Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (GSv): Almennar fjárlagaumr., sem var með afbrigðum frestað við 1. umr. fjárl., verða með útvarpsumr. við 3. umr.

Frsm. meiri hl. ( Skúli Guðmundsson) : Um leið og ég vísa til nál. meiri hl. fjvn. á þskj. 297, vil ég gera nokkra grein fyrir þeim brtt., sem fjvn. flytur á þskj. 296. N. leggur til, að nokkrar breyt. verði gerðar á tekjuáætlun í 2. gr. frv., aðallega til hækkunar. 1. brtt. er um hækkun á tekju- og eignarskatti úr 18 millj. í 19,5 millj. kr. Telur n. þetta ekki óvarlega áætlað, meðal annars með tilliti til þess, að álagður tekju- og eignarskattur á þessu ári mun nema um 22 millj. kr. 2. brtt. n. er um stríðsgróðaskattinn. Er lagt til, að hann verði áætlaður 12 millj. kr., í stað 7 millj., sem er í frv. Álagður stríðsgróðaskattur á þessu ári mun nema um 14 millj. kr., og samkv. l. á helmingur hans að renna í ríkissjóð, en hinn hlutinn í bæjar-, sveitar- og sýslusjóði. Það hefur verið venja að taka á fjárl. aðeins þann hluta skattsins, sem á að falla til ríkissjóðs, en n. leggur til, að sá háttur verði upp tekinn að telja allan stríðsgróðaskattinn með tekjum í fjárl., en færa síðan hluta sveitarfélaganna með gjöldum á frv. Er hækkunartill. n. byggð á þessu. Ríkisstj. áætlar ríkissjóðshlutann af skattinum 7 millj. og gerir þá ráð fyrir, að hann allur verði um 14 millj. kr. á næsta ári, eins og í ár. N. telur hins vegar réttara að lækka þessa áætlun niður í 12 millj. kr. Byggist þetta á því tvennu, að upplýst er, að með úrskurðum skattanefnda og yfirskattanefnda út af skattakærum hefur skatturinn í ár verið lækkaður um ca. ½ millj. kr., og ekki er víst, að tekjur hinna stærri fyrirtækja verði jafnmiklar í ár og 1942. 3. brtt. er um hækkun á vörumagnstollinum úr 5 millj. í 8 millj. kr. Tollurinn reyndist um 9,4 millj. kr. árið 1942, og í sept.lok þ. á. var hann orðinn rúml. 7,1 millj. kr., sem er 100 þús. kr. hærri upphæð en á sama tíma 1942. N. telur ekki ástæðu til að gera ráð fyrir meiri rýrnun á tollinum en svo, jafnvel þótt eitthvað kunni að draga úr vöruflutningum til landsins, að óhætt mun að áætla þennan lið 8 millj. kr. á næsta ári. Er það um 15 % hækkun frá 1942. Þá er till. um hækkun á verðtollinum, nú 23 millj. í 30 millj. kr. Þessi tekjuliður gaf tæpar 40 millj. 1942. Fyrstu 3 fjórðunga þ. á. hefur hann numið rúml. 23 millj. kr., sem er mjög svipað og á sama tíma í fyrra. Samkv. upplýsingum ráðuneytisins hefur innflutningur á ýmsum vörum, sem eru hátt tollaðar, dregizt saman á þessu ári, og telur ráðuneytið útlit fyrir frekari samdrátt innflutnings á ýmsum þessum vörum. N. telur þó ekki ógætilega farið að áætla verðtollinn 30 millj., sem er allt að því 25% lægra en reyndist 1942. 5. brtt. er um hækkun á innflutningsgjaldi af benzíni um 200 þús. kr. Hér er aðeins um formsbreyt. að ræða, þar sem n. leggur til, að hluti brúasjóðs af innflutningsgjaldinu, sem n. áætlar 200 þús. kr., verði aftur á móti færður með gjöldum á frv. 6. brtt. er um hækkun á gjaldi af innlendum tollvörum úr 1 millj. í 1,3 millj. kr. Telur n. óhætt að hækka þessa áætlun með tilliti til reynslunnar í þessu á síðast liðnu ári. Þetta gjald hefur numið rúml. 900 þús. kr. fyrstu 9 mán. þ. á. 7. brtt. er um hækkun á stimpilgjaldi um 100 þús. kr., þannig að það verði áætlað 1,5 millj. kr. Það reyndist 1½ millj. 1942 og hefur numið rúml. 1,2 millj. kr. fyrstu 3 ársfjórðunga þ. á. N. leggur til, að leyfisbréfagjöldin verði lækkuð um 50 þús. kr., þar sem henni virðist útlit fyrir, að þau nái ekki þeirri upphæð, sem frv. gerir ráð fyrir. 9. brtt. er um hækkun erfðafjárskattsins úr 100 í 200 þús. kr. Sá tekjuliður hefur numið 188 þús. kr. frá 1. jan. til sept.loka þ. á. Síðasta brtt. við 2. gr. er um að taka útflutningsgjaldið inn í frv., en það áætlar n. 1½ millj. króna. Þetta gjald á að ganga til fiskveiðasjóðsins; og leggur n. til, að sama fjárhæð til hans verði talin með gjöldum í 16. gr. Er það í samræmi við till. n. um færslu á stríðsgróðaskattinum, sem ég áðan nefndi, að lagt er til, að útflutningsgjaldið og ráðstöfun þess verði látið sjást í fjárl. Þá eru nokkrar brtt. við 3. gr. frv. Lagt er til, að fjárveiting til notendasíma í sveitum verði hækkuð úr 200 þús. í 400 þús. kr., en við það lækkar rekstrarhagnaður landssímans sem þessu svarar. Rekstrarhagnaður áfengisverzlunar er hækkaður um 1 millj. 356 þús. kr., í 5 millj., og hagnaður af tóbaksverzlun um 300 þús. kr., í 2,8 millj. Eins og skýrt er frá í nál., er hagnaður af þeirri verðhækkun, sem nýlega hefur orðið á vörum þessara verzlana, ekki tekinn með í þessa áætlun n., en um það var rætt í n., að rétt mundi að taka þær væntanlegu tekjur inn í frv., og mun það verða tekið sérstaklega til athugunar í n. fyrir 3. umr. - Í þessu sambandi má geta þess, að samkv. yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. mun hún nú um sinn nota hagnað af verðhækkun áfengis og tóbaks til dýrtíðarráðstafana, en í fjárlfrv. fyrir næsta ár er engin upphæð ætluð til slíkra ráðstafana. Þykir mér ekki ólíklegt, að það mál verði tekið til athugunar í n. fyrir 3. umr. m. a. í sambandi við breyt. á þeim tekjuliðum (hagnaði af áfengis- og tóbaksverzlun), sem hér hafa verið nefndir. N. leggur til, að hækkuð verði framlög til nýrra símalína um 100 þús. kr., en framlög til þeirra eru færð með eignabreytingum landssímans á 3. gr., og er skýrt frá því í nál., hvaða landssímalínur er ráðgert að byggja. Þá er lagt til, að veittar verði 180 þús. kr. til fjarstýrðra viðtækja vegna bátatalstöðva á Ísafirði. Loks er lagt til, í 17. brtt., að tekjur og gjöld viðgerðarstofu og viðgerðarsmiðju ríkisútvarpsins verði tekið í þessa gr., eins og venja er um hliðstæðar stofnanir. Er þá getið þeirra helztu breyt., sem n. leggur til, að gerðar verði á tekjubálki frv. Kem ég þá að brtt. n. við gjaldahlið frv. Við 10. gr. er aðeins ein brtt., sú 19. í röðinni. Er hún um það að færa saman risnufé forsætis- og utanríkisráðherra, sem er í tveim liðum í frvgr., og veita til þess í einu lagi 25 þús. kr. Er þetta 5 þús. kr. lægri fjárhæð en nú er í frv. Við 11. gr. eru nokkrar brtt., 20.–22. till., sem snerta launagreiðslur við embætti lögmanns, sakadómara og lögreglustjórans í Reykjavík. Eru þetta leiðréttingar samkv. upplýsingum, sem n. hefur fengið. Sama er að segja um 23. brtt., viðkomandi hluta ríkissj óðs af lögreglukostnaði. Með 24. brtt. leggur n. til, að áætlaður kostnaður við landhelgisgæzlu verði hækkaður úr 1 millj. kr. í 1 millj. 250 þús. kr. Þykir ekki varlegt að áætla þennan kostnað lægri. En vitanlega er aldrei hægt að segja með nokkurri vissu fyrirfram um þennan gjaldalið, m. a. vegna þess, að óvíst er, hvað sektarfé og björgunarlaun nema mikilli upphæð. 26. brtt. er um 15 þús. kr. framlag til byggingar fangahúss á Akranesi, en jafnhá upphæð er veitt til þess í fjárl. þessa árs. Í frv. er gert ráð fyrir töluverðum greiðsluhalla hjá bifreiðaeftirliti ríkisins og löggildingarstofunni. Fjvn. hefur gert till. til ríkisstj. um, að skoðunargjöld bifreiða og gjöld fyrir löggildingu vogar- og mælitækj a verði hækkuð eftir því, sem þörf krefur til að mæta kostnaðinum við þessar stofnanir. Í samræmi við þetta eru 27. og 28. brtt., um hækkun á tekjum þessara stofnana, þannig að gjöld þeirra og tekjur standist á. 29. brtt. er um það, að auk kostnaðar við kauplagsnefnd, sem nú er í frv., verði kostnaður við viðskiptaráðið tekinn í frv., að frádregnum tekjum þess, og einnig kostnaður við gjaldeyriskaupanefnd. Er það í samræmi við þá venju, sem nú er fylgt, að taka þessar stofnanir inn í fjárlögin. Upphæðirnar eru teknar eftir þeirri áætlun, sem n. barst frá ráðuneytinu, en samkv. henni er kostnaðurinn við viðskiptaráðið mjög mikill, eða kr. 1364284,00. Þar á móti koma tekjur, áætlaðar kr. 1350000,00, sem er gjald fyrir innflutningsleyfi samkv. 1. Brtt. n. við 12. gr. frv. eru þrjár. Sú fyrsta (30. till.) er leiðrétting á launum héraðslækna, sem eru of hátt talin í frv. 31. till. er um 50 þús. kr. hækkun á styrk til að reisa læknisbústaði og sjúkraskýli, og 32. till. um allt að 200 þús. kr. framlag til viðbyggingar sjúkrahúss á Akureyri, 1/3 kostnaðar. Í fjárl. þessa árs eru 70 þús. kr. til þeirrar viðbyggingar. N. leggur til, að gerðar verði allmiklar breyta 13. gr. frv. Í frv. eru ætlaðar 1 millj. og 800 þús. kr. til nýrra akvega. 33. brtt. n. er um breyt. á þeim lið, þannig að hann verði kr. 4743000,00, eða hækki um allt að 3 millj. kr. Í fjárl. þessa árs eru framlögin til nýrra akvega kr. 3562000,00. Till. n. er því um hækkun frá nú gildandi fjárl. um kr. 1181000,00, eða rúml. 30%. Nokkuð af þessari hækkun er vegna vegalagabreyt., sem gerð var á síðasta þingi, þar sem allmargir nýir vegir voru teknir í þjóðvegatölu, og er nú gert ráð fyrir framlögum til þeirra. N. hefur reynt að mæta óskum einstakra þingm. um framlög til vegagerða, eftir því sem hún taldi fært, og þar sem hún hefur gengið svo langt í þessu efni sem till. hennar sýna, væntir hún þess, að einstakir þm., sem nú hafa borið fram till. um frekari hækkanir á þessum lið, geti fallizt á að taka þær aftur, en að öðrum kosti væntir n. þess, að þær verði felldar. Hækkun á framlögum til vega í einstökum héruðum til viðbótar því, sem n. leggur til, mundi gera erfitt að neita kröfum frá fleirum um hækkanir til samræmis, og eru þá vandséð málalokin. Væntanlega geta flestir hv. þm. fallizt á, að í till. n. sé svo ríflega ætlað til þessara framkvæmda, að eigi sé ástæða til að auka þar við. 34. brtt. er um fjárveitingar til brúargerða, að upphæð samtals kr. 1125000,00. Er það svipuð fjárhæð og í fjárl. þessa árs, en í frv. eru aðeins 250 þús. kr. ætlaðar til brúabygginga. 35. brtt. er um það að taka inn í frv. framlagið til brúasjóðs, sem ákveðið er með l. Er þetta vitanlega áætlunarupphæð, þar sem brúasjóðurinn á að fá ákveðinn hluta af benzínskatti: Næst er till. um 1 millj. 400 þús. kr. til kaupa á vegavinnuvélum, og er þar farið eftir till. vegamálastjóra. N. telur mikla þörf á því að auka vélanotkun við vegagerðir, eftir því sem unnt er. Hefur áður verið samþ. ályktun um það efni hér á Alþingi. Eins og vikið er að í nál., hefur n. enga afstöðu tekið til þess, hvernig þeim vélum, sem væntanlega verða keyptar, verður dreift um landið til notkunar. 37. brtt. er um hækkun á framlagi til ræktunarvega, en 38. till. um framlög til hafnargerða og lendingarbóta. Hefur n. farið eftir till. vitamálastjóra, og mælir hún gegn því, að aðrar till. um hækkun á þeim framlögum verði samþykktar. Heildarupphæðin, sem n. ætlar til þessara framkvæmda, er kr. 2133000,00, og er það rúmlega 20% hærri fjárhæð en varið er til slíkra framkvæmda á þessu ári. 39. brtt. n. er um hækkun á framlagi til flugmála, nú 100 þús. í 150 þús. kr. Er þetta í sambandi við væntanlega flugvallagerð. Við 14. gr. A., en þar eru færðar fjárveitingar til kirkjumála, flytur n. 4 brtt. (40.–43. till. Ein þeirra er um hækkun á fjárveitingu til húsabóta á prestssetrum, nú 80 í 100 þús. kr. Þótt n. sjái sér eigi fært að mæla með hærri fjárveitingu í þessu skyni, er það ljóst af bréfi biskups til n., dags. 11. okt. s.l., að þessi fjárveiting hrekkur skammt til þeirra nýbygginga, sem þörf er á. N. leggur til, að felldur verði niður húsaleigustyrkur nokkurra presta í Reykjavík. Er sú till. flutt með tilvísun til þess, að aðrir prestar verða sjálfir að borga húsaleigu fyrir sig. Er þá komið að brtt. n. við 14. gr. B., en þar eru færðar fjárveitingar til kennslumála. 44. brtt. er um að halda áfram fjárveitingu, sem nú er í fjárl., til dr. Símonar Ágústssonar til að flytja fyrirlestra við háskólann. 46. brtt. er um að hækka námsstyrki erlendis, sem menntamálaráð úthlutar, úr 125 þús. í 150 þús. kr. 47. brtt. er leiðrétting á frv. Næst er till. um fjárveitingu til viðgerðar á leikfimishúsi Menntaskólans í Reykjavík, 125 þús. kr. 49., 58. og 65. brtt. n. eru um nokkra launauppbót til kennara við kennaraskólann, alþýðuskólann á Eiðum og heyrnar- og málleysingjaskólann. Hefur n. komizt að þeirri niðurstöðu, eftir athugun málsins, að sanngjarnt sé að gera þessa bráðabirgðaráðstöfun, meðan launalög eru ekki sett, til þess að færa laun kennaranna við þessa skóla til samræmis við það, sem greitt er við aðra skóla. Ekki er ætlazt til þess, að verðlagsuppbætur verði greiddar á þessar launaviðbætur. Í 51. till. n. er lagt til, að greiddur verði utanfararstyrkur til skólastjórans á Hvanneyri, 15 þús. kr. Því er þannig varið, að skólastjórinn ætlar að fara utan með konu sína, frú Valgerði Halldórsdóttur frá Hvanneyri, til að leita henni lækninga, en hún er veik og hefur ekki getað fengið bata hér á landi. Í förinni mun skólastjórinn jafnframt kynna sér ýmsar nýjungar á sviði landbúnaðar, sem honum getur að gagni komið sem skólastjóra við bændaskólann, og leggur n. til, að þessi utanfararstyrkur verði veittur. 52. brtt. snertir garðyrkjuskólann á Reykjum. Er þar fyrst lagt til, að 10 þús. kr. verði veittar til trjáræktar, þannig að skólinn geti tekið upp kennslu á því sviði. Enn fremur, að skólanum verði veittar 20 þús. kr. til greiðslu á skuldum, sem hann stendur í vegna gróðurhúsabygginga. Í frv. er styrkur til iðnskólahalds á allmörgum stöðum á landinu. N. leggur til, að veittar verði 100 þús. kr. í þessu skyni, og verði styrknum skipt af ríkisstjórninni að fengnum tillögum fræðslumálastjóra og Landssambands iðnaðarmanna. Styrkur til hvers skóla má þó ekki nema meira en 4/5 af rekstrarkostnaði. - Þá leggur n. til, að 30 þús. kr. verði veittar til verklegs framhaldsnáms iðnaðarmanna erlendis í stað 10 þús. kr., sem eru í frv. 56. brtt. er um hækkun á styrk til byggingar barnaskóla utan kaupstaða um 50 þús. kr. Þá er næst till. um styrk til fyrrv. barnakennara eftir till. fræðslumálastjóra. Í frv. eru 10 þús. kr. ætlaðar í þessu skyni, og leggur n. til, að aukauppbót og verðlagsuppbót verði greidd á þennan styrk. 59. brtt. er um hækkun á framlagi til stofnkostnaðar héraðsskóla. Er lagt til, að alls verði veittar 500 þús. kr. og að fénu verði skipt þannig milli skólanna: Til Núpsskóla í Dýrafirði 100 þús. „ Reykjanesskóla 100 „ „ skólans í Varmahlíð 100 „ „ Laugarvatnsskóla 150 „ „ Laugaskóla 50 „ Samtals 500 þús. 60.–61. till. þarfnast ekki skýringa. 62. till. er um styrk til Alþýðuskólans Reykjavík, 4000 krónur. Næst er till. um hækkun á fjárveitingu til byggingar húsmæðraskóla í kaupstöðum um 40 þús. kr. Er til þess ætlazt, að fjárveitingin verði alls 340 þús. kr., sem skiptist þannig: Til húsmæðraskóla á Akureyri 100 þús. „ „ „ Akranesi 100 „ „ „ í Hafnarfirði 100 „ „ „ „ Reykjavík 40 „ Þá leggur n. til, að jafnhá upphæð verði veitt til byggingar húsmæðraskóla í sveitum, 340 þús. kr., og verði fénu skipt þannig: Til húsmæðraskólans á Hallormsstað 110 þús. „ „ „ Laugarvatni 110 „ „ „ í Borgarfirði 110 „ „ skóla Árnýjar Filippusd. í Hverag. 10 „ 64. brtt. er um hækkun á fjárveit. til íþróttamála. Er þar fyrst talinn húsaleigustyrkur til íþróttakennaraskólans, 5 þús. kr., og þar næst til byggingar leikfimishúss sama skóla á Laugarvatni, 150 þús. kr. Þá er lagt til, að framlagið til íþróttasjóðs verði hækkað úr 300 þús., sem nú er í frv., í 450 þús. kr. Til skýringar 67. brtt., sem er um, að sérstök fjárveiting til sjóvinnunámskeiðs falli niður, skal þess getið, að styrkur til Fiskifélags Íslands er aukinn um nokkru hærri upphæð, m. a. með tilliti til þess, að fiskifélagið annast þessi námskeið. N. flytur allmargar brtt. við 15. gr. frv. Er þar fyrst nokkur hækkun á fjárveitingum til landsbókasafnsins og þjóðminjasafnsins. Þá er í 71.–91. brtt. lagt til, að styrkir til bókasafna- og lesstofurekstrar á nokkrum stöðum verði nokkuð hækkaðir. Þess skal getið, að eigi er til þess ætlazt, að verðlagsuppbót verði greidd á styrki, þar sem þeir hafa verið hækkaðir fyrst og fremst vegna aukinnar dýrtíðar. Tekin er upp í 93. brtt. fjárveiting til dr. Jóns Dúasonar, jafnhá þeirri, sem hann hefur í fjárl. þessa árs. 94. brtt. er um fjárveitingu til að semja skólasögu, stúdentatal og kennaratal Menntaskólans í Reykjavík og um nokkrar styrkveitingar til Norræna félagsins og Íslendingafélagsins í Kaupmannahöfn. 95. og 96. till. eru um nokkra hækkun á styrk til leiklistarstarfsemi og styrk til sambands ísl. karlakóra. 97. till. er um byggingarstyrk til listasafns Einars Jónssonar, 100 þús. kr. Húsrúm safnsins er nú orðið ófullnægjandi fyrir listaverkin. 98. till. er um styrk til íslenzku blaðanna í Vesturheimi, Lögbergs og Heimskringlu, 10 þús. kr. til hvors. Þingvallanefnd telur óhjákvæmilegt, að lagt verði fram fé til brúargerðar á Þingvöllum, og er 99. brtt. um 32 þús. kr. fjárveitingu í því skyni. Í frv. er sú skekkja, að væntanlegar tekjur af rannsóknum eru ekki taldar til frádráttar gjöldum Rannsóknarstofu háskólans, og er 100. brtt. n. til leiðréttingar á því. Tekjurnar eru áætlaðar 155 þús. kr. Þá eru brtt. við 16. gr. 101. brtt. er um hækkun á jarðabótastyrk um 200 þús. kr. Er það m. a. vegna þess, að felldar eru niður sérstakar fjárveitingar til landþurrkunar, sem nú eiga að greiðast af jarðræktarstyrknum samkv. breyt., sem gerðar hafa verið á jarðræktarl. Annars er þetta vitanlega áætlunarupphæð, eins og venjulega, og ekki unnt að vita með vissu fyrirfram um upphæð styrksins. Lagt er til í 103. brtt., að veittar verði 40 þús. kr. til sauðfjárræktarbús á Hesti, sem þar hefur verið stofnað í tilraunaskyni. Ríkisstj. hefur einnig heimild í fjárl. þessa árs til fjárveitingar til búsins. Framlag til áveitu í Ölfusi er lækkað samkv. 104. brtt. Er gert ráð fyrir, að 25 þús. kr. nægi til greiðslu kostnaðar við framkvæmdir á jörðum ríkisins þar, en að öðru leyti er framlag til áveituframkvæmdanna talið með jarðræktarstyrknum. 106. till. er um framlag til vélasjóðs, til verkfærakaupa, og er þar farið eftir till. verkfæran. Af þessu eru 400 þús. kr. ætlaðar til kaupa á nýjum vélum, en 100 þús. kr. til lúkningar skuldum fyrir skurðgröfur og jarðýtu, sem keyptar voru á þessu ári. Í sambandi við þessa till. og aðra, sem ég hef áður lýst, um fjárveitingu til kaupa á vegagerðarvélum, vil ég benda á það, að sumar þær stórvirku vélar, sem nýlega hafa verið fluttar inn, virðast nothæfar jafnt til vegagerða og ræktunarundirbúnings. Virðist mér því nauðsynlegt, að sem bezt samvinna sé um notkun slíkra véla, sem ríkið á, milli þeirra, sem stjórna vegamálum og stærri ræktunarframkvæmdum eða ræktunarundirbúningi víðsvegar um landið, um sameiginlega notkun vélanna, að svo miklu leyti sem framkvæmanlegt er. Tel ég æskilegt, að hæstv. ríkisstj. taki þetta mál til athugunar, þegar hún ráðstafar þeim vélum, sem væntanlega verða keyptar. 107. brtt. n. er um hækkun á fjárveitingu til sandgræðslunnar um 50 þús. kr. Í 109. brtt. er lagt til, að verðlagsuppbót verði veitt á styrki, sem veittir eru einstökum mönnum til dýralækninga á nokkrum stöðum á landinu. 110. brtt. er um lækkun á fjárveitingu til greiðslu kostnaðar vegna sauðfjársjúkdóma. Er þetta byggt á nýjum upplýsingum frá framkvæmdarstjóra sauðfjársjúkdóman. Er þá fyrst lækkun á uppeldisstyrknum, úr 1,2 millj. kr. í 900 þús. kr. Byggist sú till. á því, að vitað er, að miklu færra af lömbum verður sett á nú en áður yfirleitt, vegna fóðurskorts. Enn fremur er lagt til, að niður falli vaxta- og jarðarafgjaldsstyrkur og vegafé, sem veitt hefur verið að undanförnu. Lagt er til í 112. brtt., að fjárveiting til skuldaskilasjóðs vélbátaeigenda hækki um 20 þús. kr., þar sem upphæðin reyndist of lágt áætluð í frv. Einnig, að tekið verði í 16. gr. framlagið til fiskveiðasjóðs Íslands, en hann á samkv. l. að fá útflutningsgjaldið, sem er áætlað 1½ millj. kr., og leggur n. til, að það verði fært með tekjum á 2. gr. frv., eins og áður er að vikið. 113. brtt. er um hækkun á styrk til landssambands iðnaðarmanna um helming, úr 15 í 30 þús. kr. Þá er lagt til í 114. brtt., að veittar verði 100 þús. kr. til byggingar iðnskóla í Rvík, 1/3 kostnaðar. N. sér ekki ástæðu til að breyta þessari till., þótt fyrir hv. Nd. liggi nú frv. um iðnskóla, þar sem gert er ráð fyrir hlutfallslega nokkru meira ríkisframlagi til þeirra en 1/3 kostnaðar, úr því að frv. er ekki enn orðið að lögum. 115. brtt. er um nokkra launagreiðslu til Halldóru Bjarnadóttur sem viðurkenningu fyrir ágætt starf í þágu heimilisiðnaðarmálsins. N. leggur til, að styrkur til gamalmennahæla í nokkrum kaupstöðum verði nokkuð hækkaður. 118. brtt. n. er um 5 þús. kr. hækkun á fjárveitingu til mæðrastyrksnefndar, og er jafnframt lagt til, að af styrknum gangi 10 þús. kr. til sumarheimilis mæðra og 5 þús. kr. til mæðrastyrksnefnda utan Reykjavíkur. Með 119. brtt. er lagt til, að fjárveiting til slysavarna hækki um 15 þús. kr., úr 35 í 50 þús. kr. Þá er lagt til í 120. brtt., að styrkur til Ungmennafél. Íslands verði hækkaður nokkuð, og einnig, að Íþróttasamband Íslands fái 6000 kr. styrk til bókaútgáfu. Á íþróttasambandinu hvílir sú skylda að gefa út bækur um íþróttir og leikreglur til leiðbeiningar. T. d. ætlar íþróttasambandið nú að gefa út glímubók, í því skyni að stuðla að framförum í þeirri þjóðlegu íþrótt. 121. brtt. n. er um að taka inn í 17. gr. frv. hluta bæjar-, sveitar- og sýslufélaga af stríðsgróðaskatti, en eins og áður segir, leggur n. til, að skatturinn allur verði talinn með tekjum í 2. gr. Í 17. gr. frv. (14. lið) eru 100 þús. kr. til Kvenfélagasambands Íslands, til húsmæðrafræðslu, heimilisiðnaðar og garðyrkju. Áður hafa verið í fjárl. nokkrir styrkir til kvenfélaga og kvenfélagasambanda víða um land, en þeir eru nú felldir niður í frv., og þessi eina fjárhæð til kvenfélagasambandsins sett í staðinn. Fjvn. gerir enga till. um breyt. á þessu, en ætlast til þess, að þau kvenfélög og kvenfélagasambönd, sem notið hafa styrks að undanförnu, njóti hans áfram, þannig að þau fái hluta af þessari heildarfjárveitingu. N. flytur till. um nokkrar breyt. við 18. gr. frv. Er þar um tvennt að ræða: niðurfelling á nokkrum greiðslum vegna dauðsfalla og að inn verði teknir nokkrir nýir liðir samkv. umsóknum, sem n. hefur tekið til athugunar. Tvær brtt. n. eru við 20. gr. Sú fyrri er um hækkun á fjárveitingu til vitabygginga, úr 250 þús. í 350 þús. kr., en hin síðari um hækkun á framlagi til sjómannaskóla um 1 millj., þannig að það verði alls 1½ millj. kr. Þá flytur n. nokkrar brtt. við heimildagr. frv., 22. gr. Flestar þeirra eru um að taka inn í frv. útgjaldaheimildir, samhlj óða þeim, sem eru í núgildandi fjárl., sem n. þykir ástæða til að veita einnig að þessu sinni. Þannig er um liðina IV–XV, að báðum meðtöldum. Af öðrum brtt. við þessa gr. vil ég nefna nr. III, um heimild til að greiða húsmæðraskólanum á Hallormsstað 5 þús. kr. fyrir að kenna kennslukonuefnum vefnað. Ennfremur lið XVIII, þar sem stj. er heimilað að greiða þrem mönnum allt að 20 þús. kr. til að ljúka rannsóknum á skilyrðum til að brenna tígulstein og fleiri byggingarefni úr íslenzkum jarðefnum. Telur n. rétt að veita stj. heimild til að styrkja þessar rannsóknir. Þá er till. um að heimila stj. að greiða 25 þús. kr., þó ekki yfir helming kostnaðar, vegna vatnsleitar í Vestmannaeyjum. Er þetta lagt til sökum þeirra sérstöku erfiðleika, sem Vestmannaeyingar eiga við að stríða í þessum efnum. Síðasta brtt. n. er um heimild til að verja allt að 25 þús. kr. til að kaupa Málmey á Skagafirði. Þar á eynni er viti, og er talið, að um það tvennt sé að ræða að kaupa jörðina, sem talið er líklegt, að fáist keypt, eða byggja vitavarðarhús á eynni. Telur n., að hið fyrrnefnda muni e. t. v. heppilegra. Í nál. meiri hl. á þskj. 297, bls. 4-5, er heildaryfirlit um hækkun tekna og útgjalda samkv. till. n. og einnig sýnt, hvernig rekstraryfirlit og sjóðsyfirlit muni líta út, ef till. n. verða samþ. Sé ég ekki ástæðu til að lesa þessar tölur hér upp, en vísa til heildaryfirlitsins í nál. Í því sambandi má benda á, að verði heimildir í 22. gr. frv. samþ. og notaðar, er þar um töluverðar fjárhæðir að ræða til viðbótar gjöldum, og er skylt að hafa það í huga, þegar heildaryfirlitið er athugað. Eins og skýrt er frá í nál. meiri hl., lýstu 2 nm., fulltrúar Sósfl. í n., yfir því á síðasta fundi n., þegar nál. var lagt fram til undirskriftar, að þeir mundu skila sérstöku áliti. Áliti þeirra og brtt. var fyrst útbýtt nú á fundinum, og hef ég því ekki haft aðstöðu til að kynna mér það, en mun e. t. v. ræða um það síðar. Þessir hv. þm. munu flytja brtt. um allmikla hækkun á útgjöldum frá því, sem lagt er til í till. n. En það finnst mér ljóður á ráði þeirra, að þeir hafa ekki lagt fram neinar till. á þ. um nýja tekjuöflun til að standa undir þeim útgjöldum, sem þeir flytja till. um. A. m. k. hef ég ekki orðið var við neinar tekjuöflunartill. frá þeim. Hitt er vitanlega ekki fær leið, að jafna hallann á fjárlfrv. með því að áætla hærra ýmsa tekjuliði en skynsamlegt er að búast við, að þeir reynist. Ég mun ekki að svo stöddu gera frekar að umtalsefni till. hv. minni hl., né heldur brtt. annarra hv. þm., enda hafa þeir ekki enn mælt fyrir till. sínum. Get ég því lokið máli mínu að sinni.

