Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Guðmundur Björnsson, flutningsm.: Fyrst vil jeg þakka h. 1. þm. Húnv. fyrir, að hann vildi flytja þetta mál með mjer, og þar næst vil jeg biðja háttvirtu deild að afsaka, að þetta frv. kemur svona bert og nakið. Það er nú svo, að þótt jeg hafi ekki átt langar setur á þingi, þá hef jeg þó búið mörg mál undir þing og það hefur glatt mig, að þingið hefur oft farið loflegum orðum um þá vinnu mína. En jeg veit, að fáir hjer í hv. deild mun renna grun í það, hversu afarmikla vinnu þarf til þess opt og einatt, að undirbúa málin svo vel sje; sannleikurinn er sá, að flóknustu mál sýnast oft mjög einföld, þegar búið er að skýra þau og greiða vel úr þeim. Þessvegna er það ekki altaf rjett, þegar verið er að ásaka stjórnina fyrir, að hún hafi undirbúið málin illa; bæði hefur hún oft lítinn tíma til þess fyrir öðrum störfum, og eins vantar hana oft menn með nægri kunnáttu. Jeg hef aldrei áður borið fram jafn óundirbúið mál og þetta frv., en fuglafriðunin, og allur þessi mikli vængjaþytur hjer í hv. deild hefur knúið mig á stað. Það er um mig sem aðra, að flestar þær fræðigreinar, sem mjer voru kendar til undirbúnings læknismentunarinnar, hef jeg orðið að leggja á hylluna, en þó hef jeg haldið trygð við sumar þeirra. Og þar á meðal er fuglafræðin. Jeg hef kynt mjer islenzka fugla, ávalt haft gaman af því, og alt, sem að fuglaveiðum lýtur, og veit því meira þar, en sumir háttv. þingmenn halda. Kveinstafir yfir því, að fuglunum fækki, heyrast nú alstaðar, og enn meira erlendis en hjer á landi. Þegar byssan kom til sögunnar, hófst vandræðaöld fuglanna; þá fór eyðilegging þeirra að verða tilfinnanleg, en þó tók út yfir, þegar afturhlöðnu byssurnar komu á gang, þessi handhægu og hraðskeytu vopnin, og nú orðin svo ódýr, að hver maður getur veitt sjer þau, þeim er það að kenna, þessum nýju morðvopnum, að fuglar eiga hvergi friðland, en drepnir unnvörpum. Erlendis, þar sem þjettbýlt er, eiga fuglarnir erfiðara uppdráttar en hjer á landi, og þar hefur þeim fækkað stórum. Það er nú svo komið víða erlendis, að ýmsar fuglategundir er gersamlega horfnar, og aðrar orðnar sjaldgæfar, sem áður voru almennar. Og menn hafa fundið sárt til þessa erlendis, alveg eins og hjer. Og menn hafa reynt fuglafriðun alveg eins og hjer. Og fuglafriðunin hefur verið gagnslaus erlendis alveg eins og hjer. En þá fundu menn þar nýtt ráð. Menn fundu upp veiðimerki. Þetta ráð hefur víða verið tekið upp, t. d. í Frakklandi og Þýzkalandi. Og bæði fuglaveiðimenn og fuglafræðingar eru sammála um það, að þetta hafi gert langmest gagn. Samkvæmt veiðitilskipuninni frá 1849 á hver landseti veiðirjett á jörð sinni, og jeg veit, að fátækir menn hafa oft aflað sjer álitlegra hlunninda með byssunni sinni, en þeir hafa lika vit á því, að strádrepa ekki fuglinn. En miklu fleiri eru þeir landsetar, sem ekki nota veiðirjett sinn og hafa ekkert upp úr honum, en líða öðrum að nota hann, án þess að fá neitt í aðra hönd; land þeirra er að því leyti, eins og það væri almenningseign. Það dettur engum í hug, að veiða silung eða lax í á einhvers bónda án þess að fá leyfi fyrir því, að mega vera að veiðinni, en það dettur engum í hug, að biðja leyfis, þó að hann vaði yfir landið til fugladráps. Einkum hefur fugladrápið ágerzt síðan fólkinu fjölgaði í sjóþorpunum. Nú vaða menn frá sjávarþorpunum í heilum herskörum yfir sveitirnar, og þessum fuglamorðingjum þykir það mest fremdin, að drepa sem mest og flest með byssum sínum. Heiðarlöndin eru, eins og menn vita, almenningseign, og þar mega allir veiða, en þeir eru tiltölulega fáir, sem nota þann rjett; hafa sumir gott upp úr því, en greiða ekkert fyrir. Og eins er það um landhelgina, að hún er einskonar almenningseign, og þar mega allir veiða, og það er jeg viss um, að á sjónum eru framin flest brotin á friðunarlögunum. Innan landhelginnar mundu lög um veiðimerki koma að margfalt meiri notum, en friðunarlögin ein um sig. Þeir, er hefðu keypt veiðimerki, mundu þá gæta þess, að þar væri enginn að veiðum, sem ekki hefði rjett til þess, og það er ólíkt hægar, að sanna löglega veiði yfirleitt, en hitt að koma því upp, að einhver tiltekinn fugl hafi verið drepinn. Jeg þykist því vera viss um það, að ef þetta frumv. yrði að lögum, þá verður veiðirjetturinn meira virði fyrir bændur, og að þá verður líka betur farið með hann. Þeir, sem ekki notuðu hann sjálfir, mundu þá selja hann á leigu, og þeir, sem leigðu hann, mundu fljótt sjá, að það verður að fara með fuglana á sama hátt og fjeð. Óhætt að lóga nokkru á hverju ári, en ekkert vit í því, að strádrepa niður alt kynið. Fuglaveiðamennirnir hugsa um þetta og gefa því nánar gætur, en hinir, fuglamorðingjarnir, drepa alt, sem þeir geta náð, án þess að hngsa um afleiðingarnar. Þetta er munurinn á fuglaveiðamönnum og fuglamorðingjum. Fuglseðlið er alstaðar eins, og mannseðlið er alstaðar eins, og þess vegna held jeg, að það sem hefur komið að góðu gagni erlendis, kæmi það lika hjer. Jeg geri mjer þess vegna von um, að hin óáttv. deild taki máli þessu vel, og yfirvegi það, og leyfi mjer því, að leggja til, að málinu verði vísað til 3 manna nefndar, að þessari umræðu lokinni.



Jeg stend ekki upp til þess að mótmæla þessu frumv., en það eru ýmsar greinar þess, sem jeg fyrir mitt leyti get ekki verið með, eins og þær eru, t. d. 1., 7. og 8. grein, og vil þess vegna óska þess, að háttv. nefnd taki þær til íhugunar og breyti þeim; að öðrum kosti get jeg ekki verið með frumv. Það eru nú þegar svo margir skattar lagðir á landsmenn, að jeg sje ekki, að þar við megi bæta, að minsta kosti verð jeg að hugsa mig vel um, áður en jeg fylgi því. Jeg veit, að háttv. flutningsm. (G. B.) gengur gott til, og jeg tel málið það líka, og mæli með, að það verði sett í nefnd.



Það er ætíð svo, að fyrst er maður les nýtt frumvarp, þá verður manni litið á fyrirsögnina, og fyrirsögn þessa frumv. er: frumvarp til laga um veiðiskatt, en þó eru ekki, er nánar er gætt að, nema tvær greinarnar um þennan skatt. Hjer er um nýjan skatt að ræða, og það fælir mig frá frumvarpinu. Og þó að þessi nýi skattur sje ekki stór upphæð á ári, þá hvílir nóg byrði af allskonar sköttum á fátæklingunum, þótt ekki sje bætt við þá. Og eftir tilskipuninni frá 20. júni 1849 um veiði á Íslandi, sem er ágætlega samin, sem von er, eftir þann mann, sem þar vann að, þá á hver landeigandi veiðirjett á landi sínu, og jeg fyrir mitt leyti lít svo á, að það sje ekki krafizt ofmikils, þótt þess sje krafizt, að þeir sjálfir gæti sin. Og landeigendurnir gera það, að minsta kosti sjer maðnr það, að landeigendurnir hjer í nánd við Reykjavík, eru iðulega að auglýsa í blöðunum, að þeir banni öllum veiði í landi sínu. Hvað eftirlitið snertir, þá geta þeir líka framkvæmt það, því löndin eru ekki svo stór, að þeir geti ekki sjeð til ólnglegra veiða og hverjir það geri. Háttv. flutningsm. (G. B.) talaði um þetta frumv., eins og það væri einskonar viðauki við fuglafriðunarlögin. En jeg held, að það sje bezt að hafa fuglafriðunarlögin út af fyrir sig, og þennan viðauka fyrir sig, því hjer er ekki um annað að ræða, en hvernig menn eiga að veiða. Háttv. flutningsm. (G. B.) var ennfremur að tala um það, að fuglarnir hefðu áður verið veiddir með bogum og örvum, og svo með snörum, er voru hættulegar fyrir fuglinn, og mjög ómannúðleg veiðiaðferð. Svo komu byssurnar, en ekki tel jeg, að þær hafi gert neinn verulegan skaða, eins og háttv. flutnm. (G. B.) taldi, heldur verði að telja framför að þeirri veiðiaðferð; hún er miklu mannúðlegri, en snörurnar og aðrar veiðibrellur. Bogar hafa aldrei verið notaðir hjer í landi. Þegar verið er að tala um það, hvort lítið sje um fugla hjer á landi, þá vita menn lítið eða ekkert um það. Það er t. d. sagt hjer í einu nefndaráliti, að örninn sje, orðinn mjög sjaldgæfur hjer. Þetta er ekkert nýtt, því hann hefur alt af verið hjer sjaldgæfur. Það var líka sagt um daginn hjer í háttv. deild, að rjúpan væri að hverfa, en um það vita menn ekkert, og hefur oft áður verið áraskifti að því, hvort mikið eða lítið er af rjúpunni. Þetta sýndi jeg fram á við umræðurnar síðast um það mál hjer í háttv. deild. Hið sama má segja um sendlinga, er sumir telja að sjeu að hverfa. Fuglar fælast yfir höfuð mennina, þeir fælast bygðina, og stundum fer það eftir veðuráttu, hvort þeir sækja í bygð eða ekki. Svo er t. d. sjerstaklega um rjúpuna. Auk þessara almennu athugasemda, gæti jeg komið fram með margar fleiri aðfinningar við hinar einstöku greinar frv., en það á ekki við við 1. umr. Jeg mun því geyma mjer það til 2. umr., sem jeg býst við að verði, þó að jeg óski þess ekki, að frv. komist svo langt.



Mjer er ekkert kappsmál um þetta frv., en mjer þótti rjett að hreyfa því, til þess að um það yrði hugsað. Jeg skildi háttv. þm. Barð. (H. Kr.) svo, að honum þætti það sjerstaklega athugavert, að hjer væri verið að leggja á nýjan skatt. En skatturinn er alls ekkert aðalatriði í frv. og með brtill. mætti t. d. veita landsetum undanþágu frá skatti. - Háttv. 1. kgk. þm. (J. H.) var einnig hræddur við þetta frv., af því hjer væri um nýjar álögur að ræða, en um þennan skatt er öðru máli að gegna en flesta aðra, því að hann á að renna í sveitarsjóð, en ekki í landssjóð. Jeg er því ekkert hræddur um, að þetta nýmæli kveiki neina óánægju hjá alþýðu. Hinn sami háttv. þm. hjelt því fram, að ástæðulaust væri að tala um, að fuglum væri farið að fækka hjer vegna ofsókna. Jeg játa auðvitað, að ekki hefur kveðið nærri eins mikið að fugladrápi hjer og víða annarsstaðar, en hitt óttast jeg, að bráðlega fari að sækja í sama horfið hjer eins og í öðrum löndum. Norðmaðurinn Barth, nafnfrægur veiðimaður og fuglafræðingur, heldur því fram í bók, sem hann gaf út um 1580, að fuglum hafi þá fækkað til stórra muna í Noregi frá því um miðja öldina. Það er svo að sjá, sem eyðileggingin hafi byrjað þar urn miðbik síðustu aldar. Samskonar kvartanir heyrast hvaðanæfa að, bæði frá Svíþjóð, Danmörku, Englandi. Þýzkalandi og Frakklandi. Það, sem hlíft hefur fuglunum hjer á landi, eru hinar miklu óbygðir vorar, friðland fuglanna. Þessi háttv. þingdeild hefur svo rækilega sýnt það á þessu þingi, að henni er ant um friðun og viðhald fuglategundanna í landinu, og vona jeg því, að menn sjái, að þetta frumv. hefur góðan tilgang. Jeg vona, að nefnd verði skipuð í málið, sem breyti því til batnaðar, er miður þykir fara í frv., en láti hitt haldast, sem gagn er að.

Jón Jónatansson, framsm.: Nefndin hefur leyft sjer að koma fram með nýtt frumv. í stað þeirra tveggja, sem hún hafði til athugunar. Jeg ætla mjer ekki að verða langorður nú við 1. umr., en vil aðeins með fám orðum gera grein fyrir, hvers vegna nefndin hefur komið fram með nýtt frv. Henni fanst sem sje ástæða til að taka friðunarlögin í heild sinni til íhugunar, til þess að koma þeim öllum í samræmi við þær reglur. sem hún álítur að fylgja beri í löggjöf um slík efni. Hjer kemur margt til greina og má búat við, að vandratað verði meðalhófið, Fyrst og fremst verður að líta á, hver eigi að vera takmörk friðunarinnar, hvar og hvenær friðun sje þörf. Í öðru lagi verður að hafa vakandi auga á því, annarsvegar að vernda atvinnuvegi manna og hins vegar að skerða ekki um of atvinnufrelsi manna. Jeg býst nú við, að dómarnir verði misjafnir um, hvernig nefndinni hafi tekizt að þræða meðalveginn, en um það hugsa jeg þó að allir sjeu sammála, að það eigi að vera höfuðtilgangur löggjafarinnar, að vernda sem bezt fuglategundirnar í landinu, þó að sitt sýnist hverjum, þegar til framkvæmdanna kemur. Sumir halda því t. d. fram, að það sje tilgangslaust að vera að friða fugla, sem engar nytjar sjeu að, - enginn leggi sig niður við að drepa slíka fugla. En jeg held, að drápgirnin spyrji ekki um nytjar; sumir drepa eingöngu til þess að drepa. Það er fegurðartilfinningin, sem krefst þess, að þessir nytjalausu fuglar sjeu verndaðir; tilfinningin fyrir fjölbreytni og fegurð, sem því miður er á alt of lágu stigi hjá mörgum hjer á landi. Margir þessara veslings fugla eru til hinnar mestu prýði og skemtunur og ættu að hafa sama rjett á sjer, sem karlssonurinn í ævintýrinu: „Hvar sem jeg sit um hæstan dag og hefst ekki neitt ilt að, þar má jeg vera“. - Þessa reglu, að vernda fjölbreytnina en varna gereyðingunni, vona jeg að sem flestir vilji aðhyllast. En um hitt má auðvitað deila, hverjir fuglar sjeu sjaldgæfir og hverjir ekki, því að mikill mismunur er á því í ýmsum hjeruðum. Nefndin vonar, að sem flestir verði sammála um, að full þörf sje á að taka í taumana í þessu efni. Skotmennirnir hugsa altaf, að nóg verði eftir, þó að þeir svali veiðifýsn sinni, og svo mun sá einnig hugsa, sem drepur síðasta fuglinn. Annars sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um einstök atriði frv. nú við þessa umr. Það sem mestum ágreiningi veldur, verður að líkindum friðunin á svan og rjúpu. Hvað rjúpuna snertir, fer nefndin skemra en upphaflega frv., - hefur fært friðunartímann úr 5 árum niður í 2 ár. Sjálfsagt verður einnig talsverður ágreiningur um það, hvernig nefndinni hafi tekizt að flokka fugla til friðunar og ákveða takmörk friðunarinnar. Síðan hún lauk störfum sínum, hafa henni borizt ýmsar bendingar, sem hún mun taka til greina og yfir höfuð mun hún taka þakksamlega öllum upplýsingum, sem menn vilja gefa henni, því að hún játar, að hún hefur ekki svo fullkomna þekkingu á þessu efni, sem æskilegt væri. Vil jeg ljúka máli mínu með þeirri ósk, að frv. fái að ganga til 2. umr., og að á því verði gerðar slíkar breytingar til bóta, sem þörf krefur.



Jeg vil láta í Ijósi ánægju mína yfir því, að háttv. nefnd hefur stytt friðunartíma rjúpunnar, en helzt hefði jeg óskað, að þetta friðunarnýmæli hefði verið með óllu strykað út. Jeg hygg, að það sje á engum rökum bygt, að rjúpan sje að týna tölunni hjer á landi, því að útflutningsskýrslurnar sýna það svart á hvítu, að svo er ekki. Og jeg get ekki verið háttv. nefnd samdóma um, að útflutningsskýrslurnar sanni ekkert í þessu efni. - Það getur orðið mörgum manni bagalegt, að mega ekki skjóta rjúpur, þótt ekki sje nema um 2 ára tíma, því að margir hafa álitlega aukaatvinnu af rjúpnadrápi. En mjer finnst altaf varhugavert, að spilla atvinnu manna með lagasetningu. Er það annars meining nefndarinnar, að banna að eins að skjóta rjúpur, en ekki að snara þær?  (JÓn Jónatansson: já!) Að öðru leyti vil jeg aðeins gera þá athugasemd um þetta frumv., að það er ekki nema 10 ár, síðan að friðunarlög þau, sem nú gilda, voru sett. Þau voru samin af fróðum mönnum í því efni og eru nú fyrst að komast inn í meðvitund almennings. Mjer finst því alt of snemt að fara að breyta þeim nú þegar, það mætti vel bíða nokkur ár enn þá.