Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Strax eftir að mál þetta kom til landbn. hv. d. var boðað til fundar með n. beggja d. og frv. og málsmeðferð þar rætt allítarlega. Niðurstaða þess fundar varð sú, að samþ. var að senda frv. til umsagnar stjórnar Búnaðarfélags Íslands og öllum búnaðarsamböndunum í landinu. Strax þegar þinghaldið hófst eftir áramótin var hafist handa um að athuga mál þetta. Unnu landbn. beggja d. saman að því verki og voru haldnir 10 fundir um málið. Umsagnir bárust frá stjórn Búnaðarfélags Íslands og öllum búnaðarsamböndunum í landinu að einu undanteknu. Einnig bárust umsagnir frá framleiðsluráðslaganefnd, Félagi kjúklingabænda, Sambandi eggjaframleiðenda og Félagi svínaræktarmanna og frá tveimur búnaðarfélögum: Búnaðarfélaginu Ófeigi í Reykjahreppi, Suður-Þingeyjarsýslu, og Búnaðarfélagi Dyrhólahrepps. Einnig bárust umsagnir eða álitsgerðir frá nokkrum einstaklingum. Ekki sé ég ástæðu til að taka hverja og eina umsögn fyrir og tilgreina sérstaklega hvað fram kemur í hverri þeirra um sig, enda væri það allt of langt mál upp að telja. En í þessum umsögnum kom fram, að bændur telja yfirleitt að gera beri ráðstafanir til að reyna að ná stjórn á framleiðslunni og það hafi dregist úr hömlu að lögfesta heimildir fyrir bændasamtökin á þann hátt sem aðalfundur Stéttarsambands bænda hafi í mörg undanfarin ár farið fram á. Meiri hl. búnaðarsambandanna ýmist leggur til eða skorar á Alþ. að lögfesta frv. Sum þeirra draga þó í efa að það frv., sem lagt var fyrir Alþ., nái þeim tilgangi sem til er ætlast, a. m. k. óbreytt. Margir umsagnaraðilarnir mótmæla fóðurbætisskatti, þ. á m. allar aukabúgreinamar. Þessar umsagnir eru misjafnlega ítarlegar, sumar aðeins nokkrar setningar, en aðrar mjög ítarlegar þar sem gerðar eru ákveðnar tillögur um breytingar á frv. og langar og ítarlegar grg. Greinilegt er t. d. að Búnaðarsamband Eyjafjarðar hefur lagt mikla vinnu í að fjalla um þetta mál, og bárust frá því brtt. ásamt langri grg. Fleiri umsagnaraðilar voru með svipaðar tillögur eða hugmyndir og Eyfirðingar, hvaða heimildir ætti að lögfesta fyrir bændasamtökin eða til hvaða ráða ætti að grípa nú í þeim vanda sem bændastéttin stendur frammi fyrir. Á þeim tíma sem landbn. hafa verið að fjalla um þetta mál eftir áramótin hefur fjöldi bænda víðs vegar að af landinu haft samband við einstaka nm. og hafa flestir þeirra, eftir því sem mér hefur skilist, viljað fara inn á leið Eyfirðinga eins og hún mun almennt kölluð, þ. e. a. s. að hver framleiðandi fái grundvallarverð fyrir tiltekið magn sinnar framleiðslu og ef framleiðslan fer yfir þessi tilteknu mörk, þá fái hann fyrir það, sem fram yfir er, það verð sem fyrir hana fæst á erlendum mörkuðum, og að hver framleiðandi fái tiltekið magn af kjarnfóðri gjaldfrítt miðað við þann framleiðslukvóta sem honum verður úthlutað, en ef hann kaupir meira af kjarnfóðri en þetta tiltekna magn verði settur á það hár skattur. Miklar umr. fóru fram í landbn. um það, hvort heimildirnar ættu að vera rúmar eða þröngar og voru skiptar skoðanir þar um. Hins vegar aðhyllast flestir nm. efnislega tillögur Eyfirðinga. Þá var mikið rætt um þann mikla vanda sem bændur standa nú frammi fyrir, þar sem upplýst hefur verið að vanta muni um 200 kr. á hvert kg kindakjöts á þessu verðlagsári og 16–17 kr. á hvern mjólkurlítra vegna þess að vanta muni um 4 800 millj. kr. til að útflutningsbætur dugi á yfirstandandi ári, eða 1200-1300 þús. á grundvallarbú, og þær heimildir, sem rætt er um að bændasamtökin fái nú og felast í þessu frv., mundu ekki hafa áhrif til að minnka þann vanda á þessu ári. Formaður Stéttarsambands bænda, Gunnar Guðbjartsson, kom á tvo fundi hjá nefndunum, svaraði fyrirspurnum, útskýrði ýmis atriði málsins og útvegaði gögn sem einstakir nm. komu fram með ósk um. Er enginn vafi á að landbn. höfðu mikið gagn af hans mörgu upplýsingum og útskýringum. Hákon Sigurgrímsson aðstoðarmaður landbrh. sat alla fundi nefndanna nema einn. Gaf hann einnig nefndunum ýmsar upplýsingar og aðstoðaði þær eftir því sem um var beðið, og má segja að þeir Gunnar og Hákon hafi auðveldað mjög störf nefndanna. Á fyrstu fundum nefndanna eftir áramótin kom fram að heildarendurskoðun á framleiðsluráðslögunum er að ljúka og átti að vera lokið fyrir síðustu áramót. Þó að sú n., sem um málið hefur fjallað, hafi ekki náð samstöðu í mörgum veigamiklum atriðum hefur henni þó tekist að ná samkomulagi í nokkrum veigamiklum atriðum, og stefnt hefur verið að því að leggja frv. fram á þessu þingi með þeim ásetningi að koma því í gegnum þingið fyrir lok þess, ef nokkur tök verða á. Eftir að þetta lá fyrir varð fullt samkomulag í landbn. um að fella niður 1. og 3. gr. þessa frv. sem hér er á dagskrá og lögfesta nú 2. gr. eina, þ. e. a. s. heimildirnar fyrir Stéttarsambandið til að reyna að hafa áhrif á framleiðslumagnið. Í sambandi við þá umr., sem hér fór fram um þetta mál, kom fram áhugi ýmissa nm. fyrir því, að gerð yrði nú þegar tilraun um, hvort ekki væri hægt að ná samkomulagi á milli allra stjórnmálaflokkanna til að reyna að finna viðunandi lausn á þeim vandamálum sem blasa við landbúnaðinum nú, og væri mjög brýnt að sú tilraun yrði gerð án tafar. Fyrst kom sú hugmynd fram að þeir, sem sæti eiga í landbn. þingsins, færu með þessa málaleitan inn í sína þingflokka með tilmælum um að einn maður yrði tilnefndur úr hverjum flokki í þessa viðræðunefnd. Þegar ég fór að ræða þessi mál við hæstv. landbrh. kom strax fram að hann var með í undirbúningi svipaðar hugmyndir og við ræddum um á fundum landbn. Var þá ákveðið, að hann skrifaði þingflokkunum með tilmælum um að þeir tilnefndu mann í þessa viðræðunefnd. Það, sem kom fram á landbúnaðarnefndafundunum og í viðræðum á milli einstakra nm., var að þessi samstarfsnefnd ætti fyrst og fremst að kynna sér hvort hægt væri að finna leiðir sem líklegt væri að allir eða a. m. k. flestir þingflokkarnir gætu náð samstöðu um, svo að ekki þurfi til að koma tekjuskerðing að neinu ráði a. m. k. hjá bændastéttinni á þessu og næsta verðlagsári. Reynt yrði til hins ýtrasta að ná samstöðu milli stjórnmálaflokkanna um framleiðsluráðsfrv. þegar það kemur úr n. og semja um það þannig að strax á næsta vori geti Stéttarsamband bænda samið beint við ríkisvaldið um öll sín mál og þar á meðal stefnuna í landbúnaðarmálum, t. d. til næstu 5 ára, því e. t. v. væri hægt að tengja saman að einhverju leyti lausn vandans í dag miðað við það að upp verði tekin ákveðin stefna í þessum málum tiltekið tímabil. Þá var rætt um að fram yrði að fara marktæk könnun á gildi sauðfjárframleiðslunnar fyrir iðnaðinn og atvinnulífið í landinu. Komu fram efasemdir um að þjóðin í heild mætti við því að dregið yrði úr sauðfjárframleiðslunni a. m. k. að nokkru ráði. Voru allir nm. sammála um að þetta mál yrði að kanna til hlítar - og ekki mætti gleyma byggðasjónarmiðinu í slíkri könnun. Þarf n. að gera sér grein fyrir á hvern hátt slík könnun á að fara fram til þess að hún verði ekki vefengd og nái tilgangi sínum. Þáltill. um þetta efni liggur að vísu fyrir Alþ. frá hv. þm. Jóni Helgasyni og Vilhjálmi Hjálmarssyni, en ekki er hægt að bíða með þetta verkefni eftir samþykkt hennar. Það þyrfti enn fremur að reyna að gera sér ljóst, hvort nýja framleiðslustarfsemi sé hægt að taka upp bæði í sveitum og á þéttbýlisstöðum í staðinn fyrir þann samdrátt sem verða kann í hinum hefðbundnu búgreinum og þá hvort sú breyting á atvinnustarfseminni, sem til greina kemur að komi í gang, verði í reynd arðsamari fyrir þjóðarheildina en t. d. sauðfjárframleiðslan er og úrvinnslan úr þeim afurðum líkt og hún er í dag. Ef ný atvinnustarfsemi verður upp tekin úti um allt land þarf að gera sér grein fyrir hvernig á að standa að því svo það verði gert á skipulegan hátt, ekki síst til þess að hagnýta markaðsskilyrði sem best og ef hægt væri á þann hátt að draga úr raunverulegum tekjumun bænda og koma í veg fyrir atvinnuleysi á þéttbýlisstöðunum, þar sem atvinna mundi minnka ef búvöruframleiðsla dregst saman að nokkru ráði. Það ánægjulega við þessa umr. var, að allir nm., sem tjáðu sig á annað borð um þessi mál, litu svo á að sá vandi, sem landbúnaðurinn stendur nú frammi fyrir, sé ekki honum að kenna og því beri þjóðfélaginu að leysa þetta mál á viðunandi hátt. Nú hafa allir stjórnmálaflokkarnir tilnefnt mann í þessa viðræðunefnd og hún tekið til starfa. Reynslan ein mun sýna hver árangur verður af starfi hennar og hvað menn eiga við þegar talað er um viðunandi lausnir á þessum málum. Og nú er framleiðsluráðslaganefndin búin að skila af sér sínu verkefni. Eins og áður segir voru skiptar skoðanir um það í landbn., hvort heimildirnar ættu að vera rúmar eða þröngar. Eftir því sem fleiri fundir voru haldnir og málið meira rætt kom betur í ljós að tillögur Eyfirðinganna höfðu mikið fylgi nm. Hins vegar taldi formaður Stéttarsambands bænda, Gunnar Guðbjartsson, að það væri miklum erfiðleikum háð að fara þá leið, þ. e. a. s. að bændur fengju fullt grundvallarverð fyrir ákveðinn hluta framleiðslu sinnar, en útflutningsverð fyrir það sem umfram er, nema þá að ekki þyrfti að gera afurðalánin að öllu leyti upp fyrr en heildaruppgjör fer fram til framleiðenda eða fá fjármagn til þess með öðrum hætti. Endirinn varð sá, að a-liðurinn var að mínum dómi rýmkaður frá því sem hann var í frv., en þó vil ég að það komi greinilega fram, að landbn. ætlast til þess, a. m. k. til að byrja með, að reynt verði að setja ákveðinn framleiðslukvóta fyrir hvern og einn framleiðanda á svipaðan hátt og Eyfirðingar leggja til. Hins vegar var b-liðurinn þrengdur, en við teljum að eins og hann er nú muni hann reynast meira stjórntæki en hafa flatan skatt. Þegar búið var að forma tillögugreinina var hún send til stjórnar Stéttarsambands bænda til umsagnar, en hún gerði tvær athugasemdir sem samkomulag varð um hvernig leyst yrði. Stjórn Stéttarsambands bænda sendi n. eftirfarandi bréf, með leyfi forseta, - þetta er úr bókun frá fundi í stjórn Stéttarsambandsins: „Formaður kynnti nýjar till. sem fram hafa komið í landbn. Alþingis til breytinga á frv. til l. um breyt. á lögum um Framleiðsluráð. Breytingarnar taka til 2. gr. frv. og lágu þær fyrir á fundinum Till. voru ræddar. Ekki þótti ástæða til að mæla gegn þeim breyt. sem í till. felast, en samþ. var að benda á nauðsyn þess, að til kæmi fjárstuðningur ríkisins til þess að mæta þeim vanda sem vaxið hefur óðfluga vegna þess, hversu dregist hefur að ráða bót á því erfiða ástandi sem skapast af miklum útflutningi og birgðasöfnun búvara. Stjórnin mælir með samþykkt frv, með þessum breyt., en telur sér ekki fært á þessu stigi að gefa yfirlýsingar um hvernig framkvæmd yrði hagað, þar sem fulltrúafundur Stéttarsambandsins á samkv. ákvæðum frv. að taka þær ákvarðanir.“ Undir þetta skrifar Gunnar Guðbjartsson, formaður Stéttarsambandsins. Nú er ég líka með í höndum umsögn Búnaðarþings um þetta mál, og ég tel rétt að lesa hana upp hér, með leyfi forseta: „Ályktun. I. Búnaðarþing telur að það ástand, sem nú hefur skapast í framleiðslu- og sölumálum landbúnaðarins af ýmsum samverkandi orsökum, sanni enn nauðsyn þess að hafa í lögum heimildir til aðhaldsaðgerða gegn offramleiðslu búvara. Minnir þingið á samþykktir síðasta Búnaðarþings um þessi mál. Búnaðarþing harmar hve treglega gengur að fá slíkar heimildir lögfestar þrátt fyrir margítrekaðar óskir bændasamtakanna á undanförnum árum. Búnaðarþing þakkar starf sjömannanefndar, er skipuð var að ósk þess 1978. Frv. til breyt. á l. 101 frá 1966, sem samið er í framhaldi af starfi n., hefur verið lagt fyrir Alþingi og borist Búnaðarþingi á þskj. 7. Í því felast, ef að lögum verður, heimildir handa Framleiðsluráði til ákveðinna aðgerða til aðhalds búvöruframleiðslu. Búnaðarþingi er ljóst, að mál þetta er enn í mótun Alþingis, en leggur áherslu á að þannig sé gengið frá þessum ákvæðum, þegar lögfest verða, að Framleiðsluráð hafi svigrúm til þess með samþykki Stéttarsambandsfunda að beita þeim aðferðum sem heimilaðar verða (kvótakerfi, kjarnfóðurgjald) á þann hátt sem best á við hverju sinni, án þess að lagabreytinga þurfi. Þannig séu ákvæðin svo skýrt orðuð að ekki orki tvímælis að Framleiðsluráð geti valið um hvers konar útfærslu kvótakerfis og kjarnfóðurgjalds, ákveðið viðmiðun við framleiðslu tiltekinna ára, og sé heimilt að taka tillit til bústofnsstærðar. II. Búnaðarþing telur mjög brýnt nú að framleiðslustefnan í landbúnaði verði endurskoðuð í samstarfi bændasamtaka og stjórnvalda og jafnframt myndað virkt kerfi til að laga framleiðsluna að aðstæðum hverju sinni. Þingið fagnar því að landbrh. undirbýr nú slíka endurskoðun (sbr. Drög að þáltill., þskj. 36) og að stjórnarandstaðan hefur reifað sama stefnumið og skyld viðhorf (sbr. þáltill., þskj. 58). Búnaðarþing telur að markmið samræmdrar framleiðslustefnu og byggðastefnu eigi að vera þannig: 1. Byggð verði viðhaldið í öllum meginatriðum. 2. Búvöruframleiðsla fullnægi jafnan innanlandsþörf, leggi til iðnaðarhráefni og beinist að útflutningi, þegar viðunandi verðlag næst erlendis. 3. Tekjur og félagsleg aðstaða sveitafólks sé sambærileg við það sem aðrir landsmenn njóta. Til að ná þessum markmiðum þarf: að endurbæta lög um Framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl. með tilliti til framleiðslustjórnar og samræma framkvæmd þeirra laga og hagstjórnaraðgerðir hins opinbera (svo sem niðurgreiðslur, verðtryggingu, byggðastuðning o. fl.) til að laga framleiðsluna að markaði hverju sinni, - að miða mjólkurframleiðslu sem mest við innanlandsneyslu og leitast við að jafna hana eftir árstíðum, - að koma á framleiðslu- og söluskipulagi sem nái til allrar kjötframleiðslu í landinu, svo að unnt verði að hafa áhrif á hlutfallið milli framleiðslugreina, - að auka hagfræðileiðbeiningar til bænda og vinna að auknu búreikningahaldi, - að stuðla að bættri heyverkun hjá bændum og efla innlendan fóðuriðnað, - að efla rannsóknarstarfsemi sem stuðlar að hagkvæmari búskap, - að styðja fjölbreyttari atvinnumöguleika í dreifbýli, bæði nýjar og eldri aukabúgreinar, nýtingu hlunninda og iðnfyrirtæki. III. 1. Þar sem mestan hluta framleiðsluvandamála landbúnaðarins má rekja til samfélagslegra aðstæðna, verðbólgu, ýmissa framleiðsluhvetjandi þátta og skorts á lagaheimildum til stjórnunar, þá telur Búnaðarþing rökrétt að gera þá kröfu til Alþ. að það tryggi bændum fullt verð fyrir þær umframbirgðir búvöru sem nú eru í landinu svo og framleiðslu þess tímabils sem líður þar til stjórnunaraðgerðir hafa skapað jafnvægi í framleiðslunni. 2. Þingið telur mikilvægt að verðtrygging ríkisins (útflutningsbætur) haldist, enda þótt tekin sé upp framleiðslustjórnun. 3. Þingið telur að þær gífurlegu sveiflur, sem verið hafa í niðurgreiðslum búvara til neytenda á liðnum árum, hafi haft mjög óheppileg áhrif á sölu varanna á innanlandsmarkaði. Því skorar Búnaðarþing á Alþ. að setja niðurgreiðslunum fastar skorður í lögum, þannig að breytingar þeirra séu bornar undir samtök bænda áður en þær koma til framkvæmda og þær séu að jafnaði ákveðið hlutfall af útsöluverði búvara. 4. Búnaðarþing telur mikilvægt, með tilliti til aðstæðna, að stefnan í fjárfestingar- og lánamálum landbúnaðarins markist skýrt af hagkvæmnissjónarmiðum, þannig að ávallt sé haldið uppi framkvæmdum til eðlilegs viðhalds og endurnýjunar, en lagðar hömlur á þær framkvæmdir sem stefna beint að ótímabærri framleiðsluaukningu. IV. Búnaðarþing leggur áherslu á að áfram verði skipulega unnið að markaðsmálum landbúnaðarins. Þingið skorar á stjórnvöld að vinna að því með viðskiptasamningum að fá fellda niður þá tollmúra og viðskiptahömlur sem svo mjög hafa staðið í vegi fyrir eðlilegri verslun með íslenskar búvörur erlendis. Ávallt sé leitast við að auka valkosti neytenda bæði á innlendum og erlendum mörkuðum með sem mestri fjölbreytni í vinnslu og athendingu vörunnar. Þingið þakkar markaðsnefnd það verk, sem hún hefur þegar unnið, og væntir mikils af áframhaldandi störfum hennar fyrir þennan þýðingarmikla málaflokk. V. Búnaðarþing vísar til nokkurra fyrri ályktana sinna varðandi eignar- og umráðarétt á landi.“ Með þessari ályktun fylgir löng grg. sem ég gef mér ekki tíma til að lesa hér, en ég beini því sérstaklega til landbúnaðarnefndarmanna að kynna sér hana vel. Ekki var sett inn í frvgr. við hvaða framleiðsluár ætti að miða þegar framleiðslukvótinn verður settur. En að athuguðu máli var það álit n. að miða ætti við framleiðsluárið 1977. Árið 1977 var meðalár fyrir landbúnaðinn þegar á heildina er litið og að því leyti gott viðmiðunarár í þessu tilliti. Hins vegar er það ljóst, að ekki er hægt að taka neina viðmiðun sem látin er gilda án undantekninga, hvort sem tekið er eitt ár eða fleiri, því alltaf eru einhver óhöpp sem lenda á einstaka bónda og leiða til þess, að þó að aðalregla sé sett í þessu tilliti getur ekki farið hjá því að út af henni verði að bregða ef nokkurt réttlæti á að nást í þessum efnum. Hitt er annað mál, að það verður hvorki auðvelt né vinsælt að meta slíkar undantekningar og getur ekki orðið á annarra færi að gera það en Stéttarsambands bænda. Til þess að sýna hvernig horfir í þessum málum, þá reyndist vera 7.6% meiri mjólkurframleiðsla í janúarmánuði s. l. heldur en í janúarmánuði 1978, og svipuð aukning var í febrúarmánuði. Á þessu sést hvað er aðkallandi að setja í bili bremsu á þessa framleiðslu, þar til úr rætist í sölumálum mjólkurafurða. Hins vegar vil ég taka það fram, að það verður ekki fyrr en haustið 1980 sem hægt er héðan af að hafa áhrif á framleiðslumagn sauðfjárafurða, ef niðurstaðan verður sú að hagkvæmt þyki að draga einnig úr þeirri framleiðslu. Á einum fundinum kom fram till. frá hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni og bað hann um að hún yrði send til allra búnaðarsambanda í landinu til umsagnar og var það gert. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í stað frv. verði ákveðið að hluti niðurgreiðslna og útflutningsbóta verði greiddur beint til bænda, t. d. 6 millj. að hámarki til hvers bónda árlega eða 500 þús. kr. á mánuði miðað við verðlag 1978. Rækileg skoðun fari síðan fram á því, hvernig afganginum yrði ráðstafað.“ Fjórar umsagnir hafa borist, sem ég hef séð, og er ein þeirra frá Búnaðarsambandi Skagafjarðar og eru allar neikvæðar. Á síðasta fundi um mál þetta komu fram tvær till., sem báðar voru ákvæði til bráðabirgða: Önnur frá hv. 1. þm. Austurl., Lúðvík Jósepssyni, og var um þau atriði sem ég minntist á áðan að viðræðunefndir ættu að taka til athugunar og umfjöllunar. Hin till. frá Alþfl., borin fram af hv. þm. Finni Torfa Stefánssyni, um að innan tiltekins tíma skuli Alþ. taka til endurskoðunar þær heimildir sem n. leggur til með þessum brtt. að veittar verði. Þar sem áður hafði náðst samkomulag um að lögfesta að þessu sinni 2. gr. frv. og láta allt annað bíða þar til heildarlögin endurskoðuð kæmu fyrir Alþ., sem ætlað er að verði innan stutts tíma, var ekki á það fallist að nein bráðabirgðaákvæði væru sett nú í þetta frv. Hins vegar var talið eðlilegt, ef ástæða yrði talin til að setja bráðabirgðaákvæði í þessi lög, að það kæmi til álita þegar heildarlögin yrðu samþ. Efnislega tjáðu nm. sig sammála báðum þessum till., þó ekki væri fallist á að slík bráðabirgðaákvæði yrðu með þessu frv., þar sem búið er að setja fulltrúa frá öllum þingflokkunum til að fjalla um þau efnisatriði sem felast í till. Lúðvíks Jósepssonar, hv. 1. þm. Austurl., og frv. til l. um heildarendurskoðun á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl. kemur fyrir Alþ. á næstunni, eins og áður segir. Og á sama hátt var talið óeðlilegt að till. Alþfl. yrði tekin inn í frv. nú. Þó þetta yrði niðurstaðan í n. hefur hv. þm. Lúðvík Jósepsson flutt sína brtt, á þskj. 398. En þar sem ég veit að hv. þm vill ná samstöðu um landbúnaðarmálin á milli stjórnarflokkanna sé þess kostur og þar sem verið er að fjalla um þessi mál í viðræðunefnd sem allir stjórnmálaflokkarnir hafa tilnefnt mann í, vil ég fara þess á leit við hv. flm. að hann taki till. sína til baka og vísi henni til viðræðunefndar til umfjöllunar, ef honum sýnist svo. Þar sem ég hef ástæðu til að ætla að gerð verði að umræðuefni afgreiðsla þessa máls út úr n., miðað við það sem við mig hefur verið sagt, vil ég taka eftirfarandi fram: Fyrir fund, sem haldinn var 15. febr. s. l., var búið að tilkynna að á þeim fundi mundi verða látið reyna á að ganga frá málinu út úr n. En á þessum fundi 15. febr. fór hv. þm. Pálmi Jónsson fram á það, að málinu yrði frestað fram á þriðjudag 20. febr., þar sem ekki hefði fengist tími til að ræða mál þetta á þingflokksfundi Sjálfstfl. Orðið var við þessum tilmælum. Mánudaginn 19. febr. hringdi hv. þm. Pálmi Jónsson í mig og sagðist ekki geta mætt á boðuðum fundi daginn eftir og fór enn fram á að afgreiðslu á málinu yrði frestað. Afboðaði ég því fundinn, en tilkynnti honum þá að síðar í vikunni yrði lokafundur haldinn í þessu máli og það afgreitt út úr n. og fleiri frestir ekki gefnir af minni hálfu. Fimmtudaginn 23. febr. var fundur haldinn og málið þá afgreitt út úr n. Hins vegar kom í ljós að enn hefði ekki gefist tími hjá Sjálfstfl. að ræða málið í þingflokknum, og enn var beðið um frest, en var hafnað. Hins vegar bauðst ég til að skila ekki nál. fyrr en að loknum þingflokksfundi á mánudag. En ég tók þá sérstaklega fram, að ef sjálfstæðismenn væru þá ekki búnir að gera það upp við sig, hvort þeir ætluðu að skrifa undir nál. með n. eða skila séráliti, þá yrði þeirri ákvörðun ekki breytt, enda málið afgreitt úr nefndinni. Nú er kominn 19. mars og síðan nál. var lagt fram hefur margoft verið beðið um af hendi sjálfstæðismanna að málið yrði ekki tekið fyrir og ýmsu borið við, t. d. að hæstv. landbrh. væri ekki viðlátinn, að beðið væri eftir umsögn Búnaðarþings, og s. l. miðvikudag, eftir að umsögn Búnaðarþings hafði borist og hæstv. landbrh. var kominn í þingsalinn þá var enn beðið um frest til dagsins í dag þar sem sjálfstæðismenn væru ekki enn búnir að gera málið upp í sínum flokki. Ekki veit ég hvaða ályktanir hv. alþm. draga af öllum þessum frestunarbeiðnum sjálfstæðismamma í sambandi við þetta mál, en benda þær ekki til þess að ekki sé mjög góð samstaða um málið í þessum flokki? Eins og að framan greinir voru haldnir í n. tíu fundir um þetta frv. og margir þeirra langir, þar sem landbn. beggja d. fjölluðu um málið sameiginlega. Auk mín skrifa undir þetta nál. ásamt meðfylgjandi brtt. hv. þm. Finnur Torfi Stefánsson, Þórarinn Sigurjónsson, Lúðvík Jósepsson og Pálmi Jónsson, en þeir tveir síðarnefndu með fyrirvara. Hv. 1. þm. Suðurl., Eggert Haukdal, sagði ekki n. hvort hann mundi skila séráliti, og hef ég a. m. k. ekki séð það enn. Hv. þm. Eðvarð Sigurðsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Brtt. eru svo hljóðandi, með leyfi forseta: „1. Við 1. gr. Greinin falli niður. 2. Við 2. gr. Greinin, sem verður 1. gr., orðist svo: Á eftir 2, gr. laganna komi ný grein, er orðist svo: Nú verður búvöruframleiðsla meiri en þörf er fyrir á innlendum markaði og ekki fást erlendir markaðir, sem viðunandi teljast að mati Framleiðsluráðs landbúnaðarins, fyrir það sem umfram er, og eru þá Framleiðsluráði með samþykki landbrh. heimilar eftirfarandi tímabundnar ráðstafanir: a) Að ákveða mismunandi verð á búvöru til framleiðenda. Í því sambandi er m. a. heimilt að ákveða framleiðendum fullt grundvallarverð fyrir ákveðinn hluta framleiðslunnar, en útflutningsverð fyrir það sem umfram er. Einnig er heimilt að ákveða framleiðendum sérstakar verðbætur ef þeir draga úr framleiðslu sinni. Söluaðilum er skylt að halda eftir af greiðslum til framleiðenda þeirri fjárhæð af andvirði innlagðrar búvöru, sem Framleiðsluráð ákveður hverju sinni vegna framkvæmda á ákvæðum þessa stafliðar, og standa skil á þeim fjárhæðum til Framleiðsluráðs. Framleiðsluráð ákveður gjalddaga vegna þessarar heimildar. b) Að leggja sérstakt gjald á innflutt kjarnfóður. Framleiðendur búvöru á lögbýlum og aðrir, sem hafa meiri hluta tekna sinna af búvöruframleiðslu, skulu fá tiltekið magn kjarnfóðurs gjaldfrítt miðað við framtalið magn afurða á skattframtali, skv. nánari ákvæðum í reglugerð. Skattstjórar skulu fyrir 1. apríl ár hvert gefa Framleiðsluráði upp framtalið afurðamagn á hverju lögbýli og hjá öðrum framleiðendum, sem hafa meiri hluta tekna sinna af landbúnaði. Ákvörðun um upphæð gjaldsins skal tekin á fulltrúafundi Stéttarsambands bænda og er háð samþ. landbrh. Sýslumenn, bæjarfógetar og í Reykjavík tollstjóri innheimta gjaldið við innflutning. Sé ákvörðun tekin um að fella niður kjarnfóðurgjald, sem lagt hefur verið á skv. framangreindri heimild, skal endurgreiða það sem innheimt kann að hafa verið af birgðum sem til eru þegar niðurfelling er ákveðin. Á sama hátt skal taka gjald af birgðum söluaðila í upphafi gjaldtímabils. c) Gæsla og ráðstöfun þess fjár, sem innheimtast kann skv. a- og b-lið þessarar greinar, skal vera í höndum Framleiðsluráðs landbúnaðarins. M. a. er heimilt að verja því til að greiða verðbætur til þeirra sem minnka búvöruframleiðslu sína í því skyni að draga úr óhagkvæmri framleiðslu, enda náist samkomulag um að ríkissjóður leggi fram a. m. k. jafnháa fjárhæð, svo og til að jafna halla er verða kann á útflutningi milli söluaðila. Þá er heimilt, að fengnu samþykki fulltrúafundar Stéttarsambands bænda, að ráðstafa hluta af þessu fjármagni til að jafna búskaparaðstöðu bænda, svo sem með því að jafna flutningskostnað á framleiðslu grænfóðurverksmiðja og öðrum fóðurbæti. Gjöld þessi skulu ekki leiða til hækkunar á búvöruverði að svo miklu leyti sem fjármagninu er varið til að jafna söluverð búvara milli framleiðenda. Rísi ágreiningur um atriði, sem falla undir þessa grein, skal hann lagður fyrir n. þriggja manna til úrskurðar. Nefndina skipa fulltrúar Stéttarsambands bænda, Búnaðarfélags Íslands og formaður tilnefndur af landbrh. Landbrh. setur reglugerð um framkvæmd heimilda er felast í þessari grein, að fengnum till. Framleiðsluráðs landbúnaðarins og fulltrúafundar Stéttarsambands bænda. 3. Við 3. gr. Greinin falli niður. 4. Aftan við frv. komi ný grein, sem verður 2. gr. og orðast svo: Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Það er auðvitað ljóst að þessar brtt., sem n. leggur til að gerðar verði á frv., verða til þess að það verður lítið af fjármagni sem kemur til með að safnast upp, vegna þess að það verður ekki nema af þeim skatti sem menn kunna að kaupa meira af fóðurvörum en þeim verður úthlutað. Þegar fjallað var um þetta mál í landbn. var rætt um það við landbrn. og aðallega þó Hákon Sigurgrímsson, að æskilegt væri að n. fengju í hendur drög að reglugerð um þetta mál, þar sem ekki væri búið að gera sér fulla grein fyrir ýmsum framkvæmdaratriðum í sambandi við að setja á framleiðslukvóta og tvenns konar verð á kjarnfóðri. Vegna anna hjá þeim aðilum, sem vinna áttu þetta verk, fengu n. ekkert í hendur áður en frá nál. og brtt. var gengið. Nú er hins vegar búið að huga töluvert að þessu máli og í ljós hefur komið að það geti verið a. m. k. álitamál og e. t. v. nauðsynlegt að gera einhverjar breytingar á þessum tillögum sem ég er hér að tala fyrir, m. a. vegna þess að nýlega hefur fallið dómur um upplýsingaskyldu skattstjóra. Einnig verður athugað hvort ekki verður að leggja skatt á allt kjarnfóður nema grasköggla, en í till. okkar er talað um innflutt kjarnfóður. Fleiri atriði þarf að huga að, hvort ekki er hægt að koma þeim fyrir í reglugerð eða hvort verður að setja þau inn í lagagreinina, eins og t. d. að vitað er um að einhverjir bændur hafa ekki talið fram til skatts, en þar sem kjarnfóðrið, sem gjaldfrítt verður, ákvarðast af framleiðslumagni á skattframtali, þá er spurning hvernig með slíkt verður farið. Fleiri atriði væri e. t. v. hægt að telja upp, en ég ætla að láta þetta nægja. En af þessari ástæðu tel ég rétt, að landbn. beggja d. taki þessi og nokkur fleiri atriði til athugunar á milli 2. og 3. umr. Bið ég hæstv. forseta að taka það til athugunar og mun ég láta hann vita þegar þessi athugun hefur farið fram.



