Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það eru nú liðnir allt að því tveir mánuðir síðan 2. umr. fjárlaganna fyrir 1953 var lokið og nokkuð á annan mánuð frá þeim tíma, sem fyrirhugað var að ljúka afgreiðslu fjárlaganna. Hæstv. fjmrh. hafði fullnægt þeim fyrirmælum þingskapa að leggja frv. fram á fyrstu dögum þingsins, og fjvn. setti sér það takmark að hafa tekið til meðferðar öll erindi, sem til hennar bárust í sambandi við fjárlögin, og skila till. til þingsins fyrir 2. umr. svo tímanlega, að engin hætta væri á því, að afgreiðslu fjárlaga yrði ekki lokið fyrir jól eða áður en þingfri yrði gefið. Það hefur jafnan verið skoðun nefndarinnar, að þannig bæri að haga störfum hennar og þingsins, að fjárlög séu ávallt afgr. fyrir byrjun þess fjárhagsárs, sem þau eru samin fyrir, allt annað sé óverjandi og lami verulega virðingu þingsins og álit. Að þessu marki hefur líka verið stefnt undanfarin ár, og að því var einnig stefnt í byrjun þings þess, sem nú stendur yfir. Það er engum vafa undirorpið, að þjóðin ætlast til þess, að frá þessari stefnu sé ekki víkið, og metur það, ef hægt er hér sem á öðrum sviðum að halda uppi heiðri Alþingis. En nú hefur illu heilli tekizt svo til, að komið hefur verið í veg fyrir það, að hægt yrði að ljúka afgreiðslu fjárlaganna á réttum tíma. Með því var enn á ný verið að sniðganga skýlaus ákvæði stjórnarskrárinnar og um leið dregið niður álit og heiður Alþingis. Fljótt á litið þykir það ef til vill ekki skipta miklu máli, hvort fjárlög eru afgr. fyrir eða eftir að fjárhagsárið byrjar, því að Alþingi hafði þá uppfyllt ákvæði stjórnarskrárinnar þann veg að fyrirskipa með sérstökum lögum, að fjárgreiðslur úr ríkissjóði, sem bundnar eru sérstökum lögum, svo sem laun o.fl., skuli greiddar eftir ákvæðum fjárlaga frá fyrra ári um ákveðinn tíma, eða þar til fjárlög hafi verið sett, og réttlæta mætti þetta, ef eðlilegar og óviðráðanlegar ástæður hefðu valdið því, að fjárlögin voru ekki að þessu sinni afgr. svo sem fyrirhugað var og rétt var að gera. En svo var ekki. Hinar raunverulegu orsakir þessa máls stóðu miklu dýpra, og það er rétt, að menn geri sér þau sannindi ljós þegar í upphafi. Og einmitt vegna þess þykir mér rétt að ræða þetta nokkru nánar, áður en ég sný mér að hinum einstöku till., sem n. ber fram til breyt. á fjárlagafrv. Þeim, sem sæti áttu hér á Alþingi 30. marz 1949, munu seint falla úr minni þeir atburðir, sem þá gerðust hér. Það höfðu staðið hér harðar deilur um öryggismál landsins. Einn stjórnmálaflokkur þingsins hafði valið sér það auma hlutskipti að vinna að þeim áhugamálum einvaldsherrans austan járntjaldsins að leggja sem flest ríki veraldarinnar undir hans veldi og áþján, einnig híð fámenna og fátæka lýðveldi Ísland, svo að þar mætti ekki um aldur ríkja lýðræði, frelsi í hugsun og athöfnum, réttaröryggi eða almenn mannréttindi á mælíkvarða lýðræðiselskandi þjóða. Var haft í hótunum utan þings og innan, að Alþingi skyldi ekki fá frið til þess að koma fram með löglegum hætti vörnum gegn slíkum fyrirætlunum, og hverjum þm. heitið ofsókn og jafnvel meiðingum, sem ætlaði sér þá dul að afgreiða mál þetta í þinginn samkv. sannfæringu sinni eða samkv. því, sem hann vissi að bezt væri fyrir núverandi og komandi kynslóðir. Þegar sýnilegt var, að orðin ein um hótanir höfðu engin áhrif á gang málsins, og vitað var, að áróður mundi engu breyta um endanlega afgreiðslu þess, var hópað saman nokkrum óábyrgum æsingaseggjum til þess að koma fram hótununum og hindra Alþingi í störfum, svo að málalokum yrði ekki komið við á þann hátt, sem fyrirhugað var. Sú ró og sú óbifanlega festa, sem ríkti hér í þessum sal á þeirri stundu, er atkvgr. um öryggismálin fór fram, mun seint gleymast þeim mönnum, sem hér voru til staðar. Meðan grjótkast og glerbrot frá óðum lýð, sem umkringt hafði alþingishúsið, þutu um höfuð hæstv. forseta og inn um allan sal, sat hann öruggur og lét sér hvergi bregða, hélt áfram skyldustörfum sínum, svo sem ekkert hefði á bjátað, en þingmenn létu það ekkert á sig fá, þótt úti fyrir æddi skríll með ópum og óhljóðum og hótun um árásir og meiðsli, ef ekki yrði farið að þeirra óskum um afgreiðslu þingmála, heldur stjórnuðust af allt öðrum og hollari öflum og greiddu atkvæði eftir því, sem þeir, hver og einn, töldu vera heppilegast fyrir þjóðina. Athöfninni var lokið. Alþingi hafði unnið sigur. Það beygði sig ekki fyrir uppreisn æsingaseggja, ekki fyrir hótunum, ópum eða köllum, ekki fyrir háði eða spotti, heldur hélt sína beinu braut í alvarlegu máli. Aldrei sem þá hafði Alþingi sýnt, að það var spegill þjóðarinnar. Þannig mundi þjóðin sjálf hafa tekið á málinu, þannig mundi hún sjálf taka á hverju vandamáli, sem að höndum bæri, með festu og manndómi og víkja hvergi af vegi sannleikans. Tíminn leið, og hinir óhamingjusömu menn, sem höfðu látið leiða sig út í foraðið að gera aðsúg að löggjafarþingi þjóðarinnar, fengu sinn dóm. Með honum var alþjóð kunngert, að engum þegn yrði þolað það að virða ekki stofnunina sem vera bar og gefa henni starfsfrið. Um þann þáttinn að hefja almennan áróður fyrir því, að mönnum þeim, sem hér brutu af sér, verði hlíft við réttlátri hegningu, skal ekki rætt hér. Þar var að verki íslenzkt hjartalag hjá þeim mönnum, sem ekkert aumt mega sjá, en engin tilhneiging til þess að gera dóminn tortryggilegan eða til að réttlæta brotið. En þegar þessir sömu aðilar, sem ýmist beint eða óbeint stóðu á bak við árásina á Alþingi 30. marz, eru sér þess meðvitandi, að ekki verður þolað að brjóta niður þingræðið á þennan hátt, snúa þeir kvæði sínu í kross, hefja aðra sókn að sama marki, sem fólkinu að lítt hugsuðu máli þykir ekkert athugavert við og mætir því engri mótspyrnu, en þingræðið hlýtur að lúta í lægra haldi fyrir, ef ekki er spyrnt við fótum þegar í stað. Og hvar stendur þá vort unga lýðveldi með allar sínar framtíðarvonir og óskir og möguleika, er svo er komið málum, að ákveðnir félagshópar geta kúgað Alþingi og fyrirskipað því að gera ákveðna hluti, illa eða góða, allt eftir því sem þeim líkar? Þegar svo er komið, er skammt að því marki, að þjóðin selji sig í ánauð, glati frelsi sínu og moldi allar sínar hugsjónir. Það er þetta, sem hefur skeð hér í siðasta verkfalli, sem hófst hinn 1. des. og lauk fyrir jólin, fyrsta verkfalli, sem háð er gegn Alþingi, í sögu þjóðarinnar. Og Alþ. bíður í þetta skipti lægri hlut. Í fyrsta áhlaupi sigra stéttafélögin, en Alþ. hefur fórnað allmiklu af virðingu sinni og valdi. Til þess voru refirnir fyrst og fremst skornir að koma því fram. Hitt var forustumönnunum aukaatriði, að bæta kjör einstakra manna, enda enn ekki sýnt, hve haldgott það kerfi verður, sem hér var tekið upp í sambandi við lausn vinnudeilunnar. Og sízt af öllu var þar tryggður réttur þeirra, sem erfiðast áttu með að fá kjör sin bætt, fram yfir hina, sem enga nauðsyn bar að veita kjarabætur. Ég get vel skilið þá menn, sem verða að velta hverjum eyri, sem þeir hafa handa á milli, áður en þeir gefa hann út til greiðslu á nauðsynlegustu þörfum, vegna þess að erfitt er að dæma um það, hvað eigi helzt að sitja á hakanum, og lágtekjurnar hrökkva ekki fyrir nauðsynlegustu gjöldum, - get vel skilið, að þeir séu til í allt, sem löglegt er, til þess að fá kjör sín bætt. En það voru ekki þessir menn, sem fundu upp á því snjallræði að gera verkfall á Alþingi. Nei, það voru hinir pólitísku leiðtogar, utan þings og innan, sem áttu af því heiðurinn, margir hverjir hinir sömu, sem með áróðri komu af stað óeirðunum og árásunum á Alþingi 30. marz, sem þá var ætlazt til að riði þingræðinu að fullu. Og þegar sigurinn var unninn, var fátækasta fólkið, sem vegna elli og örorku gat ekki lengur tekið þátt í kapphlaupinu um gæði lífsins, skilið eftir úti á hjarninu, því að það er haft fyrir satt, að raddirnar hjá félagssamtökum þeirra manna, sem bezt eru settir í lífinu og hæstar höfðu tekjurnar og beztu kjörin, hafi verið hvað háværastar í kröfunum, enda voru atvinnuveitendur þeirra eini aðilinn, sem ekki hafði enn fengið viðurkenningu fyrir að vera á gjaldþrotabarmi. Áður en fjárlagafrv. var skilað til 2. umr., voru á mörgum fundum n. ræddir þeir möguleikar að mæta aðkallandi þörfum ýmissa aðila, sem til þingsins höfðu leitað. Meðal þessara erinda voru óskir um meira fé til þess að hraða umbótum í heilbrigðismálum þjóðarinnar, meira fé til þess að byggja sjúkrahús, hjúkrunarkvennaskóla og fávitahæli, meira fé til að koma upp nýtízku tækjum í sambandi við ný vísindi í baráttunni gegn meinum mannanna, svo að bjarga mætti enn fleiri mannslífum, lina enn meira þjáningar mannanna, lengja enn meira aldurinn, skapa þjóðinni enn traustari stofna, milda enn meira sorgirnar, sem sjúkdómar færa einstaklingum og þjóðinni. Það var ekki öllum fjvn.- mönnum sársaukalaust að láta þá fulltrúa þjóðarinnar, sem hafa gert sér það að lífsstarfi að vinna þessum málum allt það gagn, sem þeir mættu, synjandi frá sér fara, vitandi, að með því var ekki einasta verið að fresta framkvæmdum mjög aðkallandi mála, heldur einnig það, sem var miklu alvarlegra, að með því var verið að lama, en ekki örva löngun þessara manna til þess að láta sem mest og bezt af sér leiða í þessum málum. Þá var og beðið um fé til margvislegrar vísindastarfsemi. Yngri og eldri vísindamenn með brennandi áhuga fyrir því að mega skapa þjóðinni margvíslega möguleika, bæði í andlegum og veraldlegum efnum, í krafti nýrra vísinda gátu bókstaflega ekki skilið, að ríkissjóði væri um megn að láta í té tiltölulega smáar upphæðir til þess að tryggja mikil auðæfi í framtiðinni með aðstoð vísindanna, er aldrei yrðu höndluð á annan hátt. Og umbótamennirnir, sem dreymir stóra drauma um endurbætur á öllum sviðum atvinnulífsins og sjá hvarvetna nýja möguleika til þess að auka þjóðarauðinn, útrýma atvinnuleysi og bæta lífskjörin, ef ríkissjóður vildi aðeins láta sér nægja minni skerf af ágóðahluta þeirra og leyfa þeim að byggja upp öruggan atvinnurekstur, skilja ekki heldur, að ríkissjóður skuli ekki geta séð af einhverju fé til þessara hluta. Og fólkið, sem býr í sveitum landsins og sér fossana falla með öllum sínum þunga til sjávar ár eftir ár og veit, að vatnið gefur þeim ljósið og ylinn og aflið, sem það hefur beðið svo lengi eftir, og gerbreytir hverju heimili, sem öðlazt hefur þessi gæði, skilur ekki, að fjárveitingavaldið skuli daufheyrast við hrópi þess. Þannig er það á öllum sviðum þjóðlífsins. Fjvn. hefur orðið að vísa þessum og fjöldamörgum öðrum óskum þegnanna á bug vegna þess, að meiri hluti hennar leit svo á að vel yfirveguðu máli, að það væri ekki rétt að leggja á þjóðina nýja skatta, heldur bæri að vinna að því að snúa við og létta á skattabyrðinni, eftir því sem unnt væri, og að það væri ekki hyggilegt að áætla tekjurnar hærri en n. hefur gert, er hún skilaði frv. til 2. umr., ef treysta ætti því, að tekjurnar yrðu nægilegar til þess að mæta útgjöldum á árinu, svo að eigi þyrfti að safna skuldum, en það telur meiri hl. n. nauðsynlegt að jafnan sé haft í huga við afgreiðslu fjárlaga. Á meðan fjvn. sat á rökstólum við að ræða öll þessi mál, vega og meta, hversu gerlegt væri að teygja tekjuáætlunina, svo að nokkru næmi, hverju skyldi hafna og hvað velja úr þeim erindum, sem til hennar bárust um margvísleg framlög, skeður það, að stéttafélögin lýsa yfir allsherjarverkfalli um land allt, ekki á atvinnurekendur, eins og áður hefur verið lýst, heldur á Alþingi og ríkisstjórn, og síðan er nokkrum óábyrgum mönnum falið umboð til þess að fara með allar framkvæmdir og alla samninga. Og hér er ekki farið að lögum. Hnefarétturinn og valdið er látið ráða. Ferðir frjálsra manna eru tepptar. Grjót og annar farartálmi settur á vegi. Fólk og farangur rannsakað, eins og um væri að ræða glæpi, sem framdir hefðu verið. Framleiðslu bænda er spillt eða henni hellt niður í jörðina. Og höfuðborg landsins er lýst í ófriðarástandi og umgirt. Og kröfurnar eru fast að 20 millj. kr. hærri útgjöld úr ríkissjóði samfara margvíslegum breytingum á gildandi lögum. Hótað er að svelta borgina, fyrst börn og sjúklinga og síðan allan almenning, og milljónum verðmæta skal komið fyrir kattarnef, ef ekki er gengið að kröfunum. Ég get vel sett mig inn í þá aðstöðu, sem hæstv. ríkisstj. var sett í, og ég skal ekki ræða það nánar hér, en gert hefur verið, hvort rétt hafi verið af henni að láta undan síga, svo sem gert var, en á hitt vil ég benda, að ef þjóðin sjálf og Alþ. spyrna ekki fótum við slíkum aðferðum framvegis, eiga þegnarnir ekkert öryggi til framar. Ef stéttasamband, fjölmennt eða fámennt, getur aftur leikið þennan leik og samið sig síðan og menn sína með undirskrift samninga undan ótvíræðum ákvæðum hegningarlaganna, sem aðrir þegnar þjóðfélagsins verða að beygja sig undir, þá er það vist, að það tvennt fer saman, að fjárhagur ríkisins stendur ekki stundinni lengur á föstum fótum og að frelsi einstaklinganna er glatað. Það má að sjálfsögðu endalaust deila um ráðstafanir, sem gerðar eru af Alþingi, og um lög, sem þaðan koma, en til þess er ritfrelsi og málfrelsi í landinu að gagnrýna það. En aðferðin til þess að koma fram umbótum á löggjöf landsins, hvort heldur um er að ræða fjárlög eða önnur lög, er ekki sú að stofna til víðtækra verkfalla og óeirða í sambandi við þau og á þann hátt glata milljónum verðmæta fyrir þjóðarheildinni, heldur hitt, að hrinda með frjálsum kosningum til Alþingis þeim mönnum, sem meiri hluti kjósenda telur að ekki hafi nægilegt viðsýni til að bera til að setja þjóðinni holl og viturleg lög á hverjum tíma. Allt annað stefnir að því að þurrka þingræðið út og bjóða einræðinu og þar með áþjáninni heim. Það er af þessum ástæðum, sem ég hér hef lýst, að meiri hl. fjvn. ber ekki fram þær brtt. við fjárlagafrv., sem hæstv. ríkisstj. þykir nauðsynlegt að gerðar verði og standa í beinu sambandi við lausn vinnudeilunnar. Hins vegar hafa nm. að sjálfsögðu óbundnar hendur um það, hvernig þeir greiða atkv. um þær till. - Skal ég þá leyfa mér að lýsa hér nokkuð þeim till., sem fjvn. ber fram hér við þessa umr. Á þskj. 567 er 1. brtt. um, að hækkað sé um 260 þús. framlag til notendasíma í sveitum, sem fært er svo síðar á 20. gr. fjárlaganna. Framlagið í fjárlögum, eins og það er nú, er ákveðið 1.740.000, en lagt er til, að þetta hækki upp í 2 millj. Það hefur margsinnis verið tekið fram hér á hv. Alþ., að það sé eitt af því, sem veiti hinum dreifðu byggðum landsins mest öryggi, að geta komið símanum inn á sem flesta bæi. Og það er nú vitað, eftir að sími hefur verið lagður á allmarga bæi í sveitum landsins, að það er ekki einungis öryggisatriði, heldur mjög mikill vinnusparnaður í sambandi við framleiðsluna. Fjvn. hefur því viljað með þessari hækkun, sem hér er lagt til að gerð verði, viðurkenna þessa þörf. Við 10. gr. er 2. till., um að hækka framlag til hagstofunnar um 90 þús. kr. Hæstv. fjmrh. hefur lagt á það áherzlu, að hægt sé að flýta þeim framkvæmdum, sem hagstofan vinnur að, skýrslugerð í sambandi við ýmis atvinnumál og félagsmál í landinu, og það þótti nauðsynlegt að taka upp þessa fjárveitingu til þess að mæta þeim óskum. 3. brtt. á þskj. 567 er um að hækka aukavinnu við lögreglustjóraembættið í Reykjavík úr 38 upp í 71 þús. kr. og annan kostnað úr 145 upp í 186 þús. og 600 kr. Þessi hækkun nemur alls um 74.600 kr. En það hefur verið upplýst fyrir n. af hæstv. dómsmrh. og þeim aðilum, sem fara með þessi mál, að óhjákvæmilegt sé að hækka þennan lið, einkum í sambandi við umferðarlögregluna í bænum, til þess m.a. að draga úr þeirri slysahættu, sem hér ríkir ávallt í sambandi við umferðina. Og hefur n. fallizt á, að þetta væri tekið upp í hennar till. Það er einnig á þskj. 600 brtt. við 11. gr., um nokkra hækkun í sambandi við fiskmatið, og stendur það í beinu sambandi við löggjöf, sem staðfest hefur verið hér á Alþingi nú, um að fjölga fiskmatsmönnunum um einn mann. Það þótti eðlilegast að taka það nú upp í fjárlagafrv., úr því að búið var að samþykkja lögin. - Sameiginleg hækkun á 11. gr. verður því 125.302 kr., en á 10. gr. 90 þús. kr. 4. brtt. á þskj. 56l er um að taka upp framlag til rekstrar blóðbanka, 100 þús. kr. Eins og mönnum er kunnugt, hefur verið varið allmiklu fé til þess að koma upp blóðbanka hér í bænum, en til þess að unnt sé að reka stofnunina þarf að sjálfsögðu fé. Þetta var rætt við viðkomandi ráðuneyti, og með tilvísun til þeirra gagna, sem fyrir lágu, þótti ekki gerlegt annað, en að taka þessa upphæð upp. Þá er enn fremur á þskj. 600 brtt. við 12. gr., nýr liður, 60 þús. kr. til fávitahælisins í Skálatúni, byggingarstyrkur. Vegna þess að hér er um nýmæli að ræða, vildi ég leyfa mér að fara nokkrum orðum um þetta atriði. - Eins og kunnugt er, er ríkið að láta byggja fávitahæli í Kópavogi og ver til þess allmiklu fé á hverju ári. Sökum þess, hversu seint gengur að koma þessum húsum upp vegna kostnaðar og hver óhemju eftirspurn er eftir rúmum á slíkum hælum og hversu erfitt er sérstaklega í sveitum landsins og á heimilunum yfirleitt að hafa hina eldri fávita, þá hefur, eftir því sem landlæknir hefur tjáð n., orðið að byrja á öfugum enda í þessu máli, þannig að byggja fyrst yfir hið fullorðna fólk til þess að geta tekið það inn á hæli, en vanrækja á sama tíma að byggja yfir börnin, sem ef til vill er nauðsynlegast, vegna þess að þá standa vonir til þess, að unnt sé að kenna þeim, ef þau eru tekin nægilega snemma, nægilega mikið til þess að geta gert einhver verk og verða ekki fullkomlega öryrkjar. Þetta taldi landlæknir, sem ég átti tal við og m.a. á fundi í heilbr.- og félmn. Ed., vera mestu erfiðleikana í sambandi við þetta mál nú. Hér eru hins vegar nokkrir áhugasamir menn, sem hafa keypt tilbúið hús, sem heitir að Skálatúni, hér skammt fyrir innan bæinn, og á að geta tekið um 35 fávita börn, og geta þar hafið kennslu samstundis, og það er gert ráð fyrir því, að þetta hæli geti tekið til starfa þegar á þessum vetri. Það var upplýst hjá n., að þessir aðilar leggja sjálfir fram 100 þús. kr. Þeir óskuðu eftir, að Alþ. gæti látið, ef mögulegt væri, í þetta skipti 100 þús. á móti, en það varð þó samkomulag við þessa aðila, að þeir mundu geta hafið reksturinn, ef tekinn yrði upp 60 þús. kr. styrkur, og á það hefur fjvn. fallizt. Það var upplýst af landlækni, að með þessu mundi batna mjög aðstaðan í sambandi við þessi mál, það mundi mjög létta á öðrum hælum, og hann taldi, að þessi bygging, sem hér um ræðir, væri vel til þess hæf að nota hana til þessarar starfsemi. N. leit svo á, að það væri ekki rétt að slá á þá útréttu hönd, sem hér hefur verið rétt fram af þessum mönnum, og væntir því, að þessi till. verði samþ. - Sameiginlegur kostnaður við hækkun á 12. gr. yrði þá 160 þús. kr., ef till. n. yrðu samþ. 5. till. n. á þskj. 567 er í sambandi við hækkun á vegafé, 6. till. í sambandi við hækkun til hafnarbóta og 7. till. einnig í sambandi við hækkun á framlagi til hafnarbóta, og eru þær allar tilheyrandi 13. gr. Ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til þess að ræða um þetta. Þetta voru atriði, sem sumpart hafði ekki gefizt tími til að ganga frá fyrir 2. umr. og sumpart hafa komið síðan og nauðsynlegt þótti að sinna. Allar þessar hækkanir nema samtals 355 þús. kr., en aðalupphæðin, 230 þús., er í sambandi við tillag til hafnarbótasjóðs, sem verður að takast upp í fjárl. til þess að uppfylla ákvæði l. um hafnarbótasjóðinn, og er það sérliður, 8. till. á þskj. 567. 9. brtt. á þskj. 567 er engin hækkun, heldur er aðeins liðurinn allur tekinn upp á fjárl. með umorðun eins og hér stendur og þarf ekki skýringar við. Þetta er gert í samráði við hæstv. menntmrh. 10. brtt. er viðvíkjandi 14. gr., um nokkra hækkun til bókasafnsins Íþöku, en 11. til námskeiða utan Reykjavíkur og vegna yfirmanna á varðskipum ríkisins. Það þótti nauðsynlegt, að þetta yrði hvort tveggja tekið upp. Einkum var sótt mjög fast á frá skólastjóra stýrimannaskólans um að veita fé til námskeiðs þess, sem getið er um undir brtt. nr. 11. Auk þess er á þskj. 600, 3. brtt. þar, framlag til leiðbeiningar í starfsíþróttum á vegum Ungmennafélags Íslands samkv. fyrirmælum ráðh., 15 þús. kr. Og svo er hér enn nýr liður, 12, sem líka tilheyrir 14. gr., til bændaskólans á Hólum vegna leikfimishúss, 75 þús. kr., - og 300 þús. kr. hækkun, undir tölulið 13, til byggingar húsmæðraskóla, þar sem erindi lágu fyrir frá viðkomandi aðilum um, að óhjákvæmilegt væri að taka þessa hækkun inn á fjárlfrv. Er þetta aðallega vegna kvennaskólanna á Blönduósi og Hallormsstað, en fjvn. hefur ekki séð ástæðu til að skipta þessu fé, heldur er þessu skipt af hæstv. ráðh., eftir því sem hann telur þörf á á hverjum tíma, eins og verið hefur áður. Þá eru hér einnig till. um hækkun: byggingarstyrkur til Ingibjargar Jóhannsdóttur á Löngumýri og til Árnýjar Filippusdóttur, 25 þús. til Ingibjargar og 15 þús. kr. til Árnýjar. Eru það gamalkunnir liðir hér á fjárl. og þótti rétt að láta þá ekki falla niður að þessu sinni. Þá er einnig undir 14. lið, 14. brtt., 10 þús. kr. hækkun á framlagi til húsmæðrakennaraskólans, sem er í sambandi við áhaldakaup. Allar þessar hækkanir í sambandi við 14. gr. koma til þess að nema 462 þús., en af því er stærsti liðurinn, 300 þús. kr., í sambandi við byggingu húsmæðraskólanna, sem ég þegar hef lýst. Leggur n. til, að þær verði allar samþykktar. Þá eru hér nokkrar breyt. við 15. gr., undir tölul. 15–18. Ég sé ekki ástæðu til þess að vera að ræða hverja þeirra út af fyrir sig. Þær eru flestar smáar, í sambandi við styrki til náms og í sambandi við listir og vísindi í landinu, og sé ég ekki ástæðu til þess að ræða þar nánar hverja till. út af fyrir sig. - Einnig eru hér till. á þskj. 600, 4. og 5. brtt., sem eru í sambandi við 15. gr., og nemur þetta allt saman 61 þús. kr., ef till. verða allar samþ. - Ég vil taka fram, að hér er ein ný till., til Elsu Sigfúss söngkonu, 8 þús. kr. Það lá fyrir erindi hjá fjvn. um það, hversu illa hún væri stæð fjárhagslega, einkum og sér í lagi vegna veikinda, sem að hefðu steðjað. Hún hefur aldrei notið neins styrks frá íslenzka ríkinu, og n. þótti sjálfsagt, að þessari beiðni væri mætt. Þá er hér undir 20. liðnum 75 þús. kr. hækkun í sambandi við jarðræktartilraunir, þ.e. framlag til húsakaupa á Akureyri, sem þótti mjög hagkvæmt að gerð yrðu, og var því tekin upp fyrsta greiðsla til þessara mála, 75 þús. kr. Enn fremur eru teknar hér upp till. um 35 þús. kr. til fyrirhleðslu við Laxá í Austur-Skaftafellssýslu, 50 þús. kr. til sjóvarnargarðs í Gerðum og 159 þús. kr. hækkun á framlagi til Fiskifélags Íslands, vegna þess að talið var, að niðurskurður sá, sem hafði verið gerður af rn., er frv. var samið, hefði verið gerður fyrir einhver mistök, og hefur því orðið að taka upp þessa hækkun, sem hér um ræðir. Svo eru til eflingar upplýsingastarfsemi í sambandi við iðnaðinn 150 þús., og síðan er tekin hér upp ný till. í sambandi við jarðboranir vegna kolarannsókna á Skarðsströnd, 150 þús. kr., en sett þar að skilyrði, að jafnmikið framlag komi annars staðar að og að borunarframkvæmdir verði gerðar undir eftirliti og í samráði við rannsóknaráð ríkisins. Til þessara framkvæmda hafði einnig verið lagt nokkurt fé á síðustu fjárl., og það þótti nauðsynlegt að loka ekki að fullu og öllu fyrir framlag til þessara framkvæmda, ef ske kynni, að hér væri um allveruleg auðæfi að ræða. - Allar hækkanir á 16. gr., ef till. verða samþ., verða því um 619 þús. kr. Þá er lagt hér til, að hækkað sé um 1 millj. kr. framlag á 17. gr. til almannatrygginganna, og er það í sambandi við hækkun á daggjöldum til sjúkrahúsanna. Það er gert ráð fyrir, að daggjöld til sjúkrahúsanna hækki úr 60 kr. upp í 70 kr. á dag, en það hefur aftur í för með sér, að hækka verður framlagið til sjúkrasamlaganna í landinu, og er þessi upphæð sett inn til þess að mæta þeim kostnaði. Þá eru settar hér inn á sömu grein 100 þús. kr. til dvalarheimilis aldraðra sjómanna. Það munar sjálfsagt ekki miklu í svo stórri byggingu, hvort heimilið hefði fengið 100 þús. kr. eða ekki neitt á þessu ári, en þetta er þó sett inn sem viðurkenningarvottur fyrir því, að þessi stofnun hafi fulla samúð hjá Alþ., og er þess því vænzt, að þessi till. verði samþ. - Hækkunin á 17. gr. yrði því alls 1.1 millj. kr., ef tillögurnar verða báðar samþykktar. Þá er lagt til á þskj. 600, að á 18. gr. séu gerðar nokkrar breyt. Sumpart falla þar niður nokkrir aðilar, sem eru dánir, en að öðru leyti eru einnig teknir upp nokkrir nýir aðilar, eins og þskj. ber með sér. Ég skal ekki fara hér út í hvern einstakan lið í sambandi við þessi mál, en aðeins leyfa mér að geta þess, að á hverju ári, sem þetta mál hefur verið til umr. í fjvn., hefur n. komizt að raun um, að raunverulega sé alveg óviðeigandi og óþolandi að hafa þessa grein eins og hún er. Í fyrsta lagi verður ekkert af greininni séð, hvaða tekjur hver aðili hefur, því að hér er ekki birt með, eins og þó einu sinni hafði verið gert, hvað hver aðili fái mikið úr lífeyrissjóði, og þess vegna gefa þær upphæðir, sem hér eru settar fram, gersamlega ranga hugmynd um þann lífeyri, sem þessir aðilar hafa raunverulega. Ég vildi mega beina því til hæstv. ráðh., að það er ákveðin ósk n., að í næsta fjárlfrv. verði þó a.m.k. þannig gengið frá þeim málum, að Alþ. og hver sá, sem hefur frv. til athugunar, geti séð, hvað mikinn lífeyri hver aðili hefur í heildartekjur, bæði frá Alþ. og frá lífeyrissjóðunum. Það yrði þó það minnsta, sem hægt væri að krefjast í sambandi við það mál. Ég verð að segja, að ef almenningi er þetta ljóst, þá mundi sumum þykja allmikið örlæti ríkja hér á Alþ. Hins vegar er þess vænzt, að hæstv. ríkisstj. sjái sér fært að láta athuga þessi mál, þannig að þau verði ekki framvegis eins og þau eru. Það er út af fyrir sig alveg óþolandi, að fjvn. og alþm. yfirleitt eigi að vera settir í þá aðstöðu að meta hér hvern einstakan aðila, sem sækir um uppbót eða styrk, bæði verk hans eins og þau hafa verið unnin, fjárráð hans og aðstöðu alla, og það verður að fara hér eftir einhverjum föstum reglum, sem útiloka það alveg, að það sé hægt að hafa persónuleg áhrif á hvern aðila í þinginu. Fjvn. hefur rætt um að reyna að koma út þáltill. í sambandi við þetta mál áður, en þingi lýkur. Ég veit ekki, hvort til þess vinnst tími, vegna þess að ég veit ekki enn þá, hvenær þingi verður slitið, en jafnvel þótt ekki ynnist tími til þess, þá er mjög óskað eftir því, að hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. láti taka þetta mál til alvarlegrar athugunar. Ef allar till. n. í sambandi við 18. gr. verða samþ., þá hækka útgjöldin á 18. gr. um 94.882 kr., en á móti kemur aftur lækkun frá þeim mönnum, sem út falla, 37.654, svo að raunveruleg hækkun verður 57.228 krónur. Ég skal svo geta þess, að hér hefur fallið niður eitt nafn, þ.e. nafn ekkju Finns heitins Jónssonar alþm., en það verður tekið til athugunar áður en umræðunni er lokið. Þá eru hér í sambandi við 20. gr. till. á þskj. 567. - Það er 28. till., til byggingar kennaraskóla, 300 þús. kr. Það lá fyrir hjá fjvn. ýtarlegt erindi um þetta mál. Húsnæði kennaraskólans er slíkt í dag, að þar þarf kennsla að fara fram á fimm stöðum í bænum og svo og svo mikið af starfstíma kennaranna fer í að flytja sig á milli kennslustaðanna. Slíkt er að sjálfsögðu óþolandi og þarf að bæta úr, og hér er þá lagður fyrsti steinninn að þessari byggingu og þess vænzt, að hún geti haldið áfram og risið upp sem fyrst. Þá er hér 29. till., um að hækka framlag til bygginga á prestssetrum úr 950 þús. upp í 1.350 þús. Það er kunnugt, að þörfin fyrir prestsbústaði um land allt er svo gífurleg, að Alþingi sér sér ekki fært að mæta þeim óskum á einu ári. M.a. er sótt mjög fast á að byggja a.m.k. þrjá eða jafnvel fjóra prestsbústaði hér í Rvík, einn fyrir dómkirkjuprestinn Óskar Þorláksson og svo aðra þrjá fyrir hina nýju presta, sem komu í hin nýju prestaköll á s.l. ári, en fjvn. hefur ekki séð sér fært að taka upp nægilegt fé til þess, að hægt væri að mæta þeim óskum. Ég vil í sambandi við það leyfa mér að benda á, að til fjvn. komu einnig erindi frá þessum sömu prestum um nokkurn húsaleigustyrk, þar til búið væri að byggja þá bústaði, sem þeir lögum samkvæmt ættu að fá. N. hefur ekki heldur séð sér fært að verða við þeim tilmælum. Samkv. lögum frá 1940 áttu prestarnir kröfu á að frá 1.200 kr. á ári í húsaleigustyrk. Þessi lög voru numin úr gildi þegar hin nýju lög um prestaskipun landsins voru samþ., og það mátti vera á vitund þeirra presta, sem sóttu um sóknirnar hér, að það voru ekki til lagafyrirmæli um það, að þeir skyldu fá þessar launauppbætur. Og n. vildi ekki styðja að því, að ofan á hin lögbundnu laun væri veittur húsaleigustyrkur, til þess m.a. á þann hátt að örva flutning presta frá dreifbýlinu til Rvíkur. Sumum hverjum þótti nóg að því gert þegar, þótt ekki kæmi hér einnig til að hækka laun prestanna á þennan hátt. Og það var af sömu ástæðum raunverulega, sem n. neitaði um meðmæli með erindi, sem kom til hennar, um að standa undir prestskosningum hér í Rvík, 15 þús. kr. Hún sá hér í opinberu blaði nýlega, og það meira að segja stjórnarblaði, að ríkissjóður hefði greitt þessa upphæð, en þá hefur hann greitt þá upphæð gegn mótmælum fjvn. Fyrir því hefur hann ekki fengið samþykki hér á Alþingi, og þykir rétt að láta þetta koma fram, vegna þess að ég sá þetta einhvers staðar tilkynnt opinberlega. En það var af sömu ástæðu, að fjvn. sá ekki ástæðu til þess að ýta undir þessi mál á þann hátt, sem ég þegar hef lýst. Þá er hér 30. brtt., um að byggja lögreglustöð á Keflavíkurflugvelli. Það er 200 þús. hækkun þar. - Og 31. brtt. er um að hækka um 150 þús. kr. lán til dieselrafstöðva. Ég skal aðeins í sambandi við dieselrafstöðvamálið upplýsa, að raforkumálastjóra hafði verið sent erindi og óskað eftir að fá upplýst, hvað gengi um raforkuframkvæmdir fyrir Vesturland og fyrir Austurland og aðra þá staði, sem enn verða að lýsa upp með dieselvélum. Hann sendi n. erindi þess efnis, að þetta væri nú allt í rannsókn. Þetta þyrfti alllangan tíma, þar til þeim rannsóknum væri lokið, og enn lengri tíma til þess að koma þessum framkvæmdum á. En hann lagði til, að meðan ekki væri hægt að sinna þessum málum, þannig að þau héruð, sem ekki hafa nú raforku frá vatnsföllum, heldur yrðu að kaupa dýra olíu og þar af leiðandi að búa við miklu dýrara rafmagn heldur en hin héruðin, sem fengið hafa raforkuna frá vatnsveitunum, þá yrði tekið upp 1.5 millj. kr. til þess að lána þessum veitum eða orkuverum, líkt eins og raforkuverunum er lánað úr raforkumálasjóði, á meðan þær rafveitur standa ekki undir sínum kostnaði. Eins og kunnugt er samkv. raforkulögunum, þá fá allar hinar nýju rafveitur aðstoð fyrstu árin, þar til þær geta borið sig sjálfar fjárhagslega, þegar búið er að koma aflinu út til neytenda. Þetta var rætt í nefndinni. N. gat ekki fallizt á að taka þetta upp á þessu stigi málsins, m.a. vegna þess, að henni var vel kunnugt um, að fjárlögin, að hennar áliti, þoldu ekki slík útgjöld. Það er fullkomin sanngirni, að þeir þegnar, sem búa við hið dýrara rafmagn, fái þessa aðstoð, sem hér um ræðir. Það yrði þá greitt til baka aftur, þegar þeirra málum væri komið í sama horf eins og hjá öðrum, sem rafmagnsins njóta. Og það var eingöngu vegna þess, að meiri hl. n. vildi ekki leggja til, að bætt yrði þessari upphæð inn á fjárlögin, vegna þess að hann lítur svo á, eins og, ég tók fram áðan, að það sé öll teygja úr tekjuáætluninni eins og n. hefur gengið frá henni, og úr því að ekki þótti rétt að leggja á nýja skatta, sem n. hefur ekki heldur viljað leggja til, þá vildi hún m.a. af þeim ástæðum ekki gera till. um, að þetta yrði tekið inn á fjárlögin. 32. liðurinn er um að hækka um 150 þús. kr. byggingarkostnað dvalarheimilis fyrir afvegaleidd börn. Ef þessi till. verður ekki samþykkt, er ekkert fé til þess að halda áfram þeim framkvæmdum, og þá yrði starfsemin að falla niður. En það er búizt við því, að það sé hægt að halda henni áfram að fullu og öllu, ef þessi till. verður samþykkt. - Allar brtt. í sambandi við 20. gr., ef samþ. verða, munu hafa í för með sér 1.200.000 kr. hækkun á fjárlagafrv. Ég skal svo gefa hér nokkurt yfirlit yfir, hvernig frv. kemur til að líta út, ef allar till. fjvn. verða samþ., og engar aðrar till. en hennar. Hækkunin alls á 10.-19. gr. er 3.029.530 kr., og hækkunin á 3. gr. og 20. gr., sem hvort tveggja er til verklegra framkvæmda, er 1.460 þús., svo að alls er hækkunin samkv. till. n. 4.489.530 kr. - Rekstrarafgangur samkv. frv. var áður 37.587.779 kr., og útgjaldahækkunin á 10.-19. gr. er 3.029.530, svo að þá verður tekjuafgangurinn nú, ef þetta verður samþ., 34.558.249 kr. En svo hef ég séð, að útgjöld til flóabáta samkv. till. samvinnun. samgöngumála hafa hækkað um 604 þús. kr. Það hefur aldrei verið venja, að fjvn. athugaði þau mál neitt, heldur væri það önnur n. í þinginn, sem kunnugt er, sem hefur með það að gera, en sé það tekið inn í þessar niðurstöðutölur, þá verður rekstrarafgangurinn 33.954.249 kr. - Hagstæður greiðslujöfnuður samkv. frv. var 21.16.509 kr., og greiðslur til viðbótar eru 4.489.530, og þá verður óhagstæður greiðslujöfnuður, ef þetta yrði samþ., 2.373.421 kr. Ef ekki lægju fyrir till. frá hæstv. ríkisstj., þá mundi fjvn. hafa rætt það við hana, hvernig mæta skyldi hinum óhagstæða greiðslujöfnuði, en með því að samkomulag var um það milli mín sem form. n. annars vegar og hæstv. fjmrh. hins vegar, að n. skyldi ekki bera fram þær brtt. við frv., sem beinlínis stafa af samningum í sambandi við lausn vinnudeilunnar, eins og ég þegar hef tekið fram, þá þótti n. ekki heldur ástæða til að ræða sérstaklega um, hvaða tekjur kæmu á móti þessum óhagstæða greiðslujöfnuði. Ég skal að sjálfsögðu ekki hér, við þessa framsögu nú, ræða mjög í einstökum atriðum till. hæstv. fjmrh. á þskj. 606. Ég vil aðeins segja það, að það ríkir mikil bjartsýni hjá hæstv. ráðh. og meiri bjartsýni, en við í fjvn. höfðum þorað að láta í ljós, ef ríkisreikningurinn á þessu yfirstandandi ári verður eitthvað í samræmi við þær till. En vel kann að vera, að svo skipist atvinnumál þjóðarinnar, og vildi ég óska, að það væri. Hitt er alveg ljóst og skal viðurkennt hér, að engin vissa var fyrir því, að tekjuáætlun sú, sem fjvn. gerði við 2. umr., hefði staðizt, ef ekki hefði tekizt að leysa verkfallið. Þá eru hér nokkrar till. í sambandi við 22. gr. Þá er það fyrst að endurlána Búnaðarbanka Íslands fjárhæð, sem svarar vöxtum og afborgunum árin 1951, 1952 og 1953 af lánum til Ræktunarsjóðs og Byggingarsjóðs Búnaðarbankans af gengishagnaði 1950 og tekjuafgangi ríkissjóðs 1951 og láni til Ræktunarsjóðs frá 30. apríl 1951 og láni til veðdeildar bankans 1951. Lánskjörin séu hin sömu og á framangreindum lánum. - Það hefur þótt nauðsynlegt að gefa hæstv. ríkisstj. þessa heimild, m.a. vegna þess, að bankinn samkv. lögum lánar þetta fé út með allt öðrum og lægri vöxtum, en hann verður að greiða. Mér þykir rétt að upplýsa, að eftir því sem bankinn hefur tilkynnt fjvn., þá munu afborganir af lánunum aðeins nema 100 þús. kr., en vextir af lánunum hins vegar 4.292.700 kr. En að sjálfsögðu hefur fjvn. ekki haft neitt tækifæri til þess að sannprófa, hvort þessar upphæðir eru réttar. Hún hefur tekið það sem góða og gilda vöru frá bankanum sjálfum. En ég vil leyfa mér að leggja áherzlu á, að hér er raunverulega ekki verið að lána öðrum, en ríkinu sjálfu. Bankinn er eign ríkisins. Þetta er nokkurs konar framlag til bankans, en ekki til þeirra manna, sem njóta þessara lána aftur frá bankanum. En ég hef orðið þess var, að það væri af einstökum aðilum litið þannig á. Þá er hér önnur till., um að ábyrgjast fyrir Samband ísi. berklasjúklinga allt að 3 millj. kr. lán til byggingar vinnuskála að Reykjalundi gegn tryggingu, er ríkisstj. metur gilda. - Þessi heimild hefur verið veitt áður til þess að gera stofnuninni mögulegt að halda uppi sinni starfsemi, og mér þykir í þessu sambandi rétt að upplýsa hér, að ég hef fengið sannanir fyrir því, að siðan lögunum um happdrætti fyrir Reykjalund var breytt, þá hafi salan aukizt stórkostlega og tekjur af þeirri starfsemi einnig aukizt mjög mikið, og ætti það þá að vera enn meiri trygging fyrir því, að engin áhætta væri að ábyrgjast þá upphæð, sem hér er rætt um. Enn fremur er hér till. um að ábyrgjast lán allt að 500 þús. kr., sem hreppsnefnd Hveragerðishrepps hyggst að taka til að leggja hitaveitu í þorpið, þó eigi yfir 85% af heildarkostnaði. - Þessi till. var tekin inn áður en lögin um hitaveitur voru samþ. hér á Alþ. Slík heimildarákvæði eru tekin inn í þann lagabálk, og breytir að sjálfsögðu ekki miklu, hvort hún verður samþ. eða ekki. Þykir þó ekki ástæða til þess að taka hana til baka, þar sem lögin hafa nú ekki verið staðfest enn þá, en hins vegar er hér einnig 5% hærra hámark, en er í frv. eins og það kom til Ed. síðast og ég held, að Ed. hafi þegar gengið frá. Þá er einn liður hér að heimila að feila niður leyfisgjald samkv. b-lið 30. gr. laga nr. 100 1948 af fólksbifreiðum, sem fjárhagsráð lýsir yfir, að inn séu fluttar fyrir atvinnubílstjóra. - Þessi till. er flutt samkv. beiðni hæstv. ríkisstj. og er í sambandi við innflutning á þeim fólksbifreiðum, sem verið er að flytja inn fyrir fisk, sem seldur hefur verið til Ísraels, eins og kunnugt er. Þá eru hér á þskj. 600 nokkrar brtt. í sambandi við 22. gr. Í fyrsta lagi um að verja allt að 2 millj. kr. til flugvallagerðar til viðbótar framlagi á 20. gr., ef tekjur flugvallanna fara fram úr áætlun sem þessu nemur, enda vaxi ekki rekstrarhalli flugmálanna samkv. 13. gr. D. - Þessi till. var einnig í fjárl. siðast. Ég veit nú ekki, hvernig útkoman hefur verið á þessu atriði. Hæstv. fjmrh. getur náttúrlega upplýst það. Hins vegar er mér kunnugt um, eftir því sem flugvallastjóri hefur tilkynnt okkur, að slíkar áætlanir, sem gerðar voru í sambandi við þessi mál á s.l. ári, munn hafa staðizt, og hefði allmiklu meira fé komið inn, ef ekki hefði það óhapp komið fyrir, að verkfallið stóð yfir í nærri mánuð í desembermánuði. Mér skilst nú, að það séu bundnar við það mjög miklar vonir, að á yfirstandandi ári komi allmiklu meira fé inn í sambandi við þessi mál, í sambandi við Keflavíkurflugvöllinn, en gert hefur verið ráð fyrir í till. Þá er hér önnur till., að ábyrgjast fyrir Slippfélagið h/f í Reykjavík allt að 6 millj. kr. lán, til byggingar nýrrar dráttarbrautar gegn tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar. - Mér þykir rétt að fara um þessa till. nokkrum orðum. Það lá fyrir fjvn. erindi um þetta mál, og hún ræddi það á allmörgum fundum. Það er upplýst, að fjárhagslega er engin hætta fyrir ríkisstj. að veita þessa ábyrgð. Hér er um mjög fjársterka aðila að ræða, sem geta gefið ágætar tryggingar. Hins vegar er það mín skoðun persónulega, að þetta verk, sem hér um ræðir, bæti sáralítið úr því, sem bæta á úr, og það sé svo mjög aðkallandi mál að bæta úr vöntun á þeim tækjum, sem þarf til að taka upp skip til viðgerðar og aðgerðar hér í Reykjavík eða hér á landinu, að það megi ekki bíða raunverulega stundinni lengur. Það er ekki einasta vegna þess, að það er kastað á glæ stórkostlegu fé svo að segja daglega fyrir það, að skip verða að biða eftir að fá tækifæri til þess að komast upp til hreinsunar og viðgerðar, heldur er annað, sem er miklu lakara, og það er það, að á meðan þessi háttur er hafður á, að taka skip upp hér í slippinn, eins og gert hefur verið nú undanfarna áratugi, þá er alveg útilokað að koma við þeim nýtízku tækjum í sambandi við viðgerðir, sem þarf til þess að koma verðlaginu niður, og það er höfuðatriðið. Á meðan ekki er unnið að því að koma hér upp þurrkví, sem gæti tekið allan flotann til viðgerðar, og í sambandi við hana að leyfa frjálsan aðgang öllum þeim mönnum; sem vilja að því vinna, standa engar vonir til þess, að hægt sé að koma niður því verðlagi, sem hér ríkir í sambandi við viðgerðir. En vegna þess að verðlagið er þannig, fara milljónir dagsverka út úr landinu í sambandi við þessi verk, sem við sjálfir getum unnið. Þetta er því eitt af allra stærstu málum þjóðarinnar nú, þ.e., hvernig hægt er að leysa þetta, að koma hér upp þurrkví, þar sem hægt sé að hafa frjálsan aðgang að og menn geta notað nýtízku tæki. Það má geta nærri, hvaða sóun það er á verðmætum að flytja efni og fólk á bílum innan frá Landssmiðju eða innan frá Keili vestur á dráttarbrautirnar eða vestan frá Stálsmiðjunni austur á dráttarbrautirnar til þess að vera þar að kúldrast við viðgerðir, sem kosta milljónir, og allt eftir gamla laginu, sem var fyrir 40–50 árum. Það er eins og þeir ráðandi menn, sem hafa með þessi mál að gera hér, geti engan veginn skilið, hversu aðkallandi þetta mál er. En það er alveg áreiðanlegt, að þetta er eitt af allra stærstu málum, bæði fyrir iðnaðarstéttina, fyrir útgerðarmennina, fyrir viðgerðarverkstæðin og fyrir allan almenning í landinu. Og það er þess vegna, að ég tel, að hver sú viðbót, sem gerð er í sambandi við hið gamla fyrirkomulag, tefji aðalframkvæmdirnar, að ég sjálfur persónulega er á móti því, að þetta sé gert. Ég skal endurtaka það, að ég tel, að ríkissjóður hafi enga áhættu af að veita ábyrgðina. Þá er hér till. um að ábyrgjast lán allt að 200 þús. kr., sem Vikurfélagið kann að taka, gegn tryggingum, er ráðh. metur gildar, og að ábyrgjast lán að upphæð 150 þús. kr. fyrir Glersteypuna, sem hún kann að taka, gegn tryggingum, sem ráðh. metur gildar. - Þetta hefur meiri hl. n. samþ. Ég veit ekki, hvort það hefur raunverulega mjög mikla þýðingu, og vafasamt, hve langt á að fara inn á þá braut að ábyrgjast fyrir einstaka aðila eins og hér er gert, en ég skal ekki að öðru leyti ræða um það atriði. Það hefur þótt rétt af meiri hl. n. að taka þessar till. upp, og m.a. hefur hæstv. fjmrh. lagt mjög mikla áherzlu á fyrri liðinn, sem hefur þá kannske einnig valdið því, að síðari liðurinn var látinn fylgja með. Svo er till. um að leggja fram það mikið nýtt hlutafé í Skallagrím h/f í Borgarnesi, að hlutafé ríkissjóðs verði jafnan 1/3 af heildarhlutafjárhæð félagsins, þó ekki yfir 200 þús. kr. - Eins og kunnugt er, þá hefur ekki enn þá verið keypt eða byggt nýtt skip í Borgarnes-Akranes–Reykjavíkurferðir. Hlutafélagið hefur verið að vinna að því að fá hlutaféð aukið um allt að 50%. Ríkissjóður á 1/3 í félaginu nú, og það þótti rétt, að ekki yrði raskað þeim hlutföllum, sem hann á þar, og að hann legði þar alveg eins mikið fé á móti eins og hinir aðrir hluthafar. Þá er enn fremur í sambandi við þessa till. heimild til þess að ábyrgjast fyrir Skallagrím h/f í Borgarnesi allt að 3.6 millj. kr. innlent eða erlent lán, er félagið kann að taka til smíða á nýju skipi fyrir Reykjavíkur-Akranes-Borgarnesferðir gegn tryggingum, er ríkisstj. metur gildar, þó eigi yfir 60% af kostnaðarverði skipsins. Ég skal leyfa mér að upplýsa, að samkv. ósk fjárhagsráðs var gerð ýtarleg tilraun til þess að reyna að fá þetta skip byggt á Spáni. Það var enginn áhugi hjá spænskum skipabyggingastöðvum að byggja svo lítið skip. Þó fékkst í það tilboð, en það tilboð var að minnsta kosti 50% dýrara, en tilboð frá öðrum stöðum, svo sem í Hollandi eða Englandi, og afhendingartíminn engan veginn eins góður, hvað þá betri, auk þess sem það var útilokað, að hægt væri að greiða andvirði skipsins með andvirði íslenzks saltfisks, sem seldur yrði til Spánar. Það var því algerlega horfið frá að reyna frekari samningsgerð í því landi. Hins vegar hefur fjárhagsráð nú á ný óskað eftir, að reynt væri að semja við Finnland. Við það land höfum við mikil viðskipti, og er það nú á döfinni að reyna samninga þar í sambandi við byggingu skipsins, en ég held, að öllum aðilum, sem að þessu máli standa, komi saman um, að á meðan deilan stendur við Bretland um landhelgismálin, þá sé ekki æskilegt og engan veginn rétt að reyna að semja um nokkurt slíkt verk í því landi. Þá er hér ein till. um heimild til að verja allt að 21/2 millj. kr. til að styrkja bátaútvegsmenn, er undanfarin ár hafa stundað dragnóta- og togveiðar, til kaupa á nýjum veiðarfærum til annarra veiðiaðferða, og setji ríkisstj. nánari reglur um úthlutun styrkjanna.- Það er alveg ljóst, að margir smáútgerðarmenn eða bátaútvegsmenn hafa orðið fyrir allmiklu tjóni við það, að landhelgin var færð út og dragnótaveiðin bönnuð svo og togveiðarnar fyrir utan hina gömlu línu eða nálægt hinni gömlu línu. Og þessir menn verða, ef þeir ekki ætla að hætta þessum atvinnuvegi, að taka upp aðrar veiðiaðferðir, og þótti því rétt að gefa ríkisstj. heimild til þess að verja þessu fé til þeirra bóta, sem hér um ræðir. Þá er enn eitt að aðstoða Flugfélag Íslands h/f við kaup á einni millilandaflugvél og einni innanlandsflugvél með því að veita ríkisábyrgð fyrir allt að 60% af kaupverði flugvélanna, þó eigi yfir 14 millj. kr., gegn þeim tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar. - Þetta þótti nauðsynlegt til þess að geta gert samninga um nýjar flugvélar, þar sem það mun taka allt að 2–3 árum að fá slíkar flugvélar smíðaðar, og það er ljóst, að þrátt fyrir smæð Íslendinga og þrátt fyrir það, þó að hér sé um alveg nýja atvinnugrein að ræða, þá hefur þeim mönnum, sem að þessum málum starfa, tekizt svo prýðilega, að það er líklegast eina landið í heimi, þar sem ríkissjóður hefur ekki þurft að leggja til stórkostlegar fjárfúlgur til þess að standa undir flugmálunum. Fjvn. vildi því sýna fulla samúð þessum málum, og er þetta einnig gert í samráði við hæstv. ríkisstj. Þá er enn að ábyrgjast lán að upphæð 150 þús. kr., er Skúli Pálsson, Laxalóni í Mosfellssveit, kann að taka til ræktunar regnbogasilungs, gegn þeim tryggingum, er ríkisstj. metur gildar. Ég vísa til þess, sem ég hef sagt um aðrar till. hér í sambandi við ábyrgðir til einstaklinga, sem ég hef hér áður rætt um. Ég skal leyfa mér að geta þess, áður en ég lýk máll mínu, að það er ein eða tvær till. enn þá hjá hv. fjvn., sem ekki hefur verið rætt um að fullu, og m.a. ein, sem ekki er hægt að bera fram nema ræða um það við hæstv. ráðh., og vildi ég gjarnan fá tækifæri til þess að gera það, áður en þessari umræðu er lokið, en að öðru leyti hefur n. svo að segja lokið störfum, með þeim árangri, sem ég þegar hef lýst. Ég skal ekki fara hér út í að ræða hinar einstöku till., hvorki frá hæstv. ríkisstj. né frá einstökum þm., en mun geyma það þar til þeir hafa mælt fyrir sinum till., ef ástæða þykir þá til að svara nokkru, sem þeir geta um í sinum ræðum. En ég vil að síðustu endurtaka það, að n. óskar eftir, - eða ég fyrir hennar hönd, - að till. n. allrar verði samþ., en engar aðrar till., sem fram eru bornar, verði samþ., að undanskildum að sjálfsögðu till. hæstv. ríkisstj., sem hún hefur borið hér fram og meiri hl. Alþ. stendur sjálfsagt að, þó að ekki hafi tekizt samkomulag við n. um að bera þær fram.



