Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. fjögur í dag fer fram umræða utan dagskrár um stöðugleikasáttmálann. Málshefjandi er hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir. Forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umtalsefni starfsemi ECA, þ.e. fyrirhugaða starfsemi fyrirtækisins á Keflavíkurflugvelli. Þessi umræða hefur öll verið slitin úr samhengi, það hefur verið unnið að undirbúningi þessa máls í langan tíma, í fullu samráði við ríkisstjórn Íslands og með þátttöku stofnana á vegum hennar. Þetta fyrirtæki mun eingöngu vinna í friðsamlegum tilgangi og það mun aldrei taka þátt í hernaðaraðgerðum, enda starfa þar ekki hermenn og hvorki munu þotur þeirra bera vopn né starfsmenn. Þetta fyrirtæki mun eingöngu vinna með ríkisstjórnum þeirra landa sem eru samþykkt af Sameinuðu þjóðunum og Evrópusambandinu, auk þess sem þau munu þurfa samþykki íslenskra stjórnvalda vegna íslenskra flugrekstrarleyfa. Starfsemin hér á landi mun snúast um viðhald á þeim búnaði sem fyrirtækið hefur og þjálfun starfsmanna að einhverju leyti. Því mun fylgja mikil uppbygging og mikil atvinnusköpun. Þetta mun hafa í för með sér störf fyrir sennilega á þriðja hundrað manns. Þar af má reikna með að þurfa að ráða 60–100 íslenska flugvirkja til starfa hjá þessu fyrirtæki til að sinna viðhaldi á flugflota þeirra. Þetta mun auka umsvif mikið á Keflavíkurflugvelli og renna enn frekari stoðum undir starfsemi vallarins. Það eru mér mikil vonbrigði, virðulegi forseti, að þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir í gær hefur samgönguráðherra ekki samþykkt að hafa utandagskrárumræðu um þetta mál. Hann bar við önnum í störfum sínum vegna þess hve mikið dagurinn í gær var tekinn undir lagasetningu á verkfall flugvirkja. Ég held að þess séu ekki mörg fordæmi að ráðherra í ríkisstjórn skorist þannig undan því að taka þátt í umræðu um svo mikilvægt mál. Ég held að menn ættu að kynna sér þetta mál 

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að vekja athygli á því agaða þrekvirki sem almannavarnayfirvöld í Rangárþingi hafa unnið á síðustu sólarhringum eftir að gos hófst í Eyjafjallajökli um miðnætti aðfaranótt sunnudags um síðustu helgi. Þá hófst mjög mikil viðbragðsáætlun og rýmingaráætlun sem hefur verið mikilfenglegt að fylgjast með hvernig hefur gengið eftir. Núna í morgun funduðu þingmenn Suðurkjördæmis með almannavörnum í Rangárþingi sem hafa undir forustu Kjartans Þorkelssonar sýslumanns unnið þar einstakt starf sem hefur verið mjög merkilegt að fylgjast með á síðustu dögum og vikum, hvernig allt kerfið var ræst út, gert ráð fyrir því versta, svæðið rýmt á tveimur klukkustundum og síðan var viðbúnaðarstigið lækkað og lagað að aðstæðum eftir að upplýsingar bárust og raunverulegar aðstæður vegna gossins lágu fyrir. Sú rýmingaráætlun sem fór í gang var með ólíkindum fumlaus og yfirveguð og gekk alveg sérstaklega vel. Það eina sem yfirmenn almannavarna upplýstu okkur þingmenn Suðurkjördæmis um í morgun að hefði ekki gengið eftir eins og vænst var var símboðun, það væru einu veikleikarnir í kerfinu og þar vantaði betra kerfi sem mundi kosta 100 millj. kr. að koma upp fyrir landið allt og næði þá til allra skráðra og óskráðra númera, ferðamanna og allra annarra sem eru með síma á þeim svæðum sem þarf að rýma. Hér er um að ræða mjög alvarlegt mál ef hamfarahlaup úr Kötlu gengi eftir. Sumir hafa talað um að gos úr Eyjafjallajökli sé hvellhetta fyrir Kötlugos. Nú hefur verið farið í gegnum hina ýtrustu viðbragðsáætlun sem gekk mjög vel og það var aðdáunarvert að fylgjast með því hvernig almannavarnayfirvöld hafa staðið að undirbúningi á síðustu árum og missirum eins og núna kemur fram við þær 

Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að brýna Samtök atvinnulífsins til að ganga fram af ábyrgð á þeim viðsjárverðu tímum sem nú fara í hönd. Í gær settum við lög á verkfall flugvirkja vegna þeirra alvarlegu áhrifa sem það hefði í för með sér til skemmri og lengri tíma fyrir viðkvæmt efnahagslíf Íslands. Þannig eru núna slíkir tímir að jafnvel hinn helgi verkfallsréttur víkur fyrir þjóðarhag. Í gær var breytt lögum um stjórn fiskveiða. Um flesta þætti þeirrar breytingar ríkir ágæt sátt en tímabundið heimildarúrræði sem hugsanlega gæti leitt til þess að boðin verði upp nokkur hundruð tonn af skötuselskvóta hefur orðið til þess að Samtök atvinnulífsins hafa einhliða sagt upp stöðugleikasáttmálanum. Því ber að halda rækilega til haga í opinberri umræðu að ríkisstjórnin hefur freistað þess að ná samkomulagi um þetta mál við Landssamband íslenskra útvegsmanna en þvergirðingshætti þeirra er ekki við jafnað. Frekja þeirra er svo yfirgengileg að slíkt kom ekki til tals. Þess ber líka að geta að LÍÚ lagði til við sjávarútvegsráðherra á síðasta ári að útgefnar veiðiheimildir yrðu 500 tonn umfram ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. Það er því ekki af sérstakri umhyggju fyrir lífríkinu sem framganga þeirra markast. Það getur ekki verið að atvinnulífið allt sé svo ábyrgðarlaust að það fylgi forustu sinni að málum vegna nokkur hundruð tonna af skötusel sem ekki er einu sinni víst að verði ráðstafað sem aflaheimildum. Það verður að hvetja samtökin til að hugsa eins og allir Íslendingar gera nú, hvað er best fyrir Ísland á þessum tímapunkti, í stað þess að hugsa fyrst og fremst um eigin hagsmuni. Málflutningur Samtaka atvinnulífsins er fyrirsláttur og framganga þeirra fyrst og fremst varðstaða um kerfi sem mikill meiri hluti þjóðarinnar er algjörlega á móti. 
            


             Virðulegi forseti. Ég kem enn og aftur upp undir liðnum um störf þingsins til að leita samstöðu þingheims um atvinnuuppbyggingu í landinu.  Virðulegi forseti. Auknar veiðiheimildir hljóta að koma til greina um þessar mundir. Sá sem hér stendur hefur á síðustu vikum og mánuðum talað við fjölda skipstjórnenda, fiskverkenda og sjómanna víða á landinu og þar eru menn á einu máli um óvenjulega mikla fiskgengd jafnt um norðvestanvert landið sem og fyrir austan land, en þar segjast menn sjaldan hafa upplifað annað eins lífríki í hafinu og nú um stundir.

Þeir segja þetta á hverju ári, Sigmundur.


             Við eigum að hlusta á þessa fiskifræðinga okkar, hæstv. utanríkisráðherra. Virðulegi forseti. Hvað er hér í húfi? Hundruð starfa hringinn í kringum landið. Ef frekari veiði verður ekki leyfð horfum við fram á 2–3 mánaða stopp í fiskvinnsluhúsum landsins yfir hábjargræðistímann. Mér verður ekki síst hugsað til ungs skólafólks í þessu sambandi. Hér verður engin áhætta tekin. 30.000–40.000 tonna auknar veiðiheimildir eru innan áhættumarka en þær geta líka gert gæfumuninn, jafnt í störfum sem gjaldeyrisöflun. Ég skora á þingheim að brýna ráðherra sjávarútvegsmála í þessum efnum. Það er hans að breyta reglugerð. Útfærslan getur verið með öllu sniði en hún verður einkanlega að fjölga störfum og koma byggðunum til góða. Hér þarf þingheimur að standa saman. Oft var þörf en nú er nauðsyn.

Virðulegur forseti. Eins og oft áður eru undir þessum lið rædd mörg athyglisverð umræðuefni. Ég vil byrja á að taka undir þakkir hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar til almannavarnafólks á Suðurlandi sem hefur staðið sig afar vel í þeim aðstæðum sem það glímir við núna varðandi eldhræringar á Suðurlandi. Hins vegar get ég ekki tekið undir boðskap hv. þm. Róberts Marshalls sem fór mikinn í brýningu til Samtaka atvinnulífsins og sagði LÍÚ standa í baráttu í varðstöðu um kerfi sem ósætti væri um. Þá segi ég: Kerfi sem ég hélt að væri samkomulag um að setja í nefnd til endurskoðunar. Það er nákvæmlega það sem þetta snýst um, ekki eins og hann vildi vera láta, nokkur hundruð kíló af skötusel. 
             Ég vil líka brýna hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson sem kemur hér aftur og aftur og talar um atvinnumálin. Ég er honum sammála. Ég vil brýna hann til að taka þá umræðu við þá sem sitja við ríkisstjórnarborðið og samflokksmenn sína og hinn stjórnarflokkinn. Ég bið hann að leggja okkur Suðurnesjamönnum lið vegna þess að í þriðja sinn á örfáum vikum rísa upp á afturlappirnar afturhaldsöfl innan þessara stjórnmálaflokka og ætla sér að koma í veg fyrir brýna og þarfa atvinnuuppbyggingu á svæði sem glímir við mikið atvinnuleysi. Við sjáum hér tækifæri; einkaspítali, það mátti ekki af því að það var orðið einka-, þá er það skotið niður; virkjanir, það má ekki virkja eða nýta orkuna nema til einhverra verkefna sem þessu fólki eru þóknanleg og núna kemur fyrirtæki sem væri sannarlega hægt að skilgreina sem nýsköpunarfyrirtæki sem þykir fínt orð í þessum herbúðum, kemur með flugvélar sem á að halda við og reka og sinna tækniþjónustu við, 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Frú forseti. Mig langar að ræða aðeins um skuldir heimilanna sem eru gríðarlega miklar eins og við þekkjum öll. Mörg þúsund heimili ná því miður ekki endum saman á milli mánaðamóta og margar fjölskyldur eru að ganga á áralangan sparnað sem nú fer þverrandi. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að leiðrétta þurfi með almennum aðgerðum skuldir íslenskra heimila sem eru þau skuldugustu í heiminum. Við höfum gert það í á annað ár. Það var þess vegna mikið fagnaðarefni í morgun að efnahags- og skattanefnd þingsins skyldi hafa farið af stað í þá vinnu, í fyrsta lagi að greina skuldastöðu íslenskra heimila sem er ekki öllum ljós og í öðru lagi að athuga hvert svigrúmið er innan bankanna til að mæta skuldugum heimilum með því að leiðrétta skuldir þeirra. Þessi skoðun fer nú fram á vettvangi efnahags- og skattanefndar og ég vek athygli á því að nú hafa þingmenn náð samstöðu um að setjast yfir þetta verkefni sem við framsóknarmenn höfum talað fyrir í á annað ár. Þetta er fagnaðarefni og ríkisstjórnin mætti taka þessi vinnubrögð sér til frekari eftirbreytni vegna þess að fréttir dagsins í dag um að aðilar vinnumarkaðarins ætli að segja upp stöðugleikasáttmálanum munu hafa veruleg áhrif á það uppbyggingarferli sem við viljum öll sjá fara fram hér á landi á næstu mánuðum. Helst þurfum við aðgerðir strax. Við þurfum að ná samstöðu á Alþingi um að leiðrétta skuldir heimilanna. Við þurfum samstöðu í íslensk stjórnmál til að ráðast að þessum stóru verkefnum og ég vona að þau vinnubrögð sem nú er verið að leiða í gegn á vettvangi efnahags- og skattanefndar séu það sem koma skal í anda samstöðu og samvinnu á vettvangi Alþingis. Því miður sýnist mér þó fátt benda til þess 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir að brýna þingið í að skapa hér atvinnutækifæri. Ég hvet hv. þingmann til að tala við efsta mann á lista í sínu eigin kjördæmi fyrir Samfylkinguna, hæstv. samgönguráðherra, sem hefur ekki tíma til að tala við hv. þm. Jón Gunnarsson um atvinnumálin. Kannski hefur hann tíma 12. apríl þegar þingið kemur aftur saman, ég veit það ekki, en ég hvet hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson og forseta þingsins til að sjá til þess að hæstv. ráðherra hafi tíma til að ræða atvinnumálin, í þessu tilfelli við hv. þm. Jón Gunnarsson.

Hárrétt.

Þetta er hneisa.

Já.

Virðulegi forseti. Hér verður á eftir að frumkvæði hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur rætt um stöðugleikasáttmálann. Hér kom hv. þm. Róbert Marshall og sagði okkur frá því að ASÍ kallar framgöngu ríkisstjórnarinnar offors. Nú skal spinna, nú skal búa til stríð við LÍÚ. Það vantar einhver góð mál hjá ríkisstjórninni og nú skal bara spinna. Stöðugleikasáttmálinn er aukaatriði. Það að skrifa undir það að vera með sátt í sjávarútvegsmálum, að vinna með aðilum vinnumarkaðarins í sjávarútvegsmálum, er aukaatriði. Nú skal spinna. Allt annað er aukaatriði. Virðulegi forseti. Við erum í gríðarlega alvarlegum málum hér, ekki út af ytri aðstæðum heldur vegna þess að við erum með ríkisstjórn sem er fullkomlega ábyrgðarlaus. Í gær kom hæstv. forsætisráðherra hingað og skrökvaði að þinginu, sagði að það kæmi sér á óvart 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því þegar ég kem hérna upp að taka undir hrós til heimamanna í Rangárþingi og sýslumannsins þar fyrir það hvernig þeir hafa staðið að því að sinna almannavörnum í því eldgosi sem nú stendur yfir. Það sýnir hvað fyrirhyggjan og samvinna allra skiptir gríðarlega miklu máli. Það sýnir líka fram á að það er hægt að treysta heimamönnum fyllilega af því að þeir vita gjarnan best hvernig hlutirnir eru. Það er ekki hægt að segja það sama um ríkisstjórnina, að hún sýni samvinnu eða fyrirhyggju. Hún réðst í gegnum þingið í gær í sambandi við skötuselinn. Algjörlega á eigin ábyrgð og vitandi vits setur hún hann á spil. Það er margbúið að segja að stöðugleikasáttmálinn sé í húfi ef þetta blessaða skötuselsmál fari í gegn. Hér hefur verið sagt að það skipti engu máli og það sé fyrst og fremst LÍÚ sem gangi fram með offorsi. Það er einfaldlega ekki rétt. ASÍ hefur gagnrýnt þetta harðlega svo og allir hagsmunaaðilar í sjávarútvegi. Þetta dæmist auðvitað bara beint á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Það er fleira sem stöðugleikasáttmálinn átti að standa vörð um. Hann átti að standa vörð um frið á vinnumarkaði og hann átti að standa vörð um uppbyggingu í atvinnumálum. Tökum Suðurnesin sem dæmi, þar átti að vera Helguvíkurverkefni og það átti að ryðja öllum hindrunum úr vegi fyrir 1. nóvember. Þar er afar lítið að gerast. Gagnaver á Suðurnesjum er stopp. Menntastofnunin Keilir fær ekki fullkominn stuðning frá ríkisstjórninni. Nýting skurðstofu HSS, það var settur þvergirðingur fyrir það, það verkefni er stopp. Núna síðast er nýsköpunarverkefni sem kallað er ECA. og snýst um þotur, viðhald og uppbyggingu þeirra, fjöldann allan af störfum og nýfjárfestingu en þá segir ríkisstjórnin: 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að gera athugasemd við að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hafi vænt hæstv. forsætisráðherra um ósannindi án þess að fá athugasemd frá forseta. Mér finnst ekki eðlilegt að þingmenn  Ég kem hér upp til þess að ræða undarleg viðbrögð Samtaka atvinnulífsins við því frumvarpi sem við samþykktum í gær sem fól m.a. í sér að gefnar verði út viðbótaraflaheimildir í skötusel. Í frumvarpinu eru mikilvæg ákvæði sem stuðla að aukinni atvinnu, sjósókn, aukinni línuívilnun, vinnsluskyldu uppsjávarafla, minni kvótatilfærslu, aukinni veiðiskyldu o.s.frv. Þetta eru allt þættir sem skipta verulegu máli til eflingar atvinnu og bættra lífsskilyrða í sjávarbyggðum landsins. Þetta láta Samtök atvinnulífsins eins og vind um eyru þjóta og ætla nú að segja upp stöðugleikasáttmálanum á grundvelli nokkur hundruð tonna í skötusel. 
             Hverjir eiga mestra hagsmuna að gæta af þeim stöðugleikasáttmála sem náðist ef ekki Samtök atvinnulífsins og aðrir aðilar þess?  
            

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka heils hugar undir þakklætisorð hv. 1. þm. Suðurk. Björgvins G. Sigurðssonar í garð heimamanna í Rangárvallasýslu og allra sem þar hafa komið nærri. Starf þeirra eftir eldsumbrotin hafa vakið verðskuldaða aðdáun og virðingu allra. Umfjöllunarefni mitt er þetta fyrirtæki ECA sem er, hvað sem menn vilja, hernaðartengt fyrirtæki sem er andstætt stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og andstætt samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar kemur fram að Ísland verði boðið fram sem vettvangur friðarumræðna. Við ætlum í alþjóðasamstarfi að leggja áherslu á þróunaraðstoð, mannréttindi, kvenfrelsi og þar fram eftir götunum, að framlag Íslands til friðargæslu í heiminum verði fyrst og fremst á sviði sáttaumleitana, uppbyggingar borgaralegra stofnana, jafnréttis og mannúðarmála. Þetta fyrirtæki fer ekki þar inn. Það fer líka í bága við aðra hagsmuni Reykjaness. Náttúruperlan Reykjanes er alveg ótrúleg uppspretta af náttúrufyrirbærum og öðru slíku og perla í ferðaþjónustu sem slík herþotustarfsemi mundi óhjákvæmileg spilla.  
            

Virðulegi forseti. Aðeins fyrst að skötuselsmálinu, það sýnir hvað Samfylkingin hefur litla þekkingu á sjávarútvegsgeiranum, þeir eru að tóna þetta mál niður. Þeir tala um nokkur hundruð tonn. Í frumvarpinu stendur 2.000 tonn og það er meira en nokkur hundruð tonn, og það er vegið að grundvallarforsendum fiskveiðistjórnarkerfisins í þessu frumvarpi. Þess vegna er þessi ágreiningur. Það er magnað að heyra hv. þm. Atla Gíslason ræða málefni ECA á þessum vettvangi. Það er ljóst að þetta mál hefur verið unnið með samþykki og vitneskju ríkisstjórnarinnar og af hennar hálfu. Þeir aðilar sem þarna eru að byggja upp fyrirhugaða starfsemi hafa verið að því með velvilja ríkisstjórnarinnar.  Hæstv. fjármálaráðherra kom inn á þetta í útvarpsviðtali á síðasta ári þar sem hann sagðist ekki hafa athugasemdir við þessa starfsemi af því að hann teldi hana ekki snúa það mikið að hernaði. Hér er um vopnlausar vélar að ræða og hér er ekki um að ræða starfsmenn sem bera vopn. Eða telja einhverjir að íslenskir flugvirkjar og íslenskir starfsmenn muni vera með vopnaburð eða taka þátt í herþjónustu af einhverju tagi í kringum þessa starfsemi? Svo er ekki. En að þetta sé andstætt samstarfssáttmála ríkisstjórnarinnar er ekki rétt. Það er greinilegt að þeir háu herrar sem þar sitja telja ekki svo vera. Þeir hafa staðið í þessum viðræðum, þeir hafa tekið þátt í þessu. Þetta fyrirtæki er farið að kynna málið vegna þess hversu langt það er komið, m.a. á heimasíðu sinni, og allir sem vilja geta kynnt sér starfsemi þess, hún er ekkert leyndarmál. Þetta er ekkert leyndarmál af hálfu þessa fyrirtækis. 

Virðulegur forseti. Mig langar að ræða mál sem var á dagskrá í gær, lagasetningu um bann við verkfalli flugvirkja. Þar upplifði ég, að mér finnst, eina ferðina enn óvandaða lagasetningu sem var keyrð í gegn á miklum hraða og á röngum forsendum. 2. gr. laganna framlengir kjarasamning flugvirkja með lögum, þeir eru sviptir verkfallsrétti fram í október 2010. Engu að síður héldu þingmenn hér fram við umræður um frumvarpið og eins fulltrúar í samgöngunefnd að deiluaðilar ættu að halda áfram samningaviðræðum og reyna að komast að nýju samkomulagi. Lögin sjálf framlengja kjarasamninginn og það sem mér fannst skína í gegn í þessum umræðum í gær er að það vantar tilfinnanlega inn í þingið þekkingu á kjaramálum og kjaradeilum. Nú veit ég ekki hvernig stendur á því en samgöngunefnd, sem greinilega lagði sig fram í gær við að vanda vinnu sína við málið og nefndarmenn voru alls ekkert á því að haska því af, hafði einfaldlega ekki tíma til að kynna sér það. Það þurfti að afgreiða það með afbrigðum, það þurfti að afgreiða það með hraði. Það var engin þekking fyrir hendi á sögulegum aðgerðum varðandi lagasetningu á verkföll og þegar verkfallsréttur er afnuminn. Þess vegna gerðist það í þinginu í gær að í fyrsta skipti í kjaradeilusögu landsins var verkfallsréttur afnuminn án þess að brýnir öryggishagsmunir væru í húfi. Það hefur ekki verið gert áður í íslenskum kjaradeilum. Hér voru peningalegir hagsmunir í húfi og ég leyfi mér að halda því fram að það hafi verið einfaldlega vegna þess að þingmenn hafa ekki nægar upplýsingar á milli handanna um með hvaða hætti lagasetningar á kjaradeilur hafa gengið hingað til. Það er brýnt í þessu máli 

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að byrja að ræða um svokallað skötuselsfrumvarp sem var samþykkt hér í gær. Nú kemur hver hv. þingmaðurinn á fætur öðrum og segir að þetta hefði ekki átt að raska neinu, þetta séu nokkur hundruð tonn. Í frumvarpinu er talað um allt að 2.000 tonna heimild til ráðherra. Menn geta hártogast um að þeim hafi ekki verið kunnugt um það eða að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki verið kunnugt um það en það var öllum fullljóst og öllum var kunnugt um það hverjar afleiðingarnar af þessu máli yrðu, þ.e. að stöðugleikasáttmálanum yrði sagt upp. Þess vegna benti ég við umræðuna í gær á að það hljóti þá að vera allir þessir litlu hagsmunir og þetta litla mál á báða bóga. Það er mjög sérkennilegt að menn skuli búa til fleiri vandamál en við þurfum á að halda því að nóg höfum við af þeim til að leysa. Vegna spunans í kringum þessa LÍÚ-grýlu hjá mörgum hv. þingmönnum ítreka ég líka að öll aðildarfélög sjómanna og hagsmunaaðila í sjávarútvegi mótmæltu þessu ásamt ASÍ. Svo geta hv. þingmenn sagt að ASÍ sé bara ekki ábyrgt vegna þess að það fari ekki eftir persónulegum skoðunum einstakra þingmanna. Þetta er ekki ábyrgt. Það er allt of mikið í húfi við þessar erfiðu aðstæður. Ég held í raun og veru að Samfylkingin hafi verið að búa sér til eitthvert spunamál út í þjóðfélagið til að það gleymi öllum málunum þar sem Samfylkingin er með buxurnar á hælunum. Þannig upplifi ég það. Virðulegi forseti. Ég kem líka hér upp til að fagna og taka undir með hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni þar sem hann brýndi okkur þingmenn til að sýna samstöðu um að fara að skapa atvinnu í þessu landi. Ég tek heils hugar undir með honum og ég er farinn að halda, virðulegi forseti, og er reyndar ekki lengur í vafa um að það er meiri hluti fyrir því á Alþingi Íslendinga að bæta við aflaheimildir. Ég spurði hv. þm. Guðbjart Hannesson að því hér um daginn eftir að sú saga komst á kreik frá Vinstri grænum að Samfylkingin stæði í vegi fyrir því að bæta við aflaheimildir. Vilji hv. þm. Guðbjarts Hannessonar er til að gera það, hv. þm. Sigmundur Ernir brýnir þingið í að standa saman þannig að ég tel að það sé orðin samstaða um það 

Frú forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að óska þingheimi hjartanlega til hamingju með samþykkt þessa frumvarps sem hér liggur fyrir. Það felur í sér „fortakslaust bann við því að bjóða upp á nektarsýningar eða að gera með öðrum hætti út á nekt starfsmanna eða annarra sem á staðnum eru“ eins og stendur í frumvarpinu. Þetta mál hefur áður verið til umræðu á Alþingi og er endurflutt núna. Þingmenn úr öllum flokkum standa að því. Í mínum huga er verið að brjóta í blað í Íslandssögunni með samþykkt þessa frumvarps og ég óska að endingu enn og aftur okkur öllum hjartanlega til hamingju með þetta.

