Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Á 112. fundi í Ed., 10. apríl, var frv. tekið til 3. umr. Forseti tók málið af dagskrá.

Frsm. minni hl. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Ég átti hér brtt. við þetta mál, sem allar voru drepnar. Síðan kom á daginn, að stjórn Dýralæknafélags Íslands mótmælti þessu frv. og hefur lýst fylgi sínu við mínar brtt., en taldi hins vegar, að þær gengju ekki nógu langt. Ég vil því leyfa mér að bera fram rökst. dagskrá, svo hljóðandi: Í trausti þess, að ríkisstj. láti endurskoða l. nr. 24 12. júní 1939 og lög um breyt. á þeim frá 27. jan. 1943, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.

Atvmrh. (Bjarni Ásgeirsson) : Herra forseti. Ég hef látið mig þetta frv. litlu skipta, þótt ég sé hins vegar ekki fyllilega ánægður með það, en það var komið langleiðis hér í gegnum d., áður en ég varð ráðh. En nú hefur komið til mín nefnd frá dýralæknum og borið fram rökstuddar aðfinnslur gegn þessu frv. eða skipun dýralækna, eins og hún yrði, ef það væri samþ. Ég óska nú ekki eftir sérstökum afskiptum af frv., þegar það er komið á síðustu þröm afgreiðslu, en hinu vil ég lýsa yfir, eins og ég sagði við dýralæknana, að hvort sem það verður samþ. eða því vísað frá samkv. till. hv. 1. þm. N-M., þá mun ég á milli þinga skipa sérstaka menn til að endurskoða dýralæknalöggjöfina og skipan þeirra mála og til að gera till. um þær breyt., sem nauðsynlegastar og eðlilegastar eru að beztu manna yfirsýn, eins og þessum málum er nú komið.

Frsm. meiri hl. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti. Það var talað um það við 2. umr. þessa máls, að ekki væri ástæða til að teygja lopann miklu lengur. En ég vil taka það fram, að nú er viðhorfið orðið nokkuð breytt, því að líkindi eru til, að lærður dýralæknir fáist í annað læknisumdæmið, sem stofna á samkvæmt þessu frv., og jafnvel er hægt að festa mann í hinu nú þegar, ef hann á víst að fá það að námi loknu. Þess vegna leggja flm. þessa frv., þm. Skagfirðinga, Húnvetninga og Snæfellinga, mikið kapp á, að það verði samþ., enda er það satt að segja dálítið einkennileg málsmeðferð að hleypa málum hér í gegnum þingið alveg að lokamarkinu, en drepa þau svo þar. Ég greiði því afdráttarlaust atkv. móti hinni rökst. dagskrá hv. 1. þm. N-M. Ég efast ekki um góðan vilja landbrh. til að láta endurskoða og gera till. um skipan dýralæknamálanna í heild. En það verður ekki séð fyrir, hvenær því starfi muni ljúka til fulls. Slík mál eru oft tafsöm, og þó að slík endurskoðun sé fyrirhuguð, er síður en svo ástæða til að hætta við þetta frv. Það á að halda áfram, þó að ekki felist í því öll framtíðarlausnin. En hitt er fyllilega réttmætt að setja n. í málið í heild, er síðan getur lagt allt hið bezta til, og á hinn bóginn er það fjarri mér að fylgja þeirri aðferð að hleypa málum gegnum margar umr. hér, en reyna síðan að stúta þeim. Umr. voru orðnar nógu langar um þetta mál við 2. umr. Ég vildi aðeins lýsa hér afstöðu minni, og ég geri ráð fyrir, að segja megi afstöðu okkar fjögurra nm. í meiri hl., sem skrifuðum undir sameiginlegt álit.

Frsm. minni hl. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Út af þeim rökum, sem hv. þm. Dal. færði fyrir því, að fella bæri hina rökst. dagskrá, er ég ber fram, vil ég segja þetta: Það er einn maður að leggja stund á dýralæknisnám, og hann á eftir á annað ár af námstímanum. Þetta er eini Íslendingurinn, sem er að læra til dýralæknis. Þó að hann kæmi, áður en sú endurskoðun dýralæknalaganna er um garð gengin, sem hæstv. landbrh. var hér að boða, þá er embætti laust eftir sem áður og maðurinn ekki á neinum hrakhólum, þó að sú endurskoðun drægist, sem allar líkur eru til. Þótt nú væru stofnuð dýralæknisumdæmi Dala- og Snæfellsnessýslu og Skagafjarðar- og Húnavatnssýslu, þá eru þau umdæmi ekkert betur sett nú en þótt stofnun þeirra væri slegið á frest. Það er bezt að segja það hreint út og draga ekki fjöður yfir neitt, að ef þetta frv. verður samþ., þá viðurkennir ríkið tvo menn, sem eru ólærðir. Undanfarin ár hafa Skagafjarðar- og Ísafjarðarsýsla búið við þær ástæður í þessum efnum, að þær hafa orðið að borga ólærðum mönnum, sem fengizt hafa við dýralækningar. Ef þetta frv. verður samþ., breytir það raunverulega ekki öðru en því, að ríkið gengur út á þá braut að viðurkenna þessa ólærðu menn og taka það ómak af sýslunum að borga þeim hluta af kaupi þeirra. Þetta er sannleikurinn; er máli skiptir, en ekki hitt, hvort Sverrir kemur í þetta eða hitt héraðið, því að endurskoðun þessara laga verður ekki lokið, áður en hann er búinn með sitt nám.

Frsm. meiri hl. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti. Þessi ræða hv. 1. þm. N-M. var nú heldur laus í böndunum. Mér er vel kunnugt um sannleikann í þessu máli, og hann er sá, að ef þessum dýralæknanema er tryggð staða strax, á meðan hann er úti, þá festir hann sig síður annars staðar. Þetta veit hv. þm. Og hann veit enn fremur, að Skagfirðingar telja sér nauðsynlegt að fá lærðan dýralækni, jafnvel þó að hann væri útlendur. Þeir leggja hið mesta kapp á þetta og telja það mjög nauðsynlegt, einkum með tilliti til mjólkurmálanna, að fá athugaðar kýr og mjólkurbú, sem hv. 1. þm. N-M. lagði einmitt mesta áherzlu á í ræðu sinni um daginn.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Herra forseti. Brtt. á tveim þskj., sem hér liggja fyrir, á frv. þessu hafa verið athugaðar af samgmn., og hefur hún komizt að þeirri niðurstöðu, að réttast sé að ganga frá frv. óbreyttu þrátt fyrir hugsanlegt réttmæti ýmissa atriða í þessum brtt. Það skal tekið fram, að hvað snertir brtt. á þskj. 567 frá hv. þm. N-Þ., þá hefur hann áskilið sér rétt til að standa með henni, og vildi ég lýsa því hér til að forðast misskilning. Um brtt. á þskj. 570 frá hv. þm. N-M., sem eru 16 að tölu, má segja, að þær hafi ekki allar verið lesnar svo mjög niður í kjölinn, þar sem sú skoðun varð ofan á að hleypa ekki málinu til Nd. Hitt er vitað, að margar brtt. hv. þm. N-M. eru aðeins smávægilegar nafnabreytingar og tilfærsla, sem ekki er mikils virði í sjálfu sér, enda skiptar skoðanir um réttmæti þeirra meðal þeirra, sem kunnugir eru þessum málum. Í þessu frv. er ein stór brtt., sem ágreiningi gæti valdið, en hún fjallar um vegagerð að Hvalfjarðarferju. Frá mínu sjónarmiði er þetta varasamt fyrirtæki og mun reynslan sýna það, en að hleypa málinu milli deilda yrði aðeins þingtöf, en árangur lítill. Um brtt. hv. þm. N-Þ. vil ég ítreka, að hún hefði vafalaust náð samþykki, ef málinu hefði verið hætt til Nd. Hvað snertir hv. þm. N-M., þá er þetta sextánliðaður sérgæðingur og er aðeins kannske eitt atr. í till. hans. sem hægt væri að samþykkja, en fulltrúar úr sveitum mundu fussa og sveia, er þeir sæju þessar smávægilegu nafnabreytingar, enda eru till. hans ekki nema til að skapa deilur og leiðindi. Það í vegalagafrv. að öðru leyti, sem verður til réttarbóta, er, að það eru vegir úr sýsluvegatölu gerðir að þjóðvegum. Margir þessir vegir eru nauðsynlegir, engu síður en margir vegir, sem voru í þjóðvegatölu áður. Afstaða þessara nýju vega, getur orðið mjög vafasöm, þar sem ekkert fé er ætlað til þeirra á fjárlögum nema eins þeirra og sýslusjóður þarf ekki að leggja neitt fé til þeirra. Nú er talað um, hvernig vegaféð eigi að koma að sem fyllstum notum. Till. lá fyrir um 300 þús. kr. veitingu til skiptingar milli þessara nýju vega, en ég held, að hv. fjvn. hafi ekki sinnt því, og ef það er ekki rétt, þá vona ég, að það verði leiðrétt. En óneitanlega er það hart, að ekkert skuli ætlað til vega, sem sviptir hafa verið aðstoð sýslnanna, og það því harðara sem mikil tilhneiging er hjá hv. fjvn. til sparnaðar, en samt hef ég heyrt, að n. hafi hækkað till. frá vegamálastjóra um allt að 85 þús. kr. Það sýnist því, að hér sé ærið misklipið við neglur. Þetta er ekki sagt til lofs eða lasts, en þetta verður að lesast niður í kjölinn og réttmætti þess látið ásannast. Ég mun svo ekki fjölyrða um þetta, en vildi aðeins minna á þetta, og ef ég fer með rangt mál, er ég fús að taka leiðréttingum. Ég endurtek það, að samkomulag varð í samgmn. um það að mæla með samþykkt frv.



