Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef á þskj. 17 leyft mér að bera fram fsp., til hæstv. dómsmrh. sem hljóðar á þessa leið, með leyfi forseta: „Hvað hefur verið gert til að koma á fót lögfræðiþjónustu fyrir efnalítið fólk í samræmi við þáltill. sem vísað var til ríkisstj. með jákvæðri umsögn hinn 16. maí 1975.“ Lögfræðiþjónusta fyrir efnalítið fólk hefur verið til umræðu á þó nokkrum þingum að undanförnu. Ég flutti það mál upphaflega sem brtt. við frv. til l. um málflytjendur, en síðan sem sjálfstæða tillögu, og það er sú tillaga sem ég vísa til í fsp. minni. Hún var á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela dómsmrh. að sjá til þess, að komið verði á fót lögfræðiþjónusta fyrir efnalítið fólk, óháðri gjaldskrá Lögmannafélags Íslands.“ Þessa tillögu afgreiddi allshn. Sþ. með jákvæðri umsögn svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Nefndarmenn eru hlynntir tillögunni, en þar sem framvinda málsins fer mjög eftir framkvæmd og fyrirkomulagi á þjónustu þessari leggur nefndin til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar, sem stefni að því að leggja fram frv. um lögfræðiþjónustu fyrir efnalítið fólk á næsta þingi.“ Það er augljóst að dráttur hefur orðið á að framkvæma vilja Alþingis. Ekki veit ég hvað því veldur. Fsp., sem ég bar fram á síðasta þingi um þetta mál, komst aldrei á dagskrá. Hins vegar hefur nú verið staðfest í stjórnarsáttmála þessarar ríkisstj. að þessu máli skuli komið í höfn. Það er gleðiefni. En þá er líka ástæða til að leggja áherslu á að nauðsynlegt er að láta til skarar skríða tafarlaust og þess vegna hef ég lagt þessa fsp. fyrir hæstv. dómsmrh. Um efni málsins ætla ég ekki að fjölyrða hér í fyrirspurnatíma. Ég minni aðeins á að eigi að hafa í heiðri þá grundvallarreglu íslensks réttarfars, að allir séu jafnir fyrir lögum, þá verðum við að búa svo um hnútana að allir geti leitað réttar síns án tillits til efnahags. Ég hef áður lagt á það áherslu, að réttaraðstoð af þessu tagi er jafnframt varnaðarstarf. Meiri líkindi eru til að mál mundu leysast farsællega á frumstigi, þ.e.a.s. án þess að til málshöfðunar þyrfti að koma, ef fólk fengi fullnægjandi lögfræðilega aðstoð sér að kostnaðarlitlu eða kostnaðarlausu í tæka tíð. Þá eru mörg mál þess eðlis, að fólk þarf fyrst og fremst að fá lögfræðilegar leiðbeiningar, upplýsingar um rétt sinn og aðstoð við löggerninga. Ég fjölyrði ekki á þessu stigi um þetta mál, en vænti þess, að hæstv. dómsmrh. hafi jákvæð svör við fsp. minni.



Herra forseti. Vegna fsp. hv. 10. þm. Reykv. á þskj. 17, 1. tölul., um lögfræðiþjónustu fyrir efnalítið fólk, vil ég segja eftirfarandi: Í fsp. er spurst fyrir um það, hvað gert hafi verið til að framfylgja þáltill. frá 1975 um þetta efni. Skömmu eftir að þessi ríkisstj. settist að stjórntaumum setti ég í gang athugun á þessu máli í samræmi við samþykkt samstarfsyfirlýsingar ríkisstj. Ég fékk þá upplýst að upplýsingum hefur verið safnað á undanförnum árum, og m.a. liggur fyrir að endurskoðun var í gangi á fyrirkomulagi í þessum efnum bæði í Danmörku og Svíþjóð, enda þótt nýleg löggjöf sé á þessu sviði í Svíþjóð. Liggur nú fyrir ítarleg sænsk greinargerð um endurskoðun á þessum lagareglum þar í landi. Í Danmörku hafa nú á þessu ári verið endurnýjaðar reglur um fyrirkomulag á lögfræðilegri aðstoð til þess að gera þær handhægar í framkvæmd. Gögn liggja enn fremur fyrir frá Evrópuráði þar sem unnið hefur verið að þessum málum í sérfræðinganefnd. Liggja þar fyrir gögn frá þessu ári. Lengra var vinnu ekki komið, en mér sýndist að fengnum þessum upplýsingum og með tilliti til samkomulags stjórnarflokkanna og með tilvísun til þáltill., sem hér hefur verið vísað til, sjálfsagt að hraða nú meðferð þessa máls, og því hef ég skipað samstarfshóp til að huga að lagareglum um ókeypis lögfræðiþjónustu fyrir efnalítið fólk. Ég hef lagt fyrir þann hóp að eftirtalin atriði verði tekin til athugunar: 1) Heildarfyrirkomulag slíkrar þjónustu. 2) Skilyrði fyrir því, að fólk fái slíka þjónustu, m.a. hvort miða eigi þann rétt við efnahag eingöngu, hvort einskorða eigi þjónustuna við ákveðna málaflokka, eða tiltekin lögfræðistörf o.fl. 3) Enn fremur verði athuguð ýmis framkvæmdaratriði, þ. á m. greiðslur fyrir þjónustuna og fyrirkomulag á þeim. 4) Áætla þarf kostnað við hið nýja fyrirkomulag. Þessi upptalning er að sjálfsögðu ekki tæmandi. M.a. þarf að hafa í huga hvernig þjónustan nýtist með sem hagkvæmustum hætti um landið allt. Ég hef óskað eftir því, að starfshópurinn skili áliti ekki síðar en 1. mars 1979. Ég vona að þau gögn, sem aflað hefur verið erlendis frá, ásamt eldri gögnum um þetta efni, muni auðvelda og flýta fyrir vinnu þessa starfshóps, en málið er, eins og glöggt kemur fram af þeim gögnum, sem aflað hefur verið, töluvert flókið og margþætt. Jafnframt verður lögð áhersla á, eins og á var bent af allshn. er hún hafði málið til meðferðar, að samráð verði haft við Lögmannafélag Íslands og einnig lagadeild Háskólans og enn fremur fulltrúa Íslands í þeirri sérfræðinganefnd Evrópuráðsins, sem ég gat um áðan. Er það einlæg von mín, að þetta mál sé nú komið á góðan rekspöl.



Herra forseti. Ég vildi gjarnan láta það koma fram hér, að í meira en tvö ár hefur Öryrkjabandalag Íslands veitt efnalitlum öryrkjum ókeypis lögfræðiþjónustu. Það er virtur fatlaður lögfræðingur sem hefur unnið að þessu máli og hefur leiðbeint þeim sem leitað hafa til hans í ýmsum málum. Ég vildi sérstaklega geta þessa hér. Ég álít að hann mundi vera fær um að gefa því ráðuneyti, sem með þessi mál fer, verulega haldgóðar upplýsingar um þá þörf sem er fyrir hendi í þessu efni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Ég er honum sammála um, að málið er komið á góðan rekspöl, og treysti honum til aðfylgja því eftir.



