Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessi till. til þál. um fullgildingu á samningi um stöðu flóttamanna er borin fram af ríkisstj., og óskar hún eftir, að Alþingi veiti henni heimild til þess fyrir Íslands hönd að fullgilda slíkan samning um stöðu flóttamanna. Það fylgir hér með stutt grg., en þó að vísu nægilega löng að því leyti, að þar eru fram tekin öll meginatriði, er þetta mál varða. Mál þetta var í upphafi borið fram að frumkvæði Sameinuðu þjóðanna, og var það rætt á fundi í Genf í júlímánuði 1951, og voru 26 ríki, sem höfðu fulltrúa á þeim fundi. Ísland átti ekki fulltrúa þar, en hin Norðurlöndin, sem oft hafa haft samstöðu með Íslandi um svipuð mál, áttu fulltrúa á þeim fundi, og þar var samþ. samningur um stöðu flóttamanna. Meginefni þessa samnings er að tryggja flóttamönnum, sem hvergi hafa ríkisborgararétt eða fullkomið heimili, ýmis réttindi, þannig að þeir geti á þann hátt lifað eins og nokkurn veginn sjálfstæðir þegnar, þar sem þá hafði fjarað uppi og þeir setzt að. Stefnt er að því, að þeir séu í engu lakar settir en aðrir útlendingar, sem dvelja í hlutaðeigandi löndum, þótt þeir hafi komið inn sem flóttamenn. Þetta mál var til umr. á utanríkisráðherrafundi Norðurlanda, sem haldinn var hér í Rvík í fyrrasumar, og lá þar fyrir yfirlýsing frá fulltrúum Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar, sem allir höfðu átt fulltrúa á Genfarfundinum áður, um það, að flóttamannasamningurinn mundi verða fullgiltur í þessum löndum innan skamms. Hefur það nú verið gert. Íslenzka ríkisstj. telur sjálfsagt, að Ísland gerist aðili að þessum samningi, og hefur því borið fram þessa þáltill., eins og hún hér liggur fyrir. Vænti ég, að hið háa Alþingi fallist á, að hér sé um réttlætismál að ræða og sjálfsagt fyrir Íslendinga að vera með í því á þann hátt, sem þetta hefur verið markað á þeim fundum, sem ég hef nú lýst. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. Samningurinn er alllangur og að ýmsu leyti flókinn, en það verður þá hver hv. þm. að pæla í gegnum hann út af fyrir sig. En röksemdirnar fyrir því að bera þetta mál fram virðast einfaldar og ég hygg að dómi okkar Íslendinga allra sjálfsagðar. Ég leyfi mér svo að leggja til, að þessari þál till. verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Það er öllum hv. þm. kunnugt, að árin áður en gerðar voru ráðstafanir til aukinnar verndar íslenzkra fiskimiða, fór afli hér suðvestanlands hjá bátaflotanum mjög þverrandi ár frá ári. Af þessu leiddi svo það, að hlutir sjómanna fóru lækkandi og öll afkoma þeirra og útgerðarinnar versnaði með hverju árinu sem leið. Síðan hins vegar að flóunum hefur verið lokað hér, Faxaflóa og Breiðafirði, hefur þetta á skömmum tíma snúizt við. Fiskigengd hefur aukizt á grunnmið vélbátaflotans og aflinn á þeim tveimur árum, sem liðin eru síðan flóunum var lokað, aukizt mjög verulega. Hlutir sjómanna hafa hækkað og aðstaða útgerðarinnar batnað. Að sjálfsögðu hlýtur öll þjóðin að fagna þessari þróun í fiskveiðamálunum hér í þessum landshluta. Fyrir dyrum stóð ekkert annað en eyðilegging þessara einhverra fiskisælustu miða við strendur landsins. Löng barátta hafði verið háð fyrir friðun Faxaflóa, barátta, sem hafði verið studd fyllstu rökum, en engu að síður hafði svo að segja engan árangur borið. En jafnhliða því sem þessi þróun hefur gerzt hér við Faxaflóa og við Breiðafjörð, að fiskigengd hefur aukizt á mið vélbátaflotans og afkoma hans og sjómanna hans batnað, hefur annar landshluti sérstaklega orðið fyrir stórfelldu áfalli. Það eru Vestfirðir. Á sama tíma sem hinum stóra erlenda togaraflota, sem sótti á miðin hér suðvestanlands, hefur verið stuggað þaðan burt af miðum vélbátaflotans, hefur honum svo að segja verið hleypt í túnið hjá vestfirzkum sjómönnum og útgerð. Ásókn innlendra og erlendra togara hefur stóraukizt á fiskimiðin fyrir Vestfjörðum. Hún hefur aukizt svo, að á aðalvertíðinni, vetrarvertíðinni, má segja að togaraflotinn hafi myndað vegg úti fyrir norðanverðum Vestfjörðum. Þó að komið hafi fiskigöngur í nokkra daga og góður afli verið á miðum vestfirzka vélbátaflotans, hefur hann þorrið svo að segja í einu vetfangi. Togaraflotinn hefur uppurið þessa fiskigengd upp á grunnmiðin fyrir Vestfjörðum, og vélbátaútgerðin hefur orðið að búa við þrengri kost en nokkru sinni fyrr. Þetta er staðreynd, sem ekki verður gengið á snið við. Því er þannig háttað, að á sama tíma sem stórum svæðum af fiskimiðum vélbátaflotans hér suðvestanlands hefur verið lokað fyrir botnvörpuveiðum með fyrrgreindum friðunarráðstöfunum, hafa fiskveiðitakmörkin færzt sáralítið út fyrir Vestfjörðum. Þar hafa ekki verið neinir stórir flóar til þess að loka með sömu reglu og beitt hefur verið hér við Suðvesturland. Fiskveiðitakmörkin hafa víðast hvar aðeins færzt út um eina sjómílu, og af því hefur, eins og að líkum lætur, orðið hverfandi lítið gagn. Málin horfa þá þannig við, að í stað þess að friðunarráðstafanirnar hafa fært sjómönnum hér suðvestanlands stórfelldar kjarabætur og bætta aðstöðu, hafa þær leitt til þess, að útgerð Vestfirðinga hefur orðið fyrir stórfelldu skakkafalli, svo miklu skakkafalli, að það er ekki orðum aukið, að við borð liggi landauðn í þeim landshluta, ef ekki verða gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að hlaupa undir bagga með útgerðinni þar. Því miður er þetta ekki of djúpt tekið í árinni, enda er líka svo komið, að á einstökum vertíðum hafa Vestfirðingar orðið að flýja sínar eigin verstöðvar og sín eigin mið hingað til Suðvesturlandsins. Þetta er því ömurlegra sem það er vitað, að úti fyrir Vestfjörðum eru ein fiskisælustu mið landsins, mið, sem ausið hefur verið upp af óhemjuafla á undanförnum áratugum, ekki aðeins af innlendum og erlendum togurum, heldur og af vestfirzkri vélbátaútgerð og vestfirzkum sjómönnum. Það er af þessari lýsingu, sem ég hef gefið hér í fáum orðum af áhrifum friðunarinnar, augljóst, að ekki verður hjá því komizt að gera sérstakar ráðstafanir til þess að hlaupa undir bagga með atvinnulífinu á Vestfjörðum. Til þess eru að áliti okkar flm. þessarar þáltill. ýmsar leiðir. Ég skal ekki fara út í að rekja þær ýtarlega hér. Ég vil aðeins drepa lauslega á nokkrar þeirra. Sú, sem liggja ætti beinast við að farin yrði, útfærsla fiskveiðitakmarkanna lengra út, virðist í bili vera ógreiðfær, ef ekki gersamlega ófær. Öll þjóðin veit, hversu erfiðlega hefur gengið að fá viðurkenndar þær ráðstafanir, sem íslenzka þjóðin hefur þegar gert til verndar fiskimiðum sínum. Hversu miklu erfiðara yrði þá ekki að halda lengra áleiðis á þeirri braut nú þegar? Að sjálfsögðu er það skoðun mín eins og allra annarra, að í þá átt beri auðvitað að stefna, að í framtíðinni verði fiskveiðitakmörkin enn færð út, og að lokatakmarkið í þeim efnum sé ekkert annað en friðun alls landgrunnsins. En því miður, Vestfirðingar og aðrir landsmenn verða að átta sig á staðreyndum, þeim staðreyndum, að það stendur óbilgjörn klöpp í veginum fyrir frekari útfærslu fisveiðitakmarkanna í bili. Og ég held, að það sé ekki að líta raunsætt á málin að byggja meginvonir sínar um lagfæringu í þessum efnum á frekari útfærslu fiskveiðitakmarkanna fyrir Vestfjörðum, a. m. k. í bili, þó að ég sé sammála þeim mönnum, sem markað hafa stefnuna: friðun alls landgrunnsins, og þá einnig úti fyrir Vestfjörðum. En hvað annað kemur þá til greina, fyrst þessi leið virðist því miður ekki vera fær í bili? Fyrst og fremst tvennt, að mínu viti: Að styðja vestfirzka útgerð til þess að eignast stærri skip og betri framleiðslutæki, þannig að hún geti sótt björg í bú á þau mið, sem er verið að þurrausa fyrir augunum á henni. Vestfirzkir sjómenn og útgerðarmenn þurfa m. ö. o. að fá fleiri stór og fullkomin veiðiskip, sem sótt geti út á djúpmiðin. Ég á hér að sjálfsögðu fyrst og fremst við togara og skip af öðrum stærðum, eftir því sem reynslan kynni að leiða í ljós að hentug væru. Vestfirðingar hafa á undanförnum árum gert út nokkra togara, flesta þeirra nýja, og ég hygg, að það sé ekki ofmælt að segja, að af útgerð þeirra hefur orðið stórkostleg atvinnubót. Þar sem ég þekki bezt til, á norðanverðum Vestfjörðum, við Ísafjarðardjúp, hygg ég að hefði dunið atvinnuleysi og hálfgert hallærisástand yfir almenning kaupstaða og sjávarþorpa, ef ekki hefði verið hafin þar togaraútgerð. En Vestfirðingar þurfa að fá fleiri slík stór og fullkomin veiðiskip til þess að geta sótt á eigin mið. En jafnhliða þurfa þeir að skapa sér bætta aðstöðu til þess að geta unnið afla þessara skipa. Það er öllum kunnugt, að síðan togararnir hættu að sigla til Bretlands, hefur orðið stórkostleg atvinnubót að löndun afla þeirra hér í landi. Frystihúsin hafa fengið stórum aukið hráefni, og rekstrartími þeirra hefur lengzt að miklum mun. Vitanlega hlýtur það að verða þannig, að þessi dýru iðnfyrirtæki, hraðfrystihúsin, starfi svo að segja allt árið. Það er ekkert vit í því, að svo dýr framleiðslutæki séu ekki rekin nema kannske rúmlega hálft árið eða svo og síðan gangi almenningur um atvinnulítill við vegg þessara framleiðslutækja þess í milli. Að því verður þess vegna að stefna, að unnt sé að reka þessi dýru tæki allt árið, en það verður ekki gert nema með því, að togurunum sé fjölgað. Ég hygg þess vegna, að þó að togaraútgerðin hafi í bili átt erfitt uppdráttar, þá sé það raunhæfasta leiðin til atvinnubóta víðs vegar um land um þessar mundir, að hið opinbera styðji einkaframtakið og einstök byggðarlög til þess að eignast fleiri togara, þannig að varanlegri atvinnu verði haldið uppi við fiskiðnaðinn í kaupstöðum og kauptúnum á allri strandlengju landsins. Ég minnist þess, að fyrir ég hygg tveimur árum flutti ég ásamt nokkrum fleiri hv. þm. frv. hér á Alþ. um það að heimila ríkisstj. að styðja tvö byggðarlög á Vestfjörðum, Ísafjarðarkaupstað og Bolungavík, til þess að eignast 2 togara til viðbótar þeim togaraflota, sem þegar er gerður út við Ísafjarðardjúp. Þessu máli var vel tekið hér á hv. Alþingi. Því miður varð reyndin sú, að svo margir höfðu áhuga á því að koma sínum byggðarlögum á framfæri í sambandi við afgreiðslu þess, að málið var orðið það viðamikið, að ekki þótti tækt að afgreiða það. Mig minnir, að það hafi verið búið að samþykkja að heimila ríkisstj. stuðning við ein sex eða