Virðulegur forseti. Við höfum rætt þetta mál nokkrum sinnum á Alþingi og ég vil halda því til haga að hv. þáverandi þm. Kolbrún Halldórsdóttir flutti það fyrst. Hún varð síðar ráðherra og sú er hér stendur tók þá við keflinu. Það gleður mig mjög mikið að finna þennan ferska andblæ sem ríkir á Alþingi núna. Upp á síðkastið höfum við tekið mjög mikilvæg skref sem margir jafnréttissinnar hafa barist fyrir. Ég nefni bann við kaupum á vændi, kynjakvótann í stjórnum fyrirtækja og núna þetta, að við fellum á brott heimildina sem var nýtt fyrir nektarsýningar. Það er mjög gott að við náum þessari samstöðu hér og það er sérstaklega mikið gleðiefni að sjá að þingheimur er meira og minna sammála núna, en þegar við afgreiddum kynjakvótann var einn stjórnmálaflokkur mjög ósáttur við það, því miður. Við erum að fara fram af mikilli nærgætni, það er búið að ræða þetta oft, staðirnir vissu að þetta væri í vændum og þeim er líka gefinn kostur á nokkrum aðlögunartíma af því að þetta tekur ekki gildi fyrr en 

Frú forseti. Ég fagna samþykkt þessa frumvarps heils hugar og óska okkur öllum til hamingju með það. Alþjóðlegar rannsóknir sýna að þessir nektarstaðir eru gróðrarstía mansals, vændis, eiturlyfjasölu og eru undirstaða klámvæðingar. Ég þakka öllum sem hafa lagt hönd á plóg, ég hef getið þeirra í fyrri ræðum mínum en þó vil ég sérstaklega nefna nafn fyrrverandi hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur. Enn og aftur, til hamingju.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta samgöngunefndar um frumvarp til laga um landflutninga. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund þau Svanhvíti Axelsdóttir og Karl Alvarsson frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti, Ólaf Jónsson frá Skeljungi hf., og Lilju Jónsdóttir hæstaréttarlögmann og Nótt Thorberg frá Landflutningum Samskipum. Umsagnir bárust frá ríkislögreglustjóra, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samskipum hf., Vegagerðinni, Skeljungi hf., Byggðastofnun, Neytendastofu, SVÞ – samtökum verslunar og þjónustu, flutningasviði samtakanna og Umferðarstofu. Markmið þessa frumvarps eru að laga reglur um landflutninga að því rekstrarumhverfi sem greinin býr núna við og þeim breytingum sem orðið hafa á því sviði. Gildandi lög á þessu sviði eru lög nr. 24/1982, um flutningssamninga og ábyrgð við vöruflutninga á landi. Núgildandi lög grundvallast á tillögum frá Landvara, félagi íslenskra vöruflytjenda, sem aftur eru byggðar á reglum um flutningssamninga og flutningaábyrgð annars staðar á Norðurlöndunum. Talið var tímabært að fara yfir regluverkið á þessu sviði með heildarendurskoðun í huga. Í því skyni skipaði þáverandi samgönguráðherra í október 2006 starfshóp til að endurskoða lög nr. 24/1982. Starfshópurinn var auk fulltrúa samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytis skipaður fulltrúum flytjenda og kaupenda þjónustu og er frumvarp það sem hér er til umfjöllunar afrakstur af vinnu þessa starfshóps. Með frumvarpinu eru kynntar fjölmargar breytingar og nýmæli frá núgildandi lögum sem fjallað er ítarlega um í frumvarpinu. Breytingarnar lúta m.a. að gildissviði laganna, en þar er m.a. lagt til að lögin gildi um allan vöruflutning með ökutæki á landi og gildi því bæði um vörusendingar sem fluttar eru milli bæjarfélaga og innan sama bæjarfélags, auk þess sem lögin gilda um flutning hvort sem greitt er fyrir hann eður ei. Einnig eru gerðar breytingar á ákvæðum er varða flutningssamninginn og fylgibréf. Reglur frumvarpsins um fjárhæð bóta miða að því að gera reglurnar ítarlegri svo auðveldara sé að ákvarða bætur þegar vara skemmist eða glatast. Það nýmæli er því lagt til að bótafjárhæð verði takmörkuð og fjárhæðin miðuð við 12,5 SDR þótt heimilt verði að semja um hærri bætur. Ein meginbreytingin sem lögð er til með frumvarpinu snýr að ábyrgðarreglum. Hvað ábyrgð flytjanda varðar er horfið frá hlutlægri ábyrgð með nánar tilgreindum undantekningum eins og núverandi lög gera ráð fyrir og þess í stað lagt til að tekin verði upp sakarlíkindaregla, þ.e. að sönnunarbyrði verði hjá flytjanda um að hann eigi ekki sök á tjóninu. Slík leið er að einhverju leyti mildari en ábyrgðarregla sú sem stuðst er við í dag. Sem dæmi má nefna getur samkvæmt gildandi lögum flytjandi borið ábyrgð á tjóni sem rakið verður til sakar óviðkomandi þriðja aðila, t.d. ökumanna annarra ökutækja eða þjófa, og tjóni sem hlýst af tilviljun eins og bruna og umferðarslysi, einnig ef tjón má rekja til bilunar eða galla í ökutækinu sem notað er til að flytja vöruna. Þá er í frumvarpinu kveðið skýrar á um reglur er varða ábyrgð sendandans. Meiri hluti samgöngunefndar tekur undir þau sjónarmið að tímabært hafi verið að taka reglur á þessu sviði til heildarendurskoðunar og telur frumvarp þetta til bóta og til þess fallið að skýra það regluverk sem stuðst er við í flutningum á vöru innan lands. Þær breytingar sem hér eru lagðar til eru þess eðlis að þær stuðla að skilvirkara og sanngjarnara starfsumhverfi fyrir aðila sem koma að landflutningum. Fram komu þær athugasemdir við frumvarpið að skilgreining nokkurra hugtaka samræmdist ekki skilgreiningu sömu hugtaka í gildandi umferðarlögum. Áréttar meiri hlutinn mikilvægi þess að samræmis sé gætt við skilgreiningu helstu hugtaka á þessu sviði og vekur í því sambandi athygli á að á næstu dögum verður lagt fram á Alþingi frumvarp þar sem umferðarlög eru tekin til heildarendurskoðunar og er hugtakanotkun í samræmi við það í því frumvarpi sem hér um ræðir. Einnig ræddi nefndin sjónarmið er snúa að knöppum tímafresti til handa móttakanda vöru, sbr. 27. gr. frumvarpsins. Það er mat meiri hlutans að þrír dagar verði að teljast mjög hæfilegur tími og vekur meiri hlutinn í því samhengi athygli á því að framangreint ákvæði byggir á mati starfshópsins og er athygli vakin á því að einn í hópnum var fulltrúi notenda þjónustunnar. Meiri hluti samgöngunefndar leggur því til að frumvarpið verði samþykkt. Hv. þm. Þór Saari sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið skrifa Björn Valur Gíslason, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Björgvin G. Sigurðsson, Róbert Marshall og Steinunn Valdís Óskarsdóttir. Virðulegi forseti. Það er ekki mikið meira að segja um þetta frumvarp sem slíkt. Þær athugasemdir og umsagnir sem bárust samgöngunefnd sneru að umfanginu til mest að hugtakanotkun og samræmingu hugtaka í þessu frumvarpi við sér í lagi umferðarlög. Eins og kemur fram í nefndarálitinu verður innan skamms lagt fram nýtt frumvarp til umferðarlaga þar sem hugtökin verða orðin samræmd. Það sem kemur fram í frumvarpi til landflutningalaga sem við erum að ræða hér verður fært til samræmis við það sem má vænta í frumvarpi til umferðarlaga sem verður lagt fram innan skamms. Það þótti ekki við hæfi að laga hugtakanotkun í þessu frumvarpi að gildandi lögum sem hugsanlega eru þá við það að taka breytingum hvað þetta varðar. Að öðru leyti komu athugasemdir frá tveim flutningafyrirtækjum við aðallega tvær greinar frumvarpsins, 27. gr. og 2. gr., þar sem þau töldu verulega á rétt sinn gengið. Það var hins vegar mat nefndarinnar eftir að hafa farið yfir umsagnir, fengið gesti á fundinn og rætt þessi atriði nokkuð ítarlega að allrar sanngirni væri gætt í frumvarpinu. Leggur nefndin því til að þessar lagagreinar verði samþykktar óbreyttar eins og aðrar þær sem eru í frumvarpinu og mælt var hér fyrir.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til landflutningalaga. Í upphafi máls míns vil ég segja að það er ekki mikill pólitískur ágreiningur um málið. Þó eru þrjú atriði sem við í minni hlutanum gerum athugasemdir við, sérstaklega eitt þeirra. Að minnihlutaálitinu stendur ásamt mér hv. þm. Árni Johnsen. Minni hlutinn fagnar því að löggjöf um landflutninga sé löguð að því rekstrarumhverfi sem greinin býr við og breytingum sem orðið hafa á þessu sviði og gerir því ekki athugasemdir við megininntak frumvarpsins. Minni hlutinn vekur athygli á atriðum sem komu fram í umsögnum hagsmunaaðila um málið og taka hefði mátt til endurskoðunar við vinnslu frumvarpsins í nefndinni. Í ljósi athugasemda þeirra leggur minni hlutinn til að breytingar verði gerðar á frumvarpi því sem hér er til umfjöllunar. Í fyrsta lagi telur minni hlutinn rétt að vekja athygli á nauðsyn þess að orðið „vara“ sé skilgreint þannig að forðast megi misskilning. Mat minni hlutans er að óljóst sé hvað telst til vöru í skilningi frumvarpsins sem getur valdið óþarfaóvissu. Við fengum ábendingar um þetta, virðulegi forseti, í umsögnum frá aðilum þar sem vakin var athygli á því að orðið „vara“ er ekki skilgreint og það geti þýtt það að ef menn eru að keyra úr húsgrunnum, moka upp úr húsgrunnum, þurfi þeir í raun og veru að gefa út fylgibréf fyrir því og eins ef þeir keyra inn í grunninn aftur til baka. Þetta er kannski lítið mál en eigi að síður væri mjög mikilvægt og skynsamlegt að þetta lægi algjörlega ljóst fyrir. Það kom reyndar fram í máli hv. þm. Björns Vals Gíslasonar áðan að meiri hlutinn tæki undir það að skilgreina þyrfti þetta nánar. Hann vísaði til þess að verið væri að leggja fram ný umferðarlög og þar kæmi þetta hugsanlega fram. Ég fór tiltölulega fljótt yfir það en sá það ekki þar. Þetta er því góðfúsleg ábending um það sem menn gætu rætt frekar milli 2. og 3. umr. Í öðru lagi telur minni hlutinn að ákvæði 27. gr. frumvarpsins sem kveður á um þann frest sem móttakandi hefur til að veita vöru viðtöku sé ósanngjarnt þar sem tímamörk eru allt of þröng og gefa móttakandanum ekki nægjanlegt svigrúm. Lagt er til í frumvarpinu að það séu einungis þrír dagar sem móttakandi vöru hefur til þess að taka við vörunni án þess að hún fari til baka eða flutningsaðili leggi hald á hana. Okkur sem stöndum að minnihlutaálitinu finnst þetta vera of skammur tími, þrír dagar. Við getum sett það í samhengi við það að menn fái vörur á föstudegi eða fimmtudegi og viðkomandi aðili væri ekki heima, þá gæti hann ekki náð í vöruna á mánudeginum vegna þess að fresturinn væri útrunninn. Nú er ég ekki að segja að það gerist oft en það er samt í lagafrumvarpinu ákvæði þess efnis, flutningsaðili getur lagt hald á vöruna af því að þessir þrír dagar eru liðnir. Það er það sem stendur í lagafrumvarpinu. Í einni umsögninni kom tillaga um 30 daga en við erum öllu hógværari og gerum tillögu um að þetta verði lengt upp í sjö daga, þ.e. menn hefðu eina viku til að ná í vöru sína á flutningamiðstöðina svo að hún yrði ekki send til baka ef menn lentu í einhverju óþarfaveseni. Því verður að halda til haga og er líka hugsunin á bak við þetta að flutningsaðilarnir séu ekki með vöruskemmur fyrir þá sem eru að fá til sín vörur, en þrír dagar eru allt of skammur tími að okkar mati og eðlilegra væri að hafa sjö daga, þ.e. eina viku. Við væntum þess að þetta verði skoðað að sjálfsögðu líka á milli 2. og 3. umr. Við leggjum til, virðulegi forseti, að 3. og 4. mgr. 27. gr., sem hv. þm. Björn Valur Gíslason fór aðeins yfir áðan, verði felldar brott. Fram komu þau sjónarmið hjá umsagnaraðilum að verði þessi ákvæði að lögum geti það valdið miklum erfiðleikum í flutningum og starfsemi flytjenda. Minni hlutinn tekur undir þessi sjónarmið og vekur athygli á því að verði umrædd ákvæði að lögum felur það í sér að skráður móttakandi geti móttekið vörur án þess að hann sé skuldbundinn til þess að greiða flutningsgjald eða annan áfallinn kostnað hjá flytjanda. Um er að ræða verulega íþyngjandi ákvæði og minni hlutinn telur auk þess fráleitt að flytjandi sem er ekki aðili að samningi sendanda og móttakanda líði fyrir samskipti þeirra og hugsanlegar deilur. Til að setja þetta í örlítið samhengi, virðulegur forseti, þá eru heimildarákvæði í 3. og 4. mgr. sem gera það að verkum að móttakandi vöru getur tekið við vörunni án þess að skuldbinda sig til að greiða hana. Allir vita að þegar flutningsaðilar flytja vörur fyrir fyrirtæki og einstaklinga, menn eru kannski að flytja matvæli og annað, þá getur hugsanlega einhver starfsmaður í viðkomandi verslun eða fyrirtæki tekið á móti vörunum og flutningsfyrirtækið afhendi þar með vörurnar. En eftir sæti það að móttakandinn, þó að hann hafi tekið á móti vörunum, er ekki skyldugur til að greiða fyrir kostnaðinn vegna heimildarákvæða í 3. og 4. mgr. Þetta er að okkar mati algjörlega óviðunandi vegna þess að það er mjög óeðlilegt að móttakandi vöru geti tekið við vörunni án þess að skuldbinda sig til að greiða fyrir flutninginn fyrir vöruna. Ef það kemur upp hefur flytjandinn í raun og veru ekki nein tök til að innheimta skuldina fyrir flutninginn vegna þess að varan er farin og þar af leiðandi haldsrétturinn. Þetta er því mjög sérkennilegt ákvæði og olli okkur í nefndinni miklum vonbrigðum, að menn skyldu ekki ræða þetta frekar eða taka meira tillit til þess. Og ástæðan fyrir því er sú, virðulegur forseti, að kaupandi og sendandi gera með sér ákveðið samkomulag um að sá sem kaupir vöruna semur við ákveðið flutningsfyrirtæki. Síðan flytur sá sem selur vöruna hana með öðru flutningsfyrirtæki, kannski á hærri taxta, og þá er hugsunin sú að móttakandinn geti bannað að greiða fyrir þann flutning en jafnframt móttekið vöruna. Það eru í raun og veru engin haldbær rök að mínu mati í þessu ákvæði. Það væri mun skynsamlegra að menn hefðu þetta þannig að ef maður móttekur vöruna er maður búinn að viðurkenna það að ætla að greiða fyrir flutninginn á vörunni. Það eru bara eins og maður segir eðlileg vinnubrögð. Síðan er þetta líka þannig að þegar menn gera samning, fyrirtæki gera samning sín á milli, móttakandi og sendandi, þ.e. fyrirtækið sem selur vöru og fyrirtæki sem kaupir vöru, þá er flutningsaðilinn sem slíkur ekki aðili að þeim samningi. Það er samningur sem er fyrir utan verksvið hans. Sá sem flytur vörur þarf að vera tryggur með það að ef einhver móttekur vöru skuldbindur sá hinn sami sig sannarlega til þess að greiða fyrir vöruna. Þetta er það ákvæði sem við gerum helstar athugasemdir við. Okkur finnst mjög sérkennilegt að þetta skuli vera áfram í frumvarpinu. Ég vænti þess eins og ég sagði áðan að tekið verði tillit til þess milli 2. og 3. umr. í nefndinni og þetta verði skoðað ítarlega og menn athugi þetta vegna þess að einnig er á það bent í umsögnum um frumvarpið að þetta stangast hugsanlega á við samningalög. Það er því margt sem þarf að skoða. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í upphafi máls míns er ekki stór pólitískur ágreiningur um frumvarpið en það er aðallega þetta þrennt sem ég hef nefnt, þ.e. að skilgreina orðið „vöru“ frekar sem er kannski smáatriði en getur samt orðið stórt ef kemur upp einhver misskilningur. Í öðru lagi að afhendingartíminn yrði lengdur úr þremur dögum í sjö daga. En stærsta atriðið sem við gerum alvarlegustu athugasemdina við er að flutningsaðili sé settur í þá aðstöðu að þurfa að rukka fyrir flutning. Þó svo móttakandi hafi tekið við vöru geti hann eftir sem áður neitað að greiða fyrir reikninginn og flutningsaðili lendi þá í lögfræðideilum við móttakanda og sendanda vegna einhvers samkomulags sem þeir hafa gert en flutningsaðili hefur enga aðkomu að og hefur engin tök á að kynna sér.

Virðulegur forseti. Við höldum áfram umræðu um frumvarp til stjórnarskipunarlaga, um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Fyrsti flutningsmaður málsins er hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson. Þetta mál lýtur að mjög brýnum lýðræðisumbótum. Í 1. gr. frumvarpsins segir að 31. gr. stjórnarskrárinnar skuli orðast svo, með leyfi forseta, svo við rifjum aðeins upp innganginn að þessu máli: „Á Alþingi eiga sæti 63 þjóðkjörnir þingmenn, kosnir leynilegri hlutbundinni kosningu til fjögurra ára. Landið er eitt kjördæmi. Í lögum um kosningar til Alþingis skal kveðið á um úthlutun þingsæta og þess gætt að hver samtök fái þingmannatölu í samræmi við heildaratkvæðatölu sína. Þau stjórnmálasamtök koma þó ein til álita við úthlutun þingsæta sem hlotið hafa minnst þrjú af hundraði af gildum atkvæðum á landinu öllu.“ Hér er um að ræða, virðulegur forseti, einhverja mestu lýðræðisumbót sem um getur sem hægt er að hugsa sér að hrinda í framkvæmd, þ.e. þeirri sjálfsögðu lýðræðisumbót að jafna atkvæðisréttinn þannig að hver landsmaður hafi eitt atkvæði, hvorki meira né minna. Jöfnun atkvæðisréttar milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis hefur lengi verið deilumál. Eins og flutningsmaður kom inn á í gær þegar hann reifaði málið hefur þetta hlutfall færst frá því að vera á einhverju tímabili 1:6 í það að vera nú sem stendur u.þ.b. 1:2 þar sem landsbyggðarkjördæmin þrjú hafa u.þ.b. tvöfalt vægi miðað við þau kjördæmi sem eru á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. Reykjavík norður, Reykjavík suður og Suðvesturkjördæmi. Þessi misréttur í atkvæðavægi gerir það að verkum að stór hluti landsmanna hefur í rauninni bara hálft atkvæði í alþingiskosningum og er að sjálfsögðu óásættanlegt. Hér er náttúrlega um sjónarmið að ræða sem voru barn síns tíma og eiga einfaldlega ekki við lengur og alls ekki við í landi sem vill kalla sig lýðræðisríki. Það er svo aftur annað mál og fyllilega réttmætt hvernig beri að tryggja hagsmuni landsbyggðarinnar í framhaldi af því að atkvæðisréttur er jafnaður því að núna búum við við þá stöðu að um helmingur alþingismanna er úr þessum þremur svokölluðu landsbyggðarkjördæmum og vissulega mun vægi landsbyggðasjónarmiða á Alþingi minnka við slíkar umbætur. Ég leyfi mér að varpa fram þeim mikilvægu spurningum: Hvernig eru hagsmunir landsbyggðarinnar svo miklu öðruvísi en hagsmunir höfuðborgarsvæðisins? Búum við ekki öll í einu landi? Ég held að þessi mismunur hafi einfaldlega verið ofgerður undanfarin ár og áratugi þó að landsbyggðin standi vissulega höllum fæti í fjölmörgum málum. Ísland er undir öllum venjulegum skilgreiningum félagsfræðinnar og landfræðinnar skilgreint sem borgríki. Þau einu tvö lönd í heiminum sem eru með stærra hlutfall íbúa sinna á einum ákveðnum punkti landsvæðis eru Hong Kong og Singapúr. Ísland er í þriðja sæti hvað varðar þéttbýlismyndun á einum stað. Þetta er eitthvað sem við þurfum einfaldlega að viðurkenna og fara að vinna út frá því, þó með það í huga að tryggja áfram hagsmuni landsbyggðarinnar sem sannarlega fara ekki saman við hagsmuni höfuðborgarsvæðisins. Við þurfum að tryggja þá hagsmuni með öðrum hætti en lýðræðisskekkju. Það er spurning hvernig það er gert en ég leyfi mér að benda á að í mörgum tilvikum, eins og t.d. við yfirfærslu þjónustuverkefna til sveitarfélaga, hefur þurft að loka fjölmörgum skólum hingað og þangað um landið. Í mörgum minni sveitarfélögum eru skólarnir sjálfir kannski kjarni þess samfélags sem þar er. Það er náttúrlega mjög vont mál fyrir öll samfélög þegar kjarna þeirra er einfaldlega lokað og læst og fyrirbærið flutt annað. Minni þjónusta á landsbyggðinni í fjölmörgum málum er að sjálfsögðu mjög slæm. Hér er ekki bara um skóla að ræða heldur t.d. vegasamgöngur, netsamgöngur, símasamband og fjölmargt fleira sem hingað til, eða þar til fyrir nokkrum árum að einkavæðingarbylgjan gekk yfir, landið var alltaf undir. Allt landið var rafvætt á sínum tíma. Það var allt landið símavætt á sínum tíma. Nú búum við hins vegar við þá stöðu að þeir staðir sem eru netvæddir eru fyrst og fremst helstu þéttbýlisstaðir því þar er það arðsemiskrafan sem ræður. Við megum ekki láta þá skekkju halda áfram eða versna við það að gera landið að einu kjördæmi. Jafnframt því að fagna þessu frumvarpi mjög, sem ég tel að hafi í sjálfu sér algjört gildi sem slíkt, tel ég sjálfsagt að samhliða því verði þeim atriðum velt upp þar sem, eins og ég sagði áðan, sannarlega landsbyggðarhagsmunir fara að einhverjum hluta ekki saman við höfuðborgarsvæðið. Höfuðborgarsvæðið milli Hvítár í Borgarfirði og Hvítár í Ölfusi er orðið eitt atvinnusvæði. Það þarf að vinna þar að skipulagsmálum með það í huga og sinna þeim svæðum, ef til vill á annan hátt, sem eru utan þess. Í sóknaráætlun 20/20, sem er í allsherjarnefnd, er þetta svæði sérstaklega skilgreint. Hvað svo sem því líður er jöfnun atkvæðisréttar, eins og ég sagði áðan, brýnasta lýðræðismálið og sú skekkja sem hefur verið í atkvæðavægi þarf að líða undir lok. Atkvæðisréttur manna má einfaldlega ekki breytast við það að flytjast á milli landshluta. Sú kæra sem barst inn á þing að loknum síðustu kosningum frá fjölskyldu sem hafði flutt af landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðið og hverrar atkvæðisréttur helmingaðist við flutninginn er náttúrlega í rauninni fáránleg. Þetta frumvarp lagar það. Mig langar að ljúka máli mínu, frú forseti, á því að þakka fyrir framlagningu þessa frumvarps og fagna því að á því eru flutningsmenn úr öllum flokkum. Það eru fjölmargir meðflutningsmenn að frumvarpinu og brýnt er að það fari hratt og vel í gegn. Ég vil að endingu ljúka máli mínu á því að vitna í lokaorð greinargerðarinnar þar sem segir einfaldlega, með leyfi forseta: „Engin haldbær rök eru fyrir því að vægi atkvæða sé misjafnt eftir búsetu fólks. Aðrar leiðir en kosningakerfið eru miklu eðlilegri til þess að bæta stöðu einstakra byggða til búsetu í þeim.“