Herra forseti. Á þskj. 17 hef ég leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. landbrh.: „Hvaða ráðstafanir eru helstar á döfinni hjá rn. og Sauðfjárveikivörnum ríkisins til að hefta frekari útbreiðslu riðuveiki í sauðfé? Spurt er sérstaklega um Austurland í þessu efni.“ Mig grunaði það reyndar ekki, þegar ég lagði þessa fsp. inn á skrifstofu Alþingis einhvern fyrsta þingdaginn, að það mál, sem hér er um spurt yrði svo ótrúlega mikið í sviðsljósinu og raun ber vitni um, alveg sér í lagi í fjölmiðlum þar sem þessi veiki virðist hafa breiðst miklu hraðar út jafnvel heldur en hjá bændum, og er þó nóg um þar. En í sumar síðla og haust hafa ályktanir og samþykktir borist okkur á Austurlandi, og dýralæknirinn á Egilsstöðum, formaður Dýralæknafélags Íslands, hafði samband við mig fyrsta dag þingsins einnig og áréttaði það, sem í þessum samþykktum hafði fram komið, og óskaði þess að athygli yrði vakin á málinu hér á Alþingi. Þær samþykktir, sem urðu hvati þessarar frsp., eru frá almennum sveitarfundi í Hjaltastaðaþingá, sem er næsta sveit við Borgarfjörð eystri, þar sem riðuveiki er nú hvað útbreiddust þar eystra. Þar voru samþykktar strangar varúðarreglur sem til fyrirmyndar mega teljast og vonandi að þeim takist þar með að hindra að veikin berist til þeirra, en hér er um sveit að ræða með tiltölulega mikla sauðfjárrækt. Önnur samþykkt er svo frá bændum í Reyðarfirði sem leggja til niðurskurð á þeim tveimur bæjum við sunnanverðan Reyðarfjörð þar sem veikin er þó enn einangruð. Sú þriðja, sem ég leyfi mér hér með að vitna orðrétt í, með leyfi hæstv. forseta, er frá Búnaðarsambandi Austurlands, gerð á aðalfundi þess og er svo hljóðandi: 1) Fundurinn skorar á Sauðfjársjúkdómanefnd að hefja nú þegar aðgerðir til þess að hefta útbreiðslu riðuveiki í sauðfé á Austurlandi. Útbreiðsla veikinnar og tjón af völdum hennar á sambandssvæðinu er orðið það alvarlegt mál, að til skammar er að sauðfjárveikivarnir skuli ekkert aðhafast í þessu máli. 2) Fundurinn skorar á forsvarsmenn tilraunastöðvarinnar á Keldum, að rannsóknir á riðuveiki verði stórauknar. 3) Fundurinn skorar á alþm. Austfirðinga að hlutast til um að veitt verði ríflegt fé á fjárlögum til rannsókna á riðuveiki svo og til varnaraðgerða. 4) Enn fremur skorar fundurinn á landbrh., að hann hlutist til um endurskoðun á reglugerð um varnaraðgerðir gegn riðuveiki þar sem núverandi reglugerð er allsendis ófullnægjandi. Sumt af þessu er kannske ofsagt miðað við daginn í dag. Ég hygg að á sínum tíma hafi þessi samþykkt hins vegar átt fyllsta rétt á sér. En þessi samþykkt mun hafa verið gerð í júní í sumar og jafnvel ásamt öðrum skipulögðum aðgerðum Austfirðinga orðið til að koma hreyfingu á málið ásamt svo röskum tökum núv. hæstv. landbrh. á því máli. Eins og fram hefur komið varðandi Austurland eru þrjár sveitir þar verst settar og erfitt að sjá skjót úrræði þar til hjálpar: Borgarfjörður eystri, Norðfjarðarsveit og Breiðdalur. Og svo eru hin einstöku tilfelli á Brú á Jökuldal, Berunesi og Þernunesi við Reyðarfjörð. Samkvæmt upplýsingum Jóns Péturssonar héraðsdýralæknis er algengt, þegar veikin er komin í hámark, eða þannig hefur reynslan verið á þeim bæjum eystra þar sem veikinnar hefur gætt mest, að þá geti stofninn minnkað eða drepist úr honum árlega milli 20 og 30%, og sjá þá allir hver vá er fyrir dyrum hjá hverjum einstökum bónda sem fyrir því verður. Til viðbótar við hina skriflegu fsp. og svar við henni vildi ég biðja hæstv. ráðh., miðað við það sem reyndar hefur þegar verið upplýst að nokkru í fjölmiðlum, að upplýsa hvaða bætur væru fyrirhugaðar í kjölfar hugsanlegs niðurskurðar og raunar einnig til þeirra sem árlega verða fyrir stórtjóni, en ekki þykir tækt að grípa til niðurskurðar hjá.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda, hefur riðuveikin breiðst mikið út á síðustu árum, og upp á síðkastið einnig í fjölmiðlum þessa lands mikið um hana rætt. Ég ætla að byrja mál mitt með því að rekja aðeins stuttlega greinargerð, sem reyndar birtist í ýmsum blöðum, um útbreiðslu riðuveiki, en skal þar stikla mjög á stóru. Riðuveiki er talin hafa borist hingað til lands fyrir u.þ.b. 100 árum í Skagafjörð og hefur síðan verið landlæg, má segja, á miðhluta Norðurlands allt frá þeim tíma og þá sérstaklega undanfarin 40–50 ár eða svo. Þar virðist hún hafa að vísu náð mikilli úfbreiðslu, en virðist þó ekki hafa á síðari árum valdið mjög miklu tjóni og útbreiðsla hennar hægari en orðið hefur á þeim svæðum sem síðar hafa fengið þennan vágest. Frá Mið-Norðurlandi barst veikin vestur til Vestfjarða, á Barðaströndina, 1953, og hefur þar haldið þessum sömu einkennum, breiðst hægt út og ekki farist úr henni mjög mikið sauðfé á ári hverju þótt tjón hafi víða verið tilfinnanlegt. Síðan berst hún til Austfjarða 1970 og um svipað leyti hingað til Suðvesturlandsins. Á Austfjörðum einkum hefur hún haft allt aðra eiginleika, breiðst út mjög hratt og valdið verulegu tjóni, einkum árið 1975 og upp úr því. Skýringar á þessu eru kannske ekki öruggar, en menn telja þó þær líklegastar, að sauðfé þarna sé ekki ónæmt fyrir þessari veiki, eins og þar sem hún hefur lengur verið, og svo mun einnig vera hér á Suð-vesturlandi. Eins og ég sagði, ætla ég ekki að rekja þennan aðdraganda nema í örfáum orðum, enda hefur hann verið þegar birtur. Sauðfjárveikivarnir hafa fjallað um þetta mál og gert tillögur til landbrn. sem eru nú í meðferð hjá ríkisstj. Áður en ég greini frá þeim vil ég hins vegar geta þess, að mjög eru skiptar skoðanir um meðferð á þessum sjúkdómi. Honum er talin valda veira sem ekki hefur tekist að einangra. Hins vegar hefur tekist að einangra sóttkveikjuna. Hún virðist vera ákaflega lífseig, meira að segja þolir suðu einhvern tíma. Hins vegar er talið að hún sé mjög hægsmitandi og ekki talið að hún sé hættuleg öðrum en sauðfé og geitfé. Um allan heim, þar sem riðuveiki er, - og hún er útbreidd mjög víða, þó að vísu ekki t.d. á Norðurlöndum og Ástralíu og Nýja-Sjálandi, - er lögð mjög mikil vinna í að skoða þennan sjúkdóm og finna lækningu við honum, en það hefur ekki tekist. Engin bólusetning hefur tekist. Og sömuleiðis er deilt um varnarráðstafanir. Ég hygg að segja megi, að með merkari rannsóknum á þessu sviði hafa verið framkvæmdar hér einmitt að Keldum. Með þetta í huga er mönnum væntanlega ljóst, að varnarráðstafanir eru ýmsum erfiðleikum háðar. Þó má segja, að menn eru sammála um að sjálfsagt sé að einangra sjúkt fé eins og frekast er unnt og eru girðingar að sjálfsögðu það tæki sem til þess er notað. Menn eru sem sagt sammála um að riðuveikin berst auðveldast með sjúku fé. Menn telja hins vegar einnig nú orðið að hún berist með heyflutningum og jafnvel geti borist með öðrum skepnum, eins og t.d. hrossum. Menn eru einnig nú orðið nokkuð sannfærðir um það, að alls ekki sé öruggt að skera niður, jafnvel þótt sauðfjárlaust sé um 1–2 ár, og þurfi svo jafnvel að vera um lengri tíma. Sóttkveikjan kann að lifa í húsum jafnvel lengri tíma en það. Með þetta í huga eru þær tillögur gerðar sem ég ætla að rekja, með leyfi forseta. Tillaga er gerð um það að skera niður allt fé á Brú á Jökuldal. Um þetta eru sérfræðingar að öllu leyti sammála. Þetta er einangrað tilfelli og hefur ekki fundist annað þar á mjög stóru svæði. Mjög gott samstarf er við ábúendur á Brú sem vilja fara þessa leið og vilja jafnvel leggja það á sig að vera sauðfjárlausir nokkurn tíma. Loks er tiltölulega auðvelt að einangra það svæði betur með hliðum á brýr á Jökulsá á Brú. Þá er í öðru lagi í tillögum n. gert ráð fyrir að skera niður fé á sýktum bæjum í Fáskrúðsfjarðarhreppi. En ég vil geta þess strax, að eftir fund, sem var haldinn á Austfjörðum nú fyrir fáeinum dögum, eru orðnar skiptar skoðanir um þetta. Veikin virðist langtum útbreiddari þar en áður var talið, og a.m.k. sumir sérfræðingar draga í efa, að niðurskurður þar á 2–3 bæjum muni duga, og hafa lagt til að aðrar leiðir í niðurskurði verði farnar, þ.e.a.s. fyrst og fremst að skera niður það fé sem örugglega er orðið sýkt á stærra svæði, en það er sú leið sem sums staðar virðist hafa gefið sæmilega raun. Hins vegar vil ég geta þess í þessu sambandi, að fé á bæjum á Austfjörðum, þar sem sýkin er, er talið vera um 10 þús. samtals svo að niðurskurður á því öllu er mikið í ráðist. Þá er lagt til í þriðja lagi að skera niður allt fé í fjárhjörðum í Ölfusi, Hveragerði, Reykjavík, Kópavogi, Seltjarnarnesi og Akranesi þar sem riða hefur verið staðfest. Þarna er sem sagt hugmyndin að velja úr þau fjárhús nánast þar sem riða hefur fundist. Og í fjórða lagi er lagt til að efla varnir við Jökulsá á Brú og endurleggja varnarlínu við Ölfusá, Sog, Þjóðgarðinn, Bláskóga og Hvalfjarðarlínu. Samtals er kostnaður við þessar aðgerðir áætlaður 70 millj. kr. og þar af í girðingar og hlið 37–40 millj. kr. Hitt eru bætur vegna niðurskurðarins, sem ég kem að hér á eftir. Auk þessa er Sauðfjársjúkdómanefnd nú með í athugun strangari reglur en gilt hafa sem eiga að fyrirbyggja að riðuveiki berist á milli bæja. Og án þess að ég fari út í það í smáatriðum, þá eru þær fyrst og fremst fólgnar í því að gera fjáreigendum skylt að fara eftir ströngustu reglum um heyflutninga, flutninga á lifandi fé og annað sem við nánari athugun kann að koma í ljós að megi verða til þess að hindra útbreiðslu veikinnar. Að þessu er sem sagt mjög ötullega unnið, en verður að viðurkennast, að nokkuð stendur í vegi fyrir ákvörðunum að óvissa er því miður mjög mikil um þessa veiki. Þó vil ég geta þess hér, að ég hef eindregið lagt til að þær girðingar, sem hér er lagt til að verði endurlagðar, verði endurlagðar að sumri. Allir virðast sammála um það sem sjálfsagða vörn og jafnframt að skorið verði niður a.m.k. á Brú. Um það eru einnig sérfræðingarnir sammála. Hitt er í nánari athugun, en töluverður niðurskurður tel ég að sé óhjákvæmilegur. Þá var spurt um bætur. Bætur eru þannig ákveðnar nú, að þær eru dálítið breytilegar eftir aldri kindarinnar. Fyrir gemlinga minnir mig að séu 6–7 þús. kr., en fer upp í 15 þús. kr. hæst. Síðan kemur það stóra vandamál, ef talið verður nauðsynlegt að hafa fjárlaust í lengri tíma en tíðkast hefur. Ljóst er að á einhvern máta verður að aðstoða bændur til að komast yfir það tímabil eða þá aðstoða þá til að taka upp aðra búgrein, ef um það getur verið að ræða. Þetta er jafnframt í nánari athugun, en ég geri ráð fyrir að ríkisstj. muni á næsta fundi sínum á fimmtudag ganga frá afgreiðslu sinni á þessu máli.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. svör hans og einnig það, hvað í þessu máli hefur þegar verið gert og ég treysti að gert verði áfram. Ég vek sérstaka athygli á síðasta liðnum í samþykkt Búnaðarsambands Austurlands, þar sem sá fundur skorar á landbrh. að hlutast til um endurskoðun á reglugerð um varnaraðgerðir þar sem núverandi reglugerð sé allsendis ófullnægjandi. Ég bendi á það vegna þess að nú er komin upp deila á Austurlandi um það varðandi þessa tvo bæi á suðurströnd Reyðarfjarðar, hvort þar eigi að skera niður eða ekki. Í fyrra, hefði verið gripið nógu fljótt í taumana þá, var þetta einangrað við einn bæ þar og alveg ljóst hvað olli og aðvörun hafði borist um það, en henni hefur greinilega ekki verið sinnt, að því er ég best veit, og því hefur farið sem farið hefur þar. Ég held því að þarna þurfi strangari reglur, eins og hæstv. ráðh. var að segja að mundu verða settar, og það veiti ekki af því, þó að ég viti mætavel að varnarráðstafanir í þessum málum öllum séu erfiðar og ekkert eitt sé kannske einhlítt í þessu efni. Varðandi bæturnar vil ég taka það fram, að auðvitað hafa bændur, sem hafa misst fé sitt úr þessari veiki, fengið nokkrar bætur úr Bjargráðasjóð. Mér er einnig kunnugt um það, veit ekki annað en það sé rétt, að bændur fái enn þá bætur fyrir ær sem farast úr garnaveiki, þar sem um vítaverðan trassaskap einan er að ræða þar sem hægt er að lækna þessa veiki og komast fyrir hana að fullu, - að enn þá séu veittar fullar bætur til bænda ef þeir verða fyrir tjóni af þessum beina trassaskap sínum. Þess vegna hefði ég talið eiri ástæðu til þess, að þeir bændur, sem hafa misst fé sitt úr þessari veiki, sem þeir ráða ekki við, hefðu fengið þessa aðstoð í staðinn fyrir þá sem hafa misst það af trassaskap einum fyrir það að þeir hafa ekki bólusett. Ég fagna því sem sagt, að hér hefur verið rösklega á tekið, því að það er full ástæða til þess og einkum með tilliti til þess, hve þessi veiki hefur breiðst ört út eystra. Ég býst við því, að menn muni í fyrra eftir hörðum deilum milli sauðfjárveikivarna og formanns Dýralæknafélags Íslands, þess sem ég vitnaði í áðan, héraðsdýralæknisins á Egilsstöðum, um gagnsemi aðgerða Sauðfjársjúkdómanefndar og ráðstöfun á fjármagni hennar. Um réttmæti þeirra ásakana vil ég ekki og get ekki dæmt. En ekki gat ég varist því að finna margt athyglisvert í gagnrýni Jóns Péturssonar, sem ég held að fyllsta ástæða væri til að athuga gaumgæfilega, og mér sýnist hæstv. ráðh. hafa þegar gengið þar nokkuð rösklega til verks. En ég gæti vel trúað því, að þar mætti enn betur gera, þannig að þeim fjármunum, sem þarna er ráðstafað, verði enn bætur varið en gert hefur verið á undanförnum árum.



