Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til athugunar í nokkra daga og hefur gefið út sameiginlegt nál., þó að einstakir nm. séu með ýmiss konar till. Það má þó til sanns vegar færa, að rétt hafi verið að gefa út eitt sameiginlegt álit, því að allir nm. vilja fylgja áframhaldandi ábyrgð á fiskverðinu, en það er höfuðatriði þessa máls. Um ýmis smærri atriði og framkvæmdaratriði komu svo fram nokkrar sérstakar till., ýmist fluttar af einstökum nm. eða fleirum í senn. Þær einu till., sem allir nm. eru sammála um, eru þær tvær, sem birtar eru á þskj. 177, en fyrri brtt. er um það; að ábyrgðarverðið skuli ekki eingöngu fara eftir fisktegund, eins og tekið er fram í l., heldur sé einnig miðað við 7 punda pökkun, en það þýðir, að taka skuli tillit til aukakostnaðar af annars konar pökkun og sérstaklega þá eins punds pökkun, sem mun aukast mjög á yfirstandandi ári. Þetta er í sjálfu sér engin breyting, því að þessi hefur verið framkvæmd l. alveg frá því í fyrstunni, en okkur þótti viðfelldnara, fyrst þetta hefur verið eitt af höfuðatriðum verðákvörðunarinnar, að heimildin væri gefin í l. sjálfum. Önnur brtt. n. er um það, að breytt verði ábyrgðinni á saltfiskinum úr 2.48 í 2.52. Þetta er 4 aura hækkun. Við athugun kom það í ljós, að um ábyrgðarverð hraðfrysta fisksins er tekið tillit til kauphækkana, sem hafa orðið síðan síðustu l. um þetta voru gefin út. En í útreikningi á verði saltfisksins hefur ekki verið tekið tillit til annars, en hækkunar á hráefni. Við óskuðum því álits atvmrh. og fiskábyrgðarn. á öðrum liðum, sem þyrfti að taka tillit til, og varð niðurstaðan sú, að bæði kauphækkanir og hækkun á tryggingu og fleiru, mundu valda 61/4 eyris verðhækkun á saltfiskinum, en þar koma aftur til frádráttar 214 aurar, sem sparast á lækkuðu saltverði. Mismunurinn, 4 aurar, þarf því að koma fram í verðinn, og er þessi brtt. okkar miðuð við það að hækka þá tölu, sem í frv. er, upp í kr. 2.52. Þetta er það, sem ég hef að segja fyrir hönd n. í heild sinni. En ég vil nota tækifærið til að minnast fáum orðum á þær brtt., sem ég á þátt í, ýmist einsamall eða með öðrum nm. - Ég skal þá fyrst geta um brtt., sem hæstv. fjmrh. ber fram, um að 30% af tollverði allrar innfluttrar vöru, þ.e.a.s. söluskatturinn í 14. gr., breytist í 25%. Fjmrh. lagði þessa till. fyrir n., en við óskuðum þess heldur, að hann flytti hana sjálfur, því að hér er í raun og veru ekki um breyt. að ræða, heldur leiðréttingu á frv. hæstv. ráðh. Ég og hv. 2. þm. Reykv. berum fram till. á þskj. 179, um að 12. gr. falli niður. En 12. gr. frv. er um það, að ef ekki verði gerðar neinar allsherjar ráðstafanir viðvíkjandi útgerðinni og í okkar dýrtíðarmálum fyrir 1. marz, skuli ábyrgðin gilda til 15. maí. Við leggjum hér til, að gr. falli niður, en það þýðir ekki, að við viljum, að ábyrgðin falli niður á miðri vertíð. Hv. 2. þm. Reykv. (EOI) mun flytja brtt. um það, að ríkisábyrgðin nái til alls ársins, en ég flyt þessa till. m.a. vegna þess, að ég er með annarri till., sem er um það, að III. kafli dýrtíðarl., þ.e.a.s. tekjuöflunin, gildi aðeins til 1. marz. Þykir mér þá rétt, að sjálf ábyrgðin gildi ekki til lengri tíma. Ég get lýst því yfir fyrir mína hönd og minna flokksmanna, að við munum á sinni tíð fylgja því, að ábyrgðin haldi áfram alla vertíðina, ef ekki er búið að gera aðra skipan á þessum málum fyrir þann tíma. En þar sem þarf hvort sem er frekari athugun á þessum málum einmitt kringum 1. marz, þá er eins gott að málið sé tekið upp í heild sinni og þá í sambandi við annað frv., III. kafla dýrtíðarl. Og þar sem ríkisstj. nú gerir ráð fyrir, að möguleikar muni vera á því, að heildarsamþykkt um þessi erfiðustu mál Alþ., dýrtíðarmálin og verðlagsmálin, geti orðið lokið fyrir 1. marz, þá virðist eðlilegt, að þessi ráðstöfun nái ekki lengra en til þess tíma. Í sambandi við þessa brtt. hef ég gert grein fyrir brtt. á þskj. 180, sem er frá mér einum. Hún er um það, að III. kafli dýrtíðarl. gildi ekki nema til 1. marz, í staðinn fyrir til ársloka 1950, eins og í frv. stendur. - 3. brtt., sem ég þarf að minnast á, er á þskj. 178 og er frá mér, hv. 2. þm. Reykv. (EOI) og hv. þm. V-Húnv. (SkG) og er um það, að 14. gr. falli niður, þ.e.a.s. hækkunin á söluskattinum. Það er hvort tveggja, að okkur hefur ekki litizt á þessa leið, a.m.k. ekki óbreytta, og fyrir mér leiðir þetta þar að auki af brtt., sem ég gat um síðast, að ábyrgðin og tekjuöflun vegna ábyrgðarinnar nál ekki lengra að sinni, en til 1. marz, því að sú tekjuöflun, sem m.a. er tekin í 14. gr., er miðuð við það, að framhald verði á ábyrgðinni eftir 1. marz. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um þessar brtt. Hinir einstöku þm. munu gera grein fyrir öðrum brtt. sínum, sem mér virtist ekki, að skiptu allar svo mjög miklu máli, í sambandi við þetta mál. En n. leggur til í heild sinni, að ábyrgðin verði framlengd, og þó að menn hugsi sér hana framlengda mismunandi langan tíma, þá er þetta yfirlýsing frá öllum nm., fyrir sína hönd og sinna flokka sennilega, um það, að þeir framlengi ábyrgðina til vertíðarloka, ef ekki verður önnur ráðstöfun gerð fyrir 1. marz. - Læt ég svo máli mínu lokið.



