Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan 2 í dag, að loknum dagskrárliðnum Störf þingsins, fer fram umræða utan dagskrár um stöðu landsbyggðarinnar. Málshefjandi er hv. þm. Árni Johnsen. Fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Ég tek til máls til að vekja athygli á vanmætti skuldara gagnvart þeim flóknu fjármálakerfum sem nú ríkja í íslensku samfélagi. Þetta er ekki nýtt vandamál. Fæst okkar skilja í raun og veru undirliggjandi lögmál fjármálakerfisins eða höfum forsendur til að berjast fyrir rétti okkar í þeim efnum. Fyrir því eru nokkrar ástæður. Í fyrsta lagi virðast sjálfar grundvallarreglurnar mjög flóknar. Í öðru lagi hefur skort á kennslu í því sem er nefnt fjármálalæsi og í þriðja lagi hefur hagsmunabarátta skuldara ekki átt sér vel skilgreindan farveg eftir lögformlegum leiðum. Það er þessi síðasti liður sem ég vil sérstaklega skoða. Ýmsir aðilar sjá um hagsmunamál neytenda og ég efast ekki um að þeir geri það allir með miklum sóma. Einhver gloppa virðist þó vera í kerfinu. Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna er hlutlaus milliliður. Neytendasamtökin eru frjáls félagasamtök. Talsmaður neytenda sinnir málaflokknum en er, eins og fleiri, með takmarkað svigrúm til aðgerða. Neytendastofa er líka hlutlaus aðili sem fjallar almennt um megindrætti og lánasamninga. Neytendastofa vísar sumum einstaka málum til úrskurðarnefndar Fjármálaeftirlitsins en samkvæmt nýjustu upplýsingum þaðan hljóðar biðröðin upp á 3–4 mánuði. Kerfið er sem sagt flókið og farvegurinn illa skilgreindur. Mig langar til að nálgast þetta almennt á þeim forsendum að vaxtakjör og lánakjör skipti þegar upp er staðið jafnvel meira máli en sjálf launakjörin sem við þó berjumst fyrir með kjafti og klóm í gegnum stéttarfélögin. Ég nefni þetta sérstaklega hér vegna þess að nú liggur fyrir frumvarp um skuldavanda heimilanna sem er mjög flókin aðgerð og ég beini þeim tilmælum til allra þingmanna og sérstaklega formanna og varaformanna nefnda sem hafa með málið að gera að skoða þennan vinkil á málinu.

Virðulegi forseti. Þetta var ágæt ábending hjá hv. þm. Davíð Stefánssyni. Það er mikilvægt að við horfumst í augu við það að hér höfum við á undanförnum áratugum byggt upp afskaplega óskuldaravænt samfélag. Við höfum löggjöf sem er mjög kröfuhafamiðuð og tryggir kröfuhöfum afskaplega mikinn rétt gagnvart skuldurum. Tilraunir til að bæta jafnvægið þarna á milli og styrkja stöðu skuldara hafa á undanförnum árum ranglega verið úthrópaðar sem aðgerðir sem mundu grafa undan eðlilegri lánastarfsemi í landinu. Með þeim rökum var t.d. á sínum tíma lagst gegn greiðsluaðlögun, með þeim rökum var lagst gegn takmörkunum á ábyrgðarmannakerfinu en ég er algjörlega sannfærður um að ef við hefðum haft löggjöf sem hefði takmarkað möguleika til þriðja manns ábyrgða, sem hefði tryggt gott greiðsluaðlögunarkerfi áður en kom að útlánabólunni miklu 2004, hefði þessi útlánabóla aldrei orðið eins mikil eða eins ábyrgðarlaus og hún í rauninni varð. Þeir sem veittu lánin veittu þau í trausti þess að þeir mundu alltaf eiga alls kostar í fullu tré við skuldara, geta hundelt þá út yfir gröf og dauða til að innheimta kröfurnar. Það olli óábyrgri útlánastarfsemi. Þess vegna er svo mikilvægt að halda áfram með það verk sem við hófum í mars þegar við takmörkuðum þriðja manns ábyrgðir, þegar við lögfestum greiðsluaðlögunina, og styrkja greiðsluaðlögunarúrræðið, styrkja sem kostur er öll þau úrræði sem gera fólki kleift að komast undan skuldum því að það leggur á móti ríkari ábyrgð á lánveitendur að gæta að varkárum lánveitingum. Það styrkir jafnframt samningsstöðu skuldara í viðskiptum við kröfuhafa. Það er eitt 

Forseti vill minna þingmenn og ráðherra á að virða ræðutíma.

Virðulegur forseti. Ég vil gjarnan spyrja hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, sem er formaður allsherjarnefndar, út í svokallað persónukjör. Hjá Sjálfstæðisflokknum á Seltjarnarnesi er nú búið að ákveða prófkjör fyrir sveitarstjórnarkosningar 7. nóvember, eftir rúmar tvær vikur, og stuttu síðar á að vera opið kjördæmisþing hjá Framsóknarflokknum í Reykjavík til að raða upp á lista - og ekkert bólar á persónukjörsmálinu. Því var dreift í sumar og það fór til umsagnar. Síðan virðist allt vera stopp. Mig grunar að það hljóti að vera mikil ósamstaða um þetta mál milli stjórnarflokkanna fyrst það er ekki komið hingað inn. Það er 21. október og tveir flokkar eru búnir að ákveða tímasetningar fyrir uppröðun á lista. Það getur ekki verið að það eigi að láta flokkana fara í gegnum prófkjör og segja svo: Það var nú bara allt í plati, nú verður hérna persónukjör. Þetta gengur ekki upp í mínum huga, virðulegur forseti. Ef það er einhver alvara á bak við það hjá ríkisstjórninni að leggja fram frumvarp um persónukjörið hljóta menn annaðhvort að ætla að biðja flokkana um að aflýsa þessum prófkjörum, fresta þeim fram yfir áramót eða eitthvað slíkt, sem ég tel að sé mjög hæpin leið, eða bara að segja sannleikann í málinu, að það er svo mikil ósamstaða milli ríkisstjórnarflokkanna að þeir geti ekki komið málinu frá sér. Og það er orðið of seint miðað við þessa ósamstöðu, virðulegur forseti, að klára þetta mál. Ég vil gjarnan heyra hvað hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir sem hefur reynslu af sveitarstjórnarstigi og hlýtur að gera sér grein fyrir því að þetta mál er komið í eindaga segir við spurningunni: Er hægt að gefa út yfirlýsingu núna og viðurkenna að þetta er of seint - það er ósamstaða um málið í ríkisstjórnarflokkunum - eða á að halda öllu áfram í óvissu með þetta mál?

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp. Hér er um gríðarlega stórt og mikilvægt mál að ræða og hugmynd í átt til aukins lýðræðis. Eins og hv. þingmaður kom inn á var mælt fyrir frumvarpinu af hálfu hæstv. dómsmálaráðherra í sumar og varð töluverð umræða um það í þessum sal. Fjölmargar athugasemdir hafa komið til allsherjarnefndar frá sveitarfélögunum, frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og hagsmunaaðilum og það verður auðvitað að segja það bara alveg eins og það er að það eru afar skiptar skoðanir um málið. Ef eitthvað er leggst Samband íslenskra sveitarfélaga heldur gegn málinu, m.a. með tilliti til þessa stutta tíma sem fram undan er, en einnig eru nefnd önnur rök eins og kynjasjónarmið, þátttökukostnaður, að prófkjör færist inn í kjörklefa á kosningadag o.s.frv. Ég held að það sé afar mikilvægt fyrir þingið að mjög vel takist til í umfjöllun allri hjá hv. allsherjarnefnd og ekki síður í þessum sal þannig að ef málið verður endurflutt af hálfu dómsmálaráðherra verður væntanlega farið rækilega yfir málið í nefndinni og farið yfir öll sjónarmið. Ég átta mig fyllilega á því að tíminn er mjög naumur. Hins vegar finnst mér alveg koma til greina að skoða í allsherjarnefnd þá hugmynd sem ég hef viðrað, og fleiri, að þeim sveitarfélögum sem sérstaklega vilja viðhafa persónukjör verði heimilað það á grundvelli einhvers konar bráðabirgðaákvæðis þannig að sveitarfélög sem þess óska gætu í krafti aukins meiri hluta viðhaft persónukjör í sveitarfélögum sínum ef niðurstaðan verður sú að þetta verður ekki hin almenna regla þó ég haldi því samt ekki fram að svo verði ekki.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði að beina orðum mínum sérstaklega til fulltrúa þingflokka Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar, formanns þingflokks VG, hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, og þá varaformanns þingflokks Samfylkingar, Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur, um Icesave-málið. Forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa á blaðamannafundum lýst því yfir að þeir telji líklegt, eftir því sem ég skil best, að Icesave-málið hafi meirihlutastuðning á þinginu en það var greinilegt af svörum þeirra að þeir voru ekki vissir. Það liggur líka fyrir að áhrifamikill þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og fyrrverandi ráðherra hefur lýst því að hann hafi ekki gert upp hug sinn til málsins. Við minnumst þess líka frá liðnu sumri að afstaða nokkurra þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leiddi til þess að meðferð ríkisábyrgðarfrumvarps hæstv. fjármálaráðherra gerbreyttist í meðförum þingsins. Það var endurskrifað frá grunni. Af þessum sökum finnst mér mikilvægt að fulltrúar þingflokka Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingar geri hér grein fyrir því hvort samþykki stjórnarflokkanna, væntanlega á sunnudag eða mánudag, hafi falið í sér stuðning við það frumvarp sem nú liggur fyrir eða þá að þingflokkarnir hafi samþykkt framlagningu þess. Í öðru lagi held ég að það sé mikilvægt að fram komi hvort gerðir voru fyrirvarar við afgreiðslu málsins af hálfu einstakra þingmanna eins og algengt er, annaðhvort við málið í heild eða einstök atriði þess. Í þriðja lagi vildi ég spyrja, að gefnu tilefni, hvort þingflokkarnir hafi farið yfir frumvarpið og fylgigögn þess áður en málið var samþykkt af þeirra hálfu 

Frú forseti. Ég get fullvissað hv. þm. Birgi Ármannsson um það að hann þarf ekki að velkjast í vafa um stuðning þingmanna Samfylkingarinnar við það mál sem hann gerði að umtalsefni í þessum ræðustól. Hann þarf heldur ekki að hafa sérstakar áhyggjur af þingflokki Samfylkingarinnar í þessum efnum. Þingflokkur Samfylkingarinnar stendur að sjálfsögðu einhuga að baki málinu, ekki bara að framlagningu frumvarpsins heldur líka að þeirri efnislegu niðurstöðu sem stefnt er að varðandi málið. 

Virðulegur forseti. Ég get upplýst hv. þingmann um að það var fullur einhugur um það í þingflokki Vinstri grænna að málið fengi þinglega meðferð, enda voru allir sammála um það í þingflokki VG að málið hefði tekið miklum, góðum og jákvæðum breytingum frá því fyrr í sumar, samningsstaða Íslands hefði augljóslega styrkst við þessa fyrirvara sem Alþingi setti og andi þeirra væri þarna mjög sterkur, ekki bara í einhliða yfirlýsingu Íslands heldur í þeim samningsdrögum sem lágu fyrir. Að sjálfsögðu var farið vandlega yfir þau gögn sem á borðinu voru og ég sem þingflokksformaður Vinstri grænna sem hef setið alla okkar fundi um þessi mál er mjög bjartsýn á að málið verði farsællega til lykta leitt í þinginu.

Engir fyrirvarar?

Frú forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, nýkjörins formanns félagsmálanefndar, sem ég óska henni til hamingju með, um allt annað mál en þau efnahagsmál sem við höfum talað um hingað til. Ég ætla að spyrja hana um mat á örorku sem í dag er mjög forneskjulegt. Fólk sem er 75% öryrkjar eða meira fær fullan lífeyri þótt hann skerðist vegna tekna, en þeir sem eru 74% eða minna fá ekki neitt eða mjög lítið. Auk þess er litið meira á vangetu fólks en getu þess. Það er ekki skoðað hvað maðurinn getur heldur hvað hann getur ekki. Auk þess er endurhæfingin allt of lítil og í algjöru skötulíki. Á vegum ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins, bæði með Framsókn og Samfylkingunni - við vorum í samstarfi við þá þó að það sé ekki almennt vitað - var þetta tekið mjög sterkum tökum og það starfaði nefnd sem skilaði áfangaskýrslu þar sem voru hagsmunasamtök sjúklinga, Öryrkjabandalagið og fleiri. Sú nefnd var komin mjög langt í starfi sínu. Í skýrslu hæstv. félagsmálaráðherra um stöðu mála á þessu þingi er ekki getið um þetta mál og ég spyr nýkjörinn formann hvort hún muni ekki beita sér fyrir því að hv. félagsmálanefnd taki þetta mál upp á arma sína, skipi um það nefnd, jafnvel úr öðrum nefndum þingsins því að þetta snertir margar nefndir, bæði efnahags- og skattanefnd og hugsanlega heilbrigðisnefnd, og komi þessu máli eitthvað á rekspöl. Það er ómanneskjulegt hvernig kerfið er uppbyggt í dag. Það er ómanneskjulegt að endurhæfingin sé svona lítil og það er ómanneskjulegt að ekki sé litið á virkni öryrkja heldur vangetu þeirra fyrst og fremst. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir þessa fyrirspurn í þessu mikilvæga máli. Ég er sammála honum í því að hugmyndafræðina verður að stokka upp, líta á það sem fólk getur en ekki það sem það getur ekki. Þar er ég honum hjartanlega sammála. Auðvitað hefur ýmiss konar vinna átt sér stað í þessum efnum og ég veit ekki betur en að enn sé unnið að þessu hörðum höndum innan félagsmálaráðuneytisins þótt við horfum auðvitað, eins og við öll vitum, fram á blóðugan niðurskurð á öllum sviðum, þarna líka, og enn þá er verið að færa til verkefni frá heilbrigðisráðuneyti yfir til félagsmálaráðuneytis o.s.frv. Ég tek jákvætt í það sem hv. þingmaður beinir til mín sem formanns félagsmálanefndar um að við vinnum í þessu máli á vegum nefndarinnar og öðrum nefndum þingsins. Eitt verð ég hins vegar að fá að segja í þessu máli þar sem ég veit að okkur hv. þingmann greinir á, það er um það hvernig og hverjir skuli koma að þessu, hvernig þetta verður gert, af hverjum og á hvaða forsendum. Eins og hv. þingmaður veit er ég mjög svo á móti tvöföldu kerfi eða einhvers konar vísi að frekara tvöföldu kerfi 