Herra forseti. Á þskj. 17 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. landbrh. um jarðakaupalán. Lán til jarðakaupa hafa til síðustu áramóta verið veitt af Veðdeild Búnaðarbanka Íslands. Afgreiðsla hefur farið fram á hverju ári og stundum nokkuð jöfnum höndum eftir því sem lánshæfar umsóknir hafa borist. Í lok síðasta Alþingis var lögum um Stofnlánadeild landbúnaðarins breytt m.a. á þá lund, að Stofnlánadeildin tók við því hlutverki að veita lán til jarðakaupa. Þrátt fyrir þessa lagabreytingu hafa engin jarðakaupalán enn verið veitt af Stofnlánadeild landbúnaðarins á þessu ári og ekkert hefur verið upplýst um hvort eða hvenær verður unnt að afgreiða þær umsóknir sem þegar liggja fyrir hjá Stofnlánadeildinni um þessi lán. Nú liggja fyrir hjá Stofnlánadeild landbúnaðarins 90 lánshæfar umsóknir um jarðakaupalán. Búast má við að fleiri umsóknir berist til áramóta, en þetta er þó svipuð tala lánsumsókna og þurft hefur að sinna á undanförnum árum, en tala jarðakaupalána hefur oftast verið frá 80–120 talsins á ári hverju. Það er augljóst, að það er mjög bagalegt hversu dregist hefur að afgreiða þau lán sem umsóknir liggja fyrir um. Enn verra er þó að vita ekki hvort um afgreiðslu verður að ræða á lánsumsóknum sem borist hafa á þessu ári. Þeir, sem fest hafa kaup á jörðum á þessu tímabili, hafa gert kaupsamninga í trausti þess, að lánin yrðu afgreidd, og er nauðsynlegt að upplýsa hvers þeir mega vænta, hvort lánin verða afgreidd eða ekki. Hér oftast um að ræða frumbýlinga og er vandi þeirra ærinn þó að leyst væri úr því að veita jarðakaupalán með eðlilegum hætti, hvað þá ef það verður ekki gert. Það er svo annar þáttur þessa máls og ekki síður mikilvægur, hvaða kjör verða á jarðakaupalánum ef afgreidd verða. Ljóst er að fjármagn, sem lagt er í jarðakaup til venjulegrar búvöruframleiðslu, skilar yfirleitt seint arði. Þess vegna er ákaflega erfitt að hugsa sér að jarðakaupalán geti borið mjög erfið lánakjör eins og nú eru víðast á lánum. Ég skal ekki að þessu sinni fara lengra út í þennan þátt þessa máls. Ég hef talið nauðsynlegt að fá það upplýst í upphafi þessa Alþingis, vegna fjölmargra fsp. sem ég hef fengið um þessi efni, hvort unnt verður að veita þessi lán, hverjar fyrirætlanir ríkisstj. eru. Fyrir því hef ég lagt fram þá fsp. sem hér er á dagskrá og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hvenær má vænta þess að afgreidd verði jarðakaupalán vegna umsókna, sem borist haf til Veðdeildar Búnaðarbanka Íslands og Stofnlánadeildar landbúnaðarins á þessu ári?“



Herra forseti. Stofnlánadeild landbúnaðarins voru ætlaðir 2 milljarðar 222 milljónir kr. til útlána á þessu ári samkv. lánsfjáráætlun síðustu ríkisstj. Í ljós kom hins vegar fljótlega að ekki mundi þetta fé allt nást eftir þeim leiðum sem ráðgert hafði verið. Einkum var ljóst að fjármagn frá Lífeyrissjóði bænda yrði stórum minna en gert hafði verið ráð fyrir. Ég setti þegar í byrjun september í gang athugun á þessu og fékk Seðlabankann til að kanna þetta mál, enda hafði Seðlabankinn haft vissa forustu um ákvörðun á lánsfjáráætlun á s.l. vetri, eins og hv. þm. er kunnugt. Staðfest var af Seðlabankanum, að fjárskortur Stofnlánadeildar landbúnaðarins næmi 320 millj. kr. Ég leitaði þá þegar til Framkvæmdasjóðs um útvegun á þessu fjármagni. Stjórn Framkvæmdasjóðs samþykkti fyrir um það bil tveimur vikum að verða við þeirri beiðni. Ég hef síðan fengið þær upplýsingar frá Stofnlánadeild landbúnaðarins, að um það bil helminginn af þessu fjármagni verði unnt að greiða Stofnlánadeildinni nú innan örfárra daga, þannig að ég geri fastlega ráð fyrir að úr þessu muni rætast mjög fljótlega. Ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda, að kjörin eru stórt atriði, og þarf ekki að endurtaka það sem hann sagði um þau. Hins vegar get ég upplýst að stjórn Stofnlánadeildarinnar mun halda fund um lánskjörin í þessari viku og gera tillögur um þau til landbrn., sem þá verða að sjálfsögðu athugaðar þar án tafar.



Herra forseti. Ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. landbrh. Það er sannarlega gleðilegt, að það skyldi takast að leiðrétta reikningsskekkju Seðlabankans frá því í fyrra, sem vakin var þá margsinnis athygli á, að um hreina skekkju í útreikningum bankans væri að ræða varðandi þá tölu sem var sett í lánsfjáráætlunina. Þar var bent á þrjár áberandi villur sem væri hægt að rekja lið fyrir lið, en ekki fékkst það leiðrétt og hefur ekki tekist fyrr en nú að fá á hreint að þessi göfuga stofnun hafi reiknað vitlaust. En ég fagna því sem sagt að það er nú komið á hreint. Ég tek það hins vegar fram, að það er ekkert nýtt að jarðakaupalán hafi verið vandræðamál. Jarðakaupalán síðari hluta s.l. árs voru í algerri óvissu alveg fram undir áramót og þá vissu menn ekkert hvernig um þau færi. Búnaðarbankinn sjálfur hafði áður hlaupið þar undir bagga til þess að hægt væri að afgreiða þau lán, þannig að hér er ekki um nýjan vanda að ræða. En sem sagt, nú á næstu dögum mun fást úr þessu skorið og ber að fagna því. En ég fagna hinu alveg sérstaklega, að það skyldi takast að fá leiðréttingu á þessu, sem ég margbenti á, t.d. í Ed. í fyrra við afgreiðslu lánsfjáráætlunar þá, að var um augljósar reikningsskekkjur að ræða.



