Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að borist hefur bréf frá atvinnu- og nýsköpunarráðuneytinu um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 464, um stærstu eigendur Íslandsbanka og Arion banka frá Einari Guðfinnssyni. Ráðherra óskar eftir fresti til 19. desember til að svara fyrirspurninni.

Til svara eru: Forsætisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og velferðarráðherra.

Frú forseti. Ég vil bera spurningu undir hæstv. velferðarráðherra í tilefni af því að 254 hjúkrunarfræðingar hafa sagt upp störfum frá og með 1. mars nk. á Landspítalanum. Óánægja með launakjör á Landspítalanum hefur áður verið til umræðu á þessu þingi og kallað hefur verið eftir svörum frá ráðherranum og ríkisstjórninni um það með hvaða hætti ríkisstjórnin telji mögulegt að bregðast við, en fátt hefur orðið um svör. Málið hefur haldið áfram að versna og nú liggja fyrir uppsagnir 254 hjúkrunarfræðinga. Það er kannski afleiðing þess að engin skýr svör hafa komið og menn hafa dregið lappirnar. Ég vil bera það undir hæstv. velferðarráðherra með hvaða hætti ríkisstjórnin hyggst bregðast við þeirri stöðu þar sem nú þegar hefur komið fram hjá forstjóra spítalans að gangi uppsagnirnar eftir miðað við 1. mars næstkomandi þurfi að eiga sér stað grundvallarbreyting á rekstrarfyrirkomulagi spítalans, þessarar mikilvægustu heilbrigðisstofnunar landsmanna. Það hlýtur að vera landsmönnum öllum áhyggjuefni, sjúklingunum og reyndar öllum starfsmönnum Landspítalans vegna þeirra ótrúlega víðtæku áhrifa sem uppsagnirnar munu hafa, gangi þær eftir 1. mars. Þess vegna er kominn tími til að hæstv. velferðarráðherra, sem fer fyrir þessum málaflokki og ber ábyrgð á heilbrigðismálunum, 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er grafalvarleg staða þegar 254 hjúkrunarfræðingar segja upp á Landspítalanum og það er jafnljóst að menn reka ekki Landspítalann án þessa fólks öðruvísi en að grundvallarbreytingar verði á rekstrinum. Við skulum vona að til þess komi ekki að uppsagnirnar taki gildi. Auðvitað eru búnar að eiga sér stað viðræður innan stofnunarinnar. Ég hef átt viðræður við stjórn Félags hjúkrunarfræðinga, að vísu fyrir nokkru síðan, þar sem vandinn var greindur í meginatriðum sem tvenns konar; annars vegar er mikil óánægja með launakjör þar sem stofnanasamningur hefur ekki verið gerður. Í gildi er kjarasamningur sem gildir til mars 2014, ef ég man rétt, og þess vegna hefur formaður Félags hjúkrunarfræðinga bent á að það sé skylda hvað það varðar. En kjarasamningi fylgir síðan stofnanasamningur þó að hann sé því miður ekki fjármagnaður þ.e. ekki eru settar prósentur, krónur eða aurar inn í hann. Annað atriðið er að óskað hefur verið eftir því að fá breytingar á launum. Hjúkrunarfræðingar hafa barist fyrir því réttlætismáli að fá hærri laun þar sem velferðarstéttir, einkum kvennastéttir, eru verr launaðar en margar hefðbundnar karlastéttir. Hefur þar verið vitnað til ýmissa hópa, eins og komið hefur fram í viðræðum þessara aðila við þingflokka, og er launajafnrétti þar er undir. Þetta hvort tveggja er undir og í augnablikinu er spítalinn sjálfur að vinna í málunum ásamt fjármálaráðuneyti og velferðarráðuneyti til að kanna með hvaða hætti hægt er að liðka til í þessum efnum og hvað dugir, sem sagt hvað þarf til svo við getum tryggt að hjúkrunarfræðingar sjái sér fært og vilji vinna áfram á Landspítalanum.

Frú forseti. Enn koma engin skýr svör um hvað ríkisstjórnin hyggst gera. Varðandi launajafnréttið er það neisti sem ráðherrann kveikti sjálfur sem komið hefur þeirri umræðu af stað. Hann hefur reyndar dregið ákvörðun sína um hækkun launa forstjórans til baka. Ég tel að í málinu kristallist ákveðinn vandi sem ríkisstjórnin getur ekki fundið lausn á. Hann er þessi: Ef við ætlum að mæta væntingum fólks til stuðnings frá velferðarkerfinu, ef við ætlum að mæta væntingum opinberra starfsmanna um betri kjör í framtíðinni er ekki hægt að fylgja þeirri efnahagsstefnu sem þessi ríkisstjórn fylgir. Það er ekki hægt að byggja eingöngu á því að hækka skatta og draga úr fjárfestingu og framförum í þessu landi. Það verður einfaldlega að fara að skipta um efnahagsstefnu í landinu til að við getum staðið undir væntingum opinberra starfsmanna um vonir um betri kjör í framtíðinni og væntingum allra þeirra sem treysta þurfa á velferðarnetið sem við höfum 

Hæstv. forseti. Þá hefur formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson talað. Það er ekkert hægt að gera nema bjóða opinberum starfsmönnum að hér verði efnahagsstefnu breytt til langs tíma. Ég hef ekki heyrt að það sé það sem kröfur hjúkrunarfræðinga snúast um. Komið hefur skýrt fram þegar talað hefur verið um launajafnrétti að það hafi ekki verið rætt í samhengi við það sem hv. þingmaður nefndi heldur fyrst og fremst að gerðir hafi verið kjarasamningar, m.a. við lögregluþjóna og sjúkraflutningamenn þar sem vaktafyrirkomulag og annað er með öðrum hætti en á spítalanum. Meginágreiningurinn hjá hjúkrunarfræðingum er sem sagt líka sá að orðið hafa breytingar á vinnufyrirkomulagi og tekjumöguleikarnir hafa minnkað gríðarlega mikið. Allt það hlýtur að verða til skoðunar við lausnina. Ætlast er til þess að ég sem velferðarráðherra tilkynni hvað dugi til. Það væri afar hrokafullt ef menn eru að fara í viðræður við fólk um það hvaða kröfur eru gerðar og hvaða væntingar eru. Það hefur komið fram að hluta til. 

Virðulegur forseti. Ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra út í sömu mál og hv. þm. Bjarni Benediktsson spurði út í áðan og mér sýnist ekki vera vanþörf á því vegna þess að ekki kom svar frá hæstv ráðherra við aðalspurningunni: Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera í stöðunni? Hæstv. ráðherra fór ágætlega yfir hver staðan væri, hverjar kröfurnar og úrlausnarefnin væru, en ekkert um með hvaða hætti hæstv. velferðarráðherra ætlaði að beita sér í málinu. Þegar hafa á þriðja hundrað hjúkrunarfræðingar sagt upp störfum og ljóst er, eins og komið hefur fram í viðtölum við stjórnendur Landspítalans, að ef það gengur eftir mun skapast neyðarástand á sjúkrahúsinu og þar verður í rauninni óstarfhæft. Slík staða hlýtur að kalla á einhver viðbrögð frá ráðherra málaflokksins. Því spyr ég hæstv. velferðarráðherra: Með hvaða hætti ætlar ráðherrann að beita sér í málinu?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður óskar eftir því að fá skýr svör. Eins og ég sagði hafa átt sér stað viðræður innan spítalans en jafnframt hafa fulltrúar bæði velferðar- og fjármálaráðuneytisins komið að málinu til að skoða með hvaða hætti hugsanlegt er að koma að lausnum. Svo langt erum við ekki komin að við getum nákvæmlega sagt hvað þarf til eða hversu miklu við getum spilað út. Við erum að ræða stofnanasamning, við erum fyrst og fremst að ræða um óánægju vegna þess að hann hafi ekki verið gerður og væntingar sem eru býsna miklar varðandi marga liði. Fram kom í morgun að við höfum farið í viðtöl við viðkomandi aðila til að átta okkur betur á því hvaða kröfur og væntingar eru varðandi málið. Ljóst er að við munum verða á hliðarlínunni og tilbúin að grípa inn í, bæði velferðarráðuneytið og fjármálaráðuneytið. Fjármálaráðuneytið fer með kjarasamninga en velferðarráðuneytið með þjónustuna á Landspítalanum og þá starfsemi sem þar fer fram. Það fer enginn í grafgötur með að málið er háalvarlegt og við munum að sjálfsögðu taka á því sem slíku.

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra fór yfir það að hann hefði setið ýmsa fundi og að til stæði að hann og starfsmenn ráðuneytisins yrðu áfram á hliðarlínunni í þessu máli. Ætlar ráðherrann ekki að taka forustu í málinu? Ætlar hann ekki að beita sér með neinum tilteknum hætti? Ætlar ráðherra t.d. ekki að beita sér fyrir því að stofnanasamningar verði endurnýjaðir í samræmi við þá samninga sem ráðherra gerði við hjúkrunarfræðinga á sínum tíma? Mun hæstv. ráðherra beita sér fyrir því í ríkisstjórn að menn taki tillit til stöðunnar núna við fjárlagagerðina og í framhaldinu og að til staðar verði það fjármagn sem heilbrigðismálin munu þurfa á að halda til að halda uppi eðlilegum rekstri á Landspítalanum og annarri heilbrigðisþjónustu í landinu?

Hæstv. forseti. Í sjálfu sér hefði ég getað svarað spurningunum með því að segja: Já, við munum gera það, við munum skoða endurnýjun á stofnanasamningum. En ég vil samt taka það fram að frá því að síðustu kjarasamningar voru gerðir hafa ekki verið gerðir nema tveir stofnanasamningar, við Reykjalund og Mörkina. Ekki hafa verið gerðir neinir stofnanasamningar við BHM-félögin sem eru með þetta ákvæði í kjarasamningum sínum. Hvað þarf mikið fjármagn? Það þarf maður að vita áður en maður setur inn einhverjar ákveðnar upphæðir eða peninga. Svarið er því að hvort tveggja mun að sjálfsögðu verða skoðað, en áður en svo langt verður gengið í ræðustóli að segja það þarf að vita nákvæmlega og greina hvað þarf til. Þá þurfum við líka að vita hvað býr að baki uppsögnunum því að við höfum heyrt sögur um gríðarlega miklar launavæntingar. Það afgreiðir maður ekki í fjárlögum einn, tveir og þrír án þess að vera búinn að fara vandlega yfir málið. Þannig vinn ég að minnsta kosti ekki. Ég verð að vita nákvæmlega hvað það þýðir.

Virðulegi forseti. Í morgun bárust ömurlegar fréttir frá Þorlákshöfn þar sem útgerðarfyrirtækið Auðbjörg ehf. hefur sagt upp 27 starfsmönnum fyrirtækisins. Ármann Einarsson, framkvæmdastjóri Auðbjargar, sagði í samtali við fréttaveituna DFS á Suðurlandi, með leyfi forseta: „Uppsagnirnar og salan á bátunum koma fyrst og fremst til vegna ástandsins í sjávarútvegnum, það er allt að fara til andskotans þar og útlitið því ekki bjart fram undan. Þorpinu hér í Þorlákshöfn er smátt og smátt að blæða út vegna ástandsins.“ Þessar fréttir koma í kjölfarið á fréttum sem bárust frá Siglufirði í lok síðasta mánaðar þar sem Siglunes og útgerðarfélagið Nes ehf. sögðu upp 35 manns. Ástæður uppsagnanna eru m.a. auknar álögur á fyrirtæki í sjávarútvegi sem eru auðlindagjald og sérstakt veiðigjald. Í tilfelli Auðbjargar jukust skattgreiðslur með hinu nýja veiðigjaldi úr 15 millj. kr. í 52 millj. kr. Það fór sem sagt úr rúmlega millj. kr. á mánuði í millj. kr. á viku í skattgreiðslur. Menn sjá það í hendi sér að á meðan er fólki ekki greidd laun fyrir þessa sömu peninga. Þetta fyrirtæki, fjölskyldufyrirtæki, meðalstórt með rúmlega 30 ára sögu, á sömu kennitölunni, vel rekið fyrirtæki sem er burðarás atvinnulífs í Þorlákshöfn. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Hver eru hennar skilaboð eru til þessara 27 einstaklinga og fjölskyldna þeirra í ljósi þessara fregna? Telur forsætisráðherra að þetta sé ásættanlegt? Er forsætisráðherra tilbúin að endurskoða álagningu veiðileyfagjalds og hætta þessari stöðugu aðför að grundvallaratvinnuveginum í þjóðfélaginu?

Hæstv. forseti. Það er vissulega alvarleg staða, ég get tekið undir það, þegar 27 starfsmönnum er sagt upp í Þorlákshöfn og að sjálfsögðu er það ekki ásættanlegt. Nú hef ég ekki farið ofan í stöðu umrædds fyrirtækis en ég hygg að ýmsar fleiri skýringar geti verið til staðar en sú álagning sem felst í veiðileyfagjaldinu. Það er staðreynd að 80 milljarða framlegð er á árinu í sjávarútvegi. Eftir að veiðigjald hefur verið greitt, sem er kannski 13 milljarðar, erum við að tala um að 65–67 standi eftir. Maður hefði því haldið að töluvert væri eftir til skiptanna í sjávarútvegi þó að hann greiði sanngjarnan og eðlilegan hlut af nýtingu auðlindarinnar til samfélagsins. Ef á að fara að skoða þetta út frá einstaka fyrirtæki þá tel ég að líka þurfi að skoða stöðu þess. Við vitum líka að í álagningu veiðigjalds hefur verið tekið tillit til skulda fyrirtækja, lítilla og meðalstórra fyrirtækja, og líka í gjaldtökunni. Ég tel því að þegar á allt er horft sé sú gjaldtaka sem ákveðin var á síðasta ári sanngjörn og eðlileg og ætti ekki að ríða útgerðinni að fullu svo að hún geti ekki staðið starfhæf eftir. Það hlýtur fleira að koma þarna til. Útgerðirnar voru jú margar hverjar skuldsettar áður en veiðileyfagjaldið kom á þannig að þarna getur margt fleira komið til en veiðileyfagjaldið.

Virðulegi forseti. Sanngjörn og eðlileg gjaldtaka, segir hæstv. forsætisráðherra, og bætir því við að það hljóti að vera aðrar skýringar. Já, það eru vissulega aðrar skýringar. Við vitum að staðan á erlendum mörkuðum er slæm vegna efnahagsástandsins sem er víða erfitt alveg eins og hér, verðlækkanir á mörkuðum. Forsvarsmenn þessara fyrirtækja segja að þeir hefðu getað ráðið við þetta og komist í gegnum þetta ef ekki væri fyrir aðför stjórnvalda að sjávarútveginum. En það merkilega er að varað var við þessu öllu. Allir sérfræðingar og allir hagsmunaaðilar sögðu einmitt að þetta mundi gerast, að litlu og meðalstóru fyrirtækin, eins og þessi fyrirtæki eru dæmi um, Siglunes, Auðbjörgin, Ögurvík - þetta eru lítil og meðalstór fyrirtæki, burðarásar í sínum samfélögum. Þessu var varað við. Þetta kallaði hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Það hefði líka verið gaman að heyra sjónarmið hv. þingmanns á þessu í heildina tekið. Hver er skoðun hv. þingmanns þegar horft er á veiðigjaldið og á framlegðina? Framlegðin er 80 milljarðar og 13 milljarðar af því eru greiddir til samfélagsins, hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á því?  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumanni hljóð.

Margir sérfræðingar sem fjölluðu um þetta mál töldu líka að sú gjaldtaka sem var sett á í fyrra væri ekki óeðlileg. Það var líka farið í aðgerðir sem hlífðu þessum fyrirtækjum frekar við gjaldtökunni, minni útgerðarfyrirtækjum, meðal annars vegna mikilla skulda. Ég get vissulega tekið undir það að erfiðleikar á erlendum mörkuðum gera þessum fyrirtækjum erfitt fyrir. En ég held að þessi gjaldtaka sé þolanleg í það heila tekið.

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð, hvort sem í hlut eiga þingmenn sem spyrja spurninga eða ráðherrar sem svara.

Virðulegi forseti. Um fátt hefur verið meira rætt í þingsal á þessu kjörtímabili en skuldamál þjóðarinnar og þá sérstaklega skuldamál heimilanna. Nú hefur ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra lagt fram fjárlagafrumvarp sem hefur eðli málsins samkvæmt áhrif á heimilin í landinu. Ég ætla ekki annað en hæstv. forsætisráðherra hafi hugsað það mál út frá heimilunum, skárra væri það nú. Hér eru samt sem áður á ferðinni margvíslegar hækkanir sem koma beint niður á fólkinu í landinu, þó misjafnlega eftir því hvernig neyslu þess er háttað. En eiginlega öll heimili í landinu eru með verðtryggðar skuldir, í það minnsta mjög stór hópur og það er sá hópur sem er í hvað mestum vanda. Nú hefur þetta lítið verið rætt hér á vettvangi þingsins, þetta stóra mál, sem eru fjárlögin, og sérstaklega þá tekjuþáttur þess. Ég vona að okkur gefist tími til að ræða það þokkalega. Það hefur verið sérstaklega áberandi hvað hv. stjórnarþingmenn hafa lítið tekið þátt í umræðunni það sem af er. Fram kom í hv. efnahags- og viðskiptanefnd í morgun að hækkunin á tóbaksgjaldinu hækkar ein og sér lán heimilanna um 3 milljarða kr. Við eigum alveg eftir að skoða hækkun á vörugjöldunum, eldsneytissköttunum og áfengisgjaldinu og ýmislegt fleira. En tóbaksgjaldið eitt hækkar lánin um 3 milljarða. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra tveggja spurninga: Í fyrsta lagi: Hver verður hækkun á lánum heimilanna út af hækkunum ríkisstjórnarinnar? Það er mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra upplýsi þjóðina um það. Ég spyr líka: Af hverju reyna menn ekki að miða hækkanirnar út frá hagsmunum heimilanna?

Forseti. Ég vil fyrst segja það við hv. þingmann, sem hefur nú verið ráðherra, að þetta er ekki í fyrsta sinn sem ýmis gjöld í fjárlögum taka eðlilegri verðlagshækkun og svo er auðvitað hægt að reikna skuldir heimilanna út frá því. Þegar við horfum á fjárlögin sem slík þá hef ég heyrt úr þessum ræðustól að þau séu verðbólguhvetjandi. Það er nú samt einu sinni svo að verðbólgan, sem nú er 4,5%, sem er auðvitað of mikið, hefur lækkað mjög mikið á síðari hluta ársins og eftir að fjárlögin komu fram hafa hvorki Hagstofan né Seðlabankinn talið ástæðu til að breyta verðbólguspánni. Það er líka ýmislegt í fjárlögunum sem kemur heimilunum mjög til góða sem þingmaðurinn ætti náttúrlega að hafa í huga líka. Við erum að tala um barnabætur. Við erum að tala um vaxtabætur. Við erum að tala um áframhald á útgreiðslu séreignarsparnaðar. Við erum að tala um viðhaldsframkvæmdir o.s.frv., kostnað sem er endurgreiddur. Það þarf því að horfa á málið í heild. Það er auðvitað hægt að fara í svona leiki að fara að skoða einstakar gjaldtökur í fjárlögunum sem hv. þingmaður gerir og metur það út frá verðbólgunni. En það er verðbólgan sem skiptir máli í þessu. Hún hefur ekki hækkað á síðari hluta ársins og ekki hefur verið talin ástæða til að breyta verðbólguspánni eftir að fjárlögin komu fram. Það er það sem hlýtur að skipta máli.

Virðulegi forseti. Ég vakti athygli á því að aðgerðir ríkisstjórnarinnar, bara ein gjaldahækkun, hækka lán heimilanna um 3 milljarða. Og ég spurði hæstv. forsætisráðherra: Hver er hækkunin í heild sinni? Hæstv. forsætisráðherra kallar þetta leiki. Ég hef oft og tíðum gagnrýnt hæstv. forsætisráðherra en ég átti ekki von á því að hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, kæmi hingað og kallaði það leiki þegar menn væru að reyna að sjá hve skuldir heimilanna hækka mikið. Kannski er það svo að það sé ein manneskja á Íslandi sem er ekki meðvituð um þann vanda sem íslensk heimili eiga við. Það er þá hæstv. forsætisráðherra sem afhjúpaði sig hér og svaraði ekki spurningunni sem ég lagði fram. 

Virðulegi forseti. Ég kippi mér lítið upp við það þó að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson ráðist á mig úr ræðustól. Það er regla frekar en undantekning hjá hv. þingmanni að gera það. Hann er oft að leika sér hér í ræðustól og það er kannski það sem ég á við þegar ég er að tala um það. Virðulegi forseti. Hefur hv. þingmaður haft fyrir því að reikna út gjaldtökuna hjá þeirri ríkisstjórn sem hann sat í sem var töluverð og hafði áhrif á verðbólguna? Ég er viss um að hv. þingmaður hefði ekki getað svarað því. En ég held að þingmaðurinn ætti að horfa á þá jákvæðu hluti sem eru í þessum fjárlögum fyrir heimilin í landinu. Þar er mjög margt jákvætt að koma fram, bæði varðandi stöðu heimilanna og ýmis verkefni sem við erum að hrinda í framkvæmd, fæðingarorlof, barnabætur, vaxtabætur o.fl., sem allt hefur jákvæð áhrif á heimilin.

Virðulegi forseti. Það endurspeglaðist kannski ágætlega í umræðunni áðan í óundirbúnum fyrirspurnum til ráðherra, hvert vandamál okkar er þegar við ræðum fjárlagafrumvarp fyrir næsta ár. Vandamálið er auðvitað í grunninn sú leið sem ríkisstjórnin hefur valið á sínum starfsferli. Það að gæta ekki að eðlilegri tekjuöflun ríkissjóðs sem byggðist á auknum umsvifum í atvinnulífinu, auknum gjöldum sem mundu skila sér í gegnum aukin umsvif, minna atvinnuleysi og meiri tekjuöflunartækifærum fyrir heimilin í landinu. Það eru í raun þau grundvallarmistök sem hafa verið gerð. Hér hefur verið farin sú leið að hækka gjöld, hækka skatta á atvinnulíf og á heimili til að ná saman í rekstri ríkissjóðs. Þá hefur látið á sér standa sú nauðsyn aukinna fjárfestinga sem allir kalla eftir með þeirri framleiðsluaukningu, m.a. á verðmætum útflutningsafurðum, sem slíkt mundi hafa í för með sér. Við horfum á það núna að fyrir fjárlög á næsta ári eiga að koma mörg gjöld til hækkunar. Það hafa verið nefnd bensíngjöld, útvarpsgjald, tóbaksgjald, vörugjöld á bílaleigubíla og á ferðaþjónustuna, hækkaður virðisaukaskattur á ferðaþjónustuna og tryggingagjöld. Það á að framlengja raforkuskattinn á stóriðjuna, kolefnisgjaldið á að koma til og gjald á sölu á heitu vatni, svo einhver dæmi séu tekin. Allt mun það með einum eða öðrum hætti hafa mjög letjandi áhrif á þær atvinnugreinar sem í því lenda og það mun hafa bein áhrif á skuldasöfnun heimilanna í landinu, sem er ærin fyrir. Það var komið inn á áðan að bara hækkun á tóbaksgjaldi mun hækka skuldir heimila í landinu um 3 milljarða. Hæstv. forsætisráðherra gat engan veginn svarað því hver heildaráhrifin af frumvarpi fyrir næsta ár væru á heimilin í landinu.

