Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt af hæstv. ríkisstj. og fjallar um bráðabirgðabreytingu og framlengingu nokkurra laga. Allt eru þetta gamlir kunningjar á hv. Alþingi. Nánar tiltekið er hér um að ræða 5 núgildandi lög, sem gert er ráð fyrir að framlengist fyrir árið 1960. Eru það skatta- og tollaviðaukar, sem samþykktir hafa verið á ýmsum tímum undanfarið og framlengdir frá ári til árs. Fjhn. hefur fjallað um frv. og farið yfir það, borið saman við gildandi lög. Að frátöldum formbreytingum, sem eru bein afleiðing af því, að fleiri lögum er hér steypt saman í eitt frv., eru öll ákvæði frv. samhljóða núgildandi lögum, að því undanskildu, að gildistíminn er í frv. árið 1960 í stað 1959, eins og er í núgildandi lögum. Fjhn. hefur hins vegar ekki getað orðið sammála um afgreiðslu frv., og mun þar þó meira vera ágreiningur um form en efni, svo sem raunar hefur komið fram í umr. um þetta frv. áður í hv. d. Þó kom ein brtt. fram, sem getið verður síðar. Meiri hl. fjhn. hefur skilað áliti á þskj. 58, þar sem hann mælir með því, að frv. verði samþykkt óbreytt, en minni hl. mun gera grein fyrir sinni afstöðu. Þá, eins og áður segir, fjallaði n. einnig um brtt. frá hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) og hv. 3. þm. Reykv. (EOl), sem útbýtt hefur verið á þskj. 59. Sú till. hafði áður komið fram í hv. Ed., en ekki náð þar samþykki. Í fjhn. fór á sömu leið. Um þetta er ekki þörf að hafa fleiri orð, og ég endurtek, að meiri hl. fjhn. leggur til, að frv. verði afgr. óbreytt.



Herra forseti. Skömmu eftir að þing hóf störf, lagði ríkisstj. fram 4 frv. í hv. Ed. Þessi frv. voru: 1) Frv. til laga um heimild fyrir ríkisstj. til að innheimta ýmis gjöld 1960 með viðauka, og það er á þskj. 7. 2) Frv. til laga um framlenging á gildi III. kafla laga nr. 100/1948, um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna. Það er á þskj. 8. 3) Frv. til laga um bráðabirgðabreyting á lögum nr. 90/1954, um tollskrá o. fl., á þskj. 9. 4) Frv. til laga um bráðabirgðabreyting á lögum nr. 68/1949, um bifreiðaskatt o.fl. Það kom víst engum á óvart, þó að þessi frv. væru lögð fyrir þingið. Þarna er um að ræða framlengingar á lagaákvæðum, sem nú gilda og lögfest hafa verið til eins árs í senn að undanförnu. Það mun vera þörf fyrir þær tekjur, sem frv. gera ráð fyrir, nú eins og áður. Þessi 4 frv. hafa þegar hlotið afgreiðslu fyrir nokkru í fjhn. Ed. Skömmu síðar lagði ríkisstj. einnig fyrir þessa deild frv. til laga um heimild fyrir ríkisstj. til að innheimta skemmtanaskatt með viðauka. Það er á þskj. 17. Það er sama að segja um þetta frv. og hin 4, Ed.-málin, sem ég nefndi, að þarna er á ferðinni framlenging á ákvæðum, sem nú gilda og gilt hafa um mörg undanfarin ár, um skemmtanaskattsviðauka. Fjhn. þessarar d. hefur fyrir nokkru skilað áliti um þetta frv. og mælir einróma með því, að það verði samþykkt. Hefur það þegar gengið í gegnum tvær umr. í þessari deild. En nú er hér á dagskrá fundarins nýtt stjórnarfrv. á þskj. 40. Það er frv. um bráðabirgðabreyting og framlenging nokkurra laga. Í þessu frv. er grautað saman efni hinna 5 frv., sem ég áður nefndi, og það mun vera ætlunin að láta öll þau eldri 5 daga uppi. Í þessu nýja stjórnarfrv. er meðal annars okkar gamli góði kunningi skemmtanaskattsviðaukinn. Skemmtanaskatturinn hefur gengið til þess að styðja listir og ýmiss konar menningarstarfsemi í þjóðfélaginu. Hér er honum nú holað niður ásamt öðru. Hið nýja umhverfi hans er ákaflega nöturlegt og ólistrænt. Hann er settur hér næst á eftir gjaldi af gosdrykkjum og svonefndum kaffibæti, sem stundum gengur undir nafninu export og einnig nefnist rót stundum. Ég verð að segja það, að það er skothent klúður, sem hæstv. fjmrh. hefur hér látið frá sér fara á prenti. En það liggur í augum uppi, hvers vegna ríkisstj. bregður út af fyrri venju um meðferð þessara mála og ber á borð þennan hrærigraut. Þetta er þáttur í baráttu hennar fyrir því að víkja þingmönnum frá störfum á Alþingi, áður en hér hafa verið tekin til meðferðar ýmis þau mál, sem ætti að fjalla um, áður en hlé verður gert á störfum þingsins. Minni hl. fjhn. telur þetta aðfinnsluvert og mótmælir því, að þannig verði á málum haldið. Við mótmælum því, að Alþingi verði frestað, fyrr en 1. umr. um fjárlagafrv. hefur farið fram, fjmrh. hefur gert grein fyrir fjárhagsástæðum ríkisins, svo sem ætíð er gert við það tækifæri, og ýmis aðkallandi mál, sem liggja fyrir þinginu, fleiri en ég hef hér nefnt, þarf að taka til meðferðar, áður en þinghlé verður gert. Þingið skortir sannarlega ekki verkefni. 37 mál hafa þegar verið flutt á þinginu. Meðal þeirra eru mál, sem brýn þörf er að afgreiða fyrir þinghlé, önnur, sem eðlilegt er og sjálfsagt að þoka áleiðis með athugun í þingnefndum og á annan hátt, áður en þingi verður frestað. Minni hl. fjhn. er ekki á móti þeim framlengingum laga, sem um getur í þessu frv. En við leggjum til, að málinu verði frestað um sinn, vegna þess að við teljum alls ekki tímabært að fresta þingi nú þegar og viljum ekki greiða fyrir því áformi ríkisstj. með því að samþ. þetta frv. að svo stöddu. Nál. okkar er á þskj. 62. En á þskj. 59 flytjum við brtt. við frv. Hún er við 4. gr. þess og snertir söluskattinn. Við leggjum til, að ákvæðin um söluskattinn skuli ekki gilda lengur en til febrúarloka næsta ár. Á fundi í gær voru samþykkt hér lög um heimild handa ríkisstj. til bráðabirgðafjárgreiðslna úr ríkissjóði tvo fyrstu mánuði næsta árs, þar sem sýnt er, að ekki muni takast að ljúka afgreiðslu fjárlaga fyrir áramótin. Við teljum það eðlilegt, sem skipum minni hl. fjhn., að lagaákvæðin um söluskattinn verði framlengd einnig til febrúarloka næsta ár. Er þá hægt, þegar þar að kemur, að setja ný ákvæði í lög um framlengingu hans, ef þörf þykir, í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir til umræðu og afgreiðslu, er allsérstætt, eins og vikið hefur verið að af nokkrum hv. alþm. á fundum d. undanfarið og nú síðast af hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG). Og frv. er stærra og viðameira en það virðist vera við lauslega athugun. Þess vegna er fyllsta ástæða til þess að athuga nánar efni þess og ekki sízt þann anda, sem yfir því svífur. Frv. þetta er sérstætt vegna þess, að það samanstendur af 5 ólíkum tekjuöflunarfrv., sem ríkisstj. hafði lagt fyrir þingið í upphafi funda þess. Því er þessi meðferð mála óeðlileg, eins og bent hefur verið á. Eðlilegast hefði verið, að hin upprunalegu tekjuöflunarfrv. stjórnarinnar hefðu verið fram borin og afgr. hvert í sínu lagi, eins og stjórnin hugðist gera í upphafi. Ríkisstj. hefði sjálfsagt getað ýtt á eftir afgreiðslu þessara frv. þannig, að þau hefðu ekki þurft að tefja þinghaldið óeðlilega. En þann hátt mátti ekki á hafa, enda þótt það væri venjulegur afgreiðslumáti á slíkum málum, svo sem þingtíðindi bera með sér. Hvers vegna var þessum 5 frv. fyrirvaralaust skellt saman í eitt frv., frv. til laga um bráðabirgðabreyting og framlenging nokkurra laga, enda þótt efni þessara frv. eigi ekki samleið í einu frv.? Svarið liggur ljóst fyrir. Samsuða þessi byggðist á því, að ríkisstj. hefur ákveðið að senda Alþingi heim. Ríkisstj. hefur því raunverulega sagt við sína stuðningsmenn á Alþingi: Því fyrr sem þið farið heim, því betra. Höfuðröksemdir fyrir heimsendingu hins nýkjörna þings eru tvær, eftir því sem ríkisstj. og stuðningsblöð hennar segja: Sparnaður á ríkisfé og sköpun starfsfriðar fyrir ríkisstj., svo að hún geti gert tilraunir til að greiða úr þeim efnahagsvandræðum, sem nú þjaka þjóðarbúskapinn. Þetta er þá sá grundvöllur, sem frv. það, sem hér liggur fyrir, er byggt á, og það verður að segja, að hann er nokkuð sandkenndur. Hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) kvaddi sér hljóðs á fundi Sþ. í fyrradag og ræddi nokkuð þessar sparnaðartilraunir ríkisstj. og stjórnarsinna í sambandi við heimsendingu Alþingis. Hv. þm. benti á, að annað aðalmálgagn ríkisstj. hefði upplýst, að sparnaðurinn yrði tæp ein millj. kr., og hv. alþm. óskaði upplýsinga hjá hæstv. ríkisstj. og hæstv. forseta Sþ. um viss atriði í umræddri sparnaðartilraun. Hv. 7. þm. Reykv. fékk eigi greið svör, heldur þau ein, er af verður að draga þá ályktun, að ekki sé unnt að taka hátíðlega þær fullyrðingar stjórnarsinna, að heimsending Alþingis muni spara ríkissjóði um 900 þús. kr. En ef svo er, að sparnaðurinn er svona mikill, þá væri ekki ófróðlegt, að einhverjir talsmenn stjórnarflokkanna hér í hv. d. sundurliðuðu þá upphæð og útskýrðu, hvernig hún er til komin. Að sjálfsögðu ber að virða hverja þá viðleitni, sem miðar að því að spara, og á það ekki síður við sparnað á opinberu fé en öðru. En ég leyfi mér að draga í efa, að sparnaður verði eins mikill af heimsendingu Alþingis og stjórnarsinnar vilja vera láta, en að sjálfsögðu kemur það í ljós á sínum tíma. En þetta mál hefur aðra hlið en þá, sem ég hef nú rætt, og skal nú að henni vikið. Alþingi það, sem nú hefur setið, hefur setið í aðeins 16 daga. Þegar frá er skilinn sjálfur þingsetningardagurinn, hefur Alþingi aðeins starfað í tíu daga. Nú spyr nýliði á Alþingi: Er svo komið málum okkar Íslendinga, að ekki sé þörf á að ræða þau á löggjafarsamkomu þjóðarinnar, þá er hún af forseta Íslands hefur verið kvödd saman til reglulegra funda? Eru t.d. byggingarmál landsmanna í því ásigkomulagi, að óþarft sé á þau að minnast hér á Alþingi? Ég spyr enn fremur: Þarfnast vega- og hafnamál engra umþenkinga af þeim þingmönnum, sem kjörnir hafa verið til þess að ráða þessum málum til lykta á hinu háa Alþingi? Víðs vegar um landið eru ófullgerð hafnarmannvirki og bíða þess, að unnt sé að afla fjár til að halda áfram framkvæmdum. Ég hygg, að þessum byggðarlögum hefði ekkert þótt að því, þó að Alþingi hefði starfað eitthvað að þessum málum og reynt að koma þeim í farsæla höfn. Eru atvinnumál landsmanna í því ljómandi ástandi, að eigi sé þörf um þau að ræða hér á Alþingi? Svona mætti lengi telja. Vissulega liggja fjölmörg verkefni fyrir hinu nýsetta Alþingi, eins og gefur að skilja hjá vaxandi og vakandi þjóð. Og Alþingi á að fá að sitja til að taka þessi mál til