Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jón Sigurðsson) : Herra forseti. Þessari þáltill. fylgir allýtarleg grg. Þarf ég þess vegna ekki að fara mjög nákvæmlega út í þetta mál. Það hefur verið mikið rætt um það á síðustu tímum, hver nauðsyn sé á nýsköpun hér á landi, eins og það hefur verið orðað, þ. e. því að taka hvers konar vélar og tæki í þjónustu landsmanna, bæði til lands og sjávar. Í grg. þáltill. er stuttlega drepið á það, á hvern veg bændastéttin hefur snúizt við þessu og að fyrir henni er þetta engin ný bóla, því að fjöldi manna í bændastétt hefur haft opin augu fyrir þessu allt frá því fyrir 1930. En á árunum eftir 1930 var hagur bændastéttarinnar þannig, að þrátt fyrir fullan vilja í þessa átt orkuðu menn í þeirri stétt því ekki að ráðast í framkvæmdir. En eftir að stríðið skall á og sérstaklega eftir 1940, þegar hagur bænda rýmkaðist, þannig að þeir urðu megnugir að gera eitthvað á þessu sviði, kom það til greina, að þeim var varnað þess að fá vélar og tæki, sem þeir nauðsynlega þurftu að fá. Innflutningshömlurnar, sérstaklega gagnvart innflutningi frá Ameríku, gerðu það að verkum, að á öllum stríðsárunum hafa legið fyrir stórkostlegar pantanir upp á hundruð þús. eða millj. króna frá bændum á ýmiss kanar vélum og tækjum frá útlöndum, sem ekki hefur verið fullnægt. Þetta virðist mér mönnum gleymast of oft, þegar rætt er um seinlæti bændastéttarinnar í því að koma sínum málum í það horf, sem þyrfti að vera og æskilegt væri. Á hinn bóginn horfir málið svo nú, að þetta getur farið að lagast að stríðinu loknu. Og bændur og félagssamtök bænda hafa notað tímann til undirbúnings, meðan ekki hefur verið hægt að hafast annað að í þessum efnum, og það hafa verið gerðar margvíslegar ráðstafanir til að greiða götu þess, að sem mestur árangur verði af þeim vélum, sem keyptar verða inn fyrir landbúnaðinn, bæði með félagslegu samstarfi og á annan hátt. Og hæstv. Alþ. hefur þar veitt sitt atfylgi og heimilað fé úr framkvæmdasjóði ríkisins til þess að greiða fyrir þessu, og á ég þar við framlag eftir l. um jarðræktar- og húsagerðarsamþykktir í sveitum. - Ég verð því að líta svo á, að bændur séu tiltölulega sæmilega á vegi staddir um undirbúning að sínum ræktunarstörfum. Og ef úr greiðist um vélakost og bændur fá vélar þær, sem nú eru í pöntun, má heita, að málið horfi sæmilega við. Allt öðru máli gegnir um þau störf, sem þurfa að vinnast á heimilunum. Að vísu hafa bændur ekki gleymt húsfreyjum sínum, því að ýmislegt hefur verið gert á því sviði að létta þeim störf. Má í því sambandi nefna bættan húsakost, vatnsleiðslur, skolpleiðslur, betri tæki til eldamennsku en þekktust áður o. fl., sem allt hefur mikil áhrif til að létta störf húsmæðranna. En þetta er alls ekki nóg. Því miður er því þannig háttað, þrátt fyrir auknar umbætur á heimilunum í þessum efnum, að vegna sívaxandi fólkseklu hafa húsfreyjurnar í sveitunum erfiðari störf en þær höfðu áður, meðan þær þó höfðu verri starfsskilyrði á heimilunum, því að nú verður húsfreyjan oft ein að vinna störfin, sem tvær eða þrjár manneskjur unnu á heimilinu áður. Þetta er vaxandi áhyggjuefni öllum, sem í sveitum búa. En að ekki hefur tekizt betur en enn er orðið að bæta úr þessu, stafar af því, að yfirleitt flest vinnusparandi tæki á heimilum eru knúin rafmagni. Og því miður eru fæst heimili í sveit, sem eiga kost á að hagnýta sér raforkuna, og geta þau hin sömu því ekki notað sér þessi vinnusparandi tæki, sem knúin eru raforku. Það eru að vísu allmörg heimili í sveit, sem hafa fallvötn, sem þau