Herra forseti. Hv. frsm. samgmn. sagði tvisvar eða þrisvar, að brtt. á þskj. 567 væri sanngjörn, og ég held, að það sé rétt. Ef menn líta á kortið, þá sést, að vegurinn frá Fljótsdalshéraðsvegi að Mjóafirði hlýtur að komast í þjóðvegatölu, en lengd hans er 20–30 km, en af vangá var endi vegarins ákveðinn í Firði í Mjóafirði. Áður fyrr var verstöð í Mjóafirði og hvalveiðar voru stundaðar þaðan. Þessi staður er ekki innst í firðinum, heldur er það Brekka í Mjóafirði. Hún er aðalútgerðarstöð á þessum slóðum, og af vangá var það, að í Nd. var endi vegarins ákveðinn í Firði í stað Brekku. Þetta er sanngjörn breyting að lagfæra þetta, og samt lagði frsm. n. til, að þessi breyt. yrði felld, því ef hún yrði samþykkt, þá kæmi nýtt tillögumoð frá Nd. Ég get sagt það, að það kann að vera eitthvað til í þessu hjá hv. þm., en svona lítil breyt., sem er nánar sagt leiðrétting, mundi ekki valda misskilningi í Nd. Ég vil því leyfa mér að mælast til þess, að hv. þdm. sýni hér sanngirni og samþykki þessa brtt.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af framsöguræðu form. samgmn. Hann sagði, að brtt. á þskj. 570, en það eru brtt. hv. þm. N-M., væru mont í 16 liðum. Hv. 1. þm. N-M. sagðist hafa fengið það knúið fram, að brtt. hans voru teknar til athugunar, en að þær hefðu alls ekki verið lesnar ofan í kjölinn. Ég skal játa, að athuganir mínar á till. eru óýtarlegar, og það hefur nú vakað fyrir þm. að opna ekki frv. fyrir brtt., Því að það er nú senn komið að vertíðarlokum og væri því mjög óhyggilegt að koma nýju flóði brtt. af stað. Varðandi brtt. á þskj. 570, þá bar hv. frsm. n. þær undir einstaka þm., en það er ofmælt hjá hv. frsm. n., að nm. hafi fussað að þeim. Ég leyfi mér að taka hér dæmi um 8. brtt. á þskj. 570. Sú brtt. er aðeins sjálfsögð leiðrétting, að í stað orðanna „að Gemlufalli við Dýrafjörð“ komi: að ferjustað við Dýrafjörð undan Gemlufalli. Þetta er ekki til að fussa að, þetta ber að leiðrétta. Líkt er háttað um 7. brtt. á þskj. 570. Þar er um að ræða leiðréttingu til réttara máls. Hér er um langa bæjarleið að ræða, og er því enginn hégómi að leiðrétta þetta. Að kalla þetta mont í 16 liðum er alls ekki sæmandi, en ég álít, að hægt sé að samþykkja þessar sjálfsögðu leiðréttingar, án þess að fordæmi verði til nýs flóðs brtt. Varðandi till. um Hvalfjarðarveginn þá er það mikið mál, og sumir telja rétt að hverfa frá því að koma ferju yfir Hvalfjörð. Ég veit, að ef ferja kæmi á Hvalfjörð, þá mundi losna mikill krókur á leiðinni frá Reykjavík til Vestfjarða, en gæti nú ekki fullkomið ferjuskip, sem gengi frá Reykjavík til Akraness, gert eins mikið gagn eða meira gagn. Ég held því, að þetta mál geti valdið deilum, og er vafalaust tilgangslítið að hefja þær nú í lok þingtímans, og ég fellst á, að meta skuli meir að koma frá sér vegalagafrv. sem fyrst, en í brtt. hv. þm. N-M. felst ekki annað en smávægileg leiðrétting, sem ber að leiðrétta. Varðandi brtt. á þskj. 567, brtt. hv. þm. N-Þ., þá felst í henni sanngjörn leiðrétting, en ef það er annars vilji hv. þm. að opna ekki frv., þá er sjálfsagt að greiða ekki atkv. með brtt., eða á hinn bóginn, að opna frv. að nýju fyrir brtt. Annað vildi ég nú ekki segja á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Ég leyfi mér út af brtt. á þskj. 570 við lið 9 að taka það fram, að ég bar brtt. fram um þetta efni á öndverðu þingi, við 1. gr. frv., c-liðinn, en er ég ræddi við oddvitann í Tálknafirði um þetta, þá gaf hann í skyn, að það mundi duga að komast að Sveinseyri, og því lagði hann áherzlu á, að veginum yrði lokið að Sveinseyri, og er brtt. þessi ekki eftir minni ósk eða sveitarfélags Tálknafjarðar, en ég þakka hv. þm. N-M. góða hjálp. Um brtt. þm. N-Þ. er það að segja, að mér er nú ekki kunnugt um, að mikil iðjuver eða mikil útgerð sé í Mjóafirði, og er ég nú hræddur um, að ýmsum stöðum lægi meira á að komast í vegasamband, og væri t. d. meiri ástæða til þess að tengja Raufarhöfn í akvegasamband. Hv. þm. sagði, að þetta væri aðeins leiðrétting. Þetta er ekki rétt. Hér er lagt til að taka inn stóran vegarkafla. Þá vil ég svara hv. 2. þm. Árn. að nokkru. Hann sagðist hafa lagt til, að veittar yrðu 250 þús. kr. til Hvalfjarðarvegar og 60 þús. kr. til Akranesvegar. Þetta er allt sett undir Akrafjallsveg, og er hér því ekki um neina sundurliðun að ræða. Hins vegar leggur þm. til, að veittar séu 300 þús. kr. til vegar, sem þegar er búið að veita til á síðasta ári 500 þúsund kr. Þetta er vegurinn um kjördæmi hv. þm. Fyrst er beðið um vegi fyrir tveggja tonna flutning, þá 6 og svo fyrir 15 tonna, og um þetta er beðið á sama tíma og ekki er hægt að aka hjólbörum á milli bæja í öðrum héruðum. Íbúar Sunnlendingafjórðungs eiga ekki alltaf að hafa forgang fyrir vegum. Það eru önnur héruð, sem liggur meira á, þar sem svo er ástatt, að íbúarnir hungra vegna þess, að ekki er fær vegur til þess að flytja mjólkina á. Mér þykir rétt, að það komi fram, að það séu fleiri en Sunnlendingar, sem þurfa á samgöngum að halda. Ég legg svo til, að ekki verði gerðar breyt. á frv., þar sem nú er mjög liðið á þingtímann.



Herra forseti. Það er einstök aðferð, sem hér er við höfð. Frsm. byrjar að ræða mínar till., áður en ég fæ að mæla fyrir þeim, og þó kvaddi ég mér hljóðs þegar í fundarbyrjun. Þetta brýtur í bága við allar venjur og siði í þinginu.

Flm. hafði ekki beðið um orðið. Forseta var a. m. k. ekki tilkynnt um það. Og ef hv. þm. heldur sér ekki við efnið, verður tekið af honum orðið.

