Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Einar Arnórsson) Eins og háttv. deildarmönnum mun kunnugt var samþykt hjer í deildinni frv. til laga um að heimila stjórninni að stofna útibú frá Landsbanka Íslands austanfjalls. Háttv. Ed. hefir afgreitt frv. þannig að vísa því til stjórnarinnar. Ástæða sú, sem háttv. Ed-nefnd hefir fært fyrir þessu, og víst er verjandi að lögum, er sú, að heimild sje fyrir þessu í núgildandi lögum, en ber engar brigður á ástæður þær, sem færðar voru fyrir frv. í greinargerð og framsögu. Það, sem farið er fram á með þessari till., er að hæstv. stjórn hlutist til um, að þetta útibú verði sett á stofn svo fljótt sem unt er. Till. er að eins áskorun í þá átt, en það úrskurðar stjórnin, í samráði við bankastjórn, hve nær útibúið verði stofnsett. Jeg tel svo ekki þörf fleiri orða, en vona, að till. nái fram að ganga. Skal jeg að öðru leyti skírskota til þess, sem jeg sagði um frv.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg býst við, að landsstjórnin, hver sem hún verður, geti ekki gert mikið annað í þessu máli en skjóta því til landsbankastjórnarinnar. Jeg ímynda mjer, að það komi aðallega undir dóm landsbankastjórnarinnar, hve nær og hvar útibúið verður stofnað. En þó getur það vel haft einhverja þýðingu að samþykkja ályktun, nefnilega að bankinn hugsi þá frekar um að stofna útibúið heldur fyr en síðar. En hve nær hagur bankans verður svo, að hann geti stofnað útibú utan kaupstaða og stærri kauptúna, getur verið mikið vafamál, þegar litið er á það, að útibúið á Austurlandi á að ganga á undan. En, sem sagt, mjer þykir rjett að geta þess, að mjer sýnist alt þetta mál snúa mest að bankastjórninni.

Flm (Einar Arnórsson) Jeg tók fram áðan, að jeg vissi, að landsstjórnin rjeði málinu til lykta í samráði við bankastjórnina. Jeg veit, að það getur ekki öðruvísi verið. Jeg set þetta mál ekki í neitt samband við útibúið á Austurlandi. Jeg býst við, að það sje komið lengra, og úr því að það er afráðið að stofna það, mun það ganga fyrir. Jeg lýsti yfir því hjer í deildinni áður, að jeg ætlaðist ekki til, að með þessu væru neinar hömlur settar útibúinu á Austurlandi, en skal bæta því við nú, að dæmi eru til, að slíkar þingsályktunartill. sjeu samþyktar, svo sem 1914 og 1915, í sambandi við útibúið á Austurlandi. Voru þær samþyktar í báðum tilfellum, og stjórnin skaut þeim báðum til landsbankastjórnarinnar, og er árangurinn þessi, að stofnun útibúsins á Austurlandi má teljast afráðin.

Frsm. (Gísli Sveinsson) Áður en jeg vík að þessu máli og byrja að tala um þetta frv., sem er komið frá fjárhagsnefnd, vil jeg leyfa mjer að geta þess, að jeg ekki leitt hjá mjer að víkja örfáum orðum að þeirri einkennilegu aðferð, sem hv.Ed. virðist ætla að beita sum tekjuaukafrumvörp, sem koma frá þessari hv. deild. Það kom í ljós í gær og aftur í dag, að hv.Ed. virðist ætla að sálga, eða að limlesta að mun, tekjuaukafrumv., sem hafa verið afgreidd hjeðan einróma eða fast að því. Jeg sje ekki annað en að það sje þvert ofan í grundvallarreglur í gildandi stjórnarskrá. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að neðri málstofur þinga eiga jafnan frumkvæði í fjárhagsmálum landsins og tekjumálum, og það er engum vafa undirorpið, að það ber líka að skilja þetta svo, að þegar þessi deild hefir afgreitt nær einróma slík frv., þá á hún að eiga aðalatkvæði um þau. það gæti komið fyrir, að hv.Ed. leyfði sjer, með örlitlum atkvæðamun, að sálga frumvörpum, sem víst væri um, að mikill meiri hluti þingsins væri meðmæltur, og sjá menn, út í hvaða fásinnu þá er komið, er um tekjumál er að ræða. Það er kunnugt, að við fjárhagsnefndarmenn hjer í deildinni höfum verið að leitast við að koma með ýms tekjuaukafrumvörp, og þótt það hafi ekki orðið fyr en upp á síðkastið, þá kemur það til af því, hvernig ástandið er, og nefndin var hins vegar að bíða eftir framkvæmdum stjórnarinnar um þessi mál. Það má deila um, hve heppileg sum þessara frv. eru, miðað við vanalega tíma, en úr því að þessi hv. deild hefir samþykt þau, þá á hv.Ed. að taka fult tillit til þeirra. Það gleður mig, að þessi aðferð hefir einnig mætt aðfinslum í hv.Ed., hjá einum elsta og reyndasta þingmanninum þar (E.P.). Jeg hefi talað um þetta hjer til þess, að hv.Ed. sjái, að við gerum okkur ekki ánægða með slíka meðferð á málum þeim, sem afgreidd eru hjeðan. Mjer finst, að hv.Ed. ætti að láta sjer nægja að garfa í öðrum málum sem hjeðan koma, þótt hún skemdi ekki fjárhagsmál, sem afgreidd eru hjeðan með miklum meiri hluta atkvæða, eða ljeti þau hlutlaus í höfuðatriðunum. Þá skal jeg víkja að þessu frv., sem komið er frá fjárhagsnefndinni, og fer fram á að hækka um helming útflutningsgjald af sjávarafurðum. Jeg hefi litlu við það að bæta, sem stendur í greinargerðinni, sem fylgir frumvarpinu, en vil að eins geta þess, að það útflutningsgjald af sjávarafurðum, sem nú er, er mjög lágt, enda eru einungis um þetta gömul ákvæði í gildi. Það er áreiðanlegt, að þá, sem þessa atvinnu stunda, munar ekkert um þetta gjald, ef þeir á annað borð stunda hana með nokkrum hagnaði. Nú býst jeg við, að ef þessi atvinnuvegur verður stundaður í framtíðinni, ekki síður en hingað til, sem vonandi er, þá gefi hann svo góðan arð, að þessi hækkun komi ekki hart niður. Jeg vil geta þess, að þetta er ekki nema rjettlát hækkun gagnvart þeim sköttum, sem á landbúnaðinum hvíla. Það hefir áður verið á það minst hjer, hvernig landbúnaðarmenn eru settir gagnvart lausafjárskattinum, og það var eiginlega það atriði, sem varð þess valdandi, að fjárhagsnefndin afrjeð að koma með þetta frv. Hækkunin á verðlagsskrám hefir orðið gífurleg, alt að helmingi á síðustu tímum, miðað við þann tíma, sem lögin um lausafjárskatt eru frá, og þar af leiðandi hefir lausafjárskatturinn orðið hærri og tilfinnanlegri. Nú stendur svo á, að bæði þessi gjöld eru frá svipuðum tíma, en útflutningsgjaldið hefir staðið í stað, jafnframt því, sem lausafjárskatturinn hefir hækkað. Eins og hv. þingdeildarmenn muna, kom hjer fyrir skömmu fyrir deildina frv. til laga um hækkun á útflutningsgjaldi af síld, sem ekki er nema sanngjarnt, ef eðlilegt ástand ríkti nú, þar sem síld hefir hækkað afarmikið í verði síðan það útflutningsgjald, sem nú er á henni, var ákveðið. Fjárhagsnefndin, sem fjekk það frv. til meðferðar, ætlar ekki, eins og sakir standa nú, að láta það frv. koma fram, en kemur með þetta frv., sem fer fram á hækkun á útflutningsgjaldi af öllum sjávarafurðum, í staðinn. Nefndin ætlar ekki heldur að koma með frv. um framlengingu verðhækkunartollslaganna, enda kemur þetta frv. að nokkru leyti í staðinn. Jeg sje svo ekki þörf á að fara fleirum orðum um frv. þetta, enda á það að vera óþarft, og vona jeg, að hv. deild taki því vel og afgreiði það slindrulaust. Það er óþarft að geta þess, þar eð það stendur bæði í fyrirsögninni og greinargerðinni, að þetta er að eins bráðabirgðahækkun, sem gildir til ársloka 1919, eða út það fjárhagstímabil, sem nú fer í hönd. Frv. á að ganga í gildi sama dag og lögin um verðhækkunartoll falla, eða 17. sept. í haust, og má þá segja, að betur sje farið en heima setið fyrir sjávarútveginn, því að þessi útflutningsgjaldshækkun nemur ekki eins miklu og verðhækkunartollurinn hefir verið. Með þessu frv. virðist fjárhagsnefndinni, ef það verður að lögum, vera skapað jafnvægi milli tveggja aðalatvinnuvega landsins, og einnig með frv. um hækkun tekjuskatta, nái það fram að ganga, því að það fellur bæði á landbúnað og sjávarútveg. Því væntir nefndin þess, að báðum þessum frv. verði vel takið. Enda þótt ef til vill megi búast við andmælum, sje jeg ekki ástæðu til að fara fleirum orðum um þetta mál, nema mjer þyki þurfa seinna.