Herra forseti. Ég vil fyrst leyfa mér að þakka hv. fjvn. eða meiri hl. hennar enn fyrir hennar hlut í afgreiðslu fjárlaganna og lýsa því hér með yfir, að ég er samþykkur þeim till., sem hv. fjvn. ber fram, og það sama er að segja um þær till., sem hv. samvn. samgm. ber fram. Ég vil leyfa mér að mæla með þeim till. Ég ber hér fram á þskj. 606 nokkrar till. og kem nánar að þeim síðar. Ég vil að sjálfsögðu vænta þess, að hv. alþm. sjái sér fært að samþ. þessar till. Ég vil benda á það, að ef till. fjvn. verða samþ. og till. frá samgmn. og till. þær, sem ég ber fram á þskj. 606, þá mundi niðurstaða fjárlaganna verða þannig, að tekjurnar mundu verða 423 millj., eða hækka um 201/2 millj. frá því að þær voru ákveðnar við 2. umr., en útgjöldin mundu verða tæpar 422 millj. og hækka um rúml. 21 millj. frá því við 2. umr., þannig að greiðsluafgangur á frv. mundi verða 1 millj. og 200 þús. kr. Þannig mundi afgreiðslan verða, ef farið yrði eftir þeim till., sem fyrir liggja frá mér, og þeim meðmælum, sem ég var að gefa rétt áðan með till. annarra. Um afkomuna á árinu 1952 er það að segja, að hún verður ekki enn þá séð með fullrí vissu, en ég geri ráð fyrir, að tekjurnar á rekstrarreikningi fari eitthvað yfir 410 millj., eða verði a.m.k. 410, og svo einhverjar tekjur á eignayfirlitinu, 20. gr. Ég tel það nú fyrirsjáanlegt, að ríkisbúskapurinn á síðasta ári verður hallalaus, en enginn afgangur til ráðstöfunar fyrir hv. Alþingi. Ég vonast eftir, að það verði hægt að taka með á s.l. ári útgjöldin vegna uppbótanna í sambandi við stækkun landhelginnar, þ.e. útgjöldin til þess að bæta upp togbátum og dragnótabátum. Þó að sú fjárhæð sé heimiluð fyrst á frv. þessa árs, þá vonast ég eftir því fremur, eins og nú liggur fyrir, að það verði hægt að taka þetta fé af tekjum ársins 1952. Ég skal þá víkja örfáum orðum að einstökum till. mínum, en kem raunar nánar að því síðar. - Ég legg til, að tekju- og eignarskattsáætlunin verði hækkuð um 41/2 millj. og stríðsgróðaskattsáætlunin um 11/2 millj. Ég geri ráð fyrir, að á árinu 1952 verði tekjur af þessum sköttum nokkuð svipaðar því, sem áætlað er í fjárlagafrv. eins og það liggur fyrir núna. En þeir menn, sem kunnugir eru þessu og ég hef rætt þetta við fram og aftur, gera sér vonir um, að það verði nokkru meiri tekju- og eignarskattur á þessu ári, sem nú er að byrja, heldur en í fyrra, og byggi ég þessa áætlunarhækkun á þeirri skoðun. Reynslan verður svo að skera úr um það, hvort reyndin verður þessi, sem hér er gert ráð fyrir nú. - Þá legg ég til, að þrír tollar verði hækkaðir, vörumagnstollur um 11/2 millj., verðtollur um 4 millj. og söluskattur um 6 millj. kr. Ef þessar áætlanir eru samþ., þá eru þessir skattar áætlaðir dálítið hærri, en þeir voru á árinu 1952, að því er mér sýnist, og mætti margur spyrja, hvort það væri ekki hæpin áætlun að áætla þá hærri í fjárlagafrv. fyrir 1953, en þeir voru 1952. Sú áætlun mundi réttlætast af því einu, að á árinu 1953, því sem nú er að byrja, eigum við von á allverulegum tolltekjum af vélum til þeirra þriggja stóru fyrirtækja, sem verið er að reisa. Það var gert ráð fyrir því, að verulegur hluti þessara tolltekna af vélunum kæmi á árið 1952, en nú er sýnt, að það verður ekki og að þeir koma að langmestu leyti á árið 1953. Um aðrar till. til hækkunar á tekjunum er það að segja, að ég geri ráð fyrir að hækka tekjur af tóbakseinkasölunni um 3 millj., og er það nokkuð í samræmi við reynsluna af afkomu verzlunarinnar á því ári, sem var að liða, sem hefur verið góð og betri, en gera mátti ráð fyrir langt fram eftir árinu, og stafar það af því aðallega, að það hefur verið hægt að kaupa tóbaksvörur frá Ameríku, en það er miklu hagstæðara að verzla með vindlinga, sem keyptir eru frá Ameríku, en aðra vindlinga. Um útgjaldatill. er það að segja, að þær, sem ég flyt á þessu umrædda þskj., eru allar í sambandi við lausn verkfallsins, og ég kem að þeim síðar, þar sem ég ræði nokkuð hér á eftir um lausn verkfallsins og afgreiðslu fjárlaganna. En eina till., sem snertir tekjuhliðina, vil ég ræða alveg sérstaklega, og það er till. um það, hversu áætla skuli tekjur af Áfengisverzlun ríkisins á þessu ári, sem nú er að byrja. Ég legg til, að þær verði áætlaðar 52 millj. í staðinn fyrir 53, sem frv. gerir ráð fyrir. Menn hafa talað nokkuð um það sín á milli, hvort hægt mundi vera að afgreiða fjárlögin eins og ástatt væri um áfengismálin, þar sem hefur verið tekið alveg fyrir sölu áfengis á veitingastöðum og auglýst, að lög um héraðabönn skyldu taka gildi. Menn hafa gert ráð fyrir því, að ráðstafanir af þessu tagi hlytu að hafa stórfelld áhrif á tekjurnar af Áfengisverzlun ríkisins, og er það ekkert undarlegt. Hefur hver spurt annan: Hvernig ætla menn að afgreiða þessi mál? Stjórnin hefur lýst yfir því, að tollar og skattar skuli ekki hækka. Það er gert ráð fyrir því að hætta að veita áfengi á veitingastöðum, og héraðabönnin eru yfirvofandi. Hvernig ætla menn þá að afgreiða fjárlögin, þegar svona stendur á? - Mín till. er sú, að það verði gert á þann hátt, sem hér liggur fyrir, að tekjurnar af Áfengisverzlun ríkisins verði áætlaðar 52 millj. í staðinn fyrir 53, en jafnframt verði l. um héraðabönn framkvæmd þannig, að lokað sé 6 mánuðum eftir að með atkvgr. hefur verið ákveðið, að svo skuli gert. Ég skal færa fyrir þessari till. frekari rök. Í áfengislögunum eru ákvæði um, að leggja skuli niður áfengisútsölu frá Áfengisverzlun ríkisins, ef það er samþ. við almenna atkvgr. í þeim kaupstað, þar sem áfengisútsalan er. Dómsmrn. hefur nú lýst yfir því, að lokun áfengisútsölu samkv. þessu lagaákvæði teljist ekki brot á neinum samningi við önnur ríki. Fram að þessu hefur á hinn bóginn sá skilningur verið ríkjandi, að svo væri og gæti þá ekki þetta lagaákvæði komið til framkvæmda þegar af þeirri ástæðu, að í áfengisl. segir, að ákvæðið öðlist ekki gildi nema því sé yfir lýst, að lokun áfengisútsölu brjóti ekki í bága við milliríkjasamninga. Í fjárlagafrv. því, sem nú er verið að afgreiða á hv. Alþingi, er gert ráð fyrir 53 millj. kr. hreinum tekjum af rekstri Áfengisverzlunar ríkisins með útsölum, eins og ég gat um áðan. Þótt svo kynni að fara, að lagðar yrðu niður útsölur frá Áfengisverzlun ríkisins, þá eiga menn samt sem áður samkv. áfengisl. rétt á því að kaupa vín beint frá Áfengisverzlun ríkisins. M.ö.o., ef héraðsbann yrði samþ. í Reykjavík, þá mundi framkvæmd þessara mála verða þannig, að útsölunum yrði að sjálfsögðu lokað, en menn gætu pantað vín frá Áfengisverzlsun ríkisins, sem starfar í Reykjavík, og fengið það afgreitt til sín eftir pöntun. Úti á landi mundi þetta verða þannig, að það yrði að sjálfsögðu einnig lokað áfengisútsölunum, og menn yrðu þá til þess að geta fengið vín með löglegu móti að panta vínið frá aðalverzluninni í Reykjavík. Þannig mundu þessi viðskipti verða. Ég skal ekki neinar getur að því leiða, hvaða áhrif héraðabönnin mundu hafa endanlega á tekjurnar af Áfengisverzlun ríkisins, en það er a.m.k. alveg augljóst mál, að í byrjun mundu þau hafa mjög veruleg áhrif á tekjur af Áfengisverzluninni, einkum þó lokun útsalanna utan Reykjavíkur, þar sem þá væri ekki hægt að fá vín keypt á staðnum með löglegu móti, heldur yrðu menn að fá það sent til sín frá aðalverzluninni í Reykjavík. Aftur á móti mundi miklu minni breyting eiga sér stað - ef hún yrði nokkur - í Reykjavík, þar sem menn þrátt fyrir lokun útsalanna mundu eiga rétt á því að fá vinið afgreitt frá verzlun, sem starfar í bænum. Þess vegna verður að gera ráð fyrir því, að ef íbúar í kaupstöðum landsins hyrfu yfirleitt að því ráði að samþ. lokun áfengisútsalanna, leiddi af því verulegt tekjutap fyrir Áfengisverzlun ríkisins. Vitanlega er ekkert um það að segja í þessu sambandi annað en það, að eins og háttað er afgreiðslu fjárl., þar sem ekki er gert ráð fyrir neinum greiðsluafgangi, heldur aðeins jöfnuði, þá bæri nauðsyn til, ef að slíkri lokun útsalanna yrði hnigið, að afla nýrra tekna á móti þeim tekjumissi, sem ríkissjóður yrði fyrir, eða að öðrum kosti að lækka ýmsar fjárveitingar á fjárl. Nú er ekkert vitað, hvað menn kunna að hyggjast fyrir um þetta mál í einstökum byggðarlögum, þar sem áfengisútsölur eru, og kemur að sjálfsögðu ekkert fram um þetta áður en frá fjárl. er gengið nú alveg næstu daga, jafnvel á morgun, fjárl. fyrir árið 1953. Það er ekki heldur hægt að geta sér neitt til um þetta, og þá er þess ekki heldur að vænta, að Alþ. fari nú að ganga í skrokk á fjárlagafrv. eða tekjuöflunarlöggjöf ríkisins með tilliti til lokunar á útsölum, sem fullkomin óvissa er um, hvort til greina muni koma eða hvenær muni koma til greina. Nú er í áfengislöggjöfinni ekkert um það, hversu langan frest skuli hafa frá úrslitum atkvgr. og þangað til lokun útsölu á sér stað, en einhvern skynsamlegan frest verður vitanlega að hafa á þessu. Það þarf að segja upp því starfsfólki, sem starfar við útsölurnar. Það þarf að segja upp húsnæðinu, sem útsölurnar hafa, og dálitlar birgðir eru alltaf í þessum útsölum af vínföngum, og lítil glóra er í sjálfu sér í því að flytja þær birgðir fyrst til Reykjavíkur og senda mönnum þær síðan aftur eftir pöntunum, hverjum einstökum. Það er því augljóst mál, að einhver skynsamlegur frestur verður að vera á lokun, ef menn vilja ekki láta verða af þessu stórfellt tap og röskun. Ríkisstj. hefur því komizt að þeirri niðurstöðu, að skynsamlegast og eðlilegast mundi vera að framkvæma lokunarákvæði áfengislaganna þannig, að lokað sé skilyrðislaust 6 mánuðum eftir að úrslit atkvgr. liggja fyrir og samþykkt hefur verið, að loka skuli. Með því fæst frestur til þess að segja upp því fólki, sem vinnur hjá útsölunni, og því húsnæði, sem hún notar. Með því er forðað stórfelldu tjóni við framkvæmd löggjafarinnar, og með því móti fær hv. Alþingi yfirleitt hæfilegt svigrúm til þess að gera ráðstafanir til lækkunar gjöldum eða tekjuöflunar, ef lokun útsalanna er ákvörðuð svo víða, að ástæða þykir til slíks. Vegna þess að þetta mál snertir beint afgreiðslu fjárl., þykir ríkisstj. rétt, að það komi fram í sambandi við afgreiðslu fjárl., hvort þingvilji er fyrir hendi til stuðnings þessari fyrirhuguðu framkvæmd laganna. Sýni það sig, að þingvilji sé fyrir þessari framkvæmd laganna, þá er fyrir því séð, að lokun útsalanna eftir atkvgr. verður þannig framkvæmd, að hún þarf ekki að hafa óeðlilega truflun í för með sér á afkomu ríkissjóðs, þar sem ríkisstj. og Alþ. er alveg vorkunnarlaust að forða frá tjóni með uppsögnum starfsfólks og húsnæðis og einnig vorkunnarlaust að nota frestinn, sem gefst, til þess að afla tekna á móti eða lækka ríkisútgjöld, ef hér verður um svo víðtækar útsölulokanir að ræða, að menn telji, að til þess þurfi að koma. Þess er nú að vænta, að um þessa aðferð við framkvæmdina geti orðið samkomulag, og þeir, sem áhuga hafa fyrir lokun útsalanna, ættu ekki síður en aðrir að styðja þessa framkvæmd, einmitt fyrir það, að hér er bent á leið til þess að koma lokuninni í framkvæmd, án þess að sú röksemd verði notuð á móti lokuninni á nokkurn hátt, að með henni sé verið að tefla í tvísýnu afkomu ríkissjóðs. Lokun fyrir vínveitingar á veitingahúsum lækkar eitthvað tekjur af Áfengisverzluninni. Þess vegna leggur stjórnin til, að tekjurnar séu lækkaðar um eina milljón. Ég geri nú að vísu ráð fyrir því, að lokun fyrir þessar vínveitingar muni muna meiru í framkvæmdinni, en þó er ómögulegt um það að segja. Þessi áætlun, að áætla tekjurnar 52 millj. með því að hafa lokað fyrir vínveitingar á veitingastöðunum, er þess vegna nokkuð djarfleg og mundi að sjálfsögðu vera til muna of há, ef gera ætti ráð fyrir þeirri truflun á rekstri fyrirtækisins, þ.e.a.s. Áfengisverzlunar ríkisins, sem hljótast mundi af fyrirvaralausri lokun útsala í byrjun fjárhagsárs, að nýsamþykktum fjárlögum, ofan á það, að tekið er fyrir sölu áfengis á veitingastöðum. Ef þetta hvort tveggja færi saman, þá væri ekkert vit í þessari áætlun, en miðað við það, að sú aðferð sé viðhöfð um framkvæmd áfengislaganna, sem ég var að lýsa og stjórnin gerir að sinni till., þá sýnist þessi áætlun ekki vera mjög óvarleg. Væri þessi aðferð ekki viðhöfð, gæti svo farið, að Alþ. yrði að koma saman aftur á næstu mánuðum til þess að gera ráðstafanir í fjárhagsmálunum fyrir aðalútgjaldatímann, sem er sumarið, eða þá að menn ættu á hættu hallabúskap ríkissjóðs. Hvorugur sá kostur er góður, en úrræðið einfalt, til þess að menn geti tryggt sér lokun áfengisútsala, ef meiri hluti kjósenda í hverjum stað vill, án þess að eiga nokkuð á hættu um fjárhagslega erfiðleika ríkissjóðs af þeim sökum, því að það skapast ekkert fé við það út af fyrir sig að selja áfengið. Það þarf bara svigrúm til að finna aðrar leiðir til þess að afla þeirra tekna með öðru móti, sem af áfengisverzlun eru fengnar, og það er hv. Alþingi alveg vorkunnarlaust að gera, þegar það liggur fyrir, hversu viðtækar lokanirnar verða. Þetta var um tekjurnar af Áfengisverzlun ríkisins og tillöguna, sem ég flyt um það atriði á þskj. 606. Ég skal taka það fram, að ég á eftir að flytja eina till., og hún er um heimild fyrir ríkisstj. til þess að leggja fram fé til atvinnuaukningar, og mun hún væntanlega koma fram síðar í dag. Ég ræði hana ekki hér að öðru leyti, en því, sem fram kemur hér á eftir um verkfallið og afgreiðslu fjárlaganna. Ég mun þá víkja nokkuð að verkfalli, sem hér var nýlega háð, og afgreiðslu fjárlaganna. Það er alveg eðlilegt, að fyrir þessu sé gerð sérstök grein einmitt nú við 3. umr. fjárlagafrv. Það er nú hér nýlega afstaðið mikið verkfall. Eins og þjóðfélagsástæður eru hér nú hjá okkur, þá sýndist aðeins vera um tvær leiðir að ræða til lausnar á þessu verkfalli. Önnur leiðin var veruleg, almenn kauphækkun, sem þá hefði hlotið að leiða til gengislækkunar eftir mjög skamman tíma, eins og háttað er afkomu útflutningsframleiðslunnar. Hin leiðin var sú, að reynt yrði að gera ráðstafanir til þess að koma á einhverjum almennum verðlækkunum, enda yrðu þá litlar eða engar kauphækkanir. Ríkisstj. ákvað að gera það, sem í hennar valdi stæði til þess, að síðari leiðin yrði farin, þar sem mönnum blöskraði sú röskun á fjárhagskerfinu, sem hlyti að verða, ef veruleg, almenn kauphækkun ætti sér stað og gengislækkun strax á eftir, og þá ekki sízt með tilliti til þess, að verðlag yfirleitt er fremur á lækkunar- en hækkunarleið. Ríkisstj. beitti sér þess vegna fyrir því, að síðari leiðin væri farin, þótt svigrúm væri lítið til þess að fara þá leið vegna þeirrar áhættu, sem henni er samfara fyrir afkomu ríkisins, en það var ljóst frá öndverðu, að ef almenn verðlækkun ætti að verða, þá mundi hún að langmestu leyti verða að eiga sér stað með því móti, að ríkissjóður tæki á sig að greiða niður verð einhverra nauðsynjavara. Það virðist hafa mælzt allvel fyrir, að þessi leið var farin, fremur en leið almennrar kauphækkunar með gengislækkun í kjölfarinu, og við skulum vona, að það hafi verið rétt að tefla á tæpasta vaðið til þess að fara þá leið, sem fyrir valinu varð. Enda þótt ég væri á sínum tíma mikill talsmaður þess að fara fremur, eins og nú standa sakir, þá leið, sem ofan á varð, en hina, sem blasti við að öðrum kosti, þá var mér þó vel ljóst, hve þessi leið er hæpin í sjálfu sér, og var ég henni fylgjandi til þess að fyrirbyggja annað lakara. Er nú rétt að benda á það nánar, en áður hefur verið gert, einmitt í sambandi við afgreiðslu fjárl. á Alþ., hvað það var, sem raunverulega gerðist, þegar verkfallið var leyst. Aðalatriðið var, að ríkisstj. tók að sér að greiða niður verð á nokkrum tegundum nauðsynjavara, þannig að vísitalan lækkaði um 5 stig, en raunverulega var hún lækkuð með þessum ráðstöfunum um rúmlega 4 stig, þar sem lækkun um nálega eitt stig var fyrirsjáanleg af öðrum ástæðum hvort sem var. Enn fremur ákvað ríkisstj. að beita sér fyrir verulegri aukningu á fjölskyldubótum. Lækkun sú á verðlagi, sem færði vísitöluna niður, kostar ríkissjóð um 12–13 millj. kr. á ári og hækkun í fjölskyldubótum kostar ríkissjóð tæpar 5 millj. kr. Mun þurfa að hækka tekjuáætlun fjárl. um rúmlega 20 millj. kr., til þess að fjárlögin verði afgreidd greiðsluhallalaust, miðað við þær breytingar á þeim, sem leiðir af lausn verkfallsins, og hef ég þegar gert grein fyrir till. mínum í þessu sambandi. Það er að sjálfsögðu alltaf mikið álitamál, hvað Alþ. og ríkisstj. eiga að leyfa sér að áætla tekjur þess fjárhagsárs, sem í hönd fer. Það þarf ekki að verða mikil breyting á framleiðslu og viðskiptalífi til þess, að tekjur ríkissjóðs breytist um 5% t.d. til hækkunar eða lækkunar, og 5% af ríkistekjunum eru um 20 millj. kr. Til þess að fjárlögin fái staðizt í framkvæmd, eftir að tekjuáætlunin hefur verið hækkuð um rúmlega 20 millj., þurfa tekjurnar næsta ár að verða eitthvað hærri, en þær urðu s.l. ár, eins og ég raunar gat um áðan líka í sambandi við till. sjálfar. Er ætlunin að hækka nú samt tekjuáætlunina um rúmlega 20 millj., og er það gert með sérstöku tilliti til þess, að allmikilla tolltekna er að vænta af vélum og efnivið til stóru fyrirtækjanna þriggja, og er nú sýnt, að þessar tekjur koma að langmestu leyti á yfirstandandi ár. En þá kemur spurningin: Hvernig var ætlunin að afgreiða fjárlög, ef verkfallið hefði ekki til sögunnar komið og ríkisútgjöld þau, sem lausn þess fylgja nú? Ætlunin var að afgreiða fjárlögin varlegar, en nú verður gert og tefla ekki á tæpt vað, svo mikið sem þjóðin á undir því afkomu sína, að ekki verði halli á ríkisbúskapnum, eins og nú er ástatt hér um fjárhagsmálin. Fyrirhugað var einnig að fá allríflegar heimildir Alþ. til þess að leggja fram fé til atvinnuaukningar og til þess að stuðla að vaxandi framleiðslu víðs vegar um landið, annars vegar til þess að mæta atvinnuleysi, ef að kynni að steðja á ýmsum stöðum, og á hinn bóginn til þess að mynda nokkurt jafnvægi úti um land á móti mikilli vinnu við varnarframkvæmdir á Suðurnesjum, sem væntanlega verður á þessu ári. Ætlunin var sem sé að taka ekki verulega áhættu, ekki til þess að leggjast á fé, ef vel áraði um viðskipti og ríkistekjur, heldur til þess að hafa fremur en hitt fjárráð til stuðnings atvinnuframkvæmdum og mest aðkallandi nauðsynjamálum eftir heimild Alþ. Lausn sú, sem ríkisstj. beitti sér fyrir á verkfallinu til þess að fyrirbyggja, að allsherjar verðhækkunaralda risi enn þá einu sinni og gengislækkun sigldi strax í kjölfarið, breytir afgreiðslu fjárlaganna. Við vonum fastlega, að hún reynist hallalaus afgreiðsla, en með henni eru úr sögunni öll veruleg fjárráð eða kannske öll fjárráð til stuðnings nauðsynjamála umfram það, sem búið var að ganga frá fyrir verkfallið. Þessi lausn þýðir auðvitað hærri skatta eða tolla í framtíðinni, en ella eða minna fé til verklegra framkvæmda og stuðnings framleiðslumálum og öðrum þjóðnytjamálum. Lausnin á verkfallinu þýðir það á þessu ári, að þjóðin tekur meira fé, en annars hefði orðið til neyzlu eða eyðslu og leggur minna til framkvæmda, því að hefði afgangur orðið á ríkisrekstrinum, hefði honum verið varið til framkvæmda og framleiðsluaukningar. Lausnin þýðir meiri neyzlu, en minni vinnu og minni framkvæmdir. Það fé er sem sé ekki tekið úr loftinu, sem fer til þess að borga niður verðlag á vörum. Menn skyldu varast að láta blekkja sig með því, að til séu einhver dularfull úrræði til þess að auka kaupgetuna. Það var hægt að lækka vísitöluna um 4 stig, um 21/2% eða svo, með því að leggja fram 12–13 millj. úr ríkissjóði, af því að það voru valdar úr þær vörur, sem tiltölulega ódýrast er að greiða niður, miðað við áhrif þeirra á vísitöluna, en ef halda ætti áfram á þeirri braut að taka fé af skatt- og tolltekjum ríkisins til þess, að landsmenn fái ódýrari vörur í búðunum, þá mundi vafalítið næst koma að vörum, þar sem það kostar 8 millj. eða svo að greiða niður verð, sem svarar einu vísitölustigi. Ef halda ætti áfram á þessari braut, yrði t.d. ekki lengi verið að nota í þess konar aukningu kaupgetunnar, sem auðvitað er engin aukning kaupgetunnar í raun og veru, þegar á heildina er litið, allt það fé, sem nú er varið til verklegra framkvæmda. Mér telst það vera rúml. 50 millj. kr., sem veittar verða til verklegra framkvæmda árið 1953. Ef allar fjárveitingar til verklegra framkvæmda væru þurrkaðar út og féð notað til þess að lækka verð í búðunum og auka kaupgetuna þannig, eins og það er kallað, þá væri hægt með því að lækka verðlag um 6–7 stig, eða um 3–4%, en auðvitað væri hér ekki um kaupgetuaukningu að ræða. Afleiðingin yrði sem sé atvinnuleysi og algerð kyrrstaða í opinberum framkvæmdum, og í þessu mundi víst engum finnast vera nein glóra. Að lokum fer þó svo, að ekkert verður eftir til verklegra framkvæmda, ef sífellt meira og meira af ríkistekjunum er látið ganga til þess að lækka verðlag í búðunum, nema skattar og tollar séu hækkaðir jafnóðum og niðurgreiðslurnar eru auknar. Á fjárlagafrv. eru nú 28 millj. kr. til þess að greiða niður vöruverð. Verkfallslausnin bætir í raun réttri við 13 millj., og fer þá í þessa hringrás 41 millj. Horfur um lækkandi skatta og tolla batna ekki við svona ráðstafanir. Það held ég að sé hollt fyrir alla að gera sér ljóst. Það er ekki hægt að auka kaupgetu landsmanna almennt nema með aukinni framleiðslu, auknum afköstum eða bættu skipulagi í framleiðslu eða dreifingu. Það er mönnum hollt að hafa í huga, og þau orð, sem annað gefa í skyn, auðvitað til þess að reyna að afla sér vinsælda með þægilegum ósannindum, væru betur ósögð látin. Með slíku tali er grafið undan afkomu landsmanna. Þetta mál verður að ræða þannig, að menn skilji, hvað gerzt hefur, og menn verða að horfast í augu við veruleikann. Allt tal um, að hægt sé að lækka verðlag áfram eftir svona leiðum, er alveg út í bláinn, nema menn vilji hreinlega annaðhvort stórkostlegar tolla- og skattahækkanir eða stórfelldan niðurskurð verklegra framkvæmda og félagsmálalöggjafar og annarrar slíkrar þjónustu. Þrátt fyrir þetta, sem ég nú hef sagt, tel ég, að réttara hafi verið í slíku öngþveiti sem málum hafði verið stefnt í að gera það, sem gert var, en að nú yrði almenn kauphækkun og gengislækkun strax á eftir. Gagnlegasti þátturinn í lausn verkfallsmálsins er að mínum dómi hin nýja löggjöf um auknar fjölskyldubætur. Að sjálfsögðu er fjár til þeirra aflað með framlagi frá ríkinu, af skatta- og tolltekjum, og frá bæjarfélögum, atvinnurekendum og með iðgjöldum einstaklinga. En það þýðingarmikla við þetta atriði við lausn deilunnar er það, að fjölskyldubæturnar ganga til þeirra manna, sem mestan kostnað hafa við að framfleyta sér og sínum. Hér er um geysiþýðingarmikið mál að ræða, þegar þess er gætt t.d., hve atvinnurekstrinum gengur illa að standa undir því kaupi, sem menn þurfa að fá, ef þeir hafa fyrir fjölskyldu að sjá. Enn fremur er það vitað mál, að hafi menn atvinnu, þá er mönnum borgið með því kaupgjaldi og þeim tekjum, sem nú tíðkast, nema menn hafi fyrir börnum að sjá. Á barnaheimilum kreppir að, jafnvel þótt atvinnu vanti ekki. Þess vegna eru auknar fjölskyldubætur merkilegt nýmæli. Þessi þáttur í lausn deilunnar, sem þýðingarmestur mun reynast í framtíðinni, er alveg kominn frá ríkisstj. til lausnar málinu. Forustumenn verkfallsins minntust aldrei í sínum kröfum á þetta atriði sem nokkurt úrræði í þessu máli. Það er ástæða til þess að benda á í sambandi við fjölskyldubæturnar, að í hinni nýju löggjöf um þær verða ekkjum og ógiftum mæðrum ætlaðar fjölskyldubætur eins og öðrum, en hingað til hafa þær ekki fengið slíkar bætur, og er þar um réttlætismál að ræða. Það er ekki laust við, að blöð stjórnarandstæðinga gefi í skyn, að hægt hefði verið að komast hjá verkfallinu, ef ríkisstj. hefði gert ofangreindar ráðstafanir s.l. sumar eða s.l. haust. En þetta er vitaskuld gert til þess að kenna ríkisstj. og þingmeirihlutanum, sem hana styður, um verkfallið. Það sjá hins vegar allir, að þetta fær með engu móti staðizt, heldur er þvert á móti augljóst af allri afstöðunni, að hefði ríkisstj. á s.l. hausti ákveðið að framkvæma verðlækkanir, sem numið hefðu 4 stigum til dæmis, með því að velja einstakar vísitöluvörur úr og borga þær niður með framlagi úr ríkissjóði, þá hefði slík framkvæmd, einhliða gerð af hendi ríkisstj., ekki verið þá að neinu metin af þeim, sem þá stóðu fyrir verkfallsundirbúningnum. Það hefði vitaskuld ekki heldur neinu breytt, þótt þar með hefði fylgt löggjöf um auknar fjölskyldubætur. Það sést vei á því, hvernig afstaðan var, að verkfallsforustan neitaði að fresta verkfallinu og taka upp sameiginlega athugun með ríkisstj. Það er augljóst mál, að það var ekki fyrr, en svo var komið, að forstöðumönnum verkfallsins var orðið það kappsmál að losna úr verkfallinu, koma vinnu af stað aftur, að niðurborgun um 4 vísitölustíg og fjölskyldubæturnar gat haft nokkra þýðingu í þessu máli, og þurfti þó að bæta við kauphækkunum, þ.e.a.s. hækkun á verðlagsuppbót, til þess að verkfallið leystist. En einmitt það, að verkfallið gat samt ekki orðið leyst nema með kauphækkunum, sýnir, að samningar á milli atvinnurekenda og verkamannasamtakanna þurftu að koma til og að ríkisstj. hafði því aldrei vald á þessu máli, þótt hún gæti haft þýðingarmikil áhrif á endalok deilunnar, þegar deiluaðilum var báðum orðið áhugamál að ráða málinu til lykta. Ég hygg, að flestir hugsandi menn muni komast að þeirri niðurstöðu, að eina ráðið til þess að komast hjá bráðu fjárhagsöngþveiti hafi verið að halda á málinu í höfuðdráttum svo sem ríkisstj. gerði. Þá er það hugboð mitt, að þeir verði fáir, - eftir að glöggt sést, hvað var gert til þess að forðast annað verra, - sem liggja ríkisstj. á hálsi fyrir það að hafa ekki í sumar eða haust stigið fram og tekið á ríkissjóð 10–20 millj. kr. til þess að lækka vísitöluna um 4–5 stig og fá svo verkfallið samt sem áður í kaupbæti á eftir, verkfallið, sem þá óumflýjanlega hefði leitt til almennrar kauphækkunar með gengislækkun í kjölfarinu, blátt áfram af því, að þegar svo var komið, var ekkert svigrúm til þess að beina inn á aðrar brautir til lausnar verkfallinu. Mér kæmi ekki á óvart, þótt þeir yrðu fleiri og fleiri, sem áhyggjur hefðu út af afleiðingum þess, að enn þá verða stóraukin útgjöld vegna dýrtíðarmála til þess að forðast annað verra, eins og það heitir og við köllum það, og fleiri og fleiri mundu spyrja sjálfa sig: Hvert er stéttapressan að leiða þjóðina? Sumir tala um þetta allt eins og verkfallsvandamálið hafi verið leyst með himnabrauði, sem ríkisstj. hafi legið á og svikizt um að úthluta til þessa. Menn geta nú sannfærzt við afgreiðslu þessa fjárlagafrv. um það, hver hæfa er í slíkum fullyrðingum. Að lokum enn þá einu sinni: Aukin framleiðsla, aukin afköst og bætt skipulag í framleiðslu og dreifingu er eina leiðin til þess að bæta lífskjörin almennt og auka kaupgetuna almennt. Kaupgjaldið á og þarf að vera eins hátt og framleiðslan getur borið, en atvinna fyrir alla er það, sem mest á ríður til þess að skapa almenna velmegun. Að lokum vil ég aðeins benda á eitt atriði, sem ekki snertir þetta beint, en þó í meira lagi. Ég hef reynt að leggja áherzlu á það í umræðum um fjárhagsmál undanfarið, hversu þýðingarmikið væri fyrir okkur að koma á jafnvægisbúskap, koma fjárhagsmálunum þannig fyrir, að verðlag gæti verið sem stöðugast og peningagengi sem stöðugast. Með því móti væri mest von um fjörmikið og öflugt atvinnulíf, mikla framleiðslu, batnandi lífskjör og aukinn sparnað, sem gæti verið grundvöllur mikilla framkvæmda og atvinnu handa öllum. Með þessu móti væri helzt von til þess, að úr rættist þeim vandræðum, sem við sífellt eigum við að búa vegna skorts á lánsfé t.d. Ég hef einnig bent á, að það er ekki að öllu leyti á valdi ríkisstj. eða Alþ. að koma jafnvægisbúskap á til nokkurrar frambúðar, þar sem ýmsir þættir í fjárhagsmálunum eru ekki ákvarðaðir af Alþ. eða ríkisstj., og má þar nefna í fremstu röð kaupgjaldsmálin, kaupgjaldið. Þótt Alþ. og ríkisstj. geri skynsamlegar ráðstafanir til þess að koma á jafnvægi í fjárhagsmálum, afgreiði greiðsluhallalaus fjárlög, útlán bankanna séu höfð heilbrigð og fjárfestingin miðuð við það fjármagn, sem raunverulega er til ráðstöfunar til þess að standa undir henni, þá mundu þessar ráðstafanir ekki nægja til þess að viðhalda stöðugu verðlagi og stöðugu gengi peninga, ef sterk almannasamtök, eins og t.d. samtök launafólksins, notuðu sitt mikla vald og sín miklu áhrif til þess að knýja fram hærri launagreiðslur, en framleiðslan gæti raunverulega borið. Væri það gert, þá hlyti þar af að leiða áframhaldandi verðbólgu, stöðugt hækkandi verðlag, hækkandi framleiðslukostnað og þar af leiðandi gengislækkanir. Á hinn bóginn mundi það ekki heldur nægja, þótt samtök launamanna miðuðu kaupgjaldsstefnu sína við að koma á og viðhalda jafnvægi í fjármálum, stöðugu verðlagi og stöðugu peningagengi, ef Alþ. og ríkisstj. fyrir sitt leyti gerðu ákvarðanir, sem kæmu alveg í bága við þá stefnu, t.d. með ábyrgðarlausri afgreiðslu fjárlaga og útlánapólitík, sem leiddi til verðþenslu og gengislækkunar. Af þessu sést glöggt, að hæpið er, svo að ekki sé meira sagt, að viðhaldið geti orðið jafnvægisbúskap, stöðugu verðiagi, stöðugu gengi peninga, nema því aðeins að bæði Alþ. og ríkisstj. og hin öflugu launamannasamtök miði ráðstafanir sínar við þetta markmið. Báðir eða allir þessir aðilar þurfa að sjá, að þetta mark verður að hafa fyrir augum, ef vel á að fara. Það er allra hagur, þjóðarnauðsyn, hvernig sem samstarfi þessara aðila að öðru leyti er háttað.