átta kauptún og kaupstaði til kaupa á togurum. Nú er ég sannfærður um það, að flest þessi byggðarlög, ef ekki öll, hafa þurft á þeirri atvinnubót að halda, sem í því fólst, að útgerð togara yrði hafin þar. En ég hygg, að heppilegri háttur í þessum efnum væri sá, að ákveðið væri, að ríkið beitti sér fyrir því, að tvö eða þrjú togskip yrðu byggð á ári til atvinnubóta og atvinnujöfnunar við sjávarsíðuna, heldur en að ákveðið yrði með einum lögum, að byggður skyldi t. d. tugur slíkra skipa. Ég held, að það væri skynsamlegt, að Alþ. og ríkisstj. beittu sér fyrir því nú, að ákveðið yrði, að á næstu fimm árum t. d. yrðu byggðir tveir togarar af hentugri stærð á ári fyrst og fremst með það fyrir augum að úthluta þeim til þeirra staða, sem hafa orðið fyrir barði atvinnuerfiðleika af völdum friðunarinnar hér suðvestanlands, - og þar á ég við Vestfirði, - og enn fremur til þeirra byggðarlaga, sem nú standa uppi í algerum vandræðum eftir tíu ára síldarhallæri. Ég held, að þetta sé mál, sem fyllilega er þess vert, að því sé hreyft einmitt í sambandi við þá till., sem hér liggur fyrir. En það er ekki nóg, að greidd verði gata vestfirzkra sjómanna og útgerðarmanna til þess að eignast stærri skip. Það þarf jafnframt að stuðla að auknum fiskiðnaði á ýmsum þessum stöðum, þannig að unnt verði að hagnýta allan þann afla, sem veiddur er á vestfirzkum fiskimiðum, hvort sem hann er fluttur að landi á togurum eða vélbátum. Ég sé á þessu stigi málsins ekki ástæðu til þess að fara miklu fleiri orðum um þessa till., en ég vil aðeins undirstrika það, að þessar ráðstafanir verður að gera. Það er ekki hægt, með þá geysilegu atvinnu, sem nú er hér við Faxaflóa, m. a. af völdum landvarnaframkvæmda, að ætlast til þess, að fólk uni úti á landi í atvinnulitlum sjávarbyggðum. Það er þýðingarlaust að tala um jafnvægi í byggð landsins, ef ekkert verður að gert í þessum efnum. Með till. þessari er lagt til, að ríkisstj. láti í samráði við sýslu- og bæjarfélög á Vestfjörðum fara fram skjóta athugun á því, hvernig við skuli brugðið í þessum málum. Að slíkri athugun lokinni kæmi það síðan í hlut þings og stjórnar að bera fram till. um raunhæf úrræði til þess að leysa þann vanda, sem heilum landshluta hefur borið að höndum vegna þeirra ráðstafana, sem gerðar hafa verið og öll þjóðin fagnar, til verndar fiskimiðunum í kringum allt landið, þó að þannig hafi til tekizt með fiskimið Vestfirðinga. Ég leyfi mér, herra forseti, að óska þess, að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Þessari till., sem hér liggur fyrir, mun væntanlega verða vísað til n. og gefast kostur á að ræða hana nánar, eftir að hún kemur þaðan, en mig langaði þó við þessa umr. til þess að segja nokkur orð í framhaldi af þeirri ræðu, sem hv. 1. flm., þm. N-Ísf., flutti. Till. þessi ræðir að vísu aðeins um vandamál útgerðarinnar á Vestfjörðum, en hér er þó ekki um að ræða nema hluta af miklu stærra vandamáli, eins og frsm. líka kom nokkuð inn á. Það er alveg rétt hjá honum, að útgerð fyrir Vestfjörðum hefur átt við mikla erfiðleika að stríða vegna þess, að togarar hafa safnazt þar mjög á miðin, og kannske meiri erfiðleika af þeim sökum en víða annars staðar á landinu. En hins vegar er því ekki að leyna, að víða um land er um svipaða erfiðleika að ræða, þótt af öðrum orsökum kunni að vera. Og ástæðan til þess, að ég stend hér upp, er fyrst og fremst sú, að hv. frsm. vék einmitt.að einni nauðsynlegri ráðstöfun, sem hann taldi vera, og kannske þeirri mikilvægustu, til þess að aðstoða útgerðina á Vestfjörðum og efla þar og halda uppi nauðsynlegu atvinnulífi, en þá ráðstöfun tel ég að þurfi að gera miklu víðar um land. Hann minntist á það, að hér hefði verið áður til meðferðar í þingi till. um það að veita ríkisábyrgð til kaupa á togurum fyrir nokkra staði. Meðal þeirra staða, sem þar var um að ræða og ég sérstaklega þekki til, voru Ólafsfjörður og Dalvík í Eyjafirði, sem óskuðu eftir eða lagt var til að veitt yrði hliðstæð aðstoð öðrum bæjarfélögum í þessu efni. En þannig vildi til um þessa staði, að þegar nýju togararnir tíu voru seldir, þá höfðu þeir sameiginlega óskað eftir því að fá einn togara keyptan og boðið til þess fulla greiðslu, svo sem tilskilið var, en hins vegar var ekki talið fært að verða við þeirri ósk, heldur voru togararnir látnir á aðra staði og það enda þótt þar kæmi lítil sem engin greiðsla á móti. Ég skal ekki út af fyrir sig lasta þá ráðstöfun. Hún hefur vafalaust verið þörf að því leyti til, að þessir staðir hafi haft mikla nauðsyn fyrir það að fá þessi afkastamiklu framleiðslutæki, en hinu er þó ekki að leyna, og reynslan hefur sýnt það síðar, að það var ekki síður þörf fyrir þá staði, sem ég minntist á, að fá svipaða aðstoð og fyrirgreiðslu. Það er alveg rétt, eins og hv. síðasti ræðumaður gat um, að þótt að vísu atvinna sé nú mjög mikil víða og þá sérstaklega hér suðvestanlands, þá horfa þannig sakir varðandi ýmis útgerðarpláss á landinu, að þar er við mjög mikla atvinnuörðugleika að stríða. Bæði kemur þar til greina hið svokallaða árstíðabundna atvinnuleysi, sem alltaf fylgir útgerðinni, þ. e. a. s. bátaútgerðinni, og enn fremur hitt, að síldveiði hefur gersamlega brugðizt nú um heilan áratug, en margir staðir hafa að verulegu leyti byggt afkomu sína einmitt á síldveiðum. Þetta veldur því, að við er að stríða mikla erfiðleika á ýmsum þessum stöðum að halda gangandi þar atvinnulífi, sem veitt geti íbúum staðanna fulla atvinnu, þannig að fólk hefur í stórum stíl þurft að leita burt til annarra staða. Það liggur í augum uppi, að ráðstafanir, sem gerðar eru til þess að tryggja svokallað jafnvægi í byggð landsins, hljóta fyrst og fremst að miða að því, að full atvinna geti verið á öllum þessum stöðum víðs vegar um land, þannig að fólk þurfi ekki að leita frá heimkynnum sínum til annarra staða. Það er auðvitað ekki hægt við það að ráða, þótt aflabrestur verði, hvort sem það er á síldveiðum eða öðrum veiðum, en það kann þó að vera hægt að gera ýmsar ráðstafanir til að bæta úr þessu. Ég sé nú í sannleika sagt ekki, að önnur ráðstöfun sé líklegri til að bæta þennan vanda, eins og sakir standa, heldur en að auka útgerð togara. Það er að vísu svo, að togaraútgerðin á við erfiðleika að stríða hvað snertir hennar rekstur, en það breytir ekki þeirri staðreynd, að með togurum er hægt að hafa nokkurn veginn trygga útgerð og það meginhluta ársins, þannig að ef afli er lagður á land, þá er um að ræða nokkuð samfellda vinnu. Þessi staðreynd veldur því, að ég hygg, að það verði naumast um aðra heppilegri ráðstöfun að ræða og ráðstöfun, sem jafnframt verði raunverulega ódýrari fyrir ríkisvaldið, en þá að reyna að hlutast til um, að þeir staðir, þar sem aðstaða á annað borð er fyrir hendi til þess að nýta afla togara, fái aðstöðu til að fá slíkan afla til vinnslu. Og þess vegna er það, að þessi hjálp, sem hér hefur verið bent á að kæmi mjög til greina varðandi vestfirzka útgerð, kemur vitanlega einnig til greina víðs vegar annars staðar um land, t. d. norðanlands, þar sem afkoma manna hefur að verulegu leyti byggzt á síldveiðum og bátaútgerð og veiði hefur verið tiltölulega mjög lítil. Ef halda á þar við byggð í því formi, sem hún hefur verið, og koma í veg fyrir, að fólkið flytji þaðan burt, þá sýnist ekki annað tiltækilegra ráð fyrir hendi en reyna að stuðla að því, að þaðan geti verið útgerð togara eða að togarar leggi þar upp sinn afla. Þetta held ég að verði raunhæfasta leiðin til þess að leysa þetta mikla vandamál, og ég held, að það verði ógerlegt að komast hjá því lengur að gera einhverjar ráðstafanir í þessa átt, vegna þess að það er engum efa bundið, að ef það er ekki gert, þá er fyrir hendi mjög alvarlegur flutningur fólks úr ýmsum sjávarplássum úti um land til staða hér sunnan- og suðvestanlands, þar sem atvinna er nægileg og þar sem meira að segja atvinna er það mikil, að það er frá því sagt í útvarpsfréttum, að fólk geti þar unnið svo að segja eins lengi og það getur á fótum staðið og að skip verði jafnvel að bíða heila sólarhringa eftir afgreiðslu. Það gefur að skilja, að þegar slíkar fréttir berast, sem ekkert er nema gott um að segja, þá verkar það þannig á það fólk, sem annars staðar á landinu á við mikla örðugleika að stríða, að því sýnist, að hér sé um slikt gósenland að ræða hér syðra, að það vilji fremur hingað fara, ef ekki er eitthvað til þess gert að efla atvinnulíf á viðkomandi stöðum. Ég ætla ekki að eyða um þetta frekari orðum, en að gefnu tilefni frá hv. flm. í hans glöggu og vel athuguðu ræðu vildi ég láta þetta sjónarmið koma fram, áður en málið færi til meðferðar í nefnd, að hér er um ráðstafanir að ræða, sem vissulega hafa mjög mikilvæga þýðingu fyrir ekki aðeins Vestfirðinga, heldur hljóta einnig að koma mjög til álita varðandi atvinnuaukningu á fleiri stöðum á landinu. Því hlýtur það að koma mjög til athugunar í sambandi við þetta mál, hvaða ráðstafanir almennt væri hægt að gera og nauðsynlegt að gera til þess að koma í veg fyrir, að um verði að ræða óeðlilega jafnvægisröskun byggðarinnar, og komið yrði í veg fyrir það, að ýmis útgerðarpláss, sem annars eru að mörgu leyti mjög vænleg til útgerðar og geta orðið það síðar meir, jafnvel þó að erfiðleika sé við að etja nú, meðan ekki er nema að nokkru leyti kominn sá árangur, sem vonir standa til með stækkun landhelginnar, að þá verði í bili einmitt gerðar einhverjar ráðstafanir til að tryggja, að þessi pláss fari ekki að meira og minna leyti í auðn vegna þess, að þar sé um stundarsakir við slíka erfiðleika að stríða. Það eru vissulega einnig vonir manna, sem ekki er ástæða til að halda að séu alveg út í bláinn, að þó að síldveiði hafi brugðizt í einn áratug, þá séu líkur til þess, að svo muni ekki verða um alla framtíð, heldur að hér sé um eitthvert millibilsástand að ræða og að því geti vel svo farið, að þeir staðir, sem nú eiga við erfiðleika að stríða af þeim sökum, geti unnið sitt mikilvæga starf síðar í framleiðslu þjóðarinnar, ef úr rætist með þessa útgerðargrein. Það er engum efa bundið, að þetta er stórt og mikilvægt mál, sem er gott að hreyft hefur verið hér á hinu háa Alþingi og ég tel, að nauðsynlegt sé, að tekið sé til sem allra rækilegastrar yfirvegunar, og ekki aðeins það, heldur til sem skjótastrar úrlausnar.