Herra forseti. Í nál. á þskj. 391 kemur fram, að ég skrifa undir þetta nál. með fyrirvara. Ég vil því gera nokkra grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hef í sambandi við afgreiðslu málsins. Þegar mál þetta var hér til 1. umr. lét ég það koma fram sem mína skoðun, að ég teldi að mjög væri vafasamt að frv., eins og það var þá lagt fyrir, næði miklum tilgangi þó að það yrði lögfest. Ég lýsti því þá einnig yfir, sérstaklega varðandi þau ákvæði frv. sem snúa að því að leggja á sérstakan fóðurbætisskatt, að ég teldi á slíkum skatti mikla annmarka og væri mjög vafasamt að grípa til hans í ríkum mæli. Þessi skoðun mín er enn hin sama. Ég tel að það sé ekki mikils árangurs að vænta af þeim heimildum sem felast í þessu frv. En eins og ég sagði við 1. umr. málsins, þá vil ég ekki á neinn hátt standa í vegi fyrir því að samtök bænda fái þær heimildir sem þau óska eftir til þess að hafa áhrif á stjórn landbúnaðarmála. Og ég sagði að ég mundi annaðhvort miða afstöðu mína við að veita þeim slíkar heimildir, jafnvel þó að ég væri ekki ásáttur með þær leiðir sem þeir hygðust fara, eða þá að standa ekki í vegi með því að sitja hjá við afgreiðslu slíkra heimilda. Sá vandi, sem við er að glíma í íslenskum landbúnaði í dag, má í rauninni segja að sé aðallega tvíþættur. Annars vegar er um að ræða það gífurlega mikla vandamál sem bændur standa frammi fyrir nú í dag vegna framleiðslunnar eins og hún er og vegna markaðsskilyrða þeirra sem fyrir hendi eru. Sagt hefur verið að þessi vandi muni nema því, miðað við það sem áætlað er varðandi útflutning á landbúnaðarafurðum, að bændur þyrftu að fá um 5 milljarða til viðbótar við það sem þeir eiga rétt á samkv. lögum í útflutningsuppbætur, eða ef þeir fái ekki þessa fjárhæð, þá muni það nema, eins og kom fram hjá frsm. meiri hl. landbn., hv. þm. Stefáni Valgeirssyni, í áföllum á hvern bónda í landinu í kringum 1200–1300 þús. kr., þ. e. a. s. að tekjur bóndans mundu að meðattali lækka um 1.2 millj. til 1.3 millj. kr. Þetta mun vera nærri því að bændur yrðu fyrir tekjufalli á þessu ári sem næmi í kringum 30% eða svo. Hér er auðvitað um gífurlegt vandamál að ræða. Þetta er annar hluti þess vanda sem menn eru nú að ræða um varðandi landbúnaðarmál. Í rauninni snertir það frv., sem hér var flutt og er til umr., og í rauninni einnig þær till., sem eru fram komnar til breytinga á því, ekki þessa hlið vandans svo til ekki að neinu leyti. Hinn hluta vandans, sem við er að glíma í íslenskum landbúnaði í dag, má flokka undir það, að heildarframleiðslan er meiri en að vera í samræmi við markaðsskilyrði. Spurningin er: Hvað á að gera til þess að samræma framleiðslumagnið og markaðsskilyrðin? Ég hygg að það viðurkenni nær allir að slík samræming getur ekki farið fram í skyndi. Það tekur talsverðan tíma að vinna að því að þarna geti orðið sæmilegt samræmi á milli. Og það þarf í rauninni enginn að verða hissa á því, þó að menn séu ekki allir á eitt sáttir, hvorki í hópi bænda né annarra, um það, til hvaða ráða eigi að grípa til að ná þessari samræmingu. Hvað felst í raun og veru í frv. sem hér liggur fyrir og þá í þeim breyt. sem lagt er til að gera á frv.? Það felst í því í stuttu máli, að það er verið að veita Framleiðsluráði landbúnaðarins og að nokkru leyti landbrh. tvær meginheimildir. t fyrsta lagi að veita Framleiðsluráði þá heimild að mega greiða bændum mishátt verð fyrir afurðirnar, að Framleiðsluráðið geti sett upp reglur um það, að t. d. tiltekin bú fái nokkurn veginn það verð fyrir framleiðslu sína sem við hafði verið miðað við verðákvörðun á landbúnaðarafurðum, en önnur bú fengju þá, af því að þau væru t. d. af annarri stærð, talsvert miklu minna verð fyrir framleiðslu sína sem meðaltalsverð. Sem sagt, þarna á að mismuna landbúnaðarframleiðendum í ýmsum greinum. Það er ekki óeðlilegt að veita þessa heimild sem hverja aðra neyðarráðstöfun eins og málin standa nú. Það er augljóst að við þau skilyrði, sem gilda í dag, er ekki hægt að greiða fullt framleiðsluverð til allra bænda fyrir alla framleiðsluna, þar vantar verulega upp á. Hér er því verið að leita eftir heimild til þess, hvernig megi jafna fjárhagsvandamálinu niður á milli bænda. En vitanlega leysir það ekki fjárhagsvandann. Það er aðeins um það að ræða að veita heimild til þess að bregðast við á þennan hátt: að greiða bændum mishátt verð fyrir afurðirnar. Í öðru lagi felst í þessu frv. og einnig í brtt., sem gerðar eru af hálfu meiri hl. n., heimild handa Framleiðsluráði og að nokkru leyti ráðh. til að leggja á fóðurbætisskatt. En þó er nú gert ráð fyrir því, að skatturinn yrði lagður á með þeim hætti, að yfirleitt fengju bændur miðað við bústærð sína fóðurbætinn áfram á hinu almenna verði án sérstakrar skattlagningar upp að þeim mörkum sem telja má að sé hófleg notkun á fóðurbæti. Hins vegar er gert ráð fyrir að til komi allhár skattur á fóðurbæti þegar talið verður af þeim, sem eiga að sjá um þessa framkvæmd, að um sé að ræða óeðlilega mikla notkun á fóðurbæti. Ég held að allir séu sammála um það, að miðað við þessa framkvæmd verður hér ekki um mikla skattlagningu að ræða, og það er skoðun mín að áhrifin af þessum skatti geti ekki orðið mikil. Það er hugsanlegt að þessi skattur gæti eitthvað dregið úr notkun kjarnfóðurs og þar með dregið nokkuð úr t. d. mjólkurframleiðslu, en ég held að næstum allir séu sammála um að það sé mjög ógætilegt, ef svo mætti segja, að reikna með því að áhrifin af þessu verði mikil. En þetta er það eina sem í rauninni felst í þessu frv., að veita þessar tvær aðalheimildir sem ég hef verið að gera grein fyrir. Að mínum dómi leysa því þessar heimildir sáralítinn vanda. Þær leysa auðvitað nálega ekkert af þeim stóra og mikla fjárhagsvanda sem bændur standa frammi fyrir á þessu ári og örugglega á næsta ári líka, og þessar heimildir marka í rauninni enga nýja stefnu í framleiðslumálum landbúnaðarins. En það er einmitt um það sem ég tel að þetta mál snúist, að það hefði þurft að komast inn á þá braut að marka nýja stefnu í framleiðslumálum landbúnaðarins, sem sagt að vinna sig með einum eða öðrum hætti út úr þeim vanda sem við stöndum í, og svo að snúa sér að því, hvernig á að leysa þann gífurlega mikla vanda sem bændastéttin stendur frammi fyrir á fjárhagssviðinu á þessu og a. m. k. næsta ári. Fyrirvari minn í sambandi við afgreiðslu málsins er bundinn við þetta sem ég hef verið að segja. Ég tel það sé að vísu ekki óeðlilegt að veita samtökum bændanna þessar heimildir, en tel að þær geti ekki ráðið hér neinum úrslitum og þær grípi ekki nema að litlu leyti á vandamálunum. Ég ætla ekki að sinni að fara út í umr. um það, hvers eðlis þessi vandi er varðandi markaðsmálin og horfurnar í framleiðslumálum landbúnaðarins almennt. Ég hef gert það nokkuð áður, en skal ekki lengja þessar umr. með því að hefja a. m. k. almennar umr. um það mikla vandamál. En ég hef flutt brtt. við frv. á þskj. 398, þar sem ég geri ráð fyrir að jafnhliða þessum tveimur aðalheimildum, sem gert er ráð fyrir að veita Framleiðsluráði landbúnaðarins, verði einnig tekið upp ákvæði til bráðabirgða þar sem gert er ráð fyrir að grípa með öðrum hætti á því vandamáli sem hér liggur fyrir. Til þess að skýra mál mitt betur þykir mér ástæða til að lesa þessa brtt. mína upp eins og hún liggur fyrir, með leyfi hæstv. forseta. Ég legg til að aftan við frv. komi ákvæði til bráðabirgða sem hljóði þannig: „ Ríkisstj. skal svo fljótt sem við verður komið taka upp samningaviðræður við Stéttarsamband bænda um þau rekstrarlegu og fjárhagslegu vandamál sem landbúnaðurinn á nú við að stríða. Í þessum viðræðum skal að því stefnt, að gert verði samkomulag til næstu 4–5 ára um stefnuna í framleiðslumálum landbúnaðarins og um fjárhagsvandamál atvinnugreinarinnar. Í samkomulagsumræðum þessum skal m. a. fjallað um eftirfarandi: a) Stefnuna í framleiðslumálum landbúnaðar næstu 4–5 árin. b) Hvernig mæta skuli þeim fjárhagsvanda sem bændastéttin stendur frammi fyrir, þar sem augljóst er að lögbundnar útflutningsbætur muni ekki duga til að tryggja bændum umsamið grundvallarverð. c) Skipulag framleiðslunnar á þann veg að framboð landbúnaðarafurða verði í sem bestu samræmi við markaðsskilyrði. d) Markaðs- og sölumál landbúnaðarafurða. Fyrirkomulag á greiðslum til verðlækkunar á landbúnaðarafurðum og útflutningsbótum. e) Athugun á skiptingu landsins í framleiðslusvæði með það fyrir augum að beina framleiðslunni til þeirra landssvæða sem hagkvæmast er í hverju tilfelli, en draga úr framleiðslu þar sem náttúrlegar og markaðslegar aðstæður eru óhagkvæmar. f) Ýmis hagsmunamál bændastéttarinnar og möguleika á því að draga úr þeim mikla mun sem nú er á afkomu bænda. g) Önnur atriði sem aðilar telja rétt að taka upp í sambandi við samkomulag á milli bændastéttarinnar og ríkisvaldsins.“ Það er skoðun mín að rétta leiðin í þessum efnum sé að hefjast þegar í stað handa um beina samninga um þessi mál á milli bændasamtakanna í landinu og ríkisvaldsins. Ég vek athygli á því, að með þessu ákvæði er ekki verið að ganga frá því atriði endanlega að Sexmannanefnd svonefnd skuli lögð niður og tekið skuli upp breytt form á því, hvernig verðlagning á landbúnaðarafurðum fer fram. Ég er þó á þeirri skoðun, að það eigi að breyta því á þann hátt að Sexmannanefnd verði lögð niður og að þarna verði um beina samninga að ræða. En þeir beinu samningar, sem hér er lagt til að taka upp, eru í sambandi við það vandamál sem við stöndum frammi fyrir nú. Og ég álít að um leið og ríkið semur við bændur um að reyna að leysa fjárhagsvandamál þeirra, sem þeir standa frammi fyrir nú, sé eðlilegt að semja við bændurna um vissar breytingar í framleiðslumálunum, hvernig þeir vilji standa að breytingum í framleiðslunni t. d. næstu árin, og inn í slíka samninga geta dregist ýmis önnur hagsmunamál stéttarinnar. Satt að segja finnst mér hálfhjákátlegt að afgreiða þetta stóra mál á þann hátt sem gert er ráð fyrir í frv., með því að veita aðeins þessar takmörkuðu heimildir, eins og með því sé verið að leysa nokkurn vanda. Mér finnst lágmarkið vera að ákveða að til þessara samninga, sem geta orðið allvíðtækir samningar á milli bændasamtakanna og ríkisvaldsins, sé ákveðið að ganga nú þegar. Hv. formaður landbn., Stefán Valgeirsson, beindi því til mín, hvort ég vildi ekki draga til baka þessa till. mína, vegna þess að það væri hugsunin hjá hæstv. landbrh. að taka á þessum málum á svipaðan hátt og gert er ráð fyrir í till. minni. Ég vil svara því á þá lund, að gefi hæstv. landbrh. yfirlýsingu um að það sé ákvörðun hans að efna til formlegra viðræðna eins fljótt og tök eru á milli ríkisvaldsins og bændasamtakanna um þessi mál í þá átt sem gert er ráð fyrir í þessari till., þá skal ég draga till. mína til baka. Það skiptir mig ekki neinu máli. Ég yrði fullkomlega ánægður með það, því að þá liti ég á það sem hluta af þessari afgreiðslu ekki aðeins að veita þær heimildir, sem gert er ráð fyrir í frv., heldur kemur þá einnig fram formleg yfirlýsing á Alþ. um að ætlunin sé að taka upp beina samninga við bændastéttina um þessi vandamál. Þó að það sé gagnlegt að ræða vandamálið í sérstakri n. þingflokkanna og á Alþ., þá er ég þeirrar skoðunar að þessir samningar eigi að fara fram milli formlegra fulltrúa bændasamtakanna og ríkisvaldsins, af því að hér verður eflaust um nokkuð samanslungnar samningaviðræður að ræða. Ef sem sagt hæstv. ráðh. lýsir yfir að hann muni taka upp beina samninga um þau atriði, sem hér er gert ráð fyrir, í a. m. k. meginefnum þess sem hér er um að ræða, þá er sjálfsagt að ég dragi till. mína til baka. Ég er ánægður með þá lausn. Afstaða mín til frv. hér að öðru leyti er sú sem ég hef sagt. Ég mun standa að því, ég mun greiða atkv. með því að veita þær heimildir sem gert er ráð fyrir í till. meiri hl. landbn., af því að ég vil að samtök bændanna hafi möguleika á að grípa til þeirra ráða sem samtökin telja nauðsynleg. Jafnvel þó að þau ráð, sem gripið verði til, séu ekki þau sem ég hefði talið hyggilegust vil ég eigi að síður veita samtökunum þessar heimildir. Í sambandi við þetta mál vil ég þó vekja athygli á einu atriði. Auðvitað er það vandamál sem við stöndum frammi fyrir nú varðandi íslenskan landbúnað. Það er stórkostlegt vandamál. Augljóst er að það þarf að verða talsverð breyting á framleiðsluháttum og framleiðsluskipulagi, og augljóst er líka að það verður að grípa til einhverra stuðningsaðgerða við bændur eins og nú standa sakir. Ég tel að þær ákvarðanir, sem gripið var til á s. l. ári, fyrst af fyrrv. ríkisstj., líklega í júnímánuði eða þar um bil, og síðar af núv. ríkisstj., að auka mjög verulega niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum, auðvitað að verulegu leyti til þess að reyna að koma í veg fyrir mikla kauphækkun og þá efnahagslegu erfiðleika sem fylgdu miklum kauphækkunum við okkar aðstæður nú, en einnig til þess að greiða fyrir sölu á landbúnaðarafurðum, - ég tel að þessar ráðstafanir hafi verið mjög jákvæðar og hafi orðið til þess að minnka þann vanda sem við stöndum frammi fyrir. Það kom í ljós, að eftir að þessar niðurgreiðslur voru auknar á s. l. ári jókst sala á landbúnaðarafurðum verulega, eða í kringum 9%, þegar miðað er við árið sem heild. Salan á dilkakjöti fór úr réttum 9000 tonnum upp í rúmlega 9800 tonn, og það var alveg augljóst að ákveðið samhengi var á milli lækkunarinnar á landbúnaðarvöruverðinu með auknum niðurgreiðslum og aukinnar sölu. Það er því mjög líklegt að þarna hafi orðið um aukningu á innanlandsmarkaði að ræða á dilkakjöti sem nemur 800-900 tonnum, aðallega á síðari hluta ársins. Nú hefur Framleiðsluráð landbúnaðarins gert ráð fyrir því, að um söluaukningu muni verða að ræða á þessu ári sem nemi 12% eða í kringum 1100 tonnum til viðbótar við það sem var á s. l. ári. Ég hef sagt það, að mér þykir þarna gæta nokkuð mikillar bjartsýni af hálfu Framleiðsluráðs, að búast við að salan á dilkakjöti fari upp í rúmlega 11 þús. tonn samkv. þessu á árinu. Vonandi standast þessar áætlanir. En það er enginn vafi á því, að ef þetta stenst, þá verður hér um að ræða á 11/2 ári aukningu á magnsölunni á dilkakjöti sem nemur um 2000 tonnum, og það er vitanlega ekkert smáræði að losna við þann vanda og hafa gert það um leið og menn náðu nokkrum árangri í því að koma í veg fyrir miklar kauphækkanir sem hefðu leitt af sér efnahagslegan vanda að öðru leyti. Þegar þetta er haft í huga þykir mér næsta furðulegt, þegar menn tala um ráðstafanir í efnahagsmálum til langs tíma, miðað við allar þessar aðstæður, að þá er ein sú till., sem uppi er og er í því mikla og fræga frv, sem nú er til umr. í Ed., að grípa til þess að draga mjög verulega úr niðurgreiðslum á landbúnaðarafurðum. Í grg. frv. segir varðandi þetta atriði um 9. gr. frv., sem gerir ráð fyrir breytingu á niðurgreiðslum á landbúnaðarafurðum, að draga þurfi úr niðurgreiðslum frá því sem nú er sem nemur 5.4 millörðum til 6.7 milljörðum kr, á hverju ári, árinu 1979, þessu ári, 1980 og 1981, til þess að ná því markmiði sem þessi grein frv. segir til um. M. ö. o. er gert ráð fyrir því, að farið verði að grípa til mjög verulegrar minnkunar á niðurgreiðslum á landbúnaðarafurðum við þessar aðstæður, sem hlýtur vitanlega að leiða til aukins vanda. Það verður meira eftir óselt á innanlandsmarkaði. Með þessu er ekki aðeins verið að draga úr niðurgreiðslunum sem nemur 5.4 milljörðum, heldur mundi það hækka kaupgjaldsvísitöluna um 3% og auðvitað auka dýrtíðina, eins og hún er mæld hjá okkur, sem þessu nemur. Auðvitað hækkar líka kaupið sem þessu nemur. Það er augljóst eftir þeim reglum sem í gildi eru. Ég vek athygli á þessu vegna þess að menn mega sjá það glöggt, að sá vandi, sem við erum að ræða hér um varðandi landbúnaðinn, verður enn þá meiri, hann vex. Og það er ósköp hætt við því, a. m. k. ef á að grípa til þess að veita landbúnaðinum fjárhagslegan stuðning í þessari stöðu, að þá verði sá fjárhagslegi stuðningur að verða enn meiri. Ég dreg enga dul á það, að ég er andvígur þessu. Ég tel þetta afar óhyggilegt við þær aðstæður sem við búum við í dag, því að af þessu mundi leiða bæði hækkað verðlag, minnkandi sölu innanlands, enn þá meiri vanda að fást við í þessum málum. Hér er því auðvitað um stórfelldan vanda að ræða og samslungið vandamál. Ég skal ekki eyða um það fleiri orðum en ég hef þegar gert. Ég mun fylgja brtt, meiri hl. landbn. Ég tel að þær breytingar, sem þar er gert ráð fyrir, stefni í réttari átt en óskað var eftir í upphaflega frv., einkum og sérstaklega það form sem gert var ráð fyrir að taka upp á kjarnfóðurgjaldinu. Ég tel að þarna sé um heppilegri leið að ræða sem mun valda minni árekstrum. Ég mun því styðja það að veita þessar heimildir, en tek skýrt fram um leið, að ég tel að þessar heimildir leysi lítinn vanda og komi lítið að því vandamáli sem hér er við að glíma. Skoðun mín er sú, að það sé með öllu útilokað að ætla að skjóta sér undan því að taka á þessu vandamáli, þ. e. a. s. að veita bændum við þessar aðstæður verulega fjárhagsaðstoð, því að það sé útilokað að ætla að láta allan þennan fjárhagsvanda skella á þeim við þessar aðstæður. Ég hef þá gert grein fyrir afstöðu minni til málsins. Ég er tilbúinn að draga till. mína. til baka ef hæstv. landbrh. lýsir því yfir, sem ég hef óskað eftir að hann gerði til þess að ég tæki till. til baka. Annars flyt ég till. áfram og vil þá fá úr því skorið, hvort þingið er á þeirri skoðun sem ég er á, að það eigi að taka upp þessar viðræður.