Herra forseti. Samgöngumálanefndir þingsins hafa eins og undanfarin ár gengið saman í eina n. og undirbúið till. um styrki til flóabáta og vöruflutninga. Hafa nefndirnar haft um það verk samráð við Skipaútgerð ríkisins. Um rekstrarafkomu flóabátanna á s.l. ári er mjög svipað að segja og á árinu 1951. Afkoman hefur yfirleitt orðið mjög erfið. Það, sem fyrst og fremst veldur því, er mjög veruleg hækkun á kaupgjaldi og olíum. Má þannig geta þess, að meðalverð á gasolíu til fiskibáta í Reykjavík hækkaði úr 754 kr. smálestin, sem hún kostaði 1951, í 925 kr. í nóv. s.l. Þá er þess og að geta, að meðalkaupgjaldsvísitala ársins 1951 var 131 stig, en í nóvembermánuði s.l. var vísitalan komin upp í 153 stig. Það er af þessu auðsætt, að rekstrarkostnaður flóabátanna hefur hlotið að hækka mjög verulega, enda lágu fyrir n. upplýsingar um það, að mjög verulegur og vaxandi rekstrarhalli hefur orðið hjá mörgum bátunum. Af þeirri ástæðu hefur ekki þótt tækt annað en leggja til, að styrkur til einstakra báta yrði hækkaður nokkuð. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að fyrir tveimur árum lagði samvinnun. til við hæstv. ríkisstj., að hún léti fara fram rannsókn á flóabátasamgöngunum og fengi úr því skorið, hvort unnt væri að lækka verulega styrk til þessarar þjónustu, fella niður ferðir einstakra báta og spara að öðru leyti á þessum útgjaldalið fjárl. Þessi rannsókn fór fram, og niðurstaða hennar varð sú, að þeirri n., sem falið var að vinna þetta verk, sýndist ekki tiltækt að koma við neinum teljandi sparnaði í þessum efnum. Það kom einnig í ljós, sem n. var að vísu ljóst áður, að þegar rætt var um þessar till. við einstaka þingmenn, þá töldu þeir þær yfirleitt óframkvæmanlegar, það væri ekki mögulegt á þessu stigi málsins að fella niður þá þjónustu, sem einstakir flóabátar hafa innt af höndum í þágu samgangna einstakra landshluta eða héraða. Þó má geta þess, að þróunin gengur yfirleitt í þá átt, með bættum samgöngum á landi, að bátunum fækkar heldur, og má gera ráð fyrir, að á næstu árum muni t.d. á Austurlandi verða hægt að fækka nokkuð smábátunum, sem þar annast flóabátaferðir, vegna bættra samgangna á landi. Um ferðir og rekstur einstakra flóabáta vil ég leyfa mér að taka þetta fram - og minnast þá fyrst á flóabátasamgöngur við Breiðafjörð: Þar er lagt til, að rekstrarstyrkur til Flateyjarbátsins hækki um 5 þús. kr. Það hefur orðið töluverður halli á rekstri þessa báts. Enn fremur er lagt til, að vegna kostnaðar við vélaviðgerðir á þessum sama bát fái hann 10 þús. kr. vélastyrk. Um rekstur Stykkishólmsbátsins, sem annast ferðir um sunnanverðan Breiðafjörð, er það að segja, að hann hefur gengið allsæmilega, og er lagt til, að styrkur til hans verði óbreyttur. Þá er gert ráð fyrir, að hann fjölgi ferðum sínum nokkuð til Búðardals og hefji einnig ferðir til Salthólmavíkur, þegar sérstaka nauðsyn ber til. - Ég vil geta þess í sambandi við rekstur þessa báts, að frá honum hefur nú fyrir nokkrum dögum borizt erindi um það, frá hæstv. samgmrn., að n. mæli með því eða vinni að því á einhvern hátt, að honum verði útvegað 90 þús. kr. lán vegna stækkunar, sem fram fór á bátnum fyrir skömmu. Þetta erindi hefur borizt n. svo seint, eftir að hún hafði gengið frá endanlegum till. sínum um úthlutun flóabátastyrkjanna, að til þess hefur ekki unnizt tími að taka endanlega afstöðu til þessarar beiðni. N. hefur þó komið saman á skyndifund um þetta mál og aflað sér upplýsinga um fjárreiður bátsins. Heildarskuldir hans munu vera um 600 þús. kr., þ. á m. töluvert á annað hundrað þús. við ríkissjóð og einstök ráðuneyti. Í viðræðum við einstaka nm. hefur þeirri hugmynd skotið upp, hvort ekki væri unnt að létta undir með þessum flóabát með því að ríkissjóður lengdi t.d. lánstíma - þetta munu vera bráðabirgðalán - eða gæfi að einhverju leyti eftir þær upphæðir, sem báturinn skuldar. Ég hygg, að samvinnun. mundi vera því fylgjandi, að einhverjar slíkar ráðstafanir yrðu gerðar af hálfu hæstv. ríkisstj. En eins og ég sagði, þá barst erindi bátsins svo seint, að ekki hefur unnizt tími til þess að taka endanlega afstöðu til þess að þessu sinni. - Ég vil geta þess, að þessi bátur hefur verið sérstaklega vel rekinn á undanförnum árum og styrkur til hans hefur hækkað minna, en margra annarra flóabáta. Er hann því fyllilega alls góðs maklegur og fyrirgreiðslu í sambandi við þetta erindi, sem hann nú hefur sent. Um Ísafjarðarsamgöngur er það að segja, að þær hafa verið reknar með svipuðum hætti og áður, en á þeim verður stöðugt vaxandi hallí, og valda því ýmsar ástæður, þ. á m. fólksfækkun á því svæði, sem hann fyrst og fremst siglir til, og minnkandi flutningar. Þrátt fyrir mjög háan rekstrarstyrk undanfarin ár hefur orðið mikill halli á rekstri bátsins. Enn fremur varð hann fyrir því óhappi á s.l. ári, að ljósavél hans eyðilagðist, og átti fyrirtækið, sem rekur hann, Djúpbáturinn h/f, þess ekki kost að útvega nýja vél af eigin rammleik. N. hefur þess vegna talið óhjákvæmilegt að leggja til, að þetta fyrirtæki fengi 40 þús. kr. vélastyrk, og enn fremur, að rekstrarstyrkurinn verði hækkaður um 50 þús. kr., þar sem rekstur fyrirtækisins er alveg að sligast undir verulegum skuldum, sem safnazt hafa upp á undanförnum árum. - Ég vil taka það fram, að sú þjónusta, sem þessi bátur veitir, nær ekki eingöngu til sveitanna við Ísafjarðardjúp, heldur er hann rekinn mjög í þágu Ísafjarðarkaupstaðar, og enn fremur að nokkru leyti í þágu Vestur-Ísafjarðarsýslu, þar sem hann annast mjólkurflutninga frá sveitunum við Djúp til Ísafjarðar og sér Ísafirði að mjög verulegu leyti fyrir mjólk og landbúnaðarafurðum, og enn fremur annast hann mjólkurflutninga að vetrinum frá þorpunum í Vestur-Ísafjarðarsýslu, fyrst og fremst frá Flateyri, og flytur þá mjólk bænda úr Önundarfirði til Ísafjarðar. Um Norðurlandssamgöngur er það að segja, að þar er lagt til, að styrkur til Húnaflóa- og Strandabáts hækki um 30 þús. kr. Minni styrkhækkun taldi n. ekki nægja til þess, að unnt yrði að halda þessum ferðum uppi. Þá er lagt til, að Norðurlandsbátur, sem á s.l. ári fékk samtals 290 þús. kr. styrk vegna rekstrar og viðgerðar, sem þá var á honum gerð, fái nú 20 þús. kr. hærri styrk. Enn fremur er samkv. óskum þm. Skagf. lagt til, að tekinn verði upp styrkur til nýs báts, Haganesvíkurbáts, 6 þús. kr. Slíkur bátur var rekinn hér fyrr á árum, en var lagður niður og talið heppilegra, að Norðurlandsbáturinn annaðist flutninga fyrir byggðina í Fljótum og umhverfis Haganesvík. En nú hefur það ekki verið talið henta, og þm. Skagf. lögðu fram óskir um það við n., að sérstakur smábátur yrði á ný fenginn til þess að annast þessar ferðir, og taldi n. ekki fært að ganga gegn þeim óskum, sérstaklega þegar á það er litið, að slíkur bátur hafði áður verið starfræktur. Það verður að treysta því, að fólkið í þessum byggðarlögum þekki það bezt sjálft, hvernig hagsmunir þess verði bezt tryggðir að þessu leyti. Persónulega hefði ég haldið, að skynsamlegra hefði verið, að einn bátur annaðist þessar ferðir, og vel má svo fara, að af þessum ástæðum þurfi að hækka síðar að einhverju leyti styrk til Norðurlandsbátsins, sem kann að missa einhverjar tekjur við það, að hann annast ekki lengur þá flutninga, sem þarna er um að ræða. Þá er lagt til, að Hríseyjarbátur fái sama heildarstyrk eins og honum var veittur á s.l. ári vegna rekstrar og viðgerðar. - Enn fremur er lagt til, að Flateyjarbátur á Skjálfanda fái 2 þús. kr. styrkhækkun. Austfjarðasamgöngur er gert ráð fyrir að verði með svipuðum hætti og áður, að smábátarnir, sem annast flutning á vörum og farþegum milli fjarða þar, hagi ferðum sínum svipað, en styrkir til þeirra flestra hafa verið hækkaðir lítillega. Þannig er lagt til, að styrkur til Loðmundarfjarðarbáts hækki um 2 þús. kr., enda fari hann þá 4 aukaferðir árlega til Húsavíkur sunnan Borgarfjarðar. Þá er líka lagt til, að styrkur til Mjóafjarðarbáts hækki um 2 þús. kr. og heildarstyrkur til Eskifjarðarbáts lækki um 4 þús. kr., en hann fékk á s.l. ári 5 þús. kr. styrk vegna vélarkaupa. Styrkur til Berufjarðarbáts hækkar um 1 þús. kr. Er þá komið að hinu svo kallaða Suðurlandsskipi. Það er kunnugt, að um áratugi hefur verið veitt sérstök fjárveiting til þess að greiða niður flutningskostnað á leiðinni frá Reykjavík til Víkur í Mýrdal. Með þessum flutningastyrk á þessari leið er viðurkennd alger sérstaða þessara byggðarlaga, sem eru hafnlaus og njóta þess vegna ekki samgöngubóta af strandferðum, eins og vel flest önnur byggðarlög landsins. Flutningskostnaður á hvert tonn þeirra nauðsynja, sem njóta styrks, mun nú vera um 500 kr. á smálest austan Mýrdalssands, en nokkru lægri vestan hans. Þessi kostnaður hefur aukizt töluvert á s.l. ári. N. taldi ekki fært að daufheyrast algerlega við óskum þm. héraðsins og héraðsbúa um það, að þessi styrkur yrði hækkaður nokkuð. Það mun hafa verið farið fram á 40 þús. kr. hækkun, ef ég man rétt. N. kom nokkuð til móts við þessa ósk og lagði til, að styrkurinn hækki um 15 þús. kr. til Suðurlandsskips, þ.e.a.s. til þessara vöruflutninga, sem ég minntist á. Þá er gert ráð fyrir, að styrkur til vöruflutninga til Öræfa í A.-Skaftafellssýslu verði óbreyttur. - Enn fremur er lagt til, að styrkur til Stokkseyrar- og Vestmannaeyjabáts verði óbreyttur. Að lokum vil ég minnast á Faxaflóasamgöngur. Þær urðu í s.l. jan. fyrir því mikla óhappi, að skip h/f Skallagríms, Laxfoss, strandaði í óveðri og hefur gerónýtzt. Það hefur verið unnið að því allt s.l. ár að fá nýtt skip til þess að annast þessar þýðingarmiklu ferðir hér á milli Reykjavíkur, Akraness og Borgarness. Enn þá hefur það ekki tekizt, að því er n. er kunnugt. En á síðustu fjárl. var lagt til, að ríkissjóður veitti á 13. gr. 100 þús. kr. styrk til rekstrar h/f Skallagríms, og enn fremur var samkvæmt till. n. samþ. heimild til handa hæstv. ríkisstj. um að greiða 100 þús. kr. styrk vegna vélaviðgerðar á Laxfossi. En þessar fjárveitingar hafa engan veginn nægt til þess að halda ferðum uppi á s.l. ári, fyrst og fremst, eins og ég sagði, vegna þess óhapps, að h/f Skallagrímur missti skip sitt. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem fyrir n. liggja, mun ríkissjóður samtals hafa veitt nokkuð á fjórða hundrað þús. kr. í styrk til þess að halda þessum ferðum uppi, eða töluvert miklu meira en n. lagði til í till. sínum á siðasta þingi, og þarf það raunar engri furðu að sæta, þar sem félagið hefur orðið að hafa mjög dýr leiguskip og óhentug í ferðum vegna missis Laxfoss. Skallagrímur h/f sótti til samvinnun. um 360 þús. kr. rekstrarstyrk á þessu ári. N. taldi sér ekki fært að verða við þeirri ósk nema að takmörkuðu leyti og leggur til, að félaginu verði veittur 200 þús. kr. rekstrarstyrkur. Hins vegar má gera ráð fyrir því, að það komist ekki af með þá styrkupphæð, eins sérstaklega og á stendur í þessum efnum, og kemur þá til kasta hæstv. ríkisstj. eins og á s.l. ári um að greiða á einhvern hátt úr fyrir félaginu, þannig að þessar samgöngur falli ekki niður. Ég hef þá rakið í aðaldráttum till. n. Samkvæmt þeim áætlar hún heildarstyrkinn til flóabáta og vöruflutninga á þessu ári 1 millj. 604 þús. kr. Er það 281 þús. kr. hærra en á s.l. ári, eða raunverulega 181 þús. kr. hærra, vegna þess að 100 þús. kr. af styrknum til h/f Skallagríms voru í fyrra veittar á heimildagr., en nú eru 200 þús. kr. teknar upp í sjálfa till. n. á 13. gr. vegna rekstrar þessa báts. Ég hygg, að það sé samhljóða álit samvinnun., að ekki verði unnt að reka flóabátana með lægri styrkjum en þeim, sem hér er lagt til. Bersýnilegt er enn þá, að rekstrarkostnaður þeirra muni fara hækkandi, m.a. vegna samninga um hækkað kaupgjald. N. leggur að lokum til, að vegna þess, hversu heildarupphæð flóabátastyrkja er nú orðin há, þá hafi samgmrn. forustu um það, að ársfjórðungslega verði aflað yfirlits um rekstur allra þeirra flóabáta, sem styrks njóta. Það vakir fyrir n. með þessu að skapa þessum fyrirtækjum enn aukið aðhald um rekstur sinn og gefa ríkisvaldinu bætt tækifæri til þess að fylgjast með honum. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þessar till. Þeim fylgir eins og venjulega ýtarleg grg. frá Skipaútgerð ríkisins, þar sem lýst er rekstri og þjónustu, sem hver einstakur flóabátur veitir á þeim stöðum og í þeim héruðum og landshlutum, sem þeir eru starfræktir í.



Ég gat þess áðan þegar ég talaði, að ég ætti eftir að koma fram með eina brtt. við fjárl., brtt., sem fjallaði um heimild handa ríkisstj. til þess að leggja fram nokkurt fé til framleiðsluaukningar eða vegna atvinnuörðugleika, ef þeir kynnu að verða á einstöku stöðum. Ég leyfi mér að flytja nú þessa brtt. Ég verð að flytja hana skriflega. Hún er við 22. gr., heimildagreinina, og er svo hljóðandi: „Að verja allt að 5 millj. kr. til þess að bæta úr atvinnuörðugleikum í landinu á þann hátt, er hún telur heppilegast. Ríkisstj. getur sett þau skilyrði fyrir aðstoð þessari um mótframlög og annað, sem hún telur nauðsynlegt.“ Stjórnin hefði að vísu gjarnan viljað, að þessi heimild gæti orðið allmiklu ríflegri, en hér er lagt til, en vegna þess, hvernig nú er komið um afgreiðslu fjárl. yfirleitt, þá er alls ekki hægt að gera till. um hærri heimild í þessu skyni. Þá hefur það nú farið svo, að ég hef hér einnig aðra till. til viðbótar að gera, sem einnig er við 22. gr. fjárl. Þannig er málinu varið, að nokkur bæjarfélög eru í hinum mestu vandræðum út af togaraútgerð sinni. Togaraútgerðir nokkurra bæjarfélaga hafa ekki með nokkru móti getað staðið í skilum við stofnlánadeild sjávarútvegsins, og er því aðeins um tvennt að ræða, þar sem svo stendur á, að togararnir verði seldir á nauðungaruppboðum eða þá að ríkisstj. komi til og hlaupi á einhvern hátt undir bagga, þannig að þessi bæjarfélög geti haldið skipunum. Þetta mál er búið að vera lengi í athugun hjá ríkisstj., því að hér er úr mjög vöndu að ráða. Það er ákaflega erfitt að finna heppilega lausn á þessum vanda. Stjórninni sýnist mikla nauðsyn bera til þess, að skipin geti verið áfram þar, sem þau eru nú, og telur, að fólk á þessum stöðum megi ekki við því að missa þau, en hins vegar fátt góðra úrræða til þess að leysa fjárhagsvandann. Niðurstaðan af öllum þessum athugunum er sú brtt., sem ég leyfi mér hér með að leggja fram, en verður þá einnig að vera skrifleg brtt. Hún er við 22. gr. fjárl., svo hljóðandi: „Að ábyrgjast lán vegna togaraútgerðar fyrir bæjarfélögin á Akranesi, Siglufirði, Seyðisfirði, í Neskaupstað og Vestmannaeyjum, ef óhjákvæmilegt þykir til þess að tryggja áframhaldandi rekstur togaranna á þessum stöðum, þó eigi hærri lánsábyrgð en sem nemur 500 þús. kr. fyrir hvert skip, eða samtals 41/2 millj. kr., enda séu þær tryggingar settar fyrir ábyrgðunum, er ríkisstj. metur gildar, og uppfyllt þau skilyrði, er ríkisstj. setur.“ Ég vil þá leyfa mér, með þessum formála, að afhenda hæstv. forseta þessar tvær brtt.

Forseti (JörB): Mér hafa borizt tvær brtt. frá hæstv. fjmrh., er hann hefur nú lýst. Það þarf tvenns konar afbrigði fyrir þessum brtt. Þær eru of seint fram komnar og skriflegar. Enn fremur þarf afbrigði fyrir brtt. á þskj. 603.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl., form. fjvn., byrjaði með að flytja hér allmikinn pólitískan reiðilestur um ýmislegt fleira en fjárlögin og kom með hann á skrifuðum blöðum, þannig að hann var sýnilega ætlaður til birtingar í Morgunblaðinu á morgun. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um þennan sérstaka reiðilestur, en aðeins segja fáein orð út af honum og benda á vissar veilur, sem voru í þeim málflutningi. Hv. frsm. meiri hl. byrjaði á að tala um það, að það hefði verið komið í veg fyrir afgreiðslu fjárl. á réttum tíma, og síðan hljóp hann nokkur ár aftur í tímann, til 30. marz 1949, og ræddi atburði, sem gerðust þá hér við alþingishúsið, þegar meiri hl. þingmanna var að ákveða, að Ísland skyldi ganga í hið svo kallaða Atlantshafsbandalag. Út úr því hljóp hann í umræður um verkfallið, sem háð var á fyrri hluta þessa vetrar, núna rétt fyrir hátíðarnar, og út frá því ræddi hann um, að virðing Alþingis væri alveg að fara, með því ástandi, sem væri í landinu núna, og svo sérstaklega ræddi hann líka um það, hve mikinn áhuga fjvn. hefði nú raunverulega haft fyrir hvers konar félagslegum umbótum, en gæti nú bara ekki komið þeim fram vegna þessara atburða og annarra, sem orðið hefðu. - Út af þessu vildi ég aðeins lauslega benda hæstv. þm. á það, að hann gleymdi ýmsu, sem ekki hefði verið síður ástæða til að nefna í sambandi við þetta. Hvað snertir t.d. 30. marz, þá hældist hann um pólitíska dóma, sem hefðu farið fram í því sambandi, en hann gleymdi að minnast á það, að 28 þús. kjósendur, og þ. á m. fjöldamargir úr kjósendahópi Framsfl. og Sjálfstfl., hafa undirritað áskorun um það að breyta þessum dómum, og það sýnir bezt, hvernig þjóðin lítur á þessa dóma. E.t.v. kann þessi staðreynd að hafa valdið einhverju um það ergelsi, sem virðist hafa komið fram hjá þessum þm. og raunar fleirum í því sambandi. Um virðingu Alþ. vildi ég aðeins segja það, að virðing Alþ. þverr við það, sem gerist hér í þessum sal og næsta sal hér við hliðina og unnið er af þm. sjálfum, þeim meiri hl. þm., sem fylgir stjórninni nú að málum, en ekki við það, sem gerist utan við þinghúsið með þjóðinni annars staðar. Það, sem rýrir virðingu Alþ. með þjóðinni, er m.a. það, þegar meiri hl. Alþ. samþ. annað eins hneyksli eins og það að afhenda einstökum auðkýfingum í þessu landi tugi milljóna króna, eins og gert er raunverulega með meðferð áburðarverksmiðjumálsins, og annað eftir því. Virðing Alþ. hefur líka minnkað hjá þjóðinni við það, að ríkisstj. hefur leyft sér - og Alþ. látið það viðgangast - að leggja stóra skatta á í formi bátagjaldeyrisins, sem verður miklu meiri gróðalind fyrir vissar stéttir, sem ekki áttu þeirra að njóta, undir því yfirskini, að það sé til að hjálpa bátaútveginum. Það er þetta, sem rýrir virðingu Alþ. fyrst og fremst. Og hvað snertir hinn mikla áhuga meiri hl. fjvn. fyrir alls konar félagslegum umbótum, sem var fyrir hendi fyrir 2. umr., en getur nú ekki orðið að veruleika, þá verð ég að segja það, að ég varð ekki var við þann mikla áhuga í n. fyrir 2. umr. fjárl. Ég hef yfirleitt aldrei orðið var við hann. Um verkfallið ætla ég aðeins að segja þetta: Þetta verkfall hófst eins og hver önnur venjuleg vinnudeila, en það var ríkisstj. sjálf, sem beinlínis gerði það að pólitísku verkfalli, og e.t.v. kann sú staðreynd að svíða dálítið í hugarheimi þeirra manna, sem eru gramir út af lausn verkfallsins eins og hún varð. En í raun og veru fannst mér, að allar þær ádeilur, sem form. fjvn. beindi til þeirra manna, sem höfðu staðið fyrir verkfallinu, væru raunverulega árás á ríkisstj. sjálfa fyrir það, að hún skyldi beina verkfallinu í þessa átt, og ég verð að segja það, að ég vorkenndi ríkisstj. að sitja undir þessari ádeilu, frá þessum ágæta samstarfsmanni sínum. Þá kom næst hæstv. fjmrh. og kom einnig með skrifaða ræðu, þar sem hann ræddi um þetta verkfall, - skrifaða ræðu, sem við fáum sjálfsagt að lesa í Tímanum á morgun. Grunntónninn í hans ræðu var sá, að í raun og veru væri ekki hægt að skipuleggja atvinnulífið á Íslandi betur, en núna væri gert. Hann nefndi ýmislegt, m.a. það viðvíkjandi lausn verkfallsins, að það hefði verið um tvær leiðir að ræða, kauphækkun eða verðlagslækkun þá, sem gerð hafði verið, og hann hélt því fram, að verðlagslækkunin hefði verið betri leið og sú leið, sem helzt var fær. En það, sem hefur skeð í þessu sambandi, er þá það, að ríkisstj. hefur raunverulega viðurkennt, sem fólkið auðvitað vissi áður, að það var hægt að lækka verðlag í landinu, en það þurfti bara þriggja vikna verkfall til þess að knýja ríkisstj. til þess að sjá um það, að lækkuð yrði t.d. okurálagning í verzlunarkerfinu, okurálagning á ollu og benzín, og annað eftir því. Hæstv. ráðh. talaði einnig töluvert fjálglega um það, að það eina, sem gæti bætt afkomu þjóðarinnar, væri meiri afköst, meiri framleiðsla og meiri vinna, og hefur hann oft rætt það áður. Þessa ræðu hefur hann nú raunverulega haldið oft hér í þessum sal. Ég veit, að allir þm. kannast við þennan tón, en það er bara til sú staðreynd, að stjórn sú, sem þessi hæstv. ráðh. ræður mjög miklu í, vinnur þveröfugt við það að gefa þjóðinni kost á að leysa af hendi meiri vinnu og meir í framleiðslu og annað eftir því. T.d. skeði það núna á s.l. sumri, að það var beinlínis bannað að verka saltfisk, þó að staðreynd sú lægi fyrir, að það var hægt að fá miklu meiri gjaldeyri fyrir hann með því að verka hann. Það er líka staðreynd, að það liggur mikið af fiski í frystihúsunum frá fyrra ári, svo að í alvöru er rætt um það núna að banna að frysta togarafisk, og það sér hver maður, hver áhrif það hefur á framleiðslu þjóðarinnar. Þetta eru staðreyndirnar, sem liggja fyrir, jafnframt því að hæstv. fjmrh. kemur með skrifaða ræðu hingað í Alþ. til þess að lesa yfir þm. um það, hversu nauðsynlegt sé að auka framleiðsluna. Ég vil benda þessum báðum hv. þm. á það, þar sem þeir hafa haldið því fram, að verkfallskröfur verkfallsmannanna hafi verið ósanngjarnar og það séu þær, sem séu að setja þjóðfélagið á hausinn, að það er margbúið að sanna það, að núna í a.m.k. fimm ár síðast liðin hafa kauphækkanir ævinlega verið á eftir þeim dýrtíðarhækkunum, sem orðið hafa, - dýrtíðarhækkunum, sem beinlínis hafa verið skipulagðar af þeirri ríkisstj., sem Eysteinn Jónsson er fjmrh. í, þannig að hann er þegar orðinn dæmdur sem mesti dýrtíðarmeistari á Íslandi. Í haust var sannanlegt, að það var mikil síld til í hafinu suðaustur af Íslandi, en það gat ekki nema sáralítill hluti bátaflotans farið til þess að veiða þá síld, salta hana og skapa þannig gjaldeyri og aukin verðmæti í þjóðartekjum, vegna þess að hann skorti rekstrarfé til þess að geta veitt þessa síld, þótt vitað væri, að það var hægt að veiða hana og hægt að hafa stórkostlegar gjaldeyristekjur upp úr henni. Þetta snertir ákaflega öfugt þær fullyrðingar, sem hæstv. fjmrh. var með hér áðan. Annað vil ég einnig benda honum á í sambandi við, hvað hefur verið að gerast, og það er í sambandi við sölu landbúnaðarafurðanna. Sjálfur formaður stéttarfélags bænda upplýsir það í blaði fjmrh., tímanum, nú fyrir fáeinum dögum, að á s.l. ári, eða 11 fyrri mánuðum s.l. árs, hafi mjólkurframleiðslan vaxið um 15%, en salan sama sem ekki neitt. Salan á vinnsluafurðum af mjólkinni hrapaði niður. Og hvert hefði þá horft fyrir landbúnaðinum, ef þannig ástand ætti að vera til lengdar? Þetta sýnir, að það skortir kaupgetu í bæjum landsins, til þess að hægt sé að koma í verð þessum vörum, sem landbúnaðurinn framleiðir, og það sér hver heilvita maður samhengið í því, að ef svo ætti að halda áfram til lengdar, þá er verið beinlínis að neyða þjóðina til þess að minnka sínar tekjur, minnka sína framleiðslu og minnka þjóðartekjurnar. Þá ræddi hæstv. fjmrh. dálítið um það líka, að nú yrði afgreiðsla fjárl. öll önnur, en hún hefði verið. Hún mundi ekki verða eins varleg og hún hefði verið annars, ef verkfallslausnin hefði ekki komið til. Og í því sambandi benti hann á það, að stjórnin hefði ætlað sér að nota eitthvað af þessum tekjum til þess að mynda jafnvægi á móti varnarframkvæmdunum. Jæja, er hæstv. fjmrh. eitthvað farinn að verða hugsandi út af því, að það ástand skuli hafa skapazt hér undir hans eigin stjórn og hans meðráðherra, að nú skuli það vera helzta lausnin í atvinnuleysisframkvæmdum þjóðarinnar að reyna að pína sem flesta heimilisfeður, hvaðan af landinu svo að segja sem er, úr fjölda bæja utan af landi, til þess að fara að vinna hernaðarvinnu á Keflavíkurflugvelli? Er hann eitthvað farinn að verða hugsandi út af því, hvert þetta horfir? En ég get sagt það sama um þetta eins og ég sagði í sambandi við ræðu hv. form. fjvn. Ég varð ekki var við, að neitt kæmi frá stjórninni til fjvn. um þetta atriði, áður en 2. umr. fjárl. fór fram. Það er náttúrlega ágætt að segja það eftir á, að þessi hafi verið hin fallega meining. En ætli það hafi ekki heldur verið hitt, að hæstv. fjmrh. hefði eins og öll undanfarin ár gjarnan viljað gera tekjuáætlun fjárl. óþarflega lága til þess að hafa umframtekjur, sem hann gæti þá notað og stjórnin eftir eigin vilja? Það er reynslan, sem hefur verið undanfarin ár og átti að stefna að núna. Þá sé ég ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um ræður þessara tveggja hv. þm., en ætla að snúa mér að þeim brtt., sem ég flyt hérna á tveimur þskj., á öðru sem 1. minni hl. fjvn. og á hinu ásamt öðrum þingmönnum. Mínar aðaltillögur flutti ég við 2. umr., og voru þær yfirleitt felldar þar, og flyt ég þær vitanlega ekki að neinu leyti aftur. Ég gerði einnig þá grein fyrir því fyllilega, hvers vegna ég hefði klofið n., og sé ég ekki ástæðu til þess að fara að taka neitt upp af því aftur. En áður en ég sný mér beint að mínum brtt., þá ætla ég þó að fara örfáum orðum um brtt. hæstv. fjmrh. á þskj. 606. Ég varð nefnilega svolítið hissa, þegar ég sá þær brtt. sumar. Við 2. umr. fjárl. flutti ég tillögur um nokkra hækkun á vissum liðum tekjuáætlunarinnar og benti þá jafnframt á það og færði rök fyrir því, að þessir liðir væru óþarflega lágt áætlaðir, þess vegna væri óhætt að áætla þá hærra, og mundi það ekki hafa þau áhrif, að ríkissjóður þyrfti að verða með greiðsluhalla vegna þess. Þessu var mótmælt. Þessar till. voru felldar í þinginu, og m.a. man ég ekki betur en hæstv. fjmrh. léti í ljós þá skoðun, að það væri óvarlegt að fara þessa leið að hækka tekjuáætlunina svona mikið. Nú þegar ég ber saman þskj. hæstv. fjmrh. núna, 606, og mitt þskj., 315, þá sé ég það, að í sínum till. hefur hæstv. fjmrh. tekið upp allar þessar hækkunartillögur minar, tvær af þeim alveg nákvæmlega eins og þær voru og hinar mjög svipaðar og þær voru, aðeins þó lægri. Ég þykist sjá það á þessu og fagna því, að hæstv. fjmrh. virðist hafa séð það við nánari athugun, að mín áætlun um þessa tekjuliði hafi verið réttari, en áætlun meiri hl. n. og réttari en honum þótti við þá umræðu, og þess vegna sér hann nú ástæðu til þess að taka þær upp aftur. En ég vil þó benda á eitt, vegna þess að tvær af þessum till., - þ.e. till. um stríðsgróðaskattinn, að hann skuli hækka úr 4 millj. upp í 7 millj. og síðari liðurinn úr 2 millj. upp í 3.5 millj., - þær eru nákvæmlega eins hjá fjmrh. og þær voru hjá mér og búið var að fella. Nú veit ég ekki betur, en það standi í þingsköpum, að það megi ekki flytja aftur á sama þingi till., sem hefur verið felld. Þess vegna verð ég að benda hæstv. forseta á það, að það muni ekki vera samkv. þingsköpum leyfilegt að bera þessar till. fjmrh. upp aftur hér til atkvgr., þar sem búið er að fella þær. Hins vegar skal ég benda hæstv. fjmrh. á það, að hann þarf náttúrlega ekki að breyta þeim mikið. Honum nægir alveg að hækka hvora fyrir sig um eina krónu, til þess að það sé hægt að bera þær upp til atkvgr.