Herra forseti. Það er síður en svo, að ég sé andvígur þeirri till., sem hér liggur fyrir um ráðstafanir vegna vaxandi rányrkju á fiskimiðum Vestfirðinga. Hins vegar held ég þó, að það bæti lítið úr þessu stóra vandamáli, þó að ríkisstj. yrði falið að skipa 5 manna nefnd til þess að athuga og finna úrræði til að koma í veg fyrir, að vélbátaútgerð og fiskiðnaður á Vestfjörðum bíði áframhaldandi tjón af vaxandi rányrkju vestfirzkra fiskimiða vegna stóraukinnar ásóknar botnvörpuskipa. Ég get ekki ímyndað mér, að verkefni þessarar n. verði annað en að komast að þeirri niðurstöðu, að það sé tvennt til, sem geti dregið úr rányrkju af völdum togara á vestfirzkum fiskimiðum, og það sé: Bætt landhelgisgæzla, þannig að togararnir séu ekki að skarka innan landhelgi á fiskimiðum Vestfirðinga sýknt og heilagt. En landhelgisgæzlan er léleg fyrir Vestfjörðum. Það vita allir vestfirzkir sjómenn, og þarf ekki að fara í grafgötur um það, en nauðsynlegt er að segja hæstv. ríkisstj. það, ef hún skyldi ekki vita um það. Til þess þarf varla nefndarskipun; þar er þörf betri framkvæmdar. Í annan stað er verkefnið það að komast að niðurstöðu um, hvort íslenzk stjórnarvöld treysta sér til að framkvæma ákvæði laga frá 5. apríl 1948, um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins, en þar er sjútvmrn. heimilað „að ákvarða með reglugerð takmörk verndarsvæðis við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins, þar sem allar veiðar skuli háðar íslenzkum reglum og eftirliti, enda verði friðun á landgrunninu á engan hátt rýrð frá því sem verið hefur“. Þetta er orðrétt svo í gildandi lögum frá 1948. Það er sem sé heimilað sjútvmrn. að ákveða með reglugerð um aukna friðun meðfram ströndum landsins. Ef íslenzk stjórnarvöld treysta sér ekki til að framkvæma þetta, þá er það rétt, sem hv. þm. N-Ísf. sagði hér áðan, að það sé ekki fær leið að færa út friðunarsvæðið. En ég trúi því ekki, að ríkisstjórnin sjái sér ekki fært að gera þetta. Það yrði þá a. m. k. að útkljást fyrir alþjóðadómi út af fyrir sig, hvort með slíkri stækkun hefði verið stígið óréttmætt skref. Teldi ég það alveg óháð því, sem nú kann að vera deilt um í brezku fiskveiðadeilunni við okkur, ef friðunarlínan væri færð út fyrir Vestfjörðum, t. d. 12 sjómílur frá því, sem nú er, eða 16 sjómílur út frá grunnlínupunktum á því svæði. Ég get persónulega ekki meint, að það stangist við nokkurt ákvæði í alþjóðalögum. Að vísu skal ég játa, að ég er enginn fræðimaður á því sviði. En mig minnir, að í Haag-dómstólnum væru ákveðnar dómsniðurstöður um það, að mjög bæri að taka tillit til lífsnauðsynja þess fólks, sem strandlengjuna byggi. Og ef til er nokkurs staðar í veröldinni alveg sérstaklega „týpiskt“ dæmi um það, að líf fólksins á strandlengjunni sé háð friðun fyrir ströndinni, þá er það einmitt á strandlengjunni fyrir Vestfjörðum. Líf fólksins þar er algerlega háð því, að fiskimiðin þar úti fyrir séu friðuð. Alveg sérstaklega stendur þarna á. Einhver auðugustu fiskimið heimsins fyrir togara eru þar 50–60 sjómílur undan ströndinni, Halamiðin. Þangað sækja togararnir. Þar girða þeir af fyrir fiskigöngunum, svo að þær komast ekki upp á grunnmiðin. Og önnur sérstaðan, sem Vestfirðingarnir hafa, er þessi, að hin hefðbundnu vélbátamið þeirra ná að öllu leyti út fyrir núverandi friðunarlínu. En af því leiðir, að bátarnir hafa oft engan frið við veiðar sínar, vegna þess að togararnir geta allt í einu komið yfir veiðarfæri þeirra, þó að þeir séu þar að veiðum utan friðunarlínunnar og geti þannig talizt í fullum rétti. Geta þeir þá tekið allt saman með sér. Vegna þessa sambýlis togara og vélbáta er heldur ekki orðin nein aflavon á bilinu milli Halamiða og vélbátamiðanna. Úr þessu er ekki hægt að bæta nema á einn hátt, þann að færa friðunarlínuna út, svo að vélbátaflotinn sé friðaður að veiðum sínum á þessu svæði og möguleikar aukist á því, að fiskigöngur komist inn á grunnmiðin. Ef till. hv. þm. N-Ísf., hv. þm. Barð. og hv. þm. Ísaf. á þskj. 22 hefði gefið einhverja bendingu um það, að væntanleg nefnd, sem ríkisstj. er beðin að skipa, gæti komizt að einhverjum öðrum niðurstöðum en þessum, þá hefði ég talið það hafa nokkra þýðingu að skipa slíka n. En í tillögunni er ekki drepið á neitt það, sem leitt geti til aukinnar friðunar á miðum Vestfirðinga. Og í grg. hennar er aðeins bent á þær staðreyndir, sem áður hafa verið raktar í grg. á síðasta þingi fyrir till. minni og hv. þm. V-Ísf. um stækkun friðunarsvæðis fyrir Vestfjörðum. Hér er enn bent á þær staðreyndir, að aflamagnið gengur áframhaldandi til þurrðar á Vestfjörðum, þrátt fyrir það að friðunarlínan hafi verið færð þar út um eina sjómílu. Þetta er afleiðing af því, að ágengni togara hefur aukizt stórkostlega á svæðunum þarna fyrir utan, en hins vegar sýnir það sig, að á þeim fiskimiðum hér suðvestanlands, þar sem aflamagnið var einnig að ganga til þurrðar, áður en Faxaflóa- og Breiðafjarðarsvæðin voru lokuð og friðuð, er nú komið vaxandi fiskimagn frá ári til árs. Er það staðfest bæði af reynslu sjómanna og niðurstöðum vísindamanna. Þetta gefur, eins og ég sagði hér í þingræðu fyrir tveimur eða þremur dögum, ótvíræða bendingu um það, að við séum á réttri leið með hverju því skrefi, sem við stígum til aukinnar friðunar. Og einasta leiðin, sem þarna er fær til þess að vernda fiskimið Vestfirðinga fyrir auknum ágangi togara, er, að ríkisstj. sjái sér fært að auka friðunina þar, færa friðunarlínuna út, hvað sem aðrar þjóðir segja um það. Það yrði þá að prófast fyrir alþjóðadómstóli, hvort við með því værum að brjóta alþjóðalög. Nú hafa fræðimenn okkar frætt okkur um, hvað aðrar þjóðir hafa þegar gert í sínum friðunar- og landhelgismálum. Sumar hafa fært landhelgi sína út til 16 mílna, og því hefur ekki verið hnekkt. Aðrar hafa fært hana út til 50 sjómílna svæðis í kringum sín lönd, og því hefur ekki heldur verið hnekkt; og í þeim hópi er eitt af samveldislöndum Breta. Þá hafa margar þjóðir farið fram á 200 sjómílna friðunarsvæði og landhelgi, og alþjóðadómstólar hafa ekki enn þá hnekkt þessum aðgerðum þeirra. Ég held því, að sú niðurstaða hv. þm. N-Ísf. sé röng, að leiðin til aukinnar friðunar með útfærslu friðunarlínunnar fyrir Vestfjörðum sé ekki fær. Ég álít, að hann hafi a. m. k. tekið fulldjúpt í árinni með þeirri staðhæfingu. Ég fæ ekki séð, að hann hafi skotið neinum rökum undir þá fullyrðingu sína, og það er vissulega engin ástæða til að varpa slíku fram, sízt af Vestfjarðaþingmanni. Nógu illt er, ef hæstv. ríkisstj. treystir sér ekki til að nota heimildir laganna frá 1948 um aukna friðun, þar sem sérstök friðunarþörf er fyrir hendi, eins og í þessu tilfelli. Hitt, sem hv. þm. N-Ísf. sagði að kæmi næst til greina, var í fyrsta lagi að styrkja Vestfirðinga til kaupa á stærri skipum. - Slík ráðstöfun stendur bara að engu leyti í neinu sambandi við ráðstafanir til aukinnar friðunar á fiskimiðum Vestfirðinga vegna aukinnar ágengni togara. Það er úrræði til að bæta þeim fjárhagslegt áfall, sem þeir hafa orðið fyrir af þessum völdum, og væri sjálfsagt þörf á því. En eins og þegar hefur verið sagt af öðrum hv. þm., þá er sjálfsagt viðar þörf á, að sjómenn og útgerðarmenn séu styrktir til að afla sér góðs skipakosts. Það er rétt, að hv. þm. N-Ísf. og nokkrir þm. aðrir báru fram till. í sambandi við afgreiðslu fjárlaga fyrir 1 eða 2 árum um, að Ísafjarðarkaupstaður og Bolungavíkurkauptún væru styrkt til þess að eignast lítil botnvörpuskip. En þá kom í ljós, eins og hv. ræðumaður sagði, að það voru einir 7 eða 8 staðir aðrir, sem töldu sig þá hafa þörf fyrir það sama, og þetta var áður en varði orðin svo mikil halarófa, að hæstv. ríkisstj. taldi sig ekki valda svo löngu skotti og klippti það af. Þetta sýndi ljóslega, að það voru mjög margir staðir, sem töldu sig þurfa að fá eignarhald á skipum, sem flyttu aukið hráefni til fiskvinnslustöðva, sem vantaði verkefni, og sæju þar með fyrir verkefni handa fólki, sem væri atvinnulaust á þessum stöðum. Þetta ástand hefur ekki breytzt. Þrátt fyrir það að menn telji nú, að hér í Reykjavík og nágrenni sé of mikið framboð vinnuafls, þá er atvinnuleysi ríkjandi í mörgum landshlutum, norðanlands, austan og vestan, og margir taka svo djúpt í árinni að segja, að þar liggi við landauðn. Og það er ekki mikið ýkt. Þörfin fyrir að fá aukin hráefni til fiskvinnslustöðva víða um land og fá aukin verkefni handa iðjulausum höndum að vinna er sem sé jafnbrýn nú og þá var. Löngu áður en hv. þm. N-Ísf. og hv. meðflm. hans að þeirri till., sem hér er til umræðu, hafði ég flutt í hv. Ed. frv. til laga um togaraútgerð ríkisins til atvinnujöfnunar, þar sem farið var fram á, að ríkinu væri heimilað að byggja allt að fjórum litlum dieseltogurum til þess að afla hráefnis fyrir innlendar fiskvinnslu- og fiskverkunarstöðvar og til þess að bæta úr atvinnuleysi, þar sem það gerði vart við sig. Þetta frv. hefur verið flutt þing eftir þing siðan. Í n. í hv. Ed. fékk málið strax í fyrsta sinn sem það var flutt þær undirtektir, að einn af hv. þm. Sjálfstfl., sem er mjög reyndur í útgerðarmálum, Jóhann Þ. Jósefsson, en hann var þá form. þeirrar n., sem um málið fjallaði, sagði: Það er ekki hægt að neita því, að það er mikil þörf fyrir aðgerðir sem þær, er frv. fer fram á. Og hann sagði enn fremur: Þó að ég sé samkeppnismaður, þá játa ég það, að í þessu tilfelli er það ríkisrekstrarfyrirkomulagið eitt, sem hentar hlutverkinu, af því að það gerir mögulegt, að slík skip þjóni mörgum smærri stöðum, sem ekki hafa mannafla til að vinna úr heilum togarafarmi, ekki hafa fiskvinnslumannvirki til þess að verka heila togarafarma og hafa jafnvel ekki hafnarmannvirki til þess að taka á móti togara. Það er þannig unnt með ríkisrekstri að láta skipin þjóna mörgum stöðum í senn, leggja upp á einum staðnum, þar sem hafnarmannvirki henta bezt og aðalfiskvinnslustöðvarnar eru, og láta síðan flytja hráefnið til ýmissa smærri staða þar í nágrenninu. Þetta er aðeins hægt að gera, án þess að nokkur krytur skapist um þetta, ef þetta eru ríkisrekin skip. En þetta fæst ekki gert, og þessi tilfærsla skipanna er óframkvæmanleg, ef einstaklingar eru eigendur eða eitt bæjarfélag er eigandi að skipinu. Þá telst skipið alltaf verða að þjóna atvinnuþörfinni á þeim eina stað. Það er alveg augljóst mál, að þessi brýna þörf, sem margir hafa nú komið hér inn á auk hv. þm. Vestm., sem hefur mikið vit á þessum málum, er fyrir hendi. Og sannast að segja er það jafnaugljóst mál, að staður, sem þarf aðstoðar í ár, getur verið með allt sitt vinnuafl notað að ári. Og vissa hluta ársins getur líka staðið þannig á í atvinnulífinu, að hver hönd sé vinnandi, en þá sé annars staðar brýnni þörf á að hjálpa. Bæri þá að beina ríkisreknu skipi þangað. Við skulum t. d. segja, að Dalvík og Ólafsfjörður hefðu togararekstur með höndum. Þar gæti vissan tíma ársins verið þörf fyrir að vinna úr farmi þessa skips og nægur vinnukraftur fáanlegur til þess að taka við heilum togarafarmi og vinna hann, en það gæti líka verið svo á öðrum tíma árs, að það væri líf í tuskunum á Dalvík og Ólafsfirði, vélbátaflotinn í fullum gangi, allir sjómenn þessara staða væru þar í arðvænlegri atvinnu og fólkið í landi hefði ekki undan, ynni nótt og dag, eins og sums staðar gerist, sem betur fer, við að vinna aflann af bátaflotanum, hinn dýrmætasta, ferskasta og verðmætasta fisk, sem hægt er að hugsa sér. Og þá væri miklu betra, að togara ríkisins væri beint á aðra staði, þar sem iðjulausar hendur væru og ónotuð mannvirki. Menn eiga ekki og mega ekki hengja sig svo í fordóma kenninga og rekstrarforma, að þeir neiti þeirri staðreynd, að hér er aðeins ein leið, sem ber höfuð og herðar yfir önnur möguleg úrræði í þessum efnum, og það er ríkisrekstur togara til atvinnujöfnunar. Slíkum ríkisreknum skipum, hvort sem þau væru þrjú, fjögur eða fimm, væri hægt að beina á þá staði, þar sem þörfin væri mest hverju sinni, en skipum, sem hefðu verið fengin í hendur einstökum stað, væri haldið þar, hvort sem þörfin væri þar mikil eða lítil. Jafnvel gæti þá farið svo, að ekki væru notaðir hinir miklu möguleikar bátaflotans þá hluta ársins, sem miklu hagkvæmara væri fyrir viðkomandi staði og þjóðfélagið í heild að sinna þeim möguleikum, sem þá hefðu borizt þar að til nýtingar. Hv. þm. N-Ísf. og meðflm. hans, hv. þm. Barð. og hv. þm. Ísaf., hafa þarna búið úr garði þáltill., sem að efni, anda og formi í öllum aðalatriðum fjallar um úrlausn máls, sem ég hef þegar flutt fyrir mörgum árum. Ég á þar við ríkisútgerð togara. En það mál hef ég nú endurflutt tvisvar síðan ásamt hv. þm. V-Ísf. Tillagan, sem við hv. þm. V-Ísf. fluttum í fyrra um stækkun friðunarsvæðis fyrir Vestfjörðum, virðist líka hafa verið höfð til fyrirmyndar. Er hún raunar ekkert lakari fyrir það, þó að hún sé í raun og veru endursögn eða útþynning á þessu áður flutta frv. og þáltill. En hún sýnir, og það gleður mig, að nú er vaknaður áhugi fyrir því að leysa þessi mál að svipuðum leiðum, a. m. k. efnislega, hvað sem formshliðina snertir, og áður hefur verið lagt til. Það þýðir, að þessi mál ættu nú að eiga vísan stórkostlega aukinn þingstuðning frá því, sem áður hefur verið. Nú er spurningin þó sú, hvort málinu sjálfu er betri þjónusta gjör með flutningi slíkrar endursagnartill. sem hér um ræðir, um skipun n., sem eigi að athuga þetta mál og reyna að finna leiðir til úrbóta, eða með því blátt áfram að veita áður fram komnum þingmálum þinglegan stuðning og fá þau samþ. Og ég er þeirrar skoðunar, að það hefði verið öllu viðkunnanlegra, að hin áður fluttu mál um þetta efni hefðu fengið stuðning þessara mætu manna, sem nú láta í ljós með flutningi þessarar till., að þeir standi með efni hinna áður fluttu þingmála um þessi efni. Ég skal þó fúslega rétta upp höndina til þess að greiða þessari till. götu til nefndar og þannig stuðla að því, að hún komist sem allra fyrst til hæstv. ríkisstj., svo að hún geti skipað n. til þess að athuga þessi mál, því að það ætti þá að vera tryggt, að það yrði loksins farið að hugsa um þessi mál, líka innan hæstv. ríkisstjórnar. Og betra er seint en aldrei.