Fjármálaráðherra (B. K.) Þótt jeg sje fylgjandi útflutningsgjöldum yfir höfuð, eins og kunnugt er, á jeg mjög bágt með að veita þessu frv. fylgi mitt. Jeg er hlyntur útflutningsgjöldum vegna þess, að þau er auðvelt að innheimta, trygt að ekkert tapast af þeim og ómakið við innheimtuna lítið. Þau eru því hentug hjer á landi, af því að hjer er engin sjerstök tollgæsla. Það verður að taka tillit til þess, hvort tollarnir renna skilvíslega í landssjóð, og hvort þeir hafa siðferðilega ill áhrif á viðskiftalífið. Eins og sjá má á þessu frv. nær það að eins til annars aðalalvinnuvegar landsins, sjávarútvegarins. Jeg fer þá að skilja, hvers vegna hv. fjárhagsnefnd ætlar sjer ekki að koma með frumvarpið, sem stjórnin lagði fyrir þingið, um framlengingu verðhækkunartollsins til þessa árs, og jeg fer þá líka að skilja, hvers vegna einn hv. flokkur hjer í þinginu vildi ekki aðhyllast frv., sem stjórnin ráðgerði að koma með í þessa átt, til þess að auka tekjurnar. Jeg hafði samið drög til frv., sem gekk út á hækkað útflutningsgjald, sem átti að ná til allrar útfluttrar vöru, og svo vægilega var í sakirnar farið, að jeg ætlaðist til, að gjaldið af hverju útfluttu hrossi yrði að eins 1 kr., af hverri sauðkind 15 aur., af 1. flokks ull ¾ eyris og 2. flokks ull ½ eyrir og að hækka útflutningstollinn af sjávarafurðum um 25- 40%. En það voru ekki allir í stjórninni sammála um að bera frumvarpið fram, því að atvinnumálaráðherrann vildi ekki fallast á það, og vegna þess var það ekki borið fram, en þetta sýnir þó, að stjórnin hefir hugsað eitthvað um að auka tekjurnar. Jeg hugsaði að hafa gjaldið sem svaraði 1% af verði vörunnar, eða sama gjald og lagt var til grundvallar þegar útflutningsgjaldslögin voru sett 1881, því að þá var tollurinn sem næst 1% af sannvirði vörunnar, eins og verðið var þá. Þetta gjald, sem farið er fram á með þessu frv., svarar til l½-2% af vanalegu verði á sjávarafurðum, en það er talsvert hærra en þingið hugsaði sjer 1881 og að eins lagt á annan atvinnuveginn. Það hefir meir en bryddað á því á síðari tímum, að þeir þm., sem koma frá landbúnaðarhjeruðum, hafa viljað hlífa bændum við að borga. skatta í landssjóð, en að vilja hlífa einni stjett við því, annari fremur, er mjög hættulegt fyrir samvinnu þingsins, sem er nauðsynlegt að sje hin besta. Jeg efast mjög um, að þessi andi, sem komist hefir inn í þingið, sje bændum yfirleitt að skapi, því að svo marga bændur þekki jeg, sem það væri fjarri skapi að vilja ekki greiða sinn hlut. Yfir höfuð er þjóðin farin að greinast í allskonar sjerfjelagsskap, sem jeg held að mætti kalla hringa, því að þeir miða. oftast að því að efla hagsæld þeirra, sem þeim tilheyra, á annara kostnað. Þessir hringar hafa myndast alla leið frá fámennum verkfræðinga- og lögfræðingahóp til fjölmennustu hópa.  (M. Ó.: Sláturfjelagið t. d.)  . Hver og einn hringurinn hugsar mest um sinn hag, en minna um landsheillina í heild sinni. Og þetta er innleitt að útlendri tísku stærri landanna, þar sem hver stjett er margfalt fjölmennari, já, oft fjölmennari en öll íslenska þjóðin. En hjer er þjóðin svo lítil, að það má næstum skoða hana sem eitt heimili, og því eiga þessir hringar alls ekki við hjer. Þessi sundurgreining þjóðarinnar í eiginhagsmunaskyni er ekki til góðs; hún venur menn á að hugsa eingöngu um eigin hag eða hag þess litla fjelagsskapar, sem maður er í, en við þá hugsun lamast fyrirhyggjan fyrir bæði landi og þjóð í heild sinni. Það leiðir enn fremur til ójafnaðar milli atvinnuflokkanna eða jafnvel fulls fjandskapar. Jeg get vel litið á núverandi þingflokkana sem hringa, því að hjá þeim er nú ekkert stórmál, sem skiftir mönnum í flokka. Þeir verða því nokkurskonar hringar, vegna þess, hve óeðlilega þeir eru til orðnir, og þegar þingið þannig er klofið í marga hringa, þá er opnuð leið fyrir „börsspekulationum“, sem eru enn svo lítt þektar hjer, inn í þingið. Jeg hefi orðið þess var, að á þessu þingi hafa þessar „börsspekulationie“farið ljettfeta fram með þingborðunum og jafnvel uppá hæstu tinda. Mjer finst, að þegar um skatta og tollálögur er að ræða, verði þingið að skoða alla einstaklinga þessarar þjóðar sem greinar á sama stofni, en það hefir ekki verið talin venja greinanna á trjánum að vera að metast um, hvað hver þeirra á að bera eða hve mikla næringu hver þeirra á að draga frá stofninum, þegar um tollmál er að ræða. Rjettsýni og kærleikur til allra jafnt er besta leiðarstjarnan í öllum tollmálum. Af þessum ástæðum sje jeg mjer ekki fært að mæla með þessu frv., nema úr sje bætt og lagt á alla atvinnuvegi jafnt. Heldur en að samþykkja þetta frv. myndi jeg sætta mig við, að landið tæki lán, eða því að eins, að þingið og hv. fjárhagsnefnd sjái sjer fært að bæta úr á annan veg. Hv. frsm. (G. Sv.) sagði, að núverandi útflutningsgjald á sjáfarafurðum væri lágt, og það er rjett, því að kaupmenn hafa skoðað það sem verslunarkostnað og því ekki látið það koma fram í verðlaginu, en ef það verður tvöfaldað, verða þeir að taka tillit til þess. Háttv. frsm. (G. Sv.) sagði enn fremur, að þetta væri til að jafna upp á móti ábúðar- og lausafjárskatti, sem hækkaði við dýrtíðina. Það er rjett, að þessir skattar hækka, en hve mikil er þessi hækkun? Eftir fjárlögunum er hækkunin frá því fyrir stríðið ekki nema 25000 kr. Þetta er svo lítið, þegar það dreifist á ? landsmanna, að ekki er takandi tillit til þess, og því síður þegar þess er gætt, að miklu meiri upphæð er veitt til landbúnaðarins, beint og óbeint, í sömu fjárlögunum. Hv. frsm. (G. Sv.) benti á það, að lögin ættu að ganga í gildi sama daginn og verðhækkunartollslögin ganga úr gildi og ættu því að taka við af þeim. Jeg hygg, að rjettlátara hefði verið að láta verðhækkunartollslögin gilda út þetta ár. Þau hefðu þó náð nokkurn veginn jafnt til flestra vörutegunda, og alls engin deila getað orðið milli atvinnuveganna. Jeg hygg, að það mundi skapa meiri jöfnuð og almennari ánægju, að eitt yrði látið ganga yfir alla atvinnuvegi jafnt. Annars er til leið til að auka landssjóði tekjur. Það t. d. má hækka vörutollinn um 30 eða 40 %, eins og sykurtollurinn var hækkaður um 30% hjer á árunum. En það er nógur tími að grípa til þess þegar menn sjá, hvernig fjárlögin líta út frá þinginu. Jeg vona, að háttv. deild takist að láta tekjurnar koma sanngjarnlega niður, svo að allar stjettir verði ánægðar.

