Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um afnám laga um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Ég vil minna á að allgóð sátt var um setningu þessara laga og að þar komu margir að og ég tel að það hafi verið býsna vel ígrundað þegar þessi breyting varð á frá því sem áður hafði verið. Að vísu hafa komið fram gagnrýniraddir síðan um að e.t.v. mætti eitthvað með öðrum hætti vera. Ég bendi sérstaklega á að hugsanlega væri ástæða til þess að athuga hvort ekki væri grundvöllur fyrir útgreiðslu úr sjóðnum er fyrirtæki yrðu gjaldþrota. Ég veit að hæstv. sjútvrh. þekkir þessa umræðu mætavel, eins og aðrir sem gagnrýna einstök atriði varðandi þennan sjóð. Almennt séð þá held ég að alla vega til að byrja með hafi verið góð sátt um þetta mál og mér þykir mjög miður að nú skuli hafa verið látið undan gagnrýni þeirra sem eiga aðild að sjóðnum sem meira og minna er að mínu mati komin til vegna slæmrar stöðu af öðrum orsökum. Þar af leiðandi er kannski verið að skamma vitlausan aðila þar sem ég sé ekki að það hafi verið sýnt fram á með neinum raunhæfum hætti að þessi tilhögun hafi tapað gildi sínu og þessi sjóður sé ekki fullgóð og eðlileg leið til þess að ná þeim markmiðum sem með honum voru sett. Þarna er auðvitað sérstaklega verið að tala um það að sveiflur verði jafnaðar vegna verðbreytinga. Það hefur ekkert komið í rauninni í staðinn, mér vitanlega, sem gefur tilefni til þess að fella þetta niður. Vissulega er mér ljóst að sífellt er að nást skárri árangur í rekstri og hagræðingu og það er af hinu góða. En það kemur ekki í staðinn fyrir það að hafa möguleika á því að jafna verðsveiflur og jafnvel aðrar sveiflur eins og dæmin hafa sýnt okkur að hefur verið nauðsynlegt að gera. Ég held að það hefði verið nauðsynlegt að þreyja þorrann núna á meðan þessi gagnrýni rís hæst og harka hana af sér, því ég er viss um að fyrr en varir hefðu menn komist að raun um að þarna væri nýtilegt tæki til sveiflujöfnunar svo sem fyrr hefur komið í ljós að var til. Vissulega er lag þegar inngreiðslur í sjóðinn eru ekki fyrir hendi vegna aðstæðna, en það er ekki þar með sagt að það hafi neitt breyst sem réttlætir þessa breytingu. Við verðum að gera ráð fyrir því að sveiflan er ekki bara niður á við heldur geti einnig komið upp á við. Ég hafði með mér eina ágæta bók hér í ræðustól sem ég býst við að flestir kannist við, en það er sjálf Biblían. Ég vil benda á að mönnum væri hollt að lesa undir svefninn, af því að nú er farið að líða á nótt, enn og aftur í fyrstu Mósebók 41  
             Virðulegi forseti. Hér verður hver að meta fyrir sig og ég ætla ekki að vera að svara frammíköllum því það er kannski betra að menn komi í ræðustól ef þeir hafa eitthvað brýnt fram að færa. En ég held að hv. þm. verði að meta fyrir sig, eins og ég geri fyrir mig. Ég vil nú, með leyfi hæstv. forseta, segja frá því að það sem gerðist samkvæmt þessari ágætu bók, Biblíunni, var það að þegar hungrið gekk yfir allan heiminn þá var aðeins eitt land sem hafði verið fyrirhyggjusamt og gat opnað forðabúrin og ekki einasta látið sitt fólk njóta heldur jafnvel fleiri og mætti nú fyrirhyggjan oftar vera á ferðinni. Ég held að við sjáum það sérstaklega núna þegar þrengir að að það getur verið gott að hafa vissa fyrirhyggju. Ég vil líka geta þess sem næstu ræðumenn á undan mér hafa mjög vitnað til, að ekki er ýkjalangt síðan það sannaðist með raunhæfum hætti að það var gott að geta sótt í þennan sjóð og það var býsna mikil sátt á vordögum 1992 um að leita í sjóðinn þar sem jafna þurfti ákveðnar sveiflur, jafnvel þótt það þyrfti að gera breytingar vegna þess að sveiflurnar voru ekki vegna verðhruns á sjávarafurðum heldur vegna annarra atriða. Ég minni á að í þeirri umræðu kom það sérstaklega fram hjá fjöldamörgum hv. þm. að það væri ekki verið með þessu að bregða fæti fyrir Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Frsm. hv. sjútvn., hv. 1. þm. Vestf. sem hér hefur þegar talað, sagði t.d. í framsögu sinni, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ég vil líka geta þess að mismunandi sjónarmið eru uppi varðandi Verðjöfnunarsjóð og framtíð hans. Ekki er verið að gera neitt sem gerir það að verkum að verið sé að segja að Verðjöfnunarsjóður eigi að vera um aldur og ævi eða að hann eigi að leggja niður.`` Þetta voru orð hv. þm. á því vori. Síðan er liðið hálft annað ár og ekki heyrðist mér að hv. þm. væri ýkjakátur yfir þeirri breytingu sem hann hefur verið knúinn til að eiga aðild að. Ég vil líka vekja sérstaka athygli á því að þessu atriði var mjög haldið til haga af okkur stjórnarandstöðuþingmönnum á þeim tíma, að það að grípa til þessara aðgerða, að ganga í þennan sjóð vegna þess að það þurfti virkilega að jafna sveiflur, þýddi ekki að það ætti að hverfa frá því grundvallaratriði að það væri viturlegt að eiga fé í sjóði til sveiflujöfnunar. Þetta finnst mér núna að hafi því miður gleymst einum of mikið. Vissulega komu inn í þessar umræður upplýsingar um að nefnd væri starfandi varðandi framtíðarhlutverk Verðjöfnunarsjóðs, þessi endurskoðunarnefnd. En ég velti því fyrir mér hvernig það gerist að nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að best sé að leggja sjóðinn niður, vegna þess sem ég áður nefndi, að það er ekki bent á að neitt annað eigi að koma í staðinn. Það er í rauninni verið að láta undan órökstuddum þrýstingi. Ég held að það hefði verið miklu nær að takast á við þetta verkefni, sníða þá annmarka af sem hugsanlega voru á þessum sjóði og ekki síst að takast á við það verkefni að gera sjóðinn að þeim sveiflujöfnunarsjóði sem þörf er á að hafa og sé erfitt að tína til þær helstu sveiflur sem fyrirsjáanlegt var á þeim tíma að dyndu yfir. Við stjórnarandstöðuþingmenn hefðum eflaust getað hjálpað ríkisstjórninni til að sjá það fyrir, ef hún hefði ekki verið í stakk búin til að gera það, þá átti að sjálfsögðu að vinna það verk og vinna það vel og leysa það. Ég bendi líka á að jafnvel þótt það hefði ekki tekist til fullnustu þá var alltaf til sú leið að nýta þennan sjóð vegna ófyrirséðra sveiflna, en grundvallaratriðið var það að safna í sjóðinn þegar lag var til. Og ég er ekki búin að heyra eitt einasta orð í þessari umræðu --- og bið ég nú um að hæstv. sjútvrh. sé hér við til þess að heyra mitt mál. Ég bað um hæstv. sjútvrh. hingað vegna þess að enn í þessari umræðu hef ég ekki heyrt nein rök fyrir því hvers vegna ekki er ástæða til að safna í sveiflujöfnunarsjóð þegar vel árar. Nú getur vel skeð að hæstv. sjútvrh. búi yfir þessum vísdómi og ég geri þá ráð fyrir að hann muni í máli sínu hér á eftir upplýsa okkur hver ástæðan er fyrir því að ekki er talið ráðlegt lengur að safna í sjóð ef vel skyldi nú ára. En ég yrði ekkert undrandi og ég mundi ekki lá honum ef hann ætti erfitt með að rökstyðja þetta. En ég vil sem sagt gefa hæstv. sjútvrh. tækifæri til þess að svara þessari spurningu, hver er ástæðan. Hvers vegna ekki að safna í sjóð í góðærinu? Ég hef heldur ekki heyrt það hjá forsvarsmönnum í sjávarútvegi að það séu nein rök fyrir þessu. Hins vegar hefur verið bent á einstaka ágalla þessa sjóðs og eins og ég gat um í upphafi máls míns þá finnst mér vel lítandi á að mögulegt sé að greiða þessar merktu innstæður sem eru í sjóðnum út að einhverju eða öllu leyti ef fyrirtæki verður gjaldþrota. Þetta er leysanlegt atriði. Ég geri ráð fyrir að þær 215 millj. sem hæstv. ráðherra sagði að væru eftir í sjóðnum séu tilkomnar að einhverju eða öllu leyti út af því að fyrirtæki hafi hætt störfum eða orðið gjaldþrota, án þess að ná sínum innstæðum út. Hér hefði hugsanlega verið hægt að fara einfaldari leið en oft er farin til þess að útvega fé sem kannski hefði getað komið fyrirtækjum til góða í greiðsluerfiðleikum, hugsanlega getað komið í veg fyrir gjaldþrot. Ég geri ekki ráð fyrir að það sé alltaf hægt að gera kraftaverk í þeim efnum, en þegar staðan er orðin sú að gjaldþrot blasir við þá hefði verið hægt að ná þessum greiðslum úr sjóðnum, þessum inngreiðslum. Svo að ég sé nú nákvæmari þá á ég við að það sé ekki bara gert eftir gjaldþrot fyrirtækja heldur ef gjaldþrot blasir við. Nú er ég ekki búin að sjá þessar hugmyndir útfærðar, sem ég hef þó heyrt viðraðar, en ég hefði talið sæmra fyrir þessa nefnd að líta á hverjir hugsanlegir ágallar sjóðsins hefðu verið og reyna að leysa málið samkvæmt því, en ekki gefast bara upp vegna þess að á erfiðleikatímum finnist einhverjum að það þýði ekkert að púkka upp á sjóði sem sjá um sveiflujöfnun. Ég geri ráð fyrir að ef betur áraði hefðu þessar raddir ekki verið eins háværar. Ég tel að þessir þankar mínir séu mjög mikilvægir inn í þessa umræðu vegna þess að ég er ekkert farin að sjá það, miðað við þær raddir sem ég hef heyrt hér, að það sé í rauninni nokkur maður beinlínis ánægður með þessa aðgerð. Ég gat ekki heyrt það á máli hæstv. sjútvrh. að hann væri ýkjakátur yfir þessu og ég heyrði ekki betur en hann viðurkenndi að sveiflujöfnun væri frekar skynsamleg aðgerð og ég er ekki farin að sjá að vandamálin hverfi við það að einn sjóður sé lagður niður. Einhvers staðar verður að taka fé í samfélaginu, hvaðan sem það verður, ef verð sveiflast mikið og það þarf í rauninni að grípa til einhverra aðgerða þegar verðsveiflur verða svo alvarlegar að fyrirtæki komist í verulega erfiðleika. Og því að gera sér róðurinn þyngri, því ekki að vera búin að sýna fyrirhyggju eins og gert var hér forðum daga og sagt var frá í Mosebók, eins og ég vitnaði til hér áðan. Ég held að það hafi ekki verið mikið fleiri atriði sem ég ætlaði að koma hér að nema að mér þykir nokkuð hvimleitt að Hafrannsóknastofnun skuli vera orðin tilraunastöð björgunaraðgerða af ýmsu tagi. Það er verið að bjarga hér fjárhag Hafrannsóknastofnunar með einum hætti eitt árið og öðrum hætti annað árið og alltaf er tjaldað til einnar nætur. Það er líka gert ef þetta á að verða til þess að lappa upp á fjárhag Hafrannsóknastofnunar, því það er alveg ljóst að ef við búum ekki að vel að okkar hafrannsóknum og rannsóknum í sjávarútvegi almennt, þá erum við að gera alvarleg mistök sem geta orðið okkur alveg feykilega dýr. Og hvaða sjóð á að leggja niður næsta ár til þess að fjármagna Hafrannsóknastofnun? Kannski hæstv. sjútvrh. geti upplýst það. Það má vel vera að það sé til sjóður sem væri heppilegra að leggja niður heldur en Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. En vegna þeirra umræðna sem hér hafa orðið um hlutverk hans þá held ég að það sé alla vega ekki hægt að mæla með að leggja þennan sjóð niður.

Frú forseti. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um samhengið á milli lögmáls bókarinnar og stefnuskrár Kvennalistans. En vegna þess að hv. þm. spurði beint að því hvort ekki væri enn tilefni til fyrirhyggju eins og á dögum Móses, þá tek ég undir þau sjónarmið enda er ekkert í þessu frv. sem mælir á móti því. Ég þykist líka vita að hagfræði hinnar hagsýnu húsmóður geti mætavel gengið fyrir sig með fyrirhyggjusemi án þess að hún sé lögþvinguð. Á sama hátt geta stjórnendur og starfsmenn í sjávarútvegi sýnt fyrirhyggju án þess að nákvæmlega sé mælt fyrir um það með lögum frá Alþingi á hvern veg það skuli gert. Vissulega hefur verðjöfnun í sjávarútvegi, með þeim hætti sem við höfum ákveðið með lögum, bæði haft kosti og galla. Ég tók fram í máli mínu í upphafi að hún hefði vissulega haft kosti í för með sér á ákveðnum sviðum, en á hinn bóginn hafa gallarnir verið ríkari. Nú er ekki lengur samstaða innan greinarinnar um þetta. Það hefur reynst mjög erfitt að viðhalda sveiflujöfnun þegar verðlag hefur verið hátt og mælt fyrir um inngreiðslu á sama tíma og aðrar ástæður hafa leitt til tapreksturs í greininni og menn hafa setið inni með eignir í sjóðum, en barist samt við tap. Við slíkar aðstæður er nánast útilokað að tryggja samstöðu um verðjöfnun með þessum hætti og þess vegna er svo komið sem raun ber vitni um og tillögur liggja fyrir um að leggja þennan sjóð niður. En það þýðir á engan hátt að ekki sé ástæða fyrir sjávarútvegsfyrirtæki eins og aðra að sýna fyrirhyggjusemi í rekstri.

Virðulegi forseti. Í andsvari hæstv. ráðherra kom enn ekkert fram sem breytti þeirri skoðun minni að það skortir fullkomlega rök. Vissulega bendir hann á að sjávarútvegsfyrirtæki geti hvert um sig fundið sína sveiflujöfnunaraðferð, en þarna var komið ákveðið kerfi sem hefur reynst vel. Ég vil benda á að hún reyndist nú ekki verr en það að hægt hefur verið að ganga í þennan sjóð og það hefur verið hægt að koma til móts við ákveðna kröfu sem hefur verið í samfélaginu þegar sveiflur hafa verið vegna annars en verðlags. Þannig að þetta hefur reynst hin nýtilegasta aðferð og ég held að það hefði verið nær að fara þá leið sem ég gerði að aðalefni í mínu máli og það er að reyna til þrautar að sníða af hugsanlega vankanta á þessum sjóði, jafnvel þó það sé erfitt, því það er ekki endilega vond lausn sem erfitt er að ná. Ég vona að það sé enginn að einfalda það. Og ég sé ekkert því til fyrirstöðu að það séu fundnar ákveðnar sameiginlegar lausnir, sameiginlegt kerfi sem gefst vel. Við gerum það í lífeyrissjóðakerfi, við gerum það með ýmsum hætti og við gerum það meira að segja með því að leggja sameiginlega fyrir og greiða okkar skatta og verja þeim í þágu þess sem þarf að gera sameiginlega. Eins lít ég á að þetta sé það stór hluti af okkar atvinnulífi að sjávarútvegurinn verði að taka sameiginlega á, jafnvel þó með sérmerktum innstæðum sé í Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins eins og var.

Hæstv. forseti. Það kemur aftur og aftur fram við umræðu hér um sjávarútvegsmál að hæstv. sjútvrh. lætur ekki svo lítið að svara spurningum eða fara orðum um hugmyndir sem þar eru settar fram og það er mjög erfitt að taka þátt í umræðum um sjávarútvegsmál þegar hæstv. sjútvrh. hagar sér með þessum hætti. Ég tel að þetta sé ólíðandi og hæstv. ráðherra verði að gera sér grein fyrir því að hann þarf að rækja sitt hlutverk hér á hv. Alþingi þegar verið er að ræða um þau mál sem undir hann heyra. Hér hafa verið settar fram spurningar um efni og hér hafa verið settar fram hugleiðingar um t.d. hvernig eigi að fara með þá fjármuni sem verið er að tala um. Mig langar til þess að gera eina tilraun enn til þess að spyrja hæstv. sjútvrh. með hvaða hætti hann ætlar að ráðstafa þessu fé á næsta ári, því það er greinilegt að með því að leggja frv. fram núna og ræða það þegar komið er fram á nótt, þá hlýtur það að vera hans hugmynd að það eigi að koma þessu máli í gegnum þingið og þetta eigi að taka gildi á næsta ári. En ég hef ekki komið auga á það í fjárlögunum hvar þessar tekjur koma niður og mér þætti vænt um að hæstv. ráðherra benti mér á hvar það er. Það er a.m.k. ekki í sértekjum Hafrannsóknastofnunar því að þær hafa nú skroppið æðimikið saman frá því að gert var ráð fyrir því í fyrra að þær yrðu 500 millj. eða hátt í það, held ég, eða meira. Eitthvað í kringum hálfan milljarð áttu þær að vera í fyrra, en núna er gert ráð fyrir að sértekjur Hafrannsóknastofnunar séu 20 millj. og 900 þús. kr. Þannig að það getur varla verið að þetta sé í sértekjunum. Ég hef ekki rekist á þetta annars staðar og mig langar til þess að biðja hæstv. sjútvrh. að benda mér á hvar eigi að ráðstafa þessum fjármunum, því það er greinilegt, eins og ég sagði áðan, að hann ætlar sér að koma þessu máli í gegnum þingið. Ég hef miklar efasemdir um að það sé skynsamlegt að eyða tíma í það að koma máli hér í gegn þegar hver þingmaðurinn eftir annan hefur komið upp og sagt að hann telji að það sé nú ekki ástæða til að leggja niður þennan sjóð. Meira að segja gekk hv. 1. þm. Vestf., hv. formaður sjútvn. þingsins, hér í ræðustólinn og sagðist að vísu ætla að styðja þetta mál, að leggja þennan sjóð niður, en lýsti því með mörgum orðum að það væri vitlaust að gera það, en hann væri svo sem ekkert að halda uppi sjóði sem útgerðarmenn vildu ekki sjálfir. Ég verð að segja það eins og er að ég hef miklar efasemdir um að það sé rétt að vera að eyða tíma þingsins í að ræða þetta mál og eyða tíma sjútvn. í að fara yfir það áður en þing fer heim í jólaleyfi eða áramótaleyfi eða hvenær það nú verður sem Alþingi lýkur sínum störfum á þessu ári og tel að það væri nú kannski eitthvað þarfara hægt að hafa fyrir stafni í þeirri nefnd. T.d. að reyna að leysa þau vandamál sem hafa verið til umræðu í kvöld, þ.e. gera betrumbætur á lögunum um stjórn fiskveiða svo það sé hægt að leysa þetta sjómannaverkfall. Ég verð að segja það á meðan ég fer almennum orðum um þá umræðu sem hefur verið í gangi um sjávarútvegsmál í kvöld að mér finnst það með eindæmum með hvaða hætti menn hafa tekið þátt í henni. Það hefur t.d. verið þannig að það mun einn hv. þm. frá Alþfl. hafa verið staddur í þingsalnum í kvöld en hann er löngu farinn núna. Enginn lét svo mikið að lyfta hendi til að biðja um orðið til að gera grein fyrir afstöðu Alþfl. til þessara mála. Og ekki hafa þeir verið margir þingmenn Sjálfstfl. sem hafa gengið til ræðustóls til að segja sínar skoðanir á þessum sjávarútvegsmálum. Og ég tel reyndar að það hafi kannski verið meiri ástæða til að menn gerðu grein fyrir sínum skoðunum hér í kvöld heldur en stundum áður því það liggur mikið við. Ég vil fara fáeinum orðum um þennan sjóð en ætla ekki að eyða miklum tíma í það. Ég tel að full ástæða sé til að hafa sveiflujöfnunarsjóð í sjávarútveginum og að það hafi reyndar sannast mjög áþreifanlega á undanförnum árum. Það ætti hæstv. sjútvrh. að vera í fersku minni að það hefði kannski getað verið betra að það hefði verið öflug sveiflujöfnun í sjávarútveginum og í gjaldeyrismálum á sínum tíma þegar hann var forsrh. á árunum 1987 og þar á eftir þegar miklar hækkanir urðu á verðlagi í sjávarútvegi en menn fylgdu ákveðinni stefnu sem menn kölluðu þá fastgengisstefnu og fólst í því að gengið var fast í annan endann. Það var bullandi verðbólga í landinu en það var kallað að hafa fast gengi og sjávarútvegurinn endaði með að vera rekinn með bullandi halla þó svo að verð væru há. Þá hefði nú kannski verið ástæða til þess að hafa einhverja aðra skipan á þessum hlutum og þá hefði öflugur sveiflujöfnunarsjóður auðvitað þurft að vera til staðar. Mín skoðun er reyndar að það eigi að sameina í einum sjóði sveiflujöfnun og hagræðingu í sjávarútvegi. Ég tel að það geti komið sér mjög vel þegar góðærið kemur til þess að hagræða í sjávarútveginum að vera ekki alfarið með þessi tvö verkefni aðskilin, þ.e. sveiflujöfnunin og hagræðinguna í sjávarútvegi. Þetta er auðvitað hægt að gera ef menn vilja. Og ég tel að það hefði átt að vera hluti af almennum breytingum í þessu efni að leggja niður þennan sjóð, að eitthvað annað hefði tekið við, og við vitum hvað hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að taki við, það er þróunarsjóðurinn. Hann mun ekki vera hugsaður að neinu leyti sem sveiflujöfnunarsjóður og menn ætla það greininni sjálfri, eins og hæstv. sjútvrh. lýsti áðan, að hafa það á hendi sinni að jafna sveiflurnar. Þar geta menn bara skoðað reynsluna og ég bendi á það sem ég sagði hér áðan um hana. Ég nefndi áðan að það er ekki gert ráð fyrir þessum tekjum að mér sýnist í fjárlagafrv. en þarna er verið að tala um tekjur til Hafrannsóknastofnunar upp á 215 millj. kr. Ég fer fram á það við hæstv. sjútvrh. að hann t.d. svari því hvort hann er ekki tilbúinn að standa að því að nota þessa peninga ekki í almennan rekstur Hafrannsóknastofnunar heldur í sérstakt verkefni sem hv. 4. þm. Norðurl. e. nefndi hér áðan, þ.e. skipakaup fyrir Hafrannsóknastofnun. Og þá væri það vel ef menn á annað borð ganga þessa göngu til enda að leggja þennan sjóð niður að taka þá ákvarðanir í þessu efni í leiðinni. En eins og ég segi þá tel ég að það væri kannski ástæða til að eyða tíma þingsins í annað en skakast hér með mál sem greinilega engin samstaða er um í þinginu. Það þarf örugglega að fara yfir þetta mál með ýmsum aðilum eftir að sjútvn. hefur fengið það í hendurnar og tíminn til að afgreiða það er þess vegna ekki til staðar. Þess vegna held ég að það væri kannski rétt að menn tækju fyrir önnur mál en þetta til þess að reyna sig við áður en þingið fer í jólafrí. Ég ætla ekki að tefja tíma þingsins í kringum þetta mál. Ég vona bara að menn hafi vit á því að fara ekki að eyða tíma okkar sjávarútvegsnefndarmanna í það. Ég held að það væri miklu nær að sjútvn. færi í það verkefni sem við höfum margrætt í kvöld að þurfi að fara í, þ.e. að skoða með hvaða hætti er hægt að koma til móts við sjómenn í þeirri deilu sem núna er yfirvofandi og sem þingmenn og sérstaklega þingmenn stjórnarflokkanna hefðu átt að gera grein fyrir með hvaða hætti þeir hyggjast leysa. Hæstv. sjútvrh. hefði auðvitað átt að tala skýrt í kvöld og segja frá því með hvaða hætti hann ætlaði að leggja sitt lóð á vogarskálina eftir að hæstv. ríkisstjórn með hann í broddi fylkingar er búinn að fleygja inn í þingið frv. um stjórn fiskveiða og fylgifrv. þess frv. sem eru þvert á það sem sjómenn eru að fara fram á að verði gert, þ.e. að gerðar verði breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða sem komi í veg fyrir að hægt sé að hafa af þeim hlut þeirra. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég ítreka að ég óska eindregið eftir því að hæstv. sjútvrh. gangi til ræðustóls og geri þessum fáu þingmönnum sem eftir sitja og því fólki sem hefur verið að fylgjast með þessari umræðu skýra grein fyrir því hvað hann ætlast fyrir til þess að leysa þessa deilu sem er komin upp og svari þeim spurningum sem hv. 4. þm. Norðurl. e. lagði fram áðan.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. 3. þm. Vesturl. að í fjárlögum fyrir næsta ár er ekki gert ráð fyrir sértekjum hjá Hafrannsóknastofnun. En eins og ég þykist vita að hv. þm. man þá var gert ráð fyrir því fyrir þetta ár að Hafrannsóknastofnun fengi sértekjur. Og til þess að mæta þeim er þessi ráðstöfun ákveðin sem mælt er fyrir um í frv. Að því er varðar þær fyrirspurnir sem hv. þm. ítrekaði hér um afskipti af kjaradeildu sjómanna og útvegsmanna ítreka ég fyrri svör mín í þeim efnum. Sú kjaradeila stendur á milli sjálfstæðra félaga sjómanna og útvegsmanna. Hún er nú til meðferðar hjá ríkissáttasemjara og á þessu stigi máls er ekki tilefni til afskipta af hálfu stjórnvalda. Með því væru stjórnvöld að hlutast til um sáttastörf með óeðlilegum hætti. Hins vegar hefur legið fyrir allar götur síðan sl. vor að ég væri tilbúinn til að ræða þessi mál við báða samningsaðila.

Hæstv. forseti. Mér kemur á óvart að þessar sértekjur sem þarna er gert ráð fyrir að eigi að koma í staðinn fyrir það sem menn ætluðu að hafa í tekjur af sölu veiðiheimilda á þessu ári. Og ég veit ekki með hvaða hætti bókhaldið á að vera í þessu efni. Ég hélt nú að það væri verið að tala um að þessi lög tækju gildi núna um áramótin en þetta er sjálfsagt leið í málinu þó að hún hafi komið mér á óvart. Hæstv. sjútvrh. endurtók það hér áðan að það stæði yfir vinnudeila milli sjálfstæðra aðila og það væri óeðlilegt að hafa afskipti af þeirri deilu. Ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst ekki boðlegt að bjóða upp á þessi svör. Auðvitað veit hæstv. sjútvrh. að það er ekki verið að hlutast til um þessa deilu með neinum hætti öðrum en þeim sem er skylda hv. Alþingis. Við vitum að þessi deila stendur um kerfi sem Alþingi hefur lögfest. Við vitum að það verður ekki hægt að leysa þetta mál öðruvísi en hv. Alþingi komi þar að nema með því að brjóta sjómenn niður í verkfalli. Brjóta þessa kröfu á bak aftur með verkfalli. Ef Alþingi ætlar ekki að breyta neinu í lögunum um stjórn fiskveiða vegna þessarar deilu þá er það yfirlýsing um að það eigi að brjóta sjómenn niður í þessu verkfalli og þeirra kröfur á bak aftur. Þannig horfir málið við.

Frú forseti. Sú kjaradeila sem nú á sér stað á rætur að rekja til þess að félög sjómanna hafa borið fram kröfur gagnvart sínum viðsemjendum svo sem þau eiga rétt til lögum samkvæmt. Þau hafa lögbundinn rétt til að bera þessar kröfur fram og fylgja þeim eftir með verkfalli og ég vona að það beri ekki að skilja orð hv. þm. svo að hann vilji að þetta sjálfstæði verkalýðsfélaganna að bera fram kröfur gagnvart sínum vinnuveitendum og fylgja þeim eftir verði af þeim tekið með íhlutun Alþingis. Það mætti ætla af orðum hv. þm. en ég ætla ekki eigi að síður að gera honum þær skoðanir upp heldur fyrst og fremst varpa ljósi á það að málflutningur hans í þessu efni er á villigötum. Deilan er í eðlilegum farvegi eins og sakir standa. Ég held að það geri sér allir grein fyrir því hversu alvarlegt ástand það yrði ef sjávarútvegurinn stöðvaðist vegna vinnudeilna og við skulum vænta þess að samningsaðilar undir forustu sáttasemjara nýti vel þann tíma sem er til áramóta þegar boðað verkfall á að taka gildi. En við skulum líka hafa það í huga að þessir aðilar hafa lögvarinn sjálfstæðan samningsrétt og við skulum ekki gera því skóna að það sé ástæða til að taka þennan rétt af aðilum. Höfum það líka í huga að sjómannafélögin kusu að bera fram kröfur sínar gagnvart sínum viðsemjendum og fylgja þeim eftir með verkfallsboðun.

Virðulegur forseti. Ég tel þetta nú hreina útúrsnúninga. Ég hef ekki nunnað að því einu orði að það ætti að taka eitthvert sjálfstæði af verkalýðsfélögunum enda held ég nú að hæstv. ráðherra viti vel um hvað þetta mál snýst. Hann hefur fimlega vikið sér undan að ræða það eins og hefði þurft hér. Það er auðvitað nóg um að semja milli þessara aðila þó hv. Alþingi reyni að leysa þann hluta deilunnar sem snýr beint að lagasetningu í þinginu. Það þarf að ná samstöðu um ýmis önnur mál sem sjómenn hafa gert kröfur um og það þarf auðvitað að leysa það í sjálfum samningunum. En samningana í heild virðist ekki möguleiki að leysa öðruvísi en að Alþingi komi að málinu. Og það er alger útúrsnúningur að halda því fram að málið leysist milli þessara aðila nema menn séu að gefa sér það sem ég sagði hér áðan að það eigi að brjóta aðalkröfu sjómannanna raunverulega á bak aftur. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég get ekki annað fundið en að hæstv. sjútvrh. tali eins og hann sé undir hæl. Og ég þykist finna að sá hæll sé LÍÚ. Að það megi ekki taka þetta mál til úrlausnar í hv. Alþingi vegna þess að forustumenn í LÍÚ vilji ekki að það sé gert. Ég hef komist að þessari niðurstöðu eftir að hafa fylgst með þessum umræðum hér í kvöld og fundið hvernig hæstv. sjútvrh. hefur ævinlega vikið sér undan því þegar hann hefði þurft að komast að kjarna málsins til að segja þingi og þjóð hvernig hann vill leysa þessi mál.

Virðulegur forseti. Hér er verið að fjalla um mikilvægt mál sem er Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins og ég get vart trúað því að það sé hugmynd hæstv. ríkisstjórnar að afgreiða þetta mál núna fyrir jólahlé vegna þess að það þurfi að ráðstafa þessum krónum sem þarna eru eftir inn í fjárlögin. Það er stórkostuleg afstaða. Þetta nefndarálit sem liggur til grundvallar er búið að liggja fyrir mjög lengi eftir því sem ég best veit. Þessi sorgarsaga sem er um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins frá síðasta ári og allar yfirlýsingar ráðherra og ríkisstjórnar í því máli væri efni í langar umræður. En nú á að fara að lagfæra þá skömm með því að leggja niður Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins í skyndi hér í umræðu um skattamál og fjárlög rétt fyrir jólin. Þannig að ég vænti þess að þetta mál verði sent til nefndar en síðan láti menn sér ekki detta það í hug að taka það á dagskrá næstu daga ef það er þá hugmyndin að ljúka störfum Alþingis fyrir jól. Það hefur vissulega komið fyrir að það hefur þurft að halda fundi milli jóla og nýárs og fram yfir áramót og ef á að fara að afgreiða svona stórmál með þessari hugsun þá er illa komið. Ég vil vara við því og vænti þess að hæstv. sjútvrh. hafi skilning á því að hér er um það mikið grundvallarmál að ræða að jafnvel þótt um það sé nokkuð víðtæk samstaða hjá hagsmunaaðilum þá hlýtur Alþingi að taka sér nokkurn tíma í málið. Hv. 1. þm. Vestf. orðaði það svo að fyrst að þessir aðilar vildu ekki hafa þennan sjóð þá væri ekki rétt að vera að neyða hann upp á þá. Ég er ekki sammála þessari afstöðu. Þetta er að sjálfsögðu ekki einkamál þeirra aðila sem eiga hlut að máli. Þetta er málefni allrar þjóðarinnar. Þetta er málefni atvinnugreinar sem skiptir sköpum fyrir efnahagslíf á Íslandi. Og þetta mál er jafnframt hluti af hugsanlegri samstöðu um sjávarútvegsstefnuna í landinu og kemur inn á það mál. Það er alveg ljóst að það var iðnaðinum mikilvægt á sínum tíma að þessi sjóður var stofnaður. Og það varð m.a. til þess að iðnaðurinn í landinu var ekki með jafnríka kröfu um það að sjávarútvegurinn greiddi auðlindaskatt. Einstakir aðilar þar upphefja rödd sína annað slagið í þeim málum. Ég man eftir því fyrir ekki mjög löngu síðan að ég var á ráðstefnu hjá félagi samtaka iðnaðarins og hún fjallaði nær eingöngu um málefni sjávarútvegsins. Þar var verið að sannfæra alla þá sem þar voru og sérstaklega voru menn að sannfæra hvern annan um það að auðvitað ætti að láta þessa atvinnugrein, sjávarútveginn, borga til sameiginlegra sjóða til þess að iðnaðurinn hefði það gott í landinu. Og mér fannst í reynd að andinn væri sá að ef sjávarútvegurinn borgaði skatt eða inn í sjóði þá mundi verða fínt að vinna í iðnaði á Íslandi. Að mínu mati er þetta því miklu stærra mál en svo að það sé hægt að afgreiða það á þeim grundvelli að það vanti þessar krónur sem þarna eru inn í ríkissjóð. Ég ætla ekkert að segja um það hvernig ég vildi að þessu fé væri ráðstafað. Ég er á móti því að því verði ráðstafað og ætla ekki að tilgreina neitt annað í því sambandi. En ég tel ekki ástæðu til þess að það renni inn í almennan rekstur Hafrannsóknastofnunar og ég vænti þess að málið fái hér eðlilega umfjöllun.

Frú forseti. Ég held að hv. 1. þm. Austurl. hafi orðað það svo í upphafsræðu sinni um þetta mál að nauðsynlegt væri að hv. sjútvn. fengi nægjanlegan tíma til umfjöllunar um málið þannig að nefndarmenn a.m.k. gætu lesið gaumgæfilega þær skýrslur sem málinu fylgja. Ég vil fyrir mitt leyti stuðla að því að alla vega það svigrúm gefist fyrir hv. nefnd og vona að það fullnægi hv. þm. að fá það svar af minni hálfu hér.

Virðulegur forseti. Það vill svo til að ég hef lesið þessa skýrslu þannig að ég þarf út af fyrir sig ekki tíma til þess. En því miður hef ég þurft að lesa ýmsar skýrslur undanfarna daga og undanfarnar nætur um ýmis önnur mál sem eru afskaplega lítið viskulegar. Sumar þessar skýrslur hafa ekki verið aðgengilegar og það hefur þurft að toga þær út með töngum og leita að þeim úti í bæ því að þær hafa ekki fengist í ráðuneytum sem er nú nokkuð merkileg lífsreynsla. En það finnst mér vera fráleitt svar af hálfu hæstv. ráðherra að það sé nóg að nefndarmenn fái ráðrúm til þess að lesa skýrslur. Það þarf að sjálfsögðu að ræða við aðila og spyrja þá út úr hvað þeir eru að hugsa og hvernig þeir undirbyggja sinn rökstuðning. Það er eðlileg krafa löggjafarvaldsins að kalla aðila fyrir því að það er Alþingi sem setur lög, a.m.k. að nafninu til enn þá, þótt því miður virðist í vaxandi mæli mikið af þeim lögum vera samið einhver staðar úti í bæ og síðan komið hingað inn með þau og það eigi nánast að stimpla þau að forminu til.

Frú forseti. Það ætti varla að þurfa að gera að umtalsefni í þingsalnum að nefnd kalli aðila til umsagnar og leiti umsagnar um frumvörp eins og þetta. Það eru venjuleg vinnubrögð nefnda í þinginu og mér þykir alveg einsýnt og sjálfgefið að hv. sjútvn. muni kalla eftir áliti og leita umsagna þeirra sem gerst þekkja um þetta mál og vinna það þannig með fullkomlega eðlilegum og hefðbundnum hætti og taki þann tíma sem nauðsynlegur er til þess. Mín ósk stendur auðvitað til þess að það verði hægt að afgreiða þetta með sem skjótustum hætti. Ég hef aldrei óskað eftir því að það verði beitt einhverjum óvenjulegum vinnubrögðum við meðferð málsins í nefnd nema síður sé.

Virðulegi forseti. Ég vil nú í fullri vinsemd benda hæstv. sjútvrh. á þá staðreynd að það eru enn mjög mörg mál óafgreidd í þinginu sem varða fjárlög ríkisins og ég tel þetta mál ekki vera mál sem varðar fjárlög ríkisins. Ég hefði haldið að hæstv. ríkisstjórn vildi leggja alla áherslu á þau mál. Og það á eftir að halda mikið af nefndarfundum í sambandi við þau og erfitt að koma á nefndarfundi í þessu máli, gæti ég trúað, þannig að það verður að sjálfsögðu að taka tillit til slíkra aðstæðna. Á þetta vildi ég benda og væri skynsamlegast að gera sér grein fyrir því að það er útilokað að reikna með því að þetta mál geti hlotið afgreiðslu fyrir jólahlé þingmanna. Nú er búið að eyða tíma í allt kvöld í það án þess að umræður hafi verið mjög langar, þ.e. þetta mál og annað mál sem liggur á. Það er komið nokkuð fram á nótt og það verður að sjálfsögðu til þess að við þingmenn getum ekki vakað jafnlengi næstu nætur og mun þá líklega verða til þess að stytta þann tíma sem þingið getur starfað næstu daga.

Hæstv. forseti. Ég mun ekki lengja þessa umræðu mikið af minni hálfu þótt út af fyrir sig væru ærin tilefnin. Ég kem aðallega upp út af þeim spánsku upplýsingum sem komu frá hæstv. sjútvrh. og ég fæ ekki almennilegan botn í að það sé meiningin að ráðstafa þessum fjármunum Verðjöfnunarsjóðs með einhvers konar afturvirkum hætti, aftur á bak inn í fortíðina til þess að fjármagna það gat eða stoppa upp í það gat sem sé eftir þegar búið er að falla frá sölu á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs. Ég skil þetta ekki almennilega satt best að segja. Ber að skilja það svo að Hafrannsóknastofnun hafi verið rekin án heimilda og bara á loftinu þangað til að eftir dúk og disk náðu menn í þessa peninga Verðjöfnunarsjóðs og það sé hægt að bakka þeim yfir í Hafrannsókn. Hefur Jakob Jónsson bara slegið lán eða reitt fram reksturinn úr eigin vasa? Hvernig er þetta eiginlega? Ég náði mér í fjáraukalagafrv. og fór að athuga hvernig staðan er gagnvart fjárheimildum Hafrannsóknastofnunar og þá kemur það einfaldlega í ljós að það er búið að afla fjárheimilda í fjáraukalagafrv. til að reka stofnunina, þ.e. dellumakaríinu úr fjárlögunum eins og þeim var lokað annað árið í röð, að það ætti að reka Hafrannsóknastofnun að stórum hluta til með sértekjum sem fengnar yrðu með sölu veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs. Svo gufuðu þær áfram upp eins og við var að búast annað skiptið í röð, og hvað gerist þá? Þá stendur í fjárlögunum fyrir yfirstandandi ár liðurinn 52--58, tölul. 4, sértekjur 322 millj. 900 þús. Og það voru sértekjur Hafrannsóknastofnunar eins og þær áttu að vera af sölu veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs. Síðan kemur tæpast króna í pottinn út úr því og þá er flutt fjáraukalagafrv. af hæstv. ríkisstjórn og aflað 302 millj. í beinu ríkisframlagi inn í rekstur Hafrannsóknastofnunar. Ég veit ekki betur en það sé búið að afgreiða þetta frv. Þá standa eftir sértekjur upp á 22 millj. og ég spyr þá: Í hvaða gat á þessi sala þá að renna? Eða öllu heldur, á þessi sjóður Verðjöfnunarsjóðsins að renna? Ég fæ ekki botn í þetta mál. Nú er lagt hér fram fjárlagafrv. fyrir árið 1994 og það er loksins sett upp með venjubundnum hætti þannig að ríkissjóður kosti rekstur Hafrannsóknastofnunar mínus einhverjar 22 millj. aftur sem þar eiga að vera í sértekjur. Þá spyr ég: Í hvaða rekstur Hafrannsóknastofnunar? Á hvaða ári á þetta að ganga? Er það árið 1992 eða hvað eða er einhvern tíma gat fyrr á öldinni sem á að nota þessa fjármuni til að stoppa upp í? Það er von að spurt sé. Ég held að annað sé á ferðinni. Ég held að þetta sé hreinn orðaleikur og beinlínis eigi að gera þessa peninga upptæka í ríkissjóð. Eins og skjölin liggja fyrir okkur verður ekki annað ráðið af uppsetningu fjárlagaheimilda eins og þær eru til rekstrar Hafrannsóknastofnunar. Ég held að hæstv. sjútvrh. verði að skýra þetta betur eigi þetta yfir höfuð að verða niðurstaðan. Nú er það svo að það eru engar líkur að mínu mati á því að þetta frv. nái afgreiðslu á þessu ári þannig að það verður komið inn á fjárlagaárið 1994 þegar og ef þetta verður afgreitt þó ekki kæmi annað til en það að um þetta mál er greinilega verulegur ágreiningur þá er vandséð að það fái einhverja flýtiferð hér í gegnum þingið. Menn munu þurfa að skoða það ítarlega vænti ég þannig að ég held að sé svo að ríkisstjórnin hafi reiknað með eða treyst á afgreiðslu þessa frv. og nýtingu þessara fjármuna gagnvart yfirstandandi ári þá verði einfaldlega að hverfa frá þeim áformum og leysa þau útgjaldamál með öðrum hætti. Reyndar sýnist mér að það sé nú þegar búið í fjáraukalögum fyrir yfirstandandi ár þannig að ekki botna ég nú mikið í þessu. En það gefst sjálfsagt einhver betri tími til að skoða. Um ráðstöfun þessara fjármuna vísa ég til þess sem ég áður sagði. Ég er andvígur því að þetta hverfi einfaldlega í rekstur Hafrannsóknastofnunar. Ég tel það metnaðarleysi og aumingjaskap ætla ég að leyfa mér að segja, af því að klukkan er farin að ganga tvö, af forsvarsmönnum sjávarútvegsins að gefa það eftir baráttulaust að þessir fjármunir, sem eru auðvitað eign sjávarútvegsins í þeim skilningi að hann hefur lagt þá til, renni með þeim hætti inn í ríkissjóð því að það er auðvitað ekkert annað en hrein eignaupptaka á þessum sjóði. Menn gætu þess vegna alveg eins merkt hann rekstri Tryggingastofnunar eða hvað sem er. Þetta er auðvitað eingöngu eins og þetta er upp sett ætlað til þess að minnka útgjöld ríkissjóðs til rekstrar. Og ég held að sjávarútvegurinn hafi á öðru meiri þörf þessa daga en því að vera að reyta af sér fjaðrir af þessu tagi inn í rekstur ríkissjóðs. Honum veitir ekki af sínu. Að öðru leyti vil ég segja það að svör hæstv. ráðherra gagnvart þeim spurningum sem hann hefur fengið voru náttúrlega átakanlega rýr í roðinu og enn er það svo að þrátt fyrir þessar umræður sem hér hafa staðið klukkutímum saman um málefni sjávarútvegsins hefur hæstv. sjútvrh. ekki séð ástæðu til að biðja um orðið. Hann hefur ekki beðið um orðið öðruvísi en í tveimur eða þremur örstuttum andsvörum og það lýsir auðvitað nokkuð vel því sem hæstv. sjútvrh. hefur til málanna að leggja. Það er ekki meira en svo, það er það fátæklegt að honum duga fáein örstutt andsvör til að koma því á framfæri. Og það er sá áhugi sem hæstv. sjútvrh. sýnir þessari umræðu og sú virðing sem hann sýnir þeim mönnum sem hér hafa tekið tíma sinn í það að ræða þessi mál. Að síðustu hljótum við að draga þá ályktun að það sé lýsandi fyrir það sem hæstv. sjútvrh. hefur á þessu stigi til málanna að leggja og það er fátæktarlegt svo að ekki sé meira sagt og rýrt í roði. Hæstv. sjútvrh. ver afskiptaleysi sitt gagnvart ástandi mála í sjávarútveginum og yfirvofandi kjaradeilu með því að þetta sé kjaradeila sem sé stjórnvöldum óviðkomandi, ríkisstjórn óviðkomandi og Alþingi óviðkomandi. Til viðbótar liggi það fyrir að hæstv. sjútvrh. hafi af rausn sinni boðið það sl. vor að tala við sjómenn en því hafi ekki verið ansað þannig að hæstv. sjútvrh. telur sem sagt ekki standa mikið upp á sig þó að hann sé að vísu yfirvald sjávarútvegsmála í landinu, þá sé þetta honum óviðkomandi eins og gefið sé í spilið og þetta eigi einfaldlega að leysast við samningaborðið og undir forustu sáttasemjara. En nú liggur það þannig, hæstv. sjútvrh., að það sem er aðalinntak deilunnar hefur þegar verið reynt að leysa með kjarasamningum. Það var gert síðast. Það er í síðastgildandi kjarasamningum milli sjómanna og útvegsmanna að þeir skulu ekki taka þátt í kvótakaupum og reynslan er sú að það ákvæði hefur verið þverbrotið út um allt land og nú eru fyrir dómstólum allmörg dómsmál, málaferli út af slíku, þvingaðri þátttöku sjómanna í kvótakaupum og það gagnvart þessari stöðu, þessari útkomu gildandi laga um stjórn fiskveiða sem sjómannastéttin í landinu er að rísa upp og nýta sér þann eina rétt sem hún hefur til þess að hrinda þessu oki af sér og fara í verkfall. Og menn geta kallað það pólitískt verkfall gagnvart röngum aðila, þ.e. útvegsmönnum en ekki löggjafanum ef því er að skipta, en það vill bara svo til að sjómenn hafa ekki verkfallsrétt gagnvart Alþingi sem slíku. Þetta hljóta menn einfaldlega að skilja og horfast í augu við. Það er óraunsæi eða flótti að fjalla um málið með þeim hætti sem hæstv. sjútvrh. hefur gert, kjarkleysi eða hvað það er, ég veit það bara ekki. Í öllu falli er það svo að veruleikinn mun ekki spyrja um þennan formalisma þegar og ef hann skellur á 1. jan. með allsherjarverkfalli sjómanna. Þá er það ósköp einfaldlega helluverkfall sjómanna og flotinn verður bundin og við það situr og þá mun lítt stoða fyrir hæstv. sjútvrh. að koma hér og segja: Þetta er mér óviðkomandi. Og enn fáránlegra verður það ef hæstv. sjútvrh. ætlar þá að koma og segja: Ég bauð upp á það í vor að það yrði talað við mig en það hefur ekki verið þegið og þar með er ég sýkn mála í þessu efni. Þetta er satt best að segja harla aumingjaleg málsvörn hér af hálfu hæstv. sjútvrh. og ég vænti þess að þeir sjómenn, ef einhverjir eru, sem hafa fylgst með þessari umræðu, a.m.k. forsvarsmenn þeirra væntanlega, séu ekki miklu nær um það hvort einhvers liðsinnis sé að vænta af hálfu yfirvalda sjávarútvegsmála í þessari deilu sem fram undan er.

Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur kvartað undan því í kvöld að ég hafi flutt stuttar ræður og athugasemdir. Hann hefur að vísu flutt margar ræður og langar og stundum stóryrtar, en að efni til hafa þær ekki gefið tilefni til langra svara og þar við situr.

Hæstv. forseti. Þetta var ósköp lýsandi svar af hálfu hæstv. sjútvrh. Við erum farin að verða þessu býsna vön og fyrir þessu hafa ýmsir þingmenn orðið á undanförnum þingum og því að hæstv. sjútvrh. virðist ekki almennilega átta sig á, ég veit eiginlega ekki hverju, hlutverki sínu eða stöðu og í öllu falli ekki þeirri virðingu sem menn hafa svona að breyttu breytanda yfirleitt reynt að sýna hver öðrum svona í orðaskiptum. Mér er t.d. minnisstætt að hæstv. sjútvrh. sýndi af sér einhvern mesta hroka sem ég hef orðið vitni að hér í þingsölum þegar hann svaraði fyrirspurn, sem fram var borin, með eins lítilsvirðandi hætti og honum var nokkur kostur, með einu jái eða neii hvort heldur var, þar sem enginn rökstuðningur eða engar útskýringar af einu eða neinu tagi fylgdu og auðvitað er það mál hæstv. sjútvrh. sem hann verður að eiga við sjálfan sig hvort hann kýs að ganga fram í röðræðum um þessi mál og sinn málaflokk af þessu tagi. Hann ávinnur sér a.m.k. ekki virðingu mína með því. Það er alveg á hreinu. Það kann að vera að hann gangi í augu einhverra með þessari töffframgöngu eða hvað þetta á nú að kallast og þessum sniðugheitum t.d. að koma sér trekk í trekk og ítrekað undan því með útúrsnúningum í andsvörum að reyna að ræða sinn málaflokk. Og mér er alveg nákvæmlega sama þó að ég sé fórnarlamb þessarar íþróttar hæstv. sjútvrh. ásamt með öðrum. Það kemur ekkert við mig. Mér er miklu meira umhugsunarefni á hvaða spori hæstv. sjútvrh. er í þessum efnum þegar ég ber hann saman við aðra ráðherra eins og t.d. hæstv. heilbrrh. í dag sem eyddi miklum tíma og málefnalega í það að fara yfir sinn málaflokk og svara spurningum. Mér finnst þetta satt að segja heldur dapurlegt fyrir hæstv. sjútvrh. sem flaggar m.a. þeirri fortíð að hafa einu sinni verið forsrh. íslenska lýðveldisins en vera ekki betur á sig kominn en raun ber vitni í þessum efnum að telja það fyrir neðan virðingu sína að eiga orðastað við þingmenn. Mér finnst þetta heldur dapurleg örlög fyrir einn stjórnmálamann að vera svona illa á sig kominn, ekki eldri í starfi stjórnmálamanns en raun ber vitni.

Herra forseti. Það hefur öllum fyrirspurnum hv. þm. verið svarað í stuttu máli. Hvað hann telur nauðsynlegt til þess að ávinna sér virðingu er auðvitað hans mál. Ég ber á vissan hátt virðingu fyrir honum sem þingmanni. Ég tel hins vegar ekki að það sé honum til álitsauka að halda allar þessar löngu og innihaldslausu ræður.

Hæstv. forseti. Það skolaðist eitthvað til hjá hæstv. sjútvrh. Það var hér til umræðu virðing hans og metnaður fyrir sjálfum sér og því starfi sem hann gegnir en hann virðist hafa misskilið þetta og haldið að þetta sneri að núverandi ræðumanni. Svo var nú ekki. Ég var að hugleiða það í raun og veru á hvaða spori hæstv. sjútvrh. væri almennt í samskiptum sínum við þingmenn og þá ekki bara undirritaðan heldur almennt og vitnaði m.a. til framgöngu hans í svari við fyrirspurnum og öðru slíku. Það vill nú svo til að það er búið að takmarka hér ræðutíma við 1. umr. frv. Og jafnvel þótt það séu hin mikilvægustu mál þá höfum við stjórnarandstæðingar með einni eða tveimur undantekningum ekki farið fram á eða nýtt okkur rétt okkar til að lengja umræðuna. Við höfum jafnvel fallist á að mikilvæg frv. hafa verið rædd í því knappa formi sem nú er heimilt samkvæmt þingsköpum og það hefur m.a. átt við um umræðu um bæði mál sjútvrh. hér í kvöld. Þannig að ég tel nú að hæstv. sjútvrh. geti ekki kvartað undan því að ræður hafi verið langar. Nokkrar þeirra e.t.v. farið upp í tímamörk sem eru 20 mín. í fyrri ræðu og 10 mín. í seinni. Það teljast ekki langar ræður eða hafa a.m.k. ekki gert það á Alþingi Íslendinga fram undir þetta. En hitt er auðvitað umhugsunarefni með hvaða hætti hæstv. sjútvrh. hefur farið út úr þessari umræðu. Ég tel að það sé nokkuð umhugsunarvert að hæstv. ráðherra virðist svona heldur kvarta undan því, amast við því að þingmenn sýni þeim málaflokki sem hann fer með í Stjórnarráði Íslands áhuga og ræði þau mál. Venjan er hið gagnstæða. Svo lengi sem ég man eftir þá hafa ráðherrar t.d. yfirleitt talið það skyldu sína eftir málefnalegar og miklar umræður um sinn málaflokk að koma hingað upp og þakka þær. Það er mjög alvenjulegt að ráðherrar komi eftir 1. umr. um mál og þakki þingmönnum fyrir þátttöku í umræðunum og að hafa gert grein fyrir sjónarmiðum sínum. Ég hef ekki heyrt hæstv. núv. sjútvrh., í eitt einasta tilviki, brjóta odd af oflæti sínu og sýna því einhvern skilning, einhverja lágmarksvirðingu, að alþingismenn láti sig sjávarútvegsmál varða. Það er auðvitað mál hæstv. núv. sjútvrh. íslenska lýðveldisins þó hann vilji merkja sig þátttöku í málaflokknum hér á Alþingi með þeim hætti. Það er hans mál.

Virðulegi forseti. Fyrst örfá orð varðandi meintan strákskap hæstv. ráðherra. Ég vil benda hæstv. ráðherra á varðandi þann strákskap sem hann hefur vissulega sýnt í umræðum hér í kvöld --- og kvartar þó sú sem hér stendur ekki sérstaklega undan þeim svörum sem hún fékk --- þá væri nú kannski hægt að taka upp eitthvað svipað sem heitir drengskapur. Ég treysti því að hæstv. ráðherra sýni nú okkur sem komum nálægt störfum sjútvn. þann drengskap að una því að þetta mál verði tekið til gaumgæfilegrar athugunar vegna þess að það er verðugt, ekki hefur öllum spurningum verið svarað um þetta mál og ég heyrði raunar á máli hæstv. ráðherra hér áðan að hann taldi að það væri ástæða til að vinna þetta mál sómasamlega. Ég er svo sem ekki að þakka neitt sérstaklega fyrir það en gleðst þó yfir að mitt í ákveðnum strákskap skuli hann hafa tekið undir þetta atriði. En það sem mér finnst í rauninni hafa komið nýtt fram og er ástæðan fyrir að ég blanda mér hér á nýjan leik í þessa umræðu er sú umræða sem er um ráðstöfun þeirra 190 eða 215 millj. kr. sem gert er ráð fyrir að verði eftir í Verðjöfnunarsjóði verði hann lagður niður. Ég hef ekki enn fengið svör við mínum spurningum varðandi það hvaða sjóð eigi að leggja niður á næsta ári ef það á að fara að taka upp þann háttinn núna að leggja niður sjóði í hvert sinn sem þarf að finna fé fyrir Hafrannsóknastofnun. En mér heyrðist jafnframt að menn væru að benda hæstv. ráðherra á að það væri þegar búið að finna aðrar leiðir á þessu ári þannig að þarna væri tvíbókað fjármagn til Hafrannsóknastofnunar alla vega að hluta. Ég hafði raunar ekki frekar en aðrir hér haft ráðrúm til að kynna mér öll þau fylgiskjöl sem fylgdu með þessu frv. þegar ég tók til máls þar sem hér hefur verið afskaplega annríkt. En ég sé að það er þegar á þessu ári sem á að nýta þessar 190 millj. sem eiga að fara til reksturs Hafrannsóknastofnunar. Ég er nú ekki alveg sannfærð um hvernig á að skilja þetta vegna þess að hér er í rauninni orðinn slíkur vandræðagangur og kraðak varðandi allar þær skyndilausnir sem fundnar eru á því að fjármagna Hafrannsóknastofnun að þetta er bara ein vitleysan enn. Og þetta er eitt af því t.d. sem við þurfum að fá skýr svör við í nefndinni. Það er annað líka sem ég held að væri kannski ástæða fyrir ráðherra að íhuga hvort ekki væri vert að svara en það er að ég sé ekki betur en að samkvæmt þessu frv. þá reikni a.m.k. sjálfstæðismenn með því að hér séu engin björt ár fram undan heldur einungis slæm ár. Mér þykir þetta með eindæmum mikil bölsýni því ég trúi því og treysti að menn reyni að takast á við vandann en gefist ekki bara upp fyrir honum. Aftur á móti virðist sú uppgjöf sem felst í að leggja niður Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins benda til þess að sjálfstæðismenn séu ekki reiðubúnir til þess. Hlýt ég þá að spyrja hvort það sé kannski vegna lélegrar stjórnar þessa lands sem flokkur hæstv. ráðherra hefur þessa skoðun. Sé svo þá hefur ráðherra áreiðanlega möguleika á að hafa áhrif á að þeim ósköpum linni innan tíðar. Ef núv. ríkisstjórn sér þetta ekki eða kærir sig ekki um að létta því af sem slæm stjórn landsmála hefur lagt á þjóðina þá geri ég ráð fyrir að þjóðin muni gera það áður en langt um líður því það er í hæsta lagi hálft annað ári í næstu reglubundnar kosningar. Ég hef ekki nokkra trú á því að þjóðin veiti núv. stjórn aftur umboð í ljósi reynslunnar. Þannig að mér finnst það dálítill ábyrgðarhluti ef stjórnvöld núna ætla að fara að leggja niður Verðjöfnunarsjóð til þess eins að vera búin að því þannig að það þurfi að fara að vinna verkið upp á nýtt og setja á laggirnar nýtt sveiflujöfnunarkerfi sem allir eru meira og minna sammála um að við þurfum á að halda. Ég endurtek enn og aftur að þær hugmyndir sem hafa verið um sveiflujöfnun innan fyrirtækja hafa ekki verið raktar hér. Það kerfi hefur ekki verið formað, það hefur ekki verið mótað. Þarna var um hugmyndir að ræða um ákveðinn formlegan hátt á því. Þær hafa hins vegar ekki verið mótaðar, þessar tillögur hafa ekki verið lagðar fram og þar af leiðandi erum við ekki með neitt annað sem á að koma í staðinn. Þetta finnst mér í rauninni vera kjarni málsins. Hér er verið að rjúka til í einhverju pati eins og oft gerist á þessum árstíma, grípa til einhverra ráðstafana til þess að rétta af einhvern hluta af halla ríkissjóðs og það er því miður oftar en ekki gert með afskaplega heimskulegum hætti. Ég trúi því og treysti að hv. sjútvn. muni leggja þá vinnu sem vert er í þetta mál og ekki afgreiða það frá sér í neinu flaustri. Ég vona að ég eigi ekki eftir að sjá þetta mál í 2. umr. þar sem ég held að hér hafi verið um ákveðið fljótræði að ræða og að í þeirri skýrslu sem fylgir með og því sem hefur komið fram í þessu máli séu ábendingar sem geti leitt til allt annarrar niðurstöðu vegna þess að það er verið að taka afstöðu til ákveðins vanda og það eru til fleiri lausnir heldur en að gefast bara upp.

Herra forseti. Það fór loks svo að það komu fram á Alþingi eftir langa mæðu þrjú frv. Frv. um stjórn fiskveiða, þróunarsjóð sjávarútvegsins og ráðstöfun aflaheimilda Hagræðingarsjóðs sem hefur verið beðið eftir æði tíma og verið innt eftir því þráfaldlega í allt haust hvenær kæmi fram. Með þessu fylgir frv. til laga um afnám laga um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Það bregður svo við að nú er þess krafist að það frv. verði afgreitt héðan fyrir jól eins og hér sé um eitthvert smámál að ræða sem sé hægt að afgreiða á nokkrum dögum. Hér er nefnilega ekki um neitt smámál að ræða. Hér er um að ræða sjóð sem í voru milljarðar þegar núv. ríkisstjórn tók við. Þó það væri talað mikið um sjóðasukk fyrrv. ríkisstjórnar þá var greitt inn í þennan sjóð á árunum 1990--1991 2,5 milljarðar kr. Eina raunverulega aðgerð ríkisstjórnarinnar á sl. ári í sjávarútveginu var að greiða innstæður út úr þessum sjóði. Nú liggur alveg lífið á fáeinum dögum fyrir jól í miðjum jólaönnunum að leggja þennan sjóð niður til að það sé hægt að greiða úr honum það sem eftir er inn í rekstur Hafrannsóknastofnunar. Þetta er nú aldeilis frammistaða í lagi. Auðvitað liggur ekkert á að afgreiða þetta frv. Það lá ekki svo mikið á að tryggja rekstur Hafrannsóknastofnunar á yfirstandandi ári að það var ekki fyrr en fyrir nokkrum vikum að afgreiddar voru á fjáraukalögum 300 millj. kr. til reksturs Hafrannsóknastofnunar. Og síðan liggur svo mikið á núna að afgreiða 190 millj. á næsta ári til þessa reksturs að hér á að rúlla vandasömu máli í gegn á fáeinum dögum þegar alveg er sýnt að það gefst enginn tími til að skoða það til hlítar, það er alveg ljóst. Hér er um ágreiningsmál að ræða og alls ekki sjálfgefið svo ekki sé meira sagt að það eigi að leggja þennan sjóð niður. Hér er um mál að ræða sem kemur inn á efnahagsstefnuna almennt, hvort það eigi að lögbinda sveiflujöfnun í sjávarútvegi. Það er ekkert smámál. Það kann að þykja forsjárhyggja að ætla að lögbinda sveiflujöfnun í þessum efnum. En það vill svo til að forsjárhyggja á nokkuð upp á pallborðið hjá þessari ríkisstjórn. Það kom inn í félmn. Alþingis í morgun undirskrifað bréf frá þremur ráðherrum, hæstv. forsrh., hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh., um að lögbinda skattheimtu í þessu þjóðfélagi. Að sveitarfélögin mættu ekki leggja á lægra útsvar en 8,4%. Ef þetta er ekki forsjárhyggja þá veit ég ekki hvað. Svo liggur svo mikið á í nafni frelsisins að leggja niður þennan sjóð að það má ekki einu sinni athuga málið. Ef hæstv. sjútvrh. heldur að það sé lítið að gera í Alþingi þessa síðustu daga þá vil ég rifja upp örfá mál sem eiga eftir að fara í 2. umr. Það er í fyrsta lagi skattamál sem mun taka mjög langan tíma í umræðu þar sem er ágreiningur. Það er frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum, það er 3. umr. fjárlaga þar sem hv. form. fjárln. segir í sjónvarpsviðtali í kvöld að það sé aðeins eftir að fínpússa frv. og það sé efh.- og viðskn. sem hafi ekki skilað áliti yfir tekjuhliðina, það sé aðeins á því sem standi. Fjárlagafrv. er ekkert tilbúið til 3. umr. og mun taka hér æðitíma. Það er frv. sem ég nefndi áðan um tekjustofna sveitarfélaga þar sem ríkisstjórnin hæstv. í nafni frelsisins er að lögbinda að sveitarfélögin megi ekki slá af útsvari sínu niður fyrir 8,4% þar sem hún er með hinni hendinni í nafni frelsisins að afnema Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins og leggja hann niður. Hér sé ég að hæstv. landbrh. situr með aðstoðarmönnum sínum við að reyna að koma fram frv. um breytingar á búvörulögum sem er eitt heitasta deilumál sem ríkisstjórnin hefur fengist við. Okkur var boðað það, einnig í sjónvarpi í gærkvöldi, að það ætti að afgreiða það mál fyrir jól. Mér er nú spurn: Er hægt að bjóða upp á slík vinnubrögð ? Þar að auki eru náttúrlega öll smærri mál sem eftir eru og ég ætla ekki að tefja tímann á að telja upp. Ég held að hv. þm. eigi ekki að láta bjóða sér upp á slíkt. Þetta mál er þess eðlis að það þarf að ræða vel og senda það til umsagnar á eðlilegan hátt, senda það til sjútvn. og senda það síðan til umsagnar. Það er mjög hæfilegur sá tími að gefa frest um það þangað til Alþingi kemur aftur saman  Ég vil aðeins ítreka að þetta mál á að fá vandaða meðferð og hv. þm. eiga ekki að láta bjóða sér að afgreiða þetta mál í einhverju hendingskasti á næturfundum rétt fyrir jólin.

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varamaður Framsfl. í Norðurl. v., Elín R. Líndal hreppstjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Páll Pétursson, 1. þm. Norðurl. v.`` Elín R. Líndal hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. þingskapa er gert ráð fyrir að 3. umr. fjárlaga hefjist ekki síðar en 15. des. og þess vegna er þetta mál hér komið á dagskrá.

Virðulegi forseti. Enda þótt frv. til fjárlaga fyrir árið 1994 sé nú tekið á dagskrá samkvæmt ákvæðum þingskapa, eins og hæstv. forseti gat um, þá hefur fjárln. ekki lokið endanlegri athugun sinni á frv. Auk þess liggur ekki fyrir álit efh.- og viðskn. um áhrif skattalagabreytinga á tekjur ríkissjóðs svo sem fyrir er um mælt í 2. mgr. 25. gr. þingskapa. Störfum fjárln. miðar hins vegar vel og er útlit fyrir að hún geti lokið störfum sínum fljótlega. Ég vil því óska eftir því, hæstv. forseti, að þessari umræðu verði frestað til þess tíma sem hæstv. forseti telur hagkvæman til áframhaldandi umræðna um málið.

Hæstv. forseti. Það er eins og reyndar áður að fjárln. hefur ekki tekist að ljúka afgreiðslu erinda fyrir 3. umr. fjárlagafrv. á þeim tilskilda tíma sem þingsköp gera ráð fyrir, þ.e. fyrir 15. des. Það er auðvitað, eins og fram kom í máli hv. formanns fjárln., Sigbjörns Gunnarssonar, ekki gerlegt fyrir fjárln. að ljúka málinu meðan tekjuhliðin er enn í umræðu í hv. efh.- og viðskn. Þaðan hafa borist þær fréttir að undanförnu að verið sé að skoða mjög ítarlega skattamálin sem tengjast þessari afgreiðslu allri og verður þess vegna að vinna nokkur frumvörp samhliða áður en hægt er að taka þau hér til lokaafgreiðslu. Varðandi vinnuna í fjárln. má sjálfsagt taka undir það með hv. formanni að út af fyrir sig stendur ekki á að þar megi ljúka störfum nokkuð fljótt þegar upplýsingar frá ríkisstjórn eða ákvarðanir og þá í framhaldi af því ákvarðanir meiri hluta nefndarinnar liggja endanlega fyrir. Auðvitað eru enn þá nokkur stór mál óafgreidd. Það er eftir, fyrir utan tekjuhliðina, að fjalla um 6. gr. og einnig nokkur mál sem vísað var til 3. umr. strax við 2. umr., eins og t.d. málefni sjúkrahúsanna í Reykjavík. Ég ætla ekki að fara að taka umræðu um það hér og nú en þar hygg ég og lít svo á að eigi eftir að fjalla um ýmis stór og vandasöm mál sem gætu kostað töluverða athugun, umræðu og tíma og svo auðvitað nokkur atriði sem dregin voru til baka til 3. umr. við atkvæðagreiðslu við 2. umr. hér í hv. Alþingi. Okkur minnihlutamönnum er að vísu ekki nákvæmlega ljóst hvar þessi vinna er stödd því eins og fram kom hér í umræðum við 2. umr. þá hafa málin skipast þannig að þessu sinni að meiri hlutinn hefur unnið að afgreiðslu mála án þess að minni hlutinn tæki virkan þátt í þeirri vinnu. Verður það ekki rakið hér frekar að þessu sinni, virðulegur forseti. En ég lýsi ánægju minni með það að hv. formaður fjárln. gerði ekki heldur tillögu um það hvenær 3. umr. færi fram þannig að það sé ekki verið að binda sig á þessu stigi í dagsetningar sem síðan yrði erfitt að standa við, ef önnur mál sem nauðsynlegt er að fá fram á undan, ganga ekki fram svo sem tilskilið er.

Virðulegur forseti. Það mátti skilja orð hv. formanns fjárln. þannig að það stæði á vinnu hjá efh.- og viðskn. til þess að 3. umr. fjárlaga gæti farið fram. Efh.- og viðskn. væri ekki búin að fjalla um tekjuhlið fjárlaganna. Það er alveg rétt. Efh.- og viðskn. er ekki búin að fjalla um tekjuhlið fjárlaganna og hefur reyndar ekki hafið þá umfjöllun enn af þeirri einföldu ástæðu að það eru engar forsendur til enn þá til þess að fjalla um tekjuhliðina. Meðan skattabandormurinn er óafgreiddur, meðan meiri hluti efh.- og viðskn., stjórnarmeirihlutinn, leggur ekki fram sínar brtt. og leggur spilin á borðið um það hvernig hann ætlar að afgreiða skattamálin, eru engar forsendur til þess að efh.- og viðskn. geti fjallað um tekjuhliðina. Þannig að ég hlýt að lýsa ábyrgð á því að efh.- og viðskn. hefur ekki fjallað um tekjuhliðina enn þá alfarið á ríkisstjórn og stjórnarmeirihluta hér á Alþingi.

Virðulegi forseti. Á mínum stutta þingferli hef ég ekki öðlast mikla reynslu í átökum við ríkisstjórnir, en ég hygg þó að þau vinnubrögð sem við höfum verið að upplifa hér á undanförnum dögum í hv. efh.- og viðskn. eða það sem komið hefur í ljós þar, er svo makalaust að það tekur auðvitað engu tali. Við erum að fjalla um stórfelldar breytingar á skattkerfinu þar sem um er að ræða lækkun á virðisaukaskatti á matvælum úr 24,5% í 14% og það kemur í ljós að þeim gögnum sem okkur hefur tekist að kría út eftir einhverjum leynilegum leiðum, ber engan veginn saman við það sem haldið er fram. Við erum einfaldlega búin að vera að reyna að átta okkur á því hvað felst í þessari breytingu, hvaða áhrif hún hefur og hvað hún kostar. Þrátt fyrir mikil fundahöld er einfaldlega ekki komin niðurstaða í það mál. Þetta er því makalausara þegar hugsað er til þess að gerðir voru kjarasamningar í maí á þessu ári þar sem fyrir lá að ríkisstjórnin ætlaði að gera þessa breytingu á skattalögum og það er óskiljanlegt hvers vegna ekki var lögð vinna í að kanna þessar breytingar og að leggja fyrir þau gögn sem nauðsynleg eru, þó ekki hefði verið nema að þessi hluti skattalagabreytinganna lægi fyrir nú í upphafi þings, þannig að þingið hefði tíma til þess að fara almennilega ofan í þetta mál. Þetta er svo makalaust að það tekur engu tali. Ég vil taka undir það sem fram kom í máli hv. þm. Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar, að efh.- og viðskn. er einfaldlega ekki byrjuð að fjalla um tekjuhlið fjárlaganna og það er auðvitað vegna þess annars vegar að það er ekki búið að loka skattadæminu og við vitum ekki enn þá hver niðurstaðan verður þar. Það er enn þá verið að ræða um vörugjöld og fleira. En síðan bætist það við að mat á tekjuhlið fjárlaga felst ekki eingöngu í því hver skattheimtan verður heldur líka að kanna allar forsendur fyrir tekjuöflun ríkisins. Við þurfum að fara ofan í forsendurnar og við erum einfaldlega ekki byrjuð á þessu verki.

Forseti vill vekja athygli þingmanna á því að til umræðu er fyrsta dagskrármálið, þ.e. fjárlög 1994.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið skýrt frá vinnubrögðum í fjárln. og er litlu við það að bæta öðru en því að auðvitað eru vissar áhyggjur af því hvar starfsáætlun þingsins er komið vegna þess að hér átti að ljúka á laugardag. Við höfum verið öll af vilja gerð, minni hluti fjárln., til þess að greiða fyrir störfum, en höfum lítið gert annað en að bíða eftir ákvörðunum meiri hlutans og ríkisstjórnarinnar. 

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fara að tala hér efnislega um fjárlög heldur vil ég ræða þá stöðu sem komið hefur fram, að formaður fjárln., hv. þm. Sigbjörn Gunnarsson, hefur sagt hér að það standi á umsögn efh.- og viðskn. um tekjuhlið fjárlaga. Það er alveg rétt að sú umsögn er ekki komin og efh.- og viðskn. hefur ekki hafið þá umfjöllun. Efh.- og viðskn. er að fjalla um skattamálið. Það snertir það mál mjög mikið. Þjóðhagsstofnun og fjmrn. hafa ekki verið tilbúin fram til þessa dags til að fjalla um málið. Nefndin mun gera það um leið og fjmrn. og Þjóðhagsstofnun geta hafið þessa umfjöllun. Því er langeðlilegast að taka þetta mál út af dagskrá og bíða eftir því að fjmrn. og Þjóðhagsstofnun verði tilbúin til þess að fjalla um málið. Mér vitanlega þarf þetta álit að liggja fyrir áður en 3. umr. hefst og ef ég man rétt þá verður að líða einn sólarhringur þar til það getur orðið. Þannig að ég vil ekki að nefndin sem slík liggi undir einhverjum ámælum í þessu sambandi.

Virðulegi forseti. Hvað varðar stjórn þingsins á þessari 3. umr. fjárlaga, þá er það orðið árvisst hér að þann 15. desember er tilkynnt á dagskrá 3. umr. um fjárlög og hún efst ævinlega með sömu orðunum, að henni sé frestað vegna þess að málið sé ekki tilbúið. Ég vil bara vekja athygli þingmanna og þeirra sem heyra mál mitt á því að í allt haust höfum við verið að fást við mál sem aðallega hafa komið frá þingmönnum minni hluta eða stjórnarandstöðuflokka hér í þinginu. Það hafa ekki komið fram þau frumvörp sem þarf að vinna fyrir afgreiðslu fjárlaga. Þau hafa ekki komið fram fyrr en síðustu daga og efh.- og viðskn. er að sjálfsögðu upptekin við að vinna þau mál núna og hefur ekki enn þá komist í að sinna því að vinna tekjuhlið fjárlaga, eins og þarf auðvitað að gera sem allra fyrst. Þannig að það er fyrst og fremst vegna þess sem þarf að fresta 3. umr. fjárlaga að ríkisstjórnin hefur ekki unnið sitt starf, hún hefur ekki skilað þeim frumvörpum hingað inn sem þurfti að ræða nógu tímanlega fyrir þessa afgreiðslu og það er það sem ég geri athugasemd við.

Virðulegi forseti. Sem eiginlega núverandi oddviti meiri hlutans í efh.- og viðskn. vil ég gjarnan leggja orð í belg í þessari umræðu. Ástæðan fyrir því að við getum ekki hafið eða lokið umfjöllun í efh.- og viðskn. um tekjuhliðina er auðvitað sú að við erum með mjög stór frumvörp, skattafrumvörp bæði sveitarfélaga og ríkisins, til umfjöllunar í félmn. og efh.- og viðskn. Við erum að ljúka þeirri umfjöllun þannig að það sé alveg klárt hvar við stöndum í þessum efnum þegar við afgreiðum umsögn okkar til fjárln. Í morgun var afgreidd úr félmn. frv. um tekjustofna sveitarfélaga. Það mál liggur alveg ljóst fyrir. Það tengist afgreiðslu skattabandormsins eðlilega. Við erum búin að vinna mjög vel og ég vil endilega að það komi fram hér að það hefur verið haldið vel á málum í efh.- og viðskn. undir stjórn nýkjörins formanns. Það er búið að fá fjölda manns á fund nefndarinnar og síðast í gær fengum við til viðræðu fulltrúa vinnumarkaðarins út af tillögum minni hlutans. Við erum að ljúka umfjöllun í dag og ég tel að þegar þeirri umfjöllun sem við höfum verið að vinna er lokið, afgreiðslu okkar á þessum tekjufrumvörpum sem við höfum til umfjöllunar og afgreiðslu, þá verðum við ekki lengi að fara yfir sjálfa umsögnin um tekjugreinina sem okkur er ætlað.

Hæstv. forseti. Það er sjálfsagt ekki verra en annað að taka hér nokkrar mínútur í að skýra aðeins stöðu þessara mála og furðu borubrattur fannst mér nú hv. formaður fjárln. vera að telja stöðuna bara allgóða. Ég held að rétt sé að leggja áherslu á að það er ekki bara við það að eiga að þessi stóru mál hæstv. ríkisstjórnar séu seint fram komin. Það eru þau sannarlega. Þetta er í öðru lagi óhjákvæmileg afleiðing af því að málin eru flutt af hæstv. ríkisstjórn í formi mikilla bandorma sem lenda síðan hjá einni og sömu nefndinni og þar með er að hluta til færð undir efh.- og viðskn. mál sem ella mundu, ef þau væru flutt í sérfrumvörpum, lenda hjá fleiri fagnefndum í þinginu og vinnan þannig dreifast á fleiri hendur. Þetta hlýtur að leiða til þess að þarna myndast stífla eða það safnast upp mál þegar verkefnunum er öllum hlaðið á eina nefnd eins og er óhjákvæmilega afleiðing af þessari bandormagerð hæstv. ríkisstjórnar. Í þriðja lagi og það skiptir ekki minnstu máli, þá er ekki einungis við það að eiga að hæstv. ríkisstjórn komi málunum beint frá sér inn í þingið, heldur er ríkisstjórnin ekki búin að ná efnislegri samstöðu um þau mál. Það er auðvitað það sem stendur á sólarhring eftir sólarhring að ríkisstjórnarliðið hefur ekki endanlega komið sér niður á afstöðu til veigamikilla atriða í sínum eigin frumvörpum. Ég hygg að talsmenn meiri hlutans í efh.- og viðskn. geti m.a. staðfest þetta. Það er auðvitað lítið við því að gera þegar hver sólarhringurinn á fætur öðrum líður við það að ekki er hægt að afgreiða málin út vegna þess að það vantar ákvarðanir um meiri háttar pólitísk álitamál. Ég vil svo, hæstv. forseti, einnig vekja athygli á því, þó í raun sé leiðinlegt að þurfa að gera það, að það flýtir ekki fyrir okkar vinnu að miklar fjarverur áhrifamikilla manna í þessu starfi skuli bætast við og jafnvel utanstefnur í stórum stíl. Það er auðvitað ekki til hagræðis að þeir sem hafa verið að leiða starfið að hluta til skuli svo jafnvel vera erlendis sólarhringum saman þegar komið er á lokasprettinn. Ég held að það ætti að vera forustumönnum flokkanna og þingsins til umhugsunar hvort ekki þurfi að reyna að skipuleggja störfin þessa síðustu þingdaga öðruvísi ef það á að vera nokkur von til þess að tímaáætlun þingsins standist og við komumst með eðlilegum hætti í jólafrí, þó það sé kannski ekki aðaláhyggjuefnið, heldur hitt að þessi mál fái eðlilega umfjöllun og vandaða vinnu. Hæstv. forseti. Við stöndum einfaldlega frammi fyrir því, og kannski í ríkara mæli en oftast áður, að við erum að súpa seyðið af óskipulögðum vinnubrögðum sem geta ekki haft annað í för með sér heldur en stöðu sem þessa og þá verða menn auðvitað að bjarga því sem bjargað verður í þeim efnum. En ég tel að það sé a.m.k. rétt, og ég kom meðal annars hingað til að taka undir það með formanni efh.- og viðskn., að það er ekki við slæleg vinnubrögð í nefndinni að sakast og aðrir nefndarformenn ættu að hafa það í huga.

Þannig háttar til með 8. dagskrármálið að of skammt er liðið frá útbýtingu frv. Vill forseti leita heimildar um að það megi koma á dagskrá síðar á fundinum. Verður nú heimildar leitað.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 311 fyrir hönd meiri hluta heilbr.- og trn. um frv. til laga um almannatryggingar. Nefndin hefur fjallað ítarlega um frumvarpið samhliða frumvarpi til laga um félagslega aðstoð, 84. mál, en þessum tveimur frumvörpum er ætlað að leysa af hólmi lög nr. 67/1971, um almannatryggingar. Nefndin fékk á sinn fund við yfirferð frumvarpanna Dögg Pálsdóttur frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu. Þá komu á fund nefndarinnar frá Öryrkjabandalagi Íslands Helgi Seljan og Ásgerður Ingimarsdóttir. Nefndin hefur einnig stuðst við umsagnir margra aðila um frumvörpin, m.a. frá 116. þingi, og aflað ýmissa gagna við umfjöllun um málið. Meiri hluti nefndarinnar fellst á að reglur um almannatryggingar annars vegar og félagslega aðstoð hins vegar verði aðgreindar og telur það óhjákvæmilegt í ljósi fyrirsjáanlegrar gildistöku EES-samningsins. Í kjölfar gildistökunnar verður skylt að flytja almannatryggingabætur á milli aðildarríkja EES-samningsins í samræmi við þann rétt sem menn hafa áunnið sér í löndunum. Markmið með framangreindri aðgreiningu er því að tryggja að í ákvæðum laga um almannatryggingar sé ekki kveðið á um bætur sem í raun eru félagslegs eðlis. Samkvæmt reglum EB á sviði almannatrygginga eru skilyrði þess að bætur teljist til félagslegrar aðstoðar en ekki almannatrygginga þríþætt, að einstaklingsbundið mat ráði því hvort viðkomandi fái bætur, að tekjustaða hafi áhrif á bótarétt og að fjármögnun bótanna sé aðskilin frá fjármögnun bóta almannatrygginga. Meiri hlutinn mælir með samþykkt þessa frumvarps með breytingum sem gerðar eru tillögur um á sérstöku þingskjali. Jafnframt flytur minni hlutinn tillögur um breytingar á sérstöku þingskjali en styður þó þær breytingartillögur sem meiri hlutinn flytur. Mun ég nú gera grein fyrir breytingartillögunum í örstuttu máli: 1. Lagt er til að frestur, sem kveðið er á um í 7. gr. til að skjóta ákvörðun sem tekin er á grundvelli laga um almannatryggingar eða laga um félagslega aðstoð, verði þrír mánuðir en ekki fjórir eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Eðlilegt þykir að gæta hér samræmis við meginreglu 1. mgr. 27. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, sem öðlast gildi 1. janúar 1994. 2. Lagt er til að biðtími eftir örorkubótum á grundvelli 12. gr. verði styttur úr einu ári í sex mánuði hafi menn haft óskerta starfsorku þegar þeir tóku hér lögheimili. Er það í samræmi við breytingu sem lögð er til á 32. gr. Breytingartillögurnar eru byggðar á sanngirnissjónarmiðum. 3. Lögð er til sú breyting á 16. gr. að sama regla gildi um bótaþega fæðingardagpeninga og gildir um þá sem njóta fæðingarstyrks á grundvelli 15. gr., þ.e. í báðum tilvikum sé gert að skilyrði að viðkomandi hafi átt lögheimili hér á landi síðustu 12 mánuði fyrir fæðinguna sem bótarétturinn byggist á. 4. Leiðrétt er röng lágmarksfjárhæð dánarbóta í 30. gr. 5. Í a-lið er lagt til að orðalagi 32. gr. verði breytt lítillega og framsetning skýrð. Þá er lagt er til að biðtími verði styttur í sex mánuði en eins árs biðtími, sem frumvarpið gerir ráð fyrir, er talinn of langur. Nefna má hér t.d. tilvik þar sem Íslendingur, sem lengi hefur verið búsettur erlendis, ákveður að flytja á ný til landsins. Sex mánaða biðtími er hins vegar talinn nægilega langur til að girða fyrir hugsanlega misnotkun. Í b-lið er tilvísun 4. mgr. 32. gr. breytt til samræmis við þá breytingu sem lögð er til við 1. mgr. 32. gr. 6. Lagt er til að í 34. gr. sé einnig vísað til ákvæða sérlaga. Með því er vakin athygli á að í sérlögum geta verið ákvæði sem hér skipta máli. Í dag má benda á lög nr. 82/1989, um málefni aldraðra. 7. Lagt er til að greiðsla sjúkradagpeninga skv. 38. gr. verði miðuð við 16 ára aldur en ekki 17 ár. Ekki verður séð hvaða rök mæla með 17 ára aldursmörkum. 8. Hér er lögð til breyting á 40. gr. til samræmis við reglur EES-samningsins á sviði almannatrygginga, en óbreytt mun greinin ekki standast ákvæði samningsins. 9. Í a-lið er lögð til sú breyting á ákvæði til bráðabirgða að í stað þess að bætur til öryrkja falli með öllu niður á grundvelli 2. tölul. ákvæðisins skerðist bæturnar eftir almennum skerðingarreglum. Ekki verður séð að nein rök styðji að aðrar reglur gildi í þessu tilviki en almennt gilda um skerðingu vegna tekna. Með breytingunni, sem lögð er til í b-lið, mun koma skýrar fram að tilvísunin eigi einungis við um 5. tölul. en ekki aðra töluliði ákvæðis til bráðabirgða. 10. Auk þeirra efnislegu breytinga, sem raktar hafa verið, er lagt til að bætt verði í frumvarpið greinafyrirsögnum þar sem kveðið er á um mismunandi bótaflokka. Með því er stuðlað að skýrari framsetningu í frumvarpinu og um leið greiðari aðgangi að efni þess. Loks leggur nefndin áherslu á að 6. mgr. 29. gr. frumvarpsins verði framkvæmd með afturvirkum hætti, en sú grein fjallar um greiðslu örorkubóta enda þótt örorkuorkutap sé metið undir 10% ef orsökina má rekja til mistaka við meðferð á sjúkrastofnunum. Með því er átt við að greiðslur geti komið til vegna atvika sem orðið hafa eftir gildistöku laga nr. 74/1989, um breytingu á lögum nr. 67/1971, um almannatryggingar, með síðari breytingum. Undir álit meiri hluta nefndarinnar skrifa Gunnlaugur Stefánsson, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Guðmundur Hallvarðsson, Sólveig Pétursdóttir og Sigríður A. Þórðardóttir. Ég vil þakka hv. nefndarmönnum í heilbr.- og trn. góð störf að þessum málum. Við tókum okkur góðan tíma til að yfirfara málin vandlega í ljósi þeirra breytinga sem nú eru í aðsigi vegna EES-samningsins. Það tókst samkomulag í nefndinni um þær brtt. sem ég hef hér gert grein fyrir, en minni hlutinn mun gera grein fyrir sínu máli sérstaklega. Að lokum, virðulegur forseti, legg ég til að málinu verði vísað til 3. umr. að lokinni 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hluta heilbr.- og trn. sem er á þskj. 370. Minni hlutann skipa auk þess sem hér stendur, hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir, Margrét Frímannsdóttir og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Á sérstöku þskj., sem er nr. 371, flytjum við brtt. við frv. eins og það liggur fyrir, en eins og kom fram í máli hv. formanns heilbr.- og trn. þá styður minni hlutinn þær brtt. sem meiri hlutinn leggur til. Við gildistöku samningsins um Evrópska efnahagssvæðið þarf að gera tilteknar breytingar á íslenskri almannatryggingalöggjöf til að hún samræmist þeim reglum sem gilda munu á því sviði. Þannig er nauðsynlegt að mæta með einhverjum hætti svonefndri útflutningsreglu, sem felur í sér að bótaþegi eigi rétt á að fá almannatryggingabætur greiddar úr landi, á grundvelli nánar tiltekinna reglna. Til að mæta þessu hafa stjórnvöld kosið að aðgreina bætur almannatrygginga og skipa þeim í tvö frumvörp, annars vegar í frumvarp til laga um almannatryggingar og hins vegar í frumvarp til laga um félagslega aðstoð. Í frumvarp til laga um almannatryggingar hefur verið skipað þeim bótum sem ótvírætt eru taldar hafa yfirbragð tryggingabóta og falli þar af leiðandi undir útflutningsregluna. Í frumvarpi til laga um félagslega aðstoð hefur svo verið skipað þeim bótum sem þykja bera keim af félagslegri aðstoð og þurfi þar af leiðandi ekki að greiða úr landi. Samkvæmt upplýsingum frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu eru skilyrði þess að bætur teljist til félagslegrar aðstoðar einkum þríþættar. Í fyrsta lagi að einstaklingsbundið mat ráði hvort viðkomandi fái bætur. Í öðru lagi að tekjustaða hafi áhrif á bótarétt og í þriðja lagi að bætur greiðist beint úr ríkissjóði. Þrátt fyrir þetta fær minni hlutinn ekki séð að ástæða sé til að gera þær grundvallarbreytingar að ýmsir bótaflokkar, sem nú er skylt að greiða samkvæmt lögum nr. 67/1971, um almannatryggingar, breytist í heimildarbætur sem jafnframt verði tekjutengdar. Við samanburð á frumvörpunum tveimur kemur í ljós að skilin á milli þeirra eru hreint ekki jafnglögg og talið hefur verið. Þannig má finna heimildarákvæði í frumvarpi til laga um almannatryggingar sem og heimild til tekjutengingar og bætur almannatrygginga eru að auki að öllu leyti greiddar beint úr ríkissjóði. Því má segja að í raun og veru séu í frumvarpi til laga um almannatryggingar ákvæði sem bera keim af bótum félagslegrar aðstoðar, þannig að einstaklingsbundið mat og tekjustaða geti haft áhrif á bótarétt. Þá eru bætur, sem kveðið er á um í frumvarpi til laga um félagslega aðstoð, fjármagnaðar af ríkissjóði á sama hátt og bætur í frumvarpi til laga um almannatryggingar. Minni hlutinn fær því ekki séð hvaða rök mæla með því að gera þá gjörbreytingu sem boðuð er með frumvarpi til laga um félagslega aðstoð. Því leggur minni hlutinn til að heimildarákvæðum frumvarpsins um félagslega aðstoð verði breytt í skylduákvæði en það mál kemur hér til frekari umfjöllunar síðar. Benda má á að við meðferð nefndarinnar hafa stjórnvöld ítrekað haldið því fram að markmið með þessum breytingum sé ekki að draga úr útgjöldum til almannatrygginga. Því verður ekki séð að þær breytingar, sem minni hlutinn leggur til, muni leggja auknar byrðar á ríkissjóð. Þá telur minni hluti nefndarinnar að framangreindar breytingar beri vott um þróun í þá átt að færa bætur, sem hingað til hafa tilheyrt almannatryggingakerfinu, yfir á sveitarfélög og telur ástæðu til að stemma stigu við því. Nú er það ekki svo að núverandi hæstv. heilbr.- og trmrh. hafi boðað slíkt, en með því að aðgreina þetta í þessi tvö frv. og hafa heimildarbæturnar í frv. sem verður væntanlega að lögum um félagslega aðstoð, þá er þessi hætta til staðar. Minni hlutinn mælir með samþykkt þessa frumvarps með breytingum sem gerðar eru tillögur um á sérstöku þingskjali. Jafnframt stendur minni hlutinn að breytingartillögum ásamt meiri hluta nefndarinnar eins og hér hefur áður komið fram á þskj. 312. Nú ætla ég að gera í örfáum orðum grein fyrir því í hverju þær efnisbreytingar eru fólgnar sem minni hluti nefndarinnar vill gera á frv. eins og það liggur fyrir. Fyrst á annað borð var farið að taka til umfjöllunar hér á hinu háa Alþingi frv. til laga um almannatryggingar þá var það skoðun minni hlutans að rétt væri að nota tækifærið og gera ýmsar breytingar sem horfa til bóta fyrir bótaþega, ýmis konar réttarbætur til að tryggja stöðu þeirra sem búa við erfiðustu aðstæðurnar og jafnframt örlítið er snýr að skipulagi Tryggingastofnunar ríkisins. Í fyrsta lagi er lagt er til að við ákvörðun launa starfsmanna Tryggingastofnunar ríkisins verði tekið tillit til þess að þeir hafi stundað nám við tryggingaskóla stofnunarinnar, en gerð er tillaga um að kveðið verði á um stofnun slíks skóla í 9. gr. frumvarpsins, þ.e. í þeim brtt. sem minni hluti nefndarinnar leggur fyrir. Fyrir liggur að starfsmenn Tryggingastofnunar ríkisins búa almennt við léleg launakjör í samanburði við aðra opinbera starfsmenn. Samhliða því að gerðar verði til þeirra auknar kröfur um þekkingu og bætta þjónustu er hér lagt til að kjör þeirra verði bætt. Í þessu samhengi má minna á að forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins hélt ekki alls fyrir löngu fund með öllu starfsfólki stofnunarinnar þar sem hann lýsti yfir sérstökum áhuga sínum á því að hægt væri að ganga til móts við starfsmenn stofnunarinnar þar sem þeir byggju við sérstaklega bág kjör og erfiða starfsaðstöðu og tryggja þeim betri laun. Benti hann m.a. á samlíkingu við það sem gert var gagnvart starfsfólki sem starfandi er í fiskvinnslunni þar sem komið var á sérstökum starfsfræðslunámskeiðum sem er leið til kjarabóta. Því er það er lagt til hér að breyting verði gerð á 3. gr. og við hana bætist nýr málsl. sem hljóði svo: Nám við tryggingaskóla skal metið starfsmönnum til launahækkunar. 2. Hér er lagt til að gert verði að skilyrði að trúnaðarmenn Tryggingastofnunar ríkisins hafi lokið námi frá tryggingaskóla stofnunarinnar. Gert er ráð fyrir að þeim starfsmönnum, sem þegar starfa sem trúnaðarmenn stofnunarinnar, verði gert að sækja námskeið við skólann og að námið verði metið þeim til launahækkunar, sbr. breytingu sem lögð er til á 3. gr. 3. Lagt er til að í frumvarpið bætist ný grein, 9. gr., þar sem kveðið verði á um að á vegum Tryggingastofnunar ríkisins skuli starfræktur tryggingaskóli. Slíkir skólar eru starfræktir í nágrannalöndum okkar, oft í tengslum við aðrar menntastofnanir. Svið almannatrygginga er mjög flókið. Auk þeirra lagaákvæða, sem gilda á þessu sviði, hafa verið settar fjölmargar reglugerðir sem kveða nánar á um útfærslu einstakra bótaþátta. Mikilvægt er að opinberir þjónustuaðilar séu færir um að veita þeim sem til þeirra leita áreiðanlegar upplýsingar með litlum fyrirvara. Það á ekki síst við um bætur almannatrygginga þar sem þeir sem þeirra njóta byggja iðulega framfærslu sína á þeim. Lögð er áhersla á að haft verði fullt samráð við menntamálayfirvöld við stofnsetningu tryggingaskóla. 4. Breytingin, sem lögð er til á 10. gr., er til samræmis við þá breytingu sem lögð er til varðandi skipan endurhæfingarlífeyris. 5. Lagt er til að brott falli 3. mgr. 11. gr. Breytingin er byggð á sanngirnissjónarmiðum þar sem um er getið í almannatryggingalögum að svokölluð 90% regla er við lýði, þ.e. að ellilífeyrir einstaklinga sem eru í sambúð eða giftir skuli skerðast um 10%. Það eru ýmiss konar önnur atriði inni í almannatryggingalöggjöfinni, hvort sem er í lögum eða reglugerðum, sem gera ráð fyrir því að mismuna mjög milli þeirrar stöðu sem fólk hefur í þjóðfélaginu, þ.e. hvort fólk er í vígðri sambúð, gift eða einhleypingar. Dæmi má nefna um frítekjumörk hjóna sem eru hjá báðum hjónum 36.832 kr. á mánuði en hjá einstaklingi 26.308 kr. Þarna er augljóslega verið að mismuna. Í öðru lagi hafa einhleypingar eða þeir sem ekki njóta hagræðis af sambýli eingöngu og einvörðungu rétt á heimilisuppbót. Þegar á bótaflokka almannatrygginga og sérstaklega lífeyristrygginganna er litið þá er alveg ljóst að það eru mjög mörg skerðingarákvæði inni í almannatryggingalögunum gagnvart hjónum og fólki sem býr saman. Því er þessi breyting lögð til. 6. Lagt er til að ákvæði um endurhæfingarlífeyri í 8. gr. frumvarps til laga um félagslega aðstoð verði skipað í frumvarp til laga um almannatryggingar. Öryrkjabandalag Íslands hefur gagnrýnt tilflutning bótanna og telja verður óeðlilegt að slíta í sundur örorkulífeyri og örorkustyrk annars vegar og endurhæfingarlífeyri, sem greiddur er öryrkjum, hins vegar. Þá er lagt til að greiðsla endurhæfingarlífeyris verði skyldubundin en ekki heimild eins og 8. gr. frumvarps til laga um félagslega aðstoð gerir ráð fyrir. Þess má einnig geta að endurhæfingarlífeyririnn er einn hlekkurinn í langri keðju fyrir það fólk sem er svo óheppið að verða fyrir slysum eða sjúkdómum, sem byrjar með því að fólk fær greidda sjúkradagpeninga sem eru í almannatryggingalögunum. Síðan tekur oft og tíðum við endurhæfingarlífeyrir sem færi þá út úr almannatryggingalögunum eins og frv. meiri hlutans eða ríkisstjórnarinnar og hæstv. heilbrrh. gerir ráð fyrir, inn í frv. um félagslega aðstoð. Síðan tekur við örorkulífeyrir eða örorkustyrkur sem er þriðja stigið í þessu en sá bótaflokkur er inni í almannatryggingalögum. Það er því eðlilegt að hafa endurhæfingarlífeyrinn inni í almannatryggingalöggjöfinni sem hluta af því ferli sem þarna er um að ræða. 7. Hér er lagt til að foreldrum skuli tryggðar dánarbætur slysatrygginga við fráfall barna sinna hafi þeir á annað borð notið stuðnings þeirra. Heimild þessa efnis er í lögum nr. 67/1971, um almannatryggingar, og óeðlilegt þykir að fella hana niður, ekki síst þar sem slysabætur byggjast á iðgjaldagreiðslum. Samkvæmt upplýsingum frá Tryggingastofnun ríkisins er hér um fámennan hóp að ræða. Því er um sáralítinn sparnað í raun og veru að ræða í því frv. sem hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur lagt hér fyrir þingið. 8. Lagt er til að bætt verði við 36. gr. ákvæði um uppihaldsstyrk. Þetta ákvæði er nýmæli en ekki leikur vafi á því að landsmenn búa við mjög ójafnar aðstæður að þessu leyti. Ekki er einungis um það að ræða að íbúar í dreifbýli þurfi mjög oft að leita sér læknisþjónustu til höfuðborgarinnar heldur þarf stór hluti þjóðarinnar einnig að sækja þjónustu á milli staða innan síns landsvæðis. Af þessu getur hlotist verulegur kostnaður. Það má áætla að þessi útgjaldaauki Tryggingastofnunar ríkisins yrði í kringum 30 millj. kr. ef þessi tillaga gengi eftir. En þetta snýr kannski fyrst og fremst að lagtímasjúku fólki er þarf að dvelja hér langdvölum á stofnunum eða til að sækja læknisþjónustu utan sinna heimabyggðar, þeim einstaklingum sem með eru í för og verða fyrir tekjumissi.