Það er engum efa bundið, að hér er um nauðsynjamál að ræða, sem verður að reyna að finna úrlausn á og það nú þegar á þessu þingi. Hv. frsm. kom nokkuð inn á það - og að því er mér fannst frekar óheppilega - að setja þetta mál að einhverju leyti í andstöðu við útvíkkun landhelginnar. Það má ekki verða. Þetta er nauðsynjamál, hvernig sem um landhelgina fer, og við skulum ekki láta neina af þeim eðlilegu óskum og kröfum, sem gerðar eru til þess að auka útgerðina og fiskiðjuverin, verða til þess á neinn hátt að draga úr þeim till., sem fram koma um, að Íslendingar nú þegar kveðji sér alvarlega hljóðs um sinn rétt til landgrunnsins. Hv. frsm. virtist að nokkru leyti vilja fara inn á þessa leið með tilliti til þess, að það væri svo óbilgjörn klöpp, sem stæði í okkar vegi hvað snerti útvíkkun landhelginnar. Hann nefndi að vísu ekki klöppina, en við þekkjum hana. Við vitum ósköp vel, að það gamla brezka auðvald með sínum yfirgangi á hafinu heldur mjög sterkt á því valdi, sem það hefur einu sinni rænt sér, og hefur allvolduga bandamenn gagnvart okkur smælingjunum í þessu efni. En ég held, að við megum bara ekki láta neitt slíkt hræða okkur frá því að segja alveg fyllilega, hvern rétt við höfum í þessum efnum, og taka okkur hann, eins og við erum frekast menn til. Ég held, að okkur beri ekki á neinn hátt að víkja þar, og Bretar hafa nú gert okkur þann stóra greiða, þó að þeir hafi ætlað að gera okkur illt, að skella á okkur þessu löndunarbanni í Bretlandi, sem raunverulega hefur orðið til þess og verður til þess í ríkari mæli að sýna okkur Íslendingum, hve vel við getum komizt af án brezks markaðs og að það er heppilegra fyrir okkur að fá að vinna úr öllum okkar afla hér innanlands heldur en að nokkru leyti að þurfa að vera upp á ísfisksmarkað í Bretlandi komnir, þannig að það er sízt ástæða til þess að vægja í landhelgismálinu vegna löndunarbannsins eða á nokkurn hátt að vera yfirleitt að setja það í samband við okkar landhelgiskröfur. Ég er alveg fyllilega sammála einmitt því, sem fram kom líka hjá hv. frsm., að fiskiðjuverin og fjölgun þeirra er mál, sem leysir algerlega úr öllum þeim vandræðum, sem ætlunin var fyrir Breta að setja okkur í með löndunarbanninu. Höfuðmálið hins vegar, sem þessi þáltill. fer fram á, er raunverulega að koma í veg fyrir eyðingu Vestfjarða, því að það er alveg rétt, sem hv. frsm. og aðrir hafa haldið fram, að það, sem raunverulega vofir yfir, ef haldið er áfram eins og nú er stefnt, er eyðing slíkra landshluta. Nú hefur það ekki aðeins gildi fyrir Vestfirðinga, að þar sé hægt að auka togara- og bátaútgerð og byggja þar fiskiðjuver, heldur hefur þetta líka stórkostlegt gildi fyrir þjóðarbúið allt, fyrir alla landsfjórðunga. Við vitum það vel, að okkar að mörgu leyti beztu fiskimið eru úti fyrir Vestfjörðum, ef hægt er að sækja þau, og það er þess vegna litlum efa bundið, að ef til væru nægileg fiskiðjuver á Vestfjörðum, þá hefur það ekki aðeins gildi fyrir þá togara og báta, sem gerðir væru út frá Vestfjörðum, heldur líka fyrir togara annars staðar á landinu, sem mundi þykja mjög gott, a. m. k. á ýmsum tímum ársins, að leggja þar upp. Ég held þess vegna, að það sé alveg nauðsynlegt, að athugaðar séu nú af meira raunsæi og alvöru er gert hefur verið á undanförnum þingum þær till., sem fram hafa komið um aukningu togaraflotans, og það gleður mig, hvernig hv. frsm. tók undir þörfina á því. Við sósíalistar höfum flutt, bæði á síðasta þingi og fyrr, till. um kaup á 10 nýjum togurum, þar af tveim smíðuðum hér innanlands, þar sem nú er komið í ljós, að við Íslendingar getum vel smíðað stálskip sjálfir og ættum ekki að vera í neinum vandræðum með að geta smíðað togara. Við lögðum til, að 10 togarar yrðu keyptir á næstu tveim árum, og ég býst við, að á því sé full þörf, bara miðað við sæmilegt viðhald á togaraflotanum. Það, sem er ekki síður þörf, eins og hv. frsm. kom inn á líka, bæði á Vestfjörðum og annars staðar, er bygging fiskiðjuvera. Nú er spurningin, og það er það, sem alltaf hefur sýnt sig, um leið og einhverjar svona till. koma fram, að áhuginn fyrir samsvarandi aðgerðum í öðrum landshlutum er svo mikill, að þarna bætist alltaf ákaflega mikið við af till., og síðan stöðvast allt að lokum. Ég held, að við verðum að reyna að finna einhverjar leiðir í þessum efnum. Það dugir ekki að láta þetta ganga svona þing eftir þing, það sé kvakað hér með bænaskrár á ríkisstj., hún geri ekki neitt, fari kannske fram á í hæsta lagi að fá 5 eða 10 millj. kr. á fjárlögum til þess að útbýta á milli þægra kjördæma eða þægra staða sem eins konar atvinnubótafé, útdeilir þeim þess vegna eftir hinum undarlegustu reglum, ef reglur skyldi kalla, en raunverulega sé ekkert gert, sem eitthvað munar um, viðvíkjandi þessum stöðum, sem út undan eru og út undan hafa orðið hvað fjármagn snertir, a. m. k. allt síðan á tímum nýsköpunarstjórnarinnar, því að það er auðséð, eins og hv. frsm. kom inn á, að það, sem þessir staðir eins og Vestfirðirnir byggja á enn þá, eru togararnir, sem þeir fengu með þeim lögum, sem þá voru sett, og með þeim aðgerðum, sem þá voru framkvæmdar. Það er þess vegna vafalaust mjög gott og nauðsynlegt að herða á hæstv. ríkisstj. um aðgerðir í þessum efnum, um aðstoð og hjálp til að kaupa togara og annað slíkt, og það eru fyllilega réttmætar líka þær till., sem fram hafa komið af hálfu Alþfl. viðvíkjandi togurum til atvinnujöfnunar. En ég vildi, um leið og ég tek undir þær till., sem fram hafa komið frá þeim mönnum, sem hér hafa talað á undan í slíkum efnum, leyfa mér að beina því til hv. þm., sem áhuga hafa á þessum efnum og hafa reynsluna af, hvernig gengur, þ. e. a. s. hver árangurinn verður, hve lítill hann verður af því að biðja hæstv. ríkisstj. ósköp fallega og fá aldrei neitt svar, - ég vildi biðja þá um að athuga, hvort við gætum nú ekki orðið sammála á þessu þingi um aðgerðir, sem bókstaflega leyfðu þessum fjórðungum og þessum aðilum að bjarga sér sjálfir. Það er talað um óbilgjarna klöpp í sambandi við okkar landhelgismál, en sannleikurinn er sá, að í ýmsum þeim málum, sem landsfjórðungarnir eru að beita sér fyrir, hefur sjálf ríkisstj. reynzt óbilgjarnasta klöppin, þ. e. a. s. þar, á hennar einokunarvaldi, hefur strandað það, sem ef til vill væri mögulegt að gera fyrir einstök bæjarfélög og einstaka fjórðunga. Ríkisstj. hefur tvenns konar vald í þessum efnum nú sem stendur. Hún hefur annars vegar það vald, að öll bæjarfélög landsins þurfa að sækja til hennar um leyfi til þess að taka lán erlendis. Áður fyrr gátu íslenzk bæjarfélög tekið lán erlendis, og þau þurftu aðeins til ríkisstj. að sækja að svo miklu leyti sem það snerti þá gjaldeyrisyfirfærslu, eða þau þurftu að biðja um ríkisábyrgð. Ég álít, að í fyrsta lagi ætti að gefa bæjarfélögunum og fjórðungunum og þeim samtökum, sem bæjarfélögin þannig mynduðu sín á milli í einstökum fjórðungum, leyfi til þess að mega sjálf reyna að bjarga sér í þessum efnum. Í öðru lagi hefur ríkisstj. það vald, að hún getur neitað þessum fjórðungum um rétt til þess að selja sinn fisk út úr landinu, sökum þess að hún hefur samkv. lögunum frá 12. febr. 1940 ein leyfi til þess að veita leyfi til útflutnings á íslenzkum afurðum. Ég álít, eins og ég hef margoft lagt til á undanförnum þingum, að það ætti að veita bæjarfélögunum leyfi til þess og þeim samtökum, sem þau mynda, að mega sjálf flytja út fisk, m. ö. o., það ætti að leyfa þessum fjórðungum og þessum aðilum, sem eru að drepast undir þeirri fjármálapólitík, sem rekin er og stjórnað héðan frá Rvík, að bjarga sér sjálfir. Í öðru lagi er það vitanlegt, að það er ekki nóg að gefa þeim þetta frelsi. Það er rétt að gefa þeim meira, og það er fyllilega að öllu leyti forsvaranlegt. Það, sem þessi bæjarfélög þyrftu, eru eðlileg lán út á togara og hraðfrystihús, sem þau kæmu sér upp. Með lögunum um stofnlánadeild sjávarútvegsins við Landsbanka Íslands var það tryggt, að hægt væri að fá þar 75% af andvirði togara að láni, og núna eru lánin í stofnlánadeildinni 67 millj. kr. Það þýðir, að það hafi verið borgað niður um 33 millj. kr. af þeim 100 millj. kr., sem það var upphaflega og raunverulega var alltaf tilgangur Alþingis þá að ætti að vera áfram 100 millj. kr., þó að það hafi hins vegar verið framkvæmt þannig, að það hafi verið minnkað. Ég álít, að í fyrsta lagi væri rétt að setja stofnlánadeildina aftur í gang, þannig að það væri hægt að veita úr henni lán samkv. þeim fyrirmælum, sem þar eru. En þar sem vitað er, að hún mundi hrökkva skammt, þá álit ég, að það væri rétt, að ríkið tæki á sig samsvarandi ábyrgð gagnvart þeim bæjarfélögum eða samtökum bæjarfélaga, sem keyptu togara eða kæmu sér upp hraðfrystihúsum, eins og ríkið veitir Landsbankanum núna. Ríkið ábyrgist þessi lán, sem stofnlánadeildin veitir. Og ef ríkið léti bæjarfélögunum og þeim samtökum, sem þau kynnu að mynda, í té samsvarandi ábyrgð, sem sé ríkisábyrgð fyrir a. m. k. 75% af þessu, - það hefur nú farið raunverulega upp í 85% með ýmislegt af því, - þá mundi það þýða, að mörg af þessum bæjarfélögum og samtökum manna í þessum fjórðungum mundu á grundvelli slíkrar ríkisábyrgðar og frelsis til þess annars vegar að