Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrir tæpri viku mátti í aðalmálgagni hæstv. ríkisstj., Þjóðviljanum, sem er blað stærsta stjórnarflokksins, lesa svo hljóðandi ummæli, með leyfi hæstv. forseta: „Kristinn E. Andrésson sagði mér á dögunum, að eitt sinn hefði hann verið að tala við mann á erlendri ráðstefnu og allt í einu hefði maðurinn sagt meðal annarra orða, eins og þegar við minnumst á veðrið í gær: Ég þagði í 25 ár. Kristinn sagðist hafa fyllzt djúpri lotningu fyrir manninum, og ég rengdi hann ekki. Ég er viss um, að virðing Alþingis ykist stórum, ef alþingismenn þegðu, þó ekki væri nema í eitt ár:“ Þetta er boðskapur aðalstjórnarblaðsins til Alþingis, þegar það er nýkomið saman. Hæstv. ríkisstj. og ráðherrar. eru ekki alveg eins hreinskilnir í sínum orðum og málgagn þeirra, en þó var það alveg greinilegt af ummælum þeirra í gær, að þeim fannst óþarft, að margir þm. úr stjórnarliðinu töluðu. Þeim fannst í þessu tilfelli alveg nóg, að ég einn talaði, og hitt allt vera mælt mjög að óþörfu. Það kom og fram hjá þeim, að þeim virtist gæta ósamræmis í málflutningi mínum og hv. skoðana- og flokksbræðra minna. Ég er þó ærið hræddur um, að það ósamræmi hafi ekki komið af okkar ummælum, heldur vegna þess, að nokkuð hafi á skort um skilning þessara hæstv. ráðherra, bæði á ummælum þeim, sem höfð voru í frammi, og raunar á eðli þess máls, sem hér er til umr. Hæstv. félmrh, komst einnig svo að orði, að ekki færi vel, þegar tveir hagfræðingar töluðu saman og hvorugur skildi hinn, eins og hæstv. menntmrh. og hv. 9. landsk. þm. (ÓB), og þá væri viðbúið, að leikmennirnir skildu harla lítið í því, sem þeir segðu. Þetta er auðvitað sorglegt. En enn þá verra er þó, þegar ræðumenn tala og halda langar ræður og mæla af miklum móð og skilja auðsjáanlega alls ekki sjálfan sig, hvorugur, en þannig var bæði með hæstv. félmrh. og hæstv. menntmrh. Og er þá ekki furða, þegar ljóst er, að þeir skilja ekki sitt eigið mál, sínar eigin röksemdir eða sínar eigin tillögur né brbl., þó að þeim skjótist nokkuð um skilninginn á því, sem stjórnarandstæðingar halda fram, eða þeirra ummæli. En sannleikurinn var sá, að það var ekkert í því, sem aðrir þeir sjálfstæðismenn, sem hér töluðu í gær, sögðu, sem á nokkurn hátt bryti í bága við mín ummæli. Þar féll allt saman. Það stóð allt óhaggað, sem ég hafði sagt, og ég hafði raunar gert beinan fyrirvara um það, að þeir mundu koma með sínar aths., þó að ég vildi láta það liggja alveg ljóst fyrir sem skoðun Sjálfstfl. í heild, að þrátt fyrir það þó að ýmsar aths. megi gera við brbl. eins og þau eru og þá ekki síður við framkvæmd þeirra, þá erum við sammála þeirri meginhugsun, sem frv. hvílir á, að nauðsyn hafi verið að stöðva verðbólguna, eins og á stóð, og að það hefði ekki orðið gert með öðrum hagfelldari eða neinum öðrum framkvæmanlegum hætti en þeim, sem brbl. gera, að stöðva fyrst kauphækkunina, og það er sú framkvæmd brbl., sú löggjöf, sem er nýjungin í tillögum, ekki Framsfl., því að hann hefur oft verið inni á svipuðum till. áður, og raunar ekki Alþfl., því að hann hefur verið með svipaðar ráðstafanir, þegar hann hefur verið við ríkisstj. áður, en það er alger nýjung, að kommúnistar, nú kallandi sig Alþýðubandalagsmenn, fáist til þess að játa þetta. Það verður að segja það hæstv. félmrh. til hróss, að þó að mjög gætti ósamræmis og gagnstæðra fullyrðinga í hans málflutningi, þá játaði hann þó þessa höfuðstaðreynd. Hann játaði það, að stöðvun kaupgjaldsins hefði verið forsenda fyrir stöðvun verðlagsins. Og hann sagði meira að segja: Það, sem gerði mér mögulegt, - og þá var nú ekki eins og hann hefði komið fram sem sá, sem valdið hefði, heldur sem sá blíði biðill, þegar hann var að tala við herrana í verzlunarráðinu, - það, sem gerði mér mögulegt að standa fast á því, að þeir stöðvuðu ekki skilyrðislaust verðhækkanir, heldur hefðu hóf á verðhækkunum, var þetta, að ég var áður búinn að stöðva kaupgjaldið. Þetta er ekki orðrétt, sem hæstv. ráðh. sagði, en þetta er óhaggað efni þess, sem hver hlutlaus hlustandi getur athugað og lesandi, ef hann les það, sem hér var ritað niður eftir ráðh. í gær. Hæstv. félmrh. margendurtók þetta, að fyrst hefði hann stöðvað kaupgjaldið fyrir verkamönnum og þá hækkun, sem þeir voru búnir að vinna sér fyrir, og með því móti hefði hann skapað sér aðstöðu til þess að standa á móti verðhækkunum á eftir. Þetta er mikilvæg játning. Það er líka mjög mikilvæg játning, sem hæstv. félmrh. gaf, þegar hann sagði: Sjálfstæðismenn gátu ekki farið svona að. Þeir höfðu ekki þau völd að geta komið fram þessari stöðvun kaupgjaldsins. - Hann á við það réttilega, að hann og þeir, sem hafa yfirráðin í verkalýðshreyfingunni, hafa nú í bili getað lagt það með sér, borgað hæstv. fjmrh., Eysteini Jónssyni. Til þess að ráða sig á hans, ja, miður skemmtilegu fleytu, eftir því sem þeir stundum segja, hafa þeir borgað þar með sér þennan aðgangseyri: Að stöðva kaupgjaldið í landinu. Venjulega er það nú svo, að sá, sem stýrir fleytunni, verður að borga þeim, sem eiga að sitja undir árunum og annast vinnuna þar, en hér hefur því verið snúið svo við, að þeir verða að borga fyrir að fá að fljóta með hæstv. fjmrh., og hefði það einhvern tíma eitt þótt ærin tíðindi. - En þetta liggur sem sagt fyrir nú, og ég skal ekki ræða það hér, það munu gefast til þess mörg tækifæri fyrr og síðar á þessu þingi og annars staðar að gera grein fyrir því, hver er sú raunverulega ástæða, sem varð þess valdandi, að þessir ráðamenn í verkalýðshreyfingunni fengust nú til þess að stöðva kaupgjaldið og borga þann inngangseyri í ríkisstjórnina. Skýringin á því er auðvitað ekki ástandið eða viðhorfið innanlands, heldur það, að fyrir það að stöðva kaupgjaldið á þennan veg hafa þeir um sinn orðið alls ráðandi í utanríkismálum landsins, bæði varðandi varnarmálin og verzlunarmálin. Ég skal ekki rekja þá sögu lengur, en það blasir við og er óhagganleg staðreynd. Þessar játningar hæstv. félmrh. eru vissulega mjög mikilsverðar. Hitt var svo ærið utanveltu, þegar hann fór að skýra frá því, af hverju hann hefði ekki getað talað við verkalýðsfélögin áður og látið þau samþykkja þessa stöðvun í sínum félögum. Hann sagði: Það var vegna þess, að þetta hékk allt saman með því, að við ætluðum að stöðva verðlagið í landinu. - En hann bara gleymdi því, að í fyrsta lagi hefði hann getað gefið verðlagsstöðvun út með brbl. alveg sérstaka og tekið kaupgjaldið síðan á eftir, eftir að sú stöðvun var orðin á verðlaginu, sem hann segir nú að hafi verið forsenda fyrir öllu saman, þannig að það var ekkert, sem frá hans sjónarmiði þurfti að knýja stjórnina til þess að hafa þetta saman. En til viðbótar því kemur það svo, sem hv. 9. landsk. þm. (ÓB) vakti athygli á í gær, að ríkisstj. hafði í lögum fullnægjandi heimild til verðlagsráðstafana, alveg óháð þessum brbl. Hún gat notað þær lagaheimildir, sem fyrir hendi voru. Það er skiljanlegt, að ríkisstj. út frá sinni sannfæringu, sinni skoðun, skammi okkur sjálfstæðismenn fyrir að hafa ekki viljað beita þeim heimildum, sem til voru í lögum. Við vitum, að það er eitt af hinum miklu ágreiningsefnum í íslenzkum stjórnmálum, hvort það sé til góðs að beita slíkum heimildum eða ekki. Við teljum, að það sé aðeins um sinn og þegar sérstaklega stendur á, sem það sé almenningi hagkvæmt, að þeim sé beitt. Okkar andstæðingar í Alþýðubandalaginu - eða hvað þeir kalla sig nú, þær marglittur, sem þar eru á ferðinni - halda því fram, að það sé þjóðinni til góðs að hafa þessar hömlur, hafa þetta eftirlit. En þeir höfðu lagaheimildina til og þurftu alls ekki að gefa hana út með þessum hætti sem gert var, svo að ráðh. hafði ærinn tíma, ef hann vildi, alveg án tillits til verðlagsstöðvunarinnar, að bera sig saman við verkalýðinn. Jú, hann segir: Við bárum okkur saman við suma formennina, þá sem við náðum í. - Það kom þó í ljós, að hann hafði t. d. ekki náð neinu sambandi við ein stærstu launþegasamtökin, vegna þess að formaður þeirra var í burtu. Og hann sagði: Í Reykjavík var það meira að segja þannig, að við kölluðum saman fulltrúa eða menn úr stjórn allra verkalýðsfélaganna í Reykjavík, og það voru svo margir menn, að þeir fylltu allan salinn í Iðnó. Ég hef oft verið í Iðnó, og ég hef lesið frásagnir af fundum þaðan, að þar sé auðvelt að halda 500 manna fundi, þegar ástæða þykir til að láta salinn vera nokkurn veginn fullskipaðan, en samkv. talningu hæstv. félmrh. var Iðnó í þetta skipti fullskipað með eitthvað 115 mönnum. Eftir þeim tölum, sem hann gaf upp, og atkvæðum, sem hann gerði grein fyrir að þar hefðu bæði verið greidd með og á móti og setið hjá, þá er það eitthvað milli 115 og 130 manns, sem sagt tæplega þriðjungur þess, sem húsið tekur, ef það er sæmilega skipað, hvað þá ef í það er troðið, svo að eitthvað hefur nú vantað á, að þarna væri öllum stefnt saman, ef það er rétt, sem hæstv. ráðh. sagði og átti að skilja, að þarna hefðu verið svo margir boðaðir, að fundarsalurinn hefði orðið fylltur af þeim, sem heimild höfðu til að koma þangað. Ég lagði enga áherzlu á það í mínu tali út af fyrir sig, hvort það hefði verið haft samráð við alla aðila eða ekki. Það er þeirra aðila, sem á sig telja hallað í þessu, verkalýðsfélaganna, að mótmæla, ef þau telja ástæðu til. Ýmis þeirra, eins og t. d. eitt stærsta, öflugasta og elzta félagið, Sjómannafélag Reykjavíkur, hefur mótmælt. Ýmis önnur félög hafa mótmælt. Það er sjálfsagt ágreiningur innan félaganna um það, hvort það hafi verið haft nægilegt samráð við þau eða ekki. En það var ekki aðeins hæstv. félmrh., sem hefur farið dálítið óvarlega með staðreyndir í þessu sambandi, heldur hygg ég, að það sé líka óhætt að fullyrða, að þegar hæstv. forsrh., landbrh., sagði landsmönnum ekki aðeins, að það hefði verið haft samráð við verkalýðinn, heldur líka við bændur, - og hann orðaði það ekki svo, að það hefði verið einungis samráð, heldur sagði hann, að þessar stéttir hefðu í raun og veru gert samning sín á milli og ríkisstj. hefði ekki gert annað en að staðfesta, lögfesta samning þessara aðila, - ég fullyrði það og segi það hér og skora á hæstv. forsrh. að mótmæla því, ef hann treystir sér til, að bændasamtökin telja ekki, að slíkt samráð hafi verið við sig haft eins og forsrh. gaf í skyn að gert hefði verið. Ég áfellist út af fyrir sig ekki forsrh., þó að það sé mál fyrir sig, það er svo langt umræðuefni, að ég skal ekki fara út í það hér, - ég áfellist forsrh. ekki fyrir það, þó að hann hafi ekki treyst sér til að hafa fullt samráð við bændasamtökin, en ég fullyrði það, að þegar hann orðaði þetta eins og hann