Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1982. Eins og kunnugt er hefur verið lögð fram lánsfjáráætlun fyrir árið 1982 ásamt fjárlagafrv. fyrir sama ár og hefur verið mælt fyrir fjárl. og lánsfjáráætlun við 1. umr. fjárlaga og einnig hefur verið sérstök umr. um lánsfjáráætlunina í Sþ. Frv. þetta er fylgifiskur lánsfjáráætlunar og er til þess samið að afla lagaheimildar vegna þeirra ákvarðana sem tengjast lántöku í fjárlagafrv. og í lánsfjáráætlun. Þessar heimildir eru til Framkvæmdasjóðs Íslands, til fyrirtækja með eignaraðild ríkissjóðs og til sveitarfélaga til erlendrar lántöku. Í frv. eru einnig breytingar á lögum fjárfestingarsjóða og ákvæði um hámarksframlög til nokkurra verkefna í samræmi við markaða stefnu í fjárlagafrv. fyrir árið 1982. Eins og kunnugt er breyta fjárlög ekki lögum. Ef í fjárl. er kveðið á um lægri fjárhæðir til tiltekinni verkefna en lög kveða á um verður að sjálfsögðu að breyta viðkomandi lögum. Þetta hefur verið gert nú í nokkur ár um leið og lánsfjárlög hafa verið afgreidd, þannig að formlega liggi fyrir lagaleg heimild til að takmara greiðslur samkv. fjárl. til tiltekinna verkefna. En vissulega hlýtur að vera eðlilegast að þessum lagaákvæðum sé senn hvað líður, breytt til frambúðar þannig að ekki sé um að ræða lagabreytingar af þessu tagi á hverju ári. Eins og kunnugt er skilaði nefndin tillögum til ríkisstj. fyrir tveimur árum um framlög ríkisins til fjárfestingarlánasjóða og gerði þar ráð fyrir verulegum niðurskurði til flestra sjóðanna. Þessum tillögum hefur síðan verið fylgt í meginatriðum þótt nokkrar undantekningar séu þar á. En eins og ég segi, það virðist eðlilegast að gengið sé frá þessum lagaákvæðum í eitt skipti fyrir öll. Að þessu sinni er þó leitað eftir heimild til að takmarka framlögin á næsta ári, árinu 1982, en vonandi verður það í seinasta sinn sem fara þarf þessa leið. Hins vegar vil ég taka það fram, að til þess að hægt sé að breyta öllum þessum lögum um framlög til sjóða þarf að sjálfsögðu helst að vera samkomulag allra flokka um það efni. Þessi lög eru til orðin í tíð margra ríkisstjórna, og það var vissulega mjög ánægjulegt skref sem stigið var með nál. þar sem gert var ráð fyrir takmörkun á þessum framlögum. Það skal vissulega tekið fram, að allir nefndarmennirnir skrifuðu undir nál. með fyrirvara á sínum tíma og höfðu allir sínar sérathugasemdir í því sambandi, en þó var augljóst mál að flokkarnir allir virtust vilja fylgja þeirri meginstefnu að takmarka framlögin, og ég held að þegar nú þessi skerðing hefur verið samþykkt í þrennum fjárlögum, í raun og veru í fernum fjárlögum, þá sé nú tími til kominn að fara að ganga frá þessum málum með skýrum hætti í viðkomandi lögum. Að síðustu ber að nefna að leitað er viðbótarlántöku vegna ársins 1981, og er nánari grein gerð fyrir þessari viðbótarlántöku í aths. við 28. gr. frv. Þar er í fyrsta lagi á það bent, að nokkur umframkostnaður hafi orðið við lagningu Suðausturlínu og þurfi að afla heimildar til lántöku til að ljúka þeirri framkvæmd, en henni lýkur á þessu ári. Er bráðnauðsynlegt að linan geti skilað orku þegar á þessu hausti. Orkubú Vestfjarða hefur átt í miklum erfiðleikum síðan það var sett á laggirnar og þó sérstaklega nú á seinni árum, m. a. vegna þess hvað Vesturlina varð sein til að skila þeim Vestfirðingum orku. Virðist óhjákvæmilegt að afla nokkurs rekstrarfjár til að Orkubú Vestfjarða verði rekið með eðlilegum hætti. Eins og kunnugt er varð að framleiða verulega mikla raforku á s. l. ári með dísilvélum og raforkan varð því dýrari en gert hafði verið ráð fyrir. Á það ekki aðeins við um Orkubúið, heldur einnig Rafmagnsveitur ríkisins og margar aðrar rafveitur, m. a. Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Sá halli, sem varð á rekstri hjá þessum fyrirtækjum, hefur nú að mestu verið gerður upp, en þó hefur reynst erfiðast að gera upp þennan halla hjá Orkubúi Vestfjarða þar sem þar er um minnsta rekstrareiningu að ræða og skuldin hlutfallslega mikil sem þar safnaðist upp. En ég vænti þess, að frá þeim skuldamálum verði gengið í byrjun næsta árs og að greiðsla á þessum skuldahala komi frá verðjöfnunargjaldi raforku. Við samningu lánsfjáráætlunar fyrir árið 1981 voru fjármál ýmissa hitaveitna og rafmagnsveitna sérstaklega athuguð. Þá var talið unnt að framlengja ýmis lán og breyta lánskjörum þannig að eigi þyrfti að afla sérstakra lagaheimilda til að greiða úr fjárhagsvandanum. Komið hefur hins vegar í ljós, að þessi leið var aðeins fær að takmörkuðu leyti þar sem ýmsar skuldir þessara veitna voru við aðra endurlánareikninga ríkissjóðs og fjárhæð, sem er 8 millj. kr., er því ætluð í lán til þessara veitna. En hér er ekki um að ræða aukningu á lántökum veitna, heldur skuldbreytingar. Fleiri tæknilegar breytingar af þessu tagi eru í frv. sem eru í raun og veru ekki nýjar lántökur, heldur þarf að afla skýrari lagaheimilda til tæknilegra breytinga á skuldum. Má þar nefna erfðahlut Listasafns Ístands úr dánarbúi Helgu Jónsdóttur og Sigurliða Kristjánssonar, en þar var um stórgjöf að ræða sem tekur nokkurn tíma að koma í peninga þannig að hægt verði að ráðstafa þeim til þeirra hluta sem þeim er ætlað. Getur því verið um bráðabirgðalántöku að ræða í því sambandi. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða að öðru leyti um þetta frv. sem er, eins og ég sagði áðan fylgifiskur fjárlagafrv. og lánsfjáráætlunar, en legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það gleður mig jafnan þegar ég get tekið undir með hæstv. fjmrh., og ég vil gjarnan gera það nú. Ég tel að tími sé til þess kominn, ef menn hugsa sér að halda áfram á þeirri braut að skerða framlög ríkissjóðs til fjárfestingarlánasjóða og ýmissa framkvæmda, að breyta þeim lögum, sem um þetta fjalla heldur er að flytja ár eftir ár frv. sem þetta um slíka skerðingu. Ég bendi á það, að skerðing þessara sjóða hefur farið árvaxandi og með þessu er verið að skerða framkvæmdafé af skatttekjum hverju sinni. Það er verið að skerða framlög ríkissjóðs af skatttekjum, en nota þá peninga til þess að þenja út ríkisútgjöldin á öðrum sviðum, - ekki til þess að spara, heldur til þess að þen ja út ríkisútgjöldin á öðrum sviðum. Þegar þannig er að málum staðið er auðvitað ekki nein heil brú í því að bera saman milli ára útgjöld til þarfa ríkisins í A- og B-hluta fjárlaga, þegar stórar fjárhæðir eru færðar út fyrir þetta kerfi og sjóðirnir síðan látnir taka lán á móti. En nóg um það. Ég held að það sé alveg rétt hjá hæstv. ráðh., ef menn hugsa sér að halda áfram á þessari braut, sem ég sé í raun ekki neitt athugavert við, annað en að nota þá peninga til útgjalda ríkissjóðs á öðrum sviðum, að þá ætti að breyta þessum lögum þannig að það væri einhver ákveðin heildarstefna í þessu, en ekki að flytja slíkt frv. ár eftir ár sem hér er flutt um skerðingu, þar sem í rauninni eru numin úr gildi gildandi lög að því er þetta varðar á hverju ári. Sú lánsfjáráætlun, sem þessu frv. er ætlað að staðfesta, er að mörgu leyti athyglisverð. Hún gerir ráð fyrir að ríkissjóður stórauki útgáfu spariskírteina, auki útgáfu spariskírteina um 66.6%. Hún gerir ráð fyrir að ríkissjóður og opinberir sjóðir stórauki kaup sín á skuldabréfum lífeyrissjóða og að tekin verði með lögum 45% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna í þarfir hins opinbera. Um það urðu snarpar umr. á Alþingi á sínum tíma þegar ætlunin var að lögfesta að 40% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna yrði tekið til þessara sömu þarfa, og þá sagði hógvær maður, hv. fyrrv. þm. Eðvarð Sigurðsson, að verið væri að lögþvinga lífeyrissjóðina með valdi sem væri öndvert vinnandi fólki í landinu. Nú er sem sagt núv. hæstv. ríkisstj. að hugsa sér að seilast dýpra með lögþvingunum að þessu leyti og auka lögþvingaðar lántökur sínar hjá lífeyrissjóðunum um rúm 60%. Þó kastar tólfunum að því er varðar lánsfjáröflun þeirrar lánsfjár- og fjárfestingaráætlunar sem fylgir þessu frv. Þar er gert ráð fyrir að auka erlendar lántökur um 146%, eins og ég hef áður bent á áður. Hæstv. ráðh. hefur gagnrýnt þessa tölu mína og talið mig fara þar með blekkingar og ég veit ekki hvað. Hins vegar varð hann nú að viðurkenna að þessi tala er alveg hárrétt. Það er gert ráð fyrir að auka erlendar lántökur til A- og B-hluta fjárlaga með þessu frv. um 146% frá því í fyrra. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að í þessari lántöku í ár er 60 millj. kr. lántaka til fyrirhugaðrar stórvirkjunar og fjáröflun til stórvirkjana hefur ekki verið á A- og B-hluta fjárlaga áður. Engu að síður, þó að þessi tala sé dregin frá, er hæstv. ráðh. að fara fram á heimildir til þess að hækka erlendar lántökur til A- og B-hluta yfir 100% frá lánsfjáráætlun í fyrra. Ég sé að hæstv. ráðh. hristir höfuðið. Það er því miður á rökum byggt sem ég segi, að með þessu frv. er fyrirhugað að auka lántökur, þótt þessi umrædda upphæð sé tekin út úr, yfir 100% til A- og B-hluta. Eitt er athyglisvert við þetta frv. og þá lánsfjáráætlun sem það styðst við. Það er sú forsenda sem þessi lánsfjáráætlun hvílir á, 33% hækkun á verðlagi milli áranna 1981 og 1982. Þar er um sömu forsendu að ræða og í fjárlagafrv. og er þar kölluð hugsanleg reiknitala, en ekki markmið eða ekki mat ríkisstj. á því, hvað muni gerast á næsta ári. Nú er auðvitað miklu alvarlegra mál að byggja fjárfestingar- og lánsfjáráætlun á slíkri hugsanlegri reiknitölu heldur en fjárlög, vegna þess að þá hlýtur að gerast annað tveggja, ef þessi hugsanlega reiknitala bregst og verðlagshækkanir verða miklu meiri, - þá hlýtur að gerast annað tveggja, þegar um fjárfestingar er að ræða, að það verður að skera stórkostlega niður fjárveitingar eða stórauka lántökur. Því miður verð ég að segja alveg eins og er, að það eru litlar horfur á að verðlag hækki ekki meira en um 25% frá ársbyrjun til ársloka 1982, en það þyrfti að vera ef þessi forsenda, sem fjárlög og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun hvíla á, ætti að standast. Ef verðlag hækkar meira frá ársbyrjun til ársloka 1982 en 25% verður að vera annað tveggja: skera stórkostlega niður frá þeirri áætlun, sem gert er ráð fyrir um fjárfestingu, eða auka lántökur. Og eins og ég sagði eru því miður litlar horfur á að verðlag hækki ekki meira en um 25% frá ársbyrjun til ársloka á næsta ári. Í þessu sambandi vil ég gjarnan spyrja hæstv. viðskrh., sem talaði þannig við 1. umr. fjárlaga að þetta væri ekki hugsanleg reiknitala í hans huga, 33% verðlagshækkun milli áranna 1981 og 1982, heldur teldi hann a. m. k. vera markmið ríkisstj. í niðurtalningu verðbólgunnar að þessi árangur næðist á næsta ári. Ég þarf ekki að vitna beint í orð hæstv. ráðh. þar sem hann er hér og getur staðfest hvort þetta er rétt skilið. En mér finnst mjög mikilvægt alveg sérstaklega um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun að fá úr því skorið, hvort reiknitala frv., 33% verðbreytingar milli áranna, er hugsanleg reiknitölu, eins og hæstv. fjmrh. vill vera láta, eða markmið ríkisstj. Það breytir öllu, vegna þess að ef svo er og ríkisstj. hefur eitthvað uppi í erminni til þess að tryggja að sú framþróun verði í verðlagsmálum á næsta ári, þá er hér að sjálfsögðu um að ræða miklu traustari áætlunargerð en ella. Í sambandi við þetta frv., sem eins og ég sagði áðan er frv. til staðfestingar á fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, er rétt að vekja athygli á því enn einu sinni, að í mörg ár og alveg sérstaklega í tíð núv. ríkisstj. hafa lántökur til umsvifa ríkissjóðs verið stórauknar. Árið 1978 voru lántökur af heildarráðstöfunarfé ríkisgeirans á því ári rétt innan við 7%, - lántökur í hlutfalli við heildarráðstöfunarfé ríkissjóðs á þeim tíma. En nú er þetta hlutfall komið upp í 13.5%. Við þessari þróun hef ég varað undanfarin ár. Þetta er afleiðing af þeirri stefnu hæstv. ríkisstj. að halda sífellt áfram að þenja út ríkisgeirann, ef ekki með sköttum, ef ekki með niðurskurði á framkvæmdalögum, þá með lántöku. Allt þetta hefur hún í raun notað til þess að þenja út ríkisgeirann þó. Þó kastar tólfunum í ár þegar upphæðin, sem hæstv. ríkisstj. tekur að láni, er orðin 13.5% af því ráðstöfunarfé sem hún fær af skatttekjum og öllu ráðstöfunarfénu.