Þá verður maður að gera það.

Og ég vil ráðleggja honum að gera það  Þá ætla ég að snúa mér að þeim till., sem ég flyt hér sem minni hl. fjvn. á þskj. 602. Við 11. gr. flyt ég till. um að taka nýjan lið inn á greinina, sem heitir „eftirlit með viðskipta- og verðlagsmálum“. Það skilur hver þm., hvað þarna er átt við. Það er laun og annar kostnaður við fjárhagsráð. Þetta er liður, sem var á fjárl. nokkur ár, en var hætt að hafa á þeim fyrir tveimur eða þremur árum, en nú liggur það fyrir samkv. upplýsingum frá fjmrn., að s.l. ár hafi tekjur fjárhagsráðs numið 6 millj. og 86 þús. kr., en gjöld þess aðeins 2 millj. 681 þús. kr. Mismunurinn verður því rúmlega 3 millj. og 405 þús. kr., eða nærri því 31/2 millj. kr. Það er vitað mál, að þessi mismunur gengur inn í ríkissjóð og kemur fram í tekjum ríkisins, þótt hann sjáist hvergi á fjárlagafrv. Ég tel algerlega rangt að haga þessu þannig. Ég vil taka það fram, að þetta er engin sérstök árás á fjárhagsráð. Því fer fjarri. En ég tel algerlega rangt, að þarna eigi ríkið að hafa hálfa þriðju millj. kr. í tekjur af ákveðinni ríkisstofnun, án þess að það sé tekið með á fjárlagafrv. Þess vegna legg ég til, að þetta verði tekið inn á fjárlagafrv., þannig að þessi nýi liður verði tekinn upp: „Eftirlit með viðskipta- og verðlagsmálum“ - en mismunurinn, ca. 31/2 millj. kr., verði færður inn á 3. gr. A. eins og tekjur af rekstri annarra ríkisstofnana. Þá hef ég enn fremur flutt hérna till. við 13. gr. C. 2., þ.e. við vitamál, þannig að fjárveiting til áhaldakaupa vitamálaskrifstofunnar hækki úr 550 þús. kr. upp í 750 þús. kr. Ég vil færa þau rök fyrir þessari till., að það er vitað, að hvarvetna um land er mjög mikill áhugi fyrir því að vinna að hafnargerðum, og einn sá flokkur verka, sem þarf að vinna í sambandi við hafnargerðir mjög víða, er dýpkun. Nú á ríkið að vísu eitt skip, sem heitir Grettir og er dýpkunarskip við hafnargerðir, en þetta skip er þannig gert, að það er alls engin leið að koma því við á fjöldamörgum stöðum á landinu, einkum hinum smærri. Þar verður þess vegna viða, þar sem staðhættir eru þannig, að nota aðrar tegundir dýpkunarskipa, svo kallaðar sanddælur, en svo illa vill til, að ríkið á ekkert slíkt áhald enn þá. Fjöldi staða á landinu bíður eftir því að fá unnar nauðsynlegar framkvæmdir, vegna þess að vitamálaskrifstofan hefur ekki enn þá sökum fjárskorts getað lokið við að koma í gang slíku skipi, sanddælu, sem þó er verið að undirbúa. Vitamálastjóri hefur fyrir n. fært full rök að mínum dómi fyrir því, að hann þurfi nauðsynlega að fá þessa 200 þús. kr. fjárveitingu í viðbót til þess að geta fullgert þetta dýpkunarskip, og þess vegna er það, að ég flyt till. um, að þetta verði hækkað. Þessa till. flutti ég í n., en hún var felld þar. Þá hef ég flutt hérna líka till. við 20. gr., þannig að það komi nýr liður, sem verði bygging nýs kennaraskóla. Það er alkunnugt, að kennaraskólinn hefur mjög orðið útundan í skólakerfi landsins hvað það snertir að fá viðunandi húsnæði, og þarf alls ekki að fara mörgum orðum um þá nauðsyn, sem á því er. Jafnframt því sem mjög auknar kröfur hafa verið gerðar til menntunar kennara, bæði lengdur þeirra námstími og sömuleiðis orðin nauðsyn á að fjölga þeim vegna aukins skólakerfis, þá er húsnæði kennaraskólans núna hið sama - eða að mestu leyti að minnsta kosti hið sama sem það var, þegar hann var stofnaður. Að vísu hefur verið reynt að bæta ofur lítið úr þessu með því að fá húsnæði annars staðar, en slíkt er mjög óviðunandi og ófullnægjandi. Ég legg þess vegna til, að sem aðaltill. komi hérna 750 þús. kr. og varatill. 500 þús. kr., og er það áreiðanlega of lítið, þótt ég hafi ekki séð mér fært að fara hærra, en þetta. Þá flyt ég hérna í fjórða lagi við 22. gr. till. um, að ríkisstj. sé heimilt að breyta í óafturkræf framlög eftirtöldum lánum, sem ríkissjóður hefur veitt Búnaðarbanka Íslands, ásamt ógreiddum vöxtum af þessum lánum. Þetta er í fyrsta lagi lán veitt Ræktunarsjóði Íslands af gengishagnaði 1950, 6 millj. 874 þús. kr., og af tekjuafgangi ríkissjóðs árið 1951, 7 millj. og 500 þús. kr., og sömuleiðis lán veitt Byggingarsjóði Búnaðarbankans af gengishagnaði 1950, 6 millj. 874 þús. kr., og af greiðsluafgangi ríkissjóðs 1951, 7 millj. 500 þús. kr., og sömuleiðis lán veitt veðdeild Búnaðarbankans af greiðsluhagnaði ríkissjóðs 1951, 1 millj. kr. - Ég hef áður á þessu þingi bent á það í umræðum, hversu erfiður fjárhagur lánastarfsemi Búnaðarbankans er orðinn. Það gerði ég í sambandi við frv., sem ég flutti sérstaklega um að bæta úr því ástandi. En ég get bætt við fáeinum upplýsingum um það núna. Núna um þessi s.l. áramót, þegar uppgjörið fór fram, þá var ástandið þannig, að Ræktunarsjóður skuldar orðið sparisjóðsdeild bankans 21/2 millj. kr. Byggingarsjóðurinn, sem á að hafa með höndum geysilega mikla lánastarfsemi, bæði fyrir endurbyggingu sveitabýla og nýbýli, átti aðeins 1.6 millj. kr. Þá var ólokið miklum lánum, sem byrjað er að lána, þ.e.a.s. lánum út á allar þær framkvæmdir, sem hafnar hafa verið á s.l. ári, og nokkru út á framkvæmdir, sem hafnar voru áður, - yfirleitt er þeim ekki lokið á minna en einu til tveimur árum, - og auk þessa er veðdeildin, sem á að lána til vissra hluta, svo sem jarðakaupa og margs fleira, komin í einnar millj. kr. skuld við sparisjóðsdeildina. Allt það fjármagn, sem hugsanlegt er að bankinn hafi á næstunni til þess að anna starfsemi sinni, ef ekki tekst að fá erlent lán, sem mjög mun vera óvíst enn þá, er því aðeins 1.6 millj. kr., með tilliti til þess, að hann þurfi þó ekki að greiða aftur þær skuldir, sem þessar lánadeildir eru í við sparisjóðsdeildina. Nánast stendur það þannig, að ef greitt yrði allt það fé, sem hann kynni að hafa til lánastarfsemi núna, upp í þessar skuldir, sem lánadeildirnar eru komnar í, þá vantar samt sem áður allt að 2 millj. kr. til þess að geta það. - Það er alveg sýnilegt, að það verður þess vegna mjög lítið um lánastarfsemi á næsta ári, ef ekki verður úr þessu bætt. Nú má e.t.v. segja, að till. sú, sem hér liggur fyrir, bæti ekki úr þessu nema að nokkru leyti. En hún bætir úr því að því leyti, sérstaklega fyrir framtíðina, að þar sem samkv. núgildandi reglum á bankinn að greiða aftur þessi lán öll á næstu 20 árum, þá mundi það létta stórkostlega mikið fyrir starfsemi hans á næstu árum, eða réttara sagt, það mundi losa Alþ. við stórkostlegt stímabrak við það að útvega honum starfsfé á þessu tímabili, því að það er í sjálfu sér ákaflega þýðingarlítið að vera að fást við það á hverju ári að útvega bankanum starfsfé fyrir það og það árið og láta hann svo jafnframt greiða aftur inn til ríkissjóðs stórar upphæðir í staðinn. Ég hefði nú talið, að það væri nokkur vilji fyrir því í Alþ., að þessi till. yrði samþ., vegna þess að hún hefur komið fram áður í þinginu á þessu þingi og það á tveimur þskj. Ég hafði sett það fram í 9. gr. þess frv., sem ég flutti sjálfur hér á þinginu snemma, um útvegun lánsfjár til stofnlánadeildar Búnaðarbanka Íslands, og rétt örlitlu seinna fluttu þrír framsóknarmenn í Ed. sérstakt frv. einmitt um þetta atriði. Hvorugt þetta mál hefur fengizt afgr., og það er sýnilegt, að hvorugt þetta mál fæst afgr. sem slíkt í lagaformi á þinginu. Þess vegna finnst mér full ástæða til þess að taka nú upp á 22. gr. fjárlaga heimild fyrir ríkisstj. til þess að breyta þessu þannig. Í grg. frv. þess, sem flutt var í Ed. af þremur þm. þar, segir m.a. um nauðsyn þessa máls, með leyfi hæstv. forseta: „Eins og nú horfir, er ekki annað sýnt en að Búnaðarbanki Íslands verði á næstu árum að starfa að mjög miklu leyti með erlent lánsfé, eftir því sem fáanlegt er. En vextir af þessu erlenda fé eru svo háir, að bankinn hlýtur að verða af þeim sökum fyrir miklu rekstrartapi, þar sem Ræktunarsjóður og Byggingarsjóður lána féð út aftur með 2 og 21/2 % vöxtum. Auk þess er útlánstími Byggingarsjóðs miklu lengri, en endurgreiðslutími hinna erlendu lána, og myndast þannig mikill greiðsluhalli umfram vaxtamismuninn. Halla þann, sem hér er um að ræða, verður ríkið að bæta bankanum á einhvern hátt, eila hlýtur starfsemi hans að stöðvast fyrr eða síðar. Virðist eðlilegast, að ríkið veiti bankanum aðstoð fyrst um sinn á þann hátt að breyta lánum þeim, sem það hefur veitt honum í innlendu fé á síðustu árum, í óafturkræf framlög. Sú ráðstöfun væri í samræmi við ályktanir, sem landssamtök bænda hafa gert á þessu ári.“ Nákvæmlega sömu rök og þessi hafði ég áður fært fram í grg. fyrir mínu frv. um þetta mál, og raunar meira. Þá ætla ég að víkja örfáum orðum að þremur till., sem ég flyt ásamt öðrum þm. á þskj. 610. Það er í fyrsta lagi till. frá mér og hv. þm. A Sk. um fyrirhleðslur til þess að varna landbroti í tvö stór jökulvötn í Skaftafellssýslu, Jökulsá í Lóni og Steinavötn í Borgarhafnarhreppi. Skal ég fyrst minnast á fyrirhleðsluna í Jökulsá í Lóni. Þar leggjum við til sem aðaltill., að veittar verði til fyrirhleðslunnar 200 þús. kr., og til vara 100 þús. Jökulsá í Lóni er eitt stærsta vatnsfall á Suðausturlandi og flæmist um allstóran sand, sem hún hefur búið til á löngum tíma. Nú hefur svo farið um nokkuð mörg ár, að hún hefur verið að fylla sína gömlu farvegi og hefur lagzt mjög að aðalgraslendi sveitarinnar, sem er um miðja sveitina og liggur við vesturbakkann, vesturhlið þess, og er nú búin að bera svo mikið þar í farvegina, að hún þarf ekki að vaxa nema tiltölulega lítið til þess að flæða yfir stórt svæði af aðalgraslendi sveitarinnar, skera alveg úr sambandi við aðra hluta sveitarinnar nokkra bæi, sem þar eru, og er sýnilegt, að þær jarðir geta ekki haldizt lengi í byggð, ef ekkert verður að gert. Á bændafundi, sem haldinn var fyrir um það bil einu ári þar austur frá, var eindregið skorað á landbrn. og Búnaðarfélag Íslands að láta gera athugun á því, hvað kosta mundi að hlaða fyrirstöðu í ána þarna og veita henni vestur á sandinn, þar sem hún getur engan óskunda gert, og var brugðizt mjög vel við þeirri áskorun. Vegamálastjórninni var falið að láta annast þetta verk, og það framkvæmdi Sigurður Jóhannsson verkfræðingur á s.l. hausti. Niðurstaða hans varð sú, að það þyrfti að byggja 1.000-1.200 m langan varnargarð til þess að veita ánni lengra vestur á sandinn og mundi sá garður kosta um það bil 600 þús. kr. Gæti svo farið að vísu, að eftir nokkur ár, - ekki væri hægt að segja, hve fljótt eða hvort þess yfirleitt þyrfti, - það gæti þó svo faríð, að það þyrfti að lengja hann dálítið, þannig að það mætti reikna með, að þá gætu bætzt við, ef til þess kæmi, um 200 þús. kr. í viðbót. Vegna þess, hvað þetta er mjög aðkallandi nauðsynjamál, þá höfum við, ég og hv. þm. A-Sk., talið okkur alveg nauðsynlegt að flytja þetta mál hér inn í Alþ. Í fjvn. var þetta fellt, en við flytjum það hér aftur í þeirri von, að e.t.v. kunni það að fá betri undirtektir í þinginu. Þessu máli verður að halda áfram þangað til einhver lausn fæst á því vegna hinnar miklu nauðsynjar á að forða hluta byggðarinnar frá eyðileggingu. Ég vil benda á annað í þessu sambandi líka, að með því að gera þessa fyrirhleðslu í ána getur sparazt verulegur kostnaður við vegagerð á þjóðvegi, sem annars er þarna fyrir, og er því í rauninni alls ekki hægt að segja, að hér sé um hreint framlag að ræða vegna landbrotsins, vegna þess að það getur sparað annað verk,sem annars kemur fyrir að vinna á næstu árum. Þá er annar liður þessarar till. Það er til fyrirhleðslu í Steinavötn í A.-Skaftafellssýslu, 100 þús. kr. sem aðaltill. og til vara 60 þús. kr. Það er í raun og veru mjög svipað að segja um þetta mál eins og hið fyrra. Steinavötnin eru allstórt jökulvatn, sem flæmast um svo kallaðan Steinasand og liggja nú mjög þungt orðið á engjum og beitilandi prestssetursins Kálfafellsstaðar og þeirra býla, sem eru í nánd við það. Er þar um 7 býli að ræða, og vil ég benda hv. þm. á það, að ríkið á 4 af þessum býlum. Það er svipað að segja um undirbúning þessa máls eins og hins, að vegamálastjórninni var falið af landbrn. eða samgmrn. að láta gera athugun á þessu, og var hún gerð af sama verkfræðingi, Sigurði Jóhannssyni, á s.l. hausti. Niðurstaða hans er sú, sem birt er í bréfi frá vegamálaskrifstofunni, sem fjvn. barst, að til þess að varna þessum skemmdum muni þurfa að byggja um 500 m langan varnargarð nokkuð vestur á Steinasand og muni hann kosta um það bil 200 þús. kr. Vegamálastjóri bendir á það einnig, að það mundi að því reka síðar meir að brúa Steinavötn og þurfi þá hvort eð er að byggja víssa fyrirhleðslu til þess að halda ánni í sínum ákveðna farvegi, sem er vestar á sandinum, og muni þá þessi garður koma einnig að gagni, þegar það yrði gert. En ég vil aðeins endurtaka það, að hér er um að ræða hættu á stórkostlegum landspjöllum á ekki minna en 7 býlum, sem standa svo að segja mikið til í einu þorpi um miðhluta sveitarinnar, þ.e. prestssetrið Kálfafellsstaður og jarðir þær, sem upphaflega eru út úr því byggðar. Þá er að síðustu hér ein till. frá mér og þremur þm. öðrum við 22. gr., um það, að ríkisstj. sé heimilt að verja allt að 100 þús. kr., ef þörf gerist, til þess að ná samningum við flugfélögin um póstflutninga til staða úti á landi. Ég veit ekki, hvort það er nema sárfáum þm. kunnugt um það, að á s.l. sumri kom upp einhvers konar ágreiningur á milli póstmálastjórnarinnar og Flugfélags Íslands, sem hafði annazt mjög mikið póstflutninga út á land, einkum til staða, þar sem skip koma sjaldan, og ágreiningurinn var um það, hversu há farmgjöld skyldi greiða, þ.e., póstmálastjórnin vildi ekki greiða farmgjöldin svo há sem Flugfélagið taldi sig geta flutt póstinn fyrir. Afleiðingin af þessu varð mjög slæm. Á s.l. sumri var nokkur tími, sem ýmsir þessir staðir fengu engan blaðapóst nema með skipum og fengu hann þar af leiðandi mjög sjaldan, þannig að blöðin máttu heita orðin einskis virði, þegar þau loksins komu. Svo lagaðist þetta að vísu með einhverju samkomulagi undir haustið, en aðeins lítinn tíma, og þegar leið fram á haustið sótti aftur í sama horfið, og nú í vetur hefur það verið svo með ýmsa þessa staði, - mér er vel kunnugt um Austurland, og ég hygg, að það sé á Vesturlandi líka, - að ýmsir þeirra hafa aldrei fengið póst nema með mjög strjálum skipaferðum. Ég get t.d. upplýst það gagnvart Hornafirði, þar sem skipaferðir eru yfirleitt mjög strjálar, einkum vegna þess, að Esja eða Hekla geta ekki komið þar inn, og Herðubreið fer ekki þangað í strandferðum nærri því að öllu leyti, hún er höfð í strandferðum vestur um land líka, þá hefur sá staður orðið mjög illa úti hvað þetta snertir, þannig að það geta liðið mánuðir svo, að engin blöð berist í sýsluna. Það sér náttúrlega hver maður, að þetta er ekki viðunandi, og það er sýnilegt líka, að hér getur ekki verið um stórar upphæðir að ræða, sem þarf á að halda, til þess að hægt sé að kippa þessu í lag. Ég get meira að segja vel búizt við því, að þó að leyst væri viðunanlega úr þessu, þannig að samið væri við Flugfélagið um þann mismun, sem það þykist þurfa á að halda til þess að geta fært þetta í sama horf og áður, þá tel ég alls ekki víst, að það mundi einu sinni þurfa þessar 100 þús. kr. til, enda er till. orðuð þannig, að ríkisstj. sé aðeins heimilt að verja þessu, ef þörf gerist, til þess að ná þessum samningum. En það er nokkurn veginn óhætt að fullyrða það, að ef þessu heldur áfram eins og verið hefur, þá mun fjöldi af lesendum blaðanna, a.m.k. í Austur-Skaftafellssýslu, - það þori ég að fullyrða, - segja blöðunum upp, því að fólkið telur sér þau vera einskis virði, þegar þau eru orðin þetta þriggja, fjögurra, fimm og sex vikna gömul. Ég vildi þess vegna vænta þess, að hv. Alþ. sæi sér fært að samþ. þessa till. til þess að greiða úr þessum málum.



Herra forseti. Einhver var að minnast á virðingu Alþingis hér rétt áðan, og það er þess vegna rétt kannske að víkja að því í upphafi málsins, þegar verið er að ræða um þýðingarmesta mál þessa þings, fjárlagaafgreiðsluna, og hún er komin á lokastig, þá hefur það nú verið svo hér í dag, m.a. meðan var verið að ræða um virðingu Alþingis, að þá voru aðeins örfáir þm., sem höfðu tíma til þess að vera við þessa þýðingarmiklu umr. hins þýðingarmesta máls. Og sjaldgæfir hafa verið ráðherrar í dag við umr., nema hvað fjmrh. var hér auðvitað meðan hann flutti sitt mál hér tvívegis, en síðan hefur hann ekki heldur sézt. Mætti þó ætla, að það væri þingmannaréttur að vænta þess, að hæstv. fjmrh. væri að minnsta kosti viðstaddur fjárlagaumræður. Við 2. umr. fjárl. lét ég í ljós, að það væri nauðsynlegt að fresta endanlegri afgreiðslu fjárl. þangað til séð væri fyrir endann á verkfallinu, sem þá stóð yfir, og vitað yrði, með hvaða hætti það leystist, því að vel gæti svo farið, að lausn verkfallsins kæmi að einhverju leyti til kasta ríkisvaldsins. Góðu heilli varð þetta svo, að fjárlagaafgreiðslunni var frestað. Þau voru ekki hespuð af fyrir jólin, eins og ætlað hafði verið, heldur frestað fram yfir áramót. Og nú hefur hæstv. fjmrh. lagt fram till. til þess að mæta þeim skuldbindingum, sem á ríkissjóð féllu í sambandi við lausn vinnudeilunnar. Ég tel, að þetta hafi verið vel farið og hitt hefði í raun og veru verið algert ábyrgðarleysi, að afgr. fjárl. án þess að vita neitt um það, hvernig vinnudeilan leystist og að hve miklu leyti hún kæmi til kasta ríkissjóðs. Það hafa orðið nokkrar breyt. á fjárl. síðan við 2. umr. Í fjvn. hafa verið tekin fyrir mál, sem aðallega hafa verið til aukinna útgjalda á gjaldabálki, og munu bein útgjöld, sem n. hefur nálega einróma samþ., vera upp undir 5 millj. kr., að ég hygg. Auk þess hefur svo n. samþ. nokkra tugi milljóna í ríkisábyrgðum, og hefur það ekki hvað sízt virzt vera áhugamál hæstv. ríkisstj., því að að þeim ábyrgðarskuldbindingum hafa fulltrúar stjórnarflokkanna í fjvn. staðið heils hugar og stutt það fast, þrátt fyrir það þó að hæstv. fjmrh. hér fyrir skömmu síðan talaði langt mál og strangt um ríkisábyrgðir og það, hversu þær væru orðnar hættulegar ríkissjóði, a.m.k. ýmsir flokkar ríkisábyrgða, svo sem ábyrgðir vegna dieselrafstöðva og ábyrgðir vegna gömlu togaranna og fleira, sem hann nefndi. Það er a.m.k. víst, að ríkisábyrgðir hækka um a.m.k. 30 millj. kr. núna frá því, sem var við 2. umr. fjárlaganna. Ég mun nú víkja nokkrum orðum að þeim brtt., sem hér liggja fyrir, og þó ekki minnast á nema fáar þeirra. Fjvn. hefur samhljóða afgr. allmargar till. og án þess að um ágreining sé að ræða í n. Ég sé, að á þskj. 600 er m.a. till. um það, bókstafsliðurinn j, að endurgreiða innlendum skipasmiðastöðvum aðflutningsgjöld, þar með talinn söluskatt, af efni í skip og báta, er þær smíða. Má miða endurgreiðsluna við tiltekna fjárhæð á hverja smálest, sem næst því, er ætla má að svari til þeirra aðflutningsgjalda og söluskatts, er greidd hafa verið af efni til smíðanna. - Það er nú bæði, að það eru þarna nokkrir málgallar á þessum lið, og þar að auki er mér nú ekki ljóst, þótt ég sé samþykkur þessum lið efnislega, eins og ég hygg að ætlunin sé að hann sé skilinn, þá er það ekki ljóst, hvort þessi endurgreiðsla á að ná til söluskatts og tolla af vélum í slík skip eða hvort það er eingöngu af smíðaefninu í bol skipsins.  Þegar vitað var, hvernig verkfallið leystist og að sú lausn mundi kosta ríkissjóðinn milli 10 og 20 millj. kr., þá var það vitað, að hæstv. fjmrh. og þá gjarnan fjvn. mundi bera fram till., sem fullnægðu þessum skuldbindingum á einhvern hátt. Mér fannst það að vísu undarlegt, þegar starfað var í fjvn. núna eftir hátíðarnar og spurt var um það, hvort meiri hl. n. mundi ekki flytja fyrir ríkisstj. slíkar till., að þá upplýsti hv. form. fjvn. það, að hann mundi ekki bera fram slíkar till. í n., það mundi hæstv. ráðh. sjálfur verða að gera. Mér fannst þetta vera nokkuð þykkjuþungt og dálítið skrýtið að formi til, því að venjan er nú sú, að jafnvel hin smáskitlegustu frv. séu fúslega flutt af nefndum fyrir sína ástkæru ráðherra, og hefði ég haldið, að ekki stærri biti, en hér var um að ræða yrði tekinn af fulltrúum stjórnarflokkanna í fjvn. og n. mundi flytja það stóra mál, en hæstv. ráðh. þyrfti ekki einn að varpa þessum till. fram inn í þingið undir umræðum. En hæstv. ráðh. hefur nú staðið skil á þessu, eins og við var að búast og vænta mátti af honum, og till. eru komnar hér fram, sem nokkurn veginn fullnægja þeim skuldbindingum, sem hæstv. ríkisstj. tók á sig við samningsgerðina, þegar deilan var leyst. Það var auðvitað dálítið álitamál, hvernig hæstv. ríkisstj. mundi fullnægja þessum skuldbindingum, hvort hún mundi gera það með niðurskurði og sparnaði á gjaldabálki fjárl. eða hvort hún mundi gera það með því að leiðrétta vitanlega ranga tekjuáætlun fjárl., sem aldrei hefur fengizt leiðrétting á. Það var líka hugsanlegt, að skuldbindingunum yrði fullnægt með báðum þessum leiðum. Það hafa engar sparnaðartillögur komið fram frá hv. meiri hl. fjvn., þrátt fyrir það að nú hafi gefizt gott tóm til að undirbúa og bera fram slíkar sparnaðartillögur, sem hefðu verið algerlega í samræmi við ákaflega þungorða. krítík á eyðslustefnu ríkisstj., sem kom einmitt fram í nál. hv. meiri hl. fjvn. við 2. umr. fjárl., og hefði þess vegna verið mjög eðlilegt að ætla, að sparnaðartillögurnar hefðu nú fæðzt einmitt í jólafríinu og á þessum ríflega tíma, sem gafst eftir áramótin, einmitt frá þessum hv. meiri hl. fjvn., sem hafði látið í ljós, að það mætti víða spara stórfé, jafnvel svo að milljónatugum skipti. Ef til vill hefði þessi hv. meiri hl. fjvn. þannig getað skilað þeim fúlgum og haldið til haga, sem þurfti til þess að leysa þær auknu kvaðir, sem á ríkissjóð voru nú komnar í sambandi við lausn verkfallsins. En hv. meiri hl. kom ekki með sparnaðartillögurnar, og hæstv. ráðh. varð þess vegna að bita í epli, sem ég get hugsað að honum hafi í bili fundizt súrt á bragðið, þó að hann vitanlega láti það nú ekki uppi, en það er það eplið að viðurkenna nú í fyrsta sinn eftir margra ára stimpingar, að tekjuáætlun fjárl. hefur verið röng fram að þessu, svo að milljónatugum skiptir. Og nú getur hann viðurkennt þetta, af því að hann þarf á því að halda, og gerir nú áætlun um hækkaða liði á tekjuhlið fjárl., sem nemur þeim auknu útgjöldum, sem af verkfallinu leiddi. Ég undirbjó mínar hækkunartillögur á tekjubálkinum nú með nákvæmlega sama hætti og undanfarin þrjú ár og taldi allar líkur til, að hæstv. ráðh. mundi nú enn koma og segja, að þessar hækkunartill. væru glannalegar, þær styddust ekki við veruleikann, þær væru bara út í loftið, þær væru barnaskapur og þar fram eftir götunum. Ég áætlaði núna alveg út frá sömu forsendum eins og á undanförnum árum, að tekju- og eignarskatturinn fyrir árið 1953 mundi vissulega verða 55 millj. kr. undir öllum kringumstæðum og mætti þannig hækka um fullar 3 millj. kr. Nú hefur hæstv. ráðh. ekki aðeins komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri óhætt að hækka tekju- og eignarskattinn upp í 55 millj. kr., heldur sér hann nú allt í einu, að þetta er hægt að áætla 56 millj. og 500 þús. kr., og er þannig orðið hálfri annarri millj. fyrir ofan hinar glannalegu, óraunhæfu og barnalegu áætlanir, sem ég hef áður gert, að hans áliti. Það er ekki svo að sjá, að það hafi farið fyrir hæstv. ráðh. eins og Páli postula, að hann hafi með árunum lagt niður barnaskapinn. Hann virðist núna vera að taka upp barnaskapinn, sem hann hefur verið að álasa öðrum hv. þingmönnum fyrir að undanförnu, svo að hann virðist vera á öfugri þroskabraut við þann ágæta postula.  Þá vildi ég og áætla, að hluti ríkissjóðs af stríðsgróðaskatti, sem var í frv. áætlaður 2 millj. kr., mætti alveg óhætt áætlast 3 millj. kr., hækka um eina milljón. En hæstv. ráðh. hefur nú séð, að það var ekki aðeins óhætt að hafa hann 2 millj. og ekki aðeins óhætt að hafa hann 3 millj., heldur hefur hæstv. ráðh. nú séð, að það var óhætt að hafa hann 31/2 millj. kr. og að hann væri í heild undir öllum kringumstæðum 7 millj. kr., og ég veit, að þetta er hvorki barnaleg né glannaleg áætlun hjá hæstv. ráðh. Þetta mun skila sér, hann mun fá þetta í kassann, og hann mun geta staðið við skuldbindingarnar, sem leiddi af verkfallslausninni m.a. með þessum peningum, því að hér er um raunhæfar tölur að ræða, en ekki áætlaðar tölur út í loftið. Vörumagnstollinn áætlaði ég 24.5 millj. kr., og hæstv. ráðh. áætlar hann 24 millj. Það er nú bitamunur, en ekki fjár, á milli okkar. Hann er sem sé á sömu skoðun og ég um það, að það hefði mátt hækka hann verulega frá því, sem í frv. var, en þar var hann áætlaður á 221/2 millj. kr. Um verðtollinn er það að segja, að hann er í frv. áætlaður 105 millj. Ég tel rétt með sams konar varúðarvinnubrögðum eins og ég viðhafði við hina liðina að áætla hann um 112 millj. kr., en þar hefur hæstv. ráðh. ekki farið nema upp í 109 millj., og stafar það ekki af því, að hann sjái ekki, að þessi liður getur alveg eins hækkað og hlýtur að verða nálægt 112–115 millj., heldur af því, að hann var búinn að fá að dekka upphæðina, sem hann þurfti vegna verkfallslausnarinnar, og staldrar því þarna við og fer ekki hærra með þennan lið. Söluskattinn ætlar hæstv. ráðh. ekki nema 89 millj. og hækkar hann þar með um 6 millj. frá sinni fyrri áætlun, en ég hef áætlað hann 94 millj. og er þó nokkurn veginn sannfærður um, að hann leyfir ekki mikið af því að verða í kringum 100 millj. Það hefur nefnilega alltaf verið eins konar feimnismál í sambandi við söluskattinn. Hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. hefur aldrei viljað láta sjást á pappírnum, að söluskatturinn yrði nándar nærri eins hár og hann hefur reynzt að vera, og það er ekki nema góðra gjalda vert, að svolítillar blygðunarsemi verði vart hjá hæstv. ríkisstj. í sambandi við þennan blygðunarlausa skatt. Þegar við komum að því að áætla tekjurnar af Áfengisverzluninni að þessu sinni, þá lét ég þann tekjulið kyrran liggja, og ég hugsaði sem svo, að hæstv. ráðh. mundi vafalaust gera einhverjar ráðstafanir til, að ekki yrði miklu minna drukkið í landinu heldur en verið hefði, og fannst mér þess vegna rétt að láta upphæðina standa óbreytta. Hins vegar hefur hæstv. ráðh. eiginlega viðurkennt þetta, að það mundi nú verða séð um, að ekki yrði dregið mikið úr drykkjuskapnum, því að hann hefur aðeins áætlað, að tekjurnar af áfenginu yrðu 1 millj. kr. lægri á þessu nýbyrjaða ári, og hann gerði grein fyrir því, hvers vegna hann teldi líkur til þess, að þær lækkuðu um 1 millj. Það var vegna þess, að eins og stendur er tekið veitingaleyfi af veitingahúsum, sem hefur verið að undanförnu greitt nokkuð fyrir með sérkennilegum hætti, með vínveitingaleyfum til ýmissa veitingastaða, aðallega hér í höfuðborginni. Hefur þar verið viðhöfð mikil reikningslist og jafnaðarútreikningar, til þess að ekki hallaðist á milli stjórnarflokkanna, en nú er sú breyting á orðin í bili, að þessi vínveitingaleyfi hafa verið tekin af öllum veitingastöðunum hér í Reykjavík, hvað sem verður. Ég taldi allar líkur benda til þess, að tekjur af Tóbakseinkasölunni mundu hækka verulega. Það virðist hæstv. ráðh. vera mér sammála um, og hann hefur einnig hækkað áætlunina um tekjur af Tóbakseinkasölu ríkisins. Liðurinn um óvissar tekjur var sýnilega of lágt áætlaður. Ég áætlaði, að hann mundi að minnsta kosti vera 1 millj. kr. of lágur, mætti hækka úr 3 millj. upp í 4, og ég held, að hæstv. ráðh. sé með nákvæmlega sömu tölur. Hann virðist hækka þær líka upp í 4 milljónir. Um till. hæstv. ráðh. á þskj. 606 viðvíkjandi lausn deilunnar skal ég ekki fjölyrða. Ég held, að þær till. svari, eins og ég áðan sagði, þeim skuldbindingum, sem á ríkissjóð hafa fallið, svona nokkurn veginn að minnsta kosti. Af þessu er ljóst, að hæstv. fjmrh. hefur með till. sínum lagt til, að ríkisstj. fullnægi skuldbindingum í sambandi við lausn vinnudeilunnar með hækkaðri áætlun á tekjubálki fjárl., ekki með sparnaði eða niðurskurði á gjaldaliðum, og það hefur nú hv. fjvn. ekki heldur lagt út í að gera. Ég er búinn að fá svo margoft fullyrðingar hæstv. ráðh. um það, að ekki sé hægt að spara neitt verulega á gjaldabálki fjárl., og ég er búinn að fá svo margoft drepnar till. í þá átt í hv. fjvn., að ég taldi það algerlega þýðingarlaust að eyða prentsvertu og pappír undir slíkar till. að þessu sinni og tók þess vegna aðeins tvær till. til tilraunar, bara til tilraunar núna við þessa lokaumræðu fjárl. Á fjárl. hefur verið tvö undanfarin ár og er nú í þriðja sinn 125 þús. kr. liður til rekstrar á vinnuheimili að Kvíabryggju í Grundarfirði. Þetta vinnuheimili er ekki til enn þann dag í dag. Það var ekki til, þegar þessi rekstrarliður var tekinn upp fyrir tveimur árum, það var ekki til í fyrra, þegar hann var tekinn í annað sinn á fjárlög, og þetta hæli er ekki til enn, þegar hann er tekinn í þriðja sinn á fjárlög. Ég veit ekki, hvort þetta fé er geymslufé og hefur verið tekið til hliðar upp í væntanleg rekstrartöp í framtíðinni, þegar þetta hæli verður til, eða hvort þetta hefur farið í aðra eyðslu hjá ríkissjóði. En ég tel alveg ástæðulaust, að þessi liður sé hafður núna í þriðja sinn sem framlag til rekstrar á stofnun, sem ekki er til, og legg því til, að liðurinn falli niður. Þykir mér það nokkur prófsteinn á sparnaðarvilja hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkanna, hvort þeir vilji fallast á, að liður, sem ekki styðst við neinn veruleika, - og allir vita, að sú stofnun, sem þetta á að fara til rekstrar á, er ekki til, - hvort þeir vilji fallast á, að hann sé felldur niður, eða ekki. Og sparnaðarþörf telja þeir ekki mikla, ef þeir fallast ekki á það. Það verð ég að segja. Þá er annar liður upp á 1 millj. kr., kostnaður vegna ófriðarhættu. Ég tel nú, að þótt nokkuð uggvænlega horfi nú í heiminum, þá sé þó ekki eins lágskýjað kannske núna og áður, og tel nú nokkurn veginn óhætt, að þessi 1 millj. kr. upphæð, sem hefur verið á fjárl. í eitt eða tvö skipti, sé nú felld niður. Það var víst ætlunin að kaupa fyrir þetta lyf og hjúkrunargögn og annað þess konar. Og ef búið er að kaupa slíkar vörur fyrir eina eða tvær millj. kr., þá hygg ég, að meiri lagerum sé nú ekki ástæða til þess að safna af því að sinni, og mætti þess vegna verja þessari millj. króna til einhvers annars, en fella þennan lið niður í þessari mynd. Það legg ég til og tel það líka nokkurn prófstein á, hvort nokkur vilji er fyrir hendi til þess að spara á fjárl., hvort þetta fæst fellt niður eða ekki. Það hefði vitanlega verið hægt að koma þarna með ekki nokkrar sparnaðartilraunir í viðbót, heldur marga tugi sparnaðartillagna, en eins og ég áðan sagði, taldi ég það tilgangslaust, þar sem búið er að margprófa þetta, bæði í hv. n. og hér í Alþingi sjálfu. Það er t.d. alveg vitanlegt, að það er óstjórnlegt fé, sem fer í bilahald og bílarekstur ríkisstj. og ríkisstofnana, og þó fyrst og fremst ríkisstofnana. Og ég er alveg sannfærður um það, að það væri hægt að koma þar á miklu skynsamlegra skipulagi. Í stað þess að hafa bil og bilstjóra fyrir hvern ráðherra og marga bila í hverri ríkisstofnun með of fjár, sem fer í rekstur og viðhald þessara bíla, þá held ég, að það væri miklu nær að reka bara sérstaka, litla bilastöð, sem annaðist þessa þjónustu og hefði til þess svona 6–8 bíla. Ég trúi ekki öðru, en það gæti fullnægt og það fyrirkomulag yrði stórkostlega miklu ódýrara, en þessi gegndarlausa eyðsla, sem fer núna í bíla, bílaviðhald og bílarekstur hjá ríkisstofnunum og ríkinu í heild, sem enginn hefur fengið að vita, hvað kosti í heild, og hefur þó verið margsinnis um það spurt. Hækkunartill. minar, sem virðast að sumu leyti ganga skemur, en hækkunartill. hæstv. fjmrh. og virðast því vera viðurkenndar nokkuð varlegar, nema þá alls til hækkunar á gjaldabálkinum 28 millj. og 600 þús. kr. Nú vildi ég, að það væri örugglega rúm innan fjárl. fyrir þær hækkunartillögur, sem ég vissi að hlytu að koma fram frá hæstv. ríkisstj., til þess að svara þeim skuldbindingum. sem á ríkissjóð féllu vegna verkfallsins, og jafnframt væri, án þess að halli yrði á fjárl., rúm til þess að svara þeim till. öðrum, sem Alþfl. flytti til útgjaldaauka fyrir ríkissjóð. Ég tók því þann kostinn, að þær meiri háttar till. til útgjalda, sem við stæðum að, yrðu settar á heimildagrein, og ég legg mesta áherzlu á þrennt: Í fyrsta lagi, að það yrði lagt fram fé til byggingar verkamannabústaða og smáibúða í kaupstöðum, og legg ég til, að ríkisstj. verði heimilað að lána allt að 10 millj. kr. í þessu skyni. - Í annan stað taldi ég mikla nauðsyn bera til, að á fjárl. væri ætluð árlega upphæð til atvinnuaukningar og aðstoðar við atvinnuvegina, en þegar ég gekk frá mínum till., þá voru engar slíkar till. komnar fram frá hæstv. ríkisstj., og ég heyrði það fyrst núna rétt áðan í ræðu hæstv. ráðh., að hann hefði í huga að koma með slíka till., og boðaði þá, að hún kæmi hér á eftir. En ég taldi, að lágmarkstala væri 6 millj. kr., sem yrði að ætla til atvinnuaukningar og aðstoðar við atvinnuvegina. Af þeim athugunum, sem atvinnumálanefnd ríkisins hefur gert, kemur það í ljós, að það er engin leið að hugsa sér, að hægt sé að veita atvinnulífinu, þar sem það stendur höllustum fæti, þá aðstoð, sem það verður að fá, til þess að hægt sé að halda þeim atvinnutækjum í gangi, sem víða liggur við stöðvun og sums staðar eru stöðvuð, með minni upphæð á yfirstandandi ári heldur en 6 millj. kr. Ég veit að vísu, að þessi upphæð er allt of lág, en ég leik mér ekki með óhóflegar tölur í sambandi við afgreiðslu fjárl., hvað sem hæstv. ráðh. kann um það að segja, og held mér við þær tölur, sem raunveruleikinn heimtar, og sízt hærri. - Þá legg ég í þriðja lagi til, að ríkisstj. verði heimilað að verja allt að 2 millj. kr. til byggingar barnaspítala og umhóta á landsspítalanum. Það er viðurkennt af öllum, að stórkostlegar umbætur og helzt stækkanir þyrftu að fara fram á landsspítalanum, og það bíður stór fjárupphæð, sem er boðin ríkinu til barnaspítalabyggingar, ef ríkið gæti lagt fram fé á móti. Og það þarf ríkið vissulega að geta gert, svo að hægt sé að hefjast handa um þá byggingu. - Ég vildi vænta þess, að þessar till. verði samþ., því að þær rúmast innan ramma fjárl. Þegar búið er að áætla varlega, en þó nokkurn veginn rétt, tekjuhlið frv. og ætla rúm till. hæstv. ríkisstj. vegna lausnar verkfallsins, þá mundi samt vera nokkur tekjuafgangur á fjárlagafrv., ef þessar till. allar yrðu samþykktar. Hæstv. frsm. fjvn. og hæstv. fjmrh. gerðu báðir verkfallið í desembermánuði að umræðuefni. Hv. form. fjvn. fór mjög miklum stóryrðum um þetta verkfall. Það var á honum að heyra, að þar hefðu verið að verki ofbeldisseggir og glæpalýður og að verkfallið hefði verið glæpur gegn þjóðfélaginu, glæpur gegn Alþingi, sagði hann sérstaklega, og það hefði gerzt þarna sá ógurlegi atburður, að ofbeldisseggirnir hefðu beygt Alþingi. Það var ekki fögur lýsing, og það vantaði ekki litbrigðin í málfarið hjá hv. form. fjvn., þegar hann var að lýsa þessum ógnum öllum saman. Ég verð nú að segja, að ef um glæpi er að ræða í sambandi við verkfallið, þá skal ég bregða upp mynd af því, í hverju þeir glæpir eru fólgnir. Það var ekki glæpur, að verkafólkið í landinu færi löglegar leiðir til þess að krefjast kjarabóta, þegar laun hins vinnandi fólks hrukku ekki lengur fyrir brýnustu nauðsynjum vegna dýrtíðarflóðsins. Það verður aldrei talið verkalýðnum á Íslandi til glæpastarfsemi, þótt hann geri ráðstafanir, þegar bann getur ekki dregið fram lífið, - fólkið, sem á að bera hitann og þungann í atvinnulífi þjóðarinnar. Það er ábyrgðarlaust tal, þegar slík orð eru um þetta höfð eins og hv. form. fjvn. leyfði sér áðan að hafa um þetta. En það er annað, sem gæti átt skylt við glæpi, og það er það að láta þróast það ástand í þjóðfélaginu, sem neyddi hið vinnandi fólk á s.l. hausti í verkfallið. Og hverjir standa að þeim glæpum? Ja, ég verð að segja, að ef um glæpi er að ræða í sambandi við þetta mál, þá er sökin hjá þeim, á höndum þeirra manna, sem hafa látið það þjóðfélagsástand þróast, sem neyddi vinnandi stéttir landsins út í verkfall. Ef sú þróun í atvinnulífi og verðlagsmálum, sem við nú búum við, hefði ekki átt sér stað, þá hefði hér ekkert verkfall orðið. Hv. form. fjvn. sagðist ætla að víkja sér undan því að dæma um, hvort rétt hefði verið af ríkisstj. að láta undan. Það má vel vera, að það sé hans skoðun, að hæstv. ríkisstj. hefði ekkert átt að gera í verkfallsmálunum, en hann mun standa með mjög fáa skoðanabræður í því efni. Það mun vera álit flestra, að hæstv. ríkisstj. hafi miklu fremur of seint skorizt í verkfallið til þess að leysa það, og hún hefur mér vitanlega ekki fengið almennt ámæli fyrir þann þátt, sem hún átti í því að leysa verkfallið, þegar hún annars fór að láta hendur standa fram úr ermum í því efni. Það mun þjóðin heldur hafa þakkað henni og hafa talið rétt, að hún hefði hafizt fyrr handa heldur en hún gerði. En hæstv. ráðh. var auðvitað miklu hófsamlegri í orðum um verkfallið og mælti ýmislegt, sem ég hef ekkert að athuga við, um lausn þess. Hann sagði réttilega, að það hefði verið um tvær leiðir að ræða, fyrri leiðin, sem hefði leitt til kauphækkana, og hin leiðin, sem farin var, þar sem var lögð áherzla á, að ráðstafanir yrðu gerðar til lækkaðs verðlags. síðari leiðin hefði verið valin og sú leið hefði mælzt vel fyrir. Og það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh. Sú leið hefur mælzt vel fyrir af þjóðinni, að undanteknum nokkrum afturhaldskindum, sem ekki sjá neitt annað en það, að það eigi að berja niður verkalýðinn með hörðu, þegar hann neyðist til þess að berjast fyrir brauði sínu í verkfalli. Hæstv. ráðh. var þó með ýmsar fullyrðingar, sem ég held að ekki fái með neinu móti staðizt í sambandi við verkfallið. Hann sagði, að því hefði verið haldið fram, - og það er náttúrlega rétt, - að engar kjarabætur hefðu fengizt án verkfalls, og enn fremur, að því hefði verið haldið fram, að Alþingi hefði getað leyst þessi deilumál án verkfalls með nokkrum fundum á Alþingi, en þá kenningu taldi hann ranga. En það er alveg vitanlegt mál, að þetta er rétt. Ef hæstv. ríkisstj. hefði borið víðsýni til að mæta kröfum verkalýðsins, eftir að samningum hafði verið sagt upp á s.l. hausti, og gert þá þær ráðstafanir, sem nú voru gerðar í lok þriggja vikna verkfalls, þá hefði samizt án verkfalls. Hæstv. ríkisstj. hafði látið berast undan straumnum án þess að gera ráðstafanir til þess að sporna við hækkun dýrtíðarinnar. Og það var ekki í frjálsum viðtölum við hæstv. ríkisstj., sem hún féllst á að gera ráðstafanir til þess að reyna að stöðva dýrtíðina. Það var ekki fyrr en verkfallsvopnið hafði staðið á ríkisvaldinu um meira en hálfs mánaðar skeið, sem hún fékkst til að fara að hugleiða það af alvöru, hvernig væri hægt að feta sig eftir þeirri leið að lækka verðlagið. Og hvernig stóð á því, að farið var inn á þá braut? Jú, í þeim fyrstu kröfum, sem verkalýðsfélögin höfðu gert á hendur atvinnurekendum til kauphækkunar, var það látið í ljós, að ef ríkisvaldið fengist til þess að lækka verðlag, sem yki kaupmátt launa á þann veg að, að þeim leiðum ynnist svipað eins og við kauphækkunina, þá gæti verkalýðurinn vel við það unað og þætti það ekki lakari lausn. Það var þessi bending í grg. verkalýðsfélaganna sjálfra, áður en til verkfallsins kom, sem lá fyrir hæstv. ríkisstj. Og sáttasemjari ríkisins kom undireins auga á þetta á fyrsta fundi, sem hann hafði með málið að gera, og fékk þá umboð okkar í samninganefnd verkalýðsfélaganna og umboð þeirra í samninganefnd atvinnurekendanna líka til þess að túlka þetta við ríkisstj. og leggja málið fyrir hana á þeim grundvelli, hvort hægt væri að hugsa sér lausn að þeim leiðum. Það var því vissulega verkalýðurinn og samtök hans, sem bentu strax á þessa leið og lögðu fram till., sem að sumu leyti voru samþ. af hæstv. ríkisstj. að síðustu. En svo er það nú rétt, sem hæstv. ráðh. sagði áðan, að einstöku liðir komu inn í þetta samkomulag frá hæstv. ríkisstj. sjálfri og urðu til þess að leysa deiluna, þegar búið var að setja sáttanefnd í það til þess að vinna með ríkisstj. að lausn málsins á þessum grundvelli. Hæstv. ríkisstj. mun hafa átt uppástunguna að því að auka fjölskyldubætur, eins og hæstv. ráðh. sagði. Það var uppástunga frá ríkisstj., er kom til okkar frá sáttanefnd ríkisins. Og hæstv. ríkisstj. réð því, í hvaða formi þetta væri boðið. Við gerðum engar brtt. við það. Það er fyrst nú, þegar farið er að ræða um þessi mál hér á Alþingi, að það koma fram till. um að ætla að vísu sömu fjárupphæð sem ríkisstj. bauð í þessu skyni, en láta það ekki koma fram sem fjölskyldubætur nema upp að vissu tekjuhámarki, en að öðru leyti væri fénu varið til þess að hækka ellilaun. Ég býst við, að ef málið hefði legið fyrir samninganefnd verkalýðsfélaganna í því formi frá hæstv. ríkisstj., - verið boðið á þann veg, - þá hefði það af samninganefnd verkalýðsfélaganna verið engu óljúflegar samþykkt þannig heldur en í þeirri mynd, sem hæstv. ríkisstj. bauð það. En við eigum nú, eftir að samninganefndin hefur verið leyst frá umboði sínu, ekki þess kost að geta breytt þessu samkomulagi eða stuðlað að breytingum þess. Mér er tjáð nú, að hæstv. ríkisstj. hafi rætt þetta mál við einhverja úr sáttanefnd ríkisins og borið það undir sáttanefndarmenn, hvort þeir gætu fellt sig við breytingar, sem hér hafa verið bornar fram á Alþingi, og að þeir hafi talið sig umboðslausa til þess að breyta samkomulaginu að nokkru leyti. Get ég að vissu leyti skilið það sjónarmið, en þetta mál hefur ekki verið rætt við samninganefnd verkalýðsfélaganna núna síðustu dagana. Ég held, að þessi lausn verkfallsins, sem varð, hafi vakið almenna ánægju um land allt, að það hafi verið orðið ljóst öllum, að það varð að reyna að stöðva sig á verðhækkunarleiðinni, jafnvel þótt það kostaði einhverjar fjárbagslegar fórnir úr ríkissjóði. Og ég held, að það hefði verið betra, að hæstv. ríkisstj. hefði gert ráðstafanir til þess fyrr og ótilneydd, því að það var ekki fyrr en verkalýðssamtökin neyddu hana til þess, sem hún gerði það. Ég minnist þess líka, að sólarhringana fyrstu eftir að verkfallið leystist voru risafyrirsagnir um þverar síður stjórnarblaðanna um, að það væri hæstv. ríkisstj. að þakka, að verkfallið hefði fengið mjög farsæla lausn, sem öll þjóðin mundi blessa hana fyrir. Ég hefði þess vegna einmitt búizt við því hér í umr. á Alþingi, að þessi tónn yrði í umr. hjá form. fjvn. og hæstv. fjmrh., það yrði gumað hástöfum af því, að verkfallið hefði verið leyst af ríkisstj. á guðsblessunarlegan hátt fyrir alla, en nú eru kveinstafirnir hér, sem berast frá hv. form. fjvn. og að nokkru leyti frá hæstv. ráðh. líka út af því, hversu hörmulega beiskur bíkar þetta hefði verið, að leysa málið á þennan hátt. Þó játar ráðh., að það hafi verið um tvær leiðir að ræða, og af tveimur illum, skilst mér, hafi sú skárri leið nú verið farin.