Herra forseti. Þegar frv. þetta var til 1. umr. gerði ég nokkrar aths. við það, eins og það lá þá fyrir, og taldi óhjákvæmilegt að nokkrar breytingar yrðu gerðar á frv. Við þá umr. var nokkuð deilt á mig fyrir þessa afstöðu af hv. talsmönnum Framsfl., þ. á m. hv. formanni landbn., og þá um leið að ég skyldi ekki þegar vilja afgreiða málið óbreytt fyrir jólaleyfi þm. Þegar hafið var að ræða þetta mál í hv. landbn, þessarar d. kom tiltölulega fljótt í ljós, að þar var ekki vilji fyrir því að afgreiða málið án breytinga, kannske ekki hjá nokkrum nm. Niðurstaðan varð enda sú, að meiri hl. n. hefur flutt verulegar brtt. við efni frv., og segir það sína sögu, að ekki var ástæða til þess að hrapa um of að afgreiðslu þessa máls. Ég mun ekki ræða hér mikið þá vinnu sem í þetta frv. var lögð í hv. landbn. Ég tel að formaður n. og frsm. meiri hl. hafi gert grein fyrir því í stórum dráttum hvernig það fór fram. Afgreiðsla meiri hl. n., sem birtist á þskj. 391, felur í sér nokkrar breytingar á frv. eins og það var lagt fram af hálfu hæstv. ráðh. Þær breytingar eru í stórum dráttum þessar: Í fyrsta lagi að afgreiðsla á frv. einskorðist við 2. gr. þess og 1. gr. og 3. gr. verði felldar niður. Það hefur verið boðað að fram verði lagt annað frv., heildarfrv. um Framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl., og þessar greinar verði látnar bíða afgreiðslu þess máls. Í öðru lagi er í breytingum á þskj. 391 opnað fyrir leið til kvótakerfis sem verði með þeim hætti, að greitt verði fullt verð fyrir tiltekinn hluta framleiðslunnar, en aðeins markaðsverð eða útflutningsverð fyrir það, sem þar er fram yfir. Þessa leið benti ég á við 1. umr. sem hugsanlega leið án þess að ég tæki nokkra afstöðu til hennar. En þetta er sú leið sem hvað almennast hefur verið bent á af ýmsum bændafundum og í áliti t. a. m. Búnaðarsambands Eyjafjarðar, í áliti ellefumenninga, sem komu saman til fundar á Hótel Sögu, og fleiri aðila. Ég hafði ekki tekið neina afstöðu til þessarar leiðar enda þótt ég benti á hana við 1. umr. Í þriðja lagi eru þær efnisbreytingar gerðar á frv. í nál. á þskj. 391, að kjarnfóðurskattur komi á þá notkun innflutts kjarnfóðurs sem er umfram eitthvert tiltekið mark og ákveðin grunnnotkun kjarnfóðurs verði skattfrjáls. Þetta atriði gerði ég verulega að umtalsefni í ræðu minni við 1. umr. og taldi nauðsynlegt að breyta frv. í þá átt að kjarnfóðurskattur yrði með þessum hætti. Í fjórða lagi eru breytingar í brtt. meiri hl. n. á þskj. 391 í þá átt, að sé notuð heimild til þess að greiða fyrir samdrátt í framleiðslu, þá sé það bundið því að mótframlag komi úr ríkissjóði við það fé sem bændur leggja til þessara greiðslna, a. m. k. jafnhátt. Þetta atriði gerði ég einnig að umtalsefni í ræðu minni við 1. umr. og taldi ranglátt að fé, sem notað væri í þessu skyni, yrði alfarið tekið með skattlagningu af bændum sjálfum, vegna þess að hér væri um þjóðfélagslega aðgerð að ræða. Ég hef út af fyrir sig fallist á það, að sú millileið verði farin að mótframlag komi úr ríkissjóði sem sé jafnhátt eða meira en það sem bændur sjálfir leggja fram til þessara hluta, en það má segja að það sé gert til samkomulags. Enn eru breytingar á frv. í brtt. meiri hl. n. í þá átt, að ef fé, sem inn kemur með þeim hætti sem frv. gerir ráð fyrir, með misháum verðjöfnunargjöldum, kjarnfóðurskatti o. s. frv., verði notað til annarra hluta en að jafna verð á milli sölusvæða, þá komi það fjármagn inn í gjaldalið verðlagsgrundvallar. Þessa hafði ég krafist í ræðu minni við 1. umr., og þetta sjónarmið hefur verið viðurkennt í brtt. meiri hl, nefndarinnar. Þessi atriði öll, þar sem hefur í allmörgum greinum verið komið til móts við þau sjónarmið sem ég hélt fram við 1. umr., hafa ráðið því, að ég hef skrifað undir það nál. sem hér liggur fyrir frá meiri hl. landbn. Frv. hefur verið breytt að efni til í verulegum atriðum til samræmis við þau sjónarmið sem ég lýsti sem mínum sjónarmiðum við 1. umr. Það er svo einnig rétt sem fram kom hjá hv. frsm. n., að sumt af þessu og kannske flest eða allt hefur komið fram í þeim ábendingum sem borist hafa n. frá hinum ýmsu búnaðarsamböndum í landinu sem sendu umsagnir um þetta mál. Ég hlýt að fagna því, að það skyldi koma á daginn að þau sjónarmið, sem ég hélt fram hér við 1. umr., skyldu einnig vera sjónarmið bændasamtakanna víðs vegar um land í svo mörgum greinum sem raun bar vitni. Það átti auðvitað sinn þátt í því - og ber ekki að lasta það - að meiri hl. n. féllst á að verða við þessum sjónarmiðum í þeim brtt. sem n. hefur flutt. Í ræðu hv. frsm. n. kom fram í sambandi við meðferð þessa máls, að þm. Sjálfstfl. hefðu tafið afgreiðslu þess. Ég skal ekkert draga úr því, að bæði ég og aðrir þm. Sjálfstfl. hafa ítrekað óskað eftir að frestur væri gefinn til afgreiðslu á þessu máli. Það á sér hins vegar sínar orsakir, þ. á m. að hér er um næsta vandasamt mál að ræða. Búnaðarþing tók þetta mál til umfjöllunar og við töldum óeðlilegt að afgreiða málið meðan Búnaðarþing væri að fjalla um það. Það kom enda í ljós, að hv. frsm. n. taldi ástæðu til að ályktun Búnaðarþings kæmist hér inn í þskj. Það tel ég einnig réttmætt. Og síðast, en ekki síst var mér ljóst að þær brtt., sem meiri hl, n. hefur látið frá sér fara í nál. á þskj. 391, eru með þeim hætti, þrátt fyrir þær efnisbreytingar sem þær fela í sér og hafa komið til móts við þau sjónarmið sem ég hef haldið fram, - þær eru sumar hverjar í því formi, að þar má bæta um betur. Undir nál. á þskj. 391 skrifar meiri hl. hv. n., tveir þm. skrifa undir með fyrirvara, þ. e. ég og hv. 1. þm. Austurl. sem hér talaði áðan. Einn nm., hv. 1. þm. Suðurl., skrifar ekki undir, og einn nm. var lítt viðstaddur fundi n. um þetta mál. Ástæðan til þess, að ég ritaði undir þetta nál. með fyrirvara, er sú, að þrátt fyrir að í brtt. meiri hl. n. sé, eins og ég hef þegar lýst, gengið mjög til móts við þau sjónarmið sem ég hélt hér þegar fram við 1. umr. og síðan áfram í starfi n., þá var ég ekki og er ekki ánægður með þann búning sem þetta frv. er í með þeim brtt. sem n. hefur látið frá sér fara, auk þess sem enn þarf að mínum dómi að breyta þar nokkrum efnisatriðum. Það var þess vegna fullkomlega eðlilegt að ég skrifaði undir þetta mál með þessum hætti og hefði fyrirvara um brtt. við það. Þetta er einkanlega vegna þess að orðalag á sumum brtt. er fremur óskýrt. Það nær því ekki nægilega vel sem mér virtist að n. ætlaðist til að kæmi fram í brtt., miðað við þær umr. sem fram fóru í n. Og enn tel ég eðlilegt að nokkrar efnisbreytingar séu gerðar á þessu máli. Þetta kom ekki strax fram vegna þess að eftir að þessum brtt. hafði verið útbýtt til umr. innan n. var afgreiðslu þeirra nokkuð hraðað, og skal ég út af fyrir sig ekki lasta þau vinnubrögð hv. formanns n., en á þeim tíma vannst t. a. m. okkur hv. 1. þm. Suðurl. ekki tími til að fullmóta brtt. eins og við töldum þörf á. Í framhaldi af þessu er rétt að það komi hér fram, að við hv. 1 þm. Suðurl., Eggert Haukdal, höfum unnið að því að semja brtt. við þær brtt. sem meiri hl. n. lét frá sér fara. Eins og þegar hefur raunar komið fram í máli mínu er þetta sumpart gert til þess að ná skýrara eða ítarlegra orðalagi en er á till. á þskj. 391, en einnig um leið að koma fram með nokkrar efnisbreytingar. Þessar brtt. eru á þskj. 466, og skal ég ekki fara í það að lesa þær frá orði til orðs, heldur skýra helstu breytingar sem í þeim felast. Ég tel ekki ástæðu til að rekja allar þær orðalagsbreytingar sem eru til þess gerðar að ná skýrara orðalagi og að nálgast það meir sem mér virtist, miðað við umr. innan landbn., að nm. ætluðust til. Í 1. mgr. er sú efnisbreyting ein, ef efnisbreytingu skal kalla, að þær leiðir, sem bent er á að heimilt verði að fara samkv. þessu frv., ef að lögum verður, verði bornar undir fulltrúafund í Stéttarsambandi bænda og hljóti þar samþykki. Þetta er sú eina efnisbreyting sem er í 1. mgr. Meiri breytingar eru á uppsetningu a-liðs, en í till. meiri hl, n. er í a-lið nefnd ein leið sérstaklega, sem var skilið þannig af forustumönnum Stéttarsambands bænda og lögfræðingi Stéttarsambandsins að þá leið bæri að fara áður en aðrar leiðir væru reyndar, en það er hið svokallaða kvótakerfi. Í a-lið í till. á þskj. 466 frá okkur hv. 1. þm. Suðurl. eru settar upp fjórar leiðir til þess að ákveða mismunandi verð á búvöru til framleiðenda. Þessar leiðir eru að greiða með samþykki ríkisstj. hluta af niðurgreiðslum til framleiðenda í samræmi við framleiðslumagn allt að ákveðnu marki, en án tillits til framleiðslumagns þar fyrir ofan. Þetta er nýtt og er um efnisbreytingu að ræða. Allmiklar athuganir hafa farið fram á vegum Stéttarsambands bænda á þessari leið og hvernig best væri að framkvæma hana. Hefur það m. a. verið gert í framhaldi af þeirri till. hv. þm. Eyjólfs K. Jónssonar sem frsm. n. lýsti áðan. Það er skoðun þeirra manna, sem starfað hafa að athugun þessa máls hjá Stéttarsambandi bænda, að hér geti verið um álitlega leið að ræða að tilteknu marki, og er sjálfsagt og nauðsynlegt að opna heimild fyrir slíka leið í þessum lögum. Lengi hefur verið um það rætt og margsinnis gerð á því athugun, hvernig það komi út að greiða hluta af niðurgreiðslum á frumstigi framleiðslunnar í stað þess að greiða á lokastigi framleiðslu eins og nú er gert. Þessar leiðir hafa yfirleitt sýnst vera heldur óhagstæðari hvað snertir áhrif á vísitölu. Verðlagsbreytingar ýmiss konar geta þó haft þarna áhrif á og ekki er víst að alltaf gildi hið sama. Enn fremur kunna að verða ýmsar breytingar á vísitölunni sem má út þennan mun, ef hann er þá einhver nú sem ekki hefur endanlega verið athugað. En það er eðlilegt og nauðsynlegt að opna leið fyrir þetta í sambandi við þessi lög. Þá segir í næsta málslið: „Að ákveða framleiðendum fullt grundvallarverð fyrir ákveðinn hluta framleiðslunnar, en útflutningsverð fyrir það sem umfram er. Heimilt er að ákveða að skerðing grundvallarverðs sé engin eða hlutfallslega minni hjá bændum með meðalbú og minna.“ Þetta er hið svokallaða kvótakerfi sem þegar hefur verið minnst á og m. a. hefur verið bent á af Eyfirðingum og fleirum. Þá segir í næsta málslið: „Að innheimta framleiðslugjald til verðjöfnunar, sem getur verið mishátt eftir bústærð ef ástæða þykir til.“ Þessi málsliður nær m. a. þeirri leið sem bent er aðallega á í till. sjömannanefndar, en einnig er hægt eftir þessum lið að innheimta flatt eða jafnt gjald, ef það þykir betur henta, t. d. ef þessi liður er notaður ásamt hinum fyrri liðunum sem hér hefur verið bent á. Í síðasta málsl. í þessari upptalningu segir: „Að ákveða framleiðendum sérstakar verðbætur ef þeir draga úr framleiðslu sinni um ákveðinn hundraðshluta.“ En í c-lið þessa frv, koma fram þeir skilmálar sem settir hafa verið inn í frv., að fé til þeirra nota komi a. m. k. jafnhátt frá ríkissjóði sem mótframlag við það fé sem bændur sjálfir leggja til þessa verkefnis. Hér segir á eftir þessari upptalningu að heimilt sé að nota samtímis tvær eða fleiri af ofangreindum leiðum. Það verður að líta svo á í sambandi við þá upptalningu sem sett er inn í þessa brtt. við a-liðinn, að þær leiðir, sem bent er á, séu allar jafnréttháar og að heimilt sé að fara fleiri leiðir samtímis ef Stéttarsamband bænda og Framleiðsluráð samþykkja og landbrh. staðfestir. Í b-lið er í raun og veru ekki um neina verulega efnisbreytingu að ræða. Þar er um allmargar orðalagsbreytingar að tefla, en þær orðalagsbreytingar hafa verið gerðar mjög í samráði við forustumenn og starfsmenn Stéttarsambands bænda til þess að nálgast það meir að þetta sé í því horfi sem best er framkvæmanlegt. En efnisbreyting í b-lið er að heita má engin nema það, ef það kallast efnisbreyting, að heimildin nær yfir það að leggja sérstakt gjald á innflutt kjarnfóður og innlendar fóðurblöndur sem erlent fóður er notað í að hluta. Áður var aðeins talað um að leggja gjald á innflutt fóður. Það er ekki talið framkvæmanlegt, miðað við þetta form, að hluti kjarnfóðurnotkunar skuli vera skattfrjáls. Þannig eru ýmsar orðalagsbreytingar í þessu sem eru til þess að orðanna hljóðan sé í samræmi við það sem talið er framkvæmanlegt. Við c-lið er gerð brtt, á þskj. 466 frá okkur 1. þm. Suðurl. sem felur í sér tvær efnisbreytingar. Hin fyrri er að fella niður einn málslið úr brtt. meiri hl. n., - málslið er hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þá er heimilt, að fengnu samþykki fulltrúafundar Stéttarsambands bænda, að ráðstafa hluta af þessu fjármagni til að jafna búskaparaðstöðu bænda, svo sem með því að jafna flutningskostnað á framleiðslu grænfóðurverksmiðja og öðrum fóðurbæti.“ Við, sem stöndum að þessum till., teljum að þessi ráðstöfun fjárins eigi ekki heima í þessu frv. Það fjármagn, sem hér er gert er ráð fyrir að innheimta, á að vera einvörðungu til þess að ná jöfnuði á verði til bænda á milli sölusvæða og á ekki að vera að innheimta þetta fé til annars. Þessum málslið mun hafa verið bætt inn í frv. af landbrn. áður en það var lagt fram, en var ekki í frv. sjómannanefndar. Það er hins vegar skoðun okkar tillögumanna, okkar hv. 1. þm. Suðurl., að réttmætt sé eða geti verið að jafna flutningskostnað t. d. á graskögglum og öðru kjarnfóðri, en þó er eðlilegt að það verði gert með öðrum hætti, þannig að sú verðjöfnun leggist sérstaklega ofan á verðið eða sé tekin með öðrum hætti en með skattlagningu á bændur eftir þessum leiðum sem á að nota einvörðungu til þess að ná jöfnuði í verði á framleiðslu milli sölusvæða. Þá er örlítil efnisbreyting í c-lið að því er varðar skipun n. sem á að úrskurða ágreiningsefni c:f þau koma til, að í stað þriggja manna n. verði um fimm manna n. að ræða, tveir verði tilnefndir af Búnaðarfélagi Íslands, tveir af Stéttarsambandi bænda og formaðurinn verði ekki skipaður af hæstv. landbrh., heldur því slegið föstu að það sé ráðuneytisstjórinn í landbrn. Það er gert til þess að það sé tryggt að landbrn. sé jafnan tengt þessum málum og fylgist með þeim og sé inni í framkvæmd þeirra, það tryggt með því að ákveða að formaður n. sé ráðuneytisstjórinn í landbrn., og ekkert gefið undir fótinn með að einn eða annar landbrh. kunni að skipa aðra menn og ótengdari rn. hvað þetta snertir. Þá er hér gerð till. um að aftan við frv. bætist svofellt ákvæði til bráðabirgða, með leyfi hæstv. forseta: ,.Á árinu 1979 er heimilt að leggja fram nauðsynlegt fé úr ríkissjóði til þess að greiða fyrir sölu á óverðtryggðri framleiðslu búvara á þessu verðlagsári og birgðum búsafurða sem til eru í landinu þegar lög þessi öðlast gildi.“ Hér er vitaskuld um veigamikið efnisatriði að ræða. Þetta ákvæði til bráðabirgða leggjum við til að samþykkt verði um leið og þær heimildir, sem hér er gert ráð fyrir að fella inn í lögin og bændasamtökunum eru veittar, til þess að ekki verði hægt að segja að Alþ. sé að varpa frá sér vandanum. Við treystum okkur ekki til þess að leggja til afgreiðslu á svona máli án þess að með einhverjum hætti verði tekið á þeim gífurlega miklu vandamálum sem á herðum bænda hvíla nú í sambandi við birgðir og óverðtryggða framleiðslu þessa verðlagsárs. Ég vil taka það fram út af orðum hv. frsm. meiri hl. n., þar sem hann fjallaði um bráðabirgðaákvæði sem fram hefur komið frá hv. 1. þm. Austurl. og er í raun og veru í þáltill. - stíl, - og ég skal í sjálfu sér ekki lasta það þó að þáltill. sé hengd aftan í svona lagafrv., maður hefur séð stjfrv. sem hefjast með því að vera þáltill., svo að allar aðferðir eru í þeim efnum tíðkaðar hér á hinu háa Alþ., - en út af orðum hv. þm. Stefáns Valgeirssonar um þetta efni, að í raun og veru sé ekki ástæða til þess að gera till. um að taka á þessu máli vegna þess að n. sé að störfum sem í eigi sæti menn frá öllum þingflokkunum og sé að ræða landbúnaðarmálin á víðum grundvelli, þá get ég ekki fallist á að sú nefndarskipun komi á nokkurn hátt í veg fyrir að reynt sé að færa þetta vandamál inn á Alþ. og taka á því efnislega. Sú n., sem ég á sæti í og hv. þm. Stefán Valgeirsson er formaður fyrir, er skipuð einum þm. frá hverjum þingflokki, hefur haldið nokkra fundi og ýmsir þeirra funda verið gagnlegir. Þar er rætt á víð og dreif um vandamál landbúnaðarins, sem eru ærin, og án þess að það verði séð í fljótu bragði a. m. k. enn sem komið er hjá þeirri n., að hún muni gera beinar till. um hvernig á málum verði tekið. Það var enda skilningur minn, þegar ég tók sæti í þeirri n., að hún væri kannske ekki síst til þess gerð að allir þingflokkar hefðu aðstöðu til þess að fylgjast með því sem væri á döfinni af hálfu hæstv. landbrh. í þessum efnum. Það mætti e. t. v. verða til þess að auka miðlun frá n. inn í alla þingflokkana, þingflokkarnir gætu fylgst betur með málum og þannig gæti það orðið til þess að greiða fyrir því að mál gengju áfram, þau þyrftu ekki að taka eins langan tíma í þinginu og ella væri. Þetta held ég að sé skynsamlegt, og að ýmsu leyti hefur n. starfað á þessum grundvelli. En hún kemur vitaskuld hvergi í veg fyrir að einstakir þm. úr stjórnmálaflokkunum hér á hinu háa Alþ. færi þau vandamál, sem við er að fást í landbúnaðarmálum, inn á Alþingi. Ég vil segja það út af þessum vandamálum sem við blasa, og er rétt sem hv. 1. þm. Austurl. sagði, að frv. sem slíkt tekur ekki á nema a. m. k. að mjög óverulegu leyti, að þau eru með þeim hærri, að það er útilokað að Alþ. ljúki svo að ekki verði á einhvern hátt á þeim tekið. Ég hef fyrr í vetur lagt fram fsp. til hæstv. landbrh. um hverjar fyrirætlanir ríkisstj. væru í þessum efnum og hef ekki mikil svör fengið við þeim, en ekki er að efa að hæstv. ráðh. hefur góðan vilja í því efni. Það er sannarlega ástæða til að það fari að koma till. til lausnar á þessum málum. Ef svo er ekki væri hægt að skilja það svo, að með þessu frv., sem við erum hér að fjalla um og er um hvernig bændasamtökin sjálf ætli að dreifa vandanum á herðar bændanna í landinu, væri lausn fengin og Alþ. varpaði öðrum þáttum þess máls frá sér. Það gengur ekki að skilja bændur eftir með þennan vanda á herðunum alfarið. Hér er, eins og fram hefur komið, um að ræða fjárhæðir sem nema 1.2–1.3 millj. kr. á bónda að meðaltali, og hæstv. ríkisstj. kemst auðvitað ekki hjá því að taka á þessum vanda með einhverjum hætti. Í till. okkar hv. þm. Eggerts Haukdals um ákvæði til bráðabirgða er gert ráð fyrir að á þessu ári verði heimilað að leggja fram nauðsynlegt fé úr ríkissjóði til þess að greiða úr þessum málum. Það má hugsa sér að það geti gerst með ýmsu móti. Ég leyfi mér t. d. að minna á till. til þál. frá hv. þm. Friðjóni Þórðarsyni o. fl. um að ríkissjóður kaupi hluta af þessum vörum og sendi til þróunarlanda og það verði þáttur í aðstoð Íslands við þróunarlöndin, sem margsinnis hefur verið gagnrýnt að ekki væri nægilega mikil. Ég vil segja frá því, að nokkur athugun hefur þegar farið fram á því, hvort unnt væri að greiða fyrir því að íslenskur iðnaður gæti notað meira af þessum vörum en gert er og það hráefni, sem hér er um að tefla, einkum smjörið, verði meira notað í stað innfluttrar feiti. Þetta er mjög athyglisvert.

Mig langar að spyrja hvort hv. ræðumaður eigi mikið eftir af ræðu sinni. Það var hugmynd mín að gefa kaffihlé núna, hlé um það bil hálftíma, síðan höldum við áfram svo lengi sem dagurinn endist.

Ég á stutt eftir ræðunnar, en það er sjálfsagt að gera hlé á henni. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég var í ræðu minni að tala um ákvæði til bráðabirgða í brtt. okkar hv. þm. Eggerts Haukdals og leggja áherslu á það sem þar segir, að á árinu 1979 verði heimilað að leggja fram nauðsynlegt fé úr ríkissjóði til þess að greiða fyrir sölu á óverðtryggðri framleiðslu búvara á þessu verðlagsári og birgðum búsafurða sem til eru þegar lögin taka gildi. Ég hafði minnt á til að mynda till. til þál. frá hv. 2. þm. Vesturl. í þessu sambandi, að ríkissjóður keypti eitthvað af birgðum og kæmi til þróunarlandanna og væri það þáttur í aðstoð Íslands við þau lönd. Ég var að greina frá því, að nokkrar athuganir hafa þegar verið gerðar á því, og það fyrir frumkvæði þeirrar n. sem hér hefur verið talað um að tilnefnd hafi verið af hæstv. ráðh. í landbúnaðarmálum, að athuga hvort íslenski iðnaðurinn gæti tekið við meira magni af þessum vörum, einkanlega feitmeti í stað innfluttrar feiti. Það þarf að halda þeim athugunum áfram og greiða fyrir því að það geti tekist. Einnig verður að gæta þess, að verðlagningarkerfið og ýmsir þröskuldar í því verði ekki til þess að koma í veg fyrir að íslenski iðnaðurinn geti notað t. d. smjörfeitina íslensku í stað innfluttrar feiti á þann hátt að báðum aðilum sé til hags: íslenskum iðnaði og framleiðendum þessara vara. Það hefur m. a. komið til tals í viðræðum um þetta efni, að ef sælgætisiðnaðurinn notaði meira af t. a. m. smjöri í framleiðslu sína en gert er í stað innfluttrar feiti kynni hann að geta unnið sér markaði erlendis fyrir framleiðslu sína, vegna þess að þá væri framleiðslan betri að gæðum en samkeppnisvörur sem þar eru. Allt slíkt þarf að athuga og það má ekki dragast að ganga í slíkt. Enn fremur má benda á það, að réttmætt er við þessar aðstæður að hefja samninga við varnarliðið á Keflavíkurflugvelli um að kaupa þessar vörur af okkur. Það þarf að gera án allra undanbragða og ekki láta slíkt dragast. Þannig er ýmislegt sem getur verið til athugunar og þarf að vinna að og það snarplega í þessum miklu vandamálum, þessum birgðamálum bændanna. Ef ekkert er hafst að mun þessi vandi skella með fullum þunga á herðum framleiðenda og ríða ýmsum þeirra að fullu fjárhagslega. Auðvitað er það rétt sem fram kom í máli t. a. m. hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar og raunar einnig hjá frsm. n., að það þarf að taka upp nýja stefnu í framleiðslumálum landbúnaðarins. Það er líka skoðun mín, að til þess að nægilegur skilningur verði hjá þjóðinni á þeirri nauðsyn, að hið opinbera komi til aðstoðar í þessum mikla vanda, þurfi þjóðin að sjá fram úr því að nýtt kerfi taki við, ný stefna verði tekin upp í framleiðslumálum, í markaðsmálum og í verðtryggingarmálum landbúnaðarins. Við sjálfstæðismenn höfum lagt fram till. um þetta efni á Alþ. og skal ég ekki rekja hana. Hæstv. landbrh. hefur boðað að hann muni flytja till. svipaðs eðlis um þessi mál, þannig að bæði stjórn og stjórnarandstaða hafa sýnt vilja á því að taka á þessu máli. Eins og það er útfært í þeirri till. sem við þm. Sjálfstfl. höfum flutt, þá er sýnt fram á það í tillgr. sjálfri að nýtt kerfi tekur við sem hægt er að beita þannig að leiði út úr ógöngunum. Og það á að skerpa skilning þjóðarinnar fyrir því, að það sé eðlilegt og líka nauðsynlegt að koma þarna að einhverju verulegu marki til móts við bændastéttina í þeim geigvænlega vanda sem hún stendur frammi fyrir vegna framleiðslu þessa árs og þeirra birgða sem til eru. Þetta vil ég ítreka hér, og þetta er nauðsynlegt að hafa í huga og bíða ekki eftir starfi einhverra nefnda sem ég tel að séu góðra gjalda verðar til þess að fjalla um mál af þessu tagi með ýmsum hætti. Það má ekki bíða eftir því að einhverjar nefndir, sem eru að fjalla um mál á víðum grundvelli, ljúki starfi sínu. Ég vil sem sagt segja það að lokum um þetta efni, að við fulltrúar Sjálfstfl. í hv. n. leggjum til að þessi heimild verði gefin sem er nokkuð rúm og hæstv. ríkisstj. ætti að taka með þökkum. En þetta er auðvitað gert af þeirri nauðsyn að hæstv. ríkisstj. eða hv. þm. stjórnarliðsins hafa ekki komið fram með neinar beinar till. um þetta mál og við svo búið má ekki standa. Ég vil aðeins segja það um þessar till. í heild, að þær eru þess eðlis að það ætti að geta orðið um þær gott samkomulag. Þær eru mótaðar í nánu samstarfi við fulltrúa Stéttarsambands bænda og ýmsa aðra aðila sem þessum málum eru gerkunnugir, og ég vænti þess, að hv. stjórnarliðar muni taka þessum till. vel og athuga þær gaumgæfilega áður en þeir hverfa að því að hafna þeim, því að það tel ég mjög óhyggilegt. Ég vil aðeins segja í sambandi við texta í þessum till., sem hefur nú verið færður, eins og ég sagði, að ýmsu leyti í skýrara form til þess að ná því sem menn vilja segja og þarf að vera í lagagr., að það verður auðvitað aldrei orðað svo að nái til hins ítrasta. T. d. er í þessum texta tvisvar eða þrisvar sinnum talað um framleiðendur á lögbýlum sem eigi að fá tiltekið magn kjarnfóðurs gjaldfrítt, sem þeir liðir eiga að ná yfir sem nefndir eru í a-lið o. s. frv., o. s. frv. Þetta vil ég skilgreina þannig, að hér sé átt við bændur á lögbýlum ásamt skylduliði þeirra, ekki aðeins bændur ásamt fjölskyldu í þrengstu merkingu, heldur bændur, sem búa á lögbýlum ásamt skylduliði. Slíkar útlistingar kann að þurfa að rekja í reglugerð um þessi efni ef einhver vafi leikur á við hvað er átt. Ýmis fleiri hugtök í þessu efni má auðvitað ræða þó að það sé ekki gert hér. En það var vakin athygli á því af formanni Stéttarsambands bænda, að það væri til styrktar að skilgreina t. d. þetta orðalag sem hér er um rætt. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að þetta frv. fjallar í rauninni einvörðungu um að fá auknar heimildir til þess að ná verðjöfnun á milli sölusvæða og það fjallar um heimildir til þess að leggja á kjarnfóðurgjald í takmörkuðu formi. Þetta er tiltölulega afskorið mál, tiltölulega þröngt svið sem þetta mál spannar yfir. Ég hef verið og er þeirrar skoðunar, að það sé réttmætt og hyggilegt að veita bændasamtökunum innan vissra marka og með staðfestingu landbrh. heimildir af þessu tagi, eins og þær eru orðaðar í brtt. okkar hv. þm. Eggerts Haukdals við till. meiri hl. n., - það sé til bóta að bændasamtökin hafi þarna nokkurt val. Þessar leiðir kunna að vera mismunandi auðveldar í framkvæmd og sést ekki allt fyrr en á reynir. Þess vegna er nauðsynlegt að fleiri leiðir sé unnt að fara, enda er í till. okkar hv. 1. þm. Suðurl. bent í a-lið á fjórar leiðir sem eru nokkuð jafnréttháar, og fimmta leiðin er raunar kjarnfóðurskatturinn. Þetta er hvað a-liðinn snertir rýmra og þar er hægt að fara nýjar brautir sem ekki eru í till. meiri hl. n., sem þó bendir á eina af þessum leiðum sem erfiðast er að sjá fyrir, að talið er, hvort sé framkvæmanleg. Þetta er m. a. það sem veldur því að við leggjum nokkuð mikla áherslu á að menn kasti ekki þessum till. fyrir róða án athugunar. Ég vænti þess, að þeim verði tekið með skilningi og að hv. þd. átti sig á því, að hér sé um till. að ræða sem séu til bóta. Ég tel enga ástæðu til þess að um mál eins og þetta rísi neinar sérstakar deilur, og það er hyggilegt, ef hægt er, að ná um það eins góðu samkomulagi og mögulegt er. Ég tel að við tillögumenn, sem flytjum brtt. á þskj. 466, höfum lagt í þetta mikla vinnu í samstarfi við menn sem hvað best þekkja til, þ. á m. forustumenn og starfsmenn Stéttarsambands bænda. Og ég vænti þess, að þetta geti orðið grundvöllur að því að samkomulag takist um þetta mál.