mega taka lán erlendis og hins vegar að mega sjálf selja út úr landinu sinn fisk, reyna að bjarga sér með að koma upp þessum tækjum, og í staðinn fyrir að fá hér þá halarófu, sem talað hefur verið um hér á Alþ. undanfarið, að það sé bætt alltaf við eina þáltill. eins og þá, sem nú kemur, ótal samsvarandi till., þangað til loksins er svo komið, að ríkisstj. segir: Ja, nú get ég ekki lengur tekið við þessum till. - þá mundu þau fá ákveðna skuldbindingu ríkisstj., ákveðna ríkisábyrgð, sem gildir gagnvart öllum bæjarfélögum, og möguleika fyrir þessi bæjarfélög til þess að hagnýta sér þessa ríkisábyrgð innanlands og utan með því að reyna svo af fremsta megni að leggja þarna nokkuð fram sjálf á móti. Ég held, að þetta sé atriði, sem við ættum alvarlega að athuga, hvort ekki væri hugsanlegt, að hægt væri að ná samkomulagi um á þessu þingi. Ég býst við, að menn séu orðnir sammála um það, að togaraútvegurinn og hraðfrystihúsin séu það örugg undirstaða undir íslenzku atvinnulífi, að það sé ekki aðeins óhætt, heldur líka rétt og skylt af ríkisvaldinu að veita slíkan almennan stuðning eins og slík ríkisábyrgð mundi þýða. Með þessu vil ég sízt draga úr því, að ríkisstj. væri falið að gera stórar aðgerðir í þessum efnum. Við höfum sjálfir lagt það til undanfarið, sósíalistar, að ríkisstj. keypti inn 10 togara og úthlutaði þeim, þannig að við stöndum náttúrlega með því eftir sem áður. En við höfum bara allir þm. orðið þess varir, hve erfitt er að fá hæstv. ríkisstj. ti1 þess að fallast á slíkt, og þess vegna vil ég segja, ef ekkert tækist að fá fram á þessu þingi í því að knýja fram aðgerðir ríkisstj. sjálfrar, þá finnst mér eðlilegt, að þingmeirihluti segði hér við hana: Ef þið viljið ekkert gera sjálfir, þá lofið þið okkur að bjarga okkur, þá standið þið ekki í veginum fyrir því sem aðalhöftin og aðalfjöturinn á framtakssemi landsmanna, að þeir fái að bjarga sér í þessum efnum, en það er ríkisstj. nú sem stendur.



Herra forseti. Ég vil ekki dæma um möguleikana fyrir því að færa út fiskveiðitakmörkin fyrir Vesturlandi. Ég geri ráð fyrir því, að þegar fiskveiðilandhelgin var færð út, þá hafi okkar færustu sérfræðingar gengið þar eins langt og þeir þorðu. Hins vegar er ljóst, að þetta mál verður að athugast mjög gaumgæfilega og hiklaust að ganga eins langt og frekast er kostur á. En að þessu atriði slepptu er það augljóst, að það verður sem allra fyrst að gera einhverjar ráðstafanir til þess að hjálpa útgerðinni á Vesturlandi og Norðurlandi. Útgerðin í þessum landshlutum hefur á síðustu árum orðið fyrir hverju áfallinu af öðru. Ofan á síldveiðibrestinn, sem á okkur hefur dunið eftir sumarið 1944, hefur hvað eftir annað orðið stórkostlegur aflabrestur á togveiðunum fyrir Norðurlandi. Það hefur verið bent á það hér í umræðunum, að öruggasta leiðin til úrbóta fyrir þessa staði væri að fá togara, sem geta leitað út á djúpmiðin og fært þaðan björg í búið. Þetta er alls kostar rétt, að þessum stöðum verður áreiðanlega ekki bjargað nema með aukinni togaraútgerð, en í því sambandi vil ég leyfa mér að benda á eitt atriði, sem ég tel engu síður mikilsvert, og það er, að þessum stöðum séu skapaðir möguleikar til þess að nýta aflann. Það hafa verið færð rök fyrir því á óyggjandi hátt, að togaraútgerðinni sé langsamlega bezt borgið með því, að togaraútgerðarmenn eða útgerðarfélögin vinni sjálf úr aflanum, og mér er þetta sérstakt áhugamál, þar sem í mínu kjördæmi eru núna reknir 5 togarar, en við höfum ekki enn þá haft aðstöðu til þess að vinna aflann í landi með öðrum hætti en að hengja hann upp í fiskhjalla til þurrkunar eða þá að salta hann. Það er því engu síður þýðingarmikið, að gerðar verði ráðstafanir til þess að skapa þessum útgerðarstöðum einmitt aðstöðu til þess að nýta aflann. Það mun liggja fyrir, að ríkisstj. hafi gert ráðstafanir til þess að útvega erlendis frá fé til ýmissa framkvæmda hér á landi. Nú er svo háttað, að ýmsir landshlutar, eins og Norðurlandið og Vesturlandið, hafa orðið ákaflega hart úti. Við höfum orðið fyrir mörgum skakkaföllum í sambandi við síldveiðibrest og aflabrest á þorskveiðum, og ofan á allt þetta hefur það skeð, að aðrir landshlutar hafa fengið óvenjulega mikla möguleika til þess að draga fólkið að sér. Ofan á þá vinnu, sem hér sunnanlands er í sambandi við varnarliðið, hefur verið hér mikil síldveiði í Faxaflóa, og ýmsir bjargræðisvegir opnast hérna fyrir fólkið, sem áður kvað ekki eins mikið að. Það má því segja, að Norðlendingar og íbúar Vesturlandsins séu í sérstakri hættu staddir, og ég vil bókstaflega gera kröfu til núverandi ríkisstj., að hún noti það fé, sem e. t. v. kann að fást, einmitt til þess að byggja upp þessa staði. Það er nauðsynlegt, að þetta sé gert fyrr en siðar, því að dráttur í þessum efnum skapar eingöngu aukna örðugleika, og fram hjá því verður aldrei gengið, að það verður að skapa fólkinu í þessum landshlutum engu síður möguleika til þess að bjargast heldur en þeim, sem búa hér við Faxaflóa.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Ég vil aðeins þakka hv. þm., sem hér hafa talað, fyrir mjög góðar undirtektir undir mitt mál og þá till., sem hér liggur fyrir. Ég vil sérstaklega taka undir það, sem hv. þm. Ak. (JR) sagði nú, er hann talaði síðast, að það verður að gera kröfu til þess, að nokkur hluti þess greiðsluafgangs, sem verður hjá ríkinu á þessu ári, verði notaður til þess að koma í veg fyrir, að til hruns og vandræða komi í ýmsum þróttmiklum framleiðslubyggðarlögum úti um land. Það kom fram smávægilegur misskilningur hjá tveimur hv. þm., sem hér töluðu, hv. 3. landsk. þm. (HV) og hv. 2. þm. Reykv. (EOl). Þeir töldu, að ég hefði flutt þetta mál sem nokkurs konar andstæðu við frekari friðunaraðgerðir fiskimiða fyrir Vestfjörðum. Þetta er ekki rétt. Því fer víðs fjarri, að ég sé slíkum ráðstöfunum mótfallinn. Ég tel þvert á móti, að stefna beri að því, eins og gert hefur verið, að landgrunnið allt, ekki aðeins fyrir Vestfjörðum, heldur umhverfis allt landið, verði friðað og að ýtrustu tilraunir verði gerðar til þess að mæta vanda Vestfirðinga nú með frekari útfærslu fiskveiðitakmarkanna. En ég hef aðeins lýst því yfir, að ég óttast, að sú viðleitni beri ekki nægilega skjótan árangur til þess að snúizt verði við vanda þessa landshluta nú. Ég sagði, að sú óbilgjarna klöpp, sem þær ráðstafanir, sem við þegar höfum gert, hafa lent á, bendi til þess, að þungt yrði undir fæti um enn frekari ráðstafanir í bili. En þetta þýðir að sjálfsögðu ekki það, að þessi till. sé flutt í einhverri andstöðu við viðleitni til þess að færa fiskveiðitakmörkin frekar út fyrir Vestfjörðum. Við flm. þessarar till. reynum aðeins að líta raunsætt á málin. Við flytjum till. um ráðstafanir, sem við teljum að hægt sé að gera nú þegar og geti borið árangur svo að segja strax. Þess vegna er það, sem við viljum mæta hinum aukna ágangi innlendra og erlendra togara á fiskimið vélbátaflota Vestfirðinga með því að fá Vestfirðingum sjálfum hliðstæð tæki í hendurnar, til þess að þeir geti sótt björg í bú eins og aðrir á sín eigin mið á stórum og fullkomnum skipum og unnið afla þeirra í þróttmiklum fiskiðjufyrirtækjum í landi. Þetta er kjarni þessarar till., en eins og að líkum lætur alls ekki hitt, að flm. hennar vilji ekki freista þess, að allt sé gert, sem unnt er, til þess raunverulega að friða mið vestfirzka vélbátaflotans. Ég skal ekki fara að ræða við hv. 3. landsk. þm. um öll þau ágætu mál, sem hann kvaðst hafa flutt hér á undanförnum árum. Í hans munni hlýtur það að vera hól um okkar till., þegar hann segir, að hún sé að „efni, anda og formi“ sniðin eftir sínum viturlegu og framsýnu till. á liðnum árum. Ég segi: Þarf þá nokkuð frekar vitnanna við um þessa till. að hans áliti, fyrst hún er þannig að efni, anda og formi? En annars álít ég, að við, sem þekkjum, hvar skórinn kreppir að í þessum efnum, eigum ekki að vera að deila um formsatriði í þessu sambandi. Við eigum að reyna að fara þær leiðir, sem líklegastar eru til þess að leysa vandræði þess fólks, sem við erum fulltrúar fyrir. Þess vegna álít ég það ekki tímabært, að ég og hv. 3. landsk. förum hér inn á kappræður um ríkisútgerð togara eða ekki ríkisútgerð togara. Við þurfum að fá stærri og betri skip til þess að gera út á Vestfjörðum, og þá leysist vandinn. Það er nógur tími til þess að deila um það, hvert formið á að vera á útgerð þeirra. Ég get aðeins sagt það sem mína skoðun, að ég álít síður en svo, að það sé nokkur fjarstæða að ræða um ríkisútgerð togara, og ég álít, að þó að horfið væri að slíkum rekstri, þá þýddi það ekki neina allsherjar þjóðnýtingu í þessu landi. Ég álít hins vegar, að hitt formið sé skynsamlegra, að einkaframtakið og einstök byggðarlög leysi atvinnuvandamálin saman með þeim stuðningi, sem nauðsynlegur er af hálfu ríkisins. Ég álít, að þar sé ekki um að ræða annað en nauðsynlega og eðlilega tilfærslu á fjármagni, og það er það, sem raunverulega hefur þegar verið gert með aðstoð ríkisins við togarakaup í fjölmörgum kaupstöðum og kauptúnum landsins. Ég vil svo endurtaka þá ósk mína, að þessu máli verði vel tekið, till. fái skjóta afgreiðslu og komist sem allra fyrst í framkvæmd.