Bjarni Jónsson Jeg þarf ekki að orðlengja um útflutningstoll. Jeg hefi svo oft sagt það áður, og að jeg hygg með góðum rökum, að útflutningstollar eigi ekki að eiga sjer stað. Sjerstaklega var jeg mótfallinn verðhækkunartollinum, af sömu ástæðu, enda er hann nú sjálffallinn. Útflutningstollana gjalda sumir landsmenn, en aðrir ekki. Þess vegna eru þeir ranglátir og eiga að falla. Þar sem hjer er að ræða um bráðabirgðaútflutningstoll af sjávarafurðum, þá get jeg auðvitað ekki orðið því fylgjandi. Jeg er sammála hæstv. fjármálaráðh. (B.K ) um það, að með þessu sje annari af tveimur aðalatvinnugreinum vorum bundinn ranglátur og óeðlilegur baggi. Þessi atvinnugrein er nú auk þess í háska stödd og síst fær um að bera auknar álögur. Það, sem mjer líkar best af tilraunum háttv. fjárhagsnefndar til að auka tekjur landssjóðs, er frv., í líkingu við frv. mitt, um tekjuskatt. Verði það að lögum, þá kemur það niður á sjávarútvegsmönnum, ef gróði þeirra er svo mikill, að ástæða sje til að leggja álögur á þá. Þar sem sá skattur á að koma í stað verðhækkunartollsins, þá er engin ástæða til að leggja nýjan verðhækkunartoll á þessa menn, svo að þeir verði að gjalda tvenn gjöld, í staðinn fyrir ein. Jeg hygg, að það sje frágangssök að hækka álögur á atvinnuvegum á annan hátt en með tekjuskatti, þótt ekki sje nema til bráðabirgða. Þetta gjald mundi hvíla mjög þungt á útgerðarmönnum í ár. Eins og öllum er kunnugt vinna þeir allir eða allflestir með skaða, en engum gróða. Aftur á móti hefir tekjuskatturinn þann mikla kost, að hann nær til annara, sem græða. Kaupmennirnir hafa, eins og allir vita, stórgrætt á stríðinu. Eftir orðum viturs og sannorðs manns hjer í deildinni hafa þeir grætt svo mikið, að engum þeirra hefir tekist að fara á höfuðið síðan stríðið byrjaði, sem þeim þó hepnaðist oft áður. Ef það er satt, að kaupmenn stingi í sinn vasa 100% af fæði og klæði fátæklinganna, þá er rjettmætt að leggja á þá tekjuskatt. Þann kost hefir tekjuskattsfrv. fram yfir öll önnur, að það nær í gróðann, þar sem hann er til. En þetta finst mjer að bera í bakkafullan lækinn, að ætla sjer að leggja tvöfalt gjald á sjávarútvegsmenn, fyrst útflutningsgjald af afurðunum og síðan tekjuskatt, og það því fremur, sem nú virðist meiri ástæða til að styrkja þessa atvinnugrein en að íþyngja henni með gjöldum.

Jón Jónsson Af því að hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) mintist á það, að hann hefði borið undir flokk hjer í þinginu frv., sem hann ætlaði að bera fram, og jeg geng út frá, að hann eigi hjer við bændaflokkinn, þá finn jeg mjer skylt að segja nokkur orð. Það reyndist svo, að flokkurinn sá sjer ekki fært að aðhyllast þá stefnu, sem hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) er fylgjandi, að lögleiða alment útflutningsgjald á allar afurðir. Þótt það sje rjett, að auðvelt sje að ná þessum tolli, þá fylgja honum þó tveir ókostir. - Þótt hann næði til margra, þá yrðu samt ýmsir undanþegnir sem ekki framleiða neitt, en eru þó allvel efnum búnir. Þeir nytu þá hlunninda, sem afleiðingar af því, að þeir legðu efni sín í eitthvað annað en framleiðslu. Hinn ókosturinn er sá, að það er yfirleitt óvinsælt að leggja á útflutningstolla. Menn sætta sig yfirleitt betur við aðflutningstollana, þótt þeir komi ekki rjettlátlega. niður, því að yfirleitt veita menn því ekki eftirtekt, hve mikið rennur í landssjóð af andvirði þess, sem menn kaupa, og amast því síður við því. Hvað snertir þetta. frv. þá held jeg, að það sje dálítið óheppilegt. Menn reka augun í það, að hækkaður er tollur á sjávarafurðum eingöngu, en ekki líka á landbúnaðarafurðum. Þetta frv. hlýtur því að valda óánægju annars atvinnuvegarins og gæti leitt til óvináttu á milli þeirra. það er ekki heldur rjettlátt að haga þessu svona. Eftir gömlum lögum mun þess hafa verið gætt, að sjávarútvegsmenn gyldu í landssjóð hlutfallslega á móti ábúðar- og lausafjárskattinum sem bændur greiða. Það er því ekki rjettlátt að hækka útflutningsgjald af sjávarafurðum um helming, en láta ábúðar- og lausafjárskattinn halda sjer. Þó að bændur sjeu margir á þingi, þá erum við ekki svo ásælnir, að við getum ekki litið sanngjörnum augum á hlutina. Að vísu má gera ráð fyrir, að ábúðarskatturinn hækki eitthvað, þegar fasteignamatið er komið í kring og farið er að reikna skattinn eftir því, en jeg hygg, að skattgjald landbúnaðar og sjávarútvegar haldist nokkurn veginn í hendur, eins og nú er. Jeg held, að það sje ekki efnilegt til samkomulags, sem háttv. fjárhagsnefnd bendir á. Þó að ekki sje gott, þá mundi jeg heldur sætta mig við frv. stjórnarinnar um bráðabirgðaframhald verðhækkunartollsins. - Jeg greiði því atkvæði á móti þessu frv.