Herra forseti. Við 1. umr. um þetta mál gerði ég ítarlega grein fyrir málinu og afstöðu minni til þess. Ég gerði þá grein fyrir því, að ég væri að flytja mál sem ég teldi vera flutt að ósk bændasamtakanna, enda hafði þetta mál verið tvívegis rætt á fundi Stéttarsambands bænda og 6 af þeim 7, sem sátu í svokallaðri sjömannanefnd, voru fulltrúar bænda. Ég gerði grein fyrir þessu - ekki til þess að komast undan neinni ábyrgð á að flytja málið að sjálfsögðu, heldur fyrst og fremst til þess að leggja áherslu á að ég taldi mér af þessum ástæðum ekki fært að gera veigamiklar breytingar á till. sjömannanefndar. Reyndar hefur verið aðeins gagnrýnt að nokkrar breytingar hafi verið gerðar á till. sjömannanefndar. Segja má að ein efnisbreyting væri gerð. Hún var sú að fella niður heimild til þess að endurgreiða að hluta fóðurbætisgjald eða toll til framleiðenda nautgripa- og sauðfjárafurða. Þessi heimild var felld niður af því að ekki náðist samstaða um að takmarka þessa endurgreiðslu eingöngu við þessar afurðir. Að sjálfsögðu nota ýmsir aðrir fóðurbæti til framleiðslu sinnar á landbúnaðarafurðum. Ég gat þess hins vegar í framsögu að af minni hálfu kæmi vel til greina að setja þessa heimild að nýju inn í frv. Og þá að hafa hana jafnvel víðtækari. Sjálfur hugleiddi ég í upphafi ýmsar aðrar leiðir, sem kæmu til greina í þessu máli, en kaus, eins og ég sagði, að flytja málið eins og það kom frá bændasamtökunum. Ég lagði jafnframt á það áherslu, að í mínum huga væru fáein atriði sem væru höfuðatriði, áhersluatriði í þessu máli. Skoðun mín var sú og er sú, að veita eigi samtökum bænda víðtækar heimildir til að þróa landbúnaðarframleiðsluna í þá átt sem æskilegt er, m. ö. o. að fela eigi samtökum bænda að gera slíkar ráðstafanir. Að sjálfsögðu hlýtur Alþ. hins vegar að setja þau markmið sem að ber að stefna, og ég hef áður greint frá því úr þessum ræðustól að slík markmiðasetning er í undirbúningi og verður lögð fyrir Alþ. nú eftir örfáa daga. Í öðru lagi lagði ég áherslu á að þær aðgerðir, sem Framleiðsluráði yrði heimilt að grípa til, ættu að mínu mati að draga fyrst og fremst úr framleiðslu stóru búanna. Ég gerði grein fyrir því, að þetta teldi ég höfuðatriði, m. a. og ekki síst vegna byggðasjónarmiða sem ekki verður gætt með því að draga framleiðsluna saman á fárra hendur. Í þriðja lagi lagði ég áherslu á að máli þessu yrði hraðað eins og frekast er unnt, þannig að þær aðgerðir, sem hér er um að ræða, gætu haft nokkur áhrif til að draga úr þeim vanda sem nú blasir við bændastéttinni. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram, m. a. hjá hv. 1. þm. Austurl. og ég lagði reyndar áherslu á í minni upphaflegu ræðu um þetta mál, að hér er raunar eingöngu um það að ræða að leggja verðjöfnunargjald á landbúnaðarafurðir á annan máta en heimild er til í lögum nú, eða það var hugmyndin með upphaflega frv. Ég kem að því síðar, að ýmsar þær till., sem nú eru uppi, miða ekki að þessu, þó þær geti verið góðra gjalda verðar til að breyta þeirri þróun sem verið hefur á landbúnaðarframleiðslunni. Heimild er nú eingöngu til þess að leggja jafnt gjald á, þ. e. a. s. hvert kg kjöts og innvegið magn mjólkur, og gera þar engan mun á framleiðendum eftir stærð eða öðru. Hugmyndin var að þarna mætti ná saman fjármagni, eins og nú er gert með verðjöfnunargjaldi, og útdeila því síðan á milli sömu aðila sem verða fyrir, ef svo má segja, barðinu á mismunandi útsöluverði, þ. e. a. s. til útflutnings annars vegar og sölu á innanlandsmarkaði hins vegar. Þetta var raunar megintilgangur frv., þó jafnframt, eins og ég sagði í upphafi, væri vonast til að þessar aðgerðir yrðu til þess að minnka vandann og draga úr honum þegar fram í sækti. Menn verða að gera sér grein fyrir því, hvers vegna verið er að leggja þetta gjald á. Þær sölustofnanir, sem selja allar sínar afurðir innanlands, fá þegar í hendurnar fullt innlent verð fyrir afurðirnar og geta síðan deilt því aftur út á meðal þeirra bænda sem við þær skipta. Aðrar stofnanir kunna að selja mikinn meiri hluta af afurðum sínum erlendis og fá þá að sjálfsögðu ekki nema útflutningsverðið og þá útflutningsbætur eingöngu á það sem þær hrökkva til að brúa. Ég ætla svo ekki að hafa fleiri orð um upphaflega frv. Ég kem e. t. v. að vissum þáttum þess síðar. Ég þakka í fyrsta lagi landbn. fyrir mikið starf. Hún tók rösklega á þessu máli. Að vísu harmaði ég að ekki var unnt að fá frv. samþykkt strax, en ég skil mætavel að þegar um svo viðamikið og umdeilt mál er að ræða teldi n. skylt að athuga það vandlega, og það hefur hún sannarlega gert og fengið margar umsagnir. N. flytur nú ýmsar brtt. við frv. sem ég vil aðeins fara yfir með örfáum orðum. Í fyrsta lagi fellir hún niður 1. gr. frv. á þeirri forsendu að efni hennar eigi fremur heima í almennri endurskoðun framleiðsluráðslaganna. Ég get fallist á þetta atriði, þetta er alveg rétt. Hins vegar var hugmyndin með því að flytja L gr. einmitt sú sem felst í brtt. um ákvæði til bráðabirgða hjá hv. 1. þm. Austurl., að koma Framleiðsluráði meira en nú er inn í þau vinnubrögð sem upp verður náttúrlega að taka, þ. e. a. s. Framleiðsluráð verður í vaxandi mæli að vinna með framtíðarsjónarmið fyrir framleiðsluna í huga, tengjast áætlunargerð og þess háttar sem undirbúningur þarf og er reyndar hafinn að. En vonandi er ekki langt í að heildarendurskoðunin fari fram, svo að ég geri engar aths. við þær breytingar sem n. hefur gert af þessari ástæðu. Í meginefniskafla frv., sem er 2. gr. þess, gerir n. nokkrar breytingar. Í a-lið er m. a. tekið fram í sambandi við greiðslu mismunandi verðs á búvöru til framleiðenda, að heimilt verði að ákveða framleiðendum fullt grundvallarverð fyrir ákveðinn hluta framleiðslunnar, en útflutningsverð fyrir það sem umfram er. Þetta er að sjálfsögðu mjög hörkuleg leið í raun og veru, ef henni er beitt til hins ýtrasta. Ef framleiðendur fá eingöngu greitt fyrir það sem fæst fyrir smjör á erlendum markaði, fá þeir hvergi nærri greiddan framleiðslukostnað, en að sjálfsögðu er hér átt við meðalverð. Þetta meðalverð yrði nokkuð lágt ef t. d. smjörið yrði allt selt úr landi. Og þetta hefur einnig tvo annmarka í mínum huga: Í fyrsta lagi þann, að með þessu móti safnast að sjálfsögðu ekkert fjármagn til að miðla á milli söluaðila sem fá mismunandi verð fyrir framleiðslu sína, eins og ég lýsti áðan og er grundvallaratriði í þessu sambandi. Og í öðru lagi verður tvímælalaust erfitt að gera upp útflutningsverðið á umframframleiðslunni fyrr en að nokkrum tíma liðnum, jafnvel eftir að framleiðsluárið er liðið. Aftur á móti þarf að greiða lán, sem á hvíla, um leið og selt er. Þar er því um framkvæmdaatriði að ræða. Að sjálfsögðu verður þessi leið vandlega athuguð. Hún er, eins og ég sagði, ákveðnari að því marki að draga úr framleiðslunni, en hefur að mínu mati þessa tvo annmarka. Í b-lið er aftur á móti tekið upp mjög ákveðið, að ekki skuli lagt gjald eða almennur tollur á fóðurbæti, eins og ráð var gert fyrir í upphafi, heldur verði skömmtun þar sem ákveðið magn á hvern grip verði gjaldlaust eða skattlaust, en aftur á móti væntanlega allhátt á það sem umfram er. Ég viðurkenni einnig að þetta er ákveðnari leið að því marki að draga úr umframframleiðslunni, með því t. d. að setja verulega hátt gjald á það magn sem umfram skömmtun yrði. Í þessu sambandi má hafa í huga, að í sambandi við mjólkurframleiðsluna mundi verulega draga úr þeim vanda, sem nú blasir við, ef draga mætti úr fóðurbætisgjöf um u. þ. b. 10 þús. lestir. Hann yrði þá lítill, ef dregið yrði svo mjög úr fóðurbætisgjöf, en fóðurbætisgjöf í sambandi við mjólkurframleiðsluna mun vera um 30–40 þús. lestir, og að sjálfsögðu mætti með þessari leið jafnvel ná því. Og þegar menn segja að þetta frv. hafi lítil eða engin áhrif á vandann sem nú er í ár, þá vil ég þó benda á þetta, að með því að draga nú strax úr fóðurbætisgjöfinni svo gróflega eins og ég hef nú nefnt og er ekkert að leggja til út af fyrir sig, þá minnkar vandinn, sem við blasir í ár, að sjálfsögðu. En því minni áhrif hefur þetta, því síðar sem til framkvæmda kemur. Þar kem ég að því sem ég óttast mest í sambandi við þessa leið. Ég óttast að það taki alllangan tíma að koma henni í framkvæmd. Það þarf að afla mikilla upplýsinga um bústofn, ákveða að sjálfsögðu fóðurbætisskömmtun, ná samkomulagi við skattstjóra og fleira. Reyndar er mikil spurning - ég hygg reyndar engin spurning, að skattstjórar mega ekki gefa upp það sem hér er sagt. Ég hugsa að það þurfi sérstaka heimild til þess að skattstjórar megi gefa það upp sem þeim er ætlað hér, þ. e. a. s. bústærð, þannig að ég er ragur við þessa framkvæmd og sérstaklega að hún muni koma miklu seinna til framkvæmda en fóðurbætistollur sem mætti endurgreiða. Honum væri unnt að skella á strax. Heimild er til þess m. a. í almennri löggjöf og í samningum við Efnahagsbandalagið að leggja á slíkan toll. Fóðurbætir er nú niðurgreiddur verulega í Efnahagsbandalagslöndunum, líklega um 26.5%, þannig að heimilt mun vera samkv. þeim samningum, sem við höfum gert við bandalagið, að vega þar gegn með innlendum tolli. En hér er sem sagt ákveðin önnur leið, og ég aðeins vek athygli á því, að hún mun verða miklu erfiðari í framkvæmd og taka lengri tíma að skipuleggja hana. Ég verð því að segja það, að ég harma að ekki skuli enn vera í frv. heimild til að fara leið fóðurbætistollsins og fá endurgreiðslu, jafnvel þótt það væri til bráðabirgða, meðan verið er að koma þessu á. Vil ég biðja hv. landbn. að hugleiða hvort einhver slík heimild kæmi til greina. Ég ætla að öðru leyti ekki að gera aths. við nál. Ég er ekki með þessum orðum mínum að leggjast gegn neinu sem þar er. Reynt verður að sjálfsögðu að framkvæma það sem Alþ. ákveður í þessum málum og eins fljótt og frekast er unnt. Ég vek aðeins athygli á þessum annmörkum sem ég tel mig hafa séð í þeim brtt. sem hér hafa komið fram. Við þetta nál. hafa komið fram brtt. frá hv. þm. Pálma Jónssyni og Eggert Haukdal sem hv. fyrri flm. hefur lýst hér. Að sumu leyti er þar nánast um aðra uppsetningu að ræða, eins og hann sagði sjálfur, orðalagsbreytingar og þess háttar. Þó eru þar veigamiklar efnisbreytingar einnig, en þó eru þær ekki til að takmarka þær heimildir sem Framleiðsluráð mundi hafa samkv. till. n., heldur er þar um viðbætur að ræða. Ég vil segja það strax, að ég hef ekkert við það að athuga að heimildirnar verði sem víðtækastar, og ég fagna því að þar er ekki reynt að draga úr slíkum heimildum. Í 1. lið 2. liðar er sagt, með leyfi hæstv. forseta: „Að greiða með samþykki ríkisstj. hluta af niðurgreiðslum til framleiðenda í samræmi við framleiðslumagn allt að ákveðnu marki, en án tillits til framleiðslumagns þar fyrir ofan.“ Þetta er athyglisverð leið, ekki til að jafna milli útflytjenda og þeirra sem selja á innanlandsmarkaði, því að hún aflar engra tekna til slíks, heldur mjög athyglisverð leið til að bremsa þá þróun sem hefur verið hjá okkur, snúa henni við. Þarna er enn einu sinni verið að slá saman þessum tveimur markmiðum sem ég út af fyrir sig hef ekkert við að athuga, en er þó þegar búinn að vekja athygli á því, að það var raunar markmiðið að jafna öðruvísi á milli og var höfuðtilgangur frv. eins og það upphaflega var lagt fram. Þessi leið hefur verið athuguð miðað við mismunandi kosti: Að greiða 25% af niðurgreiðslum beint til bænda á þær afurðir sem nú eru greiddar niður upp að 500 ærgilda búi. Í öðru lagi að greiða 31% upp að 400 ærgilda búi. Í þriðja lagi að greiða 50% af niðurgreiðslum upp að 500 ærgilda búi. Og í fjórða lagi að greiða 60% upp að 400 ærgilda búi. Þegar farið er í gegnum þessi dæmi kemur í ljós, að vöntun í lokin, sem er núna nálægt 5 milljörðum, verður ákaflega svipuð. Það breytist dálítið á milli þessara dæma, allt frá 4.4 milljörðum í fjórða dæmi sem ég nefndi og upp í 5.1 milljarð í öðru dæminu. En það, sem þarna kemur að sjálfsögðu fram, er að byrðin á búin með yfir 500 ærgildi eða 400 ærgildi verður gífurleg og ég vil segja nánast þýðir að segja þeim að loka. Ef menn vilja það, þá er þetta sannarlega leið til þess. T. d. kemur í ljós ef 25% eru greidd beint til bænda upp að 500 ærgildum, að þá skiptist vöntunin þannig, að 2.8 milljarðar koma á alla bændur, sem sagt rúmlega 4000 bændur, en 2.1 milljarður kemur á þá sem eru með yfir 500 ærgildi, eða um það bil 1000 bændur, til viðbótar við það sem kemur á alla, þannig að byrði þeirra verður samtals líklega um 2.7–2.8 milljarðar. Það er ákaflega mikil byrði, og þarna er því um mjög harða aðgerð að ræða til þess að neyða stóru búin til að minnka, ef ekki að loka. Eins og ég hef sagt áður, ef menn eru með svo harkalegum aðgerðum, þá er ég ekkert á móti því að þessi heimild verði sett inn í frv., þó að ég hefði heldur talið hana einhvers staðar neðar í þessari röð fjögurra leiða sem hér eru raktar, m. a. af þessu, sem ég hef nú nefnt, og einnig og ekki síður af hinu, að hún skapar ekkert fjármagn til miðlunar á milli þeirra, sem flytja úr landi, og hinna, sem selja innanlands, sem eins og ég hef margundirstrikað var megintilgangur þessa frv., sem sagt að finna aðrar leiðir til að ná slíku fjármagni, en þó til að sporna gegn. Um aðrar leiðir í 2. lið þarf ég ekki að ræða. Það er efnislega það sama sem um er að ræða í frv. og till. n. Í till. þeirra hv. tvímenninga er hins vegar felldur niður liður um að jafna flutningskostnað á fóðurbæti. Ég tel ákaflega mikilvægt að jafna flutningskostnað á fóðurbæti, m. a. vegna þess að hugmyndir um byggingu graskögglaverksmiðju á Norðurlandi hefur verið frestað um sinn, á meðan þetta er allt í athugun, og ég tel sanngirnismál að fóðurbætir sé á sama verði um land allt, enda eru aðrir hlutir hjá landbúnaðinum mjög jafnaðir. Hitt er svo annað mál, að eins og frv. er orðið, bæði nál. og þessar till. þeirra hv. þm., þá er nánast ekkert fjármagn aflögu til að setja í þetta, því að það er enginn skattur lagður á fóðurbæti sem um munar. Það kemur skattur á það sem umfram er skömmtunina, og grunur minn er að það verði eitt út af fyrir sig ekki talið nægilegt til þess að muni verulega um það til þess að jafna á milli útflytjenda og þeirra sem selja innanlands. Ég geri út af fyrir sig ekki aths. við þetta, en ég vil lýsa því yfir að ég mun beita mér fyrir því, að slík heimild fáist eftir öðrum leiðum. Hins vegar vil ég segja það um ákvæði til bráðabirgða, að ég tek undir það sem kom fram hjá hv. þm. Pálma Jónssyni og einnig hjá hv. 1. þm. Austurl., að að sjálfsögðu er það hinn stóri vandi bændastéttarinnar, sem bændur standa frammi fyrir í dag, að tekjur þeirra munu skerðast um títtnefndar 1.2 eða 1.3 millj. að meðaltali ef ekki fæst neitt þar á móti. Og ég tek undir það af heilum hug, að ekki kemur til mála að ein stétt sé látin bera slíkar byrðar. Hér er lagt til í ákvæðum til bráðabirgða að heimila greiðslu nauðsynlegs fjármagns úr ríkissjóði til að greiða fyrir sölu á óverðtryggðri framleiðslu búvöru. Þetta er náttúrlega mjög óljóst orðað. Auðveldast er að selja þessa búvöru á sem lægstu verði, þá selst hún strax. En ég hygg að hér muni vera átt við að selja þannig að bændur fari skaðlaust út úr því. Það hygg ég vera þó að ég fái ekki lesið það beinlínis út úr greininni eins og hún er orðuð. Ef svo er, þá vantar um 5 milljarða, og ég verð að óska eftir því af hv. flm. að þeir bæti hér við till. um hvernig þessara 5 milljarða skuli aflað. Ég held að við verðum að horfa á þá hlið málsins einnig. Ég skal fúslega viðurkenna það, að ég hef ekki treyst mér til þess að flytja till. um nýja skatta á þjóðina til þess að afla þessara 5 milljarða. Ég hef ekki talið hljómgrunn fyrir því að afla slíkra tekna. Þetta verður að fylgja, og ég leyfi mér að spyrja hv, flm. að nýju: Hvernig hugsa þeir sér að afla þessa fjármagns? Ég hef talið að þennan vanda verði að leysa í tengslum við aðrar ráðstafanir í þágu landbúnaðarins. Ég veit að hv. þm. er kunnugt um það, og reyndar hef ég sýnt það frv. í þeirri samráðsnefnd sem hér hefur verið nefnd, að verið er að ganga frá frv. um breytingu á framleiðsluráðslöggjöfinni. Ég geri mér vonir um að hv. Alþ. fallist á að veita á fjárl. næstu 5 árin upphæð, sem haldi verðgildi sínu frá því sem nú er, til jarðræktarframkvæmda, en veiti jafnframt þá heimild, að það, sem ekki er notað í jarðræktarskyni, verði notað í aðra þágu landbúnaðarins. Ég geri mér vonir um að nokkur hundruð milljónir náist þannig árlega sem ráðstafa megi til þess að hjálpa bændastéttinni að komast yfir þessa erfiðleika, m. a. megi ráðstafa slíku til að koma á fót nýjum greinum og jafnvel beinlínis til þess að hlaupa undir bagga í sambandi við þann útflutning sem umfram verður. Þetta frv. er nú í síðustu athugun hjá landbrn. eftir brtt. sem Búnaðarþing gerði við það, og ég vænti þess, að það verði lagt fram eftir næstu helgi. Þarna eygi ég því nokkurt fjármagn sem á megi vísa í sambandi við þennan vanda. Í öðru lagi geri ég ráð fyrir því í þeirri þáltill., sem einnig verður lögð fram eftir næstu helgi, að ráðstafa megi útflutningsbótum fyrir fram, ef ég má orða það svo, þ. e. a. s. fara yfir það sem lög leyfa núna, enda sparist það á seinni hluta 5 ára áætlanatímabils. Þarna er einnig um nokkra von í fjármagni að ræða. Ég hef litið svo á að hv. Alþ. vildi sjá einhverja slíka viðleitni áður en það gæfi hæstv. ríkisstj. heimild til að greiða slíkar upphæðir sem hér er um að ræða. Ég hef jafnframt talið eitt mikilvægasta atriði fyrir landbúnaðinn nú að fá sem allra fyrst beina samninga á milli ríkisvalds og bænda. Því hef ég lagt á það áherslu eins og ég hef getað við framleiðsluráðslaganefnd, að hún skili af sér sem fyrst. Það hefur því miður dregist, en nú er álit hennar komið fram og hefur verið mikið rætt nú síðustu vikurnar. Á því þarf að öllum líkindum að gera einhverjar breytingar. Þarna er um viðamikið og flókið mál að ræða. En a. m. k. það atriði að koma á beinum samningum milli bænda og ríkisvalds verður að fara í gegn á þessu þingi alveg tvímælalaust að mínu mati. Ég hef litið svo á að inn í þá samninga þegar í upphafi kæmi einmitt þessi vandi, því að menn verða líka að athuga að þessi vandi er ekki eingöngu bundinn við árið 1979. Það verður umframframleiðsla 1980 og tekur tíma að ná henni niður, þannig að þetta hlýtur að falla inn í meðhöndlun þessarar stofnunar eða nefndar, kjaranefndar - getum við kallað það - bænda og ríkisvaldsins sem þarf að taka til starfa sem allra fyrst. Ég hef því gert mér vonir um að á þessu þingi verði unnt að marka stefnuna, ekki aðeins í málefnum landbúnaðarins til lengri tíma, þ. e. a. s. hvernig áætlun skuli gerð, að hvaða markmiðum skuli stefnt, heldur einnig hvernig megi leysa sem mestan hluta af þeim stóra vanda sem blasir við bændastéttinni í dag. Ég hef að vísu ekki gert mér vonir um að takast megi að ná saman öllum þeim 5 milljörðum sem vantar til að brúa útflutningsbótabilið. Ég hef ekki gert mér vonir um það og vil láta það koma fram hér. En ég hef gert mér vonir um að verulegur hluti þess náist einmitt með slíkri stefnumörkun. Þess vegna hef ég ekki talið tímabært að leggja fram till. um þetta á þessu stigi málsins. Að lokum vil ég segja nokkur orð um þá brtt. sem hv. 1 þm. Austurl. flytur. Ég get sagt það í upphafi, að efni hennar er ég mjög sammála og tel mig reyndar hafa verið að vinna að þessu sleitulaust frá því að ég kom í landbrh. starfið. Skal ég gera grein fyrir örfáum atriðum þótt þar kunni að verða um einhverja endurtekningu að ræða. Í því skyni að koma á öruggu sambandi við samtök bænda fékk ég heimild til þess í ríkisstj. strax að ráða sérstakan ráðunaut um stefnumörkun í landbúnaði. Sá maður hefur síðan verið, að ég hygg, daglega á fundum með hinum ýmsu samtökum bænda, í fyrsta lagi hjá Stéttarsambandi, Framleiðsluráði, Búnaðarfélagi o. s. frv. Og reyndar hefur ekkert atriði, sem lagt hefur verið til eða nú er í undirbúningi, ekki verið þaulrætt á milli þessara aðila. Auk þess hef ég sjálfur átt ótal fundi með ýmsum fulltrúum bændasamtakanna. Staðreyndin er vitanlega sú, að inn í þessi mál verða að koma ýmsar stofnanir bænda, ekki bara Stéttarsambandið, heldur líka Búnaðarfélagið og reyndar fleiri. Í öðru lagi var til þess ætlast með 1. gr. frv., sem felld hefur verið út í till. landbn., að fyrsta skrefið væri stigið einmitt í þá átt sem rakið er í ákvæði til bráðabirgða, að vísu hvað viðkemur Framleiðsluráðinu, þ. e. a. s. Framleiðsluráðinu yrði beint inn á slíka stefnumarkandi starfsemi, t. d. í áætlanagerð, en um áætlanagerð liggja fyrir till. frá sjömannanefnd sem eru sumar hverjar að komast til framkvæmda. T. d. er nú verið að undirbúa hvernig meta megi búskaparaðstöðu, og hefur verið unnið að því af fyrrnefndum aðstoðarmanni ásamt fulltrúum bændasamtakanna. Þarna er um mjög viðamikið mál að ræða. Hugmynd okkar er að fela ráðunautum Búnaðarfélags Íslands að annast slíka úttekt eftir mjög ákveðinni forskrift sem verið er að undirbúa. Ég nefni þá einnig þáltill. þá sem ég hef áður nefnt, þar sem farið verður fram á að Alþ. ákveði meginstefnumarkmið sem leggja verður til grundvallar. Við getum kannske gefið okkur slík markmið, en mér þykir eðlilegra að Alþ. ákveði hvert skuli vera framleiðslu- og tekjumarkmið landbúnaðarins, sem ég hef iðulega nefnt, þannig að þau lægju fyrir í beinum samningum bænda og ríkisvaldsins um þessi mál öll í heild sinni. Einnig mun í þeirri þáltill. farið fram á að ákveðið verði hvaða leiðir Alþ. heimili til að ná þessum markmiðum. Ég hef nefnt t. d. fyrirframgreiðslu á útflutningsbótum, sem er ákaflega stórt atriði. Þá hef ég nefnt jarðræktarlögin. Í samráði og eftir marga fundi með fulltrúum Stéttarsambands bænda og Búnaðarfélags Íslands var það mál lagt fyrir Búnaðarþing. Ég hef einnig nefnt framleiðsluráðslögin, þar sem fulltrúar bændasamtakanna hafa að sjálfsögðu verið ákveðnir og virkir aðilar, bæði í n. og eftir það. Þá hafa að tillögum, sem komið hafa m. a. frá sjömannanefnd, verið settar á fót nefndir, t. d. nefnd til að athuga hvort og þá hvernig innleiða eigi nýjar búgreinar hér. Refarækt er sérstaklega nefnd í því sambandi. Þótt ég geti ekki talað fyrir munn nefndarinnar hér geri ég mér vonir um að hún muni leggja fram vel undirbúnar tillögur um að nokkur slík bú verði sett á fót, skipulega og vandlega undirbúin í tengslum við fóðuröflun og skinnaverkun, hér á landi á næsta ári eða sem allra fyrst. Þá hef ég sett menn í að skoða hvernig hrossarækt megi verða að öflugri búgrein hjá bændum o. s. frv. Ég gæti reyndar nefnt þarna fleiri þætti sem allir hafa komið upp einmitt í þessu samstarfi og samráði við bændasamtökin. Þá hefur einnig verið talað um að athuga hvert er mikilvægi sauðfjárræktar fyrir þjóðarbúskapinn, láta sérfræðinga fara í að meta það. Eins konar forskoðun á því fór fram. Þetta er ekki einfalt mál. Þarna þarf að gefa sér vissa hluti, t. d. ákveðna vinnslu þeirra afurða sem um er að ræða, skinna og ullar, og þá meiri vinnslu en nú er og að sjálfsögðu er að því stefnt. Ég vil segja það við hv. 1. þm. Austurl., að þó að ég líti svo á að allt það, sem talið er í hans 7 liðum, sé í virkri athugun og undirbúningi og muni koma í vaxandi mæli hér fram, þá er ég fús til þess, ef hann leggur á það áherslu, að biðja bændasamtökin að tilnefna formlega menn í slíkar viðræður. Ég skal ekki segja hve margir þeir þyrftu að vera, en þeir þyrftu að vera frá fleiri en einni stofnun bændasamtakanna. Ég skal með ánægju gera það. Ég vil aðeins, af því að hv. þm. kom inn á það að draga úr niðurgreiðslum, segja það, að ég verð að viðurkenna að í grg. með frv. um stjórn efnahagsmála og fleira kemur fram, að því er mér sýnist, ákaflega vafasöm setning, vægast sagt, og ég skal fúslega viðurkenna að ég las hana aldrei eins og hv. þm. gerði. Þar er talað um að draga á ári úr niðurgreiðslum að meðaltali um 6 milljarða. En síðan segir að þetta skuli gera á þremur árum. Ég vil leyfa mér að fullyrða að þarna sé átt við það, að á þremur árum þurfi að draga úr niðurgreiðslunum til að ná þeim markmiðum sem frvgr. gerir ráð fyrir, enda sjá menn að niðurgreiðslur eru nú á fjárl. um 18.6 milljarðar og með þessu móti yrðu niðurgreiðslur engar að þremur árum liðnum, ef svona væri að farið. 

Þarna stendur 6 milljarða á ári.

Ef eru teknir 6 milljarðar á ári, þá er eftir 3 ár ekkert eftir. Ég held, að þetta liggi alveg ljóst fyrir, að þarna er að sjálfsögðu um misskilning að ræða. Hitt er svo annað mál, að margir aðilar, m. a. bændur, hafa hvað eftir annað vakið athygli á þeirri hættu sem fylgir því þegar niðurgreiðslur eru orðnar mjög miklar. Miklum niðurgreiðslum hefur ávallt fylgt að kippt hefur verið rösklega í spottann og þær minnkaðar og þá mjög snöggt, og þetta hefur valdið sveiflu í sölu landbúnaðarafurða sem hefur verið ákaflega skaðleg fyrir bændastéttina og framleiðsluna í heild sinni. Slíkt hefur gjarnan dregið snögglega úr neyslunni, sem hefur svo ekki náðst upp aftur þegar niðurgreiðslur hafa verið auknar. Þess vegna held ég, að að því sé fengur fyrir bændastéttina að binda niðurgreiðslur í eðlilegu hlutfalli. Þarna á ég fyrst og fremst við framleiðslu eins og mjólk, kjöt og kartöflur, þ. e. a. s. frumframleiðslu. Erfiðara er að sjálfsögðu um vik í þeirri framleiðslu þar sem framleiðslukostnaðurinn er miklu meiri, eins og t. d. smjör. Er í grg. slegið fram ákveðinni hugmynd um það, sem ég segi fyrir mitt leyti að þarf að ræða vandlega. Hitt er svo annað mál, að það gildir einnig fyrir slíka framleiðslu að miklar sveiflur eru varasamar. T. d. sýna athuganir að við þær sveiflur, sem orðið hafa á niðurgreiðslum á smjöri, hefur ávallt markvisst dregið úr neyslu smjörsins þegar niðurgreiðslur hafa verið mikið minnkaðar, og það hefur ekki náðst upp þegar niðurgreiðslur hafa verið auknar að nýju. Það hefur breytt neysluvenjum mjög til hins verra fyrir landbúnaðarframleiðsluna. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. að ráði. En ég vil leggja á það áherslu, sem ég hef hvað eftir annað gert, að í þessum miklu vandamálum heillar, stórrar stéttar er ákaflega nauðsynlegt að sem víðtækust samstaða náist um þær aðgerðir, sem heimilaðar eru. Hér er um að ræða fyrst og fremst aðgerðir til að dreifa byrðunum á bændur, þar sem er verðjöfnunargjald, eins og hv. 1. þm. Austurl. hefur sagt og ég hef lagt áherslu á, þó inn í þetta hafi spunnist ýmsar aðgerðir til að snúa þróuninni við. Þetta eru allt mjög viðkvæm mál, og því legg ég ríka áherslu á að samstaða megi nást. Í því skyni hef ég beðið þingflokkana að tilnefna menn í viðræðunefnd um landbúnaðarmálin. Ég tek undir það með hv. þm. Pálma Jónssyni, að ég hef ekki gert ráð fyrir því að sú n. út af fyrir sig fari að afgreiða mál eða komi með ákveðin frv. eða þess háttar. Ég hygg að hv. þm. hafi lýst hér áðan réttilega hlutverki þeirrar n. Ég veit líka að hv. frsm. meiri hl. landbn. gerði sér fulla grein fyrir hvert hlutverk þessarar n. er, þannig að ég held að þarna sé um engan misskilning að ræða. En í þeirri von að hv. landbn. og hv. Alþ. nái samstöðu um þetta mál vil ég leyfa mér að fara fram á að hv. flm. þeirra till., sem hér liggja fyrir til breytinga, dragi þær til baka til 3. umr. og taki boði hv. frsm. n. um fund á milli umr. Ég leyfi mér að gera það að mínum lokaorðum.



Herra forseti. Það þarf engum að koma á óvart þó að allmiklar umr. spinnist út af því frv., sem hér er nú á dagskrá, og þeim brtt., sem hv, n. hefur lagt fram. Þær staðreyndir blasa við í þessu máli, að samkv. fjárl. er áætlað að verja rúmlega 18 milljörðum kr. til niðurgreiðslna á landbúnaðarafurðum og rúmlega 5 milljörðum kr. til útflutningsuppbóta, og gert er ráð fyrir samkv. útreikningum að þessu til viðbótar þurfi í niðurgreiðslur að koma um 2.5 milljarðar til þess að halda sama hlutfalli og verið hefur að undanförnu varðandi niðurgreiðslurnar og til viðbótar þurfi að bæta við um 5 milljörðum kr. til þess að leysa þann birgðavanda sem nú liggur fyrir. Jafnframt er upplýst að offramleiðsla á kindakjöti í landinu um þessar mundir sé um 30–35% og á mjólkurafurðum um 24%. Þessar tölur segja raunverulega allt um það, hversu gífurlegur vandi er hér á ferðinni, og hann er engan veginn auðleystur. En ég stend hér upp til að taka þátt í þessari umr. til að undirstrika það, að þessi vandi er ekki eingöngu vandi landbúnaðarins og bændanna. Þetta er vandi allrar þjóðarinnar, þetta er vandi skattgreiðenda og neytenda í þessu landi, vegna þess að þessar miklu upphæðir, sem ég hef nefnt, lenda auðvitað fyrr eða síðar á skattgreiðendum í landinu. Auðvitað sýnist sitt hverjum um það, hvernig eigi að grípa á þessu vandamáli, og þess vegna þarf engum að koma það á óvart, þó að t. d. þm. Sjálfstfl. þurfi að taka sér nokkurn tíma til þess að ráða ráðum sínum. Að svo miklu leyti sem fram kom í máli frsm. með meirihlutaálitinu gagnrýni á þær frestanir sem Sjálfstfl. bað um í þessu máli, þá er engin launung á því, að það stafaði í og með af því að um er að ræða nokkurn ágreining í þeim flokki um hvernig eigi að bregðast við. Og við teljum okkur ekkert minni menn af því að taka okkur tíma til þess að reyna að finna einhverja raunhæfa lausn á málinu, því að ég fullyrði að úr hvaða kjördæmi sem menn koma og hvaða afstöðu sem þeir kunna að hafa til landbúnaðarins út af fyrir sig, þá eru þeir allir sammála um að hér þurfi að bregðast við rösklega og drengilega. En það þarf að taka tillit til fleiri sjónarmiða heldur en aðeins þeirra sem framleiða vöruna. Það þarf að taka tillit til þeirra sem greiða ýmist vöruna niður eða standa undir útflutningsuppbótum vegna þessarar umframframleiðslu. Það hefur verið vakin athygli á því, að í þessu máli sé ekki sanngjarnt að líta eingöngu á þær tölur, sem ég hef nefnt hér, og segja: Í þessu er vandinn fólginn og það þarf að draga úr framleiðslunni sem þessu nemur. - Menn hafa bent á að það þyrfti að gera úttekt á gildi landbúnaðarframleiðslunnar, á þjóðhagslegu gildi hennar, sem felst vitaskuld í því að hún skapar atvinnu við margvíslega úrvinnslu. Hún heldur uppi byggð á vissum stöðum í landinu, sem kannske mundu ekki vera byggðir ella, og hún skapar vissar tekjur fyrir þjóðarbúið með þeim hliðarframleiðslugreinum sem fylgja landbúnaðinum. Þetta skal ég taka undir. Ég held að slík úttekt sé nauðsynleg, og við skulum ekki rengja það, að ýmis úrvinnsla landbúnaðarafurða, ýmis hliðarframleiðsla hefur mikla þýðingu, bæði í arðsemi og tekjuöflun og eins atvinnulega séð. Hins vegar mega menn ekki í þessu sambandi rugla saman framleiðslupólitík og byggðapólitík, vegna þess að það þarf engan veginn að haldast í hendur að byggð sé fyrir hendi því aðeins að þeir, sem þar búa, framleiði hinar hefðbundnu búvörur landbúnaðarins. Ég held að hægt sé að styðja byggðastefnu og hægt sé að halda við byggð í hinum ýmsu svæðum á landinu án þess að það haldist jafnframt í hendur að þeir sömu aðilar framleiði t. d. mjólkurvörur eða dilkakjöt. Þessu tvennu má alls ekki rugla saman. Við deilum ekki um það, að nauðsyn er einhverra aðgerða um þessar mundir. Hins vegar verð ég að játa að mér kom nokkuð á óvart þegar frv. til l. um breytingu á framleiðsluráðslögunum var lagt hér fram fyrr í vetur, hversu skammt það náði og hversu lítil úrræði voru raunverulega í því fólgin. Bæði frv. og till. meiri hl. og að nokkru leyti þær brtt., sem lagðar hafa verið fram af einstökum þm. í þessu máli, eru yfirleitt með því marki brenndar, að þar er verið að leysa vandann innan frá, þar er verið að setja á ákveðið verðjöfnunargjald, þar er verið að ákveða kerfi um tilfærslur á þeim fjármunum sem í kerfinu eru án þess að gerð sé mjög alvarleg, áþreifanleg tilraun til þess að skera niður þá fjármuni sem til þessara mála fara. M. ö. o.: kerfið heldur sér í aðalatriðum, en breytingarnar eru allar í þá átt að setja sérstakar ítarlegri reglur innan þessa kerfis, og mér finnst satt að segja allar þessar till. meira og minna gallaðar. Ef ég vík að þeim brtt., sem meiri hl. landbn. hefur lagt fram og ég skil svo að séu nánast komnar í staðinn fyrir frv. eins og það var upphaflega lagt fyrir, - á ég þá við að hæstv. ráðh. hafi samþ. þær fyrir sitt leyti enn sem komið er - fela þær m. a. í sér að ákveða má mismunandi verð á búvöru til framleiðenda og í því sambandi er m, a, heimilt að ákveða framleiðendum fullt grundvallarverð fyrir ákveðinn hluta framleiðslunnar, en útflutningsverð fyrir það sem umfram er. Þarna er sem sagt gert ráð fyrir að viss hluti framleiðslunnar fái fullt grundvallarverð, en síðan eigi sér stað skerðing sem umfram þennan grundvöll er. Ég hef ástæðu til að halda að þessi regla mundi m. a. hafa það í för með sér að bændur, sem eru kannske undir meðaltali, sem ekki framleiða algerlega upp í þann kvóta sem ákveðinn er, mundu auka framleiðslu sína upp í þetta mark. Ef þetta er rangt hjá mér, þá leiðréttist það, en ég hef skilið þessa till. svo að þessa hætta sé fyrir hendi. Ég hef skilið þetta svo, að þarna sé viss hætta á að litlu búin stækki og enda þótt einhver samdráttur verði í stærri búunum, þá munum við standa í stað og framleiðslan ekki minnka sem neinu nemur vegna þessa ákvæðis. Jafnframt er gert ráð fyrir því í sambandi við kjarnfóðurskattinn, að ákveðinn hluti framleiðslunnar sé gjaldfrír, og ég óttast að niðurstaðan verði þess vegna sú sama hvað það varðar. Ég hef líka þær aths. fram að færa varðandi þá tilhögun sem þarna er gert ráð fyrir á kjarnfóðurskattinum, að verið er að setja upp mikið kerfi um hverjir skuli fá hluta kjarnfóðurs gjaldfrítt, og mikil skriffinnska fylgir slíku, miklir útreikningar og mjög veruleg hætta á alls kyns misnotkun í því sambandi. Jafnframt vil ég gagnrýna það, að gert er ráð fyrir að kjarnfóðurskattur sé lagður á kjarnfóðursneyslu hjá öðrum framleiðendum en þeim sem framleiða dilkakjötið og mjólkurvörurnar, en ég hef a. m. k. skilið það svo, að verið sé að setja þennan skatt á til þess að reyna að draga úr þessari framleiðslu. Og þá er spurningin: Til hvers er verið að leggja skatt á aðrar framleiðslugreinar? Eð vísu eru þær ekki inni í vísitölunni og ráða nokkuð sínu verði sjálfar, en ég held að þarna sé of langt gengið. Þetta kvótakerfi, sem verið er að setja upp, mismunar auðvitað bændum ótvírætt, og ég mundi ekki vilja vera í sporum Framleiðsluráðsins og þurfa að taka ákvarðanir um hvernig þessir kvótar eigi að vera. Ég held að þetta sé mjög óæskileg leið, óheppileg, bæði fyrir þá, sem eiga að stjórna því, og þá, sem eiga annaðhvort að njóta þess eða gjalda þess. Ég spyr líka í þessu sambandi: Verður þá tekið tillit til þeirrar aðstöðu sem er til búrekstrar á hinum einstöku jörðum? Á að taka tillit til stærðar búa eða hagkvæmni í búrekstri? Verður þá gengið út frá þeirri framleiðslu, sem nú er fyrir hendi, án tillits til hagkvæmninnar sem er í rekstri hinna einstöku jarða o. s. frv., o. s. frv.? Ég verð því miður að segja það sem mína skoðun, að þessar leiðir, sem bæði í frv. og brtt. felast, eru hálfgert kák og engin vissa fyrir því, að þær hafi raunverulega þau áhrif sem ég skil þó að að sé stefnt: að draga úr framleiðslunni. Engin vissa er fyrir því. Mér finnst líka mjög skorta á í þessum umr, öllum og í þessari tillögugerð, að tekið sé á útflutningsuppbótakerfinu sem að mínu mati er ákaflega gallað. Á sínum tíma var ákveðið að tryggja bændum bætur fyrir þann halla, sem þeir kynnu að verða fyrir af útflutningi landbúnaðarvara, með þeim hætti að 10% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar yrði greitt til framleiðenda. Svona hefur það verið nú næstum því tvo áratugi í meginatriðum. Ljóst er nú, að ekki er lengur hægt að miða við þessi 10% vegna þess birgðavanda sem augljós er, það þarf að fara miklum mun hærra. En gallinn við þetta kerfi er sá, að þegar verið er að reikna út heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar eru teknar inn miklu fleiri stærðir en sem nemur þeim framleiðslugreinum sem verið er að greiða útflutningsuppbætur til. Það er allt lagt saman, hvort heldur er um að ræða svínarækt eða eggjaframleiðslu, jafnvel gróðurhúsarækt og allt hvað eina sem hægt er að tengja við landbúnaðinn. Þannig er fundin út heildarframleiðslan í landbúnaðinum og síðan eru reiknuð 10% út frá því. Sú tala verður fyrir vikið miklum mun hærri en í upphafi var reiknað með að miðað væri við. Ég held að í þessum efnum þurfi að breyta til, það þurfi að ákveða eitthvert hlutfall af því verðmæti þeirrar búvörugreinar sem verið er að bæta upp, sem verið er að aðstoða, en ekki taka dæmið allt eins og hefur verið gert fram að þessu. Ég held líka að í þessu sambandi sé nauðsynlegt að skapa meiri hvatningu fyrir þá sem selja vöruna erlendis, sem standa fyrir útflutningi, að ná sem hagstæðustu verði. Það þarf t. d. að kveða á um það, að útflutningsbæturnar verði ekki veittar nema söluverðið nái ákveðnum hluta af heildsöluverðinu. Og það verður að segja þá sögu eins og er, að það fyrirkomulag, sem nú er, þegar menn þurfa ekki að hafa miklar áhyggjur af því hvaða verð færst fyrir vöruna erlendis, vegna þess að þetta fæst meira og minna allt á þurru, þá hefur það auðvitað dregið úr þeim litlu möguleikum sem við kunnum þó að hafa til þess að geta fengið betra verð fyrir vöruna og leita raunverulega að mörkuðum erlendis. Það eru meira að segja nefnd dæmi um það, að þegar fleiri en einn og fleiri en tveir aðilar íslenskir eru að selja eða leita að mörkuðum erlendis fyrir landbúnaðarafurðir, þá séu þeir að undirbjóða hver annan og eyðileggja markaðinn með þeim hætti. Þetta er auðvitað hið alvarlegasta mál, ef rétt reynist, og staðfestir raunar það, sem ég er að segja, að í kerfinu sjálfu felst engin hvatning af þess hálfu til þess að ná sem hagstæðustu verði erlendis. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt, þegar menn standa frammi fyrir svo geigvænlegum vanda sem raun ber vitni um, að þá verði það jafnframt að haldast í hendur að einhverjar breytingar séu gerðar á þessu fyrirkomulagi. Ég vil líka beina því til þeirra sem fara með þessi mál núna, hvort ekki sé rétt að nýta þá miklu þekkingu og reynslu sem er hjá verslunarstéttinni íslensku til þess að standa í ríkari mæli fyrir útflutningi á þessum vörum. Íslensk verslunarstétt hefur sannað dugnað sinn og útsjónarsemi og staðið undir frjálsri, sjálfstæðri verslun, bæði hér innanlands og í innflutningi, og ég er sannfærður um að þeir kraftar, þeir menn og þeirra hæfileikar mundu koma sér vel ef hægt væri að nýta þá við útflutning landbúnaðarvara. Mér finnst þá jafnframt að ekki sé nægilega mikil áhersla lögð á það atriði að því er varðar að beina bændum og landbúnaðarframleiðendum inn á framleiðslu í öðrum búgreinum. Það er engan veginn tekið á því. Ég hjó að vísu eftir því í ræðu hæstv. ráðh. áðan, að hann hugsar svolítið um það, og mér þykir gott að heyra það, vegna þess að ég held að það hljóti að vera eitt meginatriðið í þeirri landbúnaðarstefnu, sem við verðum að taka ákvörðun um á næstunni, að styrkja menn og styðja til þess að taka upp aðra framleiðslu heldur en eingöngu á þessum hefðbundnu greinum, dilkakjöti og mjólk. Með þeim hætti ætti að vera auðvelt að halda byggðinni blómlegri og skapa arðbæra vinnu fyrir fólkið sem í landinu býr og við viljum að búi áfram í hinum ýmsu sveitum landsins. Skoðun mín er í stuttu máli sú, að þær brtt., sem hér eru lagðar fram, nái mjög skammt, það sé vafasamt um árangurinn af þeim, og ég held að það sé miklu skynsamlegra fyrir okkur, þegar við erum að takast á við þennan vanda, að í staðinn fyrir að búa til einhverjar styrkja- og skömmtunaraðferðir innan kerfisins sem mismuna bændum og skapa hættu á ýmiss konar misnotkun á því kerfi, þá sé heiðarlegast að taka ákvörðun um að við ætlum að bæta umframframleiðsluna upp að einhverju tilteknu marki, taka ákvörðun um hvað útflutningsuppbætur eiga að vera mikið hlutfall og tilkynna það t. d. með eins eða tveggja ára fyrirvara, þannig að bændur viti um það og geti gengið að því sem vísu. Það er auðvitað sú leið sem er árangursríkust, vegna þess að ef bændur fá ekki sitt fyrir vöruna, þá hljóta þeir auðvitað að hætta að framleiða hana eða beina vinnu sinni inn á önnur svið. Þetta er auðvitað einfaldasta og árangursríkasta aðferðin, í staðinn fyrir að vera að búa til einhverjar gervilausnir. Það þarf sem sagt að beita einhverjum almennum hagstjórnaraðgerðum sem hafa almennt gildi, í stað þess að vera að setja upp reglur þar sem þarf að skoða hvern einasta bónda og taka ákvörðun um hversu mikla skerðingu hann eigi að búa við. Mér fannst það rétt aths. sem fram kom hjá hv. 1. þm. Austurl. fyrr í dag, þegar hann benti á það ósamræmi sem er í afstöðu og núv. stjórnvalda til niðurgreiðslna. Auðvitað eru niðurgreiðslur að vissum og verulegum hluta til almenn efnahagsaðgerð. Það er ekki litið á þær sem beinan styrk eða beina aðstoð til landbúnaðarins, þó þær hafi auðvitað óbein áhrif að því leyti til, að því lægri sem varan er í verði, því meiri líkur eru á að hún seljist. Á sama tíma sem þessi stjórn talar um að það þurfi að leysa vanda landbúnaðarins og þennan vanda sem við erum að tala um gerir hún beinar till. um það í sínum frv. að draga mjög verulega úr niðurgreiðslunum. Ég leyfi mér að komast að sömu niðurstöðu hv. 1. þm. Austurl. um þetta atriði. Í grg., þar sem fjallað er um lækkun á niðurgreiðslunum, segir, með leyfi forseta: „Miðað við niðurgreiðslustigið í marsbyrjun 1979 mundu niðurgreiðslur á ári væntanlega þurfa að lækka um 5400–6700 millj. kr. til þess að markmiði frvgr. yrði náð.“ Ég held að það fari ekkert á milli mála að þetta er skilið á einn veg, þ. e. a. s. að þessi mikla lækkun þarf að vera á ári hverju. Ef það er hugsað öðruvísi, þá held ég að sé rétt að flytja þau boð yfir í Ed., þar sem þetta frv. og þessi grg. er til meðferðar nú. Gallinn við niðurgreiðslurnar er auðvitað sá, að þær eru með í vísitölunni, og ég held að við komumst aldrei út úr því vandamáli nema niðurgreiðslur séu teknar út úr vísitölunni. Gallinn er líka sá við niðurgreiðslurnar, hvort sem þær eru hagstjórnartæki eða aðstoð við landbúnaðinn, að eftir því sem þær eru meiri eru þær auðvitað meiri hvati til offramleiðslu, til óeðlilegrar offramleiðslu, og að því leyti er ekki heppilegt, þegar verið er að tala um landbúnaðinn og efnahagsmálin í heild sinni, að viðhalda miklum niðurgreiðslum, ef við viljum á annað borð draga úr þeirri umframframleiðslu sem öllum er ljóst að er fyrir hendi. Herra forseti. Ég skal ekki tefja þetta öllu lengur. Ég hef tekið þátt í þessari umr. til þess að undirstrika að þetta er ekki eingöngu mál þeirra, sem í dreifbýli búa, eða þeirra, sem bera hagsmuni bændanna fyrir brjósti fyrst og fremst. Ég bý í þéttbýlinu og ég tel mig bera hag bænda fyrir brjósti jafnmikið og aðrir hér á þingi. En ég legg áherslu á að þetta er vandi sem snýr að fleirum en bændastéttinni. Þetta snýr að skattgreiðendum, að fólkinu í landinu, og það verður þess vegna að ræða frá öllum sjónarmiðum. Ég held að þessar tillögur, sem við höfum hlýtt hér á, séu meira og minna vafasamar. Þær eru vandræðalausnir. Það er verið að mismuna bændum. Ég held að það verði að stíga miklu djarfara og stærra skref til þess að leysa þennan vanda heldur en þetta frv. felur í sér. Ég vil svo að lokum segja það, að ég er sannfærður um að bæði neytendur og þéttbýlisfólk vill horfast í augu við þann vanda sem nú er fyrir hendi, það vill aðstoða bændur við að leysa úr honum. En það er ekki hægt að halda áfram á sömu braut, það er ekki hægt að viðhalda því kerfi sem nú er, en leggja síðan á 5 milljarða kr. til viðbótar til þess að leysa birgðavandann. Þetta er ekki hægt nema jafnframt sé sýnt og staðfest svart á hvítu að það er vilji til þess hjá stjórnvöldum, hjá Alþ. og hjá ríkisstj., að komast út úr þessum vanda. Ef fólkið, almenningur, kjósendur, sér að það er verið að taka á vandanum til frambúðar, það er verið að leysa þannig vandann að verið sé að skrúfa niður, en ekki sífellt að auka útflutningsuppbætur og niðurgreiðslur, þá er áreiðanlega vilji til þess hjá mönnum að taka á sig nokkrar byrðar um þessar mundir í þeirri von og þeirri vissu að úr rætist innan tiltölulega stutts tíma.



