Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Hinn 26. okt. s. l. var samþ. í Sþ., að heilbr.- og trmrh. skyldi gefa skýrslu um framkvæmd laga um heilbrigðisþjónustu frá 26. apríl 1973 og þegar skýrslunni hefði verið útbýtt meðal þm. færu fram umr. um hana. Skýrslu um heilbrigðismál hefur nú verið dreift meðal þm. fyrir nokkrum dögum og í þeirri skýrslu er m. a. að finna upplýsingar um framkvæmd fyrrgreindra laga ásamt mjög mörgum öðrum upplýsingum um heilbrigðismál sem rétt þótti að safna og hafa handbærar, og hefur tímasetning upplýsinga fyrst og fremst verið miðuð við tímabilið síðan sérstakt rn. var stofnað fyrir heilbrigðismál. Í upphafi þeirrar skýrslu, sem dreift hefur verið meðal þm., er að finna yfirlit yfir heildarútgjöld til heilbrigðismála og eru þær skýrslur gerðar af Þjóðhagsstofnun. Þessar skýrslur taka yfir síðasta aldarfjórðung og við könnun þeirra kemur í ljós, að heildarútgjöld til heilbrigðismála sem hlutfall af þjóðarframleiðslu hafa hækkað úr 3% árið 1950 í um 7% árið 1975. Sérstaklega hefur þessi vöxtur verið ör síðan 1965, en veruleg hækkun hefur einnig orðið síðan lög um heilbrigðisþjónustu tóku gildi, eða úr 5.5% árið 1973 í 7.1% árið 1975. Á þessu tímabili hefur hlutdeild atvinnu í heilbrigðisþjónustu vaxið með svipuðum hætti eins og gera mætti ráð fyrir, eða úr 3–3.5% af atvinnu landsmanna árin 1963–1965 í um það bil 6% árið 1974. Á aldarfjórðungnum hafa útgjöld til heilbrigðismála á hvert mannsbarn fjór- til fimmfaldast að raunverulegu verðgildi, á sama tíma og þjóðarframleiðsla og einkaneysla hafa um það bil tvöfaldast að raungildi. Fyrrgreindar skýrslur sýna fram á, að þótt afturkippur verði í framleiðslu eða einkaneyslu hafa heilbrigðisútgjöld haldið áfram að vaxa, og sýnir þetta vilja stjórnvalda til þess að reyna að ná ákveðnum fyrirframgerðum markmiðum í sambandi við heilbrigðisstofnanir og bætta heilbrigðisþjónustu. Það er álit Þjóðhagsstofnunar að vandfundin sé í þjóðarbúskapnum grein sem skiptir máli og hefur vaxið jafnhratt á undanförnum árum og heilbrigðisþjónusta. Í skipuriti í upphafi skýrslunnar eru settar fram á glöggan hátt upplýsingar frá árinu 1850 til ársins 1975 um hvaða breytingar hafa orðið á ungbarnadauða, ólifaðri mannsævi við fæðingu og ólifaðri meðalævi við 50 ára aldur, og síðan gerð grein fyrir heildarútgjöldum til heilbrigðismála á árabilinu 1950–1975. Kemur glöggt fram af þessu skipuriti að Ísland hefur nú komist í tölu þeirra þjóða þar sem aukin útgjöld til heilbrigðismála ganga ekki til þess að lengja ævi manna eða lækka dánartölu ungbarna, heldur til þess að vinna að öðru starfi á heilbrigðissviði, svo sem fyrirbyggingu sjúkdóma og aukinnar og bættrar þjónustu við þá sem haldnir eru langvarandi og ólæknandi sjúkdómum. En þar eru án efa stærstu hóparnir aldraðir, geðsjúkir og þroskaheftir. Verulegur hluti af kostnaði við heilbrigðisþjónustu er vegna sjúkrahúsvistar, en um þann þátt heilbrigðisþjónustunnar verður rætt síðar í þessari skýrslu. Til samanburðar við aðrar þjóðir er í lok kaflans um kostnaðarþætti frá Þjóðhagsstofnun skipurit sem sýnir heildarútgjöld til heilbrigðismála sem hundraðshluta af vergri þjóðarframleiðslu á markaðsverði í nokkrum löndum Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku. Að sjálfsögðu er mjög erfitt um samanburð á þessu sviði og það er ekki ávallt hægt að skilja í sundur kostnað milli heilbrigðismála og félagsmála í þessum löndum. Hins vegar má gera ráð fyrir að taka megi mið af slíkum samanburði að einhverju leyti a. m. k. Hins vegar skyldu menn varast að gera ráð fyrir því, að beint samband sé milli þessara heildarútgjalda og þeirrar heilbrigðisþjónustu sem veitt er í viðkomandi landi, því að nýting fjármunanna fer að sjálfsögðu eftir því skipulagi heilbrigðisþjónustunnar sem komið hefur verið á á hverjum stað. Í 3. kafla skýrslunnar er skýrt frá fjárframlögum til sjúkrahúsa, sveitarfélaga, heilsugæslustöðva, elliheimila, embættisbústaða á árabilinu 1970–1976. Allar upphæðir eru á verðlagi hvers fjárhagsárs og er gert ráð fyrir að þessar töflur gætu verið til hliðsjónar við athugun á töflum 4 og 7, þar sem rætt er um einstök verkefni og framkvæmdastig þeirra. Kafli 3 sýnir hina gífurlegu dreifingu fjármagnsins til hinna ýmsu staða og verkefna, og þetta kemur enn betur fram í kafla 5, en þar sést að fjárveitingar hafa verið veittar til heilsugæslustöðva, læknamóttaka, sjúkraskýla og sjúkrahúsa á 45 stöðum til 66 verkefna á þessu tímabili. Þá hefur verið veitt fé til byggingar læknisbústaða á 33 stöðum til 44 bústaða. Á því tímabili, sem ríkissjóður átti að styrkja byggingar dvalarheimila aldraðra, þ. e. a. s. árin 1974 og 1975, var veitt fé til alls 15 staða. Víkjum þá nánar að kafla 4, sem er áætlun um heilsugæslustöðvar og skýrsla um stöðu byggingarmála í árslok 1976 og yfirlitstöflur sem þessu fylgja. Samkv. lögum um heilbrigðisþjónustu frá 1973 er landinu skipt í 27 heilsugæsluumdæmi og innan þessara umdæma eru 40 starfssvæði. Utan Reykjavíkur eru 39 starfssvæði og þar er í lögunum gert ráð fyrir í 13 heilsugæslustöðvum að þar starfi einn læknir og 26 heilsugæslustöðvum að þar starfi tveir læknar a. m. k. Lögin gera ekki ráð fyrir skiptingu Reykjavíkursvæðisins í heilsugæsluumdæmi, en fram hefur verið lögð skipting heilbrigðismálaráðs og borgarlæknis í Reykjavík og í þessari skýrslu er stuðst við þær till. Í töflunum á bls. 48–53 hefur verið sett upp áætlun um þörfina fyrir húsnæði fyrir heilsugæslu, þ. á m. íbúðarhúsnæði, og um starfsfólk við heilsugæslu samkv. lögum um heilbrigðisþjónustu miðað við áætlaðan mannfjölda árið 1980. Í töflunni kemur fram hvaða húsnæði er fyrir hendi á hverjum stað og hvernig ástand þess er, hver áætluð viðbótarþörf er á hverjum stað, hvort fjárveitingar hafi verið veittar til verkefnis á staðnum. Hafi fjárveitingar verið veittar, þá er hægt að lesa af töflunni á hvaða stigi framkvæmd er, hvort um er að ræða frumathugun, hönnunarvinnu eða framkvæmdastig eða hvort framkvæmdum er algerlega lokið. Sama máli gegnir um íbúðir sem hluta af heilsugæslustöð í þessu sambandi. Hvað viðvíkur starfsfólki kemur fram í þessari töflu hve margt fólk vinnur að heilsugæslu nú, og er þá miðað við 1. okt. á s. l. ári. Þá er sett fram áætluð viðbótarþörf á starfsfólki í opinberri þjónustu og jafnframt getið um hvernig þessu starfi er sinnt nú og hverjir launa það, hvort um er að ræða greiðslu beint frá sjúkratryggingum, sveitarstjórnum eða heilsuverndarstöðvum. Á undanförnum árum hefur verið unnið að því í heilbrrn. að gera sér grein fyrir hvers konar húsnæði þurfi til heilsugæslu og hefur í því sambandi að sjálfsögðu verið tekið mið af reynslu annarra þjóða, svo sem Norðurlandaþjóða og breta, á þessu sviði. Á s. l. ári kom út á vegum heilbrrn. ritið „Leiðbeiningar um hönnun heilbrigðisstofnana,“ sem er rit nr. 1 1976, og er í því riti lýst hvernig hönnunarhópar eiga að standa að frumathugunum og hönnunarstarfi í sambandi við byggingu heilsugæslustöðva fyrst og fremst, en þær leiðbeiningar eru raunar jafngildar fyrir aðrar heilbrigðisstofnanir. Af hálfu rn. hefur verið reynt að staðla þessar stofnanir og gera sér grein fyrir stærðum. Þannig hefur niðurstaðan orðið sú, að móttökur lækna utan heilsugæslustöðva þurfi að vera um 110 fermetrar að stærð, heilsugæslustöðvar, þar sem einn læknir starfar ásamt öðru starfsliði, 360–400 fermetrar og heilsugæslustöðvar, þar sem tveir læknar starfa, 450–500 fermetrar. Á vegum rn. hefur ekki verið hönnuð heilsugæslustöð fyrir fjölbýlissvæði eins og Reykjavíkursvæðið, en samkv. þeim stöðlum, sem fyrr eru nefndir, má gera ráð fyrir að miðað við 12 þús. manna byggð þurfi um 900–1000 fermetra heilsugæslustöð á fjölbýlissvæðinu. Er þá gert ráð fyrir að samtímis séu vinnuskilyrði fyrir 6 heilsugæslulækna, 2 sérfræðinga og 2 tannlækna. Frumathugun hefur verið gerð á vegum Reykjavíkurborgar fyrir heilsugæslustöð í Breiðholti. Sömuleiðis er nú gerð athugun á heilsugæslustöð fyrir Seltjarnarnes sem e. t. v. gæti þjónað vesturhluta Reykjavíkurborgar. Við þær áætlanir, sem gerðar hafa verið, er haft til hliðsjónar að það komi að jafnaði 1500–2000 íbúar á lækni í dreifbýli, en þetta hlutfall læknar að sjálfsögðu mjög þegar um víðlend héruð er að ræða og veruleg ferðalög. Í Reykjavík er gert ráð fyrir að um 2000 íbúar verði um hvern lækni. Áætlaður fjöldi hjúkrunarfræðinga í þeim töflum, sem til er vitnað, miðast við þau verkefni, sem heilsugæslustöðvum er ætlað að sinna, og þá reynslu, sem fengist hefur af starfi hjúkrunarfræðinga á heilsuverndarstöðvum og heilsugæslustöðvum. Þess verður að geta, að áætlaður fjöldi þessa starfsliðs við heilsugæslustörf er mjög varlega áætlaður og í nágrannalöndum okkar, þar sem svipuð starfsemi hefur vaxið mjög undanfarin ár, eru tilsvarandi hlutföll íbúa og heilbrigðisstarfsmanna mun lægri en gert er ráð fyrir í þeirri áætlun sem hér hefur verið lögð fram. Á bls. 31–42 í skýrslunni er rakið ástand byggingarmála heilsugæslustöðva á landinu öllu og mun ég nú gera grein fyrir þeim þætti málsins stuttlega. Til Reykjavíkurhéraðs telst Reykjavík og Seltjarnarnes. Á þessu svæði hefur verið veitt fé til þriggja stöðva á fjárl. síðan lög um heilbrigðisþjónustu tóku gildi: í Árbæjarhverfi, í þjónustudeild Borgarspítala og á Seltjarnarnesi. Stöðin í Árbæ er tilbúin og var auglýst eftir læknum og hjúkrunarfræðingum að stöðinni í byrjun þessa árs. Stærð stöðvarinnar miðast við aukinn mannfjölda í Árbæ og Selási. Á annarri hæð fyrsta áfanga þjónustudeildar Borgarspítala, sem búið er að steypa upp og verður tilbúinn undir tréverk á þessu ári, er gert ráð fyrir aðstöðu fyrir allt að 6 heilsugæslulækna og rými fyrir sérfræðiþjónustu sem þá sennilega yrði veitt af sérfræðingum Borgarspítala. Rannsóknarstofa og röntgendeild Borgarspítala mun annast þjónustu bæði fyrir spítalann og heilsugæslustöðina. Eins og ég hef fyrr sagt fer nú fram frumathugun á byggingu heilsugæslustöðvar á Seltjarnarnesi. Verði samkomulag milli Reykjavíkurborgar og Seltjarnarneskaupstaðar um þetta mál er hentugasta staðsetning stöðvarinnar á miðbæjarsvæði Seltjarnarness. Svo sem fyrr sagði er ekki í lögum um heilbrigðisþjónustu gert ráð fyrir skiptingu Reykjavíkurborgar í heilsugæslusvæði, en hér er tekin upp skipting, sem heilbrigðismálaráð og borgarlæknir hafa gert. Samkv. því verður um að ræða í Reykjavík 9 svæði með jafnmörgum heilsugæslustöðvum og er þá gert ráð fyrir að hluti Vesturbæjar nýtist með Seltjarnarneskaupstað. Áætluð húsrýmisþörf í Reykjavík og á Seltjarnarnesi er um 8000 fermetrar fyrir heilsugæslu og þar af er í byggingu og lokið um 1400 fermetrum. Þá kem ég að Suður- og Vesturlandshéruðum. Í Vík í Mýrdal og að Kirkjubæjarklaustri eru í byggingu heilsugæslustöðvar, báðar með lítilli íbúð fyrir starfsmann eða staðgengil. Þessa daga fer fram útboð á verklokum þessara stöðva og ættu þær báðar að komast í not á næsta ári. Um Suðurlandið að öðru leyti verður að minna á, að frestað var gildistöku þeirra ákvæða laga um heilbrigðisþjónustu sem fjalla um Suðurland og samkv. því gilda læknaskipunarlög nr. 43 frá 1965 um þetta svæði. Nokkur biðstaða hefur því verið um áætlunargerð fyrir uppbyggingu heilsugæslu á þessu svæði. Héraðslæknar sitja á Hellu og Stórólfshvoli. Slæm aðstaða er fyrir lækni á Stórólfshvoli og er áætluð viðbótarrýmisþörf fyrir heilsugæslu um 460 fermetrar og hefur verið veitt fé á þessu ári til frumathugunar á nýju húsnæði þar. Á Hellu hafa sveitarstjórnir tekið á leigu húsnæði fyrir heilsugæslu, og verið er að innrétta um 360 fermetra húsnæði til þeirra nota. Hafa sveitarfélögin fengið styrk á fjárl. ársins í ár vegna þessa kostnaðar. Í Laugarási sitja tveir héraðslæknar og þar eru veruleg þrengsli í heilsugæslustöðinni, enda ekki gert ráð fyrir þeim starfsmannafjölda sem þar er nú. Áætluð þörf fyrir viðbótarrými er um 300 fermetrar. Á Selfossi er starfrækt heilsuverndarstöð í samræmi við 4. gr. bráðabirgðaákvæða laga um heilbrigðisþjónustu, en heilsugæslustöð er ætlað rými í nýjum spítala sem er í byggingu og er að komast á lokastig. Með þeirri byggingarframkvæmd fæst mjög góð aðstaða fyrir heilsugæslu svæðisins, og má þá gera ráð fyrir að sá læknir, sem nú situr á Eyrarbakka, hafi aðalaðstöðu sína á Selfossi, enda þótt móttaka verði áfram á Eyrarbakka eins og nú er. Hvað Hveragerðishéraði viðvíkur, þá hefur orðið mikil fólksfjölgun í því héraði, einkum í Þorlákshöfn, og er aðstaða til heilsugæslu bæði í Hveragerði og Þorlákshöfn ófullnægjandi og