Matthías Ólafsson Jeg get ekki neitað því, að mjer þykir mjög leitt, að þetta frv. skuli vera komið fram hjer í deildinni. Ekki af því, að jeg sje ekki yfirleitt hlyntari útflutningstollum heldur en aðflutningstollum. Útflutningstollarnir koma niður á þeim, sem eitthvað framleiða, og þeir hafa þó altaf eitthvað handa á milli, en aðflutningstollar koma eins mikið niður á fátæklingum, og mest á ómagamönnum, sem flesta hafa fram að færa. Útflutningstollarnir eru því eðlilegri. En þegar á að fara að leggja skatta á eina atvinnugrein, þá er eitthvað bogið við það. Og þetta á nú einmitt að gera, eftir þessu frv. Það er eftirtektarvert, að aðalástæðan fyrir frv. er það, að ábúðar- og lausafjárskattur hafi hækkað. Það er rjett, að hann hefir hækkað úr 50000 upp í 75000 kr. En hvað eru 75000 kr. sem aðalútgjöld landbúnaðarins? Hann má vera hörmulega staddur, ef hann munar nokkurn hlut um þessa hækkun. - í fjárlagafrv. stjórnarinnar er gert ráð fyrir, að ábúðar- og lausafjárskattur verði 75000 kr., en útflutningsgjöld af sjávarafurðum 220000, en öll útflutningsgjöld 374000 kr. Ef þetta er tvöfaldað, þá verða beinar álögur á sjávarútveginn 440000 kr., og er það miklu meira en honum getur borið að greiða, í samanburði við aðrar atvinnugreinar. - Þetta er svo mikið ósamræmi, að það hlýtur að liggja í augum uppi, enda sýndi það sig, að einn sanngjarn maður úr bændastjettinni hefir þegar kvatt sjer hljóðs til að lýsa því yfir, að honum þætti þetta ótækt. Hann er nýsestur niður, svo að mönnum er í fersku minni, hvernig hann leit á málið, frá sjónarmiði bændanna. Jeg skil ekki í, að flutningsmenn fái neitt þakklæti hjá kjósendum sínum fyrir þetta frv. Þá er eitthvað breytt orðið blóðið í hinum gömlu höldum, ef þeir vilja losa sig við rjettmæt gjöld til landssjóðs og koma þeim yfir á aðra. Jeg held, að þeir vilji miklu frekar sýna gamla íslenska rausn og greiða umyrðalaust sinn hluta af þeim útgjöldum, sem nauðsynleg eru til almenningsþarfa. það væri miklu þarfara að ala upp þann hugsunarhátt hjá bændum, ef hann er farinn að dofna, heldur en að telja þeim trú um hið gagnstæða. Það væri ekki vansalaust af þinginu, ef það samþykti þetta frv., og helst ætti ekki að auka kostnað með því að vera að ræða það. - Það hefir verið borið saman við verðhækkunartollsfrv., en þar er alt öðru máli að gegna. Verðhækkunartollurinn átti að koma niður á óverðskulduðum gróða, sem ekki væri fenginn að tilhlutun mannanna sjálfra, og hann átti að leggja á allar atvinnugreinar jafnt. Ef sett hefði verið hæfilegt lágmark á tollskylt verð vörunnar, þá hefði ekki munað svo mikið um það gjald. En ef ætti að fara að eins og stjórnin ætlaðist til í frv. sínu, að setja t. d. lágmarkið á síldartunnu 22 kr., eða að eins 2 kr. hærra en það var sett 1915, þá er blátt áfram ekkert vit í því. Annars erum við líklega eina þjóðin í heiminum, sem er að baksa við að leggja nýja skatta á í þessu árferði. Allar aðrar þjóðir taka hernaðarlán, til að standast þessa tíma, hvort sem þær eru í ófriðnum eða ekki. Allir gjaldendur standa nú hallari fæti fyrir nýjum álögum heldur en í eðlilegu árferði. Eina rjetta ráðið til að fleyta sjer út úr vandræðunum er að taka lán. Það er heldur engin meining í því, að allur dýrtíðarþunginn hvíli á einni kynslóð. Við erum búnir að búa svo vel í haginn fyrir eftirkomendur okkar; höfum keypt skip, lagt vegi, og gert yfir höfuð að tala miklu meira en eldri kynslóðir. Það er því fyllilega rjettmætt, að við kljúfum vandræðin með lántöku, sem lendir á niðjum okkar, ef við getum ekki klofið þau á annan hátt.

Sveinn Ólafsson Jeg hefi verið á móti tveim frumvörpum um að hækka tekjur landssjóðs, sem verið hafa til umræðu hjer í deildinni, frv. um stimpilgjald og frv. um tvöföldun póstburðargjaldsins. Aftur mun jeg fylgja þessu frv., sem jeg tel styðjast við fylstu sanngirni. Jeg held, að hjer sje ekki um þá ósanngirni að ræða, sem andmælendur málsins gera svo mikið úr. Það er alveg rjett, sem hv.frsm. (G. Sv.) tók fram, að skatthækkunin er þegar fallin á landbúnaðinn, með hækkuninni á meðalalin. Þótt hækkunin sje ekki komin fram í landsreikningnum, þá stafar það af því, að við höfum ekki fyrir okkur nema landsreikninginn fyrir 1914- 15, en meðalalin hefir aðallega hækkað síðan. Nú er hún orðin hjer um bil tvöfalt hærri en hún var fyrir stríðið, og ábúðar- og lausafjárskattur tvöfaldast þá líka um leið. Útflutningsgjald af fiski og lýsi hefir aftur á móti staðið í stað. Af fiskinum er útflutningsgjaldið, ef mig minnir rjett, 10 aur. af hverjum 100 pd., eða 2 kr. af smálest. Þetta er ekki hátt gjald. Ef það er tvöfaldað, verður það 4 kr. af smálest. Og hvers virði er nú ein smálest af fiski? Að minsta kosti 720-750 kr.; útflutningsgjaldið er þá með hækkuninni ekki nema ca. ½ % af andvirði vörunnar. það virðist því ekki vera neitt fjarri lagi að hækka það dálítið, og jafnvel ekkert djúpt tekið í árinni, þótt það sje tvöfaldað. Um lýsi er dálítið öðru máli að gegna. Þar mun útflutningsgjaldið hafa verið hlutfallslega hærra áður, en nú er verð á lýsi orðið þrefalt við það, sem var fyrir stríðið, og 50 aura tollur af tunnu því smáræði eitt. Það er alveg rjett, að framleiðslukostnaður á þessum vörutegundum hefir vaxið, en útflutningsgjaldið er ekki hærra en svo, að það er alveg hverfandi í samanburði við þær háu tölur, sem útgerðarmenn reikna með. - Aftur á móti munar útflutningsgjald af síld svo miklu, í samanburði við verðið, að það getur orðið tilfinnanlegt. Jeg er ráðinn í að fylgja frv., þó að jeg sje úr kjördæmi, þar sem allur þorri manna stundar sjávarútveg. Jeg er ekki hræddur um, að útvegsmenn þar um slóðir sjeu svo þröngsýnir, að þeir sjái ekki, að hjá bændum hafa útgjöldin hækkað með hækkaðri meðalalin, og jeg óttast ekki meting milli þeirra og landbænda um þetta. Um þessar tilraunir fjárhagsnefndar til að auka landssjóði tekjur verð jeg að segja, að þær eru miklu staðbetri og álitlegri en hin fyrri frv. Þó að hægt sje að bjarga sjer út úr vandræðunum í bili, með lántökum, þá er sjálfsagt að takmarka þær svo sem hægt er. Þó að útflutningsgjaldið af sjávarafurðum sje 220000 kr. á fjárhagstímabilinu, eða 440000 kr., ef það verður tvöfaldað, þá er sú upphæð hverfandi lítil, í hlutfalli við þær háu tölur, sem reiknað er með í þessari atvinnugrein. Ef nokkur afgangur er á annað borð, þá munar ekki mikið um þetta.