Herra forseti. Frsm. n., hv. þm. V-Ísf. (ÁÁ), hefur gert grein fyrir afstöðu n. um þann hluta málsins, sem n. í heild er sammála um, og um þær brtt., sem við nokkrir nm. flytjum sameiginlega. Það, sem einkennir í raun og veru afgreiðslu n., er það, að öll n. er sammála um fiskábyrgðina og að meiri hl. n. er andvígur 24. gr. Og þar sem vitað er, að þeir flokkar, sem meiri hl. er fulltrúi fyrir, standa bak við andúðina gegn 14. gr., þá er þar með séð fyrir því, að þær álögur, sem þar um ræðir, verða ekki á lagðar að þessu sinni. Því miður eru brtt. mínar ekki komnar úr prentun, en þeim mun verða útbýtt rétt strax, og ætla ég nú að minnast á þær. Ég flyt þá brtt. við 1. gr. frv., að í stað orðanna „í janúar og febrúarmánuði“ komi: á árinu 1950. Hingað til hefur þetta verið þannig, að þegar fiskábyrgðin hefur verið lögleidd, þá hefur það strax verið látið gilda fyrir allt árið, og þrátt fyrir mikið traust manna á afgreiðslu mála hér á Alþ., þá held ég, að ekki sé vert að gera of mikið úr því og að rétt muni vera að binda þetta við allt árið frá byrjun. Svo fremi að Alþ. geri þarna aðrar breyt., t.d. í febrúarmánuði, þá breytist náttúrlega þessi grein þar með. En ég álít rétt að láta útgerðarmenn, sem ætla að hefja útgerð, fá tryggingu í l. um, að ábyrgð sé tekin á verðinu allt árið. - Ég ber svo fram brtt. um að fella niður 13. gr. frv., sem þýðir það, að þær tekjur, sem af söluskattinum koma, eins og hann ei nú, mundu samkv. l., sem samþ. voru fyrir jólin, aðeins koma inn í janúarmán. Deilan er um það, hvort söluskatturinn eigi að vera í gildi í febrúarmánuði. Svo framarlega sem brtt. mín um að fella niður 13. gr. verður samþ., mun ég við 3. umr. málsins flytja brtt. um að afla nýrra tekna í staðinn fyrir þær, sem niður falla. Við sósíalistar höfum flutt hér mjög ýtarlegar brtt. við fiskábyrgðarl., þegar þau hafa verið hér til umr. áður, til þess að tryggja tekjur á annan hátt en hér er tekið fram. Þetta kom sérstaklega fram í frv., sem við fluttum á Alþ. 1947. Í því voru gerðar mjög ýtarlegar till. bæði viðvíkjandi sölu sjávarafurða, innkaupastofnun fyrir þjóðina, verzlun með olíu og niðurfellingu tolla, um ráðstafanir til að lækka rekstrarkostnað útvegsins, um verzlun með veiðarfæri og aðrar útgerðarvörur og um eftirlit með verðlagi þeirra. Ég hef ekki séð ástæðu til þess við 2. umr. að endurtaka þessar till., meðan ekki er séð, að afstaða sé hér tekin með því af meiri hl. Alþ. að fella niður þær leiðir, sem fyrst og fremst stefna að því að leggja álögur á alþýðu manna. Það er deilt um, hvor leiðin skuli farin, hvort þær tekjur, sem þarf vegna fiskábyrgðarinnar, skuli teknar með almennum tollum, sem leggjast á alþýðu manna, eða hvort tekjurnar eiga að nást með því að taka á einn eða annan hátt verzlunargróðann í þjónustu ríkisins eða að nokkru leyti einnig að draga úr þeim gífurlega kostnaði, sem á útgerðinni hvílir vegna vaxtabyrða. Um þetta er í raun og veru greitt atkv. Álögur þær, sem nú á að lögfesta samkv. 14. gr. í frv. ríkisstj., eru ekki einvörðungu miðaðar við það að standa undir fiskábyrgðinni, heldur er fiskábyrgðin notuð sem yfirskin til þess að hækka tolla og auka dýrtíðina. Þannig er farið að því ár eftir ár að leggja á nýjar álögur, fyrst söluskattinn, sem svo er tvöfaldaður, og nú er lagt til, að hann verði lagður á fimmfaldur, og allt er þetta gert í skjóli fiskábyrgðarinnar, en þó miðað við að skapa meiri tekjur, en þyrfti til að standa undir fiskábyrgðinni. Ég get þessa, af því að hér er um principdeilumál að ræða. Það þýðir lítið að flytja hér þing eftir þing till. í þá átt að ganga á verzlunargróðann, svo framarlega sem enginn möguleiki er til að fá þær samþykktar, en ég tók það fram við 1. umr., að ef slíka hugarfarsbreyt. væri að eygja hér á Alþ., þá mundi ég koma með brtt. í áðurgreinda átt. Þá hef ég í n. nokkuð rætt um það við aðra nm., hvaða frekari tryggingu Alþ. gæti veitt sjávarútveginum en þá, sem um ræðir í 1. gr., fyrir því, að sú fiskábyrgð, sem Alþ. nú veitir, komi að gagni. Ég gat þess við 1. umr., að það gildi, sem fiskábyrgðin hefði fyrst og fremst fyrir útgerðina, væri í því fólgið, að bankarnir hefðu treyst sér til að lána útgerðinni, svo að hún gæti gert út alla vertíðina í trausti á þessa fiskábyrgð ríkisins. Ég gat þess enn fremur, að bankarnir hefðu stundum sagt við hraðfrystihúseigendur, að nú gætu þeir ekki lánað meira, t.d. út á ákveðna tegund framleiðslu þeirra, af því að þeir álitu, að ekki væri til markaður fyrir hana. Nú er það vitanlegt, að a.m.k. bankastjórar Landsbankans líta svo á, að markaður sé mun óvissari, en verið hefur, og þeir hafa látið þá skoðun í ljós, að það mundi engan veginn vera öruggt, að þeir láni út á eins mikla framleiðslu og reiknað er með af hálfu útgerðarmanna og lagt er til grundvallar fyrir fiskábyrgðinni. Ef svo færi, að bankarnir tækju upp á því, máske um miðja vertíð, að stöðva útlán sín, þá væri þar með að meira eða minna leyti búið að eyðileggja gildi fiskábyrgðarinnar fyrir útgerðina. Ég álít, að nauðsynlegt sé að koma í veg fyrir þetta, og að útgerðinni sé tryggt það frá upphafi, að hún komi til með að fá lán í samræmi við þessa flskábyrgð. Eðlilegast yrði að framkvæma þetta á þann hátt, að bankarnir yrðu skyldaðir til þess með l. að lána samkvæmt þessari ríkisábyrgð út á það, sem bátarnir gætu veitt og frystihúsin fryst. Slíkt kann að virðast dálítið óeðlileg afskipti af sumra hálfu af rekstri hankanna, en ég vil taka það fram, að Alþingi og ríkisstjórn taka ráðin yfir sjálfri framleiðslunni úr höndum útvegsins, taka ráðin yfir sölu aflans út úr landinu úr höndum útvegsins, taka gjaldeyrinn, sem útvegurinn framleiðir, úr höndum hans og afhenda bönkunum, og það er þá ekki nema eðlilegt, fyrst búið er að gera ríkið að aðila, sem eigi að stjórna þessu og ráða, að ríkið tryggi það um leið, að einn partur þess, bankarnir, haldi áfram sinni lánastarfsemi og veiti útveginum nægilegt lán, til þess að hann geti framleitt af fullum krafti. Ég hef minnzt á þetta í fjhn., en það hefur nú ekki fengið undirtektir þar, en ég er hins vegar ekki tilbúinn með till. um þetta efni, vegna þess að ég vildi fyrst heyra undirtektir hv. þm. hvað þetta snertir. Ég mundi síðar færa nokkur rök að því, hve mikla þýðingu það hefur fyrir afkomu útvegsins, hvort útgerðin er tryggð allan tímann eða ekki. Ég vil geta þess, að svo framarlega sem meiri hluti Alþ. er ekki samþykkur því að skylda bankana á þennan hátt til að lána útgerðinni og tryggja þannig, að útgerðin sé rekin af fullum krafti allan tímann, þá álít ég, að það verði alvarlega að athuga aðra leið í þessu sambandi, þá leið, að þegar eða ef bankarnir neita á ákveðnu tímabili að lána lengur t.d. út á freðfiskinn og hætta væri á, að bátaútvegurinn stöðvaðist, þá væri bátaútveginum og hraðfrystihúsunum fenginn réttur til að selja þann fisk og þá framleiðslu, sem framleidd er eftir þann tíma og ekki er hægt að fá bankalán út á, frjálst út úr landinu og að þeir hefðu, eftir ákveðnum reglum, ráðstöfunarrétt yfir þeim gjaldeyri, sem þeir fengju fyrir þá framleiðslu. Ég álít, að það þurfi að koma í veg fyrir, að hægt sé að stöðva útgerðina á miðri vertíð, og jafnframt þurfi að koma í veg fyrir, að útgerðarmönnum sé neitað um lán og bannað að selja vöru, sem þeir geta framleitt og sjálfir selt. Við munum eftir því, hvað hæstv. fjmrh. sagði hér nýlega í ræðu um ríkisábyrgð í sambandi við verkamannabústaði, að ríkisábyrgðin væri ekki sérlega mikils virði gagnvart bönkunum. Ég er ákaflega hræddur um, að við þurfum að taka nokkurt tillit til þeirra raunhæfu orða við afgreiðslu þessa máls, á þann hátt, að við göngum þannig frá málinu, að bankarnir verði að taka tillit til þessarar ríkisábyrgðar. Ég minni sem sagt á þetta atriði nú og vildi við þessa umr. gjarnan heyra undirtektir hv. þm. um það. Eftir því, sem þær undirtektir verða, mun ég koma með till., sem miða að því að tryggja þetta raunhæft. Þá vil ég enn fremur geta þess, að við tveir nm. tókum til athugunar, hvort ekki mundi vera réttast að lögbinda frílistann. Ég býst við, að hv. þm. V-Húnv. (SkG) komi inn á þetta efni, þegar hann talar, og mun ég því ekki orðlengja um það. Svo langar mig til að fara nokkrum orðum um þá útreikninga, sem lágu fyrir n. og þessi fiskábyrgð byggist á, af því að ég held, að rétt sé fyrir okkur að gera okkur við þessa umr. málsins nokkuð ljóst, hvaða verðmæti hér er um að ræða. Hafi ég misskilið eitthvað af þeim reikningum, sem lágu fyrir n., þá þætti mér vænt um, að það yrði leiðrétt. Ég vil nú reyna að gefa nokkurt yfirlit yfir það, hvernig þessir útreikningar eru gagnvart saltfiskinum og hraðfrysta fiskinum. Á árinu 1949 hafa ríkisgreiðslurnar numið fyrir 23 þús. tonn 11,5 millj. kr., eða 500 kr. á tonnið, og mér reiknast til, að nú í ár verði að bæta við þetta um 250 kr. á tonnið, eða á árinu 1950 verði ríkið að greiða 750 kr. með saltfisktonninu. Sé reiknað með 23 þús. tonna framleiðslu af saltfiski, mun það verða að útflutningsverðmæti líklega í hæsta lagi 44 millj. kr., en ríkisábyrgðin af því mun nema 16,5 millj. Hvað freðfiskinn snertir, þá var ríkisábyrgðin í fyrra 19 millj. kr. með 27 þús. tonnum, eða um 700 kr. á tonn. Nú í ár er gengið út frá því, að hráefnahækkun á samsvarandi magni mundi skapa viðbótargreiðslur, sem nema 7,7 millj. kr. Síðan kemur til greina sú hækkun, sem mun verða af auknum umbúðakostnaði og fleiru, um 4 millj. kr., en við það bætist svo, eftir útreikningum L.Í.Ú., sú hækkun, sem verður vegna breyttra pökkunaraðferða. Er þá kominn aukakostnaður, sem nemur 10 til 11 millj. kr. Nú vil ég geta þess í þessu sambandi, að þar sem hér er reiknað með 10–11 millj. kr. í auknum kostnaði, þá þýðir það raunverulega, að þarna er verið að reikna með verðlækkun á freðfiskinum. Það er gefið, að samanborið við 7 lbs. pökkunina, þá mundi þessi nýja pökkun eiga að skapa samsvarandi verðmæti, þannig að hún hefði átt að bæta almennt við, eins og fram kemur í brtt., sem fjhn. sameiginlega flytur. Taki maður þessa hækkun með, verður viðbótin alls 21,7 millj. kr., og að viðbættri útflutningsábyrgðinni, 19 millj. kr., verður þetta samtals 40,7 millj. kr. Ef hægt væri að reikna með 2.600 kr. fyrir tonnið af freðfiskinum, þá verður þessi afli um 70 millj. kr. í útflutningsverðmæti, en meðgjöfin með þessu magni er þá um 40 millj, kr. Þá yrði saltfiskurinn, 23 þús. tonn, og freðfiskurinn, 27 þús. tonn, að útflutningsverðmæti 114 millj. kr. og með því væru borgaðar 56 millj. kr. af ríkinu, eða upp undir það helmingur af verðmæti þessa útflutnings. Nú er rétt að gera sér það ljóst, og ég vil taka það greinilega fram, að ég reikna með því, að ríkið borgi verðlækkunina á freðfiskinum, 10 til 11 millj. kr. Þá vil ég minnast á, að enn fremur hafa fulltrúar frá togaraeigendum komið að máli við n. og rætt við okkur afstöðuna, bæði viðvíkjandi gömlu togurunum og nýsköpunartogurunum, og það er rétt, að það komi fram við þessa umr., svo að það verði tekið með í reikninginn, þegar ríkið gerir sínar ráðstafanir varðandi þessa framleiðslu. Það er sérstaklega bent á það, hvað gömlu togarana snertir, að þeir mundu, ef þeir væru gerðir út á saltfisk, geta framleitt um 8 til 9 þús. tonn af saltfiski, sem er að verðmæti um 16 til 18 millj. kr. Og hvað nýsköpunartogarana snertir, sem er reiknað með að geti framleitt 100 þús. tonn, ef þeir eru gerðir út á ísfisk, þá mundu þeir geta framleitt saltfisk, ef ekki eru reiknaðar afskriftir af þeim, fyrir um 2 kr. kg, eða á því verði, sem almennt er reiknað með, að hægt sé að fá fyrir saltfisk. Þið takið eftir þessu, að það er verið að tryggja bátaútveginum kr. 2,52 fyrir hvert kg af saltfiski. Nýsköpunartogararnir geta framleitt hann fyrir 2 kr. kg, ef ekki er reiknað með afskriftum af þeim. Það er þess vegna gefið, að það vandamál, sem liggur fyrir okkur í sambandi við ákvörðun um fiskábyrgðina og þar með ráðstöfun á fiskframleiðslu Íslendinga í ár og skipulag af hálfu ríkisins á þessari framleiðslu, snertir ekki einungis bátaútveginn, heldur líka bæði gömlu og nýju togarana. Hins vegar er það gefið, að það, sem raunverulega gerir það að verkum, að ekki er hægt að taka t.d. gömlu togarana að einhverju leyti með í fiskábyrgðina eða að skipuleggja nýsköpunartogarana á saltfiskveiðar nú, er það, að álitið er, að framleiðsla saltfisks verði allt of mikil. Nú vil ég taka það fram, að allur sá útreikningur, sem liggur til grundvallar fyrir fiskábyrgðinni, eins og hún liggur fyrir hér, byggist á fullri drift, bæði hjá bátunum og hraðfrystihúsunum, þannig að hraðfrystihúsin geti framleitt allan tímann og svipað magn og undanfarin ár. Svo framarlega sem það kemur í ljós, að bankarnir treysti sér ekki til og þeir aðilar, sem með söluna hafa að gera, að selja meira en t.d. 15 þús. tonn af freðfiski og framleiðslan gæti stöðvazt af ótta við markaðsvandræði, þá mundi það þýða það, að allur útreikningurinn til grundvallar fiskábyrgðinni væri rangur, vegna þess að allur fastur kostnaður við rekstur bátanna og hraðfrystihúsanna mundi auðvitað verða miklu hærri en hann nú er reiknaður, ef hann ætti að reiknast á helmingi minna magn, hvað freðfiskinn snertir. Það er þess vegna alveg nauðsynlegt, að þm. geri sér það ljóst, þegar þetta mál er afgr., að það er reiknað með fullum afköstum hraðfrystihúsanna og fullum gangi bátanna, í því verðmæti, sem hér er lagt til grundvallar, og svo framarlega sem full afköst eru ekki tryggð og útveginum tryggt að geta starfað af fullum krafti allan tímann, þá er ekki skapaður fjárhagslegur grundvöllur fyrir útveginn með þessum l. Við reyndum í n. að fá nokkrar upplýsingar viðvíkjandi útliti um markaði, og ég álít, að það sé atriði, sem menn alveg sérstaklega verða að gera sér grein fyrir við afgreiðslu þessa máls. Það verður að vera þeim hv. þm. ljóst, sem eiga að taka á sig þá ábyrgð að afgreiða þessi l., hvernig útlitið sé með markaði fyrir fiskframleiðsluna og hvað það sé, sem hægt er að treysta á. Við þurfum að vita, á hvaða fjárhagslegum grundvelli við stöndum, þannig að við ekki lítum svo á eftir á, að við höfum verið að stíga út í eitthvert kviksyndi. Það hefur verið upplýst, að England og Þýzkaland hafi verið aðalmóttökulöndin fyrir freðfiskinn á s.l. ári., en að útlitið sé þannig, að í Þýzkalandi sé mjög lítil von um markað fyrir freðfisk og á Englandi sé útlit fyrir stórkostlega minnkandi markað fyrir annað en freðfisk, sem stendur, sem er að nokkru leyti í sambandi við það, að enska stjórnin hefur ákveðið að hætta öllum fiskkaupum. Hins vegar liggur ákaflega mikið fyrir af frystum fiski í Englandi, svo að mjög litlar vonir standa til þess, að freðfiskmarkaðurinn þar taki á móti varla helmingi af því, sem verið hefur undanfarið. Eftir útlitinu að dæma, er það svo, að helzt séu vonir um markaði í sumum litlu löndunum, t.d. í Sviss, Palestínu og kannske Finnlandi. Þess vegna er ekki annað hægt að segja en að markaðsmálin séu mál, sem við verðum alvarlega að athuga við afgreiðslu þessa máls. Ég álít, að það séu fullkomnir möguleikar á því fyrir okkur að halda þeirri lífsafkomu, sem þjóðin hefur haft undanfarið, svo framarlega sem framleiðsluhættir okkar eru hagnýttir til fulls. Það er enginn efi á því, að jafnvel þótt við reiknum með verðlækkun á okkar afurðum, bæði á freðfiski, saltfiski og ísfiski, þá getum við komizt upp í það að hafa hærri útflutningsverðmæti en við höfum haft undanfarin ár, og reikna ég þá líka með samsvarandi síldarleysi og verið hefur. Við verðum aðeins að geta tryggt það, að bátaflotinn, togararnir, og þar með gömlu togararnir, og hraðfrystihúsin sé rekið með fullum krafti allan tímann. Ég hef stillt upp að gamni mínu útreikningi yfir það, ef reiknað er með því, að bátarnir séu á saltfiskveiðum og gömlu togararnir, en sú framleiðsla mundi nema 30 þú. tonnum. Sé þessi framleiðsla reiknuð á 2 þús. kr. tonnið, mundi þetta gera 60 millj. kr. af reiknað er með 27 þús. tonnum af freðfiski, á því verði, sem selt var fyrir á síðasta ári, 2.600 kr. á tonn, þá yrðu það um 70 millj. kr. Ef svo nýsköpunartogararnir færu á ísfisk og framleiddu 125 þús. tonn á 750 kr. tonnið, þá mundi það nema 93 millj. kr., eða ef þeir færu á saltfiskveiðar yfir hávertíðina, sem mundi þýða, eftir útreikningi L.Í.Ú., að þeir mundu framleiða um 22 þús. tonn af saltfiski og svo ísfisk hinn tímann, þá yrði verðmæti þeirrar framleiðslu 100 millj. kr. Þessi fullnýtti floti mundi gefa, hvað þessa framleiðslu snertir, 223 millj. kr., með þessu lækkaða verði, en sama framleiðsla gefur á árinu 1947, á því síldarleysisári, 160 millj. kr. af þeim 290 millj. kr., sem við fluttum út fyrir það ár. Við höfum möguleika á því að auka framleiðslu okkar, við höfum tæki til þess, og jafnvel þó að við verðum að reikna með verðlækkun og síldarleysi undanfarinna ára, að undanskildu árinu 1948, þá mundi verðmæti þessa útflutnings slaga upp í 350–400 millj. kr., eða hátt upp í andvirði þeirrar framleiðslu, sem við fengum á því ári, sem Hvalfjarðarsíldin gaf okkur 100 millj. kr. í tekjur. Ég tek þetta fram vegna þess, að þær hugmyndir hafa komið fram varðandi lækkun lífsafkomu þjóðarinnar, að óhjákvæmilegt sé, að útflutningsverðmætið minnki. En ef við höldum útflutningsverðmætinu, þá getum við fengið nauðsynjar okkar, og við vinnum upp lækkað verðlag með meiri afköstum og fjölbreyttari framleiðslu. Með því getum við aflað nægra tekna til þjóðfélagsins og þurfum ekki að skera niður lífsafkomu þjóðarinnar. En nú virðist það vofa yfir, að þessi framleiðsla verði skorin niður. Það er talað um, að freðfiskframleiðslan fari niður í 15–20 þús. tonn og saltfiskframleiðslan niður í 20 þús. tonn og hugsanlegt sé, að til viðbótar við það, að gömlu togararnir liggja bundnir við hafnarbakkann, þá verði nýsköpunartogararnir einnig stöðvaðir. Ef slíkt yrði, þá verður útflutningsverðmætið ekki lengi að fara niður í 100 millj. kr. Verði framleiðslan minnkuð, þá er þetta að athuga: Í fyrsta lagi: Það yrði stórkostlegt tap fyrir sjávarútveginn, vegna þess að allur rekstrarkostnaður yrði hærri. Í öðru lagi: Það hefði í för með sér atvinnuleysi fyrir þá landsmenn, sem við sjávarútveginn vinna. Í þriðja lagi: Það leiddi af sér stórkostlegan gjaldeyrisskort fyrir þjóðina. Í stað 80–120 milljóna kr. kæmi þá aðeins 60–80 milljónir kr. Í fjórða lagi: Slíkur gjaldeyrisskortur ylli því, að eingöngu brýnustu rekstrar- og nauðsynjavörur og vörur til annarra atvinnuvega yrðu fluttar inn, en sparaður yrði innflutningur á þeim vörum, sem gefa mesta tolla og aðflutningsgjöld af sér í ríkissjóð. Þær mundu, eigi þykja eins nauðsynlegar. En með þverrandi tolltekjum og sköttum stæði ríkið eigi undir þeim útgjöldum og ábyrgðum, sem á það eru lagðar í l. Ef þessi útflutningsverzlun mundi bila, þá bilaði og allur ríkisbúskapurinn. Ég held, að við eigum að ræða þetta mál alvarlega. Hér er í rauninni ekki um dýrtíðarvandamálið að ræða. Það er áreiðanlega hægt fyrir Íslendinga að leysa dýrtíðarmálin innanlands. Það eru ekki þau, sem hafa verið að drepa þjóðina undanfarin ár. Það er ekki heldur verðlagslækkunin. Spurningin er um hitt, hvort við séum samkeppnisfærir. Þótt við tækjum upp á því að ætla að undirbjóða hollenzka, danska, norska og aðra erlenda fiskimenn með því að þræla sjómönnum okkar út, þá mundi það eigi leysa málin. Þessar þjóðir sleppa okkur ekki inn í lönd sín. Þær leggja toll á fiskinn, eins og Englendingar og Þjóðverjar munu gera. Þær takmarka innflutninginn og hindra okkur í að selja, þótt við reyndum að undirbjóða alla aðra. Eigi er heldur um það að ræða að bíða eftir lausn í dýrtíðar- og verðlagsmálunum. Það er hægt að lækka verðlagið, en það lagar ekki hitt, sem mér hefur eigi enn verið bent á, en er þó aðalmálið: markaðsvandamálið. Það er mesta málið. Það er möguleiki á að selja fiskinn fyrir það verð, sem með ríkisábyrgð er kleift að framleiða hann fyrir. Þar er þá komið að því vandamáli, sem er höfuðvandamálið. Fyrir rúmum tveim árum var tekin sú ákvörðun að binda verzlun Íslendinga fyrst og fremst við Vestur-Evrópulönd. Það var gerður Marshallsamningur. Þar var undirstaðan sú, að fyrir freðfisk og ísfisk væru markaðirnir í Englandi Þýzkalandi og víðar þar um slóðir. Á allan hátt var reynt að gylla það fyrir þjóðinni, hversu öruggt það væri að binda sig efnahagslega við þessi lönd. En ég benti á, að þessi lönd lægju öll að Atlantshafinu, væru fiskveiðaþjóðir, hefðu margar stundað fiskveiðar við Íslandsstrendur og mundu, þegar þær væru búnar að ná sér eftir hörmungar styrjaldarinnar, taka upp útgerð að nýju og keppa við okkur, ef eigi hafi þá verið hafnir samningar um þá samvinnu, er gerði okkur Íslendinga samkeppnisfæra, og að við fengjum að selja fiskinn okkar. Ég sýndi fram á, að við fengjum að selja til Þýzkalands tll að fæða Þjóðverja meðan þeir væru að byggja upp togaraflota sinn að nýju, en síðan yrðum við útilokaðir, þegar Þjóðverjar og aðrar þjóðir færu að sigla á Íslandsmið eftir 2–3 ár. Við áttum að framleiða mat handa hinum hungruðu Þjóðverjum, en síðan mundum við fá sparkið. Ég studdi þetta eigi einvörðungu með tilgátum, ég studdist líka við ummæli hins ameríska umboðsmanns Marshallhjálparinnar, en hann sagði, að eftir árið 1950 mundi fiskframleiðsla Íslendinga skipta litlu máli fyrir þessi lönd. Og nú er það komið á daginn, að með því að binda viðskipti okkar við þessi lönd höfum við gert hrapallega og örlagaríka vitleysu. Við bindum okkur við lönd, sem vilja lítið með okkur hafa að gera. En öll okkar framleiðslugeta og miklu framleiðslutæki eru miðuð við fullan rekstur og mikla og örugga markaði. Þess vegna er ég hræddur um, að við, ef við brjótum nú ekki við blaði, fáum að kenna á fyrstu afleiðingunum af rangri viðskiptapólitík. Ég get um það sem dæmi, að sé það satt, sem ég hef heyrt eftir einum af bankastjórum Landsbankans, er ég þekki nokkuð, að eigi sé unnt að selja nema um 15 þús. tonn af freðfiski í ár, þá er það ekki nema helmingur af því, sem við getum framleitt. En í júnímánuði árið 1947, þegar við ákváðum að selja til Sovétríkjanna m.a. freðfisk fyrir 97 millj. kr., þá var samið um mikla sölu, sem komst upp í 15 þús. tonn, og er það m.ö.o. eigi nema um helmingur af kleifri framleiðslu, ef tækin eru í fullum rekstri. Því álít ég, að mál það, sem ríður á að fá rætt og upplýst frá þeim, er gerst eiga um þetta að vita, sé markaðsútlitið og öryggið fyrir vörur sjávarútvegsins, - hvar þeir, sem ráða í landinu, hafa öryggið, sem þeir lofuðu þjóðinni með Marshallsamningnum og hún á kröfu til. Og ég vil geta þess fyrir þær sakir, hversu mikið hefur verið talað um lausn mála bátaútvegsins í febrúarmánuði, að það eru engin rök, þótt við vitum, að hún yrði gengislækkun um 30–40%, að þetta hjálpaði neitt verulega, hvað þessi mál snertir. Ástandið mundi breytast að vísu til batnaðar um skeið, - áður en hækkun útlendrar vöru kæmi fram. En mjög mikið af þeirri hækkun, sem við berjumst við nú, er gengislækkun, sbr. verð á ollu og benzíni. Þetta veldur því, að ríkið verður að taka á sig milljóna króna byrðar vegna verðhækkunar á dollarnum. Ég held, að Alþ. eigi kröfu á því, að markaðsmálið sé rætt og frá því sé skýrt, hvaða möguleika þeir menn sjái, sem landinu halda í einokunarklóm, og þeir sýni, hvar og hvernig við eigum að selja afurðirnar og kaupa nauðsynjar okkar í staðinn. Íslendingar búa við einokun af hálfu hæstv. ríkisstj. Ég hef farið ýtarlega inn á þetta mál, því að ég held, að ef við eigum að ræða það raunhæft, þá verði mönnum, áður en þeir samþykkja eitthvað, að vera ljóst, hvað þeir eru að gera. Við eigum ekki aðeins að horfast í augu við ástandið, heldur og gera viðhlítandi ráðstafanir til að skapa fjárhagslegan grundvöll. Þessi fiskábyrgðarl. eru ekki nægilegur grundvöllur. Samtímis þarf svo að skapa markaðsöryggi. Ég vonast til, að inn á þetta verði komið, og er reiðubúinn til ýtarlegra umræðna um það mál. Og ég vonast til, að eigi verði reynt að blekkja menn með því að segja, að breytingar á einu saman verðlaginu geti bjargað þessu, því að það væri algerlega rangt. Tilgangurinn með fiskábyrgðunum hefur verið sá að skapa fjárhagsgrundvöll. Hann verður þó eigi tryggður með því einu, heldur og með hinu, að tryggja markaði um leið. Og ég vonast því til, að hæstv. ríkisstj. gefi þessari hv. d. þær upplýsingar, sem hún sjálf veit beztar, svo að d. geti rætt það vandamál alveg raunhæft.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða efni frv. almennt. Vil ég aðeins minnast á tvær brtt., sem eigi hefur áður verið getið og ég er flm. að. - Á þskj. 182 flyt ég brtt. ásamt hv. þm. Snæf., þess efnis, að á eftir 5. gr. frv. komi ný gr. um ábyrgð ríkissjóðs á verði fyrir útflutt kjöt. Gr. þessi er samhljóða að efni samsvarandi ákvæði í l. nr. 100/1948, um aðstoð við atvinnuvegina. En ríkið mun ekki hafa þurft að greiða neitt vegna þess ákvæðis, því að ekki hefur verið flutt út neitt af kjöti á verðlagsárinu frá 31. ágúst 1949 til 1. sept. 1950. Ég býst ekki við, að til þessa þurfi heldur að taka nú, því að horfur eru á, að allt kjöt, sem kom á markaðinn í haust, verði selt innanlands. En okkur þótti rétt, að ákvæðið stæði áfram. Þá flyt ég brtt. á þskj. 183, um viðbót við 12. gr. frv., en í henni eru ákvæði um það, að verði eigi gerðar aðrar ráðstafanir fyrir lok febrúarmánaðar, en í þessu frv. felast, þær er leysi rekstrarvandamál bátaútvegsins, þá skuli gildi l. framlengjast til 15. maí og skuli þá framlag ríkissjóðs hækka. Nú tel ég, að kæmi ný löggjöf áður en ábyrgðin fellur niður, þ. 15. maí, ætti framlagið að lækka hlutfallslega. E.t.v. hefði verið hægt að orða þetta á heppilegri veg, en mönnum á að vera ljóst, að gangi ný löggjöf í gildi fyrir 15. maí, þá verði þessi upphæð að lækka hlutfallslega eftir því, hvenær þetta ákvæði fellur niður. Varðandi orð hv. 2. þm. Reykv. (EOI) vil ég taka fram, að við fjárhagsnm. höfum til athugunar eina brtt. í viðbót. Við höfum þó eigi getað rætt hana, og er þá til athugunar, hvort við komum henni að við 2. eða 3. umr. En þar eð hún liggur eigi fyrir enn, geri ég hana ekki frekar að umtalsefni.



Við tveir þm., hv. þm. Borgf. (PO) og ég, höfum flutt brtt. við annað lagafrv. í þinginu fyrir áramót vegna sjóveðskrafna þeirra, sem á fiskiskipum hvíla eftir síldarvertíðina. Nú höfum við fengið upplýsingar um, að þetta hafi eitthvað lagazt. En hins vegar liggur fyrir í bréfi, sem fylgir þessu frv., að Landssamband íslenzkra útvegsmanna telji það eitt af skilyrðum þess, að hægt verði að hefja útgerðina í vetur, að sjóveðskröfurnar verði innleystar með aðstoð ríkisins hið allra fyrsta. Áður hafði Landssambandið gert um það ákvörðun eða samþykkt á fundi sínum fyrir áramótin, sem ég vil leyfa mér að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Með skírskotun til samkomulags þess, er fulltrúafundur L.Í.Ú. gerði við ríkisstj. þ. 11. jan. 1949, þar sem ríkisstj. lofaði setningu laga um afla- og hlutatryggingasjóð bátaútvegsins og jafnframt, að sjóðurinn yrði starfræktur árið 1949, samþykkir aðalfundur L.Í.Ú. að skora á Alþingi, að með því að lögin um afla- og hlutatryggingasjóð ákveða, að greiðslur úr sjóðnum nái ekki til ársins 1949, þá geri það þegar ráðstafanir í sambandi við frumvarp til laga um viðauka við og breytingu á lögum nr. 100 29. des. 1948, um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna o.fl., á þá leið, að síldarútvegsmönnum, er gerðu út á síldveiðar sumarið 1949, verði veitt aðstoð vegna aflabrestsins, eigi minni og með svipuðu fyrirkomulagi og gert var vegna síldarleysisins 1948. Í þessu sambandi vill fundurinn vekja athygli Alþingis á því, að þar sem margir útvegsmenn hafa enn ekki getað innleyst sjóveðskröfur af skipum sínum, er það mjög aðkallandi, að máli þessu verði hraðað.“ Ég sé ekki ástæðu til þess að fara út í það að ræða þessa till. frekar. Það var á sínum tíma samkomulag um það milli fjórða sambandsþings útgerðarmanna og ríkisstj., að aflatryggingasjóðurinn skyldi taka til starfa 1949, en síðan var ákveðið með l. frá Alþ., að það skyldi ekki verða fyrr en 1950. Ríkið hafði veitt þeim mönnum nokkra fyrirgreiðslu, sem verst höfðu orðið úti, er síldarvertíðin brást í annað, þriðja og fjórða sinn, en í fyrrasumar var það í fimmta sinn, sem vertíðin brást, og þar sem aflatryggingasjóðurinn gat ekki tekið til starfa fyrir þá vertíð, er ekki nema sjálfsagt og eðlilegt, að Alþ. veiti heimild til þess að greiða fyrir þeim, sem fyrir aflabresti urðu þarna fimmta sinn, er vertíðin brást s.l. sumar. Það er því þess vegna, sem við höfum lagt fram þessa till. núna, þar sem það er einnig sýnilegt, að það gæti ekki komið annars það fljótt á dagskrá núna, að það yrði afgreitt í tæka tíð. Till. hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 14. gr. komi ný grein, er verður 15. gr., svo hljóðandi (og breytist greinatala samkvæmt því): Ríkisstjórninni heimilast að veita útgerðarmönnum þeirra skipa, er síldveiðar stunduðu fyrir Norðurlandi sumarið 1949, fyrirgreiðslu samkvæmt 2. gr. laga nr. 85 frá 15. des. 1948, enda gildi ákvæði þeirra laga um framkvæmd aðstoðarinnar, eftir því sem við á. Ríkisstjórninni heimilast að taka lán í þessu skyni, allt að einni og hálfri milljón króna.“ Lögin, sem þarna er vitnað til, eru frá 15. des 1948, um aðstoð til útvegsmanna, er síldveiðar stunduðu sumarið 1948. Í 2. gr. þeirra laga er það tekið fram, að ríkissjóður geti leyst til sín lögveðskröfur á hendur þeim útgerðarmönnum og útgerðarfyrirtækjum, sem síldveiðar stunduðu sumarið 1948. Enn fremur er heimilt að veita útgerðarmönnum og útgerðarfyrirtækjum lán samkv. lögum þessum, sem svara til krafna þeirra, er í 1. mgr. eru taldar, ef aðilar hafa þegar greitt þær og þeim ella væri ókleift að halda áfram rekstri vegna aflabrests 1948. - Þá eru í 3. gr. þessara laga ýmis fyrirmæli um það, hvernig hagað skuli innlausn þessara krafna, og annað, sem nauðsynlegt er að lögum. En samkv. 5. gr., sbr. 6. gr., skipar sjútvmrh. 5 manna nefnd, skilanefnd, til að hafa á hendi innlausn lög- og sjóveðskrafna og aðra framkvæmd laganna. Nú er svo komið, að starfandi er skilanefnd, skv. l., og er þá ekki nema eðlilegt, að hún hafi á hendi innlausnina. Það má segja, að það hafi verið heldur hljótt um þetta mál hér á þingi og gætir um það nokkurs misskilnings, því að stjórn L.Í.Ú. heldur því fram, að hún hafi haft samband og miklar umr. um þetta mál við fyrrv. hæstv. sjútvmrh., núv. atvmrh., en hann heldur því hins vegar fram, að það hafi varla verið minnzt á þetta mál víð sig. En það má vera, að þeir hafi álitið sem svo, að þar sem áður var búið að gera nauðsynlegar ráðstafanir, er vertíðin hafði brugðizt sumrin á undan, þá hafi þeir nú talið, að þessar ráðstafanir mundu nú einnig verða gerðar án sérstaks eftirgangs. En hvað sem því líður, þá hefur L.Í.Ú. nú safnað skýrslum um sjóveðskröfur á viðkomandi skipum, og eftir því sem fyrir liggur, virðist sjóveð nú vera á um það bil 70 skipum, sem síldveiðar stunduðu s.l. sumar. Eflaust er það nú svo, að þessi skip fara nú ekki öll á þorskveiðar í vetur. En ef sjóveðin væru innleyst af þeim, þá gæti það munað miklu um þann afla, sem þau veiddu, ef þau færu öll á vertíðina í vetur. Eftir þeim skýrslum, sem fyrir liggja, nemur sjóveðið um 3 millj. króna á þessum skipum, en eðlilega þarf þessi skýrsla endurskoðunar við, en við flm. höfum þó haldið okkur við þá upphæð, en flm. erum við hv. þm. Borgf. (PO), hv. þm. Siglf. (ÁkJ), hv. þm. Snæf. (SÁ) og ég. Ætlunin var, að hv. sjútvn. Nd. flytti þessa till., en við náðum ekki í hv. þm. N-Þ. (GG) það tímanlega, að hann gæti sagt álit sitt á henni eða gefið svar um, hvort hann yrði með henni, svo að þess vegna er hún flutt af okkur hinum. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þessa till., en vil leyfa mér að leggja hana fram núna og óska, að afbrigða verði leitað fyrir henni. Einnig vil ég leyfa mér að vænta þess, þar sem það lítur út fyrir, að flokkarnir séu sammála um að gera ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir stöðvun útvegsins, að þá verði einnig gerðar ráðstafanir til þess að sjá fyrir þessu veigamikla atriði.

Forseti (SB): Mér hefur borizt till. frá þm. Ísaf., þm. Borgf., þm. Siglf. og þm. Snæf., og er hún svo hljóðandi: [Sjá þskj. 1867.] Þar sem brtt. er of seint fram komin og auk þess skrifleg, þarf tvöföld afbrigði, til þess að hún megi takast fyrir.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. og ég erum sem meðlimir hv. fjhn. Nd. sammála um samþykkt þessa frv., að mestu eins og það liggur hér fyrir, en þó með þeim breyt., sem lagt er til á þskj. 177, að gerðar verði. Þó vildi ég gjarnan fallast á breyt. á 12. gr. eins og kom fram hjá hv. þm. V-Húnv. (SkG) áðan. Í sambandi við fjáröflun þá, sem í frv. ræðir til þess að standa straum af útgjöldunum, mun hæstv. fjmrh. tala hér á eftir. En ég verð þó að segja það, að það er dálítið óviðfelldið, þegar um er að ræða svo stóra útgjaldaliði sem hér, að þm. skuli ekki vilja heimíla ríkisstj. að gera ráðstafanir til þess að mæta þessum útgjöldum. Það hefur mikið verið um þetta rætt, en þó aðallega af hv. 2. þm. Reykv. (EOl), en að svo stöddu mun ég ekki fara út í þær umr. frekar. En hins vegar vil ég leggja á það megináherzluna, að þessu máli verði flýtt svo sem auðið er, þar sem hver dagur, sem á sjó gefur og ekki er hægt að róa, vegna þess að ekki er búið að samþ. þetta frv., getur kostað þjóðina 1–3 millj. kr. í útflutningsverðmætum.



Herra forseti. Ég er þakklátur fyrir það, að hv. fjhn. hefur leitazt við að sýna lit í þessu stórmáli, en hefði þó kannske átt að vona, að það hefði orðið fyrr, svo mikil áherzla sem var á það lögð af þingflokkunum, að ríkisstj. kæmi með till., jafnvel um sjálfa jólahelgina. Þá hefði einnig mátt ætla, að einhverjir mundu koma með till. um þetta efni, á þessum grundvelli, svo að þeir, sem við eiga að búa, gætu fengið tryggingu, er við mætti una. Nú sýnist mér það ekki vera umdeilt, að undirbúningur ríkisstj. hafi verið á þann veg, að engan veginn hefur verið tekið undir fyllstu kröfur, er fyrir lágu, heldur hafi hún leitazt við að stilla þeim í hóf, áður en hún lagði þær fyrir hv. Alþ. Það virðist horfa þannig við, að hv. fjárhagsnefndarmenn, og líklega þá einnig þeir flokkar, sem að þeim standa, líti allmisjöfnum augum á þessa ábyrgð. Það hafa myndazt ýmsar samfylkingar um brtt. á hinum ýmsu þskj.: Alþfl.-menn og kommúnistar, framsóknarmenn og kommúnistar og framsóknarmenn og sjálfstæðismenn á einstaka. Um þau atriði, sem n. hefur orðið sammála um, má heita, að sé fullt samkomulag í hv. d., og um þær breyt., sem hún leggur til, að gerðar verði, og birtast á þskj. 177 og teljast mega réttmætar eftir atvikum. En n. hefur komizt að þeirri niðurstöðu um ábyrgðarverð á saltfiski, að þar væri fullhart í reikningnum gengið, en upphaflega er við það miðað, að saltverð hafi minnkað, en flutningskostnaður hins vegar aukizt sem því nemur. Það mun þó sönnu nær að hafa ábyrgðina eins og lagt er til í brtt. Þá er það sjálf ábyrgðin. Mér skilst, að hv. 2. þm. Reykv. vilji ganga lengst og láta ábyrgðina gilda fyrir allt árið. Þar næst er það svo frv. sjálft og till. hv. þm. V-Húnv., sem vill ganga jafnlangt og í frv. segir, hvað ábyrgðina áhrærir. Svo er það hv. form. fjhn., þm. V-Ísf. (ÁÁ), sem ekki vill taka lengri ábyrgð, en til 1. marz. Þó hefur hann gefið þá yfirlýsingu fyrir sjálfan sig og flokksbræður sína, að ef ekki væru á því tímabili komnar fram aðrar heildarráðstafanir, sem gerðu ábyrgðina óþarfa, þá mundi hann vera með áframhaldandi ábyrgð. Í samræmi við till. sína um, að 12. gr. félli niður, vill hann einnig láta fella 14. gr., en hún fjallar um tekjuöflun til þess að standa undir þessum skuldbindingum. Mér skilst, að bæði hv. 2. þm. Reykv. og hv. þm. V-Húnv. vilji láta ábyrgðina standa áfram eftir 1. marz, hv. þm. V-Húnv. til vertíðarloka, 15. maí, en hinn allt árið. En báðir eru á því að fella í burtu 14. gr., og virðist þá sem þeir vilji láta lögfesta ábyrgð, láta Alþingi gefa fyrirheit um að styrkja bátaútveginn með milljónaframlagi, en gera hins vegar ekkert ráð fyrir neinni tekjuöflunarleið til þess að standa undir þessum útgjöldum. Í þessu sambandi vil ég minnast á till. um kjötábyrgðina og taka fram, að ég skal ekki hafa á móti henni. Þegar um er að ræða að gera ráðstafanir til þess að gera það fært fyrir bátaútveginn að hefja veiðar, og á það hefur verið lögð mikil áherzla, bæði núna fyrir áramótin og fyrr, af Alþfl. og Framsfl., þá er það undarlegt, þegar sá þessara flokka, sem hvað mesta áherzlu lagði á skjóta úrlausn, vill kippa öllum fjárhagsgrundvellinum undan og sigla þannig í kjölfar hv. 2. þm. Reykv. Hv. 2. þm. Reykv, minntist á afstöðu bankanna til þessa máls. Ég get sagt hv. þdm. það, að það hefur verið rætt við bankastjóra þjóðbankans af hv. n., og ég hef rætt við bankastjóra Útvegsbankans um lán til útgerðarinnar, og kom það þá í ljós mjög skýrt, sérstaklega þó hjá bankastjóra Útvegsbankans, að þeir mundu miða gerðir sínar við það, hvað Alþ. mundi gera í þessu máli. Það getur vel verið, að bönkunum þyki nægilega frá þessu gengið í frv., en hv. 2. þm. Reykv. og hv. þm. V-Húnv. vilja, að þingið lofi þessari ábyrgð án þess að tryggðar séu tekjur til þess að standa undir skuldbindingunum, en ég efast þó um, að bönkunum finnist nægilega og forsvaranlega frá þessu gengið. Við 1. umr. þessa máls var mikið mál í það borið, að í frv. væri ofreiknaður sá kostnaður, sem af ábyrgðinni stafaði. Ég sagði það þá, að við skyldum ekki eyða of miklum tíma í það í d. að ræða það, því að hv. fjhn. mundi verða séð fyrir öllum gögnum, sem ríkisstj. hefði haft undir höndum, og gæti þá hv. fjhn. gengið úr skugga um, hvort of í lagt væri. Ég ætla nú, að það hafi komið fram á fundum hv. fjhn., að engin ástæða var til þess að vefengja þær tölur, sem ég lét eftir mér hafa við 1. umr. málsins. Enn fremur mikluðu sumir hv. þm. það mjög fyrir sér við 1. umr., hversu þung skattakrafa sú væri, er lögfesta skyldi til þess að standa straum af þeim útgjöldum, sem mæta átti, og gekk það svo langt, að einn hv. þm. fullyrti, að ríkisstj. væri þarna að heimta þrefaldar tekjur á við það, sem ábyrgzt væri. Eins og hv. þm. vita, er ekki í fjárlfrv., eins og það liggur fyrir, gert ráð fyrir neinum útgjöldum vegna fiskábyrgðarinnar. Þess vegna var fyllilega réttmætt að ganga út frá því, ef á að taka þá ábyrgð, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, að gera ráð fyrir fiskábyrgðinni eins og hún var á s.l. ári, að viðbættri þeirri hækkun, sem menn hafa orðið sannfærðir um, að væri það minnsta, sem bátaflotinn, hraðfrystihúsin og saltendur þyrftu að fá. Það var talið, að þetta mundi nema 42 millj. kr. Þessi tala mun láta nærri að vera rétt, og hv. fjhn. hefur nú haft tækifæri til þess að sannfærast um það rétta í málinu. Þá var einnig við 1. umr. málsins reynt að færa rök að því, að söluskatturinn í frv. því, sem fyrir liggur, væri allur ætlaður til að standa undir fiskábyrgðinni. En svo er ekki. Í fjárlfrv. er stór tekjuliður miðaður við þann söluskatt, sem var í gildi s.l. ár, sem er 6% af tollverði innfluttrar vöru. Hann er talinn þar í tekjum, og útgjöld frv. eru miðuð við, að hann sé áframhaldandi í gildi, og í útgjaldaliðum fjárlfrv. er enginn eyrir fyrir fiskábyrgðinni. Þess vegna er það, að þegar talað var um söluskattinn, eins og ráð var fyrir gert, að hann þyrfti að vera, þá hefði réttmæt gagnrýni átt að draga frá þau, 6%, sem þegar eru komin í fjárlfrv. Það var ekki gert, heldur var hafður í frammi áróður til að gera skattaálögurnar miklu meiri í augum fólksins, en þær í raun og veru voru og til að skapa andúð gegn frv. Þetta liggur nú allt skýrara fyrir, og eins og ég minntist á, þá hafa nm., að undanskildum fulltrúum Sjálfstfl., lagt það til, að ábyrgðin héldist, en að fjáröflunarmöguleikunum væri kippt í burtu. Sjálfstæðismenn vilja hins vegar fylgja sinni stj. í því að freista þess að afgreiða þetta mál á ábyrgan hátt eins og venja hefur verið eða eins og gerð var tilraun til að gera á síðasta Alþ. Ríkisstj. hefur ekki bolmagn til þess að lögfesta sínar kröfur eingöngu með tilstyrk síns eigin flokks, og verður það þess vegna Alþingis að taka ábyrgð á því, sem hér kann fram að fara. Ef Alþ. velur þann kost að samþykkja ábyrgðina fyrir allt árið, án þess að gera neinar ráðstafanir til þess að standa undir kostnaðarhliðinni, eins og hv. 2. þm. Reykv. leggur til og að því er mér virðist hv. þm. V-Húnv. líka, þá verður það fram að fara. Ég skal á þessu stigi málsins engu um það spá, hvort fulltrúar útvegsmanna telja sig bættari með þá afgreiðslu málsins, sem hér virðist vera stefnt að. Í viðtölum sínum við ríkisstj. héldu þeir því fast fram, að ábyrgðin a.m.k. gilti til miðs maímánaðar. Þeir létu svo auðvitað ríkisstj. hitt eftir, að gera till. um það, á hvern hátt yrði undir slíkum ábyrgðum staðið, og hún hefur sýnt viðleitni í því efni, eins og fyrir liggur í frv. því, sem er hér til umr. Verður það nú Alþingis að kveða á um það, hver afdrif frv. verða, hvað það snertir. Ég sé ekki ástæðu til að gera að umræðuefni hina löngu og heimspekilegu markaðsræðu hv. 2. þm. Reykv. við þessa umr., því að það gæti orðið til að tefja mjög afgreiðslu málsins, sem ég og ríkisstj. öll hefur lagt áherzlu, á að tefja ekki og sömuleiðis lagt áherzlu á að undirbúa svo forsvaranlega fyrir Alþ., að það gæti tekið sínar ákvarðanir fljótlega, og svo fljótt, að engin stöðvun hlytist af drætti málsins hér á Alþ. Hitt er svo annað mál, að fyrir ríkisstj. hefur það ávallt vakað, að þetta væri bráðabirgðalausn, sem borin er fram jafnhliða von um, að heildarlausn náist, eins og margsinnis hefur komið fram. Mér heyrist líka á ræðum ýmissa þm. nú, að það liggi í loftinu eða sé nokkuð fast í hugum manna, að slík heildarlausn þurfi að nást. Hitt var samt sem áður álit okkar í ríkisstj., að jafnvel þótt um bráðabirgðaráðstöfun væri að ræða eða ráðstöfun, sem við vildum láta verða bráðabirgðaráðstöfun, þá væri það ekki verjandi að leggja þessar till. fram, svo þýðingarmiklar sem þær eru fyrir þennan stóra atvinnuveg, án þess að á það væri bent, hvernig sá kostnaður yrði uppi borinn, sem ríkissjóður augsýnilega þyrfti á sig að taka.