Frú forseti. Ég verð nú að byrja á að leiðrétta hv. þm. Þór Saari, það eru engir sjálfstæðismenn á þessu frumvarpi. Ég á lögheimili í Suðvesturkjördæmi, Kraganum svokallaða. Íbúar þar, sem og annars staðar á höfuðborgarsvæðinu, hafa skertan kosningarrétt í samanburði við aðra landsmenn. Það fyrirkomulag stangast hreinlega á við mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og hljótum við því öll að fagna frumvarpinu, jafnvel sjálfstæðismenn. Ég fagna því einnig að lagt er til að þröskuldurinn inn á þingið verði lækkaður úr 5% niður í 3%. Vegna hins háa þröskuldar eiga smærri framboð mjög erfitt uppdráttar og margir leggja ekki í að bjóða fram við þessi skilyrði. Í þessum háa þröskuldi felst því mikil þöggun því að mun fleiri en fjórflokkurinn hafa margt gott til málanna að leggja. Ég trúi því að með því að lækka þröskuldinn fái fleiri raddir að heyrast og í því felast lýðræðisumbætur og gróska í samfélagsmálum. Ég tel að allir þingmenn eigi að vera þingmenn allra landsmanna. Ég held að hið svokallaða kjördæmapot, sem felst í því að þingmenn landsbyggðarinnar veiti fé heim í hérað, minnki og fjárframlög til ákveðinna verkefna og þau verði metin með faglegri og málefnalegri hætti en áður, nái frumvarpið fram að ganga. Frú forseti. Mér finnst í raun svo sjálfsagt, nú þegar fyrsti tugur 21. aldarinnar hefur runnið sitt skeið á enda, að við förum í þessar lýðræðisumbætur. Og ekki bara það að gera landið að einu kjördæmi og jafna vægi atkvæða heldur einnig að ráðast í fleiri lýðræðisumbætur. Ég vil stjórnlagaþing sem hefði raunverulegt vægi, þjóðaratkvæðagreiðslur í meira mæli og persónukjör þar sem hægt er að velja á milli lista. Nú eru umbrotatímar og einmitt nú eigum við að taka kerfið til róttækrar endurskoðunar. Breytingarnar þurfa að koma fram hratt og sársaukafullt. Núna er einmitt rétti tíminn til breytinga. Ég styð þetta mál en eins og komið hefur fram í greinargerð hefur tillagan verið borin fram af og til frá 1927. Alþingi virðist því ófært um að breyta þessu vegna þess að slíkar breytingar stangast á við hagsmuni margra þingmanna. Því er svo mikilvægt að við fáum stjórnlagaþing sem fyrst og það á ekki að vera ráðgefandi heldur alvöru. Mikilvægt er að tryggja þátttöku almennings í því og lágmarka áhrif stjórnvalda og stjórnmálaflokka eins og frekast er kostur.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til stjórnarskipunarlaga um að breyta kjördæmaskipun þannig að landið verði eitt kjördæmi. Þetta er náttúrlega gömul umræða og hefur átt langan aðdraganda. Menn blanda inn í þetta atkvæðavægi milli kjördæma. Það var fundin ákveðin lausn á því á sínum tíma þegar tekin voru upp sex kjördæmi, að það mætti aldrei vera meira en tvöfalt, það var fjórfalt áður. Menn náðu meira lýðræði að því leyti. Ég hef alltaf verið á móti mismunandi atkvæðavægi en féllst á það á sínum tíma að þetta væri gott skref. Það má vel vera að við þurfum að skoða það aftur. Síðan koma líka þröskuldar inn í umræðuna. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir 3% þröskuldi. Þar sem þingmenn eru 63 er hann eðlilega 1,6% vegna þess að það er 1:64. Það er þröskuldur. Sá sem nær ekki því fylgi fær engan þingmann af þessum 63 ef landið væri eitt kjördæmi. Núna er það þannig með kjördæmin, Reykjavík norður með 11 þingmenn, þar er 8% þröskuldur til að komast inn, það er 1:12, og Reykjavík suður sömuleiðis. Í Norðaustur- og Suðurkjördæmi er 9% þröskuldur og í Norðausturkjördæmi er 10% þröskuldur. Í Suðvesturkjördæmi er 7,7% þröskuldur til að komast inn. Þannig að flokkur sem hvergi nær 7,7% kemur ekki manni að. Þetta er nokkuð hár þröskuldur. Þetta er eitt sem er kannski ólýðræðislegt við núverandi kerfi. Þetta er sem sagt umræðan um þröskuldana. Eftir því sem þröskuldarnir eru hærri þeim mun erfiðara er fyrir litla flokka að komast inn en hins vegar hefur verið sagt að það sé jákvætt því að það hindrar það að það sé mjög mikið af litlum flokkum sem stundum valda ákveðinni óreiðu. Það hefur sýnt sig í sumum þingum að það er varla hægt að mynda ríkisstjórn út af óreiðu, sem er heldur ekkert voðalega æskilegt. Við erum sem sagt með hérna 8–10% þröskuld innbyggðan í núverandi kerfi. Svo er það spurningin um einmenningskjördæmi á móti einu kjördæmi. Einmenningskjördæmi tíðkast í Bretlandi og eru mikill lýðræðishalli. Hvers vegna? Vegna þess að flokkur sem í öllum kjördæmum nær meiri hluta - ef það eru þrír flokkar að keppa og einn flokkurinn nær meiri hluta í öllum, segjum bara 35% í öllum, fær hann alla þingmennina eins og þeir leggja sig. Í Bretlandi kemur í ljós að það er eiginlega nánast útilokað fyrir frjálslynda að komast nokkurn tímann inn í stjórn, af því að þeir lenda alltaf undir í svo mörgum kjördæmum. Þannig að einmenningskjördæmi eru slæm en þau hafa þann kost að persónan er kjörin. Það eru persónur kjörnar sem þýðir það að þingið verður með mjög sterka persónuleika. Svo eru það hinar öfgarnar, landið allt eitt kjördæmi, þar gerist það að persónurnar hverfa. Í dag erum við með í hverjum flokki, eða stærri flokkunum, sex þingmenn sem eru forsvarsmenn flokksins í viðkomandi kjördæmi. Þeir hafa ákveðið vægi. Þeir eru sjálfstæðir. Þeir eru sjálfstæðir í sínu kjördæmi og þeir eru sjálfstæðir innan flokksins. Flokksræðið minnkar. Þegar það er einmenningskjördæmi er ekkert flokksræði eða nánast ekki. Í Bretlandi getur ekki verið mikið flokksræði því að menn eru bara kosnir út á sjálfan sig í viðkomandi kjördæmi. Þannig að flokksræðið er nánast ekkert í Bretlandi en í landi sem er eitt kjördæmi, sem býr við fullkomið lýðræði að því leyti að þar eru öll atkvæði jöfn og allt slíkt, mun flokksræðið vaxa alveg gífurlega, vegna þess að það verður bara einn maður efstur á hverjum lista og hann mun hafa heilmikið að segja, hann verður miklu sterkari en í núverandi kerfi. Við getum bara tekið Samfylkinguna eða Sjálfstæðisflokkinn eða hvern af þessum stærri flokkum, þar eru mjög margir sjálfstæðir einstaklingar sem eru efstir í sínu kjördæmi. Þetta er nú ekki alveg svona einfalt eins og menn vilja vera láta. Það skemmtilega er, frú forseti, að við kjördæmaskipunina síðast, eða breytinguna, var fundin millileið þarna á milli. Á milli þess að hafa landið allt í einmenningskjördæmum og hins vegar að hafa landið allt sem eitt kjördæmi. Það var fundin millileið að vera með sex kjördæmi nokkurn veginn jafnstór. Það var lögð áhersla á að hafa þau nokkurn veginn jafnstór til að hafa þröskuldana sömu. Þá gerðist það skrýtna að Reykjavík er tvö kjördæmi, sem er afskaplega skrýtið og allt að því asnalegt í augum margra, sérstaklega þegar maður fer sem þingmaður Reykjavíkur í prófkjör og fer í eitt prófkjör en getur svo endað í hvoru kjördæminu sem er eftir tilviljun nánast. Þetta er ekki alveg svona einfalt. Ég skil alveg vilja þeirra sem vilja hafa landið allt eitt kjördæmi. Ég hef hlustað á umræðuna. Ég hlustaði líka á umræðuna í þjóðfélaginu um það að þetta muni auka lýðræðið og allt slíkt, en það koma þessir agnúar upp, þá vex flokksræðið. Hvað er til ráða? Það er t.d. að vera með sterkari prófkjör þannig að allir flokkar þurfi að tilkynna fjórum mánuðum fyrir kosningar að þeir ætli að bjóða fram, sem náttúrlega minnkar lýðræðið pínulítið, en síðan verði sameiginlegt prófkjör allra flokka. Þá velur kjósandinn einn lista og raðar innan hans í einu sameiginlegu prófkjöri. Hugmyndin sem kom fram í vor var að gera þetta á kjördag en þá er búið að flytja prófkjörskosninguna inn í kosningar til Alþingis. Þannig að einstaklingarnir innan hvers flokks eru að berjast fram að kjördegi og geta ekki almennilega barist fyrir hugsjónum síns flokks. Þannig að það er ekkert voðalega sniðugt að flytja prófkjörið inn í kosningarnar sjálfar. Ég hef lagt til að menn ættu að skoða það að hafa prófkjör allra flokka samtímis, svona þremur, fjórum mánuðum fyrir kosningar. Þá eru sárin gróin sem myndast í prófkjörum þar sem einstaklingar slást og menn geta svo farið í kosningar með raðaðan lista á eftir sem kjósendur almennt hafa valið. Menn geta þá ekki leikið þann leik, eins og gerðist á Siglufirði þar sem 106% kusu í prófkjöri, þ.e. einhverjir kusu örugglega í tveimur flokkum. Þannig að það eru ýmsar leiðir til. Svo er til skemmtileg hugsun eins og Þjóðverjar eru með þar sem þeir eru bæði með flokkakjör og persónukjör. Ég vildi gjarnan að hv. stjórnarskrárnefnd, sem fær það til skoðunar, liti aðeins á það. Við getum eins haft 40 þingmenn sem kosnir eru með þessum hætti sem hér er talað um, landið allt eitt kjördæmi. Þeir yrðu þá sterkir sem slíkir en síðan getum við haft 23 sem almenningur í sömu kosningu kysi úr þeim nöfnum sem eru á listum allra flokka og þyrfti ekki endilega að binda við það að kjósa sama flokkinn og mann í þeim flokki. Menn gætu t.d. farið og kosið einn lista, t.d. D-listann af því að ég er hlynntur honum, svo geta menn kosið mann af einhverjum öðrum lista og þá yrði talið fyrst hverjir eru með flest persónukjörsatkvæði og svo mundu menn raða á listana á eftir. Þannig að ef einhver maður er mjög vinsæll í einhverjum flokki, segjum Framsóknarflokknum eða einhverjum öðrum flokki, er hugsanlegt að kjósendur annarra flokka mundu kjósa hann og hann yrði með mest kjör í einstaklingskosningu og mundi þar af leiðandi brjóta niður það flokksræði sem myndast við það að vera með landið eitt kjördæmi. Ég vil gjarnan að menn skoði einhverjar af þessum leiðum og finni lausn í stað þess að fara úr einum vandanum í annan því að mér sýnist að allt stefni í það.

Frú forseti. Ég vildi nota tækifærið til að þakka öllum þingmönnum vel fyrir sem hafa tekið þátt í meðflutningi og umræðum um málið, því eins og hv. þm. Þór Saari sagði er þetta eitt stærsta lýðræðisumbótamálið sem við vinnum að núna. Þetta er grundvallarmál og það á mikinn stuðning í öllum flokkum. Ég talaði við marga þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem lýstu sig nokkuð fylgjandi málinu, þótt þeir væru enn þá að velta því fyrir sér kostum, göllum og agnúum eins og hv. þm. Pétur Blöndal nefndi áðan. Hann var með margar ágætar hugmyndir. Eins og vakin hefur verið athygli á í dag þurfum við í fyrsta lagi að skilja alveg á milli byggðasjónarmiða og mannréttindasjónarmiða. Það er annað mál og við leysum það öðruvísi. Ég held að fátt muni gagnast byggðum okkar meira en að allir þingmenn Íslendinga séu þingmenn allrar þjóðarinnar. Það dregur úr vægi sérhagsmuna og þrengri kjördæmahagsmuna og vinnur landinu öllu mikið gagn. Hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi flokksræðið og hafði áhyggjur af því. Það er sjálfsagt að skoða það. Ég held hins vegar að flokksræðið t.d. í Bretlandi, þar sem eru einmenningskjördæmi, sé alveg gríðarlegt en það helgast af öðru. Það helgast af því taki sem forusta hefur oft á sínum mönnum sem vilja komast áfram, upp stigann og í ríkisstjórn o.s.frv. og ég held að það verði til staðar sama hvaða fyrirkomulag við höfum þarna á. Ég dreg ekki í efa að margt af því sem hv. þingmaður sagði var rétt. Við þurfum að finna leið til að draga úr flokksræðinu. Ég held að persónuvalið geri það og við getum fundið aðrar leiðir til að draga enn þá meira úr því eins og þingmaðurinn nefndi áðan. Við þurfum að skoða þetta allt í samhengi. Þetta eru allt mjög góðar vangaveltur og umræður fyrir sérnefnd um stjórnarskrá sem fær þetta til umfjöllunar á næstunni. Ég ítreka og tek undir það sem kom fram áðan að hér er fyrst og fremst um að ræða mannréttindamál. Það er eins með þröskuldinn, hann má ekki vera of hár, því hann má ekki verða til þess að fæla grasrótarframboð frá því að bjóða fram 

Frú forseti. Það er rétt að með vissum tökum heldur flokksforustan í Bretlandi utan um sína hjörð. Ég hef mikið gagnrýnt flokksræði. Flokksræðið er nokkuð sterkt hér á Íslandi, eða á Alþingi, og hefur t.d. leitt til þess að nú er búið að sækja um aðild að Evrópusambandinu þótt ég sé nærri sannfærður um að vilji meiri hluta þingmanna stendur ekki til þess. Það er búið að gera ýmsar aðrar ráðstafanir líka, t.d. held ég að það hafi örugglega verið flokksræðið sem var að verki þegar lögin um Icesave voru samþykkt um áramótin en ekki sannfæring viðkomandi þingmanna, enda er hún orðin dálítið hjákátleg núna. Flokksræðið er mjög slæmt. Kjördæmapot er það líka. Kjördæmapot hefur mér alltaf fundist óþolandi. Ég nota vegi úti á landi líka og ég er margoft búinn að segja að ég hef keyrt í gegnum velflest jarðgöng hér á landi og nota þau. Landsbyggðarfólk, ef ég má kalla það því nafni, notar aðstöðuna í Reykjavík líka, flugvöllinn, vegina og vegakerfið, menninguna o.s.frv., þannig að ég vil bara að hv. þingmenn horfi á allt landið sem sitt - þingmenn eiga að setja ramma utan um þjóðfélagið í heild sinni. Þannig eiga menn að líta á hlutverk sitt, að þeir setji ramma utan um allt þjóðfélagið. Það má kannski segja að vandamálið sem við ættum að afnema sé hvað þingmenn blanda sér mikið inn í framkvæmdir með fjárlagafrumvarpinu en ekki endilega lagasetningin. Hún gildir náttúrlega um allt landið. Þegar hér eru t.d. sett umferðarlög gilda þau alveg jafnt á Siglufirði og í Reykjavík.

Frú forseti. Eins og ég sagði áðan er gott og gagnlegt að ræða agnúa sem koma upp við róttækar breytingar eins og að gera landið að einu kjördæmi. Meginmálið er þó, og við skulum hafa það í huga, að með því næst fullkominn jöfnuður á milli kjósenda þannig að misvægi atkvæða, og um leið misvægi mannréttinda, er ekki lengur til staðar. Stjórnmálaflokkarnir fengju nákvæmlega þann þingmannafjölda sem atkvæði þeim greidd segðu til um, fyrir utan að við sætum uppi með einfalt, gott og gagnsætt kosningakerfi. Ég held að það verði einmitt mikil frelsun fólgin í því fyrir marga stjórnmálamenn að vera kosnir á landslista með landið allt sem sitt kjördæmi en vera ekki bundnir beint, og meira og minna óbeint, á klafa þrengri kjördæmishagsmuna. Þeir skila yfirleitt engum sérstökum árangri og eru aldrei til góðs af því að yfirleitt viljum við öll berjast fyrir hagsmunum Íslendinga allra. Hvort sem við búum á Suðurlandi eða Vestfjörðum varðar okkur nákvæmlega jafnmikið um t.d. hvernig kvótakerfið hefur leikið margar byggðir úti á landi og lagt sumar þeirra í rúst á meðan veiðiheimildir hafa safnast saman annars staðar og dafnað. Það er óréttlæti sem við þurfum líka að taka á og vinna gegn. Aftur að kostum og göllum þess að gera landið að einu kjördæmi. Kostirnir eru yfirgnæfandi af því að við finnum leiðir til að vinna á móti ágöllum eins og hugsanlegu auknu flokksræði, sem er nú þegar til staðar en er misjafnt eftir flokkum og foringjum hverju sinni. Sumir foringjar gerast drottnunargjarnir og auka mjög flokksræðið í sínum flokkum, nefni ég nú engin nöfn, en aðrir draga úr því með persónum sínum og stjórnunarstíl. Við skulum endilega ræða þetta því allt þetta þarf að sníða að nýju fyrirkomulagi. Ég er sannfærður um að landið verður gert að einu kjördæmi og það væri mjög ánægjulegt ef stjórnlagaþing, sem fjallar vonandi um þessi mál á næstu mánuðum, kæmist að sömu niðurstöðu. Það gæti flýtt mjög fyrir þessu máli. Þetta er mjög mikið 

Frú forseti. Ég nefndi áðan að menn hefðu ákveðið að hafa sex kjördæmi nokkurn veginn jafnstór. Auðvitað getum við hvikað frá þessu og minnkað þau kjördæmi þar sem misvægið er mest. Landfræðilega er erfitt að setja upp annað kerfi. Það mætti hugsanlega skipta Reykjavíkur- og Suðurnesjasvæðinu í fjóra hluta í staðinn fyrir þrjá eins og gert er núna, sem sagt að hafa Reykjavík norður, Reykjavík suður og síðan Hafnarfjörð eða eitthvað slíkt. Það má sem sagt alveg laga misvægi atkvæðanna, það er tiltölulega auðvelt í núverandi kerfi. Ég held að menn þurfi ekki endilega að fara út í að gera landið allt eitt kjördæmi til þess, það er alveg hægt að laga það. Við lögum hins vegar ekki þröskuldana sem ég gat um áðan og eru 7%. Þeir munu væntanlega verða það áfram og þeir eru kannski fullháir, þessir 7–10% þröskuldar sem eru innbyggðir í núgildandi kerfi. Vel má vera að menn telji það svo mikilvægt að nauðsynlegt sé að hafa landið allt eitt kjördæmi. Eins og ég gat um áðan eru ókostirnir hreinlega þeir að við fáum meira flokksræði. Það er bara þannig. Þegar einn maður í hverjum flokki er fyrsti maður á lista mun hann hafa miklu meira vægi en í dag þar sem einn maður er fyrsti maður á lista fyrir þetta kjördæmi og annar er fyrsti maður á lista fyrir annað kjördæmi, þeir keppa innbyrðis innan flokkanna um vægi og hafa nokkuð svipað vægi. Einstaklingurinn hverfur, má segja, með því að kjördæmin eru stækkuð. Flokkurinn eða hugsjónin sem bindur flokkinn saman - það eru jú hugsjónir - fær meira vægi og einstaklingurinn hverfur. Það er kannski ókosturinn við að hafa landið allt eitt kjördæmi.