Einar Jónsson Jeg get verið mjög stuttorður, fyrst að hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) er búinn að tala á undan mjer. Hann tók fram flest af því, sem jeg ætlaði að segja um frv., og færði svo skýr rök fyrir því, að jeg hefi ekki miklu við það að bæta. En jeg kann ekki vel við þau orð, sem bændastjettin hefir fengið frá hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) og hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.). Hæstv. fjármálaráðh. (B.K.) sagðist ekki ætla að álasa bændastjettinni, en ljet þó falla ýms orð, sem jeg held að hefðu betur verið ósögð, um eigingirni, eiginhagsmuni, eigingjarna flokka o. s. frv. Hann er þar sjálfur í svo veiku húsi, og sumt af því, sem hann sagði, hjó ekki svo fjarri honum sjálfum, að jeg hjelt, að hann mundi hlífast við að láta sjer þau orð um munn fara. Jeg gæti mint hæstv. fjármálaráðh. (B.K.) á ýmislegt, sem kemur við eiginhagsmunum og eigingirni, en jeg hjelt, að hægt væri að tala um þetta frv. án þess að fara út í þá sálma. - Hv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) er gjarnast að svara okkur bændum um samanburð á gjöldum og um það, að við viljum ekki, að landbúnaðurinn sje látinn greiða neitt til almenningsþarfa. Mín skoðun er sú, að þetta sje ekki á neinum rökum bygt. Jeg fyrir mitt leyti hefði haldið, að ekki myndi ráðlegt að samþykkja þetta frv., því að sjávarútvegsmönnum kynni að vera íþyngt með því. En nú hefi jeg fyrir mjer orð hv. 1. þm S.-M. (Sv. Ó.), að svo muni ekki vera. Jeg geri því ráð fyrir, að hjer sje ekki verið að níðast á neinum um skör fram. - Jeg ætla ekki að tala langt mál um þetta, en get eigi látið hv. deild einráða um, hvaða leið hún heldur til að afla tekna. En mjer er það ekki ókærara en öðrum, að haldið sje sem mestum jöfnuði milli atvinnuveganna. Jeg hygg, að hv. þingmenn hafi tekið eftir þeim tölum, sem hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) fór með. Hann sýndi fram á það, að þessi hækkun munaði sjávarútveginn 30-40 þús. kr., sem ekki verður talið ægilegt. En svo er á hitt að líta, að afli er lítill nú sem stendur, og er jeg þess vegna nokkuð hikandi við að greiða atkv. með frv., og vildi gjarnan heyra fleiri rök meðhaldsmanna þess. Jeg býst ekki við, að nokkur þori að væna mig þess, að jeg hafi þá ástríðu að vilja leggjast á sjávarútveginn, en hlífa landbúnaði, með ójöfnum hlutföllum. Og þótt jeg vilji eigi illyrðast við einstaka menn, þá vil jeg þó alvarlega mótmæla þeim orðum hæstv. fjármálaráðh. (B.K.), að vjer bændur sjáum eftir gjöldum vorum til landssjóðs. Þau orð eru algerlega gripin úr lausu lofti, sem og hitt, að bændur myndi óheilbrigða hringa eða flokka, og sýni eigingirni fremur en aðrir hv. þingmenn. Hjer er einmitt snúið við blaðinu - öfugt þó - og orð þessi komin frá manni (B.K.), sem alment er álitið að eigi sje síður eigingjarn en aðrir í landi voru, og væru tök á að færa rök fyrir þessu, ef með þyrfti. En að þessu sinni skal því slept, en því við bætt, að hjer höggur sá, er hlífa skyldi.