Virðulegi forseti. Áður en ég ræði það sem ég ætla að ræða um stöðugleikasáttmálann vil ég vekja athygli á því að hv. þingmaður, formaður þingflokks Vinstri grænna, lýsti því yfir að samningsstaða Íslands hefði styrkst varðandi Icesave. Hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra sögðu hér bæði þegar við kláruðum þetta mál í sumar að það væri innan ramma samkomulagsins og hér var sérstaklega lögð áhersla á að fyrirvararnir mundu standa. Nú er lagt upp með það að einhver samningsstaða hafi styrkst. Þetta er mjög merkilegt. 
             Virðulegur forseti. Ég ætla hins vegar að ræða aðeins um stöðugleikasáttmálann og beini orðum mínum til varaformanns fjárlaganefndar, hv. þm. Björns Vals Gíslasonar. Menn fögnuðu mjög hér í sumar, sérstaklega forustumenn ríkisstjórnarinnar, að hafa skrifað undir stöðugleikasáttmála við aðila vinnumarkaðarins. Launþegahreyfingin færði miklar fórnir vegna þess að ríkisstjórnin lofaði ákveðnum hlutum, m.a. að fara í framkvæmdir og, eins og segir beint í sáttmálanum, virðulegi forseti: „Ríkisstjórnin mun greiða götu þegar ákveðinna stórframkvæmda samanber þjóðhagsáætlun, svo sem framkvæmda vegna álvera í Helguvík og Straumsvík.“ Þetta stendur í stöðugleikasáttmálanum, svart á hvítu. Nú liggur hins vegar fyrir að fjárlögin í ár og á næstu árum ganga út frá þeirri forsendu að farið verði í þessar framkvæmdir. En nú lýsa bæði forsvarsmenn launþega og atvinnurekenda því yfir að stöðugleikasáttmálinn hangi saman á óskhyggjunni einni vegna vanefnda og svika ríkisstjórnarinnar. Þá er sérstaklega vísað í hæstv. umhverfisráðherra. Ég vil fá að heyra hjá hv. þingmanni sem er 

Virðulegi forseti. Til að byrja með lýsi ég yfir furðu minni að mörgu leyti með þann málflutning, það orðaval og þær áherslur sem er haldið á lofti í þessu máli. Í þingsölum hafa þingmenn meira að segja talað um að framin hafi verið hryðjuverk á Íslandi vegna umhverfismála, vegna áherslu umhverfisráðherra í umhverfismálum, vegna áherslna Alþingis og ríkisstjórnarinnar 

Góð byrjun.

Þetta er hvorki bjóðandi Alþingi Íslendinga né nokkrum einasta stjórnmálaflokki á Íslandi, ekki einu sinni Sjálfstæðisflokknum. Ég vil ekki trúa því að innan raða þess flokks sé mikið fylgi við slíkan málflutning.

Eru þetta skilaboðin?

Þetta eru skilaboðin, já, að þessi ummæli eru ekki bjóðandi, hvorki hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni né öðrum, hvorki á Alþingi né utan þings.  
            

Virðulegi forseti. Mig langar að leggja aðeins orð í belg með það mál sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir varpaði fram áðan til hv. þm. Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur. Ýmsar rangfærslur komu fram í svari Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur þar sem hún taldi að mikil umræða hefði verið um málið, eða talsverð umræða eins og hún talaði um, í þessum ræðustól þegar málið var lagt fram í sumar. Svo var ekki. Þrír þingmenn töluðu í málinu, ég sem stend hér nú, hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir.

Það eru nú taldar …

Það fór svo að stjórnarþingmennirnir voru á móti frumvarpinu og ég stjórnarandstæðingurinn með því. Nú stöndum við frammi fyrir því að ríkisstjórnin veit ekki hvað hún á að gera við frumvarpið því að lýðræðisástin sem þessir ríkisstjórnarflokkar hafa alltaf talið til sögunnar og telja sig hafa forgöngu um brennur ekki nógu heitt. Nú eru þeir ekki sammála um þetta frumvarp og að öllum líkindum verður það ekki lagt fram. Hv. þm. Steinunn Valdís sagði hér áðan að það ætti jafnvel að leyfa sveitarfélögum -  
            

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst lýsa vonbrigðum mínum með það að ég er auðsjáanlega hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur ekki ógleymanleg. 

Ég man eftir þér.


             Ég vil halda áfram í þessari umræðu um persónukjörið og ég lýsi þeirri skoðun minni að ég tel mjög nauðsynlegt að þetta frumvarp komi fyrir þingið. 

Guðlaugur Þór Þórðarson, hv. þingmaður, nefna þingmenn fullu nafni í ræðustól.

Ég bið forseta afsökunar, og hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson. Ég held að það sé ekkert of seint að afgreiða þetta, jafnvel þótt það yrði afgreitt bara rétt fyrir jól. Það er allt í lagi þó að prófkjör hafi farið fram einhvers staðar eða flokkur haldið kjördæmaþing því að einhvern veginn þurfa flokkarnir að velja það fólk sem kjósendur eiga að fá að raða í kosningunum í vor. Það er mín skoðun og ég mun leggja allt það á mig sem ég get til að frumvarp um persónukjör verði afgreitt á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi óska ég þess í ljósi þeirrar umræðu sem hv. þm. Birgir Ármannsson bryddaði upp á að þeir þingmenn sem hugsa nú sinn gang, velta fyrir sér að skipta um skoðun jafnvel í þessu stóra Icesave-máli, hugsi sig mjög vandlega um, hvort málið sé raunverulega betra eða hvort það hafi breyst á þann veg að kalli á skoðanaskipti á hvorn veginn sem það er. Það sem mig langar að koma inn á er umræðan um persónukjör. Málið er í sjálfu sér mjög gott, ég held að það sé mjög mikilvægt að þessi umræða fari fram og að málið fari á endanum í gegnum þingið. Það þarf hins vegar að vanda það mjög vel, það þarf að vanda alla umræðu um þetta og það þarf líka að standa þannig að málinu að vel sé hægt að koma því í framkvæmd og með eðlilegum fyrirvara. Mín skoðun er sú að það eigi að taka af skarið með að segja að það sé of stuttur tími til að láta á þetta reyna fyrir sveitarstjórnarkosningarnar. Ég veit nefnilega líka að mjög margar sveitarstjórnir hafa miklar áhyggjur af því hvernig eigi að útfæra þetta á þeim tíma sem er til stefnu. Ég segi ekki að þetta mál eigi ekki að ná fram að ganga en ég held að það sé illa gert gagnvart sveitarstjórnarstiginu í raun að gera þessa tilraun á því núna. Ef menn koma með útfærða lausn sem hægt er að vinna á stuttum tíma skoðum við það auðvitað en ég held að sé hreinlegra og betra fyrir alla að segja að málið haldi áfram innan þingsins, það verði sett lög og reglur um það hvernig eigi að standa að persónukjöri og síðan verði látið á það reyna hvernig virknin og annað er á réttum tíma. Við skulum ekki gera þetta í einhverjum flaustursskap.

Frú forseti. Þótt það sé freistandi að stökkva inn í umræður um persónukjör langar mig til að þakka hæstv. félagsmálaráðherra, þótt fjarverandi sé, fyrir að taka áðan undir hugmyndir um talsmann skuldara. Jafnframt ítreka ég þá ósk mína að þær rati með sanni inn í frumvarpið sjálft. Með vísan í mál mitt áðan vil ég segja að bankarnir eru viðskiptafyrirtæki sem gerir það að verkum að ekki er hægt að tryggja að þeir vísi neytendum og notendum sínum á ýtrustu lögformlegar leiðir. Gömlu viðskiptabankarnir þrír hafa allir ráðið sér sérstakan umboðsmann neytenda innan húss og það er mjög gott mál en það dugir einfaldlega ekki til. Því miður er vantraustið á bankakerfið enn mjög titrandi staðreynd og skuldarar verða að geta haft skýr úrræði fyrir framan sig. Við hlið þeirra þarf að standa vel skilgreindur aðili sem er hafinn yfir sjálft fjármálakerfið. Í þessu samhengi skiptir í rauninni ekki mestu máli hvort þessi aðili fær lögheimili hjá Fjármálaeftirlitinu, Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna eða Neytendastofu, það skiptir aðeins máli að hann sé raunverulegur og vel skilgreindur.

Virðulegi forseti. Ég vil eiga orðastað við hæstv. fjármálaráðherra með tilliti til stöðu landsbyggðarinnar í dag við uppgjör mála í samfélaginu, við afgreiðslu fjárlaga o.fl. Hæstv. ríkisstjórnin hjakkar á landsbyggðinni og er að setja ryksugukerfi til að fækka þar stjórnunarstöðum og flytja þær á höfuðborgarsvæðið. Það er óvirðing við landsbyggðina. Það er óskynsamlegt fyrir kerfi landsins. Það var aldrei neitt góðæri á landsbyggðinni eins og talað hefur verið um í okkar ástkæru höfuðborg en þar unnu menn úr spilunum eftir aðstæðum. Það er siglt í gerð fjárlaga með því að stórlækka styrki til rannsóknarstofa og náttúrustofa á landsbyggðinni. Það er vélað um að flytja sýslumenn, fækka þeim á landsbyggðinni, skattstjórum, héraðsdómurum og lögreglustjórn. Þetta er allt óvirðing við landsbyggðina sem vinnur daga og nætur, fast og ákveðið, að gjaldeyrisöflun fyrir þjóðina. Kvótafyrningu er hótað sem mundi setja allt starf á landsbyggðinni í uppnám. Landsbyggðin aflar 90% þeirra tekna sem við höfum af sjávarútvegi á Íslandi. Tekjur af sjávarútvegi í útflutningi á síðasta ári voru 170 milljarðar kr. 90% af því koma frá landsbyggðinni. Þetta er burðarásinn í því sem við byggjum velferðarkerfi okkar á, hvort sem er heilsugæslukerfi, menntakerfi eða annað. Það gengur ekki að ganga að mjólkurkúnni og blóðmjólka hana. Það gengur ekki. Það gengur ekki að keyra á það fólk sem hefur barist í bökkum árum saman, haldið sjó og unnið skynsamlega úr. Það er ekki skynsamlegt fyrir þjóðfélagið og gerir ekkert annað en að draga úr tekjum. Við sjálfstæðismenn höfum lagt til kvótaaukningu með fullum rökum, nokkra tugi þúsunda tonna, sem mundu skapa yfir 30 milljarða í gjaldeyristekjur. Við skulum sjá hvað setur. Á landsbyggðinni er líka urmull af smáum verkefnum sem eru stór í hverju byggðarlagi. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann hyggist afgreiða það eins og gert hefur verið, í stíl við það sem gert hefur verið undanfarin ár. Smá verkefni kosta lítið, en skipta ákaflega miklu máli. Flutningskostnaður hefur stóraukist á landsbyggðinni með hækkun olíugjalds. Einn stærsti liðurinn í rekstri heimilanna og fyrirtækjanna er flutningskostnaður, með matföng og vörur til og frá byggðarlögum landsins. Þetta er kostnaður fyrir landsbyggðina langt umfram aðrar byggðir landsins. Það þarf að horfast í augu við þetta og bregðast við því, hæstv. fjármálaráðherra. Skipstjórnarmenntun er í uppnámi. Það varðar framtíðina okkar. Innan 10 ára má reikna með að kannski Kínverjar eða Spánverjar verði skipstjórar á íslenskum skipum ef svo fer fram sem horfir. Það er ekki góð þróun. Við þurfum að vinna fast og ákveðið að styrkingu landsbyggðarinnar því að sú styrking skapar miklu sterkari grundvöll fyrir íslenskt samfélag í heild, ekki síst þegar illa árar. Það má nefna aðför ríkisstjórnarinnar að orkunýtingunni, orkuauðlindunum, þar sem menn hafa dregið lappirnar endalaust. Ég vík kannski að því síðar í umræðunni, en þetta hefur tafið og skemmt framgang og möguleika á þúsundum starfa á Íslandi, þar af fyrir stórum hluta á Suðurnesjum þar sem atvinnuleysið er mest. 1.700 atvinnulausir, en ríkisstjórnin dregur lappirnar í nánast öllum þáttum, hvort sem það er Helguvík, heilsusjúkrahús, Keilir, gagnaver eða annað sem er upp á teningnum til að auka möguleika í uppbyggingu í landinu. Þetta er mikið áhyggjuefni og 