verður að gera ráð fyrir að fjölga þurfi um lækni í þessu héraði á þessu ári og bæta verulega aðstöðu til heilsugæslu í Hveragerði. Í Vestmannaeyjum er fullbúin heilsugæslustöð og aðstaða mjög góð fyrir heilsugæslustarfsemi. Keflavíkurumdæmi: Ekki hefur verið veitt fé til heilsugæslunýbyggingar í Keflavíkurumdæmi. Að frumkvæði heimamanna hefur heilsugæslustöð verið innréttuð í leiguhúsnæði til bráðabirgða, en læknamóttökur eru í Grindavík, Sandgerði og í Garði. Þörf er nýbyggingar heilsugæslustöðvar í Keflavík allt að 900 fermetrum. Í Keflavíkurumdæmi hafa verið veittir styrkir til sveitarfélaga vegna þeirra framkvæmda sem þau hafa ráðist í sjálf vegna heilsugæslu. Hafnarfjarðarumdæmi: Ekki hefur verið veitt fé á fjárl. til heilsugæslustöðvar í Hafnarfjarðarumdæmi, en læknamiðstöð er starfrækt í miðbæ Hafnarfjarðar ásamt heilsuverndarstöð samkv. heilsuverndarlögum, og er það á kostnað sveitarfélaga með styrk á fjárl. úr ríkissjóði að 1/3. Áætluð viðbótarrýmisþörf í Hafnarfirði er um 900 fermetrar. Kópavogsumdæmi : Læknamiðstöð og heilsugæslustöð eru starfræktar í miðbæ Kópavogs á vegum sjúkrasamlags og sveitarfélags Ráðagerðir eru uppi um nýtt húsnæði fyrir þessa starfsemi, en fjárveitingar hafa ekki verið veittar á fjárl. til þessa verkefnis. Álafossumdæmi: Heilsugæslustöð er nú rekin á Reykjalundi í húsnæði sem er eign vinnuhælisins. Meðan sú skipan helst sem þar er nú er vel séð fyrir málum. En með fjölgun fólks í Mosfellssveit má gera ráð fyrir nauðsyn viðbótarhúsrýmis innan fárra ára. Þá kem ég að Vesturlandsumdæmi. Engin heilsugæslustöð er á Akranesi og fé hefur ekki verið veitt til slíkrar byggingar á fjárl. Heilsugæslulæknar hafa nú aðstöðu í sjúkrahúsinu, en sú aðstaða er ekki fullnægjandi og er áætluð viðbótarrýmisþörf þar um 500 rúmmetrar. Framkvæmdum er nýlokið við heilsugæslustöð í tengslum við dvalarheimili aldraðra í Borgarnesi. Þessi aðstaða er mjög góð og til frambúðar fyrir þetta umdæmi. Fé hefur ekki verið veitt til nýrrar heilsugæslustöðvar í Ólafsvíkurumdæmi. Tveir læknar vinna nú við stöðina ásamt starfsliði og eru mikil þrengsli. Áætluð viðbótarþörf er um 460 rúmmetrar. Heilsugæslustöð er nú rekin í sjúkrahúsi St. Fransiskussystra í Stykkishólmi, en þar er þröngt og óhentugt og nauðsyn á nýju húsnæði. Fé hefur ekki verið veitt á fjárl. til byggingar heilsugæslustöðvar, en nú fara fram viðræður milli sveitarfélaga og St. Fransiskussystra um viðbyggingu við sjúkrahúsið þar sem hægt yrði að fá rými fyrir heilsugæslustöð. Í Búðardal er heilsugæslustöð í byggingu ásamt lítilli íbúð. Þessi stöð er af sömu gerð og í Vík og Kirkjubæjarklaustri og ætti að verða nothæf snemma á næsta ári. Þá kem ég að Vestfjarðaumdæmi. Á Patreksfirði er í byggingu heilsugæslustöð sem viðbygging við sjúkrahúsið sem til er á staðnum. Er gert ráð fyrir að í heilsugæslustöðinni verði þjónustudeildir fyrir sjúkrahúsið. Þegar sú bygging rís er vel séð fyrir heilsugæslu í umdæminu. Nú er í byggingu heilsugæslustöð í sjúkrahúsbyggingu á Ísafirði, og eru teikningar að fyrirkomulagi heilsugæslustöðvar og þjónustudeilda í skýrslunni í opnu eftir bls. 73. Vel verður séð fyrir heilsugæslu á Ísafirði þegar þessi bygging verður komin í notkun. Húsnæði fyrir heilsugæslu, þ, e. læknamóttöku, í Súðavík er í byggingu og gæti orðið tilbúið til nota á þessu ári. Á Þingeyri er gert ráð fyrir þeirri breytingu að byggja nýjan læknisbústað, en breyta gamla læknisbústaðnum í heilsugæslustöð með sjúkraskýli, og að þeirri breytingu lokinni verður heilsugæsla í alla staði fullnægjandi. Á Flateyri er húsrými fyrir heilsugæslu nægjanlegt, en breytingar og lagfæringar þarf að gera. Á Bolungarvík er í byggingu heilsugæslustöð af sömu gerð og lýst var fyrir Búðardal, Vík í Mýrdal og Kirkjubæjarklaustur: Er gert ráð fyrir að hún komist í notkun á næsta ári. Þá kem ég að Norðurlandshéraði. Á Hvammstanga er heilsugæsla stunduð í óhentugu og þröngu húsnæði sem er tengt sjúkrahúsinu. Fjárveiting hefur ekki fengist á fjárl. fyrr en í ár til undirbúnings byggingar heilsugæslustöðvar, og viðbótarhúsnæðisþörf er nm 500 fermetrar. Á Hólmavík er nýlokið byggingu læknisbústaðar, og við þá breytingu er gert ráð fyrir að núverandi læknisbústað og sjúkraskýli verði breytt í heilsugæslustöð. Fæst þá góð aðstaða fyrir heilsugæslu. Á Blönduósi er allgóð aðstaða fyrir heilsugæslu, en þrengsli, og ný heilsugæslustöð ásamt þjónustudeildum fyrir sjúkrahúsið er í frumathugun. Gera má ráð fyrir að byggingarframkvæmdir geti hafist á næsta ári. Heilsugæsla er nú rekin í sjúkrahúsinu á Sauðárkróki í miklum þrengslum. Heilsugæslustöð tengd þjónustudeild sjúkrahússins er á lokastigi hönnunar, og gert ráð fyrir að byggingarframkvæmdir geti hafist þar á þessu sumri. Heilsugæslustöð er starfrækt í sjúkrahúsinu í Siglufirði, en þar eru veruleg þrengsli enda þótt endurbætur hafi verið gerðar á s. l. ári. Nauðsynlegt mun reynast að fá heilsugæslunni stað í viðbótarbyggingu, en fé hefur ekki verið veitt á fjárl. til þess. Á Ólafsfirði er nýlokið útboði á byggingu sem á að hýsa heilsugæslustöð, sjúkrahús og dvalarheimili aldraðra. Þegar sú bygging er komin í notkun verður vel séð fyrir þessum þáttum öllum í byggðarlaginu. Dalvík er heilsugæslustöð í byggingu. Þessi heilsugæslustöð er eins og sú sem verið er að byggja á Höfn í Hornafirð i. Gert er ráð fyrir, að heilsugæslustöðin verði tekin í notkun á næsta ári. Á Akureyri eru reknar læknamiðstöð og heilsuverndarstöð, báðar í leiguhúsnæði, því að fé hefur ekki verið veitt til heilsugæslustöðvar á Akureyri, en styrkur verið veittur til þess rekstrar sem þar er nú. Heilsugæslan í Húsavíkurumdæmi er í sjúkrahúsinu og er í töluverðum þrengslum. Áætluð viðbótarhúsrýmisþörf er 400–500 fermetrar. Enda þótt byggingu sjúkrahússins sé nýlokið mun reynast nauðsynlegt að byggja sérstaka heilsugæslustöð við sjúkrahúsið, því að hugmyndin um þörf heilsugæslu hefur breyst verulega frá því að húsið var byggt. Ekki hefur fengist læknir til setu á Kópaskeri, eins og lögin gera ráð fyrir, og hafa læknar frá Húsavík sinnt umdæminu, en hjúkrunarfræðingur verið á staðnum. Aðstaðan fyrir heilsugæslu er allgóð. Lögin gera ráð fyrir aðstöðu fyrir tvo lækna á Þórshöfn, en aðeins einn læknir hefur verið þar og er þá starfsaðstaða fullnægjandi. En verði gildandi lög óbreytt er áætluð viðbótarrýmisþörf um 450 fermetrar. Á Vopnafirði er í byggingu heilsugæslustöð og ætti hún að geta komist í not á næsta ári. Á Egilsstöðum er heilsugæslustöð komin í nýtt húsnæði. Á Egilsstöðum og í Borgarnesi var byrjað að byggja læknastöðvar samkv. lögum um læknamiðstöðvar frá 1969. Er þetta því einn af þeim stöðum þar sem mest reynsla hefur fengist um heilsugæslustöðvar. Búið er að búa þessa stöð tækjum að mestu og er starfsemi þar nú öll til fyrirmyndar. Á Seyðisfirði er í hönnun heilsugæslustöð í tengslum við sjúkraskýli og dvalarheimili fyrir aldraða, svipað og gert var á Ólafsfirði. Hönnunarvinnu á að ljúka snemma á þessu ári og er sennilegt að byggingarframkvæmdir geti hafist í ár, Þegar þessi nýbygging kæmist í notkun er vel séð fyrir þessum þörfum á Seyðisfirði. Á Norðfirði er í byggingu heilsugæslustöð í tengslum við þjónustudeild og nýbyggingu sjúkrahússins. Gera má ráð fyrir að heilsugæslustöðin geti komist í notkun að hluta á þessu ári. Á Eskifirði er ágæt aðstaða fyrir heilsugæslu, en nokkurra breytinga er þörf á húsnæði. Á Fáskrúðsfirði er heilsugæsla í gömlu húsnæði og fé hefur verið veitt til frumathugunar á heilsugæslustöð. Ætla má að heilsugæslustöð af þeirri gerð, sem er í byggingu á Kirkjubæjarklaustri eða í Vík í Mýrdal, henti á Fáskrúðsfirði. Framkvæmdum er nýlokið við læknismóttöku á Stöðvarfirði og verður húsnæðið væntanlega tekið í notkun innan skamms. Á Djúpavogi er húsnæði fyrir heilsugæslu ekki fullnægjandi, en fé hefur ekki verið veitt á fjárl. til viðbótarbygginga sem eru nauðsynlegar. Nýlokið er byggingarframkvæmdum við læknismóttöku á Breiðdalsvík sem er samsvarandi þeirri sem fyrr var lýst á Stöðvarfirði. Heilsugæslustöð er í byggingu á Höfn í Hornafirði. Er þar um að ræða sömu teikningu og í Dalvík, svo sem fyrr er sagt. Fé er ekki nægjanlegt á fjárl. ársins í ár til þess að hægt sé að taka stöðina í notkun, en nú fara fram athuganir á því, hvort aukafjárveiting fáist á þessu ári til þess að koma stöðinni í notkun, a. m. k. að hluta, og gæti hún þá tekið til starfa á þessu hausti. Ég hef góða von um að þessi aukafjárveiting fáist. Þegar lítið er yfir þau verkefni í heild, sem hér hafa verið rakin, kemur eftirfarandi í ljós: Þær framkvæmdir sem komist hafa á lokastig á árinn 1975 og 1976 eru heilsugæslustöð á Egilsstöðum og í Borgarnesi og læknamóttökur á Stöðvarfirði og í Breiðdalsvík. Á framkvæmdastigi eru heilsugæslustöðvar og læknamóttökur í Vík í Mýrdal, Kirkjubæjarklaustri, Selfossi, Búðardal, Patreksfirði, Ísafirði, Súðavík, Bolungarvík, Ólafsfirði, Dalvík, Vopnafirði, Neskaupstað, Höfn í Hornafirði. Er hér samtals um að ræða húsrými sem er rúmlega 8000 fermetrar. Í hönnun eru heilsugæslustöðvar á Sauðárkróki, Seyðisfirði og í frumathugun heilsugæslustöðvar á Blönduósi og á Fáskrúðsfirði, samtals um 1700 fermetrar. Ef lítið er á þá staði, sem fjárveitingar hafa ekki verið veittar til á fjárl., en gera má ráð fyrir að þurfi viðbótarhúsrými vegna heilsugæslu, þá er þar um að ræða rúmlega 8000 fermetra. Sé þetta dregið saman verður niðurstaðan sú, að í byggingu eru í Reykjavík um 800 fermetrar, en utan Reykjavíkur rúmlega 8000 fermetrar. Í hönnun eru utan Reykjavíkur tæplega 900 ferm. Í frumathugun eru í Reykjavík um 900 fermetrar, en utan Reykjavíkur um 800 fermetrar. Áætluð viðbótarþörf,þar sem enn hefur ekki verið veitt fé til á fjárl., er í Reykjavík um 5700 fermetrar, en utan Reykjavíkur rúmlega 8000 fermetrar. Samtals er hér um að ræða rúmlega 25 þús. fermetra húsnæði, sem skiptist þannig, að í Reykjavík er um að ræða 7400 fermetra, en utan Reykjavíkur rúmlega 18000 fermetra. Þessi upptalning skýrir, svo að ekki verður um villst, að það hefur verið lögð áhersla á að byggja upp húsnæði fyrir heilsugæslu í strjálbýli, svo sem lög um heilbrigðisþjónustu gerðu ráð fyrir. En þó svo hafi verið gert er enn meira húsnæði óbyggt utan Reykjavíkur samkv. þeim áætlunum um þörf, sem hér hefur verið rakin, en í Reykjavík sjálfri, en bilið hefur vafalaust minnkað. Hér að framan hefur verið lýst byggingarþróun heilsugæslustöðva á landinu, en í lögum um heilbrigðisþjónustu er gert ráð fyrir að íbúðarhúsnæði lækna, hjúkrunarfræðinga og ljósmæðra sé hluti stöðvanna utan Stór-Reykjavíkursvæðisins og Akureyrar. Segja má að meiri áhersla hafi verið lögð á heilsuverndarstöðvarnar sjálfar en íbúðarhúsnæðið, og hafa sveitarfélög reynt að leysa vandann, sem upp hefur komið vegna aukningar starfsliðs í heilbrigðisþjónustu, á eigin spýtur heima fyrir með leiguhúsnæði eða húsakaupum. 