Magnús Guðmundsson Það er auðsætt, að þetta frv. ætlar ekki að fá góðar undirtektir. En með því að svo er, þá er það ómaksins vert að sýna mönnum þó fram á það, að það er á sanngirni bygt. Og það ætla jeg nú að reyna að gera, en hver og einn ræður, hvort hann vill sannfærast. Jeg skal fúslega viðurkenna, að það var jeg, sem átti upptökin að þessu frv. í nefndinni, og er þeim því rjettast að beina broddunum að mjer, er andæfa vilja frv. Ástæður fyrir þessu frv. eru þær, að þegar útflutningsgjald var lagt á fisk og lýsi árið 1881, þá var það gert í því skyni, að vega skyldi á móti ábúðar- og lausafjárskatti, en sá skattur hefir stigið jafnt og þjett síðan, svo að hann er nú tæplega helmingi hærri en hann var þá. Af þessu leiðir það, að ef útflutningsgjald af sjávarafurðum hefir verið rjett, þegar það var sett í öndverðu, þá er það orðið rangt nú, þannig að hæfilegt er að hækka það um því sem næst helming. Til samanburðar skulum vjer taka verðmæti sjávarafurða og landbúnaðarafurða og tökum það á landsvísu. Ef vjer tökum 6 ær, sem er 1 hndr. á landsvísu, þá er verðmæti þeirra, með 40 kr. ærin, 240 kr. Af þeim geldst í lausafjárskatt sem næst 95 aur. 6 vættir af fiski eru einnig 1 hndr. á landsvísu, en gera má nú skippundið af fiski 160 kr., og er þó ekki miðað við 1. flokks fisk. 6 vættir af fiski eru því að verði 240 kr.; með öðrum orðum, 1 hndr. af fiski jafngilda einni hndr. í ám. Í útflutningsgjald af 1 hndr. af fiski eru greiddir 48 aurar, en í lausafjártíund af hndr. í ám eru greiddir 95 aurar, svo að ef útflutningsgjaldið af fiskinum væri tvöfaldað, næmi það einum eyri meira á 1 hndr. í fiski en 1 hndr. í ám. Og er þá alveg ótalinn ábúðarskatturinn, sem beinlínis geldst til þess að framleiða þetta lausafje, svo að í raun og veru verður að greiða meira en 95 aura af 6 ám, sem sje nokkuð á aðra krónu, þegar alls er gætt. Jeg vona, að menn sjái þetta, og að sanngjarnt er að miða við verðmæti, en ekki hvað greitt er alls og alls. Jeg viðurkenni, að borgað er meira af sjávarafurðum en af landbúnaðarafurðum í heild sinni, en það kemur til af því, að framleiðslan er miklu meiri til sjávarins en til sveitanna, og að hún borgar sig betur. En í þessu máli ber að leggja áherslu á verðmæti, en ekki framleiðslumagn. Því hefir verið haldið fram, að ábúðar- og lausafjárskatturinn væri svo lítill. Það er satt, að hann nemur ekki nema tæpum 100 þús. kr. á ári, eins og nú er, og er það ekki mikið, borið saman við útflutningsgjald af sjávarafurðum. En þetta sýnir ekkert annað en það, að framleiðslan er miklu meiri til sjávarins. Það er alveg gripið úr lausu lofti að segja, að bændur borgi ekki neitt í landssjóð; í rauninni borga þeir meira en framleiðendur til sjávar, að tiltölu. Auk þess, sem þeir nú borga helmingi meira í lausafjárskatt en sjávarframleiðendur borga í útflutningsgjald, þá hafa þeir einnig áður jafnan greitt meira, með því að verðlagsskráin hefir farið síhækkandi frá 1881, þegar útflutningsgjaldið var fyrst lagt á, svo að bændur hafa þannig árum saman borgað tiltölulega miklu meira í landssjóð en sjávarmenn. Að vísu er greidd lausafjártíund af skipum og bátum, en það er mjög lítið, og læt jeg þá tíund koma á móti ábúðarskattinum, og er það síst í óhag sjávarútveginum. Í dæmi því, er jeg tók hjer að framan, tók jeg hærra verð á fiski en meðalverð nú er, en til að vega það upp set jeg á móti alla hækkun verðlagsskrárinnar frá 1881 til þessa tíma, sem landbúnaðurinn hefir greitt, en sjávarútvegurinn losnað við, af því að útflutningsgjaldið hefir ekkert hækkað. Um lýsið hygg jeg að líkt verði ofan á, en get þó ekki sýnt það með tölum, af því að mjer ekki kunnugt um verð þess. Þetta ætti að nægja til þess að sýna, að frv. er sanngjarnt. Það getur verið, að menn sjeu á móti auknu útflutningsgjaldi yfirleitt, en menn geta ekki verið andvígir frv. vegna þess, að það sje ósanngjarnt. Hæstv. fjármálaráðh. (B.K.) sagði, að menn ljetu eiginhagsmuni sína leiða sig í þessum málum. Jeg veit ekki, hvert þessu var stefnt, hvort því var stefnt til fjárhagsnefndarinnar eða ekki. Ekki getur því verið stefnt til mín, með því að jeg hefi ekki framleiðslu, hvorki til lands nje sjávar. Það gleður mig að heyra, að hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) tekur í þann streng, sem hann hefir; hann er sjálfur sjávarútvegsmaður og hefir til að bera þekkingu á öllu, sem hjer að lýtur. En hann komst í ræðu sinni að alveg sömu niðurstöðu sem jeg hafði komist að með útreikningi mínum, með því að miða við verðmæti, og það er sá eini rjetti mælikvarði. En það, að sjávarútvegurinn greiðir meira í landssjóð en landbúnaðurinn, stafar af því, að til sjávarins er framleiðslan meiri og borgar sig betur. En það er þá einni ástæðu meira í þá átt að hlynna að landbúnaðinum, með því og, að ekki verður því neitað, að þegar í harðbakkann slær, þá verður landbúnaðurinn og hefir verið til þess að halda þjóðinni uppi. En í þessu frv. felst ekkert annað en sanngirniskrafa um það, að báðir höfuðatvinnuvegir landsbúa beri tiltölulega jafnhátt gjald.

Pjetur Jónsson Jeg býst við því, að menn hafi ætlast til, að það væri yfirleitt hlutverk fjárhagsnefndar að annast fjárhag landsins, finna ráð til þess að rífka tekjurnar, svo að ofurlítið yrði hamlað upp á móti þeim tekjuhalla, sem sjálfsagt verður á þessu ári og næsta fjárhagstímabili. Þetta hefir fjárhagsnefndin reynt að gera með ýmsum tillögum, þar á meðal með tekjuskattsfrv., en þær tilraunir hafa ekki verið metnar að verðleikum, og enn virðist svo, sem undirtektirnar ætli ekki að verða eins og þær ættu að vera, þegar nú þessi síðasta tilraun kemur fram, frv., sem nú liggur fyrir. Jeg sje nú ekki betur en að alveg sje í óefni komið, ef tillögur nefndarinnar eru drepnar vegna hnotabíts á milli atvinnuvega landsins. Þessi metingur er algerlega óviðeigandi. Jeg skal nú ekki fara út í neinn samanburð, en benda vil jeg á það, að hjer er ekki um neina verulega kvöð á sjávarútveginn að ræða; aðallega legst gjaldið á kaupmennina, sem setið hafa með gróða af ófriðarástandinn til þessa, en ekki eða mjög lítið á framleiðendurna. En ef menn eru óánægðir með frv. sjerstaklega af því, að það nær ekki til landbúnaðarins, þá hefir nú verið sýnt framá, að útflutningsgjald af fiski og lýsi var upphaflega sett til þess að vega á móti ábúðar- og lausafjárskatti. En ef mönnum finst nú vogarskálin heldur halla í hag landbúnaðinum, væri þá ekki reynandi að hækka ábúðar- og lausafjárskattinn, fremur en að ýta af sjer þessu gjaldi með metingi. Jeg fyrir mitt leyti álít það miklu tiltækilegra og sæmilegra, úr því að um bráðabirgðaráðstöfun er að ræða, að hækka þá skatta, sem til eru, heldur en að búa til nýtt útflutningsgjald á landbúnaðarafurðir, sem ekki hefir þekst áður. Þess vegna er það, að þótt jeg geti ekki verið með því að leggja nýtt útflutningsgjald á landbúnaðinn, þá er hitt annað mál, þótt hækkaðir væru skattar, sem á landbúnaðinum hvíla, ef heldur þykir halla á sjávarútveginn. Er jeg reiðubúinn til þess að vera með því, ef á þarf að halda.