Má ég spyrja hv. ræðumann, þm. Ísaf., hvort hann á mikið eftir af ræðu sinni? Fundartíminn í bili er að verða búinn.

Ég get lokið máli mínu innan stundar. Það hefur verið látið í það skína, að ef kauphækkunarleiðin hefði verið farin núna til þess að leysa verkfallið, þá hefði af því leitt gengislækkun, nýja gengislækkun, og þá verð ég að segja, að þá hefði nú bikarinn verið orðinn fullur hjá hæstv. ríkisstj. Þessi ríkisstjórn er búin að framkalla gengislækkun. Hún er búin að bæta þar ofan á bátagjaldeyrisfyrirkomulaginu. Hún er búin að taka upp niðurgreiðslur. Hún er farin að taka upp útflutningsverðlaun. Og ef hún hefði svo orðið að bæta gengislækkun þar ofan á aftur, þá hefði ferill hennar verið orðinn heldur svona blómlegur. En samt hefði það nú aðeins verið út af því, að hún hefði orðið, ef hún hefði ekki farið inn á verðlækkunarleiðina, að gera þetta til þess, að verkafólkið í landinu gæti unnið fyrir brauði sínu við atvinnulífið. Nú er þó svo komið fyrir árangur verkfallsins, að vísitalan er komin úr 163 niður í 158. Verð hefur verið lækkað á ýmsum nauðsynjavörum almennings, mjólk, kaffi og sykri, saltfiski og svo nauðsynjavöru eins og olíum og benzíni, og þessu er fagnað af þjóðinni, þ.e.a.s. verði staðið við þetta, verði þetta efnt, og ég vona, að hæstv. ríkisstj. hafi fullan vilja á að gera það. En því miður virðist vera misbrestur á því. Mér er t.d. skrifað úr Vestmannaeyjum á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar samningar tókust í Rvík, var það einhuga krafa ekki aðeins verkamanna, heldur allra neytenda í bænum“ (þ.e. í Vestmannaeyjum), „að verð á mjólk og öðrum vörum, sem átti að lækka samkv. samkomulaginu, yrði hið sama hér og í Rvík, eða kr. 2.70 l, enda sýnist lítið réttlæti vera í því, að vörur úti á landi lækki sáralitíð, en launþegar hér fái kauplækkun samkv. vísitölu, sem er reiknuð út eftir vöruverði, sem gildir aðeins í Rvík. Nú var uggur í mönnum um það, að mjólkurframleiðendur mundu þrjózkast við að lækka mjólkina, enda varð sú raunin á. Raunin varð sú, að Dalabúið, sem er rekið af bænum, lækkaði mjólkina niður í tilskilið verð, en víðast hvar annars staðar er verðið 3.25–3.45 og allt upp í kr. 4.00 l.“ Þetta bréf er dagsett, held ég, núna 20. jan. Eftir þessu virðist það vera augljóst mál, að það samkomulagsatriði við hæstv. ríkisstj., að mjólkurverðið skyldi hvergi á landinu vera hærra en kr. 2.70 lítrinn, sé þarna ekki haldið. Ég vil mjög eindregið óska þess, að gerðar séu ráðstafanir til, að samkomulagið sé í einu og öllu haldið. Það er enn þá ekki búið að ganga úr skugga um það, hvort S. Í. S. og Verzlunarráð Íslands, sem buðu vissa lækkun á álagningu í smásölu og heildsölu, hafa framkvæmt þær álagningarlækkanir, og ekki búið að ganga svo frá framkvæmdarhlið þess máls, að hægt sé fyrir neytendurna að ganga úr skugga um það, að þessi loforð séu haldin. Hins vegar mun viðast hvar vera í réttri framkvæmd lækkunin á mjólk og kaffi og sykri og þeim vörum, sem ákveðið var lofað að skyldu lækka þannig, að vísitalan færðist niður um fimm stig, en þessar undantekningar eru þó til, sem ég sýndi hér með því að lesa kafla úr bréfi frá Vestmannaeyjum, og það er mjög miður farið, ef hæstv. ríkisstj. tekst ekki að sjá um, að við samkomulagið sé staðið. Ég tel, að það væru miklar líkur til þess, að það væri hægt að komast lengra á þessari leið til stöðvunar og lækkunar dýrtíðar, sem áreiðanlega er farsælli leið, heldur en kauphækkanir, ef þetta samkomulag reyndist vel í framkvæmd, en það verður ákaflega torveit fyrir umboðsmenn verkalýðssamtakanna að halda áfram að berjast fyrir því, að þessi leið sé farin í framtíðinni, ef samkomulagið verður illa haldið og reynist þannig gefa minni kjarabætur, en menn gerðu sér vonir um. En ég er þegar þeirrar skoðunar, hvað sem menn segja um, að verkfallið hafi verið glæpur, að þá hafi það þó leystst á þann veg, sem farsællegastur var, og með góðri framkvæmd gæti það orðið okkur til varanlegrar blessunar, að það leystist á þann veg. En ég endurtek það, að ef um glæp er að ræða í sambandi við verkfallið, þá eiga þeir ekki minnsta sökina, sem hafa valdið því dýrtíðarflóði með lélegri stjórn í landinu, að verðlagsástandið var orðið þannig og atvinnuástandið, að fólk gat ekki lifað við dvínandi atvinnu og hækkandi verðlag á öllum lífsnauðsynjum. Að þessu sinni skal ég nú láta máli mínu lokið. Það eru að vísu ýmsar till., sem ég er annaðhvort aðalflm. að eða meðflm. að, á nokkrum þskj., sem hér liggja fyrir og ég vildi gjarnan mæla með nokkur orð síðar, áður en umræðunni lýkur, en það get ég látið bíða. Og verð ég nú við þeirri ósk hæstv. forseta að ljúka máli mínu.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. samþm. mínum að flytja hér till. á þskj. 601 við 13. gr. A. XI, þ.e. styrk til gististaðahalds, að liðurinn hækki í 52 þús. kr. úr 32 þús. Við bárum fram við 2. umr. fjárl. till. um að styrkja Brynjólf Gíslason gistihúshaldara í Tryggvaskála. Það voru færðar ástæður fyrir þessari till. þá, m.a. með því, sem hann segir í bréfi, sem var mjög skýrt og skilmerkilegt, um þetta efni. Við tókum till. aftur við þá umr., ef ske kynni, að hv. fjvn. sæi sér fært að flytja hana við þessa umr. Það hefur nú ekki orðið, því miður, en við teljum ástæður svo ríkar fyrir þessu, að þess vegna komum við með till. á ný, nokkru minni en áður, en ef samþ. yrði, þá mundi það þó manninum nokkur styrkur. Því var borið við, að hér gæti verið um fordæmi að ræða, ef samþ. yrði. Þetta er ekki rétt. Á þessum lið er greitt fé í nákvæmlega sama tilgangi, og ég efast um, að það sé annars staðar öllu meiri þörf, þar sem slík greiðsla fer fram, - og vil ég þó á engan hátt rýra gildi þess, - heldur en þarna, eftir því sem þessi maður starfrækir sitt gistihúshald að vetrinum, því að hann hefur verið bjargvættur ýmissa ferðamanna í ótíð og ófærð og bjargað mannslífum. Nú hefur það erfiðlega gengið um þennan gistihúsrekstur hans að vetrarlagi, að hann hefur tapað stórfé, og þetta getur auðvitað ekki orðið til lengdar. Að því dregur fyrr en varir, að maðurinn hætti þessari starfsemi, a.m.k. að vetrinum, og afleiðingar þess óttast ég. Ég þekki engan stað, sem getur komið í stað Brynjólfs Gíslasonar með þessa starfsemi eins og hún er rekin nú hjá honum. Ég vil því vona, að hv. Alþ. komi til liðs við þennan mann. Af því munu margir njóta góðs, og hér er áreiðanlega um nauðsynlegt mál að ræða. Þá flytjum við hér, 5 þm. af Suðurlandsundirlendinu, till., sem er á þskj. 603, um að veita hæstv. ríkisstj. heimild til að kaupa jarðirnar Kirkjubæ vestri og eystri á Rangárvöllum og leigja landssambandi hestamannafélaga fyrir hrossaræktarbú. Það hefur legið erindi um þetta efni hjá hv. fjvn. Ég þekki það nú ekki nægilega vel, en mér hefur skilizt það vera þannig, að þar hafi ekki verið eingöngu um kaup á jörðinni að ræða, eða jörðunum, heldur einnig búi ásamt áhöldum. Ég veit nú ekki, hvort það kann að vera alveg rétt, en mér hefur skilizt það, og þar er auðvitað um nokkuð annað að ræða. Eins og kunnugt er, þá hefur sá maður fallið frá, sem þessa eign átti. Hann var búinn að koma upp álitlegum kynbótastofni á þessum jörðum, úrvals hestakyni. Hann hafði lagt sig fram um það um langt skeið að afla góðra hesta og vel kynjaðra og rækta þá. Nú er maðurinn fallinn frá, og þetta bú er þarna enn, en ef ekki verða gerðar sérstakar ráðstafanir bæði um jörðina og búið, þá sundrast það, og þá er það mikla starf, sem hann var búinn að leggja í þetta, eyðilagt að mestu eða öllu leyti. Sá félagsskapur, sem stendur að hrossaræktinni, Landssamband hestamannafélaga, hefur engum fjármunum úr að spila til þess að gera slík kaup. Því veitist vafalaust fullerfitt að kaupa annað á þessum stað, hrossin, áhöld og annað þess konar, en ég vona, að þeir sjái einhver úrræði til þess að leysa þann þáttinn, ef hlaupið verður undir bagga með þeim á þennan hátt, að ríkið kaupi jörðina og leigi þeim svo fasteignina til þessarar starfsemi, og það álít ég að væri vel farið. Ég held, að það væri heldur engin áhætta. Hæstv. ríkisstj. mun gæta þess við slík kaup, ef til kæmi, að verð og greiðsluskilmálar væri hóflegt, og eins og segir í till. verði jarðeignin svo leigð þessum félagsskap, en ríkið fari ekki að stofna til búrekstrar á jörðinni. Okkur, sem flytjum þessa till., dettur ekki í hug að leggja það til. Það verður hestamannafélagsskapurinn að annast um. En ég tel illa farið, ef ekkert verður úr neinu af þessu og þessu búi verður tvístrað gersamlega og það mikla verk, sem þessi maður var búinn að leggja í það að rækta þetta kyn og ná góðum stofnum þar, verður gert sama sem að engu. Ég vænti, að hv. Alþ. vilji af sinni hálfu hjálpa til að koma í veg fyrir slík endalok á þessu máli. Við erum sammála um það, sem flytjum þessa till., að þetta geti verið gott og gagnlegt og fyrir framtíðina gert og það sé mjög miður farið, ef starf, sem er hafið og er á góðri leið, sé fyrir tómlæti gert að engu. Þá er ég hér meðflm. að tveimur till. öðrum, en ég geri ekki nema aðra þeirra og það mjög litillega að umtalsefni. Hún er á þskj. 601, tölul. 14. Hún er um að verja 12 þús. kr. til þess að kaupa Þingvallamynd frú Þórdísar Egilsdóttur á Ísafirði, listsaumaða með íslenzku bandi, jurtalituðu. Ég þykist vita, að hv. alþm. hafi margir séð handbragð þessarar konu. Hún er mjög við aldur og þau hjón bæði. Hennar vinna hefur verið með hinni mestu prýði, svo að ég veit ekki til, að hérlendis hafi verið eins mikið listaverk gert eins og til er eftir þessa konu. Þessi Þingvallamynd frúarinnar er með svipuðu handbragði og fleiri verk eftir hana, hin prýðilegasta. Mér finnst, að þar sem bæði aldur og heldur erfiðar kringumstæður þrengja nú orðið fjárhagslega að högum þessara hjóna, þá væri það vel gert af Alþ. og myndarlegt að tryggja nú þjóðinni fyrir framtíð hennar þetta verk. Þá ætla ég nú ekki að fjölyrða um þessi atriði frekar. Ég vil þakka hv. fjvn. fyrir hennar till. um ábyrgð fyrir hitaveitu í Hveragerði og einnig hv. frsm. fyrir það, að þó að frv. um hitaveitur sé annaðhvort gengið í gegn eða í þann veginn, þar sem ákveðin er nú heimild fyrir ríkisstj. að ábyrgjast slík mannvirki, - þá vil ég þakka honum fyrir einmitt hans orð um það, að þessi till. fengi að standa á frv., þrátt fyrir það að frv. um hitaveitur verði samþ. En ef einhverjum sýndist svo að setja það niður í þá prósentutölu, sem gert er nú ráð fyrir í hitaveitufrv. að verði gildandi, 80% í stað þess, að þarna er 85%, þá hef ég vitaskuld ekkert um slíkt að segja, að það væri fært niður í það, og ég þykist vita, að hv. samþm. minn líti svipuðum augum á það. Annars ber þarna náttúrlega lítið á milli, en ef einhverjum sýndist svo, að það væri vert að hafa það þannig, þá tel ég það engu máli skipta og get á slíkt fallizt.



Herra forseti. Á þskj. 603 hef ég borið fram nokkrar brtt., sem ég vildi leyfa mér að gera grein fyrir. 1. brtt. er við 15. gr. og er ekki stórvaxin. Hún fer í stuttu máli fram á það, að lúðrasveit Hafnarfjarðar verði veittur styrkur nokkur til starfsemi sinnar, svipað og nú er veitt til lúðrasveitar Akureyrar, eða 20 þús. kr. á ári. Á 15. gr. er styrkur til tveggja lúðrasveita, lúðrasveitar Reykjavíkur og lúðrasveitar Akureyrar. Þetta félag er tiltölulega ungt, en starfar með miklum áhuga og hefur eflzt og dafnað upp á síðkastið mjög vel, en það eina, sem háir því, til þess að það geti starfað með fullum krafti, er það, að það skortir mjög tilfinnanlega fé til starfseminnar eins og fleiri. Þetta félag hefur sent hv. fjvn. erindi, dags. 7. okt. s.l., og þar sem erindið skýrir málefnið eiginlega mjög vel, þá vildi ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa það - eða hluta af því að minnsta kosti: „Lúðrasveit Hafnarfjarðar var stofnuð í jan. 1950, og eru starfandi meðlimir hennar um 25 að tölu. Stjórnandi sveitarinnar hefur verið frá upphafi hinn velmetni tónlistarmaður Albert Klahn. Lúðrasveitin hefur leikið opinberlega allvíða, þó að sjálfsögðu mest fyrir bæjarbúa í Hafnarfirði. Lúðrasveit Hafnarfjarðar hefur frá upphafi átt við mikla fjárhagsörðugleika að stríða, enda eru meðlimir hennar allir ungir menn, sem ekki hafa getað tekið á sig útgjöld vegna hljóðfærakaupa, en skortur á hljóðfærum háir sveitinni mjög mikið. Þær litlu tekjur, sem sveitin hefur haft af hljóðfæraleik sínum, hafa allar runnið til stjórnanda og leiðbeinanda hennar og annars rekstrarkostnaðar og þó aldrei hrokkið til. Okkur er kunnugt um, að lúðrasveit Akureyrar hlaut á yfirstandandi ári 20 þús. kr. úr ríkissjóði, og þar sem lúðrasveit Hafnarfjarðar og lúðrasveit Akureyrar eru að okkar dómi algerlega sambærilegar hvað starfsemi þeirra snertir, þá teljum við, að þessi málaleitun okkar geti hvorki skoðazt ósanngjörn né óeðlileg, og vonum við því, að hv. fjvn. Alþ, taki erindi okkar með velvilja og skilningi.“ Fjvn. hefur ekki séð sér fært að verða við þessu erindi og ekki borið fram till. um neina fjárveitingu í þessu skyni, en ég verð að taka undir það með stjórn félagsins, sem undir þetta erindi hefur skrifað, að mér finnst, að það væri að gera upp á milli sambærilegra aðila, ef ekki væri tekið eitthvert tillit til starfs þessa félags, eins og gert hefur verið við sambærilegt félag annars staðar á landinu. Þessir ungu menn eru, eins og ég sagði, févana með öllu. Þeir hafa verið studdir lítils háttar af bæjarstjórn Hafnarfjarðar, og lítils háttar tekjur hafa þeir líka haft af því að koma fram opinberlega, sem þeir hafa gert með ágætum nokkrum sinnum, en þessar tekjur þeirra hafa ekki hrokkið, eins og í erindinu segir, elnu sinni til að greiða leiðbeinandanum og stjórnandanum, hvað þá til nauðsynlegra áhaldakaupa. Ég vildi þess vegna mjög vænta þess, að hv. alþm. sæju sér fært að verða við þessari málaleitun sveitarinnar eða félagsins. Ég hef svo til vara borið fram till. um, að þeim verði veittar 10 þús. kr. heldur en ekki meitt, ef ekki næst samkomulag um 20 þús. kr., sem ég tel nú raunar ósennilegt að ekki verði samkomulag um. En það er þá alltaf a.m.k. tækifæri til þess að greiða atkv. með varatill., og fyrir lúðrasveitina er hálfur skaðinn betri en allur, og þess vegna er sú till. fram borin. Þá hef ég leyft mér að bera hér fram till. við 16. gr., um það, að Landssambandi iðnaðarmanna verði veittur nokkur viðbótarstyrkur. Í 16. gr. C., tölul. 1, í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því, að Landssambandi iðnaðarmanna séu veittar 100 þús. kr., eins og það hefur nú haft að undanförnu. Það hefur sótt um hækkun með bréfi til hv. fjvn., sem dags. er 3. des., þar sem gerð er grein fyrir starfsemi sambandsins og fjárþörf þess. Þegar tekið er tillit til þess, að Landssamband iðnaðarmanna hefur með höndum ýtarlega skýrslusöfnun um alla handiðnaðarmenn í landinu og þeirra starf, þar sem það líka er ráðuneytinu til leiðbeiningar í öllum iðnaðarmálum og afgreiðir fyrir ríkisstj. tugi ef ekki hundruð erinda um iðnaðarmál á ári og verður m.a. þess vegna að halda uppi allstórri skrifstofu, og þegar enn fremur er tekið tillit til þess, að sambandið heldur úti blaði, því einasta, sem gefið er út á Íslandi fyrir handiðnaðarmenn, þá skyldi maður nú ætla, að hv. alþm. sæju, að þetta fé, sem því er ætlað hér í fjárlagafrv., muni ekki hrökkva fyrir þörfum sambandsins og til þess að greiða öll þau störf, sem landssambandið þarf að láta inna af hendi, enda er það svo, að það hefur verið rekið undanfarin ár með talsverðum halla. Það hefur, eins og ég sagði áðan, borið fram ósk um, að styrkurinn yrði hækkaður upp í 150 þús. kr., en einhverra hluta vegna hefur hv. fjvn. ekki séð sér fært að taka þessa till. iðnaðarmannanna til greina. Ég hef athugað till. n., og í till. n. er, að svo miklu leyti sem ég get séð, engin hækkun til Landssambands iðnaðarmanna. Hins vegar skal það viðurkennt, að í brtt. n. á þskj. 567, 24. lið, er framlag til eflingar upplýsingastarfsemi og skýrslusöfnunar fyrir iðju- og iðnrekstur í landinu samkv. ákvörðun ráðherra. En í öðrum tölul. þessa sama liðar hér, C-liðar, er sams konar liður, til eflingar upplýsingastarfsemi fyrir iðjurekstur í landinu, en mér er ekki kunnugt um, að einn eyrir af því, sem á liðnu ári var veitt í þessu skyni, hafi farið til Landssambands iðnaðarmanna.  Þá hef ég leyft mér að bera fram brtt. við 20. gr. Ég óskaði eftir því við hv. fjvn. alveg sérstaklega, að tveir liðir af þeim, sem ætlaðir eru til starfsemi vitamálaskrifstofunnar, yrðu teknir til athugunar sérstaklega. Annar liðurinn var til áhaldakaupa, að hann yrði hækkaður nokkuð, en þar sem ég sé, að einn maður í fjvn., hv. 5. landsk. þm., hefur borið fram till. um þetta, þá sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þann lið. Ég vil aðeins leyfa mér að mæla mjög eindregið með því, að hann verði samþ., því að vitamálaskrifstofunni riður mjög mikið á að fá aukið fjárframlag til sinna tækjakaupa og viðhalds sínu stóra áhaldasafni. Það er kallað víðs vegar að af landinu á áhöld frá henni, og hún þarf að geta sinnt því, eftir því sem fært er, en þegar einn krani kostar orðið kringum 300 þús. kr., þótt lítill sé - eða ekki mjög stór, þá er það augsýnilegt, að fjárveiting sú, sem þarna er veitt, hrekkur tiltölulega skammt, með því líka að leigur fyrir tæki vitamálaskrifstofunnar hafa alltaf verið það lágar, að þær eru langt fyrir neðan það, sem einstaklingar leigja, til þess að gera hafnargerðunum auðveldara að hafa þá starfsemi með höndum, sem tækin eiga að notast til. En það er annar liður, sem ekki hefur verið tekinn upp af neinum og ég þess vegna hef leyft mér að flytja á þskj. 603, brtt. 7.b, þ.e. við 20. gr., út, að framlagið til vitabygginga og vitavarðabústaða verði hækkað úr 1 millj. kr. upp í 1.3 millj. kr. Það hagar þannig til, að í ár eru liðin 75 ár frá því, að fyrst var kveikt á vita á Íslandi, og vitabyggingum hér hefur þokað áfram á þessu 75 ára tímabili meira og minna hratt, stundum örara, stundum hægara, allt eftir því sem fjárveitingavaldið hér á Alþ. hefur álitið fært að veita fé til. En nú er þó svo komið, eftir þessi 75 ár, að það skortir tiltölulega lítið á, að hægt sé að sigla í samfelldu vitaljósi í kringum allt land, ef hreinviðri er, þó að dimmt sé af nóttu, þ.e.a.s., þetta gildir ekki. í þoku eða dimmviðri, en í hreinviðri er þetta hægt, vitaljósin ná orðið saman nema á þremur stöðum. Það vantar þrjá vita til þess, að landið sé lokað með ljósbaug allt um kring. Þessir þrír staðir, sem eftir er að byggja vita á, eru á milli Hornafjarðar og Ingólfshöfða, væntanlega í Hrollaugseyju, á milli Ingólfshöfða og Alviðruhamra, væntanlega á Meðallandsfjörum, og það vantar vita á milli Flateyjar og Bjargtanga, sem væntanlega verður byggður á Skorarklettum eða þar í grennd. Þegar þessir þrír vitar hafa verið reistir og eru komnir í gagnið, þá nær, eins og ég sagði áðan, í hreinviðri saman ljósið allt í kringum land, og þetta væri áfangi, sem skemmtilegt væri að geta lokið einmitt á þessu merkisafmæli vitanna - á 75 ára afmæli þeirra. En þessir þrír vitar eru allir stórir, og þeir kosta mikið fé, og það er ekki hægt að byggja þá alla ásamt með einum vitavarðabústað, sem nauðsynlega verður að byggja á næsta ári á Dalatanga, vegna þess að vítaverðir eru þar orðnir tveir og komast ekki fyrir í því húsi, sem þar er. Þetta allt verður ekki hægt að gera, ef fjárveitingin er ekki hækkuð eitthvað frá því, sem nú er. Ég er að vísu ekki viss um, að það verði hægt að ljúka þessum byggingum að fullu með ljóstækjum, þannig að það verði hægt að taka þá til nota á árinu, fyrir 1.3 millj. kr., en það verður áreiðanlega hægt að komast langt með þá. Það er ekki fullbúin áætlun fyrir einn þeirra, sem er sennilega sá dýrasti, en ég hygg, að ég geti sagt það, að langt væri hægt að komast, ef fjárveitingin fengist upp í 1.3 millj. kr. úr 1 millj. kr., eða m.ö.o. væri hækkuð um 300 þús. kr. Og ég verð að segja það, að ég gæti ekki óskað mér af hálfu hv. þm. betri afmælisgjafar til vitastarfseminnar á Íslandi á þessu 75 ára afmæli heldur en það, ef hv. alþm. vildu nú fallast á að gefa vitamálastjórninni tækifæri til að loka vitalýsingunni kringum land og veita það fé, sem til þess þarf, en þetta er hægt að gera, a.m.k. að langsamlega mestu leyti, ef fjárveitingin verður hækkuð eins og hér er farið fram á. - Ég tel ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Það vita allir, hverja þýðingu þetta hefur fyrir sjófarendur og aðra, og það vill nú enn fremur svo til, að Slysavarnafélag Íslands á aldarfjórðungsafmæli nú þessa dagana, - á morgun eða hinn daginn, - og vel færi líka á því, að þess væri minnzt á þann hátt, að framlagið til vitabygginganna væri aukið eins og hér er farið fram á. Auk þessara till., sem ég nú hef lýst, hef ég og hv. 1. þm. Rang. borið fram till. á sama þskj., 603, 9. lið. En þar er farið fram á að greiða Guðmundi Thoroddsen prófessor viðbótareftirlaun, er nemi mismun á núverandi eftirlaunum hans og fullum prófessorslaunum. Ég tel víst, að um þessa till. þurfi ég ekki að hafa mörg orð. Það vita allir hv. þm., hver afreksmaður prófessor Guðmundur Thoroddsen hefur verið við sitt starf um langt árabil. Hann hefur nú hætt störfum og dregið sig til baka, en öllum, sem hafa komizt í snertingu við hann og hans starf á Iandsspítalanum, ber saman um, og þeir ljúka allir upp um það einum munni, að betri og meiri lækni, árvakari og samvizkusamari opinberan starfsmann geti tæpast. Nú er fyrir því fordæmi, að prófessor einum eða yfirlækni hér, þó að ekki hafi verið opinber starfsmaður, hafi fyrir nokkru verið veitt sams konar laun og hér er farið fram á. Og enn er í þessu frv., sem hér liggur fyrir, einn liður um það að veita öðrum prófessor sams konar fyrirgreiðslu og hér er farið fram á. Ég tel því vist, að allir hv. alþm. geti sameinazt um það að veita prófessor Guðmundi þessa uppbót á hans eftirlaun eftir langt og gagnmerkt starf. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa um þessar till. mínar fleiri orð, en vænti, að hv. alþm. taki þeim með skilningi og velvilja. Það er reynt að stilla þeim öllum svo í hóf, að það mælir öll sanngirni með, að þær verði samþ.