Í sambandi við brtt. á þskj. 176 vil ég aðeins geta þess, að þetta er í framhaldi af því, sem ég sagði, þegar málið var síðast til umr., og ég hef komið hér með brtt., sem er, eins og hv. frsm. n. tók fram, leiðrétting á því, sem áður var komið og hefur áður verið rætt, og sé ég því ekki ástæðu til að hafa um það fleiri orð. Ég tel, eins og sakir standa nú, að þá sé þetta eins nærri sanni og hægt er, en alltaf hlýtur þetta að vera áætlunartala. Út af þeim brtt., sem fram hafa komið, þá virðist mér það liggja fyrir, að tveir flokkar, Alþfl. og Sósfl., leggi til, að 12. og 14. gr. verði felldar niður, m.ö.o., að það sé aðeins tekin ábyrgð á fiskverðinu til 1. marz og lengur ekki. Hins vegar virðist það koma fram af afstöðu fulltrúa Framsfl., að hann vilji halda ábyrgð ríkissjóðs til 15. maí, sem hefur verið talin 42 millj. kr., án þess að nokkur tekjuöflun komi þar á móti, nema það litla, sem gert er ráð fyrir í 3. kafla dýrtíðarl. Þetta er að vísu ekki fram komið enn, en hlýtur að skýrast við afgreiðslu málsins í d. Afstaða þeirra tveggja flokka, sem ég nefndi fyrst, er sú, að þeir vilja samþykkja ábyrgðina til 1. marz og gefa yfirlýsingu um áframhald, og þá á útvegurinn það undir Alþ., hvort hann fær nokkra ábyrgð á áframhaldandi rekstri, ef heildarlausn um afgreiðslu málsins hefur ekki fengizt fyrir þann tíma. Þetta er afstaða, sem ég viðurkenni, að megi deila um. Framsfl. vill hins vegar láta ríkissjóð taka á sig ábyrgðina til vertíðarloka, án þess að nokkrar tekjur komi þar á móti og án þess að nokkur viti á þessari stundu, hvort og hvernig eigi að afla tekna til þess að standa undir þessari ábyrgð, ef hún á að halda áfram til 15. maí. Mig furðar mjög mikið á þessari afstöðu Framsfl., ef það kemur í ljós, að hún verður eins og ég nú hef lýst. Mig furðar sérstaklega á því, vegna þess að enginn annar flokkur hefur frekar en þessi valið mönnum heiti sem óábyrgum mönnum, ef þeir hafa afgreitt mál, þó að það hafi verið á minna óábyrgan hátt, en hér er um að ræða. Ég sé ekki aðra ráðningu í þessu en þá, að flokkurinn sé staðráðinn í því, að fyrir 1. marz veiti hann Sjálfstfl. fylgi til þess að koma fram till. til frambúðarlausnar á þeim vandamálum, sem hér um ræðir, og er þá náttúrlega allt öðru máli að gegna um afstöðu flokksins. Í sambandi við brtt. á þskj. 180 vil ég benda á það, að ef framlengingin á III. kafla dýrtíðarl. nær ekki lengra en til 1. marz, þá er sýnilegt, að tekjur af þeim lið verða ekki svo miklar í þessa tvo mánuði, að þær hrökkvi til að standa undir þeim minnstu gjöldum, sem óhjákvæmilega hljóta að verða á þessu tímabili. Þá verður Alþ. að framlengja þessa tekjuöflun eða gera ráðstafanir til að afla fjár á annan hátt til að standa straum af þeim útgjöldum, sem þarna koma til greina. Þess vegna hefði mér fundizt eðlilegt að hafa þetta eins og það er í frv., að framlengja tekjuliðina til ársloka, en taka þá til endurskoðunar 1. marz, þegar vitað er, hvernig með þessi mál verður farið, hve miklu ríkissjóður þarf að standa skil á vegna ábyrgðarinnar, og þá mætti láta tekjuliðina gilda þann tíma, sem ætla mætti, að þeir þyrftu að gilda til þess að afla þess fjár. - Að öðru leyti mun ég ekki ræða þetta mál frekar, þangað til séð verður, hvernig frá frv. verður gengið í deildinni.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð út af því, sem hæstv. ráðh. sögðu um afstöðu Framsfl. í sambandi við þetta mál. Afstaða hans mun verða þannig, að flestir af þm. Framsfl. munu greiða atkv. með till. hv. þm. V-Ísf. (ÁÁ), um að framlengja gömlu skattana til 1. marz, og framsóknarmenn munu yfirleitt vera fylgjandi því að fella 14. gr. frv. niður. Jafnframt munu flestir framsóknarmenn væntanlega greiða atkv. á móti því að fella niður 12. gr. frv., og hafði því hæstv. fjmrh. í höfuðdráttum rétt fyrir sér, þegar hann gizkaði á, hver afstaða þm. Framsfl. mundi verða. Vegna þeirra orða hæstv. fjmrh., að það væri ábyrgðarleysi að samþykkja till. stj. um að ábyrgðin geti gilt til 15. maí, ef ekki yrði búið að gera aðrar ráðstafanir, án þess að samþykkja nú að framlengja skattana til þess tíma, vil ég segja nokkur orð. Það er sagt, að það vanti peninga til að standa undir fiskábyrgðinni. Í því sambandi vil ég leyfa mér að benda á, að það mun láta nærri, að á undanförnum árum hafi verið aflað tekna, sem menn hafa sagt, að ættu að vera til þess að standa undir fiskábyrgðinni og borga niður verðlagið innanlands, sem numið hafa 80 millj. kr. á ári. Þetta mun áreiðanlega ekki vera fjarri lagi. Hverjar eru svo dýrtíðargreiðslurnar? Í fjárlfrv. er gert ráð fyrir 33 millj. kr. til dýrtíðarráðstafana, og ef svo illa tækist til, að ábyrgðin yrði framlengd til 15. maí, þá kostar það 42 millj. kr. Við vitum allir, að raunverulega er þessu á þann veg farið, að það vantar gífurlega fjármuni í ríkissjóð, ef uppbótaleiðin verður farin áfram, en þá vantar ekki frekar til að greiða með fiskábyrgðina, en sitt hvað annað. Þegar hér var samþ. 20% launauppbót fyrir jólin, ekki með atkv. framsóknarmanna, heldur stj., þá var ekki talað um, að peninga vantaði eða ábyrgðarleysi væri að samþykkja þá till., án þess að um leið væri lagður á skattur. Manni skildist, að peningar væru til, til þess að greiða það, en þegar að því kemur að athuga, hvort til séu einhverjir peningar til að standa undir fiskábyrgðinni til bráðabirgða, þá er álitið, að svo sé ekki. Sannleikurinn er sá, að það vantar stórkostlega peninga, en eins og ég sagði áður, ef allir reikningar eru rannsakaðir, þá mun það sannast, að þá vantar ekki frekar í fiskábyrgðina, en hvað annað. Þetta vildi ég, að hæstv. ríkisstj. hefði í huga. Það er náttúrlega ákaflega þægilegt að láta þjóðina standa í þeirri meiningu, að þegar þarf að hækka laun, þá rigni peningum úr loftinu, en aðeins þegar kemur til þess að greiða fiskábyrgðina, þurfi að ná sköttum í ríkissjóð, en taka svo skattana í aðrar greiðslur. Með þessu móti stendur þjóðin í þeirri trú, að hægt sé að þenja út ríkisreksturinn, án þess að lagðir séu á skattar, skattarnir séu svo teknir til þess að útvegurinn geti gengið áfram. Við skulum athuga það, að auðvitað þurfa menn að gera sér grein fyrir, hvernig hægt er að ná í peninga, ef útflutningsábyrgðin þyrfti að halda áfram, en það er erfitt að segja um það með þá peninga, sem inn koma, hvað af þeim fer til framleiðslunnar og hvað til annars. Ég hefði ekki minnzt á launauppbótina í sambandi við þessar umr., ef hæstv. ráðh. hefði ekki gefið tilefni til þess, en þetta mál er sannarlega ekki eins einfalt og hann gefur í skyn. Að gefnu tilefni vil ég gera grein fyrir öðru atriði; varðandi afstöðu Framsfl. Nú er vertíð hafin og um tvennt að velja, að stöðva alveg vertíðina meðan við glímdum um það, hvort ekki yrði fundin betri frambúðarlausn, en ábyrgðin, eða ráðstafanir til bráðabirgða, sem nægilegar eru til þess að koma bátaflotanum af stað. Nú er því haldið fram, að menn eigi ekki að gera út nema að sjá fótum sínum forráð alla vertíðina. Við framsóknarmenn viljum ekki verða til þess að stöðva vertíðina, en við viljum fylgja því, að ábyrgð sé tekin á fiskverðinu til 1. marz og í bakhönd til 15. maí, til þess að útgerðin treysti sér af stað. Þetta gerum við í trausti þess, að fyrir þann tíma, 1. marz, verði búið að finna aðrar leiðir, og af því að við gerum þetta í trausti þess, þá viljum við ekki leggja á nýja skatta, sem við vonum þá, að aldrei þurfi að leggja á, vegna þess að fyrir þann tíma verði búið að finna önnur úrræði. Af þessum ástæðum viljum við fella 14. gr. úr frv., og við viljum ekki framlengja gömlu skattana nema til 1. marz, af því að við teljum, að ekki eigi að ákvarða skattaálögur nema örstutta stund fram í tímann, nema í sambandi við heildarráðstafanir í þessu máli, og að menn geri það upp við sig, hve mikil þörf er á sköttum í heild og til hvers þeir eru notaðir. Ég neita því, að þetta sé óábyrg afstaða, og þá vegna þess líka, að ég tel, að það mundi draga stórkostlega úr líkum fyrir því, að Alþ. kæmist inn á nýjar brautir, ef nú yrði samþ. að láta þessa skatta gilda áfram. Afstaða Alþfl. finnst mér nokkuð svipuð, en hún er þó önnur að því leyti til, að sá flokkur vill, í staðinn fyrir að ábyrgðarl. séu framlengd til 15. maí, gefa yfirlýsingu, um, að verði ekki búið að finna ný úrræði fyrir 1. marz, þá verði ábyrgðarl. framlengd. Sennilega munar ekki miklu á afstöðu okkar og Alþfl., en við teljum hreinna fyrir útgerðina, að þetta sé ákveðið eins og við leggjum til, eða til 15. maí, af því að við finnum það á okkur, að beri Alþ. ekki gæfu til að leysa þetta mál fyrir 1. marz, þá verður niðurstaðan sú, að slík ábyrgð verður tekin. En við viljum, að Alþ. hafi aðhald með því að binda þetta við 1. marz, og er því afstaða okkar framsóknarmanna miðuð við það; en ekki af ábyrgðarleysi til komin.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) Hv. 1. þm. S–M. (EystJ) vildi halda því fram, sem einhverjir aðrir hv. þm. héldu fram, að það væru til nógir peningar, án þess að lagðir væru á nýir skattar. Þetta er bara tilraun til sjónhverfinga og á sér ekki stað í veruleikanum, eins og hann veit líka sjálfur. Söluskatturinn, sem nú hefur verið tekinn inn í fjárlfrv., var einn af aðaltekjustofnunum fyrir dýrtíðarráðstafanirnar. Þessi upphaflegi söluskattur gengur til að greiða niður innlendar afurðir, eins og gert er ráð fyrir í fjárlfrv. Hins vegar er ekki í fjárlfrv. gert ráð fyrir neinni fjárhæð til að standa undir fiskábyrgðinni. Munurinn, sem kemur fram á þessu, er sá, að III. kafli l. um dýrtíðarráðstafanir, að undanteknum söluskattinum, hefur ekki verið tekinn inn í fjárlfrv. Sá hluti þess III. kafla var upphaflega áætlaður um 15–18 millj. kr. Af því hefur einn liður brugðizt að verulegu leyti, skattur af sölu bifreiða, sem hefur ekki gefið nema brot af því, sem hann átti að gera. Þegar söluskatturinn er tekinn og þessi skattur, þá kemur mismunurinn fram á því, að tekjur ríkissjóðs eru áætlaðar lægri í fjárlfrv. og margir, jafnvel flestir liðir rekstrargjalda eru áætlaðir miklu hærri, en á síðasta ári; og þar af leiðandi hafa gjöld ríkissjóðs aukizt, en tekjuvonir á sumum liðum minnkað. Mér finnst því ekki málflutningur hv. 1. þm. S-M. sómasamlegur, heldur er þar allt sagt út í hött.



Ég skal ekki blanda mér í umr. almennt um þetta mál, en ég vil í tilefni af því, sem hv. 1. þm. S-M. (EystJ) sagði, varðandi afstöðu Framsfl., og sérstaklega með hliðsjón af 14. gr. frv., viðurkenna, að það getur verið fullkomið sjónarmið af hendi Framsfl. að segja: Við treystum því, að Alþ. geri fyrir 1. marz þær ráðstafanir, sem við vitum, að meiri hl. Alþ. veit, að þarf að gera, og við teljum þess vegna, eftir atvikum, ekki nauðsynlegt að karpa um tekjuöflun og þá með hliðsjón af því, að þá mundum við ekki geta fallizt á þessa leið til tekjuöflunar, sem stj. hefur bent á. Ég fyrir mitt leyti viðurkenni, að þetta er sérstakt sjónarmið, en bendi á, að ríkisstj. þorði ekki fyrir sitt leyti að halda sér að því. 12. gr. er sett í viðurkenningarskyni þess, að það er a.m.k. hugsanlegt, að við berum ekki gæfu til þess að afgreiða heildartill. í málinu fyrir 1. marz. En ef 12. gr. verður þörf, þá er líka þörf fyrir 14. gr. Ég segi þess vegna: Ríkisstj. þorði ekki að taka á sig þessa ábyrgð, og bar þess vegna fram till. um þessa tekjuöflun, sem að sjálfsögðu má deila um. Ég vildi mega taka þessa yfirlýsingu hv. 1. þm. S-M. sem yfirlýsingu um það, að hann og hans flokkur vilji ásamt öðrum, bæði ríkisstj. og hennar flokki og þeim öðrum, sem að því vilja vinna, hafa sem sneggst handtök um að reyna að afgreiða endanlega lausn málsins. Frá því sjónarmiði vil ég mega líta á þessar till. þeirra, þótt ég að öðru leyti vilji endurtaka það, að við sjálfstæðismenn þorðum ekki að leggja bagga ábyrgðarinnar á bak ríkissjóðs, án þess að sjá fyrir tekjum, af því að við óttuðumst þetta tvennt: Í fyrsta lagi, að til þess gæti komið, að dráttur yrði á heildarráðstöfunum, og þá einnig, að ósamkomulag gæti orðið um tekjuöflun eftir á, en ábyrgðin væri eftir sem áður í gildi. Ég vildi því mega undirstrika það, að ég tek þessa yfirlýsingu hv. 1. þm. S-M. að því leyti alvarlega, að hann vilji hraða afgreiðslu á endanlegum till. í málinu.



