra verð til þess sem átti heimildina upphaflega en sá gæti nokkurn tíma haft hag af henni. Eftir því sem framsalið er frjálsara þeim mun meiri hagræðing og hagnaður er í kerfinu. Auðvitað ættu menn að hafa framsalið algjörlega frjálst, bara svífandi, og það var einmitt það sem ég lagði til. En hér er horfið frá því, væntanlega af ótta við orðið ,,brask`` sem sumum finnst voðalega ljótt orð en vestræn hagkerfi ganga nú fyrir samt sem áður og heitir ,,viðskipti`` á góðu og fallegu máli og þykir ekkert ljótt, hvorki með olíu, landbúnaðarafurðir né fisk. Þegar komið er til útlanda þykir það ekki brask að selja fisk. Auðvitað mundu einhverjir í Bandaríkjunum vilja kaupa fisk á tíkall með einhverri úthlutun, en það heitir brask að neyða þá til að borga meira fyrir fiskinn. Varðandi þær hugmyndir sem hér eru um brottkastið, þá eru þær ekki mjög veigamiklar. Þær eru eingöngu til tveggja ára og ekki mikið útfærðar og það er kannski ljóður á þessu kerfi. Þar er meiningin að hafa tilraunalagasetningu í tvö ár og sjá hvernig það reynist. Gott og vel, menn geta prófað það. En ég er alveg sammála flutningsmönnum um að boð og bönn leiða yfirleitt til lögbrota. Þegar menn eru settir í þá stöðu eins og margir sjómenn að geta hvorki veitt fiskinn né komið með hann að landi, þá eru menn settir í þá stöðu að þeir verða að brjóta lög og það er ekki gott. Það er miklu betra að menn hafi einhvern hvata til að koma með fiskinn að landi. Það er gert ráð fyrir því hérna og það var gert ráð fyrir því í frv. sem ég hef flutt og liggur fyrir hv. sjútvn. Herra forseti. Það hafa komið fram nokkrar hugmyndir undanfarið og vil ég nefna t.d. hugmynd hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar um að taka veiðiheimildirnar af þeim sem hafa þær í dag og endurúthluta. Reyndar eru tveir stórir ókostir við þá hugmynd. Það hefur ekki verið sagt hvernig ætti að taka þær af og ekki heldur hvernig ætti að endurúthluta. Ef það á að taka þær af á einu bretti er ég hræddur um að það yrðu heldur miklar sviptingar á verðbréfamarkaði á næstu dögum, sérstaklega ef það ætti að gerast í næstu viku. Ef á að taka þær í burtu á tíu árum, eins og í þessari hugmynd er gert ráð fyrir, hefði það líka áhrif og svo kemur vandinn mikli: Hvernig á að endurúthluta? Ég sting því við hv. þm. að ég vildi gjarnan taka við svo sem eins og nokkur hundruð þúsund tonnum fyrir sjálfan mig ef það kemur að endurúthlutun. Þau mál sem við ræðum hérna um sjávarútveg eru sem betur fer minnkandi í vægi vegna þess að sjávarútvegur hefur minnkandi vægi í landsframleiðslu og þar af leiðandi er þetta ekki eins óskaplega mikið mál og það var fyrir þjóðina fyrir nokkrum árum. En engu að síður er þetta mjög mikilvægt mál og alveg sérstaklega fyrir margar byggðir úti á landi og þess vegna er mjög brýnt að finna á þessu einhverja lausn og mikilvægt, eins og ég gat um í upphafi, að finna varanlega lausn sem sátt er um þannig að atvinnugreinin sem slík geti búið við stöðugleika. En ég vil ganga miklu lengra. Ég vil skoða hvað það kostar þessa atvinnugrein að búa við þá óskaplegu lagaramma sem hún býr við, lagafyrirmæli. Hún er rekin nánast af löggjafarsamkundunni. Ég hef oft reynt að setja mig inn í þessi lög. Það tekst aldrei. Ég er kannski ekki nógu greindur til þess. Og svo þegar maður þykist vera búinn að skoða eitthvert lagafrumvarpið, einhver lögin, og maður telur sig vera farinn að skilja þau og fer að spyrja, þá er komin einhver reglugerð og hún er einhvern veginn öðruvísi. Og svo þegar maður er búinn að lesa reglugerðina kemur í ljós að framkvæmdin er enn önnur. Þetta er óskaplega flókið mál og það hafa sjómenn sagt mér að það sé miklu betra að vera lögfræðingur en góður sjómaður þegar menn eru að gera út, það sé nauðsynleg forsenda útgerðar að vera góður lögfræðingur og þekkja inn á öll þessi lög, reglugerðir og framkvæmdina sérstaklega. Í greinargerð með þessu frv. finnst mér ekki nægilega tekið á því sem ég hef margoft bent á, að við erum að meina ýmislegt þegar við tölum um kvótakerfið. Við erum að tala um vísindalega stjórn fiskveiða sem er einn þátturinn og hefur verið gagnrýndur töluvert mikið. Sumir tala um ríkisvísindi sem þóttu nú ekki góð í Rússíá í gamla daga. Síðan erum við að tala um aflamark og sóknarmark, hvers lags veiðistjórnarkerfi við viljum hafa. Síðan komum við að veiðiheimildum, eignarhaldi á þeim, sem er aðaldeilumálið að mínu mati, og svo að lokum framsali á þessum sömu veiðiheimildum, hvort sem það eru kíló sem menn mega veiða af ákveðnum tegundum eða dagar eða klukkutímar eða veiðigeta í sóknarmarkskerfinu. Hvort tveggja hefur verðmæti og það þarf að taka á eignarhaldinu. En eins og ég gat um í upphafi, herra forseti, fagna ég framkomu þessa frv. Ég held að það sé mjög brýnt að það komi fram sem flestar hugmyndir og menn geti vegið þær og metið og skoðað kosti og galla og síðan beri menn gæfu til þess að finna á þessu lausn þannig að útgerðarmenn geti farið að veiða í friði.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir ræðuna, það var margt athyglisvert í henni. Ég ætla að svara hluta af því. Hv. þm. sagði að útgerðin væri ofurseld einum seljanda. Ég mundi vissulega hafa áhyggjur af svoleiðis ástandi ef seljandinn væri ekki í þessu tilfelli þjóðin sjálf og menn geta þess vegna skapað reglur fyrir þennan seljanda sem eru hugsaðar fyrst og fremst út frá hagsmunum þjóðarinnar og hagsmunum útgerðarinnar í landinu. Það kemur einmitt fram í máli okkar að það er ætlast til þess að framboðið á þessum markaði verði einmitt hugsað þannig. Það verði stöðugt framboð, útgerðarmenn viti nákvæmlega hvenær veiðiheimildirnar verða til reiðu og viti það langt fram í tímann og þetta verði ekki eins og ef við værum að horfa framan í það t.d. að veiðheimildirnar hefðu safnast á örfárra hendur og þær yrðu síðan seldar á markaði þar sem einkahagsmunir réðu ríkjum. Slíkur markaður mundi verða upptekinn af því fyrst og fremst að menn væru að spá í það hvenær væri hægt að fá hæsta verðið og jafnvel fresta sölu og mynda jafnvel skort á aflaheimildum til þess að hækka upp verðið. Þetta er mjög mikilvægt atriði og skiptir að mínu viti mjög miklu máli þegar menn eru að velta þessum hlutum fyrir sér því að áframhaldandi séreignarhald á veiðiheimildum mun að mínu viti kalla á ástand eins og ég var að lýsa áðan.