gerði, þá sagði hann meira en hann er maður til þess að standa við. Ég veit hins vegar, að hann er ekki nógu mikill maður til þess að játa það hér, að hann hafi þarna talað af sér. Hann yrði maður að meiri, ef hann játaði það. En það eru allt of margir, sem vita það sanna í þessu, til þess að það verði hægt að koma sér undan því með illyrðum eða nokkrum undanfærslum. Eins er það mjög villandi hjá hæstv. félmrh. (HV), þegar hann var að vitna í sína baráttu fyrir verðstöðvun 1952 og sagði, að verkföllin 1955 hefðu hafizt vegna þess, að komið hefði í ljós, að kjör almennings, verkamanna, hefðu versnað sem svaraði 20%. Ég tek það fram, að hæstv. félmrh. sagði ekki berum orðum, að þau hefðu versnað um 20% á þeim rúmum 2 árum, sem þarna höfðu liðið, en það var ómögulegt fyrir nokkurn, sem heyrði hans mál og ekki þekkti þetta sjálfur til hlítar, annað en að skilja hann svo. Sannleikurinn í því er sá, að samkv. öllum útreikningum, jafnvel þeim útreikningum, sem Alþýðusambandsstjórnin lét gera til undirbúnings verkföllunum, kom í ljós, að lífskjörin höfðu sáralítið breytzt eða versnað frá því, að samningurinn var gerður 1952, þangað til verkfallsaldan reið yfir 1955. Sú tala, sem hæstv. félmrh. þarna vitnaði til og er ærið hæpin og mjög umdeild, miðar við allt annað tímabil. Hún miðar við það tímabil, sem var á árunum 1947, þegar kommúnistar halda því fram, að raunveruleg laun hafi komizt hæst hér á landi. Ég skal ekki fara út í það að þessu sinni, hvort þessi samanburður er réttur eða ekki, en ég bara minni hæstv. félmrh. á það, að hann var sjálfur öflugur og eindreginn fylgismaður dýrtíðarlaga, sem stjórn Stefáns Jóhanns setti haustið 1947, vegna þess að verkföllin vorið 1947 hefðu knúið kaupgjaldið svo hátt upp, að ekki væri hægt undir að standa, þannig að hann var sjálfur einn í hópi þeirra, sem áttu mestan þátt í því að rýra lífskjörin, eftir því sem hann segir nú, frá því, sem þau komust hæst 1947, og hann ætti ekki að vera að skamma aðra fyrir þá rýrnun, vegna þess að ef rýrnun var, þá varð hún fyrst og fremst á tímabilinu og vegna þeirra ráðstafana, sem stjórn Stefáns Jóhanns beitti sér fyrir og ég tek mína fullu ábyrgð á. Ég átti sæti í þeirri stjórn. En ég veit líka, að hæstv. félmrh. var eindreginn fylgismaður þeirra ráðstafana og þær voru gerðar, ekki til þess að fjandskapast við verkalýðinn, heldur vegna þess, að þær voru óvefengjanleg nauðsyn til heilla verkalýðnum. Hæstv. félmrh. ætti að vera stoltur af því að hafa áður lagt gott til þess að stöðva verðbólguna, en vera ekki nýbyrjandi í því eins og félagsbróðir hans, hæstv. ráðh. Lúðvík Jósefsson, sem er alveg nýr í iðjunni að þessu leyti, en hæstv. félmrh. er gamalþekktur „verkalýðsböðull“, ef hann vill viðhafa það orð í þessu sambandi. Nei, lífskjörin breyttust ekki að þessu leyti frá 1952 til 1955, og það eru margar sannanir, margar tilvitnanir í sjálfu aðalmálgagni núv. hæstv. ríkisstj., Þjóðviljanum, frá þessu tímabili um það, að það var tilgangurinn að beita pólitísku verkfalli, að beita ríkisvaldið pólitískri kúgun með verkfallinu, en ekki fjárhagsleg kjarabót. Látum vera, að þeir segi sem svo: Það er nauðsynlegt fyrir þjóðina að hafa ríkisstj., sem við eigum sæti í. - Þetta er skiljanlegt, þeir trúa á sinn málstað, já, aumingja mennirnir, segi ég og verð nú að vorkenna þeim, af því að þeir eru þá blindari en maður skyldi halda, ef trúin er ekki eitthvað farin að linast eftir síðustu heimsviðburði. En ég verð þó að ætla, að þeir trúi á sinn málstað, og þess vegna er ekkert við því að segja, þó að þeir berjist fyrir því, að hann sigri. En þeir eiga ekki að halda því fram, að verkfallið 1955 hafi verið af öðrum ástæðum en það var og í öðrum tilgangi en sannanlega, eftir þeirra eigin ummælum, liggur fyrir. Svo margra mótsagna sem kenndi hjá hæstv. félmrh. (HV), var þó hátíð að hlusta á hann miðað við hæstv. menntmrh. (GÞG), ekki vegna þess, að hæstv. menntmrh. flytti ekki sitt mál á skikkanlegan og skörulegan hátt, - því fer fjarri, - en það var greinilegt, að hann skildi, sjálfur hagfræðingurinn, í raun og veru ekki grundvallaratriði þessa máls. Og ég verð að segja: Mér er það alveg stórfurðulegt, er hann kemur hér upp. Í fyrsta lagi er hann ósköp ánægður yfir því, að ég skuli vera með þessu frv., en svo fer hann að deila á það, sem var aðalatriðið í því, sem ég sagði, að ég væri með og þakklátur ríkisstj. fyrir, að hún hefði viðurkennt, gagnstætt því, sem veigamiklir aðilar innan ríkisstjórnarinnar hefðu áður haldið fram, að ráðið til þess að stöðva verðbólguna væri, eftir því sem hér til háttaði, stöðvun á kaupgjaldi. Hæstv. menntmrh. þykist vera ósköp ánægður með það, sem ég segi, en deilir þó hart á þá meginröksemd, sem ég færði fyrir mínu máli, og segir: Það er alls ekki rétt, að þetta sé kaupgjaldinu að kenna. En hvað segir hann svo sjálfur, sá góði mann? Hann staðfestir í einu og öllu það, sem ég segi, að það sé kaupgjaldið, sem hér eigi hlut að máli, þó að hann geri sér þá skoðun sína ekki ljósa. Það, sem átti við og hann hefði eftir sínum hugsanagangi átt að segja, er: Það er ekki verkalýðsfélögunum að kenna, að kaupgjaldið hækkaði, - því að það, sem hann fór að tala um, var, að það væru verkalýðsfélögunum óviðkomandi ástæður, sem hefðu leitt til þess, að kaupgjaldið var hækkað meira en efnahagslífið gat undir staðið. Þetta kom berlega fram í ræðunni, eins og hann flutti hana í gær, og er staðfest í þeirri frásögn, sem blað hans, Alþýðublaðið, birtir í dag. Með leyfi hæstv. forseta, segir blaðið: „Gylfi hrakti sérstaklega þá venjulegu blekkingu sjálfstæðismanna, að dýrtíðin hefði verið kauphækkununum að kenna. Taldi Gylfi, að höfuðorsakir dýrtíðarinnar hefðu verið lánsfjárþensla bankanna, greiðsluhalli ríkissjóðs, meðan hann var, og svo áhrif frá Keflavíkurflugvelli.“ Þetta getur hann ekki fært sem úrslitaákvörðunarástæðu í þessu sambandi fyrir öðru en fyrir sjálfri kauphækkuninni, enda segir hann: Þið skuluð ekki alltaf vera að skamma verkalýðsfélögin. Þið skuluð líta á það, að atriði, sem stjórnvöldin réðu við sjálf, lánsfjárþenslan, greiðsluhalli á fjárlögum, áhrif flugvallarvinnu, - allt þetta leiddi til þess, að eftirspurnin eftir vinnunni varð svo mikil, að verkalýðsfélögin fengu í raun og veru ekki við neitt ráðið og urðu nauðug og viljug að dansa með. - Þetta er skynsamleg röksemdafærsla, ef hæstv. ráðh. (GÞG) hefði haldið þessu fram, en það var bara alls ekki þetta, sem hann sagði. Hann sagði, að kaupgjaldið hefði ekki haft og hefði ekki þýðingu í þessu sambandi. Hæstv. ráðh. er mjög ánægður á svipinn og brosir, og ég efast ekki um það, að hann af sínum lærdómi komi með einhverja útúrkróka, sem eigi að hagga því, sem ég hef sagt. En sannleikurinn er sá, að heilbrigð skynsemi er oft haldbetri en allt of mikill lærdómur. Þessi atriði, sem hæstv. menntmrh. talaði svo mikið um og taldi ein skipta öllu máli í þessu sambandi, voru einmitt atriði, sem hv. 2. þm. Reykv. (BÓ) hafði ýmis tekið rækilega fram og bent á að hefðu að nokkru leyti leitt til þess ástands, sem hér er um að ræða. Við skulum játa það fúslega, við hér á Íslandi, sem erum um margt áratugi, svo að vægilega sé til orða tekið, á eftir öðrum þjóðum um framkvæmdir, en þó með betri lífskjör almennings en allar eða flestar aðrar þjóðir, að það er mjög skiljanlegt, að við viljum á skönunum tíma fá þær ytri framkvæmdir, þær grundvallarframkvæmdir, sem gera lífið léttara en ella og með meiri menningarblæ, koma okkar þjóðfélagi í sams konar horf og er annars staðar, og þetta verður til þess, að hvaða ríkisstj. sem er, sem vill beita sér fyrir framförum, verður auðvitað alltaf í miklum vanda um að halda þarna því rétta jafnvægi. En hlutdrægnin, hlutdrægnin, og ég endurtek: hlutdrægnin í grg. hæstv. menntmrh. kemur fram í því, þegar hann vill nú í þessu sambandi leggja áherzluna á, að þarna sé aðallega að kenna lánsfjárþenslu bankanna, en segir: Ja, síðustu fimm ár er þarna alls ekki að kenna greiðsluhalla fjárlaga. - Það er sennilega þau fimm ár, sem Eysteinn Jónsson er búinn að undirbúa Hræðslubandalagið með þessum hv. þm., og þar af leiðandi er fjármálastjórn hans góð þau ár, þótt hún hafi ekki verið jafngóð áður. En sé það nú svo, að bankarnir hafi lánað of mikið, var þá ekki fyrir fjmrh., sem hefur jafnmikil áhrif á allt fjárlagskerfið, nauðsynlegt að leggja þeim mun meira fyrir af ríkisfé til þess að standa á móti of mikilli útþenslu? Það er auðvitað óhagganlegt, að fjmrh. (EystJ) er einn af þeim, sem langsamlega mestu geta ráðið um það, hvort fjárhagsjafnvægi helzt í landinu eða ekki. Ég tel, að fjmrh. hafi um margt í því gert vel, og ég tel, að það, sem mistekizt hefur, sé ekki svo mikið honum að kenna sem þeim þjóðaranda, sem hér ríkir. En talið um það stundum í fjármálatíðindum Landsbankans, sem hefur verið prentað upp í Tímanum æ ofan í æ, að það hafi verið staðið á móti útþenslunni með hinum mikla greiðsluafgangi ríkissjóðs, verður allt blekking, þegar haft er í huga, að öllum þessum peningum er jafnað út í árslokin, þannig að það er rétt hjá stjórnarandstöðunni fyrrverandi, sem hún hefur haldið fram sem gagnrýni á þá fjármálastefnu, sem fylgt hefur verið, að fjmrh. hefur í raun og veru ekki tekið nema tiltölulega lítinn hluta af ríkisútgjöldunum inn á fjárlög hverju sinni, - hann hefur auðvitað tekið meginhluta þeirra, en hann hefur látið vera eftir annars vegar mikinn afgang, sem hann hlaut að sjá fyrir að mundi myndast, og hins vegar ýmsar þarfir, sem varð að sjá fyrir, en þingið var ekki látið taka ákvörðun um fyrr en á eftir, vegna þess að með því móti gat sá, sem hafði megináhrifin á afgreiðslu fjárlaganna, hæstv. fjmrh., ráðið meiru um það, hvernig stundum allt upp undir 1/5 af tekjum ríkissjóðs var varið, heldur en hefði verið, ef fjárlögin hefðu verið sæmilega hóflega áætluð og Alþingi í raun og veru fyrir fram verið látið taka ákvörðun um það, til hvers ríkistekjurnar áttu að ganga. Þetta er mál fyrir sig. En niðurstaðan hefur orðið sú, að greiðsluafgangurinn, þessi sem alltaf er verið að tala um að rétti við fjármálakerfið í landinu, hefur í raun og veru aldrei verið til. En ef bankarnir gerðu sig seka um það að lána of mikið og fjmrh. sá hættuna, þá hlaut auðvitað skylda hans að vera sú að halda þessum greiðsluafgangi eftir, en ekki verja honum til þeirra mjög þörfu hluta, sem ég og aðrir höfum gert kröfu til að honum væri varið til. Þess vegna er það auðvitað allt of barnalegt til þess, að jafnskýr maður og hæstv. menntmrh. geti borið það hér fram, að ætla að taka fjmrh., þann sem hefur fjármálastjórnina