Herra forseti. Við 1. umr. gagnrýndi ég þetta frv. og lét í ljós þá skoðun, að það væri uppgjöf að snúast við vandamálum landbúnaðarins eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. að gera bara eitthvað. Ég er enn sömu skoðunar, meðferð þessa máls hér á þinginu hefur ekki breytt þeirri skoðun minni, heldur sannfært mig um að hér er um kák eitt að ræða miðað við að afgreiðsla málsins verði eins og það kemur frá meiri hl. landbn. Bændastéttin biður um þessar aðgerðir, segja menn, og það er um að gera að veita henni sem flestar heimildir, opnar í báða enda, til að skattleggja sjálfa sig, er sagt. Frsm. meiri hl. hefur nú gert grein fyrir sínu áliti. Það álit fékk þann dóm, vegna þess hvað það var illa útfært, hjá mönnum, sem lengi hafa starfað hjá Stéttarsambandi bænda, að það væri óframkvæmanlegt, - segi og skrifa: óframkvæmanlegt. Þetta var þá það sem hafðist út úr 10 fundum landbn. beggja d., eins og kemur fram í meirihlutaálitinu að haldnir hafi verið. Það er ekki lítill afrakstur og það hjá jafnþingvönum mönnum að skila frá sér slíku plaggi. Tveir nm. meiri hl. hafa að vísu haldreipi þar sem er fyrirvarinn, og fagna ég því þeirra vegna. En það sést af þessu, að lengi getur vont versnað. Aðeins glæta er þó í meirihlutaálitinu sem kom út úr umr. í n., en það væri líka skárra að allt plaggið væri óframkvæmanlegt. Þessa dagana riðar ríkisstj. til falls, þó væntanlega muni Eyjólfur hressast að nýju, hvað sem sú dýrð stendur lengi. En um hvað er deilt í ríkisstj.? Jú, hvað skera eigi kaupið mikið niður hjá launþegum, um 3, 4, 5, 6, 7%. En á sama tíma er verið að afgreiða frv. í landbúnaðarmálum, þar sem verið er að fjalla um að jafna kaupskerðingu á bændurna sjálfa án stuðnings annarra sem nemur kannske allt að 20% eða meira. Og um þetta eru víst ríkisstjórnarflokkarnir sammála - eða hvað? Ekki skelfur ríkisstj. út af þessu máli. Að óreyndu hafði ég ekki trúað að Alþb., sem fékk mikið fylgi í sveitum s. l. vor, mundi tilleiðanlegt til hvers sem væri. Um suma hina þarf kannske ekki að ræða. Af ræðu hv. þm. Stefáns Valgeirssonar hér áðan, þar sem hann var m. a. að biðla til hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar um samstarf í ríkisstj. að þessum málum, kom fram að hann var líka að leita eftir samstarfi við Sjálfstfl. Ríkisstj. hefur þó meiri hl. Vantar kannske á þetta mál stimpil Sjálfstfl. af því að þetta er orðið svo óvinsælt? Það er ágætt að hafa þjóðstjórn í þessum málum, en vantar hana þá ekki í fleirum? Ég vil þakka hv. frsm. fyrir þann heiður að nefna nafn mitt við þessa umr., en í meirihlutaálitinu þótti ekki taka því að telja upp nm., sem þó mun vera nokkur regla hér, skilst mér vera. Hv. frsm. sagði að Sjálfstfl. hefði tafið þetta mál. Ég held að það, sem fyrst og fremst hefur tafið þetta mál, sé innbyrðis ósamkomulag hjá ríkisstjórnarflokkunum. Fyrir jólin var það a. m. k. svo. Þá var leitað til Sjálfstfl. í önnum síðustu daga í þinglokin til að drífa málin áfram. Þá virtist vera nóg að gera, og þá var einn hamagangurinn í ríkisstjórnarflokkunum sem nóg var að snúast utan um þá daga, þannig að ég held að það hafi varla verið hægt að koma því fram þá. Kannske það hefði gengið ef allt hefði verið í lagi í ríkisstjórnarflokkunum, en þá hefði ekki heldur þurft á Sjálfstfl. að halda. En Sjálfstfl. hefur fengið frest nú að undanförnu, bað um frest aðeins til að athuga þetta mál. Var það nokkuð óeðlilegt? Ég held ekki. Búnaðarþing var að störfum. Mátti það ekki skila áliti? Búnaðarþing óskaði eftir ýmsum athugunum á þessu máli. Það var sett í gang, en er ekki lokið. Það var ástæða til þess m. a. út frá því að doka aðeins. Hæstv. ráðh. var ekki heldur heima. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson greindi okkur þm. frá því á fimmtudaginn, að hæstv. ráðh. hefði verið á skíðum í Ölpunum. Bændastéttin brennur meðan ráðh., Neró landbúnaðarins, er á skíðum suður í Ölpum, mætti segja. En hvers vegna var ekki lagt fram eitt frv. á þinginu í vetur um breytingu á framleiðsluráðslögunum, þar sem allt þetta var tekið fyrir, þ. e. að semja beint við bændur. Vandinn í dag á að skiptast bæði á ríkið og bændurna, en ekki, eins og í frv. er, bara á bændurna. Af hverju var þetta ekki tekið í einum pakka? Hvað hamlaði því? Hv. frsm. talaði um í lok síns máls að það þyrfti að breyta ýmsu í till. meiri hl. Ja, bragð er að þá barnið finnur. Hefði þá ekki verið ágætt fyrir hann að nota þann frest, sem Sjálfstfl. fékk, til að skoða málið, hann hefði líka notað frestinn til að athuga betur sitt mál. Ekki mundi af veita, svo sem kom í ljós af hans orðum, að nú þyrfti að fara ofan í og breyta einmitt mjög nál. meiri hl., eða ég fékk ekki annan skilning út úr orðum hans, og er það ekki óeðlilegt, sem og kom fram í upphafi míns máls, að Stéttarsambandsmenn telja það óframkvæmanlegt eins og það liggur fyrir. Ég gat ekki skrifað undir nál. meiri hl. og stend nú að brtt., eins og hér hefur komið fram, ásamt hv. þm. Pálma Jónssyni. Það er í fyrsta lagi, að þar er opin leið að beinar greiðslur á frumstigi gangi til bænda, þ. e. niðurgreiðslur. Hæstv. ráðh. minntist á þetta mál áðan og tók dæmi um að þetta kæmi mjög illa út. Það er ljóst að með þessu er ekki verið að skapa neitt nýtt fé, en það gengur hraðar með þessum hætti til bænda. En mátti skilja í orðum hans að ríkisstj. ætlaði að vera alveg „stikkfrí“ í þessu máli? Á ekkert að koma til móts við bændurna í þessum vanda? Það er hægt að reikna þarna út stórar tölur ef ekkert verður komið til móts við bændastéttina. Ég trúi ekki fyrr en ég tek á að það mál verði leyst þannig að vandanum verði eingöngu velt á bændur. Hæstv. ráðh. ræddi um fóðurbætisskattinn og taldi þetta seinvirkt með því kerfi sem sett er upp. Fóðurbætisskatturinn hefur mjög lagast í till. okkar, og ég held að hæstv. ráðh. geti varla dottið í hug, eins og nú er ástatt í sveitum, að bændur verði að borga tvöfalt gjald fyrir fóðurbætinn fyrst og fá það síðan endurgreitt að helmingi eftir dúk og disk. Ég held að það sé óframkvæmanlegt. Ég held að fóðurbætistillaga með skömmtunarkerfi verði að vera eitthvað með líkum hætti og er í till. okkar hv. þm. Pálma Jónssonar og að ekki komi til mála að bændur verði fyrst að greiða út tvöfalt verð fyrir fóðurbætinn. Það er alveg útilokuð leið. Hæstv. ráðh. spurði og taldi ótímabæra till. okkar um að viðbótarfé kæmi til landbúnaðarins vegna þessara erfiðleika.  Ég endurtek, að í okkar till. er í fyrsta lagi opnuð leið um beinar greiðslur. Í öðru lagi er tillaga um fóðurbætisskattinn mjög betrumbætt frá meirihlutaálitinu. Við tökum upp þarna óbreyttan lið sem er í meirihlutaálitinu. Það er um að borgað sé ákveðið fyrir samdrátt. Síðan er í fjórða lagi að við gerum kröfu til ríkisvaldsins, eins og ég vék að, að ríkisvaldið komi til móts í birgðavandanum. Og þetta mál verður ekki afgreitt að mínum dómi án þess að tekin sé afstaða til þess máls, það eru alveg hreinar línur. Draga þessar leiðir nóg úr framleiðslunni, sem allir tala um að verði að gera? Verður sá samdráttur, sem leitað er eftir, nægilegur með þessum leiðum? Um það veit enginn. En ég legg áherslu á þær skerðingar á kjörum bænda sem leiðir af frv. óbreyttu og virðist vera eins og nú stendur, að ríkisstj. ætlist til að bændurnir beri einir, - ég legg áherslu á að það má ekki ske að svo verði. Herra forseti. Það er skoðun mín, að ef við viljum vera raunhæfir í þessum málum, þá verðum við að vega okkur út úr þessum offramleiðsluvanda, og við gerum það e. t. v. best með því að greiða verðbætur fyrir ákveðinn samdrátt, t. d. 10%, eins og ég gat um við 1. umr. þessa máls. Það mundi verða minnsta skerðingin fyrir bændurna og jafnframt fyrir þjóðfélagið allt og neytendurna - borga mönnum t. d. allt að helmingsverðbætur og einnig bússkerðingarbætur. Þetta þyrfti að gera í 3–5 ár. En hafa verður í huga í þessum málum, að tíðarfar getur fljótt spilað þarna inn í, og ef það breytist til hins verra þarf vissulega að haga sér í samræmi við það. Komi aftur til bústofnsaukningar að árum liðnum, þegar fólki hefur fjölgað og neysla aukist, þá þyrfti og að koma til styrkur úr sama sjóði. Útfærðar till. að þessu leyti svo og um framleiðsluráð landbúnaðarins, sem ég hef í mínum fórum, mun ég e. t. v. sýna landbn. milli umr. og a. m. k. um framleiðsluskrána, sem verður nauðsynleg hvaða kerfi sem verður tekið upp. En það var að heyra á hv. frsm., Stefáni Valgeirssyni, að til stæði að athuga þetta mál vel milli umr. af landbn. beggja deilda Alþingis.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að leggja nokkur orð í belg í sambandi við umr. um þau alvarlegu mál sem hér eru á dagskrá. Ég vil segja það strax í byrjun, að mér er það ákaflega vel ljóst, að sá vandi, sem íslenskur landbúnaður stendur nú frammi fyrir, er mun meiri en við hefur verið að glíma um langt skeið og að sjálfsögðu miklu meiri en nokkru sinni síðan upp runnu þeir tímar á landi hér, að um offramleiðslu varð að ræða í landbúnaðinum. Offramleiðslan hefur aldrei verið slík sem nú. Og það er ákaflega athyglisvert og mikið umhugsunarefni, að þrátt fyrir það að á þessu ári hafi verið gerðar mikilvægar opinberar ráðstafanir til þess að draga úr offramleiðsluvandanum með stórauknum niðurgreiðslum á landbúnaðarvörum, með afnámi söluskatts á matvörum, þar með öllum landbúnaðarvörum, og þrátt fyrir það að þessar aðgerðir hafi leitt til nokkurrar aukningar í neyslu hér innanlands, þá skuli það verða á sama tíma, að birgðasöfnun landbúnaðarvara verði miklu meiri einmitt í ár en við höfum áður átt að venjast. Það hefur verið tekið fram af þeim sem hér hafa áður talað, að það, sem segir í því frv. sem hér er til umr., þó samþykkt yrði, dregur í rauninni ákaflega skammt til að mæta þeim mikla vanda sem við er að glíma. Og ég er mjög sammála því, sem sagt hefur verið í þeim efnum, að frv. grípur ekki nema mjög takmarkað á þeim erfiðleikum sem við stöndum þarna frammi fyrir. Það hefur verið bent á það af mörgum, að eigi bændastéttin ein að bera þá 5 milljarða kr. sem áætlað er að nú vanti til þess að tryggja bændum grundvallarverð fyrir sína framleiðslu þegar búið væri að greiða þær 10% útflutningsbætur sem lög heimila, þá mundi þarna vera um að ræða 12–13 millj. á hvert býli á landinu. Þetta segir auðvitað ærna sögu. En það segir líka sögu ef við athugum hvað þetta væri þungur baggi á hverja meðalfjölskyldu í landinu, sé byrðinni dreift, ekki bara á það fólk sem býr í sveitum, heldur á landsmenn alla, en þá mun láta nærri að þarna sé um að ræða nálægt 100 þús. kr. á hverja meðalfjölskyldu í landinu öllu, enda um að ræða fjárvöntun sem nálgast það að vera jafnmikil og nemur öllum áætluðum útflutningsuppbótum samkv. fjárlögum eða um 5 milljörðum króna. Ég vil láta þá skoðun hér í ljós strax, að ég tel með öllu útilokað að ætla bændastéttinni, þeim tæplega 4000 bændum sem á bújörðum sitja, að bera eina sér þá 5 milljarða sem þarna vantar. Það þarf engum orðum um það að fara, að ef slík stefna væri tekin gæti ekki annað af því leitt en verulega mannfækkun í sveitum landsins og að stór hluti bújarða legðist í eyði. Óhjákvæmilegt er þess vegna að finna leiðir til þess að dreifa þessari byrði á þjóðina í heild, og þegar ég segi: þjóðina í heild, þá vil ég bæta við: og þá fyrst og fremst á þá þegna þjóðfélagsins, hvar sem þeir búa, í sveit eða bæjum, sem nokkra greiðslugetu hafa. En jafnframt hygg ég að íslenskir bændur komist ekki hjá því að taka á sig nokkru meiri byrðar en aðrar fjölskyldur í landinu af þessum ástæðum, og ég hygg að bændum sé þessi stóri vandi það vel ljós að margir þeirra séu í rauninni til þess búnir. Ég vil hins vegar leggja áherslu á það og hana mikla, að um leið og komið er í fyrsta lagi til bændastéttarinnar og í öðru lagi til annarra landsmanna einnig og sagt við þessa aðila báða: Nú er óhjákvæmilegt að jafna hér niður þungri byrði vegna offramleiðslunnar, - þá er ákaflega áríðandi að stjórnvöld séu á sama tíma tilbúin að benda á leiðir sem hugsanlegt sé að fara á næstu árum til þess að draga úr offramleiðsluvandanum svo að um muni, þannig að þeir, sem þessa 5 milljarða eiga að bera og verða að bera nú, allir þeir þegnar þjóðfélagsins sem nokkra greiðslugetu hafa, þeir fái það ekki á tilfinninguna að þeir séu að moka í botnlausa tunnu, heldur sé verið að gera ráðstafanir sem dugað gætu til þess að það komi ekki 5 milljarðar í ár, síðan 7 milljarðar næsta ár og 10 milljarðar 1981 0. s. frv. En um þær leiðir sem þarna þarf að finna til úrlausnar, - og ég ætla í þeim efnum ekki að bæta á þessu stigi málsins mörgu við það sem áður hefur verið drepið á hér í umr. og víðar, það eru ýmsar til, þó engin ein sé fullnægjandi, - en um þær leiðir þarf að sjálfsögðu að leita víðtæks samkomulags við bændasamtökin. Og vegna þess, hversu einmitt það er nauðsynlegt, vil ég úr þessum ræðustól gera hvort tveggja: að lýsa stuðningi við brtt. hv. 1. þm. Austurl., Lúðvíks Jósepssonar, sem í þessa átt gengur, og einnig að fagna yfirlýsingu hæstv. landbrh. um stuðning við það sjónarmið sem þar kemur fram. Sú grundvallarhugmynd, sem kemur fram í brtt. hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, miðar að því að gerð verði áætlun til nokkurra ára í samráði við stéttarsamtök bændastéttarinnar og þá aðila sem mest hafa um landbúnaðarmálin fjallað, - áætlun sem miði að því að aðlaga framleiðsluna í meira mæli en nú er þeim markaðsaðstæðum sem fyrir hendi eru. Um slíka áætlun þarf ríkisvaldið að semja við samtök landbúnaðarins og það sem allra fyrst. En ég vil einnig af minni hálfu lýsa eindregnum stuðningi við þær kröfur, sem átt hafa vaxandi fylgi að fagna í hópi bænda og reyndar víðar, að stéttarsamtök bændanna semji einnig á hverjum tíma beint við ríkisvaldið um kjör sín almennt ár frá ári, og ég vil vænta þess, að góður stuðningur hæstv. landbrh. við það mál, eins og hann lýsti áðan, geti m. a. átt þátt í því að slíkt fyrirkomulag komist á, því að það er tvímælalaust eðlilegt í alla staði að bændur njóti í þessum efnum sem líkasts réttar og þeir þegnar þjóðfélagsins sem aðild eiga að hinum ýmsu stéttarfélögum er fjalla fyrir þeirra hönd um kaup sinna félagsmanna og kjör. En ég vil einmitt í tengslum við þetta mál bæta því við, að ég hygg að nokkur ástæða væri hins vegar til þess að uppbyggingu stéttarsamtaka bændanna, þeirra samtaka sem ætlað væri það hlutverk að eiga í beinum kjarasamningum við ríkisvaldið, væri með góðu samkomulagi við bændastéttina almennt nokkuð breytt og þá í þá veru að hver einstakur bóndi hefði meiri möguleika en hann hefur nú til þess að hafa áhrif á ákvarðanir sinna stéttarsamtaka, að þar væri um að ræða að öllu leyti beinar kosningar t. d. og að samtök bændanna væru byggð upp að þessu leyti sem líkast því sem við þekkjum frá verkalýðsfélögunum. Þörfin á slíkum breytingum væri vissulega meiri en áður, ef það fyrirkomulag kæmist á sem ég hef hér lýst stuðningi við, að Stéttarsamband bænda semji beint við ríkisvaldið um helstu atriði er kjör bændastéttarinnar varða á hverjum tíma. Ég vil fara fáeinum orðum um efni frv. og efni þeirrar brtt., sem fram hafa komið. Ég vil segja þá í fyrsta lagi, að enda þótt mér sé ljóst að ekki verði hjá því komist að ætla bændum að taka á sig töluverða byrði þegar staðið er frammi fyrir þeim vanda sem við blasir, þá beinast áhyggjur mínar mjög að því, hvernig þessum vanda verði jafnað niður. Mér er það ákaflega ríkt í huga, að aðstæður bænda eru ákaflega ólíkar innbyrðis. Aðstæður bænda innan sama héraðs eru ákaflega ólíkar innbyrðis með tilliti til þess, hvaða kostum þær jarðir eru búnar sem þeir sitja, en þó oft miklu frekar með tilliti til þess, hvort bóndinn er búinn að koma sér vel fyrir í búskapnum, kannske fyrir 20 árum, eða hvort hann er að byrja á að byggja upp. Þessar aðstæður eru ólíkar. En mér er ekki síður í hug hvað búskaparaðstæður eru ólíkar eftir héruðum í landinu. Þar er í ýmsum tilvikum um mjög mikinn mun að ræða. Og ég óttast það, að þó ekki væri um að ræða nema tiltölulega litla byrði skoðað frá almennum sjónarhól, þá geti slík byrði lögð á þá bændur, sem verst eru settir, orðið til þess að flæma allmarga bændur frá búum sínum, og alveg sérstaklega óttast ég í þessum efnum um byggð í þeim sveitarfélögum sem höllustum fæti standa nú þegar. Og ég er þeirrar skoðunar, að nokkuð sé á sig leggjandi til þess að tryggja búsetu einnig í þeim sveitarfélögum þar sem þannig er ástatt. Ég ætla ekki að fara út í að færa rök fyrir þeirri skoðun nú, en gæti sannarlega gert það í löngu máli eða stuttu, ef ástæða þætti til. En af þessum ástæðum er ég almennt þeirrar skoðunar, að það beri við niðurjöfnun innan bændastéttarinnar sjálfrar að gæta þess mjög að þeim bændum, sem verst eru í sveit settir og tæpast standa, sé hlíft annaðhvort að öllu leyti eða að nær öllu leyti. Það liggur hér fyrir að meginhugsun bæði í frv. upphaflega og í því nál. meiri hl., sem lagt hefur verið fram, er að Framleiðsluráð landbúnaðarins, þar sem stéttarsamtök bændanna sjálfra munu fara með meirihlutavald, fái í sínar hendur ákaflega víðtækar heimildir og í raun og veru svo víðtækar heimildir að það geti að mestu, að nær öllu leyti skipað þessum málum eftir því sem það telur skynsamlegast, hvernig þessi niðurjöfnun fari fram, bæði hvað varðar fyrirhugað framleiðslugjald og fyrirhugaðan fóðurbætisskatt. Ég geri mér grein fyrir að þarna er um að ræða ósk stéttarsamtaka bændanna sjálfra, að þetta mikla og víðtæka vald liggi hjá Framleiðsluráðinu, og ég vil ekki á þessu stigi málsins ganga gegn þeim óskum sem uppi eru um að þessar heimildir og þetta vald sé veitt í meginatriðum svo víðtækt sem þarna er gert ráð fyrir. En ég vil segja það, að ég er þó dálítið tortrygginn á að hafa þessar heimildir svona víðtækar og ég óttast nokkuð að þær kunni að verða notaðar með öðrum hætti en ég væri tilbúinn til að styðja með atkv. mínu hér á Alþ. ef á reyndi. Ég óttast það. En um þetta er að sjálfsögðu ekki unnt að staðhæfa neitt fyrir fram, og ég hlýt þess vegna að komast að þeirri niðurstöðu í þessum efnum, að hér verði að reyna á hvernig Framleiðsluráðið beitir þessu vandmeðfarna valdi. En við hér á hinu háa Alþ., þm., bæði ég og aðrir, ættum þá að hafa í huga, að ef með þetta vald verður farið á þann veg að þar sé talin ástæða til alvarlegra aths., þá höfum við að sjálfsögðu okkar möguleika til að hafa uppi tillöguflutning hér á Alþ. um breytingar í þessum efnum, og þann rétt hljótum við allir að áskilja okkur. Það er gert ráð fyrir því í nál. meiri hl. landbn., að Framleiðsluráðið hafi heimild til að ákveða mismunandi verð á búvöru til framleiðenda, og síðan segir í nál., með leyfi hæstv. forseta: „Í því sambandi er m. a. heimilt að ákveða framleiðendum fullt grundvallarverð fyrir ákveðinn hluta framleiðslunnar, en útflutningsverð fyrir það sem umfram er.“ Þetta skal vera heimilt. Þetta má túlka að sjálfsögðu á fleiri en einn veg, en sennilega lægi næst að beita þessari heimild þannig, að hver bóndi fengi fullt grundvallarverð fyrir einhverja ákveðna prósentutölu af framleiðslu sinni og að þessi prósentutala væri þá jöfn hjá öllum, hvort sem búin væru smá eða stór. Mér sýnist að það lægi jafnvel beinast við að túlka þetta svona. En ég tek fram að slíkri niðurstöðu - að beita heimildinni með þeim hætti - væri ég ekki samþykkur, vegna þess að ég tel að það sé eðlilegt að þeim, sem eru með stór bú, verði ætlað að bera hlutfallslega meiri skerðingu en þeim sem eru með smábúin. Sé sú leið farin, sem ég get út af fyrir sig mjög vel hugsað mér, að það sé borgað fullt grundvallarverð fyrir ákveðinn hluta framleiðslunnar, þá tel ég að skerðingin eigi að koma til á stærri hluta af framleiðslu stóru búanna heldur en smábúanna. Ég legg áherslu á þetta atriði, og með tilliti til þess, að hæstv. landbrh. hefur óskað eftir því, sem ég vænti að við verði orðið, að landbn. athugi málið á nýjan leik milli 2. og 3. umr., þá vil ég leyfa mér að fara þess á leit, að einmitt þetta atriði verði athugað nánar. Ég tel að út af fyrir sig sé ekki um óskynsamlegt fyrirkomulag að ræða í áliti sjömannanefndar, sem hér fylgir í grg. með frv., þar sem út frá því er gengið að skerðingarhlutfallið, þ. e. framleiðslugjaldið, nemi 2% af framleiðslu þeirra búa sem hafa innan við 400 ærgildi, en hækki síðan stighækkandi eftir stærð búanna þangað til það nemi mest allt að 10% . Ég tel að vísu að það geti verið spurning hvort á að leggja þessi 2% á minnstu búin. Ég hefði hugsanlega viljað gera aths. við það. En þennan almenna tröppugang, sem þar er gert ráð fyrir, tel ég eðlilegan og ég tel ekki rétt að draga á neinn hátt úr þeirri leiðbeiningu til Framleiðsluráðsins, að einhver slíkur tröppugangur verði viðhafður í sambandi við framleiðslugjaldið. Varðandi fóðurbætisskattinn hefur verið gerð nokkur breyting á honum frá upphaflega frv. af hálfu meiri hl. landbn., og segir þar nú í meirihlutaálitinu: „Framleiðendur búvöru á lögbýlum og aðrir, sem hafa meiri hluta tekna sinna af búvöruframleiðslu, skulu fá tiltekið magn kjarnfóðurs gjaldfrítt miðað við framtalið magn afurða á skattaframtali.“ Ég tel að þessi breyting sé út at fyrir sig að nokkru leyti til bóta, það sé í sjálfu sér eðlilegt að menn fái ákveðið magn gjaldfrítt. Þarna er þó gert ráð fyrir því, að hvort sem búin eru stór eða smá, hvort sem menn eru vel megandi grónir bændur á stórum býlum, sem þurfa kannske ekki mikið að kvarta yfir sínum kjörum, eða um er að ræða bændur sem berjast í bökkum og hafa því hlutverki að gegna fyrir okkur öll að glíma við erfiðar aðstæður við það að halda landinu í byggð, þá eiga báðir að sitja við sama borð að því leyti að þeir eiga að fá tiltekið magn gjaldfrítt miðað við sina framleiðslu: smábóndinn bara miðað við sína litlu framleiðslu, en bóndinn, sem stærsta búið hefur, miðað við sína miklu framleiðslu. Mér finnst að það mætti hugsa sér að þessi hlutfallsregla gæti e. t. v. gilt varðandi annaðhvort atriðið, annaðhvort fóðurbætisskattinn eða framleiðslugjaldið, en ef hún ætti að gilda um hvort tveggja, þá væri ég mjög óánægður með það, það legg ég áherslu á. Ég tek eftir því, að í brtt. hv. þm. Pálma Jónssonar og Eggerts Haukdals segir á einum stað: „Heimilt er að ákveða, að skerðing grundvallarverðs sé engin eða hlutfallslega minni hjá bændum með meðalbú og minna.“ Ég vil taka Það fram, að ég er samþykkur þessum hluta till. þeirra. Ég vil að þessi heimild sé skýrt og ótvírætt orðuð þannig að Framleiðsluráðinu sé beint inn á þá braut að nota slíka heimild að einhverju leyti. Aftur á móti vil ég taka það fram, að ég er mjög ósammála því atriði sem kemur fram í brtt. þeirra og lýtur að því að fella niður þá heimild sem í frv. er um jöfnun flutningskostnaðar á framleiðslu innlendra grænfóðurverksmiðja eða öðrum fóðurbæti. Ég tel að það sé sjálfsagt að hafa þá heimild þarna með, ekki síst vegna þess að hana væri hægt að nota-svo langt sem hún nær - og ég vil vænta þess að hún verði notuð til að hamla gegn því að byggð fari í auðn í þeim útkjálkahéruðum á landinu þar sem búskaparaðstaða er erfiðust fyrir og kostnaður hvað mestur við flutning á fóðurbæti, eins og nú háttar til. Hv. landbn. þessarar d., þ. e. a. s. meiri hl. hennar, hefur gert þá till., að 1. og 3. gr. upphaflega frv. falli niður og aðeins 2. gr., sem felur í sér meginefni þess, má segja, standi eftir. Út af fyrir sig get ég fellt mig við það með tilliti til þess að von sé á frv.-flutriingi af hálfu ríkisstj. innan mjög skamms tíma um frekari breytingar á framleiðsluráðslögum og nánari stefnumörkun í landbúnaðarmálunum. Ég sé þó eftir 3. gr. eða vissum atriðum í henni, vegna þess sem þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Nú verður búvöruframleiðsla of lítil í landinu eða einstökum hlutum þess, eða framleiðsluáætlanir samkv. 5. tölul. 2. gr. raskast verulega og skal þá Framleiðsluráð landbúnaðarins gera till. til sexmannanefndar og landbrh. um aðgerðir til úrbóta.“ Þarna er gert ráð fyrir því, að hugsanlegt sé að grípa til aðgerða vegna of lítillar búvöruframleiðslu í einstökum landshlutum, og slíkar ástæður geta vissulega verið fyrir hendi. Og það er mjög undarlegt að það skuli geta gerst, meðan hér flóir svo mjög út af framleiðslu á mjólk og mjólkurafurðum yfir landið í heild, að þá er þannig ástatt í allfjölmennum byggðarlögum í því kjördæmi sem ég er fulltrúi fyrir, að þar á fólk í mjög miklum erfiðleikum með að fá keypta mjólk og mjólkurafurðir vegna þess að framleiðslan á viðkomandi svæði er mjög takmörkuð og kerfið, sem á að tryggja að mögulegt sé að flytja mjólk frá öðrum landshlutum, svo þungt í vöfum að um mjög alvarlegan mjólkurskort og skort á mjólkurvörum hefur verið að ræða. Í slíkum tilvikum þarf auðvitað að tryggja annað tveggja aukna framleiðslu á viðkomandi svæði, - ég tek fram að ég er þó ekki endilega að leggja það til, - að flutningar séu svo öruggir eins og samgöngur frekast leyfa frá offramleiðslusvæðunum, en á það vantar nú mikið. Það er í sjálfu sér ekki miklu meira sem ég sé ástæðu til að segja um málið hér við 2. umr. Ég get þó ekki stillt mig um að minnast örlítið á niðurgreiðslurnar. Það er vitað af öllum hv, þm., að þær eru vissulega mjög háar. En hitt er líka ekki síður ljóst, að þær hafa átt verulegan þátt í því að draga úr offramleiðsluvandanum, auka neysluna innanlands, og það er ekki að vita nema við stæðum frammi fyrir mun fleiri milljörðum en þessum 5 í sambandi við vöntun varðandi greiðslu útflutningsuppbóta ef niðurgreiðslurnar hefðu verið verulega minni. Og ég er þeirrar skoðunar, að það sé í rauninni ákaflega varasamt að ætla að draga mjög úr niðurgreiðslum á landbúnaðarvörum meðan offramleiðsluvandamálið er jafnstórt og við vitum að það er, því að einn meginþátturinn í því að koma á samræmi milli framleiðslu og sölu hlýtur að vera sá að tryggja sem mestan markað hér innanlands. Í þessum umr. hefur verið minnst lítillega á það sem segir í efnahagsmálafrv. hæstv. forsrh. um þessi efni. Það mun að vísu vera einhver misskilningur að greinin þar geri ráð fyrir að draga úr niðurgreiðslum um 6 milljarða á ári, eins og mætti skilja af aths., því að þá væru niðurgreiðslurnar komnar niður í núll á þremur árum. Ég vil hins vegar láta það uppi af minni hálfu, að þau ákvæði, sem þar eru sett fram í aths., um hvernig hagað skuli minnkun niðurgreiðslna á unnum afurðum, svo sem smjöri, ostum og öðru slíku, að þar skuli miðað við að slíkar niðurgreiðslur nemi hlutfallslega því sama og niðurgreiðslur á mjólk og kjöti og öðrum afurðum sem seldar eru frá bændum nokkurn veginn beint til neytenda, en jafnframt kveðið á um að útsöluverð á mjólk og kjöti yrði undir engum kringumstæðum hærra en svaraði framleiðsluverði til bænda, þá er það, sem ég vil segja, þetta: að það er út af fyrir sig eðlilegt og sjálfsagt að mínu viti. að varðandi mjólk og kjöt og aðrar landbúnaðarvörur, sem seldar eru beint frá bændum til neytenda, sé þessi viðmiðun viðhöfð, að útsöluverðið sé ekki lægra en svarar framleiðsluverðinu. En ég vil ógjarnan binda mig við eitthvert sams konar hlutfall þegar kemur að spurningunni um niðurgreiðslur á unnum landbúnaðarafurðum, því að ef þá reglu á að taka upp hlyti það að þýða mjög verulega minnkun á þeim niðurgreiðslum, sem nú eru fyrir hendi, með tilheyrandi afleiðingum, bæði hvað varðar framfærslukostnað hjá neytendum í bæjunum og einnig hvað varðar þann framleiðsluvanda sem við er að glíma í landbúnaðinum. Ég vil að lokum láta í ljós þá von, að það takist hér á hinu háa Alþ. sem best samstaða ekki aðeins um afgreiðslu á þessu frv., heldur einnig um það, hvernig tekið verði á þeim stóra og mikla vanda sem íslensk bændastétt stendur frammi fyrir vegna offramleiðslunnar, - vanda sem öll þjóðin stendur frammi fyrir af þeim sökum. Og ég vil leyfa mér að lýsa stuðningi við þær hugmyndir sem fram hafa komið og hæstv. landbrh. lýsti hér m. a. í ræðu sinni áðan, að það fjármagn, sem samkv. lögum og reglum hefði á þessu ári átt að verja að öllu óbreyttu til ræktunarframkvæmda, verði fært til innan landbúnaðarins. Mér hefur skilist að þetta væru þó nokkur hundruð millj., og þetta fjármagn á að renna í sjóðinn sem mynda verður þessa margumtöluðu 5 milljarða kr. sem nú vantar til að tryggja bændum grundvallarverðið. En þar er að sjálfsögðu bara um einn þátt að ræða sem er langt frá því að duga til einn sér, en getur engu að síður haft sína þýðingu til að draga nokkuð úr þeim byrðum sem óhjákvæmilega verður að jafna niður af þessum ástæðum, ekki aðeins á bændur - það legg ég áherslu á, heldur alla sæmilega gjaldfæra menn í þessu landi.