Hvar vill þm. skera niður?

Hæstv. ráðh. talaði langt mál um það við 1. umr. fjárlaga, að hér væri komið út á vafasama braut með lántökur ríkissjóðs.  Á þessu ári er gert ráð fyrir að raforkuframkvæmdir í landinu dragist saman að magni til um 43.5%, og það er gert ráð fyrir að hitaveituframkvæmdir dragist saman um 31.5%. Þetta stendur allt í þessu plaggi hæstv. ríkisstj. Samt sem áður er erlend lántaka verulega miklu meiri en hún varð á síðasta ári og heldur áfram að aukast gífurlega fjórða árið í röð. Frá því um áramót 1977–1978 höfðu löng erlend lán aukist til ársins í ár um u. þ. b. 450 millj. Bandaríkjadollara eða 77% í erlendri mynt, og á þessu ári heldur þessi þróun áfram þannig að samkv. lánsfjáráætluninni er hrein aukning rúmur milljarður nýkr. og verður skuld þjóðarbúsins samkv. þessari áætlun 8375 millj. nýkr. eða 8.4 milljarðar gkr. í löngum erlendum lánum. Það eru 37% af þjóðarframleiðslu og þetta hlutfall hefur aldrei verið hærra. Gert er ráð fyrir að greiðslubyrði í prósentum af útflutningstekjum fari upp í 17–18% á árinu 1982, en þetta hlutfall var, ef ég man rétt, um 12–13% fyrir nokkrum árum. Það lætur sem sagt nærri að um fimmti hver fiskur, sem við drögum á land, fari í afborganir af erlendum lánum, og það er uggvænleg þróun, að á sama tíma sem slíkur samdráttur sem ég lýsti áðan verður í okkar orkuframkvæmdum skuli þetta gerast. Það er rétt hjá hæstv. fjmrh., að um þetta mál var rætt verulega í tengslum við fjárlagaumr. fyrir nokkru í Sþ. Það er því kannske óþarfi að fjölyrða mikið um það. En ég vil endurtaka spurningu mína til hæstv. viðskrh., sem ég tel mjög mikilvæga, hvort hann telur þá forsendu, sem þessi áætlunargerð hvílir á, 33% verðbreytingar milli áranna 1981 og 1982, hreina reiknitölu eða markmið ríkisstj. Þá er annað atriði sem ég vil spyrja hann eða hæstv. fjmrh. um, hvort samstaða sé um það í ríkisstj. sem stendur á bls. 14 í grg. með þessu máli, þ. e. fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Þá er þess að geta, að fyrirhugað er að leggja sérstakt gjald á raforkusölu eftir stofnlínum.“ Er samstaða um það í hæstv. ríkisstj. að leggja þetta gjald á, og hvers vegna var þá ekki gert ráð fyrir því í tekjuáætlun fjárl. þar sem þarna er að sjálfsögðu um skattlagningu að ræða sem á ekki heima í lánsfjárlögum. Er samstaða um hvernig menn hugsa sér að leggja þennan nýja skatt á? Og þá að síðustu, þar sem hæstv. viðskrh. svarar þessu vafalaust, spyr ég, hvort hann og hæstv. ráðh. Framsfl. hafi einhverja fyrirvara við frv. til lánsfjárlaga eins og þeir höfðu við fjárlagafrv.