Herra forseti. Ég þakka svör hæstv. ráðh. Það kom fram í þeim svörum, að þess má vænta, að greitt verði úr þessum málum á næstunni, og verð ég að lýsa ánægju minni yfir því. Æskilegra hefði þó verið vitaskuld að þetta gæti legið nokkuð hreint fyrir og er vonandi að það dragist ekki mjög lengi að svo verði. Ekki komu fram upplýsingar um það, hvernig kjör verða á því fjármagni sem samþykkt hefur verið að veita úr Framkvæmdasjóði Íslands. Ég tel að ef það fjármagn verður með venjulegum lánskjörum, sé ákaflega erfitt að hugsa sér að jarðakaupalán geti borið þau lánskjör vegna þeirra ástæðna sem ég gat um hér í fyrri ræðu minni. Ég fagna því þó að hæstv. ráðh. virðist hafa skilning á þessu efni og hef ekkert um það að segja fyrr en í ljós kemur hver niðurstaðan verður. Hv. þm. Helgi Seljan sagði að hér væri ekki um nýtt mál að ræða. Það er sumpart rétt. Það er rétt sem hann sagði, að á síðasta ári voru þessi lán ekki afgreidd fyrr en undir lok ársins. En fyrr á árum var það svo, að Veðdeild Búnaðarbanka Íslands gat staðið undir því að veita þessi lán og hafði til þess aðstoð það tímanlega, að það þurfti ekki að draga fram á síðustu daga ársins, eins og gerðist í fyrra og eins og sýnilega verður nú. Hins vegar er svo komið fyrir Veðdeild Búnaðarbankans, að hún er gjaldþrota, og hefur raunar verið um bráðabirgðaástand að ræða við afgreiðslu jarðakaupalána á síðustu 1–2 árum. Ég vænti þess að sá afgreiðslumáti, sem hér er boðað að verði um þessi mál nú, verði einnig að teljast til bráðabirgða. Ljóst er að það verður að útvega Stofnlánadeild landbúnaðarins fjármagn með góðum kjörum til að sinna þessu hlutverki. Menn hafa oft talað um að nauðsynlegt væri að bæta kjör frumbýlinga og auðvelda ættliðaskipti á jörðum. Það verður ekki gert með því að jarðakaupalán verði með svo óhagstæðum lánskjörum sem almennt eru á fé frá Framkvæmdasjóði Íslands. Þess vegna er nauðsynlegt að taka þessi mál til alvarlegrar athugunar og það heldur fyrr en seinna. Nefnd, sem starfaði að endurskoðun laga um Stofnlánadeild landbúnaðarins á síðasta ári, lagði fram tillögur sem fólu í sér breytingar á lögunum er hefðu getað gegnt þessu hlutverki. Því miður var liður í því lagafrv. skorinn niður áður en lögin voru afgreidd, þannig að það leysir ekki vandann nú. Hér á ég við tillögu um svokallað mótframlag ríkissjóðs gegn jöfnunargjaldi, sem hefði þýtt á þessu ári um 300 millj. kr., sem þá hefði verið óverðtryggt fé og unnt hefði verið að nýta til þess að veita jarðakaupalán með góðum kjörum, leysa gjaldþrotahalla Veðdeildar Búnaðarbanka Íslands og byggja þennan lánaþátt upp með eðlilegum hætti og e.t.v. auka fyrirgreiðslu við frumbýlinga umfram það, sem verið hefur, og stefna þannig að því að leysa þeirra vanda. Ég skal ekki lengja umr. um þetta mál nú í fsp.-tíma. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans og vænti þess, að sá skilningur, sem fram kom í máli hans á þessum efnum, megi duga til þess að hér verði teyst úr með viðunandi hætti.



Herra forseti. Ég vil geta þess í sambandi við orð hv. fyrirspyrjanda, að Stofnlánadeild landbúnaðarins hefur á undanförnum árum setið að bróðurparti þess fjármagns sem fáanlegt hefur verið frá Framkvæmdasjóði með góðum lánskjörum, þ.e. fjármagn sem er ekki gengis eða verðtryggt. Þetta veit ég að hv. fyrirspyrjandi þekkir. Engu að síður hefur þetta ekki nægt til þess að firra veðdeild bankans mjög miklum fjárhagsvandræðum, því að menn hafa ekki treyst sér til, eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að lána fé til jarðakaupa með slíkum kjörum, þ.e.a.s. fullri verðtryggingu eða gengistryggingu. Nú hafa menn lagst á eitt til að finna ráð til að bæta úr þessu. Það verður að sjálfsögðu ekki gert nema útvega deildinni fjármagn með það góðum kjörum, að blanda megi þessu tvennu saman og fá út eitthvað hæfilegt. Það hefur mistekist. M.a. var fellt út úr frv. um Stofnlánadeildina á síðasta þingi ákvæði sem átti að stuðla að þessu. Því miður hefur Framkvæmdasjóður ekkert annað fjármagn heldur en annað hvort verðtryggt eða gengistryggt. Spurningin er hvort unnt sé að dreifa þeirri byrði sem slík útlán mundu hafa í för með sér. Ég veit að stjórn Stofnlánadeildarinnar mun athuga það mál mjög vandleg, og ég mun gera það sem í mínu valdi stendur til þess að þau kjör verði viðunandi, þótt um það geti ég að sjálfsögðu engu lofað áður en sæmilegt fjármagn til þess er fundið.



Herra forseti. Það eru engin tök á því að ræða þetta mál, eins og raunar þyrfti að gera, í fsp.-tíma á Alþ. En út af því, sem hv. þm. Pálmi Jónsson sagði, að 90 lánsumsóknir lægju fyrir lánshæfar, þá er það einhver misskilningur. Það eru 90 umsóknir sem hafa borist, en um 60 af þeim eru skjöl sem eru fullnægjandi til þess að hægt væri að veita lánin eins og stendur. En þetta skiptir ekki höfuðmáli. Ég vil vekja athygli á því, að ef orðið hefði samkomulag á síðasta þingi um þær leiðir sem sú nefnd, sem hv. þm. var að tala um, lagði til, þá væri þessi vandi ekki fyrir hendi í sambandi við lánskjör á jarðakaupalánum. Það verður að finna leiðir til þess, að þessi lán sligi ekki þá menn sem eru að hefja búskap. Og ég vil í því sambandi minna á það, að lánskjör, sem Byggðasjóður er með, eru með allt öðrum hætti heldur en við hefðum getað verið með í sambandi við jarðakaupalánin. Þar eru 14%, óverðtryggt, en við höfum orðið að vera á síðasta ári með 18% vexti af jarðakaupalánum. Því miður er tími ekki til að ræða þessi mál hér frekar. Ég vona að hægt verði að finna einhverja viðunandi lausn á þessu máli. Ekki liggur enn fyrir hvers konar fjármagn við fáum, hvort það verður að einhverju leyti verðtryggt, en það verður annaðhvort verðtryggt eða gengistryggt, eftir þeim upplýsingum sem liggja fyrir, þó að ekki sé vitað hvernig skiptingin verður á því fjármagni.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. e. taldi mig fara með skakkar upplýsingar um tölu lánsumsókna sem fullgildar væru. Ég skal ekkert deila um það við hann að öðru leyti en því, að ég hef mínar upplýsingar beint frá forstöðumanni Stofnlánadeildar landbúnaðarins, Stefáni Pálssyni, sem ég hef ekki reynt að því að fara með rangt mál um slík efni. Hann gaf mér upp nú í morgun að fullgildar umsóknir væru 90 talsins sem þegar lægju fyrir.



Herra forseti. Á undanförnum árum og áratugum hafa komið fyrir hér á landi fjölmörg atvik sem varpað hafa ljósi á þær margvíslegu hættur sem stafa af dvöl bandaríska hersins í landinu. Þessir afburðir hafa falið í sér í senn hættur vegna þeirrar vopnameðferðar, sem þar hefur verið viðhöfð, og enn fremur vegna mengunar af margvíslegri annarri starfsemi sem hefur verið tengd hernum eða farið fram á vegum hans. Ég held að allir, sem líti yfir sögu þessara tilvika, geti verið sammála um þann dóm, að þau hafi í senn sýnt margvíslegar tilraunir af hálfu bandaríska hersins til þess að breiða yfir og fela atburði af þessu tagi og vanmátt íslenskra embættismanna, jafnvel áhuga- og getuleysi þeirra ásamt íslenskum stjórnvöldum til þess að upplýsa mál af þessu tagi. Oft og tíðum hafa þessi málefni verið aðeins í umr. og fréttum örfáa daga. Síðan hefur þeim verið vísað til einhverra aðila í stjórnkerfinu eða beint til hersins sjálfs og ekkert af þeim frést. Bæði yfirmenn hersins og embættismenn íslenska ríkisins og oft og tíðum stjórnvöld hafa treyst því, að gleymska almennings yrði bandamaður þeirra hvað snertir þær margvíslegu hættur og erfiðleika sem samfara eru dvöl hersins hér á landi. Oft og tíðum hefur þessi áróðursherferð, sem ég vil kalla svo, þ.e.a.s. herferð gleymskunnar, tekist ærið vel. Það má minna á það, að fyrir nokkrum árum fundust sinnepsgassprengjur á skeljasandsmiðum Sementsverksmiðju ríkisins. Önnur sprengjan sprakk í verksmiðjunni sjálfri og brenndi þar nokkra starfsmenn. Hin var heil og hafði á sér ártalið 1946, sem greinilega útilokaði alla aðra aðila en Bandaríkin sem höfund þessa vopns. Meðferð málsins varð sú, að varnarmáladeild var falið það. Hún vísaði því til sprengjusérfræðinga bandaríska hersins og síðan hefur ekkert frést um þetta mál. Fyrir nokkrum dögum kom upp fyrir hreina tilviljun, eins og ætíð vill verða um mál af þessu tagi, annað mál skylt þessu, - mál sem greinilega átti af hálfu varnarmáladeildar, bandaríska hersins og íslenskra stjórnvalda að fá sömu meðferð gleymskuherferðarinnar og fleiri af þessu tagi. Ég tel hins vegar að hér hafi verið um svo alvarlegt mál að ræða, að óverjandi sé að þær afsakanir og sá málflutningur, sem hafður var uppi af hálfu varnarmáladeildar í þessu máli, séu látin hjá liða án þess að nánar sé um það spurt hér á háu Alþingi og jafnframt kannað hvaða varanlegar ráðstafanir utanrrn. hyggst gera eða hefur þegar gert til þess að koma í veg fyrir að Íslendingum og þá sérstaklega íbúum á Suðurnesjum stafi varanleg og alvarleg mengunarhætta af dvöl og starfsemi bandaríska hersins á Keflavíkurflugvelli. Fyrir nokkrum árum voru uppi margvíslegar umr. um mengun drykkjarbóla á Suðurnesjum af völdum starfsemi bandaríska hersins. Það vandamál hefur ekki fengið, eftir því sem mér er kunnugt, varanlega lausn. Greinilegt er að af hálfu íslenska embættiskerfisins og þeirra stjórnvalda, sem hér voru við völd, og bandaríska hersins er í gangi sameiginleg herferð gleymskunnar gagnvart þeim hættum sem íslenskri þjóð stafa af starfsemi bandaríska hersins og dvöl hans hér á landi. Það mál, sem ég geri á þskj. 17 sérstaka fsp. í tilefni af, var tengt því, að uppgötvaðist fyrir hreina tilviljun, - ég verð að leggja ríka áherslu á það, - að á Keflavíkurflugvelli hafði úrgangsolíu verið veitt út í skurð þaðan sem hún gat borist víða og tengst drykkjarbólum Suðurnesja. Þær fréttir, sem af þessu komu í fjölmiðlum, gerðu þennan atburð mjög dularfullan. Enginn vildi kannast við að hafa veitt þessari olíu út í skurð. Enginn virtist vilja vita um þennan skurð né virtist nokkur vita hver yfir höfuð ætti sökina á þessu. Í tilefni af þessum atburði hef ég borið fram fsp. í 5 liðum sem er á þessa leið: „1. Telur utanrrh. gilda yfirlýsingu deildarstjóra varnarmáladeildar utanrrn. að „enginn, hvorki íslenskur né bandarískur aðili, vissi að olíu eða öðrum efnum úr flugskýli flughersins á planinu fyrir framan væri veitt út í skurð.“? 2. Hvaða líkur telur utanrrh. að séu á því að bandaríski flugherinn viti hvað gerist í háloftunum yfir og í kringum Ístand fyrst hann veit ekkert um stóra olíuskurði rétt við eigin flugskýli? 3. Hvaða ráðstafanir hefur utanrrh. gert til að komast að raun um hver bar ábyrgðina á þeirri meðferð á úrgangsolíu sem nýlega var fyrir tilviljun uppgötvuð á yfirráðasvæði bandaríska hersins? 4. Hvaða tryggingar eru fyrir því að starfsemi bandaríska hersins mengi ekki drykkjarvatn íbúa á Suðurnesjum? 5. Hvaða breytingar hyggst utanrrh. gera til að koma í veg fyrir að bandaríska herinn feli olíu og aðra mengunarvalda í íslenskri jörð fyrst fyrri loforð hersins hafa í þessu efni reynst haldlaus?“ Það er von mín, að við þessum spurningum fáist skýr svör sem gefi tilefni til þess að átta sig á því hvar á vegi statt íslenska embættiskerfið og stjórnkerfið er til þess að sinna nauðsynlegri eftirlitsskyldu sinni gagnvart bandaríska hernum og framfylgja þeim vörnum sem þarf greinilega að framfylgja gagnvart varnarliðinu.



Herra forseti. Sú fsp., sem fram er lögð, er í 5 liðum, og tel ég nauðsynlegt að lesa aftur liðina á undan svörunum til að málið verði sem skýrast. 1. spurningin er á þessa leið, með leyfi forseta: „Tekur utanrrh. gilda yfirlýsingu deildarstjóra varnarmáladeildar utanrrn. um að „enginn, hvorki íslenskur né bandarískur aðili, vissi að olíu eða öðrum efnum úr flugskýli flughersins á planinu fyrir framan væri veitt út í skurð“? Ég tel ekki ástæðu til að rengja yfirlýsingu deildarstjóra varnarmáladeildar og vil trúa því, að hún hafi verið gefin eftir bestu vitund. Það var ekki fyrr en Íslenskir aðalverktakar tóku að grafa á þessum stað í lok septembermánaðar, að olíumettaður jarðvegur kom í ljós, og voru þá strax gerðar ráðstafanir til að fjarlægja þann jarðveg. Þó er á hverjum degi fjöldinn allur af íslenskum og bandarískum starfsmönnum á þessu svæði. 2. spurning: „Hvaða líkur telur utanrrh. að séu á því að bandaríski flugherinn viti hvað gerist í háloftunum yfir og í kringum Ísland fyrst hann veit ekkert um stóra olíuskurði rétt við eigin flugskýli?“ Ég tel engan veginn rökrétt að draga af þessu máli neinar ályktanir um það, hvernig varnarliðið gegnir hlutverki sínu sem heild. 3. spurning: „Hvaða ráðstafanir hefur utanrrh. gert til að komast að raun um hver bar ábyrgðina á þeirri meðferð úrgangsolíu sem nýlega var fyrir tilviljun uppgötvuð á yfirráðasvæði bandaríska hersins?“ Hér er um að ræða stærsta flugskýlið á Keflavíkurflugvelli. Frárennsli frá þessu flugskýli er tvenns konar. Annars vegar eru leiðslur sem taka við skolpi frá salernum og öðru þess háttar. Þær leiðslur eru tengdar skolpveitu vallarins sem liggur í sjó fram. Hins vegar eru leiðslur til að taka við rigningarvatni af flughlaði kringum flugskýlið og á gólfi skýlisins, þegar sjálfvirkur vatnsslökkvibúnaður í skýlisþakinu fer í gang. Þessar leiðslur liggja í þró sem er á bersvæði. Ástæðan fyrir því, að þessar leiðslur eru ekki tengdar skolpveitunni, er sú, að í stórrigningum eða þegar vatnsslökkvikerfið fer í gang er affallsvatn það mikið, að skolpveitan mundi hreinlega yfirfyllast og skolp geta flætt í hús. Þessum leiðslum er þar af leiðandi eingöngu ætlað að flytja vatn. Það, sem hér hefur gerst, er því að á einhvern hátt hefur úrgangsolía blandast saman við þetta vatnsrennsli. Nærtækasta skýringin hlýtur að vera sú, að starfsmenn í flugskýlinu eða á flughlaði við skýlið hafi hellt úrgangsolíu í niðurfall sem eingöngu er ætlað fyrir yfirborðsvatn. Nú vil ég taka það skýrt fram, að þetta flugskýli er nokkurn veginn til helminga notað annars vegar af varnarliðinu og hins vegar af íslensku flugfélögunum, Loftleiðum, Flugfélagi Íslands og Arnarflugi. Mál þetta er nýtilkomið, ekki mánaðargamalt, og hefur ekki unnist tími til að komast að því, hverjir eru ábyrgir fyrir því slysi sem þarna varð. Er hætt við að það geti orðið erfitt að sanna hver ber ábyrgðina á því, þar sem flugskýlið hefur verið í notkun allt frá árinu 1954 og hér gæti verið um gamlar syndir að ræða. 4. spurning: „Hvaða tryggingar eru fyrir því að starfsemi bandaríska hersins mengi ekki drykkjarvatn á Suðurnesjum?“ Varnarliðið og íbúar nálægra byggðarlaga nota sama grunnvatnsból. Segir sig sjálft að varnarliðinu hlýtur að vera það jafnmikið kappsmál og öðrum að þetta drykkjarvatn mengist ekki, enda er ekki í mörg önnur hús að venda á þessu svæði. 5. spurning: „Hvaða breytingar hyggst utanrrh. gera til að koma í veg fyrir að bandaríski herinn feli olíu og aðra mengunarvalda í íslenskri jörð fyrst fyrri loforð hersins hafa í þessu efni reynst haldlaus?“ Af þeim ástæðum, sem ég hef þegar greint, að það er augljóslega hreinlætis- og heilbrigðismál fyrir varnarliðið sjálft ekkert síður en Íslendinga að forðast þá mengun, sem hér er um talað, og alla aðra mengun, þá get ég ekki, nema rök verði fyrir því færð, fallist á að varnarliðið feli olíu eða aðra mengunarvalda í íslenskri jörð. Það mundi koma því sjálfu í koll. Í sambandi við þetta mál hef ég að lokum þetta að segja: 1. Varnarliðinu ber skylda til að fylgja í hvívetna öllum íslenskum lögum, reglum og ákvörðunum yfirvalda til að forðast mengun. Verði misbrestur á því ber varnarmálanefnd skylda til að tryggja leiðréttingu þegar í stað. Varnarmálanefnd ber skylda til að hafa náið samstarf við sveitarfélög í nágrenni flugvallarins. Á flugvellinum sjálfum eru allan sólarhringinn nokkur hundruð starfsmenn íslenska ríkisins við ýmiss konar vinnu og fara þar um nálega alla staði, þannig að ætla má að þeir mundu verða varir við brot á þessum reglum eða hættulega mengun. 2. Notendum á þessu stóra flugskýli hafa á nýjan leik verið gefin ströng fyrirmæli um að hella aldrei olíu eða öðrum úrgangsefnum í niðurföll. 3. Til að koma í veg fyrir að slík óhöpp verði endurtekin hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að olíuskiljur verði settar upp til þess að hreinsa olíuúrgang úr yfirborðsvatninu, ef hann skyldi þrátt fyrir allt berast þangað á nýjan leik. 4. Vegna þessa atburðar kallaði varnarliðið hingað til lands sérfræðing í umhverfisvernd og mengunarmálum og kom hann til landsins 12. þ. m. Honum var falið að gera allsherjarúttekt á mengunarhættu á varnarliðssvæðinu.