Það eru nú ekki nema 2% …

Hún nefndi að hér kæmi til aukning í fæðingarorlofi, barnabótum og vaxtabótum. Það er það sem þetta snýst um hjá þessari ríkisstjórn. Það er sú hugsanaskekkja sem er í gegnum alla þá mynd og í gegnum þeirra ferli. Það á að hækka bætur og reyna að lyfta þeim í stað þess að búa til tekjur og gera fyrirtækjunum kleift að auka tekjumöguleika sína. Við getum horft á hvaða afleiðingar það hefur til dæmis í ferðaþjónustunni, sú stórkostlega hækkun á virðisaukaskatti á gistiþjónustu sem er að kollvarpa öllum þeim áætlunum sem þar voru í myndinni fyrir næsta ár. Við höfum heyrt af því að menn dragi við sig að fara í fjárfestingar sem voru fyrirhugaðar og voru jafnvel komnar af stað eða höfðu verið settar á stofn. Viðskipti við erlend ferðaþjónustufyrirtæki voru sett í uppnám og að öllu leyti er verið að gera greininni mjög erfitt að standa við og undir þeim fjárfestingum sem var lagt af stað með. Óvissan er algjör. Það kemur í kjölfar markaðsátaks sem stjórnvöld hafa staðið ágætlega að með ferðaþjónustunni og á þeim tíma þegar greinin er í vexti og miklar væntingar bundnar við að hér gæti orðið að minnsta kosti einhver frekari vöxtur. Í það minnsta gætum við haldið fengnum hlut. Það hefur verið mikilvægt innlegg í okkar verðmætasköpun á erfiðum tímum en þá er farið í að gera þar alvarlega atlögu, eins og raunar að öðrum atvinnugreinum í landinu. Við sjáum líka þær álögur sem fyrirhugaðar eru á fjármálafyrirtækin í landinu. Hvar mun það koma fram? Það mun auðvitað lenda beint á neytendum. Það er alveg ljóst að það verða að lokum viðskiptavinir bankanna sem munu greiða þær álögur. Á einn eða annan hátt lendir það á þeim sem veikastir standa, kannski þeim sem skulda mest. Það sama á við um vörugjaldahækkanir sem menn áttu alls ekki von á. Vörugjöld á matvæli sem nema hundruðum milljóna, eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu, munu auðvitað bara lenda á heimilunum í landinu. Það eru ekki fyrirtæki sem borga það. Það eru neytendur sem borga. Það eru neytendur sem borga og það hefur áhrif á kaupgetu heimilanna. Það verður dýrara að fara út í búð og kaupa í matinn og það hefur áhrif á skuldir heimilanna. Það sama má segja ef tekin eru atriði eins og framlenging á raforkuskattinum. Árið 2009 var undirritað samkomulag milli stjórnvalda og Samtaka atvinnulífsins og stórnotenda raforku um fyrirframgreiðslu tekjuskatts og tímabundna álagningu orkuskatts sem félli niður að þremur árum liðnum. Nú er það einhliða framlengt. Hvaða áhrif hefur það að menn setjast ekki í það minnsta niður með þeim fyrirtækjum og reyna að semja um það til einhvers lengri tíma? Var það útilokað? Það var ekki reynt. Þetta er bara einhliða ákvörðun. Hvar mun það hitta? Þetta mun hitta fyrir hvatann í fjárfestingu sem er kallað svo mikið eftir og þeim fyrirtækjum sem hafa verið að skoða Ísland sem mögulega fjárfestingarkosti er sköpuð óvissa, sem veldur því enn frekar að sú fjárfesting sem er okkur svo nauðsynleg láti á sér standa. Af því tilefni er áhugavert að rifja upp yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem gefin var út og tengd kjarasamningum á vordögum 2011. Þar segir meðal annars að horfa verði til þess við ákvörðun atvinnutryggingagjalds að veruleg óvissa ríki um þróun atvinnuleysis á næstu árum. Gangi fyrirliggjandi spár um lækkun atvinnuleysis á samningstímanum eftir myndist svigrúm til að lækka tryggingagjaldið. Það lækkar ekki. Þarna eru enn ein svik ríkisstjórnarinnar við atvinnulífið þrátt fyrir að dregið hafi úr atvinnuleysi og menn geta svo sem deilt um hverjar ástæður þess eru. Ekki liggur það í fjölgun starfa í landinu vegna þess að ef þær tölur eru skoðaðar, sem er hinn eðlilegi mælikvarði, hefur störfum ekki fjölgað heldur hefur dregið úr atvinnuleysi út af öðrum atriðum, eins og til dæmis brottflutningi af landinu, fólk hefur farið í nám og fólki á vinnumarkaði hefur fækkað. Það hefur auðvitað mikil áhrif á þá kjarasamninga sem eru í landinu. Með þessu er verið að ráðast að forsendum þeirra og möguleikum fyrirtækjanna til að standa við þá án þess að hækka verðlag með einum eða öðrum hætti. Það segir einnig í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 5. maí 2011 að markmiðum um auknar fjárfestingar á næstu árum verði ekki náð nema með verulegu átaki í fjárfestingu fyrirtækja. Það segir að stjórnvöld vilji greiða fyrir aukinni fjárfestingu á sem flestum sviðum, einkanlega þeim sem stuðla að auknum útflutningstekjum. Það sjá allir að hrópandi ósamræmi er í þeirri yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og þeirri leið sem hún hefur valið til að takast á við efnahagsvanda þjóðarinnar. Vandræðin sem ríkisstjórnin er komin í endurspeglast núna í þeim fjárlögum sem við erum að ræða fyrir næsta ár þar sem skorturinn á aukinni tekjuöflun, aukinni fjárfestingu og verðmætasköpun er í raun grunnforsenda fyrir því að svo illa er komið fyrir okkur. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er líka komið inn á að lögð er áhersla á að fjárfestingar í virkjunum og gerð raforkusamninga verði á viðskiptalegum grundvelli og taki tillit til umhverfisgæða. Þar segir líka að rammaáætlun verði lögð fram á næstu vikum, við erum að tala um vorið 2011, og hún verði afgreidd á haustþingi 2011. Nú erum við komin að árslokum 2012 og rammaáætlun í skötulíki er enn óafgreidd af þinginu. Hún getur engan veginn uppfyllt þær væntingar sem settar voru í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að hvetja til aukinnar fjárfestingar, m.a. á orkusviðum. Það segir í þeirri yfirlýsingu að ljóst sé að áhugi erlendra aðila á nýfjárfestingum sem byggja á nýtingu innlendrar orku sé mikill. Landsvirkjun muni halda áfram umfangsmiklum rannsóknum í Þingeyjarsýslu og eigi þegar í viðræðum við nokkra aðila um fjárfestingar og orkukaup. Gangi þau áform öll eftir gæti verið um að ræða fjárfestingu upp á 70–80 milljarða kr., auk fjárfestingu orkukaupendanna. Í yfirlýsingunni frá 5. maí 2011 segir að þess sé fastlega vænst að samningar takist fyrir lok þessa árs um í það minnsta tvö umtalsverð fjárfestingarverkefni sem ráðist verði í, m.a. á Norðausturlandi, og framkvæmdir geti hafist þar strax á næsta ári, sem er árið 2012. Nú er árið 2012 að verða liðið og hver er ástæðan fyrir því að þær hugmyndir ríkisstjórnarinnar hafa að engu orðið? Það segir í yfirlýsingu frá 5. maí 2011 að mikilvægt sé að kynna erlendum fjárfestum Ísland sem fjárfestingarkost með markvissum aðgerðum og stefnt sé að því að veita aukna fjármuni til markaðssóknar. Stjórnvöld telja nauðsynlegt að auka beina erlenda fjárfestingu hér á landi og ryðja burt hindrunum sem helst standa í vegi hennar og taka mið af niðurstöðum nefndar iðnaðarráðherra um stefnumótun fyrir beinar erlendar fjárfestingar. Það er alveg eins og hægri höndin viti alls ekki hvað sú vinstri er að gera í ríkisstjórninni vegna þess að aðgerðum er ekkert stýrt í samræmi við þessar yfirlýsingar. Við sjáum það koma fram - í því óstöðuga umhverfi sem ríkisstjórnin hefur skapað fyrirtækjunum í landinu á sama tíma og sagt er ítrekað í yfirlýsingum og borið á borð fyrir þjóðina að hér eigi að efla fjárfestingu, auka svigrúm fyrirtækja og hvetja til aukinna fjárfestinga - að markmiðum um auknar fjárfestingar verði ekki náð nema með verulegu átaki í fjárfestingum fyrirtækja. Á sama tíma erum við að gera fyrirtækjunum enn erfiðara fyrir með sína starfsemi. Við erum að hækka gjöld, við lækkum ekki tryggingagjaldið, leggjum á aukna skatta og svo má telja áfram. Svona er sú hörmungarsaga. Virðulegi forseti. Þarna liggur hundurinn grafinn þegar farið er yfir fjárlög ríkisins fyrir næsta ár, þ.e. hversu illa hefur tekist til við að standa við stöðugleikasáttmálann sem ríkisstjórnin gerði við atvinnulífið á sínum tíma. Hversu illa hefur tekist til við að fylgja eftir þeim yfirlýsingum sem hafa verið gefnar út og að sá hagvöxtur sem þær leiðir, ef þær hefðu verið farnar, hefðu skapað, þær hefðu gengið eftir. Sá hagvöxtur er grunnforsenda þess að við getum náð vopnum okkar. Ég ætla að staldra aðeins lengur við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 5. maí 2011. Það er nauðsynlegt að rifja hana upp þegar rætt er um fjárlög fyrir næsta ár og verið er að gera sér grein fyrir því hversu lítið hefur gengið eftir af markmiðum ríkisstjórnarinnar, fögrum fyrirheitum, sem hefðu getað breytt mjög miklu í forsendum við gerð fjárlaga. Í yfirlýsingunni frá 5. maí 2011 er talað um að miklir sóknarmöguleikar séu í ferðaþjónustunni. Það sé verið að reyna að fara í sérstakt átak til að fjölga ferðamönnum yfir vetrartímann. Það verði sameiginlegt átak sveitarfélaga, ríkisins og ferðaþjónustunnar og fjölga megi ferðamönnum um allt að 50 þúsund yfir vetrartímann og skapa þannig um eitt þúsund störf. Það hefur farið ágætlega af stað en þá koma menn með gjaldtöku á greinina sem þeir sérfræðingar sem um það fjalla telja að muni hafa mjög neikvæð áhrif á þann vöxt. Til hvers erum við þá að henda hundruðum milljóna úr ríkissjóði í sameiginlegt átak með ferðaþjónustunni til að fara síðan í skattlagningu aftur? Af hverju létum við þá ekki bara ferðaþjónustuna eina um þetta? Létum hana í friði, leyfðum henni að vaxa í friði og reyndum að hvetja atvinnugreina áfram og láta hana þannig skila þjóðarbúinu miklu meiri tekjum heldur en nú blasir við að hún muni gera? Sjávarútvegurinn er í alvarlegri stöðu eins og raun ber vitni. Það var farið yfir í ræðum áðan hvernig sú alvarlega staða sem þar er uppi birtist okkur. Við sjáum þær viðvaranir ganga algjörlega eftir sem margir af okkar helstu sérfræðingum og hagsmunaaðilum í greininni komu með þegar var verið að ræða um frumvarp til veiðigjalda og veiðiskatts og breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Þegar kom að því máli í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því 2011 sagði að þegar mundi liggja fyrir sú hagfræðilega greining sem unnin yrði vegna áhrifa fyrirhugaðra breytinga á rekstrarskilyrði og starfsumhverfi sjávarútvegsins. ASÍ og Samtök atvinnulífsins mundu tilnefna einn fulltrúa hvort ásamt fulltrúum stjórnarflokkanna til að fara yfir niðurstöðu greiningarinnar. Það yrði gert til að ná frekari sátt um þá útfærslu sem mætti tryggja sjávarútveginum góð rekstrarskilyrði, samanber yfirlýsingu forsætisráðherra og fjármálaráðherra frá því 28. október 2009. Allt þetta kjörtímabil hefur sjávarútvegurinn verið í algerri óvissu. Mjög mismunandi hugmyndir hafa verið uppi innan stjórnarflokkanna um hversu langt ætti að ganga í breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu og í álagningu veiðigjalds. Við í stjórnarandstöðunni höfum talað um það nánast einum rómi, alla vega fulltrúar og þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, að fara verði varlega og vanda hvert skref vegna þess að í húfi eru miklir hagsmunir fyrir þjóðarbúið. Fylgdi hæstv. ríkisstjórn þeirri leið sem hún varðaði með yfirlýsingum sínum og því sem vitnað var til og kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra? Nei, svo var ekki. Óvissan hélt áfram og þegar málin voru til umfjöllunar á síðasta vetri var ítrekað varað við þeim afleiðingum sem birtast okkur núna: Að það mundi verða samþjöppun í sjávarútvegi. Veiðiskatturinn sem lagður væri á útgerðirnar væri of hár og tæki ekki tillit til mismunandi rekstrarskilyrða fyrirtækja. Hann væri í raun ekki sniðinn eftir hverju fyrirtæki heldur tekinn þvert á alla greinina. Það gengur ekki upp. Við höfum sem betur fer átt mikilli velgengni að fagna í sjávarútvegi á undanförnum árum. Það má segja að við höfum frá hruni nánast unnið lottóvinning í því hversu vel okkur hefur gengið í sjávarútvegi. Þar ber auðvitað hæst uppsjávarveiðar okkar. Makríllinn hefur komið sem lottóvinningur til okkar og skapað miklar tekjur. Síldveiði hefur braggast ágætlega, við fengum fína loðnuvertíð í fyrra og það hafa verið góð verð á mörkuðum í bolfiski líka. Það allt saman hefur gert það að verkum að afkoman hefur verið góð og fjárfestingarþörfin er til staðar. Fjárfestingarnar hafa reyndar látið á sér standa. Það var talið að uppsöfnuð fjárfestingarþörf í sjávarútvegi á síðasta ári væri kannski í kringum 55 milljarðar kr., fjármagn sem var frekar notað í uppgræðslu skulda. Það er út af fyrir sig ágætt en miklu minna var farið í fjárfestingar en tilefni voru til með tilheyrandi afleiðingum sem mælast í atvinnuleysi. Við hefðum getað skapað fjölda starfa til viðbótar ef ramminn hefði verið ákveðinn og ef greinin hefði haft öryggi og staðið tiltölulega föstum fótum gagnvart framtíðinni. Núna horfum við aftur á móti upp á kannski einhverja alvarlegustu stöðu í íslenskum sjávarútvegi sem við höfum séð lengi. Það eru ákveðnar greinar sem ganga þokkalega, kannski fyrst og fremst uppsjávargreinarnar. Sú óvissa sem enn þjakar greinina, veiðigjöldin sem eru ekkert annað en landsbyggðarskattur, og hefur verið rætt um, og sú alvarlega staða sem er að þróast á helstu mörkuðum okkar fyrir afurðirnar gera það að verkum að sjávarútvegurinn stendur frammi fyrir mjög alvarlegri mynd. Til að ræða þau mál óskaði ég eftir því að allir aðilar í sjávarútvegi yrðu boðaðir á fund atvinnuveganefndar til að fara yfir stöðuna sem við horfum núna fram á. Það var merkilegt að hlusta á viðbrögð stjórnarliða sem furðuðu sig á því að verið væri að óska eftir því að fá þá aðila á vettvang, á fund nefndarinnar, til að fara yfir stöðuna í sjávarútvegi. Staðan þar væri svo góð. Við fengum þá alla á okkar fund, alla hagsmunaaðila í sjávarútvegi, fulltrúa Landssambands smábátaeigenda, fiskvinnslustöðva, útgerða, sjómanna og Landssambands íslenskra útvegsmanna. Það má segja að samdómaálit allra hafi verið að staðan sé mjög alvarleg og fyrirtækin búi við mikla óvissu. Mjög aukin samþjöppun í þeirri mikilvægu grein sé örugglega í pípunum. Við sjáum það vera gerast núna. Það var farið yfir uppsagnir í Þorlákshöfn áðan, við sáum uppsagnir á Siglufirði í síðustu viku og hjá fyrirtækinu Ögurvík fyrir stuttu síðan og það er nákvæmlega í samræmi við það sem varað var við. Fulltrúi Landssambands smábátaeigenda sagði á fundinum að á væri að bresta flótti úr greininni af hálfu þeirra sem hann er umbjóðandi fyrir. Það eru litlu útgerðirnar úti um allt land sem víðast hvar eru hryggjarstykkið í uppbyggingu og afkomu sveitarfélaga. Menn væru mjög uggandi um sinn hag og sæju í raun og veru ekki framtíðarmöguleika. Það er líka mat manna að sú þróun sem hefur orðið í greininni geti haft veruleg áhrif á framboð á fiskmörkuðum sem getur komið sér illa fyrir þær fiskvinnslur sem ekki eru með sambönd við útgerðir eða byggja afkomu sína á því að kaupa fisk á markaði. Þarna verðum við að brjóta blað. Menn verða að horfa til þeirra alvarlegu aðstæðna sem eru komnar upp, standa við bakið á greininni og breyta forsendum í rekstrinum. Veiðigjaldið er auðvitað mjög stór þáttur í því og það er hægt að fara aðrar leiðir í því að innheimta veiðigjald, eða aukin gjöld af sjávarútvegi, þegar vel gengur. Ég held að allir séu sammála um að þegar vel gengur í sjávarútvegi sé eðlilegt að greinin og þau fyrirtæki sem best ganga borgi hærra gjald. Það þarf að leitast við að fara þá leið en ekki þá skelfilegu leið sem við erum að horfa á. Það er allt saman hluti af því þegar við ræðum fjárlagafrumvarp næsta árs, að sá stórkostlegi vandi sem blasir við okkur er fyrst og fremst vegna þess að höfuðatvinnugreinum okkar hafa ekki verið skapaðar aðstæður til að eflast og dafna og auka fjárfestingu og verðmætasköpun sem mundi skila sér í auknum útflutningsverðmætum. Um það snýst það í grunninn, að skapa hér hagvöxt og eyða atvinnuleysi. Meðan við förum ekki þá leið verðum við í þeim miklu vandræðum sem við erum í með fjárlagagerðina eins og hún er. Minni fjárfesting, sú minnsta sennilega í áratugi á lýðveldistímanum, og einkaneysla dregst saman. Annað stórt atriði í því er sú rammaáætlun sem liggur fyrir þinginu. Rammaáætlun sem var farið af stað með til að reyna að búa til sáttaleið, málamiðlun, á milli þjóðfélagshópa og festa inn til lengri tíma virkjunaráætlun, áætlun um það í hvaða skrefum og á hvaða stöðum við ætluðum að nýta orkuna í landinu til eflingar atvinnulífi og aukinna fjárfestinga og verðmætasköpunar. Þarna hefur ríkisstjórnin gengið algerlega í berhögg við fyrri yfirlýsingar sínar um að búa til umhverfi til að laða að aukna beina, erlenda fjárfestingu. Það eru allir sammála um að stóru tækifærin okkar liggja fyrst og fremst í orkufrekum iðnaði. Samkvæmt þeirri rammaáætlun sem nú liggur fyrir þinginu, og er einhvers konar málamiðlun og afsprengi pólitískra samninga á milli stjórnarflokkanna og jafnvel innan þeirra, liggur það alveg fyrir að við stígum ekki nein skref í virkjunargerð á næstu árum. Þeir virkjunarkostir sem eru tilbúnir til að halda áfram með eru settir í biðflokk, eins og t.d. virkjunarkostir í neðri hluta Þjórsár. Það verður ekki farið af stað með neitt nýtt á þeim vettvangi umfram það sem þegar er komið af stað, Búðarhálsvirkjun sem er komin langt á veg og þær framkvæmdir sem við sjáum að eru í undirbúningi norður í Þingeyjarsýslu. Rammaáætlun gæti gefið okkur gríðarlegt tækifæri til sóknar og einmitt til að vinna bug á því vandamáli sem fjárlagagerðin er við þessar erfiðu aðstæður. Tækifæri til að auka og efla fjárfestingu í landinu. Það eru allir sammála um, eins og kom fram í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem ég vitnaði til áðan, að tækifærin eru til staðar. Þeir sem fjalla um þau mál fyrir hönd ríkisins, t.d. á fjárfestingarsviði Íslandsstofu, hafa sagt okkur að á þessu kjörtímabili hafa sjaldan eða aldrei verið eins mörg fyrirtæki með fjölbreyttan rekstur sem hafa verið að leita hófanna hér og lýst áhuga á því að byggja upp atvinnustarfsemi á Íslandi. En menn hafa ekki getað gefið svör af því að rammaáætlun er ófrágengin og óvissan svona mikil. Síðan koma aðrir óvissuþættir inn í eins og hin pólitíska óvissa sem endurspeglast í því rekstrarumhverfi sem við sköpum fyrirtækjum í landinu. Nú eru aðstæður breyttar. Efnahagsumhverfið er erfitt í kringum okkur og við þyrftum að vanda okkur enn meira. Við þyrftum að vinna enn betur í því að laða fyrirtæki hingað svo þau fari ekki eitthvert annað. Það hefur ekki gengið eftir og er í raun ekkert annað en stórslys að svo skuli vera. Við getum litið á fjárfestingaráætlun Landsvirkjunar sem lögð var fram á vordögum 2011, eða á svipuðum tíma og yfirlýsing ríkisstjórnarinnar var gefin út í maí 2011. Samkvæmt þeirri fjárfestingaráætlun var í raun bara verið að taka tillit til virkjunarkosta og setja inn í framkvæmdaáætlun virkjunarkosti sem væru samkvæmt eðlilegri niðurstöðu í rammaáætlun til framkvæmda núna á næstu missirum. Sú áætlun tekur til ársins 2025 í virkjunarframkvæmdum og til ársins 2030 þegar metnar eru efnahagslegar afleiðingar slíkrar fjárfestingaráætlunar. Það er skemmst frá því að segja að ef ákvarðanir hefðu verið teknar fyrr á þessu kjörtímabili værum við núna með uppbyggingu í atvinnulífi og virkjunarframkvæmdir af fullum þunga inni í hagkerfinu, sem sköpuðu mikil verðmæti og fjölda starfa. Það væri komið af fullum þunga inn í íslenskt efnahagslíf á þessu ári og næsta samkvæmt fjárfestingaráætluninni. Það eru milljarðar í tekjur fyrir ríkissjóð, milljarðar í tekjur fyrir heimilin í landinu og er á endanum lykillinn að því að skapa meiri og verðmætari útflutning en við höfum í dag. Í stað þess er fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sett fram við þau ömurlegu skilyrði sem við búum við þar sem við erum í raun bundin í báða skó og getum lítið gert. Við þær aðstæður verður auðvitað að vanda verulega þær leiðir sem eru farnar, hvernig við eyðum þeim litlu fjármunum sem við höfum úr að spila. Þá kemur ríkisstjórnin fram með fjárfestingaráætlun sína fyrir næstu þrjú ár, 2013, 2014 og 2015. Það er algerlega óskiljanlegt hverjum sem skoðar stöðu mála hvernig mönnum getur dottið í hug að setja fram tillögur á borð við þær sem birtast þar, og slíka forgangsröðun. Á sama tíma og við getum ekki fjárfest í grunnþáttum velferðarþjónustunnar, heilbrigðismálum, og löggæslumálum, það er búið að fara vel yfir þá alvarlegu stöðu sem er í þeim málaflokkum, setur ríkisstjórnin fram fjárfestingaráætlun sem meðal annars tekur til þess að setja á 1.000 milljónir í fangelsi á Hólmsheiði á næsta ári. Hefði nú ekki verið skynsamlegra að byggja bara við fangelsið austur á Litla-Hrauni þar sem allir innviðir eru til staðar og hægt væri að byggja við með miklu minni tilkostnaði? Það hefur verið gagnrýnt hversu mikill kostnaðurinn er við að flytja gæsluvarðhaldsfanga austur að Litla-Hrauni. Ég átti fund með fulltrúum úr lögreglunni þar sem við fórum yfir þær hugmyndir að aðstaða til að geyma gæsluvarðhaldsfanga yrði gerð á lögreglustöðinni á Hverfisgötu. Það er hægt að búa þannig um hnútana með tiltölulega litlum tilkostnaði. Þá eru gæsluvarðhaldsfangarnir allir á staðnum, þarf ekkert að vera að flytja þá og er náttúrlega mikil sparnaður fyrir rekstur lögreglunnar. Nei, þá er þetta skref stigið. Við sjáum líka að setja á 800 milljónir á næsta ári í hús íslenskra fræða. Verkefni sem er okkur öllum hugleikið, það þarf auðvitað að búa vel um menningararf okkar sem liggur í fornbókmenntum og sögu þjóðarinnar. En höfum við efni á því núna við þessar erfiðu aðstæður að fara að setja 800 milljónir í þann verkþátt? Náttúruminjasafn eða sýning. Það virðist vera hluti af einhverju samkomulagi milli Reykjavíkurborgar og ríkisstjórnarinnar þar sem á að setja í það 500 milljónir á næsta ári. Í raun og veru er Reykjavíkurborg að kaupa Perluna af sjálfri sér og grundvöllurinn er langtímaleigusamningur við ríkið. Það á að setja 500 milljónir í það á næsta ári. Með fullri virðingu fyrir þeim verkefnum get ég líka nefnt þekkingarsetur á Kirkjubæjarklaustri sem á að setja í 290 milljónir. Staðan austur á Kirkjubæjarklaustri er mjög alvarleg í atvinnulegu tilliti. Það hefur verið fækkun í sveitarfélaginu og þeir kalla mjög eftir því að fá aukin verkefni og fjárfestingu á svæðið. Við í atvinnuveganefnd áttum fund með því fólki um daginn og samúð manns er öll með því í þeim efnum en það er líka verið að setja mjög vænlega virkjunarkosti á það svæði sem mundi hafa í för með sér mikla atvinnusköpun, verðmætasköpun fyrir þjóðfélagið og tekjupósta fyrir sveitarfélagið. Það er verið að setja það á ís, verkefni sem væri hæglegast að halda áfram með og öll rök benda til þess. Það á að setja 200 milljónir í friðuð og friðlýst hús og mannvirki og þá komum við að uppáhaldinu hjá hæstv. ríkisstjórn sem er græna hagkerfið. Þar á að stofna grænan fjárfestingarsjóð sem á að setja í 500 milljónir. Ég hef í sjálfu sér ekki séð neitt um til hvaða verkefna sá sjóður á að horfa en setja á 500 milljónir í hann á næsta ári. Það á að setja 280 milljónir í grænkun fyrirtækja. Ég hef heldur ekki séð neitt um hvað felst í því að grænka fyrirtæki. 150 milljónir eiga að fara í græn skref og vistvæn innkaup. Samtals eiga að fara á annan milljarð í græna hagkerfið á næsta ári, samkvæmt fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Síðan á að auka framlög til Kvikmyndasjóðs um 470 milljónir á sama tíma og kannski væri tilefni til að draga úr framlögum til hans einfaldlega vegna þess að gróska í kvikmyndagerð hér á landi hefur aldrei verið meiri, eins og ítrekað hefur komið fram í fréttum. Með þeirri skattahagræðingu sem við höfum innleitt varðandi framleiðslu erlendra kvikmynda á landinu er sú atvinnugrein á mikilli ferð sem betur fer. Hún skapar mörg hundruð störf og miklar tekjur. Væri ekki ástæða til að draga aðeins úr annarri framleiðslu á móti? Nei, þá á að fara að auka framlög til Kvikmyndasjóðs á sama tíma og greinin er á blússandi ferð. Sennilega þýðir það aukin tækjainnkaup og aukna fjárfestingu í greininni sem síðan á einhverjum tímum getur orðið offjárfesting. Netríkið Ísland á að fá 200 milljónir og verkefnasjóðir skapandi greina 250 milljónir. Þetta eru allt saman þættir sem eru taldir upp í þessari fjárhagsáætlun og eru upp á 10.300 milljónir sem maður hefði sagt að mætti bíða, með fullri virðingu fyrir þessum verkefnum. Á sama tíma og við búum við þessar erfiðu aðstæður og grunnþættir í samfélagi okkar eru við það að bresta, svo aftur sé nefnt heilbrigðiskerfið okkar, löggæsla og fleira má telja upp, getum við ekki leyft okkur að halda áfram á sömu nótum og ríkisstjórnin hefur verið að gera. Ríkisstjórnin verður að átta sig á því að það verður að horfa til þess að auka hér fjárfestingu, skapa störf og verðmæti þannig að við getum farið að búa sæmilega að því að gera mannsæmandi fjárlög fyrir landið.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013. Mig langar að gera að umtalsefni erindi Alþingis, löggjafarvaldsins, sem sent var fjárlaganefnd, beiðni um aukið fé á milli 1. og 2. umr. Meiri hluti fjárlaganefndar, hv. stjórnarliðar, ákvað að vísa þeirri beiðni til 3. umr., hafnaði því að taka tillögur Alþingis til skoðunar og umræðu á sama hátt og tillögur framkvæmdarvaldsins sem meiri hluti fjárlaganefndar gerði að sínum og bætti um betur með eigin tillögum sem liggja nú fyrir við 2. umr. Virðulegur forseti. Ég hef leyft mér að kalla þetta þjónkun við framkvæmdarvaldið og virðingarleysi við Alþingi. Þegar þær tillögur sem Alþingi leggur fram eru skoðaðar má sjá að sumar þeirra eru óhjákvæmilegar. Forseti Alþingis fer meðal annars fram á fjármuni vegna kosninganna sem fyrirhugaðar eru 27. apríl 2013. Ljóst er að æðimargir þingmenn hafa ákveðið að láta af þingstörfum. Þeir eiga rétt á biðlaunum og öðrum greiðslum en ekki er gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu. Forseti þingsins fer fram á að það verði gert en meiri hluta fjárlaganefndar þykir ekki ástæða til að taka afstöðu til þess. Forseti Alþingis hefur óskað eftir því að fá aukna fjármuni til alþjóðastarfs og til öryggismála í þinginu. Forseti Alþingis hefur líka óskað eftir því að fá aukafjármagn til rannsóknarnefnda Alþingis sem Alþingi sjálft hefur ákveðið að setja á laggirnar til að skoða hin ýmsu mál. Við því gat meiri hluti fjárlaganefndar ekki orðið eða gert að sínu við 2. umr. Samt er það Alþingi sjálft sem hefur lagt til að þessar rannsóknarnefndir verði settar á laggirnar til að rannsaka einstök mál sem mörg hver eru þörf í sjálfu sér. Hann hlýtur að vekja undrun, virðulegur forseti, þessi háttur hv. þingmanna í meiri hluta fjárlaganefndar, hvers vegna þeir ákveða að ganga fram með þessum hætti. Hvergi hefur komið fram, hvorki í fjárlaganefnd, hvað þá heldur hér í umræðunni, sem þeir hafa svo sem ekki tekið mikinn þátt í, hvers vegna þetta verklag er viðhaft. Mig langar líka að gera tvær stofnanir sem heyra undir Alþingi að umtalsefni hér, þ.e. annars vegar umboðsmaður Alþingis og hins vegar Ríkisendurskoðun. Það er alveg ljóst að Alþingi þarf að velta fyrir sér og skoða hver framtíðarsýn embættis umboðsmanns Alþingis á að vera. Embættið verður 25 ára á næsta ári. Umfang þess hefur aukist gífurlega en embættið hefur, eins og aðrar stofnanir, ef við getum orðað það svo, þurft að sæta skerðingu. Á sama tíma og við aukum gífurlega fjármagn til umboðsmanns skuldara, sem er í sjálfu sér allt í lagi ef menn horfa þannig á verkefnið, er dregið úr en ekki aukið við til umboðsmanns Alþingis, sem er þó sá aðili sem á að verja borgarana gegn ofríki stjórnvalda. Þangað eiga almennir borgarar að geta leitað þegar þeir telja að stjórnvöld hafi brotið á sér. Ef við ætlum að veita borgurunum þá vernd að geta leitað til umboðsmanns Alþingis þegar þeir telja að á þeim sé brotið af hálfu stjórnvalda hljótum við að þurfa að gefa embætti umboðsmanns Alþingis þann sess í fjárlögum sem því ber. Ef það er minna virði fyrir borgarann að geta leitað til umboðsmanns Alþingis þegar hann telur að stjórnvöld hafi brotið á sér en að leita til umboðsmanns skuldara ef hann skuldar - ef það telst eðlilegra að veita fjármagn vegna skulda einstaklingsins en þegar brotið er á honum af hálfu stjórnvalda - held ég að forgangsröðunin í verkefnum sé orðin hálfsérkennileg. Farið er fram á, virðulegur forseti, að embætti umboðsmanns Alþingis fái í það minnsta 20 milljóna hækkun á framlagi. Samhliða er lagt til að 30 milljónum verði varið í Þórshamar þangað sem fyrirhugað er að flytja embætti umboðsmanns Alþingis. Ég tel það afar mikilvægt að embætti umboðsmanns Alþingis sé hér í nágrenni Alþingis og fagna því að sú ákvörðun hefur verið tekin að embættið muni flytja í Þórshamar. En til þess að svo megi verða þarf að gera umbætur á því húsi. Ég tel, virðulegur forseti, að Alþingi þurfi að sýna þeim stofnunum sem það ber ábyrgð á, umboðsmanni Alþingis og Ríkisendurskoðun, þá tilhlýðilegu virðingu sem stofnununum ber, algjörlega óháð því hvað einstaka þingmönnum þykir um þá sem þar gegna embætti eða þar vinna. Það er algjörlega óháð því hvernig Alþingi á að líta til þessara stofnana. Ég mun því á milli 2. og 3. umr. leggja til að umboðsmanni Alþingis verði veitt ívið meira fjármagn en hér er lagt til. Ég mun ýta á eftir því að erindi forseta Alþingis verði afgreitt úr fjárlaganefnd. Mér telst til að beiðni hæstv. forseta Alþingis til fjárlaganefndar, um fjárveitingu á milli 1. og 2. umr., nemi um 500 milljónum. Til að engin útgjöld verði af þeirri beiðni má skera niður 500 milljónir til sýningar í Perlunni, sem einhverjir hér inni hafa stofnað til í samningum við einhverja aðra úti í bæ án þess að nokkuð liggi á blaði um hvað fyrirhugað er að gera. Enn hefur ekki verið ráðinn forstöðumaður Náttúruminjasafnsins til að hann geti í það minnsta verið með í ráðum um hvort þessi staður, eða það sem fyrirhugað er að gera í kerfinu, sé hentugur. Sömu sögu er að segja um Ríkisendurskoðun. Hún er sú stofnun sem þarf að fylgja eftir æðimörgu og sýna jafnt frumkvæði sem og umboðsmaður Alþingis að sýna frumkvæðisskyldu sína hvenær sem er, taka af skarið og skoða ákveðin verkefni. Við þurfum að gera vel við Ríkisendurskoðun. Og þá ítreka ég aftur, virðulegur forseti, það er slétt sama hvað einstaka þingmönnum finnst um þá sem þar starfa. Í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er lagt til í forsætisráðuneytinu að 12 milljónum verði varið til umboðsmanns Alþingis til að semja fræðsluefni um stjórnsýsluna, eftir því sem maður best getur skilið. Kemur það einkanlega til af því að umboðsmaður Alþingis hefur verið gagnrýninn á stjórnsýsluna, þá sem þar starfa og hvernig stjórnsýslan vinnur. Það virðist nú stundum vera þannig, með fullri virðingu fyrir þeim sem þar vinna, að menn átta sig ekki alltaf á því að stjórnsýslan er til fyrir fólkið í landinu en ekki fyrir fólkið sem vinnur í stjórnsýslunni. Við hér á Alþingi þurfum því að horfa til þessarar stofnunar, umboðsmanns Alþingis, og ræða það heiðarlega okkar á milli hvort við óskum þess að það embætti veiti borgurunum það skjól sem þeir eiga rétt á. Við þurfum líka að ræða hvort við viljum að Ríkisendurskoðunar geti veitt stofnunum ríkisins aðhald og gætt að því að fjárlögum sé fylgt. En þá þarf að fylgja því fjármagn til að hægt sé að sinna þessum verkefnum. Virðulegi forseti. Það er mjög merkilegt að hér inni eru óskir frá forseta Alþingis, um tækjakaup vegna komandi kosninga og nýrra þingmanna, sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur ekki enn séð sér fært að afgreiða. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur ekki enn séð sér fært að afgreiða erindi frá forseta þingsins á sama hátt og gert var með tillögur framkvæmdarvaldsins, sem meiri hlutinn ákvað að gera að sínum. Ég segi enn og aftur: Þetta er þjónkun við framkvæmdarvaldið og virðingarleysi við Alþingi.