Matthías Ólafsson Jeg er þakklátur háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) fyrir ræðu hans, með því að hann varð til þess að upplýsa það, sem jeg hefði ella orðið að taka fram, að gjaldið ætti að vera til þess að jafna það, sem útflutningsgjald er minna en ábúðar- og lausafjárskattur. En svo vildi hann sanna, að þetta síðarnefnda gjald væri í raun og veru hærra, og setur upp reikninginn þannig, sem auðvitað er rjettur á þeim grundvelli, sem hann er búinn til. Hann telur fiskinn með því verði, sem er á nr. 1, en gáir þess ekki, að mest af þeim fiski, sem aflast, nær ekki einu sinni ? af dýrasta fiskinum að verði; þennan dýrasta fisk tekur hann til þess að fá út alveg bandvitlausan reikning, Hann gengur alveg fram hjá því, að mest af því, sem botnvörpungarnir veiða á vetrartímum, er uppi og að annar þeirra fiskur kemst yfirleitt ekki í nr. 1. Hann gengur einnig fram hjá því, að sjávarútvegsmenn verða einnig að greiða lausafjártíund af bátum sínum. Það er ekki jeg, sem hefi leitt asnann inn í herbúðirnar, heldur þeir, sem flutt hafa þetta einhliða frv. Þess er enn að gæta, að ef menn vilja fara að tala um, hvað kemur á hvert nef í landinu af gjöldum til landssjóðs, þá held jeg, að margfalt meira gjald komi á sjávarútveginn en landbúnaðinn, af þeirri ástæðu, að hann þarf svo miklu meira af vörum, sem gjald er greitt af í landssjóð, svo sem kol, salt, strengir, kaðlar og segldúkar. Það er auðvitað leiðinlegt að þurfa að fara út í þennan meting milli atvinnuveganna, en ef nefndin hefði tekið upp það ráð, sem háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) benti á, að leggja til að hækka ábúðar- og lausafjárskatt um leið og útflutningsgjald af sjávarafurðum, þá mundi enginn hafa hreyft mótmælum. Mjer er brugðið um, að jeg stökkvi upp á nef mjer, þegar um gjöld sje að ræða af sjávarútveginum, en það hefi jeg aldrei gert að ástæðulausu, aldrei, ef hækkað hefir verið samtímis á öðrum afurðum. En jeg get ekki setið þegjandi hjá, þegar lagt er að eins einhliða á þessa atvinnugrein, en ekki á aðrar, En með þessu frv. er farið fram á það, en engum öðrum alvinnuvegum ætlað að taka þátt í samskonar hækkun, og því á frv. ekki að ná fram að ganga. Út af því, sem háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) sagði um háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), að hann væri sjávarútvegsmaður, þá mun það rjettara að segja, að hann sje aðallega landbóndi.  (Sv. Ó.: Jeg stunda meir sjávarútveg)  . Ef svo er, þá sýnir þetta að eins ósjerplægni mannsins og óvenjulega rausn; raunar hefi jeg þekt menn, sem af hjegómaskap vildu greiða hærri opinber gjöld en þeim bar. Þegar alt er til tínt, sem sjávarútvegurinn borgar í útflutningsgjald og tolla, þá mun útkoman verða sú, að tiltölulega hvíli á honum hærri gjöld en á landbúnaðinum. Jeg skal ekkert fara út í það, hvað landið leggur til sjávarútvegarins og hvað það leggur til landbúnaðarins, af því að jeg tel sjálfsagt að koma landinu upp og tel því ekki eftir fjárveitingar til vega, brúa o. s. frv.; þau gjöld eru eðlileg og bændur finna betur, hvar skórinn kreppir en sjávarmenn, og landið verður að fara að dæmi siðmenningarlanda; en að annar höfuðatvinnuvegurinn verði sjerstaklega að leggja fram mest af fjenu, sem til þess gengur, - með því get jeg aldrei orðið.

Magnús Guðmundsson Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) sagði í ræðu sinni, að jeg hefði ekki tekið tillit til þess, að jeg hefði tekið hjer um bil hæsta fiskverð til samanburðar. Þetta er gersamlega rangt, og furðar mig á, að háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) skuli segja þetta, því að á móti þessu setti jeg hækkunina á verðlagsskránni allar götur síðan 1881 til þessa dags. Hann viðurkendi annars, að reikningur minn væri rjettur, enda tók jeg líka með lausafjárskatt af bátum og skipum. Vel má vera, að meira komi í sköttum á nef hjá sjávarútvegsmönnum en landbúnaðarmönnum, en það sannar ekki annað en að sjávarútvegurinn borgar sig betur en landbúnaður, en aftur á móti ekkert um það, hvor atvinnuvegurinn borgar hlutfallslega meira eftir arðinum. Annars get jeg ekki sjeð, hvað brýr og vegir koma þessu máli við. En háttv. þm V.-Ísf. (M. Ó.) ætti að fara í bankana og athuga, hvorn atvinnuveginn þeir styrkja meir, sjávarútveginn eða landbúnaðinn.

Frsm. (Gísli Sveinsson) Það kom mjer ekki á óvart, þótt töluverðar umræður yrðu um þetta mál, einkum þó frá þeirra hálfu, sem verður að telja fulltrúa fyrir sjávarútveginn hjer á þingi, frekar en landbúnaðinn. En mjer datt síst í hug, að umr. mundu komast í þetta horf, sem nú raun á orðin, að menn töluðu mest um það, að með þessu væri verið að skapa misrjetti í garð sjávarútvegarins. Þetta frv. er komið frá fjárhagsnefnd, og, eins og mönnum er kunnugt, eiga þar sæti menn, sem þekkja til beggja atvinnuveganna og vilja þar ekki upp á milli gera. Og ættu menn því að geta orðið ásáttir um það, að hjer er ekki verið að gera neinum til miska, heldur að eins að leita jafnrjettis og jafnvægis. Jeg sje heldur enga ástæðu til fyrir menn að áfellast fjárhagsnefnd fyrir það, þótt hún láti sjer ant um að afla landinu tekna, því að það er fleira en eitt, sem hvetur til þess, bæði þessir fjárhagslega erfiðu tímar, og enn fremur hefir stjórnin ætlast til, að nefndin gerði það, að því er virðist og eftir því, sem hún hefir látið í ljós, því að hún hefir sjálf ekkert gert til þessa. Þótt við sjeum nú á þeirri skoðun, að það standi ekki jafnnærri nefndinni, eins og stjórninni að garfa í þessum málum, þá höfum við samt gert það, samkvæmt óskum fleiri manna hjer á þingi en hæstv. stjórnar, að leitast við að auka tekjurnar dálítið. Það voru sanngjörn orð háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) í þessu máli. En ekki verður annað sagt en að hann sje manna kunnugastur þessum hnútum hjer á þingi og hefir það ætíð fyrir augum, þegar útgjöldin hækka, að eitthvað verði gert, sem geti aflað landssjóði tekna í skarðið. Við þóttumst nú hafa ástæðu til að vænta þess af hæstv. stjórn, að hún yrði hlynt þessari stefnu fjárhagsnefndar, þar sem jafnauðvelt er að sjá og hjer, að þetta er ekki ranglæti í neins garð. En nú, þegar til kastanna kemur, hefir komið í ljós, að sjávarútvegurinn hefir orðið ofan á hjá hæstv. fjármálaráðherra (B. K.), eða sjálfur fjármálaráðherrann kafnaði undir sjávarútvegsfulltrúanum. Hæstv. fjármálaráðherra (B. K.), sem talaði ekki sem slíkur í dag, kvaðst að vísu vera hlyntur útflutningsgjöldum yfirleitt, og taldi þetta að því leyti rjett hjá nefndinni. En hún hefði að eins farið heldur skamt, því að rjettara hefði verið að taka landbúnaðinn líka með. Þetta hefði hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) getað sparað sjer, jafnvel þótt honum fyndist, við að renna augunum til síns eigin kjördæmis, að þar væri í einhverju á hallað, sem nú reyndar ekki er. Hæstv. fjármálaráðh. (B.K.) ætti að geta sjeð, að hjer er ekki verið að skapa misrjetti, heldur leiðrjetta misrjetti. Með þessu er ekki farið fram á annað en hlutfallslega jafna hækkun á gjöldum sjávarútvegarins við þá, sem orðin og komið hefir niður á landbúnaðinum í lausafjárskatti. Hjer er verið að leiðrjetta misrjetti, sem hefir komið til af því, að meðalalin verðlagsskrár hefir hækkað afskaplega hin síðari ár, en aftur á móti útflutningsgjöld af sjávarafurðum hafa altaf verið eins, síðan lög um þau voru sett, enda hafa þau verið hverfandi lítil og útgerðarmenn jafnan játað það og gengist við því, að það munaði þá engu. Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) talaði um það í ræðu sinni, að miklu meira kæmi í landssjóð frá sjávarútveginum heldur en landbúnaðinum. Þar til er því að svara, að það er ekki það, sem miða á við, heldur við hitt, fyrir hvorn atvinnuveginn gjaldið sje tilfinnanlegra, af hvoru verðmætinu sje meira borgað. Það þarf ekki annað en líta í verðlagsskrá til þess að sjá, að 1916-17 er meðalalinin hækkuð um hjer um bil helming frá þeim tíma, er lög um útflutningsgjöld og eins um lausafjárskatt voru sett. Það er ekki heldur rjett hjá háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.), að ekki sje tekið tillit til þess, að sjávarútvegsmenn borgi líka lausafjárskatt, það er að segja af skipum sínum. Því að það er að sjálfsögðu gert, enda sjálfgefið. En ef við berum saman t. d. kúna og skipið, og athugum, hvor hefir meira upp úr sínu, bóndinn eða útgerðarmaðurinn, þá þolir það engan samjöfnuð, hvað skipið gefur meira af sjer en kýrin, en af því er einmitt ekki goldinn lausafjárskattur, sem þar á móti er goldinn af því, sem undan kúnni er alið. Hjer er því algerlega skotið fram hjá markinu hjá hv.þm. V.-Ísf (M. Ó.). Það er verið að tala um það af sjávarútveginum, sem enginn lausafjárskattur hvílir á, og verður því ekki borið saman við landbúnaðinn. Það er annars leiðinlegt, að þeir, sem eru andmælendur þessa frv., skuli ganga burt meðan á umr. stendur, eins og jeg sje að nú á sjer stað um hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) og háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.). Háttv. þm. Dala. (B. J.) var að tala um, að það væri ranglátt að leggja á bæði tekjuskatt og svo þetta útflutningsgjald. En þar sem nú sýnt hefir verið, að þetta er að eins leiðrjetting á því, sem er, og til þess að ná jafnvægi, og þar sem hins vegar tekjuskatturinn gerir hvorttveggja jafnt undir höfði, landbúnaði og sjávarútvegi, þá er þar með auðsætt, að hjer er ekki verið að fremja neitt ranglæti, heldur hið gagnstæða, eins og margtekið hefir verið fram. Af því að háttv. andmælendur frv. eru ekki komnir á vettvang enn, þá sje jeg ekki ástæðu til að segja meira að sinni, en áskil mjer rjettinn til að segja það, sem jeg á eftir, þegar háttv.þm. þóknast að láta sjá sig.