Herra forseti. Hér eru til umr. mál sem ástæða er til að gefa frekari gaum. Í viðtali í Þjóðviljanum fyrir nokkru við Pál Ásgeir Tryggvason deildarstjóra í varnarmáladeild í utanrrn. segir hann eitthvað á þessa leið varðandi þá olíumengun sem kom upp á Keflavíkurflugvelli: Þetta kom öllum fullkomlega á óvart. Enginn, hvorki íslenskir né bandarískir aðilar, vissi að olíu eða öðrum efnum úr flugskýli flughersins og planinu fyrir utan væri veitt út í skurð. - Síðan segir hann í viðtalinu: Tiltölulega er stutt síðan menn fóru í alvöru að hugsa um mengunarvarnir. - Og enn síðar: Handvömm frá fyrri tíð. Með svar hæstv. utanrrh. í huga tel ég að hér sé á ferðinni mál sem sé e.t.v. verið að reyna að hlaupa frá án þess að réttar ráðstafanir verði gerðar. Ég mun upplýsa þetta nokkru nákvæmar hér á eftir. Árið 1970 kaus hreppsnefnd Ytri-Njarðvíkurhrepps nefnd til að taka þessi mál til athugunar, olíumengun á Keflavíkurflugvelli. Nefnd þessa skipuðu þeir Hilmar Þórarinsson, Ásbjörn Guðmundsson og Ingvar Jóhannsson, en n. skilaði áliti 6. júlí 1972. Þetta álit kom m.a. til varnarmálanefndar utanrrn. og í hendur Páls Ásgeir Tryggvasonar. Skýrsla nefndarinnar skiptist í tvo kafla. Fyrri kaflinn fjallar um flugumferð farþega, orrustu-, sprengju- og eftirlitsflugvéla og þá hættu sem af þeim kann að stafa fyrir nálæg byggðarlög og bent er á að mesta hætta á flugslysum sé við flugtak og lendingar. Seinni kaflinn fjallar um mengun af völdum slælegrar meðferðar á olíu á flugvallarsvæðinu og þá mengunarhættu sem er yfirvofandi gagnvart vatnsbólum nálægra byggðarlaga. Þegar skýrsla n. kom fram voru stjórnvöld upplýst um niðurstöður hennar og þau hvött til að þessi mál yrðu tekin föstum tökum árið 1972. Á tímabilinu frá 1972 og til 1978 hefur nánast engin samvinna né ósk um tengsl né samráð við þá aðila, sem gerðu þessa könnun á þessu tveggja ára tímabili, 1970–1972, farið fram. Málið var svæft 1972. Páll Ásgeir Tryggvason deildarstjóri í varnarmáladeild lofaði að athuga málið en það virtist aldrei athugað, ekki einu sinni gerð tilraun til þess að kanna nánar eða hafa samband við þá aðila á einn eða annan hátt, sem stóðu að þessari könnun. Til þess að upplýsa þm. öllu nánar um þetta mál skal ég vitna í nokkrar klausur úr þessari skýrslu sem kom fram árið 1972. Fyrst er fjallað þar um olíutanka og olíuleiðslur sem eru neðanjarðar. Rétt fyrir ofan Njarðvíkurbæ, í um það bil 100 m fjarlægð eða ofan á vatnsbólum Njarðvíkinga og í nálægð við vatnsból Keflvíkinga, eru grafnir tankar og olíuleiðslur. Enginn veit hve mikil olía hefur lekið úr þessum tönkum síðan 1951. Ég skal lesa - með leyfi forseta - örstuttar tilvitnanir til að lýsa innihaldi þessarar skýrslu svo að menn komist nærri kjarna málsins. Hér segir á einum stað: „Svo alvarlega er í þessum málum komið, að búast má við í náinni framtíð algeru neyðarástandi víða hér syðra í neysluvatnsmálum, og er þá jafnframt átt við vatnið sem notast í fiskiðnaði, ef marka má skoðanir jarðeðlisfræðinga eins og að framan greinir.“ Síðar segir: „Nefndin telur sig geta rökstutt það með fjölmörgum ábendingum að ekki mörg hundruð tonn af olíum og bensíni og ýmsu þrýstiloftsflugvélaeldsneyti, heldur margar þúsundir tonna hafa runnið út í jarðveg Keflavíkurflugvallar á umliðnum áratugum frá byggingu hans, auk mikils magns af banvænum eiturefnum sem eru flugstarfsemi eða hafa á þennan dag verið talin flugstarfsemi nauðsynleg, en eru nú óðast að hverfa úr notkun hjá menningarþjóðum.“ Hér kemur svo þriðja og síðasta tilvitnunin: „Neysluvatn fyrir nærfellt 20 þúsund íbúa á þessu svæði, innlenda sem erlenda, fiskiðnað, nærri 22% útflutningsverðmæta þjóðarinnar, millilandaflug okkar, strendur gullkistunnar við Faxaflóa og svo margt annað sem upp mætti telja, er í bráðri hættu.“ Þetta var sagt 1972, og það skýtur dálítið skökku við að heyra það nú árið 1978, að hér sé um ný tíðindi að ræða þegar minnst er á olíumengun á Keflavíkurflugvelli.



Ég vil aðeins að gefnu tilefni rifja það upp sem e.t.v. er ekki við að búast að ungir þm. séu búnir að læra til fullnustu, en í þingsköpum eru ákveðnar reglur um fyrirspurnatíma, þann tíma sem mönnum er ætlaður sem hámark í fsp.-tíma. Það eru 5 mínútur tvisvar sinnum sem fyrirspyrjandi hefur, ráðh. hefur 10 mínútur í tveimur umferðum og aðrir ræðumenn, hvort sem eru þm. eða ráðh., aðrir en viðkomandi ráðh., hafa aðeins tvær mínútur tvisvar sinnum. Forsetar hafa, vegna þess hve fsp. eru margar og rúmfrekar, lagt nokkra áherslu á að ekki væri farið að ráði yfir þessi mörk. Sumir hv. þm., jafnvel hinir eldri, ég og fleiri, höfum staðið í þeirri meiningu, að því er mér finnst stundum, að það sé skylda þm. að nota þessar tvennar 5 mínútur t.d. sem fyrirspyrjendur hafa og skylda ráðh. að nota tvisvar sinnum 10 mínútur. Þetta er mesti misskilningur líka. Það er engin þörf á því. Ef menn geta orðið stuttorðari, þá er það áreiðanlega í mörgum tilvikum vel þegið. En ég vildi aðeins að gefnu tilefni rifja þetta upp í allri vinsemd, þar sem nú eru margir nýir þingmenn og engin von til að þeir séu búnir að læra öll þingsköpin á fyrstu dögum þings. Þetta er ekki mælt vegna næsta hv. ræðumanns, hann kann þau. Það er hv. 9. þm. Reykv. sem tekur til máls.



Herra forseti. Ég skal nú reyna að fylgja þingsköpum og vænti þess þá að aðrir geri það líka. Þó að sá tími sé nú liðinn sem ég á að svara fyrir utanrrn., þá finnst mér ég tæpast geta hlustað á jafnmikinn misskilning og fram kom í máli hv. síðasta ræðumanns án þess að reyna að gera tilraun til þess að benda honum á það rétta í þessum málum. Mér er auðvitað alveg ljóst að það, sem gert hefur verið síðan 1972, þarf miklu lengra mál en svo, að gerð verði grein fyrir því á tveim mínútum. Ég er fús til að eiga orðastað við þennan hv. þm. um það sem gert var á Keflavíkurflugvelli þann tíma sem ég var í utanrrn., en það verður auðvitað ekki hægt núna. Þegar hv. þm. úr því kjördæmi þar sem málin, sem verið er að ræða, eiga heima, telur að ekki hafi verið gert neitt í öryggismálum frekar en öðrum málum á Keflavíkurflugvelli síðan 1972, að þrír vitringar úr Njarðvíkurhreppnum settu saman skýrslu, þá get ég ekki unað við þá upplýsingastarfsemi hans. Á þessum tíma hefur öryggi á Keflavíkurflugvelli verið aukið svo að hann er nú í hópi þeirra flugvalla sem öruggastir eru í veröldinni. Þetta ætti hv. þm. að vita. Þetta var gert með margvíslegu móti, fyrst og fremst kannske með því að lengja þverbraut sem var alger nauðsyn til þess að flugvélar gætu lent hér við viss veðurskilyrði. Í öðru lagi hefur öryggisútbúnaður á Keflavíkurflugvelli verið stórlega aukinn, bæði með ljósabúnaði og öðrum slíkum tækjum sem nauðsynleg teljast. Ég held að það væri ráð fyrir hv. þm. a.m.k. Reykjaneskjördæmis að gera sér ferð á Keflavíkurflugvöll til þess að kynnast því, hvað þar hefur verið gert á undanförnum árum. Sumir þeirra hafa gert það, það er mér kunnugt um, en aðrir bersýnilega ekki. Í þriðja lagi er verið að reisa hér nýtísku flugturn, sem er langt komið að byggja og mun enn auka öryggi á Keflavíkurflugvelli. Margt fleira mætti nefna. Að því er snertir þau vatnsból, sem hér hafa verið nefnd og eru í Njarðvík eða á því svæði, þá var sett til að athuga þau þriggja manna nefnd, ekki þessara þriggja Njarðvíkinga, heldur sérfróðra manna sem skiluðu áliti, og það álit er til í utanrrn. Það álit tel ég sjálfsagt fyrir hv. síðasta ræðumann að verða sér úti um og kynna sér áður en hann tekur næst til máls á Alþingi um mengunarvarnir á þessu svæði.