Frú forseti. Þegar hv. þingmaður stillir dæminu þannig upp að hér sé vond ríkisstjórn sem vilji sérstaklega þjarma að landsbyggðinni lítur hann kannski fram hjá tveimur þáttum sem skipta máli, annars vegar að það varð hrun á Íslandi, það varð banka- og efnahagshrun með miklum kostnaði fyrir þjóðarbúið allt og það kemur við alla landsmenn. Allir Íslendingar eru þar á sama báti. Það þýðir ekki að ræða aðstæður okkar á Íslandi í dag eins og ekkert hafi gerst hér í októbermánuði 2008 og það hafi ekki átt sér neinn aðdraganda á árunum þar á undan. Allra síst er við hæfi að þingmenn úr röðum Sjálfstæðisflokksins komi í ræðupúlt og tali þannig. Stjórnvöld eru ekki að gera það sem þau eru að gera eftir einhverju frjálsu vali og að gamni sínu. Það gildir um þær hagræðingaraðgerðir sem óumflýjanlegar eru. Öllum má vera ljóst að með hallarekstri á ríkissjóði og hinu opinbera af því tagi sem við horfðumst í augu við þegar árið 2008 var gert upp og blasir við á þessu ári endar allt með ósköpum á örfáum árum. Þá fer ríkissjóður lóðbeint á hausinn og ekki mun það auðvelda okkur að halda uppi opinberri þjónustu eða skapa störf, hvort heldur er á landsbyggðinni eða annars staðar. Þetta verðum við einfaldlega að horfast í augu við. Þær hagræðingaraðgerðir sem eru óumflýjanlegar miða einmitt að því að hægt sé að veita og tryggja nauðsynlega grunnþjónustu um allt land með sem skilvirkustum og ódýrustum hætti. Þá verða menn að hafa sig upp úr hjólförunum, íhaldshjólförunum, og þora að skoða möguleikana sem eru á því að endurskipuleggja þjónustu, taka tæknina með í för og reyna að gera þetta skilvirkt. Það var löngu tímabært að fara í gegnum ýmsa hætti í opinberri þjónustu með þessu hugarfari. Svo tekið sé eitt dæmi, sem er ræðumanni nærtækt, skatturinn, eru auðvitað afar fá rök fyrir því í nútímanum að nákvæmlega sama fyrirkomulag og skipulag eigi við í dag og áður, framtöl eru að mestu leyti orðin rafræn og horfin inn á netið og unnt er bæði að taka við þeim og vinna úr þeim hvar sem er á landinu óháð staðsetningu. Ég held að þeir sem gera sig út fyrir að vera sérstakir talsmenn landsbyggðarinnar eða einhverra hluta hennar eigi ekki að horfa fram hjá möguleikunum á að nota tækifærið í báðar áttir, líka til þess að efla ýmsa starfsemi á landsbyggðinni með verkaskiptingu og með því að taka tæknina í þjónustu okkar. Við höfum á síðari árum mörg góð dæmi um að slíkt er hægt og það getur verið báðum aðilum hagkvæmt, þeim sem borga þjónustuna og hinum sem njóta hennar. Víða á landsbyggðinni eru ákjósanlegar aðstæður fyrir slíka vinnslu, stöðugur vinnumarkaður, minni starfsmannavelta, lægri húsnæðiskostnaður og margt fleira sem getur gert þessa þjónustu hagkvæmari. Ég er þeirrar skoðunar og hef sannfærst um það eftir að hafa skoðað það undanfarna mánuði að það er löngu tímabært að gera landið t.d. að einu skattumdæmi. Það er augljóslega langgáfulegasta skipulagið og gæti einmitt falið í sér möguleika til þess að láta vinna þau verkefni á starfsstöðvum vítt og breitt um landið og færa þess vegna til störf. Í öðru lagi skulum við líka hafa í huga að landsbyggðin kemst að breyttu breytanda að miklu leyti betur frá þessum áföllum en höfuðborgarsvæðið. Atvinnuleysið er mest á höfuðborgarsvæðinu og Suðurnesjunum. Ef við skoðum stöðu landsbyggðarinnar, að Suðurnesjum frátöldum, er bæði atvinnuástand og búsetuþróun tiltölulega jákvæð. Fækkun fólks á þeim svæðum landsbyggðarinnar þar sem hún er einhver er fyrst og fremst brottflutningur fólks með erlendan ríkisborgararétt. Ef við tökum fráflutninginn af höfuðborgarsvæðinu sem er umfram aðflutning eru það 70% íslenskir ríkisborgarar sem hverfa á brott af höfuðborgarsvæðinu, en þegar við förum út á land snýst þetta við. 70% þeirra sem flutt hafa af landsbyggðinni eru erlendir ríkisborgarar. Landsbyggðin heldur núna mjög vel sínu fólki, enda atvinnuleysið minna  
             Ég get tekið undir það með hv. þingmanni, að sjálfsögðu er líka ýmislegt mótdrægt eins og hækkandi flutningskostnaður. Þar njótum við þess að vísu að batnandi samgöngur skila líka árangri í þá áttina eins og menn sáu þegar gjaldskrár í flutningum vestur á firði voru lækkaðar þegar sá ánægjulegi dagur rann upp að þangað var hægt að keyra alla leið á bundnu slitlagi. Það eru hlutir sem vinna bæði með okkur og á móti í þessum efnum. Ég er nú reyndar ekki 

Virðulegi forseti. Ég vil nú segja að manni hitnar aðeins í hamsi við að hlusta á hvernig hæstv. fjármálaráðherra leggur ræðu sína upp. Það er ótrúlegt að hlusta á það hvernig hæstv. ráðherra talar í raun niður til þeirrar áratugabaráttu sem landsbyggðin hefur háð fyrir hverju einasta starfi sem hún hefur fengið frá ríkinu, öllum opinberum störfum. Það gengur fram af mér að heyra að ráðherranum finnist bara allt í lagi, virðist vera, að taka þessi störf eða skera þau niður núna í einu vetfangi, hvort sem það eru sýslumenn, skattstjórar, skattstofur eða önnur opinber störf. Það virðist ekki vera neitt einasta mál, ekki vefjast einu sinni fyrir hæstv. ráðherra, að skera þau niður. Mig langar að spyrja ráðherrann fyrst hann er á þessum buxum og talar um að núna séu leiðir til að efla landsbyggðina: Hvar í þessu ólukkans fjárlagafrumvarpi sem hann hefur lagt fram eru dæmi um að verið sé að efla landsbyggðina? Hvar? Ég hef ekki séð eitt einasta dæmi um það. Það er talað um að skerða heilbrigðisstofnanir, svo dæmi séu tekin frá Patreksfirði, Blönduósi og Sauðárkróki, meira en nokkrar aðrar heilbrigðisstofnanir, um 11–13%. Hér er státað af samgöngubótum. Jú, auðvitað fögnum við því að nýr vegur var vígður um daginn og hann mun gagnast mikið. En bíðum nú við, það er búið að tilkynna að skera eigi niður allar samgöngubætur á landsbyggðinni á næstu tímum, það á hins vegar að fara í uppbyggingu í höfuðborginni, sem vel að merkja veitir ekki af. Það veitir ekkert af því. Svo er blessuð fyrningarleiðin. Ég skil ekki betur en að hæstv. fjármálaráðherra standi að henni. Það hleypir öllu í bál og brand og kemur verst niður á landsbyggðinni. Þetta fjárlagafrumvarp og sú ræða sem hæstv. fjármálaráðherra hélt hér áðan, frú forseti, er - ég ætla ekki að nota stóra orðið varðandi stríð og annað, en það er óskaplega sterk yfirlýsing gagnvart landsbyggðinni sem kom fram í ræðu hæstv. ráðherra. Ég vildi óska að ég hefði 10–15 mínútur í viðbót  
            

Virðulegi forseti. Ég hef hugsað mér að vera í heldur jákvæðari gír, enda annars kyns en þeir sem hér hafa talað á undan mér. En ég á heima á Íslandi, Íslandinu góða, eins og við syngjum svo gjarnan glöð um jólaleytið, en ekki: Ég á heima í Reykjavík, eða ég á heima á landsbyggðinni. Ég er orðin þreytt og leið á ríg og togstreitu milli þessara svæða.  Í dreifbýlu, fámennu landi, skiptir miklu að grunnþjónustan sé vönduð og góð um allt land, það má ekki detta í forarpytt hausatöluviðmiða sem helsta mælikvarða í úthlutun fjármagns. Viðmiðið á að vera að sú grunnþjónusta sem allir þurfa á að halda sé örugg og ekki langt undan og hún má svo sannarlega vera í stöðugri endurskoðun. Byggðastefna á að vera jöfnunartæki til þess að halda þessum sjónarmiðum á lofti en ekki að byggja múra á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Á landsbyggðinni erum við mjög viðkvæm fyrir því þegar mikilvæg störf eru lögð niður en á höfuðborgarsvæðinu er atvinnuleysi mikið og hvert starf er því afar mikils virði. Alls staðar er því mikilvægt að hlúa að nýjum atvinnutækifærum, menntunarframboði og samstarfi atvinnulífs og fræðslustarfs, til frekari uppbyggingar. Við erum öll Íslendingar, eigum að vinna saman, tala saman til að skilja 

Virðulegi forseti. Mig langar að tæpa á nokkrum atriðum varðandi þau mál sem hafa haft meira að segja fyrir landsbyggðina en nokkurra mánaða vera hæstv. fjármálaráðherra í fjármálaráðuneytinu. Það vill einfaldlega svo til að hér um árið tíðkuðust strandsiglingar. Hér var fyrirtæki sem hét Skipaútgerð ríkisins sem hafði það hlutverk að tryggja flutninga út á land á kostnaðarverði. Við skulum reyna að muna eftir því hverjir lögðu það fyrirtæki niður. Við skulum reyna að muna eftir því hvaða fyrirtæki stóðu að flutningum á skipum við ströndina, þau áttu jafnframt bílaflutningafyrirtæki og hættu strandsiglingunum vegna þess að það var miklu meira upp úr því að hafa að flytja vörurnar með bílunum. Við skulum halda því til haga hverjir voru í samgönguráðuneytinu þá og lyftu ekki litla fingri til að breyta því. Við skulum halda því til haga hverjir voru hér við völd þegar aflaheimildir voru framseldir út og suður. Guggan sem átti áfram að vera gul og vera gerð út frá Ísafirði er það ekki lengur, hverjir voru við stjórnvölinn þá? Við skulum halda því til haga hverjir voru við stjórnvölinn þegar útflöggun íslenskra kaupskipa átti sér stað og hverjir stjórnuðu í samgönguráðuneytinu þá. Gott ef það var ekki erfingi stærsta hluta einkahlutafjár í Eimskipafélagi Íslands. Við skulum halda því til haga hverjir hafa verið hér við völd undanfarin 20 ár og gert meira til að skaða landsbyggðina en hæstv. fjármálaráðherra. Þótt það megi nú sennilega kenna honum um ýmislegt á hann þetta ekki skilið. Það eru Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur sem hafa lagt landsbyggðina nánast í rúst. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hér hefur átt sér stað og mæla fyrst gegn því að landsbyggðin sé í rúst. Það er langur vegur þar frá, þar grær mannlífið með ágætum og víða blómstra góðir sprotar, það er gott að búa. Það fer hins vegar ekkert hjá því að viðvarandi átök í landinu hafa á undanförnum mörgum áratugum snúist um átök á milli höfuðborgar og landsbyggðar. Við skulum ekkert horfa fram hjá því að í þeirri umræðu sem alltaf er uppi, ekki síst á þrengingartímum, takast á sjónarmið höfuðbólsins og hjáleigunnar. Það er ekkert hægt að mæla gegn því að í þeim þrengingum sem nú ganga yfir er að sjálfsögðu reynt að færa fjármuni eða styrk frá þeim sem betur standa inn á veikari svæði. Það er hárrétt sem kom fram hjá fjármálaráðherra hér áðan, á margan hátt fer landsbyggðin betur út úr þeim hremmingum sem ganga yfir íslenskt samfélag í dag. Þeim mun meiri ástæða er til að standa vörð um það sem þó hefur tekist að byggja þar upp á undanförnum árum.  Ég held að það sé full ástæða til þess að gaumgæfa ýmsa þætti inni í fjárlagafrumvarpinu sem betur mættu fara og ganga aðeins hægar um. Ég ætla bara að nefna eitt dæmi því til staðfestingar sem er 300 millj. kr. lækkun á jöfnun námskostnaðar framhaldsskólanema þar sem styrkur fyrir hvern nemanda fer úr 100 þús. kr. niður í 80 þús. kr. Og akstursstyrkur fer úr 60 þúsund niður í 45 þúsund á sama tíma og heimavistir og mötuneyti hækka gjaldskrár sínar. Á sama tíma takast fjölskyldur út um 

Virðulegi forseti. Það ríkir mikill sóknarhugur víða á landsbyggðinni þrátt fyrir efnahagshrunið. Það heyrðum við þingmenn Norðvesturkjördæmis á fundi með sveitarstjórnarmönnum frá sunnanverðum Vestfjörðum hér í hádeginu. Þær atvinnugreinar sem bera að stærstum hluta uppi gjaldeyriskaupin í landinu eru líka þær stoðir sem bera uppi atvinnulíf á landsbyggðinni. Sjávarútvegur og ferðaþjónusta hafa verið að sækja í sig veðrið og markaðsátak í kynningu á Íslandi er í gangi varðandi haust- og vetrarferðir. Strandveiðarnar sl. sumar skiluðu sjávarbyggðunum ávinningi og auknum tekjum og tekjur hafnanna urðu umtalsvert meiri. Sóknarfæri liggja víða en óvissan í efnahagsmálum hefur vissulega dregið úr framkvæmdum og fjármögnun er erfið víða. Nú sér fyrir endann á endurfjármögnun bankanna og Icesave-málinu er að ljúka. Vextir fara að lækka og fjárfestingar fara af stað, ég hef fulla trú á því. Frumkvöðlar og skapandi hugsun hjá fjölda sprotafyrirtækja sýna að margt jákvætt getur sprottið hér í kreppunni. Á landsbyggðinni hafa verið að byggjast upp öflug þekkingarsetur þar sem lögð hefur verið áhersla á menntun, rannsóknir og nýsköpun. Þegar draga þarf saman í rekstri ríkisins um 180 milljarða næstu þrjú árin, segir það sig sjálft að það verður sársaukafullt. Þá verður að taka tillit til þeirra landsvæða sem búið hafa við neikvæðan hagvöxt í fjölda ára þegar þensla stóð sem hæst hér á suðvesturhorninu. Öll uppbygging innviða samfélagsins og grunnþjónusta er viðkvæm víða á landsbyggðinni, hvert starf vegur þungt og það hefur mikið verið haft fyrir að fá opinber störf á landsbyggðina og auka þarf menntunarframboð. Sá niðurskurður sem blasir við þjóðinni er afleiðing óheftrar frjálshyggju síðustu árin. Hún má ekki verða til þess að landsbyggðin missi vopn sín. Það verður mikið undir því komið 