1. okt. á s. l. ári voru 59 íbúðir í notkun, 46 fyrir lækna, en 13 fyrir hjúkrunarfræðinga og ljósmæður, í hönnun og byggingu eru 4 íbúðir og ein íbúð að komast í not, eða samtals 64 íbúðir. Þegar tekið er tillit til þess íbúðarhúsnæðis, sem nú er til ráðstöfunar, og áætlunar um aukinn fjölda opinberra starfsmanna við heilsugæslustöðvar, þá verður heildarfjöldi þeirra íbúða, sem bæta þarf við til að fullnægja þörfum, þannig: fyrir lækna 31 íbúð, fyrir hjúkrunarfræðinga og ljósmæður 57 íbúðir. Í samkomulagi heilbrrh. og fjmrh. hefur verið gert ráð fyrir því að læknisbústaðir séu um 200 fermetrar, en íbúðir ljósmæðra og hjúkrunarfræðinga um 120 fermetrar. Samsvarar þetta því, að um 13 þús. fermetra húsnæði vanti, eða 6200 fermetra fyrir lækna og 6800 fermetra fyrir hjúkrunarfræðinga og ljósmæður. Þegar kannað er samkv. töflunum um starfsfólk í heilsugæslu hvernig málum er háttað í dag og hvaða starfsliðsaukning sé ráðgerð samkv. lögum um heilbrigðisþjónustu, þá var svo hinn 1. nóv. s. l., að 64 heilsugæslulæknar voru í fullu starfi og 2 í hálfu starfi eða samtals 65 stöður. Eru þá taldir með þeir læknar sem eru héraðslæknar samkv. læknaskipunarlögum frá 1965. Í fullu starfi voru 24 hjúkrunarfræðingar, en 8 í hálfu starfi, eða samtals 28 stöður, en ljósmæður voru 9 í fullu starfi og 5 í hálfu starfi eða 111/2 staða. Áætlun um þann fjölda lækna, hjúkrunarfræðinga og ljósmæðra, sem bæta þarf við í heilsugæslu á næstu árum í samræmi við þær forsendur sem gefnar hafa verið, er þannig, að 70 læknum þarf að bæta við í fullt starf, 80 hjúkrunarfræðingum í fullt starf, en 7 í hálft starf og einni ljósmóður í fullt starf, eða samtals 151 starfsmanni í fullt starf og 7 í hálft starf. Hér er að nokkru um beina aukningu að ræða, en miklu meira um að ræða tilfærslu á læknum, sem nú eru við heimilislæknisstörf, og læknum og hjúkrunarfræðingum og öðru starfsliði á heilsuverndarstöðvum til heilsugæslu. Þannig má gera ráð fyrir að af þeim 70 læknum, sem bæta þarf við, séu 54–55 þegar í starfi og 25–30 hjúkrunarfræðingar. Af því, sem hér hefur verið sagt, sést að veruleg aukning starfsliðs hefur orðið í heilsugæslu síðan lög um heilbrigðisþjónustu tók gildi. Læknafjöldi var þá bundinn við héruð og voru læknaheimildir um 55. Aðeins örfáar heimildir voru fyrir hjúkrunarfræðinga í heilsugæslu og engar heimildir fyrir ljósmæður. Þannig hefur markvisst verið stefnt að því að auka þjónustu í heilsugæslu utan sjúkrahúsa, eins og lögin gera ráð fyrir, enda þótt hvergi nærri hafi verið komið til móts við till. rn. um fjölgun starfsliðs á þessu sviði enn sem komið er. Ég mun láta þetta nægja um heilsugæslu að sinni, en víkja þá að sjúkrahúsum og legurými á sjúkrahúsum. Á bls. 61 og 62 í skýrslunni er talinn sjúkrarúmafjöldi eins og hann var í mars í ár, en legudagafjöldi eins og gert var ráð fyrir að hann yrði á árinu 1976. Hér er um að ræða um 50 mismunandi sjúkrastofnanir með rúmlega 4000 legurúmum. Nánar mun ég ekki rekja tölur fyrir einstök sjúkrahús nema þar sem það á við í umr. um þau síðar. Í lögum um heilbrigðisþjónustu er starfssvið heilsugæslustöðva mjög skýrt afmarkað og skilgreint. Áætlunargerð fyrir heilsugæslustöðvar, eins og lýst er hér að framan, er því tiltölulega einföld og hægt að koma við stöðlun, a. m. k. hvað varðar húsakynni. Vegna meiri og minni sérhæfingar og hlutverkaskiptingar sjúkrahúsa, vegna mismunandi atvinnu og staðhátta og aldursskiptingar verður eftirspurn eftir sjúkrarými nokkuð misjöfn eftir landshlutum. Ýmsir þættir hafa áhrif á eftirspurn eftir sjúkrarými og á nýtingu þess. Eins og ég gat um fyrr í þessari ræðu hefur kostnaðaraukning í heilbrigðisþjónustu einkum verið vegna vaxandi rýmis á sjúkrahúsum, og er fjölmargt sem stuðlar að því að aukið sjúkrahúsrými sé nauðsynlegt. Hér má t. d. nefna aukna fræðslu um heilbrigðismál, framfarir í læknavísindum sem valda því að flókinn tækjabúnaður til rannsókna verður ekki nýttur nema viðkomandi sé vistaður á sjúkrahúsi. Þá er reynslan þannig hjá öðrum þjóðum að með auknum meðallífaldri eykst eftirspurn eftir sjúkrarými, þar sem öldruðum fjölgar hlutfallslega. Í skýrslunni er sýnt, hvernig aldursdreifing á Íslandi hefur breyst á árunum 1930–1970, og sýndur framreikningur til ársins 2000. Þessar skýrslur sýna að árið 1930 voru landsbúar 65 ára og eldri 7.6% þjóðarinnar, en gert er ráð fyrir að þeir verði 9.8% þjóðarinnar árið 21100 og séu nú um 9% þjóðarinnar. Íbúar 70 ára og eldri voru aðeins 4.6% árið 1930, eru nú um 6%, en verða að talið er 6.8% árið 2000. Í skýrslunni á bls. 66 er sýnt hvernig fjöldi aldraðra er hlutfallslega mjög misjafn eftir landshlutum. Þannig voru íbúar 67 ára og eldri um 9.2% af íbúum Reykjavíkur, en 3.6% og 4.9% af íbúum Kópavogs og Seltjarnarness annars vegar og Reykjanessvæðis hins vegar. Mjög mikill munur er því á aldursdreifingu í Reykjaneskjördæmi annars vegar og í Reykjavík hins vegar. Verulegur munur er hins vegar ekki í öðrum landshlutum í þessu tillíti. Austurland og Suðurland eru með 7.4 og 7.5%, Vesturland og Vestfirðir og Norðurland eystra með 8, 8.5 og 8.6%, en Norðurland vestra er verulega hæst með 9.95%. Meðaltalið yfir landið allt er 7.9%. Eins og fyrr sagði hefur þessi aldursskipting veruleg áhrif á eftirspurn eftir sjúkrarými og tegund þeirrar sjúkrahúsþjónustu sem nauðsynleg er. Staðall fyrir sjúkrahús hefur ekki verið settur fyrir sjúkrahús hér á landi, en tilraun hefur verið gerð til að setja fram slíkan staðal í riti heilbr.- og trmrn. nr. 3 frá 1973, um vistrýmisþörf heilbrigðisstofnana, og var við gerð þessa staðals tekið mið af könnunum, aðallega á Norðurlöndum, og áætlunum, sem á þeim hafa verið byggðar, en ekki hafa verið lagðar til grundvallar íslenskar kannanir þar sem þær eru ekki fyrir hendi að öllu leyti. Enda þótt þessi staðall hafi ekki verið formlega staðfestur, þá hefur verið tekið mið af honum þegar sjúkrarúmafjöldi hefur verið ákveðinn í þeim sjúkrahúsum sem hönnuð hafa verið eftir að staðallinn var settur fram. Í skýrslunni er á bls. 70–96 gerð grein fyrir sjúkrahúsum landsins, eins og þau eru í dag, og byggingarþróun þeirra síðustu ár og þeim áætlunum, sem gerðar hafa verið um framkvæmdir miðað við fjárveitingar til bygginga á fjárl. undanfarin ár. Ekki eru tök á að rekja þennan kafla í heild, en ég vil benda á, hvernig reynt hefur verið að standa að áætlanagerð með tímaáætlun framkvæmda, sem birt er með kaflanum fyrir sjúkrahús á Patreksfirði, Ísafirði, Ólafsfirði, Akureyri, Neskaupstað og Keflavík, svo og áætlanir heilbrigðisráðs Reykjavíkur um áframhaldandi þróun Borgarspítala og byggingarstjórnar framkvæmda á Landsspítalalóð um byggingar Landsspítalans og Háskólans á lóð Landsspítalans. Í þessu sambandi verður að benda á kafla 3 um fjárframlög til sjúkrahúsa sveitarfélaga, þar sem rakin eru fjárframlög á fjárlögum til einstakra framkvæmda á þessu árabili, svo og skýrsluna á bls. 94 þar sem rakin eru fjárframlög til ríkisspítala á árunum 1970–1976, en á því árabili hefur verið varið alls 1 milljarði 148 millj. kr. til fjárfestingar í hinum ýmsu ríkisspítulum. Eru þessar tölur eins og aðrar í skýrslunni miðaðar við verðlag hvers árs. Í sérstakri skýrslu í kafla 8 er skrá um dvalarheimill aldraðra og legurými og kemur í ljós að heildartala slíkra rúma var í mars í ár talin 1744, þar af 647 vegna dvalarvistunar aldraðra, en 912 vegna hjúkrunarsjúklinga, og vistmenn í einstökum íbúðum í dvalarheimilum aldraðra voru 146. Rétt er að benda á að íbúðir fyrir aldraða eru eingöngu taldar í Reykjavík, en munu vera viðar á landinu, svo sem á Egilsstöðum, enda þótt upplýsingar um það hafi ekki legið fyrir við gerð þessarar skýrslu. Ég mun láta þetta stutta yfirlit nægja um nýbyggingar sjúkrahúsa á þessu tímabili, en er að sjálfsögðu reiðubúinn til að ræða byggingarþróun og áætlanir fyrir einstaka staði síðar í þessum umr. ef óskað er. Ástæða þótti til að ræða um Styrktarsjóð vangefinna sérstaklega í þessari skýrslu um heilbrigðisstofnanir, því flestar stofnanir, sem byggðar hafa verið sem dvalarstofnanir eða dagvistunarstofnanir fyrir vangefna, hafa verið fjármagnaðar úr þessum sjóði undanfarin ár. Lög um aðstoð við vangefið fólk voru sett 19á8 og er þessi sjóður í vörslu félmrn. Á siðu andspænis bls. 99 er skrá um greiðslur úr Styrktarsjóði vangefinna á árabilinu 1958–1976. Sést af þessari skýrslu að samtals hefur verið veitt á þessu árabili rúmlega 302 millj. kr. úr sjóðnum miðað við verðlag hvers árs. Þar af voru veittar úr sjóðnum 110 milljónir árabilið 1958–1969. Mestur hluti þessa fjár, eða 135 millj., hefur runnið til Kópavogshælis, 84 millj. til Sólborgar á Akureyri og 40 millj. til Skálatúns, en lægri upphæðir til annarra stofnana. Með tilkomu Styrktarsjóðs vangefinna verður mikil stefnubreyting í málum vangefinna hér á landi og farið er að búa þeim vistunarskilyrði og aðbúnað eins og tíðkast annars staðar þar sem málefni þeirra hafa verið tekin föstum tökum. Óvissa ríkir um framtíð Styrktarsjóðs vangefinna. En nauðsynlegt er að sú stefna, sem mörkuð hefur verið með framlögum til sjóðsins ú þessu ári, nái fram að ganga. Nýlega hefur verið sett reglugerð um heilsugæslu og aðstoð við vangefna utan stofnana, þar sem gert er ráð fyrir göngudeildarþjónustu og greiningaraðstöðu við Kópavogshælið vegna vangefinna og samvinnu við menntmrn. í samræmi við lög um grunnskóla. Þar að auki má minna á að löggjöf um málefni vangefinna er í endurskoðun á vegum menntmrn. í samvinnu við heilbrn., og er þess að vænta að drög að nýrri löggjöf vegna vangefinna komi frá endurskoðunarnefndinni innan skamms. Á sama hátt og rétt þótti að ræða um Styrktarsjóð vangefinna í þessari skýrslu er sérstakur kafli um Gæsluvistarsjóð, og er að finna grg. um styrki úr Gæsluvistarsjóði á árabilinu 1964–1976 á siðu andspænis síðu 103 í skýrslunni. Lagaákvæði um Gæsluvistarsjóð eru í lögum nr. 39 frá 1964, og var gert ráð fyrir að sjóðurinn hefði það hlutverk að standa undir kostnaði af framkvæmd þeirra laga, en fyrst og fremst til að byggja þær stofnanir sem um var rætt í lögunum, þ. e. a. s. meðferðar- og dvalarstofnanir fyrir drykkjusjúka. Fram til ársins 1970 var þó sjóðnum ekki varið til þessara verkefna að neinu marki, heldur til rekstrar dvalarstofnana, einkum Gunnarsholts. Síðan farið var að nota fjárveitingar til uppbyggingar hafa stærstu upphæðirnar runnið til Kleppsspítala vegna göngudeildaraðstöðu og Vífilsstaðaspítala vegna dvalardeildar fyrir drykkjusjúklinga og einnig til uppbyggingar í Gunnarsholti og í Víðinesi á vegum Bláa bandsins. Það má minna á að þegar lög um Gæsluvistarsjóð voru sett voru þær greiðslur, sem ákveðnar voru, unnt það bil 2% af nettóhagnaði Áfengisverslunarinnar, en fjárveitingar á árinu 1976 voru um það bil 1% af nettóhagnaðinum. Veruleg hlutfallsleg lækkun hefur því orðið á framlögum til Gæsluvistarsjóðs á þessu árabili, enda þótt þörf fyrir viststofnanir og meðferðarstofnanir áfengissjúklinga hafi stóraukist á þessu tímabili og skortur á þessum stofnunum hefur sérstaklega komið niður á öðrum sjúkrahúsum, einkum geðsjúkrahúsum og lyflæknisdeildum. Í köflunum 11 og 12 í skýrslunni er rætt um stofnanir sem orðið hafa eign ríkisins á s. l. ári. Annars vegar er um að ræða Tjaldanesheimilið, sem afhent var með gjafabréfi hinn 23. mars 1976, og hins vegar er um að ræða Landakotsspítalann, sem ríkið keypti með kaupsamningi 26. nóv. á s. l. ári frá og með síðustu áramótum. Um þessar stofnanir vísast að öðru leyti til frásagnar um sjúkrahús í skýrslunni. Enda þótt skýrsla sú, sem hér er um að ræða, sé fyrst og fremst um byggingarþróun heilbrigðisstofnana þótti rétt að taka inn í skýrsluna nokkra kostnaðarþætti um sjúkrahúsrekstur, sérstaklega þar sem þessi rekstur er, eins og fyrr er getið, sá þáttur sem mestri kostnaðaraukningu hefur valdið í sambandi við kostnað við heilbrigðisþjónustu á undanförnum áratugum. Í köflunum 13–16 er þessar upplýsingar að finna, og er fyrst og fremst um að ræða upplýsingar um kostnað ríkisspítala, en einnig tekinn til samanburðar kostnaður við Borgarspítalann og St. Jósefsspítala að Landakoti. Ef lítið er á kostnaðarþróun sjúkrahúsa á árabilinu 1953–1974 kemur í ljós, að á árinn 1953 voru um 37% af heildarútgjöldum til heilbrigðismála til rekstrar sjúkrahúsa, en árið 1974 hefur þetta hlutfall hækkað upp í 45%. Þegar þessi skipting er athuguð nánar kemur í ljós að þessi aukning hefur nær öll orðið vegna stækkunar Borgarspítala. Hlutfall sjúkrastofnana Reykjavíkurborgar hefur aukist um 7% á þessu tímabili eða nær þrefaldast á 20 árum. Hlutur ríkisspítalanna og annarra hefur hins vegar aðeins aukist um 1% hjá hvorum aðila á þessu tímabili. Þegar reynt er að gera sér ljóst hver er raunveruleg aukning sjúkrahúskostnaðar á íbúa, þá kemur í ljós að árið 1953 var sjúkrahúskostnaður 289 kr. á íbúa, en 1974 18 300 kr. á íbúa. Á þessum tíma er kostnaðaraukning vegna verðbólgu talin 22-föld og raunveruleg kostnaðaraukning er því tæplega þreföld. Sé litið á Landsspítalann sérstaklega, þá var kostnaður á legudag á Landsspítala 1953 145 kr., 1974 8750 kr. Raunveruleg kostnaðaraukning var því 2.7-föld. Um þessa kostnaðaraukningu ræður mest launakostnaðurinn. Í ársbyrjun 1953 var 1.2 starfsmenn á sjúkrarúm, en í ársbyrjun 1974 eru 2.4 starfsmenn á sjúkrarúm. Ástæður þessarar þróunar eru tvær fyrst og fremst: Annars vegar aukning alls konar þjónustustarfsemi gagnvart og í tengslum við sjúklingana og í öðru lagi stytting meðallegudagafjölda um 5 daga, sem þýðir það í reynd að þeir sjúklingar, sem inni liggja, eru yfirleitt veikari og krefjast meiri umönnunar en áður var. Sams konar samanburður er gerður um önnur sjúkrahús í þessari skýrslu og er raunveruleg kostnaðaraukning nokkuð misjöfn. Villa er í skýrslunni á bls. 115 þar sem ræðir um Fæðingardeild: á að standa 1.8 í staðinn fyrir 18-föld. Sérstök ástæða er til að ræða um Kleppsspítalann í þessu sambandi, en þar hefur orðið mjög veruleg kostnaðaraukning. Raunveruleg kostnaðaraukning þar milli áranna 1953 og 1974 er 3.5föld samanborið við 1.8-föld á Fæðingardeild og 2.7-föld á Landsspítala og Vífilsstaðaspítala. Ástæðan fyrir þessu