Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 550, um gjaldeyrisvarasjóð. Fyrirspurnin er frá Ásmundi Einari Daðasyni. Ástæða tafar er umfang fyrirspurnarinnar og biður ráðherra um lengri frest til að afla umbeðinna gagna.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á störfum þingsins og ég vil hvetja hv. stjórnarþingmenn til að velta því aðeins fyrir sér hvernig staðið hefur verið að málum á þessu kjörtímabili. Nú er af mörgu að taka, til dæmis að nú á síðustu metrunum, á síðustu dögunum, eru að koma inn mjög mikilvæg frumvörp sem eru svo illa unnin að sjaldan hefur annað eins sést. Ég skal vekja athygli á einu, virðulegi forseti. Gera á breytingar á vörugjöldum og markmiðin eru tvö. Annars vegar að ná lýðheilsumarkmiðum og hins vegar að einfalda kerfið. Í umsögnum þeirra aðila sem best þekkja til í þessum málum og koma að þeim kemur skýrt fram að þetta flækir málin og svo ýtir þetta undir, þ.e. ef neyslustýring virkar, neyslu á sykri, nánar tiltekið súkkulaði og karamellum, virðulegi forseti. Það er líka þannig, virðulegi forseti, að það er orðin algjör regla að fyrirspurnum er ekki svarað hér og mál ekki leidd til lykta. Ég vek athygli á því að í síðasta mánuði sagði hæstv. forsætisráðherra að málefni Dróma væru fullkomin sorgarsaga og hún væri búin að vinna í því svo lengi að niðurstaða kæmi í næstu viku. Þetta var í nóvember. Ég vek athygli á því að búið er að spyrjast fyrir um mál sem tengjast hagsmunum skattgreiðenda upp á tugmilljarða króna. Þá er ég að vísa í mál eins og t.d. SpKef og Byr. Virðulegi forseti. Það þykir fullkomlega sjálfsagt að svara ekki fyrirspurnum. Virðulegi forseti. Okkur þingmönnum ber 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörk, sem eru tvær mínútur undir þessum lið.

Virðulegi forseti. Í dag hefst í Brussel ríkjaráðstefna Evrópusambandsins þar sem meðal annars stendur til að opna nokkra kafla í aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið. Við þekkjum öll þá sorgarsögu sem aðildarferlið er og aðspurður sagði hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon í gær að það væri komin stækkunarþreyta í Evrópusambandið. Meta ætti stöðuna eftir ríkjaráðstefnuna fram að kosningum og að staðan eftir kosningar væri eins og opin bók. Ég er nokkuð sammála hæstv. ráðherra og þess vegna er ég ein af flutningsmönnum þingsályktunartillögu sem lögð var fram til kynningar í utanríkismálanefnd í morgun af meiri hluta utanríkismálanefndar, fulltrúum Framsóknarflokksins, Sjálfstæðisflokksins og hv. þm. Jóni Bjarnasyni, þar sem lagt er til að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að gera þegar í stað hlé á viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu og hefja þær ekki að nýju nema að undangengnu samþykki í þjóðaratkvæðagreiðslu. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði tekin fyrir á næsta fundi nefndarinnar á fimmtudaginn og að hún fáist rædd á þingi að loknu jólaleyfi í janúar. Ég tel afar mikilvægt að umboð Alþingis sé skýrt hvað aðildarumsóknina varðar. Við þekkjum forsendubrestinn, hann er ítarlega útskýrður í greinargerð með þingsályktunartillögunni. Ég hvet þingheim til að kynna sér tillöguna. Við munum ræða hana í nefndinni á fimmtudag og vonandi verður það til þess að þeir þingmenn, til að mynda Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem hafa verið andvígir umsókninni og 

Virðulegi forseti. Hér á liðnum vikum hafa ríkisstjórnarflokkarnir og ekki síst forustumenn þeirra hælt sér látlaust af því hversu ástandið sé orðið gott í þessu samfélagi. Sjálfshólið í kringum fjárlagafrumvarpið ríður vart við einteyming og talað hefur verið um að hin sameiginlega endurreisn samfélagsins sé hafin. En hver er staðan? Í sjávarútveginum þar sem sett var á sáttaferli gerði ríkisstjórnin allt sem hún mögulega gat til að rjúfa það. Hún hefur ekki átt samtal við hagsmunaaðila, ekki átt samtal við stjórnarandstöðuna. Hver er afleiðingin, frú forseti? Yfir 100 uppsagnir frá því að veiðigjöldin voru sett á í þessari mikilvægu atvinnugrein okkar. Er þar endalaus uppgangur? Varla. Hér höfum við rætt rammaáætlun, ferli sem var sett af stað sem sáttaferli milli ólíkra hópa. Hver er niðurstaðan í því? Hér er allt upp í loft, pólitísk inngrip og niðurstaðan þannig að ekki virðist vera nokkur leið til að ná saman. Ég hvet þó hv. stjórnarþingmenn til að nýta þann tíma sem hefur verið samið um, til að velta fyrir sér hvort ekki sé skynsamlegra að ná saman um breiða sátt í því mikilvæga máli. Hver er svo staðan, frú forseti, í málum skuldugra heimila? 10 þús. manns hafa ekki efni á því að halda jól hjá velferðarstjórninni, norrænu ríkisstjórninni. Hver er staðan, frú forseti? Eigum við ekki að láta af sjálfshólinu og reyna að taka höndum saman um að byggja upp samfélagið, endurreisa það, sem byggist á því að nýta þær auðlindir sem við höfum til að byggja upp verðmætasköpun og atvinnusköpun svo að við getum staðið undir velferðarkerfinu? Ég held að það væri nær, frú forseti. Við hefðum betur notað þann tíma á síðustu vikum og mánuðum, sem hefur verið illa nýttur, 

Virðulegi forseti. Ég er fyrst og fremst komin hingað upp til að fagna þeirri tillögu sem lögð var fyrir utanríkismálanefnd í morgun. Það væri óskandi að þingið gæti tekið hana hratt og fljótt til afgreiðslu. Þegar umsóknin var lögð inn til Evrópusambandsins að við Íslendingar yrðum umsóknarríki var talað um mikla hraðferð, eins og allir muna, og sagt að hægt væri að ljúka aðildarviðræðum á 18 mánuðum. Nú er komið í ljós að Evrópusambandið ætlar að fresta sjávarútvegskaflanum og landbúnaðarkaflanum fram eftir öllu ári 2013. Það verða því engin úrslit komin í þessar viðræður fyrir næstu alþingiskosningar sem fara fram hér á landi. Það er því fagnaðarefni að kominn sé nýr meiri hluti í utanríkismálanefnd sem getur þokað þessum málum. Sú sem hér stendur hefur lagt fram margar tillögur um að fá þetta mál fyrir þingið, nú síðast var felld tillaga frá mér þar sem ég lagði til að málið yrði sent í þjóðaratkvæðagreiðslu um leið og kosið var um gervitillögur þær sem ríkisstjórnin lagði fram þann 20. október. Hún var felld í þinginu, líka af þingmönnum Vinstri grænna sem þó hafa aldrei viljað fara þá leið að ganga í Evrópusambandið. Virðulegi forseti. Ég skora á forsætisnefnd þingsins að koma þessu máli sem fyrst á dagskrá eftir jólaleyfi. Málið er mjög brýnt vegna þess að Íslendingar geta ekki gengið til kosninga með það opið hvort halda eigi áfram þessu feigðarflan eða ekki. Það verða að vera komin úrslit í þetta mál fyrir kosningarnar svo að allir viti hvar þeir standa. Því er mér efst í huga þakklæti til þeirra þingmanna sem hafa nú myndað nýjan meiri hluta í utanríkismálanefnd fyrir 

Virðulegur forseti. Eins og komið hefur fram urðu þau tíðindi í morgun að meiri hluti utanríkismálanefndar lagði til að hlé yrði gert á viðræðum við Evrópusambandið og þær ekki hafnar að nýju nema að undangengnu samþykki í þjóðaratkvæðagreiðslu. Umsóknin um aðild að Evrópusambandinu er án efa það mál sem hefur valdið hvað mestum klofningi í íslenskum stjórnmálum á undanförnum árum. Hún hefur raunar valdið miklum klofningi í samfélaginu öllu og gert okkur erfiðara að fást við þau brýnu mál sem stjórnmálamenn hefðu átt að einbeita sér að á undanförnum árum; uppbyggingarmál, málefni heimilanna, atvinnumál. En sú leið sem meiri hluti utanríkismálanefndar leggur nú til virðist líklegust, ef horft er til umræðu undanfarinna mánaða, kannski undanfarinna tveggja ára, til að mynda sátt til framtíðar. Menn geti náð saman um ákveðna millileið, þ.e. að gera hlé á viðræðum, á meðan við áttum okkur á því hvert Evrópusambandið stefnir, á meðan Evrópusambandið sjálft áttar sig á því hvert það ætlar að stefna og hvers konar samband það ætlar að vera. Ýmsar þær forsendur sem voru lagðar til grundvallar umsókninni á sínum tíma hafa ekki gengið eftir. Það hefur þegar verið staðfest, og nýlega ítrekað af hálfu Evrópusambandsins, að Íslendingar geta ekki fengið undanþágur frá regluverki sambandsins, það verði að taka regluverkið upp óbreytt. Það hefur jafnframt komið í ljós að evran hefur ekki reynst það efnahagslega skjól sem menn gerðu ráð fyrir. Það hefur líka komið á daginn að Evrópusambandið er enn, nokkrum árum eftir að umsóknin var lögð fram, ekki í stakk búið til að ræða sjávarútvegs- og landbúnaðarmálin við Íslendinga vegna þess að þau mál eru að taka miklum breytingum og munu taka breytingum næstu tvö árin líklega innan Evrópusambandsins. Þann tíma getum við nýtt til að byggja upp innan lands, huga að stöðu heimilanna, huga að uppbyggingu atvinnulífs. Síðan getum við tekið ákvörðun um það, í styrkari stöðu, hvort við viljum sækja áfram um aðild að því Evrópusambandi sem þá verður vonandi búið 

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi þá tillögu sem hér hefur verið rædd, það var mikilvægt að hún kæmi fram því að það er mat okkar að þetta væri umræðugrundvöllur eða tillaga sem flestir gætu sætt sig við. Því var hún lögð fram í góðri trú. Mig langar að nefna annað mál sem ég hef áhyggjur af og það eru komandi mánuðir á Íslandi. Við erum að eyða miklum kröftum og fjármunum í umsóknina sem hér var rædd. Ég held að það sé ráð að leggja hana til hliðar og einbeita okkur að því sem er fram undan heima á Íslandi. Það eru lausir kjarasamningar eða það eru í það minnsta líkur á að þeim verði sagt upp. Það getur kallað yfir okkur mikil vandræði á vinnumarkaði. Það vantar störf á Íslandi. Við sjáum stöðuna hjá hjúkrunarfræðingum sem hafa sagt upp störfum og ætla að flytja af landi brott. Verðbólga hrjáir heimilin og lánin hækka. Aldrei hafa fleiri þurft á aðstoð að halda frá hjálparstofnunum. Það er ósætti í samfélaginu og svo mætti áfram telja. Ég held að það sé mikilvægt að hér komi fram frá Alþingi, fyrst það kemur ekki frá framkvæmdarvaldinu, ekki frá ríkisstjórninni, einhver framtíðarsýn sem fólk getur byggt á og horft bjartari augum fram í tímann. Það gerum við ekki nema breyta því fjárlagafrumvarpi sem við erum að fá inn í þingið. Það er alveg ljóst að það fjárlagafrumvarp sem hér á að fara í 3. umr. mun ekki gera annað en að auka á þau vandræði sem ég taldi upp áðan, auka vanda heimilanna, vanda fyrirtækjanna og verða til þess að draga úr fjölgun starfa. Þar af leiðandi verðum við þingmenn að taka okkur á og breyta fjárlagafrumvarpinu þannig að það verði hvetjandi og jákvætt fyrir almenning og fyrirtæki í landinu. Ég hef líka áhyggjur af því að Alþýðusamband Íslands, stærstu samtök á landinu, er að fara að höfða mál á hendur ríkinu vegna brota á samningum, brota á jafnræðisreglunni. Það er áhyggjuefni þegar hlutirnir eru komnir í þann farveg 

Forseti. Mig langar til að greina frá mjög ánægjulegri ferð sem ég fór í til Feneyja ásamt nefndarritara til að kynna fyrir Feneyjanefndinni svokölluðu helstu nýmæli í stjórnarskrárfrumvarpinu sem og þann feril sem unnið hefur verið eftir og ferlið sem þetta mikla mál hefur farið í gegnum. Ég kynnti þetta í mjög grófum dráttum. Frá því er skemmst að segja að nefndarmenn, allt lögfræðingar og sérfræðingar í stjórnskipun, voru mjög áhugasöm um plaggið sjálft, allan ferilinn og vinnuna sem unnin var áður en málið kom inn í þingið. Fulltrúar nefndarinnar munu koma hingað um miðjan janúar og ráðgert er að sá hópur skili því sem kallað er, með leyfi forseta, „preliminary opinion“ um það bil tveimur vikum seinna. Í sendinefndinni verða fulltrúar frá Þýskalandi, Frakklandi, Danmörku, Belgíu og Noregi og einhverjir gætu bæst við. Forseti. Í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur verið gengið eftir því hvort stjórnarandstaðan vilji bæta einhverju við þá stuttu beiðni sem send var um að málið yrði tekið upp. Þau hafa ekki viljað það. Það vakti því sannast að segja undrun mína þegar starfsmaður nefndarinnar tjáði mér að hann hefði fengið póst eða skeyti frá hv. þm. Ólöfu Nordal þar sem hún vakti athygli hans á því að það væru síður en svo allir sáttir við það frumvarp sem hér liggur fyrir. Feneyjanefndin er ekki í liði með einum eða neinum. Auðvitað hefur aldrei staðið annað til en að skipuleggja heimsókn starfshópsins og hverja hann ætti að hitta og tala við en í samráði við stjórnarandstöðuna. En kannski vill hún það frekar en að hún vildi senda einhver skilaboð með fulltrúa frá Alþingi sem fór þangað sem í þessu  
            

Stjórnarandstaðan …

Frú forseti. Nú berast fréttir af því að samkomulag hafi náðst um þinglok og það breiðist velþóknunarsvipur yfir fréttamenn og forustumenn þingsins. Ég vil þó varpa hér fram spurningu, frú forseti: Hvað eru samningar um þinglok? Þetta eru samningar í bakherbergjum sem ganga á skjön við þingsköp og þær eðlilegu leikreglur sem þingið sjálft hefur sett sér,  Samningar um þinglok eru pólitísk spilling,  Við ætluðum að breyta og bæta. Við ætluðum að byggja upp nýtt Ísland og þetta er Alþingi í dag. 
            

Virðulegi forseti. Í ágúst síðastliðnum barst eins konar neyðarkall úr þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þar sem kallað var eftir því að fram færi það sem nefnt hefur verið endurmat á viðræðunum og stöðunni í þeim gagnvart Evrópusambandinu. Það var hins vegar upplýst nokkru síðar á Alþingi að engar slíkar viðræður hefðu farið fram á milli stjórnarflokkanna. Þeir hafa sem sagt skilað þar auðu. Nú hefur hins vegar verið greint frá því í þingsal að á fundi utanríkismálanefndar í morgun hafi myndast nýr meiri hluti innan nefndarinnar sem hyggst leggja fram þingsályktunartillögu um að gera hlé á viðræðunum við Evrópusambandið og hefja þær ekki að nýju fyrr en að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er mikið fagnaðarefni því að þetta gefur okkur öllum möguleika á því að taka afstöðu til þessa mikilvæga máls sem hefur verið mikið sundrungarefni hjá þjóðinni. Þetta hlýtur sérstaklega að vera fagnaðarefni fyrir þingflokk Vinstri hreyfingarinnar – græns framboð sem í orði er á móti aðildarviðræðunum en hefur hins vegar fram undir þetta ljáð þessu máli lið sitt. Það liggur fyrir að þingflokkurinn hefur ekki getað komið þessu máli sínu fram gagnvart hinum stjórnarflokknum en fær núna tækifæri til þess á Alþingi þegar þetta mál hlýtur að koma til afgreiðslu í þinginu. Það var aldrei ástæða til að hefja þetta ferli en síðan hefur margt bæst við sem gerir það að verkum að það er fullkomlega tilefnislaust. Í fyrsta lagi er staðan í Evrópu, í öðru lagi makríldeilan og í þriðja lagi höfum við líka séð á síðustu vikum og mánuðum hvernig myndin hefur smám saman skýrst. Við höfum nefnilega kíkt í pakkann og séð hvað þar er að finna og við höfum séð að okkar hagsmunir eru ekki samrýmanlegir því að gerast aðilar að 

Frú forseti. Sú tillaga sem lögð hefur verið fram í utanríkismálanefnd og bíður þar afgreiðslu og síðan eftir atvikum umræðu í þinginu á sér margar góðar og gildar ástæður. Ein er sú að af hálfu margra þingmanna var tekið fram vorið og sumarið 2009 að það væri forsenda fyrir stuðningi við umsókn um aðild að Evrópusambandinu að málið mundi meira eða minna klárast á þessu kjörtímabili. Þær forsendur hljóta í það að minnsta að vera brostnar og eðlilegt að gefa þeim þingmönnum sem höfðu þær forsendur fyrir stuðningi sínum við málið tækifæri til að endurmeta afstöðu sína. Þróunin innan Evrópusambandsins er annað sérmál og það hvernig sambandið þróast smátt og smátt eftir eins konar einstefnugötu í átt til meira sambandsríkis. Þriðja atriðið sem hér hlýtur líka að skipta máli er það hversu hægt hefur gengið í viðræðunum og þá sérstaklega það að ekkert hefur komið fram á þessum rúmlega þremur árum sem liðin eru sem gefur okkur tilefni til að ætla að í boði séu einhverjar varanlegar undanþágur eða sérlausnir fyrir Íslendinga í mikilvægum málaflokkum. Að minnsta kosti hljóta það að vera fyrir þingmenn sem stutt hafa ferlið fram til þessa gríðarleg vonbrigði að ekki skuli hafa verið hægt að taka alvarlega umræðu um þessa stóru mikilvægu kafla. Allt þetta verður hægt að ræða og meta komi tillagan til þingsins til umfjöllunar og á dagskrá áður en langt um líður. Því hlýtur þingheimur allur að fagna, líka þeir sem hafa stutt ferlið fram til þessa, þeir hljóta að fagna tækifærinu til að meta stöðu þessa máls. Þess vegna er tillagan fram komin og fæst vonandi tekin fyrir hér áður en langt 

Hæstv. forseti. Athygliverð tíðindi bárust af fundi utanríkismálanefndar í morgun og hvet ég þá hv. þingmenn sem þar starfa og okkur öll til að taka þátt í umræðunni um þessa tillögu þegar hún kemur hingað. Mig langar að ræða aðeins um stjórnarskrármálið vegna þess að formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, gerði okkur áðan grein fyrir ferðum sínum til Feneyja. Ég hafði beðið spennt eftir að heyra í hv. þingmanni eftir að hún kom heim vegna þess að ég hef kallað eftir því að lögð verði fram í þinginu tímaáætlun um það með hvaða hætti á að vinna þetta mál í þinginu. Nú eru mjög fáar vikur eftir þangað til þinginu verður slitið og farið verður í kosningar og enn hef ég ekki séð þessa tímaáætlun. Ég hef þó lesið í fjölmiðlum að þegar Feneyjanefndin hefur tekið að sér verkefni sem þessi hafi hún alla jafna tekið sér nokkra mánuði í að skoða stjórnarskrárbreytingarnar. Þess vegna tel ég að við verðum að fá upplýsingar um málið hér og að þeir þingmenn og ráðherrar sem tala fyrir stjórnarskrármálinu upplýsi þingheim um það hvernig þessi ferill á allur saman að ganga fram. Hversu lengi ætlar Feneyjanefndin að vera með þetta mál í sínum meðförum? Við verðum að vitum um það bil um hvað við erum að tala. Ég undrast að ekki hafi farið fram meiri umræða um þetta frá því að við fengum þær fregnir að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd ætlaði að senda þetta mál til umsagnar í Feneyjanefndinni og kalla hér með eftir því enn og aftur að tímaáætlun verði lögð fram sem og að við fáum upplýsingar um það hversu lengi hún muni hafa málið til meðferðar.

Virðulegi forseti. Þetta er ánægjulegur dagur í ferli aðildarviðræðna Íslands og Evrópusambandsins en á ríkjaráðstefnu milli Íslands og ESB hefjast í dag viðræður um sex kafla til viðbótar. Þetta eru kaflarnir um frjálsa vöruflutninga, skattamál, efnahags- og peningamál, byggðastefnu, umhverfismál og utanríkistengsl. Þetta eru stórir og áhugaverðir kaflar. Til dæmis verður sérstaklega áhugavert að sjá hvernig gengur með það mál sem fjölmargir eru að velta fyrir sér, þ.e. með hvaða hætti Ísland getur tekið upp nýja mynt og hvernig sú aðlögun muni eiga sér stað verði af samningi. Hér hefur verið rædd í þingsölum í dag sú spurning hvort fara eigi í þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi viðræður. Ég er mótfallinn þeirri tillögu enda tel ég að sú þjóðaratkvæðagreiðsla mundi fyrst og fremst snúast um hræðsluáróður og yfirboð.

Já, já.

Umræðan mun ekki einkennast af upplýsingum sem þjóðin getur tekið afstöðu til og þar með myndað sér skoðun á aðildarferlinu eða aðild yfirleitt, byggða á upplýsingum, heldur fyrst og fremst hræðsluáróðri og yfirboðum. Ég held að það sé, virðulegi forseti, ekki farsælt skref. Mig langar í þessu sambandi að vitna til Evrópuþingmannsins Cristians Dan Preda frá Rúmeníu. Fréttablaðið fjallar í dag um álit hans á stöðu viðræðnanna en hann hefur haft umsjón með viðræðunum við Ísland fyrir hönd Evrópuþingsins. Hann segir, með leyfi forseta: „Ég skil vel að Íslendingar hafi varann á gagnvart sjávarútvegi, en um leið er ég bjartsýnn og viss um að viðræðurnar muni verða árangursríkar, því að ykkar samningamenn hafa mikla reynslu í þessum efnum og ESB er tilbúið að vinna að lausn sem báðir aðilar geta sætt sig við.“ Þess vegna tel ég, virðulegi forseti, að farsælast sé að ljúka þessum aðildarviðræðum og leyfa þjóðinni að taka upplýsta ákvörðun um hvort hún vilji ganga í Evrópusambandið 

Virðulegi forseti. Í lok októbermánaðar fór hæstv. forseti Alþingis í opinbera heimsókn til Indlands og í fylgdarliðinu var sú sem hér stendur og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir. Við heimsóttum meðal annars þingið í Nýju-Delí. Okkur brá við viðbrögð þingmanna þegar fyrsta málið var tekið á dagskrá. Þingmenn hrópuðu og kölluðu svo ekki heyrðist mannsins mál í salnum, nokkrir stóðu upp og umkringdu stól forsetans. Forseti þingsins greip til þess eina ráðs sem hann hafði, sem var að fresta fundi. Í samtölum okkar á milli og í samtölum við gestgjafa okkar ræddum við þetta og lýstum áhyggjum okkar af lýðræðinu í Indlandi, og það gerðu þeir reyndar líka, og hvernig það væri borið fram á þinginu þar sem minni hluti þingmanna kæmi hvað eftir annað í veg fyrir að mál kæmust á dagskrá eða mikilvæg mál væru afgreidd. Virðulegi forseti. Í því málþófi sem hefur staðið yfir á Alþingi marga undanfarna daga hefur mér verið hugsað til vinaþjóðar okkar á Indlandi og þeirra vandamála sem þeir glíma við á þjóðþinginu. Ég hef haft áhyggjur af því að minni hlutinn á Alþingi Íslendinga væri með málþófi að koma í veg fyrir að mikilvæg mál kæmust á dagskrá eða þau afgreidd, þó með háttvísari hætti en gert er á Indlandi en leikreglur lýðræðisins sniðgengnar á sama hátt. Ég hef haft af þessu áhyggjur en þær reyndust sem betur fer óþarfar því að sátt um þingstörfin hefur náðst. Því fagna ég, virðulegi forseti, og vænti þess að þingstörfin gangi vel fram til jóla.

Virðulegi forseti. Vegna þeirra ummæla sem hér féllu varðandi Feneyjanefndina og bréf það sem hv. þingmenn Ólöf Nordal og Birgir Ármannsson sendu til nefndarinnar er rétt að taka fram að sú ákvörðun að leita til nefndarinnar upphaflega var aldrei borin undir stjórnarandstöðuna, í það minnsta ekki Sjálfstæðisflokkinn. Það bréf sem sent var upphaflega til nefndarinnar var heldur ekki sent í samráði við stjórnarandstöðuna, í það minnsta ekki Sjálfstæðisflokkinn. Við komumst bara að því síðar. Gerð var krafa af okkar hálfu og einnig Framsóknarflokksins, veit ég, að fulltrúi frá stjórnarandstöðunni færi á þennan fund, þannig að það væri ekki bara fulltrúi stjórnarmeirihlutans sem gerði grein fyrir málinu. Virðulegi forseti. Nú hefur komið fram í máli hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur að hún hafi, eins og hún sagði, gert grein fyrir málinu og það hefði verið mikil ánægja og spenningur með það. Ég gef mér að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hafi farið jafnítarlega yfir þær athugasemdir sem stjórnarandstaðan hefur haft um málið, þær athugasemdir sem fjölmargir fræðimenn á þessu sviði hafa haft um málið, rétt eins og þau sjónarmið sem stjórnarmeirihlutinn hefur í þinginu. Ég gef mér að svo hafi verið. Það liggur fyrir að nokkuð er í það að endanleg niðurstaða komi frá Feneyjanefndinni. Spurningin er auðvitað þessi: Er ekki alveg öruggt, virðulegi forseti, að málið verði ekki klárað frá Alþingi fyrr en sú niðurstaða verður komin? Það er ekki svo að allt velti á áliti Feneyjanefndarinnar, að sjálfsögðu ekki, en þetta verður mikilvægt innlegg 

Frú forseti. Ég get staðfest það sem komið hefur fram í þessari umræðu að á fundi utanríkismálanefndar var lögð fram tillaga til þingsályktunar sem fimm hv. nefndarmenn í utanríkismálanefnd lögðu til að yrði flutt af hálfu nefndarinnar í heild. Nú er það þannig að þingnefndir geta flutt þingmál samkvæmt þingsköpum, þó því aðeins að allir nefndarmenn í viðkomandi nefnd séu því sammála. Ég sé ekki fyrir mér að það verði og eigi við í því tilfelli sem hér um ræðir. Hins vegar hafa einstakir þingmenn að sjálfsögðu fullan rétt á að flytja þingmál sem slíkir og samkvæmt þingsköpum hefur meiri hluti þingnefndar einnig heimild til að flytja mál sem slík. Það sem er óvenjulegt í þessu er að sjálfsögðu að einn hv. þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Jón Bjarnason, gengur í lið með meiri hluta Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks  
             Um þetta vil ég segja það eitt að málefni aðildarviðræðna við Evrópusambandið er sífellt umræðuefni í íslenskum stjórnmálum og að sjálfsögðu líka í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði eins og öðrum stjórnmálaflokkum. Það er eðlilegt að umræða um þau fari fram. Öll skref sem tekin hafa verið í þessu máli af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa verið tekin á grundvelli samþykkta í stofnunum flokksins sem hafa til þess umboð félaganna. Öll skref hafa verið tekin á félagslegum grunni. Ég vænti þess að svo verði á vettvangi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að þær ákvarðanir og sú stefna sem þar er mörkuð sé áfram tekin á félagslegum grunni. Ég reikna með að það verði framhald þessa máls af okkar hálfu.

Samkomulag er um lok umræðunnar. Hver þingflokkur hefur tíu mínútur og þingmenn utan flokka þrjár mínútur. Þingflokkar geta skipt ræðutíma sínum milli ræðumanna.

Virðulegur forseti. Markmið verndar- og nýtingaráætlunar er að tryggja að nýting landsvæða þar sem virkjunarkosti er að finna byggist á langtímasjónarmiðum og heildstæðu hagsmunamati þar sem tekið er tillit til verndargildis náttúru og menningarsögulegra minja, hagkvæmni og arðsemi ólíkra nýtingarkosta og annarra gilda sem varða þjóðarhag, svo og hagsmuna þeirra sem nýta þessi sömu gæði með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Á grundvelli þessara sjónarmiða er með rammaáætlun mótuð stefna um landsvæði þar sem virkjunarkosti er að finna og sagt til um hvort megi nýta svæðin til orkuvinnslu eða hvort ástæða sé til að friðlýsa þau eða rannsaka frekar. Landsvæði og virkjunarkostir eru samkvæmt því flokkaðir í orkunýtingarflokk, verndarflokk eða biðflokk. Flokkun sú sem fram kemur í þingsályktunartillögunni sem hér er rædd byggist á skýrslu verkefnisstjórnar um gerð rammaáætlunar um vernd og nýtingu náttúrusvæða með áherslu á vatnsafls- og jarðhitasvæði, sem skipuð var af iðnaðarráðherra í samráði við umhverfisráðherra 24. ágúst árið 2007. Verkefnisstjórnin skilaði skýrslu sinni til iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra 5. júlí 2011. Í þingsályktunartillögunni eru 67 virkjunarkostir flokkaðir í samræmi við ákvæði laga nr. 48/2011. Í samræmi við þau lög voru 19. ágúst 2011 drög að þingsályktunartillögunni kynnt og send í opið tólf vikna umsagnar- og samráðsferli. Jafnframt fór í umsagnarferli umhverfismat á þingsályktunartillögunni sem unnið hafði verið í samræmi við ákvæði laga um umhverfismat áætlana. Með hliðsjón af þeim upplýsingum sem fram komu í umsagnarferlinu voru breytingar gerðar. Aðeins var tekið tillit til þeirra gagna sem verkefnisstjórnin hafði ekki haft til skoðunar, samtals sex virkjunarkostir á tveimur svæðum. Urriðafossvirkjun, Holtavirkjun, Hvammsvirkjun í neðri hluta Þjórsár og Skrokkölduvirkjun, Hágönguvirkjun 1 og 2 vestan Vatnajökuls eru færðar úr nýtingarflokki í biðflokk með vísan til nýrra upplýsinga og varúðarreglu umhverfisréttarins sem mælir fyrir um að náttúran njóti vafans ef ekki hefur verið sannað vísindalega að hún beri ekki skaða af framkvæmdum eða starfsemi sem um er að ræða. Við undirbúning og frágang þingsályktunartillögunnar var í einu og öllu fylgt ákvæði laga um verndar- og orkunýtingaráætlun. Vegna þeirrar umræðu sem átt hefur sér stað undanfarna daga á þinginu tel ég nauðsynlegt að rekja það ferli sem átti sér stað við frágang þingsályktunartillögunnar fyrir framlagningu hennar á síðasta þingi. Ég minni jafnframt á 5. kafla í áliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar þar sem farið er vandlega yfir verkþættina sex í rammaáætlunarferlinu sem nú er að ljúka. Þann 5. júlí 2011 skilaði verkefnisstjórn um gerð rammaáætlunar lokaskýrslu sinni til ráðherra. Skýrslan ber heitið Niðurstöður 2. áfanga rammaáætlunar. Mikilvægt er að hafa í huga að í skýrslunni er ekki að finna flokkun þeirra virkjunarkosta sem verkefnisstjórnin hafði til skoðunar, þ.e. virkjunarkostirnir eru ekki flokkaðir í orkunýtingarflokk, biðflokk eða verndarflokk. Niðurstöður verkefnisstjórnar voru ekki settar fram í formi þingsályktunartillögu og því ekki mögulegt að taka þær til afgreiðslu samkvæmt lögum um rammaáætlun. Á grundvelli upplýsinga og tillagna í skýrslu verkefnisstjórnar var því í framhaldinu farið í þá vegferð með formanni verkefnisstjórnar, formönnum þeirra fjögurra faghópa sem stóðu að skýrslunni og lögfræðingum úr iðnaðarráðuneyti og umhverfisráðuneyti í svokölluðum formannahópi, að koma tillögum verkefnisstjórnar í þingtækan búning í formi þingsályktunartillögu um verndar- og orkunýtingaráætlun þar sem Alþingi ályktar um flokkun virkjunarkosta í orkunýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Þeirri vinnu lauk í ágúst árið 2011 og drög að þingsályktunartillögunni kynnt og send í hið lögbundna umsagnarferli. Að loknu umsagnarferlinu var ítarlega farið í gegnum 225 umsagnir sem bárust og lagt mat á hvort þar væri að finna einhverjar nýjar upplýsingar sem taka bæri lögum samkvæmt tillit til við endanlegan frágang. Niðurstaðan var að svo væri og því gerðar nauðsynlegar breytingar á þeim drögum að þingsályktunartillögu sem lágu fyrir og skjalið klárað fyrir framlagningu á Alþingi. Virðulegi forseti. Ég ítreka að allt ferlið er í samræmi við lögin um rammaáætlun og þá aðferðafræði sem þar er lagt upp með og farið var rækilega í gegnum við yfirferð iðnaðarnefndar og umhverfisnefndar á því frumvarpi sem samþykkt var samhljóða á Alþingi og varð að lögum nr. 48/2011. Enn fremur má nefna að verklag þetta er í fullu samræmi við ákvæði Árósasamningsins sem innleiddur var í íslenskan landsrétt í lok síðasta árs og kveður m.a. á um aukna þátttöku almennings í ákvörðunartöku í umhverfismálum. Ég leyfi mér því að segja, virðulegi forseti, að ef öðru er haldið fram er farið með rangt mál.

Forseti vill geta þess að andsvör eru ekki leyfð við þessa lokaumræðu um þetta mál.

Frú forseti. Við lok þessarar umræðu vil ég nefna nokkra þætti sem mér finnst skipta máli að komi fram við síðari umræðu þessarar þingsályktunartillögu. Í fyrsta lagi tel ég þetta mál eitt af mörgum þar sem mikið reið á að ríkisstjórn landsins tækist að leiða saman þingið til sáttar um efnislega niðurstöðu í málinu. Þetta er eitt mál af mörgum. Ég geri mér grein fyrir því að það er ekki alltaf raunhæft að ná fram slíkri sátt og það getur meira að segja verið mjög erfitt í einstaka málaflokkum en við höfum marga slíka málaflokka á dagskrá þar sem miklu skiptir að menn leggi mikið á sig til að fá samstöðu um niðurstöðu eða ákvörðun. Ég gæti nefnt stjórnarskrána efst á blaði. Þar finnst mér menn ekki hafa haldið rétt á málum. Ég gæti nefnt spurninguna um það hvort leggja ætti fram aðildarumsókn að Evrópusambandinu sem annað dæmi. Þar fannst mér menn líka halda rangt á málum. Ég gæti nefnt framtíðarfyrirkomulag fiskveiðistjórnar í landinu sem er gríðarlega mikilvægt mál þar sem mikið liggur við að menn leiti sátta. Reyndar var það gert en það var horfið frá þeirri sátt. Svo erum við hér með svokallaða rammaáætlun þar sem kannski alveg sérstaklega mikið er undir og menn hafa umframskyldu, jafnvel meiri skyldu en í hinum málunum sem ég nefndi, að stjórnarskránni frátalinni, til þess að halda í sáttina. Hvers vegna? Vegna þess að þannig var málið sett af stað. Það hefur allan tímann verið unnið á þeim forsendum. Það finnst mér hafa mistekist hér og það er ágreiningur við stjórnarandstöðuna, a.m.k. við minn þingflokk og flesta þá sem hafa tekið til máls í stjórnarandstöðu, um það hvort hinu faglega ferli hafi verið fylgt allt til enda. Í því samhengi ætla ég að nefna máli mínu til stuðnings eina umsögn sem ég tek af mörgum sem bárust þinginu. Þessi kom frá Orkustofnun. Í umsögn Orkustofnunar kemur fram að hún hafi haft aðild að málinu á fyrri stigum. Ég ætla að leyfa mér að vísa óbeint í umsögnina en þar segir að þar sem Orkustofnun hafi verið aðili málsins ætli stofnunin ekki að fara að tjá sig um einstaka efnisþætti að öðru leyti en því að það er vikið frá faglegum niðurstöðum verkefnisstjórnarinnar í ákveðnum tilfellum. Það eru nefnd dæmin og tiltekið að þetta eigi við um flutning á þremur virkjunarkostum á vatnsafli á Suðurlandi, nefnilega Urriðafossvirkjun, Hvammsvirkjun og Holtavirkjun. Hvað segir Orkustofnun um þessa virkjunarkosti? Þeir segja, og nú ætla ég að vísa beint í umsögnina, með leyfi forseta: „Tillagan gerir þannig ráð fyrir að hagkvæmustu og best rannsökuðu virkjunarkostirnir verði fluttir úr orkunýtingarflokki í biðflokk.“ Virðulegi forseti. Ég ætla að endurtaka þetta: Hagkvæmustu og best rannsökuðu virkjunarkostirnir í vatnsaflsvirkjunum eru fluttir í biðflokk. Síðan segir að virkjunarkostir í háhita, Hágönguvirkjun, 1. og 2. áfangi, og virkjunarkostir í vatnsafli, Skrokkölduvirkjun, sem líka eru fluttir í biðflokk, taki þessum sömu breytingum án þess að faglegum forsendum sem lágu til grundvallar mati faghópa sé hnekkt. Þarna erum við með þá skoðun utanaðkomandi aðila, nefnilega Orkustofnunar, sem fellur algjörlega saman við málflutning stjórnarandstöðunnar um að hinum faglegu niðurstöðum verkefnisstjórnarinnar hafi ekki verið hnekkt. Það er það sem við höfum verið að takast á um hér í þinginu, hvort hinar faglegu forsendur sem menn telja sig vera að leggja fyrir með breytingum á málinu hafa verið leiðarljósið eða einhver önnur sjónarmið. Þegar maður veltir fyrir sér hvort það kunni að hafa verið einhver önnur sjónarmið er mjög erfitt að horfa fram hjá því í hvaða farveg málið fór. Er það ekki rétt munað hjá mér að eftir að þetta opna ferli, þar sem allir flokkar og sveitarfélög, allir hagsmunaaðilar, höfðu aðgang að málinu og afhentu það síðan, fór það inn í lokað ferli stjórnarflokkanna? Þannig var það. Þegar málið var rétt ókomið til þingsins spurðist út í fjölmiðlum að það hefðu tekist sammæli um það meðal stjórnarflokkanna að eftir að endanlega niðurstaða væri fengin, þar sem var gefið í skyn að breytingar yrðu gerðar, lægi mjög mikið við að allir stjórnarþingmenn stæðu einhuga að málinu og gerðu ekki kröfu um neinar breytingar. Þetta las maður um í fjölmiðlum. Ég verð að segja að ég trúi því að svona hafi það verið. Ég trúi því að menn hafi sem sagt sammælst um það fyrir fram, áður en málið kom til þingsins, að það mætti ekki gera neinar breytingar. Þetta tók ég fram við 1. umr. þessa máls. Hver er svo niðurstaðan eftir að málið kom út úr nefnd? Jú, viti menn, engar breytingar gerðar á niðurstöðu ráðherranna sem var þó frávik frá meginniðurstöðum verkefnisstjórnarinnar um þessi dæmi sérstaklega sem ég hef tiltekið hér og vísa til umsagnar Orkustofnunar um. Ég held að umræðan hafi staðið nógu lengi til að öll þessi sjónarmið hafi komist vel til skila en ágreiningurinn snýst kannski ekki síst um þessa þætti, best rannsökuðu virkjunarkosti og hagkvæmustu virkjunarkosti sem við höfum um að tefla í vatnsafli. Eins og Orkustofnun bendir á setur þetta aukinn þrýsting á nýtingu jarðvarmans sem við ættum kannski frekar að horfa til sem eins konar orkuforðabúrs sem við gætum gengið í í framtíðinni. Vatnsaflið er annars eðlis þar sem vatnið flæðir óvirkjað til sjávar á hverjum degi og verður ekki virkjað eftir að það er þangað runnið. Það gegnir dálítið öðru máli um jarðvarmann. Mér finnst það mjög mikilvæg ábending sem á erindi inn í umræðuna hér og Orkustofnun tekur sérstaklega fram. Af hverju skiptir þetta máli? Það er kannski síðasta atriðið sem ég vildi nefna. Ég vildi koma inn á að þetta er mál þar sem skiptir miklu að menn reyni að leiða fram sátt um vegna þess að þannig var stofnað til málsins og mér finnst að það hafi mistekist. Ég tel að þingið sé við það að fara að afgreiða málið í ágreiningi sem í raun skemmir allan grundvöll þess. Ég vildi nefna þessa þætti sem ég hef tiltekið sérstaklega. Þriðja atriðið sem ég vildi nefna er að ég tel að við Íslendingar stöndum núna á vissum tímamótum í efnahagslegu tilliti sem gera einmitt alveg sérstaklega ríkar kröfur til þess að við köstum ekki frá okkur hagkvæmustu og best rannsökuðu virkjunarkostunum sem við búum yfir. Með því er ég ekki að segja að við eigum að bjarga okkur út úr efnahagslegri lægð með því að grípa til þess að nýta alla þá virkjunarkosti sem við höfum en við höfum sérstaklega ekki efni á því að fara í pólitísk hrossakaup um slíka virkjunarkosti á þessum tímum, enda er það vegna þess að væntingar hafa brostið um nýtingu slíkra kosta sem allt er í loft upp í samskiptum ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins. Það er sérstaklega út af þessu, eða til hvaða virkjunarkosta litu stjórnarflokkarnir annars þegar þeir gáfu út yfirlýsingar og ýttu þannig undir væntingar til aðila vinnumarkaðarins með stöðugleikasáttmálanum? Þegar menn töluðu um að reyna að hraða nýtingu virkjunarkosta og greiða fyrir framkvæmdum á sviði orkufreks iðnaðar, til hvaða virkjunarkosta litu menn í raun og veru ef ekki þessara sem í millitíðinni hafa verið teknir út af borðinu? Og hvernig er það með fjárlögin sem við höfum tekið á dagskrá ár eftir ár, á hverju hausti, þar sem gefnar eru einhverjar ákveðnar hagvaxtarforsendur sem hafa aftur og aftur brostið? Er það ekki einmitt vegna þess að menn hafa verið að gefa sér að það færu af stað hérna framkvæmdir, meira eða minna allar á sviði orkunýtingar, sem ekki hafa gengið eftir og þar af leiðandi hafa hagvaxtarspár lækkað í lok þess fjárlagaárs sem um var að ræða? Það held ég að sé staðreynd. Á þeim tímum sem við lifum núna mun það ráða úrslitum um hvernig okkur tekst að vinna okkur út úr stöðunni, bæta lífskjörin, fjölga störfum, greiða niður skuldir, lækka þannig vaxtabyrði ríkisins, mæta væntingum fólks um þéttriðið velferðarnet á Íslandi og getu stjórnvalda til þess til dæmis að hækka laun, hvort heldur sem er hjúkrunarfræðinga, fiskverkunarfólks eða þeirra sem starfa í tölvugeiranum. Hvar sem þeir starfa á Íslandi er það undir getu stjórnvalda komið 

Forseti. Ég ætla að byrja á því að fagna tilteknum atriðum í því sem komið hefur komið fram í máli þingmanna Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins í þessum umræðum og jafnframt öðrum þeim sem hafa komið fram af hálfu forsvarsmanna Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins. Þeir knýja nú á um fagleg og vönduð vinnubrögð þegar kemur að náttúru Íslands. Það er vel. Það er stefnubreyting og það eru tímamót. Það eru tímamót ef hugur fylgir máli. Ég held satt best að segja að við kunnum að standa hér á nokkuð stærri tímamótum en flest okkar gera sér grein fyrir ef rétt er á málum haldið inn í framtíðina og ef hugur fylgir máli. Í stað þess að deila um allt Ísland er ágreiningur okkar í þessum 2. áfanga rammaáætlunar þrátt fyrir allt tiltölulega afmarkaður. Ágreiningurinn er alvarlegur, líka innan stjórnarliðsins, en hann er afmarkaður. Bara það eitt er framför. Ágreiningurinn snýst að mestu um tiltölulega fáar virkjunarhugmyndir og hvort tiltekin landsvæði eigi að vera í nýtingarflokki eða tímabundið í bið til frekari rannsókna, gagnaöflunar og faglegrar yfirvegunar áður en endanleg ákvörðun er tekin. Áfangaskýrslu um framhaldið á að vera skilað eftir rétt rúmt ár. Biðin sem kveðið er á um er ekki löng og reyndar allt of stutt. Þótt stór orð hafi verið látin falla í þessum umræðum um að sáttin sé rofin held ég samt að þegar um hægist og rykið fellur standi eftir, þegar litið er til baka, að við höfum í reynd þokast nokkuð áleiðis. Ef alvara er á bak við þau orð að við eigum að vanda okkur, að við eigum að hafa fagleg og málefnaleg sjónarmið í öndvegi, ættum við þverpólitískt að fagna því að fleiri svæði séu sett í biðflokk. Það er nefnilega þar sem þau fá frekari yfirlegu og faglega skoðun. Hæstv. forseti. Ég ber enn þá von í brjósti að þingheimur beri gæfu til að færa hið minnsta Krýsuvíkursvæðið í hjarta Reykjanesfólkvangs, Sveifluháls og Sandfell sunnan Keilis í bið þótt ekki væri nema í rétt rúmt ár. Hver tapar á slíku? Hvernig ætlar fólk að svara þegar spurt er hvort okkur sé leyfilegt að láta vera uppi minnsta vafa um það hvort hætta steðji hugsanlega að Mývatni? Um þetta eru áhöld og samt er Bjarnarflag í nýtingarflokki. Þetta plagg, þessi tillaga, er nefnilega sár og erfið málamiðlun ekki síst fyrir þau sem unna náttúru Íslands og vilja fara að öllu með gát. Í nýtingarflokki næstu fjögur ár er orkuöflun upp á um það bil eina og hálfa Kárahnjúkavirkjun. Þykir fólki það virkilega ekki nóg? Og hvenær er þá komið nóg? Guðmundur Páll Ólafsson heitinn sagði í umsögn sinni sem hann skilaði í nóvember 2011 að ef við værum að vanda okkur sem skyldi tækjum við kannski fjóra virkjunarkosti til skoðunar í einu en ekki marga tugi eins og raun ber vitni. Það er einmitt vegna þess að við viljum vanda okkur að enn fleiri svæði eiga heima í bið en ekki nýtingu. Við hljótum, allir Íslendingar, að fagna því til framtíðar að í skjól séu komin svæði á borð við hið ómetanlega Torfajökulssvæði og Kerlingarfjöll, Þjórsárver og Jökulsá á Fjöllum. Af þessu eiga allir flokkar á Íslandi og á Alþingi að vera stoltir og taka hlutdeild í því, fagna sáttinni við framtíðina sem í slíku felst. Afar dýrmæt svæði sem nú eru í bið eiga hiklaust heima í vernd, Skjálfandafljót, jökulsárnar í Skagafirði, Skaftá, Hólmsá, Hvítá í Árnessýslu svo eitthvað sé nefnt. Það er von mín að þingheimur framtíðarinnar beri gæfu til að sameinast um vernd þessara ómetanlegu svæða sem verða Íslendingum framtíðarinnar jafnt sem alþjóðlegum gestum okkar til ævarandi yndisauka.

Virðulegi forseti. Eftir áralangar deilur um einstaka virkjunarkosti og einstakar virkjanir komu allir flokkar sér saman og flestir flokkar hafa komið beint að málinu þótt það hafi komið í hlut ráðherra Framsóknarflokksins að setja þetta sáttaferli milli ólíkra sjónarmiða í gang. Í meðförum núverandi ríkisstjórnarflokka var sáttaferlið rofið þegar málið var tekið til ráðherranefndar, fyrst í samráðshóp starfsmanna ráðherranna, síðan haft samráð við formenn faghópanna og síðan var haft samráð við þingflokka stjórnarflokkanna - en þá stoppaði líka samráðið. Það stóð aldrei til að reyna að ná sátt við stjórnarandstöðuna til að ná breiðari sátt. Sáttin við stjórnarflokkana snerist um það að ekki mætti breyta neinu eftir að málið kæmi inn í þingsal. Því miður var sáttaferlið rofið með þessum hætti. Ég fullyrði að engum þingmanni, að minnsta kost ekki þeim sem hér stendur, datt í hug að lög nr. 48/2011 væri hægt að misnota með þessum hætti. En um hvað er verið að ræða? Jú, þau rök sem ráðherranefndin tiltók varðandi til dæmis virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár voru þau að vegna varúðarsjónarmiða vegna laxagengdar skyldu þeir kostir allir þrír settir í bið. Við framsóknarmenn höfum tekið undir að það megi láta þau rök gilda um Urriðafossvirkjun en engin rök hníga að því að taka Hvamms- og Holtavirkjanir út á sömu forsendum. Og hvað með Skrokköldu- og Hágönguvirkjanir, jarðhitavirkjanirnar þar? Á grundvelli einhvers nýs hugtaks - „buffer zone“, áhrifasvæði Vatnajökulsþjóðgarðs - var þeim sópað út af borðinu. Engin rök og auðveldast að vitna í umsögn Orkustofnunar. En það voru fleiri þættir sem fóru í umsagnarferli og fengu jákvæðar umsagnir, frú forseti. Hagavatnsvirkjun fékk fimm jákvæðar umsagnir, ekki hvarflaði samt að ráðherrunum, þrátt fyrir orð hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur hér áðan, að taka ætti tillit til þeirra, ekki nokkurn skapaðan hlut. Haldið áfram í biðflokki. Hólmsárvirkjun hin neðri við Atley, gögnum var týnt, frumkvæðisskylda ráðherranna að mínu mati brotin þrátt fyrir að starfsmenn iðnaðarráðuneytisins hafi væntanlega skilað skýrslu sinni til ráðherra og bent á að gögnin væru góð, það væri búið að svara öllum mótvægisrökum og það væri skynsamlegt og góður kostur að setja þennan virkjunarkost í nýtingarflokk fyrir utan þau samfélagslegu góðu áhrif sem það hefði á sveitarfélagið Skaftárhrepp. Hver er afleiðing þessarar stefnu? Jú, verðmætasköpun í landinu verður mun minni. Mun minni atvinna, mun minni gjaldeyrir, við fáum ekki það afl sem þarf til að styrkja krónuna til að auka velferð og lífskjör í landinu. Ábyrgð þeirra sem standa að þessari þingsályktunartillögu er gríðarleg á marga kanta. Ekki gleyma því að rammaáætlun snýr ekki bara að umhverfislegum sjónarmiðum, hún snýr líka að efnahagslegum og samfélagslegum sjónarmiðum. Ég er mjög ánægður með þá niðurstöðu sem kom frá verkefnisstjórninni þó að einstaka kosti gætum við deilt um. Ég er ánægður með að mjög mikilvæg svæði voru sett í verndarflokk. Mér finnst það góð leið, en sú leið sem ríkisstjórnarflokkarnir fóru hér, að rjúfa síðan þetta sáttaferli, er afleit. Nú lýkur umræðunni hér í dag og atkvæðagreiðslunni er frestað um tæpan mánuð. Ákall aðila vinnumarkaðarins, Alþýðusambands Íslands, var til okkar þingmanna að taka þetta mál úr þessu pólitíska ferli og íhuga hver staða okkar og ábyrgð er hvað varðar verðmætasköpun í landinu, hvað varðar umhverfisvernd í landinu og hvað það varðar að rjúfa ekki sáttina um ferlið. Ég vil enda mín orð á því, frú forseti, að við notum þessar þrjár til fjórar vikur til þess, hver einasti þingmaður, að íhuga þá stöðu þannig að þegar við komum hér til atkvæðagreiðslunnar í janúar séum við tilbúin til að ýta pólitískum öfgum til hliðar og reyna að ná breiðari sátt til heilla fyrir samfélagið, til heilla fyrir Ísland.

Frú forseti. Það hefur náðst samkomulag um að ljúka umræðu um þetta mikilvæga mál sem sjálfstæðismenn og framsóknarmenn hafa haft hér og haldið í gíslingu í málþófi í langan tíma. Það er leitt að menn geti ekki náð betur saman um svona mikilvæg atriði. Þetta eru mál sem skipta þetta þing miklu minna máli en til dæmis kynslóðir framtíðarinnar og menn sitja hér og standa og karpa um að það eigi að virkja hér og það eigi að virkja þarna og það eigi að byrja á því á morgun og það eigi að byrja á því hinn daginn og það eigi bara að virkja og virkja þó að 100 megavött af orku séu á lausu í kerfinu sem enginn vill kaupa. Það er ekkert að gera við þessa orku en það á bara að virkja, það á bara að skaffa vinnu fyrir kraftvélar og vörubíla og gröfur og verktakafyrirtæki, bara til þess, af því að mönnum líkar það. Auðvitað þurfum við að spyrja okkur þessarar spurningar: Til hvers á að virkja? áður en menn fara af stað. Til hvers á að virkja? Hvað ætlum við að gera við rafmagnið? Ætlum við að selja það í jarðstreng til Evrópu og fjórfalda eða fimmfalda þar með raforkuverð innan lands til almennings? Ætlum við að gera það? Sumir segja já. Til hvers á að virkja? Á að halda áfram að fara út í óarðbærustu framkvæmdir efnahagssögunnar á Íslandi með því að virkja til stóriðju? Á að halda því áfram? Vilja menn halda því áfram? Það hefur enginn sjálfstæðismaður svarað því hér, það hefur enginn framsóknarmaður svarað því, það bara á að virkja. Það hafa komið fram varúðarorð, mjög sterk varúðarorð, um að færa sex virkjunarkosti í biðflokk úr nýtingarflokki. Á að láta náttúruna njóta vafans? Nei, alls ekki, það á ekki að láta náttúruna njóta vafans, við skulum reyna að eyða henni og eyðileggja hana eins hratt og við mögulega getum til að menn komist ekki að því að hugsanlega hefur hún eitthvert gildi í sjálfri sér eða í fegurðarskyni. Við skulum ekki hugsa svoleiðis. Við skulum frekar reyna að græða pening fyrir einhver einkafyrirtæki en að láta náttúruna njóta vafans. Þetta er ábyrgðarleysi og þeir hafa opinberað algert ábyrgðarleysi sitt hvað varðar umhverfi og náttúru á Íslandi, þingmenn Framsóknarflokksins og þingmenn Sjálfstæðisflokksins, í þessari umræðu. Sá þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem hvað harðast hefur reynt að grípa hér fram í fyrir mér í ræðustóli í ræðu um rammaáætlun opinberaði sjálf í ræðu algjöra vanþekkingu sína á öllum þáttum málsins, opinberaði það að það bara á að virkja af því - og það skiptir engu máli þó að menn þurfi að fara með rangt mál til að halda slíku fram. Það hefur verið ömurlegt að fylgjast með málflutningi þessa fólks. Menn hafa verið að tala um Hólmsárvirkjun við Atley sem var í biðflokki og er áfram í biðflokki. Menn hafa verið að vísa til þess að hinn fátæki Skaftárhreppur þurfi atvinnutækifæri. Það er alveg augljóst í öllum umsögnum og plönum að það verður engin atvinna í Skaftárhreppi af völdum Hólmsárvirkjunar. Það á að tengja orkuna inn á kerfið og flytja hana í burtu. Það verða þarna einhver tímabundin störf á meðan á virkjuninni stendur en síðan verður henni bara fjarstýrt annars staðar. Þetta er virkjun sem er í landslagsheild á landshluta sem er í anddyri Vatnajökulsþjóðgarðs, einstakt landsvæði sem nær alla leið frá Þjórsá og austur á Hornafjörð þar sem er ekki nema ein meðalstór virkjun á öllu svæðinu. Slík landsvæði hafa engan tilgang og ekkert gildi í augum þeirra sem vilja virkja þarna. Það er algjört aukaatriði, heldur skulum við fara þarna af stað með virkjun sem skapar ekki eitt einasta starf til frambúðar á svæðinu, bara til þess að virkja. Hvert eru menn að fara? Og svo vísar hér sami þingmaður og hefur talað fyrir þessari virkjun, þingmaður Framsóknarflokksins í kjördæminu, í Hagavatnsvirkjun og fer þar með slíkar rangfærslur að það er með ólíkindum, það hefur aldrei verið sýnt fram á að Hagavatnsvirkjun mundi stöðva sandfok á svæðinu. Og helstu sérfræðingar í landgræðslu á landinu komu fyrir atvinnuveganefnd og sögðu: Til þess að geta haldið slíku fram þurfa að fara fram að minnsta kosti rannsóknir á sex sviðum til viðbótar áður en við vitum hvort Hagavatnsvirkjun getur heft sandfok á svæðinu. Það skiptir engu máli, segja þeir, við skulum bara virkja og þá kemur bæjarstjórinn í Árborg á fund nefndarinnar og segir: Ég er hér með hugmynd að æðislegri virkjun við Hagavatn, það heitir jafnrennslisvirkjun. Og maður spyr: Hvað er það? Það er virkjun jökulsár þar sem vatnsborðið er jafnt allt árið. Og þýðir það ekki að virkjunin verði þá vatnslaus helminginn af árinu vegna þess að ef menn ætla að halda vatnsborðinu stöðugu þarf einfaldlega að stöðva virkjunina? Við því komu engin svör. Málflutningurinn hefur verið með slíkum ólíkindum um sumar þessar virkjanir að það er alveg ótrúlegt að fylgjast með því. En hann hefur opinberað, svo að ég endurtaki það enn einu sinni, algjöra fyrirlitningu þessa fólks á umhverfi og náttúru Íslands. Náttúran á ekki að njóta vafans. Rammaáætlun, eins og ég sé hana, er gríðarleg málamiðlun af hálfu náttúruverndarsinna. Ég er mjög ósáttur við fullt af þeim virkjunarkostum sem eru í nýtingarflokki og fullt af þeim virkjunarkostum sem eru í biðflokki og tel að þeir ættu að fara í verndarflokk. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að ná þarf samkomulagi um þetta mikilvæga mál og það skiptir meira máli en mínar persónulegu skoðanir og það skiptir meira máli en persónulegar skoðanir virkjunarsinna. Það skiptir meira máli að þessi svæði séu vernduð fyrir kynslóðir framtíðarinnar en fyrir stundargróða og stundarhagsmuni núverandi kynslóðar. Það skiptir miklu meira máli en svo að við getum leyft okkur að tala hér um þetta eins og þetta sé bara eins og hver annar sandkassi sem okkur er frjálst að leika okkur í með öllum þeim tækjum og tólum sem til eru. Ræða formanns Sjálfstæðisflokksins hér áðan var enn eitt dæmi, óábyrg kosningaræða þar sem hann lofaði hjúkrunarfræðingum launahækkunum ef farið yrði í virkjanir í Þjórsá. Hvers konar rugl er þetta? segi ég nú bara. Maður spyr sig: Er þessu fólki sjálfrátt þegar það talar svona? Hvað er það að fara? Hver er ábyrgðin hjá þessu fólki sem telur sig eiga hér að verma ráðherrastóla og vera jafnvel forsætisráðherra? Þetta er ábyrgðarlaust hjal og á ekki heima á Alþingi Íslendinga. Þær breytingartillögur sem liggja hér frammi, t.d. frá hv. þingmönnum Sigurði Inga Jóhannssyni og Jóni Gunnarssyni, lýsa líka algjörri fyrirlitningu á rammaáætlunarferlinu öllu sem þeir hafa þó haldið fram fremur öðrum að ætti að vera faglegt. Þar taka þeir fram að það eigi einfaldlega að fara af stað og virkja þessi svæði frekar en að skoða þau frekar. Það á að virkja við Hagavatn þó að allar upplýsingar vanti um það hvað slík virkjun hefur í för með sér. Það á að virkja við Hólmsá þó að upplýsingar vanti um áhrif virkjunarinnar. Það bara á að gera það. Svo koma þessir menn hér og tala um að málin eigi að vera í faglegum farvegi. Þetta er hræsni og þetta er fyrirlitning á ferlinu líka, ekki bara náttúru Íslands. Ræður flokksbræðra þeirra hér úr þessum ræðustóli hafa borið þess sama merki. Það þurfa að verða kynslóðaskipti á Alþingi Íslendinga í næstu kosningum. Vonandi ber þjóðin og það yngra fólk sem býr í landinu gæfu til að velja sér fólk hingað inn sem ber skynbragð á og virðingu fyrir hagsmunum komandi kynslóða sem ber skynbragð á og virðingu fyrir náttúru Íslands en kemur ekki hingað upp og krefst þess að helst verði þúsund gröfum og vörubílum hleypt í einu út á viðkvæma náttúru Íslands. Við Íslendingar stöndum frammi fyrir því að við eigum tvö einhver mikilvægustu stöðuvötn í öllum heiminum, Þingvallavatn og Mývatn. Við erum að valda umhverfistjóni á Þingvallavatni í þessum töluðu orðum. Við erum að eyðileggja eitthvert merkilegasta vatn í heimi vegna Nesjavallavirkjunar. Við skulum bara horfast í augu við það. Við erum að fara að virkja við Bjarnarflag við Mývatn, hina perluna sem við eigum. Við vitum að afrennslið úr þeirri virkjun mun renna í Mývatn og eyðileggja lífríki Mývatns - en samt á að halda áfram. Hvað erum við að hugsa? segi ég nú bara þegar við ætlum að krefjast þess svo í framhaldinu að haldið verði áfram að virkja og virkja. Við verðum að staldra við, við verðum að sýna ábyrgð og við verðum að fresta sem flestum virkjunarkostum þangað til að við svörum því sjálf endanlega til hvers 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka heils hugar undir ræðu hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur sem er í mjög miklum samhljómi við skoðanir mínar og þann fyrirvara sem ég gerði við álit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Það er mat mitt að óbreytt tillaga afhjúpi alvarlegt misræmi í því hvernig Alþingi og reyndar líka nefnd um rammaáætlun framfylgir lögum sem það hefur sett samhljóða. Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun, er tilgreint að í biðflokk verndar- og orkunýtingaráætlunar falli virkjunarkostir sem talið er að afla þurfi frekari upplýsinga um svo meta megi á grundvelli sjónarmiða sem fram koma í 4. mgr. 3. gr. hvort þeir eigi að falla í orkunýtingarflokk eða verndarflokk. Ákvæðið hefur verið túlkað allt of þröngt, þvert á tilgang og anda laganna og ber vott um lagasniðgöngu. Ef fyrirliggjandi tillaga verður samþykkt óbreytt er verið að ganga gegn þeirri skyldu að fella í biðflokk þá virkjunarkosti sem afla þarf frekari upplýsinga um. Misræmið felst í því að úr orkunýtingarflokki í biðflokk eru bara færð sum en ekki öll þau svæði þar sem fyrir liggur að veigamiklar upplýsingar skortir áður en endanleg og fagleg ákvörðun er tekin um afdrif þeirra. Ég minni á að það er niðurstaða þröngs flokkunarhóps úr rammaáætluninni, formannahóps, og niðurstaða hans kom flatt upp á fjölda nefndarmanna í rammaáætlun. Þar var ekki sátt og það voru, af því að það hefur orðið að umtalsefni hér, pólitísk fingraför á málinu löngu áður en það kom inn til þingsins. Nefndin um rammaáætlun var að töluverðum meiri hluta skipuð virkjunarsinnum, það var svo einfalt. Umtalsverður minni hluti var yfirlýstur umhverfissinnar. Ég talaði um ósamkvæmni áðan. Ef maður horfir á rökstuðning meiri hlutans fyrir Þjórsá, sem ég er algjörlega sammála, skín við ósamkvæmnin gagnvart til dæmis Hverahlíðarvirkjun, sem er virkjun sem Orkuveita Reykjavíkur hefur af varúðarsjónarmiðum sett í biðflokk. Hana setjum við í orkunýtingarflokk þrátt fyrir brennisteinsmengun sem bitnar á höfuðborgarbúum, íbúum í Hveragerði og Ölfusi. Ég hélt að menn, lifandi fólk, væru hluti af náttúru Íslands. Vafi er um áhrif brennisteinsmengunar á heilsufar þessa fólks. Ég talaði líka um hugsanlega grunnvatnsmengun, ég talaði um manngerða jarðskjálfta. Þarna er slík ósamkvæmni og þarna er gengið þvert á lögin að mínu mati og það getur ekki gengið. Ég vona að í áframhaldandi vinnu verði það leiðrétt. Ég minni líka á að það skortir algjörlega orkusölusamninga og að við ætlum að fara af þeirri braut sem við fórum við fyrri virkjanir, 

Frú forseti. Þetta er í eðli sínu samkomulagsferli. Það þýðir að margir þurfa að slá af sínum ýtrustu kröfum. Ég skal segja það strax að ég mundi mjög gjarnan vilja að fleiri virkjunarkostir væru settir í verndarflokk og ég heyri það á máli margra annarra þingmanna að þeir eru sömu skoðunar. Hér er búinn að vera mikill stormur í vatnsglasi, þykir mér, og mér finnst ég hafa orðið vitni að því enn einu sinni hvernig hefðbundin íslensk átakapólitík er búin að ná að gera málþóf í þessum sal af mikilli óbilgirni um eiginlega fullkomið aukaatriði. Um hvað snýst málið? Verið er að setja sex virkjunarkosti í biðflokk sem voru í upphaflegum drögum í nýtingarflokki. Eftir eru 16 kostir í virkjunarflokki. Það er nú allt málið. Mér finnst það dæmalaus óbilgirni að eyða mikilvægum tíma Alþingis í málþóf um það. Spyrjum okkur: Hvað ef þessir sex virkjunarkostir yrðu nú áfram í nýtingarflokki, hvað gerðist þá? Það er dálítið áhugaverð spurning. Mundum við þá rjúka í það að virkja á þessum stöðum? Væri það hin klassíska íslenska leið sem málþófsmenn hafa leynt og ljóst verið að verja hér í sölum Alþingis á undanförnum dögum, að hafa þessa kosti í virkjunarflokki en ekki biðflokki svo hægt sé að rjúka í það hugsunarlaust, eins og vanalega, að virkja þarna? Og spyrja þá ekki lykilspurninga sem hafa merkilegt nokk afskaplega lítið verið ræddar í allri þessari umræðu: Til hvers? Til hvers að virkja? Hvað ætlum við að fá út úr því? Á hvaða verði ætlum við að selja orkuna? Ætlum við að virkja eins og við gerðum á Hellisheiði þar sem virkjunin náði ekki einu sinni að dekka fjármagnskostnað? Og hún mun ekki gera það. Er það leiðin? Þurfum við ekki að ræða það? Og meðan sú stóra spurning er óútkljáð: Af hverju eigum við að virkja? vil ég leyfa mér að segja að það er þráður í mér sem vill þá bara alls ekki virkja neitt. 
            

Virðulegur forseti. Í þessu máli birtist vilji stjórnmálamanna til að takast á við það sem er að í íslensku samfélagi, að takast á við stórt deilumál, binda það í áætlun, komast að samkomulagi, málamiðlun, svo við getum hætt að rífast. En í þessu máli og meðferð þess í þinginu birtist líka það sem er að í íslenskri pólitík. Það er algjört umburðarleysi gagnvart skoðunum annarra, áralöng átök sem valda því að stjórnarandstaðan fer í málþóf og gerir það meðal annars með því fororði að stjórnarmeirihlutinn núverandi hafi á sínum tíma stundað nákvæmlega eins vinnubrögð. Það er ástæðan fyrir því að fjöldi fólks hefur misst trúna á stjórnmálakerfinu eins og það er í dag og hefur ákveðið að ganga til liðs við ný öfl, nýja flokka eins og Bjarta framtíð þar sem saman koma fyrrverandi framsóknarmenn, fyrrverandi samfylkingarmenn, fyrrverandi sjálfstæðismenn, fyrrverandi vinstri grænir og ákveða að reyna með hugarfarsbreytingu að nálgast viðfangsefnið með öðrum hætti. Og hvernig hefði Björt framtíð nálgast það mál sem hér er til umfjöllunar? Frá sjónarhóli náttúrunnar fyrst, vil ég segja, vegna þess að Björt framtíð er grænt stjórnmálaafl en líka með hófsemi og virðingu fyrir sjónarmiðum andstæðinga sinna. Með því að hlusta á það sem talsmenn annarra sjónarmiða segja getum við náð árangri, með því að reyna að nálgast hvort annað. Vegna þess að við búum saman hér á þessu landi getum við bundið erfið mál í áætlun og hætt að rífast. 
             En í þeirri umfjöllun sem verið hefur í þinginu á síðustu dögum er svo augljóst að það er enginn að hlusta, allir að tala. Það er það sem er að. Við þurfum að komast út úr því ferli og nálgast það með öðrum hætti og gera áætlanir til langs tíma sem standast, horfa á arðsemina sem skapast, ekki fara í Hellisheiðarvirkjun að nýju, ekki fara í Kárahnjúkavirkjun að nýju, það risavaxna mál sem sundraði þjóðinni og skapaði arðsemi upp á 3,5%. Það er algerlega fráleitt, við verðum að horfa í rökin og vera tilbúin að fara eftir þeim. Ég fagna þeirri niðurstöðu sem fyrir liggur. Ég mundi auðvitað vilja að það væru fleiri virkjunarkostir og virkjunarhugmyndir í vernd og bið, en þetta er málamiðlun og á það verðum við að fallast. Við verðum að sætta okkur við það vegna þess að þannig getum við hætt að rífast.