Ég sný ekki til baka með það, að þetta er einstakt fyrirbrigði hér að gefa ekki orðið af forseta í þeirri röð, sem menn biðja um það. Og svo lýsir hér yfir maður, sem er form. n., að hann sé á móti öllum brtt. af ótta við, að málið verði fellt í Nd. En ég veit, að hann eða aðrir, sem hafa lýst sig á móti till., hafa ekki lesið þær yfir og ekki spurt vegamálastjóra um þær. Það sést bezt á því, að hv. þm. N-Þ. talaði um, að brtt., sem hann er með, sé leiðrétting, því hafi verið gleymt í Nd. að láta veginn enda á Brekku. En þessi vegur var tekinn í vegal. fyrir 2 áratugum eða meir og síðan hefur ekki verið hróflað við honum. Hér var ekki um neina gleymsku að ræða af Nd. En ef það er leiðrétting að lengja þjóðveg, sem fyrir er, um 18 km., þá er flest orðið leiðrétting.  Það er þá ljóst, að þessar brtt. mínar eru yfirleitt ekkert annað en leiðréttingar og smærri lengingar, t. d. eins og vegurinn frá Gemlufalli og niður að sjónum. En þá kem ég líka að stærstu brtt. eða 2. brtt. Ég skal fyrst benda á, að fram kom þáltill. um þetta mál á þinginu, sem var fyrir árið 1945. Hún kom fram 17. apríl 1946 á þskj. 860. Till. lá nú ekki meira en það á, að þótt fyrsti flm. hennar væri maður, sem ýtir á eftir hlutunum, hv. þm. Borgf., þegar honum sýnist svo, að hún kom ekki á dagskrá fyrr en 27. apríl og dagaði svo uppi, þótt fundir væru eftir það haldnir í Sþ. Hefði hún því getað komizt lengra, ef menn hefðu kært sig um. Þinginu var slitið eftir 2 daga, 29 apríl, svo að till. komst ekki í gegnum þingið. Í grg., sem þá fylgdi till., var sagt, að áætlað væri, að lendingarbætur kostuðu 620 þús. og vegurinn fyrir norðan fjörðinn 140 þús. og fyrir sunnan fjörðinn 160 þús., eða samt. 920 þús. kr. Sagt var í grg., að áætlunin væri, mjög lausleg og gæti breytzt við nánari athugun. Á þessum forsendum hafði fjvn. ekki treyst sér til að gera neitt í málinu, enda þingi slitið 2 dögum eftir, að till. kom til hennar. Það kann að hafa verið með vilja gert að láta málið koma svona seint fram, til þess að það yrði sem minnst rannsakað, því að þegar farið var að rannsaka málið nánar, þá komst upp, að lendingarbæturnar mundu kosta um 1300 þús. Og nú er komið upp í 1 millj. og 450 þús. Hins vegar er þessi áætlun reiknuð með vísitölunni 290. Það má gera ráð fyrir, að vinna í þessu sé alltaf 1100 þús. kr., og er hún reiknuð með vísitölu 290, en hún er nú orðin 310. Vitamálastjóri segir í bréfi, er hann skrifaði í haust, að hann hafi gert áætlun um lendingarbætur fyrir norðan fjörðinn upp á kr. 400 þús. Síðan hefur grunnkaup hækkað á Akranesi, svo að þetta hlýtur að verða dýrara en þarna er áætlað. En ekki er hægt að segja, hvað það muni nema miklu. Fyrir norðan fjörðinn er nú búið að vinna fyrir 130 þús. kr. Það er búið að gera þarna allmikið verk. Vegamálastjóri, sem séð hefur um þetta, segir, að búið muni að vinna 1/6 hluta af öllu verkinu, en menn, sem hafa unnið þar, telja, að lokið sé við 1/8. En hvor talan sem væri nú rétt, þá er það víst, að verkið allt kostar miklu meira en 400 þús., þar sem það, sem búið er, hefur kostað 130 þús. Ef 1/8 hluti er rétt, þá mun verkið fara upp undir 1 millj., en sé það 1/6, þá væri það ekki nema um 700 þús. Á þessu má dálítið átta sig á, hvað þetta muni kosta, en það verður aldrei undir 2 millj. kr. Vilji maður halda sig við gömlu vísitöluna, þá kemst maður upp í 1800–1900 þús. kr. Hvernig sem málið er skoðað, þá er það víst, að kostnaðurinn mun fara upp undir 2 millj. kr. eða meira, og það kæmi mér ekki á óvart, þótt hann færi langt upp fyrir það. Þetta er nú sú brtt., sem er langveigamest og langhættast við, að um yrði deilt í Nd., ef hún yrði samþ. hér. Flestar þessar brtt. eru gersamlega saklausar, og það þarf ekki nokkur að óttast, að Nd. fari að deila um það t. d., hvort vegurinn sé látinn enda við Gemlufall, í stað þess að lengja hann að sjónum og ferjustaðnum, eða hvort skuli kalla vegi sínum réttu nöfnum eða ekki. Það er engin ástæða til að ætla annað en Nd. telji og viðurkenni, að slíkt er réttmætt. En þar að auki er það í þessu máli, að það er eiginlega skammarlegt gagnvart sjálfum sér að þora ekki að gera það, sem rétt er, vegna ótta við það, að önnur d. líti öðruvísi á málið og það geti tafið fyrir framgangi þess. Það er enginn hlutur, sem fær mig til að gera annað en það, sem rétt er. Það verður að hafa það, hvað Nd. gerir. Ég lít á mig sem minni mann, ef ég geri annað en það, sem ég álít satt og rétt í hverju máli. Ég tel því það sjónarmið fjarri öllu lagi að þora ekki að breyta frv. af ótta við það, sem Nd. mundi gera. Ég hef nú lýst þessum brtt., eins og vani er, þegar brtt. koma fram. Svo er það venja, að aðrir finni að þeim og þeim rökum, sem fram hafa verið borin. En nú hefur það skeð, að aðrir hafa gagnrýnt brtt., áður en ég fékk að hafa framsögu fyrir þeim. Það er alveg ný venja. Það má vel vera, að það sé eins gott, en ég sé bara ekki búinn að venja mig við það. En ég kann ekki við þá aðferð enn, sem komið er. Hins vegar kunna forseti og frsm. að álíta það vera til bóta að láta ræða brtt. og gagnrýna, áður en talað er fyrir þeim. En eins og ég hef sagt, eru flestar þessar brtt. svo sjálfsagðar, að óskiljanlegt er, að nokkur maður skuli láta sér til hugar koma að fella þær. T. d. er það furðulegt, að nokkur skuli heldur vilja kalla veginn um Reykholtsdal Reykholtsdalsveg í staðinn fyrir Borgarfjarðarbraut í Reykholtsdal, en það er hans rétta og eina nafn. Þetta væri það sama og ég væri að tala t. d. við Hannibal og kallaði hann bara Bala eða eitthvað annað, sem mér dytti í hug. Hver vissi við hvern ég ætti? Það gæti kannske einhver látið sér það til hugar koma, sem hefði þekkt hann, þegar hann var strákur. En hann hefur aldrei verið skírður þessu nafni og heitir það ekki. Mér er það alveg óskiljanlegt, hvað kemur mönnum til að vilja kalla hlutina öðrum nöfnum en þeir heita. Hitt er svo aftur á móti skiljanlegt, ef menn eru mótfallnir því að lengja vegina. Í sumum af brtt. mínum er lagt til að lengja vegi og koma mörgum bæjum í vegasamband, og ég er ekkert hissa, þó að menn séu því mótfallnir, en hitt er mér alveg ráðgáta, þegar menn berjast á móti því að kalla hlutina sínum réttu nöfnum. Svo hélt hv. 2. þm. Árn. því fram, að ég væri að koma fram með nafnbreytingar. Það er hreinasta fjarstæða. Það er nefndin, sem er með nafnbreytingar. Ég er bara að færa nöfnin á vegunum í það horf sem verið hefur, kalla vegina þeim nöfnum, sem þeir hafa verið skírðir í lögunum sjálfum. Ég man tvívegis eftir því, að svipaðar vegalagabreytingar og nú, um að veita fé til nýrra þjóðvega, hafa verið bornar fram. Í bæði skiptin voru þær till. strádrepnar og aldrei veitt fé til nýrra þjóðvega sama ár og þeir voru teknir í þjóðvegatölu. Mér skildist á hv. 2. þm. Árn. að hér ætti að taka upp nýja þingvenju og veita fé í slíka vegi. Ég skal ekki dæma um réttmæti þeirrar venju að veita ekki framlög til nýrra þjóðvega sama ár og þeir koma í vegalög, og það má að vissu leyti segja, að venjan hafi verið brotin með fjárveitingu til Akravegar, en um það má þó deila, hvort þar hafi verið veitt til nýs vegar, því að þar skeði ekki annað en að vegurinn var gerður miklu breiðari og fullkomnari en venjulegt er. Annars hefði ég helzt kosið að halda mig við venjuna og veita ekki fé til nýrra þjóðvega, hvort sem þeir hafa áður verið hreppa- eða sýsluvegir. Inn í þessa umr. hafa blandazt framlög ríkisins til vegamála. Þar tek ég undir það, sem hv. form. fjvn. sagði, og ég tel alveg fjarstætt að hugsa sér, að veitt sé jafnt í hverja sýslu ár frá ári og jafnmikið í allar sýslur. Nú eru t. d. tvær sýslur, sem hafa langfullkomnast vegakerfi. Í annarri er aðeins lítill spotti, sem ekki er akfær, en í hinni eru allir vegir akfærir. Að láta sig svo dreyma um, að þessar sýslur fái jafnmikið framlag og þær sýslur, sem hafa fleiri km óvegalagða, það er hrein fjarstæða. Ég held því, að hv. þm. veitti ekki af að kynna sér ástandið í vegamálunum, og ég held, að ríkisstj. ætti að láta gera klissju af því línuriti, sem vegamálastjóri hefur, yfir þjóðvegi og sýsluvegi, svo að hv. þm. tali ekki af eins mikilli vanþekkingu um þessi mál og komið hefur í ljós. Það gæti opnað augu manna fyrir því, að ekki er verjandi að ætla að veita jafnmikið fé í sýslur, sem hafa nær alla eða alla vegi akfæra, og í þær, sem hafa marga km óakfæra. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar. Brtt. mínar eru sumpart til lengingar á vegum. Aðeins ein er stórvægileg og gæti valdið deilum í hv. Nd., aðrar ekki.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér mikið inn í þessar umr. Það eru aðeins tveir vegir, sem ég vildi minnast á og mér er kunnugt um að þurfa breytinga við, ef í lagi eiga að vera. Í frv. til vegalaga, 2. gr. a-lið 2, er talað um Reykjanesbraut frá Reykjavík um Hafnarfjörð og Keflavík til Sandgerðis. Nú er aðalbyggðin í Miðneshverfinu í Sandgerði, og þaðan er útgerðin stunduð, en suður á Stafnesi eru jarðir og stundaður landbúnaður. Frá Sandgerði og út á Stafnesið eru 20 býli, og öll þessi býli þurfa gott vegasamband við Sandgerði til að koma þangað afurðum sínum og flytja kaupstaðarvarning sinn þaðan. Nú nær þjóðvegurinn aðeins til Sandgerðis, en sýsluvegur er frá Sandgerði út að Stafnesvita, Þessi vegur er nokkur baggi á sýslusjóði, því að sýslan er stór og strjálbýl og í mörg horn að líta um framlög til vegamála. Það er nú almennur áhugi manna þarna suður frá, að vegurinn út á Stafnesið sé tekinn í þjóðvegatölu. Það finnst mér að öllu athuguðu mjög sanngjarnt og miklu sjálfsagðara en að taka upp suma þá vegi, sem þegar eru þjóðvegir. Því leyfi ég mér ásamt hv. 1. þm. Reykv. að bera fram svohljóðandi skrifl. brtt. við 2. gr. A. 2. : „Í stað“ til Sandgerðis“ komi : um Sandgerði og að Stafnesvita.“ Þá er það Grindavíkurvegur, sem gert er ráð fyrir, að liggi af Reykjanesbraut á Vogastapa um Grindavík að Reykjanesvita. Í Grindavík er byggðin, sem kunnugt er, í tveimur hverfum, Járngerðarstaðahverfi og Þórkötlustaðahverfi. Aðalbyggðin hefur verið í Þórkötlustaðahverfinu, og þangað liggur vegurinn. Nú hafa orðið breytingar á þessu, t. d. hafa hafnarbætur verið gerðar í Hópinu, og hefur Járngerðarstaðahverfið vaxið mjög. Útgerðin hefur aukizt og bæjunum fjölgað við hin bættu atvinnuskilyrði. En hin bættu atvinnuskilyrði hafa í för með sér þörf fyrir aukna vegi, en sá vegur, sem nú er til, er hreppsvegur, og hreppurinn er þess ekki megnugur að sjá nægilega myndarlega um hann. Þá er eitt mjög þýðingarmikið atriði, sem gerir þörfina fyrir góðan veg þarna enn þá brýnni. Skipströnd eru mjög tíð í Grindavík, og Grindvíkingar hafa gengið mjög vasklega fram í björgunarstarfsemi og keypt góðan björgunarbát. En skipin stranda víðsvegar á nesinu, og þarf þá að flytja bátinn til á landi, svo að hægt sé að koma honum við við björgunarstarfið. Hann hefur hingað til verið fluttur eftir þessum lélega vegarspotta, sem til er, en í vetur munaði minnstu, að ómögulegt væri að koma bátnum á milli, og hafði það næstum kostað mörg mannslíf. Það er því sómi þjóðarinnar, að þessi vegur sé í góðu ástandi. Menn sjá, hve alvarlegt það er, ef björgunarbát verður ekki við komið vegna slæmra akvegasambanda. En hreppurinn hefur ekki tök á að bæta úr þessu, og sýslan hefur í mörg horn að líta. Því er ekki annað fyrir hendi en ríkissjóður hlaupi undir bagga, og ef borið er saman við aðra vegi, sem ríkisstyrks njóta, þá held ég, hvað þörfina snertir, að þessir vegir standi í alfremstu röð. Ég sé svo ekki ástæðu til að fylgja þessu frekar eftir, en legg fram ásamt hv. 1. þm. Reykv. svohljóðandi skrifl. brtt. við 2. gr. A. 3.: Aftan við greinina komi: og frá Járngerðarstaðahverfi um Þórkötlustaðahverfi að Hrauni. Vænti ég þess, að þessar till. mæti hér í hv. deild þeim skilningi, sem þær eiga skilið.