geta virkjað, og þau heimili eru líka langbezt sett. Eins og menn vita, er fram komið frv. um raforkumál, þar sem miðað er við háspennulínur og að rafmagn verði tekið frá þeim inn á sveitaheimilin. En það er öllum ljóst, að það er mál framtíðarinnar, en það er ekki hlutur, sem kemur allt í einu eða á fáum árum. Það mun verða um þau raforkumál eins og símalagningar og margar aðrar framkvæmdir, að það þarf mörg ár til þess að það raforkukerfi komist út um hinar dreifðu byggðir, og margir bændur verða því að bíða alllangan tíma, áður en þeir geta orðið þeirra fríðinda aðnjótandi að fá rafmagn frá háspennulínum. En afleiðing þess er sú, að ef eitthvað á fyrir heimilin að gera á þessu sviði, verður að leita annarra úrræða. Og mönnum hefur líka verið þetta ljóst. Það sýnir bezt hug manna og hvað menn vilja á sig leggja í þessum efnum, að nú á síðustu árum, eftir að innflutningur fór að rýmkast, þá hefur verið varið hundruðum þús. ef ekki millj. kr. í ýmsar tilraunir í þessa átt. Ég veit bara, að í Skagafjarðarsýslu einni saman er það engin smáupphæð, sem búið er að verja til kaupa á vindrafstöðvum. Og hér með þjóðveginum á leiðinni að norðan er fjöldi heimila, sem fengið hefur sér vindrafstöðvar. Aðrir hafa fengið sér benzínmótora til raforkuvinnslu. Allt er þetta fálm meira og minna. Vindrafstöðvarnar og annað slíkt er auglýst í blöðum og útvarpi daglega og menn mér liggur við að segja lokkaðir til að kaupa það. En menn hafa almennt enga þekkingu á því, hvað sé nothæft í þessum efnum, og enn síður nokkra reynslu. Það má þess vegna búast við, að fjöldi manna hafi keypt köttinn í sekknum. Og menn hafa orðið fyrir alls konar óhöppum af þessu. Og það, sem kannske er hörmulegast í þessum efnum, er það, að það eru fluttar inn mjög margar tegundir af þessum vélum, þannig að þegar svo þessi eða hin vélin bilar, hefur engin fyrirhyggja verið um það að afla varahluta til þessara véla. Afleiðingin af þessu hefur stundum orðið sú, að hlutaðeigendur hafa bókstaflega orðið að kasta vélunum. Þetta teljum við flm. þáltill., að ekki megi svo til ganga. Því er nú þannig háttað með okkur. bændur, að við höfum flestir eða allir mjög takmarkað fé til umráða, og á hinn bóginn eru verkefnin svo mörg framundan, sem við verðum að verja fé okkar til, að það er með öllu óforsvaranlegt að leggja stórfé í mjög vafasamar framkvæmdir. Þess vegna teljum við flm. till., að það sé sjálfsagður hlutur og að bændastétt landsins verði ekki annar meiri greiði gerður en sá, að fram fari ýtarleg rannsókn á því, á hvern hátt þörf bændastéttarinnar fyrir raforku verði bezt leyst á því millibilstímabili, sem líður þangað til raforka fæst inn á sveitaheimilin frá háspennuleiðslum, þ. e. hvernig bændur geti á þeim tíma fengið raforku. Og á ég við, að sú raforka verði með þeirri spennu, að allar leiðslur og allt, sem þar til heyrir, sé af þeirri gerð, að það komi að fullum notum, þegar háspennuleiðsla verður síðar lögð inn á sveitaheimilin. Af þessum ástæðum höfum við flutt þetta mál. Og þá töldum við jafnframt sjálfsagt að skora á ríkisstjórnina að tryggja með gjaldeyrisráðstöfunum, að bændur geti keypt þær vélar, er álitlegastar þættu til raforkuvinnslu fyrir sveitaheimilin, og enn fremur, þar sem þetta er mikils vert hagsmunamál fyrir heila stétt manna, að leitast við að tryggja, að bændastéttin geti fengið þessar vélar með sem hagfelldustum kjörum, og þá sérstaklega að gæta þess, að ekki verði greiddur hærri tollur af vélum þessum en öðrum vélum, sem landbúnaðurinn kaupir til sinna þarfa. - Þetta töldum við þó ekki nægilegt, heldur viljum við einnig leggja mikla áherzlu á, að jafnframt þessu verði gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að leiðbeina bændum um alla meðferð þessara hluta. Því að það er ekki nægilegt, að menn fái vélar, góðar og dýrar vélar, hitt er ekki síður nauðsynlegt, að menn kunni eitthvað með þær að fara og að þær séu þannig meðfarnar, að þær endist eðlilega og komi þannig bændum að fullum notum. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál að sinni, en vonast eftir, að þessu máli verði vel tekið. Og að umr. lokinni óska ég eftir, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra. forseti. Ég vildi aðeins með fáum orðum gera grein fyrir þeim ástæðum, sem 3 manna n., sem skipuð var til að gera till. um tilhögun á væntanlegum bændaskóla í Skálholti, færir fyrir því, að skólinn skuli reistur, ekki heima á bænum í Skálholti, heldur á hæðunum fyrir vestan túnið, sem lagt er til. Þessar ástæður, sem n. hefur lagt fram, eru þrenns konar. Í fyrsta lagi telur n., að bæjarstæði sé betra á þessum stað en heima í Skálholti. Ég verð að segja það eins og er, að ég get ekki af eigin reynd dæmt um þetta. Ég hef ekki komið að Skálholti í mörg ár og þekki ekki svo vel staðhætti, að ég geti skapað mér sjálfstæða skoðun um það, hvort þetta er á rökum reist. Hitt er víst, að nm. allir eru sammála um þetta og ungur búfræðingur, Hjalti Gestsson frá Hæli, sem skipaður hefur verið til að standa fyrir og hafa eftirlit með framkvæmdum, sem ætlað er að gera í Skálholti, er n. sammála í þessu efni. Það er talið, að skólastæði sé á allan hátt heppilegra þarna og einnig að því er tekur til væntanlegra ræktunarframkvæmda. Í öðru lagi hefur n. talið, að þetta sé fegursti staðurinn, sem um sé að ræða. Það er smekksatriði, og ætla ég ekki að halda því fram, að nm. séu dómbærari um þetta heldur en hv. þm. S.-Þ. (JJ), en þetta hefur samt sem áður ráðið hjá n., - að minnsta kosti ekki dregið úr, að leggja til, að skólinn yrði reistur á þessum hæðum. Í þriðja lagi telur n. mæla með, að skólinn verði reistur á þessum stað, að töluvert styttra er til heita vatnsins en heiman frá bænum. Mér skilst, að þessi fyrirhugaði skólastaður sé mitt á milli gamla bæjarstaðarins og Þorlákshvers, eða kringum 1 km frá Skálholti. Og þaðan, sem nú er ákveðinn staður af n. fyrir skólann, er fullur 1 km. suður að heita vatninu. Þetta eru nú máske ekki veigamiklar ástæður, því að rétt er það, sem hv. þm. S.-Þ. segir um það, að ef leiða þarf vatnið á annað borð þetta langa leið, þá væri það sjálfsagt tæknilega fært að leiða það alla leið heim á gamla bæjarstaðinn, en nokkur aukakostnaður mundi þó verða við það. Þetta eru ástæðurnar, sem þriggja manna n. hefur fært fyrir till. sínum. Það er náttúrlega skylt að meta þann áhuga, sem fram kemur hjá hv. þm. S-Þ. til að varðveita sögulegar minjar og sýna sóma þeim merka stað, sem hér er um að ræða, en mér finnst hins vegar það vera misskilningur hjá honum, að ekki sé unnt að sýna Skálholti alveg sama sóma, þó að skóli sé reistur á þessum hæðum. Og ég verð að segja það, að ef á annað borð á að hefjast handa um að koma upp merkilegu mannvirki, sem ætti að standa um langan tíma, jafnvel margar aldir, þá hygg ég, að ástæða sé til þess að ætla, að gamla bæjarstæðinu verði einhver sómi sýndur, því að þess er að gæta, að þótt skóli yrði reistur vestur á hæðunum, þá eru fleiri byggingar, sem þarf að reisa, svo sem hús handa skólastjóra, hús handa kennurum skólans, hús fyrir þá, sem á búinu ættu að starfa, sem