Herra forseti. Það eru aðeins tvær greinar þessa frv. sem ég vil vík ja hér að, þ. e. 18. gr., sem snertir framlög til Erfðafjársjóðs, og hins vegar 20. gr., sem snertir framlög til Framkvæmdasjóðs öryrkja og þroskaheftra. Hæstv. fjmrh. kom inn á það í máli sínu áðan réttilega, að nefnd hefði verið starfandi frá öllum stjórnmálaflokkum sem átti að endurskoða uppbyggingu sjóðakerfisins í landinu og framlög ríkisins til sjóðanna alveg sérstaklega. Ég átti sæti í þessari nefnd. Aðrir nm. voru Halldór E. Sigurðsson fyrrv. fjmrh. og tveir aðrir fyrrv. fjmrh. hv. þm. Matthías A. Mathiesen og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson. Það er rétt, sem fram kom hjá hæstv. ráðh., að um ýmis atriði höfðum við nokkra fyrirvara. Fyrirvarar mínir voru alveg sérstaklega varðandi þessa tvo. þætti, annars vegar Erfðafjársjóðinn og hins vegar Framkvæmdasjóð öryrkja og þroskaheftra, og ég lýsti reyndar yfir að ég væri algerlega ósammála því sem kom fram í nál. og nm. í meiri hl. virtust vera ásáttir um hvernig staðið yrði að þeim málum áfram. Sjóðirnir eru yfirleitt þannig upp byggðir nú að þeir eru með fulla verðtryggingu á sínum lánum og byggja sig þess vegna upp af eigin fjármagni smám saman. Þar af leiðir að auðvitað voru allir nm. sammála um að það væri ekki þörf á framlögum ríkisins til þeirra í jafnríkum mæli og verið hefði. Þessir tveir sjóðir hafa hins vegar algera sérstöðu í þessum efnum. Annar sjóðurinn, þ. e. Framkvæmdasjóður öryrkja og þroskaheftra, veitir eingöngu styrki til framkvæmda og Erfðafjársjóður gegnum Endurhæfingarráð veitir styrki að 2/3 og lán að 1/3 og þau lán eru með mjög lágum vöxtum. Þessir sjóðir báðir hafa því algera sérstöðu varðandi þetta. Ég held að við þurfum líka að huga sérstaklega að þessum tveim sjóðum nú af þeirri ástæðu að nú er ár fatlaðra, og við getum líka hugað að þessum sjóðum vegna þess að á næstunni hyggst hæstv. ríkisstj. leggja fram frv. til l. um heildarlöggjöf varðandi öll málefni fatlaðra þar sem gert er ráð fyrir mjög auknum verkefnum á öllum sviðum í málefnum hinna fötluðu, og þá skiptir auðvitað mjög miklu að tekjustofnar til þeirra framkvæmda, til þessa rekstrar og annarra þeirra hluta, sem þar er til ætlast, verði sem best tryggðir. Ég vil nú við þessa umr. beina því til hv. nefndar, sem fær þetta mál til meðferðar, alveg sérstaklega að hún athugi framlögin til þessara tveggja sjóða. Ég geri þetta m. a. vegna þess, að ég sé að í tekjuhliðinni varðandi erfðafjárskattinn eða Erfðafjársjóðinn er reiknað með innheimtu erfðafjárskatts upp á 11.9 millj. Satt að segja verð ég að telja það mjög ótrúlega tölu og vil gjarnan að hún verði athuguð vegna þess að þar er um 70% hækkun að ræða milli ára, og ég held, miðað við innheimtu það sem af er þessu ári, að ekkert bendi til, að þessi tekjutala sé raunhæf, og þess vegna sé rétt að kanna það mjög vel. En það stingur þá auðvitað í augu og er ástæðulaust að vera með þessa tekjutölu svo háa þegar aftur Erfðafjársjóður fær í sinn hlut 9 millj. og skerðingin af innheimtum tekjum af erfðafjárskatti er þá orðin 2.9 millj. á pappírnum þó að þær kunni að verða ekki neina 1 millj. eða kannske ekki neitt miðað við innheimtu næsta árs. Ég vil biðja hv. nefnd um að athuga sérstaklega hver tekjuhlið þessa sjóðs er, til þess að það verði komist sem næst hinu rétta, og ef þarna er um rétta tölu að ræða í tekjuhliðinni eða ekki mjög ranga - skulum við segja, hún er örugglega eitthvað röng, þá að athuga stöðu Erfðafjársjóðs með tilliti til þess. Þetta á auðvitað einnig við varðandi fjvn. Varðandi Framkvæmdasjóð öryrkja og þroskaheftra er það rétt, að þar er reiknað með hækkunartölu 33% milli ára, og kann að vera að vel megi við það una. Ég vil hins vegar að hv. nefnd athugi það mjög vel, að með þeirri tölu, sem þar er, þ. e. 33% hækkuninni, sé að fullu staðið við það sem lögin segja um verðtryggingu milli ára. Það kann vel að vera að það sé rétt, ég er ekki alveg öruggur á því, og ég legg þunga áherslu á að við þau verðtryggingarákvæði, sem felast í lögunum um Framkvæmdasjóð öryrkja og þroskaheftra, sé staðið, og það kann að vera gert með þessum 33%. Ég vildi víkja að þessu hér vegna þess að við fáum innan skamms til meðferðar í þinginu án efa frv. frá hæstv. ríkisstj. um heildarlöggjöf fyrir fatlaða, en sú löggjöf leggur okkur á herðar miklu meiri skyldur en áður hefur verið, góðu heilli í þágu fatlaðra. Þá þurfum við að gæta þess, að við verðum ekki við afgreiðslu núna á fjárl. og lánsfjárlögum í of miklu ósamræmi við það sem við ætlum svo að fara að, samþykkja nú eftir áramótin varðandi heildarlöggjöf í þessu máli.



Herra forseti. Ég vil byrja með að taka undir þau orð hv. þm. Helga Seljans, að vafalaust þarf að athuga svolítið betur tekjur af erfðafjárskatti og framlög til Erfðafjársjóðs. Þar er ekki fullt samræmi í milli, miðað við það sem var í fjárlögum seinasta árs, og munurinn meiri en góðu hófi gegnir. Ég tek undir það með honum, að það þarf að athuga nánar. Ég stend hérna aðallega upp vegna ræðu hv. 3. þm. Norðurl. e., Lárusar Jónssonar, til að mótmæla þar ákveðnum atriðum sem ég verð að mótmæla þó að ég verði að vísu að viðurkenna að tími minn er nokkuð knappur þar sem ég var búinn að lofa að mæla fyrir máli í hv. Nd. innan skamms, en þar endurtók hann ýmsar fullyrðingar sem hann hafði áður verið með og verður auðvitað að reyna að mótmæla hvenær sem tækifæri gefst. Þar er hins vegar um svo ómerkilegt karp að ræða vil ég leyfa mér að segja - að það liggur við að mér finnist það hálfgerð tímaeyðsla að vera að eyða orðum að slíku. Það er tvennt sem hv. þm. Sjálfstfl. eru stöðugt með og gengur upp af þeim í hvert skipti sem þeir taka til máls hér um fjármál. Það er eitthvað sem þeir kalla vaxandi útþenslu ríkisumsvifa annars vegar og hins vegar vaxandi erlendar lántökur. Við skulum fyrst líta á erlendu lántökurnar. Hvað vaxa erlendar lántökur þjóðarbúsins samkv. lánsfjáráætlun ef á allan listann er litið? Þær vaxa milli ára um tæp 20%. Það er sannleikur málsins. En hér er miðað við verðlagsforsendur 33% milli ára þannig aðaukning erlendrar lántöku milli ára er talsvert miklu minni en breytingar verða á milli ára. Hv. þm. getur að vísu fundið eina tölu sem var í fyrra 297 og hækkaði í ár upp í 695, og þar fær hann út þessa rosalegu stóru prósentutölu sem hann vitnar í sí og æ. En ég hef bent á það við fjárlagaumr. sjálfa, að það þýðir ekki að taka einstakar tölur út úr og bera þær saman frá ári til árs, ef ekki er tekið tillit til annarra talna náskyldra. Það verður auðvitað, þegar talað er um t. d. erlendar lántökur ríkisins og ríkisaðila, að taka öll ríkisfyrirtæki og sameignarfélög ríkis og sveitarfélaga, og ef við t. d. tökum þau saman, þ. e. ríkisfyrirtæki, ríkissjóð og fyrirtæki með eignaraðild ríkissjóðs, þá munu menn sjá, ef menn leggja saman tölurnar frá því í ár og svo aftur tölurnar sem settar eru fram fyrir árið 1982, að þar er hækkunin 32% milli ára eða rétt um það bil verðlagshækkunin. Þetta er sannleikur málsins. Auðvitað er þarna um vissan tilflutning að ræða milli liða eins og alltaf vill vera, þannig að einn liðurinn hækkar kannske töluvert mikið miðað við annan, sem stendur í stað, og þriðji liðurinn jafnvel lækkar mjög verulega. En ef um samanburð er að ræða verður að taka með allar tölurnar. Ég kallaði það blekkingu að nefna bara eina tölu, sem hækkar um 134%, og þegja yfir öllum hinum staðreyndunum. Ég ítreka það hér, að það er argasta blekking sem er ekki nokkrum hv. þm. sæmandi. Ég vil vekja á því athygli, að ef litið er á lántökur ríkissjóðs, heildarlántökur vegna A- og B-hluta og vegna fyrirtækja ríkis og sveitarfélaga, þá er þar um að ræða lántökur upp á 1345 millj. kr. En hvaða lántökur eru þetta? Hvaða lán eru þetta? Á bls. 20 í lánsfjáráætlun geta menn séð hvaða upphæðir er þarna um að ræða, og með því að líta á töfluna á bls 25 í lánsfjáráætlun geta menn séð nánar um hvaða framkvæmdir er þarna að ræða. Ef tekin eru saman öll lán til raforkuframkvæmda á árinu 1982 og til hitaveituframkvæmda, þá sjáum við að upphæðin er samtals 1133 millj. Ef við gerum ekki ráð fyrir neinum lánum til orkuframkvæmda og þá yfirleitt engum orkuframkvæmdum öðrum en þeim sem eru fjármagnaðar af eigin fé fyrirtækja, þá er erlenda lántakan í heild ekki neina um 200 millj. kr., sem ekki getur talist stór upphæð í sjálfu sér. Sem sagt, erlendu lántökurnar eru allar tengdar meira eða minna raforkuframkvæmdum og öðrum orkuframkvæmdum. Eins og menn sjá eru 1133 af 1345 millj. sem lúta að orkumálum. Þá er spurningin þessi: Er það till. Sjálfstfl., er það till. hv. þm. Lárusar Jónssonar, að ekkert verði aðhafst í orkumálum á næstu árum? Hvernig samræmist það till. sem hv. þm. flytur í Sþ. ásamt mörgum öðrum þm. Sjálfstfl., þar sem gert er ráð fyrir að hraða stórkostlega byggingu orkumannvirkja í landinu og hraða uppbyggingu stóriðju í landinu. Þm. er greinilega að ætlast til þess af okkur, sem stöndum að þessu fjárlagafrv. og þessari lánsfjáráætlun, að orkuframkvæmdir í landinu séu stórkostlega skornar niður. Hann kvartar yfir því hér dag eftir dag, að erlendar lántökur séu allt of miklar. En hann veit auðvitað sjálfur að meiri hlutinn af þessum erlendu lántökum eru til orkuframkvæmda og vegna orkumála. Einn daginn er hann að heimta að orkuframkvæmdir í landinu séu skornar stórkostlega niður og hinn daginn er hann að heimta að þær séu tvöfaldaðar. Þetta er samræmið í málflutningnum.

Ráðh. talar eins og ólesinn skólastrákur um eigið mál. Vill ekki hæstv. ráðh. lesa það sem stendur neðst á bls. 18?