Frú forseti. Við höldum áfram umræðum við 2. umr. fjárlaga. Menn reyna nú að setja málin í línulegt samhengi og ég tek undir orð þingflokksformanns okkar sjálfstæðismanna að það skiptir í rauninni ekki máli hversu mikill tími settur er í umræðuna, það er innihaldið sem gildir. Ég fullyrði að við hefðum komist ansi langt með umræðuna í gær og jafnvel klárað hana ef ráðherrar í ríkisstjórn hefðu svarað einföldum spurningum sem tengjast fjárlagaumræðunni. Ég veit það núna að bæði hæstv. innanríkisráðherra og hæstv. velferðarráðherra, sem ég kallaði mjög eftir í nótt, eru í húsi. Ég fór yfir statistík síðustu 20 ára í þessum efnum og það heyrir til algerrar undantekningar að ráðherrar tjái sig ekki við 2. umr. fjárlaga. Meira að segja hefur hæstv. fjármálaráðherra ekki tjáð sig við 2. umr. fjárlaga. Ég held að það hafi bara aldrei gerst, alla vega ekki síðustu 20 árin. Ég og aðrir sjálfstæðismenn höfum bent á þau miklu áhrif sem fjárlagafrumvarpið mun hafa á fyrirtækin í landinu með þeirri skattahækkunarstefnu sem ríkisstjórnin birtir í þar og líka í bandorminum sem við munum brátt ræða. Við höfum bent á hvaða áhrif þessi stefna mun hafa á hag heimilanna. Það var afar aumkunarvert að fylgjast með hæstv. forsætisráðherra í fyrirspurnatíma áðan, í orðaskiptum við hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson, þar sem rætt var um auknar álögur á heimilin. Hér er ekki um að ræða einhver hundruð milljóna, hér er um milljarða að ræða sem verið er að leggja á heimilin og meira að segja forsætisráðherra áttar sig ekki á samhengi hlutanna hvað það varðar. Hún áttar sig ekki á því að verið er að stórauka álögur á heimilin í formi bensíngjalda. Það er líka hægt að tala um sykurskattinn svokallaða o.fl., allt kemur það frá sömu ríkisstjórninni sem hefur algjörlega mistekist að koma til móts við heimilin og leysa skuldavanda þeirra þó að hún hafi um tíma sýnt viðleitni í þá átt. Hvað gerir ríkisstjórnin með þessu fjárlagafrumvarpi? Hún eykur skuldavanda heimilanna og það var eiginlega sorglegt að upplifa að hæstv. forsætisráðherra áttaði sig ekki á því að allar þessar hækkanir fara beint út í verðlagið, þ.e. hækkanir á áfengi og bensíni og svo öll gjöldin, ég talaði um sykurskattinn og fleiri gjöld, sem eru svo mörg að ég hef ekki tölu á þeim. Hvað þýðir það? Það þýðir að lán heimilanna vaxa þannig að ríkisstjórnin leysir ekki þann skuldavanda sem svo brýnt er að leysa með fjárlögunum og bandorminum. Og svo er verið að skamma okkur fyrir að ræða fjárlögin og benda á augljósar staðreyndir, m.a. á það sem forustumenn ASÍ hafa sagt um frumvarpið, og þeir eru nú ekki innmúraðir og innvígðir í Sjálfstæðisflokkinn. Þeir hafa sagt að eins og fjárlagafrumvarpið sé núna muni það setja kjarasamninga í uppnám. Það er eins og hæstv. ráðherrar ríkisstjórnar, sem hafa ekki talað einu sinni við 2. umr. fjárlaga, þeir ekki komið hingað og svarað spurningum, veiti því ekki athygli hvaða áhrif fjárlagafrumvarpið getur haft á kjarasamninga. Við sjálfstæðismenn settum strax skýra stefnu í kjölfar hrunsins, við höfðum forustu um að setja neyðarlögin, sem núverandi ráðherrar í ríkisstjórn studdu ekki á sínum tíma. Við höfðum forustu um að fara í samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, sem forustumenn í núverandi ríkisstjórn studdu ekki, og síðustu 15–18 árin vorum við oft og tíðum gagnrýnd fyrir að greiða niður skuldir ríkissjóðs þannig að ríkissjóður var hallalaus þegar hrunið skall á. Þau þrjú atriði höfðu algjöra lykilþýðingu fyrir okkur til að bregðast við því neyðarástandi sem upp kom 2008 og 2009. Ekki er hægt að segja að núverandi stjórnarflokkar hafi fókuserað á þá þætti. Í framhaldi af því lögðum við sjálfstæðismenn til að hagvaxtarleiðin yrði farin, en það var sú leið sem við töldum réttast að reyna að fara til að takast á við það gríðarlega verkefni að auka hagvöxt með því að skapa vinnu, auka verðmætasköpun, þá sæjum við fram á aukinn hagvöxt til lengri og skemmri tíma. Við lögðum áherslu á það í atvinnustefnu okkar að landið er ríkt af auðlindum og okkur bæri að nota þær í þágu núverandi kynslóðar og kynslóða framtíðarinnar, en við lögðum líka áherslu á að fara í uppstokkun á menntakerfinu sem allir stjórnmálaflokkar hafa staðið að, til að vinna gegn brottfalli. Brottfall hefur gríðarlegan kostnað í för með sér fyrir samfélagið allt. Við vildum í öðru lagi stuðla að framgangi iðn- og starfsnáms og í þriðja lagi vildum við stytta námstíma til stúdentsprófs. Það markmið var alveg skýrt af okkar hálfu því að með því að gera það mundum við stuðla að auknum hagvexti samhliða því að byggja upp og hlúa vel að rannsóknarsjóðum okkar Íslendinga. Það að eykur hagvöxt til lengri tíma. Hvað gerði ríkisstjórnin? Hún frestaði því öllu. Hún frestaði því að byggja upp hagvöxtinn, sem þýðir að vandamál okkar í dag eru mun meiri en ef við hefðum farið þessa leið. Af því að ríkisstjórnin fór ekki svokallaða hagvaxtarleið er íslenska hagkerfið að minnsta kosti 100 milljónum kr. minna en það ætti að vera og afleiðingarnar eru öllum ljósar. Lífskjör almennings eru verri, tekjur ríkissjóðs eru miklu lægri og atvinnuleysi meira og skuldir hærri. Þetta er spurningin um stefnuna hverju sinni og ég hefði kosið að stefna okkar hefði verið valin. Ég vík nú að þeim spurningum sem ég tel enn þá vera ósvarað, og ég bind vonir við að hæstv. ráðherrar birtist við 3. umr. fjárlaga. Þær tengjast framlögum til löggæslunnar, heilbrigðismála og menntamála. Ég vil sérstaklega nefna þær tillögur sem ríkisstjórnin hefur sett fram og meiri hluti fjárlaganefndar gert að sínum. Vert er að vekja aftur athygli á því sem ég benti á í umræðum í nótt, að meiri hluti fjárlaganefndar tekur eingöngu tillögur ríkisstjórnarinnar, framkvæmdarvaldsins, eftir 1. umr. fjárlaga og forgangsraðar þeim í umræðunni á Alþingi en tillögur forsætisnefndar, með forseta Alþingis í broddi fylkingar, eru algjörlega látnar sitja á hakanum. Ég spurði í nótt: Skyldi það vera vegna óvæginnar gagnrýni af hálfu umboðsmanns Alþingis en ekki síst af hálfu Ríkisendurskoðunar á ríkisstjórnina? Það verður forvitnilegt að fylgjast með því við 3. umr. fjárlaga hvernig meiri hluti fjárlaganefndar, með hv. þm. Björn Val Gíslason í broddi fylkingar, sem hefur verið mjög óvæginn og með mjög ósanngjarna gagnrýni á Ríkisendurskoðun, mun bregðast við tillögum forsætisnefndar varðandi framlög til Ríkisendurskoðunar og umboðsmanns Alþingis. Þeim hefur greinilega sviðið sú gagnrýni sem Ríkisendurskoðun setti fram á hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, þáverandi fjármálaráðherra. Hægt væri að nefna Árbótarmálið og ýmis önnur mál, stór sem smá, sem þau hafa verið gagnrýnd fyrir í gegnum tíðina af hálfu Ríkisendurskoðunar. Það verður forvitnilegt að fylgjast með því. Ég kem alltaf aftur að því sem ég hef miklar áhyggjur af, það eru löggæslumálin. Ég hef ekki fengið viðbrögð frá hæstv. innanríkisráðherra. Þegar maður fer yfir þær tillögur sem liggja fyrir núna eftir umfjöllun fjárlaganefndar sést að þar er ekki brýnustu þörfunum sinnt þegar kemur að fjárveitingum til löggæslunnar. Telur hæstv. innanríkisráðherra að hann sem ábyrgðarmaður og framkvæmdarvaldshafi, yfirmaður löggæslunnar, geti með staðið undir þeirri lögbundnu þjónustu sem löggæslan á að sinna alla jafna? Fólkið í landinu krefst þess að lögreglan sé sýnileg, að hún sinni því hlutverki sem ætlast er til að hún sinni. Lögreglan vill gera allt til þess að svo verði en hún hefur ekki fjármagn í það og hefur ekki haft það fram til þessa. Hver gesturinn á fætur öðrum hefur bent á það, ekki síst ráðuneytið, og þess vegna hefði verið forvitnilegt ef hæstv. innanríkisráðherra hefði tekið þátt í þeirri umræðu, þótt það hefði ekki verið nema í fimm mínútur, og svarað spurningum okkar sjálfstæðismanna um hvort nægilega sé að gert með þessum tillögum til að koma til móts við brýnan og erfiðan vanda löggæslunnar. Ekki fáum við neitt svar við því frekar en öðru.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka undir bæði spurningar og hvatningu hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur til hæstv. innanríkisráðherra um að hann taki þátt í þessari umræðu og láti meðal annars í ljós álit sitt á þeim sjónarmiðum sem hér hafa komið fram um löggæslumálin. Ég held að það væri mikilvægt fyrir umræðuna að hann greindi frá afstöðu sinni og tillögugerð í þessum efnum því að ég get ekki ímyndað mér annað en að hæstv. innanríkisráðherra hafi lagt gott til málanna að þessu leyti á vettvangi ríkisstjórnar þó að hann hafi ekki, a.m.k. ekki enn sem komið er, náð tillögum sínum í gegn. Í umræðum sem átt hafa sér stað um löggæslumálin á þinginu fyrr í haust og raunar fyrir þann tíma líka hefur hæstv. ráðherra innanríkismála sýnt skilning á þeirri fjárþörf lögreglu sem margir þingmenn hafa vakið athygli á við þessa umræðu. Hann hefur sýnt því skilning en einhvern veginn hafa tillögur í þá veru hvorki ratað í fjárlagafrumvarpið eins og það var lagt fram í haust né inn í breytingartillögur meiri hlutans enn sem komið er. Eins og ég sagði hér í gærkvöldi hefur að vissu leyti komið fram, þó að ekki sé hægt að kalla það skýr fyrirheit, vilji hjá ákveðnum fulltrúum meiri hlutans í fjárlaganefnd til að bæta að nokkru úr þeim fjárskorti hjá lögreglunni sem við höfum vakið athygli á. Bæði hv. formaður fjárlaganefndar, Björn Valur Gíslason, og fjárlaganefndarmaðurinn og formaður allsherjarnefndar, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, hafa lýst vilja til þess að koma til móts við fjárþörf, a.m.k. hinna fámennari umdæma úti á landi sem í mörgum tilvikum búa við tiltölulega fámennt lið sem á að sinna stóru svæði, jafnvel stóru svæði þar sem ferðamannastraumur er mikill eins og fyrir austan fjall og síðan á Norðurlandi líka. Vonandi skila þessar tillögur sér inn í umræðuna milli 2. og 3. umr. og ná fram að ganga. Eins og ég hef áður sagt við þessa umræðu hefur verið óskiljanlegt af hverju þessi brýnu mál hafa ekki fengið úrlausn fyrr þegar, eins og ég hef margoft bent á, ýmis önnur verkefni hafa greinilega hlotið náð fyrir augum meiri hlutans í fjárlaganefnd eða hæstv. ríkisstjórnar og talið hefur verið mögulegt að verja tiltölulega háum fjárhæðum, hundruðum milljóna, til tiltölulega óskilgreindra verkefna og það látið nægja að gefa þeim einhver græn heiti, grænt hagkerfi, græn skref, grænkun fyrirtækja og eitthvað þess háttar án þess að það sé útskýrt frekar. Ef verkefnin eru kölluð einhverjum svona nöfnum hafa þau hlotið náð og fjárveitingar upp á hundruð milljóna króna en brýn þörf í löggæslumálum og reyndar á sumum sviðum heilbrigðismála líka hafa ekki fengist afgreidd. Það hefur einhvern veginn reynst miklu erfiðara að afgreiða slík mál. Ég læt þetta nægja um þetta en af því að hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir nefndi þessar spurningar, sérstaklega um löggæslumálin, vildi ég bæta öðru við þessa umræðu og ég vonast til þess að því verði með einhverjum hætti svarað, annaðhvort af hálfu hæstv. ráðherra innanríkismála eða hv. nefndarmanna í meiri hlutanum í fjárlaganefnd, hvort ætlunin sé að koma eitthvað til móts við þá fjárþörf og þau vandamál sem hefur verið vakin athygli á varðandi framlög til þjóðkirkjunnar og sóknargjöld. Það eru ekki nema tvær eða þrjár vikur síðan sérstök umræða var haldin hér þar sem svo til allir þingmenn sem tóku þátt í henni frá svo til öllum flokkum lýstu yfir miklum vilja til þess að bæta kirkjunni þær skerðingar sem hún hefur orðið fyrir, skerðingar sem hafa að því er virðist byggst á þeim misskilningi að um fjárframlög til kirkjunnar ætti að fara með sama hætti og fjárframlög til einstakra ríkisstofnana. Það er algjörlega horft fram hjá sérstökum lagaákvæðum og samningum sem gilda um fjármögnun kirkjunnar. Þriðja atriðið sem ég ætlaði að nefna, sem enn stendur út af, varðar hina svokölluðu IPA-styrki. Í mörgum ræðum hefur verið vakin athygli á því að það væri nokkuð óljóst hvaða peningar kæmu inn eftir þeim leiðum og hvers vegna ekki hefði verið gert ráð fyrir þeim í frumvarpinu upprunalega nema að litlu leyti. Eins hafa fréttir verið misvísandi um það hversu háar þær upphæðir væru þegar á heildina væri litið. Í breytingartillögum meiri hlutans höfum við tölur upp á 800 og eitthvað milljónir króna en á sama tíma heyrast fréttir í Ríkisútvarpinu hafðar eftir áreiðanlegum heimildum sem gefa til kynna mun hærri upphæðir. Í ljósi þess hvers konar feluleikur hefur átt sér stað í sambandi við þessa IPA-styrki eiginlega frá upphafi aðildarferlisins hlýtur maður að óska eftir nánari skýringum. Án þess að ég haldi því fram að beinlínis sé verið að fela eitthvað er þó reynslan sú að það hefur þurft að kalla fram sérstaklega og kreista út allar þær upplýsingar sem fram hafa komið opinberlega um þessi mál. Ég óttast að það eigi líka við að þessu sinni. Hæstv. forseti. Ég og fleiri hv. þingmenn höfum í nokkrum ræðum vakið athygli á því að stórir liðir eru ekki komnir inn í fjárlagafrumvarpið. Frumvarpið eins og það lítur út núna er því trúlega, en því miður, miklu betur útlítandi en það sem við komum til með að fjalla um við 3. umr. Ef að líkum lætur munu ýmsir liðir sem fela í sér stóraukinn kostnað, stóraukna áhættu og fjárhagslegar skuldbindingar fyrir ríkissjóð bætast inn milli 2. og 3. umr. Það kemur fram í skjölum málsins að mörgum erfiðum ákvörðunum að því leyti hefur verið frestað milli umræðna, fyrst frestað að taka á þeim þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram og síðan frestað í nefndarstarfinu milli 1. og 2. umr. Því er ekki von á þeim tillögum fyrr en kemur að 3. umr. Þar erum við að tala um stóra liði eins og Íbúðalánasjóð, Landspítala – háskólasjúkrahús, Hörpu og fleiri einstök verkefni þar sem augljóst er að ganga þarf frá hlutum með öðrum hætti en þegar er komið fram. Allir þessir liðir virðast vera þess eðlis að þeir leiði annaðhvort til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð, aukinnar skuldsetningar eða að minnsta kosti aukinna ábyrgða og áhættu fyrir ríkissjóð þegar til lengri tíma er litið. Ef tekið verður eðlilegt tillit til þessara liða þegar þeir eru komnir inn er hætt við að sú glansmynd sem hæstv. ríkisstjórn hefur reynt að draga upp af þessu fjárlagafrumvarpi reynist leiktjöldin ein. Eins og margoft hefur verið vakin athygli á í umræðunni hefur reynslan sýnt að í mörgum tilvikum koma hinar réttu upplýsingar um raunverulega stöðu ríkissjóðs ekki fram fyrr en jafnvel tveimur árum of seint, þegar gengið er frá lokafjárlögum og ríkisreikningi, vegna þess að þar eru færðir ýmsir kostnaðarliðir sem hefði með réttu átt að geta um í fjárlögum eða fjáraukalögum en hefur ekki verið gert þrátt fyrir athugasemdir þingmanna stjórnarandstöðu, Ríkisendurskoðunar og fleiri. Auðvitað óttast maður að hið sama verði uppi núna, ekki síst í ljósi þess að margt í framsetningu þessa máls af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og meiri hlutans í fjárlaganefnd hefur á sér kosningablæ og þess vegna er hætt við að leitað verði leiða til þess að fegra myndina með því að fresta því eins og kostur er að færa réttilega til bókar ýmsan kostnað, 