Virðulegur forseti. Það frv. sem hér um ræðir og ég mælti fyrir fyrr á þessu haustþingi er kannski fyrst og síðast fram sett til að glöggva bótaflokka sem hafa heyrt undir almannatryggingalög og hafa á tvennan hátt haft einkenni félagslegra bóta annars vegar og almannatryggingabóta hins vegar. Eins og fram hefur komið í framsögu formanns trn. og framsögumanns minni hluta trn. þá er hér um að ræða að skilja þar á milli. Í álitum meiri hluta og minni hluta annars vegar eru uppi álitamál um hversu mikil nauðsyn er á þessari tvískiptingu annars vegar og hins vegar hvort því þurfi nauðsynlega að fylgja það ákvæði að um heimild sé að ræða til greiðslu bótanna ellegar að um skyldugreiðslu sé að ræða lögum samkvæmt. Ég hygg að segja megi að í inngangi greinargerðar minni hluta heilbr.- og trn. sé réttilega á það minnst, eins og raunar í áliti meiri hlutans, að með þessari tvískiptingu er verið að tryggja að ákveðnar bætur séu ekki fluttar út landi og af þeim sökum þurfi að tryggja með heimildarákvæði og tekjutengingu að þær flytjist ekki sjálfkrafa úr landi eins og ákvæði EES-samkomulagsins segja til um. Hins vegar er það álit minni hluta heilbr.- og trn. að þrátt fyrir þetta sé ekki ástæða til að gera þær grundvallarbreytingar að ýmsir bótaflokkar sem nú er skylt að greiða samkvæmt lögum um almannatryggingar breytist í heimildarbætur sem jafnframt verði tekjutengdar. Um þetta standa kannski þessi stóru álitamál. Mitt mat er það eins og frv. gefur til kynna að það sé nauðsyn á því að tryggja að ákveðnir bótaflokkar sem að mínu áliti bera óumdeilanlega keim félagslegrar aðstoðar séu þannig úr garði gerðir að sjálfkrafa flytjist ekki bótaréttur úr landi. Ég hygg að þrátt fyrir allt séu hv. þm. sammála um það atriði. Um hitt kunna að vera skiptar skoðanir hvar þessir skurðarpunktar eigi að liggja. Ég hirði ekki um, virðulegur forseti, að fara mörgum orðum um efnisinnihald frv., né heldur þær brtt. sem heilbr.- og trn. hefur í heild orðið ásátt um. Ég vil hins vegar árétta það sem fram kemur í athugasemdum við frv. sjálft og ég gat sérstaklega um í framsögu minni fyrir nokkrum vikum síðan að þegar gengið var til þessarar vinnu þá var það áréttað sem raunar var vitað fyrir að frá þeim tíma sem núverandi lög um almannatryggingar gengu í gildi 1972 hefur lögunum verið breytt eigi sjaldnar en 60 sinnum. Við þá vinnu sem fram hefur farið nú í sambandi við EES-gildistökuna þá var um leið reynt að fara þannig í saumana á gildandi lögum í þessu efni að leiðrétta, fylla eyður, lagfæra númer greina og aðra lagfæringarstarfsemi sem ég hygg að sé ekki stór ágreiningur um. Ég held að sú vinna sem nú liggur fyrir þinginu undirstriki í raun og sanni að tími er til þess kominn að heildarendurskoðun þessara laga fari fram. Eftir því sem ég best veit hafa nokkrar atlögur verið gerðar að slíkri heildarendurskoðun og síðast undir formennsku hv. þm. Finns Ingólfssonar þar sem heildstætt frv. var fullklárað og lokið við en hlaut ekki afgreiðslu á sínum tíma árið 1991 hygg ég að hafi verið ártalið sem þar um ræðir. Í því ljósi tel ég brýna nauðsyn á því, ekki síst í tengslum við þessa tvíkskiptingu, þessi auknu tengsl við Evrópu, að þessi heildarendurskoðun verði tekin upp aftur. Ég vænti þess að ákveðin grunnvinna liggi nú þegar fyrir og mun fljótlega á nýju ári kalla til verka hóp karla og kvenna til að fara í þessa heildarendurskoðun og bind vonir við að hún geti verið heildstæð og til þess að tryggja að svo geti orðið og um hana geti orðið allnokkur sátt þá hef ég ætlað mér að kalla til þeirra verka fulltrúa allra stjórnmálaflokka hér á hinu háa Alþingi. Þetta þykir mér, virðulegur forseti, nauðsynlegt að fram komi því að í brtt. minni hluta heilbr.- og trn. er um að ræða ný og gömul efnisatriði sem kæmu vafalaust til álita og umræðu við slíka endurskoðun. Í tillögu minni hlutans er til að mynda vakin athygli á nauðsyn þess að koma á tryggingarskóla Tryggingarstofnunar ríkisins, auknu námi til handa því ágæta starfsfólki sem þar vinnur. Það er að sönnu alveg hárrétt að með tímanum hafa bótaflokkar almannatrygginga breyst og þróast, að sumu leyti orðið flóknari fyrir bótaþega og þá um leið hefur álag á þá sem starfa við að útskýra og greiða út bæturnar til bótaþeganna aukist að umfangi. Þannig að ég get tekið undir það með flytjendum þessarar tillögu að það er nauðsynlegt að skoða allar leiðir í því að tryggja það að starfsmenn Tryggingastofnunar ríkisins fái alla nauðsynlega menntun og fræðslu í þessum efnum. Vissulega er það eitt álitamála sem rétt væri að skoða mjög nákvæmlega hvort skóli af einum eða öðrum toga væri þar inni í mynd. Ég tel hins vegar hér um það stórt mál að ræða að við þessar aðstæður sé ekki unnt að taka slíkar ákvarðanir heldur eigi þær heima í heildarendurskoðun laganna sem eins og ég gat um áðan munu væntanlega fara í gang með nýju ári. Einnig er gerð tillaga um það að endurhæfingarlífeyrir fari úr frv. til laga um félagslega aðstoð í frv. um laga um almannatryggingar. Að mínu áliti er hér um bótaflokk að ræða sem fellur betur að frv. til laga um félagslega aðstoð. Reglur um endurhæfingarlífeyri eru með öðrum hætti en reglur um örorkulífeyri. Hér er um bráðabirgðagreiðslur að ræða uns unnt er að meta hlutaðeigandi til varanlegrar eða tímabundinnar örorku. Í því liggur sá eðlismunur. En hvað varðar hugmyndir og tillögur minni hluta heilbr.- og trn. um uppihaldsstyrki sjúklings og fylgimanns þá er hér um nýmæli að ræða sem ég tel að eigi að koma til álita við heildarendurskoðun þessara laga. Það liggur auðvitað ekki fyrir kostnaðarmat á slíku. Kostnaður við slíkt gæti numið háum tölum en færi auðvitað að öðru leyti eftir þeim reglum sem um þá yrði að setja. Ég held hins vegar að nýmæli af þessum toga eigi heima í heildarendurskoðun á frv. til almannatryggingalaga. Hvað varðar dánarbætur slysatrygginga til foreldra þá er lagt til að þær verði ekki felldar niður. Rökin fyrir breytingum í fyrirliggjandi frv. liggja í þeirri staðreynd að í gildandi lögum um félagslega þjónustu hefur gagnkvæm framfærsluskylda verið felld niður. Það er auðvitað kannski stóra röksemdin fyrir því að þessi bótaflokkur og þessar bætur standast ekki rök þegar litið er til gildandi laga á öðrum sviðum. Virðulegur forseti. Hér er vissulega um mjög mikilvægt mál að ræða. Ekki einasta er hér um verulega fjármuni til útgreiðslu að ræða úr ríkissjóði og ekki síður er mikilvægt að bótaþegar, sem skipta þúsundum, njóti þeirrar gullnu reglu sem almannakerfið byggist á, þess öryggisnets sem ég hygg að þingheimur allur sé sammála um að strengt verði til að tryggja framfærslu allra einstaklinga hvernig sem fjárhagslegri eða félagslegri stöðu þeirra er háttað frá einum tíma til annars. Um það hefur auðvitað verið deilt um nokkuð langt skeið og seint komast menn sennilega að einni og sömu niðurstöðu um það hvort yfirleitt beri að tekjutengja bætur almannatrygginga. Hér í öndverðu var það með þeim hætti að menn töldu að svo ætti ekki að vera, það ætti yfir alla að ganga hvernig sem hagaði til hjá viðkomandi einstaklingum fjárhagslega. Með tímanum hefur hins vegar því sjónarmiði vaxið ásmegin kannski ekki síst út frá tveimur höfuðástæðum. Í fyrsta lagi hafa menn bent á ákveðin réttlætisrök í því og spurt þeirrar áleitnu spurningar hvort það sé skylda samfélagsins að greiða bætur óháð efnum og aðstæðum bótaþegans. Svarið hefur að mínu mati verið í vaxandi mæli nei. Það eigi þvert á móti að líta til félagslegrar og fjárhagslegrar stöðu njótenda, þ.e. bótaþegans. Hinu er auðvitað heldur ekki að leyna að þegar að kreppir í samfélaginu og enn þá minna verður til skipta hjá ríkissjóði sem öðrum þá hafa menn auðvitað horft með meiri gaumgæfni á þessa leið. Vissulega ber að stíga þar varlega til jarðar og nálgast ekki þessi verkefni undir þeim formerkjum fyrst og síðast heldur hinum hvað sanngirnis- og réttlætisvitund hv. alþingismanna segir þegar teknar eru stórar ákverðanir af þessum toga. Mitt mat er það að réttlætisrök skjóti stoðum undir þá stefnumörkun að tekjutengja bótagreiðslur í auknum mæli þó þannig að gætt verði við útfærslu þessarar tekjutengingar að skurðarpunktar verði með þeim hætti að þeir sem á þessum bótum þurfa sannarlega að halda verði ekki af skornir. Þó það sé auðvitað enn annað álitamál sem ég hygg að menn komist nú kannski seint að niðurstöðu um hvar eigi að vera upp á krónur og aura. En allt að einu, virðulegur forseti, ég hygg að nauðsynlegt sé í ljósi komandi áramóta og gildistöku EES-samningsins að hv. Alþingi afgreiði þetta frv. Á því eru engar stórar efnisbreytingar hvað innihald varðar heldur þvert á móti er hér um ákveðna tvískiptingu að ræða í frv. til almannatrygginga og félagslegrar aðstoðar. Innihaldið og efnið er að langstærstum hluta til óbreytt frá því sem verið hefur og að því leytinu til ætti að ríkja allvíðtæk sátt um áframhald málsins á þeim grundvelli þó eins og ég kom inn á séu einstök atriði sem hér eru gerðar brtt. um. En aðalatriðið er að ég vænti þess að ég geti átt allgott samstarf um það að hefjast nú þegar handa á nýju ári um að fram fari heildarendurskoðun þessara laga þar sem farið verður yfir greinar þess og reynt að gera bótaflokkana einfaldari í sniðum, kerfið aðgengilegra fyrir bótaþega. Ég hygg að það sé með þeim hætti hérlendis ólíkt því sem gerist víða erlendis í þeim löndum sem við berum okkur saman við að grunnlífeyririnn er lágur hér en þeir pinklar sem bundnir eru á hann eru í sumum tilfellum háir. Þessu er víðast hvar öfugt farið og það er kannski eitt þeirra stóru álitamála sem nefnd sem væntanlega hefur störf á nýju ári mun hafa mjög ákveðið til hliðsjónar og athugunar í sínu starfi.

Frú forseti. Hv. 11. þm. Reykv. hefur gert grein fyrir áliti heilbr.- og trn. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, 10. þm. Reykv., er fulltrúi Kvennalistans í heilbr.- og trn. og þurfti hún að fara til útlanda á vegum Alþingis og gat því ekki verið við þessa umræðu. Ég ætla þess vegna að segja nokkur orð um það frv. sem hér er til umræðu en ætla ekki að fara ofan í málið með sama hætti og kannski hefði þurft að gera ef hún hefði verið hér sem hefur unnið þetta mál á vegum nefndarinnar. En eins og þingmenn muna þá var þetta frv. á dagskrá í gær en var frestað þangað til í dag sem gerði það að verkum að hún gat ekki verið vistödd þessa umræðu. En það sem ég ætlaði að gera að umtalsefni var í fyrsta lagi að lýsa ánægju minni með þær breytingartillögur sem minni hluti nefndarinnar hefur lagt til að gerðar verði á frv. Mér heyrist nú hæstv. ráðherra vera harla ánægður með þær líka og get ég ekki annað en lýst ánægju minni með það hversu vel hann tekur í þær beytingartillögur sem þarna koma fram. Enda held ég að þær horfi allar til verulegra bóta. Vona ég að það verði til þess að meiri hluti nefndarinnar geti einnig mælt með samþykkt þeirra. Velti ég fyrir mér hvort það hefði ekki verið eðlilegt að nefndin liti aðeins nánar á þessar breytingartillögur. En þarna er lagt til m.a. að settur verði á stofn tryggingaskóli og eins og kom fram í máli hv. þm. Finns Ingólfssonar þá hefur það verið nefnt einnig á fundum í Tryggingastofnun að því er hann hefur upplýst hér. Þannig að þetta mál virðist njóta víðtæks stuðnings. Ekki aðeins á hinu háa Alþingi heldur innan Tryggingastofnunar. Þarna er því verulega gott mál á ferðinni. Tryggingamálin eru geysilega flókinn og ég vil segja erfiður málaflokkur og í Tryggingastofnun eru mjög margir sem hafa mikla þekkingu en það er eins og annars staðar að ráða þarf nýtt fólk og það er nauðsynlegt að það fái þá þekkingu og færni með sem skjótustum hætti fyrir stofnunina sjálfa sem og fyrir það sjálft. Einnig er fólk Tryggingastofnunar margt hvert illa launað og þetta mundi þá geta hjálpað því til að fá ákveðna hækkun á sínum launum. Mér er kunnugt um að það eru fjölmargar konur sem vinna hjá Tryggingastofnun ríkisins sem hafa verið þar um langan tíma og hafa mjög mikla þekkingu og færni og það væri auðvitað eðlilegt að ef slíkum skóla yrði komið á að það yrði gert eins konar stöðumat þannig að það fólk sem þar væri þyrfti ekki að byrja í fyrsta bekk heldur yrði reynt að koma því þannig fyrir að þeir sem hafa ákveðna þekkingu geti byrjað á þeim stað í þessum skóla, ef honum yrði komið á fót, sem passaði fyrir þá. Þannig að ég legg áherslu á að þessi breytingartillaga verði samþykkt. Það sem ég ætlaði að gera að umtalsefni varðaði brtt. nr. 9, uppihaldsstyrkur til sjúklings og fylgdarmanns. Ég vildi minna á frv. sem flutt var á 110. löggjafarþingi og var vísað til ríkisstjórnarinnar en 1. flm. þess frv. var hv. þáv. þm. Kristín Halldórsdóttir. Þetta var 363. mál þess þings og vildi ég minna á það þar sem þar er einmitt gert ráð fyrir að ferðastyrkur fari til uppihaldskostnaðar sjúklings og fylgdarmanns. Þetta mál er því gamall kunningi og fagna ég því að þetta er nú komið á þann rekspöl að það er komið inn í þessar breytingartillögur hér. Ég minni á að þessu frv. var vísað til ríkisstjórnarinnar á sínum tíma og þá með því fororði að það væri verið að endurskoða almannatryggingalöggjöfina og þess vegna væri eðlilegt að taka þessar tillögur inn í þá endurskoðun. Hæstv. ráðherra sagði einnig núna að það væri eðlilegt að taka þessar tillögur inn í þá endurskoðun sem nú væri verið að gera á almannatryggingalöggjöfinni og er ég búin að heyra þetta núna á hverju ári í nokkuð mörg ár. Eða held ég öll þessi sex ár sem ég hef setið hér á Alþingi og er nú mitt sjöunda ár hálfnað nærri því og enn heyri ég það frá hæstv. núv. ráðherra að nú sé verið að endurskoða almannatryggingalöggjöfina og það sé von á henni innan tíðar en þetta hef ég heyrt eins og ég segi svo oft áður. Þetta er ekki neitt nýtt. Ég tel að það sé nauðsynlegt að gera bætur á tryggingalöggjöfinni eins og minni hluti heilbr.- og trn. hefur lagt til. Það eru aðeins nokkur atriði sem ég vil koma á framfæri varðandi frv. sjálft. Ég vildi líka spyrja hv. formann nefndarinnar um 15. og 16. gr. frv. eða reyndar aðra, sem hafa fjallað um málið í nefnd þar sem ég kom ekki að þessu máli. Það eru þær greinar fyrst og fremst sem ég er að tala um í sambandi við þetta atriði. Þar stendur að fæðingarstyrks skulu þeir njóta sem lögheimili eiga hér á landi við fæðingu barns og hafa átt lögheimili hér á landi síðustu tólf mánuði. Ég held að það séu engar breytingartillögur við þetta. Síðan kemur aftur í 16. gr. að foreldrar eigi fæðingarorlof sem lögheimili eiga hér á landi. Þetta vildi ég spyrja um vegna þess að þegar ég kom að þessu máli á sínum tíma --- nú hefur ýmislegt breyst reyndar á þessum árum, þ.e. þegar ég kom að þessum samningi um Evrópskt efnahagssvæði þá var lögð mikil áhersla á það af hálfu Evrópubandalagsins að t.d. fæðingarorlofs ætti fólk að njóta í því landi þar sem viðkomandi byggi. Þá var ekki talað um að það mætti áskilja lögheimili. Um þetta vildi ég spyrja hv. formann, því nú hlýtur nefndin að hafa farið ofan í þetta mál, hvort heimilt sé að áskilja með þessum hætti að fólk hafi lögheimili, að það sé ekki nóg að það hafi flust og hafi haft búsetu í ákveðinn tíma. Ég man sérstaklega eftir þessu með fæðingarorlofið þegar verið var að ræða um þetta. Þetta kemur einnig fyrir í 32. gr. frv. og þar er reyndar brtt. við það af hálfu nefndarinnar, þar sem kemur fram eins og segir í greininni, með leyfi forseta: ,,Sá sem eignast lögheimili í landinu, sbr. 1. gr. laganna um lögheimili, nr. 21/1990, verður sjúkratryggður einu ári eftir að lögheimilisbreytingin er tilkynnt`` og það er tillaga um að breyta þessu í sex mánuði. Ég vildi bara spyrja hvort það hafi verið sérstaklega kannað af því að eins og fram hefur komið hér af hálfu hæstv. ráðherra og kemur fram í frv. og lögð áhersla á að frv. sé vegna þess að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði sé að taka gildi um áramótin. Þannig að þetta vildi ég spyrja um. Síðan er það ein grein sem ég á mjög erfitt með að fella mig við og það er 66. gr. Nú sakna ég aftur formanns nefndarinnar hér í salinn til að geta spurt um þetta atriði. En í 66. gr. segir, með leyfi forseta: ,,Ráðherra er heimilt í reglugerð að kveða á um nánari framkvæmd laga þessara. Þá er ráðherra heimilt`` --- og það er akkúrat þetta atriði sem ég vildi vekja sérstaka athygli á --- ,,að birta sem reglugerðir reglur Evrópubandalagsins um almannatryggingar.`` Þetta finnst mér gífurlega opin heimild. Ég átta mig eiginlega ekki á hvað í þessu getur falist. Ég veit að það eru ákveðnar tilskipanir sem sjálfsagt falla undir þetta og ég fletti í gegnum athugasemdirnar við frv. og það kemur ekki fram nægjanlega að mínu mati hvað þarna er á ferðinni. Ég tel þetta vera mjög opið. Það er raunverulega bara þannig að ef Evrópubandalagið breytir einhverri reglugerð um almannatryggingar þá eigum við að taka við því. Þá getur ráðherra, ef ég skil þetta rétt, birt þetta sem reglugerð án þess að um breytingar á lögum sé að ræða og það komi ekki fyrir Alþingi á neinn hátt. Þarna finnst mér vera farið fram hjá Alþingi nokkuð gróflega. Ég hef verið ein af þeim sem telja að það sé farið með þessum EES-samning mjög fram hjá Alþingi að því er varðar alla lagasetningu. Þ.e. að Alþingi sé stillt upp gagnvart þeim breytingum sem Evrópubandalagið krefur okkur um að gera. En í þessu er ekki einu sinni ætlast til þess að komi inn á Alþingi þær reglugerðir sem Evrópubandalagið setur á sviði almannatrygginga. Þetta langar mig til að spyrja hv. formann nefndarinnar um af því að þetta fannst mér nokkuð óskiljanlegt. Ég tók ekki eftir því að það væri gerð breytingartillaga að því er varðaði þetta og nú verð ég að spyrja þá sem hafa unnið þetta mál í nefndinni því ég trúi ekki öðru en einmitt þetta atriði hafi komið til umræðu. Síðan verð ég að viðurkenna það að mér er alltaf jafnilla við þessa grein um að lög þessi öðlist gildi um leið og samningurinn um EES. Það má vel vera að það sé nauðsynlegt í þessu tilviki en ef talið er nauðsynlegt og hægt er að færa rök að því að þetta sé góð breyting þá tel ég eiginlega ekki hægt að hafa slík ákvæði í lagasetningu. En þetta hefur nú greinilega ekki farið fyrir brjóstið á nefndarmönnum því að það er engin breytingartillaga gerð um að þetta ákvæði hljómi t.d. öðlast gildi 1. jan. 1994 eða eitthvað þess háttar sem hefði nú kannski verið eðlilegra að mínu mati. Og mér finnst svona alltaf leiðinlegt í lagasetningu. Þetta eru nú kannski svona viðbótarathugasemdir við það sem annars hefur komið fram bæði í nefndaráliti og framsögu fyrir minnihlutaálitinu og nokkrar spurningar sem ég vona að hægt sé að leysa úr hér á eftir í umræðunni.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Finnur Ingólfsson hefur farið yfir þær breytingartillögur sem við minnihlutamenn gerum í hv. heilbr.- og trn. Ég ætla ekki að gera það að löngu umræðuefni heldur vil ég sérstaklega þakka hæstv. heilbrrh. fyrir að taka jákvætt í flestar þær breytingartillögur sem hér voru fluttar. Sérstaklega er það ánægjuefni ef endurskoðun almannatryggingalöggjafarinnar í heild verður að veruleika á næsta ári því eins og fram hefur komið þá er þetta yfir 20 ára gömul löggjöf. Það eru yfir 70 breytingar sem búið er að gera á henni. Þannig að það er full ástæða til að gera heildarúttekt á henni. Ég gat nú ekki fylgst nákvæmlega með ræðu hæstv. heilbrrh. því það er margt að gerast hér í einu í þinginu en mér er sagt að hann hafi tekið undir flestar þær breytingartillögur sem minni hlutinn hefur lagt fram. Munum við fylgja því að sjálfsögðu fast eftir. Þessi löggjöf um almannatryggingar er ein mikilvægasta löggjöf landsins og því mikilvægt að vel sé til vandað þegar hún er endurskoðuð. Hún kemur við marga þætti mannlegs lífs og einmitt viðkvæmustu þættina þannig að það er mikilvægt að vel sé til vandað. Breytingartillögurnar sem við gerum við þetta frv. eru flestar hverjar ekki kostnaðarsamar heldur eru þær margar hverjar tæknilegs eðlis og kennslulegs eðlis ef við tökum fyrst nám þeirra sem vinna hjá Tryggingastofnun ríkisins. Einmitt vegna þess hversu flókinn málaflokkur þetta er þá er mikilvægt að þeir sem starfa hjá Tryggingastofnun ríkisins séu vel undir það starf búnir og eigi kost á endurmenntun og því er þessi tillaga fram komin. Auk þess sem oft hefur nú verið um það rætt að Tryggingastofnun helst illa á sínu starfsfólki vegna þess að ekki er hægt að segja að það sé hálaunastarf að vinna hjá Tryggingastofnun, mjög erilsamt og erfitt, og auðvitað mundi það hífa fólk upp í launum ef þetta nám kæmi til. Þetta er mjög sambærilegt nám þótt það sé annars konar eins og var skipulagt fyrir fiskvinnslufólk og kom afskaplega vel út, bæði að það hækkaði starfsfólk fiskvinnslustöðva upp í launum auk þess sem það varð miklu hæfara til starfa á eftir. Þó að þetta sé ekki sambærileg störf þá er hugsunin sú sama á bak við þessar tillögur, að gera fólkið hæfara til starfa og viðurkenna menntun þess í launum. Það eru fleiri breytingartillögur sem þarna eru lagðar fram. Þær eru reyndar margar. Mér,finnst óþarfi að fjölyrða um þær af því að ég veit að hv. þm. Finnur Ingólfsson fór mjög nákvæmlega í gegnum þær. En mig langar að taka sérstaklega síðustu breytingartillöguna og ræða hana. Það er 8. brtt. okkar sem er varðandi 36. gr., ákvæði um uppihaldsstyrk. Þetta ákvæði er nýmæli en ekki leikur vafi á því að landsmenn búa við mjög ójafnar aðstæður að þessu leyti. Þeir sem þurfa að leita lækninga og búa úti á landi geta þurft að greiða mikinn ferðakostað. T.d. kostar flugfargjald frá Egilsstöðum 16.000 kr. Því er mjög mikilvægt að komið sé til móts við þessa einstaklinga á einhvern hátt, sérstaklega ef tillögur í þeirri skýrslu sem nú liggur fyrir um þær breytingar sem á að gera á sjúkrahúsunum verða að veruleika, því þá verður enn þá meiri ferðakostnaður fyrir þá sem þurfa á sérfræðiaðstoð að halda utan af landi. Það er ástæða til að taka þetta mál upp því það er mikill munur á því fyrir t.d. Reykvíkinga að hlaupa hér til sérfræðings eða þá að þurfa bæði að greiða dýrt flugfargjald eða langan akstur, auk þess sem þarf að greiða fyrir hótelgistingu. Þannig að ég vil sérstaklega að þessi grein verði tekin föstum tökum og ég veit að formaður hv. heilbr.- og trn. sem stendur hér og horfir á mig er sammála mér í þessu efni. Ég trúi ekki öðru en hann muni samþykkja þessa grein. Ég mun síðan taka þátt í umræðu um félagslega aðstoð sem er beint á eftir þessu máli um almannatryggingar. Þetta eru tvö mjög skyld mál sem er verið að kljúfa í tvo hópa, eins og hér hefur komið fram, vegna þess að við ætlum ekki að flytja út félagslegu bæturnar og við erum sammála um það. Ég vil, vegna þess að hv. formaður stendur hér brosandi, þakka honum mjög góða vinnu að þessu frv. Það var góð samstaða og góð vinna sem fór fram í nefndinni. Það eru þarna nokkur atriði sem við viljum sérstaklega taka út úr og gera breytingartillögu um og ég fagna því að það skuli vera tekið svo jákvætt undir þær eins og hér hefur komið fram og því verður örugglega fylgt eftir af minni hlutanum að við það verði staðið.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir undirtektir hans við þær tillögur sem minni hlutinn hefur hér flutt. Í sjálfu sér getur maður skilið að þetta sé kannski að mati ráðherrans ekki rétti tíminn til að gera stórvægilegar breytingar á almannatryggingalöggjöfinni, enda held ég að ef sú yfirlýsing hans, sem kom hér áðan í umræðunni, hefði legið fyrir þegar nefndarstarfi var að ljúka, að til stæði að skipa nefnd til að endurskoða almannatryggingalöggjöfina, þá hefðu þessar tillögur minni hlutans ekki þurft að koma fram og ekki síst í ljósi þess þegar því er lýst yfir að ráðherrann ætli að kalla að því verki fulltrúa allra stjórnmálaflokkanna og þeirra aðila er hagsmuna hafa að gæta er tengjast almannatryggingalöggjöfinni. En þegar menn hafa nú skipt þessu upp í þessi tvö lagafrv., sem verða síðan hér að lögum, annars vegar almannatryggingalöggjöfina og hins vegar félagslegu aðstoðina, þá held ég að það sé útilokað annað heldur en taka báða lagabálkana til endurskoðunar þegar slík endurskoðun fer fram, vegna þess að það er margt í þessu sem er óljóst og það er margt í þessu sem skarast og þarf góðan tíma til að vinna að. Það er rétt sem hefur komið hér fram og kom fram áðan hjá hv. 2. þm. Vesturl., Ingibjörgu Pálmadóttur, að það var ágætis samstaða og vel að þessu verki staðið af allri nefndinni og við viljum auðvitað þakka formanni og stjórnarliðinu öllu fyrir ágætis samstarf. Menn gáfu sér góðan tíma og fengu góða aðstoð frá heilbrrn. í þeim efnum. Hins vegar var þó nokkur ágreiningur um málið og hann stóð, að mínu viti, að mörgu leyti um prinsippmál, þ.e. hvort og hvernig ætti að tryggja bótaréttinn í frv. um félagslegu aðstoðina. Og hvernig sem maður veltir þessu fyrir sér og fer yfir einstaka bótaflokka og málið eins og það liggur fyrir í heild sinni og gengur út frá því að menn ætli að skilja á milli í þessum tveimur lagafrv. með því að gefa sér þá forsendu að að baki bótunum sé einstaklingsbundið mat, að baki sé tekjutenging og að bæturnar séu annað hvort greiddar úr ríkissjóði eða þá að iðgjald standi undir eins og það ætti raunverulega að vera í almannatryggingalöggjöfinni, þegar menn fara í hvern einstakan bótaflokk, eins og þeim er núna skipað í frv., þá er alveg ljóst að ekkert af þessum prinsippum stenst í raun og veru. Þannig að það er engin grundvallarregla sem verið er að vinna eftir. Það er hins vegar verið að reyna, eftir tilfinningu, að flokka bæturnar upp í bætur sem eru annars vegar félagslegar bætur og hins vegar tryggingabætur, svona eftir því hvaða tilfinningu menn hafa fyrir þessu. Auðvitað er tilfinning manna í þessum efnum mjög mismunandi eftir því hver einstaklingurinn er, hvaða lífssýn og lífsskoðun hann hefur. Þannig að þessi útflutningsregla sem reynt er að styðjast við er í raun og veru ekki í heiðri höfð þegar menn eru að skipa málunum í þessi tvö lagafrv. Eitt finnst mér mjög sláandi dæmi og ég ætla enn að minnast á og ég minntist á hér í framsögu minni með áliti minni hlutans. Ef við tökum sjúkradagpeningana, endurhæfingarlífeyrinn og örorkulífeyrinn og lítum á það hvernig tilfinningin hefur verið fyrir því hvernig menn skiptu þessu upp þá er það þannig að sjúkradagpeningarnir flytjast úr landi, endurhæfingarlífeyririnn flyst ekki úr landi, örorkulífeyrir eða örorkustyrkur flyst úr landi. Hjá þeim einstakling sem verður veikur og fær sjúkradagpeninga, af því að hann getur ekki stundað vinnu væri hann annars staðar, þá flyttust þeir sjúkradagpeningar úr landi. Nú líður tími, tími sjúkradagpeninga er liðinn, endurhæfingarlífeyrir tekur við vegna þess að einstaklingurinn er í endurhæfingu. Endurhæfingargreiðslurnar sem hann á rétt á flytjast ekki úr landi, þannig að þarna myndast tími þar sem einstaklingur á endurhæfingarlífeyri fær engar bætur. En þegar endurhæfingunni er hins vegar lokið og viðkomandi einstaklingur hefur verið metinn öryrki, hvort sem hann er örorkulífeyrisþegi eða örorkustyrkþegi, þá fara bæturnar aftur að flytjast úr landi. Þannig að þetta er ekki allt svona einfalt, að segja það er bara tilfinningin sem ræður því hvað eru bætur félagslegrar aðstoðar og hvað eru almannatryggingabætur. Ég bendi á þetta og það er nú m.a. þetta sem minni hlutinn leggur til, að þessum þremur bótaflokkum sé öllum skipað inn í almannatryggingalöggjöfina, en endurhæfingarlífeyririnn sé ekki sérstaklega tekinn og settur inn í frv. um félagslega aðstoð. En eins og ég sagði í upphafi tók hæstv. heilbrrh. vel undir allar þær tillögur, að mér fannst, sem minni hlutinn flutti og við fögnum því auðvitað. Í ljósi þess munum við auðvitað skoða málið hér á eftir, hver staðan er. Í raun væri að vissu leyti gott að heyra það frá ráðherra hvenær hann hyggur að þessi nefnd sem hann hefur ákveðið að skipa taki til starfa og hvenær hún ljúki störfum. Svo lengi, held ég, sem menn muna þá hafa ráðherrar að einum ráðherra undanskildum, hæstv. þáv. heilbrrh.- og trmrh. Guðmundi Bjarnasyni, vísað öllum þeim málum er snúa að almannatryggingalöggjöfinni á væntanlega endurskoðun laga um almannatryggingar. 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að þessar umræður vitna einmitt um þann góða starfsanda sem ríkti í hv. heilbr.- og trn. við störfin að því máli sem hér hefur verið til umræðu. Við gáfum okkur góðan tíma til þess að vinna þetta mál og um störfin var mjög góð samstaða og mér sýnist að þær umræður sem hér eiga sér stað vitni um þá málefnalegu samstöðu sem um störfin voru. Það er rétt sem hv. þm. Finnur Ingólfsson hefur hér gert rækilega grein fyrir að það var eigi að síður ágreiningur um einstök atriði, eins og greinilega hefur verið gerð grein fyrir hér í umræðunum, og vissulega er ekkert við því að gera. En í sambandi við það vil ég sérstaklega fagna yfirlýsingu hæstv. heilbrrh. um að fram fari heildarendurskoðun á lögum um almannatryggingar og sérstaklega er miðað að því að gera þau aðgengilegri og einfaldari. Ég held að við getum öll verið sammála um það sem störfuðum að þessu máli í hv. heilbr.- og trn. að það hafi hvarflað að okkur að sennilega væri þörf á því og kominn tími til að í það verk yrði lögð mikil vinna. Þess vegna er það fagnaðarefni að slík yfirlýsing skuli liggja hér fyrir núna þó að hér sé um sérstakar aðstæður að ræða sem ráða því að þannig er staðið að þessum málatilbúnaði nú, eins og fyrir liggur. Hv. þm. Kristín Einarsdóttir spurði tveggja spurninga og sú fyrri laut að lögheimilisskilyrðum um fæðingarorlof og þá er rétt að geta þess að það brýtur ekki í bága við EES-reglur því samkvæmt þeim telst lögheimilistími í EES-landi jafngilda lögheimilistíma á Íslandi. Og vegna fyrirspurnar hennar er varðaði reglugerðarákvæði EB þá er rétt að leggja áherslu á að ef það verður breyting á reglugerð EB sem brýtur í bága við almannatryggingalög þá verður auðvitað fyrst að breyta almannatryggingalögum áður en breytingin yrði birt með heimild í 67. gr. frv., það held ég að liggi alveg ljóst fyrir.

Frú forseti. Fyrst varðandi 67. gr. Ég verð að lýsa því yfir að mér finnst að það ætti þá að fella niður þessa heimild því ef heimildin sem þarna er, þ.e. að birta sem reglugerð reglur Evrópubandalagsins um almannatryggingar, ef ekki má birta neitt sem ekki er kveðið á um í þessum lögum þá skiptir ekki máli, þá þarf ekki að hafa þetta með þessum hætti. Mér þykir óeðlilegt að hafa þetta inni í íslenskum lögum, þannig að ég mun þá hugleiða það að flytja breytingartillögu annaðhvort við þessa umræðu, eftir því hvort ég hef tíma til þess, eða alla vega við þriðju umræðu ef þetta er yfirlýsing formannsins. Ráðherra getur auðvitað birt eðlilegar reglugerðir á grundvelli þessara laga, fyrri setningin heimilar það. Mér finnst því mjög óeðlilegt að hafa þetta atriði þarna inni. Varðandi lögheimili þá kom það mér mjög á óvart, þ.e. að út úr þessari 15. gr. mætti þá lesa --- það stendur hér: Fæðingarstyrkur skal vera 25.090 kr. á mánuði í sex mánuði við hverja fæðingu til móður sem á lögheimili hér á landi eða í öðru EES-landi. Er þetta rétt skilið? Ég gat ekki skilið annað af hv. formanni nefndarinnar en að ,,lögheimili hér á landi`` þýddi í raun lögheimili á EES-svæðinu. Ég vil fá upplýsingar um það hvort þetta er rétt skilið hjá mér. Ég hélt að hér á landi þýddi bara hér á landi og jafngilti ekki lögheimili í öðru landi. Mér þætti því mjög gott að fá þetta enn þá skýrar. Ég gat ekki skilið annað.

Frú forseti. Mér þykir mjög slæmt að geta ekki fengið skýrt svar við því sem ég spyr um hér. Ég spurði hv. formann heilbr.- og trn., hv. þm. Gunnlaug Stefánsson, einfaldra spurninga. Ég hélt, eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, að það mætti ekki setja ákvæði með þessum hætti inn í lög, þ.e. að fæðingarstyrk og fæðingarorlof mætti einungis greiða þeim sem ættu lögheimili hér á landi heldur yrði þetta að vera víðtækara. Ég var þó ekki viss og þess vegna spurði ég. Ég gat ekki skilið hv. 5. þm. Austurl. öðruvísi en svo að þar sem stæði í frv. ,,lögheimili hér á landi`` þýddi í raun lögheimili á Evrópsku efnahagssvæði. Ég gat ekki skilið hann öðruvísi. Þetta kom mér mjög á óvart og þess vegna vildi ég spyrja. Mér finnst ekki hægt að ganga til atkvæða um þetta mál, þar sem mér er kunnugt um að umræðu er næstum lokið, án þess að vita hvað í raun felst í þessu. Mér finnst grundvallaratriði, og þá hlýtur það að gilda ekki bara í þessum lögum heldur öðrum, hvað ,,lögheimili hér á landi`` þýðir í raun? Ég gat ekki skilið formanninn öðruvísi en að það þýddi eða jafngilti, eins og hann orðaði það, lögheimili á Evrópsku efnahagssvæði. Þetta finnst mér nauðsynlegt að fá upplýst. Ef ég fæ ekki svar við því hér þá vil ég óska eftir að þessari umræðu verði frestað svo ég geti fengið að kanna málið örlítið nánar.

Virðulegur forseti. Ég held að hér sé ekki um flókið mál að ræða og slíkt ágreiningsefni að við þurfum að tefja lengi yfir því. Ég vil fyrst vekja athygli á því að í 15. gr. segir að það sé náttúrlega skilyrði að viðkomandi eigi lögheimili hér á landi við fæðingu barnsins og það er náttúrlega grundvallaratriði. En hvað varðar mánuðina á undan þá hélt ég og held að það sé enginn í vafa um það að lögheimilistíminn sé jafngildur á EES-svæðinu. En grundvallaratriðið er náttúrlega það að viðkomandi eigi lögheimili hér á landi við fæðingu barnsins. Það sem við höfum verið að gera hér er að færa fyrst og fremst til samræmis í okkar breytingartillögum og ég vona að hv. þm. styðji okkur alla hv. nefndarmenn í því starfi.