Herra forseti. Ég benti á að það væri einn seljandi. Hv. þm. sagði að það væri þjóðin sjálf. Ég segi að það sé ríkið og ég geri mikinn mun á þjóð og ríki. Ég hef margoft bent á að það er alls ekki það sama, þjóð og ríki. Þannig er að í ríkinu ræður ríkisstjórn og ríkisstjórnin er samsett úr einhverjum flokkum og hún hefur kannski önnur sjónarmið en þjóðin og þá er ég að hugsa til framtíðar því það eiga eftir að koma margar ríkisstjórnir hér á landi. Það gæti vel verið að ríkisstjórnin væri í einhverjum vandræðum og þyrfti að gera eitthvað og þá beitti hún þessu tæki sínu sem hún hefur, sem einstaklingur gæti aldrei gert, af því að ríkisstjórnin hefur ekki bara þessar heimildir til sölu á uppboði heldur hefur hún líka löggjafarvald að miklu leyti, hafandi meiri hluta Alþingis á bak við sig. Ég hef því ekki sannfærst um það af ræðu hv. þm. Jóhanns Ársælssonar að þetta sé ekki einn seljandi og ég sé ókostina við þetta fyrirkomulag umfram marga seljendur eins og í þeirri hugmynd, sem ég lagði til, að þessu yrði dreift á alla þjóðina.

Hæstv. forseti. Hvaða trygging væri fyrir því að það yrðu margir seljendur ef það kerfi sem hv. þm. vill koma á yrði til? Væri ekki líklegt að einhverjir mundu taka að sér að selja fyrir þessa mörgu seljendur? Væri ekki líklegt að það yrði til einhvers konar kvótafyrirtæki sem mundi sjá um það að fá sem allra hæst verð fyrir veiðiheimildirnar og mundi fólk almennt geta staðið í því að vera að spekúlera í því hvenær ætti að selja og hafa á því allt vit? Mundu menn ekki fá sérfræðingana til þess að vinna það verkefni fyrir sig? Mér þykir sárt að heyra að hv. þm. treystir ekki ríkisstjórn en ég trúi því að ef hv. Alþingi þyrfti að glíma við það að búa til reglur fyrir slíkan seljanda sem við værum að tala þarna um sem væri auðvitað þjóðin, hvað sem menn vilja nú kalla það, þá mundu þær reglur verða látnar miðast við þarfir sjávarútvegsins vegna þess að þegar upp er staðið þá skiptir það öllu máli til að arðurinn verði sem mestur af rekstrinum.

Herra forseti. Að sjálfsögðu færi hún Anna á Suðureyri ekki að selja aflahlutdeild sína í nýju kerfi beint heldur mundi hún fela einhverjum að gera það. En það yrði samkeppni um það líka. Það yrði samkeppni um að miðla aflahlutdeildum sem ódýrast og sem best og ná sem hæstu verði fyrir hana Önnu á Suðureyri. Það mundu myndast nokkrar blokkir vissulega, kvótasjóðir, sem mundu jafnvel fjárfesta í þessum veiðiheimildum en þær yrðu alltaf nokkrar og þetta yrði að gerast á hverju ári aftur og aftur þannig að það getur ekki myndast nein ein blokk nema hún miðli miklu ódýrar en allir aðrir.

Herra forseti. Hv. þm. gat þess í ræðu sinni að hann vantaði svör við því hverjar hugmyndir mínar væru um að taka kvótann af þeim sem hann hefðu í dag og hvernig ég hugsaði mér að endurúthlutun færi fram á jafnræðisgrundvelli. Því er fljótsvarað. Það kom fram í umræðunni á sínum tíma. Ég geri ráð fyrir því að fyrna inn veiðiheimildirnar og miða við 3--5% fyrningu á ári. Það þýðir að ef miðað er við 5% á ári, þá er allt innleyst á 20 árum, þá hafa þeir sem eru með veiðiheimildirnar undir höndum í dag að meðaltali fullar tekjur af veiðiheimildum sínum í 10 ár. En ef menn skoða verðlagningu á veiðiheimildum má reikna með að menn áætli að þeir þurfi að nýta þær í fimm til sjö ár til að greiða kaupverð af varanlegri aflahlutdeild og með því að hafa tíu ár, þá er ríflega fyrir því séð og jafnvel gert ráð fyrir ágóðahlut. Ef miðað er við 3% fyrningu á ári, þá innleysist allt á 33 árum þannig að hver útvegsmaður hefur þá að jafnaði fullar tekjur af heimild sinni í helming þess tíma eða um 16 ár. Þessi umbreytingatími er því nokkuð langur, en hann er það ríflegur að ekki verður öðru haldið fram en að vel sé séð fyrir hagsmunum þeirra sem hafa fjárfest í greininni og ríflega það. Hvað varðar endurúthlutun geri ég einfaldlega ráð fyrir að nýta mér markaðskerfið og bjóða heimildirnar til leigu á markaði til nokkurra ára í senn.

Herra forseti. Þetta voru mjög ánægjulegar upplýsingar og segir okkur það að hv. þm. hefur nánast sömu hugmynd og hér kemur fram og við erum að ræða nema hann er mildari við eigendur kvótans, miðar við 20--33 ár. Ég var reyndar með 20 ár í hugmynd minni. Munurinn er sá að hann reiknar með því að ríkisvaldið fái andvirðið og verði með uppboð og þá hef ég sama fyrirvara á því og ég nefndi áður að ég hef ekki trú á því að það sé gott að ríkisvaldið fái þetta fé og ég tel að það sé heldur ekki gott að það sé einn aðili sem bjóði.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að munurinn á þessum tveimur hugmyndum er í meginatriðum sá sem hann nefndi. Ég geri að vísu ráð fyrir því í hugmyndum mínum að fjórðungur til þriðjungur af veiðiheimildunum verði á forræði sveitarfélaganna en hins vegar verði þær eftir sem áður leigðar á markaði þannig að tekjurnar af því renni til sveitarsjóða en ekki ríkissjóðs. Sveitarfélögin hafi heimildir til þess að binda skilyrðum þann hluta heimildanna sem þau hafa yfir að ráða sem eiga að tryggja atvinnuhagsmuni í byggðarlaginu, gætu t.d. sett þá skilmála að þeim sem leigðu þessar tilteknu veiðiheimildir væri skylt að gera út frá viðkomandi verstöð, landa þar eða selja aflann til vinnslu þar. Það mundi auðvitað hafa áhrif á væntanlegt markaðsverð þeirra veiðiheimilda. Það gæti verið lægra vegna skilmálanna en engu að síður mundi það þjóna sínum tilgangi og treysta atvinnu og byggð.