Herra forseti. Þetta er nú fyrri umr. um þessa till. og vafalaust fer hún til athugunar í n., eins og venjulegt er. En þrátt fyrir það þykir mér ástæða til að segja nú þegar nokkur orð, aðallega til athugunar fyrir þá þingnefnd, sem fær þessa till. til meðferðar. Ég vil byrja á því að þakka hv. flm. fyrir það að hafa hreyft þessu vandamáli, því að vissulega er hér um stórkostlegt vandamál að ræða. En ég vil ítreka það, sem hér hefur verið nokkuð vikið að af öðrum hv. þm., að það eru ekki einasta Vestfirðir, sem eiga þarna hlut að máli, heldur líka Norðurland og þá fyrst og fremst Húnaflóahéruðin. Það eru nú orðin 4 ár, síðan landhelgislínan var ákveðin og færð út fyrir Norðurlandi, rúmlega 4 ár, og það ber öllum sjómönnum þar, a. m. k. í Húnaflóahéruðunum, saman um það, að það séu óeðlilega lítil áhrif, sem þetta hefur haft, eftir því sem enn er komið, og ég hygg, að það sé alveg rétt, sem fram er tekið í grg. þessarar till., að það sé vegna þess, að það sé beinlínis setið fyrir fiskigöngunum fyrir Vestfjörðum, og það gildir náttúrlega nákvæmlega sama um Húnaflóa, að það sé setið fyrir þeim af togaraflotanum. Ég skal geta þess, að það er nú og var strax raunar allmikil óánægja meðal sjómanna og útvegsmanna í Húnavatns- og Strandasýslu yfir því, að þessi nýja landhelgislína liggur inn með Ströndunum í stað þess að vera tekin af Horni og bara miðuð við Horn og Skaga. Nú skal ég segja það, að eins og allir hv. þm. sjálfsagt hafa heyrt, hef ég fengið upplýsingar um það, að fiskveiðafloti Breta hér við land hafi veitt s.l. ár 67% meira en næsta ár áður en landhelgislínan var færð út. Þetta er náttúrlega mjög glæsilegur og góður árangur, ef þetta væri allt því að þakka, að landhelgin hefði verið aukin. En ég fyrir mitt leyti er ekki svo bjartsýnn, að ég trúi því, að öll þessi veiði hafi verið veidd utan hinnar nýju landhelgi, því að bæði er nú það, að við vitum, að fyrr og síðar hefur Ísland ekki haft færi á því að hafa svo sterka landhelgisgæzlu, að hún dugi að fullu, og svo vitum við það, að eftir framkomu Bretanna er áreiðanlega víst, að þeir hafa enn meiri viðleitni sýnt - og þá sennilega ekki sízt fyrir Vestfjörðum og Norðurlandi - til þess að fara inn fyrir hin nýju takmörk, þegar ekki eru varðbátar á leiðinni. Þess vegna er það ekki sízt ástæða til, að sú n., sem hér er gert ráð fyrir að skipa, og þá ríkisstj. líka leggi meiri áherzlu á það en enn hefur verið, að landhelgisgæzlan á þessu sviði sé sem allra öruggust. Að öðru leyti skal ég nú ekki fjölyrða um þetta og ekki fara að tala um aukna togaraútgerð og slíkt, en hitt er vitaður hlutur, að í þeim kauptúnum og sjávarþorpum, sem eru fyrir Vestur- og Norðurlandi, er vandinn það mikill fyrir hendi, að það er þörf á því fyrir Alþ. að grípa þar fast í taumana. Og svo vil ég að lokum gera eina sérstaka aths. við þessa till. og biðja hv. n. að taka hana til greina, og það er fyrst og fremst niðurlag till., því að þar segir, að n. skuli hafa skilað áliti til ríkisstj. fyrir 1. marz 1955. Ég mundi vilja leggja áherzlu á, að þessi n., verði hún skipuð, skili áliti svo fljótt, að þetta mál geti orðið tekið til meðferðar á þessu þingi og þær till., sem sú væntanlega n. kann að koma með. Það vitum við nú náttúrlega ekkert um, hvað þing stendur lengi. Það eru sumir, sem orða það, að því verði lokið fyrir jól, en ég er nú ekkert mjög trúaður á það. En ég álít, að þetta verði að færa fram a. m. k. það, að þessi n. hafi skilað áliti fyrir áramót. Að öðru leyti skal ég svo ekki fjölyrða um þetta mál á þessu stigi.



Herra forseti. Það hefur verið bent á það hér af nokkrum hv. þm. á undan mér, að það væri að vísu nokkuð óvenjulegt, að um þáltill. sem þessa væru jafnmiklar umr. og þegar eru orðnar. En þar sem fulltrúar af Vestur- og Norðurlandi hafa þegar sagt sína raunasögu um atvinnuástandið á þeim stöðum, tel ég ekki óeðlilegt, að einnig komi rödd af Austfjörðunum, sem að vissu leyti verður ekki mjög frábrugðin því, sem áður hefur verið sagt. Þar eru sams konar erfiðleikar og á borð við þá, sem upp eru taldir í þeirri till., sem þrír hv. þm. hafa hér flutt og vissulega er þörf á að samþykkt verði, þó að sú nefnd, sem um getur í till., mætti gjarnan hafa öllu víðtækara starfssvið en þar er gert ráð fyrir. Ég skal ekki á neinn hátt draga úr því, sem hv. frsm. sagði um það ástand, sem á Vestfjörðum ríkir og sjálfsagt víða á Norðurlandi, eins og hv. þm. Ak. benti hér á áðan, en vil minna á það, að það eru til staðir víðar á landinu, eins og t. d. á Austurlandi, og verða mér þá sérstaklega minnisstæðir Seyðfirðingar, sem fengu á sínum tíma nýsköpunartogara, en hafa ekki á einn eða annan hátt getað hagnýtt sér hann síðan, vegna þess að þær hv. ríkisstjórnir, sem setið hafa við völd síðan sá togari kom til landsins, hafa ekki séð ástæðu til að rétta þessum stað á Austfjörðum þá fjárhagslegu aðstoð, sem hann þurfti til að geta hagnýtt sér til hlítar það skip, sem honum var þó úthlutað. Þetta hefur þýtt það, að skipið hefur orðið að leggja upp á fjarlægum stöðum um margra ára skeið, og Seyðfirðingum er með því gert ókleift að stunda sjómennsku á skipinu, jafnframt því sem skipið hefur lítið sem ekkert lagt Seyðfirðingum til af atvinnu. Slíkt ástand eins og ríkir um mál kaupstaðar eins og Seyðisfjarðar hefur verið bent á víðar á landinu, og er sjálfsagt satt og rétt, en ég taldi nauðsynlegt að benda á það neyðarástand, sem ríkir í atvinnumálum Seyðisfjarðar og reyndar víðar á Austfjörðum, áður en þessi till. fer í n., þar sem búast mætti við því, að till. kæmu fram við síðari umr. um víðara starfssvið þeirrar n., sem um getur í till. þeirra hv. þm. N-Ísf. og hinna tveggja, er till. flytja með honum. Ég þarf ekki að ítreka það, sem aðrir hv. þm. hafa hér minnt á, hvað þessir hlutir þýða fyrir slíka staði. Þeir þýða fólksflótta þaðan og þá fyrst og fremst hingað til Suðvesturlandsins, skapa þar aftur önnur vandamál, svo sem húsnæðisböl, og þegar afturkippur kemur í þá hervarnavinnu, sem nú er unnin, þá mun að sjálfsögðu verða tvöfalt það böl, sem þessi fólksflótti hefur orsakað, í fyrsta lagi á stöðunum, sem flúið var frá, og eins að ekki voru þeir staðir færir um að taka við, sem flutt var til, af mörgum ástæðum og þá fyrst og fremst húsnæðis- og atvinnulega séð. Ég tek því að lokum eindregið undir þau eggjunarorð hv. þm. Ak. um áskorun á ríkisstj., að hún leggi fram það fé, sem afgangs verður á fjárlögum, og veiti til þess sérstakan lið einnig á fjárlögum að bæta úr atvinnuástandi þeirra staða, sem ekki þola langa rannsókn slíkra mála, heldur þarfnast fyrst og fremst skjótrar úrlausnar.



Herra forseti. Við 1. umr. fjárlaganna í Sþ. um daginn gat hæstv. fjmrh. þess, að það sé sannarlega ástæða til þess að gleðjast yfir því, að allir hafi nú atvinnu og að menn í þessu landi búi nú almennt við kjör, sem þoli fyllilega samanburð við það, sem sé annars staðar. Ég verð að segja það, að ég varð undrandi yfir þessum ummælum hæstv. ráðh. Ég taldi mig það kunnugan a. m. k. atvinnuástandi í Norðlendingafjórðungi, að þessi ummæli hæstv. ráðh. hafa hlotið að verka á norðlenzkt verkafólk, sem nú gengur atvinnulaust í hundraðatali, sem hrein og bein fjarstæða, svo að ekki sé meira sagt. Annaðhvort er, að hæstv. fjmrh. hefur mjög óglöggt yfirlit yfir atvinnuástand hinna ýmsu kaupstaða og kauptúna á Vestur-, Norður- og Austurlandi, eða hitt, að ráðherrann hefur ekki viljað viðurkenna staðreyndir. En staðreyndirnar eru þær, að í öllum þessum landsfjórðungum hefur verið og er enn, því miður mjög alvarlegt atvinnuástand. 1952 skipaði ríkisstj. atvinnumálanefnd ríkisins. Þessi n. skyldi rannsaka atvinnuástand hinna ýmsu staða, aðallega á Norður- og Vesturlandi. Það var mjög mikið verkefni, sem þessari n. var falið að vinna, og hún lauk ekki störfum eða sendi ekki frá sér skýrslu um sín störf fyrr en í marz s. l. vetur. Í þessari skýrslu, sem ég tel að sé mjög fróðlegt plagg, eru margar, miklar og merkilegar upplýsingar. Það liggja fyrir frá nefndarinnar hálfu skýrslur frá að mig minnir 44 kauptúnum og kaupstöðum á landinu. Á öllum þessum stöðum vantar tilfinnanlega atvinnutæki, svo sem skip, hraðfrystihús, beinamjölsverksmiðjur og margt og margt fleira. Á sumum af þessum stöðum er eitthvað af þessum tækjum til, víða eru þau mjög úr sér gengin. Það, sem er áberandi og sérstaklega kemur víða fram í nefndarálitinu, er það, að víðast hvar vantar rekstrarfé, svo að hægt sé að reka þau atvinnutæki, sem til eru. N. virðist hafa tekið þetta starf sitt allalvarlega, og hún gerir till. til úrbóta fyrir alla þessa staði. Maður skyldi nú ætla, þegar ríkisstj. hefur skipað n. í ákveðnum tilgangi, að þá sé það ekki gert til þess aðeins að sýnast, aðeins til að slá ryki í augun á fólkinu, aðeins til þess að svæfa það í bili frá því að gera ákveðnar kröfur til úrbóta á vandræðum sinum. En a. m. k. það sem af er þessu þingi hefur verið ótrúlega hljótt um störf þessarar n., og ekkert liggur hér fyrir um það, hvað ríkisstj. hyggst gera og hváð hún ætlar sér að taka upp af þeim till., sem atvinnumálanefndin gerði til úrbóta á atvinnuástandi hinna ýmsu staða. Nú má vel vera, að hæstv. ríkisstj. sé ekki búin að ganga frá því, sem hún ætlar sér að leggja til að gert verði til úrbóta á atvinnuástandi hinna ýmsu staða. Færi betur að svo væri og að við mættum eiga von á að fá einhverjar till. frá hennar hálfu í þessa átt. Ég get tekið undir flest eða öll þau ummæli, sem hér hafa komið fram hjá þeim hv. þm., sem hafa kvatt sér hljóðs um þá þáltill., sem hér liggur fyrir. Reyndar hafa umræðurnar ekki eingöngu snúizt um þáltill. sjálfa sem ráðstafanir vegna vaxandi rányrkju á fiskimiðum fyrir Vestfjörðum, heldur snúizt upp í það að verða umræður um atvinnuástandið almennt, og það bregður svo við, að þeir af þm. úr stjórnarflokkunum, sem hér hafa talað, segja ástandið allt öðruvísi í atvinnumálunum en hæstv. fjmrh. vildi vera láta í útvarpsræðu hér við 1. umr. fjárlaganna. Hv. þm. N-Ísf. lýsir því með mjög sterkum orðum, hvað atvinnuástandið sé örðugt og erfitt í sínu kjördæmi og í Vestfirðingafjórðungi almennt. Hv. þm. Ak. gerði slíkt hið sama og hv. þm. Eyf. gerði líka slíkt hið sama. Ég veit, að þessir menn eru mjög kunnugir í sínum kjördæmum og þeir vita alveg um, hvernig ástandið er. Það gleður okkur þm. sósíalistanna alveg sérstaklega, að þessir þingmenn skuli nú hafa kveðið upp úr með það hér á Alþ., að það sé hin mesta nauðsyn, að þing og