Ég vildi einmitt undirstrika það, að þessi er einmitt afstaða Framsfl., m.a. að auka aðhaldið og knýja til úrslita um aðrar leiðir í málinu. Út af því, að hæstv. fjmrh. hafði það eftir mér, að ég hefði sagt, að til væru nógir peningar til að greiða ríkisábyrgðina með, þá er það útúrsnúningur á orðum mínum. Ég benti hins vegar á það, og ég þarf ekki að endurtaka það í langri ræðu, það er svo einfalt, að á síðustu árum hefði tugum milljóna verið safnað í ríkissjóð og menn hefðu sagt, að þetta væri til þess að borga niður dýrtíðina og til þess að standa undir ábyrgðum bátaútvegsins. Ef þetta fé hefði allt verið notað aðeins í þessu skyni, þyrfti ekki að afla nýrra tekna nú, a.m.k. ekki nema að mjög litlu leyti. En aðferðin hefur verið sú, að mikið af þessu fé hefur svo verið látið ganga inn í almennan rekstur ríkissjóðs. Þó að sagt sé, að það eigi að standa undir útflutningsábyrgðinni m.a., er það meðal annarra hluta notað til að greiða með því launauppbætur. Og ég minnist á það í þessu sambandi, að það var ekki talað um, að leggja þyrfti á nýja skatta eða útvega nýjar tekjur, þegar samþ. var till. um launauppbótina. Ég vil líka benda á, að það er hættulegt, að þjóðfélagsþegnarnir fái þá mynd af ríkisrekstrinum á tilfinninguna, að hægt sé að þenja út ríkisreksturinn og hækka launin án þess að um leið sé gert ráð fyrir sköttum. Svo eru skattarnir teknir með þeim forsendum, að þeir þurfi að ganga til bátaútvegsins. Ég veit, að við skiljum allir, að þessa mynd verður að leiðrétta. Hitt veit hæstv. fjmrh. vel, að það vantar stórkostlega mikið fé til þess að halda uppi rekstri ríkisins og standa straum af dýrtíðargreiðslunum, þegar þetta kemur allt saman. Hæstv. ráðh. sagði, að það vantaði fé í þessar greiðslur, vegna þess að þetta væri ekki fært inn á fjárlfrv. Það er auðvitað bókfærsluatriði, hvað fært er inn á fjárlfrv. Það hefði verið hægt að færa útflutningsábyrgðina á fjárlfrv. og segja svo, að það vantaði peninga til þess að borga niður dýrtíðina. Það var engu siður ástæða til að setja útflutningsábyrgðina í fjárl., en segja svo, að það vanti peninga til þess að halda uppi launagreiðslum og almennum rekstri ríkissjóðs. En þetta er líkast því að leika sér areð tölur og er bókfærsluatriði.



Mig furðar alveg á fullyrðingum hv. 1. þm. S–M. Ég hélt þvert á móti, að það væri hans skoðun, að þeir tekjustofnar, sem hafa að undanförnu verið lögleiddir með það fyrir augum að standa undir dýrtíðinni, sem svo er kallað, og er þá meint það fé, sem notað er til að greiða niður kjöt og annað slíkt innanlands til að halda niðri dýrtíðinni og svo til að bæta upp útflutningsvörur, hefðu verið til þess notaðir. Ég fullyrði aftur á móti, að oftast hafi verið notað meira en skattaálögur gera ráð fyrir í þessu skyni, bæði hvað snertir fiskábyrgðina og niðurgreiðslur innanlands, og er þess vegna alls ekki rétt að halda því fram, að verið sé að leggja á skatta hér á Alþ. - mér skildist, að það hefði verið gert undanfarið - undir því yfirskini, að þeir væru notaðir til dýrtíðarráðstafana, en svo hefði það ekki verið gert. Annað var ekki hægt að skilja af orðum hv. þm. Þetta var gersamlega rangt. Ég vil svo spyrja hv. þm. um það, hvers vegna það var, að á síðasta Alþ. starfaði þessi hv. þmn. með mér - en þá var hann ráðh. - og öðrum að því að finna tekjustofna til þess að standa undir þeirri fiskábyrgð, sem Alþ. var þá að taka á sig, og til að greiða niður dýrtíðina innanlands og annað slíkt. Fjárl. bera þess vott, að gert var ráð fyrir 64 millj. kr. útgjöldum í þessu kyni. Að auki var svo dýrtíðarsjóður, og í hann var safnað m.a. með skattaálögum til að standa undir þessu. Þá var þessi hv. þm. þeirrar skoðunar, að þetta þyrfti að gera. Ég skil ekki, að hann hefði tekið þátt í þessum aðgerðum sem ráðh., ef hann hefði ekki verið á þeirri skoðun, að þess þyrfti með. Nú virðist hann vera kominn á allt aðra skoðun. Nú þarf bara að samþykkja útgjöld, og síðan koma dagar og þá koma ráð. Þetta er náttúrlega skoðun líka, en þetta er gersamlega í ósamræmi við skoðanir, orð og athafnir hv. 1. þm. S-M. á síðasta ári, þegar hann var í ríkisstj. Ef um orðaleik er hér að ræða, þá er hann þeim megin, sem hv. 1. þm. S-M. er. Ég bið afsökunar á því, að þegar ég minntist á brtt., þá láðist mér að geta um brtt. hv. þm. Ísaf. um 11/2 millj. kr. sjóveðskreppuhjálp, sem hann taldi, að þyrfti að samþykkja. Í sambandi við það, sem hann sagði um þetta, vil ég geta þess, að árið 1948 var veitt ábyrgðarlán, og þá komu menn með til ráðuneytisins eða sendu réttar upplýsingar um síldarvertíðina. Það varð til þess, að sérstök n. var sett til að rannsaka þessi mál, og það var gert gaumgæfilega.. Sú n. var kölluð skilan. Þá var svo veitt hjálp, sem nam 61/2 millj. kr. Ég tók 6 millj. kr. upp í fjárlfrv., en 61/2 millj. kr. þurfti til að leysa vandann frá síldarvertíðinni 1948. Í haust horfði þetta allt öðruvísi við, a.m.k. frá mínum bæjardyrum séð. Það var fullyrt, að L.Í.Ú. hefði átt að fara til ráðun. og biðja um sams konar hjálp. Ég mótmæli því, að það hafi verið gert. Ég hafði talsvert rökstudda ástæðu til að álíta, að það þyrfti tæplega á kreppuhjálp að halda handa bátaflotanum á s.l. hausti. Ég veit um mína síldveiðisjómenn í Eyjum, þeir voru sumir með bágborinn árangur, en ég held, að ég hafi engan mann heyrt víkja að því orði, að gera þyrfti ráðstafanir hliðstæðar þeim, sem gerðar voru 1948. Ég skal ekki um það segja, að ef ég hefði haft mig allan í frammi við að lýsa eftir kreppuástandi, nema þá hefði mátt ná saman 70 skýrslum, eins og nú er sagt að liggi hjá L.Í.Ú. Ég hef þess vegna ekki viljað forsóma neitt í þessu efni. Það getur vei verið, að 11/2 millj. kr. dugi til að leysa þessa kreppu, en það getur líka vel verið, að það komi menn fram á sjónarsviðið, sem hafa fengið lán til að gera upp við hásetana í haust, svo að hásetarnir séu ekki með kröfur á þá. Þessir menn, sem hafa fengið lán hjá öðrum í þessu skyni, þyrftu þá kannske líka hjálp, og þá þyrfti þessi kreppuhjálp að verða víðtækari.

Þeir eru þarna með.

Veit hv. þm. þetta?

Já.

Það kann að vera. Ef miðað er við, að 61/2 millj. þurfti til að veita þessa aðstoð 1948, þá þykir mér líklegt, að 11/2 millj. nál ef til vill skammt fyrir árið 1949, þ.e.a.s., ef leitazt er við að framkvæma þetta réttlátlega, eins og gert var 1948, en það fullyrði ég, að þeir menn, sem sátu í skilan. 1948, hafi gert. Svo er annað, sem vert er að athuga í þessu máli. Einn af stærstu útgerðarmönnum landsins skrifaði grein í dagblað og sagði þar á þá leið, að sá háttur væri á hafður, að hið opinbera verðlaunaði þá menn, sem létu það undan falla að greiða sjómönnum sínum laun, en hinir yrðu. að eiga sig sjálfir. Ég hef alltaf borið kvíðboga fyrir því, ef sá hugsunarháttur færi að grípa um sig hjá útgerðarmönnum, að með því að draga að gera upp við sitt fólk, þá mætti búast við, að Alþ. eða ríkisstj. tæki sig til og færi að hjálpa þeim. Það þarf að grandskoða það, sem gert er í þessu efni. Ég ætla ekki að leggja á móti því, að þessi brtt. verði samþ., en ég vil benda á það að, að mínu áliti er það ekki útilokað, að allmiklu meira fé þurfi en þarna liggur fyrir. Það var minnzt á, að skilan., sem að þessu starfaði 1948, mundi bezt til þess fallin að hafa þetta verk með höndum. Það tel ég einnig líklegt, og þar bætast við verkefni, sem hún hefur ekki gert ráð fyrir, vegna þess, að nú vinnur hún á grundvelli löggjafar, sem hefur verið sett um þetta atriði síðan kreppuhjálpin var veitt 1948. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar, en vildi aðeins taka þetta fram nú, en ég minntist ekki á þessa till. áðan, vegna þess að hún lá ekki hér fyrir prentuð. Það má svo segja, eftir því sem hér hefur fram komið, að sama sé, hvort samþ. sé till. um 11/2 millj. til viðbótar, ef ekki þarf að sjá fyrir neinum tekjum, svo að mögulegt sé að framkvæma slíka hluti.

Eysteinn Jónsson Hæstv. atvmrh. sagði, að ég hefði haldið því fram, að á undanförnum árum hefðu þeir peningar, sem aflað var til að greiða niður dýrtíðina með, verið notaðir í annað. Hafi ég sagt þetta, þá er það af vangá, því að eins og hæstv. ráðh. tók fram, þá hefur það ekki verið gert. Þessar greiðslur hafa í heild orðið eins og þær tekjur, sem aflað var til þeirra. Það, sem ég vildi benda á, er þetta, að ef sá háttur er á hafður, sem núv. ríkisstj. leggur til, að hafður verði, að nýrra tekna verði aflað til að standa undir allri útflutningsábyrgðinni, þá verður niðurstaðan sú, að mjög mikið af þeim peningum, sem undanfarin ár hefur verið aflað til að standa undir niðurgreiðslum og til að greiða útflutningsuppbætur, verður notað í annað. Það mun sýna sig, ef þetta er rannsakað, að þeir tekjustofnar, sem undanfarin ár hafa verið settir til að standa undir niðurgreiðslum og útflutningsuppbótum, mundu ekki í ár gefa mikið undir 80 millj. kr., og ef þeir fá að renna í útflutningsuppbætur og niðurgreiðslur, eins og til stóð, þá mundi þetta standast á endum. En verði nú, eins og gert er ráð fyrir í fjárlfrv., mikið af þessum peningum tekið til að standa undir launagreiðslum og almennum útgjöldum, þá þarf að afla nýrra tekna í þessu skyni. Þetta vildi ég segja með því, sem ég tók fram, og hvernig sem menn haga bókhaldinu, þá verður þetta þannig. Það er ekki hollt að láta þjóðina standa í þeirri meiningu, að hægt sé að belgja út ríkisreksturinn og hækka laun án þess að afla tekna, en afla svo tekna að nafninu til, til að standa undir útflutningsuppbótum, en láta peningana renna til annars.



Herra forseti. Ég vildi út af ummælum hv. 2. þm. Reykv. (EOl) gefa þá yfirlýsingu, að það er alls ekki hugsunin, sem liggur á bak við þetta frv., að ábyrgðin nái ekki nema til eins aðila, og er það alls ekki meiningin, að ríkisstj. hugsi sér, að út í það væri farið að meina einum eða neinum að stunda sínar eðlilegu vertíðir, þegar kemur fram á árið. Mér þykir nauðsynlegt, af því að hv. þm. gerði það, sem hann sjaldan gerir viljandi, að gera ríkisstj. upp miður góðar hvatir í þessum efnum, þá þykir mér nauðsynlegt að taka þetta alveg skýrt fram. Það var annað, sem fyrir okkur vakti, þegar við ákváðum þetta tímabil. Í fyrstu kom til mála að hafa skurðpunktinn 1. marz, eins og það var orðað hér við 1. umr. málsins, en við stóðumst ekki þau rök útvegsmanna, að vetrarvertíðin er atvinnukafli út af fyrir sig, til hennar er ráðið alveg sérstakt fólk, og menn afla sér nauðsynlegra rekstrarhluta, víða að sér veiðarfærum og allt það miðað við vertíðina alla. Þetta liggur í augum uppi, og þar sem útgerðarmenn gerðu þær kröfur, að við þetta tímabil væri miðað, stóðumst við það ekki. En hitt kom okkur ekki til hugar, að þegar að þeim tíma kæmi, og ekki hefðu verið gerðar einhverjar ráðstafanir af hálfu þings og stjórnar, sem gætu komið í stað framhaldandi ábyrgðar, þá kom okkur ekki til hugar, að þeim yrði neitað um sams konar ábyrgð, sem stunda sams konar útgerð fyrir Norður-, Vestur- og Austurlandi. Ég vil taka þetta skýrt fram. Það hefur verið svo margtekið fram, að það er okkar von og fleiri manna í þessu landi, að á þessu tímabili verði gerð skipulagning á þessum málum þannig, að ábyrgðin hverfi úr sögunni, og með það fyrir augum meðal annars er þetta tímamark sett.