er veruleg aukning starfsliðs miðað við sjúkrarúm. Í ársbyrjun 1953 voru 0.4 starfsmenn á sjúkrarúm, en í ársbyrjun 1974 1.3 starfsmenn á sjúkrarúm á Kleppsspítala. Veruleg breyting hefur einnig orðið á Kópavogshæll á þessu sama sviði. Í ársbyrjun 1953 voru 0.5 starfsmenn á sjúkrarúm, en í ársbyrjun 1974 1 starfsmaður á sjúkrarúm. Þess má geta hér, að þær áætlanir, sem stjórnarnefnd Ríkisspítalanna hefur gert, gera ráð fyrir að starfsmannafjöldi á Kópavogshæli verði 1.5 starfsmenn á sjúkrarúm eða 50% aukning frá því sem nú er. Í sambandi við samanburð á milli sjúkrahúsa og einstakra kostnaðarþátta í sjúkrahúsrekstri er fróðlegt að skoða töflu á bls. 136 í skýrslunni og bera saman hina ýmsu kostnaðarþætti milli sjúkrahúsanna, og raunar er samanburð af þessu tagi einnig að finna í rekstrarskýrslum daggjaldanefndar sjúkrahúsa fyrir árið 1973 um flestöll sjúkrahús landsins. Beinn samanburður milli spítalanna verður þó erfiður þar eð mismunandi rekstur á sér stað á þessum sjúkrahúsum sem veldur skekkju í viðmiðun. Þar má t. d. nefna stórar dagdeildir og göngudeildir á Landsspítala sem fá litlar eða engar tekjur beint, en valda kostnaðaraukningu í sjúkrahúsarekstrinum í heild. Ef litið er á hlutfallsskiptingu launa eftir stéttum sést að stærsti hluti launa fer til lækna og hjúkrunarfræðinga, en mjög mismunandi eftir stofnunum. Hlutur lækna er nær tvöfalt meiri á Landsspítala og Fæðingardeild en á Vífilsstaðaspítala og Kleppsspítala. Hlutur hjúkrunarfræðinga er nokkuð jafn nema á Fæðingardeild þar sem ljósmæður koma í stað hjúkrunarfræðinga. Síðasti kafli skýrslunnar er rekstrarskýrslur sjúkrahúsa fyrir árið 1973 frá daggjaldanefnd og er þar í fyrsta lagi birt kostnaðarsundurliðun ársins 1973 vegna hinna ýmsu kostnaðarliða í sjúkrahúsarekstri, í öðru lagi skipting kostnaðar á legudag, í þriðja lagi skipting kostnaðar eftir hinum ýmsu launaliðum og í fjórða lagi skipting kostnaðar eftir hinni ýmsu starfsemi sem rekin er í sjúkrahúsunum. Þá er í skýrslunni á bls. 144 og 145 gerð grein fyrir rúmafjölda og skiptingu starfsliðs eftir sjúkrahúsum og starfsþáttum, og kemur í ljós að í árslok 1974 hafi verið rúmlega 3500 manns starfandi á sjúkrahúsum landsins, en þá vantaði upplýsingar frá öllum hjúkrunarheimilum með alls um 400 rúmum og stofnunum fyrir vangefna nema Kópavogshæli. Má því gera ráð fyrir að rúmlega 4 þús. manns hafi starfað á sjúkrastofnunum á þessu ári. Ég mun ekki rekja hér frekar efni skýrslunnar um þætti sjúkrahúsrekstrar, en þær upplýsingar, sem skýrslan geymir, og það, sem hér hefur verið sagt, ætti að sýna nauðsyn þess að koma á betri upplýsingaöflun og könnun kostnaðar við sjúkrahúsrekstur en nú er, því eins og málum er nú háttað er enginn aðili sem sérstaklega á að hafa eftirlit með rekstri sjúkrastofnana annar en daggjaldanefnd, en hún hefur hingað til ekki fengið tækifæri til að sinna því hlutverki að neinu verulegu gagni. Hér er um að ræða svo viðamikinn þátt í heildarútgjöldum ríkisins að nauðsynlegt er að taka þetta mál til gaumgæfilegrar athugunar. Það hefur alllengi verið tillaga heilbrn., að sérstakri sjúkrahúsmálanefnd innan rn. yrði falið þetta verkefni, og hefur verið sótt um heimildir til starfsliðs í rn. til þessara verka undanfarin ár, en fjárveitingar hafa ekki fengist til þessa. Þegar litið er yfir þá skýrslu í heild, sem hér hefur verið rakin í mjög stórum dráttum, er þar annars vegar um að ræða að safnað hefur verið mjög veigamiklum upplýsingum um fjölmarga þætti í heilbrigðisþjónustunni annars vegar hvað' snertir heilsugæslustöðvar og hins vegar hvað snertir sjúkrahús og sjúkrahúsrekstur. Þessar upplýsingar eru grundvöllur sem nota má til að byggja upp heildaráætlun um uppbyggingu heilbrigðisstofnana sem lög um heilbrigðisþjónustu gera ráð fyrir að gerð sé til 10 ára í senn. Það verkefni, sem fram undan er að fengnum þeim gögnum sem fyrir liggja í þessari skýrslu, er að gera slíka áætlun sem taka mundi til eftirtalinna atriða: 1. heilsugæslustöðva, 2. sjúkrahúsa, 3. embættisbústaða, 4. mönnunar heilsugæslustöðva, 5. mönnunar sjúkrahúsa. Það er auðséð að þessi skýrsla hefur ekki þær upplýsingar allar sem þarf til gerðar slíkrar áætlunar. Í skýrsluna vantar upplýsingar um heilbrigðisstéttir og verður að koma til samvinnu við menntmrn. um gerð þess þáttar áætlunar, þar eð aðalmenntastofnanir heilbrigðisstétta heyra undir menntmrn. Í inngangi að skýrslunni er látin í ljós sú skoðun, að við lestur hennar muni vakna fleiri spurningar en svarað er, og er það ætíð svo, að fáar skýrslur er u tæmandi og allra síst um jafnfjölþætt og fjölbreytilegt efni og heilbrigðismál. Þess er því að vænta að gerð og umr. um þessa skýrslu verði hvatning til nánari og ítarlegri úttektar á einstökum þáttum innan heilbrigðiskerfisins og að heilbrn. eða aðrir aðilar í samvinnu við það fái betra tækifæri en hingað til hefur verið til kannana og athugana á þessu sviði. Skýrslan hefur, eins og fram kemur í inngangi, verið unnin af starfsliði heilbrn. undir forustu ráðuneytisstjórans, en utan rn. hafa aðallega unnið að skýrslunni skólayfirlæknir og aðstoðarframkvæmdastjóri Ríkisspítalanna. Vil ég nota tækifærið til að þakka öllum aðilum, sem hér hafa unnið, fyrir þeirra framlag. Ég tel engan vafa leika á því, að þær upplýsingar, sem hér hefur verið safnað saman, eru gagnlegar fyrir alþm. og sveitarstjórnarmenn og aðra þá sem fara með fjármál á sviði heilbrigðismála. Vegna þess, hve reynt var að hraða gerð skýrslunnar, má búast við að í ljós komi einhverjar talnavillur þegar skýrslan verður lesin gaumgæfilega. En ég tel að í öllum meginatriðum sé hún rétt og upplýsingar hennar séu eins réttar og nokkur kostur var að veita við þau skilyrði sem hún er samin. Ég geri ráð fyrir að framlagning skýrslunnar geti orðið gagnlegur grundvöllur að almennum umr. um heilbrigðismál, bæði um heilbrigðismál almennt og einnig ef þm. æskja eftir upplýsingum um heilbrigðismál einstakra landshluta eða staða.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að þakka hæstv. heilbrrh. fyrir þá ítarlegu og ágætu skýrslu um heilbrigðisstofnanir sem hann hefur látið taka saman og afhenda alþm., og einnig fyrir þá ítarlegu grg. sem hann hefur flutt hér um þessi mál. Eins og kunnugt er höfðum við þm. Alþb. flutt sérstaka beiðni um það á þskj. 45, sem lagt var fram á Alþ. 25. okt. á þessu þingi, að ráðh. flytti hér skýrslu um þessi mál og um framkvæmd heilbrigðisþjónustulaganna frá árinu 1973. Ég tel að sú skýrsla, sem hér er lögð fram, sé mjög gagnleg fyrir alþm. og reyndar miklu fleiri aðila, sem láta sig þessi mál skipta, til umr. um málið og tillögugerðar. Það er að finna í þessari skýrslu mjög mikilvægar upplýsingar um þróun heilbrigðismála að undanförnu og stöðuna í þeim eins og hún er nú. Það leynir sér að sjálfsögðu ekki að lögin um heilbrigðisþjónustu frá því í aprílmánuði 1973 marka hér dýpst spor. Með þeim lögum var fyrst tekið verulega á því máli að samræma nokkuð eða gera upp heildarstefnu varðandi heilbrigðisþjónustuna í landinu, þ. e. a. s. að ákveða um byggingu heilsugæslustöðva víðs vegar um landið og sjúkrahúsa. Þar var einnig ákveðin mjög verulega aukin þátttaka ríkisins í stofnkostnaði þessara stofnana. Það fer sem sagt ekki á milli mála að þessi löggjöf hefur verið hin merkasta, enda ætla ég að ekki síst fólk úti á landsbyggðinni hafi fundið hversu þýðingarmikil þessi löggjöf var. Það er svo rétt líka að mínum dómi, að á árunum frá 1970 og fram að þessum tíma hefur verið efnt til stórátaka í okkar heilbrigðismálum. Þar er um að ræða gífurlega mikið verkefni og að sjálfsögðu er því verkefni ekki lokið enn, heldur stöndum við þar í miðju verki og miklu verki. En mér sýnist að hafi verið tiltölulega vel staðið að þeim málum og að þar stefni framkvæmdir í rétta átt. Ég ætlaði ekki að þessu sinni - tel ekki vera aðstöðu til þess nú - að hefja hér neina almenna umr. um þessi mál, geri ráð fyrir því að hún geti orðið síðar, eftir því sem tími vinnst til, þegar menn hafa áttað sig dálítið betur bæði á þessari þýðingarmiklu og efnismiklu skýrslu, sem útbýtt var meðal þm., og eftir að þeir hafa líka fengið betur að átta sig á þeirri skýrslu sem hæstv. ráðh. hefur hér flutt. En það eru aðeins nokkur atriði, sem ég vil þó drepa hér á. Mér sýnist að það sé orðið mjög aðkallandi að halda því verki áfram sem ráðgert var með lögunum um heilbrigðisþjónustu frá 1973, að gerð verði sú 10 ára áætlun sem þar er rætt um, og að hún verði tekin til endurskoðunar, eins og þar er líka gert ráð fyrir, því að það má búast við því að 10 ára áætlun um þróun heilbrigðisstofnana í landinu taki nokkrum breytingum því að viðhorf breytast oft á svo löngum tíma. En mér sýnist að það sé orðið aðkallandi, svo vel sem að þessum málum hefur verið staðið, að gera þessa áætlun og vinna þá áfram að henni með endurskoðun eins og gert var ráð fyrir. Ég held að það sé mjög þýðingarmikið til þess að þessi mál geti haldið áfram eftir settum reglum, eftir ákveðnu skipulagi, en þróist ekki, eins og oft hefur viljað verða hjá okkur, næstum að segja af handahófi. Þá er annar þáttur þessara mála, sem að vísu kom ekki nema að litlu leyti inn í löggjöfina frá 1973, sem mér sýnist að þurfi að gefa sérstaklega gaum, en það er hlutur aldraðra í heilbrigðisþjónustunni. Það kemur auðvitað engum á óvart, að hlutfall aldraðra af íbúum landsins fer sífellt hækkandi, og það mun reyna í mjög vaxandi mæli á það að hægt sé að sinna vandamálum þeirra og þá ekki síst einmitt í hjúkrunarmálum. En stöðuna í þeim efnum tel ég nú vera mjög slæma. Það má segja að sú aðstaða, sem nú er fyrir hendi á því sviði, sé nær öll hér í Reykjavík og á nálægu svæði við Reykjavík, en hins vegar er alveg eftir að leysa það stóra vandamál úti á landsbyggðinni. Mér sýnist að því miður hafi verið stigið þar skref aftur á bak sem þurfi nú að taka til endurskoðunar, þar sem gert hefur verið ráð fyrir að ríkið hætti beinum afskiptum með framlagi af stofnkostnaði til þess að koma upp slíkum heimilum fyrir aldrað fólk, jafnt hjúkrunarheimilum sem öðrum, og þessi vandi sem sagt lagður að mestu leyti á herðar sveitarfélaga sem ég hef ekki trú á að leysi þessi mál. Ég veit að vísu að það er hægt - og hefur verið gert að nokkru leyti - að túlka á vinsamlegan hátt eða með góðum skilningi ákvæði heilbrigðisþjónustulaga, þannig að það sé hægt að mæta þessum vanda að vissu leyti varðandi hjúkrunarheimili. En því fer víðs fjarri að mínum dómi að það sé á viðunandi grundvelli. Því held ég að við framhaldsskoðun þessara mála í sambandi við áætlunargerð þurfi einnig að gera ráð fyrir því að taka þennan þátt betur með til skoðunar, þ. e. a. s. þann sem snýr að öldruðu fólki og hjúkrunarheimilum þess og elliheimilum, vegna þess að þarna verður erfitt í framkvæmd að skilja á milli. Þá er ég einnig á þeirri skoðun, að það sé rétt, sem hæstv. ráðh. kom hér að, að það sé orðið mjög aðkallandi að styrkja yfirstjórnina á rekstri hinna mörgu heilsugæslustöðva, sem eru að koma upp, og sjúkrahúsa í landinu, tryggja þar betur samræmingu en nú er og betri nýtingu með heildarskipulagi, því þó að það form sé haft á, sem nú gildir, að sveitarfélögin séu aðilar að þessum stofnunum, eins og sjúkrahúsum, að nokkru leyti, þá er reyndin að þetta eru orðnar ríkisstofnanir. Það er ríkið sem sér um og ræður byggingu þessara stofnana, eins og sjúkrahúsa, og í rauninni má segja að það sé ríkið sem rekur orðið þessar stofnanir. Því tel ég að það sé orðið mjög aðkallandi, að sinna þeim þætti að gera yfirstjórn á heildarrekstri sjúkrahúsanna í landinu sterkari til þess að koma á meira samræmdum rekstri. Ég vil svo aðeins endurtaka það sem ég sagði áður, að ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þá ágætu og glöggu skýrslu, sem hér hefur verið lögð fram, og fyrir grg. hans. Ég vil vænta þess, að það gefist tækifæri til þess fyrir þá, sem þar hafa sérstakan áhuga á, að ræða þessi mál nánar síðar, en það verði ekki aðeins bundið við þennan tíma nú á þessum degi. En að öðru leyti tek ég undir það, að mikið hefur verið gert og allmikið stendur til að gera, og þar eru það fyrst og fremst lögin frá árinu 1973 sem marka stefnuna. Þörf er á að haldið sé áfram, ekki aðeins með beinar framkvæmdir, heldur einnig því skipulagningarstarfi sem þar var lagður grundvöllur að. En mér sýnist að það þurfi jafnvel að fara út fyrir þann ramma í sumum efnum með áætlaðar framkvæmdir, sérstaklega þennan þátt sem ég hef minnst á varðandi hlut aldraðra í heilsugæslumálum.