ríkisstj. taki þessi mál til alvarlegrar íhugunar og aðgerða. Í tíu ár hafa t. d. síldveiðarnar brugðizt fyrir Norðurlandi. Þessi atvinnuvegur, síldveiðarnar, hefur verið aðalundirstaðan undir lífsafkomu heilla byggðarlaga, sem telja svo að skiptir þúsundum íbúa. Þegar aðalatvinnuvegurinn hrynur svo gersamlega eins og hér er raun á, þá geta menn sett sig inn í það, hvernig aðstaða þessa fólks muni hafa verið og sé, enda er svo komið, að frá fjölmörgum stöðum á Norðurlandi og sjálfsagt á Vestfjörðum líka er stöðugur straumur af fólki hingað til Suðvesturlandsins. Það er út af fyrir sig fullkomið áhyggjuefni, ef sú þróun á að verða áfram í atvinnumálum okkar, að heil byggðarlög þurfa máske að leggjast í eyði fyrir það, að fólkið fær ekki atvinnu. Við höfum séð, hvernig byggðarlög hafa lagzt í auðn, m. a. á Vestfjörðum, fyrir það að það opinbera var ekki nóg á verði fyrir því að bjarga fólkinu frá því að þurfa að flýja bú sín og heimili til annarra staða. Það flytur enginn frá öðrum eða hinum staðnum frá eigum sínum, nema það telji þess fulla þörf, sjái ekki möguleika til að geta lifað á þeim stað, þar sem það hefur í upphafi myndað heimili og ætlað sér að eiga heima áfram. Ég vil alveg sérstaklega undirstrika ummæli, sem hv. þm. Ak. viðhafði hér áðan. Hann sagðist krefjast þess af ríkis stj., að veitt yrði fjármagn til uppbyggingar atvinnuveganna í Norðlendingafjórðungi og á öðrum þeim stöðum á landinu, þar sem atvinnuleysi væri nú. Ég vil alveg sérstaklega undirstrika þessi ummæli. Og ég veit, að hann hefur mjög sterka aðstöðu einmitt til þess að láta þessi ummæli verða meira en orðin tóm. Hann er m. a. stuðningsmaður núverandi ríkisstjórnar. Hér hafa fjórir þingmenn, sem allir eru stuðningsmenn núverandi ríkisstj., kvatt sér hljóðs og krafizt aðgerða fyrir þessi byggðarlög og önnur þau, sem búa við hið alvarlega atvinnuleysi. Ég get líka undirstrikað það, sem kom hér fram hjá hv. þm. A-Húnv., að mér finnst of langur sá frestur, sem getið er um hér í lok þessarar þáltill., að n., sem talað er um að kjósa, skuli hafa lokið störfum og skilað áliti til ríkisstjórnarinnar fyrir 1. marz 1955. Ég hefði talið sjálfsagt, að þessi n. skilaði áliti nú þegar á þessu þingi. Við erum búnir að fá meira en nóg af því, að það séu skipaðar og kosnar nefndir, sem telja sig þurfa svo og svo langan tíma til rannsókar á þeim verkefnum, sem viðkomandi nefndum eru falin. Því miður hafa framkvæmdir á því, sem nefndirnar leggja til, ekki orðið eins hraðar og æskilegt væri. Er skemmst að minnast á atvinnumálanefndina, sem ég minntist á í upphafi máls míns, þar sem ekkert er farið að heyrast frá núverandi ríkisstj., hvað hún hyggst gera við þær till., sem þar liggja fyrir. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta mál frekar. Ég vildi aðeins nota tækifærið, úr því að þetta mál barst hér á góma í hv. Alþ., að lýsa mínum stuðningi við allar þær ráðstafanir, sem fram eru komnar eða fram kunna að koma og gætu orðið til þess að draga úr því neyðarástandi, sem ég tel að ríki í vissum landshlutum hvað atvinnu snertir. Við þm. sósíalista munum á þessu þingi flytja frv. í sambandi við ráðstafanir, sem við teljum að sé nauðsynlegt að nú þegar verði gerðar í þessum málum.



Herra forseti. Hv. þm. Ak., sem er lögfræðingur, lét það í ljós áðan, er hann talaði, að hann teldi víst, að þau stjórnarvöld, sem réðu því, hvernig núgildandi friðunarlína var dregin, mundu þá hafa farið eins langt og þau þorðu. Ég hef hins vegar fulla vissu og fyrstu handar heimildir um það, að þannig var ekki á máli haldið, heldur var farið svo skammt, þegar línan var ákveðin, að alveg þætti öruggt, að hvert einasta atriði í þeirri ákvörðun stæðist fyrir alþjóðadómi. Ég endurtek: Það var út frá þessu sjónarmiði, sem línan var dregin, að svo hóflega skyldi í sakir farið, að það væri alveg öruggt, að hvert einasta atriði í þessari ákvörðun stæðist fyrir alþjóðadómi. Það hefur verið viðurkennt á innlendum og erlendum vettvangi af hæstv. forsrh., og hef ég þar milliliðalaust á þann boðskap hlýtt, að það var sú meginregla, sem réð aðgerðum hæstv. ríkisstjórnar. Það er kannske engin ástæða til þess að ásaka hæstv. ríkisstj. fyrir það að fara svona varlega í sakirnar á sínum tíma. En það sýnir okkur samt fyllilega, að einmitt vegna þessarar varfærni er nú full ástæða til að draga ályktanir af fenginni reynslu og stíga annað skref til viðbótar til útfærslu línunnar, a. m. k. þar, sem sérstaklega aðkallandi aðstæður eru fyrir hendi, eins og fyrir Vestfjarðaströndinni. Þegar við sjáum, að friðunin er þar ófullnægjandi og liggur við, að atvinnuvegur, sem hefur verið aðalatvinnuvegurinn í heilum landshluta frá landnámstíð, er að leggjast í auðn, þá er fyllsta ástæða til að stíga annað skref, svo framarlega sem það þykir fært. Nú hefur verið farið fram á það, að ákvæði gildandi laga um aukna friðun verði notuð, og það er margsinnis upplýst, að það eru ekki til nein ákvæði í alþjóðalögum um 3 eða 4 sjómílna landhelgi. Það eru lífsmöguleikar fólksins í strandríkinu, sem fyrst og fremst verða að ráða slíkum aðgerðum. Og hefur alþjóðadómstóll nú viðurkennt, að það skuli jafnan vera eitt af höfuðgrundvallaratriðum. sem á er litið. þegar dæmt sé um lögmæti landhelgisákvarðana. Ég held því, að enginn skaði væri skeður, þó að það yrði prófað af hæstv. ríkisstj. að færa út friðunarlínuna fyrir Vestfjörðum 12 sjómílur til hafs í viðbót við það, sem núverandi lína ákveður, vegna alveg sérstakra landfræðilegra og hagfræðilegra ástæðna. Það mál væri þá alveg út af fyrir sig prófað fyrir alþjóðadómi. En ríkisstj. þykist vera alveg örugg með það, að alþjóðadómstóll muni aldrei hnekkja fjögurra sjómílna línunni, sem nú hefur verið ákveðin. Það gæti því ekki raskað neinu viðvíkjandi því, sem þegar hefur verið gert í málinu. En ef fengin yrði viðurkenning á því, að við mættum á þessu svæði færa okkar friðunarlínu út um 12 sjómílur, þannig að það væru 16 sjómílur frá yztu nesjum, þá værum við þar með búnir að fá vitneskju um það, hver réttur okkar væri að alþjóðalögum til að gera slíkt hið sama kringum allar strendur landsins. Að kröfurnar um aukna friðun fyrir Vestfjörðum þykja engin fjarstæða, sést þegar af því, að hópur af þingmönnum Austfirðinga flutti þegar í fyrra till. um að fara fram á hið sama fyrir Austfjörðum. Þar er nauðsynin að vísu ekki alveg eins brýn og fyrir Vestfjörðum. Og ef gera ætti tilraun með þetta, þá teldi ég, að það væri langsamlega öruggast að gera það fyrst fyrir Vestfjörðunum, ef menn ekki þyrðu að stíga þetta skref til fulls og ákveða 16 sjómílna friðunarbelti strax kringum landið allt. Hv. flm., þm. N-Ísf., sagði, að ég hefði litið á þáltill. hans, sem hér er til umr., sem andstæðu við þáltill. mína og hv. þm. V-Ísf. um stækkun friðunarsvæðis fyrir Vestfjörðum og sem andstæðu við frv. okkar um ríkisútgerð togara til atvinnujöfnunar. Þetta er alger rangfærsla á mínum orðum, eins og hann vitnaði líka sjálfur til minnar ræðu. Hann sagði, að ég hefði haldið því fram, að þessi till. væri að orðfæri, efni og anda endursögn af þeim þingmálum, sem ég hefði áður flutt. Það var nokkurn veginn orðrétt eftir mér haft, og þess vegna er mín niðurstaða sú, að þetta sé alls ekki andstæða við hin áður nefndu þingmál okkar hv. þm. V-Ísf., heldur dágóð endursögn af þeim málum, þó að sá meginmunur sé þó á, að í þessari nýju till. er lagt til, að skipuð verði n. til að athuga þá hluti, sem við höfðum áður lagt til að verði lögfestir. Ég er fyrir mitt leyti búinn fyrir löngu að fá svo mikið af nefndaskipunum og athugunum á málum, að ég tel það hvergi nærri jafngott og ákveðin lagafyrirmæli til hæstv. ríkisstj. Hv. síðasti ræðumaður minnti einmitt rétt áðan á nefndarskipun, skipun atvinnumálanefndar ríkisins. Ég var í þeirri nefnd. Hv. þm. sagði, að það liti út fyrir, að þessi n. hefði tekið hlutverk sitt alvarlega, og hefði hún skilað góðu og ýtarlegu nál. Það er rétt, nál. er geysilega mikill „doðrant“. Það fjallar um atvinnuástandið í landinu, eins og það var þá. Í því er að finna lýsingu á atvinnuástandi 44 eða 45 byggðarlaga, og heimildirnar eru atvinnumálanefndir viðkomandi staða. Þetta er því sannfræðilegt rit. En þetta nál. fór „í skaut Abrahams“. þ. e. a. s. í skaut ríkisstj., og hefur hvílt þar síðan. Það hefur ekki sézt, að hún hafi flutt eina einustu till. eða eitt einasta frv. á grundvelli þeirra miklu gagna, sem þarna liggja fyrir hjá henni, snerta atvinnulíf landsmanna og fjalla einmitt um mörg brýn og aðkallandi úrlausnarefni, sem einmitt hefði verið eðlilegast að hæstv. ríkisstj. hefði beitt sér fyrir. Þarna er enn ein sorgarsagan um árangur af starfi nefndar. Reynslan er jafnan sú, að þótt starfið sé unnið af alúð og gögnin séu lögð í hendur ríkisstjórnarinnar, þá virðist eins og það sé allt annað, sem frekar sé hugsað um, heldur en atvinnulífið og ráðstafanir því til aðstoðar. Niðurstaðan, sem komizt er að í till. hv. þm. N-Ísf. og meðflm. hans, er sú, að í stað þess að knýja á um að friða fiskimið vélbátanna fyrir Vestfjörðum, eigi að gefa þetta upp á bátinn og leita eftir aðstoð hjá ríkinu til að byggja stærri skip, togara, til þess að sigla út yfir hið ófriðaða svæði, þar sem fiskað hefur verið frá upphafi Íslandsbyggðar, og út á Halamiðin þar fyrir utan. Það á sem sé alls ekki samkv. till. að gera neinar ráðstafanir vegna vaxandi rányrkju. Það á bara að horfast í augu við eyðinguna sem staðreynd, láta vélbátaflotann grotna niður á Vestfjörðum eða selja hann í burtu, gefa vélbátaútgerð upp sem atvinnuveg, en biðja ríkið að veita hjálp til þess að kaupa togara, svo að hægt sé að sækja dýpra, sækja á togaramiðin, þar sem erlendir og innlendir togarar fyrirbyggja, að fiskurinn komist upp á grunnmiðin. Ég verð að segja það, að mér er þetta ekki geðfelld úrlausn. Ég bið um aukna friðun, svo að hægt sé að sækja sjóinn fyrir Vestfjörðum með þeim eðlilegasta hætti og áreiðanlega þjóðlega hagnýtasta hætti, þ. e. a. s. á vélbátum, eftir að fiskurinn hefur komizt upp á grunnmiðin. Um þetta bið ég af því, að engin þjóð getur átt frekari rétt en Íslendingar sjálfir til þess að nýta auðlindir sínar. Við hljótum að krefjast þess, að þessi atvinnuvegur landsmanna sé ekki eyðilagður. Ég vil taka undir það með hv. þm. A-Húnv., að það allra óskemmtilegasta við þessa till. er þó það, að þeirri n., sem ætlazt er til að verði skipuð, er ekki gert að skila áliti fyrr en um það leyti, sem örugglega má búast við að