Það var rétt hjá hæstv. atvmrh., að gerðar voru sérstakar ráðstafanir á árinu 1948 til aðstoðar síldarútvegsmönnum, og enn fremur hitt, að það hefur verið að störfum eins konar skilanefnd í þessu máli. Hitt held ég, að engum dyljist, sem hugsa um þessi mál og kynna sér þau rækilega, að við þann aflabrest, sem varð á síldveiðunum 1949, hafa myndazt alveg ný viðhorf. Vitanlega var til þess ætlazt, að þessi n. lyki störfum fyrir vertið 1949, en það hefur hún ekki gert, og veit ég ekki um ástæður til þess og enda held, að það hafi ekki mikið að segja í þessu sambandi. En ég veit, að hvað sem líður þeim samtölum, sem kunna að hafa farið fram milli landssambandsins og atvmrh. og þessum aðilum ber ekki saman um, verður því ekki neitað, að gert var samkomulag milli fyrrv. ríkisstj. og landssambandsins um, að hlutatryggingasjóðurinn tæki til starfa á árinu 1949. Nú má e.t.v. segja, að þetta samkomulag hafi verið gert af fyrrv. ríkisstj. og sé ekki í gildi, en ég hygg, að sú mótbára eigi ekki rétt á sér, því að þeir þingflokkar, sem báru ábyrgð á ríkisstj., báru ábyrgð á því, að það samkomulag, sem gert var 11. janúar, væri haldið. Nú hafa farið fram kosningar síðan, en margir af þeim mönnum, sem voru þá í flokkunum, sitja enn á þingi, og er ekki hægt annað, en að krefja þá til ábyrgðar fyrir þetta loforð: Nú hefur þessa af hálfu Alþ. ekki verið minnzt, og hæstv. fyrrv. ríkisstj. lét sér það lynda, en hins vegar hefur komið í ljós, að með því að skilanefndin lauk ekki störfum fyrir áramót, og með því að hlutatryggingasjóðurinn hefur enn ekki tekið til starfa, þá myndast ný vandræði fyrir sjávarútveginn, og skil ég ekki, að hæstv.- atvmrh. geti lokað augunum fyrir þessu, jafnvel þó að óvenjugóð vertíð hafi verið hjá útgerðarmönnum í hans kjördæmi, Vestmannaeyjum, nú undanfarið, svo að það hefur þar mjög hjálpað útgerðarmönnum til þess að standa í skilum. Því held ég fast við það, að nauðsyn sé á að leysa þau vandræði, sem útvegsmenn hafa orðið fyrir vegna síldarleysis á vertíðinni 1949 og vegna þess að Alþingi stóð ekki við skuldbindingar sínar um stofnun hlutatryggingasjóðs, einmitt með því, að skilanefndin miði störf sín við árslok 1949, en ekki 1948. Það var vissulega mjög virðingarverð tilraun, sem gerð var af hálfu hæstv. fyrrv. ríkisstj. til þess að gera útvegsmönnum kleift að halda áfram síldveiðum s.l. sumar, þegar svo leit út, að mikill hluti bátaflotans hætti veiðum um miðjan ágúst eða jafnvel fyrr. Hins vegar þótti hæstv. ríkisstj. sér nauðsynlegt að auka sjóveðskröfurnar með því að láta kost og olíur einnig hafa sjóveð. Þetta var að vísu gert til þess að hjálpa útveginum, en um leið eru sjóveð skipverja gerð minni. Hygg ég því, að ekki verði undan því vikizt, sem ég áður tók fram, að skilanefndin miði störf sin við árslok 1949, enda mun hún nú ekki vera mjög nærri því að ljúka störfum. Það má vera, að upphæð sú, sem brtt. okkar felur í sér, reynist of lítil, en það er þó alltaf betra fyrir skilanefndina að hafa þetta fé en ekki neitt og gera ónýtt það mikla undirbúningsstarf, sem hún hefur unnið, en það verður, ef störf hennar eru miðuð við árslok 1948. Ef till. okkar verður ekki samþ.; en Alþingi gerir nú fljótlega, svo sem mjög er rætt um, frambúðarráðstafanir vegna útgerðarinnar, þá hygg ég, að menn standi þar mjög ójafnt að vígi að því leyti, að margir, sem fengið hafa ný og dýr skip, mundu missa þau, ef ekki væri miðað við árslok 1949, en hins vegar mundu flestir þeir, sem gömul skip eiga, halda þeim. Ef till. okkar verður ekki samþ., mundi Alþingi því að þessu leyti gera mjög upp á milli útvegsmanna. Ég skal ekki um það segja, hvor réttara hefur fyrir sér, hæstv. atvmrh. eða L.Í.Ú.; það verða þessir aðilar að gera upp sín á milli, en ég þykist vita, að hæstv. atvmrh. neiti ekki því samkomulagi, sem þingflokkarnir gerðu við L.Í.Ú. þann 11. jan. 1949, og að hann neiti heldur ekki, að það samkomulag hefur ekki verið uppfyllt, og ég geri enn fremur ráð fyrir því, að hann neiti ekki, að þessi till. okkar sé fram borin af fullri nauðsyn.



Herra forseti. Eftir að dýrtíðarlögin voru sett í árslok 1948, var gert samkomulag milli hæstv. þáv. ríkisstj. og L.Í.Ú. þann 11. jan. 1949 um viss atriði viðkomandi stuðningi hins opinbera við bátaútveginn. Er samkomulag þetta í nokkrum liðum, og í einum þeirra, 4. lið, segir, að útvegsmönnum verði heimilað að ráðstafa gjaldeyri fyrir útflutt hrogn á sama hátt og var árið áður og að hið sama verði látið gilda um nokkrar fleiri útflutningsvörur, sem þar eru taldar í 11 liðum. –A fundi fjhn. nú fyrir helgina, er þetta frv. var í athugun, þá fékk n. þær upplýsingar frá nefnd, sem L.Í.Ú. sendi til viðræðna við n., að samkvæmt þessum lið samkomulagsins frá 11. jan. hefðu útvegsmenn á árinu 1949 fengið sérstakt álag á gjaldeyri fyrir hrognum, en sá gjaldeyrir nam þrem milljónum króna, en álagið 50%. Þá höfðu þeir fengið nokkru hærra álag, eða um 600 þús. kr., vegna 1/2 millj. kr. útflutnings á nokkrum flatfiskstegundum og loks framleitt saltaða og reykta Faxasíld fyrir ca. 7,5 millj. kr. og frysta Faxasíld fyrir um 800 þús. kr., og var aukaálag á hana um það bil 23%. Nú hafa útvegsmenn lagt á það áherzlu í bréfi til fjhn., sem birt er í nál. á þskj. 177; að samkomulag náist um frílista þann, sem L.Í.Ú. hefur lagt fyrir, þar sem farið er fram á, að þessi atriði frá 11. jan. 1949 gildi áfram, en auk þess er þar bætt við lýsi úr lifur úr bátafiski og ísvörðum bátafiski, sem fluttur er á erlendan markað. Ekki liggur fyrir, að útvegsmenn hafi fengið ákveðin fyrirheit um þetta. - Ég lít svo á, að hvað sem annars má um það segja að fara inn á þessa braut, þá sé það mjög óeðlilegt, að ríkisstj. geti gert slíkan samning um sérstakt álag á vissan gjaldeyri án þess, að það sé fyrst borið undir Alþingi. Ég tel, að ef þessu á að halda áfram, þá eigi Alþingi að kveða á um það, og má benda á, að gengisskráningin er ákveðin með lögum, og hér er raunar ákveðið nýtt gengi á gjaldeyri fyrir vissar vörur. Þá er það talið af sumum, að þessi gjaldeyrir hafi ekki komið til ráðstöfunar gjaldeyrisyfirvaldanna sem annar gjaldeyrir, og hafi þetta leitt til óheilbrigðra verzlunarhátta og því mjög varhugavert. Leyfi ég mér því að bera fram brtt. um þetta efni og les hana hér upp, með leyfi hæstv. forseta. Brtt. er svo hljóðandi: „Á eftir 5. gr. komi ný grein, þannig: Meðan ríkisábyrgð á útflutningsvörum bátaútvegsins samkvæmt lögum þessum er í gildi, er ríkisstjórninni heimilt að ákveða, að gjaldeyri, sem fæst fyrir neðangreindar vörur frá bátaútveginum, megi selja með álagi, er ákveðið sé af ríkisstjórninni, ef framleiðslukostnaður þeirra vörutegunda er meiri en söluverði þeirra nemur, og falli álag þetta til þeirra, er framleiða vörurnar, enda komi allur gjaldeyrir fyrir þær til ráðstöfunar gjaldeyrisyfirvaldanna á sama hátt og gjaldeyrir fyrir aðrar útflutningsvörur. Vörur þær, sem þetta gildir um, eru: 1. Söltuð og reykt Faxasíld. 2. Fryst Faxasíld. 3. Vetrarsíld frá öðrum veiðisvæðum. 4. Smásíld. 5. Gellur. 6. Kinnfiskur. 7. Sundmagi. 8. Hákarls- og háfsskrápur. 9. Hákarls- og háfslýsi. 10. Alls konar fiskroð. 11. Reyktur fiskur. 12. Grálúða, witches, megrin og frystur háfur. 13. Hrogn.“ Hér er það allt upp tekið, sem var í samkomulaginu frá 11. jan., og auk þess er bætt inn vetrarsíld frá öðrum veiðisvæðum. Eins og sést af upptalningu þessari, er hér eingöngu um að ræða vörur, sem lítið er framleitt af, að undantekinni Faxasíldinni, sem s.l. ár var flutt út fyrir röskar 8 milljónir kr. Út af þeirri ósk, sem fram hefur komið um, að lýsi verði bætt inn á þennan frílista, þá vil ég láta þess getið, að ef þessi till. verður samþ., þá mun ég við 3. umr. bera fram till. um að heimíla að taka ábyrgð á lágmarksverði fyrir lýsi frá bátaútveginum. Það tel ég heilbrigðara en ganga lengra á þessari frílistabraut, en ég tel aðalatriðið, að þessi gjaldeyrir komi til ráðstöfunar gjaldeyrisyfirvaldanna, og þó sérstaklega, að þetta sé ekki gert án samþykkis Alþingis. Það er aðalatriðið, og þar sem Alþingi hefur borizt vitneskja um framkvæmd þessa máls s.l. ár, þá er ástæða til þess, að það láti málið til sín taka og ákveði, til hvaða vörutegunda þetta samkomulag á að ná. En af því að útvegsmenn hafa haft þessi hlunnindi undanfarið, þá tel ég ekki eðlilegt að fella þau niður nú í bili, en það má gera ráð fyrir, að þessu, sem og öðru í frv., verði breytt innan skamms, því að engir gera ráð fyrir, að þessi lög gildi nema mjög skamman tíma. Leyfi ég mér svo að afhenda hæstv. forseta brtt. mína.

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt brtt. frá hv. þm. V-Húnv. Hún er skrifleg og of seint fram komin, og þarf því tvöföld afbrigði, til þess að hún megi koma fyrir.



Herra forseti. Ef um það væri að ræða, eins og hv. þm. V-Húnv. (SkG) tók fram, að þessi lög yrðu aðeins til bráðabirgða, þá er enn minni ástæða til þess að lögfesta ákvæðin í brtt. hans. Hann segir, að aðalatriðið sé að ákveða, að Alþingi fjalli um þetta mál, því að hér sé raunverulega um gengisskráningu að ræða. Það má náttúrlega kalla þetta svo, en hér er þó alls ekki um gengisskráningu að ræða, heldur er þetta verðlagsframkvæmd, sem verðlagsyfirvöldin geta alveg haft í sínum höndum og fer þannig fram, að þeir, sem fá gjaldeyrinn, leggja á vöruna, sem nemur álagi gjaldeyrisins. Þetta er því heimild um, að leggja megi á vöruna sem álaginu nemur. Ég tel engan vafa á því, að þetta heyri undir vald verðlagsyfirvaldanna. Því finnst mér ástæðulítið og raunar ástæðulaust, að nú sé farið að lögfesta þessa framkvæmd, þar sem þetta er bráðabirgðaframkvæmd, sem e.t.v. gildir aðeins í tvo mánuði. Heldur tel ég, að þetta eigi að ganga í sama farvegi og undanfarið hjá fyrrv. hæstv. ríkisstj., og geri ég ráð fyrir, að núv. ríkisstj. muni framkvæma þetta á sama hátt, og breytir engu, þótt þetta sé lögfest, eins og hv. þm. V-Húnv. leggur til.



Herra forseti. Það er gert ráð fyrir að láta fiskábyrgð þá, sem hér um ræðir, gilda til 15. maí, og með því er sæmilega bjargað vetrarvertíðinni, en alls ekki atvinnulífi fólks, nema hér við Faxaflóa, því að ef ábyrgðin gildir ekki lengur, þá er verið að útiloka, að útvegsmenn annars staðar á landinu, sem veiða sinn fisk að sumrinu, njóti þessara fríðinda. Ég legg því mikla áherzlu á, að þessu verði breytt og ábyrgðin látin gilda allt árið. Það er að vísu mjög talað um, að þetta komi ekki til greina vegna þess, að frambúðarlausn verði fundin á þessum málum fyrir 1. marz, en ég dreg í efa, að svo verði. Þá vildi ég og ræða um framkomna brtt. þess efnis, að ríkisstj. taki að sér að innleysa lögveð og sjóveð af bátum á grundvelli laga um þetta efni, sem samþ. voru 1948, og í því sambandi leyfi ég mér að minna á, að í desember s.l. var flutt till. af hv. þm. Siglf. (ÁkJ), hv. 2. þm. Reykv. (EOl) og mér þess efnis, að Alþingi fæli ríkisstj. að láta innleysa sjóveðskröfurnar, og rökstuddum við, að til þess þyrfti að koma sem fyrst, m.a. til þess að losa hlutaðeigandi menn við óþarfa kostnað, sem yrði af því að fara með málin til lögfræðinga. Nú hafa hins vegar 4 þm. lagt til að taka inn í þessi lög ákvæði um, að ríkisstj. innleysi veðin á grundvelli l. frá 1948. Ég styð þetta vissulega, en ég álít upphæðina, sem til þessa er ætluð, allt of litla, þar sem aðeins er gert ráð fyrir 1.5 millj. kr. Það er upplýst, að sú lausn, sem gerð var fyrir vertíðina 1948, kostaði 6,5 millj kr., og þótt ástandið sé ekki eins slæmt nú og þá var, þá er það þó það slæmt, að það þarf meira en 1,5 millj. kr. í þessu skyni. Því flyt ég brtt. þess efnis, að í staðinn fyrir 1,5 millj. kr. komi 2,5 millj. kr., og þykist ég hafa fyrir því fullar líkur, að sú upphæð verði ekki of mikil, en nokkrar líkur fyrir því, að leysa megi málið nokkurn veginn með þeirri upphæð. Afhendi ég svo hæstv. forseta brtt. mína.