ekki að öllu leyti kæmi skólastjórninni við, og ýmsar fleiri byggingar, sem gjarnan kæmu til greina að verða reistar heima á gamla bæjarstæðinu. Þess ber að gæta, eins og bent hefur verið á af hv. 2. þm. Árn. (EE), að það er ekki eins og hið fyrirhugaða hússtæði sé í órafjarlægð frá gamla bæjarstæðinu, því að eins og ég veit, er líklega 10 mínútna gangur á milli staðanna og sýnist mér, að ekkert geti verið því til fyrirstöðu, að þeir menn, sem vinna við skólann, gætu búið þar heima, og gæti það e. t. v. að ýmsu leyti verið heppilegt, að einhver þeirra yrði til að búa þar, sem bærinn er nú. Ég játa fúslega, að það liggja ekki fyrir neinar till. um það og ég get ekki endanlega bent á, hvað gera ætti til þess að sýna Skálholtsstað og gömlum sögulegum minjum, sem þar eru, tilhlýðilega virðingu. En það mun vafalaust gert á sínum tíma, og eins og ég sagði fyrst, sýnast mér miklar líkur til, að gamla bæjarstæðið verði prýtt og sýndur sá sómi, eftir að búið er að koma þessu mannvirki upp, sem ætlað er, að verði reist, og hygg ég því, að hv. þm. þurfi ekki að hafa áhyggjur út af því, að gamla Skálholt verði eins og hjáleiga, eins og hann talar um í grg. þáltill. sinnar, heldur getur það risið upp í þeirri mynd, sem flestir mundu óska, og það verður gert með því að sýna þeim gömlu sögulegu minjum þann sóma, sem skylt er að gera.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég hef heyrt sagt, að hæstv. fjmrh. væri með betri málafærslumönnum hér á landi og sigursæll í málflutningi, og hygg ég það rétt vera. En þó hygg ég, að hann hafi slæman málstað hér, þegar maður, sem svo er fær, getur ekki fært sterkari rök fyrir þessu máli. Hygg ég það stafa af því, að málið sé óverjandi. Og ástæðan til þess, að ég hreyfi þessu hér, er sú, að ég vildi ekki segja það, eftir að það slys, sem hér á eftir að verða, þessi niðurníðsla á Skálholti, það sé ekki aðeins af völdum n., sem valdi þennan stað, eða á ábyrgð stj., heldur er það á ábyrgð þingsins, og það verður vel að athugast, ef Alþ. hefur ráð á að veita, þótt ekki sé nema 1 millj. og 200 þús. kr. sem fyrsta fjárframlag til byggingar á þessum stað með þeim hætti, að sýnilegt er, að það verður til móðgunar og leiðinda við þær minningar, sem áður voru tengdar við Skálholt. Enda þótt hæstv. ráðh., sem er húsbóndi þeirrar n. (og sjálfsagt er góður húsbóndi við hjú sín), sem valdi staðinn, telji þetta betra bæjarstæði, þá skal ég ekki deila um það nema með einni röksemd. Það er ekki að efa, að reynslan hefur sannað, að landnámsmennirnir völdu þau beztu bæjarstæði, sem til voru, og virðast líka hafa haft næman smekk fyrir fögru útsýni, enda munu það hafa verið þroskaðir menn, sem völdu sér stað í Skálholti. Andleg menning landnámsmannanna átti þar heima í margar aldir, og er staðurinn þannig samofinn okkar sögu. Það er því áreiðanlega ekki vansalaust að níða nú staðinn meira niður en orðið er. Ég leyfi mér því að mótmæla rökum hæstv. ráðh. Ég treysti heldur á forfeður okkar, sem hafa upprunalega valið Skálholt og búið þar, því að mér þykir ólíklegt, að þessir 3 menn eða aðrir menn taki þeim fram. Hæstv. ráðh. viðurkennir, að röksemdin um heita vatnið sé veik, því að þegar búið væri að dæla heita vatninu á annan km og í sömu hæð og Skálholtsbærinn er nú, þá mundi auðvelt að leggja leiðslu, sem ekki væri 1 km. heim að Skálholti. Aftur á móti má telja gamla bæjarstæðinu það til gildis, að í túninu sjálfu verður vart við jarðhita og eru líkur til, að fá megi þar nægjanlegt heitt vatn heima við bæinn. Mun kostnaður við þá