Virðulegur forseti. Sú er hér stendur er einn flutningsmanna þessa frumvarps. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að við ættum að stíga það skref að gera landið að einu kjördæmi. Ég tel að kostirnir við þá breytingu séu mun fleiri en gallarnir, auðvitað eru einhverjir gallar á henni en kostirnir eru afgerandi fleiri. Á bls. 2 í greinargerðinni kemur fram hvaða kostir eru augljósir. Þar er tínt til að það verður fullkominn jöfnuður milli kjósenda og misvægi atkvæða hverfur, þ.e. einn maður – eitt atkvæði. Í dag getur einn maður verið með hálft atkvæði, af því að ef meira misvægi er en að menn hafi hálft atkvæði á við annan mann á að færa þingmann á milli til þess að jafna þetta betur. Við þolum í núverandi kerfi að einstaka atkvæði vegi bara hálft og það má gagnrýna það, virðulegur forseti. Hér kemur líka fram að stjórnmálaflokkar fá þann þingmannafjölda sem atkvæði þeim greidd segja til um. Þetta er reyndar auðvitað hægt að tryggja með öðrum hætti. Í dag er nokkuð vel tryggt að flokkar fá þann þingmannafjölda sem atkvæði þeirra segja til um. Í þriðja lagi er sagt að með þessari breytingu, þ.e. að þingmenn verði kjörnir fyrir allt landið, muni þeir hafa heildarhagsmuni að leiðarljósi í störfum sínum en ekki þröng kjördæmasjónarmið. Það verður að viðurkennast, virðulegur forseti, að í því kerfi sem ríkir hér, og hefur ríkt í áratugi, freistast hv. þingmenn til þess að pota sínum kjördæmum að. Það er kannski ekkert skrýtið. Þeir eru kjörnir þar, eru með hugann þar og vilja auðvitað þjóna sínum umbjóðendum. Því er innifalið í kerfinu að af því að þingmenn vilja ná endurkjöri eru þeir hvattir til þess að vinna fyrir sitt kjördæmi og missa kannski sjónar á heildarhagsmunum fyrir vikið. Sú er hér stendur hefur nokkra reynslu af því og man eftir ákveðnum tilvikum hér í „denn“, það þarf ekki að fara mjög langt aftur, þar sem gífurlegur þrýstingur var oft á stjórnmálamenn frá kjördæmunum að fara í ákveðin mál og komast að ákveðinni niðurstöðu. Það mátti mjög gagnrýna aðferðafræðina í því. Þingmenn eiga oft nánast við ofurefli að etja. Þá nefni ég að til eru dæmi þess að sveitarstjórnarmenn taki sig saman í kjördæmum til þess að ná einhverju fram og þá er mjög erfitt fyrir þingmann að standa gegn því, þótt heildarhagsmunir segi kannski eitthvað allt annað. Þetta ber að hafa í huga, að kerfið hvetur til þess að menn skoði kjördæmahagsmuni kannski meira en góðu hófi gegnir. Í fjórða lagi er tínt til að kosningakerfið yrði einfalt og auðskilið með þessari breytingu og það er alveg rétt. Það skilja þetta allir. Landið er eitt kjördæmi, einn maður – eitt atkvæði o.s.frv., þetta er eins einfalt og hægt er að hafa það. Ég vil líka koma því á framfæri að við hér í norðvestri ættum að skoða hvað gengur og gerist hjá nágrönnum okkar. Bæði á Grænlandi og í Færeyjum er þetta kerfi nú þegar við lýði, þ.e. Grænland er eitt kjördæmi og Færeyjar eru eitt kjördæmi. Ég fór í útvarpsviðtal í síðustu viku hjá Heru Simonsen í færeyska útvarpinu til þess að ræða einmitt um þetta, að núna lægi frammi tillaga á Alþingi Íslendinga um að gera Ísland að einu kjördæmi. Færeyingar hafa áhuga á að fylgjast með þessum umræðum sem hér fara fram af því að þeir hafa nýlega gengið í gegnum nákvæmlega sömu umræðu. Þar í landi er eitt kjördæmi og líka á Grænlandi. Ísland er miklu minna en Grænland og byggðin þar er miklu dreifðari en hér. Fyrst þeir geta þetta ættum við að geta það líka. Í þessari umræðu er líka stundum spurt hvort þetta sé ekki rangt skref að taka því kannski kæmu allir þingmennirnir frá höfuðborgarsvæðinu. Hér búa um 70% þjóðarinnar og því má kannski segja að það væri eðlilegt að 70% þingmanna kæmu héðan, ef líta ætti á það í ákveðnu jafnvægi, en ég óttast ekki að of mikill fjöldi þingmanna komi af þessu svæði. Flokkarnir mundu allir líka vilja fá atkvæði úti á landi þannig að það yrðu frambjóðendur frá öllum landsvæðum. Síðan er það auðvitað fólksins að velja þá sem það treystir og þá sem það telur að séu hæfastir og best til þess fallnir að leiða þjóð sína áfram. Við verðum því bara að treysta á að kjósendur taki réttar ákvarðanir í þessu tilliti. Ég vil taka undir það sem kom fram áðan hjá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni, sem er 1. flutningsmaður þessa máls, að það eru mun meiri líkur en minni á því að með því að samþykkja að landið verði eitt kjördæmi farnist byggðunum vel. Það er mín bjargfasta trú að ef þingmenn eru valdir af öllu landinu og hafa landið allt sem bakland séu þeir miklu líklegri til þess að horfa á heildarhagsmuni og það eru ótvíræðir hagsmunir fólgnir í því að hafa byggð um landið. Það er ekki akkur fyrir neinn að hafa allan mannfjöldann í höfuðborginni og næsta nágrenni. Ég tel að með því að landið yrði eitt kjördæmi mundu þingmenn allir, líka þeir sem eru búsettir á höfuðborgarsvæðinu, líta einnig virkilega til með landsbyggðinni. Ég tel því að það væri öllum til góðs að stíga þetta skref, virðulegur forseti. Fram kom hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að það væri kannski betra að fara í hina áttina, þ.e. að fjölga kjördæmunum. Við erum nýbúin að fækka þeim. Við vorum með átta kjördæmi fyrir stuttu síðan og fækkuðum í sex. Þá var Reykjavík skipt upp í tvö kjördæmi, Reykjavík norður og Reykjavík suður - einhverjum mjög snjöllum datt í hug að það væri kannski hægt að skipta þessu í Reykjavík neðri hæðir og Reykjavík efri hæðir í húsum - en ég tel að við eigum ekki að minnka kjördæmin. Við tókum rétt skref þegar við ákváðum að stækka kjördæmin og fækka þeim en það verður að viðurkennast að í hvert sinn sem við höfum rætt þessi mál og gert breytingar á kjördæmaskipan hafa þingmenn fallið í þá gryfju að hugsa of þröngt um eigin hagsmuni. Það fara allir að reikna sjálfa sig út, hvað verður um viðkomandi í næstu kosningum o.s.frv. Þegar gerðar hafa verið breytingar á kosningalöggjöfinni hefur það því oft leitt til þess að við höfum fjölgað þingmönnum til þess að allir geti reiknað sig inn í næstu kosningum þar á eftir. Síðan hafa menn líka kannski viljað fá meiri aðstoð við að sinna kjördæmum sem eru stærri og það er svo sem skiljanlegt en ég tel að við eigum að geta gert þessa breytingu án þess að fjölga þingmönnum. Ég sé ekki að það sé nein þörf á því út af þessari breytingu, þ.e. gera landið að einu kjördæmi. Ég vona svo sannarlega að þingmenn líti á þetta mál í stóru samhengi, ýti því ekki frá sér á grundvelli þröngra sjónarmiða heldur skoði hvað er best fyrir almannahagsmuni. Ég er sammála því sem kom fram hjá 1. flutningsmanni, hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni, að landið verður gert að einu kjördæmi. Ég hef þá trú, það er bara spurning hvenær það verður gert. Ég held að Íslendingar muni almennt fleiri og fleiri sjá í framtíðinni að það sé skynsamlegt að gera þetta. Þetta er miklu einfaldara, einn maður – eitt atkvæði og að þingmenn hafi meiri tilhneigingu til þess að vinna fyrir landið allt í heild en ekki fyrir þrönga hagsmuni eigin kjördæmis. Ég tel hins vegar ekki að þetta mál fari hratt í gegn af því að þetta er breyting á stjórnarskrá. Ef það verður afgreitt þarf að kjósa til nýs Alþingis á milli og taka það síðan í gegn á nýju þingi til að þetta verði að veruleika. Ég á því frekar von á að þetta verði bara skoðað mjög vandlega og undirbúið núna í nefnd og síðan þegar rétti tíminn kemur, hvort sem það verður fyrir næstu kosningar eða síðar, verður þetta vonandi afgreitt. Ef það verður stjórnlagaþing, sem ég vona svo sannarlega að verði - við framsóknarmenn höfum sérstaklega ályktað um það og reyndar líka um persónuval. Það er ágætt að koma því að af því að menn voru að tala um eitthvert agalegt flokksræði. Ef við berum gæfu til þess að vera með aukið persónuval á listanum ef landið verður eitt kjördæmi þarf ekki að hafa miklar áhyggjur af flokksræðinu að mínu mati. Ef það verður stjórnlagaþing er það alla vega von mín að þaðan komi tillaga um að landið verði gert að einu kjördæmi og þá væri hægt að afgreiða það að slíku þingi gengnu, ef það yrði niðurstaðan. Virðulegur forseti. Ég styð þetta mál. Ég tel að það sé mikið framfaramál og í því séu fólgnir miklu fleiri jákvæðir hlutir en neikvæðir. Satt best að segja sé ég ekki neikvæðu hliðarnar á þessu. Ég skil þó að ýmsir aðilar á landsbyggðinni gætu óttast að missa alla þingmenn hingað til höfuðborgarsvæðisins en ég hef ekki áhyggjur af því að það verði reyndin, alls ekki.

Hæstv. forseti. Almennt er ég þeirrar skoðunar að lög eigi að vera skýr og að lögum beri að hlíta. Ef það er vilji löggjafans að banna auglýsingar á áfengum drykkjum á að hlíta því banni, það á að fara að þeim lögum. Ef við erum ósammála þessu breytum við lögunum og heimilum auglýsingar á áfengum drykkjum. Það þingmál sem ég tala hér fyrir, en meðflutningsmaður minn er hv. þm. Þuríður Backman, er nú flutt í sjötta skipti. Það hefur verið flutt fimm sinnum áður, ekki fengið afgreiðslu og þess vegna er það núna lagt fram eina ferðina enn. Áfengisauglýsingar, bæði almennt á áfengi og einstökum áfengistegundum, eru bannaðar hér á landi og hefur verið svo lengi. Það hefur þó aukist að framleiðendur og dreifingaraðilar áfengra drykkja reyni að koma þeim á framfæri í auglýsingum með því að nota líkar umbúðir og nöfn á óáfenga drykki sem þeir svo auglýsa. Flutningsmenn vilja með þessu frumvarpi reyna að loka því gati sem virðist vera á löggjöfinni þannig að framleiðendur og dreifingaraðilar geti ekki farið í kringum bannið eins og að framan er lýst. Á árinu 2001 kom út skýrsla á vegum ríkislögreglustjóra um áfengisauglýsingar. Í henni kemur m.a. fram að í Noregi taki bann við áfengisauglýsingum einnig til auglýsinga á vörum með sömu merkjum eða einkennum. Í niðurstöðum nefndarinnar er að finna tillögu um að sú leið verði einnig farin hér á landi. Það er vilji okkar að þetta verði gert og farið að þeirri ráðgjöf sem hér er vísað til úr þessari skýrslu. Ég ætla að lesa úr henni þær setningar sem snúa sérstaklega að þessu, með leyfi forseta: „Það sem vekur sérstaka athygli við norsku löggjöfina er áherslan sem lögð er á að menn geti ekki komist fram hjá banninu með því að auglýsa vöru sem heimilt er að auglýsa, en með svo sterkri tilvísan til vöru sem ekki er heimilt að auglýsa að í raun er verið að auglýsa þá vöru. Með því að auglýsa tiltekna vöru sé í raun verið að auglýsa aðra vöru. Þá virðist löggjöfin skýr og nútímaleg.“ Ég hef margoft orðið var við það hér í umræðu um þetta mál að þingmenn eru mér almennt sammála um það meginsjónarmið að reglurnar eigi að vera skýrar. Það er mjög gagnrýnivert að fjölmiðlar skuli leyfa óprúttnum framleiðendum og söluaðilum að fara fram hjá lögunum og nýta sér þá glufu sem er að finna í þessari löggjöf. Mig langar að beina orðum mínum til Ríkisútvarpsins – sjónvarpsins, ég beini orðum mínum sérstaklega til Páls Magnússonar útvarpsstjóra og spyr hvers vegna hann láti það viðgangast að dagskrá t.d. Kastljóssins sé aftur og ítrekað rofin til að fremja það sem ég kalla í reynd lögbrot. Þá eru sýndir einstaklingar að bjórþambi og það gengur þvert á anda laganna. Ég hef áður beint þessum spurningum til fyrrverandi menntamálaráðherra og jafnan fengið þau svör að fjölmiðlarnir geti ekki ritskoðað auglýsingar ef bókstafur laganna er ekki brotinn. Þeir sem eru ekki mjög sjóndaprir eða þeir sem fara að skjánum geta eflaust lesið að umræddur bjór sé léttöl, ekki áfengur. Þannig er farið á bak við bannið. Nú hefur sjónvarpið, þá ekki síst Kastljósið, sýnt okkur að það er eða vill vera afar sómakært hvað áfengisneyslu áhrærir. Ég spyr: Er nú ekki kominn tími til að sýna þann sóma í verki, háttvirtur útvarpsstjóri Páll Magnússon?

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um úttekt á virkjunarkostum fyrir álframleiðslu. Ásamt þeirri sem hér stendur eru flutningsmenn tillögunnar þau Atli Gíslason, Lilja Mósesdóttir og Davíð Stefánsson. Tillagan felur í sér að Alþingi ályktar að fela iðnaðarráðherra að láta Orkustofnun í samráði við Umhverfisstofnun taka saman yfirlit um þær virkjarnir vatnsafls og jarðvarma sem ráðgert er að framleiði orku fyrir 306.000 tonna álverksmiðju í Helguvík, 360.000 tonna álverksmiðju á Bakka við Húsavík og 40.000 tonna stækkun álbræðslunnar í Straumsvík. Þessi tillaga var lögð fram snemma á síðastliðnu hausti. Það var gert ráð fyrir að ráðherra legði fram skýrslu um málið fyrir Alþingi eigi síðar en 15. desember 2009. Sú dagsetning er augljóslega liðin því tillagan fékkst ekki rædd eða kom ekki á dagskrá. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt að dagsetningin sé einfaldlega færð og upplagt væri ef iðnaðarráðherra gæti gefið Alþingi slíka skýrslu fyrir þinglok í vor og að vegna breyttra aðstæðna yrði einblínt á fyrirhugaða álverksmiðju í Helguvík og yfirlit yfir þær virkjanir sem ráðgert er að framleiði orku fyrir það álver. Eins og við vitum krefst fátt meiri orku en álframleiðsla en hún tekur núna til sín 12.434 gígavattstundir af raforku á ári. Nú þegar verja Íslendingar um 80% af framleiddri orku hérlendis til stóriðju, þar af langmestu eða 72,7% til álframleiðslu. Það er engin þjóð í öllum heiminum sem ver svo háu hlutfalli framleiddrar orku til orkufreks iðnaðar. Þar á hins vegar ekki að staldra við, ef marka má fyrirliggjandi hugmyndir, við ætlum að verða heimsmeistarar heimsmeistaranna í því hvernig við verjum orku okkar til áframhaldandi stóriðju ef svo fer fram sem horfir. Ég hef áður gert að umtalsefni hinar ýmsu hliðar stóriðjustefnunnar. Áður en ég vík enn frekar að inntaki þessarar ályktunar sem lýtur bara að afmörkuðum þætti þeirrar stefnu er kannski rétt að tæpa á nokkrum ólíkum hliðum sem verður að hafa í huga í heildarmyndinni. Það er náttúrlega þannig - sem þessi tillaga tekur í raun ekki á - að eins og við vitum hafa stóriðjuframkvæmdir í för með sér gríðarlega eyðileggingu á náttúrunni, eiginlega eingöngu vistkerfa og landslags og lífríkis, mikla losun gróðurhúsalofttegunda. Við vitum líka að það eru ekki bara Íslendingar sem hafa sagst ætla að verða metnaðarfyllri í þeim málum heldur er þetta eitt stærsta verkefni alþjóðasamfélagsins til framtíðar, þ.e. að taka á loftslagsmálum og loftslagsbreytingum og þar er öll jörðin undir. Ferðaþjónustan er eitt alstærsta vopn og tæki okkar til þess að halda sjó í þeirri kreppu sem við finnum okkur í. Það stefnir í metár ferðaþjónustunnar núna frá upphafi. Og hvað er það sem allar kannanir sýna að ferðalangar til Íslands vilji sjá og upplifa þegar þeir koma? Jú, það er einmitt náttúra landsins og landslag sem ber höfuð og herðar yfir allt annað. Þarna liggja því augljóslega gríðarleg verðmæti. Nú síðast í morgun stóð á forsíðu Fréttablaðsins að mikill meiri hluti landsmanna vill alls ekki að slegið sé af kröfum hvað varðar umhverfisvernd, þrátt fyrir kreppuna, þrátt fyrir atvinnuleysið og þrátt fyrir þær erfiðu aðstæður sem við finnum okkur í. Ég sé að hér labbar hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins í salinn en það vakti einmitt eftirtekt mína að 31% kjósenda Sjálfstæðisflokksins er á þeirri skoðun að ekki skuli slegið af umhverfiskröfum og sama sinnis eru tæp 40% kjósenda Framsóknarflokksins. Ég held því að þetta hljóti að vera umhugsunarefni fyrir okkur öll nú á tímum þegar eilíflega og næstum því á hverjum degi er kallað á frekari stóriðju til þess, að því sagt er, að rétta úr kútnum á Íslandi. Auk þess eru þessi störf alveg gríðarlega dýr en hvert og eitt starf kostar gríðarlega fjárfestingu. Í því samhengi er ágætt að minna á að mjög margir hagfræðingar, úr öllum áttum og úr öllum flokkum, hafa bent á að þetta sé ekki rétta leiðin fram á við, óháð umhverfinu, óháð náttúrunni, heldur hreinlega efnahagslega. Í því sambandi má t.d. vitna í viðtal við Finnboga Jónsson, framkvæmdastjóra Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins, frá 3. október 2009, en hann segir að stóriðjustörf séu þau dýrustu í heimi og það síðasta sem við eigum að gera núna sé að einblína á þau heldur setja peningana í annað, eitthvað sem framkalli fleiri og fjölbreyttari sprota, enda sé lítill gróði sem sitji eftir. Í síðustu viku skrifaði Jón Steinsson hagfræðingur við Kólumbíu-háskóla álíka grein þar sem hann varaði okkur eindregið við því nú í þessu stressi og taugaáfalli yfir kreppunni og erfiðum aðstæðum að sóa okkar gríðarlega dýrmætu orkuauðlindum í áframhaldandi stóriðju. Þá kemur kannski að þeim þætti sem tillaga okkar tekur sérstaklega til en það er sú staðreynd að orkuauðlindir okkar Íslendinga eru takmarkaðar. Hugarfar okkar og orð og gjörðir hingað til og enn þá virðast ekki taka mið af þeirri staðreynd, þeim raunveruleika að þótt Ísland sé vissulega einstaklega auðugt af orkuauðlindum og orkulindum eru þær samt mjög takmarkaðar. Það verður að umgangast þær af gríðarlegri virðingu og framsýni og ef við ætlum að nýta þær þá eigum við að nýta þær á sjálfbæran hátt og að sjálfsögðu með þeim hætti sem nýtist íslensku samfélagi sem best þannig að gróðinn, arðurinn og uppbyggingin sem af verður sitji eftir heima. Til að 360.000 tonna álver megi rísa suður með sjó þarf að skrapa saman orku um gjörvallt suðvesturhornið, orku sem samsvarar heilli Kárahnjúkavirkjun. Þetta er með öðrum orðum gríðarleg óseðjandi orkuþörf. Ein af grundvallarspurningum sem þarf að svara í þessum efnum er: Hvar er orkan? Hvar er orkan sem fólk ætlar að skrapa saman hér á suðvesturhorninu til þess að reyna að seðja þetta óseðjandi álver? Eru orkulindirnar yfir höfuð til? Liggur það fyrir svart á hvítu hvað hægt er að nýta? Og ef þær eru til, er þá skynsamlegt, sjálfbært og framsýnt að nýta þær nánast allar í einmitt þetta? Til þess að vita svörin við öllum spurningum hljótum við að vilja byggja á þekkingu á umhverfinu, ítarlegri, faglegri og vandaðri þekkingu. En þá er komið að því sem þessi tillaga er að reyna að taka til en það er hversu gríðarleg óvissa ríkir um hve mikil orka er til á suðvesturhorninu til þess að seðja slíka óseðjandi orkuþörf ef fólk ætlar yfir höfuð að fara þessa leið. Í Viðskiptablaðinu 18. febrúar 2010 var farið yfir þessi mál og gerð úttekt. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni er m.a. birt ítarleg grein sem Sigmundur Einarsson jarðfræðingur skrifar, „Hinar miklu orkulindir Íslands“, þar sem hann einmitt kemst að þeirri niðurstöðu að væntanlegir virkjunarkostir á Suðvesturlandi verði allir þurrkaðir upp, plús orka frá virkjunum í neðri hluta Þjórsár fyrir álver í Helguvík, samt dugi það líklega ekki til. Eins og ég sagði í upphafi máls míns þarf 360.000 tonna álver gríðarlega orku eða sem samsvarar 630 megavöttum. Í úttekt Viðskiptablaðsins sem ég nefndi áðan kemur ýmislegt forvitnilegt fram. Þar er m.a. tafla um raforkuframleiðslu og virkjunarkostina á suðvesturhorninu í dag. Ég ætla að lesa aðeins upp úr henni vegna þess að við ræðum ekki nógu mikið um þessa hluti í því hugarfari og þeirri mýtu sem við erum stöðugt að eiga við, að hér sé bara allt fljótandi í orku sem ekkert mál sé að ná í. Raforkuframleiðslan á suðvesturhorninu eins og hún lítur út í dag, þar er Reykjanesvirkjun, 100 megavött. Í nýrri skýrslu Orkustofnunar kemur fram að þetta er ágeng nýting. Þetta er ekki sjálfbær nýting. Hágildi rafafls Reykjanesvirkjunar er 81 megavatt, ef svæðið á að endast í 50 ár, en miðgildi nýtingarinnar er 45 megavött en það blasir við að 100 megavatta vinnsluleyfi mun takmarka mjög þann tíma sem þessi vinnsla getur borið. Svartsengi er 70 megavött, Nesjavellir eru 120 megavött, smávirkjanir eru 9 megavött, Hellisheiðarvirkjun er 213 megavött. Samtals eru þetta 512 megavött. Þegar eru frátekin af þessu 485,6 megavött. Hvað er þá eftir til ráðstöfunar fyrir álver? Það eru 26,4 megavött. Hver er svo fyrirhuguð orkuframleiðsla? Það er viðbót í Hellisheiði 90 megavött, Reykjanesvirkjun er 80 megavött, þar vantar starfsleyfi og nota bene það sem ég sagði áðan um stöðuna á Reykjanesvirkjun nú þegar. Eldvörp, 70 megavött, það er nú þegar í mjög flóknu skipulagsferli, en eins og við vitum þurfa Eldvörp að sækja heimild til Grindavíkurbæjar og þar er mjög víðtækt skipulagsferli í gangi og allsendis óljóst í raun hversu mörg megavött eru þar til staðar. Þetta eru upplýsingar sem eru gefnar hér en þarf að ganga úr skugga um, en þær eru svo sannarlega ekki í hendi til nýtingar. Krýsuvík er sama dæmi. Þar er flókið skipulagsferli í gangi því að á því svæði eiga í rauninni þrjú sveitarfélög, þ.e. Hafnarfjarðarbær, Grindavík og Vogar, aðkomu þannig að þetta er í flóknu og löngu ferli. Þar er gríðarleg óvissa um heimildir og þar er líka mjög mikil óvissa um hversu mikil orka sé til staðar. Ein opinber tala segir að þar séu til staðar um 460 megavött. Sigmundur Einarsson jarðfræðingur telur þar vera til staðar um 160 megavött. En hér notum við hæstu tölurnar. Í Hverahlíðarvirkjun eru eyrnamerkt 90 megavött, samtals til ráðstöfunar 240 megavött. Orkan sem er til staðar, með fyrirhugaðari orku þar sem hæstu tölur eru nýttar, nær ekki að fullnægja álveri. Ef umframorku Landsvirkjunar er bætt við eru þar 30–50 megavött. Varðandi neðri hluta Þjórsár liggur fyrir samþykkt Landsvirkjunar um að nýta orkuna þar ekki til frekari álvera, en  Með öðrum orðum, það verður að eiga 

Forseti vekur athygli á því að tími ræðumanns er löngu liðinn.

Ég biðst afsökunar, forseti, ég lýk máli mínu núna, eftir tvö orð. … hvaðan orkan eigi að koma og hvort við viljum síðan í framhaldinu virkilega 

Forseti vill að gefnu tilefni minna ræðumenn á að þeir hafa bara ákveðinn tíma til ráðstöfunar.