Herra forseti. Þetta eru að einhverju leyti svipaðar hugmyndir og við ræðum hérna en í þessu felst ákveðinn vandi. Eru það öll sveitarfélög sem eiga að fá þetta, og þá í hlutfalli við íbúafjölda eða hvernig verður það? Á Reykjavík að fá stóran hluta til sín? --- Nú er hv. þm. horfinn úr salnum og getur því ekki svarað en hann kemur kannski í umræðuna á eftir. En ég hef athugasemdir við að það sé sett sem skilyrði að aflanum sé landað á einhverjum stað vegna þess að við erum komin með það gott flutningskerfi að það er hægt að landa aflanum á einum stað á landinu og flytja hann svo bara á hinn endann á landinu. Þess vegna er það engin trygging fyrir því að aflinn komi viðkomandi sveitarfélagi að gagni eða nýtist því þó að aflanum sé landað þar eins og gert er ráð fyrir í því frv. sem við ræðum hér.

Herra forseti. Það var merkilegt að hlýða á hv. þm. gera því skóna að ríkisstjórn þyrfti ekki að vera með sömu skoðanir eða hagsmuni og þjóðin og þar af leiðandi væri erfitt fyrir þjóðina að þurfa að treysta ríkisstjórn. Það er hins vegar alveg rétt hjá hv. þm. að þetta frv. Samfylkingarinnar gerir ráð fyrir þjóðareign á auðlindinni með alveg sama hætti og við aðhyllumst það að þær náttúruauðlindir sem þegar eru annaðhvort tileinkaðar þjóð eða taldar ríkiseign, séu skilgreindar sem þjóðareign og meðhöndlaðar með sérstökum hætti. Þannig er það. En það var umfjöllun hv. þm. um afskriftir, um kaup öllu heldur sumra á veiðiheimildum á meðan aðrir höfðu fengið gefins eins og hann orðaði það. Nú kemur það fram í frv. okkar að á aðlögunartímanum geti menn afskrifað þær veiðiheimildir sem þeir hafa keypt í núgildandi kerfi. Þetta er hins vegar ekki hægt lengur --- ætli það sé ekki fyrsta árið í ár sem mönnum er ekki heimilt að afskrifa kaup á veiðiheimildum. Mér fyndist fróðlegt að heyra afstöðu hv. þm. til núverandi ástands. Finnst honum að það sé eðlilegt ástand að menn hafi ekki heimild til þess að afskrifa þær veiðiheimildir sem þeir hafa keypt eða er hann sáttur við það ástand sem er að skapast með þeim lögum sem voru samþykkt hér á hinu háa Alþingi um það efni?

Herra forseti. Fyrst varðandi ríki og þjóð. Einu sinni voru Íslendingar þegnar Danaveldis og það er hætt við að sú ríkisstjórn hefði kannski ekki haft sömu skoðun á hagsmunum Íslendinga og þeir sjálfir. Varðandi afskriftirnar þá er ákveðið rökrétt samhengi þarna á milli. Ef veiðiheimildirnar eru að eilífu eign þeirra sem þær hafa með höndum, þá er óeðlilegt að afskrifa þær nákvæmlega eins og það er óeðlilegt að afskrifa land sem menn eiga. Hins vegar ef á að fara að taka þetta af mönnum með þeim hætti sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur lagt til og liggur í þessu frv. og einnig þeim hugmyndum sem ég lagði til, þá er eðlilegt að það megi afskrifa það. Í öllum þessum tillögum, alla vega þessari og þeirri sem ég lagði til, er gert ráð fyrir því að upptaka á þessari eign verði milduð með því að menn geti afskrifað þessa eign sína á þeim tíma sem upptakan á að taka. Þannig niðurgreiði ríkið í rauninni með minnkandi skatttekjum upptökuna á eigninni. Þarna er eðlilegt samhengi á milli þannig að ég sé ekki annað en að það sé mjög rökrétt að ef eignarhaldið er eilíft, þá sé það ekki afskrifað.

Herra forseti. Hv. þm. hafði greinilega láðst í ræðu sinni þegar hann fjallaði um þjóðina og ríkisstjórnina að segja okkur frá því að hann gerði ekki endilega ráð fyrir lýðræðisskipan þegar hann var að setja dæmið svona upp vegna þess að við hljótum að ætla að við lýðræðisskipan a.m.k. eigi það að fara saman, vilji þjóðar og ríkisstjórnar. Hins vegar finnst mér orðnotkun hv. þm. svolítið truflandi þar sem hann talar allaf um eign. Hann talar alltaf um eign útgerðarmanna, það eigi að taka af þeim eign þeirra. Er hv. þm. á þeirri skoðun að úthlutaðar veiðiheimildir, úthlutaðar aflahlutdeildir séu eign viðkomandi útgerðarmanna þrátt fyrir ákvæði 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða og þrátt fyrir þá dóma sem gengið hafa, m.a. hæstaréttardóma, í þveröfuga átt?

Herra forseti. Þegar maður kaupir veiðiheimildir á segjum 800 kr. kg og breytir peningum sem eru eign yfir í eitthvað annað, þá hlýtur það að vera eign áfram. Þetta er í reynd eign þess sem fer með það þangað til reglunum verður breytt. Menn búa við þessa óvissu og þessa áhættu í þessari eign, að henni gæti verið breytt, og það er vitað á hverjum tíma. Ef maður ætlar að fara að veiða á morgun, einmitt á morgun, þau kíló sem hann má veiða, er sú heimild eign og verður ekkert annað en eign þangað til reglunum verður breytt.