Forseti (ÞÞ) : Mér hefur borizt hér skrifleg brtt. frá hv. 1. þm. Reykv. og hv. 7. landsk., og er hún svohljóðandi : „1. Við A. 2. Í stað „til Sandgerðis“ komi : um Sandgerði og að Stafnesvita. 2. Við A. 3. Aftan við greinina komi: og frá Járngerðarstaðarhverfi um Þórkötlustaðahverfi að Hrauni.“ Þessi till. er bæði skrifleg og of seint fram komin, og þarf því að leita tvöfaldra afbrigða fyrir henni.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Herra forseti. Ég hef nú eiginlega ekki ástæðu til að segja mikið um þetta frv. umfram það, sem ég hef áður sagt, því að ég tel, að umræður og andmæli hafi ekki gefið tilefni til þess. Sumt af því, sem hér hefur verið rætt um, er hreint hégómamál eða óviðkomandi frv. Hv. 3. landsk. tók hér til máls - ég sé, að hann er nú ekki við -, en það var alveg óþarft fyrir hann að taka upp þykkju fyrir hv. 1. þm. N-M., sem er þess vel umkominn sjálfur að svara fyrir sig, ef hann telur ástæðu til. Hv. 3. landsk. sagði, að ég teldi till. bera vott um sérgæðingshátt og mont í 16 liðum. Maður segir nú svo margt að gamni sínu, en ég gat ekki gert að því, að mér fannst þetta nokkuð drýgindalegt. En hv. 1. þm N-M. er nú svo svamvanur á bringu og baki, að engin þörf er fyrir aðra þm. að taka upp þykkju fyrir hann. Hitt skiptir máli, að þm. sagði, að ég hefði sagt, að allar till. hv. 1. þm. N-M. væru einskis virði, og allir, sem ég hefði talað við úr héraði, hefðu fullyrt það. Þetta er alrangt. Ég sagðist aðeins hafa talað við ýmsa heiman úr héraði. - ég hafði t. d. ekki talað við þennan hv. þm.,. og það er bezt, að hann hermi rétt frá -, og sumir þeirra hefðu talið þessar brtt. óþarfar. Annars viðvíkjandi því, að ég mæli á móti þessum till. af ótta við hv. Nd., þá verð ég að segja það, að ég ber ekki í brjósti neina minnimáttarkennd gagnvart henni. Ég hef aðeins minnzt á þetta, eins og það liggur fyrir, að þegar þetta frv. er svo langt komið áleiðis og nálægt afgreiðslu, þá er viðurhlutamikið að vera að senda það á milli deilda, og þó sérstaklega, þegar miklir ágreiningspóstar eru með, eins og t. d. Hvalfjarðarferjan. Ef losaður er steinn, þá er laus skriðan, það sannast alltaf. Þetta sést bezt hér í sambandi við till. hv. 1. þm. N-M. Ef þær væru samþykktar, mundi rigna hér niður fleiri nýjum og nýjum till., og er skemmst að minnast hinnar skriflegu brtt. þeirra hv. 1. þm. Reykv. og hv. 7. landsk., og ekki sá ég betur en að einn þm. hér væri áðan að skrifa upp till., sem hann mun hafa hug á að bera fram, og af öllu sést, yfir hverju þm. búa, ef losað er um stein og einhverjar brtt. samþykktar. Ég vil ekkert þurfa að endurtaka, en viðvíkjandi þeim skriflegu brtt., sem nú er búið að lýsa, þá er hið sama um þær að segja og hugsanlegar brtt., sem ég hef ástæðu til að ætla, að bornar verði fram, og það er það, að mál þetta er nú svo langt komið, að ég sé ekki ástæðu til að leita umsagnar nm. í. samgmn. um þessa eða þessar tillögur. Þeir hafa þegar sagt skoðun sína á brtt. í heild. Ég get vel játað, að sumar brtt. eru réttmætar, eins og t. d. brtt. hv. þm. N-Þ. og sumar brtt. hv. 1. þm. N-M., þó að flestar séu þær smásmugulegar nema till. um Hvalfjarðarferju. En þrátt fyrir þetta eru þessar brtt. ekki þess verðar að fara nú að senda málið á milli deilda. Og það er sízt hvetjandi til samþykktar, er einn þm. tekur sig til í seinni d. og gerir stærri og smærri brtt. um ýmis atriði, er snerta vegagerðir víða um land, eftir að vegamálastjóri og fyrri deildin, og að nokkru leyti þessi d. eða samgmn. hennar, hafa komið sér saman um annað. Nei, mér finnst það ekki hvetjandi til samþykktar, er einn þm. tekur sig til svona seint og ber fram allar þessar brtt., og þyrfti þá að bera brýna ástæðu til. Varðandi hina skriflegu brtt., er ég minntist á áðan, þá veit ég ekki um afstöðu meðnm. minna til hennar sérstaklega. Ég get út af fyrir sig fallizt á, að hún sé á sanngirni byggð. Þó tel ég ekki svo nauðsynlegt að samþykkja hana, að rétt sé að opna með því lögin til endursendingar, enda er það ekki hentug venja að nauðsynjalitlu. Aðrir nm. hafa ekkert um hana sagt, en um skoðun, þeirra álykta ég út frá því, sem þeir hafa sagt almennt um brtt. í nefndinni sjálfri. Hv. þm. Barð. þurfti ekki að vera að fara hér út í aðra sálma og héraðapólitík, hvort þetta eða hitt héraðið hefði fengið mikið eða lítið eða orðið afskipt um vegi. Það er gömul ræða, sem hv. þm. Barð. hefur flutt hér. Þeir vitna báðir, hann og hv. 1. þm. N-M., til hinna ágætu línurita, sem sýna vegalengdir og þjóðvegi í ýmsum héruðum landsins. Það er ekki nema ágætt að fá þessar upplýsingar. En að eiga að draga ályktun út frá því, hvað þær línur eru langar, það er annað mál, sem liggur ekki eins opið fyrir. Ég hélt, að það ætti að haga vegaframkvæmdum í þessu landi einkum út frá þeirri þekkingu, sem við höfum á nauðsyninni á vegum í landinu, miðað við það stríð, sem stendur um það að varðveita íslenzkar sveitabyggðir og koma í veg fyrir, að allir Íslendingar verði kaupstaðabúar. Það hélt ég og að þá kæmi í fyrsta flokki, að vegir væru fyrst og fremst gerðir þar, sem náttúran hefur lagt í hendur okkar bezt skilyrði til þess að rækta landið, svo að fólkið vildi vera í sveitinni. Þetta er frá mínu sjónarmiði grundvallaratriðið, og ég veit, að því víðsýnni sem forráðamenn málefna þjóðarinnar á Alþ. verða, því frekar hlýtur þetta sjónarmið að verða tekið til greina. Auðvitað vill maður ekki segja, að hin afskekktari héruð og óbyggilegri þurfi ekki vegi. Maður getur ekki fengið af sér að segja það, og ég tel það enda ekki réttmætt. En þessi sterki, sífelldi tónn, að héruðin séu afskekkt og eigi því að fá vegi án þess að taka með í reikninginn meginsjónarmiðið, sem ég hef talað um hér, það er dálítið óviðkunnanlegt að heyra hann sí og æ. Þó að eitt eða tvö eða þrjú afskekkt byggðarlög á landinu eigi duglega þm., sem koma auga á það, að þar þarf miklu meira af vegum og það hafi langt um meira verið lagt til vega annars staðar - og það er rétt -, þá verða þau sjónarmið að vera tekin til greina, að það er ólíku saman að jafna, blómlegum héruðum og þéttbýlum annars vegar, og hins vegar afskekktum byggðarlögum, sem svo er komið um, að þau rétt hanga í byggð, illu heilli. Og þar koma til greina sérstök sjónarmið um byggð nærri höfuðstað landsins, sem verður að gera sér grein fyrir. Nú vita allir, að rætt er um þetta og það gert að álitamáli, hvernig eigi að haga framtíðarræktun á þessu landi, hvort á að leggja aðaláherzluna á að hlúa að byggð, þar sem bezt skilyrði eru fyrir hendi á alla lund til atvinnu við jarðrækt, eða hvort eigi að jafna þannig í pokanum að láta nú mest af vegafé til afskekktari staða. Ég legg ekki út í að dæma um þetta. En þetta hlýtur að verða mjög gagngert tekið til umr. á nálægum tíma. Ég vil ekki láta bera mér á brýn, að ég fyrir mitt leyti vilji ekki unna afskekktum og samgöngulitlum útkjálkum samgöngubóta. En að bera þetta saman á þennan hátt, eins og hv. þm. Barð. gerir, það álít ég fjarstætt, þótt hann geti með þessu móti með miklu harðfylgi fengið nokkru framgengt í þessu efni, en það verður aldrei staðgott til lengdar. Ég hefði aldrei farið inn á þetta, ef hv. þm. Barð. hefði ekki gefið tilefni til þess, og ég hef skýrt mína afstöðu til brtt., sem fram hafa komið, til viðbótar því, sem búið var áður að samþ. Ég álít ekki ástæðu til þess að raska frv. frá því, sem er, þótt brtt. séu fram komnar við það, enda þótt sitt hvað mætti segja því til réttlætingar, að ákvæði þeirra hefðu átt að vera komin inn í frv., eða, þó fyrr hefði verið, inn í vegal. En ekki sé ég ástæðu til að hreyfa nú við frv. þeirra vegna, eins og á stendur.



Herra forseti. Hv. 1. þm. N-M. upplýsti hér í hv. d. í dag, að þessi vegur í Mjóafirði væri kominn inn í vegal. fyrir alllöngu síðan. Þetta er alveg rétt, og mér þykir fyrir, að mér skyldi hafa orðið á sú villa að halda hinu gagnstæða fram. En þetta breytir engu að því leyti, að ég tel þessa brtt. leiðréttingu á því, sem ég tel, að hafi orðið af vangá í vegal., þegar vegurinn var samþ., því að mér finnst það liggja í augum uppi, að þegar búið er að taka veg í þjóðvegatölu, þó að svo sé um alllanga leið þarna, þá hefði það haft tiltölulega litla þýðingu, ef sá vegur hefði ekki verið látinn enda þar, sem rekin var á fyrri tíð töluvert blómleg útgerð, að Brekku. Ég álít, að það breyti engu að þessu leyti, þótt vegurinn hafi verið kominn í þjóðvegatölu. Hv. 1. þm. N-M. mótmælti því, sem ég sagði um vegarlengd þarna austur frá. Ég held, að ég hafi nefnt 5 km. eins og hv. þdm. muna, og gat ég þess, þegar ég flutti þessa brtt. upphaflega, að ég flytti hana samkv. ósk hv. 1. þm. S-M., núverandi hæstv. menntmrh., því að það hefur einhvern veginn farið fram hjá honum að flytja hana í Nd. Allar upplýsingar, sem ég hafði, eru frá honum. Ég hef aldrei á þessar stöðvar komið, og ég tók svo eftir af honum, að þessi vegur mundi vera 5 km. En nú hefur hv. 1. N-M. mótmælt þessu og talið veginn 18 km. Fór ég því til hv. 1. þm. S-M. og spurði hann um þetta, og hann sagðist hafa nefnt 15 km. Þetta hefur því misheyrzt hjá mér. Þegar svo hv. 1. þm. N-M. heldur því fram, að vegurinn sé upp undir 18 km, en hv. 1. þm. S-M., að hann sé 15 km.  Ég hef heyrt, að hv. þm. Barð. hafi eitthvað mælt á móti þessari brtt. minni og talið Mjóafjörð dauðan stað, hvað útgerð snertir. Þetta mun rétt, eins og nú stendur. En við höfum ótal dæmi þess um ýmsa staði, þar sem útgerð hefur verið, að þeir hafa á fáum árum breytzt, þannig að þar hefur risið upp blómleg útgerð. Þess mætti nefna mörg dæmi. Mjóifjörður er ein af beztu og öruggustu höfnum landsins, og það er ekkert líklegra en að þar eigi eftir að rísa upp útgerðarstöð, kannske mjög stór. Þetta finnst mér því ekki rétt mótbára hjá hv. þm., enda eru þarna líka blómleg sveitabýli, einkum kringum Brekku, sem þurfa á vegi að halda, eins og aðrir staðir á þessu landi. Að því er aðrar brtt. snertir, þá vil ég alls ekki mótmæla því, að hv. flm. þeirra geta haft mikið til síns máls. En ég mun fylgja því, sem samkomulag varð um í samgmn., og mun því þrátt fyrir það greiða atkv. á móti þessum brtt. nema þessari einu till., sem ég sjálfur flyt, af því að ég tel hana leiðréttingu, sem ekki þurfi að skoða sem neina breyt. á vegal. Annars mun ég greiða atkv. á móti öllum till., sem gætu orðið til þess, að þetta frv. dagaði uppi eða jafnvel félli.