Virðulegi forseti. Í upphafi ræðu minnar kalla ég enn eftir því að þeir hv. þingmenn sem hafa talað um að þetta séu glæsileg fjárlög komi í andsvör og bregðist við þeim athugasemdum sem ég hef gert margítrekað við stöðuna á heilsugæslustöðinni í Snæfellsbæ sem á að loka núna aðra hverja helgi. Mjög lágar upphæðir sparast við þá aðgerð. Ég sé að þessir hv. þingmenn eru í húsi núna, m.a.s. hæstv. velferðarráðherra. Það væri mjög æskilegt að þetta fólk gæfi sér þótt væru ekki nema örfáar mínútur til að koma í andsvör. Í ljósi þess að hv. þm. Guðmundur Steingrímsson er einn af höfundum svokallaðrar fjárfestingaráætlunar verð ég líka að segja fyrir mína parta að ég teldi mun skynsamlegra að sleppa sumu sem þar er inni, t.d. náttúruminjasýningu sem á að setja upp sem á að kosta 500 milljónir, bara uppsetningin á sýningunni, en lágmark er að þetta fólk ræði þessi mál hér við mig. Bara í lokin vil ég segja að þó að það sé bjart hjá mörgum er ekki björt framtíð yfir rekstri heilsugæslustöðvarinnar í Snæfellsbæ. Mig langar í þessari ræðu minni að fara aðeins yfir einn af þeim stóru liðum sem ég tel mjög mikilvægt að gera sér grein fyrir og fjalla hér ítarlega um og hann snýr að skuldsetningu ríkissjóðs og vaxtagjöldum og vaxtagreiðslum hans. Við erum að fjármagna ríkissjóð í skjóli gjaldeyrishafta og þess að það eru mjög lágir markaðsvextir á erlendum fjármagnsmörkuðum. Miðað við skuldsetningu ríkissjóðs og skuldbindingar sem eru upp undir 2 þús. milljarðar kr. sjá allir að örlítil breyting, þó að það væri ekki nema bara brot úr prósenti eða svo, hefur gríðarleg áhrif á afkomu ríkissjóðs. Vaxtagjöldin og í raun vaxtajöfnuðurinn hefur aukist og af því hef ég verulegar áhyggjur. Bara til að árétta það er gert ráð fyrir því að á næsta ári muni ríkissjóður þurfa að greiða 84 milljarða í vexti. Það eru um 15% af heildarútgjöldum ríkissjóðs og eiginlega þriðji stærsti fjárlagaliðurinn í frumvarpinu. Ef maður skoðar það sem hefur verið að gerast og rýna það sést, og það kemur mjög vel fram í áliti okkar í 1. minni hluta, að vaxtajöfnuðurinn, þ.e. þegar tekið er tillit til vaxtagjalda og vaxtatekna ríkissjóðs, eykst verulega. Hann er búinn að fara núna á tveimur árum úr 46 milljörðum í rúma 63 milljarða, þetta er 17 milljarða breyting á tveimur árum. Það segir sig sjálft að það er gríðarlega mikilvægt að ná þessu niður. Það sem hræðir mig í þessu og ég hef verulegar áhyggjur af er það sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið að gera á undanförnum missirum sem snýr að vaxtagjöldum ríkissjóðs. Þá vil ég rifja upp að fyrir fjárlögin 2012, þ.e. fyrir um ári, var umræða um það hvort dregið yrði á svokallaðar lánalínur hjá Norðurlöndunum eða samstarfsþjóðunum og hvort þau vaxtagjöld yrðu að vera inni í fjárlögum fyrir árið 2012. Þá lá ekki fyrir ákvörðun um hvort það yrði gert. Eftir að fjárlögin voru afgreidd var tekin ákvörðun um það í lok árs 2011 að draga á þær lánalínur sem voru þarna fyrir hendi og í framhaldi af því var tekin ákvörðun um það, í mars á þessu ári, að greiða sem svarar 40 milljörðum inn á lán Norðurlandanna. Það sem ég hef verulegar áhyggjur af er að í maímánuði á árinu 2012 er farið að gefa út skuldabréf á bandarískum fjármálamarkaði upp á 1 milljarð bandaríkjadala, á þeim tíma um 124 milljarða kr., og með 6% vöxtum. Í framhaldi af þessu bréfi eru greiddar niður skuldir samstarfsþjóðanna, Norðurlandanna, um 85 milljarða kr. Það sem er merkilegt við þessa fléttu hjá hæstv. ríkisstjórn er að vaxtagjöldin aukast við þennan gjörning um 3 milljarða, bara vegna þessa gjörnings. Menn fara í útboð og gefa út skuldabréfið með óhagstæðari vöxtum er verið að greiða upp gjalddaga á Norðurlandalánunum sem eru á árunum 2016, 2017 og 2018. Einhver gæti haldið því fram, og það með réttu, eins og ég hef líka gert í umræðunni að þetta væri ekki skynsamleg ráðstöfun. Í fyrsta lagi virðist sýnin ekki nægilega mikil um það hvert á að halda, að byrja á að draga á lánalínur í árslok 2011, byrja þremur mánuðum síðar að greiða inn á sambærileg lán, fara svo í framhaldi af því fimm mánuðum seinna, í maímánuði, að gefa út 1 milljarð bandaríkjadala í skuldabréfum sem eru með mun verri vaxtakjörum og svo í framhaldi af því að greiða upp gjalddaga með lægri vöxtum á árunum 2016, 2017 og 2018. Ég gagnrýni þetta mjög harkalega vegna þess að þetta er ákveðin tilraunastarfsemi, vil ég leyfa mér að segja. Hérna er um að ræða aukavaxtagreiðslur upp á milljarða og það er umhugsunarvert þegar við ræðum stöðu einstakra stofnana og þá stöðu sem er í þjóðfélaginu, hvort heldur er ástandið á Landspítalanum, á heilsugæslustöðinni í Snæfellsbæ eða löggæslu. Fleira mætti telja upp. Ég hef verulegar áhyggjur af heildaryfirsýninni á þessum hlutum. Auðvitað hræðir það mig þegar svona ákvarðanir virðast vera teknar. Því hefur verið haldið fram að það sé mikilvægt að sýna fram á það að ríkissjóður hafi aðgang að erlendu fjármagni, en tryggir þetta útboð til að mynda áframhaldandi aðgang íslenskra stjórnvalda eða ríkisins að erlendu fjármagni? Það hefur ekkert um það að segja, akkúrat ekki neitt. Þarna er verið að fórna gríðarlega háum upphæðum og að mínu mati þarf að taka þessa hluti mun fastari tökum þannig að við förum ekki í þá vegferð að auka vaxtaútgjöld ríkisins enda kemur það skýrt fram í fjárlagafrumvarpinu að vaxtajöfnuðurinn eykst, eins og ég kom inn á áðan, um tæpa 20 milljarða á aðeins tveimur fjárlagaárum. Það er mikið áhyggjuefni, sérstaklega í ljósi þess að skuldsetning ríkissjóðs er mjög mikil. Ég vil líka nota síðustu mínúturnar mínar til að fara aðeins yfir stóru myndina að mínu mati. Það mikilvægasta sem þarf að gera fyrir utan að ná tökum á ríkisfjármálunum er að setja fjármálareglur. Það vill þannig til að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson er 1. flutningsmaður að svoleiðis máli sem er gríðarlega mikilvægt til þess að ná eiginlega tökum, ef ég má nota það orð, á stjórnmálamönnunum á hverjum tíma. Núna sjáum við hvernig það endurspeglast í þessum fjárlögum að kosningar eru í nánd og þá fara menn að moka út peningum í ótímabærar framkvæmdir, að mínu mati, til að mynda hús íslenskra fræða fyrir 3,7 milljarða, að setja upp eina sýningu fyrir 500 milljónir og síðan á aðgangseyririnn að sjá um að borga bæði reksturinn og skuldbindingar af þessari sýningu. Það er að mínu mati hálfhlægilegt að slíkur texti skuli standa með þessum skýringum. Úr Seðlabankanum heyrast áhyggjur af því að ekki sé búið að setja fjármálareglur fyrir ríkisvaldið. Það er umhugsunarvert að við settum sveitarfélögunum fjármálareglur fyrir stuttu. Það var ekki gert að ástæðulausu og það var þverpólitísk samstaða um það á þingi en þá er mjög óeðlilegt að við gerum ekki sömu kröfur til okkar sjálfra og til sveitarstjórnarmanna sem eru hitt stjórnsýslustigið og veita að sjálfsögðu svipaða þjónustu og við, svokallaða grunnþjónustu, þannig að það er eðlileg krafa að setja líka fjármálareglur á þinginu til að við náum tökum á gríðarlegum skuldum ríkissjóðs og hættum að líta þannig á að þetta reddist inn í framtíðina. Það verður að taka á skuldsetningu ríkissjóðs ekki seinna en strax og hefði þurft að vera búið að því fyrir löngu. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að það náist þverpólitísk samstaða um að setja fjármálareglur.

Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða um forsendur þessa fjárlagafrumvarps og gera að umtalsefni áhyggjur sem bæði formaður ASÍ hefur lýst og Seðlabankinn. Seðlabankinn hefur varað mjög eindregið við því að hér verði samþykkt það sem kallað er kosningafrumvarp núna á kosningavetri en það er þekkt úr stjórnmálasögunni að á síðasta ári fyrir kosningar vilja stjórnvöld dreifa pökkum, þ.e. fara út í alls konar gæluverkefni og lúxusverkefni sem leiða til þess að kjósendum líkar kannski betur við ríkjandi stjórnvöld en ella og með því gera menn sér vonir um að hala inn atkvæði. Þessi ráðstöfun verður oft til þess að verðlag fer úr böndunum og verðbólga fer af stað sem leiðir til þess að það þarf að hækka vexti, verðbólga hækkar, lán fólks og allt vöruverð. Niðurstaðan verður á endanum sú að kaupmáttur rýrnar. Í þessari áætlun er kosningapakki upp á 5,6 milljarða kr. þar sem farið er út í ýmsa hluti sem líklegt er að kjósendum muni líka vel, undir því yfirskini að um sé að ræða fjárfestingaráætlun til næstu ára. Ýmislegt er þar sem ég hef gert að umtalsefni í öðrum ræðum en það er ljóst að með þessu er raunverulega verið að hafa varnaðarorð Seðlabankans að engu og ekki er ólíklegt að þetta muni leiða til þenslu, verðbólgu, hækkandi vaxta og hækkandi lánabyrði hjá heimilunum. Í efnahags- og viðskiptanefnd í morgun voru kynntir útreikningar sem taka aðeins á tekjuhlið frumvarpsins. Þar kemur fram að ein af tekjuráðstöfununum sem gerðar verða er að hækka gjald á tóbak. Það verður væntanlega rætt ítarlega og ég mun ræða það betur þegar við ræðum ráðstafanir í ríkisfjármálum sem mér skilst að sé næsta mál á dagskrá. Í þeim útreikningum sem kynntir voru nefndinni í morgun kemur fram að breytingar á gjaldi af tóbaki leiða til þess að lán heimilanna hækka um 3 milljarða vegna verðlagsáhrifa. Þetta eru ein áhrif af gjaldskrárhækkunum ríkissjóðs, getum við sagt. Í þessu eru fleiri hækkanir, t.d. verður olíugjald hækkað, það mun fara beint út í verðlag, kílómetragjald mun hækka o.s.frv. Ég ætla ekki að gera frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum að umtalsefni heldur ætla ég fremur að benda á að þetta frumvarp er verðbólguhvetjandi nákvæmlega eins og formaður ASÍ hefur bent á. Íslendingar þekkja mæta vel hvaða áhrif verðbólga hefur. Hún rýrir raunlaun í landinu og ráðstöfunartekjur og leiðir til þess að húsnæðislán hækka, eða verðtryggðu lánin hækka. Bara þessi litla sakleysislega breyting sem á að skila ríkissjóði 1 milljarði í tekjum leiðir til þess að lán heimilanna hækka um 3 milljarða. Það er ljóst að ekki hafa verið valdar þær aðgerðir til tekjuöflunar sem leiða til óverulegra eða engra verðlagshækkana. Það er miður vegna þess að íslensk þjóð er hvað viðkvæmust fyrir hækkun á höfuðstól verðtryggðra lána um þessar mundir eins og allir sem fylgjast með fréttum þekkja. Þetta um tekjuhliðina. Gjaldahliðin er þensluhvetjandi. Svona kosningapakkar þar sem á að fara um landið í gullvagni og dreifa gjöfum leiða líka til hækkunar á verðlagi. Nú vildi ég óska þess að ég hefði rangt fyrir mér í þessu efni en því miður virðist vera sem mætir aðilar á markaði, eins og Seðlabankinn og hagdeild ASÍ, hafi komist að sömu niðurstöðu þannig að þau varnaðarorð hefði ríkisstjórnin átt að taka til sín í þessu frumvarpi til fjárlaga. Ég hef í fyrri ræðum mínum farið yfir hagvaxtarforsendurnar og í morgun var Danske bank með kynningu á hagvaxtarspá sinni fyrir næsta ár. Bankinn metur að hagvöxtur geti legið á bilinu 2,2–2,9% þannig að spár Seðlabanka, ASÍ og Hagstofu rúmast innan þess ramma. En eins og ég hef rakið þá tel ég að horfur á alþjóðamarkaði, bæði hvað varðar verð á fiskafurðum og útflutning á fiskafurðum, hvað varðar versnandi efnahagsástand í Evrópu og Bandaríkjunum sem þýðir að ferðamennska verður sennilega ekki jafnmikil á næsta ári og hún var á þessu, leiði til minni vaxtar ferðamennsku á Íslandi og þar af leiðandi minni gjaldeyristekna af ferðamönnum auk þess sem ríkisstjórnin virðist ekki vera tilbúin til þess að leggja í þær fjárfestingar sem þarf í Þingeyjarsýslum vegna Bakka til að uppbygging geti hafist þar af fullum krafti. Ekki eru heldur blikur á lofti um að uppbygging í Helguvík muni hefjast af krafti á næsta ári eins og gert er ráð fyrir í spám. Sennilega er raunhæfara að byggja hagvaxtarspá fyrir næsta ár á mati hagdeildar ASÍ, en hagdeild ASÍ spáir því að hagvöxtur gæti orðið um 1,5% á næsta ári þegar talað er um hagvöxt án álvers í Helguvík sem engar líkur eru á að verði og þegar Landspítalinn er tekinn frá. Ríkisstjórn hefur nýverið lýst því yfir að sú framkvæmd verði ekki einkaframkvæmd heldur fari inn á langtímafjárlög og þar af leiðandi seinkar henni eitthvað. Það virðist vera rétt ályktað hjá Seðlabankanum og ASÍ að þetta frumvarp verði verðbólguhvetjandi og hagvaxtarforsendur leiði til þess að tekjur verði lægri en menn hafa gert ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Mig langar á þeim stutta tíma sem ég hef hér við 2. umr. fjárlaga til að gera veiðileyfagjaldið að umtalsefni, ekki síst í ljósi þeirrar ömurlegu fréttar frá Þorlákshöfn, sem var til umræðu á milli mín og hæstv. forsætisráðherra í fyrirspurnatíma fyrr í dag, þess efnis að 27 manns hafi verið sagt upp í morgun í sjávarútvegsfyrirtækinu Auðbjörgu ehf. Þetta eru ömurlegar fréttir og skýringarnar eru nokkrar en þó helst auknar álögur og sú aðför stjórnvalda að grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar sem við höfum orðið vitni að á undanförnum árum. Ástandið í sjávarútveginum er erfitt um þessar mundir. Ástand á mörkuðum er þungt, mikil birgðasöfnun og verð lágt vegna efnahagsástands á þeim mörkuðum sem við eigum mest í viðskiptum við, allt eru það áföll sem sjávarútvegurinn er vanur að takast á við. Útgerðarfyrirtækin vita að verð getur farið upp og niður, útgerðarfyrirtækin, og stjórnendur þeirra, vita að aflabrestur getur orðið. Þetta eru áföll sem menn búa sig undir og hagræða fyrir í rekstri. Það er hins vegar afar erfitt fyrir stjórnendur þessara umræddu fyrirtækja að búa sig undir það ástand sem hefur varað á síðastliðnum árum. Það er því ekki skrýtið að mönnum ofbjóði. Veiðileyfagjaldið hefur hækkað á þessu ári úr rúmum 2 milljörðum upp í 12 milljarða í áætluðum tekjum fyrir ríkissjóð. Það er gríðarleg hækkun, 10 milljarða kr. hækkun á veiðileyfagjaldi sem átti að taka inn á þessu ári með auknum álögum á þessi fyrirtæki. Í tilfelli þess fyrirtækis sem fjallað hefur verið um í fjölmiðlum í dag þá fer veiðileyfagjaldið á það fyrirtæki, Auðbjörgu, úr um það bil 15 millj. kr. í 52 millj. kr. á ári. Það breytist sem sagt úr því að vera um það bil 1 millj. kr. á mánuði, sem fyrirtækið greiðir í veiðileyfagjald, í það að verða 1 milljón kr. á viku. Það sér hver heilvita maður að þetta gengur ekki upp. Fyrirtækið getur ekki fjárfest, fyrirtækið getur ekki borgað fólki laun eins og kom fram í fréttum í dag og það er ömurlegt. En þá sagði hæstv. forsætisráðherra: Þetta er sanngjörn og eðlileg gjaldtaka og skýringanna hlýtur að vera að leita annars staðar. Ég fór yfir það. Það eru erfiðir tímar á mörkuðum, það eru erfiðir tímar í sjávarútvegi en það er tímabundið og því geta menn gert ráð fyrir í áætlunum sínum. Ef við værum að horfa upp á að verið væri að taka þetta fjármagn af þessum fyrirtækjum til að efla löggæslu, til að efla heilbrigðiskerfið, til að efla grunnþjónustuna í landinu þá væri það nú sök sér. En það er ekki þannig. Það er verið að taka veiðileyfagjaldið til að setja peninga í grænkun íslenskra fyrirtækja, hvað sem það nú er. Það er verið að taka peninga í græn skref og vistvæn innkaup ríkisstofnana. Það er verið að taka peninga af þessum fyrirtækjum, leggja á þau auknar álögur sem sliga þau, í atvinnuleikhópa, útflutningssjóði og handverkssjóði. Allt rosalega fín mál. En ég get ekki séð réttlætið í því og ég get ekki séð að það sé hagkvæmt fyrir þjóðarbúið í heild að fyrirtæki í verðmætasköpun fari á hausinn, þráðbeint á hausinn, til að við getum verið með gæluverkefni eins og þau sem ég var að lýsa. Það er algjörlega fáránlegt að hlusta á hæstv. forsætisráðherra sem telur enn þá að þetta sé sanngjörn og eðlileg gjaldtaka. Það ömurlegasta við þetta allt saman er að við þessu öllu var varað. Allir sérfræðingar, hagsmunaaðilar, umsagnaraðilar úr öllum greinum sjávarútvegsins vöruðu við þessu. Og það sem meira er: Þetta átti allt að gerast til að auka nýliðun og aðgengi að auðlindinni; fallegra, líf í höfnunum og allt þetta. Þetta verður hins vegar til þess að samþjöppun verður í greininni. Litlu krúttlegu og meðalstóru fyrirtækjunum, fjölskyldufyrirtækjunum úti um allt land, mun blæða. Það eru þau sem veiðileyfagjaldið er farið að bíta á nú þegar. Við sjáum dæmin frá Siglufirði í síðasta mánuði, Ögurvík og nú síðast í dag frá Þorlákshöfn. Fyrirtæki sem hefur í yfir 30 ár verið í rekstri, alltaf á sömu kennitölunni, stöndugt fyrirtæki, burðarás í sínu byggðarlagi - og það að 27 manns sé sagt upp í Þorlákshöfn jafngildir því að 1.700 manns missi vinnuna í Reykjavík. Það held ég að hæstv. forsætisráðherra, þingmaður Reykvíkinga, mundi kvarta yfir því ef 1.700 manns misstu vinnuna á einum degi í sama fyrirtækinu í Reykjavík. Ég hef rætt þetta áður við þessa umræðu en ég ætla að gera það aftur vegna þess að þetta er svo rangt, þetta er svo röng forgangsröðun og þetta eru svo röng skilaboð. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra: Hvaða skilaboð eru þetta til þessara 27 einstaklinga og fjölskyldna þeirra sem búa nú við það að vera búin að missa vinnuna? Og það er ekkert í sjónmáli að fá aðra vinnu, ekki í Þorlákshöfn. Ég leyfi mér að fullyrða að fleiri fyrirtæki þar þurfa að horfa í hverja einustu krónu og hvern einasta starfsmann. Spurningin er: Hvort á að borga skattinn eða borga fólkinu laun? Menn losna ekki við skattinn, því miður, ekki fyrr en við losnum við þessa ríkisstjórn, sem ég vona að gerist sem allra fyrst. En þetta getur ekki gengið svona. Ef þetta væri nú til þess að bæta heilbrigðisþjónustuna - nei, þetta er í gæluverkefni. Og það sem meira er, það fólk sem stjórnar landinu hefur ekki einu sinni trú á eigin jólapökkum. Í öllum liðum er verið að henda út - og þetta eru engar smáupphæðir. Það er milljarður hér, 800 millj. kr. í byggingu húss íslenskra fræða, sem er frábær hugmynd, ég held meira að segja að hún hafi orðið til í tíð okkar sjálfstæðismanna og nota átti símapeningana í það. Nú eru þeir peningar bara ekki til lengur og þá held ég að við getum öll orðið sammála um það, eins miklir stuðningsmenn og við erum fyrir þessa framkvæmd, að leggja hana aðeins til hliðar og borga frekar lögreglumönnunum okkar. Að leggja hana aðeins til hliðar og byggja upp góða heilbrigðisþjónustu og tryggja að hún verði áfram á heimsmælikvarða. Stærsta vandamálið í dag í íslensku samfélagi er það að ekki er leitast við að ná samstöðu um það sem máli skiptir. Ríkisstjórn Íslands er of upptekin við að vinna hugmyndafræðilega sigra, berja á íhaldinu og gegn öllu því sem við sjálfstæðismenn höfum komið til leiðar á undanförnum árum. Skiptir þá engu máli hvort það er gott eða slæmt og það er það sem er svo sorglegt. Þess vegna á þetta fjárlagafrumvarp ekkert annað skilið en falleinkunn.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjárlaga 2013. Mig langar í fyrsta lagi að koma inn á breytingartillögu sem hv. allsherjar- og menntamálanefnd gerði við fjárlagafrumvarpið. Það er áhugavert í því samhengi, kemur inn á það sem hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir kom inn á hér áðan, hún nefndi töluna 27, verið var að segja upp 27 einstaklingum í kjölfar aukinna álaga á sjávarútveginn. Það eru einmitt 27 einstaklingar sem fá 126% launahækkun um áramótin í boði ríkisstjórnarinnar, það eru alls 81 millj. kr., heiðurslistamannalaun sem skiptast á 27 einstaklinga sem munu nú fá greidd 2,9–3,6 millj. kr. í laun. Ég er viss um að það eru ansi margir sem væru til í að sjá þessari tillögu frestað. Þetta hefur verið bundið í lög en við sjálfstæðismenn viljum sjá þessari launahækkun frestað. Við teljum ekki tímabært að veita fé núna í þessa hækkun sem á að koma til framkvæmda við áramót. Og í rauninni ætti að fresta henni ótímabundið. Á meðan við höfum ekki tök á að rækja grunnþjónustu samfélagsins og þurfum að auka álögur og hækka skatta á sjávarútvegsfyrirtæki og einstaklinga þá getum við ekki leyft okkur að hækka laun heiðurslistamanna um 126% á milli ára, 81 millj. kr. Þetta telur allt saman þegar saman kemur og sérstaklega á erfiðum tímum. Við vitum að íslenska ríkið eyðir síst minni hluta tekna sinna í menningu og listir en aðrar þjóðir sem við berum okkur saman við. Það er mín skoðun að við getum ekki leyft okkur þessa forgangsröðun á fjárlögum á meðan meginþorri fólks í landinu hefur mátt þola mikla kaupmáttarskerðingu vegna launalækkana, verðhækkana og skattahækkana. Við blasir vandamál sem farið er að vinda mjög upp á sig á Landspítalanum þar sem hjúkrunarfræðingar hafa hver á eftir öðrum sagt starfi sínu lausu. Þeir treysta sér ekki til að vinna við þær aðstæður sem nú eru og þeir treysta ekki ríkisstjórninni til að klára að semja við þá. Samningar þeirra hafa nú verið lausir í eitt ár, að ég tel, þannig að þetta er algjörlega óviðunandi. En á meðan erum við hér á Alþingi að ræða launahækkun upp á 126% fyrir heiðurslistamenn. Ég vil ekki gera lítið úr starfi þeirra listamanna en þetta á engan rétt á sér þessum tímapunkti. Í öðru lagi fannst mér áhugavert það sem ég heyrði að upplýst hefði verið á fundi efnahags- og viðskiptanefndar í morgun og snertir fjárlagafrumvarpið. Það voru upplýsingar um að hækkun tóbaksskattanna ein og sér leiði til þess að lán heimilanna hækki alls um 3 milljarða kr. Verði frumvarpið samþykkt óbreytt mun sú upphæð renna inn á lán heimilanna. Eru heimilin í stakk búin til að taka þær auknu byrðar á sig? Ég segi nei. En við verðum líka að gera okkur grein fyrir að hér er einvörðungu verið að ræða um tóbaksgjaldið en ekki áhrif annarra skattbreytinga á neysluvísitöluna og þar með á lán heimilanna. Þetta er bara eitt af svo mörgu. Fyrir liggur að bensíngjald verður hækkað, áfengisgjöld verða hækkuð, vörugjöld verða hækkuð svo að ekki sé minnst á sykurskattinn. Allt hefur það áhrif á vísitöluna og lánin hjá fjölskyldunum í landinu. Hæstv. forsætisráðherra var fyrr í dag spurður út í áhrif annarra hækkana á lán heimilanna. Fátt var um svör. Að mínu mati er það algjörlega ótækt að ekki hafi verið búið að reikna út þau áhrif sem koma fram hér í fjárlögum. Það er bara dæmi um léleg vinnubrögð sem þarf svo sannarlega að bæta úr hér. Menn verða að vanda sig við fjárlagagerðina og menn verða að gera sér grein fyrir áhrifum hækkana, breytinga í fjárlögum, á fjölskyldurnar og heimilin í landinu og á efnahaginn. Það verður að liggja fyrir. Svo eru önnur jaðaráhrif ef svo má kalla sem koma með þessu frumvarpi sem mér finnst mjög mikilvægt að koma inn á. Það snertir kannski meira yngri kynslóðina en þá eldri, ég veit það ekki, alla vega virðist það snerta meira þá sem hafa minna á milli handanna. Með leyfi hæstv. forseta, þá var fyrirsögn Fréttablaðsins nú í vikunni: „Bruggið hellist yfir landann.“ Ekki að ástæðulausu. Helmingur námsmanna á Íslandi verður meira var við heimabrugg og smygl nú en fyrir hrun. Hlutfallið hefur hækkað frá því í fyrra. Þetta kemur fram í nýrri könnun sem gerð var á vegum MMR fyrir Félag atvinnurekenda um miðjan nóvember. Samkvæmt könnuninni hefur 31% svarenda orðið vart við mikla eða nokkra aukningu á heimabruggi eða smygli á áfengi frá hruni. Hlutfallið var áður 22%. Tæp 48% svarenda á aldrinum 18–29 ára sögðust hafa orðið vör við mikla eða nokkra aukningu. Sjálf er ég nú örlítið eldri en 29, ég er 35 ára, en ég þekki dæmi þess að fólk er farið að sjá þetta mun frekar og menn eru að leita í þessa átt, þetta er að færast frá ríkinu. Ég las mér til um það að sala á sterku áfengi hefur dregist saman um 40% frá því 2008 og að mér skilst bara á þessu ári um 6%. Jú, það hefur dregið úr sölunni en þessar fréttir og þessi könnun sýnir okkur að það hefur ekki endilega dregið úr drykkjunni eða neyslunni eins og menn voru kannski að vonast til. Heldur hefur þetta færst út fyrir og á svarta markaðinn. Þetta er skýr afleiðing af stefnu vinstri stjórnarinnar og þeirri stefnu hennar sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu sem við erum að fjalla um hér. Framleiðslan og neyslan færist út fyrir markaðinn. Við vitum að þessi hækkun á áfengisgjöldunum fer beint inn í vísitöluna og hefur þau slæmu áhrif sem ég kom inn á hér áðan. Ég hef tekið dæmi til að sýna fram á hvernig þessar hækkanir, sem virðast ekki svo miklar, hafa bein áhrif á lánin. Ég tók dæmi hér áðan um tóbaksgjaldið, það færir lánin upp um 3 milljarða kr. Ég er með annað dæmi sem er mjög einfalt að skilja og það er afborgun af leiguhúsnæði sem var 160 þús. kr. árið 2010, vísitölutengt lán, en er nú 175 þús. kr. Leigjendurnir þurfa sem sagt að takast á við 15 þús. kr. hækkun í hverjum mánuði. Við vitum að launaþróunin hefur ekki verið sú sama, launin hafa ekki verið að hækka eins hratt og vísitalan. Þannig að þetta er mjög miður og þetta er með þeim verri fréttum sem við getum fært fólki nú í desember. Það er mjög slæmt að vera að þyngja byrðarnar enn frekar. Maður finnur að fólk er að breytast, fólk er að verða aðeins bjartsýnna en þetta er ekki til að hjálpa upp á það. Því miður er ástæðuna fyrir því hvernig byrðarnar þyngjast á fjölskyldurnar í landinu að finna í þessu fjárlagafrumvarpi. Ég vona svo sannarlega að frumvarpið taki breytingum í næstu umræðu. Nú líður að því að þessari umræðu ljúki og ég vona svo sannarlega að ríkisstjórnin sjái sóma sinn í því að lækka þessar fyrirhuguðu álögur á fjölskyldurnar í landinu.