Herra forseti. Ég hyggst nú halda áfram að hluta til þeirri ræðu sem ég var með fyrr í dag. Ég held að ég hafi verið þar staddur í máli mínu sem ég var að tala um möguleika á endurleigu aðila á aflaheimildum og lýsti mig ósammála því að slíkt fyrirkomulag héldi áfram þar sem það byði upp á þau leiðu afbrigði og afleiðingar sem verið hafa samfara því sem ég hef leyft mér að kalla kvótabrask og er alþekkt, þ.e. bæði þegar leiguliðinn er settur í þá stöðu að þurfa að borga þeim sem aflaheimildirnar hefur yfirverð, eða mjög hátt verð fyrir aflaheimildirnar, oft svo hátt að vandséð er hvernig menn gera út á það og verður í raun og veru að segja sem svo að þeir leiguliðar sem hafa verið að gera út í þessu kerfi í nokkur ár svo til aflaheimildarlausir hljóti að vera hinir hæfustu útgerðarmenn sem til eru í landinu. Að geta yfirleitt lifað við það kerfi sem er í dag að þurfa að leigja til sín aflaheimildir eins og í þorski fyrir 100 kr. kg og komast af við það. Reyndin hefur hins vegar verið sú að menn hafa stundum verið að láta áhafnir taka þátt í þessari leigu með hinum eða þessum hætti þó að það hafi verið talið óheimilt. Ég hef hins vegar ekki komið auga á það eða mér hefur yfirsést það og verð þá vonandi leiðréttur af hv. flm. þessa frv. að því leigutímabili sem ég hef gert að umræðuefni, þessum leigumöguleikum milli manna sem aflaréttinn hafa sé lokið innan tíu ára. Ég alla vega skil þetta svo í 3. gr. frv., þar sem segir: ,,Heimilt skal þeim útgerðum sem leigja til sín aflahlutdeild að framleigja 50% aflamarks og skipta á veiðiheimildum innan síns útgerðarflokks á því fiskveiðiári sem stendur hverju sinni.`` Mér hefur kannski sést yfir að þetta væri tímabundið ákvæði. Ég leit svo á að það væri ótímabundið. Ég hef ekki komið auga á að þetta ákvæði væri fellt út eftir tíu ár. Ég skil að þetta er á aðlögunartíma en ég sé ekkert sem fellir það út eftir að tíu árum er lokið og held því þess vegna fram að leiguframsalið sé áfram inni og þurfi þá athugunar við. Ef það hefur verið vilji flutningsmanna og meining að þetta hyrfi út eftir tíu ár, þá er þess a.m.k. ekki getið eða ég kem ekki auga á það en kannski hefur mér yfirsést það. Ég ætla ekki að fullyrða um það en það verður þá leiðrétt síðar. Það er annað atriði sem mig langar til að fræðast um í þessu. Það segir svo í 2. gr.: ,,Heimilt er að svæðisbinda veiðar einstakra tegunda enda liggi fyrir tillögur Hafrannsóknastofnunarinnar um hámarksveiðiþol þeirrar fisktegundar sem um ræðir á viðkomandi svæði.`` Nú þekkjum við auðvitað þessar veiðar um svæði, innfjarðaveiðar á rækju, skelfisksveiðar og kannski fleiri veiðar sem eru svæðisbundnar og hafa verið það í mörg ár. Ég vil hins vegar spyrja þeirrar spurningar hvort hér sé þá ekki líka verið að víkja að því að fleiri fisktegundir en þær sem hafa verið svæðisbundnar í veiðum undanfarin ár gætu verið svæðisbundnar ef því væri að skipta, ef þannig útfærsla væri sett upp, við skulum segja t.d. að strandveiðiflotinn og byggðirnar hefðu alltaf ákveðinn forgang til þess að fá að stunda sjó og sá réttur yrði ekki af mönnum tekinn að einhverju lágmarki. En maður hefur nú verið að velta fyrir sér hvernig mætti setja í löggjöf að byggðir sem eiga alla sína afkomu undir sjósókn og fiskveiðum, að ekki sé hægt í löggjöf að taka af þeim þann rétt eins og kannski hefur komið upp í fiskveiðistjórnarlögum okkar þegar kvótinn hefur horfið algerlega úr byggðarlagi og enginn veiðiréttur verið eftir í byggðinni. Ég held að það sé gjörsamlega óásættanlegt ástand. Ef það er svo að formaður útgerðarmanna, Kristján Ragnarsson, telur að hann geti farið í sérstök málaferli út af einhverri mismunun út af smábátakerfinu, hvað þá með þá aðila í byggðum sem þar hafa búið alla sína tíð, sest þar að og stundað fiskveiðar á skipum útgerðarmanna og unnið úr aflanum, þegar búið er að selja þær heimildir í burtu? Hvar er þá réttur þeirra ef menn telja að það sé einhver voðaleg mismunun að hafa sérstök stýrikerfi, annars vegar varðandi smábáta og strandveiðiflota og hins vegar varðandi stærri skip? Reyndar hef ég aldrei skilið það markmið núgildandi laga að reyna að stýra smábátum eða reyna að færa þá til sömu aðferðar og frystitogurunum er stýrt og ég held raunar að engin þjóð hafi tekið sér það fyrir hendur nema Íslendingar að stýra fiskveiðum þannig. Þetta er vafalaust atriði sem ég fæ skýringar á hér á eftir og þetta kemur líka fram í 3. gr.: ,,Heimildir til sérveiða skulu boðnar til leigu sérstaklega aðgreint eftir svæðum og tegundum.`` Og þá spyr ég líka: Getur þetta ekki alveg eins átt við t.d. um fjórðungana sem menn tala oft um, Norðlendingafjórðung, Austfirðingafjórðung, Vestfirðingafjórðung o.s.frv. eins og eftir svæðum eins og við höfum skilið það í dag, þ.e. skelfisksveiðar innan Breiðafjarðar, eða rækjuveiðar innan Húnaflóa eða Öxarfjarðar o.s.frv.? Þetta var það sem ég hafði áhuga á að fá nánari skilgreiningu á hjá flutningsmönnum og fæ það vafalaust í svörum þeirra á eftir. Að öðru leyti vil ég segja það að ég tel það nokkur tímamót þegar við erum að ræða í hv. Alþingi frv. sem tekur á breytingu á lögum um stjórn fiskveiða og ég taldi það líka nokkur tímamót á síðasta ári þegar við vorum að ræða tillögur sem við fluttum saman, Frjálslyndi flokkurinn og vinstri grænir, um stefnumótun um það hvernig mætti komast frá núverandi fiskveiðistjórnarkerfi og yfir til annars sem að sumu leyti byggir á hugsun sem er einnig í frv. Samfylkingarinnar, þ.e. varðandi fyrningu veiðiheimilda og eins varðandi skiptingu flotans í aðgreinda útgerðarflokka. Það virðist ekki vera með vanþörf á að menn séu með hugmyndir og ræði þær fram og til baka í þessu stórmáli því að ekki virðist mér á fréttum frá endurskoðunarnefndinni að það gangi svo vel hjá mönnum að komast þar áfram enda kannski ekki við því að búast. Ég var nýlega á fundi á Kaffivagninum hér í Reykjavík og hlustaði þar á orð forustumanns útvegsmanna, framkvæmdastjórans Friðriks Arngrímssonar, og hvað talaði sá ágæti maður um á þessum fundi? Jú, hann talaði um það að sennilega væri bara eðlilegast, og hv. þm. Kristinn Gunnarsson leiðréttir mig ef ég fer með rangt mál, ég held að hann hafi sagt að það væri sennilega eðlilegast að taka bara upp séreignarrétt fyrir útgerðarmenn á veiðiheimildum. Ég held að hann hafi bara orðað þetta ósköp einfaldlega svona. Það skyldi þó ekki vera að það væru í raun og veru þær hugmyndir sem blunda hjá ríkisstjórninni og hæstv. sjútvrh. að halda þannig áfram á málum um stjórn fiskveiða að útgerðarmenn fái séreignarrétt til framtíðar litið á fiskveiðiheimildum í hafinu. Ég vona svo sannarlega að þetta séu getgátur einar hjá mér en ég heyrði framkvæmdarstjórann segja þessi orð og honum fannst það mjög eðlilegt, held ég, að setja þetta svona fram, að útgerðarmennirnir eignuðust bara þennan séreignarrétt á þessum heimildum. Að lokum langar mig til að víkja örstutt að því að hv. þm. Gísli S. Einarsson talaði um, að Halldór Ásgrímsson, hæstv. utanrrh., hefði talað um það á síðasta landsfundi Framsfl. að mönnum fyndist það sárt og það særði réttlætiskennd fólks að horfa á menn taka mikla peninga út úr kvótakerfinu með sölu veiðiréttarins. Ég vil hins vegar minna á það sem var í bók sem hæstv. ráðherra gaf út 1991, þá leit hann svo á að slíkur söluréttur væri sárabót þeim sem hugsanlega þyrftu að hverfa frá útgerð.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sagðist vera ósammála endurleigunni sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Það var niðurstaða okkar að það væri skynsamlegast að breyta sem allra minnstu og þess vegna komumst við að þeirri sameiginlegu niðurstöðu að lokum að við ættum ekki að hrófla við þeirri leigu sem væri leyfileg núna í kerfinu en leyfa hana á aðlögunartímanum. Við gerðum síðan ráð fyrir því að þegar tíu ára lokin nálguðust mundu menn fara yfir það hvernig þetta yrði í framhaldinu, eftir að aðlögunartímanum væri lokið. En við hefðum orðið að breyta líka, við hefðum ekki getað leyft að menn leigðu frá sér í gamla kerfinu en ekki neitt í hinu kerfinu. Okkur fannst óeðlilegt að hafa slíka skipan á, að nýja kerfið sem væri að koma inn væri fastbundið en hinir gætu leigt frá sér eftir sem áður. Og okkur fannst ekki heldur ástæða til þess að fara í þann möguleika að loka alfarið leigunni í gamla kerfinu á meðan, við vildum breyta sem minnstu. Að svæðisbinda veiðar? Já, það var hugmyndin á bak við þessa tillögu eins og hún liggur þarna inni að það væri hægt að svæðisbinda veiðar með víðtækari hætti en hefur verið gert. Menn hefðu þann möguleika bæði að fá tillögur um grunnslóðarveiðar og veiðar með stærri skipum á djúpslóð og/eða svæðisbundnar veiðar sem menn veldu að hafa af öðrum ástæðum, og að tegundir gætu orðið fleiri en nú eru í svæðisbundnum veiðum.