Herra forseti. Ég hef hlustað á þessar umr. og heyrt, hvernig hv. þdm. hefur þótt það vera dálítið í brotum, hvernig hlutuð hafa verið niður þessi þráðu gæði, vegirnir, sem ákveðnir eru, að skuli vera þjóðvegir í sýslum landsins. Það hefur líka komið fram á mér, að mér hefur þótt vera smátt skammtað skyrið til mín. Ég mun hafa fengið nú í þessu áhlaupi hinnar ágætu samgmn. um 14 km veg, meðan aðrir teygja sig upp undir 100 km í einstökum kjördæmum. Þrátt fyrir þetta og þó að ég sé óánægður með það, get ég ekki tekið undir það með hv. þm. Barð. að saka mjög vegamálastjóra fyrir það. Hv. þm. Barð. hefur áður kallað hann sérstakan heiðursmann og ágætismann í allar áttir. En mér fannst vera svolítið annað hljóð nú í þeim strokk. En það er svo með vegamálastjóra sem aðra menn, að enginn gerir svo öllum líki. Ég efast um, að guð í himnaríki hafi skammtað svo hv. þm. Barð., að hann sé fullkomlega ánægður með það, og það getum við kannske fleiri sagt. En ég ætlaði, satt að segja, gagnvart vegamálunum og afgr. þeirra hér á þingi að bíða með þann skarða hlut, sem ég hef hlotið, og þreyja nú um sinn. En þar sem ég sé, að menn hafa gert uppsteyt í þessu máli og nú eru komnar brtt. úr ýmsum áttum við þetta vegalagafrv., þá finnst mér, að ég geti ekki setið alveg þegjandi hjá, og hef ég þess vegna leyft mér að koma fram með smábrtt., sem er auðvitað ekki nema orðabreyt. á einum stað. Ég skal lesa hana upp, með leyfi hæstv. forseta. Hún er við kafla B, tölul. 34, um, að í stað „Leikskála“ komi: Kross. Það er ekki mjög langt þarna á milli. Og ég man eftir, að hv. þm. Barð., þegar hann einu sinni var að útbýta til mín og þá hv. 2. þm. S-M., þá voru þeir komnir svona eitthvað áleiðis upp í Haukadal, en þótti nokkuð langt að fara þangað, sem mín brtt. nú nær, og sneru við, og ég fékk þá engan veg þarna. Nú hef ég fengið ofurlítinn spotta þarna samþ., og þetta mun vera 2 eða 3 km viðbót, sem ég kem nú með brtt. um. Þetta er afskekktur dalur, sem erfitt á með flutninga á verzlunarvörum, og horfir þar til auðnar, ef ekki verða gerðar þarna umbætur á vegum. - Nú er ég ekki að biðja um neina sérstaka miskunn fyrir þessa brtt. En ef ég sé, að meiri hl. hv. þm. hér í d. ætlar að breyta þessu frv., finnst mér rétt, að ég fái að fljóta með og koma minni brtt. fram. En reynist svo - og það mun verða reynt áður en að þessari brtt. kemur -, að það verði bitið í skjaldarrendurnar og skorið niður hvað sem fyrir kemur yfirleitt af brtt. við þetta frv., mun ég ekki sækja fast, að þessi brtt. verði samþ., og mun þá sennilega taka hana aftur. En þó að ég sé mjög óánægður með þetta frv., eins og það er, þá býst ég við, að ef farið verður að hrekja það á milli d., þá kannske verði það verra en það hefur verið og muni bera feðrum sínum lítið lof og langtum minna en það gerir eins og það nú er. - Leyfi ég mér svo að afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt. mína.

Forseti (GÍG) : Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. Dal., sem hv. þdm. hafa heyrt, um, að í staðinn fyrir „Leikskála“ í B-kafla frv., tölul. 34, komi: Kross. - Þessi brtt. er of seint fram komin og auk þess skrifl. Fyrir henni þarf tvenns konar afbrigði, sem ég vil leita hér með.



Herra forseti. Það hryggir mig, að mér finnst, að okkar ágæti aðalforseti sé farinn að gamlast. Það getur verið, að það sé af því, að hann sitji of nálægt hv. 1. landsk. þm. (SÁÓ) og að sá félagsskapur geri þetta að verkum. Ég fæ ekki skilið, hvernig hv. þm. Dal. fær það út úr minni ræðu, að ég hafi verið með neinar ásakanir í garð vegamálastjóra. Ég held, að enginn þm. í þessari hv. d. hafi tekið betur að sér að verja vegamálastjóra en ég. Ég minntist ekki á þann hátt á vegamálastjóra, hvað snertir þetta frv., að það gæti skilizt á þann veg, að nokkuð annað hljóð væri í mér en að hann stæði vel í stöðu sinni. Hins vegar minntist ég á það í sambandi við fjárveitingar til vega, að það væri leitt, að hann tæki fé utan við fjárlög til vega. Ef það er ásökun, þá á ég ekki sök á henni. Ég get lagt fram skjöl um það, að þetta hefur skeð. Svo varð ég alveg steinhissa á því, þegar hv. þm. Dal. talar um það hér, hvernig hafi verið farið með sig hér viðkomandi vegamálum, þegar seinast voru opnuð vegal. Er þessi hv., þm. búinn að gleyma því, að hann fékk þá kost á vegi fram í Haukadal? Hann átti þá um tvær leiðir að velja um vegalagningu þarna, aðra styttri, en hina lengri. Hann valdi þá að fá þá styttri. Ég skýri ekki frá því hér, hvers vegna hann óskaði þess. En þessu er ekki hægt að snúa með neinni sanngirni upp í ásökun á mig. Og í héraði þessa hv. þm. eru komnir 70–80 km af vegum nú í viðbót við það, sem áður var í þjóðvegatölu. Ég er ekki að harma það. Ef hv. þm. N-Þ. hefur verið borið það, að ég hafi verið að andmæla efnislega brtt. hans viðkomandi Mjóafirði, þá er það alrangt með farið. Ég sagði aðeins, að ég teldi ekki rétt að breyta neinu hér í þessu frv. nú, hvorki í þessu efni né öðru. En ég er ekkert á móti því, að allir vegir á landinu verði teknir í þjóðvegatölu, teknir þannig upp í vegakerfið, og ég vildi, að þannig væri tekið meira upp af útkjálkavegum en gert hefur verið. En ég vil benda hv. samgmn. á það, hvernig þessum vinnubrögðum var hagað síðast, þegar þessi mál lágu hér fyrir þessari hv. d. til afgreiðslu, og ég hélt, að það ætti að hafa nokkurn veginn sama hátt á hér nú til þess að tryggja framgang málsins, nefnilega, að þegar fullkomin samvinna var hjá samgmn. þessarar hv. d. við samgmn. hv. Nd. um það, að ekki kæmu fram neinar breyt. á frv. í síðari d., nema í fullu samræmi við samkomulag beggja samgmn. þingsins, samvinnun. samgöngumála, - þegar þessi samvinna hafði skapað samkomulag um frv., þá ætti alls ekki að breyta því neitt frá því, sem samkomulagið var gert um. Ef samkomulag er um þessar brtt. við samvinnun. samgöngumála, þá hef ég ekkert á móti því, að þær fari í gegn.

Það er búið að segja síðasta orðið um það.

Þá er ég á móti öllum breyt. á frv. En það er ein brtt., sem mér þykir mjög leitt, að ekki skuli vera hægt að taka efnislega með í frv. Það er Hvalfjarðarferjuvegurinn. Það hefði sannarlega þurft að koma fram atkvgr. um efnishlið þeirrar till. En ég mun þó ekki hika við að greiða atkv. á móti brtt. á þskj. 570, vegna þess að ég vil ekki láta frv. þetta fara á milli d. nú. Ég vil að síðustu ræða dálítið við hv. 2. þm. Árn. út af því, að hann talaði um mál, sem hann sagði, að kæmi ekki þessu máli við. Hann leiddi umr. sjálfur inn á þessa braut. Ég hefði getað búizt við því af hv. 2. þm. Árn., en ekki af manni, sem situr sem stendur í sæti form. samgmn., að hann væri svo starblindur á þessi mál, að hann kynni sér ekki málin betur en kom fram hjá honum, að hann þekkti til málanna, því að hann leyfði sér að segja, að „illu heilli“ héngi í byggð afskekkt hérað á þessu landi, og skildist vel, hvaða byggðarlag hann átti við. Nú skal ég skýra hv. form. samgmn. frá því alveg reiðilaust, að þetta hérað, sem hann var að tala um, er annað hérað í röðinni ofan frá af héruðum utan kaupstaðanna um að veita ríkissjóði tekjur. Að áliti hv. 2. þm. Árn. er „illu heilli“ þetta hérað í byggð, sem er nr. 2 ofan frá í að veita ríkissjóði tekjur, sem m. a. geta staðið undir Skálholtsskóla og að einhverju leyti undir Austurvegi og Ölfusárbrúnni betur en Árnessýsla, af því að Árnessýsla er lægri í gjöldum til ríkissjóðs. Þetta hérað er eitt af ósýktustu héruðunum á landinu viðkomandi sauðfjárrækt og er allra stærsta og bezta uppeldisstöð í þeirri grein í landinu, til þess að hægt sé að halda í byggð öðrum héruðum landsins. „Illu heilli“ er þetta hérað í byggð að áliti hv. 2. þm. Árn. Og af sveitakjördæmum landsins hefur þetta hérað greitt langhæstan stríðsgróðaskatt til ríkissjóðs á undanförnum árum. Að áliti hv. 2. þm. Árn. er það „illu heilli“, að þetta hérað „hangir í byggð“. Það er ekki furða, þó að lagzt sé á móti veitingu vegafjár í slíkt hérað! Nú vil ég einnig benda hv. form. samgmn. á það, að í þessu héraði liggur þorp, þar sem gerðir eru út tveir togarar jafnstórir og þeir, sem nú nýlega hafa verið byggðir fyrir ríkisstj. „Illu heilli“ „hangir“ þetta hérað í byggð. Þar er hraðfrystihús, sem mun gefa 2–3 millj. í gjaldeyri árlega, og þar er einnig verið að gera höfn. Og svo er verið að neita þessu þorpi um að komast í samband við nokkuð mjólkurframleiðslusvæði. Hv. 2. þm. Árn., formaður samgmn., hefur ekki meiri skilning á málefnum þessa héraðs en það, að hann leyfir sér að segja, að „illu heilli“ sé þetta hérað í byggð. Rétt skammt frá þessu héraði liggur Rauðisandur, en um þann stað hefur búnaðarmálastjóri fullyrt, að þar mætti hafa allt að því 1000 kýr. Þeim mönnum, sem þar búa, er alveg meinað að fá lífskjör sambærileg við íbúa ýmissa annarra héraða, t. d. Árnessýslu, af því að þeim er neitað um vegi til þess að geta komið frá sér mjólkinni. Nú er ekki svo sem, að maður sé hér að biðja um steinsteypta vegi, eins og t. d. Austurveg, heldur aðeins slarkfæran veg 25 km. Þarna eru stór býli, eins og t. d. Hagi, sem geta mælt sig við hvaða stórbýli sem er í Árnessýslu og Rangárvallasýslu. Þessu héraði er alveg neitað um alla möguleika til þess að hafa nokkurt samband við kaupstað, hvort sem er á sjó eða landi. Í Tálknafirði er mjög blómleg byggð, og þar er að rísa upp hraðfrystihús. Um Patreksfjörð gegnir sama máli. Ef Patreksfjörður kæmist í vegasambandið, þá væri tiltölulega stutt að leggja veg til Bíldudals. Hvað eftir annað hefur verið neitað að skaffa fé til vegagerðar á þessum stöðum. Því hefur þó ekki verið neitað að taka á móti millj. kr. í erlendum gjaldeyri til bankanna, sem aflað hefur verið í þessu héraði. En svona er það þakklæti, sem þetta hérað fær. Og svo segir form. samgmn., að „illu heilli“ sé þetta hérað í byggð. Hann ætti heldur að kynna sér þetta betur eða að öðrum kosti segja af sér starfi í samgmn., því að það er ekki sæmilegt, að hann sé í formannssæti í þeirri n., meðan hann leyfir sér að tala svona. Mér þykir vænt um, að þessu máli hefur verið hreyft. Það þarf að stinga á þessu kýli. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta frekar að sinni.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Herra forseti. Ég ætlaði nú ekki að taka aftur til máls, en vegna hinnar básúnandi ræðu hv. þm. Barð., þá get ég - þótt það væru ómagaorð - ekki algerlega þagað við því, sem hann sagði við mig. Hann hefur minnt mig á málsterkan og dugríkan málfærslumann, en hann fer rangt með mál sitt. Annaðhvort er það af skilningsskorti eða af of lítilli sannleiksást, að aftur hefur snúið hjá honum það, sem fram skyldi snúa, af því, sem hann tók upp eftir mér. Hann margendurtók þetta orð, að ég sagði í minni ræðu „illu heilli“, og ég sagði, að það væri „illu heilli“, að svo væri komið, að þetta hérað aðeins héngi í byggð. Ef hv. þm. vill koma fram málum sínum með sams konar málfærslu og hann hefur hér beitt, þá öfunda ég ekki það lið, sem þar að býr. En ég hef ekki ástæðu til þess að ætla það, að hann hafi alltaf um hönd slíka málfærslu. Ég hygg, að honum hafi tekizt óvanalega óheppilega til hér nú með því að rangbeita þessum orðum mínum. Það er rétt, að það er „illu heilli“, að sveitabyggðunum íslenzku skuli þannig komið, að þær rétt hanga í byggð. Það væri góðu heilli, ef þær væru svo blómlegar, að þar væri gott að vera, og ef hv. þm. Barð. hefur þann skilningsskort eða ekki betri vilja til sannsögli en kom fram í ræðu hans, þá hygg ég, að hann ætti sjálfur að taka lífsbetrun. Ég veit, að atfylgi og dugnaður er hér fyrir hendi hjá honum, en það vantar rétta málfærslu. Hann vitnar til þess, hversu Barðastrandarsýsla gefur mikið í ríkissjóð í gjaldeyri vegna útgerðarinnar í þorpunum fyrst og fremst. Þetta er sjálfsagt laukrétt og góðra gjalda vert og þakkar sig sjálft. Þegar hann nefnir útgerðarstaði, sem afla gjaldeyris í landssjóð, þá tökum við Patreksfjörð. Ég held, að hann ætti að vera glaður yfir þessum blómlegu byggðum, og ég veit ekki betur en að hann hafi fengið hjá Alþingi framlög til þessa, en hann vill bara mála á vegginn einhverjar grýlur til þess að grípa til, svo að hann eigi í fórum sínum slagorð til að nota bæði hér og heima fyrir. En slíkar staðhæfingar sem þessar vil ég, að rekist öfugar aftan í hann. Ég veit ekki til þess, að ég hafi notað í ósæmandi merkingu á nokkurn hátt orðin „illu heilli“. Annars vil ég ekki eyða um þetta mörgum orðum. Það er ekki úr einu héraði, sem greiddur er mikill gjaldeyrir. Góðu heilli greiðir Barðastrandarsýsla mikið, en það má segja um fleiri staði, t. d. Siglufjörð, en þar er auðvitað líka þörf á vegasambandi. Ég vona, að hv. þm. Barð. sé svo hygginn um þetta mál sem hann hefur mikinn dugnað, að á komist vegasamband milli Patreksfjarðar, Suðurfjarða, Rauðasands og Barðastrandar. Og þar hefur hann ágæt rök, því að ég þykist hafa komið auga á, að þarna sé um höfuðnauðsyn að ræða og að hv. þm. Barð. hafi hér farið með rétt mál. En að ætla að launa þann skilning, sem þessu héraði hefur verið sýndur, með því að vera með slagorð og rangfærslur og ætla að gera mann að eins konar illviljuðum andstæðingi góðra mála, það eru þrælatök, sem hefna sín á þeim, sem þeim beitir, því þótt hægt sé að hræða menn með einhverjum galanda, þá verður það þó samvizkan heima fyrir, sem bítur, og verður alltaf mest refsing á slíkt framferði, og af því að hv. þm. Barð. hefur hér talað á móti betri vitund og beitt rangri málfærslu, þá á hann það við sína eigin samvizku, hversu vel hann hefur þar að verki verið. - Ég hef ekki meira að segja.



