Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Síðan þetta mál fór héðan úr d. er nú liðinn langur tími, og ég get þess vegna búizt við, þar sem málið er nýkomið til hennar aftur, að menn hafi ekki áttað sig á þeim breyt., sem gerðar voru á því í Nd., og það er eiginlega ein, þó að þær verði tvær í framkvæmdinni, og vildi þess vegna segja frá þeim. Brtt., sem gerð er, er sú, að dýralæknisumdæmi í Húnavatnssýslu er stækkað og látið ná yfir Inn-Strandasýslu allt norður í Bjarnarfjörð, en eins og málið fór héðan, var þessu svæði ætlað að heyra undir Dalasýsluumdæmi. Það voru í n. í Nd. bæði þingmaður fyrir Dalasýslu og Austur-Húnavatnssýsluna, og þeim fannst eftir atvíkum, að það væri heppilegra að skipta svona á milli umdæmanna eins og þeir nú leggja til og eins og frv. er komið til okkar aftur en eins og við gerðum hér í d. og eins og dýralæknarnir gerðu. Það hefur ekki verið haldinn fundur í n. um þessa breytingu, en ég hygg, að ég megi mæla fyrir munn allra nm., að þeir telja, að þessi breyt. sé ekki þess eðlis, að hún megi á neinn hátt standa í vegi fyrir samþykkt frv., og muni fylgja því eins og það nú er til deildarinnar komið.



Herra forseti. Eins og menn hér munu muna, þá flutti hv. þm. Barð. (GíslJ) snemma á þinginu frv. til laga um vistheimili fyrir stúlkur. Því frv. var vísað til menntmn. þessarar hv. deildar. N. mælti með þessu frv. með töluverðum breyt., þ.e.a.s. töluverðum úrfellingum, og var frv. síðan samþ. hér í hv. d. - ef ég man rétt, mun það hafa verið 15. des. - og sent til Nd. Í Nd. var frv. vísað til hv. menntmn. þar, og hefur afgreiðsla hennar á málinu, sem d. síðan hefur fallizt á, orðið með nokkuð einkennilegum hætti. Hún afgreiðir ekki það mál, en í staðinn fyrir það semur hún og leggur fram frv. um sama efni, sem síðan hefur verið samþ. í hv. Nd. og verið hér fyrir menntmn. og hún fjallað um. Þetta nýja frv. er svipað hinn fyrra. Það eru einkum tvær breyt., sem gerðar eru. Önnur þeirra er eingöngu formlegs eðlis, þannig að nú heitir frv.: Frv. til l. um breyt. á l. nr. 29 9. apríl 1947, um vernd barna og ungmenna, þannig að efnið er aðeins fellt inn í þau lög. Hin breyt. má segja að sé frekar efnisleg, að fellt er niður ákvæði fyrra frv. um það, að ríkissjóði sé skylt að leggja fram nauðsynlegt fé í sambandi við stofnun óg rekstur heimilisins, en slíkt ákvæði var í hinu fyrra frv., og skildu ýmsir á þá leið, að þessi skylda ríkissjóðs kæmi þá fyrst til greina, þegar fé væri veitt á fjárl. Frá sjónarmiði þeirra manna, sem þann skilning höfðu, er breytingin í sjálfu sér engin frá fyrra frv., en vitanlega er hér um töluverða breyt. að ræða frá sjónarmiði hinna, sem skildu hið fyrra frv. á þann veg, að ríkisstj. væri skylt, hvað sem fjárlögum liði, að koma upp slíku vistheimili fyrir stúlkur. Eins og sést á nál. menntmn. á þskj. 524, mælir hún með því að þetta frv. verði samþ. óbreytt. N. hafði undir meðferð fyrra málsins þann skilning, að fjárlagaheimild þyrfti til þess að hefast handa um að reisa slíkt vistheimili, og frá sjónarmiði hennar er þar af leiðandi ekki um annað en formsbreytingu að ræða hér. Getur hún ekki lagt til, að farið verði í stríð við hv. Nd. út af þeirri formsbreytingu.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka það fram út af ummælum hv. þm. Barð. (GíslJ), að ég get ekki litið á það sem neina skyldu ríkissjóðs að leggja fram á þessu ári fé til stofnunar þessa vistheimilis. Og þó að þetta frv., sem hér liggur fyrir til umr., hefði verið fyrsta till., sem fram kom í þessu máli, finnst mér frv. ekki gefa tilefni til að álíta það. En þaðan af síður er hægt að líta svo á, þegar ákvæði í hinu fyrra frv. um skyldu ríkissjóðs til að leggja fram nauðsynlegt fé í sambandi við stofnun og rekstur heimilisins er fellt niður í hv. neðri deild. Með öðrum orðum, það virðist liggja fyrir sá vilji hv. Nd. alveg ótvíræður að leggja ekki slíka skyldu á ríkissjóð. Hitt er svo annað mál, að það kann vel að vera, að hæstv. ráðherrar, menntmrh. og fjmrh., geti komið sér saman um það að leggja fram fé til þessara framkvæmda upp á væntanlegt samþykki Alþingis. Það kann vel að vera, og ríkisstj. hefur sannarlega oft ráðizt í annað eins. Það er bara allt annað en að nú hvíli skylda á ríkissjóði til að leggja þetta fé fram samkv. því frv., sem hér er til umr. ríkisstj. ætti þá undir högg að sækja eftir á til Alþingis að fá þá fjárveitingu.



Herra forseti. Mér þykir leitt að verða að lýsa því yfir hér, að ég er algerlega ósammála frsm. um skilning þessa máls. Ef frv. er samþ. eins og það liggur fyrir nú, þá sé ég ekki annað en að hæstv. ríkisstj. þurfi ekki að leita eftir neinum nýjum heimildum til þess að greiða þann kostnað, sem því er samfara að hefja undirbúning að stofnun og rekstri vistheimilisins. Í 1. gr. segir ekkert annað en að hefja skuli undirbúning, og sá kostnaður, sem því er samfara, kemur á 24. gr. fjárlaga. Hæstv. ríkisstj. hefur þegar með ákvæðum 24. gr. fjárl. verið gefin heimild til þess að greiða nauðsynleg gjöld, sem eru samfara nýjum lögum og þingsályktunum, sem kunna að verða samþ. á þinginu, og þetta frv. er eitt af því, sem heyrir undir það ákvæði, og það er einmitt þess vegna, sem hv. Nd. vill ekki láta samþ. greinina óbreytta, að ríkissjóði skuli skylt að leggja fram nauðsynlegt fé í sambandi við stofnun og rekstur heimilisins, sem getur verið allvíðtækt atriði, eins og upplýst var. Það gæti m.a. kostað allt að 6–7 millj. kr., ef allt á að gerast á einu ári. Það var fullur skilningur hv. menntmn. Nd., að ríkissjóður greiddi allan þann kostnað, sem er samfara framkvæmdum 1. gr. frv., án þess að þurfa að leita um það nokkurrar sérstakrar fjárveitingaheimildar. Þannig skil ég það enn. Ég vil þá í sambandi við þetta mál aðeins leyfa mér að benda á, að í upphafi lýsti ég því yfir, að ég skyldi taka til baka frv. á þskj. 14, ef hæstv. fjmrh. eða hæstv. ríkisstj. eða hv. fjvn. vildi lýsa því yfir, að tekin yrði upp á fjárl. þessa árs hæfileg fjárupphæð til þess að hrinda þessu máli eitthvað áfram. Það var ekki gert, og þó var hv. fjvn. sent um þetta erindi og skýrð fyrir henni nauðsynin á málínu. En hún sýndist ekki hafa neina löngun til þess að bæta úr þessu málí, og það er þess vegna, að það hefur orðið að sækja þetta mál á þann veg, sem hér er gert, að hvorki hæstv. fjmrh. né hv. fjvn. vildu sinna því, vildu ekki einu sinni taka upp nægilegt fé til þess að hefja undirbúning. Ef það hefði verið gert á þeim vettvangi, hefði verið alveg komizt hjá því að setja fram þessi frv., því að lögin sjálf segja alveg ótvírætt, að hafizt skuli handa, þegar fé sé veitt á fjárl. En vegna andstöðu hv. fjvn. og hæstv. ráðh. hefur orðið að fara þessa leið, að knýja málið fram á þann hátt, sem hér er gert. Ég held því fast fram enn, að ef frv. verður samþ. eins og það liggur fyrir, beri hæstv. ríkisstj. að láta hefja undirbúninginn. Hún ræður því að sjálfsögðu sjálf, hve víðtækt hún lætur vinna það verk, hvort hún aðeins lætur velja staðinn, hvort hún lætur gera teikningar eða hvort hún leigir húsnæði eða lætur undirbúa kaup á húsnæði, sem hún yrði að sjálfsögðu að fá þá samþykki Alþ. til, ef fé þyrfti að leggja fram til þess, en samþykki til að greiða kostnað við að undirbúa málið álít ég að sé þegar veitt og að sá kostnaður verði greiddur samkv. fyrirmælum 24. gr. fjárlaga.



Herra forseti. Ég hef aldrei mótmælt því, að ef þetta frv., sem hér liggur fyrir, verður samþ., þá beri að greiða úr ríkissjóði kostnað, sem kann að verða af undirbúningi málsins, og það segir sig sjálft, að sá kostnaður hlýtur að greiðast úr ríkissjóði, ef ríkisstj. lætur framkvæma einhvern undirbúning; um það er alls enginn ágreiningur á milli mín og hv. þm. Barð. (GíslJ). En ég hafði skilið hans fyrri ræðu svo, að hann teldi, að samkv. þessu frv. væri skylt að greiða kostnað við stofnun hælis, og ég er ákaflega hræddur um, að sá skilningur, sem nú kom fram í hans síðari ræðu, hafi ekki komið skýrt fram í hans fyrri ræðu, enda er svipað eins og t.d. um þingmannabústaðinn. Ég geri ráð fyrir, að ef einhvern kostnað leiðir af þeim undirbúningi, sem hefur farið fram á síðasta ári um það að reisa þingmannabústað, þá hafi sá kostnaður verið greiddur úr ríkíssjóði, og bar að gera það að sjálfsögðu. En það er allt annað en að koma upp þingmannabústað, þó að það sé það fyrsta.