Herra forseti. Ég tek undir orð síðasta hv. ræðumanns. Hann þakkaði ráðh. fyrir þessa ítarlegu og greinargóðu skýrslu. Ég held líka að ekki sé hægt að neita því, að allt frá því í tíð vinstri stjórnarinnar hafa verið mjög miklar framkvæmdir á sviði sjúkrahúsmála í landinu. En ég held að hinu verði ekki heldur neitað, að þessum framkvæmdum hefur verið nokkuð misskipt eftir landshlutum. Staðreyndin er sú, að bygging nýrra heilsugæslustöðva gengur furðulega seint á nokkrum stöðum á landinn, og er ekki annað hægt en kvarta yfir því hvernig þar er staðið að málum. Ég hef að vísu ekki kynnt mér ástand þessara mála víðs vegar um land, en fæ kannske tækifæri til þess við náinn yfirlestur þessarar skýrslu. Ég þekki hins vegar til allvel í mínu kjördæmi og veit að þar er hið versta ástand ríkjandi í þessum efnum. Og það var raunar staðfest í skýrslu ráðh., því hann ræddi um ástand mála á Hvammstanga, Blönduósi, Sauðárkróki og Siglufirði, og hann notaði í öll skiptin nokkurn veginn sömu orðatiltækin. Það var ævinlega þannig til orða tekið hjá honum, að um væri að ræða veruleg þrengsli og vandræði, og það er víst ekki ofmælt. Staðreyndin er sú, að ástandið á mörgum þessara staða er mjög alvarlegt, og það er satt að segja engin furða heldur, vegna þess að á undanförnum árum og það mörgum undanförnum árum hefur verið rætt um að bæta úr, en það hefur því miður ekki komist lengra. Það hefur ekkert verið gert árum saman. Ég held að rétt sé að taka hér sem dæmi stað sem Blönduós nefnist. Ráðh. komst svo að orði, að bygging heilsugæslustöðvar á þessum stað væri í frumathugun. Ég er ansi hræddur um að fleirum en mér komi þetta orðatiltæki nokkuð spánskt fyrir sjónir. Hann bætti því við, að á þessu ári væri fyrirsjáanlegt að ekki yrði um að ræða neinar byggingarframkvæmdir á þessum stað, gaf sem sagt í skyn að byggingarframkvæmdir heilsugæslustöðvar á Blönduósi væru á algjöru undirbúningsstigi, eða eins og hann sagði oftar en einu sinni: að málið væri í frumathugun. Við skulum líta á hvernig þetta mál stendur frá sjónarmiði Alþ. sem hefur fjárveitingavaldið í sínum höndum. Á þessu ári eru veittar 22 millj. kr. til byggingar þessarar heilsugæslustöðvar sem sögð er vera í frumathugun, og þetta er alls ekki í fyrsta. sinn sem fjárveiting er veitt til þessa verkefnis. Á árinu 1976 var líka veitt nokkur upphæð til heilsugæslustöðvar þar, eða 10 millj. kr., og það var ekki heldur fyrsta árið sem veitt var fé til þessa verkefnis, því enn má fara aftur til ársins 1975 þegar veittar voru 10 millj. kr. til byggingar heilsugæslustöðvar á Blönduósi. Og þá er upptalningunni enn ekki lokið. Ég get farið aftur til ársins 1974. Þá var veitt 1 millj. til þess að undirbúa byggingu heilsugæslustöðvar á Blönduósi. Og ég get gert enn betur. Ég get farið enn eitt ár aftur í tímann, eða til ársins 1973, og fundið fyrstu fjárveitinguna til þessa verkefnis, 500 þús. kr. En sem sagt núna, meira en fjórum árum eftir að fyrsta fjárveitingin er veitt til þessa verkefnis, heitir það á máli ráðh. að bygging stöðvarinnar sé í frumathugun, en búið að veita til verksins 43.5 millj. á 4 árum. Ég vil leyfa mér að fara þess á leit við hæstv. ráðh., að hann útskýri fyrir hv. þm. hvað verður um fjármagn af því tagi sem ég hef hér gert að umtalsefni. Þetta á sjálfsagt ekki bara við um þennan einstaka stað, Blönduós, heldur ýmsa aðra staði á landinu. En þegar Alþ. er í mörg ár búið að veita talsvert fé til ákveðins verkefnis án þess að rn. komi einu eða neinu í framkvæmd, þá er ekkert ósanngjarnt að spurt sé hvað verði eiginlega af þessu fjármagi og hvernig á því standi að nú fæst yfirlýsing um það að enn eitt árið muni líða án þess að nokkuð sjáanlegt gerist. Ég hef að vísu grun um að það sé skýring til á þessu sem heitir: hönnun verksins og hönnunarkostnaður, því að mér er það minnistætt að fyrir tveim árum var til umr. heilsugæslustöð á Sauðárkróki sem mjög líkt stendur á um. Það er líka búið að veita til hennar fjárveitingu undanfarin 4 ár, mjög svipaðar fjárveitingar og hafa verið veittar til heilsugæslustöðvarinnar á Blönduósi, án þess að nokkur skapaður hlutur hafi gerst á þeim stað. Þá var það upplýst, þ. e. a. s. fyrir tveim árum, að hönnunarkostnaður heilsugæslustöðvarinnar á Sauðárkróki væri áætlaður 30 millj. kr. og þegar væri búið að vinna fyrir talsverðan hluta af því fjármagni. Nú eru liðin 2 ár síðan þetta var, og má þá ætla að hönnunarkostnaðurinn hafi hækkað allverulega. Ég vil aðeins skjóta því hér að, að í raun og veru væru það upplýsingar af þessu tagi sem hefðu verið afskaplega kærkomnar í skýrslu ráðh., - upplýsingar um hvað hefur verið gert við peningana sem Alþ. hefur verið að veita til þessara bygginga nú árum saman. En þessar upplýsingar er því miður ekki hægt að fá í þessari annars ágætu skýrslu ráðh. Mér er kunnugt um það, að heilsugæslustöðin á Blönduósi hefur verið teiknuð aftur og aftur, stækkuð og minnkuð til skiptist, og í þetta hafa sjálfsagt peningarnir farið. En um þetta væri sem sagt mjög æskilegt að fá nánari grg. ráðh., því að okkur er ekki alveg sama hér á Alþ.í hvað peningarnir fara. Ég veit að hv. rn. hefur næsta dapurlega reynslu af viðskiptum sínum við teiknistofur. Ég held að það væri því ekki úr vegi að varpa fram þeirri spurningu í þessu sambandi, hvort ekki væri hugsanlegt að koma eitthvað skynsamlegra og heppilegra skipulagi á viðskipti rn. við teiknistofur eða að koma upp sérstakri teiknistofu á vegum rn., svo að ekki þurfi svona óhemjumikið fjármagn að renna til þessara hluta eins og raun ber vitni. Ég læt þessi orð nægja um ástand sjúkrahúsmála í mínu kjördæmi. Ég get bara dregið það saman sem ég hef hér sagt. Það er búið að ræða um byggingu fjögurra heilsugæslustöðva á Norðurlandi vestra í mörg undanfarin ár og þar af að veita fjárveitingar til tveggja af þessum stöðvum undanfarin 4 ár án þess að nokkur skapaður hlutur hafi gerst á stöðunum sjálfum. Þetta þykir heimafólki harla einkennilegt, og ég get leyft mér að upplýsa það hér að lokum, að fólk er gjörsamlega að missa þolinmæðina gagnvart heilbrrn. hvað þessi mál snertir. Fólk lætur ekki blekkja sig árum saman á þennan hátt, og það á erfitt með að horfa upp á að það sé verið að sletta svo og svo mörgum millj. á hverju ári til ákveðinna framkvæmda án þess að nokkuð gerist. Ég vil svo aðeins nota þetta tækifæri til að víkja að náskyldu vandamáli sem einnig er að finna í mínu kjördæmi, en það eru heilsugæslumál á Skagaströnd. Eins og menn minnast voru við samþykkt laganna um skipulag heilbrigðismála lögð niður allmörg læknishéruð. Eitt af þessum læknishéruðum, sem lagt var niður, var Skagaströnd. Þetta var mikið áfall fyrir íbúa þar um slóðir sem töldu sig hafa misst mikið. Ég gerði mér fyllilega grein fyrir því, þegar þessi breyting var gerð, að erfitt væri að rökstyðja það að sérstakt læknishérað væri á Skagaströnd eða sérstök heilsugæslustöð, miðað við þær breytingar sem gerðar voru víða annars staðar og stefndu í þá átt að þjappa læknisþjónustunni saman, og mátti þá kannske segja að skagstrendingar yrðu að lúta að því sama og margir aðrir. En við afgreiðslu málsins hér á Alþ. mæltist ég eindregið til þess að hagnýtt yrði bráðabirgðaákvæði í frv. þess efnis, að heimilt væri að skipa lækni sem starfaði við ákveðna heilsugæslustöð með búsetu og starfsaðstöðu á öðrum stað, og þetta gæti átt sérstaklega við á Skagaströnd. Þetta hefur hins vegar ekki orðið. Við þm. þessa kjördæmis höfum allir ritað rn. bréf þar sem við höfum eindregið óskað eftir því að þessi tilhögun verði tekin upp og einn af þeim læknum, sem ráðnir eru við heilsugæslustöðina á Blönduósi, hefði búsetu og starfsaðstöðu að hluta til á Skagaströnd. En rn. hefur ekki viljað á þetta fallast. Ég tel að þetta skipulag heilbrigðismála geti vel átt við á fleiri stöðum en Skagaströnd og að þetta mál geti haft almenna þýðingu. Og ég vil eindregið óska eftir því við hæstv. ráðh. og rn., að það athugi hvort ekki væri hugsanlegt að taka þetta erindi til jákvæðrar afgreiðslu þannig að auglýst sé eftir lækni sem ráðinn sé að heilsugæslustöðinni á Blönduósi, en hann sé búsettur á Skagaströnd og hafi þar starfsaðstöðu og taki þar á móti sjúklingum tvo eða þrjá daga í hverri viku, eins og hann raunar gerir. Ég hef aldrei skilið, að ekki væri hægt að taka upp þetta skipulag á þeim stöðum þar sem líkt stendur á og á Skagaströnd, að fyrir hendi er læknisbústaður og öll starfsaðstaða, og er þess vegna ekki þörf á því að leggja í sérlega mikinn stofnkostnað í þessu sambandi. Mér væri sem sagt kært ef ráðh. gæti einhverju svarað til um hver væri afstaða hans til þessa máls eða hann gæti lofað því að taka þetta mál til frekari athugunar.



Herra forseti. Það er vissulega ástæða til þess að þakka hæstv. ráðh. fyrir þá viðamiklu og innihaldsríku skýrslu sem hann gerði hér grein fyrir áðan. Það er vissulega mikils virði að hafa yfirlit á einum stað um ástand þessara mála, hvað fyrirhugað er, og þá fæst betri heildarmynd yfir heilbrigðismálin, eins og raunar nauðsynlegt er fyrir þm. og reyndar miklu fleiri að hafa. Ég vil aðeins víkja hér stuttlega að þremur atriðum alls óskyldum innbyrðis. Hæstv. ráðh. vék í skýrslu sinni í upphafi að þremur hópum sem þyrfti að athuga sérstaklega með, og það var alveg rétt. Hann vék að málefnum aldraðra, hann vék að málefnum geðsjúkra og hann vék að málefnum þroskaheftra. Ég hef oft áður hér á Alþ. rætt um málefni þroskaheftra og hef kannske þar litlu við að bæta, en vil þó aðeins koma inn á það hér og nú. Það er rétt, að skipulagið nú er þannig að heilbrrn. er yfiraðili vegna málefna þroskaheftra. Kópavogshælið er sem sagt stofnun sem heyrir undir heilbrrn., og það hæli er jafnframt eins konar móðurskip eða móðurstofnun annarra heimila og þar fer fram aðalstarfsemin að málefnum þroskaheftra á vegum ríkisins. Því er hins vegar ekki að leyna, að það eru uppi miklar hræringar nú í málefnum þessa fólks og nýjar skoðanir í málefnum þess ryðja sér mjög til rúms. Ég veit að endurskoðun laga um fávitastofnanir hefur staðið yfir. Mér er nær að halda að henni sé nú lokið. Þessi endurskoðun hefur verið unnin af fulltrúum frá þremur rn., heilbr.- menntm.- og félmrn. Ég hef hins vegar ekki dregið dul á þá skoðun mína, að þó að ég viðurkenni að að endurskoðun geti verið mikil bót, þá þurfi þar meira að gera og þurfi í raun og veru nýja heildarlöggjöf. Mótbárur við því hafa heyrst á þann veg, að með því móti værum við að marka þessu fólki sérstakan bás, alveg öfugt við þá kenningu sem við t. d. í landssamtökunum Þroskahjálp höfum haft uppi. En ef sú mótbára fær staðist, þá verður að taka vandlega til athugunar þau sérlög sem eru um fávitastofnanir, þó að þau batni að mun frá því sem nú er, því að ef þau marka ekki þessu fólki sérstakan bás miklu fremur en heildarlöggjöf, þá kemur mér það mjög á óvart. A. m. k. hef ég hugsað þá heildarlöggjöf það rúma og það mikla rammalöggjöf, að hún fæli í sér t. d. alveg sérstaklega eina yfirstjórn þessara mála, einn ábyrgan aðila í ríkiskerfinu sem hefði með öll þessi mál að gera, en síðan yrði komið á samstarfsnefnd hinna einstöku rn. sem þessi mál snerta hvað mest. Mér er sagt að annaðhvort væri búið að koma henni á eða þá að það séu uppi áætlanir um það, og er ekkert nema gott um það að segja. Sannleikurinn er sá, að fólk hefur hér þurft að leita til allt of margra aðila með sín mál og einn vísað á annan í þessu efni sem vonlegt er, því hér er um þætti að ræða sem ekki verða afgreiddir fullkomlega í einu einstöku rn. Það má deila um hvaða rn. eigi um málefni þroskaheftra að fjalla, og ég er ekki að segja að það sé neitt aðalatriði. Ég hef áður lýst því hér yfir, að ég áliti að rétti aðilinn til að fara með þessi mál í heild með samstarfsnefnd þriggja rn. væri félmrn. og byggi það reyndar á reynslu ýmissa annarra þjóða í þessum efnum. En ég tek það líka fram að það er ekkert aðalatriði hvaða rn. þetta er. Ég efast ekki um góðan vilja heilbrrn. til að skipa þessum málum á þann besta veg sem mögulegt er. En ég bendi hins hins vegar á það, að ef við stöndum rétt að málefnum þroskaheftra frá upphafi, þ. e. a. s. frá fyrstu greining u, sem þarf vitanlega að vera eins fljótt og mögulegt er, og ef allt er gert fyrir þetta fólk, það er ekki bara lokað inni á hælum eða geymt einhvers staðar án þess að nokkuð sé fyrir það gert annað en það fái að borða og sofa, þá er heilbrigðísþátturinn hverfandi við mikinn hluta þessa fólks. Það gildir auðvitað sérstaklega um örvita og geðtruflanir, en geðtruflun er þarna oft algengur fylgikvilli, að vitanlega verður heilbrigðisþátturinn hjá þessu fólki mjög stór. En um mikinn hluta þessa fólks verður heilbrigðisþátturinn ekki sá mest afgerandi. Það er menntunin, almenna kennslan og hæfingin til þess að fara út í þjóðfélagið, félagslega aðstaðan og þar með talin atvinnuaðstaða þessa fólks sem verður aðalatriði þessa máls ef rétt er að staðið. Þegar við hættum fyrir fullt og allt geymslu- eða hælastefnunni sem aðalstefnu, sem við höfum því miður fylgt allt of lengi, eins og ég trúi að allir stefni að, þá verður auðvitað útkoman sú, að heilbrigðisþátturinn verður ekki eins afgerandi í þessu máli og hann hefur verið. Ég veit ekki hvort á að kalla það reyndar heilbrigðisþátt, en það er þáttur sem hefur þó beint heyrt undir þetta rn. af eðlilegum ástæðum vegna þess hve mikill fjöldi þessa fólks hefur verið vistaður á ríkishælinu í Kópavogi. Ég álít nefnilega að ef rétt er að þessum málum staðið, þá þurfi færri einstaklingar að vera inni á þessum heimilum og þeir geti að meira eða minna leyti farið út í atvinnulífið, á sérverndaða vinnustaði e. t. v. og með ýmiss konar aðstoð, kannske ekki fullri vinnu, en út í atvinnulífið, og að því er auðvitað ótvíræður hagur, ekki bara fyrir þetta fólk. Það er dýr hver dagur þessa fólks á þessum hælum, þar sem það gerir engum gagn, hvorki sjálfu sér né þjóðfélaginu. Og alveg sérstaklega þegar við komum að hamingju þessa fólks, lífshamingju þess og lífsfyllingu, þá er náttúrlega engin spurning um hvað það er miklu betra en loka þetta fólk inni á hælum þar sem kannske er ekki einu sinni eins vel fyrir því séð og ætti að vera. En ég veit að þetta stendur til bóta, og ég veit um fullan vilja heilbrigðisyfirvalda til þess að koma hér rösklega til móts við þetta fólk. Við vitum auðvitað að það er stór hópur í dag sem ekkert verður gert fyrir vegna þess að það var of seint til réttra aðila leitað og þessi hópur fékk ekki rétta meðferð. En við erum fyrst og fremst að hugsa hér um framtíðarstefnu í þessum málum, um þá sem nú eru á barnsaldri, um þá sem nú eru ófæddir, en við eigum að gera allt til þess að koma til sem mests þroska og þannig að þeir geti verið sem hlutgengastir þjóðfélagsþegnar, en ekki að loka þá inni á hælum. Ég leyfi mér því að vona að stefnt verði að því að mál þroskaheftra verði þannig í framkvæmd áður en langt um líður, að ekki verði um heilsugæslu að ræða langt umfram aðra þegna. Ég sem sagt segi það hér vegna ummæla sem ég hef áður haft um þetta, að spurning um rn. í sambandi við þetta er auðvitað ekki aðalatriðið, þó ég telji félmrn. réttast. En það fer eftir stefnu stjórnvalda í heild hversu fer um málefni þessa fólks og hversu heilsugæsluþátturinn verður stór, hversu dýrt þetta fólk verður okkur í hælisdögum. Viljum við losna við þann kostnað, sem af því er, til þess einmitt að hagur þessa fólks batni að miklum mun og það verði nýtari og betri þjóðfélagsþegnar fyrir bragðið? Auðvitað getum við um leið haft betri samvisku en við óneitanlega höfum í dag vegna þessara mála. Ég vona og trúi því að hæstv. ráðh. muni hér vinna að ötullega. Þetta er undir hans rn. í dag og gott samstarf við önnur rn. er auðvitað sjálfsagt. En frumkvæðið verður vitanlega, eins og mál standa í dag, að koma frá þessu hæstv. rn. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta, enda er þetta endurtekning á því sem ég hef oft áður sagt hér. En ég segi þetta að gefnu tilefni. Hæstv. ráðh. talaði sérstaklega um þennan hóp hér áðan og lagði á það áherslu að fyrir hann væri mikið gert. Annað atriðið, sem ég vildi koma hér að, er að auðvitað fögnum við því sérstaklega úti á landsbyggðinni hve myndarlega hefur verið tekið til hendi í sambandi við heilsugæslustöðvarnar og alla aðstöðu fólks þar. Það fer auðvitað ekki á milli mála að þar er um geysilegt átak að ræða og mikilsvert fyrir byggðaþróunina. Við vitum hvernig læknavandamálið var á sínum tíma að fara með einstök héruð: fólksflótti beinlínis úr héruðunum vegna öryggisleysisins í því efni, og vissulega hefur tilkoma hinna nýju heilsugæslustöðva bætt hér ástandið stórkostlega og mun gera enn betur á næstu árum. Ég vík hér að einum þætti alveg sérstaklega, sem ég held að hv. rn. eigi að beita sér að, að svo miklu leyti sem mögulegt er, og það er að færa sérfræðiþjónustu sem allra mest til fólksins heima í héruðunum. Ég veit að það þarf að gera til þess skipulegt átak. Ég veit að það þarf mikið til þess að koma þessari sérfræðiþjónustu til fólksins og það er ekki auðleyst verkefni. Og ég veit að verkefnin eru líka næg í þessum efnum. Við vitum líka, að ferðir fólks á fund sérfræðinga hér á höfuðborgarsvæðinu eru dýrar og þar verður eitthvað að aðhafast. Það er líka ætlunin með lögum um heilbrigðisþjónustu að þetta sé gert, og ég held að það verði ekki gert í einu stökki, - veit það reyndar. En það er hægt að gera það kannske með vissri þjónustu vissan tíma á þessum stöðvum, því að það er nú svo með okkar ágætu lækna á heilsugæslustöðvunum, að þótt þeir séu hinir færustu menn, þá hættir þeim til þess allmikið að vísa fólki frá sér til sérfræðinga, bæði að þarflausu, ég segi: að þarflausu oft og tíðum, en auðvitað einnig oft af brýnni þörf og af eðlilegri og sjálfsagðri þörf. Ég hef þá trú á okkar mörgu góðu læknum, sem vinna á heilsugæslustöðvunum, að þeir geti oft miklu betur og þurfi nú ekki að vísa á þá alvitru sérfræðinga hér á þessu svæði eins mikið og þeir gera. En þetta er eigi að síður staðreynd og auðvitað er það von að þessir læknar vilji fá frekari fullvissu um það, að sjúkdómsgreining þeirra sé rétt, en oftrúin á sérfræðina er nú kannske ekki hvað minnst í læknastéttinni. Mér var bent á það um daginn, þegar ég var með till. á Alþ. um átak í þessum efnum, af hv. þm. Gunnlaugi Finnssyni, að það væri e. t. v. alveg eins gott í þessu sambandi sem áfangi að þessu marki að bæta aðstöðuna hér í Reykjavík. Ég er honum alveg sammála í því efni. Það hefur verið bent á Rauðakrosshótelin hér og þá aðstöðu sem fólk utan af landi hefur þar. Þar þyrfti betur að gera. En ferðakostnaðurinn er auðvitað nákvæmlega sá sami fyrir þetta fólk og hann er býsna þungur baggi. Ég sem sagt treysti hæstv. ráðh. til að fylgja því fast eftir að fólk fái sem best notið sérfræðiþjónustu á heilsugæslustöðvunum, bæði þeim, sem þegar eru komnar upp, og þeim, sem við eigum eftir að sjá risa í framtíðinni. Þriðja atriðið var svo um mitt heimakjördæmi. Ég sé að í skýrslunni er frá því greint að á tveimur stöðum, mér mjög nátengdum, sé aðstaða til heilsugæslu góð, þ. e. a. s. á Eskifirði og Reyðarfirði. Það má auðvitað deila um það í þessu tilviki hvað er gott. Ég heyrði nú að hæstv. ráðh. herti hér á áðan og sagði að aðstaðan á Eskifirði væri ágæt. Það er ágætur maður þar, það er satt. En þar er auðvitað ekki um að ræða annað en venjulegan læknisbústað sem þar er. Hann hefur verið nýttur vel og skynsamlega. En ég held að þar hljóti í framtíðinni að þurfa að koma til viðbótarhúsnæði, ef ég hef skilið lög um heilbrigðisþjónustu rétt hvað snertir heilsugæslustöðvar. Í raun og veru er þokkaleg aðstaða á Reyðarfirði, en hún er mjög lítil og erfitt að nýta hana sem skyldi, var í raun og veru hugsuð sem lausn fyrir reyðfirðinga á sínum tíma og ber að þakka rn. góð viðbrögð í þeim efnum svo sannarlega, því að þessu var nokkurn veginn laumað inn. Það er ekkert nema gott um það að segja, sérstaklega fyrir okkur þarna heima. En engu að síður getur þessi aðstaða ekki talist til frambúðar. Það held ég að sé útilokað að telja. Og ég treysti því einnig, að á Eskifirði verði þannig bætt við, og ég held að hæstv. ráðh. hafi nú komið að því, að þar þyrfti breytingar á húsnæði eða viðbætur. Ég vona að það sé um það að ræða að það þurfi þar viðbótarhúsnæði, því að það hygg ég að sé það rétta. En einmitt varðandi þetta hérað eða heilsugæsluumdæmi vaknar spurning aftur um það, sem kom hér upp við setningu laganna hvort þarna ætti þá að vera um H-1 stöð eða H-2 stöð að ræða. Það var mjög umdeilt og að lokum var staðnæmst við ákveðna íbúatölu á bak við þær stöðvar sem yrðu með tveim læknum, H-2. Þetta hérað lenti rétt undir þau mörk, og við höfum ekki verið duglegri við framleiðsluna en það, að þetta hérað er enn þá undir þessum mörkum, þannig að það fellur ekki beint inn í lögin eins og þau eru. Hins vegar voru sett inn umdæmi undir H-2 sem ekki náðu þessum mörkum, þannig að það er full ástæða til þess og von að í þessu héraði, hjá þeim eskfirðingum og reyðfirðingum, sé spurt að því, hvort þeir geti þá ekki notið sama réttar. Munu vera eitthvað um 1800–1900 íbúar í dag í þessu héraði, og þeir eru rétt við þessi mörk. Ég vildi aðeins víkja að þessu hér. Það kemur inn á svipað atriði og hv. þm. Ragnar Arnalds kom hér inn á áðan, nema að við reyðfirðingar höfum aldrei haft sérstakan lækni. En ef tveir læknar yrðu við þessa heilsugæslustöð, þá vitanlega vildum við fá annan þeirra með búsetu á reyðarfirði. Þarna er stutt á milli og oftast nær gott að fara og ætti ekki að vera um neitt vandamál að ræða, en mundi skapa mikið öryggi fyrir okkur. Að þessu vildi ég aðeins koma, því að hér var um það að ræða í fyrstunni að um H-2 stöð var að ræða. Menn trúðu því fyrst að það mundi verða. Síðan var þessu breytt niður í H-1 stöð vegna þessara takmarkana um íbúafjölda. Þá er spurningin aðeins um það, hvort möguleiki væri á því, - og ég vil beina því sem áskorun til hæstv. ráðh., - að það yrði nú athugað vel hvort á því væri möguleiki að Eskifjarðarumdæmi væri gert að H-2 stöð. Það er mikill vilji fyrir því heima fyrir. Að vísu fengum við einu sinni álit læknis þar að lútandi sem var svo mikill afkastamaður, að hann sagði að það væri ekkert fyrir tvo menn að gera þarna. En aðrir hafa verið á öðru máli, og ég held, að þetta þurfi að athuga, og beini þeirri áskorun til hæstv. ráðh. að hann geri það.



Herra forseti. Það var inn á eitt atriði sem ég vildi gjarnan koma og varð til þess að ég kvaddi mér hljóðs, en það var raunar atriði sem hv. síðasti ræðumaður kom inn á. Ég vil taka undir það sem aðrir ræðumenn hafa sagt hér á undan mér, að ég vil þakka fyrir þá ítarlegu skýrslu, sem hér hefur verið flutt. Það kemur greinilega fram í henni, að það hefur verið ákveðið stefnt að þeim markmiðum sem sett hafa verið með lögunum frá 1973, að auka vægi heilsugæslunnar í landinu og á þann veg annars vegar að auka fyrirbyggjandi aðgerðir, þannig að til alvarlegs sjúkleika komi síður, og gera það á þann hátt, að á heilsugæslustöðvunum verði lækningarnar sjálfar auknar sem og að þar fari fram í auknum mæli rannsóknarstörf. En með því að auka vægi þessa þáttar væri hægt að draga úr aukningu sjúkrahúsakostnaðarins, miðað við þá aukningu sem þar yrði við óbreytt ástand. En ekki er ég svo bjartsýnn að ætla að með aukinni þekkingu getum við stigið þau spor á næstunni að draga úr þeim kostnaði raunverulega. Það liggur hins vegar alveg ljóst fyrir, að við eigum æðilangt í land enn með að ná því marki, sem stafar af því, að við eigum langt í land með að byggja upp heilsugæslustöðvarnar víða um land sem og að fá til þeirra starfsmenn, lækna, sem geti sinnt þessum þætti vítt og breytt um landið svo sem æskilegt væri. Hv. síðasti ræðumaður minntist á mál sem kemur fram í þáltill. sem hann mælti hér fyrir um daginn um að auka skipulagningu sérfræðiþjónustu úti á heilsugæslustöðvunum sjálfum, og vitnaði þar t. d. í hvernig skipulagðar hafa verið á undanförnum mörgum árum ferðir augnlækna um landið. Vissulega hafa líka verið skipulagðar ferðir annarra sérfræðinga. Og ég vil taka undir það, að ég tel að það eigi að sinna þessum þætti í auknum mæli. En ég geri mér alveg grein fyrir því, að enda þótt við náum því marki að byggja upp heilsugæslukerfi um landið, þannig að það sé komið í það sem við skulum segja viðunandi horf, þá verður ætíð svo, að viss rannsóknarstörf hljóta að verða unnin á þeim stöðum þar sem sérhæfðust eru tækin og bestir eru kunnáttumenn á sviði lækninga, þegar um er að ræða tiltölulega fátíða sjúkdóma. Í þessum tilvikum kemur landsfólkið alltaf til með að sækja hingað til Reykjavíkursvæðisins og e. t. v. sjúkrahússins á Akureyri, þar sem slík þjónusta verður veitt, en ekki á hinum minni heilsugæslustöðvum. Og þá kem ég að því, hvort hægt er á þessu sviði að minnka sjúkrahúskostnaðinn vegna slíkra lækninga, vegna hreinna rannsóknarstarfa, sem fara nú fram innan veggja sjúkrahúsanna. Hv. síðasti ræðumaður kom einnig inn á að það væri dýrt og erfitt fyrir einmitt sjúklinga á landsbyggðinni að leita slíkra lækninga, bæði varðandi ferðalög og eigið uppihald, t. d. hér á höfuðborgarsvæðinu, í slíkum ferðum sínum áður en sjúkrahúsvist hefst eða þegar henni lýkur. Hér í Reykjavík hefur starfað nú um sem næst þriggja ára bil Rauðakrosshótel við mjög góðan orðstír. Þetta hótel hefur samkv. skýrslunni aðeins á að skipa 28 legurúmum, en sjúkrahótelið á Akureyri 8 rúmum, en það tók til starfa seint á liðnu ári. Ég held, að það ætti að gefa þessum þætti mjög mikinn gaum, hvort ekki er hægt að auka vistrými sjúkrahótela þannig að sjúklingar geti verið þar meðan á vissum rannsóknum stendur. Ég geri mér vissulega ljóst, eins og hæstv. heilbrrh. kom inn á áðan, að í sumum tilvikum verður slík rannsókn að fara fram innan veggja sjúkrahúsanna. En ég hef samt sem áður þá trú, að það sé hægt að vista sjúklinga á slíkum hótelum þar sem daggjöld eru ekki nema lítið brot af þeim daggjöldum sem greiða þarf á sjúkrahúsum. Ég hygg t. d. að daggjöld á sjúkrahótelinu hér í Reykjavík séu nú ekki nema 2300 kr. Ég veit ekki hvort það er orðin gömul tala, en hún var það ekki alls fyrir löngu. Þá sjáum við það, þegar við erum að tala um daggjöld upp á 18 þús. eða e. t. v. meira í dag, að þarna er orðinn geysilegur munur á kostnaði. Og tilgangur minn hingað upp var eingöngu sá að beina því til hæstv. heilbrrh. að hann við athugun á þessum málum heiti sér fyrir því, að þessi þáttur verði sérstaklega skoðaður. Ég er sannfærður um að það væri hagkvæmt kostnaðarlega séð fyrir heilbrigðisþjónustuna í landinu að þessi þáttur væri aukinn.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Út af því sem hv. 2. þm. Austurl. sagði varðandi dvalarheimili aldraðra, hjúkrunar- og endurhæfingardeildir, þá er í þessari skýrslu yfirlit yfir tölur rúma í dvalarheimilum aldraðra. Það er alveg rétt sem hann sagði, að hér er að verulegu leyti um að ræða heimili á Reykjavíkursvæðinu eða í Reykjavík. Þar er Hrafnista stærst með 427 rúm og Elliheimilið Grund þar næst með 327 rúm, o g önnur hæli hér í Reykjavík eru með 180 rúm. En að auki hefur verið tekið í notkun á síðustu tveimur árum á vegum Ríkisspítalanna í Hátúni 10 66 rúma húsnæði, og nú á þessu ári er veitt fé til þessa dvalarheimilis aldraðra eða til göngudeildar, þannig að fjórða hæðin verður fyrir lok þessa árs tekin í notkun. Úti um land er þessu mjög öðruvísi farið og þar er mjög takmarkað vistrými. Í sumum kjördæmum er þetta þó nokkuð gott, eins og í Suðurlandskjördæmi, því að þar er um 265 rúm að ræða, en það er aðallega Ás í Hveragerði sem þar af er með 187 rúm. Á Vesturlandi er þetta þó heldur þokkalegra, því að þar er um 91 rúm að ræða, en sáralítið aftur sérstaklega á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra. Í fyrrnefndu umdæmi eru aðeins 18 rúm og í hinu síðarnefnda 27. Á Norðurlandi eystra er um að ræða 174 rúm, svo að segja eingöngu á Akureyri eða í nágrenni Akureyrar. Í Reykjanesumdæmi eru 120 rúm og á Austfjörðum 34 rúm. Til viðbótar þessu má segja að rúmafjöldi fyrir aldraða sé öllu meiri en skýrslan gerir ráð fyrir, því að á hinum mörgu, sérstaklega minni sjúkrahúsum er allmikið um aldrað fólk, langlegusjúklinga, sem vegna erfiðleika að koma fyrir á dvalarheimilum aldraðra eru þar mánuðum og jafnvel árum saman, svo að þetta gefur ekki alveg skýra mynd. En það gefur þó það skýra mynd, að hér er auðvitað um mikla þörf að ræða sem markvisst er stefnt að. Ég lagði mjög mikla áherslu á að fá inn í fjárl. framlag til göngudeildar í Hátúni 10. Það var strikað út í meðferð fjmrn., en var tekið upp fyrir 3. umr. í fjvn. og sömuleiðis hækkun til byggingu geðdeildarinnar í því skyni að tryggja að göngudeild verði tekin þar í notkun fyrir lok þessa árs, sömuleiðis framlag til þess að koma á stofn á þessu ári göngudeild fyrir háþrýstisjúklinga eða fólk með of háan blóðþrýsting. Þetta er auðvitað fyrirbyggjandi starfsemi sem við þurfum fyrst og fremst að huga miklu betur að en gert hefur verið á síðustu áratugum og árum. Við höfum verið að byggja sjúkrahús, og sannarlega hefur verið þörf fyrir sjúkrahús. Með aukinni sérfræði og aukinni þekkingu þarf auðvitað að sinna auknum verkefnum. En bygging heilsugæslustöðvanna er auðvitað fyrst og fremst til þess að fylgjast með heilsufari fólks, koma í veg fyrir að þetta fólk þurfi að leggjast inn á sjúkrahús til skemmri eða lengri dvalar. Hér er verið að gera stórt og mikið átak, eins og hv. 2. þm. Austurl. tók réttilega undir og á mjög sanngjarnan hátt, og það er auðvitað ekki allt gert á einum degi eða einu ári. Út af því, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði um ástandið í sínu kjördæmi eða Norðurlandi vestra, þá vill nú svo vel til að ég hef farið á þessa staði alla til þess að sjá með eigin augum hvernig ástandið er, en ekki fara eingöngu eftir því sem er sagt eða verður að lesa sig áfram um. Ég fór ásamt ráðuneytisstjóra heilbrrn. og landlækni til Siglufjarðar og Sauðárkróks á s. l. ári. Verð ég að segja að ástandið á sjúkrahúsinu á Siglufirði verður að teljast mjög gott. Öll aðstaða, öll umgengni á því sjúkrahúsi er til mikillar fyrirmyndar. Nýting t. d. á skurðstofu er ákaflega takmörkuð þar. Hins vegar eru mikil þrengsli í sambandi við heilsugæsluna. En hún er ekkert neyðarúrræði. Það, sem ég tel að sé langbrýnast á Siglufirði, er að koma þar upp á sem allra skemmstum tíma embættisbústað til þess að halda góðum starfskröftum. Ég er ekki að segja þetta í því skyni að það eigi ekkert fyrir Siglufjörð frekar að gera, en þörfin víða annars staðar er núna meiri. Á Sauðárkróki voru uppi ákaflega miklar deilur um það á hvern hátt ætti að stækka og hyggja heilsugæslustöð í tengslum við sjúkrahúsið. Þetta fór á milli heimamanna, landlæknis og þeirra sem um þessi málefni fjalla í rn. Síðan fórum við norður til þess að ræða sameiginlega við læknana og stjórn sjúkrahússins um niðurstöðu í þessum efnum. Og hetta tókst mjög vel. Þessum fundi lauk með fullu samkomulagi. En þá er auðvitað eftir að ganga frá allri hönnun. Það er ekki í hendi þessa rn., sem ég er að tala hér fyrir núna. Það er fyrst og fremst í höndum heimamanna sjálfra sem hafa fengið að hafa þetta í sínum höndum og hafa ráðið gerðinni, hafa viljað ræða mjög ítarlega. Þetta þekki ég frá mínum heimastað, að allur þessi aðdragandi tók miklu lengri tíma þangað til hægt var að hefja framkvæmdir og bað var búið að veita til þess sjúkrahúss í mun fleiri ár heldur en hv. þm. talaði um í sambandi við Sauðárkrók. Það má því ekki flana að neinu í þessum efnum, þó að okkur þyki þetta báðum allt of langur tími. Ég get alveg tekið undir þau orð hans að þetta er langur tími. Það fannst mér líka í sambandi við allan undirbúning á Ísafirði, að hann væri orðinn geysilegur. En nú er ekki ég, heldur starfsmenn heilbrrn. svo stoltir af teikningunni á Ísafirði að þeir töldu alveg sjálfsagt að hún kæmi hér inn sem sýnishorn. En ég tek það fram, að ég átti alls ekki hugmyndina þó að mér þyki ákaflega vænt um að hún skuli vera í þessari skýrslu. Á Blönduósi var alls ekki eins illa á vegi statt. Það er alveg rétt, að þar eru afar mikil þrengsli, einkum vegna langlegusjúklinga, vegna gamalmenna sem þar eru árum saman. Sjúkrahúsið á Blönduósi er mjög gott. Hins vegar vantar þar betri aðstöðu fyrir heilsugæslu. Það er eitt sem hefur ekki verið samkomulag um, með hvaða hætti eigi að fara út í byggingu heilsugæslustöðvar, hvað hún eigi að vera stór. Hins vegar hefur verið tekin þar inn Skagaströnd með í uppbyggingu heilsugæslustöðvar. Þegar lög um heilbrigðisþjónustu voru til umr. hér á Alþ. 1973 var ég svo óskaplega mikill strjálbýlismaður, eins og ég er enn þá, að ég greiddi atkv. á móti því að Skagaströnd væri felld niður sem sérstakt læknishérað. Þá var ég einnig með í huga annan stað, sem er þó enn minni en Skagaströnd, enn mannfærri, á Vestfjörðum, Bíldudal. En þessi stefnumörkun er tekin af meiri hl. Alþ. og þessi löggjöf sett. Og þegar hún er sett og tekur gildi 1. jan. 1974, þá auðvitað starfa heilbrigðisyfirvöld samkv. henni. Samkv. þessu er Patreksfjarðarlæknishérað gert að einu umdæmi. Bíldudalur er felldur inn í heilsugæslustöðina þar. Hann er tekinn þar með í sjúkrahúsið og hann er tekinn þar með og á að gegna þar frá Patreksfirði. En þar er auðvitað aðstaða fyrir lækni. Sama var gert á Skagaströnd, og sama er varðandi þá stækkun og heilsugæslustarfsemi sem á að eiga sér stað á Blönduósi. Ef Alþ. ætlar að hverfa frá þessu aftur, þá verður að hverfa aftur frá þeirri uppbyggingu, sem á að eiga sér stað á Blönduósi, og minnka hana. En þá komum við að einu vandamáli. Erum við að gera okkar ágæta fólki á Skagaströnd greiða með þessu eða ekki? Getum við tryggt því lækni til frambúðar? Er ekki öruggara að heilsugæslustöðinni í tengslum við sjúkrahúsið á Blönduósi séu betur tryggðir starfskraftar? Á Skagaströnd er ágæt aðstaða fyrir læknamóttöku, þar er hjúkrunarfræðingur. Ef við tökum hina stefnuna, getur þá ekki orðið innan nokkurra ára mikil óánægja með að það hafi verið byggt bara fyrir Blönduós, Skagaströnd hafi ekki verið tekin inn í dæmið? Mín skoðun er sú, að eftir að lög um heilbrigðisþjónustu tóku gildi hafi verið unnið eftir þessum reglum og því verði ekki aftur snúið. Þó er ég ekki að segja að hér sé verið að leggja línu áratugi fram í tímann, ef Skagaströnd á eftir að stækka, sem við vonum. Þar er þróttmikið og duglegt fólk, og öllum hefur gengið þar miklu betur nú á seinni árum heldur en var á tímabili. Þá á auðvitað að verða búsettur læknir þar. Það er ekki verið að setja þessa löggjöf um aldur og ævi. Meira að segja þessi löggjöf um heilbrigðisþjónustu er ekki enn þá komin til framkvæmda að öllu leyti, eins og hv. alþm. vita. Ákveðnu ákvæði í þessari 1öggjöf hefur verið frestað. Fyrir rúmu ári skipaði ég n. til þess að endurskoða þessa löggjöf af fenginni þeirri reynslu sem nú þegar liggur fyrir. Störfum þessarar n. er nú langt komið og hún mun skila áliti einhvern tíma í vor eða sumar, og þá er stefnt að því að það frv. verði lagt fyrir Alþ. á komandi hausti. Þá vil ég gjarnan víkja að síðasta staðnum í kjördæmi hv. þm., sem er Hvammstangi. Þá verð ég að segja að þegar ég kom þangað og sá þær aðstæður, sem þar eru, held ég að ég hafi hvergi séð jafnlélega aðstöðu og hvað fólk, sem þar starfar, verður að starfa við mjög slæm skilyrði, að ég tali nú ekki um þrengslin hjá þeim sjúklingum sem þar eru. Ég skal játa það, að mér rann til rifja að sjá og finna þá aðstöðu og það er ömurlegt til þess að vita. Þar hefur þó verið veitt fjárframlag sem þm. hefði réttilega mátt minnast á. Það er til byggingar læknisbústaðar á Hvammstanga. En það er ekki mál heilbrrn. Það hefur ekki staðið á því, hvorki eftir að ég kom þangað né áður, og því síður á embættismönnum heilbrrn. Það er önnur stofnun sem fer með þessi mál, og þau eru tekin úr okkar hendi þegar við erum búnir að ganga frá hönnunarvinnu, eins og er orðið svo altitt að kalla hana, og þá taka þeir við. Eftir það ráðum við engu nema aðeins að rífast um hvað allt gengur seint. Ég er alveg sannfærður um að ef bygging þessa læknisbústaðar á Hvammstanga hefði verið í höndum heilbrrn., þá væri hann tilbúinn fyrir a. m. k. tveimur árum og hefði kostað fjórum sinnum minna en hann kemur til með að kosta. En þetta eru lög, sem hv. Alþ. hefur sett. Ég greiddi ekki þessum lögum atkvæði þegar þau voru sett, og þó að viðreisnarstjórnin hefði ekki nema eins atkv. meiri hl., þá þurfti hún ekki á sinni þm. að halda til þess að koma þessari löggjöf fram, því