Forseti. Í þessu máli hefur undanfarna daga verið talað mikið um sátt og menn hafa jafnvel stillt dæminu þannig upp að ekki sé nein sátt nema hver stjórnmálaflokkur, jafnvel hver alþingismaður, hafi neitunarvald um það hvernig sáttin á að líta út en þó einkum þeir sem eru í minni hluta, þeir sem eru í stjórnarandstöðu, framsóknarmenn og sjálfstæðismenn. Þannig er lýðræðið því miður ekki, það er bara þannig, og reyndar var aldrei tilgangurinn með rammaáætlun að skapa einhverja allsherjarsátt um hvern virkjunarkost eða hvert landsvæði í vernd og nýtingu. Við getum ekki skapað slíka sátt, það er eðlilegt að um það séu deildar meiningar, jafnvel eftir að öll fagleg og pólitísk sjónarmið hafa komið fram. Mikilsverðasti árangurinn núna felst í þeirri samstöðu um leikreglur sem rammaáætlunin getur skapað og ég held að hún eigi eftir að skapa á næstu vikum, mánuðum og jafnvel árum og áratugum. Það er merkilegt í því tilliti að átök um það mál á þinginu hafa breyst frá því að það hófst. Miklu meiri ágreiningur var hér í upphafi þegar sanntrúaðir stóriðjumenn á borð við hv. þingmenn Jón Gunnarsson og Tryggva Þór Herbertsson, sem vantar báða í salinn, hörmuðu til dæmis virkjun við Þjórsárver, Norðlingaölduveitu, töldu algjörlega óþarft að reyna aðra nýtingu á Torfajökulssvæðinu en langa röð af virkjunum, vildu fá að virkja í Gjástykki, Kerlingarfjöllum, á Ölkelduhálsi, í Grendal, Innstadal o.s.frv. Mikil áhersla er líka náttúruverndarmegin og ég tek undir hana á náttúrusvæðum, t.d. á Reykjanesskaga sem ég hef áhyggjur af, en þrátt fyrir það hefur ferlið í nefndum þingsins, í umræðu í salnum, að minnsta kosti í fyrra skiptið, í umræðu í samfélaginu, með hina faglegu undirstöðu og hin breiðu pólitísku rök, leitt til þess að átökin í þessu leiðinlega málþófi undanfarna daga hafa staðið um sex af 67 kostum, um tvisvar sinnum þrjá kosti, í tillögum ráðherranna, og raunar eiginlega bara um tvo því að allir eru nú sammála um að Urriðafoss eigi að minnsta kosti að fara í bið, ef ekki bara beint í vernd. Engin sérstök umræða hefur verið hér um Hágöngur og Skrokköldu þannig að hinar miklu deilur á þinginu standa um tvær virkjanir. Í þeim tilvikum er klárt að fyrstu vísbendingar um afdrif eiga að koma fram snemma ársins 2014. Tvær virkjanir í um það bil tvö ár, það er það sem menn hafa verið að þenja sig út af hér. En þrátt fyrir þennan hávaða og þrátt fyrir hið óvenjulega illvíga málþóf og þrátt fyrir hróp og köll ýmissa forkólfa, þar sem rammaáætlun er reyndar blandað í óskylda hluti, er að nást samstaða í samfélaginu um leikreglurnar. Hér hafa vissulega fallið óvarleg ummæli um kúvendingu eftir kosningar ef menn komast í þá stöðu. Ég bið menn að stilla orðum sínum í hóf í því efni og hef vakið athygli á því að hótanir hafa þann galla að menn kunna að þurfa að standa við þær. Ég tek líka eftir því að forustumenn flokkanna tveggja sem einkum hafa beitt sér gegn málinu hafa ekki verið með yfirlýsingar af þessu tagi, þeir hafa stillt sig um slíkar yfirlýsingar. Ég met það við þá. Ég hef sjálfur enga trú á því, ég held að það sé ekki heilladrjúgt, það væri í andstöðu við hagsmuni nánast allra sem að þessu koma, að rífa upp rammaáætlunarferlið með þessum hætti og ég held að þegar hinir óábyrgu stjórnarandstæðingar verða einhvern tímann í fjarlægri framtíð að ábyrgum stjórnmálamönnum við stjórnvölinn láti þeir sér ekki detta það í hug. Það er samstaða um leikreglur en þetta táknar líka töluverðan áfanga í sögu og sambúð lands og þjóðar. Einmitt á sama tíma og stóriðjuskeiðinu í tækni- og atvinnusögu Íslendinga er að ljúka þá tökum við fleiri landsvæði en nokkru sinni fyrr til verndarnýtingar. Ég vil að lokum, sem framsögumaður málsins, þakka fyrir umræðuna sem farið hefur fram, að ég vona, af fullri virðingu fyrir málefninu. Ég þakka nefndarmönnum í umhverfis- og samgöngunefnd og líka í atvinnuveganefnd fyrir samvinnuna í 

Virðulegi forseti. Grunnhugmynd rammaáætlunar var sú að búa til vinnulag og verkferla byggða á faglegum sjónarmiðum sem dregið gætu úr þeim miklu deilum sem oft hafa staðið um einstaka virkjunarkosti á umliðnum árum og áratugum. Hægt er að segja að myndast hafi allgóð samstaða og sátt um vinnu verkefnisstjórnar og faghópa meðan á starfi þeirra stóð. Eftir að þeirri vinnu lauk lá fyrir röðun virkjunarkosta út frá niðurstöðum faghópanna. Áframhaldandi úrvinnsla var síðan í höndum formanns verkefnisstjórnar og formanna faghópa sem skiluðu drögum að þingsályktunartillögu þar sem 67 virkjunarkostum var skipað í orkunýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Þá tók við ferli þar sem sú niðurstaða var sett í umsagnarferli og að lokum tóku ráðherrar iðnaðar og umhverfis við málinu og gerðu veigamiklar breytingar á uppröðuninni. Það er skoðun þingmanna Framsóknarflokksins að með samþykkt rammaáætlunar í þeirri mynd sem hún er í nú séum við ekki að tryggja breiða sátt og samstöðu í málinu. Við erum ekki að tryggja sátt milli þeirra sem vilja nýta og þeirra sem vilja vernda og slík sátt byggir alltaf á því að allir aðilar gefi eftir. Það er veruleg hætta á því að það muni leiða til þess að rammaáætlun verði ekki eins langlíf og ætla mætti þegar menn hafa vikið af þessari braut. Það kom meðal annars fram á nefndarfundi sem haldinn var á laugardaginn var þar sem Alþýðusamband Íslands kom ásamt Samtökum atvinnulífsins þar sem menn lýstu áhyggjum sínum af því, og það heyrir maður víðar í samfélaginu, þegar búið er að leggja mikla vinnu, langan tíma, í að mynda breiða samstöðu um mál eins og þetta, að pólitíkin grípi inn í ferlið. Það er þess vegna, og það er ekki sagt til að hóta neinum eins og hv. þm. Mörður Árnason kom inn á áðan, sem veruleg hætta er á því með samþykkt þessarar rammaáætlunar að stjórnvöld sem síðar taka við muni vera tilbúin að beita þar pólitík með sama hætti og í þessari rammaáætlun. Þess vegna er veruleg hætta á því að rammaáætlunin sé einungis til skamms tíma og vegna þess að pólitíkin greip inn í málið er veruleg hætta á því að ekki myndist um það breið sátt sem er svo mikilvæg. Þess vegna mun Framsóknarflokkurinn leggja það til við afgreiðslu málsins, sem hefur nú verið frestað fram á nýtt ár, að málinu verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar, að ríkisstjórnin og ráðherrarnir taki það aftur og leitist við að halda þeirri faglegu uppröðun sem gerð var í framhaldi af vinnu verkefnisstjórnarinnar og leggi málið síðan aftur fyrir þingið, þannig geti myndast um það sú breiða sátt sem er svo mikilvæg í máli eins og þessu.

Frú forseti. Ég þakka fyrir afar góða umræðu. Fyrst aðeins um það sem mönnum hefur orðið tíðrætt um, þ.e. sjálfstæðismönnum og framsóknarmönnum, umræðuna um ferlið. Ferlið með stórum staf sem var samþykkt með lögum sem enginn var á móti. Sjálfstæðismenn og framsóknarmenn greiddu atkvæði með ferlinu, líka með 10–12 vikna opnu umsagnarferli, líka því að ráðherrarnir legðu tillöguna fram. Þegar tillagan er svo lögð fram samkvæmt þeirra eigin leikreglum beina þeir spjótum sínum að þeim, leikreglunum, sjálfu ferlinu sem þeir samþykktu. Þessu þurfum við að halda til haga. Virðulegur forseti. Mér leið hér áðan eins og þingsalurinn væri grænni en nokkru sinni fyrr þegar jafnvel stjórnarandstæðingar voru svo hófstilltir í orðavali að þeir töluðu um að það þyrfti að fara varlega. Það er ánægjuefni. Hér eru gríðarlega mikilvæg þáttaskil, umræðunni er lokið og sjónarmiðin eru löngu komin fram. Það er klárt að enginn er alsæll með þá tillögu sem hér liggur fyrir enda erum við ekki að greiða atkvæði um persónulega afstöðu hvers og eins. Hér liggur fyrir að 16 hugmyndir eru settar í nýtingarflokk, þær eru settar í flokk þeirra möguleika sem má virkja að uppfylltum öllum öðrum skilyrðum. Þessir 16 möguleikar gætu orðið 8,5 teravattstundir þar sem nú þegar eru virkjaðir 17 í landinu, frá upphafi. Það er nú allt stoppið og það er öll tregðan og öll öfgasjónarmiðin. Að mínu mati mættu þessar teravattstundir vera miklu færri, en tónninn í tillögunni byggir á hugsuninni um að náttúran njóti vafans, að við verðum að eyða vafa sem mest með rannsóknum og ítarlegri skoðun í samræmi við alþjóðlega samninga. Við viljum að forsendur endanlegra ákvarðana séu sem skýrastar og réttastar. Hér er þess freistað að byggja á ítarlegri vinnu og skoðun sem snýst sem betur fer um fleiri sjónarmið en þau að virði náttúrunnar mælist eingöngu í þeirri orku sem hún mögulega býr yfir. Náttúran er grundvöllur vaxandi atvinnugreinar sem er ferðaþjónustan, hún er aðdráttaraflið sem laðar að allflesta þá gesti sem hingað hafa komið og eiga eftir að koma. Skilningur hefur verið á því en jafnframt því sjónarmiði að náttúruna þurfi að verja náttúrunnar sjálfrar vegna. Náttúran myndar nefnilega vef þar sem allir þættir hafa sitt hlutverk og ekkert getur án annars verið. Sérhvert inngrip þarf að skoða með hliðsjón af heildinni og því samspili sem myndar þessa heild og því samspili sem maðurinn er svo auðmjúkur hluti af. Vefurinn, þessi heild, þarf að vera fyrir hendi til að maðurinn þrífist og eigi sér framtíð. Þannig er náttúruvernd í sjálfu sér forsenda lífs á jörðunni til langrar framtíðar. Í tillögunni felast stærri skref í þágu náttúruverndar en nokkru sinni hafa verið rædd í þingsal. Það er fagnaðarefni, gríðarlegt fagnaðarefni. Að auki er lögð áhersla á það í ítarlegu nefndaráliti að fjölmargir þættir verði áfram til skoðunar og þá sérstaklega þeir sem varða jarðhitasvæðin. Umræða undanfarinna missira hefur sem betur fer orðið til þess að skilningur hefur aukist á þeim, við vitum meira um hliðarverkanir jarðhitanýtingar, við vitum meira um brennisteinsvetni, affallsvatn og skjálftavirkni - þó ekki nóg, en við vitum að hvert skref verður að stíga af ábyrgð og varfærni, líka þar sem svæði falla í nýtingarflokk, hvert einasta skref. Ég vil þakka hv. umhverfis- og samgöngunefnd fyrir að hafa skilað sérlega krefjandi verkefni með miklum sóma. Nefndarálitið er nánast útgáfuhæft sem jólabók, ég hef hugsað mér að fá nokkur eintök árituð af höfundum þess til að gefa í jólagjafir vegna þess að ég tel að það sé gríðarlega mikilvægt og merkilegt plagg sem sé vel þess virði fyrir okkur öll að staldra við og lesa meðan við íhugum þá mikilvægu stund þegar við greiðum atkvæði í þágu sáttar og framtíðar.

Umræðu er lokið en atkvæðagreiðslu er frestað. Hún fer fram 14. janúar. Matarhlé verður milli kl. 13 og 13.30 og atkvæðagreiðslur verða um afbrigði að loknu matarhléi.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar vegna fjárlaga 2013. Nefndin hefur fjallað áfram um frumvarpið frá því að 2. umr. fór fram dagana 29.–30. nóvember og síðan 3.–6. desember. Nefndin hefur haldið fjóra fundi um ýmis fjárhagsmál sem hafa verið tekin fyrir, m.a. farið ítarlega yfir stöðu Íbúðalánasjóðs. Þær breytingartillögur sem nefndin gerir á milli umræðna nema alls um 3.295 milljónum til hækkunar á sundurliðun 2, þ.e. fjármálum ríkisaðila í A-hluta. Halli ríkissjóðs á A-hluta verður því 2.995 milljónir, þ.e. tæpum 200 millj. kr. meiri en gert var ráð fyrir í frumvarpinu sjálfu. Heildartekjur eru því áætlaðar um 580 milljarðar kr. og heildarútgjöld 583 milljarðar kr. Í upphaflegri fjárfestingaráætlun kom fram að unnið væri að áætlun um byggingu nýs Landspítala í samræmi við lög nr. 64/2010 þar sem gert er ráð fyrir að allar fasteignir framkvæmdarinnar séu teknar á leigu til langs tíma. Þessi áform hafa nú breyst. Í sameiginlegu minnisblaði fjármála- og efnahagsráðherra og velferðarráðherra, sem ríkisstjórnin samþykkti þann 30. nóvember sl., er lagt til að um hefðbundna opinbera framkvæmd verði að ræða. Ráðherrarnir leggja til að undirbúið verði frumvarp um breytingar á umræddum lögum og það verði lagt fram á Alþingi í janúar. Ekki eru gerðar tillögur um gjaldaheimildir núna, en við frumvarpsgerðina verði jafnframt athugað hvort finna megi svigrúm í langtímaáætlun um ríkisfjármál á næstu árum með það að markmiði að hefja framkvæmdir við stærstu verkþættina sem opinbera ríkisframkvæmd. Við þá skoðun verði lögð áhersla á að halda jöfnuði í ríkisfjármálum, auk þess sem tekið verði tillit til hagræðingarinnar og hagrænna áhrifa framkvæmdanna. Í samræmi við niðurstöðu þeirrar skoðunar verði gerð tillaga að því hvernig megi áfangaskipta og forgangsraða mikilvægustu verkþáttunum með það að markmiði að þeir nýtist spítalanum sem fyrst. Verði frumvarpið samþykkt og að öðrum skilyrðum uppfylltum verður mögulegt að auglýsa þá þegar opinber útboð framkvæmdanna með hefðbundnum fyrirvara um samþykki Alþingis við samningsgerðina og fjárheimildir. Í minnisblaðinu kemur einnig fram að talið sé að innlendur verktakamarkaður hafi varla burði til að fjármagna stærstu verkþættina og bera á þeim fjárhagslega ábyrgð á grundvelli langtímaleigusamnings, en eitt frumskilyrði fyrir leiguleiðinni er að áhættan af kostnaði við byggingu og rekstur sé hjá þeim einkaaðila sem byggir og annast rekstur húsnæðisins. Hins vegar eru tvö minnstu húsin, sjúkrahótelið og skrifstofu- og bílastæðahúsið, af þeirri stærðargráðu að þau gætu rúmast innan leiguleiðar og samkvæmt núgildandi lögum, nr. 64/2010, er nýjum Landspítala ohf. heimilt að bjóða þegar út byggingarnar með fyrirvara um samþykki Alþingis á leigusamningunum. Frú forseti. Ég mun nú gera grein fyrir helstu breytingum sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að gerðar verði á fjárlagafrumvarpinu frá 2. umr. Meiri hlutinn gerir tillögu um 144 millj. kr. tímabundið framlag vegna kostnaðar í tengslum við alþingiskosningar vorið 2013. Þar af eru 109 millj. kr. vegna biðlauna og annarra greiðslna til þingmanna sem hætta á þingi eftir kosningar. Önnur áætluð útgjöld sem fylgja starfslokum þingmanna og móttöku nýrra þingmanna eru áætluð 35 millj. kr. Gerð er tillaga um 25 millj. kr. tímabundna hækkun á framlagi til alþjóðasamstarfs Alþingis, að fjárveiting til alþjóðasamstarfs verði sú sama og í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár, 8 millj. kr. framlag til að halda árshlutafund Norðurlandaráðs í Reykjavík á árinu 2013 og aðrar 8 millj. kr. til að halda smáríkjaráðstefnu á Íslandi í lok ágúst 2013 en aðildarríkin hafa skipst á um að halda þá ráðstefnu árlega síðan 2006 og er nú komið að Íslandi. Gerð er tillaga um 40 millj. kr. tímabundið framlag til Evrópuvefsins á Vísindavef Háskóla Íslands sem sér um rekstur vefsíðunnar sem er upplýsingaveita um Evrópusambandið og Evrópumál. Meiri hlutinn gerir sömuleiðis tillögu um 10 millj. kr. tímabundið framlag til tækjakaupa vegna öryggismála þingsins. Sömuleiðis er gerð tillaga um 17 millj. kr. tímabundið framlag til að ljúka frágangi á Skúlahúsi og 30 millj. kr. tímabundið framlag til framkvæmda við Þórshamar, m.a. til að bæta aðgengi fatlaðra. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögu um 103 millj. kr. tímabundið framlag til rannsóknarnefnda Alþingis. Framlaginu er ætlað að mæta lokauppgjöri vegna tveggja nefnda og upphafskostnaði vegna þeirrar þriðju. Rannsóknarnefndir um Íbúðalánasjóð og um sparisjóðina munu ljúka störfum á fyrri hluta ársins 2013, en Alþingi hefur að auki samþykkt nýverið að hefja rannsókn á einkavæðingu Landsbankans og Búnaðarbankans. Gerð er tillaga af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar um 20 millj. kr. tímabundna hækkun á framlagi til umboðsmanns Alþingis vegna málafjölda og 44 millj. kr. tímabundna hækkun á framlagi til Ríkisendurskoðunar til að halda því sem næst óbreyttri starfsemi milli ára. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að veitt verði 39 millj. kr. tímabundið framlag í eitt ár til Háskólans á Hólum. Tillagan miðast við að fjármögnun náms á háskólastigi við skólann verði nú metin á forsendum reiknilíkans háskóla. Uppsafnaður rekstrarhalli skólans nam 134 millj. kr. í árslok 2011 og samkvæmt fyrirliggjandi gögnum er áætlað að í ár muni 64 millj. kr. bætast við uppsafnaðan halla og reikna má með að álíka halli verði á rekstri skólans á árinu 2013 miðað við óbreytt umfang og fjölda nemenda. Framlagið sem hér er lagt til er bundið því skilyrði að skólinn hagræði í starfsemi sinni og að öðru leyti til að bregðast við þessari stöðu. Starfshópur á vegum fjármála- og efnahagsráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra yfirfer nú málefni Hólaskóla og er hópnum falið að skila tillögu til ráðherra eigi síðar en í mars 2013. Þar á að horfa sérstaklega til þess með hvaða hætti rekstur skólans verði til framtíðar litið og hvort það sé kostur að skólinn sameinist öðrum háskólum eða verði rekinn áfram með óbreyttu sniði. Einnig má nefna að nýverið skipaði mennta- og menningarmálaráðherra nefnd að tillögu allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis sem ætlað er að gera úttekt á hagkvæmni samstarfs eða sameiningarkosta háskóla. Þá er til skoðunar að fasteignir ríkissjóðs taki við umsjón með einhverjum fasteignanna á svæðinu og annist í framhaldi af því um samninga við Sveitarfélagið Skagafjörð um yfirtöku skipulagsmála á Hólum og aðrar skyldur sveitarfélagsins gagnvart þéttbýlinu á Hólum. Þá er áformað að skipaður verði starfshópur til að fara yfir staðarhald í tengslum við rekstur skólans en kostnaður við það hefur numið um 20 millj. kr. á ári. Lagt er til af hálfu meiri hlutans að 40 millj. kr. tímabundnu framlagi verði í eitt ár varið til Háskólans á Bifröst. Annars vegar er þar um að ræða 10 millj. kr. vegna uppsafnaðra skammtímaskulda sem bregðast verður við og hins vegar 30 millj. kr. svo að halda megi úti eðlilegu skólahaldi í vetur og fram á vor 2013. Háskólinn á Bifröst á við verulegan vanda að stríða, bæði fjárhagslega sem og vegna verulegrar fækkunar nemenda. Vegna fækkunar nemenda við skólann getur aukning í ríkisframlagi til hans ekki byggst á núverandi fyrirkomulagi á fjármögnun háskóla samkvæmt forsendum í reiknilíkani þrátt fyrir lagaákvæði um fjárframlög til háskóla og ákvæði þjónustusamnings. Þessi tillaga er því ætluð til að leysa bráðavanda skólans á árinu 2013 en fyrir liggur að skuldastaða skólans er afar erfið. Skilyrði þessarar fyrirgreiðslu er að Háskólinn á Bifröst leggi fram trúverðuga áætlun um að hann geti tryggt nægilegan fjölda nemenda til að skólinn verði starfhæfur, t.d. með sameiningu við aðrar háskólastofnanir. Gera má ráð fyrir að gerðar verði tillögur um framhald og fyrirkomulag háskólahalds á Bifröst af hálfu fyrrnefndrar lögskipaðrar nefndar um úttekt á háskólastiginu. Meiri hlutinn gerir tillögu um 70 millj. kr. hækkun á framlagi til kennsluþáttar Háskóla Íslands. Framlaginu er ætlað að koma til móts við þann fjölda nemenda sem ekki er að fullu greitt fyrir samkvæmt forsendum í frumvarpinu. Áætlað er að ef fjárveitingin tæki að fullu tillit til reiknaðra áhrifa breytinga á fjölda nemenda samkvæmt reiknilíkaninu leiddi það til 154 millj. kr. hækkunar frá frumvarpinu eins og það stendur eftir 2. umr. Meiri hlutinn gerir tillögu um 43,5 millj. kr. tímabundna hækkun framlags til Háskólans í Reykjavík til þess að koma til móts við fjölgun nemenda í skólanum milli ára. Háskólinn í Reykjavík fékk 150 millj. kr. aukafjárveitingu með fjáraukalögum árið 2010, einkum til að mæta auknum húsnæðiskostnaði í kjölfar flutnings í nýtt húsnæði. Fjárhæðin samsvarar framlagi fyrir því sem næst 160 ársnemendum og var miðað við að skólinn skyldi skila þeim á næstu árum með því að nemendur yrðu tímabundið umfram forsendur fjárlaga. Með framangreindri tillögu meiri hlutans er þeim áformum því frestað um eitt ár og gert ráð fyrir að forsendur um nemendafjölda í samningi við skólann verði lagaðar að framangreindum breytingum. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögu um 30 millj. kr. verði veittar til Háskólans á Akureyri vegna kostnaðaraukningar við rannsóknarmissiri og til styrkingar á stjórnsýslu og stoðþjónustu. Sömuleiðis er gerð tillaga um 10 millj. kr. tímabundna hækkun til að koma til móts við rekstrarvanda Landbúnaðarháskóla Íslands. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögu um 30 millj. kr. framlag vegna bóklegs flugnáms og jafnframt að námið verði vistað innan mennta- og menningarmálaráðuneytisins. Vegna mikilvægis flugs fyrir Íslendinga og sjónarmiða um jafnræði til náms hafa innanríkisráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra ákveðið að skoða hvernig flugtengt nám verði tekið inn í menntastefnu Íslands og styrkt eins og annað starfsgreinanám. Fjárheimildin er vistuð á safnlið þar til gengið hefur verið frá samningum um nánari útfærslu styrkveitingarinnar. Gerð er tillaga um tímabundið framlag að fjárhæð 400 millj. kr. til að setja upp sýningu í leiguhúsnæði á vegum Náttúruminjasafns Íslands. Áætlað er að heildarkostnaður verði um 500 millj. kr. en að ekki falli meira en 400 milljónir til á árinu 2013. Um er að ræða eitt af verkefnum í fjárfestingaráætlun fyrir Ísland 2013–2015 sem kynnt hefur verið. Verkefnin verða fjármögnuð annars vegar með sérstakri tekjuöflun af veiðigjaldi á auðlindaarð sjávarútvegsins og hins vegar með tekjum af arðgreiðslum og söluhagnaði af eignasölu. Í tillögunni felst einnig leiðrétting á því að við afturköllun tillögu við 2. umr. varð fjármögnun liðarins með greiðslum úr ríkissjóði hærri en ætlunin var. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögu um 200 millj. kr. tímabundið framlag til að styrkja einstök lögregluembætti og draga þar með úr fækkun lögreglumanna. Innanríkisráðuneytinu er falið að skipta fjárhæðinni á embættin og byggja skiptinguna á rekstraráætlun næsta árs. Meiri hlutinn gerir tillögu um 100 millj. kr. hækkun fjárveitingar til Landhelgisgæslu Íslands til að tryggja rekstrarforsendur fyrir starfsemi Gæslunnar. Áætlað er að sértekjur stofnunarinnar muni dragast saman um allt að 310 millj. kr. á árinu 2013 vegna niðurskurðar verkefna erlendis en fyrir liggur að ekki verður um frekari sérverkefni að ræða á næsta ári sökum efnahagssamdráttar í Evrópu. Stofnunin hefur komist hjá þeim samdrætti í starfsemi á undanförnum árum sem aðhaldskröfur hafa gert ráð fyrir með því að leigja út búnað og áhafnir til þessara verkefna. Þar sem þeim fer brátt að ljúka mun Landhelgisgæslan þurfa að draga úr starfsemi til að halda útgjöldum innan fjárheimilda. Með þessu móti, en þó einnig með því að hagræða í þyrlurekstri fyrir um 30 millj. kr., verður stofnuninni kleift að halda fullnægjandi leitar- og björgunargetu þyrlusveitarinnar. Gerð er tillaga af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar um 75 millj. kr. tímabundið framlag til innanlandsflugs. Eldsneytiskostnaður og ýmis annar erlendur kostnaður hefur hækkað mun meira en samningsbundnar hækkanir, og rekstrarhalli á flugleiðum nemur um 45 millj. kr. Komið er að því að bjóða út stuðning við innanlandsflug á næsta ári og líklegt er að niðurstaðan leiði til hækkunar framlaga miðað við núverandi samninga. Gerð er tillaga um 45 millj. kr. hækkun til þjóðkirkjunnar og 7 millj. kr. hækkun til annarra trúfélaga. Að undanförnu hafa forsætisráðuneyti, fjármála- og efnahagsráðuneyti og innanríkisráðuneyti haft til skoðunar aðhaldskröfur sem gerðar hafa verið á árunum 2009–2012 til framlaga vegna sókna þjóðkirkjunnar og annarra trúfélaga með hliðsjón af aðhaldskröfum sem gerðar hafa verið á öðrum sviðum, svo sem vegna framlaga til reksturs sjálfrar þjóðkirkjunnar samkvæmt samningi á grundvelli svonefnds kirkjujarðasamkomulags. Engin aðhaldskrafa er gerð vegna sókna og trúfélaga í fjárlagafrumvarpinu. Aðhaldskröfur vegna rekstrarframlags til þjóðkirkjunnar hafa á þessu tímabili verið áþekkar og til almennra stjórnsýslustofnana ríkisins. Hins vegar voru þær ákveðnar nokkru hærri vegna framlaga til sókna og trúfélaga í ljósi þess að þau framlög höfðu vaxið mun örar á árunum fyrir efnahagsáfallið haustið 2008 en til almennra ríkisstofnana. Eftir þessa skoðun ráðuneyta og samanburð málaflokka hefur verið ákveðið að fallast á að leggja til að greidd verði tímabundin viðbót við framlög vegna sókna og trúfélaga umfram það sem greitt hefur verið samkvæmt forsendum í fjárlagafrumvarpinu og þar með samkvæmt því einingaverði fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri sem gert er ráð fyrir í fyrirliggjandi frumvarpi um ráðstafanir í ríkisfjármálum vegna ársins 2013. Þessi tímabundna viðbót er ætluð til að vega á móti skerðingum fyrri ára umfram þær sem verið hafa í rekstrarframlagi til þjóðkirkjunnar og er ráðgert að einnig verði greidd viðbótarframlög af sömu ástæðum árin 2014 og 2015, en þau falli að því loknu niður. Gert er ráð fyrir að viðbótarframlaginu verði skipt niður á einstakar sóknir sem álag í hlutfalli við reiknað grunnframlag þeirra samkvæmt lögum um sóknargjöld og í samræmi við viðeigandi ákvæði frumvarps um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Forsenda fyrir ákvörðun um viðbótarframlagið er að fram fari endurskoðun á heildarfyrirkomulagi á fjárhagslegum samskiptum ríkisins, þjóðkirkjunnar, safnaða hennar og annarra trúfélaga. Í því felist bæði endurskoðun á samningi ríkisins og þjóðkirkjunnar á grundvelli kirkjujarðasamkomulagsins frá 10. janúar 1997 og á lögboðnum framlögum til sókna og trúfélaga og sjóða kirkjunnar. Endurskoðuninni er ætlað að miða að því að endurnýja og einfalda viðmið fyrir fjármögnun þessara aðila og samhliða því að tryggja betur fjárhagslegt sjálfstæði kirkjunnar og sveigjanleika í starfsemi hennar til frambúðar. Einnig byggist tillagan á þeirri forsendu að aðhaldskröfur sem þjóðkirkjan hefur fallist á með viðaukum við fyrrnefnda samninga haldi gildi sínu, þar með talið árið 2013. Í þessu sambandi er rétt að nefna að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að þjóðkirkjan fái launa- og verðlagshækkanir á sama hátt og almennar ríkisstofnanir. Einnig er gert ráð fyrir að framlög vegna sókna hækki miðað við spá um almennar verðlagshækkanir milli ára. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að 190 millj. kr. verði veittar til Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna styrkja til fiskvinnslustöðva til greiðslu launa vegna hráefnisskorts. Í forsendum frumvarpsins var gert ráð fyrir því að lög um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs til fiskvinnslustöðva yrðu felld úr gildi frá og með næstu áramótum og því var ekki gert ráð fyrir neinni fjárheimild á þetta viðfangsefni í frumvarpinu. Áætluð útgjöld í ár á þessu viðfangsefni eru 350 millj. kr. og því var reiknað með að þessi aðgerð mundi leiða til 350 millj. kr. lækkunar á útgjöldum Atvinnuleysistryggingasjóðs og er það ein af sértækum aðhaldsráðstöfunum í fjárlagafrumvarpinu. Nú er hins vegar áformað að leggja fram stjórnarfrumvarp um breytingar á lögum sem þrengja ýmis skilyrði fyrir greiðslum til fiskvinnslufyrirtækja og er áætlað að af þeim sökum lækki árleg útgjöld varanlega um 100 millj. kr. miðað við áætluð útgjöld 2012. Því til viðbótar er reiknað með 60 millj. kr. tímabundinni lækkun útgjalda á árinu 2013 vegna fjölgunar ársverka í fiskvinnslu og aukins eftirlits með greiðslum til fiskvinnslustöðva. Gerð er tillaga um að 445 millj. kr. fjárheimild verði flutt milli viðfangsefna Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna áforma um að leggja fram stjórnarfrumvarp vegna brottfalls fjórða árs í greiðslu atvinnuleysisbóta. Meiri hlutinn gerir tillögu um 28 millj. kr. tímabundna hækkun til Umhverfisstofnunar vegna áætlunar um vernd og orkunýtingu landsvæða. Lögð er áhersla á að tryggja eftirfylgni og framkvæmd verndar- og orkunýtingaráætlunarinnar með undirbúningi og framkvæmd friðlýsinga á verndarsvæðum áætlunarinnar. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til eftirfarandi breytingar á 6. gr. fjárlagafrumvarpsins: 1. Ráðherra fái heimild til að ganga til samninga við rekstraraðila Tónlistar- og ráðstefnuhússins Hörpu og Reykjavíkurborg um endurskoðun á framlagi ríkisins og borgar á grundvelli fyrirliggjandi verkefnissamnings um rekstur hússins. Í kjölfar stöðumats sem unnið var af endurskoðunarskrifstofu í fyrravor um rekstrarstöðu Hörpu var farið fram á það af hálfu eigenda að unnið yrði að gerð áætlunar um rekstur félagsins til næstu fimm ára. Nú liggur fyrir áætlun um rekstur hússins sem unninn hefur verið af hálfu félagsins í samstarfi við þá ráðgjafa sem áður höfðu unnið fyrrnefnda greiningu að beiðni eigenda. Langtímaáætlunin byggist á markmiðssetningu og framtíðarsýn félagsins þar sem sett er fram aðgerðaáætlun fyrir hvert svið rekstursins sem miðar að því að auka skilvirkni, draga úr kostnaði og auka tekjur. Þrátt fyrir að áætlunin sé sett fram á frekar varfærnum forsendum gefur niðurstaða hennar að mörgu leyti tilefni til ákveðinnar bjartsýni um framtíðarrekstur Hörpu. Gert er ráð fyrir að takist að bæta rekstrarafkomuna um 150 millj. kr. á næsta ári og 250 millj. kr. á árunum 2013–2016. Fasteignagjöld Hörpu hafa verið rekstrinum þungur baggi en heildargjöldin vegna þeirra nema um 336 millj. kr. á ári. Tekin hefur verið ákvörðun á grundvelli ítarlegs lögfræðiálits að vísa ágreiningi um grundvöll laganna til dómstóla og eru vonir bundnar við að fjárhæðin muni að fenginni úrlausn þeirra lækka verulega. Miðað við viðburðadagskrá, raunhæfan gestafjölda og eðlilegar tekjur af ráðstefnuhlutanum á næsta ári er gert ráð fyrir að viðvarandi fjárþörf vegna rekstrarins geti orðið um 155 millj. kr., jafnvel þótt framangreind lækkun á fasteignagjöldum gangi eftir að teknu tilliti til þess að samningar náist við leigutaka hússins, þar á meðal Sinfóníuna sem fái þá hækkun bætta. Verið er að vinna greiningu á því hvernig brúa megi þetta bil. Horft hefur verði til þess að kostnaðarhlutföllum eigenda samkvæmt fyrri samningi verði ekki raskað. Meðal annars er litið til þess að gætt verði sanngirni varðandi kostnaðarhlutdeild núverandi leigutaka í rekstri hússins. Með yfirtöku ríkis og borgar í félaginu Portus ehf. í gegnum félag sitt Austurhöfn á árinu 2009 og sameiginlegri ákvörðun þessara aðila að halda verkefninu áfram hafa ríki og borg í raun tekið á sig eigendaskyldur gagnvart félaginu og verkefnum þess. Því er talið heppilegast að reyna að mæta þessari rekstrarstöðu með samkomulagi milli eigenda og Hörpu á grundvelli fyrirliggjandi verkefnissamnings um rekstur tónlistar- og ráðstefnuhússins sem ramma inn þennan viðbótarkostnað. Eftir er að semja um kostnaðarskiptingu vegna 155 millj. kr. viðvarandi fjárþarfar Hörpu og gera má ráð fyrir því að höfð verði hliðsjón af eignarhluta ríkisins og borgar í verkefninu auk annarra atriða. 2. Gerð er tillaga um að breyta 400 millj. kr. skammtímaláni ríkissjóðs til Tónlistar- og ráðstefnuhússins Hörpu í eigið fé. Í lok árs 2011 var gengið frá 730 millj. kr. skammtímaláni til Tónlistar- og ráðstefnuhússins Hörpu vegna samdráttar á samningum um langtímafjármögnun. Lánveitendur voru eigendur hússins í sömu hlutföllum og eign þeirra í húsinu, þ.e. ríkið með 54% og Reykjavíkurborg með 46%. Þegar Harpa var yfirtekin af ríki og borg árið 2009 voru ekki gerðar ráðstafanir til að auka eigið fé fyrirtækisins þannig að félagið hefði nægilegt svigrúm til að takast á við sveiflur í rekstri eins og eðlilegt má teljast við slíkan rekstur. Lagt er til að fjármála- og efnahagsráðherra fái heimild til að breyta hlut ríkissjóðs í skammtímaláni í Hörpu í eigið fé að því gefnu að Reykjavíkurborg samþykki jafnframt að breyta sínum hlut í umræddu láni í eigið fé. 3. Meiri hlutinn gerir það að tillögu sinni að efla eigið fé Íbúðalánasjóðs um allt að 13 milljarða kr. Í september sl. skipaði fjármála- og efnahagsráðherra á grundvelli umræðna í ríkisstjórn starfshóp sem falið var það hlutverk að fara yfir stöðu og horfur Íbúðalánasjóðs og meta hvort og þá hvernig staðið yrði að því að tryggja efnahag sjóðsins. Auk fulltrúa fjármála- og efnahagsráðuneytisins sátu í hópnum fulltrúar velferðarráðuneytis, forsætisráðuneytis og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis. Í niðurstöðu hópsins kemur fram að staða og horfur í rekstri sjóðsins séu mun erfiðari en áður hefur komið fram. Sú staða birtist meðal annars í ófullnægjandi vaxtamun sjóðsins sem leiðir til viðvarandi rekstrarhalla, áframhaldandi aukningar vanskila og vaxandi afskriftaþarfar auk mikillar áhættu sem tengist uppgreiðslu veittra lána. Þá er yfirtaka fullnustueigna farin að valda sjóðnum verulegum kostnaði. Þessir þættir valda því að rekstur sjóðsins er ekki sjálfbær. Um mitt ár 2012 hafði eiginfjárhlutfall sjóðsins lækkað um þriðjung frá ársbyrjun, þ.e. úr 9,5 milljörðum kr. í 6,5 milljarða. Hætt er við að þessi þróun hafi haldið áfram á síðari hluta ársins jafnvel þannig að eigið fé sjóðsins sé að mestu uppurið. Sé eiginfjárstaðan ekki styrkt þannig að það hafi í för með sér að skuldahæfi sjóðsins lækki er ekki hægt að útiloka að það hafi neikvæðar afleiðingar í för með sér fyrir lánshæfi ríkisins og annarra lánastofnana. Lagt er til að í fjárlögum 2013 verði veitt heimild til að auka stofnfé um allt að 13 milljarða kr. þannig að eiginfjárhlutfall sjóðsins verði eigi lægra en 3% miðað við ársbyrjun 2013. Jafnframt verði því lýst yfir að það sé áfram stefna stjórnvalda að eigið fé sjóðsins verði 5% líkt og kveðið er á um í reglugerðum um hann. Ákvarðanir um frekari framlög verða hins vegar ekki teknar fyrr en ítarleg athugun á rekstrarhæfni Íbúðalánasjóðs er lokið og skýrst hefur hverjum árangri þær ráðstafanir sem stjórnvöld hyggjast nú ráðast í muni skila. 4. Lagt er til að liður 2.19 í 6. gr. frumvarpsins, eins og það var samþykkt við 2. umr., falli niður. Í hans stað komi nýr liður sem heimili leigu á eignum ríkisins að Gufuskálum á Snæfellsnesi í stað sölu eins og áður hafði verið samþykkt. 5. Meiri hlutinn gerir tillögu um að heimilt verði að leigja eða kaupa hentugt húsnæði fyrir verknámsdeild Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra. Að lokum er gerð tillaga um 585 millj. kr. hækkun fjárheimilda sökum vaxtagjalda ríkissjóðs vegna styrkingar á eigin fé Íbúðalánasjóðs sem áður hefur verið nefnt. Áformað er að greiða framlagið út með útgáfu skuldabréfs um mánaðamótin febrúar/mars 2013 en ekki liggur fyrir á þessu stigi í hvaða flokki útgáfan verður en miðað er við 5,4% óverðtryggða vexti sem þýðir að vaxtakostnaður ríkissjóðs af 13 milljarða kr. skuldabréfi verður 585 millj. kr. á næsta ári. Virðulegur forseti. Mikilvægast af öllu í þeim breytingum og við þá þinglegu meðferð sem fjárlagafrumvarpið hefur fengið á undanförnum þremur mánuðum rúmlega er að tekist hefur að halda áætlun um meginmarkmið frumvarpsins, þ.e. að draga úr halla ríkissjóðs eins og kostur er. Í tillögum meiri hlutans er gert ráð fyrir því að hverfandi breyting verði á rekstri ríkissjóðs hvað þetta varðar frá því sem lagt var upp með í upphaflegu frumvarpi þann 11. september sl. Ég held að hægt sé að fullyrða að ekki hafi áður tekist að halda breytingum á milli 1. umr. fjárlaga til þeirrar 3. í slíkum farvegi hvað þetta varðar. Þetta ber auðvitað merki um agaðri stjórn ríkisfjármála en verið hefur um langan tíma og einlægan vilja allra sem að málinu koma, ekki síst meiri hluta og minni hluta fjárlaganefndar, til að ná árangri sem þessum og hefur það borið þann ávöxt sem við erum nú að fjalla um við 3. umr. fjárlaga. Breytingartillögur meiri hlutans bera vott um þá áherslu sem þessir tveir stjórnarflokkar leggja á uppbyggingu samfélagsins eftir hrun fjármálakerfisins haustið 2008. Nú þegar farið er að sjást til sólar að nýju eftir umfangsmiklar aðgerðir undanfarinna ára er lagt af stað með það að bæta það tjón sem hrunið olli á veikustu hliðum samfélagsins. Í fjárlagafrumvarpinu eins og það lítur núna út, tilbúið til lokaafgreiðslu, er hafin af krafti uppbygging í velferðar- og menntakerfinu. Viðbótarútgjöld innan þess ramma og þeirra möguleika sem fyrir hendi eru miða öll að því að efla rekstur heilbrigðisstofnana og sjúkrahúsa ásamt því að bæta framhalds- og háskólum landsins upp tjónið af hruninu. Í þessu síðasta fjárlagafrumvarpi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingar að sinni er lagður grunnur að nýrri efnahags- og atvinnustefnu. Sömuleiðis er brugðist við vanda illa staddra sveitarfélaga, m.a. með því að fela Byggðastofnun forræði á sértækum aðgerðum í fámennum byggðarlögum sem búa við bráðavanda vegna fólksfækkunar og verja til þess fjármunum sem Byggðastofnun mun ráðstafa í þeim tilgangi. Breytingartillögur meiri hlutans miða að því að skjóta traustari stoðum undir atvinnulífið í landinu, blása lífi í nýjar atvinnugreinar og leysa úr læðingi þá orku sem býr í þeim geira atvinnulífsins sem lítið hefur verið sinnt og naut í litlu stuðnings stjórnvalda fyrri tíma. Þar má nefna hinar skapandi greinar, listir og menningu, tónlist, kvikmyndagerð og kvikmyndaframleiðslu, svo að dæmi séu tekin. Gegn þessu hafa hægri menn á Alþingi talað af fullum þunga og jafnvel af offorsi. Hugsunin um atvinnu án þess að það þurfi að grafa skurð eða stífla á virðist þeim framandi, enda hefur öskugrár reykurinn staðið úr öllum þeirra vitum í umræðum á Alþingi um atvinnumál að undanförnu, ekki síst um rammaáætlun sem lauk hér fyrir nokkrum mínútum. Hægri menn hafa barist og berjast enn fyrir því að Ísland verði um aldur og ævi í virkjunarflokki eins og verið hefur hingað til. Í þeirri umræðu varð þeim tíðrætt um að skapa þyrfti verðmæt störf og forðast þá væntanlega hin sem ekki teljast eins verðmæt eða gild eða hafa sama vægi. En hvað eru verðmæt störf? Getur það verið að hér inni sitji þingmenn sem telji engin verðmæti fólgin í því að efla hinar skapandi greinar á sviði nýsköpunar, listar og menningar? Getur verið að Alþingi sé þannig að skipað að nánast helmingur þingmanna telji störf í kvikmyndagerð ekki þess virði að eyða miklu púðri í þau, að þau séu ekki verðmæt eða samanburðarhæf við önnur störf í landinu? Getur það virkilega verið, virðulegur forseti, að allir þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks séu í hjarta sínu þeirrar skoðunar að tónlist sem atvinnugrein sé eins og hver önnur tómstundaiðja til þess eins ætluð að hafa ofan af fyrir okkur hinum, en ekki alvöruatvinnugrein sem skapi verðmæt störf? Munu þingmenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks virkilega allir sem einn leggjast gegn stuðningi við hinar ýmsu greinar atvinnulífsins sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu og eru nú í fyrsta sinn dregnar fram af einhverri alvöru? Fulltrúar þessara tveggja flokka hafa stillt upp gömlum, gjaldþrota hugmyndum fortíðarinnar í atvinnumálum gegn framtíðarhugmyndum stjórnarflokkanna og þeirra sem bak við þær standa, hugmynda sem er ætlað að skjóta enn traustari fótum undir íslenskt efnahags- og atvinnulíf en áður hefur þekkst. Sjaldan hefur verið talað eins gegn íslensku atvinnulífi og gert hefur verið á þinginu undanfarin missiri og undanfarna daga. Sjaldan eða aldrei hefur hinu fjölbreytta atvinnulífi verið sýnd jafnmikil lítilsvirðing á Alþingi og gert hefur verið í málflutningi stjórnarandstöðunnar, nefni ég þar aftur rammaáætlun og fjárlög þau sem við erum að ræða. Það er fyrir löngu kominn tími til að fara aðrar og nýrri leiðir í atvinnumálum á Ísland en gert hefur verið. Það er fyrir löngu kominn tími til að hefja til vegs og virðingar þær greinar atvinnulífsins sem haldið hefur verið í skugganum af gömlu hugmyndunum. Það þarf ekki að grafa skurð, virðulegur forseti, til að skapa verðmæt störf. Verðmæt störf er hægt að skapa í ólíkum greinum um allt land til hliðar og jafnfætis öðrum verðmætum störfum. Nú liggur í loftinu hótun Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks um að lemja niður allar þær nýjungar sem verið er að ræsa í fjárlagafrumvarpinu sem bíður atkvæðagreiðslu í þinginu, þ.e. þann hluta fjárlagafrumvarpsins sem snýr að fjárfestingaráætluninni. Við þessu er aðeins eitt svar og það verður gefið í alþingiskosningunum í apríl næsta vor. Virðulegur forseti. Í fyrsta sinn á þessu kjörtímabili hefur verið lagt upp með kynjaða fjárlagagerð hér á landi í kjölfar samþykktar ríkisstjórnarinnar þar um frá árinu 2009. Í fjárlagafrumvarpi 2010 segir meðal annars um þetta, með leyfi forseta: „Við ákvarðanir um útgjaldaramma til næstu fjögurra ára verði lögð áhersla á samstöðu um brýn velferðarverkefni, verndun starfa, kynjajafnrétti og áhrif á byggðirnar. Kynjuð hagstjórn verður höfð að leiðarljósi við fjárlagagerð og efnahagsstjórn.“ Í fjárlagafrumvarpi næsta árs er þessu verki haldið áfram og þannig stefnt að því að kynjuð fjárlagagerð verði þegar fram í sækir eðlilegur hluti af fjárlagagerð sem ekki verður litið fram hjá. Má þá nefna að á vegum mennta- og menningarmálaráðuneytis er nú lögð áhersla á að greina sókn í opinbera samkeppnissjóði og úthlutanir úr þeim út frá kynjasjónarmiðum en verkefnið felst í því að rýna styrkjaferlið frá upphafi til enda og leggja mat á það með kynjasjónarmið að leiðarljósi. Á vegum utanríkisráðuneytis verður farið í verkefni í kynjaðri fjárlagagerð sem snýr að greiningu á framlögum Íslands til þróunarsamvinnu með tilliti til þess hvort þeim er ætlað að stuðla að jafnrétti kynjanna og valdeflingu kvenna. Á vegum innanríkisráðuneytis verður ráðist í verkefni sem varða gjafsóknir. Á vegum velferðarráðuneytis verður meginmálaflokkur í kynjaðri fjárlagagerð um málefni aldraðra og þá sérstaklega afmarkað við aldraða á hjúkrunarrýmum. Öll þessi verkefni og mörg fleiri koma til viðbótar öðrum verkefnum innan ólíkra málaflokka sem unnið hefur verið að við kynjaða fjárlagagerð á kjörtímabilinu. Ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar tók við efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar í rjúkandi rústum hins fullkomna hruns eftir áratugalanga efnahagslega ógnarstjórn Sjálfstæðisflokksins sem lengst af studdist við þá pólitísku hækju sem Framsóknarflokkurinn hefur ætíð umbreytt sér í þegar eftir því hefur verið kallað. Það hrun var ekki einungis efnahagslegt, það var líka hugmyndafræðilegt og það var siðferðilegt. Um það hafa verið skrifaðar ótal greinar og bækur, jafnt á Íslandi sem í öðrum löndum. Þar hefur forsvarsmönnum Sjálfstæðisflokks á alþjóðavettvangi verið skipað á bekk með helstu efnahagsógnvöldum hverjum á sínu svæði. Sjálfstæðisflokkurinn reynir nú allt hvað af tekur að falsa söguna, eyða gögnum og afmá slóð sína eins og hann best getur, eins og nýleg dæmi sýna. En það mun ekki takast. Efnahags- og atvinnustefna flokksins hefur verið vandlega römmuð inn í kjarnyrtum og skýrum texta í öllum níu bindum skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sem gefin var út vorið 2010. Tillögur Sjálfstæðisflokksins sem nú liggja fyrir á Alþingi ásamt málflutningi þeirra í þinginu undirstrika betur en annað að flokkurinn hefur engu gleymt og það sem kannski verra er, hann hefur heldur ekkert lært af fyrri mistökum. Á þeim tæpu fjórum árum sem liðin eru frá því að ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar tók við hefur tekist að snúa öllum meginþáttum íslensks samfélags til betri vegar en nokkur þorði að vona. Halli á rekstri ríkisins er aðeins brot af því sem hann var vorið 2009. Ísland hefur verið leyst úr ánauð hryðjuverkalaga sem sett voru á landið vegna hrunsins. Landið hefur verið losað úr efnahagslegri einangrun á alþjóðavettvangi sem við bjuggum við fyrsta árið eftir hrun. Stjórnvöldum hefur tekist að byggja upp traust og virðingu erlendra þjóða á landinu og þjóðinni, traust sem ekki var fyrir hendi og virðingu sem hafði verið skolað niður svelginn í hruninu. Hagvöxtur á Íslandi er einn sá mesti í Evrópu, atvinnuleysið sem spáð var við upphaf kjörtímabilsins að yrði mælt í tugum prósenta er það minnsta í Evrópu. Ísland er tekið gilt á vettvangi þjóðanna, það er litið til þess mikla árangurs sem hér hefur náðst og þeirra aðferða sem beitt hefur verið við hruni hægri flokkanna. Íslendingar eru aftur þjóð á meðal þjóða, njóta virðingar fyrir verk sín í stað þeirrar alþjóðlegu fyrirlitningar sem þeim var sýnd vegna hrunsins og orsaka þess. Þetta verður ekki af stjórnvöldum tekið, sagan mun og hefur skrifað sig sjálf hvað þetta varðar. Ég er stoltur af þeim árangri sem náðst hefur í fjármálum ríkisins á kjörtímabilinu og endurspeglast í fjárlagafrumvarpi næsta árs. Sá árangur er að flestu leyti umfram væntingar sem gerðar voru til okkar Íslendinga vorið 2009. Það á jafnt við um efnahagslegan þátt málsins sem hinn pólitíska eins og ég hef nefnt hér að framan. Það er þó ekki þannig að allur sá vandi sem hrunið og afleiðingar þess kostuðu samfélagið sé að baki. Það er enn langt frá því að svo sé en það hefur tekist að ná utan um vandann og leggja grunn að betra samfélagi en áður og því mega stjórnmálamenn framtíðarinnar ekki klúðra, virðulegur forseti. Ég vil að lokum þakka samstarfsnefndarmönnum mínum í fjárlaganefnd samstarfið við vinnslu málsins í þá ríflegu þrjá mánuði sem nefndin hefur haft það til umfjöllunar. Ég vil ekki síður þakka starfsfólki fjárlaganefndar og starfsfólki nefndasviðs fyrir sinn hlut sem seint verður metinn að verðleikum. Undir álit meiri hluta fjárlaganefndar skrifa Björn Valur Gíslason, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Lúðvík Geirsson, Valgerður Bjarnadóttir og Skúli Helgason.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og yfirferðina á frumvarpinu við afgreiðslu fyrir 3. umr. Hv. þingmaður kom inn á það í lok ræðu sinnar að Sjálfstæðisflokkurinn væri að eyða gögnum og með sögufalsanir. Þá er kannski viðeigandi að spyrja hv. þingmann út í þær breytingar sem hafa orðið á textanum í tillögunni um hvernig staðið skuli að uppbyggingu á náttúruminjasýningunni. Þegar málið er tekið út er sagt að aðgangseyrir eigi að standa undir leigu og rekstri en síðan þegar ég sé meirihlutaálitið eftir að búið er að prenta það upp er þessi texti fallinn út. Ég bið hv. þingmann að útskýra það. Hv. þingmaður kom líka í lok ræðu sinnar inn á einhæfni í hugmyndum framsóknar- og sjálfstæðismanna um atvinnuuppbyggingu. Það kom fram í andsvörum við varaformann nefndarinnar, hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson, við 2. umr. að gert væri ráð fyrir 2,6 milljörðum sem vantaði til að fara í uppbygginguna á Bakka. Þeirra sér ekki stað hér og ég mundi vilja fá svar við því frá hv. þingmanni Svo kom hv. þingmaður sérstaklega inn á kynjaða fjárlagagerð og því spyr ég hvort hann sé stoltur af verkum ríkisstjórnarinnar á þessu kjörtímabili í ljósi þeirra upplýsinga sem komu fram fyrir örfáum dögum um að einmitt kvennastéttirnar hefðu setið eftir á síðustu missirum. Síðan langar mig líka að spyrja hv. þingmann um þær upplýsingar sem ég hef kallað mjög eftir og hv. þingmaður ætlaði að koma til mín sem snúa að leigugreiðslum til heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni. Um það hefur verið samkomulag að Fasteignir ríkissjóðs hafa gefið 33% afslátt af þessum leigugreiðslum. Í meðförum nefndarinnar hefur komið í ljós að þetta er ekki alveg með vissu hjá velferðarráðuneytinu og ekki heldur fjármálaráðuneytinu. Getur hv. þingmaður upplýst mig um hvernig það mál 

Virðulegur forseti. Hér standa engar falsanir yfir á einu né neinu, ekki nokkrum sköpuðum hlut. Þetta eru tillögur meiri hluta fjárlaganefndar, það er á ábyrgð meiri hlutans að afgreiða þær inn á þing með þeim texta sem meiri hlutinn telur að þar eigi að vera og skýri best tillögurnar. Það þýðir ekki það að tillögur og orðalag í textum sem eru teknir út úr fjárlaganefnd geti ekki tekið breytingum hjá þeim sem bera ábyrgð á tillögunum. Það er ekki minni hlutinn sem ræður því, þannig eru tillögur ekki afgreiddar út. Í því tilfelli sem hv. þingmaður nefnir að í upprunalegum texta hafi staðið að tekjur af aðgangseyri að sýningum Náttúruminjasafnsins ættu að standa undir rekstri, var það einfaldlega tekið út vegna þess að ekki er talið raunhæft að tekjur af aðgangseyri standi undir því. Það yrði þá líklega eina safnið á Íslandi þar sem aðgangseyrir stæði undir slíkum rekstri. Það er mat okkar í meiri hluta fjárlaganefndar að svo verði ekki og þess vegna tökum við þennan texta út til að hafa tillögur okkar sem raunhæfastar og eðlilegastar til afgreiðslu í þinginu. Hv. þingmaður spurði hvort ég væri stoltur af því sem gert hefur verið á yfirstandandi kjörtímabili varðandi kynjaða fjárlagagerð og kynjamál. Já, ég er stoltur af því. Ég er mjög stoltur af því að hafa tekið þátt í því að innleiða nýjungar í fjárlagagerð á Íslandi, m.a. með kynjaðri fjárlagagerð. Það voru aðrir valkostir í boði og það eru aðrir valkostir í boði. Það hefur verið hæðst hér í þingsal að þessum tillögum og þessari vinnu af fulltrúum stjórnarandstöðunnar í hvert skipti sem þær ber á góma. Það er hinn kosturinn, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin en hann hafði ekki tíma til að svara því sem ég spurði um og sneri að þeim 2,6 milljörðum sem vantar í uppbygginguna á Bakka. Það kom mjög skýrt fram á fundi fjárlaganefndar að sveitarfélögin mundu ekki skrifa undir samkomulag um þessa atvinnuuppbyggingu þar nema þessir fjármunir kæmu inn í fjárlögin. Þetta er auðvitað forsendan fyrir því að gert ráð fyrir þessum framkvæmdum í hagvaxtarspá Hagstofunnar og það mun þá væntanlega koma inn á tekjuhliðinni. Ég bað hv. þingmann að svara mér um textann um náttúruminjasýninguna en ég er ekki alveg búinn að átta mig á þessu. Ég geri ekki athugasemdir við að meiri hlutinn hafi séð að aðgangseyrir standi ekki undir þessum rekstri, en það sem ég geri athugasemdir við er að þegar málið er afgreitt út úr nefndinni er þessi texti inni í breytingartillögunni. Síðan þegar málinu er dreift, af því að ég hef skoðað þetta sérstaklega, er búið að taka þennan texta út. Ef hv. þingmanni finnst eðlilegt að við höfum ekki séð neinar forsendur fyrir því eða samkomulag um hvernig eigi að standa að 

Virðulegur forseti. Ég reiknaði með því að hv. þingmaður yrði ósáttur við þetta og því var gengið eftir því með formlegum hætti við yfirstjórn nefndasviðs um textabreytingar af því tagi sem þarna áttu sér stað og ekki voru gerðar neinar athugasemdir við það. Breytingarnar eru allar á ábyrgð þeirra sem flytja tillögurnar og ekki verið að fetta fingur út í það sem þarna er gert. Þetta hefur svo sem áður verið gert, þetta er ekki í fyrsta skipti sem textabreyting verður á tillögum eftir að þær koma út úr fjárlaganefnd. Það var að sjálfsögðu gengið úr skugga um að þessi breyting mundi rúmast innan þeirra reglna sem um þessi mál gilda í þinginu og það fengið staðfest. Hvað Bakka varðar er búið að ganga frá því verkefni, það er búið að semja um alla þætti þess nema ákveðnar ívilnanir varðandi fyrirtæki sem þarna eru, m.a. í tengslum við sveitarfélögin, 

Frú forseti. Ég hef þrjár spurningar. Í fyrsta lagi sé ég að liðurinn 02-320 Nám á framhaldsstigi vegna aðstæðna á vinnumarkaði er færður úr 1.240 milljónum niður í 800 milljónir, um 440 milljónir. Ég heyrði ekki skýringar hv. formanns fjárlaganefndar við þennan lið og kalla því eftir þeim aftur.  Í öðru lagi nefndi hv. formaður fjárlaganefndar, Björn Valur Gíslason, jafnrétti og kynjuð fjárlög. Kynbundinn launamunur hefur vaxið verulega á kjörtímabilinu og niðurskurður á heilsugæslustöðvum hefur bitnað mest á konum og mest á konum á landsbyggðinni. Þetta er þvert á samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og ég spyr: Af hverju hefur fjárlaganefnd ekki lagt fjárframlög til baráttu gegn þessum aukna kynbundna launamun? Í þriðja lagi, frú forseti, ófyrirséð útgjöld eru einn fjárlagaliður. Hann er kominn í rúma 6 milljarða, hann hefur hækkað frá árinu 2012 ef ég man rétt, ég er ekki með tölurnar fyrir framan mig, um eina 3 milljarða. Það eru afar fátæklegar skýringar í fjárlagafrumvarpinu, vísað í launa- og verðlagsbreytingar, en þær duga mér ekki miðað við þessa verulegu hækkun milli ára. Ég spyr hv. formann fjárlaganefndar, Björn Val Gíslason: Hvað skýrir nákvæmlega þessa verulegu hækkun? Í öðru lagi: Af hverju er ekki séð fyrir þessum lið ófyrirséðra útgjalda í fjáraukalögum? Af hverju er ekki tekið á þessum ófyrirséðu útgjöldum í fjáraukalögum? Í mínum augum, ég hef reyndar ekki verið í hv. fjárlaganefnd, eru þetta dæmigerðar fjárveitingar sem eiga heima í 

Forseti. Ef ég hef skilið fyrstu spurningu hv. þingmanns rétt, ég náði henni ekki alveg, varðaði hún lið 02-320 Nám á framhaldsstigi vegna aðstæðna á vinnumarkaði þar sem gerð er tillaga um að millifæra 440 milljónir af fjárveitingum til verkefnisins til annarra verkefna. Það er einfaldlega talið að þar sé mesti kúfurinn farinn af og ekki sé þörf fyrir þær fjárveitingar sem upprunalega voru lagðar þarna inn og hægt sé að nýta þær til annarra verkefna innan málaflokksins. Í öðru lagi um hinn kynbundna launamun sem er alveg rétt hjá hv. þingmanni, hann hefur aukist. Það er það sem kreppur alls staðar í heiminum hafa framkallað og leitt til, þ.e. til aukins munar á kynjunum, bæði í atvinnulegu tilliti, efnahagslegu og félagslegu tilliti og auðvitað í launamun. Þetta er bara ein af vondum afleiðingum af hruni efnahagslífs. Ég tel hins vegar að við höfum náð að ekki bara milda þau áhrif heldur draga verulega úr þeim sem voru fyrirsjáanleg. Við afgreiddum til dæmis við 2. umr. fjárlaga tillögu fjárlaganefndar um aukin framlög til Jafnréttisstofu sem voru ekki síst ætluð í verkefni af þessu tagi, þ.e. reyna að sinna þessu af meiri krafti en verið hefur. Ég held að fjárlaganefnd og fjárlaganefndarmenn og ég held þingmenn flestir séu mjög meðvitaðir um þessa stöðu og það þurfi að bregðast við henni með viðeigandi hætti. Ófyrirséð útgjöld, það liggur í orðanna hljóðan að sá liður er til að bregðast við ófyrirséðum útgjöldum, t.d. launahækkunum og kjarasamningum sem er fyrirséð að verði án þess að hægt sé að ákveða endanlega upphæðina í það. Fjáraukalagafrumvörp og fjáraukalög 

Frú forseti. Það er mín skoðun að það sé ógæfuspor að draga úr framlagi til menntunar atvinnulausra í þeirri neyð sem atvinnuleysið er. Þetta snýst ekki bara um að efla menntun heldur líka skapa verkefni.  Að því er varðar kynbundna launamuninn vil ég vekja athygli á því að í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er skýrt tekið fram að vinna eigi á kynbundnum launamun sem var við upphaf kjörtímabilsins. Hann hefur farið mjög versnandi og skýrt dæmi um það er að öll árin hefur verið dregið verulega úr framlögum til Jafnréttisstofu. Það hefur ekkert verið brugðist við. Þetta er afleiðing kreppu, en það hefur ekkert verið brugðist við, það er unnið þvert á samstarfsyfirlýsingu hinnar norrænu velferðarstjórnar. 

Virðulegur forseti. Ég er allur af vilja gerður að reyna að útskýra þetta, ég hef eina mínútu til að gera það með þær spurningar sem ég átti eftir ósvarað frá fyrri tveimur mínútunum sem ég átti. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Það eru nokkur atriði sem hv. þingmaður kom inn á sem ég er ósammála. Ég er ósammála því þegar hann segir að ríkisstjórnin styðji við hinar skapandi greinar en stjórnarandstæðingar, þar á meðal við í Framsóknarflokknum, séum á móti einstökum verkefnum. Hann nefndi þar sérstaklega styrkingu Kvikmyndasjóðs og tónlistarsjóðs. Það er rangt. Við höfum einmitt lagt til í efnahagstillögum okkar að efla Kvikmyndasjóð og ég hef sjálfur verið með fyrirspurn um tónlistarsjóð. Við erum hins vegar andvíg því að bætt sé við listamannalaunin, við teljum að það sé algjörlega ótímabært, að það séu aðrar greinar, önnur störf sem setja þurfi fé í en þau. Ég er líka ósáttur við að það hallar verulega á menningarstarfsemi á landsbyggðinni. Það er ekki bara að kynbundinn launamunur hafi aukist, eins og komið var inn á í öðru andsvari, það hallar líka verulega á menningarstarfsemi á landsbyggðinni. Það voru mistök að taka hina svokölluðu safnliði og færa þá yfir til ráðuneytanna. Hv. þingmaður sagði eitthvað í þá veru, ef ég man rétt, að það þyrfti ekki að grafa skurð til að búa til verðmæti. Ég ætla ekki að gera lítið úr mikilvægi hinna skapandi greina, þær eru mjög mikilvægar, en það þarf líka að grafa skurð. Og hagvöxtur á Íslandi er því miður mun minni en bæði ríkisstjórnin og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn settu sér markmið um á árinu 2009, þ.e. að það ætti að vera um 4,5% hagvöxtur á árinu 2012. Hann mælist rétt um 2,5%. Það er ekki merki um þann glæsilega árangur sem hv. þm. Björn Valur Gíslason talaði um.

Virðulegur forseti. Í það minnsta hafa samflokksmenn hv. þingmanns talað mjög ákveðið gegn þeim tillögum og hugmyndum í fjárlagafrumvarpinu sem stuðla að vexti hinna skapandi greina. Þeir hafa lagst gegn allri tekjuöflun til að setja í hinar skapandi greinar, listir og menningu. Þeir hafa hótað að afnema alla þá tekjuöflun, m.a. auðlindagjald á sjávarútveg, sem fara á í þann rekstur. Hvað er það annað en andstaða við málið? Þeir hafa hæðst að verkefnum fjárfestingaráætlunarinnar. Þeir hafa lagst gegn öllu því þar sem orðið grænt kemur fyrir eða sem samsett er úr einhverjum orðum þar sem þessir stafir koma, g-r-æ-n-t, gegn öllum slíkum hugmyndum. Hvað er það annað en einbeitt andstaða við málið? Það er fullkomin andstaða við málið, ekkert annað. Þeir hafa talað gegn því öllu hér, bæði við umræðu um fjárlög og umræðu um rammaáætlun. Afturköllun á tekjuöflun til þessara verkefna er yfirlýsing um andstöðu við þau, að sjálfsögðu. Nema hvað? Hv. þingmaður undirstrikar sömuleiðis það sem ég sagði áðan um tengsl milli hagvaxtar og skurðgraftar. Það þarf að grafa skurð til að koma á hagvexti, vill hv. þingmaður meina. Það getur vel verið að hægt sé að koma upp hagvexti með því að grafa skurði, langa skurði og djúpa. Ég er alls ekkert að segja að ekki þurfi að gera það, en það er hægt að gera ýmislegt í viðbót. Það er hægt að gera ýmislegt annað, það er fleira sem knýr áfram hagkerfið en skurðgröftur og stíflur. Ef við berum saman hagvöxt á Íslandi við það sem gerist í öllum samanburðarlöndum okkar, jafnvel þó að við höfum ekki náð þeim hæðum sem að var stefnt í upphafi í hagvexti samkvæmt spám sem gerðar voru hér 2009 og 2010, er allur samanburður Íslandi í hag. Undan því er ekki hægt að víkja sér.