Herra forseti. 16. febr. 1953 voru samþ. lög um leigubifreiðar í kaupstöðum. Samkv. þessum lögum var bæjarstjórn heimilt, að fengnum till. hlutaðeigandi stéttarfélaga bifreiðarstjóra, að ákveða, að allar leigubifreiðar í kaupstaðnum, hvort heldur eru fólks-, vöru- eða sendiferðabifreiðar, skuli hafa afgreiðslu á bifreiðastöð, sem fengið hefði viðurkenningu bæjarstjórnar. Enn fremur segir í þessari gr., að bæjarstjórn sé enn fremur, að fengnum till. hlutaðeigandi stéttarfélaga og samþykki samgmrn., heimilt að takmarka fjölda vörubifreiða í Reykjavík, og er þar sagt, að samgmrn. setji reglugerð með nánari ákvæðum um þessa takmörkun. Reglugerð um þessi lög var síðan sett í desember sama ár. Eins og ég hef tekið fram, er þarna heimild til þess að takmarka fjölda vörubifreiða í Reykjavík. Nú sneri Bifreiðarstjórafélagið Hreyfill sér til hv. samgmn. Nd. á yfirstandandi þingi og fór þess á leit við n., að hún flytti frv., sem fæli það í sér, að einnig væri heimilt að takmarka fjölda fólksbíla, m.ö.o. fjölda leigubifreiða, í Reykjavík, hvort heldur eru fólks- eða vörubílar, m.ö.o., að þarna kæmi inn viðbótarheimild, sem gripi til fólksbifreiðanna, í staðinn fyrir að hin fyrri lögin voru eingöngu um vörubifreiðar. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt af samgmn. hv. Nd. að beiðni - eins og ég tók fram - stjórnar Bifreiðarstjórafélagsins Hreyfils, og er bréf stjórnarinnar prentað sem fskj. með frv. og hefur inni að halda rök fyrir nauðsyn þess, að þetta verði gert að lögum. Eins og frv. var fyrst lagt fram í hv. Nd., var farið fram á, að lögfest yrði heimild til að takmarka fjölda leigubifreiða í Reykjavík eingöngu, að fengnum till. hlutaðeigandi stéttarfélaga, en breyttist í meðförum Nd. á þann hátt, að heimildin skyldi einnig ná til Hafnarfjarðar, Akureyrar og Siglufjarðar. Viðkomandi alþm. fluttu um þetta brtt., sem voru samþ., og þannig kom frv. til þessarar hv. deildar. Samgmn. þessarar d. hefur haft þetta mál til athugunar á nokkrum fundum og leggur til, að það verði samþ. með nokkrum breytingum, sem prentaðar eru á sérstöku þskj. Einn nm., hv. 2. þm. S–M., var ekki á fundi, þegar málið var endanlega afgreitt. Brtt. n. eru á þskj. 527, og vil ég nú leyfa mér að fara nokkrum orðum um þær. Fyrri brtt. er í tveimur liðum, a- og b-lið. Í a-lið segir, að fyrir orðin „hlutaðeigandi stéttarfélaga“ kemur: hlutaðeigandi stéttarfélags og meðmælum bæjarstjórnar. Og í b-lið segir, að á eftir orðunum „stunda leigubifreiðaakstur“ komi: og eru fullgildir félagar í hlutaðeigandi stéttarfélagi. 1. gr. yrði þá, ef þessar brtt. n. yrðu samþ., á þessa leið: „Samgmrn. er enn fremur heimilt, að fengnum tillögum hlutaðeigandi stéttarfélags og meðmælum bæjarstjórnar, að takmarka fjölda leigubifreiða í Reykjavík, í Hafnarfirði, á Akureyri og á Siglufirði, hvort heldur eru fólks- eða vörubifreiðar, annað hvort eða hvort tveggja. Óheimilt er þó að skerða atvinnuréttindi þeirra manna, sem á lögmætan hátt stunda leigubifreiðaakstur og eru fullgildir félagar í hlutaðeigandi stéttarfélagi, þegar lögin taka gildi.“ Önnur brtt. n. er sú, að á eftir 1. gr. komi ný grein, sem hljóði svo: „Á eftir 1. gr. laganna komi ný grein, svo hljóðandi: Leyfi til leigubifreiðaaksturs samkv. lögum þessum má einungis ráðstafa eftir reglugerð, sem samgmrh. setur, að fengnum till. hlutaðeigandi stéttarfélags. - Í reglugerðinni skal ákveðið, að við ráðstöfun slíkra leyfa skuli þeir, sem áður hafa stundað akstur leigubifreiða, sitja fyrir ettir starfsaldri, nema sérstakar ástæður mæli því í gegn, enda verði fyrir það girt, að atvinnuleyfin geti orðið verzlunarvara.“ Þetta má nú et til vill segja að hefði mátt setja í reglugerð, og Nd. sá ekki ástæðu til þess að taka upp neitt í þessa átt, en n. féllst á það undir meðferð:málsins, að réttara væri, að það kæmi fram í lögunum, hvað fyrir henni vekti, ef þessi lög yrðu samþykkt. Það er m.ö.o. ákveðið í þessari seinni gr., að leyfi til leigubifreiðaakstursins samkv. lögum þessum megi einungis ráðstafa eftir reglugerð, sem sett verður. Þá segir einnig, að í reglugerðinni skuli ákveðið, eins og ég tók fram áðan, „að við ráðstöfun slíkra leyfa skuli þeir, sem áður hafa stundað akstur leigubifreiða, sitja fyrir eftir starfsaldri, nema sérstakar ástæður mæli því í gegn, enda verði fyrir það girt, að atvinnuleyfin geti orðið verzlunarvara.“ Nú segir í 1. gr., að óheimilt sé að skerða atvinnuréttindi þeirra manna, sem á lögmætan hátt stunda leigubifreiðaakstur, þegar lögin taka gildi. En með þessu seinna ákvæði er ákveðið, hverjir fá leyfi til leigubifreiðaaksturs, eftir að reglugerð hefur verið sett í fyrsta sinn, þ.e.a.s. allir, sem stunda þennan atvinnurekstur á lögmætan hátt, þegar lögin taka gildi. Ákvæðið í annarri till. n. á þess vegna aðallega við þau leyfi, sem af einhverjum ástæðum losna, eftir að lögin hafa tekið gildi, og er sagt, að þeir, sem áður hafa stundað leigubifreiðaakstur, sitji fyrir eftir starfsaldri, nema sérstakar ástæður mæli því í gegn. Það, sem vakti fyrir n. að víkja frá fastri reglu um starfsaldurinn, var það, að svo gæti staðið á í einstaka tilfellum, að maður væri ekki fær um eða illa fær um að stunda aðra atvinnu en bifreiðaakstur, og væri þá sanngjarnt, að eldri umsækjendur yrðu látnir víkja fyrir slíkum manni, þó að yngri væri sem bifreiðarstjóri. Það er m.ö.o. ætlazt til þess, að þetta verði skýrt tekið fram í væntanlegri reglugerð, sem um þetta yrði sett. Ég hef þá farið nokkrum orðum um frv. sjálft og brtt., sem samgmn. leggur til að verði samþ., og eins og ég tók fram áðan, leggur n. til, að frv. verði samþ. með þessum breytingum, en einn nm., hv. 2. þm. S-M., var ekki á nefndarfundi, þegar málið var endanlega tekið til afgreiðslu. Það hefur komið fram, að nokkuð eru skiptar skoðanir um þetta mál, og er það í sjálfu sér ef til vill ekki óeðlilegt. Það, sem fram hefur komið opinberlega af mótmælum um þetta mál, er frá starfandi bifreiðarstjórum á bifreiðastöð Steindórs, en mótmæli þau hafa legið frammi á lestrarsal nú um nokkurn tíma. Þá barst í gær, eftir að n. hafði gengið frá nál. og gengið frá málinu. að öllu leyti frá sinni hendi, bréf frá bifreiðarstjórum í strætisvagnastjóradeild Bifreiðarstjórafélagsins Hreyfils, og mótmæla þeir eindregið, að frv. þetta nái samþykki, og skora á hv. Ed. Alþ,, eins og segir í formála bréfsins, að fella málið. Mér þykir rétt aðeins að minnast á þetta., vegna þess að þetta bréf hefur ekki legið frammi á lestrarsal. Það er sent til samgmn. beint, kemur í mínar hendur í gær, og ég hef ekki haft. möguleika til þess að kalla nefndina saman til þess að kynna henni þessi nýju mótmæli„ sem þarna koma fram. En það, sem segir í formála fyrir þessu bréfi, finnst mér vera nokkuð á misskilningi byggt, þannig að þeir hafi ekki verið búnir að kynna sér nákvæmlega þetta mál eins og það nú liggur fyrir, þar sem þeir segja, að ef frv. þetta yrði samþ., geri þeir ráð fyrir, að þá yrðu bifreiðarstjórar strætisvagnastjóradeildar Bifreiðarstjórafélagsins Hreyfils sviptir. rétti til þess að mega stunda leigubifreiðaakstur, en í brtt. n., eins og ég hef þegar tekið fram, er það skýrt tekið fram, að enginn, sem stundar þennan atvinnurekstur á lögmætan hátt, þegar lögin taka gildi, skuli sviptur þeim rétti. Ummæli þessara manna um þetta atriði virðast því ekki á rökum reist. Að öðru leyti vil ég ekki fara mikið út í þetta mál á þessu stigi. Það gefst ef til vill tækifæri til þess síðar að athuga það, en ég vildi sem sagt aðeins minnast á þetta bréf, þar sem það er svona undir komið eins og ég hef lýst og seint fram komið. Ég vil endurtaka það, að samgmn. leggur til, að þetta frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem hún hefur gert á því og ég hef nú skýrt.