Herra forseti. Að gefnu þessu tilefni þykir mér rétt að segja frá því, að bæjarstjórn Keflavíkur og bæjarstjórn Njarðvíkur hafa oft gert ályktanir þar sem mótmælt hefur verið meðferð á olíu og mengandi efnum á Keflavíkurflugvelli, og okkur hafa borist fregnir af því og reyndar séð sjálfir að þar er farið illa með. Það hefur alltaf verið þrætt fyrir að þetta gæti átt sér stað. En þegar bæjarstjórn eða bæjarfulltrúar hafa farið að skoða þetta og látið sérfróða aðila athuga málið, þá hefur komið í ljós að grunurinn var á rökum reistur, og í framhaldi af því hafa bæjarstjórnirnar gert sínar ályktanir. Það er ekki lengra síðan en 1976 að við gerðum í bæjarstjórn Keflavíkur ályktun um þetta mál. Þá var því lofað, að þetta mundi ekki koma fyrir aftur, og meira að segja var því lofað, að úrgangsefni, sem ekki var hægt að brenna hér, yrði flutt til Bandaríkjanna. Því miður hefur ekki verið staðið við þessi fyrirheit, og mig grunar að miklu meira sé um svona mengun en við vitum í dag. Reyndar er það svo, að verkamenn á Keflavíkurflugvelli hafa oft látið mig vita af ýmsu sem þar hefur átt sér stað varðandi olíumengun og ég hef síðan komið því til viðkomandi heilbrigðisfulltrúa sem hefur athugað málið. Hitt er annað, að það er ekki spurning um hvort vatnsbólin mengist. Þau mengast, það er bara spurning um tíma. Ég tel að utanrrn. hafi ekki haldið á þessu sem skyldi, þótt gefnar hafi verið út skýrslur eða álitsgerðir, þá hafi ekki verið gert það sem til var ætlast, og það var að koma í veg fyrir mengun af völdum olíu. Það er ekki eðlilegt að núv. utanrrh. viti um það sem á undan er gengið í þessum málum, hann er svo nýtekinn við. En ef hann fer í bréfahirslur utanrrn. getur hann sjálfsagt séð þær skýrslur og þau tilskrif sem bæjarstjórnirnar hafa sent utanrrn. um þessi mál. Það er náttúrlega ekki svo að Gunnlaugur Stefánsson hafi átt við það, að þverbrautir og öryggisljós lækju ofan í vatnsbólin á Suðurnesjum. Við gerum okkur ljóst að öryggi flugsins hefur verið aukið á Keflavíkurflugvelli. En spurningin er hvernig við getum komið í veg fyrir þá mengun sem okkur grunar að nú sé fyrir hendi. Ég vona að sá sérfræðingur, sem nú er kominn til landsins, að því er sagt er, leiti ráða hjá bæjarstjórn Njarðvíkur og bæjarstjórn Keflavíkur. Þá mun hann vafalaust geta bætt úr, en varla annars.



Forseti. Örstutt aths. vegna ummæla fyrrv. utanrrh., hv. þm. Einars Ágústssonar. Það, sem ég var að leggja áherslu á í ræðu minni, var að svar utanrrh., sem líklega er byggt á skýrslu Páls Ásgeirs Tryggvasonar, sýndi að það hefði ekki verið haldið á þessu máli á þann hátt sem æskilegt væri. Ég lýsti því með því að vitna í skýrslu frá 1972 sem Ytri-Njarðvíkurhreppur lét gera um þetta mál og vakti þá sérstaka athygli á málinu. Síðan kemur deildarstjóri varnarmáladeildar fram í fjölmiðlum og segir að þetta sé nýtt mál og nánast hafi engan grunað að til væri nokkuð sem héti olíumengun nema í þessu eina tilfelli. Það er þetta sem ég var að leggja áherslu á, að það þyrfti að kanna þessi mál frá öllum hliðum og hafa samráð við sveitarfélögin. Mér er einnig kunnugt um það, að varnarmátadeild hefur ekki haft samráð við sveitarfélögin á Suðurnesjum varðandi málefni, er snerta Keflavíkurflugvöll, á þann hátt sem æskilegt er, og e.t.v. er það ástæðan til þess að komið er eins og komið er nú þessa dagana. Það er ófremdarástand ríkjandi hvað varðar þessa mengun, og fulltrúar sveitarfélaganna geta sagt fyrrv. utanrrh. það, að það er eingöngu spurning um tíma, hvenær mengunin í vatnsbólunum verður slík að þau verði ónothæf. Hvað verður þá um fiskiðnað á Suðurnesjum? Þá verður ekki lengur rætt um að auka hagræðingu og nýtingu. Það verður því annars konar vandi sem þá verður við að glíma, þegar svo verður komið að olíumengun er komin í vatnsbólin. Þetta er kjarni málsins, og það má alls ekki láta við svo búið standa með því að hætta þessari umr. hér, heldur skora ég á hæstv. utanrrh. og ég veit að hann hefur kraft og getu til þess að taka þessi mál föstum tökum.



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. upplýsir það hér, að hundruð starfsmanna íslenska ríkisins fari um Keflavíkurflugvöll daglega og ætti ekki að vera of mikið á þá lagt að fylgjast með því, að þar væru haldin lög og reglur, m.a. varðandi mengunarhættuna. Hann sagði okkur einnig frá því, að sérfræðingur ameríska hersins kæmi hingað - sérfræðingur í mengunarmálum til þess að kanna þessi mál á Keflavíkurflugvelli. Það hygg ég þó að muni vera mála sannast, að mál þetta heyri undir heilbrigðiseftirlit íslenska ríkisins að réttum lögum, og nær náttúrlega ekki nokkurri átt annað en íslenska heilbrigðiseftirlitið fjalli um þetta mál og sérfræðingar þess. Þeim væri betur til þess trúandi en hinum að gæta hagsmuna íslenskra þegna. Ég tel það litla tryggingu fyrir því, að Ameríkumenn muni framvegis fremur en hingað til ganga þannig um þetta landssvæði að viðunandi sé, að þeir hafi þar eigin hagsmuna að gæta. Ýmsir fuglar eru þess háttar, að þeir gera í hreiðrið sitt og flytja sig svo á annan stað, eins og við væntum nú ýmsir að ameríski flugherinn muni senn gera. Fyrrv. utanrrh., hv. þm. Einar Ágústsson, sagði okkur frá því, að það hefði ekki aðeins verið rannsóknarnefnd þeirra Njarðvíkinga sem athugað hefði þetta mál, heldur hefði verið skipuð n. þriggja sérfræðinga ónafngreindra og þeir hefðu skilað skýrslu. Einnig þessi skýrsla mun hafa legið fyrir í varnarmálanefnd, og forsvarsmaður hennar segir okkur núna, að það komi sér algerlega á óvart að svona lagað hafi átt sér stað. Komust þessir þrír sérfræðingar að þeirri niðurstöðu, að það væri rangt hjá n. þeirri, sem athugaði málið fyrir Njarðvíkinga, að þarna væri óþrifalega um gengið og mengunarhætta yfirvofandi? Ef svo hefur verið, þá er ekki furða þótt Páll Ásgeir Tryggvason léti sér koma þetta á óvart. Hygg ég að það væri æskilegt, að þessi skýrsla sérfræðinganna þriggja yrði birt, þannig að í ljós komi hvort niðurstaða hennar hafi verið á þessa lund. En ég ítreka þetta: Ég tel það allsendis óviðunandi að sérfræðingi ameríska flughersins í mengunarmálum verði falið að rannsaka þetta mál, heldur krefst ég þess, að sá aðili, sem réttur er að íslenskum lögum til þess að fjalla um svona mál, þar sem er Heilbrigðiseftirlit ríkisins, fái þetta mál til meðferðar og sérfræðingar þess fjalli um það.