Virðulegi forseti. Við höfum ekki lagst gegn allri tekjuöflun, hvað þá að draga eigi veiðigjaldið til baka. Við vorum hins vegar á móti þeim gríðarlegu hækkunum sem ríkisstjórnin lagði af stað með og hún lækkaði sjálf. En við erum vissulega á móti því þegar raforkuverð er hækkað á almenning, hvað þá á þá sem hita þurfa upp húsin sín með rafmagni í hinum dreifðu byggðum, til þess eins að fara í einstök gæluverkefni í hinni svokölluðu fjárfestingaráætlun sem mun því miður ekki skila neinum hagvexti eins og greiningaraðilar hafa ítrekað bent á. Það er alveg rétt, við erum svo sannarlega á móti því. Það er rangt að bera sig saman við erlendar þjóðir sem ekki fóru jafndjúpt og Ísland. Það skiptir öllu máli að við horfum til þeirra aðstæðna sem Ísland býr við. Það voru allar forsendur á árinu 2009 fyrir því að ná hér upp meiri hagvexti en þessi ríkisstjórn 

Virðulegur forseti. Við erum sem betur fer það ágætlega stödd að við þurfum ekki að leita í smiðju Framsóknarflokksins eftir því hvernig reka á ríkisfjármálin eða auka hagvöxt á Íslandi. Ég ætla að vona að allar góðar vættir forði Íslandi frá því að við sitjum uppi með það. Hvað sagði hv. þingmaður áðan? Hvaða orð notaði hann yfir verkefni fjárfestingaráætluninnar? Gæluverkefni. Gæluverkefni, sagði hv. þingmaður áðan. Er það ekki hugurinn sem býr þar að baki? Gæluverkefni. Hefur hv. þingmaður stutt hluta þeirrar 

Forseti. Við ræðum hér tillögu hinnar svokölluðu norrænu velferðarstjórnar að fjárlögum fyrir það herrans ár 2013. Á marga lund bera þær tillögur og það frumvarp sem fyrir liggur merki þess að kosningar eru í nánd. Fyrr á þessum fundi mælti formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Björn Valur Gíslason, fyrir nefndaráliti meiri hlutans og gerði grein fyrir breytingartillögum þeim sem þaðan stafa. Hann kom að öðru leyti nokkuð víða við í ræðu sinni, sérstaklega þegar hann var að gera upp kjörtímabilið og þær miklu breytingar til bóta sem að hans mati höfðu átt sér stað í fjárlagagerð og vinnu, allri umsýslu við ríkisfjármál undir núverandi stjórnvöldum. Hv. þingmaður sakaði stjórnarandstöðuna, og þá sérstaklega Sjálfstæðisflokkinn, um að vera að leita allra leiða til að falsa söguna. Hann gekk allhart fram í þeirri ásökun sinni og ég tel óhjákvæmilegt að svara því með einhverjum hætti. Það voru órökstuddar fullyrðingar sem hv. þingmaður setti fram. Hv. þingmaður hélt því fram að núverandi ríkisstjórn og stjórnarmeirihluta hefði tekist að byggja upp traust og virðingu meðal erlendra þjóða, eins og hann komst að orði, á íslenskum stjórnvöldum, að byggst hefði upp virðing og traust meðal erlendra þjóða á íslenskum stjórnvöldum á síðustu missirum. Ég hjó sérstaklega eftir því að í ræðu hv. þingmanns fór ekki mikið fyrir þeirri umræðu hversu mikillar virðingar og hversu mikils trausts núverandi ríkisstjórn og stjórnvöld nytu hjá íslensku þjóðinni. Það væri kannski nær að fjalla örlítið meira um það. Liggur kannski fyrir að menn treysta sér ekki í þá umræðu? Það er ekkert langt síðan að annar oddviti hæstv. ríkisstjórnar var í prófkosningu í kjördæmi sínu. Ég býst við að öllum hv. þingmönnum sem sitja í þessum sal sé fullkunnugt um það hver traustsyfirlýsing hans eigin flokksmanna var við framgöngu hans á þessu kjörtímabili. Ég segi bara í þessum efnum að menn ættu að líta sér nær þegar gerð er tilraun til að koma eigin verkum, eigin framgöngu, yfir á önnur stjórnmálaöfl hér á hinu háa Alþingi. Er framgangan slík, eru afrekin það gríðarlega mikil, að það standist alla skoðun? Hvernig stendur á því að svona mikið ósamræmi er á milli mats erlendra þjóða á íslenskum stjórnvöldum og Íslendinga sjálfra, almennra kjósenda í þessu landi? Getur það ef til vill legið í því sem oftar en ekki hefur verið tekið til umræðu undir fjárlagaumræðunni, eða í umræðum um ríkisreikning, að gríðarlegur mismunur er á niðurstöðum? Myndin sem íslensk stjórnvöld gefa og flytja erlendis er af fjárlagatillögunni, fjárlagagerðinni, og vissulega hafa menn sett sér háleit markmið í þeim efnum. En fer jafnmikið fyrir umfjöllun af hálfu íslenskra stjórnvalda gagnvart erlendum stjórnvöldum um það hver mismunurinn er á milli hinnar raunverulegu útkomu í ríkisreikningi og þeirra markmiða sem menn settu sér í fjárlögum? Ég dreg það verulega í efa. Er það eitt af afrekum núverandi stjórnvalda - eða treysta menn sér til að guma af því við umræðu um fjárlög íslenska ríkisins sem hér var dregið upp í andsvörum við ræðu hv. formanns fjárlaganefndar áðan - að kynbundinn launamunur hefur aukist ár frá ári undir núverandi ríkisstjórn? Ég dreg í efa að erlend stjórnvöld, erlendar þjóðir, horfi með aðdáun, virðingu og trausti upp á slík vinnubrögð. En þannig kunna menn að snúa sannleikanum á hvolf, allt eftir því hvernig hentar málflutningi þeirra hverju sinni. Það er raunar athyglisvert, þegar maður horfir á það með hvaða hætti þetta er gert og staldrar örlítið við það, hvers vegna traustið er ekki meira í garð núverandi stjórnvalda en raun ber vitni um. Við getum staldrað við einn hluta fjárlagafrumvarpsins eins og það liggur hér fyrir sem lýtur að tekjuáætlun frumvarpsins og horft til nokkurra gjaldaflokka þar. Ég leyfi mér að fullyrða, herra forseti, að ekkert lát er á aðför hinnar svokölluðu norrænu velferðarstjórnar að skuldsettum heimilum landsins. Það birtist ágætlega í þeim sífelldu skattahækkunum sem birtar eru í fjárlögum hvers árs. Í stað þess að slá skjaldborgina margfrægu um skuldsettar fjölskyldur landsins, með því að fjárlögin styðji við hagvöxt og skapi þannig grunn að aukinni atvinnu og betri afkomu, er ætíð höggvið í sama knérunn. Þessi leið víxlverkunar skattahækkunar og hækkunar verðlags leiðir, eins og við þekkjum öll ágætlega, til versnandi afkomu heimilanna. Skattahækkanir stjórnarmeirihlutans hafa á þessu kjörtímabili, með stuðningi þingmanna utan flokka, aukið við verðtryggðar skuldir heimilanna um 28 þús. millj. kr. Þegar við horfum á það fjárlagafrumvarp sem fyrir liggur sjáum við að það er ætlun stjórnarliða að bæta um betur og auka í við verðtryggðar skuldir heimilanna um mörg þúsund milljónir króna. Það liggur fyrir í nefndaráliti okkar sjálfstæðismanna, 1. minni hluta í fjárlaganefnd, úttekt á þessu, athugasemd. Við boðum þar breytingartillögu, sem ég vænti að búið sé að leggja fram, sem gerir ráð fyrir því að horfið verði frá þeim tillögum sem birtast í fjárlagafrumvarpinu sjálfu sem munu leiða til 6–7 milljarða hækkana á skuldum heimila í landinu ef þær ganga fram óbrjálaðar. Við leggjum því til að þær verði dregnar til baka og sú tillaga liggur frammi. Til stuðnings þessu mati okkar höfum við minnisblað frá fjármálaráðuneytinu sem leiðir það ágætlega í ljós hver áhrif hækkana á krónutölugjöldum og gjaldskrám verða á hina mismunandi gjaldstofna. Það er ljóst að þar er um að ræða 0,46% verðlagsáhrif á þann skuldastabba sem hvílir á heimilum landsins. Það er mál til komið að alþingismenn sammælist um að spyrna við fótum gegn frekari aðför að allt of skuldsettum heimilum og við heyrum greinilega af þeim heimilum í aðdraganda þeirrar hátíðar sem senn gengur í garð. Það er þungt á heimilum landsins. Fjöldi heimila berst í bökkum og á í vandræðum með daglega afkomu. Það er ekki á bætandi að ganga í skrokk á þeim á þann veg sem hér er lagt til að gert verði. Ég hvet hv. stjórnarliða til að standa ekki að þeirri tillögugerð sem kemur fram í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar að þessu leytinu, hvað varðar tekjuhlið fjárlaga. Ég vil nefna í þessu sambandi, og það tengist þessari umræðu, hvernig hv. þingmenn reiða fram sína sýn til þessara hluta. Ég vil nefna hér mál, virðulegi forseti, sem ég hef gert að umtalsefni og spurt hæstv. fjármálaráðherra út í en það lýtur að aðgengi Alþingis að þeim upplýsingum sem þingmenn telja nauðsynlegt að hafa undir höndum og geta nálgast svo að þeir geti unnið að þeim viðfangsefnum, málum, sem koma á borð viðkomandi nefnda, í þessu tilfelli fjárlaganefndar. Þau vinnubrögð sem framkvæmdarvaldið hefur ástundað gagnvart fjárlaganefnd í þessu efni í allmörg ár, vil ég undirstrika, eru að mínu mati forkastanleg og löngu tímabært að brjóta þau upp. Í þeim tilgangi var sett inn sérstakt ákvæði í þingsköp Alþingis sem kveður á um að fjórðungur nefndarmanna eigi skýlausan rétt á þeim upplýsingum sem varða þau mál sem um er fjallað þar. Í því ákvæði er viðkomandi ráðherra og ráðuneyti gefinn sjö daga frestur til að svara bókun sem gerð er á þessum grunni. Þrátt fyrir að svo hátti til að þessi bókun hafi verið gerð 6. nóvember í fjárlaganefnd - eftir mikinn eftirrekstur með góðu, með óskum til þeirra ráðuneyta sem mættu, með óskum til meiri hluta fjárlaganefndar, um að hann gengist fyrir því að þingmenn í nefndinni fengju þau gögn sem um var beðið - skilaði það ekki nokkrum sköpuðum hlut og því var þessi bókun gerð. En þrátt fyrir skýr ákvæði barst svar ekki fyrr en 10. desember. Lögbundinn frestur, sem ráðuneytið hafði til að svara þessu, rann út 13. nóvember. Þrátt fyrir það svarar ráðuneytið ekki fyrr en 10. desember, eða 30–40 dögum eftir að beiðnin var sett fram, þó svo að ráðuneytið hafi bara sjö daga til að svara þessu. Það er algjörlega óásættanlegt, í huga þess sem hér stendur, að Alþingi geti unað þessum vinnubrögðum. Það er sömuleiðis skýlaus réttur þingsins sjálfs að ákveða hvenær og hvaða upplýsingum það kýs að óska eftir við meðferð mála. Við eigum ekki að hlíta fyrirmælum úr einstökum ráðuneytum í þeim efnum. Í þessu bréfi kom einnig fram að ráðuneytið hefði ekki undir höndum tillögur annarra ráðuneyta og stofnana vegna fjáraukalagagerðarinnar. Nú háttaði svo til að innanríkisráðuneytið eitt ráðuneyta lagði á borð með sér, þegar það kom til viðræðna við fjárlaganefnd um fjáraukalagagerðina, upplýsingar sem sýndu svart á hvítu hvaða óskir ráðuneytið hefði sent inn í sameiginlega vinnu ríkisstjórnar Íslands varðandi fjáraukalagagerð. Þar kom fram hvaða óskir voru samþykktar og hvaða óskum var hafnað. Þrátt fyrir að þetta liggi fyrir frá þessu eina ráðuneyti kýs fjármálaráðuneytið að svara þinginu á þann veg að það hafi ekki undir höndum neinar upplýsingar í þessa veru. Ég kýs, forseti, að hafa þau orð um þetta að þarna sé farið ærið frjálslega með, svo að ekki sé dýpra í árinni tekið. Og raunar má með ólíkindum vera ef það ráðuneyti sem sýslar með þennan hluta fjármála hins opinbera, fjármálaráðuneytið, hefur ekki undir höndum og ekki aðgang að gögnum sem varða fjárlagagerð íslenska ríkisins. Hvaða ráðuneyti hefur það þá? Er þessu bara dreift út um allar trissur? Sú fullyrðing stenst enga skoðun, ekki nokkra skoðun. Það er alveg ljóst af því svari sem þarna barst og af því hvernig stjórnarandstöðunni gekk ekki að fá þær upplýsingar sem óskað var eftir, því miður, að frasar - eða fyrirheit ef við kjósum að vera tiltölulega kurteis í orðavali - fyrirheit um samráð, samvinnu, gegnsæi og upplýsingagjöf eru öll svikin. Þetta eru ekkert nema orðin tóm. Dettur mönnum í hug þegar hv. formaður fjárlaganefndar segir að traust og virðing meðal erlendra þjóða hafi aukist hjá íslenskum stjórnvöldum að sá gríðarlegi stuðningur sem núverandi stjórnvöld finna fyrir erlendis sé fenginn með réttu lagi ef núverandi íslensk stjórnvöld treysta sér ekki einu sinni til að eiga þokkalega upplýst samskipti við Alþingi Íslendinga? Það vil ég segja að vinnubrögðin við gerð þessa frumvarps vekja vissulega á fleiri sviðum upp ýmsar spurningar um hlutverk þingsins við fjárlagagerð. Það er alveg ljóst af þeirri vinnu sem við höfum átt á þessu hausti að ríkisstjórnin lítur á Alþingi sem stimpilpúða. Ef við höldum okkur við þá líkingu sem við sáum hér ágætlega í tengslum við 2. umr. um fjárlagafrumvarp má líkja þessu við það að ríkisstjórnin sendi skilti sín um einstök verkefni inn til fjárlaganefndar, stjórnarliðar í nefndinni tækju svo við, stimpluðu skiltin og bæru inn í þingsal. Þegar inn í þingsal er komið er óskað eftir staðfestingu á þessu og samþykki sem fáir hafa forsendur til að veita en gera samt. Þessir fáu eru ekkert eingöngu stjórnarandstaðan í ljósi upplýsingaskorts, ég fullyrði að þannig háttar líka til um stóran hluta annarra þingmanna í stjórnarliðinu, þeir hafa ekki forsendur til að taka upplýsta ákvörðun um stórmál sem lúta að fjárlagagerð ríkisins í ljósi þess hversu skamman tíma eða litlar upplýsingar þeir hafa haft með höndum til að sýsla með þær. Því miður virðist öllu sem áður var kennt við ábyrga fjármálastjórn snúið á hvolf. Grunnreglan hefur hingað til verið sú að menn vildu vita hvað þeir hefðu í tekjur áður en gjöld voru ákvörðuð, en nú sammælast menn um eyðsluna og kanna síðar hvernig á að afla tekna. Þannig hefur það þau áhrif að það bætist við sívaxandi skuldir sem við þekkjum ágætlega í því að vaxtagreiðslur ríkissjóðs eru sívaxandi jafnhliða þessu. Fjárlögin bera þess merki að ríkissjóður færist sífellt nær fjárhagslegu hengiflugi í því sem lýtur að skuldsetningu. Ég kem að því síðar í mínu máli, forseti. Dæmi um þessa svokölluðu eyðsluaðferð, þ.e. að menn eyði fjármunum fyrst, taki ákvarðanir í þá veru áður en þeir afla teknanna, er meðal annars að finna í svokallaðri fjárfestingaráætlun fyrir árin 2013–2015. Þar er að finna verkefni sem enn er ekki búið að fjármagna til fulls og þrátt fyrir að sú fjármögnun sé ekki tryggð á engu að síður að setja þau verkefni í gang. Í skýringartexta í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar með nokkrum þessara tillagna má lesa, með leyfi forseta: „Þar sem tekjuöflun felur í sér nokkra óvissu, svo sem um afkomu sjávarútvegsfyrirtækja og fjármálafyrirtækja, er gert ráð fyrir að framlögin geti tekið breytingum við endurskoðun fyrir fjárlög hvers árs.“ Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að menn eru að ráðast í byggingu húss sem tekur tvö, þrjú, fjögur ár en eru tæplega með tryggða fjármögnun á fyrsta ári. Engu að síður ætla þeir að taka skóflustungu að þessu í vor, væntanlega fyrir kosningar til að geta skreytt sig með því en láta öðrum eftir að fjármagna restina. Það er ekki svigrúm fyrir þetta í langtímaáætlun ríkisfjármála. Það er ýmislegt í þessu sem vekur mann til umhugsunar um á hvaða braut menn eru þegar við horfum til þessara þátta. Það er eitt dæmi enn sem ég vil nefna sem lýtur að hinni dásamlegu perlu meiri hluta fjárlaganefndar sem er hinn einbeitti vilji ríkisins til að leigja Perluna. Ég spyr, forseti: Á hvaða heimildum byggir þessi vilji ríkisins til að leigja Perluna? Þess sér ekki stað í fjárlögum yfirstandandi árs 2012. Það er engin heimild í fjárlögum ársins 2012 til að fara til þessa verks. Og það sem meira er, það er ekki heldur gert ráð fyrir heimild í 6. gr. fjárlagafrumvarpsins eins og það liggur fyrir til að ganga til þessa verks. Á hvaða grunni er hæstv. menntamálaráðherra núna í samningum við Reykjavíkurborg um að setja Náttúruminjasafn Íslands upp í Perlunni? Það eru akkúrat engar heimildir í gildi til þess verks. Feluleikurinn í þessu máli er slíkur að þegar það var tekið út úr fjárlaganefnd 11. desember var þar texti um að Náttúruminjasafn Íslands ætti að fara í Perluna, ríkið ætlaði að leggja fram 500 millj. kr. stofnframlag í sýningu sem ætti að fjármagna með leigutekjum og aðgangseyri. Þetta voru forsendurnar fyrir meiri hluta fjárlaganefndar til að taka málið út. Svo kemur hv. formaður fjárlaganefndar og segir: Meiri hluti fjárlaganefndar hefur bara gert textabreytingu á þessu. Nei, það er gerð grundvallarbreyting á þessu máli eftir að það er tekið út úr fjárlaganefnd, efnisleg breyting. Meiri hluti fjárlaganefndar breytir afgreiðslunni eftir að búið er að taka málið út úr nefnd með þeim hætti að hann tekur það út að aðgangseyrir eigi að standa undir rekstrarkostnaði þessarar sýningar. Það er umhugsunarvert hvernig á því getur staðið að svona er unnið með málið í meðförum nefndasviðs Alþingis. Það kom fram í máli hv. þm. Björns Vals Gíslasonar áðan að meiri hlutinn hefði borið þessa ákvörðun undir nefndasvið. Ég á mjög bágt með að trúa því, forseti, að starfsmenn Alþingis meti það sem eingöngu textabreytingu að breyta algjörlega forsendum undir þeirri fjárveitingatillögu sem hér er gerð um 400 millj. kr. framlag til Perlunnar. Ég ætla að sleppa því að nefna þennan kauphring, ef maður getur sagt sem svo, sem lýtur að því að borgarsjóður kaupir af sjálfum sér byggingu sem hann ætlar svo þriðja aðila að leigja og þriðji aðilinn er ríkissjóður, allir skattgreiðendur landsins, sem á að greiða niður skuldir Orkuveitunnar með þessum hætti. Einhvern tímann hefði þetta verið kallað af núverandi stjórnvöldum 2007-snúningur, en það orð virðist farið úr orðaforða þeirra. Það eru fleiri þættir inni sem ekki styðjast við ákvæði fjárlaga. Það eru hvorki ákvæði í fjárlögum ársins 2012 né í því frumvarpi sem við erum að fjalla hér um, engin heimild fyrir innanríkisráðherra að stofna nýja stofnun sem heitir Mannréttindastofnun Íslands. Hvar er sú heimild? Hana er hvergi að finna. Engu að síður er búið að kynna í fjölmiðlum um allt land að þessi stofnun taki til starfa 1. janúar 2013, eftir rétt rúman hálfan mánuð. Þegar maður tínir til dæmi sem þessi spyr maður: Hvernig umgengst ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn þau lög sem Alþingi setur um fjárreiður íslenska ríkisins? Svarið er einfalt. Þau gera ekkert með þau. Þau virða þau einskis ef þeim svo hentar. Það snertir meðal annars tekjugrein frumvarpsins. Það er áskilið að ef fjárlaganefnd óskar eftir umsögn efnahags- og viðskiptanefndar um tekjugreinina sé henni skilað. Hvernig fór með það mál? Þann 27. október sendi fjárlaganefnd skriflegt erindi til efnahags- og viðskiptanefndar þingsins með ósk um að álit hv. nefndar lægi fyrir eigi síðar en 7. nóvember. Síðan leið langur tími. Svar þessarar ágætu nefndar átti að liggja fyrir 7. nóvember en í dag er 18. desember og svarið er ekki enn komið. Í sem fæstum orðum mætti segja að þetta viðhorf endurspeglaði að það kæmi engum við hvað núverandi meiri hluti væri að gera en ætli skýringin liggi ekki frekar í því að bandormurinn svokallaði, frumvarp um ráðstafanir í ríkisfjármálum, kom gríðarlega seint fram. Til þess liggja sennilega þær ástæður að það eru kaup og sala í gangi á ríkisstjórnarheimilinu við hv. þingmenn Róbert Marshall og Guðmund Steingrímsson um stuðning við fjárlagafrumvarpið. Væntanlega hafa þeir samningar tekið lengri tíma en menn ætluðu. Nú stefnir sem sagt í að fjárlögin verði afgreidd án þess að búið sé að afgreiða tekjuhluta fjárlaga og það er nýbreytni sem var tekin upp fyrir ári og er einkennilegt að skuli vera endurtekin. Svo var það gagnrýnt og svo var mjög lofað að reyna að bæta um betur og laga vinnubrögð að eðlilegu verklagi en það hefur því miður ekki gengið fram. Ég vil enn fremur nefna eitt atriði sérstaklega sem lýtur að úttekt fjárlagafrumvarpsins. Eins og komið hefur fram var það fyrst tekið út úr nefndinni 11. desember. Þá voru tillögur um útgjöld til ýmissa verkefna lagðar fram, kynntar og teknar út á sama fundi. Ef mig misminnir ekki var þetta gert með sama hætti á síðasta ári. Tíminn til umræðu er ekki gefinn, hvorki til þess að leggja eitthvert mat á þær tillögur né afla einhverra bakgrunnsgagna eins og æskilegt gæti verið. Þótt óskað hafi verið eftir gögnum hafa þau ekki enn þann dag í dag borist þrátt fyrir góð orð þar um frá hv. meiri hluta fjárlaganefndar. Það kom meðal annars fram í orðaskiptum hv. þingmanna áðan, hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar og hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, að ekki hefði borist hluti þeirra gagna sem óskað hafði verið eftir. Ég nefni bara tvö dæmi hér, það var óskað eftir skriflegu minnisblaði ríkisstjórnar varðandi samþykkt hennar frá 30. nóvember um byggingu háskólasjúkrahúss og enn fremur var óskað eftir gögnum um áform um byggingu hjá Heilbrigðisstofnunar Suðurlands. Hvorugt hefur skilað sér. Í þessari aðstöðu sjá allir sem vilja að stjórnarandstaðan hefur akkúrat ekki nokkra einustu möguleika á að afla sér gagna sem hún telur sig þurfa til að geta tekið afstöðu til mála sem hún telur nauðsynlegt. Það er annað atriði sem lýtur að breyttu fyrirkomulagi og vinnuferli svokallaðra safnliða þar sem er algert brot á þeim áformum sem uppi höfðu verið. Ég geri ráð fyrir því að ýmsir þingmenn eigi eftir að ræða það töluvert í dag, en meginatriðið í þeim efnum er að þar var gert ráð fyrir því að umsækjendur um styrki til ríkisins sem áður höfðu verið á svokölluðum safnliðum færu til ráðuneyta og sjóða. Hugsunin var sú að umsækjendum yrði ekki mismunað ef maður getur sagt sem svo, en við sjáum það bæði í tillögum frá ráðuneytum um einstakar fjárveitingar og síðan frá meiri hluta fjárlaganefndar að það er einfaldlega farið að mismuna umsækjendum í þessu efni. Ég fullyrði að miðað við núverandi fyrirkomulag hefði ég fremur kosið gamla vinnulagið áfram áður en hið nýja var borið upp. Það hefur ekki virkað og ég tel þann hátt til muna verri sem hafður er á þessum málum í dag en það verklag sem áður var tíðkað. Ég vil líka gera hér að sérstöku umtalsefni þann þátt sem ekki er í fjárlagafrumvarpinu, vantalin útgjöld og skuldbindingar. Við höfum reynt, vissulega af nokkrum vanefnum, í 1. minni hluta fjárlaganefndar að slá einhverju máli á það í krónutölu hversu háar fjárhæðir hér er um að ræða sem standa utan fjárlagafrumvarpsins. Við ætlum að það sé einhvers staðar á bilinu 15–20 milljarðar kr. sem ættu með réttu að teljast til gjalda í því frumvarpi sem stjórnarmeirihlutinn leggur hér fram og ég efa það ekki að þegar ríkisreikningur fyrir árið 2013 verður lagður fram muni útgjöld samkvæmt honum vera að minnsta kosti hærri sem nemur þeirri tölu sem við erum að reyna að slá hér á. Þannig er reynsla síðustu þriggja ára og ef við lítum bara til áranna 2010 og 2011 er mismunur raunverulegrar útkomu í ríkisreikningi og fjárlaga þessara tveggja ára rétt rúmlega 90 milljarðar kr. samanlagt sem hallinn varð meiri en fjárlög höfðu ætlað að yrði. Mér er til efs að sú staða hafi verið borin á gullnum vængjum af stjórnvöldum til kynningar erlendis. Þessi atriði sem við teljum að standi tvímælalaust út af og eru stærstu þættir þessa máls eru útgjöld vegna Íbúðalánasjóðs, útgjöld vegna A-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, útgjöld vegna Hörpu sem eiga eftir að koma inn og raunar Sinfóníunnar líka. Í skýringu sem tekin var út á síðari fjárlaganefndarfundinum sem haldinn var 12. desember kemur fram að það eigi að fara að hækka leigugreiðslu til Sinfóníunnar. Þær greiðslur renna bara beint til Reykjavíkurborgar. Sinfónían í dag er ekki í neinum fjárhagsvandræðum því að það er búið að leiðrétta hennar grunn. Sömuleiðis er um að ræða skuldir Landspítalans og annarra heilbrigðisstofnana. Það eru skuldir bæði á framhaldsskóla- og háskólastigi og eins og ég gat um áðan má ætla að útgjaldaauki sem er vantalinn að þessu leytinu sé einhvers staðar á bilinu 15–20 milljarðar kr. og ég fullyrði að við erum ekki að leggja of mikið í það mat. Ég ítreka þó að okkur skortir grunn til þess að gera ítarlega tillögu í þeim efnum. Það liggur einnig fyrir og kom raunar fram í andsvörum áðan við ræðu hv. formanns fjárlaganefndar að það skortir fjárveitingar inn í frumvarpið til stuðnings þeirri hagspá sem frumvarpið sjálft er grundvallað á. Þannig gerir Hagstofan í sinni þjóðhagsspá ráð fyrir ákveðnum framkvæmdum sem vissulega eru umdeildar en eru engu að síður forsendur í þeirri þjóðhagsspá sem frumvarpið byggir á. Hagstofan gerir þá ráð fyrir að þær gangi eftir en við sjáum þess ekki stað í fjárlagafrumvarpinu að útgjöld séu ætluð til þessara verkefna. Það er mat þeirra sem um þessi mál véla að það skorti verulegar fjárhæðir inn til að styrkja innviði og leggja í uppbyggingu innviða sem tengjast framkvæmdum á að minnsta kosti tveimur stöðum á landinu og hefur oft verið staldrað við Þingeyjarsýslur í þeim efnum. Ég læt öðrum eftir að meta hversu háar fjárhæðir hér er um að ræða, þær þurfa sjálfsagt ekki að koma allar til gjalda á einu ári en í það minnsta vantar einhverjar fjárhagslegar stærðir inn í frumvarpið ef það á að vera heimild fyrir hæstv. fjármálaráðherra til að standa að útgreiðslum undir þeim verkefnum sem þarna bíða. Og þau koma, ég er alveg sannfærður um það. Það liggur fyrir að Landsvirkjun beinir öllum áhugasömum orkukaupendum á þetta eina tiltekna svæði þar sem væntanlega er skjótvirkast að afhenda orku í þeim mæli sem eftir er spurt. Mat okkar í 1. minni hluta fjárlaganefndar er að ef þau verkefni sem þarna um ræðir ganga ekki eftir sé forsendan fyrir ákveðnum hluta tekjuáætlunar fjárlaga brostin. Forsendan í þjóðhagsspánni er sú að þarna verði byggt upp. Sömuleiðis má telja til ákveðinna þátta sem út af standa að ekki er gert ráð fyrir því að grípa til neinna ráðstafana vegna þess vanda sem skapast hefur á ýmsum heilbrigðisstofnunum landsins og birtast alþjóð meðal annars í fjöldauppsögnum hjúkrunarfræðinga á Landspítalanum. Ég vil enn fremur og undir lokin nefna það hér í þessum þætti að þrátt fyrir fögur fyrirheit stjórnarmeirihlutans er ekki horfst í augu við þann vaxandi vanda sem B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins glímir við en í árslok 2011 má ætla að hrein skuldbinding B-deildar LSR hafi verið 373 milljarðar kr. en þegar tekið er tillit til skuldbindinga annarra stofnana á vegum sveitarfélaga eða ríkisins má ætla að þessi skuldbinding sé einhvers staðar í nágrenni við 400 milljarða. Það er veruleg upphæð og það er dapurlegt til þess að vita að ekki sé tekið tillit til hennar með einhverjum hætti eða að stjórnarmeirihlutinn treysti sér ekki til þess að ganga með einhverjum hætti á hólm við þá miklu áskorun sem felst í því að taka á þessum þætti. Forgangsverkefni í ríkisfjármálum hlýtur að vera og á umfram allt að vera að lækka vaxtagreiðslur ríkissjóðs. Til þess er bara ein leið og hún er sú að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Okkar mat í 1. minni hluta er að það eigi skilyrðislaust að ráðstafa arði af eignum ríkissjóðs og tekjum af sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum til lækkunar á skuldum ríkissjóðs. Þegar maður skoðar yfirlit yfir stöðu og skuldir ríkissjóðs samkvæmt ríkisreikningi áranna 2009, 2010 og 2011 blasa þar við slíkar stærðir að þær vekja beyg í brjósti, ég skal bara viðurkenna það. Heildarskuldir aukast um 150 milljarða á þessum þremur árum og það er alveg með ólíkindum að hlýða á eða lesa texta eftir hæstv. forustumenn ríkisstjórnarinnar, núverandi atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, ár eftir ár um að það séu sífelld tímamót í glímunni við ríkisskuldir og ríkisfjárlög. Þetta er ekki rétt, því miður - því miður, segi ég. Ef maður ber þetta saman við þær upplýsingar sem er að finna frá Hagstofu Íslands eru þær ekki í góðu samræmi, svo ekki sé sterkar að orði kveðið, við þær stórkarlalegu yfirlýsingar, pólitísku yfirlýsingar eins og ég vil kalla þær, sem forustumenn ríkisstjórnarinnar gefa annað slagið. Það er skiljanlegt að það sé reynt að berja fólki kjark í brjóst en það á ekki að gera það með þeim hætti að gefa til kynna að við séum komin á lygnan sjó varðandi skuldir og vaxtagjöld ríkissjóðs. Það er langur vegur frá, því miður. Ef við horfum á afkomu ríkisins á þessum árum er alveg ljóst að hallinn bæði á árunum 2010 og 2011 jókst þvert á fjárlög og áherslur manna, uppgjörið var einfaldlega þannig að hallinn varð miklu meiri. Sömuleiðis gerðist það á árinu 2012 að hann varð miklu meiri en ætlað var og það má gera ráð fyrir því að á árinu 2012 megi ætla að hallinn verði um 50 milljarðar kr. sem er langt umfram það sem að var stefnt. Maður spyr sig eðlilega þegar forustumenn ríkisstjórnarinnar reyna að gefa þá mynd að við séum komin á lygnan sjó í þessum efnum hvernig í ósköpunum standi á því. Annaðhvort er aðhaldsleysi í framkvæmd og fjármálalegri umsýslu um ríkissjóðinn eða þá að það er einhvers konar blekkingaleikur í gangi eða vanmat. Sú fullyrðing stendur út úr munni sérhvers stjórnarliða að agi og festa hafi aukist ár frá ári undir núverandi stjórnvöldum. Hvernig má þá vera að þróun skulda og vaxtagreiðslna ríkissjóðs er með þeim hætti að það er farið langt fram úr fjárlögum á hverju einasta ári? Ber það vott um aga og festu? Nei. Erum við þá komin að blekkingaleiknum? Er verið að blekkja menn eða er þetta vanmat? Tæpast er þetta vanmat því að það stendur út úr munni allra stjórnarliða á hátíðisdögum að það sé sífellt verið að leggja fram raunhæfar upplýsingar um stöðu ríkisfjármála. Þegar ríkisreikningurinn er svo skoðaður kemur allt annað í ljós þannig að við erum komin að þeirri niðurstöðu að við séum að blekkja sjálf okkur. Það er sem sagt einhver blekkingaleikur í gangi. Hvort heldur er satt er hvorug aðgerðin til fyrirmyndar, aðhaldsleysið eða blekkingarnar. Það eina sem er gilt í þessum efnum er að staðan sem við er að glíma versnar ár frá ári hvað svo sem menn kunna að segja í þeim efnum. Menn verða með einhverjum hætti að fara að takast á við það í einhverri sameiningu. Í þessu sambandi vil ég nefna einn þátt sem lýtur að skuldastöðunni, þann að meðal langtímaskulda ríkissjóðs - ég geri ráð fyrir því að þetta sé fært þar - sem eru í árslok 2011 1.300–1.400 milljarðar eru af þeirri stærð rétt tæpir 400 milljarðar vegna erlendra lána ríkissjóðs vegna gjaldeyrisforða landsins. Ríkissjóður skuldar 400 milljarða kr. í erlendum lánum vegna gjaldeyrisforða, gjaldeyrisforðinn er einhvers staðar um 1.100 milljarðar, hann er allur í skuld, og af þessum 400 milljörðum ber ríkissjóður 20 milljarða á ári í vexti. Ég held að það sé löngu tímabært að íslensk stjórnvöld svari þeirri spurningu hvað réttlæti það að íslenskt þjóðarbú, Seðlabanki og ríkissjóður, liggi með 1.100 milljarða skuldsettan gjaldeyrisforða. Hvað réttlætir það að halda úti svona háum gjaldeyrisforða öllum í skuld meðan allir landsmenn þurfa að greiða skatta sem nema 20 milljörðum til að geta haldið úti þessu erlenda 400 milljarða kr. láni? Væri ekki skynsamlegra, og er það ekki gerlegt, að í stað þess að greiða þessa upphæð í vexti af erlendu láni að skila erlenda láninu, greiða þessa 20 milljarða inn á aðrar skuldir ríkissjóðs og byrja að greiða niður aðrar skuldir? Við höfum hingað til ekki fengið nein önnur svör þegar spurt er út í stærðina á gjaldeyrisforðanum, hvers vegna hann þurfi að vera 1.100 milljarðar og allur í skuld, en þau að því stærri forði, þeim mun betra. Það skipti ekki máli þó að hann sé allur í skuld, það að geta sagt að forðinn sé 1.100 milljarðar hafi ákveðinn fælingarmátt. Það kann vel að vera en sá fælingarmáttur er þá verulega háu verði keyptur. Í töflu sem við, 1. minni hluti, birtum í nefndaráliti okkar kemur fram að gera megi ráð fyrir að vaxtagjöld verði að öllu óbreyttu næstu fjögur ár, nálægt 400 milljörðum kr. Tekjur ríkissjóðs, heildartekjur, eru um 500 milljarðar kr. samkvæmt fjárlögum og næstu fjögur ár verðum við að greiða því sem næst eins árs tekjur eða langleiðina í það, 400 milljarða á móti 500 milljörðum um það bil. Þetta eru grófar tölur, afrúnnaðar, en þetta dregur ágætlega fram hversu gríðarleg stærð er að verða í þessum þætti. Þá verðum við líka að hafa í huga að staða ríkissjóðs gagnvart hækkun vaxtagjalda er afar áhættusöm. Þá ber að hafa tvennt í huga, annars vegar það að vextir á alþjóðamörkuðum hafa verið í algjöru lágmarki á undanförnum árum og hins vegar að það er mat þeirra sem gerst þekkja til að gjaldeyrishöftin, sem allir virðast vilja létta af ríkissjóði, lækka fjármagnskostnað ríkissjóðs á meðan á þeim stendur. Ef einhver breyting er að verða í þeim efnum má búast við að vaxtakostnaður ríkissjóðs fari enn í nýjar hæðir. Ég vil undir lok máls míns, forseti, nefna eitt mál sem kom inn, ekki á lokametrunum heldur á síðustu sentimetrunum í vinnu hv. fjárlaganefndar við fjárlög næsta árs. Það er ekki safnliður upp á milljón eða hálfa milljón eða útgjöld til verkefnis upp á 10 eða 20 milljónir, heldur er um að ræða tugmilljarða fjárfestingu í byggingu Landspítalans sem var kynnt fyrir fjárlaganefnd með sérstökum texta á fundi hennar 12. desember sl. þegar fjárlagatillaga meiri hlutans var afgreidd í annað sinn. Á þeim 24 tímum sem liðnir voru frá síðasta fundi hafði þetta mál komið inn í texta frá hv. meiri hluta nefndarinnar þar sem boðuð eru tugmilljarða útgjöld, ekki endilega á næsta ári heldur á næstu árum. Sá málatilbúnaður sem þar var á ferð gerir ráð fyrir að horfið verði frá þeim áformum sem samstaða náðist um í lagasetningu á árinu 2010, þetta eru lög nr. 64/2010 um byggingu nýs Landspítala. Þar var uppleggið það að sú leið yrði farin að allar byggingar Landspítalans yrðu teknar á leigu til langs tíma. Nú er gerð sú breyting hjá meiri hlutanum að farin verði blönduð leið einkaframkvæmdar og opinberrar framkvæmdar. Þessi tillögugerð er í texta sögð byggja á minnisblaði frá 30. nóvember hjá ríkisstjórn Íslands. Það minnisblað hefur hvorki verið rætt né lagt fram í fjárlaganefnd og í texta frá meiri hluta fjárlaganefndar segir að ekki séu gerðar tillögur um nein fjárútlát í fjárlagafrumvarpinu á næsta ári en við frumvarpsgerð í janúar verði leitað eftir svigrúmi í langtímaáætlunum ríkisfjármála á næstu árum með það að markmiði að hefja framkvæmdir við stærstu verkþætti sem þessi opinbera framkvæmd er. Við erum sem sagt að brjóta verkefnið upp með þeim hætti að í dag virðast menn treysta sér til að taka bróðurpart þess með aðferð sem á árinu 2010 var ekki talin tæk, þ.e. að ríkissjóður réði við að fara út í svo stóra fjárfestingu á þeim sama tíma og við höfðum, þá tiltölulega nýlega, samþykkt áætlun um opinber ríkisfjármál til ársins 2015. Nú meta menn stöðuna þannig að þetta sé unnt í dag. Jafnframt meta menn það þannig að það sé fært að fara að byggja tvö minnstu húsin, þ.e. sjúkrahótel og skrifstofu- og bílastæðahús, og þau geti rúmast í hinni svokölluðu einkaframkvæmd. Ekki er gerð tillaga um þetta í fjárlögum. Þegar við vorum að ræða þetta mál sumarið 2010 var talað um að ein af forsendunum fyrir þessari einkaframkvæmdarleið sem þá var lagt upp með væri sú að hægt væri að hagræða í rekstri Landspítalans til að standa undir öllum afborgunum sem leiddi af þessu verki, leigunni. Hvergi er staf að sjá fyrir forsendum þess að unnt verði að gera það með einhverjum sambærilegum hætti í þeirri leið sem hér er lögð til, ekki nein, málið hefur ekki hlotið neina skoðun. Ein af forsendunum fyrir því að þetta yrði að gera og ná fram hagræðingu var sú að Landspítali – háskólasjúkrahús væri þá að reka sig á einum stað í einu húsi. Ef þetta gengi eftir, sú forsenda og sú leið sem núverandi meiri hluti er að fara, mun Landspítalinn bera rekstrarkostnað með einhverjum hætti af þremur stöðum, Fossvogi, Hringbraut og síðan af þessu skrifstofurými og bílastæðahúsi, þannig að það eru komnar þrjár einingar. Ekki nema menn ætli sér með einhverjum hætti að mæta auknum útgjöldum sem af því leiðir. Allt það sem ég hef sagt, forseti, bendir til þess að ég hafi ekki djúpan skilning á þeirri tillögu sem liggur fyrir. Hvernig má það vera, eftir þá vinnu sem fjárlaganefnd vann á árinu 2010 og náði saman um, að þá standi einn fulltrúi stjórnarandstöðunnar og horfi á þetta verkefni í forundran? Kannski vegna þess að þetta hefur ekki verið rætt við stjórnarandstöðuna heldur er bara birt henni sisvona. Ég segi það fullum fetum að mér finnst það ekki boðlegt þegar verið er að ræða fjárfestingu og uppbyggingu upp á tugi milljarða kr. Látum vera ef hér væri um að ræða safnlið eða eitthvert smáverkefni, þá gæti verið að maður sæi í gegnum fingur sér varðandi þetta verklag. En að birta stjórnarandstöðunni í fjárlaganefnd þessi áform með þeim hætti sem gert var er algjörlega óboðlegt. Við höfum staðið með þessu verkefni, við studdum þá sátt sem um það náðist 4. júní 2010. Forsendur fyrir þeirri sátt, eins og málið hefur verið birt okkur og með þeim litla rökstuðningi sem í því er að finna, eru farnar, algjörlega farnar. Ég minni á orð sem féllu við umræðu um þetta mál og þá breytingartillögu sem sátt náðist um í júní 2010. Ég minni á orð þáverandi formanns fjárlaganefndar sem hann sagði þegar málið kom til afgreiðslu 11. júní 2010 en svo vill til að þáverandi formaður fjárlaganefndar er núverandi hæstv. velferðarráðherra. Ég hvet hv. fulltrúa stjórnarinnar í fjárlaganefnd að kynna sér þau orð sem þar voru viðhöfð því að þá var uppleggið eitt mál í einni heild. Það er verið að brjóta þetta upp algjörlega frá grunni. Í ljósi þeirra orða sem ég viðhafði varðandi skuldastöðuna og það umfang og þann vöxt sem í henni hefur verið er þetta óboðlegt vinnulag, þ.e. ef menn vilja einhverja sátt meðal stjórnmálaafla á Íslandi um það verkefni að ná tökum á og koma böndum á þann kostnað sem af skuldsetningunni leiðir. Mikið hefur verið gantast með það í fjárlagaumræðunni, og sérstaklega við það sem kallað var málþóf í 2. umr., hvar tillögur sjálfstæðismanna væru. Ræðum það örlítið. Við fjárlagagerð núverandi ríkisstjórnar hafa sjálfstæðismenn lagt fram 157 tillögur til breytinga. Hvernig hefur farið með þær? Hverju hefur sú vinna skilað? Öllu tekið fagnandi? Langur vegur frá. Við höfum boðið upp á ýmsar leiðir í vinnu og samstarfi með meiri hlutanum, meiri niðurskurð í samstarfi, breyttar útgjaldaheimildir, tekjur á móti o.s.frv. Við höfum reynt að nálgast málið frá öllum hliðum enda bera þessar 157 tillögur vott um það. Þetta hefur ekki fengist rætt í fjárlaganefnd, hvað þá að stjórnarmeirihlutinn hafi tekið tillit til einnar einustu tillögu við afgreiðslu fjárlaga. Öllu hafnað, ekki rætt. Svo standa stjórnarliðar á blístri og kalla eftir frekari tillögum frá stjórnarandstöðunni. Til hvers? Til þess að þeir geti fellt þær? Leikið sér að mönnum eins og köttur að mús? Það fellur ágætlega að þeirri afstöðu sem kom fram hjá hv. þm. Birni Val Gíslasyni hér áðan í andsvörum þegar hann sagði: Meiri hlutinn ræður. Eitt orð um það. Stóð aldrei til að hlusta á það sem kom frá þeim? Það er alveg ljóst, eins og er ítrekað í nefndaráliti 1. minni hluta, að við mótmælum þessum starfsháttum. Við höfum talið farsælla og höfum reynt að leggja okkur fram um það í starfinu í fjárlaganefnd að gefinn sé tími til samstarfs og samvinnu um úrlausn þeirra mála sem við höfum gert að umtalsefni í nefndaráliti okkar. Ég er þeirrar skoðunar að okkur muni ekki ganga nokkurn skapaðan hlut í þeim efnum að koma böndum á þessa stöðugu skuldsetningu ríkissjóðs, sem er vaxandi. Nettóskuldir ríkissjóðs hafa farið úr 48%, neikvæðar, 48% af vergri landsframleiðslu árið 2010 upp í 55% af vergri landsframleiðslu árið 2011 og það er gríðarlega alvarlegt. Ég er sannfærður um að ef við leggjumst ekki yfir þetta saman mun okkur ekki ganga nokkurn skapaðan hlut í að taka á þessum þáttum. Meðan þetta fyrirkomulag er hér sem ég hef gert að umtalsefni tel ég það ekki þjóna nokkrum sköpuðum hlut að reyna í blóðspreng að berja saman breytingartillögur og allra síst við ófullburða frumvarp eins og það frumvarp sem við ræðum hér og ég hef lýst í ræðu minni. Það er alveg ljóst að þessar breytingartillögur - sem meiri hluta fjárlaganefndar ber að gera en hefur ekki tækifæri til og ekki síður þær breytingartillögur sem stjórnarandstaðan ætlar að færa fram - vinnast ekkert í lokuðu nefndarherbergi fjárlaganefndar. Það þurfa allir að koma að því, stofnanir, forstöðumenn þeirra, ráðuneyti, fulltrúar þeirra sem þjónustunnar njóta og þeirra sem þjónustuna veita. Umfangið er þannig á því viðfangsefni sem við stöndum frammi fyrir. Og þó svo - það ber að geta þess í lokin og þakka fyrir það sem vel er gert - hallinn hafi dregist saman eru neikvæðu þættirnir engu að síður mér ofar í huga, þeir eru sýnu mun alvarlegri vegna þess hvernig vöxturinn í þeim er. Við teljum þetta ófullburða frumvarp og ekki boðlegt til afgreiðslu hér. Þrátt fyrir þau orð vil ég fyrir hönd okkar í 1. minni hlutanum þakka samnefndarmönnum og samstarfsmönnum í nefndinni ágætissamstarf svona lengstum. Þó að hvíni í getum við alltaf rætt saman, það er ágætt öðru hvoru og við höldum því vonandi áfram. Ég læt máli mínu lokið að sinni, forseti.

Virðulegur forseti. Það liggur ljóst fyrir, ef sagan er skoðuð, að hægri menn á Íslandi kunna ekki með ríkisfjármál að fara. Hérna hafa þeir sett allt reglulega á hausinn á undanförnum áratugum frá lýðveldisstofnun og það hefur alltaf komið í hlut annarra að laga til eftir þá, þó aldrei eins og nú. En þá er núna talað um það, hv. þingmaður nefndi það hér áðan, að árangurinn sem væri að mælast, viðurkenningin sem við hlytum þess vegna, ekki síst á erlendum vettvangi, væri vegna blekkinga, það væri verið að blekkja erlendar þjóðir, erlenda aðila, hreinlega ljúga að þeim eins og þeir séu hverjir aðrir hálfvitar sem hægt er að segja hvað sem er. Höfum við þó lokið öllu samstarfi við þær þjóðir, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og aðra sem komu að því að aðstoða okkur. Hvers vegna er þetta svona erfitt? Það er bara fyrsta spurningin: Hvers vegna er svona erfitt að viðurkenna staðreyndir 

Forseti. Ég satt að segja hef ekki hugmynd um hverju erlendar þjóðir trúa eða trúa ekki, en ef málflutningur íslenskra stjórnvalda er með sama hætti og málflutningur hv. þingmanns áðan, þ.e. að fullyrða að það sé hlutskipti vinstri manna á Íslandi að taka til í efnahagsóreiðu eftir hægri stjórnir, þá spyr ég hv. þingmann: Var ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens hægri stjórn í hans huga? Var ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens hægri stjórn í huga hv. þingmanns? Ég held að svo verði seint sagt. Sú fullyrðing sem hv. þingmaður kemur hér fram með, að öll efnahagsóreiða á Íslandi sé hægri mönnum að kenna afsannast í þessari röngu fullyrðingu hans. Og ef þetta er þannig borið fram gagnvart erlendum þjóðum, reynt að falsa veruleikann með slíkum hætti, er það bara rugl.

Þá liggur ljóst fyrir, virðulegi forseti, að hv. þingmaður telur að stjórnvöld séu að reyna að falsa og blekkja erlendar þjóðir. Hann verður þá bara að standa í þeirri trú. Einu tillögurnar sem hv. þingmaður og minni hlutinn í fjárlaganefnd leggur til við breytingar á fjárlagafrumvarpinu snúa að því að falla frá hækkunum gjalda á brennivín og tóbak. Rifjast þá upp fyrir mér ákveðið mál sem var tekið til umræðu í upphafi árs 2009, í kjölfar hrunsins, um brennivín í búðir. Ekki fór það nú vel. Og er þetta virkilega - þrátt fyrir 157 tillögurnar sem hv. þingmaður og minni hlutinn í fjárlaganefnd náði ekki fram á undanförnum árum við breytingu á fjárlagafrumvarpinu, væntanlega vegna pólitískra áherslna, væntanlega vegna þess að fyrri tillögur sjálfstæðismanna hafa ekki gengið vel og væntanlega vegna þess að verðlagsáhrifin af því að hafa Sjálfstæðisflokkinn hér í stjórn hafa reynst heimilunum ofviða að sinni - það eina, eftir rúmlega þriggja mánaða vinnu hjá mínum ágætu félögum í Sjálfstæðisflokknum í fjárlaganefnd, 

Það er alveg klárt mál að hv. þingmaður hlustar með öðru eyranu á það sem við hann er sagt. Þannig snýst þetta við á leiðinni í gegnum hlustirnar. Ég fullyrði að nægt efni er fyrir meiri hluta fjárlaganefndar, eða stjórnarmeirihlutann ef svo ber við að horfa, til að nýta úr gögnum stjórnarandstöðu síðustu þrjú árin. Það eru eingöngu tillögur sjálfstæðismanna sem eru 157. Framsóknarmenn hafa flutt tillögur, hv. þingmenn Atli Gíslason, Lilja Mósesdóttir hafa flutt tillögur o.s.frv. Öllu er hafnað, það er tilgangslaust að efna til einhvers samstarfs undir þeim formerkjum sem meiri hlutinn hefur boðið upp á. Og tillaga sjálfstæðismanna við fjárlögin núna varðandi tekjugreinina er ekki til þess, það skal alveg viðurkennt, að hugsa um meiri hlutann sem kallar eftir einhverjum tillögum. Hún er sett fram til að verja heimili landsins 

Virðulegi forseti. Það er óhætt að segja að nefndarálit 1. minni hluta sé með hvassara móti. Það er mjög gagnrýnið. Hægt er að tína upp úr því mörg orð og hugtök því til staðfestingar. Niðurstaðan er sú að það sé ekki vænlegt til árangurs af hálfu stjórnarmeirihluta eða stjórnarandstöðu að vera í blóðspreng að berja saman einhverja málamyndabreytingartillögu við ófullburða frumvarp. Þessu held ég að sé óhætt að andmæla mjög kröftuglega. Það hefur aldrei í lýðveldissögunni verið tekinn lengri tími í að vinna fjárlög íslenska ríkisins í þinginu en núna, frá 11. september og fram að deginum í dag þegar við ræðum fjárlagafrumvarpið við 3. umr. Tíminn hefur verið mjög rúmur. Hefði að mati hv. þingmanns, framsögumanns minni hluta í fjárlaganefnd, ekki verið meiri vigt og þungi í hinni hörðu og hvössu gagnrýni ef minni hlutinn hefði flutt breytingartillögu til að undirstrika sem valkost og mótvægi við þær tillögur sem við flytjum hér - ég held að langflestar þeirra séu mjög mikilvægar - þó að flokkurinn hafi flutt 52 tillögur á ári síðustu þrjú árin?

Forseti vill geta þess að tímamæling í ræðustól stendur eitthvað á sér, en tímamæling fer hér fram.

Forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, ég þakka honum andsvarið, að sennilega hefur aldrei verið unnið lengur með fjárlagafrumvarpið, að það hafi verið jafnlengi í meðförum fjárlaganefndar. En ég fullyrði að sjaldan hafi tillögur meiri hluta fjárlaganefndar og ríkisstjórnar hlotið jafnlitla umræðu í fjárlaganefnd og nú gerist. Ég benti á það í ræðu minni að bara þetta stóra mál sem er tugmilljarðaframkvæmd - og í grunninn eru allir sammála um hana en vandræði okkar liggja í því að fjármagna - þetta verkefni um byggingu Landspítalans hlaut enga umræðu í fjárlaganefnd, ekki neina. Þetta eru tugir milljarða. Þetta er tekið út á sólarhring, eftir að málið var tekið úr nefndinni 

Nú er það svo, virðulegi forseti, að þorri tillagnanna og málanna sem eru rædd og reifuð og afgreidd við fjárlagagerð njóta þverpólitísks stuðnings eins og við höfum séð í umræðunni hérna. Við ræddum til dæmis fyrir 2. umr. hvort við yrðum ekki að leiða til lykta fyrir 3. umr. mál eins og óskiptan pott til löggæslunnar til að bregðast við uppsöfnuðum halla löggæsluembætta úti á landi og mörg önnur slík einstök mál sem hægt væri að tína til. Og ég fullyrði að um allan þorra málanna, nánast öll, er þverpólitísk samstaða. Það er blæbrigðamunur á og þess vegna held ég að stjórnarandstaðan leggi ekki fram neinar breytingartillögur, af því að í raun og veru er enginn grundvallarmunur á þeirri tillögugerð sem þar kemur fram og þessu. Þó að um sé að ræða blæbrigðamun, kannski frestun á einhverjum verkefnum, eitt og eitt tekið út, held ég að í grunninn sé nokkuð breið samstaða um alla þá tillögugerð sem hér er um að ræða.

Forseti. Það er miklu meira en blæbrigðamunur á afstöðu stjórnar og stjórnarandstöðu í hinu stóra samhengi ríkisfjármálanna. Við í 1. minni hluta höldum því fram og ég fullyrði með réttu, einfaldlega vegna þess að það byggir á þeim upplýsingum sem eru lagðar fyrir þingið af hlutlægum aðilum og birtast í ríkisreikningi, að ríkisfjármálin séu á rangri leið, þ.e. að menn horfist ekki í augu við vandann sem við blasir. Við sjáum þess stað, virðulegi forseti, í þeim útgjaldaliðum sem meiri hluti fjárlaganefndar tekst ekki á við og ég nefndi hér að væru einhvers staðar á bilinu 15–20 milljarðar kr. Það eru veruleg frávik. Ef við sammæltumst um að leggja mat á þessar stærðir held ég líka að við gætum sammælst um ákveðnar aðgerðir sem leiddu til þess að hallarekstri ríkissjóðs yrði hætt og við færum að greiða niður skuldir.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta yfirferð um afstöðu sjálfstæðismanna til þessa máls. Mig langar fyrst til þess að segja að þegar sjálfstæðismenn vildu ræða áfram við 2. umr. fjárlagafrumvarpið í endalausu málþófi fyrr í þessum mánuði var það að sögn formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Illuga Gunnarssonar, til þess að ná fram breytingum á fjárlögunum, eins og hann orðaði það, og að þeir mundu tala þangað til það næðist. Þess vegna er eðlilegt að við slíkar aðstæður sé kallað eftir tillögum, kallað eftir því hverju menn vildu breyta í fjárlagafrumvarpinu þegar það var tekið í fordæmalausa gíslingu málþófs eins og það var. Og nú liggur það fyrir og það er brennivínið, rétt einn ganginn. Sjálfstæðisflokkurinn hefur það fram að færa í þessari umræðu að lækka gjöld á brennivíni, tóbaki og bensíni, olíugjaldi, kílómetragjaldi og bifreiðagjaldi. Það er allt og sumt og það dugir ekki, hv. þingmaður, að vísa til 157 fleiri eða færri tillagna í fortíðinni. Þetta er það sem þið standið frammi fyrir, þetta er það sem þið viljið breyta.

Forseti. Er nema von að verkalýðshreyfingin á Íslandi sé komin upp á móti þessari ríkisstjórn? Er það nema von þegar fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar svokallaðrar hér á Alþingi ganga hér upp í pontu og tala þannig um tillögu sem vinnur gegn því að verðtryggðar skuldir heimilanna hækki á bilinu 6–8 milljarða kr. ofan á þá 28 milljarða sem skattahækkanir þessarar ríkisstjórnar hafa þýtt fyrir heimilin í landinu? Þegar reynt er að sporna við frekari ádrætti á þær skuldir kemur hingað upp hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, fulltrúi vinstri manna á Íslandi, og segir: Nú eru menn að tala um brennivín.

Að sjálfsögðu.

Það er ekki hægt að gera minna úr þeim vandræðum sem fjölskyldur þessa lands eiga við að glíma um þessar mundir undir þeirri stjórnarstefnu sem hér ræður ríkjum, ekki hægt að gera minna úr þeim.

Herra forseti. Þessi breytingartillaga frá hv. fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd, sem er hér á þskj. 727, er til lækkunar á tekjum ríkissjóðs. En hvar eru tillögurnar á móti til niðurskurðar? Hvað er það sem Sjálfstæðisflokkurinn vill skera niður um 3,3 milljarða á móti þessum tekjum hér? Því verða menn að svara, það er ekki nóg að koma með sýndartillögu eins og þessa um að lækka gjöld á brennivíni og tóbaki og öðrum slíkum neysluvörum, menn verða að gjöra svo vel og svara því hvar þeir ætla að skera niður á móti. Er það í heilbrigðisþjónustunni? Er það í menntakerfinu? Þannig hefur hv. formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, talað. Og nú spyr ég hv. þm. Kristján Júlíusson: Hvar ætlar hann að skera niður um 3,3 milljarða í þessu frumvarpi?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið, ég gleymdi því áðan. Ef hv. þingmaður læsi tillöguna er það tillaga til lækkunar útgjalda að ófyrirséðu. Það má líka hugsa sér það að ef þessi tillaga gengi eftir og yrði samþykkt þá lækka vextir og afborganir af skuldum ríkissjóðs. Við erum ekkert að velta okkur upp úr því. Það má líka hugsa sér sem svo að hægt sé að draga úr gjöldum á öðrum sviðum en þeim sem við erum að tala um, þótt ekki væri nema það að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir samþykkti þá tillögu sem nýr meiri hluti í utanríkismálanefnd boðar, um að hætta við og stöðva hið vonlausa ferli um aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Það mundi spara ríkissjóði hátt í milljarð á komandi ári og ég vænti góðs stuðnings hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur við þá tillögu þegar hún kemur fram. Ekki síður vænti ég stuðnings hv. þingmanns við að kalla til baka þau áform sem hækka skuldir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir yfirferð hans í ræðustól Alþingis. Hann nefndi það, vegna þess að við höfum ekki gert upp fjárlagaárið 2012, að hallinn gæti hækkað um 50 milljarða kr. Ég held að það sé nærri lagi vegna þess að á árinu 2011 átti hallinn að vera um 36,4 milljarðar en endaði í 89,4. Á árinu 2010 var talið að halli ríkissjóðs gæti numið um 87,4 milljörðum kr. en hann reyndist vera um 123 milljarðar kr. Með öðrum orðum hafa allar forsendur sem þessi ríkisstjórn hefur gefið sér í fjárlagafrumvarpinu ekki staðist. Aginn hefur verið lítill sem enginn. En spurning mín er þessi, vegna þess að þingmaðurinn kom hér með ágæta umfjöllun um nýbyggingu við Landspítala – háskólasjúkrahús: Hversu mikill telur hann að hallinn á þessu ári gæti orðið samanborið við þá skekkju sem hefur orðið á fjárlögum síðustu ára?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég met stöðuna þannig, og það kemur fram í okkar nefndaráliti, að þau útgjöld sem fyrirsjáanleg eru á næsta ári og með þokkalega góðu lagi er hægt að leggja mat á muni auka hallann um 16 milljarða. Það er mjög gróft mat. Matið verður svona gróft vegna þess að við höfum svo fá og lítil og léleg tækifæri, stjórnarandstaðan í fjárlaganefnd eins og hv. þingmaður þekkir, til að afla okkur upplýsinga um grunnþætti. Varðandi Landspítalann sérstaklega er útilokað mál að svara þeirri spurningu hvaða útgjöld kunni að leiða af því verki á komandi ári, einfaldlega vegna þess að við höfum ekki séð þær forsendur sem þessi breyting byggir á, að skipta verkinu í tvo ólíka verkþætti í því sem lýtur að fjármögnun þessa stóra og mikla verks.

Virðulegi forseti. Þarna liggur hundurinn grafinn að mínu viti. Hér kemur stjórnarmeirihlutinn og krefur okkur í stjórnarandstöðu um að leggja fram útfærðar tillögur eins og við í Framsóknarflokknum höfum gert og líka Sjálfstæðisflokkurinn. Hjá okkur hafa tillögurnar miðast að því að vernda heilbrigðiskerfið og þá sem minna mega sín. Nú er það staðreynd, enn eina ferðina, að við höfum ekki fengið álit frá efnahags- og viðskiptanefnd yfir tekjuhluta fjárlagafrumvarpsins sem í mínum huga er grafalvarlegt mál og gerir það kannski enn fremur ókleift að leggja fram heildstæðar tillögur. Eitt langar mig að nefna: Á árunum 2007–2009 var hér ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Þá ákvað ríkisstjórnin að leggja fram fjárlagafrumvarp sem jók ríkisútgjöldin um 20% í miðri þenslunni. Nú mælist Sjálfstæðisflokkurinn hár í skoðanakönnunum. Mun hann læra af þeim mistökum sem hann gerði eða munum við enn á ný sjá útgjaldatillögur eins og Sjálfstæðisflokkurinn sýndi á þessum merku árum í ríkisstjórn með Samfylkingunni?

Forseti. Ef Sjálfstæðisflokkurinn á að læra af framsóknarmönnum held ég að við munum seint ná árangri í þeim efnum sem hv. þingmaður ræddi hér um. Ég vil þó segja, varðandi nálgun hans á þetta mál, að ég man vel eftir þeirri umræðu sem var um fjárlögin fyrir árið 2009. Þau voru unnin undir gríðarlegri pressu, meðal annars vegna þess áfalls sem yfir hafði dunið. Það get ég þó fullyrt að þeir sem stóðu í stjórnarmeirihluta, Sjálfstæðisflokkur og Samfylking, á haustinu 2008 unnu ekki að verkefnum sem lutu að tekjuhluta ríkissjóðs með neinum sambærilegum hætti og núverandi meiri hluti fjárlaganefndar er að gera. Menn þorðu þó við fjárlagagerð fyrir árið 2009, fyrstu fjárlagagerð sem þá var, að horfast í augu við veruleikann eins og hann þá var og endurgerðu fjárlögin á tiltölulega skömmum tíma.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka félögum mínum í fjárlaganefnd fyrir gott og á margan hátt ánægjulegt samstarf. Það hefur mikið gengið á í fjárlaganefnd frá upphafi þessa kjörtímabils. Við munum þegar við sátum hér sumarið 2009 og fórum yfir hið svokallaða Icesave-frumvarp ríkisstjórnarinnar sem var á endanum fellt í þjóðaratkvæðagreiðslu til heilla fyrir þjóðina. En það hefur verið ágætissamhljómur meðal nefndarmanna um að reyna að bæta vinnubrögðin og maður heyrir vilja flestra til að beita aga við stjórn ríkisfjármálanna. Því miður er raunin ekki sú þegar á reynir. Það er kannski þess vegna sem maður bindur vonir við það að ný ríkisstjórn muni átta sig á þeim gríðarlega vanda sem um ræðir og að þeir þingmenn sem munu þá sitja í fjárlaganefnd komi til með að beita sér fyrir breyttum reglum við fjárlagagerð ríkisins, að fjárreiðulögin verði endurskoðuð þannig að nauðsynlegur agi náist. Þetta helgast af því að fyrir hrun, eins og ég nefndi í andsvari áðan við hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, ákvað ríkisstjórnin að eyða 20% umfram það sem hún hafði gert ári áður. Þetta var í miðri þenslunni og ég held að þetta sé hluti af því að hér varð hrun, að við fórum fram af bjargbrúninni. Frá því að bankahrunið varð árið 2008 hefur 2. minni hluti beitt sér fyrir því að leggja fram tillögur sem miða að því að koma á jafnvægi í ríkisbúskapnum. Hann hefur ítrekað bent á nauðsyn þess að fjölga störfum og liðka fyrir atvinnustarfsemi í stað þess að leggja óhóflegar álögur á atvinnulífið. Þingflokkur Framsóknarflokksins hefur bent á nauðsyn þess að standa vörð um velferðarkerfið og að komið verði til móts við ungt barnafólk með hækkun barnabóta og eflingu Fæðingarorlofssjóðs. Ef það er einhver hópur sem þurfti virkilega á því að halda að ríkisstjórn Íslands beitti sér fyrir hann er það einmitt sá hópur sem stendur í því að koma sér upp fjölskyldu, þaki yfir höfuðið og að byggja upp framtíð sína. En þar hefur ríkisstjórninni algjörlega mistekist. Þetta er líka fólkið sem hefur þurft að taka lán fyrir framtíð sinni sem svo hækka vegna þess að ríkisstjórnin beitir sér fyrir því að leggja álögur á þætti sem hækka verðbólguna. Tillögur Framsóknarflokksins hafa líka miðað að því að styrkja hinar dreifðu byggðir. Það vita allir að það var lítil sem engin þensla úti á landsbyggðinni og því miður hafa mörg byggðarlög átt undir högg að sækja. Forgangsatriði í mínum huga er að við gerum leikreglurnar þannig að allir sem búa á Íslandi, hvar sem þeir vilja skapa sér framtíð, búi við sömu leikreglur og líka sömu þjónustu frá ríkinu. Við í Framsóknarflokknum höfum lagt grunninn að því að búa til byggðareglur, þ.e. við höfum talað um búsetulýðræði sem mun gera það að verkum að allar byggðir landsins eiga að búa við sömu samkeppnisskilyrði. Hvað er að gerast núna? Jú, það er verið að hækka álögur, rafmagn og húshitun sem er þvert á það sem ríkisstjórnin stefndi að. Við vildum að það yrði sett fjármagn í vegaframkvæmdir. Ef það er eitthvað sem bætir lífsskilyrði fólks á stóru svæðunum úti á landi eru það bættar vegasamgöngur. Við vildum fara í jarðgangaframkvæmdir og það er jákvætt að þær séu að fara af stað, sérstaklega í mínu umdæmi, framkvæmdir við Norðfjarðargöng og Vaðlaheiðargöng. Þær ættu báðar að fara af stað núna í vor, en við vildum líka setja pening í almennar vegaframkvæmdir vegna þess að vegakerfið er einfaldlega þannig úr garði gert í dag að það er kominn tími á viðhald og ef ekkert verður gert mun það þýða, því miður, stóraukin framlög úr ríkissjóði á næstu árum, svo ekki sé talað um þá tímaskekkju að hér á landi séu enn þá einbreiðar brýr með tilheyrandi hættu. Það er til skammar fyrir íslenska þjóð sem byggir nú afkomu sína í sífellt meira mæli á ferðamennsku að við skulum bjóða upp á slíka vegi. Við lögðum líka áherslu á, og þetta er lykilatriði, að staðið yrði við alla þá samninga sem gerðir voru við forsvarsmenn Samtaka atvinnulífsins og ASÍ. Til að mynda lögðum við fram tillögur um að persónuafslátturinn mundi hækka í samræmi við vísitölu. Svo eru margar tillögur um að niðurskurður í heilbrigðismálum hefði orðið minni víðs vegar um land þannig að við byggjum enn þá við sama góða heilbrigðiskerfið og var hér áður en kreppan skall á. Það kom nefnilega út OECD-skýrsla á árunum 2007–2008 þar sem heilbrigðiskerfi Íslendinga var talið það gott að það væri ekki bara lofsvert heldur ættu aðrar þjóðir að taka það sér til fyrirmyndar. Nú hefur varla liðið sá mánuður að ekki hafi heyrst einhvers staðar hljóð úr horni vegna skertrar þjónustu og skerts öryggis íbúanna á svæðunum, síðast í haust frá starfsmönnum Landspítalans. Þar er staðan því miður þannig að álag er út úr öllu korti, vil ég leyfa mér að segja, og núverandi ríkisstjórn gerir lítið sem ekkert til að spyrna við fótum. Þegar við förum yfir fjárlög þessa árs er ágætt og í rauninni mikilvægt að skoða þau markmið sem ríkisstjórnin sjálf setti sér. Ríkisstjórnin segir að hér sé hagvöxtur hærri, og kannski með hæsta móti meðal ríkja OECD. Það er rétt en það var heldur ekkert annað ríki sem tók jafnmikla dýfu og hið íslenska. Á árinu 2009 gaf fjármálaráðherra út skýrslu um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum 2009–2013. Í þessari skýrslu koma fram þau markmið sem ríkisstjórnin sjálf setti sér, þau markmið um hagvöxt og verðbólgu sem var raunhæft að ná. Þegar umræða fór fram um þessa skýrslu voru menn sammála um að markmiðin væru frekar lágstemmd, það væri það mikið afl í íslensku þjóðfélagi, undirstöðurnar sterkar og þjóðin það vel menntuð að þau markmið sem ríkisstjórnin setti sér ættu að nást auðveldlega. Það er merkilegt, virðulegi forseti, að horfa upp á það að skuldir ríkissjóðs nema um 95% af landsframleiðslu. Í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Óhjákvæmilegt var að bregðast við þessu ástandi með róttækum aðgerðum, setja skorður við frekari skuldaaukningu og ná jöfnuði í ríkisfjármálunum á nýjan leik innan ásættanlegra tímamarka.“ Eitt af þeim markmiðum sem hún setti sér, og ég mundi segja að það væri lykilmarkmið, var að ná skuldum ríkissjóðs niður í 60% af vergri þjóðarframleiðslu eins og stefnt var að. Sú ríkisstjórn sem nær þessu markmiði ekki, heldur situr uppi með 95% skuldahlutfall af landsframleiðslu getur ekki komið hingað og stært sig af góðum árangri, vegna þess að allar horfur benda til þess að út af aðstæðum á erlendum lánamörkuðum muni þetta aukast frekar en minnka. Og nú á þessu fjárlagaári á að auka við skuldirnar en ekki minnka þær. Svona mundi hin hagsýna húsmóðir ekki haga sér, svo mikið er víst. Svo segir aftur í skýrslunni sem ég nefndi áðan: „Í áætlun þeirri, sem hér er birt, eru dregin saman þau markmið í ríkisfjármálum sem íslensk stjórnvöld hafa einsett sér að ná á komandi árum. Þessi markmið eru í samræmi við og byggð á samstarfsáætluninni við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þau miða að því að koma á jafnvægi og stöðugleika í ríkisfjármálum og þjóðarbúskapnum, og þar með að skapa forsendur fyrir nýja uppbyggingu í efnahags- og atvinnulífi. Áætlunin miðar að því að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs og að afgangur verði á rekstri hans á árinu 2013.“ Og þegar árangurinn er metinn verður að miða við þau orð sem hér eru sett fram. Ég held áfram, með leyfi forseta: „Við þær aðstæður sem nú ríkja í þjóðarbúskapnum er ljóst að allir þurfa að leggjast á árar í því endurreisnarstarfi sem fram undan er. Æskilegt er að víðtæk sátt og samstaða náist um markmið áætlunarinnar og þær leiðir sem farnar verða að þeim.“ Ég veit að þeim þingmönnum sem sitja hér inni, fjölmörgum eins og sjá má, finnst það skondið í ljósi aðstæðna en í framhaldinu segir að áhersla verði lögð á samstarf við aðila vinnumarkaðarins. Hvað hefur gerst? Aðilar vinnumarkaðarins hafa ítrekað lýst því yfir að ríkisstjórnin standi ekki við gefin loforð, standi ekki við þá samninga sem þeir telja að hafi verið gerðir og vísa í skriflega samninga. Hér segir: „Stjórnvöld munu kappkosta að ná víðtækri samstöðu um markmið áætlunarinnar og að tryggja framgang hennar í samstarfi við samtök atvinnurekenda og launamanna á vinnumarkaði. Viðræður hafa farið fram um aðgerðir og ráðstafanir er geti stutt við stöðugleikamarkmið og verður þeim haldið áfram.“ Það er akkúrat þetta sem hefur reitt forsvarsmenn atvinnulífsins til reiði, og ASÍ sérstaklega, vegna þess að það hefur ekki verið staðið við þau orð sem komu fram í þessu skjali. Síðan er talað um samstarf við sveitarfélög og samstarf við aðra hagsmunaaðila, og þá er kannski rétt að geta þess að á þessu kjörtímabili sendu Hagsmunasamtök heimilanna frá sér stríðsyfirlýsingu, hvorki meira né minna, eftir að hafa rætt við þáverandi efnahags- og viðskiptaráðherra. Síðan átti að leggja áherslu á atvinnulíf og fjölgun starfa. Hvað skyldi hafa gerst með sjávarútveginn? Stjórnvöld ætluðu að leggja áherslu á að „skapa atvinnulífinu þau skilyrði sem nauðsynleg eru til að verja og styðja við atvinnustarfsemina í landinu“. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að þetta hafi ekki staðist og að í rauninni sé ríkisstjórnin eins langt frá sínum upphaflegu markmiðum og hugsast getur. Hér fullyrti áðan formaður fjárlaganefndar að við værum á móti tekjuöflunartillögum ríkisstjórnarinnar. Það er rangt. Við höfum bara viljað fara allt aðrar leiðir. Við erum með það í okkar tillögum að við viljum leggja á hóflegt veiðigjald, en það sem kom frá ríkisstjórninni í upphafi var langt frá því að vera hóflegt. Í fyrstu kom tekjuöflunartillaga upp á 25 milljarða, endaði svo í 12–13 milljörðum en við sögðum að 8–9 milljarðar væru ásættanleg upphæð, slík gjaldtaka mundi ekki skaða þessa mikilvægu undirstöðuatvinnugrein. Nú leggja smærri sjávarútvegsfyrirtæki upp laupana hvert á fætur öðru alveg eins og við bentum á að mundi gerast. Hversu mörg störf tapast til dæmis á Siglufirði, stað sem mátti ekki við því að missa frá sér störf? Þetta er bara lítið dæmi. Svo kemur hér: „Það er ásetningur stjórnvalda að þær aðhaldsaðgerðir og niðurskurður útgjalda hins opinbera bitni sem allra minnst á hag heimilanna og velferðarþjónustu, einkum í félags- og heilbrigðismálum, og að félagslegt öryggi allra sé tryggt. Jafnframt að grunnþjónusta á borð við starfsemi skóla verði varin.“ Hvernig stendur þá á því að hér hafa verið haldnir borgarafundir, ekki bara í Reykjavík heldur víðs vegar um land, til að mótmæla þeim óhóflega niðurskurði sem átti að ráðast í á þessu kjörtímabili? Hvernig stendur á því að vandi ýmissa heilbrigðisstofnana víðs vegar um land er enn þá óleystur? Hvernig stendur á því að það er kominn upp þessi gríðarlegi ágreiningur á milli heilbrigðisstarfsstétta og ríkisstjórnar Íslands? Jú, vegna þess að þær fullyrðingar um að standa ætti vörð um velferðarkerfið og tryggja að félagslegt öryggi yrði jafnt hafa verið sviknar. Það er ekkert flóknara en það. Úr þessum ræðustól hafa stjórnvöld hreykt sér af því að þau hafi komið á fót einhverju sem heitir kynjuð fjárlagagerð. Kynbundinn launamunur hefur aukist í tíð þessarar ríkisstjórnar, það er niðurstaðan. Út á hvað gengur þessi kynjaða fjárlagagerð? Þetta eru ekkert nema orð á blaði, alveg eins og fullyrðingar um að þessi ríkisstjórn ætlaði sér að ná fram auknum aga, bara orð á blaði og fögur fyrirheit en verkin sýna þveröfugt. Framsóknarflokkurinn hefur ítrekað lagt fram ítarlega útfærðar tillögur og ábendingar um aukinn aga við fjárlagagerðina en þrátt fyrir það ákvað ríkisstjórnin að fara aðra leið við hagstjórn landsins. Höldum áfram með þetta plagg þar sem markmið ríkisstjórnarinnar koma fram. Þá ætti frumjöfnuður að nema 147,5 milljörðum kr. á árinu 2013. Hins vegar nær hann rétt í 60 milljarða Hversu langt er ríkisstjórnin frá sínum eigin markmiðum? Skuldir ríkissjóðs ættu að nema um 60% af vergri þjóðarframleiðslu en eru um 95%. Hversu langt frá upphaflegum markmiðum sínum er ríkisstjórnin þegar þessar tölur liggja fyrir? Á árinu 2010 var stefnt að því að halli ríkissjóðs næmi um 87,4 milljörðum kr. Hann reyndist vera um 123,3 milljarðar kr. Á árinu 2011 átti hallinn að vera um 36,4 milljarðar kr. en endaði í 89 milljörðum kr. Á árinu 2012 átti hallinn að vera um 20 milljarðar en verður væntanlega um 50 milljarðar þegar ríkisreikningurinn verður gefinn út. Þetta er ekki dæmi um að þessari ríkisstjórn hafi tekist vel upp í að koma á aga við fjárlagagerð íslenska ríkisins. Í frumvarpinu fyrir árið 2013 er gert ráð fyrir um 3 milljarða halla. Nú þegar liggur fyrir að 12–13 milljarðar hið minnsta munu bætast við. Við munum væntanlega sjá þess merki í fjáraukalögum næsta árs, en eins og formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Björn Valur Gíslason, sagði rétt áðan á í rauninni ekkert að koma fram í fjáraukalögum hvers árs nema algjörlega ófyrirséð útgjöld. Og þegar hv. þm. Atli Gíslason innti hann eftir því af hverju þessi liður væri jafnhár og raun ber vitni, ef ég man fyrirspurnina rétt, sagði hann að það væri einfaldlega svo mikið af ófyrirséðum útgjöldum, þess vegna þyrfti hann að vera í 5 eða 6 milljörðum. Því miður hefur þessi fjárlagaliður verið misnotaður. Hann hefur einfaldlega verið notaður af ráðherrum í verkefni sem voru alls ekki ófyrirséð. Auðvitað verða hér einstaka sinnum náttúruhamfarir sem þarf að bregðast við og sem betur fer höfum við þá borð fyrir báru. Síðan á að ráðast í byggingu Landspítala – háskólasjúkrahúss á gjörbreyttum forsendum. Það var boðað að eftir 2. umr. kæmi fram einhvers konar tillaga fyrir þá umræðu sem hér á sér stað. Á meðan var ætlast til þess að stjórnarandstaðan legði fram tillögur sínar. Síðast þegar ég vissi var um að ræða einhverja stærstu framkvæmd Íslandssögunnar, hvorki meira né minna. Þá hljóta menn að spyrja: Já, bíddu, komu þessar tillögur ekki fram? Nei, þær komu ekki fram, þær eru hins vegar boðaðar á nýju ári. Það er útilokað að átta sig á því hvað þær koma til með að kosta ríkissjóð. Við bara vitum að þær muni kosta tugi milljarða, dýrasta framkvæmd Íslandssögunnar mun ekki kosta minna en einhverja tugi milljarða. Ég skil vel að ríkisstjórnin sé hrædd við að gera einhverjar tillögur vegna þess að þegar Harpa var sett af stað átti hún að kosta á að giska 6 milljarða en endaði í 34 milljörðum. Því miður er þetta bara til marks um það að við erum langt frá því að koma hér á nauðsynlegum aga í ríkisfjármálum. Það hefur ekki borist álit frá efnahags- og viðskiptanefnd. Fjárlaganefnd lítur þannig á að efnahags- og viðskiptanefnd verði að gefa álit á tekjuhluta fjárlagafrumvarpsins. Það er fullkomlega eðlilegt og þannig hefur það verið í mörg ár. Það var misbrestur á þessu síðast vegna þess að meiri hlutinn fór í að breyta þingsköpunum og þetta varð niðurstaðan. Síðan var farið í að reyna að breyta þessu og ég skildi það þannig að að sjálfsögðu mundi álit frá efnahags- og viðskiptanefnd berast fjárlaganefnd. Annað er gjörsamlega ófært, við verðum að átta okkur á því hver grunnurinn að tekjuöfluninni er, hvaða afleiðingar hún komi til með að hafa, og gefa öllum þeim sem eiga hagsmuna að gæta tækifæri til að skila inn umsögn. Efnahags- og viðskiptanefnd hefur ekki afgreitt málið, jafnvel þó að við séum að samþykkja tillögur sem eru fyrst og fremst til komnar út af því sem verður samþykkt seinna í efnahags- og viðskiptanefnd. Þegar staðan er þannig er fullkomlega óábyrgt að leggja fram ítarlegar tillögur við fjárlagagerðina eins og Framsóknarflokkurinn hefur jafnan gert. Það er fullkomlega óábyrgt þegar ríkisstjórnin sjálf veit ekki hvernig staðan er og dæmin sýna að við getum því miður ekki stólað á þær forsendur sem liggja fyrir í fjárlagafrumvarpinu. 
            