Herra forseti. Það var hér í fyrra, eins og menn muna og eins og frsm. þessa frv., sem hér liggur fyrir, tók fram, samþ. frv. um leigubifreiðar í kaupstöðum. Því frv. hefur ekki nema að litlu leyti verið framfylgt, og afleiðingin af því er nú sú, að því er ég bezt fæ skilið, að þetta frv. er fram komið. Ég hef ekki heyrt önnur aðalrök fyrir þessu frv. en að þeir bílstjórar, sem nú rækju bíla hér í Reykjavík sem leigubílstjórar, væru mjög illa haldnir með sín laun fyrir svokölluðum „hörkurum“, en „harkarar“ er nafn á mönnum, sem keyra ekki frá neinni stöð, heldur gera sér að atvinnu að keyra lausa bíla seinni hluta dags og aðallega á kvöldin og ná þá í það, sem þeir geta af fólki. Þeir segja, að þessir „harkarar“ taki svo mikið frá sér af sinni vinnu, að þeir hafi ekki nóg fyrir sig að leggja af þeim akstri, sem þeir nú hafa, og þess vegna vilji þeir láta takmarka fjölda þeirra, sem mega keyra bíla í Reykjavík. Í þessu sambandi vil ég fyrst benda á það, að 1. gr. frv. í fyrra gefur bænum, þ.e. meiri hluta bæjarstjórnarinnar, alveg ótvírætt rétt til þess að banna öllum að selja fólksflutninga í bílum, nema þeir séu skráðir á stöð og keyri frá stöð. Það hefur bara ekki verið notað. Hvort það hefur verið rætt í bæjarstjórninni og borið þar upp, það veit ég ekki, en hitt veit ég, að það er ekki notað, og þess vegna eru „harkararnir“ til og keyra enn. Svo á að bjarga málinu með því einu að fara að skerða atvinnurétt manna hér á landi og þannig ganga í berhögg við stjórnarskrána, en 69. gr. hennar hljóðar svo, með leyfi forseta: „Engin bönd má leggja á atvinnufrelsi manna, nema almenningsheill krefji, enda þarf lagaboð til.“ Þá er spurningin: Er hér um almenningsheill að ræða? Er það almenningsheill, að ég þurfi að bíða upp undir 10 mínútur, þegar ég bið um bíl einhvers staðar úti í bæ, af því að allir bílar séu uppteknir, en það á að gera þá bið enn þá lengri með því að takmarka mennina, sem mega keyra? Er það almenningsheill, sem hér er um að ræða, eða ekki? Ég hygg, að það muni enginn heimfæra þetta undir almenningsheill, og það er því beint brot á stjórnarskránni, brot á atvinnufrelsi manna, að fara að ákveða, hvað margir menn megi vera bílstjórar í stærstu bæjunum hér á landi. Nú skal ég viðurkenna það og kannske manna fyrstur hér í d., að ég tel, að atvinnuskipting þjóðarinnar sé ákaflega óheppileg, og ég tel, að hæstv. Alþ. eigi sinn hlut að því og hann verulegan, hvernig hún hefur breytzt núna á síðari árum. 1930 voru 35.8% af þjóðinni, sem lifðu á landbúnaði; 1950 eru það 19.9%. 1930 voru það 16.7%, sem lifðu á sjávarútvegi; 1950 eru það 10.8%. En 1930 voru það 18.9%, sem lifðu á iðnaði og iðju, en nú er það 21%. Nú skal það strax játað, að tveir fyrstu flokkarnir þarna eru þeir eiginlegu framleiðsluflokkar í þjóðinni; það eru þeir flokkar, sem vinna þá „pródúktívu“ vinnu, sem þjóðfélagið lifir á, en partur af þriðja flokknum, iðnaðarmönnunum, sem hefur fjölgað úr 18.9 og upp í 21 %, gerir það líka, því að þeir vinna að því að gera verðmætari þá vinnu, sem hinir flokkarnir framleiða, eins og í hraðfrystihúsunum, tóvinnuvélunum o.s.frv. En það er ekki nema partur af þeim, sem gerir það; hinir vinna bein þjónustustörf, eins og rakararnir, skraddararnir, hárgreiðslukonurnar, skóararnir o.s.frv., o.s.frv. Það er ekki núna nema kringum þriðjungur af þjóðinni, sem vinnur að þeirri „pródúktívu“ vinnu, sem öll þjóðin á að lifa á. Hinir vinna að öðru. Ég get þess vegna fullkomlega skilið það, að mönnum detti í hug að reyna að breyta þessu og fá meira af þjóðinni yfir í „pródúktívu“ vinnuna heldur en núna er, en þá á ekki að byrja á bílstjórunum. Mennirnir, sem lifðu á atvinnu við að sjá um samgöngumál þjóðarinnar, voru á millilandaskipunum, sem fluttu fólk og vörur, á bílunum o.s.frv., voru 1930 7%, en eru núna 9%. Þó að bílunum hafi fjölgað um allan þann fjölda, sem þeir hafa gert núna, og þó að millilandaskipunum hafi líka fjölgað og séu margfalt fleiri menn á þeim en voru 1930, þá hefur þeim bara fjölgað um 2%, sem af þessu lifa, og það er langt frá því, að við eigum að byrja á því að fækka þeim mönnum, ef við viljum fara að brjóta stjórnarskrána og ákveða með löggjöf, hvað hver einstakur þegn í þjóðfélaginu á að vinna. Miklu nær væri að fækka þeim mönnum, sem lifa á verzluninni. Núna lifir einn maður, sem stundar verzlun, á því að selja 9 mönnum öðrum vörur. Hvort það er heillavænlegt fyrir þjóðarheildina, að verkaskiptingin sé þannig, það veit ég ekki. Ég held það ekki. Ég veit ekki, hvað miklar tekjur meðalmaðurinn, sem verzlar, þarf til að lifa af. En ef við segjum, að hann þurfi t.d. 36 þús., þá eru það 4 þús., sem hann þarf að taka frá hverjum manni, sem hann skiptir við, í meðalálagningu til þess að geta lifað, til þess að hafa svona tekjur. Ef við setjum hann upp í 45 þús., sem ég get vel trúað að meðalmaður í verzlun þurfi, þá deilir maður 9 í það eða 10, ef við reiknum sjálfan hann með, þá eru það bara 4500 kr., sem hann þarf að taka í umsetningu af hverjum manni, sem hann verzlar við. Það er hægt að rífast um það og tala um það, að þurfi að lækka útsöluverð vara og minnka umsetningu, en það verður að taka meinið niður við sjálfan botninn, og það verður að láta fleiri menn fara í þá „pródúktívu“ vinnu og færri vera við að afhenda vörurnar við búðarborðið. Ég gæti verið með í því að styðja að því, að verzlunarfólki fækki, og það á það að gera langt á undan bílstjórunum. Alveg sama er að segja um mennina í þjónustunni. Þeir voru ekki nema 10% 1930, en þeir eru 11.8% núna. Embættismennirnir og mennirnir, sem lifa á þessari opinberu þjónustu í skrifstofum og annars staðar, eru orðnir 11.8%. Það er ekki nokkur þörf á því að mínum dómi, en ég get vel verið með því að setja einhverjar skorður, en ekki beinlínis að banna það, því að það getum við aldrei gert að mínum dómi. Ég álit, að við getum aldrei bannað mönnum að stunda þá atvinnu, sem þeir vilji. Við setjum ýmsar skorður, við heimtum ákveðin próf af þeim, sem ætla að verða prestar, læknar, „praktísera“ í lögfræði o.s.frv., o.s.frv. Við setjum ýmsar svoleiðis skorður, bílstjórapróf, meira bílstjórapróf, mótorpróf og stýrimannapróf o.s.frv., til þess að menn fái að gera þetta og þetta, en þegar menn eru búnir að fá þau próf, hafa þeir þau réttindi, sem þeim fylgja, og að fara þá að setja skorður og segja: Nei takk, það mega ekki vera nema -svona margir menn, sem vinna að þessu, - það tel ég algera fjarstæðu. Við höfum legið iðnaðarstéttunum á hálsi fyrir það að vera búnar að hálfloka að sér með sínu iðnaðarnámi. Að minnsta kosti hef ég alltaf hér í þinginu og ýmsir fleiri, t.d. þm. Barð., hæstv. forseti í þessari deild, verið á móti því að gefa þeim möguleika til þess að gera það. Þeir hafa fengið það, og þeir hafa gert það. Þeir hafa hálflokað iðnaðarstéttunum, svo að á tímabili, á meðan ekki var eins mikið um byggingarleyfi og núna hefur verið síðustu árin, lá við, að væri beinlínis hörgull á iðnaðarmönnum. Ég álít það illa farið. En að Alþ. sjálft ekki bara færi að gefa mönnum leyfi til þess arna, heldur sjálft að ákveða, hvað margir menn megi stunda þessa og hina atvinnu í landinn, það nær ekki nokkurri átt. Nú er sagt t.d., að sé svo þröngt sums staðar við bryggjur í landinu, að það sé eiginlega ekki hægt að bæta við útgerðina. Ættum við þá ekki að ákveða, hvað margir bátar mættu róa á þessum stað? Það komast ekki fleiri við bryggjurnar, það er engin ástæða til þess að hafa fleiri. Það kann að vera, að það vanti menn hingað og þangað til að vinna við útgerðina. Eigum við þá ekki bara að segja: Ja, nú fá ekki fleiri menn að róa úr þessu plássi heldur, nema með þessum sjómönnum, sem til eru í því, fleiri fá ekki að gera út þar? Þetta er allt eðlileg afleiðing, ef gengið er inn á þessa braut á annað borð, að fara að skipta sér af því á Alþingi, hvaða atvinnu einstakir menn í þjóðfélaginu. starfa að. Ég álít það hreinustu fjarstæðu. Og ég álít meira: Ég álít eiginlega, að það sé til hálfgerðrar skammar fyrir Alþ. að koma fram með svona frv., að sýna þann vilja sinn að vilja fara að takmarka, að hverju menn vinni. Það er hægt að reisa skorður, eins og við gerum með prófum og leyfum, menn þurfa að kaupa sér rétt til þess að verzla o.s.frv., kaupa verzlunarréttindi, menn þurfa að sýna próf til að geta fengið þessa og þessa atvinnu, en þegar þau gögn eru í lagi, þá á sá, er þau hefur, að fá leyfi til að stunda hana hvar sem hann vill og ettir þeim lögum, sem annars gilda í þjóðfélaginu. Að segja við manninn: Jú, góði, taktu nú meirapróf. Þú hefur leyfi til að taka meirapróf og kosta þig í þau, en þú færð bara ekki að keyra, góði, þegar þú ert búinn að taka það. Nei takk. Það eru nógir menn fyrir í atvinnunni, og þú færð ekki að keyra, þegar þú ert búinn að taka það. Láttu það bara vera. Við bönnum það, - það álít ég að nái ekki nokkurri einustu átt. Þess vegna er ég alveg á móti þessu frv., og gæti reyndar tínt til margt meira, sem gerir, að ég er á móti því, en ég álit, að þetta sé nóg. Og ég held nú satt að segja, að forseti eigi að gá vel að sér, áður en hann lætur bera þetta frv. upp hér í d. til úrskurðar, því að það er brot á stjórnarskránni. Ég ætla ekki að heimta af honum neinn úrskurð um það. Úrskurðurinn gengur út á það, hvort það sé almenningsheill, að það keyri svona margir menn í Reykjavík eða svona margir menn á Siglufirði bíla á leigu eða ekki. Er það almenningsheill? Er það almenningsheill, að það séu nákvæmlega 30 á bílastöðinni á Siglufirði, en ekki 32 eða einhverjar aðrar tölur? Hvar liggja þau takmörk? Ég held, að það sé ómögulegt undir neinum kringumstæðum að túlka það sem almenningsheill.