Herra forseti. Eins og þessi umr. hefur þegar leitt í ljós, þá verð ég því miður að lýsa miklum vonbrigðum mínum með svar hæstv. utanrrh. Það er skóladæmi um hvernig á ekki að svara fsp. á Alþingi Íslendinga með því að treysta algerlega á umsagnir þess embættismanns sem greinilega hefur ekki reynst vanda sínum vaxinn á þessu sviði. Þau svör, sem utanrrh. gaf hér áðan, eru í reynd engin svör, heldur hreint og klárt yfirklór, tilraun til þess að færa þetta mál eins og marga fyrirrennara þess í þann fjársjóð gleymskunnar sem einkennt hefur kannanir íslenskra stjórnvalda á afbrotum bandaríska hersins af þessu tagi. Ég hafði vænst þess, að þegar formaður hinna ungu rannsóknariddara settist í sæti utanrrh., þá yrði tekið öðruvísi á þessum málum, þá yrði ekki færð hér fram sama gamla lumman sem forstöðumaður varnarmáladeildar hefur matreitt í almenning á Íslandi og íslensk stjórnvöld á undanförnum árum. Og ég vona satt að segja að hæstv. utanrrh. taki sér samþm. sína, Gunnlaug Stefánsson og Karl Steinar Guðnason, til fyrirmyndar í þessum efnum frekar en embættismanninn í rn. Það er ekki sæmandi af fyrrv. utanrrh., hv. þm. Einar Ágústssyni, að fara háðsorðum um þá kjörnu fulltrúa sveitarstjórna á Suðurnesjum sem hann kallaði hér „þrjá vitringa“, vegna þess að þeir héldu vöku sinni og vöruðu stjórnvöld og embættismenn við þeirri olíumengun og annarri skaðsemisstarfsemi sem fram færi af völdum bandaríska hersins. Það sýnir kannske viðhorfin, sem hafa verið ríkjandi í rn., að kjörnir fulltrúar sveitarfélaganna á þessu svæði og aðrir íslenskir áhugamenn, sem hafa viljað benda á mengunarhættu af völdum bandaríska hersins, skuli vera kallaðir hér þrír vitringar, en síðan skuli vera í boði sérfræðingur sem er væntanlegur frá bandaríska hernum til þess að fjalla um það mál sem herinn hefur greinilega sýnt að hann miðar fyrst og fremst afskipti sín af til þess að klóra yfir, en ekki til þess að upplýsa eða bæta úr. Í raun og veru eru þær upplýsingar, sem hér hafa komið fram frá þeim hv. þm. sem til máls hafa tekið, frásagnir af því nefndarstarfi sem hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson lýsti hér, frásagnir hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar af ítrekuðum samþykktum bæjarstjórnarinnar í Keflavík og í Njarðvíkum um afbrot á þessu sviði, um vanefndir loforða hvað úrbætur snertir, um þá fullyrðingu sem hér kom fram af þeirra hálfu, og vænti ég að þeir viti vel hvað þeir eru að segja, að það sé aðeins tímaspursmál - og ég ítreka það: það sé aðeins tímaspursmál hvenær olíumengunarhætta af völdum bandaríska hersins sé orðin slík að hún ógni fiskiðnaði á Suðurnesjum. Þessar fullyrðingar, sem þessir tveir ágætu þm. settu hér fram, samflokksmenn hæstv. utanrrh., gefa tilefni til miklu ítarlegri og rækilegri könnunar en hér hefur verið gerð grein fyrir af hálfu rn. Það er alveg ljóst, að þetta mál sýnir enn einu sinni að það embættismannakerfi, sem íslenska ríkið hefur komið sér upp til þess að sinna þessum málum, er ekki vanda sínum vaxið. Aðalstarfsorka þess fer í að láta málin týnast, passa að ekki sé kafað til botns í þeim, hindra að þau fái nægilega ítarlega meðferð, og taka síðan nýjan utanrrh. og - mér liggur við að segja: mata hann á frásögn af meðferð þessara mála sem greinilega er í engu samræmi við þann veruleika sem hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson og Karl Steinar Guðnason upplýstu hér áðan. Þegar embættiskerfi ríkisins bregst þannig þeim skyldum sem því er ætlað að sinna, þá á Alþingi Íslendinga engan annan kost heldur en að taka málið sjálft í sínar hendur. Og í ljósi þeirrar umr., sem hér hefur farið fram, og þeirra upplýsinga um mjög svo alvarlegt ástand þessara mála, margendurteknar sögufalsanir og svik hvað snertir gefin loforð og tilraunir til yfirbreiðslna af hálfu bandaríska hersins á þessum vettvangi, þá mun ég flytja till. hér á Alþingi um kjör sérstakrar rannsóknarnefndar þm. til þess að rannsaka mengunarhættu af völdum bandaríska hersins. Ég mun þá jafnvel taka einnig til könnunar spurninguna um það, hvort kjarnorkuvopn eru geymd á Keflavíkurflugvelli, vegna þess að sá sami embættismaður og hér hefur verið til umr. í dag hefur orðið frægur að endemum fyrir að lýsa því yfir, að hann hafi sjálfur gengið úr skugga um að það séu ekki geymd kjarnorkuvopn á Keflavíkurflugvelli. Hitt er svo athyglisvert, að fulltrúar bandaríska hersins, herforingjarnir sjálfir, hafa ekki þrátt fyrir ítrekaðar fsp. fengist til að játa eða neita, hvort kjarnorkuvopn séu geymd á Keflavíkurflugvelli. Þarna þykist þessi embættismaður greinilega vita meira en herforingjarnir sjálfir eru reiðubúnir að láta í té. Og það er vissulega alvarlegt fyrir íslenska þjóð, ef kjarnorkuvopn eru geymd á Keflavíkurflugvelli, og í þessu skyni eins og öðrum verður Alþingi að rækja skyldu sína við þjóðina. Þessar umr., herra forseti, hafa greinilega sýnt það, að þetta mál er hvergi nærri rætt né kannað til botns. Þau svör, sem hér hafa komið fram, og lýsingar á meðferð skyldra mála á undanförnum árum sýna að embættiskerfið á Íslandi er ekki vanda sínum vaxið hvað þetta snertir. Alþ. verður sjálft að grípa þarna í taumana með því að framkvæma sjálfstæða rannsókn í þessu skyni. Ég mun beita mér fyrir tillöguflutningi hér á Alþ. um skipun sérstakrar rannsóknarnefndar sem beinist að vörnum íslensku þjóðarinnar gagnvart veru bandaríska hersins hér.



Herra forseti. Alþingi hefur að sjálfsögðu allan rétt til þess að halda uppi gagnrýni á embættiskerfi íslenska ríkisins og því ber skylda til að gera það: En það er ósæmilegt að draga einn nafngreindan mann aftur og aftur fram, rægja hann, bera á hann hvers konar óvirðingar í starfi og annað slíkt eins og hér hefur verið gert. Ég vil minna menn á að það eru ráðh. sem bera ábyrgð á þessum málum, og ég bið um að ekki sé verið að draga einstaka starfsmenn, hverjir sem þeir eru, fram á þann hátt sem hér hefur verið gert. Hv. fyrirspyrjandi sagði að svarið, sem hann fékk við spurningum sínum, væri skóladæmi um hvernig ekki ætti að svara fsp. Svarið er í fullu samræmi við þá bestu hefð sem hér hefur verið. Þegar málefnaleg svör hafa verið gefin við fsp. hafa þau yfirleitt verið unnin af starfsmönnum ráðuneytanna eða þeirra stofnana sem undir þau heyra. Annað er ekki tæknilega hugsanlegt. En ég vil benda á hitt, að þessi fsp. og sá málflutningur, sem henni hefur fylgt, er skóladæmi um hvernig ekki á að leggja fram fsp. á Alþ. og hvernig ekki á að nota fsp.-tímann. Ég segi bara: Guð hjálpi okkur, þegar sprengiærðir menn í stjórnfærðum og vísindum, komnir utan úr heimi og byrjaðir að kenna íslensku þjóðinni þessi fræði, koma á Alþ. og ganga fram fyrir skjöldu með lágkúrulegum brotum á þeim þingvenjum sem reynt hefur verið að skapa hér og móta í langan tíma.

Í hverju eru brotin fólgin?

Þau eru fólgin í því að spyrja ekki efnislega, heldur meira eða minna út í hött með áróðurs- og skætingsspurningum. Þau eru fólgin í því, að bæði framsöguræðan og síðari ræða þm. var...  Ég mótmæli því eindregið, að það svar, sem ég las og auðvitað var undirbúið af starfsmönnum í mínu rn., en ég ber fulla ábyrgð á, og ég viðurkenni ekki, að það hafi verið neins konar yfirklór.Efnislega var spurt um tiltekið atvik sem gerðist. Og svarið var um þetta tiltekna atvik, það var um aðstæður á þeim stað og í kringum það og nokkrar almennar ályktanir út frá því.  Ég vil aðeins segja það að lokum, að mér hefur í starfi mínu að sjálfsögðu ekki gefist tími til að átta mig á heildarástandi mála eins og þess, hvaða mengun er eftir styrjöldina og áratugina síðan á þessu svæði, Miðnesheiði. En ég get lofað hv. þm. því, að ég hef fullan hug á að athuga þetta af fyllstu alvöru eins og öll önnur mál þarna suður frá og mun ekki skorast undan því að veita upplýsingar, þegar beðið er heiðarlega um þær, eins og ég best get, og ræða um málin á réttum vettvangi þar sem ástæða er til þess.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu enginn tími til þess að ræða eins viðamikið mál og hér er til umr. og eins og umr. hefur þróast í fsp.-tíma og ég mun að mestu leiða það hjá mér. En ég get ekki fallist á það, að ég hafi í orðum mínum hér áðan, þeim fáu orðum sem ég sagði, verið að skorast undan því, að þessi mál yrðu könnuð og þau yrðu upplýst. Ég held að ég hafi þvert á móti hvatt hv. þm. til að kynna sér það sem gerst hefur í þessum málum. Það eru, eins og ég áðan sagði, engin tök á því fyrir mig eða nokkurn mann, sem hefur tvær mínútur til umráða, að gera grein fyrir því, sem gerst hefur á 7 ára tímabili í jafnviðamiklu máli og Keflavíkurflugvöllur er, með öllum þeim hliðarsviðum sem hefur borið á góma í þessum umræðum. Þess vegna mun ég ekki gera það á þessu stigi, en hins vegar er ég mjög fús til þess að ræða öll þessi mál við önnur og hentugri tækifæri, - tækifæri sem vafalaust munu gefast, því að hv. 3. landsk. þm. er vanur að standa við það sem hann segir. Hann hefur boðað tillöguflutning um rannsóknarnefnd og þá verður vafalaust tækifæri til að ræða þessi mál alveg niður í kjölinn áður en n. verður ákveðin hér á Alþ. og eins eftir að búið er að setja hana. Ég vil aðeins segja við hv. þm. Karl Steinar Guðnason, sem hélt hér hógværa ræðu eins og hans er von og vísa, að hann ætlaði að gera eitthvað einkennilegan þann málflutning minn, að ég talaði um flugöryggi í sömu andránni og mengun af völdum olíu og annars óþrifnaðar. Það var að gefnu tilefni. Það var vegna þess að í þeirri skýrslu, þeim þrem atriðum sem hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson las úr skýrslu Njarðvíkinganna, var einmitt talað um flugöryggi. Það var þess vegna og aðeins þess vegna sem ég minntist á það. Annars hefði ég vel getað látið mér nægja að halda mig við það efni sem fsp. hv. 3. landsk. þm. gáfu tilefni til. Ég vil svo aðeins að síðustu - og það var eiginlega þess vegna sem ég stóð upp - algerlega mótmæla því, að ég hafi með því að nota orðið „vitringar“ um Njarðvíkingana, sem sömdu skýrsluna, ætlað að hæða þá á einhvern hátt. Ef orðið vitringur er í orðabók hv. 3. landsk. þm. háðsyrði, hvað á þá að kalla þau orð, sem hann notar sjálfur?