virkjun ekki reynast eins mikill og hv. 2. þm. Rang. (IngJ) hefur minnzt á. Hitt hélt ég, að væri ekki hægt, að lokka heita vatnið úr Þorlákshver á þennan stað, nema þangað komi rafmagnsleiðsla, og hún mun reynast nokkuð dýr, því að næsti staður, sem hugsanlegt væri að fá rafmagn frá, er Sogið. Hæstv. ráðh. vildi gefa í skyn, að hægt væri að sýna staðnum sóma með öðru móti. Ég man ekki betur, úr því að farið er að tala um þetta, en að það sé hálf öld frá því að staðnum hefur verið sómi sýndur. Og á síðustu öld hefur prestastéttin staðið á bak við þann óhróður að hafa látið það viðgangast, að sett skuli hafa verið í kirkjugarðinn í Skálholti minnismerki, sem er til minnkunar og ég veit, að er eitt af mörgum ljótum. Það er til skammar, að þetta minnismerki skuli vera í Skálholti, og er það eins konar tákn um þá vanrækslu, sem kirkjustjórnin hefur haft af þessum málum, því að virkilega átti kirkjustéttin í Árnessýslu að hafa eftirlit með og sjá svo um, að þetta væri ekki gert. Ég er ekki að þreyta mig lengi á að svara ræðu hv. 2. þm. Árn. (EE), því að málið liggur opið fyrir, þegar einn af færustu málafærslumönnum þjóðarinnar hefur ekki önnur rök í málinu en þau, sem fram hafa komið. En þá eru það einhver önnur rök, sem hafa komið því til leiðar, að n. setti þetta fram. Síðan reynir hæstv. ráðh. að standa með n. Það sýnir góðan húsbónda að vilja standa með hjúunum, en þó getur það orðið til óþæginda, ef of langt er gengið. Ef það hefði svo ekki bætzt ofan á, að hv. 2. þm. Árn. hefur túlkað málið hér, til nokkurrar ábyrgðar fyrir þá sýslu, með þeim rökum, sem hann nú rífur niður aftur með því, sem nú er gert. Ef um það hefði verið talað að byggja hinn nýja skóla í útjaðri Skálholts, þá hefði það ekki þótt mikill glans í fyrra til að hressa upp á biskupssetrið. Ég skal vera fáorður um það, hvaða líkur verða til þess að gera myndarlegar byggingar á staðnum að öðru leyti, og mun ég þá sérstaklega leita til sögunnar. Við höfum alls ekki verið svo fátæk þjóð undanfarin ár, að ekkert hefði verið hægt að gera. Það er ekki aðeins, að það sé eitt minnismerki uppistandandi í Skálholti, heldur er það líka eina endurminningin, sem eftir er þar frá fyrri öldum. Það er lítið minnismerki. Þar er beisklegt að sjá minnismerki í kirkjugarðinum. Það er ekkert gert til að hlynna að kirkjunni, hún er gamalt og fornfálegt timburhús. Nú er ekkert annað hægt að gera fyrir staðinn en það að reisa þar myndarlega kirkju. Það væri hægt að endurreisa þar kirkju Brynjólfs biskups eins og hún var. Fáir menn hafa stungið upp á því enn, og veit ég ekki betur en Árnesingar hafi ekki lagt því liðsinni á nokkurn hátt. Hvaða líkur eru til þess, hv. þm., að farið verði að sýna gamla staðnum sóma, þegar búið er að leggja hann niður og skólinn er búinn að rækta sitt tún vestur í öræfunum, eins og hv. 2. þm. Árn. hefur sýnt fram á? Þá er það eins og menn sjá, að gamli staðurinn er þá orðinn útkjálki frá nýja staðnum. Hverjum dettur í hug, að reist yrði kirkja í Skálholti, þó að ekki sé nema í 1 km fjarlægð frá nýja staðnum? Það mundi hvergi vera gert. En það, sem mælti með því, væri þörfin á að sýna forfeðrunum heiður. Að þessu leyti erum við skuldug, því að þeir höfðu Skálholt fyrir höfuðsetur um margar aldir, og þessa skuld stendur á okkur að borga nú þegar, af því að ekkert hefur verið gert af núverandi kynslóð til að borga þessa skuld, og get ég ekki treyst henni til þess, því að nóg annað mun hún hafa að gera, að reisa nýbýli á eyðistaðnum heldur en að reisa við kirkju á hinum staðnum. Ég