Frsm. minni hl. (Þóroddur Guðmundsson) : Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. hefur nú gert grein fyrir till. hans. Langflestar till. höfum við í minni hl. verið sammála um, en þó eru nokkrar, sem við föllumst ekki á, og svo höfum við gert brtt. sérstaklega. Hv. frsm. meiri hl. hefur gert grein fyrir störfum n., og ætla ég ekki að endurtaka það. Störfin hafa gengið nokkuð greiðlega. Formaðurinn var röggsamur og samvinnan góð, en þegar til þess kom að ákvarða um ýmsar till., kom upp skoðanamismunur í n., svo að við minnihlutamenn sáum okkur ekki fært annað en leggja fram sérálit. Það var aðallega tvennt, sem um var að ræða. Okkur virtist tekjurnar of lágt áætlaðar, og í annan stað teljum við, að á slíkum peningaflóðsárum sem nú eru sé ekki sæmilegt af Alþ. að ganga frá fjárl. nema reyna að mæta erfiðleikunum, sem búast má við, að dynji yfir í stríðslok. Hvað tekjuhliðina snertir hefur ágreiningurinn aðallega verið um fjóra liði. Það er skoðun minni hl., að yfirleitt séu allir liðir í tekjubálkinum of lágt áætlaðir, en fjóra liði teljum við keyra úr hófi fram, og þar flytjum við brtt. Þessir fjórir liðir eru: tekju- og eignarskatturinn, stríðsgróðaskatturinn, vörumagnstollurinn og verðtollurinn. Ég vil nú reyna að sanna mitt mál. Ég ætla fyrst að taka tekju- og eignarskattinn. Áætlun fjárlfrv. er 18 millj. kr. Meiri hl. n. gat ekki fallizt á að hækka hana nema í 19½ millj., en við minnihl.menn leggjum til að hann verði áætlaður 21 millj. Þegar þess er gætt, að tekju- og eignarskatturinn er á yfirstandandi ári 22 millj., er ekki hægt að segja, að okkar áætlun sé óvarleg, því að allir vita, að það eru fullar líkur til, að hann verði ekki lægri, heldur þvert á móti kannske hærri en í ár. Stríðsgróðaskatturinn er í frv. áætlaður 7 millj., þ. e. a. s. hluti ríkissjóðs. Meiri hl. vildi lækka þetta í 6 millj., en það varð að samkomulagi, að rétt væri að færa hann allan til tekna þarna, og svo til gjalda hluta sveitar- og bæjarfél., en ósamkomulag var um, hvað hátt skyldi áætlað. Við vildum áætla 14 millj. Fyrir yfirstandandi ár er hann álagður 14 millj., og gildir það sama um hann að okkar áliti og tekju- og eignarskattinn. Þá er vörumagnstollurinn. Hann er áætlaður í frv. 5 millj. Meiri hl. vildi ekki hækka þá áætlun nema í 8 millj., en við leggjum til 9 millj. 1942 reyndist vörumagnstollurinn nærri 9½ millj., og 1943 verður hann allt að 10 millj., svo að ég fæ ekki séð, að óvarlega sé áætlað hjá okkur. Loks er það, sem mestur ágreiningurinn er um, verðtollurinn. Við leggjum til að hann verði áætlaður 38 millj. 1942 varð hann hér um bil 39½ millj., og 1943 verður hann sennilega allt að 40 millj. Ég sé því ekki, að með réttu sé hægt að ásaka okkur eða, eins og hv. frsm. meiri hl. sagði, telja það ljóð á ráði okkar, að við berum ekki fram till. um auknar tekjur, heldur hækka áætlunina fram yfir það, sem skynsamlegt sé. Því er ekki slegið föstu, að till. meiri hl. séu þær einu skynsamlegu. Hvað getur valdið því, að meirihl.menn vilja ekki fara hærra en þetta? Það gæti verið hægt að líta svo á, að frá þeirra sjónarmiði gerði það ekkert til, þó að tekjurnar færu langt fram úr áætlun. En þegar svona gífurlegu munar, er ekki varlegt að samþ. það svona yfirleitt, því að það væri hægt að leyna tekjum og brúka sem. rök gegn þarflegum till., að fé væri ekki fyrir hendi. Ég vil í þessu sambandi rifja það upp, að í fyrra vetur átti sér stað sami leikurinn. Þá voru tekjur áætlaðar langt fyrir neðan það, sem þær urðu í reyndinni og við í minni hl. fjvn. höfðum lagt til að þær yrðu áætlaðar. Það var samþ. í fyrra, að tekju- og eignarskattur skyldu áætlaðir 18 millj. kr., en hafa reynzt 22 millj. kr. Vörumagnstollur var áætlaður 6 millj., en hefur reynzt 10 millj., og verðtollur var áætlaður 21 millj., en hefur reynzt 40 millj. Þeir, sem hafa þarna misreiknað sig um 27 millj., ættu því ekki að vera að deila nú við okkur, sem höfðum komizt mjög nálægt hinu rétta í áætlunum okkar. Við getum verið ánægðir, því að reynslan hefur gefið okkur rétt, og það væri ánægjulegt, ef þeir, sem gerðu svona skakka áætlun í fyrra, gætu nú orðið vitrari af þessari reynslu. Þá kem ég að 3. gr. Við vorum sammála um, að hækka bæri þá áætlun nokkuð, en ekki náðist samkomulag um að taka með í þá áætlun þær tekjur, sem síðasta verðhækkun á tóbaki. og áfengi leiðir af sér. Hv. frsm. meiri hl. taldi að vísu rétt, að þær kæmu fram í áætluninni, en vildi láta þær bíða, þar til við 3. umr. Það er þó gott, að þessi yfirlýsing skyldi koma fram um, að rétt væri að taka þessar tekjur með á áætlun, enda hefði verið óviðeigandi að taka þær ekki með, þótt líklega sé búið að semja um það á bak við tjöldin, hvernig þeim skuli varið. En þótt búið sé að bruðla þeim án þess að talað hafi verið um það við þingið, þá er þó rétt að reikna þær með til tekna á þessum lið. Það munar þannig hvorki meira né minna en 22½ millj. kr., sem við leggjum til að tekjurnar verði áætlaðar hærri en meiri hl. leggur til. Þá kem ég að þeim ágreiningi, sem varð á milli okkar um ýmsar útgjaldatill. Við 12. gr. berum við fram 3 brtt., sem meiri hl. gat ekki fallizt á. Í fyrsta lagi er það, að við leggjum til að veittar verði 500 þús. kr. til læknisbústaða og sjúkraskýla, í stað þess, að meiri hl. leggur til, að veittar verði 250 þús. kr. Eftir þeim upplýsingum, sem við fengum, þá er þetta allt of lág upphæð, en við vildum þó ekki fara fram á meira en 500 þús. kr., í von um það að fá einhverja til þess að ganga inn á það með okkur, þótt það sé álit okkar, að það þurfi meira. Nú má segja, að það sé mjög erfitt að fá efni og því séu erfiðleikar á því að nota féð, en það má þá leggja það til hliðar nú og nota það síðar. Þá er það sjúkrahús Akureyrar. Allir vita, að það er stórt og mikið sjúkrahús, og læknir þess er í miklu áliti. Það er mikil þörf á því að byggja þarna nýtt sjúkrahús, og bæjarstjórn Akureyrar hefur lagt til, að það yrði rekið af ríkinu. Um það hefur ekki náðst samkomulag, en ég skal þó ekki fara út í það, en til nýbyggingar við þetta sjúkrahús veitir ekkert af 500 þús. kr., ef eitthvað á að gera, en meiri hl. hefur talið nægilegt að veita til þess 250 þús. kr., en það sjá allir, að nú er ekki hægt að byggja mikið fyrir 200 þús. kr. Þriðja brtt. við 12. gr., sem ágreiningur varð um, er ekki mikil upphæð, aðeins 17750 kr. En þarna varð ágreiningur um annað. Það er, að meiri hl. vill gera sjúkrahúsum úti um land misjafnt undir höfði, hann vill leggja meira til sjúkrahúsanna á Akureyri, Ísafirði og Seyðisfirði en til sjúkrahúsanna í Vestmannaeyjum og á Siglufirði, þ. e. hann vill láta eitt sjúkrahús í hverjum fjórðungi njóta meiri styrks en önnur og að þau sjúkrahús yrðu þá nokkurs konar landsspítalar. Þessi regla gæti orðið mjög ósanngjörn. Við skulum taka t. d., að á Austurlandi yrði eitt slíkt sjúkrahús, sem fengi ef til vill um 150 utanhéraðssjúklinga á ári. Nú er ákveðið, að þetta sjúkrahús skuli njóta sérstakra hlunninda, og á Akureyri er einnig sjúkrahús, sem á að njóta sömu hlunninda, en á Siglufirði er einnig sjúkrahús, og það á ekki að njóta neinna hlunninda, en það fær ef til vill 500 utanbæjarsjúklinga á ári. Hvaða vit er nú í því, að sjúkrahús Austfirðingafjórðungs njóti meiri styrks en sjúkrahúsið á Siglufirði? Þetta er ekkert annað en einhver „fiks Idé“, sem á engan rétt á sér. Ég skal ekki fullyrða, hver sé faðir þessarar hugmyndar, hvort það er hv. þm. S.-Þ., en hann var a. m. k. mjög hrifinn af henni, og ég gæti bezt hugsað mér, að hann ætti hana, - hún er a. m. k. mjög ósanngjörn. Það eina, sem er rétt og sanngjarnt í þessu máli, er það að styrkja sjúkrahúsin úti um land hlutfallslega eftir því, hvað þau taka á móti mörgum utanbæjarsjúklingum á hverju ári. Þau, sem taka á móti flestum slíkum sjúklingum, eru meira fyrir alþjóð en hin, sem eru nær eingöngu notuð af viðkomandi innanhéraðsmönnum og eiga því að njóta styrks frá ríkinu eftir því. Einnig má geta þess, sem raunar allir vita, að atvinnuhættir á Siglufirði og í Vestmannaeyjum eru þannig, að þangað streymir fjöldi fólks til vinnu á vissum tímum ársins, til Siglufjarðar á sumrin og Vestmannaeyja á veturna. Þetta er sérstaða, sem engir aðrir staðir á landinu hafa, og það hefur sýnt sig, að það er heppilegt vegna þessa aðkomufólks að hafa sjúkrahúsin á þessum stöðum allmiklu stærri en nægja mundi handa bæjarbúum einum. Ef ætti að gera upp á milli sjúkrahúsanna úti um land, þá væru það því einmitt þessi sjúkrahús, sem ættu helzt að njóta sérstakra hlunninda. Um þetta fékkst ekki samkomulag fjvn., en ég hygg, að sumir í meiri hl. hafi séð í gegnum till. um fjórðungssjúkrahúsin og fundið ósanngirnina í henni. Ég vil því vona, að þótt þetta færi svona í n., þá fái það þó sanngjarna afgreiðslu í þinginu. Þá hefur orðið ágreiningur um 14. gr. Einn af þm. Reykv. hefur skrifað fjvn., og fór hann þess á leit, að styrkur til Verzlunarskóla Íslands yrði hækkaður úr 25 þús. kr. upp í 60 þús. kr., og hann benti á; að í Verzlunarskólanum væru sex sinnum fleiri nemendur en í Samvinnuskólanum, en þó nytu nú báðir sama styrks, þ. e. 25 þús. kr. hvor, og ef sanngirni ætti að ríkja þarna á milli, ætti því að hækka styrkinn til Verzlunarskólans, ekki upp í 60 þús. kr., heldur upp í nokkuð á annað hundrað þús. kr., ef miða ætti við nemendafjölda. Við tókum þessa till. upp og gerðum hana að okkar till., en hún var felld í fjvn. Nú ber þess einnig að gæta, að Verzlunarskólinn er orðinn 6–7 ára skóli, sem hefur auk þess nýverið fengið rétt til þess að útskrifa stúdenta, en Samvinnuskólinn er heldur lélegur skóli og hefur auk þess ekki verið fyrst og fremst verzlunarskóli, heldur flokkspólitískur skóli fyrir Framsfl., þ. e. a. s. hann hefur verið pólitískur verzlunarskóli. Nú er það eitt, að Verzlunarskólinn skuli hafa sex sinnum fleiri nemendur en Samvinnuskólinn, nægilegt til þess, að hann ætli að fá sex sinnum hærri styrk, eða miðað hlutfallslega við nemendatölu, en við gerðum okkur þó vonir um að fá till. okkar frekar samþ., ef við færum ekki fram á mikið, og lögðum því til, að styrkurinn yrði aðeins hækkaður upp í 60 þús. kr. Ég gerði ekki ráð fyrir rökum frá Framsfl. í þessu máli, enda komu þau ekki fram, en ég get ekki skilið, hvers vegna Sjálfstfl. í n. var á móti þessu og hvaða sjónarmið hafa þar ráðið, nema ef þeir hafa ekki þorað að vera á móti Jónasi. Þá hefur orðið ágreiningur um framlag til byggingar barnaskóla. Meiri hl. vildi leggja fram 400 þús. kr., en við vildum hafa það 350 þús. kr. hærra, eða alls 750 þús. kr. Fræðslumálastjóri hefur rökstutt þörfina á þessu fé svo vel, að mér finnst ekki vera hægt að hrekja það, og finnst mér því rétt, þegar nóg fé er til, að láta hann þá fá það, sem hann fer fram á. Hann segir, að ef eigi að halda áfram með þær byggingar, sem þegar er byrjað á, þá veiti ekkert af 750 þús. kr. aðeins til þess, og þá er ekkert eftir handa 12 skólahverfum, sem nú þurfa að byggja sér barnaskóla. Þá er það framlag til byggingar húsmæðraskóla í sveitum. Meiri hl. vill veita til þess 340 þús. kr., en við viljum hækka það upp í 400 þús. kr. og þar af 20 þús. kr. til húsmæðraskóla Árnýjar Filippusdóttur, en meiri hl. vildi ekki láta hana hafa nema 10 þús. kr. Nú lágu fyrir upplýsingar um það, að það er mikil þörf á að byggja húsmæðraskóla á Hallormsstað, í Borgarfirði og á Laugarvatni. Það er einnig svo, að jafnan hefur heldur náðst samkomulag til framkvæmda í sveitum en kaupstöðum, en þó náðist ekki samkomulag um þetta. Til húsmæðraskóla í kaupstöðum viljum við veita 400 þús. kr., þó ekki vegna þess, að ekki væri þörf á meiru, en í n. náðist ekki samkomulag um meira en 340 þús. kr. Þörfin á að styrkja húsmæðraskólana er mikil, því að þeir hafa unnið og vinna mjög þarft verk, og það gildir sérstaklega um einn skóla, sem er rekinn af einstaklingi og er rekinn með fyrirhyggjusemi og dugnaði, og byggingarkostnaður við hann var lægri en við nokkurn annan slíkan skóla. Mér finnst rétt að sýna viðleitni til þess að verðlauna þennan dugnað, og tel ég ekki of mikið að veita 20 þús. kr. til þess. Þá er það 4. brtt. okkar, við 14. gr., um framlag til íþróttasjóðs. Við leggjum til, að það verði 650 þús. kr., en ekki náðist samkomulag í n. um meira en 450 þús. kr. Nú standa fyrir dyrum miklar framkvæmdir í þessum efnum, og það hefur verið rökstutt, að það muni alls ekki veita af 650 þús. kr., - og því þá að vera að klípa af því? Íþróttamálin eru svo mikilvæg, að það er engan veginn réttmætt að skera þetta framlag niður úr öllu valdi á þeim tímum, sem nú eru. Við 15. gr. eru það tvö atriði, sem ekki náðist samkomulag um. Það er í fyrsta lagi bókakaupastyrkur til landsbókasafnsins. Við vildum hafa hann 100 þús. kr., en meiri hl. ekki nema 80 þús. kr. Miðað við ýmsa hina háu pósta í fjárl. er þetta ekki mikil upphæð, og bækur eru svo dýrar nú, að ekki fást margar bækur fyrir það fé. Þá er það framlag til skálda, rithöfunda og listamanna. Það var áður 100 þús. kr. grunnstyrkur, en nú var tekin upp í frv. 20 þús. kr. hækkun á þeim lið. Menntamálaráð hafði hins vegar farið fram á, að þetta yrði hækkað um þriðjung, og mun það þá hafa miðað við þá upphæð, sem var í frv., en ekki fjárl. yfirstandandi árs, þannig að upphæðin yrði ekki hækkuð úr 100 þús. kr. upp í 150 þús. kr., heldur úr 120 þús. kr. upp í 180 þús. kr. Það náðist ekki samkomulag um þetta, en við leggjum til, að samþ. verði málaleitun menntamálaráðs. En þegar þetta kom fram í fjvn., en þar er einn maður, sem á einnig sæti í menntamálaráði, þá lýsti hann því yfir, að hann stæði ekki að þessari málaleitun og væri á móti henni. Hann færði þó engin rök fyrir máli sínu, en hélt langa ræðu um það, hve síðasta styrkjaúthlutun menntamálaráðs væri ranglát og ósanngjörn, en það er vitað mál, að honum hefur sárnað það að geta ekki lengur ráðið einn yfir þessum úthlutunum og notað þær til hagsbóta fyrir sinn flokk.

Hver er þessi maður?