Með ánægju.

Það er um löng erlend lán o. s. frv.

Með ánægju. „Áætlað er að löng erlend lán muni í árslok 1981 neina 7285 millj. kr. á meðalgengi ársins eða nálægt 36% af vergri þjóðarframleiðslu ársins. Að meðtalinni aukningu árið 1982 er áætlað að hlutfallið verði rúmlega 37%,“ 

Er það ekki aukning erlendra lána?

Ég hef gert hér grein fyrir því, að lántökurnar sjálfar eru hlutfallslega töluvert lægri á næsta ári en þær voru á þessu ári.  Ég vil líka vekja athygli hv. þm., sem eru stöðugt að prédika um að ríkissjóður sé að taka erlend lán, á því að staðreyndin er að ríkissjóður tekur engin erlend lán til eigin þarfa. Í A-hluta eru engin erlend lán tekin í ríkissjóð. Það eru aftur á móti sjálfstæðar ríkisstofnanir á vegum ríkissjóðs og fyrirtæki með eignaraðild ríkissjóðs sem taka erlendu lánin. Ríkissjóður sjálfur tekur engin erlend lán, þó að menn séu hér að prédika dag eftir dag að svo sé og hafi uppi alls kyns firrur um hluti sem þeir hafa greinilega ekki hugmynd um. Ríkissjóður tekur engin erlend lán. Öll lán, sem ríkissjóður tekur, eru af innlendum toga sprottin, ýmist fengin frá lífeyrissjóðum, frá bankakerfi eða með sölu á spariskírteinum. Allt þetta kemur glögglega fram í þessari lánsfjáráætlun og þarf ekki að endurtaka það frekar. Hv. þm. er nú horfinn úr salnum svo að það þýðir ekki að skamma hann öllu lengur, en ég vil bara bæta því við öðrum þm. til fróðleiks, að þegar menn eru hér að tala um útþenslu ríkisumsvifa, þá ættu menn að athuga hvernig þróun útgjalda er miðað við þjóðarframleiðslu? Hefur þróun útgjalda miðað við þjóðarframleiðslu farið vaxandi? Það er alls ekki rétt að hún hafi farið vaxandi. Árin 1977 og 1978 var þessi prósentutala hærri en hún er í ár. Hún er rétt um 28.1%, en hún hefur stundum verið hærri. Hún var hærri í tíð Matthíasar Á. Mathiesens heldur en hún er núna. Hún fór eitt árið upp í 29.2%. Staðreyndin er því sú, að ríkisumsvifin, ef þau eru metin sem útgjöld ríkissjóðs í hlutfalli við þjóðarframleiðslu, þá eru þau lítillega lægri en þau urðu hæst í tíð ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar.

Þau voru gott betur til hægri hjá Matthíasi, 31% , ef ég man rétt.

Það fer eftir því hvernig dæmið er reiknað. Þjóðhagsstofnun reiknaði útgjöld miðað við þjóðarframleiðslu á svolítið annan veg um árabil heldur en hún gerði svo aftur á síðara stigi. Það fer eftir því hvor reikningsaðferðin er notuð. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., að miðað við fyrri reikningsaðferð hjá Þjóðhagsstofnun var þessi tala komin upp í 31%. En mér er nær að halda að miðað við síðari tíma reikningsaðferð sé þessi tala einhvers staðar rétt undir 30%, en. það er örugglega töluvert miklu hærri prósenttala en er nú.  Herra forseti. Það mætti margt segja um málflutning hv. þm. Lárusar Jónssonar, fjöldamargt, en ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Ég satt að segja stóð nú ekki aðallega upp til að skamma hv. þm. eða til að koma honum í skilning um hvaða réttar tölur eiga hér við. Hann þekkir allar þessar tölur. Hann veit þetta allt og það er engin þörf á að segja honum þetta þó að hann vilji hafa annað uppi. En ég er að segja þetta hv. þm. og öðrum, sem á mál mitt hlýða, vegna þess að þessi áróður þm. Sjálfstfl. er svo yfirgengilegur að það er alltaf von á því, að einhverjir trúi svona ýkjusögum sem birtar eru í blöðum.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur gert grein fyrir frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1982, og skal ég ekki ítreka það sem hann sagði í því sambandi. Ég vildi þó vekja athygli á því, að fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin fyrir árið 1982 og frv. til lánsfjárlaga byggja á þeirri meginstefnu, að fjárfestingin í landinu á næsta ári verði um 24% af þjóðarframleiðslu. Þetta er allnokkru lægri hlutfallstala en verið hefur undanfarin ár. Ég held að ég fari rétt með það, að þessi tala hafi náð upp undir 30% eða jafnvel yfir 30% þegar mest var. Ég hef ekki athugað sérstaklega hvernig þessar hlutfallstölur voru á árunum 1974–1978, þegar Sjálfstfl. hafði forustu í ríkisstj., en mér er nær að halda að sum árin hafi þessi tala verið snöggtum hærri, þá hafi verið meiri fjárfesting, meiri framkvæmdir, meiri kostnaður miðað við þjóðarframleiðslu. Mér er nær að halda að svo hafi verið. En þetta er meginstefnan og ég held að þetta sé skynsamleg stefna. Það er auðvitað fjöldamargt í þjóðfélaginu sem þarf að byggja upp, en eigi að síður verðum við að reyna að ætla okkur nokkurt hóf í þeim efnum, og ég held að það sé skynsamleg stefna af hálfu ríkisstj. að stefna á 24% markið á næsta ári. Ég man eftir því þegar mest brakaði í hér á stjórnarárum ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar og Alþfl. lagði mikla áherslu á að lækka þetta hlutfall. Þá voru menn að tala um 25% eða jafnvel 25–26%, ef ég man það rétt. Nú eru menn komnir niður í 24% sem grundvallarstefnumið á næsta ári, og held ég að það verði með engu móti talin óábyrg stefna í fjárfestingarmálum. Það er svo annað mál, hvernig á að afla fjár til þessara framkvæmda. En þar er einnig sett fram markmið eða stefnumark af hálfu ríkisstj. í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni þar sem segir: „Stærsta viðfangsefnið í lánsfjármálum Íslendinga á næstu árum er að auka innlendan sparnað og lánsfjáröflun.“ Sjálfstæðismenn verða að gera svo vel að athuga það, að þegar þeir yfirgáfu stjórnarstólana 1978 höfðu innlán í bankakerfinu minnkað úr 40% af þjóðarframleiðslu niður í 20.5%.

Hvað skeði þegar Framsókn fór úr ráðherrastólunum 1978?

Það hafði minnkað niður í 20.5% , að vísu ekki frá 1974, heldur frá 1970–1971 þegar Sjálfstfl. yfirgaf stjórnarstólana.

En þegar Framsókn fór frá?