Forseti vill fara þess á leit við hv. þingmann að hann finni hentugan stað til að gera hlé á ræðu sinni. Það stendur til að vera hér með eina atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég er stopp af því að ég var stöðvaður en það er alveg sjálfsagt að gera það núna, held ég, fyrst ég hef nú þegar verið stöðvaður.

Virðulegi forseti. Ég var bara rétt að komast á skrið. Svo ég haldi áfram þar sem frá var horfið var ég hér að fara yfir þau markmið sem ríkisstjórnin setti sér í skýrslu fjármálaráðherra um jöfnuð í ríkisbúskapnum fyrir árin 2009–2013. Ég er búinn að rekja hér að því miður er ríkisstjórnin langt frá þeim markmiðum sem hún sjálf setti sér. Það er sorgleg niðurstaða, hv. þingmenn Samfylkingarinnar. Þeir hafa fylkt liði í salinn og vilja læra eitt og annað við íslenska fjármálagerð. Þær forsendur sem ríkisstjórnin gaf sér komu fram í þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins sem birt var 12. maí 2009. Eðli málsins samkvæmt var gert ráð fyrir miklum samdrætti í innlendri eftirspurn á því ári, það hafði jú orðið bankahrun, en smám saman mundi fara að rofa til árið 2010 og hagvöxtur yrði nokkur árin 2011–2013. Áætlað var að hagkerfið mundi þá þróast í átt til meira jafnvægis með lágri verðbólgu, minnkandi viðskiptahalla og batnandi atvinnuástandi. Í þessari þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins var gert ráð fyrir því að á árinu 2011 yrði hér um 4,4% hagvöxtur og að á árinu 2012 yrði hagvöxtur um 3,1%. Niðurstaðan er sú að við rétt komumst upp í 2,5% hagvöxt. Og því miður er sá hagvöxtur ekki drifinn áfram af nýframkvæmdum, af fjárfestingu í atvinnulífinu, heldur af einkaneyslu og úttekt á séreignarsparnaði. Nú hefur ríkisstjórnin gefið heimild til þess að sækja um 3 milljarða í viðbót vegna úttektar á séreignarsparnaði. Í mínum huga er þetta grafalvarleg staða, í mínum huga er þetta til marks um það að ríkisstjórninni hefur ekki tekist að koma hjólum atvinnulífsins af stað. Þetta gefur því miður til kynna að hér á landi verði áframhaldandi vandræði með tilheyrandi samdrætti og niðurskurði hjá ríkissjóði. Í Hagsjá Landsbanka Íslands er vitnað í mat Hagstofunnar. Þar segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt fyrsta mati Hagstofunnar reyndist landsframleiðslan á 3. ársfjórðungi vera 445 milljarðar kr. Landsframleiðslan jókst um 2,1% að raungildi miðað við sama tímabil 2011 og 3,5% miðað við næsta ársfjórðung á undan (árstíðarleiðrétt). Á fyrstu níu mánuðum ársins jókst hún hins vegar um 2,0% miðað við sama tímabil 2011. Þær opinberu spár sem hafa verið birtar undanfarinn mánuð gera ráð fyrir að hagvöxtur á árinu verði á bilinu 2,2% (Hagfræðideild Landsbankans) til 2,5% (Hagstofa Íslands). Miðað við þær tölur sem Hagstofan birti fyrir helgi verður að teljast ólíklegt að þessar spár gangi eftir.“ Greiningaraðilar eru því svartsýnni á að við náum hér að koma upp tilheyrandi hagvexti. Eitt atriði gæti þó gert það að verkum að hagvöxtur yrði sá sem við vildum hér á Íslandi og það er að koma framkvæmdum á Bakka við Húsavík af stað, svo ekki sé minnst á þær framkvæmdir sem stefnt er að á Reykjanesi. Bara þær einar og sér gætu gert það að verkum að hagvöxtur á Íslandi ykist um jafnvel 1–2 prósentustig. Í fjárlagafrumvarpinu sem hér er til umræðu eru engar tillögur um að setja fjármagn í þá innviði sem þurfa nauðsynlega að vera til staðar á Húsavík og í Þingeyjarsýslum til að framkvæmdir geti farið af stað. Við skulum minnast þess þegar ráðherra Samfylkingarinnar setti uppbygginguna á svæðinu í mikið uppnám með því að ákveða að tilteknir þættir yrðu að fara í svokallað sameiginlegt mat. 2008 eða 2009 kom ég hér í ræðustól Alþingis og benti á að það mundi þýða að framkvæmdirnar tefðust um að minnsta kosti tvö ár. Því miður er bara enginn vilji hjá þessari ríkisstjórn til að koma þessum framkvæmdum af stað. Heimamenn hafa hins vegar ekki misst móðinn, harðgert fólk og duglegt, og hafa ítrekað sest niður með stjórnvöldum, gert áætlanir, viljayfirlýsingar sem stuðla að því að þessar framkvæmdir geti orðið að veruleika. Í einni slíkri kom fram að ríkisstjórnin skyldi beita sér fyrir því að störfum í heilbrigðismálum þar mundi ekki fækka, að staðinn yrði vörður um heilbrigðisþjónustuna á svæðinu. Hvað gerðist? Jú, ríkisstjórnin lagði fram tillögur um að Heilbrigðisstofnun Þingeyinga yrði skorin niður um 40% og óbætanlegt tjón unnið á þessari þjónustu sem íbúar svæðisins þurfa nauðsynlega á að halda. Nú á ekki að leggja fjármuni í þessa nauðsynlegu innviði og við höfum haft hér til umræðu hina svokölluðu rammaáætlun sem sérfræðingar GAMMA ehf. telja að muni leiða til minni fjárfestingar í orkuframleiðslu og flutningi um 120 milljarða kr. á árabilinu 2012–2016. Þá erum við að tala um þær breytingar sem voru gerðar hjá ráðherrum þessarar ríkisstjórnar miðað við þá skýrslu sem kom frá hinum svokallaða starfshópi sem hafði unnið þverpólitískt í allnokkurn tíma og mikil og góð samstaða var um. Virðulegi forseti. Eins og ég kom inn á áðan hefur verklag fjárlaganefndar því miður ekki verið eins og best verður á kosið. Til þess að vera sanngjarn hefur samt ýmislegt breyst í rétta átt, til dæmis var stofnaður sérstakur undirhópur til að fara yfir skýrslur frá ríkisendurskoðanda og þær hlutu náð fyrir augum meiri hluta nefndarinnar. Þar sem gert var ráð fyrir að stjórnarandstaðan ætti einn fulltrúa óskaði ég sérstaklega eftir sæti í þessum undirhópi. Sjálfstæðisflokkurinn á þrjá fulltrúa í fjárlaganefnd en Framsóknarflokkurinn einn og mér fannst rétt að ég fengi að sitja fundina. Þeir hafa verið góðir og fyrir þá er vert að þakka. Þrátt fyrir yfirlýstan vilja um að bæta fjárlagaferlið og lærdómsferð til Svíþjóðar er skipulag þinglegs fjárlagaferlis algjörlega óviðunandi að mati þess sem hér stendur. Því miður ber öll vinna við frumvarpið þess merki að kosningar eru í nánd og ráðherrar sem og þingmenn veita gæluverkefnum forgang og takmörkun á fjármagni ríkisins. Það er vert að geta þess að sú fjárlaganefnd sem hefur starfað ákvað að taka hina svokölluðu safnliði út úr vinnu fjárlaganefndar þrátt fyrir ítarlegar ábendingar um að það mundi skaða verklagið og gera það að verkum að vinna við þessa liði yrði ófaglegri og ógagnsærri. Það er akkúrat það sem hefur gerst, virðulegi forseti, auk þess sem fjárframlög til vaxtarsamninga, ýmissa verkefna sem snúa að menningu og listum, sérstaklega á landsbyggðinni, hafa lent milli stafs og hurðar. Það var fullyrt að vinnan yrði faglegri, að þar með yrði þetta komið úr pólitísku argaþrasi yfir í hendurnar á faglegri aðilum sem ættu að hafa einhvers konar sérþekkingu á þessu sviði. Starfsmenn ráðuneytanna búa ekki yfir meiri sérþekkingu en þeir þingmenn sem eru úr tilteknum kjördæmum og vinna við fjárlagagerðina nánast á hverjum einasta degi. Við verðum líka að horfa til þess að í stjórnarskrá Íslands er kveðið á um það að ekki sé hægt að ákveða nein fjárútlát nema ákvörðunin komi frá Alþingi. Það er fjárlaganefndar fyrst og fremst að ákveða meðferð fjármuna almennings á Íslandi, lýðræðislega kjörinna fulltrúa. Hluti af þessum fjármunum var sendur heim í héruð. Þar var sagt að heimamenn ættu að taka ákvarðanir og í sjálfu sér hljómaði þetta ekkert illa nema þegar menn fóru að athuga hverjir þessir svokölluðu heimamenn ættu að vera. Jú, það voru sveitarstjórnarfulltrúar, einhverjir tilteknir óskilgreindir aðilar sem höfðu meiri þekkingu og tilfinningu fyrir því hvaða verkefni ætti að styðja umfram önnur. Á Austurlandi hefur til að mynda verið gríðarleg óánægja með það verklag sem ríkisstjórnin kom á. Í fyrsta lagi greindi menn verulega á um hvar ætti að setja fjármuni niður. Sveitarstjórnarmenn eru kosnir til þess að gæta hagsmuna síns byggðarlags. Loksins þegar menn gátu komið sér saman um tillögur voru þær sendar ráðuneytunum og þeim jafnvel breytt vegna þess að ráðuneytin gátu sjálf ekki komið sér saman um hvaða verkefni ættu að fá styrk, þau voru kannski ekki alveg búin að átta sig á því hvernig fyrirkomulagið innan ráðuneytanna væri vegna þess að það var einmitt verið að stokka þau upp, með tilheyrandi kostnaði. Allt hefur þetta leitt af sér ófaglegri, ógagnsærri og, kannski síðast en ekki síst, ósanngjarnari vinnubrögð. Hér áður fyrr gátu aðilar sem vildu byggja upp nýsköpunarverkefni sótt um fjárframlög til Alþingis og fengið viðtal hjá nefndinni. Það var hlustað á alla. Allir áttu að fá tækifæri til að koma sínum sjónarmiðum að. Það var algjörlega tekið fyrir slíkt verklag.  Virðulegi forseti. Þetta eru ósanngjarnari vinnubrögð en áður. Þegar stefnt er að því að ná auknum aga og að fjárlagaferlið verði gagnsærra hlýtur þessari ríkisstjórn að hafa gjörsamlega mistekist í því verkefni sem hún ætlaði sér að vinna. Frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013 var afgreitt úr fjárlaganefnd til 3. umr. á miklum hraða. Það var ekki gefið færi á að leita til umsagnaraðila um einstök mál og fá gögn með nánari upplýsingum um forsendur tillagna meiri hlutans en ætlunin var að dreifa gögnum síðar til nefndarmanna í tölvupósti. Þau höfðu ekki borist við vinnslu nefndarálits. Ég óskaði til dæmis eftir því að gerð yrði úttekt á þeim fjármunum sem runnu til einstakra verkefna á árum áður og hvaða verkefni nytu nú stuðnings frá íslenskum stjórnvöldum. Þær upplýsingar liggja ekki fyrir. Samt voru allir þingmenn í fjárlaganefnd sammála um að það væri galið að klára fjárlagafrumvarpið án þess að þessar upplýsingar lægju fyrir, en þær hafa því miður ekki borist þrátt fyrir þessa samþykkt. Ég held að það sé algjörlega borin von að þær berist á milli jóla og nýárs vegna þess að þá verður væntanlega löngu búið að samþykkja þetta fjárlagafrumvarp. Þann 10. desember sl. barst minni hluta fjárlaganefndar svar við skriflegri beiðni um gögn til fjármálaráðuneytisins, sem var dagsett 6. nóvember sl. Þessi beiðni hafði reyndar verið ítrekuð á fundi í fjárlaganefnd við starfsmenn ráðuneytisins og síðar ráðherra fjármála á fundi með nefndinni. Í svarinu kemur fram að ráðuneytið hafi ekki undir höndum beiðnir eða tillögur einstakra stofnana til fagráðuneyta um framlög á fjáraukalögum fyrir árið 2012. Það er mat ráðuneytisins að ákvæði 51. gr. þingskapalaga eigi ekki lengur við þar sem fjáraukalög fyrir árið 2012 hafi verið afgreidd frá Alþingi 19. nóvember. Með öðrum orðum lítur ráðuneytið þannig á að ef það hummar fram af sér að skila skýrslu sem fjárlaganefnd biður um með lögmætum hætti og að það sé búið að afgreiða frumvarpið falli beiðnin einfaldlega niður. Þetta eru svo gjörsamlega óviðunandi vinnubrögð. Megum við þá eiga von á því að það yfirlit sem ég óskaði eftir að gert yrði og samanburður á þeim verkefnum sem hafa hlotið náð fyrir augum starfsmanna ráðuneytanna núna og fengu framlög úr fjárlaganefnd komi ekki vegna þess að það sé búið að afgreiða fjárlögin og þar með falli beiðnin niður? Ráðuneytið segir bara: Þetta er bara ekkert mál, þetta eru óþægilegar upplýsingar sem sýna svart á hvítu að fjárframlög til menningartengdra verkefna úti á landsbyggðinni eru mun minni - það hefur reyndar komið fram að menningarsamningur Eyjafjarðar skertist um 43% - og við bara bíðum og sjáum til. Þetta eru því miður algjörlega óviðunandi vinnubrögð, virðulegi forseti. Ég vík þá að tillögum meiri hlutans um fjárframlög til byggingar nýs Landspítala. Eins og ég hef haft orð á var sagt að tillögurnar kæmu fram fyrir 3. umr. Engar slíkar tillögur bárust. Hins vegar hefur meiri hlutinn boðað að frumvarp verði lagt fram þar sem nýtt rekstrarform spítalans verði kynnt. Það liggur fyrir, virðulegi forseti, að gríðarlegur kostnaður muni lenda á ríkissjóði verði frumvarpið samþykkt og það er ekki annað hægt en að gagnrýna slík vinnubrögð harðlega. Slíkar tillögur þarfnast vandlegrar yfirferðar, sérstaklega þegar staða ríkissjóðs er jafnveik og raun ber vitni. Málsmeðferðin sem er lýst í síðara nefndaráliti meiri hlutans er í engu samræmi við afgreiðslu málsins 11. júní 2010 en þar var lögð fram breytingartillaga sem ég beitti mér fyrir vegna þess að ég gat ekki samþykkt á þeim tíma að farið yrði af stað í verkefnið, en þá var sagt að það ætti að tryggja aðkomu Alþingis að málinu. Þann 11. júní 2010 var lögð fram breytingartillaga sem sérstaklega var gerð til þess að tryggja aðkomu Alþingis að málinu. Það er ekki í samræmi við samkomulagið að fjármagna sjúkrahótel og skrifstofu- og bílastæðahús með leiguleið samkvæmt lögum nr. 64/2010 en breyta síðan lögunum til að byggja sjálft sjúkrahúsið með hefðbundinni fjármögnun úr ríkissjóði. Í raun ættu fjárlögin að vera tekin til afgreiðslu á nýjan leik í janúar eða febrúar á næsta ári en því miður erum við nú að afgreiða fjárlögin þótt ófullburða séu. Það var fullyrt á sínum tíma að hægt væri að ná fram um 3 milljarða hagræðingu á hverju einasta ári með byggingu nýs Landspítala. Í fyrstu var talað um að það ætti að stytta vegalengdir og að það eitt og sér mundi skapa þá hagræðingu að það væri hægt að spara fjármagn. Nú liggur fyrir að það er lítill sem enginn tímasparnaður vegna þess að það á ekki að byggja upp í loftið heldur verður þetta á svipuðu svæði og áður hefur verið. Þá var fullyrt að það mundi nást fram hagræðing með því að færa bráðamóttökuna á einn stað. Það er búið að færa bráðamóttökuna á einn stað. Hagræðingunni verður ekki náð á hverju einasta ári vegna þess að það er bara hægt að gera þetta einu sinni, auk þess sem hagræðingin sparaði 80 millj. kr. ef ég man rétt. Ég segi það með fyrirvara um að ég muni það rétt að sú hagræðing hafi náð um 80 millj. kr. sparnaði. Það er fullyrt að á nýjum landspítala verði hægt að færa starfsemina meira á dagvaktir. Gott og vel, það er ágætt út af fyrir sig. En um leið er fullyrt að það eigi ekki að segja neinu starfsfólki upp og það eigi ekki að lækka laun. Hvernig má það vera að það sé hægt að ná fram þessari hagræðingu ef það á ekki að segja upp starfsfólki og ekki lækka laun? Að sjálfsögðu hækka starfsmenn tekjur sínar með því að vinna á vöktum, það vita allir. Og hvernig er það, er hægt að færa starfsemi bara sisona á dagvakt? Ég held að hver einasti maður sjái að eðli málsins samkvæmt þarf vakt allan sólarhringinn. Þetta bara gengur ekki upp, virðulegi forseti. Síðan er talað um að byggja hið svokallaða sjúkrahótel, gott og vel, og að þar eigi þá að nást fram hluti af þessari 3 milljarða hagræðingu á hverju ári. Það er fullyrt að enginn aukakostnaður eigi að lenda á sjúklingum við það að liggja inni á þessu sjúkrahóteli. Ég á erfitt með að sjá fyrir mér að það verði að veruleika. Það liggur líka fyrir að ef það á að minnka þjónustuna við þá sem nú liggja inni þýðir það líka að það þarf að segja einhverjum upp eða þá að lækka launin hjá einhverjum tilteknum starfsmönnum. Annars næst hagræðingin ekki fram. Það þarf að ráðast í endurbætur á Landspítalanum, um það eru allir sammála, en þurfum við ekki að fara betur yfir forsendur fyrir byggingu nýs Landspítala – háskólasjúkrahúss áður en lengra er haldið í ljósi bágrar stöðu ríkissjóðs? Ég held að það sé algjört frumskilyrði. Samkvæmt skipulagi Reykjavíkurborgar á að færa flugvöllinn í Vatnsmýrinni úr Reykjavík fyrir árið 2024. Hvernig getur farið saman að ráðast í stærstu framkvæmd Íslandssögunnar þegar það liggur fyrir í aðalskipulagi Reykjavíkurborgar að flugvöllurinn skuli vera farinn fyrir árið 2024? Ég spurði þá sem komu á fund nefndarinnar hverju þetta sætti, hvort gert væri ráð fyrir því að flugvöllurinn yrði. Fyrst var sagt að það yrði að sjálfsögðu gert ráð fyrir því að hann yrði á sama stað. Þegar ég benti á að það lægi fyrir í opinberum gögnum að hann yrði fluttur í burtu, sem vonandi verður ekki að veruleika, sögðu þeir: Ja, við bara vorum ekkert að velta þessu sérstaklega fyrir okkur. Það er verið að breyta heilbrigðiskerfi landsmanna. Það er búið að breyta heilbrigðiskerfi landsmanna í gegnum fjárlög íslenska ríkisins. Margar heilbrigðisstofnanir eiga í það miklum rekstrarvanda að þær hafa þurft að leita til lánastofnana til að fá lán til þess að standa undir rekstri, til að halda uppi grunnþjónustu við íbúa þess svæðis sem þau eiga að sinna. Hvernig getur það farið saman að skerða þjónustu úti á landi og byggja háskólasjúkrahúsið á þessum stað meðan allt er upp í loft um hvort Reykjavíkurflugvöllur verði á sama stað eða ekki? Ég átta mig vel á því að þingmenn meiri hlutans sitji hér hljóð. Þetta gengur einfaldlega ekki upp. Ég er sannfærður um að andstaðan við þessa uppbyggingu úti í samfélaginu er mun meiri en ríkisstjórnin vill vera láta. Þetta er svipuð staða og kom upp þegar loksins var gerð skoðanakönnun á því hvort Reykvíkingar vildu hafa flugvöllinn áfram í Vatnsmýrinni eða ekki. Þá vildi meiri hlutinn hafa hann áfram, yfir 60% Reykvíkinga eru þeirrar skoðunar að flugvöllurinn eigi að vera áfram í Vatnsmýrinni. Virðulegi forseti. Við höfum verið að ræða rammaáætlun og nú erum við að ræða fjárlög íslenska ríkisins. Bæði þessi mál eru það stór í sniðum að þau koma til með að ráða framtíð þjóðar okkar. Þau munu hafa áhrif á það hvaða lífsgæði við munum búa við á komandi árum. Umræðan var varla hafin um rammann áður en meiri hlutinn var farinn að tala endurtekið um málþóf. Það má vel vera að það séu einhvers staðar mörk þar sem umræðan er tæmd. Ég ætla samt að vona að það fjárlagafrumvarp sem hér er rætt við 3. umr. fái efnislega og málefnalega umræðu. Ég hvet þingmenn meiri hlutans til að eiga orðastað við okkur í minni hlutanum. Það er lykilatriði að við ræðum það hvernig við ætlum að ná upp hagvexti á Íslandi, hvernig við ætlum að skapa fleiri störf, búa til auknar tekjur fyrir ríkissjóð til að geta byggt upp velferðarsamfélagið okkar á ný. Ríkisstjórnin fullyrti að hún yrði norræn velferðarríkisstjórn. Þar hefur henni fyrst og fremst mistekist. Það var ekkert annað en raunalegt að fylgjast með því þegar hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. velferðarráðherra og fleiri fullyrtu í ræðustól á sínum tíma að fjárframlög hefðu verið aukin til velferðarmála og tóku inn í pakkann 20 milljarða aukningu í Atvinnuleysistryggingasjóð. Hér var aukið atvinnuleysi, það þurfti að setja meiri pening til atvinnulausra og þá var það talið til tekna og fullyrt að það væri verið að auka framlög til velferðarmála á Íslandi. Þetta er einfaldlega staðan. Brýnasta verkefni fjárlaganefndar það sem eftir er af þessu kjörtímabili er að breyta fjárreiðulögunum þannig að á Íslandi komist á svipaður agi og Svíar eru með á sinni fjárlagagerð. Ramminn þarf að vera þannig úr garði gerður að það hvarfli ekki að nokkrum ráðherra eða þingmanni að fara út fyrir hann. Nú stendur til að breyta stjórnarskránni þannig að ráðherrar geti komið fyrir fjárlaganefnd telji þeir að það séu einhver ófyrirséð útgjöld. Í Svíþjóð var tekið fyrir að ráðherrar hefðu fjármuni til að spila úr. Það fer allt í gegnum fjárlaganefnd og ef það er einhver beiðni um eitthvað ófyrirséð, og þá þannig að það hafa orðið ófyrirséðir atburðir, hamfarir og annað slíkt, er hún afgreidd í algjörum undantekningartilvikum. Þeir eru með sjálfstæðan gjaldmiðil, sænsku krónuna, jafnvel þó að þeir séu í Evrópusambandinu. Þeir segja: Við teljum nauðsynlegt að halda í okkar krónu til þess að geta brugðist við sveiflum í atvinnulífinu, en til þess verðum við líka að virða þann aga sem þarf að vera á fjárstjórn ríkisins. Ríkissjóður er stærsti einstaki áhrifaþátturinn á hagvöxt og vísitölu. Að lokum, virðulegi forseti, af því að tíminn er að renna út vil ég ítreka þakkir mínar til félaga minna í fjárlaganefnd fyrir gott og ánægjulegt samstarf, ekki bara á þessu hausti heldur á öllu kjörtímabilinu.

Frú forseti. Ég tek undir að það hefur verið ágætt samstarf í fjárlaganefnd og ég fullyrði líka að sjaldan eða aldrei hefur nokkurt frumvarp til fjárlaga verið unnið eins vel og vandvirknislega og það sem við erum að ræða við 3. umr. í dag. Það eru yfir þrír mánuðir, um 100 dagar, síðan málið kom fram á Alþingi og það er lengri tími og rýmri en áður þekkist í þingsögunni. Svo getur menn greint á um einstök atriði, hvort þau hafi verið rædd nógu mikið o.s.frv. en í það heila er þetta frumvarp afskaplega vel og vandvirknislega unnið. Þá mótmæli ég því líka sem hv. þingmaður sagði um að stjórnarmeirihlutinn og ríkisstjórnin hefðu ekki staðið undir nafni í velferðarmálum. Í gegnum hin erfiðu fjárlög síðustu ára hefur alltaf verið forgangsraðað í þágu heilbrigðiskerfis, menntakerfis og velferðarmála. Hv. þingmaður veit að þegar ríkisreikningur hefur verið færður niður um allt að fimmtung á þrem, fjórum árum var alltaf forgangsraðað mjög afgerandi í þágu þessara málaflokka. Hv. þingmaður kallaði safnliði gæluverkefni en þeim var útvistað, sem betur fer, og þeir eru ekki komnir aftur þó að það séu nokkur atriði hérna sem er verið að leiðrétta, laga og bæta. Þingmaðurinn kallaði það nokkuð háðulegu nafni, sem sagt gæluverkefni einstakra þingmanna. Ég mótmæli því mjög afdráttarlaust. Þetta eru meira og minna allt mjög góð mál. Menn geta deilt um hvort einhver þeirra geti beðið eða verið frestað o.s.frv. en í það heila eru þetta allt velferðarmál sem skipta miklu máli. Það má nefna 45 millj. kr. til sóknargjalda, til kirkjunnar, það má nefna 7 milljóna framlag til Hlaðgerðarkots, sem er meðferðarheimili fyrir langt gengna sjúklinga. Það má nefna fleiri slík mál, 200 milljóna tímabundið framlag til að mæta uppsöfnuðum halla löggæsluembættanna úti á landi til að koma í veg fyrir frekari fækkun lögreglumanna. Ég fullyrði að þetta eru allt mjög mikilvæg velferðarverkefni, hvert með sínum hætti, sem eru ekki með neinum hætti gæluverkefni eins eða neins. Þetta eru mikilvæg mál sem þarf að leiðrétta, laga og bæta við.

Virðulegi forseti. Jafnvel þó að hér sé hægt að koma upp í ræðustól Alþingis og nefna einhvern dagafjölda skiptir öllu máli vinnulagið og sú efnislega meðferð sem þarf að fara fram í fjárlaganefnd. Það er það sem við í minni hlutanum gagnrýnum harðlega. Hefur farið fram efnisleg umræða um nýbyggingu háskólalandspítala? Nei. Fór fram efnisleg umræða um það hvaða verkefni ættu að njóta velvildar fjárlaganefndar og hver ekki? Er til yfirlit yfir það hverjir sóttu um fjárframlög til fjárlaganefndar en var hafnað eða hverjir gátu einfaldlega haft aðgang að einstaka nefndarmönnum í meiri hlutanum? Það er þetta sem við erum að tala um að séu algjörlega ófullnægjandi vinnubrögð. Ég verð líka að nefna að frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013 var afgreitt úr fjárlaganefnd til 3. umr. á miklum hraða. Af hverju þurfti þennan hraða ef þessi mikla efnislega umræða hafði farið fram sem hv. þingmaður kom hér inn á? Að sjálfsögðu eru hér mörg góð verkefni, ég ætla ekki að gera lítið úr þeim, síst af öllu þeim fjármunum sem þó er varið til heilbrigðismála. En ég trúi því ekki að óreyndu að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, sem ég veit að er mjög landsbyggðarþenkjandi, geti komið hér upp og fullyrt að staðan á heilbrigðisstofnunum úti á landi sé ásættanleg.

Frú forseti. Ég fullyrti aldrei neitt um að staðan væri góð eða ásættanleg. Hún er misjöfn á milli stofnana. Það hefur verið reynt að halda þannig á hlutum að hún hafi lafað í því víðast að vera ásættanleg í gegnum erfið ríkisfjárlög síðustu ára. Bara til að klára þetta með verklagið, til að undirstrika hvað ég tel að verklagið hafi batnað stórum í fjárlaganefnd á þessum missirum, þó að menn geti lengi bætt það áfram, má nefna mál sem hefði mátt ræða ítarlegar. Ég held að það eitt og sér að útvista safnliðavinnunni meira og minna allri til fagráðuneyta, landshlutasjóða og menningarsjóða hafi sparað gríðarlega mikinn tíma í nefndinni sem gat þá betur fjallað um aðra þætti frumvarpsins. Eins og hv. þingmenn vita skiptum við nefndinni upp í hópa, við tókum á móti miklum fjölda af fólki sem talaði fyrir sínum ágætu umsóknum og svo var setið yfir því hver ætti að fá og hver ekki og það var fengið álit úr fagnefndum. Það fór mikill tími í þetta og mikil vinna var unnin. Þessari vinnu var miklu betur komið í fagráðuneytum, landshlutasjóðum, menningarsjóðum o.s.frv. Það verklag var til mikilla bóta og fyrir vikið höfum við tíma til að sinna öðrum þáttum fjárlagafrumvarpsins, af því að safnliðunum var vistað þangað sem ég nefndi áðan. Hin málin sem hv. þingmaður tæpti á voru rædd á ýmsum tímum á þessu kjörtímabili fyrr og nú. Eins og ég segi má lengi deila um hvort við hefðum átt að ræða einhver mál lengur eða oftar o.s.frv. en í það heila var fjallað betur og af meiri vandvirkni um frumvarp til laga um fjárlög íslenska ríkisins á þessu hausti en nokkurn tíma áður í þingsögunni. Dagafjöldinn segir það ekki einn og sér en hann, verklagið allt, útvistun safnliða og ýmislegt annað undirstrikar hvað menn hafa lagt sig fram um að bæta verklagið þannig að eftir standi heildsteyptari og betri umgjörð utan um ríkisfjármálin en nokkurn tímann áður.

Virðulegi forseti. Ég vona svo innilega, um leið og ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið, að meiri hlutinn standi ekki í þeirri trú að því verki að bæta aga við fjárstjórn ríkisins sé lokið. Lítið sem ekkert hefur áunnist. Ég nefndi það í ræðunni minni að það stefndi í umtalsverðan halla árið 2010, hann jókst um 50–60 milljarða. Aftur árið 2011. Ef eitthvað er að marka þær upplýsingar sem komu fram á fundi fjárlaganefndar frá ráðuneytisstjóra um að Ísland sé á sama stalli og Ungverjaland þegar kemur að fráviki frá fjárlögum af ríkisreikningi á meðal OECD-ríkja erum við í verulegum vandræðum. Ég á bágt með að sjá að það að úthýsa safnliðum í svokallaðri faglegri vinnu eigi við rök að styðjast. Nú er enginn sérstakur sérfræðingur sem kemur að þessu, það eru bara starfsmenn ráðuneytisins. Með fullri virðingu fyrir því góða fólki er það bara alveg jafnmikið inni í málum og starfsmenn fjárlaganefndar. Sú vinna sem vissulega sparaðist var skemmtilegasta og besta vinnan sem átti sér stað í fjárlaganefnd vegna þess að þar komust fjárlaganefndarmenn í kynni við venjulegt fólk sem barðist í bökkum, var að reyna að koma af stað nýsköpunarverkefnum, vann að menningu eða listum á landsbyggðinni. Þetta var einstakt tækifæri fyrir þingmenn að fá það beint í æð hvernig gengi, hvað væri raunhæft og hvað ekki og til þess að átta sig á því hvernig lífið í landinu er. Það var rangt 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að spyrja hann aðeins út í vinnubrögðin sem meiri hlutinn státar sig mikið af eins og kom fram í andsvörum rétt áðan. Hefur hv. þingmaður séð einhver gögn um svokallaða náttúruminjasýningu sem á að fara í framkvæmdir á upp á 500 milljónir? Mér hafa ekki verið sýnd þau þó að ég eigi sæti í nefndinni. Getur hv. þingmaður upplýst okkur um hvort hann hafi fengið aðgang að þeim gögnum eða þeim verið komið til hans? Aðeins út af Landspítalanum. Það er ágætt að rifja hér upp að málið er tekið út úr fjárlaganefnd á þriðjudegi, síðan er boðaður fjárlaganefndarfundur á miðvikudegi og þá er málið tekið aftur inn í nefndina þó að það sé búið að afgreiða það til 3. umr. Hvers vegna var það? Jú, það var til þess að taka út nýtt meirihlutaálit hjá hv. fjárlaganefnd og þar var Landspítalinn kominn inn. Svo halda menn því fram að það að málið sé í meðförum nefndarinnar í 100 daga sé einhver ávísun á að vinnubrögðin séu eitthvað betri. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hefur hann séð einhver gögn um þessa breytingu? Á fundi hv. fjárlaganefndar var kallað eftir því sem hafði verið samþykkt samkvæmt sameiginlegu minnisblaði velferðarráðherra og fjármála- og efnahagsráðherra 30. nóvember, þ.e. ekki nema 12 dögum áður var samþykkt í ríkisstjórn að fara þessa leið hér, að tvískipta áætluninni, fara annars vegar í ríkisframkvæmd og hins vegar leiguleið. Hefur hv. þingmaður fengið þessi gögn? Ég óskaði sérstaklega eftir því á þessum fundi að við fengjum þau send. Ég hef ekki fengið þau send. Þess vegna er eðlilegt að vilja fá að vita hvort hv. þingmaður hafi fengið þau send. Það getur verið að hv. þingmenn meiri hlutans líti svo á að vinnubrögðin hafi batnað vegna þess að þeir hafi aðgang að gögnum, en minni hluti fjárlaganefndar hefur ekki haft neinn aðgang að gögnum samanber þessi tvö atriði sem ég er að spyrja um.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Svarið er mjög einfalt, eins og ég geri ráð fyrir að þingmaðurinn viti mjög vel: Ég hef ekki séð þau gögn sem þingmaðurinn vísar í. Það sem ég hef hins vegar áhyggjur af er að meiri hlutinn sé farinn að líta svo á að það að geta hugsanlega bent á aukinn dagafjölda eða einhverja tölfræði þýði að hin efnislega umræða og hin vandaða málsmeðferð hafi farið fram. Það hefur hún hins vegar ekki gert og ég færði fyrir því rök í ræðu minni áðan eins vel og ég gat. Þetta er svipað og þegar almenningur telur að þeir þingmenn sem tala lengst hafi hvað mest fram að færa þegar allir vita að auðvitað skiptir innihaldið máli. Innihaldið í fjárlagagerðinni skiptir öllu máli eins og ég veit að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson gerir sér grein fyrir vegna þess að hann hefur staðið sig mjög vel í öllu fjárlagaferlinu. Ég veit að hann er mjög vel inni í málinu. Varðandi náttúruminjasýninguna er ágætt að benda á þá staðreynd að það var fullyrt að hún gæti staðið undir sér með aðgangseyri. Við bentum á það í stjórnarandstöðunni að það væri algjör útópía að halda því fram að það væri hægt ná upp í 500 milljónir í aðgangseyri á einhverri náttúruminjasýningu á ég veit ekki hve löngum tíma. Þau breyttu því í álitinu og það eru forkastanleg vinnubrögð vegna þess að eftir því sem ég best veit er algjörlega óheimilt að breyta áliti meiri hlutans eftir að það er tekið út úr fjárlaganefnd. Þetta er sérstaklega forkastanlegt í ljósi þess að hún þurfti að endurtaka álit sitt tvisvar. Meiri hlutinn breytti því milli einstakra funda eins og ég veit að þingmaðurinn 

Virðulegi forseti. Ég benti á það akkúrat í andsvörum við hv. þm. Björn Val Gíslason, formann nefndarinnar, í umræðunni áðan að þegar málið er tekið út með tilteknum skjölum sem ég hef náttúrlega undir höndum er tekinn út texti sem segir að aðgangseyririnn eigi að standa undir rekstri og leigu á sýningunni þegar hún hefur verið sett upp. Það er búið að taka það út. Mönnum finnst þetta bara allt í lagi og því var svarað þannig: Meiri hlutinn ræður. Ég hef engar áætlanir, enga samninga við sveitarfélögin eða nokkurn skapaðan hlut. Það eru öll þessi vönduðu, góðu vinnubrögð sem við í minni hlutanum í nefndinni höfum aðgang að. Hv. þingmaður var krafinn svara, ég man nefnilega vel eftir því, við 2. umr. um fjárlög, um hvort hann styddi byggingu nýs landspítala þó að menn væru að vinna með þessar tillögur hér. Það sýnir hversu óraunhæft það er að kalla eftir svörum, hvort menn styðji þessar framkvæmdir og þennan viðsnúning sem verður hér. Svo ætla menn að finna því stað í ríkisfjármálunum að fara í ríkisframkvæmd á spítalanum sjálfum en ætla síðan að fara með þennan hluta sem snýr að sjúkrahótelinu, bílakjallaranum eða bílageymslunum og síðan að skrifstofubyggingunum inn í svokallaða leiguleið. Hv. þingmaður kom töluvert inn á þetta í sinni ræðu og rifjaði upp þegar menn lögðu af stað með málið. Þá var sagt: Ef við förum í þessa framkvæmd spörum við 3 milljarða í rekstri spítalans, u.þ.b. 10%. Síðan fengum við í hv. fjárlaganefnd örstutta kynningu á vorþinginu, og hver var þá skýringin? Hún var þessi: Ef við förum í framkvæmdina losnum við nefnilega við að bæta við kostnaðinn, þ.e. þá var akkúrat farið í að spara 3 milljarða í hina áttina. Þetta var 6 milljarða viðsnúningur. Hvernig í ósköpunum á til að mynda minni hluti fjárlaganefndar eða þeir sem sitja þeim megin við borðið að geta við þessar aðstæður áttað sig á því sem er að gerast? Þetta eru algjörlega forkastanleg vinnubrögð.

Virðulegi forseti. Það sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson lýsir hér er því miður dæmi um þau vinnubrögð sem hafa viðgengist í fjárlaganefnd á þessu ári. Það er rétt, ég var krafinn svara um það hvort ég væri með eða á móti byggingu nýs Landspítala – háskólasjúkrahúss. Ég geri mér fulla grein fyrir því að þar þarf að laga húsakost þannig að hann þarf að bæta á komandi árum með einum eða öðrum hætti. Ég er hins vegar á móti því að það verði ráðist í stærstu framkvæmd Íslandssögunnar með þeim hætti sem nú er ráðgert. Ég er á móti því að það sé gert án þess að fram fari efnisleg og málefnaleg umræða um það hvað við gætum sloppið með í ljósi bágrar afkomu ríkissjóðs. Það er alveg rétt að við komumst ekkert áfram ef þetta snýst um það hvað við höfum eytt mörgum dögum eða hvort við séum á móti hinu eða þessu án þess að við kryfjum málið í fjárlaganefnd og hér í ræðustól Alþingis. Ég átta mig vel á því að stjórnarþingmenn forðast umræðuna. Ég get alveg sagt það að ég saknaði þess verulega að hæstv. fjármálaráðherra skyldi ekki taka til máls við 2. umr., sérstaklega í atkvæðagreiðslunni, að hæstv. fjármálaráðherra sjálfur skuli ekki hafa komið fram og lýst skoðunum sínum á fjárlagafrumvarpi sem þó var reyndar lagt fram af öðrum ráðherra. Þessi umræða verður að fara fram. Við upplifum það á eigin skinni að það hafi verið fullyrt að aðgangseyririnn mundi standa undir kostnaði við náttúruminjasýninguna. Það var líka fullyrt að Harpa mundi reka sig sjálf og það þyrfti ekki fjárframlög úr ríkissjóði nema til byggingarinnar. 

Frú forseti. Í upphafi máls míns vil ég segja að fjárlagafrumvarpið er eitt mikilvægasta frumvarp hverrar ríkisstjórnar. Það er pólitísk stefnuyfirlýsing. Þetta fjárlagafrumvarp og þau síðustu fjögur byggja á samkomulagi sem ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins gerði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn á útmánuðum 2008 og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn verður seint bendlaður við félagshyggju eða norræna velferð. Ég mun í ræðu minni fjalla um, skýra og rökstyðja þær breytingartillögur sem ég hef lagt fram ásamt hv. þm. Lilju Mósesdóttur við 3. umr. en fyrst vil ég fjalla um fjárlögin almennt, einkum hvernig þau eru sett fram formlega. Í ræðu 6. desember í fyrra gagnrýndi ég alvarlega framsetningu fjárlaga og sagði orðrétt, með leyfi frú forseta: „Við gerum einnig eftir þennan yfirlestur alvarlegar athugasemdir við framsetningu frumvarpsins, það er í raun illlæsilegt og uppsetning þess er í raun okkur til skammar. Það er mjög erfitt að lesa út úr því. Töflum með tölulegum upplýsingum er mjög ábótavant og skýringartextar á stundum villandi og mjög mismunandi framsettir þannig að það er afar erfitt að lesa í meintar forsendur þess, þ.e. niðurskurðarforsendur. Ég hefði kosið að sjá töflurnar settar þannig upp að þar væru fjárlög 2011 og síðan verðlagsbreytingar og forsendur, síðan niðurskurður í hverjum lið og loks tillögurnar fyrir fjárlögin 2012. Því er ekki að heilsa. Það þarf að lesa vandlega skýringartextana, fara svo fram í sundurliðanirnar og síðan fram og til baka. Þetta er ærinn starfi og það er hægt að gera hann mun betur og ég velti fyrir mér af hverju þetta sé svona. Þetta er ekki nýmæli hjá hæstv. fjármálaráðherra, þetta hefur verið svona lengi, en það verður að verða bragarbót á þessu. Er þetta gert til þess að frumvarpið sé illlæsilegt og ekki aðgengilegt almenningi? Þarf maður að vera í fjárlaganefnd og vinna baki brotnu við frumvarpið frá 1. október til 2. umr. og svo milli 2. umr. og 3. umr. til að skilja þetta? Við, flutningsmenn þessara breytingartillagna erum bæði þokkalega töluglögg en ýmsir liðir eru þess eðlis að maður áttar sig ekki á þeim. Það virðist ýmislegt falið og ýmislegt villandi.“ Þessi gagnrýni við fjárlagafrumvarp fyrir árið 2012 á fyllilega við um fjárlagafrumvarp fyrir 2013. Það er óþolandi. Af hverju er ekki stillt upp saman fjárveitingum til einstakra liða fyrir árið 2013 og fjárveitingum fyrir árið 2012, aftur eftir 3. umr., á sömu verðlagsforsendum og þannig að hækkanir eða lækkanir í prósentutölum komi jafnframt fram? Mér skilst, og vona að ég fari rétt með, að starfsmenn fjárlaganefndar búi til skjal í þá veru við meðferð málsins í fjárlaganefnd. Skýringar við fjölda liða í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2013 eru enn ófullnægjandi, jafnvel villandi, og það er erfitt að lesa út úr staðreyndum. Úr þessu verður að bæta þannig að bæði þingmenn og allur almenningur geti lesið frumvarpið sér til gagns og þurfi ekki að liggja yfir því í fleiri daga til að skilja það. Sú var raunin, frú forseti, þegar ég lagðist yfir frumvarpið í fyrra og gerði breytingartillögur ásamt hv. þm. Lilju Mósesdóttur og sú var raunin aftur við þær tillögur sem við flytjum nú við fjárlagafrumvarp 2013. Það tekur þingmann sem er utan fjárlaganefndar marga daga að átta sig á forsendum þess og skýringum og að leita. Fyrst vil ég segja að við hefðum í raun getað endurskrifað gjaldahlið frumvarpsins í heild og forgangsraðað með allt öðrum hætti í anda norrænnar velferðar. Í tillögum okkar, svo langt sem þær ná, er forgangsraðað í þágu félagshyggju, velferðar, jafnréttis og grunnstoða í samfélaginu. Við stiklum á stóru. Sumar tillögurnar eru táknrænar og eiga í reynd við um mun fleiri fjárlagaliði. Einnig vil ég taka skýrt fram að tillögur okkar fela ekki í sér útgjaldaaukningu fyrir ríkissjóð. Fjárhæðir aukinna fjárveitinga standast á við niðurskurðarfjárhæðir samkvæmt tillögum okkar. Við leggjum ekki fram tillögur um tekjuhlið frumvarpsins þótt full ástæða hefði verið til þess, en við sækjum einnig rökstuðning fyrir tillögum okkar í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Ég vil stikla á henni í nokkrum þáttum. Þar segir meðal annars, með leyfi frú forseta: „Í nýafstöðnum kosningum veitti meiri hluti kjósenda jafnaðarmönnum og félagshyggjufólki skýrt umboð til að halda áfram og leiða til öndvegis ný gildi jöfnuðar, félagslegs réttlætis, samhjálpar, sjálfbærrar þróunar, kvenfrelsis, siðbótar og lýðræðis. Ný ríkisstjórn starfar með þessi gildi að leiðarljósi í því skyni að skapa norrænt velferðarsamfélag á Íslandi, þar sem almannahagsmunir eru teknir fram yfir sérhagsmuni.“ Á bls. 6 í samstarfsyfirlýsingunni, í kafla um varanlega velferð, er talað um jöfnuð, gott aðgengi, gæði, öryggi og hagkvæmni. Í heilbrigðismálum er talað um að heilsugæsla um land allt verði sett í öndvegi og að fyrsti viðkomustaðurinn sé þar. Menntun á að vera leiðarljós. Neðst á bls. 13 er fjallað um lýðræði og mannréttindi og þar segir orðrétt, með leyfi herra forseta: „Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir opinni stjórnsýslu, auknu gagnsæi og lýðræðisumbótum. Aukin áhersla verður lögð á mannréttindafræðslu og kvenfrelsi.“ Á bls. 14 er svo haldið áfram, með leyfi herra forseta: „Málaflokkur jafnréttismála fái aukið vægi innan stjórnkerfisins. Jafnréttisstofa verði efld og sjálfstæði hennar aukið.“ Jafnréttismál átti að flytja í forsætisráðuneytið, áhrif kvenna í endurreisninni átti að tryggja, það átti að jafna hlutfall kynjanna á öllum sviðum og grípa til sértækra aðgerða ef þess væri þörf. Kynjasjónarmið átti að hafa að leiðarljósi í aðgerðum við atvinnusköpun o.s.frv. Herra forseti. Ríkisstjórnin ásetti sér að grípa til aðgerða til að útrýma kynbundnum launamun í samvinnu við hagsmunasamtök. Ríkisstjórnin ætlaði líka að útrýma kynbundnu ofbeldi. Því miður hefur þetta ekki gerst, þvert á móti hefur staðan versnað í tíð þessarar ríkisstjórnar. Um frekari rökstuðning fyrir tillögum okkar og forgangsröðun vísa ég að öðru leyti til fyrrnefndrar ræðu minnar 6. desember 2011 við 3. umr. fjárlaga fyrir árið 2012. Sjónarmið okkar eru óbreytt. Herra forseti. Ég mun næst víkja að einstökum breytingartillögum. Þar er fyrst til að taka að ríkisstjórninni er veitt aukið fé á fjárlögum 2013 en við leggjum til 20 milljóna niðurskurð þar. Hið sama gildir um forsætisráðuneytið, aðalskrifstofu, þar leggjum við til 30 millj. kr. niðurskurð. Í þessu samhengi vil ég aftur vísa í ræðu mína frá 6. desember í fyrra. Tilvitnunin er svona, með leyfi herra forseta: „Tökum eitt dæmi. Hverjar eru niðurskurðarforsendur frumvarpsins? Jú, þær eru að draga úr útgjöldum sem nemur 3% í almennri stjórnsýslu og þjónustu, 1,5% til velferðarmála, svo sem heilbrigðisþjónustu, bótakerfum, sjúkratryggingum en einnig í skólum, rannsóknarstofum og löggæslu. Þegar niðurskurðurinn er grannt skoðaður og reynt að lesa í hann er hann afar mismunandi. Hann nær alls ekki 3% í afar mörgum tilvikum. Það er að sjá, eftir þennan skamma yfirlestur, að ráðuneytin taki þessa niðurskurðarkröfu heildstætt yfir öll ráðuneytin þannig að það er mjög mismunandi hvernig niðurskurðurinn lendir og það er leitast við að ná meðaltalinu innan viðkomandi ráðuneyta … Það er beitt ýmsum brellum í því sambandi. Meðal annars rakst ég á það að tímabundin framlög á árinu 2011, sem féllu niður 2011, mynduðu forsendu 3% fyrir 2012. Þetta er ekki bara villandi, það er verið að spila rangt, það er rangt gefið. Þannig er til dæmis aðalskrifstofu ráðuneyta almennt hlíft en ýmsar undirstofnanir sæta meiri niðurskurði.“ Svo hagar enn í þessu fjárlagafrumvarpi, það er aukið við ríkisstjórnarframlög, það er aukið við skrifstofu forsætisráðuneytisins og reyndar allar aðalskrifstofur. Það hefur verið aukið við aðalskrifstofu forsætisráðuneytisins þó að verkefni þar hafi verið útvistuð og þeim fækkað verulega á þessu sviði. Og ég spyr: Hvar er aðhaldskrafan gagnvart forsætisráðuneytinu? Hæstv. forsætisráðherra ætti auðvitað að vera í fararbroddi. Við leggjum til táknrænar hækkanir til Landbúnaðarháskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík. Við leggjum til hækkun upp á 60 milljónir til náms á framhaldsstigi vegna aðstæðna á vinnumarkaði. Þessi liður var fyrir 3. umr. skorinn niður um 440 milljónir og hv. formaður fjárlaganefndar, Björn Valur Gíslason, gaf mér þá skýringu að þetta hefði verið flutt inn í framhaldsskólana. Þessi liður var til að efla nám atvinnulausra. Nám er vinna , en hina fluttu fjárveitingu á að nota til þess að flýta námi ungmenna í framhaldsskólum svo þau komist fyrr út á hinn óburðuga vinnumarkað. Það átti að flýta þeim í skóla. Þetta er afar gagnrýnisverður niðurskurður upp á 440 milljónir og hreint óskiljanlegur þegar maður horfir til þess að ríkisstjórnin kennir sig við norræna velferð og þess hversu dapurlegt er að ganga um atvinnulaus um lengri tíma. Þetta úrræði hentaði ákaflega vel langtímaatvinnulausum og fleirum. Við erum líka með tillögu um hækkun til framhaldsfræðslu um 40 milljónir, til safna og menningarminja um 19,9 milljónir og við erum með hækkun til ýmissa íþróttamála sem ég vil gera örstutt að umtalsefni. Þetta er alls 50 milljóna hækkun, við bætum við 26 milljónum til Íþrótta- og Ólympíusambandsins, 11 milljónum til ferðasjóðs Íþróttasambands Íslands, 4,1 til Íþróttasambands fatlaðra og 8,7 til Afrekssjóðs ÍSÍ. Þetta er gríðarlega þýðingarmikið æskulýðsmál, sérstaklega er það að afreksmenn okkar í íþróttum eru fyrirmynd fyrir æskulýðinn í landinu og það skiptir gríðarlega miklu máli fyrir íþróttafólk á landsbyggðinni að njóta jafnræðis við íþróttafélög á höfuðborgarsvæðinu því að það þarf að ferðast mjög mikið. Ferðakostnaður er að sliga íþróttahreyfinguna á landsbyggðinni. Hvað gerir ríkisstjórnin milli 2. og 3. umr.? Jú, hún hækkar um 10 milljónir til Íþrótta- og Ólympíusambandsins en bætir svo inn nýjum liðum sem eru skíðasvæðið á Akureyri og Skáksambandið. Það er ekki komið til móts við ferðasjóð íþróttamanna og það er ekki komið til móts við kröfur Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands. Þar er fólk í nauð, það er hætt að geta sinnt starfseminni sem skyldi. Ég segi við hæstv. ríkisstjórn: Það er ekki nóg að mæta út á Keflavíkurflugvöll og taka á móti afreksfólki okkar eða halda því samsæti í Reykjavík, það þarf að sýna stuðninginn í öðru verki en móttökuboðum. Það væri betra að fella þessar móttökur niður og ferðakostnað til Keflavíkur og setja það fé í Afrekssjóð ÍSÍ og Íþróttasamband fatlaðra. Það á að forgangsraða í þágu æskulýðsins og það vita allir um uppeldisáhrif af glæstum árangri afreksfólks okkar á síðustu árum, bæði í hópíþróttum og einstaklingsíþróttum. Herra forseti. Við lækkum framlög til Þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins sem hefur verið aukið við um 81 milljón við 2. umr. Við lækkum það framlag um 25 milljónir. Við erum hér að forgangsraða í þágu velferðar. Hið sama gildir um ýmis verkefni, þ.e. umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu. Við tökum af nýjan lið upp á 90 millj. kr. í þágu velferðar. Við lækkum hjá sendiráðunum um 75 milljónir. Þetta eru ekki stórar fjárhæðir en allt í þágu velferðar. Hið sama gerum við við NATO, lækkum framlagið um 30 milljónir. Það hefði mátt gera mun meira þar en það er líka í þágu velferðar. Þessi fjögur dæmi sem ég hef núna nefnt sýna mjög glöggt að ríkisstjórnin forgangsraðar ekki í þágu velferðar. Við leggjum til 40 millj. kr. aukaframlag til matvælarannsókna sem ég tel afar mikilvægar og þær eru í anda samstarfsyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar. Við leggjum til aukafjárveitingu til Hæstaréttar Íslands upp á 25 milljónir sem er allt of lítið og reyndar táknrænt því að það blasir við að Hæstiréttur Íslands hefur þegar fengið stór verkefni í kjölfar hrunsins, opinber mál, og mun á þessu ári og næstu árum þurfa að glíma við risavaxin ákærumál á sviði efnahagsmála. Við bregðumst við þar. Svo eru nokkrir liðir varðandi kynbundið ofbeldi og kynbundinn launamun sem við einbeitum okkur að. Samkvæmt samstarfsyfirlýsingunni eru það forgangsverkefni. Við leggjum til að lögfræðiþjónusta neyðarmóttöku vegna nauðgana fái 4 milljónir. Ég kem að fleiri dæmum í þessa veru síðar í ræðu minni. Við leggjum jafnframt til að löggæslan í landinu fái hlutfallslega, miðað við fjárveitingu samkvæmt fjárlagafrumvarpi, 650 millj. kr. viðbótarfjárveitingu. Hún skiptist á öll löggæsluembætti landsins. Löggæslan er orðin mjög brothætt. Ég þarf ekki að nefna nema lögreglustjórann á Selfossi og á Húsavík sem hafa gríðarstórum umdæmum að sinna en geta ekki sinnt lögbundnum verkefnum sem skyldi. Það er fullt af minni háttar brotum sem embættin verða hreinlega að horfa fram hjá. Í Árnessýslu gildir að þar fjölgar íbúum um helgar og á sumrin um 10–15 þúsund, jafnvel yfir vikuna vegna eigenda sumarbústaða sem nýta bústaði sína mun meira en áður tíðkaðist. Umdæmi löggæslunnar á Húsavík er risastórt og þar er einn maður á vakt. Þetta gengur ekki, löggæslan er komin að fótum fram og það þarf að gera eitthvað í þeim efnum. Við bætum 25 milljónum við hælisleitendur. Þeim mun fjölga og það er óhjákvæmilegt að kostnaður aukist á næsta ári. Við setjum 10 milljónir inn í framkvæmdaáætlun um jafnréttismál. Það er aftur í anda samstarfsyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar. Svo er sérstakur liður sem ég vil vekja athygli herra forseta á, Jafnréttisstofa. Við leggjum til 75 millj. kr. framlag og það lítum við á að sé tímabundið og standi í þrjú ár til að vinna gegn kynbundnum launamun. Í svari hv. formanns fjárlaganefndar, Björns Vals Gíslasonar, sagði að það hefði mátt búast við þessu vegna kreppunnar vegna hrunsins. Jú, við vissum það þegar ríkisstjórnin var stofnuð, það var óhjákvæmilegt. Ergo: Inn í samstarfsyfirlýsinguna fór áhersluatriði um að efla og ganga gegn þeirri þróun og minnka hinn kynbundna launamun á næstu árum. Það hefur verið farið þvert á það. Þeir sem skoða fjárveitingar til Jafnréttisstofu síðustu árin sjá að hún fer úr 130 milljónum á einhverjum árum niður í 80 milljónir. Þetta er auðvitað gjörsamlega óþolandi og í fullkominni þversögn við það sem við vissum að mundi gerast. Þess vegna ætluðum við að beita okkur gegn þessu á sínum tíma. Þetta er ein allsherjarvanefnd á samstarfsyfirlýsingunni. Ég vil líka segja, herra forseti, að þarna koma þrír liðir, Kvennaathvarf í Reykjavík, 10 milljónir; Stígamót, 5 milljónir; athvarf fyrir heimilislausa. Aflið á Norðurlandi fær 5 milljónir, UN Women 5 milljónir og innflytjendaráð og móttaka flóttamanna sitt. Þessir liðir sem snúa að Stígamótum, Aflinu og Kvennaathvarfinu eru líka nákvæmlega í anda samstarfsyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar. Þetta hefur ríkisstjórnin vanefnt illilega. Það böl sem kynbundið ofbeldi er er skelfilegt. Ég hef unnið að slíkum málum fyrir þolendur brotaflokksins og kalla þetta andlegt morð. Konur sem eru þolendur kynferðislegs ofbeldis bera sár alla ævi. Ég nefni eitt dæmi. Ég las viðtal í blaði fyrir allmörgum árum um konu sem hafði verið nauðgað í Vesturbænum og hún upplýsti að hún hefði aldrei farið á vettvang, hún hefði aldrei farið nálægt þessum gerningsstað. Það sem vakti athygli mína í viðtalinu var ekki þetta, því að ég vissi að þolendur forðast staði, missa sjálfstraustið og sjálfsvirðingu og margt fleira sem eru varanlegar afleiðingar, en þessi kona sagði frá því að 50 ár væru liðin frá atburðinum. Hvar er skilningur ríkisstjórnarinnar á þessu? Nær hann bara yfir orð á blaði í samstarfsyfirlýsingunni? Mér finnst þetta ríkisstjórninni til skammar, mér finnst hneisa hvernig hún nálgast kynbundið ofbeldi og hvernig hún nálgast aukinn kynbundinn launamun. Í samstarfsyfirlýsingunni segir að það eigi að tryggja stöðu kvenna í uppbyggingu eftir hrun. Hvað hefur gerst? Niðurskurður á heilbrigðiskerfinu hefur að um það bil 80% leyti bitnað á konum. Hann hefur farið beint í kvennastörfin; heilsugæsluna, umönnunarstörfin og annað. Verst er ástandið úti á landi, þar er sama hlutfall, ekki hefur það bara bitnað 80% á konum heldur er sama prósentutala á heilsugæslustöðvum og annars staðar á landsbyggðinni. Þetta fer beint þangað inn. Hvað er hæstv. ríkisstjórn að hugsa þegar hún setur á blað að það eigi að tryggja stöðu kvenna í endurbótum eftir hrun? Svo gerir hún þveröfugt. Við gerum að tillögu okkar að heilsugæslan, bæði á höfuðborgarsvæðinu og úti um allt land, fái 825,9 millj. kr. og veitir ekki af. Það þekkja allir landsbyggðarþingmenn hvernig staðan er á sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum á landsbyggðinni. Þar er komið niður fyrir þolmörk og ég þarf ekki að rökstyðja það betur. Við leggjum til að skattrannsóknastjóri fái 30 milljónir í viðbót. Það er táknrænt, við verðum að vinna gegn skattsvikum. Í hvað sækjum við þessar auknu fjárveitingar? Jú, í ófyrirséð útgjöld ríkisins sem eru komin upp í 6 milljarða og 6 milljónir og hafa hækkað frá árinu 2012 - nú verða hv. fjárlaganefndarmenn að leiðrétta mig - um meira en 3 milljarða. Hækkunin var upp á 2,7 milljarða og svo bættust við 770 milljónir við 2. umr. Ég vona að ég fari með rétt mál. Hvar eru skýringarnar á þessu? Þær eru í fátæklegum texta á bls. 395 í fjárlagafrumvarpinu: Laun og verðlagsforsendur. Ekkert annað. Hvað réttlætir það að þessi liður hækki um á fjórða milljarð milli ára, hvað í launa- og verðlagsforsendum kallar á það? Ég held að þetta sé óútfylltur tékki til þess að smyrja í ljósi þess að kosningar fara í hönd. Þarna sækjum við fé í velferðarmálin. Við leggjum til að framlög til stjórnmálasamtaka falli niður. Það er líka táknrænt, en eiga ekki allir stjórnmálaflokkar að sitja við sama borð? Á að tryggja fjórflokkinn sem reyndar varð fimmflokkur en er núna aftur orðinn fjórflokkur miðað við hvernig Hreyfingin hugsar og er komin í stjórn? Eigum við að tryggja það með slíkum fjárframlögum eða eigum við að láta frelsi einstaklingsins ráða hvern hann kýs án fjárframlaga? Eitt vil ég nefna til viðbótar, herra forseti. Við leggjum til tímabundið framlag í þriggja fasa rafvæðingu á landsbyggðinni, 500 milljónir hvert ár. Ef ég ætti að raða upp topp 5 á landsbyggðinni, eða jafnvel topp 3, held ég að þessi þáttur, þriggja fasa rafvæðing, mundi efla landsbyggðina meira en svo margt annað. Tól og tæki hjá bændum og víðar á svæðum sem eru ekki með þriggja fasa tengingu liggja undir skemmdum. Menn sem vilja fara af stað með lítinn iðnað og iðju úti á landsbyggðinni geta ekki byrjað af því að þeir fá ekki tengingu við þriggja fasa rafmagn. Þetta er atvinnuuppbygging, þarna gerir margt smátt eitt stórt. Margt smátt gerir eitt mjög stórt í þessum efnum, það þekkja hv. þingmenn landsbyggðarinnar í þaula. Í þágu velferðar skerum við niður hjá Hagstofu Íslands um 100 milljónir. Og hvaða 100 milljónir skyldu það vera? Jú, það eru IPA-styrkir. Þetta er mótframlag Hagstofunnar vegna framlags IPA-styrkja, 100 milljóna framlag sem er hækkað á Hagstofuna. Það er ekki að Hagstofan sé illa rekin, hún tekur að sér verkefni og fær 100 milljónir fyrir. Við viljum það ekki. Við hækkum á flutningssjóð olíuvara og jöfnun flutningskostnaðar og það stafar bara af jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, að landsbyggðarfólk sitji við sama borð og íbúar höfuðborgarsvæðisins. Það er ekki flóknara, eins og svo margt annað í þessum tillögum. Svo leggjum við til að náttúrustofur á landinu fái hækkun um 40 milljónir sem skiptist jafnt á þær. Það að setja fé í náttúrustofurnar er í samræmi við hinar grænu hugmyndir ríkisstjórnarinnar, umhverfisverndina og annað slíkt. Þetta eru menningarstofnanir á landsbyggðinni sem eru gríðarlega mikilvægar. Það þarf að styrkja net þeirra en leggja ekki allt í stóra stofnun á Stór-Reykjavíkursvæðinu eins og tilhneigingin er alltaf. Menn láta í dag eins og rafræn samskipti gangi bara aðra leiðina, til Reykjavíkur eða út á land, það er ein rás. Það er eins og ekki sé hægt að nota rafræn samskipti og vinna rafrænt úti á landi. Það er nákvæmlega sama hvar maður er staðsettur á landinu meðan maður hefur rafrænar tengingar en því er því miður ekki að heilsa. Herra forseti. Það líður að lokum ræðu minnar. Ég geng út frá því sem vísu miðað við grundvöll þessara tillagna minna sem sækja sér grunn í félagshyggju og norræna velferð að það vefjist ekki fyrir stjórnarþingmönnum að styðja flestallar þessar tillögur, sérstaklega þær sem sækja lóðbeinan rökstuðning í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Svo ég noti nú hugsun úr samstarfsyfirlýsingunni sem er orðuð þar einhvers staðar: Tillögurnar eru auk þess til þess fallnar að skapa norrænt velferðarsamfélag á Íslandi þar sem almannahagsmunir eru teknir fram yfir sérhagsmuni. Hér er verið að leiða til öndvegis gildi jöfnuðar, félagslegs réttlætis, samhjálpar, sjálfbærrar þróunar, kvenfrelsis, siðbótar og lýðræðis sem ríkisstjórninni verður svo tíðrætt um í samstarfsyfirlýsingu sinni frá vordögum 2009. Vilja nú hv. ríkisstjórnarþingmenn ekki láta verkin tala? Ekki setja þetta á blað án þess að hreyfa sig í raunhæfum fjárlagatillögum sem er kjarni þess að þessar tillögur nái fram að ganga. Annars eru þessi orð tómt hjóm. Herra forseti. Sambærilegar tillögur okkar hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir fjárlög ársins 2012 voru felldar allar sem ein. Maður spyr sig, eins og hv. þingmenn hafa gert hér: Hver er tilgangurinn með þessu? Jú, það má segja að þetta sé stefnuyfirlýsing mín í örstuttu formi og hv. þm. Lilju Mósesdóttur en nú bendi ég hv. þingmönnum, og þá sérstaklega stjórnarþingmönnum, á að í hönd fara kosningar og það verður tekið eftir því hvernig atkvæðagreiðslan fer um einstaka liði þessara tillagna, sérstaklega tillögur sem lúta að því að uppfylla loforð sem fram koma í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að til dæmis tillagan um tímabundna fjárveitingu til Jafnréttisstofu í þrjú ár um 75 milljónir verði felld. Ég trúi því heldur ekki að landsbyggðarþingmenn felli þriggja fasa fjárveitingartillögu mína tímabundið til þriggja ára. Þeir þekkja allir betur. Batnandi stjórnarþingmönnum er best að lifa varðandi 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég tek undir það sem hv. þingmaður kom inn á í upphafi, hvernig fjárlagafrumvarpið er sett upp og hversu oft er erfitt að átta sig á því hvað er að gerast þar ef maður á ekki sæti í hv. fjárlaganefnd. Nógir eru nú erfiðleikarnir fyrir hv. þingmenn sem sitja þar í minni hlutanum vegna þeirra upplýsinga sem kallað er eftir og koma ekki fram. Í frumvarpinu sjálfu, þegar það er lagt fram, stendur nefnilega svolítið merkilegt. Við þekkjum þær breytingar sem gerðar eru á Stjórnarráðinu, en þar er texti undir þeim ráðuneytum sem verið var að sameina. Ég vil vitna, með leyfi forseta, orðrétt í textann í frumvarpinu sjálfu: „Með því að gera breytingarnar við 2. umr. fæst heildaryfirlit yfir nýja skipan og þingmönnum gefst kostur á að ræða viðeigandi breytingar á fjárheimildum efnislega. Þá verður meðferð fjárlagafrumvarpsins í meðförum Alþingis markvissari þar sem allur samanburður á milli ára og við fyrri ár er auðveldari.“ Þetta var brotið, þessi breyting var ekki gerð fyrir 2. umr. heldur var útbúinn bandormur við 3. umr. Þessi texti sem stendur hér í sjálfu frumvarpinu sem lagt er fram er brotinn. Markmiðið, þ.e. að gera umræðuna markvissari og gegnsærri, er brotið. 

Herra forseti. Ég stend við það að uppsetning þessa frumvarps er afar dapurleg. Það tók mig langan tíma, fleiri daga, í fyrra að fara ofan í frumvarpið og fletta frá töflunum aftur í textann, skilja ekki textann, finna ekki út úr því hvar var skorið samkvæmt aðhaldskröfum, hvar var ekki skorið, hvar var bætt við. Ég var orðinn ruglaður í lokin á þessu enda gerði ég mistök í tillögugerðinni vegna þess að ég gat ekki leitað réttrar skýringar. Ég lagði meira að segja til út af þessu að skorið yrði niður í umhverfismálum í einhverjum lið. Ég áttaði mig ekki á því að liðurinn snerist um umhverfismál. Þetta er óþolandi. Það voru gefin fyrirheit um að breyta þessu. Ekki bara í þeim texta sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson las upp heldur í upphafi ferils þessarar ríkisstjórnar. Það er eins og ég segi villandi framsetning, skýringarnar eru mismunandi og villandi. Þetta þarf ekki að vera svo erfitt. Fyrir þann sem einhverja þekkingu hefur á bókhaldi og annað og hefur séð ársreikninga þá er ársreikningi ævinlega stillt upp með tölum ársins sem verið er að fjalla um og jafnvel fyrir næsta ár á sömu verðlagsforsendum. Á bestu reikningum sér maður eitt ár til baka líka. Þá getur maður séð út hvernig reksturinn er að ganga. Það er ekki raunin í þessu fjárlagafrumvarpi. Það fær falleinkunn. Ég vil benda á að fyrir þessar tillögur þurfti ég að eyða einum þremur dögum í að lesa fram og til baka. Svo þurfti ég að eyða fleiri dögum þegar tillögur fyrir 2. umr. kom fram, sem voru ótrúlega margar. Það sýnir hvað frumvarpið er ómarkvisst. Það koma ótrúlega margar tillögur fyrir 3. og ótrúlega margar alveg á síðustu stundu. Þannig að vinnan við að komast ofan í þetta fyrir þann sem ekki er í fjárlaganefnd er allt að því óðs manns æði.