Virðulegi forseti. Það hryggir mig að heyra það skilningsleysi sem er á aðstæðum fólks úti á landi. Ég held að menn verði að átta sig á því að fólk sem býr úti á landi býr við annars konar kjör að mörgu leyti en hér á höfuðborgarsvæðinu. Til að mynda, ef fólk missir vinnuna á sínu heimasvæði, verður ekki endilega meira atvinnuleysi á svæðinu því að fólkið flytur í burtu. Þess vegna er ósanngjarnt að stilla því þannig upp að nú mælist meira atvinnuleysi á höfuðborginni en víðs vegar á landsbyggðinni. Það eru allir sammála um að landsbyggðin hefur verið í vörn. Þetta er svona svipað eins og að segja í kreppunni að ríkir hafi tapað meira en fátækir og þess vegna skulum við koma öllum þeim ríku til hjálpar vegna þess að þeir hafi tapað meira. Varðandi strandsiglingar er það landsbyggðin sem þarf fyrst og fremst á jöfnun á flutningskostnaði að halda. Í mínu heimahéraði eru ein þrjú stærstu framleiðslufyrirtæki á landinu sem framleiða mat og keyra hingað suður á land. Þar veltir fólk fyrir sér hvort ekki sé einfaldlega betra að flytja fyrirtækið suður til Reykjavíkur. Þess vegna verður að ráðast í að jafna flutningskostnað en ekki að koma með einhverjar svona gamlar lummur eins og að hefja strandsiglingar. Ætla menn að sigla með kjötvörur og mjólkurvörur einhverja daga eða vikur hringinn í kringum landið? Ég held að menn verði aðeins að koma niður á jörðina. Landsbyggðin þarfnast þess fyrst og fremst að fólk átti sig á því að þar eru aðstæður erfiðari, samgöngur eru erfiðari og fyrst og fremst að stjórnvöld eiga að koma til móts við heimamenn eins og á Bakka við Húsavík og á Reykjanesi í stað þess að flækjast fyrir.

Virðulegi forseti. Við erum ein þjóð í einu landi á erfiðum tímum. Allir landsmenn, sama hvar þeir búa, verða að taka þátt í því að byggja upp nýtt þjóðfélag að loknu hruni. Það er ekkert óeðlilegt þó að landsbyggðarþingmenn tali fyrir málum síns byggðarlags. Ég hef sagt það áður í ræðustóli Alþingis að landsbyggðin veigri sér ekki við að taka þátt í þeim niðurskurði sem fyrirhugaður er þrátt fyrir að hún telji sig lítið hafa til þess unnið. En landsbyggðin gerir þá kröfu að um raunverulegan sparnað sé að ræða þegar niðurskurðurinn á sér stað og að bjargirnar séu ekki teknar af landsbyggðinni. En hugur minn er líka hjá höfuðborgarsvæðinu sem glímir við töluvert atvinnuleysi, kaupmáttarrýrnun, launalækkanir og niðurskurð. Íbúar höfuðborgarsvæðisins finna verulega fyrir breyttu ástandi. Það er hátt fall úr góðæri í hrun. Verkefni komandi mánaða eru erfið. Við verðum að hlusta á sjónarmið alls landsins, bæði landsbyggðarinnar og höfuðborgarsvæðisins. Í mínum huga gegna samgöngur lykilhlutverki á landsbyggðinni auk þess að verja störfin sem þar eru.

Virðulegi forseti. Það lá ljóst fyrir strax á síðasta ári að þéttbýlissvæði okkar, höfuðborgarsvæðið, yrði frekt til fjárins og það virðist ætla að komast upp með það við gerð fjárlaga, á því hef ég vakið athygli. Það er óskynsamlegt eins og hér hefur komið fram hjá fyrri ræðumönnum að kreppa að þeim möguleikum sem mestir eru til þess að byggja upp íslenskt þjóðfélag svo vel sé - að landsbyggðinni sem skilar langmestum hluta tekna í kerfinu. Það á ekki að ganga að þeim sem þurfa að skila árangri og eru færir til þess. Það er ekki hagræðing. Hótunin um kvótafyrningu er ótrúleg árás, ekki bara á landsbyggðina, hún er árás á íslenskt samfélag vegna þess að ef kvótafyrningin gengur eftir fara sjávarútvegsfyrirtækin unnvörpum á hausinn. Er það það sem við höfum þörf fyrir í dag? Þau fara unnvörpum á hausinn og menn pússa bara augabrúnirnar og láta sem ekkert sé hérna á suðursvæðinu og segja að þetta sé ósköp sanngjarnt og skynsamlegt. En þetta er galin hugmynd. Ríkisstjórnin hefur hunsað það að ganga til verka og ljúka frágangi samninga til að mynda við fyrirtæki sem hugsa sér til hreyfings á Suðurnesjum. Það eru, eins og ég gat fyrr um í ræðu minni, þúsundir starfa sem liggja undir vegna sinnuleysis ríkisstjórnarinnar, 

Frú forseti. Eins og ég þekki mína landsbyggð er nú blendin reynslan hennar af kvótakerfinu í sinni óbreyttu mynd sem þingmenn tala hér um sem sérstakt akkeri stöðugleika og atvinnu þar. Andinn var að minnsta kosti ekki þannig á Raufarhöfn á ákveðnu árabili, í Hrísey, á Flateyri eða á mörgum öðrum stöðum sem eiga um sárt að binda einmitt út af því kerfi.  Í þessu fjárlagafrumvarpi er einmitt reynt að hlífa ýmsum mikilvægum smærri verkefnum fyrir landsbyggðina. Eitt af því fáa nýja sem ekki er hróflað við eru almennt tillögur byggðanefndanna sem skiluðu af sér á síðasta og þarsíðasta ári, norðvesturnefnd, norðausturnefnd o.s.frv. 
             Í öðru lagi þegar menn tala um niðurskurð og aðhald í opinberri þjónustu ættu þeir að fara yfir hlutfallslegt vægi þeirra atvinnugreina eins og því er dreift um landið. Ætli þessi niðurskurður komi nú ekki þyngst niður þar sem hlutfallslegt vægi opinberrar þjónustu er mest? Auðvitað horfa menn á þar sem fá tiltekin, opinber störf eru í byggðarlögum. En ef við tökum þessar hlutfallstölur og skoðum þær sjáum við að þetta mun bitna þyngst á höfuðborgarsvæðinu eða höfuðborginni sjálfri, Akureyri og nokkrum öðrum stórum opinberum þjónustukjörnum. Landsbyggðin nýtur þess að öðru leyti núna að þar eru framleiðslu- og undirstöðuatvinnuvegirnir hlutfallslega þyngstir, það er sjávarútvegur, landbúnaður, matvælaiðnaður, ferðaþjónusta og önnur slík starfsemi, þar sem ekkert sambærilegt hrun hefur orðið, eins og í fjármálaþjónustu, byggingariðnaði og öðrum greinum sem stóðu aðallega undir þenslunni hér. Sveitarfélögin á landsbyggðinni komast mörg hver frá þessu með mun minna tekjufalli en önnur, vegna þess að þar koma á móti störf tekjuhárra sjómanna, minna atvinnuleysi, góð afkoma í ferðaþjónustu og fleiri slíkir hlutir. Við eigum því ekki að tala okkur niður, við sem erum kjörin á þing fyrir landsbyggðarsvæðin. Ég get tekið undir það að það er tilfinnanlegt hvað flutningskostnaður hefur 

Frú forseti. Ég vil gjarnan nota þetta tækifæri hér í fyrirspurnatíma til þess að spyrja ráðherra nokkurra spurninga vegna útgreiðslu svokallaðs séreignarlífeyrissparnaðar landsmanna, en þetta mál á sér nokkra forsögu. Þannig var að á haustmánuðum 2008, eftir að hrunið varð hér í fjármálakerfinu, setti þáverandi ríkisstjórn vinnuhóp á laggirnar sem sú sem hér stendur átti sæti í. Sá vinnuhópur vann ýmsar tillögur til þess að létta undir með heimilum landsmanna. Ein af þeim hugmyndum sem þá komu upp var að heimila tímabundið útgreiðslu séreignarsparnaðar landsmanna. Þetta var rætt nokkuð hér í þinginu á sínum tíma og auðvitað verður að segjast eins og er að það voru svolítið skiptar skoðanir um þetta. Meðal annars voru ýmsir sem vöruðu við því að ef farið yrði of geyst í þessar útgreiðslur gæti það haft ákveðin alvarleg áhrif á lífeyrissjóðina. Lífeyrissjóðirnir sjálfir voru skiljanlega ekkert sérlega áfjáðir í að veita þessa heimild en niðurstaðan varð síðan sú með lögum sem tóku gildi 14. mars á þessu ári að heimila tímabundið útgreiðslu þessa sparnaðar í mánuð fram til október 2010 að hámarksupphæð einni milljón kr. Að sögðum þessum formála hef ég lagt fram svohljóðandi spurningar í fernu lagi til hæstv. fjármálaráðherra: 1. Hversu margir hafa nýtt sér heimild til útgreiðslu séreignarsparnaðar samkvæmt lögum nr. 13/2009 sem tóku gildi 14. mars sl.? 2. Hversu hátt hlutfall þeirra sem eiga inneign í séreignarsparnaði hefur nýtt sér heimildina? 3. Hver er heildarupphæð útgreiðslu lífeyrissjóða vegna heimildarinnar? 4. Telur ráðherra koma til greina að heimildin til útgreiðslu standi lengur en til 1. október 2010?

Frú forseti. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef frá embætti ríkisskattstjóra og eru miðaðar við talningu núna 15. október sl. höfðu alls 38.835 einstaklingar óskað eftir heimild til útgreiðslu séreignarsparnaðar, þ.e. um miðjan þennan mánuð. Hversu hátt hlutfall er þetta af þeim sem greitt hafa inn í séreignarsparnað á undanförnum árum? Því er til að svara að samkvæmt skattframtölum hafa tæplega 155 þúsund einstaklingar greitt í séreignarlífeyrissjóði á undanförnum árum þannig að þetta er allhátt hlutfall af þeim mikla fjölda sem er þó ótrúlega stór hluti þeirra sem á vinnumarkaði eru ef miðað er við að hann telji 170–180 þúsund manns. Það eru sem sagt um 25% þeirra sem reikna má með að eigi inneign í séreignarsparnaði sem þegar hafa ákveðið að nýta sér þessa heimild. Heildarupphæðin sem kemur til útgreiðslu miðað við þær umsóknir eða þann fjölda sem sótt hefur um er væntanlega tæplega 24 milljarðar kr. og þar af færast um 2,4 milljarða kr. útgreiðslur yfir á næsta ár. Það þýðir að af þeirri fjárhæð sem greidd verður út í ár, sem er þá um 21,6 milljarðar, renna 5,2 milljarðar í ríkissjóð í formi tekjuskatts og um 2,8 milljarðar kr. til sveitarfélaga í formi útsvars. Af þessum útgreiðslum verða þá heildartekjurnar nálægt 6 milljarðar kr. til ríkisins og 3 milljarðar kr. til sveitarfélaganna. Einhvers staðar sá ég tölur um að hjá Reykjavíkurborg einni, þar sem um 35% þeirra eru sem sótt hafa um útgreiðslur, verði heildarútsvarstekjuaukinn um 1,1 milljarður kr. Þetta er því vissulega dálagleg búbót fyrir ríkissjóð en ekki síður þó fyrir sveitarfélögin sem fá fyrst að fullu sína útsvarsupphæð. Ráðstöfunartekjur heimilanna, sem skiptir ekki síður máli, aukast því um 13,6 milljarða kr. á þessu ári miðað við stöðuna eins og hún var 15. október sl. Það er auðvitað engin leið að segja til um það í einstökum atriðum hvernig þessum fjármunum hefur verið varið en það er ástæða til að ætla og um það höfum við vissar vísbendingar að drjúgur hluti þessarar útgreiðslu, þessa tekjuauka heimilanna, sé varið til skuldalækkunar. Þess sér víða stað að fólk notar þennan viðbótartekjuauka eða nýtir tekjur sínar til þess að greiða niður yfirdrætti og annað í þeim dúr og býr í haginn fyrir sig í fjármálum. Það var reiknað með því í greinargerð í lögunum, sem ég veit að hv. fyrirspyrjandi er vel kunnug, að heildarútgreiðslurnar gætu numið um 40–50 milljörðum kr. miðað við umsóknartímabilið í heild. Í ljósi þess að enn er dálítið langt í land að þeirri upphæð sé náð og miðað við að enn eigi allmargir eftir að nýta sér heimildina - en umsóknartíminn rennur út 1. október, eins og kunnugt er - gæti þetta auðvitað þýtt að talsvert yrði um útgreiðslur sem gengju fram á árið 2011. Þó svo að dregið hafi nokkuð úr þeim núna undanfarna mánuði og hægt hafi á umsóknum er ekki ósennilegt að þessi spá gæti átt eftir að ganga að verulegu leyti eftir. Þá er að lokum spurningin hvort ástæða sé til þess nú þegar að fara að huga að því að rýmka þessar reglur eða framlengja þær vegna þess að nú styttist í að þeir fyrstu komist á endastöð níu mánaða útgreiðslutímans, þeir sem fyrstir sóttu um. Svar mitt er að það er einboðið að mínu mati að skoða það. Framkvæmdin hefur gengið vel, hún hefur gengið án verulegra vandamála, að séð verður, hjá vörsluaðilunum eða útgreiðsluaðilunum. Í þeim tilvikum sem menn eiga áfram inni séreignarsparnað sem þeir teldu sér hagstætt að nota kemur að sjálfsögðu til greina að gera eftir atvikum hvort tveggja í senn, að skoða það að framlengja umsóknartímann tímanlega en einnig að skoða hvort hækka eigi heildarfjárhæðina sem menn geta tekið út eða lengt útgreiðslutímann, hvernig sem það yrði allt saman útfært þegar það yrði ákveðið.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir og hæstv. fjármálaráðherra fyrir svör hans. Ég er hálfslegin yfir þeim fregnum sem hæstv. fjármálaráðherra segir hér, hann telur einboðið að vert sé að skoða það að hækka eða lengja það tímabil sem fólk getur haft til þess að taka út séreignarsparnaðinn. Séreignarskyldusparnaður er fyrst og fremst sparnaður til efri áranna. Lífeyrissjóðsgreiðslur eru þannig gerðar að þær eru ekki aðfararhæfar fari fólk í gjaldþrot þannig að þessi skref ríkisstjórnarinnar, að leyfa útgreiðslu á þessum sparnaði, voru að mínu mati alltaf hreint kolrangar. Í utandagskrárumræðu um stöðu lífeyrissjóðanna viðurkenndi hæstv. fjármálaráðherra hér í sumar að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn væri afar hlynntur því að þetta svigrúm hafi verið gefið, að leyfa fólki að taka út þennan séreignarsparnað, því að ríkið fær að sjálfsögðu skatttekjur á móti. Nú telur hæstv. fjármálaráðherra að þetta sé mjög jákvætt fyrir hagkerfið á meðan hann neitar tillögu sjálfstæðismanna um að skattleggja raunverulega inngreiðslur í séreignarsparnaði þannig að nú verður hæstv. fjármálaráðherra að fara að ákveða hvað á að gera. 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir skýr og greinargóð svör og ekki síst það efnislega svar hans að hann telji einboðið að skoða þessar útgreiðslur áfram og jafnvel að hækka upphæðina. Hármarksupphæðin er í dag ekki nema í kringum eina milljón kr. Ég sá það í einhverjum fjölmiðli í síðustu viku að það er helst fólk á milli fertugs og fimmtugs sem hefur nýtt sér þennan sparnað. Við sem höfum skoðað þetta mál ofan í kjölinn þekkjum að þeir sem helst hafa greitt í þessa sjóði - þessi lög hafa ekki verið til nema í tíu ár - eru einstaklingar sem eiga kannski ekki háar upphæðir þarna inni en hins vegar eru þetta upphæðir sem geta nýst fólki til skuldalækkunar, til þess að lækka dýr yfirdráttarlán, eins og hæstv. fjármálaráðherra kom hér inn á. Mér finnst því einboðið að þegar kreppir að í efnahagslífi þjóðarinnar og í heimilisbókhaldi einstaklinga að þessum einstaklingum sé þá valfrjálst að nýta þessa fjármuni til þess að greiða niður óhagstæðar skuldir. Það hefur í sjálfu sér lítið með lífeyrisgreiðslur á efri árum að gera. 
             Ég vil hins vegar, eins og ég sagði í upphafi, þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir skýr og greinargóð svör og fagna þeim tölum sem hann hefur birt hér. Þessar tölur staðfesta allt sem ég sagði í fyrri umræðu um þetta mál, þegar forsvarsmenn lífeyrissjóðanna komu hér og lögðust gegn því að þessi leið yrði farin vegna þess að það mundi setja lífeyrissjóðakerfið, þ.e. séreignarsparnaðarkerfið, á hliðina. Það er greinilegt að þessir peningar nýtast fólki sem tekið hefur óhagstæð lán, dýr lán. Það fólk nýtir sér þessa peninga núna og mér finnst einboðið að á þessu tímabili verði það þá leyft og upphæðin hækkuð eins og hæstv. ráðherra gerði grein fyrir.

Frú forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sá fátt jákvætt við þessa aðgerð eins og reyndar ýmislegt fleira og það er lítið sem ég fæ við því gert. Það er afstaða mín engu að síður að þessi aðgerð hafi verið vel heppnuð og að hún gagnist vel, sérstaklega þeim sem geta bætt stöðu sína með því að grípa til séreignarsparnaðarins fyrr en ella hefði orðið. Er það ekki sjónarmið sem menn verða að hafa í huga ef aðstæður fólks eru erfiðar og það telur hagsmunum sínum betur borgið með því að grípa til þessa forða og nota hann núna, annaðhvort sjálfu sér til stuðnings og hjálpar eða t.d. börnunum sínum, að við opnum fyrir það? Ég held það. Við skulum ekki gleyma því að reglurnar eru þannig að þetta er séreignarsparnaður, þetta er ekki skyldusparnaður. Reglurnar eru þannig að menn geta fengið hann útgreiddan núna jafnvel í einni upphæð strax og 60 ára aldursmörkum er náð. Ég sé því ekki stóran mun á því að sýna það svigrúm og þann sveigjanleika að fólk kannski á fimmtugs- eða sextugsaldri, sem hefur notað sér þetta í stórum stíl, fái við þessar aðstæður að gera það. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafði engin afskipti af þessari aðgerð að öðru leyti en því að honum voru kynnt þau áform ríkisstjórnarinnar að nota stærstan hluta tekjuauka ríkissjóðs sem af þessu kæmi á þessu ári til þess að gera hvað? Stórhækka vaxtabætur. Kannski er hv. þm. Vigdís Hauksdóttir líka óánægð með að talsvert á þriðja milljarð kr. var greitt út í ágústmánuði sl. í aukinn stuðning til lágtekjufólks með þunga greiðslubyrði af húsnæðislánum í formi aukinna vaxtabóta. Þar fer drýgstur hluti tekjuaukans sem til ríkisins kemur vegna útgreiðslu séreignarsparnaðar. Þessi aðgerð var útskýrð fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og þegar hann hafði skilið hvað þarna var á ferðinni gerði hann ekki athugasemdir við það. Að öðru leyti kemur þetta mál honum ekki við, ef hv. þingmanni líður betur með það. Ég hef svo engu við þetta að bæta. Ég er ákaflega sammála hv. fyrirspyrjanda að flestu leyti um þetta mál og stend við það sem ég hef áður sagt að við munum skoða framhaldið tímanlega áður en fyrstu níu mánaða tímabilunum lýkur og sömuleiðis með dagsetninguna 1. október 2010 í huga.

Virðulegur forseti. Ég vil beina því til hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra til hvaða aðgerða eigi að grípa til að auka hlut kvenna í sveitarstjórnum. Sú er hér stendur var 1. flutningsmaður að þingsályktunartillögu sem var samþykkt í vor. Þessi þingsályktunartillaga var samþykkt 31. mars 2009 þannig að það er stutt síðan og á þessari tillögu voru fulltrúar allra flokka þannig að það var þverpólitískur vilji að grípa til aðgerða til að styrkja og styðja og auka hlut kvenna í sveitarstjórnum. Tillagan fól það í sér að Jafnréttisstofa ætti að fara í aðgerðir til að auka hlut kvenna í stjórnmálum en nú á að spara hjá Jafnréttisstofu. Auðvitað kosta aðgerðir peninga. Það vita flestir að eitthvað kostar það þó að hægt sé að gera ýmislegt fyrir lítið fé en það á að spara um 10% hjá Jafnréttisstofu eins og hjá öðrum stjórnsýslustofnunum. Þessi tillaga var samþykkt eftir bankahrunið, ég vil vekja sérstaka athygli á þeirri staðreynd að tillagan var samþykkt eftir að ljóst var að það þyrfti að spara í ríkisrekstri. Þrátt fyrir það er allt þingið sameinað um að beina því til hæstv. félagsmálaráðherra að hann tryggi að Jafnréttisstofa fari í aðgerðir því það er einbeittur vilji þingsins að farið verði í aðgerðir til að auka hlut kvenna í sveitarstjórnum. Núna er þetta allt að bresta á. Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að ákveða prófkjör 7. nóvember á Seltjarnarnesi og Framsóknarflokkurinn 21. nóvember, opið kjördæmisþing í Reykjavík, þannig að þetta er allt að bresta á, virðulegur forseti, og ekki seinna vænna að grípa til aðgerða til að tryggja að konur komist að í ekki minna mæli en karlar á listum til sveitarstjórna. Þegar kosið var árið 2006, fyrir fjórum árum tæpum, náðist hlutur kvenna upp í 35,9%, það er ánægjulegt. Við höfum hins vegar reynslu af því í þinginu að við náðum upp í nánast sama hlutfall 1999. Þá var hlutfall kvenna í þinginu 34,9%. Það var eftir svona átak. Hvað skeði svo? Það kom hér geysilegt bakslag, mikið bakslag. Við duttum niður í 30% í kosningunum þar á eftir. Og í síðustu kosningum, í apríl í vor, náðum við ekki fyrra hlutfalli í þinginu. Það varð því að mínu mati að fara í átak af því að það virðist vera að þegar konur ná þeim árangri að skríða yfir 30% eða upp undir 35% þá verður fólk værukært og það er eins og það haldi að þurfi ekkert að gera í málunum og þá kemur bakslagið. Þetta megum við ekki upplifa núna, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Hún vekur þar með athygli á þeirri þingsályktun sem var samþykkt í þinginu á vordögum. Í framhaldi af samþykkt þingsályktunartillögunnar var Jafnréttisstofu falið þetta verkefni og jafnframt lögð áhersla á að haft yrði sambandi og samráð við samgönguráðuneytið sem fer með sveitarstjórnarmál. Samgönguráðuneytið hafði þá þegar sett á laggirnar nefnd um aukinn hlut kvenna í sveitarstjórnum. Skýrsla þeirrar nefndar er komin út og er að finna á vef ráðuneytisins og er full ástæða til að hrósa samgönguráðherra fyrir það frumkvæði að hafa svona snemma lagt grunn að þessari vinnu. Þessi mál voru líka aðalumræðuefni á dagskrá landsfundar jafnréttisnefndar sveitarfélaga sem var haldinn á Ísafirði 11. og 12. september sl. Þar samþykkti fundurinn ályktun þess efnis að stjórnmálaflokkum og öðrum framboðum var bent á að þeir væru sjálfir ábyrgir fyrir því að jafnrétti kynja næðist á listum sem lagðir yrðu fram í nafni þeirra í komandi sveitarstjórnarkosningum og skoraði fundurinn á stjórnmálaflokka og önnur framboð að tryggja jöfn hlutföll kynjanna í efstu sætum á framboðslistum til sveitarstjórnarkosninga vorið 2010. Jafnréttisstofa hefur jafnframt þegar sent formönnum, varaformönnum og framkvæmdastjórum stjórnmálaflokkanna bréf þar sem þeir eru sérstaklega hvattir til aðgerða innan sinna vébanda. Það er fyrirhugaður fundur í dag sem Jafnréttisstofa hefur boðað til með fulltrúum ýmissa félagasamtaka til að leita eftir enn frekari hugmyndum um aðgerðir. Við erum með ráðstefnu á vegum formennsku Íslands í norrænu ráðherranefndinni 18.–19. nóvember nk. um kyn og völd. Þar verða kynntar niðurstöður nýrrar rannsóknar um þetta efni hér á landi og í tengslum við hana er gert ráð fyrir að sjónum verði beint að konum í sveitarstjórnum og þá sérstaklega með auglýsingum. Jafnframt er í bígerð að frumkvæði Jafnréttisstofu að gera sex útvarpsþætti hjá Ríkisútvarpinu um hlutverk sveitarstjórna og konur kynntar úr öllum stjórnmálaflokkunum sem gætu verið góðar fyrirmyndir annarra kvenna sem áhuga hafa á þátttöku í sveitarstjórn. En það er auðvitað mikilvægt að undirstrika að þeir sem taka þátt í stjórnmálastarfi, og þá sérstaklega þeir sem starfa á sveitarstjórnarstiginu, bera ábyrgð á þessu verki. Við náðum ágætum árangri við síðustu þingkosningar þegar sú niðurstaða kom upp úr kjörkössunum að tæplega 43% þingmanna eru nú konur. Ég er sjálfur ekki í nokkrum vafa um að sú ágæta niðurstaða stafaði af því að þeir flokkar sem fengu mesta fylgisaukningu í þeim kosningum höfðu haft kynjakvóta, annaðhvort opinberan eða óopinberan, í niðurröðun í efstu sætum. Ég sé það úr mínum flokki að samanburðurinn, sérstaklega í landsbyggðarkjördæmunum frá kosningunum 2007 til kosninganna 2009, er algerlega sláandi. Það skýrir auðvitað fyrst og fremst þá niðurstöðu að við erum að ná jafnræði mill karla og kvenna í okkar þingflokki. Þess vegna held ég að það sé mikilvægt að menn hugleiði það fyrir alvöru hvort menn eigi ekki að hvetja stjórnmálaflokkana til að horfa á þessa lexíu og velta því fyrir sér hvort ekki sé ástæða til að hafa einhvers konar kerfi sem tryggir jafnan hlut í efstu sætum milli kynjanna, hvernig sem svo það er aftur útfært, með fléttufyrirkomulagi eða með því að það sé jafnt hlutfall kynja í fjórum efstu sætunum eða hvernig svo sem menn kjósa að gera það. Ég held einfaldlega að reynslan sýni það að meðan viljinn var það eina sem við höfðum þá gerðist ósköp lítið en um leið og bættist við að settar voru tilteknar girðingar þá sjáum við alveg umtalsverðan árangur. Þess vegna held ég að það sé full ástæða til að hvetja stjórnmálaflokkana til að horfa til þess núna við undirbúning sinna prófkjara og vals á lista hvort ekki eigi að búa til einhvers konar girðingar sem styðji við jafnt hlutfall karla og kvenna í efstu sæti framboðslistanna.