Virðulegur forseti. Þessi fsp. mín laut alls ekki að því að ég væri á móti þessari grein heldur var ég að fá skýringu á greininni til þess að ég vissi hvað ég var að greiða atkvæði um. Ég lít svo á að formaður nefndarinnar, hv. 5. þm. Austurl., hafi nú upplýst að lögheimili hér á landi þýðir lögheimili hér á Íslandi, þ.e. eingöngu á Íslandi. Og ég lít svo á að það sé þá upplýst. Það var það sem ég spurði að og ekkert annað. Mér fannst svar hv. þm. vera nokkuð óljóst í fyrstu og það var þess vegna sem ég spurði aftur. Nú er þetta upplýst. Mín efasemd var fyrst og fremst vegna þess að þær upplýsingar sem ég hafði fengið áður lutu að því að þetta væri óheimilt samkvæmt EES-samningnum. Það var fyrst og fremst þess vegna. Ef það hefði hins vegar verið athugað í nefndinni að þetta sé heimilt og að þetta sé í lagi eins og það er hérna þá er það að sjálfsögðu í lagi fyrir mig. Ég ætla ekkert að greiða ákvæði gegn þessu ákvæði, fyrirvarar mínir áttu fyrst og fremst við aðrar greinar þessa frv., þ.e. 66. gr. og 67. gr. en ekki t.d. þessar sem ég held að séu ekki neinar breytingar að því er varðar núgildandi lög ef ég hef lesið rétt í þetta frv. Ég tel að hv. þm. hafi upplýst þetta og leiðrétt þá það sem kom fram hér áður þannig að þetta eigi við þá sem eiga lögheimili hér við fæðingu barns. Ég veit það að það geta verið allar aðstæður á undan, ég var ekki að spyrja að því. Ég geri mér grein fyrir því að það skapar rétt það sem hefur verið gert á undan hvar sem menn hafa verið á þessu svæði.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 313 frá meiri hluta heilbr.- og trn. varðandi frv. til laga um félagslega aðstoð. Undir það rita Gunnlaugur Stefánsson, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Guðmundur Hallvarðsson, Sólveig Pétursdóttir og Sigríður A. Þórðardóttir. Nefndin hefur fjallað ítarlega um frumvarp til laga um félagslega aðstoð samhliða frumvarpi um almannatryggingar, 83. máli, og vísast til almennrar umfjöllunar í nefndaráliti með því frumvarpi. Hér er um samtengd mál að ræða. Við ræddum fyrr um almannatryggingar og þetta eins og greinilega kom fram í umræðum um það mál. Meiri hluti nefndarinnar mælir með samþykkt þessa frumvarps með breytingum sem gerðar eru tillögur um á sérstöku þingskjali. Jafnframt flytur minni hlutinn tillögur um breytingar á sérstöku þingskjali, en styður þó þær breytingartillögur sem meiri hlutinn flytur. Þær eru eftirfarandi: Heilbr.- og trn. flytur sameiginlega eftirfarandi brtt. sem ég mun gera örstutta grein fyrir. 1. Lagt er til að svigrúm til greiðslu umönnunarbóta í 4. gr. verði aukið þannig að heimilt verði að greiða framfærendum þær enda þótt barn dveljist um stundarsakir á sjúkrahúsi. Þá er lögð til sú breyting við 4. gr. að svæðisstjórnir um málefni fatlaðra fjalli einungis um umönnunarbætur til framfærenda fatlaðra en að Tryggingastofnun ríkisins sjái alfarið um afgreiðslu umönnunarbóta til framfærenda annarra barna sem ákvæðið tekur til. Breytingin, sem hér er gerð tillaga um, er í samræmi við reglugerð nr. 150/1992, um fjárhagslega aðstoð við framfærendur fatlaðra og sjúkra barna. 2. Eðlilegt þykir að í 13. gr. verði kveðið sérstaklega á um að frumvarp til laga um almannatryggingar eigi við um kærurétt til tryggingaráðs og um hækkun bóta þegar ákvæði frumvarps um félagslega aðstoð eru annars vegar. Enda þótt almenn tilvísun sé í 1. mgr. 13. gr. frumvarpsins þykir rétt að árétta framangreind grundvallaratriði. 3. Þá er lagt til að bætt verði í frumvarpið greinafyrirsögnum svo að efnisskipan þess verði greinilegri. Að lokum þá vil ég segja að það gilti það sama um þetta mál og hið fyrra, breytingar um frv. til laga um almannatryggingar, að um þetta ríkti góð samstaða við störfin. Við lögðum í þetta þann tíma og þá vinnu sem við töldum að málið krefðist og hv. nefndarmenn tóku virkan þátt í því starfi og vil ég færa þeim öllum sérstakar þakkir. Að lokum, virðulegur forseti, legg ég til að þessu máli verði vísað til 3. umr. að lokinni 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hluta heilbr.- og trn. um frv. til laga um félagslega aðstoð. Nál. er á þskj. 372. Minni hlutann skipa auk þess sem hér stendur hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og Margrét Frímannsdóttir. Brtt. eru einnig fluttar af minni hluta nefnarinnar og þær eru á þskj. 373. Eins og fram hefur komið hjá hv. formanni heilbr.- og trn. þá stendur minni hluti nefndarinnar einnig að þeim brtt. sem nefndin í heild flytur. Það voru gerðar nokkrar breytingar á frv. í meðförum nefndarinnar og allar eru þær að mati minni hlutans til bóta þannig að nefndarmenn sem nú skipa minni hluta standa að þeim brtt. með meiri hlutanum. Það kom hér fram í umræðunni um almannatryggingalagafrv. að sú regla sem sett hefur verið upp um þau skilyrði sem talið er nauðsynlegt að séu fyrir því að hægt sé að flokka bætur sem bætur félagslegrar aðstoðar standast ekki í öllum tilfellum þegar menn fara að raða bótaflokkunum upp eftir almannatryggingum eða frv. um félagslega aðstoð. Það sem vakti fyrir minni hlutanum með þeim tillöguflutningi sem hér er lagður til í brtt. á þskj. 373 er fyrst og fremst það að það voru þó nokkrir bótaflokkar í almannatryggingalögunum sem flytjast yfir þar sem bótaréttur einstaklinganna var tryggður. En með þeirri breytingu sem nú er gerð með þessu frv. þá er sá réttur þurrkaður í burtu en heimildir koma í staðinn. Í ljósi þess að nú er verið að skipta almannatryggingalögunum upp í almannatryggingar og frv. um félagslega aðstoð og félagslegi þáttur málsins gæti hugsanlega seinna meir lent yfir á verkefnansviði sveitarfélaganna þá fannst minni hlutanum það eðlilegt til að tryggja réttinn örugglega gagnvart þessum einstaklingum þannig að ef þetta flyttist yfir til sveitarfélaganna að einstaklingarnir byggju ekki við mismunandi rétt eftir því í hvaða sveitarfélögum þeir byggju ef heimildarákvæðin gilda. Það væri auðvitað mjög alvarlegur hlutur. En þær brtt. sem minni hlutinn leggur til við frv. eru: 1. Lagt er til að niður verði felld heimild til tekjutengingar í 2. mgr. 1. gr. Talið er varasamt að fela stjórnvöldum á hverjum tíma, með þeim hætti sem þar er gert ráð fyrir, að ákvarða forsendur fyrir rétti manna til að njóta grundvallarbóta almannatrygginga með þessum hætti. Þ.e. það er verið með þessum hætti að fá almenna heimild til tekjutengingar á öllum þeim bótum er um getur í því frv. sem hér er til umræðu. 2. Lagt er til að ákvæðum 2.--7. gr. og 9. gr. verði breytt á þann hátt að bótagreiðslur byggist á rétti bótaþega, en ekki verði einungis um heimildarbætur að ræða eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Um þetta efni vísast að öðru leyti til nefndarálits minni hlutans með frumvarpi til laga um almannatryggingar sem áður hefur verið gerð rækilega grein fyrir í umræðunni um almannatryggingalagafrv. 3. Lagt er til að 5. gr. frumvarpsins verði breytt þannig að kveðið verði á um að sá sem annast elli- eða örorkulífeyrisþega á heimili sínu og getur af þeim sökum ekki stundað fulla vinnu sér til framfæris eigi rétt á umönnunarbótum. Slíkar umönnunarbætur eru nýmæli og er ætlað að koma í stað makabóta. Upphæð bótanna er samanlögð upphæð grunnlífeyris og tekjutryggingar almannatrygginga. Um þetta mál hafa hér áður komið fram frv. á Alþingi að ég hygg bæði frá Ástu R. Jóhannesdóttur, varaþingmanni Framsfl., og Málmfríði Sigurðardóttur, fyrrv. hv. þm. Kvennalistans. Þannig að sú tillaga sem minni hlutinn leggur hér til er efnislega samhljóða þeim lagafrv. sem hafa áður komið fram. Það er gert ráð fyrir því í brtt. að umönnunarbæturnar verði 35.013 kr. á mánuði sem er sú upphæð er tekjutrygging og ellilífeyrir samanlagt gera. Hugsunin er sú að í staðinn fyrir að oft og tíðum þurfi að senda fólk beint inn á stofnanir þá geti aðstandendur þessa fólks annast það heima og fengið greiðslur fyrir. Það eru svokallaðar makabætur í núgildandi almannatryggingalögum sem gera ráð fyrir því að maki viðkomandi elli- og örorkulífeyrisþega geti fengið greitt 80% af ellilífeyri og tekjutryggingu samanlagt en það er einskorðað algerlega við það að um maka sé að ræða. Með þessu er því verið að útvíkka heimildina og greinin orðast svo í brtt. minni hlutans: ,,Maki eða sá sem heldur heimili með og annast elli- eða örorkulífeyrisþega og getur af þeim sökum einungis stundað vinnu utan heimilis að takmörkuðu leyti á rétt á umönnunarbótum er nemi allt að 35.013 kr. á mánuði. Bæturnar skerðast sem nemur tekjum af vinnu utan heimilis og öðrum greiðslum skv. lögum þessum.`` Með þessu er í raun og veru verið að spara stórkostlega fjármuni í heilbrigðis- og tryggingamálunum. Það er verið að koma í veg fyrir það í mörgum tilfellum að þurfa að senda elli- og örorkulífeyrisþega inn á stofnanir þar sem vistun getur verið mjög dýr. Það er verið með þessu að spara í atvinnuleysistryggingunum líka með því að fólk sem er úti á vinnumarkaðnum finnst jafnvel betra að fara að vinna inn á heimili og annast þann sem er kannski þar sjúkur heima og rýma þannig til fyrir öðrum á vinnumarkaði sem jafnvel hafa verið á atvinnuleysisbótum. Þannig að þarna er um tillögu um sparnað að ræða og ekki síður tillögu sem veitir aukinn rétt og þegar það tvennt fer saman, aukinn réttur og sparnaður, þá er það vafalaust af hinu góða og ekki síst vonast ég til að það hljómi vel í eyrum sannra jafnaðarmanna.

Allra flokka.

Allra flokka, það er rétt hjá hv. form. heilbr.- og trn., hvar í flokki sem þeir ágætu jafnaðarmenn nú eru. 4. Lagt er til að gerð verði sú grundvallarbreyting á 7. gr. frumvarpsins að í stað réttar til ekkjulífeyris verði kveðið á um rétt til makalífeyris. Fram að þessu hafa konur einar átt rétt á lífeyri frá hinu opinbera vegna fráfalls maka síns. Sú skipan sem frumvarpið gerir ráð fyrir og verið hefur í lögum um langt skeið samræmist ekki þeim hugmyndum sem fólk hefur í dag um jafnrétti kynjanna, sem hlotið hafa staðfestingu í lögum nr. 28/1991, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Draga verður í efa að 7. gr. frumvarpsins standist ákvæði þeirra laga. Þá má telja líklegt að ákvæði frumvarpsins standist ekki jafnréttistilskipun EB 76/207. Þá er lagt til að brott verði felld heimild til niðurfellingar ekkjulífeyris ef ekkja tekur upp óvígða sambúð. Samkvæmt íslenskum rétti skapast ekki gagnkvæm framfærsluskylda með óvígðri sambúð og því verður að telja óeðlilegt að óbreyttu að ekkjulífeyrir falli niður við þær aðstæður. Þessi brtt. skýrir sig nú að öllu leyti sjálf að mínu viti. 5. Lagt er til að 8. gr. frumvarpsins verði skipað í frumvarp til laga um almannatryggingar ásamt öðrum ákvæðum um bætur til öryrkja. Ekki verður séð hvaða rök mæla með því að skilja í sundur þær bætur sem öryrkjum eru ætlaðar með þeim hætti sem frumvörpin gera ráð fyrir. Þetta fjallaði ég örlítið um hér áðan í mínu máli þegar ég var að benda mönnum á hvað þetta þýddi í raun og veru ef menn vildu horfa á sjúkradagpeningana, endurhæfingarlífeyrinn og örorkulífeyrinn eða örorkustyrk heildstætt og velta því fyrir sér hvaða tímabil getur myndast þarna á meðan viðkomandi einstaklingur er á endurhæfingarlífeyri þar sem hann yrði bótalaus ef þessu er skipað með þessum hætti. Þrátt fyrir að nefndarstarfi heilbr.- og trn. sé lokið í þessu máli og eins og hv. formaður kvaddi okkur á fundinum í morgun að nú væri þessu lokið fyrir jól þá tel ég þegar menn hafa þetta í huga og til þess að það væri hægt að skapa kannski enn ríkari samstöðu um þetta mál þá væri skynsamlegt að mörgu leyti að menn settust niður og veltu því fyrir sér hvort ekki mætti færa þarna til eða öllu heldur að samþykkja þessa einu brtt. minni hlutans og ég held að það gæti nú ekki talist glæpsamlegt athæfi af hálfu meiri hlutans þó að svo sem ein brtt. væri nú kannski samþykkt hér fyrir jólin sem jólagjöf til þeirra sem þurfa við að búa. En ég vil að lokum þakka formanni nefndarinnar sem og meiri hlutanum og ekki síst þeim ágæta minni hluta sem flytur þær brtt. sem hérna eru og þó ekkert síður meiri hlutanum fyrir samstarfið í nefndinni það sem af er þessu þingi.

Frú forseti. Ég þarf svo sem ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Hv. 11. þm. Reykv. Finnur Ingólfsson hefur gert grein fyrir áliti minni hlutans í þessu máli. Það gildir sama um þetta mál og það fyrra að fulltrúi Kvennalistans í hv. heilbr.- og trn. er fjarri í dag vegna starfa erlendis á vegum Alþingis og þess vegna ætla ég að segja nokkur orð hér þar sem hún getur ekki tekið þátt í þessari umræðu. Ég vil leggja áherslu á það sem kemur fram í nál. og hv. 11. þm. Reykv. er búinn að gera grein fyrir að við kvennalistakonur teljum ekki hægt að hafa þetta frv. með þeim hætti sem hér er en eins og fram kemur þá er í hverri einustu grein nánast talað um heimilt er, heimilt er, heimilt er. Við teljum að þetta eigi að vera réttur eins og breytingartillögur gera ráð fyrir. Það verði að vera réttur til bóta. Þetta er ákaflega mikilvægt og raunar ótrúlegt að hæstv. heilbr.- og trmrh. hafi lagt þetta til með þessum hætti sem fram kemur í þessu frv. og meiri hluti nefndarinnar skuli hafa tekið undir það álit. Við treystum okkur ekki til að styðja að þetta sé inni í þessu frv. með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir og vonumst nú til að meiri hluti Alþingis sjái að þetta gengur ekki upp og það verður að gera þetta frv. þannig úr garði að hagsmunir öryrkja og fleiri séu ekki fyrir borð bornir eins og ég tel að þetta frv. feli í sér. Því breytir ekki sú yfirlýsing sem kom fram hjá ráðherra við 1. umr. þegar hann sagði að ekki væri meiningin að breyta fyrirkomulaginu frá því sem nú er. Það er yfirlýsing frá þeim ráðherra sem nú situr en þetta frv., ef að lögum verður, stendur áfram hvort sem þessi ráðherra verður áfram í þeim stóli sem hann nú situr í eða ekki þannig að það verður að gera lög þannig úr garði að þau séu með þeim hætti sem meiri hluti Alþingis telur rétt að þau séu. Og samkvæmt því sem ráðherrann sagði við 1. umr. þá ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu að fella burtu öll þessi heimildarákvæði og gera þau að ákveðnum rétti. Hv. þm. Finnur Ingólfsson gerði einnig grein fyrir brtt. og vil ég aðeins gera að umtalsefni eina breytingartillöguna en það er brtt. nr. 5, um að maki eða sá sem heldur heimili, eigi rétt á umönnunarbótum. Eins og hv. þm. sagði frá var flutt á 112. löggjafarþingi frv. til laga um breytingar á lögum um almannatryggingar sem Málmfríður Sigurðardóttir, hv. þm. Kvennalistans, ásamt öðrum kvennalistakonum sem þá voru í neðri deild fluttu hér, þar sem gert er ráð fyrir að maki eða annar heimilisfastur einstaklingur sem annast elli- og örorkulífeyrisþega eigi rétt á umönnunarbótum. Mig langar einnig að segja frá því, ekki síst í ljósi þess að nú á að fara fram endurskoðun á almannatryggingalöggjöfinni, að Kvennalistinn gerði á sínum tíma einnig ráð fyrir, í því frv. sem ég nefndi áðan, að einstaklingur sem ekki hefur getað stundað vinnu vegna umönnunar elli- og örorkulífeyrisþega eigi eftir ákveðinn árfjölda rétt á styrk til starfs- eða endurmenntunar vegna þess að í mörgum tilvikum eru þeir sem hafa þurft að taka á sig störf á heimili vegna barna, foreldra eða annarra veikra einstaklinga eða örorkulífeyrisþega oft mjög illa settir þegar út á almenna vinnumarkaðinn kemur og þurfa á endurhæfingu að halda. Ég vil bara nefna þetta hér til þess að minna á þetta ákvæði sem hv. þáv. þm. Málmfríður Sigurðardóttir vakti athygli á. Hún benti á að það væru víða svokallaðar foreldraekkjur, konur sem oft hafa ílengst heima eða nánast frosið heima vegna þess að þær hafa ekki komist frá vegna aldraðra foreldra. Þetta er sem betur fer í minna mæli núna en var, þetta var mjög algengt hér áður fyrr og þess vegna legg ég mikla áherslu á að þetta verði tekið upp eins og gert er ráð fyrir með brtt. minni hlutans. Ég vil hins vegar leggja áherslu á að með þessu og ég vil taka það sérstaklega fram vegna orða hv. þm. Finns Ingólfssonar að ég tel ekki eins og mátti skilja hans orð, að með þessu sé verið að fjölga störfum á almennum vinnumarkaði. Ég lít ekki svo á vegna þess að þarna er alls ekki verið að senda konur heim heldur er verið að auka rétt þeirra sem þegar eru bundnir yfir þeim sem eru elli- eða örorkulífeyrisþegar. Þarna er því verið að veita fólki sjálfsagðan rétt en alls ekki verið, og það tek ég sérstaklega fram, að ætlast til þess að fólk og þá oftast konur fari heim af hinum almenna vinnumarkaði til þess að hugsa um aldraða öryrkja eða börn. Ég lít ekki svo á að það sé rétt stefna. Auðvitað á það að vera val þeirra sem vilja hugsa um foreldra sína eða aðra sem búa á heimilinu að þeir geti þá fengið bætur til þess að geta gert það, en ég lít jafnframt svo á að þetta megi alls ekki notast á þann hátt að konum sé ýtt út af vinnumarkaðinum inn í slíkt hlutverk. Þetta vildi ég taka fram, virðulegur forseti, og kannski ekki síst í ljósi þess að ákveðin umræða hefur farið fram, t.d. hér í Reykjavíkurborg og jafnvel víðar, að rétt sé eins og það hefur stundum verið kallað að greiða konum fyrir að vera heima. Ég lít ekki svo á, að það sé verið að gera það með þessari brtt. eða því frv. sem Kvennalistinn lagði fram á sínum tíma. Þetta vildi ég nú bara taka fram hér, virðulegur forseti, og tel að þær brtt. sem minni hluti og reyndar meiri hluti líka að hluta til lagði til á þessu frv. séu til bóta. Það verður að breyta þessum heimildarákvæðum í frv. það er það mikilvægasta og síðan þessu ákvæði um tekjutengingu í 1. gr. frv. Það tel ég að sé nauðsynlegt til þess að hægt sé að greiða þessu frv. atkvæði.

Virðulegi forseti. Aðeins út af umræðu um þennan nýja bótaflokk, umönnunarbætur fyrir elli- og örorkulífeyrisþega, þá var það enginn misskilningur hjá hv. 15. þm. Reykv., Kristínu Einarsdóttur, að ég talaði um þetta með þeim hætti að þetta væri einn af þeim möguleikum sem til staðar væru. Mig langar að taka eitt dæmi sem rökstyður að það geti verið mjög nauðsynlegt að þessi heimild sé til staðar, bara það er snýr að foreldrum ungra barna sem eru örorkulífeyrisþegar, þá getur þetta verið afskaplega mikilvægt. Megintilgangurinn með þessu er ekki sá að senda fólk út af vinnumarkaði heim. Megintilgangurinn er sá að auka réttinn gagnvart þeim sem nú þegar eru bundnir yfir elli- eða örorkulífeyrisþegum á heimilum. Það er megintilgangurinn með breytingum af okkar hálfu en ég sagði hér í minni ræðu að þessi möguleiki skapaðist einnig og gæti þar af leiðandi sparað bæði í kostnað við rekstur sjúkrastofnana og eins í útgjöldum atvinnuleysistrygginganna.

Frú forseti. Ég tel það bara alls ekki neinn tilgang að senda fólk út af vinnumarkaðnum, hvorki megintilgangur né neinn annar tilgangur. Ég tel að það sé alls ekki með þessari breytingu verið að leggja það til. Ég er alveg sammála hv. þm. að þetta er mjög mikilvæg brtt. og ég tek heils hugar undir hana og var raunar flm. að sams konar tillögu hér fyrir nokkuð mörgum árum. Ég vildi bara ítreka þann skilning minn að það er alls ekki tilgangurinn að senda fólk út af vinnumarkaði eins og hv. þm. orðaði það en í flestum ef ekki öllum tilvikum eru það konur sem mundi verða ýtt út af vinnumarkaðinum eins og verið er að gera í allt of ríkum mæli. Nú þegar er farið að bera á því í mjög ríkulegum mæli erlendis en einnig því miður hér á landi að það er verið að ýta konum út af vinnumarkaði eins og m.a. sést á því að það eru miklu fleiri konur atvinnulausar en karlar. Það er mjög varasamt að túlka þetta ákvæði á þann hátt að það eigi að auka það að konur fari heim og hugsi um þá veiku. Nóg gera þær nú samt í aukavinnu nú þegar.

Virðulegi forseti. Þetta frv. sem hér er til umræðu um félagslega aðstoð tengist því máli sem áðan var rætt því að hér er verið að slíta í sundur tvö mjög skyld mál. Það er ekki hægt að segja annað en þetta flæki málin svolítið og það hafa komið fram hjá bótaþegum, sem hafa komið til hv. heilbr.- og trn. og rætt þessi mál, vissar áhyggjur varðandi það að þessar bætur séu skrifaðar undir félagslega þjónustu og það hefur viss misskilningur verið á ferðinni sem mér finnst rétt að komi fram og nauðsynlegt að leiðrétta. Það er að sjálfsögðu vegna þess að félagsleg þjónusta almennt er á vegum sveitarfélaga en þessi félagslega aðstoð sem hér er um rætt á að vera á vegum ríkisins áfram og ég sé ekki neinar tillögur um að það verði nein breyting þar á. En það sem ég vil gera að umtalsefni er breytingin á 5. gr., um umönnunarbætur, sú grein sem hefur verið mest um rætt. Í mars 1992 lagði hv. varaþm. Ásta R. Jóhannesdóttir einmitt fram tillögu um þetta mál og rökstuddi hana mjög ítarlega og af mikilli þekkingu varðandi það að rétt sé að greiða þessar umönnunarbætur vegna ellilífeyrisþega. Hún rakti mjög ítarlega hvað þetta gæti sparað ríkinu. Ég vil vitna í ræðu hennar þar sem hún mælir fyrir þessu máli. Þegar hún ræðir um umönnunarbætur segir hún svo, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt þeim lögum sem gilda í dag er það aðeins maki lífeyrisþega sem á rétt á greiðslu frá Tryggingastofnun, makabótum, leggi hann niður störf vegna hjúkrunar hans. Greiðsla til maka fyrir þessi störf er nú, í mars 1992, 28 þús kr. á mánuði en 17.500 kr. hafi makinn einhverja vinnu með umönnunarstarfinu. Þar er algengt að um sé að ræða skúringar eða önnur íhlaupastörf.`` Þessar upphæðir eru nú ekki ýkja háar og hún heldur áfram í ræðu sinni: ,,Makabætur greiðast ekki til maka sé hann einnig lífeyrisþegi. Dæmi: Kona sem hefur verið bundin yfir eiginmanni sínum sem er umönnunarþurfi, t.d eftir alvarlegan sjúkdóm eða slys, fær makabæturnar greiddar þar til hún verður 67 ára. Þá verður hún ellilífeyrisþegi og fær sinn eigin lífeyri og þá falla makabæturnar niður. Þessi störf eru þá ekki lengur metin við hana og er það mikið óréttlæti. Þeir sem hafa lent í þessu hafa átt erfitt með að sætta sig við þetta.`` Síðar í ræðu sinni fyrir þessu frv. vitnar hún í það hvað það muni kosta ef þessi ellilífeyrisþegi þurfi að vistast á stofnun og segir hún um það mál, með leyfi forseta: ,,Greiðsla umönnunarbóta er sparnaður, bæði ef til skammtíma og langtíma er litið. Þær spara dýr sjúkrahúspláss eða dýra vistun á stofnun og getur verið fyrirbyggjandi, þ.e. komið í veg fyrir að þeir sem vinna hjúkrunarstörfin slíti sér út og endi sem öryrkjar á bótum hjá Tryggingastofnun. Greiðsla umönnunarbóta er sparnaður í mörgu tilliti og vil ég nefna dæmi: Elli- og örorkulífeyrisþegi sem dvelur á stofnun, t.d. á Skjóli þar sem margir aldraðir umönnunarsjúklingar eru, kosta heilbrigðiskerfið 7.200 kr. á dag miðað við daggjöld um áramót, eða um 216 þús. kr. á mánuði. Ef hann dvelur heima og fengi umönnun þar væri umönnunarkostnaðurinn samkvæmt frv. í mesta lagi 47.111 kr. Þetta er 169 þús. kr. sparnaður á hvern sjúkling á mánuði. Lægi hann aftur á móti á Borgarspítalanum kostar dagurinn heilbrigðiskerfið 17.825 kr. á dag eða tæplega 544 þús. kr. á mánuði.`` Þarna eru sem sé mjög gild rök fyrir því að það sé ódýrara að vista heima sé það samkomulagsatriði og mögulegt og því finnst okkur það vera réttlætismál að þessi tillaga sé samþykkt. En hv. þm. Finnur Ingólfsson mælti fyrir þessum brtt. og gerði þá m.a. að umfjöllunarefni þá brtt. varðandi ekkjulífeyri þar sem jafnt gangi yfir bæði ekkjur og ekkla. Þarna komi makalífeyrir í staðinn fyrir ekkjubætur. Eins og fram kom við 1. umr. þessa máls þá vorum við sammála um það hér sem um þetta ræddu að ekkjulífeyrir væri sem slíkur barn síns tíma og að væri jafnréttismál að bæði ekkjur og ekklar fengju sömu bætur. Annað ætla ég ekki að gera að umtalsefni nema mig langar að spyrja hæstv. heilbrrh. um það hvað nákvæmlega felst í 12. gr. þessa frv. en þar stendur, með leyfi forseta: ,,Nú verða útgjöld sjúkratryggðs vegna læknishjálpar og lyfja umtalsverð og er Tryggingastofnun ríkisins þá heimilt að endurgreiða hlutaðeigandi þennan kostnað að hluta eða fullu að teknu tilliti til tekna og í samræmi við reglur sem heilbr.- og trmrn. setur. Sjúkratryggingadeild annast endurgreiðslu samkvæmt þessari grein.`` Þetta er mjög opið í þessari grein og það væri mjög fróðlegt að vita nákvæmlega hvað er hér um að ræða. Eins og menn muna auglýsti hæstv. fyrrv. heilbrrh. í fjölmiðlum um það leyti sem var að ljúka störfum sínum sem heilbrrh. í sumar að þeir sem hefðu orðið fyrir umtalsverðum kostnaði vegna lyfja og læknishjálpar fengju hann endurgreiddan. Það var þannig að margir þessir aðilar höfðu þá þegar hent sínum nótum og gátu ekki lagt fram það sem um var beðið. Það er mjög mikilvægt að svona grein sé skýr þannig að menn viti nákvæmlega hvað þarna er á ferðinni. En varðandi það sem hv. 15. þm. Reykv. gerði að umtalsefni áðan hvenær þessi lög eigi að öðlast gildi, bæði þessi lög og lög um almannatryggingar, þá finnst mér það ekki breyta miklu þó svo að sú brtt. kæmi fram að þessi lög mundu öðlast gildi 1. janúar og þá þyrfti ekki að vera þetta EES-mál sett aftan við og það mun örugglega breyta miklu fyrir marga hér.

Virðulegi forseti. Fyrst langar mig í örfáum orðum að gera að umtalsefni vangaveltur hv. síðasta ræðumanns vegna 12. gr. frv. um félagslega aðstoð er lýtur að endurgreiðslu vegna lyfja- og læknishjálpar er talin sé umtalsverð eða óhófleg ef menn vilja orða það svo. Eins og fram hefur komið hér í hinu háa Alþingi hef ég þegar gert grein fyrir því hvernig staðið var að framkvæmd þessarar endurgreiðslu sem forveri minn í embætti, hæstv. fyrrum heilbrrh., auglýsti eftir eins og fyrri ræðumaður gat réttilega um. Á þeim reglum sem þar var farið eftir geta ýmsir haft ólíkar skoðanir um hvar skurðarpunktar eigi að vera í þeim efnum. Ég gat um það að umsækjendur voru í kringum 500 talsins og endurgreiðslu nutu að hluta um 120 einstaklingar. Ég gat þess líka að það yrði fróðlegt að fylgjast með því hvort fullyrðingar á borð við þær sem hér komu fram áðan standast, að einstaklingar hefðu ekki haldið til haga kvittunum og nótum sem nauðsynlegar eru til þess að sýna fram á sannanlegan útlagðan kostnað. Fullyrt var að þær hefðu farið forgörðum og því verður fróðlegt að átta sig á því þegar seinni sex mánuðir þessa árs verða gerðir upp með sviplíka hætti í ársbyrjun 1994, hvort sá fjöldi sem um sækir verður meiri en í þessari fyrstu umferð. Auðvitað er þarna verið að stíga áður óþekkt skref og heilbrrn. mun sýna ákveðinn sveigjanleika og breyta að breyttu breytanda og væntir þess að það geti átt gott samstarf við þingið um það og þá einkanlega hv. heilbr.- og trn. um aðlögun að þeim efnum. Varðandi frv. almennt þá hygg ég að það sé ástæðulaust að orðlengja frekar um það álitaefni sem efst er á baugi varðandi þetta frv. og það gengur aftur í þeim orðum sem féllu hér í umræðum um almannatryggingalöggjöfina að menn skiptast nokkuð í sveitir um það hvort um eigi að vera að ræða heimildarákvæði og í annan stað hvort það eigi að vera ákvæði um heimild til tekjutengingar. Mér heyrist á öllu að þarna sé nokkur vík milli vina þó að í andanum tali nú flestir ræðumenn í þá veru, hvort heldur þeir eru frá meiri eða minni hluta heilbr.- og trn., að tekjutengingarákvæði sé ákveðið réttlætismál, ekki síst í ljósi þess að fyrri ríkisstjórnir hafa gengið þann veg. Því læt ég frekar ósagt um þær efnisbreytingar sem fram koma frá minni hluta heilbr.- og trn. og koma fram í 1. og 2. gr. Hvað varðar 3. gr. í greinargerð heilbr.- og trn. og lýtur að umönnunarbótum þá er þar auðvitað um mjög stórt mál að ræða, ekki einasta er lýtur að ákveðnum grundvallarspurningum varðandi jafnrétti eins og hv. þingmenn fyrr í umræðunni hér tóku tal saman um. Þessu svipar að sumu leyti til þeirra hugmynda sem hafa átt sér rætur hér í henni Reykjavík hjá meiri hluta borgarstjórnar Reykjavíkur að greiða mæðrum ákveðna mánaðarlega upphæð til að vera heima hjá börnum sínum og ég hef ekki heyrt betur en um það séu býsna skiptar skoðanir svo ekki sé meira sagt. Þannig að það sem hér er verið að leggja til er í því samhengi ekki ósvipað og út af fyrir sig ekki aðalatriði málsins. Og eins og réttilega hefur hér komið fram þá er tiltölulega nýtt af nálinni að umönnunarbætur sem nú er í gildi og unnið er eftir og lúta að sjúkum eða foreldrum sjúkra og fatlaðra og það var vissulega mætt þar knýjandi þörf. Þær eru tiltölulega nýjar af nálinni en þar er verið að opna mjög þennan rétt og ef ég skil tillögu minni hluta heilbr.- og trn. rétt þá er ekki gerð tillaga um tekjutengingu eða að skoða aðstæður hverju sinni, heldur sé þarna um skilyrðislausan rétt að ræða. Maður spyr líka um það hvernig meta eigi sönnunarbyrði í því sambandi þegar væntanlega einstaklingar halda því fram að þeir geti ekki stundað fulla vinnu eða hlutavinnu vegna þess að skyldmenni eða foreldrar eru sjúkir og hann þurfi að líta til með þeim og hafi þar með skýlausan rétt til greiðslu umönnunarbóta. Þetta eru auðvitað tæknileg atriði sem vissulega væri hægt að vinna sig fram úr með reglugerðarsmíð og með yfirlegu. En kannski er nú lykilspurningin þessi hvort tillöguflytjendur hafi reynt að leggja mat á það hversu mikið umfang þetta kynni að verða, bæði í krónum talið og að öðru leyti til. Sá samanburður sem átti sér stað hjá hv. síðasta ræðumanni varðandi vistun á Skjóli annars vegar og þjónustu sem sinnt yrði með þessum hætti á auðvitað ekki alls kostar við eða a.m.k. ekki í öllum tilvikum. Hvað Skjól varðar er verið að tala um hjúkrunarheimili og þar með sjúka aldraða. Hins vegar er miklu lægri kostnaður meðfylgjandi vistrými þannig að kannski ætti sá samanburður frekar við í þessu sambandi heldur en sá er þingmaðurinn gerði hér grein fyrir. Ég vil líka rifja það upp í þessu samhengi að það er ekki eins og ekkert sé gert í þessum efnum og hér vil ég nefna til sögu heimahjúkrun sem er eitt af mörgum úrræðum samfélagsins til þess að mæta þörfum þessa fólks. Ég held að flest séum við um það sammála að það sé nokkur nauðsyn og raunar brýn nauðsyn á því að breyta um áherslur hér í öldrunarmálunum hvað þessu viðvíkur og gefa öldruðum kost á því að vera heima hjá sér eins lengi og nokkrar aðstæður eru til. Sveitarfélögin koma þar líka inn í og veita heimilishjálp og ýmsa félagslega hjálp raunar líka þannig að það er raunar sitthvað sem þegar fyrir liggur. Þess vegna árétta ég það að hér er auðvitað á ferðinni gríðarlega stórt mál. Og kannski mál sem maður horfir til að verði í heild og breidd a.m.k. hvað aldraða varðar á vettvangi sveitarfélaga fyrr en síðar. Það eins og raunar hefur komið fram hér fyrr í umræðunni á raunar við um nokkra fleiri bótaflokka þessa frv. til félagslegrar aðstoðar og ber að skoða í því samhengi. Þess vegna vil ég árétta það að ég held að þetta stóra mál sé auðvitað eitt af þeim sem eiga að koma til skoðunar á nýju ári og ég vil taka af öll tvímæli í því að það hlýtur að liggja í hlutarins eðli og ég mun beita mér fyrir því að svo verði að þegar heildarendurskoðun almannatryggingalöggjafarinnar fer fram á nýju ári þá hljóta þau ákvæði sem hér eru í því frv. sem við hér ræðum, frv. til félagslegrar aðstoðar, að koma til skoðunar líka, ekki kannski síst í ljósi þess að það eru uppi álitamál um hvar þessir skurðarpunktar eigi að vera og kannski verða þau álitamál alltaf uppi og eiga kannski alltaf að vera uppi, ég skal ekki fullyrða um það. Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ástæða sé til þess að fara mörgum orðum um þær brtt. sem hér hafa komið fram varðandi ekkjulífeyri. Undir öðrum formerkjum hafa þau mál nokkuð verið rædd og þar hefur komið fram í forsendum fjárlagafrv. fyrir komandi ár að fyrirhugað er að tekjutengja þær bætur. Kann að vera að ýmsir séu því ósammála en allt að einu er það til samræmis við aðra bótaflokka og ekki síst þegar þetta frv. sem hér um ræðir verður að lögum. Hér er hins vegar gerð sú grundvallarbreyting að bæði kynin standi jafnfætis í þessu sambandi og það er auðvitað réttlætismál að vissu marki. Spurning er hins vegar sú við þá endurskoðun sem ég talaði um áðan hvort þessi bótaflokkur í heild sinni eigi ekki með öðrum orðum að taka breytingum og jafnvel hverfa og menn mæti þeim erfiðleikum sem þarna skapast með öðrum hætti. Ég vek auðvitað á því athygli sem ég hygg að flestum sé kunnugt að ekkla- og ekkjubætur eru ákveðin tilraun samfélagsins til þess að milda þau fjárhagslegu áföll sem ekkjur og ekklar verða fyrir strax við fráfall maka. Ekkjulífeyririnn hefur hins vegar verið hugsaður þannig að hann geti staðið jafnvel hátt á annan áratug og sé til þess að mæta því fjárhagslega áfalli sem viðkomandi kann að verða fyrir við ákveðnar aðstæður. Ég gat þess hins vegar að sá bótaflokkur varð kannski til fyrst og síðast vegna þess að áður fyrr voru konur meira og minna heimavinnandi í miklu ríkara mæli en nú er og það gaf auga leið miðað við þær aðstæður að þegar fyrirvinna féll frá urðu gerbreytingar á högum og fjárhagslegri stöðu þessara kvenna. Ég veit því ekki hversu skynsamlegt er á þessu stigi málsins að ganga til þessara verka eins og hér er lagt til að færa þetta einfaldlega yfir á bæði kynin og að öðru leyti vera með status quo á þessum bótaflokki. Ég held að þvert á móti eigum við að skoða mjög gaumgæfilega stöðu þessa hóps og kanna það til hlítar hvort jafnvel sé ekki skynsamlegra að mæta þeim þörfum sem vafalaust eru þar ríkar í ákveðnum tilvikum með öðrum hætti. Þessu varpa ég hér fram til umhugsunar og vænti þess að fulltrúar allra flokka geti tekið þetta atriði og önnur þau sem hér hafa verið nefnd og enn önnur sem ekki hafa verið nefnd hérna til ítarlegrar skoðunar við heildarendurskoðun þessara mála á nýju ári.

Virðulegi forseti. Aðeins út af orðum hæstv. heilbr.- og trmrh. hér áðan varðandi umönnunarbætur þá segir í brtt. minni hlutans að bætur þessar skuli skerðast sem nemur tekjum af vinnu utan heimilis og öðrum greiðslum samkvæmt lögum þessum. Þarna er í raun og veru um beina tekjutengingu að ræða og meira en það því það eru bætur almannatrygginga sem líka munu skerða þennan bótarétt, þ.e. ef ellilífeyrisþegi eða örorkulífeyrisþegi annast annan ellilífeyrisþega þá hafa þær bætur áhrif á umönnunarbæturnar. Varðandi kostnaðinn við þetta, þá þyrfti hæstv. heilbr.- og trmrh. að kynna sér græna bók sem er til í heilbr.-og trmrn. og er unnin af þeirri nefnd sem hæstv. ráðherra vitnaði hér í áðan og er frv. til laga um almannatryggingar. Í þessari grænu bók, sem er bók jafnréttis og réttlætis enda ber hún þann lit með sér, er gerð nákvæm grein fyrir öllum þeim kostnaðarútreikningum er hver af þeim níu bótaflokkum er nefndin lagði til á sínum tíma gerði ráð fyrir í viðbótarútgjöldum. Þessar umönnunarbætur til elli- og örorkulífeyrisþega gerðu ráð fyrir því að bein útgjöld yrðu í kringum 47 millj. kr. á ári en á öðrum sviðum, í sjúkratryggingunum, í stofnunarþjónustunni væri hægt að spara á móti. Eins og hér hefur komið fram í umræðunni þá sýnist mönnum þá auðvitað sitt hvað í þeim efnum. En sparnaður í stofnanaþjónustunni var tekinn á móti þegar reiknað var út hver útgjöldin yrðu og það var ekki gert ráð fyrir því að þessi bótaflokkur hefði útgjaldaauka í för með sér.

Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrrh. svaraði fyrirspurn minni varðandi það hvaða reglum yrði farið eftir varðandi óhóflegan kostnað vegna lyfja og læknisþjónustu og ef ég skildi hann rétt þá sagðist hann fara eftir þeim sömu reglum og var farið eftir í haust. Mér finnst nauðsynlegt í því sambandi að þessar reglur séu auglýstar vel og eflaust hefur hann undirbúið það því að það er mikilvægt að fólk haldi þessum reikningum sínum til haga og viti nákvæmlega hvernig þessar reglur eiga að vera og eru. Varðandi umönnunarbæturnar þá hefur hv. þm. Finnur Ingólfsson farið yfir kostnaðinn varðandi það eða bent á gögn sínu máli til stuðnings en ég minni aftur á hvað það getur verið mikill sparnaður af þessum umönnunarbótum. Ég get verið sammála hæstv. ráðherra um það að þetta er mjög viðkvæmt mál og sönnunarbyrðin getur verið erfið í þessu tilviki. Og það kann að vera að það sé rétt að þetta séu heimildarbætur. En varðandi jafnréttið, sem hann kom inn á, þá er þetta auðvitað jafnt fyrir karla og konur, þann aðila sem sér um sinn nánasta og hefur ekkert með konur sérstaklega að gera þó það sé þannig og verði að viðurkennast að þær eru seigari við það að hjúkra heima heldur en karlarnir svona almennt, þá er þessi tillaga okkar þannig uppfærð að hún er fyrir bæði kynin. Það er líka rétt sem kom fram hjá ráðherra varðandi heimahjúkrun að hún hefur aukist verulega og hún er mjög til góðs gagns. En það má ekki gleymast að það er ekki til nein heimahjúkrun sem heitir sólarhringshjúkrun og þar kemur aðstandandinn einmitt til skjalanna og þessar umönnunrbætur sem við er um að leggja hér til að verði samþykktar.