meðferðar. Ríkisstjórnin gæti vissulega fengið starfsfrið og ráðið ráðum sínum, þó að Alþingi sé starfandi og vinni að lausn fjölda mála, sem úrlausnar bíða. Saga liðinna ára staðfestir þetta. Það hafa fleiri ríkisstjórnir en núv. hæstv. ríkisstj. tekið við erfiðleikum í ríkisbúskapnum og greitt fram úr þeim vanda án þess að grípa til þess ráðs að senda Alþingi burt og tvístra því. Annars vegar verð ég að segja það, að það kemur nokkuð undarlega fyrir eyru að heyra núv. stjórnarsinna tala um erfiðleika, fjárhagserfiðleika í ríkisbúskapnum, sökum þess að á framboðsfundunum í haust héldu forsvarsmenn núv. ríkisstj. því fram, sem þar mættu og voru frambjóðendur, og það alveg sérstaklega frambjóðendur Alþfl., að það væri búið að stöðva dýrtíðina, það væru engir erfiðleikar fram undan, og ég minnist þess alveg sérstaklega frá þeim framboðsfundum, sem ég mætti á, að þegar ég leyfði mér að fullyrða, að útflutningssjóð vantaði stórkostlega háa upphæð til að standa straum af sínum skuldbindingum, þá var ég af frambjóðendum þessa hv. flokks víttur fyrir að fara með staðlausa stafi. Hinn almenni kjósandi, sem var á þessum fundum, hafði að sjálfsögðu enga möguleika til að vita, hvor okkar færi með réttara mál, ég eða meðframbjóðandi minn. Hann varð að draga sínar ályktanir. En hvað hefur komið í ljós, og hvað kemur í ljós? Enda þótt boðuð þingfrestunartillaga og afkvæmi hennar, en meðal þeirra er frv. það, sem hér er til umræðu, gefi fyllstu ástæðu til þenkingar um stjórnmál almennt, loforð og efndir stjórnarfiokkanna fyrir og eftir kosningar, ætla ég ekki að hafa orð mín öllu fleiri um þessi mál. En á eitt atriði í frv., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, vil ég þó alveg sérstaklega minnast, en það er heimildin um framlengingu söluskattsins. Í frv. er gert ráð fyrir, að ákvæði um tekjuöflun, sem sett eru í III. kafla laga nr. 100 frá 1948 og 2.-5. gr. l. nr. 112 1950, en þetta eru ákvæði um söluskattinn, skuli gilda til 31, des. 1960, þó með þeim breyt., sem greinir í b- og c-lið. Þegar ég sá þetta ákvæði frv., rifjaðist upp fyrir mér, að þm. Sjálfstfl. höfðu áður fyrr annað sjónarmið en það, að söluskatturinn rynni óskertur í ríkissjóð. Ég minnist í sambandi við þessar umræður, að 1951 flutti hv. núv. fjmrh. brtt. við frv. til laga um framlenging á gildi III. kafla laga nr. 100/1948, um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna, sem þá lá fyrir Alþingi. Brtt., sem ég geri hér að umtalsefni, hljóðuðu svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Brtt. við frv. til l. um framlenging á gildi III. kafla l. nr. 100/1948, um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna. Frá Gunnari Thoroddsen. Á eftir 1. gr. komi fjórar nýjar greinar, svo hljóðandi: a. (2. gr.) Söluskattur samkvæmt lögum þessum skal að 3/4 hlutum renna í ríkissjóð og 3/4 hluta til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. b. (3. gr.) Tekjum jöfnunarsjóðs af söluskatti skal skipt milli bæjar- og hreppsfélaga eftir fólksfjölda, eins og hann var samkvæmt manntali næstliðins árs. Ekkert bæjar- og hreppsfélag skal þó fá meiri greiðslu en nemi 50% af álögðum útsvörum næsta ár á undan í því bæjar- eða hreppsfélagi. c. (4. gr.) Nú falla ábyrgðarskuldbindingar á ríkissjóð vegna sveitarfélags, og er félmrh. þá heimilt að ákveða, að hluti sveitarfélagsins af söluskattinum gangi til greiðslu á slíkum kröfum. d. (5. gr.) Ríkissjóður greiði jöfnunarsjóði þann hluta af söluskatti, sem honum ber, eigi síðar en einum mánuði eftir að innheimtumenn skattsins hafa gert fjmrn. ársfjórðungsskil. Félmrn. framkvæmir skiptingu fjárins milli sveitarfélaganna tvisvar á árí, 1. apríl og 1. október, og sér um, að greiðslur þær, sem í 3. gr. getur, séu inntar af hendi.“ Því minnist ég á þetta hér, að mér þóttu þessar till. hæstv. núv. fjmrh. mjög athyglisverðar, enda var hv. flm. vel kunnugt um þörf sveitarfélaganna á nýjum tekjustofni. Undir umræðum um þessi mál á Alþingi 1951 var bent á, að alvarlegt ástand ríkti í fjárhags- og atvinnumálum flestra bæjar- og sveitarfélaga á landinu og þörf væri úrbóta. Bent var á, að tekjustofn bæjar- og sveitarfélaga væri svo til einn, þ.e. útsvörin, og nauðsyn bæri til að finna annan til úrbóta vegna versnandi fjárhagsafkomu bæjar- og sveitarfélaga. Síðan þessi brtt., sem ég hef gert hér að umtalsefni, var flutt, eru liðin átta ár. Enn er söluskatturinn á dagskrá. En með tilvísun til fyrri umr. um söluskattinn finnst mér ekki óeðlilegt, að minnzt sé lítillega á þarfir bæjar- og sveitarfélaganna í dag, það sé minnzt á þessar þarfir á ný hér í þinginu og það athugað, hvort hagur þeirra hafi svo batnað, að ekki sé ástæða til að ræða um nýjan tekjustofn þeim til handa. Ég held, að ég þurfi ekkert að fjölyrða um hag bæjar- og sveitarfélaga á Íslandi. Hv. alþm. eru í ákaflega mörgum tilfellum einmitt forsvarsmenn bæjar- og sveitarfélaga og í hreppsnefndum og bæjar- og sveitarstjórnum, og þeir vita vel, hvernig og hvar skórinn kreppir að. Með tilliti til þess og einnig þess, sem áður hefur verið sagt um þessi mál, tel ég réttara, að 4. gr. frv. verði umorðuð á þann veg, að framlengingarheimild í a-lið gildi aðeins til febrúarloka, en ekki til 31. des. 1960, eins og brtt. á þskj. 59 gerir ráð fyrir, og mun ég því greiða henni atkv., þegar hún verður borin upp til atkvgr. Fengist hún samþ., þá mundi gefast tækifæri við afgreiðslu efnahagsmálanna, eftir að þingið kemur saman á ný, að athuga, hvort ekki sé unnt að klípa ofur lítið út úr söluskattinum til bæjar- og sveitarfélaga. En ég er þeirrar skoðunar, að fyllsta þörf sé á, að þau fái nýjan tekjustofn og því fyrr því betra. Á þskj. 60, sem útbýtt hefur verið, er brtt. frá 4. þm. Reykn. og 6. þm. Reykv. og mér varðandi tvö atriði í því frv., sem hér liggur fyrir. En með því að 4. þm. Reykn. mun fylgja þessum brtt. úr hlaði, þá sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þær hér að sinni.



Herra forseti. Undanfarna daga hafa farið hér fram allmiklar umræður bæði um þetta frv., sem hér liggur fyrir, og önnur frv., sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fyrir þingið og öll standa í beinu sambandi við þingfrestunarfyrirætlanir hæstv. ríkisstjórnar. Það hefur gengið heldur illa að fá hæstv. ráðh. til þess að svara ýmsum fsp., sem hér hafa verið bornar fram og eru í eðlilegu sambandi við þessi óvenjulegu vinnubrögð, sem hér eru viðhöfð, að fresta þingi svona snemma að þessu sinni. Það er mjög eðlilegt, að alþm. óski eftir ýmsum upplýsingum frá hæstv. ríkisstj. varðandi ýmis stórmál, sem hér liggja óleyst, og vilji fá þær upplýsingar greinilega útskýrðar af hæstv. ríkisstj., áður en þingið er sent heim. Ég vil endurtaka nokkuð af fsp., sem ég hef vikið hér að á þeim tímum, sem t.d. hæstv. fjmrh. hefur ekki verið staddur hér og frá honum var því ekki að vænta neinna svara viðvíkjandi þeim spurningum, en eru þó í beinu sambandi við flutning þeirra mála, sem hér hafa verið rædd, og m.a. þetta frv., sem hér liggur fyrir. Það var hæstv. fjmrh. sjálfur, sem lýsti því yfir hér í ræðustól, að hann teldi ekki mögulegt eða ekki ástæðu vera til að framfylgja gamalli þingvenju og raunverulega skyldu samkvæmt þingsköpum að hafa 1. umr. fjárlaga og láta útvarpa þeirri umr., þar sem hann m.a. gerði grein fyrir fjárhagsafkomu ríkisbúsins á þessu ári. Og hann gaf þá yfirlýsingu hér, að hann teldi ekki rétt, að þessi umr. færi fram hér, vegna þess að það fjárlagafrv., sem lagt hefði verið fyrir, mundi verða tekið aftur síðar og nýtt frv. lagt fyrir þingið að þingfrestunartímanum liðnum. Og hann sagði, að þetta væri nauðsynlegt, vegna þess að í ráði væri að taka hér upp nýtt fjárhags- og fjármálakerfi. Í sambandi við þetta vaknar sú spurning: Er þá nauðsynlegt eða er þá rétt að knýja hér í gegn á Alþingi með þeim hraða, sem nú er reynt, samþykkt á fimm tekjuöflunarfrv., þeim sem nú hefur verið steypt saman í eitt frv. og liggja nú fyrir hér til umræðu? Er þörf á því að framlengja þessi tekjuöflunarfrv. út allt næsta ár? Ef taka á upp nýtt fjármála- og fjárhagskerfi, skömmu eftir að þing kemur aftur saman eftir þingfrestun, þar sem gengið verður út frá gerbreytingu í ýmsum efnum á tekjuöflun til ríkissjóðs og útflutningssjóðs, er þá nauðsynlegt að framlengja nú út allt næsta ár öll þessi tekjuöflunarfrv., sem áður hafa verið í gildi? Við vitum, að meðal þeirra tekjulaga, sem í gildi hafa verið, eru m.a. lögin um söluskatt. Þau lög hafa lengi verið mjög umdeild hér á Alþingi. Ég hef verið í hópi þeirra manna, sem hafa talið, að sá tekjustofn væri mjög vafasamur og óréttlátur í mörgum greinum. Ég hefði þó fyrir mitt leyti fallizt á að framlengja þessi tekjuöflunarlög óbreytt út allt næsta ár, ef ríkissjóður og útflutningssjóður hefðu átt að búa hér við nákvæmlega sömu tekjustofna og áður og starfa á svipuðum grundvelli og áður. En ef hér á að gerbreyta um tekjuöflunarleið fyrir útflutningssjóð og einnig fyrir ríkissjóð og á þeim tíma, sem rætt er um það að leggja niður að meira eða minna leyti gamla og gróna tekjustofna ríkisins, eins og t.d. tekjuskattinn, gera slíka stórbreytingu á, þá vitanlega vaknar sú spurning: Er þá nokkur ástæða til þess að halda þessum gamla, vafasama skatti og framlengja hann nú út allt næsta ár? Þessi spurning kemur eðlilega upp hjá hv. þm., ekki síður þegar það er haft í huga, að núverandi hæstv. fjmrh. hefur sjálfur hér á Alþingi hvað eftir annað lýst andúð sinni á þessum skatti í því formi, sem hann er, á söluskattinum. Hann hefur a.m.k. tvisvar hér á Alþingi flutt frv. um að breyta söluskattinum, og hann hefur auk þess flutt hér sérstakar brtt. um að fá þessum skatti breytt. Mér sýnist því, að þegar þetta allt er athugað, þá sé það ekki óeðlilegt, að um það sé spurt: Er nauðsynlegt að framlengja nú þennan skatt út allt næsta ár algerlega óbreyttan, þegar þetta er nú vitað, sem frá hæstv. fjmrh. hefur komið hér í yfirlýsingu á Alþingi, að það stendur til að gerbreyta skömmu eftir áramótin um fjárhags- og fjármálakerfi? Getur ekki hæstv. fjmrh. fallizt á það, að nauðsynjalaust sé að framlengja þennan skatt lengur fram á