Við fórum aldrei, við sáum að það þurfti eitthvað að lagfæra þetta, svo að við héldum áfram, og skal ég nú greina frá hvernig gengið var í þau mál. Það urðu umskipti í þessum málum með Ólafslögum. Ég held nefnilega að Ólafslög sé miklu merkilegri grundvallarlög en sjálfstæðismenn vilja vera láta, það muni koma æ betur í ljós eftir því sem tímar líða. En með Ólafslögum var sett á verðtrygging inn- og útlána, sem kunnugt er, 1979, og þá urðu þáttaskil í þessum málum. Á árinu 1980 minnir mig að þetta hlutfall hafi vaxið úr 20.5% upp í 23.8%, á þessu ári verður það sennilega 26.5% og á næsta ári 29% eftir því sem spáð er, þannig að hér horfir einmitt í þá stefnu að auka sparnaðinn í þjóðfélaginu, sparnað í bankakerfinu, sem hægt er að nota til þess að taka minna af erlendum lánum til framkvæmda heldur en ella þyrfti að gera. Þetta hefur lagast talsvert að þessu leyti til síðan sjálfstæðismenn yfirgáfu stólana, og verður erfitt fyrir sjálfstæðismenn að hrekja þessar staðreyndir að ég ætla. Það er auðvitað langsamlega alvarlegast í þessum málum, aukinni erlendri skuldasöfnun, - ég fer ekki í neinar grafgötur með það, það er út af fyrir sig alvarlegt mál þegar fjárfestingarhlutfallið lækkar, - að á sama tíma lækkar greiðslubyrði erlendra lána hjá okkur og erlendar skuldir vaxa. Það er út af fyrir sig alvarlegt mál. Ég er ekki þar með að segja að það sé ekki forsvaranlegt og skynsamlegt að gera það. En það er eigi að síður alvarlegt mál og þarf að gefa því glöggar gætur. Auðvitað er það verðbólgan sem fyrst og seinast verkar svona á okkar hagkerfi. En ekki verður hægt að segja að t. d. aðalmálgagn Sjálfstfl. hafi uppi mikla tilburði til að krefjast þess, að verðbólgan lækki. Það segir það í leiðurum. En það segir svo á útsíðum sínum og alls staðar löðrandi í blaðinu, að það eigi að krefjast hærri launa, kaupmátturinn sé alltaf að minnka, það verði að krefjast hærri launa. Það ögrar þrýstihópunum. Það krefst meiri framkvæmda og ýtir undir þenslu í þjóðfélaginu á öllum sviðum í áróðrinum. En hins vegar er þess krafist í leiðurunum, að verðbólgan verði minnkuð. Ég geri ráð fyrir að sjálfstæðismenn almennt meini það, að þeir vilji lækka verðbólguna. Það ætla ég. En ég verð að segja það, að mér blöskrar alveg þessi málflutningur Morgunblaðsins, blöskrar hann og finnst hann yfirgengilegur, þrátt fyrir að það sé sjálfsagt'skoðun Morgunblaðsmanna að með því að auka á verðbólguna nú séu meiri líkur á því að það megi hrekja ríkisstj. frá völdum. Það má segja í því efni, að sannarlega skal mikið til mikils vinna, þ. e. að hafa tiltölulega litlar áhyggjur af því, að verðbólgan vaxi, ef hægt er að koma stjórninni frá og taka síðan við völdum. Hv. þm. Lárus Jónsson minntist nokkuð á það, að ég hefði gert að umræðuefni við 1. umr. fjárl. stefnu ríkisstj. í verðbólgumálum. Það vildi svo vel til, þegar hann var að gera þetta að umræðuefni, að ég var einmitt að lesa yfir þessa ræðu, þannig að ég hef hana hérna og gæti lesið nokkrar línur úr henni, til þess að það fari ekkert á milli mála og það sé þá bókað bæði í Sþ. og í Ed. hvað ég sagði. Ég ætla að gera það, með leyfi hæstv. forseta: „Í fjárlagafrv. er miðað við 33% hækkun verðlags og launa milli árana 1981 og 1982, en í aths. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í þjóðhagsáætlun fyrir árið 1982 verða settar fram horfur um verðbólgu á komandi ári“. Í þjóðhagsáætlun ríkisstj. fyrir árið 1982 segir hins vegar svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Á komandi ári mun ríkisstj. leggja höfuðáherslu á að þrýsta verðbólgunni enn verulega niður í samræmi við það meginmarkmið að koma henni svo fljótt sem kostur er niður á svipað stig og er í helstu viðskiptalöndum okkar. Ríkisstj. telur æskilegt að ná hlutfallslega svipuðum árangri á árinu 1982 og á þessu ári, en tölulegt markmið verður ákveðið þegar betri upplýsingar liggja fyrir um þróun ýmissa þátta efnahagsmála sem enn eru óljósir.“ Það er t. d. ekki alveg ljóst enn þá, hver verðbólgan verður á þessu ári. Ég ætla að hún verði í kringum 40% frá upphafi til loka árs. Ég skal ekki slá neinu föstu um verðbólgustigið í lok ársins, úr því sker auðvitað reynslan.“ Þetta er orðrétt það sem ég sagði um þessi efni  „Í stefnuræðu forsrh. kom fram nákvæmlega sama efnisatriði, að á komandi ári mun ríkisstj. leggja höfuðáherslu á að þrýsta verðbólgunni niður og ná hlutfallslega svipuðum árangri og í ár. Þetta er í raun og veru sú stefna sem ríkisstj. hefur látið frá sér fara og lagt fram hér á hv. Alþingi í verðbólgumálum. Árangri í baráttunni við verðbólguna verður að ná með samstilltu átaki í þjóðfélaginu og aðhaldssamri og sterkri efnahagsstjórn án þess að til atvinnuleysis komi eða gengið verði á kaupmátt ráðstöfunartekna. Þetta eru þau kjarnaatriði sem snerta almenna stefnu ríkisstj. í verðbólgumálum á næsta ári.“ Ég held að ég láti nú lestri mínum lokið. Þetta, sem ég hef hér lesið, var það sem ég sagði við 1. umr. fjárl. og skal ég ekki hafa fleiri orð um það, það talar sjálft sínu máli. Hv. þm. Lárus Jónsson spurði enn fremur um það, hvort Framsfl. hefði haft fyrirvara þegar fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin var lögð fram. Ég get svarað því hreinlega að Framsfl. hafði ekki almennan fyrirvara í þessu efni, en hins vegar áskildi hann sér rétt til þess að einstök atriði yrðu athuguð sérstaklega við meðferð málsins í þinginu. Eins og kunnugt er var lánsfjáráætlun nú lögð fram miklu fyrr, mörgum mánuðum fyrr en venja hefur verið á undanförnum árum, og þess vegna er ekki óeðlilegt að hún fái nú vandlegri meðferð hér í þinginu. Ég gerði að umræðuefni við 1. umr. um fjárlagafrv. að það gæti komið til grein að fresta vissum stórum framkvæmdum. Talaði ég þar ekki fyrir hönd Framsfl., heldur sem þm., og ég tiltók sérstaklega t. d. Kröfluvirkjun. Ég er þeirrar skoðunar, að það þurfi að kanna hvort þörf sé á að bora þrjár holur við Kröfluvirkjun á næsta ári, miðað við það hvað tiltækt verður af rafmagni í landinu á næstu árum. Hins vegar er í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun gert ráð fyrir að svo verði gert. Ég álít að það sé eitt af þeim málum sem þurfi að skoða, svo að ég nefni hér dæmi.



Herra forseti. Eins og fram kom í framsöguræðu hæstv. fjmrh. fyrir þessu frv. til lánsfjárlaga, er það að sjálfsögðu flutt í samræmi við fjárfestingar- og lánsfjáráætlun svo og ákvæði í fjárlagafrv. Ég hef ekki hugsað mér að leggja sérstakar spurningar fyrir hæstv. fjmrh. né skamma hann sérstaklega, þannig að ég held að ég geti mjög auðveldlega sagt þau fáu orð, sem ég ætla að segja hér um þetta frv., þó að hann sé fjarstaddur. En mig langar til að gera hér örstuttar aths. við tvær til þrjár greinar í frv. og vil byrja á því að taka undir með hv. 2. þm. Austurl., hæstv. forseta þessarar deildar, varðandi 18. og 20. gr. um málefni Erfðafjársjóðs og Framkvæmdasjóðs þroskaheftra. Við vitum að á þessu ári fatlaðra er í mörg horn að líta varðandi málefni þessa fólks sem minna má sín í þjóðfélaginu, og við verðum að sjálfsögðu að hafa það í huga þegar við fjöllum um það fjármagn sem veita á til framkvæmda fyrir þessa aðila. Annað, sem mig langaði til að fara örfáum orðum um, er í fyrsta lagi 15. gr. sem fjallar um Húsnæðisstofnun ríkisins og sérstaklega Byggingarsjóð ríkisins. Við vitum öll um þær breytingar sem orðið hafa í lánamálum þjóðarinnar á undanförnum misserum, það verðtryggingakerfi sem tekið hefur verið upp á lánsfé, og við vitum að það hefur hækkað allan fjármagnskostnað og veldur húsbyggjendum að sjálfsögðu miklum erfiðleikum. Þetta hefur það í för með sér, að sérstaklega á við erfiðleika að stríða það unga fólk og þeir allir sem eru að byggja eða kaupa húsnæði í fyrsta sinn, og ég held að ekki verði komist hjá því að líta sérstaklega til með þessum hópi fólks í þjóðfélaginu. Það er okkur vel ljóst, sem ferðumst um landið og skoðum þessi mál, ræðum við fólk, að það eru víða miklir erfiðleikar. Þó að nokkuð vel hafi verið séð fyrir hluta af málefnum Húsnæðisstofnunar ríkisins, þ. e. Byggingarsjóðs verkamanna, er ljóst að þarna er orðið verulegt bil á möguleikum fólks til að komast yfir eigið húsnæði, annars vegar þess fólks, sem á möguleika á að byggja samkv. kerfi Byggingarsjóðs verkamanna eða félagslegra íbúða, og hins vegar þeirra einstaklinga, sem ekki eiga kost á húsnæði samkv. því kerfi og byggja samkv. hinu almenna kerfi Byggingarsjóðs ríkisins. Ég held að það beri að leggja áherslu á að aðstoða það fólk sem er að byggja í fyrsta skipti eða kaupa sér húsnæði í fyrsta skipti og við vitum að á nú í erfiðleikum. Önnur grein, sem mig langar til að fara örfáum orðum um, er 19. gr., sem fjallar um málefni Bjargráðasjóðs. Ég vil minna á það, að á þessu hausti gekk vetur snemma í garð, a. m. k. í sumum landshlutum, og ýmsir hafa orðið fyrir áföllum af þeim sökum. Það vill svo til að sumir þeir aðilar eru þeir sömu sem fóru verst út úr harðæri árið 1979 og fengu þá aðstoð frá Bjargráðasjóði. Þá var gripið til sérstakra aðgerða til þess að gera Bjargráðasjóði kleift að lána þeim aðilum upphæð, sem mig minnir að hafi verið til 5 ára, og nú er komið að því, að þeir þurfa að fara að standa skil á afborgunum af þeim lánum, og þess vegna alveg ljóst að þeir lenda nú í miklum vandræðum, einmitt margir sömu aðilar. Ekki er ólíklegt að síðar í vetur þurfi að koma til aðgerða Alþingis eða ríkisvalds til þess að bæta úr fyrir einmitt þessum aðilum, og þess vegna finnst mér rétt að nefna það hér og nú strax, að mér þykir ekki ólíklegt, að það þurfi að líta einmitt sérstaklega á málefni Bjargráðasjóðs. Ýmislegt fleira mætti sjálfsagt minna á. En það er nú einu sinni svo, að þegar á að reyna að gæta aðhalds og við erum að reyna að hafa einhvern hemil á verðbólgubálinu, þá þýðir auðvitað ekki að hrópa alltaf á aukin útgjöld. Við verðum að hafa styrk og kjark til þess að standa við þá stefnu sem við erum að reyna að marka í fjárlagafrv. og í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, og ég ætla þess vegna ekki að gera fleiri aths. við þetta frv.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að því miður gerði hæstv. fjmrh. sig sekan um að tala hér eins og ólesinn skólastrákur um eigið mál, eins og ég sagði úr sæti mínu áðan. Hæstv. viðskrh. svaraði raunar þessum makalausa málflutningi hæstv. fjmrh., því að hann sagði að það væri alvarlegt mál að erlendar lántökur ykjust á sama tíma sem gert væri ráð fyrir minni fjárfestingu en í fyrra. Það var kjarni minnar gagnrýni. Ég sagði það, það má lesa það, og ég vil biðja hæstv. fjmrh. að lesa töflu á bls. 22 í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Þar kemur fram að hitaveituframkvæmdir dragast saman um 31% að magni til og orkuframkvæmdir og stóriðjuframkvæmdir um 43.5%. Þetta er skýringin á því, að gert er ráð fyrir minni fjárfestingu samkv. þessari áætlun á árinu 1982 heldur en í ár. Samt sem áður er um verulega auknar erlendar lántökur að ræða, og þetta sagði hæstv. viðskrh. að væri alvarlegt mál. Ég er honum sammála. Þetta var kjarni minnar gagnrýni. Ég vil vekja athygli hæstv. ráðh. á því, að það er ekki meginskýringin á því, að heildarskuldabyrði erlendra lána verður hærra hlutfall af þjóðarframleiðslu á árinu 1982 en áður, að greiðslubyrði af erlendum lánum verður meiri, - hún var 13% 1968, ef ég man rétt, eða eitthvað í kringum það, en verður 17–18%, - það er ekki meginskýringin að vextir hafi hækkað svo mjög eins og hann sagði. Meginskýringin er sú, að erlendar lántökur hafa verið gífurlegar á undanförnum árum, og nú skal ég lesa upp hvernig þetta hefur gengið fyrir sig í A- og B-hluta fjárlaga síðan hæstv. ráðh. tók við ráðherradómi. Árið 1978 voru erlendar lántökur til A- og B-hluta 48.6 millj. nýkr., árið 1979 56, árið 1980 213 millj. nýkr., árið 1981 283 og samkv. þessari áætlun, sem hér liggur fyrir, verða þær 695 millj. nýkr. í ár. Ef við drögum frá þá tölu sem hæstv. ráðh. vill endilega draga frá í ár, þ. e. lántöku til nýrrar stórvirkjunar, er samt um að ræða 635 millj. nýkr. sem ætlunin er að taka af erlendum lánum til A- og B-hluta ríkissjóðs. Þetta er tíföldun í krónum talið síðan hæstv. ráðh. tók við ráðherradómi. Svo talar hæstv. ráðh. hér digurbarkalega og segir, að ríkissjóður taki ekki nein erlend lán.