Hæstv. forseti. Ég á nú ekki sæti í þeirri nefnd sem um þetta hefur fjallað og hef ekki haft mikinn tíma til að fara yfir fylgiskjöl málsins en þó hef ég litið hér á nokkur atriði og ég vil fara um það nokkrum orðum. Í fyrsta lagi vil ég lýsa stuðningi við brtt. minni hlutans við þetta frv. til laga um félagslega aðstoð og afstöðu minni hlutans til þessara tveggja mála sem hér eru samferða og tengjast, þ.e. frv. til laga um félagslega aðstoð sem flutt er sem fylgifrv. með því frv. sem hér var áður á dagskrá til laga um breytingar á lögum um almannatryggingar. Ég held að það sé engin sérstök ástæða enda hef ég ekki heyrt neinn sérstakan rökstuðning færðan fram fyrir því að hverfa frá þeirri uppsetningu réttar manna til aðstoðar í þessu sambandi sem ég hef skilið að sé í gildandi almannatryggingalögum eða þeim kafla almannatryggingalaganna sem hér er fluttur yfir í sérstök lög vegna Evrópubandalagsins um þessi mál, þá þurfi um leið að fara í þá breytingu að hverfa frá því að skilgreina þetta sem rétt eins og hér er lagt til en í öllum tilvikum gert ráð fyrir heimildarákvæðum. Staðreyndin er sú að að breyttu breytanda eru heimildarákvæði heldur hvimleitt fyrirkomulag í lögum og í raun á löggjafinn ekki að koma sér undan því að skilgreina og ákvarða efni máls með því að skilja það eftir opið eða afhenda það í heimildarákvæðum inni í lögunum sjálfum. Það er mín skoðun að það sé þá heppilegra að afmarka reglugerðarsvigrúm ráðherrans skýrt og ákveða hvaða hlutum skuli ráðstafa með reglugerð eða t.d. uppreikna eða annað því um líkt með einföldum reglugerðarákvæðum sem byggjast þá á viðmiðun í lögum. Hér er í raun og veru rétturinn sjálfur settur yfir í heimildarákvæði og það finnst mér orka mjög tvímælis og ég vil eindregið mælast til þess að það verði betur skoðað hvort ekki sé hægt að ná samkomulagi um það úr því að þokkalegt samkomulag hefur orðið um málið svona að öðru leyti að gera þarna breytingar. Ég skil það svo að minni hlutinn sé tilbúinn til að samþykkja þessi frumvörp ef á þeim yrðu gerðar þessar breytingar. Þetta á við um sem sagt ákvæði 2., 7. og 9. gr. þessa frv. sem lagt er til í brtt. minni hlutans að umorða þannig að þetta verði skilgreint sem réttur viðkomandi til bóta en ekki heimild ráðherra til að greiða bætur. Ég vil einnig nefna hér þessa opnu tekjutengingarheimild sem er í 1. gr. frv. Hún verkar sömuleiðis heldur ankannlega á mig og er af náskyldum toga og hitt að skilgreina ekki rétt manna til bóta í lögunum heldur gefa ráðherranum þar heimild. Ég sé ekki annað en í 2. mgr. 1. gr. sé í raun og veru gefin algerlega opin heimild til tekjutengingar bóta vegna félagslegrar aðstoðar. Mér finnst það orka mjög tvímælis að það sé við hæfi að afgreiða þetta svona algerlega án nokkurra takmarkana eða skilyrða, það sé ósköp einfaldlega sett í sjálfsvald ráðherra hvort gripið er til tekjutengingar og þá hverrar. Hún gæti þess vegna verið jafnskörp eins og mönnum þykir henta á hverju tímabili, hverju ári eða hverju kjörtímabili eða hvernig sem það nú er. Ég held að það sé ekki farsælt að fara út á þessa braut. Það er miklu betra að reyna að hafa þessar reglur tiltölulega skýrar og fastar í sessi þannig að ekki sé verið að hringla með þetta endalaust. Ég segi alveg eins og er að ég vildi ekki vera í sporum þess heilbr.- og trmrh. sem væri búin að fá svona heimildarákvæði inn í öll lögin og stæði svo frammi fyrir fjmrh. sínum við afgreiðslu fjárlaga með yfir 40 millj. kr. útgjöld og öll almannatryggingalögin galopin þar sem kerfiskallar í fjmrn. gætu bara bent í alla súpuna og sagt: Þú hefur heimild hér og hér og hér til að lækka þetta og tekjutengja og breyta þessu eins og þú vilt, og sjá svo þann heilbrrh. standa vörð um að þetta yrði ekki allt skorið niður við trog. Mér hefur nú sýnst á undanförnum árum að þeir ættu nóg í vök að verjast blessaðir mennirnir sem hafa gegnt þessu embætti þó þeir veiki nú ekki fyrir fram vígstöðu sína og málaflokksins með því að opna þetta með þessum hætti eins og þessi hugsun gerir. Mér er auðvitað ljóst að þetta er ekki stór hluti af útgjaldadæminu sem þarna er á ferðinni, þessar bætur í félagslega hlutanum. En þetta er þó væntanlega stefnumarkandi að einhverju leyti. Ég geld heldur varhug við þessari hugsun og hefði gjarnan viljað sjá að um það gæti tekist samstaða að hafa þetta í óbreyttu horfi. Nú ég hef skilið það svo, og það væri nú fróðlegt að fá um það upplýsingar ef einhverjar frekari eru, en ég hef skilið það svo að það hafi verið staðfest hér hjá hæstv. ráðherra áðan að heildarendurskoðun á þessum lögum sem er nú búin að vera í gangi svo lengi sem ég man a.m.k. sé nú væntanleg, jafnvel von á að hér birtist frv. þar sem menn hafi náð utan um það að leggja til heildarendurskoðun á almannatryggingalöggjöfinni allri. Þá væri náttúrlega miklu eðlilegra að taka á slíkum hlutum í tengslum við það verk heldur en í frumvarpsbleðli af þessu tagi sem hér er í raun og veru aðallega fluttur af öðrum ástæðum, þ.e. þeim sem ég ætla nú að koma að og tengjast samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Þessi uppskipting málaflokksins er samkvæmt evrópskri forskrift og ég held að það sé ágætt fyrir menn að fara að venjast þeirri hugsun að taka við fyrirmælunum að utan um það hvernig hlutirnir eigi að vera hér, ekki bara að efni og innihaldi heldur líka að formi. Hér er ekki aðallega verið að tala um innihald og efnisákvæði almannatryggingalaganna, nei það er verið að tala um formið á þeim ,,vesgú`` Evrópubandalagið eða Brussel vill ráða því líka hvernig við setjum þetta upp í lagasafninu, ekki bara hvað það inniheldur. Það kemur hér fram í fylgiskjali með þessum frumvarpsbleðli sem ég hef leyft mér að kalla svo vonandi óátalið, hæstv. forseti, að vegna reglna Evrópubandalagsins um almannatryggingar sé nauðsynlegt að gera glöggan greinarmun á bótum almannatrygginga og félagslegri aðstoð. Sjálfum finnst mér það nú óskaplega fjarlæg hugsun að það sé hægt að búa til einhver hrein og klár landamerki milli þessara hluta. Ég óska hverjum þeim til hamingju sem ætlar að reiða fram hin heldu rök fyrir því að hlutirnir séu klárlega annaðhvort svona eða hinsegin, annaðhvort hluti af almannatryggingakerfinu eða félagsleg aðstoð. Og ég reyndar heyrði hér hugleiðingar hæstv. ráðherra hér áðan og get tekið undir ýmislegt af því sem þar kom fram. En þeir eru búnir að ákveða þetta úti í Brussel og þá á þetta auðvitað að vera þannig hér upp á Íslandi. Og við verðum að gera svo vel að skipta þessum lagabálki okkar upp í tvennt og prenta hann þannig eftirleiðis í einu elsta lagasafni heimsins. Það er nú svo. Ég er andvígur því að menn séu að tengja lagasetningu eins og hér er gert með þessum hætti við gildistöku samningsins um Evrópskt efnahagssvæði með þeim einföldu rökum að ég er andvígur því að við setjum lög á Íslandi af öðrum ástæðum en efnisástæðum sem við sjálf erum sammála um. Ég mun aldrei sætta mig við það að löggjöf hér verði rökstudd með einhverju öðru en því. Og gildistaka laga á Íslandi verði rökstudd með einhverju öðru en þörfinni fyrir viðkomandi lagabreytingar á einhverjum tilteknum tíma á Íslandi, því mun ég aldrei kyngja á meðan ég verð hér. Það finnst mér ekki frambærilegur málflutningur. Annaðhvort eru lögin eins og við viljum hafa þau og erum sammála um að gera hér uppi á Íslandi eða ekki. Þess vegna hefði ég talið að ef menn vildu ná um þetta samkomulagi þá ættu menn að ákveða þó a.m.k. að forminu til að gera þessar breytingar þannig að íslensk löggjöf stangaðist þá ekki á við Evrópubandalagið en gera það með sjálfstæðum hætti og láta gildistökuákvæðið standa sjálfstætt. Þetta mál hefur reyndar verið rætt hér áður og orðið að ágreiningsefni. Og mér finnst þetta ekki rismikil framlagning af hálfu meiri hlutans hér á þingi að lýsa því yfir að viðkomandi lagabreytingar þjóni í sjálfu sér engum efnislegum tilgangi hvað varðar hina íslensku löggjöf og þess vegna þurfi hún ekki að taka gildi, það sé ekki ástæða til þess út af fyrir sig að gera þessar breytingar nema ef Evrópska efnahagssvæðið verður að veruleika. Í raun er verið að segja það hér að meiri hlutinn sem ber þetta fram og hæstv. ríkisstjórn sjái í sjálfu sér engin efnisleg rök fyrir þessum breytingum því þá mundi væntanlega koma eitthvert sjálfstætt gildistökuákvæði ef menn teldu það t.d. skynsamlegt eða nauðsynlegt að þetta gerðist 1. jan. nk. Það er ekki. Ef samningurinn skyldi nú enn einu sinni detta upp fyrir, það dytti loftsteinn ofan á höllina áður en það ætti að fara að skrifa undir pappírana að lokum eða eitthvað því um líkt, sem væri nú eftir öðru, þá mundi þetta ekki ganga hér í gildi væntanlega vegna þess að þeir sem bera málið fram telja ekki ástæðu til þess. Þetta finnst mér ekki rismikil framsetning verð ég að segja, hæstv. forseti. Og hvernig ætli það sé að vera hæstv. forseti á Alþingi Íslendinga sem er búið að starfa í 1063 ár eins og kunnugt er og kemur fram hér á skjölum og fá svo málin núna inn á færibandi með þessum formúlum. Ég verð að segja sama, hæstv. forseti, um það frv. sem hér er tengt sem er í raun og veru orsök þess að þetta er flutt, frv. um félagslega aðstoð, frv. sem vísað er í hér í greinargerð að það sé fylgifrv., að 66. gr. frv. um almannatryggingarnar er auðvitað stórfurðuleg. En sjálfsagt lýsandi fyrir það sem koma skal í tengingu löggjafarstarfa hér á þinginu við hinn evrópska rétt og ákvarðanirnar sem teknar eru þar. En það stendur eins og kunnugt er í 66. gr., síðari málsl., með leyfi forseta: ,,Þá er ráðherra heimilt að birta sem reglugerðir reglur Evrópubandalagsins um almannatryggingar.`` Punktur. Með öðrum orðum: Það er talin ástæða til að setja hér sérstaka heimild inn í lögin fyrir íslenskan tryggingamálaráðherra að endurprenta, vonandi þýddar þó, reglugerðir Evrópubandalagsins sem íslenskar reglugerðir. Og mér finnst þetta óskaplega lágkúrulegt. Að setja þetta fram með þessum hætti. Það er verið að afla sjálfstæðrar lagaheimildar til þess að láta reglugerðirnar gilda óháð íslensku mati og íslenskum aðstæðum. Það er ekki einu sinni dulbúið að það skuli þó heita sjálfstæð ákvörðun viðkomandi ráðherra að gefa viðkomandi reglugerð út. Auðvitað fara menn hér með tugguna um að slíkar reglugerðir megi ekki stangast á við íslensku lögin o.s.frv. og menn munu eitthvað fram eftir árunum tyggja það að auðvitað verði engar ákvarðanir Evrópska efnahagssvæðisins hér að lögum nema Alþingi ákveði það. En hvernig verða ákvarðanirnar? Þær verða svona. Það verður færibandaafgreiðsla af þessu tagi sem hér er verið að boða. Og ég tel að þetta gefi alveg forsmekkinn af því sem koma skal. Að ráðherrarnir fara hér á næstu árum að afla sér lagaheimilda til þess að prenta bara hinn evrópska rétt sem lög og reglur á Íslandi og svo er mikið fyrir hlutverk hins virðulega Alþingis. Ég með annað þingskjal hér, virðulegur forseti, sem er afar sláandi í þessu sambandi og það er þingskjal sem var verið að dreifa frá meiri hluta samgn. Það varðar efni þessa máls sem ég er að gera hér að umtalsefni, tengingu þessarar lagasmíðar eða frumvarpa við evrópska réttinn. Hvað er þar á ferðinni? Þar eru á ferðinni breytingar við hafnalög en eins og kunnugt er þá lagði samgrn. fram alveg kostulegt frv. í fyrra um aðlögun laga og reglna á sviði samgöngumála að evrópska réttinum. Það var ósköp einfalt það frv. Það var svona: Ráðherra má setja reglugerðir til að aðlaga allt milli himins og jarðar í samgöngumálum á Íslandi að evrópska réttinum. Punktur. Og angi af þessari hugsun kemur á þskj. 395. Þar segir að 40. gr. hafnalaganna skuli orðast svo: ,,Ráðherra skal setja reglugerð um framkvæmd laga þessara. Samgönguráðherra er heimilt að setja reglugerðir á sviði hafnamála að því leyti sem það er nauðsynlegt vegna skuldbindinga er leiðir af samningi um Evrópskt efnahagssvæði, sbr. lög nr. 2 13. jan. 1993, um Evrópska efnahagssvæðið, með síðari breytingum.`` Og hvað leiðir af samningnum um hið evrópska efnahagssvæði? Jú, það leiðir t.d. það að taka upp nýja réttinn, nýjar reglur sem eru orðnar til og eru komnar á fjórða hundrað nú þegar frá því að samningurinn var undirritaður. Og eftir hverju er verið að óska hér? Það er verið að óska eftir heimild til þess að taka þessar reglur upp beint. Það er verið að fara fram á lagaheimild um það. Bæði hér í þessu frv. til laga á sviði heilbrigðis- og tryggingamála og svo í þessu tilviki sem ég vísaði til í samgöngumálunum. Hvað segja menn um þetta? Hvað segir hv. 4. þm. Reykv. um þessa framsetningu mála hér trekk í trekk? Út af fyrir sig ætlast ég ekki til að hann sé mjög hrifinn af því, hv. 4. þm. Reykv., miðað við hans afstöðu í þessu máli. En ég held að það sé umhugsunarefni fyrir okkur og ágætt að staldra aðeins við það hér núna dagana áður en samningurinn gengur í gildi ef hv. þm. Vilhjálmur Egilsson væri hér þá mundi hann segja að nú væru 16 dagar til jóla, 17 dagar sagði hann í gær, þ.e. til þess að samningurinn gangi í gildi, og að við áttum okkur aðeins á því á hvaða braut við erum með þessi mál. Ég held að það geti ekki verið sáluhjálparatriði fyrir heilbr.- og trmrh. að þetta sé öðruvísi orðað gagnvart rétti hans til að gefa út reglugerðir sem standist lög um almannatryggingar og lög um félagslega aðstoð. Það er miklu betra og mikið skárri svipur á því fyrir okkur öll að það reglugerðarákvæði sé bara venjubundið. Að sjálfsögðu getur ráðherrann fellt inn í sínar geglugerðir það sem tíðkast eða gerst hefur á Evrópska efnahagssvæðinu og menn velja að hafi áhrif á framkvæmd þeirra mála hér og heimilt er svo lengi sem það stangast ekki á við gildandi lög en mér finnst smekklaust með öllu að setja þessa heimild fram með þessu orðalagi. Þannig að ég óska eindregið eftir því að það verði skoðað hvort ekki er hægt að ná samkomulagi um þetta tvennt a.m.k. Það er annars vegar að reglugerðarheimild ráðherra í 66. gr. breytingafrv. á almannatryggingalögunum verði felld út eða orðuð með öðrum hætti, hún verði almenns eðlis og ekki bundin með þessum hætti við það að prenta hráar og óbreyttar tilskipanir Evrópubandalagsins og að gildistökuákvæði í frv. um félagslega aðstoð verði breytt þannig að þar komi bara eitthvert sjálfstætt gildistökuákvæði. Ég veit ekki betur en að ferðalangurinn mikli, hæstv. utanrrh., sé búinn að tilkynna að nú verði draumurinn loksins að veruleika um áramót. Og þó menn séu að vísu orðnir dálítið kvekktir á því að taka fullt mark á hæstv. utanrrh. í þessum efnum þá væri ég út af fyrri sig fyrir mitt leyti tilbúinn til að taka þá stórkostlegu áhættu að þetta gildistökuákvæði yrði 1. jan. 1994 í staðinn fyrir þetta orðalag sem er hér. Ég held að menn hefðu ,,resikerað`` öðru eins hér við lagasetninguna. Þar með væri a.m.k. sneitt fram hjá þeirri nauðhyggju og undirlægjuhyggju sem ég tel að felist í þessari framsetningu, að við séum þegar komin hér á fulla ferð og á bólakaf í þá framkvæmdavenju að rúlla hér í gegn lagabreytingum og binda gildistöku laga algjörlega við þessar ytri ákvarðanir og ytri aðstæður sem eru ekki teknar hér á Alþingi, þ.e. niðurstöður einhverra ákvarðana úti í Evrópu sem við höfum engin áhrif á. Því það liggur í spilunum eins og allir vita að ef EFTA-ríkin, aðilar að samningnum um Evrópskt efnahagssvæði, eru ekki frumaðilar að ákvarðanatöku og afgreiðslu mála þar heldur hafa þeir eingöngu samráðsmöguleika. Slík er hin niðurlægjandi staða aðildarþjóðanna sem að EES-samningnum standa og ekki eru aðilar að Evrópubandalaginu að það er Evrópubandalagið sem mótar reglurnar, það er Evrópubandalagið sem leggur fram frumvörpin, það er Evrópubandalagið sem tekur ákvarðanirnar á sínum vettvangi. EES-ríkin geta haft þar samráð og fylgst með en þau eru ekki ,,premíerir`` þátttakendur að ákvarðanatökunni sjálfri. Þetta liggur fyrir. Ég tel að á meðan sú staða er þá sé það meira en nógu niðurlægjandi fyrir hin virðulegu löggjafarþing t.d. Norðurlandaþjóðanna að búa við þessar aðstæður þó þær játi það ekki beinlínis upp á sig með þeim hætti sem hér er lagt til að þær séu í reynd búnar að framselja ákvörðunarvaldið með þessum hætti. Það er það sem er verið að játa upp á sig með þessum hætti, það er það sem verið er að játa upp á sig með þessari framsetningu og ég er ákaflega ósáttur við að menn geri. Ég tala nú ekki um ósköpin jafnvel fyrir fram og áður en þeir eru þó samningsbundnir að þjóðarétti á grundvelli þessa samnings sem hefur eins og kunnugt er ekki enn tekið gildi. Fleiri orð, hæstv. forseti, held ég að ég sjái ekki ástæðu til að hafa um þetta mál af mínu leyti. En ég ítreka óskir mínar um það að á þessi atriði verði litið milli umræðna og hugsanlega væri vænlegast að breytingartillögur sem þessu tengjast yrðu þá dregnar til baka ef einhver áhugi er á annað borð fyrir því að reyna að ná samkomulagi um þetta.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um ráðstöfun aflaheimilda Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins til að vega á móti skerðingu þorskveiðiheimilda. Eins og alkunna er var leyfilegur heildarafli af þorski lækkaður úr 205 þús. lestum á síðasta fiskveiðiári niður í 165 þús. lestir á yfirstandandi fiskveiðiári. Þessi samdráttur hefur í för með sér mjög alvarlega tekjuskerðingu fyrir sjávarútveginn í heild og þá einkum þær útgerðir sem háðar eru þorskveiðum. Þessi 40 þús. lesta samdráttur leyfðs heildarafla er mun tilfinnanlegri vegna þess að hann kemur til viðbótar þeirri skerðingu á þorskafla sem þurft hefur að grípa til á undanförnum árum vegna lélegrar nýliðunar þorskstofnsins. Þegar ákvörðun var tekin í lok júní sl. um leyfðan heildarafla á því fiskveiðiári sem nú stendur yfir ákvað ríkisstjórnin að grípa til ýmissa aðgerða til að mæta áhrifum aflasamdráttarins á afkomu sjávarútvegs og þjóðarbús. Var þar um að ræða 7,5% lækkun á gengi krónunnar og frestun afborgana á lánum sjávarútvegsfyrirtækja. Jafnframt var boðað að flutt yrði frv. um ráðstöfun á aflaheimildum Hagræðingarsjóðs til að jafna mismunandi áhrif aflaskerðingarinnar. Skv. lögum nr. 65/1992, um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins, ræður sjóðurinn árlega yfir 12.000 þorskígildislestum. Er með frv. þessu lagt til að þessum aflaheimildum verði úthlutað án endurgjalds til útgerða þeirra fiskiskipa sem orðið hafa fyrir mestri skerðingu við úthlutun aflamarks á yfirstandandi fiskveiðiári. Hrökkva þær til að bæta að fullu þá skerðingu aflamarks milli fiskveiðiáranna sem umfram er 9,8% í þorskígildum talið. Ganga aflaheimildir sjóðsins á yfirstandandi ári nær óskertar til þessara bóta en sveitarfélögum nýttist í haust forkaupsréttur á aðeins 162 lestum. Er aðferðin við ákvörðun bótanna nákvæmlega sú sama sem viðhöfð var sl. vor þegar hliðstæðum bótum var úthlutað með bráðabirgðalögum nr. 86/1993, sbr. lög nr. 112/1993, vegna skerðingar aflaheimilda á fiskveiðiárinu sem hófst 1. sept. 1992. Eru það fyrst og fremst þær útgerðir sem háðastar eru þorskveiðum sem bótanna munu njóta en alls mun 781 fiskiskip fá úthlutað viðbótaraflamarki nái frv. fram að ganga. Við úthlutunina er miðað við aflahlutdeild einstakra skipa 7. þessa mánaðar og tekið tillit til breytinga sem orðið hafa á leyfðum heildarafla frá upphafi þessa fiskveiðiárs. Hefur þar nokkur áhrif úthlutun viðbótarkvóta af loðnu sem fram fór í upphafi þessa mánaðar sem veldur því að loðnuskip eru nú almennt ekki meðal þeirra skipa sem verða aðnjótandi bótanna. Frú forseti. Ég legg svo til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Hæstv. forseti. Það er að verða gamall kunningi hér í hv. Alþingi þetta frv. hæstv. sjútvrh. um að útdeila aflaheimildum Hagræðingarsjóðs til eins árs í einu því það er ekki lengra síðan en 11. nóv. að verið var að staðfesta sams konar úthlutun fyrir síðasta ár. Ég ætla ekki að fara yfir þá sögu aftur því það hefur verið gert áður í þinginu og það hvað eftir annað því stjórnarandstaðan reyndi ítrekað að fá sams konar afgreiðslu á þessum málum á síðasta þingi en var ævinlega neitað og ríkisstjórnin sá síðan ástæðu til þess að afgreiða málið með bráðabirgðalögum nokkrum dögum eftir að Alþingi fór heim. Þannig gekk það nú fyrir sig. Nú kemur hæstv. sjútvrh. með þetta mál þegar komið er fast að jólum og biður þingið um að því verði skotið í gegnum umræður á örskotsstund til þess að bjarga sér út úr þeirri ámátlegu stöðu sem hann er kominn í með þetta mál, þ.e. að það er brot á lögunum sem nú gilda um þessi efni að ekki skuli vera búið að hefja sölu á aflaheimildum Hagræðingarsjóðsins. Nú er það ekki þannig að stjórnarandstaðan sé á móti því að teknar séu ákvarðanir eins og þessar sem eru þarna í þessu frv., en það er auðvitað full ástæða til þess að ræða önnur mál í tengslum við þetta hér. Það er nú þannig að það hefur ekki mikið upp á sig að úthluta viðbótarheimildum til fiskiskipaflotans ef hann fer ekki á sjó eftir áramótin. Það er ekkert lítið gagn af því að fá viðbótarveiðiheimildir ef skipin verða áfram bundin við bryggju og hæstv. sjútvrh. hefur látið dreifa í þinginu í gær frumvörpum sínum um sjávarútvegsmál sem hafa verið margumrædd og menn hafa beðið lengi eftir að yrði dreift hér og kæmu til umræðu í þinginu. Hann hefur látið koma fram að þau frumvörp eigi ekkert að tala um fyrr en eftir áramót, einhvern tímann á næsta ári. Þó vita menn að það vofir yfir sjómannaverkfall og aðalkrafa sjómanna í því verkfalli er sú að það verði með einhverjum hætti stöðvað að braskið og verslunin með óveiddan fisk úr sjó. En þá kemur hæstv. sjútvrh. og biður um að það verði úthlutað viðbótar veiðiheimildum úr Hagræðingarsjóði handa flotanum sem leysir ekki landfestar um áramót og lætur ekki fylgja með eitt einasta orð hvað eigi að gerast, með hvaða hætti eigi að taka á þeim vanda sem steðjar að þjóðinni því það er auðvitað ekki lítill vandi sem steðjar að þjóðinni. Það er auðvitað ekki lítill vandi sem steðjar að íslenskri þjóð þegar sjómannaverkfall vofir yfir og allsherjarvinnustöðvun í fiskvinnslu fylgir með. Ég tel að ef menn tækju mark á þessari ríkisstjórn, það kann vel að vera að margir séu hættir að gera það, þá er framlagning þessara frumvarpa í óbreyttu formi frá því sem þau voru í vor yfirlýsing um, hæstv. sjútvrh., að það eigi að brjóta sjómenn niður í þessu verkfalli. Það er yfirlýsing um það að ríkisstjórnin ætlist ekki til þess að það sé gert neitt til að koma til móts við kröfur sjómanna um að létta af þeim oki verslunarinnar með veiðiheimildirnar og það eigi bara að bíða eftir því að sjómenn brotni niður í því verkfalli sem er að koma. Hæstv. sjútvrh. lætur hafa eftir sér í Dagblaðinu í dag, með leyfi hæstv. forseta, þar sem hann er spurður um það hvort ríkisstjórnin geti ekki leyst yfirstandandi sjómannadeilu með lagasetningu um bann við að sjómenn séu látnir taka þátt í kvótakaupum: ,,Í fyrsta lagi tel ég að það séu lög sem banna þetta. Þar á ég við að það er í kjarasamningum sjómanna að þeir skuli ekki taka þátt í kvótakaupum. Kjarasamningar eru lögverndaðir. Það þarf því bara að kæra þetta mál. Viðkomandi verkalýðsfélög geta svo boðað verkfall hjá útgerðarmönnum sem brjóta samninga alveg eins og ef laun eru ekki borguð út. Þar að auki tel ég að það sé ólöglegt að grípa inn í deiluna með lagasetningu eins og þú spurðir um eftir að verkfall hefur verið boðað, sagði Þorsteinn. Hann sagðist hafa boðist til fyrir löngu að aðstoða við lausn þessarar deilu með lagasetningu ef menn væru með eitthvað tilbúið. Það hafi hins vegar ekki komið neitt til stjórnvalda frá deiluaðilum. Þess vegna held ég að það sé ekki margt sem við getum gert úr þessu, sagði Þorsteinn.`` Sjútvrh. er að tala við þjóðina, hann er að segja þjóðinni það að það sé að koma sjómannaverkfall og það sé ekkert hægt að gera. Það verður bara að bíða. Bíða eftir hverju? Bíða eftir því að sjómenn gefi eftir. Það er nákvæmlega það sem hæstv. sjútvrh. er að segja, að það sé ekkert hægt að gera. Hann heldur áfram að tala eins og hann viti ekki um hvað málin snúast. Hann heldur áfram að tala um það að hann sé tilbúinn að setja lög sem banni að sjómenn taki þátt í kvótakaupum þó hann viti það vel að stærsti hlutinn af versluninni með óveiddan fisk fer ekki fram með þeim hætti. Það fer fram með öðrum hætti. Það fer þannig fram að menn eru að versla þetta sem kallað er tonn á móti tonni og lækka kaupverð fisksins með þeim hætti og ná þannig niður skiptaverðinu sem sjómenn eiga að fá til sín. Ef stjórnvöld í landinu ætla að halda áfram að stinga höfðinu í sandinn þá stefnir í langt sjómannaverkfall. Það stefnir í allsherjarvinnustöðvun í fiskiðnaði í landinu. Hvað er verið að hugsa á þessum bæ þar sem hæstv. ríkisstjórn ræður ráðum sínum? Er það bara ekki neitt? Jú, jú, þeir hafa komist að þeirri niðurstöðu að það þurfi endilega að úthluta aflaheimildum Hagræðingarsjóðs til flotans svo menn hafi eitthvað stærri kvóta til að horfa á á skrifstofum sínum eftir áramótin því ekki rær flotinn út á það. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég hélt að það væri ekki hægt að bæta ofan á þá vitleysu sem við höfum horft upp á í gegnum tíðina síðan þessi ríkisstjórn tók við í sjávarútvegsmálum. Hér hafa menn beðið mánuðum og árum saman eftir því að eitthvað gerðist í endurskoðun fiskveiðistefnunnar og nú liggur það fyrir að sjómannasamtökin eru búin að boða verkfall og ríkisstjórnin kemur með svarið. Það á ekkert að gera, það á ekki að koma til móts við sjómenn með neinum hætti. Sjávarútvegsnefnd þingsins kemur ekki saman. Það hafa verið afboðaðir fundir hvað eftir annað í sjútvn. þingsins vegna þess að það liggja ekki fyrir neinir hlutir í þessu efni. Ég vil minna á að þetta er svo beint tengt við lagasetningu Alþingis það sem er að gerast núna hjá sjómannasamtökunum. Yfirlýsing sjómannasamtakanna sem var gerð og undirrituð í apríl, ef ég man rétt, þar sem Farmanna- og fiskimannasambandið, Vélstjórafélagið og Sjómannasambandið skrifuðu sameiginlega undir yfirlýsingu sem varð til vegna þess að þessi samtök voru beðin um að veita umsagnir og taka þátt í að ráða ráðum um skýrslu tvíhöfða nefndarinnar. Lokaorðin í þessari yfirlýsingu voru þau þar sem fyrst er lagst alfarið gegn frjálsu framsali veiðiheimilda en yfirlýsingin endar á þessum orðum: ,,Sjómannasamtökin telja það ekki þjóna tilgangi að fjalla um aðra þætti í tillögum þeirrar nefndar sem fjallað hefur um mótun sjávarútvegsstefnu nema fyrir liggi að öll viðskipti með veiðiheimildir verði bannaðar.`` Þetta oru lokaorðin í yfirlýsingu sjómannasamtakanna. Þau voru að svara stjórnvöldum í landinu vegna skýrslunnar sem tvíhöfða nefndin samdi. Síðan kemur hæstv. ríkisstjórn og dreifir þessari skýrslu í hv. Alþingi í gær og óbreyttum fyrirætlunum sínum um að festa aflamarkskerfið í sessi og láta útgerðarmenn í landinu halda áfram að eiga möguleika á því að níðast á sjómönnum með þeim hætti sem þetta kerfi gefur möguleika á. Ég segi eins og er að ég lýsi ábyrgð á hendur ríkisstjórninni að svona skuli vera staðið að málum og við vitum það fyrir fram að hér verður langt sjómannaverkfall ef menn ætla að ganga áfram með bundið fyrir bæði augu. Það sem þarf að gerast í þessu máli er það, sem við höfum reyndar ítrekað bent á, að Alþingi, og þá getur sjútvrn. þess vegna verið í broddi fylkingar í því, taki það að sér að reyna að finna sáttaleið í þessu máli og að menn brjóti odd af oflæti sínu og viðurkenni að þetta gengur ekki. Stefna ríkisstjórnarinnar getur ekki gengið í þessu máli. Það verður að semja við sjómenn og aðra aðila í þjóðfélaginu um sátt í þessari deilu. Það verður ekki gert með þeim hætti að stinga höfðinu í sandinn og leggja fram þessi frumvörp og ítreka yfirlýsingar um að það sé ekkert hægt að gera. Það verður bara gert með viðræðum við þessa aðila sem eiga hlut að máli og því að reyna að ná sátt í Alþingi um stjórn fiskveiðanna og um breytingar á þessum lögum sem koma til móts við sjómenn. Ég var satt að segja farinn að vona að það væri að koma að þessari stund, þessi frumvörp yrðu lögð fram og með þeim fylgdu yfirlýsingar sem gæfu tilefni til þess að sjútvn. þingsins gæti sest yfir málið án þess að vera handjárnuð af einhverjum samþykktum ríkisstjórnarflokkanna sem virðast ekki vera haldbetri en það að þær samþykktir sem hafa komið í fjölmiðlum og eru hafðar eftir ráðherrum að væru fyrir hendi eru síðan bornar til baka af sumum ráðherrunum og fylgismönnum stjórnarflokkanna, að menn væru ekki bundnir af einhverju slíku heldur yrði reynt að leita sátta almennt í Alþingi um það að reyna að leysa þessi mál í samvinnu við þá sem eiga þar mest undir. Ég spyr og óska eftir svari frá hæstv. sjútvrh. og það væri kannski ástæða til þess að fleiri ráðherrar kæmu til svara: Er það virkilega þannig að það menn ætli að hanga áfram á þessu roði? Ætla menn að berjast áfram með tvíhöfða skýrsluna í höndunum og loka báðum augum og ekki tilbúnir til þess að ræða um breytingar á þessu sem getur orðið til þess að leysa þetta verkfall sem er fram undan? Ég spyr að því. Og ég hefði gjarnan viljað sjá hv. 1. þm. Vestf., formann hv. sjútvn., og heyra hans álit á því sem hérna er að gerast og hvaða hlutverk hann telur að sjútvn. þingsins eigi að hafa hér, hvort hann telur að sú nefnd hafi ekkert um það að segja sem hér er að gerast. Ég held að það hljóti að vaka upp þær spurningar hvort það er ekki hv. Alþingi sem ber ábyrgð á þessu máli. Ríkisstjórnin er búin að klúðra því, hún ætlar ekki að leysa það. Hún er að lýsa því yfir að hún ætli ekki að leysa málið með því að leggja þessi mál svona fram. Ef það kemur ekkert annað fram en það þá hlýtur hv. Alþingi að taka það til alvarlegrar athugunar hvort ekki er hægt að leysa málið á milli þingmanna án þess að ríkisstjórnin hafi um það forustu. --- Hæstv. forseti. Er hv. 1. þm. Vestf. í húsinu?

Nei, hann er ekki hér.

Mér þykir það verra að hann skuli ekki vera við þessa umræðu sem hann ætti auðvitað að vera og það hefði þurft að gera honum viðvart að þetta mál er komið í umræðu. Sjálfsagt hefur hann vitað að það var á dagskránni. En það er svo sem eftir öðru í kringum þessi sjávarútvegsmál að það skuli ekki vera fleiri viðstaddir þessa umræðu eins og þessi mál horfa alvarlega og það skuli líta þannig út að þjóðin standi frammi fyrir allsherjarverkfalli án þess að menn ætli að bregðast við með neinum hætti. Ég skora á hæstv. sjútvrh. að koma hér í þennan ræðustól og lýsa því yfir að það sé vilji til þess að leita samstöðu meðal þingmanna um að finna leiðir í samráði við sjómannasamtökin og aðra aðila sem eiga aðild að þessari vinnudeilu til þess að leysa þetta verkfall og þá skal ekki standa á mér og örugglega ekki öðrum þeim sem vinna í sjútvn. þingsins að sitja yfir því máli eins og þarf. En ég tel að það sé alveg fáránlegt og fráleitt að Alþingi Íslendinga fari í jólafrí og láti það vofa yfir að hér verði verkfall sjómanna án þess að það sé gert neitt til þess að reyna að afstýra því.

Hæstv. forseti. Ég held ég hljóti að verða að taka undir það með hv. síðasta ræðumanni að mér fannst hæstv. sjútvrh. furðu fáorður í framsöguræðu sinni fyrir þessu frv. Maður hefði ætlað að þeim miklu tímamótum yrði til haga haldið með einhverjum hætti í ræðu ráðherrans þegar ríkisstjórnin að sögn hefur náð samkomulagi í sjávarútvegsmálum og hér hafa verið lögð fram mikil frumvörp um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, um þróunarsjóð sjávarútvegsins og svo þetta merka frv. á þskj. 361 um ráðstöfun aflaheimilda Hagræðingarsjóðs og allt sem í þessu felst, svo maður minnist ekki á að ráðherra hefði vikið einhverjum orðum að almennum aðstæðum í sjávarútveginum undir áramótin, boðuðu sjómannaverkfalli og afkomu greinarinnar og öðru slíku en því var ekki fyrir að fara. Hæstv. ráðherra, liggur mér við að segja, læddist í stólinn og fór með fáein orð frekar lágum rómi þar sem hann mælti fyrir þessu máli ef svo má að orði komast og var síðan jafnharðan horfinn aftur. Það er e.t.v. þannig að hæstv. sjútvrh. finnist fátt markvert til frásagnar af vettvangi sjávarútvegsins um þessar mundir en ef það skyldi fara svo að þetta yrði eina framsöguræðan fyrir þingmáli sem ráðherra flytur fyrir áramótin þá verður það nokkuð í minnum haft að hann hafði ekki meira um þessi mál að segja en þetta. Það stendur hugsanlega til bóta og e.t.v. heiðrar ráðherra okkur með einhverju öðru en andsvörum sem hann hefur aðallega tíðkað að flytja mál sitt í á undanförnum vikum. En það er alveg á hreinu alla vega hvað okkur fulltrúa Alþb. í sjútvn. snertir að við teljum það ekki ásættanlegt að Alþingi læðist heim í jólaleyfi með það ástand eins og raun ber vitni uppi í sjávarútvegsmálunum og það verði ekki tekið fyrir hér, annaðhvort í umræðum og/eða í viðkomandi nefnd hvort eitthvað má gera af hálfu Alþingis og ríkisstjórnar ef um slíkt væri að ræða til þess að afstýra því sem stefnir í. Það væri harla sérkennilegt satt best að segja ef það væri ekki verðugt tilefni til einhverra orðaskipta það ástand sem uppi er. Það er nú svo, hæstv. forseti, að maður veit ekki almennilega hvernig á að byrja á því að ræða þetta frv. sem slíkt ef um efni þess á að fjalla. Það er aðallega að verða sagnfræði og einhvers konar skólabókardæmi í stjórnmálasögu að ræða þessa meðferð á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs, hún er með slíkum ólíkindum orðin öll sú saga og allt sem að því lýtur, bæði í umgengni ríkisstjórnar við Alþingi, við lagasetningarvaldið, meðferð þessara mála og lagaframkvæmd eins og best sést á því að hér er verið að reyna að flytja einhvers konar eftir á heimild til þess að hafa brotið hér lög um fjögurra mánaða skeið og það hafa menn viðurkennt að auðvitað er það skýlaust brot á gildandi lögum um Hagræðingarsjóð að veiðiheimildunum skuli ekki hafa verið ráðstafað með þeim hætti sem gildandi lög kveða á um. Ef til vill gefst betra tækifæri til að fara rækilegar yfir þessa sögu þegar meiri tími er til stefnu til umræðna. Nú er nokkurt annríki á þingi eins og kunnugt er, hæstv. forseti, og svo sem af nógu að taka í þeim efnum og ekki ástæða til að hafa fleiri orð um slíka hluti sem ekki úreldast hratt eins og sagnfræðin í sambandi við þetta mál. En það er alveg nauðsynlegt að þeirri sögu verði til haga haldið. Hún er um margt afar athyglisverð. Hér er í sjálfu sér lögð til sú ósköp einfalda ráðstöfun á veiðiheimildunum að þeim verði úthlutað endurgjaldslaust til jöfnunar og þá til þeirra sem fyrir mestri skerðingu hafa orðið við úthlutun aflamarks á yfirstandandi fiskveiðiári. Nú mun standa þannig á að svo til allar veiðiheimildirnar eru eftir og þar með er upplýst og kemur fram í þingskjalinu að þetta nægi til þess að enginn verði fyrir meiri skerðingu en tæplega 10%. Það sýnir á hinn bóginn vandann í hnotskurn hjá þeim aðilum sem fyrir þessari skerðingu hafa orðið að þrátt fyrir þessa útjöfnun sitja menn þá eftir bótalausir með um 10% skerðingu, þeir sem verst fara út úr dæminu, og hún er til viðbótar því sem þeir hafa tekið á sig á undangengnum árum. Þetta á auðvitað einkum og sér í lagi við um þá sem mesta aflareynslu hafa í þorski og staðreyndin er náttúrlega sú að meðferðin á þessum málum hefur alls ekki verið réttlát að mínu mati ef horft er til þess hversu ákaflega mismunandi útgerðirnar standa að vígi í þessum efnum, enda kom það á daginn að sú leið sem ríkisstjórnin valdi til að mynda á árinu 1992, fiskveiðiárinu 1991--1992, þýddi það að sumar útgerðir fengu aukningu í úthlutuðum aflaheimildum í heild þegar í hlut áttu til að mynda þær útgerðir sem mesta aflareynslu höfðu í öðrum tegundum en þeim sem þá drógust saman. En þorskveiðiútgerðirnar og þorskveiðisvæðin hafa þarna tekið á sig gífurlegan skell og það á auðvitað einkum við um útgerðina fyrir vestan og norðan. Þetta liggur allt saman fyrir og þarf svo sem ekki að fjölyrða um. Það sem óhjákvæmilegt er að nefna í þessu sambandi, hæstv. forseti, við framlagningu þessa frv. er auðvitað sú staða sem þrákelkni ríkisstjórnarinnar og hæstv. sjútvrh. hefur sett Alþingi í að standa núna frammi fyrir því að greiða aftur atkvæði um frv. sem það er búið að fella. Það er auðvitað með miklum endemum að ríkisstjórnin skuli standa þannig að málum af þráa einum saman. Það er ekkert annað en þrái. Það er langbesta íslenska orðið yfir það sem hér er á ferðinni, það er þrái. Að ríkisstjórnin af einhverjum misskildum hégómaskap og metnaði og þráa hefur ekki fallist á það að afla lagaheimilda með eðlilegum hætti til þessarar ráðstöfunar sem hefur legið á borðinu, hvorki í fyrravor né í haust, og hefur þess vegna trekk í trekk leiðst út í þá ófæru að misbjóða þingræðinu með framgöngu sinn, fyrst með því að neita afgreiðslu á frumvörpum um ókeypis úthlutun veiðiheimildanna í fyrravor í byrjun maímánaðar og setja síðan sömu ákvæði með bráðabirgðalögum nokkrum vikum síðar sem var alveg fáheyrð framkoma við þingið og stjórnarandstöðuna sem þessi mál flutti, en enn verri er þó hlutur stjórnarinnar á þessu hausti vegna þess að ríkisstjórnin gengur svo langt í þráa sínum í málinu að hún stuðlar beint og óbeint að lögbrotum um margra mánaða skeið frekar en brjóta odd af oflæti sínu og fallast á afgreiðslu mála sem stjórnarandstaðan flytur af engri annarri ástæðu en þeirri að stjórnin getur ekki af einhverjum misskildum hégómaskap og metnaðarástæðum fallist á það að málin séu til lykta leidd á grundvelli tillagna frá stjórnarandstöðunni. Öllu ómálefnalegri og ómerkilegri í sinni framgöngu og samskiptum við þingið og stjórnarandstöðuna geta menn varla orðið, hæstv. forseti, þegar menn viðurkenna gersamlega að engar efnisástæður liggi fyrir afgeiðslu þeirra á málum og atkvæðagreiðslu þeirra á þingi. Hver er munurinn á efnisinnihaldi þessa frv. sem hv. stjórnarliðar ætla sér væntanlega núna að samþykkja og því sem þeir felldu hérna um daginn? Vill hæstv. sjútvrh. koma hérna upp og útskýra það í einstökum atriðum? Það mætti segja mér að einhver samviskusamur embættismaður hafi haft rænu á því að breyta einum stafkróki einhvers staðar til þess að það væri hægt að hanga á þeim bláþræði að þetta væri ekki nákvæmlega sama málið, ekki efnislega nákvæmlega eins í hverju einasta atriði. Kannski hefur verið settur stór stafur einhvers staðar þar sem áður var lítill eða eitthvað því um líkt. En efnislega er nákvæmlega sama viðfangsefnið á ferðinni. Og þetta er auðvitað neðan við allar hellur, hæstv. sjútvrh. að svona skuli vera staðið að málunum. Og ég tek ekki mark á því þó að hæstv. ríkisstjórn eigi í innbyrðis erfiðleikum við að koma sér saman í sjávarútvegsmálum. Það eru ekki frambærileg rök gagnvart því að umgangast lagasetningarvaldið og vinnu hér á Alþingi með þessum hætti. Ríkisstjórnin verður að leysa þau mál með einhverjum öðrum hætti en þeim að stuðla mánuðum saman að lögbrotum og að misbjóða gersamlega hefðum og vönduðum vinnubrögðum hér á þinginu hvað svona lagað snertir.

Ég vil inna hv. þm. eftir hvernig ástatt er í ræðu hans. Nú er klukkan 5 og tími þingflokksfunda hafinn þannig að annað tveggja er að þingmaðurinn ljúki ræðu sinni á örstuttum tíma eða hann fresti ræðu sinni til kl. hálfníu en þá er ætlun að halda fundi áfram.

Ég held að það fari alveg prýðilega á því, hæstv. forseti, að ég haldi bara áfram kl. hálfníu og tek því tilboði með þökkum.

Virðulegur forseti. Hér er þingið búið að samþykkja við 2. umr. að ráðherra sé heimilt að kveða á í reglugerð um nánari framkvæmd laga þessara, en síðari málsl. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þá er ráðherra heimilt að birta sem reglugerðir reglur Evrópubandalagsins um almannatryggingar.`` Ég tel mjög óeðlilegt að í íslenskri löggjöf skuli vera ákvæði sem þetta, þ.e. að reglur Evrópubandalagsins geti verið birtar hér sem reglugerð án þess að brtt. eða þær reglur sem þarna er kveðið á um komi fyrir Alþingi og þess vegna greiði ég atkvæði gegn þessum lið.

Virðulegur forseti. Hér er sýnishorn af því sem koma skal. Það á að heimila ráðherrum með reglugerð einni saman að lögfesta reglur frá Evrópubandalaginu og það stendur í lagaskýringunni með 66. gr. að greinin sé ,,samhljóða 81. gr. laganna að öðru leyti en því að sérstaklega er tekið fram að reglur Evrópubandalagsins um almannatryggingar skuli lögfesta hér á landi í formi reglugerða.`` Ég trúi því varla að það sé alvara meiri hlutans á Alþingi og þeirra sem styðja þennan samning að haga lagasetningu með þessum hætti. Málið hlýtur að koma til sérstakrar athugunar í ljósi þess við 3. umr. málsins. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði í umræðu um þetta mál fyrr í dag þá tel ég með öllu fráleitt að setja fram lagatexta af þessu tagi, ég tala nú ekki um gagnvart gjörningi, samningi, sem ekki enn hefur gengið í gildi og í raun og veru ótrúlegt metnaðarleysi af hálfu þeirra sem bera þetta frv. fram að ætla að framselja með þessum hætti reglugerðarvald eða ákvörðunarvald til utanaðkomandi aðila sem starfa þannig að þessi samkoma, löggjafarsamkoma Íslendinga, hefur engin bein áhrif á þá ákvarðanatöku sem þar fer fram. Og það bítur auðvitað höfuðið af skömminni að lögskýringin sem gefin er í umsögn um greinina hér í greinargerð með frv. stenst ekki og það er auðvitað fráleitt að hægt sé að tala um lögfestingu hluta í formi framselds valds til að gefa út eða öllu heldur endurprenta óbreyttar reglugerðir frá Evrópubandalaginu. Lengra eða lægra komast menn ekki, hæstv. forseti. Ég segi nei við þessu.

Virðulegi forseti. Hér rétt í þessu var afgreitt við 2. umr. frv. til laga um almannatryggingar og þar kom til atkvæðagreiðslu ákvæði 66. gr. þess frv. sem eins og hv. alþm. þekkja hljóðar svo: ,,Þá er ráðherra heimilt að birta sem reglugerðir reglur Evrópubandalagsins um almannatryggingar.`` Þegar athugasemd við þessa frvgr. er skoðuð kemur í ljós að hér er ekki aðeins verið að tala um þær reglugerðir sem nú liggja fyrir, heldur er ljóst af orðalagi athugasemdanna að hér er átt við reglugerðir sem síðar kunna að verða settar. Ráðherra hefur með þessu fengið heimild til þess að gefa út reglugerðir sem öðlast lagagildi án þess að til þess sé aflað sérstakrar lagaheimildar hér á Alþingi. Ég held að sérhver lögfróður maður sem skoðar þetta mál geti ekki komist að neinni annarri niðurstöðu en þeirri að hér sé um alveg skýrt og ótvírætt stjórnarskrárbrot að ræða. Það er alveg útilokað mál að að sé hægt með lagaheimild að veita ráðherra vald af þessu tagi. Þess vegna fer ég eindregið fram á það við virðulegan forseta að hann sjái til þess að þetta mál verði skoðað nánar milli 2. og 3. umr. og nefnd fái það til athugunar og gengið verði úr skugga um það að ekki sé hér um berlegt stjórnarskrárbrot að ræða, eins og mér persónulega sýnist. Ég vildi eindregið fara þess á leit við hæstv. forseta, vegna þess að ég tel að hér sé um mjög alvarlegt mál að ræða og það megi ekki dragast að þetta mál sé skoðað áður en frv. gengur hér til lokaafgreiðslu.

Forseti beinir þessari athugasemd til formanns viðkomandi nefndar og er það þá á valdi nefndarinnar að taka málið til athugunar.

Hæstv. forseti. Það mun láta nærri að ég hafi verið í miðri ræðu að tala um frv. hæstv. sjútvrh. um ráðstöfun veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs, þennan gamla kunningja sem í margbreytilegum myndum hefur verið hér á borðum okkar þingmanna og á sér orðið langa og merka en ekki að sama skapi glæsta sögu innan þingsalanna. Ég hafði lítillega farið yfir efni frv. og sett það í það samhengi sem mönnum er kunnugt. Það sögulega samhengi að ríkisstjórnin hefur með makalausum hætti, satt best að segja, meðhöndlað þessar veiðiheimildir og fótum troðið í raun og veru vinnuvenjur og hefðir hér á þinginu til þess að þjóna þeirri einu lund sinni að fallast ekki á tillöguflutning af hálfu stjórnarandstöðunnar. Láta frekar fella efnislega nákvæmlega samhljóða frumvörp því sem hér er svo flutt, heldur en að gangast inn á afgreiðslu þeirra á þeim tíma og með þeim hætti sem stjórnarandstaðan hefur lagt til. Ég óskaði eftir því að hæstv. sjútvrh. kæmi í ræðustólinn og gerði grein fyrir því hver væri efnismunur á því frv. sem hann nú flytur --- ef hæstv. sjútvrh. má nú vera að því að hlusta --- og hinu frv. sem hér var fellt í formi brtt. frá stjórnarandstöðunni fyrir nokkrum vikum. Ég óska eindregið eftir því að hæstv. sjútvrh. geri okkur í einstökum atriðum grein fyrir þeim mun sem er á þessum tveimur frumvörpum eða tveimur efnisþáttum og þá í hverju felast þau sinnaskipti stjórnarliðsins að fella fyrir nokkrum vikum síðan sambærilega heimild til úthlutunar á ókeypis veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs, en standa nú að flutningi hennar eða ábyrgjast flutning hennar hér sem stjfrv. Ég leyfi mér að halda því fram að þetta sé ef ekki einsdæmi í þingsögunni, þá a.m.k. með fádæmum, að menn skuli bera sig að slíkum hráskinnsleik og lítilsvirðingu gagnvart meðferð mála á þingi. Og hæstv. sjútvrh. hefur auðvitað stuðlað að lögbrotum beint og óbeint og reyndar beint, því hér hefur það komið fram að hæstv. sjútvrh. hefur beint tilmælum til stjórnar Hagræðingarsjóðs um að framkvæma ekki gildandi lög um sjóðinn og það er lögbrot. Menn geta farið hér í alls konar orðaleiki og túlkað það hvað felist í t.d. orðunum við upphaf fiskveiðaárs o.s.frv., og það er mér að meinalausu þó menn stundi slíka leikfimi, en hinu verður ekki breytt að þegar þriðjungur er liðinn af almanaksárinu eða kvótaárinu þá er það ekkert upphaf þess lengur og ríkisstjórnin hefur með þessum aðferðum sínum stuðlað að því að lögbrot færi fram. Ég held að það sé svo kannski heppilegast, hæstv. forseti, að eyða þeim fáu mínútum sem ég hef eftir af fyrstu ræðu minni í að fjalla um almennar aðstæður í sjávarútveginum sem ég vék reyndar lítillega að í upphafi. Hæstv. sjútvrh. var eins og kunnugt er fáorður um það í upphafi umræðunnar, minntist ekki einu orði á boðað og fyrir dyrum standandi sjómannaverkfall, allsherjarverkfall í íslenska flotanum. Og það sem öllu alvarlegra er, það verður ekki séð af framgöngu hæstv. ráðherra eða talsmáta hans, til að mynda í viðtölum við blöð, að ríkisstjórnin hyggist gera nokkurn skapaðan hlut til þess að reyna að afstýra verkfallinu og það er mikill ábyrgðarhlutur. Þvert á móti hefur ríkisstjórnin lagt fram á borð þingmanna eða það á að heita svo að um stjfrv. sé að ræða, þó einstakir ráðherrar séu þegar á hlaupum frá því, eins og hæstv. trillumálaráðherra Össur Skarphéðinsson,  Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að oddvitar ríkisstjórnarinnar komi hér og geri okkur grein fyrir því hvað er í vændum. Og ef ekki stendur til af hálfu ríkisstjórnar að leggja annað til mála í sambandi við sjávarútveg á þessu þingi áður en það fer heim í jólaleyfi eða áramótaleyfi eða hvað sem það nú verður heldur en þetta eina frv., sem er léttvægt í sjálfu sér, þá verðum við að nota þetta tækifæri til að spyrja hæstv. ríkisstjórn: Er það meiningin að senda Alþingi heim og gera ekki neitt, lyfta ekki svo mikið sem litla fingri til þess að reyna að afstýra allsherjarverkfalli á íslenska fiskiskipaflotanum? Hvernig á að skilja hæstv. sjútvrh. t.d. í viðtali við Dagblaðið í dag að það sé ekki hægt að gera neitt og hæstv. ráðherra vék ekki að þessu hér einu einasta orði áðan. Ég segi við hæstv. ráðherra: Það er til lítils að úthluta veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs á flota sem liggur bundinn í höfn í verkfalli. Honum verður lítið gagn að þeim veiðiheimildum, a.m.k. á meðan svo stendur. Við gætum þá þess vegna gert það í janúar þó að e.t.v. eigi að heita svo að verið sé að bjarga andliti hæstv. ríkisstjórnar þótt seint sé með því að lögfesta eftir á heimildir fyrir þeim lögbrotum sem stjórnin hefur staðið fyrir. Nei, hæstv. forseti. Alvara málsins er auðvitað slík að hæstv. sjútvrh. getur ekki látið sér detta það í hug eitt augnablik að við unum því að þessari umræðu ljúki og Alþingi fari heim án þess að hann svari einhverju til um stöðu þessara mála. Ofan í kaupið er það svo að sjútvn. hefur ekkert komið að þessum málum og enginn aðili hér innan þingsins, ekki spor og þar hefur reyndar ekki verið haldinn fundur í einhverjar vikur, þannig að málið er í þessari stöðu. Ég held að það hljóti að verða að koma hér fram, hæstv. forseti, að það hefur alls ekkert samráð verið haft við þingið um aðdraganda þessara mála á einn eða neinn hátt frekar en venjulega, enda ríkisstjórnin fræg að því og orðin alvön því að þverbrjóta og hundsa öll slík ákvæði jafnvel þó lögfest hafi verið um eðlilegt samráð við fagnefndir þingsins. Auðvitað er það þannig, hæstv. forseti, að það er margt fleira í sambandi við stöðu mála í sjávarútveginum sem fullkomin ástæða væri til að ræða hér og stórkostlegt álitamál að það sé við það unandi að þingið hverfi heim eða taki sér e.t.v. langt hlé án þess að það sé gert. Það fer e.t.v. svo af öðrum ástæðum að Alþingi verði hér að störfum milli jóla og nýárs og jafnvel í janúarmánuði, ósköp einfaldlega vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki komið frá sér og þaðan af síður komið sér saman um nánast nokkurn skapaðan hlut í skattamálum, ríkisfjármálum o.s.frv. og mér þykir þess vegna alls ekki ósennilegt að það hlutskipti bíði manna hér að sitja yfir þessum hlutum dögum oftar milli hátíðanna á nýju ári. Það hefur þó a.m.k. einn kost í för með sér, svo að það sé alveg ljóst, og það er að ríkisstjórnin getur ekki sett bráðabirgðalög á meðan, væntanlega ekki þegar þingið er að störfum. Og þá spyr ég: Hvað í ósköpunum ætlar ríkisstjórnin að gera ef eitthvað? Er það meiningin að láta skella á sjómannaverkfall og standa jafnvel vikum saman og brjóta síðan sjómenn niður og verja þannig óbreytt kerfi og blanda sér í reynd með þeim hætti inn í þau átök sem nú standa fyrir dyrum um þessi mál? Mér finnst satt best að segja alveg með ólíkindum hversu lítið hefur verið um þetta rætt. Það þarf ekki að fara í grafgötur um það hvílíkt alvörumál það er ef hér skellur á verkfall. Ég nefni eingöngu sem dæmi loðnuveiðarnar þar sem hundruð milljóna og milljarða verðmæti geta tapast á vikum ef ekki er unnt að hefja veiðar strax eftir áramót og þau verðmæti koma ekki aftur, ef loðnan gengur til hrygningar og hættir að verða veiðanleg. Þannig að ábyrgð þeirra manna sem ekki reyna a.m.k. að afstýra hér slysi, er mikil.