Herra forseti. Ég hef enn ekki heyrt rök frá hv. formanni samgmn. fyrir því, af hverju hann er á móti brtt. mínum. Því er hann á móti því að kalla Borgarfjarðarbraut réttu nafni, eins og er í lögum? Reykholtsdalsvegur er hvergi til í l. Til þess nú að gera honum hægara um vik þá ætla ég að spyrja hann og biðja hann svo að svara í næstu ræðu. Því er hann á móti því að láta veginn ná að Unuhóli í Þykkvabæ og lengja hann um 14 km og gefa með því nokkrum bæjum tækifæri til þess að koma frá sér mjólkinni? 5. brtt. minni, geri ég ekki ráð fyrir, að hann sé á móti. Því er hann á móti því að kalla Reykjarfjarðarveg í Bjarnarfirði réttu nafni, eins og ég greini í 6. lið brtt. minnar, en ekki að uppnefna hann, eins og gert er í frv.? Því er hann á móti því að láta Reykjarfjarðarveg á Ströndum enda á Eyri í Ingólfsfirði, eins og ég vil, en vill láta hann enda í Árnesi? Því má hann ekki liggja inn í hinn uppvaxandi kaupstað, þar sem komin er síldarverksmiðja og mikill rekstur? Hvers vegna er hann látinn enda 4 km þar frá? Því er hann á móti því að láta veginn liggja að sjó við Dýrafjörð, en vill láta hann enda uppi á Gemlufalli og láta menn þurfa að fara gangandi fjórðung stundar niður að bryggju? Ég skil þetta ekki. Kostnaðurinn við það yrði ekki svo mikill. Því má ekki láta veginn við Sveinseyri liggja út í Stóra-Laugardal? Ég þykist vita, að hann vilji ekki leggja veginn þangað, af því að þar eru nokkrir bæir, sem hann telur, að eigi að leggjast í eyði, og þess vegna vill hann ekki leggja veg þangað. Því er hann á móti því að láta veginn í Vatnsdalnum liggja um Ásbrekku, þar sem geyma má bifreiðar, í staðinn fyrir að láta svo óákveðið, hvar vegurinn eigi að liggja á þessum stað? Því er hann á móti því að nefna Goðdali sem endastöð í stað Tungusveitar, til þess að það sé hægara fyrir bændur að koma frá sér mjólk? Því er hann á móti því að leggja veginn um Hegranes að Eyhildarholti í staðinn fyrir að Ríp? Því vill hann ekki tengja saman veginn, sem liggur yfir Hegranesið, sem væri hentugra vegna ferjanna, sem ríkissjóður kostar þarna? Hvers vegna vill hann ekki láta veginn í Bárðardal liggja alla leið að Bjarnarstöðum, til þess að hægara sé að flytja mjólkina? Hvað sér hann á móti því? Því vill hann láta veginn enda niður í dal í Ólafsfirði, en ekki í Ólafsfjarðarkauptúni? Því vill hann uppnefna Lagarfoss, sem heitir og hefur alltaf heitið Lagarfoss, og kalla hann einhvern „Foss“? Því vill hann ekki láta veginn liggja á Fagradalsbraut innan við Búðardal? Nú getur hann gert grein fyrir, af hverju hann er á móti þessum till. Ég spyr um hverja einstaka till. Hvers vegna er hann á móti þeim?



Herra forseti. Þær umr., sem fram hafa farið á milli mín og hv. 2. þm. Árn., eru að gefnu tilefni frá honum sjálfum. Hann byrjaði að ásaka fjvn. fyrir það - og þá sérstaklega mig sem formann n. - fyrir misskiptingu á vegafé og sneiddi þá sérstaklega að mínu héraði. Ég benti honum á, að Barðastrandarsýsla hefur aðeins fengið 1–2% af vegafénu, svo skal ég leggja skýrslur fyrir hann um það, því að þær eru í undirbúningi. Síðasta ræða hv. form. samgmn. lýsti því, að hann hefur skilið, hve mikil lífsnauðsyn það er fyrir þetta hérað, að gerð sé lagfæring á samgöngumálum þess. En hitt, hvernig hann snýr sínu máli, er vegna þess, að hann vill ekki verða undir í þessari baráttu. Það er aukaatriði. Aðalatriðið er, að hann hefur fengið þennan skilning, og vona ég, að framkoma hans í samgmn. verði eftir því, og þá getum við verið sáttir.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Herra forseti. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Barð. sagði nú, hef ég engu að svara nema því, að það var á undan þessum þingfundi, sem mér var ljóst, að það þyrfti að gera umbætur á vegunum í Barðastrandarsýslu. Ég drap á það í því sem ég sagði áður, og samgöngubótum fyrir þetta hérað hefur verið fylgt eftir af hv. þm. kjördæmisins, og hann hefur þar ekki borið skarðan hlut frá borði, að svo miklu leyti sem þar þarf aðgerða við. Hann hefur setið nærri pottinum og verið matarþurfi, enda veitt töluvert upp úr honum, og við því er svo sem ekkert að segja. En viðvíkjandi þessum margendurteknu prédikandi fyrirspurnum hv. 1. þm. N-M., hvers vegna ég sé á móti hinu og þessu í brtt. hans, eins og hann var nú að endurtaka í ræðu sinni, og skoraði á mig að svara hverju einu. Ég var nú búinn að svara því. Ég vil til nokkurrar glöggvunar aftur spyrja: Hví var það, að samgmn. beggja deilda ráðguðust í heild um vegatill., eins og þær lágu fyrir frá vegamálastjóra? Og reynt var í n. að komast að gagnkvæmu samkomulagi um hyggilegustu niðurstöðu þessara málefna. Það getur verið, að einhverjir vissir þm. hafi ekki vitað, hvað gert var að samkomulagi í þessum efnum, en yfirleitt held ég, að hv. þm. hafi átt prýðilegan kost á að fylgjast með þessu, og ég veit ekki betur en að nokkurn veginn almenn niðurstaða hafi orðið meðal þm. um að standa á frv. sem allra líkustu því, sem það var, og það var rætt af fulltrúum víðs vegar af landinu, sem sæti eiga í samvinnunefnd samgöngumála, svo að ekki var rennt alveg blint í sjóinn um þetta. Brtt. voru komnar frá skrifstofu vegamálastjóra, en ég vil nú segja, að þótt betur megi eitthvað fara í frv. en er í brtt., þá vil ég spyrja : Hverjum er betur treystandi til þess að sjá, hvað á að taka til greina í þessum efnum hverju sinni, en einmitt vegamálastjóra? Ég er ekki að halda því fram, að það sé sérstaklega þakkandi, því að gögn til þess að hafa góða yfirsýn í þessum málum og reynsla í þessum efnum er þar fyrir hendi, en ekki eins annars staðar. En öllum getur yfirsézt. Í öðru lagi er búið að ræða þessar till. ýtarlega við vegamálastjóra og samgmn. beggja deilda í sameiningu. Ef þetta er ekki bindingur í málinu til þeirrar niðurstöðu, sem verið er að feta að; þá veit ég ekki hvað. Svo kemur hv. 1. þm. N-M. og gerir endurskoðun á þessu viðkomandi stöðum víðs vegar um landsbyggðina og spyr hvers vegna eigi að láta Þykkvabæjarveginn enda á þessum stað, en ekki hinum, eins og brtt. er um o. s. frv. Hvers vegna er það, að Rangæingar eiga tvo fulltrúa í Nd., og þeir hreyfa ekki þessu máli? Þeir voru ásáttir um að lofa málinu að ljúka eins og í frv. greinir. Er þetta ekki líka málsástæða? Svo spyr hv. 1. þm. N-M. um ýmsa aðra liði, sem líkt stendur á um. Sumar hans till. eru nafnabreytingar einar.

Ég vil ekki láta uppnefna staðina í l.

Sumar eru um að láta endastöð vega vera annars staðar, og ekkert af því er úr hans eigin kjördæmi.