Herra forseti. Það virðist gæta einhvers misskilnings í umræðunni hjá alla vega mörgum hv. þm. um hvert sé dagskrármálið. Dagskrármálið er frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 38 15. maí 1990, þar sem 1. flm. er Jóhann Ársælsson. Þetta er ekki umræða um almenna sjávarútvegsstefnu eða eldhúsdagur um sjávarútvegsmál og þetta er ekki umræða um stefnu hæstv. sjútvrh. eða stefnu ríkisstjórnarinnar en margir ræðumenn hafa viljað fjalla meira um stefnu ráðherrans eða stefnu ríkisstjórnarinnar eða jafnvel meint stefnuleysi frekar en dagskrármálið, þ.e. frv. um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Eins og hv. Alþingi veit er nefnd að störfum á vegum hæstv. sjútvrh. þar sem verið er að endurskoða lög um stjórn fiskveiða og ég vonast til þess að sú nefnd skili af sér innan tíðar. Hvenær það verður veit ég ekki og get ekki sagt um. Ég hafði vonast til þess að hún hefði skilað af sér fyrr. Það hefði að sjálfsögðu verið betra því að því fyrr sem við útkljáum þetta mál, þeim mun betra er það fyrir alla, en ég hef fulla trú á því að nefndin muni vinna verk sitt af vandvirkni og eins hratt og henni er mögulegt og skila til mín áliti sínu og ég muni í framhaldi af því geta lagt fram frv. á hv. Alþingi. Og á meðan ég hef þá trú sé ég ekki ástæðu til þess að taka upp annan hátt á því að vinna þetta mál. Þegar það frv. verður lagt fram mun það að sjálfsögðu fara til hv. sjútvn. og hún mun hafa það til meðferðar eins og þingsköp Alþingis kveða á um. Hins vegar varðandi þetta frv. hefur verið lagt upp úr því í umræðunni að frv. sé í samræmi við skýrslu auðlindanefndar eða þá sátt sem fram kom í skýrslu auðlindanefndar. Það kemur mér nokkuð spánskt fyrir sjónir og finnst mér hv. þm. leggja sig talsvert langt fram um að reyna að færa rök fyrir þessu en ég fæ ekki betur séð en þetta frv. sé að stofni til sama frv. og flutt var á síðasta þingi af sömu flutningsmönnum og ég get engan veginn séð að þetta frv. sé í samræmi við þá sátt sem auðlindanefndin komst að og þá sérstaklega hvað varðar það starfsumhverfi sem atvinnugreininni væri ætlað í framtíðinni eins og t.d. hvað varðar mjög mikilvægan þátt eins og framsalið, það er beinlínis í beinni andstöðu við auðlindanefndarskýrsluna hvað þetta varðar, og eins varðandi þau skilyrði sem auðlindanefndin setur fyrir því að innleidd verði gjaldtaka á sjávarútveginn. Þvert á móti er farið mjög bratt í allar breytingar í þessu frv. og hvergi fylgt þeim ramma eða þeim skilyrðum sem auðlindanefndin setur utan um upptöku auðlindagjalds í sjávarútvegi. Það hefur einnig verið minnst á árangur fiskveiðistjórnarkerfisins af hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni og ekki í fyrsta skipti og væntanlega ekki í síðasta skipti því að ég á ekki von á því að hann nú frekar en áður taki þeim rökum sem ég hef fram að færa í þeim efnum. En staðreynd mála er hins vegar sú, því miður, að megnið af síðustu öld vorum við að veiða umfram afkastagetu fiskstofnanna ár eftir ár. Við höfðum úr stórum stofni að taka sem í upphafi var sennilega nálægt 3 millj. tonna. Það var gott árferði og þess vegna gekk þetta án stóráfalla. Einnig kom til að það var minnkandi veiði á tímabili síðari heimsstyrjaldarinnar og það er einungis á því tímabili og í kringum það tímabil og síðan frá árinu 1995 sem veiðin úr þorskstofninum hefur verið í samræmi við afkastagetu hans. Það er einungis á þessu tímabili sem unnt er að tala um sjálfbærar veiðar úr íslenska þorskstofninum. Síðan blandast líka inn í þetta Grænlandsgöngur sem eru fyrirbrigði sem við höfum ekki séð í talsvert langan tíma og hafa áhrif á þetta líka. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hefur verið að bera saman það sem var fyrir upptöku kvótakerfisins og eftir upptöku kvótakerfisins og miðar þá við árið 1983. Við höfum vissulega séð miklar framfarir og mikla hagræðingu í sjávarútvegi á Íslandi alveg frá 1983 þegar kvótakerfið var tekið upp fyrst. En sá hluti sem sneri að fiskveiðistjórninni, stjórnun veiðanna og uppbyggingu stofnanna, fór ekki að skila verulegum árangri fyrr en í upphafi síðasta áratugar því að á árunum 1983--1990 var mestallan tímann í gangi blandað kerfi, kerfi kvótakerfis og sóknarkerfis. Því miður varð síðan staðan sú að flest þessi ár var ákveðið heildaraflamark umfram það sem vísindamenn lögðu til og síðan var veiðin líka umfram það heildaraflamark sem sett hafði verið þannig að á þessu tímabili var heildaraflinn langt umfram það sem hin vísindalega fiskveiðistjórn hafði lagt til. Og það er ekki fyrr en á síðasta áratug eftir að lögin tóku gildi 1991 og sérstaklega eftir að aflareglan var tekin upp sem veiðar úr þorskstofninum urðu í samræmi við það sem mat vísindamanna gaf til kynna að ætti að vera. Einmitt frá þessum tíma höfum við séð góðan árangur í því að byggja upp þorskstofninn. Það er hins vegar aldrei svo að allir hlutir geti verið í 100% lagi þegar náttúran á í hlut. Þar er alltaf breytileiki sem við þekkjum ekki allan og getum ekki alltaf séð fyrir. Síðan kemur auðvitað mannlegi þátturinn inn í þetta líka og það er ekki ólíklegt að á meðan við höfðum mestar áhyggjur af þorskstofninum höfum við kannski litið fram hjá áhyggjum sem við hefðum þurft að hafa af öðrum stofnum samhliða og kannski ekki farið nægjanlega varlega með þá. Við höfum þá kannski hin síðari ár verið í heldur meiri vafa um þá stöðu vegna þessa heldur en við þyrftum að vera en þetta er hlutur sem við erum að reyna að laga núna með fiskveiðistjórn okkar og vonandi munum við geta komið öðrum stofnum í eins góða stöðu og mér sýnist þorskstofninn vera í, alla vega miðað við hrygningar þriggja til fjögurra síðustu ára sem gefa til kynna að nýliðun í stofninum sé mjög góð. Síðan er kannski rétt líka að hafa í huga að þeir fiskstofnar sem lengst hefur verið stýrt með aflamarki, heildaraflamarki og í kvótakerfi, eru uppsjávarstofnarnir, þeir eru í góðu ástandi, loðnustofninn sérstaklega eins og nýjustu dæmin sanna. Okkur hefur á því tímabili sem við erum að ræða hér um tekist að byggja upp íslenska síldarstofninn og á sama tíma hefur okkur í samvinnu við aðrar þjóðir tekist að byggja upp norsk-íslenska síldarstofninn og íslenskur sjávarútvegur nýtur auðvitað góðs af uppbyggingu og stöðu þessara stofna í dag. Þetta er staða fiskstofnanna og árangur þeirrar fiskveiðistjórnar sem við höfum verið að þróa og beita á síðustu þremur áratugum. Það var einnig minnst á brottkast og að þær tillögur sem ég hef lagt fram á Alþingi og það sem ég hef gert til að hafa áhrif á brottkast á undanförnum mánuðum væri ekki í samræmi við tillögur auðlindanefndarinnar varðandi hagrænar aðgerðir. Því er til að svara að það sem gert hefur verið varðandi brottkast á undanförnum mánuðum hefur verið þrenns konar. Í fyrsta lagi hefur farið fram athugun á því hversu mikið brottkast er og þeirri athugun lýkur vonandi mjög bráðlega þannig að hægt verði að kynna þá niðurstöðu innan ekki langs tíma. Í öðru lagi hefur eftirlitsmönnum verið fjölgað. Það hefur verið gert í tvígang, fyrst 1. september sl. og svo aftur 1. janúar sl. Með því má segja að fjöldi eftirlitsmanna hafi í fyrsta skipti nálgast það að vera í samræmi við þá þörf sem er ef við ætlum að halda úti fiskveiðieftirliti sem nær að dekka þær veiðar sem við stundum. Í þriðja lagi hafa verið lögð fram tvö frv. á Alþingi til þess að hafa áhrif á brottkastið og hvor tveggja eru hagræns eðlis. Annað tengist eftirlitinu og hitt tengist tegundartilfærslunni. Tegundartilfærslan er í eðli sínu meðaflaregla sem sumir hafa talað um hér og kallað eftir. Hins vegar hefur hún undanfarin ár verið útfærð á þann hátt að hún hefur frekar orðið til þess að menn hafa verið að ná sér í aflaheimildir í tilteknum stofnum eftir því hvernig aðstæður hafa verið á kvótamarkaði og vegna misræmis sem er í gildi stofnanna, þ.e. annars vegar í þorskígildum og hins vegar í verðmæti kvótans á markaði. Sú breyting sem lögð hefur verið til á að leiða til þess að tegundartilfærslan nýtist sem meðaflaregla en sé ekki einungis notuð til þess að auka kvótann í eftirsóknarverðum fiskstofnum. Þetta eru ekkert annað en hagrænar aðgerðir og í fullu samræmi við það sem auðlindanefndarskýrslan leggur til. Hins vegar er kannski eðlilegt að hv. þm. hafi ekki áttað sig á þessu. Þeir eru kannski ekkert voðalega mikið sinnaðir sjálfir fyrir hagrænar aðgerðir og miðstýringin er kannski enn þá of greypt í huga þeirra aðila sem hafa eytt mestöllum sínum pólitíska ferli í hinum svokölluðu vinstri flokkum á Íslandi, Alþb. og Alþfl. En vonandi falla þessar skýringar mínar í góðan jarðveg hjá þeim þannig að þeir styðji mig í tilraunum mínum til að halda aftur af brottkastinu sem ég tel að vissulega sé ástæða til að gera. Ég vonast til þess að innan tíðar skili endurskoðunarnefndin af sér áliti sínu og að það verði síðan til þess að hér verði lagt fram á Alþingi lagafrv. um breytingar á stjórn fiskveiða og að ég geti treyst því að staðið verði við þá sátt sem náðist í auðlindanefndinni og birtist í skýrslu nefndarinnar þannig að þó að einhver ummæli hafi fallið í þessari umræðu í gagnstæða átt þá séu það orð sem falla í hita leiksins og skýrist kannski frekar af því að réttlæta þurfi það að verið er að leggja fram frv. í annað sinn sem lagt var fram áður en auðlindanefndin skilaði áliti sínu og er ekki enn þá farið að taka tillit til sáttarinnar sem þar er. Ég skil það mætavel og er ekki að gera neinar athugasemdir við það en ég vonast til þess að þegar til kastanna kemur, þá verði sú sátt sem þar náðist ríkjandi og að á hana megi treysta.