Virðulegi forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um þetta. Ekki hefur verið staðið við að gera breytingar til að hægt sé að átta sig á framsetningunni. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni. Það er meira að segja þannig að hv. þingmenn, að minnsta kosti minni hlutans í hv. fjárlaganefnd, hafa oft og tíðum ekki þann aðgang að upplýsingum til að geta áttað sig á því hvað er að gerast. Hv. þingmaður kom líka inn á athyglisverða hluti sem sneru að svokallaðri kynjaðri fjárlagagerð. Við þekkjum verkin þar hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og Samfylkingunni. Þau hafa falist í því, eins og hv. þingmaður benti á og ég hef oft gert hér í ræðustól, að reka konurnar út af heilbrigðisstofnunum vítt og breitt um landið, bæði hér á höfuðborgarsvæðinu og úti á landsbyggðinni. Það sem er dapurlegast við þetta er það að mismunurinn á launum þessara kvenna - sumar höfðu t.d. starfað áratugum saman á E-deildinni á Akranesi sem var lokað árið 2012 - og atvinnuleysisbótum er svo lítill, meðaltalslaunin þar voru rétt um 300 þúsund. Það munar svo litlu að henda þessu fólki út á atvinnuleysisbæturnar. Síðan þarf að halda starfinu áfram, því að verkefnin fara ekkert. Þau koma bara inn seinna og færast til. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af því þegar formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Björn Valur Gíslason, segir: Ég er mjög stoltur af þessum verkum okkar, ég er mjög stoltur af þeim. En þetta eru verkin og þetta veit fólk og sér. Mér finnst menn tala með óábyrgum hætti þegar þeir telja sjálfum sér trú um og reyna að telja öðrum trú um að þeir hafi staðið sig vel. Þegar hæstv. fjármálaráðherra, sem lagði þetta frumvarp fram, tók við embættinu, á gamlársdag eða á nýársdag, tiltók hún hverjar væru helstu áherslur hennar í nýju embætti. Jú, það var kynjuð fjárlagagerð. Það voru helstu markmiðin og helstu áherslurnar. Er hv. þingmaður sammála mér um að þetta hafi algjörlega brugðist hjá hæstv. ríkisstjórn?

Herra forseti. Ég er ekki sammála því að þetta hafi algjörlega brugðist. Orðalagið „kynjuð hagstjórn“ kemur fyrir í fyrsta skipti í fjárlagafrumvarpinu en þau atriði sem þar eru tekin fyrir eru léttvæg, eru afar léttvæg og nánast til málamynda. Ég tel að þessi verkefni skili gagni. Þegar farið er í hagræðingar og niðurskurð í kynjaðri hagstjórn þá er það skoðað gaumgæfilega hver áhrif þess verða á kynin. Ef skorið er niður í heilsugæslunni og á sjúkrahúsinu á Selfossi og þarf að fækka starfsmönnum, hvaða áhrif hefur það? Jú, ef menn hefðu skoðað það með kynjagleraugum hefðu þeir séð að það bitnaði 80% á konum. Kynjuð hagstjórn á líka að beinast að því að útrýma kynbundnum launamun. Menn eiga að fara í aðalatriðin í jafnréttis- og kvenfrelsisbaráttunni, þ.e. í kynbundna launamuninn, kynbundna ofbeldið og fleira. Og hvað getum við gert í fjárlögum til þess? Við erum með tillögur um 75 millj. kr. framlag á ári til Jafnréttisstofu til að fara í átak, það væru kynjuð fjárlög. En orðið er í fyrsta skipti í fjárlagafrumvarpi í fyrra og aftur í ár og tekin eru upp verkefni sem gagn er að, ég geri ekki lítið úr því, varðandi aldraða og fleira eins og nefnt er þarna. Að lokum um fjárlagagerðina. Ég er ótrúlega óánægður með uppsetninguna og framsetninguna. Það er ekki nema fyrir sérfróða og sérlærða menn, eða nefndarmenn í fjárlaganefnd, að átta sig á þessum tölum. Það væri fróðlegt að leggja próf fyrir landsmenn um skilning á fjárlögum. Einu vil ég bæta við: Fjárlagafrumvarpið er ekki gagnsætt eins og fyrirheit ríkisstjórnarinnar voru í samstarfsyfirlýsingu.

Virðulegi forseti. Aðeins í fyrstu um stóru myndina en síðan ætla ég að fara í gegnum nokkrar af hinum einstöku tillögum. Við ræddum töluvert ítarlega við 2. umr. fjárlaga þróun ríkisfjármála á síðustu árum og stóru mynd hlutanna, hvernig staða ríkisfjármála hefði breyst gagngert og þegar upp er staðið með það frumvarp sem við ræðum núna er árangur meira en viðunandi, hann er mjög góður eins og hv. formaður fjárlaganefndar rakti ágætlega áðan. Í gegnum þessa tíð aðhalds, niðurskurðar og erfiðleika í ríkisfjármálum og almennt í efnahag þjóðarinnar hefur svo sannarlega verið forgangsraðað í þágu velferðar og menntamála. Þó svo það megi endalaust og oft réttilega gagnrýna einstaka hluti og hefði eftir á séð mátt gera þá öðruvísi var öll þau ár sem þessi ríkisstjórn hefur setið alltaf haft að leiðarljósi að forgangsraða í þágu þeirra hluta. Hin harða gagnrýni sem kemur fram í nefndaráliti minni hluta eins og við röktum hér aðeins í umræðunni fyrr í dag tel ég að eigi ekki við rök að styðjast af því að mér finnst sem nefndarmanni í fjárlaganefnd núna þriðja veturinn í röð að verklag í nefndinni hafi breyst mjög til batnaðar. Það skiptir miklu máli þegar safnliðunum, þó að ég hafi haft efasemdir um það á þeim tíma, var vistað út og réttilega komið fyrir í menningarsjóðum, landshlutasamtökum og fagráðuneytum, þar sem umsóknir um einstök verkefni sem snúa langflest að menningarmálum og safnastarfsemi ýmiss konar er komið fyrir mikið nær fólkinu, og í landshlutasjóðunum þar sem úthlutanir eru með faglegum og gegnsæjum hætti. Enginn grunur er um að þar ráði aðgangur einstakra að þingmönnum eða nefndarmönnum í fjárlaganefnd eða að það sé háð geðþótta einstakra nefndarmanna eða nefndarinnar hvernig framlögum er háttað. Þetta var ágæt breyting og sýnist hafa verið mjög heppileg eftir því sem tímanum vindur fram og reynsla kemst á verklagið. Það er samt aldrei svo að fjárlaganefnd og Alþingi samþykki ekki ýmiss konar lagfæringar á fjárlagafrumvarpinu þar sem þarf að bæta í eða hliðra til o.s.frv. Það hlutverk verður aldrei tekið frá Alþingi og fjárlaganefndinni eins og við komum inn á hér á eftir og það stóð heldur aldrei til heldur að safnliðafyrirkomulaginu í heild sinni yrði fyrirkomið annars staðar. Þar með gefst miklu rýmri tími fyrir aðra þætti fjárlagafrumvarpsins og vinnu við þá í nefndinni af því að það fór mjög mikill tími og umfang í safnliðina á sínum tíma. Nú er hægt að einbeita sér að hinum stærri og veigameiri hliðum fjárlagagerðarinnar og gefist hefur mikið rýmri tími í fjárlagagerðina en nokkurn tímann áður. Það munar verulega um það að frumvarpið kom fram núna 11. september, fyrir liðlega 100 dögum síðan, og bættust þarna við mjög verðmætar þrjár vikur í vinnu við fjárlagagerðina. Það skiptir mjög miklu máli. Þannig var hægt að vinna þetta af miklu meiri yfirvegun og vandvirkni heldur en nokkurn tímann áður. Ég fullyrði að allt verklag og vinnubrögð við fjárlagagerðina hafa batnað stórum á liðnum árum eftir að hafa verið stöðnuð í mjög langan tíma og aldrei hafi verið farið af meiri vandvirkni í einstaka þætti og betur að verki staðið en núna, alla vega ekki í mjög langan tíma. Verklagið einfaldlega gat það af sér. Sjálfsagt má finna einhverju stað í hinni mjög hörðu gagnrýni minni hlutans í nefndarálitinu sem var rakið fyrr í dag af framsögumanni minni hlutans en eins og ég nefndi þá hefði verið meiri þungi og vigt í þeirri gagnrýni ef henni hefðu fylgt tillögur frá upphafi til enda um ríkisfjármálagerðina og stjórnarandstaðan skilað af sér sinni tillögu að fjárlagagerðinni frá upphafi til enda eins og þekkist víða annars staðar. Þá hefðum við getað rætt það málefnalega út frá breytingartillögum stjórnar og stjórnarandstöðu og það stæði þá eftir fyrir almenning að meta hvort frumvarpið væri betra og heppilegra fyrir ríkisfjármálin heldur en hitt. Aðeins að einstökum liðum sem komu inn við 3. umr. fjárlaga. Við höfum eytt töluverðum tíma í, eins og við gerðum hér við 2. umr., að fjalla um útfærslu á málefnum Íbúðalánasjóðs. Meiri hlutinn gerir tillögu um 13 milljarða framlag til sjóðsins til að styrkja eiginfjárstöðu hans til að hækka eigið fé upp í 3% af efnahag. Tillagan byggir á niðurstöðu starfshóps sem fjallaði um stöðu og horfur um efnahag Íbúðalánasjóðs. Framlagið er hins vegar ekki gjaldfært en kallar á hækkun vaxtagjalda upp á 585 millj. kr. þar sem framlagið er greitt með útgáfu skuldabréfa. Það bætist við vaxtagjöldin og það er sá liður sem kemur inn á fjárlögin. Þá voru lagðar til nokkrar breytingar, eins og rætt hefur verið í dag, er varða fjárfestingaráætlunina. Það sem kannski skiptir mestu máli til framtíðar, þó að það komi ekki inn í fjárlög á þessu ári, eru áformin um nýjan landspítala sem hefur verið rætt um núna í mörg ár. Ágæt samstaða myndaðist um að fara þá leið sem reiknað var með sem var svokölluð leiguleið en þau áform hafa breyst eins og rakið er í nefndaráliti meiri hlutans. Í sameiginlegu minnisblaði fjármála- og efnahagsráðherra og velferðarráðherra sem ríkisstjórnin samþykkti 30. nóvember er lagt til að um opinbera framkvæmd verði að ræða. Ráðherrarnir leggja til að það verði undirbúið frumvarp um breytingar á umræddum lögum og það komi inn í þingið í janúar. Þá verður það rætt og útfært ítarlega eins og efni standa til og ekki eru gerðar tillögur um gjaldaheimildir núna. Við frumvarpsgerðina verði jafnframt athugað hvort finna megi svigrúm í langtímaáætlun um ríkisfjármál á næstu árum með það að markmiði að hefja framkvæmdir við stærstu verkþættina sem opinbera ríkisframkvæmd. Það hefur verið rakið hér í umræðum missirum saman hvað sú framkvæmd mun hafa mikil hagræðingaráhrif á rekstur Landspítalans fyrir utan að stórbæta alla heilbrigðisþjónustu í landinu. Þá er lagt til að fjármunir verði lagðir til framhaldsskólanna með það að markmiði að undirbúa styttingu framhaldsskólanámsins í tengslum við gerð aðalnámskrár. Þessu er ástæða til að vekja sérstaka athygli á og fagna mjög. Framhaldsskólinn er hvergi lengri í heiminum en á Íslandi. Meðalútskriftaraldur stúdenta úr framhaldsskólum er hvergi hærri en á hérna þar sem hann er liðlega 21 ár og meðalnámstíminn er í kringum 5 ár meðan stúdentar almennt útskrifast 18 og 19 ára gamlir víðast hvar í Evrópu og í heiminum. Það er mjög ánægjulegt að setja eigi fjármuni í að undirbúa þetta. Ef vel verður að verki staðið mun það ekki einungis skila sér í betri framhaldsskóla og betra námi heldur arðbærari menntun fyrir einstaklingana alla sem eru fyrr í háskóla og fyrr úti á vinnumarkaði í staðinn fyrir framhaldsskóla sem hefur verið allt of lengi með því sniði sem við þekkjum í dag. Þótt hann hafi staðið sig vel og menntunin sé góð þá held ég að það skipti miklu máli að setja fjármuni í það að undirbúa breytingar á fyrirkomulagi námsins. Það eru nokkur önnur verkefni sem ég vildi nefna sérstaklega því um er að ræða brýnar fjárfestingar í menntun, menningu, velferð og skapandi greinum sem koma inn sem breytingartillögur við 3. umr. Mál sem biðu og voru ekki útkljáð að fullu þegar 2. umr. fór fram en voru í skoðun og vinnu í nefndinni á milli umræðna. Fyrst vildi ég nefna aukið framlag til háskólanna í landinu. Þeir fá allir einhverja hækkun. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. tímabundna hækkun til að koma til móts við viðvarandi rekstrarvanda Landbúnaðarháskóla Íslands. Það segir í nefndaráliti að þrátt fyrir hagræðingaraðgerðir síðustu ára hafi ekki tekist að ná jafnvægi í rekstri skólans og afleiðing þess sé uppsafnaður halli sem er verið að vinna að því að ná niður og þetta er framlag til þess. Þá er 40 millj. kr. framlag til Háskólans á Hólum. Uppsafnaður rekstrarhalli hans var 134 millj. kr. í árslok 2011 og er uppi áætlun um að ná honum niður og áformað að skipa starfshóp þriggja ráðuneyta til að fara yfir staðarhaldið þar í heild sinni í tengslum við rekstur skólans en kostnaður við það hefur numið um 20 millj. kr. á ári. Þarna er verið að leggja breytingar á staðarhaldinu til grundvallar framlaginu. Þá er gerð tillaga um 40 millj. kr. til Háskólans á Bifröst til að mæta fjárhagslegum vanda sem er meðal annars kominn til vegna verulegrar fækkunar á nemendum. Gert er ráð fyrir 43,5 millj. kr. tímabundinni hækkun framlags til Háskólans í Reykjavík til að koma til móts við nemendafjölgun í skólanum á milli ára. Þannig hefur verið miðað við 757 nemendur í reikniflokki 5 o.s.frv. Gerð er tillaga um 75 millj. kr. hækkun framlags til kennsluþátta Háskóla Íslands. Auk þess er tillagan auðvitað komin aftur inn sem var kippt til baka við 2. umr. til að útfæra betur það sem tengist fjárfestingaráætluninni og varðar byggingu á Húsi íslenskra fræða. Allt eru þetta fjárfestingar í menntun og áður var rakið hvernig framhaldsskólaframlögin komu til. Því má bæta við að gerð er tillaga um 30 millj. kr. framlag vegna bóklegs flugnáms. Þessu vildi ég öllu vekja athygli á af því að í máli ræðumanna hefur stundum verið látið að því liggja að hér sé um að ræða óþarfa og gæluverkefni en ég fullyrði það að hver einasta breytingartillaga sem er lögð til á svo sannarlega rétt á sér. Þær tengjast allar fjárfestingum og framlögum til innviða samfélagsins í menntun, menningu og velferð eins og ég rakti hérna áðan. Ég ætla að bæta við nokkrum liðum til að varpa ljósi á breytingartillögurnar. Hérna er til dæmis lagt til 20 millj. kr. framlag eða millifærslu til Kvikmyndamiðstöðvar Íslands vegna endurmats á fjárfestingaráætlun. Um er að ræða stuðning við umskipti smærri kvikmyndahúsa á landsbyggðinni og kvikmyndahúsa sem sýna listrænar kvikmyndir yfir í stafrænan sýningarbúnað o.s.frv. Þetta er mjög mikilvægt framlag og skiptir miklu máli í þessu tilliti. Þá er gerð tillaga um 10 millj. kr. tímabundna hækkun vegna aukinnar starfsemi Snorrastofu, staðarhalds og endurskoðun á rekstrarsamningi við stofnunina. Þar fara fram mjög mikilsverð fræðastörf og skiptir miklu máli að standa myndarlega við bakið á þeirri starfsemi. Gert er ráð fyrir 4 millj. kr. tímabundnu framlagi til reksturs Skáksambands Íslands. Þar er unnið frábært og einstakt starf sem hefur skilað sér með margvíslegum hætti. Þetta eru allt lágar upphæðir en skipta starfsemina mjög miklu máli. Ég vildi gera sérstaklega að umtalsefni það sem var rætt töluvert við 2. umr. fjárlaga og hefur verið í umræðunni í allt haust. Það er gerð tillaga um 200 millj. kr. tímabundið framlag til að styrkja einstök lögregluembætti og draga úr fækkun lögreglumanna og mæta uppsöfnuðum halla lögregluumdæmanna úti á landi. Innanríkisráðuneytinu er falið að skipta fjárhæðinni á embættin og byggja skiptinguna á rekstraráætlunum næsta árs. Að sjálfsögðu hefði verið hægt að verja meiri fjármunum til þessara hluta til að mæta uppsöfnuðum vanda og stöðu löggæslunnar enn þá frekar, sérstaklega hinna fámennu lögregluliða á landsbyggðinni, en ráðuneytið gerir ráð fyrir því að upphæðin dugi til að mæta brýnasta vandanum, mæta uppsöfnuðum halla einstakra lögregluembætta og koma í veg fyrir að fækka þurfi lögreglumönnum meira. Þeim hefur fækkað um 81 á síðustu fjórum árum og þessi pottur er sérstaklega til að koma í veg fyrir að þeim fækki enn frekar þegar horft er til framtíðar lögreglu svo hún geti farið að efla starfsemi sína á ný. Það á sérstaklega við um fámennari liðin úti á landi sem eiga erfitt með að manna vaktir og halda sinni starfsemi fyrir ofan öryggis- og þolmörk ef þarf að fækka frekar í liðunum. Á því var mikill skilningur og mikill og almennur stuðningur við málið eins og kom fram í fyrri umræðum um fjárlögin á þessu hausti. Eins og ég segi er ánægjulegt að þessi pottur sé lagður til þó það sé að sjálfsögðu hægt að færa rök fyrir því að hann hefði getað verið enn stærri til að ganga enn lengra í því að mæta þörfum einstakra lögregluembætta fyrir aukna fjármuni en innanríkisráðuneytið gerir ráð fyrir að potturinn dugi til að koma í veg fyrir að lögreglan þurfi að fækka meira í sínu liði. Hérna er annar liður sem tengist lögreglu- og öryggismálum. Það er 25 millj. kr. hækkun á framlagi til Slysavarnafélagsins Landsbjargar en á undanförnum árum hefur fjárveiting lækkað í samræmi við hagræðingarmarkmið auk þess sem framlög frá þessum aðilum hafa dregist enn meira saman en framlag ríkisins á sama tíma og verkefnum hefur fjölgað mjög, svo sem hálendisvöktun, vegna strandveiða o.fl. Ferðamönnum hefur fjölgað mjög á fáum árum og auðvitað kemur þá til kasta Slysavarnafélagsins. Þetta er viðleitni til að styrkja starfsemi þeirra og kemur sér örugglega vel í þeim brýnu verkefnum sem á þeim hvíla. Annað sem tengist löggæslumálunum er Landhelgisgæsla Íslands. Lögð er til 100 millj. kr. hækkun fjárveitinga til að tryggja rekstrarforsendur fyrir starfsemi Gæslunnar. Það er áætlað að sértekjur hennar dragist saman um allt að 310 millj. kr. á árinu 2013 vegna niðurskurðar verkefna á vegum Frontex og EFCA en fyrir liggur að ekki verður um frekari sérverkefni að ræða á næsta ári sökum samdráttar erlendis. Þetta er lagt til til að mæta þeirri stöðu. Heilmikið var fjallað um sóknargjöldin í aðdraganda 3. umr. fjárlaga og reyndar fjárlagagerðinni í allt haust eins og hefur oft komið upp í fjárlagagerð liðinna ára. Eftir heilmiklar viðræður við kirkjunnar menn var niðurstaðan sú að gerð var tillaga um 45 millj. kr. hækkun á liðnum Sóknargjöld til þjóðkirkjunnar. Vil ég lýsa sérstakri ánægju með að náðst hafi samkomulag og sátt við þjóðkirkjuna um þau mál og þeir hafi gengið sáttir frá þeim viðræðum. Eins og hér er rakið í skýringum hafa forsætisráðuneytið, fjármála- og efnahagsráðuneytið og innanríkisráðuneyti haft stöðu þjóðkirkjunnar til skoðunar að undanförnu. Nú er engin aðhaldskrafa gerð vegna sóknargjalda trúfélaga í frumvarpinu og aðhaldskröfur vegna rekstrarframlags til þjóðkirkjunnar hafa á þessu tímabili verið áþekkar og til almennra stjórnsýslustofnana ríkisins. Hins vegar voru þær ákveðnar nokkuð hærri vegna framlaga til sókna og trúfélaga í ljósi þess að þau framlög höfðu vaxið mun örar á fyrri árum. Eftir þessa skoðun ráðuneytanna og samanburð málaflokka hefur verið ákveðið að fallast á að leggja til að greidd verði tímabundin viðbót við framlög vegna sókna og trúfélaga umfram það sem greitt verður samkvæmt forsendum í fjárlagafrumvarpinu og þar með samkvæmt því einingarverði sem þar er mælt fyrir um. Sú tímabundna viðbót er ætluð til að vega á móti þessum umfram skerðingum og er ráð gert fyrir að viðbótarframlög af sömu ástæðu verði greidd fyrir árin 2014 og 2015 og þau falli niður eftir það. Forsenda fyrir ákvörðun um viðbótarframlagið er að fram fari endurskoðun á heildarfyrirkomulagi á fjárhagslegum samskiptum ríkisins, kirkjunnar og safnaða hennar og annarra trúfélaga. Í því felist bæði endurskoðun á samningi ríkisins og þjóðkirkjunnar á grundvelli kirkjujarðasamkomulags. Einnig er bent á að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að þjóðkirkjan fái launa- og verðlagshækkanir á sama hátt og almennar ríkisstofnanir. Einnig er gert ráð fyrir að framlög vegna sókna hækki miðað við spá um almennar verðhækkanir á milli ára. Ég vildi nefna þennan lið sérstaklega af því að þó að þetta sé ekki ein af hæstu upphæðunum í breytingartillögunum fyrir 3. umr. fjárlaga er það eitt af þeim mikilsverðu samfélagsmálum, kirkjan og öll sú mikla starfsemi sem þar er innt af hendi, sem er mjög mikilsvert að ná samkomulagi um og að starfsemin sé rekin þannig að það sé ágæt sátt á milli ríkis og kirkju. Eftir heilmiklar viðræður náðist sú niðurstaða sem ég nefndi, gert er ráð fyrir tímabundnu framlagi til hækkunar til að mæta umframskerðingu fyrri ára, þrjú ár í röð. Ég lýsi sérstakri ánægju með að sú niðurstaða hafi náðst og að kirkjunnar menn hafi gengið nokkuð sáttir frá því. Þá vildi ég nefna nokkur mál sem snerta heilbrigðis- og velferðarmálin eins og allar breytingartillögurnar gera. Þetta eru nánast allt breytingartillögur þar sem mismiklu er bætt við samneysluna út frá velferðar-, mennta-, menningar-, öryggismálum, allt mjög brýn mál. Þess vegna kallaði ég eftir því þegar hin harða ádrepa minni hlutans var hérna fyrr í dag að menn kæmu þá með tillögur um hvað megi falla út, hvað megi koma í staðinn og hvað megi fara öðruvísi bæði hvað varðar tekjur og gjöld. Það eru taldar brýnar ástæður fyrir því að leggja breytingartillögurnar til og það er gert eftir vandlega yfirferð. Það má alveg leggja til að klipið sé af íþrótta- og æskulýðsstarfsemi eða mennta-, menningar-, og velferðarstarfsemi en það hefur auðvitað áhrif. Okkar mat er sem sé það að þetta séu allt framlög sem skipta miklu máli til að efla velferð og velferðarþjónustu í sinni opnustu mynd í landinu. Dæmi til viðbótar um það. Við þekkjum öll hvað starfsemi SÁÁ hefur skipt gífurlega miklu máli á síðustu áratugum. Þeir hafa með höndum mikilvægt hlutverk og eiga stóran þátt í heilbrigðisþjónustunni. Þetta eru sjálfstæð samtök en þeim er falið gífurlega mikið verkefni af því að þau hafa byggt upp alveg frábæra starfsemi á síðustu árum og hefur verið óskað sérstaklega eftir því á síðustu 1–2 árum að ná samkomulagi við ríkisvaldið um sérstaka þjónustu SÁÁ við eldri borgara. Hér er gerð tillaga um 20 millj. kr. tímabundið framlag til að byggja upp þjónustu við eldri borgara. Það er enn eitt dæmið um mjög mikilvæga starfsemi í okkar velferðarsamfélagi þar sem er verið að bæta í til að gera þessum samtökum auðveldara fyrir að sinna starfsemi sinni og svo þau geti komið sérstaklega til móts við eldri borgara, sem er hópur sem hefur stækkað mjög í heilbrigðisþjónustu þeirra. Af sama tagi er tillagan um 7 millj. kr. hækkun á framlagi til meðferðarheimilisins Hlaðgerðarkots í Mosfellsdal. Samhjálp rekur vistheimili fyrir áfengissjúklinga að Hlaðgerðarkoti og segir hér að óhjákvæmilegt sé að leggja í kostnaðarsamar framkvæmdir til að halda starfseminni áfram og þess vegna sé óskað eftir þessu tímabundna aukaframlagi til starfseminnar. Oft þurfi að sinna sjúklingum sem hafa ekki náð bata eftir hina hefðbundnu meðferð og hrakist út á jaðarinn í samfélaginu, leitað svo til Samhjálpar og náð þar oft fínum bata. Þetta er mjög mikilvægur þáttur í velferðar- og heilbrigðisþjónustunni sem Samhjálp hefur með að gera með til dæmis rekstri Hlaðgerðarkots. Verið er koma til móts við þarfir þeirra til að geta haldið starfsemi sinni óskertri við minnstu bræður okkar. Það er mikið ánægjuefni að samstaða náðist um að leggja til þessa tillögu. Það er eitt stórt mál sem skiptir heilbrigðismálin miklu máli. Eins og við munum öll úr fjárlagagerðinni fyrir þremur árum þegar stóð til að skerða starfsemi spítalasviða heilbrigðisstofnana úti á landi voru mikil átök um það. Það var svo sem betur fer horfið frá því af því að heilbrigðisstofnanir úti á landi hafa með að gera tiltekna grunnþjónustu á spítalasviðinu. Þó að öll hin flóknari og ítarlegri starfsemi fari fram á Landspítalanum okkar allra var ákveðið að standa vörð um spítalasviðin og gera þeim kleift að starfa áfram. Hérna er verið að gera tillögu til Heilbrigðisstofnunar Suðurlands um 100 millj. kr. tímabundið framlag til fyrsta áfanga endurbyggingar og breytinga á eldri hluta Sjúkrahússins á Selfossi sem er komið á þann aldur að verulegs viðhalds er þörf, einkum á lagnakerfum en einnig á húsnæði vegna nýrra krafna um reglugerð um byggingar. Ég vil skjóta því að að búið er að hanna þessa framkvæmd að fullu, þetta er fyrsti áfangi af þremur í endurbyggingu spítalasviðs Heilbrigðisstofnunar Suðurlands. Búið er að hanna þetta allt saman, það liggur fyrir og hægt að fara beint af stað ef þetta verður samþykkt. Þetta er stór og mikil framkvæmd sem eykur auðvitað mjög gæði heilbrigðisþjónustunnar á þessu stóra og mikla svæði sem þjónustar ekki bara 15–20 þús. íbúa heldur tugi þúsunda sem eiga sitt annað heimili á þessum slóðum með heilsárshúsum sínum og auðvitað suma af þeim 600–700 þús. ferðamönnum sem fara um undirlendið á hverju einasta ári. Það er sem sagt lagt til 100 millj. kr. framlag sem kemur í pott sem er þannig samsettur að með því að ráðstafa ónýttum fjárveitingum fyrri ára og með framlagi Fasteigna ríkissjóðs er búið að tryggja heildarfjármögnun á fyrsta áfanga verkefnisins. Eins og ég nefndi áðan er búið að vinna frumáætlun og fullgera aðalteikningar sem eru samþykktar hjá byggingarfulltrúum á lokastigi. Næsta verkefni er að afla heimilda til að hefja verkkönnun og gerð útboðsgagna. Þetta 100 millj. kr. framlag sem við leggjum til við breytingartillögu við 3. umr. gera það að verkum að búið er að fjármagna að fullu þennan fyrsta áfanga og hægt að fara í hann og ljúka gerð hans. Svo er það sjálfstæð ákvörðun Alþingis síðar að fara í næsta áfanga o.s.frv. Þannig að þetta eykur ekki bara framkvæmdastig tímabundið á svæðinu heldur stórbætir auðvitað starfsemi þessarar vel reknu fyrirmyndarstofnunar í heilbrigðiskerfi okkar. Nú hef ég rakið þó nokkuð margar af þeim breytingartillögum sem við leggjum fram við 3. umr. fjárlaga. Ég hef engan enn þá heyrt nefna í umræðunni í dag hverjar af þeim mættu missa sig enda eins og ég sagði áðan eru þetta allt breytingartillögur sem eru lagðar til núna við 3. umr. eftir vandlega yfirlegu. Það hefur auðvitað verið unnið meðfram fjárlagagerðinni alla þá 100 daga sem hún hefur staðið formlega yfir á Alþingi síðan frumvarpið kom inn 11. september, 3 vikum fyrr en hefur tíðkast áratugum saman. Það gerði það að verkum að í nefndinni var hægt að vinna þetta af enn þá meiri vandvirkni og yfirvegun og liggja betur yfir einstökum liðum enda ber öll fjárlagagerðin þess svo sannarlega merki að vel hafi til tekist. Eins og ég segi er verið að leiðrétta og bæta í á ýmsum sviðum og gera mörgum mikilvægum og brýnum velferðarverkefnum kleift að fara af stað, hvort sem þau tengjast löggæslumálum, öryggismálum, sóknargjöldum til þjóðkirkjunnar, listum, menningarmálum, æskulýðsmálum, íþróttamálum eins og skákinni sem ég nefndi áðan eða fræðastörfum eins og Snorrastofu. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. tímabundna hækkun framlags til Fornminjasjóðs en sjóðurinn veitir styrki til rannsókna á fornminjum og heimild er til þess að styrkja viðhald annarra menningarminja. Þessi breytingartillaga er lögð fram eftir yfirferð á stöðu fornminjanna og það var ákall frá fornleifafræðingum um að bæta í þarna til að þeir gætu sinnt sínum brýnustu verkefnum. Niðurstaðan varð sú að leggja þessa fjárhæð til aukningar á framlagi til þeirra og er það án efa til mikilla bóta fyrir starfsemina, eins og þeir færðu sannfærandi rök fyrir. Ég hef áður rakið aukin framlög til menntamála sem eru margs konar, bæði á háskóla- og framhaldsskólastigi, og væri hægt að bera víða niður en allt ber að sama brunni. Um er að ræða brýnar fjárfestingar í menntun, menningu og velferðarmálum í heild sinni. Til að útskýra rétt í lokin vegna umræðu um Hús íslenskra fræða stendur hérna 800 millj. kr. Það er þannig samsett að lagt er til tímabundið 800 millj. kr. framlag til að hefja framkvæmdir við byggingu Húss íslenskra fræða. Framkvæmdakostnaður er upp á 3,4 milljarða kr. og þar er hlutur ríkisins 2,4 milljarðar eða um 70% en hlutur Háskóla Íslands er 1 milljarður kr., þar af 650 þús. á árinu 2013. Sá hluti verður fjármagnaður með ráðstöfunarfé skólans frá Happdrætti Háskóla Íslands sem færist á tekjuhlið ríkissjóðs. Beinar greiðslur úr ríkissjóði vegna framkvæmdanna á næsta ári nema því um 150 millj. kr. Restin af þeirri upphæð, sem sagt á næsta ári, kemur frá háskólanum sjálfum eða Happdrætti Háskóla Íslands. Hönnunarferli þessarar miklu framkvæmd er lokið og verkið er tilbúið til útboðs. Það skiptir náttúrlega mjög miklu máli að geta farið af stað með framkvæmdina á þessum vetri. Þá er ég búinn að tæpa á mörgum af helstu breytingartillögunum og því verklagi sem var viðhaft við fjárlagagerðina nú á þessu hausti.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að biðja hv. þingmann að útskýra eitt fyrir mér sem snýr að því sem hann endaði á í ræðu sinni, Húsi íslenskra fræða. Þegar málið var fyrst kynnt inni í fjárlaganefnd var lagt til að ríkið mundi leggja fram 800 millj. kr., það er að segja 1/3 af heildarupphæðinni. Við 2. umr. var gert ráð fyrir að ríkið mundi leggja til 467 millj. kr. en síðan við 3. umr. er lagt til að það verði 150 millj. kr. Í raun og veru er þetta svo að happdrættið er látið koma með tveggja ára framlag miðað við þriggja ára verkáætlun. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort honum finnist eðlilegt að ríkið leggi til 150 millj. kr. af 2,4 milljarða kr. framlagi á þremur árum? Í raun og veru er bara verið að velta vandanum yfir á þá sem taka við, að mínu viti. Finnst honum þetta eðlileg vinnubrögð? Í öðru lagi: Þegar hv. þingmaður fór yfir breytingartillöguna kom hann inn á það sem snýr að Íbúðalánasjóði. Þar er lagt til að vaxtakostnaður vegna skuldabréfsins sem á að gefa út upp á rúmar 500 millj. kr. verði fært á kostnað hjá ríkinu. Finnst honum ábyrgt að gera það þegar fram hefur komið á fundi hv. fjárlaganefndar að forsvarsmenn Íbúðalánasjóðs meti lágmarksafskriftaþörf sjóðsins á árunum 2012 og 2013 um 6 milljarða króna? Er þetta ekki bara staðfesting á því að þetta verður á endanum sett inn í ríkisreikning? Það hefur jú verið með þeim hætti á undanförnum árum að niðurstaða ríkisreikninga er allt önnur en gert er ráð fyrir. Því vil ég spyrja hv. þingmann um þetta tvennt. Annars vegar um 150 millj. kr. framlag úr ríkissjóði í þriggja ára verkefni á næsta ári og geyma eftir rúma 2,2 milljarða fyrir næstu stjórnvöld og hins vegar það sem snýr að Íbúðalánasjóði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Fjárlögin í allri sinni mynd eru aldrei óskalisti einstakra þingmanna, ekki frekar en rammaáætlun eða stjórnarskrá eða önnur af þeim stærstu verkefnum sem við erum að vinna við. Þetta er auðvitað margt byggt á samkomulagi og málamiðlun um hvað skuli gert og hvað skuli ekki gert, það er endalaust álitaefni í hvað við skulum fara á hverjum tíma. Auðvitað er hægt að taka ákvörðun um að fresta framkvæmdum og bíða til seinni tíma, en það er samkomulag um að tiltekin verkefni séu inni í fjárlögum. Það er hart sótt af einhverjum og það er gerð málamiðlun um að fara í þetta og fara í hitt en láta annað bíða. Eitt af því sem var ákveðið að fara í, meðal annars í tengslum við fjárfestingaráætlun og svo fjárlögin, var Hús íslenskra fræða og voru færð fyrir því ágæt rök að heppilegt væri að fara út í þá framkvæmd. Ég held að það hafi verið ágætisniðurstaða að framlag happdrættisins væri aukið á næsta fjárlagaári fyrst þar var borð fyrir báru til að gera það. Eins og ég segi er álitaefni hvernig samsetningu og framvindu svona stórra verkefna er farið en ég held að það sé hyggilegt að fara í framkvæmdina. Ég er alveg sannfærður um það og auðvitað er verið að taka ákvörðun núna um að gera það. Það verður ekki til baka snúið eftir það, en það má alltaf rökræða hvað við eigum að gera og hvað ekki. Hvað Íbúðalánasjóðinn varðar þá vitum við alveg að staða hans er erfið. Við höfum rakið hvernig hún er til komin frá því að uppgreiðslumál hófust og allt það, en það er engin önnur leið en að mæta vandanum þótt við vitum að það verði að taka á frekari og fleiri álitaefnum í rekstri hans síðar. Íbúðalánasjóður er ein af stærstu sameignum þjóðarinnar og við getum ekkert annað en brugðist við vandanum þótt við þurfum jafnvel að taka betur á honum síðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég ítreka það sem snýr að Íbúðalánasjóði, hvort hv. þingmanni finnist eðlilegt að færa bara vaxtakostnaðinn inn árið 2013 þegar fyrir liggur að að lágmarki verði afskriftaþörf sjóðsins 6 milljarðar kr. og hugsanlega verri. Við þekkjum ástæðuna fyrir því og því vil ég spyrja hv. þingmann um þetta. Síðan gerði hv. þingmaður vönduð vinnubrögð við fjárlagafrumvarpið töluvert að umræðuefni hér og í andsvörum, sem ég hafna algjörlega. Því vil ég spyrja hv. þingmann um eitt einangrað dæmi sem snýr að tekjuhlið frumvarpsins. Bréf var sent til hv. efnahags- og viðskiptanefndar í lok október um að fara yfir tekjuhluta frumvarpsins og síðan óskað eftir að því yrði svarað eigi síðar en í nóvember. Svarið hefur ekki borist enn og það er ekki búið að fara yfir tekjugrein frumvarpsins. Það urðu miklar umræður um þetta í fyrra og ég gat nú ekki skilið hv. þingmenn, hvar sem þeir stóðu í flokki, öðruvísi en svo að þetta væri hlutur sem mætti ekki gerast aftur. Eigi að síður erum við núna ekki með umsögn um tekjugrein frumvarpsins og hún hefur ekki verið rýnd sérstaklega. Eru þetta að mati hv. þingmanns góð vinnubrögð? Sérstaklega í ljósi þess sem vakti sérstaka athygli mína og ég kem vel inn á í ræðu minni á eftir að nú er hæstv. fjármálaráðherra búinn að dreifa breytingartillögu um frumvarpið þar sem er verið að lækka tekjuhliðina um tæpar 600 milljónir kr. eftir samningalotuna við Bjarta framtíð. Varðandi þau vinnubrögð sem ég lýsi hér sem snúa að tekjuhliðinni og að hæstv. fjármálaráðherra standi í samningaviðræðum við einstaka hv. þingmenn og komi síðan með breytingartillögu eftir að búið er að taka málið út úr hv. fjárlaganefnd. Er hv. þingmaður sammála því að það séu vönduð og góð vinnubrögð og séu til eftirbreytni?

Virðulegi forseti. Já, nú er það þannig að gerð ríkisfjármála og frumvarpsins er auðvitað flókin deigla sem tekur langan tíma og er eðli málsins samkvæmt síbreytileg fram á síðustu stundu, bæði tekjur og gjöld. Verklag má bæta endalaust, ég rakti það hérna áðan hvernig verklagið hefði batnað stórum á síðustu árum, sérstaklega eftir að við útvistuðum safnliðunum og jukum tímann sem þingið hefur til fjárlagavinnunnar á hverju hausti um þrjár vikur. Ég held að það skipti mjög miklu máli að hægt sé að fara af meiri vandvirkni og yfirvegun yfir frumvarpið og það hefur líka skilað sér í umræðunum um það núna í vetur. En auðvitað má tína til dæmi sem mega enn þá betur fara. Auðvitað væri heppilegra ef rýnin og umsögnin um tekjuhliðina hefðu legið fyrir, en það er bara eins og gengur og gerist. Það er ekki við öllu séð og alltaf eitthvað sem má betur fara. En í öllum meginatriðum er fjárlagavinnan núna á þessum vetri eins og á síðustu vetrum vönduð og vandvirknisleg, en við getum alltaf bætt hana. Við getum alltaf bætt verkferlið og gert betur og það má alltaf finna nokkur tilvik á hverju hausti í þessari umfangsmiklu og flóknu vinnu sem mega fara enn þá betur. Þá getum við ekkert gert annað en að draga lærdóm af því og gera enn betur næsta vetur.

Virðulegi forseti. Við erum í 3. umr. um fjárlögin. Áður en ég kem inn á svör hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar hér á undan ætla ég aðeins að koma inn á ferlið og hver vinnubrögðin eru. Við upplifðum það hér fyrir nokkrum missirum að hæstv. atvinnuvegaráðherra kom hingað í ræðustól undir störfum þingsins og sagði að nú væri stjórnarandstaðan búin að tala svo mikið í málinu að það yrði jafnvel mjög erfitt fyrir ríkissjóð að standa skil á launagreiðslum 1. janúar. Það ber vott um fáránlegan málflutning hæstv. ráðherra á þeim tíma. En síðan þegar málið kemur inn í hv. fjárlaganefnd stóð til að breytingartillögur meiri hlutans yrðu kynntar og teknar út á föstudegi. Það var ekki gert. Nefndarmenn voru beðnir um að vera í startholunum því að til stæði að gera það seinni partinn. Það var ekki gert. Þá stóð til að það yrði gert á laugardeginum. Það var ekki gert. Síðan var hefðbundinn fundur hv. fjárlaganefndar á mánudeginum. Þá átti að afgreiða tillögurnar endanlega. Það var ekki heldur gert, lengra var ríkisstjórnin og hv. meiri hlutinn ekki kominn í vinnu sinni. En síðan gerðist nokkuð. Á þriðjudagsmorgninum var málið tekið út með breytingartillögum meiri hlutans en á miðvikudeginum varð að taka málið aftur inn í nefndina og það afgreitt þaðan aftur vegna breytinga sem gerðar voru og sneru að Landspítalanum. Það er nú allt vandaða vinnuferlið. Tillögurnar voru kynntar á fundi hv. fjárlaganefndar og teknar út nánast samstundis. Það kalla hv. þingmenn góð vinnubrögð. Því hafna ég alfarið. Það voru engar forsendur fyrir hv. þingmenn í fjárlaganefnd, alla vega ekki þá sem eru í minni hlutanum, til að geta lagt nokkurt mat á þær tillögur sem gerðar voru. Þeim gefst ekkert ráðrúm og þeir fengu engar upplýsingar. Þá langar mig að árétta eitt. Það var nokkuð merkilegt að upplifa það um daginn þegar hv. þm. Kristján Þór Júlíusson ræddi við hæstv. fjármálaráðherra í óundirbúnum fyrirspurnatíma. Ég verð að viðurkenna að mér ofbauð sá hroki sem kom fram í svari hæstv. ráðherra, mér var algerlega misboðið. Óskað var eftir því að svar bærist varðandi upplýsingar sem nefndin sóttist eftir. Ráðuneytið hafði að hámarki sjö daga til að svara, en vikuna eftir að þeim fresti var lokið voru fjáraukalög afgreidd á Alþingi. Svar ráðherra kom 27 dögum of seint, svo við höldum öllu til haga fyrir hæstv. ríkisstjórn, ekki veitir af. Þar segir: Þar sem meðferð fjáraukalagafrumvarpsins er lokið er engin ástæða til að við séum að vinna með þessi gögn. Þannig er umhverfið. Hvers vegna skyldu nú hv. þingmenn í minni hlutanum óska eftir þessum gögnum? Jú, til að vinna þá vinnu sem okkur er falið að vinna. Það hefur nefnilega komið fram að sum ráðuneyti hafa óskað eftir beiðnum, t.d. í fjáraukalögin, bara til að reyna að standast þann rekstur sem fyrir er. Við köllum eftir upplýsingum til að vanda ákvarðanatöku okkar. Nei, okkur er synjað um það. Það hefur auðvitað komið fram á fundum hv. nefndar að til að mynda hv. þm. Lúðvík Geirsson, sem er fyrrverandi formaður Blaðamannafélags Íslands, taki þátt í svona skollaleik og eins hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson. Síðan koma þessir hv. þingmenn hér og tala um hversu mikilvægt sé að efla upplýsingalöggjöfina. En þegar kemur að þeirra eigin verkum stendur ekki til að láta hv. þingmenn hafa aðgang að þeim upplýsingum sem þeir þurfa að fá. Ég var í andsvörum áðan við hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson. Hvaða upplýsingar hefur minni hlutinn í fjárlaganefnd til að mynda fengið varðandi verkefnið svokallaða, Hús íslenskra fræða, í öllum þeim hringlandahætti sem verið hefur í því máli? Verkefnið er kynnt í hv. fjárlaganefnd og sagt að það kosti 3,4 milljarða, í rauninni 3,7 af því að þegar er búið að leggja fram í 300 millj. kr. kostnað. Skipta átti verkinu niður á þrjú ár. Ríkissjóður átti að borga þrisvar sinnum 800 millj. og happdrættið átti að borga þrisvar sinnum 330 millj. kr. Síðan þegar málið er kynnt og tekið út úr nefndinni er búið að breyta því þannig að ríkissjóður á að borga 467 millj. kr. Málinu er kippt út við 2. umr. vegna breytingartillagna meiri hlutans og fer aftur inn í hv. fjárlaganefnd. Hver er afgreiðslan hjá meiri hlutanum við 3. umr.? Jú, hún er sú að núna skuli ríkissjóður borga 150 millj. af framlagi sínu í þá framkvæmd. Eftir standa þá 2 milljarðar og 250 millj. kr. fyrir þá sem taka við. Þeir þurfa að standa skil á því á næstu tveimur árum, árin 2014 og 2015, vegna þess að núverandi stjórnarmeirihluti ætlar að skreyta sig með því að fara í skóflustunguaðgerðir. Hér eru kosningamálin, við tökum skóflustungur og síðan sjá aðrir um framkvæmdina. Þannig eru nefnilega vinnubrögðin. Ég hef enga skýringu fengið á því hvers vegna það er gert með þessum hætti, enga. Ég hef heldur ekki fengið skýringar á því og það væri ágætt ef hv. þingmenn eða hæstv. ráðherra mundu upplýsa um það hér hvort búið sé að kanna það mjög rækilega hvort þeir sem eiga að koma með mótframlagið, eins og happdrættið, geti ekki örugglega staðið skil á því eða hvort gengið sé mjög nærri þeim stofnunum með því að þær eigi að standa skil á tvöföldu framlagi á einu ári. Það eru forkastanleg vinnubrögð. Síðan koma hv. þingmenn og segja: Þetta er mjög vel unnið mál. Það er búið að vera 100 daga í fjárlaganefnd. En eru það bara dagarnir sem telja varðandi meðferð málsins? Nei, aldeilis ekki. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum með það sem snýr að tekjuhlið frumvarpsins. Hæstv. forseti tók þátt í þeirri umræðu í fyrra vegna þeirra þingskapabreytinga sem gerðar voru. Þá var það einhvern veginn í lausu lofti hjá sumum hvort nefndarmenn í efnahags- og viðskiptanefnd ættu að skila inn umsögn til fjárlaganefndar um tekjuhlið frumvarpsins, það væri kannski þeirra eigin ákvörðun. Það var ekki skilningur allra. Þá taldi ég að það mundi ekki gerast aftur að menn skiluðu ekki greiningu á tekjuhliðinni til hv. fjárlaganefndar. Sent var bréf til efnahags- og viðskiptanefndar 27. október síðastliðinn og beðið um að nefndin skilaði niðurstöðu eigi seinna en 7. nóvember. Enn hefur ekkert svar borist en auðvitað er hv. efnahags- og viðskiptanefnd vorkunn þar sem ekki er það langt síðan mælt var fyrir svokölluðum bandormi, sem er tekjuöflunarhluti frumvarpsins og snýr að þeim breytingum sem gerðar eru. Eigi að síður hefur ekkert svar borist enn þá og tekjuhlutinn er órýndur. Þá er mjög merkilegt að skoða breytingartillögu við fjárlögin sem hæstv. ráðherra dreifði. Það er nánast einsdæmi að hæstv. ráðherra dreifi breytingartillögum um að lækka tekjuhliðina um 575 millj. kr. út af virðisaukaskatti með því að fresta gildistöku fyrirhugaðrar hækkunar á virðisaukaskatti á ferðaþjónustu. Hvernig stendur á því? Jú, það sem kemur fram í fjölmiðlum blasir auðvitað við öllum. Það er vegna þess að hæstv. ráðherra hefur verið að semja við þingmenn Bjartrar framtíðar. Þeir settu niður hælana og sögðu: Þetta munum við ekki samþykkja. Þá verður hæstv. ráðherra að nota tíma sinn í hrossakaup við þessa tvo hv. þingmenn. Það er bara þannig, það er ekki flóknara en það. Þess vegna kemur þessi tillaga hingað. Það eru algerlega óafsakanleg vinnubrögð. Síðan og ekki síst koma hv. þingmenn Bjartrar framtíðar hingað þegar þeir gefa sér tíma til og gagnrýna hv. þingmenn minni hlutans sem taka þátt í þessum umræðum og kalla eftir upplýsingum. Hv. þingmenn Bjartrar framtíðar skilja bara ekkert í því. Þeir ættu kannski að líta sér aðeins nær því að þeir sitja við ríkisstjórnarborðið og standa í samningum og hafa þar af leiðandi aðgang að þeim upplýsingum sem hv. þingmenn minni hlutans kalla eftir og hafa ekki fengið. Það eru staðreyndir málsins. Slík vinnubrögð eru algerlega óafsakanleg að mínu mati. Svo leyfa hv. þingmenn stjórnarliðsins sér að koma hingað upp og segja: Mjög vönduð vinnubrögð. Því miður er það ekki þannig. Síðan langar mig aðeins að koma inn á dulin útgjöld í fjárlögunum sem við vitum öll um. Það er klárlega hægt að segja að þau séu einhvers staðar á bilinu 15–20 milljarðar, að lágmarki. Fyrir því eru margar ástæður. Stærsti liðurinn snýr að Íbúðalánasjóði. Þar er lagt til að setja 13 milljarða inn í sjóðinn með því að gefa út skuldabréf og færa vaxtakostnaðinn inn í rekstur ríkisins af því að setja þetta inn. Komið hefur fram á fundum hv. fjárlaganefndar að forsvarsmenn Íbúðalánasjóðs hafa sagt: Við metum afskriftaþörfina að lágmarki 6 milljarða fyrir árin 2012 og 2013 þegar búið er að taka til. Þess vegna segi ég: Það er nauðsynlegt að viðurkenna þann halla sem hér er. En til þess að vera sanngjarn er hallinn á Íbúðalánasjóði ekki núverandi ríkisstjórn að kenna, nei, það er ekki þannig. En það er sameiginlegt verkefni okkar allra að takast á við hann. Með þessum hætti er verið að dylja hallann að mínu mati. Það vantar klárlega 20 milljarða inn í reksturinn. Ef við sleppum B-deildinni, sem eru tæpir 400 milljarðar, og tökum A-deildina þar sem liggur fyrir að hækka þarf iðgjöldin um 4% - launagreiðslur ríkissjóðs eru einhvers staðar í kringum 100 milljarða. Ætli það vanti ekki 4 milljarða þarna inn í? Ég velti því fyrir mér. Ég ætla að setja það í stærra samhengi: Hvers vegna erum við með dulinn halla? Sýnum við reksturinn eins og hann er? Nei. Við þurfum að bæta við lífeyrisgjöldin til að sýna raunrekstur ríkissjóðs núna. En því miður förum við þá leið að ýta því aðeins á undan okkur og láta aðra um að leysa það, sem er auðvitað þvert á það sem stóð til að gera þegar menn voru með svokallaðan uppsafnaðan halla í B-deildinni. Það fjall er enn þá fyrir aftan okkur, tæpir 400 milljarðar. Í A-deildinni, sem átti að vera sjálfbær, er neikvæð staða nú orðin um 67 milljarðar þannig að við sýnum ekki raunrekstur ríkissjóðs. Því verður að breyta. Mér er nákvæmlega sama hvaða flokkar stjórna hverju sinni, það verður að gera. Á sama tíma tökum við séreignarsparnaðinn. Mér finnst mjög óábyrgt að fara að eins og gert er. Athugasemdir mínar og okkar í 1. minni hluta snúa að því að horfa raunsætt á reksturinn. Við fáum það staðfest, og við höfum margoft bent á það, þegar við skoðum niðurstöðuna úr því sem áætlað er að komi út úr fjárlögunum, eftir fjáraukalög nota bene sem samþykkt eru í lok hvers árs, þá er niðurstaðan á ríkisreikningi alltaf allt önnur þó að við tökum bara tvö síðustu ár. Sleppum því á undan og hlífum ríkisstjórninni við því, tökum bara síðustu tvö árin þar sem mismunurinn var 49 milljarðar á árinu 2011 og rúmir 42 milljarðar á árinu 2010. Það er vegna þess að ekki horfst í augu við vandamálin sem fyrir hendi eru. Síðan er mjög merkilegt, og það kom reyndar fram í andsvari í dag hjá hv. þingmanni og formanni nefndarinnar, sem snýr að þeirri atvinnuuppbyggingu sem fyrirhuguð er á Bakka. Staðið verður við það samkomulag segir hv. þingmaður. Gott og vel. Þess sér ekki stað en þeir 2,6 milljarðar sem vantar þar munu þá væntanlega koma inn í fjáraukalögin þegar búið verður að ganga frá samningunum í vor. Þar er enn einn staðurinn sem vantar inn í því að ef það verður ekki gert vitum við það öll að þá mun hagvaxtarspáin ekki ganga eftir sem frumvarpið byggir á að öðru leyti. Þar er reiknað með því að stóriðjuuppbyggingin eða sú uppbygging sem þar er fyrirhuguð fari fram á seinni hluta árs 2013. Það er enn eitt dæmið um getuleysi hæstv. ríkisstjórnar í efnahagsmálum, það blasir við. Mistekist hefur að skapa hér fleiri störf en gert hefur verið og í raun hafa þau verið frekar fá. Hver er niðurstaðan núna? Nú ætlar hæstv. ríkisstjórn að fara enn eina ferðina í svokallaða hækkun á óbeinum sköttum sem hækkar verðlagið eða vísitöluna sem fer beint inn í lán heimilanna. Afrek hæstv. ríkisstjórnar með skattkerfisbreytingum á þessu kjörtímabili hafa hækkað lán heimilanna um tæpa 28 milljarða kr. En enn skal haldið áfram. Verðlagsbreytingarnar sem eiga að ganga hér eftir munu þýða að lán heimilanna munu hækka um u.þ.b. 6–8 milljarða. Eru heimilin aflögufær? Nei, þau eru sko ekki aflögufær. Það er kannski ástæðan fyrir því að forustumenn launþegahreyfingarinnar, eins og hjá ASÍ, hafa stigið fram með kröftugum hætti eins og á undanförnum dögum. Það ríkir algert skilningsleysi hjá hv. þingmönnum og hæstv. ríkisstjórn. Það verkefni sem fram undan er er að greiða niður skuldir ríkissjóðs, það er lykilatriði. Er ætlunin að gera það? Nei, það er ekki ætlunin. Hins vegar er ætlunin að selja eignir til að halda áfram að setja inn í rekstur, sem er algerlega galið miðað við þær forsendur fyrir eru. Skuldsetning ríkissjóðs er upp undir 2.000 milljarðar kr. og vaxtagreiðslur eru áætlaðar um 84 milljarðar á næsta ári þrátt fyrir mjög lágt vaxtastig á erlendum mörkuðum, þrátt fyrir gjaldeyrishöft. Áætlaðar vaxtagreiðslur ríkissjóðs á næstu fjórum árum eru 400 milljarðar kr. Það er brýnasta verkefnið sem ráðast verður í. Þess vegna segi ég enn eina ferðina og þreytist ekki á því: Það verður að setja ákveðnar fjármálareglur fyrir þingið. Það er bráðnauðsynlegt og er undirstrikað í þessum fjárlögum þar sem menn ætla að eyða peningum út og suður í alls konar gæluverkefni í stað þess að snúa sér að þeim vanda sem fyrir er. Það væri nær ef Alþingi hefði sammælst um að hafa ákveðinn útgjaldaramma um hvernig við ætlum að greiða niður skuldir, sama hver stjórnvöldin eru á hverjum tíma væri það forgangsverkefni að greiða niður skuldir. Annars erum við í raun bara að fresta vandanum og kasta honum fram fyrir okkur og láta þá sem taka við seinna, hvort sem það er á næsta kjörtímabili, þar næsta eða því sem kemur þar á eftir, taka við þeim vanda sem við blasir. Af hverju getum við ekki sett okkur fjármálareglur á Alþingi? Við gerum þá kröfu til sveitarfélaganna að þau geri það. Af hverju getum við ekki gert sömu kröfu til okkar að hafa fjármálareglur sem eru algerlega klárar og kvittar á útgjaldahliðinni. Síðan mundu menn segja: Ókei, það verður að vera svo og svo mikill afgangur. Hann verður auðvitað að vera meiri til að byrja með til að greiða niður skuldirnar. Svo geta menn einhvern veginn trappað það niður eða hvernig sem það er, samkvæmt samkomulagi, hver ríkisstjórnin er á hverjum tíma. Við megum ekki kasta vandamálunum til framtíðarkynslóða. Á sama tíma grípum við til skattkerfisbreytinga sem hækka lán heimilanna. Það eru ekki boðleg vinnubrögð og það er auðvitað staðfesting á því að hæstv. ríkisstjórn hefur algerlega mistekist að skapa hér nægilegan hagvöxt og störf til að fólk geti séð fyrir sér. Mig langar að koma inn á að minnsta kosti tvö atriði til viðbótar sem snúa að viðsnúningi varðandi uppbygginguna á Landspítalanum. Það olli mér miklum vonbrigðum hvernig staðið var að því máli. Rætt var um að það kæmi inn milli 2. og 3. umr. í hv. fjárlaganefnd. Síðan var málið afgreitt úr hv. fjárlaganefnd til 3. umr. á þriðjudegi en það varð að taka það aftur inn á miðvikudegi og einnig nefndarálit meiri hlutans til að geta sett inn eitt stykki Landspítala með þeim breytingum sem gerðar voru á þeim hugmyndum sem þar lágu frammi. Engin efnisleg umræða var í nefndinni og engar kynningar voru haldnar en á sínum tíma náðist pólitísk samstaða um hvernig vinna bæri málið þvert á flokka. Ég ætla ekki að halda því fram að allir hv. þingmenn hafi verið sammála því en lykilatriðið var það að áður en málið héldi áfram kæmi það til efnislegrar umfjöllunar í hv. fjárlaganefnd og síðan í þingsal Alþingis. Þess vegna kalla ég eftir þessum upplýsingum svo maður geti tekið ákvarðanir á einhverjum grunni. Maður verður alltaf að geta sér til um allt milli himins og jarðar. Tökum bara dæmi. Þann 12. desember síðastliðinn var vitnað til þess í meirihlutaálitinu að lagt hefði verið fram minnisblað af hálfu velferðarráðherra og fjármála- og efnahagsráðherra sem samþykkt var á ríkisstjórnarfundi 30. nóvember, þ.e. 12 dögum áður. Upplýst var í hv. fjárlaganefnd að breyting á forsendum á verkefninu hefði ekki borist hv. fjárlaganefnd. Ég óskaði eftir því og einnig fulltrúar minni hlutans að við fengjum afrit af þessu minnisblaði. Það hefur ekki borist okkur enn, ekki stafkrókur. Samt liggur minnisblaðið fyrir. Hver skyldi vera breytingin á verkefninu? Það var engin smábreyting og þetta er ekki lítið verkefni. Þetta er tugmilljarða verkefni og það er mjög dapurlegt að málin skuli vera sett í þennan farveg. Þar er gert ráð fyrir því að halda áfram með minni hluta framkvæmdarinnar í svokallaðri leiguleið og hins vegar að fara með stærri hlutann inn í ríkisframkvæmdir eða beint undir ríkissjóð, þ.e. að hætta þessu gríska bókhaldi. Ég er mjög sáttur við það. En forsendan fyrir því að halda áfram með spítalabygginguna í heild sinni - jú, gerðar eru athugasemdir hjá hv. þingmönnum meiri hlutans. Það þarf auðvitað að finna því svigrúm í ríkisfjármálunum á næstu missirum með það að markmiði að ná jöfnuði. Ég viðurkenni að miðað við þau verkefni sem við stöndum frammi fyrir er það ekki hægt á næstu missirum eða á næstu árum. Það á að fara leiguleiðina með svokallað bílastæðahús, skrifstofubyggingar og sjúkrahótel, sem er auðvitað alger viðsnúningur á miðað við það sem lagt var upp með. En að hv. þingmenn minni hlutans fái einhverjar upplýsingar um hvernig á þessu stendur eða hvernig og hvort til standi yfir höfuð að fara í aðra framkvæmdina, þ.e. leiguleiðina, með þau þrjú hús sem ég nefndi án þess að vera viss um að geta haldið áfram með hitt verkefnið, höfum við bara ekki hugmynd um. Við höfum ekki fengið nein svör við því. Verklagið er allt með þeim hætti. Síðan ætla ég að taka Hús íslenskra fræða sérstaklega til umræðu hér, af því að ég er að tala um fjármálareglur, þar sem ríkishlutinn eru 2,4 milljarðar á næstu þremur árum. En nú á að leggja 150 millj. af þessum 2,4, þ.e. þeir sem taka við stjórninni eiga að standa straum af meginþorra framlagsins. Síðan má nefna lög um fæðingar- og foreldraorlof. Hvað er lagt til þar? Jú, að auka það með ákveðnum hætti, án þess að ég ætli að hafa sterkar skoðanir á málinu sem slíku. Á næsta ári aukast útgjöld ríkisins um tæpar 500 millj. en í lok næsta kjörtímabils á að vera búið að auka útgjöldin um 5 milljarða. Hvers konar vinnubrögð eru það? Þess vegna er svo mikilvægt að við setjum okkur fjármálareglur og það á að banna að leggja svona mál fram. Það á að banna að setja væntingar inn í framtíðina sem öðrum ber að standa við. Það eru algerlega óforsvaranleg vinnubrögð að gera það með þeim hætti og sýnir auðvitað mjög óábyrga stjórn á fjármálum ríkisins. Eitt langar mig að taka fram í lok ræðu minnar sem valdið hefur mér gríðarlega miklum vonbrigðum. Það er þó ekki stærsta málið. Það hefur valdið mér gífurlegum vonbrigðum að rofin skuli hafa verið sú samstaða og svikin loforð, ég leyfi mér að orða það þannig, við meðferðina á svokölluðum safnliðum. Gerð var breyting fyrir rúmu ári síðan þar sem til stóð að færa þessi verkefni til betri vegar. Fólk sækir um styrki alls staðar að af landinu í margvísleg verkefni, sem öll eru mjög mikilvæg, t.d. að fara í einhvers konar uppbyggingu á söfnum. Gerð var breyting og hún var sú að hv. fjárlaganefnd færði safnliðina til ráðuneytanna. Hægt er að rifja upp margar ræður hv. þingmanna sem sáu mikilvægi þess að gera það. Þeir sitja núna í hv. fjárlaganefnd og taka þátt í þeim umsnúningi sem þar er. Það er óþolandi. Það var mikilvægt að taka pólitíkina úr úthlutuninni og setja það mál í faglegan grunn, setja það inn í menningarsamningana, inn í sjóðina sem lög og reglur gilda um, þar sem menn þurfa að svara fyrir úthlutun með efnislegum rökum og fara að stjórnsýslulögum um það hvers vegna þessi fékk pening en ekki hinn. En það var ekki þannig áður þegar safnliðirnir voru í hv. fjárlaganefnd. Þá þurfti meiri hluti hv. fjárlaganefndar á hverjum tíma ekki að rökstyðja neitt því að stjórnsýslulög náðu ekki yfir það. Ég var einn af þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í því að gera þá breytingu. Ég hafði trú á henni og markmiðið var að gera úthlutun faglegri og sanngjarnari þannig að allir sætu við sama borð. Ég hef tekið margan slaginn í þingflokki mínum þar sem ég hef barist fyrir breyttum vinnubrögðum. Ég tók heils hugar þátt í þeim. Það gerði líka hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir. Við vorum vöruð við: Haldið þið virkilega að þetta fólk muni standa við þessa samninga? Ég hef oft hugsað til þess þegar minn náni samstarfsmaður, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, sagði það við mig. Trúir þú því virkilega að það muni ganga svona? Ég hafði þá trú, ég viðurkenni það, að það yrði gert með þessum hætti. Eins og ég sagði áðan er þetta ekki stærsta málið á þinginu, en það er enn ein staðfestingin á því að ekki er hægt að treysta þessu fólki fyrir nokkrum sköpuðum hlut. Ég hef sagt það að eftir að ég fór að sjá tillögurnar við 2. umr., sem snúa margar hverjar að útgjöldum og safnliðum, það keyrir svo um þverbak við 3. umr., að ég hef verið dálítið slæmur í bakinu undanfarið. Það er sennilega vegna þess að ég er með svo marga hnífa í bakinu því að ég trúði og treysti fólkinu í nefndinni sem stóð að þessum breytingum með mér, ásamt Alþingi öllu að sjálfsögðu, að staðið yrði við þetta samkomulag. Nei, það var ekki staðið við það. Það var gert í fyrra en núna var farið í gamla farið, menn stóðust ekki freistinguna. Af hverju skyldi mér vera svona mikið niðri fyrir? Það er vegna þess að í breytingunni sem gerð var felst einmitt hið gagnstæða, þ.e. að við máum burt hin pólitísku fingraför, ef ég má nota þau orð, geðþóttaákvarðanir stjórnmálamanna í meiri hluta á hverjum tíma, og setjum málið í faglegan farveg. Því er snúið við núna. Í dag tekur hv. fjárlaganefnd ekki á móti umsögnum. Hún vísar þeim frá sér í faglegt ferli. Síðan dúkka upp fleiri en ein, fleiri en tvær og fleiri en þrjár tillögur í þá veru. Það er algerlega ólíðandi að menn gangi svona á bak orða sinna og svíki það sem búið er að ákveða. Ég lýsi mjög miklum vonbrigðum með þetta og í raun er ég niðurbrotinn maður eftir meðferðina á þessu máli af því að það snýst um réttlæti, það snýst um að hafa einhver prinsipp. Ég vil nota síðustu mínútuna í ræðu minni til að ítreka það sem ég sagði; ég lýsi mikilli furðu á breytingartillögu hæstv. fjármálaráðherra eftir samningaviðræður við hv. þingmenn Bjartrar framtíðar um að lækka útgjöldin um 600 millj. kr. Það er alveg hreint með ólíkindum að við skulum ræða um í 3. umr. fjárlaga án þess að búið sé að fara yfir tekjugreinina og efnahags- og viðskiptanefnd hafi skilað umsögn til hv. fjárlaganefndar eins og ber að gera eftir þá umræðu sem átti sér stað í fyrra. Nei, það er ekki gert. Og síðan sér maður tvo hv. þingmenn Bjartrar framtíðar koma fram og segja að nú sé þetta komið nokkuð gott hjá minni hlutanum, hann sé búinn að tala um þessi mál í fleiri daga þar sem verið er að kalla eftir upplýsingum, kalla eftir gögnum. Þessir tveir hv. þingmenn sitja við ríkisstjórnarborðið og taka þátt í samningum, það blasir við af því að hv. þingmenn hafa komið fram í fjölmiðlum og sagt: Við munum ekki samþykkja þetta. Þess vegna hefur hæstv. fjármálaráðherra verið upptekinn við samningagerð varðandi þessa breytingartillögu. Það færi betur á því ef hv. þingmenn, hvort heldur sem þeir eru í meiri hlutanum eða í minni hlutanum, hefðu eðlilegan aðgang að gögnum til að geta rækt skyldustörf sín sem fulltrúar í hv. fjárlaganefnd.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér í 3. umr. fjárlög ásamt tengdum aðgerðum. Ég verð að segja að ég tel þessi fjárlög marka nokkur tímamót eftir erfið ár sem við höfum átt á þessu kjörtímabili eftir hrun. Þessi fjárlög og ríkisfjármálaáætlun eru auðvitað órjúfanlegur hluti af efnahagsáætlun okkar og efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar í heild. Það má segja að fjárlögin séu kjarninn í þeirri stefnu að ná böndum á ríkisfjármálin, loka því 216 milljarða kr. gati sem beið þessarar ríkisstjórnar að loka. Það hefur verið kjarninn í efnahagsstefnu okkar. Í þessari ræðu ætla ég að fara yfir að minnsta kosti þrjár af lykilstoðum efnahagsstefnunnar. Í fyrsta lagi er okkur að takast að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs og búa í haginn fyrir endurgreiðslu skulda. Festa og jafnvægi í ríkisfjármálunum er lykilatriði í að viðhalda fjármálastöðugleika, auka traust og tryggja þannig aðgengi að nauðsynlegri endurfjármögnun. Allt er þetta liður í því að hjálpa okkur við að losa fjármagnshöftin. Seðlabankastjóri hefur lýst því ítrekað yfir að það sé algjört lykilatriði að fjárlög verði hallalaus til þess að við getum losað fjármagnshöftin. Ég held að um það ríki bærilega góð samstaða í stjórnmálunum að það skipti máli að við náum að búa þannig í haginn að það geti gerst sem allra fyrst. Það skiptir máli fyrir atvinnulífið og það skiptir máli fyrir alla framtíð hér á landi að við búum ekki lengi á bak við fjármagnshöft. Virðulegi forseti. Það skiptir líka verulegu máli að ríkisstjórninni og meiri hluta Alþingis hefur tekist á þessu kjörtímabili að fara úr 216 milljarða kr. fjárlagagati yfir í um það bil 3 milljarða gat eins og við verðum með á næsta ári. Þetta er algjör lykill að því að ná heildarjöfnuði árið 2014 eins og áætlanir gera ráð fyrir þannig að við getum farið að greiða niður skuldir. Við verðum með 0,2% halla á heildarjöfnuði á næsta ári ef allt gengur eftir eins og lítur út fyrir við afgreiðslu þessara fjárlaga. Það skiptir okkur verulega miklu máli að hafa náð þeim góða árangri. Við sjáum að ríki í kringum okkur kljást við mikinn vanda þegar kemur að halla á fjárlögum, allt upp í 8% af vergri landsframleiðslu, og á meðan erum við komin niður í 0,2%. Það eitt og sér hljótum við í þessum sal að vera sammála um að skipti verulega miklu, þó að okkur greini oft á um leiðirnar að því marki. Í öðru lagi erum við líka að örva fjárfestingu því að brýna nauðsyn ber til að auka verðmætasköpun í landinu og framleiðni þannig að við getum mætt þörf næstu ára fyrir gjaldeyri. Í fjárlögum núna er að finna fjölmargar aðgerðir sem stuðla að þessu markmiði. Þeirra á meðal er stóraukinn stuðningur við nýsköpun, rannsóknir og þróun í atvinnulífi, skapandi greinar og græna hagkerfið. Það verður líka ráðist í átak við uppbyggingu fjölsóttra ferðamannastaða til að byggja enn betur undir ferðaþjónustuna hér á landi með endurbótum á þekktum náttúruperlum en einnig með uppbyggingu á nýjum ferðamannastöðum. Þá er hafið ferli í fjárlagafrumvarpinu til lækkunar launatengdra gjalda með lækkun tryggingagjalds þó að vissulega hefðum við kosið að sú lækkun hefði getað orðið meiri. Í þriðja lagi höldum við áfram að forgangsraða í þágu bættra kjara þeirra hópa sem rannsóknir sýna að þurfa hvað mest á kjarabótum að halda. Við gerð frumvarpsins var leitast við að bæta hag barnafjölskyldna enda hafa greiningar á stöðu íslenskra heimila sýnt okkur fram á að brýnast er að huga að kjörum barnafjölskyldna og tryggja velferð barna til framtíðar. Samanlagt er því 4,5 milljörðum kr. varið til hækkunar barnabóta og framlengingar sérstakrar hækkunar vaxtabóta. Alls munu því um 11 milljarðar kr. renna til barnafjölskyldna á næsta ári í kjölfar þessarar hækkunar. Þá eru líka ónefndar hækkanir framlaga til tækjakaupa á Landspítalanum, til fleiri mikilvægra velferðarmála og hækkanir framlaga sem við erum farin að geta skilað aftur til framhaldsskólanna og háskólanna í landinu. Það eru mikilvægar hækkanir. Aðeins aftur um árangurinn í ríkisfjármálunum á þessu kjörtímabili. Markmið efnahagsáætlunar stjórnvalda hafa verið mjög skýr og einföld. Sett hafa verið tvö grunnviðmið hvað afkomu og rekstur ríkissjóðs varðar. Annars vegar hefur verið miðað við að frumjöfnuður í rekstri ríkisins verði orðinn jákvæður árið 2012 og hins vegar að heildarjöfnuður verði orðinn jákvæður árið 2014. Að þessu marki er nú unnið. Bæði markmiðin eru sett fram á greiðslugrunni í ríkisfjármálaáætluninni. Miðað við fjáraukalög ársins 2012 eru góðar horfur á því að markmið um jákvæðan frumjöfnuð verði uppfyllt á þessu ári, að frátöldum hugsanlegum óreglulegum færslum eins og ef til vill afskriftum hjá Íbúðalánasjóði eins og menn hafa rætt mikið í dag og ég mun víkja betur að í máli mínu á eftir. Markmið um jákvæðan frumjöfnuð er stór áfangi í að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs, ná niður vaxtakostnaði og treysta forsendur velferðarsamfélagsins til framtíðar litið. Með þessi markmið að leiðarljósi var ráðist í aðgerðir frá og með miðju ári 2009 til þess að stöðva hallarekstur á skuldasöfnun ríkisins með tekjuöflun og samdrætti á útgjaldahlið ríkissjóðs. Það var ljóst að til að ná þeirri aðlögun sem stefnt var að þyrfti að fara þessa blönduðu leið tekjuöflunar og niðurskurðar. Ekki var talið mögulegt að ná fram markmiðum um jöfnuð ef einungis væri farin önnur leiðin. Of mikil lækkun útgjalda hefði haft afar neikvæð áhrif á eftirspurn í hagkerfinu og getu hins opinbera til að standa á bak við öflugt félagslegt velferðarkerfi. Það hefði einnig verið ógerlegt að ná fram aðlöguninni á tekjuhliðinni einni saman og þess vegna fórum við þessa blönduðu leið. Það hefur tekist með árangursríkum hætti að ná markmiðum í ríkisfjármálum á árunum 2009–2013 með því að blanda saman þessum tveimur leiðum. Samkvæmt mati fjármálaráðuneytisins á uppsöfnuðum áhrifum tekjuaðgerða nema þær samtals um 6,5% af vergri landsframleiðslu á tímabilinu og lækkanir á fjárveitingum sem teknar hafa verið ákvarðanir um í fjárlögum, þ.e. niðurskurðurinn, nema samtals um 7,4% af vergri landsframleiðslu. Umræddar aðgerðir hafa þannig einar og sér að frátalinni almennri tekju- og útgjaldaþróun bætt frumjöfnuð ríkissjóðs um sem nemur tæplega 14% af landsframleiðslunni. Á sama tímabili hefur ríkissjóður vissulega þurft að taka á sig auknar skuldbindingar og byrðar sem að stærstum hluta má rekja beint til efnahagshrunsins. Aðgerðir hafa því þurft að vega á móti þeim útgjöldum og líka að vinna á hallanum. Ef litið er á heildarafkomubata ríkissjóðs á þessum árum, að meðtöldum auknum skuldbindingum, hækkun útgjalda vegna launa og verðlags og gengisþróunar og almennrar þróunar á tekjum ríkissjóðs, hefur frumjöfnuður ríkissjóðs batnað frá því að vera neikvæður um 6,6% af landsframleiðslunni árið 2009 í að vera jákvæður um 3,3% af landsframleiðslunni árið 2013. Hann hefur því batnað um tæp 10% af landsframleiðslunni. Þar af hafa frumgjöld lækkað um 6,2% af vergri landsframleiðslu á tímabilinu en frumtekjur á hinn bóginn hækkað um 3,7%. Þessi árangur er afar mikilvægur, ekki síst vegna þess að hann náðist á sama tíma og við hlífðum velferðarkerfinu eins og kostur var. Við höfum staðið vörð um hag þeirra sem lökust hafa kjörin og samhliða höfum við náð að minnka atvinnuleysið úr meira en 9% á öðrum ársfjórðungi 2009 niður í 5% á þriðja ársfjórðungi þessa árs. Sá árangur er ekki síst mikilvægur vegna þess að við erum, eins og menn hafa komið inn á í þessari umræðu, með allt of þunga vaxtabyrði. Þá vaxtabyrði verðum við að vinna niður, vaxtabyrði sem við ætlum okkur að gera allt til að ná að breyta í velferð og menntun. Við höfum allt annað að gera við þessa fjármuni, fjölmargt annað, en að greiða þá í vexti. Það er þess vegna sem ríkisstjórnin hefur tekið þessa hörðu skelli, hefur tekið jafnhart á eins og raun ber vitni, tekið erfiðar ákvarðanir um hækkanir á sköttum, ákvarðanir um erfiðan niðurskurð og aðhald í ríkisfjármálunum. Það er til þess að ná því markmiði að geta stöðvað skuldasöfnunina, byrjað að greiða niður skuldir og minnka þessar erfiðu og þungu vaxtagreiðslur. Ég held að við öll hér inni séum sammála um að þetta sé eitt af okkar stóru markmiðum. Eins og ég sagði áðan getur verið að okkur greini á um leiðirnar, en þessi heildarárangur hlýtur að vera eitthvað sem við getum sammælst um að skipti máli. Aðeins um atvinnustefnuna og hvernig hún birtist í fjárlögunum og tengdar aðgerðir. Ég þarf ekki að fjölyrða um það hér hversu mikilvæg aukin fjárfesting er og kannski ekki síst atvinnuvegafjárfestingin. Við þurfum að leggja grunn að verðmætasköpun og jákvæðum gjaldeyrisjöfnuði til frambúðar með því að auka fjárfestingu og sú áhersla er hin hliðin á efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar og kannski ekki síður mikilvæg. Hið sögulega meðaltal í atvinnuvegafjárfestingu er í kringum 12% og við erum komin í þá stöðu núna að vera komin upp í 10,5%. Við erum með meiri atvinnuvegafjárfestingu núna en árið 2002 og við erum með meiri atvinnuvegafjárfestingu en allt tímabilið 1991–1995. Þannig að staðan er aldeilis að vænkast og hagur okkar á þessu sviði. Í nýlegri skýrslu um vaxtarleið fyrir Ísland benti McKinsey ráðgjafarfyrirtækið á að við yrðum að leggja sérstaka rækt við það sem það kallaði alþjóðageirann, en ég hef frekar kosið að kalla hugvitsdrifinn útflutning þar sem það er sá hluti atvinnulífsins sem byggir ekki á staðbundinni sérstöðu á borð við auðlindir okkar heldur virkjun hugvits sem er í alþjóðlegri samkeppni. Vexti okkar mikilvægustu atvinnugreinar eru nefnilega náttúrulega takmörk sett svo að til frambúðar þurfum við í auknum mæli að reiða okkur á hugvitsdrifinn útflutning. Það er stefna ríkisstjórnarinnar í atvinnu- og auðlindamálum að taka mið af þessu og í fjárlagafrumvarpinu sem verið er að afgreiða hér felast töluverð tíðindi í þessa veru. Við erum að gefa talsvert í á þessu sviði til að styðja við uppbyggingu á hugvitsdrifnum útflutningi. Fyrsta rammalöggjöfin um ívilnanir vegna nýfjárfestinga var samþykkt á Alþingi sumarið 2010. Í kjölfarið hófst vinna við ítarlega úttekt á því hvernig staðið hefur verið að því að laða hingað til lands beina erlenda fjárfestingu. Út úr því kom stefnumörkun sem samþykkt var hér á Alþingi um beinar erlendar fjárfestingar. Þar er stefnan sett, samþykkt af Alþingi öllu, á aukna fjölbreytni og fjárfestingar sem flytja með sér nýja þekkingu og tækni hingað til lands. Lög um endurgreiðslu skatta vegna rannsóknar- og þróunarkostnaðar hafa verið veruleg lyftistöng fyrir fjölmörg fyrirtæki á þessu sviði. Hvatning til fjármögnunar nýsköpunarfyrirtækja gegnum skattafslátt vegna hlutabréfakaupa er í vinnslu í fjármálaráðuneytinu eftir ákveðnar athugasemdir sem komu frá ESA við fyrri útfærslu. Við höfum þurft að fara vandlega yfir það mál og tíðinda er að vænta af því bráðlega. Síðan er í frumvarpinu lagt til að við nýtum hluta af auðlindaarði þjóðarinnar til eflingar innviðum og uppbyggingu í atvinnulífinu. Með samþykkt þessa frumvarps setjum við í Tækniþróunarsjóð og Rannsóknarsjóð 750 millj. kr. og við verjum um 500 millj. kr. til markáætlana sem gefa fjölmörgum frumkvöðlum og nýsköpunarfyrirtækjum tækifæri til að þróa mjög verðmæta vöru og þjónustu. Við setjum talsverða fjármuni í uppbyggingu á græna hagkerfinu. Menn hafa töluvert rætt um græna hagkerfið í þessari umræðu og ekki síst í 2. umr. sem gæluverkefni, virðulegi forseti, en ég legg áherslu á að græna hagkerfið fellur eins og flís við rass við hina verðmætu ímynd Íslands fyrir útflutningsgreinarnar og styður líka við þróun sem atvinnulífið sjálft hefur haft frumkvæði að. Við erum með sterka ímynd sem grænt og vænt land og þá ímynd verðum við að varðveita vegna þess að hún er útflutningsvara í sjálfu sér og styrkir allan útflutning héðan frá Íslandi. Þess vegna verð ég sorgmædd að heyra þegar tillögur og áherslur eins og þessar um að skapa ný störf í mikilvægum vaxandi greinum innan græna hagkerfisins sem skapa munu verðmæti og eru þegar byrjuð að skapa verðmæti hér á landi eru uppnefnd gæluverkefni. Ef það er gæluverkefni að vilja fjölga störfum og efla útflutning gengst ég fúslega við því. Við horfum líka til fleiri þátta og til dæmis er stutt mjög dyggilega við kvikmyndageirann í frumvarpinu. Settar eru auknar 470 milljónir kr. í Kvikmyndasjóð. Það er líka verið að bæta hressilega í endurgreiðslur vegna kvikmyndaverkefna sem þegar hafa átt sér stað á þessu ári og er það vel. Það að við setjum nú jafnmikið í endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar og raun ber vitni eru góðar fréttir vegna þess að það segir okkur að veltan í þeim geira hér á landi hefur aukist umtalsvert með tilheyrandi fjölgun fjölbreyttra starfa og með tilheyrandi gjaldeyristekjum. Þetta og fleiri þættir sem hér eru lagðir til í fjárlagafrumvarpinu undirbyggja þéttan vöxt hugvitsdrifinna útflutningsgreina sem þarf að eiga sér stað í náinni framtíð, en um leið og svigrúm gafst höfum við líka þar að auki, eins og ég kom inn á áðan, lækkað tryggingagjaldið um 0,1% til að draga úr launatengdum kostnaði fyrirtækja. Það skiptir líka máli. Þá að varðstöðunni um velferðarkerfið og hag fjölskyldnanna í landinu. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir 2013 eru barnabætur hækkaðar um 2,5 milljarða kr. frá fyrra ári svo að alls munu tæplega 11 milljarðar kr. renna til barnafjölskyldna á næsta ári. Viðbótarbætur vegna barna yngri en 7 ára hækka um ríflega 60%, bætur vegna eldri barna hækka um 10%. Í frumvarpinu er líka lagt til að sérstök 30% hækkun viðmiðunarfjárhæðar vaxtabóta verði framlengd en að óbreyttu átti hún að falla niður á næsta ári. Útgjöld ríkissjóðs vegna þessa eru áætluð um 2 milljarðar kr. og í heild verður rúmlega 12 milljörðum kr. varið til þess að létta vaxtabyrði heimilanna í landinu. Átakið Allir vinna, sem tryggir heimilum 100% endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna vinnu við íbúðarhúsnæði verður framlengt til ársloka 2013 og það er áætlað að endurgreiðslur til heimila vegna þessa verkefnis nemi um 1,5 milljörðum kr. á næsta ári. Þá eru jafnframt framlengdar heimildir til úttekta á séreignarsparnaði. Allar þessar áherslur á bættan hag barnafjölskyldna eru í takti við vinnu okkar að ríkisfjármálum allt þetta kjörtímabil. Virðulegi forseti. Ég get ekki látið hjá líða að koma inn á mál sem þingmenn hafa rætt í þessari umræðu, til dæmis um Landspítala og byggingu nýs háskólasjúkrahúss. Mér finnst menn snúa málum aðeins á hvolf í þeirri umræðu. Þessi mál hafa verið til skoðunar í þó nokkurn tíma á vegum bæði fjármála- og efnahagsráðuneytisins og velferðarráðuneytisins og upphaflega var ætlunin að ríkið tæki á langtímaleigu spítalann eða húsnæðið að loknu útboði verkefnisins. En það hafa komið fram mjög veigamiklar efasemdir um hvort bygging hins nýja spítala við Hringbraut samkvæmt þessari leiguleið uppfylli nauðsynleg frumskilyrði og hvort unnt sé að fara þá leið sem mælt er fyrir í gildandi lögum um verkefnið, um stofnun opinbers hlutafélags um byggingu spítalans. Af þessu leiðir að jafnvel þó að fram kæmu tilboð í uppbyggingu og fjármögnun í samræmi við leiguleið eru mjög miklar líkur á því að bókhaldsreglur ríkisins mæli svo fyrir um að heildarskuldbinding ríkissjóðs færist eftir sem áður á bækur ríkisins. Þegar svo er verður að ætla að það sé eðlilegra og hagkvæmara að ríkið sjálft sjái um byggingu spítalans í hefðbundinni, opinberri framkvæmd. Það hefur því verið samþykkt í ríkisstjórn að undirbúið verði frumvarp um breytingar á lögum nr. 64/2010, sem geri spítalanum kleift að halda utan um og annast byggingu Nýs Landspítala sem fjármagnaður yrði sem opinber framkvæmd að mestu leyti. Frumvarpið er í vinnslu núna og mun líta dagsins ljós og verða lagt fram við upphaf þings eftir áramót. Þá er líka verið að vinna að tillögum að því hvernig megi áfangaskipta og forgangsraða mikilvægustu verkþáttunum með það að markmiði að þeir muni nýtast spítalanum sem allra fyrst. Þá er náttúrlega eitt af því allra mikilvægasta í öllu þessu verkefni að Alþingi hafi algjörlega á hreinu fyrir framan sig hvaða áhrif þetta verkefni hefur á langtímaáætlun um ríkisfjármál. Það verður að púsla verkefninu þannig saman að allt gangi upp og áætlanir okkar um jöfnuð í ríkisfjármálunum gangi upp. Við þessa vinnu leggjum við áherslu á að halda jöfnuði í ríkisfjármálum auk þess sem auðvitað er tekið tillit til hagræðingar og hagrænna áhrifa framkvæmdanna. Virðulegi forseti. Þessi leið er að mínu mati býsna hrein og bein og verður til ítarlegrar umræðu í þinginu á nýju ári. Verði þetta frumvarp samþykkt og öll skilyrði uppfyllt er mögulegt að auglýsa forval framkvæmdanna, með hefðbundnum fyrirvara um samþykki Alþingis. Ég tel að við séum að fara með þetta mál í skýran farveg, farveg sem við náum vonandi sátt um í þinginu og ríkt geti sátt um byggingu nýs Landspítala – háskólasjúkrahúss. Það er fullur hugur í þessari ríkisstjórn hvað það varðar að það geti ræst. Eftir því er kallað af spítalanum. Ég hef bara rætt hér um hinar fjárhagslegu og praktísku hliðar en svo eru algjörlega óræddar hinar heilsu- og velferðarpólitísku hliðar málsins sem eru gríðarlega mikilvægar og snar þáttur í því hvers vegna ég tel jafnmikilvægt og raun ber vitni að í þessa byggingu verði ráðist. Verkefni okkar í fjármálaráðuneytinu ásamt velferðarráðuneytinu er að búa þannig um málið að Alþingi geti tekið um þetta ákvörðun á nýju ári áður en við höldum inn í kosningar. Hér hefur líka verið töluvert rætt um Íbúðalánasjóð. Þegar við tilkynntum um þær aðgerðir sem við erum að ráðast í gagnvart honum var tekin sú ákvörðun að veita heimild til þess að setja 13 milljarða kr. eiginfjárframlag í Íbúðalánasjóð. Samhliða því er verið að ráðast í talsverðar, mikilvægar aðgerðir innan Íbúðalánasjóðs til að stemma stigu við þeirri þróun sem þar hefur átt sér stað og leitt okkur í þá stöðu sem nú er uppi. Þegar við sjáum hverju þær aðgerðir skila og þegar við sjáum í mars hvert uppgjörið er fyrir árið 2012 er hægt að taka afstöðu um framhaldið. Það er mjög erfitt að gera ráð fyrir afskriftum fyrir fram sem við vitum ekki hverjar verða. Við vitum að Íbúðalánasjóður er í býsna erfiðri stöðu. Við vitum líka að ríkið ætlar að standa þétt við bakið á Íbúðalánasjóði þannig að hann geti staðið við sínar skuldbindingar og sinnt hlutverki sínu á markaði. Það er stóra verkefnið. Með þessu verður því vel fylgst og ég á von á því að þær aðgerðir sem grípa á til muni skila þó nokkrum árangri og það er von mín að með þeim takist okkur að minnsta kosti að stöðva hina neikvæðu þróun sem átt hefur sér stað innan sjóðsins. Aðeins um vinnubrögðin við fjárlagagerðina. Ég er sammála ýmsu sem komið hefur fram í máli hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar og get tekið undir margt, það er líka margt sem ég er ósammála en ég á svo fáar mínútur eftir að ég ætla ekki að fara í það. Ég ætla frekar að tala um það sem við erum sammála um, svona til tilbreytingar. Ég held að mikið af gagnrýni hv. þingmanns sé svarað í nýju frumvarpi um opinber fjármál. Það er að mínu mati, virðulegi forseti, gríðarlega mikilvægt að okkur takist að klára það verkefni í vetur. Við höfum lýst því yfir að við viljum gjarnan vinna það mál vel og vandlega með fjárlaganefnd þannig að okkur takist að setja ríkisfjármálin og undirbúning þeirra í þann búning að vel megi við una. Ég held að við séum öll sammála um að ýmislegt megi betur fara. Við höfum unnið að því síðustu missiri í fjármálaráðuneytinu að smíða frumvarp sem getur sett ríkisfjármálin og alla vinnu í tengslum við þau í betri búning en er í dag. Vonandi næst góð sátt í þinginu um þær tillögur. Að lokum vil ég nefna þá áfanga sem hafa náðst við að vinna úr afleiðingum hruns fjármálakerfisins. Við sjáum dæmi um endurnýjunarþrótt atvinnulífsins í nýjum greinum sem hafa verið að vaxa og dafna. Verkefni okkar er að skapa skilyrði fyrir atvinnulífið. Eins og ég nefndi áðan, að þótt fjárfesting hafi eðlilega dregist mjög saman frá þeim toppi sem varð á bóluárunum í aðdraganda hruns og liggi enn undir meðaltali síðustu 30 ára, eru teiknin jákvæð. Atvinnuvegafjárfestingin hefur tekið einna mest við sér og það eru mjög jákvæðar fréttir, hún er eins og ég nefndi áðan um 10,5% sem er ekki fjarri 12% langtímameðaltalinu, ekki síst þegar haft er í huga að þar inni er hinn óvenjulegi 25% toppur áranna 2006 og 2007 þar sem inni voru fjárfestingar í eignarhaldsfélögum og fleira bólutengt. Þegar samsetning atvinnuvega og atvinnuvegafjárfestingar er skoðuð nánar sést að liðurinn fjárfesting í iðnaðarvélum og tækjum hefur tekið hvað mest við sér á síðustu tveimur árum. Það segir okkur bara að atvinnulífið er byrjað í töluverðum mæli að fjárfesta í framleiðslugetu, sem er afar jákvætt. Eins og ég nefndi áðan er mikilvægt að hafa í huga að atvinnuvegafjárfesting núna er hærri en hún var 2002 og líka 1991–1995. Við erum því að ná ágætisvexti þótt auðvitað megi betur gera, en þróunin er í rétta átt. Næstu verkefni okkar er að fylgja þessum árangri eftir svo að við náum markmiðum efnahagsáætlunar ríkisstjórnarinnar um jöfnuð og afgang í ríkisfjármálum á næstu árum, aukna verðmætasköpun í atvinnulífinu, fjölgun starfa og bættan hag heimilanna. Virðulegi forseti. Ég vil kalla þessi fjárlög sóknarfjárlög. Það er ekki vegna þess að við séum komin algjörlega á hina beinu braut og allt sé komið í himnalag heldur vegna þess að við erum komin úr þeirri stöðu að þurfa að vera í harðri vörn fyrir ríkissjóð yfir í þá stöðu að geta sett fjármuni aftur inn í spítalana, aftur inn í skólana, sett fjármuni til barnafjölskyldna. Við erum komin í þá stöðu núna að geta sett fjármuni í mikilvæg verkefni sem munu stuðla að fjölgun starfa og auknum vexti í mikilvægum atvinnugreinum. Þetta er okkur að takast núna í þessum fjárlögum, sem betur fer. Þess vegna vil ég kalla þetta sóknarfjárlög af því að við erum farin að geta sótt fram, við erum farin úr harðri varnarstöðu og getum sett fjármuni í mikilvæg fjárfestingarverkefni sem munu skila sér í tekjum til ríkissjóðs. Það eru fjölmörg verkefni sem við eigum eftir. Það er alveg rétt sem hv. þingmenn hafa nefnt og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi áðan að það er ekki hægt að segja að hér sé allt í himnalagi, staðan er áfram viðkvæm, við þurfum að fara varlega. Það breytir samt ekki þeirri staðreynd að við erum komin úr 216 milljarða mínus niður í rúmlega 3 milljarða mínus. Það, virðulegi forseti, er árangur sem skiptir okkur öll máli og býr svo sannarlega í haginn fyrir komandi ár en áfram þurfum við að fara varlega. Við þurfum að standa saman um það stóra verkefni að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs þannig að við getum farið að greiða niður skuldir, náð niður vaxtakostnaði og breytt þungum vaxtagreiðslum í velferð og menntun. Það er örugglega sameiginlegt verkefni okkar allra í þinginu og þó að við séum nú að ganga til kosninga og sama hvernig ríkisstjórn verður samsett eftir næstu kosningar held ég að við munum áfram ná saman um það meginmarkmið. Það er algjört meginmarkmið og að því er stefnt með þessum fjárlögum og þau er mikilvægur áfangi í þeirri vegferð.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um það sem snýr að tekjuhlið frumvarpsins, hvað honum finnist um að enn hafi ekki verið farið yfir og skilað áliti úr hv. efnahags- og viðskiptanefnd til hv. fjárlaganefndar. Ég spyr sérstaklega í ljósi þeirrar breytingartillögu sem hæstv. ráðherra hefur dreift eftir samningaviðræður við þingmenn Bjartrar framtíðar. Það væri líka athyglisvert að spyrja hæstv. ráðherra hver skoðun hennar sé á hækkun virðisaukaskatts af ferðaþjónustu. Lagt var upp með að um yrði að ræða 2,6 milljarða kr. en niðurstaðan er þessi eftir síðustu samningalotu við þingmenn Bjartrar framtíðar, hver eru viðbrögð hæstv. ráðherra við því? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra um það sem snýr að Íbúðalánasjóði. Hæstv. ráðherra sagði að erfitt væri að meta hver niðurstaðan yrði. Það kom alveg skýrt fram á fundi hv. fjárlaganefndar að forsvarsmenn Íbúðalánasjóðs meta afskriftaþörf sjóðsins 6 milljarða kr. að lágmarki. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann geti ekki verið sammála mér um að mikilvægt sé að setja þetta inn í fjárlög ársins 2013 af því að fyrirséð er að þetta fer annars vegar í ríkisreikning 2012 og hins vegar ríkisreikning 2013 eða í fjáraukalögin? Þessir 6 milljarðar kr. verða klárlega að koma til afskrifta og því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki væri nær - og af því að hæstv. ráðherra kom vel inn á það mikilvæga verkefni sem er fram undan, að ná tökum á skuldsetningu ríkissjóðs, þá er þetta auðvitað eitt af þeim atriðum þar sem við verðum að gera okkur grein fyrir rekstrarumfangi ríkissjóðs, hver hinn raunverulegi rekstur er. Ég kalla eftir því. Þegar 33 milljarðarnir voru settir inn árið 2010 voru þeir allir gjaldfærðir en nú á að setja 13 milljarða og ekki á að gjaldfæra nema bara skuldina sem snýr að vaxtagjöldunum. Hver er munurinn á því?