Jón Jónsson Háttv. þm. S.-Þ. (P. J.) brýndi það mikið fyrir háttv. deild, að hún væri sjer þess meðvitandi, að það hvíldi mikil ábyrgð á henni, ef hún hafnaði þessu frv., vegna þess, að fjárhagurinn heimtaði, að eitthvað yrði gert. En eins og háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) tók fram þá hefir fjárhagsnefnd komið með ýms frv., sem miða að því að auka tekjurnar. Og það segir sig sjálft, að ekki getum við borið ábyrgð á því, hvernig háttv.Ed. tekur í þessar uppástungur. Jeg get engan veginn sjeð, að við þurfum að leggja okkur sjerlega í líma til að afgreiða þetta mál fljótt, því að ekki vitum við, hvaða meðferð það hlýtur hjá hv.Ed. Mjer finst, að við megum síst afgreiða það svo, að við verðum óánægðir eftir á eða gerum einhverjum rangt til. Það gæti t. d. hæglega farið svo, að háttv.Ed., einhverra. ástæðna vegna, kastaði höndum til málsins, og afgreiddi það í flaustri, og væri þá ver farið, ef illa væri frá málinu gengið hjeðan. Jeg skal ekki fjölyrða um þetta mál, en vil þó geta þess, að mjer finst ekki rjett það, sem hefir komið fram í umræðum hjer, að miðað sje við það, þótt meðalalin hafi hækkað mikið á síðustu árum, því að það er aðgætandi, að meðalalin er miðuð við gangverðið, og þess hærra sem það er, því meir fá framleiðendur fyrir afurðir sínar. Hins vegar finst mjer rjett það, sem háttv. 1, þm. Skagf. (M. G.) sagði, að miða ætti við verðmæti afurðanna. Og þá kemur sú spurning, hvort fjárhagsnefnd hafi gert það með þennan skatt, sem hjer er um að ræða. Ef svo væri, þá mætti heita undarlegt, að það skuli vera nákvæmlega 100%. Ef gæta á sanngirni í þessu máli, þá ber að athuga nákvæmlega samanburð á verði á landbúnaðarafurðum og sjávarútvegsafurðum, og haga sjer eftir því. - Jeg tel mjög varasamt að stíga þetta spor nú, á þessum tíma. En hins vegar sje jeg ekki, að hv. deild þurfi að bera neinn kinnroða fyrir því, þó að hún afgreiði ekki þetta mál nú þegar, þar sem hún hefir komið með ýms önnur frv., sem ganga í þessa sömu stefnu, að auka tekjurnar.

Frsm. (Gísli Sveinsson) Það er ekki rjett athugað hjá hv. 1. þm.N.-M. (J. J.), að það geti orkað áframhaldandi misrjettis, þó að þessar tillögur nái fram að ganga, ef landbúnaðarafurðir stíga í verði. Hv. þm. gætir ekki að því, að sjávarafurðir hafa líka hækkað og það stórum, þó að útflutningsgjald af þeim hafi staðið í stað. Það er ekki heldur gefinn hlutur, að það hafi verið landbúnaðinum í hag, þó að meðalalinin hafi hækkað, vegna þess, að afurðirnar hafa stigið í verði. Þessi samanburður hjá hv. 1. þm.N.-M. (J. J.) er engan veginn rjettur, vegna þess, að þetta gjald sem hvílir á sjávarafurðum, er miðað við alt annað. Það er sem sje miðað við þungann einan, en ekki við verðið, eða verðhækkunina, enda mundi það fljótt sýna sig, ef útflutningsgjaldið væri lagt á eftir verðinu, að það mundi auka tekjurnar að miklum mun, og fara þá auðvitað nær því, sem er sanngjarnt og rjett, en ekki býst jeg við, að sjávarútvegsmenn þættust betur settir fyrir það. Jeg var að kvarta um það áðan, að hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) væri ekki viðstaddur, þar sem jeg beindi orðum mínum aðallega að honum. En jeg sje nú, að jeg hefi verið búinn að taka flest af því fram, er jeg ætlaði, og þarf jeg því ekki að ræða þetta frekar. - Að eins vildi jeg benda hv.þm. (M.Ó.) á það, að það er alger misskilningur hjá honum, að verðhækkunartollurinn, sem hann og mintist á, hafi verið æskilegur vegna þess, að með honum væri lagður skattur á gróða eingöngu. Jeg á ilt með að skilja, að hv.þm. (M. Ó.) standi í þessari meiningu, því að þetta er ekki annað en tollur, sem lagður er á allar afurðirnar, eða verðhækkun þeirra, sem út flytjast, hvort sem viðkomandi rekur atvinnu með gróða eða tapi. En með sjerstöku tilliti til þess ástands, sem nú er, þá þykir fjárhagsnefnd ekki æskilegt, að þessi tollur, verðhækkunartollurinn frá 1915, verði framlengdur. Viðvíkjandi því, sem háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.)sagði, þá heyrðist mjer hann komast svo að orði, að þetta gjald mundi koma sjerstaklega hart niður á útfluttri síld. Það er fjarri sanni hjá hv.þm., því að þetta gjald af síldinni, sem frv. gerir ráð fyrir, er þvert á móti lægra heldur en verið hefir nú undir verðhækkunartollinum. Jeg sje, að hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) er enn þá fjarverandi, og átti jeg þó ósögð nokkur orð út af ræðu hans. En jeg get algerlega leitt það hjá mjer, enda var ræða hans að miklu leyti fyrir utan þau takmörk, sem umræður hjer geta haft, og hefir ef til vill ekki verið honum að öllu leyti sjálfráð.