Virðulegur forseti. Ég kem hér upp og gef hv. þingmanni þar með tækifæri til að tala frekar og lengur um þetta mál. Ég get alveg tekið undir með þingmanninum um að við þurfum upplýsingar. Það er alltaf af hinu góða að þeirra sé leitað. Þingmaðurinn vísaði í könnun og virtist vera mjög hissa yfir því að 31% kjósenda Sjálfstæðisflokksins vill ekki slá af umhverfiskröfum, en ég get upplýst hv. þingmann um að þrátt fyrir að hún kannski trúi því ekki viljum við sjálfstæðismenn sem viljum nýta orkuna sem við höfum í þessu góða landi okkar ekki gera það á kostnað náttúrunnar. Við viljum gera það í sátt og samlyndi og okkur hv. þingmann greinir á um mörkin á milli nýtingar og þess að njóta náttúrunnar. Það er það sem þessi endalausa deila snýst um. Það sem mig langar til að ræða líka við hv. þingmann í þessu andsvari er eiginlega atvinnumálin. Þingmaðurinn lýsti skoðun sinni á álframleiðslu í löngu máli og er ekkert sérstaklega hlynnt henni. Það þarf að nýta orku í margvíslegan annan iðnað ef við ætlum að byggja hér upp atvinnustarfsemi. Ég nefni álverið í Helguvík, sem nota bene er í þjóðhagsspám ríkisstjórnar Vinstri grænna og í áætlunum fjármálaráðuneytisins, en verkefni eins og gagnaver þarf líka orku. Spurning mín til þingmannsins er: Má yfir höfuð nýta eitthvað af orkunni í huga Vinstri grænna? Ef ekki má nota orkuna til álframleiðslu eða annarrar atvinnuuppbyggingar bið ég þingmanninn að útskýra fyrir mér hvað megi gera, hvaða atvinnutækifæri hv. þingmaður 

Frú forseti. Ég vil fyrst bregðast við athugasemd hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur um að sjálfstæðismenn vilji ekki slá af umhverfiskröfum, hvort sem ég trúi því eða ekki. Það held ég bara hreinlega að sé ekki rétt. Hvernig var t.d. með Suðvesturlínu þar sem allt varð vitlaust og umhverfisráðherra kennt um að standa í vegi fyrir öllum framförum á Íslandi? Það snýst einmitt um það hvort slá eigi af umhverfiskröfum eða ekki, hvernig við ætlum að ganga fram, hvort við ætlum að fara í hinar risastóru reddingar, sama hvað það kostar, eða ganga fram af vandvirkni og virðingu við umhverfið. Hvað má í atvinnumálum? Það má mjög margt. Það má nánast allt. Virkjunarkostir eru til staðar sem nú þegar hafa verið samþykktir. Ég nefni Búðarháls. Hvað er það sem hamlar Búðarhálsi? Það er ekki ríkisstjórnin. Það eru ekki einu sinni vinstri græn. Af hverju er ekkert að gerast þar? Hverahlíðarvirkjun. Það eru ýmsir virkjunarkostir á borðinu og hafa verið samþykktir. Spurningin er hvar mörkin eigi að liggja og hvernig við göngum fram í þessu máli. Hv. þingmaður spyr hvaða lausnir við höfum í atvinnumálum. Mig langar þá að vitna í grein hagfræðingsins Jóns Daníelssonar í Fréttablaðinu 17. mars vegna þess að ég lít svo á að hann sé hæfur hagfræðingur, þ.e. hann ætti að tala í takt við Sjálfstæðisflokkinn, en að mínu viti talar hann í rauninni meira á þeim nótum sem ég tala fyrir, þ.e. ríkið á ekki að standa fyrir stórfelldum risalausnum eins og stóriðju heldur leyfa mörgum sprotum að blómstra. Fólkið í landinu sjálft er yfirfullt af góðum hugmyndum en þær þurfa að fá að njóta sín. 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, fólkið hefur nefnilega fullt af hugmyndum. Fólkið á Suðurnesjum er búið að koma með hugmynd eftir hugmynd - sem hvað hefur gerst með? Ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna stendur í vegi fyrir þeim. Það er vandamálið sem við stöndum frammi fyrir núna. Það snýst ekki allt um stóriðju. Sjúkrahúsmálið sem ég nefndi áðan snýst ekki um stóriðju, það snýst einmitt um að virkja hugvit fólks af Suðurnesjum sem er nóg af. Þar er mikið af hugviti og margt atvinnulaust, hæft starfsfólk á heilbrigðissviði sem bíður eftir að fá vinnu. Það sama á við um flugvirkja og verkfræðinga sem gætu farið að sýsla með þessar flugvélar sem við erum að ræða um. Af því að þingmaðurinn nefndi líka ferðaþjónustuna finnst mér umræða Vinstri grænna lýsa þar ákveðinni hræsni. Ferðaþjónustan er í lagi, en hvernig koma þessir ferðamenn hingað til landsins? Koma þeir ekki með reykspúandi flugvélum sem eru búnar til úr áli? Getur það verið? Hvernig ætlar hv. þingmaður að koma þessum ferðamönnum hingað til lands? Keyra þeir ekki um í reykspúandi rútum búnum til úr áli? Ganga þeir ekki um landið sem er ákveðinn átroðningur? Af hverju er þetta í lagi en það er ekki í lagi að nýta hugvit, orkuauðlindir, af skynsemi? Ég er ekki að tala um neitt með neinum ágengum hætti, ég er ekki að mæla fyrir einhverjum risalausnum heldur deili ég þeirri skoðun með hv. þingmanni að við eigum að horfa á marga þætti og ekki setja öll eggin í sömu körfuna. Af því að álverið í Helguvík var líka nefnt hérna er rétt að halda því til haga að ekki er búið að veita starfsleyfi fyrir 340.000 tonna álveri. Það sem er búið að veita leyfi fyrir 

Frú forseti. Eins og dæmin sanna eru til margvísleg önnur atvinnutækifæri en stóriðja og líka önnur en þau að einkavæða heilbrigðiskerfið á Íslandi.  Það er hins vegar alveg rétt að ein atvinnuleið er einmitt að passa upp á að niðurskurðurinn í velferðarkerfinu verði ekki eins gígantískur og hætta er á. Það leysir engan vanda að reka fólk af Landspítala – háskólasjúkrahúsi, eða af sjúkrastofnunum um landið, til þess að reisa síðan einkaspítala suður með sjó þannig að þið ættuð nú að byrja á því að passa upp á okkar eigið velferðarkerfi eins og það er til staðar. Það er margt annað sem við getum nýtt okkar dýrmætu orkuauðlindir í, sem virkilega er svo sárt og svo dapurlegt, því að orkuauðlindir Íslands eru svo verðmætar og verða verðmætari með hverju árinu sem líður, að ég tali nú ekki um hverjum áratugnum. Það er hægt að nota þær í svo margt annað  Þarna er goðsögnin sem við erum eilíflega föst í, jafnvel þegar orkan virðist ekki einu sinni vera til staðar er þetta samt hrópað sem eina lausnin. Ég fullyrði að það brýtur niður frumkvæði fólks, sköpun  
            

Frú forseti. Ég tek heils hugar undir þessa þingsályktunartillögu. Það er ákaflega nauðsynlegt að fara í saumana á því hvernig á mögulega að afla orku fyrir 360.000 tonna álver, eins og um er rætt að byggja í Helguvík þótt leyfi hafi ekki verið fengið. Eins og hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir rakti í framsöguræðu sinni fyrir þingsályktunartillögunni hafa sterk rök verið færð fyrir því að einfaldlega sé ekki til nægileg orka á suðvesturhorninu fyrir svo stórt álver. Jafnvel þótt það yrði minna yrði afskaplega lítið til, í öllu falli mjög lítið eftir af tiltækri orku á suðvesturhorninu. Ég er þeirrar skoðunar að við séum að fjalla hér um einhverja stærstu spurningu sem blasir við í íslensku samfélagi. Við höfum farið mjög geyst í orkunýtingu á undanförnum árum. Það hefur verið gagnrýnt. Margir hagfræðingar hafa talið orkunýtingarstefnuna sem birtist í t.d. mjög stóru álveri fyrir austan hafa leitt til þenslu sem síðan leiddi til hrunsins. Þetta eru stórar spurningar og við þurfum að vera fólk til að takast á við þær. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi verið gott að skjóta frekari stoðum undir efnahagslífið á sínum tíma með því að fara út í uppbyggingu á stóriðju. Allir flokkar, a.m.k. fjórflokkurinn ef ég má kalla hann svo, hafa tekið þátt í þeirri uppbyggingu, bæði í Straumsvík og Grundartanga. R-listinn stóð á sínum tíma að orkusölu til Grundartanga. Þrír flokkar á Alþingi studdu stóriðjuna fyrir austan og framkvæmdina við Kárahnjúka. Nú er það Helguvík og það er beinlínis gert ráð fyrir þeirri framkvæmd í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar með beinum eða óbeinum hætti. Spurningin sem allir flokkar á Alþingi þurfa auðvitað að takast á við er þessi: Ætlum við að verja allri tiltækri orku á Íslandi í náinni framtíð til jafnvel eins eða tveggja stórra orkukaupenda sem eru í sama iðnaði og stærstu orkukaupendur á Íslandi eru í fyrir? Ætlum við í rauninni að verja nánast allri orku sem við seljum annað en til heimilanna til þriggja stórra orkukaupenda? Þetta mundi ég kalla að setja öll eggin í sömu körfuna. Við erum að tala um þungaiðnað, álverin. Við erum að tala um einhvern orkufrekasta iðnað sem til er, iðnað sem þar að auki hefur mjög sterka tilhneigingu til að stækka. Ég vek athygli á því að mjög margir í samfélaginu, líka þeir sem ekki hafa gagnrýnt álversuppbyggingu undanfarinna ára, eru reiðubúnir að segja: Setjum stopp hér. Höfum þessi álver sem við höfum byggt og beinum núna sjónum okkar í aðrar áttir. Við erum komin á þann punkt að við verðum að átta okkur á því að þó að við eigum orku er hún ekki endalaus, hún er takmörkuð. Nú þurfum við að ákveða hvernig við ætlum að nýta hana. Þetta er risastór, pólitísk spurning. Það er oft gert lítið úr þeim í umræðunni sem tala um „eitthvað annað“. Ég held því aftur á móti fram að aldrei náist sátt um að nýta þá orku sem eftir er nema við förum í saumana á því hvernig við getum nýtt þetta „eitthvað annað“ til þess að fá mun hærra verð fyrir þessa orku og til að skapa fleiri störf. Nú ætla ég að útlista hvað ég á við með „eitthvað annað“. Það er hægt að nýta orkuna sem við eigum eftir á næstu árum - það getur vel verið að tækniframfarir geri það síðan að verkum að við munum eiga mun meiri orku en við vitum það ekki - til sílikonframleiðslu. Við getum nýtt hana til uppbyggingar gagnavera um allt land. Við getum nýtt hana til að framleiða sólarkísil, liþíum, sem nýtist m.a. í framleiðslu á batteríum fyrir rafbíla. Við getum nýtt hana í framleiðslu á koltrefjum. Við getum nýtt orkuna til að framleiða lífrænt eldsneyti, metan o.fl., sem nýtist til gjaldeyrissparnaðar á innlendum vettvangi. Hugmyndir hafa verið uppi um risagróðurhús til stórframleiðslu á grænmeti. Við getum nýtt orkuna í það og rafbílaframleiðslu. Mig langar að taka eitt dæmi, bera saman álver og koltrefjaverksmiðju. Ef við verjum 10 megavöttum til koltrefjaverksmiðju, sem er innan við hálfur Urriðafoss í orkueiningum talið, er það fjárfesting upp á kannski 60 millj. dollara og við sköpum vinnu fyrir 60 manns ef vel tekst til. Álver er fyrir sambærileg 10 megavött með fjárfestingu upp á 24 millj. dollara og vinnuaflið er kannski sjö manns fyrir þau 10 megavött. Við getum í rauninni hugsað þetta í Urriðafossi. Margir bera miklar tilfinningar til hans. Kannski er það til þess fallið að skapa meiri sátt um virkjun Urriðafoss ef við setjum dæmið fram svona: Þar er 25 megavatta virkjun sem er um 4% af heildarorkuþörf álvers í Helguvík. Það eru kannski 22 störf í álveri en koltrefjaverksmiðja af þessari stærðargráðu væri mun stærri fjárfesting og skapaði hugsanlega um 150 störf. Ef við viljum fara út í reikningsdæmi verðum við að skoða hvernig við nýtum orkuna best. Við tölum um skynsamlega nýtingu orku og skulum einmitt taka þessa umræðu, fara í reikningsdæmið. Tilfellið er að álver er orkufrekasti iðnaðurinn og skapar einna fæst störf miðað við hverja seljanlega orkueiningu. Þetta er stærð málsins. Við erum þess vegna, segi ég, búin að byggja upp nóg af svona orkufrekum iðnaði sem gefur þetta af sér. Núna er stóra pólitíska verkefnið að búa til kerfi á Íslandi, orkusölukerfi og orkusölustefnu, sem gerir okkur kleift að nýta þótt ekki væru nema 400 megavött, svo ég tali nú ekki um 500, til að skapa mun fleiri störf en í áliðnaði í öllum þeim fjölbreyttu tegundum iðnaðar sem ég hef talið hér upp. Það er líka til þess fallið að mynda sátt um orkusöluna á Íslandi. Ef við höldum áfram á glórulausan hátt í átt að frekari uppbyggingu áliðnaðar verður ekkert eftir. Það er staðreyndin sem blasir við. Við verðum að fara að vakna. Við skulum mynda sátt á Íslandi um þau álver sem fyrir eru, við skulum hlúa að þeim, við skulum fagna þeim störfum, en við skulum jafnframt nýta það sem eftir er af hinni grænu, ótrúlega verðmætu orku sem Íslendingar eiga til að byggja upp fjölbreyttan iðnað sem dregur mun meiri fjárfestingu inn í landið og skapar mun fleiri störf fyrir íslenskt samfélag. Það er leiðin til sáttar. Ég fagna þessari tillögu. Hún er sniðin í þá átt að við reynum að snúa þessu olíuskipi sem Ísland er í þessu tilviki, reynum að breyta stefnunni. Þetta er ansi stórt vandamál vegna þess að auðvitað höfum við búið okkur til á Íslandi orkusölustefnu sem er sniðin að þörfum stórkaupenda, sniðin að þörfum álvera, stóriðju, vegna þess að við förum ekki í virkjanir öðruvísi en að hafa kaupanda til 20 ára eða eitthvað svoleiðis. Þetta gerir það að verkum - og þessar áhyggjur heyrir maður úr nýsköpunariðnaðinum, frá Fjárfestingarstofu og víðar - að við höfum ekki orkusölustefnu sem hlúir að millistórum fyrirtækjum, að smáum fyrirtækjum jafnvel, sem þegar á heildina er litið og þegar öllu er á botninn hvolft skapa mun fleiri störf og mun meiri arð fyrir þjóðarbúið.

Virðulegur forseti. Mig langar að koma hingað upp og lýsa yfir stuðningi mínum við þetta mikilvæga mál. Hér er verið að nálgast orkusölu úr annarri átt en gert hefur verið hingað til og eftir að hafa skoðað röksemdirnar fyrir þessu máli var náttúrlega kominn tími til og það kannski fyrir löngu. Ég ætla ekki að tala lengi um þetta mál en mig langar að tæpa á nokkrum mikilvægum atriðum sem eru hér í greinargerð og fylgiskjali með frumvarpinu. Hér segir t.d., með leyfi forseta, um orkunýtingu fyrir þessi fyrirhuguð álver: „Álver í Helguvík og á Bakka mundu soga til sín nær alla orkuna frá orkulindum á Suður-, Suðvestur- og Norðausturlandi, ekki bara frá jarðvarmavirkjunum heldur einnig frá vatnsaflsvirkjununum. Þar með er farin nánast öll hagkvæmasta orkan í landinu.“ Finnbogi Jónsson, framkvæmdastjóri Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins, segir m.a. í einni af sinni mörgu greinum um þetta mál, með leyfi forseta: „Hvert starf í stóriðju kostar hins vegar a.m.k. eitt þúsund milljónir, en nýsköpunarstörfin að jafnaði um 25–30 milljónir hvert og skapa mun fleiri afleidd störf heldur en stóriðja.“ Á fleiri stöðum er tæpt á þessu máli en niðurlag fylgiskjals, sem er greining Sigmundar Einarssonar jarðfræðings á mögulegum virkjunarkostum í þessu samhengi, er svolítið harkalegt, en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Því miður er það svo að stóri sannleikurinn um hinar miklu orkulindir Íslands er tómt plat. Þetta eru skýjaborgir sem eru byggðar á raupi óábyrgra manna sem ógerlegt er að vita hvort eða hvað eru að hugsa. Það er fráleitt að æða út í framkvæmdir við álver eins og gert er í Helguvík og halda að það reddist einhvern veginn þegar fyrirsjáanlegt er að það reddast ekki.“ Frú forseti. Okkur ber að fara vel með auðlindirnar. Þær eru ekki ótakmarkaðar þó að þær séu miklar og skaðinn af því að fara svo djúpt í þær eins og margir vilja er óbætanlegur. Ég leyfi mér að benda á annað í þessu samhengi en það er framsal auðlindanna til t.d. erlendra aðila, eins og við stöndum nú frammi fyrir með Magma Energy. Mig langar að velta hér upp tveimur dæmum um tvö lönd. Annað þeirra býr yfir miklum olíuauðlindum, hefur nýtt þær í áratugi sjálft með sínum eigin ákvörðunum með sínum eigin aðferðum og þetta land er eitt ríkasta land í heimi í dag. Hitt landið á ekki minni olíuauðlindir og hefur ekkert nýtt þær neitt skemur en hefur hins vegar framselt nýtingarréttinn og ákvörðunarréttinn varðandi nýtingu þessarar auðlindar til erlendra fyrirtækja. Þetta ríki er eitt af fátækustu ríkjum í heimi. Nöfn þessara landa hefjast bæði á N, annað þeirra er Noregur, hitt er Nígería. Þetta eru sams konar auðlindir sem gefa sams konar arð en niðurstaðan er gjörólík, fyrst og fremst vegna þess hvernig nýtingin á auðlindunum er. Við verðum að hafa þetta í huga þegar við erum að fara að nýta þær auðlindir sem eftir eru hér á landi hvað orkuna varðar. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson tæpti hér á kostnaði við hvert starf í samhengi við orkuna sjálfa. Það kostar u.þ.b. eitt megavatt af virkjaðri orku að búa til eitt starf í álveri. Það bara er þannig. Fyrir hver 18 störf í ylrækt þarf eitt megavatt af orku, þ.e. það er 18 sinnum starfsvænna að virkja orkuna og nota hana í ylrækt en í álveri. Þessum frösum hefur oft verið slegið fram. Kálver í Helguvík og kálver á Bakka. Ef markmiðið með orkunýtingunni er að búa til mörg störf verður að fara einhverja aðra leið en gert hefur verið hingað til. Það verður líka að horfa á þetta í því samhengi, eins og ég tæpti á áðan, að þetta snertir mjög hina stórkostlegu náttúru Íslands. Hér búum við við rammaáætlun um virkjun vatnsafls og jarðvarma, annar hluti þeirrar áætlunar var að koma út. Það eru deilur um þær aðferðir sem þar eru notaðar. Hvað svo sem þeim deilum líður er engu að síður verið að stíga þar skref í rétta átt hvað aðferðafræði um umfjöllun um auðlindir varðar. En í því samhengi má heldur ekki horfa fram hjá því mikilvæga plaggi, náttúruverndaráætlun. Í þessu samhengi er ekki nóg að gera náttúruverndaráætlun til fjögurra ára í einu. Það þarf að gera náttúruverndaráætlun til 30 ára í einu. Það verður að horfa á þessa hluti í stærra samhengi. Þessi tillaga til þingsályktunar er skref í rétta átt hvað aðferðafræði og nálgun að virkjunarkostum varðar. Ef við förum ekki að hugsa hlutina öðruvísi munum við einfaldlega standa frammi fyrir því innan mjög skamms tíma að ódýrustu og jafnvel einu og bestu virkjunarkostirnir sem eftir verða verða þeir að loka þeim álverum sem fyrir eru í landinu. Hvað ætla menn að gera? Ég bara leyfi mér að segja: Hvað ætla menn að gera? Þessi tillaga vekur upp þarfa umræðu og margar spurningar. Það verður athyglisvert að sjá hvað kemur út úr þessu starfi Orkustofnunar ef þessi þingsályktunartillaga verður samþykkt. Ég held að það muni gjörbreyta umræðu um orkumál til frambúðar ef það verður gert og ég hvet til að svo verði.

Frú forseti. Ég veit að klukkan nálgast fjögur og þá er utandagskrárumræða á dagskrá. Ég ætla því að nota tvær mínútur eða svo til að þakka hv. þingmönnum kærlega fyrir þessa góðu umræðu. Ég verð að segja eins og er að mér hlýnar um hjartarætur að sjá framsóknarmanninn, Guðmund Steingrímsson, tala á þeim nótum sem hann talaði hér. Þar fetar hann í fótspor góðra genginna framsóknarmanna fyrri tíðar, sem voru grænir og framsýnir og báru náttúruvernd og náttúru Íslands mjög fyrir brjósti.  Ég þakka hv. þm. Þór Saari einnig fyrir hans innlegg og tek þar undir hvert orð um framsal auðlinda og þessi góðu dæmi frá Noregi og Nígeríu, sem eiga einmitt að vera okkur lærdómur, því að við erum að gera og höfum gert hver mistökin á fætur öðrum, sem einmitt er að feta í fótspor þeirra sem eiga gríðarlegar auðlindir en eru í raun að gefa þær frá sér. Þá slóð eigum við ekki að feta. Fyrsta skrefið er einmitt að brjóta múra þeirrar hefðbundnu hugsunar sem hefur verið í gangi og byggja á þekkingu á umhverfinu; og kortlagningu á því sem fyrir hendi er og hvernig er best að nýta það til langs tíma. Ég tek undir þau orð líka að við þurfum að hugsa þetta ekki í nokkrum missirum eða árum heldur mörgum áratugum og helst enn lengur. Þessi þingsályktunartillaga gerir einmitt kröfu til þess að við byggjum á þekkingu og kortlagningu. Ég vona að þetta mál fari hið fyrsta til nefndar og að unnið verði hratt og vel úr því, það er búið að bíða þess að komast á dagskrá í langan tíma. Ég læt svo lokið máli mínu þar sem klukkan slær.