að meginhluta í sinni hendi, úr ábyrgð á því, ef hér hefur verið misgert, og ég segi: ef hér hefur verið misgert. Alveg eins er það auðvitað alger firra, þegar hæstv. félmrh. er að tala um og gera lítið úr þeim þrýstingi, sem í þessu efni hafi skapazt frá flugvallarvinnunni. Það er vitað mál og var hvað eftir annað deilumál innan fyrrv. ríkisstj., að hæstv. þáv. utanrrh., sem hafði í þessu fullkomið vald, gætti þess alls ekki eins og skyldi að láta ekki of marga Íslendinga vinna á Keflavíkurflugvelli. Þar mátti ekki einn einasti Íslendingur vinna nema með samþykki utanrrh., og utanrrh. hafði það í sinni hendi að hafa á þessu fullan hemil, þannig að þetta gæti orðið efnahagslífinu sem eins konar varasjóður, sem hægt væri að láta menn vinna við, ef þeir hefðu ekki vinnu annars staðar, en ekki verða til þess að soga vinnuaflið frá öðru. Þetta er auðvitað áreiðanlega ekki persónuleg ávirðing hæstv. fyrrv. utanrrh. Það var stefna Framsfl., sem þessu réð, vegna þess að þeir vildu láta sem allra fæsta erlenda verkamenn vera hér og treina varnarliðsframkvæmdina sem mest handa Íslendingum. Þetta eru rök fyrir sig, en þetta varð til þess, að sú þensla, sem hæstv. menntmrh. var nú að reyna að kenna öðrum en núv. stjórnarflokkum, skapaðist m. a. frá Keflavíkurflugvelli. Ef menn vilja segja, að þessi atriði hafi valdið nokkru um kauphækkunina, þá verður auðvitað að taka þau öll til, og ef við viljum komast til botns í þessu vandamáli, þá verðum við ærlega og heiðarlega að gera okkur grein fyrir, hversu mikið hvert um sig hefur þarna að segja. En við vitum líka, að út af fyrir sig er verðbólga og örðugleikar af verðbólgu ekkert sérstakt íslenzkt fyrirbæri. Það má segja, að það sé allsherjar fyrirbæri um allan hinn vestræna heim, þar sem er verið með örar framkvæmdir og þar sem menn, án þess að beita heraflinu og kúguninni, sem kommúnistar gera, telja stolt sitt að forðast atvinnuleysið, sem var tíðkanlegt í þessum löndum fyrir 1939. Nú eftir á eru hagfræðingarnir búnir að finna út, að sá, sem hafi átt mesta ábyrgð á atvinnuleysinu á árunum 1927–39, hafi verið aðalbankastjóri Englandsbanka, vegna þess að hann hafi haldið of mikið í lánveitingar. Það er sama stefnan og hæstv. menntmrh. segir nú, að það eigi umfram allt að halda jafnvægi og bankarnir verði að fara svo varlega í sínum útlánum, að þetta jafnvægi haldist, að yfirboð sé ekki gert í vinnuna. Ég hef sagt áður, og ég segi það enn: Ég vil miklu heldur, að það sé gert yfirboð í vinnuna og verkamaðurinn þurfi að láta ganga á eftir sér, heldur en að verkamaðurinn þurfi að ganga á eftir öðrum um það að fá vinnu, eins og var hér á árunum frá 1934–39. Og einmitt, þrátt fyrir alla galla undanfarinna ára, hefur tekizt þetta allt í senn, að halda fullri vinnu, jafnvel þannig, að stundum hefur kannske þurft að ganga helzt til mikið á eftir verkamanninum, a. m. k. að dómi hæstv. menntmrh. En það hefur líka fram á þennan dag, með þeim fjármálaráðstöfunum, sem fyrrv. ríkisstjórnir hafa gert, tekizt að forða því hruni, sem hæstv. forsrh, hefur alltaf sagt frá 1942, að hann hætti að vera forsrh. þá, að væri á næsta leiti. Það hefur tekizt að forða þessu. Og ég segi: Ég á enga betri ósk til hæstv. núv. ríkisstj. heldur en að henni takist að forða hruninu, en að hún fari ekki of mikið eftir þeim kenningum, sem hæstv. menntmrh, hélt hér fram í gær og færðar yfir í mennskra manna mál eru þær, að hann vill fá hæfilegt atvinnuleysi, til þess að kaupgjaldið hækki ekki um of. Ég segi: Það er miklu betra að halda fullri vinnu, jafnvel fara dálítið óvarlega í lánveitingum, í fjárveitingum, í Keflavíkurvinnu, hvað við viljum segja, halda fullri vinnu, halda fullum framkvæmdum, og gera svo ráðstafanir aðrar á eftir, til þess að ekki keyri sig allt um koll, heldur en að halda jafnvæginu með sultarólinni á fólkinu, en það var sá boðskapur, sem hæstv. menntmrh. gerði sig að talsmanni fyrir hér í gær. Og hann skal ekki komast upp með að segja, að það sé rangfært, vegna þess að ég skora eingöngu á alla þá, sem efast um réttan skilning minn á hans orðum, að lesa hans ræðu og hugleiða þann boðskap, sem hann flutti. Ég tel okkur ekki hafa neinn ávinning af því hér að vera að leggja annað inn í ummæli andstæðinganna en í þeim felst, það kemur í ljós, ef ummælin eru rangfærð, en menn verða þá líka að hafa kjark til þess að hugsa hverja hugsun til enda og gera grein fyrir því, hvað fyrir þeim í raun og veru vakir. Ég efast sem sagt ekki um það, að út frá stranghagfræðilegu sjónarmiði og með þetta fullkomna jafnvægi í huga sé hægt að benda á ýmsar veilur, sem hér hafa verið að undanförnu. En ég segi: Okkur Íslendingum hefðu ekki orðið þær veilur hættulegri en öðrum vestrænum þjóðum, ef hér hefði ekki komið annað alveg sérstakt fyrirbæri til, sem engin önnur vestræn þjóð á við að búa í sama mæli, og það er, að verkalýðsfélögin eru að verulegu leyti og á þeim stöðum, sem úrslitaþýðingu hafa, undir stjórn manna, sem, eins og ég segi aftur, ég er sannfærður um að vakir allt það bezta fyrir í raun og veru, - alveg eins og ég er sannfærður um það, að hæstv. forsrh. efast ekki um það, að hann sé sjálfkjörinn frelsari íslenzku þjóðarinnar, alveg á sama hátt efast ég ekki um það, að hæstv. forseti þessarar deildar og hans flokksbræður eru sannfærðir um það, að þeirra málstaður sé réttur. En þeir bara segja: Til þess að ná okkar mikla takmarki verðum við að horfa langt yfir skammt, þá verður að beita verkalýðshreyfingunni meðan íhaldsöflin hafa völdin, ekki út frá því smáborgaralega sjónarmiði, hvort maður hafi betra ofan í sig í dag eða á morgun, heldur við það að ná því stóra marki, og það er að grafa undan auðvaldsfyrirkomulaginu, það er að koma á sams konar sæluríki og nú er í Póllandi og Ungverjalandi. Þessir menn auðvitað vildu ekki koma slíkum hörmungum á, en það bara leiðir af þeirra stjórnarstefnu, að þannig endar sá leikur. Það er þetta, að þeir hafa sett sín pólitísku yfirráð, sína pólitísku valdabaráttu hærra en hagsmunabaráttu verkalýðsins hverju sinni, sem gerir það, að verkalýðshreyfingunni hefur undanfarin ár verið beitt í annarlegum tilgangi, með annað í huga en þá hagsmunabaráttu, sem miðast eingöngu við bætt launakjör, enda munum við ósköp vel eftir því t. d. frá árinu 1942, þegar kommúnistar voru, - hvað eigum við að segja, hreinskilnari í tali en þeir eru orðnir síðan, þegar jafnágæt kona eins og þingmaðurinn, sem síðar varð, Katrín Thoroddsen, gerði gabb að Óla Skans dansi Alþýðuflokksins, sem hún taldi vera þetta, að vera að leitast við að bæta kjör fólksins með umbótum í stað þess að fylgja hinni kommúnistísku stefnu, sem telur, að umbæturnar út af fyrir sig séu oft og tíðum til hins verra, en ekki til hins betra, þær séu til þess að blinda fólkið fyrir því nauðsynlega, en ekki til þess að vera því sú hvatning, sem þarf til að veita því illa, sem þeir telja núverandi þjóðskipulag vera. Það, sem við komumst aldrei hjá, er það, að úrslitum hefur ráðið varðandi verðbólguna, varðandi fjárhagsástandið, að þeir menn, sem þessa kommúnistísku skoðun hafa, þessa sannfæringu hafa, trúa þessu eflaust af heilum hug. Þeir hafa notað völdin í samræmi við þessa kenningu, og það hefur gert það að verkum, að allar ráðstafanir, sem gerðar hafa verið, gerðardómslögin, sem hæstv. núverandi forsrh. beitti sér fyrir, dýrtíðarlögin, sem ég var með Stefáni Jóh. Stefánssyni og hæstv. núverandi félmrh. í forustu um, gengislækkunarlögin, sem hæstv. forsrh., hæstv. fjmrh. og ég og ýmsir fleiri góðir menn voru með, - að allt þetta hefur dugað skamma hríð, þetta hefur allt verið gert af valdhöfunum í beztu sannfæringu, vegna þess að það væri nauðsynlegt. Það sannar út af fyrir sig ekki, að það hafi verið heppilegt. Það er t. d. enginn vafi á því, eftir á séð, að gerðardómslögin, sem ég á sínum tíma var með, voru mjög misráðin. En þetta hefur allt verið gert í heiðarlegri og einlægri viðleitni til að forðast vanda, sem ella mundi skapast í þjóðfélaginu, ekki eins og hæstv. forsrh. segir, að allt fjármálalífið sé helsjúkt og allt sé hér á heljarþröm. Auðvitað lifir þjóðin þetta allt af sér og hristir af sér á nokkru árabili, ef menn hafa kjark og þor til þess að horfast í augu við staðreyndirnar og skera á meinsemdina, þar sem hún er, ekki með valdi eða ofbeldi, heldur með einlægri og þrotlausri vinnu, útskýringu hins sanna samhengis efnahagslífsins fyrir þjóðinni. Hingað til hafa kommúnistar ætíð haldið þessu fram: Það eru allir aðrir en launþegarnir, sem hér bera sökina. Kaupið lækkar af sjálfu sér, ef verðlagið lækkar. - Nú fá kommúnistarnir færi á því að komast til valda. Þeir hafa mikið hlutverk að vinna fyrir sinn alheimsflokk. Þeim er sagt að kaupa sig inn í ríkisstj. íslenzku til þess að ráða utanríkismálunum, þó að þeir þurfi að borga hátt verð fyrir, og verðið, sem þeir borga, er að setja, að vísu aðeins til bráðabirgða, en þó til bráðabirgða, löggjöf, sem kollsteypir öllum þeirra fyrri kenningum um orsakir verðbólgunnar, löggjöf, sem eins og hæstv. félmrh. sagði byggist á því, að fyrst er kaupið stöðvað, til þess að hæstv. ráðh. geti svo farið til annarra og eiginlega bónarveg að þeim, að þeir verði ekki allt of ósanngjarnir í sínum kröfum. Ég segi : Ég vonast til þess, að þessi löggjöf beri sinn tilætlaða árangur og að ráðstafanir, sem gerðar verði síðar, verði haldgóðar, ég hef ekki hugmynd um það, enda ber ég auðvitað takmarkað traust til þessarar stjórnar, en ég vona, að þær ráðstafanir verði haldgóðar, því þó að þjóðfélagið muni ekki farast, þó að þær fari út um þúfur, þá væri það auðvitað þægilegra, að þessir menn, sem bölinu hafa komið af stað, lækni það sjálfir. En hvað sem um það verður, þá mega þessir menn vera sannfærðir um það, að þetta fordæmi, sem þeir nú hafa gefið með lögbindingu, er sú játning á öllum þeirra fyrri yfirsjónum, sem þeim mun seint úr minni falla og þeir verða áreiðanlega oft minntir á. Og ég óska þess, að það þurfi ekki framar að beita valdi eða lögbindingu, heldur sannfærist allur almenningur, svo sem hann mun gera áður en yfir lýkur, ekki sízt af þeirri algeru stefnubreytingu, sem hér hefur átt sér stað, um, að honum er sjálfum fyrir beztu að taka aldrei hærra kaup eða heimta til sín meiri hlut af þjóðartekjunum en efnahagslífið í raun og veru stendur undir, vegna þess að ef meira er krafizt, þá er það sjálfsblekking, sem engum verður til góðs, heldur öllum til ills. Það er þessi játning, sem kommúnistar hafa aldrei fengizt til þess að gefa fyrr en nú, sem þeir gáfu með setningu þessara laga, og hafi þeir þökk fyrir.