vil skjóta því til hæstv. ráðh., að íslenzka þjóðfélagið hefur á 50 árum ekki haft kraft í sér eða efni til þess að koma upp verkstæði á Hólum og Hvanneyri. Búnaðarskólar landsins hafa staðið verkstæðislausir í 50 ár af fátækt eða hirðuleysi. Getur nokkur búizt við því, að svo vel verði brugðið við nú þegar, að ekki verði aðeins nógir peningar til byrjunarframkvæmda í Skálholti, heldur líka til að prýða eyðistaðinn, úr því að ekkert hefur verið gert að því áður? Ég held, að þetta mál hafi verið heldur óheppilega undirbúið af þessari n. Síðasta þing lagði inn á að breyta vel undirbúinni ráðherraákvörðun um að byggja skólann í Rangárvallasýslu. Ég fullyrði, að þingið geti gert það réttara nú - með því að skera úr því að flytja hinn nýja skóla aftur heim á gamla staðinn í Skálholti heldur en það gerði í fyrra.



Ég skal stilla orðum mínum í hóf og ekki hafa langt mál um þessa till. Hv. flm. (JJ) till. minnist á það, að hér mundi ekki vera af andmælenda hálfu um góðan málstað að ræða. Það verður Alþ. að meta sjálft, hvað sé sanngjarnt af þeim rökum, sem fram koma um málið. En venjulega er það ekki talið benda á hinn góða málstaðinn, þegar sókn er hagað þannig, að staðreyndirnar eru hnoðaðar til eftir þörfum. Það þykir að síðustu venjulega bezt, að þær fái að tala sínu máli án tillits til sækjenda og verjenda. Hvað ég á við með þessu, þá vil ég fyrst láta þess getið, að mér finnst það ekki vera að sýna til hlítar vilja til að fara rétt með, þar sem því er sveigt að mér, að ég hafi vent mínu kvæði í kross, þar sem ég hef sótt málið áður, þegar það var í undirbúningi til lagasetningar, með tilliti til þess, að skólinn yrði reistur heima í Skálholti, þar sem bærinn stendur. Ég neita, að þetta sé rétt, og ég skal segja hv. þm., við hvað ég vil styðja þá neitun mína. Eins og öllum er kunnugt, var n. búin að fjalla um þetta mál og hafði gert till. um, að skólinn yrði reistur annaðhvort í Skálholti (meiri hl.) eða í Kálfholti í Ásahreppi ( minni hl. n.). En í nál., sem kom frá þessari n., - og sérstaklega veitti ég því athygli, þegar þetta var rætt, að þá var það gert að álitamáli, hvort skólinn yrði reistur heima í Skálholti eða einhvers staðar þarna vestur frá. Ég vil þar með ekki fara lengra í þessari umsögn en talizt gæti sannleikanum samkvæmt. Ég hygg, að í heild hafi nm. ekki verið á eitt sáttir, og sumir af þeim þremur, sem sæti áttu í n., álitu, að þetta gæti verið álitamál, svo mikið fullyrði ég. Og út af þessu atriði varð á síðasta þingi að lokum enginn hvalablástur. Það er ekki fyrr en nú eftir á, eftir hvalskurðinn, sem það verður. Af minni hálfu lá málið alveg opið fyrir, hver niðurstaðan yrði við útfærsluna eftir beztu manna yfirsýn, og ég tel, að eftir skipun n. að dæma, þá megi telja, að það sé eftir beztu manna yfirsýn. Þannig lá málið fyrir. Það hefur ekki verið um nein straumhvörf að ræða hjá mér í þessu máll. Ég og margir fleiri eru þeirrar skoðunar, að það þurfi einkennilega málsókn til að telja mönnum trú um það, að með því að reisa skóla þann vestur í hæðadrögunum, sé það sama og að reisa nýbýli eða hjáleigu frá Skálholti. Það skýtur nokkuð skökku við að gera lítið úr þessari Skálholtshjáleigu, því að ólík er aðstaða hjá fátækum mönnum, sem stofna til nýbýla, því að hv. þm., sem hefur orð á þessu, breiðir sig út yfir það, hve mikið ætti að veita til skólans. En til nýbýla eru nú á fjárl. 