Nú fer fram áður boðuð utandagskrárumræða um stöðugleikasáttmálann. Málshefjandi er hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Hæstv. forseti. Miðað við fréttir dagsins í dag og í gær er stöðugleikasáttmálinn í uppnámi þar sem Samtök atvinnulífsins líta svo á að ríkisstjórnin hafi sagt upp sáttmálanum með þeirri samþykkt sem varð á Alþingi í gær um skötuselsfrumvarpið svokallaða. Þetta er mjög alvarleg staða og af henni höfum við væntanlega öll áhyggjur. Því er rétt að fá fram hjá hæstv. forsætisráðherra til hvaða aðgerða ríkisstjórnin hyggst grípa vegna þessarar stöðu. Forsætisráðherra sagði í þinginu í gær að sér kæmi á óvart ef stöðugleikasáttmálanum yrði sagt upp út af skötuselsmálinu, en undrun hæstv. forsætisráðherra kemur mér mjög á óvart. Hvernig getur maður verið undrandi á staðreyndum sem blasa við og maður hefur verið margupplýstur um? Þetta einfaldlega skil ég ekki. Þessi undrun hæstv. forsætisráðherra kom mér og öðrum sem fylgst hafa með framgangi málsins á undanförnum mánuðum mjög á óvart. Þolinmæði og þrautseigja ASÍ og SA við að reyna að halda sáttmálann hefur hins vegar vakið mikla athygli. Kyrrstöðusáttmálinn, eins og hann hefur verið kallaður af aðilum vinnumarkaðarins undanfarna mánuði, felur það einmitt í sér að ástandið hér á landi hefur falið í sér kyrrstöðu á grundvelli þessa sáttmála. ASÍ hefur gefið út bækling þar sem fram kemur að ASÍ krefst þess að félagsmenn þeirra fái vinnu. Samtök atvinnulífsins hafa gefið út aðgerðaáætlun um hvernig þeir ætla sér að koma atvinnumálunum hér af stað. Það er algjörlega ljóst að aðilar vinnumarkaðarins hafa lagt sig alla fram. Það vekur mikla athygli að miðstjórn ASÍ ályktaði í febrúar og lýsti áhyggjum, með leyfi forseta, „af þeirri miklu óvissu sem ríkir um framvindu íslensks efnahags- og atvinnulífs. […] Þá gagnrýnir miðstjórn ASÍ seinagang stjórnvalda við að taka nauðsynlegar ákvarðanir sem snúa að atvinnuuppbyggingu og endurreisn efnahagslífsins.“ Það er því ljóst að ekki eingöngu það frumvarp sem var samþykkt hér í gær veldur þessum óróleika í kringum stöðugleikasáttmálann, margt annað kemur til og skötuselurinn í gær var einfaldlega dropinn sem fyllti mælinn. Öllum er ljóst að Samtök atvinnulífsins gerðu fyrirvara við stöðugleikasáttmálann þar sem fram kom gagnvart framlengingu kjarasamninga að endurskoðun fiskveiðistjórnarkerfisins átti að vera í þeim sáttafarvegi sem lagt hefur verið upp með. Þetta er bókun sem SA hefur lagt fram um stöðugleikasáttmálann og hún er öllum kunnug, þar á meðal hæstv. forsætisráðherra. En blekið var varla þornað á yfirlýsingu aðilanna að samningnum í október þegar ráðherra lagði fram í þinginu þetta frumvarp um skötuselinn. Það kemur því á óvart ef menn segjast vera undrandi á því að Samtök atvinnulífsins líti þannig á að ríkisstjórnin hafi sagt sáttmálanum upp gagnvart þeim. Hvað hefur ASÍ sem er einnig aðili að þessum samningi sagt? Það sagði um skötuselsfrumvarpið að frumvarp ríkisstjórnarinnar væri ekki til þess fallið að skapa sátt og mælti með því að afgreiðslu málsins yrði frestað í þinginu þangað til sáttameðferð yrði lokið. Fjölmörg önnur atriði í þessum sáttmála hafa ekki verið uppfyllt. Það er hægt að telja þau upp í löngu máli en ég hef ekki mikinn tíma og ætla ekki að gera það. Hins vegar vega þar þyngst málin um stórframkvæmdir. Er eitthvað að frétta þar? Er eitthvað að frétta af Helguvík, gagnaverinu sem Verne Holdings ætlar sér að byggja hér? Hvernig gengur með virkjanir í Þjórsá og hvernig gengur með Þeistareyki? Það er ekkert að frétta og það á ekki að koma neinum á óvart að Samtök atvinnulífsins líti þannig á að ríkisstjórnin standi ekki við þennan sáttmála. Ýmsar spurningar vakna í þessu máli. Hvernig ætlar verkstjóri ríkisstjórnarinnar að leiða þetta mál til lykta? Góður leiðtogi hlustar á samstarfsaðila sína og sýnir ekki óbilgirni. Sú stjórnunartaktík verkstjóra ríkisstjórnarinnar að stappa niður fótum og loka augunum fyrir staðreyndum sem við öllum blasa er gengin sér til húðar. Kjarasamningar á almennum vinnumarkaði eru lausir í haust. Sá tilgangur stöðugleikasáttmálans að skapa ró þannig að hér mundi skapast svigrúm til að endurreisa efnahaginn er nú í hættu. Þessum friði hefur verið teflt í tvísýnu sem er alvarlegt mál. Aðilar vinnumarkaðarins hafa gefið ríkisstjórninni falleinkunn. Er ekki rétt að ríkisstjórnin fari að viðurkenna að hún ræður ekki við þetta verkefni? Á þessum tímum sem við lifum í dag er mikilvægt að við sem hér störfum sameinumst um þau verkefni sem við getum unnið að saman. Þjóðin þarf á 

Hæstv. forseti. Stöðugleikasáttmálinn hefur reynst mikilvæg kjölfesta í víðtæku samráði og samstarfi aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda á þeim erfiðu tímum í efnahagslífi þjóðarinnar sem við nú göngum í gegnum. Ég leyfi mér að fullyrða að aldrei fyrr hefur samstarf hins opinbera við þá aðila sem að sáttmálanum standa verið jafnvíðtækt og -náið og á grundvelli þeirra markmiða og vegna þeirra aðgerða sem þar voru sett fram. Hefur okkur því miðað vel áfram. Það er ekki síst vegna samtakamáttar þessara aðila, atvinnuveganna, launþegasamtakanna, sveitarfélaganna og stofnana ríkisvaldsins, sem okkur hefur tekist að snúa við því fordæmalausa hruni sem blasti við íslensku efnahagslífi fyrir rúmu ári. Ég tek undir með formanni Landssambands smábátaeigenda um að harkaleg viðbrögð Samtaka atvinnulífsins eru ekki í neinu samræmi við tilefnið ef þeir segja sig frá stöðugleikanum vegna heimildarákvæðis um að leyfa veiðar á 2.000 tonnum af skötusel á næstu tveimur fiskveiðiárum, heimild sem beitt verður af varfærni og í samráði við Hafrannsóknastofnun.  Þá er mikilvægt að skýrt komi fram að ríkisstjórnin hefur ítrekað rétt fram sáttarhönd í þessu máli. Hún bauð m.a. að ákvæðum laganna yrði ekki beitt fyrr en á næsta fiskveiðiári að lokinni endurskoðun fiskveiðstjórnarkerfisins. Allt kom fyrir ekki, samningsvilji LÍÚ var enginn. Réttkjörin stjórnvöld geta auðvitað ekki sætt sig við slíka kúgun af hálfu sérhagsmunaaðila. Hér eftir sem hingað til er ríkisstjórnin hins vegar reiðubúin til samstarfs og sátta. Fyrri tilboð okkar standa enn vilji LÍÚ og Samtök atvinnulífsins taka í okkar útréttu sáttarhönd. Stöðugleikasáttmálinn snýst ekki um skötusel. Hann snýst um frið á vinnumarkaði, samstarf um leiðir í ríkisfjármálum, leiðir til að bæta stöðu skuldsettra heimila, leiðir til að auka atvinnu og tryggja endurreisn efnahagslífsins. Í samræmi við stöðugleikasáttmálann stefnum við enn að lækkun verðbólgu, lækkun vaxta og afnámi gjaldeyrishafta samhliða styrkara gengi íslensku krónunnar. Við ætlum okkur að ná endum saman í ríkisfjármálum, stokka upp í ríkiskerfinu, hagræða og snúa samdrætti í þjóðarframleiðslu í hagvöxt á ný. Við ætlum okkur enn að sigrast á erfiðleikum og snúa vörn í sókn í samræmi við fyrirliggjandi efnahagsáætlun í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og í sátt við umheiminn. Því verður ekki trúað, virðulegi forseti, að Samtök atvinnulífsins ætli að segja sig frá samstarfi um þessi mikilvægu markmið. Það eru ekki bara Samtök atvinnulífsins sem standa að stöðugleikasáttmálanum, það eru líka samtök verkalýðshreyfingarinnar, níu samtök alls standa að stöðugleikasáttmálanum, Bændasamtökin, samtök sveitarstjórna, samtök opinberra aðila, í verkalýðshreyfingunni og á einkamarkaði. Af því að hv. framsögumaður sagði að allir þessir aðilar væru búnir að snúa við okkur baki er það auðvitað ekki rétt, enda höfum við verið í sambandi við alla þessa aðila í dag og það hefur hvergi komið fram nema hjá Samtökum atvinnulífsins að þeir vilji segja sig frá þessum sáttmála.  Ríkisstjórnin vill áfram vinna á grundvelli stöðugleikasáttmálans og ég hvet alla aðila hans til að gera slíkt hið sama. Stöðugleikasáttmálinn er grundvöllur formlegs samráðs ríkisstjórnar, aðila vinnumarkaðarins, Bændasamtaka og Sambands íslenskra sveitarfélaga um öll brýnustu úrlausnarefni samfélagsins vegna þeirra efnahagslegu hremminga sem við nú göngum í gegnum. Enginn ábyrgur aðili getur leyft sér að segja sig frá slíku þjóðhagslega mikilvægu samstarfi eða reynt að misnota það til að verja sérhagsmuni einstakra hópa innan sinna vébanda.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur að stöðugleikasáttmálinn er meira en skötuselur og vonbrigði hagsmunaaðila vinnumarkaðarins eru vegna fleiri hluta en hans. Ein af forsendum sáttmálans var að ekki yrðu sett lög á kjarasamninga sem mundu hafa bein áhrif á innihald þeirra. Hvað gerðum við í gær? Það er líka fjallað um að mikilvægt væri að bæta stöðu skuldsettra heimila. Hefur það verið gert með nægilega ásættanlegum hætti? Það var talað um að ríkisstjórnin mundi greiða götu ákveðinna stórframkvæmda eins og álvera í Helguvík og Straumsvík og að engar hindranir yrðu af hálfu stjórnvalda í vegi slíkra framkvæmda eftir 1. nóvember 2009. Hvaða dagur er í dag? „Sveitarfélög og önnur stjórnvöld tryggi að farið verði að tímafrestum við gerð skipulags og allar leyfisveitingar og greitt verði fyrir nýjum fjárfestingum eins og kostur er.“ Geta menn rifjað upp starfshætti hæstv. umhverfisráðherra við Suðvesturlínu og aðalskipulög sveitarfélaga? Þetta eru nokkur atriði, auk atriðisins sem fyrirvari Samtaka atvinnulífsins vegna sjávarútvegsins var um í stöðugleikasáttmálanum sjálfum. Hann hljóðaði svona, með leyfi forseta: „Samtök atvinnulífsins viðhalda þeim fyrirvara gagnvart framlengingu kjarasamninga að vinna á vegum ríkisstjórnarinnar um endurskoðun fiskveiðistjórnar verði í þeim sáttafarvegi sem lagt var upp með við skipan nefndar til þess að vinna að því máli.“ Það getur ekki komið nokkrum manni á óvart, ekki heldur í ríkisstjórninni, sama hvar hún hefur falið sig. Það er augljóst að ábyrgð á þeirri uppákomu að búið sé að slíta stöðugleikasáttmálanum er stjórnarmeirihlutans og ekki annarra. Það er ekki nóg að kenna og klína öllu á Samtök atvinnulífsins og LÍÚ. Forseti Alþýðusambandsins sagði miður hvernig málum væri komið, sátt hefði náðst um að ræða sjávarútvegsmálin í nefnd en síðan hefði sjávarútvegsráðherra lagt málið til hliðar við þær viðræður. Það skýtur skökku við að stjórnvöld fari fram með slíkum ofsa um svona lítið mál  Ég spyr: Var stöðugleikasáttmálinn plat? 
            

Frú forseti. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að það hafi verið mjög farsælt að það samstarf tókst með stjórnvöldum, aðilum vinnumarkaðarins, Bændasamtökunum, sveitarfélögunum og fleiri aðilum sem kennt er við stöðugleikasáttmálann. Það má segja að Bændasamtökin hafi riðið á vaðið og lagt sitt af mörkum með því að semja um tiltekna skerðingu á framleiðslukjörum sínum. Að hluta til á grundvelli stöðugleikasáttmálans hafa ríki og sveitarfélög stóreflt sitt samstarf á sviði hagstjórnarmála og víðar. Endurskipulagning fjármálakerfisins, ríkisfjármálin og margt fleira hefur sömuleiðis verið unnið í þeim farvegi og það hefur verið gagnlegt. Nú er vík milli vina þar sem er þessi ófríða skepna, skötuselurinn, og ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst henni gert fullhátt undir höfði með fullri virðingu fyrir því dýri að öðru leyti ef það á að verða til þess að menn geti ekki ástundað hér bráðnauðsynlegt samstarf og samvinnu á örlagatímum fyrir okkar þjóð. Ég trúi ekki neinu slíku fyrr en ég tek á því. Ég tel að aðstæður og verkefni muni færa þessa aðila fljótt saman aftur. Landssamband íslenskra útvegsmanna hefur hins vegar ekki neitunarvald um lagasetningu á Alþingi og ég bið alla þá að gæta að sér  Ég bið menn að halda ró sinni, ég held að okkur sé öllum fyrir bestu að vera ekki með stórar yfirlýsingar. Það er algerlega borðleggjandi að allir ábyrgir aðilar í þessu samfélagi hljóta að þurfa að leggjast sameiginlega á árar og það mun líka gilda um Samtök atvinnulífsins. Ætli það komi ekki á daginn að þau eigi fjölmargra hagsmunamála að gæta sem þau þurfa að vinna að með stjórnvöldum og munu efalaust gera á næstunni þó að aðkoma þeirra nákvæmlega að því samstarfi kunni að taka einhverjum breytingum í kjölfar þeirrar ákvörðunar? Ég kvíði því ekki og bið menn þar af leiðandi að halda ró sinni. Það er þannig á Íslandi í dag að við eigum nóg af raunverulegum vandamálum  
            

Frú forseti. Ég hef ekki verið þingmaður lengi en stóran hluta þess tíma sem ég hef setið á þingi hefur umræða um ákveðið mál verið fyrirferðarmikil - Icesave-málið. Í þeirri umræðu hefur þeim flokkum og þeirri hreyfingu sem skipa minni hlutann á þinginu orðið tíðrætt um að ríkisstjórnin þurfi að standa í lappirnar og að við eigum ekki að láta kúga okkur til hlýðni við frekjudallana í Bretlandi og Hollandi. Í gær fór hér fram atkvæðagreiðsla um annað mál sem kennt er við skötusel. Í því stóðu ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir svo sannarlega í lappirnar gegn atvinnufrekjudöllunum sem hótuðu og hafa nú formlega rift stöðugleikasáttmálanum fyrst ríkisstjórnin lúffaði ekki bara fyrir kröfum þeirra. Nú eru hinir stjórnarandstöðuflokkarnir ekkert ánægðir, loks þegar ríkisstjórnin stendur í lappirnar. Af hverju þessi heift? Það er vegna þess að frumvarpið sem varð að lögum í gær vísar veginn í réttlætisátt. Svo allrar sanngirni sé gætt er rétt að taka fram að Samtök atvinnulífsins settu fyrirvara við stöðugleikasáttmálann vegna sjávarútvegsins eins og kom fram í máli hv. málshefjanda, Unnar Brár Konráðsdóttur. Hvaða sáttafarvegur var þetta sem um ræddi? Jú, í fyrrahaust var skipuð sáttanefnd um fiskveiðistjórn með fulltrúum allra sem að borðinu koma. LÍÚ ákvað hins vegar í október eftir aðeins tvo fundi í nefndinni að taka ekki frekari þátt í störfum hennar. Það var nú öll sáttin sem var í boði á þeim bænum. Talsmenn Samtaka atvinnulífsins tjá sig gjarnan fyrir hönd atvinnulífsins í heild. Þeir ættu kannski að venja sig af því vegna þess að innan samtakanna eru einungis ríflega 2.000 fyrirtæki af þeim 31.000 fyrirtækjum sem starfa í landinu. Að vísu eru þetta stór fyrirtæki en þó eru eingöngu um 30% ársverka á íslenskum vinnumarkaði unnin innan þeirra, þ.e. svipaður fjöldi og vinnur hjá hinu opinbera. Töluvert fleiri vinna við aðra atvinnustarfsemi en þá sem er innan Samtaka atvinnulífsins. Frú forseti. Síðustu mánuði hef ég ekki séð ástæðu til að styðja þessa ríkisstjórn. Mér hefur ekki fundist hún standa sig neitt 

Frú forseti. Ríkisstjórnin segir í dag að stöðugleikasáttmálinn snúist ekki um skötusel. Það er alveg hárrétt hjá henni. Stöðugleikasáttmálinn snýst nefnilega ekki um skötusel, heldur snýst hann um það prinsipp hvort orð skuli standa. Það er algjör útúrsnúningur að segja að stöðugleikasáttmálinn komi ekki m.a. inn á skötusel og fiskveiðistjórnarmálin því að í október lýsti ríkisstjórnin því sérstaklega yfir varðandi framkvæmd stöðugleikasáttmálans að engin breyting hefði orðið um þann sáttafarveg sem ætti að setja endurskoðun fiskveiðistjórnarinnar í. Hvað kom á daginn? Tveimur vikum síðar var skötuselsmálið lagt fram. Við vitum núna að það hefur verið afgreitt. Enn hefur ekki verið svarað þeirri spurningu af hverju ekki var hægt að setja skötuselsmálið í sáttafarveginn umrædda. Nei, slitin á stöðugleikasáttmálanum snúast nefnilega um þau prinsipp hvort eitthvert mark sé takandi á yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar og um það hvort núna í framtíðinni og þá síðar á þessu ári verði hægt að kalla ríkisstjórnina að borðinu við gerð nýrra kjarasamninga og það verði hægt að treysta henni. Mér er til efs að svo sé. Það merkilega við deiluna á vinnumarkaði er að núna ríkir bullandi vantraust. Alla jafna og í gegnum tíðina hefur vantraustið verið á milli aðila vinnumarkaðarins, þ.e. launþega og atvinnurekenda. En hvernig er þetta núna? Núna er vantraustið - sem er bullandi - í boði ríkisstjórnarinnar, það er á milli atvinnurekenda og launþegasamtaka annars vegar og ríkisstjórnarinnar hins vegar. Það er ekki líðandi. Uppnámið núna er algjörlega óþarft á þessum tímum. Ábyrgðarkennd aðila vinnumarkaðarins hefur verið mikil, það hefur reynt á þolrifin á þeim bænum, en núna er hins vegar kominn tími til að ríkisstjórnin vakni og horfist í augu við eigin ábyrgð. Fólkið í landinu vill vinnu og aðgerðir og það vill ríkisstjórn sem sýnir samstöðu og greiðir götu tækifæra til atvinnusköpunar. Ef ríkisstjórnin gerir það fær hún 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér í dag stöðugleikasáttmálann og þá ákvörðun Samtaka atvinnulífsins að segja sig frá honum með vísan til frumvarps sem samþykkt var í þinginu í gær um stjórn fiskveiða, sérstaklega bráðabirgðaákvæðis til tveggja ára um heimild til að auka kvóta í skötusel um væntanlega nokkur hundruð tonn.

2.000 tonn.


             Skötuselsákvæðið felur í sér tveggja ára heimild til sjávarútvegsráðherra um að auka megi kvóta í þessari tegund sem fundist hefur í miklu magni og dreifst víðar á undanförnum missirum, m.a. á Vestfjarðamiðum þar sem skötuselurinn hefur m.a. komið á land sem meðafli, einkum með grásleppu. Kunnugir telja að þessu hafi líka fylgt mikið brottkast þar sem þessum verðmæta fiski hafi verið hent í umtalsverðu magni vegna skorts á kvóta. Slík sóun á verðmætum á að kalla á viðbrögð stjórnvalda, en fyrir liggja yfirlýsingar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um að farið verði af mikilli varfærni með þetta heimildarákvæði og í samráði við Hafrannsóknastofnun. Jafnframt er gerð mikilvæg og virðingarverð tilraun til að hverfa frá gjafakvótakerfinu með því að opna fyrir víðtæka aðkomu fiskiskipa að þessum viðbótarkvóta á jafnræðisgrundvelli og á viðráðanlegum kjörum, en veiðigjaldið renni í sameiginlegan sjóð landsmanna. Það liggur fyrir að engin sátt er um kvótakerfið í þessu samfélagi eins og það er byggt upp í dag. Meiri hluti þjóðarinnar, mikill meiri hluti, um 70% samkvæmt mörgum könnunum, allt upp í 90% eins og í skoðanakönnun Fréttablaðsins í ársbyrjun 2008, vill breytingar á þessu kerfi og kallar m.a. eftir því að eignarhald þjóðarinnar á fiskveiðiauðlindinni verði betur tryggt, aukið jafnræði varðandi úthlutun kvóta og möguleika til sjósóknar. Þetta mál er í stjórnarsáttmálanum. Þetta er kjarnamál ríkisstjórnarinnar og það er í hæsta máta óeðlilegt og í raun hreint tilræði við lýðræðið að hagsmunasamtök eins og LÍÚ skuli berjast með oddi og egg gegn löngu tímabærum úrbótum á kerfi sem þjóðin hefur sjálf gefið falleinkunn. Það eru framtíðarhagsmunir okkar allra, líka útgerðarmanna, að ná sátt um fiskveiðistjórnarkerfið til framtíðar. Það er vel hægt. Það eiga allir að koma að því verki af fullum heilindum.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir sagði í morgun að ríkisstjórnin mundi ráða í þessu landi. Það væri óskandi að hæstv. forsætisráðherra hefði sagt þessa setningu eins og einu sinni við Breta og Hollendinga, að ríkisstjórnin mundi ráða í þessu landi. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í ræðu áðan að Samtök atvinnulífsins hefðu ekki lagasetningarvald á Alþingi. Það væri óskandi að hæstv. fjármálaráðherra hefði sagt, þótt ekki væri nema einu sinni, við Breta og Hollendinga að þeir hefðu ekki lagasetningarvald hér á landi þegar við stóðum hér fram á nætur að ræða Icesave-málið. Frú forseti. Þessi ríkisstjórn fer fram með mál án sátta, án samvinnu, án samráðs, án samstarfs við þing og þjóð í öllum málum. Það sem er að á þessu landi fyrst og fremst í dag er pólitískur óstöðugleiki þar sem ríkisstjórnin stendur fyrir miklum óróa og óstöðugleika og veit ekki hvernig á að leysa þessi mál sem við stöndum frammi fyrir. Ríkisstjórnin ræður einfaldlega ekki við verkefnið. Ríkisstjórnin setur plástra hér og þar en oftast lenda þessir plástrar á röngum stöðum þannig að það er verr af stað farið en að gera ekki neitt. Því miður stöndum við frammi fyrir því að horfa upp á vanhæfa ríkisstjórn reyna að gera eitthvað sem ekki nokkur einasti möguleiki er á að takist. Nú er ríkisstjórnin komin í ósátt við Samtök atvinnulífsins. Hverjum hefði dottið það í hug þegar stöðugleikasáttmálinn var undirritaður fyrir tæpu ári að þetta mundi springa hér að rúmu ári liðnu? Frú forseti. Hér er starfandi vanhæf ríkisstjórn. Hún ræður ekki við verkefnið. Þeir ráðherrar sem í henni sitja eiga að sjá sóma sinn í að segja af sér, hleypa fólki að og hætta að þvælast fyrir.