Frú forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. spurði að því hver væri helsti munurinn á því frv. sem hér er til umræðu og þeim tillögum sem þingmenn úr stjórnarandstöðu fluttu fyrir ekki löngu síðan. Það er rétt að upplýsa það hér, því af ræðu hv. þm. mátti ráða að hann hefði ekki farið yfir efnisatriði frv. á þann veg að hann hefði glöggvað sig á þeim mismun, að mismunurinn er m.a. í því fólginn að nú koma loðnuskipin ekki inn í þessa úthlutun, en í þeim brtt. sem stjórnarandstöðuþingmennirnir fluttu hér á dögunum var gert ráð fyrir því að loðnuskip fengju hluta af þessum uppbótum. Í þessu frv. er það ekki á þann veg. Uppbæturnar koma ekki til þeirra, þannig að hin hefðbundnu bolfiskveiðiskip fá stærri hluta af þessum uppbótum en hefði orðið ef brtt. stjórnarandstöðunnar hefði verið samþykkt á dögunum. Þetta er helsti munurinn á þessum tveimur tillögum, hv. þm.

Hæstv. forseti. Það er mér ekkert feimnismál að viðurkenna að ég hef ekki haft langan tíma til að skoða þetta frv. af þeirri einföldu ástæðu að það er nýframkomið og ég hef verið nokkurn veginn samfellt á fundum í efh.- og viðskn. síðan það birtist hér á borðum þingmanna. En ég spyr hæstv. sjútvrh. og bið hann að útskýra þá fyrir mér, í hvaða efnismun í þessu frv. er það fólgið að loðnuskip komi ekki til greina við úthlutunina? Eru að ekki aðrar ástæður sem hafa komið þar til sögunnar, þ.e. úthlutun á meiri veiðiheimildum til loðnuskipanna? Ég hef ekki séð í fljótu bragði að það komi fram í efnismun á milli þessara tveggja tillagna, því mér virðist fljótt á litið að hér sé í raun lögð til nákvæmlega sams konar meðferð á aflaheimildum Hagræðingarsjóðs og gerð var með bráðabirgðalögum á síðasta fiskveiðiári og sams konar meðferð og við lögðum til. Hins vegar hafa forsendur e.t.v. breyst úti í þjóðfélaginu þannig að áhrifin af afgreiðslu frv. eru önnur. En ef hér er á ferðinni efnismunur, sem kemur fram í frumvarpstextanum, þá óska ég eftir því að hæstv. sjútvrh. verði mér hjálplegur og bendi mér á hann.

Frú forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. til frekari glöggvunar hefði hann nú ekki einu sinni þurft að lesa frv. til þess að átta sig á þessum mismun því að það var gerð grein fyrir honum í framsöguræðu fyrir frv. En efnismunurinn er fólginn í því að það eru aðrar viðmiðanir varðandi úthlutun veiðiheimildanna en í fyrra frv. sem gera það að verkum að auknar veiðiheimildir til loðnuflotans leiða til þess að hann kemur nú ekki inn í þann hóp skipa sem fá uppbætur og það bætir hlut hinna hefðbundnu bolfiskveiðiskipa.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir og þá er ljóst að það er hér eitt einasta efnisatriði eða öllu heldur ein tala sem er ofurlítið breytt frá því sem var í því frv. sem meiri hlutinn felldi hér fyrir nokkrum vikum síðan. Að öðru leyti eru það breyttar aðstæður úti í þjóðfélaginu sem valda því að verkun laganna er eilítið önnur nú en hún hefði kannski verið fyrr á árinu og það er auðvitað ljóst að slíkt getur hent með lög og gerist gjarnan. En tæpara má það nú ekki vera satt best að segja, hæstv. forseti, þó það sé út af fyrir sig ánægjulegt að þessar breyttu aðstæður, þ.e. meiri úthlutaður loðnukvóti, komi mönnum til góða í því að það er hægt að ganga lengra til lagfæringar gagnvart bolfiskveiðiskipunum. Það breytir satt best að segja næsta litlu um bakgrunn þessa máls í mínum huga og sagan stendur eins og hún hefur verið og verður skrifuð um meðferð hæstv. ríkisstjórnar á þessu máli. En ég vona svo að til þess að greiða fyrir umræðunni verði hæstv. sjútvrh. fyrr eða síðar við óskum um að setja sig hér á mælendaskrá og gefi okkur ofurlitla innsýn í það hvað hæstv. ríkisstjórn hyggst fyrir, ef eitthvað, í sambandi við almennar aðstæður greinarinnar, eins og þær blasa nú við.

Virðulegi forseti. Auðmýking hæstv. ríkisstjórnar er algjör. Hún hefur látið hafa sig í það að fella í tvígang tillögur stjórnarandstöðunnar sem eru efnislega samhljóða í öllum þeim atriðum sem mestu máli skipta um ráðstöfun veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs og þá gerist það bæði á því fiskveiðiári sem nýliðið er og næsta ári og þetta gerir hún til þess eins að flytja sama mál hér inn á þing. Að sjálfsögðu var öllum orðið ljóst fyrir lifandis löngu að þetta er eina raunhæfa leiðin. Vandræðagangurinn, seinagangurinn og flumbruskapurinn er allur með eindæmum. Þau vinnubrögð að reyna að læðupokast með hagræðingarsjóðsmálið í skjóli bráðabirgðalaga annars vegar og jólanna hins vegar er auðvitað alveg út í hött. Ef hæstv. ríkisstjórn heldur að það taki enginn eftir þessu, þá skjátlast henni. Þetta blasir við öllum þeim sem málið varðar og ríkisstjórnin heldur ekki andliti með því að hundsa skynsamlegar tillögur okkar stjórnarandstæðinga heldur væri henni betra að viðurkenna þær. Þessi feluleikur breiðir ekki yfir vandræðagang ríkisstjórnarinnar almennt varðandi stjórn fiskveiða ef það er tilgangurinn, en sú umræða mun áreiðanlega bíða betri tíma. Það liggur við að það læðist að okkur, alla vega stjórnarandstæðingum, sá grunur að ríkisstjórnin megi ekkert heyra nefnt, hvorki í nefndastarfi né í umræðum hér á Alþingi, sem minnir á sjó eða fisk vegna þess hve mikið vandræða- og feimnismál þetta er orðið og það þótt við höfum fengið í hendur þykkan doðrant, frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Þetta er einfaldlega nokkuð sem ég geri ráð fyrir að við munum í ljósi reynslunnar komast að að er jafnerfitt mál ríkisstjórninni nú og það hefur verið og ég held að ríkisstjórnin geri sér allra best grein fyrir því að þetta mál er síður en svo útkljáð, hvorki í röðum stjórnarsinna né vegna athugasemda og aðgerða stjórnarandstæðinga. En ég ætla ekki að eyða meiri tíma í þá umræðu nú, hún bíður síns tíma. En hvaða frv. er þetta, sem er svo ósnertanlegt að mati ríkisstjórnarinnar að hún er að reyna að grafa það hér í jólaönnunum og í bráðabirgðalagasetningu, sem út af fyrir sig er bæði óþörf og óþolandi í öllum tilvikum? Þetta frv. felur fyrst og fremst tvennt í sér sem er áhersluatriði sem við í stjórnarandstöðunni höfum iðulega bent á og ekki síst Kvennalistinn. Annars vegar er með þessu frv. heimild til að ráðstafa veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs til að vega upp á móti sveiflum, í þessu tilviki aflasamdrætti, rétt eins og við kvennalistakonur höfum jafnan bent á að væri nauðsynlegt að hafa svigrúm til. Þetta var öllum ljóst þegar hinar draumórakenndu hugmyndir um ráðstöfun aflaheimilda Hagræðingarsjóðs voru til umræðu á síðustu missirum. Í þessum tilvikum er um það að ræða að veiðiheimildum verði útdeilt til skipa, en við kvennalistakonur höfum löngum bent á að það væri miklu nær að úthluta þeim til byggðarlaga. Hins vegar er ánægjulegt að einmitt í gegnum Hagræðingarsjóð var nú á þessu ári stigið það skref að úthluta kvóta til byggðarlags, rétt eins og heimilt er samkvæmt lögum um sjóðinn. Ég hef vissulega bæði nú og fyrr haft miklar athugasemdir við það hvernig þetta var framkvæmt, einkum eftir breytingu á þeirri lagagrein sem hér á við. Engu að síður gladdi það mig nokkuð að sjá að þar með var þeirri firru hrundið að það væri svo afskaplega erfitt í framkvæmd að úthluta kvóta til byggðarlaga, eins og menn látið í veðri vaka. Það er annað atriði í þessu frv. og það er endurgjaldslaus úthlutun veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs, en þetta felst einmitt í frv. og þá meina ég felst í tvennum skilningi miðað við þá öskubuskumeðferð sem þetta blessaða frv. fær. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að halda þessu til haga því að ég vil bara minna á og rifja upp fyrir ykkur, hv. þm., sem fylgst hafa með fyrri umræðum um Hagræðingarsjóð, að það var nákvæmlega þetta svigrúm sem þurfti. Einnig vil ég rifja það upp að hér er í raun verið að gefa draumum sumra í Alþfl. um veiðileyfagjald langt nef, því ef Hagræðingarsjóður er stökkpallur í átt til upptöku slíks gjalds þá var þetta magalending á þeim palli, svona í þessari umferð a.m.k. Það þarf ekki að endurtaka þá umræðu sem hefur verið um þetta atriði, en það er aldrei of seint að viðurkenna staðreyndir. Þessara veiðiheimilda var einfaldlega þörf og er þörf til réttlátrar útdeilingar á tíma aflasamdráttar. Ég bendi á að það geta komið til fleiri sveiflur vegna hinnar kolómögulegu stjórnar fiskveiða sem við búum nú við, þar sem kvótasala hefur bæði raskað stöðu margra byggðarlaga, útgerða og sett bæði einstaklinga, fyrirtæki og jafnvel heilu byggðarlögin í mikinn háska. Þetta er auðvitað meginatriðið. Það er ekki nóg með að við búum ekki við góða stjórn fiskveiða. Við höfum ekki tekið upp byggðakvóta enn, heldur búum við við svo vonda stjórn fiskveiða með það kvótabrask og það kvótaframsal og þá tilfærslu kvóta sem verður á milli byggðarlaga að það þyrfti jafnvel að hafa enn sterkari ákvæði í núverandi lögum um stjórn fiskveiða og öðrum þeim lögum sem þeim tengjast, svo sem hagræðingarsjóðsfrumvörpum af ýmsu tagi, bara til þess að koma í veg fyrir eða leiðrétta þær villur og þau vandræði sem núverandi kvótalög hafa leitt yfir okkur. Um þetta er í rauninni ekki deilt. Ég þarf ekki að rifja upp baráttu sjómanna gegn kvótabraski. Ég þarf ekki að rifja upp stöðu sumra byggðarlaga, sumra fyrirtækja og þeirra fjölskyldna sem búa í þessum byggðarlögum og vinna hjá þessum fyrirtækjum. Þetta er hverjum manni ljóst og ég skil ekki þá tregðu og þá togstreitu sem verið hefur að horfast ekki í augu við staðreyndir og fara að framkvæma svolítið skynsamlega. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um það skammarlega litla samráð sem haft er við sjútvn. ekki bara í þessu máli heldur í öllum málum og einkum er þetta alveg hreint forkastanlegt þegar það er beinlínis lögbrot að hafa ekki samráð við sjútvn. varðandi endurskoðunina á lögunum um stjórn fiskveiða. Við sem erum í sjútvn. eða áheyrnarfulltrúar þar höfum margoft bent á þetta og annaðhvort er þetta skortur á heyrn, skilningi eða vilja að hafa ekki tekið tillit til þessara ábendinga okkar, nema allt þetta sé. Og ég verð að segja að maður hlýtur að hafa vissar efasemdir um hvernig ráðamönnum sem haga sér svona er yfir höfuð treystandi fyrir stjórn landsins, ef þeim tekst ekki í þessu afmarkaða og mjög svo umrædda máli að heyra, skilja og fara eftir réttmætum ábendingum allra sjávarútvegsnefndarmanna sem margoft hafa úttalað sig um þetta og stjórnarsinnar hafa sem betur fer bent réttilega á þetta, rétt eins og við stjórnarandstæðingar. Þetta er hreinlega óþolandi og ég held að það hefði verið full ástæða til þess að hafa samráð við sjútvn. þegar þetta frv. lá fyrir og ég held að það hefði síður en svo skaðað frv. og það hefði áreiðanlega greitt fyrir framgangi þessa máls hér á Alþingi. En slíkur er feluleikurinn að það þykir frekar sæma að koma með þetta á elleftu stundu og ætla að keyra það í gegn í von um að það komi ekki upp á yfirborðið hvaða vandræðagangur hefur verið í kringum þetta. Ég þarf ekki að fara nánar út í það hvers vegna við í stjórnarandstöðunni ætlum að ríkisstjórnin hagi sér svona í þessu máli, það hef ég þegar rakið og þeir sem á undan mér hafa talið, tveir þeir síðustu a.m.k. Ég vil minna á það að í umræðu um málið fyrir liðlega ári síðan benti ég á að þolendur í þessu máli, þegar ekki er tekist á við vandann um leið og þarf að gera það og á þann hátt sem þarf, er fólkið sem missir atvinnu, sveitarfélög sem missa tekjur og veltu úr sveitarfélagi, sjómenn sem þurfa að þrengja að sér, fiskvinnslufyrirtækin sem geta stundum hvorki lifað né dáið og útgerðirnar sem standa höllum fæti af ýmsum ástæðum. Þessir aðilar hafa allir látið í ljós ósk sína með það að hægt sé að beita Hagræðingarsjóði til sveiflujöfnunar til þess að draga úr áföllum vegna kvótasamdráttar í öllum þeim fjölbreytileika sem upp getur komið. Vissulega er nöturlegt að það skuli hafa tekið allan þennan tíma og allar þessar krókaleiðir að koma þessu máli, ekki bara einu sinni heldur tvisvar, af stað. Ég ætla það þó að þrýstingur bæði innan þings og utan hafi fyrir löngu verið búinn að gera stjórnvöldum það ljóst að þarna var um raunverulegt mál að ræða, raunverulegan vanda og raunverulegar lausnir sem hægt var að finna. Auðvitað er búið að margræða þetta og takast á um þessi mál og vissulega að setja þetta inn í ráðstafanir ríkisstjórnar og með einum eða öðrum hætti að viðurkenna þetta. Ég held að þrátt fyrir það að málið sé efnislega vissulega jákvætt þá sé aðdragandi þess og þessi málatilbúnaður skaðlegur. Ég lýsi fullri ábyrgð á hendur ríkisstjórninni í þessu máli og ég vona að við þurfum ekki í þriðja skipti í vor eða haust að standa frammi fyrir einhverju af þessu tagi enn og aftur vegna þess að ríkisstjórnin er að breiða yfir innbyrðiságreining, eitthvað mjög svo misskilið stolt, ég veit ekki yfir hverju það stolt ætti svo sem að vera, en það er kannski sært stolt, og að ríkisstjórnin hefur einfaldlega ekki tök á þeim málum sem brýnust eru hér eins og þegar alvöruvandamál koma upp. Það verður að draga saman afla. Ég er ekki að gagnrýna að það hafi verið niðurskurður á aflaheimildum, ég held að það hafi verið nauðsynleg varúðarráðstöfun vegna þess hvernig horfði um fiskstofna okkar. En það er jafnljóst að ef ekki er tafarlaust gripið til ráðstafana til þess að jafna þessar sveiflur og þessar skerðingar hjá þeim sem verst verða úti, þá getur slíkur niðurskurður og slíkar friðunaraðgerðir haft hliðarverkanir í för með sér sem bæði eru óþarfar og óþolandi. Ég ætla ekki í 1. umr. að hafa fleiri orð um þetta mál. Ég veit að við stjórnarandstæðingar og ég vænti þess stjórnarliðar einnig, munum taka málefnalega á þessu. Rökin í þessu máli hafa í rauninni verið margtíunduð og ef ekki væri um þessi vinnubrögð að ræða þá væri þetta mál löngu komið í höfn.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja að ég er tilbúinn til þess að liðka fyrir afgreiðslu þessa máls og ég hefði svo sannarlega viljað sjá það fyrr á borðum okkar þingmanna, því hér er um réttlætismál að ræða miðað við þá stöðu sem nú er í sjávarútveginum. Ég ætla ekki að hefja hér almennar umræður um stjórn fiskveiða, en ég vil þó segja að það er undrunarefni hversu erfiðlega það hefur gengið fyrir núv. ríkisstjórn að koma frá sér þýðingarmiklum málum sem snerta sjávarútveginn og fyrst og fremst er ég að tala um stjórn fiskveiða. Menn eru að kvarta yfir því, einnig þeir ræðumenn sem hafa talað á undan mér um þetta mál. En eitt virðist mér þó hafa unnist með þeim tíma sem farið hefur í að vinna í þessu máli hjá núv. ríkisstjórn að mér sýnist og harma það að allir flokkar hér á Alþingi hafi náð samstöðu um eitt atriði í þessu frv. ríkisstjórnarinnar nema Framsfl., en það er að koma því fram að leggja auðlindaskatt á íslenskan sjávarútveg. Ég sé ekki betur en allir flokkar á Alþingi hafi náð saman um það mál. Ég verð að segja að það eru mér mikil vonbrigði ef það skyldi vera svo að mikill meiri hluti skuli orðinn fyrir því í flokki sjálfstæðismanna, eins og mér virðist koma fram nú síðustu daga. Ég ætla ekki að fjölyrða mikið um stjórn fiskveiða, en við framsóknarmenn munum gera það þegar það kemur til umræðu. Það er greinilegt að samstaðan í ríkisstjórninni er ekki enn þá nægjanleg fyrir þessu máli og yfirlýsingar, ekki bara þingmanna heldur ráðherra ríkisstjórnarinnar, eru svo misvísandi að ég sé það raunverulega ekki eða skil hvernig hæstv. sjútvrh. ætlar að koma málinu í gegnum þingið að óbreyttu. En ég vil undirstrika að það er þá umhugsunarefni fyrir þá sem í þessari atvinnugrein starfa að nú við þær aðstæður sem í þjóðfélaginu eru og við þær aðstæður sem þessi grein, sjávarútvegurinn, hefur mátt búa allan þann tíma sem núv. ríkisstjórn hefur starfað, vonlausa rekstrarstöðu, að þá skuli menn láta sér detta það í hug og það allir flokkar á Alþingi, nema framsóknarmenn, að ætla að fara að leggja auðlindaskatt á sjávarútveginn. Ég spyr hér einu sinni enn, ég er búinn að spyrja oft um það úr ræðustól: Með hvaða peningum á íslenskur sjávarútvegur að borga þennan auðlindaskatt þegar hann er rekinn með endalausu og stjórnlausu tapi, þannig að það blasir við að ævistarf manna er að brenna upp í höndum þeirra sem í þessari atvinnugrein starfa? Virðulegur forseti. Það er umhugsunarefni fyrir okkur, en það mál er í sjálfu sér ekki hér á dagskrá, ég gæti haldið langa tölu um það og mun gera það þegar það kemur á dagskrá, en það er ljóst að öll þessi mál, í höndum núv. ríkisstjórnar, eru í uppnámi. En, virðulegi forseti, ég sagði að ég mundi liðka fyrir afgreiðslu þessa máls sem hér liggur fyrir á þskj. 361, um aflaheimildar Hagræðingarsjóðs, og ég hef trú á því að það mál ætti að eiga þokkalega greiða leið í gegnum þingið vegna þess að í ágúst og september árið 1992, ef ég man rétt, þá flutti Framsfl. frv. um Hagræðingarsjóðinn. Alþb. og Kvennalistinn stóðu einnig að öðru frv. um málið. Þannig að mér sýnist að málið ætti þess vegna að eiga hér greiða leið í gegn, nema þá að stjórnarliðar komi í veg fyrir það og tefji það í meðferð sjútvn. eins og þeir hafa gert í langan, langan tíma í þeirri vinnu sem fram hefur farið hjá hæstv. sjútvrh. við að reyna að koma þessum málum í gegnum núv. ríkisstjórn. Virðulegi forseti. Mér finnst menn hafa eytt of skömmum tíma í að spjalla um sjávarútvegsmálin. Það er rétt, eins og kom fram hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, að það er nöturlegt fyrir okkur alþingismenn að þurfa að fara heim í jólaleyfi og eiga ekki að koma aftur saman fyrr en einhvern tímann upp úr miðjum janúar, undir þeim kringumstæðum sem nú eru í þessari atvinnugrein. Þar er allt í uppnámi, verkföll blasa við og eins og ég sagði áðan, það sem er kannski ekki síður alvarlegt er sá rekstrarvandi sem að þessari grein steðjar.

Virðulegi forseti. Þótt ræða hv. þm. hafi að mörgu leyti verið skynsamleg þá langar mig að spyrja hann um eitt sem mér þykir alveg með ólíkindum og hlýtur að vera einhver misskilningur hjá hv. þm. Hvað hefur hann fyrir sér í því að Kvennalistinn hafi áhuga á því að leggja auðlindaskatt á sjávarútveginn?

Virðulegi forseti. Það hefur margkomið fram í ræðum sumra kvennalistakvenna að þær telji það ekki óeðlilegt að um slíka gjaldtöku væri að ræða af sjávarútveginum. Það er alveg ljóst.

Virðulegi forseti. Ég vona að hæstv. forseti afsaki orðbragðið, en þetta er þvættingur. Við höfum ekki léð máls á þessu, þvert á móti viljum við að aflaheimildum sé ráðstafað til byggðalaga og það án þess að gjald komi fyrir. Mér þætti gaman að vita hvað hv. þm. er að tala um.

Virðulegi forseti. Mér er það ljúft og þegar við ræðum um stjórn fiskveiða, þegar það mál verður hér á dagskrá, þá mun ég gera grein fyrir afstöðu Kvennalistans og skýra hvað ég er að fara. En það hefur varla farið fram hjá þingheimi og ég veit ekki hvar þessi ágæta kvennalistakona hefur verið allan þennan tíma.

Virðulegi forseti. Varðandi það sem hv. þm. sagði seinast þá get ég upplýst það að ég hef verið m.a. í sjútvn. í góðu yfirlæti með hv. þm. og sótt þar alla fundi sem boðaðir hafa verið. Þeir hafa að vísu verið færri en skyldi. Mér er það bæði ljúft og skylt að gefa hv. þm. eintak af stefnuskrá okkar kvennalistakvenna ef hann velkist eitthvað í vafa um stefnu okkar því ég kalla það ekki að leggja auðlindaskatt á sjávarútveginn að vilja að kvóta sé ráðstafað til byggðalaga án þess að gjald komi fyrir. Ég skil ekki hvað hv. þm. er að fara og ég held að það sé ekki nokkur vegur að sitja uppi með það í þessari umræðu að hv. þm. segi af því bara og ég skal útskýra það seinna þegar hann kemur ekki með nokkur rök, neinar tilvísanir eða neitt sem styður hans mál. Þetta er eina ástæðan fyrir því að ég kem aftur upp í þessari umræðu því ég hafði ekki hugsað mér að lengja hana, við erum að fjalla um allt annað mál. En það er algjörlega óviðunandi að hér sé með farið með staðlausa stafi.

Hæstv. forseti. Mér þykir ætla að verða snautlegur endir á þessari umræðu. Hér hafa hæstv. sjútvrh. og fleiri verið spurðir spurninga og beðnir að gera þjóðinni grein fyrir því hvað sé í vændum í sjávarútvegsmálum. Það vofir yfir allsherjarverkfall sjómanna, það vofir yfir allherjarvinnustöðvun í fiskvinnslu á Íslandi eftir nokkra daga og hæstv. sjútvrh. lætur ekki svo lítið við umræðu um það eina frv. sem hann hefur getað dregið inn á Alþingi til umræðu í allt haust að segja þjóðinni frá því hvað sé fram undan og hvað sé verið að reyna að gera til þess að koma í veg fyrir að það myndist sá voði í atvinnumálum sem er fram undan. Og hv. 1. þm. Vestf., hv. formaður sjútvn., hefur ekki látið sjá sig í ræðustól til að segja þinginu og þjóðinni frá því hvaða hlutverki hann telur sig hafa að gegna í þessum málum. Það er búið að leggja fram frumvörp sjútvrh. sem eru í fullri andstöðu við þá sem tekist er á við í þessu verkfalli, þ.e. sjómennina. Það er yfirlýsing um að það eigi að brjóta sjómennina niður í verkfalli og það er á ábyrgð Alþingis hvernig þessi mál eru í dag. Ég vil spyrja hv. 1. þm. Vestf.: Telur hann ekki að hv. Alþingi beri ábyrgð á þessu máli? Það er í skjóli laga sem Alþingi hefur sett að þessir hlutir viðgangast sem sjómenn eru að reyna að brjóta af sér og það er búið að leggja fram frumvörp í þinginu sem ganga út á það að festa í sessi þennan ófögnuð. Ég tel að það hljóti að verða að líta þannig á að nú sé málið í höndum Alþingis. Ríkisstjórnin hefur greinilega tekið sína afstöðu, hún er sú að brjóta sjómenn niður í verkfalli. Það hefur ekkert annað komið hér fram. Ég held að það sé ástæða til þess, hæstv. forseti, að menn íhugi alvöru þessa máls. Ég segi alveg eins og er að það vekur furðu mína að hlusta á hv. 4. þm. Norðurl. v. halda hér ræðu án þess að ræða það að nokkru marki hve alvarlega stefnir eftir að búið er að stjórna sjávarútvegi þjóðarinnar eftir forskrift framsóknar öll þessi ár. Nú vofir yfir sjómannaverkfall og við erum að fara í jólafrí. Það er þung ábyrgð þeirra framsóknarmanna í þessu og ég held að hann ætti að hæla sér minna af því að það sé samstaða í þeim flokki um sjávarútvegsmálin og hann ætti kannski líka að hæla sér svolítið minna af því að þeir hafi öðruvísi afstöðu og ábyrgari til sjávarútvegsins heldur en aðrir. Hverjir eru að borga auðlindaskatt í sjávarútveginum í dag? Það eru fjölmörg fyrirtæki og sjómenn í sjávarútveginum sem eru að borga stórkostlegan auðlindaskatt til þeirra sem hafa komist yfir veiðiheimildir. Þannig að það er bara fyrir hendi. Ég segi eins og er, ég veit ekki hvaðan hann hefur þær upplýsingar að Alþb. sé búið að taka afstöðu með því að það verði lagður einhvers konar auðlindaskattur á útgerðina. Eina tillagan sem hefur komið fram til umræðu á þinginu frá hendi Alþb. um þessi efni fylgdi þáltill. sem við lögðum fram á sl. vori og þar var um að ræða tillögu um aflagjald sem átti að nýtast alfarið fyrir útgerðina sjálfa. Ef hv. þm. er að tala um samþykkt Alþb. frá síðasta landsfundi þá stendur í þeirri samþykkt klausa um það að kanna megi með öðrum kostum að taka upp einhvers konar afgjald af auðlindinni og það er vegna þess að í þeim flokki eru til menn sem segja sem svo: Við sjáum að það er verið að taka auðlindaskatt af sjávarútveginum og við teljum að það eigi þá að skoða það, ef ekki er hægt að stöðva það, að sá auðlindaskattur fari til sameiginlegra þarfa en ekki til einhverra sægreifa eða einhverra sem finna leiðir til þess að braska í sjávarútveginum. En aðalatriði málsins núna er þetta: Ætla menn að fara hér í jólafrí? Ætlar hæstv. sjútvrh. og hæstv. ríkisstjórn að fara heim að éta jólasteikurnar án þess að menn viti neitt hvað á að gerast hér í kringum verkfall sjómanna og hvort það verður hægt að ná samstöðu í þinginu? Og ég segi það í fullri alvöru, ég trúi því bara ekki, hæstv. forseti, að það sé ekki hægt að finna leið til þess að þeir þingmenn sem vilja bera ábyrgð á breytingum á þessu kerfi fái tækifæri til þess að ræða saman, að ríkisstjórnarflokkarnir skulu reyna að halda þessum þráðum í höndum sínum þannig að málin leysist ekki með neinu móti. Það er ekki til einhver meiri hluti í þingum sem er á höndum ríkisstjórnarflokkanna. Það er ekki heldur til meiri hluti á höndum minnihlutaflokkanna í Alþingi, það er ekki til neinn meiri hluti í þessu þingi nema hann sé fundinn í öllum flokkum og ég segi það alveg eins og er að mér finnst að það sé ástæða til að gera þá kröfu til Alþingis að það sýni þá ábyrgð að fara ekki í jólafrí öðruvísi en þessu máli verði komið í þann farveg að það verði í alvöru farið að reyna að leysa það með samráði við sjómenn og þá sem þeir eru að reyna að takast á við í samningum.

Virðulegi forseti. Ég vil segja það við hv. þm. Jóhann Ársælsson að ég gat þess einmitt hér að það væri ömurlegt til þess að vita að þingið skyldi fara heim undir þessum kringumstæðum sem nú eru í þjóðfélaginu og eiga það yfir höfði sér að hér verði allsherjarverkfall hjá sjómönnum. Vissulega tek ég undir það með hv. þm. að auðvitað væri eðlilegt að hér yrði tekin upp almenn umræða um sjávarútvegsmálin en ekki undir þessum lið sem við förum að ræða þau mál, að hér yrði tekin upp almenn umræða um sjávarútvegsmál áður en við færum í jólaleyfi. Það væri auðvitað fullkomlega eðlilegt að slíkt væri gert vegna þess hve ástandið er alvarlegt í þessari grein. Og það skal ég taka undir og væri tilbúinn að taka þátt í. Vegna þess að hv. þm. vék að Framsfl., hvernig viðskilnaður okkur hefði verið þegar við fórum með málefni sjávarútvegsins þá var hann nú ekki verri en svo, hv. þm., að tvö síðustu stjórnarárin Framsfl. var sjávarútvegurinn rekinn með hagnaði. Hann gerði meira en það að borga af skuldum sínum og við þurfum ekki að biðjast afsökunar á því. Og það voru nú fleiri heldur en framsóknarmenn sem komu að því að taka upp stjórnun fiskveiða. Við vorum ekki einir um það en vissulega lenti það á Framsfl. að leiða það mál. Ég kem auðvitað við kvikuna á þeim aðilum sem hér vilja nú verja sig og fría sig gegn því að tala hér fyrir auðlindaskatti. En það stendur hér eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson kom inn á. Auðvitað er Alþb. að tala um það að koma á afnotagjaldi fyrir auðlindina. Þeir eru búnir að gera það lengi. Og það eru fleiri flokkar hér á Alþingi, allt of margir sem eru farnir að taka undir það væl og þær hugmyndir Alþfl. að borga aðgang að miðunum.

Virðulegur forseti. Fyrst um þetta síðasta að Alþb. vilji láta borga aðgang að miðunum. Ég held að það sé ekki nema eðlilgt að það komi upp raddir í öllum flokkum því að það er verið að borga stórkostlega fyrir aðganginn að miðunum. Ég held að það sé ekki nema eðlilegt að það komi upp raddir í öllum flokkum því að það er verið að borga stórkostlega fyrir aðganginn í miðunum að kerfinu sem Framsfl. hefur verið hvað samheldnastur í að styðja. Og menn eru ekki að borga neitt smávegis. Það er ekki verið að tala um nokkrar krónur. Menn hafa t.d. verið að borga núna 42 kr. fyrir að fá að fiska eitt kg af þorski núna í haust. Hvað kallar hv. þm. það? Er það ekki auðlindaskattur? Er þar ekki verið að borga fyrir aðganginn að miðunum? Og hvaða peningar eru notaðir til þess? Það er verið að nota skiptahlut sjómannanna til að borga það. Og það er um það sem verkfallið stendur sem er að fara af stað núna um áramótin.

Hefur Framsfl. lagt það til?

Framsfl. hlýtur að hafa lagt það til  og fremst um það að það þarf að nást samstaða um að breyta þessu stórháskalega kerfi sem kvótakerfið er.

Virðulegi forseti. Við þurfum ekki að vera að karpa um þetta, hv. þm. Jóhann Ársælsson, hann viðurkenndi það sem ég var að segja áðan og var kjarninn í því sem ég sagði um stefnu Alþb. Við höfum rætt hana hér áður og það hefur ekkert verið ágreiningur þar um. Við höfum túlkað hana báðir eins og hún er skýr. En ég vil segja hv. þm. að það er alveg ljóst hjá okkur framsóknarmönnum að það hefur aldrei hvarflað að okkur að sjómenn ættu að taka þátt í því að fjármagna einhver kaup á veiðirétti. Það hefur aldrei hvarflað að okkur framsóknarmönnum.

Virðulegur forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. v. hefur verið formaður sjútvn. þingsins. Hann hefur sjálfsagt manna mest starfað að því að koma þessu í lög sem hér gildir um stjórn fiskveiða. Hann veit vel hvernig þessi lög hafa síðan virkað. Hann veit alveg nákvæmlega hvað er að gerast. Hann veit hvernig er keypt og selt í sjávarútveginum og hann veit hverjir þurfa að borga þennan auðlindaskatt. Hann veit að það eru sjómennirnir og hann veit að það eru kvótalitlu útgerðirnar sem borga hann. Hann veit miklu meira en hann lætur uppi í ræðustól á Alþingi.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um Hagræðingarsjóð og hafa nú ýmsir hv. þm. hlaupið um víðan völl og farið yfirleitt inn á gang sjávarútvegsmála í heild en ekki þetta frv. Ég tel frv. vera til mikilla bóta frá því sem verið hefur. Ég hef verið óánægður með þá tilhögun sem í gildi hefur verið og var í gildi fram á síðasta haust og ég fagna því að frv. um þetta efni er nú komið fram. Ég ætla ekki að fara hér inn á fiskveiðimálin almennt en tel mig þó knúinn til þess vegna fyrirspurna frá hv. 3. þm. Vesturl. um það hvað formaður sjútvn. ætli að gera í sambandi við væntanlega vinnudeilu. Ég hef aldrei vitað til þess að formaður í einni þingnefnd hafi farið að skipta sér af vinnudeilum. Við höfum sett lög um vinnudeilur. Við höfum embætti sáttasemjara í vinnudeilum, ríkissáttasemjara. Hann hefur sína aðstoðarmenn og það er hans hlutverk að leiða deiluaðila saman. Það hefur ekki verið reynt til þrautar hvort hér væri hægt að ná samkomulagi eða ekki. Það er hlutverk þessara aðila en ekki nefndar á Alþingi. Ég spyr hv. þm. hvenær nefnd eða nefndarformaður á Alþingi hafi gripið inn í vinnudeilu á því augnabliki þegar verið er að reyna sættir á milli deiluaðila. Ég kannast ekki við það þó ég sé búin að vera hérna í 30 ár og jafnvel þó við förum lengra aftur í tímann. Ég skil ekki hvað menn eiga við með því að ætla mönnum þetta hlutverk. Hitt má svo liggja á milli hluta og það kemur að því að um það verði deilt, um fiskveiðistjórnun og mér finnst nú hálfleiðinlegt karp á milli hv. 3. þm. Vesturl. og 4. þm. Norðurl. v. hvor eigi meira eða minna í þessu kvótadrasli sem hefur verið hér við lýði á undanförnum árum. Ég held bara að það hafi ekki gengið hnífurinn á milli þessara flokka og því miður allt of margra í núverandi stjórnarflokkum líka. En það hefur þó heldur verið hamlað þar af ákveðnum mönnum. En mér er auðvitað alveg sama þótt þeir karpi um það hvort annar flokkurinn á 51% sök á því en hinn 49 eða hvort þeir vilja mætast þá á miðri leið og eiga 50% hvor. Ég hugsa að það sé miklu nær sanni. Ég tel því enga ástæðu til þess á þessu stigi að fara að ræða hér um þessa vinnudeilu. Ég hef mínar tilfinningar og ég hef mínar skoðanir gagnvart deiluaðilum í þessum efnum en það verður að fara rétta boðleið. Sjómenn hafa sagt upp samningum. Þeir hafa hótað verkfalli um áramót. Einn sjómaður sagði hér í dag að því mundi verða vísað til félagsdóms. Ég veit ekki hvort það er satt eða rétt og á meðan slíkt stendur fyrir dyrum, þá tel ég fráleitt að tala um það að Alþingi fari að blanda sér í málið. Það er að taka fram fyrir hendurnar á ríkissáttasemjara með slíku atferli.

Hæstv. forseti. Ég er nú nokkuð hissa á orðum hv. formanns sjútvn. hér. Í fyrsta lagi vona ég að ekki beri að skilja orð hans um það að þingmenn hafi farið út um víðan völl í umræðum um þetta mál og rætt sjávarútvegsmál almennt sem svo að formaður sjútvn. amist við því að sjávarútvegsmál séu tekin hér á dagskrá og þyki það svo heldur óþarfi að vera að ræða meira um efni þessa merkilega frv. um Hagræðingarsjóð sem hv. þm. er áreiðanlega stoltur af að styðja sem stjórnarliði, þröngt. Í öðru lagi er það auðvitað þannig að þetta er ekki venjuleg vinnudeila, hæstv. forseti, sem hér er á ferðinni. Það vita allir hv. þingmenn. Það að fjalla um þetta eins og einhverja óviðkomandi og venjulega vinnudeilu úti í bæ þar sem verið væri að fjalla um krónur eða aura á tímann er ósköp einfaldlega barnalegt því að það ættu allir hv. alþm. að vita og a.m.k. þeir sem eitthvað sérhæfa sig í sjávarútvegsmálum hér á þinginu að þessi deila snýst um annað og það væri harla sérkennilegt og mikill heilagleiki, verð ég að segja, af hv. alþm. og sjávarútvegsnefndarmönnum að vísa því með öllu frá sér að það sé Alþingi á nokkurn hátt viðkomandi hvað þessi deila fjallar um. Þessi deila er sprottin af afleiðingum þeirra laga um stjórn fiskveiða, sem eru í gildi í landinu, laga sem átti reyndar að vera búið að ljúka endurskoðun á fyrir ári síðan. Og ég segi það alveg eins og er að mér þykja menn almennt séð orðnir nokkuð heilagir gagnvart vinnudeilum í landinu ef það er allt í einu orðið svo að Alþingi má hvergi nálægt því koma og hvergi hafa þar nein áhrif á, hvað þá að reyna nú að leysa deiluna eins og ég skildi orð hv. seinasta ræðumanns. Þessu er ég ósammála. Ég fullyrði að það getur enginn nema Alþingi í raun og veru leyst efni þeirrar deilu sem risin er vegna sjávarútvegsstefnunnar vegna þess að þetta eru átök um afleiðingar þeirra laga sem gilda um framkvæmd mála í sjávarútvegi. Það hljóta allir menn að viðurkenna.

Virðulegi forseti. Ég hef síður en svo á móti því að sjávarútvegsmál komi til umræðu. En ég þarf ekki endilega að blanda því við þetta eina mál. Ég endurtek að þetta er vinnudeila og henni hefur verið vísað til ríkissáttasemjara. Og það er ekki fyrr en ríkissáttasemjari gefst upp á þessari vinnudeilu ef til þess kemur eða deiluaðilar verða sammála um að vísa tilteknum atriðum sem um er að ræða til Alþingis. Ég sé heldur enga ástæðu til þess ef menn komast að þeirri niðurstöðu undir forustu ríkissáttasemjara að Alþingi taki þá málið upp ef það fer á þann veg og þá er engin ástæða til þess að rembast við að fara í verkfall endilega á áramótum því að það er ekki einu sinni full samstaða um það hjá öllum sjómönnum. Vestfirðingar eru t.d. ekki á því. Ástæðan fyrir því er sú að þeir byrja haustvertíð í byrjun október og eru á miðri vertíð þegar aðrir eru ekki byrjaðir svo að þeir eru ekkert að svíkjast undan merkjum gagnvart félögum sínum. En svona verður gangurinn að vera hvort sem mönnum líkar það betur eða verr.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að menn átti sig á því að þessi deila og þessi verkfallsboðun er mjög sérstaks eðlis. Menn hafa væntanlega frétt af fundahöldum forustumanna sjómanna um allt land á undanförnum vikum þar sem þeir hafa kynnt sína afstöðu og sína kröfugerð. Menn muna væntanlega viðbrögð forustumanna sjómannasamtakanna við tvíhöfða skýrslunni. Það er rétt hjá hv. 1. þm. Vestf. að þessi deila er að forminu til vinnudeila og að forminu til beinast kröfurnar að viðsemjendum sjómanna enda hafa þeir ekki aðra til þess að beina kröfum sínum gegn samkvæmt lögum um vinnudeilur. Og þessi deila er að forminu til vinnudeila og snýst um kjör vegna þess að afleiðingar kvótakerfisins hafa kjaraáhrif gagnvart sjómönnum. Það er ekki á valdi Vinnuveitendasambandsins að leysa þann hluta málsins því það fer ekki með lagasetningarvaldið og ég held að það væri óvenjumikill barnaskapur miðað við kjaradeilur almennt að reikna með því að þessi deila hljóti ekki að þurfa að koma til kasta þingsins ef hún á að leysast eins og hún er fram sett, kröfurnar í þessar deilu eru fram settar. Auk þess sem ég kannast ekki við annað en að Alþingi og ríkisstjórnir hafi á undanförnum árum nánast sem regla en ekki sem undantekning komið að vinnudeilum á hinum ýmsu stigum þeirra með því hugarfari að reyna að leysa þær. Mér finnst menn fjalla um þessa stöðu sem uppi er nokkrum dögum fyrir áramót og verkfallsboðunina með býsna miklu andvaraleysi, það verð ég að segja. Enn hefur ekki dregist orð upp úr hæstv. sjútvrh., ekki orð um þetta mál, sem þegir þunnu hljóði þó aðrir séu farnir að ræða það og ég er ekki sammála þeirri uppstillingu formanns sjútvn. að það væri óeðlileg íhlutun þó að til að mynda sjútvn. kallaði deiluaðila til sín og fengi frá þeim upplýsingar um stöðu deilunnar og þreifaði fyrir sér um það hvort hægt væri að afstýra því stórslysi sem allsherjarverkfall er.

Hæstv. forseti. Ég varð fyrir töluverðum vonbrigðum með ræðu hv. 1. þm. Vestf. einfaldlega vegna þess að ég held að hann skilji það mjög vel að það þarf að leita einhvers hóps sem vill bera ábyrgð á breytingu á lögunum um stjórn fiskveiða hér í Alþingi til þess að það sé hægt að leysa þau vandamál sem sjómenn eru að takast á við í þessu verkfalli. Og það þarf þess vegna að nota þann tíma sem fyrir hendi er til að gera það. Ég tel að hv. 1. þm. Vestf. hafi til þess möguleika meira heldur en aðrir menn hér í hv. Alþingi og ég held að það væri til heilla fyrir þingið sem ber auðvitað alveg sérstaka ábyrgð á þessu deilumáli vegna þess að lögin um stjórn fiskveiða hafa misheppnast með þeim hætti að sjómenn eru látnir bera kostnaðin af kvótabraski hér allt í kringum landið. Og hverjir aðrir en alþingismenn ættu að finna fyrir þeirri ábyrgð? Það er það sem ég held að þingmenn þurfi að hugsa um. Og það er þess vegna sem á að fara að leita samstöðu um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem geta komið til móts við sjómenn í þessari deilu. Og ég bið menn bara að vera ekki að festast of mikið í þessu fari sem hér er, að stjórnarliðar haldi ekki þessum málum í sínum höndum og komi í veg fyrir að það sé hægt að ná saman einhverjum hópi manna hér í þinginu. Við vitum ósköp vel að flokkarnir eru meira og minna klofnir í afstöðunni til þessa máls. Og ef það á að nást farsæl niðurstaða þarf að leita samráðs og hóps sem vill bera ábyrgð á breytingum á kerfinu.

Virðulegi forseti. Ég bað um að fá að veita andsvar að gefnu tilefni þar sem hv. 1. þm. Vestf. nefndi það að verið gæti að yfirvofandi sjómannaverkfall færi fyrir félagsdóm, þá vildi ég vekja athygli hans á því að fyrir þinginu liggur, og raunar reynt að hraða því máli af hálfu stjórnarsinna, frv. sem gæti gerbreytt gangi mála fyrir félagsdómi ef að lögum yrði í því ástandi sem stjórnarsinnar vilja sjá það. En það er varðandi öflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Þar er nefnilega eins og frv. lítur nú út ákvæði um það að ef málum er vísað til félagsdóms, þá sé hægt að tefja þar mál, það er að vísu ekki þannig orðað en það er hægt að tefja mál í reynd sem venjulega ganga hratt fyrir sig hjá félagsdómi, enda er það eðli þess dóms með því að biðja um álit frá EFTA-dómstólnum og þetta er sem sagt hægt að biðja um samkvæmt því frv. eins og það lítur út fyrir núna sem liggur fyrir þinginu og ég vil benda hv. þm. á það að ef hann lítur á það sem lausn í þessu máli að félagsdómur fjalli um það, þá reyni hann nú að tala um fyrir samherjum sínum á Alþingi að það verði þá ekki gert útilokað að nýta félagsdóm í þessu skyni.