Herra forseti. Ræða hv. þm. N-M. gæfi vissulega tilefni til ýmissa hugleiðinga og athugasemda. En mér finnst nú varla, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, gefi tilefni til þess að ræða um það í alvöru, hvort tímabært sé eða nauðsyn til að setja almennar reglur eða löggjöf um það, hvernig landsfólkið skuli skiptast niður í hinar mismunandi atvinnugreinar. Það mál, sem hér um ræðir, er svo lítill þáttur í því miklu stærra málí, sem hv. ræðumaður drap á, að það gefur varla tilefni til að fara út í almennar umræður um það. En lokaorð hans í ræðu sinni áðan, að það væri þýðingarlítið að leyfa mönnum að taka próf, sem gæfi rétt til bifreiðaaksturs, leigubifreiðaaksturs, ef svo ætti að banna þeim að stunda þessa atvinnu, virtust vera byggð á misskilningi. Ég hygg, að það sé réttur skilningur minn, að þetta frv. sé eingöngu bundið við það að stunda akstur með eigin bifreið, þ.e.a.s., að bifreiðarstjórinn leggi sér sjálfur til atvinnutækið, því að það hefur engin áhrif á starfsemi þeirra bifreiðarstjóra, hygg ég, sem starfa t.d. við stöð eins og bifreiðastöð Steindórs, þar sem þeir eru að vinna fyrir ákveðið kaup, en bifreiðarnar eru gerðar út af eiganda stöðvarinnar. Þeir halda að sjálfsögðu sínum réttindum til þess að stunda leigubifreiðaakstur í þjónustu annarra manna, þó að þetta frv. hér verði að lögum. Það, sem hér er um að ræða, er því aðeins að setja vissar takmarkanir fyrir því, að menn geti stundað bifreiðaakstur á eigin bifreiðum, þ.e.a.s. með eigin útgerð, umfram það, sem til er ætlazt í lögunum. Ég skal fullkomlega játa, að það er nokkuð til í því, sem hv. þm. hélt hér fram, að það er að ýmsu leyti varhugavert að setja slíkar takmarkanir sem þessar, vegna þess að það getur farið svo, að sá hópur manna, sem stundar þessa atvinnu, hafi tilhneigingu til þess að loka að sér og skapa þannig óeðlilega sterka aðstöðu til að taka of háa greiðslu fyrir sina þjónustu. Hins vegar virðist mér, að brtt. hv. n. dragi úr þessari hættu. Fyrsta brtt. er þess efnis, að þegar ríkisstj. setur reglur um fjölda bifreiða, þá eigi ekki einasta að fá tillögu frá hlutaðeigandi stéttarfélögum, heldur einnig meðmæli bæjarstjórnarinnar. Þ.e.a.s., það eru þrír aðilar, sem koma til, áður en þessi takmörk eru ákveðin. Í fyrsta lagi koma tillögur frá þeim, sem atvinnuna stunda, í öðru lagi sé leitað umsagnar bæjarstjórnar í hlutaðeigandi sveitarfélagi, og loks er á valdi ráðherra að meta það, hvort þessi takmörkun sé eðlileg. Ég tel, að þessi breyting frá hv. samgmn. sé til bóta og að miklu minni ástæða sé til að óttast, að þessi takmörkun valdi erfiðleikum og vandræðum, ef sú till. verður samþykkt. Það er ekkert óeðlilegt, að stéttarfélagið sjálft geri sínar tillögur um, hvað það álítur um, hvað eðlilegt sé að margir stundi þessa starfsemi. Síðan er það hlutverk hlutaðeigandi bæjarstjórnar, sem á sjálfsagt að þekkja bezt til í bænum, að segja sitt álit, og loks er svo samgmrh. að ákveða þá endanlegu niðurstöðu. Ég held, að það sé núna þannig frá þessu gengið, að það sé a.m.k. engan veginn meiri hætta en nú er og jafnvel öllu minni á því, að þessi takmörkun verði misnotuð. Þessi brtt. er því að minni hyggju til bóta. Um b-liðinn hef ég ekkert að segja. Það er nánast orðalag. Það hefur að sjálfsögðu verið skilið svo, að gert væri ráð fyrir því, enda mun það almennt vera svo, að bifreiðarstjórarnir eru meðlimir í sínu stéttarfélagi, svo að það er víst engin breyting frá því, sem nú er. Í sambandi við till. um nýja gr. til viðbótar langar mig til að spyrja hv. frsm. í fyrsta lagi: Með hverjum hætti hugsar n. sér að það verði tryggt, að atvinnuleyfin geti ekki orðið verzlunarvara? Ég spyr þessa að gefnu tilefni. Það er vitað, að stöðvarpláss núna ganga kaupum og sölum fyrir býsna háar upphæðir, mér er sagt 15–20 þús. kr. á þeim stöðvum, sem hafa starfað hér í nokkur ár. Nú mun vera ný stöð að byrja sína starfsemi, og er mér ekki kunnugt um, hvort hún tekur nokkur ákveðin gjöld eða hvort það er með öðrum hætti. En ég hygg, að eldri stöðvarnar hafi heimtað ákveðna greiðslu til þess að hleypa mönnum inn á stöðina. Ég þekki þetta nokkuð, vegna þess að Tryggingastofnunin hefur nú upp á síðkastíð veitt nokkrum öryrkjum lítils háttar lán til þess að eignast bifreiðar og stunda bifreiðaakstur frá stöð. Mér er kunnugt um, að ýmsir þessara manna, hafi þeir ekki haft stöðvarpláss áður, hafa þurft að greiða milli 10 og 20 þús. kr. til þess að komast inn á stöðina. Þetta er að minni hyggju fjarri öllu lagi og skynsemi, að stöðvunum geti haldizt þetta uppi. Hér er sagt í 2. brtt., að girt skuli fyrir það, að atvinnuleyfi geti orðið að verzlunarvöru. En hv. frsm. gerði á engan hátt grein fyrir því, á hvern hátt þetta skyldi tryggt, og mér er ekki alveg ljóst heldur, hvernig það verður gert, ef ekki verður sérstakt eftirlit sett á stöðina með þetta og fylgzt með af opinberum aðila í hvert skipti, sem stöðvarleyfi flytjast á milli manna eða ný leyfi eru gefin út. Í öðru lagi er gert í þessari grein ráð fyrir því, að þeir, sem stundað hafa akstur leigubifreiða, skuli sitja fyrir eftir starfsaldri, þegar leyfum er ráðstafað samkv. reglugerðinni, sem gert er ráð fyrir að setja. Í sjálfu sér finnst mér þetta ekki óeðlilegt. Mér finnst alveg eðlilegt, að ef bifreiðarstjóri, sem hefur stundað leigubifreiðaakstur fyrir kaup í annars manns þjónustu, eignast sjálfur bifreið, þá gangi hann fyrir ýmsum öðrum við að fá leyfi til að starfa með sinni bifreiðastöð. En mér finnst þetta þó nokkuð þröngt, vegna þess að mér finnst, að leigubifreið takmarki þetta of mikið. Strætisvagnar t.d. mundu ekki vera kallaðir leigubifreiðar. En er það ekki fullkomlega eðlilegt, ef strætisvagnstjóri eignast sjálfur bíl og vill taka upp akstur á eigin bifreið, að hann komi í svipaðri röð og aðrir, sem hafa stjórnað leigubifreiðum áður? Og sama mætti einnig segja um þá bílstjóra, sem hafa verið bílstjórar á langferðaleiðum, á „rútubílum“ svokölluðum, sem ég er ekkert víss um að falli undir þetta ákvæði. Ég ber ekki fram brtt. um þetta. En ég held vegna þess bréfs, sem hv. frsm. drap á að borizt hefði frá félagi strætisvagnstjóra, að eðlilegt sé, að athugað verði orðalagið á þessu, hvort ekki mætti hafa þetta nokkru rýmra. Ég sé engan mun á því, hvort bifreiðarstjóri hefur stundað leigubifreiðaakstur t.d. á stöð Steindórs og fái að koma inn í röðina samkv. því eða hvort hann hefur verið strætisvagnstjóri eða bílstjóri á langleiðabifreiðum. Mér finnst, að þessir menn ættu að koma til greina allir nokkurn veginn jafnt. Ég tel, að þær brtt., sem fluttar eru af n., séu til bóta, og með þeim ákvæðum, sem sett eru nú í 1. gr. frv., eigi ekki að þurfa að óttast, að þessi takmörkunarréttur verði nokkuð misnotaður, þar sem það er bæði hlutaðeigandi bæjarstjórn og ríkisstj., sem hafa síðasta orðið um það, hversu stranglega takmörkununum er beitt.



Herra forseti. Það hljóta allir að vera sammála um, að það sé út af fyrir sig lítt æskilegt að setja slíka takmörkun á atvinnuréttindi manna eins og gerð er í þessu lagafrv., en þó dylst mér ekki, að ríkar ástæður hafi verið færðar fram fyrir nauðsyn þess. Og et menn meta, að slík nauðsyn sé fyrir hendi, þá er það auðvitað mesti misskilningur, að það sé brot á stjórnarskránni að setja slíkar takmarkanir. Það er einmitt gert ráð fyrir því, ef nauðsyn er fyrir hendi, að þá sé heimilt að setja þær. En ég tek undir það með hv. 4. þm. Reykv., að sérstök hætta hlýtur að skapast á því, að stöðvarleyfi séu seld. Og ég læt mjög uppi efa um það; að nokkurn tíma verði til fulls hindruð slík sala. Við þekkjum það frá öllum slíkum leyfisveitingum, að sala á leyfum á sér stað, og ég kann engin ráð til hlítar til að hindra það. Ég er því sammála, að gerð sé tilraun til þess, eftir því sem föng eru á, og ég skil brtt. n. svo, að samgmrn. eigi í reglugerð að setja þau ákvæði, sem það bezt veit til að koma í veg fyrir slíka misnotkun. Það er ekki á okkar færi í dag að segja til um, hvernig þau ákvæði eigi að vera í einstökum atriðum, en ég geri mér alveg ljóst, að hvernig sem að verður farið, þá verður mjög erfitt að komast fram hjá því, að einhver sala á réttindum kunni að eiga sér stað. Um málið almennt skal ég ekki segja meira á þessu stigi, annað en það, að ég get ekki skilið, að það sé frekar hægt að standa á móti takmörkun á að aka leigubifreiðum til fólksflutninga heldur en á slíkum takmörkunum á leyfum til aksturs vöruflutningabifreiða. Mér skilst, að það hljóti svipaðar reglur að koma til greina um hvort tveggja, og ég sé mér ekki fært að standa á móti þessu, úr því að búið er að setja slíkar takmarkanir á um vörubifreiðarnar, enda er mönnum auðvitað mjög lítill greiði gerður með því að heimila þeim að stunda atvinnu, ef það verður til þess, að enginn hefur af því fullt framfæri og allt lendir í margháttuðu öngþveiti. Einnig ber á það að líta, að hætta á lögbrotum í sambandi við þennan atvinnurekstur hlýtur mjög að fara vaxandi eftir því, sem erfiðara er fyrir menn að hafa ofan af fyrir sér með eðlilegum hætti við að stunda hann. - Ég tel þetta sem sagt ekki meiri takmörkun en þegar hefur átt sér stað varðandi vörubifreiðarnar og hefur átt sér stað varðandi langferðaleiðir, sem lúta sérleyfum og margir voru á móti, þar á meðal ég, þegar þau ákvæði voru sett, en ég játa það, að nú virðast engir vilja leggja til, að þær takmarkanir séu niður felldar, vegna þess að það hefur komið í ljós, að sú takmörkun, sem sett var, hefur orðið til góðs. Þó að henni séu ýmsir ókostir samfara, þá hefur hún frekar orðið til góðs en ills. Þessi mál verður að skoða hverju sinni eftir því, sem atvik standa til, en ekki hægt að segja fyrir fram, að einhver ein allsherjarregla hljóti að gilda. Ég hefði ekki tekið til máls um þetta málefni, ef ekki hefði komið fram brtt. frá hv. n., sem ég vildi óska nánari skýringar á og get ekki með neinn móti samþykkt, nema mér sé gerð fyllri grein fyrir henni en ég hef enn heyrt. Það er b-liður í fyrri brtt. nefndarinnar. Með leyfi hæstv. forseta, hljóðar 1. gr. frv. svo nú, niðurlagið: „Óheimilt er þó að skerða atvinnuréttindi þeirra manna, sem á lögmætan hátt stunda bifreiðaakstur, þegar lögin taka gildi.“ Í greininni, eins og hún er þarna orðuð, er mjög skýrlega tekið fram, að ekki megi skerða atvinnuréttindi, og réttindi eiga menn ekki, nema því aðeins að lög standi til. En til viðbótar er lögð á ríkari áherzla og sagt: „atvinnuréttindi þeirra manna, sem á lögmætan hátt stunda bifreiðaakstur“. Mér virðist það alveg ljóst, að ef ætti að skerða réttindi manna, sem á lögmætan hátt stunda bifreiðaakstur, hlýtur mjög mikið að þurfa að koma til. En n. vill höggva hér skarð í og láta bæta við: „og eru fullgildir félagar í hlutaðeigandi stéttarfélagi“. Ég tel, að þessi takmörkun sé ákaflega hæpin. Ef það er í fyrsta lagi, að mennirnir hafa atvinnuréttindi nú þegar, og til viðbótar, að þeir stunda atvinnuna nú þegar á lögmætan hátt, hvaða ástæða er til að krefjast nokkurs umfram það? Ég sé ekki, að löggjafinn geti út af fyrir sig gengið lengra en að krefjast þess tvenns, að maðurinn hafi atvinnuréttindi og hafi stundað atvinnuna á lögmætan hátt. Að gera frekari kröfur þarna finnst mér vægast sagt ákaflega hæpið. Ef mennirnir hafa fram að þessu haft þessi atvinnuréttindi og stundað aksturinn á lögmætan hátt án þess að vera í stéttarfélaginu, þá sé ég ekki, af hverju á að svipta þá þeim rétti héðan í frá. Ef stéttarfélagið hefur ekki haft aðstöðu til þess að takmarka þeirra störf fram að þessu, þá finnst mér ekki standast að gera það að þessu sinni. Og ég vil vekja athygli á því, að það er einungis miðað við þá, sem nú stunda atvinnuna á lögmætan hátt, þannig að það er ekkert miðað við framtíðina, heldur einungis miðað við þá, sem nú eru í þessu starfi. Ég verð að segja, að ef ég fæ ekki frekari skýringar á því, af hverju þetta ákvæði er tekið inn, sem n. gerir nú brtt. um, þá finnst mér það með öllu óviðeigandi. Og mitt erindi hingað var að óska eftir skýringum frá hv. n. á þessu ákvæði, sem mér kemur mjög spánskt fyrir sjónir.



Herra forseti. Mér finnst ekki óeðlilegt, þó að þetta mál veki allmiklar umr. hér í þessari hv. d., svo miklu sem það kann að varða framtíðina, hvernig með þessi mál verður farið, og þá einkum og sér í lagi eftir að hafa hlustað á ræðu hæstv. ráðherra. Hann sagði hér beinlínis, að hann sæi sér ekki fært að greiða atkv. á móti þessu frv. vegna þeirra samþykkta, sem hefðu verið gerðar hér á síðasta þingi um þessi mál. Það bendir til þess, að hugur hans hefði verið allt annar, ef Alþ. hefði ekki verið búið að marka þessa stefnu með lögunum í fyrra. En einmitt þessi aðvörun ráðherra gefur tilefni til þess, að ekki einungis hv. d., heldur og hv. n. hugsi nokkuð um, hvað hún er að gera, áður en hún leggur til, að svona frv. verði samþykkt. Mér finnst, að það hefði verið eðlilegra, og ekki hvað sízt nú, eftir að þessi yfirlýsing kom frá hæstv. ráðh., að það hefði komið brtt. við frv., við 1. gr., að gr. orðist þannig: „Lög nr. 23 16. febr. 1953 skulu falla niður.“ Hér er raunverulega verið að fara inn á braut, sem við vitum ekki hvenær eða hvar við stöðvum okkur á. Og ef það á að verða framvegis þannig, að jafnvel hæstv. ráðherrar koma upp og segja: Við treystum okkur ekki til að vera á móti því að halda lengra áfram inn á brautina, af því að Alþ. hefur áður markað stefnuna - þá er sannarlega rétt að spyrna við fæti og athuga, hvort við eigum ekki að fella þetta frv. einmitt af þeim ástæðum. Mér finnst, að alveg burt séð frá því, hvort þörf er á að fækka á einn eða annan hátt aðstreymi að þessari stétt á einum eða tveimur eða fleiri stöðum í landinu, þá verði fyrst og fremst að gera sér það ljóst, inn á hvaða braut Alþ. er að fara með slíkri löggjöf eins og hér er verið að setja og eins og hæstv. ráðh. minnti réttilega á að sett var hér í fyrra á Alþingi. Ef það er hugsun Alþ. almennt að fara lengra og lengra inn á þá braut að skipta þjóðinni í stéttir og ákveða, hvað margir menn megi vera í hverri stétt, og miða það þá við aðsóknina að stéttinni, eins og virðist vera gert hér, og fara þá síðan enn lengra inn á þá braut með því að skipa í einhverjar aðrar stéttir mönnum, sem hægt er frá þeim stéttum, sem verið er að loka, þá er það orðið mikið vandamál fyrir Alþ. frá mínu sjónarmiði. Sýnist mér það þá mikill misskilningur hjá 4. hv. þm. Reykv., að þetta litla frv. gæfi ekki tilefni til þess að ræða málið á þessum grundvelli. Ég álít einmitt, að hér sé tími til að ræða málið á þessum grundvelli og á engum öðrum grundvelli, - því að ef á að stöðva aðgang að þessari stétt hér í Reykjavík og á nokkrum öðrum stöðum á landinu bara af því að það er tímafyrirbæri, að stéttin sé þar of fjölmenn nú, þá á að fara einhverjar aðrar leiðir til þess að bæta úr því heldur en þá leið, sem hér er lagt til að sé farin. Við skulum hugsa okkur, að í framtíðinni komi, eins og hv. 1. þm. N-M. benti á, mjög sterk sókn frá iðnaðarmönnum, sem við raunverulega vitum að er þegar hafin, um að loka enn meira þeirri stétt. Henni var lokað hér á einu tímabili þannig, og við það kom mjög mikill kyrkingur í stéttina, þar sem iðnaðarmennirnir lokuðu gersamlega fyrir nýja iðnnema, og það varð þjóðinni raunverulega til stórtjóns. Svo skulum við hugsa okkur, að einn góðan veðurdag taki bændur sig saman, ekki um allt land, heldur taki þeir sig saman í einhverjum ákveðnum hreppi með tilliti til laga um ítölu og segi: Þar sem nú er orðið þröngt í okkar beitilandi, skulum við skrifa undir skjal og heimta, að það sé borið fram í landbúnaðarnefnd frv. um, að það megi ekki vera fleiri býli í byggðinni en okkur sýnist, svo að við getum stækkað okkar bú og stækkað okkar afrétt. - Svo komi búnaðarfélögin og samþykki slíkt um allt land, að nú væri orðin svo mikil framleiðsla á mjólk og kjöti í landinu, að sýnilegt væri, að stéttin þyldi ekki fleiri búendur, þar sem ekki væri fært að skapa öruggan markað fyrir meira magn. Og það er ekki langt frá því, að við séum komnir á það stig, með vaxandi tækjum og vélakosti. - Þá kæmu þeir til þingsins og segðu: Nú viljum við láta fækka býlunum og fá stærri jarðir, og á sama tíma krefjumst við þess, að við einir sitjum að markaðnum, og þá getum við sett okkar verð eins og okkur sýnist. Sama má segja um allar aðrar stéttir í landinu, og þá erum við komnir inn í slíkt öngþveiti, að ekki er stætt lengur á því, og þá getur enginn staðið upp, ekki heldur hæstv. ráðh., og sagt: Ja, nú fylgi ég þessu, af því að það hefur verið gert áður. - Þá koma væntanlega nægilega margir vísir menn og segja: Nú stöðvum við þessa vitleysu. - Það er áreiðanlegt, að þessi braut, sem við erum að fara inn á hér, er röng í eðli sínu. Og það er einnig áreiðanlegt, að það er hægt að laga þessi mál á einhvern annan óskaðlegri hátt, ef hv. samgmn. vill virkilega hugsa það mál og brjóta heilann um þau ariði. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram sem almenna umr. um málið, úr því að það er hér til umr. Þá er annað atriði, sem ég vildi minnast hér á. Í frv., eins og það er lagt fyrir hv. Nd. á þskj. 278, er birt fylgiskjal í grg., þar sem sagt er, að þetta frv. sé flutt samkvæmt ósk stjórnar Bifreiðarstjórafélagsins Hreyfils. Síðan er birt hér sem fylgiskjal bréf, dags. 24. nóv. Auk þess hefur hv. frsm. skýrt frá því hér, að þetta hafi einnig komið fram hjá nefndinni, sem hafði með þetta að gera, að þetta sé ósk stjórnar Bifreiðarstjórafélagsins Hreyfils og að Bifreiðarstjórafélagið Hreyfill eða stjórn þess hafi verið á fundum með nefndinni, eins og segir á þskj. 526. Nú er það vitað, að þetta er ekki rétt. Mér hefur verið tjáð hér í dag af mönnum, sem sitja í stjórn þessa félags, að þetta mál hafi aldrei verið rætt, hvorki í félaginu Hreyfli né á stjórnarfundi í Hreyfli, þar hafi engar ákvarðanir verið teknar um málið. Og það er sannarlega varhugavert, ef verið er að senda inn til æðstu stofnunar þjóðarinnar slík fölsk skjöl og skilríki og síðan byggt á þeirra rökum og krafizt framgangs mála. Mér er sagt, að Bifreiðarstjórafélagið Hreyfill hafi verið samsett af þremur deildum, þegar þetta frv. var lagt fram hér í nóvembermánuði, þ.e. sjálfseignarmannadeild, launþegadeild og strætisvagnstjóradeild. Félagið er samsett af öllum þessum aðilum, og allir þessir aðilar eiga stjórn í félaginu. Það er ekki einu sinni leitað álits þessara manna, hvort þeir séu fylgjandi þessu frv. eða ekki. En nú hefur einmitt ein deildin af þessum þremur sent inn mótmæli gegn frv., svo að það er sýnilegt, að það er ekki flutt vegna þess, að stjórn félagsins í heild eða jafnvel ekki einu sinni meiri hluti hennar hafi haft nokkra heimild til þess að óska eftir því, að þetta frv. væri flutt. Og einmitt vegna þessara upplýsinga vildi ég nú óska eftir því, að hv. form. n. færi þess á leit við forseta að fresta umr. um þetta mál nú og afla síðan nánari upplýsinga um þetta frá réttum aðilum. Hvað eru það t.d. margir stjórnarmeðlimir Hreyfils, sem óska eftir, að þetta nái fram að ganga, og hvað er það mikill hluti af þeim mönnum, sem eiga að búa við þessi lög, ef samþ. verða? Og eru það ekki einhverjir aðrir aðilar en þeir, sem eru í stjórn Hreyfils, sem eiga að hafa eitthvað um málið að segja? Hvað segja meðal annars aðrir bifreiðaeigendur um þetta mál, sem ekki eru þar félagar? Og svo er eitt enn, sem ég sé ekki að hafi heldur verið rannsakað: Hvað segir fólkið sjálft, sem á að nota þetta? Hvað segir fólkið í dag, sem verður að bíða í einn klukkutíma, tvo eða þrjá á næturnar eða á kvöldin til þess að ná í bifreiðar og getur ekki fengið þjónustu, jafnvel þó að sé um að ræða mjög nauðsynleg eða aðkallandi atriði? Hvað segir það um það? Ég hef hitt fjöldamarga menn, sem eru æfir út af því, ef á að takmarka aksturinn þannig, að það eigi að verða enn torveldara að geta fengið sig fluttan á milli húsa hér í þessum bæ, eftir að þetta frv. hefur náð fram að ganga. Ég held, að það mál sé ekki rannsakað nógu vel enn, og væri nauðsynlegt að rannsaka það nánar en gert hefur verið. Ég kann e.t.v. að mæla eins og ég hef mælt hér vegna þess, að ég er persónulega andvígur slíkum höftum sem hér er verið að leggja á. Mér var það ljóst, að þegar samin voru hér á Alþ. lögin um fjárhagsráð, þá var það sannarlega gert í góðri meiningu, og það var hugsað til þess að bæta úr því ástandi, sem þá var hjá þjóðinni í efnahagsmálum. En ég er líka alveg viss um það, að þeir verða mjög fáir, sem voru þá sammála því að setja slík lög, sem vildu gera það nú, vegna þeirrar sorglegu reynslu, sem fékkst af þeim höftum. Ég var því andvígur þá, eins og ég er almennt andvígur höftum. Og reynslan hefur sýnt, að aðrar leiðir hefðu verið miklu heppilegri, þó að þær væru ekki farnar á þeim tíma. Það er þess vegna, sem ég vil enn vara við því að vera að fara inn á þessa braut. Mér er það alveg ljóst, að það er enginn veðhlaupahestur, sem nær markinu fyrstur með því að vera í hafti. Það þarf ekki að halda, að það geti skeð. Og engin stétt og engin þjóð kemst fljótast að settu marki með því að vera heft, hvorki á einn né annan hátt. Hefur hv. n. nokkuð rannsakað það, hver er ástæðan fyrir því, að það er svo mikill ofvöxtur í þessari stétt hér í þessum bæ? Væri það ekki einmitt rannsóknarefni, jafnvel fyrir hæstv. ríkisstj., að láta rannsaka það, að það skuli vera svo mikið aðstreymi að þessari stétt hér í Reykjavík, að það þurfi sérstök lög til þess að fyrirbyggja, að menn geti komizt þar að, - lög, sem hljóta að framkalla alls konar öngþveiti og alls konar hrossakaup, eins og hv. 4. þm. Reykv. benti á? Væri það ekki rannsóknarefni fyrir hv. n. og hæstv. ríkisstj. að rannsaka ástandið í þessu máli og sjá, hvort ekki sé hægt að laga það með öðrum aðgerðum? Er aðsóknin að stéttinni af því, að þessir menn hafa svo mikil laun, að þeir treysti sér betur til, jafnvel þó að þeir verði að taka upp baráttuna um að fá ekki nema hluta af þessu starfi, að hafa miklu betri lífskjör en að vera í annarri atvinnu, eins og tímarnir eru nú, eða er það vegna þess, að þeir sjái sér leik á borði með að geta haft einhverjar aukatekjur með, sem e.t.v. væru ekki í samræmi við lög og rétt og ekki þarf að borga skatt af? Er það ástæðan? Og á þá Alþ. að hlúa að því? Ég held, að það sé veruleg ástæða til þess að óska eftir því, að það verði rannsakað, hvaða ástæður liggi til þess, að menn sæki svo fast að komast að þessari stétt. Við, sem erum komnir á efri árin, minnumst þess, þegar vistabandið var hér í gamla daga á Íslandi. Hver treystir sér t.d. til þess að hafa það núna? Hver treystir sér til þess að segja, að menn skuli vera í vist, eins og var fyrir hálfri eða meira en hálfri öld, skuldbundnir til þess að vera það? Vistabandið var leyst vegna þess, að það var fjötur um fót margra manna, sem vildu nota sitt afl til þess að hafa betri lífskjör en þeir gátu haft með því að vera þvingaðir til þess að vera undirokaðir hjá öðru fólki. Þetta er einn hluti af nýju vistabandi, sem verið er að setja á hér, að vísu sams konar þáttur og snúinn var hér á seinasta Alþ.„ þegar samþykkt voru lögin um leigubifreiðarnar, sem ég frá mínu sjónarmiði álít að ekki hefði átt að gera og álít að eigi að afnema. Þá vil ég að síðustu benda hv. n. á, að ef það er ætlunin að láta þetta mál ná fram að ganga, sem ég sé nú ekki annað en sé ætlað, eftir því sem sést af nál. og þeim ræðum, sem hér hafa farið fram, og eigi að gera það að lögum, hvort ekki sé þá hægt að setja inn í þessi lög, að öryrkjar skuli ganga fyrir, að svo miklu leyti sem þeir hafa ökuréttindi. Það er vist, að hér í þessum bæ eru margir öryrkjar, sem mætti losa frá því að taka örorkustyrk og eru fullfærir um að gegna slíku starfi. Ef á að fara að skammta þessi störf, þá finnst mér þó, að þeir ættu að ganga fyrir öllum öðrum. Og ég vil mjög óska eftir því, að hv. n. taki það upp til athugunar í samráði við forstjóra Tryggingastofnunarinnar, hv. 4. þm. Reykv., hvort ekki sé hægt að tryggja það, að einmitt þeir menn hafi fyrsta rétt til þessara starfa, úr því að á að fara að úthluta þessu eins og brauði á borð almennings, því að það eru þó mennirnir, sem við ættum ekki hvað sízt að muna eftir. Og það var kannske mest þess vegna, sem ég nú tók til máls um þetta mál. Ég vil svo að síðustu beina þeim orðum mínum til hv. form. nefndarinnar, hvort hann vildi ekki óska eftir því, að málið yrði tekið út af dagskrá og umr. frestað og hann og n. athuguðu öll þessi atriði, sem hér hefur verið bent á í sambandi við þetta mál.



Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði, sem mig langar til að benda á og fram hefur komið í umr. og annaðhvort er misskilið hjá þeim, sem það sagði, hv. 4. þm. Reykv. (HG), eða hjá mér. Hann skilur þannig orðið „leigubifreiðarstjórar“ í þessum lögum, að það séu einungis þeir, sem keyri bíl, sem þeir eigi sjálfir og taki greiðslu fyrir að keyra menn í. Þá vil ég segja: Er þá meiningin, að það eigi að takmarka, hvað margir menn megi eiga bil sjálfir í Reykjavík og aka honum, en ekkert takmarkað, hvað Steindór megi eiga marga og láta keyra þá? Um leið og það er búið að ákveða, að það megi vera 100 á Hreyfli, þá má Steindór láta keyra 200 bíla frá sér, ef skilningur hv. þm. er réttur. Er það til þess að koma rekstri bílanna í Reykjavík, sem nú eru leigubílar í eigu bilstjóranna, yfir á það, að þeir eigi ekki sjálfir sínar bifreiðar, eða er verið að hlúa að þeim mönnum, sem eiga margar bifreiðar og láta aðra keyra þær? Eftir skilningi hv. 4. þm. Reykv. mætti segja, að frv. ýtti undir það, að leigubílarnir færðust á hendur fárra eigenda og sjálfstæðum leigubílstjórum færi fækkandi.



Herra forseti. Það hefur nú komið, sem eðlilegt er, ýmislegt fram í þeim umr., sem hér hafa orðið um þetta frv., og skal ég nú með örfáum orðum víkja að þeim fyrirspurnum, sem hafa komið til nefndarinnar viðvíkjandi málinu. Það er þá fyrst það, sem kom fram hjá hæstv. dómsmrh. Hann bað um skýringu á því, hvernig stæði á brtt. n., þar sem því er bætt við í 1. gr., að þeir, sem þessi réttindi eigi að öðlast, skuli auk þess að stunda þessa atvinnu á lögmætan hátt vera fullgildir félagar í hlutaðeigandi stéttarfélagi. Um þetta er það að segja, að þegar n. var að ræða þetta atriði, þá var það föst hugmynd hennar og ætlun, að enginn þessara manna, sem þannig væri ástatt um, þegar lögin taka gildi, að þeir stunduðu leigubifreiðaakstur á lögmætan hátt, þ.e.a.s., að þeir væru á bifreiðastöð, sem væri viðurkennd af bæjarstjórninni, missti neins í við samþykkt laganna hvað réttindi snertir. Nú getur það vel verið, að allir þeir, sem stunda á þessum tíma atvinnu þessa á lögmætan hátt, séu lögmætir félagar í hlutaðeigandi stéttarfélögum, og þá verður afleiðing af því sú, að þetta. gæti verið óþarfaviðbót. Ég skal ekki segja um það. En n. féllst á að setja þetta inn til þess að fyrirbyggja það, að menn, sem þannig stæði á um, að þeir væru ekki taldir stunda atvinnureksturinn á þennan hátt, sem þarna er talað um, en væru þó bifreiðarstjórar og félagar í stéttarfélaginu, misstu neins í við þetta. En n. hefur ekki rannsakað þetta, hvort allir menn, sem þetta mundi snerta, eru fullgildir félagar í stéttarfélagi, og ef það væri, þá mætti segja, að þessa ákvæðis væri ekki þörf. Það er nú ýmislegt fleira, sem ég hefði viljað koma inn á viðvíkjandi þessu. Mér finnst þetta vera tekið nokkuð stíft, þar sem talað er um stjórnarskrárbrot í sambandi við þetta og ýmislegt annað. Frá mínu sjónarmiði er þetta þannig, að þetta sé miklu fremur skipulagsatriði heldur en takmörkun. Nú eru hér í Reykjavík um 500 leigubifreiðar, sem stunda þessa atvinnu, fyrir utan allar bifreiðar aðrar, og það, sem vakir fyrir þessum mönnum, sem hafa beitt sér fyrir þessu máli, er það, að þetta sé a.m.k. nóg fyrir þann mannfjölda sem nú er í bænum. Ef þetta væri sem sagt skipulagt á þennan hátt, að þessi fjöldi bifreiða héldi sér við sama fólksfjölda, en yrði svo aukinn, ef fólki fjölgaði eða eitthvað breyttist, þannig að nauðsyn væri á, að bifreiðarnar yrðu fleiri, þá er vitanlega alltaf opin leið að gera það. Það eru ekki bifreiðarstjórarnir sjálfir, sem eiga þarna fullan rétt og geta ráðið þessum málum, heldur er, eins og margoft er búið að benda á, þarna um að ræða till. stéttarfélagsins, meðmæli bæjarstjórnar og síðan ráðuneytið, sem á að ákveða um þetta. Það er því ekki hægt að segja, að það séu bifreiðarstjórarnir einir, sem þarna eigi hlut að máli og ráði þessu. Þetta er þess vegna frá mínu sjónarmiði miklu frekar skipulagsatriði en hættuleg takmörkun á athafnafrelsi manna, og að leggja þetta að líku við bændur og þeirra starf og annað slíkt, eins og hér hefur komið fram, finnst mér ekki ná neinni átt og vera alls ekki sambærilegt. Beinar fyrirspurnir, sem fram hafa komið til n., vil ég athuga nokkuð. Um fyrirspurn frá hv. 4. þm. Reykv. (HG) um það, á hvern hátt nefndin hefði hugsað sér að koma í veg fyrir, að stöðvarleyfi yrðu seld, er það að segja, að nefndin ræddi þetta atriði nokkuð. Vitanlegt er, eins og hæstv. dómsmrh. kom inn á viðvíkjandi þessu atriði, að það er illt að koma í veg fyrir svona lagað að öllu leyti. En ástandið er þannig núna samkv. því, sem hv. 4. þm. Reykv. upplýsir, og ég skal ekki rengja það, sem hann tók fram, að stofnun sú, sem hann veitir forstöðu, hefði lánað bifreiðarstjórum til þess að kaupa bíla, mönnum, sem voru öryrkjar og þurftu að komast í þessa atvinnu, en þá upplýsir hann um leið, að það kosti um 10–20 þús. kr. að komast inn á stöð. Ef þetta er ástandið í dag, finnst hv. þm. þá ekki ástæða til þess að gera einhverja tilraun til þess að laga þetta? Nú skal ég ekki segja um það, að þetta frv. nái því, að þetta verði lagað. En ég vil benda á það, sem kom fram undir umr. í samgmn., að ef reglugerð verður sett um þetta, þá er hugmyndin, að ákvæði um þetta verði sett þar, og við skulum hugsa okkur þá á þann hátt, að bifreiðarstjórafélagið, stéttarfélag þessara manna, hvort sem það starfar í einni deild eða fleirum, fái alltaf leyfi, sem losna, í hendur. Úthlutar stjórn félagsins þeim þá eftir vissum viðurkenndum reglum, sem settar eru í reglugerð, sem byggð verður á þessum lögum. Ef hægt er að koma þessu þannig fyrir, að um leið og hreyfingar eru á leyfunum, þá komi hvert einasta leyfi í hendur stjórnar félagsins og hún úthluti þeim eftir þessum reglum, sem minnzt hefur verið hér á, annaðhvort eftir starfsaldri eða eftir öðrum ástæðum, sem geta verið fyrir hendi, t.d. þeim, sem komu fram hjá hv. þm. Barð. viðvíkjandi öryrkjum, og ég skal sízt hafa á móti því, þá álít ég, að þarna sé einmitt kominn hemill á það, að viðkomandi leyfi verði seld. Og þetta atriði er ekki svo lítils virði. Væri mikið fengið, ef hægt væri að kippa þessu í lag, því að samkvæmt þeim upplýsingum, sem hér hafa fram komið, virðist liggja ljóst fyrir, að ef maður hefur að öðru leyti möguleika til að komast inn á bifreiðastöð og fá þar ökuréttindi, verði hann að borga fyrir það háa upphæð. Nú getur skeð, að það sé einhver afsökun hjá þeim stöðvum, sem selja þessi leyfi. Ég skal ekki segja um það. Vitanlegt er það, að bifreiðastöðvarnar í Reykjavík gera mjög mikið til þess að auka og bæta þjónustu sína við fólkið. Og ég verð að segja um óbeinar spurningar og bollaleggingar, sem hafa komið fram í þessum umræðum, hvort samþykkt þessara laga yrði til þess, að þjónustan yrði enn verri en hún hefur áður verið, að þetta er áreiðanlega ekki hugmynd þessara manna og það er allt annað, sem kom fram í samgmn. undir meðferð málsins, þegar það var þar til athugunar. Við skulum hugsa okkur bifreiðastöð, sem stofnuð er hér í bænum og hefur 100 bíla, til þess að við segjum eitthvað, og þá er það þannig og staðreynd og búið að framkvæma það hér nú þegar, að þessar stöðvar hafa sett upp nokkurs konar útibú, ef ég má svo að orði kveða, víða um bæinn. Þær hafa gert mjög mikið til þess að auka simakerfi, þannig að nú er það hjá nokkrum stöðvum og kannske flestum stærri stöðvunum, sem eru hér í bænum, að þetta er þannig, að þó að maður sé staddur vestur í bæ og hringi á stöð, sem hefur afgreiðslu hér niðri í bæ eða austur í bæ, þá getur hann tekið bifreið, sem er staðsett á stað rétt þar sem hann hringir. Þetta er aukin þjónusta, og þetta hlýtur að kosta mikið fé hjá bifreiðastöðvunum, og einhvers staðar verða þær náttúrlega að fá það fé upp borið. Mér er ókunnugt um, hvort það eru stöðvarnar sjálfar, sem selja þessi leyfi, eða eigendurnir, sem eru af einhverjum ástæðum að losa sig við þau, hætta starfsemi eða annað slíkt. Ég skal ekki segja um það. Mér er ekki kunnugt um það, hver selur leyfin. En ef það væri frá stöðvunum sjálfum, þá væri það að þessu leyti skiljanlegt, sem ég tók fram, að hafa eitthvað upp í þann kostnað, sem stöðvarnar hljóta að hafa. Og úr því að ég er nú kominn út í að tala um þjónustu þessara manna við almenning, þá verð ég að segja það, um leið og mér dettur í hug það, sem hv. 1. þm. N-M. var að tala um „harkara“, og sagði, að það væru menn, - og það er víst alveg rétt hjá honum, - sem hafa ekki afgreiðslu eða reyna a.m.k. að koma sér hjá að hafa afgreiðslu á stöðvunum, en stunda þessa atvinnugrein samt, að mér fyndist nú, ef ég ætti að velja um og þyrfti á þessari þjónustu að halda, að ég mundi heldur fara í opinbera bifreiðastöð og fá mér bíl þar en að fara eitthvað út á götu og fá bíl, sem væri ekki á neinni stöð og ég hefði ekki neina hugmynd um. Ég efast ekkert um það, að þeir menn, sem að þessum málum standa, óska eftir því að gera þjónustuna við fólkið sem bezta og bæta hana einmitt með þessari braut, sem þeir eru að reyna að fara inn á með samþykkt þessa frv. Nú er sagt, að þurfi að biða eftir bílum í klukkutíma á næturnar til að fá þá. Ég veit ekki, hvort það er rétt. Ég hygg, að bifreiðastöðvar hafi opið allan sólarhringinn, a.m.k. ein eða kannske tvær á hverri nóttu, - ég hef ekki kynnt mér það, - en ég geri ráð fyrir því, að það sé svo. En þessi þjónusta verður vitanlega ekki látin í té nema með auknum kostnaði og skipulagningu. Og ég vil benda á það í þessu sambandi, að stöðvarbílstjórar hafa sagt við mig, að það komi þrávaldlega fyrir, að ýmsir munir séu skildir eftir í bifreiðum, e.t.v. verðmiklir munir, sem bílstjórarnir á stöðvunum skila vitanlega á stöðina, og svo ef maðurinn, sem hefur gleymt þessu, man það, hvaða bílstöð hann skipti við, þá þarf hann yfirleitt ekki annað en að ganga niður á viðkomandi stöð og spyrja um þennan hlut, og þá fær hann hann, hann er þar geymdur. En ef viðkomandi maður skiptir t.d. við bíl eða mann, sem hefur ekki afgreiðslu á neinni stöð, þá hefur hann ekki neina hugmynd um, hvert hann á að snúa sér, sé um slíkt að ræða. Þetta er aðeins eitt dæmi, sem ég bendi á í sambandi við þetta, hver nauðsyn er á því, að þessi mál verði vel skipulögð og að það sé vel hugsað um og búið að þessu, og ef bifreiðarstjórar sjálfir ætla að reyna að bæta um þetta, að það sé ekki settur fyrir þá fótur hvað þetta snertir og þeim gert ómögulegt með umbætur á þessu sviði, því að það vitum við, að bifreiðarstjórastéttin gegnir það ábyrgðarmiklu starfi, að hún hefur líf og öryggi þúsunda manna í höndum sér á hverjum einasta degi, - þúsunda manna, - og það er í allra þágu, að þessir menn séu starfi sínu vaxnir, sem þeir líka eru, og að einhver öfl haldi þeim saman og gefi þeim alltaf það til kynna og láti þá vera vakandi um þá ábyrgð, sem hvílir á þeim í þessu starfi. Það kom fram, að strætisvagnar væru ekki taldir leigubifreiðar í þessu sambandi. Ég hygg, að þeir séu einmitt taldir leigubifreiðar, svo að þeir, sem aka þeim núna, eigi ekki að missa nein réttindi, þó að þessi lög yrðu samþykkt. Hv. þm. Barð. spurði um það m.a. eða sló því fram, hvaða ástæða væri til þess, að ásóknin væri svona mikil í þessa stétt núna. Ég er ekki tilbúinn til þess að svara þessu núna, og ég geri ráð fyrir því, að það sé ekki á valdi þingnefndar með takmörkuðum tíma að eiga að fara að grafast fyrir ræturnar á því, hver sú ástæða er. En yfirleitt er ástæðan fyrir því, að menn sækja i eina stétt, hagnaðarvon. Yfirleitt er það alltaf undirrótin. Ef ekki væri hagnaðarvon fyrir mann að kaupa sér bíl fyrir 100 þús. kr., þá mundi hann ekki gera það, svo að ég geri ráð fyrir því, að það sé hagnaðarvonin, sem þarna rekur á eftir. Eftir því sem kemur fram í grg. bifreiðarstjórafélagsins, sem fylgir frv. eins og það er lagt fram fyrst, þá kemur það einmitt fram, að það sé hagnaðarvonin, sem ýtir mönnum út í þetta starf, en hún því miður bregðist mjög oft. Hv. 1. þm. N-M. minntist í síðustu ræðu sinni á það eða sló fram þeirri spurningu, hvort þetta væri gert til þess að færa bifreiðarnar yfirleitt yfir á eina hönd.  Þá kem ég loks að því, sem hv. þm. Barð. kom inn á, að það væri ekki rétt, sem stæði í frv., sem flutt var fyrst í Nd., eins og þar segir, að það hafi verið stjórn Hreyfils, sem bað um þetta. Ég get ekki svarað því á annan hátt en þann, að þingskjalið segir þetta. Það er lagt fram fskj., sem er undirritað af Bergsteini Guðjónssyni f.h. Bifreiðarstjórafélagsins Hreyfils. Þannig kemur það hingað til þessarar hv. d., þannig liggur það fyrir samgmn., og þannig starfar hún að því. Ef þetta er ekki rétt, þá er það eitthvað, sem hefur a.m.k. aldrei legið fyrir n., og segi ég ekki annað um það. En mér þykir nokkuð undarlegt, að þetta skuli þá koma svona seint fram. Þó að ég viti ekki um það upp á víst, þá þykir mér ekki ótrúlegt, að fyrir þessu geti legið einhverjar skýringar, t.d. þær, að þetta bifreiðarstjórafélag starfar í þremur deildum og þetta sé stjórn einnar deildarinnar eða eitthvað slíkt. Ég þori ekki að segja um þetta, en mér þykir það trúlegt, að þetta geti verið skýring á þessu. En þá verður að fá skýringu á því, hvort þessi deild er bær um að biðja um, að þetta frv. verði flutt f.h. félagsins, en hún hlýtur að vera bær um það f.h. sinnar deildar. En þetta er hægt að athuga. Ég vil svo að lokum segja það, að til þess að athuga þetta nokkru betur vil ég verða við tilmælum hæstv. forseta, að þessari umr. verði frestað núna, og skal þá halda einn fund með nefndinni á eftir þessari umr., ef eitthvað hefur komið fram, sem n. álítur að hún vildi taka upp í þessu máli.