Forseti (JPálm): Mér hafa borizt tvær skriflegar brtt. Sú fyrri, sem verður þskj. 622, er varatill. við brtt. á þskj. 603, tölulið 8, að aftan við töluliðinn bætist: „Til vara: Til flugvallagerða 1.720.000.“ Flm. er Jóhann Jósefsson. - Hin till., sem verður þskj. 623, er við tölul. 4, 15. gr. A. XXII. 1 (Leikfélag Reykjavíkur): „Fyrir „30.000“ kemur: 60.000. Til vara: 50 þúsund.“ Flm. eru Gunnar Thoroddsen og Jóhann Hafstein. Þar sem ég geri ráð fyrir einni skriflegri brtt. enn þá, ætla ég að fresta því um stund að leita afbrigða fyrir þeim þskj., sem enn hafa ekki fengizt afbrigði fyrir.



Herra forsetl. Ég vil leyfa mér að gera grein fyrir örfáum brtt., sem ég hef flutt hér ásamt nokkrum öðrum hv. þm. Áður en ég kem þó að þeim, vildi ég leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir, að hún hefur tekið upp í sínar brtt. nokkrar þær till., sem ég flutti við 2. umr. fjárlfrv., þ.e.a.s. til lendingarbóta eða ferjubryggja á þrem stöðum við Ísafjarðardjúp. Hún hefur að vísu tekið upp í till. sínar lægri fjárveitingar, en gert var ráð fyrir í mínum till., en ég vænti samt, að þessar upphæðir muni hrökkva nokkuð til þess að sinna þeim umbótum, sem þarna er um að ræða. Hins vegar furðar mig nokkuð á því, að hv. n. skuli gera ráð fyrir, að þessar fjárveitingar séu veittar gegn jafnmiklu framlagi annars staðar að. Það er nefnilega þannig, að á a.m.k. einum þessara staða hefur þegar verið byggð ferjubryggja að öllu leyti fyrir fé úr ríkissjóði. Þetta er í sveitarhrepp, og það hefur verið litið á þetta hafnarmannvirki sem hluta af þeim þjóðvegi, sem að bryggjunni liggur. Það ræður alveg af líkum, að fámennur sveitarhreppur hefur ekkert bolmagn til þess að standa undir dýrum hafnarframkvæmdum, enda eru þessi mannvirki eingöngu byggð í þágu umferðarinnar um veginn og þeirrar þjónustu, sem flóabáturinn innir af höndum í þágu byggðanna við þennan hluta Ísafjarðardjúps. En ég tel nú þrátt fyrir þetta, að nokkur fengur sé að því að hafa fengið þessa fjárveitingu, og vænti, að þetta muni síðar meir verða leiðrétt, en er hv. n. að öðru leyti þakklátur fyrir að hafa tekið þessar brtt. mínar upp í sínar eigin brtt. nú við síðustu umr. fjárlfrv. Ég hef leyft mér að flytja hér 5 brtt. á þskj. 601. Hin fyrsta þeirra, sem ég flyt ásamt hv. 1. þm. Árn., hv. þm. Ísaf. og hv. 2. landsk. þm., er við 22. gr., um nýjan lið, að heimila ríkisstj. að verja 12 þús. kr. til þess að kaupa Þingvallamynd frú Þórdísar Egilsdóttur á Ísafirði, líst saumaða með íslenzku bandi jurtalituðu. Ég vil í þessu sambandi aðeins rifja það upp, að fyrir einum 6 eða 8 árum sýndi hv. Alþ. þann skilning á starfi þessarar einstaklega listrænu, öldruðu konu, að það heimilaði ríkisstj. að kaupa tvær myndir hliðstæðar þeirri, sem hér er rætt um, fyrir ríkið eða listasafn ríkisins. Ég held, að annaðhvort önnur þessara mynda eða ef til vill báðar prýði nú forsetasetrið á Bessastöðum. Þetta er svo sérstætt og listrænt handbragð, sem birtist í þessum myndum frú Þórdísar Egilsdóttur, sem er kona nú komin nær áttræðu, að sérstök ástæða hefur þótt til þess, að ríkið keypti þessi verk hennar. Það kemur fram í brtt. sjálfri, sem nú er flutt, að myndin er saumuð úr íslenzku bandi að öllu leyti og að þetta íslenzka band er litað með íslenzkum jurtalitum, þannig að listaverkið er eins rammíslenzkt og þjóðlegt og frekast er kostur á. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að hv. Alþ. sýni sama skilning á verkum þessarar öldruðu listakonu nú eins og það sýndi fyrir nokkrum árum, þegar keyptar voru af henni hinar fyrri tvær myndir fyrir mjög lítið fé, samtals 10 þús. kr. báðar myndirnar. Og ég leyfi mér að vekja athygli hv. þm. á því, að ef þeir kynnu að vilja sjá þessa mynd, þá hefur hún verið hengd upp hér frammi á lestrarsalnum, þannig að þeim gefst tækifæri til þess að sjá með sínum eigin augum það, sem ég hér með fáum og fátæklegum orðum hef verið að lýsa. Væri mér mikil þökk á því, ef hv. þm. vildu gera svo vel og líta á listaverkið sjálfir. Önnur brtt. er einnig við 22. gr., um það að verja allt að 140 þús. kr. til að bæta tjón vegna slysfara á Bolungavíkurvegi sumarið 1951. Ég hef tvivegis áður gert grein fyrir þessari brtt. og tel þess vegna ekki þörf bera til þess að endurtaka skýringar á henni nú. Vil ég aðeins segja það og endurtaka það, að það fólk, sem þarna varð bæði fyrir hörmulegum ástvinamissi, stórslysum, og enn fremur bifreiðarstjórinn, sem átti bifreiðina sem gereyðilagðist, hefur engar bætur fengið fyrir það neins staðar frá, þar sem ekki hefur verið talið, að slík slys væru bótaskyld. Virðist það því vera fullkomið mannúðarmál, að Alþ. hlaupi undir bagga með þessu bágstadda fólki, sem þarna á hlut að máli. - Hef ég svo ekki um það fleiri orð. Þá er þriðja brtt., einnig við 22. gr., sem við flytjum hv. þm. V-Ísf., hv. 2. landsk. þm. og hv. þm. Ísaf. Hún er um það að heimila ríkisstj. að verja allt að 600 þús. kr. til rekstrar dieselrafstöðva í kaupstöðum og kauptúnum að fengnum till. raforkuráðs. Ég hef nýlega gert grein fyrir því hér á hv. Alþ., hversu gersamlegt öngþveiti rekstur dieselrafstöðvanna er kominn í hjá fjöldamörgum sjávarþorpum og sveitarfélögum í landinu. Ég hef bent á það, að meðalverð á raforku til heimilisnota er í einstökum byggðarlögum komið upp í 1.18 kr., á sama tíma sem vatnsaflsstöðvarnar selja því fólki, sem þeirra nýtur, raforku fyrir allt niður í 0.42 kr. kwst. meðalverð til heimilisnota. Fjárhagur þessara fyrirtækja, dieselrafveitnanna, er svo vonlaus, að það er auðsætt orðið, að ríkið muni verða að greiða fyrir þær mörg hundruð þúsundir króna í ábyrgðum, sem á það falla. Og þrátt fyrir það, þó að ríkið taki að sér að greiða þessi lán, sem það hefur ábyrgzt, þá er engu að síður auðsætt, að reksturinn bjargast ekki. Ég vil vekja athygli á því, að raforkumálastjóri hefur í bréfi til hv. fjvn. hinn 9. des. lagt til, að tekin verði upp fjárveiting til þess að styrkja rekstur dieselrafstöðva. Hann leggur til, að fjárveitingin, sem veitt er í þessu skyni, verði hækkuð um 1 millj. kr., upp úr 0.5 millj. kr. upp í 1.5 millj. kr. Hv. fjvn. mun hafa hækkað þessa fjárveitingu lítillega, upp í 650 þúsund kr., ef ég man rétt, en það er alveg auðsætt, að sú fjárveiting hrekkur örskammt til þess að leysa úr þeim vandræðum, sem hér er um að ræða hjá þessum fyrirtækjum. Ég hef þess vegna - og þeir hv. þm., sem ég gat um áðan - lagt til, að varið verði allt að 600 þús. kr. til rekstrar dieselrafstöðva í kaupstöðum og kauptúnum að fengnum till. raforkuráðs. Og ég held raunar, að Alþ. geti alls ekki daufheyrzt við slíkum óskum, á sama tíma sem varið er svo að segja öllu því erlenda lánsfé, sem þjóðin getur herjað út erlendis, til þess að byggja upp og stækka nýjar vatnsaflsstöðvar fyrir þéttbýlið. Ég hygg þess vegna, að hér sé um svo fullkomið sanngirnismál að ræða, að engan veginn verði gengið á snið við það til lengdar. Ég leyfi mér því að vænta, að þessi till. nái fram að ganga og að hv. þm. og hæstv. ríkisstj. skilji þá aðkallandi nauðsyn, sem liggur til grundvallar flutningi hennar hér. Þá hef ég leyft mér, ásamt hv. þm. Ísaf., að flytja brtt. við 22. gr. um að heimila ríkisstj. að ábyrgjast fyrir skipasmíðastöð Marzilíusar Bernharðssonar á Ísafirði vegna byggingar dráttarbrautar á Ísafirði allt að 2 millj. kr. lán. Það þarf nú engum að verða bilt við það að sjá slíka till., því að Alþ. hefur á undanförnum árum samþ. hvað eftir annað stórfelldar ríkisábyrgðir fyrir fyrirtæki hér í Reykjavík til þess að koma einmitt upp dráttarbrautum fyrir stór skip, og í frv. því, sem hér liggur fyrir, er um eina slíka ábyrgð að ræða. Á Ísafirði hagar þannig til, að þar hefur um langt skeið verið rekin myndarleg skipasmíðastöð og byggðir þar ágætir vélbátar. Hins vegar er þar ekki dráttarbraut, sem geti tekið upp stærri skip en ca. 70 smál. Að þessu er að sjálfsögðu mikið óhagræði fyrir hina uppvaxandi togaraútgerð á Vestfjörðum, að þurfa í hvert skipti, sem hreinsun eða einhver viðgerð þarf að fara fram á þessum skipum, að sigla með þau hingað suður til Reykjavíkur eða láta framkvæma slíkar aðgerðir í erlendum höfnum, auk þess sem við það glatast mikil vinna úr byggðarlaginu sjálfu. Enn má á það benda, að ef þar væri fullkomin dráttarbraut, sem tekið gæti upp 600–700 tonna skip, skip á borð við togara, þá mundi það leiða til þess, að erlend skip kynnu í einstökum tilfellum að leita þar hafnar til viðgerðar, og af því mundi enn leiða aukna atvinnu á staðnum. Það getur vel verið, að hv. þm. finnist einhverjum, að þetta sé hrein goðgá, þegar þetta er orðað við kaupstað úti á landi, að veita slíka ríkisábyrgð fyrir 2 millj. kr. láni, en ég segi: Það er ekki hægt að halda því fram, að það sé sanngjarnt og eðlilegt að veita slíkar ábyrgðir og miklu hærri ábyrgðir fyrir dráttarbrautum og skipakvíum hér í Reykjavík, en telja það svo gersamlega ófært og fjárhag ríkissjóðs og gjaldþoll ofviða, ef þetta á að gerast í þróttmiklum sjávarútvegsbyggðum úti á landi. - Ég vil upplýsa það, að skipasmiðastöð Marzilíusar Bernharðssonar hefur um margra ára skeið undirbúið þessa framkvæmd, að byggja þarna dráttarbraut, sem tekið gæti upp togara, og þetta mál er ekki á neinu frumstigi, heldur er undirbúningi þess það langt komið, að fyllilega er verjandi fyrir hv. Alþ. að veita slíka ábyrgð. Ég er þá kominn að síðustu brtt. minni á sama þskj., sem ég flyt ásamt nokkrum hv. þm., um að greiða Jóni Björnssyni rithöfundi 20 þús. kr. byggingarstyrk. Fyrir henni mælti ég það ýtarlega við 2. umr., að ég tel ekki þörf á því að bæta þar miklu við. Vil ég aðeins endurtaka það, að þessi ágæti listamaður býr í bragga, sem má heita gersamlega óviðunandi mannabústaður. Hv. Alþ. hefur á undanförnum árum sýnt frjálslyndi og skilning gagnvart þörfum margra listamanna, og yfirleitt má segja, að undantekningarlítið hafi verið samþ. fjárveitingar til flestra þeirra listamanna, sem sótt hafa um byggingarstyrk til þingsins. Ég leyfi mér því að vænta þess, að þessi brtt. um að veita þessum merka rithöfundi 20 þús. kr. byggingarstyrk verði samþ. og þar með greitt úr mjög miklum vandræðum hans. Ég hygg svo, að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um mínar brtt., en vænti, þar sem þeim er mjög í hóf stillt, að þeim verði vel tekið af hv. þingmönnum.



Herra forseti. Ég á hér aðild að tveim brtt. og vil fara um þær örfáum orðum. Sú fyrri er um að bæta við 22. gr. nýjum lið, á þá leið að undirbúa nýja vegagerð á Þingvöllum, svo að vegurinn verði fluttur úr Almannagjá. Ég flutti fyrir nokkrum árum till. um sérstaka fjárveitingu í þessu skyni, að því er mig minnir, en sú till. náði ekki fram að ganga, og ég geri ekki ráð fyrir, að á þessu ári þurfi sérstaka fjárveitingu, þó að till. verði samþ. Eins og nú háttar og alkunnugt er, þá er vegurinn til Þingvalla lagður niður gamla Kárastaðastíginn, sem kallaður var, og niður í Almannagjá, og liggur þar á milli búða og í raun og veru um hinn fornhelga þingstað okkar Íslendinga. Það eru því veruleg spjöll að veginum. Það er óhjákvæmilegt, að ef hann heldur áfram að vera þar, sem hann nú er, og umferð slík sem verið hefur, þá hljóta að verða enn þá meiri spjöll af en orðið hefur. Það er engin friðsæld á þessum slóðum, meðan vegurinn er með þeirri gífurlegu umferð, sem þarna á sér stað, svo að menn geta ekki notið næðis að Lögbergi eða skoðað hinn forna þingstað með þeim hætti, sem vera ber. Auk þessa eru verulegar líkur til og þarf ekki annað en að skoða staðinn til að sannfærast um það, að af þessari miklu umferð geti, áður en varir, hlotizt stórslys. Það eru steindrangar, sem standa í gjánni og eru svo lausir, að fyrr eða síðar hljóta þeir að falla vegna hristings, sem verður af umferðinni, ef ekki verður breytt til. Það er því beinlínis stefnt í hættu fjölda mannslífa og miklum verðmætum með því að hafa veginn óbreyttan. Ég hygg og, að fleiri hv. þm. hafi komið auga á þetta; því að á þessu þingi mun hv. 2. þm. Reykv. hafa flutt till. í svipaða átt. Mér virðist augljóst, að hún muni ekki ná fram að ganga á þessu þingi, þar sem hún er ekki komin úr n. enn þá, og þar sem greinilegt er, að þetta mál þarf nokkurs undirbúnings, áður en vegurinn er fluttur, þá tel ég mjög vei til fallið, að málinu sé beint til ríkisstj. og þess ráðh., sem fer með vegamál, svo sem gert er í till. minni. Það er sem sé engan veginn vandalaust að finna viðhlítandi vegarstæði í stað þess, sem nú er. Þetta vegarstæði var auðvitað valið á sínum tíma og hefur haldizt af því, að það er hið auðveldasta, og þess vegna þarfnast það sérstakrar athugunar og rannsóknar, hvernig úr þessu eigi að bæta. Enginn efi er hins vegar á, að þessu má vel koma fyrir á annan og betri veg. Það mætti t.d. hugsa sér að leggja brú yfir Hestagjána svo kölluðu og leggja veginn siðan niður eystri gjábarminn og niður að Valhöll. Þetta þarf þó að athugast, áður en gert er, og vafalaust er ekki hægt að gera þetta nema með nokkrum kostnaði, en svo mikið sem hefur verið unnið að því að prýða Þingvelli og friða á undanförnum árum og eins og Þingvallanefnd hefur staðið prýðilega fyrir þeim aðgerðum, þá tel ég, að það sé aðeins rétt framhald af þeim framkvæmdum að samþ. nú þessa till. Ég mundi þá hugsa mér framkvæmd hennar með þeim hætti, að nú yrði settur verkfræðingur til að rannsaka, hvernig hinu nýja vegarstæði yrði bezt fyrir komið, og síðan yrði það komið undir fjárveitingu Alþ., hvenær fært þætti að ráðast í framkvæmdina á því verki, og vonast ég til þess, að þessi till. geti náð samþykki þingheims. Önnur till., sem ég flyt hér ásamt hæstv. fjmrh., er einnig um viðbótarheimild á 22. gr. og er þess efnis að greiða Sveinbirni Kristjánssyni húsameistara í Reykjavík allt að 120 þús. kr. til bóta á þeim hluta af tapi hans við byggingar á Keldum, er stafar af lækkun samningsupphæðar fyrir fram og af óljósum samningsákvæðum um verðlagsvísitölu. Fyrir nokkrum árum réðst Sveinbjörn Kristjánsson, sem er gamalþekktur og reyndur byggingarmeistari hér í bænum, í þá framkvæmd að byggja hús fyrir rannsóknastofuna á Keldum. Hann gerði þetta samkv. útboði á verkinu, en með þeim einkennilega hætti, að eftir að tilboð höfðu verið gerð, þá lækkaði annar tilboðshafi sitt tilboð, og var þá Sveinbirni Kristjánssyni tilkynnt það og gefinn kostur á að lækka sitt tilboð einnig, og mun hann hafa gert það. Það er alviðurkennd regla, að þegar útboð eru gerð, þá á að taka til greina tilboðin eins og þau koma fram, en ekki gefa aðilum færi á því að semja um lækkanir eftir á. Með þeim hætti verður útboðsgerð í raun og veru þýðingarlítil eða þýðingarlaus og óeðlilegir viðskiptahættir taka við. Það má að vísu segja um Sveinbjörn Kristjánsson í þessu tilfelli, að hann hefði sjálfur átt að sjá fótum sínum forráð og það hafi enginn neytt hann til þess að lækka tilboð sitt eins og hann gerði. Þetta er alveg rétt, og lagalega kröfu á Sveinbjörn Kristjánsson ekki á hendur ríkissjóði af þessum sökum. Það er óhagganlegt. En því verður ekki neitað, að hann var þarna beittur óvenjulegri aðferð. Við þetta bætist svo, að það var um það samið, að tilboð hans skyldi reiknað með þeim hætti, að fjárhæð sú, sem hann fengi greidda, skyldi hækka í samræmi við verðlagsvísitölu. Skömmu síðar var svo kaupgjaldsvísitalan lækkuð og bundin með lögum. Og hækkanir þær, sem Sveinbjörn fékk, voru miðaðar við þessa kaupgjaldsvísitölu, en ekki við verðlagsvísitöluna. Að fróðustu manna yfirsýn er mjög tvísýnt, hvort skilja eigi samninginn á þann veg, að hér eigi að miða við hina eiginlegu verðlagsvísitölu eða þá lögbundnu kaupgjaldsvísitölu. En auðsannanlegt er, að Sveinbjörn tapaði verulegri upphæð vegna þess, að við kaupgjaldsvísitöluna var miðað. Þegar þetta tvennt er talið saman, það tjón, sem Sveinbjörn varð fyrir vegna þess, að hann var fenginn til þess að lækka sitt upphaflega tilboð fyrir fram, og að reiknað var með kaupgjaldsvísitölu, en ekki verðlagsvísitölunni, og vöxtum bætt við af þessum upphæðum frá því er Björn innti þær af höndum, þá mun nálgast 120 þús. kr. það tjón, sem Sveinbjörn hefur beðið af þessum sökum. Hins vegar lauk þessum viðskiptum Sveinbjarnar og ríkisins á þann veg, að Sveinbjörn, sem áður hafði verið vel efnaður maður og einn af elztu og bezt metnu byggingarmeisturum hér í bænum, varð öreigi. Hann tapaði öllum sínum eignum, sem námu nokkrum hundruðum þúsunda króna, og varð beinlínis gjaldþrota og reyndist ekki fær um að ljúka verkinu, svo að synir hans, sem eru dugandis iðnaðarmenn hér í bænum, hlupu undir bagga og luku verkinu og hafa greitt mjög verulegar fjárhæðir úr eigin vasa til þess að geta staðið við samningsskuldbindingar föður síns. Eins og ég segi, þá tel ég víst, og það er byggt á mjög ýtarlegum athugunum, að Sveinbjörn Kristjánsson eigi engar lagalegar kröfur í þessum efnum, nema vera kynni um þá fjárhæð, sem kemur fram í mismuninum á kaupgjaldsvísitölunni og verðlagsvísitölunni, en það mun ekki vera nema í kringum 18–20 þús. kr. Aðrar réttarkröfur á Sveinbjörn Kristjánsson ekki. Hann hefur hins vegar leiðzt til þess að bera þá aðila, sem hann hefur átt í skiptum við um þessi efni, ýmsum þungum sökum, krafizt sakamálsrannsóknar á þá og skrifað um þá og sum yfirvöld ýmiss konar harðyrði í blöð. Till. mín og hæstv. fjmrh. er ekki flutt vegna þess, að menn vilji víkja sér undan ádeilum Sveinbjarnar eða telji, að hann í meginefnum að þessu leyti hafi rétt fyrir sér. Það er enginn efi á, að eftir lagabókstaf hefur hann að meginefni til ekki á réttu að standa. Hins vegar verður því ekki neitað, eins og ég sagði, að hann hefur orðið mjög hart úti. Hann hefur á sínum efri árum, má segja, misst aleigu sína vegna þessara skipta við ríkið, og aðstandendur hans hafa orðið að greiða verulegar fjárhæðir af höndum til þess að hlaupa undir bagga með honum út af þessum skiptum. Það eru ekki margir, sem betur fer, sem kunna slíka sögu að segja af skiptum sínum við ríkið eða stofnanir þess. Nú tel ég að vísu, að það sé ekki hægt að bæta Sveinbirni Kristjánssyni upp það, að hann gerði, auðsjáanlega eftir á, rangt tilboð á sínum tíma. Það verður að vera hans tap eins og annarra, sem slíka samninga gera, en ekki hins samningsaðilans, því að ef ríkið viðurkenndi bótaskyldu, þegar þannig stendur á, yrðu slík útboð þýðingarlaus. En hins vegar finnst mér, - eins og þetta mál hefur hrapallega, ég vil segja sorglega til tekizt fyrir þessum ágæta manni, þetta er sem sagt eitt af hans síðustu verkum, - að þá sé rétt að láta ekki lagabókstafinn einan gilda, heldur leita eftir sanngjarnari lausn. Og fróðir menn í stjórnarráðinu hafa samkvæmt beiðni hæstv. fjmrh. og minni athugað þetta mál og komizt að þeirri niðurstöðu, að lausn samkv. þeirri till., sem við hér flytjum, sé sanngjörn. Og eftir atvíkum, þá hygg ég, að a.m.k. ráðunautar Sveinbjarnar og synir hans séu að því leyti, ef ekki ánægðir, þá geti þeir látið og muni láta sér þetta lynda sem viðurkenningu á því, að ríkið vilji a.m.k. sýna þessum gamla heiðursmanni fulla sanngirni í þessum viðskiptum. Og ég vil þess vegna eindregið mælast til þess, og veit, að hæstv. fjmrh. tekur undir þau tilmæli mín, að hv. þingheimur treysti sér til þess að samþ. þessa till.

Forseti (JPálm): Mér hefur borizt ein skrifleg brtt. til viðbótar. Það er við 15. gr. A. XV, nýr liður: „Til Magnúsar Guðnasonar til varðveizlu á tækjum, sem hann hefur fundið upp, 5 þús. kr.“ Flutningsmenn: Einar Olgeirsson, Lárus Jóhannesson, Ásgeir Bjarnason, Gylfi Þ. Gíslason. Þessi till. er of seint fram komin, og verður leitað afbrigða fyrir henni síðar.



Herra forseti. Áður en ég mæli hér með nokkrum till., sem ég flyt ásamt fleiri hv. þm., langaði mig til þess að gera nokkrar athugasemdir við það, sem hæstv. fjmrh. sagði hér í kvöld, sem raunar er frekar óvenjulegt að heyra við 3. umr. fjárl. En fyrst hann kaus að fara nokkuð inn á ástæðurnar fyrir því, að hann flytur hér allmiklar brtt. við fjárl. nú, þá verð ég að gera nokkrar athugasemdir við hans ræðu. Hæstv. fjmrh. talaði um, að það væru ekki nema tvær leiðir, sem hægt hefði verið að fara, þegar verkfallið var skollið á, og yfirleitt væri ekki um annað en þær tvær leiðir að ræða til þess að svara kröfum frá verkamönnum um betri kjör. Önnur leiðin væri verðlagslækkun og sú verðlagslækkun mundi raunverulega vera á kostnað ríkisins og þannig ríkið síðan aftur að taka af fólkinu með auknum álögum, þannig að raunverulega mundu byrðarnar af að borga niður verðlagið þess vegna, þegar öllu yrði á botninn hvolft, lenda á alþýðunni sjálfri. Hin leiðin var kauphækkun, hækkun á kaupi að krónutölu, sem hins vegar hlyti að þýða gengislækkun og væri þess vegna ekki neitt, sem bætti raunverulega kjör fólksins. Þetta er rangt hjá hæstv. ráðh. Hann gengur þarna út frá tveim forsendum, sem ekki eru réttar. Forsendurnar, sem hæstv. fjmrh. gengur út frá, eru í fyrsta lagi sú, að þjóðarbúskapurinn sé svo vei rekinn, að það sé ekki hægt að reka hann betur, það sé ekki hægt að haga atvinnurekstrinum praktiskar, það sé ekki hægt að haga verzluninni ódýrar fyrir fólkið, það sé ekki hægt að hafa ríkisbáknið ódýrara í rekstri, það sé sem sé ekki hægt að slaka til og koma skynsamlegra skipulagi á þjóðarbúskapinn sjálfan, þar með talinn búskap ríkisins, og láta vinnandi stéttir landsins fá því meira í sinn hlut. Þetta er ekki rétt hjá hæstv. fjmrh. Þarna er hægt að gera stórar breytingar á. Það er enginn efi á því, að atvinnurekstur landsmanna má reka miklu praktískar, en nú er gert, að verzlun landsmanna má reka miklu ódýrar og hafa þar miklu færra fólk í, heldur en nú er gert og ríkisbáknið gæti að skaðlausu verið a.m.k. fjórðungi til þriðjungi minna og afkastað samt eins miklu fyrir þjóðina. - Hin forsendan, sem hæstv. fjmrh. gekk út frá í þessu, var sú, að það væri enginn gróði að framleiðslu eða vinnu verkamanna á Íslandi, sem sé, að auðmannastéttin á Íslandi gæti ekki slakað til á sinn kostnað nokkurn skapaðan hlut, allt, sem kaup verkalýðsins hækkaði um, hlyti þess vegna að koma fram í hækkuðu vöruverði á einn eða annan hátt. Þetta er líka rangt. Auðmannastéttin á Íslandi gæti slakað til á sinn kostnað, og það væri hægt að bæta kjör verkalýðsins með því að rýra þann hlut, sem yfirstéttirnar fá til sín. Ef hæstv. fjmrh. skyldi ekki vera alveg sannfærður af þessum mínum fortölum, þá skal ég vitna í hans eigin tölur við 1. umr. fjárl. Þá sagði hæstv. fjmrh., þegar hann var að reikna út hlutfallið milli ríkisteknanna og þjóðarteknanna, að þjóðartekjur Íslendinga væru rúmar 2.000 millj. kr. Þær mundu nú hafa verið eftir hans útreikningi upp undir 2200 millj. Við skulum segja, að þær séu 2.100 millj. kr. Ef það væri rétt, sem ég held nú að sé fullhátt hjá honum, þá mundi það þýða um 14 þús. kr. á mann, eða 70 þús. kr. að meðaltali á 5 manna fölskyldu, þessar þjóðartekjur íslendinga. Hins vegar upplýstist það einmitt í sambandi við útreikning í skattstofunni á till., sem fyrir lágu hér á Alþ. frá mér, í Nd., um að gefa öllum þeim, sem hefðu undir 30 þús. kr. hreinar tekjur, eftir skatt, að við það mundi tala reykvískra tekjuskattsgreiðenda minnka um 40%. M.ö.o., 40% af öllum tekjuskattsgreiðendum í Reykjavík hafa undir 30 þús. kr. í hreinar tekjur, þegar meðaltekjur 5 manna fjölskyldu á landinu eru um 70 þús. kr. eftir útreikningi fjmrh. Ég mundi nú ekki reikna þær svona háar. Ég mundi varla reikna þær meiri en 60 þús. kr. Það er þess vegna engum efa bundið, að verkamenn og sjómenn, og ekki sízt sjómennirnir á bátunum, hafa hlutfallslega mun lægri laun, en aðrir þegnar þjóðfélagsins. Einmitt mennirnir, sem vinna við framleiðsluvinnuna, bera skarðan hlut frá borði. Þessir menn hafa enga aðra möguleika til þess að bæta sinn hlut heldur en þann að knýja á með hærra kaup fyrir það vinnuafl, sem þeir selja og er það eina, er þeir eiga til að selja. Þeim er í þjóðfélaginu ekki gefinn neinn annar kostur, að undanteknum einum, og það eru hin beinu stjórnmálalegu áhrif. Barátta verkamanna og sjómanna fyrir að bæta þennan skarða hlut sinn knýr það fram, að eitt af tvennu gerist: annaðhvort minnkar auðmannastéttin í landinu nokkuð þann part, sem hún fær úr þjóðarbúinu, eða þá, að valdhafarnir í þjóðfélaginu taka upp á því að reka þjóðarbúskapinn skynsamar og ódýrar heldur en áður. Ég vona, að hæstv. fjmrh. skilji það, ef hann hugsar út í það, að það er enginn efi á því, að það er hægt að komast af með miklu færri búðir t.d. í Reykjavík heldur en eru, það er hægt að komast af með færri menn í verzlunarstéttinni í heild heldur en eru, að það er hægt að reka atvinnureksturinn með miklu færri mönnum í stjórn hans heldur en nú eru, það er hægt að reka þetta allt í miklu stærri stíl og miklu ódýrar heldur en nú er gert. Það er hægt að spara þarna alveg stórkostlegar fjárfúlgur og spara vinnuafl, sem nú er notað í skriffinnsku og verzlun, en gæti farið yfir í framleiðsluna. Þetta er engum efa bundið. Og þessu hélt a.m.k. Framsfl. alltaf fram hér í gamla daga. En hvaða aðstöðu hefur nú verkalýðurinn, og sérstaklega verkamenn og sjómenn, þ.e. langlægst launuðu stéttir þjóðfélagsins, til þess að knýja þessa breytingu fram? Að undantekinni hinni pólitísku baráttu hafa þær ekki aðra aðstöðu en kaupgjaldsbaráttuna. Það, að halda því fram, að það sé ekki hægt að hækka þeirra kaupgjald, að það sé ekki hægt að bæta þeirra hlut, þýðir bókstaflega að halda því fram, að það væri í fyrsta lagi alger og fullkomin skynsemi í öllum rekstri þjóðarbúskaparins og í öðru lagi fullkomið réttlæti í skiptingu þjóðararðsins á milli vinnandi stéttanna og auðmannastéttarinnar. Og ég efast um, þegar hæstv. fjmrh. athugar, hvað það var, sem hann var að halda fram, að hann mundi raunverulega vilja standa við þá fullyrðingu.

Hv. þm. hefur ekki hlustað á það, sem ég sagði. Ég sagði, að það væri hægt með aukinni framleiðslu og bættu skipulagi í framleiðslu og dreifingu.