Frú forseti. Ég fagna þessari tillögu til þingsályktunar, tillögu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur. Ég vil í þessu sambandi benda sérstaklega á nokkuð sem heitir Evrópusáttmálinn um jafna stöðu karla og kvenna, útgefinn af Evrópusamtökum sveitarfélaga. Samband íslenskra sveitarfélaga hefur tekið að sér að láta þýða hann, innleiða og kynna sveitarfélögum í landinu. Jafnréttisstofu hefur verið falið að halda utan um þetta verkefni og hefur til þess tæki og tól en þarf sannarlega til þess fjárveitingar. Þessi sáttmáli, sem er ítarlegur, hefur núna verið undirritaður af milli 600 og 700 sveitarfélögum um alla Evrópu en undirritun sáttmálans felur í sér pólitíska yfirlýsingu um að viðkomandi sveitarfélag muni haga jafnréttisstarfi sínu í samræmi við ákvæði sáttmálans. Þar er lögð rík áhersla á að jöfn þátttaka kvenna og karla í ákvarðanatöku er forsenda lýðræðislegra þjóðfélags. Nú þegar hafa sex íslensk sveitarfélög undirritað þennan sáttmála og ég held að þar sé komið afar gott tæki sem sveitarfélögin í landinu geta nú tekið upp á sína arma með aðstoð Jafnréttisstofu.

Virðulegi forseti. Ég er komin upp til að þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að benda á hvaða tími er kominn í árinu en það styttist mjög í sveitarstjórnarkosningar. Þetta er kannski dæmi um það hvað þingmenn er uppteknir af öðrum málum en þeim sem eru í nánustu nánd eins og t.d. sveitarstjórnarkosningum. Ég vil einnig hrósa hæstv. félagsmálaráðherra fyrir skýr og góð svör. Það er greinilega margt í gangi í ráðuneyti hans og hjá Jafnréttisstofu sem kannski ekki liggja fyrir upplýsingar um svona dagsdaglega. Ég vil hvetja ráðherrann til að fara af stað með einhvers konar kynningu eða kynningarátak eða greinaskrif þar sem skýrt er hvað er verið að gera því það er grundvöllur áframhaldandi byggðar og samkomulags hér og þróunar samfélagsins að konur og karlar komi jafnt að því borði að stjórna hjá sveitarfélögum.

Frú forseti. Mig langar til að koma að þessari umræðu úr svolítið annarri átt en þeir sem hér hafa talað. Í sjálfu sér þyrfti fjölgun kvenna í sveitarstjórnum eða á Alþingi ekki að kosta neina peninga, hún kostar fyrst og fremst pólitískan vilja, stjórnmálaflokka og hreyfinga sem bjóða fram til sveitarstjórna og til Alþingis. Valdið er hjá stjórnmálaflokkunum, hjá fólkinu í flokkunum. Ég ætla samt ekki að gera lítið úr því að auðvitað þarf að hvetja konur sérstaklega án þess að ég fari út í það hvers vegna. Það sýnir reynslan okkur. Það er einfaldlega þannig að karlar taka enn um sinn meira opinbert rými en konur, svo ég leyfi mér að lýsa því þannig. En það er fyrst og síðast á ábyrgð íslenskra stjórnmálaflokka að sjá til þess að nógu margar konur séu á framboðslistum og að konur leiði framboðslista.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur kærlega fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli og jafnframt langar mig til að nota tækifærið og þakka samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu fyrir þá vinnu sem þar hefur verið unnin. Ég hlakka til að lesa þá skýrslu sem þar er orðin opinber. Ég leyfi mér að taka aðeins landsbyggðarvinkil í þessu máli, því mér sýnist sem í raun og veru séu þessi mál í hvað mestum ólestri í minnstu sveitarstjórnunum, þar sem t.d. er hlutbundin kosning. Það er kannski ekki keppikefli margra kvenna að fara í það að karpa þar við nágranna sína, þannig að ég held að við þurfum að taka þann vinkil sérstaklega. Við þurfum að vinna markvisst að því að fá fleiri konur í minnstu sveitarstjórnunum til þess að taka þátt. Og það er ekki nóg að það sé jafn hlutur, heldur þurfum við virkilega að vinna að því að það sé jafn hlutur kvenna og karla í efstu sætunum í sveitarstjórnum.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli. Ég kem hér upp til að fagna því að það sé sett á dagskrá, vegna þess að við þurfum að huga að þessu, enda stutt í sveitarstjórnarkosningar. Ég verð þó að viðurkenna að ég kem úr svolítið annarri átt en flestir þeir sem hér hafa talað á undan og vil, í stað þess að hvetja flokkana til þess að setja einhvers konar girðingar eða kynjakvóta, hvetja okkur öll til að taka höndum saman og hvetja konur jafnt sem karla til þess að taka þátt í stjórnmálum, hvetja okkur öll til þess að senda jákvæð skilaboð um starf stjórnmálamannsins. Ég held að það sem við þurfum við að glíma núna sé ekki bara skortur á konum í stjórnmálum, við þurfum fleiri liðsmenn inn í stjórnmálin. Ég held að starf 

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari umræðu og ég vona að hægt verði að fara í einhverjar aðgerðir þrátt fyrir erfitt efnahagsástand. Mig langar að benda á að í Belgíu er kosningalöggjöfin þannig að í fyrsta og annað sætið er skylt að kjósa af sitt hvoru kyninu, þannig er það í lögunum. Þannig gerðu þau þetta í Suðurkjördæmi, Samfylkingin, að mínu frumkvæði fyrir síðustu kosningar og það tókst vel, voru svona fléttuhlutföll þar fyrir aftan. Það eru ýmsar leiðir færar og ég fagna þessari umræðu og vonandi getu ýmislegt verið gert eins og bent hefur verið á án þess að það kosti mikla peninga.

Virðulegur forseti. Ég vil segja í upphafi að mér þóttu svör hæstv. félagsmálaráðherra frekar rýr í roðinu. Jú, það er komin skýrsla frá hæstv. samgönguráðherra, en það voru ekki nefnd nein bein verkefni eða aðgerðir, nema útvarpsþættir, það var nefnt. Ég vil bara segja að menn verða að átta sig á því á hvaða tímabili við erum að ræða þessi mál. Það er prófkjör hjá Sjálfstæðisflokknum 7. nóvember á Seltjarnarnesi, þetta er hafið, baráttan er byrjuð. Og þar veit ég að konur ætla að taka þátt og eru búnar að tilkynna það o.s.frv., meira að segja ætla að reyna að berjast fyrir fyrsta sætinu. Ég veit að Drífa Hjartardóttir, fyrrum alþingismaður, sem er núna forustukona fyrir konur innan Sjálfstæðisflokksins, hefur tekið frumkvæði að því að leiða saman konur sem leiða kvennahreyfingarnar í stjórnmálaflokkunum, frumkvæði að því að hitta Jafnréttisstofu til að ræða þetta, af því þetta er allt farið í gang hjá Sjálfstæðisflokknum og þetta er að fara í gang hjá Framsókn. Hvenær eiga þessir útvarpsþættir að hefjast? Fyrsta prófkjörið er eftir tvær vikur rúmar. Þetta verður allt að fara í gang núna. Það verður að hafa áhrif á hina opinberu umræðu. Þessi umræða gengur ekkert út á að það eigi að setja á kynjakvóta um allt land núna, alls ekki. Við erum að biðja um að það verði höfð áhrif með aðgerðum á hina opinberu umræðu, þannig að fólkið sem er í flokkunum sem fer í prófkjörin hafi þetta ofar í huga heldur en verið hefur. Ég óttast svolítið af því hlutfallið var 35% síðast í sveitarstjórnarkosningunum, að menn haldi að þetta sé bara allt í góðu lagi. Þannig var það á sínum tíma í þinginu, menn héldu að þetta væri allt í góðu lagi, en þá varð bakslag og við náum ekki árangri aftur fyrr en núna í síðustu kosningum í vor, þá fór það upp í 40%. Þannig að það verður 

Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi áðan þá er Jafnréttisstofa auðvitað að vinna í þessu máli núna. Ég er ekki þeirrar skoðunar að einhver 2007-auglýsingaherferð sé eitthvað sem leysir þetta mál og ég held að þá séu menn svolítið að loka augunum fyrir vandamálinu ef þeir halda að með svo billegum markaðsaðgerðum sé hægt að kaupa sér frið frá þessu erfiða máli. Þvert á móti held ég að flokkarnir þurfi einfaldlega að taka upplýsta ákvörðun um það hvernig þeir ætla að haga þessum málum hver hjá sér. Ég held að kjósendur í prófkjörum viti fullvel að konur eru jafnhæfar og karlar og kjósendur hafa sýnt það í þingkosningum að þeir kusu lista sem skilaði 43% kvenna á þing. Þannig að ég held að vandamálið sé fyrst og fremst flokkanna sjálfra. Það er engin stjórnvaldsaðgerð sem getur tekið af þeim þessi völd. Hitt er aftur annað mál, og ég get lýst því yfir sem ráðherra jafnréttismála, að ég vænti þess að flokkarnir grípi til ráðstafana til að styðja við jafnt kynjahlutfall í efstu sætunum og ég ætlast til þess að þeir geri það. Og ég held að það sé það lengsta sem framkvæmdarvaldið getur gengið í því að segja stjórnmálaflokkum fyrir verkum. Síðan kemur að því hvernig við höldum á málum í framhaldinu. Það skiptir auðvitað miklu máli að við styðjum við þær konur sem gefa kost á sér og að það sé auðvitað greitt fyrir því að þær fái hljómgrunn í samfélaginu, en ég sé ekki og ég er ekki þeirrar skoðunar, fyrir nú utan að ekki eru til peningar í það, að einhver vitundarvakningarherferð ein og sér leysi mikinn vanda í þessu máli. Ég held þvert á móti að sagan sýni okkur að það sem skili mestum árangri sé að flokkarnir standi í lappirnar.

Virðulegur forseti. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra hvort standi til að efla rannsóknir og áætlanagerð í ferðaþjónustu í ljósi vaxandi ferðamannafjölda á landinu á síðustu árum. Þessi fyrirspurn tengist að vissu leyti þingsályktun sem sú er hér stendur er 1. flutningsmaður að og kemur vonandi bráðlega til umræðu hér í þinginu, en það eru þingmenn allra flokka á þeirri þingsályktunartillögu. Hún gengur út á að farið verði í áætlanagerð varðandi ferðamennsku á miðhálendinu. Til þess að geta gert áætlanir þarf að rannsaka, svo maður viti nú hvernig maður ætlar að gera áætlanirnar. Maður þarf að hafa grunn til að byggja á. Satt best að segja vekur það mikla furðu hvað við höfum verið sofandi varðandi rannsóknir á sviði ferðamála. Ég vil draga það fram að það eru þrjár greinar sem afla gjaldeyristekna að mestu leyti hér á Íslandi. Það er í fyrsta lagi stóriðjan, en tæplega 30% af gjaldeyristekjum okkar koma frá stóriðju. Þar á eftir er sjávarútvegur, 26,3% af gjaldeyristekjum koma þaðan og síðan er það ferðamannaþjónustan sem er með 17%. Þetta er því stór atvinnugrein. Við erum að rannsaka gífurlega mikið varðandi stóriðjuna, undirbúa það allt. Og líka varðandi sjávarútveginn. Rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma hefur kostað hundruð milljóna, rannsóknirnar sem lúta að því. Hafrannsóknastofnun, ég held að hún taki milljarð á næsta ári samkvæmt fjárlögunum í það sem snýr að rannsóknum í sjávarútvegi. En við setjum allt, allt of lítið í rannsóknir í ferðamálum. Ég vil nefna það að þó er búið að rannsaka eilítið og þær rannsóknir eru mjög mikilvægar. Það er búið að rannsaka hvernig er hægt að taka á móti ferðamönnum á Suðurlandi. Þar var rannsókn unnin af Önnu Dóru Sæþórsdóttur, Rögnvaldi Ólafssyni og Rannveigu Ólafsdóttur. Konurnar sem ég nefni hér eru lektorar í ferðamálafræðum við HÍ. Það var beðið um að fara í framhaldsrannsókn á þeirri undirbúningsrannsókn sem fór fram. Því var hafnað. Það er svo merkilegt að við skulum ætla í framtíðinni að taka á móti ferðamönnum sem voru 560 þús. á síðasta ári, þá voru skemmtiferðaskipin talin með, en þar komu 60 þús. gestir í land, og við erum svo skammt komin á veg varðandi rannsóknirnar. Það verður að spýta hérna í verulega, rannsaka þolmörkin á fjölsóttu ferðamannastöðunum okkar, hvað þeir staðir þola mikið af gestum áður en þeir fara að grafa undan eigin tilvist. Þetta verður að rannsaka og við verðum að setja fjármagn í það. Ég vil gjarnan heyra hvað hæstv. iðnaðarráðherra hefur að segja um framtíðina í þessu.