Virðulegi forseti. Í þessari ræðu minni ætla ég að tala um veiðigjald. Veiðigjald býr til hluta tekjuhliðarinnar í fjárlagafrumvarpinu. Ég vil halda því fram að veiðigjaldið sé óréttlátur skattur, það sé landsbyggðarskattur, það sé vanhugsaður skattur og að það geti, eins og það er útfært, leitt okkur Íslendinga í miklar ógöngur í framtíðinni. Ég ætla að taka einföld dæmi til að útskýra þetta betur. Í Fjallabyggð er fyrirtæki sem heitir Rammi. Veiðigjaldið sem Rammi á að borga á þessu ári er rúmar 500 millj. kr. Þetta veiðigjald leiðir til þess að fyrirtækið mun geta staðið undir vöxtum á lánum sem hvíla á því en það mun ekki geta staðið undir afborgunum. Á næsta fiskveiðiári mun þetta gjald hjá Ramma hækka í 700 milljónir. Þá mun Rammi ekki geta borgað nema hluta af vöxtum af lánum en engar afborganir. Þarnæsta ár, þegar veiðigjaldið er komið að fullu inn, mun Rammi borga 900 millj. kr. og fyrirtækið mun ekki geta staðið undir vöxtum og ekki afborgunum og er mat forráðamanna fyrirtækisins að það muni fara á hausinn á fimm árum. Rammi myndar grunnatvinnuveginn í Fjallabyggð, á Siglufirði. Hjá fyrirtækinu vinnur fjöldi fólks bæði í landi og á sjó og með veiðigjaldinu verður fótunum kippt undan fyrirtækinu. Fólkið mun missa vinnuna og Fjallabyggð verður næsta Raufarhöfn. Þetta eru afleiðingar gjörða stjórnmálamanna sem hafa ekki yfirsýn yfir hvað þeir eru að gera, en sumir stjórnmálamenn sem tilheyra stjórnarflokkunum vita nákvæmlega hvað þeir eru að gera en þeim er sama, jafnvel þingmönnum kjördæmisins, vegna þess að það eru völdin sem skipta máli, ekki afkoma fólksins í byggðunum. Ég ætla að taka annað dæmi. Í Grímsey búa 60 manns, hafa þar vetrarsetu. Í Grímsey er stundaður sjávarútvegur eins og í strandbyggðunum í kringum landið. Veiðigjaldið sem lagt var á Grímseyinga er rúmar 60 milljónir. Maður þarf ekki að vera góður í reikningi til að sjá að 60 deilt með 60 er 1 milljón á mann. Hver kona, hvert barn og hver maður þarf því að borga að meðaltali 1 milljón í veiðigjald þar. Ég get tekið fleiri dæmi. Auðbjörg í Þorlákshöfn. Þar var veiðigjald hækkað. Áður en hækkunin varð borgaði það fyrirtæki 1 milljón á mánuði í veiðigjald en með breytingunum sem núverandi ríkisstjórn innleiddi greiðir það 1 milljón á mánuði. Í dag var tilkynnt að 27 manns hefði verið sagt upp til að fyrirtækið færi ekki lóðrétt á höfuðið. Ég get tekið fleiri dæmi. Á Siglufirði gera menn út og eru með þó nokkuð af fólki í vinnu. Hjá Siglunesi hefur veiðigjaldið og reyndar samdráttur í afla leitt til þess að þar er búið að segja upp 35 manns. Þetta er saga sjávarbyggðanna. Þetta eru afleiðingar veiðigjaldsins sem var lagt á og á að fjármagna fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar, sem er kynnt í fjárlagafrumvarpinu, verkefni eins og grænkun íslenskra fyrirtækja, græn skref og græn innkaup hjá ríkisstofnunum. Það á að byggja hús íslenskra fræða fyrir þessa fjármuni. Með því er ég ekki að gera lítið úr húsi íslenskra fræða vegna þess að við sjálfstæðismenn höfum verið algjörir stuðningsmenn þess húss, en það er ekki tímabært að fara í þá framkvæmd þegar ekki eru til peningar. Við viljum bíða með hana þar til fjárhagur ríkissjóðs leyfir. Við viljum ekki að fólki hjá Auðbjörgu, Siglunesi, Ramma, Grímsey og á sjávarstöðunum hringinn í kringum landið verði sagt upp til þess að hægt verði að byggja það hús - það viljum við ekki. Tekjuhlið þessa frumvarps er vanhugsuð. Hún dregur máttinn úr fyrirtækjunum og leiðir til þess að minni fjárfesting verður í landinu en ella. Hún leiðir til þess að fyrirtæki segja upp fólki í þeirri von að þau geti einhvern veginn náð í gegnum brimskaflinn. Þetta er grafalvarlegt mál. Það er brýnt að hér komist til valda stjórnmálamenn sem skilja á hverju lífið í landinu grundvallast, á hverju efnahagsleg velmegun okkar Íslendinga er byggð og að hér er ekki, eins og hæstv. forsætisráðherra hélt fram fyrr í dag, svo gríðarleg framlegð í sjávarútvegi að hægt sé að skattleggja greinina úr öllu hófi og það hafi engar afleiðingar. Þetta kerfi er byggt upp þannig að miðað er við framlegð ársins á undan og það er skattstofninn sem er lagður á. Skattstofninn fyrir þetta ár er sem sagt árið í fyrra og á þessu ári eru gríðarlegar verðlækkanir á mörkuðum. Það eru að safnast upp birgðir og það er að verða slæmt ástand í sjávarútvegi, sérstaklega í bolfiskveiðum, sem mun leiða til þess að fæst fyrirtæki munu hafa afkomu eða framlegð sem er í nokkru samræmi við það sem hún var í fyrra. Þetta virðist hæstv. forsætisráðherra ekki taka með í reikninginn enda sjáum við afleiðingarnar af þessu háttalagi. Það er verið að segja upp fólki í sjávarbyggðunum í kringum landið. Fólk er að verða atvinnulaust vegna skattstefnu ríkisstjórnarinnar þar sem er sagt berum orðum að veiðigjöldin séu lögð á til þess að standa undir gæluverkefnum sem mun verða dreift af gullvagni ríkisstjórnarinnar þegar hann fer hringinn í kringum landið í þeirri von að hægt sé að glepja kjósendur til að kjósa aftur það fólk sem er búið að koma okkur í þær ógöngur sem við stöndum frammi fyrir núna. Þetta er hneyksli. 
            