Herra forseti. Það gæti verið áhugavert að fara yfir það hverjir eru mestir miðstýringarmenn á hinu háa Alþingi. Það er alla vega ljóst að við í Samfylkingunni studdum ráðherrann í þessu tegundartilfærslumáli hans en erum jafnframt á markaðsleiðinni þegar kemur að þessu frv. Og af því að hæstv. ráðherra var að tala um auðlindanefndarskýrsluna þá ætla ég að lesa upp lýsingu úr skýrslunni á svokallaðri fyrningarleið, en þar segir: ,,Fyrri leiðin, sem hér verður nefnd fyrningarleið, byggist á því að allar aflahlutdeildir verði skertar árlega um fast hlutfall en síðan verði þær endurseldar á markaði (eða á uppboði).`` Þetta er nákvæmlega sú meginlína sem liggur í gegnum það frv. sem hér er til umfjöllunar. Útfærslan er síðan kannski önnur, enda segir, svo ég haldi áfram að vitna í skýrsluna, með leyfi hæstv. forseta: ,,Einnig eru skiptar skoðanir um hversu hátt veiðigjald eða fyrningarhlutfall eigi að vera, enda hljóti það að lokum að ráðast af stjórnmálalegu mati, þar sem m.a. verði tekið tillit til afkomuskilyrða sjávarútvegsins.`` Herra forseti. Auðvitað varð að orða þetta svona vegna þess að fyrst veiðigjaldsleiðin er á annað borð tekin hér upp, þá þarf auðvitað að taka þetta fram því að þar er um að ræða leið þar sem stjórnmálamenn eiga að taka að sér að meta hvers virði aðgangurinn að auðlindinni er. Ef stjórnmálamenn eiga að gera það en ekki atvinnugreinin sjálf, þá hlýtur að þurfa m.a. að taka tillit til afkomuskilyrða sjávarútvegsins og þess vegna kemur þetta inn, um hversu hátt veiðigjald eigi að vera og svo fyrningarhlutfall, enda hljóti það að lokum að ráðast af stjórnmálalegu mati.

Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. þm. var um tvær leiðir að ræða í auðlindanefndarskýrslunni og meiri hluti nefndarinnar gerði þar ekki upp á milli. En það eru auðvitað afkomuskilyrðin sem skipta gríðarlega miklu máli þegar verið er að leggja nýtt gjald á atvinnugreinina og það kemur einmitt fram í auðlindanefndarskýrslunni að það eigi að taka tillit til þeirra. Þá er verið að talað um óvissu í greininni og aðlögun sem greinin þurfi að hafa að breyttum aðstæðum og síðan stöðu atvinnugreinarinnar miðað við stöðu sams konar fyrirtækja erlendis. Það er ekki tekið tillit til neins af þessu í frv. Samfylkingarinnar. Þessi atriði koma þar ekki upp, hvorki núna á þessu þingi frekar en á síðasta þingi. Það er bara ekki hugsað um þetta.

Herra forseti. Af því af því að það var hæstv. ráðherra sem fór að tala um miðstýringu áðan þá fer ég að hafa verulegar áhyggjur af því að hæstv. ráðherra viti ekki út á hvað markaðskerfi gengur. Í frv. okkar er gert ráð fyrir því að það sé atvinnugreinin sjálf sem verðleggi þennan aðgang að auðlindinni og það hljóti þá að ráðast af stöðu hennar hverju sinni hvað hún treystir sér til að borga og miði þá sjálf við ytri aðstæður. Það er hin leiðin, herra forseti, miðstýringarleiðin, sem mér heyrist ráðherrann aðhyllast sem gerir ráð fyrir því að stjórnmálamenn taki ákvarðanir miðað við meinta stöðu útvegsins á hverjum tíma. Þessu hlýtur hæstv. ráðherrann að fara að átta sig á ef hann skoðar málið betur.

Herra forseti. Ég þarf ekki langar kennslustundir í markaðsfræði hjá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur. En það hlýtur einmitt að koma inn í þetta líka hvert fyrningarhlutfallið er og til hvers er ætlast af fyrirtækjunum. Og af þeim hugmyndum sem uppi hafa verið um þessi mál, þá er þetta, þær fyrningar og tímalengd veiðiheimilda, það stysta sem ég hef séð. Það hafa tveir aðrir hv. þm. úr öðrum flokkum komið hér upp og rætt lítillega tillögur sínar þar sem um er að ræða miklu lengri fyrningartíma, miklu meiri aðlögun og miklu meira tillit tekið til þeirra aðstæðna sem um er að ræða en er í þessu frv. Samfylkingarinnar sem alls ekki er í samræmi við auðlindanefndarskýrsluna.

Herra forseti. Það var fróðlegt að heyra það að alla síðustu öld hefðum við stundað ofveiði á fiskstofnum. Það var ekki annað að heyra á því svari sem hæstv. ráðherra gaf áðan. Það hafi sennilega eftir 1991 komið til það kerfi að breytinga megi vænta. Síðan þakkar sjútvrh. kvótakerfinu sérstaka fæðingartíðni hjá þorskinum sl. þrjú til fjögur ár. Ég vil benda hæstv. ráðherra á að lesa skýrslu Hafró. Það má líka finna fjögur ár eða nokkur ár saman sem voru mjög góð klakár, hæstv. ráðherra, hjá þorskinum hér á árum áður, það var reyndar fyrir daga kvótakerfisins. En svo held ég að sé rétt að víkja að öðru. Hæstv. ráðherra talar um góða uppbyggingu uppsjávarfiskstofnanna og minnist þar á síldarstofnana. Það vill svo til að íslenski síldarstofninn virðist hafa frosið í 500 þúsund tonna stærð og ekki að sjá að hann byggi sig mikið meira upp. Við veiðum yfirleitt um 100 þús. tonn af síld á hverju einasta ári. Það er kannski einhver sú stærð sem síldarstofninn fer bara í. Ég veit það ekki. Ég þekki ekki þá líffræði. Mér finnst það hins vegar furðulegt miðað við nýtingu á stofninum að hann skuli ekki geta stækkað áfram. Svo vil ég vekja athygli á því að aðrir botnfiskstofnar, þar á meðal þorskurinn, ýsan, ufsinn og fleiri botnfiskstofnar, hafa ekki verið í neinni sérstakri uppbyggingu, hvorki síðasta áratug nýliðinnar aldar né fyrr á þessu kvótatímabili. Ég hef a.m.k. ekki séð það. Ég vona svo sannarlega að það sé rétt hjá ráðherranum að nú sé allt á uppleið og blóm og björt framtíð fram undan. Ég mundi vissulega gleðjast með honum yfir því.

Herra forseti. Ég sagði aldrei að það væru engin vandamál og vissulega vildi ég að staðan væri betri hvað varðar ýsustofninn og ufsastofninn. Þar er vissulega verið að grípa til aðgerða og reyna að hafa áhrif á viðkomu stofnsins. En varðandi fæðingartíðni þorsksins, þá fer það auðvitað að einhverju leyti eftir því hvað mæðurnar eru margar og það hefur einmitt verið eitt af helstu markmiðum uppbyggingar fiskstofnanna, þorskstofnsins sérstaklega, að stækka hrygningarstofninn og það hefur tekist mjög vel þannig að hann hefur náð þeim mörkum sem menn töluðu fyrir fram um að skipti sköpum í þessu efni, 500 þúsund tonn og að við þau mörk væri líkur til þess að við fengjum klak sem heppnaðist oftar en ekki og það virðist hafa gengið eftir. Ég get ekki bent á annað en þær tölur sem við höfum út úr mælingum Hafrannsóknastofnunar og síðan reynslu kollega hv. þm., skipstjóranna úti á sjó sem núna eru að berjast við að það er of mikill smáfiskur á miðunum sem gefur til kynna að klakið sé að umbreytast yfir í það að verða veiðanlegur fiskur á næstu missirum. Það er hugsanleg skýring á því með íslenska síldarstofninn að það sé einhver náttúruleg stærð sem markast af náttúrulegum aðstæðum þessa dagana, þessi 500 þús. tonn. Ég get ekki svarað því hérna, en mér finnst það ekkert óeðlilegt og það er líffræðilega þekkt fyrirbrigði. En við höfum nýtt þennan stofn skynsamlega í langan tíma og byggt hann upp og það var það sem ég var að segja að okkur hefði tekist. Það sýnir að við getum náð árangri með vísindalegri fiskveiðistjórn sem ég vil reyndar heldur fara að kalla nútímalega fiskveiðistjórn.

Herra forseti. Við höfum aðeins nálgast framsetningu hvors annars. Ég vil hins vegar benda ráðherranum á það, af því að það er alltaf verið að tala um hvað þurfi stóran hrygningarstofn til þess að viðhalda þorskstofninum, að talið er að stærstu þorskar hafi um 15 milljón hrogn í sér. Ef við gefum okkur að þeir hafi bara 10 millj. hrogn, þá þurfum við 240 þorska til þess að búa til meðalárganga af hrognum. Hins vegar lifir ekki nema brot af þessu og við getum þess vegna farið í 2.400. Hvert værum við þá komin? Þá mættu 90% deyja og við hefðum samt meðalárgang. Við gætum svo aukið þennan fjölda. Ég held því að þessi fræðilega rökræða um hversu stór þorskstofn þurfi vera byggist miklu frekar á lífsskilyrðum í hafinu en tölu þorskanna.