Virðulegi forseti. Fyrst að Íbúðalánasjóði: Ég kom inn á það í ræðu minni að menn telja rétt og eðlilegt að meta hvaða áhrif aðgerðirnar sem gripið verður til, meðal annars að búa til sérstakt félag utan um fullnustueignir, búa til leigufélög og annað, það þarf að ráðast í fjölmargar aðgerðir sem við höfum kynnt og stjórn sjóðsins hefur kynnt að ráðist verði í. Þegar við sjáum fyrir endann á þeim aðgerðum sjáum við hverju það hefur skilað. Vonandi hefur það skilað okkur þeirri niðurstöðu að minnsta kosti að við séum komin út úr þeirri stöðu að frekar aukist á hallann og afskriftaþörfina en hitt. Þegar það liggur fyrir þá verður ljóst hversu mikil afskriftaþörfin verður, ekki fyrr. Varðandi virðisaukaskattinn er málið einfaldlega þannig, og líka varðandi efnahags- og viðskiptanefnd, að nefndinni til varnar kemur tekjuöflunarfrumvarpið seint inn. Ég ætla ekkert að afsaka það, ég ætla frekar að biðjast afsökunar á því. Það er einfaldlega svo, það kom seint til nefndarinnar þannig að við gáfum henni ekki mikið svigrúm til að svara spurningum fjárlaganefndar. Ég tek það alfarið á mig. Það voru þung og flókin atriði þarna að baki og við þurftum að fara vandlega í gegnum umræðu um ýmsa þætti eins og til dæmis fjársýsluskattinn, virðisaukaskattinn á ferðaþjónustu og annað sem þar var inni. Ástæðan fyrir því að ég legg fram breytingartillögu við 3. umr. fjárlaga er sú að ég vil gefa eins raunsanna mynd af fjárlögunum og hægt er í stöðunni. Ég fæ þær fregnir innan úr efnahags- og viðskiptanefnd að ekki sé líklegt að menn séu til í að samþykkja svo skamman aðdraganda að hækkun á virðisaukaskatti sem 1. maí er, en menn séu hins vegar frekar tilbúnir að fallast á tillögur sem fela í sér að það verði fært aftur til 1. september. Þá þykir mér eðlilegt að ég leggi fram við umræðuna lækkun á tekjuhliðinni þannig að fjárlögin stangist ekki á við tekjuöflunarfrumvarpið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og eins líka hve hæstv. ráðherra var heiðarlegur í svörum sínum. Mig langar að spyrja aðeins frekar í sambandi við Íbúðalánasjóð. Það liggur fyrir þó að farið sé í allar þær aðgerðir sem vitað er um, og búið er að kynna fyrir hv. fjárlaganefnd með þeirri skýrslu sem gerð var um þetta mál, að mat sjóðsins þrátt fyrir þessar aðgerðir allar saman er að lágmarki 6 milljarða kr. afskriftir. Þess vegna gagnrýnum við það mjög að ekki sé horfst í augu við vandann heldur rati þetta inn ríkisreikning í staðinn fyrir að vera í fjárlögum eða fjáraukalögum. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að útskýra það aðeins frekar. Hæstv. ráðherra kom ágætlega inn á það mikilvæga verkefni að greiða niður skuldir og losna við vaxtagreiðslur. Hver er skoðun hæstv. ráðherra á því? Telur hæstv. ráðherra það þá skynsamlegt, eins og gert er ráð fyrir í fjárlögunum, að selja eignir til þess að setja akkúrat inn í rekstur? Ef við ætlum að ná einhverri samstöðu þurfum við að vera sammála um hvernig við ætlum að greiða niður skuldirnar. Við megum þá ekki vera að selja eignir til þess að setja inn í rekstur. Mig langar að kalla eftir viðhorfi hæstv. ráðherra gagnvart þessu. Ég spyr líka hvort hæstv. ráðherra sé sammála mér um að til að ná tökum á þessu vandamáli, skuldsetningu ríkissjóðs, vaxtagreiðslunum og vaxtakostnaði, sé mikilvægt að mun fleiri komi að því, eins og til að mynda Samtök atvinnulífsins, ASÍ og fleiri. Hver er skoðun hæstv. ráðherra á því að standa í þessum miklu deilum við Alþýðusamband Íslands? Er hæstv. ráðherra sammála mér um það að til þess að ná tökum á þessu mikilvæga verkefni, sem við deilum ekki um að mikilvægt er að fara í, þurfi fleiri að koma að því og mynda þurfi einhvers konar samfélagssáttmála eða þjóðarsátt um það með fleiri aðilum en pólitískum öflum á þingi?

Virðulegi forseti. Varðandi sölu eigna tel ég líka mikilvægt að við rennum styrkum stoðum undir atvinnulífið og atvinnugreinar í vexti og veitum innspýtingu inn í þær til að skapa framtíðartekjur fyrir ríkissjóð svo að hann geti greitt niður skuldir. Tekin var ákvörðun um það og þess vegna er lögð jafnmikil áhersla og raun ber vitni á fjárfestingar, þ.e. fjárfestingar í nýsköpun, fjárfestingar í skapandi greinum, fjárfestingar í stofnframkvæmdum, í heilbrigðisstofnunum eins og farið var ágætlega yfir í ræðu hér áðan og fangelsi og fleira. Það er vegna þess að við teljum að það hafi jákvæð áhrif. Það skili sér síðan aftur í vaxandi köku. Samstarf við aðra aðila um þetta stóra verkefni - ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að það skiptir máli að sem flestir gangi í takt og menn eigi jákvætt og uppbyggilegt samtal um það hvernig það geti orðið. Ég tel til dæmis að stöðugleikasáttmáli, sem gerður var snemma á kjörtímabilinu, eigi sinn þátt í því hversu vel hefur tekist til í ríkisfjármálunum á þessu kjörtímabili. Það er algjörlega mín skoðun að hann skipti mjög miklu máli og hann var gerður í víðtæku samráði samtaka launþega og atvinnurekenda. Eins og ég lýsti áðan höfum við verið í mjög þungri varnarbaráttu fyrir ríkissjóð, við höfum verið að brúa gat, við höfum þurft að fara í erfiðar tekjuöflunaraðgerðir og erfiðan niðurskurð og taka á okkur þung högg. En okkur hefur tekist að komast í gegnum það. Næsta verkefni er að ná saman með þeim aðilum sem hv. þingmaður nefndi og vonandi þverpólitískt um að setja saman mjög þétt vaxtaplan, þ.e. áætlun um það með hvaða hætti við ætlum að tryggja vöxt hér á landi til framtíðar. Ég held að það sé næsta stóra pólitíska verkefnið.

Forseti. Merkilegt að heyra hjá hæstv. ráðherra, sem ég þakka fyrir ræðuna, að tillaga frá hæstv. fjármálaráðherra, um breytingar varðandi virðisaukaskatt, að hann lækki um 575 millj. kr., sé til komin vegna þess að nefndin sé að vinna með málið. Það er alveg nýtt í þingsögunni að þetta gerist svona. Ég hef hins vegar spurningar varðandi nokkur atriði í ræðu hæstv. ráðherra sem lúta að hinum gríðarlega halla sem menn tala alltaf um að hafi verið 216 milljarðar kr. og að búið sé að ná honum niður í 3 milljarða kr. miðað við þau fjárlög sem liggja fyrir. Hvernig var þessi halli samsettur, 216 milljarðar kr., og með hvaða aðferðum - hvaða þættir eru í þeirri stærð - hefur núverandi ríkisstjórn náð honum niður um 213 milljarða kr.? Ég held að það sé ástæða til að greina það aðeins niður. Ég hef ákveðna sýn á þetta með tölu upp á 174 milljarða kr. ef ég man rétt, sem var bara í eitt skipti - en með hvaða aðferðum hafa menn náð niður hallanum upp að þessari fjárhæð? Mér finnst oft og tíðum gefið í skyn að það hafi verið einhver töfrabrögð. Það sem að stórum hluta skýrir þessa niðurstöðu er einfaldlega það að um er að ræða einskiptisaðgerð á árinu 2008 sem veldur þessari miklu sveiflu. Ég óska einnig eftir því að fá upplýsingar frá ráðherra - það tengist líka utanumhaldi um ríkisfjármálin vegna áforma sem birst hafa í fjölmiðlum um Náttúruminjasafn Íslands - um á hvaða heimildum í fjárlögum þær viðræður og þau áform sem þar eru uppi byggja, áform um að ríkið leigi þetta hús. Þær viðræður standa, skilst mér, með ákveðnum fyrirvörum um að ríkið geri þetta. Á hvaða heimildum í fjárlögum byggja þessi áform?

Virðulegi forseti. Ég fór vandlega yfir það hvernig þessari ríkisstjórn eða Alþingi, meiri hlutanum, hefur tekist að ná markmiðum í ríkisfjármálum og minnka þetta gat. Ég fór vandlega yfir það í ræðu minni. Það er með blandaðri leið tekjuöflunar og niðurskurðar. Samkvæmt mati fjármálaráðuneytisins hafa uppsöfnuð áhrif þessara tekjuaðgerða bætt frumjöfnuð ríkissjóðs sem nemur nærri því 14% af vergri landsframleiðslu. Það eru engin töfrabrögð. Það er bara töff vinna, það er erfið vinna. Það eru erfiðar ákvarðanir þar að baki. Alls engar töfralausnir, alls engin töfrabrögð. Þetta hefur verið erfitt og margir hafa þurft að taka á, horfa ofan í það að þurfa að greiða atkvæði með erfiðum niðurskurði, með tekjuöflunaraðgerðum sem mönnum er þvert um geð. En engu að síður höfum við gert þetta til að ná þessu heildarmarkmiði. Hvers vegna eru menn tilbúnir til þess? Það er vegna þess að á endanum mun það hafa jákvæð áhrif á samfélagið allt, hvort sem það eru heimilin eða fyrirtækin í landinu. Þess vegna hafa menn staðið í þessu. Virðulegi forseti. Þennan árangur er ekki hægt að eigna einhverjum einum. Þingið hefur staðið í þessari vinnu, hefur samþykkt þessi erfiðu fjárlög og þingmenn hafa gert það og gert það afar vel. Það hefur skipt máli. Þess vegna held ég að við ættum, þrátt fyrir kosningar og þrátt fyrir það sem gerist í þeim og eftir þær, að halda áfram að standa saman um að ná tökum á heildarjöfnuðinum þannig að við förum í plús og getum farið að breyta vöxtum í velferð og menntun. Það er algjört lykilatriði. Af því að hv. þingmaður nefndi breytingartillöguna sem ég kom með má vel vera að það sé einsdæmi í þingsögunni, mér er það þó reyndar mjög til efs. En staðan er einfaldlega þannig að þegar fyrirsjáanlegt er að breyting af þessu tagi verði gerð er eðlilegt að það sé endurspeglað í fjárlagafrumvarpinu, sérstaklega meðan sú umræða er opin hér. Því fannst mér heiðarlegast að koma einfaldlega með þá breytingu hingað inn að virðisaukaskattsliðurinn í 

Forseti. Varðandi þann gríðarlega árangur að ná um 216 milljarða halla niður í 3 milljarða vil ég benda á að af þessum 216 milljarða halla voru 174 milljarðar einskiptisframlag inn í Seðlabankann. Þá standa eftir 42 milljarðar í annan halla. Ef árangurinn hefur orðið svona gríðarlegur af hverju var ríkissjóður þá rekinn með 90 milljarða halla árið 2011 og stefnir í 50 milljarða halla á árinu 2012? Ég er sammála hæstv. ráðherra um að okkur beri að vinna að þessu til að koma böndum á vandann. En við gerum það ekki með því að ræða ekki um veruleikann eins og hann er, þ.e. hvaða þættir bjuggu til þessa 216 milljarða. Það sem ég er að benda á er að okkur hefur ekki miðað nægilega hratt í öðrum þáttum sem sköpuðu þennan halla en þeim sem ég hef nefnt hér. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningu minni varðandi þær heimildir í fjárlögum sem áformin um leigu ríkisins og Náttúruminjasafnið byggja á. Ég hef áhyggjur af því hvernig menn umgangast fjárlögin vegna þess að ég hef ekki fundið þessar heimildir. Ég hef heldur ekki fundið heimildir sem gefa tilefni til þess að í fjölmiðlum sé tilkynnt um að stofnuð skuli ný ríkisstofnun 1. janúar, eftir rúman hálfan mánuð, sem heitir Mannréttindastofnun. Burt séð frá innihaldinu í þeirri stofnun eða annað er ég þeirrar skoðunar að þingið verði að veita heimildir til að þessi áform geti orðið að veruleika. Ég lýsi mig reiðubúinn til að leggja hæstv. ráðherra lið við að reyna að halda aftur af svona þáttum sem ég tel að verði að grundvallast á fjárlögum sem Alþingi Íslendinga hefur sett. Mér þykir umgengnin um fjárlögin ærið frjálsleg í því frumvarpi sem hér liggur fyrir og þeim tillögum sem maður hefur heyrt af í fjölmiðlum. Ég vænti svara frá hæstv. ráðherra varðandi þær spurningar sérstaklega.

Virðulegi forseti. Þó að Seðlabankinn og gjaldþrotið, ef svo má kalla, þar hafi vissulega kostað skildinginn og verið stór biti í því áfalli sem ríkissjóður varð fyrir eftir hrun var það ekki það eina sem við lentum í. Við fengum fleiri háa reikninga og það er miður. En engu að síður þá er sú leið sem ég nefndi hér áðan stór liður í því að okkur hefur tekist að ná þessum tökum á rekstri ríkissjóðs. Ég fór mjög vandlega yfir það hvernig það var gert. En við fengum fleiri reikninga en Seðlabankann, því miður fengum við ansi marga reikninga, háa reikninga, og erum enn að súpa seyðið af ýmsum öðrum ákvörðunum sem teknar voru í fortíðinni. Þar á meðal er mál sem við ræddum áðan, við hv. þingmaður Ásbjörn Óttarsson, sem er Íbúðalánasjóður. En vonandi verður það síðasti reikningurinn eftir það hrun sem reið hér yfir. Aðeins út af náttúruminjasýningunni, þá er verið að veita heimild til að ráðstafa 400 millj. kr. ef Alþingi samþykkir fjárlagafrumvarpið og tillögurnar sem liggja fyrir. Það er þá alveg ljóst að menntamálaráðuneytið getur farið í þá vinnu sem hefur verið vel undirbúin og það eru til skýrslur að baki þessari vinnu. Þessi náttúruminjasýning mun skila sér vel, til dæmis inn í ferðaþjónustuna og líka í uppfræðslu til almennings um það sem þar verður að finna. Ég tel að þessi sýning eigi eftir að verða gríðarlega snar þáttur í því að gera Reykjavík og borgina að aðdráttarafli fyrir ferðamenn. Og það skiptir máli. Með því að samþykkja fjárlögin er þingið að veita heimild til þess að verkefnið fari af stað með þeim fjármunum sem þar munu verða inni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um bókmenntasjóð og fleira. Með þessu frumvarpi er lagt til að komið verði á fót sérstakri skrifstofu sem nefnd verði Miðstöð íslenskra bókmennta og er ætlað að taka við því hlutverki sem skrifstofa bókmenntasjóðs hefur gegnt. Eitt meginmarkmið frumvarpsins er að skýra og efla kynningarhlutverk þess sjóðs. Það er mat nefndarinnar að með þessu frumvarpi skapist styrkari lagastoð fyrir kynningu á íslenskum bókmenntum hér á landi sem og erlendis en frumvarpinu er meðal annars ætlað að fylgja eftir þátttöku Íslands sem heiðursgests á bókasýningunni í Frankfurt haustið 2011. Þar var um að ræða einhverja umfangsmestu kynningu á íslenskri menningu sem farið hefur fram á síðari árum en bókasýningin í Frankfurt er stærsta bókakaupstefna í heimi og Ísland var fyrst Norðurlandanna heiðursgestur á þessari miklu samkomu. Það er óhætt að segja að framlag Íslands hafi vakið mikla athygli og komið íslenskum útgefendum og höfundum til góða. Alls komu út 230 bækur eftir íslenska höfunda og bækur um Ísland á þýska málsvæðinu í samvinnu við rúmlega 110 forlög, auk þess sem geysilegur fjöldi upplestra og annarra menningarviðburða sem tengdust Íslandi fór fram í Þýskalandi, Austurríki og Sviss. Það segir sína sögu um árangurinn að útlit er fyrir að fjöldi þýðingastyrkja bókmenntasjóðs úr íslensku yfir á erlend mál verði ríflega tvöfalt meiri á þessu ári en árið 2008. Er gert ráð fyrir þreföldun fram til ársins 2015 en þetta er einn sá mælikvarði sem þjóðir hafa einmitt helst notað til að meta árangurinn af kynningu viðlíka þeirri sem Ísland fékk á kaupstefnunni í Frankfurt. Virðulegi forseti. Nefndin áréttar að þó að vel hafi tekist til með Frankfurtarmessuna er brýnt að fylgja þeirri vinnu og því verkefni markvisst eftir. Það er því sérstakt fagnaðarefni að með þessu frumvarpi sé lagt til að sett verði á fót Miðstöð íslenskra bókmennta sem hafi meðal annars það hlutverk að sjá um kynningu á íslenskum bókmenntum á erlendri grundu. Mikilvægt er að henni séu tryggðar fjárveitingar á allra næstu missirum til að sinna þessu hlutverki með sóma. Sambærilegar miðstöðvar eru starfræktar alls staðar á Norðurlöndunum og í þeim Evrópulöndum sem við miðum okkur helst við og er að sjálfsögðu löngu tímabært að bókmenntaþjóðin Ísland setji slíka miðstöð á fót með formlegum hætti. Hins vegar er mikilvægt, eins og ég nefndi, að tryggja nægilegar fjárveitingar til verkefnisins svo þessi miðstöð standi raunverulega undir nafni og að áfram verði stuðlað að öflugri kynningu á íslenskum bókmenntum á erlendri grundu. Nefndin vekur sérstaka athygli á því að mikil þörf er fyrir frekari stuðning við metnaðarfulla íslenska bókaútgáfu, en styrkir til útgáfu og þýðinga innan lands hafa dregist mjög saman frá því sem var hjá fyrirrennurum bókmenntasjóðs. Metnaðarfullar áætlanir um áframhald sögueyjunnar Íslands og nauðsynlegar aðgerðir til að hlúa að innviðum íslenskrar bókmenningar kalla til framtíðar á mun öflugri stuðning en talað er um í kostnaðarumsögn fjárlagaskrifstofu um þetta frumvarp. Það er mat nefndarinnar að fjölbreytt og öflugt starf og traust fjármagn til frambúðar hér heima sé undirstaða sóknar á erlendum vettvangi. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á þeim sjónarmiðum sem koma fram í umsögn Bandalags íslenskra listamanna en þar er vakin athygli á því að mikilvægt sé að greina að í fjárlögum framlög til Miðstöðvar íslenskra bókmennta annars vegar og bókmenntasjóðs hins vegar. Svipuð sjónarmið koma fram í umsögnum fleiri aðila og ég legg til að nefndin taki þetta frumvarp fyrir að nýju milli 2. og 3. umr. og fjalli þá sérstaklega um þetta atriði sem og tillögu um breytingu á nafni laganna í lög um bókmenntir sem ég tel sömuleiðis að sé allrar athygli verð. Virðulegi forseti. Í allsherjar- og menntamálanefnd var í tengslum við þessa umræðu talsvert rætt um starfsumhverfi íslenskra bókmennta og stöðu greinarinnar almennt, m.a. með hliðsjón af örum tæknibreytingum hin síðari ár. Í nefndinni kom fram mikill vilji til að láta fara fram heildstæða skoðun og mat á stöðu íslenskra bókmennta og greinarinnar með það fyrir augum að leggja fram tillögu til úrbóta svo fylgja megi eftir þeim góða árangri sem íslenskir höfundar hafa náð á undanförnum árum, bregðast við veikleikum á heimamarkaði og byggja upp öflugt stoðkerfi fyrir íslenska höfunda og bókaútgáfu til framtíðar. Við köllum okkar gjarnan bókaþjóð og opinberar tölur staðfesta að íslenskar bókmenntir eru órjúfanlegur hluti af menningarlífi landsmanna og þjóðin reiðir sig mjög á bækur og bóklestur í sínu daglega lífi. Þannig kemur fram í nýlegri könnun Félagsvísindastofnunar að að minnsta kosti 82% Íslendinga lesa bækur sér til skemmtunar. Mat Félags íslenskra bókaútgefenda er að að minnsta kosti átta bækur séu seldar á mann á Íslandi ár hvert. Hér koma út á hverju ári um 1.500 bókatitlar og um 70% Íslendinga kaupa bækur til gjafa fyrir hver jól. Það er athyglisvert að opinber framlög eru tiltölulega lágt hlutfall af veltu markaðarins hér á landi sem losaði tæpa 5 milljarða kr. á síðasta ári. Einkarekin bókaforlög fá á bilinu 5–10% af tekjum sínum frá hinu opinbera og er þátttaka hins opinbera, t.d. í gegnum kaup skólabókasafna eða stofnana auk opinberra styrkja, talsvert undir því sem gengur og gerist í nágrannalöndunum. Þá er að mörgu að hyggja varðandi starfsumhverfi höfunda og bókaútgefenda á Íslandi og tækniþróunin er svo ör að mikilvægt er að láta fara fram vandaða greiningu á styrkleikum og veikleikum greinarinnar, hver eru helstu sóknarfæri hennar og vandamál sem kalla á úrbætur. Sem dæmi um veikleika má nefna stöðu íslenskrar námsgagnaútgáfu en það er eitt af sérkennum íslensks bókamarkaðar hve lítil útgáfa er á innlendu kennsluefni. Félag íslenskra bókaútgefenda varpar fram þeirri hugmynd í umsögn sinni að stokka þurfi upp íslenska námsgagnaútgáfu og koma á fót rafrænni miðlun sem hvort tveggja í senn tryggi aðgengi nemenda að fjölbreyttu úrvali bókmennta og námsgagna innlendra höfunda gegn hóflegu gjaldi sem tryggi þá höfundum jafnframt eðlilega þóknun fyrir notkun þessa efnis. Það er athyglisvert að þau sjónarmið komu fram af hálfu útgefenda við meðferð málsins í nefndinni að hægt væri að lækka verulega námsbókakostnað nemenda í framhaldsskólum á Íslandi með slíkri rafrænni miðlun innlends efnis og er mikilvægt að allar slíkar leiðir séu skoðaðar vel. Með hliðsjón af þessu sem ég hef nefnt leggur allsherjar- og menntamálanefnd fram breytingartillögu í formi ákvæðis til bráðabirgða þess efnis að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra skipi starfshóp sem verði ætlað að marka stefnu og leggja fram tillögur um hvernig megi bæta starfsumhverfi íslenskrar bókaútgáfu, miðlun og bókmenningu. Nefndinni verði meðal annars falið að leggja fram tillögur um rafbókavæðingu, stafrænan aðgang almennings að höfundarréttarvörðu efni, kerfisbundin innkaup bókasafna, aðgengi almennings að prentuðum og rafrænum bókum, eflingu námsgagnaútgáfu og aukið aðgengi nemenda að innlendum námsbókum. Við leggjum til að starfshópnum verði markaður tímarammi og á hann að skila niðurstöðum fyrir 1. september 2013. Lagt er til að Félag íslenskra bókaútgefenda og Námsgagnastofnun tilnefni fulltrúa í hópinn en ráðherra skipi aðra nefndarmenn. Ég þakka sérstaklega það frumkvæði sem Félag íslenskra bókaútgefenda sýndi í umsögn sinni við að benda á ýmis atriði sem betur megi fara í starfsumhverfi íslenskrar bókaútgáfu. Má segja að umsögn þess hafi orðið nefndinni innblástur og kveikja að þeirri breytingartillögu sem ég hef hér reifað. Ég bind miklar vonir við þessa vinnu og vona sannarlega að hún geti hafist sem fyrst á nýju ári. Reyndar er ástæða til að vera bjartsýnn fyrir hönd íslenskra bókmennta og íslenskrar menningar almennt því að greinin fær sannarlega aukinn stuðning í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sem hluti af nýjum verkefnasjóði skapandi greina. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þessari breytingu um bráðabirgðaákvæði og smávægilegum tæknilegum breytingum að öðru leyti. Að áliti nefndarinnar standa allir þeir nefndarmenn allsherjar- og menntamálanefndar sem viðstaddir voru úttekt málsins og vil ég þakka nefndarmönnum öllum fyrir mikla og góða samstöðu um þetta frumvarp og málsmeðferð þess um leið og ég ítreka að ég legg til að málinu verði vísað aftur til nefndarinnar milli 2. og 3. umr. til að gera þær breytingar sem ég fór yfir í framsögu minni.

Herra forseti. Ég vil byrja á að taka undir með framsögumanni nefndarálitsins. Ég er á nefndarálitinu með fyrirvara og mun koma að honum á eftir en ég vil draga fram strax í upphafi að mínu mati vandaða málsmeðferð hjá nefndinni undir forustu bæði formanns nefndarinnar og framsögumannsins Skúla Helgasonar. Menn reifa óhikað gagnrýni og líka málefnalegar tillögur um að gera málið betra. Við vitum að það er engin þung hönd ráðuneytisins sem hvílir yfir því að reyna að vinna og efla málið. Ég held að það hafi gerst einmitt í meðförum nefndarinnar og fagna ég því. Ég vil líka segja strax að að ef við hugsum um óbreytt ástand á fyrirkomulagi þeirra listmiðstöðva ýmissa sem ég kem að á eftir tel ég rétt skref að breyta þessu svona, að komið verði á fót sérstakri skrifstofu með þessu heiti, Miðstöð íslenskra bókmennta, sem síðan sjái meðal annars um bókmenntasjóðinn eins og hann hefur verið starfræktur fram til dagsins í dag. Ég tek jafnframt undir og fagna því sérstaklega, og við höfum rætt það áður bæði við hæstv. ráðherra og innan nefndarinnar, að það á að halda áfram með þetta verkefni með einhverjum hætti, fylgja eftir þeirri miklu bókmenntakynningu sem við stóðum að í Frankfurt á árinu 2011. Hún tókst einstaklega vel. Ég hef meðal annars átt í samskiptum við þá sem stóðu að henni hér heima og stóðu sig með stakri prýði en ekki gerðu það síður þeir sem standa fyrir bókmenntakynningunni sem slíkri. Þeir drógu fram hversu ótrúlega vel við Íslendingar hefðum staðið að öllu varðandi kynningar, skipulag og það hvernig við náðum að miðla menningu okkar með þeim hætti sem við gerðum. Þess vegna er fagnaðarefni að það sé ekki bara klippt á þráðinn og sagt að nú sé þetta bara búið heldur er þessu fylgt eftir af ákveðni. Tel ég það vel því að ég er sannfærð um það að þetta skapar mikil verðmæti. Það er mikill misskilningur sumra, bæði innan míns flokks og annarra flokka, að menning og listir stuðli ekki að auknum hagvexti og aukinni verðmætasköpun. Ég held einmitt að þegar vel er að verki staðið og það er samheldni og samstaða um svona stór kynningarverkefni, hvort sem það er á sviði bókmennta, tónlistar eða hvaða listgreinar það er, muni það skila sér í eflingu samfélagsins, menningarinnar inn á við, og það er líka stuðningspúði ef mætti orða það þannig, m.a. fyrir aðrar atvinnugreinar sem hafa svo sannarlega byggt sig öflugt upp síðustu árin. Ég er sérstaklega með ferðaþjónustuna í huga en þeir ferðaþjónustuaðilar sem ég hef rætt við, gerði það í tengslum við bókmenntahátíðina í Frankfurt, sögðu að það skipti þá miklu máli að fá þessi tengsl, kannski við það land líka, Þýskaland, sem hefur verið okkar mesti og ötulasti stuðningsmaður, sama hvar borið er niður þegar við höfum átt í erfiðleikum í gegnum tíðina, hvort sem var í tengslum við hrunið eða á árum áður. Þjóðverjar eru alltaf ótrúlega drjúgir og mikilvægir vinir okkar. Að því sögðu vil ég aðeins ræða betur þetta frumvarp í örstuttu máli. Eins og ég sagði er mikilvægt að leiða það stóra verkefni sem bókmenntakynningin í Frankfurt var en líka að taka til við ákveðnar breytingar. Fyrirvari minn lýtur hins vegar að því sem ég hef áður rætt að ég kýs að segja að við séum að missa af ákveðnum tækifærum núna þegar við stöndum fyrir jafnmiklum umbreytingum á samfélaginu og innan þess og við höfum upplifað síðustu þrjú, fjögur árin. Ég hefði viljað sjá það sem var alltaf markmið leynt og ljóst, að þetta rynni allt saman í eina miðstöð. Þó að menn hafi farið af stað með ákveðnar einingar til að skjóta styrkari stoðum undir listgreinarnar sem slíkar, hvort sem það eru bókmenntir, tónlistin, kvikmyndagerðin, sviðslistir eða annað, hefði ég engu að síður viljað setja sérstakar stoðir undir bókmenntirnar, eins og meðal annars hefur komið fram í því plaggi sem hæstv. ráðherrar kynntu að mig minnir í Hörpu um uppbygginguna og framtíðarsýnina sem kennd er við 20/20. Við eigum að sjálfsögðu að nota svona tíma til að efla greinarnar sem slíkar en við komumst ekki hjá því að horfa til allra þeirra þátta sem geta stuðlað að hagræðingu í ríkisrekstri. Mér er til efs að til lengri tíma, eða þó að það væri til skemmri tíma, sé til hagsbóta bæði fyrir greinina og ríkissjóð sjálfan að halda svona smáum einingum úti. Þess vegna vil ég fá að lesa aðeins upp úr umsögn fjárlagaskrifstofunnar frá fjármálaráðuneytinu þar sem mér finnst hún ná að draga það fram sem hefur verið, og er, mín skoðun í þessu máli og fyrirvari minn lýtur að, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að miðstöðin verði sjálfstæð eins og skrifstofa bókmenntasjóðs er í dag en að yfir henni verði fimm manna stjórn sem muni bera ábyrgð á rekstri hennar gagnvart ráðuneytinu og ráði starfsmenn. Í þessu sambandi er ástæða til að vekja athygli á því að með frumvarpinu er verið að festa í sessi skrifstofu sem er afar lítil í sniðum. Nokkur fjöldi slíkra skrifstofa og stofnana sem hafa sambærileg verkefni eru nú starfandi annaðhvort alfarið á vegum ríkisins eða með fjárhagslegum stuðningi þess. Þær eiga það allar sammerkt að hafa það hlutverk að efla listgreinar hver á sínu sviði, ýmist með styrkveitingum til útgáfu, og sinna kynningar- og markaðsmálum heima og erlendis. Um er að ræða skrifstofur eins og Kynningarmiðstöð íslenskrar myndlistar, Kvikmyndamiðstöð Íslands, Hönnunarmiðstöð Íslands og Útflutningsmiðstöð tónlistar. Verður ekki séð að rekstur margra og smárra sambærilegra eininga sé í samræmi við stefnu núverandi ríkisstjórnar um að sameina og stækka ríkisstofnanir og endurskoða verkaskiptingu til að ná fram hagræðingu.“ Ég verð að segja að mér er nokk sama hvort þetta er stefna ríkisstjórnarinnar eða ekki, ég er bara sammála þeirri stefnu að sameina einingarnar og gera þær hagfelldari og arðbærari en henni hefur einfaldlega ekki verið fylgt eftir eins og fjárlagaskrifstofan segir í áliti sínu. Hún heldur áfram, með leyfi forseta: „Hér má benda á niðurstöðu vinnuhópa“ - margir vinnuhópar sem hafa verið að störfum - „sem skoðað hafa uppbyggingu og skipulag stofnana í tengslum við aðhaldsaðgerðir og umbætur í ríkisrekstrinum. Af þeirra hálfu hafa komið fram sjónarmið um að tilefni gæti verið til að setja reglur um þá lágmarksstærð stofnana sem þurfi til þess að þær geti sinnt stjórnsýslulegri og rekstrarlegri ábyrgð óháð faglegu starfi í þeim tilgangi að draga úr kostnaði við yfirstjórn og stoðþjónustu opinbers reksturs ásamt því um leið að efla faglega hluta starfseminnar. Þegar starfseining tekur einungis til örfárra starfsmanna hlýtur ávallt að þurfa að taka til skoðunar hvort hægt sé að sameina hana öðrum litlum einingum eða tengja við aðra stærri.“ Svo mörg voru þau orð fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og vildi ég sérstaklega benda á þau af því að ég er efnislega sammála þessari nálgun. Þó að ég sé sammála og styðji þetta frumvarp eins og það er lagt fram er það miðað við umhverfið í dag. Ég hefði kosið að sjá skrefin tekin ákveðnari og stærri og það er í þessu máli eins og ég hef kannski talað um varðandi háskólana, ég sakna þess að ekki eru tekin stærri og ákveðnari skref í sameiningu og hagræðingu á sviði menningarmála og ekki síður á sviði háskólamála. Ég vek athygli þingheims á einu er kemur inn í nefndarálitinu og ég fagna sérstaklega, tillögu nefndarinnar um nýtt ákvæði til bráðabirgða, tillögu okkar um að ráðherra skipi fimm manna samráðsnefnd. Félag íslenskra bókaútgefenda og Námsgagnastofnun tilnefna þar einn fulltrúa, hvor aðili, og síðan skipar ráðherra þrjá fulltrúa án tilnefningar og á einn þeirra að vera formaður samráðsnefndarinnar. Þarna er einmitt fjallað um það sem hv. þm. Skúli Helgason kom inn á meðal annars, hvernig hægt er með markvissum hætti að efla námsgagnagerð, lækka hugsanlega námsgagnakostnað, ekki síst hjá framhaldsskólanemendum sem hefur oft verið til umræðu í þingsal, reyna að nýta það betur og fá fólk með okkur, öll á árarnar til að stuðla að því að lækka námsgagnakostnað. Það verður meðal annars hlutverk þessarar nefndar að skoða þá nýjar leiðir, nýja tækni, hvernig hægt er að marka skýra stefnu um aukna rafbókavæðingu, það veitir nú ekki af, stafrænan aðgang almennings að höfundarréttarvörðu efni, kerfisbundin innkaup bókasafna o.s.frv. en ekki síst hvernig efla megi námsgagnaútgáfu og hvernig megi auka aðgengi nemenda að innlendum námsbókum. Þarna eru atriði sem mér finnst skipta miklu máli. Þetta atriði í nefndarálitinu dregur líka fram þau mistök ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans að leggja niður námsefnissjóðinn í þeirri mynd sem var komin á hann þar sem það var ákveðin viðleitni, mundi ég vilja segja, af hálfu framkvæmdarvaldsins að auka fjölbreytni í námsgagnaútgáfu, þ.e. ekki láta Námsgagnastofnun sjá um hana alla. Því var tekið mjög fagnandi á sínum tíma, hvort sem það var 2006 eða 2007, að gerð væri tilraun til að virkja sjálfstæða útgefendur, ekki bara ríkisútgáfuna Námsgagnastofnun, til að búa til námsgögn. Það fyrsta sem var hins vegar skorið niður var nákvæmlega þetta, það var skorið niður þar sem hið frjálsa framtak, einkaframtakið, kom að útgáfu námsgagna. Það getur vel verið að menn hafi staðið frammi fyrir því að skera niður og hagræða en ég hefði gjarnan viljað sjá allt eins gerða hagræðingarkröfu til Námsgagnastofnunar til þess eins að halda þeirri fjölbreytni sem skiptir máli varðandi námsgagnagerð og útgáfu í gegnum námsefnissjóðinn. Ég tel að með skipan þessarar nefndar muni hún meðal annars fara yfir það hvernig við getum stuðlað að og skapað þannig umhverfi að það verði svigrúm fyrir fleiri útgefendur á sviði námsgagna á grunnskólastigi en Námsgagnastofnun eina og sér. Ég vil gera allt til að svo verði. Ég er samt ekki með þessu að segja að það eigi að einkavæða Námsgagnastofnun, það hefur verið reynt í gegnum tíðina. Mín skoðun er að við eigum að hafa þennan markað meðal útgefenda sem hafa bersýnilega staðið sig vel enda hefðu skólarnir sem fengu úthlutanir úr námsefnissjóðnum á sínum tíma ekki leitað fyrst og fremst til sjálfstæðra útgefenda um námsefni ef svo hefði ekki verið. Þar sáum við fram á að þegar nemendum og skólastjórnendum er treyst fyrir því að kaupa sjálfir inn námsefni leita þeir allt eins til einkaaðila. Að svo mæltu undirstrika ég að þrátt fyrir athugasemdir og pælingar í tengslum við þetta mál mun ég leggja til að við samþykkjum frumvarpið, þó með það í huga að það er ekki verið að nýta þau tækifæri sem menn hafa í dag til að hagræða og skipuleggja betur. Það er akkúrat á svona tímum, tímum umbreytinga, sem menn eiga að vera stórhuga, taka stór skref í þá veru að breyta skipulaginu, breyta kerfinu, um leið og við reynum að ná hagræðingu í rekstri ríkissjóðs. Að öðru leyti vil ég einmitt undirstrika það sem ég sagði í byrjun, þakka fyrir góða vinnu í nefndinni, ekki síst forustumanna nefndarinnar Skúla Helgasonar og formannsins Björgvins G. Sigurðssonar sem leiddu þetta mál hv. þingmanna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til bókasafnalaga, þar sem við leggjum til nokkrar breytingar sem eru lagatæknilegs eðlis og leggjum til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „1. Við 4. mgr. 7. gr. a. 2. málsl. falli brott. b. Orðin „þ.m.t. í sjálfstæðri leit upplýsinga“ í 3. málsl. falli brott. 2. Á eftir orðunum „sem glatast“ í 1. málslið 3. efnismgr. 24. gr. komi: eða skemmist.“ Með frumvarpinu er lagt til að sett verði heildarlöggjöf um starfsemi almenningsbókasafna, skólabókasafna og Blindrabókasafns Íslands. Fram kom við yfirferð málsins að það var svo sannarlega tilefni til þess og var fróðlegt að fara í gegnum þessa starfsemi, bæði sem lýtur að hinni hefðbundnu bókasafnsstarfsemi eins og við öll þekkjum svo vel til og eins þeirrar þróunar sem er hvað varðar varðveislu og útgáfu á rafrænu efni. Stafrænn búnaður til að lesa rafræn skjöl breytist nokkuð ört og erfitt að sjá inn í framtíðina hvernig við náum að halda utan um varðveislu á öllum þeim rafrænu gögnum. Þá erum við ekki síst að tala um fréttamiðlun og alla samfélagsmiðlana, þ.e. hvernig varðveisla verður á því efni sem er einungis skrifað og gefið út á netmiðlum, hvernig okkur tekst að varðveita alla þá miklu útgáfu sem þar fer fram eftir því sem búnaður til lesturs og afritunar breytist með tímanum. Það var mjög fróðlegt að fara í gegnum þá umræðu og margar athyglisverðar spurningar sem vöknuðu. En um leið eru felld niður lög um almenningsbókasöfn, sem og ákvæði um bókasöfn í sjúkrahúsum, dvalarheimilum aldraðra og í fangahúsum. Einnig er kveðið á um að stofnaður verði bókasafnasjóður sem hafi það að markmiði að efla starfsemi bókasafna með því að styrkja rannsóknir og þróunar- og samstarfsverkefni í greininni. Þá er lagt til að stofnað verði bókasafnaráð sem verði ráðherra og stjórnvöldum til ráðgjafar og vinni meðal annars að stefnumótun um starfsemi bókasafna. Þá er gert ráð fyrir skýrum heimildum til gjaldtöku vegna útlána, þjónustu, dagsekta og bóta. Eins og ég nefndi komu fram við meðferð málsins athugasemdir um að nauðsynlegt væri að bókasafnaráð gæti tekið upp mál að eigin frumkvæði. Nefndin vill í þessu sambandi benda á að hlutverk ráðsins á að vera ráðgefandi um málefni bókasafna, og er það meðal annars í samræmi við hlutverk safnaráðs um málefni safna samkvæmt safnalögum. Rætt var um áhrif þess að felld eru út ákvæði um bókasöfn í áðurnefndum stofnunum og jafnframt áréttað að allir landsmenn skuli eiga kost á að njóta þjónustu almenningsbókasafna. Nefndin tekur undir þau sjónarmið sem fram komu um að miklar breytingar hafa átt sér stað í skipulagi og starfsemi slíkra stofnana og einnig hafa möguleikar til afþreyingar stóraukist og breyst mjög á örfáum liðnum árum. Eigi að síður áréttar nefndin mikilvægi þessarar þjónustu en samkvæmt frumvarpinu verður hún hluti af almanna- og grunnþjónustu sveitarfélaga en með ákvæðinu er verið að mæla skýrar fyrir um skyldur sveitarfélaganna við bókasöfnin. Í 11. gr. er kveðið á um starfsfólk og búnað bókasafna. Þar er tekið fram að forstöðumaður bókasafns skuli hafa lokið prófi í bókasafns- og upplýsingafræði, sé þess kostur að ráða mann með slíka menntun til starfans. Við meðferð málsins kom fram nokkur gagnrýni á að ekki væri kveðið á um skyldu sveitarstjórna til að ráða forstöðumann sem lokið hefði prófi í faginu. Nefndin tekur undir þau sjónarmið að vissu leyti en bendir á að líta verði á að slíkt geti verið íþyngjandi fyrir fámennari sveitarfélög og einnig verði að horfa til þess að bókasöfn geta verið ólík að stærð og umfangi. Það þurfi því að vera ákveðið svigrúm til staðar þegar kemur að ráðningunni en augljóslega er verið að vísa til þess að sé þess nokkur kostur sé einstaklingur ráðinn með þar til gerða menntun, eins og ég nefndi áðan. Því leggjum við til að ákvæðið verði óbreytt. Einnig var bent á samræmi 11. gr. frumvarpsins við 16. gr. þar sem kveðið er á um forstöðumann Hljóðbókasafns Íslands, en þar var bent á mikilvægi þess að forstöðumaður hefði lokið prófi í bókasafns- og upplýsingafræði, og að starfsfólkið hefði sérmenntun sem hæfði safninu. Nefndin bendir á að um sambærileg starfsgengisskilyrði forstöðumanns er að ræða og gilda um forstöðumann í lögum um Náttúruminjasafn Íslands og lögum um Þjóðminjasafn Íslands. Við leggjum til áðurtaldar breytingar sem ég nefndi hérna í upphafi, sem eru lagatæknilegs eðlis. Hv. þingmenn Siv Friðleifsdóttir og Tryggvi Þór Herbertsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk mín hv. þingmenn Skúli Helgason, Þráinn Bertelsson, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Birgitta Jónsdóttir.

Herra forseti. Ég vil byrja á því, eins og ég gerði í rauninni áðan, að þakka nefndinni og forustumönnum hennar fyrir gott starf og góða vinnu. Eins og ég sagði áðan í öðru máli finnst mér ánægjulegt að sjá hvað menn eru óhræddir við að taka á ýmsum málum og ræða þau óháð því hvort menn eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Þetta mál, frumvarp til bókasafnalaga, hefur verið lengi í vinnslu. Ég held að kominn sé tími til þess, eftir að menn hafa melt þetta - margir flokkar og margir þingmenn í gegnum árin hafa melt þetta, svo ég tali nú ekki um þá fagaðila sem komu upphaflega að þessu af sveitarstjórnarstiginu, af hálfu þeirra sem best þekkja, fagmannanna í bóksafnsbransanum, ef hægt er að komast svo að orði, og ýmissa annarra - að málið sé orðið vel gerjað og vel tækt í það að afgreiðast sem lög. Þess vegna vil ég undirstrika sérstaklega að ég styð það eindregið að málið klárist núna á þessu þingi, enda kominn tími til. Margar athyglisverðar breytingar eru raktar í nefndarálitinu en helstar vil ég nefna, án þess að fara með langt mál, að verið er að fella niður gildandi lög um almenningsbókasöfn. Með því er verið að hverfa frá því að landinu sé skipt í bókasafnsumdæmi. Verið er að telja upp allar tegundir bókasafna sem eru rekin fyrir opinbert fé og bendi ég þar sérstaklega á 2. gr. Síðan eru einnig felld út ákvæði - sem er mjög skiljanlegt miðað við nútímann - um bókasöfn í sjúkrahúsum, dvalarheimilum aldraðra og í fangahúsum, eins og það er nefnt í greinargerðinni. Þetta eru að mínu mati skynsamlegar breytingar. Það skiptir miklu að málið verði afgreitt núna. Ég vil líka vekja athygli á því sem segir í nefndarálitinu og við fjölluðum sérstaklega um þá gagnrýni, þ.e. að ekki væri kveðið á um skyldu sveitarstjórna til að ráða forstöðumann sem lokið hefði prófi í faginu. Við fórum yfir það, viljum benda á að það geti orðið íþyngjandi fyrir fámennari sveitarfélög að krefjast slíkrar þekkingar og ekki síður líka vegna þess að bókasöfnin eru að breytast. Það er ákveðin þróun á heimsvísu, mundi ég vilja fullyrða, um eðli bókasafna þannig að þau geta verið mjög ólík að stærð og umfangi. Að því sögðu væri mjög eðlilegt, og við leggjum það til, að þetta atriði verði engu að síður óbreytt. En við fjölluðum um það og ég tel að það sé mikilvægt að þeir aðilar sem komu með þeirri gagnrýni viti að við ræddum þetta og fórum fram og til baka yfir þá þætti sem okkur var bent á. En þetta er niðurstaða nefndarinnar og að mig minnir vorum við öll sammála án þess að nokkur væri með fyrirvara. Ég vil aftur þakka fyrir vönduð vinnubrögð í nefndinni, skemmtilega vinnu sem síðan skilar af sér þeirri afurð sem nefndarálit okkar er.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Tilurð málsins er sú að núna á haustdögum bárust nefndinni ábendingar frá nemendum í námi til B.Ed.-gráðu sem luku námi sínu fyrir 1. júlí 2012 en gættu þess ekki að sækja um leyfisbréf skv. 3. mgr. 23. gr. laga um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda fyrir þann tíma. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu er lagt til að frestur til að sækja um leyfisbréf til mennta- og menningarmálaráðuneytisins verði felldur brott og þess í stað lagt til grundvallar að þeir sem byrjað hafi fullgilt kennaranám samkvæmt námsskipulagi eldri laga um lögverndun á starfsheiti og starfsréttindum og lokið því fyrir 1. júlí 2012 eigi rétt á útgáfu leyfisbréfs og sé sá réttur ótímabundinn. Hið sama gildir um þá sem innritast hafi í 60 eininga diplómanám til kennslu í grunn- og framhaldsskólum á grundvelli áðurnefndra laga og lokið hafi náminu fyrir 1. júlí 2012, þeim veitist ótímabundinn réttur til útgáfu leyfisbréfs. Nefndin telur hins vegar mikilvægt að um leið og ótímabundinn frestur til að sækja um leyfisbréf sé veittur þeim sem hafa aflað sér tilskilinnar starfsmenntunar fyrir gildistöku laga um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda sé nauðsynlegt að afmarka eins og unnt er þann hóp svo að engum vafa sé undirorpið hverjir eigi í hlut. Nefndin bendir á að sambærileg sjónarmið voru uppi þegar þáverandi menntamálanefnd gerði breytingar á lögum nr. 87/2008. Því leggjum við til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „Á eftir orðunum „luku náminu fyrir 1. júlí 2012“ í 1. gr. komi: eða áttu við lok vormissiris 2011 30 eða færri einingum ólokið til prófs.“ Nefndin flutti málið sameiningu, það er þannig til komið. Það voru allir sammála um að þetta væri réttlætismál til að koma til móts við nokkurn hóp af fólki sem einfaldlega hafði ekki áttað sig á því að það yrði að sækja um leyfið áður en fresturinn rynni út. Ég held að það sé bara ánægjulegt að hafa getað lokið þessu máli og komið þannig til móts við hóp af fólki sem hefði annars farið á mis við réttindi sín. Þorgerður K. Gunnarsdóttir og Siv Friðleifsdóttir hv. þingmenn voru fjarverandi við afgreiðslu málsins svo og framsögumaður sem hér stendur. Hv. þingmenn Skúli Helgason, varaformaður, Bjarkey Gunnarsdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Tryggvi Þór Herbertsson og Birgitta Jónsdóttir skrifa undir álit þetta.