Virðulegi forseti. Hér er nú komið fram frv. þar sem gert er ráð fyrir því að ráðstafa aflaheimildum Hagræðingarsjóðs til að vega upp á móti skerðingu þorskveiðiheimilda. Ég verð að lýsa hér stuðningi við það að svo miklu leyti sem það mun gilda. Þetta er orðinn árviss viðburður að fram komi frv. sem gengur í þá veru sem við kvennalistakonur höfum lagt til að aflaheimildum Hagræðingarsjóðs sé úthlutað á þennan hátt til þess að koma til móts við þá skerðingu sem orðið hefur. Ég vil samt sem áður beina þeirri spurningu til hæstv. sjútvrh. hvernig sé með umsóknir sveitarfélaga, hvort sveitarfélög geti einnig fengið úthlutað úr Hagræðingarsjóði núna endurgjaldslaust þar sem hér segir að útgerðum sé úthlutað en það kemur fram í greinargerð að sveitarfélagi hafi verið boðinn áður forkaupsréttur að þessum veiðiheimildum. Ég vildi vita hvernig það mál er núna, hvort þau koma þá til greina hér alveg eins og útgerðir. Svipað mál var inni á þingi í haust og var fellt. Það er nokkuð sérstök aðstaða að standa frammi fyrir því að það sé verið að leggja til sams konar mál sem ríkisstjórnin stendur að og vill fá samþykkt. En eins og ég segi, það var mjög nauðsynlegt að þetta kæmi fram og þó fyrr hefði verið, að hægt væri að ráðstafa þessum aflaheimildum Hagræðingarsjóðs. Hér hefur nokkuð verið rætt um það í framhaldi af þessu frv. þar sem hér er um sjávarútvegsmál að ræða, hvort leyfa eigi í raun og veru sölu veiðiheimilda. Ég tel að það sé nokkuð sem þyrfti löngu að vera búið að taka á í sambandi við stjórn fiskveiða, þ.e. að leyfa ekki sölu veiðiheimilda á milli skipa. Það er það sem við stöndum frammi fyrir í dag og vegna þess að þetta sjómannaverkfall sem líklega mun skella á er einmitt til komið vegna þess að hér er verið að mótmæla þeirri sölu veiðiheimilda sem sjómenn þurfa nú í sívaxandi mæli að taka á sig. Ég vil koma því hér á framfæri í örstuttu máli að ég tel að sú stefna að selja óveiddan fisk í sjó sé m.a. ein af ástæðunum fyrir því hvernig útgerðarfélög í landinu standa núna. Og ábyrgðin á því er vissulega stór hjá Framsfl. Ég mótmæli því algerlega að Kvennalistinn hafi hingað til haldið því fram að það eigi að leggja auðlindaskatt á útgerðina. Það er sú stefna sem við höfum mælt á móti að óveiddur fiskur í sjó væri seldur, hvort sem það væri á milli skipa eða hvernig sem það er nú gert, en það var fyrir forustu Framsfl. að þetta ákvæði er inni í lögunum. Og það er vissulega rétt sem hefur komið fram í þessum umræðum að í dag er auðlindaskattur. Menn geta ekki komist fram hjá því, það er auðlindaskattur og hann er kominn á fyrir tilstuðlan Framsfl. sem hér stendur svo og mótmælir auðlindaskatti. En auðlindaskatturinn fer bara ekki í sameiginlegan sjóð. Hann fer aðeins á milli þeirra sægreifa sem hafa efni á því að kaupa þessar heimildir. Það sem Kvennalistinn hefur lagt til er eins og hér hefur komið fram áður að úthlutað sé meiri hluta af veiðiheimildum til sveitarfélaga sem síðan ráðstafi þeim. Hins vegar hefur Kvennalistinn lagt það til að t.d. 20% af heildarafla geti runnið í veiðileyfasjóð sem sé þá til ráðstöfunar vegna sérstakra ástæðna, þ.e. eins konar hagræðingarsjóður, eða ef ekkert annað þarf þá er hægt að ráðstafa honum í sameiginlegan sjóð sem sé til ráðstöfunar fyrir sjávarútveginn sjálfan. En að við viljum leggja á auðlindaskatt á allan sjávarútveg og selja allar veiðiheimildir er alger rangfærsla og það vil ég ítreka hér.

Virðulegi forseti. Við eigum kannski ekki að vera að eyða þessari stund í að karpa um stjórnun fiskveiða undir þessum lið því að hér er annað mál á dagskrá þó að það vissulega snerti stjórnun fiskveiða að nokkru leyti. En að gefnu tilefni vil ég samt segja það hér og rétt minnast á eitt og varpa spurningu fram, það verður þá að ráðast hvort henni verður svarað núna eða síðar þegar við fjöllum um stjórnun fiskveiða. Er það nú virkilega svo að það hafi verið Framsfl. sem réði því eða var við stjórnvölinn þegar fyrst var farið að tala um að setja kvóta og kvóti var settur á í sjávarútvegi? Er það svo? Eru menn virkilega búnir að gleyma því að það er kvóti á öðrum fisktegundum en bara botnfiski og þorski? Hvaða ár skyldi það hafa verið þegar kvóti var settur á loðnuveiðar? Ætli það hafi ekki verið í kringum 1977 eða 1978 þegar hv. þm. Kjartan Jóhannsson, fulltrúi Alþfl., fór með málefni sjávarútvegsins? Hver ætli hafi farið með málefni sjávarútvegsins þegar kvóti var settur á humar, síld og rækju, hver ætli hafi verið í sjútvrn. þegar kvóti var settur á vinnslustöðvar í rækju? Halda menn að það hafi verið framsóknarmenn? Það er eins og mig minni að það hafi verið einhverjir aðrir. En það er rétt, við framsóknarmenn og ég, eins og hv. þm. vék hér að, áttum þátt í þessum kvótalögum. Ég biðst ekki afsökunar á mínum þætti í þeim málum. Ég var formaður sjútvn. og þess vegna mæddi það nokkuð á mér og ég er ekki að fría mig ábyrgð í því. Ég tel að þessi lög sem við búum við séu þokkaleg lög og það illskásta sem við gátum fundið upp og það var unnið að því á virkilega annan hátt heldur en nú hefur verið gert, reynt að ná sem víðtækastri sátt í þeim efnum. Og það var ekki barasta við sjómenn og útgerðarmenn sem þá var talað. Það var líka reynt að ná sátt við fólkið í landi, fiskverkafólkið en mér finnst nú að þeir sem tala um sjávarútvegsmál og stjórnun veiða muni ekki eftir þeim þættinum og þeim hópi fólks sem á jafnmikilla hagsmuna að gæta. Í þessum lögum var reynt að tryggja það að þeim siðum væri hætt að mæta að morgni og segja þessu fólki að fara heim að kvöldi og vinnan væri bara búin. Og það er auðvitað þetta sem menn eru nú að reyna að skapa undir þessum lögum. Það er það að byggja hér upp verksmiðjurekstur í þessari atvinnugrein og það er auðvitað það sem þarf að koma. Að endingu vildi ég spyrja hv. þm. og ágætan vin minn Jóhann Ársælsson hvort hann telji virkilega að í núverandi lögum um stjórnun fiskveiða sé gefin heimild til þess að sjómenn taki þátt í kaupum á óveiddum fiski. Telur hv. þm. að það standi í núverandi lögum um stjórnun fiskveiða?

Virðulegi forseti. Ég hygg nú að það gegni allt öðru máli með kvóta í loðnu þar sem þar þurfi Íslendingar að semja við Grænlendinga og Norðmenn um úthlutaðan kvóta eða það sem hægt er að veiða úr þessum sameiginlega stofni. Það gegnir í raun og veru allt öðru máli en með þorskkvóta og annan þann kvóta hér í okkar tegundum sem við erum að selja hér á milli skipa. Það gegnir einnig öðru máli með rækjuna þar sem vinnslustöðvarnar byrjuðu þær veiðar og áunnu sér þannig rétt til þess að veiða. Þannig að þar er um eins konar byggðakvóta að ræða. Það gegnir allt öðru máli.

Hæstv. forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. v. spurði mig að því hvort ég teldi að í lögunum um stjórn fiskveiða væri ákvæði sem gæfi leyfi til þess að sjómenn tækju þátt í kvótakaupum. Það stendur vissulega ekki skýrum stöfum í lögunum um stjórn fiskveiða að sjómenn geti eða eigi að taka þátt í kvótakaupum. En það er samt þannig að ég býst við því að hv. þm. sé mér sammála um að það séu ekki ólögleg viðskipti sem fara fram þegar fyrirtæki eru að láta fiska fyrir sig samkvæmt lögunum um stjórn fiskveiða, að framselja aflaheimildir. Þannig er náð samningum um lægra fiskverð og með þeim hætti er skiptahlutur sjómanna skertur og það er þannig ekki ólöglegt að láta sjómenn borga brúsann og það er það sem er gert allt í kringum landið. Það er fyrst og fremst um það sem átök sjómanna við útvegsmenn standa núna og það er það sem hv. Alþingi þarf að taka til skoðunar og gera breytingar á að það verði ekki hægt að komast aftan að samningum sjómanna eins og gert er með því að þessi viðskipti geti gengið svona fyrir sig.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Vestf. flutti athyglisverða ræðu áðan og það væri æskilegt að gert væri boð eftir honum ef hann væri enn þá hér í húsinu. Hv. 1. þm. Vestf. er formaður sjútvn. Alþingis. Hann lýsti þeirri skoðun áðan að það væri verkefni sáttasemjara að finna lausn á þeirri deilu sem upp er komin milli sjómanna og útgerðar og ef ríkissáttasemjari teldi að nauðsynlegt væri að gera breytingar á lögum til þess að leysa deiluna eins og reyndar oft hefur verið gert, þá mundi koma til kasta þingsins í þeim efnum. Þetta er mjög athyglisverð yfirlýsing. Með henni er formaður sjútvn. Alþingis að opna á þá leið að ríkissáttasemjari geti leitað eftir breytingum á löggjöf um veiðar og komið með þær hugmyndir til sjútvn. Alþingis og óskað eftir því að þær verði settar í lög. Það var ekki hægt að skilja ræðu hv. 1. þm. Vestf. á annan veg en þann að hann væri að bjóða upp á samvinnu milli þingsins og ríkissáttasemjara til þess að leysa þessa deilu. Og ég fagna því að hv. 1. þm. Vestf. er kominn hér í salinn.

Gerið þið það líka í Rússlandi að fylgjast með þeim?

Ég var að víkja að því, hv. þm., að í ræðu sem þingmaðurinn flutti fyrr í kvöld, þá vék hann að því að það væri verkefni ríkissáttasemjara að leita lausna í þeirri deilu sem upp er komin og er mjög hörð og mjög erfið milli sjómanna og útgerðar. Þar með hlýtur það eðli málsins samkvæmt að vera einnig á því sviði að skoða breytingar á skipulagi veiða, enda vita það allir hér í þessum sal að það er eitt harðasta deiluatriðið í þessari deilu og formaður sjútvn. Alþingis lýsti því að ef ríkissáttasemjari fyndi lausnir á þeim þætti málsins þá kæmi til kasta þingsins að festa þær breytingar í lögum. Og ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hljóðs hér var að ég gat ekki skilið þessi ummæli hv. 1. þm. Vestf. og formanns sjútvn. á annan veg en þann að hann væri að opna á samstarf sjútvn. og ríkissáttasemjara um lausn á deilunni. Þetta finnst mér vera mjög mikilvæg yfirlýsing. Hvers vegna? Ástæðan er sú að það vita allir að hæstv. sjútvrh. er staddur í þeim þrengingum í þessum málum að hann getur sig ekkert hreyft. Hann er í raun og veru orðinn máttlaus í málinu. Þess vegna er gjörsamlega vonlaust að hann geti haft nokkra forgöngu um það að leysa þessa deilu. Framkoma ráðherrans og þögn í þessum umræðum er í raun og veru staðfesting hans á því hve máttleysi hans sjálfs er mikið. Það er mjög merkilegt að hv. þm., núv. sjútvrh., Þorsteinn Pálsson, skuli vera kominn í þá stöðu sem hvorki fyrirrennari hans, hv. 1. þm. Austurl., né hv. 1. þm. Vestf. þegar hann var sjútvrh., hefðu látið setja sig í, að sjútvrh. hefur bókstaflega ekkert svigrúm til þess að geta haft atbeina, hvað þá heldur frumkvæði, að því að leita lausnar á þessari hörðu deilu sjómanna. Sjútvrh., sem er búinn að láta spila sér út í þetta horn, er í raun og veru búinn að gera sig máttlausan og gagnslausan í embætti. Þess vegna er kannski skiljanlegt að hæstv. sjútvrh. sitji bara þegjandi í umræðunni þrátt fyrir að spurningar séu bornar fram við hann og ásakanir í hans garð séu með þeim hætti að sjútvrh. með sjálfsvirðingu mundi grípa til svara. Hvað á þá að gera, hv. 1. þm. Vestf.? Á að láta þessa deilu vera í hnút? Ég held að við hljótum báðir að vera sammála um að það gengur ekki. Þeir fundir sem sjómannasamtökin hafa efnt til hafa að mörgu leyti verið nokkuð einstakir, a.m.k. á síðari árum. Ég hef haft nokkrar spurnir af þeim í mínu kjördæmi og einnig í öðrum kjördæmum. Þær frásagnir sem ég hef fengið frá þessum fundum benda til þess að óvenju mikil harka sé í afstöðu sjómanna í þessum efnum. Ég held líka að við getum báðir verið sammála um það, ég og hv. 1. þm. Vestf., að þeir menn sem eru í forustu fyrir sjómannasamtökunum í þessari kröfugerð eru ekki líklegir til þess að láta beygja sig. Á þá að horfa upp á það að flotinn festist í verkfalli eftir tvær vikur eða svo? Hefur það ekki verið eitt helsta vonarmerki breytinga í íslensku efnahagslífi að hér væri að takast kannski sæmileg sátt á vinnumarkaði ásamt vaxtalækkun og öðrum þeim skilyrðum sem gætu leitt til þess að forsvarsmenn í atvinnulífi færu að beita sér fyrir þeim breytingum sem nauðsynlegar eru á skipulagi fyrirtækjanna? Því sálræna ástandi verður svipt í burtu ef hér hefst langvinnt sjómannaverkfall um áramótin. Eiga þá stjórnvöld að horfa aðgerðarlaus á það og segja: Málið er hjá sáttasemjara. Sáttasemjari ríkisins á enga möguleika til þess að hreyfa sig í málinu miðað við kjarna deilunnar nema hann hafi einhvern aðila sem væri reiðubúinn að flytja þá efnisþætti inn á þjóðþingið með von um að þeir yrðu samþykktir. Og eins og ég vék að áðan, en ætla ekki að rökstyðja nánar vegna þess að ég tel það þarflaust, þá er hæstv. sjútvrh. orðinn gjörsamlega gagnslaus í þeim efnum. Það er ekki ásökun í mínum orðum hvað þá lýsingu snertir. Það er bara viðurkenning á staðreyndum. Það sýnir hins vegar visst geðleysi að sitja í þeirri stöðu. Þá er enginn annar aðili en sjútvn. þingsins sem getur beitt sér með árangri. Þess vegna finnst mér það vera mjög mikilvægt að í þessari umræðu hafi 1. þm. Vestf., formaður sjútvn., opnað á þann möguleika, ég gat ekki skilið orð hans á annan veg, að ef ríkissáttasemjari teldi nauðsynlegt að leita leiða til þess að finna lausn á deilunni eftir þessum leiðum þá væri vilji af hálfu 1. þm. Vestf. til þess að koma til samstarfs í þessum efnum. Ég held þess vegna að það sé mjög mikilvægt að deiluaðilar og ríkissáttasemjari viti það áður en þinginu lýkur hverjir eru tilbúnir til þess á Alþingi að veita lausninni þingmeirihluta. Við erum að afgreiða þessa sólarhringana viðamikil frumvörp sem eru forsenda kjarasamninga ASÍ og VSÍ, forsenda þeirra kjarasamninga. Það er algengara en ekki á síðari árum að lagasetning á Alþingi sé forsenda sáttar í vinnudeilum og kjarasamningum. Spurningin varðandi sjómannaverkfallið er: Hver ætlar að ganga í það verk að mynda þingmeirihluta á bak við þær breytingar sem nauðsynlegar eru til að leysa þá deilu? Eða ætlar enginn að gera það? Hæstv. sjútvrh. hefur verið spurður að því í kvöld hvort hann er reiðubúinn að beita sér fyrir því, en ekkert svar hefur fengist. Þess vegna finnst mér þáttur 1. þm. Vestf. í þessari umræðu hafa verið athyglisverður að ég tel að hann hafi á sinn hátt opnað á að menn skoðuðu það á næstu dögum að ganga þannig frá málum áður en þing fer heim að ef deiluaðilar og ríkissáttasemjari telja nauðsynlegt þá getur meðal þingmanna myndast nauðsynlegur þingmeirihluti. Það er fullkomið ábyrgðarleysi að þingið fari heim með yfirvofandi sjómannaverkfall án þess að það liggi fyrir hver er reiðubúinn að beita sér fyrir þeirri lagasetningu sem nauðsynleg er til að leysa deiluna.

Virðulegi forseti. Í raun og veru þarf ég ekki að endurtaka það. Ég hef sagt að þessi vinnudeila er í höndum ríkissáttasemjara og það verður hans að leita sátta en ef þær sættir takast ekki verður fyrst og fremst að koma til kasta ríkisstjórnarinnar. Ég hef setið í ríkisstjórn og það oftar en einu sinni og hef oft þurft að beita mér fyrir því að koma á sáttum. Stundum hefur maður þurft að beita sér fyrir lögum þegar sættir hafa ekki gengið, en það hefur verið reynt til hins ýtrasta. Ég sagði áðan að ég frétti það frá einum leiðtoga sjómanna, ekki útgerðarmanna, að útgerðarmenn ætluðu með verkfallshótunina fyrir félagsdóm og ég tel fráleitt að Alþingi fari að skipta sér af málinu á meðan. Það getur orðið til þess að það verður einhver frestun á verkfallinu. Verði engin frestun á verkfallinu þá er ég alveg öruggur um að ríkisstjórnin hlýtur að taka málið í sínar hendur og hún hlýtur þá að hafa samvinnu við þá menn sem eru innan þingsins og vilja komast hjá því að flotinn stöðvist.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Vestf. fyrir þetta andsvar. Það var mjög skýrt. Það er satt að segja fagnaðarefni að það er talað mjög skýrt í þessum málum. Það hefur nokkuð skort að af hálfu ríkisstjórnarinnar væri talað jafnskýrt og hv. 1. þm. Vestf. gerði hér. Ég er alveg sammála honum um að það er eðlilegt að verði málinu vísað til félagsdóms séu engar ákvarðanir teknar um hvað gera eigi í málinu fyrr en úrskurður hefur þar fallið. Það er enginn ágreiningur milli okkar í þeim efnum. Ég er líka sammála honum um það, fyrst hann kýs að orða þetta á þann veg, að eðlilega er það skylda ríkisstjórnar að ganga til samstarfs við ríkissáttasemjara um að finna lausn á málinu. Ég hef hins vegar skilið þögn hæstv. sjútvrh. í þessum umræðum á þann veg að hann telji sig ekki hafa neitt svigrúm og kannski ekki vilja til þess að leita þeirrar lausnar. Kannski breytist það, vonandi breytist það. Ég mundi fagna því ef það breyttist. Þetta mun allt saman skýrast á næstu dögum og ég fagna því að við erum sammála um það, ég og hv. 1. þm. Vestf., að ef það gerist að deilan stendur enn, félagsdómur hefur ekki breytt henni og ríkisstjórnin hefur ekki gefið neina yfirlýsingu um að hún hafi vilja til þess að fást við þessa deilu og leita þar lausnar, þá hljóta menn í þinginu að tala sig saman um hvernig er hægt að forða sjómannaverkfalli, einkum og sér í lagi ef það á að hefjast um næstu áramót.

Frú forseti. Í tilefni af ræðu hv. 8. þm. Reykn. vil ég taka þetta fram. Í fyrsta lagi hef ég margsinnis lýst því yfir, allt frá því í vor sem leið, að ég væri tilbúinn til þess að ræða við sjómenn og reyndar útvegsmenn einnig, um þau atriði sem helst hefur verið deilt um þeirra í milli. Þessi yfirlýsing stendur enn þó að það boð hafi ekki verið þegið. Í annan stað vil ég taka mjög sterklega undir orð hv. 1. þm. Vestf. Þessi deila er á milli tveggja sjálfstæðra samningsaðila. Hún lýtur nú stjórn ríkissáttasemjara sem er sjálfstæður og óháður embættismaður og Alþingi þyrfti að breyta lögum um ríkissáttasemjara til þess að taka deiluna úr höndum hans. Í þriðja lagi, vegna ræðu hv. þm., þá finnst mér að hann ætti að hætta þeim barnaskap að vera að þenja sig hér og telja að þingmenn Alþb. séu betur til þess fallnir en sáttasemjari að leysa þessa deilu því þó að deilt sé um fiskveiðistefnu í öllum flokkum þá er ástandið svo slæmt í Alþb. að þeir geta ekki einu sinni deilt. Þeir hafa ekki einu sinni mismunandi skoðun. Þeir hafa enga skoðun. Slíkir menn eru ekki líklegir til þess að leiða þetta mál frekar en önnur farsællega til lykta.

Virðulegi forseti. Þessi stutta tveggja mínútna ræða hæstv. sjútvrh., sem er eina innlegg hans í þessar umræður frá því hann flutti sína stuttu framsöguræðu, var mjög afhjúpandi um það hvar ráðherrann er staddur í þessu máli. Áður en ég kem að því sem er merkilegast í hans ræðu þá vil ég geta þess að sá er munurinn á landsfundi Sjálfstfl. og Alþb. að landsfundur Alþb. ályktaði mjög ítarlega um sjávarútvegsmál. Sú ályktun hefur verið birt í heild sinni í Morgunblaðinu en landsfundur Sjálfstfl. ályktaði ekkert marktækt í sjávarútvegsmálum og sú ályktun hefur ekki verið birt. Ráðherrann og landsfundarfulltrúar voru komnir í harðar deilur strax í vikunni á eftir landsfundinn um hvað það hefði þýtt að vísa ályktuninni frá á fundinum. Ég held því að enginn maður ætti að tala minna um ályktanir flokka í sjávarútvegsmálum en hæstv. sjútvrh. Hann fór hins vegar algjörlega rangt með það hvað hv. 1. þm. Vestf. sagði og það er það merkilegasta í þessu máli. Hv. 1. þm. Vestf., sá maður sem lengst hefur verið sjútvrh. Sjálfstfl. um langt langt árabil, fyrirrennari hv. þm. Þorsteins Pálssonar í Sjálfstfl. í stóli sjútvrh., sagði að það væri skylda ríkisstjórnar að leita lausnar í þessu máli en flytja hér ekki einhverja hártogunarræðu að samkvæmt lögum væri málið hjá ríkissáttasemjara sem væri sjálfstæður embættismaður. Menn fengu nefnilega í hnotskurn muninn á hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni sem sjútvrh. og Þorsteini Pálssyni hæstv. núv. sjútvrh. Matthías Bjarnason sagði að það væri skylda ríkisstjórnar að leita lausnar í þessu máli en hæstv. sjútvrh. fór með satt að segja frekar þunnan lögfræðilegan fyrirlestur um eðli laganna um embætti ríkissáttasemjara.

Frú forseti. Við hv. 1. þm. Vestf. erum alveg sammála í þessu efni og ef hv. 8. þm. Reykn. hefði hlustað á ræður okkar með opin eyrun þá hefði hann komist að því að við erum sammála um hvernig rétt er að taka á þessu máli að því er vinnudeiluna varðar. Okkur getur greint á um ýmislegt í sjálfri sjávarútvegsstefnunni og það er bæði gömul saga og ný. En kjarni málsins er sá að þessi deila er hjá ríkissáttasemjara. Það eru tvær vikur þangað til boðað verkfall á að koma til framkvæmda. Það hefur ekkert komið fram enn í þessum viðræðum sem gefur tilefni til þess fyrir stjórnvöld að hafa afskipti þar af og taka fram fyrir hendurnar á ríkissáttasemjara. Og ég minnist þess ekki að það hafi nokkru sinni gerst að ríkisstjórn hafi reynt að taka fram fyrir hendur á ríkissáttasemjara og samningsaðilum tveimur vikum áður en boðuð vinnustöðvun skellur á. Það er hvergi nærri þrautreynt í viðræðum aðila að þeir nái samkomulagi. Og vegna þess að hv. þm. fór svo að miklast af því að Morgunblaðið hefði birt langloku þeirra um sjávarútvegsmál þá segir það auðvitað ekkert um innihald þeirra skrifa. Þvert á móti hefur engin stefna komið út úr þeirri moðsuðu nema síður sé. Ég tók það sérstaklega fram að það eru skiptar skoðanir innan Sjálfstfl. en menn hafa þar skoðanir. 

Virðulegi forseti. Var þetta hæstv. sjútvrh. Íslands sem var að tala hérna um yfirvofandi verkfall sjómanna? Voru þessar málfundaæfingar í verslunarskólastílnum, sem hefðu verið ágætar þegar ráðherrann var í Verslunarskólanum, innlegg sjútvrh. Íslands í þessar umræður? Ég nenni ekki að svara þessu með Alþb. og ályktun þess í sjávarútvegsmálum. Það var nú svo ómerkilegt. Það tekur því ekki. Alvara málsins er hins vegar sú að það er boðuð stöðvun flotans eftir tvær vikur. Á þeim tíma á að halda jól í landinu þannig að þetta eru ekki venjulegar vinnuvikur. Á ráðherranum mátti hins vegar skilja að þessar tvær vikur væri nokkuð langur tími. Það mundi gefast tími áður en þeim lyki til þess að ríkisstjórnin léti til sín taka í málinu. Það var þó hægt að lesa það aðeins í ummæli ráðherrans að hann viðurkenndi þó að á þessum tveimur vikum yrði hann að láta til sín taka í málinu. Það er þó kannski nokkur ávinningur þessara orðaskipta að sjútvrh. í ríkisstjórn Íslands hefur viðurkennt að á þeim tíma sem er fram að áramótum beri honum skylda til þess að láta svo til sín taka í þessu máli að hann og ríkisstjórnin geri allt sem hægt er að gera til þess að leysa þessa deilu en sitji ekki bara hjá. Það verður því mjög fylgst með því hér þá daga sem eftir eru af þinginu og áður en þetta frv. verður afgreitt hvað hæstv. sjútvrh. hyggst fyrir í málinu því þær tvær vikur sem eru til áramóta verða fljótar að líða.

Virðulegur forseti. Kannski hafa þessi orðaskipti núna síðasta korterið verið svolítið lýsandi fyrir umræðu um sjávarútvegsmál að undanförnu. Hún einkennist að mínu mati allt of mikið af því að menn víkja sér undan að tala um kjarna málsins og gefa sér allt of oft að til séu einhverjar einfaldar patentlausnir og sé þeim beitt þá þurrkist öll vandamál í burtu eins og dögg fyrir sólu. Sumir menn trúa á veiðileyfagjald, aðrir á héraðakvóta, þriðji hópurinn á sóknarmark. Einhverjir trúa því að ef frystitogarar verði bannaðir verði allt í lagi í sjávarútvegsmálum, en málið er einfaldlega ekki svona einfalt. Þegar við erum að ræða um stjórnun sjávarútvegsmála er verið að takast á um skiptingu á okkar grunnauðlind og þar duga engar og eru ekki til neinar einfaldar patentlausnir. Þar dugir ekkert annað en horfast í augu við málið og taka á því eins og þarf að gera á hverjum tíma. Og eitt er alveg ljóst í mínum huga, að nánast allar þær leiðir sem menn hafa rætt um eru óframkvæmanlegar öðruvísi en menn skipti aflanum með einhvers konar kvótaskiptingu nema þeir sem tala um veiðileyfagjald vilji að þar verði einfaldlega bara boðið upp á opnum markaði og þar verði byrjað upp á nýtt á hverju ári og það verði sá sem hæst býður í hvert skiptið sem fær mestar aflaheimildir á hverjum tíma. Það getur vel verið að það eigi þeir við sem eru að daðra við veiðileyfahugmyndirnar hvort sem þeir eru í Alþfl., Sjálfstfl. eða Alþb., en í öllum þessum flokkum hefur þessum hugmyndum skotið upp. En enginn sem daðrar við þessar hugmyndir, eða alla vega mjög fáir, hafa hins vegar haft kjark til þess að segja hér hvað þeir meina. Það er ósköp auðvelt í þessu máli að fiska í gruggugum sjó og slá um sig með frösum um veiðileyfagjöld, um aflamörk og aðra slíka hluti en þurfa síðan ekkert að standa skil á því hvað menn meina með málinu. Framsfl. hefur haft kjark til þess að standa á sinni stefnu í fiskveiðum. Ég er þeirrar skoðunar að þau lög sem voru lögfest meðan Framsfl. fór með þessi mál séu engin endanleg lausn. Vissulega verður að taka þau til endurskoðunar og breyta. Það sem ég tel stærstu brotalömina núna sem verði að taka á er þátttaka sjómanna í kvótakaupum. Það er sá hlutur sem verður að taka á en núv. hæstv. ríkisstjórn hefur ekki haft manndóm í sér til þess að gera. Málið hefur verið í gíslingu, í deilum milli stjórnarflokkanna og meðan svo er hefur ekkert komið fram og ekkert gerst. Árangurinn er það sem við sjáum núna að það stefnir í verkfall, harða deilur þar sem Morgunblaðið, af því að menn vitnuðum í Morgunblaðið, er farið að hvetja sjómenn til verkfalla, ekki til þess að bæta kjör sín heldur í pólitískum tilgangi, til þess að hafa áhrif á lagasetningu og framgang sjávarútvegsstefnunnar. Það er því full ástæða til þess að menn taki þessa umræðu. Ég ætla, virðulegi forseti, að gera einn þátt að umræðuefni. Það er sú mikla umræða sem hefur verið um trilluútgerð og krókaleyfi. Nú vil ég taka það fram að ég ber fulla virðingu fyrir trilluútgerð. Hún á langa hefð og verður að viðhalda henni. Hún skiptir miklu máli í ákveðnum byggðarlögum. En ég er þeirrar skoðunar að þeir útgerðarmenn smábáta sem höfðu þessa atvinnugrein að sinni aðalatvinnu áður en kvótakerfið var sett á væru mun betur settir í dag ef það hefði strax í upphafi verið sett aflamark á smábátana líka, hvort sem það hefði verið heildaraflamark eða á einstaka báta eða hvernig sem menn hefðu útfært það. Ég held að þeir sem hafa farið verst út úr því kapphlaupi sem hefur verið um smábátana, um byggingu nýrra smábáta í kringum krókaleyfin, séu þeir sem í upphafi þessa ferils höfðu sína atvinnu af smábátaútgerð og ég held reyndar að það sé að renna upp fyrir mörgum í þeim hópi. Ég ætla að nefna annað í þessu sambandi. Mikil aukning veiða smábáta er tekin einhvers staðar. Hún kemur ekki af himnum. Ef þeir stækka hlutdeild sína í þorskaflanum, þá gerist það ekki öðruvísi, við höfum takmarkaða auðlind, en það sé tekið af öðrum. En þá komum við að hinum kaflanum. Það er tekið af togurunum fyrst og fremst og það er allt í lagi vegna þess að bak við togarana í þessari umræðu standa einhverjir sægreifar, einhverjir slæmir útgerðarmenn. En það gleymist stundum í umræðunni að það standa fleiri að togurunum heldur en ,,sægreifarnir`` og útgerðarmennirnir. Það eru togarasjómennirnir sem skipta hlut með útgerðarmönnunum og það er gengið á þeirra hlut ef aukið er annars staðar. Þeim sem mest tala fyrir smábátaútgerðinni finnst sjálfsagt og tala um það hér fjálglega: Við sendum bara þessa menn í Smuguna, Flæmska hattinn eða eitthvað annað. Mér finnst mál til komið að einhver standi upp og tali máli þessara aðila, togarasjómannanna. Það eru æðimörg heimilin í landinu sem eiga í dag afkomu sína undir því sem togarasjómaður aflar og þeim hlut sem hann á og af kvóta útgerðarinnar. Þetta gleymist því miður að mínu mati allt of oft. Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að halda hér langa ræðu en kannski fyrst og fremst varpa ljósi á það hvað mér finnst þessi umræða um sjávarútvegsmálin í raun vera grunn og hvað menn leyfa sér og hvað menn komast upp með að slá um sig með einföldum lausnum án þess að þurfa nokkurn tíma að standa skil á því hvernig eigi að útfæra þær. Mér fannst einnig ástæða að minnast á þann stóra hóp manna sem skiptir hlut með ,,sægreifunum``. Því miður verð ég ekkert óskaplega mikið var við þeirra forsvarsmenn í þessari umræðu, þá menn sem þeir hafa kosið og treyst á til þess að tala sínu máli.

Hæstv. forseti. Þetta var nú nokkuð, ég veit ekki hvort segja á dæmigert innlegg frá framsóknarmanni í sjávarútvegsumræðunni, en ekki langt frá því a.m.k. Aðalerindi ræðumanns í stólinn var að kvarta yfir því hvað allt sem aðrir segðu um sjávarútvegsmál væri yfirborðslegt og í raun ómerkilegt og óábyrgt þegar menn væru að daðra við þetta og daðra við hitt og gæla við hinar og þessar hugmyndir og útfærðu það síðan ekkert nánar hvað fyrir þeim vekti, köstuðu hlutunum fram án ábyrgðar og kæmu sér hjá því að útskýra hvað þeir ættu við. Þetta er ekki mjög merkileg umræða satt best að segja og ég held að framsóknarmenn hafi ekkert frekar efni á því en aðrir stjórnmálamenn á Íslandi að tala svona um sjávarútvegsmálin því að satt best að segja tel ég að Framsfl. hafi ekkert meiru að flagga í þessum efnum en aðrir flokkar nema síður sé. Ég veit ekki betur en Framsfl. hafi verið hér í alls konar málamiðlunum og reddingum og skáskotið málum í gegnum þingið og samið út og suður rétt eins og aðrir flokkar. Og ég man ekki betur en t.d. sömu sérsjónarmið Vestfirðinga hafi fundist innan Framsfl. og í öðrum flokkum. Og ég man ekki betur en núv. og enn þá verandi a.m.k., hvort sem hv. þm. Jóhannesi Geir Sigurgeirssyni líkar það betur eða verr, formaður Framsfl. hafi lýst því yfir opinberlega að hann hefði miklar efasemdir um kvótakerfið og það er hægt að draga fram viðtöl við þann ágæta formann Framsfl. því til sönnunar. Ég held að þeir menn sem hafa rætt sjávarútvegsmál af hreinskiptni og með rökum á undanförnum árum, þó að þar séu vissulega fráhvörf frá, verðskuldi ekki svona einkunnagjöf almennt séð. Ég tel að hv. þm. hafi sett sig á of háan hest gagnvart umræðunni hér í kvöld og almennt talað umræðunni í öðrum flokkum um sjávarútvegsmál. Það er ekki þannig að þessi mál séu einföld. Það er ekki þannig að það sé sátt í þjóðfélaginu um núverandi ástand og ég tel að tíminn sem hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson valdi til þess að setja sig á háan hest í þessum efnum hafi verið afar óheppilega valinn með tilliti til þess að það vofir yfir allsherjarverkfall vegna ástandsins í sjávarútvegsmálunum og stefnunnar sem þar er við lýði.

Virðulegur forseti. Einhverra hluta vegna kom ég illa við kaunin á hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Ég veit ekki af hverju. En það er svolítið merkilegt eftir að vera búinn að hlusta á það hér, ég hef fylgst nokkuð vel með þeirri sjávarútvegsumræðu sem hér hefur farið fram þar sem rauði þráðurinn, m.a. hjá þingmönnum Alþb., hefur verið sá að það væri nánast Framsfl. einn sem bæri ábyrgð á núverandi sjávarútvegsstefnu og síðan koma menn allt í einu og segja: Framsfl. hefur af engu að státa. Þetta var ekkert Framsfl. frekar en aðrir. Þetta er vægast sagt afar sérstakur málflutningur. En ég sagði líka, hv. þm., að sú stefna sem var lögfest meðan Framsfl. fór með þessi mál væri langt frá því að vera neitt endanlegt og auðvitað verða menn að stilla kompásinn. Það hefur núv. hæstv. ríkisstjórn ekki gert og það er stór hluti af ástæðunni fyrir því að nú vofir yfir verkfall hjá togaraflotanum.

Hæstv. forseti. Ég er ekki viss um að Framsfl. sé búinn að æfa sig nógu vel í nýju tilverunni, þ.e. þeirri nýju línu sem verðandi foringi, og sumum finnst að gangi þó seint að koma honum í stólinn, hv. 1. þm. Austurl. er nú að móta, þ.e. sveigjanlegu viðhorfin. Nú er það svo að hv. 1. þm. Austurl., Halldór Ásgrímsson, varð fyrir það frægur í íslenskum stjórnmálum  Nú tel ég að aðstæður séu fyrir hendi fyrir Framsfl. að prófa þessa nýju aðferð gagnvart sjávarútvegsmálunum og hv. þm. ætti að hugleiða að það gæti orðið hans hlutskipti fyrr en varir í anda hinna nýju siða í Framsfl. að taka heljarstökk, kollhnís, með sama hætti og þeir hafa gert gagnvart matarskattinum og fara nú að leggjast af miklum krafti gegn kvótakerfinu rétt eins og þeir studdu áður lægra skattþrep á mat en eru nú á móti því. Og það mun hafa verið síðast 20. nóv. á miðstjórnarfundi eða svo sem þeir framsóknarmenn ályktuðu um lægra skattþrep á mat en hafa nú skipt um skoðun eins og kunnugt er og það verður fróðlegt að sjá hvort þessi náttúra nýtist þeim gagnvart fleiri málum svo sem kvótakerfinu.

Virðulegur forseti. Það er ekki maður sem hefur góðan málstað að verja sem fer að ræða um virðisaukaskatt og matvæli í andsvörum um sjávarútvegsmál. Það er alveg rétt, hv. þm., að ég held að menn séu menn að meiri að skipta um skoðun ef menn sjá fyrir því rök. En það er ekki málið núna. Ég get tekið undir það með hæstv. sjútvrh. í þessu máli að það er kannski aðalatriðið að hafa skoðun. ( SJS: Og alltaf þá sömu?) Nei, ekki endilega alltaf þá sömu. Ef rök eru til, þá geta menn skipt um skoðun. En ég hef fylgst með þessari umræðu eins og ég sagði á þessu kjörtímabili um sjávarútvegsmál á Alþingi, en ég er afskaplega litlu nær um það hver er skoðun alþýðubandalagsmanna á sjávarútvegsmálum. Út frá því er afskaplega skiljanlegt að hv. þm. kjósi að slá málinu á dreif með því að fara að ræða um virðisaukaskatt. Það segir kannski mesta söguna um stefnufestu Alþb. í sjávarútvegsmálum að menn treysta sér ekki að ræða um sjávarútvegsmál í andsvari um málaflokkinn heldur fara að ræða um virðisaukaskatt.

Var þetta eitthvað viðkvæmt fyrir ræðumanninn að minna á ...

Virðulegur forseti. Hv. 6. þm. Norðurl. e. sagði að sjómenn væru að fara í verkfall ekki til að bæta kjör sín heldur til þess að hafa pólitísk áhrif.

Það sagði ég ekki. Ég sagði að Morgunblaðið hvetti til þess á þessum ...

Ja, þú tókst upp þessi orð Morgunblaðsins og ég lagði þann skilning í orð þingmannsins að hann væri að koma þessari hugsun á framfæri hér í þinginu.  Hv. þm. sagði líka að trillurnar væru líklega betur settar ef þær hefðu verið settar á kvótann. Líklega veit hann það ekki að hluti af trillunum er á kvóta á þessu kerfi.  Svo sagði hann að það væri verið að taka það af togurnum sem trillurnar fengju. Ja, sér er nú hvað. Togararnir hafa hömlulaust verið að veiðum allt í kringum landið sl. tvö og jafnvel þrjú ár. 

Virðulegi forseti. Eitthvað er ég hræddur um að hv. þm. hafi ekki hlustað á orð mín. Það voru ekki mín orð að togarasjómenn væru að fara í verkfall til þess að hafa pólitísk áhrif. Ég benti á þá furðulegu staðreynd að Morgunblaðið hvetti sjómenn til þess að fara í verkfall ekki vegna þess að það bæri þann hag fyrir kjörum þeirra heldur vegna þess, og það segir Morgunblaðið beint út og alveg hreint, að það sé til þess að hafa pólitísk áhrif. Það var það sem ég sagði í minni ræðu. Ég held að hæstv. sjómaður ætti að segja það við íslenska togarasjómenn að togararnir hafi getað veitt hömlulaust allt í kringum landið síðustu ár og að það sem gerist annars staðar hafi engin áhrif á þá. Sér er nú hver viskan, sér er nú hver spekin. Hvernig hefur þorskkvótinn, sem er dýrmætasti hluti aflaheimildanna, þróast hjá togurunum á síðustu 3--4 árum? Hvað er sá togari með, sem kannski var með 2--3 þúsund tonn fyrir 4 árum, í þorski í dag? Það er ekki hátt alls staðar. Ég skora nú á hv. þm. að kynna sér það og velta því aðeins fyrir sér hvaða áhrif það kunni að hafa haft á kjör sjómanna. Ég er þingmanninum alveg sammála um að á því sem menn hafa kallað og kalla kvótabrask verður að taka og það tók ég fram rækilega í minni ræðu að þar hefur núv. ríkisstjórn algerlega brugðist.

Virðulegur forseti. Það á auðvitað ekki við alla togara að þeir hafi veitt hömlulaust. Hins vegar hlýtur hv. þm. að vera kunnugt um það að mikið af aflaheimildum sem togarar eiga hafa verið notaðar til þess að láta bátaflotann veiða uppi á grunnslóðinni vegna þess að þar hefur fiskurinn veiðst frekar. Vegna þess að þrátt fyrir að aflaheimildir togaranna hafi skroppið saman í þorski, þá hafa fjölmargir af þeim ekki náð honum. Og margir þessara togarar sem eru svona illa settir með veiðiheimildir hafa verið að veiðum mest allt árið og hafa flæmst af veiðunum við Ísland í Smuguna vegna þessa aflaleysis, ekki vegna þess að þeir væru búnir með kvótann heldur vegna aflaleysis. Þetta veit hv. þm. vel. En það sem ég kom ekki að áðan var þessi uppsláttur hans um að menn væru hér að ræða um sjávarútvegsmál og slægju um sig með einföldum patentlausnum og legðu það ekki á sig að reyna að útfæra þær nánar. Ég mótmæli þessu. Ég veit ekki betur en í þinginu hafi verið dreift útfærðri lausn á sóknarstýringarkerfi til umræðu. Hv. þm. hefur væntanlega skoðað það vegna þess að hann fullyrti að hann hefði fylgst mjög vel með öllum umræðum hér og skoðað það sem hefur verið lagt fram til umræðunnar. Hvort sem honum hefur líkað betur eða verr það sem þar var lagt fram, þá var það a.m.k. verk sem hafði verið unnið og menn höfðu lagt eitthvað á sig til þess að koma til umræðunnar með eitthvað til að tala um. Það var gert, hv. þm.

Virðulegur forseti. Eitt var afar merkilegt og kannski er það kjarni málsins í ræðu hv. þm. því að hann sagði: Togararnir hafa flæmst úr landhelginni af heimamiðum í Smuguna og annað, ekki vegna kvótakerfisins heldur vegna aflaleysis. Og það er kannski kjarni málsins að að hluta til eru þau vandræði sem við stöndum frammi fyrir ekki að kenna einhverjum mannanna verkum, þ.e. slæmu stjórnkerfi, heldur vegna þess að aflinn, það sem við höfum í að sækja, fiskstofnarnir eru það litlir. Það er einn af kjörnum málsins í þessu. Það er alveg rétt. Hv. þm. lagði í það stórvirki að útfæra sóknarmarkskerfið. Ég las þá útfærslu. Ég verð hins vegar að viðurkenna að mér fannst hlutirnir rekast æðimikið hver á annars horn og ég verð að segja að með þeirri leið sem þar var lögð til voru menn ekkert að komast fram hjá öllum annmörkum þess kerfis sem við erum með í dag, síður en svo. Og margt af því fannst mér þess eðils að það þyrfti ærið mikið meiri útfærslu áður en það yrði framkvæmt og ýmislegt sem er mjög vafasamt að stæðist dóm reynslunnar ef að því kæmi að menn legðu í að framkvæma þessi ósköp.

Hæstv. forseti. Ef það er svo að komið sé að lokum umræðunnar og hæstv. sjútvrh. hafi ekki beðið um orðið, þá óska ég eftir því að hæstv. forseti kanni hvort hæstv. sjútvrh. hefur áhuga á því að fá orðið áður en umræðunni lýkur. --- Ef hæstv. forseti mætti vera að því að veita mér athygli, þá fer ég eindregið fram á það að þar sem m.a. hæstv. sjútvrh. er ekki í salnum og hefur verið heldur laus við verði áður en umræðunni lýkur kannað hvort hæstv. sjútvrh. hefur áhuga á því að taka til máls.

Forseti hefur tekið eftir að hæstv. ráðherra hefur nokkuð verið við þessa umræðu. Ef menn vilja setja þeir sig á mælendaskrá með því að gefa forseta merki um það, annaðhvort með því að banka í borðið eða koma til forseta og biðja um orðið. Hæstv. sjútvrh. hefur ekki gert það.

Hæstv. forseti. Það er sannast sagna athyglisvert að hæstv. sjútvrh. ætlar að láta það nægja sem framlag af sinni hálfu í þessa umræðu þau næsta strákslegu innskot sem hér komu frá honum í formi andsvara og skólastrákastíl í málflutningi sem hæstv. ráðherra taldi aðallega þörf á að iðka hér og fjallaði að mestu leyti um sjávarútvegsstefnu Alþb. og samþykkt landsfundar Alþb. Það er út af fyrir sig hið merkasta viðfangsefni en var kannski ekki það sem við þingmenn höfðum mestan áhuga á því að heyra hæstv. sjútvrh. fjalla um.

Ég skil það.