Frú forseti. Það líður að lokum 2. umr. fjárlaga og málið fer þá áfram til hinnar þriðju. Við höfum í þeirri umræðu, sem staðið hefur þó nokkuð lengi, farið yfir nokkra lykilþætti sem við teljum að hafi verið mjög gagnrýnisverðir. Fyrst vil ég nefna málsmeðferðina alla, að málið skuli hafa verið tekið út úr fjárlaganefnd áður en tekjuhlið frumvarpsins var kynnt fyrir nefndinni er í raun og veru alveg ótrúlegt. Að tekjuhlið frumvarpsins skuli ekki liggja til grundvallar 2. umr. og afgreiðslu nefndarinnar er með ólíkindum. Við höfum farið yfir það. Það hefur verið sagt í umræðunni undanfarna daga að af því að hún hafi staðið lengi væru jafnvel launagreiðslur opinberra starfsmanna í upphafi næsta árs í uppnámi. Auðvitað er það ekkert annað en ómerkilegur hræðsluáróður enda hefur 2. umr. á undanförnum árum oft á tíðum staðið yfir þegar lengra er liðið á desembermánuð. Það vildi ég segja um lengd umræðunnar og þá afgreiðslu sem málið hlaut í nefndinni. Auðvitað skiptir hin efnislega gagnrýni sem við höfum fengið tækifæri til að koma á framfæri í 2. umr. langmestu máli. Þar ber að sjálfsögðu hæst að við teljum að gjöld ríkissjóðs séu vantalin eins og þau munu birtast á næsta ári og við höfum tiltekið nokkra stóra liði í því samhengi. Í fyrsta lagi er það staða Íbúðalánasjóðs. Það hefur síðan komið á daginn undanfarið að ríkisstjórnin hyggst leggja aukna fjármuni til Íbúðalánasjóðs til að byggja betur undir lágmarkseiginfjárgrunn sjóðsins. Vandi hans hefur hins vegar verið til umræðu meira eða minna allt þetta ár og hann hefur legið fyrir í allt haust. Þess vegna er með ólíkindum og mjög gagnrýnisvert að sá liður skyldi ekki hafa fylgt með í frumvarpinu frá upphafi. Annað dæmi um vanreiknuð útgjöld ríkissjóðs eru ábendingar ríkisendurskoðanda sem komu fram fyrir örfáum dögum þar sem bent er á að áfallnar lífeyrisskuldbindingar vegna LSR séu að minnsta kosti 10 milljarðar og þeirra sé ekki heldur getið í fjárlagafrumvarpinu. Það er annar liður sem er gagnrýnisvert að ekki sé tekinn með. Ég gæti haldið áfram að telja upp liði og nefnt Landspítalann þar sem boðað er að ríkisstjórnin hyggist fara í einhverjar útgjaldafrekar framkvæmdir en það liggur ekki nákvæmlega fyrir á þessari stundu. Ég gæti nefnt löggæslumálin þar sem öllum ætti að vera ljóst að þurfi að koma til auknir fjármunir. Allt eru það dæmi um liði sem við höfum bent á í umræðunni að séu vantaldir. Þess vegna er heildarniðurstaðan í frumvarpinu að okkar áliti í besta falli óskhyggja. Hún er óraunsæ að okkar mati og engar líkur eru til þess að ríkissjóður verði rekinn með heildarjöfnuði sem verður einhvers staðar nálægt núllinu á næsta ári. Við teljum að líkurnar standi til að hið sama gerist á næsta ári og hefur gerst undanfarin ár, að stjórnvöld ofmeti stöðuna stórkostlega. Undanfarin ár hefur það ítrekað gerst að niðurstaðan hefur verið tugum milljarða verri en lagt var upp með í fjárlögum. Það mun endurtaka sig að okkar áliti. Síðan höfum við tekið nokkra lykilþætti til sérstakrar umfjöllunar í umræðunni sem tilheyra henni ávallt þegar lögð eru fram fjárlög á Alþingi. Þar má nefna sem dæmi ábendingar sem hafa komið fram í umræðunni, eða í vinnu nefndarinnar, um að fjárlagafrumvarpið sé verðbólguhvetjandi og setji stöðuna á vinnumarkaði í visst uppnám. Ábendingar um það hafa til dæmis komið frá Samtökum atvinnulífsins. Nýleg vaxtahækkun Seðlabankans verður líka að koma inn í umræðuna. Menn verða að velta því fyrir sér hvort það sem er yfir höfuð verið að gera í opinberum fjármálum sé í einhverjum takti við það sem Seðlabankinn er að reyna að gera, að halda verðbólgunni niðri. Ákvörðun um vaxtahækkun hjá Seðlabankanum er til merkis um að menn nái ekki tökum á vandanum. Frá því að þetta fjárlagafrumvarp var lagt fram hafa aðilar eins og ASÍ og Samtök atvinnulífsins bent á fjölmarga veikleika. Ég nefni sem dæmi þann samanburð sem gerður hefur verið af hálfu Samtaka atvinnulífsins á fjárlögum ársins 2009 og því sem hér er til umræðu, hvernig útgjaldaliðirnir og tekjuliðirnir hafa verið að breytast. Í mjög grófum dráttum má segja að sóttir hafa verið tæpir 90 milljarðar með nýjum sköttum, nýrri skattlagningu, ekki þeirri skattlagningu sem birtist bara í þessu frumvarpi heldur sem hefur komið fram ár eftir ár. Aðhaldshliðinni megi skipta í tvennt, annars vegar í samdrátt í opinberum fjárfestingum og hins vegar í aðhaldsaðgerðir sem hafa skilað sparnaði. Aðhaldsaðgerðirnar eru í mjög grófum dráttum: Samdráttur í opinberri fjárfestingu, u.þ.b. 30 milljarðar, og aðhaldsaðgerðir sem skila varanlegum sparnaði, aðrir 30 milljarðar. Það er allt aðhaldið, öll hagræðingin sem náðst hefur yfir allt það árabil samkvæmt því sem hefur komið fram í þeim umsögnum. Við höfum vakið athygli á því í umræðunni að vöruskiptaafgangur eins og hann hefur verið að þróast á þessu ári er okkur mikið áhyggjuefni. 40% samdráttur í vöruskiptaafgangi fyrstu níu mánuði ársins er verulegt áhyggjuefni, ekki síst í því ljósi að við þurfum á komandi árum að stórauka útflutningstekjurnar til að geta afnumið höftin og hafið niðurgreiðslu skulda. Talandi um skuldir þá hafa vaxtagjöld ríkissjóðs farið vaxandi ár frá ári. Á árinu 2009 voru þau 84 milljarðar, þ.e. árið eftir fall bankanna. Þau lækkuðu niður í 68 árið 2010, svo voru þau 65 og byrjuðu síðan aftur að stíga upp í 76 milljarða í fyrra. Í þessu frumvarpi erum við aftur komin með vaxtagjöldin upp í 84 milljarða. Þannig hefur vaxtajöfnuðurinn, þ.e. vaxtagreiðslur okkar þar sem tekið hefur verið tillit til vaxtatekna, mismunur á vaxtatekjum og vaxtagjöldum verið að vaxa á undanförnum árum úr 46 milljörðum 2011, í 55 milljarða 2012 og í þessu frumvarpi greiðum við 63 milljarðar á ári í vexti umfram það sem við höfum í vaxtatekjur. Það er tala sem verður einfaldlega að lækka á komandi árum. Það er bara ein leið til að lækka hana og það er með því að greiða niður skuldir. Liður í því er að sjálfsögðu að finna lausn á gjaldeyrishöftunum þannig að við séum ekki með óþarflega stóra sjóði að baki gjaldeyrisvaraforðanum sem við þurfum að greiða vexti af. Grundvallaratriðið er aðhald í ríkisfjármálunum og auknar útflutningstekjur. Það tengist efnahagsstefnu stjórnarinnar. Það sem hefur mistekist, eins og við höfum svo margoft bent á á þessu kjörtímabili og ítrekað í umræðunni, er vegna getuleysis ríkisstjórnarinnar til að skapa hvetjandi umhverfi fyrir nýjar fjárfestingar og hagvöxt sem drifinn er áfram af nýrri fjárfestingu í gjaldeyrisskapandi greinum. Þar er auðvitað nærtækt að benda á orkugeirann, á það ástand sem hefur verið viðvarandi í sjávarútvegi og það er að sjálfsögðu eðlilegt að taka líka með þær árásir sem birtast þetta haust gagnvart ferðaþjónustunni í landinu. Að lokum verðum við að gera miklu betur gagnvart skapandi greinum og alls kyns verk- og iðngreinum sem fela í sér gríðarlega mikil vaxtartækifæri en hefur alls ekki verið sinnt af núverandi ríkisstjórn. Allt eru það atriði sem hefur verið nauðsynlegt að taka með í umræðuna þegar fjárlagafrumvarpið er til 2. umr. Við í Sjálfstæðisflokknum höfum í þeirri umræðu lagt til grundvallar nefndarálit 1. minni hluta fjárlaganefndar sem er ítarlegt. Þar er tekin saman heilmikil greinargerð þar sem öllum þeim sjónarmiðum sem ég hef rakið er komið á framfæri og mörgum fleiri. Þar er til dæmis færð fram gagnrýni á fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar og ég hef í fyrri ræðu minni vakið athygli á því hversu miklar umbúðir eru þar utan um lítið innihald. Fjárfestingar stjórnarinnar á komandi árum stefna í að vera hinar minnstu í 70 ár en engu að síður er blásið til blaðamannafunda og tilkynningar sendar út eins og menn séu að ná einhverjum tímamótaárangri. Það er mikið áhyggjuefni hversu mjög hefur dregið úr getu ríkisins til að fjárfesta í nauðsynlegum innviðum samfélagsins. Eins og ég kom inn á rétt áðan er það að stórum hluta til vegna þess að mistekist hefur að koma af stað nýju hagvaxtarskeiði og menn hafa ekki gert nægilega mikið í því að draga úr varanlegum rekstrargjöldum og öðrum tilfærslum. Það er einfaldlega nauðsynlegt að ná betri árangri á því sviði þótt það geti verið erfitt viðfangsefni og flókið. Ég nefni í því samhengi þær hörmungar sem hafa í raun og veru dunið yfir einkageirann á Íslandi á undanförnum fjórum árum. Það hafa um það bil 15 þúsund störf tapast í einkageiranum á meðan tiltölulega fá hafa tapast í opinbera geiranum. Þegar ég segi tiltölulega fá er ég í raun og veru að tala um að nánast engin störf hafa tapast í opinbera geiranum í samanburði við það sem hefur gerst í einkageiranum. Það hlýtur að vera okkur mikið umhugsunarefni og mönnum tilefni til að velta því fyrir sér hvernig hægt er að fá meiri þjónustu fyrir minna framlag. Við hljótum að gera okkur grein fyrir því að við getum ekki haldið áfram á þeirri braut að sífellt færri einstaklingar vinni í einkageiranum á móti hverju opinberu starfi. Það séu sífellt færri Íslendingar að vinna í verðmætaskapandi greinum á móti þeim sem starfa við að veita opinbera þjónustu. Það er þróun sem verður einfaldlega að vinda ofan af. Við höfum líka tekið ýmis önnur atriði eins og einstaka liði fjárfestingaráætlunarinnar til umræðu. Ég leyfi mér í því sambandi að vísa til þess sem áður hefur verð sagt og fram kemur í nefndarálitinu sem er ítarlegt að því leytinu til. Ég vil að öðru leyti þakka fyrir ágætlega málefnalega umræðu. Hún hefur á köflum farið aðeins út af sporinu vegna gagnrýni á lengd umræðunnar en það hafa ekki verið nokkrar einustu innstæður fyrir því að mínu áliti. Hér hefur einfaldlega átt sér stað umræða um fjárlög sem samkvæmt þingsköpum er ávallt með tvöföldum ræðutíma og þess vegna er ástæða til að gera ráð fyrir því að umræðan taki sinn tíma.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Í frumvarpinu eru tillögur að breytingum á ýmsum lögum er varða tekjuöflun ríkissjóðs í samræmi við forsendur fjárlagafrumvarps fyrir árið 2013, en einnig útgjaldahlið frumvarpsins í vissum tilvikum. Breytingum frumvarpsins má skipta í fjóra meginflokka. Í fyrsta lagi eru sérstakar tekjuöflunaraðgerðir sem ætlað er að skila ríkissjóði nýjum tekjum. Í öðru lagi eru í frumvarpinu breytingar sem viðhalda tekjum ríkissjóðs eða lækka þær frá því sem er á þessu ári. Í þriðja lagi eru breytingar sem snúa að aðgerðum stjórnvalda í tengslum við kjarasamninga. Í fjórða lagi eru tillögur um hækkun á krónutölusköttum og gjaldskrám í takt við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins auk smærri breytinga af ýmsu tagi. Þarna er því um að ræða ýmsar hækkanir en einnig lækkanir og afnám ýmissa skatta. Breytingarnar í heild munu skila 600 millj. kr. í tekjur fyrir ríkissjóð umfram verðlag. Fyrst mun ég fjalla um sérstakar tekjuöflunaraðgerðir sem ætlað er að skila ríkissjóði nýjum tekjum. Tekjuöflunaraðgerðirnar eru hvort tveggja í senn forsendur fjárlagafrumvarps fyrir komandi ár og mikilvægur þáttur í stefnu stjórnvalda um jafnvægi í ríkisfjármálum. Lagt er til að skattþrep virðisaukaskatts á útleigu hótel- og gistiherbergja verði fært úr lægra skattþrepi virðisaukaskatts, þ.e. 7%, í nýtt 14% skattþrep. Gert er ráð fyrir að það skili 1,1 milljarði í ríkissjóð á næsta ári. Gistiþjónusta hefur verið í lægra virðisaukaskattsþrepi ásamt matvælum, menningarefni og húshitun. Sú niðurstaða að leggja nú til 14% virðisaukaskatt á þá þjónustu byggir ekki síst á því að við höfum ríkan vilja til að koma til móts við þá gagnrýni og þau sjónarmið rekstraraðila að við verðum að vera samkeppnishæf gagnvart nágrannalöndum okkar. Því er fallið frá þeim forsendum sem lagt var upp með í forsendum fjárlagafrumvarpsins, að fara með skattinn í 25,5%, sem hefði skilað 2,6 milljörðum kr. Þær fyrirætlanir eru lækkaðar í 14% skattþrep sem er sama þrep og ferðaþjónustan var í til ársins 2007. Þar af leiðandi verður ríkissjóður af tekjum upp á 1,5 milljarða. Ferðaþjónustan í heild samanstendur af fjölda greina sem samanlagt búa við mjög hagstætt og fyllilega samkeppnishæft umhverfi þegar litið er til nágrannaþjóða okkar. Það er afar öflug þjónustugrein og hefur náðst gríðarlegur árangur í því að efla ferðaþjónustuna með hinum ýmsu aðgerðum á undanförnum árum. Aðgerðir stjórnvalda með ferðaþjónustunni hafa skilað verulegum árangri og verulegri aukningu ferðamanna á undanförnum árum. Þar mætti helst að nefna markaðsátakið Ísland allt árið, sem við höfum ráðist í og erum enn að vinna að með ferðaþjónustunni til að tryggja að tekjur fáist af ferðaþjónustu og menn geti haft tekjur af ferðaþjónustunni allt árið allt nokkuð jafnar en verið hefur. Það skiptir gríðarlega miklu máli. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir 750 milljónum til viðbótar á milli umræðna í uppbyggingu á ferðamannastöðum og friðlýstum svæðum en ferðaþjónustan hefur mikið kallað eftir því. Jafnframt er gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að fjármunir fari í hert skatteftirlit til að tryggja að gistiþjónustuseljendur á hótelunum séu ekki í samkeppni við þá sem ekki falla undir sambærilegt skattkerfi. Í það munum við ráðast samhliða. Mikil fjölgun gistinátta hefur verið undanfarin ár. Gistinóttum fjölgaði um 13% á árinu 2011 og fyrstu sex mánuðina þessa árs hefur þeim fjölgað um 23% miðað við sama tíma árið áður. Með vísan til aukningar í sölu gistinátta er nú talið heppilegt að færa sölu gistinátta úr lægra þrepi virðisaukaskattsins í 14% þrepið þar sem hún var áður, í staðinn fyrir að færa söluna í almenna skattþrepið eins og gert var ráð fyrir í forsendum fjárlagafrumvarpsins. Verði frumvarpið að lögum mun tryggingagjaldið lækka um 0,1 prósentustig milli ára. Það er líka frávik til lækkunar miðað við það sem boðað var í forsendum fjárlagafrumvarpsins og í fjárlagafrumvarpinu, en þar var lagt upp með að gjaldið yrði óbreytt. Það er breytt í þessu frumvarpi þannig að það mun lækka um 0,1 prósentustig milli ára. Þar er annars vegar um að ræða að lögð er til 0,3 prósentustiga hækkun á almannatryggingagjaldinu. Hins vegar er lögð til 0,4 prósentustiga lækkun á atvinnutryggingagjaldinu. Hækkun almannatryggingagjaldsins er hugsuð til þess að mæta vaxandi útgjöldum í almannatryggingakerfinu. Útgjöld til lífeyristrygginga hafa aukist ár frá ári umfram það sem áætlanir hafa gert ráð fyrir. Stafar sú þróun einkum af lækkandi fjármagnstekjum bótaþega á síðustu árum. Nemur útgjaldaaukningin í fjárlagafrumvarpi ársins 2013 alls 2,5 milljörðum kr. að undanskildum verðlagshækkunum. Af þeirri fjárhæð er 1 milljarður til kominn vegna samkomulags um víxlverkun bóta og lífeyrissjóðsgreiðslna og hækkun frítekjumarks fjármagnstekna hjá ellilífeyrisþegum. Má þannig halda því fram að um 1,5 milljarðar kr. séu komnir til vegna fjölgunar bótaþega og endurmetinnar fjárþarfar lífeyristrygginga á árinu 2013. Eins og fyrr segir kemur lækkun á atvinnutryggingahluta gjaldsins á móti vegna lægri framlaga til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Sú lækkun þýðir að um 1 milljarður kemur þar til lækkunar í fjárlagafrumvarpinu sem þó nokkuð hefur hefur verið rætt um undanfarna viku. Ofan á samanlagt atvinnutryggingagjald og almannatryggingagjald, þ.e. 7,34%, leggst markaðsgjald til Íslandsstofu, sem nemur 0,05% og gjald í Ábyrgðasjóð launa, sem nemur 0,3%. Heildargjaldið nemur þá 7,89% og lækkar þannig um 0,1 prósentustig milli ára. Varðandi markaðsgjaldið til Íslandsstofu er í frumvarpinu lagt til að svokölluðu bráðabirgðaákvæði vegna hennar verði haldið áfram og að í því verði ártölum bara breytt. Fyrir liggur á dagskrá fundarins frumvarp frá hæstv. utanríkisráðherra þar sem lagt er til að gengið verði lengra og legg ég til að það mál verði tekið fram fyrir þá tillögu sem kemur fram í bandorminum og að nefndin skoði það með jákvæðum huga að tillaga utanríkisráðherra verði ofan á. Það breytir þó engu varðandi tölur, þar er eingöngu um formið á gjaldinu að ræða. Lagt er til að tóbaksgjald hækki um 15% umfram verðlag, eða um það bil 20%, og lögð er til tvöföldun á gjaldi af neftóbaki. Þá er lagt til að skatthlutfall almenna fjársýsluskattsins hækki úr 5,45% í 6,75%. Það er nokkur breyting frá því sem kynnt var með fjárlagafrumvarpinu en þar var ætlunin að setja á tvö þrep, þ.e. eitt 10% þrep og eitt 20% þrep, í fjársýsluskattinn. Eins og fram kemur er fallið frá þeirri fyrirætlan. Við teljum að áhrifin á minni fjármálafyrirtækin af þeirri breytingu yrði of þung á þau fyrirtæki, þannig að lagt er til óbreytt fyrirkomulag frá þessu ári þar sem áfram er sérstakur skattur á hagnað umfram 1 milljarð. Síðan standi fjársýsluskatturinn bara í einni tölu og fari þá úr 5,45% í 6,75%. Í frumvarpinu er jafnframt lagt til að dregið verði úr þeim afslætti sem bílaleigur hafa notið af almennu vörugjaldi á ökutæki. Sú tillaga hefur verið umdeild og gagnrýnd af þeirra hálfu og því er lagt til í frumvarpinu, sem er breyting frá framlagningu fjárlagafrumvarpsins, að aðeins verði gengið hálfa leið og þannig komið til móts við þá gagnrýni, þ.e. að eingöngu fyrri hluti þessarar lækkunar verði lögfestur. Einnig er gerð tillaga um að heimilt verði að sækja um að fá greiddan út séreignarsparnað upp að ákveðnu marki, samanlagt allt að 6.250.000 kr., á tímabilinu 1. janúar 2013 fram til 1. janúar 2014. Þá er lagt til að fjármögnun lífeyrissjóða upp á 1,4 milljarða kr. af sérstakri vaxtaniðurgreiðslu verði felld brott. Þá eru uppi áform um að bæta sem kostur er skattskil, jafnt einstaklinga sem fyrirtækja, með hertum aðgerðum skattyfirvalda og sér þess stað í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar milli umræðna sem ræddar hafa verið hér síðustu vikuna, með auknum framlögum til þar til bærra yfirvalda. Vonir standa til að þær aðgerðir skili tekjum inn í ríkissjóð á næsta ári. Þarna er jafnframt boðað, ekki síst að ósk ferðaþjónustunnar, hert skatteftirlit í ferðaþjónustu og einnig í gistingu sem ekki er hefðbundin hótelgisting. Að auki verður við tekjuöflunaraðgerðir lagt fram sérfrumvarp til laga um vörugjald sem ætlað er líka að skila ríkissjóði viðbótartekjum á næsta ári. Það er á dagskrá á eftir þessu frumvarpi. Þá mun ég fjalla um þær breytingar í frumvarpinu sem viðhalda tekjum ríkissjóðs eða lækka þær frá því sem lagt er upp með á þessu ári. Þar er í fyrsta lagi um að ræða breytingu á lögum um umhverfis- og auðlindaskatta. Lagt er til að gjaldtakan verði gerð varanleg hvað kolefnisgjald og gjald af sölu á heitu vatni varðar, en að raforkuskatturinn renni sitt skeið í núverandi mynd eftir þrjú ár. Samtals er gjaldtökunni ætlað að skila ríkissjóði 5,9 milljörðum kr. á næsta ári. Þá er lagt til að gjald verði lagt á gas af jarðefnauppruna til viðbótar við þær tegundir eldsneytis sem bera kolefnisgjald í dag, en á hinn bóginn er fellt niður gjald af þotu- og flugvélaeldsneyti. Þá er lagt til að raforkuskatturinn hækki í takt við verðlag en kolefnisgjald og gjald af sölu á heitu vatni haldist óbreytt. Í öðru lagi er lagt til að framlengd verði heimild til 100% endurgreiðslu virðisaukaskatts af vinnu manna við íbúðarhúsnæði um eitt ár sem lækkar tekjur ríkissjóðs af virðisaukaskatti um 1,5 milljarða kr. á ári. Þá er lagt til að gjald sem ætlað er að fjármagna hlut lífeyrissjóða í sérstakri tímabundinni vaxtaniðurgreiðslu, sem bókfæra hefði átt sem tekjur á næsta ári, verði fellt brott. Það hefði skilað ríkissjóði 1,6 milljörðum kr. Í þriðja lagi er um að ræða breytingar sem hafa áhrif á útgjöld ríkisins. Þar má nefna sérstaka hækkun á barnabótum, í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um meiri og frekari stuðning við barnafjölskyldur í landinu, og sömuleiðis framlengingu á sérstakri 30% hækkun vaxtabóta um eitt ár til að mæta skuldugum heimilum. Þær lagabreytingar leiða til aukinna útgjalda hjá ríkissjóði. Hækkun barnabóta kostar ríkissjóð 2,5 milljarða kr. og óbreyttar vaxtabætur um 2 milljarða. Þá er lögð til framlenging á bráðabirgðaákvæði tekjuskattslaga þess efnis að skuldajöfnun barnabóta á móti opinberum gjöldum til ríkissjóðs og sveitarfélaga ásamt vangreiddum meðlögum til Innheimtustofnunar sveitarfélaga verði áfram óheimil út árið 2013, ella mundi hún falla niður í lok þessa árs. Síðan eru það breytingar í frumvarpinu sem snúa að aðgerðum stjórnvalda í tengslum við gerð kjarasamninga. Ber fyrst að nefna lækkun tryggingagjaldsins um 0,1% sem ég hef farið yfir áður. Þá er í frumvarpinu að finna tillögu um brottfall afdráttarskatts af vöxtum sem aðilar með skattalegt heimilisfesti erlendis hafa af íslenskum innstæðum eða verðbréfum. Sú breyting er talin rýra tekjur ríkissjóðs um 2,2 milljarða kr. á árinu 2013. Á það hefur verið bent og ástæðan fyrir því að það er gert er sú að skattlagning vaxtatekna erlendra aðila hér á landi væri, vegna staðlaðra ákvæða í alþjóðlegum lánasamningum, til þess fallin að hafa veruleg neikvæð áhrif á lánamöguleika íslenskra fyrirtækja. Skatturinn hefur í raun fyrst og fremst lagst á íslenska aðila þrátt fyrir að taka að efninu til til tekna erlendra aðila en kostnaði lánveitanda, líkt og afdráttarskatti á vaxtagreiðslur, hefur verið velt yfir á lántakann. Jafnframt eru reglur um skattlagningu launþega sem starfa erlendis á vegum íslenskra vinnuveitenda rýmkaðar tímabundið og lögð er til sú breyting á gildandi lagaákvæðum skattalaga að litið verði á tekjur af afleiðusamningum sem söluhagnað í stað vaxta. Þá hefur frumvarpið einnig að geyma tillögur um 4,6% hækkun á krónutölusköttum og gjaldskrám í takt við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins. Lagt er til að felld verði brott í áföngum heimild til 85% endurgreiðslu olíugjalds vegna almenningsvagna í áætlunarferðum, sem er hluti af samningi ríkis og sveitarfélaga frá fyrra vori. Mun ríkissjóður verja árlega 1 milljarði kr. til almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu í staðinn. Aðrar breytingar í frumvarpinu eru tillögur um að tímabundnar undanþágur frá greiðslu stimpilgjalds við skilmálabreytingar verði framlengdar um eitt ár, þ.e. til ársloka 2013. Framlengingin nær einnig til undanþágu frá greiðslu stimpilgjalda við skilmálabreytingar bílalána. Þá er lagt til að sóknargjöld hækki og að skuldbinding ríkissjóðs á árinu 2013 gagnvart þjóðkirkjunni, samkvæmt sérstöku samkomulagi íslenska ríkisins og þjóðkirkjunnar, muni hækka um 79 milljónir. Einnig er lagt til að framlag ríkissjóðs til Kristnisjóðs muni skerðast um 0,9 milljónir á árinu samkvæmt sérstöku samkomulagi ríkis og kirkju. Að lokum eru í frumvarpinu tillögur um að lagagrunnur að baki hlutverki tollstjóra sem samræmingar- og eftirlitsaðila gagnvart öðrum innheimtumönnum ríkissjóðs verði styrktur til að auka líkur á því að settum markmiðum við bætt skattskil, þar með talið greiðslu skatta, verði náð. Virðulegi forseti. Það er erfitt að meta af nákvæmni hvaða áhrif framangreindar aðgerðir hafa á einstakar efnahagsstærðir, eins og ráðstöfunartekjur heimila, verðlag eða kaupmátt ráðstöfunartekna, sem aftur hafa áhrif á framvindu efnahagsmála og þar með tekjur ríkissjóðs, enda eru aðgerðirnar margvíslegar. Þá eru áhrif þeirra bæði bein og óbein sem koma ekki einungis fram á árinu 2013, heldur á næstu árum. Nettólækkun tryggingagjaldsins ætti að hafa jákvæð áhrif þar sem hún leiðir til lækkunar á tilkostnaði fyrirtækja sem gerir þau betur í stakk búin til að greiða hærri laun, lengja vinnutíma eða fjölga starfsmönnum. Hið sama má segja um hærri barnabætur og frekari útgreiðslur séreignarsparnaðar, framlengingu hækkunar á vaxtabótum og 100% endurgreiðslu virðisaukaskatts af vinnu vegna íbúðarhúsnæðis. Þegar allt er lagt saman ættu þær breytingar sem kynntar eru í þessu frumvarpi að hafa fremur jákvæð áhrif á árinu 2013 á ráðstöfunartekjur heimilanna og þar með eftirspurnina í hagkerfinu. Áhrif hækkana á krónutölugjöld og gjaldskrár koma fyrst og fremst fram í hærra verðlagi. Hið sama gildir um hækkun tóbaksgjalds. Lauslegt mat bendir til að áhrifin gætu verið um 0,2% til hækkunar á vísitölu neysluverðs. Gangi það mat eftir mun kaupmáttur ráðstöfunartekna minnka samsvarandi, þ.e. um 0,2%. Á móti þessu vega hins vegar aðrar breytingar sem ég hef áður farið yfir. Rétt er að hafa í huga að hækkun virðisaukaskatts á gistiþjónustu og breytingar á vörugjöldum bílaleigubifreiða hafa óveruleg áhrif á vísitölu neysluverðs. Heildaráhrif frumvarpsins á einstaklinga og fyrirtæki ættu því að vera fremur jákvæð en hitt og eru þau tiltölulega almenn. Virðulegi forseti. Það er kannski rétt að árétta að frumvarpið og breytingarnar í heild skila 600 milljónum í ríkissjóð umfram verðlag, en í allri umræðunni hefur eingöngu verið talað um hækkanirnar. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og síðan til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra um hversu mikið lánin muni hækka hjá almenningi í kjölfar þessara skatta- og gjaldahækkana. Það kom fram í hv. efnahags- og viðskiptanefnd í dag, við tókum forskot á sæluna og ræddum þetta aðeins, að bara við hækkun á tóbaksgjaldinu er hækkunin 3 milljarðar kr. Síðan eru margar aðrar hækkanir þarna eins og áfengisgjaldið, eldsneytisgjaldið, vörugjald, útvegsgjald og annað slíkt. Ég þarf auðvitað ekki að fara yfir með hæstv. ráðherra hversu mikilvægt og stórt mál það er, skuldir heimilanna, og það er afskaplega mikilvægt að við vitum hvað við erum að ræða í þessu sambandi, hversu há upphæðin er, og síðan hvort ekki komi til greina að miða fjárlögin og þessar tekjur eða gjaldahækkanir út frá þeim verðtryggingarveruleika sem við erum í.

Virðulegi forseti. Eins og ég fór yfir í ræðu minni er matið það að þetta geti haft áhrif til hækkunar á vísitölu neysluverðs um 0,2%. Á móti kemur að 2 milljarðar til viðbótar eru settir í vaxtabæturnar og 2,5 milljarðar til viðbótar í barnabótakerfið til að mæta þessu. Það er mat að í heildina muni þetta frumvarp fremur hafa jákvæð áhrif á ráðstöfunartekjur heimila en hitt. Menn eru að reyna að taka mið af því að það komi ekki högg á heimilin í landinu. Það er þess vegna sem barnabótum og vaxtabótum er miðað inn á heimili sem eru í vanda vegna hárra skulda og líka á barnmörg heimili, sem hefur sýnt sig í öllum úttektum að þarf sérstaklega að huga að og það er gert í þessum bandormi.

Virðulegi forseti. Það kom fram í hv. efnahags- og viðskiptanefnd að þetta getur ekki staðist. Bara við tóbaksgjaldið mun vísitalan hækka um 0,25% og lánin þar af leiðandi um 3 milljarða, og þá eru hinir þættirnir allir eftir. Ég met það sem svo að menn hafi bara gert mistök og færu betur yfir það, því að það er til lítils að setja 2 milljarða í vaxtabætur ef lánin hækka, bara út af tóbakinu, um 3 milljarða. Ég veit ekki til þess að þetta hafi verið dregið í efa en ég held að - það var áhugavert að fulltrúar fjármálaráðuneytisins mættu og komu ekki með þetta sundurgreint. Þessu var slegið fram, 0,2%, en síðan komu aðilar frá Félagi atvinnurekenda sem töldu og færðu rök fyrir því að bara tóbaksgjaldið væri hærra en það. Ég held að afskaplega mikilvægt sé að við fáum upplýsingar um hvaða áhrif þetta hefur á skuldir heimilanna áður en lengra er haldið, 

Virðulegi forseti. Heildaráhrifin fyrir ríkissjóð eru, eins og kom fram í máli mínu, 600 milljónir í plús umfram verðlag. Það koma til lækkanir á móti, þannig að hugsanlega er hægt að reikna eina breytu upp í einhverja ákveðna stærð ef við tökum hana eina út úr frumvarpinu, en menn þurfa að horfa á frumvarpið í heild sinni og matið er þetta sem ég nefndi áðan. En það er auðvitað sjálfsagt og eðlilegt að nefndin fari mjög vandlega yfir þennan þátt mála og ég geri fastlega ráð fyrir því að hún muni gera það. Þá þurfa menn að hafa allt undir, ekki bara eitt og eitt gjald. Það hefur líka komið skýrt fram að hækkun t.d. á ferðaþjónustuna hefur ekki mikil áhrif til hækkunar á innlendu verðlagi út af vísitölu neysluverðs hér innan lands af því að það eru tekjur sem koma utan frá. Ef menn skoða þetta í þessu ljósi held ég 

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að það er grundvallaratriði sem við þurfum að fá svar við hvaða áhrif þetta frumvarp hefur á lán heimilanna. Eins og fram hefur komið mun einungis breytingin á tóbakinu hækka lánastabba heimilanna um 3 milljarða. Ég kalla eftir því að hæstv. ráðherra gefi okkur skýr svör um heildaráhrifin á skuldastöðu heimilanna ef við samþykkjum þetta frumvarp óbreytt. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í annað og það eru málefni ferðaþjónustunnar. Nú á að hækka virðisaukaskattinn úr 7% í 14% gagnvart þessari atvinnugrein. Við höfum heyrt af því að aðilar í ferðaþjónustu hafa horfið frá uppbyggingu á mörgum stöðum á landsbyggðinni og um landið allt vegna þessara breytinga. Hefur fjármálaráðuneytið gert sér í hugarlund af hversu miklum tekjum ríkissjóður og samfélagið er að verða? Því menn eru hættir við uppbyggingu á mörgum stöðum.

Virðulegi forseti. Ég fór yfir það í ræðu minni hvernig fjölgun gistinátta hefur verið hér á undanförnum tveimur árum, þ.e. þessu og því síðasta, og hún hleypur á tugum prósenta. Það er veruleg hækkun og það er vel, bæði í komu ferðamanna og líka fjölgun gistinátta þannig að við erum að nýta rýmin á gististöðum um land allt mun betur. Ástæðan fyrir því að ákveðið var að færa skattinn í 14% en ekki 25,5% er sú að ferðaþjónustan eða gistingin var í því þrepi, 14%, árið 2007, þá var því breytt. Við teljum að hún þoli að vera í því þrepi. Það er töluverður munur á 25,5% og 14%, þannig að ég tel að 14% eigi hvorki að hafa fælingaráhrif á ferðamenn né heldur að hafa áhrif á fjárfestingaraðila í uppbyggingu í gistiþjónustu. Það er vegna þess að hér er fjölgun ferðamanna gríðarleg og átak sem ríkisstjórnin 

Herra forseti. Það hefur komið fram hjá aðilum í ferðaþjónustu að þessar breytingar, þ.e. hærri skattar, munu hafa áhrif á uppbyggingu í ferðamannaiðnaðinum í landinu. Ég spurði hæstv. ráðherra hvort ráðuneytið hefði tekið eitthvað slíkt saman og hvaða áhrif þessi hækkun mundi hafa á þá uppbyggingu, því að í sjálfu sér mundu miklar tekjur koma samfara slíkri uppbyggingu. Það væri ágætt ef hæstv. ráðherra gæti upplýst okkur um hvort slík úttekt hafi verið gerð í ráðuneytinu. Ég vil spyrja um annan þátt sem tengist ferðamannaiðnaðinum en það snertir vörugjald á bílaleigubíla, þar sem hækka á álögur á þessa tegund atvinnu um 500 millj. kr. Það hefur komið fram að þá standi jafnvel til að menn fresti því að kaupa nýja bíla og þar af leiðandi eldist flotinn. Hefur verið gerð einhver úttekt á áhrifum þessarar hækkunar? Þá kannski ekki síst með 

Virðulegi forseti. Það er eins með vörugjöldin á bílana og virðisaukaskattinn að við erum að reyna að koma til móts við þessa aðila í frumvarpinu með því að falla frá því að lögfesta seinni hluta lækkunarinnar, þ.e. á afslættinum sem þeir eru að fá. Það er von mín að það dugi til þess að menn geti haldið sínum áformum. Hins vegar er þetta eitthvað sem menn munu fara yfir í nefndinni, en ég hef ekki þá trú að það að lögfesta breytingu á helmingnum, þ.e. falla frá helmingnum af afslættinum, hafi jafnafdrifaríkar afleiðingar og hv. þingmaður lýsti hér áðan. Varðandi gistinguna ítreka ég enn og aftur að við teljum að hækkun úr 7% virðisaukaskatti upp í 14% muni ekki hafa áhrif á ferðaþjónustuna og uppbyggingu hennar vegna þess að hér hefur orðið gríðarleg fjölgun ferðamanna. Hér eru áætlanir um fjölgun ferðamanna á næstu árum. Það hefur verið stórt markaðsátak í gangi til að fjölga hér ferðamönnum allt árið þannig að fjárfestingar aðila í gistirými og öðru tengdu ferðaþjónustu 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir ræðuna. Ég ætla ekki að ræða um tvöfalda árás á ferðaþjónustuna, ég geri það í ræðu hér á eftir. Ég ætla heldur ekki að ræða að það er mótsögn í því að auka skattheimtuna með auknu aðhaldi þegar verið er að flækja kerfið eins og hér er gert, sem gefur möguleika til skattsvika. Ég ætla að ræða um krónutölugjöldin. Það stendur um 33. gr. að í ákvæðinu sé lögð til hækkun um 4,6% í takt við verðlagsforsendur. Það er bara ekki rétt. Þegar maður reiknar þetta í gegn fær maður aðrar tölur. Ég held að nefndin þurfi að fara sérstaklega í gegnum þetta. Það sem ég vildi sérstaklega nefna, af því að tími minn er að verða búinn, eru sóknargjöldin. Þau ættu að hækka í 733 kr. á mánuði samkvæmt þessum sömu verðlagsforsendum en hækka ekki nema í 728 kr. 

Virðulegi forseti. Það er ekki gert meðvitað ef eitthvað er neikvætt í sóknargjöldunum. Nefndin hlýtur að fara yfir það ef hún telur að ekki sé staðið við gerða samninga. Við hljótum að fara vandlega í gegnum það. Hvað varðar breyttar forsendur er það okkar mat að við þurfum að hækka þessi gjöld til að halda í við verðlagið. Nefndin hlýtur að fara yfir það eins og hv. þingmaður boðaði.