Herra forseti. Ég er alveg sannfærður um að það eru fleiri atriði en bara stærð hrygningarstofnsins sem skipta máli. Það eru líffræðilegar aðstæður. En það er auðvitað líka þekkt fyrirbrigði úr náttúrunni að eftir því sem afkvæmin eru smærri, þeim mun fleiri þarf til þess að tryggja viðgang stofnsins. Samsetning stofnsins skiptir auðvitað líka miklu máli, aldurssamsetningin. Þetta eru atriði sem mjög mikið fé og mikill tími fer í að rannsaka hjá Hafrannsóknastofnuninni, bæði hjá okkur og eins í samvinnu við erlenda aðila, og er vonandi að út úr því komi niðurstöður sem við getum nýtt okkur til þess að styrkja stofninn enn frekar. En hvað það varðar sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson sagði, að við værum að nálgast, þá má kannski segja að pólitískt höfum við oft verið miklu nær hvor öðrum en við erum núna.

Herra forseti. Eitt fannst mér miklu merkast í ræðu hæstv. sjútvrh. Það var sú staðreynd að hann sneiddi algjörlega hjá því að gagnrýna inntak þeirrar leiðar sem við leggjum til með frv. okkar. Hæstv. sjútvrh. gagnrýndi tvenns konar útfærsluatriði, annars vegar framsalið og hins vegar gjaldtökuna. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að það er bil að því er snýr að framsalinu. Það er rétt hjá honum. Varla þó svo mikið að ef menn raunverulega vilja ná sáttum verði það til úrslita. Að því er gjaldtökuna varðar get ég ekki annað en verið honum hróplega ósammála. Um hana er farið með nákvæmlega sama hætti og um aðrar auðlindir í skýrslu auðlindanefndar. Það er sem sagt markaðurinn sem ræður en ekki pólitískar ákvarðanatökur framkvæmdarvaldsins. Það er það sem skiptir máli eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal skýrði ákaflega vel í ræðu sinni. Þetta finnst mér, herra forseti, skipta langmestu máli í ræðu hæstv. sjútvrh.

Herra forseti. Það er alltaf athyglisvert að fá uppbyggjandi gagnrýni frá hv. þm., en ástæðan fyrir því að ég fór ekki ítarlega í umfjöllun um frv. er sú að annars vegar er um endurflutt frv. að ræða og við höfum rætt þessi mál áður í samhengi og hins vegar vegna þess að eins og fram hefur komið er nefnd að vinna í þessum málum á vegum sjútvrh. og það starf sem þar er unnið og niðurstaðan í því mun verða grundvöllur þeirrar stefnu sem sjútvrh. mun kynna fyrir hönd ríkisstjórnarinnar í fyllingu tímans. Því er ástæðulaust fyrir mig að fara í djúpa umræðu um frv. á þessu stigi málsins. En vegna þeirra fullyrðinga sem hér voru hafðar uppi um það hversu vel þetta frv. passaði að niðurstöðum auðlindanefndarskýrslunnar þá var full ástæða til að benda á nokkur atriði sem sýndu að svo væri ekki. Varðandi það að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sé mér mjög ósammála um gjaldtökuna en þó sammála mér um hitt, sem er út af fyrir sig ánægjulegt, þá höfum við oft áður verið ósammála og lifað það af.

Hæstv. forseti. Þar sem mér skilst að þessi umræða sé að taka enda ætlaði ég að hafa fáein orð um hana. Ég þakka fyrir umræðuna. Hún hefur verið að mörgu leyti athyglisverð og við höfum heyrt í fulltrúum allra flokka sem eiga aðild á Alþingi nema vinstri grænum sem hafa ekki mætt í þessa umræðu. En þetta er stór dagur í mínu lífi vegna þess að ótrúlega margir sem hafa talað og fyrir ótrúlega marga flokka hafa tekið undir sjónarmið sem ég hef staðið fyrir mjög lengi, þ.e. að það eigi að innkalla veiðiheimildir og leigja þær út á markaði. Ég tel að það sé í raun og veru eina ásættanlega niðurstaðan að menn finni einhvern sáttaflöt á leið sem verður í grunninn byggð á þessum aðferðum. Ég ætla ekki að fara að kveikja í mönnum endilega til umræðu af því að ég veit að hæstv. forseti mun þá fresta fundi því að hann hefur ákveðið að hafa ekki fundinn mikið lengri en þetta. En ég get ekki að mér gert að nefna örfá atriði. Um það að í þessari tillögu sé farið mjög bratt í aðlögunina, þ.e. tíu ár, vil ég segja að ég tel að það sé skynsamlegt að vera ekki með mjög langan aðlögunartíma hvað varðar þessar veiðiheimildir. Ég held að þegar menn fara að skoða þessi mál nánar og ef menn bera gæfu til þess að fara inn á þessa leið muni þeir komast að þeirri niðurstöðu að það væri betra fyrir útgerðina að það yrði ekki mjög langur leigutími á veiðiheimildum og menn gætu metið markaðinn, þ.e. hvað afurðirnar leggja sig á og í samhengi við útgerðarkostnað til skamms tíma því að það er ævinlega þannig að menn sjá ekki langt fram í tímann hvað varðar þessa kostnaðarliði hjá útgerðinni. Þess vegna væri betra að menn gætu metið þetta betur og það gera menn með því að meta það til skemmri tíma. Um auðlindanefndina og það hvernig hún skilaði af sér er það að segja að ég hef alla vega skilið þá niðurstöðu með þeim hætti að þar hafi menn aldrei skuldbundið sig til þess eða hefðu aldrei verið að skrifa upp á niðurstöðu auðlindanefndar með þeim aðskilnaði, að þeir væru að meina það að þeir styddu hvora leiðina sem væri. Hvers vegna hefði þá átt að hafa það orðalag í afskilnaði nefndarinnar sem þar er og að það skuli vera tekið fram bæði að tveir menn skrifa sig algjörlega frá annarri leiðinni og um aðra er sagt um að nokkrir muni ekki geta fylgt báðum leiðunum? Ég hef það fyrir satt að í þessari nefnd hafi verið stór meiri hluti fyrir því að fara fyrningarleiðina og það kemur mér ekki á óvart. Þess vegna finnst mér að svona frýjuorð, eins og mér finnst vera hægt að segja að hæstv. sjútvrh. hafi verið með um það að menn standi við sáttina, eigi ekki við og menn eigi að fara vel yfir þetta. Það verður þá bara að koma betur í ljós hvað er þar á bak við. Hins vegar verða menn líka að horfast í augu við það að þessi niðurstaða getur ekki orðið endanlega nema að sátt sé um hana hér á hv. Alþingi og að hún gangi þá það langt að hægt sé að búast við því að einhver sátt verði um þessa niðurstöðu með þjóðinni. Það gæti náttúrlega þýtt að þetta mál frestaðist enn þá lengur. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hefur farið hérna fram. Við höfum verið að færast í áttina til sáttar. Það er auðséð á þeirri umræðu sem hér hefur farið fram í dag og að það skuli hafa komið fram jákvæð sjónarmið gagnvart þeirri leið sem hér er lögð fyrir frá svo mörgum aðilum sem hafa talað í dag og frá svo mörgum flokkum. Ég hef þá lokið máli mínu, hæstv. forseti.