Herra forseti. Ég var búinn að ætla mér að svara nokkru af því, sem sagt hefur verið hér um þetta mál, en því miður eru þeir sem tóku til máls um málið, að undanskildum hæstv. landbrh., ekki hér í salnum. Þegar ég talaði fyrir nál. og brtt. í dag höfðu ekki komið á borð þm. till. Sjálfstfl., eða þeirra hv. þm. Pálma Jónssonar og Eggerts Haukdals, þannig að þó að ég hefði grun um að slíkar till. kæmu fram vissi ég ekki nema lítið um efni þeirra. En það er dálítið athyglisvert einmitt hvernig þessar till. eru, ef maður athugar þær umr. sem urðu í landbn. Þar var skoðun margra þm. og ekki síst hv. þm. Sjálfstfl. í n., að það þyrfti að hafa þessi heimildarákvæði mjög þröng, það væri aðalatriðið. Ég reyndi að þreifa á því eftir föngum að hafa heimildirnar rúmar, en menn aðhylltust yfirleitt að hafa þær þröngar og ekki síst einmitt sumir þm. Sjálfstfl. Hv. þm. Þorvaldur Garðar tók það hvað eftir annað fram, að hann vildi hafa þessar heimildir mjög þröngar. Hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson var aftur á móti með till., sem ég skýrði frá áðan í framsöguræðu minni, um beinar greiðslur til bænda í staðinn fyrir það frv. sem lá fyrir. Hins vegar gat ég aldrei fundið að hv. 1. þm. Suðurl., Eggert Haukdal, hefði neina skoðun á málinu. Mér kom því ákaflega spánskt fyrir sjónir, þegar ég sá till. þeirra hv. sjálfstæðismanna, eftir þær umr. sem fóru fram í landbn. og sérstaklega af þeirra hálfu. Hv. þm. Pálmi Jónsson sagði um þessar brtt., sem hann þó skrifaði undir, að vísu með fyrirvara, að það væri lengi hægt að bæta um betur. Ég geri ráð fyrir því, að það sé þannig um flestar till. okkar og flest mannanna verk, að það megi lengi bæta um betur, og e. t. v. væri hægt að segja það sama um þær till. sem hann er þarna flm. að. Hv. þm. Pálmi Jónsson sagði að það væri álitleg leið að greiða beint til bænda, eins og hann komst að orði. Mér þótti þetta dálítið athyglisveri vegna þeirrar umr., sem hefur farið fram um þetta mál, og ég hef misskilið hv. þm. ákaflega mikið, ef hann aðhylltist þær leiðir sem hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson kom fram með í landbn. Hann hefur a. m. k. breytt mikið um skoðun frá því að við hættum að ræða um þessi mál í landbn. En það er auðvitað hans mál. Það er líka athyglisvert að þeir sjálfstæðismenn ræddu um það, þegar var verið að ræða um það sem ég kalla framleiðsluskatt, eins og sjömannanefnd lagði til, að mjög hastarlegt væri að leggja háan skatt á þá bændur sem væru með t. d, yfir 500 ærgilda bú. Nú skilst mér að það sé komin dálítið ný stefna hjá Sjálfstfl. í þessu máli. Miðað við þá útreikninga, sem var verið að vitna í og ég geri ráð fyrir að liggi á bak við þessa heimildargrein, er gert ráð fyrir því að skerðingin hjá mönnum, sem eru með meira en 400 eða 500 ærgilda bú, verði eftir þeirri aðferð langtum meiri en sjömannanefndarálitið gerði ráð fyrir. Ég kem því ekki þessu öllu heim og saman. Hv. þm. Pálmi Jónsson sagði, að þó að nefnd væri að störfum til að ræða um landbúnaðarmál og um úrræði í þeim vandamálum sem blasa nú við landbúnaðinum, þá mætti það ekki verða til þess að ekki væri komið með till. inn á hv. Alþ. til lausnar þessum málum, og raunar komst hv. 1. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, eitthvað svipað að orði. Ég hélt að það væri fyrst og fremst markmið a. m. k. þeirra, sem bera umhyggju fyrir landbúnaði og fyrir atvinnulífinu á þeim þéttbýlisstöðum sem byggja afkomu sína mikið á úrvinnslu úr landbúnaðarvörum, og þeir mundu frekar hugsa um það og hefðu það frekar að markmiði að reyna að finna lausn á þessum vanda en leggja fram einhverjar sýndartillögur á Alþ. En það er auðvitað mál þessara manna. Ég hefði haldið að það væri í raun og veru þýðingarlítið að ræða þessi mál hér á Alþ. fyrr en það lægi fyrir að einhver samstaða væri um einhver úrræði, og það væri grunnurinn að málinu. Hv. þm. komst þannig að orði í lok ræðu sinnar, að það væri hyggilegt að reyna að ná samstöðu um þetta mál. Ég veit ekki betur en það hafi verið reynt að ná samstöðu. Við héldum 10 fundi um málið, marga þeirra langa. Við reyndum að miða tillögugerðina við þá umr. sem fram fór, og það var mitt mat og það var mat margra annarra, að það væri ekki samstaða um neitt annað. Það kann að reynast rangt mat, en þetta var okkar mat. Og það var reynt að leitast við að teygja sig eftir að ná samstöðu, ekki einungis með stjórnarflokkunum, heldur enn fremur með stjórnarandstöðunni, en þrátt fyrir það hefur því miður ekki tekist betur en raun ber vitni. Ég ætla ekki að ræða á þessum vettvangi um það sem þessi viðræðunefnd er að reyna að gera, reyna að glöggva sig á stöðunni og á þeim möguleikum sem kunna að vera fyrir hendi í þessum málum. Það er ekki viðeigandi, finnst mér að ræða það mál nú, enda eru þessar athuganir komnar allt of skammt á veg til þess að hægt sé að draga af þeim nokkra lærdóma, og því mun ég leiða það alveg hjá mér. Hv. þm. Ellert Schram ræddi þetta mál verulega. Ég verð að segja það, að mér fannst hann ræða málið af meiri hreinskilni en ýmsir aðrir hafa gert. Verð ég að segja það, að gott væri ef menn tækju sér það út af fyrir sig til fyrirmyndar, þó að ég sé ekki sammála hv. þm. um ýmis atriði sem fram komu í máli hans. Hann viðurkenndi það náttúrlega, sem þarf ekki að efast um eða gera mikið að umræðuefni hér, að það væri ágreiningur í Sjálfstfl. um þetta mál. Það getur beðið betri tíma að ræða um þann ágreining og hvernig hann er vaxinn, en við sem fylgdumst með málum í síðustu ríkisstj., gerum okkur e. t. v. ljóst hvernig þessi ágreiningur er. Hv. þm. Ellert Schram tók undir það, að gerð væri úttekt á landbúnaðarframleiðslunni og það væri nauðsynlegt. En honum kom það á óvart hve þetta frv. gengur skammt. Sannleikurinn er sá, að þetta frv. er fyrst og fremst til þess að reyna að koma í veg fyrir að vandinn vaxi á meðan verið er að athuga um aðrar leiðir í þessu efni. En það er eins og sumir hv. þm. geri sér þetta ekki ljóst. Ég sé að hv. þm. Ellert Schram er ekki hér inni, en hann ræddi um að sér sýndist að stefnt væri að því að litlu búin mundu stækka. Bæði var það í till. sjömannanefndar og ég held að það hafi verið - a. m. k. hér um bil undantekningarlaust - skoðun þeirra sem best þekkja til þeirra mála, að það verði að skerða að einhverju leyti framleiðslu allra framleiðenda. Ef sú leið er farin áfram, sem er nú til í heimildum, verður að leggja sama verðjöfnunargjald á hverja einingu hjá þeim smæsta og hjá þeim sem eru með stærstu búin. Þarna er verið að reyna að finna leið til þess að milda þetta, en það má ekki fara þannig að að þeim, sem eru með 500–600 ærgilda bú, sé gert í raun og veru ókleift að halda rekstri sínum áfram. Það er sannleikurinn að bændur, sem eru með t. d. marga unglinga, þurfa að hafa slíkt bú til þess að geta séð fjölskyldu sinni farborða. Og þeir, sem hafa verið í framkvæmdum á undanförnum árum, - ég er hræddur um að það væri verið að kveða yfir þeim dauðadóm ef ætti að fara eftir þeim till. sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hefur verið að tala fyrir. Hv. þm. Ellert Schram sagði að það mundi verða mikil skriffinnska við þá leið sem felst í þessum till. í sambandi við fóðurbætisskattinn. Ég held að það sé misskilningur að mjög mikil skriffinnska felist í því. Hún er auðvitað nokkur eins og hvaða leið sem við notum, en aðalatriðið í því að fara inn á þessa leið með fóðurbætinn er það, að þá næst miklu meiri stjórnun á framleiðslunni en að öðrum leiðum. Hv. þm. ræddi um að það þyrfti að koma því á, að útflutningsbætur yrðu ekki greiddar á hverja einingu nema upp að vissu marki. Mér skildist að þetta ætti að verða til þess að menn drægju úr framleiðslunni, ef þeir vissu um þessa ákvörðun fyrir fram. En í þessu sambandi vil ég bara minna á að fyrir einum 4 árum var hægt að fá fyrir framleiðslu sauðfjárafurða á erlendum mörkuðum milli 80 og 90%, 82–83%, af grundvallarverðinu eða heildsöluverðinu, en í dag helmingi minna, þannig að þó það væri tekin einhver ákvörðun í þessu efni meðan verðlagsþróunin hér og annars staðar er eins og hún er, þá geta menn ekki mikið áttað sig á því löngu fyrir fram hvernig þróunin kann að verða, því að það gæti farið svo að aðrar þjóðir tækju upp aðra stefnu í þessum málum en þær hafa gert, en þær hafa greitt niður landbúnaðarvörur sínar til þess að geta svo flutt inn t. d. kjöt og aðrar landbúnaðarvörur fyrir sem lægst verð. Hæstv. landbrh. sagði að þessi leið væri hörkuleg, þ. e. a. s. beinar greiðslur til bænda, eins og hún mun vera hugsuð og túlkuð. Ég vil alveg taka undir það. Ég held að það þurfi að athuga hana miklu betur. Hins vegar er í sambandi við þessa grein, miðað við það frv. sem hefur verið samið af framleiðsluráðslaganefndinni, einmitt í 18. gr., heimildarákvæði til þess að taka upp að borga á frumstigi. Sé ég ekki betur við fljótan lestur en það í raun og veru næði þessu atriði, ef slík grein yrði samþ. eins og hún er í frv. meiri hl. nefndarinnar. Hæstv. landbrh. óskaði eftir því, að það yrði athugað í n. að gefa heimild til þess að leggja á fóðurbætisskatt, sem sagt flatan skatt, sem yrði þá endurgreiddur að einhverju leyti. Þetta var rætt dálítið í n. og það hefur þá eitthvað breyst ef auðvelt verður að fá n. til þess að breyta afstöðu sinni, en það er sjálfsagt að athuga það. Ég veit hver rök hæstv. landbrh. eru fyrir þessari beiðni, þó að ég ætli ekki að ræða það nú á þessum vettvangi. Ég ræddi um það í landbn., hvort ekki væri skynsamlegra að taka upp 4–5% flatan skatt á allt kjarnfóður til þess að hægt væri að selja fóðurvörur á svipuðu verði allsstaðar í landinu. Undir þetta var ekki tekið. En ég held að það sé ekki vansalaust af Alþ., þegar bændastéttin hefur farið fram á að fá slíkar heimildir, að verða ekki við því að gefa möguleika til að verðjafna flutningskostnaðinn með einhverju móti. Er sjálfsagt að athuga það nánar þegar aðalfrv. kemur til umfjöllunar hér í hv. deild. Ég þarf ekki að svara miklu af því sem hv. 1. þm. Suðurl. gerði að umræðuefni. Mér skildist að hann hefði aldrei séð neina glætu, ekkert ljóst í till. þessum eða frv. Hann komst þannig að orði, að það væri bara að gera eitthvað, og það er sú einkunn sem hann gefur Stéttarsambandi bænda, Stéttarsambandsfundum og beiðni þeirra á undanförnum árum, að úrræði þeirra, ábendingar og óskir séu bara að gera eitthvað. Hann hafði það eftir forráðamönnum Stéttarsambandsins, að þær till., sem meiri hl. n. stendur að, væru ekki í framkvæmanlegar, - fékk þann dóm, eins og hann komst að orði. En hver er nú breytingin á úrræðunum í sjálfu sér, sem felast í þeim till., sem hv. þm. er aðili að, þó að það séu orðatagsbreytingar, og þegar sleppt er þessum kafla um beinar greiðslur til bænda? Ég held að hv. þm. ætti að reyna að athuga hver sé munurinn á þessu áður en hann slær slíku fram. Hv. þm. kvartaði um að það hefði ekki verið getið um nafn hans í nál. Vegna hvers átti að nefna það? Ætli hann hefði orðið ánægður með það, ef staðið hefði í nál. að ekki hefði verið vitað hvort hv. þm. ætlaði að koma með sérálit eða hvort hann hefði nokkra skoðun á málinu? Það kom nefnilega aldrei fram. Hv. 1. þm. Suðurl. talaði um það, hvers vegna allt málið hefði ekki verið tekið í einum pakka, þ. e. a. s. að þessar þrjár greinar, sem í frv. felast., hefðu verið teknar úr og fluttar fyrir jól, en ekki beðið eftir að heildarendurskoðun á framleiðsluráðslögunum kæmi fram og væri hægt að leggja frv. um það fyrir þingið. Nú hefur það komið fram margoft, bæði hér í umr. og annars staðar, að þetta er ósk bændasamtakanna vegna þess að þá var sýnilegt að framleiðslan á t. d. mjólkinni mundi aukast og það yrði að reyna með einhverjum ráðum að setja bremsu á þá framleiðslu til þess að vandinn yrði ekki enn meiri. Ég hélt satt að segja að þetta hefði ekki farið fram hjá neinum hv. þm. og því síður þm. sem er bóndi sjálfur og fulltrúi fyrir landbúnaðarhéruð. Hv. þm. talaði um að raunhæfast;a leiðin, og það var það eina sem ég fékk raunar út úr máli hans, væri að borga fyrir að draga úr framleiðslunni. En til þess þarf peninga. Það er, að mér finnst, dálítið óeðlilegt ef á að taka gjald af bændum til þess að borga öðrum til þess að draga úr framleiðslu. Annars veit ég ekki hvort hv, þm. eða þingmenn vilja leysa þetta mál., en þetta er eitt af þeim atriðum sem verður að semja þá um við ríkið, ef hægt verður að fá samstöðu um að afgreiða frv. um Framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl., sem hæstv. landbrh. stefnir að og að leggja fram á Alþ. mjög fljótlega. Hv. þm. Kjartan Ólafsson kom inn á ýmis atriði og ég ætla ekki að ræða mikið um þau. En það kom fram í máli hans, sem kom fram hjá mörgum í landbn., að hann var hræddur við að gefa víðtækar heimildir. Hv. þm. lagði líka áherslu á að það væri lítið skert hjá minni búunum og þeim yrði lítið íþyngt, eins og hv. þm. komst að orði. Ég held að menn athugi það yfirleitt ekkí, að eins og þessi framleiðsla er orðin, miklu meiri en neysla þjóðarinnar er, er ekki sú leið framkvæmanleg að draga eingöngu úr framleiðslu stærstu búanna. Þau eru ekki það mörg. Ég veit ekki hvort menn gera sér það ljóst, að að mörgum þeirra búa, sem eru talin með 600 og upp í 1800 og jafnvel yfir 2000 ærgildi, standa margir aðilar í raun og veru, jafnvel þó að þau séu rekin að nafninu til á einni hendi. Ég þekki t. d. mörg bú sem eru þannig rekin. Kannske eru það menn sem búa með börnum sínum, sumum giftum, en eru sjálfir taldir fyrir búunum. Hvernig á með slíkt að fara? Það er ekki nokkur vafi á því, að þetta verður að meta og þá mun koma í ljós að hinum stóru búum mun fækka verulega, ekki síst ef á að taka upp slíkar ráðstafanir sem í raun og veru felast í till. hv. þm. Pálma Jónssonar og Eggerts Haukdal? Áður en ég lýk máli mínu get ég tekið undir það, sem kom fram hjá hv. þm. Kjartani Ólafssyni, að það þarf að athuga mjög vel að minnka ekki niðurgreiðslurnar mjög mikið á næstunni a. m. k. Hitt er alveg rétt, að þegar er verið að þvæla með þessar niðurgreiðslur, auka þær í nokkra mánuði og minnka þær aftur, þá hefur það mjög neikvæð áhrif á neysluna. Menn verða líka að hafa annað í huga, að niðurgreiðslur á þessum vörum eru e. t. v. það tæki sem verkar meira en flest annað til launajöfnunar í þessu landi. Menn mega ekki sleppa sjónum af því. Þess vegna mundi ég vilja að það væri reynt að átta sig á einhverri stefnu í þessum málum. Það þýðir ekki fyrir einn eða tvo flokka, því þó að ein ríkisstj. sé í dag getur orðið önnur á morgun eða eftir ár eða tvö ár, og þegar stjórnarskipti verða og verður stórbreyting á niðurgreiðslunum, eins og hefur gerst á undanförnum árum og áratugum, leiðir það til mjög neikvæðra áhrifa á neyslu á þessum vörum. Ef till. þeirra hv. þm. Pálma Jónssonar og Eggerts Haukdals verða teknar til 3. umr. mun landbn. auðvitað athuga þær eins og annað sem þarf að athuga á milli 2. og 3. umr.



Herra forseti. Umr. er nú þegar orðin mikil um þetta frv. Ég á ekki sæti í landbn., en eftir því sem mér skilst hefur frv. verið athugað þar allrækilega. Hv. 5. þm. Norðurl. e., sem lauk máli sínu og er frsm. meiri hl. landbn., gat þess, að haldnir hefðu verið 10 fundir um málið með landbn. beggja d. sameiginlega. Ekki fannst mér hann þó vera alveg ánægður með samstarfsmenn sína úr Sjálfstfl. Mér skildist á honum að hjá þeim hefði ekki gætt fullrar hreinskilni. Hann varð þess vegna mjög ánægður og glaður þegar hv. 8. þm. Reykv., Ellert B. Schram, kom fram á sjónarsviðið síðdegis í dag og opnaði hjarta sitt fyrir honum í þessu máli af fyllstu hreinskilni. Um þetta er ég ekki fær að dæma til fulls af því sem ég hef þegar sagt. En hitt veit ég, að -  Ég sagði nokkur orð við 1. umr. frv. Ég gat þess þá, að mér sýndust aðalbreytingarnar, sem væru fyrirhugaðar á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl., nr. 101 frá 1966, í því fólgnar að fjölga heimildum sem unnt væri að grípa til ef slíkan vanda bæri að höndum sem nú blasir við. Ræðumenn þeir, sem hafa fjallað um málið, hafa einnig getið þess, að það sé nú þannig á vegi statt að þessum heimildum hafi fjölgað til muna eða ætlunin sé að fjölga þeim. Eina heimildin, sem unnt var að grípa til, var verðjöfnunin, en nú er gert ráð fyrir kjarnfóðurskatti og fleiri leiðum sem unnt er að fara ef slíkan vanda ber að höndum. Ég ætla að geta þess, að ég er nokkuð undrandi yfir því hvað bændur margir virðast almennt mótfallnir kjarnfóðurskatti. Það er talað um að menn geti ekki verið þekktir fyrir að skattleggja sjálfa sig og þar fram eftir götunum. Tvennt er þó víst í þessu máli og öruggt. Hið fyrra er, að það er útilokað að láta allan vanda lenda á bændastéttinni í þessu máli. Hitt annað, að það er vonlaust að hún sleppi skaðlaus frá þessum vanda. Ég held að almennt séð þurfum við að gæta hófs í miklum innflutningi á erlendu niðurgreiddu kjarnfóðri. Það, sem við þurfum fyrst og fremst að leggja áherslu á þegar horft er til framtíðarinnar, er að leggja rækt við okkar innlenda fóður, sem í flestum tilvikum er fullnægjandi, að ég ætla, nú orðið. Það er lítið vit í því að mínum dómi að hrúga inn í landið erlendu kjarnfóðri í stórum stíl til þess að ausa í búpeninginn svo til á öllum tímum árs. Það var einu sinni sagt, og það af mönnum sem þekktu vel til búskapar, að það ætti í raun og veru ekki að fara betur með búpeninginn en svo, að hann gæti a. m. k. farið jafnvel með sig sjálfur í grænum sumarhögum. En mér er ekki grunlaust um að nú sé farið að gefa kúm kjarnfóður jafnvel með sumarbeit á ræktað land. Þá er líka þess að geta, að ég tel verðhlutfall milli kjarnfóðurs og afurða, a. m. k. eftir gömlu lagi, mjög skekkt nú frá því sem áður var. Ég hef heyrt talað um að mönnum þótti nokkuð við hæfi ef verð á mjólkurlítra var álíka hátt og á einu kg af kjarnfóðri. Þetta hygg ég að hafi mjög skekkst á síðustu tímum, þannig að mönnum er í sjálfu sér ekki láandi þó að þeir kaupi mikið af ódýrum fóðurbæti. Þetta tel ég að við þurfum að athuga. Þess vegna hefði ég ekki talið úr vegi að bændur samþykktu einhvern skatt af þessu tagi, kannske ekki mjög háan, en legðu á hinn bóginn meiri áherslu á að ríkið kæmi til móts við þá við að losna við umframbirgðirnar sem safnast hafa upp. En ég skil vitaskuld fyllilega að allt kapp er lagt á að leysa málin með sáttum, eins og vera ber, og hef þess vegna ekki fleiri orð um þetta atriði á þessu stigi. En þá er að skoða nokkru nánar hvers virði hinar auknu heimildir eru, sem komið hafa fram frá landbn. mönnum. Hvers virði eru þær auknu heimildir, ef að lögum verða? Ég er viss um það a. m. k., að þær leysa ekki allan vandann. Það er vægt til orða tekið. Það er þess vegna margt og mikið sem við þurfum að athuga að auki í þessum málum. Ég gat þess, að mér hefði fundist hyggilegra af bændum og forsvarsmönnum þeirra að leggja áherslu á að ríkisvaldið kæmi til móts við þá t. d. í sambandi við lausn offramleiðslunnar, sem við erum mjög óvanir að fást við. Ég vil benda á að hér liggur fyrir till. í þinginu, 182. mál, ef ég man rétt, frá mér og þrem öðrum sjálfstæðismönnum, þar sem skorað er á ríkisstj. að leita allra ráða til þess að koma matvælum, sem við höfum of mikið til af, á framfæri við sveltandi þjóðir. Á ég þá við að framleiðendur matvælanna fengju fyrir þær grundvallarverð, en þær yrðu keyptar af ríkinu. Okkur hefur verið legið á hálsi fyrir að við létum mjög lítið af hendi rakna til þess að styðja vanþróaðar þjóðir. Það hefur komið fram í umr. þing eftir þing. Ég get ekki séð annað en það verði að leggja áherslu á að koma matvælum til þróunarlandanna, þaðan sem of mikið er til af þeim þangað sem of lítið er til af þeim. Ég held að sá vandi verði ekki með nokkru móti leystur nema ráð finnist til að mæta honum á þennan veg. Hv. frsm. meiri hl. landbn., sem áðan lauk máli sínu, komst svo að orði, að jafnvel þó að þetta frv. yrði samþ. yrði lítið gert meira en að koma í veg fyrir að vandinn yxi frá því sem nú er. Á því sést hvað hann er geigvænlega stór í sniðum. Þess vegna er það í sjálfu sér fagnaðarefni að margir hafa lagt sitt til málanna, - margir fremstu menn í bændastétt og einnig þeir þm. sem láta sig þessi mál nokkru skipta. Það hefur verið lögð fram þáltill. um stefnumörkun í landbúnaðarmálum af hálfu nokkurra sjálfstæðismanna. Það er boðað frv. um breytingu á framleiðsluráðslögunum, þar sem þau eru tekin til gagngerrar endurskoðunar. Hæstv. landbrh. hefur einnig boðað þáltill. um þessi mál. Við skulum vona að upp úr þessum umr. öllum spretti eitthvað hagstætt og hollt fyrir íslenskan landbúnað í framtíðinni.