næsta ár en t.d. út febrúarmánuð? Mér sýnist, að öll rök ættu að mæla með því, að það ætti að duga. Ég hefði viljað, að hæstv. fjmrh. lýsti yfir afstöðu sinni til þessa hér úr ræðustóli. Það væri líka auðvitað fróðlegt fyrir hv. þm. að fá að heyra það, hvort hæstv. fjmrh. hefur skipt um skoðun í sambandi við söluskattinn, hvort hann telur nú orðið, jafnvel hvað sem líður breyttu fjármálakerfi í landinu, breyttum tekjustofnum ríkissjóðs og útflutningssjóðs, hvort það eigi samt sem áður að halda við þennan tekjustofn til ríkisins í því formi, sem hann hefur veríð, eða hvort hann vill með öðrum þm. halda sér við þá skoðun, sem hann flutti hér áður, að fá þessum skatti nokkuð breytt, m.a. að einhverju leyti til stuðnings víð bæjar- og sveitarfélög landsins. Í sambandi við undanbrögð hæstv. ríkisstj., þegar hún fæst ekki til þess að hafa hér 1. umr. um fjárlögin og ber þessu við, að það sé ekki bein þörf á því, þar sem hið raunverulega fjárlagafrv., sem hún ætlar sér að láta samþ. fyrir næsta ár, sé ekki tilbúið enn, þá vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: Getur hann þá ekki hugsað sér, þrátt fyrir þessa meðferð á flutningi fjárlagafrv., að gefa hér á Alþingi skýrslu um fjárhagsafkomu ríkissjóðs og útflutningssjóðs á því ári, sem nú er að líða. Ég efast ekkert um, að bæði stjórn útflutningssjóðs og eins fjmrn. geta gefið honum allar upplýsingar um það, hvernig fjárhag ríkissjóðs og útflutningssjóðs er nú varið. Það eru mörg dæmi þess, að ráðh. hafi hér á Alþingi gefið Alþ. skýrslur um mikilvæg mál, án þess að það sé gert í sambandi við 1. umr. fjárlaga. Og ef hann telur alveg óhjákvæmilegt að láta 1. umr. fjárlaga bíða, þangað til þing kemur aftur saman eftir áramót, þá sýnist mér þó, að hann geti gert hitt, sem er kannske meginatriði málsins, að gefa hér á Alþingi skýrslu um það, hvernig er ástatt um fjárhag ríkissjóðs og útflutningssjóðs. Það mætti verða öllum alþm. og reyndar öllum landsmönnum mjög gagnlegt í sambandi við þau þungu og erfiðu viðfangsefni, sem liggja fyrir í efnahagsmálum landsins. Ég tel, að ef hæstv. ríkisstj. færist undan því að gefa þessa skýrslu, aðeins skýrslu um staðreyndir, sem liggja fyrir, þá sé hún alveg ótvírætt að halda nauðsynlegum upplýsingum fyrir alþm. og fela staðreyndir fyrir þjóðinni. Eðli málsins samkvæmt áttu þessar upplýsingar að koma fram í fjárlagaræðu hæstv. fjmrh., sem þingsköp gera ráð fyrir að haldin sé og útvarpað sé einmitt í byrjun þings, en fyrst nú þykir ekki fært að halda þessa ræðu, þá gæti hæstv. fjmrh. þó gefið skýrsluna í skýrsluformi hér á Alþingi og leyst þar með meginvandann. Ég get ekki litíð á það á annan veg en svo, ef þetta ekki fæst, en það sé verið að halda upplýsingum fyrir Alþingi og fyrir þjóðinni. Ég vildi nú spyrja hæstv. fjmrh., hvort hann vildi ekki verða við þeim tilmælum að flytja slíka skýrslu, og ég held, að einmitt flutningur slíkrar skýrslu mundi á allan hátt greiða fyrir þingstörfum og einnig greiða fyrir því, að hægt væri að vinna eðlilega að lausn efnahagsmálanna síðar. Ég skal svo endurtaka það, sem ég hef sagt áður, að út af fyrir sig, ef hæstv. ríkisstj. hefði viljað hafa samráð við stjórnarandstöðuna nú, eins og jafnan hefur áður verið gert í sambandi við þingfrestun, þá hefði hún ábyggilega getað komizt þar að eðlilegu samkomulagi, og þá hefði hún getað líka fengið samþykkt hér á Alþingi bæði frv. um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði og eins frumvörp um framlengingu á þeim tollum og sköttum, sem úr gildi áttu að falla um næstu áramót, til eðlilegs tíma. En hæstv. ríkisstj. hefur valið hina leiðina, að vilja ekki sinna um samkomulag við stjórnarandstöðuna hér á Alþingi í sambandi við þingfrestunina, heldur kosið þá leið að brjóta hér gamlar þingreglur og þingvenjur um það, hvað gera á á Alþingi í upphafi hvers þings. Það er það, sem við höfum viljað mótmæla hér í sambandi við þessar umræður, og af því hafa sumpart orðið hér lengri umr. um þessi mál en annars hefði verið þörf á. En ég tel, að ef hæstv. fjmrh. vildi nú sinna þessum tilmælum mínum, sem ég hef flutt hér, þá mætti enn bæta nokkuð úr þeim afglöpum, sem ég tei að hæstv. ríkisstj. hafi gert sig seka um fram að þessu í sambandi við þingfrestunarmálið.



Herra forseti. Brtt. sú á þskj. 60, sem þeir hv. 7. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Norðurl, v. eru meðflm. mínir að, gefur ekki tilefni til langrar framsögu. Með till. er lagt til, að gerðar verði tvær efnisbreytingar á 4. gr. frv. til l. um bráðabirgðabreyting og framlenging nokkurra laga, sem nú er í meðferð þessarar hv. deildar. Fyrri breyt., sem við flm. leggjum til að gerð verði á 4. gr. frv., er sú, að þeir, sem annast í umboðssölu framleiðsluvörur innlends iðnaðar, greiði einungis söluskatt af umboðsþóknun sinni, en ekki af heildarandvirði vörunnar, eins og gert er nú að óbreyttum lögum. Söluskattur af smásölu, sem var 2%, var felldur niður í ársbyrjun 1956. Samtímis hækkaði söluskattur á umboðssöluvörum úr 3% í 6%, með tilkomu laga um framleiðslusjóð, og frá ársbyrjun 1957 hækkaði skattgjald þetta í 9% með setningu laga um útflutningssjóð o.fl. Óeðlilegt og ósanngjarnt verður að telja að gera svo mikinn mun í skattalegu tilliti á umboðssölu og smásölu sem nú er gert, og hefur það m.a. leitt til þess, að umboðssöluviðskipti eru mikið til horfin úr viðskiptalífinu og þegar af þeirri ástæðu ekki neinn skattstofn fyrir ríkissjóð að leggja söluskatt á þau. Við flm. þessarar brtt. leggjum því til, að söluskattur verði framvegis aðeins lagður á umboðsþóknun í umsýsluviðskiptum. Við teljum, að skatttap af þessari breytingu yrði mjög litíð fyrir ríkissjóð, en hins vegar væri með því, að þessi breyt. næði fram að ganga, höggvið á leiðindahnút, sem nú er í viðskiptalífinu og meinar ýmsum, sem þar starfa, að vinna að því á þann hátt, sem þeir telja heppilegastan og eðlilegastan. Önnur efnisbreyting samkvæmt till. okkar og sú, sem er veigameiri, er það, að við leggjum til, að vinna og efni við íbúðarhúsabyggingar verði undanþegið söluskattskyldu, en samkv. núgildandi reglum er goldið 9% veltugjald af seldri vinnu og efni byggingarmeistara íbúðarhúsa. Sem kunnugt er, er hinn hái byggingarkostnaður og dýr leiga á íbúðarhúsnæði ein af stærstu orsökum þeirrar verðbólgu, sem tröllriðið hefur húsum hér á Íslandi seinustu árin og áratugina. Byggingarstarfsemin í landinu gerir ekki betur, þegar bezt gegnir, en að fullnægja þörfum á húsnæði vegna þeirrar fjölgunar, sem verður á fólki hér á landi. Mjög seinlega gengur að útrýma heilsuspillandi og lélegu húsnæði. Fjárskortur gerir það að verkum, að þúsundir íbúða eru víða um landið ófullgerðar, og ýmsir, sem sára þörf hafa fyrir húsnæði, sjá sér ekki fært að leggja út í byggingar af völdum fjárskorts. Lánveitingar til húsnæðisbygginga úr almenna veðlánakerfinu hafa stórlega gengið saman á þessu árí. Þannig mun húsnæðismálastjórn hafa afgreitt lán að fjárhæð rúmar 30 millj. kr. á þessu ári, en árið 1956 námu þessar lánveitingar um 63.6 millj. kr. og á s.l. ári tæpum 49 millj. kr. Þó hefur byggingarkostnaður á þessu tímabili farið hækkandi. Staðreyndin er líka sú, að hreint neyðarástand ríkir í þessum málum víða um land. Hjá húsnæðismálastjórn lágu 1999 umsóknir fyrir um ný lán og viðbótarlán þann 1. des. s.l., og þau lán, sem veitt hafa verið á þessu ári, hafa aðeins numið að meðaltali á milli 40 og 50 þús. kr. á hvert hús eða aðeins um 1/8 hluta af byggingarkostnaði þriggja og fjögurra herbergja íbúða. Þegar ríkisvaldið er ekki fært um að halda í gangi starfandi veðlánakerfi til íbúðabygginga og lánastofnanir eru auk þess lokaðar að mestu fyrir húsbyggjendum, er það fullkomlega óréttlátt, að hið opinbera skattleggi byggingarkostnað jafnstórkostlega og nú er gert. Því leggjum við til með brtt. okkar, að söluskattur og útflutningssjóðsgjald, sem nú nemur samtals 9% af verðmæti skattskyldrar vinnu og efnis við húsabyggingar, verði fellt niður. Til upplýsinga og samanburðar fyrir hv. dm. vil ég taka fram, að í Noregi, þar sem almennur söluskattur er 10%, eru íbúðarhúsabyggingar, sjúkrahúsabyggingar og skólabyggingar undanþegnar þessu skattgjaldi, og þó njóta um 80% af íbúðabyggjendum í Noregi hagkvæmra lána frá því opinbera, og nema lánsupphæðir almennt um 75% af byggingarkostnaði húsa. Verður okkar hlutur í þessu sambandi næsta rýr, þegar þetta er borið saman. Þótt brtt. okkar þremenninganna yrði samþ., hefði það ekki í för með sér, að allur söluskattur á byggingarkostnaði íbúðarhúsa félli niður, því að í innflutningi er á allt byggingarefni lagður 7.7% söluskattur, en brtt. okkar nær ekki til þess hluta söluskattsins. Verði gengið fellt á næstunni, eins og leiða má af ýmsum ummælum hv. stjórnarliða, mundi það að sjálfsögðu þýða stóraukningu á þessum söluskatti, sem tekinn er af innfluttu byggingarefni, og þeim mun frekar er þá ástæða til þess að feila þann söluskatt niður, sem við leggjum til að gert verði. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um brtt. á þskj. 60, og um aðaldagskrármálið hefur svo mikið verið rætt á undanförnum dögum, að ég tel ástæðulaust að fara um það fleiri orðum. Ég vil þó ekki láta undir höfuð leggjast að skýra frá því áliti mínu, að ég tel allsendis óeðlilegt og raunar til vansæmdar hv. Alþingi að samþ. það umræðulaust, að framlengingarheimild sú, sem ríkisstj. fer fram á að hún fái, nái til alls ársins 1960. Hæstv. fjmrh. og fleiri af talsmönnum stjórnarinnar hafa í umr. á undanförnum dögum lýst því yfir, að til standi að breyta öllu efnahagskerfi landsins. Menn skilja þetta á þann veg, að í ráði sé að fella gengið stórlega. Í sambandi við svo mikla breytingu á efnahagskerfi landsins væri alveg óviðeigandi, að allt tolla- og skattakerfi landsmanna, sem miðað er við það gengi, sem við höfum nú, væri ekki jafnframt tekið til endurskoðunar. Ég tei því algerlega óverjandi fyrir hv. Alþingi að gefa ríkisstj. heimild til þess að innheimta eftir þeirri tekjulöggjöf, sem hún fer fram á að framlengd verði til heils árs, - ég tel það óviðeigandi, að þingið samþykki, að hún gildi lengur en til endaðs febrúar, eins og gert er ráð fyrir að gildi um bráðabirgðagreiðsluheimild úr ríkissjóði fyrir næsta ár, sem ríkisstj. hefur líka farið fram á og búið er að samþ. af hv. Alþ. Alþingi hefur sem stofnun að sjálfsögðu ríka skyldu til þess að fylgjast með skattlagningu og skattheimtu ríkisstjórna á þjóðina, og ég tel, að Alþingi væri að afsala sér eðlilegu valdi með því að samþykkja það, að ríkisstj. skuli hafa heimild til að innheimta alla þessa tekjustofna með því álagi, sem gert er ráð fyrir í bandormsfrv. svokallaða, - ég tel það óeðlilegt, að Alþingi gefi ríkisstj. heimild til þess, ef út í stórfellda gengislækkun verður farið. Ég vil ekki verða til þess að lengja þær umræður, sem hér hafa orðið um þau mál, sem tekin hafa verið fyrir fram að þessu, frá því að þing var sett, því að bæði er, að þar mundi verða um miklar endurtekningar að ræða, og svo hitt, að mér skilst, að það liggi fyrir einhvers konar samkomulag um það, að þingi skuli nú fara að fresta. Ég vil þó leyfa mér að lokum að undirstrika, að það að senda nýkjörið Alþingi, sem kosið er samkv. nýrri stjórnarskrá, heim eftir nokkurra daga setu, er í sjálfu sér hin freklegasta móðgun, því að að sjálfsögðu er Alþingi og þm. ætlað að starfa að úrlausn vandasamra mála, eins og efnahagsmálin eru núna, - Alþ. er ætlað að starfa að þeim alveg eins og ríkisstjórnum, og þm. stjórnarandstöðuflokkanna eiga að sjálfsögðu kröfu til þess að geta krufið málin til mergjar og fengið eðlilegan tíma til þess að koma fram með sínar tillögur. En með því að reka þingið heim er komið í veg fyrir, að þm. stjórnarandstöðunnar a.m.k. og jafnvel þm. stjórnarliðsins, sem sitja ekki í ráðherrastólum, geti uppfyllt það skyldustarf, sem þeim ber að rækja hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um bráðabirgðabreyting og framlenging nokkurra laga. Það er shlj. 5 frv., sem um mörg undanfarin ár hafa verið framlengd frá ári til árs. Þessum 5 frv. hefur nú verið steypt saman í eitt frv. Í nál. minni hl. hv. fjhn. á þskj. 62 segir svo, með leyfi forseta, að það hafi gerzt í meðferð þessara mála á þingi, að „eftir að öll þessi 5 frv. höfðu hlotið afgreiðslu í fjhn. þingdeildanna, gerðist það, að hætt er meðferð þeirra í þingi, en efni þeirra allra sett í eitt frv., sem ríkisstj. ber fram á Alþingi. Við teljum þetta óeðlilegt og mjög óviðeigandi aðferð við afgreiðslu þingmála“. Ef nm. minni hl. og hv. frsm., 1. þm. Norðurl. v. (SkG), eiga við með þessum að vísu óljósu orðum, að það sé óviðeigandi og óeðlilegt að hafa þannig 5 mál, sem áður hafa verið, í einu frv., þá sé ég ekki, að það sjónarmið hafi við rök að styðjast. Fyrir allmörgum árum flutti þáverandi hæstv. fjmrh., núverandi 1. þm. Austf. (EystJ), frv. um bráðabirgðabreyting nokkurra laga, og var hvorki meira né mínna en breyting á 17 lögum í því eina frv. Þó þótti fjmrh. og þeim meiri hl., sem hann studdist við, m.a. hv. 1. þm. Norðurl. v., ekki nóg að gert, því að í meðförum þingsins var þessum 17 lögum fjölgað upp í 20. Þetta gerðist 3 þing í röð undir forustu Framsfl., og voru þar m.a. framarla í flokki þá sem fyrr og síðar hv. núverandi 1. þm. Austf. og hv. 1. þm. Norðurl. v. Þá þótti það góð latína að hafa í einu frv. bráðabirgðabreyting á 20 lögum. Nú þykir það óeðlilegt og óviðeigandi að hafa í einu frv. 5 málefni. Þá liggur hér fyrir brtt. á þskj. 59 frá sömu hv, þm., minni hl. fjhn., um það, að þessi framlenging skuli gilda til febrúarloka 1960, en ekki til ársloka, eins og segir í frv. Þetta er rökstutt í nál. þeirra með því, að frv., sem nú er orðið að lögum, um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði, eigi ekki að gilda lengur en til febrúarloka, og þess vegna sé eðlilegt, að þessar framlengingar gildi til jafnlangs tíma. Eins og ég tók fram, hafa þessi gjalda- og skattalög, sem hér ræðir um, verið framlengd um mörg undanfarin ár, alltaf til eins árs í einu, til almanaksársins. Á sama tíma hefur það hvað eftir annað komið fyrir, að sami ráðherra, sama ríkisstjórn, sem hefur lagt til að framlengja þessi lög til almanaksársins, hefur um leið fengið samþykkt frv. um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði til janúarloka, febrúarloka, marz- eða aprílloka. Hv. frsm. minni hl. hefur aldrei í öll þessi ár hreyft því, að það væri nokkur ástæða til þess að tímabinda framlenging þessara skattalaga við sama mark og bráðabirgðafjárgreiðslurnar. Honum hefur aldrei dottið það í hug fyrr en nú. Og rök fyrir þessu sé ég ekki að séu fyrir hendi. Hitt er svo allt annað mál, að ef það verður niðurstaðan varðandi væntanlegar efnahagsaðgerðir að breyta svo til um tekjustofna fyrir ríkissjóð, að ekki sé þörf þessara framlengingarlaga út allt árið, þá verður því vitaskuld breytt á þingínu, er það kemur saman aftur, í samræmi við efnahagsaðgerðirnar, en ástæðulaust, að mér virðist, að fara að tímabinda þetta nú fremur en gert hefur verið áður. Hv. 4. þm. Reykn. (JSk) mælti hér fyrir brtt. á þskj. 60 um nokkrar breytingar á söluskattinum, og hlustaði ég með athygli á það, sem hann hafði fram að færa um það mál. Ég er alveg á sama máli um það, að söluskatturinn er að mörgu leyti mjög gallaður tekjustofn, eins og hann er nú. Á honum eru margvíslegir gallar. Ég hef oft heyrt mikla gagnrýni á honum, m.a. og ekki sízt frá iðnaðarmannasamtökunum hér á landi. Ég get nefnt eitt dæmi, sem ég tel mikinn galla á þessum lögum, sem ég þekki frá starfi mínu undanfarin ár. Þegar hið opinbera hefur með höndum byggingarframkvæmdir og verklegar framkvæmdir, þá er það auðvitað æskilegast að bjóða slík verk sem oftast út, og helzt ætti það að vera meginregla hjá hinu opinbera, ríki og bæjarfélögum. En þá er sá annmarki á, að ef verk eru boðin út og samið við þann, sem gerir hagstæðast tilboð, þá leggst 9% söluskattur ofan á það, en ef bæjarfélagið eða ríkíð lætur framkvæma þetta eftir reikningi án útboðs, þá sleppur það við 9%. M.ö.o.: löggjafinn dregur heldur úr í stað þess að örva, sem rétt væri, að verk séu boðin út. Vitanlega verður þessu að breyta og mörgu öðru. Ég tel ekki fært á þessu stigi, við þessa bráðabirgðaframlenging, að fara að gera einstakar breytingar, þó að ég dragi ekki í efa, að þessar brtt. hv. þm. eigi við rök að styðjast, - ég tel ekki fært að fara að gera einstakar breytingar á söluskattinum nú. Það væri þá sjálfsagt rétt að gera þær margar fleiri. Hins vegar verður söluskatturinn frá grunni endurskoðaður, og ég vænti, að sú endurskoðun liggi fyrir, þegar þing kemur saman aftur. Í þeirri endurskoðun verður að sjálfsögðu tekið til athugunar það, sem hv. 4. þm. Reykn. færði hér fram í sinni ræðu áðan. Hér hefur verið minnzt á söluskatt til sveitarfélaga, og gerði m.a. hv. 5. þm. Norðurl. v. það nokkuð að umræðuefni og afskipti mín af því máli. Ég er enn sama sinnis og áður, að ég tel brýna nauðsyn bera til þess, að sveitarfélögin fái nýja tekjustofna. Á þingi 1951 flutti ég tili. í þá átt, að sveitarfélögin fengju fjórðung söluskattsins, meðan hann er innheimtur. Sú till. var samþ. í þessari hv. d. En þá gerðust þau tíðindi, að bæði forsrh. og fjmrh. þáverandi risu upp og lýstu því yfir, að þeir mundu rjúfa stjórnarsamvinnuna, ef slík firn ættu fram að ganga. Niðurstaðan varð sú, að samstarfsflokkur þeirra, sem þá var, Sjálfstfl., taldi ekkí fært að slíta stjórnarsamvinnunni, það væru ekki möguleikar á því að mynda aðra stjórn, og varð þess vegna niðurstaðan sú, að það mál féll niður. Alla stund siðan hefur verið einn og samur andi í þeim efnum frá flokki hv. þm. En ég vil taka það fram, að ég efa ekki og hef aldrei efað hans einlæga áhuga á þessum málum, enda hefur hann sjálfur svo mikla reynslu í sveitarstjórnarmálum, að hann þekkir manna bezt þá erfiðleika, sem bæjarog sveitarfélögin eiga við að stríða. Á þingi 1957 flutti ég þetta mál einnig og raunar oftar. Þá varð samkomulag um það í fjhn. Ed. að flytja þáltill., sem var samþ. einróma í Ed., um að skora á ríkisstj. að undirbúa og leggja fyrir næsta Alþingi frv. til laga um tekjustofna sveitarfélaga. Þessi till. var samþ. En af einhverjum ástæðum, líklega fyrir annríkis sakir fremur en af áhugaleysi, láðist vinstri stjórninni sælu og sáluðu að koma nokkru í verk í þessum efnum og hirti ekki um að undirbúa eða semja þessa löggjöf, sem Alþingi hafði falið henni, og að leggja fyrir haustþingið 1958. Nú er að sjálfsögðu bæði nauðsyn sveitarfélaganna að fá tekjustofn til viðbótar útsvörunum, óbeinan skatt, og að endurskoða útsvarslögin og tekjustofna bæjar- og sveitarfélaganna yfirleitt. Það varð eitt af mínum fyrstu verkum, eftir að ég tók sæti í ríkisstj., að hefjast handa um slíka endurskoðun, og endurskoðun á löggjöf um tekjustofna sveitarfélaganna er þegar hafin. Ég hef lagt á það ríka áherzlu, að till. í því efni, - ég get ekkert fullyrt um heildartill., - en að till. um verulegar umbætur í því efni verði lagðar fyrir Alþ., þegar það kemur saman að nýju eftir þingfrestunina. Hv. 4. þm. Austf. (LJós) spurðist fyrir um það, hvort ég teldi ekki fært að gefa Alþingi yfirlit um fjárhag ríkissjóðs og útflutningssjóðs nú. Ég hef skýrt frá því hér áður, að ég tel, að heppilegra sé og gagnlegra fyrir Alþ. að fá slíkar upplýsingar, slíkt yfirlit við 1. umr. fjárlaga í lok janúarmánaðar, eða þegar þingíð kemur saman aftur, af þeirri ástæðu, að þær upplýsingar verða miklu fyllri og nákvæmari en nú. Það hafa oft á undanförnum árum verið gefnar upplýsingar í lok ársins, í okt., nóv., des., um afkomu hins líðandi árs, en oft og tíðum hafa þær upplýsingar, því miður, reynzt ófullnægjandi, þannig að afkoma ríkissjóðs endanlega hefur reynzt í verulegum atriðum önnur en fjmrh. þá gaf upplýsingar um, einkum varðandi greiðsluafganginn. Ég tel, að þetta séu heppilegri vinnubrögð. Þetta yfirlit, sem hv. þm. er að óska eftir, á fyrst og fremst að verða grundvöllur undir þeirri vinnu, sem alþm. leggja fram varðandi afgreiðslu fjárlaga og efnahagsráðstafana, og áður en þessi 2 stórmál koma fyrir, verður þetta yfirlit af sjálfu sér gefið, og eins og ég tók fram, þá tel ég, að það yfirlit verði fyllra og nákvæmara, ef það er gefið, þegar þingið kemur saman, heldur en nú.