. Það er hv. þm. S.-Þ. Ég skal svo ekki tefja mikið meira við þetta, annað en það, að við teljum nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess að mæta komandi erfiðleikum. Frá okkar sjónarmiði er það nauðsynlegt að gera nú stór átök til þess að bæta um fyrir landbúnaðinum, ekki með því að ausa í hann styrkjum, heldur gera honum mögulegt að standa undir sér í framtíðinni, svo að hann þurfi ekki að lifa sem sníkjudýr á öðrum atvinnuvegum. Það er hins vegar vitað, að sumir vilja ekki, að hann geti staðið undir sér, heldur vilja þeir, að til séu fáeinir stórbændur, en að meginþorrinn séu fátækir ræflar, sem þeir geti svo haft í hendi sinni. Við teljum, að landbúnaðurinn þurfi að standa undir sér, og þar sem ríkissjóður ræður nú yfir svo miklu fé, þá teljum við rétt að leggja nú fram 4 millj. kr. í þessu skyni. Þá er það sjávarútvegurinn, sem er okkar traustasti atvinnuvegur og sá atvinnuvegur, sem er undirstaða fjárhagsafkomu okkar. Það vita allir, að það, sem nú kreppir einkum að honum, er, að hann vantar ný og góð skip. Við teljum því rétt að leggja nú til hliðar 10 millj. kr. til þess að kaupa síðar fyrir það ný og góð skip. Við getum látið liggja milli hluta, hvernig sé heppilegast að gera þau út eða hvort þau skuli gerð út af einstaklingum, ríki eða bæjarfélögum, en um hitt ættu menn að geta verið sammála, að það sé nauðsynlegt að kaupa nokkur ný og góð fiskiskip inn í landið og því sé rétt að leggja nú til hliðar nokkuð stóra upphæð í þessu skyni. Þá vildi ég víkja nokkrum orðum að 17. gr., en í henni er kveðið á um styrk til slysavarna. Það er með þetta eins og annað, þegar styrkja á það, sem viðkemur sjávarútveginum eða þegar fólkið við sjávarsíðuna á í hlut, og verð ég að segja það, að mér finnst hreinasta smán að því fyrir Íslendinga að telja eftir sér, þótt veittar yrðu 100 þús. kr. til slysavarna. Í frv. eru áætlaðar 35 þús. kr. í þessum tilgangi, en meiri hl. fjvn. vildi ekki hækka þennan styrk nema upp í 50 þús. kr. Við leggjum til, að hann verði hækkaður upp í 100 þús. kr. og mundum ekki sjá eftir því, þó að það væri hærri upphæð. Ég er viss um, að fjvn. er ekki góð spegilmynd af ástandi þ., því að ég veit, að meiri hluti þm. mun ekki telja eftir sér, þó að veittar yrðu 100 þús. kr. til slysavarna hér við land. Við þessa gr. flytjum við einnig till. um, að hluti sveitarfélaga af stríðsgróðaskatti verði áætlaður 7 millj. kr. Við 20. gr. flytjum við brtt. um að verja til vitabygginga 700 þús. kr., en meiri hl. vill leggja fram 350 þús. kr. Sama máli gegnir um þetta atriði og um slysavarnirnar, þar sem þetta er í þágu sjávarútvegsins, þá ætti sízt að telja það eftir, þó að lögð verði fram veruleg fjárupphæð til byggingar nýrra vita. Hins vegar veit ég til þess, að nokkrir erfiðleikar eru á útvegun ýmissa áhalda, en ef þau fást ekki í bili, mætti leggja þetta fé til hliðar, þangað til hægt yrði að fá þessar vörur keyptar. Ég býst við, að hv. þm. muni líta á þetta öðrum augum en fjvn. og ekki sjá eftir 700 þús. kr. í þessu skyni. Ég get svo farið að ljúka máli mínu, en vil taka það fram, að við leggjum til, að fjárlögin hækki tekjumegin um kr. 22,7 millj. meira en í till. meiri hl., en gjaldamegin um kr. 16,9 millj. meira en í till. meiri hl. Eftir okkar till. hækka gjöldin ekki fram yfir tekjur, heldur verður hækkunin minni gjaldamegin. Ég vil svo enda mál mitt með því að benda frsm. meiri hl. á það, að ef hann og þeir í meiri hl. ætla að halda fast við sína till. um tekjurnar, verða þeir að færa frekari rök fyrir sínu máli. Ágreiningur okkar við meiri hl. í þessu tilfelli er nær eingöngu vegna þess, að þeir gera sinn samanburð við tekjur síðasta árs og miða þannig við verðlag, sem liðið er hjá, en hins vegar miðum við okkar samanburð við núgildandi verðlag, svo að hann getur alls ekki haldið því fram, að okkar till. séu lítt skynsamlegar.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Það verður ekki annað sagt en að þær till. fjvn., sem hér liggja fyrir, lýsi töluvert mikilli bjartsýni, og þó gætir ekki minni bjartsýni hjá minni hl. n. Aðalaukningin á tekjum fjárlagafrv., sem kemur fram frá meiri og minni hl. fjvn., byggist aðallega á hærri tollum en áætlað er í frv. Mér kemur það einkennilega fyrir sjónir, að þetta skuli koma frá minni hl. fjvn., þar sem vitanlegt er, að í minni hl. n. eru menn úr þeim þingflokki, sem vill láta lækka vísitöluna með afnámi tolla, en hér byggir minni hl. sínar glæsilegu áætlanir um aukin útgjöld til ýmissa þarfa á miklu meiri hækkun tolla frá því, sem meiri hl. gerir ráð fyrir, hvað þá sem ríkisstj. gerði nokkru sinni áætlun um. Af þessu álykta ég það, að flokkur minni hl. n. muni vera horfinn frá þeirri stefnu sinni, sem ég áðan gat um. Þessi bjartsýni fjvn. hlýtur að sjálfsögðu að setja sitt mark á frv., sníða því víðari stakk og gefa því talsvert annan svip en það upprunalega var. Ég skal þá víkja að nokkrum atriðum í brtt. meiri hl. Í nál. gerir n. það að umræðuefni, að það hafi orðið henni til tafar, að hún fékk ekki yfirlit um tekjur og gjöld ársins 1942, fyrr en alllangt var liðið á starfstíma hennar. Ég vil taka það fram til þess að fyrirbyggja misskilning, að það hefur löngum verið venja í fjvn. að byggja á þeim bráðabirgðatölum, sem legið hafa fyrir um hver áramót og gefnar voru hér á þinginu eftir áramótin síðustu. Fjvn. fór fram á að fá niðurstöðutölur ríkisreikninganna, sem voru ekki tilbúnar, þegar hún hóf störf sín. Þessar niðurstöðutölur víkja venjulega lítið frá bráðabirgðatölunum, svo að um það má deila, hvort mikil nauðsyn sé á, að beðið sé eftir hreinum niðurstöðutölum. Það hefur hins vegar verið venja hjá ríkisbókhaldinu, að því hefur ekki verið lokið fyrr en í ágúst eða september á hverju ári, og þess vegna hafa slíkar tölur ekki legið fyrir. Nú hefur breyting verið á þessu gerð, því að gefin hafa verið fyrirmæli um, að ríkisbókhaldinu skuli vera lokið 31. marz ár hvert. Þær aukningar á tekjum, sem n. leggur til, eru aðallega á 2. gr., viðvíkjandi tekju- og eignarskatti, vörumagnstolli og verðtolli. N. leggur til, að verðtollur verði hækkaður um 7 millj., vörumagnstollur um 3 millj. og tekju- og eignarskattur um 1½ millj., eða upp í 19,5 millj. Ég skal viðurkenna það, að samkv. bráðabirgðatölunum, sem fyrir lágu um tekju- og eignarskatt, var hann talinn mundu nema á þessu ári 22 millj., og þá sé ekki fjarri sanni að áætla hann 19½ millj. Hins vegar vil ég segja, að það sé mjög óvarlegt að áætla verðtollinn eins hátt og meiri hl. gerir, þótt hann fari miklu skemur en minni hl. Skal ég nú færa rök fyrir mínu máli. Það, sem af er þessu ári, hefur verðtollur numið 2,6 millj. kr. á mán., og ef sama heldur áfram þá þrjá mánuði, sem eftir eru, verður tollurinn allur 31,2 millj. N. byggir sínar niðurstöður á því, að í fyrra hafi þessi tollur numið nærri 40 millj. kr. og að hann sé nú ekki lægri það sem af er þessu ári, svo að full ástæða sé því til að halda, að hann muni komast upp í sömu upphæð nú. Ég vil hins vegar benda á, að það er ekki líklegt, að þrír síðustu mánuðir þessa árs, eins og nú árar, muni verða svo miklu hærri en þeir, sem liðnir eru. Ég byggi þetta meðal annars á því, að nú hagar allt öðruvísi til um innflutning heldur en í fyrra, og minni ástæða er til að búast við miklum innflutningi á tollháum vörum. Hef ég því ekki neina trú á, að verðtollur muni komast upp í sömu fjárhæð og hann komst árið, sem leið. Ég verð því að telja, að það sé stigið á fremsta hlunn með að áætla verðtoll 30 millj. kr. Hvað viðvíkur vörumagnstollinum gegnir hins vegar töluvert öðru máli. Ég tel, að vörumagnstollurinn, eins og nú standa sakir, sé að mörgu leyti á tryggari grundvelli en verðtollurinn. Stafar þetta af þeim breytingum, sem nú hafa orðið og eru að verða á innflutningi, og ekki sízt af því, að erfiðleikar fara vaxandi á að fá vörur frá útlöndum og einmitt á þeim vörum, sem háir tollar eru greiddir af í ríkissjóð. Um aðra liði og aukningu á öðrum tekjuliðum hef ég ekkert sérstakt að segja. Ég geri ráð fyrir, að þessar aukningar séu nokkuð réttmætar, sem hér eru gerðar, og fer ekki frekar út í það. Ég sé, að n. hefur gert nokkrar breyt. með því að taka inn í frv. nokkrar stofnanir, sem ekki hafa verið þar áður, og fært þær bæði gjalda- og tekjumegin. Álít ég, að þetta sé til bóta og að í framtíðinni eigi að fylgja þeirri reglu, að fjárhæðir ríkissjóðs komi sem greinilegast fram og þær stofnanir, sem undir hann heyra, komi á fjárlögin, hvort sem þær standa sjálfar undir sínum gjöldum eða ekki. Ég skal taka það fram í sambandi við 27. lið, um bifreiðaeftirlit ríkisins, að það hafa þegar verið gerðar ráðstafanir, eins og þm. hafa tekið eftir, til þess að auka tekjur þessarar stofnunar, svo að þær hrökkvi fyrir gjöldum. Sömuleiðis er verið að gera sams konar ráðstafanir hvað snertir löggildingarstofuna. Ég mun nú víkja máli mínu að gjöldunum. Eitt er það, sem vakið hefur athygli mína, og það er, að ekki hafa verið gerðar neinar aths. út af þeim lið, er að strandferðunum lýtur. Ég get beint athygli n. að því, að samkv. síðustu upplýsingum, sem liggja fyrir, er kostnaður við strandferðir miklu meiri en gert er ráð fyrir í frv. samkv. þeim upplýsingum, sem lágu fyrir, þegar frv. var samið. Ég mun að sjálfsögðu ræða þetta atriði út af fyrir sig við n., áður en það kemur til 3. umr. Þær aukningar, sem aðallega koma fram, eru að. sjálfsögðu á 13. gr. Þar eru rúmlega 8 millj. kr., sem koma eiga til framkvæmda nú til akvega, brúargerða, kaupa á vegavinnuvélum, til hafnargerða, bryggjugerða og lendingarbóta. Það er að sjálfsögðu mjög æskilegt að geta sett þessa liði inn í fjárlagafrv., og stjórnin hefði að sjálfsögðu gert það, ef hún hefði treyst sér til þess að auka jafnmikið tekjurnar og ef legið hefðu fyrir umsóknir, eins og tekið var fram við 1. umr. þessa máls, og ýmsir liðir hefðu verið fyrir hendi í þessu sambandi, sem ekki lágu fyrir, þegar fjárlagafrv. var samið. Það er einn liður, sem mér þykir nokkuð fyrir, að fjvn. hefur talið sig neydda til að fella niður, og það er viðvíkjandi risnu til biskups. Hér eru grunnlaun tvö þús. kr. og verðlagsuppbót þrjú þús. kr., en engin aukauppbót. Þetta er eitthvert virðulegasta embætti landsins, en þó einna lægst launað. Þessi embættismaður hefur lægri laun en fulltrúar í ýmsum ríkisstofnunum. Mér hefði fundizt viðeigandi, að hann hefði fengið þessa risnu, sem ég held, að hann þurfi á að halda, að það sé ekki nema réttmætt að sjá ekki í við þetta virðulega embætti, þar sem þessi embættismaður hefur lægri laun en hann á að hafa. Stofnkostnaður héraðsskóla er hækkaður um 360 þús. kr. Ég hef ekkert við það að athuga, en vildi benda á það í þessu sambandi, að það lítur ekki út fyrir, að ríkisstj. hafi nokkuð vald yfir því, hvaða skólar eru reistir, hvernig þeir eru reistir eða hversu dýrir þeir eru. Í l. stendur, að stofnkostnaður við héraðsskóla skuli greiðast að 3/4 úr ríkissjóði, en ¼ af viðkomandi héraði, eftir því sem fé er veitt samkv. fjárl. eða Alþingi heimilar. Með þessu var gert ráð fyrir, því, að ekki yrði veitt annað fé en það, sem Alþ. heimilaði. Ég vil bara benda á, að þetta verður öðruvísi í framkvæmdinni, ef skólanefndir í héruðum eru einráðar um, hvers konar byggingar þær setja á stofn, því að þá byggja þær án þess að spyrja um, hvort nokkur fjárveiting sé til þess í fjárl. Þegar svo byggingunum er komið á fót, er ekki hægt fyrir Alþ. að standa á móti því, að byggingunum verði haldið áfram. Ég vil aðeins benda á þetta og tel sjálfsagt, að þessu verði breytt í það horf, að þessar byggingarn. í héruðum geti ekki gert slíkt nema með sérstöku leyfi þess embættismanns, sem þetta ætti að heyra undir. Ég verð að segja það, að mér þykir vænt um að sjá ýmsar fjárveitingar hér, er ástæða væri til að taka upp í frv., en hins vegar er það ekki af því, að stjórnin hafi ekki fullan vilja á að taka þær upp, heldur aðeins af varfærni, vegna þess hvað fé var takmarkað, er hún hafði yfir að ráða. Ég verð að segja, að mér er ánægja að sjá fjárveitingar til fimleikahúsa, íþróttasjóða og ekki sízt til listasafns Einars Jónssonar, en eftir því, sem mér hefur verið skýrt frá, liggja listaverk þessa mæta manns undir skemmdum af vatni. Þess vegna fagna ég því, að nú verði gerðar ráðstafanir til þess, að úr þessu verði að fullu bætt. Sama máli gegnir um byggingu sjómannaskóla. Þetta er fyrirtæki, sem margir unna og margir vilja styðja. Hins vegar er þetta stórt fyrirtæki, og má deila um, hvort réttara sé, að byggingin sé reist á langdýrustu tímum eða hvort féð verði lagt til hliðar og notað, þegar byggingarkostnaður lækkar og meiri þörf kann að verða á að veita vinnu við slíkar framkvæmdir. Hins vegar ætla ég ekki að mæla neitt á móti því, að þessari byggingu verði haldið áfram, eins og nú er komið. Ég vil svo að endingu minnast á 22. gr. Ég tók það fram við 1. umr. fjárl., að ég teldi, að í þessari grein eigi ekkert að vera, sem teljast viss gjöld og komi til útgjalda á árinu. Ég tel, að allt slíkt eigi að taka inn í fjárl., sem greiðsluyfirlit nær yfir, ef vitanlegt er, að það kemur til framkvæmda á árinu. Sýnir þetta það, að fjárl. eru ekki rétt úr garði gerð. Hér er t. d. XI. liðurinn, sem kveður á um, að verja skuli 300 þús. kr. til byggingar nýrrar mjólkurstöðvar. Það er vitanlegt, að um þennan lið verður krafið næsta ár. Mjólkurstöðin er í byggingu og ekki efi á, að sá aðili, sem hefur með höndum þessa byggingu, hafi fulla þörf fyrir þetta fjárframlag úr ríkissjóði, og því sýnist mér sjálfsagt að setja þennan lið gjaldamegin í fjárlögin. Hér er líka næsti liður, XII. liður, sem kveður á um greiðslur á lokaviðgerð þjóðleikhússins að því leyti, sem núv. sjóður þess nægir ekki til að standast nauðsynlegar greiðslur við að fullgera bygginguna. Það er mjög æskilegt að geta lokið þjóðleikhúsinu, en ég veit ekki um, hve stór sjóður þjóðleikhússins er. Hins vegar verð ég að segja, að það getur verið æðistór baggi, sem ríkissjóði er bundinn með þessari heimild. Sama má segja um fimm síðustu liðina; ég efast ekki um, að á næsta ári verður krafið um greiðslu á öllum þessum liðum. Ég vil því beina því til fjvn., hvort hún vilji ekki telja þá liði, sem beinlínis má búast við, að verði greiddir á árinu, til útgjalda. Ég ætla svo ekki að fara út í smærri atriði. En ég verð þó, að öllu athuguðu, að segja það, að mér virðist ákaflega mikil bjartsýni hjá fjvn. Og það er ekkert annað að gera fyrir þá ríkisstj., sem kann að fara með völdin, en að draga svo úr útgjöldum, að tekjurnar hrökkvi, ef svo skyldi fara, að þessi áætlun bryðgist, en hins vegar er það ágætt, ef hún stenzt.



Ég hafði skrifað undir nál. með fyrirvara. Ég hafði gert aths. við áætlun um fjárgreiðslur til listamanna. Á þessu ári er greidd verðlagsuppbót á það fé, og mun fjárhæðin nema með. henni um 312.000 krónum. Ég tel þörf á að hækka hana talsvert. Á síðast liðnu ári var gert ráð fyrir heimild til fjárveitinga og varið nokkru fé í byggingarstyrk til nokkurra listamanna. Tel ég, að ríkið ætti að standa straum af þessu áfram, og vænti ég þess, að leitað verði samkomulags í þessu máli fyrir 3. umr. Næst eru fjárframlög til stuðnings sjávarútveginum, til nýbyggingar flotans. Nú hagar svo til á því sviði, að nýbygging fiskiskipa er lítt framkvæmanleg, því að mjög er erfitt að fá skip smíðuð. Þó tel ég, eftir eftirleitunum, sem fram hafa farið, að hægt muni vera að fá skip smíðuð í Svíþjóð, þannig að þau yrðu tilbúin til veiða um það bil, sem styrjöldinni kynni að ljúka, í síðasta lagi. Ég álít, að þar sem fiskiflotinn hefur gengið mikið saman á undanförnum stríðsárum, beri að sjálfsögðu að nota hvert tækifæri til þess að fá bætt úr þeim vandræðum, sem fyrirsjáanleg eru í þessu efni. Tel ég sjálfsagt, að möguleikinn til þess að fá fiskiskip byggð í Svíþjóð verði tekinn til athugunar. Ég ætla ekki að fara mikið út í að ræða fjárlagafrv. En ég vil lýsa yfir, að ég er þeirrar skoðunar, að leggja beri fram verulegt fé til verklegra framkvæmda. Minni hl. fjvn. vill fara lengra en ég tel æskilegt í þessu efni, og ber minna á milli mín og meiri hl. Tel ég, að eftir útliti um tekjur ríkissjóðs megi segja, að till. meiri hl. geri ráð fyrir um 10 af hundraði fyrir vanhöldum, og álít ég það sæmilega varlega tekjuáætlun. Hæstv. fjmrh. sagði, að till. meiri hl. lýstu mikilli bjartsýni um tekjur ríkissjóðs. Ég tel, að þær lýsi heilbrigðu áliti og heilbrigðri varfærni. Hæstv. fjmrh. benti á, að verðtollurinn kynni máske að bregðast eitthvað. Hann er tekinn af verði varanna, kominna í höfn hér, og flutningsgjöld eru hækkandi. Held ég, að í þessu efni sé ekkert að óttast. Hæstv. fjmrh. gat þess, að ef tekjur ríkissjóðs minnkuðu, yrði að draga úr útgjöldum ríkisins sem mest. Tel ég það ekki fært að því er snertir fé til verklegra framkvæmda. Ég held, að heldur verði að finna nýjar leiðir til öflunar tekna, ef tekjustofnar þeir, sem Alþingi byggir á, kynnu að bregðast eitthvað. Ég álít það tvímælalausa nauðsyn að leggja fé til hliðar til verklegra framkvæmda og séð verði um, að því verði ekki eytt til annarra framkvæmda.



Ég mæli hér fyrir tveimur brtt. Annarri þeirra er þegar útbýtt. Er hún á þskj. 331, 11. liður, og flytja hana með mér hv. 2. þm. N.-M. og hv. 1. þm. S.-M. Hún fer fram á, að veitt sé fé til byggingar dýralæknisbústaðar á Austurlandi. Sú er saga þessa máls, að fyrir um það bil tveimur árum var samþ. hér, að keypt væri jörð ásamt húsum á Austurlandi, og væri hún þannig sett, að hún væri sæmilegur aðsetursstaður fyrir dýralækninn. En ekki hefur orðið úr framkvæmdum. Heimildin er fallin úr gildi að forminu til. Hæstv. atvmrh. hefur tjáð mér, að hann vildi gjarnan eiga hlut að því að leysa húsnæðisvandamál dýralæknisins, en hann telur sig þurfa til þess fulltingi Alþingis. Þetta mál hefur verið athugað í fjvn., en hún hefur ekki tekið fjárveitingu í þessu skyni í fjárlagafrv., og því höfum við flm. talið rétt að taka málið upp með þessari brtt. Viljum við gefa fjvn. tóm til að taka málið upp, ef henni þykir það þægilegra á annan hátt en hér er um að ræða. En við vildum vekja máls á því við þessa umr. Það virðist gilda um dýralækna almennt, að ríkið eigi að sjá þeim fyrir heppilegum bústað. Fyrir þá hefur skammarlega lítið verið gert. Þeir hafa verið á hrakhólum og átt erfitt uppdráttar, og hafa bændur oft haft lítil not af þeim. Þeir hafa orðið að taka sér bústað þar, sem hefur verið lítt mögulegt að ná til þeirra, og liggur í augum uppi, hve skaðvænlegt það er fyrir þá, sem þurfa að leita til þeirra. Það er því hið mesta nauðsynjamál að ákveða fasta aðsetursstaði fyrir dýralækna landsins. Ég vil nú vonast til þess, að hv. fjvn. vildi taka þetta til athugunar. Og okkur þætti náttúrlega vænt um það flm., ef n. treysti sér til þess að mæla með þessari till. og hv. þm. veittu henni brautargengi. Hin brtt., sem ég ætlaði að mæla fyrir, er ekki enn komin fram. En ég vil nú biðja hæstv. forseta að gera ekki aths. við það, þó að ég mæli fyrir henni nú, til tímasparnaðar, því að ég get ekki séð, að það sé ástæða fyrir mig til að taka tvisvar til máls, þar sem ég stend aðeins að tveimur till., þó að þessi till. sé ekki komin fram enn. Ég flyt þá brtt. í umboði hv. þm. N.-Þ., sem ekki getur mætt hér í þinginu. Þessi brtt. er við brtt. hv. fjvn. um vegamál á þskj. 296, við þann lið, sem nefndur er Kópaskers- og Raufarhafnarvegur. Brtt. fer fram á, að þessi fjárveiting verði færð úr 50 þús. kr., sem hv. fjvn. hefur nú lagt til við þessa umr., og upp í 80 þús. kr. - Nú sé ég, að hv. formaður fjvn. hefur farið út, en ég ætlaði honum sérstaklega að heyra það, sem ég segði um þetta mál, en náttúrlega má koma þessu til hans. - Þannig er ástatt um þennan veg, að leiðin milli Kópaskers og Raufarhafnar er 52 km. Á Raufarhöfn hefur verið reist mjög stór síldarverksmiðja. Þessi leið hefur verið það, sem kallað er bílfær, en þó með þeim annmörkum, að bílar hafa verið, að mér er sagt, 3 til 4 klukkutíma að fara þessa leið, og liggja þó öll ökutæki undir skemmdum, sem um veginn fara. Nú eru hins vegar orðnar miklar samgöngur um þessa leið og mikil flutningaþörf. Og fyrir löngu er Raufarhöfn orðin verzlunarstaður, þar sem er útibú kaupfélagsins á Kópaskeri. Og vegna þess, hvernig strandferðum er háttað, er það svo, að flutningar á nær allri verzlunarvöru, sem til Raufarhafnar er flutt, fara fram um þessa leið frá aðalstöðinni, kaupfélaginu á Kópaskeri. Og vegna síldarverksmiðju ríkisins þarna er mikil umferð af fólki um þessa leið, sem sérstaklega sækir til síldarverksmiðju ríkisins á Raufarhöfn, og má öllum vera skiljanlegt, að svo hlýtur að vera. Í þriðja lagi er svo þess að geta, að frá Raufarhöfn er flutt landleiðina allt það síldarmjöl, sem notað er í Norður-Þingeyjarsýslu, og þó meira heldur en það, sem þar er notað. Og jafnvel er það flutt þaðan landleiðina suður og austur í Norður-Múlasýslu. Það mun því augljóst öllum, sem þetta mál athuga, að það er feikimikil þörf á því, að þessi vegur verði lagfærður stórlega frá því, sem nú er, og endurbættur gagngert. En 50 þús. kr. mundi reynast mjög lítil fjárhæð í þessu skyni, eins og kaupgjaldi er nú háttað. Mér er vel ljóst, að hv. fjvn. hefur lagt mikla vinnu í það að jafna niður vegaframlögum svo sem bezt má fara og taka hæfilegt tillit til óska þingmanna. Það er mikið vandaverk, sem ég býst við, að fjvn. hafi yfirleitt farizt vel. En þó vildi ég fyrir hönd þessa fjarstadda þm. fara eindregið fram á það, að n. vildi athuga þetta mál alveg sérstaklega. Og hygg ég, að allt mæli með því, að till. n. um þetta verði endurskoðuð. Ég skal taka það fram, að ég er fús til þess, ef hv. n. þykir betur á því fara, að taka þessa till. aftur til 3. umr. Ég mun ekki ræða fjárlfrv. almennt. En ég vil þó taka undir eitt atriði, sem kom fram í ræðu hv. þm. Ísaf. Hann spurðist fyrir um það hjá hæstv. fjmrh., hvort ríkisstj. væri ekki ráðin í því að nota heimild, sem nú er fyrir hendi í gildandi fjárl. og fyrirhugað er að verði í fjárl. fyrir árið 1944, til þess að leggja til hliðar á sérstakan reikning eða færa til hliðar í bókhaldi hjá sér þær fjárhæðir, sem veittar eru til verklegra framkvæmda, en eigi eru notaðar. Ég vildi taka undir það, að ég teldi mjög æskilegt, að hæstv. ríkisstj. vildi gefa þinginu upplýsingar um sína stefnu að þessu leyti. Ég fyrir mitt leyti legg ákaflega mikið upp úr því, að þetta sé gert. Ef þetta er gert, þá má gera ráð fyrir því eins og nú horfir um þetta mál -, að það myndist þarna eins konar varasjóður til nauðsynlegra framkvæmda, sem Alþ. er nú búið að samþ., að þurfi að gera, og getur komið sér ákaflega vel fyrir alla hlutaðeigendur, þegar aftur verða skilyrði til þess að koma fram þessum framkvæmdum. En færi það nú svo, að það lægi ekki alveg ljóst fyrir, að ríkisstj. ætlaði að nota sér þessa heimild, þá er stórkostleg hætta á því, að menn kepptust við, og það af meira kappi en forsjá, að eyða þessum peningum nú þegar, og að það geti orðið það mikið kapp í því, að það verði lagt í framkvæmdir gersamlega að ófyrirsynju. Ég er sannfærður um það, að ef þing og ríkisstj. gætu orðið sammála um þessa stefnu, sem gert er ráð fyrir í frv., og það lægi alveg ljóst fyrir, t. d. fyrir næsta sumar, með yfirlýsingu ríkisstj. við umr. þessara fjárl., þá mundi það mikið orka á menn um að hugsa skynsamlega um framkvæmdir þeirra mannvirkja, sem þessar fjárhæðir eru ætlaðar til. Ég vil því eindregið taka undir það, að það væri æskilegt, að hæstv. ríkisstj. skýrði þinginu frá stefnu sinni að þessu leyti. Og mér fyndist mjög heppilegt, að hún væri á sömu skoðun um þetta atriði, - sem ég reyndar hef álitið, að hún væri.



Herra forseti. Út af fyrirspurnum þeirra hv. þm. Ísaf. og hv. 2. þm. S.-M. út af því fé, sem verða kann afgangs af því fé, sem á að nota til verklegra framkvæmda, þá hef ég áður lýst yfir því, að vegamálastjóra hafa á þessu ári verið gefin fyrirmæli um það, að það fé, sem ekki yrði notað til þessara framkvæmda, yrði lagt til hliðar á sérstaka reikninga. Ég fyrir mitt leyti er alveg fylgjandi þeirri stefnu, að þetta sé gert, og að það væri einnig gert fyrir næsta ár. En ég vil bara taka það fram, að frá minni hálfu er það að sjálfsögðu háð því, að þessar tekjur, sem til þess þarf, séu til staðar í ríkissjóði. Og ég get því vel lýst yfir frá minni hálfu, ef ég hef með þessi mál að fjalla á næsta ári og ríkissjóður getur staðið straum af þeim útgjöldum, sem eru ætluð til verklegra framkvæmda, að ég mun leggja til, að það, sem ekki verður notað, verði lagt til hliðar, til þess að síðar verði hægt að nota það í því skyni, sem ætlað er.

En hvað um vitamálastjóra?

Það hefur, að því er ég bezt veit, venjulega verið fylgt þeirri reglu, að vitamálastjóri hefur tekið til sín það fé, sem þeim framkvæmdum er ætlað, sem undir hann heyra, og ég hygg, að hann hafi einhverja sjóði í sínum vörzlum, sem þannig eru til komnir.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. talaði hér fyrst við þessar umr. um það, að sér virtist kenna mikillar bjartsýni í brtt. þeim, sem fram eru komnar frá meiri hl. og minni hl. fjvn. Ég held, að það sé rétt fyrir okkur við þessa 2. umr. málsins, þegar það er í raun og veru til umr., hvaða stefnu skuli taka í sambandi við fjármálastjórnina á næsta ári, að gera okkur ljóst, hvort það er á valdi okkar sjálfra, hvort við höfum rétt til þess að vera bjartsýnir á þessi mál eða ekki. Ég held, að óhætt sé að ganga út frá því - og mér virðist það líka koma fram hjá flestum -, að þessi fjárl., sem er verið að semja, séu fyrir ár, sem verði í raun og veru nokkurs konar eftirstríðsár. Það er gengið út frá því, bæði í þessari viðvörun hæstv. fjmrh. og eins virðist mér það vera í álitum beggja hluta hv. fjvn., að það muni ekki verða þá við samsvarandi árferði að búa, fjárhagslega séð, og verið hefur á undanförnum árum, sem sé, að þær tekjur, sem landsmenn hafa haft í sambandi við stríðið, muni ekki verða a. m. k. eins miklar á næsta ári - tekjur, sem við ekki ráðum við, eins og þær hafa verið á undanförnum árum. Setjum nú svo, að þetta verði reyndin, að á árinu 1944 muni stríðinu ljúka snemma á árinu og atvinnulíf okkar og tekjur og þar með tekjur ríkissjóðs mótist af því, að þetta verði eftirstríðsár, - þá ætti okkur að vera því fremur áhugamál að athuga, hvernig við getum hagað svo til, að við höfum rétt til þess að vera bjartsýnir. Á undanförnum árum hefur það orðið þannig, án þess að við höfum beinlínis að gert, að miklar tekjur hafa komið í ríkissjóðinn. Nú hins vegar, ef viðhorfið kynni að breytast á þann veg, að næsta ár yrði nokkurs konar eftirstríðsár, þá liggur fyrir okkur að athuga, hvort við gætum skipulagt það sjálfir, að við fengjum þessar tekjur. Og ég vil í því sambandi leyfa mér að benda á, að svo mikið sem Ísland hefur getað selt af afurðum á undanförnum tíma vegna styrjaldarinnar, þrátt fyrir þá erfiðleika, sem við það voru tengdir að flytja vörur yfir hafið, þá mundu, frá öllu venjulegu sjónarmiði séð, möguleikarnir til þess að selja eiga að vera margfalt meiri, ef stríðinu lyki snemma á næsta ári og Íslendingar bæru sig að því að reyna að uppfylla eitthvað af þeirri gífurlegu þörf, sem verður að stríðinu loknu fyrir vörur, sem við framleiðum. Við Íslendingar framleiðum það mikið af mat, og sérstaklega sjávarafurðir, að sú grein framleiðslu okkar slagar hátt upp í það, sem stórþjóð eins og Englendingar framleiðir. Þörfin fyrir þessa vöru okkar er svo gífurleg í þeim löndum Evrópu, sem enn eru lokuð, að svo framarlega sem ekki strandar á einhverjum málum innanlands eða okkur sjálfum, þá ætti að vera auðséð, að öll okkar framleiðsla og allt okkar atvinnulíf ætti að taka stórfelldum framförum við það, að Evrópumarkaðurinn opnaðist fyrir okkur. Vitanlega þarf að uppfylla ýmis skilyrði til þess að þetta sé hægt. Það þarf að tryggja okkar gjaldeyris- og gengismál, að samkeppnismöguleikar okkar séu í lagi og framleiðslutæki okkar, bæði þau, sem við eigum, og hugsanlegt er, að við getum útvegað okkur. Og síðast en ekki sízt þyrfti að tryggja það, að ekkert tækifæri verði látið ónotað til þess að gera svo hagfellda samninga sem hægt væri við þau erlendu ríki og þjóðir, sem vilja ekkert frekar en að fá okkar vörur, en eins og alltaf munu sjá ýmis vandkvæði á því út af verðlagi og flutningi. En ef ekki á að stranda á okkar eigin hæfileikaleysi eða framtaksleysi eða öðrum göllum, sem á okkar atferli kynnu að vera, ætti að vera gefið, að okkar atvinnulíf eftir stríðið gæti staðið með meiri blóma en nú, meðan stríðið stendur. En það verður því aðeins, að við verðum viðbúnir að gera ráðstafanir til þess að verða viðbúnir til þess að nota okkur þá aðstöðu, sem við þá höfum til þess að ná til mjög mikils markaðar fyrir okkar vörur, sem þá verður, og til þess að uppfylla þarfir sveltandi manna. - Ég held því, að það sé undir okkur sjálfum komið, hvort við höfum rétt til þess að vera bjartsýnir við samning þessara fjárl. Ég held, að það sé undir því komið, hvaða þjóðfélagslegar ráðstafanir við gerum samtímis því, að við samþ. þessi fjárl. viðkomandi okkar atvinnulífi á ýmsum öðrum sviðum. Og þá kemur strax fyrsta spursmálið í sambandi við þetta, sem er, hvort við Íslendingar viljum, að okkar atvinnulíf standi í blóma á næsta ári og framleiðsla okkar verði rekin með fyllri krafti heldur en nú er, eða hvort við óskum eftir því beinlínis að fá yfir okkur atvinnuleysi og hrun. Það hafa komið fram úr vissum áttum hér í landinu mjög oft endurteknir spádómar um það, að eftir stríðið geti ekkert tekið við fyrir Íslendingum nema atvinnuleysi og hrun. Ég býst við, að Ísland sé einasta landið í veröldinni, þar sem ráðamenn í stjórnmálum hafa þá ósvífni til að bera að voga sér að bjóða þjóð sinni upp á annað eins og segja eða halda fram, að það, sem eigi að taka við eftir þessa styrjöld, sé atvinnuleysi og hrun. Það er vitanlegt, að hver einasti stjórnmálaleiðtogi helztu landanna í hópi lýðræðisríkjanna lýsir því nú yfir, að það nái ekki nokkurri átt, að eftir þessa styrjöld eigi þjóðirnar aftur að búa við það atvinnuleysi og hrun eins og var fyrir hana. Það er vitanlegt, að hjá íslenzku þjóðinni, eins og öðrum þjóðum, er nægur vilji til þess að gera þær ráðstafanir, sem þarf til þess að koma í veg fyrir þetta. Það er ekkert, sem menn óttast meira og fjöldinn vill síður en atvinnuleysi og hrun. Spurningin, sem þess vegna liggur fyrir - einnig í sambandi við afgreiðslu þessara fjárlaga - er, hvort Alþ. vill gera ráðstafanir til þess að hindra það, að atvinnuleysi komi aftur yfir okkar þjóð. Við vitum, hvað atvinnuleysi mundi koma til með að þýða, ekki aðeins fyrir verkamenn í kaupstöðum, heldur líka fyrir bændur í sveit. Við munum enn ástandið 1931, þegar þúsundir verkamanna gengu atvinnulausir á mölinni og bændur voru að flosna upp tugum og jafnvel hundruðum saman og skuldabaggarnir voru sífellt að þyngjast. Ég býst við, að í raun og veru þurfi ekki að ræða það mál, hvort meiri hluti þjóðarinnar óskar eftir því, að slíkt atvinnuleysi komi aftur. Hins vegar eru þessar síendurteknu spár frá hálfu leiðandi stjórnmálamanna í landinu, eins og hv. þm. S.-Þ. (JJ), um það, að atvinnuleysi og hrun muni koma eftir stríðið. Og afstaða þessara manna til slíkra mála hér á þingi virðist vera þannig, að þeir beinlínis ætlist til þess, að þetta komi. Nú er vitanlegt, að það er einmitt þessi sami hv. þm., sem manna mest hefur talað um þetta í landinu, og meira að segja virðist hann vera að skera upp herör til þess að búa ákveðna stétt manna undir bardaga og blóðsúthellingar í slíku sambandi, því að hann er sá maður, sem að mestu leyti ræður í fjvn. Svo að það mundi engan undra, þó að afgreiðsla fjárl. nú væri að einhverju leyti í samræmi við það, sem ekki verður betur séð en að séu óskir þessa manns. Það er líka vitanlegt, að það hefur nú orðið allmikill ágreiningur í fjvn., og að því er virðist eftir nál. er hann sérstaklega um tvennt. Í fyrsta lagi, hvernig áætla skuli tekjurnar, og í öðru lagi, hvernig verja skuli gjöldum. Við ákvörðun teknanna er auðséð, að meiri hl. fjvn. - sem auðsjáanlega lætur stjórnast af hv. þm. S.-Þ. - vill líta svona ekki sérstaklega bjartsýnt á þetta, heldur vill ganga út frá því, að á næsta ári fari atvinnuleysi og hrun að byrja. Og hvað gjöldin snertir og það, hvernig verja skuli þeim, virðist þessi meiri hl. ganga út frá því, að ekki skuli gera stórtækar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir, að atvinnuleysi komi á næsta ári. Minni hl. fjvn. hefur, að mér virðist til prufu, lagt fram sérstaklega sínar brtt., sem ég vildi gera að umtalsefni, sem hlýtur að vera prófsteinn á það, hvað Alþ. vill af mörkum leggja til þess að skapa öruggari atvinnu hér á næsta ári og árum heldur en var fyrir stríð, en till. minni hl. fjvn. er um 10 millj. kr. framlag til byggingar fiskiflotans. Það er vitanlegt, og þarf ekki að fara mörgum orðum um það hér, að öll okkar atvinnuaukning, að svo miklu leyti sem hún á að vera eðlileg, hlýtur að beinast að sjávarútveginum. Og möguleikarnir til þess að skapa þessa aukningu flotans hljóta fyrst og fremst að vera því skilyrði bundnir, að við leggjum eitthvert fé til hliðar til þess að koma upp þeirri aukningu flotans, Við vitum allir, að með því að leggja 10 millj. kr. í ný fiskiskip getum við fljótar skapað aukna framleiðslu eftir stríð, sem að gagni komi, heldur en með því að leggja þetta fé í iðnað eða landbúnað. Því að það er mín skoðun, að strax eitt eða tvö ár eftir stríðið hljóti að verða þau ár, sem markaðsmöguleikar fyrir Ísland verði þeir mestu, sem við nokkurn tíma höfum kynnzt, og að þá ríði á því, að fiskifloti okkar verði eins mikill og mögulegt er. Ég skal hins vegar ekkert draga úr þeim stóru vandkvæðum, sem á því verða að fá fiskiflotann aukinn strax upp úr stríðinu, né heldur þeim vandkvæðum, sem stafa af því, að það verður vafalaust reikningslega séð ópraktiskt að láta byggja skip strax eftir stríðið. Þau verða þá dýrari en seinna, - en hins vegar koma þau þá nógu snemma til þess að gefa miklu meira af sér en þau koma til með seinna. Hins vegar er vitanlegt, að við mundum e. t. v. geta nú þegar gert einhverjar ráðstafanir til þess að afla okkur þessa fiskiflota, ef við værum ákveðnir í því nú þegar að gera það. Ég veit ekki, hvort það hefur verið rannsakað enn, en gott væri vafalaust að fá hugmynd um það, hvort reynt hafi verið að fara fram á það t. d. við Svía, að þeir byggðu skip fyrir okkur á meðan á stríðinu stæði, ef þeir gætu afkastað því. Og við þurfum að gera okkur grein fyrir, hvort við álítum rétt, að við verðum að taka ákvörðun um þetta strax í sambandi við fjárl., sem nú er verið að afgreiða. Ég býst ekki við því, að þeir einstaklingar í hópi útgerðarmanna, sem undanfarin ár hafa fengið sérréttindi af hálfu ríkisvaldsins til þess að leggja fé í nýbyggingarsjóði, muni láta byggja skip strax upp úr stríðinu. Ég býst við, að þeir muni reikna dæmið þannig kalt og rólega út, án tillits til þjóðarnauðsynjar: Skipin verða ódýrari, þegar nokkuð langt er liðið frá styrjaldarlokum, og peningarnir þess vegna meira virði. Ef þeir sjá til þess, að atvinnan verði sem minnst eftir stríðið, þá geta þeir sett kaup verkamanna niður. Þeir geta hugsað sem svo, að það sé í þeirra þágu að fá atvinnuleysistíma upp úr stríðinu. Ég get því búizt við, að þeir mundu alls ekki byrja á því á næsta ári, þó að stríðinu lyki í vetur, að fara að láta byggja skip. En frá sjónarmiði ríkisins lítur þetta allt öðruvísi út. Það væri eðlilegt, að ríkið liti svo á, að það væri hagkvæmt fyrir þjóðina að fá skipaflota, eins mikinn og hægt væri að byggja, undireins og geta sett svo mikinn kraft á sjávarútveginn sem frekast væri unnt, ekki aðeins til þess að fyrirbyggja atvinnuleysi, heldur líka til þess, að þjóðin geti notað sér þá markaði, sem opnast okkur að styrjaldarlokum. Ég held, að við Íslendingar höfum ekki áttað okkur á, hvernig veröldin er í kringum okkur, ef við höldum, að við getum staðizt með okkar þjóðarbúskap án þess að beita okkar sterkasta samtakamætti, í þessu tilfelli ríkisvaldinu, til þess að tryggja okkur atvinnulega út á við svo vel sem unnt er. Ég held því, að ef við viljum ekki ganga inn á, að ríkið hafi afskipti af að byggja fiskiskipin, þá sé eitt af tvennu, annaðhvort kalkaður hugsunarháttur, sem tekur ekkert tillit til staðreyndanna í heiminum, eða þá að menn beinlínis vilja stefna að því að gera þeim, sem vilja fá atvinnuleysi, mögulegt að fá það. Ég álít þess vegna, að till. minni hl. fjvn. um 10 millj. kr. framlag til byggingar fiskiskipa sé eins konar prófsteinn á forsjálni okkar þings. Ég vil taka það fram, að ég skil þessa till. ekki þannig, að þar sé átt við, að ríkið eigi að eignast þessi skip, þ. e. a. s., að þar sé verið að slá föstu því prinsípi, að ríkið skuli eiga fiskiflotann. Aðalatriðið er, að ríkið eigi framtakið um, að skipin verði byggð, vegna þess að það þyki ekki rétt að treysta framtaki einstaklingsins í því atriði. Ef til vill verður ópraktiskt reikningslega séð að byggja skip strax eftir stríðslok, og það er eðlilegt, að ætlazt sé til þess, að ríkið taki á sig nokkurn halla af slíku, af því að það mun hins vegar tryggja ríkinu þann framtíðarhagnað, sem mun af því stafa, að sjávarútvegur okkar geti verið sem mestur þegar eftir stríð. Það þarf því ekki að hindra neinn frá að standa með þessari till., hvaða form eigi að vera á okkar fiskiflota. Ég vil því biðja hv. þm. að íhuga þessa till. mjög rækilega og láta í ljósi skoðun sína um, hvort þeir telji ekki nauðsynlegt, að ríkið hafi afskipti af þessum málum. Ég býst ekki við, að neinum ógni upphæð sú, sem hér er um að ræða. Þing, sem nýlega hefur fengið tilkynningu um, að eigi að borga 9 millj. kr. uppbót á gærur frá 1942, þarf ekki að láta sér vaxa í augum að leggja 3–10 millj. kr. í að byggja upp fiskiflotann. Við vitum, að þetta er ekki eyðslufé, heldur fer það til eignaaukningar ríkisins. Það er fé, sem er beinlínis sparað og getur gefið stórfelldar tekjur beint og óbeint. Það er venjulega svo við 2. umr. fjárl., að þá kemur ekki fram nema nokkur hluti brtt. við fjárl., en meginið er látið koma við 3. umr. Ég ætla því ekki að sinni að gera margt fleira að umtalsefni en þessa till., meðfram vegna þess, að ég álít, að afstaða okkar til vandamála þjóðfélagsins markist mikið af því, hvað verður um þessa till., og á því sjáist, hvaða tökum þingið ætli að taka vandamál þjóðfélagsins. Það þarf enginn okkar að hugsa sér, að hér verði sama þjóðfélag eftir stríðið og var 1939, þegar stríðið hófst. Hver, sem hugsar slíkt, hann mun reka sig á, að fólkið mun alls ekki sætta sig við það. Það er grafinn sá lýður, sem vill beygja sig undir annað eins og landbúnaðarkreppuna 1931 og atvinnuleysisárin 1933–1939. Menn vita, hvað vinnuaflið getur gefið, ef þeir fá að vinna. Menn koma ekki til með að sætta sig við annað en að hafa tækifæri til að vinna alla daga ársins, sem þeir vilja vinna, og menn óska eftir að mega vinna að því, sem hagnýtast er fyrir land og þjóð og þá sjálfa. Það er því vitað, að Alþingi, sem er sú stofnun, sem þessu getur ráðið og á að ráða, kemur til með í fjárl., sem gilda eiga fyrir árið 1944 ,að marka stefnuna um þetta, og það er það, sem ég held, að sé nauðsynlegt, að komi greinilega fram við þær umr., sem hér verða. Ég vil svo að síðustu minnast nokkrum orðum á það, sem hæstv. fjmrh. var að segja um till. sósíalista. Hann var að tala um, að áætlunarupphæð sósíalista á tekjunum væri mjög há, en hins vegar vildi Sósfl. afnema tolla af nauðsynjavöru til að lækka dýrtíðina. Það er alveg rétt, Sósfl. er með því að lækka tolla á nauðsynjavörum til að lækka dýrtíðina. Hins vegar hefur það áhugamál okkar fengið svo daufar undirtektir í þinginu, að við sjáum enga von til að fá því komið fram. Við reyndum þetta í einu atriði, tolli af ávöxtum, það hefði kostað ríkið á annað hundrað þús. kr. Það var kolfellt. Við sjáum því ekkert færi á að geta fengið þetta fram eins og sakir standa. Tollalögin eru í gildi, og fjárl., sem við erum að semja, verða miðuð við, að þau verði í gildi, hvort sem okkur þykir ljúft eða leitt. Þess vegna álítum við rétt að áætla tollana eins og líkur eru til, að þeir verði, en ekki lægra. Meðan þessir leiðu tollar eru í gildi, viljum við reyna að fá því framgengt, að það fé verði notað þannig, að það komi að sem mestu gagni fyrir alþjóð. Þess vegna er engin mótsögn í þessu, eins og hæstv. fjmrh. vill vera láta. Væri það hins vegar svo, að hæstv. stj. eða einhverjir flokkar vildu standa að því, að breytt yrði um í dýrtíðarmálunum og tekin upp sú stefna að afnema tolla af nauðsynjavörum, mundi ekki standa á okkur að koma með brtt. í þá átt við fjárl. Hins vegar verðum við, meðan þetta er allt óbreytt, að standa á grundvelli staðreyndanna, alveg eins og hæstv. ríkisstj. gerir í sjálfstæðismálinu.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns benda á, að æskilegt væri, að hv. fjvn. væri hér til að hlusta á þau mál, sem hér eru borin fram sérstaklega til hennar. Ég sé, að hv. frsm. er hér og hv. form. er að koma. Mér finnst minnsta krafa, sem hægt er að gera til n., sé það, að hún sé hér, þótt það sé erfitt verk, til að hlusta á þau mál, sem fram koma, en það er þó ekki meiri kross en er lagður á hæstv. forseta Sþ. Ég veit ekki, til hvers umr. eru um fjárl., þegar fjvn., sem ræður mestu, hvernig þessi mál eru útkljáð, er ekki viðstödd til að hlusta á mál manna og þau rök, sem þar koma fram. Mér finnst alveg sjálfsagt, að hún kynni sér sem bezt, hvaða óskir þm. hafa fram að bera, því að hún á að leggja á þau síðustu hönd, áður en Alþingi tekur sína endanlegu afstöðu. Ég hef borið fram brtt. á þskj. 314, og vil ég náttúrlega mælast til þess við hv. frsm. meiri hl., fyrst hann einn allra nm. er hér við, að hann komi aths. mínum til n.

Það eru fleiri við en hann

. Já, hæstv. forseti einnig, það er rétt. Ég flyt hér brtt. um að veita 25 þús. kr. til símalínu í Suðurfjarðahreppi. Ég vil minna á, að þessi lína var tekin í símalög árið 1935 ásamt fjölda mörgum öðrum símalínum, og þetta er ein af mjög fáum línum, sem eftir er að leggja frá þeim tíma, en aðrar línur hafa verið lagðar, sem hafa komið löngu síðar. Ég skal viðurkenna, að hv. fjvn. hefur fallizt á till. póst- og símamálastjóra að taka Barðastrandar- og Skálmarneslínu í fjárl. nú, en það er rétt, að þetta sé látið fylgjast að, og vil ég í því sambandi benda á, að nýlega upplýstist, að Barðastrandarsýsla er þriðja sýslan neðan frá um vanrækslu í símamálum á landinu. Mætti það vera hv. fjvn. nokkur leiðarvísir, þegar hún er að úthluta fé úr ríkissjóði til nýbygginga og endurbóta á símalínum landsins. Það hefur verið samþ. að veita fé til að bæta úr erfiðleikum á Djúpuvík og talað um að leggja þangað fjölsíma. Ég sé engum ofsjónum yfir því, en ég vil leyfa mér að benda á, að það er engu minni nauðsyn, að slíkt verði gert fyrir Patreksfjörð, þar sem er miklu meiri atvinnurekstur, sem er stundaður allt árið, en á Djúpuvík. Ég treysti því hv. fjvn. að taka þetta mál til athugunar, og í trausti þess vil ég taka þessa till. aftur til 3. umr., ef það mætti verða til þess, að samkomulag yrði um till. við n. Þá hef ég einnig flutt 4 brtt. um framlög til vega. Í því sambandi vildi ég sérstaklega ræða við hv. frsm. meiri hl. Þegar hann ræddi um skiptingu vegafjár milli einstakra héraða á landinu, sagði hann, að n. hefði reynt að taka tillit til óska þm. um framlög til vega og hann óskaði því eftir, að þm. tækju aftur þær till., sem þeir hefðu flutt um frekari fjárframlög á því sviði, en ef þeir væru ekki svo auðsveipir að gera það, þá skoraði hann á þm. að fella þessar till. Hv. 2. þm. S.-M. staðfesti í sinni ræðu, að hér hefði hv. fjvn. tekizt giftusamlega, þó að út undan hefði orðið vegur í Norður-Þingeyjarsýslu. Í sambandi við þetta vil ég mega spyrja hv. frsm. meiri hl. og aðra nm., eftir hvaða meginreglu fjvn. úthluti vegafénu. Hér er skipt milljónum milli einstakra héraða, og ég læt mér ekki detta í hug, að það sé gert úr í bláinn, heldur sé fylgt einhverri fastri reglu: Ég get hugsað mér, að það sé gert með tilliti til samgönguþarfarinnar á hverjum stað, og ég get hugsað mér, að það sé gert með tilliti til fólksfjölda í hverju héraði eða atvinnuþörf á hverjum stað. Mér dettur ekki í hug að ætla, að hér séu látin ráða einhver ákveðin ásóknaröfl, af því að hægt sé að skapa ákveðið atkvæðamagn til að koma fram slíkum till. Nú er vitað, að það eru héruð úti á landi, sem hafa alltaf verið útundan undanfarin ár um vegaframkvæmdir. Og þegar ég sé, að fjvn. gerir till. um að setja inn í fjárl. nýjan lið um að veita 250000 kr. til Krýsuvíkurvegar, sem búið er að rífast um mörg undanfarin ár, þá dettur mér ekki í hug að halda, að það sé gert af hreinni þörf fram yfir þarfir annarra héraða. Mér dettur ekki í hug, að neinn af þeim, sem situr í fjvn., láti sér detta í hug, að meiri þörf sé að láta 250000 kr. í þennan veg nú en að leysa allra brýnustu þörf ýmissa héraða, sem nú eru að kikna undan því ástandi, sem nú er þar í vegamálum. Það ætti að vera þungt á vogarskálinni hjá hv. fjvn., að það verður ekki hjá því komizt að bæta eitthvað aðstöðu þeirra manna, sem minnst hefur verið gert fyrir í vegamálum, og þeir verða nú að ganga fyrir þeim, sem alltaf hefur verið hlúð að í þessu efni. En þetta virðist ekki hafa verið gert í þetta skiptið í fjvn. Ég vil m. a. leyfa mér að benda á, að í 26. lið í till. fjvn. er lagt til að veita 85 þús. kr. til Rafnseyrarheiðarvegar. Mér dettur ekki í hug að koma með þetta dæmi af því, að þessi vegur sé ekki nauðsynlegur, en ég vil aðeins taka þetta dæmi til samanburðar, því að það hefur einnig verið ætlazt til, að 80000 kr. færu í Barðastrandarveg. Samanburður á þessum tveimur vegum er sem hér segir: Barðastandarvegur á að tengja hvorki meira né minna en fjóra hreppa við aðalsamgönguleiðir landsins, og þar búa ekki minna en 3000 manns. Hann á að verða til þess, að hægt sé að koma mjólk til um þúsund manns og til þess að hægt sé að skapa sæmileg lífsskilyrði íbúa annars hrepps, þar sem þessi mjólk er framleidd. Hins vegar á Rafnseyrarheiðarvegur aðeins að vera til að koma í samband einni lítilli sveit, sem nú er að hálfu leyti komin í eyði. Það getur verið, að hún sé komin í eyði meðfram af því, að hún hefur engan veg, en ég legg ekki saman þörfina á þessum vegi og þörfina á því sambandi, sem fæst með Barðastrandarveginum. En það hefur alltaf verið komið í veg fyrir, að Barðastrandarvegurinn fengi nauðsynlega fjárveitingu, svo að það er ekki að undra, að menn séu óánægðir með þær aðgerðir. Nú dettur mér ekki í hug að halda fram, að of miklu hafi verið eytt í Rafnseyrarheiðarveg, - síður en svo. Vesturkjálkinn hefur alltaf verið svo illilega útundan, að það þyrfti að tvöfalda þá upphæð, sem á nú að fara til vega þar, áður en hægt er að finna nokkurn snefil af rökum fyrir, að eigi að láta hundruð þúsunda í Krýsuvíkurveg. Nei, hér hljóta að vera að verki einhver önnur öfl en þekking þessara manna, og leyfi ég mér því að mælast til, að þeir leiti þeirrar þekkingar hjá öðrum þingbræðrum sínum, sem hafa hana og geta gefið upplýsingar um málin, því að mér virðist, að um úthlutun vegafjárins hafi eitthvað annað ráðið hjá n. en það, hvar þörfin er mest. Nú vil ég í trausti þess, að fjvn. taki þetta mál á ný til athugunar, taka þessar till. mínar aftur til 3. umr. Ég sendi fjvn. afrit af bréfi til stj. um framlag til þessara vega, um það leyti, sem n. hóf starf sitt. Þar var farið fram á, að fjárveiting til þessara vega væri færð upp í þá upphæð, sem þar er tekið fram, því að þar eru gerðar þær minnstu kröfur, sem hægt er að sætta sig við í þessum málum. Ég vil m. a. benda á fjárframlag til Gufudalssveitarvegar til þess að reyna að koma þeim hreppi í vegarsamband, en hann hefur nú engan vegarspotta, sem tengi hann við aðra hreppa, og enga höfn til að geta komizt að sjó til þess að geta flutt að sér þá leið. Múlahreppur og Gufudalshreppur eru nú gersamlega einangraðir, og þar er ekki hægt að flytja vörur nema á klökkum eða litlum trillubátum. Þetta er ekki að búa við sömu kjör og aðrar sveitir í þessu landi hafa nú við að búa. Þá hef ég flutt á sama þskj. í IX. lið till. um, að teknar séu upp tvær brýr í Austur- og tvær í Vestur-Barðastrandarsýslu. Ein af þessum ám, Arnarbýla, er á leiðinni milli Patreksfjarðar og Barðastrandar, og það hefur einatt komið fyrir, að þegar búið hefur verið að fara yfir heiðina og komið að ánni, þá hefur hún verið ófær, og menn hafa orðið að snúa við, þó að ekki væri nema 100 metrar til bæja, og leggja aftur á fjallveginn 3–4 tíma ferð. Að ekki er búið að brúa þessa á, mun stafa af því, að vegamálastjóri telur, að spara megi kostnað við eina brúna, ef þær eru byggðar allar í senn. Ég legg því til, að á næsta ári verði veitt fé til að brúa Arnarbýlu á Barðaströnd, Móru á Barðaströnd, Músará í Þorskafirði og Þorskafjarðará, 35000 kr. fyrir hverja á. Það er útilokað, að hægt sé að komast yfir þessar ár á bílum. Svo að það er ekki nema hálft gagn að því að leggja fé í veginn á Þorskafjarðarheiði eða í veginn vestur úr, nema þessar ár séu brúaðar. Ég vil einnig leyfa mér, í trausti þess að hv. fjvn. taki þetta til athugunar, að taka þessar brtt. aftur til 3. umr. Þá hef ég einnig leyft mér að flytja hér á sama þskj. brtt., sem er 12. liður, um framlag til viðhalds og endurbóta á prestssetrinu Brjánslæk, 10 þús. kr. Ég sé, að hv. fjvn. hefur hækkað framlagið til húsabóta á prestssetrum úr 80 þús. kr. upp í 100 þús. kr., sem á að fara til byggingar nýrra húsa. En hv. fjvn. hefur ekki hreyft við endurbótum á gömlum húsum á prestssetrum. Nú er svo ástatt um þennan stað, Brjánslæk, að þar er að verða mikill ferðamannastraumur, m. a. má geta þess, að mánuðina júní-ágúst s. l. sumar komu þar um 1500 manns, bæði sem gestir að degi til og næturgestir. Húsakynni eru þannig á þessum stað, að það er verið að gereyðileggja það hús, sem þar er, með vanrækslu á viðhaldi. Og staðurinn hefur verið prestslaus um langan tíma. Og vegamálastjóri, sem hefur haft með það fé að gera, sem veitt hefur verið til gistihúsa, sem liggja uppi undir heiðum, hefur ekki séð sér fært að veita af því fé til endurbóta á þessu húsi. Þetta var rætt við biskup á síðasta ári og landssímastjóra og vegamálastjóra, og þeir skrifuðu ásamt mér til dóms- og kirkjumálaráðuneytisins um að fá fé til þess að bæta úr þessari aðkallandi þörf þegar á síðasta sumri. Eftir að það mál hafði legið þar óhæfilega langan tíma, talaði ég við skrifstofustjórann í ráðuneytinu og bað um svar. Og dóms- og kirkjumálaráðuneytið leyfði sér þá ósvinnu að senda til baka eitthvert það ósvífnasta bréf, sem ég nokkurn tíma hef séð koma frá slíku ráðuneyti. Og ekki einasta það, heldur leyfði skrifstofustjórinn í þessu ráðuneyti sér að senda líka óhróðurs- og áróðursbréf til ýmissa málsmetandi manna út um landið. Þetta eru viðtökurnar, sem þetta mál fékk hjá dóms- og kirkjumálaráðuneytinu. Ég átti svo langt tal við biskup á eftir um þetta, sem ásamt mér var undrandi yfir þessum móttökum. En við þessu var ekkert hægt að gera, heldur varð að fara þá leið að leita til hæstv. Alþ. í þessu skyni, og þess vegna hef ég farið þá leið hér, að sjá, hvort Alþ. vill undirstrika stefnu dóms- og kirkjumálaráðuneytisins um þetta mál eða hins vegar bæta úr eins og hægt er. Ég mun ekki taka þessa brtt. aftur, því að ef svo skyldi fara, að hún næði ekki fram að ganga, þá mundi ég bera fram brtt. um, að af þessum 70 þús. kr., sem ætlaðar eru til endurbóta á gömlum íbúðum, verði sérstaklega ráðstafað 10 þús. kr. til Brjánslækjar. Hér er í raun og veru ekki um annað að ræða en að eignir ríkissjóðs fari ekki svo gersamlega í niðurníðslu, að þær verði einskis virði, auk þess sem þetta er til þess að fyrirbyggja það, að þeir menn, sem verða að leita þar húsaskjóls, séu ekki látnir liggja í lélegum hlöðum eða fjárhúsum - sem dóms- og kirkjumálaráðuneytið hefur ekki heldur séð um að byggja upp, svo sem nauðsynlegt hefði verið, svo að þetta gamla menningarsetur væri ekki því og landinu til stórskammar. Þá hef ég borið hér fram á sama þskj. brtt. undir lið XXII, við 18. gr., um það, að styrkir til frú Sigríðar Snæbjörnssen og Sumarliða Guðmundssonar verði hækkaðir úr 500 kr. í 700 kr. til hvors um sig. Ég sé, að hækkaðir hafa verið sumir styrkir til sams konar starfsmanna upp í þessa upphæð. Og ég vil benda á, að frú Sigríður Snæbjörnssen hefur með ákaflega mikilli samvizkusemi stundað sín störf við símavörzlu um 30–40 ár og gert það með svo mikilli prýði, að hún á skilið að fá eftirlaun, ef nokkur á skilið að fá slík eftirlaun. - Sumarliði Guðmundsson póstur hefur orðið að fara í sínum póstferðum ýmist gangandi eða ríðandi yfir verstu fjöll, og ef nokkur póstur á skilið að sitja í hæsta eftirlaunaflokkinum, þá er það hann. Ég vænti því, að hv. fjvn. vilji fallast á þessar till., og með þeim rökum vil ég taka þær aftur til 3. umr. Síðasta brtt. mín á þessu þskj. er undir lið XXVI. Þarna er misritun á þessu þskj. Mín till. var um 300 kr., en ekki 700 kr., vegna þess að 300 kr. mun hafa verið það hámark, sem miðuð hefur verið við fjárgreiðsla á þennan hátt til slíkra embættismanna eins og fiskimatsmanna, þegar þeir láta af störfum. En það stendur svo á hér, að Marsibil Sigurðardóttir er einasta konan á Íslandi, sem hefur verið fiskimatsmaður. Hún hefur starfað sem fiskimatsmaður síðan 1922 og með svo mikilli prýði, að það er eins dæmi. Og á henni hvíldi aðallega þetta starf á þeim stað, þar sem hún starfaði, síðan 1938, eða eftir að hinn mæti maður Júlíus Nikulásson fiskimatsmaður dó. Og ég hef þann kunnugleika frá fiskimatsstörfum þessarar konu, að hún hefur með fádæma prýði leyst þessi störf af hendi. En ég tek þessa brtt. aftur til 3. umr., vegna þess að ég fer ekki fram á, að henni verði greitt meira en öðrum fiskimatsmönnum, sem láta af störfum. Hún er á áttræðisaldri og verður að láta af störfum fyrir aldurs sakir. Þá hef ég hér á þskj. 331 borið fram brtt. undir lið II, þar sem farið er fram á, að veittar verði til endurbóta á Rauðasandsvegi 10 þús. kr. Þetta var ekki sent til fjvn., en í fullu trausti þess, að n. taki þetta mál til athugunar, tek ég brtt. aftur til 3. umr., en vil til skýringar benda á það, að það var lagður þarna þjóðvegur milli 1934 og 1937. Vegamálastjóri var með mér á þessum stað árið 1942 og viðurkenndi, að það væri svo mikil nauðsyn á að leggja þennan veg, að það gæti ekki dregizt lengi. Hann hefur hins vegar lýst yfir nú, að hann treysti sér ekki til að taka þetta viðhaldsfé, sem ég ætlaðist til, og þess vegna bar ég það ekki fram sem nýjan veg, að málið stóð þannig, sem ég hef greint. En vegamálastjóri óskaði eftir, að ég setti þetta inn sem brtt. við fjárl. Ég vænti því, að þetta verði tekið til athugunar milli umr. Ég hef þá lokið máli mínu um mínar brtt., en vildi aðeins, áður en ég sezt niður, minnast ofurlítið á ræðu hv. 2. þm. Reykv. áðan, út af þeim 10 millj. kr., sem hann talaði um, að þeir í minni hl. fjvn. legðu til, að lagðar yrðu til hliðar af tekjum ríkissjóðs til þess að byggja skip fyrir. Ég verð að segja það, að ef það væri ekki fyrir það, að það er svo erfitt að hafa nokkra samvinnu við menn, sem hafa þó setið á þingi í öll þessi ár, eins og hv. 2. þm. Reykv., þá væri hægt að taka slíkt tal alvarlega. En það er bara ekki hægt, eftir að hafa heyrt, að hann kann ekki betur né skynsamlegar að haga orðum sínum heldur en hann gerði hér áðan, þegar hann bar útgerðarmenn í heild þeim sökum, að þeir vildu skapa atvinnuleysi eftir stríðið bara til þess að geta kúgað niður kaup verkamanna, - þessa menn, sem eru í hópi stærstu atvinnurekenda þjóðarinnar og standa undir því að afla mikils af því fé, sem m. a. þessi hv. þm. er að dreifa út til þjóðarinnar aftur. Það er ekki hægt að taka slíkar þingpersónur alvarlega, sem leyfa sér að bera slíkar ásakanir á atvinnurekendur þjóðarinnar, sem langmest standa undir því að halda uppi atvinnu í landinu. Og að hv. 2. þm. Reykv. skuli leyfa sér þetta án þess að blygðast sín, nær út fyrir öll takmörk velsæmis. Væri ekki þessi agnúi á, vildi ég hafa víðtæk samtök við þennan hv. þm. og aðra hv. þm. og flokka um að athuga, hvort ekki væri hægt með því að laga tekjuskattsl. að halda gróðanum í útgerðinni, þannig að séð væri um, að honum yrði ekki eytt til annars en að kaupa fyrir skip að stríðinu loknu, eða fyrr, eftir ástæðum, til aukningar fiskiflotanum. Hv. 2. þm. Reykv. virðist vera kominn svo langt í skilningi á þessu máli, að honum sé ekkert keppikefli, að þessi skip séu eign ríkisins, heldur sé fyrir honum aðalatriðið, að þau séu til. Og til þess að ná þeim árangri, væri langréttasta leiðin að breyta þannig skattal., að gróði útgerðarinnar sé settur fastur hjá þeim, sem eiga hann, og þeim sé gert að skyldu að nota hann til þess að byggja skip fyrir eftir stríð. En ég geri ekki ráð fyrir, að þessi hv. þm. vildi fara inn á þá leið, svo fast hefur hann og hans flokkur sótt það að reyta aftur af útveginum það, sem aflazt hefur honum af fjármunum, svo að hann hefði ekkert annað að gera heldur en að gefast upp, þegar erfiðu árin koma. - Mér fannst fullkomin ástæða til þess að mótmæla þessum orðum hv. þm. á þessu stigi málsins, en að öðru leyti gefst tækifæri til þess að ræða þetta við 3. umr.



Herra forseti. Ég er riðinn við nokkrar brtt. á þskj. 331. Flestar þessar brtt. flyt ég með samþm. mínum, hv. 2. þm. Eyf. (GÞ). Fyrst er það III. brtt. á þessu þskj., sem er um nokkra hækkun á framlagi til tveggja vega, Hrísavegar í Svarfaðardal, úr 10 þús. kr. í 15 þús. kr., og til Laugalandsvegar í Inneyjafirði, úr 10 þús. kr. í 25 þús. kr. Þessi brtt. er borin fram sökum þess, að eins og allir sjá, verður nú næsta lítið gert fyrir 10 þús. kr., eins og verðlag og kaupgjald er nú. Við höfum farið fram á það við hv. fjvn., að hún tæki upp fjárveitingar til beggja þessara vega, og ætluðum að sætta okkur við 15 þús. kr. til hvors þeirra, en síðan það var, þá kom sérstök beiðni frá Saurbæjarhreppi í Eyjafjarðarsýslu til mín um að reyna að sjá til þess, að Laugalandsvegur yrði hækkaður upp í 25 þús. kr. Og það byggist á því, ef veittar verða 25 þús. kr. til þessa vegar á næsta ári, að þá er búizt við því, að nokkrir bæir geti haft gagn af þeirri framkvæmd, sem þá yrði gerð, en ef það er öllu lægri upphæð, þá verður ekki gagn að því, sem þá er unnið, fyrr en viðbót kemur á árinu þar á eftir. Vona ég því, að þetta verði tekið til greina. Næsta brtt. okkar er undir VI. lið á þessu sama þskj., um 25 þús. kr. fjárveitingu til bryggjugerðar í Rauðuvík við Eyjafjörð. Ég þykist nú sjá fyrir, að ef á annað borð hv. frsm. fjvn. minnist á þessa málaleitun, þá muni verða bent á það, að það hafi verið veittur styrkur til sams konar framkvæmda í nágrenni þessa staðar. En þó að ég búist ekki við því, að margir hv. þm. muni nú það, þegar ég ræddi nokkuð um hafnarmál og lendingarmál þessa svæðis, Árskógsstrandar við Eyjafjörð, hér undir meðferð fjárl. í fyrra, þá leyfi ég mér nú samt sem áður að vísa til þess. Ég gerði þá fulla grein fyrir því, hvernig atvinnuhættir hefðu þróazt þarna, að útgerð og landbúnaður er rekið þar jöfnum höndum af sömu mönnum. Sú þróun hefur ekki orðið þar, að þeir hafi flutt saman í fjölmenn þorp, heldur er byggðin dreifð og útvegur er stundaður þarna einnig nokkuð dreift um þetta svæði. Og ég gerði í fyrra sömuleiðis grein fyrir því, hvílík röskun það mundi verða á atvinnulífi fólksins, sem þarna býr, ef þessu ætti að breyta og endilega að heimta það, að þeir, sem útgerð stunda, byggju í einu og sama þorpi. Vil ég ekki endurtaka það, sem ég sagði um þetta efni í fyrra. En það vil ég upplýsa, að á þessu svæði, Árskógsströnd við Eyjafjörð, er þessi staður, sem við þm. Eyf. förum fram á hér, að veitt verði nokkurt fé til bryggjugerðar á, sá staðurinn, sem langsamlega bezt höfn er frá náttúrunnar hendi. Ég vænti því, að þessi brtt. geti fengið góðar undirtektir, bæði hjá hv. fjvn. og þinginu í heild sinni. Næsta brtt. okkar þingmanna Eyf. er undir X. lið á þessu sama þskj. og er um fjárveitingu til framræslu- og áveitufélags Svarfdæla, 20 þús. kr. Þetta félag er nýstofnað. Félagið hyggst að ræsa fram hinar víðlendu engjar í Svarfaðardal og gera þar fullkomnar áveitur. Félagið hefur sent hv. fjvn. erindi um þetta mál, en n. hefur ekki tekið upp till. viðvíkjandi þessu. Einn hv. fjvn.maður, sem á sæti hér fyrir aftan mig, skaut því fram í, meðan ég var að tala, að þetta ætti að fara eftir jarðræktarl., heyrðist mér.

Já, það er búið að hækka þann lið

. Ég er nú ekki alveg viss um það, að svo sé, en ég býst þó við, að þetta, að hv. fjvn. hefur ekki sinnt þessari fjárbeiðni félagsins í Svarfaðardal, sé sökum þess, að n. telji, að heimild til þess að greiða þetta fé úr ríkissjóði sé í öðrum l. Ég vænti nú skýringa hv. fjvn. um þetta atriði, og að fengnum þeim skýringum kann að vera, að við flm. þessarar brtt. tökum hana aftur, a. m. k. til 3. umr. og e. t. v. fyrir fullt og allt. Næsta brtt. okkar er undir XII. lið á sama þskj., og er um það að hækka eftirlaun sr. Stefáns Kristinssonar frá Völlum í Svarfaðardal um 1200 kr. á ári, eða um 100 kr. á mánuði, frá því, sem honum er nú ætlað að fá, þ. e. fram yfir lögmælt eftirlaun. Ég skal nú kannast við það, að þessi mæti klerkur hefur ekki gegnt prestsstörfum í 50 ár. En það hefur verið venja hæstv. Alþ. að gleðja júbílpresta með aukaeftirlaunum. En á hitt ber að líta, að hann hefur mjög lengi verið héraðsprófastur í Eyjafjarðarsýslu og alla tíð verið hinn merkasti klerkur, - það þori ég að fullyrða. Hann hefur verið þannig skapi farinn, að hann hefur ekki lagt áherzlu á að safna auði, og eftir því sem ég veit bezt, mun hann vera fátækur maður. Ég álít því, að það væri í alla staði eðlilegt af hinu háa Alþ. að veita þessum ágæta kennimanni nokkra viðurkenningu og samþ. þessa brtt. Þá flytjum við brtt. um að bæta tveimur nýjum liðum við 22. gr. fjárl., heimildagr. Fyrri liðurinn er um það að heimila ríkisstj. fyrir hönd ríkissjóðs að kaupa síldarverksmiðjuna Ægi í Krossanesi, ef viðunandi samningar nást um kaupin, eða ef kaup verða ekki á verksmiðjunni, að taka hana á leigu. Ég vil leyfa mér að benda á það, að síðasta Alþ. gaf sams konar heimild eins og við förum nú fram á, að veitt verði. Ríkisstj. notaði þá heimild, sem síðasta Alþ. gaf, að því leyti að hún leigði verksmiðjuna s. l. sumar. Það eru alltaf uppi nýjar og nýjar kröfur um að reisa síldarverksmiðjur, sem eru sjálfsagt meira og minna réttmætar. En því skyldi þá ekki vera sjálfsagt að nota þær síldarverksmiðjur, sem til eru í landinu? Það var gerð grein fyrir þessu máli í fyrra, og ég ætla ekki að endurtaka nú neitt af því, sem þá var sagt til þess að rökstyðja till. um þá heimild, sem þá var veitt um þetta. Aðeins vil ég bæta því við, sem kannske einhverjir líta á sem aukaatriði í þessu máli, en er þó gaumur gefandi, að vegna síldarverksmiðjunnar í Krossanesi hefur vaxið upp allfjölmennt þorp, Glerárþorp, rétt við Akureyri. Og lífsafkoma fólksins, sem býr í Glerárþorpi, er ákaflega mikið undir því komin, að þessi verksmiðja starfi. Ég tel nú víst, að hæstv. Alþ. hafi ekki breytt um skoðun síðan í fyrra og endurnýi því þá heimild, sem þá var samþ. um það að heimila ríkisstj. annaðhvort að kaupa þessa verksmiðju eða þá að taka hana á leigu. Þá er b-liðurinn um að greiða 35 þús. kr., þó ekki yfir helming kostnaðar, vegna vatnsleiðslu í Grímsey. Ég býst við, að hv. samþm. minn mæli með þessari till. sérstaklega, og fjölyrði því ekki um hana. Ég skal aðeins geta þess, að sérstök þáltill. um þetta mál var samþ. til síðari umr. og vísað til fjvn., en álit n. er ekki komið enn. Það kann að vera, að hv. fjvn. hafi á prjónunum einhverja till. í þessu máli, og býst ég við, að hv. samþm. minn muni lýsa yfir því, að till. verði tekin aftur til 3. umr. Þá kem ég að máli í sambandi við afgreiðslu fjárl., sem ég er einn flm. að, XIV. till. á sama þskj., um heimild til ríkisstj. til að verja nægilegu fé úr ríkissjóði til að reisa þingmannabústað. Það kann að virðast óþarfi að flytja þessa till. við 22. gr. fjárl., því að í þessu felst engin ný heimild, þar sem slík heimild er veitt í l. frá síðasta þ. um þingfararkaup alþm. Þessi till. er því frekar flutt til áminningar fyrir hæstv. ríkisstj. en beinlínis í þeim tilgangi, að hún út af fyrir sig breyti mjög miklu. Ég var að hugsa um að flytja till. um beina fjárveitingu í þessu skyni við einhverja af þeim gr. fjárl., sem fjalla um slíkar framkvæmdir. En bæði er það, að ég tel eðlilegast, að þessi till. komi frá ríkisstj. eða fjvn., og eins það, að ég verð að játa, að ég gat ekki gert mér grein fyrir, hvaða upphæð ég ætti að tiltaka, ef ég flytti till. um beina fjárveitingu í þessu skyni. Mér er ekki kunnugt um, að fyrir liggi nokkur áætlun um það, hvað slíkt hús mundi kosta. En mín skoðun er sú, að framkvæmd þessa máls megi ekki dragast lengur en orðið er, og þess vegna bar ég fram þessa till. til að minna á málið, ef vera kynni, að hún yrði til þess að þoka því áfram. Ég ætla ekki að rifja upp þetta mál um húsnæðisþörf þm., sem eiga heima utan Reykjavíkur. Menn kannast við, að ekki var hægt að komast af án opinberra afskipta. Þess vegna var fyrst samþ. þál. um að skora á ríkisstj. að sjá þm. fyrir húsnæði og svo nú á síðasta þ. l. um það, að utanbæjarþm. ættu rétt á því, að ríkisstj. sæi þeim fyrir húsnæði. Nú hefur hæstv. ríkisstj. framkvæmt þetta á þann hátt, að hún hefur komið utanbæjarþm. fyrir á Hótel Borg. Ég skal taka fram, að það er í alla staði gott að búa þar, og er ekkert að hótelinu að finna. En ég verð þó að telja, að það er óþarflega kostnaðarsöm aðferð að koma þm. þannig fyrir á dýrasta hóteli landsins. Þetta er líka að ýmsu leyti óhentugt, og ég tel, að ýmislegt ynnist með því, að þessir menn, sem eru utan af landi og þarf að ráðstafa á þennan hátt, gætu búið á einum og sama stað. Það er t. d. eftirtektarvert að bera saman afstöðu ríkisins í þessu efni gagnvart utanbæjarþm. og stúdentum. Þinghald hefur verið svo langt undanfarin ár, að ég hygg, að stúdentar utan af landi þurfi ekki að dveljast hér miklu lengur á hverju ári, en samt þótti ekki aðeins nauðsynlegt að reisa handa stúdentum eitt stórt hús, sem kostaði mörg hundruð þús. kr., heldur og annað í viðbót. Alþm., sem þurfa að dveljast hér hálft árið eða jafnvel tvo þriðju hluta ársins, hafa ekkert hús handa sér. Ég held, að það séu ekki heldur nein ósköp í þessu veltiári, sem nú er, þó að farið sé fram á, að reist sé hús, sem 10–15 menn geta dvalizt í um þingtímann. En eins og ég sagði áðan, get ég ekki gizkað á, hvað slíkt hús mundi kosta. Ég skal geta þess, að skýrt hefur verið frá því, að happdrættishús Hallgrímskirkju hafi kostað 130 þús. kr., og ég skil ekki, að hús, sem 10–15 þm. utan af landi gætu búið í þingtímann, þyrfti að kosta öllu meira. Ég skal þó játa, að þessi till. er meir borin fram til ábendingar en í þeim beina tilgangi, að hún verði samþ. óbreytt, og ef ég heyri nokkur orð um, að hv. n. muni taka þetta mál til athugunar milli umr. og ekki sé loku fyrir það skotið, að hún beri fram till. um beina fjárveitingu við 3. umr., þá mun ég fást til að taka þessa till. aftur. Það væri freistandi að minnast hér á fleiri atriði, einkum út af þeim klofningi, sem orðið hefur í hv. fjvn., en þar sem nú er komið að þeim tíma, að fundi verði frestað, ætla ég að neita mér um það.



Herra forseti. Ég flyt hér nokkrar brtt. á þskj. 314. Meðal þeirra er X. brtt. um aukið framlag til hafnargerðar á Húsavík, eða 250 þús. kr. í stað 100 þús. Það er óþarfi að vekja athygli á nauðsyn þessarar hafnargerðar, sem hefur margsinnis verið bent á áður, en í fyrsta lagi er það, að Húsavík er ein af helztu útgerðarstöðvum norðanlands, og í öðru lagi, að hafnargarðurinn er í hættu eins og er. Á s. l. ári var varið 100 þús. kr. til að bæta hafnargarðinn. Enn er liðurinn 100 þús. kr. Ég vil vekja athygli á því, að með því að veita aðeins 100 þús. kr. til þessarar framkvæmdar er í raun og veru ákveðið, að ekki skuli byrja á verkinu fyrr en næsta ár, því að það er ekki hægt að byrja með svo litlu fé. Það virðist því vaka fyrir fjvn. að fresta í eitt ár enn, að hafnargarðurinn sé byggður. Nú vitum við, að það er mikið áhugamál Húsavíkurbúa, að þetta sé gert. Hvað eftir annað hafa þeir sent áskoranir um það, og sýslumaðurinn í Suður-Þingeyjarsýslu, Júlíus Havsteen, hefur verið hér syðra og ritað fjvn. og skorað á hana að veita ekki minna en þetta, sem ég fer fram á, til verksins. Allt þetta og ekki sízt hversu bagalegt það er fyrir síldarverksmiðjurnar, að verkið dragist, sýnir, hversu nauðsynlegt það er að auka fjárveitinguna til þessa fyrirtækis. Sýslumanni farast þannig orð í grein, sem hann ritar í Morgunblaðið (með leyfi hæstv. forseta) : „Málin horfa þá þannig við: Höfnin bíður eftir verksmiðjunum, verksmiðjurnar eftir hafnargarðinum og sjávarútvegurinn eftir hvoru tveggja.“ Ég skal svo ekki vera með óþarfa málalengingar, en aðeins benda á, að þeir, sem greiða atkv. móti aukinni fjárveitingu í þessu skyni, greiða atkv. með því, að ekkert verði gert á næsta ári, því að með því, sem ætlað er, er ekkert hægt að gera. Þá flyt ég aðra brtt., nr. IV. á sama þskj., um lítils háttar hækkun til Reykjahverfisvegar. Ég legg til, að framlagið sé hækkað úr 10 þús. í 20 þús. kr. Ég þekki til þessa vegar. Hann komst í þjóðvegatölu á s.l. ári. Reykhverfingar höfðu þá í 14 ár lagt mikið af ókeypis vinnu í hann, en á s. l. sumri var hann óakandi á partí. Þá var lítils háttar unnið við hann, en það er langt frá, að þetta fé hrökkvi til þess, að hægt verði að gera hann nægilega góðan. Þessi vegur er mikilsverður. Hann tengir Hverina og Húsavík, og kemur til að tengjast veginum, sem liggur upp frá Laxárvirkjuninni. Oft er þannig háttað, að hann mundi fær, þó að Aðaldalsvegurinn sé ekki fær, þegar hlaup kemur í Laxá, og þá væri hægt að fara hann milli Húsavíkur og Akureyrar. Það mundi ekki kosta mikið að gera hann akfæran. Tuttugu þús. koma nær því en 10 þús. Þá er enn ein brtt., nr. XV. um að fjárveiting til bókhlöðunnar á Húsavík verði 10 þús. í stað 3 þús. kr. Þetta er lagt til af sérstökum ástæðum. Það hafa komið fram tilmæli frá forstöðumanni bókhlöðunnar, að þessi upphæð verði veitt. Það þarf ekki að skýra fyrir þm., hversu merkilegt safn það er, sem Benedikt Jónsson frá Auðnum stóð fyrir að koma þarna upp. Það er alþjóð kunnugt. Hann var búinn að gera bókasafnið þannig úr garði, að það er sárt, ef ekki er hægt að halda því við. En viðgerð á bókhlöðunni verður seint lokið, ef ekki á að veita meira fé en þetta til að fullgera bygginguna og skrásetja safnið, jafnvel þótt sams konar tillag komi á móti frá sýslunefnd. Það, sem lagt hefur verið til þessa bókasafns, hefur verið mjög lítið: 1500 kr. frá Alþ., 1500 frá sýslun. og 500 kr. frá hreppsn. Bókavörðurinn fær 300 kr. í árslaun. Mér fyndist því vel til fallið, að Alþ. sýndi þá rausn að hækka þessa upphæð og sýndi um leið skilning sinn á því menningarstarfi, sem þarna hefur verið unnið. Þá er enn á sama þskj. brtt. nr. XXI, að Jóni Tryggvasyni í Bárðardal séu veittar 200 kr. í styrk. Hann var póstur í 14 ár, en þurfti þá að hætta því starfi sökum heilsuleysis. Hann hefur tvisvar farið þess á leit við Alþ., að það veitti sér einhverja upphæð, og ég veit, að honum finnst sér óréttur ger með synjun þeirrar bónar. Ég fer aðeins fram á lága upphæð, en skil, að í samanburði við það, sem öðrum er veitt, er ekki til neins að nefna hærri fjárhæð. En ég vil mælast til, að Alþ. samþ. þetta. Þá er till. nr. XXIV, um að hækka laun til Önnu Pálsdóttur, ekkju Sigurðar Sigurðssonar skálds og systur Árna Pálssonar prófessors. Að vísu er ég ekki að álasa hv. fjvn., þó að hún hafi ekki hækkað launin til þessarar konu, því að þessar 600 kr. eru sama upphæð og flestar aðrar skáldaekkjur hafa í fjárl. En það stendur þannig á með Önnu, að ástæður hennar eru sérstaklega slæmar. Hún sér um tvö dætrabörn sín og hefur kennt fiðluspil. Nú hefur hún misst húsnæðið, en fengið að búa í herbergi með öðrum, en getur ekki stundað starf sitt undir þessum skilyrðum. Tel ég því víst, að Alþ. samþ. þessa till. Fleiri eru ekki þær till., sem ég er fyrsti flm. að, og munu þeir, sem eru fyrstu flm. að öðrum till., sem ég einnig stend að, mæla fyrir þeim. Tel ég því óþarft, að ég geri það. Ég tel ekki heldur ástæðu að víkja að till. annarra þm., nema ef vera skyldi sú frá minni hl. fjvn. um styrk til skálda og listamanna, en reyndar eru komnar fram till. frá öðrum þm., og munu þeir mæla með þeim - um að fjárveitingin hækki um 1/3 frá núgildandi fjárl., en það voru till. menntamálaráðs, samþ. með öllum greiddum atkv., að styrkurinn hækkaði um 1/3. Þessu máli hefur svo oft verið lýst hér á Alþ., að ég skil ekki í öðru en að það fái góðan byr. En ég get lýst því yfir, að mér finnst fjárveitingin of lág, og ég öfunda ekki menntamálaráð eða aðra, sem eiga að skipta fénu. T. d. get ég bent á, að s. l. ár korn ekki nema svo lítið í hlut leikara, að þeir treystu sér ekki til að skipta fénu. Ég tel, að 225 þús. kr. þyrfti, svo að hver deild, utan rithöfundad., fengi 50 þús. kr., en rithöf. 75 þús. Þó munu menn geta sætt sig við það í svipinn, ef framlagið er hækkað um 1/3, en erfitt verður samt að skipta því fé. Ég vil benda á, að þjóðleikhúsið tekur bráðum til starfa. Leikarar geta ekki haldið áfram að búa sig undir starfið í hjáverkum sínum. Þeir telja, að þeir muni þurfa 15 starfandi menn við þjóðleikhúsið. Þetta getur Alþ. búið sig undir að athuga, ef ekki á þessu þingi, þá á næsta þingi, þegar þjóðleikhúsið er tekið til starfa.



Ég hef ásamt hv. 2. landsk. þm. ekki getað orðið samþykkur meiri hl. fjvn. í afgreiðslu fjárl. Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum að þessu. Hv. 2. landsk. hefur gert því góð skil, svo að ég get verið fáorður um flestar till. okkar. Það, sem sérstaklega gaf mér tilefni til að segja nokkur orð, voru orð, sem féllu hjá hæstv. fjmrh. um þá miklu bjartsýni, sem hann taldi, að ríkti hjá fjvn., og þá sérstaklega bjartsýni minni hl. Ég vildi þá víkja nokkrum orðum að röksemdum hans viðvíkjandi áætlun teknanna. Tekju- og eignarskattur hefur reynzt eða er áætlaður nú um 22 millj. kr., miðað við tekjur 1942. Ég hygg nú, að ekkert bendi til þess, að tekjur manna og stofnana verði minni 1943 en á s. l. ári. Og það eru a. m. k. ekki komin fram nein rök fyrir því, að svo muni verða. Nú er vitað mál, að tekju- og eignarskattur á næsta ári miðast við tekjur og eignir þessa árs. Því er engin ástæða að ætla, að þessi tekjuliður verði minni. Við í minni hl. n. höfum ekki áætlað tekju- og eignarskattinn nema 21 millj. kr., svo að ekki erum við sérstaklega bjartsýnir, en við horfumst í augu við það, sem er. Við vitum, að tekjur manna þetta ár hafa verið eins miklar og á s. l. ári. Samkv. upplýsingum frá hæstv. fjmrh. mun vörumagnstollur reynast 9–10 millj. kr. Mér er ekki kunnugt um, að fram hafi komið upplýsingar, sem sýni ástæðu til þess að færa áætlun um innflutningsmagnið svona mikið niður, eða nálega um helming, rök viðvíkjandi því hafa ekki komið fram. Hins vegar verður maður að ganga út frá því, að vörumagnið, sem inn verður flutt á næsta ári, verði nokkuð svipað því, sem það var á s. l. ári, og leggjum við því til, að vörumagnstollur verði áætlaður 9 millj. kr., eða um 1 millj. kr. lægri en hann hefur reynzt á þessu ári. Þá kem ég að verðtollinum, en þar skakkar mestu. Hann er áætlaður í frv. 23 millj. kr., en hins vegar reyndist hann á árinu 1942 39,4 millj. kr., og 1. okt. á þessu ári reyndist hann nokkurn veginn jafnhár og hann hafði reynzt á sama tíma árið áður. Ef maður ætti að draga beina ályktun af þessu, þá væri hún sú, að þessi tollur mundi reynast jafnhár á árinu 1943 og á árinu 1942, eða 39–40 millj. kr. Hins vegar benti hæstv. fjmrh. á það, að ef maður tekur 9 fyrstu mánuði ársins, þá væri verðtollurinn 2,6 millj. kr. á mánuði, og mundi hann því, ef hann reyndist jafnhár þá 3 mánuði, sem eftir eru af árinu, ekki reynast nema 31½ millj. kr. Þetta segir hæstv. ráðh., vitandi það, að tollar hafa alltaf, a. m. k. á undanförnum árum, verið hærri síðari mánuði ársins en hina mánuðina. T. d. er það vitanlegt, að þegar fer að líða fram undir jól, þá flyzt mjög mikill jólavarningur til landsins, sem er mjög hátt tollaður. Það er þess vegna rangt að taka meðaltal þeirra 9 mánaða, sem liðnir eru, og láta skína í það, að þessir 3 mánuðir, sem eftir eru, muni fylgja því meðaltali, þegar það liggur fyrir, að þessir 3 mánuðir hafa reynzt miklum mun drýgri hvað tollana snertir. Ef gera á samanburð á árinu 1942 og 1943, þá er eðlilegt að athuga, hvað tollurinn var orðinn 1. okt. 1942 og 1. okt. 1943, og niðurstaðan verður sú, að hann er álíka hár bæði árin, miðað við sama tíma, og þá verður sú ályktun dregin af því, að hann muni verða jafnhár á þessu ári öllu og hann var allt árið áður. Um það, hvað þessi verðtollur kann að reynast á næsta ári, er erfitt að segja. En það eina, sem hægt er að miða við, það er, hvað hann hefur reynzt þessi 2 ár, og þótti okkur þá eðlilegt að áætla hann nokkuð lægri en hann hefur reynzt, eða um 38 millj. kr. En sú tala, sem hæstv. stj. setur í frv., er 23 millj. kr., og eftir því, sem tollurinn hefur reynzt, virðist sú tala vera sett út í bláinn. En sú tala, sem meiri hl. fjvn. hefur gengið inn á að samþ., er rökstudd með því að ganga út frá meðaltali þeirra 9 mánaða, sem liðnir eru af árinu, en eins og ég hef bent á, er með öllu villandi að gera það. Hæstv. ráðh. segir, að það komi sér kynlega fyrir sjónir, að fulltrúar Sósfl. skuli leggja til, að tollarnir verði áætlaðir svona háir, miklum mun hærri en stj. og allmiklu hærri en meiri hl. n. hefur áætlað þá, og hann segir, að þetta skjóti skökku við það, þar sem Sósfl. hafi einmitt gert það að sinni kröfu að lækka tollana og bent á það sem úrræði til úrbóta í dýrtíðarmálunum. Ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að hér er ekki um að ræða, að það sé verið að gera samþykkt um það, hvað tollarnir skuli vera háir, heldur er aðeins verið að gera áætlun um það, hvað sú tollalöggjöf, sem nú gildir, muni gefa mikla tolla. Það liggur fyrir, að þing og stj. hafa ekki, þrátt fyrir sínar mörgu og miklu glímur við dýrtíðina, fengizt til þess að verða við tilmælum okkar sósíalista um að lækka verulega tollana. Stj. virðist ekki vera á þeirri skoðun, og meiri hl. Alþ. virðist vera á þeirri skoðun, að það beri að lækka tollana, og við fulltrúar Sósfl. getum ekki gengið út frá öðru en því, sem er í þessu máli, sem sé því, að hin óréttláta tollalöggjöf er í gildi, og við miðum okkar áætlanir við það, sem er. Ef við ætlum að miða tekjurnar á þessum einstaka lið, sem hér liggur fyrir, við það, sem við óskum, og hið sama gerðu aðrir hv. þm., er ég hræddur um, að það mundi fá einkennilegan endi. Það er vitanlegt, þó að stj. leggi til, að þessi liður verði áætlaður 23 millj., þá getur hann eins orðið 46 millj., svo að þó að við sósíalistar viljum láta lækka tollana verulega, þá breytir það ekki neitt því, sem er. Við göngum út frá því, sem er og gildir í þessum efnum, og við viljum láta áætla þennan tekjulið sem næst því, sem hann mun verða, á meðan sú löggjöf, sem gildir um þetta efni, varir. Þá er annar liður í tekjubálk frv., sem við í minni hl. höfum ekki getað orðið samferða meiri hl. n. um, en það er að gera áætlun um tekjur af áfengisverzluninni og tóbaksverzluninni. Meiri hl. fjvn. hefur miðað sínar till. við það að taka aðeins þann hagnað af þessum tveim fyrirtækjum, sem mundi fást með því verðlagi á vörum verzlunarinnar, sem gilti áður en sú verðhækkun fór fram, sem fyrir skömmu var gerð. Með öðrum orðum, till. meiri hl. er þannig, að það er aðeins tekinn hluti af þeim hagnaði þessara stofnana, sem vitanlegt er, að muni verða. Við í minni hl. gátum ekki fallizt á það að taka aðeins hluta af þeim tekjum, sem vitað er, að fram muni koma af þessum stofnunum, en vildum taka allar tekjurnar í áætlunina. Meiri hl. n. hefur lýst því yfir, að það gæti komið til mála að taka þetta með við 3. umr., en við sáum enga ástæðu til þess að bíða með þetta. Þetta lá fyrir, og er vitað mál, að álagningin á söluvörur þessara verzlana hefur verið hækkuð, og stj. hefur gert ráð fyrir því, að tekjur þessara stofnana mundu hækka um 8–9 millj. kr. á árinu af þessum ástæðum. Það var því engin þörf á að bíða með þessa áætlun, og er ekki nema sjálfsagt að taka hana með strax, og sérstaklega virðist það vera kyndug aðferð hjá meiri hl. að fara samt að breyta tekjuáætluninni, sem lá fyrir í frv., og breyta henni nokkuð til hækkunar, en taka aðeins hluta af þeirri hækkun, sem vitað er, að er til staðar hjá þessum fyrirtækjum. Ég þykist nú hafa skýrt það, hvaða rök við leggjum til grundvallar þeim tölum, sem við höfum viljað áætla tekjurnar eftir, en hins vegar vil ég benda á það, að það er engin nýlunda, að það komi fram frá hæstv. stj. og ýmsum þm. og flokkum að vilja áætla tekjur í fjárlfrv. miklu lægri en alveg er gefið og vitað mál, að þær muni reynast. Við afgreiðslu fjárl. þessa árs á s. l. vetri urðu hér í þinginu umr. um tekjubálk þess frv., sem þá lá fyrir, og nú er komin fram nokkur reynsla um það, hverjir hafi haft rétt fyrir sér viðvíkjandi áætlun teknanna í það sinn. Þá var í einu lagi tekjuskattur, eignarskattur og stríðsgróðaskattur áætlaður 23 millj. kr. Við fulltrúa sósíalista í fjvn. þá lögðum til, að áætlunin yrði um 24 millj., en nú hefur þessi liður reynzt um 28 millj. Vörumagnstollur var áætlaður 6 millj., við sósíalistar lögðum til, að hann yrði áætlaður 7,5 millj., en hann hefur reynzt 9,4 millj. Verðtollurinn var þá áætlaður 21½ millj., við áætluðum hann 25 millj., en hann hefur reynzt 39,4 millj. Ég man vel eftir því, að það kom fram í ræðum, að áætlanir okkar þóttu bera vott um alveg frábærlega bjartsýni og að hætt væri við, að áætlanir okkar stæðust ekki. Ég var alveg fullviss um það þá, eins og ég er fullviss um það nú, að þeir þm., sem það segja, þeir segja það gegn betri vitund, og þeir vissu það vel þá, að allt benti til þess, að tekjurnar yrðu hærri en till. okkar gerðu ráð fyrir. Hins vegar hafa þessir herrar tilhneigingu til þess að áætla tekjur miklu lægri en þær muni reynast. En hvað liggur til grundvallar þessari tilhneigingu? Jú, það er það, að það vilja ýmsir flokkar fá nokkurt fé í hendur ríkisstj. óbundið, og áætla því á þessa lund, til þess að geta haft nægilega óbundnar hendur um það að verja fénu án þess að fjárlagaheimild liggi þar fyrir, og verja svo fénu samkv. þál., svipaðri þeirri, sem afgr. var í fyrra um 15 millj. til verðuppbóta. Það er þægilegt að áætla tekjuhlið fjárl. það miklum mun lægri en hún muni reynast, að til séu nokkrir tugir milljóna til þess að hægt sé að samþ. útgjöldin með þáltill. Svo er hin ástæðan. Það er sífellt verið að spyrna fótum við ýmsum útgjaldatill. til ýmissa verklegra framkvæmda, sem vitanlega eru nauðsynlegar og ekki hægt að standa á móti, nema með þeim röksemdum, að ekki sé til fé og ekki sé hægt að koma því að, af því að tekjunum sé öllum ráðstafað, þó að það hafi verið gert á þann hátt að áætla tekjurnar miklum mun lægri en þær vitanlega mundu verða. Ég ætla nú með örfáum orðum að koma að nokkrum till. okkar í minni hl. til útgjalda við fjárlfrv., en ég get haft orð mín fá um þær till., vegna þess að hv. 2. landsk. þm. hefur fylgt þeim allröggsamlega úr hlaði. Í till. okkar er lagt til í fyrsta lagi, umfram það, sem kemur fram hjá meiri hl., að varið verði 10 millj. kr. til þess að endurbyggja fiskiskipastólinn, og verði það fé lagt fyrir. Hér hafa farið fram umr. og það hefur komið fram hjá flestum flokkum, að það sé eitt af þeim nauðsynlegustu málum, sem þurfi að leysa, að verja fé til endurbyggingar skipastólsins, og þá virðist varla seinna vænna en að nota næsta ár til þess að leggja fé til hliðar í þessu skyni. Það hefur sýnt sig, að það að veita skattaívilnanir til útgerðarfélaga er ónóg til þess að mæta endurnýjun skipastólsins, svo stórt átak sem það er, þegar þar að kemur. Þá er ekki síður rætt um nauðsyn þess, að gera þurfi stórt átak til úrbóta landbúnaðarframleiðslunni, skipuleggja verði landbúnaðarframleiðsluna o. s. frv. En hins vegar er meira talað um þetta en að fram komi raunhæfur vilji með því að leggja fram fé í þessu skyni. Því höfum við lagt til, að teknar yrðu af tekjum ríkissjóðs 4 millj. kr. til þess að reyna að koma landbúnaðinum á betur framleiðsluhæft stig heldur en hann er á nú. Þá höfum við lagt til, að framlag til vitabygginga yrði hækkað um helming. En eins og flestum er kunnugt, eru fjárveitingar til vitabygginga miklum mun lægri nú á þessu síðasta ári en til annarra framkvæmda ríkisins, og hafa því vitabyggingarnar orðið útundan, og átti þó sjómannastéttin sízt það skilið, eins og nú standa sakir. Ég vil t. d. benda á það, að fyrir stríð var mjög almennt, að fjárveitingar til brúargerða væru svipaðar eins og til vitabygginga. En nú síðustu tvö ár var gert ráð fyrir að veita til brúargerða rúmlega 1 millj., en hins vegar til vitabygginga ekki nema 1/3 úr millj., og svipaður er samanburðurinn við ýmsar aðrar fjárveitingar, og til ýmissa framkvæmda hefur verið veitt mikið fé, á meðan sama og engu hefur verið varið til vitabygginga, enda hefur svo farið hin síðari ár, að ekki hafa verið byggðir nema fáir vitar, vegna þess að fjárframlög hafa verið skorin við nögl. Þá leggjum við einnig til, að veitt verði til barnaskóla utan kaupstaðanna nálega helmingi hærri upphæð en meiri hl. leggur til, eða um 350 þús. kr. fram yfir hans till. Það er vitanlega mikil þörf á því víða úti um landið að hefja framkvæmdir í þessum efnum, og frá samtökum kennara sérstaklega hafa komið fram áskoranir til þingsins um það að veita fé og verið nefndar í því skyni háar upphæðir. Hins vegar hafa þær fjárhæðir, sem Alþ. hefur veitt í þessu skyni, verið af skornum skammti til þessa. Nú fer fræðslumálastjóri fram á, að veittar verði 750 þús. kr. í þessu skyni, en meiri hl. fjvn. hefur ekki getað fallizt á að veita nema 400 þús. kr. En fræðslumálastjóri segir, að 400 þús. kr. nægi ekki nema rétt til þess að sinna þeim, sem þegar eru komnir algerlega af stað, en telur upp allmörg skólahverfi, sem nú hafa pantað efni og muni ráðast í framkvæmdir á næsta ári, og með þessari upphæð verður ekki hægt að sinna þeim neitt. En auk þess bendir hann á það, að 12 önnur skólahverfi séu búin að gera ráðstafanir til þess að hefja framkvæmdir, en með þessari upphæð, sem verður sennilega samþ., verður hins vegar ekki hægt að sinna þeim að neinu leyti. Ég held því, ef Alþ. hefði viljað sýna þessu máli skilning að ráði, þá hefði það átt að bæta fyrir það, hvað þessum málum hefur verið lítill sómi sýndur, og verja nú a. m. k. þeirri upphæð í þessu skyni, sem fræðslumálastjóri hefur lagt til. Ég skal svo fara að stytta mál mitt. Ég vil þó aðeins drepa á það, að ég hef lagt til, að veitt yrði til sjúkraskýla og læknisbústaða hærri upphæð en meiri hl. hefur fallizt á. Eftir skýringum landlæknis standa ýmist yfir eða fyrir dyrum byggingar sjúkraskýla og læknisbústaða á 17 stöðum á landinu, og verði upphæð meiri hl. samþ., er hún ónóg, ef sinna á öllum þessum stöðum. Ég á hér nokkrar fleiri brtt., sem ég flyt ásamt öðrum hv. þm., en ég mun ekki orðlengja um. Sennilega fer fyrir þeim eins og ýmsum öðrum góðum till., sem til útgjalda stefna, að þær verða felldar með þeim fyrirsláttarrökum, að nægar tekjur séu ekki fyrir hendi. Ég hef bent á, að allar líkur benda til, að tekjurnar muni reynast miklum mun hærri en meiri hl. fjvn. vill áætla, - en það er, eins og ég hef áður sagt, þægilegt fyrir hæstv. fjmrh. og meiri hl. fjvn. og aðra þá, sem standa vilja gegn nauðsynlegum framkvæmdum, að afsaka andstöðu sína gegn þeim með ónógum tekjum, og af þeim ástæðum er tekjuáætlunin höfð miklum mun lægri en öll rök standa til.



Herra forseti. Hv. þm., sem síðast talaði, virtist hafa miklar áhyggjur af því, ef tekjurnar skyldu reynast hærri en þær eru áætlaðar af meiri hl. fjvn., en hún hefur nú um margra vikna skeið setið á fundum og verið að gera áætlanir um tekjur og gjöld þjóðarbúsins fyrir næsta ár. Það mætti ætla, að það sætti nokkurri furðu, að þeir menn, sem taka þátt í slíkri iðju, hafi miklar áhyggjur af því, ef tekjurnar skyldu verða meiri en þær eru áætlaðar. Enginn bóndi mun hafa áhyggjur af því, að tekjur af búi hans verði meiri en hann hafði gert ráð fyrir. Enginn verzlunarstjóri mun hafa áhyggjur af því, að rekstrarafgangurinn verði meiri í árslok en hann hafði gert sér vonir um í ársbyrjun. Engin ríkisstj., sem vill reka ríkisbúið með hagnaði, mun hafa áhyggjur af því, þó að tekjurnar reynist meiri í árslok en áætlað var í fjárl. Þess vegna held ég, að enginn ábyrgur stjórnmálamaður ætti að hafa áhyggjur af því, þótt tekjurnar í fjárl. reyndust meiri en þær voru áætlaðar af fjvn. En hvernig á því stendur, að þeir menn, sem skipa minni hl. fjvn., hafa svona miklar áhyggjur af því sérstaklega, að tekjurnar reynist meiri en þær voru áætlaðar, fæ ég naumast skilið. Hv. 6. landsk. eyddi mörgum orðum að því, hve lágt meiri hl. fjvn. hefði áætlað tekjurnar. Meiri hl. áætlar tekju- og eignarskatt 19,5 milljónir, en minni hl. vill áætla þær tekjur 21 milljón. Við vitum ekkert um tekjur á þessu ári, en það eru miklar líkur til, að þær verði lægri en í fyrra. Vissa er fyrir því, að tekjur stórfyrirtækja verða mun minni en í fyrra, t. d. útgerðarfélaga. Því segi ég, að það sé ekki sæmandi að áætla þennan lið eins hátt og hann reyndist í fyrra. Það kann að vera sennilegt, að tekju- og eignarskattur reynist 22 millj. þetta ár, en alls óvíst, að hann reynist 19,5 millj. næsta ár. Þá er það stríðsgróðaskatturinn. Meiri hl. n. áætlar hann 12 millj., en minni hl. vill áætla hann 14 millj. En eins og ég sagði áðan, þá verður útkoma stórfyrirtækja ekki eins góð og í fyrra, og því líklegt, að stríðsgróðaskatturinn reynist lægri en árið á undan. Ég álít því, að meiri hl. fjvn. hafi farið eins hátt í þessum lið og sæmandi er. Þá er vörumagnstollurinn. Meiri hl. n. áætlar hann 8 millj., en minni hl. 9 millj. Það er vitað, að innflutningur verður minni á þessu ári en í fyrra, og erfiðleikar á innflutningi fara vaxandi. Af því má draga þá beinu ályktun, að hann verði minni næsta ár en í ár. Því tel ég óvarkárni að fara hærra en meiri hl. fjvn. hefur gert. Sama máli gegnir með verðtollinn. Þó hann reynist 35 millj. í ár og reyndist 38 millj. 1942, þá eru erfiðleikar á innflutningi svo miklir, að ekkert vit er í að áætla hann eins hátt og fyrir þetta ár. Því er ekki vit í að áætla hann hærra en 30 millj. En minni hl. n. vill áætla hann 38 millj. En það er því miður allt of hátt. Þá fór hv. 6. landsk. mörgum orðum um áfengið og tóbakið og taldi ekkert vit í að setja ekki tekjurnar af verðhækkun þessara vara inn í fjárlögin. Þó veit þessi hv. þm., að þetta er til athugunar fyrir 3. umr., og mér skilst á öllu, að það muni verða gert. En ég hélt, að það væri ekki afgerandi, hvort þetta yrði við 2. eða 3. umr. Það er því óþarfi að gera ágreining út af þessu atriði, þar sem vonir standa til, að það nái fram að ganga við 3. umr. Þá eru það gjöldin, sem þessir hv. þm. í minni hl. fara mörgum orðum um. Þeir vilja hækka gjöldin að sama skapi og tekjurnar. T. d. vilja þeir hækka fjárveitingu til sjúkrahússins á Akureyri úr 200 þús. í 500 þús. Eins vilja þeir hækka framlög til sjúkrahúss á Siglufirði og í Vestmannaeyjum og gera þau að fjórðungssjúkrahúsum. Þessi hækkun á framlögum hefur í för með sér stórlega aukin útgjöld. Og svo skilst mér, þótt ég sé að vísu ekki lögfróður, að heimild bresti til að gera þessi umræddu sjúkrahús að fjórðungssjúkrahúsum, nema með sérstökum lögum. Það má segja, að ekki muni um 300 þús. kr. hækkun á framlagi til sjúkrahúss Akureyrar, en ef samræma á aðra staði við það, þá mun það draga dilk á eftir sér. Þá eru það framlög til barnaskóla. Meiri hl. leggur til, að veittar verði 400 þús. í því skyni, en minni hl. leggur til 750 þús. Nú er það upplýst frá fræðslumálastjóra, að 400 þús. mundu nægja til að ljúka við byggingu á þeim skólum, sem nú eru í smíðum. Hann minnist á 12 skóla. Vitanlega mætti byggja fleiri. En ég veit, að það er nú svo með margar sveitir, að þær treysta sér ekki út í skólabyggingar á þessum tímum. Það mundi sliga þær fjárhagslega, þrátt fyrir styrk frá ríkinu. Eins og dýrt er að byggja, þá finnst mér vel hægt að sætta sig við 400 þús. Þá kem ég að húsmæðraskólunum og henni Árnýju okkar, sem hv. þm. var að tala um. Þeir vilja veita henni 20 þús. En hv. þm. sat hjá við atkvgr. um 15 þús., svo að hún fékk ekki nema 10 þús. Mér finnst því skjóta nokkuð skökku við hjá þessum hv. þm. Ég vil ekki segja, að framlög til húsmæðraskóla séu of há eða jafnvel nógu há. En af því að kröfurnar koma alls staðar að, þá verðum við að sníða okkur stakk eftir vexti. En þar sem meiri hl. leggur til, að varið verði 340 þús. til þessara mála, þá er það meira en áður hefur verið. Og þótt þessir hv. þm. sætti sig ekki við þá upphæð, þá munu húsmæður líklega hafa betri skilning á málunum. Þá er það íþróttasjóður. Minni hl. leggur til, að til hans verði varið 650 þús., en meiri hl. 450 þús., eða þeirri upphæð, sem íþróttafulltrúinn taldi æskilega. Ef við athugum þær upphæðir, sem varið hefur verið til þessara mála undanfarið, og berum það saman við þá upphæð, sem meiri hl. leggur nú til, að verði veitt, þá sjáum við, að 1942 voru veittar 125 þús., en 300 þús. í ár. 450 þús. fyrir næsta ár er því 50% hækkun frá því í ár. Ég held, að þessi aukning beri með sér fullan skilning fjvn. á íþróttalífi landsins. Þá er það 15. gr., um bókakaup til landsbókasafnsins. Meiri hl. vill fylgja tillögum landsbókavarðar og ríflega það. En minni hl. leggur til, að 100 þús. verði varið í þessi bókakaup. Það er þó vissulega fullnægt skilyrði, sem taka verður tillit til, þegar veitt er ríflega það, sem landsbókavörður fer fram á. En þá koma þessir hv. þm. og gera meiri kröfur fyrir hans hönd. Vita þeir betur en hann? Ég skil það ekki. Ef tekið er tillit til tillagna landsbókavarðar og þeim fullnægt, þá álít ég, að óþarft sé með öllu að ganga lengra. Þá er það styrkur til skálda og listamanna. Það er e. t. v. af því, að ég er enginn listamaður, að ég á dálítið erfitt með að skilja þýðingu þessara styrkja. Þó álít ég, að fullt tillit beri að sýna í þeim efnum. Ég held líka, að listamennirnir þurfi ekki undan neinu að kvarta í þessu sambandi. Þá er það 16. gr. Þar fyrst ætla sósíalistar að slá sig verulega til riddara og sýna alþjóð stórhug sinn til umbóta. Þeir leggja til, að 10 millj. verði varið til byggingar skipa og eflingar sjávarútvegsins, og 4 millj. til nýsköpunar landbúnaðarins. Ég vildi gjarnan að þetta væri hægt. En það er ekki nóg að segja, að þetta þurfi að gera. Það verður um leið að benda á skynsamlegar tekjuöflunarleiðir í þessu skyni. Það er ekki nóg að áætla tekjurnar hátt og koma síðan með háværar kröfur um aukin útgjöld, sem á engum rökum eru reistar. Ég hefði e. t. v. tekið undir þessar till., ef þær hefðu verið orðaðar öðruvísi, bundnar því skilyrði, að tekjur hrykkju fyrir þessu, eða kveðið svo á, að tekjuafgang, sem verða kynni, skyldi nota í þessu augnamiði. Þá væri eitthvert vit í þessu, annars ekki. Ég held, að enginn lifi á því að nota háar tölur, sem enga stoð eiga í veruleikanum. Þá hafi hv. þm. mörg orð um vitabyggingar samkv. 20. gr. Meiri hl. vill leggja fram 350 þús. til þeirra mála. Það er sú upphæð, sem vitamálastjóri fór fram á, er hann kom á fund fjvn., ef ég man rétt. Hann lýsti því, hve erfitt væri nú að byggja vita og útvega til þeirra ljósatæki, og hefði oft staðið lengi á þeim undanfarið. Hann fór svo fram á 350 þús., og það fékk hann. En nú koma þessir hv. þm. og gera meiri kröfur fyrir hans hönd, af því að hann hefur víst ekki vit á að gera þær nógu háar, og þeir heimta helmingi meira. Ég held, að hægt sé með góðri samvizku að fella till. minni hl., eftir að kröfum vitamálastjóra hefur verið fullnægt. Ég mun svo ekki hafa fleiri orð um till. minni hl. En þegar ég kom hér inn í d. í dag, var hv. þm. Ísaf., sem ekki er nú viðstaddur, að tala um framlag til áburðarverksmiðju, 2 millj. króna. Taldi hann það óþarft og óeðlilegt, að ríkið legði fram fé í þessu skyni. Sagði hann, að þessi verksmiðja ætti að standa undir sér sjálf, þannig væri það með síldarverksmiðjur ríkisins. En hér er ólíku saman að jafna. Síldarverksmiðjurnar framleiða vörur til útflutnings og eru lausar við samkeppni, en áburðarverksmiðja ásamt sementsgerð yrði hér væntanlega reist til að spara gjaldeyri og yrði að keppa við erlendar verksmiðjur. Þessi verksmiðja þarf að komast upp, því að einhvern tíma getur komið að því, að við þurfum að spara gjaldeyri, auk þess sem þessi atvinnurekstur yrði til atvinnuaukningar í landinu. Ég tel því alls ólíku gegna um þessa væntanlegu verksmiðju og síldarverksmiðjurnar. Ég álít það rétt af hæstv. stj. að leggja til hliðar 2 millj. í þessu skyni. Hv. 2. þm. Reykv., sem ekki er heldur viðstaddur, var mikið að ræða um það, að hv. þm. S.-Þ. réði öllu í fjvn. og meiri hl. túlkaði einmitt stefnu hans. Nú ætla ég ekki að fara að gera lítið úr hv. þm. S.-Þ., en einkennilegt er það, að heyra sósíalista tala hér, alltaf eins og enginn sé til nema þessi hv. þm. Hann á að vera sá stóri maður, sem öllu stjórnar, sem illa fer að þeirra dómi, sá, sem öllu ræður. Ég ætla ekki að ræða þetta nánar, en ég legg það aðeins undir dómgreind hv. alþm., hvort þeir álíta, að við hinir nm. í fjvn. höfum okkar skoðun á hlutunum eða hvort við látum hv. þm. S.-Þ. stjórna öllu. Þá sagði hv. 2. þm. Reykv., að stefna hv. þm. S.-Þ. væri sú að halda við nokkrum ríkum bændum í landinu, en gera hina öreiga og kallaði þetta upplausnarstefnu. En hverjir hafa raunverulega þessa stefnu, og hvað er það, sem gæti leitt til upplausnar? Er það það, að áætla fjárlögin varlega og stuðla að hagstæðum greiðslujöfnuði? Eða er það það, að þenja þau upp úr öllu valdi? Ég held, að það sé að stuðla að upplausn. Ég held þessi hv. þm. túlki sjálfur upplausnina og berjist fyrir þeirri stefnu m. a. með því að standa á móti góðri afkomu ríkisins. Eftir till. meiri hl. fjvn. verður lítils háttar tekjuafgangur. En nú sjáum við, að fram eru komnar margar og háar brtt. frá ýmsum hv. þm. Ef þær verða allar samþ., þá verða fjárlögin afgr. með tekjuhalla. Það má ekki verða. Ábyrgðartilfinningin verður að ráða meira en kröfurnar. Ég vil því vona, að hv. þm. taki margt af brtt. sínum til baka, og ef þeir gera það ekki, þá fáist meiri hl. til að fella þær. Því að fjárlögin eru fullkomlega nógu hátt áætluð frá hendi fjvn: Eins og tímarnir eru núna, þá mega þetta teljast „hasard“fjárlög, er tekjur og gjöld ná nærri 90 millj. Ég vonast því til, að samkomulag náist um að fella margar af þessum brtt. og þinginu megi auðnast að skila fjárl. með hagstæðum greiðslujöfnuði og afgreiða þau sér til sóma.



Herra forseti. Ég á 2 brtt. á þskj. 331 við till. hv. meiri hl. fjvn. á þskj. 296. Þær eru báðar við 13. gr., um aukið framlag til tveggja vegakafla á leiðinni milli Reykjavíkur og Akureyrar. Það er vegurinn yfir Vatnsskarð og Öxnadalsheiðarvegurinn. Í fjárlfrv. eins og það var lagt fram af hæstv. stj. var gert ráð fyrir 170 þús. til hvors vegarkafla um sig, auk þess hluta benzínskatts, er kæmi til góða þessum vegum samkv. sundurliðun í frv. Meiri hl. fjvn. breytti þessum hlutföllum milli veganna þannig, að framlagið til Vatnsskarðsvegarins varð 150 þús., en hækkaði það til Öxnadalsheiðarvegarins upp í 200 þús. Ég álít framlögin til Vatnsskarðsvegarins og vegarins yfir Öxnadalsheiði of lág og fer því fram á, að þau séu hækkuð um 50 þús. hvort um sig. Það er því meiri þörf, að þessum vegum sé hraðað, þar sem hér er um að ræða aðalsamgönguleiðina milli Norður- og Suðurlands. Og þó að ríkissjóður legði nú meira fram í svipinn, þá mundi það sparast í framtíðinni, því að nú er allmiklu fé varið í það að halda uppi samgöngum milli Sauðárkróks og Akureyrar á sjó, og leggur ríkissj. fram það fé. Ég mun nú snúa mér að öðrum till., er liggja fyrir, og þá fyrst viðvíkjandi byggingu sjúkrahúss á Akureyri. Það þarf að gera sér það vel ljóst, að bygging spítala á Akureyri er ekki aðeins hagsmunamál Akureyringa einna, heldur allra Norðlendinga og jafnvel Austfirðinga, því að sjúklingar eru fluttir þangað frá Norður- og Austurlandi. Það hefur verið gerð skýrsla um legudaga á mán. eftir því, hvort um utan- eða innanbæjarmenn væri að ræða, og hefur komið í ljós, að 60% hafa verið utanbæjarmenn, en aðeins 40% Akureyringar. Það virðist því vera eðlilegast, að sjúkrahús á Akureyri sé nokkurs konar landsspítali og ríkissjóður taki á sig mestan kostnað við byggingu hans og rekstur, enda hefur bæjarstjórn Akureyrar sent Alþ. áskorun í þá átt. Því að ekki verður talin sanngirni í því, að Akureyri byggi sjúkrahús yfir utanbæjarmenn, en aftur á móti virðist mjög mikil þörf fyrir nýtízku sjúkrahús á Norðurlandi, og þá mun bezt henta að reisa það á Akureyri. Það er mjög mikilsvert, að hv. þm. hafi góðan skilning á þessu, því að ef ríkissjóður fellst ekki á að borga meir en 1/3 kostnaðar, þá er hætt við, að Akureyringar reisi sjúkrahús, sem sé sniðið eftir þeirra þörfum, og þá er þetta vandamál óleyst fyrir þá landshluta, sem leitað hafa til Akureyrar hingað til. Og þá kæmi til kasta ríkissjóðs að sjá fyrir þeirra þörfum, og er vafasamt, að það yrði ódýrara eða hagkvæmara, og frá heilbrigðilegu sjónarmiði yrði það tvímælalaust óhagstæðara, m. a. vegna þess, að ekki yrði hægt að hafa tæki og annan útbúnað jafnfullkominn.



Herra forseti. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þessa till. Þessi maður, Sigurður Níelsson, sem farið er fram á, að sé veitt nokkur upphæð í fjárlögum, er kominn fast að áttræðu. Hann hefur lengst af unnið hjá Eimskipafélaginu síðan hann kom til bæjarins um aldamótin. Hann hefur átt 8 börn, sem öll eru uppkomin. Þess má geta, að þegar svipazt var um meðal verkamanna eftir því, hver væri verðugastur að vera sæmdur fálkaorðunni, þá varð Sigurður Níelsson fyrir valinu. Þess vegna vona ég, að hv. þm. sjái sér fært að láta þennan mann fá þessa litlu viðurkenningu fyrir þetta, þegar hann hafði áður á sínum starfsárum fengið þá viðurkenningu, sem ég gat um. Og í fyllsta trausti þess, að hv. fjvn. taki þetta til greina á milli umr., mun ég taka þessa brtt. aftur til 3. umr.



Herra forseti. Ég flyt hér tvær brtt., aðra viðvíkjandi hafnarmálum og hina viðvíkjandi vegamálum. Fyrri brtt. fer fram á það, að framlag til hafnargerðar í Stykkishólmi verði hækkað úr 25 þús. kr. upp í 50 þús. kr. Þessi brtt. er flutt samkv. áskorun hafnarnefndar í Stykkishólmi, sem mér, því miður, barst svo seint, að hv. fjvn. hafði þá afgr. sína till. um 25 þús. kr., en áskorun hafnarn. í Stykkishólmi er um 50 þús. kr. Ég vil taka það fram, að á síðasta ári voru veittar til þessara hafnarmannvirkja 40 þús. kr. Og eftir samtalið við formann fjvn. þá, virtist mér sem fullkominn ádráttur hefði verið um það gefinn, að þá yrði á næsta ári veitt sama upphæð, 40 þús. kr., aftur, í samræmi við það, að hafnarnefnd Stykkishólms fór fram á það þá að fá alls 80 þús. kr. fjárveitingu til hafnarmannvirkja. Og var þá 40 þús. kr. fjárveiting upp tekin með það fyrir augum, að seinni helmingurinn yrði veittur í fjárl. fyrir 1944. Nú hefur hv. fjvn. tekið upp aðeins 25 þús. kr. fjárv. til þessara hafnarmannvirkja. Ég skal ekki á þessu stigi málsins fara út í nauðsynina á þessu. Það er allstór hafskipabryggja, sem þarna er um að ræða, sem þarfnast mjög mikillar viðgerðar og þetta fé á að renna til. Ég hefði nú viljað óska þess, að hv. fjvn. tæki þetta mál til athugunar til 3. umr., og ég vildi því fallast á að taka brt. þessa aftur til 3. umr. í því fullkomna trausti, að hv. fjvn. taki málið til velviljaðrar athugunar. Enda hef ég rætt það við vitamálastjóra, og hann hafði mjög góð orð um að mæla með því. En ástæðan til þess, að þessar áskoranir hafa ekki komið fram fyrr, er sú, að till. hafnarnefndar Stykkishólms hafa verið þetta síðbúnar. Hin brtt., sem ég flyt fyrir mitt kjördæmi, er um samgöngubætur milli Ólafsvíkur og Hellissands. Þarna er vegamálum þannig háttað, að fyrir allmörgum árum var tekinn í þjóðvegatölu vegur um Ennisdal. Að þeim vegi hefur lítið sem ekkert verið unnið. Hins vegar hafa verið uppi raddir manna, bæði í Ólafsvík og á Hellissandi, um að fá veg lagðan, ekki um þennan Ennisdal, heldur undir Ólafsvíkurenni. Og samkv. till., sem ég flutti í fyrrasumar hér á Alþ., hafa farið fram rannsóknir og verið gerð kostnaðaráætlun um þessa vegarlagningu. Vegamálastjóri telur, eftir þá rannsókn, að sú vegargerð undir Ólafsvíkurenni mundi verða mjög kostnaðarsöm. Þar er að vísu um mjög stuttan veg að fara, en mjög miklir erfiðleikar eru á þeirri leið. Geysimikill vatnsagi og grjóthrun er úr fjalli því, sem þessi vegur, ef lagður væri, mundi liggja undir. En vegamálastjóri hefur á prjónunum aðra hugmynd um samgöngubætur þarna, sem er, að í staðinn fyrir vegarlagningu, sem þarna þyrfti helzt að vera þannig, ef gerð yrði, að vegurinn yrði steyptur, þá kæmi bifreið af sérstakri gerð, sem væri sérstaklega útbúin til þess að geta farið yfir þessa vegleysu. Það eru svo kallaðir beltisbílar eða skriðdrekar. Og þetta mál er í fullkomnum undirbúningi hjá vegamálastjóra. Við afgreiðslu síðasta árs fjárl. lagði vegamálastjóri til, að veittar yrðu 30 þús. kr. til þessa vegasambands. En sú till. var felld í fjvn. og einnig hér á hinu háa Alþ. Nú ber ég fram brtt. um að veita 25 þús. kr. til samgöngubóta milli Ólafsvíkur og Hellissands, með það fyrir augum, að sú fjárveiting verði ekki bundin við vegarlagningu, heldur geti einnig í því falizt, að ef talið væri heppilegra að fá sérstaka bifreið eða flutningatæki milli þessara staða, þá væri jafnheimilt að verja þessu fé í það. Ég þarf ekki að lýsa ástæðum kauptúnsins Hellissands í þessu efni. Það er nokkurn veginn jafnfjölmennt og Ólafsvík, en á því óláni að sæta að vera eitt af þeim fáu kauptúnum með jafnmikinn íbúafjölda, sem ekki er í bílvegasambandi við aðra landshluta.

Þau eru nú nokkuð mörg

. Ég vil þess vegna fara fram á það, að þessi brtt., sem felur ekki í sér ákveðnar kröfur um vegarlagningu, heldur um samgöngubætur, í hvaða formi sem heppilegast þætti, verði samþ. af hinu háa Alþ. En ég skal jafnframt taka það fram, að ef þess mætti vænta, að hv. fjvn. vildi taka þetta mál til rækilegrar athugunar, þá er ég að sjálfsögðu reiðubúinn til þess að taka þessa brtt. aftur til 3. umr. Að því er snertir mitt kjördæmi hef ég ekki aðrar brtt. að flytja við þessa umr. En ég vil hins vegar nota tækifærið til þess að þakka hv. fjvn. fyrir góðar undirtektir undir ýmsar málaleitanir, sem ég hef borið fram við hana út af vegamálum í þessu kjördæmi. Þá er þriðja brtt., sem ég er hér meðflm. að, sem mér þykir rétt að minnast hér á nokkrum orðum. Hún er í því fólgin, að hækkaður verði styrkur til Sambands íslenzkra listamanna úr 2400 kr. í 4800 kr. og auk þess verði veitt verðlagsuppbót á þá fjárhæð. Þessi brtt. er miðuð við það, að á síðasta þingi voru samþ. breyt. á rithöfundalögunum, sem fela í sér, að þetta umrædda félag eða samband hefur fengið aðild um flutning tónlistar og ritsmíða yfirleitt. Af þessari breyt. á rithöfundal. leiðir það, að félagið verður að hafa opna skrifstofu til að sinna þessum verkum, og það verður að hafa ráðinn fastan starfsmann í því skyni. Ég vil vekja athygli hv. þm. og ekki sízt hv. frsm. fjvn. á því, að þessi till. er sérstaklega miðuð við þessa breyt., sem gerð var á síðasta þingi á þessum l.

Er hún komin fram?

. Henni hefur ekki verið útbýtt hjá mér a. m. k., en hún hefur verið afhent í skrifstofuna, og ég býst við, að hún sé í prentun. Fleiri brtt. ber ég ekki fram, sem ég er 1. flm. að, við þessa umr., þó að ég hins vegar geri ráð fyrir, að við 3. umr. kunni að koma einhver önnur atriði, sem ástæða væri til að hreyfa. En ég vil sérstaklega beina því til hv. frsm. fjvn. að því er snertir tvær fyrri brtt., sem ég mælti fyrir, að ég vil óska þess, að hv. fjvn. taki þær til athugunar og leiti þar að sjálfsögðu samráðs þeirra ríkisfulltrúa, sem þar eiga hlut að máli, bæði vegamálastjóra og vitamálastjóra, og vænti ég þess, að báðir þeir fulltrúar muni taka vel í þessar till. - Sé ég svo ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja eina brtt., sem er 14. liður á þskj. 314. Þessi brtt. mín fer fram á það, að hæstv. Alþ. mætti þóknast að veita frú Halldóru Ólafsdóttur heiðurslaun fyrir trjárækt í skólagarðinum við Menntaskólann á Akureyri. Það er öllum kunnugt, sem komið hafa til Akureyrar og séð menntaskólagarðinn, að sá garður er hinn prýðilegasti. Og þeir, sem kunnugir eru, vita, að það er verk þessarar frúar. Hún hefur í tæpan aldarfjórðung verið þar við skólann og hefur varið öllum sínum tómstundum á sumrin til þess að fegra garðinn og prýða. Árangur þessa starfs hennar er mjög mikill. Nú hefur hún hins vegar aldrei fengið nein laun fyrir þetta mikla starf sitt, og henni hefur ekkert verið fyrir það greitt. Og þegar tillit er tekið til þess, að þau hjón eru efnalítil og eru nú væntanlega mjög bráðlega að hverfa frá þessu menningarstarfi sínu við skólann á Akureyri, þá virðist það einsætt, að hæstv. Alþ. geri það að sæma frúna heiðurslaunum fyrir þetta mikla starf. Mér er kunnugt um það, að fjölmargir af hv. alþm. hafa bundizt samtökum um það að stuðla að því, að Alþ. veiti þessi heiðurslaun, og er ég þess vegna viss um, að Alþ. lætur sér ekki annað sæma heldur en að samþ. þessa brtt.



Herra forseti. Ég á hér 2 brtt. við frv. það til fjárl., sem hér liggur fyrir. Áður en ég mæli fyrir þessum till., vildi ég leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir afgreiðslu hennar á málum þeim og erindum, sem ég hef lagt fyrir n. Þær till., sem ég flyt hér á þskj. 314 ásamt 5. landsk., varða fyrst og fremst Bolungavík. Fyrri till. lýtur að því að fá upptekna fjárveitingu sem styrk til Bolvíkinga til þess að hafa lærða hjúkrunarkonu. Bolungavík er ein stærsta verstöð á Vestfjörðum, og við höfum talið nauðsyn bera til þess að fá nokkurn fjárstyrk til þess að hafa þar lærða hjúkrunarkonu. Í Bolungavík eru annir miklar meiri hl. árstímans á heimilum þorpsbúa, og er mikil þörf fyrir hjúkrunarkonu til þess að sinna hjúkrunarstörfum þar. Í þessari gr. fjárl., sem brtt. er við, hafa einnig verið ákveðnar nokkrar fjárveitingar til þess að hafa lærðar hjúkrunarkonur. Við höfum því talið eðlilegt, að í þessu stærsta sjávarþorpi á Vestfjörðum væri einnig veitt nokkur fjárveiting til slíkra starfa. Vænti ég þess vegna, að hv. Alþ. snúist ekki öndvert gegn þessu, en að þetta verði talin nauðsyn og að ríkissjóði beri að hlaupa undir bagga í þessu skyni. Um þessa brtt. tel ég ekki ástæðu til að hafa fleiri orð né rökstyðja hana meira. Önnur brtt., sem ég flyt ásamt hv. 5. landsk. á sama þskj., er við lið XVI, en það er um 1200 kr. fjárveitingu til sjómannalesstofu í Bolungavík. Í þeirri gr., sem brtt. er við, eru nokkrar till. bæði í frv. hæstv. stj. og í brtt. hv. fjvn., sem lúta að þessu efni. Við flm. þessarar brtt. teljum., að í þessu stærsta sjávarþorpi á Vestfjörðum beri nokkra nauðsyn til þess að koma á fót slíkri lesstofu. Slík lesstofa hefur ekki verið þar á undanförnum árum, en allmargir sjómenn og útgerðarmenn hafa rætt um það við okkur, að til þess bæri nauðsyn, og áhugi ríkir fyrir því í Bolungavík að koma slíkri lesstofu upp. Það er öllum kunnugt, að í sjávarþorpum eru allmargir dagar á hverju ári, sem sjómenn hafa fría, og þessum dögum verður ekki betur varið á annan hátt en þann, að sjómönnum sé gefið tækifæri til þess að sitja við lestur góðra bóka og eyða tómstundum sínum á þann veg. Þess vegna er það, að við förum þess á leit við hæstv. Alþingi, að það skapi möguleika til þess í samvinnu við hreppsnefnd og sjómenn í Bolungavík, að slíkri lesstofu yrði á fót komið. Ég vil því mjög undirstrika það, sem felst í þessari till. Það er að vísu vitneskja mín, að án þess að Alþingi verði við þessari beiðni verði þessari lesstofu á fót komið, en hins vegar er það skoðun mín, að slíku fyrirtæki sé að því mikill styrkur, að hv. Alþingi hnígi til fylgis við slíka lítilfjörlega fjárveitingu. Það er nú svo, að frá útveginum í okkar landi kemur þjóðfélaginu mikill styrkur til fjölmargra framkvæmda, sem gerðar eru, og því er það skoðun mín, að það sé ekki ósanngjörn krafa að fara fram á, að sjómenn í Bolungavík fái lítinn styrk eins og þann, sem farið er fram á í þessari till. Frekar tel ég mig ekki þurfa að rökstyðja þessa till. Á sama þskj., 314, flyt ég ásamt hv. 1. landsk. og hv. þm. Mýr. till. um 1200 kr. styrk til Sigurðar Níelssonar verkamanns í Reykjavík. Það mun vera svo, að 1. flm. mun mæla fyrir till., og tel ég ekki þörf margra orða, en vil segja, að það er sanngirniskrafa, að þessum aldurhnigna verkamanni verði sýndur nokkur sómi og viðurkenning af hálfu Alþingis, og þess vegna hef ég gerzt meðflm. þessarar till. Þetta er maður, sem hefur unnið alla ævi að verkamannastörfum hér í Reykjavík og víðar, og hefur hann hlotið viðurkenningu, þar sem honum var veitt fálkaorðan fyrir vel unnin störf. Hann hefur verið talinn mjög nýtur maður og góður starfsmaður, og þeir menn, sem hafa innt af höndum slík störf sem hann í þjóðfélaginu, eiga það skilið, að Alþingi sýni þeim nokkurn vott viðurkenningar. Ég tel svo ekki þörf að fara fleiri orðum um mínar brtt. við þetta frv., sem hér liggur fyrir. Ég vil ítreka þakkir mínar til fjvn. fyrir að taka vel mínum málaleitunum. Ég mun ef til vill við 3. umr. bera fram nokkrar brtt., þó að því tilskildu, að fjvn., sem ég mun hafa samvinnu við, vilji ekki taka til greina frekari brtt., sem ég hef fram að bera.



Herra forseti. Ég hef hér brtt. við fjárl., sem mér ber sérstaklega að mæla fyrir, þó að nafn mitt sé að vísu bundið við einhverjar fleiri till. Í till. undir XX á þskj. 314 á ég ásamt fleirum brtt. við brtt. hv. fjvn. á þskj. 296, lið 130, um byggingu iðnskóla í Reykjavík. Fjvn. lagði til, að lagðar yrðu fram 100 þús. kr. í þessu skyni úr ríkissjóði og þá ekki yfir 1/3 kostnaðar. Brtt., sem við flytjum, er á þá lund, að þessu verði breytt þannig, að framlagið verði 2/5 kostnaðar, allt að kr. 300000,00, og 250000,00 til vara. Gert er ráð fyrir framlagi úr bæjarsjóði Reykjavíkur kr. 250000, en iðnaðarsamtökin legðu þá á móti 1/5. Eftir þessu yrðu á komandi ári veittar til byggingar iðnskóla allt í allt kr. 750000. Við teljum þetta svo aðkallandi mál, að því beri að hraða sem mest. Þetta er ekki eingöngu mál Reykjavíkurbæjar, því að iðnaðarfræðslan hér í Reykjavík, hvort sem hún er verkleg eða bókleg, er raunverulega undirstaðan fyrir öllum iðnaði í landinu, vegna þess að bæði koma unglingar hingað til þess að nema ýmsar iðngreinir og ganga í iðnskólann, og einnig fara fulllærðir iðnaðarmenn héðan úr bænum út um land og setjast að þar og stunda sína iðn. Svo að tvímælalaust er iðnaðarskólamál Reykjavíkur mál alls landsins í heild. Iðnaðarmenn hafa staðið straum af iðnskólanum í Reykjavík af miklum dugnaði og fórnfýsi. Iðnskólinn hér er nú orðinn 36 ára gamall. Það eru 36 ár síðan iðnskóli sá, sem nú er notaður, var reistur. Hann var reistur mjög myndarlega, en er nú orðinn allt of lítill, þó að hann væri mjög við vöxt, þegar hann var reistur. Það hefur fjölgað mjög mikið í bænum á þessum 36 árum, sem liðin eru, og er alveg auðsætt, að sú bygging, sem þá var byggð, hlýtur að vera mjög mikið aftur úr nú. Í þessum skóla eru 7 kennslustofur, en nemendur skólans eru nú 560, og má sjá, að enginn möguleiki er á að komast af með það húsnæði, sem þar er, enda hefur skólinn orðið að fá kennslustofur annars staðar til þess að fleyta sér áfram. Það er ekki upplýst, hvað viðkomandi skólahús mundi þurfa að kosta, en menn ganga þess ekki duldir, að slíkt skólahús er dýrara en hér er farið fram á, að lagt verði fram í fjárl., með því, sem kemur annars staðar að. En þar til svo byrjað er á byggingunni, yrði að vinna að því að fá áætlanir, og kæmi svo til kasta þingsins að kveða á um, hvað frekara framlag ætti að vera. Ég er þakklátur hv. fjvn. fyrir þann góða vilja, sem hún hefur sýnt með till. sinni, en ég veit, að bæði hún og aðrir þm. geta fallizt á að hækka tillagið eins og farið er fram á með brtt. Þá á ég aðra till. undir XXIII, um styrk til Eiríks Kjerúlf, kr. 1200,00. Ég á tvo meðflm. að þeirri till., en efast ekki um, að ég hefði getað fengið fleiri til að styðja hana, en ég vona, að það spilli ekki, að fleiri standa ekki að henni. Maður sá, sem hér er um að ræða, hefur lagt stund á fræðastörf. Ég er ekki dómbær um þessi störf hans, en mér skilst, að það, sem hann hefur lagt stund á mörg síðustu árin, sé allmerkilegt. Það eru að vísu skiptar skoðanir um sumar kenningar hans á því sviði, sem sjá má á því, að vinur hans einn og bekkjarbróðir segir, að hann sé sá maður, sem hann hafi vitað hafa mest fyrir því að komast að rangri niðurstöðu. Ég er alls ekki viss um, að niðurstöður þær, sem hann kemst að, séu rangar, heldur virðast mér kenningar hans allmerkilegar, og án tillits til þess, hve raunhæfar þær eru, tel ég sjálfsagt að styðja hann í að stunda þessi fræði sín, meðan honum endast kraftar til, og geta þá síðari tíma fræðimenn dæmt um kenningar hans, ef til vill af meiri víðsýni heldur en þeir, sem halda fast í þær kenningar, sem þeir hafa alizt upp við. Annars er þessi maður gamall læknir, sem raunar hefur talið sig hafa orðið illa úti í sambandi við störf sín í þágu hins opinbera á fyrri hluta ævi sinnar, en það er annað mál. Þetta mundi að vísu bæta honum það að nokkru, en ég tel hann þess verðan að fá þennan styrk, án tillits til hans fyrra starfsferils. Ég vænti þess, að þm. taki báðum þessum till. með velvilja, og treysti því, að svo verði.

Forseti (GSv): Ýmsir þm. eru á mælendaskrá, og eftir því sem mér hefur borizt tilkynning um, eru fleiri væntanlegir. Enda mun það ekki koma að sök, þótt þeir séu ekki til þess búnir nú að flytja ræður sínar, því að umr. verður fram haldið á morgun, eins og til vinnst. Umr. um fjárlögin verður frestað að þessu sinni.



Herra forseti: Eins og þm. mun kunnugt, hafa blöðin þessa dagana flutt fregnir um það, að í hrauninu fyrir sunnan Hafnarfjörð hafi fundizt allmikið af saltkjöti og enn fremur, að allmargir menn hafi farið og sótt saltkjöt til heimilisnota. Ég skal ekki fara út í það að lýsa minni skoðun á því, að óskemmdum mat sé hent á þennan hátt - ef rétt er, en ég vildi aðeins leyfa mér að beina til ríkisstj. fyrirspurn um þetta. Ég skal taka það fram, að ég veit ekki, til hvers ráðh. ætti að beina þessari fyrirspurn, en vona, að þeir af ráðh., sem hér eru staddir, láti fyrirspurnina berast til hins rétta aðila, ef hann er ekki hér staddur. Fyrirspurnin er svo hljóðandi: Hefur ríkisstj. látið fara fram rannsókn á því: l. Hvaðan saltkjöt það, sem fundizt hefur í hrauninu innan við Krýsuvíkurveg, er komið og hver er eigandi þess. 2. Hvort kjötið er hæft til neyzlu eða hættulegt heilsu manna. 3. Er slík rannsókn hefur ekki þegar farið fram, ætlar þá ríkisstjórnin að hlutast til um, að hún fari fram án tafar?



Ég beindi þeirri fyrirspurn fyrir skömmu til stj. - og held, að það sé landbúnaðar ráðh., sem á að svara henni -, hvort borgaðar væru verðuppbætur á þá mjólk, sem seld er til setuliðsins. Enn hefur ekki, svo mér sé vitanlegt, komið svar við þeirri fyrirspurn, og þætti mér vænt um að fá það, nema þögn sé sama og samþykki. Þá langar mig í sambandi við kjötfundinn í hrauninu við Hafnarfjörð að beina þeirri fyrirspurn til stj., eftir hvaða reglum verðuppbætur eru greiddar á kjötið, hvort þær eru greiddar til allra, sem kjötið framleiða, gegnum kaupmenn og kaupfélög, þannig að borgað sé á kjöt, sem hent er í sjóinn eða dysjað hér og hvar í hraunum landsins. Ég held, að það væri æskilegt að vita, eftir hvaða reglum uppbæturnar eða niðurfærslan á verðinu er greidd, til þess að landsmönnum yfirleitt sé ljóst, hvort það á sér stað, að ríkið borgi með kjöti, sem aldrei kemur til neyzlu manna hér á landi. Mér þætti vænt um, ef stj. - og þá sérstaklega atvinnumálaráðherra - gæti svarað þessum fyrirspurnum.



Herra forseti: Það er fyrst út af fyrirspurn hv. 3. landsk. um kjötið, sem hann segir, að hafi fundizt úti í hrauni, þá er mér ekkert um það mál kunnugt annað en það, sem hefur komið í blöðunum. Að öðru leyti er ekki ástæða til að svara á þessari stundu því, sem að er spurt. Viðvíkjandi fyrirspurn hv. 2. þm. Reykv. vil ég svara því viðkomandi verðuppbótum þeim, sem stj. hefur ákveðið að greiða á kjöt á þessu ári til þess að lækka verðið til neytenda í landinu, að þær verðuppbætur hafa verið greiddar gegnum kjötverðlagsnefnd af því kjöti einu, sem selt er til neytenda. Annað er ekki ástæða til að segja um það atriði. Viðkomandi því, sem sami þm. nefndi um verðuppbætur á mjólk, er því til að svara, að uppbætur á mjólk, sem koma til af lækkuðu útsöluverði, gilda jafnt á alla mjólk, sem seld er, hver sem kaupir hana hér í landinu.



Ég innti ríkisstj. eftir, hvort hún mundi hlutast til um, að rannsókn sú yrði gerð, sem ég talaði um. Það segir sig sjálft, að ef þetta kjöt er ekki mannamatur, getur stj. ekki látið hjá líða að hlutast til um það. Ég held líka, að það sé skylda stj. að fá upplýsingar um, hver á þetta kjöt, m. a. til þess að vita, hvort verðuppbætur eru greiddar á það. Ég tel nauðsynlegt að fá svör við þessu.



Ég vil þakka hæstv. atvmrh. fyrir hans skýru svör viðvíkjandi mjólkinni og upplýsingarnar um það, að greiddur sé svokallaður neytendastyrkur til setuliðsins hér á landi, en mig langar út frá spurningunni um, hvernig niðurfærslan á kjötinu er greidd, að fá ofurlítið meiri upplýsingar. Hæstv. atvmrh. sagði, að ekki væri greitt af kjötinu utan til neytenda. Þýðir það, að hver kaupmaður og kaupfélag verði að gefa upp það, sem selt er út úr hverri búð? Hver á þá að kontrolera, að það sé selt, en sé ekki í búðinni eða því sé hent? Þetta virðist erfitt, en annað er erfiðara, og það er að greiða það til bænda, og hvernig á að sortera það niður, ef svo og svo miklu er hent og á að fara að gera það upp á eftir, eða leggst það algerlega á milliliðina, og er nokkurt kontrol á því, að milliliðirnir geti ekki gert sig skaðlausa á þessu? Þetta væri gott að vita, en máske það sé kjötverðlagsnefnd, sem getur gefið upplýsingar um, hvernig farið er með kjötið.

Forseti (GSv): Ég vil beina því til þm., að þegar þm. gerir fyrirspurn utan dagskrár, er það þeirra á milli, þm., sem spyr, og stj.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. svaraði að nokkru fyrirspurn hv. 2. þm. Reykv. um það, hvernig uppbótargreiðslum á kjöt væri varið. Hv. þm. virtist ekki skilja, hvernig mætti kontrolera það, að uppbæturnar kæmust til framleiðenda. Uppbæturnar eru greiddar til þeirra, sem slátrunarleyfi hafa, og þeir greiða síðan til framleiðenda. Fyrirspurn hv. þm. er nokkuð í samræmi við fyrirspurn, sem hv. þm. Ísaf. (FJ) bar fram, þar sem hann kom með till. um það, að allir skyldu kvitta fyrir uppbótum, hver í samræmi við það, sem hann fengi. Þessi þm. trúði ekki kaupmönnum eða kaupfélögum fyrir að koma uppbótunum til skila. Ég get upplýst það, að kjötverðlagsnefnd hefur trúnaðarmenn um allt landið, sem safna skýrslum, og kjötverðlagsnefnd fær vikulega skýrslur um slátrun sauðfjár og mánaðarlega skýrslu um sölu, og út á þetta eru uppbæturnar greiddar, og ég get sagt hv. 2. þm. Reykv. það, að ef hann kæmi inn á skrifstofu kjötverðlagsnefndar, mundi hann geta sannfært sig um það, að uppbæturnar eru greiddar eftir nákvæmum skýrslum. Ef álitið er, að ekki megi treysta neinum mönnum, sem falin eru trúnaðarstörf, þá er erfitt að hugsa sér, að kontrol sé á nokkru. Ég held, að hv. 2. þm. Reykv. þurfi ekki að hafa áhyggjur af því, að framleiðendur fái ekki uppbæturnar í sínar hendur. Það er ekki svo lítill hávaði út af verðuppbótunum, að bændur fylgjast vel með því, hvað hver á að fá.