Ekkert.

Vitanlega hefur hann sem þm. rétt til að flytja brtt. fyrir hvern stað sem er á landinu. En í báðum þingdeildum eru fulltrúar þeirra héraða, sem brtt. hans varða, og þeir hefðu getað sagt til í tíma um þessa hluti, ef þeim hefði verið um það gefið, en ég hygg, að hv. þingmönnum hafi yfirleitt verið ljóst, að það var verið að reyna að hafa allsherjarsamkomulag um vegamálin. Ég álít því sameiginlega svarað með því, sem ég hef sagt, og samgmn. ber skylda til að taka tillit til þessara raka minna, sem ég hef nú rætt, hvað sem hv. þm. N-M. segir sem forsvarsmaður hinna ýmsu héraða, og er ástæðulaust að taka forsjá hans. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta nánar.



Herra forseti. Ég vil aðeins benda á, að hv. frsm. samgmn. hefur ekki fært nein rök önnur en að hann óttist afskipti Nd. af málinu. Hann segir, að vegamálastjóri sé samþykkur frv. En hvað segir vegamálastjóri um Hvalfjarðarferjuveginn? Hann segir svo: „Ég hef jafnan talið hæpið, sérstaklega vegna stofnkostnaðar og ekki síður rekstrarkostnaðar ferjanna, að leggja í framkvæmdir þessar. Krókurinn inn fyrir Hvalfjörð, sem sparast, er um 47 km á landi, og tekur aksturinn nú um 1½ klst. Með ferjunni, má vænta, að sparist um ½–3/4 klst., meðan vegurinn er ekki betri en nú. Komi menn að ferju, þegar hún er nýfarin, hverfur þessi tímasparnaður og jafnvel enn meir. Hins vegar fylgir nokkur sparnaður í aksturskostnaði þá 47 km, sem landleiðin styttist um. Tefjist bifreiðar vegna biðar, minnkar tímasparnaður að sama skapi. Í þessu sambandi má og hafa í huga, að áður en langt um líður, verður vegurinn um Svínadal og Dragháls bættur svo, að margir munu kjósa frekar að leggja leið sína þar um, í stað þess að fara út fyrir Hafnarfjall, og styttist leiðin fyrir Hvalfjörð þá um 20 km.“ Þetta segir vegamálastjóri um Hvalfjarðarferjuna. Hví bar hv. þm. ekki þetta fyrir sig heldur en að vegamálastj. hefði mælt með frv., eins og það var með þessum brtt.? Hins vegar hefur n. ekki látið svo lítið að bera mínar brtt. fyrir vegamálastjóra. Ég vil svo skora á n. og hæstv. forseta að fresta umr. og bera till. undir vegamálastjóra og samgmn. Nd., og verði ráðið fram úr þessu í samráði við þá aðila, og það, sem n. koma sér saman um, verði samþ. í báðum deildum. Þessar till. munu ekki koma af stað neinu stríði, og er nógur tími til að ræða frv., því að líkur eru til, að þingið standi fram í maí. Ég vil því fara fram á, að frestur sé veittur í málinu, til að n. geti tekið till. til athugunar og komið sér saman um, hverjar sé rétt að samþykkja. Hins vegar hefur hv. form. ekki getað mælt neitt á móti till., en aðeins verið með snakk um málið.



Herra forseti. Mér ber að sjálfsögðu að þakka hv. heilbr.- og félmn. fyrir það, að hún hefur lagt á sig það ómak að athuga þessa brtt. mína á þskj. 593. Hins vegar verð ég að harma það, að mér virðist ekki hafa tekizt að gera hv. n. skiljanlegt, hvað fyrir mér vakir með þessari litlu brtt., eða a. m. k. hefur n. ekki viljað fallast á það sjónarmið, sem ég var hér að reifa í þessu máli. Sú yfirlýsing, sem hv. frsm. n. flutti hér fyrir hönd n., um, að n. legði þann skilning í frv., að hlutar úr sveitarfélögum gætu orðið aðnjótandi styrks til þess að koma upp vatnsveitum, virðist mér vera alveg ófullnægjandi og í raun og veru alveg út í hött, því að mér hafði aldrei dottið í hug, að sveitarfélag, sem gerði vatnsveitu, yrði ekki styrks aðnjótandi eftir þessum l., þó að vatnsveitan sjálf næði ekki út í hvern krók og kima í því sveitarfélagi. Mér hafði aldrei dottið í hug t. d. um Glerárþorp í Glæsibæjarhreppi, að til þess að Glæsibæjarhreppur gæti fengið styrk til vatnsveitu, þá þyrfti að leggja vatnsleiðslu til allra bæja í hreppnum, vestur að Bægisá, norður að Glæsibæ og fram að Lögmannshlíð. En það stendur óhaggað samkv. þessu frv., að því aðeins geti þessi hluti af Glæsibæjarhreppi, Glerárþorp, orðið aðnjótandi styrks að l., að sú veita, sem gerð er, sé gerð af sveitarfélaginu og sé eign þess. Í fyrsta lagi er það svo um Glerárþorp, að þar hefur vatnsveitan ekki verið gerð af sveitarfélaginu, heldur af félagi þorpsbúana, sem hefur verið gert vegna þess, að sveitarfélagið fékkst alls ekki til þess að ráðast í þetta fyrirtæki. Og þrátt fyrir það að Glerárþorp sé nokkur hluti af Glæsibæjarhreppi og sveitarstjórninni beri því að taka tillit til hagsmuna þeirra, sem þar búa, þá eru þorpsbúar aðeins minni hluti hreppsbúa. En sá meiri hluti hreppsbúa, sem býr utan Glerárþorps og ekki hefur neinna hagsmuna að gæta í sambandi við útvegun vatnsins í þorpið, hafði engan áhuga fyrir því, að ráðizt yrði í þetta fyrirtæki. Það hefði því ekki verið ráðizt í það nema fyrir atbeina þorpsbúa sjálfra, þannig að þeir mynduðu félag til þess að hrinda þessu í framkvæmd. Mér er kunnugt um, að alveg eins og ekki var hægt að fá fram ákvörðun um þessa framkvæmd, alveg á sama hátt mundi nú ekki vera hægt að fá allan Glæsibæjarhrepp til þess að kaupa þessa vatnsveitu með það fyrir augum, að hún þá gæti orðið styrkhæf samkv. þeim l., sem nú er verið að setja um þetta efni. Og þótt ég hafi nefnt Glerárþorp sem dæmi í þessu efni, af því að mér er kunnugt um það, að sú framkvæmd hefur þegar verið gerð þar, þá held ég, að óhætt sé að fullyrða, að mjög svipað standi á á öðrum stöðum, þar sem tiltölulega lítil þorp eru í sveitarfélögum, en meiri hluti hreppsbúa býr í strjálbýli, sem ekki kemur til mála að leggja vatnsveitur um. Ég býst við, að það komi til með að sýna sig, þegar til framkvæmdanna kemur, að á ýmsum stöðum verði erfiðleikar á því og sums staðar ekki framkvæmanlegt að fá ákvörðun sveitarstjórnar með því að leggja vatnsveitur þar, vegna þess að þorpsbúar eru í minni hluta í sveitarfélaginu. Ég held þess vegna enn þá, að það mundi verða til þess að gera þessar framkvæmdir auðveldari, ef opnuð væri leið í þessu frv. til þess, að hlutar úr sveitarfélögum stæðu að framkvæmdum þessum á hverjum stað. - Nú hefur hv. félmn. haldið því fram, að ef slíkt ákvæði sem þetta væri sett í frv., þá mundu verða tök á því að misnota það á ýmsan hátt, og virðist hv. n. vera hrædd um, að það mundi verða misnotað, t. d. á þann hátt að verzlunarfélög, eins og hv. frsm. orðaði það, eða sárafáir einstaklingar mundu ráðast í það að koma upp slíkum veitum til þess að ná í þessa aðstoð úr ríkissjóði og nota síðan fyrirtækið til fjáröflunar fyrir sjálfa sig - eða ég hef skilið þessa túlkun þannig, því að ef enginn möguleiki til fjáröflunar væri fyrir hendi í þessu sambandi, þá skil ég ekki, að félög eða einstaklingar færu að beita sér fyrir framkvæmdum til þess að verða þessara hlunninda aðnjótandi. Ég held, satt að segja, að ekki geti verið mikil ástæða til slíks ótta í sambandi við þetta. Ég get ekki ímyndað mér, að veitur um slík þorp, sem hér koma til greina, geti verið fjáröflunarfyrirtæki. Og ég held, að einmitt þetta frv., sem hér er lagt fram fyrir atbeina hæstv. ríkisstj., sé full sönnun fyrir því, að hér sé ekki um fjárgróðafyrirtæki að ræða, þar sem vatnsveitur eru yfirleitt, því að annars væri ekki ástæða til þess, að ríkið styrki þessi fyrirtæki á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir. Það er þvert á móti vegna þess, sem þetta frv. er komið fram, að það eru fjárhagslegar byrðar, sem fylgja því að koma þessum vatnsveitum upp, vegna þess, hvað bær eru litlar og staðhættir víða þannig, að það er tiltölulega kostnaðarsamara að gera slíkar vatnsveitur fyrir lítil þorp, óreglulega byggð og strjálbýl, heldur en kaupstaði. Það er einmitt vegna þess, að á slíkum stöðum er þetta kostnaðarsamara en annars staðar, að verið er að setja slík lög sem þessi. Með því tel ég nægilega vísað á bug þeim röksemdum, sem færðar hafa verið fram fyrir því, að í því að opna þessa leið, sem brtt. mín er um, felist hætta á, að einstaklingar eða félög mundu nota þessa aðstoð ríkisins til fjáröflunar og til eigin hagsmuna. En jafnvel þó að einhverjar slíkar ástæður væru fyrir hendi, sem n. hér færir fram, þá væri ákaflega auðvelt að koma í veg fyrir, að hægt yrði að misnota þetta á nokkurn hátt, t. d. með því að setja sem skilyrði fyrir viðurkenningu á slíkum félögum, að þau væru mynduð af t. d. meiri hluta þorpsbúa í viðkomandi þorpi. Með því væri útilokað, að verzlunarfélög réðust í að framkvæma svona fyrirtæki eða nokkur önnur félög en samtök þeirra manna sjálfra, sem þurfa að ná sér í vatn með því að leggja slíkar veitur, og þess vegna hefðu skilyrðislaust a. m. k. siðferðislegan rétt til þess að fá þessa aðstoð eins og um sveitarfélög væri að ræða. Og til þess að útiloka þá hættu, sem hv. n. hyggur, að sé fyrir hendi í þessu efni - þó að ég viðurkenni ekki, að hún sé fyrir hendi -, ætla ég að flytja enn brtt. við brtt. mína á þskj. nr. 593, sem felur það í sér, að því aðeins verði vatnsveitufélög aðnjótandi þessara hlunninda á sama hátt og sveitarfélög, að þau séu stofnuð af a. m. k. helmingi íbúðarhúsaeigenda á viðkomandi veitusvæði. Með því held ég, að sé alveg útilokuð sú hætta, sem hv. n. taldi, að kæmi til greina, ef samþ. væri brtt. mín. En hins vegar tel ég alveg réttlátt, ef meiri hluti íbúðarhúsaeigenda á viðkomandi stað binzt samtökum um að hrinda í framkvæmd vatnsveitu um þorp og fær til þess samþykki viðkomandi sveitarstjórnar og ábyrgð viðkomandi sveitarstjórnar fyrir því láni, sem ríkið veitir til fyrirtækisins, að þá verði þeir, sem þannig bindast samtökum um þetta, látnir njóta sams konar hlunninda eins og um sveitarfélög væri að ræða. Sú brtt., sem ég leyfi mér að flytja skrifl., er á þessa leið: Í stað orðanna „eftir árið 1942 hafa“ komi: stofnuð eru af a. m. k. helmingi íbúðarhúsaeigenda á veitusvæðinu og hafa eftir árið 1942.“ Ég geri ekki ráð fyrir því, að það sé ástæða til að tefja málið frekar vegna þessarar brtt., sem ég nú ber fram. Ég býst ekki við, að mér takist að gera hv. n. eða þeim öðrum hv. þdm., sem á mál mitt hafa hlýtt, frekari grein fyrir eða geti gert þeim skiljanlegra en nú er orðið, hvað fyrir mér vakir í þessu efni. En ég held, að það sýni sig, þegar til framkvæmda þessara l. kemur, að það muni vera heppilegra, að ríkisstj. hafi þó heimild til þess að veita félögum, sem hér um ræðir samkv. þessum brtt. mínum, þennan rétt, og að ef það er ekki gert, þá muni sýna sig, að ýmsum þorpum verður óþægilegra en efni standa til að geta náð til sín sæmilega viðunandi neyzluvatni. En á því er allmikill misbrestur, mjög víða um landið, eins og kunnugt er. Ég vil þá leggja fram þessa skrifl. brtt.