Það ætlaði ég nú einmitt að koma inn á, hvað væri hægt að gera með aukinni framleiðslu. Einmitt sérstaklega meðan hæstv. fjmrh. núverandi kom hvergi nærri ríkisstjórn á Íslandi og gat þess vegna engin áhrif haft á, hvað gert var, þá notaði verkalýðurinn tækifærið til þess að kaupa ákaflega mikið af framleiðslutækjum til landsins og úthluta þeim á tiltölulega skynsaman hátt til landsbúa. Þessi framleiðslutæki eru til í landinu núna, og það er hægt að framleiða með þeim mun meiri þjóðartekjur heldur en nú eru framleiddar. Hver er það, sem stendur í veginum fyrir því, að þessi tæki séu nýtt til fullnustu? Það er núverandi hæstv. ríkisstjórn. Hæstv. ríkisstjórn kemur sjálf með sinni pólitík í veginn fyrir það, að þessi tæki séu nýtt þannig, að miklu meira sé framleitt heldur en nú hefur verið gert og sérstaklega heldur en lítur út fyrir að muni verða gert á þessu nýbyrjaða ári. Ástandið er það, að þessi lágt launaði verkalýður og þessir lágt launuðu sjómenn eru með þeim tækjum, sem að mestu leyti voru keypt inn á nýsköpunarárunum, búnir að framleiða slík ógrynni af vörum, sem liggja hér innanlands, að ríkisstj. hefur sakir sinnar vitlausu verzlunar pólitíkur ekki séð möguleika á því - og sér það líklega ekki enn - að selja þessar vörur. En hver er ein höfuðástæðan til þess, að ríkisstj. þykist ekki geta selt þessar vörur? Við vitum, að það liggja fyrir á milli 100 og 200 millj. kr., ýmist hér eða í Ameríku, í óseldum íslenzkum fískafurðum eins og stendur. Það er hægt að selja allar þessar fiskafurðir, m.a. í vöruskiptum. En af hverju er ekki selt meira í vöruskiptum heldur en nú er gert? Ástæðan til þess, að ekki er meira selt í vöruskiptum heldur en nú er gert, er sú, að vöruskemmurnar hér á Íslandi og búðirnar hér á Íslandi eru allar fullar af útlendum vörum, sem fólkið hefur ekki efni á að kaupa. Það, sem vantar hér heima hjá okkur, er meiri kaupgeta hjá almenningi til þess að geta keypt þær útlendu vörur, sem við getum fengið í skiptum fyrir íslenzku vörurnar, sem við getum selt í vöruskiptum erlendis. M.ö.o., íslenzki verkalýðurinn og sjómennirnir hérna hafa þrátt fyrir sín lágu laun framleitt það mikil auðæfi, að hæstv. ríkisstj. veit ekki, hvað hún á við þau að gera. Hún stendur uppi eins og glópur frammi fyrir þeim auðæfum, sem liggja hér í geymslum hraðfrystihúsanna, og frammi fyrir þeim auðæfum, sem hægt er að fá fyrir þau í flestöllum þeim löndum, sem við getum haft vöruskipti við. Hæstv. fjmrh. veit það betur en ég, að t.d. fyrir þau 3.000 tonn af freðfiski, sem seld voru fyrir 18 millj. kr. til Austur-Þýzkalands, þegar hæstv. ríkisstj. loksins fór inn á þá leið, sem ég sýndi fram á fyrir þrem árum að hægt var að taka upp þá, að verzla við það land, þá er ástandið þannig nú, að það er ekkert farið að flytja inn af vörum frá Þýzkalandi sem andvirði þessa fisks, 18 millj. kr. Og heildsalarnir og S.Í.S., sem eiga þessar vörur ásamt Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, sjá fram á vandræði vegna þess, að allt sé orðið fullt af vörum hér heima. M.ö.o., verkalýðurinn og sjómennirnir eru búnir að framleiða það mikið, auðæfin, sem þeir hafa skapað, eru það mikil, andvirðið, sem við getum fengið fyrir þau í vöruskiptalöndunum, er það mikið, að ríkisstj. veit ekkert, hvað hún á við þessi auðæfi að gera. Það er ósköp auðvelt að ráðstafa þessum auðæfum. Það er hægt að gera tvennt með þeim. Það er hægt annars vegar að verja þeim til þess að byggja hér upp nýja atvinnuvegi, og það gerir maður með því að kaupa ný. framleiðslutæki fyrir þessi auðæfi. Það er hægt í öðru lagi að verja þeim til þess að bæta lífskjör fólksins. Það gerir maður með því að kaupa ýmsar neyzlu- og notavörur fyrir þau. En til þess að fólkið geti keypt þessar vörur hérna heima, þá verður að hækka kaupgjaldið hjá fólkinu. M.ö.o., íslenzka þjóðin stendur frammi fyrir því, að hún hefur framleitt það mikil auðæfi, en látið sjómennina og verkamennina fá svo lítið í sinn hlut, að þeir geta ekki keypt hér á Íslandi andvirði þeirra íslenzku vara, sem þeir hafa framleitt. Þetta er það venjulega kreppufyrirbæri, sem slæmar ríkisstj. skapa í löndum, sem þær stjórna illa. Og þetta er ástandið, sem við búum við núna. Hæstv. fjmrh. hefði ekki átt að lasta þá stéttabaráttu, sem verkalýðurinn háði. Sú stéttabarátta er eina aflið, sem knýr framfarirnar fram í okkar þjóðfélagi nú sem stendur. Hún er það afl, sem knýr atvinnurekendurna til þess að reyna að reka sinn atvinnurekstur praktískar. Hún er það afl, sem knýr verzlunarstéttina til þess að reyna að reka verzlunina með skynsamlegra móti en hún gerir, svo framarlega sem kaupgjald verkalýðsins er hækkað og þrengt þannig að kosti yfirstéttanna í þjóðfélaginu, að þær neyðist til þess að hugsa dálítið um, hvernig hægt sé að reka þjóðarbúskapinn betur. Þess vegna er þetta afl, sem knýr fram framfarir. Og það er vegna þess, að núverandi stjórn vill ekkert nema afturhald og er að skipuleggja afturför í okkar þjóðfélagi, að hún hatast við þetta afl vinnandi stéttanna, sem heimta aukinn hlut sér til handa af þeim auðæfum, sem þær skapa. Ég vil aðeins segja það, að þetta er ekki aðeins spursmál um kjör verkamannanna og sjómannanna. Þetta er bókstaflega spursmál um það, að okkar þjóðfélag geti haldið áfram að ganga, hringrásin í því, hringrás varanna sé ekki látin stöðvast. Kaupgetuleysi hjá íslenzkum almenningi þýðir markaðsleysi fyrir íslenzkar vörur erlendis. Þess vegna verðum við að finna ráð. Annars lendum við þarna í hringavitleysu, sem hæstv. ríkisstj. nú er búin að koma þessu öllu saman í. Ef við ekki aukum kaupgetu fólksins hér heima, þá getum við ekki selt fiskinn erlendis, því að við getum ekki selt hann nema með því að kaupa vörur fyrir hann erlendis. Og við getum ekki tekið þær vörur, nema við getum selt þær hér heima. Og við getum ekki selt þær hérna, nema því aðeins að alþýðan hafi meiri kaupgetu. Þetta vildi ég nú aðeins segja hæstv. fjmrh. út af því, sem hann sagði. Ég hef áður hér á þingi flutt frv., sem hafa raunverulega farið fram á það, að ríkisstj. hætti að skipta sér af atvinnurekstrinum; fyrst hún ekki getur stjórnað honum betur en þetta, þá lofaði hún verkamönnum og atvinnurekendum sjálfum að reka þetta í friði fyrir henni. Og ég vil enn einu sinni segja honum það, að það er enginn vandi að reka allt íslenzkt atvinnulíf, ef ríkisstj. kæmi hvergi nærri, en hún hefur ekki viljað ganga inn á það að sleppa sínum einokunarkrumlum af atvinnulífinu, og þess vegna verður hún líka að finna sig í því, að þegar verkföll verða, þá verður afleiðingin af þeim sú, að sjálf ríkisstj. neyðist á endanum til þess að grípa inn í og lofa sjálf að taka á herðar ríkisins þær byrðar, sem atvinnurekendastéttin hefði getað borið ýmist með því að skipuleggja atvinnureksturinn betur eða með því að fórna nokkru af sínum gróða. Verkamannastéttin á Íslandi mun hins vegar ekki slaka til í sínum kröfum. Hún mun halda áfram að berjast. Hún gerir það í meðvitund þess, að í fyrsta lagi væri hægt að stjórna þjóðarbúskapnum betur, svo framarlega sem ríkisstj. kæmi þar hvergi nærri, en þó sérstaklega í meðvitund hins, að svo framarlega sem verkalýðurinn réði hér, þá gæti hann skapað sér miklum mun betri kjör heldur en þau, sem hann býr við. Þetta voru nú aðeins ofur litlar athugasemdir, sem ég vildi gera, fyrst hæstv. fjmrh. fann í dag ástæðu til þess að fara að ræða stjórnmálin og verkfallið sérstaklega almennt í sambandi við þessa 3. umr. fjárl. Ég vil hins vegar taka það fram, að ég held, að sú lausn, sem ríkisstj. kom hér með, og öll hennar afskipti af þessum málum hafi verið einhver þau dýrustu og lökustu, sem hægt var að fá út úr þessu. Ég veit, að það hefði verið hægt fyrir íslenzkan þjóðarbúskap að leysa þetta strax í upphafi, ef atvinnurekendur og verkamenn hefðu verið frjálsir til að geta samið og atvinnulífið hefði verið laust við öll afskipti ríkisins, og ég veit, að það hefði þá líka verið leyst á þann hátt, að beinn hagur hefði orðið að, gjaldeyrislegur, fyrir þjóðina, þar sem hins vegar af bæði verkfallinu sjálfu og lausn þess var ekkert nema tap út á við, hvað gjaldeyrinn snertir, fyrir þjóðina. Ég veit, að það er að vísu ekki eins mikið tap og ekki nema lítill hluti af því tapi, sem hlýzt af sjálfri stjórn ríkisstj. á okkar atvinnulífi, því að það tap skiptir ekki tugum milljóna, elns og það tap, sem verkfallið olli þjóðarbúskapnum sakir þess, hvernig ríkisstj. lét það dragast. Fyrir aðgerðir ríkisstj. töpum við hundruðum milljóna króna á ári núna, og ég er hræddur um, að árið, sem nú er að byrja, verði okkur þyngst af þessum árum vegna þeirrar kreppu, sem hún nú hefur leitt yfir okkur. Ég ætla svo að leyfa mér að gera hér grein fyrir nokkrum brtt., sem ég flyt, og eru þær flestar gamlir kunningjar frá 2. umr., þar sem ég aðeins hef breytt ofur lítið til, til þess að reyna með lægri upphæðir nú heldur en ég gerði seinast, og þarf ég þess vegna ekki að færa mörg rök að þeim. Það er í fyrsta lagi brtt. á þskj. 607, 3. brtt., sem ég flyt ásamt hv. 6. þm. Reykv. Það er, að til heilbrigðisstofnananna í Reykjavík komi í stað 1 millj. kr. 1 millj. og 500 þús. kr. Ég flutti brtt. við 2. umr. um að hækka þetta upp í 2 millj., en hún var felld, og ætlum við nú að reyna með þessa lægri upphæð. Ég þarf ekki að gera mönnum grein fyrir, hvílík þörf er á að flýta fyrir að koma hér upp heilbrigðisstofnunum, jafnt heilsuverndarstöð sem spítölum. Það er öllum kunnugt, hve hræðilegt ástandið er í þeim efnum núna. Þá er enn fremur á sama þskj. brtt. 11, sem ég flyt ásamt hv. 6. þm. Reykv. og hv. 4. landsk. Það er, að til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis sé varið 750 þús. kr. Við fluttum þar till. um 1 millj. við 2. umr., en hún var felld, og við ætlum nú að reyna með þessa lægri upphæð, og samsvarandi henni er svo við 22. gr. lánsheimild til að lána bæjar- og sveitarfélögum það, sem samsvari slíku framlagi ríkissjóðs. Þá flyt ég enn fremur á sama þskj. ásamt fjórum öðrum hv. þm. brtt. nr. 12, sem er ný till. Það er að breyta í óafturkræf framlög eftirtöldum lánum, sem ríkissjóður hefur veitt byggingarsjóði verkamanna og lánadeild smáibúðarhúsa. Það er samtals til byggingarsjóðs verkamanna rúmar 10 millj. kr. og til lánadeildar smáíbúðarhúsa 4 millj. kr. Þessa till. höfum við tekið beint upp eftir frv., sem allmargir þm. Framsfl. hafa flutt hér í þinginu og því miður hefur ekki náð fram að ganga, en því, sem hv. þm. Framsfl. hafa hugsað í sambandi við flutning þess frv., yrði náð með samþykkt þessarar litlu till. Ég vil þess vegna leyfa mér að vona, að þessi till. með hennar undirliðum finni skilning og mæti stuðningi hér í þinginu. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um nauðsynina á þessu, það er öllum hv. þm. ljóst, og ég vil þess vegna leyfa mér að vona, að þessi heimildartill. til hæstv. ríkisstj. verði samþykkt, þar sem ég þykist vita, að Framsfl. standi á bak við þetta frv. Þótt það hafi ekki komizt í gegn, þá er sem sagt enn þá tækifæri til þess að koma tilgangi þess í gegn með þessu móti, og ég held, að það sé rétt út reiknað hjá mér, að ef allir framsóknarþm. og þm. Sósfl. greiða atkvæði með þessu, þá er það samþykkt, þannig að þessi till. ætti þó að minnsta kosti, hvernig sem um hinar fer, að hafa mikla möguleika til þess að ná samþykki. Þá flyt ég enn fremur ásamt tveim öðrum hv. þm. brtt. á þskj. 601. Það er líka að nokkru leyti gamall kunningi frá 2. umr. fjárl., þ.e., að í 17. gr. komi til atvinnu- og framleiðsluaukningar 8 millj. Þar höfðum við lagt til, að kæmu 10 millj., þegar rætt var um fjárl. við 2. umr. Sú brtt. var felld, og nú vildum við reyna með þessa lægri upphæð, og þarf ég ekki að rökstyðja það frekar. Hins vegar höfum við borið þarna fram varatill., að til atvinnubótasjóðs sem stofnframlag fari 4 millj. kr. Nokkrir þm. Sjálfstfl. í Nd., sérstaklega héðan úr Reykjavík, fluttu frv. um stofnun atvinnubótasjóðs, og það frv. sefur því miður enn þá í fjhn. Nd., ef ég man rétt. Þar lögðu þeir til, að stofnaður yrði slíkur atvinnubótasjóður til þess að bæta úr atvinnuleysi manna, ekki sízt úti um land, og til hans yrði varið á þessu ári 4 millj. kr., og þó að þetta frv. hafi nú ekki komizt lengra, þá ætla ég, að hugur hafi fylgt máli um að byrja á þessum nytsömu framkvæmdum, og ég efast ekki um, að með því að veita 4 millj. kr. til þessa atvinnubótasjóðs, þá væri hægur vandinn fyrir hæstv. ríkisstj. að setja um hann nokkra reglugerð, sem gerði honum mögulegt að starfa, þar til hægt yrði að samþ. þetta frv. eða eitthvað svipað á næsta þingi. Ég vonast þess vegna til, að a.m.k. hv. þm. Sjálfstfl., sem hafa tekið mjög eindregið afstöðu með frv. sinna flokksbræðra, sjái sér fært að standa með þessari brtt. okkar. Ég er meðflm. að nokkrum till. hér, en fyrir þeim ætla ég ekki að mæla sérstaklega. Ég geng út frá, að það geri almennt þeir, sem eru fyrstu flm. Þetta, sem ég hef nú mælt fyrir, eru allt frekar stórar till. út af atvinnuástandinu í landinu, sérstaklega fluttar með tilliti til þess, að ég er hræddur um - og satt að segja meira en hræddur um, ég er viss um, að pólitík hæstv. ríkisstj. leiði slíka kreppu yfir landið nú í ár, að við höfum ekki séð slíka síðan 1831, og þess vegna hefði verið mikil nauðsyn á því, að till. eins og þær, sem ég nú hef mælt fyrir og flestar snerta atvinnulífið, yrðu samþ. Hins vegar veit ég, að möguleikarnir á því eru ekki sérstaklega miklir, þar sem ríkisstj. mun nú vafalaust beita sínum sterku handjárnum við marga þm. sína til þess að hindra, að hægt sé að setja fyrir lekann, til þess að hindra, að hægt sé að leggja nú fram fé til að ráða bót á þeirri kreppu, sem yfir dynur á þessu árí, áður en hún er komin í algleyming. En ég hef hér að síðustu flutt eina litla till., sem hæstv. forseti lýsti áðan, af því að hún er of seint fram komin og skrifleg. Ég flyt hana ásamt hv. þm. Seyðf., hv. þm. Dal. og hv. 3. landsk. Það er um að veita á 15. gr. til Magnúsar Guðnasonar 5.000 kr. til þess að gera honum mögulegt að varðveita tæki, sem hann hefur fundið upp. Þessi gamli maður er einn af þeim mörgu Íslendingum, sem hafa mikið hugvit til að bera, en hafa verið sjómenn eða verkamenn allt sitt líf og aldrei haft efni á því að ganga á æðri skóla til þess að fá þá menntun, sem þyrfti til þess að hagnýta í okkar tækniþroskaða þjóðfélagi þá gáfu, sem þeir hafa frá náttúrunnar hendi. Þessi maður, sem nú er kominn á efri ár, hefur mikið fengizt við ýmsar uppfinningar um ævina, bæði viðvíkjandi landbúnaðartækjum, vélum í báta, heimilistækjum og öðru slíku, og hafði fyrir tveim árum sýningu á þessum tækjum sínum í þjóðminjasafninu. Meðal þeirra voru t.d. ýmis merkileg hljóðfæri, sem m.a. ollu því, að Páll Ísólfsson reyndi mikið að gera fyrir þennan mann. Hann hefur ekki getað gert neina peninga úr þessum tækjum sínum. Það þarf venjulega nokkuð mikið til þess, að mönnum takist það. Það kostar nokkuð mikið fé að ganga þannig frá tækjum, gera allar þær tilraunir, sem þarf með, til þess að þau beri þann árangur, sem gefi uppfinningamönnum fé í aðra hönd, enda er reynslan sú, að flestir og jafnvel sumir af mestu uppfinningamönnum mannkynsins hafa farið sem fátækir menn í gröfina. Nú er ég hins vegar ekki að fara fram á, að farið sé að taka þennan mann sem fastan lið inn á fjárl. og veita honum fastan styrk, heldur veit ég, að hans efnahagskringumstæður eru þannig, að hann býr í ákaflega slæmu húsnæði og getur ekki geymt þessi tæki sín. Hann sér ekkert annað fram undan en að hann verði að eyðileggja þau. Að vísu getur hann fengið að geyma þau uppi á lofti máske í Atvinnudeild háskólans, en til þess að geta geymt þau þar þyrfti að minnsta kosti að slá utan um þau einhverjum kössum. Og þótt aldrei hafi neitt verið hægt að gera fyrir þennan mann, til þess að hægt væri að nota það hugvit, sem hann áreiðanlega hefur til að bera, þá held ég, að það minnsta, sem við gætum gert, væri að hjálpa honum til þess að slá þannig utan um þessi tæki sín, að þau yrðu ekki öll saman eyðilögð, hann neyddist ekki til þess að eyðileggja þau. Það getur hver sett sig í spor manns, sem hefur varið miklu af öllum sínum frístundum frá almennri verkamanna- og sjómannavinnu til þess að reyna að finna upp svona tæki, hvað það þýði að verða svo að enda ævina með því að eyðileggja þau öll saman, af því að hann hafði ekki einu sinni efni á að geyma þau nokkurs staðar. Ég veit, að það er í mörg horn að líta með okkar 400 millj. kr. fjárlög, en ég held, að við ættum að geta séð af 5 þús. kr. í eitt skipti fyrir öll til manns, sem reynt hefur þó að vinna á sinn hátt fyrir okkar atvinnulíf. Og e.t.v. verður einhvern tíma eitthvað að gagni af því, sem honum hefur dottið í hug, það einkennilegar eru hans uppfinningar. Ég held, að það væri það minnsta, sem við gætum gert fyrir hann, að veita honum þessa viðurkenningu í eitt skipti fyrir öll og láta hann fá þetta fé til þess að útbúa kassa utan um tækin sín og lofa honum að geyma þau. Ég veit, að hæstv. fjvn. fékk að sjá myndir af þessu, en það segir ekki stórt. Ég vildi þess vegna leyfa mér að vona, að þessi litla till. okkar fjórmenninganna um þessar 5 þús. kr. yrði samþykkt.

Forseti (JPálm): Mér hefur borizt skrifleg brtt. við brtt. á þskj. 606, fjárl. 1953, frá fjmrh. „Við tölul. 5. Till. orðist svo: Við 2. gr. 16. (Söluskattur). Fyrir „83 millj.“ kemur: 89 millj. og 500 þús.“ Þessi till. bíður einnig afbrigða.



Herra forseti. Ég á hér eina brtt., nr. 5 á þskj. 601, og vil aðeins minnast fáum orðum á tildrög hennar. Hún er 15 þús. kr. að upphæð og ætluð til að gera bryggju á Skarðstöð. Skarðstöð er bezta höfnin í Dalasýslu. Allaðdjúpt er þar, og íslaus er hún á flestum vetrum. Þar var áður verzlun allmikil, og liggur þjóðvegurinn niður að henni. Hún er röska bæjarleið frá kolanámunum á Tindum, en aðeins kílómetra spöl frá Skarðsnámunni, þeirri er bezt hefur reynzt til kolavinnslu hérlendis, en þar var kolavinnsla á fyrri styrjaldarárunum. Nauðsyn er nú þarna lendingarbóta, og voru veittar fyrir nokkrum árum 13 þús. kr. til aðgerðar fornri trébryggju, sem þar er, en ekki var hafizt handa um framkvæmdir, og var því 10 þús. kr. af upphæðinni, sem var geymslufé, varið með samþykki fjárveitingavaldsins til bryggjugerðar við Hjallanes hjá Staðarfelli. Nú fyrir nokkru hafa Skarðstrendingar tjáð mér, að þeir á næsta sumri vilji efna til bryggjugerðar í Skarðstöð, og segja, að við svo búið megi ekki standa, ef hægt eigi að verða að lenda bát í Stöðinni. Ég gerði ráð fyrir því, að fást mundi smávegis fjárveiting, þótt seint væri sótt, því að bæði var það, að Skarðstöð átti í raun og veru féð inni hjá ríkissjóði, er því var með samningi varið til annarra lendingarbóta, Skarðstrendingum að engu gagni, og í öðru lagi það, að ekki mundu 15 þús. kr. verða taldar of hár tveggja ára skattur til lendingarbóta fyrir kjördæmið, því að ekkert lendingar- eða hafnarbótafé var sýslunni veitt á síðustu fjárl. og ekkert er veitt nú. Mun það einsdæmi um sýslu, að svo sé að henni búið, að engu sé sinnt beiðni hennar um smástyrk, er hún líka sýndi þá hógværð í fyrra að beiðast einskis til lendingarbóta. Þess má og geta, að vitamálastjóri er meðmæltur till., eins og víst mátti telja um jafnglöggan og réttsýnan embættismann. Þrátt fyrir allar þessar ástæður og aðstæður hefur hinni hv. fjvn. ekki þóknazt að taka styrkbeiðni þessa til greina og ber því við sem einustu ástæðu, að beiðnin hafi of seint komið fyrir hana, en siðan hefur hún þó afgreitt ófáar fjárveitingar. Óskir um þetta bárust mér alveg nýlega, og ég varaðist ekki þessa skyndilokun n. Við hv. fjvn. hef ég það að segja, að þótt henni sé að nokkru allvel farið, þá hefur hún allt of oft haft í huga spakmæli Bjarna Thorarensens skálds: „Maður, líttu þér nær.“ Þótt nú ýmsir fjvn.- menn vilji sýna ágæti sitt og framtak einstaklingsins eða, eins og nokkrir orða það, samábyrgðarinnar við fjáröflun fyrir kjördæmi sín, þá vona ég í lengstu lög, að n. bregði ekki fæti fyrir þetta þarfa- og réttlætismál, þótt Dalasýsla eigi ekki sérstaka málsvara í hinni virðulegu n. Fari svo, að sumir fjvn.-menn reynist skeleggari til skemmda við till. en skilsemi fyrir ríkissjóð og snúist öndverðir gegn henni, heiti ég á aðra þm. að styðja till.



Herra forseti. Eins og hv. þm. hafa tekið eftir, þá kemur hæstv. fjmrh. og hv. form. fjvn. nokkurn veginn saman um það, að jöfnunartölur fjárl. hljóti að lokinni afgreiðslu að verða eitthvað milli 420 og 430 millj. kr. Ég get því vel skilið það, að ýmsum finnist, að boginn sé það hátt spenntur orðinn, að ekki sé álitlegt að bæta stórum upphæðum við, þó að ég hins vegar telji rétt að vekja athygli á því, að margt, sem nauðsynlegra er heldur en það, sem er inni í frv. af till. þessara háu aðila, hefur af þeirra hálfu verið látið ógert að bera fram tili. um og ýmsar af þeim till., sem koma annars staðar frá, eru bein tilraun til þess að bæta úr því. Sjálfur hef ég ekki till. um að auka á útgjöldin, nema þær, sem fram eru bornar á þskj. 603, 3. og 4. till., og eru þær báðar svo smáar, að það liggur við, að ég beri kinnroða fyrir að nefna svo litlar tölur hér á þessari háu samkomu. Fyrri till. er þess efnis, að fjárveitingin til Alþýðusambands Íslands verði hækkuð úr 50 þús. kr. og upp í 100 þús. kr., og meðflm. að þeirri till. er hv. 8. landsk. (StJSt). - Ég ætla, að það þurfi ekki mörg orð til að rökstyðja þessa till. Inni í frv. er nú og var tekin með samþykki allra þm. hér á síðasta þingi 50 þús. kr. fjárveiting í þessu skyni. Þar með hefur og Alþ. viðurkennt, að það sé ákaflega þýðingarmikið, ekki einasta fyrir þessi samtök og þennan félagsskap, að þar sé haldið uppi einbeittri og öflugri fræðslustarfsemi, heldur sé það líka þýðingarmikið fyrir landsfólkið og landsbúa í heild sinni, og það er það, sem það vissulega er. Þessi fjárveiting er veitt eingöngu til fræðslustarfsemi um félagsmál og annað, sem þar að lýtur, og er vissulega hin mesta nauðsyn á því, að slíkt sé ekki vanrækt. Hér er um félagsskap að ræða, sem telur á milli 20 og 30 þús. meðlimi, án efa fjölmennasta félagsskap á landinu, sem að ýmsu leyti getur haft og hefur áhrif á þjóðfélagið og hvernig mál þess lúkast. Ég vil því mjög eindregið mæla með því, að þessi upphæð sé hækkuð eins og till. mín segir, og tel, að þó að það yrði gert, þá sé samt skemmra gengið, en æskilegt hefði verið og eðlilegt. Hin till., sem er nr. 4 á sama þskj., er þess efnis, að fjárveiting sú, sem nú er í frv. til Leikfélags Reykjavíkur, óbreytt frá síðasta ári, ef ég man rétt, 30 þús. kr., verði hækkuð upp í 50 þús. kr. Öllum ber saman um, að starfsemi Leikfélagsins, leikritaval og leikafrek hafi yfirleitt verið með hinum mestu ágætum og batnandi hjá Leikfélagi Reykjavíkur hin seinni ár. Þegar litið er til annarra fjárveitinga í sama skyni, er það augljóst, að hlutur Leikfélagsins er mjög fyrir borð borinn og þar með vanmetið það starf, sem það hefur innt af hendi og er líklegt til að inna af hendi í framtíðinni. Ég sé, að það muni vera óþarfi af mér að mæla fyrir þessu, því að á þskj. 623 er brtt. við sama lið fjárl. frá hv. borgarstjóranum í Reykjavík og einum ráðamanni í bæjarstjórninni þar, þeim þm. Gunnari Thoroddsen og Jóhanni Hafstein. Aðaltill. þar er 60 þús. kr., eða 10 þús. kr. hærri en till. mín, og með tilliti til þess, sem ég áðan sagði, þá get ég greitt þeirri till. atkvæði, því að ég geri ráð fyrir, að hún komi á undan. Hæstv. forseta vildi ég svo leyfa mér að benda á, að varatill. þessara hv. þm. er um sömu upphæð og till. mín er, og ég hygg, að samkvæmt þingsköpum sé trauðla hægt að bera þær till. upp báðar, og vil beina því til hæstv. forseta, að hann athugi það fyrir atkvgr. En ég tel víst, að þessir ágætu þm. bæti við því, sem á kann að vanta, að ég beri það lof á Leikfélagið og starfsemi þess, sem það vissulega á skilið, en að ég ekki geri það, er bæði vegna væntanlegs stuðnings frá þeim og einnig vegna þess, að ég veit, að hv. þm. er þetta efni vel kunnugt. Nokkrum af brtt. þeim, sem bornar eru hér fram, þykir mér ástæða til þess að vekja athygli hv. þm. á. Á þskj. 618 er brtt. frá Bjarna Benediktssyni um undirbúning að nýrri vegagerð á Þingvöllum, þannig að vegurinn verði fluttur úr Almannagjá. Ég vil hið bezta mæla með þessari till. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar, að það væru vandræði að hafa veginn í gegnum gjána, fyrst og fremst vegna þess, að það á að vera friðaður staður, en það er ómögulegt með þeirri bílaumferð, sem um gjána er, og ég skal ekki tefja tímann með því að benda á aðrar leiðir, þar sem leggja ætti veginn. Hæstv. ráðh. hefur bent á eina, að byggja brú yfir gjána. Önnur er til, og hún er að keyra efri barminn alla leið inn á veginn upp að Kaldadal og sveigja niður Fögrubrekku niður á Þingvelli aftur, sem er ljómandi falleg leið, en að vísu dálítið lengri. En það er ekki aðalatriðið, hvor leiðin verður valin. Mér finnst, að þessi hugmynd sé mjög athyglisverð, og vil mæla með þessari till. Á þskj. 606 eru till. hæstv. fjmrh., sem standa í sambandi við lausn vinnudeilunnar. Þar er 9. till., að fjárveitingin til almannatrygginga hækki upp í 32 millj. Ég vil benda á, að miðað við þá vísitölu, sem nú er greitt eftir, 158, er þessi upphæð hér um bil 300 þús. kr. of lág. Það skiptir að vísu ekki höfuðmáli. Ég mun ekki bera fram brtt. við þetta, vegna þess að það er marzvísitalan, sem ákveður vísitölu framlagsins, og verður að sjálfsögðu reiknað eftir henni, eins og lög mæla fyrir. En miðað við þá vísitölu, sem nú er greitt eftir, 158, þá er upphæðin um 300 þús. kr. of lág. Samkv. till. hv. fjvn. er lagt til, að ríkissjóður gangi í ábyrgð fyrir ýmis einkafyrirtæki, samtals fyrir upphæðum, sem nema um 24 millj. kr., og stærstu upphæðirnar þar eru, ef ég man rétt, Slippfélagið í Reykjavík með 6 millj. og Flugfélag Íslands með 14 millj. Mig furðar á því, að ekki skuli hafa verið fyllri rökstuðningur fyrir þessum till. eða meiri heldur en sá, sem hv. form. fjvn. flutti hér. Ég hefði haldið, að hæstv. ríkisstj. hlyti að telja ástæðu til þess að gera hv. Alþ. grein fyrir því, sem í þessum till. felst, en ég hygg, að mér sé óhætt að fullyrða það, að hér sé tekin upp alveg ný stefna á Alþ., að ábyrgjast slíkar upphæðir sem hér er um að ræða fyrir einkafyrirtæki. Ég mun ekki greiða atkv. gegn þessum till:, en ég sakna þess, að ekki skyldi vera gerð grein fyrir þessari stefnubreytingu, sem hér er upp tekin. Og ég vil bæta því við, að ég fæ ekki með nokkru móti séð, úr því að út á þessa braut er komið, að hæstv. ríkisstj. geti látið við það sitja, sem hér er komið. Ég veit ekki betur en að hitt flugfélagið, Loftleiðir, hafi hinn fyllsta hug á og án efa svipaða möguleika og Flugfélag Íslands til þess að afla sér millilandaflugvélar, og þeir hafa lengur en Flugfélag Íslands rækt þá starfsemi af miklum dugnaði, og ég fæ ekki séð, ef öðru félaginu er veitt slík ábyrgð sem þessi, hvernig nokkur möguleiki er á því að neita hinu félaginu, sem að vissu leyti á eðlilegri rétt til slíks stuðnings, heldur en Flugfélag Íslands, um sams konar ábyrgð. Ég vil vekja athygli á því í fyrsta lagi, að hér er farið inn á nýjar brautir, og í öðru lagi, að nú strax á þessu þingi virðist mér mjög örðugt annað en að taka skrefið lengra, en hér er gert, úr því að á annað borð þessi háttur er upp tekinn. Í till. hv. fjvn. á þskj. 567 er 33. till. þess efnis, að Búnaðarbanka Íslands skuli endurlánað fé, sem svarar til þeirra afborgana og vaxta, sem í tili. segir. Þetta er með mjög óvenjulegum hætti upp tekið, í fyrsta lagi að ákveða um lán af hálfu ríkissjóðs með einföldu fjárlagaákvæði í heimildagr., eins og hér er, og það er ekki síður furðulegt, að hvergi sést á till., um hvaða upphæð þarna er að ræða. - Á þskj. 602 er till. frá minni hl. fjvn., sem skýtur nú meiri hl. eða n. allri mjög ref fyrir rass, því að það er ekki um neitt lán að ræða þar, heldur beinlínis að breyta í óafturkræft framlag til bankans, að mér skilst, sömu greiðslu og vísað er til í 33. till. hjá hv. fjvn., en á þskj. 602, hjá hv. minni hl., eru þessar upphæðir taldar upp og nema samtals 29.8 millj. kr. Mig furðar á því, þegar um slíka upphæð sem þessa er að ræða, að ekki skuli borið fram að venju frv. þess efnis, að ríkisstj. sé heimilt að veita þetta lán, en því skuli vera laumað hér inn í brtt. við 22. gr., án þess einu sinni að gefa nokkrar upplýsingar um, hvaða upphæðir er hér um að ræða. Ég vildi mjög mælast til þess, að horfið yrði frá slíkum vinnubrögðum sem þarna er um að ræða. Þau eru alls ekki Alþ. sæmandi og æskilegt, að ekki yrði framhald á slíku. Á þskj. 609, frá 2. minni hl. fjvn., eru till., sem ég yfirleitt mun fylgja og þarf því ekki annað um þær að segja heldur en að vísa til framsögu hv. 2. minni hl. Þó er ein till., till. 12, um eftirlaun til tveggja manna, sem ég vildi segja nokkur orð um, þ.e.a.s. aðra till., til Jónasar Tómassonar tónskálds. Ég hygg, að allir, sem til þekkja, geti verið á einu máli um það, að ef ástæða er til þess að ætla nokkrum manni íslenzkum eftirlaun í fjárl. umfram það, sem hann á rétt til hjá almannatryggingunum, þá er það einmitt þessi maður. Hann er kominn á áttræðisaldur, hefur unnið mikið - mér liggur við að segja ómetanlegt starf - í þágu söngmenntar og tónlistar hér í landinu, hverjum manni óeigingjarnari og hefur lagt þetta á sig af áhuga fyrir samborgurum sínum og þeirri list, sem hann ann af heilum hug. Ég hefði kosið, að þessi upphæð væri nokkru hærri, en hér er gert. Hann er lagður hér að jöfnu við Björgvin Guðmundsson, eða þá fjárveitingu, sem honum er ætluð í yfirstandandi fjárl. og verður víst áfram, og mun ég því ekki flytja brtt. við það, en ég vil segja það af miklum kunnugleik á þessum manni og hans starfi, að mér finnst sjálfsagt, að honum séu veitt sómasamleg eftirlaun, og tel nú, að sú upphæð, sem þarna er, sé lægri en vera ætti, en það mætti þá kannske fá það lagfært síðar. Ég vil hið bezta mæla með því, að þessi till. verði samþ. - Þá hef ég lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorður, þar sem er ráðið að gefa fundarhlé eftir nokkrar mínútur. Á þskj. 618 flyt ég ásamt hv. 2. þm. N-M. brtt. við 15. gr. fjárlfrv., XXII. lið, sem gengur út á það, að Leikfélag Akureyrar fái í styrk 15 þús. kr. í staðinn fyrir 9 þús. kr., sem félagið hefur haft undanfarandi ár. - Eins og öllum er kunnugt, þá á leikstarfsemin úti á landi viðast hvar við mjög mikla erfiðleika að etja. Slík starfsemi gefur af sér litla peninga, en kostnaður mjög mikill. Ég tel nú, að það sé skýrast í þessu máli, að ég lesi upp beiðni frá Leikfélaginu, með leyfi hæstv. forseta: „Í framhaldi af umsókn vorri um hækkaðan styrk til Leikfélags Akureyrar, viljum við gefa hv. fjvn. örstutta grg. yfir afkomu félagsins á liðnu leikári. Samkv. niðurstöðutölum rekstrarreiknings hefur orðið taprekstur á árinu, er nemur 21 þús. kr., og er þá allur styrkur yfirstandandi árs kominn inn á reksturinn. Félagið hafði á árinu 30 sýningar á þremur leikritum, og voru öll leikritin valin með tilliti til þess, að leiksviðskostnaður þeirra var mjög lítill, miðað við það, sem algengt er og er á stærri leikritum, enda varð hann ekki nema um 6 þús. kr. Hins vegar varð húsaleiga 28 þús. kr. og leikstjórn um 17 þús. kr. Félagið hefur greitt allt að 7.500 kr. í skemmtanaskatt á árinu. Allur kostnaður við leikstarfsemi hefur farið stórum hækkandi nú síðustu árin, en aftur á móti virðist aðsókn fremur minnkandi og þar með tekjurnar. Af framansögðu verður séð, að ógerlegt er að halda starfseminni gangandi, nema til komi aukið framlag frá opinberum aðilum. Væntum við þess því fastlega, að hv. fjvn. sjái sér fært að verða við óskum félagsins í þessu efni.“ Af þessu bréfi kemur það skýrt í ljós, að hagur Leikfélagsins er mjög bágborinn, og þurfa því opinberir aðilar að hlaupa undir bagga, ef félaginu á að vera unnt að halda starfsemi sinni áfram. Allir kunnugir vita það, að félag þetta hefur starfað með ágætum og hefur yfir góðum kröftum að búa, svo að það yrði verulegt tjón fyrir menningarlíf bæjarins, ef starfsemi þess þyrfti að minnka, svo að verulegu næmi. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð mín fleiri, en ég treysti því, að hv. Alþ. komi til móts við óskir félagsins og hækki styrkinn upp í 15 þús. kr., og finnst mér, að þar sé farið af stað með mjög mikilli sanngirni, þegar m.a. er litið á það, að Leikfélag Reykjavíkur hefur á s.l. ári haft í styrk frá Alþ. um 30 þús. kr.

Forseti (JPálm): Mér hefur borizt ný skrifleg brtt. frá hv. 1. þm. Árn. (JörB) og hv. 2. þm. Árn. (SÓÓ): „Við 15. gr. A. XI. Nýr liður: Til Sigríðar Tómasdóttur í Brattholti, vegna brunatjóns og í viðurkenningarskyni, 10 þús. kr.“ Þá er fundi frestað þangað til 10 mínútum fyrir 12. - Fundarhlé. Mér hafa borizt hér enn á ný skriflegar brtt. Það er í fyrsta lagi frá hv. 3. landsk. þm. (GÞG): „1. Við brtt. 567,9. (Við 14. gr. B. II. - Til styrktar ísl. námsmönnum erlendis). Fyrir „1.575 þús.“ kemur: 1.875 þús. 2. Við 15. gr. A. X. (Til skálda, rithöfunda og listamanna). Fyrir „630 þús.“ kemur: 830 þús. 3. Við 20. gr. Út. XII. 4. Nýr liður: Til byggingar heimavistarskólahúss við Menntaskólann í Reykjavík 1 millj.“ Þá er hér enn fremur brtt. frá hv. 2. þm. Eyf. (MJ), hv. 1. þm. Árn. (JörB), hv. 3. landsk. þm. (GÞG) og hv. 10. landsk. þm. (JÁ): „Við 15. gr. A. IX. 17. Liðurinn orðist svo: Til Norræna félagsins 15 þús., þar af 7 þús. kr. vegna móttöku norrænna kennara sumarið 1953.“ Þá er enn fremur brtt. frá hv. 3. landsk. þm. (GÞG) og hv. 4. þm. Reykv. (HG): „Við 17. gr. 9. (Sumardvalarheimili). Fyrir „100 þús.“ kemur: 250 þús. kr.“ Enn fremur brtt. frá fjvn.: „Við 22. gr. VIII. Nýr liður: Að aðstoða Loftleiðir h/f við kaup á einni millilandaflugvél með því að veita ríkisábyrgð fyrir allt að 10 millj. kr. láni gegn þeim tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar.“ Brtt. frá meiri hl. fjvn.: „Við 15. gr. A. X. (Til skálda, rithöfunda og listamanna). Fyrir „4 manna nefnd“ kemur: 3 manna nefnd.“ Þá vantar hér afbrigði fyrir nokkuð mörgum þskj., þ.e. þskj. 609, 610, 616, 618, 619, 620, 621, 622, 623, 624, og svo þeim skriflegu brtt., sem hér hefur verið lýst og ekki hafa þegar komið prentaðar á þeim þskj., sem ég hef nú lýst. Fyrir öllum þessum þskj. þarf að fá afbrigði, og leita ég þeirra hér með.



Herra forseti. Ég og hv. samþingismaður minn höfum leyft okkur að bera fram brtt. við 15. gr. A. XI., það er nýr liður, til Sigriðar Tómasdóttur í Brattholti, vegna brunatjóns og í viðurkenningarskyni, 10 þús. kr. Hv. þm. rekur ef til vill minni til þess, að í vetur var sagt frá því í blöðunum, að bærinn Brattholt hafi brunnið til grunna. Nokkurt tjón varð á útihúsum, sem stóðu við bæinn. Ég hygg, að Sigríður Tómasdóttir sé þjóðkunn kona, a.m.k. hjá eldra fólki á landi hér. Hennar hefur verið getið fyrir alllöngu, og svo nú, þegar þetta tjón á heimili hennar vildi til, þá var þess getið í blöðunum og vikið nokkuð að ævi hennar. Þetta er orðin háöldruð kona, komin nokkuð yfir áttrætt. Hún er fædd og uppalin og hefur unnið alla sína ævi á þessu heimili. Eins og kunnugt er og hv. alþm. vafalaust þekkja, þá er bærinn Brattholt rétt við Gullfoss. Þessi kona hefur því alizt upp við fossinn, hlustað á hans nið, ómur hans hefur festst henni í huga. Ég hygg, að ef til vill hafi þeir ómar, sem til fossins má heyra, mótað hug hennar og hjarta. Svo mikið er víst, að þessi kona er rammíslenzk. Þegar hún var á góðum aldri, þá kom til orða að leigja Gullfoss erlendu félagi, sem hafði tekið hér vatnsréttindi á leigu og ætlaði sér að virkja fallvötn hér. Faðir Sigríðar hafði gengið alllangt í því að leigja Gullfoss, þann hluta hans, sem heyrði til hans jörð og hann átti, þ.e. helming fossins. Sigríður undi þessu illa og lét í ljós við föður sinn, þegar hann kom úr þessari ferð, að þetta hefði hann aldrei átt að gera, fossinn, þótt ekki væri hann numinn í burtu, ætti að vera íslenzkur eins og hann hefði ætið verið og í þjónustu Íslendings, en einskis annars. Sigríður tókst ferð á hendur til Reykjavíkur og fann umboðsmenn þessa erlenda félags og vildi fá hætt við þennan samning og samningunum rift, ef það væri að fullu frá þeim gengið. Þessu var treglega tekið af þeim, sem réttindin höfðu fengið, og stóð svo alllengi. Að lokum fór þó svo, að Gullfoss var áfram í eigu jarðarinnar, og þeir samningar, sem eitt sinn voru gerðir, voru upp hafnir, svo að hann var óskertur eign þeirra jarða, sem að honum liggja. Ég minnist þess eitt sinn, þegar þessi málefni fossins voru til meðferðar, að þá lagði Sigríður land undir fót og lagði gangandi af stað til Reykjavíkur. Annan farkost hafði hún ekki þá, og gaf ekki um það, til þess að sinna þessum málum. Nú eru foreldrar Sigríðar fyrir löngu látnir. Fóstursonur hennar býr á þessari jörð, og þrátt fyrir háan aldur er gamla konan hans önnur hönd. Svo undi hún illa að vera fjarvistum frá þessu heimili sínu, að ekki gat hún hugsað til þess, þó að bærinn væri brunninn ofan af henni, að dvelja hjá frændfólki sínu skammt í burtu, - ég ætla, að hún hafi verið þar aðeins tvær nætur eða svo, þá fór hún heim. Hefur nú verið innréttað í útihúsi ofur lítið skýli fyrir heimilisfólkið, og vafalaust unir Sigríður miklu betur þessu hlutskipti, þó að vistin mundi ekki vera talin samkvæmt nýjustu tízku, heldur en þótt hún hefði haft betri salarkynni, ef hún ætti að vinna það til að vera fjarvistum við heimilið. Það hugarþrek, sem fram hefur komið hjá Sigríði, manndómur hennar og þjóðrækni, sem þeir vitaskuld þekkja bezt, er hafa haft persónuleg kynni af henni, eru þess virði, álit ég, að Alþ. sýni henni þennan virðingarvott, þegar svona er nú komið högum nennar, að hún er nú orðin húsnæðislaus og á lítil efni, eins og er um margt alþýðufólk, sem lengi ævi hefur unnið sínum án þess að taka skilding fyrir, og hefur unnið því heimili nú í seinni tíð, hjá fóstursyni sínum, án þess að hirða um gjald. Við þm. Árn. berum þessa till. fram miklu meira í því skyni, að það sé viðurkenning fyrir hennar góða þegnskap sem íslenzkur þegn, heldur en beinlínis að bæta henni upp tjónið. Ég er viss um, að það gleður konuna líka miklu meira að vita, að það, sem gert verður, er fremur af þeim huga gert heldur en beinlínis að bæta henni fjárhagslega tjóníð, þó að vissulega það sé mikið atriði, eins og þarna stendur á, að liðan hennar hér eftir, það sem hún kann að eiga eftir ólifað, geti verið sæmileg hvað húsakostinn snertir. Ég vænti, að hv. Alþ. sjái sér fært að samþ. þessa till. Tæpast þarf að óttast það fordæmi með slíkri samþykkt, að það verði hægt oft að bera hér fram till., sem byggist á líkum grundvellí og þessi.



Herra forseti. Ég ætla ekki að mæla á ný með þeim brtt., sem ég flutti sumpart einn og sumpart með öðrum við 2. umr. fjárl., læt mér nægja að vísa til þeirra orða, sem ég mælti fyrir þeim þá. En ég hef nú við þessa umr., sumpart einn og sumpart ásamt öðrum, flutt nokkrar brtt., sem mig langar til þess að mæla með örfáum orðum. Ég vil nefna fyrst till. um 1 millj. kr. byrjunarfjárveitingu til byggingar heimavistarhúss fyrir menntaskólann í Reykjavík. Það var skrifleg brtt., sem forseti lýsti rétt áðan. - Í fjárl. er nú og hefur undanfarið verið veitt fé til byggingar nýs húss fyrir menntaskólann í Reykjavík, en í því sambandi hefur ekki verið fyrir því hugsað að gera utanbæjarnemendum, sem nám stunda við skólann eða vilja stunda nám við skólann, kleift að njóta húsnæðis og annars viðurgernings á vegum skólans. Þeir, sem stunda nám í menntaskólanum á Akureyri, eru miklu betur settir hvað það snertir, en við menntaskólann á Akureyri er nú ein stærsta heimavist, sem er við nokkurn skóla á landinn. Menntaskólinn í Reykjavík er þó allmiklu stærri skóli en menntaskólinn á Akureyri og einn stærsti framhaldsskóli landsins. Það má því ekki lengur við svo búið standa, að þeim utanbæjarnemendum, sem þar vilja og þurfa að stunda nám, sé enginn kostur veittur á því að búa á vegum skólans. Til skamms tíma var nokkur hluti af húsi menntaskólans notaður sem heimavist fyrir utanbæjarnemendur, en þrengsli í húsinu hafa orðið þess valdandi, að því er hætt, og er nú allt húsnæðið notað í þágu kennslunnar beinlínis. Ég tel, að það verði að hefjast handa um að hrinda í framkvæmd byggingu heimavistar við menntaskólann í Reykjavík, og vænti þess, að hv. þm. taki þessari till. vel sem byrjunarfjárveitingu í slíku skyni. Ég hef enn fremur flutt till. um 300 þús. kr. hækkun á fé því, sem veitt er til styrktar íslenzkum námsmönnum erlendis. Í till. hv. fjvn. er ráð fyrir því gert, að 300 þús. kr. af því fé, sem ætlað er námsmönnum erlendís, sé varið til námslána. M.ö.o., styrkur til íslenzkra námsmanna erlendis á að minnka um 360 þús., en lán að koma í staðinn. Ég legg til, að styrkurinn haldist óbreyttur, en námslánið til íslenzkra námsmanna erlendis komi sem viðbót við það fé, sem veitt er til styrktar íslenzkum námsmönnum erlendis. Almennan rökstuðning fyrir þessu skal ég hafa lítinn. Reynslan hefur sýnt það, að því fé, sem varið er til styrktar íslenzkum námsmönnum erlendis, er ekki á glæ kastað. Því er vel varið. Þar er verið að leggja fé á góða vöxtu, og það fé, sem til þess hefur verið varið, hefur skilað góðum vöxtum til íslenzks þjóðfélags. Ég hef einnig lagt til, að upphæð sú, sem veitt er til skálda, rithöfunda og listamanna, hækki um 200 þús. kr. Það fé, sem veita á, er 630 þús. Undanfarin ár hefur komið í ljós, að n. þeirri, sem úthlutað hefur fénu, hefur fundizt sér of þröngur stakkur skorinn og hún hefði gjarnan viljað hafa talsvert miklu meira fé til að úthluta. Sem betur fer er íslenzku menningarlífi þannig háttað, að til eru margir menn, sem eiga fyllilega skilið að njóta slíkrar viðurkenningar af hálfu ríkisvaldsins, og það er æskilegt að geta haft þá viðurkenningu nokkru meiri og láta hana ná til nokkru fleiri aðila en hægt hefur verið og hægt mun verða með þeirri fjárveitingu, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. eins og það er nú. Þá flyt ég ásamt hv. 4. þm. Reykv. till. um það að hækka tillag til sumardvalarheimila fyrir börn í kaupstöðum og kauptúnum úr 100 þús. upp í 250 þús. Sú starfsemi, sem rekin hefur verið til þess að gera efnalitlum kaupstaðabörnum kleift að dveljast nokkurn tíma í sveit að sumarlagi, hefur verið mjög vinsæl og borið mjög góðan árangur. Þarf ekki um það að orðlengja, hversu mikils virði það er fyrir börn úr kaupstað að eiga kost á nokkurri dvöl á góðu sumardvalarheimili. Það getur haft mikla þýðingu fyrir þroska barnsins, og væri mjög æskilegt, að hægt væri að auka þá starfsemi, sem stunduð hefur verið á þessu sviði og rekin hefur verið af mikilli prýði af ýmsum aðilum. Fyrir því er lagt til, að þessi liður hækki um 150 þús. kr. Þá er ég og meðflm. ásamt þrem öðrum þm. að till. um að hækka tillag til Norræna félagsins um 7 þús. kr. vegna móttöku norrænna kennara á næsta sumri. Styrkurinn til Norræna félagsins er í gildandi fjárlagafrv. 8 þús. kr., var hækkaður um 3 þús. kr. við 2. umr. málsins. Norræna félagið hefur með höndum mjög mikla starfsemi til þess að auka kynni milli Íslands annars vegar og hinna Norðurlandanna hins vegar og vildi gjarnan hafa hana miklu meiri en það á kost á sökum fjárskorts. Íslendingar njóta mikillar fyrirgreiðslu erlendis á vegum norrænu félaganna í hinum Norðurlöndunum. Ýmsir aðilar taka þátt í margs konar mótum og námskeiðum við mjög vægu gjaldi sökum fyrirgreiðslu hinna norrænu félaganna. Íslenzka Norræna félagið hefur reynt að veita sams konar fyrirgreiðslu hér, eftir því sem fjárhagsástæður hafa leyft, en því hefur því miður þurft að skera miklu þrengri stakk, en æskilegt væri. Þess má geta, að nú á siðasta ári fór mjög verulegur hópur íslenzkra ungmenna til námsdvalar í hinum Norðurlöndunum, yfir 20 íslenzkir unglingar, sem eru að langmestu leyti kostaðir af hinum norrænu félögunum. Hefur verið áætlað, að námskostnaður þessa unga fólks muni nema um fjórðungi úr milljón kr., sem þannig er í raun og veru framlag norrænu félaganna í hinum Norðurlöndunum til aukinnar kynningar milli Íslands annars vegar og þeirra hins vegar. Þegar um er að ræða jafnstórt tillag og þetta til gagnkvæmrar kynningar Norðurlandanna af hálfu þeirra til Íslands, þá má það vera ljóst, að æskilegt væri, að við gætum gert eitthvað svolítið meira í endurgjaldsskyni, en við gerum. Sá styrkur, sem félagið hefur haft undanfarin - ég held að minnsta kosti 10 ár, að upphæð 5 þús. kr., var auðvitað miklu hærri tiltölulega, þegar hann fyrst var lögtekinn. Verðgildi hans hefur rýrnað mjög verulega sökum lækkandi peningagildis. Í raun og veru ætti Norræna félagið að fá miklu meiri styrk núna, en hér er farið fram á, ef halda hefði átt í horfinu. Fram á það er þó ekki farið, heldur einvörðungu lagt til að hækka styrkinn um einar 7 þús. kr. og það sérstaklega bundið við kostnað, sem félagið mun væntanlega hafa á næsta sumri vegna móttöku norrænna kennara, sem munu koma hingað til lands til móts eða námskeiðs, og vænti ég, að hv. alþm. taki á þessu máli með þeirri velvild, sem mér finnst það eiga skilið.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér tvær brtt. við þessa umr. fjárl. Önnur er á þskj. 601,4 og er um það að hækka framlag til Skagastrandarhafnar úr 70 þús. í 150 þús. Ég sótti til hv. fjvn. um 300 þús. kr. til þessa mannvirkis, og það er ekki miðað við að bæta þar neinu við frá því, sem verið hefur, heldur til þess að gera þau mannvirki, sem þegar hefur verið byrjað á, þannig úr garði, að þau liggi ekki að neinu leyti meir undir skemmdum eins og nú er. Að nokkru leyti er fremsti hlutinn af hafnargarðinum óklár vegna fjárskorts, og að nokkru leyti er þetta vegna þess, að önnur aðalbryggjan, sem við hafnargarðinn er, liggur undir skemmdum, og þarf þess vegna töluvert meira fé til heldur en ætla má að hægt verði að fá, ef framlagið er ekki hærra en 70 þús. kr., enda er það mjög mikið lækkað frá því, sem áður hefur verið, að nokkru leyti vegna þess, eftir því sem mér hefur skilizt, að þessi hafnargerð hefur lent í fjárhagsvandræðum og ríkið þess vegna orðið að borga afborganir af skuldum hennar, sem stafar af þeim alkunnu ástæðum, að fyrir Norður- og Vesturlandi hefur verið mjög mikill aflabrestur undanfarin ár og tekjur slíkra mannvirkja þar þess vegna verið mjög miklu minni, en gert var ráð fyrir. Ég vil þess vegna mega vona, að hv. þm. taki þessari till. með velvilja. Þá höfum við allir forsetar Alþ. flutt hér brtt. á þskj. 619, sem er nýr liður á 22. gr. og fjallar um það að heimila ríkisstj. að láta flytja brott svo fljótt sem verða má hús þau, sem nú standa á lóðinni Kirkjustræti 12, og láta Alþ. lóðina í té til að stækka þinghúsgarðinn eða til annarra afnota. Fyrir nokkrum árum var reist á þessari lóð bráðabirgðahús, sem svo var kallað og ber nafnið Listamannaskáli, og þá var því mótmælt af hálfu forráðamanna Alþ. að gera þá ráðstöfun. Enn fremur er á þessari lóð timburhús, frekar óvandað timburhús, þar sem nú er til húsa Heilsuverndarstöð Reykjavíkur. Þannig stendur á, að nú er verið að byggja stóra heilbrigðisstofnun fyrir Reykjavíkurbæ, og þá verður þetta hús ekki lengur notað til þessara hluta, og það er ætlun okkar að fara fram á það með þessari till., að hæstv. ríkisstj. sé heimilað að gera ráðstafanir til þess, að Alþ. eigi kost á þessari lóð til þeirra nota, sem nauðsynleg eru, og er ekki einasta það, sem fyrir okkur vakir, að stækka þinghúsgarðinn, heldur höfum við einnig í huga það, sem hér hefur verið margsinnis samþ. af hv. Alþ., að byggja þingmannahús, og þess vegna teljum við sjálfsagt, að það séu gerðar ráðstafanir til þess, að þessi lóð sé ekki fest til annarra hluta. - Ég veit, að ég þarf ekki að mæla fleiri orð fyrir þessari heimildartill., því að hv. þm. munu skilja, að hér er farið fram á eðlilegan hlut. Þó að það verði kannske ekki hægt að fullyrða, að hæstv. ríkisstj. geti komið þessu í verk á fjárlagaárinu, þá er þó áriðandi að samþ. þetta, með tilliti til þess, að það verði ekki gerðar ráðstafanir um þessa lóð, sem koma í veg fyrir þá ætlun, sem fyrir okkur vakir. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða hér um fjárlögin eða fara neitt út í almennar umr. um þau, en aðeins vænta þess, að þessar till. mæti velvilja hjá hv. þm. og verði samþ.



Herra forseti. Þegar ég lauk máli mínu í kvöld, þá gafst mér ekki tími til að mæla með tveimur brtt. við 18. gr., sem ég flyt á þskj. 609. Sú till. var borin fram í fjvn., að Jónasi tónskáldi Tómassyni á Ísafirði yrði veitt viðurkenning fyrir sitt mikla tónlistarstarf með svipaðri fjárveitingu og veitt er á 18. gr. fjárlaga til tveggja annarra tónskálda, sem eiga mjög svipaðan feril Jónasi Tómassyni. Jónas Tómasson er maður nú yfir sjötugt. Hann er hættur sínum verzlunarrekstri, sem hann hafði um skeið. Hann var bóksali á Ísafirði og hefur nú aðallega s.l. ár fengizt við að búa tónsmíðar sínar undir prentun. Hann er orðinn þjóðkunnur sem tónskáld, og tónsmíðar hans hafa náð hug og hjarta þjóðarinnar, þ.e.a.s. þær af þeim, sem hafa komizt fyrir almennings sjónir. Auk þess hefur Jónas Tómasson unnið sérstaklega mikið, fórnfúst og óeigingjarnt starf í þjónustu tónmenntar á Ísafirði. Hann hefur haldið þar uppi tveim kórum, blönduðum kór og karlakór, og hann hefur verið organisti í Ísafjarðarkirkju milli 30 og 40 ár, og þetta allt hefur hann unnið fyrir mjög litla þóknun. Ég tel, að svo framarlega sem nokkrir menn eða konur eru þess verðug að fá viðurkenningu frá ríkinu fyrir gott og óeigingjarnt og verðmætt starf á sviði tónmenntar, þá eigi Jónas Tómasson tónskáld skilið að vera í þeirra hópi. Ég trúi því ekki, að hv. Alþ. geri svo upp á milli manna, að það felli þessa fjárveitingu, sem hér er farið fram á, 10.350.00 kr., til þessa mæta manns, þegar stórfé er veitt til ýmissa annarra, sem ég tel sízt vera betur að því komna, en þennan einstaka sóma- og hæfileikamann. Þá er það önnur till., sem ég flyt líka, brtt. við 18. gr., um það, að frú Önnu Björnsdóttur, fyrrverandi kennara, verði veittar 6.000.00 kr. uppbætur á 18. gr. Hún hóf kennslustörf austur á Seyðisfirði árið 1906, hefur lengstum stundað kennslustörf síðan, en varð á s.l. ári að hætta kennslustörfum sökum heyrnardepru. Hún er á sjötugsaldri og hefur oftast verið stundakennari við skólana á Ísafirði hin síðari ár, þó fastur kennari við gagnfræðaskólann þar, en lengstum voru gagnfræðaskólarnir bæjarstofnanir, og þar af leiðir, að þeir eldri kennarar, sem nú láta af störfum og voru lengi hjá skólunum sem bæjarstarfsmenn, fá ekki neinn lífeyri úr lífeyrissjóði embættismanna og eru þannig tekjulausir, þegar þeir láta af störfum. Anna Björnsdóttir er þannig sett og hefur nú ekkert fyrir sig að leggja, og það mega þó allir vita, að kennarar, sem lengi hafa verið stundakennarar og síðan starfsmenn bæjarfélaganna við framhaldsskólana, hafa ekki haft slík laun, að þeir hafi lagt fyrir fé. Ég hreyfði ekki þessari till. í fjvn., og er það eiginlega mín sök að gera það ekki, en athygli mín var vakin á þessu nú fyrir nokkrum dögum, og ég tel, að það væri mjög ranglátt, ef Alþ. synjaði frú Önnu Björnsdóttur um þennan smávægilega styrk, þar sem hún fær ekki nein eftirlaun sem kennari, af þeim ástæðum, sem ég hef nú greint. Á þskj. 603 er brtt., sem þeir flytja Haraldur Guðmundsson og Stefán Jóh. Stefánsson, um, að Alþýðusambandi Íslands verði veittar 100 þús. kr. á fjárl. til fræðslustarfsemi. Á seinasta árs fjárl. voru 50 þús. kr. veittar í þessu skyni. Það er alveg áreiðanlegt, að þess er mikil þörf og það hefur mikla þjóðfélagslega þýðingu, að verkalýðssamtökin geti innt viðtækt fræðslustarf af hendi. Alls staðar þar, sem verkalýðssamtök eru búin að ná miklum þroska, verja þjóðfélögin - og telja sér hag í því - miklu fé til þess að standa undir fræðslustarfsemi í verkalýðshreyfingunni. Ég er alveg sannfærður um það, að það mundi oft sýna sig, þegar verkalýðurinn á að taka afstöðu til vandasamra mála, sem hefur mikla þýðingu fyrir þjóðfélagið hvernig leysast, að það yrði gert af meiri dómgreind og meiri þekkingu, eftir því sem betur væri séð um fræðslustarfið í þessari víðtæku alþýðuhreyfingu. Þetta hafa þjóðfélögin séð, þó að þau annars séu nokkuð íhaldssöm. T.d. í Bandaríkjunum er varið geysimiklu fé til fræðslustarfsemi meðal verkalýðsfélaganna og sú starfsemi er algerlega kostuð af ríkissjóði þar. Ég minnist þess, að um síðustu áramót ræddi einn af hæstv. ráðh. þetta mál og hvatti þar mjög til, að fræðslustarfsemi í verkalýðsfélögunum hér á landi yrði stóraukin, og virðist mér það benda til þess, að sá ráðh. hafi að minnsta kosti glöggan skilning á því, hvaða þýðingu þetta mál getur haft. Ég vil treysta því, að hæstv. ríkisstj. og hv. stjórnarflokkar velti þessu máli stuðning. Það er ætlun Alþýðusambands Íslands, ef það fær þetta fé til umráða, að hafa námskeið víðs vegar um landið fyrir félagsbundið fólk, karla og konur, í verkalýðshreyfingunni, að gefa út sitt tímarit, Vinnuna, með nokkuð öðrum hætti, en áður hefur verið og gefa ritið út að staðaldri og gefa út ýmis smá fræðslurit, sem snerta praktísk viðfangsefni verkalýðsmálanna. Ásamt hv. þm. N-Ísf., hv. 1. þm. Eyf. og hv. 2. þm. Eyf. flyt ég till. á þskj. 601 um það, að varið verði allt að 140 þús. kr. til þess að bæta tjón vegna slysfara á Bolungavíkurvegi sumarið 1951. Þetta var hörmulegt slys. Þar létu tveir ungir menn lífið, nokkrir ungir menn lemstruðust, og enn fremur varð þarna stórtjón ú ökutæki. Þessu máli var hreyft á síðasta þingi, og munaði þar mjóu, að þetta væri samþ. Menn töluðu á síðustu stundu um, að þetta gæfi hættulegt fordæmi, sem kynni að leiða til aukinna útgjalda fyrir ríkið, ef samþ. væri, en ég tel, að aðstandendur þeirra, sem létust fyrir þetta hörmulega slys, og þeir menn, sem misstu mikið af líkamsorku sinni við þetta átakanlega slys, og svo þeir sem þarna urðu fyrir fjárhagslegu tjóni, sem þeir hafa ekki fengið bætt, þurfi að fá þarna aðstoð frá hendi ríkisins, og ég er ekkert hræddur við það fordæmi, sem þetta er talíð munu gefa. Ég vil vona, að það verði ekki fellt í annað sinn að velta þarna nokkra aðstoð, og hér er farið fram á 140 þús. kr. til allra þessara aðila. Ásamt hv. þm. N-Ísf., hv. þm. V-Ísf. og landsk. þm. Lúðvík Jósefssyni flyt ég till. um það, að varið verði allt að 600 þús. kr. til rekstrar dieselrafstöðva í kaupstöðum og kauptúnum, að fengnum till. raforkuráðs um það, hvernig fénu verði varið. Það er alkunnugt, að þar, sem ekki er búið að virkja vatnsafl til raforkuframleiðslu, reyna menn að bjarga sér á þann hátt að koma upp dieselrafstöðvum. Þær eru það dýrar í rekstri, að raforkuna verður í fyrsta lagi að selja að minnsta kosti tvöfalt dýrara heldur en þar, sem góð aðstaða hefur verið til raforkuframleiðslu með vatnsafli. Öryggið, sem atvinnulífið á við að búa á þessum stöðum, er miklu minna, og reynslan er sú, að flest sveitarfélögin á þessum stöðum eru að kikna undir rekstri þessara dieselrafstöðva, og endirinn er sá, elns og hæstv. fjmrh. tók hér fram um daginn, að í svo algerar nauðir hefur rekið með rekstur þessara stöðva, að ríkisábyrgðirnar hafa yfirleitt fallið á ríkissjóð, vegna þess að ekki er hægt að koma saman endum tekna og gjalda í sambandi við rekstur þeirra. Það liggur líka fyrir hv. fjvn. erindi frá rafmagnseftírliti ríkisins eða  Að síðustu flyt ég svo ásamt hv. þm. N-Ísf. till. um það, að ríkissjóður ábyrgist fyrir skipasmíðastöð Marzelíusar Bernharðssonar á Ísafirði allt að 2 millj. kr. lán vegna byggingar dráttarbrautar á Ísafirði. Marzelíus Bernharðsson er eigandi að skipasmíðastöð í Ísafjarðarkaupstað. Þar er lítil dráttarbraut, sem aðeins orkar því að taka upp á land 60–80 tonna vélbáta. En nú eru á Ísafirði tveir togarar og nokkur skip í kringum 100 tonn, og engin af þessum skipum er hægt að taka þar á land til viðgerðar. Vinnan við aðgerðir þeirra, og þótt ekki sé nema um botnhreinsun að ræða, verður öll að vinnast annars staðar. Þarna berst mikil vinna út úr bæjarfélaginu, sem full þörf væri þar fyrir. Skipasmiðastöð Marzelíusar Bernharðssonar veitti á stríðsárunum fulla atvinnu milli 30 og 40 manns. En þarna hefur allt dregizt saman, svo að þarna er nú ekki nema ígripavinna að kalla fyrir 10–12 menn. Ég tel því, að þetta væri mjög mikilsvert atriði fyrir Ísafjarðarkaupstað, ef hægt væri að koma þarna upp stærri dráttarbraut, en þar er nú, svo að unnt yrði að annast viðgerðir þeirra skipa, sem heima eiga á staðnum, og þeirra aðkomuskipa, sem leita hafnar á Ísafirði, en það gerist oft, að aðkomuskip leita hafnar í hinni ágætu Ísafjarðarhöfn, og þá eru það stundum skip, sem eru nauðulega stödd og þurfa þar einmitt að fá viðgerðir inntar af hendi. Það er nú hér fyrir þinginu erindi, að því er snertir Reykjavík, um stórfelldari aðstoð einmitt til stækkunar dráttarbrautar, og teldi ég mjög erfitt fyrir hv. Alþ. að gera upp á milli Reykjavíkur og Ísafjarðar að þessu leyti. Það er ekki minni nauðsyn á því, að dráttarbrautin verði stækkuð á Ísafirði heldur en slippurinn hér í Reykjavík. Og svo mikið er víst, að ekki verður um það deilt, að með þessari aðstoð yrði á Ísafirði hægt að gera við miklu stærri skip, en nú er hægt að taka þar til viðgerðar. hins vegar er það upplýst hér, að því er snertir slippinn í Reykjavík, að það orkar mjög tvímælis, þó að honum yrði veitt 6 millj. kr. ríkisábyrgð, hvort þar skapaðist þá aðstaða til að gera við nokkuð að ráði stærri skip heldur en nú er hægt að gera þar við. Þetta voru till., sem ég vildi mæla með sérstaklega, og þykist ég þó vita, að meðan ég var fjarverandi hafi meðflm. mínir mælt með öllum þessum till. Ég hef þá aðeins undirstrikað þeirra meðmæli og vil vænta þess, að þær fái allar góðar undirtektir.



Herra forseti. Það eru nú orðnir hér þunnskipaðir bekkirnir, eins og vænta má, þar sem svo langt er liðið af nóttu. En ég kemst ekki hjá því að reyna nokkuð á þolinmæði hæstv. forseta til þess að svara elnstökum atriðum hér í sambandi við umræðurnar, þótt ekki væri til annars, en að það væri hægt að vísa í yfirlýsingar og ummæli frsm. fjvn. í sambandi við einstök atriði, sem fram hafa komið í umræðunum. Ég skal þá fyrst leyfa mér að segja hér nokkur orð í sambandi við þær till., sem fjvn. flytur og hefur verið lýst hér frá forsetastól, þar sem þær eru bornar fram skriflega. Það er fyrst hér till. við 22. gr. frá fjvn., sem hljóðar svo: „Að aðstoða Loftleiðir h/f við kaup á einni millilandaflugvél með því að veita ríkisábyrgð fyrir allt að 10 millj. kr. láni, gegn þeim tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar.“ Hv. 4. þm. Reykv. minntist á það áðan, að honum fyndist það gegna nokkurri furðu, að teknar væru upp heimildir til þess að lána 23 millj. kr. til einkafyrirtækja og því hefðu ekki verið gerð mikil skil hér við umræðurnar. Mér þykir því rétt, þegar hér bætist nú við heimild til þess að ábyrgjast 10 millj. kr. til einkafyrirtækis, að gera hér nokkra grein fyrir þeirri till. Eins og kunnugt er, þá var skipt hér á milli flugfélaganna, Flugfélags Íslands og Loftleiða, með sérstökum ákvæðum frá rn. verkefnum innanlands, á hvaða staði hvort félag skyldi fljúga, og var þetta gert til þess að útiloka óeðlilega samkeppni í sambandi við flugið innanlands. Þetta varð til þess, að flugfélagið Loftleiðir hugsaði meira um að beita verkefnum sínum út á við, lét algerlega eftir Flugfélagi Íslands innanlandsflugið og hefur nú nótað sinn flugkost til þess að fljúga milli landa og um ýmis lönd erlendis, með þeim árangri, að á s.l. ári mun félagið hafa aflað rúmlega 2 millj. kr. erlends gjaldeyris, sem það hefur skilað hér í bankana. Nú á félagið eina millilandaflugvél, Heklu, sem er orðin nokkuð gömul og úrelt, og hafa þeir hugsað að kaupa nýja vél, enn stærri og betri tegund, sem mun kosta um 28 millj. kr. Þessi vél er í smíðum og mun verða tilbúin eftir næstu áramót. Þeir hafa einnig tilboð í Heklu og láta andvirði hennar ganga til þess að greiða nokkurn hluta af kaupverði hinnar nýju vélar, en þurfa á að halda a.m.k. 10 millj. kr. láni, sem þeir geta fengið erlendis, ef þeir hafa fyrir því ríkisábyrgð. Slík vél sem hér um ræðir mun kosta 28 millj. kr., og er boðinn 1. veðréttur í vélinni til tryggingar fyrir þeirri ábyrgð, sem hér um ræðir. Fjvn. getur því ekki séð, að hér sé um neina áhættu að ræða fyrir ríkið, nema siður sé, og leggur nefndin því til, að þessi till. verði samþykkt. Hin brtt. er miklu veigaminni. Hún er við 15. gr. A. X, til skálda, rithöfunda og listamanna, og hljóðar svo: „Fyrir „4 manna nefnd“ komi: 3 manna nefnd.“ - Samkvæmt þessu ákvæði í fjárlfrv., eins og gengið var frá því við 2. umr., þá hljóðar þessi málsgrein þannig: „Að öðru leyti skal 4 manna nefnd, kosin af Alþ., skipta fjárhæð þessari“ - þ.e. því fé, þeim 630 þús. kr., sem veitt er til listamanna. Það hefur sýnt sig undanfarin ár, að n. sú, sem skipuð hefur verið 4 mönnum, hefur komizt í allmikla erfiðleika oft og tíðum vegna þess, að hvað eftir annað hafa verið jöfn atkv., og þá venjulega annaðhvort orðið að semja um málin eða kasta hlutkesti um, hvort þessi skyldi fá þetta eða hinn. Slíkt er að sjálfsögðu ekki heppilegt, og þess vegna er þessi till. fram komin til að fyrirbyggja alla slíka erfiðleika. Það þykir eðlilegra að hafa þarna aðeins 3 menn og þar með skapa oddamannsaðstöðu, heldur en að hafa þar 4 menn til þess að gera n. hvað eftir annað jafnvei óstarfhæfa. Þetta er nú ekki frá n. allri, heldur frá meiri hl. n., og væntir hann þess, að þessi till. verði samþ. Þá hefur n. borið fram hér brtt. á þskj. 618, tölul. 2. Hún er í tveim liðum, a og b. A-liður er við 18. gr. II. b. „Við bætist í stafrófsröð: Magnea Magnúsdóttir, 8.500.“ Ég minntist á það hér við framsögu mína í dag, að fallið hefði niður nafn hennar, þegar till. voru prentaðar. Nú er þessi till. tekin upp hér og vænzt þess, að hún verði samþ. Þá er einnig hér b-liður. Það er við 22. gr., nýr liður: „Að ábyrgjast lán að upphæð allt að 200 þús. kr., er Íslenzka brennisteinsvinnslan h/f kann að taka til að koma upp vélum til hreinsunar á brennisteini, gegn þeim tryggingum, er ríkisstj. metur gildar.“ N. væntir einnig þess, að þessi till. verði samþ. Með því að þetta er beint áframhald af ábyrgðum fyrir einstaklinga, sem hv. 4. þm. Reykv. minntist hér á áðan, þá vil ég aðeins leyfa mér að upplýsa, að í sambandi við þær ábyrgðir, sem eru í till. frá fjvn. og lýst var í dag, þá gerði ég nokkra grein fyrir því, hvers vegna þær hefðu verið teknar upp, en skal til viðbótar við það að gefnu tilefni aðeins leyfa mér að benda hv. alþm. á, að reynsla undanfarinna ára sýnir glögglega, að það er ekki allra meina bót að ábyrgjast fjárhæðir til félagssambanda eða sveitarfélaga. Það er ekki allra meina bót, að það séu nægilega margir menn, sem standa að slíkum félagsskap. Og reynslan hefur enn fremur sýnt, að þess er miklu frekar að vænta, að þessi mál séu betur rekin af einstaklingum, þótt færri séu, sem bæði hafa þrek, vilja og vit til þess að gera þessa hluti. Það er svar mitt við þeim athugasemdum, sem hv. 4. þm. Reykv. gerði í sambandi við þessar ábyrgðir, sem meiri hl. fjvn. hefur lagt til að teknar verði upp á 22. gr. Þá minntist hæstv. fjmrh. hér nokkuð á þessi mál almennt. Ég get verið ánægður með þau orð, sem hann flutti, bæði til fjvn. og til mín sem formanns n., og sérstaklega í sambandi við þá afstöðu, sem ég hefði tekið vegna þeirra brtt., sem hæstv. ráðh. flytur hér, sem raunar var ekki neinn ágreiningur milli mín og hans um. Hann hefur skilið fullkomlega afstöðu mína sem formanns og afstöðu n. í sambandi við þetta mál, enda gerði ég fullkomlega grein fyrir því í minni framsöguræðu, og ég get verið fullkomlega ánægður með þau svör, sem hann gaf í sambandi við það. Hann hefur borið hér fram á þskj. brtt. upp á allmargar milljónir í sambandi við tekjuáætlun og útgjaldaáætlun. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara nánar inn á sérstök atriði í sambandi við það. Fjvn.- menn eru að sjálfsögðu, eins og ég tók þá fram, óbundnir um það, hvort þeir greiða þessum till. atkvæði eða ekki, en hitt vil ég endurtaka, að þess var ekki að vænta, að fjvn. sem slík vildi bera þessar till. fram, vegna þess, hvernig og af hvaða ástæðum þær raunverulega eru settar inn í fjárl. Skal ég ekki eyða tíma hv. alþm. til þess að ræða það nánar. Hæstv. fjmrh. hefur hér einnig borið fram tvær brtt. á þskj. 620, þ.e. að heimila ríkisstj. að verja allt að 5 millj. kr. til þess að bæta úr atvinnuörðugleikum landsmanna á þann hátt, er hún telur heppilegast, og síðan einnig að ábyrgjast lán fyrir nokkur bæjarfélög vegna togaraútgerðar, og hafa þessar till. báðar verið ræddar við fjvn.- menn, a.m.k. við þá stuðningsmenn stj., sem í fjvn. eru, og hygg ég, að það sé enginn ágreiningur í meiri hl. n. um að styðja að því, að þær nái fram að ganga. Ég skal aðeins, áður en ég lýk máli mínu um þær till., sem hæstv. ráðh. ber fram, minnast hér á eina till. á þskj. 606. Það er 6. till. undir b-lið, þar sem hann óskar eftir, að sé samþ. athugasemd við liðinn, eins og þar stendur, og er það í sambandi við lokun útsölu Áfengisverzlunarinnar, ef til kæmi, að hér yrðu samþ. héraðabönn. Þess er ekki að vænta, að fjvn. vildi taka þetta mál upp, eftir þá meðferð, sem frv. um áfengislöggjöfina hafði fengið hér í Alþingi. Út af fyrir sig liggja nú engar sannanir fyrir því, að nokkur tekjumissir verði af héraðabanni, þótt það verði samþ., því að það eru fjöldamargir staðir á landinu, þar sem héraðabönnin hafa gilt í mörg ár, og það er mjög vafasamt, að þeir hafi ekki metkaup á höfuð í áfengi frá Áfengisverzluninni. Og það ætti að vera nokkurt íhugunarefni fyrir þá menn, sem halda, að öllum þessum málum sé bjargað með því að setja á héraðabönn, að íhuga það, hvort einmitt á þeim stöðum, sem hafa búið við héraðabönnin í mörg ár, sé minna drukkið almennt en annars staðar, þar sem meira frelsi er. Ég á ákaflega erfitt með að skilja, til hvers sá flokkur ætlast, sem fór með frv. um áfengislöggjöfina í Ed. eins og hann gekk frá því þar, stuðlaði að því, að um 70 brtt., sem lágu þar fyrir og mikil vinna hafði verið lögð í, fengju ekki leyfi til að koma til atkvæða í d., svo að hægt væri að sjá, hve margar af þeim yrðu samþ. og hvernig frv. þá liti út, því að vitanlega verður því ekki mótmælt, að margar af þeim till. voru til stórbóta. Þess verður því ekki að vænta, að allir þeir þm., sem höfðu með það mál að gera, stuðli að þeirri till., sem hér kemur fram, og mun ég verða einn af þeim, sem ekki munu fylgja henni hér eins og hún er sett fram á þskj. 606. Það stríðir raunverulega beint á móti þeirri hugsun, sem liggur á bak við atkvgr., og ég fæ sannarlega ekki skilið, hvers vegna á að vera að bjóða borgurunum upp á atkvgr. um málið, en á sama tíma fyrirbjóða með fjárlagaákvæði, að slík atkvgr. skuli koma í gildi fyrr, en eftir svo og svo langan tíma. Mér þykir líka rétt að benda hér á, úr því að ég er að ræða um þetta mál, að ég er alls ekki sammála ráðh. um það, að það þurfi að vera að neinu leyti lækkun á tekjum fyrir ríkissjóð, þótt veitingastöðunum sé lokað, því að það var margupplýst hér áður fyrr, að veitingastaðirnir seldu ekki nema lítið brot af því áfengi, sem vínverzlunin seldi á sínum tíma. M.a. komst Hótel Borg aldrei yfir 2 millj. kr. á ári af öllum þeim millj., sem seldar voru af Áfengisverzluninni. Og þær sögur ganga nú, m.a. frá síðustu samkundu iðnaðarmanna í Iðnó, þar sem aldrei áður hefur verið vínsala og engar vínveitingar, að þar gangi pelafyllirí slíkt, að það verður að kalla á lögregluna til þess að ryðja salina, og þar fá þó engir aðgang aðrir en þeir, sem eru um og undir 22 ára gamlir. Það sýnir ef til vill, að það sé ekki einasta ráðið við að laga þessi mál að þrengja meira að, en gert hefur verið um sölu áfengis. Það hefði verið nær, að betur hefði verið hugsað um það að fella ekki þær brtt., sem voru til bóta á þessu máli að öðrum leiðum. Hæstv. ráðh. sagði, að hér hefði í sambandi við verkfallið verið aðeins um tvær leiðir að ræða. Annað hefði verið leiðin að hækka launin og fella krónuna, og hitt hefði verið leiðin, sem farin var, að lækka dýrtíðina eins og gert hefði verið með samkomulaginn. Ég get nú ekki verið hæstv. ráðh. sammála um þetta, en skal ekki fara frekar út í það hér, af því að svo er orðið langt liðið á nóttu, en mér sýnist, að sú leið, sem farin hefur verið, sé sú að leggja nýjar byrðar á þessa sömu aðila, sem fengu bæturnar. Meðan fjölskyldubætur eru greiddar, þá eru lagðir milljónabaggar á fólkið í landinu til þess að standa undir þessum bótum, sumpart í gegnum iðgjöldin sjálf, sumpart í gegnum sveitarfélögin, sem eru þrautpínd áður, sumpart í gegnum atvinnurekendurna, sem viðurkennt var af verkalýðnum að ekki gætu tekið á sig neinar byrðar, og svo sumpart af ríkissjóðnum sjálfum, því að það ætti að fara að verða mönnum nokkurn veginn ljóst, að ríkissjóður er ekki neitt, sem hangir uppi í loftinu og hægt er að taka þaðan, án þess að það snerti eitthvað afkomu fólksins í landinu, svo að ég er ekki alveg viss um, að þetta hafi verið bezta aðferðin. Út af ummælum hv. frsm. 1. minni hl. um mína ræðu læt ég mér nægja að benda á, að hann virðist hafa verið ákaflega óánægður yfir því, að slíkar upplýsingar skuli hafa komið fram hér á Alþingi, eins og ég gaf í minni ræðu, um hinn raunverulega tilgang, sem lá á bak við verkfallið, og enn ergilegri yfir því, ef svo Illa skyldi takast til, að þessi ummæli birtust þjóðinni í víðlesnasta blaði landsins, Morgunblaðinu. En hinu kom hann ekki nálægt, að reyna að mótmæla neinum af þeim rökum, sem ég færði fram, eða að sanna, að ég hefði ekki farið með rétt mál. Ég skal ekki heldur svara miklu ræðu hv. frsm. 2. minni hl., en vildi aðeins leyfa mér að benda á, að það gat engan veginn verið að lækka dýrtíðina í landinu að láta verkfallinu ljúka þannig með samningum, að þeir, sem voru hæst launaðir í landinu, fengju stærsta skerfinn, þegar öllu var á botninn hvolft, því að ofan á það, að þeir fengu öll þau fríðindi, sem þeir fátækustu og launaminnstu fengu í landinu, þá fékk hver og einn einasti embættismaður landsins og hver og einn einasti maður, sem er á föstum launum, hvort heldur er hjá ríki eða bæ eða fyrirtækjum, og hefur meira en 1.830 kr. á mánuði, þúsund króna viðbót ofan á öll hin fríðindin, sem hinir fengu. Og það kostar ríkissjóðinn margar milljónir. Svo eru þessir menn að telja okkur trú um það, að þeir séu fyrst og fremst að vinna fyrir fátækasta fólkið í landinu. Langflestar af þeim till., sem hv. alþingismenn hér hafa lýst, eru fjvn. áður ókunnar. Nokkrar hafa að vísu verið bornar fram hér áður við 2. umr., og allar, sem bornar voru fram við 2. umr., hafði fjvn. tekið til athugunar og atkvgr. þar. Og þeim af þeim till., sem ekki eru teknar upp í till. n., vildi fjvn. ekki mæla með. Þess er því ekki að vænta, að hún verði með að samþ. þær till., þótt þær séu bornar fram hér á ný. Þetta þykir mér rétt að láta koma fram. Mér þykir einnig rétt að láta koma fram, að flestar af öðrum till. hefur n. ekki haft ástæðu til að segja neitt um. Ég get ekkert sagt um það fyrir hönd n., hvernig hún hefði snúizt við þeim, ef þær hefðu komið nægilega snemma, og get því ekki á þessu stigi málsins lofað neinu um það, hvort nm. sem slíkir styðja að framgangi þeirra eða ekki. Sumar af þeim till. eru þannig, að ég sem form. n. hefði gjarnan viljað hafa haft tækifæri til þess að ræða það við n. Nú er það orðið of seint, og þýðir ekki um það að fást, en ég get þá ekki heldur sagt neitt um það, hvort nm. munu fylgja þeim eða ekki. Þó vil ég taka það fram, að almennt hefur það verið samkomulag hjá meiri hl. n. að styðja ekki till., sem n. mælir ekki með. Ég hygg þó, að sumar af þeim till., sem hér hafa verið bornar fram, séu þess eðlis, að það sé engan veginn útilokað, að n. vilji enn, þótt hún hafi nú lokið störfum við afgreiðslu fjárl., gjarnan athuga einstakar till. og þá í sambandi við flokkana láta viðkomandi aðila vita, hvort hún sem slík mundi vilja mæla með þeim eða ekki. Annað eða meira get ég ekki sagt um þau mál. - Ég sé ekki ástæðu til þess hér, þegar svo er komið langt fram á nótt, að vera að ræða hinar einstöku till. og mun láta þetta nægja.