Herra forseti. Ég ætla að gera lítils háttar grein fyrir verðlagningu landbúnaðarafurða vegna blekkinga, sem voru bornar hér fram af hv. 1. þm. Rang. En áður en ég vík að því, ætla ég að leyfa mér að fara örfáum orðum um önnur efni vegna ræðu hv. 1. þm. Reykv. Það er sannast að segja orðið dálítið einkennilegt að eiga orðastað við menn um stjórnmál, þegar bersýnilega er ekki treyst á það fyrst og fremst, heldur það atriði algerlega látið engu skipta, hvort sagt er satt um málefni eða ekki. Það eru að vísu til ýmsar sögur um það, hvernig er hægt að endurtaka lygi þannig, að henni verði trúað, og það er til bréf í safni einu hér á landi frá stjórnmálamanni, sem var uppi stuttu eftir aldamótin og skrifaði einum af flokksbræðrum sínum og sagði, að hann yrði að læra það, að lygin væri jafnnothæf og sannleikurinn, aðeins ef hún væri nægilega oft sögð, þá tryðu menn henni eins og sannleikanum, og hún væri þess vegna jafngott vopn og sannleikurinn. Það er ómögulegt annað en að láta sér detta það í hug, að hv. 1. þm. Reykv. lifi eftir þessari reglu. Það er búið að skrökva því í Morgunblaðinu hvað eftir annað, - og sennilega, eftir því sem hann talar nú, þessi hv. þm., þá stendur hann að þessum ósannindum, - að það hafi ekki verið samþykki verkalýðssamtakanna og bændasamtakanna fyrir þeim lögum, sem hér voru sett. Hvað eftir annað er búið að lýsa þessu yfir, og enn kemur 1. þm. Reykv. hér fram og heldur því fram, að svo sé. Þetta er þvert ofan í allar staðreyndir og sannanir, bein ósannindi. Stjórn Alþýðusambands Íslands var spurð, stjórnir allra verkalýðsfélaganna í Reykjavík voru spurðar, og stjórnir fjórðungssambanda verkalýðssamtakanna voru spurðar. Þetta gengur svo langt, að það eru að koma samþykktir frá sumum félögum úti um land, sem betur fer, þar sem þessi ósannindi Morgunblaðsins eru blátt áfram vítt og þau ósannindi, sem voru borin fram núna hér í þingsölunum, og a. m. k. sá ég eina samþykkt núna nýlega, þar sem er sagt, að þeir víti það, að því skuli vera haldið fram, að ekki hafi verið sótt samþykki til verkalýðsfélaganna, þegar þessi löggjöf hafi verið sett, því að það hafi vissulega verið gert á allan þann hátt, sem hugsanlegt var að gera með stuttum fyrirvara, þegar sett voru brbl. Þau eru svo furðuleg, þessi ósannindi, að á sama tíma og Morgunblaðið heldur því fram, að þessa samþykkis hafi ekki verið leitað, birtir það frétt á öðrum stað í blaðinu, þar sem skýrt er frá fundum í verkalýðsfélögum, sem hafi verið haldnir, og skýrir frá andstöðunni gegn því, að þessi lög voru sett, þ. e. andstöðu, sem Sjálfstfl. hafði skipulagt á nokkrum stöðum. M. ö. o.: Það er skýrt frá því í frétt, að fundir hafi verið haldnir til að leita samþykkis, sem á öðrum stað í blaðinu segir að alls ekki hafi verið leitað eftir. Ég beið hvorki meira né minna en hálfan annan dag, vegna þess að það þurfti að ná sambandi við framleiðsluráð landbúnaðarins, en í framleiðsluráði er stjórn stéttarsamtaka bænda. Það náðist í hvern einasta mann nema einn bónda austur á landi. Og það liggja fyrir tvær yfirlýsingar frá formanni framleiðsluráðs, opinberar, í blöðum, um, að það hafi verið leitað til framleiðsluráðs landbúnaðarins í þessu efni. Það er þess vegna orðin nokkuð einkennileg málfærsla, þegar þarf að standa í öðru eins og þessu, en þessi málfærsla er auðsjáanlega byggð á því að endurtaka ósannindin nægilega oft. Hér er komin fram önnur kenning, sem er jafneinkennileg. Ég skal ekki fara mörgum orðum um hana. Það er vitað mál, að okkar atvinnulíf og fjármálakerfið, eins og við oft orðum það, er vitanlega helsjúkt. Það getur enginn maður breytt þeirri staðreynd heldur. Ef ekki er gripið í taumana, þá er bersýnilegt, hvernig fer. Nú á að búa til úr þessu eina blekkinguna. Og það er þess vert að benda á það, hvernig á að búa blekkinguna til. Jú, fjármálakerfið, það orð er ákaflega skylt orðinu fjármálaráðherra. Hér á að búa til nýja blekkingu, hún er endurtekin í öllum blöðum stjórnarandstöðunnar hvað eftir annað: fjármálakerfi þjóðarinnar sé spillt, það er fjármálaráðherra að kenna. Nú vitna ég til þess, og það hygg ég að allir þm. úr fyrrv. stj. kannist við, að það er búið að gefa hér út tvö hagfræðingaálit, eitt á seinasta ári og annað álit nokkru áður, af öðrum aðilum. Þess vegna liggur fyrir bæði frá útlendum aðilum og innlendum aðilum grg. um þetta atriði. Einasta - takið eftir því - einasta grein fjármálakerfisins íslenzka, sem er talin vera í lagi þessi ár, er meðferð ríkissjóðs, meðferð fjárlaganna og framkvæmd. En vegna þess að orðið fjármálakerfi, þ. e. a. s. atvinnulíf og það, sem þar er í kring, er skylt, þá á með endurtekningum að reyna að búa til þá villu, að það sé fjmrh., sem hafi fari þannig að ráði sínu, þó að það sé m. a. þannig, að í leyniplaggi fyrrv. forsrh. og þeirra hagfræðinga, sem hann sjálfur nefndi til, er tekið beinlínis fram, að það eina, sem ekki hafi valdið dýrtíð, eyðileggingu á fjármálakerfinu, sé það, hvernig farið hafi verið með fjárlögin. Þetta liggur fyrir. En svo kemur 1. þm. Reykv. hér, og þið heyrðuð ræðu hans. Þetta er málfærslan. Og svo er málfærslan að öðru leyti eftir þessu. Maðurinn, sem stóð hér og sagði: Ég vona, að þær hörmungar hendi aldrei Ísland, eins og það var statt þá, að það þurfi á ölmusu að halda - kemur hér og segir við mig: Ég hef sagt, að það horfði þannig með fjármálin, að það liti út fyrir, að það væri verið að fara með allt norður og niður - eða eitthvað á þá leið. Og hvers vegna fór það ekki? Vegna þess að það var þegin ölmusa, - annars hefði það farið það, - og sú ölmusa þegin í stærri stíl en a. m. k. hann hefur dreymt um þá og nokkurn hefur dreymt um þá - og hvað eftir annað og í alls konar myndum. Það er ekki ástæða til að rekja það nánar, en það er ekki hægt að komast hjá því að minna á það, þegar svona er talað. Og hann minnist hér á Keflavíkurflugvöll. Jú, það var fækkað um 1000 á Keflavíkurflugvelli frá því, að hann stjórnaði. Það, sem hefur farið hér með fjármálakerfið, er vitanlega, eins og hagfræðingarnir sýna fram á, ekki fjmrh. og hans stjórn á fjármálunum, heldur alveg þvert á móti fjárfesting og ýmislegt annað, þar sem ráðherrar Sjálfstfl. hafa haft yfirráð. Ég er ekki að letja í því efni, að farið sé eins hratt og hægt er í öllum framkvæmdum. En í allri hógværð vil ég, þegar hv. 1. þm. Reykv. talar á þessa leið, bara minna á þetta: Það fyrsta, sem ég tek við, þegar ég kem að framkvæmdum í rafmagnsmálum, er það, að það vantar 18–23 milljónir til þess að framkvæma það, sem ríkisstj. er búin að lofa, og ekki einn einasti eyrir til að framkvæma það. Það er farið til bankanna, og þá er um leið svarað hv. 1. þm. Rang., sem segir, að bankarnir hafi tæmzt vegna þess, að fólkið hafi ekki tiltrú á núverandi ríkisstj., - það er farið til bankanna og kallað á þá. Sama sagan þar: allt tómt. Hægt að lýsa því hér yfir opinberlega, sem þeir sögðu á þeim fundi allir, fulltrúar frá öllum bönkunum, að það væri búið að lána óeðlilega mikið og raunar óleyfilega mikið og engir peningar til í nokkur útlán, þegar þeir voru beðnir um fjármuni til þess að standa undir rafmagnsframkvæmdunum. Sementsverksmiðjan: Seinasti eyririnn virðist hafa verið borgaður, sem ríkisstj. hafði yfir að ráða til framkvæmda í þeim málum, dagana áður en hún fór frá völdum, því að þegar ríkisstj. tók við, heimtuðu verkamennirnir greiðslu, og þá var ekkert til þess að greiða þeim kaup, allt búið að tæma þar. Í íbúðarhúsasjóðnum voru til lán í milli 30 og 40 íbúðir, en 1600–1700 manns biðu, þegar ríkisstj. fór frá völdum, eftir því að fá lán. Framleiðslusjóður: Jú, hann hafði verið settur á stofn, en án þess að sjá fyrir auknum tekjum í framleiðslusjóð var norðanlandssíldinni bætt á framleiðslusjóð með hækkun á sunnanlandssíldinni, hækkun á karfa, hækkun á fiskverði til togara og fleira. Tómur fiskveiðasjóður, tómir útlánasjóðir landbúnaðarins, án þess að séð hefði verið fyrir nokkrum einasta eyri í þá sjóði. - Gjaldeyrislaust og síversnandi horfur í framleiðslunni, eins og sést á því, að framleiðslusjóður þarf raunverulega að afla tekna, svo að skiptir tugum milljóna, ef ekki eitthvað á annað hundrað milljóna, sem ég þori ekki að segja um á þessu stigi. Þetta er nú að skilja þannig við, að það er ekki furða, þó að hv. 1. þm. Reykv. komi hér upp og belgi sig. Þetta er viðskilnaður til þess að belgja sig út af. Hann var að tala um, að það hefði einhver maður þagað í 25 ár og það hefði verið vel gert. Ég held nú satt að segja, að þeim ráðherrum, sem hafi staðið að þessu, sæmdi bezt að fara eftir þeirri reglu, og sannast að segja hélt ég, að hann ætlaði að fara niður úr ræðustólnum og fara eftir reglunni. En það, sem ég ætlaði að minnast á, - og hefði ekki minnzt ú þetta atriði, nema ég sat hér undir þessum lestri og taldi rétt þess vegna að minna á það, - voru orð hv. 1. þm. Rang. um landbúnaðinn. Það er allt á sömu bókina lært. Hann segir, að það eigi nú að fara að svíkjast að bændum og þeir eigi engan málsvara í ríkisstj., nú eigi að fara að svíkjast að þeim, og nefnir dæmi þess, hvernig að þeim hafi verið svikizt, - allt, eftir því sem nákvæmar upplýsingar liggja fyrir um, allt, eins og ég skal sýna fram á, tómar falsanir. Það er alveg furðulegt, að hv. þm. frá Sjálfstfl. skuli koma hér fram og minna á það, sem gerzt hefur í þessum málum áður. Sannleikurinn er sá, að það, sem hefur kannske staðið í vegi fyrir því meira en nokkuð annað, að hægt hafi verið að koma á stöðvun, er, að það var samið af Framsfl. og Sjálfstfl. um afslátt til þess að stöðva dýrtíðina 1944 um 9.4%, og síðan tók Sjálfstfl. við framkvæmd þeirra mála og lofaði bændum því, lofaði búnaðarþingi því, að kaup skyldi ekki heldur hækka, ef bændurnir fengjust til að samþykkja að gefa eftir 9.4% af þeirri hækkun, sem þeir áttu að fá þá um haustið. Muna hv. þm., hvernig var farið með þetta mál? Það var svikið. Loforðið var svikið. Það er það eina orð, sem því hæfir, og ekkert annað orð. Síðan var haldið áfram með framkomu við bændur í þessum stíl. Félagssamtök þeirra voru heft í fjötra, þeim skipuð stéttarsamtök, sem er einsdæmi í sögu íslenzku bændastéttarinnar fram til þessa og verður vonandi einnig framvegis. Það gleymdist allt í nýsköpunarstjórninni, sem snerti bændur. Það gleymdist að útvega þeim fé til framkvæmda, og sjóðirnir í Búnaðarbankanum voru tómir. Það voru lánaðar svo litlar fjárhæðir þar út, að ef þær eru nefndar, þá trúir því enginn, að slíkt skyldi geta átt sér stað. Ég held satt að segja, að hv. þm. hefði ekki átt að minna á þetta, því að það liggur alveg ljóst fyrir, að eftir að Framsfl. kom í ríkisstj. 1947, voru þvingaðar fram þær framkvæmdir fyrir landbúnaðinn, sem hafa orðið síðan, og hattar alveg greinilega fyrir frá því, sem var, meðan Sjálfstfl. fór með völd án þátttöku Framsfl. En svo kem ég að því atriði, sem ég ætla að leiðrétta. Það er þá fyrst, að hv. þm. tekur hér í ræðu sinni sem gefið mál, - og verð ég að biðja þm. afsökunar á því, að þetta er leiðindastagl, en ég verð að fara í gegnum það, vegna þess að hér eru bornar fram blekkingar, sem er ekki rétt að ganga fram hjá, - hann tekur þá fyrst sem gefið, að 13 kg dilkur, segir hann, með leyfi hæstv, forseta, „hann er greiddur núna nákvæmlega 289.85 kr., en ætti að vera með 8.2% hækkun frá því í fyrra kr. 298.40. Hér vantar 3.3%, til þess að bændur fái þessa 8.2% hækkun: Fyrst verður að minnast á það, sem að vísu er þó víst flestum þm. ljóst, að bændur áttu í haust inni hækkun, sem nam 8.2%. Þeir áttu að fá hækkun á landbúnaðarvörur 8.2% samkv. vísitölu 178. Verkamennirnir féllu frá 6 stigum. Vísitalan var komin upp í 184, og eftir að þeir féllu frá kauphækkun samkv. þessum stigum, ættu bændur raunverulega ekki rétt á hækkun á landbúnaðarvörum fyrir kauphækkun, sem ekki hafði átt sér stað, vegna þess að landbúnaðarverðið á að hækka á eftir. En til þess að vera viss um, að þessi lögskýring væri eðlileg og réttmæt, var leitað þeirra samþykkis fyrir því, og þeir töldu það vitanlega í alla staði eðlilegt, eins og hefur komið áður fram.  Í fyrsta lagi er þá það, að hann veit ekkert um þetta verð. Það veit enginn núna um það á Íslandi, hvað verður verð á dilk með 13 kg kroppþunga. Þar eru fjöldamargir liðir enn þá óreiknaðir, þannig að hann getur undir engum kringumstæðum gefið sér þessa tölu. Þetta er alveg tvímælalaust samkv. upplýsingum frá þeim aðilum, sem bezt vita. Tala þessi er þess vegna tilbúningur. En síðan heldur hann áfram. „Ég ætla að taka,“ segir hann, „ýmislegar kjöttegundir“ - og tekur alikálfakjöt, svo tekur hann aðra tegund af nautakjöti, svo tekur hann í þriðja lagi enn eina tegund af nautgripakjöti. Síðan tekur hann kýrkjöt, alikálfakjöt af ungkálfum og folaldakjöt, tekur þetta og reiknar hvert dæmi fyrir sig og telur sig sýna fram á, að með verðlagningu á þessum vörum sé ekki náð verðhækkuninni 8.4%. En hann skýrir ekki frá annarri staðreynd, sem hann hlýtur þó að vita um, og þessi staðreynd er sú, að við verðlagninguna miðar framleiðsluráð við það að geta náð sem beztum árangri fyrir bændur, beztu verðlagi fyrir afurðir þeirra í heild, og við verðlagninguna 1955 er gert ráð fyrir því, að bændur fái kr. 17.25 fyrir kg af dilkakjöti, en við verðlagninguna í haust er gert ráð fyrir því, að bændur geti fengið kr. 19.05 fyrir kg af dilkakjöti, og þetta er 10.45% hækkun, ekki 8.2%, ég á eftir að koma að, af hvaða ástæðum það er. Ef gert er ráð fyrir 13 kg kroppþunga og farið er eftir verðlagningu grundvallarins, þá hefðu bændur átt að fá 285 kr. fyrir dilkinn í fyrra, en ættu að geta fengið núna 312 kr. Þetta er 9.4% hækkun. Sá liður grundvallarins, sem er afurðir af nautgripum, afurðirnar teknar í heild, var í fyrra 53975 kr., en er nú, eftir að verðlagningu lauk s. 1. haust, 58421 kr. Þessi hækkun er 4446 kr., eða 8.2%. Þetta er heildarhækkunin á afurðum af nautgripum. En vegna þess að sumar nautgripaafurðirnar hafa selzt illa, einmitt þær, sem hv. 1. þm. Rang. taldi upp, eru þær hækkaðar minna en 8.2%, en þær vörur, sem betur seljast, eru hækkaðar meira og þannig næst jöfnuður, vitanlega algerlega án nokkurra afskipta frá landbrn., því að sjálfsögðu telja bændur sér það hagkvæmt að láta ekki hækkunina koma fram á þeim afurðum, sem hv. 1. þm. Rang. taldi hér upp og þeir eiga talsvert mikið óselt af, en láta hækkunina frekar koma fram meiri á mjólk og dilkakjöti, sem er seljanlegri vara, og jafna þannig metin. Af þessu getið þið séð, að annaðhvort er hér um þá stórkostlegustu vanþekkingu að ræða hjá manni, sem fæst við verzlun á landbúnaðarafurðum, eða um beinar falsanir. Hann hlýtur að gera sér það ljóst, að þessar vörur, sem hann telur upp, eru verðlagðar lægra og það með ráði framleiðsluráðsins eins að sjálfsögðu, vegna þess að af þeim liggur talsvert fyrir og þær eru minna seljanlegar, en verðhækkuninni hins vegar náð nokkru meiri til jöfnunar á þeim vörum, sem eru betur seljanlegar. Það er nú eiginlega auðsætt, að hv. þm. gerir sér ljóst, að hann fer hér með blekkingar, kemur fram í ræðu hans, að það er næstum því, að liggi fyrir sannanir, með leyfi hæstv. forseta: Mér kæmi það ekkert á óvart, segir þm., þó að þeir ætli að reyna að klína því, þ. e. framsóknarmennirnir, á framleiðsluráð, að ekki hefur verið betur gert en nú, eftir að hafa þó sett lög, sem hér er verið að ræða, um að taka réttinn af framleiðsluráðinu. Hér gerir þm. auðsjáanlega ráð fyrir því, að það verði sagt, sem hver einasta ríkisstj. hlýtur að segja og getur ekkert annað sagt: Framleiðsluráðið ræður þessum málum, án þess að landbúnaðarráðherra geti gripið fram fyrir hendurnar á ráðinu á nokkurn hátt. Það hefur ráðin sjálft að landslögum eftir ákveðnum reglum, og það verður ekki gripið fram fyrir hendurnar á því, enda hefur það ekki verið reynt. Hvers vegna slær hv. þm. þennan varnagla? Hann slær hann vegna þess, að hann veit, að það hlýtur hver einasta stjórn að segja þetta, vegna þess að þetta er staðreyndin. En svo þykir honum þetta ekki nægilegt, því að hann segir: Ég er alveg sannfærður um það, og ég þekki marga menn í framleiðsluráði, að þeir eru ekki ánægðir með þessar framkvæmdir, og þetta getur ekki verið framkvæmt svona nema vegna þvingunar frá hæstv. ríkisstj. - Hitt dugir ekki, því að hann veit, að það er auðvelt að svara því, eins og ég hef gert. Það er framleiðsluráðið, sem ræður. En þá ætlar hann að halda því fram, að það hafi komið einhver þvingun - og hvaðan hefur hún komið? Hún hefur komið frá ríkisstj. Vill ekki hv. þm., næst þegar hann talar, gera svo vel að koma fram með sannanir um þessar glósur? Vill hann ekki gera það - ellegar heita minni maður fyrir allt saman? Það er bersýnilegt, að hann kemur fram hér, tekur hér vörur, sem framleiðsluráðið telur sér ekki rétt og ekki fært vegna hagsmuna bænda að hækka, minnist síðan ekki á vörurnar mjólk og kjöt, sem hækka meira til þess að jafna metin, og ætlar svo að reyna að koma því á landbrh., að hann hafi beitt framleiðsluráðið þvingun. Fyrst er sjálft efni málsins falsað, því að það eru vitanlega hreinar blekkingar að taka sumar af vörunum, en minnast ekki á aðrar, - og síðan reynt að koma því þannig fyrir, eins og ég hef hér lesið. Nú skora ég á hann að koma fram með sannanir fyrir sínum glósum.