Forseti (ÞÞ) : Mér hefur borizt skrifl. brtt. við brtt. á þskj. 593 frá hv. 6. landsk. þm., um, að í stað orðanna „eftir árið 1942 hafa“ komi: stofnuð eru af a. m. k. helmingi íbúðarhúsaeigenda á veitusvæðinu og hafa eftir árið 1942. Þessi brtt. er skrifl. og of seint fram komin, og fyrir henni þarf tvenn afbrigði, sem ég leita hér með.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Það er annað skylt mál þessu, sem ég flutti hér fyrir, að ég held, tveimur mánuðum í hv. Ed., ákaflega einfalt, en mjög nauðsynlegt, varðandi breyt. á vatnsskatti fyrir Reykjavíkurkaupstað. Að því fer að líða, að aukningu á vatnsveitu hér í Reykjavík verði lokið, og þá er alveg brýn nauðsyn á, að þau l., sem ég gat um, að frv. hefði komið um, verði komin til framkvæmda nokkru áður, svo að hægt sé að undirbúa þá hækkun, sem kemur fram á vatnsskattinum. áður en vatnið kemur til bæjarins. Ég álít bagalegt, að þetta mál, sem ég gat um, dragist í n. Nú kann að vera, að nál. sé komið um það mál. Ég vildi spyrja hv. nm., hvað máli þessu líði, og vil, að það mál komi hér til umr. Annars mun ég fylgja dæmi góðra manna hér og heimta málið á dagskrá.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Ég skal með ánægju svara hæstv. dómsmrh. um þetta. Heilbr.- og félmn. hefur þetta mál til meðferðar og lítur svo á, að ef þetta mál, sem hér liggur fyrir, nær fram að ganga, sé hitt frv. óþarft. Það er álitið, að það frv., sem spurt var um, sé óþarft, ef þetta frv., sem hér liggur fyrir, er samþ. til viðbótar ákvæðum vatnalaga, sem í gildi eru. Og það er ekki af tilhneigingu til að tefja málið, sem spurt var um, að það hefur ekki komið fram, heldur af þessari ástæðu, sem ég hef greint. Ég sé ekki ástæðu til að halda langa ræðu um þetta mál, sem hér liggur fyrir, og ég sé ekki ástæðu til að biðja um, að málið fari til n. aftur vegna skrifl. brtt., sem fram kom. Ég tel, að sú brtt. sé til bóta, ef á annað borð brtt. á þskj. nr. 593 nær fram að ganga. Ég mun því greiða atkv. með skrifl. brtt., en á móti brtt. á þskj. nr. 593 á eftir. Ég skil ekki rök hv. 6. landsk. þm. í þessu máli, sem flytur þessar brtt. Hann segir, að viðkomandi sveitarfélag hafi ekki viljað byggja vatnsveitu í Glerárþorpi, og þetta er staðreynd. Hitt er byggt á getgátum, að sveitarfélagið vilji ekki taka að sér og kaupa vatnsveituna nú, þegar fyrir liggja lagafyrirmæli um, að það geti fengið hagkvæmt lán til 10 ára vaxtalaust, sem síðan endurgreiðist á 20 árum með jöfnum afborgunum og 4% ársvöxtum. Ég veit ekki, hvaðan hv. 6. landsk. þm. kemur heimild til þess að fullyrða það, að þegar sveitarfélag á að velja um að taka á sig alla fjárhagslega ábyrgð, en fær þá fyrirgreiðslu, sem þessi l. veita, þá vilji það ekki einnig taka á sig það, sem því fylgir að eignast vatnsveituna. Ég skil ekki þann fjandskap, sem ríkir hjá þessu sveitarfélagi þarna nyrðra, ef það vill neita þessum íbúum sínum, sem í þorpinu eru, um þetta. Ég hygg, að hv. 6. landsk. þm. mæli ekki fyrir munn þessara manna, heldur séu þetta getgátur. Komi það hins vegar fram, að þessi fjandskapur ríki hjá þessari sveitarstjórn, að hún vilji ekki hjálpa meðlimum síns sveitarfélags, þó að í minni hluta séu, til þess að verða aðnjótandi þessara kjara, sem þessi l. veita, ef frv. verður samþ., þá þarf að taka málið til athugunar. En mér dettur ekki í hug, að svo fari hér eða í nokkru sveitarfélagi. Ég vil, í sambandi við fullyrðingu hv. 6. landsk, þm. um, að slíkt mundi koma fyrir hjá mörgum öðrum sveitarfélögum, alveg mótmæla því. Í langflestum tilfellum eru þorpin, þar sem þau eru hluti af sveitarfélagi, meiri hl. viðkomandi sveitarfélags. Og í flestum tilfellum er svo mikil samvinna milli íbúa í sveitarfélögum, að slíkur fjandskapur er ekki til, sem hér er lýst. Það er hins vegar ekkert nýtt, að menn hafi yfir að ráða hluta úr vatnsveitu, sem væri miklu betur komin í höndum sveitarfélagsins sjálfs. Og frv. er allt byggt upp á þeim forsendum, að sveitarfélögin eigi þessi fyrirtæki sjálf sem heild, en ekki hluti úr viðkomandi sveitarfélagi á hverjum stað.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Ég þakka hv. frsm. n. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf varðandi frv. um vatnsveitu Reykjavíkur. Ég hafði ekki látið mér koma til hugar þessa afgreiðslu málsins og hef þess vegna ekki borið saman Reykjavíkurfrv. og þetta frv., sem hér liggur fyrir. Það er sjálfsagt að gera það. En ég efast um, að mér veitist næði til þess undir umr. En ég tek strax eftir því í síðustu gr. þessa frv., að þar eru ekki felld niður þau sérákvæði, sem gilda um vatnsskatt í Reykjavík. En þannig stendur á, að þegar vatnal. voru sett 1923, voru látin halda sér sérlög um vatnsskatt í Reykjavík, sem mig minnir, að séu frá árinu 1907. Nú er að vísu ráðgert, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, komi í stað þess ákvæðis vatnal., sem hér á við, og þar er reyndar almennt ákvæði. Fljótt á litið virðist mér vera ástæðulaust að halda þessum sérákvæðum fyrir Reykjavík. En meðan þau eru látin vera í gildi og ekki felld formlega niður með þessum l., þá öðlast Reykjavík ekki rýmri heimild, samkvæmt því, sem talið er, heldur en er í sérlögunum fyrir Reykjavík. Þess vegna er nauðsynlegt, ef hv. n. ætlar að stöðva Reykjavíkurfrv., að fella sérákvæðin niður með þessu frv. Ég vildi, að gengið yrði úr skugga um, hvort ekki sé óþarfi að hafa Reykjavíkurfrv. sem sérmál, en ef svo er, þurfa sérákvæðin að falla niður með þessu frv. Ég vildi því skjóta því til hv. frsm. n., hvort ekki væri hægt að fresta 3. umr., svo að tóm gæfist til að athuga þessa möguleika.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr., en vildi leiðrétta eitt atriði hjá hv. frsm., þar sem hann endurtekur það, og það er, að enginn munur sé á því, hvort viðkomandi sveitarfélag tekur ábyrgð á láni hjá ríkinu eða hvort sveitarfélagið á vatnsveituna. Samkv. frv. er í 4. gr. ákveðið, að styrkur ríkisins nær aðeins til hluta af kostnaðinum, og í niðurlagi segir, að styrkurinn sé ekki meiri en helmingur kostnaðar. Þetta hlýtur hv. frsm. að vera ljóst og að kostnaður við vatnsveituna er meiri en nemur þessu láni. Ég held, að óhætt sé að fullyrða, að áhætta sveitarstjórnar gagnvart vatnsveitufélagi yrði miklu minni en ef sveitarfélagið ætti vatnsveituna sjálft. Það er mín skoðun, að ýmsum þorpum, sem eru lítill hluti sveitarfélaganna, reynist örðugt að fá sveitarstjórnir til að samþykkja að sveitarfélögin láni til vatnsveitu fyrir þorpið. Þetta segir hv. frsm., að séu getgátur, en þetta er mín skoðun, og held ég henni hiklaust fram. Einnig mótmæli ég því, að það væri fjandskapur sveitarstjórnar að vilja ekki gera vatnsveitu fyrir þorpið, heldur væri það miklu fremur skortur á skilningi, hvað sem hv. frsm. segir um það.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Viðvíkjandi ræðu hæstv. dómsmrh., tel ég ekki rétt að stöðva málið. Við vitum ekki, hvort þetta verður samþ. í Nd., en ef það verður ekki, þá tefur það tímann, en það þarf að hraða vatnsveitumáli Reykjavíkur. En ef engu verður breytt í Nd., þá er hægt að ráða fram úr þessu á einum fundi, en þörf er á að kanna þingvilja fyrir málinu. Svo vildi ég taka það fram, að allur misskilningur hv. 6. landsk. stafar af því, að hann er með allt annað frv. en rætt er um hér, því að hann er með frv. eins og það var í Nd. Í þessu frv. á þorpið að geta fengið 85% ábyrgð fyrir láni til dreifingarkostnaðar og enn fremur stuðning fyrir öllum kostnaðinum. Ég sé svo ekki ástæðu til að þrátta um þetta, þar sem menn lesa upp af allt öðrum þskj. en greiða á atkv. um.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég tel eðlilegra, ef á að fella Reykjavíkurfrv. undir þetta frv., að þá sé það fært í það horf, áður en það er sent héðan. Ef frv. stöðvaðist í Nd., þá mætti taka Reykjavíkurfrv. sérstaklega. Nú og ef hv. frsm. hefur ekkert á móti, þá vildi ég beina því til hæstv. forseta, að málinu sé frestað 

Forseti (ÞÞ) : Þessu máli hefur nú þegar verið frestað tvisvar, en þar eð samkomulag hefur orðið um það milli hæstv. ráðh. og hv. frsm., þá fellst ég á það, og verður umr. frestað og málið tekið út af dagskrá.