Herra forseti. Það er dálítið ótrúverðugt þegar það stendur í greinargerðinni um 33. gr. að gjaldið eigi að hækka um 4,6%, en svo er það ekki gert, það er hækkað dálítið meira. Þá á ég við bifreiðagjöldin. Þetta er ekki beint trúverðugt, og þegar sóknargjöldin hækka ekki í samræmi við verðlagsforsendur fjárlaga um 4,6% heldur eitthvað minna er það heldur ekki trúverðugt gagnvart þeim sem eiga að njóta þess gjalds. Ég minni á að sóknargjöld eru lögð á óskaplegan fjölda. Þannig að sérhver króna sem þar vantar veldur miklu tekjutapi fyrir sóknir landsins.

Virðulegur forseti. Skattstefna ríkisstjórnarinnar birtist í þessum bandormi. Það er tekið með annarri og gefið með hinni og ég verð að segja að það er ekki stefna sem mér hugnast. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra nokkurra spurninga. Ég gagnrýni mjög skattahækkun á gistingu og ferðaþjónustu og ég gagnrýni mjög afnám afsláttar á vörugjöldum bílaleigubíla, ég gagnrýni aðferðafræðina, skort á samráði og allt það sem við þekkjum. Í fyrsta lagi, hvað kostar kerfisbreytingin úr 7% í 14%, þ.e. aukaþrepið? Í öðru lagi, hvernig getur hæstv. fjármálaráðherra haldið því fram að bætt skattskil sem eiga að skila 600 milljónum, sem er einhver lofttala, náist fram í ferðaþjónustu þegar á sama tíma er verið að auka flækjustigið? Og í þriðja lagi, hefur hæstv. fjármálaráðherra engar áhyggjur af því að samspilið milli verri rekstrarskilyrða 

Forseti biður hv. þingmann að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Kostnaðurinn við að búa til 14% þrepið er minni háttar í ljósi þess að þetta þrep hefur áður verið til. Ég tel að kostnaðurinn við það sé í raun minni en af því að fara í svo stórt stökk eins og hafði áður verið rætt, úr 7% í 25,5%. Því tel ég þessa leið mun mildari, mun betri. Ég tel að ferðaþjónustan á allan hátt eigi vel að geta þolað þá breytingu að fara úr 7% í 14%. Gistingin var í 14% og við erum náttúrlega ekki að tala um alla ferðaþjónustu. Þegar á heildina er litið eru skattskilyrði ferðaþjónustunnar býsna hagstæð hér á landi og ég held að gistiþjónustan eigi vel að geta þolað að fara úr 7% í 14%.

Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að ferðaþjónustan var í 14%, en það var vegna þess að það var þá lægra þrepið. Ég er ekki að spyrja um kostnaðinn við prósentutöluna heldur kostnaðinn við að hafa þrjú þrep í stað tveggja. Það er kostnaðurinn sem ég er að spyrja um, óháð prósentunni. Ég verð að ítreka spurningu mína um áhyggjur hæstv. fjármálaráðherra. Ég veit að hún sem fyrrverandi hæstv. ferðamálaráðherra er mikill áhugamanneskja um að ferðaþjónustan dafni vel. Við vitum að skattahækkanir sem þessar hafa verið harðlega gagnrýndar vegna þess að þær breyta hegðun fólks. Við erum ekki í samkeppni um ferðamanninn á milli Suðurkjördæmis og Norðausturkjördæmis. Við erum í samkeppni um ferðamanninn á milli landa. Ferðamaðurinn fer ef það er óhagstætt að leigja bílaleigubíl hérna og kaupa gistingu. Hann fer bara eitthvert annað þar sem það er ódýrara. Hefur hæstv. ráðherra engar áhyggjur 

Virðulegi forseti. Jú, ég hef það, þess vegna er farin þessi mildari leið. Gistingin fer í 14% og við göngum einungis hálfa leið hvað varðar afnám afsláttar til bílaleiga. Það er ástæðan. Það er af því að við vitum að við þurfum að gæta að samkeppnisskilyrðum ferðaþjónustunnar á Íslandi. Þess vegna er þetta gert. Ég heyrði þegar hv. þingmaður hélt ræðu í liðinni viku í tengslum við fjárlögin þar sem hún talaði um í allt öðru máli að breytingar á vörugjöldum, svokallaður sykurskattur, hefðu engin áhrif á fólk. Mér finnst að menn séu kannski komnir í smáþversögn við sjálfa sig þar, þ.e. ef þessir skattar munu hafa áhrif á hegðun ferðamannsins en sykurskattur muni hins vegar ekki hafa áhrif á  Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður berum báðar hag ferðaþjónustunnar fyrir brjósti og það er þess vegna sem farin er sú milda leið sem kynnt er 

Virðulegi forseti. Þetta er stórt mál og ég hef bara 15 mínútur til að fara yfir það. Ég mun ekki komast yfir alla þætti málsins heldur ætla ég að taka út nokkra og ræða um þá. Ég vil nota tækifærið og þakka hæstv. ráðherra fyrir málefnaleg svör. Það var annað en svörin frá hæstv. forsætisráðherra í dag við sömu spurningu sem sneri að áhrifum þessa á skuldir heimilanna. Það er einhver misskilningur í gangi, einhver misskilningur hjá hæstv. fjármálaráðherra. Ég sé að minnsta kosti ekki neitt í þessu frumvarpi sem lækkar vísitöluna. Það er hins vegar margt sem hækkar vísitöluna. Við erum með 3 milljarða út af tóbaksgjaldinu. Ég lét nú doktor í hagfræði, sem er ekki langt frá, slá á það hvaða áhrif virðisaukaskatturinn hefði. Hann taldi það vera, svona lauslega og án ábyrgðar, 2,6 milljarða hækkun ofan á þessa 3 milljarða. Þá eigum við eftir áfengisgjaldið, eldsneytisskattana og ýmislegt annað. Þær skattalækkanir sem eru í frumvarpinu eins og lækkun atvinnutryggingagjalds og afnám afdráttarskatts af vaxtatekjum erlendra aðila koma ekki inn í vísitöluna. Hér eru því fyrst og fremst hlutir sem munu hækka vísitöluna og það mun koma beint niður á heimilunum í landinu. Ég vil trúa því, og heyri það á hæstv. fjármálaráðherra, að það sé í alvöru vilji til að fara vel yfir þessi mál. Ég treysti því að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fái nákvæmar upplýsingar um hvaða áhrif þessar hækkanir hafa á heimili og fyrirtæki í landinu, og þá á ég ekki aðeins við aukin útgjöld heldur líka hækkun lána. Þetta er auðvitað stórmál og ég þarf ekki að fara yfir það, við þekkjum þetta. Ekki hefur náðst sá árangur sem menn væntu varðandi skuldavanda heimilanna og við getum ekki farið fram með þetta frumvarp án þess að skoða vandlega hvaða áhrif það mun hafa á verðtryggðu lánin, sem er stærsti einstaki vandinn í skuldamálum heimilanna. Förum aðeins yfir sérstöku tekjuöflunaraðgerðirnar. Hér skiptust hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir og hæstv. ráðherra á skoðunum um hækkun virðisaukaskatts á gistiþjónustu. Hæstv. ráðherra sagði í andsvari við hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur að hækkunin hefði ekki neikvæð áhrif á ferðaþjónustuna. Virðulegi forseti. Það hefur verið fjallað um það í fjölmiðlum hvaða áhrif þessi hækkun hefur á ferðaþjónustuna, hún hefur nú þegar haft mjög neikvæð áhrif. Við fengum upplýsingar um það bara í dag í hv. efnahags- og viðskiptanefnd að það eru 15% færri bókanir hjá Icelandair-hótelunum í dag en á sama tíma í fyrra. Menn misstu af þúsund manna ráðstefnu sem þeir voru að keppa um, sem átti að vera hér á Íslandi, til Dubai. Menn misstu stóra ráðstefnu sem átti að vera í Hörpu til Barcelona. Á sama fund - þetta er bara á fundinum í dag - kom hóteleigandi sem sagði að sá aðili sem pantar mest hjá honum frá Bandaríkjunum var að taka hótelin út hjá sér. Þegar hann fékk ekki svör við því hvert virðisaukaskattsstigið yrði sagði hann: Þá get ég ekki haft þig inni. Staðan hjá þessum ferðaþjónustuaðila sem fékk flestar pantanirnar frá Bandaríkjunum fer úr því sem hún var, sem ég spurði nú ekki um hver var, í ekki neitt. Þessi hækkun hefur þegar valdið skaða. Hætt hefur verið við eða að minnsta kosti er búið að fresta stækkun á Hótel Hamri á þeim fallega stað, Borgarfirði, og Hótel Varmahlíð. Þetta eru bara upplýsingar sem við fengum í dag frá aðilum sem settust niður með okkur í nefndinni. Þetta er ekki nákvæm úttekt en dæmi um neikvæð áhrif sem þegar eru orðin vegna hækkunar á virðisaukaskatti. Sumt af þessu er óafturkræft. Við þurfum fjárfestingu inn í landið og við þurfum atvinnu. Það hefur verið afskaplega ánægjulegt að sjá hvernig fólk hefur bjargað sér í ferðaþjónustunni vegna þess að hér hefur ferðamönnum fjölgað. Við eigum ekki að taka því sem sjálfsögðum hlut. Nú sjáum við fram á að það verði að minnsta kosti fjögur virðisaukaskattsstig í ferðaþjónustunni. Það sjá allir að það verður mikill kostnaður um utanumhald og eigum við að segja miklir möguleikar á skattahliðrun? Það er til dæmis annar virðisaukaskattur á gistingu en morgunverði. Hver segir hvert hlutfallið eigi að vera í morgunverði og gistingu? Hvað þýðir það? Það þýðir að ekki er sjálfgefið að þessar tölur hér á blaði um tekjur standist. Á þetta hefur verið bent og við höfum dæmi sem sýna að þegar menn hlusta ekki á svona varnaðarorð lenda þeir í einhverju rugli. Gistináttaskatturinn sem þessi ríkisstjórn setti á er gott dæmi. Hann skilar 125 milljónum. Hann var settur á með ærnum tilkostnaði, en menn fullyrða í greininni að þeir borgi sem vilji borga. Hann sé svona valkvæður. Þetta er að verða eins og grískt ástand. Við gerum vont ástand verra með þessari breytingu. Virðulegi forseti. Hér er gert ráð fyrir að hækka almenna tryggingagjaldið. Bæði ASÍ og SA hafa farið yfir það á fundi nefndarinnar að það gangi þvert á yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem var forsenda kjarasamninga. Það á líka að hækka tóbaksgjaldið. Fáir hafa samúð með þessu blessaða tóbaki nema þeir sem nota það, sem eru sem betur fer ekkert rosalega margir og verða vonandi færri. Það gjald kemur hins vegar beint við lán hjá öllum landsmönnum, burt séð frá því hvort þeir nota tóbak eða ekki. 3 milljarðar, hvorki meira né minna. Hækka á fjársýsluskatt úr 5,45% í 6,75% og fjársýsluskatturinn leggst meðal annars á laun bankastarfsmanna, og svo menn séu alveg meðvitaðir um það mun það fyrst og fremst koma niður á litlum fjármálafyrirtækjum og kvennastörfum hjá stóru bönkunum. Þetta mun ýta undir lokanir á litlum útibúum, sérstaklega á landsbyggðinni og mun einkum koma niður á kvennastörfum, svo ég ítreki það. Ég hef áhyggjur af þessu vegna þess að það hefur verið gríðarleg aukning og samþjöppun á fjármálamarkaði á síðustu árum. Það hefur lítil umræða verið um það. Samþjöppunin var nokkur fyrir hrun en hún er komin langt yfir öll hættustig núna. Litlu aðilunum sem eru að reyna að fóta sig á markaðnum verður gert erfiðara fyrir með þessari hækkun og þetta mun líka ýta undir verktöku. Síðan vil ég nefna hækkuð vörugjöld, þ.e. sykurskattinn. Þá er verið að flækja það stig enn frekar, fyrir utan að sú hækkun kemur náttúrlega beint niður á útgjöldum heimilanna. Kostnaðurinn verður óhemjumikill, einskiptiskostnaðurinn hleypur á milljónum, er 10 milljónir, og ef ég man rétt er rekstrarkostnaðurinn bara við að halda þessu úti 25 milljónir, ef marka má frumvarpið. Vinir okkar Danir hafa dregið í land með slíkan sykurskatt vegna þess að þeim hefur ekki fundist hann skila sér út af umsýslunni í kringum þetta. Nóg eru nú opinber umsvif þótt menn fari ekki í þetta endalausa flækjustig. Skatturinn hækkar tekjurnar um 800 milljónir, en það er óvíst hvaða áhrif þetta hefur á lánin. Hann mun að minnsta kosti hækka lánin, hvort sem fólk borðar sykur eða ekki. Svo er það hækkunin á bílaleigur. Minni umræða hefur verið um hana en hækkunina á virðisaukaskatti á gistiþjónustu. Menn hafa þó af þessu miklar áhyggjur og Bílgreinasambandið telur að þetta muni minnka innkaup hjá bílaleigum um allt að 50%. Þau innkaup hafa nú haldið bílaumboðunum uppi á undanförnum árum. Kannski er markmiðið með frumvarpinu, virðulegur forseti, að koma í veg fyrir innflutning á bílum, en þá eiga menn bara að segja það. Við eigum ekki að skerða samkeppnishæfni ferðaþjónustunnar við útlönd. Við erum nefnilega í samkeppni við útlönd og það er ekkert sjálfgefið að fólk komi hingað bara af því að okkur finnst að það eigi að gera það. Lögð er til áframhaldandi útgreiðsla á séreignarsparnaði og það hefur auðvitað sína kosti, virðulegi forseti, en hún hefur ekki reynst lækka skuldir heimilanna. Ég tel að ef við förum þessa leið eigum við að nýta hana til að lækka skuldir heimilanna. Þetta hefur ýtt undir falska einkaneyslu og ekki verið bót til lengri tíma. Síðan eru hér áform um bætt skattskil. Við höfum séð það áður en við skulum vona að það gangi eftir. Ferðaþjónustan hefur bent á að það verði að taka meira á skattskilum í þeirri grein og hefur fært málefnaleg rök fyrir því og bent á dæmi. Maður mundi ætla að við ættum kannski að leggja áherslu á það, í stað þess að taka þá sem standa í skilum, greiða skatta, og skattleggja þá eins og hér er ráðgert. Það er orðið svolítið leiðigjarnt að alltaf sé verið að refsa þeim sem eru heiðarlegir og sýna ráðdeild og sparsemi, en aðrir sleppa. Hér er kafli um breytingar á núverandi skattheimtu og útgjaldaráðstafanir. Fyrst og fremst er hér verið að svíkja skriflegt samkomulag sem gert var haustið 2009. Það gekk út á að álfyrirtækin greiddu tekjuskatt fyrir fram sem nam um 3,6 milljörðum, að ég held, á árunum 2010–2012. Síðan var settur á tímabundinn orkuskattur sem veltir milljörðum, ég hef heimildir fyrir því að það séu 5,9 milljarðar en ég vil samt ekki fullyrða það af því að ég hef ekki nógu góðar upplýsingar. Hvað sem því líður er hér um að ræða milljarða. Málið er mjög einfalt, það er verið að svíkja það skriflega samkomulag sem gert var. Við segjumst vilja fá erlenda fjárfestingu í landið en með þessu erum við að segja við erlenda fjárfesta: Það er ekki hægt að treysta íslenskum stjórnvöldum. Það er ekki einu sinni hægt að treysta skriflegu samkomulagi. Það er mesti kostnaðurinn við þetta, það er það dýrasta í þessu. Þessir aðilar hafa sagt: Við skulum að minnsta kosti gera nýtt samkomulag. Allt í lagi, það á að svíkja þetta að öllu leyti eða að stærstum hluta, gerum að minnsta kosti skriflegt samkomulag þannig að þetta líti aðeins betur út. Það er óskiljanlegt af hverju hæstv. ríkisstjórn hefur ekki að minnsta kosti sest niður með þessum aðilum til að reyna að finna flöt á málinu. Við erum allt í einu, eftir að hæstv. ríkisstjórn tók við, komin á þann stað að hér er pólitískur óstöðugleiki. Það er eitthvað sem við þekkjum bara í þeim löndum sem við viljum alls ekki bera okkur saman við. Það var ekki vandamál hér áður, þó að ýmislegt hefði betur mátt fara. Lögð er til verðhækkun á krónutölusköttum og öðru slíku. Það er vörugjald á bensín, hækkun áfengisgjalds, útvarpsgjalds, gjalds í Framkvæmdasjóð aldraðra. Við vitum að minnsta kosti að eldsneytisskattarnir og hækkun áfengisgjalds og útvarpsgjalds mun koma beint inn í vísitöluna og hafa þar með áhrif á lánin. En það er annað, virðulegi forseti, sala á sterkum drykkjum hefur minnkað um 40% frá árinu 2008. Fljótt á litið mundi maður fagna því, er það ekki ánægjulegt, virðulegi forseti, er ekki gott að fólk sé hætt að drekka sterka drykki? Ég held að við gleðjumst yfir því, en vondu fréttirnar eru þær að allar skoðanakannanir sýna að fólk hefur orðið miklu meira vart við brugg og smygl. Það eru vondu fréttirnar. Það þýðir að fullt af fólki er í hættu því að bruggið er nú ekki öruggt og í ofanálag fáum við engar tekjur af því. Það er nefnilega þannig, virðulegi forseti, að ef einhver kaupir sér smygl eða brugg er almenna reglan sú að menn hlaupa ekki til og borga virðisaukaskatt af því. Ég held að það sé algjörlega almenn regla. Ég hef aldrei heyrt um nokkurn sem hefur keypt brugg og smygl og farið til skattsins og gert upp virðisaukaskattinn.  Virðulegi forseti. Þó svo að eitthvað líti ágætlega út í excel, menn hækki skatta um einhver prósent og telji að það skili sér í peningum í ríkissjóð, er það ekki sjálfgefið, því miður. Það er augljóst að mikil vinna er fram undan. Þetta frumvarp kemur mjög seint fram og við höfum afskaplega skamman tíma. Það segir okkur að hæstv. ríkisstjórn hefur mistekist í mjög mörgu og flestu sem hún lofaði og lagði upp með og sérstaklega hvað snertir vönduð vinnubrögð. Það er verkefni hv. nefndar að fara sérstaklega yfir þetta mál og ég lít til þess og treysti á að 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Í raun og veru kemur mér á óvart hversu mörgum spurningum er ósvarað. Ráðuneytið getur ekki lagt fyrir efnahags- og viðskiptanefnd þingsins eitthvert yfirlit um það hvaða áhrif þessar breytingar hafa á skuldastöðu heimilanna. Hv. þingmaður nefndi hér að breytingin á tóbakinu muni ein og sér hækka lánastabba heimilanna um 3 milljarða. Nú á ég ekki lengur sæti í efnahags- og viðskiptanefnd og verð því að spyrja: Gat ráðuneytið virkilega ekki komið með það sundurliðað hvaða áhrif þetta frumvarp mun hafa á skuldastöðu heimilanna? Við höfum flest talað um aðgerðir í þá veru að lækka skuldir heimilanna en ekki hækka. Þetta er fyrri spurningin. Seinni spurningin snýr að ferðaþjónustunni. Við höfum séð gríðarleg mótmæli hjá mörgum sveitarfélögum í landinu, frá talsmönnum bílaleigufyrirtækja sem hafa tekið svo stórt upp í sig að segja að verði þessar breytingar festar í lög muni þetta hreinlega rústa þeim anga ferðaþjónustunnar sem snertir bílaleigubíla. Hefur eitthvað nýtt komið fram í þeim efnum? Ég spyr hv. þingmann vegna þess hvernig hæstv. ráðherra leggur mál sitt fram. Þó að við getum bent á mikla fjölgun ferðamanna á undangengnum tveimur árum hlýtur maður að spyrja hvort það sé einhver ávísun á það að við getum gengið út frá því að sama fjölgun muni eiga sér stað á næstu árum. Hér er í grundvallaratriðum verið að breyta forsendum í þeirri atvinnugrein sem við ræðum mikið hér, sem er ferðaþjónustan. Telur hv. þingmaður að það standist einhverja skoðun að leggja hlutina svona út?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Stutta svarið við spurningunni um hvort komið hafi sundurliðun í nefndina frá fjármálaráðuneytinu er: Nei, það kom ekki. Þau svör sem við fengum voru ekki í samræmi við svör þeirra sem komu á staðinn og kynntu sitt mál. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra um þetta í dag og öllum var ljóst að hæstv. forsætisráðherra hafði ekki einu sinni velt þessu fyrir sér. Ég lít hins vegar svo á að við eigum bandamann í hæstv. fjármálaráðherra sem hefur tekið þessu öðruvísi í umræðunni. Við skulum ekki dvelja við það sem liðið er. Þetta er ekki tilbúið, það er ekki búið að undirbúa þetta. Þessar upplýsingar liggja ekki fyrir þannig að hv. efnahags- og viðskiptanefnd verður að fara í það og það hlýtur að vera eitt af stóru málunum. Hv. þingmaður spyr: Getum við gert ráð fyrir þessari fjölgun varðandi ferðaþjónustuna og bílaleigubílana? Nei, við getum það ekki. Og yfirlýsingar ráðherranna einar og sér um hækkun hafa gert það að verkum að bókunum hefur fækkað um 15% hjá stærstu hótelkeðjunni miðað við sama tíma í fyrra, ekki fjölgað. Síðan erum við búin að missa ráðstefnur, ég nefndi það hér, það er búið að missa eina þúsund manna ráðstefnu til Dubai. Risastór ráðstefna sem átti að vera í Hörpu fór til Barcelona og þetta er bara það sem við fengum að vita frá þessum þrem aðilum sem mættu í dag. Nú þegar erum við búin að færa störf frá Íslandi til annarra landa. Ferðaþjónustan býr við þá sérstöðu hér að þetta er mjög stuttur tími og þess vegna er til dæmis dýrt að halda úti bílaleigum. Það hafa verið þokkalega nýir bílar fram til þessa en það mun augljóslega breytast. 

Herra forseti. Þegar ég les kostnaðarmat ráðuneytisins og hvað menn áætla að þessar breytingar muni kosta, þ.e. sérstaklega aukin skattheimta á ferðaþjónustuna í landinu, velti ég fyrir mér hvað það muni skila miklum tekjum. Getur hv. þingmaður tekið undir með mér að við þyrftum að líta á ýmislegt? Hvað gerist ef við gerum ekki neitt, þ.e. ef við hækkum ekki álögur á þessa atvinnugrein? Hv. þingmaður nefnir hér að við erum búin að missa fjöldann allan af ráðstefnum nú þegar og að menn hafa hætt við atvinnuuppbyggingu í Skagafirði og Borgarfirði. Þegar menn leggja fram svona frumvarp finnst mér vanta að menn áætli tap í umsvifum vegna þeirra breytinga sem við ræðum hér. Ég hef þá trú að sá óstöðugleiki sem ríkisstjórnin hefur núna skapað í kringum þá grundvallaratvinnugrein sem ferðaþjónustan er hafi nú þegar valdið miklum skaða sem veldur því að ríki, sveitarfélög og ekki síst atvinnugreinin og það fólk sem vinnur í henni hafi orðið af heilmiklum tekjum þó að ekki sé búið að leiða þetta í lög. Önnur spurning mín til hv. þingmanns lýtur að breytingu á skattkerfinu. Nú á að flækja skattkerfið enn frekar með því að bæta við 14% virðisaukaskattsþrepi þannig að í raun eru þá fjögur þrep í gangi. Hefur það komið fram í umræðum innan nefndarinnar hvað þetta aukna flækjustig kostar í því að breyta bókhaldskerfum, í hættu á skattundanskotum vegna þess að með fleiri skattþrepum aukast möguleikar þeirra sem vilja skjóta tekjum sínum undan háum sköttum? Hefur þetta eitthvað verið rætt í nefndinni?