1 millj. kr. frá í fyrra. Á fjárl. þessa árs 250 þús. kr. og næsta ár er með millj. og svo 1 millj. kr. þar næsta ár, og þessi hv. þm. gefur í skyn, að þetta haldi áfram. Ef þetta rætist, sem hv. 2. þm. Rang. (IngJ) hefur gefið í skyn, þá verður nýbýlið fullreisulegt kot, miðað við nýbýli eins og þau gerast yfirleitt. Það er erfitt að taka þetta alvarlega. - Annars vil ég skjóta því inn, að hv. 2. þm. Rang. breiðir sig út yfir það, hvað hæstv. fjmrh. (PM) hefur treyst sér til að setja í fjárlfrv. nú til bændaskólabyggingar í Skálholti, þá lítur út fyrir, að hv. þm. vilji skjóta gætnum alþm. skelk í bringu, - þá þykja mér þau orð koma úr allra hörðustu átt. Þetta á að verða menntasetur í faglegri kennslu fyrir bændaefni Suðurlands um langa framtíð, og þó nefnd sé milljón og aftur milljón á næstunni, þá hélt ég, að aðrir yrðu til þess en þessi hv. þm. að auka mönnum hræðslu. Og ef þetta væri samtal fyrir utan þinghelgina, vildi ég blátt áfram segja, að hann mætti skammast sín fyrir þetta. Hv. 2. þm. Rang. vildi gera mikið úr því, hvað vegurinn heim að Skálholtsstað mundi verða kostnaðarsamur, og það er satt, að allar slíkar framkvæmdir eru dýrar og kosta, sína peninga. En til þess að segja blátt áfram, hvað mikla vegalengd er um að ræða, þá get ég upplýst það, að mér hefur verið sagt af þeim, sem hafa mælt þessa vegalengd, að hún sé 1560 metra löng. Vitanlega kostar mikið að leggja þennan veg, en að nefna hundruð þúsunda í sambandi við vegagerð, sem ekki er lengri en þetta, það held ég að sé að fara nokkuð langt yfir það sennilega. Margir bændur í strjálbýlinu hafa verið að basla við að leggja álíka langa vegarspotta heim til sín, með kannske lítils háttar hjálp úr sveitarsjóði, svo að mér þykir hart, að það skuli eiga að gera þetta að grýluatriði í framkvæmd slíks máls. Ef ég hef ekki rétt að mæla í þessu efni, hvað vegalengdina snertir, vona ég, að það verði leiðrétt, því að ég er fús til að taka leiðréttingu, ef hún er sannanleg. Sem sagt, mér er sagt, að vegalengdin sé 1560 m. - Alveg á sama hátt er það, þegar hann segir, að vegalengdin að Þorlákshver frá Skálholti sé 3 km. Þetta munar ekkert miklu, en endilega að láta skekkjuna vera á þennan veginn. Þetta sýnir, að málstaðurinn er ekki sterkur. Mér er sagt, að þessi vegalengd sé 2 km og 100 m samkv. mælingu, en hv. þm. gefur í skyn, að hún sé 3 km. Það skýrir sig sjálft, þetta skakkar ekki mjög miklu, en er nóg til þess að það er slagsíðað frá staðreyndum. Það er talið af sama hv. þm., að það muni verða erfitt fyrir skólann að nytja túnið í Skálholti, þegar þessi hjáleiga væri stofnuð þarna vesturfrá, um 1 km vegalengd frá heimahlöðum Skálholts, þá ættu að verða vandræði að nýta þetta í 300 hesta Skálholtstún. Ég er barn í búfræði, en það er eins og hann sé varla kominn yfir tanntöku í þeim efnum. Tillögumaður hefur rætt um staðinn heima í Skálholti og hver misgerð það sé við hann að setja ekki skólann þar heima, og hvað bæjarstæðið hafi verið vel valið af fornmönnum. Hver mundi mótmæla því, að fornmenn hafi verið útsjónarsamir að velja bæjarstæði? Enginn hefur á móti því. En þegar þetta mál er nánar athugað frá sjónarmiði þeirra, sem eru kunnugir í Skálholti, þá er það sjáanlegt, að ef vel væri hýst og uppdubbað, þá er þar fallegt og virðulegt. En bæjarstæðið er nokkuð bratt og út frá því tiltölulega hallalítil mýrarvík strax fyrir austan og sunnan. Og þegar þetta fagra bæjarstæði var valið af þeim gömlu, var það ekki valið með tilliti til slíkra reginbygginga, sem bændaskólastofnun mun hafa í för með sér, og miðað við það álit hygg ég, að hyrfi fegursti svipurinn af túninu, því að það er dálítið þröngt. Þetta veit ég, að var rætt í n. og