Herra forseti. Mál þetta er nú þegar orðið allmikið rætt. Er það kannske nokkuð að vonum, jafnmikil umr. og fram hefur farið um þessi efni í þjóðfélaginu á undanförnum mánuðum og raunar missirum og svo mjög sem þeim, sem um þetta mál hafa fjallað, hefur sýnst sitt hverjum oft og tíðum. Ég vil leyfa mér að gera að umtalsefni nokkur atriði sem fram hafa komið í máli þeirra sem tekið hafa til máls. Hæstv. landbrh. tók vinsamlega á þeim till., sem hér hafa verið lagðar fram, og gat þess um ýmsar þeirra, að hann hefði ekki neitt við það að athuga þó að þær væru settar fram og, að manni skildist, samþykktar. Hann gerði hins vegar örfá atriði úr þessum till. að umtalsefni og á ég þá einkum við þær till. sem fluttar hafa verið á þskj. 466 af okkur hv. 1. þm. Suðurl. Hann drap á þá leið, sem fyrst er fjallað um í a-lið, að greiða hluta af niðurgreiðslum til framleiðenda, þ. e. að greiða niður verð vörunnar á frumstigi, og vitnaði til útreikninga sem gerðir hafa verið eftir ákveðnum formúlum af hálfu starfsmanna Stéttarsambands bænda og gert hefur verið m. a. til þess að svara fsp. frá hv. þm. Eyjólfi K. Jónssyni. Það er rétt, að í þeim útreikningum er miðað við að greiða niður allt að tilteknu hlutfalli framleiðslukostnaðar, frá 25% og upp í 62%, greiða það til framleiðenda á frumstigi og í bústærð allt að 400–500 ærgildi. Þessi mörk hafa verið sett á blað til þess að reyna að glöggva sig á því, hvernig slíkt fyrirkomulag mund koma út eftir þeim formúlum sem þar eru valdar. Ég er hæstv. ráðh. sammála um að með því fyrirkomulagi, sem þar er sett á blað, mundu þær byrðar, sem lagðar væru á stóru búin, sennilega verða of þungar, eins og hann komst að orði. Svipaðar aths. komu rétt áðan frá hv. þm. Stefáni Valgeirssyni. En eins og þetta er orðað í brtt. okkar, þá er þetta allt sett á vald Stéttarsambands bænda og Framleiðsluráðs og með samþykki hæstv. ráðh. Ég vænti þess, að verði þessi leið farin, sem hér er bent á, verði fundnar formúlur fyrir greiðslum af niðurgreiðslufé til frumstigs framleiðslunnar, þannig að menn verði nokkuð ásáttir um að þar sé sanngjörn leið farin, og það, sem á vantar, deilist nokkuð sanngjarnlega niður á bændastéttina. Ég held því að þær aths., sem hér hafa verið gerðar við þennan þátt í brtt. okkar hv. þm. Eggerts Haukdals, séu algerlega út í hött, og ég treysti því, að ef það á annað borð sýnir sig, sem nú standa yfir athuganir á, að þetta sé ábyrg leið og góð leið til þess að jafna þessum byrðum á bændastéttina, sem við erum allir að tala um, þá takist að finna þar framkvæmdaleið sem ekki vegur of þungt að einhverjum hluta bænda um leið og öðrum er ívilnað. Þessu treysti ég alfarið. Það er auðvitað margt um þetta hægt að segja, en ég skal ekki þreyta menn á því. Ég vil aðeins segja það, að niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum á frumstigi eru tíðkaðar í ýmsum öðrum löndum og að ýmsu leyti getur verið hyggilegt að hafa opna leið til þess í lögum að gera það einnig hér á landi. Það kann að vera að þetta sé lítils virði og nái lítt tilgangi sínum ef farið verður eftir till. þeirra hv. framsóknarmanna, miðað við það sem er í frv. hæstv. forsrh., eins og hér hefur verið vikið að, sem ekki verður skilið á annan veg en að fella eigi niður niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum á næstu þremur árum, a. m. k. miðað við orðanna hljóðan í aths. með þeirri grein frv. Hæstv. landbrh. hefur sagt að hann hafi ekki skilið þessa grein frv. á þann veg sem hún er túlkuð í aths., og vel má vera að þessu verði breytt í meðferð málsins, en eins og aths. með frv. hæstv. forsrh. hljóðar verður það ekki skilið á annan veg en hér hefur verið sagt og þarf naumast að ítreka það. Þar segir, að til þess að ná þeim markmiðum, sem frvgr. gerir ráð fyrir, þurfi væntanlega að lækka niðurgreiðslur um 5400–6700 millj. kr. á ári, og eins og fram kemur í greininni er ætlunin að þetta gerist í áföngum á næstu þremur árum. Þetta er allt saman sagt berum orðum. En ég skal ekki um það segja, hvort þetta verður niðurstaðan. Það er auðvitað ekki alveg samhljóða vilji fyrir slíku og reikna má frekar með því að einhverjar niðurgreiðslur verði á búvörum á komandi árum, og þá er gott að hafa heimildir til þess að geta einnig ráðstafað þeim á frumstig framleiðslunnar ef það sýnist henta betur. Ég óttast ekki að Framleiðsluráði og Stéttarsambandi bænda takist ekki að finna leið til þess að framkvæma slíkt með nokkuð sanngjörnum hætti í garð bænda eftir mismunandi ástæðum þeirra. Hæstv. ráðh. sagðist út af fyrir sig, eins og frv. er úr garði gert, miðað við brtt. meiri hl. n. og brtt. okkar Eggerts Haukdals, vel geta sætt sig við að sá málsl. væri felldur niður sem gefur heimildir til þess að jafna búskaparaðstöðu bænda, eins og þar segir, og m. a. með því að greiða niður flutningskostnað á fóðurvörum. Ég tel, eins og ég hef þegar sagt, að þessi ráðstöfun þess fjár, sem hér er um að tefla, eigi ekki heima í frv. þessu, ekki í þessari grein laganna. Hins vegar er ég því sammála, og ég hygg að a. m. k. flestir nm. í landbn. séu því sammála, að æskilegt sé að koma slíkri verðjöfnun við, og ég vil fagna því, sem hæstv. ráðh. sagði, að hann mundi beita sér fyrir að slík heimild yrði veitt eftir öðrum leiðum. Ég held að sé rétt að það verði gert, þó að það eigi ekki heima í þessu frv. sem aðeins fjallar um að veita fleiri heimildir til töku verðjöfnunargjalda og heimild til takmarkaðs fóðurbætisskatts og síðan ráðstöfun þess fjár til þess að dreifa þeim byrðum sem á bændastéttinni lenda, miðað við horfur, á þann hátt sem talið verður skynsamlegast. Hæstv. ráðh. sagði að það væri mjög óljóst orðað, bráðabirgðaákvæðið í till. okkar hv. 1. þm. Suðurl., og ekki ljóst hvað það þýddi. Nú er það svo, að þetta bráðabirgðaákvæði er fremur rúmt orðað. En það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á árinu 1979 er heimilt að leggja fram nauðsynlegt fé úr ríkissjóði til þess að greiða fyrir sölu á óverðtryggðri framleiðslu búvara á þessu verðlagsári og birgðum búsafurða sem til eru í landinu þegar lög þessi öðlast gildi.“ Það er mjög svo erfitt að leggja þann skilning í þetta orðalag sem hæstv. ráðh. gerði, að það þýddi að tryggja ætti bændum fullt verð fyrir alla þessa framleiðslu. Ég held að þó að við, sem höfum starfað í hv. landbn. og hér höfum tekið til máls flestir í dag, viljum veg bænda góðan og viljum margt fram leggja til þess að leysa vanda þeirra, finnist tæplega pólitískur vilji til þess að ríkissjóður taki á sig allan þennan halla. Ég á ekki von á því og það er ekki ætlunin með þessari till. Heimildin er að vísu nokkuð rúm, en það er hægt að hugsa sér þetta eftir ýmsum leiðum, eins og ég gat um í minni fyrri ræðu, og það getur t. d. í sambandi við íslenskan iðnað þurft að breyta ákvæðum, sem gilt hafa, til þess að heimilt sé að veita sambærilega aðstoð og útflutningsbótafé er eða jafnvel að láta niðurgreiðslufé ná yfir það magn sem fer til sumra þátta í iðnaðarframleiðslunni. Það eru ýmsar hömlur á því að hægt sé að koma þessu við þannig að út komi skárri niðurstaða fyrir ríkissjóð og fyrir framleiðendur annars vegar og verði þó um leið framleiðendum iðnaðarvörunnar til hagsbóta. Þannig er ýmislegt í þessu sem þarf að greiða fyrir, þarf að lagfæra og liðka til þannig að hægt sé að nota þau tækifæri sem möguleg eru. Ástandið er það alvarlegt að það þarf að nota öll tækifæri. Hæstv. ráðh. spurði, sem ekki var óeðlileg spurning: Hvar á að taka þetta fé? Vilja hv. fulltrúar Sjálfstfl. leggja til að það verði lagðir á auknir skattar, eða hvar vilja þeir ná þessu fé? - Mér finnst þetta eðlileg spurning. Hæstv. ráðh. vísaði fyrir sitt leyti á jarðræktarlögin og hann vísaði á fyrirframgreiðslu útflutningsuppbóta. Þessum leiðum vil ég ekki endilega mæla með eins og sakir standa. Það kann að vera að við þurfum þá verðtryggingu sem felst í útflutningsuppbótum á næstu árum, ef ekkert annað kemur í staðinn, og a. m. k. á þessu ári er búið að framkvæma í trausti þess að jarðræktarframlög fáist greidd, svo að það væri nú að koma aftan að mönnum að fara að kippa þeim til baka. Ég vil því hafa allan fyrirvara á um þær leiðir. En ég vil minna á það t. d., að við fjárlagaafgreiðslu lögðum við fulltrúar stjórnarandstöðunnar fram till. um tveggja milljarða kr. sparnað í ríkisútgjöldunum. Nú er liðið nokkuð á árið og það þyrfti að grípa til annarra og meiri niðurskurðartillagna til þess að unnt væri að ná 2 milljarða sparnaði. En það var einnig boðað við afgreiðslu fjárl. af fulltrúum beggja aðila, bæði stjórnarliða og stjórnarandstöðu, að fjvn. í heild - stjórnarandstaðan ekki undan skilin - mundi halda áfram athugunum sínum á því, hvort ekki mætti koma við auknum sparnaði í ríkisrekstrinum. Það hefur lítið farið fyrir athugunum af þessu tagi, væntanlega verður það gert á næstu vikum, en það er þörf á að taka þau mál til athugunar áður en of langt líður á árið, ef slíkt á að verka að einhverju marki á þessu ári. Ég hygg að það sé margt til athugunar í þessu efni. A. m. k. ætti hæstv. landbrh. ekki að kvarta yfir því að fá inn í þessi lög heimildir eins og um er að tala í bráðabirgðaákvæði þessu. Út af ræðu hæstv. ráðh. skal ég ekki lengja mál mitt. Hann talaði í þeim tón, eins og hann hefur raunar áður gert iðuleg, að vilja ná samkomulagi um mál það, sem hér er á ferðinni, og hann lauk máli sínu með því að bera fram ósk um að brtt. væru dregnar til baka til 3. umr., þannig að hv. landbn. gæti athugað þær á milli umr. Ég tel það sjálfsagt mál fyrir hönd okkar, sem flutt höfum brtt. á þskj. 466, að verða við þeirri ósk, þannig að hv. n. gefist betra tóm til þess að átta sig á þeim brtt. sem þar eru fluttar. Hv. þm. Kjartan Ólafsson gerði nokkrar aths. við einstaka liði frv., eins og það lítur út með brtt. frá meiri hl. n., og sagðist óttast að byrðinni yrði dreift þannig að litlu búin bæru of mikið, það væri óhjákvæmilegt að finna leiðir til þess að byrðinni yrði dreift réttlátlega, en hann taldi að mikil hætta væri á því, miðað við orðanna hljóðan í brtt. frá n., að litlu búin bæru einnig verulegan hluta byrðanna, bæði að því er snertir það sem segir í a-lið, þar sem heimilt er að ákveða framleiðendum fullt grundvallatverð fyrir ákveðinn hluta framleiðslunnar og útflutningsverð fyrir það sem umfram er, og einnig eins og b-liður hljóðar, um kjarnfóðurgjald. Hann tók sig nokkuð á, þegar hann leit í till. okkar hv. þm. Eggerts Haukdals, hvað fyrra atriðið snertir, en þar segir um þá kvótakerfisleið: „Heimilt er að ákveða að skerðing grundvallarverðs sé engin eða hlutfallslega minni hjá bændum með meðalbú og minna.“ Þessa leið er hægt að fara og nálgast hún a. m. k. það sjónarmið sem fram kom hjá hv. þm. Kjartani Ólafssyni. Einnig er í till. okkar hv. þm. Eggerts Haukdals gert ráð fyrir því, að hið gjaldfría magn kjarnfóðurs skuli miða við fram talið magn afurða og bústofns á skattframtali. Nálgast það einnig það sjónarmið hv. 3. þm. Vestf., Kjartans Ólafssonar, sem hann kvartaði undan að ekki væri gert eða búast mætti við að gæti orðið framkvæmt á þann hátt að hann gæti ekki fellt sig við. Þess vegna hefði ég haft tilhneigingu til þess að ráðleggja honum að lesa vel þær brtt. sem við Eggert Haukdal, hv. 1. þm. Suðurl., höfum flutt, til þess að átta sig á að í þeim till. er þessum sjónarmiðum mætt. Enda þótt heimildir séu rúmar og unnt að fara í aðra átt held ég að flestir séu um það sammála, að litlu búin þurfa a. m. k. að bera minni byrðar en þau stærri. Það er rétt hjá hv. þm. Kjartani Ólafssyni, að þau tilvik, sem um er fjallað í 3. gr. frv. eins og það var lagt fram af hæstv. ráðh., þarf að taka til athugunar þegar lögin í heild verða endurskoðuð. Þar geta verið staðbundnar aðstæður sem þarf að muna eftir í heildarlöggjöf. Ég fagna því hjá hv. þm. Kjartani Ólafssyni, að hann taldi að útilokað væri að ætla bændastéttinni að bera allan þann halla sem fyrirsjáanlega verður af þeim birgðum sem til eru í landinu af framleiðslu þessa árs, sem af framleiðslu þessa árs einni eru um 5 milljarðar kr., og taldi óhjákvæmilegt að finna leiðir til þess að dreifa byrðinni á þjóðina í heild. Þessum sjónarmiðum vil ég fagna og vænti þess, að þessi sjónarmið eigi ríkan hljómgrunn. Hv. þm. Stefán Valgeirsson var byrjaður að tala meðan ég var enn frammi á gangi. Ég heyrði þó fljótt raust hans. En ég hef vanist því, að hæstv. forseti hringdi bjöllu sinni áður en fundur hefst, og missti því víst af fyrstu setningunni, en hún var, að mér er sagt, eitthvað á þá lund, að hann kvartaði yfir því að þeir, sem tekið hefðu til máls í umr. þessum, væru ekki mættir. En þó ég hafi misst af einni setningu hjá hv. þm. Stefáni Valgeirssyni að þessu sinni, sem gerist ekki oft, verð ég að segja að ræða hans kom mér í sjálfu sér dálítið á óvart. Við erum búnir að starfa að þessu máli margar vikur, jafnvel mánuði, og mér hefur ekki fundist hann vera í neinum sérstökum bardagaham, þó við höfum verið að vinna að því að reyna að negla þetta mál saman þannig að menn gætu sæmilega við unað. En það var eins og hann væri kominn í einhvern bardagaham þegar hann kom upp í ræðustólinn áðan og kvartaði undan ýmsu og þó fyrst og fremst okkur þm. stjórnarandstöðunnar. Hann taldi að till. okkar sjálfstæðismanna kæmu á óvart. Ég held að hann hafi varla getað ætlast til þess að við flyttum ekki till. Ég gerði auðvitað grein fyrir því strax þegar skrifað var undir nál., að till. yrðu fluttar, enda skrifa ég ekki undir nál. með fyrirvara án þess að eitthvað búi undir. Hv. þm. taldi að ég hefði breytt um stefnu og tekið upp greinar eða ákvæði í þessar brtt. okkar sem hann hefði ekki átt von á, og þar átti hann fyrst og fremst við heimild til þess að greiða niður vöruverð á frumstigi. Ég get sagt hv. þm. Stefám Valgeirssyni það, að alla stund síðan ég fór að tala um þessi mál hef ég og fleiri rætt um þann möguleika að greiða niður vöruverð á frumstigi sem einn af þeim möguleikum sem þyrfti að athuga alltaf öðru hvoru. Og svo vill til, eftir því sem þeir segja mér forustumenn Stéttarsambandsins, að nú sýnist þessi leið ekki óálitleg. Það er í fullu samkomulagi við þá menn að heimild þessi er sett inn í brtt. okkar. Og ég verð að segja það, að ég fagna því ef það lítur nú betur út með þessa leið en stundum hefur gert áður. Hv. þm. talaði um það með líkum hætti og hæstv. ráðh., að bú yfir 400–500 ærgildi ættu að fá alla skerðinguna. Það er bara ekkert áskilið í þessum till. Ég er sammála því, að ef t. d. bú yfir 500 ærgildi ættu að taka á sig alla þá bagga, sem virðast blasa við fyrir bændastéttina, og hið opinbera kæmi ekki þar til aðstoðar, þá mundi það ríða a. m. k. mörgum þeirra að fullu eins og sakir standa. Þannig má náttúrlega ekki að þessum málum standa og ég treysti Framleiðsluráði og Stéttarsambandinu til þess að haga málum á skynsamlegri máta. Hv. þm. sagði að ég hefði talað um að ég vildi að við næðum samstöðu um þetta mál. Honum þótti einkennilegt að það hefðu verið haldnir 10 fundir í landbn. og samt væri samkomulagið ekki betra en raun er á. Ég tel mig vera að mæla fyrir brtt. í því skyni m. a. að ná samstöðu. Þær eru ekki fluttar í þeim anda að vera nein árás á hv. formann landbn. eða aðra þá sem skrifað hafa undir nál. Það er langt frá því. Hv. þm. sagði sjálfur, að svo væri um mannanna verk að þau mætti lengi bæta og átti þá við þær till. sem við Eggert Haukdal höfum flutt. Ég er ekkert að efa að þessar till. má enn bæta. Og þó að till. og ýmis orð hv. þm. Stefáns Valgeirssonar séu gáfuleg og með miklum ágætum, þá er jafnvel hægt að haga orðavali á betri máta á stundum en hann gerir, og svo er um öll okkar mannanna verk. Þess vegna er það síður en svo að það sé ástæða fyrir hv. þm. að vera að finna að því að þessar till. séu fluttar. Það er gert til þess að freista þess að bæta þetta mál, að ná fram því orðalagi sem túlkar það, sem við vildum í raun og veru gera, og túlkar það sem forustumenn Stéttarsambands bænda telja að sé framkvæmanlegt. Auðvitað eru þarna inni á milli nokkrar till. sem varða efnisatriði, og þeim gerði ég grein fyrir. Þó að þær séu fluttar, þá hef ég fulla heimild til þess að flytja slíkar till. ef ég tel að þær stefni í rétta átt og séu til bóta. Ég tel að ég hafi ekki talað í það miklum áreitnistón í fyrri ræðu minni að ástæða væri til þess að nota það sem tilefni til þess að bendla það við einhverja óbilgirni í þessum efnum. Ég er alveg hissa á því ef svo er. Ég hafði búist við því að við mundum áfram, við hv. þm. Stefán Valgeirsson, reyna að ná þessu saman á þann hátt sem okkur sýndist best. Auðvitað kann svo að fara að okkur greini á, og þá geta leiðir skilið í vissum atriðum, en væntanlega getum við orðið um flesta þessa hluti sammála. Öll sú vinna, sem í þetta hefur verið lögð, hefur auðvitað verið til þess gerð að freista þess að ná því fram sem skárra er um leið og hafnað væri hinu sem lakara er. Hv. þm. Stefán Valgeirsson kastaði nokkrum hnútum að hv. 1. þm. Suðurl. og spurði í tilefni af því að hv. þm. Eggert Haukdal hafði það eftir starfsmönnum Stéttarsambands að till. eins og þær komu frá n. væru lítt eða ekki framkvæmanlegar, hver væri þá munurinn á till. n. og brtt. okkar Eggerts Haukdals. Munurinn er kannske fyrst og fremst sá, ef við höldum okkur við aðalefni málsins, að í a-lið, eins og till. koma frá meiri hl. n., er bent á eitt atriði sem forustumenn Stéttarsambands bænda eru ekki sannfærðir um að sé framkvæmanlegt enn sem komið er. Sá liður er hvað hæpnastur í þeirri upptalningu sem við hv. 1. þm. Suðurl. setjum hér á blað, en hann er þó með í trausti þess að hann verði notaður því aðeins að hann sýnist framkvæmanlegur, ef sú leið er ekki framkvæmanleg eða fær verði aðrar leiðir farnar. Þessi leið er gerð að aðalatriði í till. frá n. og því hefur verið lýst yfir af formanni Stéttarsambands bænda, og hann ber fyrir sig lögfræðing Stéttarsambandsins, að þeir telji sér skylt að fara þessa leið frekar en aðrar miðað við orðanna hljóðan í þeim brtt. sem frá n. koma. Í brtt. okkar Eggerts Haukdals eru aftur á móti þrjár aðalleiðir gerðar jafnréttháar í a-lið og þeirri fjórðu er bætt við, sem er raunar jafnrétthá líka, sem er um að heimila að framleiðendum séu greiddar sérstakar verðbætur til að draga úr framleiðslu sinni, en sú leið er þó auðvitað nokkuð annars eðlis. Uppsetningin er þannig, að þessar leiðir eru jafnréttháar, og Stéttarsamband bænda, Framleiðsluráð og landbrh. hafa þar frjálst val eftir því hvað sýnist henta best. Þetta er auðvitað aðalmunurinn á þessum tveimur till. Síðan eru orðalagsbreytingar að því er varðar b-liðinn, en þær eru allar í þá átt, í nánu samráði við forustumenn Stéttarsambandsins, að koma þessu þannig á blað að telja megi að það sé framkvæmanlegt. Eins og gengið er frá b-liðnum í brtt. frá meiri hl. n. stangast það nokkuð á. - Þetta er það sem hv. þm. Eggert Haukdal átti við, að ég hygg. Hv. þm. Stefán Valgeirsson sagði að bændur hefðu beðið um jöfnun flutningskostnaðar. Ég hygg að þetta sé rétt. Hins vegar er það ekki inni í frv. frá sjömannanefndinni. Það er sú skýring á því, að sjömannanefndin, eins og við hv. þm. Eggert Haukdal, telur að þetta eigi ekki heima í þessari grein laganna. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta frekar. Ég vænti þess, að hv. þm. Stefán Valgeirsson átti sig á því, að það er ekki verið að kasta neinni rýrð á þá vinnu sem unnin hefur verið í hv. landbn. undir hans forustu þótt brtt. komi fram, að miklu leyti um orðalag, en í öðru lagi um ný efnisatriði, sem allt er til þess að freista þess að koma þessu máli frá Alþ. á þann hátt sem skást má teljast. Hv. þm. Stefán Valgeirsson sagði að nú væri framleiðsla svo mikil að hana mætti ekki aðeins draga saman á stórum búum, heldur einnig á litlu búunum. Ég er sammála því, að framleiðsla er nú mikil, hún er meiri en þörf er á og æskilegt er, mjólkurframleiðslan sérstaklega. Í raun og veru þarf að draga saman mjólkurframleiðsluna um ca. 20 millj. lítra á ári. Ég efast miklu meira um að sauðfjárframleiðslan sé of mikil. Ég hef lagt fram ásamt fleiri þm. Sjálfstfl. till. um stefnumörkun í landbúnaði. Eitt aðalatriði þeirrar till., þegar kemur að því að velja leiðir til að ná aðalmarkmiðunum, er að gerð verði úttekt á svokallaðri umframframleiðslu í landbúnaði - úttekt sem skiptist á milli höfuðbúgreina. Það er nauðsynlegt að þeirri úttekt sé skipt annars vegar á milli mjólkurframleiðslu og hins vegar sauðfjárframleiðslu. Það blasir raunar við öllum að draga verður saman mjólkurframleiðsluna. En það er einnig nauðsynlegt að fá úr því skorið hvert er þjóðhagslegt gildi sauðfjárframleiðslunnar. Þó að ég geti sagt hér, að ég trúi því og ég treysti því að hægt sé að sanna að sauðfjárframleiðslan mestan part, a. m. k. eins og hún er í dag, sé þjóðhagslega hagkvæm, þá stendur ekkert annað en trú eða vissa mín þar á bak við. Það er eftir að sanna þetta og það þarf að sanna með úttekt á þjóðhagslegum grunni, eins og gert er ráð fyrir að gert verði í till. sem ég hef flutt og fleiri sjálfstæðismenn, Það þarf að setja í málið nefnd sem sé skipuð fulltrúum frá bændasamtökum, frá opinberum stofnunum - helst frá Hagstofu Íslands, frá samtökum iðnaðar og fleiri aðilum, er geri slíka úttekt. Það er allmikið verk og það er vandaverk, en það þarf að hverfa að því verki sem allra fyrst. Þegar sú úttekt liggur fyrir vænti ég þess, að hún sýni að sauðfjárframleiðslan sé ekki of mikil í landinu miðað við þjóðhagslegt gildi hennar. Þess vegna dreg ég mjög í efa að það sé rétt, sem hv. þm. sagði, að líka ætti að draga mjög saman litlu búin hvað sauðfjárframleiðsluna snertir. Ég vil einnig taka það fram, að auðvitað er nauðsynlegt að mörkuð verði sú stefna í landbúnaðarmálum og þeirri stefnumörkun verði fylgt eftir með lagasetningu sem geri kleift að vinna að því með samkomulagi fulltrúa ríkis og bænda að ná framleiðslumagninu að því marki, sem talið er hagkvæmt þjóðfélaginu, á nokkrum árum. Þetta verður ekki gert með því að setja upp áætlanir, heldur verður að gera þetta með samningum til nokkurra ára - samningum sem verða því aðeins virkir að verðtrygging fylgi á því heildarmagni sem samið er um. Að þessu efni öllu er komið ítarlega í þeirri stefnumörkunartillögu sem við sjálfstæðismenn höfum flutt, og ég vænti þess, hvort sem það verður nú fyrir þinglok eða á næsta Alþ., að takist að breyta framleiðsluráðslögum á þann hátt að þessi stefna verði virk. Þá þarf einnig að vera búið að gera þá þjóðhagslegu úttekt, sem ég hef hér gert að umtalsefni, og byggja m. a. á henni þau framleiðslumarkmið sem sett verða, til þess að við þurfum ekki að vera með endalausar spásagnir um það, hvert við eigum að stefna í framleiðslumálum í landbúnaði okkar. Ég skal svo ekki, herra forseti, lengja þessar umr. Ég hef tekið það fram, að ég tel sjálfsagt að fresta afgreiðslu á þeim brtt! sem ég hef mælt fyrir, sem og öðrum sem fram hafa komið. Ég vænti þess, að þær verði ekki skoðaðar sem einhver árás á störf landbn. Nd., því síður á störf formanns n., sem yfirleitt hefur starfað að þessu máli eftir þeim leiðum, að mér hefur virst, að vilja komast að bestri niðurstöðu. Þó út af bregði þegar hann kemur í vígaham í ræðustól, þá rennur sá vígamóður af og hinn rétti hv. þm. Stefán Valgeirsson tekur til starfa þegar með birtingu í fyrramálið og þá mun renna upp fyrir honum það ljós að þær till., sem við hv. þm. Eggert Haukdal höfum flutt, séu allar til bóta.