Frú forseti. Það er eins og sumir hafi ekki áttað sig á því að hér urðu ríkisstjórnarskipti í vor og þá var einnig kosið. Það var líka kosið á grundvelli stefnumiða sem þar voru lögð fram. Í sjávarútvegsmálum var verkefnaflokknum skipt í tvennt, annars vegar aðgerðir sem skyldi ráðist í svo fljótt sem verða mætti og hins vegar framtíðarskipun fiskveiðistjórnarmála sem lögð skyldi í sérstaka endurskoðunarnefnd sem skipuð var til þeirra verka. Hún skyldi fást við framtíðarskipan þeirra mála. Í þann starfshóp áttu menn kost á að skipa fulltrúa sína, gerðu það flestir og sumir lögðu reyndar áherslu á að komast þar að, fleiri en til stóð. Reynt var að verða við óskum allra sem vildu taka þátt í því starfi. Þau verkefni sem áhersla var lögð á að hrinda þegar í stað úr vör komu fram í því frumvarpi sem var samþykkt og gert að lögum í gær, en þar mátti nefna að auðvelda og koma til móts við frístundaveiðar, atvinnuveiðar tengdar ferðamennsku og ferðaþjónustu. Það er mjög ánægjulegt að það skuli hafa orðið að lögum í gær. Sömuleiðis var samþykkt að takmarka flutning aflamarks á milli ára þannig að meira af fiski kæmi inn á veiðiheimildir þessa árs. Þá var kveðið á um vinnsluskyldu á uppsjávarfiski til að tryggja enn betur verðmæti hér. Við höfum líka lagt áherslu á að draga úr útflutningi á gámafiski. Það gleðilega er að útflutningur á gámafiski hefur dregist saman og jafnframt hefur hlutfallsleg vinnsla aukist hér á landi. Það að ætla að tengja þetta skötuselsmálinu einu er úr lagi. Það mál var kynnt. Áform ráðherra voru kynnt þegar í sumar, á fyrsta fundi svokallaðrar endurskoðunarnefndar var kynnt hvert verkefni þeirrar nefndar væri og síðan verkefni sjávarútvegsráðuneytisins. Það er því algjörlega fráleitt af Samtökum atvinnulífsins að segja sig frá samstarfsyfirlýsingu og sáttmála  
            

Virðulegur forseti. Við ræðum stöðugleikasáttmála, meintan stöðugleikasáttmála kannski. Þetta er mikilvægt mál. Það sem skín þó í gegn og er mikilvægt að hafa í huga er að títtnefndur stöðugleikasáttmáli er ekki þjóðarsátt. Þess vegna ganga hlutirnir ekki upp eins og þeir ættu að gera. Það samráð sem hefur verið í gangi er samráð æðstu valdhafa, ríkisvaldsins, Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands sem að mínu mati véla um framtíð almennings án aðkomu hins almenna borgara. Forusta ASÍ er t.d. ekki í forsvari fyrir almennt launafólk, heldur fyrir fjárhagslega hagsmuni lífeyrissjóða. Það væri miklu nær að velja til samstarfs og samráðs almenna félagsmenn úr röðum Alþýðusambandsins einfaldlega með slembiúrtaki til að fá fram sjónarmið almennings. Að óbreyttu mun efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar og fjármálastefna hæstv. fjármálaráðherra ekki ganga upp. Það mun ekki ganga upp að skera niður í útgjöldum ríkissjóðs um 50–60 milljarða kr. án stórfelldra skattahækkana. Það er nauðsyn á þjóðarsátt og þverpólitískri sátt í þinginu um þau brýnu mál sem skipta almenning og fyrirtæki mestu máli. Það verður að skipta um gír og skipta um stefnu og leita inn á við í þingið til að ná meiri sátt um mál. Á vissum stöðum er vinnan þegar hafin án aðkomu forustumanna stjórnmálaflokkanna. Þverpólitísk vinna er hafin í efnahags- og skattanefnd um að leita úrræða til að ná fram almennum afskriftum á skuldum heimilanna. Það er hafin þverpólitísk vinna meðal formanna þingflokka allra flokka sem sæti eiga á þingi um að skilgreina þau brýnustu mál sem hægt er að ná samstöðu um. Þetta eru gríðarlega mikilvæg skref og ég sem þingmaður og almennur borgari í þessu landi krefst þess einfaldlega af forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar 

Hæstv. forseti. Það hefur verið hrakið hér með öllu að það hafi verið einhver innstæða fyrir þeirri undrun sem hæstv. ráðherra lýsti í gær, að það komi á óvart að SA líti svo á að ríkisstjórnin hafi sagt upp stöðugleikasáttmálanum gagnvart þeim. Vissulega er það rétt að það er ekkert minnst á skötuselinn sjálfan í stöðugleikasáttmálanum, en það er hins vegar hártogun að halda því fram með þeim hætti sem hæstv. forsætisráðherra gerir hér að þetta mál sé henni óviðkomandi. Það var fjallað um með hvaða hætti ætti að fara í endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu og það kom fram fyrirvari SA. Þess vegna er rétt að hæstv. forsætisráðherra upplýsi okkur um hvers vegna ríkisstjórnin velji núna í gær og dag að keyra í gegn mál sem vitað er að mikið ósætti er um. Hvers vegna er það gert? Hvers vegna er komið fram af þessu offorsi, svo ég geri orð forseta ASÍ að mínum? Hann sagði í gær að ríkisstjórnin færi fram af offorsi í þessu máli. Hvers vegna velur ríkisstjórnin alltaf að fara leið ófriðarins? Ég skil ekki hver tilgangurinn er hjá ríkisstjórninni. Maður verður talsvert hugsi út af orðum hæstv. landbúnaðarráðherra hérna áðan. Hvers vegna gerði ríkisstjórnin þennan stöðugleikasáttmála? Var það einfaldlega auglýsingatrix til að láta líta út fyrir að ríkisstjórnin vildi hafa hér sátt? Hvers vegna stendur ríkisstjórnin ekki við sína eigin samninga? Hvers vegna kemur ríkisstjórnin ekki fram við samningsaðila sína í stöðugleikasáttmálanum af virðingu og reynir að skilja sjónarmið þeirra sem voru sérstaklega bókuð þegar stöðugleikasáttmálinn var gerður? Mér er algjörlega fyrirmunað að skilja þetta. Ég skil ekki hvers vegna ríkisstjórnin velur ófriðinn þegar hún getur valið friðinn. Við þurfum ekki á þessu að halda hér í þessu landi. Við þurfum ríkisstjórn sem skilur að það er mikilvægt 

Hæstv. forseti. Síðasti ræðumaður sagði að ríkisstjórnin hefði komið fram af offorsi í þessu máli.  Það þýðir auðvitað ekki þegar menn vinna að stjórnarsáttmálanum að taka hér út eitt atriði, sem er 13. atriðið af 14 töluliðum í þessum stjórnarsáttmála, ég minni á það út af þeirri umræðu sem hér fer fram að það er sérákvæði, fyrirvari Samtaka atvinnulífsins vegna sjávarútvegsins. Aðrir aðilar sem standa að þessum sáttmála voru ekki með þennan fyrirvara sem hér er settur fram.

Þetta er hártogun.

Það er hann sem menn tala um að sé í uppnámi. Ég veit ekki um aðra hluti í þessum stjórnarsáttmála. 
             Það er mjög sérstakt ef LÍÚ eða Samtök atvinnulífsins vilja vera óbundin af öllum ákvæðum í þessum stjórnarsáttmála bara út af þessu eina atriði. Það dugar ekki það sem þeir segja, að þeir vilji bara vinna með ríkisstjórninni á sínum forsendum. Þannig vinna menn ekki. Það er ýmislegt í þessum stjórnarsáttmála sem tengist endurreisn efnahagslífsins með margvíslegum hætti, sem aðilar vinnumarkaðarins, þar með Samtök atvinnulífsins, hafa unnið vel að. Við þurfum að vinna áfram í góðu samstarfi um þau mál. En að setja eitt mál eins og skötuselinn hér í forgrunn og segja að þeir séu svo óbundnir af öðrum ákvæðum stöðugleikasáttmálans finnst mér afar sérstakt. Ég vil ítreka bara hér í lok umræðunnar að ég hvet Samtök atvinnulífsins til áframhaldandi samstarfs á grundvelli stöðugleikasáttmálans. 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um jöfnun á samkeppnisstöðu framleiðslufyrirtækja á landsbyggðinni með endurskoðun á reglum og regluverki ÁTVR. Flutningsmenn þessarar tillögu eru auk mín Ásbjörn Óttarsson, Einar K. Guðfinnsson, Jón Gunnarsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Tryggvi Þór Herbertsson. Tillagan hljóðar upp á að fjármálaráðherra sé falið að taka til endurskoðunar reglur um móttöku og dreifingu ÁTVR í þeim tilgangi að jafna stöðu fyrirtækja á landsbyggðinni. Þessi tillaga hefur verið flutt einu sinni áður, það var á 136. löggjafarþingi. Hún byggir á vinnu sem lögð hefur verið í að skoða flutningskostnað og tækifæri til flutningsjöfnunar í landinu. Þetta hefur verið áherslumál margra stjórnmálamanna á umliðnum árum og því er vel við hæfi að halda þessu máli vakandi. Allar þessar rannsóknir hafa sýnt að kostnaður við flutning á vöru til og frá fyrirtækjum sem starfa utan helsta þéttbýlissvæðis landsins skekkir samkeppnisstöðu þeirra á innanlandsmarkaði, sömuleiðis í útflutningi. Svo merkilegt sem það er nú tekur regluverkið sem vitnað er til og óskað er eftir að verði skoðað og tekið til endurskoðunar til vöruvals, sölu áfengis og skilmála í viðskiptum við birgja. Sett er heimild í 8. gr. þessarar reglugerðar. Þar er að finna dæmi um regluverk þar sem flutningskostnaður er íþyngjandi fyrir fyrirtæki á landsbyggðinni. Þetta á sérstaklega við um bruggun á bjór og sölu á þeim ágæta miði, sem mörgum finnst, í áfengisverslunum landsins. Bjórinn er bruggaður vítt um land. Ég held að ein verksmiðja sé á höfuðborgarsvæðinu, svo höfum við bruggverksmiðju á Suðurlandi, Vesturlandi, og í það minnsta tvær á Norðurlandi. Reglur ÁTVR segja að ÁTVR reki eina móttökustöð fyrir áfengi í landinu öllu. Þegar þannig háttar til skekkir það alla samkeppnisstöðu þeirra bruggverksmiðja sem starfa utan höfuðborgarinnar með þeim hætti að þeim er gert skylt að koma vöru sinni, framleiðslu sinni, hingað til Reykjavíkur til dreifingar. Þetta þýðir með öðrum orðum að ef maður bruggar bjór í Reykjavík og framleiðir til sölu sér ÁTVR um dreifingu hans um allt land. En ef maður býr á Vesturlandi eða Norðurlandi eða á Suðurlandi verður maður að gjöra svo vel og koma þessari framleiðslu sinni hingað til höfuðborgarinnar á sinn kostnað og þaðan tekur ÁTVR og flytur þetta sömu leið til baka í mörgum tilvikum. Þetta er afspyrnuvitlaust hvernig sem á þetta er litið. Það væri í sjálfu sér mjög eðlilegt að ÁTVR tæki á móti þessum vörum víðar en á þessum eina stað til þess að draga úr flutningskostnaði, til þess að draga úr framleiðslukostnaði. Við getum líka tengt þetta samgöngumálum því að það er óþarfakostnaður og fyrirhöfn að vinna hlutina með þessum hætti. Fyrir því má hvort tveggja færa þjóðhagsleg rök og byggðaleg rök, að gerðar séu breytingar á þessu. Þess ber þó að geta að í reglugerðinni er heimildarákvæði sem leyfir einhverjar breytingar á þessu. Það liggur fyrir að gerðar hafa verið svokallaðar óformlegar undanþágur á þessu regluverki, sem gera örlítil frávik frá þessari meginreglu. Það liggur hins vegar ekki fyrir á hvaða grunni þessi frávik hafa verið veitt eða hvaða sérstöku aðstæður þurfa að liggja fyrir svo þeim sé beitt. Þó er búið að breyta regluverkinu þar sem ég þekki best til, norður í Eyjafirði, þannig að t.d. bruggverksmiðjunni Kalda á Árskógssandi er heimilt að koma vöru sinni til móttökustöðvar ÁTVR á Akureyri sem kemur henni á þá staði þar sem hún er ætluð til sölu frá Sauðárkróki og austur um land allt til Egilsstaða. En um önnur svæði landsins gildir sama reglan áfram. Þessi litla bruggverksmiðja sem starfar norður í Eyjafirði þarf þó að koma vöru sinni til Reykjavíkur fyrir önnur svæði landsins og þaðan er varningurinn fluttur vítt um land. Þessi breyting sem þó hefur verið gerð í þessum efnum varðandi móttökustöðina á Akureyri og dreifingu norður og allt austur um sýnir að það eru heimildir til þess að gera breytingar. Það eru tækifæri og tilefni til þess í ljósi þessara breytinga að orða þessar reglur skýrar og almennar. Í ljósi þeirra undanþága sem veittar hafa verið í þessu tilviki hlýtur að vera augljóst að það er hægt að beita þeim með víðtækari hætti en gert hefur verið. Meginatriðið í þessu máli er einfaldlega að fyrirtæki í þessari starfsgrein, hvort sem okkur líkar framleiðslan eða ekki, starfi undir sömu skilmálum burt séð hvar á landinu starfsemin þrífst. Ég vil beina því til hæstv. fjármálaráðherra og sérstaklega hæstv. samgönguráðherra að beita sér fyrir því að þessi breyting nái fram að ganga. Þó svo að þetta mál gangi nú til nefndar, væntanlega til efnahags- og skattanefndar, hef ég fullvissu fyrir því eftir samtöl við flutningsmann þingsályktunartillögu um áfengisauglýsingar, sem er manna fróðastur um þau efni - hv. þingmaður á sæti í efnahags- og skattanefnd - að farið verður mjög vandlega ofan í þetta mál. Hv. þingmaður lítur það sömu augum og sá sem hér mælir fyrir þessu þarfa máli. Ég hvet til þess að þetta verði gert skjótt og vel því að hér er um fullkomið réttlætismál að ræða varðandi starfsgreinina sem hér heyrir undir.