Herra forseti. Ég er ekki á þessu nefndaráliti vegna þess að ég var að sinna embættiserindum í útlöndum, en ég vil koma sérstaklega hingað upp til að vekja athygli á því að ég styðji þetta mál. Ég vil geta þess líka að annar sjálfstæðismaður sem situr í nefndinni skrifar undir þetta álit. Þetta er ekki mjög stór hópur sem við erum að ná í en það er afar eðlilegt að við tökum tillit til hans þegar við erum á þessu yfirgangstímabili varðandi breytingu á lögum um kennaramenntun og umhverfi kennaramenntunar. Þetta er kannski líka það dásamlega við það sem við hjá löggjafarvaldinu getum gert. Við getum brugðist við mjög raunhæfum og eðlilegum óskum fólks þegar við stöndum fyrir ákveðinni stefnubreytingu í svona risamálum sem kennaramenntunin sem slík er. Alþingi allt, allir flokkar tóku þá að mínu mati mikilvægu pólitísku ákvörðun að efla kennaramenntun. Það var gert með því fyrst og fremst að lengja kennaramenntunina og líta til reynslu annarra landa, fyrst og fremst Finna sem eru með fimm ára kennaramenntun. Við litum til þeirra ekki síst vegna þess að þeir hafa verið að skora vel í öllum alþjóðlegum könnunum og það eru mjög margir sem benda á að við eigum í auknum mæli að líta til þeirra hvað ýmislegt varðar, iðn- og starfsnám og margt, margt fleira. Við gerðum það hér á þinginu á sínum tíma með kennaramenntunina. Fyrst að ráðherra er hér í salnum vil ég sérstaklega brýna hann í þeirri umræðu sem við höfum oft tekið varðandi það hvernig við getum nýtt okkur lögin til þess að efla kennaramenntunina sem slíka. Hér er ég ekki að fara út í umræðu varðandi launakjör kennara eða starfsumhverfið sem slíkt, það er alveg sérumræða sem skiptir miklu máli varðandi það hvernig við getum eflt kennaramenntun til lengri tíma, ekki bara til skemmri tíma. En ekki síður hitt, það er að fara yfir hvernig við skipuleggjum kennaranámið þá, hvernig kennaramenntun ætlum við skila. Við erum búin að fara yfir það og samþykkja að það verði fimm ára nám. Það er eitt mikilvægasta verkefni kennslumenntunarstofnana á háskólastigi núna á þessum tíma hvernig kennaramenntun þær eru að móta, hvort sem það er Háskólinn á Akureyri eða Háskóli Íslands. Því tel ég mikilvægt, án þess að hinu akademíska frelsi háskólanna sé raskað, að við, bæði ráðuneytið en líka við sem erum í allsherjar- og menntamálanefnd, eigum þetta samtal með háskólastofnununum þannig að menn átti sig á hverju þeir eru að ná fram þegar menn samþykkja svona stefnumótunar- og stefnumarkandi lög eins og það að efla kennaramenntun með því að lengja hana. Ég sá það m.a. fyrir mér að hluti af þessum fimm árum væri starfsmenntun inni í skólunum, hvort sem það væri hálft ár eða eitt ár. Nemar færu þá inn í skólana í ríkari mæli og ég er alveg sannfærð um að sveitarstjórnarstigið mundi fagna slíkum breytingum og þar með efla fagfólk, hvort sem það er innan leikskólastigsins, sem er fyrsta skólastigið, eða grunnskólans. Þetta er það sem ég vildi sagt hafa í tengslum við þetta. Þetta mál er fullkomlega eðlilegt. Við sjálfstæðismenn styðjum það eins og það er lagt fram hér og breytingartillögu hv. allsherjarnefndar um leið. Ég vildi vekja athygli á því að við þurfum að halda áfram umræðunni um hvernig við ætlum að efla kennaramenntunina í landinu og hvernig við getum gert það áfram saman, því við höfum verið nokkuð samhent í því máli. Þar verðum við að fá alla að borðinu, bæði háskólastofnanirnar, framkvæmdarvaldið, löggjafarvaldið en líka sveitarstjórnarstigið og svo náttúrlega heimilin og skólana sem slíka til þess að menn verði meðvitaðir um hvert við stefnum í þessu annars mikilvæga máli.

Virðulegi forseti. Ég vildi nota tækifærið fyrst til að þakka hv. þingmanni og nefndinni allri fyrir fínt samstarf í þessu máli, eins og þingmaðurinn nefndi. Þetta var brýnt réttlætismál sem þurfti að bregðast við og ég tek eindregið undir að það er ánægjulegt þegar löggjafinn getur leyst úr því, sem hann svo sannarlega getur gert með öllum þeim sveigjanleika sem hann hefur til að bregðast við ýmsum málum eins og þessu hér. Ég vildi líka taka undir það sem hv. þingmaður sagði um kennaramenntunina. Hún var menntamálaráðherra þegar þessi mikla breyting var leidd hér í gegnum þingið og það var þverpólitískur stuðningur við hana, ef ég man rétt. Ég held að það hafi verið samþykkt samhljóða af þinginu á þeim tíma að breyta tilhögun kennaranáms og lengja í fimm ár o.s.frv., með mjög háleitum og glæsilegum markmiðum sem ég efast ekkert um að muni ganga eftir og koma fram eftir því sem tíminn líður. Auðvitað hefur komið upp umræða um hvort það hafi verið farið of bratt í þetta og aðsókn að náminu minnki o.s.frv., en það er örugglega ekki ástæða fyrir því í sjálfu sér. Það kom upp umræða núna fyrr í haust um hvort það ætti að áfangaskipta náminu þannig að fólk fengi ákveðin starfsréttindi eftir þrjú ár og svo fullnustu eftir fimm ár. Því var ágætlega tekið bæði af sveitarfélögunum, fagstéttinni og öðrum og hæstv. menntamálaráðherra tók undir að það kæmi vel til greina. Mig langaði að fá fram viðbrögð hv. þingmanns, sem þekkir afskaplega vel til menntamálanna almennt eins og ég nefndi áðan, við því hvort vænlegt sé að taka upp einhverja skýrari áfangaskiptingu út frá ýmsum rökum sem þingmaðurinn tæpti líka á sjálfur hérna áðan.

Herra forseti. Já, þetta er afar mikilvægt mál og ég vil draga fram að hæstv. ráðherra hefur allan og fullan skilning á þessu. Ég var á fundi með hæstv. ráðherra, mjög skemmtilegum fundi sjálfstæðra skóla, þar sem hún dró mjög vel fram að ráðuneytið væri með þetta í ferli. Að starfshópar væru búnir að skila niðurstöðum í málinu þannig að menn eru mjög meðvitaðir að vinna að því að halda áfram að efla kennaramenntun, móta þetta nýja fyrirkomulag en taka líka á þeim vandkvæðum sem upp hafa komið við að samþykkja þessi lög. Það er bara sjálfsagt að líta til raunveruleikans eins og hann er í dag. Um leið megum við ekki gefa neinn afslátt af þeim kröfum sem við erum að gera til kennaramenntunarinnar og ég veit að fleiri eru mér sammála um það. Það er ekki að ástæðulausu sem við litum, allt Alþingi samhljóða á sínum tíma, m.a. til Finnlands þegar við ákváðum að breyta lögum um kennaramenntunina. Þetta er ferli sem tekur lengri tíma en eitt, tvö ár að móta og byggja upp. Ég veit að ef ráðuneytið er með heildaryfirsýn yfir þetta núna og áttar sig á við hvað er að etja að þá mun þetta mál enda vel. Sérstaklega ef við förum í þetta aukna samtal sem ég minntist á í ræðu minni, á milli þeirra aðila sem kennslustofnanirnar helst varðar, háskólanna, sveitarstjórnarstigsins, ríkisvaldsins, þar með talið löggjafarvaldsins, og heimilanna sjálfra í landinu. Síðan er það náttúrlega líka hitt að sveitarstjórnarstigið sem og ríkisvaldið, með rekstri framhaldsskólanna, verður á endanum að viðurkenna það sem hluta inn í starfsréttindin sem slík hvað það þýðir að lengja kennaranámið. Þetta voru menn meðvitaðir um á sínum tíma en menn reyndu að sjá heildarhagsmunina. Heildarhagsmunirnir okkar eru þeir að við höfum hér öfluga og ánægða kennara sem skila sínu starfi þannig að 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um vegabréf, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að gildistími almennra vegabréfa fullorðinna verði færður til þess horfs sem var við gildistöku laganna frá 1999 og gildistími verði færður úr fimm árum í tíu ár, sem ég held að sé ákaflega ánægjulegt, það sparar bæði hinu opinbera og almenningi að þurfa að endurnýja vegabréf á fimm ára fresti. Gildistími almenns vegabréfs verður þá tíu ár frá útgáfudegi en fimm ár fyrir börn yngri en 18 ára. Með breytingu á lögum um vegabréf var gildistími vegabréfa færður í fimm ár óháð aldri. Rökin fyrir þeirri breytingu á þeim tíma voru upptaka lífkenna við útgáfu vegabréfa hér á landi. Sökum þess að örflögur sem geyma tiltekin lífkenni manna í vegabréfum hafa reynst endingarbetri en talið var að yrði fyrir nokkrum árum var ákveðið að leggja það til við Alþingi að færa gildistímann til fyrra horfs. Nefndin vekur athygli á misritun í 2. málslið 2. mgr. athugasemda við frumvarpið. Þar hefði átt að standa að gildistími vegabréfs var tíu ár frá útgáfudegi fyrir þá sem eldri voru en 18 ára en fimm ár fyrir börn yngri en 18 ára. Í frumvarpinu er lagt til að lögin taki gildi 1. janúar 2013. Við meðferð frumvarpsins í nefndinni komu fram ábendingar, sem við töldum nauðsynlegt að bregðast við og væru réttmætar, um að nauðsynlegt væri að gera breytingar á grunnskilríkjum vegabréfaútgáfunnar sem krefjist nákvæmrar skjala- og tæknivinnnu hérlendis og hjá þjónustuaðila erlendis. Það er álit nefndarinnar að tryggja verði öryggi við þá framkvæmd og einnig verði að tryggja að nægilegur tími sé gefinn til að kynna erlendum landamærastöðvum breyttan gildistíma. Við leggjum því til að gildistökunni verði frestað til 1. mars 2013 og frumvarpið samþykkt með þeirri breytingu. Nefndin vann málið hratt og vel eftir að það kom sem frumvarp ofan úr innanríkisráðuneyti og þakka ég nefndarmönnum mikið vel fyrir það. Hv. þingmenn Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Þráinn Bertelsson og Tryggvi Þór Herbertsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta rita auk mín hv. þingmenn Skúli Helgason, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Siv Friðleifsdóttir og Birgitta Jónsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um dómstóla, með síðari breytingum, þ.e. um fjölda dómara. Með frumvarpinu er lagt til að heimild til að skipa varadómara við Hæstarétt verði rýmkuð. Annars vegar mun 70 ára aldurshámark ekki taka til setningar varadómara í tiltekið mál eða til skemmri tíma allt að einu ári og hins vegar er lagt til að sett verði tímabundin heimild til að setja varadómara þótt sæti einskis dómara sé laust við réttinn. Einnig er í frumvarpinu lagt til að fjöldi héraðsdómara verði áfram 43 út árið 2013 en eftir þann tíma verði ekki skipað í þau embætti sem losna þar til fjöldi dómara er 38. Þeim fækkar því með tímanum úr 43 í 38. Með lögum nr. 12/2011 var dómurum við Hæstarétt fjölgað tímabundið í 12 en sú fjölgun gengur til baka með því að skipa ekki í embætti dómara sem losna eftir 1. janúar 2013. Þungum málum fjölgaði og mikilvægt var að skera úr um fordæmisgefandi mál. Með því að fjölga dómurum við réttinn var komið í veg fyrir að óafgreidd mál mundu dragast mjög lengi í málsmeðferð. Fyrir nefndinni komu fram þau sjónarmið að gera megi ráð fyrir að sú fjölgun dómara við Hæstarétt sem leiddi af áðurnefndum lögum gangi til baka á næstu árum og einnig eru uppi hugmyndir um að koma á fót millidómstigi. Jafnframt er líklegt að á næstu missirum dragi úr því álagi sem fylgdi efnahagsáföllunum. Af þeim sökum þykir ekki tilefni til að fresta því að dómurum við réttinn fækki frá 1. janúar 2013 eftir því sem þeir láta af embætti. Þess í stað er lagt til að lögfest verði tímabundin heimild til ársloka 2016 til að setja varadómara til að taka sæti í einstökum málum þótt ekkert sæti dómara sé autt vegna vanhæfis, leyfis eða forfalla. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið. Við ræddum einnig þá breytingu að 70 ára aldurstakmark dómara gildi ekki um varadómara, og þá heimild að setja megi dómara vegna forfalla skipaðs dómara til skemmri tíma allt að einu ári þótt setti dómarinn sé orðinn 70 ára. Nefndin bendir á að með þessari breytingu geti fyrrverandi hæstaréttardómarar tekið sæti í einstökum málum sem og hæstaréttarlögmenn eða prófessorar, svo lengi sem þeir fullnægja skilyrðum um embættisgengi, og miðlað af reynslu sinni en það ætti að stuðla að aukinni skilvirkni í dómskerfinu. Í umræðum í nefndinni var almennt álitið að það væri mjög heppilegt og jákvætt að hægt væri að nýta reynslu og þekkingu eldri dómara og hæstaréttarlögmanna til að taka sæti varadómara við réttinn. Það gæti jafnvel markað almennt veginn að sveigjanlegri starfslokum í samfélaginu en við búum við í dag og nýtum þannig krafta þeirra sem eldri eru. Mannsævin hefur lengst mjög mikið á fáum árum og fólk í fullu fjöri og fullu standi til að sinna ábyrgðarstörfum langt fram yfir það sem nú eru hefðbundin starfslok. Fjöldi ágreiningsmála vegna gjaldþrotaskipta hefur tæplega tífaldast, en þau mál eru umfangsmikil og tímafrek og af þeim sökum hefur álag á héraðsdómara aukist. Það er álit nefndarinnar að leggja verði áherslu á nauðsyn þess að tryggja að dómstólarnir geti sinnt sínu lögbundna hlutverki og tryggt verði að málarekstur fyrir dómstólum dragist ekki, sbr. ákvæði 70. gr. stjórnarskrár um að allir eigi rétt á að fá úrlausn mála um réttindi sín og skyldur eða ákæru á hendur sér um refsiverða háttsemi með réttlátri málsmeðferð innan hæfilegs tíma fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli. Af þeim sökum telur nefndin mikilvægt að framlengja ákvæði laganna um að fjöldi héraðsdómara verði 43 um eitt ár, til 1. janúar 2014. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Þorgerður K. Gunnarsdóttir og Tryggvi Þór Herbertsson skrifa undir með fyrirvara er lýtur að mikilvægi þess að varamenn við Hæstarétt Íslands verði ekki valdir handahófskennt heldur fari fram heildstætt mat í þeim efnum. Jafnframt skorti á samræmda stefnumörkun þvert yfir stjórnsýsluna varðandi atvinnuþátttöku þeirra sem hafa náð 70 ára aldri. Birgitta Jónsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta rita auk mín hv. þingmenn Skúli Helgason, Þráinn Bertelsson, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir og Siv Friðleifsdóttir og eins og áður var nefnt hv. þingmenn Þorgerður K. Gunnarsdóttir og Tryggvi Þór Herbertsson, með þeim fyrirvara sem ég nefndi.

Herra forseti. Þetta er eitt af þeim málum þar sem maður hugsar: Á ég að vera alfarið á móti því? Það taldi ég ekki heppilegt af því að ákveðin sjónarmið í málinu sem slíku eru mjög skiljanleg. Ég er þar af leiðandi á álitinu með fyrirvara og set eiginlega mjög mikinn fyrirvara við málið í heild sinni. Ég tel þó að við 1. umr. um málið hafi hæstv. innanríkisráðherra útskýrt það og komið með eitt mjög veigamikið atriði til stuðnings því sem varð kannski til þess að ég hugsaði að það væri kannski betra að vera á málinu en alfarið á móti því. Vel að merkja þá hef ég sagt að við eigum að hafa það mjög til athugunar hverju sinni hvernig á að skipa Hæstarétt. Í gegnum tíðina hefur það verið umdeilt, gott og vel, ég var frekar hlynntari gamla fyrirkomulaginu en þessu nýja fyrirkomulagi því að ég tel einfaldlega betra að kjörnir fulltrúar beri pólitíska ábyrgð á þeirri skipan hverju sinni en ekki menn sem hafi ekki slíka ábyrgð, en sitt sýnist hverjum. Ég held að það sé líka tilefni fyrir nefndina, hvort sem það er núna eða á nýju þingi með nýkjörnu Alþingi, að fara verulega vel yfir það hvernig hæstaréttardómarar eru skipaðir. Það er einn angi af þessu máli og þess vegna tel ég mikilvægt að draga það fram sem hæstv. innanríkisráðherra sagði í sínu máli. Sá hópur sem metur meðal annars hæfi dómara við Hæstarétt í dag lítur m.a. til starfsreynslu. Þeir dómarar sem hafa oft verið skipaðir varadómarar eða dregnir inn sem varadómarar eða settir tímabundið hafa eðli málsins samkvæmt öðlast meiri reynslu en aðrir sem hafa ekki fengið sömu tækifæri. Jafnræðisreglan er þá kannski ekki í jafnmiklum hávegum höfð og hún ætti að vera, það geta komið upp þau tilvik að einn einstaklingur er einhverra hluta vegna oft skipaður sem varadómari í ákveðnum málum eða dreginn inn sem varadómari í tilteknum málum eða hefur verið settur tímabundið meðan annar umsækjandi hefur ekki fengið slík tækifæri. Að því leytinu til má segja að þessi 70 ára regla geti dregið úr slíkum áhrifum. Hins vegar tel ég að menn þurfi að fara vel yfir - og þetta er sagt í mestu vinsemd - það stóra mál sem er að skipa hæstaréttardómara. Ég tel að menn eigi að fara vel yfir þá gagnrýni sem hefur verið sett fram, til að mynda af fyrrverandi hæstaréttardómara Jóni Steinari Gunnlaugssyni en líka ýmsum öðrum um núgildandi fyrirkomulag. Ég held að þó að menn vilji gefa þessu nýja fyrirkomulagi ákveðinn tíma verðum við engu að síður að veita kerfinu aðhald og það er bara Alþingi sem getur gert það, að mínu mati, ekki framkvæmdarvaldið eins og það er uppbyggt núna. Það hefur verið þannig í gegnum árin að Hæstiréttur hefur ávallt ákveðið sjálfur hverjir yrðu varadómarar í tilteknum málum. Mismikill kostnaður hefur hlotist af varadómurum í gegnum árin eðli málsins samkvæmt út frá málafjölda, en það er sjálfsagt og eðlilegt að menn velti því fyrir sér hvort núverandi fyrirkomulag sé hið eina rétta. Með þessu frumvarpi erum við í raun að framlengja það fyrirkomulag en um leið að breyta því að því leytinu til að við tökum inn þessa 70 ára reglu, þ.e. að 70 ára aldurshámark muni ekki taka til setningar varadómara í tiltekið mál eða til skemmri tíma, allt að einu ári en aldrei meira en einu ári. Hvað þýðir það? Ég hef heyrt það, verandi lögfræðingur og ég hef talað við ýmsa lögfræðinga í tengslum við þetta, að um þetta eru svolítið skiptar skoðanir. Ég held að það eitt að menn hafi skiptar skoðanir um 70 ára regluna segi manni að það eigi eftir að móta þessa reglu af hálfu stjórnsýslunnar og taka umræðuna um það hvort við eigum ekki að losa aðeins um þessi mörk, þennan hlemm sem er settur á fólk á besta aldri sem er 70 ára. Ætlum við ekki einfaldlega að breyta þessu, ekki bara á málasviði Hæstaréttar heldur annars staðar í stjórnsýslunni líka? Mér finnst að sú stefnumörkun ætti að eiga sér stað. Það vill þannig til að hæstv. innanríkisráðherra fer af stað með þetta mál en umræðan öll er eftir. Það er það sem við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins viljum líka vekja athygli á í þessu máli. Það er best að draga það fram að ég tel mjög eðlilegt að ákvæðið um að dómarar í héraði skuli vera 43 verði framlengt um eitt ár, til janúar 2014. Ég held að það sé eðlileg framlenging. Mínar vangaveltur lúta fyrst og fremst að Hæstarétti og að Hæstiréttur verði undir ákveðnu eftirliti. Það sé ekki bara Hæstiréttur sem hafi eftirlit með löggjafarvaldinu heldur líka að löggjafarvaldið nýti sér sinn rétt, ekki síst allsherjar- og menntamálanefnd sem hefur með dómstólana að gera, til að fara yfir málefni héraðsdómstólanna og ekki síður Hæstaréttar og hvernig skipan þeirra eigi að vera. Síðan vil ég vekja athygli á máli sem ég er flutningsmaður að, þingsályktunartillögu um að hæstv. innanríkisráðherra semji nú þegar lagafrumvarp um koma á millidómstigi. Það er ekki bara einn starfshópur heldur tveir sem hafa komist að þeirri ótvíræðu niðurstöðu og ítrekað að koma eigi upp millidómstigi á sviði sakamála og á sviði einkamála. Það er ótvíræð niðurstaða fagaðila, hvort sem það eru lögmenn, fulltrúar dómstóla eða aðrir sem komu að starfshópunum um að setja á laggirnar millidómstig. Það væri mikil réttarbót og við sjálfstæðismenn höfum ályktað á landsfundum trekk í trekk að koma þurfi á millidómstigi. Þess vegna fannst mér alveg með ólíkindum að upplifa það við fjárlagaumræðuna - af því að fjárlagaumræðan er enn þá svolítið fersk í minni enda margt að segja og margar athugasemdir sem við settum fram við þetta annars ömurlega fjárlagafrumvarp sem er ekki enn þá klárað - að ekki hafði verið hugað að þessu. Ein af athugasemdum okkar við frumvarpið var sú að hæstv. innanríkisráðherra skuli ekki gera ráð fyrir því á næsta ári að eyrnamerkja fjármagn í undirbúning þess að koma á millidómstigi og það finnst mér miður. Hæstv. innanríkisráðherra hefur sagt mér það undir liðnum óundirbúnar fyrirspurnir að hann sé að vinna að þessu máli og fengið einn tiltekinn einstakling til að vinna að því. En það er búið að undirstrika hvað gera eigi af hálfu starfshópanna. Niðurstöðurnar eru skýrar, það á að koma á millidómstigi. Við í allsherjar- og menntamálanefnd höfum ítrekað sagt það og bent hæstv. innanríkisráðherra á það, m.a. á opnum fundum hans í upphafi þings, að þetta eigi hann að gera. Mér finnst því ekki við hæfi að ekki sé farið í slíka vinnu. Þetta vildi ég draga fram í tengslum við þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um dómstóla af því að það er þýðingarmikið að menn hafi í huga að allar breytingar á skipan dómstóla og hvernig við högum þeirri skipan getur haft áhrif á það hvernig við byggjum upp millidómstig í framtíðinni. Við sjálfstæðismenn erum því með fyrirvara. Það er ekki ólíklegt að skiptar skoðanir verði um þetta mál og það held ég að sé bara fínt. Ég hef mína fyrirvara í þessu máli og mun að öllum líkindum sitja hjá, en ég skil ákveðna þætti þessa máls afar vel og sérstaklega þá er snerta héraðsdómstólana. Það er tímabundna ákvæðið, ákvæðið sem við erum í tímaþröng með. Hitt ákvæðið í 1. og 2. gr. laganna er ákvæði sem mér finnst að hafi verið kannski ekki smyglað með en sett með til að nýta ferðina. 3. gr. er sú sem skiptir máli upp á tímann. Að öðru leyti geri ég ráð fyrir að málið haldi áfram til 3. umr. eftir þessa umræðu og fari ekki til nefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. framsögumanni og einnig hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir ræðurnar sem voru upplýsandi um ferlið í málinu. Hv. síðasti ræðumaður kom inn á tillögur og hugmyndir manna um millidómstig sem hefur verið til umræðu um allnokkurn tíma. Ég tek undir þau orð hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur að nauðsynlegt sé að ýta því máli áfram, skoða það kirfilega og komast að einhverri niðurstöðu hvernig útfæra megi það með skynsamlegum hætti í þeim tilgangi að gera dómstólana skilvirkari til framtíðar. Fyrir liggur að ekki sér fyrir endann á þeirri vinnu þannig að það frumvarp sem liggur fyrir, um breytingu á lögum um dómstóla, er augljóslega til þess að mæta einhverri þörf sem haldið er fram í athugasemdum með frumvarpinu að sé til staðar hjá dómstólunum og ekki verði mætt að sinni með millidómstigi. Ég tel það virðingarvert og verðskulda nokkra skoðun og umræðu. Ég geri hins vegar nokkrar athugasemdir við 5. gr. frumvarpsins sem gerir ráð fyrir að forseta Hæstaréttar verði veitt heimild til að skipa varadómara í málum þótt sæti einskis hæstaréttardómara sé autt. Þetta er nýmæli sem ég geld nokkurn varhuga við. Fram kom í máli framsögumanns og kemur líka fram í athugasemdum við frumvarpið, og er meginregla í íslensku réttarfari líka, að fordæmisgildi dóma er töluvert og íslenskt réttarfar byggir að miklu leyti á fordæmum Hæstaréttar. Íslenskur réttur byggir á fordæmum Hæstaréttar. Ég tel að menn þurfi að hafa það í huga. Nú er sú afleita staða uppi að með skyndilegri, töluverðri fjölgun dómara við Hæstarétt hefur fordæmisgildi dóma Hæstaréttar undanfarin ár farið minnkandi. Það er bara þannig og erfitt er að ráða í niðurstöður dóma í mjög mikilvægum málum, fjölskipuðum málum, vegna þess að inn hafa verið að koma nýir dómarar og í málum, jafnvel af sambærilegum toga, hafa ekki setið sömu dómarar við réttinn. Þetta er afleit staða. Það er afleit staða fyrir íslenskt réttarfar að geta ekki reitt sig algerlega á fordæmisgildi dóma Hæstaréttar. Sú heimild til handa forseta Hæstaréttar sem lögð er til með 5. gr. og er tímabundin til loka ársins 2016 dregur ekki úr því vandamáli, sem ég vil meina að sé, hvað varðar fordæmisgildi dóma Hæstaréttar heldur gæti það þvert á móti gefið og gefur tilefni til þess að óttast að enn minna sé hægt að reiða sig á fordæmisgildi dóma Hæstaréttar. Nú kemur það fram og er svolítið mikið lagt upp úr því í athugasemdum við frumvarpið að verið er líka að veita heimild til þess að skipa varadómara sem hafa náð 70 ára aldri. Framsögumaður frumvarpsins ræddi það svolítið á þann hátt, að mér fannst, eins og það væri ætlunin að þeir varadómarar kæmu einungis úr röðum fyrrverandi hæstaréttardómara. Ef það er ætlunin teldi ég æskilegt að það kæmi hreinlega beint fram í frumvarpinu. En ég efast nú um að menn hugsi málið svo þröngt þannig að ég ætla að menn hugsi sér að hægt verði að beita 5. gr. með víðtækari hætti. Hvað nauðsynina varðar á því ákvæði þá finnst mér það ekki nægjanlega rökstutt í athugasemdum við frumvarpið hver nauðsynin er. Vísað er til starfsálags við réttinn en það liggur fyrir að menn sjá fram úr því í náinni framtíð. Það hefði kannski verið skynsamlegt að hafa í athugasemdum einhverjar frekari útlistanir á nauðsyn þeirrar tillögu vegna þess að hér er verið að veita forseta Hæstaréttar gríðarlega mikið vald sem ekki er gert ráð fyrir í lögum um dómstóla og í rauninni ekki heldur í þeirri meginreglu um gagnsætt og hlutlægt dómsvald, að forseti Hæstaréttar geti valið úr mál og valið að skipa dómara, eða utanaðkomandi, í sæti dómara. Virðulegi forseti. Ég vildi bara koma því að á þessum tímapunkti að ég geri mikinn fyrirvara við 5. gr. frumvarpsins.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir athyglisverða ræðu, réttmætar og athyglisverðar vangaveltur og ábendingar um einstök atriði málsins. Ég vil fyrst taka af öll tvímæli um það, ég hef kannski ekki verið nógu skýrmæltur áðan, að verið er einmitt að líta til þess að varadómararnir komi víðar að, fyrrverandi hæstaréttardómarar og þeir sem taldir eru upp sem dæmi, prófessorar og hæstaréttarlögmenn. Það var nefnt sérstaklega í umfjöllun um málið í nefndinni. Það er því alls ekki verið að líta til þess að um sé að ræða eingöngu fyrrverandi hæstaréttardómara heldur þvert á móti. Rætt var sérstaklega að það ætti ekki síður við um hæstaréttarlögmenn og prófessora með víðtæka og mikla reynslu, í fullu fjöri og væri fengur að. Vel má vera að mikilvægt hefði verið að rökstyðja betur nauðsyn þess að hægt væri að skipa varadómara sem eru orðnir sjötugir, en meginmálið var að ef akkur væri að því að geta gert það og gripið þannig til fólks með mjög umfangsmikla og góða reynslu sem væri í fullu starfsfjöri og fullri orku þrátt fyrir að hafa náð þessum aldri. Það var svo sem bara meginröksemdin fyrir því í sjálfu sér. Hvað varðar fordæmisgildi hæstaréttardómanna, fjölgunina og afleiðingarnar af því má sjálfsagt velta heilmikið vöngum yfir hvað hafi orðið til þess. En það er alla vega aftur verið að fækka dómurunum, á tilteknu tímabili verða þeir því aftur komnir í þá tölu sem fyrir var. Það er verið að ganga til baka hvað það atriði varðar.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir þetta skýra svar. Í framhaldi af því að tilgangurinn sé einmitt að fá menn utan Hæstaréttar til að taka sæti í Hæstarétti þá er það einmitt þess vegna sem fordæmisgildi dóma getur rýrnað, einmitt með því að sækja menn utan réttar, hina og þessa, með fullri virðingu auðvitað, þeir eru allir vel hæfir og þar fram eftir götunum, en þá er það fordæmisgildið sem við þurfum að hafa áhyggjur af. Það er vissulega rétt að nú fer dómurum fækkandi og eins og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson bendir á kemst eitthvert skikk á fordæmisgildið. En við verðum að hafa í huga að þessi missirin er verið að kveða upp dóma í gríðarlega umfangsmiklum málum, fordæmisgefandi málum til framtíðar hvar reynir mikið á Hæstarétt og fordæmisgildi dóma réttarins. Í því ljósi ítreka ég og stend við þann fyrirvara sem ég gerði við 5. gr. frumvarpsins.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Andersen fyrir að benda nákvæmlega á þessi atriði í 5. gr. og draga fram annað sjónarhorn á greinina. Ég vil að mörgu leyti taka undir málflutning hennar varðandi 5. gr. Ég held að við verðum að taka tillit til allra fyrirvara, sérstaklega varðandi fordæmisgildi sem er að mínu mati afar gilt sjónarmið. Ég vil þó taka fram að þegar um varadómara er að ræða í Hæstarétti, sem snertir vanhæfi, leyfi eða forföll hæstaréttardómara, þá tel ég vera ríkari fordæmi þar um en varðandi varadómara þar sem ekki er um slíkt að ræða heldur leiða annir eða eitthvað þvíumlíkt til þess að ráðherra skipi varadómara. Ég held að það verði að skýra þetta ákvæði afar þröngt ef það verður samþykkt. Við í Sjálfstæðisflokknum munum ekki greiða atkvæði með þessu ákvæði. Það er ljóst að hv. þingmaður hefur komið með sjónarmið sem hljóta að fá menn til þess að staldra við. Það var það sem ég var að segja í ræðu minni í tengslum við þá sem eru kallaðir inn sem varadómarar, hvort sem er á grundvelli 1. mgr. 8. gr. laganna eða 46. gr. laganna sem vísað er til í 5. gr. þessa frumvarps. Það þarf að endurskoða fyrirkomulagið varðandi varadómara. Menn þurfa að skoða nákvæmlega það sem hv. þingmaður benti á, fordæmisgildi og hvaða áhrif það hefur á réttinn að við erum í ríkara mæli að sjá skipan varadómara í þessum tilteknu málum. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og hef í sjálfu sér ekki spurningu aðra en þá hvort hún taki undir með mér að menn þurfi að endurskoða fyrirkomulagið, ekki síst í allsherjar- og menntamálanefnd, hvernig skipan hæstaréttardómara er háttað í dag, reynsluna á þessum skamma tíma og ekki síður hvernig þróun varadómara hefur verið 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur um það að fullt tilefni sé til að skoða, eins og á alltaf að vera og menn eiga að hafa í huga, fyrirkomulag dómstóla hér á landi, einkum og sér í lagi vegna þess að víðtæk samstaða virðist vera um að koma hér á millidómstigi. Í því sambandi tel ég það rétt og það væri svo sem líka rétt að skoða aftur fyrirkomulag á skipan dómara með tilliti til reynslunnar. Ég tel ekki eðlilegt og ekki heppilegasta fyrirkomulagið að dómarar hafi sjálfir afskipti af skipan dómara. Ég tel að það fyrirkomulag sé ekki heppilegt og ekki eðlilegt. Ég tek undir að þetta þurfi allt saman að skoða. Ég vona að Alþingi og allsherjarnefnd beri gæfu til að gera það.

Frú forseti. Í framhald af millidómstiginu. Við skulum vera raunsæ, ég er almennt séð í eðli mínu bjartsýn kona en ég efast samt um að þingsályktunartillaga mín varðandi millidómstigið nái fram að ganga, ekki nema stjórnarþingmenn - ég ætla ekki að segja detti á hausinn en þeir sjái ljósið í þeirri tillögu og knýi hæstv. innanríkisráðherra til að koma fram með frumvarp. Þess ber þó að geta að hann segist vera með frumvarp í smíðum. Það verður hins vegar ekki komið fram á vorþingi, það mun koma fram á nýju þingi. Ég fullyrði að hv. þm. Sigríður Andersen verður ekki varaþingmaður á næsta þingi heldur fullgildur þingmaður og vonandi 4. þm. Reykjavíkur suður. Ég spyr hana því hvort hún muni ekki fylgja því eftir að berjast fyrir millidómstiginu, bæði á sviði einkamála og sakamála, og síðan hvort hún muni ekki líka beita sér fyrir því að menn skoði fyrirkomulagið varðandi skipan hæstaréttardómara og hugsanlega héraðsdómara. Það kann að vera að eitt og annað í núgildandi fyrirkomulagi hafi verið til bóta en greinilega ekki allt. Það er ákveðin og mjög eðlileg gagnrýni uppi núna um það hvernig skipan dómara hefur verið fram til þessa samkvæmt nýja fyrirkomulaginu. Það er þessi tvíþætta spurning: Mun hv. þingmaður ræða þessi mál á nýju þingi og taka þau lengra?

Virðulegi forseti. Það byrjar ekki vel fyrir varaþingmann að gefa kosningaloforð svo löngu áður en kosningabaráttan sjálf byrjar, en ég get tekið undir 

Hæstv. forseti. Ég vildi fyrst og fremst koma hingað upp til þess að taka undir orð sem hafa falli í þessari umræðu varðandi varadómara. Ég velti fyrir mér öðrum ákvæðum frumvarpsins en ætla svo sem ekki að gera sérstakan ágreining út af 3. gr. þar sem gert er ráð fyrir því að hin tímabundna fjölgun héraðsdómara standi eitt ár í viðbót. Í mínum huga er þetta ekki stórt mál þó að ég geti tekið undir það að nokkuð skorti á að ákvæðið sem slíkt hafi verið rökstutt, en þar sem hér er aðeins um framlengingu um eitt á að ræða geri ég ekki mikinn ágreining út af því. Fram hefur komið að hugsanlega muni tveir héraðsdómarar láta af störfum fyrir aldurs sakir á árinu og út af fyrir sig er engin ástæða til að ætla að þeir verði fleiri. Þess vegna finnst mér dálítið bratt þegar fullyrt er í greinargerð með frumvarpinu að vera kunni að um mikla fjölgun verði að ræða - ég man ekki hvernig það er orðað en alla vega er dálítið dramatískt orðalag þar af litlu tilefni. Látum það vera. Ég ætla ekki að gera sérstakan ágreining út af fjölda héraðsdómara. Það sem mér finnst umhugsunarefni í þessu eru einmitt þau atriði sem hv. nefndarmenn í allsherjar- og menntamálanefnd, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir og Tryggvi Þór Herbertsson, gera athugasemd við varðandi varadómarana. Annars vegar er það 70 ára aldursmarkið sem má auðvitað færa rök fyrir bæði með og á móti. Það má færa rök fyrir því að það geti verið gott að nýta reynslu þeirra sem orðnir eru sjötugir og eru oft og tíðum, sem betur fer, í fullu fjöri andlega og líkamlega, það á við í Hæstarétti eins og víða annars staðar. Það er hins vegar hárrétt sem hér hefur verið bent á í umræðunni að slík breyting ætti fremur heima í almennri endurskoðun á aldursmörkum frekar en í þessu sérstaka tilviki. Hér er almenn regla um að menn láti af störfum ekki síðar en sjötugir. Það er því svolítið sérstakt að taka þetta dæmi eitt út. Það getur verið gott, eins og ég sagði, að nýta reynslu þeirra sem komnir eru á þennan aldur og hafa vissulega mikla reynslu. Aftur á móti hefði manni fundist fara betur á því að breyting af þessu tagi væri þáttur í einhverri heildarendurskoðun á þeim viðmiðum sem gilda á þessu sviði í landinu. Ég velti t.d. fyrir mér: Hvað um aðra embættismenn? Hvað um aðra embættismenn ef rök eru fyrir því að nýta reynslu fyrrverandi hæstaréttardómara sem orðnir eru sjötugir til þess að koma inn sem varadómarar og dæma við réttinn, hvað með þá sem skipaðir eru tímabundið sem staðgenglar í önnur störf? Mætti ekki segja að það sama væri réttlætanlegt varðandi saksóknara, lögreglustjóra, sýslumenn eða aðra embættismenn á einhverjum allt öðrum sviðum, svo að maður fari út fyrir svið lögfræðinnar, þar sem reynir á tímabundna skipan? Það er svolítið sérstakt að þetta skuli dregið fram. Það sem ég hef hins vegar mestar áhyggjur af í þessu frumvarpi er 5. gr. Rétt er að geta þess, eins og kemur svo sem fram í málinu, að í dag er fyrir hendi heimild fyrir ráðherra að skipa varadómara samkvæmt tillögu forseta Hæstaréttar. Það á við þegar dómari lætur af störfum eða forfallast vegna veikinda eða leyfis eða vanhæfis í tilteknu máli, þá getur forseti Hæstaréttar gert tillögu um að ráðherra skipi varadómara. Ég held samt að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að átta okkur á því að sú heimild sem felst í 5. gr. er miklu víðtækari. Hún er eins og fram kemur ekki bundin við það að um einhver forföll sé að ræða í réttinum heldur er verið að tala um viðbótardómara. Það má segja að þegar um forföll er að ræða sé búið að setja ákveðið þak á hversu marga sé hægt að kalla til með þessum hætti, þeir verða þó ekki miðað við gildandi lög fleiri en tólf, þ.e. heildarfjöldi hæstaréttardómara. Ekki er um neitt slíkt skilyrði að ræða í 5. gr. Nú kann að vera að einhverjar vangaveltur um þetta séu meira fræðilegar en raunhæfar, en við vitum það auðvitað ekki fyrr en á reynir. Það er ekkert í lagatextanum sem útilokar að fleiri menn verði skipaðir, jafnvel nokkrir, og kannski skipaðir aftur og aftur í einhverjum málum. Þar sem heimildin gildir í fjögur ár, sem er býsna langur tími, þá er hún miklu meiri fyrir vikið og heimild ráðherra samkvæmt tillögu forseta Hæstaréttar miklu meiri, sem þýðir að valdið liggur meira og minna hjá forseta Hæstaréttar. Það er verið að auka þarna svigrúm hans mjög mikið hvað þetta varðar og til langs tíma. Ég velti fyrir mér hvort þau rök sem færð eru fram fyrir þessari breytingu séu nægilega sterk, sérstaklega þegar horft er til þess að þetta eigi að gilda í fjögur ár. Það er ekki verið að tala um að þessi heimild gildi í eitt ár, eins og í tilviki héraðsdómara þar sem verið er að viðhalda fjölda þeirra í eitt ár, heldur er verið að tala um fjögur ár. Hæstv. forseti. Ég velti einfaldlega fyrir mér þessari spurningu: Hefði ekki, ef fyrir liggur rökstutt mat á því að þörf sé fyrir fleiri dómara í Hæstarétti næstu fjögur árin, verið hægt að fara einhverja aðra leið í þessu sambandi? Er það ekki hugsanlegt? Er ekki hugsanlegt að hægt hefði verið að fara einhverja aðra leið? Það liggur í eðli varadómaraheimildarinnar að verið er að bregðast við einhverjum aðstæðum sem koma upp og eru jafnvel ófyrirsjáanlegar, samanber dómari verður veikur, dómari er vanhæfur í tilteknu máli vegna einhverra aðstæðna sem tengjast honum eða fjölskyldu hans eða eitthvað þess háttar. Einhver ófyrirsjáanleg atvik valda því að það þarf að kalla til varadómara. Þetta er ekki þess eðlis. Þetta er heimild sem á að gilda í fjögur ár um að forseti Hæstaréttar geti gert tillögu til ráðherra um að skipa ótiltekinn fjölda varadómara til að dæma í ótilteknum fjölda mála. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að þótt það kunni að vera ákveðin rök fyrir hagræðingu að gera þetta með þessum hætti þá gengur þetta að mínu mati gegn þeirri grundvallarreglu varðandi skipan dómara í Hæstarétt að þeir þurfi að jafnaði að fara í gegnum það lögboðna ferli sem þar gildir, hæfisnefnd og þess háttar. Ekki er gert ráð fyrir að menn geti sótt um að verða varadómarar. Eins og lesa má út úr fyrirvara hv. þingmanna Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur og Tryggva Þórs Herbertssonar felst í þessu ákveðin hætta á geðþóttaákvörðunum eða hætta á því að aðrir geti litið svo á að um geðþóttaákvarðanir sé að ræða. Ekki ætla ég mönnum vísvitandi að misbeita valdi af þessu tagi, en það er ákveðin hætta á því að slíkar ákvarðanir verði ekki hafnar yfir vafa. Ef þarna væri um að ræða heimild til eins árs sem yrði síðan endurskoðuð að ári þá væri þetta öllu betra, það væri öllu ásættanlegra ef hægt væri að nálgast málið með þeim hætti. Fjögur ár eru býsna langur tími. Það eru auðvitað dæmi um að hæstaréttardómarar, sem hafa verið um sextugt eða rúmlega sextugir þegar þeir tóku við embætti, sitji ekki nema fjögur ár og fóru þó í gegnum allan þann prósess sem því fylgir, voru metnir eins og aðrir umsækjendur og ferill þeirra og annað borið saman. Ég velti fyrir mér hvort slík leið væri ekki ásættanlegri. Ef það væri bara reynt að meta hversu marga hæstaréttardómara menn teldu raunhæft að þyrfti til að anna störfum í réttinum næstu fjögur árin? Hversu marga þarf? Getum við fengið eitthvað mat á því? Menn treystu sér til þess að fjölga hæstaréttardómurum fyrir tveimur árum á grundvelli slíks mats. Héraðsdómurum var líka fjölgað tímabundið á grundvelli slíks mats. Þegar við horfum fjögur ár fram í tímann, það er meira en bara hálft, eitt ár eða eitthvað svoleiðis, það er verið að horfa fjögur ár fram í tímann, þá velti ég fyrir mér: Treysta menn sér ekki til þess að taka ákvörðun um það að hæstaréttardómurum verði tímabundið fjölgað um einn, tvo, þrjá eða hver sem niðurstaðan af því mati yrði frekar en að fara leið sem þýddi að hægt yrði að setja inn dómara utan réttarins sem varadómara samkvæmt tillögu forseta Hæstaréttar með skipan ráðherra án þess að allra þeirra formreglna væri gætt sem þarf undir venjulegum kringumstæðum að hafa í heiðri þegar dómarar eru skipaðir? Ég velti þessu upp, hæstv. forseti. Ég verð að játa að mér finnst hvorki ráðuneytið né talsmenn meiri hlutans í nefndinni, sem samþykkja málið fyrirvaralaust, hafa rökstutt nægilega hvers vegna nauðsynlegt sé að fara þessa leið, sem er vissulega óvenjuleg og á skjön við það sem við erum vön í sambandi við skipan dómara í landinu. Oft hefur verið deilt um skipan dómara en það hefur þó ekki verið deilt um það þegar menn eru settir í réttinn að gæta þurfi að ákveðnum formreglum, mat þurfi að fara fram og menn eigi kost á að sækja um stöðurnar o.s.frv. Frá því er sú undantekning að í einstökum tilvikum, ófyrirsjáanlegum tilvikum, eins og þegar tiltekinn dómari forfallast af einhverjum sökum, er hægt að bregðast við því óvænta ástandi, en þegar menn taka ákvörðun til fjögurra ára er ekki hægt að bera fyrir sig óvænt ástand eða einhverjar uppákomur, það er nokkuð sem á að vera fyrirsjáanlegt og spurningin er hvort lagareglan eigi ekki að mótast af því.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessa prýðilegu ræðu þar sem hann dró fram mörg álitaefni í frumvarpinu, af því að auðvitað eru þau til staðar, það er alveg á hreinu. Við erum að leggja til breytingar sem við getum náttúrlega ekki staðhæft nokkuð um hvernig eigi eftir að gera sig þegar fram í sækir. Hvað varðar aldurinn og varadómarana og hvað sé mikilvægt í því held ég að það sé bara matsatriði sem við getum velt fyrir okkar, en ég held að það sé sjálfsagt mál að stíga það skref. Það má alveg segja að það hefði átt að skoða það heildstætt hvort breyta ætti slíkum aldursmörkum varðandi atvinnuþátttöku almennt, en ég held að ekkert mæli samt sem áður gegn því að það sé gert hér. Það kemur þá bara í ljós hvernig það reynist. Hvað varðar hins vegar heimildina til ársloka 2016 til að setja varadómara í einstök mál þó að ekkert sæti dómara sé autt get ég fallist á að það hefði mátt hafa þennan tíma styttri, það má færa rök fyrir því. Það er í sjálfu sér ekkert sem kallar á að þetta sé fjögur ár, við gætum með mjög einföldum hætti tekið þetta aftur inn í þingið eftir styttri tíma til að meta það og framlengja þetta ákvæði ef nauðsynlegt er talið að gera það og reynslan er góð. Ég get því alveg fallist á að það má velta því fyrir sér hvort sá tími ætti að vera styttri og við getum skoðað það. En ég held að það sé alveg sjálfsagt að prófa 70 ára aldursmarkið og þar yfir, eins og var rætt hérna áðan, af því að ekkert mælir gegn því, þó svo að ekki hafi verið tekin ákvörðun um slíkt almennt á vinnumarkaði.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir þetta andsvar. Ég get verið sammála því að í tilviki 70 ára aldursmarkanna er það auðvitað álitamál. Það er álitamál hvort það eigi að halda sig við jafnstíf aldursmörk í þessu sambandi og almennt gilda í landinu. Það má færa rök fyrir því að gott sé að kalla til reynda einstaklinga með mikla þekkingu á viðkomandi sviði og í þessu tilviki mikla reynslu af dómstörfum og nýta krafta þeirra áfram. En ég vildi fyrst og fremst, hæstv. forseti, skoða þetta í miklu víðara samhengi. Ég tel að svona meginstefnubreyting sem hér er sett fram í samhengi við önnur ákvæði sem ætlað er að bregðast við tímabundnum aðstæðum og tímabundnum uppákomum eigi kannski ekki heima í slíku frumvarpi. En ég endurtek, hæstv. forseti, það er matsatriði hvernig það er og það má færa rök fyrir því með og á móti. Ég velti hins vegar áfram fyrir mér 5. gr., varðandi tímafrestinn. Ég get tekið undir að það væri til bóta ef tímafresturinn væri styttur. Ég mundi þó kannski fyrst og fremst leggja til við hv. þingmann, sem er formaður allsherjar- og menntamálanefndar, að kafað verði svolítið ofan í rökin fyrir þessu milli umræðna. Hugsanlega eru rökin fyrir þessari fjölgun dómara þannig að eðlilegra væri að fara einhverja aðra leið en hér er lögð til, í stað þess að byggja á varadómaraheimild verði fjölgað um einn eða tvo eða þrjá dómara til fjögurra ára með einhverjum aðferðum. Ég skora á hv. formann að beita sér fyrir því 

Frú forseti. Þingmaðurinn og aðrir sem hafa fjallað um þennan þátt málsins hérna í umræðunni í kvöld hafa fært ágæt rök fyrir skoðunum sínum um ákveðin álitaefni frumvarpsins, hvað varðar tímalengd og varadómaraheimildina o.fl., sem ég held að sé sjálfsagt að verða við að skoða. Þetta eru málefnalegar athugasemdir og ábendingar um málið í heild sinni og ég tel ekkert því til fyrirstöðu að taka málið inn til nefndar á milli umræðna og skoða sérstaklega þann þátt sem lýtur að fjórum árunum. Auðvitað er málið allt til umræðu um leið en það er ekkert sem mælir gegn því að taka það til betri skoðunar eða ræða það fyrst óskað er eftir því með málefnalegum hætti. Ég held að það geri ekkert annað en að styrkja niðurstöðuna, lokaniðurstöðu málsins, hver sem hún svo verður eftir þá yfirferð áður en málið gengur til 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en ég legg áherslu á að mér finnst að hv. allsherjarnefnd eigi að taka þetta til skoðunar, kalla til sín ráðuneytið og eftir atvikum réttarfarsnefnd og aðra sem að þessu koma og velta fyrir sér hvort það sé hægt í fyrsta lagi að greina þörfina fyrir fleiri dómara í Hæstarétti á næstu árum, hvort hægt sé að áætla hvað þörfin verður mikil. Þegar sú niðurstaða liggur fyrir verði skoðað hvort aðrar leiðir séu í stöðunni. Ég geri ráð fyrir því að ráðuneytið og réttarfarsnefnd hafi eitthvað velt þessu fyrir sér en mér finnst eðlilegt að mat á þessu fari fram áður en nefndin lýkur störfum. Ef þörfin er fyrir hendi og er raunveruleg og knýjandi verði hugsanlega brugðist við með því, eins og ég nefndi áðan í ræðu minni, að skipað verði í Hæstarétt til lengri tíma en þá eftir venjulegri aðferð. Áhugasamir gætu sótt um stöður hæstaréttardómara og væru skipaðir með einhverjum hætti til lengri tíma, frekar en að þetta sé haft jafnopið og 5. gr. kveður á um.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um lækningatæki. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund umtalsverðan fjölda gesta. Með frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um lækningatæki, nr. 16/2001, með síðari breytingum. Markmiðið er samkvæmt almennum athugasemdum að styrkja og efla eftirlit með lækningatækjum á markaði með það að leiðarljósi að öryggi sjúklinga og annarra notenda lækningatækja sé sem best tryggt. Tilefni frumvarpsins má að einhverju leyti rekja til athugasemda framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins þess efnis að eftirliti með lækningatækjum hér á landi sé ábótavant. Umsagnaraðilar, gestir og nefndarmenn eru flestir ásáttir um að eftirlit með lækningatækjum sé nauðsynlegt og þarft verkefni. Mikið er í húfi að lækningatæki uppfylli öll skilyrði varðandi gæði og öryggi sem gera má til slíkra tækja og fram koma í lögum. Verði misbrestur þar á getur tjónið orðið gríðarlegt, eins og nýleg dæmi sanna, og því nauðsynlegt að tryggja eins vel og kostur er öryggi lækningatækja og þar með öryggi þeirra sem nota þau. Með frumvarpinu er einnig mælt fyrir um skráningarskyldu allra lækningatækja sem flutt eru inn hingað til lands eða framleidd hér á landi. Lykilþáttur í því að Lyfjastofnun geti sinnt eftirliti sínu á skilvirkan hátt er að haldin sé skrá yfir lækningatæki á markaði hér á landi. Í nefndaráliti er farið ítarlega yfir breytingartillögur nefndarinnar, rætt um gjaldtökuheimildir og þá vankanta sem meiri hlutinn telur vera á þeim þó að hann samþykki þær tillögur sem fyrir liggja í frumvarpinu. Í þessu nefndaráliti eru fjórar breytingartillögur. Þeirri fyrstu er ætlað að skýra hvað átt er við með lækningatækjum, þ.e. bæði aðkeyptum og þeim sem framleidd eru hér á landi. Síðan er lögð til ný grein þar sem greint er betur hvað átt er við með eftirlitinu. Þar kemur fram að einnig sé átt við markaðseftirlit, þ.e. að eftirlit með því að lækningatæki sem tekin eru í notkun eða markaðssett á Íslandi uppfylli öryggiskröfur og kröfur um merkingar samkvæmt 5. gr., og hins vegar eftirlit með því að viðhaldi lækningatækja sé sinnt og eftirliti með notkun lækningatækja. Þá eru gerðar breytingar á ákvæði sem varðar það eftirlitsgjald sem innheimt er, annars vegar skal það vera 0,75% af tollverði vöru en við álagningu gjaldsins á innlenda framleiðslu skal gjaldið vera 0,75% af söluverði vöru frá framleiðanda. Þá er bætt við nýjum tollflokki enda er einum tollflokki skipt út þannig að rakarastólar séu ekki undir þessu gjaldi, sem eðlilegt er enda teljast þeir ekki til lækningatækja. Við afgreiðslu málsins voru fjarverandi hv. þingmenn Kristján L. Möller og Guðmundur Steingrímsson. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Bjarkey Gunnarsdóttir, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Mörður Árnason og Árni Þór Sigurðsson.

Hæstv. forseti. Nú falla fjölmargir tollflokkar þarna undir. Stóð ekki til að fara betur yfir þann lista en gert hefur verið nú þegar við vinnslu nefndarinnar?

Frú forseti. Í frumvarpinu er skrá yfir þau tollnúmer sem falla undir þetta gjald. Ítarlega var farið yfir þann lista og á honum voru ekki vöruflokkar sem ekki væri eðlilegt að telja til lækningatækja, en þó kom fram að skipta þyrfti upp einum tollflokki og bæta við nýjum sem settur hefur verið þarna inn, sá sem varðar tannlæknastóla, en út hafa verið teknir stólar rakara og væntanlega hárgreiðslustólar almennt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um lækningatæki, nr. 16/2001, með síðari breytingum. Undir nefndarálitið ritar ásamt mér hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir. Hinu yfirlýsta markmiði þessa frumvarps er lýst með eftirfarandi hætti í greinargerð: „Markmið frumvarpsins er að styrkja og efla eftirlit með lækningatækjum á markaði með það að leiðarljósi að öryggi sjúklinga og annarra notenda lækningatækja sé sem best tryggt.“ Þetta er sjálfsagt markmið og í rauninni ekki mikill ágreiningur um það. Til þess að ná þessu markmiði er ætlunin að innheimta sérstakan skatt af öllum seldum lækningatækjum, sem af innfluttum lækningatækjum skal vera 0,75% af tollverði vöru en við álagningu á innlenda framleiðslu skal miða gjaldstofn við söluverð vöru frá framleiðanda. Fyrsta spurningin sem við þurfum að svara er þessi: Er þetta skattur eða er þetta þjónustugjald? Þessi gjaldtaka hefur á sér allt yfirvarp skattheimtu. Hvergi er gerð raunveruleg tilraun til þess að sýna fram á að gjaldtakan endurspegli kostnað af því eftirliti sem henni er ætlað að standa straum af. Af því leiðir að um er að ræða einfaldlega nýja skattheimtu sem mun birtast í formi viðbótartekna fyrir Lyfjastofnun, sem ætlað er að annast þetta eftirlit. Læknafélag Íslands bendir til að mynda á í umsögn sinni að gjaldið beri öll merki skatts fremur en gjalds sem eigi að standa undir kostnaði við eftirlit. Vekur félagið einnig athygli á því að í frumvarpinu sé verið að opna á heimildir til þess að leggja á til viðbótar sérstakt gjald vegna mats á umsóknum um klínískar prófanir á lækningatækjum. Því er ljóst að til viðbótar við það að vera eiginlegt skattafrumvarp opnar frumvarpið á víðtækar og óskilgreindar heimildir til frekari gjaldtöku. Lyfjastofnun er með starfsstöð í Reykjavík. Þangað verða því ráðnir starfsmenn til viðbótar þeim sem fyrir eru, eins og gerð er grein fyrir. Í kostnaði við hið nýja eftirlit felast greiðslur, samtals um 24,8 millj. kr., til þriggja sérfræðinga sem munu skoða og meta lækningatæki til skráningar, auk 17,2 millj. kr. vegna ritara, hugbúnaðar og annars kostnaðar við skráningar og utanumhald á lækningatækjum. Alls er því ætlunin að ráða til starfa við hið nýja eftirlit fjóra starfsmenn, auk þess sem til fellur kostnaður vegna hugbúnaðar og annars. Í 12. gr. gildandi laga er kveðið á um að innflytjendur og framleiðendur skuli greiða þjónustugjald vegna markaðseftirlits og vegna mats á umsóknum um klínískar prófanir á lækningatækjum samkvæmt gjaldskrá sem ráðherra setur að fengnum tillögum Lyfjastofnunar og er miðað við að gjaldskráin taki mið af kostnaði við þjónustuna. Þetta gjald virðist því vera eiginlegt þjónustugjald sem innheimt er til þess að standa undir skilgreindum kostnaði. Eðlilegra hlyti að vera að vinna þetta mál fremur áfram á þeim grundvelli, í stað þess að fara af stað með nýja, dulbúna skattheimtu eins og þetta nýja frumvarp kveður á um. Ekki kom fram við vinnu velferðarnefndar að það þjónustugjald sem nú er mælt fyrir um í lögum dugi ekki til, enda er því ætlað að standa undir kostnaði af eftirlitinu og er því væntanlega hægt að hækka það ef kostnaður við eftirlitið eykst. Var á þetta bent til dæmis í umsögn frá Samtökum verslunar og þjónustu sem nefndinni barst. Förum aðeins yfir reynsluna af slíku. Í umsögn Tannlæknafélags Íslands um þetta mál kemur fram að álagning 0,75% gjalds á allar vörur í tilteknum vöruflokkum sé líklegt til að skila ríkissjóði mun meiri tekjum en nauðsynlegar eru til að standa straum af kostnaði Lyfjastofnunar við markaðseftirlit og eftirlit með viðhaldi og notkun lækningatækja. Svo segir í umsögn félagsins, með leyfi virðulegs forseta: „Í greinargerð frumvarpsins er sérstaklega vísað til þess að svipað fyrirkomulag hafi verið notað til að standa undir gjaldi af eftirlitsskyldum rafföngum, sbr. lög nr. 146/1996, um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga. Reynslan af álagningu þess gjalds hefur einmitt verið sú að innheimt var mun hærra gjald en þurfti til að hafa eftirlit með eftirlitsskyldum rafföngum.“ Síðan er á það bent að sjálfstætt starfandi sérfræðingar á borð við tannlækna geta ekki varpað kostnaðinum af sínum herðum, nema þá til sjúklinga. Mikilvægt er að vekja athygli á því að þessu nýja eftirliti er ekki ætlað að vera gæðaeftirlit á þeim vörum sem verið er að bjóða til sölu eða flytja inn. Fram kom í nefndinni að þau lækningatæki sem hér eru notuð lúta svokallaðri CE-merkingu sem er viðurkenning á því að þau uppfylla hina evrópsku staðla sem við notum varðandi slíkan búnað. Hið nýja eftirlit er fyrst og fremst aukin skráning og á að sjá til þess að varan verði rekjanleg, þ.e. að sjá megi hver sé innflutningsaðilinn, hvert varan hafi verið seld o.s.frv., þannig að auðveldara verði að fylgjast með ef eitthvað fer úrskeiðis. Eins og kunnugt er hafa mjög margar stofnanir búið við mikinn fjárskort á síðustu árum sem hefur meðal annars bitnað á bráðnauðsynlegum tækjakaupum. Má í því sambandi nefna Landspítalann, þar sem sú staða hefur komið upp að einstök lífsnauðsynleg tæki hafa verið ónothæf vegna álags, aldurs og bilana. Er öllum ljóst að við svo búið má ekki standa. Sú gjaldtaka sem hér er boðuð mun veikja enn möguleika sjúkrastofnana til tækjakaupa og því fremur veikja innviðina en styrkja þá. 75% þeirra lækningatækja sem ætlunin er að leggja á þennan nýja og sérstaka skatt eru seld Landspítalanum og öðrum heilbrigðisstofnunum ríkisins. Af þeim 42 millj. kr. sem ríkið innheimtir vegna lækningatækjanna, sem samkvæmt frumvarpinu eru til ráðstöfunar hjá Lyfjastofnun, greiða því ríkisstofnanir á heilbrigðissviði 32 millj. kr. Þetta er því dýr, óskilvirk og óskynsamleg tilfærsla á milli vasa í ríkisbúskapnum. Augljóst er að mun einfaldari leið er til í því skyni að tryggja eftirlit með innflutningi tækja sem talið er nauðsynlegt. Læknaráð Landspítalans vekur einmitt athygli á því að þessi gjaldtaka muni skerða enn möguleika heilbrigðisstofnana á tækjakaupum. Þetta mál verður líka að skoða í samhengi við að almannasamtök, einstaklingar og félög hafa í mýmörgum tilvikum aflað fjár til tækjakaupa fyrir heilbrigðisstofnanir af hvers konar toga. Þessi nýja og óskilgreinda gjaldtaka mun því hafa þau áhrif að þetta fé, sem meðal annars hefur verið safnað með framlögum almennings, verður nú sérstakur skattstofn. Frumvarp þetta vekur einnig furðu að öðru leyti. Skýrt hefur komið fram að sú stefna hafi verið mörkuð að horfið skuli frá mörkuðum tekjustofnum einstakra viðfangsefna og stofnana. Hefur raunar verið unnið að gerð frumvarps til þess að festa í sessi þessa stefnumótun og er um það víðtæk samstaða, að því er best verður séð. Í þessu frumvarpi er algjörlega unnið í þveröfuga átt. Fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins bendir raunar á það í umsögn sinni sem fylgir frumvarpinu. Þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Fjármálaráðuneytið telur það ekki heppilegt fyrirkomulag að ríkistekjur séu markaðar til reksturs Lyfjastofnunar með þeim hætti sem lagt er til í frumvarpinu. Að mati ráðuneytisins ættu tekjur sem kveðið er á um í lögum og teljast til ríkistekna að renna í ríkissjóð og ákvörðun um fjárheimildir verkefna að vera tekin í fjárlögum hverju sinni.“ Virðulegi forseti. Þegar allt þetta er skoðað og allt þetta er metið og skoðað í samhengi er augljóst mál að ekki er hægt að samþykkja frumvarpið. Það eftirlit sem ætlunin er að sinna og talið er nauðsynlegt má auðveldlega fjármagna og koma fyrir með öðrum hætti, eins og við hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir höfum sýnt fram á í þessu nefndaráliti sem ég hef nú gert grein fyrir

Hæstv. forseti. Við ræðum um frumvarp til laga um breytingu á lögum um lækningatæki. Hér er á ferðinni mál sem inniheldur skattahækkanir á fjölskyldurnar í landinu sem eru dulbúnar sem þjónustugjald. Ef við kíkjum á þau tollskrárnúmer sem um ræðir og til stendur að leggja þetta gjald á - sem við teljum að feli í sér skatt - eru þar ýmsar vörur og ýmislegt fróðlegt að finna. Þar á meðal eru sjúkrakassatöskur til skyndihjálpar, tannsnyrtiefni og tannþráð. Við erum að tala um skattahækkun á tannþráð. Við erum að tala um upplausn fyrir augnlinsur og gerviaugu, við erum að tala um smokka og aðrar getnaðarverjur, við erum að tala um ökutæki fyrir fatlaða, alls konar áhöld til lyflækninga, skurðlækninga, tannlækninga og dýralækninga. Við erum að tala um heyrnartæki. Við erum að tala um skattahækkun á dömubindi, tíðatappa, bleiur og bleiufóður. Hvers vegna er svona gríðarleg þörf á þessu eftirliti? Það felur ekki í sér annað en að þessar vörur munu hækka í verði og þetta eru vörur sem eru til daglegra nota á flestöllum heimilum landsins. Ég verð að segja, frú forseti, að ég taldi að meiningin væri að yfirfara þá tollskrárflokka sem hér eru undir og grisja úr þessu fleira en það sem fram kom í máli framsögumanns meiri hlutans, þ.e. rakarastóla. Það var það sem ég taldi að stæði til en það hefur greinilega verið misskilningur hjá mér. Við erum því að tala um nýjan skatt á bleiur, dömubindi, tannþráð og fleiri nauðsynjavörur á hverju einasta íslensku heimili og af þessu hef ég töluverðar áhyggjur.

Frú forseti. Í ljósi nefndarálits minni hluta og ræðna af þeirra hálfu tel ég nauðsynlegt að koma hingað upp og útskýra hvers vegna mikilvægt er að koma þessu eftirliti á. Nú er það þannig að auðvitað er viðhorf fólks til eftirlits mismunandi. En við höfum fengið athugasemdir frá Evrópusambandinu varðandi það að eftirliti með þessum vörum sé ábótavant hér á landi, en þær eru innan Evrópusambandsins með eftirlitsskyldu langt umfram aðrar vörur. Þetta eftirlit felst meðal annars í því að lækningatæki sem hingað eru flutt til lands eða framleidd hér á landi eru skráð sérstaklega af hálfu Lyfjastofnunar svo að hægt sé að rekja þær komi upp einhver alvarleg tilfelli eða upp komi upplýsingar um framleiðslugalla sem getur falið í sér efni sem hafa alvarlegar afleiðingar komist það í snertingu við húð, svo sem eins og bleiur eða dömubindi, svo við tölum nú ekki um vökva sem á að fara í augun á fólki. Við erum því að bregðast við því vegna þess að eftirliti með þessum vöruflokkum hefur verið ábótavant á Íslandi. En nú á að auka rekjanleika til að tryggja öryggi þeirra sem nota þessar vörur. Varðandi hjólastóla og slíkt er náttúrlega mjög mikilvægt að farið sé reglubundið yfir þann búnað, vélknúinn búnað eða tæki sem þurfa að vera háð eftirliti, að tryggt sé að tækin séu yfirfarin þannig að þau séu örugg og stefni ekki öryggi notenda eða sjúklinga í hættu. Ég taldi rétt að árétta þetta, frú forseti, og hef nú gjört það.

Virðulegi forseti. Ég vildi bara spyrja hv. þingmann, sem þekkir þetta mál augljóslega mjög vel, nánar um það. Hér hafa verið nefnd allra handa tæki og tól og ég veit ekki hvort allt heyrir undir lækningatæki, það er minnst á hjólastóla, verjur og ýmislegt annað. Er hv. þingmaður að segja að ástandið sé mjög alvarlegt með þær vörur sem eru á markaðnum núna? Ég held að flestir hafi staðið í þeirri meiningu að ekki sé hægt að flytja þær hingað til lands án þess að uppfylla ákveðin skilyrði. Út frá þeirri upptalningu sem hér hefur komið fram, virðulegi forseti, erum við þá að tala um að hér sé eitthvert alvarlegt ástand á ferðinni? Ég ætla ekki að fara í upptalninguna en mun örugglega gera það í umræðunni, þar var t.d. tannþráður og annað slíkt. Er ástandið þannig að við neytendur þessa lands séum bara í mikilli hættu vegna þess að ekki er búið að leggja á þetta gjald?

Frú forseti. Ég tel að við séum ekki í alvarlegri hættu út af einhverjum ákveðnum vöruflokkum, enda veit ég það einfaldlega ekki. Það sem ég legg áherslu á er að ef upp kemur hjá framleiðendum eða eftirlitsaðilum að vörur af ýmsu tagi sem fólk notar valdi heilsutjóni eða hafi að geyma efni sem eru alvarleg fyrir heilsu fólks sé mikilvægt að hægt sé að rekja af hverjum þær vörur hafa verið fluttar inn og hvar þeim hefur verið dreift. Við þekkjum PIP-púðamálið og ýmis önnur mál. Við höfum sætt gagnrýni fyrir að hafa ekki fullnægjandi eftirlit hvað þessa vöruflokka áhrærir. Ég tel mjög alvarlegt ef íslensk stjórnvöld ákveða að skella skollaeyrum við slíkum athugasemdum, enda er eftirlit til þess að tryggja öryggi neytenda. Ég skil vel að hv. þingmanni sé illa við það enda telur hann eftirlit aðallega hamla atvinnulífinu og vill kannski síður líta til neytenda, án þess að ég ætli að fullyrða um það.

Virðulegi forseti. Mér þykir leiðinlegt að hv. þingmaður gat ekki haldið sig við efni fyrirspurnarinnar en fór þess í stað að leggja út frá því hvaða skoðanir ég hef í pólitík. Ég get upplýst hv. þingmann um að ég er fullfær um það sjálfur og þarf ekki aðstoð frá hv. þingmanni Samfylkingarinnar við það og ætla ekki að elta ólar við það og reyna að kenna hv. þingmanni hvaða skoðanir ég hef, enda snýst málið ekkert um það. Hv. þingmaður nefndi brjóstapúðamálið. Brjóstapúðamálið er tilkomið vegna mistaka hjá eftirlitsstofnun á vegum ríkisins. Það hefur komið fram í umræðum um málið að sá aðili sem flutti þá inn fór þess á leit við landlæknisembættið, þegar hann hafði grunsemdir um að eitthvað væri komið upp, að eitthvað yrði gert í málinu. Það var því miður ekki gert eins og við þekkjum. Hv. þingmaður segir að við þurfum að setja þetta gjald til að hægt sé að rekja hver hafi flutt inn vörurnar og hvar þeim hafi verið dreift. Ég spyr hv. þingmann: Er það eitthvert leyndarmál núna? Er það hulið hvaða framleiðendur eru á bak við þær vörur sem hafa verið fluttar inn til landsins? Ég kannast ekki við það. Það að setja sérstakt gjald á vörur, hvort sem það eru hjólastólar eða smokkar, til að hægt sé að rekja hvaðan vörurnar koma eða hver flutti þær inn, ég held að það geti ekki staðist. Þetta er vitað. Í flestum tilfellum þurfa menn að sækja um og fara í gegnum eitthvert ferli áður en þeir flytja inn vörur til Íslands. Það er ekki þannig að þetta sé fullkomlega í myrkrinu nema hv. þingmaður geti nefnt dæmi þar um. Ég held að það væri mjög æskilegt, því að röksemdafærsla hv. þingmanns, að minnsta kosti miðað við hvernig hún kom fram í þessu andsvari, gengur tæplega upp.