Herra forseti. Ég hafði kvatt mér hljóðs, þegar þetta mál var til 1. umr. hér í þessari hv. deild. Þá skeði það, sem er mjög óvanalegt hér á Alþ., að hæstv. forseti lét ganga til atkv. um till., sem í var ákveðið, að umræður skyldu niður skornar. Ég ætla ekki að fara að ræða um þessa nýju aðferð, en ég vildi mega mælast til þess við hæstv. forseta, að slíkir atburðir, sem þar gerðust, endurtækju sig ekki. Ég vil enn fremur benda hæstv. forseta á, að það er mjög óþægileg aðstaða fyrir hann að þurfa að stjórna fundum hér í Alþ. á móti jafnsterkum minni hluta og hér er, og það er tvímælalaust skylda hæstv. forseta í öllum tilfellum að reyna að ná sem beztu samkomulagi um afgreiðslu mála og hafa sem bezt samkomulag við alla þm. um afgreiðslu þeirra. Læt ég svo útrætt um það atriði. Það er mjög eðlilegt, að fram hafi komið till. eða krafa um það til hæstv. forseta, að bráðabirgðalögin um landbúnaðarverð verði rædd og afgreidd nú á þessu Alþingi. Ég vil hér með leyfa mér að taka undir þessa kröfu og óska þess víð hæstv. forseta, að hann verði við henni. Hæstv. fjmrh. og yfirleitt þeir ráðherrar, sem hér hafa talað um þessi mál, telja þeim tíma Alþ. illa varið, sem færi til þess að ræða og afgreiða frv. og þáltill., sem fram hafa komið frá hinum ýmsu alþm. Þessi skoðun hæstv. ráðh. er vægast sagt mjög einkennileg. Minnist ég þess ekki að hafa heyrt slíku haldíð fram hér á Alþ. fyrr. Það má segja, að með nýjum herrum komi nýir siðir, og verð ég að segja það, að þetta lofar ekki góðu um það, sem koma skal. Á undanförnum þingum hefur það verið viðtekin regla, að lögð hafa verið fram á Alþingi frv. til laga um framlenging á þar tilteknum lögum um heimild fyrir ríkisstj. til að innheimta ýmis gjöld til ríkissjóðs með viðauka. Allt er þetta orðið allflókið mál og ekki svo auðveit í fljótu bragði að átta sig á því, hvernig þessum málum er fyrir komið. Fyrir hinn almenna borgara, sem er ekki því betur inni í tollakerfi landsins, eru þessir viðaukar á viðauka ofan hreint völundarhús, sem krefst heils hers af starfsfólki, - vitanlega upp og ofan, eins og gengur og gerist, kannske ekki ætíð valið eftir hæfni, heldur eftir öðrum fjarskyldari sjónarmiðum. Það hlýtur að vekja almenna athygli, hve mjög er sótzt eftir að komast í slík störf hjá ríkinu. Ekki mun almennt vera fylgt þeirri reglu að auglýsa eftir fólki í störfin, heldur eru það hinir ýmsu aðalskrifstofustjórar og aðstoðarskrifstofustjórar, forstjórar og aðstoðarforstjórar, sem ráða starfsfólkið. Ekki hef ég leitað mér upplýsinga um, hve margt starfsfólkið er, sem vinnur hjá því opinbera. Sú skýrsla, sem um það er gefin í fjárlagafrv., er langt frá því að vera tæmandi. En ekki mun þó fráleitt að áætla, að það skipti mörgum þúsundum. Nú hefur það verið viðtekin regla hjá flestum ríkisstjórnum að hafa sem eitt af stefnuskráratriðum sínum að koma á sparnaði í ríkisrekstri, en efndirnar hafa engar orðið, heldur jafnvel þveröfugt. Allir stjórnmálaflokkar landsins hafa við allar kosningar, sem ég man eftir, talið sig vilja koma á sparnaði og betra skipulagi á rekstri ríkisins og ríkisstofnana. En þegar til kastanna hefur komið, hefur lítið sem ekkert orðið af framkvæmdum. Hæstv. núverandi ríkisstj. vill að sjálfsögðu koma á opinberum sparnaði í ríkisrekstri, afgreiða tekjuhallalaus fjárlög o.s.frv. En ekki er nú kálið sopið, þótt í ausuna sé komið. Fyrsta verk þessarar ríkisstj. var að fjölga ráðherrunum úr 6 í 7, miðað við það, sem áður hafði verið. Í tíð fyrrverandi ríkisstj., þar sem Alþfl. fór með völd með stuðningi Sjálfstfl., voru þó ekki nema 4 ráðherrar, og virðist það ekkert hafa torveldað störf hennar. Núverandi hæstv. ríkisstj. hefur gert meira en fjölga ráðherrum. Hún hefur stofnað nýtt ráðuneyti, efnahagsmálaráðuneyti, að sjálfsögðu með viðunandi starfsliði, þegar fram í sækir. Þá er sagt, að nú sé á vegum ríkisstj. heill hópur af svokölluðum sérfræðingum, sem vinni dag og nótt að úrlausnum hinna margvíslegu vandamála þjóðfélagsins. Ekkert hefur verið látíð uppi um það, hvaða menn þetta eru eða hve margir þeir eru. Þessir sérfræðingar virðast vera nokkurs konar æðsta ráð ríkisstjórnarinnar. Eitt er staðreynd, og það er það, að hæstv. ríkisstj. telur sig þess ekki umkomna að flytja eitt einasta mál eða benda á eina einustu leið til úrbóta á núverandi ástandi. Hún bíður eftir hinum vísu mönnum og þeirra tillögum í ofvæni og með mikilli eftirvæntingu. Hæstv. ríkisstj. telur sig vera upp úr því vaxna að ræða vandamálin við þingheim, alþm. skulu sendir heim, hver á sína sveit, og bíða þar þangað til stjórnarherrunum þóknast allra mildilegast að kalla þá hingað suður á þorranum til að leggja blessun sína og samþykki sitt yfir till. sérfræðinganna. Þau einu mál, sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram á Alþingi, eru frv. til fjárlaga fyrir árið 1960 ásamt nokkrum lögum um bráðabirgðagreiðslur til ríkissjóðs og framlengingu nokkurra laga. Sá galli er þó á gjöf Njarðar, að frv. hefur ekki verið tekið fyrir til 1. umr., hvað sem því veldur. Er hér um að ræða algerlega nýjar og áður óþekktar starfsaðferðir. Verður því að álykta, að hæstv. fjmrh. telji frv. svo langt frá raunveruleikanum, að ekki sé frambærilegt að taka það til 1. umr. Önnur þau mál, sem lögð hafa verið fram af hæstv. ríkisstj., eru nokkur frv. um bráðabirgðabreyting og framlenging nokkurra laga um tekjuviðauka til ríkissjóðs. Ég gat þess áðan, að tollalöggjöf landsins væri orðin mjög flókin og ekki á allra meðfæri að finna út alla þá tolla og viðauka, sem í gildi eru. Ég fór því fram á það við skrifstofu Alþingis að fá t.d. tollskrána, sem ég í einfeldni minni taldi að skrifstofan mundi hafa sérprentaða hér. Nei, mér var tjáð, að tollskráin væri þar ekki til. Ég bað þá fulltrúa skrifstofustjóra að hringja upp í fjmrn. og spyrjast þar fyrir um, hvort þar væri ekki hægt að fá skrána. Nei, hún var þar ekki til. En maðurinn, sem svaraði í símann frá ráðuneytinu, upplýsti, að tollskrá væri til sölu í Bókaverzlun Ísafoldar. Það var út af fyrir sig ágætt. Þar gat maður fengið hana keypta. En fulltrúi skrifstofustjóra benti mér á það í mestu vinsemd, sem ég reyndar vissi áður, að ég gæti fengið að vita þetta allt saman í Stjórnartíðindunum, sem tollskráin væri í, og sömuleiðis í lagasafninu. Ég bendi bara á þetta sem dæmi þess, hve stundum getur reynzt erfitt að fá víðunandi gögn til að vinna úr. Sérstaklega getur þetta verið slæmt fyrir okkur, sem dveljum hér um stundarsakir og höfum ekki ástæðu til að hafa með okkur nema að litlu leyti nauðsynleg gögn. Í upphafi þessa þings flutti hæstv. ríkisstj. allmörg frv. til framlengingar nokkurra laga um áframhaldandi heimild fyrir ríkisstj. að innheimta á árinu 1960 með viðauka gjöld til ríkissjóðs, um framlenging á þessum frv. svo og um fyrirhugaða þingfrestun. Um þessi frv. hafa orðið allmiklar umræður. Hæstv. ríkisstj. mun hafa talið, að umr. um öll þessi frv. gætu dregizt allverulega. og þar sem það virðist vera aðaláhugamál ríkisstj. að reka þingmennina heim, voru frv. dregin til baka og samið nýtt frv., sem hefur að innihalda þau ákvæði og efni, sem voru í fyrri frumvörpunum. Manna á milli er þetta kallað „bandormurinn“ eftir líku frv., sem flutt var á Alþingi, að ég tel, 1939. Með þessum vinnubrögðum hyggst ríkisstj. geta komið í veg fyrir óþarfatafir og málin komist fyrr í gegn en ella. Hæstv. ríkisstj. telur sig nú heldur en ekki hafa snúið á stjórnarandstöðuna og hyggst nú hafa öll ráð í sínum höndum. Sýnist, að þessi framkoma hæstv. ríkisstj. beri keim af lágkúrulegum hugsunarhætti og bendi til slæmrar samvizku. Það er alveg furðulegt, að hæstv. ríkisstj. skyldi ekki reyna að ná samkomulagi við stjórnarandstöðuflokkana um þessi mál og þá um leið um þingfrestunina. Það spáir engu góðu um samstarf á milli ríkisstj. og stjórnarandstöðunnar til lausnar aðkallandi vandamálum. Það má vel vera, að hæstv. ríkisstjórn áliti sig þess umkomna að leysa aðkallandi vandamál í krafti þess þingmeirihluta, sem á bak við hana stendur, og þar af leiðandi þurfi hún ekki og vilji ekki taka til greina álit og óskir minni hlutans. Þetta er sjónarmið út af fyrir sig. En hvort það fær staðizt, á reynslan eftir að skera úr um. Ég hafði látið mér detta það í hug, að það hefði verið vænlegra til úrlausnar aðkallandi vandamála, að gerð hefði verið tilraun til að samræma sjónarmið sem allra flestra aðila, og ég fullyrði, að það er það, sem fólkið í landinu krefst að verði gert. En hæstv. ríkisstjórn er á allt annarri skoðun. Hún hefur kastað hanzkanum. Hún virðist staðráðin í því að beita minni hlutann óheyrilegu gerræði. En engar frambærilegar varnir hafa verið fram bornar af hendi hennar, engin viðunandi svör fengizt við fyrirspurnum, og engin frambærileg rök af hendi ríkisstj. hafa verið færð fyrir því gerræði að senda hið nýkjörna Alþ. heim frá óleystum störfum, og þannig mætti lengi telja. Ég hef lítils háttar rætt um tolla og viðaukagjöld, sem lögð hafa verið á, og ýmis gjöld til ríkissjóðs, sem nú er lagt til að öll verði framlengd fyrir árið 1960. Full ástæða hefði verið til að lesa upp frv., sem hér liggur fyrir, gefa þar með áheyrendum kost á að heyra, hvernig þessi lög lita út, en til þess að lengja ekki tímann, þá mun ég ekki gera það. Í frv. er vísað til á milli 10 og 20 laga og enn fleiri lagagreina. Mér hefur ekki unnizt tími til að bera saman ákvæði þessa frv. við gildandi lög, en ganga verður þó út frá, að rétt sé frá skýrt í grg., en þar er sagt, að frv. þetta feli í sér framlenging fyrir árið 1960 á ákvæðum þeim, sem nú sé að finna í eftirtöldum lögum. Ég held, að engum geti dulizt, að full þörf sé að taka í gegn allt tollakerfið í heild og gera það einfaldara og aðgengilegra en það er nú. Ég er ekki í nokkrum vafa um, að með því að samræma hin ýmsu lög, væri hægt að koma við miklum sparnaði í mannahaldi og skrifstofuhaldi, auk þess sem hin mörgu lög og viðaukar við lögin verða til þess, að almenningur veit ekki, hvað eru lög og hvað ekki, og því síður vita menn, hve mikinn toll t.d. þeir eiga að greiða af þessari eða hinni vörutegundinni, því að á hinn upprunalega toll eru máske komnir fleiri viðaukar. Í þeim umræðum, sem fram hafa farið hér á Alþingi um þessi mál, hefur m.a. verið rætt allmikið um þá ákvörðun hæstv. ríkisstj. að fresta fundum Alþingis um tveggja mánaða skeið ag senda þingið heim. Ýmsir voru þeir, sem vildu ekki leggja trúnað á þennan orðróm. Menn töldu það óhugsandi, að slíkum aðferðum yrði beitt, að ríkisstj. leyfði sér slíkt gerræði sem það að senda þingið heim eftir tíu daga setu og án þess að eitt einasta mál til lausnar yfirstandandi vandamálum hefði verið lagt fram til umr. og afgreiðslu. Hæstv. ríkisstj. hafði ekki einu sinni látið leggja fram brbl., sem gefin voru út á milli þinga. Slíkir starfshættir verða að teljast með öllu óeðlilegir og um leið óvanalegir. Því miður er það staðreynd, að hæstv. ríkisstj. hefur ákveðið að senda þingið heim, hvað sem tautar og raular. Sá háttur hefur verið hafður á í tíð fyrrv. ríkisstjórna og er í fullu samræmi við þingræðis- og lýðræðishugsjón okkar, að brbl., sem gefin eru út milli þinga, séu lögð fram í þingbyrjun. Það getur verið, að brýna nauðsyn beri til þess fyrir hvaða ríkisstjórn sem er að gefa út brbl. milli þinga, enda segir svo í 28. gr. stjórnarskrár íslenzka lýðveldisins, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar brýna nauðsyn ber til, getur forseti gefið út bráðabirgðalög milli þinga. Ekki mega þau ríða í bág við stjórnarskrána. Ætíð skulu þau lögð fyrir næsta þing á eftir.“ Það hefur reyndar verið gert, þau hafa verið lögð fram, þau voru lögð fram í gær. Það mun vera ákveðið af ríkisstj. að taka þau ekki til umræðu og afgreiðslu nú, áður en þinginu verður frestað. Bráðabirgðafjárlög má ekki gefa út, ef Alþingi hefur samþ. fjárlög fyrir fjárhagstímabilið. Í þessari grein stjórnarskrárinnar eru skýlaus fyrirmæli um, að brbl., út gefin á milli þinga, skuli ætíð lögð fyrir næsta þing á eftir. Hvernig hefur nú þetta ákvæði stjórnarskrárinnar verið framkvæmt, og hvaða hefð hefur skapazt þar um, - eða er nokkur hefð í þessu máli? Það mun hafa verið nokkurn veginn algild regla hjá öllum ríkisstj. að leggja fram brbl., sem út hafa verið gefin á milli þinga, á fyrstu dögum þingsins eða fljótlega eftir að þingíð hefur lokið við kosningu forseta og kosið í nefndir og yfirleitt komið sér á laggirnar. En nú bregður svo við, að brbl. um landbúnaðarafurðir, sem út voru gefin 18. sept. 1959 í Vatnsdal af forseta Íslands og að tilhlutan þáv. landbrh. og gilda aðeins til 15. des. n.k., voru ekki lögð fram fyrr en nú í gær, og bendir allt til þess, að það sé ekki meiningin, að þau verði afgr. nú fyrir þingfrestun. Það er ekki óeðlilegt, þótt menn velti því fyrir sér, hvernig á því standi og hver sé meiningin hjá núv. hæstv. landbrh. með slíku háttalagi. Allar líkur benda til þess, að brbl. hafi verið gefin út á móti vilja mikils meiri hl. þáv. alþingismanna. Formenn tveggja þingflokka, Framsfl, og Alþb., kröfðust þess með bréfi af hæstv. þáv, forsrh., að Alþingi yrði þá þegar kallað saman, svo að alþingismönnum gæfist kostur á því að láta í ljós á Alþingi skoðun sína á viðkvæmu deilumáli, sem upp hafði komið á milli fulltrúa neytenda og framleiðenda um söluverð landbúnaðarafurða og var forsenda fyrir útgáfu brbl. Miðstjórn Sjálfstfl. gaf út 22. sept. s.l. svo hljóðandi yfirlýsingu í sambandi við útgáfu bráðabirgðalaganna og í sambandi víð blaðaskrif, sem orðið höfðu aðallega á milli Morgunblaðsins og dagblaðsins Tímans. Þar segir svo: „Að gefnu tilefni í yfirlýsingu miðstjórnar Framsóknarflokksins, sem lesin var í útvarpinu í fyrrakvöld, ítrekar miðstjórn Sjálfstfl. það, sem fram kom í samþykkt hennar og þingflokks Sjálfstfl. hinn 18. þ. m., að Sjálfstfl. lýsti sig þegar í stað andvígan setningu bráðabirgðalaganna um ákvörðun verðlags landbúnaðarafurða og mun þess vegna ekki styðja þau á Alþingi, heldur leggja til, að bændum verði bætt upp það tjón, sem þeir verða fyrir af þessum sökum.“ Hér er ekkert um að villast. Sjálfstfl. lýsti sig ósammála setningu brbl. Brbl. voru því sett á móti vilja mikils meiri hl. alþm. og því full ástæða til, að þing væri kallað saman til umræðu um málið og afgreiðslu þess á þinglegan hátt. Bréfum formanna þingflokks Alþb. og þingflokks Framsfl. svaraði þáv. forsrh. með því að hafna kröfu fyrrnefndra flokka um að kalla Alþingi saman og taldi það óþarft og þýðingarlaust. Ég mun ekki nú ræða frekar um svar þáv. hæstv. forsrh. Til þess mun máske gefast tækifæri siðar. Ég vil þó benda á, að í svarinu ber á nokkuð miklu flokkslegu yfirlæti, þegar það er haft í huga, að á bak við brbl., að því er virðist, hafi ekki staðið nema þingflokkur Alþfl., sex þm. Hæstv. landbrh. og hæstv. dómsmrh. hafa báðir í ræðum sínum hér á Alþingi lýst því yfir, að brbl. mundu verða lögð fyrir Alþingi og það sé ekki verið að fara inn á neinar nýjar leiðir, þó að þau séu ekki lögð fram fyrstu daga þingsins. Hv. 1. þm. Austf. sagði í þingræðu næstsíðasta fimmtudag, að það hefði verið venja yfirleitt, þó máske ekki undantekningarlaus, að brbl. væru lögð fram, undireins og Alþingi kæmi saman, enda væri það vitanlega það, sem ætlazt er til. Þetta ákvæði stjórnarskrárinnar ætti að vera til þess að tryggja, að það séu engin lög í gildi, eftir að Alþingi hefur komið saman, önnur en þau, sem þar eru samþykkt. Hér er verið að deila um mál, sem ætti að vera mjög auðvelt að fá hið sanna fram í. Þingtíðindin liggja fyrir, enn fremur allar gerðabækur Alþingis, og í þeim er hægt að sjá, hvor reglan er algengari á Alþingi, að leggja brbl. strax fram í þingbyrjun eða fljótlega, eins og stjórnarandstaðan hefur farið fram á, að nú verði gert, eða þá hitt, að þau hafi ekki verið lögð fram fyrr en liðið hefur verið allmikið á þingtímann. Skrifstofa Alþingis getur að sjálfsögðu gefið alveg fullnægjandi upplýsingar hér um. Hæstv. ríkisstj. telur sig engan eða a.m.k. lítinn starfsfrið hafa, ef Alþingi sé látið halda áfram störfum. Þessi skoðun hæstv. ríkisstj. er í hæsta máta einkennileg. Um það verður tæplega deilt, að þingmenn eru kosnir til þess að ráða fram úr og leiða til lykta vandamál, sem eru á dagskrá í það og það skiptið. Það eru engir aðrir, sem hafa umboð til slíks starfs. Þeirra verkefni eru sömuleiðis þau að semja og flytja frv. um hin ýmsu mál, sem að þeirra dómi og íbúa þeirra staða og héraða, sem þeir eru fulltrúar fyrir, eru aðkallandi og verða ekki leyst, nema til komi sérstök löggjöf og bein eða óbein aðstoð og fyrirgreiðsla hins opinbera. Með því að senda Alþingi heim um tveggja mánaða tíma er alþingismönnum fyrirmunað að geta komið á framfæri skoðunum sínum á hinum ýmsu aðkallandi málum nema að mjög takmörkuðu leyti. T.d. er nú búið að leggja fram fjölda mála, fjölda þáltill., og það mun vera ákveðið, að engin þeirra hljóti afgreiðslu nú fyrir þingfrestun. Það er beinlínis óvirðing gagnvart Alþingi og hinum nýkjörnu alþingismönnum að senda þá heim eftir rúmrar viku þingsetu. Alþingi var kallað saman 40 dögum siðar en áður hefur verið venja. Að undanförnu hefur Alþingi verið kvatt saman 10. okt., en nú 20. nóv. Það hefði því mátt ætla, að ekki hefði veitt af tímanum til jóla til að undirbúa og ræða hin ýmsu mál, sem óhjákvæmilega hljóta að bíða úrlausnar. En í staðinn fyrir að slíkt sé gert, leggur hæstv. ríkisstj, til, að Alþingi sé frestað um allt að tveggja mánaða skeið, og ber fyrir sig, að sérfræðingum hennar hafi ekki unnizt tími til að ganga frá till. sinum í efnahagsmálum, og fleira þess háttar. Það er nú mál út af fyrir sig, þetta með sérfræðingana. Almenningur ,í landinu hefur áður fyrr fengið að sjá framan í og kynnast þeirra till. og ráðleggingum og ekki talið hag sínum betur borgið eftir en áður, nema síður sé. Ekki hafa þessir „sérfræðingar“ innan gæsalappa verið kjörnir af þjóðinni til slíkra starfa. Aftur á móti hafa alþingismennirnir verið kjörnir til að ráða málum þjóðarinnar á Alþingi til lykta eftir venjulegum þingræðisreglum. Í sambandi við þessi nýju bjargráð ríkisstjórnarinnar verður ekki hjá því komizt að álykta, að ríkisstjórnarflokkarnir hafi ekki um neitt samið sín á milli nema um skiptingu ráðherraembættanna. Það er mál út af fyrir sig og sjálfsagt stórmál í þeirra augum, hvernig ráðherraembættunum er skipt og hverjir hljóta hnossið í það og það skiptið. En það er bara ekki einhlítt. Það þarf meira til. Sjálfstfl. hefur talið og telur enn, að hann sé sá flokkurinn, sem hafi bezta aðstöðu og mestu og beztu möguleikana til þess að stjórna þessu landi. En meiri hl. kjósendanna í landinu, sem Sjálfstfl. verður að hlíta eins og aðrir, er á allt annarri skoðun. Þrátt fyrir hinn æðisgengna áróður, sem Sjálfstfl. hefur rekið undanfarin ár fyrir því að fá þingmeirihluta á Alþingi, er mjög fjarri því og engar minnstu líkur til þess, að þessum flokki auðmannastéttarinnar takist að ná meiri hluta á Alþingi Íslendinga. Hitt er aftur á móti staðreynd, að Sjálfstfl. hefur nú tekizt að fá Alþfl. til fylgilags við sig. Ekki verður Alþfl. öfundsverður að mínum dómi af því samstarfi, og ekki er það ótrúlegt, að sumum þeim kjósendum, sem kosið hafa Alþfl. í þeirri góðu trú, að hann væri vinstri flokkur, hafi brugðið ónotalega við, þegar þeir fréttu um hið nýja stjórnarsamstarf. Annars virðist það hafa verið eitt af aðalbaráttumálum Alþfl. nú um mörg undanfarin ár að vera í ríkisstj. og að flokkurinn hafi ekki talið og telji ekki skipta neinu verulegu máli, með hverjum hann er í stjórn. Þetta er náttúrlega baráttumál út af fyrir sig, og verður því Alþfl. ekki um það sakaður að hafa ekki mál til að berjast fyrir. Annars má benda á það, að Alþfl. er á margan hátt verðugur þess trausts, sem Sjálfstfl, hefur sýnt honum með því að fá hann í ríkisstjórnina. Alþfl. vann það þrekvirki á s.l. vetri, vitanlega með stuðningi Sjálfstfl. og vel að merkja með hlutleysi Framsfl., að lækka allt kaupgjald í landinu um 13.4%, auk þess að hækkaðar voru allar uppbætur til atvinnurekenda um marga tugi milljóna frá því, sem áður hafði verið, og þótti þó mörgum, að áður hefði verið fullmikið að gert í þeim málum. Það er sannarlega ekki ónýtt fyrir atvinnurekendastéttina, að til skuli vera slíkur verkalýðsflokkur í landi voru sem Alþfl. Og nú krefst þessi ágæti flokkur, Alþfl., ásamt Sjálfstfl., að Alþingi sé frestað og þingmenn reknir heim sem rakkar, svo að hæstv. ríkisstjórn þessara flokka gefist nægur tími til að athuga málin í ró og næði ásamt hínum margumtöluðu sérfræðingum sínum, eins og það er orðað. Skrif stjórnarblaðanna um þingfrestunina eru mjög athyglisverð. Dagblaðið Vísir, annað aðalmálgagn Sjálfstfl, hér í bæ, segir næstsíðasta föstudag: „Alþingi er frestað.“ Blaðið þurfti ekki að bíða eftir, að Alþ. væri frestað. Því var bara frestað, segir Vísir. Síðan er reyndar liðið á aðra viku: „Ákveðið mun hafa verið að fresta Alþingi fram yfir áramót. Frestun þessi mun hafa verið gerð vegna þess, að undirbúningur undir tillögur til úrbóta í efnahagsmálum þjóðarinnar mun taka nokkurn tíma. Sérfræðingar vinna nú að því að rannsaka ástandið og finna leiðir til úrbóta. Á meðan á þessum rannsóknum stendur og undirbúningi undir framkvæmdir til úrbóta, sýnist ástæðulaust, að Alþingi bíði aðgerðalaust fram yfir áramót, en það munar ríkið um 800–900 þús. kr. í útgjöldum.“ - Menn taki eftir því, að þetta stóð í blaðinu fyrir rúmri viku. - „Heimild hefur verið veitt ríkisstj. til að inna af hendi bráðabirgðagreiðslur úr ríkissjóði fyrstu mánuði næsta árs, en það er venjan, ef afgreiðslu fjárlaga lýkur ekki fyrir áramót. Líklegt er, að tillagan um þingfrestun verði lögð fram í dag.“ Þetta sagði dagblaðið Vísir næstsíðasta föstudag. Ýmislegt er það í þessum skrifum, sem athugavert er, og fæst af því er satt. Engin heimild hefur verið veitt ríkisstj. til að inna af hendi bráðabirgðagreiðslur úr ríkissjóði fyrr en á þingfundi í gærkvöld. Ég efast um, að það sé búið að undirskrifa þau lög af forseta Íslands enn þá. Þá segir blaðið um sparnaðinn, að með þingfrestuninni sé hægt að spara 800-900 þús. kr. Þetta sparnaðarhjal er því miður algerlega út í loftið og getur engan veginn staðizt, nema lög verði brotin á þingmönnum, en ekki er ástæða til að ætla, að slíkt verði gert. Það, að þingið verði aðgerðalaust fram yfir áramót, er líka fjarstæða, eins og margsinnis hefur verið sýnt fram á. Fjöldi frv. og þáltill. frá einstökum þingmönnum er þegar fram kominn og bíður afgreiðslu á þingi og í þingnefndum. Sjálfsagt á þó eftir að koma fram mikið af frv. og þáltill. enn þá. Skrif allra stjórnarblaðanna um fyrirhugaða þingfrestun eru vægast sagt óviðurkvæmileg. Það er Alþingi sjálft, sem ákveður það, hvort Alþ. skuli frestað og þá hvenær, en það er ekki fólk, sem stendur utan Alþingis, sem þar á neitt um að segja og getur ekki neitt þar um ákveðið. Eins og venja var og hefur verið, var fjárlagafrv, fyrir árið 1960 lagt fram í þingbyrjun. Samkvæmt þingsköpum skal fram fara útvarpsumræða um frv. við 1. umr., og hafa þær umr. farið fram snemma á þingunum og að þeim umr. loknum hefur frv. verið vísað til 2. umr. og fjvn. Með því að fresta fundum Alþingis um tveggja mánaða tíma án þess að ljúka 1. umr. um fjárlögin er fjvn. gerð óvirk um langan tíma. Ekki getur fjvn. farið að vinna að fjárlögum, fyrr en frv. hefur verið vísað til hennar. Það er því alger fjarstæða, sem stjórnarblaðið hefur haldið fram, að fjvn. muni fara að vinna að fjárlögum og halda því starfi áfram, eftir að Alþ, hefur verið frestað. Fjvn. er með þingfrestuninni svipt öllum möguleikum til þess að geta unnið að fjárl., af þeirri einföldu ástæðu, að engu frv. til fjárlaga hefur verið til hennar vísað, enda sagði hæstv. dómsmrh. í ræðu s.l. laugardagskvöld, að það fjárlagafrv., sem lagt hefði verið fram, væri ekki samið af núv. fjmrh., heldur af fyrrv. fjmrh., og gaf þar með fullkomlega í skyn, að á frv. þyrfti að gera allviðtækar breytingar. Þessi yfirlýsing hæstv. dómsmrh. kom víst fáum á óvart, eins og allt var í pottinn búið. Þetta hefur komið miklu skýrara fram og ákveðnara hjá hæstv. fjmrh., því að hann hefur lýst því yfir, að það sé meining hæstv. ríkisstj. að innleiða hér alveg nýtt og áður óþekkt efnahagskerfi, þá þurfi vitanlega út frá þeim forsendum að umsemja fjárlagafrv. algerlega frá því, sem það er nú. Þá veit maður það. Það, sem er einkennandi við hæstv. ríkisstj., er það, að hún hefur ekki enn sem komið er komið sér saman um eitt einasta mál. Allt er á huldu um það, hvað gera skuli. Viðskilnaður fyrrv. ríkisstj. er slíkur, að stuðningsflokkur stjórnarinnar eða aðalstjórnarflokkurinn, Sjálfstfl., stendur ráðþrota frammi fyrir örðugleikunum og setur nú allar vonir sínar á till. sérfræðinganna. Sjálf telur ríkisstj. sig þess ekki umkomna að leysa vandann. Hennar eina úrræði, svo að vitað sé, fram til þessa dags er að leggja til, að fundum Alþingis verði frestað um tveggja mánaða skeið, skjóta öllum málum á frest og senda þingmenn heim og þá máske - og ég segi máske - að stjórna landinu með brbl. að meira eða minna leyti. Með slíkum aðferðum er farið inn á áður algerlega óþekktar starfsaðferðir. Með slíku háttalagi er gengið á hinn freklegasta hátt á rétt Alþingis, sem er ekki hægt að láta óátalið og alþingismönnum ber að mótmæla. Enginn alþm. getur sóma síns vegna látið reka sig af þingi, á sama tíma og verið er að fjalla um hin afdrifaríkustu vandamál þjóðfélagsins. Alþm. geta ekki skotið sér undan vandanum. Það er þeirra og engra annarra að finna út raunhæfar leiðir til úrbóta. Til þess hafa þeir verið kosnir, og það er það, sem af þeim verður og hefur verið krafizt, að þeir geri. Að sjálfsögðu eru hinir ýmsu sérfræðingar mætir menn og þá líka þeir, sem ríkisstj. hefur nú falið að leysa allan vandann. En að alþingismenn geti nú hlaupið frá málunum í trausti þess, að aðrir leysi vandann fyrir þá, það er herfilegur misskilningur. Það er verk, sem Alþingi sjálft verður að leysa. Í umræðum hér á Alþingi, í blöðum og manna á milli er mikið að því gert að mála efnahagsástandið með sem dekkstum lit. Hámark þessa áróðurs kom fram í ræðum flestra þeirra manna, sem ræður fluttu 1. desember. Rétt er þó að undanskilja einn af ræðumönnum sérstaklega, Jón Pálmason fyrrv. forseta Alþingis. Ég mun ekki hér gera ræður þeirra manna, sem fluttu alþjóð boðskap sinn, að sérstöku umræðuefni. Í sjálfu sér kom þar fátt nýtt fram. Flest það, sem þar var sagt, var lítið annað en endurtekning á þeim hrunsöng, sem sunginn hefur verið nú um langan tíma, að viðbættum nokkrum kröfum um, að nauðsyn bæri til að skerða lífskjörin, svo sem með gengisfellingu, stórtakmarkaðri fjárfestingu, draga úr útlánum bankanna, engar ríkisábyrgðir veittar, minnkandi húsnæðisbyggingum, minnkandi ræktun og fleiru þess háttar. Boðaðar voru auk þess aðgerðir til að koma í veg fyrir grunnkaupshækkanir. Sá boðskapur, sem hinn nýi ráðuneytisstjóri flutti þjóðinni 1. des., var lítið annað en aukin og endurbætt útgáfa af ræðu framkvæmdastjóra Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu, en sá heiðursmaður sýndi þá háttvísi að hafa í hótunum við ríkisstj. og Alþ., ef ekki yrði breytt um stefnu, þannig að Íslendingar samræmdu allar aðgerðir sínar í efnahagsmálum að óskum og kröfum erlendra aðila og þá vitanlega fyrst og fremst eftir óskum Bandaríkjanna. Ýmislegt athyglisvert kom fram í boðskap hins erlenda sérfræðings. Hann taldi það t.d. merkilegt fyrirbærí, að Íslendingar skyldu vera að rækta kartöflur með ævintýralegum kostnaði. Hann gat alveg eins sagt, að það væri jafnmikil fjarstæða, að bændur landsins væru að rækta gras. Finnst nú mönnum ekki, að nauðsyn beri til að fá fleiri slíka sérfræðinga hingað til lands til þess að kenna Íslendingum fræði sín? En þá er spursmálið þetta: Er ástandið í efnahagsmálunum eins alvarlegt og þessir hrun- og svartsýnispostular vilja vera láta? Eru allir okkar framleiðsluvegir á hvinandi hausnum? Er kaupgjald sjómanna og landverkafólks of hátt? Er of vel búið að bændastétt landsins? Og þannig mætti lengi telja. Ég held, að þessum spurningum sé að mestu leyti hægt að svara neitandi. Ekki svo að skilja, að vissir örðugleikar séu ekki fyrir hendi. Það var t.d. ófögur lýsing, sem hæstv. forsrh. gaf á Varðarfundi nú fyrir skemmstu, þar sem hann tilkynnti, að ríkissjóð og útflutningssjóð vantaði hvorki meira né minna en 250 millj. kr., til þess að hægt væri að standa víð gefnar skuldbindingar. Þetta eru út af fyrir sig slæmar fréttir, sem fáum munu þó hafa komið á óvart. En í sambandi við þetta er rétt að lesa hér upp svolitla athugasemd, sem er í fjárlagafrv. fyrir árið 1960. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Að því er bezt verður séð, munu tekjur ríkissjóðs á árinu 1959 fara talsvert fram úr áætlun fjárlaga. Eru það einkum tekju- og eignarskatturinn, stimpilgjöld og tekjur ríkisstofnana, sem virðast ætla að gefa betri raun en ráð hafði verið fyrir gert. Þrátt fyrir tilraunir ríkisstj. til að draga úr umframgreiðslum, munu útgjöldin hins vegar fara nokkuð fram úr áætlun. Er því ekki hægt að búast við greiðsluafgangi hjá ríkissjóði, en aftur á móti ekki ástæða til að óttast greiðsluhalla á yfirstandandi árí.“ Að sjálfsögðu hef ég enga ástæðu til þess að gera upp á milli þess, hvor það er, hæstv. forsrh. eða hæstv. fyrrv. fjmrh., sem segir satt. Óneitanlega hefði verið eðlilegra, að hæstv. forsrh. hefði, áður en hann opinberaði Varðarfélögunum þessar staðreyndir sínar, verið búinn að skýra Alþingi frá þessum uppgötvunum, eins og hann hafði lýst yfir á fyrsta fundi þessa Alþ. að hann mundi gera. Hvað sem því hefur valdið, hafa hæstv. forsrh. og meðráðherrar hans forðazt að skýra Alþ. öllu frá því, sem þessum málum við kemur. Í kosningunum í haust var því haldið fram af andstæðingum þáv. ríkisstjórnar, að fjármálaástandíð væri á annan veg en ríkisstj. vildi vera láta. Ráðherrar Alþfl. og málgagn Alþfl., Alþýðublaðið, lýsti því margsinnis yfir, að allt skraf andstæðinga ríkisstj. væri fleipur eitt, allt væri í bezta lagi, staðið hefði verið við allar skuldbindingar ríkisins og útflutningssjóðs og útséð væri, að allt yrði í lagi fram yfir næstu áramót. Menn tóku þessum fullyrðingum Alþfl. með varasemi, og jafnvel Morgunbl., annað aðalmálgagn fyrrv. ríkisstj., varaði við of mikilli bjartsýni í þessum málum. En Alþýðubl. og ráðherrar Alþfl, voru hinir hreyknustu yfir afreksverkum sínum og töldu allar aðfinnslur og aðvaranir beina árás á þáv. ríkisstjórn. Séu þessar upplýsingar núv. hæstv. forsrh. á rökum reistar, er fjármálaútlitið allt annað en glæsilegt. Um þetta er sjálfsagt ekkert hægt að fullyrða, fyrr en frekari upplýsingar fást, en jafnvel þótt gengið sé út frá, að upplýsingar hæstv. forsrh. séu eitthvað nálægt raunveruleikanum, er þessi halli þó ekki meiri en búast mátti við, eins og allt var í pottinn búið, og þennan vanda er hægt að leysa með sameiginlegu átaki, ef rétt og skynsamlega væri á málunum haldið. Um framleiðsluna er það að segja, að atvinnuvegir okkar eru ekki verr á vegi staddir nú en áður, - síður en svo. Fiskiskipastóll okkar fer ört vaxandi. Öll okkar framleiðsla er seld á hagstæðu verði eða meiri hluti hennar a.m.k., jafnvel hagstæðara verði en hjá sumum öðrum þjóðum. Með aukningu fiskískipastólsins skapast stórauknir möguleikar til vaxandi framleiðslu, sem að sjálfsögðu mundi auka gjaldeyristekjur okkar