Virðulegi forseti. Ég kem upp ekki síður sem ráðherra ferðamála, vegna þess að þannig er ég nú titluð á ensku, eins merkilegt og það nú er þó það hafi ekki skilað sér í íslenska heiti míns ráðuneytis, en svo sannarlega er ég það, vegna þess að ferðamennskan og ferðaþjónustan skipar auðvitað æ stærri sess í samfélagi okkar og atvinnulífi og er einn af undirstöðuatvinnuvegum og ein af undirstöðum gjaldeyrisöflunar. Það hefur orðið, eins og réttilega hefur komið fram hjá hv. þingmanni, gríðarlega mikil aukning ferðamanna á undanförnum árum. Það má eiginlega segja að undanfarinn áratug hafi verið nokkuð jafn vöxtur, en það hefur komið kippur núna á milli ára þegar einstakir mánuðir eru bornir saman. Sem dæmi má nefna að 12% aukning ferðamanna var milli ágústmánaðar núna í ár og í fyrra. Þetta er auðvitað alveg gríðarlegur vöxtur. Það þýðir ekki fyrir okkur Íslendinga, og ég er alveg sammála hv. þingmanni í því, að hugsa bara til markaðssóknar eins og við höfum verið að gera. Við höfum sett fjármagn til þess að sækja fleiri ferðamenn en það er ekki nóg, vegna þess að þegar við fáum fleiri ferðamann verðum við að hugsa um það hvernig við getum í fyrsta lagi jafnað þeim yfir landið, dreift þeim betur, og í öðru lagi jafnað yfir árið líka. Þess vegna skipta rannsóknir öllu máli til að skapa þessar undirstöður. Það er nefnilega ótvírætt að rannsóknir á nýsköpun eru grunnur að vexti og viðgangi atvinnugreina, það á ekki síður við í ferðaþjónustunni og grunnforsenda þess að þróun og framfarir og aukin verðmætasköpun eigi sér stað. Háskóli Íslands, Háskólinn á Akureyri, Háskólinn á Hólum, Samtök ferðaþjónustunnar og Ferðamálastofa starfrækja sameiginlega Rannsóknamiðstöð ferðamála, sem er miðstöð rannsókna og fræðslu og samstarfs í greinum sem tengjast ferðamálum. Fjölmargar rannsóknir hafa verið gerðar á íslenskri ferðaþjónustu. Nægir þar að nefna t.d. að Ferðamálastofa hefur um árabil staðið fyrir könnunum meðal íslenskra og erlendra ferðamanna á Íslandi. Jafnframt stóð Ferðamálastofa ásamt Útflutningsráði fyrir rannsókn á þessu ári á viðhorfi almennings í þremur löndum til Íslands, en rannsóknir sem þessar geta gefið mikilvæg innsýn í stöðu Íslands á helstu mörkuðum. Og til stendur að halda þessum könnunum áfram. Nokkrar þolmarkarannsóknir, af því þær voru nefndar hér áðan, hafa líka verið gerðar, enda er eins og ég sagði ferðamannafjöldinn mjög vaxandi. Þess vegna eru þær ekki síst mikilvægar, vegna þess að ef við eflum þær ekki getum við lent í því að landið líði fyrir aukningu ferðamanna. Sömuleiðis mun upplifun ferðamannsins sjálfs á landi okkar skaðast. Ferðamálastofa hefur einnig stutt aðila í háskólasamfélaginu sem standa fyrir rannsóknum á áhrifum ferðaþjónustu, náttúru og umhverfi. Öflun og úrvinnsla upplýsinga sem leggja grundvöll að stefnumótun og áætlanagerð hefur verið hjá Ferðamálastofu og er ríkur vilji til að efla þá stefnumótun. Þá hefur á þessu ári verið unnið að greiningu á möguleikum á tengslum við gæða- og umhverfisvottunarmál. En betur má ef duga skal. Við verðum að gera betur hvað rannsóknirnar varðar í vaxandi atvinnuvegi og þar er ég hjartanlega sammála hv. fyrirspyrjanda, vegna þess að þrátt fyrir allt þetta má segja það halli verulega á ferðaþjónustuna hvað rannsóknir varðar í samanburði við t.d. sjávarútveg sem var nefndur hér áðan og líka í samanburði við landbúnað og aðrar atvinnugreinar, vegna þess að það starfa eingöngu um 20 manns á vegum hins opinbera að rannsóknum á ferðaþjónustu þegar allt er talið. Það er hreinlega ekki nóg, sem er umtalsvert minna heldur en í rannsóknum við annan iðnað, eins og réttilega kom fram hér áðan. Þessu þarf að breyta, virðulegi forseti, og þess vegna hef ég farið fram á það að Ferðamálastofa kalli til helstu rannsóknaraðila í ferðaþjónustu þegar á næstu dögum til að kanna grundvöll fyrir auknu samstarfi þeirra og hvernig rannsóknarumhverfi greinarinnar getur orðið sem skilvirkast. Það liggur þegar fyrir ítarleg forgangsröðun rannsóknarverkefna í ferðaþjónustu sem mun gagnast vel í þessu samstarfi. Fyrsta verkefnið sem ég tel brýnt að hefja sem allra fyrst er gerð landnýtingaráætlunar fyrir greinina, sem er algjörlega nauðsynleg m.a. vegna vinnu við rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma sem nefnd var hér áðan, en einnig er ég að horfa til þingsályktunartillögu fyrirspyrjanda, sem nú liggur fyrir þinginu, þar sem eru færð mjög góð rök fyrir nauðsyn slíkrar áætlunar fyrir miðhálendið. Þessi vinna verður a.m.k. að hluta til fjármögnuð af Ferðamálastofu og er ég viss um að ég og hv. þingmaður munum eiga gott samstarf um framhald þess máls. Þá munu rannsóknir í ferðaþjónustunni líka fá sinn sess í byggðaáætlun fyrir árin 2010–2013, sem ég mun leggja fram á Alþingi innan skamms. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að það er alveg ljóst að rannsóknir í ferðaþjónustu munu fá ríkari sess í forgangsröðun útgjalda til ferðamála hjá opinberum aðilum og hjá ríkinu og einkaaðila verðum við líka 

Frú forseti. Ég fagna þessari framkomnu tillögu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur. Ég tel afar mikilvægt að auka rannsóknir og áætlanagerð í ferðaþjónustu og grundvöllur góðrar landnýtingaráætlunar sem talað var um hér áðan er að sjálfsögðu rannsóknir og úttekt á greininni. Ég held að landnýtingaráætlun sé grundvallaratriði fyrir framþróun þessarar greinar til þess að ákveða hvaða svæði eigi að hafa forgang í landinu fyrir ferðaþjónustu, hvaða svæði við eigum að taka frá fyrir þessa atvinnugrein og hvernig við eigum að deila henni niður. Ég brýni hæstv. iðnaðar- og ferðamálaráðherra að leita til þekkingar- og fræðasetra víðs vegar um landið í þeirri vinnu sem fram undan er og vil þar t.d. sérstaklega nefna Háskólafélag Suðurlands og Landnýtingarsetrið þar og Háskólasetrið og fræðasetrið á Höfn, sem býr yfir mikilli þekkingu á þessu sviði og mun sannarlega nýtast í þessum efnum. Loks vil ég nefna að sóknaráætlun landshluta sem verið er að undirbúa en þar mun ferðaþjónustan gegna afar mikilvægu hlutverki ef fram fer sem horfir.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda kærlega fyrir þessa fyrirspurn og held að hér sé verið að ræða afar þarft mál. Mig langar í þessu sambandi aðeins að minna á að við erum búin að stofna stærsta þjóðgarð í Evrópu, Vatnajökulsþjóðgarð. Í tengslum við hann og þær verndaráætlanir mjög ígrundaðar sem verið er að vinna, sé ég fyrir mér mikil tækifæri í þessu sambandi. Þá langar mig líka að bera niður á sama stað og hv. þm. Anna Margrét var hér að gera, því ég minni á að hjá Þekkingarneti Austurlands er að fara af stað mjög spennandi meistaranám í umhverfis- og þjóðgarðsfræðum í samstarfi við Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri. Ég sé fyrir mér að þarna í raun og veru getum við nýtt þann mannauð sem felst í meistaranemum til þess að vinna rannsóknir á þessu sviði.

Virðulegur forseti. Ég vil fagna þeim tón sem ég heyri hjá hæstv. iðnaðar- og ferðamálaráðherra, Katrínu Júlíusdóttur. Þetta er réttur tónn. En nú þarf bara að sýna að tónninn sé tær og það verði farið í það sem hér er sagt og ég treysti því að hæstv. ráðherra geri það og mun auðvitað reyna að aðstoða eftir megni í því. Hæstv. ráðherra sagði að það ætti að kalla saman rannsóknaraðila, fara yfir þessi mál og lagði mikla áherslu einmitt á þessa landnýtingaráætlun. Það er þannig, virðulegur forseti, að það stefnir í að hér verði ein milljón ferðamanna árið 2016 og við verðum að taka vel á móti þessu fólki án þess að skaða okkar umhverfi í leiðinni. Það er rétt að það þarf að dreifa ferðamönnum, bæði erlendum og íslenskum, um landið, þannig að við getum tekið vel á móti auknum fjölda án þess að skaða það og án þess að ferðamennirnir hætti að koma, því það eru of margir á hverjum stað. Við erum að upplifa það m.a. í Landmannalaugum að þar er svo mikill átroðningur stundum að fólk vill ekki koma aftur, það segja rannsóknaraðilar. En við höfum rannsakað of lítið og þeir sem hafa vilja til að rannsaka hafa fengið of mikið af höfnunum. Þessu þarf að breyta. Ég veit að það er nefnd sem hefur hafið störf undir forustu Ólafs Arnar Haraldssonar, fyrrum þingmanns, sem er einmitt að skoða umhverfisgjöld í ferðaþjónustu, ég veit að fjármagn þaðan gæti runnið í þetta. Ég held að sé algjörlega ljóst að það verður að rannsaka, gera áætlanir, síðan þurfa menn að ákveða hvar á að byggja upp innviðina. Hvar eiga göngustígarnir að vera? Hvar eiga pallarnir að vera? Hvar eiga salernin að vera o.s.frv.? Á Hakinu á Þingvöllum eru dæmi þess að það séu 1.800 manns á sömu mínútu. Það eru sjö salerni þar. Hver á að borga fyrir þessi salerni o.s.frv.? Þetta þarf allt að gera áætlanir um og síðan að byggja upp og forgangurinn er að fara að rannsaka og gera áætlanir og 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá fínu umræðu sem hér hefur farið fram og þær ábendingar sem fram hafa komið. Það er nefnilega vissulega rétt að auðvitað þurfum við að hafa víðtækt samráð um land allt, þess vegna hef ég líka lagt mikla áherslu á að við reynum að viðhalda því stoðkerfi sem er fyrir ferðaþjónustuna um landið þrátt fyrir að við þurfum að horfa fram á niðurskurð í ríkisfjármálum og að við höldum t.d. úti menningarsamningum sem snúa að ferðaþjónustunni og líka að byggðar verði upp öflugar markaðsstofur landshlutanna. Tækifæri Vatnajökulsþjóðgarðs eru svo sannarlega mörg – mýmörg. Þar tel ég að við eigum eftir að sjá alveg ofboðslega mikil og jákvæð áhrif á ferðaþjónustuna til lengri tíma, í kringum þann þjóðgarð. Það er nefnilega rétt sem hv. fyrirspyrjandi sagði, og það er að mínu mati jafnáríðandi að rannsaka áhrif ferðamanna á náttúru Íslands eins og áhrif hugsanlegra virkjana eða annars konar nýtingar, vegna þess að of margir ferðamenn geta líka verið skaðlegir náttúrunni. Að sama skapi getur það líka verið heldur óþægileg upplifun að vera í fagurri náttúru Íslands í mannþröng. Að þessu þurfum við að huga. Þess vegna skiptir máli að dreifa ferðamönnunum um landið. Ég er líka að horfa til þess að okkur takist að byggja hér upp raunverulega heilsársferðaþjónustu eins og við erum að sjá mjög góðan vísi að víða. Það felur í sér að við þurfum að ráðast í mjög markvissa stefnumörkun á því sviði. Þess vegna hefur núna verið að starfa, ég náði nú ekki að segja frá því áðan, nefnd á mínum vegum sem er að kortleggja sóknarfæri okkar á sviði vellíðunarferðaþjónustu, svokallaða wellness-ferðaþjónustu, sem við eigum að hafa hér alla burði í. Það eru ferðamenn sem ferðast utan hins hefðbundna sumarleyfistíma og leita mikið til Asíu og víðar. Við gætum átt full sóknarfæri 

Virðulegi forseti. Ég tel að flestir íbúar sjávarbyggða geti verið sammála um það óöryggi sem fylgir núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Það er gæfa margra sjávarbyggða að útgerðarmenn hafa sýnt tryggð við heimabyggð og gert út frá staðnum. Aðrar byggðir hafa ekki verið eins heppnar og aflanum, atvinnunni og lífsbjörginni verið siglt í burtu án þess að íbúar hafi komið neinum vörnum við. Í samtölum mínum við sjómenn og landverkafólk, sveitarstjórnarmenn og útgerðarmenn, hafa ýmsar hugmyndir komið fram og m.a. sú hvort framkvæmanlegt sé að tengja kvóta við tiltekna sjávarbyggðir þannig að fiskvinnslufyrirtæki geti keypt kvóta án framsalsheimilda til nýtingar í heimabyggð. Slík heimild tryggði eflaust betur atvinnuöryggi í sjávarplássum, ekki væri sama hættan á að kvótanum yrði siglt í burtu og aflinn yrði unninn í heimabyggð. Fiskveiðistjórnarkerfið er í endurskoðun og skoðanir eðli málsins samkvæmt misjafnar. En vinna sáttanefndar er í gangi og væntingar eru gerðar til þess að hún komi með hugmyndir að nýju fiskveiðistjórnarkerfi sem landsmenn geta lifað við án þess að kollvarpa atvinnugreininni. Hugmynd sú sem hér er lögð fram er því til þess ætluð að tryggja að einhverju leyti atvinnuöryggi sjávarbyggða. Ég spyr því hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hvort hann telji að til greina komi við endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu að tengja hluta kvótans við tilteknar sjávarbyggðir þannig að fiskvinnslufyrirtæki geti keypt kvóta án framsalsheimildar til nýtingar í heimabyggð.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðrúnu Erlingsdóttur fyrir þessa fyrirspurn og tek undir þann tón sem hv. þingmaður slær í henni, þ.e. að hvernig tryggja megi sem best öryggi sjávarbyggðanna, þess fólks sem þar býr og á allt sitt undir því að geta nýtt og átt aðgang að sjávarauðlindinni sem fiskurinn er. Markmið laganna um stjórn fiskveiða er, eins og tekið er fram þar, að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu fiskstofna og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Um það hefur verið deilt hvernig til hefur tekist hvað byggðamálin varðar og ég tek undir þau áhyggjuorð sem hv. þingmaður hafði hér um hvernig einmitt þetta fiskveiðistjórnarkerfi hefur leikið einstakar byggðir. Ég verð þó að minna á að allnokkur atriði eru í gangi til þess að ná þessu markmiði að hluta. Má þar nefna línuívilnun þar sem landbeitingu er gert hærra undir höfði heldur en öðrum og krafa um að bátar geri út frá ákveðinni byggð og leggi þar upp. Það má nefna byggðakvótann, þó svo hann sé að vísu ekki neinn óskadraumur og ekki byggðatenging í sjálfu sér, þá er engu að síður þar verið að reyna að koma til móts við þessa ágalla í fiskveiðistjórnarkerfinu. Þá vil ég líka nefna strandveiðarnar sem voru hafnar á síðasta sumri, sem einnig voru svæðistengdar og styrkja stöðu þeirra sem skemmsta leið eiga á miðin. Hins vegar tek ég heils hugar undir það mikla öryggisleysi sem sjávarbyggðirnar hafa margar búið við, að geta á einni nóttu staðið frammi fyrir því að þær aflaheimildir sem hafa staðið undir atvinnulífi á viðkomandi stöðum séu seldar burt úr byggðarlaginu. Ég hef því lagt áherslu á að það sé hluti af því sem þessi endurskoðunarhópur, sem hv. þingmaður minntist á og hefur verið skipaður til þess að endurskoða stóru ákvæðin varðandi stjórn fiskveiða, eigi að skoða það, þ.e. hvernig megi skapa meiri sátt og öryggi í kringum nýtingu þessara auðlinda. Einn stór hluti af þeirri ósátt, ef það má orða svo, er einmitt þetta öryggisleysi byggðanna og það hvernig fólkið í byggðunum sjálfum hefur verið réttlaust hvað varðar aðgengi og að tryggingum fyrir þessum náttúruauðlindum. Ég tel því að þetta sé eitt af veigameiri atriðum sem endurskoðunarhópurinn á að taka til skoðunar sem hluta af því að búa til hagkvæmt og gott fiskveiðistjórnarkerfi, en sem einnig tekur tillit til þessara mikilvægu samfélagsþátta. Það er nú svo að þó að við hugsum mikið um hagkvæmni og hagræðingu og það hvernig einstaka rekstrarþættir geta og útgerðin getur borið sig fjárhagslega, þá hefur hún líka gríðarlega samfélagslega ábyrgð. Ég legg áherslu á að einmitt sú stefna að stunda sjálfbærar fiskveiðar er ekki aðeins að vernda og nýta fiskstofnana og auðlind sjávarins líffræðilega á sjálfbæran hátt heldur ber líka að gera það á samfélagslega sjálfbæran hátt. Það er fólkið í landinu, byggðirnar sem eiga sinn hlut og sitt öryggi og í því felst ekki hvað síst í mínum huga hugtakið sjálfbærar fiskveiðar. Ég heiti því að leggja þessari hugmyndafræði lið í umræðunni, en annars treysti ég líka þeim hópi sem hv. þingmaður minntist á og ég hef skipað, til að taka á þessu máli, ég treysti honum til að horfa til allra þátta hvað þetta varðar. En minn hugur og mitt hjarta slær í sömu átt og hv. þingmanns hvað það varðar að aðgerðir eiga að tryggja öryggi sjávarbyggðanna. Ég held líka að þannig séum við að reka hvað hagkvæmastan sjávarútveg þegar til lengri tíma er litið.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka ráðherra fyrir svör hans og vona bara að hann beiti sér af öllu afli fyrir því að tryggja atvinnuöryggi sjávarbyggða og sjávarútvegsins í heild sinni.

Frú forseti. Ég get bætt við það sem ég sagði áðan að ég tel einmitt mikilvægt nú í því umróti sem við stöndum frammi fyrir, efnahagslegu umróti, þar sem við vitum ekki framtíðarstöðu einstakra fyrirtækja, hvernig þau koma til með að standa af sér t.d. í sjávarútvegi og á fundum með bankastjórum allra viðskiptabankanna hef ég lagt áherslu á að vandlega verði gætt að því að þær aðgerðir sem menn verða að grípa til vegna stöðu einstakra fyrirtækja og aðgerðir bankanna í þeim efnum verði ekki til þess að raska atvinnuöryggi í byggðunum í því ástandi sem nú er. Þannig að menn hugi mjög vel, hvar sem að er komið núna í sjávarútveginum, að standa vörð um öryggi og atvinnuöryggi byggðanna og treysta það enn þá frekar í sessi ef eitthvað er. Ég tek því undir með hv. þingmanni og skil vel áhyggjur hennar og áherslur hversu mikilvægt atvinnuöryggi byggðanna og aðgengi þeirra og viss forgangur að þeirri auðlind sem sjávarútvegurinn er. Ég heiti því að ég skal gera mitt í þeim efnum, frú forseti.

Virðulegi forseti. Margar kvikmyndir innihalda kynferðislegt ofbeldi. Slíkar myndir eru ekki merktar sérstaklega áhorfendum til aðvörunar að öðru leyti en því að þær eru bannaðar ákveðnum aldursflokkum. Ekki er sjálfgefið að titill eða söguþráður myndar gefi til kynna að í henni komi fyrir kynferðislegt ofbeldi. Þeir einstaklingar sem orðið hafa fyrir þess konar ofbeldi geta því illa varið sig gegn því að upplifa aftur þá skelfilegu atburði sem þeir urðu fyrir. Kynferðisglæpir eru í eðli sínu þannig að þeir skilja eftir meiri skömm og feluleik hjá einstaklingunum en margir aðrir harmleikir og oft á tíðum kjósa þeir að segja ekki frá atburðunum, heldur bera þungbæra reynslu sína í hljóði. Í þessu ljósi spyr ég hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hvort hún telji til greina koma að setja í lög ákvæði um að skylt sé að merkja ofbeldisfullar kvikmyndir áhorfendum til aðvörunar, sérstaklega kvikmyndir sem innihalda kynferðislegt ofbeldi. Einnig spyr ég ráðherra á hverju hún byggi afstöðu sína.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni og fyrirspyrjanda Guðrúnu Erlingsdóttur, fyrir þessa fyrirspurn. Nú þegar er í gildi ákveðin lagasetning um merkingar á kvikmyndum og tölvuleikjum og það leiðir af ákvæðum laga um eftirlit með aðgengi barna að kvikmyndum og tölvuleikjum, nr. 62/2006, verklagsreglum sem svonefndum ábyrgðaraðilum ber að setja sér samkvæmt lögunum og þeim alþjóðlegu skoðunarkerfum sem ábyrgðaraðilar hafa tekið í notkun, þannig að sú skylda er í raun og veru þegar fyrir hendi að ábyrgðaraðilar merki kvikmyndir og tölvuleiki. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laganna er tvenns konar aldursflokkun á kvikmyndum og tölvuleikjum. Annars vegar svokallaðar ofbeldiskvikmyndir og tölvuleikir og hins vegar kvikmynd eða tölvuleikur sem ógnar velferð barna. Ofbeldiskvikmynd eða tölvuleikur teljast þær kvikmyndir eða tölvuleikir þar sem sérstaklega er sóst eftir að sýna hvers kyns misþyrmingar, hrottalegar drápsaðferðir á mönnum og dýrum og teljast geta haft skaðleg áhrif á sálarlíf barna. Kvikmynd eða tölvuleikur sem ógnar velferð barna telst vera kvikmynd eða tölvuleikur þar sem inntak, efnistök eða siðferðisboðskapur getur vegna orðfæris eða athafna haft alvarleg, skaðvænleg áhrif á líkamlegan, andlegan og eða siðferðilegan þroska barna, einkum og sér í lagi efni sem felur í sér klám. Merkingarnar sem fyrir hendi eru gilda auðvitað og þó að þessar reglur séu einkum hugsaðar með börn í huga þá eru merkingarnar þannig séð algildar. Þær eiga að vera aðgengilegar öllum og snúast annars vegar að aldursmerkingum og hins vegar að því á hverju merkingin er byggð. Þannig er t.d. kynlíf eða annað slíkt merkt með sérstöku merki, ofbeldi með öðru merki o.s.frv. Samkvæmt 3. gr. laganna skal ábyrgðaraðili setja sér verklagsreglur um framkvæmd matsins í samræmi við alþjóðlega viðurkennd skoðunarkerfi fyrir kvikmyndir og tölvuleiki. Í verklagsreglunum á að taka mið af barnaverndarsjónarmiðum, einkum líta til söguefnis, orðfæris, beitingu ofbeldis, sýningu nektar og kynlífs og neyslu fíkniefna. Þá segir í 3. gr. að öll eintök kvikmyndar eða tölvuleiks og hvers konar umbúðir eigi að vera greinilega merktar upplýsingum um aldurstakmörk. Eftirlit með framkvæmd laganna hefur verið í höndum Barnaverndarstofu í samstarfi við lögreglu. En nú liggja reyndar fyrir ákveðnar hugmyndir í nýju frumvarpi um fjölmiðla, sem verður kynnt á næstu dögum og er þegar hafin kynning á, að færa þetta eftirlit til nýrrar Fjölmiðlastofu. Þar af leiðandi gæti þetta breytt eftirliti með framkvæmd laganna. Svo ég fari aðeins nánar út í þetta fyrirkomulag á mati og merkingum kvikmynda og tölvuleikja, þá hafa framangreindir ábyrgðaraðilar sameinast um sameiginleg alþjóðleg skoðunarkerfi fyrir kvikmyndir og tölvuleiki, svonefnt Kijwijzer fyrir kvikmyndir, og svonefnt PEGI-kerfi fyrir tölvuleiki. Samræmd aldursflokkun og innihaldsmerking myndefnis í kerfunum fer þannig fram að mynd sem er t.d. leyfð öllum til sýningar er auðkennd með bókstafnum L á grænum grunni. Fyrir það efni sem er aldursflokkað eru flokkarnir 7 ára, 12 ára, 16 ára og 18 ára með mismunandi litamerkingum. Til viðbótar aldursflokkamerkingu eru, eins og ég greindi frá áðan, sérstakar innihaldsmerkingar með táknmyndum fyrir ofbeldi, kynlíf, eiturlyf, hræðslu, fordóma eða misrétti og blótsyrði. Þannig að í raun og veru á þetta kerfi að vera til staðar, spurningin er hins vegar hvernig framkvæmdin er og hvernig eftirlit með henni er. Hv. þingmaður spurði á hverju ég byggði afstöðu mína. Það liggur fyrir að það hefur verið sátt í samfélaginu um að auðkenna beri með merkingum og jafnvel beri að fylgja því strangar eftir að það sé merkt. Þetta á ekki síst við um tölvuleiki sem eru auðvitað gagnvirkir, ólíkir kvikmyndum og byggjast hreinlega á því að sá sem leikur í leiknum nær árangri, hvort sem það er með því að drepa fólk eða nauðga því eða misþyrma því á annan hátt. Þetta getur auðvitað haft mjög skaðleg áhrif á þroska, ekki síst ungra barna. Það skiptir því mjög miklu máli að merkingar sem þessar séu með réttum hætti á hverjum tíma.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hennar. Ég varð reyndar fyrir smávonbrigðum með svörin að því leytinu til að þau sneru mikið til að merkingum mynda vegna barna. Ég var sérstaklega að tala um myndir sem innihalda kynferðisglæpi og langar að ítreka það hvort ekki sé hægt á einhvern hátt að merkja þessar myndir með þeim rökum sem ég var með varðandi sérstaklega þennan þátt því það eru miklu fleiri en börn sem hafa orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi.

Virðulegi forseti. Svo ég skýri kannski betur það sem ég sagði hér áðan eru aldursflokkamerkingarnar bara einn hluti kerfisins, það eru þessar innihaldsmerkingar sem eiga í raun og veru að vera mjög skýrar og snúa að kynlífi og ofbeldi, það á að vera sérstaklega merkt eins og lögin eru hugsuð og regluverkið núna. Skyldan er þegar fyrir hendi í lögum að merkja með þessum innihaldslýsingum. Það sem ég vék sérstaklega að hér áðan var hvað varðaði framkvæmd með eftirlitinu eða eftirlit með framkvæmdinni sem hugsanlega mætti vera betra, en innihaldsmerkingarnar eiga sem sagt að vera til staðar, bæði fyrir börn og fullorðna, óháð aldri.