Frú forseti. Ég vildi kveðja mér hljóðs hérna til þess að lýsa yfir stuðningi við þetta mál. Mér finnst það ákaflega mikilvægt. Mér finnst það snúast um stærri hluti, að við verðum að vera vakandi við stjórn þjóðfélagsins fyrir alls konar svona sprotum sem eru sjálfsprottnir, við verðum að hlúa að þeim. Það sá kannski enginn fyrir að það mundu spretta upp svona lítil brugghús úti um allt land. Það var ekki mikið rætt um það. Það hefur ekki verið mikið skrifað um það í skýrslum á vegum hins opinbera eða annarra að það sé einhver sérstakur vaxtarsproti af þessu tagi á Íslandi. Það bara gerðist. Það er náttúrlega hið fallega við mannlífið að stundum gerist eitthvað þótt það standi ekkert endilega í skýrslum. Við höfum dæmi um sjómenn sem ákváðu að venda kvæði sínu í kross og byrja að brugga bjór. Annað dæmi er um bónda sem ákvað að gera það sama og innrétta hlöðuna öðruvísi. Hann bruggar núna bjór sem vinnur til verðlauna í Kanada, eftir því sem ég best veit. Svo er dæmi um mjólkurfræðing sem ákvað að nýta þekkingu sína til þess að brugga öl. Svona gerast hlutirnir. Það er átakanlegt að hindrunin sem þetta sjálfsprottna einkaframtak mætir er hjá hinu opinbera. Hún er í ríkiskerfinu. Þrátt fyrir öll orðin sem standa í skýrslunum um að við ætlum að efla innlenda framleiðslu, við ætlum að spara gjaldeyri og hitt og þetta, er stærsta hindrunin heimatilbúin. Hún er í regluverki ÁTVR. Það er nánast spaugilegt að heimsækja brugghús úti á landi og fá þá sögu að þau þurfi að senda afurðina alla leið til Reykjavíkur, jafnvel til þess að koma henni í verslun sem er í bæjarfélaginu sjálfu. Þetta er dæmigert skriffinnskubákn sem búið er að búa til í kringum þessa framleiðslu. Það ætti að vera sjálfsagt mál að innlendir framleiðendur gætu sjálfir komið vörunni í verslun og dreifingu. Svo er annað sem innlendir framleiðendur hafa kvartað yfir, hef ég heyrt, en það er full ástæða til að nefna það hér. Innlendir framleiðendur væna ÁTVR um að gera innlendri framleiðslu ekki nógu hátt undir höfði, að hún rati ekki nógu fljótt í hillurnar, að hún rati ekki nógu víða í hillurnar. Nú veit ég ekki hvort vínverslunin hefur gert einhverja bragarbót á þessu en það er full þörf á því vegna þess að hér þurfum við að styðja við starfsemina. Það er mjög mikilvægt. Það er mikil neysla á þessari vöru. Hún er í langmestum mæli flutt inn til landsins en vöxtur í þessum iðnaði, í þessari tegund framleiðslu, sparar gjaldeyri. Hann skapar störf og við eigum að gera allt til þess að ýta úr vegi öllum hindrunum svo þetta fallega sjálfsprottna dæmi um einkaframtak og iðnað á Íslandi fái notið sín og vaxið.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni og ágætum sætisfélaga, Guðmundi Steingrímssyni, fyrir orðræðu hans hér. Hún var eins og mælt út úr mínum munni að því leytinu til að þegar fólk setur sig niður í að skoða regluverkið sem þessari starfsemi er búið sjá allir að það er mjög bagalegt hvernig þessu er fyrirkomið með tilliti til aðstöðu þeirra fyrirtækja sem starfa á þessum markaði að koma framleiðslu sinni út á markað út af einokun ÁTVR og þá er regluverkið með þeim hætti sem hér er lýst. Þegar ég skoðaði þetta fyrst fyrir tveimur til þremur árum kom það einnig upp í umræðunni að ÁTVR væri ætlað að starfa að einhverjum Evrópusamþykktum sem legðu ákveðnar skyldur á herðar því fyrirtæki meðan einokunin væri að koma vörum í hillur með einhverjum tilteknum hætti. En undirliggjandi ástæða hins vegar í þessum efnum varðandi dreifinguna á innanlandsframleiðslunni er hrein og klár, hún er ósköp einfaldlega peningaspursmál. Þegar ég skoðaði þetta á þessum tíma minnir mig að sá kostnaður sem féll með þeim hætti á fyrirtæki sem þá voru starfandi í þessari grein næmi einhvers staðar á bilinu 70–80 millj. kr. sem þau báru meðan önnur sem voru nær dreifingarstöðinni báru hann ekki. Og þá er þetta fyrst og fremst spurningin um það hvort ríkið ætlar að nýta sér þessa skökku samkeppni til að geta blóðmjólkað fyrirtæki sem starfa utan dreifingar- eða áhrifasvæðis dreifingarmiðstöðvarinnar. Það er því vel og ég fagna því mjög að fá stuðning við þetta mál sem við flytjum hér, þeir þingmenn sem ég gat um áðan. Þetta tekur líka, ef menn vilja fara út í það, til miklu fleiri þátta í starfsemi hins opinbera. Það eru ótal eftirlitsstofnanir sem hafa höfuðstöðvar hér í miðjunni og stóra svelgnum, eðlilega, sem vilja skiljanlega vernda sitt og halda utan um sitt en það gerist oftar en ekki með þeim hætti að starfsstöðvar viðkomandi stofnana vítt um land fá ekki heimildir til að sinna tilteknum verkefnum, heldur eru sendir héðan með tilheyrandi kostnaði einstaklingar sem starfa á viðkomandi sviði og eru látnir taka út fyrirtæki, oft frá einni, tveimur og upp í þrjár stofnanir. Þetta gerir ekkert annað en auka kostnað þeirra fyrirtækja sem þurfa að standa við skyldur sínar sem eftirlitinu er uppálagt að fylgja eftir. Við getum rutt úr vegi ýmsum svona hindrunum án mikils kostnaðar, fyrst og fremst með því að reyna að hugsa hlutina aðeins opnar en verið hefur og ekki vera eilíflega bundin við þá miðju sem hér er og þá gríðarlegu miðstýringu sem á sér stað og hefur verið byggð upp á mörgum undanförnum árum í starfsemi hins opinbera. Miðja hennar liggur hér og það sem kemur fram í þessari þingsályktunartillögu er í mínum huga gleggsta dæmið um það, gleggsta dæmið sem maður finnur um beina hindrun í regluverki hins opinbera fyrir uppbyggingu atvinnustarfsemi úti um land. Því ber í mínum huga tvímælalaust að ryðja úr vegi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um lagaskrifstofu Alþingis. Ásamt mér eru flutningsmenn einnig hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir, Eygló Harðardóttir, Gunnar Bragi Sveinsson, Höskuldur Þórhallsson, Margrét Tryggvadóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Sigurður Ingi Jóhannsson og Þór Saari. Tilgangurinn með frumvarpi þessu er fyrst og fremst sá að bæta lagasetningu. Það er skoðun mín síðan ég settist á Alþingi sem alþingismaður að styrkja þurfi Alþingi, bæði fjárhagslega og faglega. Ég ætla að fara yfir í stuttu máli hvert markmið frumvarpsins er, hvernig það er hugsað og hvað varð uppsprettan að því einnig að ég er 1. flutningsmaður frumvarpsins, en svipuð mál hafa komið fyrir þingið tvisvar áður og kem ég að því í máli mínu. Ég sæki þetta til Norðurlandanna, og við flutningsmenn, en þar er liður í starfsemi ráðuneyta að starfrækja sérstakar lagaskrifstofur sem hafa það hlutverk að fara yfir stjórnarfrumvörp og kanna m.a. hvort á þeim séu lagatæknilegir ágallar eða hvort þau samrýmist yfir höfuð stjórnarskrá. Engin slík stofnun er hér á landi. Ekki er starfandi lagaráð á vegum Alþingis sem hefur þetta með höndum og ekki er heldur starfandi slíkt ráð hjá Stjórnarráðinu úti í ráðuneytunum. Þetta á sér sögu, það frumvarp sem nú liggur fyrir, en í skýrslu sem gefin var út af forsætisráðuneytinu 1999 og ber heitið Starfsskilyrði stjórnvalda eru settar fram vangaveltur um þetta efni, hvort eigi að stofna hér lagaskrifstofu eða lagaráð. Þar kemur fram að ekki hafi verið farið ítarlega og skipulega yfir öll lagafrumvörp hér á landi og ekki kannað hvort á þeim væru lagatæknilegir ágallar áður en þau eru lögð fyrir Alþingi og samþykkt sem lög. Því skal engan undra að langtum fleiri hnökrar eru á íslenskri löggjöf en á Norðurlöndunum af því að þetta stjórnsýslustig vantar inn í löggjöf hér. Engum vafa er undirorpið að sú skipan sem Alþingi býr við er algjörlega ófullnægjandi að þessu leyti. Þegar svo er komið fyrir lagasetningu skapast mikið álag á dómstóla landsins. Ég nefni líka að sjálfsögðu í frumvarpinu umboðsmann Alþingis því að vafamál í lagasetningu koma til kasta hans. Á 116. löggjafarþingi lagði Páll Pétursson, þáverandi þingmaður Framsóknarflokksins, fram þingsályktunartillögu um að sett yrði á stofn lagaráð um það efni sem finna má í frumvarpi þessu. Þar lagði sá ágæti þingmaður, sem síðar varð ráðherra Framsóknarflokksins, til að skylt yrði að leggja fyrir lagaráð öll stjórnarfrumvörp þar sem reyna kynni á ákvæði stjórnarskrár. Uppsprettan að þeirri þingsályktunartillögu var fyrst og fremst sú að EES-samningurinn lá þá fyrir þinginu og var mikið deilt um það á þeim tíma hvort EES-samningurinn mundi yfir höfuð standast stjórnarskrá. Páll Pétursson náði sér í fróðleik erlendis þar sem hann studdist við skýrslu sem unnin var fyrir danska þingið og fjallaði hún um skýrslu sem danska þingið hafði þá látið taka saman um lögfræðilegt eftirlit og sérfræðiráðgjöf í ýmsum þjóðþingum Evrópuríkja, þar sem kom fram að í öllum þeim ríkjum sem skýrslan náði til er það skylda þingforseta að athuga hvort frumvörp séu í samræmi við stjórnarskrá áður en þau eru tekin á dagskrá þingsins. Páll Pétursson, þáverandi þingmaður Framsóknarflokksins, sýndi þarna strax árið 1992 mikla framsýni í að leggja þetta fyrir þingið, því að eins og ég kom inn á áðan er ekkert komið sambærilegt þessu á Íslandi. Má jafnvel segja að einhver hluti þess sem við stöndum frammi fyrir nú sem þjóð sé kannski vegna þess að hér hefur lagasetning verið fremur slök og oft og tíðum stangast á við stjórnarskrá og aðra sáttmála sem við erum bundin af. Jafnvel eru svo miklir formgallar hér á lögum að umboðsmaður Alþingis hefur á sínum 20 ára ferli fundið um 200 meinbugi á lögum. Er það allt frá saklausum prentvillum upp í það að rekast á lagagreinar í öðrum lögum og að það sé hreinlega mismunur á milli aðila sem gengur ekki upp í íslenskri löggjöf. Páll Pétursson flutti þessa tillögu aftur tvisvar sinnum, á 117. og 118. löggjafarþingi, en málið hlaut ekki brautargengi á þeim þremur löggjafarþingum sem þingmaðurinn lagði það fram á. Svo gerðist það að málið var endurvakið á 126. löggjafarþingi og endurflutt á 127. löggjafarþingi og var málið þá í formi lagafrumvarps um lagaráð. Voru flutningsmenn þá Bryndís Hlöðversdóttir, Jóhanna Sigurðardóttir og Lúðvík Bergvinsson. Í greinargerð með því frumvarpi voru færð fyrir því rök hvers vegna lagaráð ætti að heyra undir Alþingi en ekki Stjórnarráð Íslands með þessum orðum, með leyfi forseta: „Ástæðan fyrir því að sú leið er farin hér að stofna lagaráð en ekki lagaskrifstofu við Stjórnarráð Íslands sem hefði sama hlutverk með höndum, er fyrst og fremst sú að með þessu fyrirkomulagi er verið að styrkja þátt Alþingis í lagasetningunni. Sú stjórnskipan sem við búum við og byggist á þrígreiningu ríkisvaldsins í löggjafarvald, dómsvald og framkvæmdarvald hefur réttilega verið gagnrýnd fyrir það hversu sterkt framkvæmdarvaldið hefur verið á kostnað hinna þáttanna tveggja og úr því þarf að bæta til þess að efla og bæta lýðræðið hér á landi.“ Þetta er það sem hefur svo oft komið fram í ræðum mínum á Alþingi undanfarið ár að framkvæmdarvaldið hefur orðið svo ofboðslega sterkt vægi hér og flest þau lagafrumvörp sem lögð eru fyrir Alþingi koma beint úr Stjórnarráðinu. Við verðum á einhvern hátt að reyna að tempra framkvæmdarvaldið í því hve það hefur mikil tök hér og er þetta m.a. þáttur í því, eins og kemur fram í frumvarpi mínu, að lagaskrifstofan sé á vegum Alþingis en ekki Stjórnarráðsins. Það er mjög mikilvægt að hún sé á vegum Alþingis, því að eins og flestir vita er mjög löng hefð fyrir meirihlutastjórnum hér á landi, öfugt við það sem tíðkast annars staðar á Norðurlöndum þar sem mikil hefð er fyrir minnihlutastjórnum. Þar eru málin sett í þann farveg í upphafi með þessum lagaskrifstofum og lagaráðum að það sé sem mest sátt um málin, því að eðli málsins samkvæmt þar sem minnihlutastjórnir eru starfandi þurfa ríkisstjórnir að vinna málin í sátt við þingmeirihlutann sem er ekki í ríkisstjórn. Þetta væri eitthvað sem sú ríkisstjórn sem nú situr ætti að skoða, því að hér eru eins og málin standa núna öll mál keyrð í gegn í krafti meiri hlutans, á meirihlutavaldinu, algjörlega óháð því hvort málin eru í sátt við þjóðina eða ekki. Enda reyndi á synjunarvald forsetans þann 5. janúar einmitt vegna þess að þá var farið með mál eingöngu á meirihlutakrafti en ekki í þeirri sátt sem þarf að vera um þingmál á þinginu. Ég hef komið að því í mörgum ræðum um Icesave-málið að þau lög stæðust ekki stjórnarskrá, hvorki varðandi afsal dómstólanna né það að erlendir aðilar væru komnir með löggjafarvald hér á landi. Það mál t.d. hefði stoppað hjá lagaskrifstofu Alþingis sem lagt er til að stofnuð verði með þessu frumvarpi, því að það væri náttúrlega alveg rakið að Icesave-lögin stæðust ekki íslensk lög. Ég hef farið yfir hlutverk umboðsmanns Alþingis og talað um og bent á hve mörg mál hafa komið til hans kasta vegna meinbuga í lagasetningu, þannig að ég ætla ekki að fara yfir það aftur. Í 1. gr. frumvarpsins kemur fram að lagt sé til að stofnuð verði lagaskrifstofa á vegum Alþingis sem hafi það hlutverk að samræma reglur um samningu lagafrumvarpa og annan undirbúning löggjafarmála. Á liðnum árum hefur það nokkrum sinnum gerst að löggjafarvaldið hefur samþykkt lög sem ekki hafa verið nægilega ígrunduð og vönduð og sum hafa beinlínis gengið gegn stjórnarskránni og hafa aðra lagatæknilega ágalla. Við stöndum nú á rústum hugmyndafræði sem ekki gekk upp. Því er afar mikilvægt að efla traust á löggjafarvaldinu og Alþingi sjálfu, það er mjög mikilvægt í þeirri uppbyggingu sem er fram undan. Þetta frumvarp um lagaskrifstofu er einn þáttur í því, því að við framsóknarmenn horfum til framtíðar. Frumvörp sem verða að lögum á löggjafarþingi þjóða eiga að vera það vel unnin í upphafi að þau séu nánast óumdeilanleg. Slík lagasetning léttir álagið á eftirlitsstofnanir og dómstóla. Mikilvægt er að þessu sé til haga haldið hér, því að eftir að ég kom á þing hafa nánast öll mál sem eru mjög umdeilanleg komið frá ríkisstjórninni. Minna er talað um það þegar minni hlutinn á Alþingi styður ríkisstjórnina í góðum málum. Ríkisstjórnin og fylgismenn hennar eru duglegri við að benda á að hér sé mikil ósátt en það hefur aðeins verið ósátt um þau lög sem eru illa unnin og ganga gegn vilja þjóðarinnar. Til dæmis stóð minni hlutinn að tveimur mjög þörfum lagafrumvörpum með ríkisstjórninni í gær, það er minna um það talað því að aðilar úti í samfélaginu vilja meira benda á ósættið. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að á lagaskrifstofu skuli starfa fimm manns sem allir skuli vera lögfræðimenntaðir. Það er forsenda fyrir því og mikilvægt er að þeir aðilar sem veljast til starfa á þessa lagaskrifstofu hafi yfirgripsmikla þekkingu á lögum. Þar er lagt til að í það minnsta tveir af þessum fimm aðilum skuli vera lagaprófessorar. Lagt er til í 2. gr. að forseti Alþingis skipi einn lagaprófessor að tillögu forsætisnefndar Alþingis og skuli hann jafnframt vera í forsvari fyrir lagaskrifstofu. Tveir menn skulu skipaðir að tillögu lagadeildar Háskóla Íslands og skal annar þeirra vera prófessor í lögum. Tveir aðilar skulu vera skipaðir að tillögu Lögmannafélags Íslands. Að mínu mati er hér á ferðinni mikið þjóðþrifamál sem til framtíðar felur í sér mikinn sparnað fyrir íslenska þjóð. Það er von mín að málið fái jákvæðar undirtektir hjá alþingismönnum og frumvarpið hljóti framgang og verði brátt að lögum frá Alþingi. Virðulegi forseti. Að 1. umr. lokinni legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Meðflutningsmenn í þessu máli eru hv. þm. Ásbjörn Óttarsson og Gunnar Bragi Sveinsson. Tilgangur þessa frumvarps er að taka upp nýja aðferð við að reikna út hvers konar jöfnunarbætur, ívilnanir og uppbætur sem fyrirfinnast í fiskveiðistjórnarkerfinu og taka til hluta eins og framlaga til línuívilnunar vegna skel- og rækjubáta, vegna byggðakvóta og nú síðast vegna þeirra strandveiða sem ætlunin er að lögfesta með varanlegum hætti samkvæmt frumvarpi sem ríkisstjórnin hefur lagt fram. Við vitum að um langt skeið hefur tíðkast að nýta hluta aflaheimilda til ýmiss konar jöfnunaraðgerða, ívilnana og uppbóta. Þetta hefur að sönnu verið nokkuð umdeilt en það á rætur sínar að rekja til lagasetningar sem allir þingflokkar hafa komið að með einhverjum hætti. Í þessu frumvarpi er þess freistað að setja fram tillögu um sanngjarnara fyrirkomulag þessara tilfærslna með því að miða útreikning á þeim út frá grundvelli heildarþorskígilda en ekki á grundvelli úthlutana í þeim fjórum fisktegundum sem nú er miðað við. Á grundvelli núgildandi 10. gr. laga um stjórn fiskveiða er aflaheimildum úthlutað til byggða og jöfnunaraðgerða. Í fyrsta lagi er þessum heimildum ætlað að mæta áföllum sem fyrirsjáanleg eru vegna verulegra breytinga á aflamarki einstakra tegunda. Í annan stað til stuðnings byggðarlögum, í samráði við Byggðastofnun, þannig að hluti fari til minni byggðarlaga sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi og háð eru veiðum eða vinnslu á botnfiski. Annar hluti fari til byggðarlaga sem hafa orðið fyrir óvæntri skerðingu á heildaraflaheimildum fiskiskipa sem gerð hafa verið út og landað afla í viðkomandi byggðarlögum og sem hefur haft veruleg áhrif á atvinnuástand í byggðarlögunum. Heimilt er að ráðstafa aflaheimildum samkvæmt þessum lið til allt að þriggja ára í senn. Hugsunin á bak við það síðastnefnda er að þeir aðilar sem fá byggðakvóta geti með einhverjum fyrirsjáanleika byggt upp atvinnustarfsemi sína. Við þekkjum mörg dæmi um að menn hafa fengið byggðakvóta til eins árs en ekki vitað hvað bíður þeirra á næsta ári. Tilgangurinn með þessari tilteknu breytingu, sem felur í sér að hægt er að úthluta þessum aflaheimildum til allt að þriggja ára í senn, var að menn gætu fjárfest í frekari aflaheimildum og þannig komið löppunum varanlega undir atvinnureksturinn og að menn gætu staðið jafnkeikir eftir án þess að hafa byggðakvóta. Til viðbótar við þetta er í 11. gr. laganna gert ráð fyrir að tilgreindur hluti þorskveiðiheimilda, 3.375 tonn af óslægðum þorski, fari til þess að standa undir línuívilnun og síðan getur ráðherra ákveðið hámark á heildarmagn steinbíts og ýsu til línuívilnunarinnar. Það er kannski ástæða til þess að minna á og undirstrika að lögin tiltaka hversu mikið magn af þorski getur farið í línuívilnun. Sú breyting sem þingið samþykkti í gær um línuívilnun felur í rauninni ekki í sér meiri aflaheimildir til línuívilnunar báta hvað þorskinn áhrærir. Hluti af þeirri blekkingu sem hæstv. ríkisstjórn beitti í sambandi við það frumvarp sem nú er orðið að lögum var að segja að þessi línuívilnunarhækkun á hlutfalli ylli því að línuívilnun mundi aukast til hagsbóta fyrir minni byggðarlög. Það er einfaldlega ekki rétt. Það er eingöngu verið að opna á heimildir til fleiri og þetta mun valda vandræðum þegar fram í sækir, þegar kvótarnir fara að aukast að nýju. Þá liggur fyrir Alþingi frumvarp sem ætlað er að festa í sessi svonefndar strandveiðar og er gert ráð fyrir að lögfesta að 6.000 tonn, sem að langmestu leyti er þorskur, verði veidd á grundvelli þess fyrirkomulags. Ætla má að áhrifa þeirrar ákvörðunar muni gæta við útgáfu aflamarks á næsta fiskveiðiári. Vegna þess að þetta frumvarp kemur fram nú á miðju fiskveiðiári er ekki hægt að taka tillit til þess þegar verið er að draga frá heildaraflamarki það aflamagn sem fer til strandveiðibátanna á þessu fiskveiðiári. Það mun hins vegar verða gert á næsta fiskveiðiári samkvæmt frumvarpinu. Samkvæmt útreikningum sem nú liggja fyrir - og ég hef óskað eftir í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd - er ljóst að strandveiðarnar munu þýða viðbótartilfærslu frá krókaaflamarks- og aflamarksskipum upp á 3,4%. Nemur þá tilfærsla vegna skel- og rækjubáta, byggðakvóta, línuívilnunar og strandveiða alls 8,6% af úthlutuðum aflaheimildum í þorski. Þessum málum er nánar skipað í reglugerð sem ráðherra setur í kjölfar þess að ákvörðun er tekin um heildaraflamark í einstökum fisktegundum innan fiskveiðiárs. Sú reglugerð kveður á um hversu mikil skerðing verður á úthlutun í einstökum tegundum til aflamarks á hverju fiskveiðiári. Skerðingin í aflamarki vegna þessara aðgerða tekur bara til fjögurra fisktegunda, þorsks, ýsu, ufsa og steinbíts. Nánar má sjá upplýsingar um þetta í reglugerð um veiðar í atvinnuskyni fiskveiðiárið 2009/2010 sem fylgir með þessu frumvarpi sem fylgiskjal I. Óhjákvæmilegt er þegar þetta fyrirkomulag er viðhaft að það leiði til þess að kvótaskerðing skipa verði mjög mismunandi. Til dæmis er ljóst að skip sem eru með hlutfallslega stóran hluta aflaheimilda sinna í þessum fjórum tilgreindu tegundum verða fyrir hlutfallslega mestri skerðingu en skip sem hafa á hinn bóginn einkanlega úthlutaðan kvóta í öðrum tegundum sæta minni skerðingu eða hreinlega alls engri. Þetta telja flutningsmenn þessa frumvarps óréttlátt. Burt séð frá skoðun manna á þessum tilfærslum innan fiskveiðistjórnarkerfisins er eðlilegt að þær leiði ekki til þess að áhrifin komi svo ójafnt niður á einstökum útgerðum og skipum sem raun ber vitni. Í fylgiskjali II með þessu frumvarpi er hægt að sjá mjög glögglega hvernig áhrifin eru eins og málin standa í dag en þó er ekki tekið tillit til strandveiðanna. Þó nokkrar útgerðir verða ekki fyrir neinni skerðingu á aflamarki vegna þessa fyrirkomulags, aðrar mjög lítilli, en þær útgerðir sem mestri skerðingu sæta verða fyrir kvótaminnkun sem nemur allt að 4,8% af úthlutuðum aflaheimildum. Meðaltalsskerðingin er um 2,5%. Það er alveg ljóst að með strandveiðunum mun skerðingin aukast enn frekar, sérstaklega hjá þeim bátum sem í dag fá mesta skerðingu því þeir bátar sem taka á sig mesta skerðingu í dag, eins og fyrirkomulagið er, eru einmitt bátar sem eru hlutfallslega með mjög mikinn hluta sinna aflaheimilda í þorski. Eðlilegra er að skerðing aflaheimilda eða framlag útgerðanna í tilfærslur innan fiskveiðiársins verði á grundvelli úthlutaðra þorskígilda. Þar með væri tryggt að allir legðu hlutfallslega jafnmikið af mörkum, eða væntanlega um 2,5% af aflaheimildum sínum.  Umreikna þarf því aflaheimildir útgerða í þorskígildi og skerðingar yrðu gerðar hlutfallslega á grundvelli þeirra. Framlag frá útgerðunum yrði þó ávallt á grundvelli þeirra tegunda sem skertar eru í samræmi við lögin og reglugerð um veiðar í atvinnuskyni sem gefin er út fyrir hvert fiskveiðiár. Skerðingin yrði miðuð við heildarþorskígildi skipanna og síðan yrðu þessi skip eða útgerðir að sjá til þess að þær gætu skilað inn í þessar jöfnunaraðgerðir aflaheimildum í þeim fjórum fisktegundum, þorski, ýsu, ufsa og steinbít, sem eru til útdeilingar til þessara viðfangsefna. Umreikningur í þorskígildi er til að gæta jafnræðis og auðvelda reikning á hlutfallslegri skerðingu hvers og eins. Eins og jafnan þegar verið er að gera breytingar á málum sem geta snert mikilsverða hagsmuni koma upp álitamál sem taka þarf afstöðu til. Skal nú farið nokkrum orðum um þau atriði. Til eru útgerðir sem ekki eiga aflaheimildir í þessum fjórum tegundum sem notaðar eru fyrir tilfærslurnar. Eftir því sem ég hef skoðað er þó ekki um að ræða ýkja mörg tilvik og í ýmsum þeim tilvikum þar sem svo háttar til er um að ræða skip sem starfa innan útgerða sem eru með aflaheimildir í þessum tegundum. Þannig ætti ekkert að vera þeim að vanbúnaði að færa aflaheimildir milli skipa innan útgerða þannig að það væri hægt að skila þessu inn í þessar jöfnunar- og tilfærsluaðgerðir. Í frumvarpinu er þá einfaldlega gert ráð fyrir að útgerðum beri að útvega sér slíkar heimildir. Það geta þær gert með því að kaupa þær varanlega, leigja þær innan fiskveiðiársins eða með jöfnum skiptum, t.d. með því að skipta út síld fyrir þorsk. Er því eðlilegt að hafa ákvæði í lögunum sem gefi þessum útgerðum umþóttunartíma til að útvega sér slíkar heimildir. Vert er að gæta þess að nægur tími sé veittur án þess þó að framkvæmd dragist úr hófi og því lagt til að Fiskistofa veiti tveggja mánaða frest til að flytja fullnægjandi veiðiheimildir á skipið. Mikilvægt er að tryggja virkni ákvæðisins en gæta jafnframt meðalhófs og ganga ekki lengra en nauðsyn krefst. Því er lagt til að verði fullnægjandi veiðiheimildir ekki útvegaðar innan tilskilins frests falli niður leyfi skipsins til veiða í atvinnuskyni tímabundið þar til úr hefur verið bætt. Hér er ekki gengið harkalega fram heldur eingöngu reynt að hafa úrræði fyrir framkvæmdarvaldið til þess að fylgja því eftir að menn fari almennt að þessum lögum, menn missi þá veiðiréttinn tímabundið en fái hann samstundis og þeir hafa bætt úr þessu máli. Annað álitaefni er að í sumum tegundum er aflaheimildum ekki úthlutað til fiskveiðiárs heldur á almanaksári. Því liggur ekki fyrir í þeim tilvikum hvaða heimildir menn fá við upphaf fiskveiðiárs. Eðlilegt er hins vegar að aflaheimildir þessar fari líka inn í það að standa undir tilfærslunum sem þetta frumvarp fjallar um. Til þess að ná utan um þetta mál er eðlilegast að styðjast við úthlutaðar heimildir í þeim tegundum samkvæmt úthlutun almanaksársins á undan og því lagt til að sú verði framkvæmdin samkvæmt ákvæðinu. Þetta er tiltölulega einfalt. Þarna er um að ræða nokkrar tegundir sem þannig háttar til með að heimildunum er úthlutað til almanaksárs en ekki fiskveiðiársins frá 1. september til loka ágúst. Þess vegna þarf að fara þessa leið varðandi úthlutun á þessum tilteknu tegundum og eru ekki sjáanlegir praktískir annmarkar á því. Loks má nefna þriðja álitaefnið sem lýtur að því hvort taka eigi með inn í þennan útreikning aflaheimildir utan lögsögu okkar, til dæmis í Barentshafi. Um þetta geta væntanlega verið skiptar skoðanir. Þó er þess að geta að þessar heimildir eru komnar til vegna samninga við aðrar þjóðir, sem í sumum tilvikum hafa haft í för með sér gagnkvæmni í veiðirétti og geta því haft áhrif á aflaheimildir innan okkar lögsögu. Sanngirnisrök mæla og með því að þær útgerðir sem þennan veiðirétt hafa á grundvelli íslensks fullveldis taki þátt í tilfærslunum innan hins íslenska fiskveiðikerfis til jafns við aðrar útgerðir. Er því lagt til að ákvæðið nái til allra úthlutaðra aflaheimilda. Þau álitaefni sem hér er fjallað um hafa oft verið til umræðu. Nú er komið að því að leiða þau til lykta með sanngjörnum hætti. Það tilfærslufyrirkomulag sem er í fiskveiðistjórnarlögunum og hér er gert að umræðuefni hefur að sönnu verið umdeilt. Það er hins vegar til staðar og hefur meðal annars byggðalegan tilgang. Allir stjórnmálaflokkar hafa með einum eða öðrum hætti komið að gerð þess lagaverks sem skapar grundvöll þess. Tilgangur þessa frumvarps er að skipa fyrirkomulagi þess með sanngjarnari hætti en nú er. Virðulegi forseti. Í sjálfu sér þarf ekki að hafa mörg fleiri orð um þetta mál. Að baki því eru almenn sanngirnisrök. Hér er ekki verið að hrófla við þeim tilfærslum og jöfnunaraðgerðum, ívilnunum eða uppbótum sem fyrir löngu hafa verið lögfestar í okkar fiskveiðilöggjöf. Það er að vísu umdeilt mál eins og við þekkjum. Ekki er tekin afstaða til þess í þessu máli heldur eingöngu reynt að tryggja að hjá útgerðum sé gætt jafnræðis þannig að allir leggi hlutfallslega jafnmikið af mörkum til þessara aðgerða sem Alþingi hefur fyrir löngu samþykkt að viðhafa. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að þessu máli verði vísað til 2. umr. og hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Ég vil ekki endurtaka mikið það sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson sagði hér áðan en tilgangurinn með þessu frumvarpi er fyrst og fremst sá að jafna hlutfallið á milli þeirra sem setja inn í þessa potta, þ.e. að allar útgerðir verði skertar jafnt en ekki eingöngu sett inn í þessa potta í þessum fjórum fisktegundum. Við leggjum til að það sé ekki gert heldur muni allir skaffa jafnmikið inn í þessa potta, hvort sem þeir eru með aflamark í þorski, ýsu, ufsa, steinbít eða karfa. Þetta er sem sagt jafnræðissjónarmið. Þetta eru fjórir pottar, fyrst og fremst skel- og rækjubætur, byggðakvóti, línuívilnun og síðan koma strandveiðar núna til viðbótar. Þetta þýðir í raun, virðulegur forseti, að t.d. á næsta ári, miðað við þetta ár núna, munu þeir sem eru með þorskveiðiheimildir setja 8,6% inn í þetta. Þeir sem eru með ýsu setja 6,7% af sínum heimildum, þeir sem eru með ufsa u.þ.b. 3% og þeir sem eru með steinbít um 9%. Aðrar tegundir eru ekki inni í þessum potti, þ.e. sá sem er með heimildir í karfa, kola, síld, loðnu, rækju, keilu og löngu setur ekkert af þeim heimildum í þennan pott. Ég tek undir það sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson sagði áðan að ætlum ekki að breyta neinu í þessum pottum við afgreiðslu þessa máls. Það verður áfram byggðakvóti og línuívilnun, það verða áfram bætur vegna skel- og rækjubrests og síðan koma strandveiðarnar til viðbótar. Þetta er einungis jafnræðissjónarmið. Mig langar til þess að undirstrika og draga það fram að fyrirtæki setja hlutfall af sínum aflaheimildum inn í þessa potta, t.d. setur Ísfélag Vestmannaeyja 1,2%. Síldarvinnslan setur 0,8% af sínum veiðiheimildum í þessar aðgerðir. Hraðfrystihús Þórshafnar setur 0,4%. Síðan getur maður tekið hefðbundna vertíðarbáta og ég vil nefna tvo þeirra, Steinunn SH setur 4,4% og Saxhamar SH líka. Það sjá allir hversu óréttlátt þetta er. Hugsunin á bak við þessa potta er sú að byggðakvótinn sé vegna þess að byggðarlögin eru í vandræðum, aflaheimildir voru fluttar frá þeim og þar fram eftir götunum og þá vilja menn hafa inngrip stjórnvalda til þess að rétta það af og hjálpa þeim byggðum að komast í gegnum það. Skel- og rækjubæturnar eru hugsaðar þar sem brestur hefur orðið bæði í skel og rækju og þá fá viðkomandi útgerðaraðilar bætur vegna þessa. Öll þekkjum við línuívilnun og síðan koma til viðbótar strandveiðar. Þetta er fyrst og fremst réttlætissjónarmið um að allir setji sama hlutfall af sínum aflaheimildum inn í þennan pott til þess að verða við þeim afföllum, eða í þessu tilfelli eins og með byggðakvótann, eða því sem viðkemur úthlutun úr viðkomandi pottum að allir muni setja sama inn í það. Það er ekkert réttlæti í því. Þeir sem eru með þorsk þurfa að setja 8,6%, ýsu 6,7%, steinbít 9% en þeir sem eiga allar hinar tegundirnar þurfa ekki að setja neitt. Það er oft og tíðum mjög sláandi að lesa þennan lista, að það eru yfirleitt stærstu útgerðarfélögin sem setja minnsta hlutfallið af sínum aflaheimildum inn í þessa potta. Þetta er því fyrst og fremst réttlætissjónarmið, að allir setji inn sömu prósentutölu af sínum heimildum til þess að koma til móts við þetta, eins og ég hef svo margoft sagt hér í sambandi við þessar sértæku aðgerðir. Við erum ekki að leggja til að þessu verði breytt, heldur eingöngu að það verði jafnað milli aðila svo að þeir setji jafnt inn í þetta. Ég tek undir með hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni sem mælti fyrir þessu frumvarpi að ég vona að það fái efnislega og góða meðferð í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd.