Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Eftir að haldnar höfðu verið framsöguræður okkar í meiri og minni hl. allshn., þá gerði ég ráð fyrir, að mál þetta yrði lítið rætt, með tilliti til þess, að fá mál hér á hæstv. Alþingi hafa verið eins vel skýrð bæði í grg. frv. og í nál., bæði meiri og minni hl. allshn. í hv. Ed. En því var ekki að heilsa, heldur stóð hver ræðumaðurinn upp af öðrum við umr. málsins í gær og kom með alls konar fyrirspurnir, sem hann heimtaði, að ég svaraði. Allt, er þeir spurðu um, er skýrt í skjölum málsins, og mér er ekki grunlaust um, að þessar fyrirspurnir hafi frekar verið bornar fram til þess að tefja framgang málsins. Ég vil þó rekja málið ýtarlega enn einu sinni og svara þessum fyrirspurnum. Hv. þm. Mýr., sem er andstæðingur þessa máls, talaði um það, að óeðlilegur hraði væri kominn á það nú, og krafðist þess í gær, að það yrði tekið af dagskrá. Ég vil benda þessum hv. þn1. á það, að málið var síðast á dagskrá 16. febr., og þannig er hálfur annar mánuður, síðan 2. umr. byrjaði, svo að varla er hægt að tala um, að það sé með 100 mílna hraða. Stuðningsmenn frv. féllust á að hafa þessa hvíld, ef ske kynni, að náðst gæti samkomulag um málið, en það var gefið fyllilega í skyn af hv. þm. Mýr. sem fulltrúa Mosfellshrepps, að nýr samningsgrundvöllur væri fyrir hendi. En þegar það reyndist ekki heldur, kom Mosfellshreppur með hinar sömu till. um málið, þá var ekkert frekar hægt að gera. Það virðist svo sem aðeins hafi vakað fyrir andstæðingum málsins að tefja það. Það kemur því úr hörðustu átt hjá hv. þm. Mýr. að vera að tala um of mikinn hraða málsins. Aðstandendur frv. féllust á að fresta málinu, með það fyrir augum, að til sætta drægi, en svo standa menn hér upp og brigzla þeim um ofbeldi og annað af því tæi. Ég mun nú snúa mér að efni frv. sjálfs og svara fyrirspurnum, er fram hafa verið bornar. Frv. fer fram á að stækka lögsagnarumdæmi Rvíkur og leggja undir bæinn nokkrar jarðir í Seltjarnarnes- og Mosfellshreppi. Úr Seltjarnarneshreppi vill bærinn taka 2 jarðir og hluta af þeirri þriðju. Fyrst er Elliðavatn, sem bærinn hefur þegar keypt, og það er óneitanlega óeðlilegt, að þessi eign Reykjavíkurbæjar, sem bænum er mjög nauðsynleg, skuli liggja í öðrum hreppi. Svo er það jörðin Hólmur, og ástæður fyrir því, að bærinn vill fá hana í sitt umdæmi, eru tvær. Fyrst er sú, að vatnsveitufræðingar bæjarins hafa bent bæjarstjórn Rvíkur á þá hættu, sem stafar af nýtingu jarðarinnar, eins og hún er nú, fyrir vatnsból bæjarins. Hin ástæðan er sú, að það stendur til, að allverulegur hluti lands jarðarinnar leggist til Heiðmerkur, hins fyrirhugaða friðlands Reykvíkinga. Samkv. l. í fyrra er ríkinu heimilað að selja Rvíkurbæ jörðina, en úr þessu hefur þó ekki orðið enn þá, vegna þess að Seltjarnarneshreppur hefur krafizt forkaupsréttar, en án efa verða þessi l. framkvæmd. Þriðja jörðin er Vatnsendi, eða hluti hennar, sem á einnig að leggjast undir Heiðmörk. Bæjarstjórn hefur heimild til að taka þessa spildu eignarnámi samkv. l. frá 1942. Um þessar þrjár jarðir er óþarft að fara fleiri orðum, en af því, er ég hef sagt, er auðsætt, að kröfur bæjarins eru ekki gerðar út í bláinn, heldur eru gildar ástæður fyrir hendi. Aðrar jarðir eru Grafarholt og Korpúlfsstaðatorfan. Fyrir ári festi Reykjavíkurbær kaup þessari torfu fyrir um 2 millj. kr. Þegar þeir kaupsamningar eru um garð gengnir, kemur Mosfellshreppur og krefst forkaupsréttar að hluta af þessari torfu. Ég mun ekki rekja þessa sögu málsins ýtarlega, því að hún ætti að vera öllum hv. þm. deildar innar vel kunn. Síðan berst skriflegt tilboð frá Mosfellshreppi, dags. í nóv., að því er mig minnir, cm í ljós kom, að þetta var enginn samningsgrundvöllur. Þá fyrst samþykkti bæjarstjórn Rvíkur einróma að skora á Alþingi að veita bæjarstj. heimild til að leggja þetta undir lögsagnarumdæmi bæjarins. Á þessu er augljóst, að samningaumleitanir fóru fram eins og í líkum tilfellum, en þær strönduðu. Það liðu þannig 3 ársfjórðungar frá því, að kaup voru gerð á þessari torfu, og þar til bæjarstjórn Rvíkur samþykkti þessa ályktun sína. Enn fremur hafa forgöngumenn málsins sýnt sanngirni í því að fresta málinu í 11/2 mánuð, en það bar engan árangur, því að það kom í ljós þrátt fyrir yfirlýsingu hv. þm. Mýr., að hann hafði ekki í hyggju að leggja fram neinar nýjar till. í málinu. Ég vil vekja athygli hv. þdm. á því, að ekki er um að ræða að taka þessar jarðir eignarnámi, heldur aðeins að leggja þær undir lögsagnarumdæmi Rvíkurbæjar. Hins vegar er í 3. gr. frv. farið fram á, að bæjarstjórn Rvíkur heimilist að taka eignarnámi jörðina Grafarholt. Bænum er mikil nauðsyn að eignast þá jörð, t.d. vegna sandnáms og malartekju, og sú nauðsyn er viðurkennd, en það strandaði á verði jarðarinnar. Nærfellt sömu mennirnir og mátu Korpúlfsstaðatorfuna mátu Grafarholtið, og ég vil geta þess, að þeir voru hver úr sínum flokki. Það voru hv. þm. Hafnf., Jens Hólmgeirsson, fyrrv. bæjarstjóri á Ísafirði, Steinþór Guðmundsson og Valtýr Stefánsson. Þetta mat var 150 þús. kr., og þegar litið er á fasteignamat jarðarinnar, má það teljast ágætt, því að það var síðast um 27600 kr. En eigandi jarðarinnar heimtaði 600 þús. kr. minnst. Það má vera, að þetta sé sanngjörn krafa í augum sumra, en forráðamenn bæjarins töldu sig ekki hafa heimild til að ganga að þessum ofurkjörum. Að vísu er sagt. að boðið hafi verið í jörðina af öðrum aðila 600 þús. kr. Ef þetta boð reyndist rétt, en ekki tilbúið, og ef til eignarnáms kæmi, þá yrði að sjálfsögðu tekið tillit til þessa, en ef það reyndist tilbúið boð, þá mundi fara fram nýtt mat á jörðinni. Það hefur af hálfu andmælinga málsins verið spurt um þörf Reykvíkinga á þessu landi. Í raun og veru spyrja menn hér um það, sem þeir vita, því að í skjölum málsins er þessi nauðsyn rakin ýtarlega. Stærsta ástæðan er sú, að bæinn vantar lönd til ræktunar, og það ætti ekki að standa á Framsfl. að viðurkenna það, að bæjarbúum sé nauðsyn á landi í þessu skyni. Það hefur meira að segja af hálfu þess flokks verið deilt á meiri hl. bæjarstjórnar Rvíkur fyrir það, að þeir sjái ekki bæjarbúum fyrir nægu landi til ræktunar. Hv. þm. Mýr. hélt því fram, að Reykjavíkubær hefði tugi þús. ha. lands til ræktunar og það væri meira en nokkur borg í heiminum hefði. Út af þessum ummælum get ég sagt það, að eftirspurn eftir landi til ræktunar er nú svo mikil í bænum, að litlar líkur eru til, að þeim verði fullnægt, og þess vegna er það staðreynd, að bæinn vantar þessi lönd. Enn fremur hafa komið fram raddir í bæjarstj. um, að nota beri Korpúlfsstaði til mjólkurframleiðslu fyrir bæjarbúa, og þar að auki vantar bæinn beitilönd fyrir sauðfé, kýr og hesta. Auk þess er viðurkennt, að fyrir kaupstaði, og þá ekki sízt Rvík, sem í býr þriðjungur landsmanna, er nauðsynlegt að geta gripið til landbúnaðarins, ef annað bregzt, auk þess hve mikil hollusta fylgir því fyrir fólk, sem í kaupstöðum býr, að eiga land fyrir utan bæjarrykið. Á enn aðra ástæðu má og benda, en það er skipulagning bæjarins. T.d. í landi Grafarholts hefur risið upp fjöldi sumarbústaða, en þeir eru byggðir alveg skipulagslaust. Sama sagan er sem sé að endurtaka sig þar, sem í Skildinganesi og Skerjafirði fyrir nokkrum árum. Þar var byggt svo skipulagslaust, að til vandræða horfir nú, en bærinn gat þá engu ráðið í því efni. Í þriðja lagi vil ég minna á eina ástæðu, en hún er sú, að jarðirnar í nágrenni Rvíkur, og þá sérstaklega Grafarholt, hafa stórhækkað í verði, ekki vegna almennrar verðhækkunar í landinu, heldur eingöngu vegna nábýlisins við Rvík. Verðhækkun á jörðum er með ýmsu móti. Stundum er það vegna almennrar verðhækkunar, stundum vegna skipulagsbreytingar. Hér er það eingöngu vegna nábýlisins við Rvík, enda er því ekki á móti mælt, að þessi gífurlega verðhækkun stafar ekki fyrst og fremst af gæðum jarðarinnar út af fyrir sig, því að hún er alls ekki kostamikil, heldur af því að hún hefur góða aðstöðu vegna nábýlisins við Rvík. Það er rétt hjá hv. þm. Mýr., að þegar ekki er búið að lögleiða verðhækkunarskatt, er ekki réttlátt að láta slíkan skatt bitna á eiganda einnar einustu jarðar. Um það er ekki hér að tala, heldur á að koma í veg fyrir, að einstakir menn vegna nábýlis við höfuðstaðinn geti tekið miklar tekjur, án þess að þeir á nokkurn hátt hafi til þess unnið. Því er haldið fram, að lögsagnarumdæmi Rvíkur verði ólöglegt, ef frv. verður samþ. Það er rétt, að í því verða tveir hólmar. Það eru Blíkastaðir og hluti af Lágafelli. En þessu er því til að svara, að það er alls ekki einsdæmi, að lögsagnarumdæmi séu þannig. Það skapast af staðháttum og öðru. T.d. er Seltjarnarneshreppur margar eyjar. Um skeið var hluti af Árbæ og Ártúnum í lögsagnarumdæmi Rvíkur sem eyjar, svo að það er ekkert einsdæmi. Það er vitað, að bærinn mundi ekki geta orðið í næstu framtíð eigandi þessara jarða, og þörf hans er fullnægt með frv., eins og það er, og þess vegna þótti ekki nauðsyn að taka þetta með í frv. En vil benda á, að það er engin frágangssök, þó að lögsagnarumdæmið sé þannig lagað. Það þýðir ekki að fara aðeins eftir linunum á kortinu, heldur verður að fara eftir þörf manna. Í þessum orðum ætla ég, að ég hafi svarað flestum fyrirspurnum, sem hér hafa komið fram. Þó er ein ádeila á bæjarstj., sem ég vil ekki láta ómótmælt. Það hefur verið borið fram af hendi hv. frsm. minni hl. og hlutaðeigandi hreppsnefndar, að meðferð jarða, sem Rvík á nú þegar, sýni, að henni sé tæplega til þess trúandi að fara með jarðir, þær séu svo illa setnar og ábúð þeirra sé svo léleg, að það sé ekki til fyrirmyndar að veita Rvík meiri lönd. Í þessu efni er aðallega átt við Elliðavatn, að ég ætla. Ég vil upplýsa, að þegar þessi kaup voru gerð, var það í samningnum, að seljandinn mætti búa áfram á jörðinni, og það má vera, að það sé þetta, sem hv. ræðumenn eiga við, þegar þeir eru að tala um, að jörðin hafi verið illa setin eða rækt á þessu tímabili. Það er alls ekki í ádeiluskyni á hann sagt, vegna þess að gæði jarðarinnar áður, sem voru ekki sízt hið mikla engi, hafa nú verið eyðilögð með rafmagnsveitunni og standa nú að miklum hluta undir vatni. Fyrir 11/2–2 árum var jörðin tekin af ábúandanum, og bærinn notar hana síðan. Hann notar hana ekki til búskapar, heldur er ætlazt til, að talsvert af henni fari undir Heiðmörk, og auk þess vil ég geta þess, sem hv. þm. kannske ekki vita, að bærinn rekur þarna hæli fyrir vangæfa menn, sem er undir stjórn geðveikrahælisins á Kleppi, og hefur það orðið til að bæta úr þeim vandræðum, sem eru á að geta komið slíkum mönnum á hæli, sem hefur valdið öllum landshlutum miklum erfiðleikum. Ég vil því alveg vísa því á bug, að hægt sé að finna að meðferð Reykjavíkurbæjar á Elliðavatni. Í fyrsta lagi var það alls ekki tilgangur bæjarins með kaupum á jörðinni að reka þar búskap í gömlum stíl, og möguleikar til þess hlutu að skerðast með rafveitunni. Í öðru lagi á að leggja nokkurn hluta landsins undir Heiðmörk, og í þriðja lagi er rekið þar hæli, og þess vegna er þetta ekkert sambærilegt við þann búskap. sem áður kann að hafa verið rekinn þar. Ég held, að hv. þm. Mýr. hafi einnig nefnt annað dæmi, Gufunesið, sem sé ekki vel nýtt af bænum, en hafði áður verið stórbýli. Það er rétt, en ég vil benda hv. þd. á, að stór hluti þessarar jarðar, Gufunes, er nú notaður til beitar, en talsverður hluti af henni hefur verið tekinn undir loftskeytastöð, og enn hefur nokkur hluti hennar verið notaður til skemmtistaðar, svo að ekki er þess að vænta frekar en á Elliðavatni, að þarna sé stórbýli að fornum sið. Af fyrirspurnum, sem fram hafa verið bornar, held ég ekki, að það sé fleira, sem ég á ósvarað. Það hefur komið fram hjá hv. frsm. meiri hl., að bærinn hafi ekki þörf fyrir sand úr Grafarholtslandi, vegna þess að hann eigi nóg byggingarefni. Ég held, að þetta sé ekki rétt. Það má vera, að hann eigi nóg byggingarefni á næstunni, en ef maður hugsar fram í tímann, þá nægir það ekki. En ef bærinn hefði nóg byggingarefni, þó að hann fengi ekki Grafarholt, þá sýnir það, hversu fráleitt er að verðleggja Grafarholtið á 600 þús. kr., sem er byggt á því, að bærinn þurfi að nota sand þaðan. Ég skal ekki segja, hvort það er rétt, ég held, að hann þurfi þess, en þessar tvær röksemdir stangast nokkuð mikið á. Um þá fyrirspurn, hversu mikill tekjumissir það mundi verða fyrir Mosfellssveit og sýsluna, vil ég taka fram, að auðvitað kemur slíkt og á að koma fram, ef fjárskipti verða milli umræddra sveitarfélaga. Slíkt er venja, þegar l. sem þessi eru samþ., og það er ákveðið í þeim eins og þessu frv., að fjárskipti skuli fara fram. Það verður gert af gerðardómi, sem skipaður verður af hæstarétti, og Reykjavíkurbær greiðir allan kostnað af þessum gerðardómi. Það liggur því ekki fyrir nú, hversu miklu tapi hreppur og sýsla verði fyrir, heldur verður það metið af þessum gerðardómi. Hjá hv. þm. Ísaf. komu fram sömu dylgjur og hjá hv. þm. N.-M., að hér væri á ferðinni sérhagsmunamál gróðabrallsmanna o.s.frv. Ég skal ekki svara þessum dylgjum mjög, en vil aðeins beina því til d., hvort það sé trúleg saga, sósíalistar beri hag Thor Jensens fyrir brjósti, en Sósfl. styður þetta mál óskiptur. Ég vil spyrja hv. þm. Ísaf., hvort það hafi verið hagsmunir Thors Jensens, sem vöktu fyrir flokksbróður hans, Jóni Axel Péturssyni, þegar hann manna fyrstur beitti sér fyrir þessu máli. Loks eru svo gífuryrðin um, að hér sé um að ræða freklega ágengni og ósvífni af hendi Reykjavíkurbæjar. Í umr, og nál. hefur þessu verið líkt við ágengni stórveldanna, þegar þau hafa lagt undir sig smáveldi. Það er talað um, að Rvík vilji fá „Lebensraum“. Það mátti ekki minna gagn gera en að líkja vinnubrögðum bæjarstjórnar Rvíkur við herferðir nazista úti í löndum. Það þarf ekki að eyða orðum að því, hvílík feikna fásinna það er, þegar verið er að líkja Rvík við vopnuð stórveldi úti í löndum, sem setja smáríkjunum úrslitakosti og leggja þau síðan undir sig með hervaldi, ef þau ganga ekki í einu og öllu að skilmálum þeirra. Hér er aftur um tvær hliðstæður að ræða, Rvík og Mosfellshrepp, sem samkv. lögum og stjskr. eru jafnrétthá. Þar er spurningin um hagsmuni tveggja sveitarfélaga, sem lögum samkv. eru jafnrétthá. Rvík er ekki hér með ágengni stórvelda að leggja undir sig lönd, heldur leitar hún til Alþ. til að fá dæmt um, hvors hagsmunir krefjast frekar að fá þetta land. Það er mesta blekking og fjarstæða að líkja þessu við ágengni stórvelda og annað slíkt. Hér er um enga hagsmuni að ræða, heldur þörf bæjarins, - við getum kallað það lífsþörf hans. Þetta er borið undir úrskurð Alþ., og það á að dæma í málinu. Ég skal viðurkenna, að samþ. þessa frv. yrði mikil skerðing á hagsmunum Mosfellshrepps og Kjósarsýslu, og ég skil vel, að þetta sé viðkvæmt mál af þeirra hendi, en þar gildir það eilífa lögmál um meiri og minni hagsmuni, sem kemur alls staðar fyrir, að minni hagsmunir verða oft að lúta í lægra haldi fyrir hinum meiri, ekki svo að skilja, að minni hagsmunirnir séu réttlausir, og hér í þessu tilfelli á Mosfellshreppur og Kjósarsýsla að fá fullar bætur eftir mati. Það er algild regla, og um það eru ákvæði í stjskr., að þegar hagsmunir fárra rekast á hagsmuni fjöldans, er heimilt fyrir löggjafann að grípa inn í, og segja: „Það má ekki stöðva eðlilega þróun þeirra mörgu manna af fáum mönnum.“ Í þessu tilfelli verður að meta, hvort Rvík, þar sem 1/3 hluti landsmanna býr, hefur ekki meiri þörf á að fá þetta land til ræktunar og hollustu fyrir borgarana og vegna aðstreymis hingað heldur en hinir tiltölulega mjög svo fáu menn í Mosfellshreppi og Kjósarsýslu.



Herra forseti. - Ég kemst ekki hjá að svara nokkrum orðum hv. frsm. meiri hl., sem nú talaði hér, þó að hann að ýmsu leyti haggaði lítið þeim aðalrökum, sem flutt hafa verið fram gegn þessu máli. Hann talaði um, að honum fyndist hjákátlegt að tala um hraða í þessu máli, þar sem liðinn væri hálfur annar mánuður, frá því að því var hreyft hér á þingi. Ég benti á, að málið hefði legið niðri um stund, en nú væri kominn á það hundrað mílna hraði. Þetta minnti mig á brimróður hjá sjómönnum, þegar þeir liggja tímunum saman þar, sem lending er slæm, til þess að bíða eftir lagi, og svo taka þeir brimróðurinn með öllum þeim hraða, sem þeir geta sett á bátinn. Það var sá hraði, sem mér virtist sérstaklega koma fram hér. Ég beindi til þeirra. sem betur vissu, hvort þessi brimróður, sem hér er tekinn, væri eitthvað í sambandi við það, að það er vitanlegt, að 2–3 þm., sem kunnugt er, að eru málinu andvígir, eru nú fjarverandi. Það var vitanlegt, að þessi ferð stóð fyrir dyrum hjá þeim, og það vill svo einkennilega til, að þegar er þessir menn eru komnir á skipsfjöl, hafa leyst landfestar og komnir í hæfilega fjarlægð frá þinginu, þá er brimróðurinn tekinn með þeim mesta hraða, sem verða má. Ég óskaði ekki eftir, að málinu væri frestað á sínum tíma. Það er mikill misskilningur hjá hv. frsm. meiri hl., að málinu hafi verið frestað fyrir mitt tilstilli. Það voru aðrir, sem áttu upptök að því, en ég. Hann segir, að það líti út fyrir, að þessi ósk mín, sem aldrei kom frá mér, hafi ekki verið fram borin til að reyna að leysa málið, heldur til að tefja málið og eyðileggja það, vegna þess að það hafi ekki komið fram nein ný tilboð frá Mosfellssveit, sem samkomulag gæti orðið um í málinu. Nú er þetta ekki rétt hjá honum, því að ég bar fram af hálfu hreppsins, að vel gætu komið til mála samningar á þeim grundvelli, að hreppurinn góðfúslega léti frá sér önnur lönd, ef það gæti orðið til þess, að hreppurinn gæti fengið að halda innan vébanda sinna þeim löndum, sem hann leggur mesta áherzlu á að hafa áfram og eðlilegast er, að tilheyri áfram Mosfellssveit, en láta hins vegar af hendi, þó að hann óskaði þess ekki, önnur lönd, sem eru nær Rvík, sem eðlilegra væri, að væru innan lögsagnarumdæmis Rvíkur, en önnur lönd, sem hreppurinn óskaði eftir forkaupsrétti á. til þess að tryggja, að þau væru áfram innan hreppsfélagsins. Þetta er tilboðið, sem fram kom frá okkar hálfu, en hefur ekki verið litið við. Ég tel því, að nú eins og alltaf áður hafi Mosfellshreppur teygt sig eins langt og mögulegt var til samkomulags við hinn volduga nágranna sinn, til þess að málið yrði leyst á viðunandi hátt, en þetta hefur aldrei tekizt, hvorki fyrr eða í þetta skipti. Þá vil ég minnast á nokkur atriði, sem hv. frsm. meiri hl. færði fram fyrir nauðsyn Rvíkur til að fá inn í lögsagnarumdæmi sitt öll þau lönd, sem hér um ræðir. Hann minntist á Hólm og nauðsyn bæjarins fyrir því að ráða nokkurnveginn yfir þeim löndum, þar sem vatnsveita bæjarins væri og rafveitan líka. Ég held, að það hafi verið hv. 8. þm. Reykv., sem hélt fram á dögunum, að nauðsyn vær í fyrir bæinn að eiga enn þá meira land en hér er farið fram á, t.d. Reykjatorfuna, til þess að hann fengi þar með yfirráð yfir hitaveitulandinu. Ég dreg í efa, að það sé nokkur lífsnauðsyn fyrir bæinn að eignast öll lönd, sem hann að einhverju leyti þarf að nota eða notar efni frá, því að þá færi landsþörf hans að teygjast nokkuð víða. Þá sé ég ekki betur en að með sama rétti mætti segja, að væri nauðsynlegt fyrir bæinn að eignast landið kring um Sogið austur í Árnessýslu til þess að ná undir sig þeim landsréttindum, sem Sogsaflið byggist á. Þannig mætti lengi telja. Það gæti t.d. vel hugsazt, að nauðsynlegt væri fyrir bæinn að eignast námuna vestur á Snæfellsnesi, þar sem vikurinn er, sem notaður er utan um hitaveitupípurnar, Ég vil spyrja hv. frsm. meiri hl., hvort honum finnist ekki ástæða til að bæta við lögsagnarumdæmi Rvíkur jörðinni vestur á Snæfellsnesi, þar sem hin ágæta víkurnáma er, og þannig mætti lengi telja. Ég sé ekki, að það sé nein nauðsyn fyrir bæinn að eiga uppsprettulindirnar, sem hann fær kalda vatnið frá, og ég sé ekki heldur, að hann þurfi að eiga landið, þar sem það vatn er, sem hann ætlar að hita sig með, þar sem hann hefur tryggt sér réttinn til að nota það. Þá er hv. frsm. að tönnlast á því, sem áður hefur verið talað um, að bærinn hafi keypt Korpúlfsstaðatorfuna. Þetta er nýtt heiti í málinu. Ég veit, að það eru til margar torfur á Korpúlfsstöðum. En það er talað um torfur í þeirri merkingu, að það séu margar jarðir, sem heyri undir sömu jörð. Og að tala um Korpúlfsstaðatorfu í þeirri merkingu er bara vitleysa. Korpúlfsstaðir eru ein sérstök jörð í Mosfellssveit og hefur glögg landamerki eins og aðrar jarðir þar, og þar hefur aldrei fyrr eða síðar verið til nein Korpúlfsstaðatorfa fremur en Lágafellstorfa, Lambhagatorfa eða nein önnur torfa, kennd við eina eða aðra af þeim jörðum, sem nú eiga að tilheyra. þessari Korpúlfsstaðatorfu. Þær eru allar sérstakar jarðir, hver út af fyrir sig, hver með sérstöku nafni, og sér metnar, hver út af fyrir sig, eftir mati fasteignabókar og hafa aldrei tilheyrt neinni torfu. Þetta torfunafn á Korpúlfsstöðum er seinni tíma tilIbúningur til þess að reyna að réttlæta það, að þeir, sem kaupa Korpúlfsstaði, eigi líka forkaupsrétt að öllum þeim jörðum, sem Thor Jensen átti í Mosfellssveit. Þetta nær engri átt. Mosfellssveit hefur fullan rétt til að krefjast forkaupsréttar af hverri einstakri jörð fyrir sig úr þeim jarðaflokki, sem þarna er seldur, án tillits til þess, hvort hann krefst forkaupsréttar af öðrum jörðum þar eða ekki. Hv. þm. hélt því fram, að Reykjavíkurbær hefði farið að öllu leyti vel að í samningum sínum. Ég kemst því ekki hjá að rifja upp sögu þessa máls til þess að sýna, hvort það er rétt hjá hv. frsm., að Reykjavíkurbær hafi ekki sýnt hinn minnsta yfirgang í þessu máli. Þegar Mosfellshreppur krafðist forkaupsréttar á löndum þessum, komu bein tilmæli frá borgarstjóranurn í Rvík um, að reynt yrði að semja friðsamlega um málið. Þetta varð til þess, að Mosfellshreppur frestaði kröfu sinni um forkaupsrétt, en reyndi að fara samkomulagsleiðina og tók upp þá samninga, sem stóðu yfir mest allt s.l. sumar, aðallega vegna dráttar hjá bænum um að framkvæma ýmis atriði í sambandi við úrlausn málsins. Ef enginn samkomulagsgrundvöllur hefði verið til, var engin ástæða fyrir bæinn að biðja um samninga, en orð höfðu verið látin falla af hálfu bæjarvalda Rvíkur, að grundvöllurinn væri til, og m.a.s. nefnd ýmis atriði, sem kæmu til greina, m.a. það, að bænum yrði gefinn kostur á að eignast Grafarholtið. Allt þetta var rannsakað nákvæmlega af hálfu Mosfellshrepps og reynt að bú á í haginn fyrir samkomulag, en eftir allan þennan drátt, þegar komið er fram á vetur, slítur Rvíkurbær samkomulagstilraunum, hleypur frá málinu og kastar því inn á Alþ. Ég tel, að það sé langur vegur frá því, að ekki hafi verið samkomulagsgrundvöllur fyrir hendi, en ég hygg, að það sé annað, sem mjög hafi vantað, og það var samkomulagsvilji af hálfu Rvíkur. Hv. þm. talaði mikið um, að það, sem hefði valdið úrslitum og verið aðalþröskuldurinn, hefði verið hið háa verð á Grafarholti. Hann sagði. að n. manna, - hann sagði af öllum flokkum -, hefði komizt að þeirri niðurstöðu, að það mundi mega bjóða í það 150 þús. kr. Einn af mönnunum, sem hv. þm. átti við, Jens Hólmgeirsson, var þá ekki í bænum, en hvort skipaður var maður í hans stað, veit ég ekki, en það er rétt., að n. felldi þann dóm, að hæfilegt verð væri 150 þús. kr. Hv. frsm. lét svo sem það verð, sem eigandi Grafarholts setti upp, 600 þús. kr., væri fjarstæða ein, og vitnaði í fasteignamatið. En fasteignamatið sannar ekkert. Ef hv. þm. vildu bera saman fasteignamat á jörðum, sem Rvík hefur bæði keypt og gerir samninga um, mundu þeir finna, að þar er ekki öllu minni munur á fasteignamati og kaupverði en í þessu tilfelli. Sannleikurinn er, að munurinn er orðinn geysimikill. Hitt, hlýtur hv. frsm. að skilja, að sú dýrtíðarfylgja, sem riðið hefur yfir og hefur svo mjög komið fram í verðhækkun á löndum og lóðum. kemur eðlilega mest fram á jörðum í nágrenni kaupstaða, og því er ekki undarlegt, þó að Grafarholtið hafi hækkað meir en aðrar jarðir, sem fjær liggja þeirri miðstöð, sem Rvík er, og ég hef fært rök að því áður, að vegna þess verðlags, sem nú er, er það engin fjarstæða, sem eigandi Grafarholts setur upp. Það er ekki meira en það, sem jörðin rentar sig fyrir í höndunum á honum. Þó að frsm. vildi halda því fram, að tilboð, sem lá fyrir um kaup á Grafarholti af hendi óviðkomandi manns, hafi verið gert til að sýnast, er það alrangt. Ég hef haft aðstöðu til að kynna mér tilboðið. Það hefur verið lagt fram í þinginu, og það mun sannast á sínum tíma, að þetta kaupverð er raunverulegt, enda ekki líkur til, að Rvík geti orðið eigandi að Grafarholti fyrir minna verð, svo að hið háa verð var í sjálfu sér engin afsökun fyrir Rvíkurbæ fyrir að hlaupa frá þeim samningum, sem hafnir voru, því að enda þótt þessi leið lánist, mun koma í ljós, að bærinn fær ekki Grafarholt fyrir minna verð. Ég get verið hv. þm. sammála um, að það getur verið hentugt fyrir bæjar- og sveitarfélög að eignast sem mest af þeim löndum, sem bæirnir standa á. En ég hygg, að Rvík ætti að byrja nær sér en þetta, því að ég veit ekki betur en að enn sé mikill fjöldi landareigna í bænum í eigu einstakra manna. En þó að nauðsynlegt væri, eins og hv. þm. segir, að Rvík eignaðist meira en hún á nú utan lögsagnarumdæmis síns, m.a. í þeim tilgangi, sem hv. þm. minntist á, er ekki rannsakað hvaða lönd lægi opnast fyrir, að bærinn eignaðist, og ég hef þá skoðun, að það séu mörg önnur lönd, sem bænum er miklu meiri nauðsyn að fá en lönd efst uppi í Mosfellssveit, Varmá og Lágafell. Þess vegna förum við fram á, að Alþ. hraði sér ekki að afgreiða málið á þessu stigi, heldur gefi sér tóm til að láta óvilhalla menn rannsaka, hvaða lönd Rvík sem nauðsynlegust og komi henni að mestum notum. Ég er sannfærður um, að lönd t.d. í Fossvogi eru miklu sjálfsagðari. Mosfellshreppur leggur svo mikla áherzlu á að fá að halda þessum löndum, að hann hefur gert Rvík hvert tilboðið á fætur öðru til að reyna að fá hana til að sleppa þeim, einkum Varmá og Lágafelli. Að missa þau mundi torvelda hreppnum mjög að starfa áfram sem sérstakt hreppsfélag. Ég vil mjög eindregið vísa á bug þeirri aðdróttun frsm. meiri hl., að mótstaða hreppsins sé sprottin af fjandskap gegn Rvík og skilningsleysi á þörfum hennar til að eignast nægilegt land. Ég tel, að hreppurinn hafi sýnt fullan skilning til að leysa þetta mál, og það þó að hann yrði að fórna miklu, eins og þau tilboð sýna, sem liggja fyrir, þegar hreppurinn vill ganga að því, að tekin verði af honum lönd, eins og Gufunes, Korpúlfsstaðir og jafnvel Grafarholt, og eru sum þeirra stærstu jarðir Mosfellshrepps, sem hafa gefið hvað mestar tekjur í sveitarsjóðinn. Allt þetta vill hreppurinn leggja í sölurnar til samkomulags. Ég neita því ekki, að Rvík þarfnist meira lands en hún hefur, en ég tel engar sannanir fyrir því, að henni sé svo bráð nauðsyn nú þegar að eignast Varmána, Lágafellið og Lambhagann, að það sé afsakanlegt, að bærinn neyti þess þingvalds, sem hann kann að hafa til að taka þessar jarðir með l., þrátt fyrir hörð mótmæli Mosfellshrepps, sem þó er búinn að gangast inn á að sleppa stærri löndum en þessum til lausnar málinu. Hér er eitthvað annað á bak við en nauðsyn bæjarins. Ekkert landhungur getur verið um að ræða fyrir Rvík, ef þau lönd, sem bærinn á völ á illindalaust, eru þegin. Hv. þm. kunni því illa, að aðferð bæjarins væri líkt við aðfarir stórveldanna. Í því sambandi sagði hann, að stórveldi legðu undir sig lönd með báli og brandi, en hér ætti bara Alþ. að skera úr. Það er vitanlegt, að mismunandi aðferðir koma til greina. En þessi andi í garð Mosfellshrepps er ekki öðruvísi en þar, sem um ofbeldi og yfirgang er að ræða. Hv. þm. talaði mikið um, að sú regla gilti hér sem alls staðar annars staðar, að minni hagsmunir yrðu að lúta fyrir hinum meiri. En ég vil láta sanna það, að raunverulegir hagsmunir séu á bak við þetta, sem geri það nauðsynlegt að eyðileggja til hálfs eða fulls veikan nágranna. Það skyldi ekki vera, að hér væri það minni máttur, sem hér yrði að víkja fyrir meiri mætti. Ég vil að lokum beina því til hæstv. forseta, hvort ekki sé ástæða til að taka til athugunar, hvort í þessu frv. felist ekki ákvæði, sem verði að teljast nærgöngul við stjskr. Það er farið fram á að svipta Mosfellshrepp rétti, sem hann hefur nú samkv. l. um að neyta forkaupsréttar á vissum löndum. Þegar hreppurinn er búinn að ákveða að nota þennan rétt, er hlaupið til að reyna að taka hann af honum með l. Ég vil í þessu sambandi lesa upp nokkrar línur úr álitsgerð sýslunefndar Kjósarsýslu. Bergur Jónsson, sem er mjög reyndur lögfræðingur, segir f.h. sýslun.: „Verður ekki betur séð en að hér stappi mjög nærri stjórnarskrárbroti, ef það er ekki beinlínis tvímælalaust. Að vísu skal eigi lagður dómur á það hér, hver úrslit þess máls yrðu, en hitt er tvímælalaust, að Mosfellshr. á skýlausa kröfu til þess að fá úr því skorið af dómstólum, hvort forkaupsréttarkrafa hans er lögleg. Mun það sennilega einsdæmi í löggjöf hér á landi, að hindrað sé með ofríki í lagasetningu, að menn fái skorið úr rétti sínum samkvæmt lagasetningu. Er því treyst, að Alþ. fari eigi að nauðsynjalausu að taka upp slíka löggjafaraðferð.“ Ég vil vænta þess, að forseti felli úrskurð um, hvort ekki sé ástæða til að vísa málinu frá vegna þessa atriðis. Ég óska þessa úrskurðar, þegar málið verður næst tekið fyrir.

Forseti (JJós): Ég hef heyrt ósk hv. þm. Mýr. og mun taka hana til athugunar.



Herra forseti. - Ég þarf ekki að viðhafa nema örfá orð til viðbótar ræðu minni hér í gær, en hv. þm. Mýr. færði hér nokkur atriði, sem ég þarf að víkja að. Hann gaf í skyn, að verið væri að knýja málið fram með því að afgreiða það nú, þegar þm. væru fjarverandi. Ég verð að segja, að ég álít þetta mjög ósæmilega aðdróttun, þegar málið er búið að hvíla í 11/2 mánuð, og veit ekki, hvernig hægt er að segja, að verið sé að knýja það fram. Þessu þarf því ekki að svara. Það, sem þm. segir um það, að ný tilboð hafi komið fram á þessum 11/2 mán., er ekki rétt. Eftir því, sem skýrt hefur verið frá, komu ekki nein ný tilboð fram. Hann segir, að boðið hafi verið að láta ný lönd í staðinn og nær en þessi, sem um er að ræða. Mér er kunnugt um, að að ein ný jörð var boðin, en hún gerir ekki sama gagn, og sérstaklega vil ég taka það fram, að sú jörð liggur fjær en þær jarðir, sem um er að ræða, svo að þessi röksemd fær ekki staðizt. Þá sögðu frsm. minni hl. og þm. Mýr., að það væri fjarstæða og rökvilla, að bæjarfélagið þyrfti endilega að fá þær jarðir inn í lögsagnarumdæmi sitt, þar sem hann sækti hlunnindi sin til. Ég bendi aðeins á eina viðbótarástæðu, og hún er sú, að verkfræðingar telja, að vatnsbóli bæjarins sé stofnað í stórkostlegan voða með því, að leyfðir séu sumarbústaðir á því svæði. Hv. )nn. Mýr. seildist vestur á Snæfellsnes og talaði um það land, sem vikurinn væri tekinn úr. Eftir hans skoðun á þá að innlima Snæfellsjökul, því að þaðan er vikurinn tekinn. Ég held, að ekki þurfi að eyða orðum um þetta. Ég held, að rökvillurnar hjá þessum mönnum, bæði þegar þeir segja, að Reykjavíkurbær heimti inn í lögsagnarumdæmi sitt öll þau lönd, sem hann sækir hlunnindi til, t.d. Grímsnes og Grafninginn, þar sem Sogsvirkjunin er, - og með tilliti til þeirrar stórkostlegu hættu, sem talin er búin vatnsbóli bæjarins --, þurfi ekki svara við. Hv. þm. Mýr. talaði um, að samningum hefði verið slitið af hendi Rvíkur, en eins og ég tók fram í fyrstu ræðu minni, strönduðu samningar á hinu gífurlega háa verði Grafarholts, sem útilokað var fyrir bæinn að ganga að, nema ef matsnefndin, sem gert er ráð fyrir, felldi þann úrskurð, en kaupverðið átti að vera 600 þús. kr. Að því er snertir verðið, vildi hv. þm. Mýr. halda því fram, að svipað mætti segja um Korpúlfsstaði og þær jarðir, sem bærinn festi kaup á með þeim, að fyrir þá hefði verið goldið margfalt verð. Grafarholt er að fasteignamati 27 þús. kr. og átti að seljast fyrir 600 þús. Korpúlfsstaðir eru að fasteignamati 300 þús. kr., en auk þeirra voru fleiri jarðir í söluverðinu, sem var 18000 kr., svo að verðið hefur ekki verið meira en fjórfalt fasteignamatsverð og er ekki sambærilegt við verð Grafarholts, sem átti að vera tvítugfalt. Hv. þm. Mýr. sagði, að svo væri í pottinn búið, að bærinn fengi Grafarholt aldrei fyrir minna en 600 þús. kr. Það má vel vera, að þeim, sem að þessu standa, hafi tekizt að búa svo í pottinn, að jörðin fáist aldrei fyrir minna. Um það skal ég ekkert segja. Hv. þm. sagði, að ég hefði sagt, að andstæðingar þessa frv. gerðu þetta af fjandskap við Rvík. Þetta hef ég ekki sagt, Ég sagði, að ég skildi vel sjónarmið þeirra, sem verið er að taka þetta af, en að hagsmunir hinna fáu yrðu að víkja fyrir hagsmunum almennings. Um forkaupsréttarákvæðið skal ég ekki segja. Um það verður að bíða eftir úrskurði forseta. Skaðabótarákvæði er ekki í frv., vegna þess að það er umdeilt, hvort Mosfellshreppur hafði forkaupsrétt, vegna þess að hreppurinn vildi ekki á sínum tíma ganga inn í kaupin. Þetta er umdeilt lögfræðilegt atriði, sem ég skal ekki segja um. Ef forkaupsrétturinn er til, kemur það til athugunar, hvort hann nýtur sömu verndar og eignarrétturinn, og kemur það til mats dómstólanna. Hitt kemur ekki til mála, að vísa málinu frá. Ég vil minnast á annað frv., sem ekki hefur komið til mála að vísa frá. Það er frá hv. þm. Borgf. og er um það að drepa alla minka á landinu. Ef þetta yrði að l., yrði að bæta minkana, og það hefur ekki komið til orða að vísa málinu frá. Ég vil benda á þetta sem hliðstæðu, því að í hvoru tveggja frv. er gert ráð fyrir að bæta, en þó er meiri ástæða til að vísa minkafrv. frá, þar sem þar er um skýlausan skaðabótarétt að ræða, en hér er það vafi. Frsm. minni hl. minntist á, að málið væri illa upplýst og illa undirbúið. Ég þarf ekki að svara þessu. Ég hef bent á það, að grg. og álit um málið er ýtarlegri en gerist. Það er aðeins eitt, sem ekki er upplýst, og það er, hve mikill fjárhagslegur hnekkir þetta er fyrir Mosfellssveitina, en eins og ég sagði áður, er gert ráð fyrir, að fjárskipti fari fram, og þá upplýsist þetta, þótt ekki sé hægt að leggja það fram á þessu stigi málsins. Það er sjálfsagt rétt, að þetta sé mikill fjárhagslegur hnekkir fyrir sveitarfélagið. Það er ekki nýtt, að sveitarfélögin verði fyrir því. Það er algengt, að kauptún eða þorp vaxi upp, og þegar þau eru orðin stór, eru þau gerð að sérstökum hreppi. Vitaskuld er það stórkostlegur hnekkir, þegar búið er að nema burt aðaltekjustofninn, en þó er þetta gert, og það er það sama, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég skal minnast á eina röksemd, sem hv. frsm. er að belgja sig upp með. Það er, að þetta sé afleiðing kjördæmamálsins. Þeir sjá kjördæmamálið á öllum málum, og nú á það að vera afleiðing þess, að lagt er út í þessa svívirðilegu herferð á hendur nærsveitunum. Þetta stangast nokkuð við kenningar Framsfl., að það sé brýn nauðsyn fyrir kaupstaðina að hafa nægilegt af ræktanlegu landi. Nú vilja þeir ekki, að Rvík hafi þetta. En ég vil benda þeim á, að eftir 15 ára viðleitni þessa flokks til að stöðva flóttann úr sveitunum, sem hefur tekizt svo vel, að íbúar Rvíkur hafa allt að því tvöfaldazt, er það alveg nauðsynlegt, að kaupstaðirnir fái land til ræktunar, og eins og búið er að benda á, liggja stöðugt fyrir umsóknir um land, m.a. um erfðafestulönd, sem bærinn getur ekki fullnægt vegna vöntunar á ræktanlegu landi. Ég vil benda á það, að fyrir 12 árum, eða 1931, var hér mikil deila um lögsagnarumdæmi Rvíkur, sem endaði með því, að umdeildur sveitarhluti var innlimaður í Rvík, en á þessu þingi var Framsfl. í hreinum meiri hl. Ég þarf ekki að svara fleiru og býst ekki við að taka oftar til máls í þessu máli. Það má vera, að við 3. umr. málsins náist samkomulag um brtt., hvort sem þær eru frá hv. þm. Mýr., 1. þm. Árn. eða öðrum. Það er ekki svo að skilja, að við krefjumst þess, að frv. verði samþ. óbreytt, heldur erum við tilbúnir til að taka til athugunar þær brtt., sem möguleikar eru til, að samkomulag náist um.

Frsm. minni hl. (Jörundur Brynjólfsson) Hv. frsm. meiri hl. blandaði inn í umr. atriði, sem ég hafði ekki gefið tilefni til, að talað væri um. Ég veik alls ekki að kjördæmamálinu, og tal frsm. var ekki annað en hugarórar. Hann taldi, að Rvík hefði ekki nóg ræktunarlönd. Hún á þó mikið land, sem er ekki enn ræktað, og samt stendur bænum til boða mikið af því, sem hann óskar eftir. Hv. frsm. minntist á, að áður hefðu verið gerðar breyt. í stækkunarátt á lögsagnarumdæmi Rvíkur, og það í tíð Framsóknarstj. Það er rétt. Framsfl. taldi, að það væri sanngirnismál fyrir Rvík að fá þá breyt. fram, og þess vegna var hann henni fylgjandi. Ég álít líka, að þetta mál eigi að afgreiða á sanngjarnan hátt, en ekki með hirðuleysi um annarra hag. Það er góður vitnisburður um Framsfl., að hann vill láta sanngjörn mál ná fram að ganga, hver sem í hlut á, og þannig á að málum að vinna. Frsm. minntist á starf Framsfl. í þágu sveitanna og sagði, að þrátt fyrir það fjölgaði fólkinu hér. Mér skilst, að þm. annarra flokka hafi líka viljað vinna að hag sveitanna, svo að þessi ummæli frsm. snerta þá líka, þó að um þetta mál, sem nú liggur fyrir, yrði tæplega sagt, að það verði til að gera fólkinu auðveldara að vera í sveitunum. Loks skal ég víkja að því atriði, sem óskað er úrskurðar um. Kjalarneshreppi hefur verið boðinn forkaupsréttur að öllum þessum eignum. Ein jörðin er í Kjósarhreppi, og er sagt, að þeim hreppi hafi líka verið boðinn forkaupsréttur að öllum jörðunum. Hins vegar hefur hreppsnefnd Mosfellshrepps ætlað að nota sér forkaupsrétt á nokkrum jörðum og taldi sig hafa til þess fullan rétt. En þm. Reykv. vilja nú með lögum upphefja þann rétt, og er ekkert vafamál, að stefnt er að því að hafa með nýrri löggjöf af þeim réttindi, sem þeir eiga nú l. samkv., en það mun einsdæmi í þingsögunni og bendir til, að þm. Reykv. hafi ekki meira en svo sterka trú á málstað sínum. Þetta er eitt atriði í þessu máli, sem er ekki sem viðfeldnast. Ég gef ekki um að fjölyrða frekar um þetta. Ég skal ekki fullyrða, að hér sé um stjórnarskrárbrot að ræða, en það er áreiðanlegt, að nærri er höggvið stjskr.



Herra forseti. - Ég mun, ef hæstv. forseti óskar þess eindregið, flytja mál mitt nú, enda þótt æskilegra væri, að fleiri væru staddir á fundi. Sérstaklega sakna ég hv. meiri hl. allshn., sem hefur mælt með frumv. Að vísu er hv. frsm. meiri hl. mættur, en aðrir ekki. Þetta mál hefur mikið verið rætt, og ég mun því ekki taka til meðferðar nema fátt eitt. Margt hefur verið skýrt í málinu, bæði á þskj. hér í hv. d. og í hv. Ed. og enn fremur við umr. málsins, en þó tel ég ýmis atriði óupplýst, sem væri æskilegt að fá skýrð, áður en til atkvgr. kemur, þar sem þetta er mikið ágreinings- og deilumál. Frsm. meiri hl., hv. þm. Snæf., talaði um það í ræðum sínum, bæði í gær og í dag, að meðal annars væri það óhjákvæmileg nauðsyn fyrir Reykjavíkurbæ að fá ákveðnar jarðir í Kjósarsýslu lagðar undir lögsagnarumdæmi Rvíkur, og færði fram þá ástæðu, að þetta væri nauðsyn til þess að koma í veg fyrir, að vatnsból bæjarins yrði fyrir skemmdum. Hv. þm. lagði mikla áherzlu á þetta atriði. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu fyrir Reykvíkinga að geta búið tryggilega um vatnsbólið, enda þótt. það sé í öðru lögsagnarumdæmi. Á einu þskj. viðvíkjandi þessu máli, er meðal annars birt bréf frá oddvita Seltjarnarneshrepps, Sigurjóni Jónssyni fyrrv. alþm. Hann ber fram í þessu bréfi f.h. hreppsins mótmæli gegn því, að jarðirnar Elliðavatn og Hólmur verði lagðar undir lögsagnarumdæmi Rvíkur. Í bréfinu segir hreppsnefndaroddvitinn meðal annars á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Elliðavatn hefur bærinn getað notað að vild sinni sem olbogarúm (Lebensraum) borgara sinna alla þá stund, er bærinn hefur átt jörðina. Aldrei hefur komið til neinna árekstra milli hreppsins og bæjarins út af hagnýtingu bæjarins á þessari eignarjörð sinni.“ Enn fremur segir hann, að bærinn telji sig einnig geta eignazt jörðina Hólm og komi þá til að gilda sama um þá jörð og Elliðavatn. Hann segir á þessa leið í bréfinu; „Not jarðanna hefði bærinn eftir þörfum jafnt, hvort sem þær væru í 1ögsagnarumdæmi Reykjavíkur eða í hreppnum. Sú eina ástæða, sem að einhverju leyti gæti réttlætt þá þvingunarlöggjöf, sem hér um ræðir, væri sú, að einhverjir árekstrar hefðu átt sér stað milli hreppsins annars vegar og bæjarins hins vegar um afnot bæjarins af jörð sinni Elliðavatni. Slíkir árekstrar kynnu að geta sýnt fram á einhverja þörf, en naumast nauðsyn, til þess að færa jarðirnar í annað lögsagnarumdæmi. Árekstrana ætti að mega jafna á annan hátt. En slíkir árekstrar hafa ekki átt sér stað, eins og að ofan er framtekið.“ Þetta segir Sigurjón Jónsson í bréfi sínu. Þá er einnig í nál. meiri hl. allshn. í hv. Ed. vikið að þessu sama atriði, en að þessu áliti standa flm. frv., og annar þeirra aðalflm. þess. Þeir segja í nál. sínu, að jörðin Hólmur sé ekki í eign Reykjavíkurbæjar, en samkv. l. frá 1942, sé ríkisstj. heimilað að selja bænum jörðina. Svo segja þeir, að úr þessari sölu hafi ekki orðið, vegna þess að bæði Seltjarnarneshreppur og ábúandi jarðarinnar hafi krafizt forkaupsréttar, ef jörðin yrði seld. Síðan segja þeir á þessa leið: „Nokkur hluti Seltjarnarneshrepps nýtur vatns úr vatnsveitu bæjarins, og mætti því ætla, að hreppsnefndinni væri áhugamál, að tryggilega væri um þetta vatnsból búið. Er því ekki að efa, að hrepps~nefndin mundi sjá svo um, að svo yrði, ef hún fengi eignarumráð jarðarinnar.“ Það er þannig greinilega yfirlýst af tveimur flm. frv., að það sé ekkert efamál, að hvort sem hreppurinn eða Reykjavíkurbær eigi jörðina, þá verði tryggilega búið um vatnsból bæjarins. Þessi ástæða, sem hv. frsm. meiri hl. allshn. hér í hv. d. færði fram, hefur þannig ekki við nein rök að styðjast. Þetta er bara tilbúin ástæða, enda yfirlýst af flm. frv., að tryggilega verði búið um vatnsbólið, hvort heldur Hólmur er í lögsagnarumdæmi Rvíkur eða Seltjarnarneshrepps. Að búa til ástæðu eins og þessa sýnir, að eigi muni um auðugan garð að gresja, þegar leitað er að rökum fyrir því, að þörf sé að innlima þennan hluta af nágrenni bæjarins í lögsagnarumdæmi Rvíkur. Ég get að vísu fallizt á, að eðlilegt sé, að jarðir, sem eru í eign bæjarins, verði lagðar undir lögsagnarumdæmi hans, ef árekstrar hafa átt sér stað milli viðkomandi hrepps og Reykjavíkurbæjar, en því er ekki til að dreifa, og Reykjavíkurbær getur algerlega notað þessar jarðir eftir vild sinni, þótt þær verði áfram í Seltjarnarneshreppi. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta vatnsmál, en vil bera fram þá ósk, að hv. frsm. meiri hl. allshn. gæfi mér upplýsingar um tvö atriði, sem ég veit ekki til, að hafi verið upplýst áður  Hin spurningin er þessi: Hve stór eru þau lönd, sem Rvík á í (iðrum lögsagnarumdæmum? Ef upplýsingar fengjust um þetta, þá væri fróðlegt að bera saman þau landssvæði, sem bærinn á, við lönd annarra kaupstaða og kauptúna. Ég vil ítreka þá ósk mína, að hv. frsm. meiri hl. leiti sér upplýsinga um þetta og láti þær síðan koma fyrir hv. d. Ef til vill gefa þær upplýsingar mér tilefni til frekari umr., en að svo stöddu sé ég ekki ástæðu til að segja fleira um málið.



Út af fyrirspurn hv. þm. V.-Húnv. skal ég aðeins taka það fram, að þessar tölur allar hef ég ekki við höndina, sem fyrir spurnir hv. þm. voru um, og hefði hann átt að bera fram þessar fyrirspurnir áður en ég hélt ræður minar þrjár í þessu máli. En það má athuga það til 3. umr., hvort hagt verður þá að svara þessu.