Herra forseti. Út af því, sem hæstv. atvmrh. sagði í sambandi við brtt. mína við 1. gr. frv., um það, að ábyrgðin gilti allt árið, vil ég segja, að ég efast ekki um góðan vilja hjá stj. og að hún muni efna þann góða vilja, því að hún vill jafna allt og greiða úr öllu. En setjum nú svo, að stjórnarskipti yrðu og önnur stjórn, sem ekki væri eins góðviljuð, tæki við og sú nýja stjórn vildi ekki framlengja ábyrgðina. Slík stöðvun gæti haft alvarlegar afleiðingar. Hugsanlegt væri líka, að upp kæmi sundrung, sem leiddi til kosninga, þing væri rofið og ekkert gert nema með brbl. Ráðh. væru ef til vill sammála um nauðsyn á að framlengja ábyrgðina, nema fjmrh. Hann væri kannske dálítið íhaldssamur og teldi sig ekki geta framlengt ábyrgðina. Í því tilfelli nægði ekki hinn góði vilji, sem hæstv. atvmrh. var að tala um. Nei, það er tækifæri til að tryggja hinn góða vilja með því að samþ. brtt. mína við 1. gr. frv., en það er alls ekki víst, að það tækifæri gefist síðar. Þetta vona ég, að hæstv. atvmrh. athugi og tefli ekki hinum góða vilja í hættu, heldur styðji að lögbindingu ársábyrgðar með því að samþ. brtt. mína. - Hæstv. ráðh. minntist á, að ábyrgðina mætti framlengja, þegar þar að kæmi, en í því sambandi örlaði þó aðeins á hinni nýju leið, sem ríkisstj. hefur í undirbúningi, og á þeirri leið var engin fiskábyrgð, því að hún á að hverfa úr sögunni. Ráðh. fór að vísu fínt í þetta, en þó mátti heyra, hvað við var átt.  Varðandi brtt. þm. V-Húnv. í sambandi við þann frjálsa gjaldeyri, sem útvegsmenn hafa fengið, vil ég taka það fram, að ég er ekki ánægður með þá breytingu, en mun þó fylgja henni til 3. umr. Hins vegar mun ég freista að finna heppilegra form á breytingu þessara ákvæða við 3. umr., ef einhver byr er fyrir slíkum breytingum.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í tilefni af aths. hæstv. fjmrh. í sambandi við brtt. mína. Hæstv. ráðh. gat ekki fallizt á, að hér væri um gjaldeyri með öðru gengi að ræða, heldur vildi hann kalla þetta sérstakt verðlagsákvæði, sem ætti aðeins að heyra undir verðlagsyfirvöldin. Ég get ekki fallizt á þetta, því að hér er ekki um verzlunarálagningu að ræða. Þessi álagning er allt annars eðlis, enda fá verzlanir ekki þessa álagningu. Hér er því ekki um verðlagsákvæði. að ræða, en vilji hæstv. ráðh. heldur nefna þetta aukatoll, þá er mér sama. En það ber bara að sama brunni, því að öll tollaákvæði eiga að ákvarðast af Alþingi. Þetta leiðir því að sömu niðurstöðu, hvort sem um aukatoll eða sérstakt gengi er að ræða, og það getur ekki talizt heilbrigt, að ríkisstj. taki ákvarðanir um slík mál. Stjórninni er því í raun og veru fengið með þessu vald, sem lögum samkvæmt á að vera hjá Alþingi, og ef til vill gæti hún líka bætt inn vörutegundum á þennan svo kallaða frílista, meðan Alþingi ekki stöðvar það, að hún hafi möguleika til að fjalla ein um þessa hluti. Þar sem ég tel þetta fyrirkomulag bæði óheppilegt og skapa hættulegt fordæmi, vil ég láta Alþingi taka ákvörðun um, hvaða vörur falla undir þennan svo nefnda frílista og hvernig framkvæmd þessari eigi að haga, og um það fjallar brtt. mín, og raunar er það ekki annað en það, sem Alþingi ber, lögum samkvæmt.



Herra forseti. Út af fram kominni brtt. frá þm. V-Húnv. (SkG) vil ég taka það fram, að ríkisstj. er á móti öllum þeim breyt. á frv., sem valdið gætu töfum á afgreiðslu málsins. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt, þá er afgreiðsla málsins nauðsyn, til þess að útgerð geti hafizt. Tafir á afgreiðslu málsins eru því sama og tafir á því, að útgerð hefjist. Þeim mun síður þykir mér ástæða til, að farið v erði nú inn á þær brautir, sem valdið geta töfum á því, að útgerð hefjist, þegar um er að ræða væntanlega örstutta framlengingu á ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið með vitund og vilja flestra þeirra þm., sem sæti eiga í þessari hv. d., auk þess sem væntanlega gefst tækifæri innan örfárra vikna að leiða til lykta á öðrum grundvelli þau ágreiningsatriði, sem í þessu máli felast. Þetta vona ég, að hv. þm. geti fallizt á, og vil því leyfa mér að vona, að ekki verði haldið hér til streitu till., sem valdið geta verulegum töfum á afgreiðslu málsins. Mér er því skapi næst að mælast til við þm. V-Húnv., að hann taki brtt. sína aftur til 3. umr.



Herra forseti. Það virðist eins og sumum hv. þm. sé heldur lítið um þennan svo kallaða frílista, og þá ekki hvað sízt framkvæmd hans, eftir því sem þeir hafa látið orð falla. Nú er hv. þm. kunnugt um, hvernig á þessum frílista stendur. Hann er leyfður til samkomulags við útvegsmenn og er hlunnindi þeim til handa. Það er því ofur skiljanlegt, að þeir vilji ekki missa þá aðstoð, sem í honum felst, nema fá eitthvað í staðinn. Það má líka minna á, að sumar vörutegundirnar á þessum lista hefðu ella ekki verið framleiddar, og má þar til nefna vetrarsíldina, sem veidd hefur verið í haust og fjöldi manna hefur haft atvinnu af. Vegna þess að nokkurs misskilnings virðist gæta varðandi framkvæmd þessa máls, þá vil ég upplýsa, hvernig leyfin eru veitt í sambandi við þennan frjálsa gjaldeyri. Framkvæmdinni er lýst í bréfi frá viðskiptanefndinni, og vil ég leyfa mér að lesa hér upp úr því kafla, sem fjallar um þetta mál: „Á árinu 1949 var framkvæmd þessara mála með nokkuð öðrum hætti, en á fyrra ári, þar sem m.a. var gert sérstakt samkomulag á milli ríkisstj. og útvegsmanna hinn 11. jan. 1949 um frílistavörur. Samkvæmt því samkomulagi senda útvegsmenn viðskmrn. framleiðslukostnaðaráætlanir sínar yfir þær framleiðsluvörur sjávarútvegsins, sem féllu undir samkomulagið við ríkisstj. Viðskmrn. vísaði því næst áætlunum þessum til fjárhagsráðs og óskaði umsagnar þess um áætlanirnar og framkvæmd málsins. Fjárhagsráð samþykkir því næst og ákveður að skipa undirnefnd í málið, en sú nefnd var skipuð einum manni tilnefndum af fjárhagsráði og öðrum tilnefndum af viðskiptanefnd ásamt þriðja manninum, sem var verðlagsstjóri. Eftir að aðilar þessir höfðu fjallað um málið og auk þess áætlanirnar og leiðréttingar undirnefndarinnar á þeim margræddar á fundi viðskiptanefndar og fjárhagsráðs og þannig endurskoðaðar, voru þær því næst sendar viðskmrn. aftur til staðfestingar. Fjárhagsráð veitti því næst alltaf öðru hvoru allt árið heimildir til viðskiptanefndar um leyfisveitingar á hinum ýmsu vöruflokkum, sem féllu undir samkomulagið um frílistavörurnar við ríkisstj. hinn 11. jan., og virðist mér fyrirkomulag þetta, með því að hafa framkvæmd málsins á jafnmargra manna höndum sem raun bar vitni, hafa torveldað mjög um eðlilega og skjóta framkvæmd á leyfisveitingunum. Leyfisveitingar þessar á árinu 1949 voru að sjálfsögðu háðar nákvæmlega sama eftirliti og á árinu áður, og tel ég, að leyfisveitingar í sambandi við hinar svo nefndu frílistavörur, skv. samkomulagi ríkisstj. og útvegsmanna 11. jan. 1949, hafi ekki verið frekar möguleikar til þess að misnota leyfi skv. þessu samkomulagi heldur en yfirleitt önnur gjaldeyris- og innflutningsleyfi, sem veitt voru á árinu 1949. Sverrir Júlíusson.“ Ég tel mér skylt að upplýsa þetta og vil jafnframt geta þess, að útvegsmenn hafa í viðræðum við ríkisstj. fallizt á sama fyrirkomulag og framkvæmd þessa máls í framtíðinni eða á þessu nýbyrjaða ári. Það hefur komið til mála, að þorskalýsi yrði bætt inn á þennan svo kallaða frílista. Við lauslega athugun hefur komið í ljós, að það gæti hækkað hásetahlut nokkuð, eða hver 10 aura hækkun gæfi 131 kr. í hásetahlut og bátshluturinn hækkaði um 1.260 kr. Ég tel sanngjarna þá kröfu, að þorskalýsinu verði bætt á frílistann, en hins vegar er ég algerlega andvígur brtt. þm. V-Húnv. um, að ríkisstj. ábyrgist ákveðið verð á þorskalifur. Í fyrsta lagi vegna þess, að útvegsmenn hafa alls ekki óskað eftir slíkri ábyrgð. Í öðru lagi hefði slík ábyrgð í för með sér milljónagreiðslur úr ríkissjóði, sem engar tekjur hafa verið ætlaðar fyrir, og sýnist nægilega mikið ákveðið af slíkum ávísunum á ríkissjóð. En auk þessara ástæðna mundi slík ábyrgð gera þessi mál öll miklu torleystari. Ég vil þess vegna eindregið mælast til, að þessi brtt. verði felld.



Herra forseti. Bæði hæstv. forsrh. og hæstv. atvmrh. hafa mælt hér á móti því, að Alþingi setti nánari ákvæði um hinar svo nefndu frílistavörur, eða öllu heldur gjaldeyrinn, sem fyrir þær fæst. Þeir vilja láta ríkisstj. hafa ákvörðunarrétt um, hvað leggja megi á þennan umrædda gjaldeyri. Ég er aftur á móti sammála þm. V-Húnv., sem flytur brtt. um þetta efni, að þessi ákvörðunarréttur ríkisstj. sé bæði óeðlilegur og óheppilegur. Hins vegar er það ekki vegna þess, að ég vilji láta útvegsmenn tapa á slíkri breytingu, en það virðist ríkisstj. álíta. Þvert á móti vil ég láta útvegsmenn halda öllu sínu, en leysa þá undan þeim ásökunum, sem heyrzt hafa, að þeir noti þennan gjaldeyri á ólöglegan hátt. Annars ætla ég ekki að ræða þetta frekar, því að þm. V-Húnv. hefur gert því glögg skil, og læt ég það nægja til þess að skýra afstöðu mína nánar. Í sambandi við það, að lýsi verði bætt á frílistann, vil ég taka fram, að þótt þessi leið hafi verið valin í sambandi við þær vörur, sem ella hefðu ekki verið framleiddar, eins og gotu og vetrarsíldina, þá tel ég hana ekki heppilega. Ég lít svo á, að þessi frjálsi gjaldeyrir skapi lausung í viðskiptum og torveldi allt eftirlit. Af þeirri ástæðu vil ég ekki bæta lýsi á þennan svo nefnda frílista. Sé hins vegar nauðsynlegt að veita einhverja aðstoð í sambandi við lýsisframleiðsluna, tel ég eðlilegra, að ríkið ábyrgist á því ákveðið lágmarksverð, og þess vegna mun ég fylgja till. þm. V-Húnv. um það efni.



Herra forseti. Ég tek ekki til máls hér sem frsm. fjhn., en vil þó upplýsa, að till. kom fram í fjhn. um að taka þennan svo nefnda frílista í lög. Ég lýsti því þá yfir, að þar sem framlenging þessara laga gilti ekki nema til 1. marz og væri þess vegna ekki nema um nokkurra vikna framlengingu að ræða á ráðstöfunum, sem fyrrv. ríkisstj. hefði gert, væri ekki ástæða til að taka þennan lista í lög nú. En það var sem sagt miðað við, að till. um allsherjar lausn allra þessara mála lægi fyrir fyrir 1. marz. Hins vegar kæmi til mála að lögfesta þetta, ef engin lausn yrði fundin fyrir 1. marz og framlengja þyrfti þetta leyfi. Þetta þótti mér rétt að láta koma fram í þessu sambandi.



Herra forseti. Út af ósk hæstv. forsrh. um, að ég taki till. mína til baka, þá get ég ekki orðið við þeim tilmælum vegna þess, að verði þessi till. mín samþ. nú við 2. umr., þá hef ég hugsað mér að flytja till. um, að lýsið verði bætt upp að vissu lágmarki. Mér er kunnugt um, að ýmsir útgerðarmenn telja það heppilegri lausn en bæta því á frílistann. Auk þess tel ég mjög áheppilegt, að ríkisstj. hafi heimild til að auka við listann yfir frílistavörurnar, jafnvel þó að slíkar ákvarðanir ættu ekki að gilda nema skamman tíma.



Ég vil ekki nú heimila ábyrgð lengur, en út vetrarvertíð, og þá til vara eftir 1. marz til 15. maí. Hins vegar mun ég beita mér fyrir útflutningsábyrgð á sumar- og haustvertið, ef mót von minni verður þá ekki búið að koma í framkvæmd öðrum úrræðum í staðinn, sem viðunandi eru fyrir útveginn.



Ég álít það vera óforsvaranlegt, að bætt sé inn í frv. nýjum útgjaldaliðum, án þess að gert sé ráð fyrir tekjum á móti, og þar sem hér er ekki gert ráð fyrir tekjum til þess að standast þau milljónaútgjöld, sem lögð yrðu á ríkissjóð með þessari breyt., ef samþ. yrði, segi ég nei.



Þar sem hæstv. fjmrh. hefur ekki gert það að skilyrði hingað til, að tekjur væru tryggðar ríkissjóði á móti útgjöldum, segi ég já.



Mér er það ljóst, að til þess að uppfylla þau loforð, sem flokkarnir hafa gefið Landssambandi íslenzkra útvegsmanna, þá þyrfti upphæðin að vera hærri en hún er í þessari till., en ég tel mig vera bundinn vegna samkomulags um þetta og segi því nei við tillögunni. Brtt. 186 (ný gr., verður 15. gr.) samþ. með 12:10 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: ÁkJ, ÁS, EOl, FJ, GÞG, JÁ, MK, PO, SÁ, SG, StJSt, StSt. nei: ÁÁ, BÓ, HelgJ, IngJ, JóhH, JG, JPálm, JS, KS, ÓTh. ÁB, BÁ, EystJ, GG, HÁ, JR, JörB, SkG, StgrSt, SB greiddu ekki atkv. 3 þm. (EmJ, GTh, PÞ) fjarstaddir. 3 þm. gerðu svofellda grein fyrir atkv.:



Með tilvísun til fyrri yfirlýsingar minnar segi ég nei við tillögunni.



Þar sem hér er um að ræða bráðabirgðaráðstafanir um ríkisábyrgð, þá á till. eigi heima hér. Greiði ég því atkv. á móti henni og segi nei.



Ég viðurkenni, að með bréfi frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna er málinu hreyft, en að öðru leyti ekki, og eru ekki skilyrði til þess nú að samþ. þessa till., og segi ég því nei. 15. gr. (verður 16. gr.) samþ. með 26 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ.. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 28 shlj. atkv.



Herra forseti. Ég beini þeim tilmælum, að ef mögulegt er, þá verði fundur haldinn í hv. þd. í kvöld, og vil ég æskja þess við hæstv. forseta, að hann reyni að ljúka umr. um málið í kvöld. Vænti ég þess, að ferseti sjái sér þetta fært, ef enginn hreyfir andmælum gegn því.

Forseti (SB): Ég skal geta þess, að skrifstofan hefur gert ráðstafanir til þess, að malið geti verið tekið til umr. eins fljótt og unnt er, og fundur mun hefjast, er lokið er við að prenta frv. upp, og mun verða hægt að verða við ósk hæstv. ráðh.