að það voru þá ýmsir stjórnarandstæðingar sem greiddu atkv. með þessum lögum. En þó að ég sé í ríkisstj. núna, þá er ég jafnóánægður með þessi lög og þegar þau voru sett, og ég er tilbúinn að greiða atkv. með því að nema þau úr gildi hvenær sem er og bið engan fyrir það, því að ég hef margoft tekið það fram, bæði áður og eins eftir að ég kom í ríkisstj., að ég er andstæðingur þessara laga og sérstaklega að fenginni reynslu, og hún hefur verið bitur eftir að ég varð heilbrrh. Hv. 7. landsk. þm. kom hér inn á nokkur tiltekin atriði. Ég sagði um Eskifjörð að þar væri aðstaða ágæt, en þar þyrfti að stækka eða endurbæta húsnæði, eins og segir í þessari skýrslu þarna. Ég hef aldrei komið í þetta húsnæði á Eskifirði, því miður, þó að ég hafi reynt að koma sem víðast. En eftir því sem mér hefur verið sagt er þarna góð starfsaðstaða, en hins vegar þarf að endurbæta þar húsnæðið. Þessi staður á Austfjörðum - eða þessir staðir réttara sagt koma til með að standa mjög vel að vígi. Það eru myndarlegar framkvæmdir sem eiga sér stað í Neskaupstað, bæði heilsugæslustöð og stækkun á sjúkrahúsi, og við sjáum nú fram á miklu betri samgöngur við Neskaupstað þegar vegurinn gegnum Oddsskarð er orðinn að veruleika. Vegurinn gegnum Oddsskarð styttir auðvitað stórum leið og möguleika fyrir eskfirðinga að leita á fullkomið sjúkrahús og heilsugæslustöð þar. Uppi á Egilsstöðum hefur verið byggð mjög góð heilsugæslustöð sem hefur átt því láni að fagna að eiga góða starfskrafta. Nú er það alveg eins og með Skagaströnd, að ef hv. þm. og öðrum í byggðarlagi hans auðnast að fjölga verulega á þessum stöðum á næstunni, þá  Það, sem hv. þm. kom inn á í sambandi við vangefna, þá er hér um að ræða ákaflega mikilvæg mál. Annars vegar eru vangefnir, sem hvergi eiga heima nema á hælum, og við vitum að það eru líka til örvitar sem ekkert er hægt að gera fyrir annað en að gefa að borða. Hins vegar eru margir vangefnir sem hægt er að þjálfa eins og hvern annan þó að það taki lengri tíma. Við í heilbrrn. fórum í gær upp í Mosfellssveit og komum þar að Tjaldanesheimili. Þar eru 28 drengir. Elsti vistmaðurinn er 34 ára, en sá yngsti er 5 ára. Þar fer fram kennsla og allir taka þátt í kennslunni. Menntmrn. eða fræðsluyfirvöld kosta kennsluna. Forstöðumaður þessa hælis sagði að hann legði áherslu á að þessir menn væru látnir vinna. Þeir hafa tækifæri til þess, hafa garð til að rækta að vorinu og lítið verkstæði. Þar er kennt að fara með verkfæri og smíða og sumir ná góðum árangri. Það er sóst eftir þeim í sveitinni að koma að vinna, og þeir eru stoltir af að fara burt og vinna. Forstöðumaðurinn segir að sumir þessara vistmanna geti alveg tvímælalaust farið að vinna með öðru venjulegu fólki. Það er einmitt þessi meðferð sem á að vera ríkjandi gagnvart öllum þeim sem einhver von er að geta eitthvað kennt, þó að þeir séu vanheilir. Og ég held að þessi stefna sé óðum að öðlast skilning bæði ráðamanna og almennings. Það er skoðun mín að við eigum ekki að byggja stór hæli sem verða í framkvæmd ópersónuleg, heldur minni hæli og sem víðast, eins og stefnt er að því að byggja nú næst á Austfjörðum. Hins vegar held ég að við getum verið tiltölulega ánægðir með þá breytingu sem varð varðandi framlög til þessara bygginga með hækkun á gjaldinu til Styrktarsjóðs vangefinna. Ég er alveg sammála þessum hv. þm. um þetta atriði. Vitaskuld þurfa og eiga sérfræðingar að koma á heilsugæslustöðvar. Til þess er verið að byggja heilsugæslustöðvar. En við værum þá allt of bjartsýn og alls ekki sjálfum okkur samkvæm ef við teldum að það væri hægt að ráða sérfræðinga á allar þær heilsugæslustöðvar sem nú er verið að byggja. Ég held að það þurfi annað og meira til þess að fá sérfræðingana á þær stöðvar. Ég held að það þurfi þá að vopna heilbrigðisþjónustuna. En það er nú ekki ætlunin í þessu landi. Hins vegar verður að stefna markvisst að því að auka þessa sérfræðiþjónustu með því að ráða sérfræðinga til þess að fara til heilsugæslustöðvanna með tilteknu, ákveðnu millíbili. Við erum t. d. nú í heilbrrn. að auka þessa sérfræðiþjónustu við heilsugæslustöð í Borgarnesi frá góðu sjúkrahúsi á Akranesi. Þannig ætlum við að nota hluta af þeirri takmörkuðu heimild sem við fáum til að fjölga læknum. En það var ansi naumt skammtað á skömmtunarskrifstofu Alþingis fyrir jólin. Það er líka mjög eftirtektarvert og mikið atriði og rétt að benda á að við eigum nú einhverja fullkomnustu fæðingardeild sem til er og ungbarnadauði er minnstur á Íslandi þegar Svíþjóð ein er undanskilin. Það er auðvitað því að þakka, að við höfum bæði byggt fullkomna fæðingardeild með fullkomnum tækjum og það sem auðvitað er mest vert, að við eigum mjög góða og færa lækna í þessari grein. Þessi uppbygging á auðvitað að verða til þess að fleiri verða vangefnir en áður á meðan vantaði kunnáttuna á þessu sviði. En þetta bjargar svo miklu fleirum en áður var. Allt verður þetta að haldast í hendur. Út af því, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði, þá talað í hann mikið um að með lögum um heilbrigðisþjónustu hefði vaxið hlutur í heilbrigðismálunum, með tilkomu þeirra, en þau tóku gildi 1. jan. 1974. Lög um heilbrigðisþjónustu áttu sér langan aðdraganda. Það var byrjað að undirbúa þessa lagasetningu litlu eftir að heilbrrn. varð til sem sérstakt rn., og að þeim undirbúningi stóðu allir flokkar. Að lagasetningunni stóðu líka allir flokkar. Það var ekki um neina flokkaskiptingu að ræða, hvorki við undirbúning þessarar löggjafar, sem hófst á viðreisnartímabilinu, né þegar hún var samþ. hér á Alþ. á valdatímabili vinstri stjórnarinnar, svo að þessi löggjöf í sjálfu sér er hrein stefnumörkun allra flokka í mjög góðri samvinnu. Það voru smávegis ágreiningsefni, eins og t. d. viðhorfin til Skagastrandar og Bíldudals og þess háttar en það var aukaatriði á við þessa heildarlöggjöf, þó að það sé ýmislegt í henni, sem þurfi að breyta, því að engin löggjöf er sett sem er fullkomin. Heildarútgjöldin til heilbrigðismála hafa ekki tekið neinum stórbreytingum núna síðustu árin. 1950 voru þau innan við 3%, eða 2.9%, 1971 eru þau komin í 5.3%, 1972 5.5%, 1973 lækka þau í 5.l%, 1974 hækka þau í 5.8% og á árinu 1975 hækka þau enn í 6.4%. En þetta er kannske ekki sá hinn rétti samanburður. Að vísu er núna dýr uppbyggingin, en ekki er óeðlilegt að þessi málaflokkur hækki á meðan við erum að byggja upp. En við vitum að eftir að Landsspítalinn var reistur 1930 var ákaflega lítið látið til heilbrigðismála eða heilbrigðisuppbyggingar, enda fór þá í hönd mikill krepputími þar sem lítið var hægt að gera annað en halda sæmilega lífinu í þjóðinni og ekki fara út í neinar stórframkvæmdir. Varðandi það, sem hv. 4. þm. Vestf. sagði, þá er ég honum alveg sammála um að þetta er mjög merk hugmynd og merk stofnun sem þarna hefur risið. En hins vegar verðum við auðvitað að fara mjög varlega í sambandi við allt er lýtur að greiðslum frá hinu opinbera. Það verður að vera afar stíft eftirlit með fólki. Það er svo margt fólk sem vill nota sér öll þægindi. Eitt af því, sem er erfitt í sambandi við ferðakostnaðinn, er hvar á að draga mörkin. Eiga allir að fá ókeypis bíla í tryggingakerfinu sem þurfa að fara til læknis, eða hvað eiga að vera margir km til þess að njóta styrks? Þetta hefur staðið í mönnum í tryggingakerfinu frá byrjun. Það er sanngjarnt að greiða styrki, en þeir verða að vera innan einhverra ákveðinna marka, þannig að þetta sé ekki misnotað. Þetta er eitt af því sem er til meðferðar hjá þeirri n. sem er að endurskoða almannatryggingalögin, hvort hún kæmist niður á eitthvað ákveðið í þessum efnum. En ég tel að utanbæjarfólk hafi fengið töluvert upp í uppihaldskostnað, það sem getur dvalið á hóteli eins og Rauðakrosshótelinu sem Tryggingastofnunin greiðir til, þó að það sé engan veginn nóg. Við greiðum aftur til útlanda ferðastyrki, þeirra njóta allir og eiga það auðvitað, þeir sem þurfa að fara og Tryggingastofnunin samþykkir að fari. Þar á auðvitað að greiða ferðakostnaðinn frá því að fólk fer að heiman, en ekki eingöngu héðan frá Reykjavík. Allt eru þetta mjög mikil vandamál sem er erfitt að fullyrða um. En ég held að þó að þessar umr. hér á Alþ. í dag verði ekki miklu lengri, þá sé þessi skýrsla grundvöllur að umr. og margvíslegum upplýsingum víðs vegar um land og geti orðið hvati til þess að ræða bæði heilbrigðismálin í heild og einstök tiltekin atriði.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svör hans, þó að nokkurs misskilnings gætti að vísu varðandi sumt af því sem ég hafði hér áður sagt. Ég minntist t. d. aldrei neitt á og átti alls ekki við heilbrigðislöggjöfina þegar ég minntist á að framlög til sjúkrahúsmála hefðu aukist í tíð vinstri stjórnarinnar. Ég átti einfaldlega við það, að framlög til heilbrigðis- og sjúkrahúsmála hefðu stóraukist á vinstristjórnartímanum, og ég held að það sé tiltölulega auðvelt að sýna fram á það, að t. d. milli fjárlagaáranna 1971 og 1972 var um mjög verulega aukningu að ræða. Ég hlustaði að vísu rétt áðan á ráðh. koma með prósentutölur sem hefði hugsanlega mátt túlka á annan veg og lesa annað út úr. Hann var þar með prósentutölur sem áttu að sýna hvað framlög til sjúkrahúsmála væru stór hundraðshluti af ríkisútgjöldum. Ég hef að undanförnu heyrt útreikninga af þessu tagi frá fleiri hæstv. ráðh. en hæstv. heilbrrh., og ég verð að lýsa því yfir að slíkur útreikningur er auðvitað fyrir neðan allar hellur. Þar er sem sagt ekki verið að bera saman framlög til ákveðins málaflokks frá ári til árs og þá hugsanlega tekið með í reikninginn hvað miklar verðhækkanir hafa átt sér stað milli ára, heldur er önnur tala tekin með inn í dæmið, ríkistekjurnar á hverjum tíma, og þær geta auðvitað verið talsvert breytilegar frá ári til árs eftir því hvernig tekjustofnum ríkisins er háttað. Það vill einmitt svo til að á fyrsta heila ári vinstri stjórnarinnar tók hún að sér að greiða ýmsan þann kostnað sem sveitarfélögin í landinu höfðu áður greitt, eins og stóran hluta af gjöldum til almannatrygginga, löggæslukostnað og ýmis fleiri gjöld.  Mér þótti gott að heyra að hæstv. ráðh. staðfesti það sem é g hafði sagt hér áðan um afleitt. ástand í heilbrigðismálum sums staðar í mínu kjördæmi og þá sérstaklega á þeim stað sem hann nefndi, Hvammstanga. Ég sagði aldrei hér áðan að ástandið í heilbrigðismálum á Norðurlandi vestra væri á hverjum einasta stað þar verra en annars staðar á landinu. Ég vakti aðeins athygli á því, að ástandið væri afleitt eins og viða annars staðar, mikil þrengsli, en þó hefði hvergi verið byrjað á neinum nýjum framkvæmdum við heilsugæslustöðvar, jafnvel þótt fé hafi verið veitt nú um margra ára skeið til sumra þessara staða, m. a. til tveggja þessara staða nú samfleytt í 1 ár. Ég er reiðubúinn að óska hæstv. ráðh. til hamingju með hina glæsilegu teikningu af heilsugæslustöðinni á Ísafirði, sem ég efast ekki um að er öllum aðilum til mikils sóma. En ég vil hins vegar minna á að það hefur ekki vantað teikningarnar þegar heilsugæslustöðvar á Sauðárkróki og Blönduósi hafa verið annars vegar. Það hafa sannarlega verið gerðar margar teikningarnar og það fínar. Hins vegar hefur ekki náðst neitt samkomulag um það milli þessara þriggja aðila, þ. e. a. s. heimamanna, ráðuneytisins og teiknaranna, hvernig þessar teikningar eigi endanlega að líta út, og því hefur farið sem farið hefur, að það hefur ekkert gerst. Þetta er ástand sem er með öllu óþolandi og ég var að óska eftir að hæstv. ráðh. tæki hér til umr., því að það er alls ekki svo, eins og hann gaf í skyn, að rn. hafi alls ekkert með þessi mál að gera. Fm. verður að samþykkja teikningarnar. Það verður að ganga úr skugga um hvort viðkomandi teikningar standist þann staðal sem rn. gefur út, og það er því endanlega rn. sem hefur seinasta orðið í þessum efnum. Ég veit að hæstv. ráðh. var orðinn óþolinmóður að bíða eftir því að framkvæmdir hæfust við heilsugæslustöð á Ísafirði og það að vonum. Og ég er það líka hvað mitt kjördæmi snertir. Við vitum báðir að það á ekki að vera þörf á því að bíða nema í mesta lagi eitt til tvö ár eftir því að teikningum af þessu tagi sé lokið. Þegar búið er að bíða í fjögur ár og stöðugt eru veitt fé án þess að nokkuð gerist, þá er auðvitað orðið um hneyksli að ræða. Varðandi málefni Skagastrandar, sem við höfum skipst hér á nokkrum orðum um, þá vil ég nú vekja athygli ráðh. á því, að hann hefur misskilið það sem ég sagði um það efni. Það er alls ekki skoðun mín og það er alls ekki skoðun okkar þm. Norðurl. v., að við eigum að hverfa frá því skipulagi sem lögmælt er í lögum um heilbrigðismál. Við erum ekki að fara fram á að það sé sett sérstök heilsugæslustöð á Skagaströnd. Við vitum sem er, að ekki kemur að því fyrr en málin verða tekin til heildarendurskoðunar á landinu öllu, og þá verða fleiri staðir sem fá heilsugæslustöðvar. Við erum hins vegar að fara fram á að ráðinn sé læknir að heilsugæslustöðinni á Blönduósi sem hafi búsetu á Skagaströnd og þá um leið starfsaðstöðu, sem hann hefur reyndar þegar í dag því hann fer út á Skagaströnd og tekur þar á móti sjúklingum a. m, k. tvisvar í viku. Skagstrendingar mundu miklu betur geta sætt sig við þetta skipulag og telja sig búa við miklu meira öryggi í heilbrigðismálum ef þessi skipan yrði tekin upp. Og ég vek athygli ráðh. á því, að til þess að þessari skipan verði á komið þarf ekki lagabreytingu. Það er í lögunum um heilbrigðismál bráðabirgðaákvæði sem unnt er að styðjast við og er vafalaust enn í fullu gildi, því það var ótímabundið, og ég tel að ráðh. gæti raunverulega gengið frá málunum með þessum hætti á grundvelli þeirra laga sem fyrir eru. Ekki væri úr vegi að hann setti þá reglugerð sem staðfesti þessa skipan, og það getur hann alveg vafalaust gert á grundvelli núverandi laga. Ég endurtek það sem ég sagði áðan, að þetta atriði, sem ég hef hér vakið máls á varðandi Skagaströnd, á hugsanlega við á fleiri stöðum á landinu. Ég hef heyrt umkvartanir af svipuðu tagi viða að, og ég er sannfærður um að þessi skipan mála á fyllsta rétt á sér. Ég bið því hæstv. ráðh. og embættismenn rn. að taka til velviljaðrar athugunar hvort ekki væri hægt að taka jákvætt undir þessar óskir.