Herra forseti. Mig langar til að benda á eitt atriði, áður en n. tekur málið til athugunar aftur. Það var það, sem hæstv. dómsmrh. var að tala um, þetta um, að það væru fullgildir félagar í viðkomandi bílstjórafélagi. Mér skildist frsm. n. útskýra þetta á þann hátt, að þetta væri sett inn í til þess að reyna að tryggja þeim, sem núna væru fullgildir bílstjórar í bílstjórafélaginu, t.d. manni hjá Steindóri, sem síðar eignaðist bíl og vildi fara að keyra hann sjálfur, að hann gæti komizt að, þegar einhver maður dæi, sem keyrði bíl frá stöð, og því losnaði eitthvert pláss, - eða til að tryggja manni, sem keyrir strætisvagn, að hann gæti komizt að, ef hann fengi sér bíl, og gæti komið í stað annars, er félli frá. En þá gáir hann ekki að því, að það geta komið menn, sem hafa keyrt miklu lengur norður á Akureyri eða vestur á Ísafirði eða norður á Siglufirði eða í Hafnarfirði og eru ekki í neinu bílstjórafélagi hér. Á þetta, fyrir utan það að vera atvinnuhefting, líka að verða nokkurs konar átthagabann, svo að bílstjórarnir geti ekki flutt sig á milli héraða til að keyra bíl, heldur verði alla tíð að vera á sama stað. Ef maður, sem keyrt hefur norður á Akureyri í tuttugu ár, ætlar svo af einhverjum ástæðum að flytja sig til Rvíkur, - það hefur kannske dáið maður á einhverri stöð og hann getur fengið plássið hans, - þá er hann ekki fullgildur félagi í viðkomandi félagi í Rvík og getur það ekki þess vegna. Þetta vildi ég benda honum á, þegar hann nú fer að athuga frv. aftur. - Enn fremur vil ég benda honum á þann misjafna skilning, sem er á milli mín og hv. 4. þm. Reykv. á því, hvað er leigubíll, þar sem hv. 4. þm. Reykv. skildi það þannig, að það væru ekki leigubílar aðrir bílar en þeir, sem menn ættu sjálfir og keyrðu og seldu mönnum sæti í. Ef það er réttur skilningur, þá er verið að hlaða undir þá, sem eiga marga bíla og ráða leigubílstjóra, sem keyra. - Loks skal ég svo upplýsa hann um það, að án þess að rifja neitt upp, þá man ég a.m.k. eftir fimm mönnum, sem eiga fleiri en einn bíl, og sjálfsagt eru þeir miklu fleiri.



Herra forseti. Sökum þess, hvernig meðferð þessa máls hefur orðið hér í hv. Alþ., þykir mér rétt að gera hér nokkra grein fyrir afstöðu minni til þess, eins og það er nú. Þegar ég bar fram frv. á þskj. 14, þá bar ég það fram sem sérstakt mál, en ekki sem breyt. á l. nr. 29 9. apríl 1947, vegna þess að upp í þetta frv. mitt eru tekin atriði, sem voru óskyld þeim málum, sem þau lög fjalla um, m.a., eins og sagt er í 2. gr. frv., að taka skuli sérstaka eign, sem ríkissjóður á hluta í, þ.e. sérstakan skóla á Norðurlandi, til þess að koma þar upp vistheimili, ekki eingöngu fyrir stúlkur, heldur og gamalmenni og öryrkja, og svo enn fremur, að tryggja skuli, að til rekstrarins og við stofnkostnað verði hægt að nota það fé, sem nú er í erfðafjársjóðum og ætlað er alveg sérstaklega til að standa undir starfrækslu slíkra heimila í landinu. Mér þótti því rétt á þeim tíma að setja þetta fram sem sérstakt frv., og alveg sérstaklega með tilliti til þessara ákvæða. En nú tók þetta frv. þeim breytingum hér, eins og skýrt hefur verið frá, að þessi ákvæði voru felld í burtu úr frv. og eftir af því stóð ekki annað en að hefja skyldi þegar undirbúning undir rekstur vistheimilisins, að ríkisstj. skyldi leggja fram nauðsynlegt fé í sambandi við stofnun og rekstur heimilisins og það eins þótt það fé yrði ekki tekið upp á fjárl. þessa árs, eins og hv. frsm. réttilega tók fram, og enn fremur að ríkisstj. skyldi vera heimilt að leita eftir hentugu húsnæði og henni þá gefin sérstök heimild til þess annaðhvort að taka það húsnæði eða semja um það, og þannig afgreiddi þessi hv. d. málið í sérstöku frv., eins og sést á þskj. 259. Þegar málið svo kemur til hv. Nd., fæst ekki samkomulag um það að hafa í frv. á þskj. 259 síðari málsliðinn, þ.e. að skylda ríkissjóð til þess að leggja fram nauðsynlegt fé í sambandi við stofnun og rekstur, þvert ofan í fyrirmæli l. frá 1947, þar sem sagt er, að það skuli aðeins gert þegar fé er til. þess veitt á fjárlögum. Það var því ekki sjáanlegt annað en að málið mundi stöðvast, ef ekki fengist samkomulag um að fella þetta ákvæði niður. N. leitaði því samkomulags við mig um þetta atriði og var fús til þess að bera fram nýtt frv., eins og hv. frsm. hefur lýst hér, sem er að öllu leyti óbreytt frá þskj. 259, nema þessi málsliður er felldur niður. En þegar málið er komið í það form, er sýnilegt, að það átti betur við að fella það inn í gildandi lög, og þess vegna var einnig samkomulag um, að það skyldi vera borið fram sem nýtt frv. um breyt. á l. nr. 29 9. apríl 1947, og er þetta út af fyrir sig allt gert í samráði við mig, heldur en að láta málið daga uppi. Ég er því, að svo miklu leyti sem málið hefur verið afgreitt á þennan veg, þakklátur bæði hv. Nd. og hv. Ed., að málið er þó ekki alveg kæft, en harma hins vegar, hversu lítið spor hér er stigið í þessu nauðsynjamáli. Skal ég ekki efnislega fara mikið inn á það, það hefur verið skýrt hér áður. En ég lít þó svo á, að et málið er samþ. nú, eins og það liggur fyrir hér, þá sé ríkisstj. skylt að hefja undirbúning að stofnun og rekstri heimilisins á þessu ári og að það fé, sem til þess þarf að undirbúa stofnun og rekstur heimilisins á þessu ári, verði greitt úr ríkissjóði, þó að það hafi ekki verið tekið upp í fjárlög. Ég lít svo á, að þá sé að vísu þó nokkuð unnið, og ég veit, að sá hæstv. ráðh., sem fer með þetta mál, hæstv. menntmrh., hefur svo djúpan skilning á þeirri þörf, sem hér er, að hann muni gera sitt ýtrasta til þess að láta undirbúa þetta mál samkv. fyrirmælum l., ef frv. verður að lögum. Og ég lít einnig svo á, að það sé samkomulag við hæstv. fjmrh., að hann greiði þann kostnað, sem settur verður síðar á fjáraukalög, en er því samfara að undirbúa málið eins og hér er fyrir lagt í frumvarpinu. Ég vildi láta þessi orð koma hér fram við þessa umr., og sé þessu ekki andmælt á einn eða annan hátt, þá vænti ég þess, að þetta verði gangur málsins á þessu ári. Þá verður a.m.k. stigið allverulegt spor til þess að koma þessu nauðsynjamáli áfram, og þar með vil ég einnig þakka hv. menntmn. fyrir að hafa afgreitt málið einróma svo fljótt sem raun ber vitni um.