þetta þing ljúki störfum, 1. marz n. k. Það yrði þá ekki neinna úrbóta von af nefndarstarfinu fyrr en í fyrsta lagi á næsta vetri - á næsta Alþingi. Hæstv. ríkisstj. hefði sem sé ekki fengið plögg nefndarinnar, athugunina á þessum málum, í hendur fyrr en um það leyti, sem þessu þingi væri að ljúka. Þingið stendur sennilega ekki miklu lengur en fram í marzbyrjun. Ég er eins og hann sáróánægður með þetta ákvæði þáltill., og undir það hefur verið tekið af fleirum. Ég held, að fyrir Vestfjörðum komi varla neitt annað að verulegu gagni en útfærsla friðunarlínunnar. Jafnframt þyrfti að gera ráðstafanir til aukinnar og bættrar landhelgisgæzlu. Þessu held ég að nefnd, sem helgaði sig athugun á þessum málum, hljóti að geta áttað sig á á tiltölulega stuttum tíma. Viðvíkjandi þeim óskum og kröfum, sem komið hafa fram hér á hendur ríkisvaldinu um úrbætur á aumlegu atvinnuástandi í þremur landsfjórðungum, vil ég aðeins segja það, að það er vissulega hin alvarlegasta hlið þessa máls, sem krefst skjótra aðgerða, en ekki langdregins og vonlítils nefndarstarfs og athugana. Það er sem sé búið að athuga þetta mál allgaumgæfilega af atvinnumálanefnd ríkisins, og þau gögn öll hefur hæstv. ríkisstj. Að svo miklu leyti sem nefnd getur athugað þau mál, er búið að athuga þau, ekki aðeins fyrir Vestfirði, því að frá hverri einustu atvinnumálanefnd á Vestfjörðum er komið nál. og úr því er einnig búið að vinna, en einnig frá öllum atvinnumálanefndum í Norðlendingafjórðungi. Hið sama gildir um Austfirðina. Öll þessi gögn liggja, eins og fyrr er sagt, hjá hæstv. ríkisstj. Það er því aðeins eftir að stíga aðalskrefið í þessu máli, sjálft framkvæmdaskrefið. Og þar er það víða aðalatriðið að útvega hinum einstöku stöðum skip, útvega þeim hafnarmannvirki, þar sem þau vantar, útvega þeim aukin fiskvinnslutæki, þar sem þau vantar, og síðast, en ekki sízt, að sjá um, að hráefni berist, til þess að fólkið geti fengið vinnu heima fyrir. Um þetta greinir kannske eitthvað á um leiðir, og þó er það ekki víst. Það gleður mig að heyra, að hv. þm. N-Ísf. segir nú meira að segja, að hann telji enga fjarstæðu að ræða um ríkisútgerð togara í því sambandi að leysa þennan vanda. Það er þó strax nokkuð í áttina. Við eigum sannarlega að láta fordómana um formshlið slíkra mála víkja, líta á formshlið málsins sem algert aukaatriði og reyna að komast að niðurstöðu um úrlausn málsins. Ég er alveg sannfærður um það, að hv. þm. A-Húnv. er t. d. búinn að sannfærast um, að það er ekki rétta leiðin að reyna að leysa atvinnuþörf hinna einstöku smákauptúna með staðbundinni togaraútgerð. Hann þarf vafalaust ekki að reka sig á nema einu sinni að því er það snertir. Það er búið að gera tilraun með það að leysa atvinnumál Skagastrandar eða Höfðakaupstaðar með útgerð lítils togara. Sú tilraun misheppnaðist algerlega, og sennilega er lítil löngun á þeim stað til þess að endurnýja hana. Ég dreg það t. d. ekki í efa, að það hefði verið hægt að leysa betur atvinnuþörf Djúpuvíkur, Drangsness, Hólmavíkur og Skagastrandar með því að láta ríkisrekinn togara sinna atvinnumálum þessara staða heldur en að kasta hundruðum þúsunda í Drangsnes eitt. - Hundruðum þúsunda, segi ég, það er komið á fjórðu eða fimmtu milljón í það litla kauptún. Og þó er málið óleyst fyrir framtíðina. Tilraunin, sem gerð var með Skagaströnd með gamlan, lítinn togara, var bæði dýr og misheppnuð. Hólmavík var svo látin eiga sig að miklu leyti. Þó var sjómönnum þar hjálpað til að eignast tvo eða þrjá vélbáta. - Ég er alveg sannfærður um, að þegar reikningsdæmið um aðstoðina við þessa staði er gert upp, mun koma í ljós, að varla hefði verið hægt að halda klaufalegar á málum en um þá aðstoð. Mín sannfæring er, að málið hefði verið miklu betur leyst með því að láta einn ríkisrekinn togara flytja hráefni á land til þess að nýta bæði vinnuafl og atvinnutæki á þessum stöðum.



Herra forseti. Þáltill. sú, sem hér um ræðir og prentuð er á þskj. 30, fjallar um það, að skipuð verði fimm manna nefnd til að gera allsherjaráætlun um hagnýtingu vinnuafls í þágu íslenzkra atvinnuvega, með sérstöku tilliti til þess, að unnt verði að veita þeim stóra hópi Íslendinga, sem nú starfa á vegum erlends herliðs í landinu, arðbæra atvinnu við þjóðnytjastörf. Við flm. þessarar till. lítum svo á, að hér sé hreyft við afar mikilvægu máli, sem ekki megi slá á frest að taka til alvarlegrar athugunar, ef ekki á að bíða í aðgerðaleysi og sinnuleysi eftir því, að þúsundir Íslendinga verði skyndilega atvinnu- og staðfestulausar. Skoðanir okkar Íslendinga á herstöðvasamningnum við Bandaríkin og dvöl hins erlenda herliðs í landinu eru sem alkunnugt er ákaflega skiptar. Margir - og þeir gerast æ fleiri - eru sömu skoðunar og við flm. þessarar till., að herstöðvar útlends herliðs í okkar fámenna landi séu mikið böl og tefli þjóðinni í bráðan og augljósan háska. Aðrir segja, að hervarnarsamningurinn hafi að vísu verið réttlætanlegur, þegar hann var gerður árið 1951, vegna þess að þá hafi ófriðvænlega litið út í heiminum. Sumir þessara manna telja heimsástandið hafa tekið þeim breytingum síðan, að þær forsendur, sem í þeirra augum réttlættu svonefnda hervernd hér fyrir hálfu fjórða ári. séu með öllu brostnar. Enn hafa aðrir látið þá skoðun í ljós, að þó að viðsjár í heiminum hafi minnkað allverulega hin síðustu missiri, sé tæplega enn tímabært, eins og þeir orða það, að segja upp herstöðvasamningnum, en viðurkenna hins vegar, að það beri að gera strax og friðarhorfur eru að þeirra dómi sæmilega öruggar. Þó að slíkt orðalag sé að vísu í óákveðnara lagi, virðist mér augljóst, að þeir menn, er þessu halda fram, telji aðeins tímaspursmál, hvenær við eigum að segja upp samningnum og losna við allan her úr landinu. Þá eru enn ríkjandi þau sjónarmið hjá ýmsum og þá einkum forustumönnum núverandi stjórnarflokka og hinum þægustu fylgjendum þeirra, að herstöðvar skuli vera hér og herlið um óákveðinn tíma, en jafnvel þeir menn, sem þannig líta á málin, viðurkenna, a. m. k. í orði kveðnu, - hvað þeir hugsa í leynum hjartans, velt ég ekki, - að herstöðvar hér á friðartímum og erlent herlið sé tímabundið ástand, en ekki varanlegt. Enn sem komið er hef ég engan ábyrgan Íslending heyrt halda því fram, að hér eigi að sitja útlendur her um aldur og ævi. Það mun því leitun á þeim manni, sem fæst til að viðurkenna, að hann líti á vinnu Íslendinga á vegum erlends herliðs í landinu sem annað en tímabundið fyrirbæri, er hljóti að hverfa úr sögunni fyrr eða síðar, og sem betur fer fjölgar stöðugt þeim, er mundu vilja bæta við, að það ástand ætti að hverfa fyrr en síðar. Og jafnvel þó að svo kunni að vera, að þeir menn séu til hér á landi, er hafa slíka rótgróna ótrú á íslenzku þjóðinni, atvinnuvegum hennar og afkomumöguleikum, að þeir telja hana ekki geta komizt af án ameríska gullsins, og kynnu að vilja fórna sæmd hennar. svo að sá gullstraumur megi halda áfram, þá er engan veginn víst, að þeim verði lengi að þeirri ósk sinni. Sú stund mun trúlega renna upp án tillits til þess, hvað Íslendingar vilja og gera, að Bandaríkin hætti hér hernaðarframkvæmdum. Því getur margt valdið: breytt ástand í alþjóðamálum, breytt hernaðartækni, sem drægi mjög úr mikilvægi herstöðva hér á landi í augum Bandaríkjamanna, eða einfaldlega sú staðreynd, að þeir teldu sig hafa búið hér nægilega rammlega um sig og álitu frekari framkvæmdir óþarfar. Allt ber því að sama brunni: Íslendingar hljóta að líta á vinnuna á vegum herliðsins sem tímabundið fyrirbæri. Frá sjónarmiði okkar þjóðvarnarmanna og annarra þeirra, sem telja lífsnauðsyn, að herstöðvasamningnum sé sagt upp svo fljótt sem lög framast leyfa, og leggja áherzlu á það, að öllum hernaðarviðbúnaði í landinu sé tafarlaust hætt, er það eitt af meginviðfangsefnum næstu mánaða og missira, að íslenzkum atvinnuvegum verði gert kleift að taka við öllu því fólki, sem nú vinnur alls konar störf í þágu hersins, svo að það geti á ný horfið til lífvænlegrar og þjóðnýtrar atvinnu. Hinir, sem ekki hafa enn þá viðurkennt nauðsyn þess, að herinn hverfi nú þegar eða sem fyrst úr landi, ættu þrátt fyrir allt, er á milli ber, að geta orðið sammála um það, að ekki megi láta öllu lengur dragast úr hömlu að hefja undirbúning að því að taka við fólkinu, sem hjá hernum starfar nú, svo að ekki blasi við því algert öngþveiti, þegar þær framkvæmdir dragast saman eða hætta með öllu. Vafalaust er hv. alþm. fyllilega ljóst, að þetta er mikið verkefni og engan veginn auðleyst. Hins vegar verður það að leysast, og við þjóðvarnarmenn a. m. k. erum sannfærðir um það, að hægt er að leysa það farsællega, ef fullur vilji er fyrir hendi og ekki er beðið með undirbúning allan þar til í eindaga er komið. Til margvíslegra úrræða verður að sjálfsögðu að grípa. Núverandi aðalatvinnuvegir þjóðarinnar geta tvímælalaust tekið við nokkrum, ef til vill allmiklum hluta þessa fólks, ef beitt er skynsamlegum aðgerðum í atvinnu- og efnahagsmálum, en auk þess ber vafalaust nauðsyn til að undirbúa rekstur nýrra atvinnugreina, einkum í iðnaði. Á sviði atvinnulífs okkar má engin kyrrstaða verða, heldur ör og stöðug þróun. Landsbúum fjölgar ört, og árlega bætast við þúsundir vinnufúsra handa, sem eiga kröfu á því að geta unnið fyrir sér við íslenzk framleiðslustörf. Það virðist því liggja beint við, að þeir fjármunir, sem nú koma inn í landið vegna hinnar tímabundnu herstöðvavinnu, séu notaðir til eflingar íslenzku atvinnulífi, en ekki í eyðslueyri, svo að hægt sé að mæta áhyggjulítið eða áhyggjulaust þeim viðhorfum, sem hljóta að skapast, þegar hin niðurlægjandi og óæskilega herbúnaðarvinna er úr sögunni. Við flm. þessarar till. leggjum til, að í þeirri n., sem ráðgert er að skipuð verði til að gera áætlanir um hagnýtingu alls vinnuafls í þágu íslenzkra atvinnuvega, eigi sæti fulltrúar frá öllum stjórnmálaflokkum. Þegar slíkar nefndir eru skipaðar - nefndir, sem eiga að rannsaka og undirbúa stórmál - virðist eðlilegt, að að því sé stefnt, að fram komi sem flest sjónarmið, sem flestum sé gert kleift að bera þar fram ábendingar og tillögur um hagkvæma lausn vandamála. Á þessu stigi málsins sé ég ekki ástæðu til að ræða í einstökum atriðum verkefni þeirrar n., sem við leggjum til að skipuð verði. Ég vil að lokum leggja ríka áherzlu á nauðsyn þess, að hafizt verði sem fyrst handa í þessu efni og fljótt og vel að málum unnið. Að svo mæltu legg ég til, að þessari till. verði að lokinni fyrri umr. vísað til síðari umr. og hv. fjvn.