Herra forseti. Einu sinni höfðum við Íslendingar kóng sem hét Magnús og var kallaður lagabætir. Nú er öldin önnur, sem betur fer, en ég þykist nú sjá að arftakar konungs þessa sitji ekki í hv. landbn. d. Þeir hafa tekið við frv. sjömannanefndar, sem ég að vísu verð að viðurkenna að mér þótti aldrei sérstaklega gott eða sérstaklega skemmtilegt frv., en það var samið af nefnd sjö bænda eftir mjög vandaðan undirbúning og þorri bændastéttarinnar hafði sætt sig við þetta frv. og samtök bænda lagt blessun sína yfir það, en það er „hantérað“ svo í hv. landbn. að það er óþekkjanlegt. Ég stóð að framlagningu þessa frv. m. a. vegna þess að ég leit svo á að þær heimildir, sem þar væru veittar, yrðu, þrátt fyrir að þær væru sumar óþægilegar og óskemmtilegar að þurfa að bera ábyrgð á þeim, þó skárri en verðjöfnunargjaldið sem innheimt var í fyrra og að mínum dómi er versta leið sem hugsanlegt er að fara. Auðvitað er rétt að Alþ. á að setja lög í landinu. En eðli málsins samkv. hefði ég ekki talið óeðlilegt að tekið væri tillit til bændastéttarinnar, ekki síst þar sem hún fór þarna mjög fram af hófsemi og m. a. s. bauðst til að bera byrðarnar sjálf að það miklu leyti að sumum bændum þótti nóg um. En sjömannanefnd, Stéttarsambandið, Búnaðarfélag Íslands eða landbrn. virðast ekki eiga upp á pallborðið hjá hv. n. Ég er ekki fyllilega samþykkur þeim brtt., sem fram hafa komið, engum þeirra - það komu fram þrjú þskj. með brtt. Ég vil þó taka fram, að eitt og annað gagnlegt er í öllum þeim brtt. Ég ætla að byrja á að nefna álit meiri hl. á þskj. 391. Það er nú kannske stórt orð, meiri hl., um þetta álit, vegna þess að einungis 3 menn af 7, sem í n. störfuðu, skrifuðu undir málið fyrirvaralaust, þ. e. hv. þm. Stefán Valgeirsson, Finnur Torfi Stefánsson og Þórarinn Sigurjónsson. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson og Pálmi Jónsson skrifuðu undir með fyrirvara og tveir nm., hv. þm. Eðvarð Sigurðsson og Eggert Haukdal, skrifuðu alls ekki undir. Það má því kannske liggja á milli hluta hvað þetta er mikill meiri hluti. Þetta nál. tekur í veigamiklum atriðum mjög mið, eins og kom fram hjá hv. frsm., af tillögum bænda í Eyjafirði. Það kom fram í framsöguræðu hans, að mig minnir, að hann taldi fjölda bænda aðhyllast þau sjónarmið. Ég er ekki einn af þeim. Ég lít svo á, að þarna komi fram fyrst og fremst stórbændasjónarmið. Hv. frsm. n. taldi að mikil vinna hefði verið lögð í þessar till., en ég vil minna á að það var mikil vinna lögð í fleiri umsagnir sem bárust og gengu ekki í sömu átt og till. Eyfirðinga. Ég vil nefna ágæta umsögn frá Búnaðarsambandi Austur-Húnvetninga, ég vil nefna ágæta umsögn frá Búnaðarsambandi Skagfirðinga, en það vill svo til að mér eru þær báðar kunnar. Í till. Eyfirðinga og í till. meiri hl. n. er tekið mikið tillit til óska kjarnfóðurinnflytjenda. Í áliti meiri hl. er gengið aftur verðjöfnunargjaldið sem mér þótti ástæða til þess að forðast og stóð í mér í fyrra og ég lagði mjög mikla áherslu á fyrir mitt leyti við síðustu stjórnarmyndunarviðræður að endurgreitt yrði bændastéttinni, vegna þess að ég taldi að bændur ættu það fjármagn, sem framkvæmdanefnd Framleiðsluráðs tók af þeim í fyrravor án vitundar stjórnvalda í landinu. Sagt er að heimilt sé að ákveða framleiðendum fullt grundvallarverð fyrir ákveðinn hluta framleiðslunnar, en útflutningsverð fyrir það sem umfram er, svo að ég vitni til þskj., en setja engin mörk um bústærð eða annað. Eftir orðanna hljóðan get ég ekki skilið þetta öðruvísi en sem verð jöfnunargjald. Í áliti meiri hl. er felldur niður kjarnfóðurskattur, a. m. k. á hluta framleiðslunnar. Kjarnfóðurskattur var umdeilanlegur fyrst og fremst fyrir það að sálfræðilega verkaði hann illa á allmarga bændur. Ég held að það sé jákvætt í þessum till., og kannske það jákvæðasta í brtt. meiri hl., að þær koma til með að stuðla að bættu framtali í framleiðslu hænsna- og svínaframleiðenda. Það sjónarmið er út af fyrir sig ágætt. Á þskj. 466 eru brtt. frá hv. þm. Pálma Jónssyni og Eggert Haukdal. Ég verð að segja eins og er, að mér finnst í sumu tilliti á þeim till. vera markvissara orðalag en á till. meiri hl. og líkar mér það orðatag skár. Þarna koma fram hugmyndir, sem ekki eru í nál. meiri hl., um niðurgreiðslur. Með leyfi forseta segir: „Að greiða með samþykki ríkisstj. hluta af niðurgreiðslum til framleiðenda í samræmi við framleiðslumagn allt að ákveðnu marki, en án tillits til framleiðslumagns þar fyrir ofan.“ Þessi hugmynd er komin frá hv. þm. Eyjólfi K. Jónssyni, þannig að þó að hendurnar séu Esaú er þarna röddin Jakobs. Það er kaldhæðni örlaganna að horfa upp á að frá þessum þremur heiðursmönnum, sem bera þetta fram hver með sínum hætti, sé komin hrottalegasta kommúnistatillaga um landbúnaðarmál sem ég hef séð. Ég er ekki þar með að segja að það megi ekki vera sósíalistabragð að till. um landbúnaðarmál, en þessi till. gengur út á það, eins og hér hefur reyndar komið fram í umr., að takmarka með svakalegasta hætti framleiðslu á stærri búum. Það er sjónarmið út af fyrir sig, en mér þykir aðferðin í grófara lagi, þó að ekki sé meira sagt; því að þetta setur stórbændur væntanlega á hausinn. Bændur með tvöfalt vísitölubú mundu ekki fá nema 70–80% af grundvallarverði fyrir framleiðslu sína. Mér finnst skynsamlegt í þessum till. hv. þm. Pálma og Eggerts að halda opinni heimildinni til að ákveða kvóta út á búfjártölu. Það er talað um framleiðslumagn í Eyfirðingatill. og í till. meiri hl. Ég held að það eigi ekki síður að íhuga búfjártöluna en framleiðslumagnið. Hins vegar er í niðurlagi till. taugaveiklunaratriði frá hv. þm. Eyjólfi K. Jónssyni um að fjölga í nefndinni og gera hana að 5 manna nefnd. Það hafa fleiri verið hreinskilnir í umr. um þetta mál en hv. þm. Ellert B. Schram. Í Morgunblaðinu þriðjudaginn 27. febr. 1979 skrifaði hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson grein. Hann gefur stutta umsögn um það frv., sem hér er til umr., og ég vil leyfa mér að vitna til hennar, með leyfi forseta, - ég vil byrja á greininni: „Nú dregur til tíðinda í málefnum bænda og allra annarra, því að mikill vandi landbúnaðarins snertir þjóðlífið allt. Umræða um þessi mál hefur hægt og bítandi beint ljósi að kjarna vandans, kerfinu sjálfu. Íslenska kerfið, sem tildrast hefur upp, ofstjórnin, skrifstofuvaldið og opinbert fjármálabrask er undirrót efnahagsvandans, og hvergi er kerfið jafnillyrmislegt og í málefnum bænda. Og nú er hugmyndin að fullkomna sköpunarverkið þannig:“ - Þá á hann við þá lagasetningu sem við erum að ræða. „1. Alþingi afsali sér öllu áhrifavaldi í landbúnaðarmálum til Framleiðsluráðs landbúnaðarins, sem geti skyldað söluaðila til „að halda eftir af andvirði búvöru þeirri fjárhæð sem Framleiðsluráð ákveður“, þ. e. a. s. allt að 99.99% búvöruverðsins. 2. „Gæsla og ráðstöfun þess fjármagns, sem innheimtist“ samkv. framansögðu, „skal vera í höndum Framleiðsluráðs landbúnaðarins". - Djarfmannlegt og opinskátt lagaákvæði það, ótakmörkuð heimild til þess að ráðska með svo til alla fjármuni bænda og „gæta“ þeirra vel, t. d. í þágu SÍS. 3. Fjármunum skal m. a. varið til þessa og til hins. Allar heimildir ótakmarkaðar til mismununar. 4. En „rísi ágreiningur“ um ráðstöfun nokkurra milljarðatuga skal hann lagður fyrir nefnd þriggja framsóknarmanna „til úrskurðar“. Þetta er í stuttu máli inntak þeirra lagabreytinga um Framleiðsluráð landbúnaðarins sem nú á að reka í gegnum Alþingi.“ Ég læt nú lokið lestri úr þessari grein, þó að margt sé spaugilegt í henni fleira, en mér finnst sem sagt alveg ástæðulaust fyrir hv. flm. að fara að taka undir þetta sjónarmið hv. þm. Eyjólfs Konráðs um að þrem mönnum sé ekki treystandi til þess að vinna þetta verk. Ég kem þá að þskj. 398, þ. e. brtt. frá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni. Að mörgu leyti er ágæt stefnuyfirlýsing sett þar fram, en því miður svipar henni til ýmissa annarra úrræða Alþb., því að erfitt er að festa hendur á einstökum efnisatriðum og þau eru misjafnlega vænleg til árangurs. Mér dettur stundum í hug, þegar ég sé till. í þessum dúr, að þær séu skrifaðar fyrir kjörfylgismöppuna fremur en til að verða að gagni í þjóðfélaginu. Á þessu plaggi eru margar góðar hugmyndir og sjálfsagðir hlutir sem þar er drepið á, en það er ekki svo þægilegt að gera sér grein fyrir því hvað það felur í sér „að stofna nefnd“ sem m. a. „á að ræða um“, eins og segir í þskj. í g-lið, „ýmis hagsmunamál bændastéttarinnar og möguleika á því að draga úr þeim mikla mun sem nú er á afkomu bænda“, eða þá í h-lið: „Önnur atriði sem aðilar telja rétt að taka upp í sambandi við samkomulag á milli bændastéttarinnar og ríkisvaldsins.“ - Ég veit árakornið ekki hvað ég væri að samþykkja með því að standa að þessu og veit reyndar ekki hvort þetta yrði neitt að gagni. Það hafa sem sagt komið fjölbreyttar skoðanir frá hv. nm. Ég hygg að hér séu allir á einu máli um það, að rétt sé að draga brtt. til baka til 3. umr. og rannsaka málið betur í n., og ég hygg að það sé vel farið. Ég held að menn ættu líka að sættast á, þegar brtt. eru komnar aftur til n., að endurskoða afstöðu sína til álits sjömannanefndar, hins upphaflega þskj., og þess vegna ómakaði ég mig í ræðustól í kvöld. Ég hef tekið eftir því að þrátt fyrir allt muni skásta till. í málinu líklega vera á upphaflega þskj. Það er raunasaga, hvað Alþ. gengur illa að setja framleiðsluráðslög. 1972 tókst það ekki, 1977–1978 bilaði dugur okkar að setja framleiðsluráðslög eins og Stéttarsambandsfundur bað okkur um að gera. Ef við hefðum haft manndóm í okkur þá til þess að gera það væri áreiðanlega minni vanda við að glíma nú. Bændur hefur ekki vantað samstarfsviljann eða eggjanir til þess að þessi lagasetning næði fram að ganga. Það má e. t. v. skoða í landbn. enn fleiri möguleika en nokkurn tíma er búið að ræða hér. Það er hægt að hugsa sér að mjög árangursríkt tæki til að draga úr framleiðslu væri bein skömmtun kjarnfóðurs á hvern grip í landinu. Þá á ég við lítinn skammt af kjarnfóðri, en ekki stóran skammt eins og Eyfirðingar voru að tala um. Það má líka benda á að kjarnfóðurnotkun hefur við allar þessar umr. aukist geysilega mikið. Það hefur verið yfirgengilega góð auglýsing fyrir kjarnfóðurkaupmenn að í eyrum bænda hefur glumið stöðugt þessi söngur um hvað kjarnfóðrið væri ódýrt. Fáir kaupmenn aðrir hafa fengið vöru sína jafnrækilega auglýsta fyrir kaupendum. Það má líka hugsa sér þá hugmynd, sem var ofarlega á baugi í þingsölum í fyrravetur, að leggja toll á kjarnfóður sem gengi beint til að greiða niður áburð. Sú hugmynd þykir mér best. Þá var raunar einnig verið að velta fyrir sér að styrkja graskögglaframleiðsluna og að leggja gjald á kjarnfóður til þess. Sú hugmynd fannst mér ekki góð. Það má kannske leiða hugann að því hér og nú, að graskögglaframleiðsla kemur til með að verða örðug á Íslandi í sumar vegna hinnar miklu olíuverðshækkunar, og það er alls ekki fyrir séð á hvaða verði okkur standa til boða graskögglar annað haust. Það er auðvitað ljóst að ríkisvaldið verður að taka á sig talsverðar byrðar til þess að leysa vanda landbúnaðarins, því það er ósanngjarnt að ætla bændum að gera það einum. Og Alþ. má ekki bregðast að leggja sitt af mörkum til þess að vandinn verði leystur áður en það er orðið of seint, að vandinn vaxi ekki fyrir seinlæti okkar eða kjarkleysi. En hugsanlega þarf raunar ekki að hafa svo miklar áhyggjur af of mikilli framleiðslu á þessu ári. Hafísinn liggur úti fyrir Norðurlandi og þá kann vel að vera að vel heppnað hallæri tempri okkar miklu framleiðslu og leysi fyrir okkur vandann.



Herra forseti. Síðasti ræðumaður, hv. þm. Páll Pétursson, er kannske dálítið dæmigerður um það, hvernig umr. fer fram um þessi mál og hver samstaða er í raun og veru um þau. Eins og ég reyndi að segja í framsöguræðu minni voru störf landbn. þannig, að menn skiptust á skoðunum um hvaða leiðir væri hugsanlegt að fara til samkomulags. Og einmitt vegna þess að þetta voru fyrst og fremst leiðir sem Eyfirðingar mótuðu og ég hefði orðið var við að sumt af því var mér eignað hafði ég þann háttinn á að hafa aðstoðarmann hæstv. landbrh, á þessum fundum til þess að hann setti á blað hvaða leiðir hann teldi, eftir að hafa hlustað á allar umr., að væru færar. Það voru sem sagt ekki till. mínar, heldur voru það till, sem hann setti á blað er hann hlustaði á þær umr. sem fóru fram í landbn. Ég lagði áherslu á það allan tímann, að heimildir væru sem rýmstar, en þetta varð niðurstaðan, - niðurstaða hans, ekki mín. Ég taldi að bændastéttin stæði betur að vígi með því að fá þessar heimildir en að fá ekki samstöðu um neitt. En það virðast vera skoðanir vissra þm. að besta leiðin sé að fá ekkert. Kannske að hafísinn bjargi því? Ég kom aðallega upp í þennan ræðustól vegna þeirra ummæla sem hafa komið hér fram, að forráðamenn Stéttarsambandsins hafi talið að till., eins og þær liggja fyrir frá meiri hl. hv. landbn., væru ekki framkvæmanlegar. En þegar ég ræddi þessi mál í dag í framsöguræðu minni, las ég einmitt upp bréf frá stjórn Stéttarsambands bænda um till. Ég vissi nefnilega alveg fyrir fram hvað menn mundu segja hér. Ég hafði því vaðið fyrir neðan mig og sendi till. til stjórnar Stéttarsambandsins til umfjöllunar áður en væri gengið frá þeim. Stjórnin benti á tvö atriði, og það var orðið við því að breyta samkv. því. Í þessari bókun, sem er úr fundargerð stjórnar Stéttarsambandsins, segir, með leyfi forseta: „Stjórnin mælir með samþykkt frv. með þessum breytingum, en telur sér ekki fært á þessu stigi að gefa yfirlýsingar um hvaða leið verði farin.“ Hún mælir með. Svo koma menn hér umvörpum og segja að sagt hafi verið að þetta væri óframkvæmanlegt. Hér er þetta skjalfest, formaður Stéttarsambandsins skrifar undir. Svona er nú málflutningurinn! Menn ræða um muninn á verðjöfnunargjaldi og þessari leið, kvótafyrirkomulaginu. Munurinn er fyrst og fremst sá, að bóndinn veit fyrir fram fyrir hvað hann má framleiða til þess að hann fái fyrir þá framleiðslu fullt verð. En þegar er um verðjöfnunargjald að ræða kemur það eftir á og hann fær það á hverja einingu, hvað sem hann framleiðir, hvort sem það er minna eða meira. Þetta er munurinn. Ég held að það sé ólíkt skynsamlegra fyrir bændastéttina að vita fyrir fram fyrir hvað mikla framleiðslu hún fær fullt verð en að láta setja verðjöfnunargjald eftir á, enda treysti ég því, ég þekki marga bændur, að þeir muni haga framleiðslu sinni eins og kemur þeim best, ef þeir vita þetta fyrir fram. Ég ætla svo ekki að ræða þetta frekar, það eru orðnar langar umr., nema ég vil segja það við hv. þm. Pálma Jónsson, að eðlilegust vinnubrögð í landbn. eftir 10 fundi hefðu verið að þeir hv. þm. Sjálfstfl. í n. hefðu komið fram með till. sínar í n., eins og hv. þm. Lúðvík Jósepsson gerði og hv. þm. Finnur Torfi Stefánsson, til þess að vita, ef þeir hefðu viljað fá samstöðu í n., hvort menn vildu fallast á till. þeirra. Þetta var ekki gert. Það var það sem ég átti við. Það kalla ég eðlileg vinnubrögð, hitt óeðlileg. Ekki mun standa á mér að reyna að finna lausn á þessu máli ef hægt er að finna lausn, og ég vil treysta því enn að menn vilji taka á þessu máli nú, en ekki að segja: Ég vil þetta, hinn hitt, - menn vilji frekar fá eitthvað fram til þess að bændur geti stjórnað þessari framleiðslu eins og þeir hafa beðið um. Ég sé ekki betur og ég skil ekki till. meiri hl. n. á annan veg en þetta sé í raun og veru allt sett í hendur Stéttarsambands og Framleiðsluráðs með samþykki landbrh., þannig að þó í till. þeirra hv. þm. Pálma Jónssonar og Eggert Haukdals sé minnst á ákveðin atriði felist heimildirnar í till. meiri hl. n., að Stéttarsambandið hafi heimild til að fara allar þessar leiðir og hvernig sem Stéttarsambandsfundur samþykkir að ganga frá málinu.



Herra forseti. Það virðist sem till. okkar sjálfstæðismanna í n. hafi sett hv. þm. Stefán Valgeirsson úr jafnvægi. Hann hefur allt á hornum sér. En í öðru orðinu segir hann þó, að enginn munur sé á þeim till. og hans, svo að þetta ætti ekki að fara í hann eins og raun ber vitni, ef það væri rétt. Ég fann að því áðan í ræðu minni, að yfirleitt eru menn nafngreindir í nál. Þessu var nú rétt slegið fram og að gefnu tilefni frá hv, þm. Stefáni Valgeirssyni. En auðvitað var hægt að segja að ég mundi skila séráliti, sem hér liggur fyrir í tillöguflutningi, ég veit ekki betur. Hv. þm. sagðist ekki hafa heyrt skoðanir mínar á þessu máli. Ég vil aðeins upplýsa hann. Ég vil dreifa þessum byrðum á bændur og ríkið, Ég hef haldið þessu margoft fram. Annað er óhjákvæmilegt. Hann setur það í sínum tillöguflutningi á annan aðilann. Ég vil fóðurbætisskömmtun, en án þess að bændur verði fyrst að borga tvöfalt verð, en fá síðan endurgreiðslu eftir dúk og disk. Okkar till. eru skýrar að þessu leyti. Hv. þm. sagði að ég hefði sagt: Bara að gera eitthvað. Það má að mörgu leyti segja það um það sem kom fram í landbn. Það lá ekki fyrir, þegar var beðið um upplýsingar, hvað kæmi út úr till. Formaður var spurður, aðstoðarráðh. og fleiri - það fengust engin svör - hvað kæmi út úr till. Það hafa ekki fengist svör við því enn þá. Út frá því var ekkert óeðlilegt að segja þessi orð, sem fóru í hv. þm.: „bara að gera eitthvað“, þegar ekki liggur fyrir hvað út úr till. á að koma. Ég hélt fram í máli mínu að Stéttarsambandsmenn hefðu sagt að þetta væri óframkvæmanlegt. Ég sagði ekki hverjir það hefðu verið í Stéttarsambandinu, en það voru ýmsir málsmetandi menn þar sem sögðu þessi orð. Ég nefndi ekki formann Stéttarsambandsins í þessu tilfelli. En ég stend við það enn, þeir sögðu þetta ýmsir, eftir að till. lágu fyrir. Hér var minnst á niðurgreiðslur. Engin ríkisstj. hefur eins leikið sér með niðurgreiðslur og núv, stjórn. Hún hækkaði þær síðast heilmikið 1. des., en samþykkir svo í fjárl. nokkrum dögum síðar að lækka þær um 2.8 milljarða. Hér hefur verið rætt um beinu greiðslurnar, að þær skerði mest hjá þeim stóru, segir hv. þm. Stefán Valgeirsson. Um þetta er að sjálfsögðu ekkert ákveðið. Það er eftir að útfæra það allt. Heimild er aðeins opnuð. Stéttarsambandsmörinum líst vel á þetta, en þarf þó enn að sjálfsögðu við mikillar skoðunar, en alveg óþarfi að afskrifa þetta fyrir fram. Ég vil segja að lokum, að hv. þm. Stefán Valgeirsson þyrfti að taka með inn í allt dæmið að þessum vanda þarf að skipta á bændur og ríkið, það er kjarni málsins: á bændurna og ríkið. Og sem forustumaður í landbúnaðarmálum með svo mikinn þingmeirihluta að baki trúi ég ekki öðru en að honum verði vel ágengt í að dreifa þessum byrðum, en láta þær ekki lenda allar á bændunum.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. svo að neinu nemi. Ég vil leggja áherslu á það, að menn leiti samkomulags um þessi mikilvægu og viðkvæmu mál. Eðlilegt er að nokkuð sýnist sitt hverjum þegar um slík mál er að ræða, og tek ég þær stimpingar, sem hér hafa orðið, sem merki um það. Ég vil koma inn á það sem menn hafa sagt hér að ekki sé framkvæmanlegt. Ég hef að sjálfsögðu látið athuga, hvernig framkvæma megi hinar ýmsu hugmyndir, og er alls ekki kominn til botns í því. En niðurstaða mín er sú, að allar þessar leiðir munu vera framkvæmanlegar, en misjafnlega auðveldar. Ég er sannfærður um að till. sjömannanefndar voru auðveldastar í framkvæmd. Það er auðvelt að leggja á fóðurbætisgjald og endurgreiða svo, og það er auðvelt að ákveða framleiðslugjald miðað við stærð búa. En ég nefni dæmi um fóðurbætisskömmtun. Þar er mér bent á ýmislegt sem mundi valda erfiðleikum í framkvæmd, a. m, k. nú í upphafi. T. d. eru ýmsir sem ekki telja fram, þó að þeir eigi að gera það, og á þá er þá áætlað. Frá slíkum aðilum liggja ekki fyrir upplýsingar fyrir 1. maí. Þeim yrði þá hegnt fyrir að telja ekki fram og fengju engan skammt. Auk þess er vafasamt að skattstjórar megi gefa upp eftir framtölum manna, svo að líklega þyrfti þetta að fara í gegnum hendur framteljandans sjálfs til að aðgengilegar upplýsingar fengjust. Ég nefni þetta sem dæmi, því hef ég komist að þeirri niðurstöðu að í raun og veru eru breytingar n. erfiðar í framkvæmd, en ég hygg þó framkvæmanlegar. Það var af þeirri ástæðu sem ég nefndi áðan að mér þætti skynsamlegt að n. athugaði hvort ekki mætti veita, jafnvel til bráðabirgða, heimild til að leggja á fóðurbætisgjald, sem mætti þá endurgreiða t. d. í samræmi við þann fóðurbæti sem síðar verður ákveðinn án slíks gjalds. Þetta mundi gera kleift að sporna þegar nokkuð við ofnotkun fóðurbætis. Ég kemst ekki hjá því að gera aðeins aths. við það að málið hafi tafist af því að ég var fjarverandi. Það er rétt hjá hv. 1. þm. Suðurl., að ég tók mér nokkurra daga frí og taldi mig eiga það inni. Hins vegar vil ég vekja athygli á því, að á mánudegi fyrir viku var ég mættur hér reiðubúinn að tala í þessu máli, en þá var það ekki unnt. Á miðvikudaginn var ég einnig reiðubúinn til þess og gekk eftir því að þá yrði rætt um málið. Þá lágu ekki fyrir brtt., sem hv. þm. hafði boðað, og þær komu ekki fyrr en þessi umr. var hafin. Ég er ekki út af fyrir sig að áfellast neinn, en ég vil vekja athygli á þessu. Ég held að það sé langsótt að telja að fjarvera mín hafi á einhvern máta tafið þetta mál. Þá hefðu allar till. í málinu átt að liggja fyrir þegar ég var mættur til þessarar umr. Hv. 1. þm. Suðurl. spurði, sem eðlilegt er: Hvers vegna er þetta ekki allt saman í einum pakka, framleiðsluráðslögin, sem á að breyta, og þetta, sem nú er til umr.? Því er að vísu auðsvarað. Þegar í haust gerði ég athugun á því, hvort slíkt yrði unnt, og kallaði báðar þær nefndir, sem fjalla um þessi mál, fyrir mig. Í ljós kom þá strax, að útilokað var að ganga frá hinni gífurlega viðamiklu endurskoðun framleiðsluráðslöggjafarinnar í tíma, enda hefur komið í ljós að jafnvel þótt nefndin legði sig fram um að ljúka þeirri endurskoðun fyrir áramót gerði hún það þó ekki fyrr en fyrir um það bil tveimur vikum, og það er langt frá því að samstaða sé orðin um það mál. Hins vegar töldu forustumenn bænda - og ég tel réttilega - að hér væri um svo mikilvægt mál að ræða til þess að ná nokkurri stjórn á framleiðslunni og miðla byrðum með verðjöfnunargjaldi réttlátar en gert hefur verið að freista yrði þess að fá það fram sem fyrst. Þessi var ástæðan fyrir þeirri ákvörðun minni að leggja frv. fram fyrir áramótin. Hér hafa ákvæði í grg. með frv. til l. um stjórn efnahagsmála veríð dálítið til umr. Í raun og veru held ég að skýringin hafi komið að nokkru fram í því, hvernig hv. 2. þm. Norðurl. v. orðaði ákvæði greinarinnar. Hann sagði einhvern veginn á þann veg, að í grg. væri sagt að niðurgreiðslur mundu þurfa að lækka um 5400–6700 millj. kr. á ári. Er þetta ekki rétt? Þarna er ekki alveg rétt með farið. Í grg. segir: „Mundu niðurgreiðslur á ári væntanlega þurfa að lækka um 5400–6700 millj. kr.“ Ég viðurkenni fúslega að þetta er ekki skýrt orðað. En ég hef kannað málið í matarhléi. Maður getur eins lesið út úr þessu og sú er meiningin með greininni, að árlegar niðurgreiðslur, eins og þær eru nú, þyrftu að lækka um þá upphæð sem þarna er nefnd. Ég vek athygli á því, að í fjárl. í ár er gert ráð fyrir að lækka niðurgreiðslur um u. þ. b. þriðjunginn af því sem þarna er um að ræða. Og hugmyndin með þessu er að árlegar niðurgreiðslur lækki eins og þarna er gert ráð fyrir á þremur árum í áföngum. Þetta er hin rétta skýring. En ég vil taka fram, að þetta er ekki nógu skýrt orðað til þess að vera alveg tvímælalaust. Hv. þm. minntist réttilega á ýmsa hluti, sem þarf að athuga, og get ég tekið undir það allt með honum, en vil aðeins koma því á framfæri í stuttu máli, að flest af því, sem hann hefur nefnt, höfum við verið að athuga, og því miður rekumst við aftur og aftur á sama vegg, að verð á íslenskum landbúnaðarafurðum reiknuðum á fullu verði án útflutningsbóta er of hátt t. d. til að keppa við erlent feitmeti. Þetta hefur verið skoðað. Ég er að láta skoða núna jafnvel breytingu á lögum sem kann að þurfa til þess að heimila að nota smjörlíki í staðinn fyrir annað feitmeti í ákveðnu magni. Það kann að vera þar einhver möguleiki. En ég vil líka láta það koma hér fram, að ýmsir vara mjög við þeirri leið og telja að slík breyting mundi leiða til stóraukinnar neyslu á smjörlíki og draga úr neyslu á smjöri. Þetta er e. t. v. tvíeggjað, ef menn eru að hugsa um að auka smjörneysluna. Ég hef einnig látið athuga hvort það komi til greina að greiða niður mjólkurduft, sem notað yrði í súkkulaði til útflutnings, og það virðist vel koma til greina. Það virðist vera möguleiki á því að það sé unnt. Hins vegar er niðurgreiðsla á mjólkurdufti beint til útflutnings eitt af því óhagstæðasta sem hægt er að nota útflutningsbætur í. Ég vil einnig nefna í þessu sambandi, að athugað var hvort ekki mætti flytja út íslenskar landbúnaðarafurðir sem aðstoð við þróunarlöndin. Í fyrsta lagi kemur að sjálfsögðu í ljós, sem við gerum okkur suðvitað strax grein fyrir, að aðeins örfáar vörur koma þar til greina - þær sem geymast við ákaflega lélegar aðstæður, nánast bara mjólkurduft. Það var athugað. Hins vegar hygg ég að lítið þætti orðið úr því sem Alþingi ákveður sem aðstoð við þróunarlöndin ef kaupa ætti mjólkurduftið á kostnaðarverði. Það er að sjálfsögðu hægt að fá erlendis fyrir sömu peninga margfalt fleiri kg af mjólkurduft en við mundum senda þá. Ef Alþ. ákveður að greiða þetta mjólkurduft niður, svo að það sé samkeppnisfært við erlent mjólkurduft í þessu skyni, er þar um að ræða frekari fjárframlög af Alþingis hálfu. Þetta ber allt að sama brunni. Það vantar meira fjármagn til þess að geta gert þetta. Ég vil taka undir það með hv. þm. til að fyrirbyggja allan misskilning, að ég á að sjálfsögðu ekki við að skorin verði niður jarðræktarframlög í ár, það hefur mér aldrei dottið í hug, heldur hefur mér dottið í hug að næstu ár kynni að verða þar afgangur, sem nota mætti í þessu skyni og jafnvel að fá að ráðstafa nokkuð fyrir fram. Ég get tekið undir það út af fyrir sig, að ég fagna því að fá heimildir í lögum, þó að reyndar megi alltaf um það deila hvað slíkar heimildir eigi að vera víðtækar, heimildir til að greiða úr hluta af þessum vanda sem nú blasir við. Og ég þakka skýringar hv. þm. á því, við hvað þeir eiga með þessari grein, sem er, eins og hann sagði sjálfur, nokkuð lauslega orðuð. En þessi heimild er ákaflega lítils virði nema heimild sé jafnframt veitt til þess að afla fjármagns, annaðhvort með sköttum eða með sparnaði í ríkisrekstri. Ég get svarað hv. þm., en hann spurði um sparnað í ríkisrekstri, að það er ætlun ríkisstj. að spara 1 milljarð á þeim fjárl. sem nú eru, en eins og hann benti á sjálfur gerist það erfiðara eftir því sem tíminn líður. Grunur minn er sá, að það reynist allerfiður biti að kyngja að spara þennan 1 milljarð. Ég held að það þurfi því verulegan samdrátt jafnvel í framkvæmdaliðum fjárlaga, ef sparast á verulega miklu meira. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. Ég vona að þær hafi orðið gagnlegar og vona að þær hafi orðið til þess að skýra þessi mál töluvert. Ég legg enn áherslu á að þetta mál fái skjóta afgreiðslu, vek athygli á því að Framleiðsluráð mun þurfa að taka nú í apríl ákvörðun um verðjöfnunargjald. Menn verða að minnast þess, að æðimikið af framleiðslu er selt og sumir framleiðendur kunna að vera búnir að fá meiri hluta sinn borgaðan og það er ekki hægt að ná til þeirra eftir á, þannig að það verður alls ekki beðið lengur með að leggja á verðjöfnunargjald. Ef heimild fæst ekki til annars en álagningar verðjöfnunargjalds mun Framleiðsluráð að öllum líkindum leggja í kringum 300 kr. á hvert kg af kjöti og í kringum 15–16 kr. á hvern innveginn lítra af mjólk. Það er mikil byrði. Því vona ég, að hv. n. taki málið nú til endurskoðunar, og lýsi enn þeirri von minni, að samstaða geti náðst um aðrar leiðir, - leiðir sem verða til þess að unnt sé að jafna þetta, en geti jafnframt orðið til þess að sporna við þeirri þróun, sem verið hefur, og geti komið til framkvæmda án tafar.