Ekki ríkissjóður í A-hluta.

Þetta eru tölur sem hæstv. ráðh. getur flett upp í fjárl. frá því 1978 og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Lántökur voru þessar: 1978 48 millj. nýkr., eru núna 695. Ef við drögum 60 frá því kemur 635 út. Það er 125% hækkun frá því í fyrra, en tíföldun frá því að hæstv. ráðh. tók við ráðherradómi. Svo illa hefur okkar efnahagsmálum ekki verið stjórnað að verðlag hafi tífaldast á aðeins þremur árum. Ég vil taka undir það með hæstv. viðskrh., að hér er um stóralvarlega hluti að ræða, og það var það sem var kjarni minnar gagnrýni. Og ég vil benda hæstv. viðskrh. á það, að meginskýtingin á því, að gert er ráð fyrir minni fjárfestingu á næsta ári heldur en á árinu í ár, er sú, að orku- og hitaveituframkvæmdir og stóriðjuframkvæmdir dragast eins hrikalega saman og ég nefndi áður. En á sama tíma heldur þessi þróun áfram í erlendum lántökum. Hæstv. fjmrh. las hér upp sjálfur að minni ósk, að áætlað er að löng erlend lán muni í árslok 1981 neina 7 milljörðum 285 millj. kr. á meðalgengi ársins eða nálægt 36% af vergri þjóðarframleiðslu ársins. Að meðtalinni aukningu á árinu 1982 er áætlað að hlutfallið verði rúmlega 37%. Meginskýringin á þessu, hæstv. ráðh., er ekki sú, að vextir séu hærri, enda sé ég ekki muninn á því, hvort um það er að ræða eða ekki, vegna þess að það er einmitt hætta af þeim sökum að vextir hækki gífurlega eða áð afli bresti eða einhver slík áföll hendi. Það er meginvandinn vegna greiðslubyrði þjóðarbúsins. Ef við getum gert ráð fyrir að allt sé í lagi, þá er þetta kannske ekki mikil skuldabyrði. Og ef við gerum ráð fyrir að við séum að framkvæma fyrir þetta fé eitthvað sem sé til þess að laga okkar stöðu, auka tekjur þjóðarbúsins, auka möguleika þess til að standa undir erlendum lánum, þá er um allt annað að ræða. En það er þessi hætta, að t. d. vextir rjúki upp og greiðslubyrðin aukist af þeim sökum eða að afli bresti og okkar útflutningstekjur minnki og möguleikar okkar til þess að standa undir slíkum lántökum minnki, - það er einmitt þessi hætta sem er kjarni málsins þegar verið er að ræða um greiðslubyrði erlendra lána. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta. En hæstv. ráðh. talaði um að það stæði upp úr okkur sjálfstæðismönnum eilíflega að það væri verið að auka ríkisumsvifin. Hæstv. ráðh hefur reiknað það af sinni alkunnu reikningslist, að þau séu ekki neina um 28% af þjóðarframleiðslu í ár eins og í fyrra. En í frv. hæstv. ráðh. stendur að rekstrarliðir ríkissjóðs hækki um 44.5% á sama tíma sem gert er ráð fyrir að verðlag hækki um 33% og framkvæmdaframlög ríkissjóðs hækki ekki neina um 32%, af því að hæstv. ráðh. er alltaf að taka af framkvæmdaframlögum ríkissjóðs, verja því fé í að þenja út ríkisútgjöldin, en taka svo lán til fjárfestingarsjóða utan við kerfið, utan við A- og B-hlutann. Þetta er það sem hæstv. ráðh. er að gera. Hann er að leika hér reikningskúnstir, en ekki ég.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að bæta við það sem hv. 3. þm. Norðurl. e. hefur sagt. Það er greinilegt að hæstv. fjmrh. er órótt undir þessum umr. Hann sagði áðan að það væri hætta á að einhverjir færu að trúa fullyrðingum sjálfstæðismanna, sem komu fram í málflutningi hv. 3. þm. Norðurl. e. Ég skil þennan ótta hæstv. ráðh., að málflutningur sjálfstæðismanna geti haft áhrif á hans flokksmenn og hann vilji standa á verði og kannske hann vilji einnig standa á verði yfir einhverja villuráfandi framsóknarmenn sem hann telur að liggi flatir fyrir sannleiksgildi málflutnings okkar sjálfstæðismanna. Þetta skil ég. En hitt var það sem ég skil síður, að rauði þráðurinn í því, sem hann var að segja, var ekki sá, að hann væri á móti aðhaldsstefnu Sjálfstfl. í ríkisfjármálum. Nei, það var ekki það. Það var að hann framkvæmdi þessa stefnu betur en Sjálfstfl. Á venjulegu máli þeirra Alþb.-manna þýðir þetta sama sem hann segði að hann væri betra íhald en íhaldið í Sjálfstfl. Ég held að það þurfi ekki að halda hér ræðu til að vara við því, að menn leggi trúnað á þetta. Þó að hann telji að hann hafi eitthvert íhald til að bera, þá er það alltaf gerviíhald borið saman við aðalihaldið. Ég er sammála hæstv. ráðh. um það, að þetta sé hálfgert vandræðafrv. að því leyti að vera að bera fram frv. þar sem lagt er til að skornar séu niður tekjur ýmissa fjárfestingarsjóða. Ég er sammála hæstv. ráðh. um þetta og skil afsökunartóninn í hans ræðu þegar hann lagði málið fyrir. Hins vegar fæ ég ekki skilið hvers vegna ráðh. gerir þetta ár eftir ár, að fara þessa leið frekar en þá að bera fram frv. til þess að breyta ákvæðum um tekjuöflun hinna einstöku fjárfestingarsjóða sem hér koma við sögu. Hæstv. forseti. Ég hefði haldið að hæstv. fjmrh. hefði gott af því að hlýða á það sem hér fer fram.  Ég var að víkja að 15. gr. frv., hæstv. fjmrh. Ég hafði áður sagt að ég væri sammála hæstv. fjmrh. um það, að ekki færi vel á því að bera fram frv. eins og það sem við hér ræðum, þar sem lagt er til að skerða tekjur margra fjárfestingarsjóða, heldur sé rétt, eins og hæstv. ráðh. sagði sjálfur, að bera fram sérfrv. um breytingar á lögum um hvern fjárfestingarsjóð um sig, fara þá leið. Ég skildi hæstv. ráðh. þannig, og ég er honum samþykkur í því, að það sé miklu eðlilegra og skýrara. Við vitum þá betur, um hvað við erum að fjalla, heldur en á þann veg sem málið er nú lagt fyrir. Þá vitum við hvað við erum að gera, hvað er lagt til, hvað skerðingin nemur miklu í einstökum tilfellum. Það er að sjálfsögðu höfuðatriðið. Mér þykir nú nokkuð skorta á að við getum gert okkur grein fyrir hvað 15. gr. frv. þýðir og hvað er verið að skerða. Samkv. greininni segir að þrátt fyrir ákvæði 1. gr. laga nr. 14/1965, um launaskatt, sbr. lög nr. 65/1977, skuli framlög til sjóðsins ekki vera meiri en segir í greininni. Þessi ákvæði fjalla um launaskattinn, um það, að til Byggingarsjóðs skuli afla 2% af launaskatti, sem mér virðist að nemi rúmlega 220 millj. kr. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh. Á að skilja þetta ákvæði þannig, að það eigi að skerða þessa upphæð úr 220 millj. og við göngum út frá því að annars verði hún 220 millj.? En það er sagt fleira. Það er vitnað í þessari grein einnig til 2. og 3. tölul. 9. gr. laga nr. 51/1980, um Húsnæðisstofnun ríkisins. Hvað er að finna í þessum töluliðum? Þar er að finna ákvæði um að til Byggingarsjóðs ríkisins skuli ganga svokölluð byggingarsjóðsgjöld, þ. e. álag á tekju- og eignarskatt og álag á aðflutningsgjöld. Þegar við erum að tala um skerðingu á þessu þykir mér að það varði nokkru að vita hvað er reiknað með, ef skerðingin fer ekki fram, að tekjur af þessum liðum nemi miklu, svo að við getum gert okkur grein fyrir hvað er verið að skerða mikið mögulegar tekjur Byggingarsjóðsins. Það er vitnað í tvo töluliði í 9. gr. laga um Húsnæðisstofnun ríkisins frá 1980. Þetta er annar tölul. sem ég hef þegar vikið að. Hinn er um bein framlög úr ríkissjóði til Byggingarsjóðs ríkisins. Hefur það einhverja þýðingu í þessum lögum að vísa til þessa töluliðar, og hvaða þýðingu hefur það? Þetta eru spurningar sem ég vænti að hæstv. ráðh. svari. Það er eins með mig og hv. 5. þm. Norðurl. e., að mér er mikið niðri fyrir út af húsnæðismálunum og stöðunni í þeim.



Herra forseti. Vegna spurninga hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar, 4. þm. Vestf., um Húsnæðisstofnun vil ég minna á það, að við breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins var numið úr lögum að tiltekinn hluti launaskatts skyldi ganga til Byggingarsjóðs ríkisins. Eitt sinn var það 2%. Nú hefur það verið numið úr lögum. Aftur á móti var sett inn í þessi sömu lög ákvæði um það, að til Byggingarsjóðs verkamanna skyldi ganga 1% af launum, í formi launaskatts. En 1% af launum mun neina á árinu 1982 111 millj. kr. Nú kynnu menn að segja sem svo, að það væri einfaldast að hafa alls ekki 15. og 16. gr. í frv. Það er ekki neitt ákvæði í lögum um Húsnæðisstofnun sem skuldbindur okkur til að greiða ákveðna upphæð til Húsnæðisstofnunar. Það er alls ekki. Á hinn bóginn er ekki gert ráð fyrir því í lögum, að greidd sé til Byggingarsjóðs verkamanna önnur og meiri upphæð en einmitt sú sem hér er nefnd, 111 millj. Hins vegar ber þess að gæta, að enn eru í lögum ákvæði um launaskatt frá árinu 1965 og frá árinu 1977 og þar eru þessi ákvæði um að greiða skuli tiltekinn hluta af launaskatti til Húsnæðisstofnunar. Með tilliti til þessa er rétt að hafa ákvæði af þessu tagi til að taka af allan vafa. Þetta var sem sagt í tvennum lögum, hefur verið numið alveg úr öðrum lögunum, en það þurfti að taka af öll tvímæli varðandi hin lögin. Hvort sú tilvísun sem er hér, þar sem er beinlínis vísað til 9. gr. laga um Húsnæðisstofnun, er þörf eða ekki skal ég ekki fullyrða, en ég hygg að hún eigi við vegna tilvísunarinnar í launaskattslögin. Það, sem hefur gerst, er að í staðinn fyrir 2% gjald til Húsnæðisstofnunar, sem mundi neina 222 millj. eins og hv. þm. nefndi, er hér um að ræða annars vegar fast framlag í krónutölu, 57 millj., hins vegar fast framlag til Byggingarsjóðs verkamanna, 111 millj. Það verður auðvitað að leggja þetta tvennt saman og þá fáum við út 168 millj. 514 þús. í staðinn fyrir þessar 222 millj. sem 2% hefðu gefið. Það verður auðvitað að skoða 15. og 16. gr. í samhengi því að segja má að það hafi verið tekið 1% frá Húsnæðisstofnun ríkisins og flutt yfir til Byggingarsjóðs verkamanna. Til viðbótar er svo það, sem eftir var af framlaginu til Byggingarsjóðsins, nokkuð skert, auðvitað með hliðsjón af því, að nú eru öll lán Byggingarsjóðsins verðtryggð og það fjármagn, sem hann hefur lánað út og er að lána út, skilar sér til baka, og þá eru auðvitað viss takmörk fyrir því, hvað eðlilegt er að leggja mikið til sjóðsins af skattfé ríkissjóðs. Herra forseti. Það er kannske ekki ástæða til að elta ólar við það sem fram kom í ræðu hv. þm. Lárusar Jónssonar og auðvitað ætti alls ekki að segja meira til að tefja ekki umr. Ég get samt ekki á mér setið að bæta þar við nokkrum orðum. Þá vil ég fyrst segja það við hv. þm., að auðvitað erum við allir hér inni innilega sammála um að erlendar lántökur og erlendar skuldir þjóðarinnar eru alvarlegt mál. Auðvitað mundum við allir óska eftir því að þessar skuldir væru minni og þessar lántökur hefðu verið minni á liðnum árum. Það þarf ekki að flokka menn í tvo hópa í þeim efnum, að sumir telji þetta alvarlegt mál og aðrir hafi engar áhyggjur. Auðvitað höfum við allir vissar áhyggjur af þessu. En spurningin er hvort við ætlum að takmarka við okkur erlendar lántökur og skera þar með niður stórkostlega þær orkuframkvæmdir, sem við erum með í gangi, eða halda þeim áfram af þeim krafti sem þó er nú. Það þýðir ekkert að hafa uppi þá tvöfeldni sem hv. þm. er hér með sí og æ, þar sem hann annars vegar er að fárást yfir nýjum erlendum lántökum og hins vegar að heimta miklu, miklu meiri erlendar lántökur í formi aukinna orkuframkvæmda og aukinnar uppbyggingar iðjuvera í landinu. Það er þetta sem ég er að benda á. Ég er ekki aðeins að benda á tvöfeldnina í þessum málflutningi hvað þetta snertir, heldur líka mjög villandi meðferð talna þar sem hann tekur þá tölu í listanum yfir erlendar lántökur, sem honum finnst að sé hagstæðust í málflutningi og sleppir öllum hinum. Auðvitað er ekki hægt að leiðrétta þennan lista, sem ég nefndi áðan um lántökur fyrir A- og B- hluta, miðað við það, sem var í fyrra, með því einu að strika út eina tölu eins og hv. þm. nefndi áðan - mig minnir að það væri 60 millj. Auðvitað er þar um miklu stærri upphæðir að ræða. Ég nefni upphæðir sem ég man í fljótu bragði. Það er t. d. liðurinn Virkjunarrannsóknir, sem er sérstaklega ætlaður fyrir Fljótsdalsvirkjun, sem hann nefndi áðan, ef hún verður nr. 2 í röðinni, meðan aftur á móti liðurinn, sem er í frv.: Nýjar virkjanir, er þá til þeirrar virkjunar sem verður nr. 1 í röðinni.

Virkjunarrannsóknir hafa annaðhvort verið í A-hluta eða lánsfjáráætlun.

Virkjunarrannsóknir hafa yfirleitt alltaf verið annaðhvort hjá fyrirtækjum með eignaraðild ríkissjóðs, þ. e. alls ekki hjá ríkissjóði, eða þær hafa verið í B-hluta. Það er aðeins í undantekningartilviki sem það gerðist í fyrra eða hittiðfyrra, að við tókum vissa afborgun af virkjunarrannsókarláni, sem var tekið fyrir nokkrum árum, inn í A-hluta. Að öðru leyti hefur það alltaf verið í B-hluta og á þar auðvitað heima vegna þess að þetta á að skuldfærast á þá virkjun sem byggð verður.

Ég átti við það. Ég átti við B-hlutann.

Já, þetta á að skuldfærast þá. En lengst af hafa auðvitað virkjunarrannsóknir alls ekki verið í B-hlutanum, þær hafa auðvitað verið hjá Landsvirkjun sem hefur staðið fyrir öllum meiri háttar virkjunum sem hér hafa verið reistar að undanförnu. Það eru ekki aðeins þessar upphæðir, heldur verður þá líka að lækka fjármagnskostnað byggðalínanna vegna þess að við höfum gert ráð fyrir að afla tekna til þess að greiða fjármagnskostnað byggðalína og hann er alls ekki dreginn frá í þessum lista. Hann er dreginn frá á öðrum stað, þar sem heitir Innlend lánsfjáráætlun, og kemur auðvitað þar til frádráttar. Þannig mætti telja fleira. Það er auðvitað fyrst og fremst B-hlutinn sem hækkar mjög verulega. Ástæðan fyrir því, að hann er að hækka núna þessi árin, er sú, að framkvæmdir við byggðalínur hafa stóraukist á seinni árum í fyrsta lagi og í öðru lagi að fjármagnskostnaður byggðalínanna kemur á okkur með miklum þunga, og hann er satt að segja þessi árin að koma á okkur með allóhugnanlegum þunga. Það eru framkvæmdirnar frá árunum 1975–1979 sem eru núna að dembast yfir okkur af fullum þunga. Þessar framkvæmdir voru gerðar í tíð ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar og þá var ekki nokkur minnsta tilraun gerð til þess að afla tekna til að standa undir þessum kostnaði. Þá var þessu bara fleytt áfram með lánum. Það má þó heita aðeins ábyrgari fjármálapólitík sem við erum að reyna að viðhafa nú, að við ætlum að afla tekna til að standa undir fjármagnskostnaði við þessar byggðalínur og frekari framkvæmdir á því sviði og afhenda þær tekjur þeim aðila sem tekur við byggðalínunum, sem ég vænti að verði hin nýja Íslandsvirkjun eða stækkuð Landsvirkjun. Ég vek á því athygli að á 1. síðu í lánsfjáráætluninni er sérstök áhersla lögð á þörfina á aukinni innlendri lánsfjáröflun til að draga úr erlendum lántökum. Þar er mjög varað við að haldið sé lengi áfram á þeirri braut að hlaða upp erlendum lánum í þeim mæli sem gert hefur verið á undanförnum árum. Það eru ekki bara framkvæmdir seinustu ára sem valda þessu, heldur eru það auðvitað engu að síður þau ár þegar viðskiptahallinn hefur verið hvað mestur. Við skulum athuga það, þegar við tölum um erlend lán og menn eru að tala um að við tökum svo og svo mikil erlend lán á næsta ári, að það er ekki samkv. þjóðhagsáætlun spáð viðskiptahalla á næsta ári. Það þýðir það í reynd, ef það gengur fram, að við tökum að vísu veruleg erlend lán til framkvæmda, en við söfnum upp álíka miklum gjaldeyrisforða og því nemur. Öðruvísi gæti ekki viðskiptajöfnuður staðið á núlli. Og það er þetta sem hefur gerst t. d: nú á þessu ári, að við erum með erlendar lántökur umfram afborganir af erlendum lánum upp á 1000 millj. kr. En við erum líka á þessu ári með verulega aukinn gjaldeyrissjóð, svo nemur 400–500 millj. Þegar við skoðum erlendu lántökurnar verðum við auðvitað að skoða hvað kemur þar á móti, að við erum að stórauka okkar gjaldeyrissjóð á sama tíma. Auðvitað er talið um erlendar lántökur ákaflega villandi, og í raun og veru er aðalmálið að þjóðarbúið sé ekki rekið með viðskiptahalla. Það er stóra skuldasöfnunin á árunum 1974–1975, þegar viðskiptahallinn fór upp undir 10% af þjóðarframleiðslu, sem veldur þessari miklu skuld okkar út á við og átti mestan þátt í að ýta henni verulega upp á við. En þegar við rekum þjóðarbúið eins og við gerum þó núna, að við erum nokkurn veginn viðskiptahallalausir, erum í raun og veru að borga nokkurn veginn allar þær framkvæmdir sem eru fjármagnaðar með erlendum lánum, erum í raun og veru að borga þær á borðið með framleiðslu ársins, - það skakkar ekki þar neina litlum 0.5% þegar hallinn á viðskiptajöfnuði er ekki neina 0.5%, - þá er í raun og veru ekki mikil ástæða til að óttast framhaldið. Hins vegar erum við með miklar skuldabyrðar á herðunum og þá sérstaklega frá þeim árum þegar viðskiptahallinn var sem mestur og tekin voru mikil erlend lán til að jafna hann. Ég vil svo bæta því við, af því að ég gleymdi því í minni fyrri ræðu áðan, að ég hef hvergi talað um hugsanlega reiknitölu. Ég hef talað um reiknitölu fjárlaga og reiknitölu lánsfjáráætlunar, en hvergi hugsanlega reiknitölu. Það er orðatiltæki sem hv. þm. verður að skrifa hjá sjálfum sér. Það er talað um reiknitölu fjárlaga og á það lögð áhersla.