var gert að nokkru atriði. Í hæðadrögunum, þar sem á að reisa skólann, kemur ekkert slíkt til greina, þar er um að ræða jafnan og þægilegan halla í 3 áttir, og verð ég að segja, að það er talsvert mótsett við bæjarstæðið heima í Skálholti. Ég veit, að þeir, sem eru kunnugir þar, hljóta að játa þessu. Það hefur verið rætt um það, að heima í Skálholti væru volgrur og þess vegna ætti að reisa skólann þar, og ég geri ráð fyrir, að það séu til volgrur hér og þar í kringum hinn mikla Þorlákshver, sérstaklega eru þær niðurundan tungunni með hæðadrögunum. Í Skálholtstúni skal ég ekki fullyrða, hvort eru volgrur eða kaldavermsl. Sumir halda, að það sé kaldavermsl, en um það skal ég ekki fullyrða. - Hv. tillögumaður gerir ráð fyrir þeim möguleikum báðum, að skólinn verði reistur heima í Skálholti eða við túnið á hinu forna biskupssetri. Ef það yrði nú ofan á, samkv. hans till., að skólinn yrði reistur við túnið, hvar við túnið yrði þá tiltækilegri bændaskólastaður en tæpum 1 km frá túngarðinum, þar sem n. gerir ráð fyrir að hann verði reistur? Ég hygg, að það sé ekki víða. Ég hef áður látið þess getið, að það eigi ekki að vera að róta í þessu máli, því að því síðar verður byrjað á þessum framkvæmdum og það er aðeins til að drepa málinu á dreif að vera að rugla þetta í því. En ég þarf ekki að ræða þetta lengur. Ég álít, að hér sé um villurök að ræða, að það sé verið að gera á hluta staðarhelginnar í Skálholti með því að fylgja málinu eftir eins og n. hefur ákveðið. Ég álít, að það séu villurök, að til þess að halda ræktarsemi við staðinn eigi að setja skólasetrið heima í Skálholtshlaði. Hið forna Skálholt, með sína sögu og sína menningu, átti sér langtum víðtækara svæði en heimahlöðin á Skálholtsstað. Við þurfum ekki að leita langt. Skammt fyrir ofan túnið í Skálholti stendur mikil skólavarða, og ekki færi leiðinlega á því, að í hæðadrögunum fyrir vestan rísi bændaskóli Suðurlands, í samfelldri túnbreiðu við Skálholtstúnið sjálft, þar sem þarna er ekki ægilegri vegalengd á milli en raun ber vitni. Svo væri hægt að benda á, að í framtíðinni, á þessu vel ræktaða svæði, þar sem biskupssetrið var áður, þar væri búið að byggja upp á myndarlegri, ræktanlegri lóð t. d. fagra kirkju eða myndarlegt minjasafn, kannske gamla Skálholtsbæinn eins og hann var í tíma Brynjólfs Sveinssonar eða eitthvað slíkt. Svo, eins og hæstv. ráðh. hafði orð á, þar væri líka kennarabústaður. Ég álít, að hinar fornu minjar verði á engan hátt betur varðveittar en á þann hátt, sem fyrir mér og n. vakir. Ég gef svo ekki um að vera að fjölyrða frekar um þetta mál, það hefur sinn gang. Hitt veit ég, að ef fara ætti að hræra í því á ný nú með nýrri ákvörðun í bága við þær ákvarðanir, sem fyrir liggja, þá sé ég ekki, hvað af því kynni að leiða, og einnig af þeim ástæðum mælist ég til þess, að till. verði á þægilegan hátt komið fyrir, ekki beinlínis felld, heldur vísað til ríkisstj. Mér finnst það eiga betur við, því að málið er í ákvörðunarvaldi ríkisstj. hvort sem er.

Flm. (Lúðvík Jósefsson) : Ég get verið fáorður um þessa till., því að önnur þáltill. um svipað efni hefur áður borizt Alþ. Þessi þáltill. miðar að því að heimila ríkisstj. að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs, gegn þeim tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar, 700 þús. kr. lán til endurbóta á rafveitukerfi Eskifjarðarhrepps. Það þarf ekki að fjölyrða um nauðsyn þessa máls, rafmagnið er orðið allt of lítið og því ekki hægt að draga þetta lengur. Ég legg svo til, að málinu verði vísað til fjvn.