Já, já.

Það er gott, það kemur sennilega næst, og þá skulum við talast betur við.



Herra forseti. Það er nú fremur kátbroslegt að sjá hv. 1. þm. Reykv. (BBen) gerast hér á Alþingi talsmann fyrir verkalýðssamtökin í landinu og kvarta undan því sáran, hve núv. ríkisstj. leiki verkalýðssamtökin og verkalýð landsins grátt. Og lítið gerist þetta betra, þó að í hóp með hv. 1. þm. Reykv. sláist 2. þm. Reykv. (BÓ) og kvarti fyrir hönd verkamanna undan illri meðferð í sambandi við þessa lagasetningu. Það verður að segjast eins og er, að það er alveg furðulegt, að fulltrúar þess flokks, sem staðið hefur í fararbroddi fyrir þeim aðgerðum varðandi hagsmunamál verkamanna á undanförnum árum, sem Sjálfstfl. hefur gert, skuli leyfa sér að tala um þessi mál eins og þeir hafa gert í þessum umr. Ég vildi gjarnan víkja hér að nokkrum atriðum, sem varða efnishlið málsins, þó að ég hljóti að leiða hjá mér mikið af því langa karpi, sem fram hefur komið hjá þm. Sjálfstfl. varðandi málið almennt. Uppistöðuatriði í ræðu Bjarna Benediktssonar, hv. 1. þm. Reykv., var að hamra á því, að með setningu brbl. hefðu kommúnistar, eins og hann orðaði það, gengið inn á það meginsjónarmið sjálfstæðismanna, að kaupgjald verkamanna væri orsökin að erfiðleikunum í efnahagsmálum landsins og að það þyrfti því að grípa til kaupbindingar, og síðan bollalagði hann nokkuð um það, hvað hefði komið til, að kommúnistar hefðu nú í verkalýðssamtökunum gengið inn á þetta sjónarmið, sem þeir fram til þessa hefðu alltaf neitað. Að vísu hvarf hv. 1. þm. Reykv. frá þessari kenningu að mestu síðar í ræðunni, eins og ég skal koma að síðar, því að þá hafði hann raunverulega snúið þessu öllu við. Hann hefur ekki áttað sig á því sýnilega, eftir því sem hann hagar máli sínu, hvað það var, sem raunverulega var að gerast frá hálfu verkamanna í sambandi við þessa lagasetningu. Þegar forustumenn verkalýðssamtakanna samþykktu það á sínum tíma að falla frá kauphækkun, sem nam 6 vísitölustigum og átti að taka gildi 1. sept., voru þeir þá að samþ. kauplækkun, sem 6 vísitölustigum nam? Ja, það virðist Bjarni Benediktsson halda, og það er vitanlega út frá þessari meginforsendu, að það hefur verið kenning sjálfstæðismanna og er kenning þeirra enn í dag, að það þurfi að lækka kaup verkamanna, t. d. um sex stig, það þurfi að lækka kaup verkamanna um eitthvað ákveðið, og þá muni allt taka að lagast í efnahagsmálum landsins. En í augum verkamanna horfa þessi mál þannig við, að þeir hafa tryggt sér með samningum á hinum ýmsu tímum að fá hækkað kaup á móti hækkandi verðlagi. Þeir hafa reynt með samningum sínum að tryggja sér það eftir ýmsum leiðum, að kaupmáttur þeirra launa héldist sem jafnastur. Og hvað var það, sem verkalýðssamtökin samþykktu í þessu tilfelli? Þau voru ekki að fórna neinum sex stigum í raunverulegu kaupi. Þau voru ekki að samþykkja neina kauplækkun, það er rangt. Þau stóðu frammi fyrir því, að þau gátu samkv. rétti sínum tekið nokkra kauphækkun 1. sept. þ. á., en þau stóðu líka frammi fyrir því, að þessi litla kauphækkun, sem fólst í þessum sex stigum, átti að hverfa að fullu og öllu strax eftir 15 daga. Það lá jafnumsamið eins og þessi sex vísitölustig á borðinu, að nýtt afurðaverð átti að taka gildi á hinum nýju landbúnaðarafurðum, sem áttu að koma á markaðinn eftir 15 daga, og kaupgjaldið hefði ekki hækkað vegna hins nýja afurðaverðs, sem átti að koma um 15.–20. sept. Kaupgjaldið hélzt óbreytt til 1. des., en þá átti að reikna aftur út nýja vísitölu. Það lá líka fyrir jafnumsamið og víst, að ýmsar verðhækkanir lágu á borðinu, eins og hækkun á rafmagnsverði hér í Rvík og stórkostleg hækkun á olíuverði, sem hefði a. m. k. verið komin fram, ef Sjálfstfl. hefði þar ráðið nokkru um. Þessar umsömdu verðhækkanir, sem lágu á borðinu, voru reiknaðar út af forsvarsmönnum verkalýðssamtakanna, og þegar þeir sáu, að sex stiga kauphækkunin, sem hægt var að taka l. sept., var öll upp étin, upp á eyri, eftir 15 daga, þá gerðu þeir samkomulag um að afsala sér þessari kauphækkun með þeim skilyrðum, að þær verðhækkanir, sem voru jafnumsamdar fyrir, skyldu ekki heldur ná fram að ganga, þær verðhækkanir, sem hefðu annars étið kauphækkunina alla upp. Hér var því um gagnkvæma samninga að ræða, sem verkalýðssamtökin í landinu skildu og þau töldu sér hag af, en ekki eins og hinir nýju málsvarar verkalýðssamtakanna í landinu, Bjarni Benediktsson og Björn Ólafsson, telja, að verkalýðurinn hafi á þennan hátt vegna svika kommúnistaforingjanna verið svikinn um kaupgjald. Það var sem sagt ekki í þessu tilfelli hin margrómaða stefna Sjálfstfl. að reyna að lækka kaup verkamanna, að reyna að draga úr kaupmætti þeirra launa, sem hér var verið að framkvæma, heldur hafði tekizt hér að fá samkomulag á milli vinnustéttanna um gagnkvæmar aðgerðir, sem báðum gat orðið að verulegu gagni. Þetta er vitanlega nauðsynlegt fyrir hinn nýja leiðtoga verkamanna, hv. 1. þm. Reykv., að gera sér fyllilega ljóst, ef hann á von á því, að nokkur verkamaður í landinu vilji taka hann sem gildan forustumann, hlýða á hann, þegar hann talar um þessi mál, því að það hefur verið siður forustumanna í verkalýðssamtökunum að meta það alveg raunhæft, miðað við það, sem út úr dæminu kemur hverju sinni, hvað þeirra kaupmætti er fyrir beztu. Þeir hafa t. d. skilið það mætavel, að till. eins og sú, sem Sjálfstfl. stóð að í fyrrv. ríkisstj., till., sem miðaðist við það að samþykkja fyrst hér á Alþingi stórkostlegar álögur, álögur, sem talið er að muni hafa hækkað verðlag í landinu um 230–250 millj. kr. á ári, álögur, sem hlutu að koma út í verðlaginu í landinu, hlutu að hækka verð á svo að segja öllum hlutum, - þeir hafa skilið það, að slík samþykkt, sem kom þessari verðhækkun í gegn, og ráðstöfun, sem svo átti að koma í veg fyrir alla kauphækkun á móti öllum þessum álögum með því að greiða niður tiltekna liði vísitölunnar um 20–30 millj., hlaut vitanlega að þýða skertan kaupmátt launa, þegar allt var tekið til. Það var af þessari ástæðu, sem verkalýðssamtökin sögðu: Ef hin gífurlega verðhækkun á öllum hlutum, sem hlýtur að verða afleiðing af tollahækkununum s. l. vetur, á að framkvæmast þannig að halda vísitölunni fastri með niðurgreiðslu, sem kostar 20–30 millj. kr., af því að niðurgreiðslunni er beint að tilteknum fáum vöruflokkum, þá er þetta hin herfilegasta vísitölufölsun og skerðing á raunverulegum kaupmætti. Af því getum við ekki samþykkt þetta. - En það vakti vitanlega fyrir Sjálfstfl. samkv. hans höfuðkenningu, að galdurinn lægi í því að lækka kaupmáttinn, minnka hið raunverulega kaup verkamanna, þá mundi þetta allt saman lagast. Svo er í sambandi við þessa löggjöf reynt að snúa við staðreyndum með því að segja: Ja, í fyrra tilfellinu neituðu forustumenn verkalýðssamtakanna niðurgreiðslum, en nú geta þeir samþykkt niðurgreiðslu, af því að nú er hún framkvæmd í sambandi við verðlækkunina á landbúnaðarafurðunum. Eins og ég sagði, féllu forustumenn verkalýðssamtakanna frá sex stiga vísitöluhækkuninni gegn því, að tilteknar hækkanir, sem á borðinu lágu, m. a. í sambandi við landbúnaðarafurðir, næðu ekki fram að ganga. Þetta var það, sem sneri að launþegunum sem slíkum. En aftur var svo hitt, að bændur landsins höfðu beðið í langan tíma eftir að fá nokkra kauphækkun sér til handa vegna hins gífurlega hækkandi verðlags, sem verið hafði á öllu árinu, m. a. sem afleiðing af nýju tollunum og nýju sköttunum, sem samþykktir voru upp úr síðustu áramótum. Vitanlega vildu verkalýðssamtökin í landinu ekki standa gegn því, að bændum yrðu greiddar nokkrar uppbætur fyrir allan þann langa tíma, sem þeir hafa þurft að bíða eftir sinni kauphækkun, og það var gengið til samkomulags um það, að sú verðhækkun á landbúnaðarafurðum, sem sanngjarnt væri að gengi í gegn til handa bændum, skyldi verða greidd úr ríkissjóði þennan stutta tíma, og sú greiðsla átti líka að koma þannig fram, að allar landbúnaðarafurðir jafnt skyldu greiddar niður að sama hlutfalli, og þar af leiðandi gat ekki orðið um neina röskun á vísitölugrundvellinum þess vegna að ræða, alveg öfugt við það, sem sjálfstæðismenn höfðu yfirleitt lagt til í sínum tillögum. Þetta var vitanlega ástæðan, að verkalýðssamtökin í landinu sáu, að án þess að skerða kjör launþega gátu þau átt sinn þátt í því að stöðva verðlagið í nokkra mánuði og gefa þannig ríkisstj. kost á því að nota þennan frest til þess að koma að till., sem gætu staðið lengri tíma og þá jafnframt yrðu miðaðar við það, að kaupmáttur launa yrði ekki skertur. En það var ekki aðeins þetta, sem ég hef minnzt á nú, sem lá fyrir hjá verkamönnum, þegar þeir samþykktu þessa lagasetningu. Auk þessa var svo það algera nýmæli, sem Sjálfstfl. hefur aldrei fengizt til viðtals um og er greinilegast nú í þessum umr. að kemur honum verst, en það voru ákvæði um að stöðva allar verðhækkanir á öllum sköpuðum hlutum í landinu þennan sama tíma, að ákveða að halda öllu verðlagi gersamlega föstu. Sjálfstfl. hefur aldrei verið til viðtals um slíka ráðstöfun sem þessa - og af hverju? Vegna þess að aðalumboðsmenn hans og aðalstuðningsmenn hafa átt þarna hlut að máli. Þeir vildu hafa allt laust hjá sér, þeir vildu geta hækkað verðlagið, eftir því sem hagsmunir þeirra buðu þeim hverju sinni. Svo eru þessar gömlu skýringar, sem ganga hér aftur í þessum umræðum, en eru þó orðnar hlægilegar í augum allra landsmanna, að ekki saki að hafa verðlagið í landinu alveg óbundið, vegna þess að verðlagið jafni sig alltaf sjálft, það sé hin frjálsa samkeppni, eins og stundum er sagt, sem haldi verðlaginu öllu í skefjum, enginn þurfi neitt að líta eftir því, því að hin frjálsa samkeppni muni sjá um það, - þó að í rauninni allir landsmenn séu margsinnis búnir að þreifa á því, að meira en í öðru hverju tilfelli verður samkomulag á milli þeirra, sem selja, eða gagnkvæmur samningur um það að halda verðlaginu uppi, en ekki bjóða niður hver fyrir öðrum. Ein ný kenning kom hér fram enn, og hún var vitanlega frá hagfræðingi Sjálfstfl. hér á hv. Alþingi, og það var kenningin um það, að ekki þyrfti neitt að hugsa um verðlagið, það kæmi af sjálfu sér, því að ef maður t. d. bannar allar kauphækkanir, bindur kaupið, þá dettur engum manni í hug að hreyfa verðlagið, vegna þess að það er ekki til nein vaxandi kaupgeta til að taka við hækkandi verðlagi. Það er engu líkara en að menn, sem svona tala, hafi verið fyrir utan hið gangandi líf í kringum þá, að þeir hafi ekki orðið varir við það, hvernig á því tímabili, sem kaupgjald hefur staðið algerlega fast og kyrrt, hafa stórsveiflur getað orðið í verðlaginu þrátt fyrir allt og vitanlega vissum aðilum, vissum mönnum og vissum fyrirtækjum, til stórgróða. Það var líka eins og hv. 2. þm. Reykv. (BÓ) sagði hér, að það, sem vitanlega er verst við þessi lög og er í rauninni óframkvæmanlegt, sagði hann, er sá þáttur löggjafarinnar, sem snýr að því að ákveða, að verðlag allt í landinu skuli standa óbreytt þessa fáu mánuði. Það er auðvitað alveg vitað mál, að í einstaka tilfellum getur það farið svo, að þeir, sem vörur og þjónustu selja, verði að selja með tiltölulega litlum hagnaði af þessum ástæðum þessa fáu mánuði. En þó að það kunni að vera erfitt fyrir þá, er það athyglisvert í þessu, að þeir sömu menn, sem kvarta undan því, að það geti verið erfitt fyrir þá, sem selja vöruna, að geta ekki alltaf fengið allar þær sveiflur borgaðar einhvers staðar frá, sem kunna að verða á markaðsverðinu, telja hið fasta kaupgjald, óbreytt kaupgjald, geta staðið, þó að verðhækkanir verði. Þó að það verði verðhækkun á eftir verðhækkun á vörum, hví skyldi kaupið ekki geta verið bundið? En hvernig á sá, sem selur vöruna, að geta mætt einhverjum áföllum. Hann getur ekki mætt neinu. Þessi hugsanagangur er að vísu ekki nýr. Hann hefur þekkzt áður. En það er ekki líklegt, að þeir menn geti orðið hátt skrifaðir hjá verkalýðssamtökum landsins, sem svona hugsa og svona mæla. Svo koma allar áhyggjurnar af því hjá þessum nýju talsmönnum verkalýðssamtakanna, að ekki hafi verið á eðlilegan hátt leitað eftir samkomulagi og samþykki verkalýðssamtakanna í landinu. Ja, hugsa sér annan eins yfirdrepsskap eins og þann, þegar hv. 1. þm. Reykv. (BBen) og 2. þm. Reykv. (BÓ) koma fram og þykjast vera að kvarta fyrir hönd verkalýðssamtakanna, að það hafi ekki í þessu tilfelli verið leitað nægilega samþykkis þeirra, hér hafi ekki verið lýðræðislega að farið gagnvart þeim. Hvað hafa þeir gert í þessum efnum, þegar þeir hafa verið í stjórn landsins? Hvað gerðu þeir, þegar þeir voru að samþykkja gengislögin? Spurðu þeir verkalýðssamtökin í landinu? Hvað hafa þeir gert, þegar þeir hafa bundið kaupgjaldið fast áður? Hafa þeir spurt verkalýðssamtökin? Og hvernig hafa þeir yfirleitt farið að, þegar þeir hafa verið að greiða niður vísitölu eða hagræða hlutunum fyrir sig launþegum í óhag? Hafa þeir þá leitað samþykkis og ráða verkalýðssamtakanna? En nú, þegar þannig var að farið, að það var ekki aðeins miðstjórn Alþýðusambands Íslands, hin sameiginlegu samtök um allt land, sem voru látin fjalla um málið, áður en löggjöfin var sett, heldur einnig fjórðungssambandið á Vestfjörðum, fjórðungssambandið á Norðurlandi, fjórðungssambandið á Austurlandi eða öll fjórðungssambönd Alþýðusambands Íslands voru spurð og svöruðu öll á einn veg, þá er það ekki að hafa samráð við verkalýðssamtökin í landinu. Þó að boðað væri hér til fundar í Rvík með tveggja sólarhringa fyrirvara, auglýst í blöðum bæjarins og auglýst í útvarpi þjóðarinnar, að haldinn yrði fundur með öllum stjórnarnefndarmönnum verkalýðsfélaganna í Rvík og málið rætt þar, þá var það ekki að hafa samráð við verkalýðssamtökin í landinu. Maður skyldi halda, að þeir menn, sem hafa efni á því að kvarta í þessum efnum, væru menn, sem í þessum efnum hefðu haft hreint mél í pokanum, - en svo vita allir, hvað hið raunverulega er. Nei, það er rétt, sem sagt hefur verið, að það var fullt samkomulag við verkalýðssamtökin í landinu, og þeir aðilar, sem þar gátu helzt talað sem forsvarsmenn, lögðu beint samþykki sitt á þessar ráðstafanir, af því að þeir höfðu sannfært sig um, að þetta væri verkalýðssamtökunum í landinu til gagns. Til þess að sýna, hvernig samræmið er í málflutningi fulltrúa sjálfstæðismanna nú og í athöfnum þeirra áður, er svo það, að hv. 1. þm. Reykv. (BBen) segir í þessum umr., að frumorsökin til vaxandi verðbólgu hafi alltaf verið og sé enn í dag hið háa kaupgjald og sé, eins og hv. 2. þm. Reykv. orðaði það, sú stjórn kommúnista á verkalýðshreyfingunni á undanförnum árum, sem hefur jafnt og þétt miðað að því að spana upp kaupgjald verkamanna. Þetta átti að vera frumorsök þess, að verðbólgan hafi farið vaxandi. En hvað er svo sagt nú í þessum umr., um það leyti sem Bjarni Benediktsson er að verða aðaltalsmaður verkalýðssamtakanna í landinu, til þess að ákæra núv. ríkisstj. fyrir það að standa ekki nægilega vel þar í ístaðinu? Ja, þá segir hann, að það sé vitanlega ekki kaupið eitt, sem ráði hér úrslitum, og það sagði reyndar 2. þm. Reykv. líka, vitanlega sé hér einnig um að ræða og þá kannske miklu meir ofþenslu á vinnumarkaðinum. Það er það, segir Bjarni Benediktsson nú, að fyrrv. utanrrh. sveikst um skyldu sína að láta ekki vinnuna á Keflavíkurflugvelli hafa of mikil áhrif í efnahagskerfi þjóðarinnar. Hann hafði alveg valdið. Hann gat haft þar færri menn. Hann gat dælt minna fjármagni inn í íslenzkt efnahagskerfi í gegnum Keflavíkurflugvöllinn en gert var. Ofþenslan hefði ekki þurft að vera svona mikil. Mig minnir, að ég hafi einhvern tíma haldið þessu fram áður hér á Alþ. og m. a. í umr. við þá fulltrúa Sjálfstfl., að þetta væri ekki minnsta orsökin til þeirra erfiðleika, sem væru hér í efnahagslífi Íslands, hvernig hefði verið haldið á málunum í sambandi við vinnuna á Keflavíkurflugvelli. En nú er það auðvitað Sjálfstfl., sem kemur hér fram og segir, að þetta sé einn gildasti þátturinn í sambandi við þessa erfiðleika. Flokkurinn, sem allt fram að þessu og undanfarna daga hefur hrópað hástöfum út af því, að hin kommúnistíska stefna ríkisstjórnarinnar sé að setja hér allt á vonarvöl, vegna þess að það dragist svo saman vinnan á Keflavíkurflugvelli, nú sé verið að gera þar þúsundir manna atvinnulausar og nú sé verið að stefna afkomu íslenzku þjóðarinnar í hættu, - þetta eru sömu mennirnir sem senda nú sinn málsvara hér inn í Alþingi og benda á það, að það hafi á undanförnum árum verið gert of mikið að því að halda Íslendingum til vinnu á Keflavíkurflugvelli og það hafi verið þaðan dælt óeðlilega miklu fjármagni inn í efnahagslíf okkar og truflaðar þannig aðrar greinar atvinnulífsins. En það er eins og í öðru: Hvað munar Bjarna Benediktsson og Sjálfstfl. um það nú að vera jöfnum höndum með því, að menn haldi áfram að vinna á Keflavíkurflugvelli, að þeim verði ekki sagt þar upp, og svo aftur í hinu orðinu að ásaka aðra fyrir það að hafa ekki sagt nægilega mikið upp á Keflavíkurflugvelli? Þetta er alveg eins og að vera jöfnum höndum að krefjast þess, að kaup verkamanna verði bundið og lækkað, og ásaka aðra fyrir það, að slíkt hefur verið gert með samkomulagi við verkalýðssamtökin um stuttan tíma. Það er vitanlega með öllu rangt, að of hátt kaup verkamanna í landinu hafi verið orsökin til þess, að við höfum átt við ýmsa örðugleika að stríða í okkar efnahagsmálum. Það var heldur ekki verkfallið vorið 1955, sem tryggði verkamönnum 11–13% kauphækkun, sem rak á stað allar þær verðhækkanir, sem hér urðu á því ári og hafa orðið á þessu ári fram undir það, að stöðvunarlögin voru sett. 11% kauphækkun til verkamanna náði því ekki að hækka kaupmátt launa þeirra til jafns við það, sem kaupmáttur launanna hafði verið áður. Verkamenn höfðu dregizt það langt aftur úr öðrum og þeir voru þarna aðeins að reyna að jafna nokkuð bilið. Hins vegar var það, að þessi litla kauphækkun til handa þeim, sem voru lægst launaðir í þjóðfélaginu, var síðan notuð, m. a. af Bjarna Benediktssyni og fyrrv. ríkisstj., á skefjalausan hátt til þess að reyna að framkalla allar þær verðhækkanir á yfirleitt öllum sviðum, sem þeir gátu. Það er sannleikur málsins, að hér voru knúðar fram verðhækkanir, sem engin rök voru fyrir að leyfa, og þetta kom fram á öllum sviðum, m. a. kom þetta fram á þann hátt, að þeir menn, sem harðast höfðu barizt gegn 11% kauphækkun verkamanna, stóðu hér að því á Alþ. nokkrum mánuðum síðar að hækka laun þeirra starfsmanna ríkisins, sem hæst eru launaðir, um 30–44%. Og þegar ég flutti hér till. á Alþ. um það, að laun þeirra fastlaunaðra starfsmanna, sem hæst hafa launin, yrðu ekki hækkuð alveg eins mikið og hér voru gerðar till. um af ríkisstj. þáverandi, þá var slík till. frá mér kolfelld hér á Alþ., og þá var það Bjarni Benediktsson og fulltrúar Sjálfstfl. og aðrir þeir, sem ósköpuðust yfir 11% kauphækkun til verkamanna, sem stóðu að því að fella slíka till., því að hinum hæstlaunuðu í þjóðfélaginu dugði ekki að fá samsvarandi kauphækkun og verkamenn höfðu haft, þeir þurftu að fá tvöfalda og þrefalda kauphækkun á við þá. Ástæðan var einfaldlega sú, sem nú kemur greinilega fram, að vegna þess að verkamennirnir höfðu fengið 11% kauphækkun, þurfti að framkalla hin rökin að segja: Allar verðhækkanir, verðhækkun upp á 40–50%, þetta er verkföllunum að kenna. Launahækkanir hinna hæstlaunuðu í þjóðfélaginu, sem urðu upp á 30–40%, voru vitanlega verkfalli verkamannanna að kenna. Það þurfti að kenna því um allt, sem gert var. Það er mikill misskilningur að halda því fram, að núverandi kaup verkamanna sé aðalorsökin til þess, að ýmislegt gengur erfiðlega í okkar atvinnu- og efnahagslífi. Af þessu, sem ég hef nú sagt, sést það, að við fulltrúar Alþýðusambandsins og forustumenn okkar í verkalýðssamtökunum höfum ekki breytt um afstöðu eða stefnu í þessum málum á nokkurn hátt. Okkar afstaða er sú sama og áður, að leggja til grundvallar að ganga gjarnan til samkomulags við þá, sem við verkalýðssamtökin vilja semja, á þeim megingrundvelli, að kaupmáttur launa sé ekki skertur. Sjálfstfl. getur einn átt þá afstöðu áfram að berjast fyrir því, að laun verkamanna verði lækkuð, því að þau séu aðalorsökin til erfiðleikanna. Það er með öllu þarflaust fyrir stjórnarandstöðuna nú að óskapast yfir þessari lagasetningu í nafni verkalýðssamtakanna í landinu. Verkalýðssamtökin yfirleitt og launþegasamtökin almennt eru fullkomlega ásátt með þessa lagasetningu. Þau telja, að þessi lög hafi fremur verið til hagsmunalegra bóta fyrir launþega almennt í landinu heldur en hið gagnstæða. Og þau telja, að það, sem liggur á bak við þessi lög, sé af algerlega öðrum toga spunnið en það, sem lá á bak við till. sjálfstæðismanna áður í þessum efnum, þrátt fyrir það að í öðru orðinu komi alltaf nú lof um verkamenn og mikil umhyggja fyrir þeirra hagsmunum og þó að reynt sé nú að renna ýmsu því niður, sem áður hefur verið haldið fram í þessum efnum, eins og t. d. því, þegar 1. þm. Reykv. (BBen) lýsir því nú yfir til áherzlu í þessu máli, að hann viðurkenni alveg, að gengislækkunin hafi verið misráðin, ég ætla, að ég hafi heyrt það rétt, að hann lýsti því hér yfir og þurfti þar að herða mjög á, að það væri nauðsynlegt nú að lýsa því yfir, að gengislækkunin hefði verið misráðin. Það villir ekki um fyrir verkalýðssamtökunum í landinu, þó að þeir menn, sem á undanförnum árum og jafnvel enn í dag hafa barizt fyrir því, að raunveruleg laun verkamanna verði lækkuð og þannig verði ráðizt gegn erfiðleikum dýrtíðarmálanna, komi nú fram og deili jafnvel á gengislækkun, þó að þeir jafnvel deili á Keflavíkurvinnuna og þó að þeir þykist nú vera á móti allri kaupbindingu. Forustumenn verkalýðssamtakanna eru færir um að meta það nú eins og áður, hvort lagasetning, sem meðal annars felur í sér kaupbindingu til stutts tíma, er þeim til gagns eða ekki. Hitt mun svo lengi í minnum haft, hvernig afstaða Sjálfstfl. hefur verið til þessa máls frá því fyrsta, að snúast á þann hátt, sem ég hef nú lýst. En ég ætla, að vegur forustumanna Sjálfstfl. vaxi lítið af slíkum málflutningi eins og þessum.



Herra forseti. Ég ætla að svara hér nokkrum orðum meginkjarna ræðu hv. 1. þm. Reykv. (BBen), að svo miklu leyti sem ræðan var svar við því, sem ég sagði í gær um frv., sem fyrir liggur til umr. En áður en ég kem að kjarna málsins, því, sem okkur aðallega greinir á um, vil ég fara nokkrum orðum um þau ummæli, sem hann viðhafði varðandi það gjald, sem hann sagði að stjórnarforustan hefði krafizt af kommúnistum fyrir inngöngu þeirra í ríkisstjórnina. Hv. þm. sagði, að stjórnarforustan hefði krafizt mikils gjalds, hás aðgangseyris af kommúnistum, að því er hann sagði, fyrir það, að þeir fengju að taka sæti í ríkisstjórn. Hann sagði, að þeir hefðu verið látnir borga fyrir að fá að vinna á bátnum hjá hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. Gjaldið hefði verið fólgið í því að samþykkja kaupbindingu, að samþykkja verðfestingarlögin, en auðvitað hefðu þeir fengið eitthvað í staðinn og allmikið, að manni skildist. Hann sagði: Það, sem kommúnistar fengu í staðinn, voru allsherjarráð um stefnu Íslands í utanríkismálum. Hér er ekki lítið sagt af formanni þingflokks stjórnarandstöðunnar. Hann staðhæfir í ræðu hér í hv. d., að kommúnistar hafi nú úrslitaráð í íslenzkum utanríkismálum. Þetta segir hann ekki af því, að hann viti ekki, hver er stefna ríkisstj. í utanríkismálum, hún hefur verið skýrt og ljóst mörkuð. Hún er fólgin í samþykkt Alþ. frá því í apríl s. 1. Stefnan er tvíþætt. Hún er annars vegar fólgin í því að lýsa yfir fylgi við áframhaldandi aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu og hins vegar í því, að varnarsamningurinn við Bandaríkin verði endurskoðaður á þann veg, að erlendur her dvelji ekki lengur hér á landi. Fyrri þátturinn hefur verið íslenzk utanríkisstefna síðan Ísland gerðist aðili að Atlantshafsbandalaginu 1949. Ísland ætlar sér, þessi ríkisstj. eins og þær, sem setið hafa að völdum síðan þessi ályktun var gerð um aðild landsins að Atlantshafshandalaginu, að halda áfram að stuðla að aðild Íslands að þeim varnarsamtökum. Hinn meginþáttur stefnunnar í utanríkismálum, að endurskoða varnarsamninginn frá 1951 á þann veg, að hér verði ekki lengur erlendur her í landi, er einnig sú grundvallarstefna, sem var mörkuð, þegar Ísland gekk í Atlantshafsbandalagið 1949, og Sjálfstfl. þá stóð að. Vegna sérstaks ástands í heimsmálum 1951 var vikið frá þessari stefnu með samþykki Sjálfstfl. Nú hefur ástand í heimsmálum að dómi núverandi stjórnarflokka aftur breytzt þann veg, að þeir telja rétt að hverfa aftur til þeirrar stefnu, sem mörkuð var með opinberri yfirlýsingu, þegar landið gekk í Atlantshafsbandalagið 1949. Þetta er stefna ríkisstj. í utanríkismálum. Samt sem áður leyfir formælandi stjórnarandstöðunnar sér hér á Alþ. að staðhæfa, að þessi stefna sé kommúnistísk utanríkisstefna. Sé svo, þá markaði hann kommúnistíska utanríkisstefnu í Washington í yfirlýsingu, sem hann gaf við undirritun samnings Atlantshafsbandalagsins 1949, því að þá tók hann einmitt fram sem stefnu Íslands, að það vildi ekki á það fallast, að hér á landi væri erlendur her á friðartímum. Þetta sýnir eitt með öðru, út í hverjar ógöngur stjórnarandstaða Sjálfstfl. er komin. Ég vildi ekki láta þessum ummælum hv. 1. þm. Reykv. ómótmælt, fyrst ég stóð upp á annað borð, jafnvel þótt erindi mitt í ræðustólinn hafi verið að ræða það, sem var kjarninn í hans ræðu, en ekki þetta, sem var að vísu aukaatriði, þó að það væri af mjög miklu ábyrgðarleysi mælt. Við hv. 1. þm. Reykv. erum sammála um það, að nauðsyn beri til þess að hefta vöxt verðbólgunnar. Hins vegar greinir okkur á um, hver sé orsök verðbólgunnar. Hv. þm. játar, að verðbólgan sé böl, sem beri að vinna gegn. Hann játaði það í upphafi ræðu sinnar. Samt sem áður gekk meginhluti ræðu hans út á að deila á hina svonefndu jafnvægisstefnu í efnahagsmálum, að deila á þá stefnu, sem hefur það sem megineinkenni, að jafnvægi skuli vera milli fyrirætlana um fjárfestingu og sparnað, þannig að ekki verði tiltakanleg hreyfing á verðlagi upp á við, m. ö. o., að verðlag haldist stöðugt í landinu, a. m. k. að hvorki útlánaaukning banka né hallarekstur hjá ríkissjóði né taprekstur hjá atvinnuvegunum verði þess valdandi, að verðlag fari hækkandi. Ég verð að segja það, að mér kom mjög á óvart, að þm. skyldi taka þessa stefnu í ræðu sinni, fyrst hann byrjaði þannig að játa, að verðbólgan væri böl. Þessar tvær stefnur eru einmitt meginandstæðurnar í öllum efnahagsmálum nútímans. Þar takast á verðbólgustefnan annars vegar, þ. e. sú stefna að halda uppi atvinnu með því að auka útlán banka úr hófi fram, með því að halda uppi hallarekstri hjá ríkissjóði eða taprekstri hjá atvinnuvegum, þó að það kosti það, að verðlag fari síhækkandi og peningagildi þar með minnkandi. Andspænis þessari stefnu er jafnvægisstefnan svonefnda, sem hefur það höfuðmarkmið að halda þess konar jafnvægi milli fjármálastefnu bankanna og fjármálastefnu ríkisins, að úr þessari átt verði ekki verðlagið fyrir hækkunaráhrifum og peningagildið rýrni þar af leiðandi ekki vegna þessara orsaka. Yfirleitt er það svo, að allir ábyrgir stjórnmálamenn í hinum svonefndu lýðræðisríkjum telja sig vera fylgjendur jafnvægisstefnunnar, en andstæðinga verðbólgustefnunnar. Það er alveg sérstaklega einkenni á málflutningi allra hægri sinnaðra stjórnmálamanna að telja sig sérstaka forvígismenn jafnvægisstefnunnar, en deila á þá efnahagsmálastefnu, sem vinstri menn yfirleitt fylgja, vegna þess að hún sé verðbólgustefna, þó að hún sé það í raun og veru ekki, eða þótt vinstri mennirnir telji hana ekki vera raunverulega verðbólgustefnu. Sá skoðanamunur, sem á sér stað í umræðum um efnahagsmál í lýðræðisheiminum yfirleitt, er fyrst og fremst fólginn í því, hvort sú stefna, sem framfylgt er í hverju einstöku landi, sé jafnvægisstefna eða verðbólgustefna. Allir eru sammála um, að jafnvægisstefnan sé æskilegri og réttlátari, ekki hvað sízt fyrir launamenn, heldur en verðbólgustefnan. Um hitt greinir menn svo nokkuð á, hvort afleiðingin af þeirri pólitík, sem rekin er, sé jafnvægi eða verðbólga. Þar, sem vinstri menn eru við völd, er það yfirleitt höfuðgagnrýni stjórnarandstæðinga, hægri manna, að raunveruleg stjórnarstefna vinstri manna hafi í för með sér nokkra verðbólgu. Kjarninn í ágreiningnum milli hægri manna og vinstri manna í efnahagsmálum er ekki um það, hvort skynsamlegra sé að framfylgja jafnvægisstefnu eða verðbólgustefnu, heldur um hitt, hvernig eigi að tryggja framkvæmd jafnvægisstefnunnar. Hægri mennirnir hafa trú á því, að jafnvægisstefnan verði bezt framkvæmd með því að láta allt afskiptalaust, með því að hið opinbera hafi sem allra minnst, jafnvel alls engin áhrif á þróun efnahagsmálanna. Kjarninn í efnahagsboðskap vinstri sinnaðra manna er aftur á móti fólginn í því, að réttlátt jafnvægi í þjóðarbúskapnum, jafnvægi, sem launþegar geti við unað og sé réttlátt í þeirra garð, náist ekki nema því aðeins að hið opinbera gripi í taumana og tryggi jafnvægið. Skoðanamunurinn í hinum lýðræðissinnaða heimi, þar sem þessi mál eru rædd fyrir opnum tjöldum, er því alls ekki um það, hvort heldur beri að fylgja jafnvægisstefnu eða verðbólgustefnu, heldur er hann um það, á hvern hátt megi tryggja framkvæmd jafnvægisstefnunnar. Það er það, sem vinstri mönnum og hægri mönnum ber hér á milli. Þess vegna verð ég að segja það, að það er einsdæmi í vestrænum lýðræðisríkjum, að upp skuli rísa málsvari stórs hægri sinnaðs flokks og lýsa sig í raun og veru andvígan jafnvægisráðstöfunum, eins og hv. 1. þm. Reykv. gerði í ræðu sinni áðan, í meginkafla ræðunnar, þó að hann byrjaði á því að lýsa verðbólgunni sem böli. Ég þekki engan annan leiðtoga hægri sinnaðs flokks í Vestur-Evrópu, sem væri líklegur til þess að flytja upp undir klukkutíma ræðu, sem hefði það að meginuppistöðu að deila á efnahagsstefnu, sem hefur jafnvægisráðstöfun að höfuðmarkmiði. Hv. þm. (BBen) bar mér á brýn, að sá boðskapur, sem ég hafði að flytja í gær, fæli það í sér, að ég vildi hæfilegt atvinnuleysi, að ég vildi þrengja sultarólina að launþegum, m. ö. o., að ég hafi gerzt málsvari hægri sinnaðra sjónarmiða í efnahagsmálum. Kjarninn í þeim hefur einmitt verið talinn, að til þess að halda jafnvægi, - það hafa fjölmargir hægri sinnaðir hagfræðingar og stjórnmálamenn sagt, - geti verið nauðsynlegt að hafa nokkurt eða eitthvert atvinnuleysi. Venjulega hefur mér verið borið það á brýn af hv. sjálfstæðismönnum, að ég væri mjög ákveðinn haftasinni, m. ö. o., að ég fylgdi stefnu í efnahagsmálum, sem væri mjög róttæk, sem væri mjög vinstri sinnuð, mjög langt frá hinni frjálslyndu stefnu hægri manna, og vildi ganga mjög langt í því að stjórna efnahagslífinu með opinberum afskiptum. Nú á það allt í einu að vera orðin höfuðsök mín að aðhyllast of íhaldssamar ráðstafanir í efnahagsmálum. Sannleikurinn er sá, að hvorugt er rétt að því er mig snertir. Því fer auðvitað víðs fjarri, að ég aðhyllist þær grundvallarskoðanir í efnahagsmálum, eins og ég hef marglýst, að líklegt sé, að heilbrigt og launþegum hagstætt jafnvægisástand mundi verða afleiðing þess, ef hið opinbera hefði engin afskipti af efnahagsmálum. Hitt er ekki heldur skoðun mín, að það sé líklegasta leiðin til þess að ná hinu æskilega og fyrir launþega réttláta jafnvægi með því að láta hið opinbera vera með nefið ofan í bókstaflega hvers manns koppi í efnahagsmálunum. Hér þarf að finna skynsamlegt jafnvægi á milli, skynsamlegan gullinn meðalveg. Ég vil undirstrika aftur það, sem ég sagði áðan, að allir ábyrgir stjórnmálamenn, sem bera skyn á hagmál, telja æskilegt að stefna að jafnvægi í efnahagsmálum. Þeir, sem annaðhvort bera ekki skyn á vandamál efnahagsmálanna eða eru fyrst og fremst ábyrgðarlausir áróðursmenn, eru andstæðingar hinnar heilbrigðu jafnvægisstefnu í efnahagsmálum. Ég vil ekki halda því fram, að hv. 1. þm. Reykv. beri ekki skyn á kjarna þeirra vandamála, sem hér er um að ræða, en málflutningur hans gefur fyllsta tilefni til þess að ætla, að hann sé hér í hlutverki hins ábyrgðarlausa áróðursmanns. Annars tel ég nauðsynlegt, að það komi alveg skýrt fram, hver er skoðun hv. i. þm. Reykv., sem er aðalmálsvari stjórnarandstöðunnar hér á Alþingi, á þeirri stefnu, sem framfylgt hefur verið í bankamálum og fjármálum ríkisins undanfarinn áratug. Hann hefur setið í ríkisstjórn sjálfur meginhlutann af þessu tímabili, og hann á ekki að komast undan því að segja til um það alveg skýrt, hvaða skoðun hann hefur á þessu máli. Hann hefur haldið tvær ræður um þetta mál, í gær og í dag, og rætt um orsakir verðbólgunnar. Hann hefur ekki séð ástæðu til þess að nefna það, að fjármálastefna bankanna eða fjármálastefna ríkisins hafi átt nokkurn minnsta þátt í því verðbólguástandi, sem hér hefur átt sér stað undanfarin 10 ár. Þess vegna er rétt að beina þeirri fyrirspurn til hans og óska eftir því, að hann svari henni alveg skýrt og skorinort, hver sé skoðun hans á fjármálastefnu bankanna s. l. 10 ár og hver sé skoðun hans á fjármálastefnu ríkisins s. l. 10 ár. Telur hann fjármálastefnu banka og ríkis hafa verið heilbrigða allan tímann? Telur hann fjármálastefnu banka og ríkis ekki hafa átt nokkurn þátt í því verðbólguástandi, sem hefur óneitanlega verið s. l. 10 ár? Ég hef enga löngun til að gera honum upp aðrar skoðanir en þær, sem hann raunverulega hefur, eða deila á hann fyrir skoðanir, sem hann hefur ekki. Þess vegna þarf hann að segja það skýrt og skorinort. Telur hann fjármálastefnu bankanna hafa verið rétta, eða telur hann hana hafa verið ranga? Telur hann fjármálastefnu ríkisins undanfarin 10 ár hafa verið rétta, eða telur hann hana hafa verið ranga? Þessu verður hann að svara. Hann leiddi það hjá sér í ræðum sínum, bæði í gær og í dag, að segja nokkuð skýrt og ákveðið um þetta mál. Skýringin er ósköp einföld. Hv. 1. þm. Reykv. er miklu hyggnari maður en svo, að hann geri sér ekki fullkomna grein fyrir því, að hann hefði farið út á mjög hálan ís að gera þessi atriði að umræðuefni, í fyrsta lagi af því, að hann veit, að eftir stríð og fram til 1950 var fjármálastefna ríkisins flest árin mjög óheilbrigð og hafði mjög óheppileg áhrif á verðþróunina í landinu. Hvers vegna þegir hv. þm. um þetta? Jú, það er af því, að þá var stjórn fjármála ríkisins í höndum ráðherra Sjálfstfl. Ég trúi því heldur ekki, að hv. 1. þm. Reykv. geri sér ekki fulla grein fyrir því, að fjármálastefna bankanna hefur s. l. 10 ár verið með þeim hætti, að hún hefur verið mjög verðbólguaukandi. Hvers vegna þegir hann þá um þetta í tveimur ræðum? Hvers vegna gerir hann það? Auðvitað af því, að hann veit það, eins og við öll, sem erum hér inni, vitum það líka, að Sjálfstfl. hefur haft tögl og hagldir í bankamálum landsins allt þetta tímabil og hefur það enn. Þess vegna er það pólitísk nauðsyn fyrir hv. 1. þm. Reykv. að deila ekki á fjármálastefnu bankanna og ekki á fjármálastefnu ríkisins. Heiðarlegur málflutningur er það hins vegar ekki, og heppilegt er það ekki fyrir hann, þegar hann veður út á þær villigötur að gerast andmælandi þeirrar stefnu, sem venjulega er kölluð jafnvægisstefna í efnahagsmálum, og formælandi þess, að bankar og ríkissjóður haldi uppi óeðlilegri kaupgetu í landinu. Okkur hv. 1. þm. Reykv. greinir fyrst og fremst á um það, hver sé frumorsök þeirrar verðbólgu, sem hér hefur ómótmælanlega verið s. l. áratug. Mín skýring var og er í sem stytztu máli þessi, og frá henni skýrði hann rétt í öllum aðalatriðum í ræðu sinni áðan. Hún er sú, að fjármálastefna bankanna árin eftir stríðið, fram til 1951, hafi verið með þeim hætti, að til verðbólguþróunar hefði hlotið að koma, jafnvel þó að pólitík verkalýðsfélaganna hefði verið önnur en hún raunverulega var og jafnvel þó að kaupgjald hefði alls ekki verið bundið við vísitölu. Hér hefði orðið verðbólga samt, jafnvel þó að verkalýðsfélögin hefðu fylgt algerri stöðvunarstefnu eða reynt að fylgja algerri stöðvunarstefnu að því er kaupgjaldið snertir, alveg eins og hér varð áframhaldandi verðbólga á árunum 1947–1950, þó að verkalýðshreyfingin þá fylgdi slíkri stöðvunarstefnu. Það tímabil er einmitt ljósasta sönnun þess, að pólitík verkalýðsfélaganna er alls ekki frumorsökin að þeirri óheillavænlegu verðlagsþróun, sem hér hefur átt sér stað. Það, sem hefur gerzt að því er snertir verðlagspólitík verkalýðsfélaganna, er það, að skilyrði þeirra til þess að halda fast við samræmi kaupgjalds og verðlags og knýja fram grunnkaupshækkanir hafa verið sérstaklega hagstæð vegna þeirrar verðbólgustefnu, sem ríkisvaldið hefur rekið, og vegna áhrifanna, sem borizt hafa inn í efnahagskerfið frá Keflavíkurflugvelli. M. ö. o.: Ríkisvaldið sjálft og bankarnir, - í þessu sambandi tel ég bankana til ríkisvaldsins, - hafa með stefnu sinni í bankamálum og fjármálum lagt grundvöllinn að því, að verkalýðsfélögin hafa getað fylgt þeirri stefnu, sem þau raunverulega hafa fylgt. Þau hafa raunverulega gert meira. Þau hafa beinlínis hvatt verkalýðsfélögin til þess að fylgja þeirri stefnu, sem þau raunverulega fylgdu. Það er þetta, sem er í meginatriðum skoðun mín á málinu. Hv. 1. þm. Reykv. heldur því hins vegar fram, að stefna verkalýðsfélaganna í kaupgjaldsmálum sé frumorsökin að verðbólguþróuninni. Það er það, sem ég tel fyrst og fremst rangt í hans málflutningi. Hér stendur nú okkar á milli, í okkar orðaskiptum, staðhæfing á móti staðhæfingu, og ég er þess fullviss, að allir hv. þm. gera sér kjarna þessa skoðanamunar algerlega ljósan. Ég skal því ekki eyða meiri tíma í að ræða þetta fram og til baka. Annað ætla ég að gera, og það er að leiða vitni, stuttlega, máli mínu til stuðnings, og það vitni, sem ég ætla nú að leiða, vænti ég að sé þannig, að hv. 1. þm. Reykv. taki það trúanlegra en hann virðist hafa tilhneigingu til að gera að því er varðar röksemdafærslu eða skoðanir mínir. Þetta vitni er hv. 9. landsk. þm., Ólafur Björnsson prófessor, sem 1950 skrifaði hagfræðilega álitsgerð fyrir þáv. ríkisstj., sem hv. 1, þm. Reykv, átti sæti í, og ræddi þetta mál nokkuð. Þeir hagfræðingarnir, dr. Benjamín Eiríksson og próf. Ólafur Björnsson, ræddu í hinni ýtarlegu álitsgerð sinni um efnahagsmál m. a. orsakir dýrtíðarinnar, í 3. kafla hennar, og þar segir m. a. svo á bls. 14–15, með leyfi hæstv. forseta, - ég les aðeins nokkrar setningar, að vísu sundurlausar, en þær skýra þó algerlega skoðun þeirra tveggja á því, hver hafi verið meginorsök dýrtíðarinnar frá stríðsbyrjun og til 1950: „Íslenzkri hagþróun seinustu 10 árin má skipta í tvö tímabil: stríðstímabilið og tímabilið síðan stríðinu lauk. Bæði tímabilin einkennast af dýrtíð, en orsök dýrtíðarinnar er ekki sú sama þessi tvö tímabil“. Svo rekja þeir það, að orsök dýrtíðarinnar á stríðsárunum sé fyrst og fremst röng gengisskráning, og niðurstaða þeirra er: „Það er því lággengi krónunnar þessi ár, sem veitir erlendum verðhækkunum og áhrifum hærri farmgjalda inn í landið og getur því á vissan hátt talizt höfuðorsök dýrtíðar styrjaldaráranna:“ Svo mörg er u þau orð. Höfuðorsök dýrtíðar styrjaldaráranna er gengisskráningin, sú gengispólitík, sem fylgt er, en alls ekki kaupgjaldspólitík verkalýðsfélaganna. Síðan segir: „Orsök dýrtíðar árin eftir stríðið“, þ. e. árin eftir að hv. 1. þm. Reykv. er kominn í ríkisstj., „er því sú, að fjárfesting og hallarekstur annars vegar nema meiru en sparifjármyndun, afskriftum og óúthlutuðum arði hins vegar, að óbreyttu verðlagi og peningatekjum þjóðarinnar. Þær tekjur, sem myndazt hafa af þessum mismun, eru nettóaukning eftirspurnarinnar eftir vörum og þjónustu, svo að hún verður meiri en framboðið. Aukin eftirspurn leiðir til aukins innflutnings og greiðsluhalla við útlönd, meðan verzlunin er frjáls, en til vöruskorts og verðhækkunar, þegar innflutningurinn er takmarkaður.“ Svo halda þeir röksemdafærslunni áfram og segja, að undirstaðan undir þeirri eftirspurnaraukningu, sem hafi átt sér stað á þessu tímabili, sé annars vegar óheilbrigð útlánaaukning bankanna og hins vegar greiðsluhalli hjá ríkissjóði. Niðurstaðan á bls. 25, sem þeir komast að eftir miklar útlistanir um þessi efni, er þessi: „Jafnvægisástandi innanlands má koma á fyrst og fremst með því að sjá um, að engin lánsfjárþensla eigi sér stað hjá bönkunum og að ríkisreksturinn sé hallalaus. Skortur á jafnvægi við útlönd, þ. e. taprekstur í útflutningsframleiðslunni og greiðsluhalli við útlönd, stafar af misvægi innanlands. Þegar verzlunarhöftum og eftirliti með verðlagi og fjárfestingu þarf að beita um lengri tíma, stafar það af óheilbrigðri meðferð banka- og fjármála. Verzlunarhöftum og eftirliti með fjárfestingu þarf aldrei að beita lengi í senn, nema annað tveggja sé, að bankarnir eða ríkið, eða báðir þessir aðilar, hagi starfsemi sinni gálauslega, eða að stefna óhóflegrar fjárfestingar hindrar heilbrigða meðferð banka- og fjármála:“ Það er m. ö. o. meginniðurstaða þeirra, að dýrtíð áranna eftir stríðið, frá 1945 til 1950, þegar þeir skrifa þessa álitsgerð, sé óheilbrigð meðferð banka- og fjármála. Um þetta þegir hv. 1. þm. Reykv. algerlega í tveim ræðum, þar sem hann er að fjalla um orsakir verðbólgunnar. Í raun og veru þarf ekki meira um þetta að fjölyrða. Þeir geta ekki báðir haft rétt fyrir sér, hv. 1. þm. Reykv. (BBen) og hv. 9. landsk. þm. (ÓB), þó að flokksmenn séu, þeim ber þarna mikið á milli, nema þá því aðeins, að hv. 1. þm. Reykv. hafi í ræðu sinni áðan látið berast út í það að segja eitthvað annað en hann raunverulega vildi sagt hafa. Um þetta ættu þeir að eigast hér við fyrir opnum tjöldum á næsta fundi. Það væri gaman að heyra þá deila um það, hv. 1. þm. Reykv. og hv. 9. landsk. þm., hvort skoðun próf. Ólafs Björnssonar frá 1950 sé rétt eða röng. Um það virðast þeir ekki vera sammála, en það vildum við gjarnan fá að heyra, hvernig þeir ræddust við um þessi atriði. Að síðustu vil ég svo segja þetta: Verkfallið síðasta var í raun og veru mjög skýrt dæmi um það, að sú skoðun, sem ég hef hér gerzt málsvari fyrir varðandi orsök verðbólgunnar, er rétt, en skoðun sú, sem hv. 1. þm. Reykv. gerist málsvari fyrir, er röng. Spurningin um kauphækkunina, sem varð í síðasta verkfalli, er ofur einfaldlega þessi: Var hún, sú kauphækkun, sem var afleiðing verkfallsins, frumorsök verðbólguþróunar þess tímabils, sem hún gerðist á, eða var hún afleiðing verðbólguþróunar þessa sama tímabils? Ég skil ekki í, að nokkrum heilskyggnum manni geti blandazt hugur um það, að á þeim tíma, er uppsagnir kaup- og kjarasamninga fóru fram, voru kauptaxtarnir orðnir langt undir markaðsverði vinnunnar. Það var hvarvetna boðið miklu hærra í vinnu af öllum tegundum, ófaglærðrar vinnu og faglærðrar vinnu, en svaraði til gildandi kauptaxta. Það var svo að segja daglega auglýst í blöðum og útvarpi eftir vinnuafli á nær öllum sviðum og boðið meira en gildandi töxtum nam. Augljósari sönnun var ekki hægt að fá fyrir því, að raunverulegt kaupgjald var hækkað, að efnahagskerfið þoldi meira kaupgjald en svaraði til taxtanna, því að annars hefðu atvinnurekendur ekki boðið meira kaup en töxtunum nam í jafnríkum mæli og þeir raunverulega gerðu. Það var verðbólguþróunin, sem hafði skapað atvinnurekendum skilyrði til þess að bjóða meira kaup en svaraði til taxtanna, og hvað var þá eðlilegra en að verkalýðshreyfingin fylgdi hinum marglofuðu reglum frjálsrar verðmyndunar, frjáls markaðar og hækkaði kaupgjaldið til samræmis við það, sem í það var boðið af atvinnurekenda hálfu? Hitt er svo annað mál, að ekki varð hjá því komizt, að í kjölfar þessara kaupgjaldshækkana sigldi nokkur verðlagshækkun. Það er eðlilegt. Þar með er ekki sagt, að kaupgjaldshækkunin hafi verið frumorsök verðbólguþróunarinnar á tímabilinu. Það er atriði, sem um er deilt. Ég tel því einu gilda, hvort litið er á þetta mál algerlega frá fræðilegu sjónarmiði eða með því að vísa til þeirrar raunverulegu þróunar, sem átt hefur sér stað. Niðurstaðan verður í báðum tilfellum sú, að á pólitík verkalýðsfélaganna verður ekki lögð höfuðábyrgðin á því ófremdarástandi, sem hér hefur verið í verðlagsmálum síðan stríði lauk. Af því verður ríkisvaldið að taka höfuðábyrgðina og þá auðvitað hv. 1. þm. Reykv. sinn hluta af henni sem einn helzti ráðamaður í ríkisstj. Íslands síðan stríðinu lauk.