Var það ekki hugsanleg hækkun verðlags?

Já, og áhersla lögð á að reiknitalan sé miðuð við hugsanlega hækkun verðlags. Staðreyndin er sú, að við höfum aldrei getað spáð því með eins árs fyrirvara, hver yrði verðbólga á komandi ári. Menn eru að tala um að það sé hálfgerð óvirðing við fjárlagafrv. að tala um að reiknitalan sé ekki verðlagsspá. En hvernig var með fjárlagafrv. Matthíasar Á. Mathiesens, fyrirrennara míns, í tíð ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar? Hvernig var með verðlagsspána í t. d. seinasta fjárlagafrv. sem hann lagði fram árið 1978? Er eitthvað minnst á það, hver verðlagsspáin sé þar? Ekki einu einasta orði. Það er ekki hægt að finna þar einu sinni neina reiknitölu, hvað þá meir. Það er bara gert ráð fyrir að um það bil sem fjárlög séu afgreidd falli niður allar vísitölugreiðslur á laun og síðan verði engar vísitölugreiðslur næsta árið og þar með ekki reiknað með ýkjamikilli verðbólgu það árið. Og hvað verðbólguspá snertir er ekki minnst á það í því frv. einu einasta orði. Sama máli gegnir um frv. Sighvats Björgvinssonar, sem hann leggur fram 1979. Þar er hvorki minnst á verðlagsspá né reiknitölu eða neitt því um líkt. Svo koma menn hér upp hver af öðrum og belgja sig út um það, að það sé stórkostlegur galli á þessu frv., að í grg. þess sé viðurkennt að það sé ekki alveg gefið mál að reiknitala fjárlaga sé nákvæm mynd af verðbólgu næsta árs. Það hefur satt að segja ekki gerst lengi að fjárlög væru í sömu mynt og ríkisreikningurinn, þ. e. raunveruleg útgjöld. Munurinn hefur alltaf verið mjög verulegur. Í fjmrh.-tíð Matthíasar Á. Mathiesens var þessi munur venjulega í kringum 20%, þannig að útgjöld og tekjur voru um 20% meiri en fjárlagatölurnar sýndu, ósköp einfaldlega vegna þess að þáv. ráðh. reiknaði ekki með ýkjamikilli verðbólgu á komandi ári í sínu fjárlagafrv. Það var lengst af alls ekki reiknað með neinni verðbólgu. Það var lengst af þannig við alla fjárlagagerð. Þetta er hins vegar alveg nýtilkomið, að farið er að gera sér einhverja grein fyrir verðbólgu á komandi fjárlagaári og setja þar fram einhverja tölu, en að menn séu að setja fram endanlega verðlagsspá sem skuli standa og allt sé nánast fallið um sjálft sig ef þessi verðlagsspá standist ekki, það er málflutningur sem hefur ekki heyrst hér í þingsölum fyrr en líklega í fyrsta sinn í fyrra, og svo núna kveður hann við í enn ríkara mæli en nokkru sinni fyrr. Nei, það er vissulega rétt, að sú verðlagsforsenda og launaforsenda, sem við gefum okkur um verðlagsbreytingu milli áranna 1981 og 1982, 33%, er mjög óviss. Við höfum enga tryggingu fyrir því, að hún standist. Við getum ekkert um það fullyrt fyrr en t. d. að loknum væntanlegum kjarasamningum, hver verður raunveruleg verðbólga milli ára. En þetta er eins og það hefur alltaf verið og við teljum nú orðið hyggilegt að reikna þarna með ákveðinni þróun, sem sé eitthvað nálægt markinu, og þá veljum við tölu sem við teljum að sé frekar varkárt metin. En eins og ég hef þegar tekið fram, lengstum var það þannig, að það var alls ekki reiknað með neinni verðbólgu. Ef flett er upp í fjárlagafrumvörpum fyrirrennara minna er yfirleitt ekki hægt að sjá, að þar sé um neina ákveðna verðlagsspá að ræða, hvað þá reiknitölu eða hugsanlega reiknitölu, eins og hv. þm. vill láta það heita.



Herra forseti. Á þsk j. 86 flyt ég frv. til l. um breyt. á lögum nr. 52 14. ágúst 1959, um kosningar til Alþingis. Ég lagði þetta frv. fram á síðasta þingi, en það hlaut þá ekki afgreiðslu og er því endurflutt. Við endurflutning nú eru flm. auk mín hv. þm. Stefán Jónsson, Stefán Guðmundsson og Eiður Guðnason, en öll eigum við sæti í allshn. Ed. sem fjallaði um fyrra frv. Frv. þetta tekur mið af reynslu og breyttum þjóðháttum sem varða almennar kosningar í landinu. Það varðar námsfólk búsett á Norðurlöndum, kjörskrárkærur, kjördag og kosningu utan kjörstaða. Við endurflutning frv. nú hefur verið tekið tillit til aths., sem fram komu í meðferð allshn. Ed., og gerðar viðeigandi breytingar, en þær eru varðandi 1. og 2. gr. Í 1. gr. er, þegar frv. var flutt á síðasta þingi, einnig gert ráð fyrir að aðrir Íslendingar, sem um stundarsakir dveljast erlendis vegna starfa sinna, skuli færðir á kjörskrá með sama hætti og námsmenn, en þessu atriði er nú sleppt þar sem það mun vera flóknara mál að leysa og því réttara að það verði þáttur í allsherjarendurskoðun kosningaréttarákvæðanna. Varðandi 2. gr. var í fyrra frv. gert ráð fyrir að stytta kærufrest til sveitarstjórna úr þremur vikum í 10 daga, en nú er gert ráð fyrir styttingu í tvær vikur. Að mati þeirra, sem best þekkja til þessara mála, var talið vafasamt að ganga lengra í styttingu kærufrestsins en tvær vikur. Því er það lagt til nú, og fáist þessi breyting væri það til bóta. Um 3. gr. held ég að sé ekki ástæða til að fjölyrða sérstaklega. Hún skýrir sig nokkuð sjálf. Um 4. gr., varðandi breytingu á kjördegi frá sunnudegi til laugardags, þá er þess nú freistað að breyta um kjördag. Frv. um þetta atriði mun áður hafa verið flutt á Alþingi, fyrir nokkrum árum, en náði þá ekki fram að ganga. Laugardagurinn er orðinn almennur frídagur hjá flestum og áhugi manna á að fylgjast með talningu atkv. í fjölmiðlum veldur því, að vaxandi hluti landsmanna vakir nóttina sem atkv. eru talin, og þess vegna er æskilegt að dagurinn eftir talningu sé frídagur. 5. gr. er ætlað að fækka ógildum og vafaatkv. þannig að útbúnir verði sérstakir stimplar. Það yrði þá útbúinn stimpill fyrir hvern listabókstaf með upphleyptum bókstaf og einnig með blindraletri. Ég held að mér sé óhætt að segja að flm. telji þetta atriði eitt það veigamesta í frv. Þetta er réttlætismál sem væri sómi fyrir Alþingi að afgreiða nú á ári fattaðra. Það gæti orðið til þess að gera mönnum kleift að kjósa hjálparlaust sem annars yrðu að leita aðstoðar og trúa öðrum fyrir atkv. sínu. Herra forseti. Ég held að það sé ekki ástæða til að fjölyrða frekar um þetta frv. á þessu stigi málsins. Að lokinni þessari umr. legg ég til að frv. verði vísað til allshn.