að miklum mun. Byggð hafa verið í landi stór og fullkomin fiskiðjuver, sem skilað hafa margra millj. kr. tekjuafgangi. Kaupskipastóll okkar heldur áfram að vaxa. Flugvélafloti okkar eykur starfsemi sína hröðum skrefum með hinum ágætasta árangri. Nýjar og fullkomnar raforkustöðvar hafa verið reistar. Nýjar raflínur hafa verið lagðar um fjölmargar byggðir landsins. Jarðræktarframkvæmdir hafa aldrei verið meiri en nú síðustu árin. Byggingar í sveitum og bæjum eru mjög miklar. Og þannig mætti lengi telja. Þegar þessar staðreyndir eru athugaðar, þarf engan að undra, þó að Íslendingar hafi safnað skuldum erlendis. Við slíka skuldasöfnun er ekkert að athuga, svo framarlega sem útflutningur og þar með gjaldeyristekjur vaxa í eðlilegu hlutfalli við skuldasöfnunina. Flest bendir til þess, að svo muni verða, a.m.k. í mjög náinni framtíð, ef ekkert sérstakt skeður í sambandi við fiskveiðarnar. Hrunsöngurinn í sambandi við eðlilega skuldasöfnun á því lítinn sem engan rétt á sér. Þá er sú skoðun, að kaupgjald sjómanna og landverkafólks sé of hátt, hlutur þess af framleiðslunni sé of mikill. Ég fullyrði, að sú skoðun á enga stoð í veruleikanum. Mánaðarkaup verkamanna, sem vinna fyrir Dagsbrúnartaxta, er 4000 kr. á mánuði. Vilja menn í alvöru halda því fram, að slíkt kaupgjald sé einhver ofrausn? Vilja menn halda því fram í alvöru, að þeir menn, sem vinna fyrir slíku kaupgjaldi, búi við of góð kjör og að þetta fólk geti fórnað einhverjum hluta launa sinna? Ég held ekki. Það má vel vera, að það fyrirfinnist menn, og það fyrirfinnast sjálfsagt allmargir menn, sem telja, að allt kaupgjald verkafólks á Íslandi sé of hátt. Við vitum það, sem erum búnir að starfa í verkalýðshreyfingunni í áratugi, að auðmenn og atvinnurekendur hafa í langflestum tilfellum barizt harðvítugri baráttu á móti öllum kjarabótum til handa hinu vinnandi fólki. Íhaldið barðist á sínum tíma móti togaravökulögunum, á móti verkamannabústöðum, á móti alþýðutryggingum, orlofslögum, á móti afnámi hinna illræmdu fátækraflutninga og yfirleitt hefur afturhaldið barizt á móti öllum réttindabótum alþýðunni til handa. Það er því ekkert nýtt, sem nú kemur fram hjá mönnum og flokkum, sem telja, að rýra beri kjör hins vinnandi fólks. Þetta er sami söngurinn sem ætíð og ævinlega hefur verið sunginn við öll hugsanleg tækifæri. Kjör togarasjómanna eru nú ekki betri en það, að mjög erfiðlega gengur að fá íslenzka menn á togarana. Útgerðarmenn heimta að fá að ráða erlenda fiskimenn á skipin. En þeim dettur ekki í hug að bæta kjör hinna íslenzku togarasjómanna, þó að allir viti, að þar í liggur eina lausnin, sem er til bóta í þessum vandræðum. Ástandið, sem nú ríkir í þessum málum, að mörg hundruð erlenda fiskimenn þurfi á skipin, kostar þjóðina tugi millj. kr. í erlendum gjaldeyri árlega. Þá er ein spurningin enn: Eru kjör bændanna á Íslandi svo góð, að hægt sé að rýra þau frá því, sem nú er? Opinberar skýrslur um hag bænda og tekjur þeirra benda ekki til þess, að slíkt sé hægt. Vitað er, að bændur leggja mjög mikið að sér við bústörfin, og mér finnst lítil sanngirni vera í því, að kjör þeirra verði rýrð frá því, sem nú er, enda engin frambærileg rök fyrir slíku. Nei, allt tal sérfræðinganna og forustumanna stjórnarflokkanna, að fólk hafi hér of há laun, er hreint og beint út í loftíð sagt og hefur ekki við nein rök að styðjast. Sízt af öllu á sú kenning við um vinnandi stéttirnar. Hins vegar er það staðreynd, að auðmenn og alls konar braskaralýður lifir í vellystingum pragtuglega á kostnað vinnandi stéttanna, og það er í lifnaðarháttum, óhófseyðslu og braski slíkra aðila ásamt arðráni banka og annarra voldugra aðila í þessu landi, sem orsakanna er að leita fyrir hinni hættulegu verðbólgu. Sú stefna, sem núverandi stjórnarflokkar virðast ætla að taka í efnahagsmálum þjóðarinnar, er stórhættuleg, og vinnustéttirnar munu ekki sætta sig við hana. Menn ættu að hafa það í huga og þá sérstaklega þeir, sem ætla sér að beita slíkum aðferðum og koma í gegn slíkum aðgerðum í efnahagsmálunum, sem hér hefur verið tæpt á í umr. hjá hæstv. ráðherrum, að verkalýðshreyfingin mun ekki þegjandi og án baráttu láta ræna sig stórum hluta tekna sinna og þar með rýra lífskjör sín og fjölskyldna sinna stórlega frá því, sem nú er. Menn skulu minnast þess, að verkalýðshreyfingin hefur unnið sína mörgu og glæsilegu sigra í hörðum átökum við auðvald og atvinnurekendavald þessa lands. Hún er þess albúin að verja réttindi sín og sækja fram til nýrra sigra, vitandi það, að öll velmegun þjóðfélagsins hvílir á hennar herðum og að ekkert nútímaþjóðfélag getur staðið stundinni lengur án starfs hins vinnandi manns til sjávar og sveita. Þetta væri mjög hollt fyrir hæstv. ríkisstjórn að leggja sér á minni og haga störfum sínum og stefnu þar eftir.



Herra forseti. Í því stjórnarfrv., sem hér liggur fyrir, eru ákvæði fimm laga, sem nú eru í gildi. Þeim hefur verið steypt saman í eitt frv. Áður hefur þetta verið þannig um mörg ár, að ár hvert hafa þessi lög verið framlengd um eins árs skeið í senn, og þannig var það einnig nú, að ríkisstj. lagði fram í upphafi þings fimm lagafrv. um þetta efni, shlj. frumvörpum, sem lögð hafa verið fyrir á undanfarandi þingum. En eins og ég hef áður nefnt, gerist það nú, eftir að meðferð þeirra frv. er hafin, að stjórnin steypir þessu saman öllu í eitt frv., og við, sem skipum minni hl. fjhn., teljum þetta óeðlilega og óviðeigandi aðferð við afgreiðslu málanna, eins og fram er tekið í okkar nál. á þskj. 62. Um þetta talaði hæstv. fjmrh. nú fyrir skömmu og sagði, að það hefði áður komið fyrir, að mörgum lögum væri breytt með einum lögum, og nefndi dæmi um það. Það mun rétt vera. Þess má finna dæmi, og fyrst mun þetta hafa verið upp fundið skömmu eftir 1930. Þá var með einum lögum, sem ég held, að hafi heitið lög um bráðabirgðabreyting nokkurra laga, frestað framkvæmd nokkurra laga, sem í gildi voru og höfðu útgjöld í för með sér fyrir ríkissjóð. Þau lög, sem þar var verið að breyta eða fresta framkvæmd á, voru um málefni, sem heyrðu undir fjmrn., og þegar þetta gerðist eða þessi aðferð var fyrst upp tekin, þá var fjmrh. hér á landi Ásgeir Ásgeirsson, núverandi hæstvirtur forseti Íslands. Þessi lög um bráðabirgðabreyting nokkurra laga voru framlengd fyrir eitt ár í senn um allmörg ár þar á eftir og einnig eftir að sá hæstv, ráðh. lét af fjármálaráðherraembætti. En ég held, að ég muni það rétt, að það sé alllangt liðið, síðan þau lög féllu úr gildi, og þetta hefur ekki verið gert, það hefur ekki verið farið inn á þessa götu alllengi, fyrr en nú að hæstv. stjórn flytur þetta frv., sem hér liggur fyrir. Það, sem við í minni hl. fjhn. teljum þó sérstaklega athugavert við þessa meðferð þingmálanna nú, er það, að þetta er einn þátturinn í baráttu stjórnarinnar fyrir því að koma fram þingfrestun nú þegar, víkja þingmönnum frá störfum á Alþ., frá athugun og afgreiðslu margra mála, sem þegar liggja fyrir þingi, og full þörf er á að sinna og afgreiða a.m.k. sum þessaxa mála, áður en jólahlé hefst. Þetta teljum við, eins og ég hef áður tekið fram, sérstaklega aðfinnsluvert.



Herra forseti. Það er nú nokkurn veginn auðséð á því, hvernig hagað er vinnubrögðum hér á hv. Alþingi, að stjórnin og sá meiri hluti, sem hana styður, er ráðinn í því að berja fram þá óhæfu að senda Alþingi heim og það, þótt sýnt hafi verið fram á það með alveg óhrekjanlegum rökum, að slíkt er brot á öllum þingræðisvenjum og frekleg móðgun við Alþ. Ég ætla ekki að fara að endurtaka hér utan dagskrár allar þær ástæður, sem færðar hafa verið fyrir þessari skoðun. sem ég nú hef látið í ljós, enda á enn eftir að verða útvarpsumræða um það mál. En vegna þess, hvernig þetta horfir, vil ég beina einni ósk til hæstv. forseta þessarar d., og hún er sú, að hann taki nú á dagskrá í dag bráðabirgðalögin, sem nú loks hafa verið lögð fyrir þessa hv. d. Við í stjórn þingflokks framsóknarmanna höfum ritað hæstv. forsetum Alþingis og farið fram á það við þá, að þeir sæju um, að þingfrestun ætti sér ekki stað, fyrr en þetta mál hefði fengið endanlega afgreiðslu í þinginu, annaðhvort verið fellt eða endanlega samþ., ef það ótrúlega kæmi fyrir, að þingvilji væri fyrir þessu máli. Í framhaldi af þessu bréfi vil ég fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann taki nú þetta mál fyrir í dag, því að það má engan tíma missa, að því er virðist eins og nú horfir um það kapp, sem á það er lagt að reka þingið heim. Og ég vil einnig benda hæstv. ríkisstj. á, að það er mjög þýðingarmikið ekki síður fyrir ríkisstj., að endanleg afgreiðsla fáist á þessu máli, afurðamálinu, einmitt áður en kæmi til mála að fresta þinginu. Ég vil því mjög eindregið skora á hæstv. forseta að taka þetta mál fyrir nú þegar í dag.

Áskorun hv. þm. verður tekin til athugunar.

forseti (BGr): Svo hljóðandi bréf hefur borizt til forseta d. í dag: „Við undirritaðir alþm. leyfum okkur hér með, með skírskotun til 43. gr. þingskapa, að fara þess á leit við hæstv. forseta neðri deildar, að tekið verði til 1. umr. á þessum fundi deildarinnar frv. til laga um verðlag landbúnaðarafurða. Skúli Guðmundsson, Gísli Guðmundsson, Þórarinn Þórarinsson, Garðar Halldórsson, Jón Skaftason, Eysteinn Jónsson.“ Samkv. umræddri 43. gr. þingskapa verður þessi beiðni sex deildarmanna borin undir d. og þarf 34 atkv., til þess að málið verði tekið á dagskrá.



Ég vil aðeins taka það fram að enn er í fullu gildi sú ósk mín til hæstv. forseta, að hann taki brbl. á dagskrá í dag á nýjum fundi. Fyrst menn féllust ekki á að taka þau á þessum fundi, vil ég endurnýja þá ósk mína, að hæstv. forseti taki þetta mál fyrir á nýjum fundi og nú í dag, - einmitt í dag, - vegna þess að ég er ekki farinn að trúa því enn, að þeir menn, sem voru kosnir á þetta þing með loforði um það að fella þessi brbl., ætli að fara heim eða láta senda sig heim án þess að gera það. En samkv. vinnubrögðum hæstv. ríkisstj. sýnist mér, að nú muni skammt þess að bíða, að hún fái þann vilja sinn fram að senda þingmenn heim. Af öllu þessu samanlögðu endurtek ég óskir mínar til hæstv. forseta um að taka þetta mál fyrir á nýjum fundi nú strax á eftir.

Forseti (BGr): Nýr fundur verður haldinn nú strax á eftir. Það verður að líta svo á, að sú atkvgr., sem var að fara hér fram fyrir einni eða tveim mínútum, sýni vilja d., og væntanlega breytist sá vilji ekki á nokkrum mínútum. En ég mun setja þetta mál á dagskrá næsta fundar, sem verður væntanlega á mánudaginn.