Já, frú forseti, hv. þingmaður er ekki ánægður með svör mín og vill að ég haldi mig við spurninguna sem var hvort ég teldi íslenskum almenningi standa ógn af þeim smokkum sem væru á markaði. Ég get svarað þeirri spurningu með nei-i, frú forseti. Ég svara hv. þm. Guðlaugi Þór …

Þórðarsyni.

Ég svara hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni þeirri spurningu neitandi. Ég held að íslenskum almenningi stafi ekki alvarleg hætta af smokkum, en ég tel mjög mikilvægt að þau lækningatæki, sem smokkar t.d. falla undir, sem talin eru eiga að sæta sérstöku eftirliti geri það af því það sé í þágu öryggis neytenda. Ég tel mikilvægt að við hér á Íslandi tryggjum íslenskum neytendum og sjúklingum eðlilegt öryggi. Mér fannst svar mitt, frú forseti, ákaflega skýrt og endurtek að þetta eftirlit er til að auka rekjanleika þessara vara og til að tryggja öryggi íslenskra neytenda.

Virðulegi forseti. Þetta mál hefur kannski þróast út í pínulítið almennar umræður og spurninguna um það hvort einhverjir stjórnmálaflokkar séu á móti eðlilegu eftirliti. Ég ætla að fullyrða að svo er ekki. Því var til dæmis mjög haldið fram að sérstök stjórnmálastefna hefði haft það að markmiði að draga úr eftirliti á fjármálamarkaði hér á árum áður. Það vill nú þannig til að ég fór sérstaklega ofan í þetta mál og skoðaði afgreiðslu Alþingis á fjárframlögum til Fjármálaeftirlitsins á árunum 2006–2008. Ég velti því fyrir mér hvort þar hefði komið fram einhver pólitískur ágreiningur um fjárveitingar til þeirrar stofnunar. Þessar fjárhæðir eru ákveðnar með lögum á ári hverju og slíkt frumvarp hefur til dæmis verið til umfjöllunar hér á Alþingi fyrir næsta ár. Slík mál koma inn í þingið og menn taka efnislega afstöðu til þeirra Ég tók eftir því að á árabilinu 2006–2008, sem eru væntanlega þau ár sem menn hafa helst verið að horfa til, 2006, 2007, 2008, var enginn pólitískur ágreiningur um slíkt. Enginn. Hann fólst helst í því að á það var bent, m.a. af fulltrúum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þeirri umræðu, að það skyti nokkuð skökku við hversu mjög fjármunir hefðu aukist til Fjármálaeftirlitsins á sama tíma og Samkeppniseftirlitið sæti eftir, væri einhvers konar eftirbátur Fjármálaeftirlitsins. Það var nú allur hinn pólitíski ágreiningur um þetta mál. Þannig að ég ætla að fullyrða að í raun og veru er ekki pólitískur ágreiningur um að við þurfum að hafa tiltekið eftirlitskerfi. Spurningin sem við þurfum að svara er hins vegar þessi: Hversu langt ætlum við að ganga? Mér finnst hafa örlað á því á síðustu missirum að menn hafi einhvern veginn misst sjónar á þeim krítísku spurningum sem við þurfum að spyrja um það hversu langt við ætlum að ganga í hvers konar eftirliti og út á hvað eftirlitið eigi að ganga. Þegar við ræðum þessi mál er eðlilegt að við spyrjum: Til hvers er viðkomandi eftirlit? Er það til þess að bregðast við og reyna að verja almannahagsmuni, eða er eftirlitið farið að hafa einhvers konar sjálfstæðan tilgang? Mér finnst ekki að við getum sagt sem svo að af því að eitthvað fór úrskeiðis á Íslandi á tilteknu árabili eigum við að hafa eftirlit með öllum sköpuðum hlutum, lifandi og dauðum og öllu sem í kringum okkur er. Þegar mál af þessu taginu koma upp í viðkvæmum málaflokki hljótum við líka að spyrja slíkra spurninga. Ég veit að þetta mál á auðvitað rætur sínar að rekja til PIP-púða málsins. Þá kom upp þetta tilvik sem við öll þekkjum. Ég ætla að fullyrða að þetta frumvarp hér þó að það hefði verið orðið að lögum hefði engu breytt um það mál. PIP-púðarnir voru fluttir inn af tilteknum innflytjendum, m.a. læknum. Þessir púðar höfðu fengið CE-merkingu sem þýddi að þeir uppfylltu staðla Evrópusambandsins. Eftirlitsstofnanir þar á bæjum, í Frakklandi í þessu tilviki, höfðu ekki staðið vel að sínu verki. Þetta frumvarp gengur ekki út á að við förum ofan í gæði einstakra innflutningsvara, hvort sem það eru PIP-púðar, plástrar, dömubindi, skurðborð, hátæknitæki fyrir sjúkrahús eða þess háttar, það er ekkert slíkt. Þetta frumvarp gengur ekkert út á það. Það er ekki verið að koma upp einhvers konar CE-merkingarkerfi á Íslandi. Það sem hér er verið að reyna að gera og hugmyndin er sú að upplýsingar um innflytjendur og hvert þeir selji sína vöru séu skráðar. Tökum dæmi um innflytjendur á plástrum. Plástrar fást í annarri hverri eða flestum sjoppum landsins. Þær eru ekki allar skráðar inn í þetta kerfi. Það eru innflytjendurnir eða eftir atvikum væru þeir framleiðendur hér á Íslandi, framleiðendur sem við fengjum þessar upplýsingar um. Það sem við erum meðal annars að vekja athygli á í þessu sambandi er að þetta kerfi er orðið býsna viðurhlutamikið eins og það er hugsað. Það er verið að leggja 0,75% gjald á innflutningsverð allra tækja sem kölluð eru lækningatæki. Þau eru ítarlega skilgreind að ég hygg í 1. gr. frumvarpsins og ná til býsna víðs sviðs. Síðan er lagt á 0,75% gjald af söluverðmæti slíkra tækja ef þau eru framleidd hér á Íslandi. Það sem við gagnrýnum meðal annars er að ekki er sýnt fram á að þetta sé upphæðin sem ýmist dugi eða sé langt umfram kostnaðinn af þessu eftirliti. Við vekjum líka athygli á því að í 12. gr. gildandi laga um lækningatæki er kveðið á um að innflytjendur og framleiðendur skuli greiða þjónustugjald vegna markaðseftirlits og vegna mats á umsóknum um klínískar prófanir á lækningatækjum samkvæmt gjaldskrá sem ráðherra setur að fengnum tillögum Lyfjastofnunar. Þá er miðað við að gjaldskráin taki mið af kostnaði við þjónustu. Með öðrum orðum, ramminn eða grundvöllur þessa þjónustugjalds er settur í gildandi lögum. Þess vegna hefði ég talið miklu eðlilegra að við hefðum reynt að þróa gjaldtökuna á grundvelli þeirrar heimildar. Ég er ekki á móti því að við reynum að hafa upplýsingar um það hverjir eru innflytjendur og skylda hluti og að það sé eitthvert eftirlit með því að tækin séu ekki úr sér gengin. Það hefur líka komið fram og kom t.d. fram í velferðarnefnd að þetta eftirlit í dag fer fyrst og fremst fram inni á stofnunum sem hafa alla hagsmuni af því að þau tæki sem verið er að nota, hvort sem það eru hjólastólar, skurðborð eða flókin lækningatæki að öðru leyti, séu í lagi og brúkleg. Þannig að ég tel einfaldlega að þarna sé verið að ganga allt of langt. Síðan er það hitt sem vekur athygli. Þegar skoðaðar eru tölur um innflutning og sölu á lækningatækjum má sjá að ríkið er kaupandi að þessum tækjum að þremur fjórðu, að 75%. Við erum því að búa til eftirlitsapparat með meira og minna ríkisstofnunum sjálfum. Þetta er tilfærsla á milli vasa sem fram fer á grundvelli skattlagningar, ekki þjónustugjalds. Það er kjarni málsins að mínu mati. Ef ég dreg þetta aðeins saman sýnist mér málið vera þannig að við höfum, eins og stundum hefur verið orðað, seilst um hurð til lokunar, við höfum gengið of langt. Við höfum búið til of viðurhlutamikið kerfi utan um eftirlit sem ætti að vera að öllu jöfnu tiltölulega einfalt að fylgjast með. Það sem gengur í gegnum tollinn er auðvitað skráð þar með þeim hætti sem tollurinn gerir og hægt að rekja það líka. Það tók ekki langan tíma að finna út úr því t.d. hverjir fluttu inn PIP-púðana. Það blasti við. Þegar það tilvik kom upp þurfti ekki annað en fara í innflutningsskýrslur og menn fundu þær upplýsingar. Við sjáum að það eru ýmis úrræði í gildandi lögum og í því kerfi sem við höfum byggt upp af allt öðrum ástæðum í samfélaginu. Með öðrum orðum, þetta frumvarp er örugglega flutt af mjög góðum hug. Það er flutt vegna þess að menn eru að reyna að bregðast við atviki sem kom hér upp og tröllreið allri fjölmiðlaumræðu, reyndar með mjög ósmekklegum og ómaklegum hætti gagnvart lækninum sem þar átti í hlut. Það er önnur saga. En þá bregðast menn með dálítið öfgakenndum og ómarkvissum hætti við þessu frumvarpi. Það hefur til dæmis enginn sýnt fram á það að 0,75% af innflutningsverði þessara vara sé kostnaðurinn sem eftirlitinu fylgir. Vorum við ekki að ákveða eftir 2. umr. fjárlaga að bæta í vegna tækjakaupa Landspítalans upp á 600 millj. kr., 200 millj. kr. ef ég man rétt á Akureyri? Er hægt að sýna fram á að kostnaðurinn við að flytja tækin, eftirlitskostnaður, skráningarkostnaðurinn, nýju störfin í Reykjavík, kosti 0,75% af þessum tækjum? Ekki nokkur einasti maður. Þetta er bara skattur. Þetta er bara tekjuöflun fyrir eina stofnun í Reykjavík sem heitir Lyfjastofnun. Þetta er ekkert flóknara en það. Hún er auðvitað að reyna að vinna sín verk vel, ég geri ekki lítið úr því, en er engu að síður mikið umhugsunarefni. Þess vegna tel ég að skynsamlegra hefði verið að hugsa þessi mál upp á nýtt og í fyrsta lagi út frá þeirri lagastoð sem þegar er í 12. gr. laga um lækningatæki. Í öðru lagi að reyna að átta sig á því hvort við þurfum svona viðurhlutamikið eftirlit sem að langmestu leyti beinist að ríkisstofnunum, og að langmestu leyti að einni stofnun sem er Landspítalinn sem er augljóslega langstærsti innflytjandinn, eðli málsins samkvæmt. Og í þriðja lagi hvort við hefðum getað reynt að búa til meira samstarf við til dæmis tollayfirvöld til að halda utan um þetta. Þetta hefði auðvitað kostað vinnu. Stjórnvöld hefðu væntanlega verið gagnrýnd fyrir að hafa ekki brugðist nógu hratt við vegna PIP-púða málsins, sem er alveg óskylt þessu og þetta mál hefði í raun og veru ekki leyst það á nokkurn hátt. Ég undirstrika að með þessu erum við ekki að fara í einhvers konar faggildingu eða vottun á þeim tækjum sem við köllum lækningatæki, hvort sem það eru dömubindi, bleiur, plástrar, skurðborð, hátæknilækningatæki, hjólastólar eða hvað við viljum nefna í þessu sambandi. Slík vottun og faggilding hefur þegar átt sér stað vegna þess að við heimilum ekki innflutning á öðrum lækningatækjum en þeim sem bera CE-merkinguna. Virðulegi forseti. Þetta voru þau almennu viðhorf sem mig langaði til að árétta í þessari umræðu eftir að hafa farið yfir nefndarálitið. Þetta er sú grunnhugsun sem liggur að baki nefndarálits okkar hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur.

Virðulegi forseti. Þetta mál verður alltaf undarlegra því meira sem það er rætt. Ég vek athygli á því, af því að menn tala um eftirlit, sérstaklega á heilbrigðissviðinu, að ég og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir vorum í velferðarnefnd í upphafi þessa kjörtímabils þar sem við lögðum áherslu á það þegar menn voru að sameina stofnanir, nánar tiltekið landlæknisembættið og Lýðheilsustöð, að menn gættu að veikleikanum í heilbrigðiskerfinu sem er eftirlitið. Á það var ekki hlustað. Menn geta lesið nefndarálit okkar þar sem við fórum rækilega yfir það og færðum fyrir því rök að setja þyrfti athyglina á eftirlitið. En núverandi ríkisstjórnarflokkar höfðu ekki áhuga á því. Það er mjög sorglegt að ekki hafi verið lögð áhersla á það í þeim stofnunum sem sameinaðar voru að auka eftirlitið á heilbrigðissviðinu, sem var annars mjög nauðsynlegt. Menn náðu ekki einu sinni fram hagræðingu vegna þess að þeir vildu leigja svo dýrt húsnæði, en ég ætla ekki að fara út í það núna. Mönnum finnst kannski allt í lagi að setja alltaf einhver gjöld á af því að tiltölulega sé lítið lagt á hvern stað og þá sé það forsvaranlegt. En margt smátt gerir eitt stórt. Þetta er bara gjald eða skattur, fyrst og fremst á íslenskar heilbrigðisstofnanir, en það mun koma einhvers staðar niður. Það mun koma niður á þessum stofnunum. Það er kaldhæðnislegt að tala annars vegar um mikilvægi þess að styrkja rekstrargrundvöll viðkomandi stofnana, hjálpa þeim til þess að kaupa tæki o.s.frv., og setja hins vegar skatta á þessar stofnanir, sérstaklega í ljósi þess að ef brjóstapúðamálið er uppspretta málsins þá breytir þetta engu um það, eins og hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson er búinn að fara rækilega yfir. Það er margt sem mér fannst áhugavert í upptalningunni, hvort sem það voru ökutæki fyrir fatlaða eða vatn, grisjur og bindi, nú eða smokkar. Það þýðir ekkert að flissa þegar við ræðum slíkt, virðulegi forseti, það er alvörumál. Verið hefur umræða í þinginu um að lækka virðisaukaskatt á smokka vegna þess að verðlagningin er talin vera hindrun, sérstaklega fyrir ungt fólk. Það snýr ekki bara að þungunum, það snýr líka að kynsjúkdómum og öðrum alvarlegum hlutum. Það er ekki hægt að koma hér og tala í slagorðastíl og ásaka menn um að vilja ekki neitt eftirlit o.s.frv., það eru ekki boðleg rök í umræðunni. Ég hvet hv. þingmenn til að lesa nefndarálit hv. þingmanna Einars Kristins Guðfinnssonar og Unnar Brár Konráðsdóttur því að þar er rækilega farið yfir þessa hluti. Mörg mikilvæg mál bíða afgreiðslu á hinu háa Alþingi en þetta mál þarf svo sannarlega að fara betur yfir og skoða. Það er ekki lausn að segja: Við erum búin að koma á eftirliti. Við erum búin að fjölga starfsfólki. Það snýst ekki um það. Það snýst um gæði eftirlitsins. Í áratugi hefur landlæknisembættið haft það hlutverk að hafa eftirlit með heilbrigðisþjónustu. Það hefur samt sem áður ekki verið gert nógu vel, ekki hefur verið skilgreint hvar það á að liggja og menn hafa ekki fylgt því nógu vel eftir. Það eru að vísu fleiri stofnanir sem eiga að sjá um eftirlitsþáttinn og hefði verið skynsamlegt að sameina þessa þætti og gera eftirlitið skilvirkara. Talað hefur verið um það og var tilbúið frumvarp um það á sínum tíma en það varð ekki að lögum. En svo mikið vitum við að það er ekki ávísun á árangur að skattleggja og fjölga opinberum starfsmönnum. Þetta er einhvers konar friðþægingarfrumvarp sem felur í sér aukinn kostnað sem lenda mun á sjúklingum þessa lands með einum eða öðrum hætti. Það mun lenda á ungu fólki sem þarf að kaupa sér þær vörur sem verða skattlagðar og hefur ýmsar afleiðingar í för með sér en það hefur ekkert með það mál að gera sem menn hafa nefnt sem uppsprettu þessa máls, sem er brjóstapúðamálið. Virðulegi forseti. Ég hvet hv. þingmenn stjórnarliðsins til að kynna sér vel þetta mál og ég er alveg sannfærður um að geri þeir það muni þeir skipta um skoðun og þá verður farið betur yfir þessi mál. Það er nægur tími til þess að gera það eftir áramótin.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um sjúkratryggingar. Nefndin fékk gesti á sinn fund út af málinu sem taldir eru upp í nefndaráliti auk þess sem henni bárust nokkrar umsagnir um málið. Með frumvarpinu er annars vegar lagt til að frestað verði gildistöku ákvæðis varðandi samninga sjúkratryggingastofnunar við sveitarfélög og rekstraraðila hjúkrunarheimila um tvö ár, frá 1. janúar 2013 til 1. janúar 2015, og að jafnframt verði heimild ráðherra framlengd til að ákveða með reglugerð daggjöld vegna heilbrigðisþjónustu sem veitt er í hjúkrunarrýmum. Lagt er til að fyrrnefndu ákvæði verði frestað þar sem nú er unnið að yfirfærslu á málefnum aldraðra frá ríki til sveitarfélaga og þykir rétt að yfirfærslan eigi sér stað áður en greiðslufyrirkomulagi vegna þjónustunnar verður breytt. Hins vegar er lagt til með frumvarpinu að ráðherra verði heimilt að setja reglugerð um gerð samninga þar sem kveða skal á um tegund og umfang þeirrar heilbrigðisþjónustu sem sjúkratryggingastofnun semur um, m.a. um heilbrigðisþjónustu á vegum ríkisins. Fyrir nefndinni kom fram að vegna niðurskurðar síðustu ára hafi sjúkratryggingastofnun ekki verið efld með mannafla og nauðsynlegri sérþekkingu, m.a. í samningatækni, til að hún geti sinnt kaupandahlutverki sínu á viðunandi hátt. Á meðan svo er er það ekki talið forsvaranlegt að fela stofnuninni það hlutverk. Þá verður einnig að líta til þess að ákvæði 39. gr. laganna er mjög opið líkt og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið. Nauðsynlegt er á meðan Sjúkratryggingar Íslands hafa ekki verið efldar líkt og til stóð að ráðherra setji með reglugerð reglur um umfang og tegund þeirrar þjónustu sem Sjúkratryggingar Íslands semja um. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og Jónína Rós Guðmundsdóttir. Einnig hv. þingmenn Þuríður Backman og Árni Þór Sigurðsson, með þeim fyrirvara að þau telja að endurskoða eigi hlutverk Sjúkratrygginga Íslands sem kaupanda heilbrigðisþjónustu, og hv. þm. Ólína þorvarðardóttir, með þeim fyrirvara að hún tók ekki þátt í efnislegri umfjöllun málsins í nefnd.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp vekur mikla furðu. Það er fullkomlega óskiljanlegt af hverju við höfum rætt um samsvarandi frumvarp á sama tíma árið 2009, árið 2010, árið 2011 og núna árið 2012. Ég spyr hv. þingmann: Hvernig má það vera að þrátt fyrir fögur fyrirheit um hver einustu áramót að ekkert hafi verið gert í þessu? Núna skiptir það náttúrlega engu máli því að þessi ríkisstjórn er sem betur fer að fara en það er bara fróðlegt fyrir söguna. Hvers konar dugleysi er þetta? Þetta hlýtur að vera einhvers konar met, virðulegi forseti. Hvers vegna hefur ekkert verið gert í þessu? Þetta snýst um tilfærslu á milli starfsmanna frá Landspítalanum, heilbrigðisráðuneytinu og heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu og sjúkratryggingunum og að klára það verk sem farið var af stað með í tíð ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, sem hv. samfylkingarþingmenn töluðu um. Það var stefna beggja flokka að búa til sjúkratryggingastofnun með það að markmiði að ná fram betri samningum og bæta nýtingu fjármuna og þjónustu fyrir fólkið í landinu, þ.e. sem þarf á þessari þjónustu að halda. Hvers konar dugleysi er það að koma núna enn og aftur með þetta frestunarmál? Hvaða skýringar eru á því, því að það er fullkomlega óskiljanlegt? Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að hér sé verið að fara með mál yfir í reglugerð sem ætti að vera í lagatexta? Er það í anda þess sem hv. þingmaður vill sjá? Vill hv. þingmaður færa aukið vald til framkvæmdarvaldsins frá þinginu með því að búa til reglugerðarheimildir? Það er það sem gert er í þessu frumvarpi.

Frú forseti. Eins og fram kemur í nefndarálitinu hefur vegna niðurskurðar í ríkisfjármálum ekki verið hægt að veita stofnuninni þann umbúnað sem hún hefur verið talin þurfa til þess að geta sinnt þessu hlutverki sínu. Það er m.a. vegna andstöðu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar sem framlengingin hefur ekki verið lengd heldur stytt í samningaviðræðum, þ.e. til þess að mæta sjónarmiðum hans. Stofnuninni var sannarlega komið á legg með tilstuðlan Samfylkingarinnar og við fengum ráðherra á okkar fund og hann lagði fram frumvarpið því að hann telur mjög mikilvægt að stofnunin taki ekki við hlutverkinu að öllu óbreyttu. Það er mjög eðlilegt að veitt sé reglugerðarheimild þannig að þegar umfang stofnunarinnar er ekki jafnmikið og ætlað hefur verið sé með skýrri pólitískri forgangsröðun hægt að ákveða um hvaða þætti á að semja.

Virðulegi forseti. Hér er um einhvern misskilning að ræða. Fram til þessa hefur engum dottið það í hug að skynsamlegt væri að taka valdið frá þinginu um það hvað á að vera á hendi Sjúkratryggingastofnunar og færa það yfir til ráðherra. Við erum að færa þetta yfir til ráðherra af því að ráðherra á að ákveða vissa þætti í reglugerð. Ég held að allir þeir sem farið hafa yfir þau mál hafi gagnrýnt það fyrirkomulag að við séum að færa, og höfum þegar fært of mikið vald til ráðherra með reglugerðarheimildum. Ég spyr hv. þingmann þess vegna: Er hv. þingmaður fylgjandi því? Þetta er auðvitað fordæmisgefandi. Ég hélt einhvern veginn að menn væru nú þeirrar skoðunar, sérstaklega ný kynslóð þingmanna, að lýðræðislega kjörnir þingmenn tækju ákvörðun um það fyrir hönd þjóðarinnar en ekki að slíkt vald væri fært til ráðherranna. Það hefur ekkert með niðurskurð að gera og það er margoft búið að ræða það í umræðunni, það er búið að fara í gegnum nefndina, það hefur ekkert með niðurskurð að gera. Þvert á móti er ástæðan fyrir því að farið var í þetta sú að menn töldu að hægt væri, og við getum sýnt fram á það með dæmum, að ná hagkvæmari niðurstöðu, betri samningum með því að hafa þetta á einum stað og nýta þá hugmyndir sem við höfum fengið annars staðar frá og þá sérstaklega frá Svíþjóð, í það minnsta þegar farið var af stað með málið,  Alltaf hefur verið talað um að fara ætti af stað vinna til þess að klára þetta mál. Menn geta farið í gegnum þingumræðuna og séð hvað sagt var í umræðunni. Það er þá bara gott að fá það fram ef aldrei stóð til að klára þá vinnu að menn eigi þá rétt á að fá að vita það, þótt ekki væru aðrir en kjósendur Samfylkingarinnar. Þess vegna spyr ég hv. þingmann 

Já, frú forseti. Við, löggjafinn, setjum lög af ýmsu tagi á Alþingi og það allalgengt að í þeim séu reglugerðarheimildir. Ég held að mjög margir þingmenn á þingi, þó að það sé mismunandi, telji að lögin eigi að vera skýr og að það séu skýrar fyrirskipanir í lögunum um það sem ráðherra á að gera í reglugerðum sínum. Ég tel að vegna þess að Sjúkratryggingastofnun Íslands hefur ekki haft þá burði sem hún þarf að hafa til að geta sinnt hlutverki sínu sé einmitt mjög mikilvægt að færa ráðherra þessa reglugerðarheimild svo að hægt sé með skýrri pólitískri forgangsröðun að ákveða hvað sé mikilvægt verkefni stofnunarinnar hverju sinni.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir áliti minni hluta velferðarnefndar sem ég sit í ásamt hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni. Mig langar í ljósi þess hve framsöguræðan frá þeim sem talaði fyrir hönd meiri hluta nefndarinnar var stutt að fara í örstuttu máli yfir forsögu þessa máls. Samkvæmt lögum um sjúkratryggingar skulu Sjúkratryggingar Íslands annast alla samningsgerð um kaup á heilbrigðisþjónustunni. Lögin tóku gildi í október 2008 og þar var gert ráð fyrir að ákveðinn kafli laganna er varðar samninga, og ég ætla að fjalla aðeins um í kvöld, sem heilbrigðisráðuneytið hafði gert kæmi til framkvæmda eigi síðar en í júlí 2009. Það gekk að mestu leyti eftir en það var jafnframt fyrirhugað að ákveðnir samningar við heilbrigðisstofnanir í eigu ríkisins og samningar við sveitarfélög og aðra sem reka hjúkrunarheimili kæmu til framkvæmda eigi síðar en 1. janúar 2010. Það gekk ekki eftir og því var frestað, fyrst til 1. janúar 2012 með því lagafrumvarpi sem við ræddum fyrir tveimur árum síðan. Í það sinn var lögð fram tillaga af hálfu ráðuneytisins. Upphaflega frumvarpið var þannig að fresta átti gildistökunni um þrjú ár en hætt var við það í meðferð Alþingis. Þingið sýndi þar vilja sinn til þess að því yrði aðeins frestað í eitt ár og hafnaði þeirri leið að geyma það í þrjú ár. Núna erum við í þeirri stöðu að á hverju einasta ári ræðum við frestun á gildistöku rétt fyrir jólin. Þegar við lesum lögin um sjúkratryggingar finnum við ítarlega lýsingu á því hvaða fyrirkomulag og aðferðafræði er hugsuð varðandi samningsgerðina og hvernig stofnunin á að sinna því hlutverki. Þar eru gerðar margháttaðar kröfur um uppbyggingu og þróun bæði til Sjúkratrygginga og eins þeirra aðila sem gert er ráð fyrir að stofnunin semji við. Talið var og er af hálfu meiri hlutans að stofnunin hafi ekki yfir að ráða nauðsynlegum mannafla og fjárveitingum eða sé nógu sterk til að sinna því hlutverki sem henni ber samkvæmt lögum. Þess vegna er árlega lagt fram frumvarp um að fresta málinu. Þingið hefur valið að fresta ávallt í eitt ár þrátt fyrir að komið hafi fram tilraunir frá ráðuneytinu til að leggja fram lengri fresti. Nú horfum við upp á að verið er að tala um frestun til tveggja ára. Því hefur ekki verið svarað hvernig tíminn hefur verið notaður, þ.e. þetta ár sem er liðið síðan ég stóð síðast í þessum stól og var að ræða nákvæmlega sama mál með sömu rökum. Mig langar að rifja aðeins upp að fyrir ári síðan hélt ég ræðu um þetta mál og var það ekki í fyrsta skipti þar sem því hafði áður verið frestað. Þá gerði ég að tillögu minni að það yrði fest og við gengum út frá því að ekki yrði um að ræða frestun í ár. Fyrst framkvæmdarvaldið hunsaði vilja Alþingis fyrir ári síðan kallaði ég eftir því að Alþingi krefðist þess að ráðuneytið legði fram einhvers konar tímaramma eða tímalínu um hvaða verkefni þurfti nákvæmlega að ráðast í til að tryggja að ekki kæmi til frestun núna ári síðar. Ég taldi á þeim tíma algjörlega nauðsynlegt að ráðuneytið mundi leggja fram slíkt plan þannig að við í þinginu sæjum að framkvæmdarvaldið ætlaði sér ekki að hunsa vilja Alþingis enn einu sinni. Þetta hefur því miður ekki orðið raunin. Hins vegar ítreka ég þessa hugmynd mína og tel einfaldlega að það verði að leggja fram slíkt plan svo fólk viti að hverju það gengur. Það er auðvitað ólíðandi að við skulum standa hér ár eftir ár og tala alltaf um að fresta sama málinu. Ef það er ekki vilji til þess hjá meiri hluta Alþingis að hafa hlutina svona af hverju er það þá bara ekki sagt í staðinn fyrir að segja fyrir ári síðan að menn séu ekki tilbúnir til að fresta málinu lengur en í eitt ár? Það hlýtur að hafa þýtt, eða ég skildi það þannig, að menn ætluðu sér ekki að fresta málinu lengur. Frú forseti. Umsagnaraðilar leggjast eins og við í minni hlutanum gegn áframhaldandi frestun á gildistöku þess ákvæðis. Í umsögn Sjúkratrygginga Íslands kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Sérstök athygli er vakin á því að þetta er í fjórða sinn sem lagt er til að fresta fullri gildistöku laga um sjúkratryggingar með sérstökum lögum. Í þrígang hefur henni verið frestað um eitt ár, fyrst með lögum frá 2009, þá lögum frá 2010 og síðast með lögum nr. 155 frá 23. desember 2011. Nú er lagt til að fresta óskoraðri gildistöku laganna um tvö ár.“ Læknafélag Íslands segir: „Varðandi frestun framkvæmdar IV. kafla laga nr. 112/2008 þá kemur fram í frumvarpinu að Sjúkratryggingar leggjast gegn frekari frestun. Upphaflega áttu ákvæði kaflans að öðlast gildi 1. janúar 2009. LÍ telur eðlilegt að horft sé til afstöðu þeirrar stofnunar sem framkvæmir lögin, þegar kemur að gildistöku þessa kafla.“ Síðan rekjum við afstöðu Samtaka atvinnulífsins í minnihlutaálitinu sem er á sama veg. Hér kemur fram, með leyfi forseta: „Samtök atvinnulífsins hafa af því áhyggjur að verði umrætt frumvarp að lögum þá frestist enn um sinn að Sjúkratryggingar Íslands geti sinnt því mikilvæga hlutverki sem nefnt var að framan“, þ.e. hér í þessari umsögn. Þetta leiðir allt að sömu rökum. Það er vanhugsað að nýta ekki trekk í trekk tímann sem ráðuneytið hefur til undirbúnings þess að lögin taki gildi. Árið hefur ekki verið nýtt á neinn hátt til að undirbúa það vegna þess að það er greinilega ekki vilji til þess hjá framkvæmdarvaldinu þrátt fyrir afstöðu Alþingis. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem maður upplifir það hér, og sérstaklega ekki inni í velferðarnefnd, að svo sé málum farið. Við í þinginu og í velferðarnefnd reynum að eiga gott samstarf. Við reynum að tala okkur saman um niðurstöðu í mörgum málum og oft er það þannig að við horfum til framtíðar og sjáum fyrir okkur ákveðnar breytingar en þegar á reynir eru það alltaf ráðuneytin sem hafna hugmyndum okkar og beita sér gegn breytingum sem velferðarnefnd vill sjá verða að veruleika. Þetta er eitt slíkt mál. Annað mál sem kemur upp í hugann núna er reyndar mál sem heyrir til innanríkisráðuneytisins og það eru barnalögin og breytingarnar á þeim varðandi sáttameðferðina, sem ekki var gert ráð fyrir fjárveitingum til í fjárlögum sem lögð voru fram í haust. Niðurstaðan er sú að fara aðeins hluta leiðarinnar þrátt fyrir að það hafi verið grundvallaratriði í því að málið væri afgreitt í nokkurn veginn fullkominni sátt úr nefndinni að þessi sáttaleið yrði farin og í hana kæmu fjármunir. Herra forseti. Ég lýsi yfir miklum vonbrigðum með þetta frumvarp. Ég tel það lýsandi fyrir það hvernig framkvæmdarvaldið hunsar vilja Alþingis trekk í trekk og af því hef ég miklar áhyggjur.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé sama hvernig við nálgumst þetta, hvort sem það er eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir gerir þegar hún segir að hér sé verið hunsa vilja þingsins, sem er án nokkurs vafa verið að gera, eða sem skýrt dæmi um fullkomið dugleysi þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Ég spurði formann velferðarnefndar, Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, hvernig standi á þessu. Af hverju eru menn, eins og hér hefur komið fram, að fresta þessu á hverju einasta ári þessa kjörtímabili án þess að gera nokkuð í málunum? Það var nákvæmlega ekkert svar við því. Að auki kom fram mjög sérkennileg túlkun á reglugerðum og lögum hjá hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur en hún sagði að hér ættu að vera skýr lög og skýrt hvað ráðherra eigi að setja í reglugerðir. Deilan snýst um það að flestir telja að við hv. þingmenn eigum að ganga frá því í lagatexta, nema hjá því verði ekki komist, hvað við viljum fá fram í lögunum. Við eigum ekki að gera eins og gert hefur verið og setja opnar reglugerðarheimildir fyrir hæstv. ráðherra því þá færum við vald sem á að vera hjá þinginu yfir til framkvæmdarvaldsins. Það hefur verið bent á að það hefur sérstaklega verið allt of algengt í heilbrigðisgeiranum. Virðulegi forseti. Ég hélt að það væri þverpólitísk samstaða um að reyna að breyta þessu en við sjáum hér hæstv. ríkisstjórn stíga annað skref í reglugerðarvæðingu í heilbrigðismálum. Það er sérstaklega áhugavert í ljósi þess að Samfylkingin er að fara gegn sinni eigin stefnu, í það minnsta stefnunni sem var en hún var að koma samningagerð í heilbrigðisþjónustu á einn stað og koma á vandaðri samningagerð við þær stofnanir sem veita heilbrigðisþjónustu. Eftir því hefur verið kallað alls staðar. Það skiptir engu máli hvort það eru opinberar stofnanir, sjálfseignarstofnanir eða einkaaðilar, það hafa allir kallað eftir því að gerðir yrðu samningar þar sem væri skýrt kveðið á um hvaða þjónustu átti að veita og sömuleiðis að farið væri að kostnaðargreina þjónustuna. En dugleysi þessarar ríkisstjórnar er algert í þeim málaflokki og ég vek athygli á því sem kemur fram í fróðlegu nefndaráliti frá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur og Einari K. Guðfinnssyni. Þar segir á bls. 2, með leyfi forseta: „Ekki er enn lokið við áformaða fjárhagslega uppskiptingu milli TR og SÍ í samræmi við niðurstöðu ráðgjafanna sem unnu að aðskilnaðinum fyrir forsætisráðuneytið (kostnaðargreining TR, dags. 6. maí 2008, lögð fyrir heilbrigðisnefnd Alþingis í aðdraganda laga nr. 112/2008).“ Virðulegi forseti. Það er ekki enn þá búið að gera það. Þetta var ekki einfalt hjá þeim ráðherrum sem þá voru, sem voru ég og hæstv. núverandi forsætisráðherra, það tók svolítinn tíma og var erfitt að ná niðurstöðu í ýmsum málum og meðal annars þessu, svo það sé bara sagt. Síðan þá hafa félagsmálaráðuneytið og heilbrigðisráðuneytið verið sameinuð, hvorki meira né minna, sem var nú ekki skynsamlegt en látum það liggja á milli hluta. Það var gert sérstaklega í nafni þess að samvinnan yrði auðveldari. Samt sem áður er þessari uppskiptingu ekki enn lokið. Það er ótrúlegur slóðaskapur. Síðan segir hér: „Ekki hefur enn orðið af tilflutningi 5–6 starfsmanna frá aðalskrifstofu heilbrigðisráðuneytisins til stofnunarinnar vegna samningamálanna, sbr. til dæmis umsögn fjármálaráðuneytis um frumvarp til laga um sjúkratryggingar (þskj. 955, 613. mál).“ Og: „Ekki hefur enn orðið af tilflutningi starfsmanna frá heilsugæslunni og Landspítalanum sem sinnt hafa samningsgerð og öðrum verkefnum sem SÍ var ætlað að sinna, sbr. til dæmis ákvæði I til bráðabirgða í lögum nr. 112/2008, um sjúkratryggingar.“ Virðulegi forseti. Nú getur kannski verið að einhverjum finnist þetta hljóma eins og það sé verið að diskútera einhver tæknileg atriði sem skipta litlu máli en þau skipta ekki litlu máli. Þetta er stórmál sem snýr að heilbrigðisþjónustunni, að þjónustu við sjúklinga þessa lands og um að þeir fái sem besta þjónustu. Þessi ríkisstjórn hefur hins vegar hunsað vilja Alþingis og sýnt ótrúlegt dug- og dáðleysi í málinu. Þeir sem verða fyrir barðinu á því dugleysi og framkvæmdaleysi eru þeir sem síst skyldi og það eru sjúklingar þessa lands. Það er ekkert annað við þetta frumvarp að gera en greiða atkvæði gegn því.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 166/2011, um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara. Nefndin fékk á sinn fund gesti frá velferðarráðuneyti, umboðsmanni skuldara og fulltrúum gjaldskyldra aðila. Með frumvarpinu er lagt til að álagningarstofn 1. mgr. 5. gr. laga um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara hækki úr 0,03% af öllum útlánum gjaldskyldra aðila, sbr. 1. mgr. 4. gr. laganna, og verði 0,0343% af öllum útlánum viðkomandi aðila í lok árs miðað við ársreikning. Fulltrúar gjaldskyldra aðila sem komu á fund nefndarinnar fjölluðu um að úrvinnsla mála hjá embætti umboðsmanns skuldara væri of hæg og tæki of langan tíma. Sú gagnrýni hefur áður heyrst en nefndin telur rétt að taka fram að embættið er ungt og var sett á stofn til að sinna flóknum skuldaúrvinnsluverkefnum, sem hafði ekki verið tekist á við áður, samkvæmt nýrri og óreyndri löggjöf. Er því óhjákvæmilegt að það taki nokkurn tíma að slípa til verklag og þau lög sem embættið vinnur eftir. Þá er einnig ljóst að ekki er embættinu einu um að kenna varðandi málsmeðferðartíma heldur ljóst að viðsemjendur umboðsmanns skuldara, kröfuhafar skuldara og gjaldskyldir aðilar koma þar einnig að. Telja verður það hag allra að mál fái nokkuð skjóta afgreiðslu hjá umboðsmanni skuldara. Ekki er mikil reynsla af rekstri embættis umboðsmanns skuldara og því erfitt um vik um áætlanagerð. Á fundi nefndarinnar kom fram af hálfu umboðsmanns að nú þegar komið er á þriðja ár frá stofnun embættisins væri rétt að staldra við og endurskoða hlutverk embættisins, kanna hvað hefði gengið vel og hvað hefði farið úrskeiðis, hvaða verkefni ættu best heima hjá embættinu og hver ekki. Þá er mikilvægt að hugað verði að stefnumótun embættisins og framtíðarhlutverki þess. Meiri hlutinn tekur undir þessi sjónarmið og telur eðlilegt að horft verði til þessara atriða á næstu missirum þar sem búast má við að það taki að hægja á nýjum umsóknum um greiðsluaðlögun til umboðsmanns skuldara og bendir í þessu samhengi jafnframt á að með þingsályktunartillögu sem samþykkt var á Alþingi 21. mars sl. á þskj. 1032 ályktaði Alþingi að skipuð skyldi nefnd sem gerði úttekt á neytendavernd á fjármálamarkaði á Íslandi með það fyrir augum að styrkja stöðu viðskiptavina fjármálafyrirtækja. Nefndin á m.a. að skoða verkaskiptingu Stjórnarráðsins og stöðu sjálfstæðra stofnana sérstaklega og gera tillögur um breytingar ef þörf krefur. Þar undir er embætti umboðsmanns skuldara rétt eins og Fjármálaeftirlitið, talsmaður neytenda og Neytendastofa, en allt eru þetta aðilar sem koma að neytendavernd á fjármálamarkaði með einhverjum hætti. Að þessum athugasemdum virtum leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt. Undir nefndarálit þetta rita Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, formaður og framsögumaður, Þuríður Backman, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Skúli Helgason, Árni Þór Sigurðsson og Guðmundur Steingrímsson.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 166/2011, um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara. Undir þetta nefndarálit ritar auk mín hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir. Þetta frumvarp vekur upp margar spurningar. Í fyrsta lagi vekur það spurningu um það sem greinilega fór úrskeiðis í rekstri stofnunarinnar, umboðsmanns skuldara, á síðasta ári. Rekstrarhalli stofnunarinnar var um 250 millj. kr. á síðasta ári og nú er farin sú leið að leggja á viðbótargjald á næsta ári til að standa straum af því sem vanmetið var í rekstri stofnunarinnar á yfirstandandi ári. Því þarf nauðsynlega að svara hvað í rauninni hafi gerst í rekstri stofnunarinnar sem hafi leitt til um 25% framúrkeyrslu á rekstri hennar. Fjárveitingar voru áætlaðar í kringum 1 milljarður kr. á þessu ári, en frumvarpið leggur til að bæta í tæpum 250 millj. kr. Þetta er eitt út af fyrir sig. Það sem vekur hins vegar miklu stærri spurningar er næsta ár, árið 2013. Í fjárlagafrumvarpinu var gert ráð fyrir því að lækka útgjöld stofnunarinnar um 170 millj. kr., þó að núna séum við að taka afstöðu til þess að hækka framlögin til stofnunarinnar til að standa straum af rekstrarhalla upp á 250 millj. kr. á síðasta ári. Hér er augljóslega eitthvað óskaplega mikið að í þessari áætlun, hvort sem það er vegna áætlunar stofnunarinnar eða pólitískra ákvarðana sem hafa verið teknar við ríkisstjórnarborðið við undirbúning þess fjárlagafrumvarps sem við ræðum á næstu dögum. Ástæðan sem tilgreind er í greinargerð sem fylgir fjárlagafrumvarpinu er sú að umsvif stofnunarinnar séu að minnka og gert sé ráð fyrir að hún muni dragast saman á næsta ári í takt við fækkun mála. Meginþungi starfseminnar muni fyrst og fremst snúast um að ljúka samþykktum greiðsluaðlögunarmálum, auk þeirra mála sem talið er að berist til stofnunarinnar á árinu 2013. Þetta var sagt um miðjan september. Þá töldu menn að það væri búið að ná utan um lungann af vandamálunum og fyrst og fremst blasti við stofnuninni að vinna úr þeim málum sem til hennar höfðu borist. Þess vegna væri óhætt að lækka fjárframlagið sem var samþykkt í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár um 170 millj. kr., sem þó hefur komið á daginn að var 20–25% lægra en það þurfti að vera þegar upp var staðið. Við sjáum að munurinn á þessu er himinhrópandi. Þarna munar í raun og veru 250 plús 170 millj. kr. Við erum að tala um 400 milljóna skekkju á milli þegar við skoðum málið í þessu samhengi. Nú þremur mánuðum síðar komast menn skyndilega að þeirri niðurstöðu að óraunhæft sé að skera niður rekstur stofnunarinnar um 170 millj. kr., sem menn töldu hins vegar raunhæft um miðjan september þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram. Allar væntingar um að við séum að ná utan um þennan greiðsluvanda, sem fjárlagafrumvarpið byggði þó augljóslega á, eru greinilega runnar út í sandinn. Þetta er spurning sem við þurfum að fá úr leyst: Hvort hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkarnir hafi verið svo gjörsamlega blindir á þá stöðu sem uppi er varðandi skuldavanda heimilanna að þeir hafi ímyndað sér að það væri búið að ná svo vel utan um verkefnið að hægt væri að skera niður fjárframlögin um 170 milljónir frá yfirstandandi fjárlögum, sem þó dugðu ekki til og vantaði 250 millj. kr. eða 25% upp á. Það sem er að koma á daginn er að menn hafa ekkert náð utan um það sem við höfum kallað skuldavanda heimilanna. Þessi vandamál eru til staðar og úrlausn er ekki í sjónmáli. Það er ekki bara þannig að stofnunin eigi eftir mörg ófrágengin mál heldur er ekki búið að ná fram ýmsum málum sem stofnunin hefur lokið afgreiðslu sinni á vegna þess að tilsjónarmenn, sem fá síðan málið í hendurnar, hafa ekki lokið uppgjöri þeirra. Hin endanlega úrlausn fyrir skuldarann er þess vegna ekki í höfn. Það hefur líka komið fram að mörg ný mál eru að koma inn til stofnunar umboðsmanns skuldara, einstaklingar sem ekki voru í vanda eru nú komnir í vanda. Það er ljóst að vonir manna í september um að við værum að ná utan um skuldavandann hafa alls ekki ræst. Við erum enn í miðju þessu ferli og sjáum ekkert út úr því. Það er auðvitað hið mesta áhyggjuefni. Við þurfum að fá úr því skorið hvort þetta hafi verið vanmat af hálfu ráðuneytisins eða hvort þetta hafi verið sameiginlegt mat ráðuneytisins og stofnunarinnar. Þetta leiðir hugann að því hvort við höfum verið á réttri braut með nálgun okkar á úrlausn á skuldavanda heimilanna. Auðvitað er þar mjög margt ógert. Heildarskuldalækkun heimilanna frá haustdögum 2008 er í kringum 200 milljarðar kr. Er hér um að ræða meðvitaða stefnu ríkisstjórnarinnar við að lækka skuldir heimilanna? Er þetta skjaldborgin sem boðuð var í Norræna húsinu vorið 2009? Er þetta afrakstur af pólitískri stefnumörkun og aðgerðum sem boðað hefur verið til, m.a. á grundvelli starfs umboðsmanns skuldara, með 110% leiðinni eða sértækri skuldaaðlögun? Svarið, virðulegi forseti, er því miður nei, þetta er ekki afrakstur af því. Hins vegar er státað mjög af því að skuldir hafi lækkað svo mjög vegna ákvarðana ríkisstjórnarinnar og þegar erlendir sérfræðingar eru kallaðir þá m.a. horfa þeir á þessar tölur um lækkun skulda heimilanna upp á 200 milljarða kr. og draga þær ályktanir að það hafi verið mjög mikið gert í því að reyna að lækka allt of háar skuldir sem einstaklingarnir hafa búið við og fyrirtækin raunar líka. Þegar við skoðum upplýsingar sem komu m.a. fram í svari hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra við fyrirspurn sem ég lagði fram og var nýlega dreift á Alþingi, þskj. 575 í 72. máli, kemur á daginn að endurútreikningur erlendra fasteignalána nemur meira en 50% af þessari skuldalækkun, þ.e. 110 milljörðum kr., og endurútreikningur vegna erlendra bílalána nemur tæpum 40 milljörðum kr. Þetta eru samtals 150 milljarðar kr. af 200 milljarða heildarskuldalækkun. Þetta þýðir að um 75% af skuldalækkun heimilanna stafa af því að þessi lán voru ólögleg og því mátti ekki innheimta þau. Þetta var með öðrum orðum ekki pólitísk aðgerð heldur afleiðing af því að lög sem menn héldu að stæðust stóðust ekki. Þegar við því tökum þetta saman blasir við að niðurfærslan á skuldum heimilanna er að langmestu leyti afleiðing af því að lánin voru í ósamræmi við lög. Það mátti ekki innheimta þau. Þau stóðu með röngum hætti í efnahagsreikningum bankanna og þau voru ranglega gjaldfærð og skuldfærð á einstaklingana og fyrirtækin, eftir atvikum. Það er þetta sem veldur því að skuldir heimilanna hafa lækkað og það er þetta sem veldur því í ýmsum tilvikum að skuldir margra fyrirtækja hafa líka lækkað. Þá komum við að því sem hefur verið á borðum annars vegar stjórnvalda og hins vegar bankanna. Þetta er 110% leiðin svokallaða, þ.e. að lækka skuldir þeirra einstaklinga sem eru með lán umfram 110% af matsverði eða fasteignamati fasteignar. Að hluta til líka það verkefni sem hefur verið kölluð sértæk skuldaaðlögun. Þessi hluti skuldalækkunarinnar er afrakstur annars vegar stefnumótunar stjórnvalda og hins vegar ákvarðana bankanna, þannig að ríkisstjórnin getur ekki einu sinni eignað sér þetta að öllu leyti. Við getum því sagt að þetta sé skjaldborgin umtalaða og hún nemur þá í hæsta lagi, ef við tökum ákvarðanir bankanna með, um 25% af skuldalækkuninni. Þegar við skoðum þessi mál öll í samhengi við það fjármagn sem er varið til embættis umboðsmanns skuldara, á annan milljarð kr. núna á ári, er augljóst að tilefni er til að endurmeta þessar aðferðir. Ekki til að gera minna fyrir skuldug heimili, þvert á móti, heldur til að sjá hvort við getum ekki farið einhverjar aðrar og skjótvirkari leiðir. Leiðir sem skila raunverulegum árangri, leiðir sem eru raunveruleg skjaldborg en ekki það sem við sjáum núna. Þess vegna erum við komin á þann tímapunkt eftir þá reynslu sem við höfum af löggjöfinni varðandi 110%-leiðina, sértæku skuldaaðlögunina og rekstur umboðsmanns skuldara í núverandi mynd, að það er komið fullt tilefni til endurmats. Það verður ekki gert við afgreiðslu þessa máls hér, en augljóst er að slíkt endurmat er algjörlega óhjákvæmilegt í ljósi þess að skuldalækkun heimilanna á að langmestu leyti rætur sínar að rekja til ólöglegra gengislána. Kostnaður við rekstur umboðsmanns skuldara er mikill og í raun langt umfram þær áætlanir sem gerðar hafa verið um rekstur embættisins og birtast í fjárlögum, og þetta frumvarp er í rauninni að reyna að taka utan um. Ekki með því að afgreiða það í fjáraukalögum, sem hefði þó kannski verið eðlilegast, heldur með því að leggja viðbótarskatt á fjármálastofnanir sem mun síðan leiða til þess að þær verða að velta þeim kostnaði einhvern veginn af höndum sér, annaðhvort yfir á lántakendur eða með því að fækka starfsfólki í bönkum. Það er sem sagt verið að hækka gjaldið á þessi fjármálafyrirtæki til þess að þau geti staðið undir þessum aukna rekstri, sem er ekki í samræmi við þær áætlanir sem stjórnvöld kynntu okkur. Markmið þessa endurmats sem hér er kallað eftir hlýtur að vera að leita annarra og skjótvirkari leiða til að ná markmiðinu um að lækka skuldir heimila sem búa við mikla skuldabyrði. Virðulegi forseti. Ég vil hvetja til þess að þetta endurmat fari núna fram. Það er orðið mjög brýnt tilefni, sem við sjáum af þessari umræðu allri saman, og það verður líka að fara mjög rækilega ofan í hvort þær forsendur sem núna er lagt upp með við rekstur umboðsmanns skuldara séu ábyggilegri en þær forsendur sem lagt var af stað með í fyrra og stóðust á engan hátt. Það vekur auðvitað ekki mikið traust þegar við fáum í hendurnar fjárlagafrumvarp um miðjan september þar sem boðað er að draga eigi úr rekstrarumfangi stofnunarinnar um 170 millj. kr. og síðan snúið til baka með það þremur til þremur og hálfum mánuði síðar. Það eykur ekki beinlínis traust manns á því að menn viti eitthvað um hver staðan er. Fyrir utan þær vísbendingar sem hafa komið fram um mikið nýgengi vanskila, þ.e. að stöðugt sé að koma fólk inn á sviðið sem býr við erfiðleika í sínum heimilisrekstri, miklar skuldir sem það ræður ekki við og leitar til umboðsmanns skuldara - hér um bil einn maður á dag eftir því sem mig minnir - þá hlýtur þetta að kalla á ákveðið endurmat á því fyrirkomulagi sem við höfum og hefur ekki reynst nægilega vel.

Forseti. Þær meginbreytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu tengjast flutningi málaflokka og verkefna milli ráðuneyta á grundvelli forsetaúrskurðar nr. 100, dagsettum 30. ágúst 2012, um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Það kemur náttúrlega í kjölfarið á því að með þessum úrskurði eru fimm ráðuneyti sameinuð í þrjú. Í frumvarpinu eru einnig lagðar til breytingar á yfirstjórn Hafrannsóknastofnunarinnar. Þær fela í sér að stjórn stofnunarinnar verði lögð af. Þær fjalla einnig um skipan ráðgjafarnefndar við stofnunina, að henni verði breytt og hlutverk hennar einskorðist við umfjöllun um langtímarannsóknir. Í þriðja lagi er lagt til að stofnuð verði samstarfsnefnd tveggja ráðuneyta, þ.e. atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis og umhverfis- og auðlindaráðuneytis, um mótun langtímanýtingarstefnu fyrir fiskstofna og aðrar lifandi auðlindir hafsins. Einnig er lagt til að samhliða flutningi málefna dýraverndar frá umhverfis- og auðlindaráðuneyti til atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis flytjist eftirlit með framkvæmd laga nr. 15/1994, um dýravernd, frá Umhverfisstofnun til Matvælastofnunar. Meiri hluti nefndarinnar telur að þær breytingar sem lagðar eru til á stjórn Hafrannsóknastofnunarinnar séu til þess fallnar að skýra valdsvið og ábyrgð forstjóra á stjórnun stofnunarinnar. Hvað varðar ráðgjafarnefnd og breytingar á ráðgjafarnefnd Hafrannsóknastofnunarinnar verður hlutverk hennar samkvæmt frumvarpinu að fjalla um langtímarannsóknastefnu fyrir stofnunina, vera forstjóra til ráðuneytis og fjalla um starfsáætlanir stofnunarinnar. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að við þessar breytingar væri eðlilegt að starfsmenn stofnunarinnar tilnefndu fulltrúa sinn í ráðgjafarnefndina eins og þeir hafa gert í stjórn stofnunarinnar. Hafrannsóknastofnunin mælti með þessu en stjórn stofnunarinnar hafði áður það hlutverk sem nú er falið ráðgjafarnefndinni og telja bæði starfsmenn og yfirstjórn stofnunarinnar að það hafi reynst mjög vel. Nefndin leggur því til að gera breytingartillögu þar sem fjölgað verði í ráðgjafarnefndinni um einn þannig að í stað þess að hún verði skipuð sex fulltrúum bætist við sjöundi fulltrúinn sem tilnefndur verði af starfsmönnum Hafrannsóknastofnunarinnar. Hvað varðar sérstaka samstarfsnefnd ráðuneyta er lagt til að hún eigi að fjalla um mótun langtímastefnu fyrir fiskstofna og eftir atvikum aðrar lifandi auðlindir hafsins. Lagt er til að sá ráðherra sem fer með málefni sjálfbærrar þróunar skipi nefndina. Tveir fulltrúar skulu skipaðir án tilnefningar og tveir samkvæmt tilnefningu þess ráðherra sem fer með sjávarútvegsmál. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um mikilvægi þess að við mótun slíkrar stefnu sé nauðsynlegt að aðilar í atvinnugreininni taki virkan þátt í því starfi svo sem verið hefur og hefur gefist vel. Nefndin telur því rétt að leggja til breytingu á greininni í þá veru að samstarfsnefnd ráðuneytanna skuli ekki einungis leita faglegs stuðnings Hafrannsóknastofnunarinnar við mótun langtímanýtingarstefnu heldur einnig gangast fyrir skipulegu samráði við fulltrúa atvinnugreinarinnar og leggur því til þá viðbót við þessa grein. Á fundum nefndarinnar var fjallað um flutning dýraverndarmála frá Umhverfisstofnun til Matvælastofnunar. Það verður að segjast eins og er, virðulegi forseti, að við veltum þessu svolítið fyrir okkur og ég held að það sé fyrst og síðast vegna nafnanna á stofnununum og eftir að hafa ráðgast við forstjóra Matvælastofnunar vorum við sannfærð um að hún ætti ekki síður að hugsa um heilbrigði og velferð dýra en matvælaöryggi og neytendamál, þannig að við féllum frá hugmyndum um að gera einhverjar breytingar á því. Síðan kom fram tillaga um aðallega tvær efnislegar breytingar, ef svo má segja, á þessu frumvarpi, en breytingartillagan er hins vegar mjög löng og í 11 greinum, og það stafar af því að það er lagt til að breytt verði nafninu á Hafrannsóknastofnuninni, eins og hún heitir nú, í Hafrannsóknastofnun og því þarf að breyta ýmsum lögum og breytingartillagan gengur sem sagt út á það. Síðan kom fram í nefndinni að ekki væri mjög skýrt eftir breytinguna á nöfnum ráðuneyta hvað heyrði undir hvert ráðuneyti en mér sýnist það vera nokkuð skýrt í frumvarpinu, en við leggjum til að forsætisráðuneyti gangist fyrir því að skýra það á heimasíðu ráðuneytisins eða Stjórnarráðsins og ég held að jafnvel sé búið að framkvæma það.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 160/2011, um svæðisbundna flutningsjöfnun, frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Frumvarp um svæðisbundna flutningsjöfnun var fyrst lagt fram haustið 2011 á 140. löggjafarþingi. Frumvarpið var samþykkt á Alþingi 17. desember 2011 með þeim breytingum að gildistíminn var styttur úr tveimur árum í eitt ár og fleiri svæði felld undir svæði 2 þar sem heimilt er að endurgreiða 20% af flutningi á vörum ef lengd ferðar er meiri en 390 km. Í gildandi lögum er kveðið á um að umsóknum um styrki vegna flutningskostnaðar sé skilað til ráðuneytis en í frumvarpinu er lagt til að umsóknir berist til Byggðastofnunar sem jafnframt annist afgreiðslu umsókna og endurgreiðslur vegna flutningskostnaðar. Svæðisbundin flutningsjöfnun fellur vel að hlutverki og verkefnum Byggðastofnunar um eflingu byggðar og atvinnulífs á landsbyggðinni. Það fer því betur á því að Byggðastofnun sjái um þessi mál en ráðuneytið. Áfram þykir rétt að leggja til að gildistími laganna miðist við byggðakort ESA, eða til 31. desember 2013. Ráðuneytið upplýsti við vinnslu þessa frumvarps atvinnuþróunarfélög, helstu flutningafyrirtæki og Byggðastofnun og gaf þeim kost á að koma að athugasemdum en engar athugasemdir bárust. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta álit skrifa auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson, Skúli Helgason, Álfheiður Ingadóttir, Birkir Jón Jónsson og Atli Gíslason.

Forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á umferðarlögum, nr. 50/1987, frá umhverfis- og samgöngunefnd. 1.gr. hljóðar svo: „1. málsl. 3. mgr. 51. gr. laganna orðast svo: Fullnaðarskírteini gildir í 15 ár.“ 2. gr. hljóðar svo: „Lög þessi öðlast gildi 19. janúar 2013.“ Í greinargerð segir, herra forseti, að með lögum þessum sé innleitt ákvæði a-liðar 2. mgr. 7. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2006/126/EB frá 20. desember 2006 um ökuskírteini, sem tekin var upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 29/2008 frá 14. mars 2008. Með 1. gr. frumvarpsins er lögð til sú breyting á gildandi lögum að fullnaðarskírteini gildi ekki lengur þar til hlutaðeigandi er fullra 70 ára heldur einungis í 15 ár frá útgáfu þess. Lög þessi skulu þó ekki hafa áhrif á ökuréttindi sem hafa verið veitt eða verið aflað fyrir gildistökudag laganna. Gildistökuákvæðið er miðað við gildistöku 19. janúar 2013 en frá og með þeirri dagsetningu skulu skírteinin gefin út samkvæmt hinum nýja gildistíma, eða í 15 ár. Því er áríðandi að lögin verði samþykkt og birt fyrir 19. janúar 2013. Að öðru leyti, herra forseti, vísa ég í greinargerð með frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á búnaðarlögum, það er 448. mál á þskj. 736. Nefndin hefur fjallað um málið. Á fund nefndarinnar komu Sigurgeir Þorgeirsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, Eiríkur Blöndal, Jóhannes Sigfússon og Haraldur Benediktsson frá Bændasamtökum Íslands, Árni Snæbjörnsson frá Bjargráðasjóði, Sigurður Eyþórsson og Þórarinn Ingi Pétursson frá Landssamtökum sauðfjárbænda og Sigurður Loftsson og Baldur H. Benjamínsson frá Landssambandi kúabænda. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Svínaræktarfélagi Íslands og Gunnari Ríkharðssyni. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ákvæðum búnaðarlaga og búvörulaga. Hvað fyrrnefndu lögin varðar er lögð til breyting á fyrirkomulagi leiðbeiningarþjónustu í landbúnaði. Þannig er lagt til að umsjónarsvæði landsráðunautar eða fagstjóra nái til alls landsins í stað landshluta og faglegt eftirlit og ráðgjöf verði í höndum einnar leiðbeiningarmiðstöðvar sem starfi undir faglegri stjórn Bændasamtaka Íslands. Með tillögum um breytingar á ákvæðum búvörulaga er annars vegar stefnt að því að treysta lagalegan grundvöll breytinga og framlenginga á samningum um starfsskilyrði mjólkurframleiðslu, sauðfjárræktar og framleiðenda garðyrkjuafurða og hins vegar að gera breytingar á ákvæðum til bráðabirgða til að bregðast við afleiðingum óveðurs á Norðurlandi í haust. Frumvarpið var lagt fram á Alþingi 28. nóvember sl. og því vísað til nefndarinnar 8. desember. Á fundi nefndarinnar með fulltrúa atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis, 11. sama mánaðar, var athygli nefndarinnar vakin á því að ráðherra hefði nýverið fyrirskipað förgun á 33 kúm á einu kúabúi. Förgunin var liður í því að útrýma smitandi barkabólgu, A-sjúkdómi, sem uppgötvaðist í haust en aldrei hefur greinst hér áður. Eftir fund nefndarinnar 13. desember barst nefndinni ábending frá Bændasamtökum Íslands. Þar kom fram að bætur vegna niðurskurðar á búfé vegna A-sjúkdóma, að riðu undanskilinni, væru greiddar úr ríkissjóði enda væri ákvörðun um slíkan niðurskurð byggð á almannahagsmunum. Þá var þar áréttað mikilvægi þess að greiddar yrðu bætur vegna niðurskurðarins á kúabúinu. Að mati nefndarinnar er eðlilegt að stjórnvöld ráðist í nauðsynlegar aðgerðir til að tryggja viðvarandi rekstur kúabúa þegar framleiðsla dregst tímabundið saman í ljósi förgunar bústofns. Útrýming alvarlegra sjúkdóma varðar almannahag en niðurskurður hennar vegna getur haft umtalsverð áhrif á vilja og getu einstaklinga til áframhaldandi búskapar að aðgerðum loknum. Mat nefndarinnar er að mikilvægt sé að bregðast við þeim atburðum sem hafa átt sér stað. Því leggur nefndin til breytingu á 9. gr. frumvarpsins. Lagt er til að greinin innihaldi ekki aðeins þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu heldur verði bætt við tímabundinni heimild til að haga beingreiðslum til lögbýlis vegna mjólkurframleiðslu samkvæmt greiðslumarki þess óháð framleiðslu á lögbýlinu þegar samdráttur eða niðurfall hennar orsakast af aðgerðum sem ráðherra fyrirskipar til útrýmingar á sjúkdómi. Aðeins er gert ráð fyrir að heimildin gildi um aðgerðir sem fyrirskipaðar eru á líðandi almanaksári. Að mati nefndarinnar er ljóst að ekki eru til staðar nægileg, viðvarandi úrræði til að bregðast við þegar alvarlegir sjúkdómar koma upp. Telur nefndin ástæðu til að hvetja ráðherra til að taka þessi mál upp í viðræðum við Bændasamtök Íslands. Þannig gæti til að mynda verið rétt að kanna og ræða hvort grunn varanlegra úrræða sé að finna í lagaumhverfi og ákvæðum samninga um viðbrögð við riðuveiki í sauðfé. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „Við 9. gr. bætist nýr stafliður, svohljóðandi: Í stað orðanna „enda sé að minnsta kosti annað þessara skilyrða einnig uppfyllt“ í 1. málsl. 1. mgr. koma tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Með sama fororði er heimilt að greiða beingreiðslur til lögbýlis vegna ráðstafana sem ráðherra hefur fyrirskipað fyrir árslok 2012 til útrýmingar á sjúkdómi. Greiðslur samkvæmt þessu ákvæði eru þó aðeins heimilar ef a.m.k. annað eftirgreindra skilyrða er uppfyllt.“ Þetta var gert á Alþingi 14. desember 2012 og undir þetta skrifa sá sem hér stendur, formaður og framsögumaður málsins, auk þess Þuríður Backman, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Einar K. Guðfinnsson, með fyrirvara, Jón Gunnarsson, með fyrirvara, Sigurður Ingi Jóhannsson, með fyrirvara, og Þór Saari, með fyrirvara. Jónína Rós Guðmundsdóttir og Ólína Þorvarðardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um gatnagerðargjald, með síðari breytingum. Frá umhverfis- og samgöngunefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Elínu Vigdísi Hallvarðsdóttur frá innanríkisráðuneyti. Í frumvarpinu er lagt til að í stað dagsetningarinnar 31. desember 2012 í ákvæði til bráðabirgða komi dagsetningin 31. desember 2015, þ.e. að gildistíminn sé framlengdur um þrjú ár. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins segir að samkvæmt kostnaðarmati innanríkisráðuneytisins sé gert ráð fyrir að þau sveitarfélög sem geti nýtt sér heimild til álagningar og innheimtu svokallaðs B-gatnagerðargjalds samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu til næstu áramóta verði af tæplega 214 millj. kr. tekjum komi ekki til framangreindrar lagabreytingar. Nefndin óskaði eftir minnisblaði ráðuneytisins um hvernig talan 214 millj. kr. í umsögn fjárlagaskrifstofunnar um frumvarpið hefði verið fundin og það minnisblað barst nefndinni 12. desember sl. Samkvæmt því er kostnaðarmat ráðuneytisins gert samkvæmt 129. gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 138/2011, en þar segir m.a. að ef fyrirsjáanlegt sé að tillaga að lagafrumvarpi muni hafa fjárhagsleg áhrif á sveitarfélög skuli fara fram sérstakt mat á áhrifum þeirra á fjárhag sveitarfélaga. Þegar mat á fjárhagslegum áhrifum tillögu að lagafrumvarpi liggur fyrir skuli það þá þegar lagt fyrir Samband íslenskra sveitarfélaga til umsagnar. Eins og fram kemur í frumvarpinu kom tillaga þessi að lagafrumvarpi því sem hér er til meðferðar frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Fjárhagsleg staða nefndra sveitarfélaga var reiknuð þar og var mat ráðuneytisins samkvæmt 129. gr. sveitarstjórnarlaga unnið á þeim grundvelli. Þá kemur fram í minnisblaði ráðuneytisins að sveitarfélögin eigi eftir að leggja slitlag á götur fyrir um 822 millj. kr. þar sem ekki er slitlag fyrir. Heimildin til að innheimta gatnagerðargjöld upp í framkvæmdakostnað álagningarinnar renni hins vegar út um áramótin. Verði breytingin á lögunum ekki samþykkt verði þessar framkvæmdir 214 millj. kr. dýrari fyrir sveitarfélögin en þær yrðu ella færu þau í umræddar framkvæmdir. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nefndarálit rita auk framsögumanns sem hér stendur hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, formaður, Skúli Helgason, Álfheiður Ingadóttir, Birgir Ármannsson, Birkir Jón Jónsson og Atli Gíslason.

Herra forseti. Þetta mál sem hv. umhverfis- og samgöngunefnd hefur nú skilað áliti um er í reynd styrking lagastoðar og fjallar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, eins og segir hér í titli. Frumvarpið gengur út á að ný grein bætist við III. kafla laganna, svohljóðandi: „Hlutverk Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga er að jafna mismunandi útgjaldaþörf og skatttekjur sveitarfélaga með framlögum úr sjóðnum á grundvelli ákvæða laga, reglugerða og vinnureglna sem settar eru um starfsemi sjóðsins. Þá greiðir sjóðurinn framlög til samtaka sveitarfélaga, stofnana þeirra og annarra aðila í samræmi við ákvæði laga.“ Síðan er lögð til önnur viðbót: „Við 18. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Í reglugerð er heimilt að kveða á um að þau sveitarfélög sem hafa heildarskatttekjur af útsvari og fasteignaskatti sem teljast verulega umfram landsmeðaltal skuli ekki njóta framlaga úr Jöfnunarsjóði skv. d-lið 11. gr. og 1. mgr. 13. gr.“ Nefndin fékk á sinn fund Elínu Pálsdóttur og Guðna Geir Einarsson frá innanríkisráðuneyti til að kynna frumvarpið og ein umsögn barst frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og nefndin hefur fjallað um málið. Þess má geta, herra forseti, að í þann mund sem nefndin var að ljúka umfjöllun um málið barst beiðni frá þeim sveitarfélögum sem frumvarpið hefur áhrif á um að fá að koma til fundar við nefndina. Við viljum verða við því þannig að við óskum eftir því að þetta mál verði kallað aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. svo við eigum þess kost að ræða við fulltrúa þeirra sveitarfélaga sem telja að frumvarpið hafi áhrif á þau. Það var einhvers konar handvömm af einhvers hálfu að sú beiðni barst ekki í tæka tíð og okkur var ekki kunnugt um hana. Ég ætla samt að kynna þetta nefndarálit sem er í raun og veru mjög stutt því samkvæmt athugasemdum við frumvarpið er markmið þess annars vegar, eins og kom fram áðan, að styrkja og skilgreina hlutverk Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og að festa í lög heimild til skerðingar á framlögum Jöfnunarsjóðs vegna yfirfærslu grunnskólans frá ríki til sveitarfélaga og framlögum til jöfnunar á tekjutapi vegna fasteignaskatts til þeirra sveitarfélaga sem hafa heildarskatttekjur verulega umfram landsmeðaltal, þ.e. tekjur af útsvari og fasteignaskatti á hvern íbúa miðað við fullnýtingu þeirra tekjustofna. Þá kemur fram í umsögnum innanríkisráðuneytis og fjármálaráðuneytis að verði frumvarpið að lögum muni það ekki hafa fjárhagsleg áhrif á sveitarfélögin sem heild. Ekki sé um að ræða lækkun á framlögum úr Jöfnunarsjóði til sveitarfélaga almennt heldur sé um að ræða breytingu á innbyrðis skiptingu framlaga milli sveitarfélaga í samræmi við hlutverk sjóðsins eins og því er lýst í 1. gr. frumvarpsins. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga var sérstaklega bent á að markmið lagabreytingarinnar sé liður í stærra verkefni sem sé að auka innbyrðis jafnvægi í jöfnunarkerfinu og að jöfnunarframlög endurspegli raunverulega þörf sveitarfélaga fyrir auknar tekjur til að mæta útgjöldum. Þá kemur fram í umsögninni að Samband íslenskra sveitarfélaga gerir ekki athugasemd við að frumvarpið verði að lögum. Í umfjöllun um málið hefur komið fram að þörf sé á að fjármagn Jöfnunarsjóðsins sé nýtt betur til að létta undir með sveitarfélögum sem raunverulega þurfa á jöfnunarframlögum að halda. Þá hefur einnig komið fram að ef heimildarákvæðið verður ekki sett í lög sem fyrst muni það fresta því verulega að markmiðum þeim sem stefnt er að með Jöfnunarsjóði verði náð. Hér er því eins og fyrr segir verið að styrkja lagastoð. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt í því nefndaráliti sem hér liggur fyrir en óskar engu að síður eftir því að kalla málið inn til nefndar milli 2. og 3. umr. til þess að eiga kost á því að hitta þá fulltrúa sveitarfélaga sem hafa óskað eftir að tjá áhyggjur sínar vegna málsins. Undir þetta rita auk framsögumanns sem hér stendur hv. þingmenn Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, formaður, Róbert Marshall, Álfheiður Ingadóttir, Lúðvík Geirsson og Atli Gíslason.