Þótt það sé ágætt í sjálfu sér að fá umfjöllun um það og sjálfsagt mál að gera hæstv. sjútvrh. þann greiða við betra tækifæri að taka þau mál rækilega fyrir. En hæstv. sjútvrh. er samt í því starfi að það á að heita svo að hæstv. sjútvrh. sé sjútvrh. en ekki blaðafulltrúi Alþb. nema það sé þá alveg nýtilkomið að hann hafi verið ráðinn í það starf í kvöld án þess að mér sé kunnugt um. Ég hef staðið í þeirri meiningu, hæstv. forseti, að ég væri að eiga orðastað við hæstv. sjútvrh. þjóðarinnar um þessi alvörumál og ég lagði fyrir hæstv. sjútvrh. nokkrar spurningar og óskaði eftir því að hæstv. sjútvrh. svaraði þeim. En það hefur reyndar vakið athygli mína að það er eins og hæstv. sjútvrh. sé alveg búinn að missa áhugann á stjórnmálum. Það er eins og hæstv. sjútvrh. telji það ekki lengur tilheyra starfi sínu að sinna skyldum sínum hér í þinginu með þeim hætti að svara fyrir þau mál sem hann fer með og ég endurtek: Ég hef þó ekki vitað betur fram að þessu en að sjútvrh. væri sjútvrh. En eitthvað virðist það vera að skolast til. A.m.k. er áhugi hæstv. sjútvrh. á því að svara fyrir sínar embættisskyldur og sín verk orðinn harla lítill. Satt best að segja er sérkennilegt að heyra sjútvrh. þjóðarinnar koma hér í ræðustól --- ekki til að svara og ekki til að halda ræðu heldur í skætingslegum andsvörum og hafa það eitt fram að færa gagnvart yfirvofandi allsherjarverkfalli í flotanum að ráðherra hafi strax í vor látið það koma fram að hann væri tilbúinn til að tala við sjómenn. Síðan bætti ráðherrann við: Það tilboð hefur hins vegar ekki verið þegið og það var eins og það væri pínulítið sár broddur í orðum hæstv. sjútvrh. að sjómenn hefðu bara ekki virt hann viðlits og ekki viljað tala við hann og þó hefði hann boðið þeim þetta í vor, hvorki meira né minna en boðið þeim að tala við þá í vor. Og síðan hefur ekkert gerst. Það var ekki að heyra. Þetta er satt best að segja harla sérkennilegt og ekki von á því að málin séu í góðum farvegi ef samskiptin eru með þeim hætti að sjútvrh. lét það fara frá sér í vor þau merku tíðindi að hann væri tilbúinn til þess að tala við sjómenn og reyndar þess vegna útvegsmenn, sagði hann, en því hefur ekki verið tekið og við það situr og það er að skella á verkfall. Og það er lítið við því að gera, sagði hæstv. sjútvrh. í Dagblaðinu í dag. Það er auðvitað svo, hæstv. forseti, að það er mikil ógæfa fyrir þjóðina að ekki skuli hafa náðst meiri sátt um sjávarútvegsmálin á undanförnum missirum og árum. Það er ekkert annað hægt að gera en horfast í augu við að það er auðvitað ógæfulegt fyrir þessa þjóð að hafa þau mál í þeim farvegi að logandi deilur eru innan hagsmunahópa, milli hagsmunahópa og milli landshluta um þessi mál. Það lá ljóst fyrir þegar skýrsla tvíhöfða nefndar kom fram að um þá niðurstöðu sem þar væri boðuð yrði engin sátt, ekki við sjómenn, ekki við byggðarlögin og ekki við fiskverkafólkið í landi. Hluti útgerðarinnar í landinu tók þessu að vísu vel en þó voru flestir með hundshaus út í einhver atriði, meira að segja stórútgerðarforustan. Það ættu því ekki að vera nein ný tíðindi fyrir menn hvaða staða er hér upp komin. Það væri fróðlegt fyrir menn til að mynda og hv. 1. þm. Vestf. ekki síst að rifja upp viðbrögð Vestfirðinga, svo dæmi sé tekið, við boðskap þeirra tvíhöfðanna þegar þeir komu vestur og ýmis ummæli sem tæplega verða eftir höfð hér nema fá á sig stanslausan bjölluklið um það hvaða erindi þeir tvíhöfðar ættu vestur á firði til að kenna mönnum um sjávarútveg. En það er það sem sjútvrh. leggur hér fram hafandi ekkert aðhafst í málunum að því best verður séð síðan í fyrravetur til þess að reyna að vinna í þessu. Í hvað fór sumarið? Í hvað fór haustið? Og í hvað hafa vetrarmánuðirnir farið? Í ekki neitt. --- Í ekki neitt og loksins þegar nokkrir dagar eru til jóla kemur þetta óbreytt frá ríkisstjórninni og er hent inn í þingið. Ég fullyrði að það er vegna þess að ríkisstjórnin er að gefast upp í þessum málum og hún hefur ákveðið og valið þann kost að sulla þessu inn í þingið meira og minna með fyrirvörum í allar áttir. Einstakir þingmenn stjórnarinnar og einstakir ráðherrar stjórnarinnar lýsa sig með fyrirvörum gagnvart málinu. Síðan á að sjá til, sjá hvað setur eftir áramótin. Þetta er því auðvitað uppgjöf af hálfu ríkisstjórnar. Og síðan kemur hæstv. sjútvrh. og segir: Það er ekkert hægt að gera. Ég segi: Þetta er mikið ábyrgðarleysi. Það er að skella á verkfall sem mun hafa mjög alvarleg áhrif á a.m.k. hluta flotans og hluta greinarinnar. Ég nefni þar loðnuveiðarnar og síldveiðarnar, þar sem hver vika er dýrmæt sem líður án þess að síld komi til vinnslu. Ég nefni rekstur vinnsluskipanna og ég nefni tvöföldun á línuveiðum sem er mikið hagsmunamál margra útgerða og menn geta eingöngu nýtt sér yfir vetrartímann. Allt þetta er mjög viðkvæmt gagnvart því að einhverjar vikur eða ég tala nú ekki um mánuðir tapist af árinu í verkföll fyrir utan öll almenn áhrif af slíku, atvinnuleysi í landi o.s.frv. Og hafa svo hér sjútvrh. sem ekki hefur sig í ræðustólinn til þess að svo mikið sem svara aukateknu orði hvað ríkisstjórnin hyggst gera gagnvart þessu máli. Og að bera það á borð fyrir menn að það sé ekki hægt að koma að þeim hlutum af því að deilan sé komin til sáttasemjara er eins og hver annar þvættingur. Það er ekki verið að biðja um að málið sé tekið af sáttasemjara. Hitt er annað mál að ríkisstjórnin getur kannað hvort einhver grundvöllur sé til að leggja því lið að deilan leysist. Eða vita menn ekki hvar sáttasemjari er til húsa? Hann er inni í Borgartúni. Og vita menn ekki símanúmerið hjá deiluaðilum? Það mætti ætla að þessir samningar færu fram á annarri plánetu undir forustu einhvers sáttasemjara sem tali óskiljanlegt tungumál og þess vegna sé ekki hægt að komast að málinu. Auðvitað er það með ólíkindum hvernig hér er um málin fjallað. Þetta er hin mikla alvara þessa máls, hæstv. forseti, og af því að hér er annað mál á dagskrá sem fjallar um sjávarútveg og mér gefst e.t.v. tóm til að ræða á eftir, þá læt ég þetta nægja um þennan þátt málsins að sinni. En ég tel það ekki eftir mér að fara nokkrar ferðir í ræðustólinn í viðbót fyrir áramótin og særa hæstv. sjútvrh. gagnvart því hvað ríkisstjórnin hyggist fyrir í þessu því hæstv. sjútvrh. er sjútvrh. hvort sem honum líkar betur eða verr. Og að vísa málinu endalaust frá sér með þessum hætti sæmir ekki manni sem er tilbúinn til að axla embættisskyldur og ábyrgð starfa síns, nema hann sé að gefa okkur til kynna með óbeinum hætti að hann sé að segja af sér innan fárra daga og komi það ekki við hvernig sjávarútveginum á Íslandi reiðir af þegar frá líður eftir áramótin. Að lokum um ummæli hæstv. sjútvrh. um Alþb. Hæstv. sjútvrh. hefur gert það að dálítilli íþrótt að fjalla um Alþb. og viðhorf þess til sjávarútvegsmála, gjarnan stillt hlutum þannig upp að allir flokkar á Íslandi hafi alveg eldklár og engilhrein 100% samstæð viðhorf til sjávarútvegsmála nema einn flokkur og það sé Alþb., svo ekki sé talað um að í þjóðfélaginu ríki alger samstaða um sjávarútvegsmál og þetta sé allt í fínu lagi að öllu leyti nema því að það sé þarna einn flokkur, Alþb., sem sé eitthvað sérkennilegur í þessum málum. Og er þetta svona? Er þetta veruleikinn? Er þetta málflutningur sem sæmir manni sem vill láta taka sig alvarlega sem við skulum vona að hæstv. sjútvrh. geri? Ég held ekki. Ég held að hæstv. sjútvrh. væri t.d. hollt að líta sér nær og spyrja sig að því: Hvernig er andrúmsloftið í Sjálfstfl. gagnvart sjávarútvegsmálunum? Hver er hrifningin á Vestfjörðum í dag um ástand sjávarútvegsmála? Er hv. 1. þm. Vestf. tilbúinn til að koma hérna í ræðustólinn og lýsa yfir ánægju sinni með framgöngu hæstv. sjútvrh. og þá sjávarútvegsstefnu sem er rekin? Dagana þegar sjálfur bjargvætturinn á Flateyri er að gefast upp á fiskvinnslu á Íslandi og er að loka sinni starfsemi af því að hann getur ekki lengur rekið starfsemi í sjávarútvegi á Íslandi. Er þá ástandið þannig í Sjálfstfl. að þeir hafi efni á því að kasta steinum í aðra? Er t.d. andrúmsloftið þannig í þeim herbúðum að þeir geti hönd í hönd komið hér hvor á fætur öðrum, sjútvrh. og hv. 1. þm. Vestf. og lýst yfir hamingju sinni með ástandið? Er það svo? Er Guðjón A. Kristjánsson, varaþm. Sjálfstfl., sem núna er að hvetja sjómenn til verkfalla gegn þessu ástandi, hugsanlegur framtíðarþingmaður og foringi sjálfstæðismanna á Vestfjörðum, tilbúinn til að koma hér þegar hann er inni á Alþingi og lýsa ánægju með þetta ástand? Það er ólíklegt. Hann mundi væntanlega ekki haga orðum sínum við sjómenn með þeim hætti sem hann gerir ef svo væri. Ég held því að þetta séu ómagaorð hjá hæstv. sjútvrh. og tek ég mér þá í munn það sem hæstv. landbrh. sagði um starfsbróður sinn, núv. hæstv. umhvrh.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um afnám laga nr. 39/1990, um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Kerfisbundin verðjöfnun sjávarafurða hófst með stofnun Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins með lögum nr. 72 21. maí 1969, en sá sjóður tók til starfa í ársbyrjun 1970. Lögin um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins og starfsemi sjóðsins árabilið 1970 til 1990 voru afar umdeild. Síðustu fimm starfsár sjóðsins varð hann tilefni mikilla umræðna og athugana. Þetta tímabil störfðu ekki færri en þrjár stjórnskipaðar nefndir hver á fætur annarri sem allar höfðu það verkefni að meta starfsemi sjóðsins og þörf fyrir verðjöfnun sjávarafurða. Hin fyrsta þessara nefnda gerði ráð fyrir að sjóðurinn yrði starfræktur áfram, en lagði til að gerðar yrðu nokkrar breytingar á starfsháttum og voru þær lögfestar árið 1986. Önnur nefndin komst að þeirri niðurstöðu að leggja bæri sjóðinn niður þar sem forsendur fyrir starfsemi hans væru brostnar í veigamiklum atriðum. Þriðja nefndin var skipuð undir lok ársins 1989. Hún lagði til að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins yrði lagður niður í þáverandi mynd. Hins vegar skyldi lögboðinni verðjöfnun sjávarafurða fram haldið og í því skyni stofnaður verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins sem starfa skyldi eftir öðrum reglum en þá giltu. Á grundvelli þessara tillagna lagði sjútvrh. fram frv. sem Alþingi samþykkti með nokkrum breytingum og varð að lögum nr. 39/1990. Í ársbyrjun 1990 tók markaðsverð sjávarafurða að hækka úr þeim öldudal sem það fór í á árinu 1988. Verðið hækkaði stöðugt á árinu 1990 og í árslok var það um fjórðungi hærra en á sama tíma árið áður. Sú verðlagsþróun varð þess valdandi að er Verðjöfnunarsjóður tók til starfa um mitt árið 1990 kom þá þegar til inngreiðslu í botnfiskdeild hans. Inngreiðslan nam í fyrstu 1% af fob-verði botnfiskafurða en fór næst í 5% í apríl 1991, en lækkaði eftir það smám saman og endaði loks í 1,5% í desember 1991 þegar tekið var fyrir inngreiðslur í sjóðinn með sérstökum lögum. Er enginn vafi á því að inngreiðslur í Verðjöfnunarsjóð á þessu tímabili höfðu veruleg áhrif í þá átt að draga úr þensluáhrifum uppsveiflu í útflutningsverði sjávarafurða á árunum 1990--1991. Vorið 1992 samþykkti Alþingi sérstök lög um útgreiðslur úr Verðjöfnunarsjóði, enda þótt verðþróun gæfi þá ekki tilefni til útborgunar samkvæmt almennum ákvæðum verðjöfnunarsjóðslaganna. Ástæða þess var sú að afkoma sjávarútvegsins hafði versnað mjög, fyrst og fremst vegna þess að nauðsynlegt reyndist að minnka mjög sókn í þorskstofninn. Var megninu af eignum Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins samkvæmt þeim lögum varið til greiðslu á skuldum einstakra framleiðenda sjávarafurða og til lífeyrissjóða sjómanna. Alls hefur verið varið 2,5 milljörðum kr. til greiðslu skulda einstakra framleiðenda og 347 millj. kr. til lífeyrissjóða sjómanna. Samtals nema útgreiðslur því 2.875 millj. kr. Á fskj. með frv. fylgir sérstök greinargerð um framkvæmd þessarar útgreiðslu. Í árslok 1991 var skipuð nefnd undir formennsku Hallgríms Snorrasonar til að endurskoða gildandi lög um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Skilaði nefndin áliti í árslok 1992 og er álitið einnig birt sem fskj. með frv. Er meginniðurstaða nefndarinnar sú að með hliðsjón af aðstæðum í sjávarútvegi, andstöðu hagsmunaaðila við áframhaldandi starfsemi sjóðsins og af stöðu sjóðsins þegar fjármunir hans eru upp urnir eftir að hafa verið nýttir til að bæta stöðu sjávarútvegsfyrirtækja séu raunhæf skilyrði fyrir því að verðjöfnunarsjóður starfi áfram ekki lengur fyrir hendi. Því sé eðlilegt að lögin um Verðjöfnunarsjóð verði afnumin og sjóðurinn lagður niður. Er 1. gr. frv. í samræmi við þá niðurstöðu nefndarinnar. Eins og áður hefur komið fram hefur megninu af innstæðum Verðjöfnunarsjóðs þegar verið ráðstafað. Inni í sjóðnum standa þó enn ríflega 330 millj. kr. Þar af eru 15 millj. kr. á reikningum skráðum á nafn einstakra framleiðenda. Er með 2. gr. frv. lagt til að þær innstæður séu greiddar viðkomandi framleiðanda en að aðrar eignir sjóðsins, eða nálægt 215 millj. kr., renni til reksturs Hafrannsóknastofnunar. Frú forseti. Ég legg síðan til að þessu frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Virðulegur forseti. Ég vildi áður en ég sný mér að efni þess frv. aðeins minnast á það frv. sem áður var til umræðu um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Ég fagna því að ríkisstjórnin hefur loksins náð samkomulagi um það að leggja þetta mál fram og þurfti í reynd að vera búið að fella það á Alþingi áður en kom til þess en venjulega hefur það tekið núv. hæstv. ríkisstjórn marga mánuði og jafnvel upp undir ár að leggja fram sjálfsagt mál eins og það sem hér var áður til umræðu. Um þetta mál gegnir vissulega öðru máli. Um er að ræða langa sögu sem hér er rakin um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins sem hefur verið starfandi um langan tíma og oft verið gerðar breytingar á lögum um hann en alltaf hefur starfsemi sjóðsins verið nokkuð umdeild, en ég held samt að á því sé enginn vafi að það er þörf fyrir sveiflujöfnun í okkar samfélagi og það mun verða þörf fyrir slíka sveiflujöfnun á komandi árum og jafnvel áratugum. Við erum háð lífríki sjávar og við erum háð verðlagi á mörkuðum. Fyrrv. ríkisstjórn hefur oft og tíðum verið harkalega gagnrýnd af hæstv. ráðherrum í núv. ríkisstjórn, sérstaklega fyrir að það hafi verið stofnað til margvíslegra sjóða sem hafi eytt peningum með einhverri óráðsíu. Þar hefur sérstaklega verið nefndur til Atvinnutryggingarsjóður sem var stofnaður til að koma í veg fyrir atvinnuleysi og hjálpa ýmsum sjávarútvegsfyrirtækjum til að lengja sín lán. Þar hefur vissulega margt á annan veg farið, en hins vegar hefur aldrei verið rætt um það hvað hefði gerst 1988 ef ekki hefði verið gripið til þeirra ráðstafana. Ætli það geti ekki verið að Atvinnuleysistryggingasjóður hefði þurft að borga nokkuð mikið meira í atvinnuleysisbætur, en það þykir ekki tiltökumál nú til dags þó að þar þurfi að greiða marga milljarða á ári. Ætli það geti ekki verið betri stefna að koma í veg fyrir að til slíks atvinnuleysis komi þótt auðvitað sé erfitt að ástunda jafnvægisstefnu í þeim málum. Ég hef ávallt verið fylgjandi því að Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins starfaði og ég er því fylgjandi að hann starfi áfram. Og ég lýsi því yfir að ég er ekki sammála því að það beri að afnema þennan sjóð jafnvel þótt hagsmunaaðilar leggi það til. Ég vil minna á það að þegar lögin um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins voru síðast sett var það í andstöðu við þessa sömu hagsmunaaðila. Og það var í andstöðu við þá að þar var safnað upp miklu fé á árunum sem þar fóru á eftir. Það er enginn vafi á því að ef það fé hefði allt verið greitt út til fyrirtækjanna, þá hefði það skapað meiri þenslu í okkar þjóðarbúskap því það var vissulega gott árferði, sérstaklega 1990. Nú tala menn mikið um að það sé rétt að leggja á auðlindaskatt. Þar er í forustu Morgunblaðið, ákveðnir stjórnmálaflokkar og alls konar hagfræðingar í landinu.  Það er nýbúið að samþykkja það hér á Alþingi að leggja niður aðstöðugjald og um það voru allir sammála. Aðstöðugjald sem er lagt á fyrirtæki án þess að taka nokkurt tillit til þess hvort um hagnað er að ræða eða ekki. Hvað er þetta nýja gjald sem er verið að tala um sem gengur undir þessu fína nafni auðlindaskattur eða auðlindagjald og margir eru farnir að éta hver upp eftir öðrum? Mér heyrðist áðan að jafnvel Alþb. væri farið að álykta um þetta. 

Það er bara til að fá það fyrst í Mogganum.

Ég hef alltaf talið það til bóta að skipta um skoðun ef menn fá ný gögn í máli og sjá fram á að það sé skynsamlegt. En svo getur nú farið að menn.  En ég tel að Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins geti verið mjög mikilvægur til þess að koma í veg fyrir að þau öfl sem vilja setja á þetta nýja aðstöðugjald, sem á að vísu á að vera miklu hærra og á að leggja á fyrirtæki sem eru í taprekstri, komist nokkurn tíma upp með það. Mér finnst að þessir sömu hagsmunaaðilar gleymi alveg að tala um það. Hvernig á að bregaðst við þegar kemur góðæri í sjávarútveginum aftur því það mun koma? Það er mikið viðfangsefni sem blasir við í sjávarútveginum að byggja upp fiskstofna og greiða upp skuldir. Og ætti það viðfangsefni að vera nóg þó menn væru ekki að tala um þetta auðlindagjald. En það getur verið nauðsynlegt vegna hagsveiflunnar að sjávarútvegurinn leggi til hliðar hluta af hagnaði sínum til þess að ekki raskist jafnvægi við aðrar atvinnugreinar. Og sá tími mun koma. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mikilvægt fyrir sjávarútveginn þegar sá tími kemur að geta lagt fé til hliðar til að mæta verri tíma síðar. Og það verður best gert með því að til sé verðjöfnunarsjóður þar sem hvert og eitt fyrirtæki á bundið fé. En ég býst við því að ef þetta verður gert, þá verði uppi krafa um að það sem er nauðsynlegt að leggja til hliðar renni í ríkissjóðs. Af þessum ástæðum er ég andvígur því að afnema þessi lög og ég sé í sjálfu sér ekki hvað liggur á í þeim efnum. Það er ekkert tilefni til að borga út úr sjóðnum, enda eru engir peningar til þar. Það gæti hins vegar komið tilefni til að borga ætti inn í sjóðinn samkvæmt lögunum. Er ekki allt í lagi að bíða eftir því tilefni og sjá hvernig aðstæður verða? Ég man ekki betur en því væri tekið fegins hendi af hagsmunaaðilum í sjávarútvegi þegar greitt var út úr þessum sjóði hátt í 3 milljarðar fyrir stuttu síðan. Ég man ekki eftir neinum mótmælum í því sambandi. Ég man hins vegar vel eftir mótmælunum þegar var verið að leggja peningana til hliðar. Þá voru menn ekki mjög glaðir. Ég býst við að það verði mikil mótmæli þegar á að fara taka peninga af sjávarútveginum í góðæri inn í ríkissjóð og nota þá e.t.v. til ýmissa góðra hluta eða jafnvel einhverra verri. Mér finnst ekkert liggja á í þessu sambandi og skil í sjálfu sér ekki af hverju þarf að vera að taka þetta mál fyrir hér seint á kvöldfundi rétt fyrir jólin. Mér finnst að þetta mál megi vel bíða og ef liggur eitthvað á að koma því til nefndar, þá geti nefndin gefið sér mjög góðan tíma til þess að athuga málið. Hér eru ýmsar skýrslur og þetta er löng saga og ég tel að það þurfi að fara vel ofan í þetta mál og spyrja þá dálítið út úr um það sem virðast vera svo sammála um að leggja sjóðinn niður. Hér stendur í 2. gr., með leyfi hæstv. forseta, að aðrar eignir sjóðsins skuli renna til reksturs Hafrannsóknastofnunarinnar. Ég er ekki sáttur við þetta orðalag. Rekstur Hafrannsóknastofnunar hefur verið fjármagnaður af fjárlögum og það er málefni allra landsmanna að reka hafrannsóknir. Það er ekki bara málefni sjávarútvegsins. Það er af og frá að mínu mati að þessar eignir renni inn í almennan rekstur Hafrannsóknastofnunarinnar. Ég vil einfaldlega geyma þessa peninga og sé enga ástæðu til að vera að ráðstafa þeim nú. Það er undarlegt að hæstv. ríkisstjórn skuli leggja slíka áherslu á að eyða sjóðum sem til eru. Hefur þetta veri borið undir hæstv. forsrh.? Veit hann af þessum sjóði og vissi hann af því að það voru næstum því 3 milljarðar til í Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins þegar núv. ríkisstjórn tók við? Ég man aldrei eftir því að hafa heyrt hæstv. forsrh. minnast á það. Hann hefur hins vegar talað mikið um skuldir og er allur á kafi í því að tala um skuldir frá fyrri tíð. Svo er að dúkka upp einn og einn sjóður sem einhverjir hafa verið svo forsjálir að leggja í hér áður fyrr og ég held að það sé gott að halda þeirri starfsemi áfram og vera ekki að taka upp þá hætti að eyða hverri krónu sem menn finna einhvers staðar. Það er ekki slíkt hallæri í landinu að það sé ástæða til þess. Ég sé ekki ástæðu til þess, hæstv. forseti, að hafa um þetta mikið fleiri orð. Ég vildi koma þeirri skoðun minni á framfæri að ég er ekki stuðningsmaður þessa frv. Ég tel að hv. nefnd eigi að gefa sér góðan tíma í að fara ofan í þetta mál því að þrátt fyrir allt er Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins og hefur verið mikilvægt hagstjórnartæki. Ég vil í því sambandi m.a. vitna til ágætrar greinargerðar frá Vinnuveitendasambandi Íslands, ef ég man rétt og ég hygg að sé vitnað hér í og kom vorið 1991, í sambandi við þetta mál þar sem er bent á hversu mikilvægt tæki Verðjöfnunarsjóðurinn var tímann þar á undan. Og það er hollt að rifja það upp sérstaklega í ljósi þess að þeir sem eru að leggja til að sjóðurinn verði nú lagður niður, mér skilst næstum því einum rómi, þó ekki alveg, voru líka á móti því að peningar voru lagðir til hliðar á þeim árum. Mér finnst það umhugsunarefni og rétt að taka það til rækilegrar athugunar.

Virðulegi forseti. Þegar verðjöfnunarsjóður var fyrst stofnaður minnir mig að hann hafi heitið Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins. Þá var hann stofnaður fyrir tilhlutan fiskiðnaðarins í landinu sem vildi fá slíkan sjóð til þess að jafna verðsveiflur. Sá sjóður starfaði í allmörg ár með venjulegum hætti og að mörgu leyti stóð hann undir sínu hlutverki. Síðan kom í ljós að ef aðilar féllu frá þá fékkst ekkert úr sjóðnum og eins ef menn hættu atvinnurekstri. Ýmsir voru óánægðir, þeir töldu að það hefði aldrei átt að stofna til sjóðsins með þessum hætti heldur hinu að það yrði lagt inn á reikning hvers og eins. Hver atvinnurekandi, eða hvaða grein sem er, ætti því það fé sem hann legði í sjóðinn á hverjum tíma. Þetta sjónarmið studdi ég eindregið. Ég studdi einnig þegar Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins var stofnaður og flestir atvinnurekendur voru velunnarar þess verðjöfnunarsjóðs. Eiginlega má segja að þeir sem lengst héldu tryggð við sjóðinn hafi verið Landssamband íslenskra útvegsmanna þangað til fyrir örfáum árum að það sneri allt í einu við blaðinu. Þá var líka búið að breyta því að hver átti það sem hann lagði inn í sjóðinn og það dróst frá hans inneign þegar hann fékk bætur úr sjóðnum. Þessi sjóður var að mínum dómi mjög merkilegur og hafði mjög góð áhrif til þess að mæta verðsveiflum í sjávarútvegi. Ég segi til gamans og fróðleiks að samkvæmt tölum frá Þjóðhagsstofnun þá sýnir verð hvers mánaðar mælt í SDR, sem hlutfall af vegnu markaðsverði í janúar 1989 af rækju, sem er afskaplega viðkvæmt verð, að verð hennar núna er liðlega 60% af því sem var í marsmánuði árið 1989. Þetta súlurit sýnir þessa miklu verðlækkun og þetta er auðvitað eitt af því sem þessi þjóð tekur eiginlega ekkert tillit til, þær miklu verðsveiflur sem hafa átt sér stað. Ég nefni nú þessa tegund sjávarafurða þar sem sveiflurnar hafa verið einna mestar fyrir utan loðnu og lýsi. En við verðum að líta svo á að fiskverð í heiminum er almennt að lækka en ekki hækka. Það eru því litlar líkur á því að inngreiðslur í þennan sjóð verði á næstunni. Og þegar aðstandendur sjóðsins, þeir sem báðu um þessa löggjöf, þeir sem hafa lagt til hans, eru eiginlega allir farnir að syngja í sama kórnum, að það eigi að leggja Verðjöfnunarsjóð niður, þá segi ég fyrir mitt leyti, þrátt fyrir að hafa alltaf verið stuðningsmaður þess að taka sveiflur inn í sjóð og útgreiðslur þegar lækkanir verða, að mín skoðun er sú: Það er best að þeir hafi þá sitt. Fyrst þeir vilja þetta ekki sjálfir þá á ekki að vera að pína þá til þess. Þeir fóru sjálfir fram á það að Verðjöfnunarsjóðurinn yrði stofnaður og ég er sammála síðasta ræðumanni hvað það snertir, að það er röng aðferð að leggja hann niður. En því á að vera að pína þessa veslings menn sem vilja ekki hafa þennan sjóð lengur? Eru þeir ekki píndir nóg á öllum öðrum sviðum? Þannig að ég ætla að greiða atkvæði með því að leggja hann niður, bara fyrir þá. En það þýðir ekkert að koma svo aftur. Vonandi verður Alþingi þannig skipað að það hleypur ekki eftir duttlungum nokkurra manna hverju sinni, hvað þeir vilja og hvað þeir vilja ekki, þegar þeir telja sér það henta. Hér kemur í ljós að í nóvember eða núna er búið að greiða alls 650 fyrirtækjum tæplega 2 milljarða 526 millj. kr. Óafgreidd eru erindi að upphæð u.þ.b. 15 millj. kr. og heildarútgreiðslan af reikningum framleiðenda nemur því rúmlega 2,5 milljörðum kr. Hér er lagt til að það sem eftir verður í sjóðnum, þegar búið er að borga þeim sem eru eyrnamerktir, að þá áætlar fjmrn. að 190 millj. kr. fari til reksturs Hafrannsóknarstofnunar árið 1993, verði frv. samþykkt. Það er hárrétt hjá hv. 1. þm. Austurl. að Hafrannsóknastofnun hefur fengið sín framlög á fjárlögum. Nú höfum við staðið frammi fyrir því í allmörg ár að geta ekki afgreitt fjárlagafrv. nema með gífurlegum greiðsluhalla. Ég sé því ekkert á móti því, við slíkar aðstæður, að sú stofnun fái verulegan hluta af þessu fjármagni. Þó vil ég þegar við 1. umr. lýsa því yfir að Félag rækju- og hörpudiskframleiðenda telur að sú grein eigi inni rúmar 13 millj. kr. og þeir eru að undirbúa stórfellt markaðsátak sem kemur til með að kosta 21--22 millj. kr. Það var einu sinni búið að heita, ég held á árinu 1991, 8 millj. kr. til markaðsátaks sem aldrei varð úr og var því ekki notað. Mér finnst að þessi atvinnugrein, sem er mjög vaxandi og hefur stóraukið sína framleiðslu vegna aukningar á úthafsrækjuveiðum, eigi að fá þarna hlutdeild til þessarar markaðskönnunar og markaðsleitar. Ég veit ekki hver þarf frekar á því að halda að fara út í stórfellda markaðsleit ef það er ekki framleiðsla sem hefur tapað frá 1988 tæpum 40% af verðmæti sínu per kg þegar reiknað er í SRD. Þess vegna vona ég að hvað sem líður niðurstöðu ákveðinna nefndarmanna til frv. í heild þá geti menn orðið sammála um það að leggja u.þ.b. 10 millj. kr. í þessa markaðskönnun og markaðsátak undir forustu Félags rækju- og hörpudisksframleiðenda. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, það gefst tækifæri til að ræða þetta mál í nefndinni. Ég endurtek að ég hefði kosið að þessi sjóður hefði starfað áfram og þá hefðu innstæður verið skráðar á nafn, en ég sé enga ástæðu til að neyða þennan sjóð upp á menn sem vilja endilega losna við hann. Þess vegna ætla ég að styðja þetta frv., en legg á það mikla áherslu að nefndarmenn og þingið sjálft komi sér saman um að leggja þetta litla framlag til markaðsöflunar.

Frú forseti. Eins og fram kom í máli hv. 1. þm. Vestf. þá er ráðgert í þessu frv. að meginhluti af þeim fjármunum sem enn eru inni í Verðjöfnunarsjóðnum renni til Hafrannsóknastofnunar. Það er rétt, eins og fram kom hjá hv. þm., að það er auðvitað í ljósi þeirrar þröngu fjárhagsstöðu sem við búum við í dag. Ég get tekið undir þær athugasemdir sem hv. þm. gerði um sérstöðu rækjuiðnaðarins og get fyrir mitt leyti fallist á að þeirri takmörkuðu fjárhæð sem hann nefndi yrði varið til sérstaks átaks í markaðsmálum þessarar atvinnugreinar sem lengi hefur verið í undirbúningi og þar hefur einnig verið hugað að samstarfi með öðrum Norðurlandaþjóðum, en úr því varð ekki á sínum tíma. Ég tek því undir það með hv. þm. að það getur farið mjög vel á því að hv. nefnd taki einmitt þessa hugmynd til athugunar við meðferð málsins.

Hæstv. forseti. Ég vil í byrjun taka fram, vegna þeirra orðaskipta sem fóru fram hér síðast, að forsvarsmenn rækju- og hörpudisksframleiðenda hafa jafnframt kynnt mér sínar hugmyndir um ráðstöfun á þessum innstæðum greinarinnar í Verðjöfnunarsjóði. Ég styð þá tilhögun og mun standa að því, ef um það getur orðið samstaða í sjútvn., að heimild verði veitt til að ráðstafa þessum hluta eftirstöðvanna í átak á þessu sviði. Ég held að það mæli öll rök með því og reyndar sanngirnissjónarmið að þessi grein, sem á þarna inni og hefur lagt til þessara hluta, fái að nýta sér það með þessum hætti. Ég vil svo í öðru lagi, sérstaklega vegna orða hv. 1. þm. Austurl. um auðlindaskatt og reyndar umræðu sem varð hér fyrr á fundinum um þau atriði, taka fram, til að taka af allan vafa og öll tvímæli, að Alþb. hefur ekki ályktað um upptöku slíkra hluta. Það hefur engin slík samþykkt verið gerð í Alþb. Hins vegar hefur orðið ekki verið bannorð og það kemur fram á einum stað í texta, svo ég man eftir, að ein þeirra hugmynda sem menn séu að ræða um og þurfi að athuga í þessu sambandi, þegar farið er yfir allt litrófið varðandi stjórn fiskveiða og mögulegar útfærslur á því sviði, sé auðlindagjald. Þó ég sé býsna harðdrægur í skoðunum í þessum efnum þá er ég ekki svo ofstækisfullur að ég þoli ekki orðið á prenti, það er ekki svo. Hins vegar vil ég að það sé alveg ljóst að ég hef í mínum flokki lagst hart gegn öllum hugmyndum um að taka upp slíka flata skattlagningu á sjávarútveginn sérstaklega sem atvinnugrein.

Það væri betra . . .

Já, og í sjálfu sér væri ég því fegnastur að þurfa aldrei að sjá þetta orð á prenti, því þetta er afar illa ígrundað og vitleysislega framsett af flestum og engir hafa þó verið fíflalegri í þessu en kratar. Staðreyndin er auðvitað sú að þrátt fyrir allt röflið í krötum um auðlindaskatt þá hafa þeir aldrei lagt í það vinnu að útfæra hvað þeir ættu við.  Hæstv. forseti. Er ekki sjútvrh. viðstaddur og hlustar á umræðuna? Ég geri ráð fyrir að svo sé. Það væri ástæða til að afgreiða hér í leiðinni þennan þróunarsjóð sem á að fara að setja á. Ég held í raun og veru að hann sé jafnlangt úti í loftinu á margan hátt og jafnlítil speki á bak við það eins og auðlindaskattinn sjálfan, þessa áformuðu gjaldtöku af sjávarútveginum frá og með miðju næsta kjörtímabili eða svo í einhvern samdráttarsjóð sem hæstv. ríkisstjórn hefur sem keppikefli að koma á fyrir sjávarútveginn  Varðandi frv. sem er hér sérstaklega til umræðu, hæstv. forseti, um að leggja niður Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins, þá get ég sagt að ég er að mörgu leyti sammála því sem fram kom í máli hv. 1. þm. Austurl. um það efni. Ég er þeirrar skoðunar og ég tel að sagan sýni að það er rík þörf fyrir sveiflujöfnun í sjávarútvegi á Íslandi. Þessi atvinnugrein er einfaldlega þannig í eðli sínu, sem sambland í raun og veru af veiðimennsku og iðnaði, að bæði vegna þeirrar hliðar sem snýr að mismunandi veiðum og hinnar sem snýr að mismunandi verði á afurðunum að þá er rík þörf fyrir sveiflujöfnun í sjávarútegi. Ég held að það sé líka rík þörf fyrir þetta tæki eða tæki af þessum toga vegna greinarinnar sjálfrar en einnig sem hagstjórnartæki. Ég spái því að menn eigi eftir að átta sig á því að það að hafa engan möguleika til verðjöfnunar innan sjávarútvegsins dregur úr möguleikum stjórnvalda á hverjum tíma til að beita skynsamlegri sveiflujöfnun í greininni sem hluta af hagstjórnartækjum í landinu. Það var t.d. nákvæmlega það sem gert var þegar afkoman batnaði í sjávarútvegi á árunum 1989--1990, bæði með bættri efnahagsstjórn og þeim tökum sem þá náðust á verðbólgu og vöxtum og öðru slíku og aðgerðum sem gripið var til af hálfu stjórnvalda til að bæta stöðu greinarinnar og einnig vegna batnandi verðs. Í staðinn fyrir að sá afkomubati færi umsvifalaust út í veltuna þá var hluta af þeim bata veitt inn í sjóð sem menn áttu síðan upp á að hlaupa þegar aftur harðnaði á dalnum. Hvað var það sem hélt sjávarútveginum gangandi á síðasta ári? Hvað var það, þegar í ljós kom á vordögum 1992 og lá náttúrlega fyrir að afkoma sjávarútvegsins hafði hríðversnað frá haustinu 1991? Í ljós kom að ríkisstjórnin hafði ekki komið sér saman um nokkurn skapaðan hlut gagnvart sjávarútveginum og hæstv. sjútvrh., sem í nóvember 1991 talaði um nauðsyn neyðarráðstafana gagnvart sjávarútveginum, sat uppi með það á vordögum 1992 að hafa engu komið fram innan ríkisstjórnarinnar. Þá bauð stjórnarandstaðan hæstv. sjútvrh. að greiða fyrir því að lög um að útgreiðslur úr Verðjöfnunarsjóði yrðu teknar í gegnum þingið með hraði og það var sá sem hér talar sem úr þessum ræðustóli bauð m.a. upp á þetta þegar fimm eða sex dagar voru eftir af þinginu. Tveim dögum seinna kom fram frv. um útgreiðslur úr Verðjöfnunarsjóði. Hvað hélt greininni gangandi á árinu 1992? Það var innstæða upp á tæpa 3 milljarða kr. sem þá var hægt að grípa til og nota til að mæta versnandi afkomu greinarinnar. Og ég fullyrði að sjávarútvegurinn væri ekki það sem hann er þó í dag ef hann hefði ekki átt þessa innstæðu til að nota meðan ráðlaus ríkisstjórn reyndi að koma sér saman um hlutina. Ég held þess vegna að sagan sýni okkur það, bæði sagan í greininni og hagstjórnarsaga Íslands geri það að verkum að það er rík þörf fyrir svona verðmyndun og verðjöfnun. Hitt er svo annað mál hvort auðvelt er að koma henni við ef þannig sinnaskipti eru orðin í greininni að þar eru menn almennt orðnir á móti henni. Ég get út af fyrir sig tekið undir með hv. 1. þm. Vestf. að það er nokkuð vandséð hvernig þá á að framkvæma það sem menn þó telja skynsamlegt. Því ég tók hv. 1. þm. Vestf. þannig að hann teldi að verðjöfnun væri skynsamleg og hann hefði stutt slíkar ráðstafanir, en hins vegar ylli andstaða greinarinnar því nú að hann treysti sér ekki til að leggjast gegn því að sjóðurinn yrði lagður niður. Ég hefði talið að nærtækara væri a.m.k. fyrst um sinn að gera samkomulag um að sjóðurinn yrði óvirkur um skeið á meðan þessi mál væru skoðuð. En að falla algjörlega frá þeirri hugsun og fella úr lögum að unnt sé að grípa til verðjöfnunar það tel ég í reynd spor aftur á bak, því mér hefur ekki verið sýnt fram á með rökum, hvorki hvað snertir hagstjórn á Íslandi né heldur rekstrarlegar forsendur í greininni sjálfri og burði hennar, skuldsett sem hún er, til að taka á sig sveiflur, að það séu forsendur fyrir hendi til þess að leysa þau vandamál með þeim hætti sem menn vísa á, þ.e. fyrirtækin sjálf eigi að byggja sig upp og þola síðan breytilegar tekjur og breytilega afkomu. Vissulega er það falleg hugsun og göfug framtíðarsýn að sjávarútvegurinn á Íslandi og hin einstöku fyrirtæki verði þannig í stakk búin að þau geti mætt sveiflunum sjálf og fyrirhyggja manna verði slík að þeir eigi alltaf í handraðanum til mögru áranna. En er því að heilsa í dag? Nei, ætli það. Ég verð því að segja alveg eins og er að ég get ekki með nokkru móti tekið undir það að það séu forsendur fyrir hendi, að það séu rök fyrir því, að hverfa frá þessu, þó mér séu þessir annmarkar málsins ljósir, að helstu hagsmunaaðilar hafa kosið að leggjast á þá sveif að þeir vilji þetta kerfi feigt. Það tel ég skammsýna hugsun, ég verð þá bara einfaldlega að segja það sem mér býr í brjósti um þau efni. Ég tel það vera skammsýna hugsun, ég skil hana vegna þess vanda sem menn standa í gagnvart sínum fyrirtækjum dag frá degi og menn hugsa sem svo: Mér veitir ekki af því að ná til mín öllum batanum ef hann einhvern tímann verður og einhvern tímann kemur til þess að létta á skuldunum o.s.frv. Þar með eru menn í raun að hugsa um hinn bráða vanda en ekki möguleikana til að byggja greinina upp til lengri tíma litið og þola súrt og sætt eins og hlýtur að verða hlutskipti þessarar greinar hér eftir sem hingað til. Hæstv. forseti. Svo vil ég segja nokkur orð um áformaða ráðstöfun eigna sem eru inni í sjóðnum. Það tel ég mikið metnaðarleysi, svo ekki sé meira sagt, að ætla að leggja það til að gera þessar eignir, nánast eins og þær leggja sig, upptækar --- í hvað? Í rekstur Hafrannsóknastofnunar. Í rekstur sem ríkissjóður hefur fram að þessu kostað sjálfur. Ég segi alveg eins og er að ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að hagsmunaaðilar í sjávarútvegi séu sáttir við þessa ráðstöfun á eignum, á sjóðmyndun, sem greinin hefur sjálf staðið undir. Af hverju gera ekki hinir eiginlegu eignaraðilar þessara verðmæta, sjávarútvegurinn, kröfur um að þær fari til uppbyggingar og til nýrra verkefna, til viðbótarverkefna a.m.k. í hafrannsóknum, en ekki bara beint í daglegan rekstur batterísins og gufi þannig upp? Mér finnst það metnaðarleysi, ég segi bara alveg eins og er. Mér finnst það algjört metnaðarleysi og ég tel að það yrði erfitt að standa gegn kröfum af hálfu hinna eiginlegu eigenda þessara innstæðna, sem er sjávarútvegurinn, um að þessar eignir rynnu til slíkrar ráðstöfunar og ég hef tillögu í því efni. Ég legg til að þessi sjóður gangi í byggingarsjóð skipa hjá Hafrannsóknastofnun. Fyrir því eru þau rök að þar er fram undan mikið átak sem þarf að ráðast í, að endurnýja skipakost Hafrannsóknastofnunar. Það verkefni mun vefjast verulega fyrir mönnum, nema stofnunin fái tekjur af því tagi sem hér væru til ráðstöfunar. Það liggur alveg fyrir að Hafrannsóknastofnun er í raun vanmegnug þess að sinna hafrannsóknum á þeim svæðum umhverfis landið sem mest er þörfin eða margir telja að mest sé þörfin nú um stundir, á djúpmiðunum, vegna þess að gömlu hafrannsóknaskipin hafa ekki toggetu og búnað til þess að stunda þar rannsóknir. Það hefur staðið til að fara í mikla leiðangra á djúpmiðin og kanna þar vannýttar tegundir og ókannaðar togslóðir, en það hefur strandað á því að Hafrannsóknastofnunin sjálf hefur ekki skipakost til þess og leiga á stórum og öflugum togskipum sem ráða við aðstæður er svo dýr að hún er ofvaxin greiðslugetu stofnunarinnar. Það er upplýst að það kosti um 1,5 millj. kr. á dag að leigja stóran frystitogara sem ræður við aðstæður á 700--1.000 m dýpi eða hvað það nú er, hefur togkraft og útbúnað til þess að gera þar rannsóknir. Þess vegna hlýtur að koma til álita og á að mínu mati að undirbúast að stofnuninni verði gert kleift að bæta úr þessu ástandi með því að auka eða endurnýja skipakost sinn að þessu leyti. Þarna er tækifæri til þess að auðvelda það með því að ráðstafa þessum fjármunum til uppbyggingar að því tagi. Það munu vera þar einhverjir peningar í sjóði frá því að hafrannsóknaskipið Hafþór var selt og þá mundu þessir fjármunir koma þar til viðbótar. Ef menn kyngja þessari ráðstöfun, þessari upptöku á eignum Verðjöfnunarsjóðs í rekstrarhít ríkissjóðs, því það er auðvitað ekki verið að gera neitt annað en að gera þessa eign upptæka í ríkissjóð sem hefur fjármagnað Hafrannsóknastofnun, þannig að það má nákvæmlega eins flytja um það tillögu að þetta renni í ríkissjóð eins og að vera að þeim skollaleik að merkja þetta Hafrannsókn, þá verða menn algjörlega af þessum möguleikum. Þá er það auðvitað ekkert annað en skattlagning á sjávarútveginn sem hefur borgað í formi iðgjalda inn í sjóðinn, lagt til þessa fjármuni. Það er ekkert annað en enn einar álögurnar á greinina. Þetta vona ég að verði tekið til rækilegrar skoðunar í hv. sjútvn. Það vill svo til að þegar sjútvn. fór yfir tekjuhlið fjárlagafrv. þá fjallaði hún ítarlega um stöðu hafrannsóknanna og reyndar kemur það sérstaklega fram í umsögn sjútvn. til fjárln. að sjútvn. hafi haft áhyggjur af þessum lið. Hæstv. forseti. Ef hæstv. sjútvrh. er hér enn á hlaupum um hliðarsalina þá ætlaði ég að leggja fyrir hann eins og tvær spurningar, af því að ég hef þrátt fyrir allt nokkra löngun til þess að láta á það reyna í enn ríkari mæli en gert hefur verið hvort það er yfir höfuð þannig að hægt sé að eiga hér samskipti í þinginu við hæstv. sjútvrh. með venjubundnum hætti, þ.e. eins og tíðkast að þingmenn geri gagnvart ráðherrum, noti tækifærið þegar mál þeirra eru á dagskrá og leggi fyrir þá spurningar og fái við þeim svör. Ég mundi mælast til þess að hæstv. ráðherra bryti odd af oflæti sínu og legði það á sig að fara í ræðustólinn og svara, og helst bara í ræðu, sem hæstv. ráðherra hefur næg tækifæri og nægan rétt til að gera, þeim spurningum sem fyrir hann eru lagðar, en hlaupa ekki hér upp í einhverjum strákskap og fara með útúrsnúningum að ræða um allt aðra hluti en hann er spurður um, án þess að ég sé t.d. að skorast undan að ræða þá við sjútvrh. um t.d. stöðu sjávarútvegsmálanna í okkar flokkum, Alþb. og Sjálfstfl., ef hæstv. sjútvrh. hefur sérstakan áhuga á því. Það er alveg guðvelkomið í sjálfu sér að eiga um það dálítinn málfund með hæstv. sjútvrh. En ég hef verulegar áhyggjur af almennri stöðu sjávarútvegsins og það fer vel á því að ræða það í sömu andrá og hér er lagt til að leggja niður Verðjöfnunarsjóð, sem einhver skyldi ætla að væri ávísun á það að þetta væri í harla góðu standi og þyrfti ekki að hafa miklar áhyggjur af einhverjum afkomusveiflum. Eitt af því sem er ekki par glæsilegt og er fram undan er einfaldlega rekstrarstaða sjávarútvegsins og afkoma með skuldir upp á 110 milljarða kr. eða hvað það er. Og ekki bætir það ástandið ef sjávarútvegurinn fær á sig allsherjarverkfall og stopp, þess vegna svo vikum og mánuðum skiptir núna eftir áramótin. Ég hefði talið eðlilegt ef menn væru hér almennt að ræðast við með rökum og málefnalega að manni gæfist kostur á því að heyra eitthvað um viðhorf sjútvrh. til þessarar stöðu og hann gerði grein fyrir því, þegar hann er að flytja mál sín fyrir þingi, hvernig þetta lítur út að hans mati. Það þykir t.d. ekki óeðlilegt að forsrh. geri grein fyrir stöðu efnahagsmála og reifi almennt viðhorf sín til þeirra hluta þegar mál sem undir hann heyra eru hér á dagskrá, alvenjulegt. Sama er t.d. gert þegar rætt er við hæstv. heilbrrh. um heilbrigðismál. Á grundvelli viðamikilla frumvarpa sem hann var að fara með í gegnum þingið í dag þá var hæstv. heilbrrh. í löngum og ítarlegum ræðum að reifa ýmis almenn viðhorf sín til málaflokksins og þeirrar stöðu sem þar væri uppi. Það var vel þegið af hv. þm. sem höfðu lagt fyrir hann spurningar. En hæstv. sjútvrh. hefur komið fram með allt öðrum hætti í þinginu í dag og neitað að svara spurningum sem fyrir hann hafa verið lagðar og í raun og veru skotið sér undan því að taka þátt í umræðum um sinn málaflokk, án þess að rökstyðja það frekar. Ég ætla því að lokum að leggja tvær spurningar fyrir hæstv. sjútvrh. Sú fyrri er: Hvað hyggst sjútvrh. gera til að reyna að afstýra því að til verkfalls komi um áramótin í sjávarútveginum? --- Og sú seinni er svona: Er hæstv. sjútvrh. tilbúinn til þess að beita sér fyrir því í samvinnu við eða með sjútvn. Alþingis að deiluaðilar verði kallaðir til fundar, þess vegna með vitund og samþykki sáttasemjara ef mönnum þykir svo við horfa, og farið yrði yfir það hvort Alþingi geti eitthvað lagt af mörkum til lausnar deilunni áður en það fer í jólaleyfi? Ég óska eftir því að hæstv. sjútvrh. svari þessum einföldu spurningum.