Virðulegi forseti. Þetta eru áhugaverðir punktar hjá hv. þingmanni. Í sinni einföldustu mynd er það þannig að ef maður tekur skatta af fyrirtækjum nota þau ekki þá fjármuni til að borga laun eða til að fjárfesta. Þetta er nákvæmlega dæmi um það. Að vísu hefur gengið ágætlega að undanförnu hjá ýmsum ferðaþjónustuaðilum en flestir eru litlir einyrkjar og sérstaklega hótelin hafa barist í bökkum. Við þekkjum það úti um landið og höfum séð tölur um að þetta hefur verið mjög erfitt. Það hefur hins vegar verið vonarglæta vegna þess að ferðamönnum hefur fjölgað. Það hefur ekki verið barlómur, menn hafa bjargað sér og sumir stækkað og eflst. En þetta er mikið flækjustig og kostar mikla fjármuni sem við eigum alveg eftir að fara yfir. Þetta er líka alveg ótrúlega illa undirbúið. Skattalagabreytingar í þeim löndum sem við berum okkur saman við eru skipulagðar langt fram í tímann. Við getum ekki komið með þetta strax um áramótin þó að menn ætli að hafa þetta í mars, apríl eða maí. Það er samt ekki aðalatriðið, aðalatriðið er að við erum ekki búin að búa greinina undir þetta, við höfum ekki unnið með þessum aðilum að skattalagabreytingum. Það er enginn vafi að það má laga margt í þessu og sumt getur skilað tekjum. Virðisaukaskattur er tvenns konar, annars vegar á gistingu og hins vegar á morgunmat. Almenna reglan er að menn kaupa gistingu og morgunmat saman. Það er ekki greypt í stein hvert hlutfallið á að vera svo við bara tökum eitt dæmi um flækjustigið. Við sjáum hér skatta sem hafa gert það að verkum að tekjur verða minni, eignarskatt og auðlegðarskatt. Við vitum að fólk hefur farið til útlanda og þá fáum við ekkert af sköttunum þess, það eru aðrar þjóðir sem fá skatta þess fólks. Of hár fjármagnstekjuskattur gerir það að verkum að fólk tekur í stórum stíl inneignir sínar úr bönkunum eins og við höfum séð í svari við fyrirspurn í þinginu. Veiðigjaldið 

Virðulegur forseti. Í umræðunni er látið að því liggja að þær skattahækkanir sem dunið hafa yfir íslenskt samfélag á síðustu árum og sá efnahagslegi óstöðugleiki sem hér hefur verið sé núverandi ríkisstjórn að kenna, en það er auðvitað eins og alþjóð veit fjarri öllum sanni. Sú ríkisstjórn sem nú situr hefur þvert á móti tekist á við þann óstöðugleika sem við blasti í kjölfar efnahagshrunsins og unnið úr honum með meiri og betri árangri en björtustu vonir stóðu til og hefur náð gríðarlegum árangri í ríkisfjármálum - og auðvitað ekki síst með því að hafa tekið og þurft að taka óvinsælar og erfiðar ákvarðanir sem enginn stjórnmálamaður vill taka um að hækka skatta gríðarlega mikið á tiltölulega stuttum tíma. Hins vegar hefur tekist að ljúka að meira eða minna leyti þeim leiðangri á tekjuöflunarhliðinni þannig að tekjuhlið ríkissjóðs stendur núna tiltölulega sterk eftir, þrátt fyrir allar þær gríðarlegu hrakspár sem voru uppi hafðar í þessum sal oft og einatt í upphafi kjörtímabilsins og framan af því hvernig skattbreytingarnar mundu grafa undan skattstofninum og mylja allar tekjur undan ríkinu. Það hefur sem betur fer ekki gengið eftir. En með því að dreifa álögum víða um samfélagið og sérstaklega að leggja á auðlindatengdar greinar og efnafólk, eignafólk í samfélaginu og hátekjufólk hefur tekist að gera þetta þannig að skaplegt verður að teljast miðað við umfang þeirra gríðarlegu ráðstafana sem þurfti að ráðast í. Ég hef sem formaður efnahags- og skattanefndar fyrst og nú sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis, og í samstarfi við þrjá fjármálaráðherra, fengið að vinna þessum málum framgang í þinginu og má með sanni segja að oft hefur verið allt of skammur tími til að vinna úr málum. Því skeiði er nú sem betur fer lokið. Við höfum sett í þingskapalögin að þessi frumvörp, tekjuöflunarfrumvörpin, þurfi að koma fram með fjárlagafrumvarpinu í september. Á yfirstandandi ári hefðu þau því ekki komið fram núna, fyrir örskömmu síðan, nánast í lok haustþingsins heldur hefðu þau komið fram 11. september með fjárlögunum. Ég tel að það sé mikil framför og mikilvæg af því að menn eiga, eins og hv. síðasti ræðumaður gat um, að vinna skattkerfisbreytingar helst langt fram í tímann og skipuleggja þær vel og gefa mönnum færi á að laga sig að þeim þó að ekki hafi verið aðstaða til þess í því neyðarástandi sem var í ríkisfjármálunum í upphafi þessa kjörtímabils og lengi fram eftir því. Í því ástandi held ég að óhætt sé að segja að formaður efnahags- og viðskiptanefndar sem hér stendur hafi séð þá marga býsna ljóta og langa, bandormana í þinginu, en það eru þessi frumvörp kölluð, ráðstafanir í ríkisfjármálum. Í þeim felast margvíslegar stórar ákvarðanir um tekju- og gjaldahlið ríkissjóðs sem snerta mörg lög og fjölmargar lagagreinar og eru þess vegna býsna miklir langhundar og kallaðir bandormar. En ég verð að segja að þetta er nú einhver sætasti bandormur sem ég hef séð, hæstv. fjármálaráðherra, því að hér er í raun og veru ekki verið að taka inn tekjur í ríkissjóð svo að neinu nemi. Það eru aðeins nokkur hundruð milljónir sem umfram verðlagsbreytingarnar eru að skila sér í ríkissjóð, en hér er í rauninni verið að róa á bæði borð. Verið er að auka í barnabætur, verið er að auka framlög til vaxtabóta, það er verið að auka skattalegar ívilnanir til þess að hvetja til aukinnar atvinnu, meðal annars með því að gera sérstakar ráðstafanir með starfsmenn á vegum íslenskra fyrirtækja erlendis, með því að leggja af ákveðna skatta sem hafa verið atvinnulífinu sérstakur þyrnir í augum og síðan með því að framlengja mjög mikilvægar ívilnanir eins og Allir vinna sem er endurgreiðsla á virðisaukaskatti af vinnu á byggingarstað og margir hafa nýtt sér og hefur skapað störf sem sannarlega hefur verið þörf á að skapa fyrir iðnaðarmenn eftir að íslenski byggingariðnaðurinn fraus meira og minna við hrunið. Einnig ákvæði sem varða stimpilgjöld og ýmsir aðrir þættir sem jákvæðir mega teljast meðan aftur á tekjuhliðinni eru tiltölulega hefðbundnar gjaldahækkanir sem lúta að verðlagsuppfærslum á ýmsum gjöldum, bensíni, brennivíni og ýmsu slíku sem menn munu eflaust fara hér mikinn yfir í þingsalnum og ræðustólnum hversu miklar og skelfilegar séu. En staðreyndin er sú að þeir flokkar sem eru við stjórnvölinn á hverjum tíma láta þau gjöld almennt fylgja verðlagi, þó að þeir kunni að hafa nokkuð hátt um það á þeim tímabilum þegar þeir eru í stjórnarandstöðu að slíkt skuli vera gert. En allir menn vita það náttúrlega að ríkissjóður verður auðvitað að verja sinn hlut í þeim veltusköttum sem þarna eru. Hitt er svo alveg rétt að sérstaklega á einu sviði eru skattkerfisbreytingar sem eru nokkuð íþyngjandi fyrir eina atvinnugrein, ferðaþjónustuna, þ.e. þær ákvarðanir sem blasa við um virðisaukaskatt á gistingu og síðan á skattumhverfi fyrir bílaleigur. Ég held að allir séu einhuga um það í þinginu að þær breytingar sem núverandi hæstv. fjármálaráðherra hefur gert í því efni með því að lækka fyrirhugaða virðisaukaskattshækkun á gistinguna séu sannarlega mjög til bóta og til þess fallnar að gera breytingarnar allar miklu skaplegri. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt þegar við ræðum það að virðisaukaskattur á gistingu fari úr 7% í 14% að hafa það í huga að það er sá virðisaukaskattur sem var verið að greiða í þeirri atvinnugrein fyrir örfáum árum. Lækkunin niður í 7% varð bara rétt fyrir hrun, í allra mestu bólunni þegar við í Samfylkingunni og Sjálfstæðisflokknum héldum í barnaskap okkar að ríkissjóður væri svo vel efnum búinn að hann hefði efni á því að lækka sérstaklega neðra þrepið í virðisaukaskattinum niður í 7%. Ég held að fyrir því megi færa nokkuð sterk rök að það hafi verið algerlega röng ákvörðun og það sé býsna augljóst að ríkissjóður verði ekki til langframa rekinn með svo lágu virðisaukaskattsþrepi sem 7% eru. Þó að ferðaþjónustan færist aftur í að greiða sama virðisaukaskatt og hún gerði skömmu fyrir hrun og í mörg, mörg ár þar á undan þegar hún var engu að síður að vaxa og eflast eins og hún hefur verið að gera hin síðustu ár, hún mun halda áfram að gera það þrátt fyrir þessar breytingar trúi ég. Um það að draga úr afslætti á vörugjöldum til bílaleigna vil ég segja að það er auðvitað eitthvað sem þær finna fyrir og lagðar hafa verið fram tillögur um með hvaða hætti megi afla svipaðra tekna fyrir ríkissjóð með öðrum aðferðum. Ég held að það sé út af fyrir sig eitthvað sem sé eðlilegt að ráðuneytið skoði áfram og rætt sé í nefndinni af því að það hlýtur að vera meginmarkmiðið að ná inn þeim tekjum sem ríkissjóður þarf á að halda með þeim aðferðum sem að bestu manna yfirsýn eru til þess best fallnar að ná þeim markmiðum. Ég hef fylgst með viðleitni núverandi hæstv. fjármálaráðherra til að hafa samráð um þær breytingar sem í raun og veru var búið að boða þegar ráðherrann tók við embætti og vinna að því að gera breytingar á þeim tillögum á grundvelli þess samráðs og til að koma til móts við sjónarmið. Ég geri ráð fyrir að sú viðleitni verði áfram uppi við frekari vinnslu málsins í þinginu í góðu samstarfi þingsins og ráðherrans. Málið gengur nú til efnahags- og viðskiptanefndar sem hóf umfjöllun um málið með góðfúslegu leyfi stjórnarandstöðunnar í morgun. Eins og menn heyra veldur það því að stjórnarandstaðan mætir þeim mun betur nestuð í umræðuna, hún hefur fengið upplýsingar frá ýmsum hagsmunaaðilum á nefndarfundi áður en umræðan hófst. Ég treysti því að þar muni fara fram góð og gagnleg umræða um málið og þessar breytingar skoðaðar og kallað eftir þeim upplýsingum sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa kallað eftir, ekki síst eftir sundurliðun á áhrifum einstakra liða í bandorminum á skuldir heimilanna, á vísitöluna sem verðtryggingin reiknast eftir, þannig að það blandist engum hugur um hvaða áhrif frumvarpið hefur í þeim efnum. En það er auðvitað eitt af því neikvæða í okkar innra skipulagi að minnstu breytingar á sköttum geta orðið til þess að hækka skuldir heimilanna verulega yfir eina nótt. Ég held að eðlilegt sé að menn hafi efasemdir um og vari við því fyrirkomulagi. Ég held að það kerfi verðtryggingar sé óhjákvæmilegt að við með tíð og tíma tökum til endurskoðunar enda eigum við almennt í efnahagsmálum að hverfa frá séríslenskum lausnum eins og sú lausn er. Ekki hefur það sýnt sig að séríslenskar lausnir hafi reynst farsælli en almennar lausnir í efnahagsmálum.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að þó svo að ræða hv. þingmanns batnaði eftir því sem á hana leið hef ég sjaldan heyrt nokkurn mann hreykja sér jafnmikið yfir jafnlitlu og þegar hann talaði um árangur núverandi ríkisstjórnar. Því miður eru þessi fjögur ár ár hinna glötuðu tækifæra, sérstaklega í ríkisfjármálum þar sem menn hafa farið í flatan niðurskurð sem er allra versti niðurskurðurinn. Við munum finna fyrir enn meiri vandræðum en við sáum fram á á sínum tíma í viðkvæmum greinum eins og heilbrigðismálum, menntamálum og öðru slíku. Það er hægt að fara vel yfir það og þykist ég nú þekkja nokkuð til. Virðulegi forseti. Ég sé heldur ekki hvernig hv. þingmaður getur talað eins og skattahækkanirnar hafi bara verið á rosalega ríkt fólk sem geti alveg borgað. Við erum með eignarskatt sem kemur mjög illa niður á þeim sem hafa engar tekjur en eiga einhverjar eignir eins og húseign og annað slíkt. Settur var eignarskattur, auðlegðarskattur, á allar tekjur nema lífeyrisréttindi þannig að þeir sem eiga eignir og réttindi í opinberu lífeyrissjóðunum sleppa vel en það fólk sem varð að búa sér til sinn eigin lífeyrissjóð, m.a. í húseign og öðru slíku, og það fólk er til, verður núna að selja eignir þegar það getur ekki aflað sér tekna, getur ekki farið aftur inn á vinnumarkaðinn. Mér finnst ekki að hv. þingmaður geti talað þannig um þetta fólk svo að við tökum bara eitt dæmi. Virðulegi forseti. Ég var að vonast til þess að hv. þingmaður mundi taka stóra málið alvarlega því að hann á að þekkja það vel, ég veit að hann gerir það, en hv. þingmaður talar um óstöðugleikann af léttúð. Hv. þingmaður veit að gerðir voru skriflegir samningar sem á að svíkja. Hv. þingmaður veit að núverandi ríkisstjórn setti ákveðnar leikreglur varðandi erlendar fjárfestingar sem síðan voru sviknar. Núverandi hæstv. forsætisráðherra talaði um þjóðnýtingu í fjölmiðlum, sem fór um allan heim. Hv. þingmaður veit að við horfum upp á 

Virðulegur forseti. Auðvitað er pólitískur óstöðugleiki ekkert smámál. Einmitt þess vegna er svo mikilvægt að tekist hefur að vinna úr vandanum í ríkisfjármálum sem við blasti. Hitt var óhjákvæmilegt, að efnahagshruni í heilu samfélagi fylgdi nokkur pólitískur óstöðugleiki. En að tala hér í ræðustólnum eins og hv. þingmaður gerði áðan, um grískt ástand, er auðvitað fjarri öllum sanni. Þó að hv. þingmanni, sem er fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, kunni að finnast eitt og annað á niðurskurðarhliðinni ef til vill mega fara betur, ég skal ekki um það dæma, þar þurfti að taka margar ákvarðanir við erfiðar aðstæður, þá hefur einfaldlega tekist að endurreisa tekjuhliðina með satt að segja alveg ótrúlegum hætti þannig að eftir er tekið um heim allan. Það er auðvitað vegna þess að menn hafa haft til þess þrek og kraft að leggja þær byrðar á þá sem hafa efni á því að standa undir þeim, á stóreignafólk, á hátekjufólk. Þessi eignarskattur leggst vel að merkja á innan við 5% af eignamesta fólkinu í landinu. Það eru sannarlega ekki neinir sem eru í þörfum fyrir ölmusur. Skattar á auðlindir, eins og veiðigjaldið og aðrir slíkir stórir póstar, hafa gert að verkum að tekist hefur að hlífa venjulegu launafólki, lágtekjufólki og meðaltekjufólki við skattahækkunum. Nú hefur Sjálfstæðisflokkurinn sett til forustu nýja leiðtoga sem boða að helsta verkefnið í íslenskum stjórnmálum sé að lækka skatta. Ég tel að sú upplifun Sjálfstæðisflokksins að pólitíska verkefnið á Íslandi sé að lækka skatta sé svo fjarri þeim efnahagslega veruleika sem blasir við Íslandi að það væri beinlínis hættulegt að setja slíka stjórnmálamenn til forustu í landinu.

Virðulegi forseti. Ég hvet menn til að leggja við hlustir. Hér kom einn af helstu forustumönnum Samfylkingarinnar sem taldi að það væri stórhættulegt að lækka skatta. Ég ætla ekki einu sinni að hafa eftir orðin, þau voru svo stór, hvað það væri hættulegt að lækka skatta. Það er mjög mikilvægt að allir kjósendur á landinu séu meðvitaðir um þetta. Hér talar forusta Samfylkingarinnar: Það er stórhættulegt að lækka skatta. Við héldum alltaf að það væru Vinstri grænir sem væru á þessari línu - nei, nei, það er Samfylkingin. Hér er komin mjög skýr yfirlýsing og ég þakka hv. þingmanni fyrir hreinskilnina. Það er alveg til fyrirmyndar að vera svona hreinskilinn, en skelfilegt að hafa þessa skoðun. Ég minntist aldrei á grískt ástand þannig að ég veit ekki af hverju er verið að leggja út frá því í ræðu hv. þingmanns. Hins vegar, af því að hér tala menn um árangur í ríkisfjármálum, þá munaði hvorki meira né minna en 100 milljörðum á áætlunum og ríkisreikningi fyrir 2010–2011. Ég veit ekki hvort tekið sé eftir því um allan heim en ég mundi ætla það. Varðandi hátekjufólkið, sem hv. þingmaður talar um, þá hef ég spurst fyrir um þetta. Hér eru skrifleg svör um hverjir greiða þessa skatta. Það er ótrúlega stór hópur fólks sem er með lágar tekjur. Ég veit að þetta er eldra fólk sem á skuldlaust húsnæði en þarf að selja núna til að framfleyta sér. Menn geta ekki talað í svona slagorðastíl. Hv. þingmaður verður að kynna sér málið. Hér liggja fyrir þingskjöl sem sýna svart á hvítu hvaða tekjur þetta fólk hefur. Þeir sem eru allra ríkastir, þeir fara til útlanda. Það var farið yfir það með okkur í efnahags- og skattanefnd. Þeir geta gert það. Ef maður er alveg ofsalega ríkur og ég tala nú ekki um á besta aldri þá er ýmislegt hægt að gera. Hvað þýðir það? Það þýðir að tekjur þeirra eru ekki lengur fyrir okkur að nýta í þá málaflokka sem við viljum nýta þær í. Eftir stendur, og það er stærsta og alvarlegasta vandamálið, að hér er fjárfesting enn þá í 

Virðulegur forseti. Grískt ástand, sagði hv. þingmaður, hann getur bara flett því upp í ræðu sinni. Ég held að við deilum ekki um það, ég og hv. þingmaður, að full ástæða getur verið til þess að grípa til ýmissa skattalegra ráðstafana til að örva fjárfestingu. Það getur líka verið full ástæða til þess að hækka tiltekna skatta ekki svo mikið að þeir dragi svo úr eftirspurninni þannig að af þeim skapist ekki nægilegar tekjur. Staðreyndin er sú að skattar á Íslandi eru hinir lægstu á Norðurlöndum svo að verulegu munar. Ef það er metnaður Íslendinga að reka norrænt velferðarsamfélag, verandi með það skuldsetta þjóðarbú sem við höfum, þá er verkefnið í íslenskum stjórnmálum ekki að lækka skatta því að það að lækka skatta í landi þar sem skattar eru lægri en annars staðar á Norðurlöndum, þar sem þjóðarbúið er jafnframt jafnskuldsett og hér, er auðvitað ótvírætt um leið yfirlýsing um það að velferð á Íslandi eigi að vera minni en í nágrannalöndum okkar. Það er pólitík sem ég tel að sé ekki farsæl fyrir þessa þjóð að hafa í fyrirrúmi í landinu og þess vegna tel ég fulla ástæðu til að draga það sérstaklega fram að hinn nýi leiðtogi Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík leggur á það höfuðáherslu að meginverkefnið í íslenskum stjórnmálum sé að lækka skatta í landi þar sem skattar eru lægstir á Norðurlöndum en skuldir sennilega mestar.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ágæta ræðu. Hann talaði um séríslenska lausn og mig langar til að spyrja hann hvort það sé algengt í heiminum þegar þjóðir lenda í hruni að þær reyni að skattleggja sig út úr því. Sem sagt þegar fyrirtæki og einstaklingar eru illa laskaðir eftir hrun þá sé reynt að kreista út úr þeim meiri tekjur fyrir ríkissjóð, og hvort það sé skynsamlegt að fara í niðurskurð þegar atvinnuleysi er vaxandi allt í kring þannig að fólk fer í rauninni - af því að niðurskurðurinn hjá ríkinu felst yfirleitt í uppsögnum á fólki - af launaskrá hjá ríkinu yfir á atvinnuleysisbætur, þ.e. aftur á launaskrá hjá ríkinu. Og hvort hann sé sannfærður um að þessi séríslenska lausn, að reyna að skatta sig út úr hruninu, hafi verið rétt, hvort það hefði ekki verið betra að reyna að stækka kökuna með því að lækka skatta, með því að gera allt atvinnulífið liprara í staðinn fyrir að flækja skattkerfið út í hið endalausa. Hvað segir þá hv. þingmaður um að hagvöxtur er minni en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerði ráð fyrir, töluvert mikið minni? Hvað segir hann um að fjárfesting er í algjöru lágmarki? Hvað segir hann um það að enn er halli á ríkissjóði 2013 þó að hann ætti ekki að vera neinn samkvæmt áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Hvað segir hann um það að í fjárlagafrumvarpinu eru gífurleg göt sem menn hafa ekki tekið á, Íbúðalánasjóður, LSR o.s.frv.? Og hvað segir hann um það að vaxtagreiðslur ríkissjóðs hafa farið mjög vaxandi og nema núna 60 milljörðum nettó, 80 milljörðum brúttó? Hvað segir hann um þetta? Svo vil ég spyrja hv. þingmann: Þekkir hann Laffer-kúrfuna?

Virðulegur forseti. Ísland fór ekki þá leið að skatta sig út úr vandanum. Ísland fór blandaða leið, annars vegar að auka tekjur ríkissjóðs og hins vegar að draga úr útgjöldum. Það var eina leiðin sem hægt var að fara þegar hallinn á ríkissjóði var yfir 2 millj. kr. á hvert einasta heimili í landinu. Það var ekki hægt að velja sér leið í þessum aðstæðum. Staðan var einfaldlega sú að það voru engir í heiminum tilbúnir til að fjármagna þann hallarekstur áfram, það var enginn tilbúinn til að lána fyrir honum áfram. Þess vegna varð að gera hvort tveggja, það varð að hækka skatta og draga úr útgjöldum. Sannarlega var það erfiður leiðangur en hann hefur skilað þeim ótrúlega árangri sem til að mynda skuldatryggingarálag Íslands endurspeglar. Hv. þingmaður veit að skuldatryggingarálagið á ríkissjóði er gólfið sem allar fjárfestingar í landinu byggjast á. Það er rétt að hér féll öll fjárfesting niður strax eftir hrun. Það var auðvitað ekki síst vegna þess að það var útilokað að fá langtímafjármögnun á alþjóðlegum mörkuðum á nægilega hagstæðum kjörum til þess að það gæti staðið undir fjárfestingum. Þess vegna er það fyrsta verkefnið til að auka fjárfestingu í landinu að ná skuldatryggingarálaginu þangað niður sem það er komið og helst enn lengra niður til þess að gera það fýsilegt fyrir fyrirtæki að fara út og sækja lánsfé á þeim kjörum sem ríkissjóður hefur lagt grunn að með þeim erfiðu ákvörðunum sem hér hafa verið teknar í ríkisfjármálum og þannig verður fjárfesting tryggð. Kúrfuna sem hv. þingmaður nefndi 

Herra forseti. Skuldatryggingarálagið er vissulega góður mælikvarði á stöðu ríkissjóðs en engu að síður var ríkissjóður að bjóða út skuldabréf á almennum markaði erlendis, 1 milljarð dollara á 6% vöxtum - 6% vöxtum í dollurum - á sama tíma og húsnæðiskaupandi í New York gat tekið lán með töluvert mikið lægri vöxtum til jafnlangs tíma. Ríkissjóður Íslands var metinn verri kaupandi en íbúðarkaupandi, einstaklingur, í New York. Ég held að hv. þingmaður sé dálítið blindur á það sem stendur honum fyrir hugskotssjónum, að árangurinn sé svo ótrúlegur og frábær að tekið sé eftir því um allan heim og að þetta hafi verið eina leiðin. Þetta var ekki eina leiðin. Við sjálfstæðismenn bentum á það að nota eign ríkisins í skattlagningu séreignarsjóðanna til að setja allt í gang á Íslandi. Það hefði eflaust tekist. Það er nefnilega þannig að þegar skattar eru lækkaðir á einstaklinga og fyrirtæki þá taka þau kipp við að framleiða og vinna meira. Ég held því miður að það hafi verið stórkostleg mistök að fara leið skattlagningar og niðurskurðar. Það er allt í lagi að skera niður hjá ríkinu, ég er hlynntur því, en þá þarf að vera atvinna fyrir fólkið sem missir vinnuna, opinbera starfsmenn. Það hefur því miður ekki verið á Íslandi. Þess vegna hefur niðurskurðurinn orðið enn sársaukafyllri og fjöldi fólks hefur flutt úr landi. Við erum að missa mannauðinn til útlanda sem mér finnst mjög miður. Ég held að við höfum verið að gera mikil mistök og það verði erfitt að leiðrétta þau.

Virðulegur forseti. Ástandið á Íslandi var auðvitað verra en víðast hvar en þó ekki einsdæmi. Í okkar heimshluta fóru þjóðir tvær ólíkar leiðir, Norðurlöndin og Eystrasaltsríkin. Það má í meginatriðum segja að fjögur af þessum átta ríkjum hafi farið velferðarríkisleiðina með fremur háu skattstigi en mjög samkeppnishæfu umhverfi fyrir atvinnulíf eigi að síður þó að fyrirtæki greiði talsvert háa skatta. Þetta eru Finnland, Noregur, Svíþjóð og Danmörk. Hins vegar voru Ísland, Eistland, Lettland og Litháen sem trúðu á kenningarnar um Laffer-kúrfuna, eins og margar aðrar nýfrjálsar þjóðir, að þeim mun lægri sem skattarnir yrðu þeim mun meiri yrði hinn efnahagslegi uppgangur og þar fram eftir götunum. 
             Hvaða ríki voru það sem fóru sterk í gegnum hina alþjóðlegu efnahagslegu erfiðleika og búa við best lífskjör og hafa haft mestan framgang síðan þessir erfiðleikar gengu yfir? Það eru ríkin sem innheimtu fremur háa skatta og innheimta nú sennilega hæstu skatta í heiminum en hafa líka á að skipa öflugasta og samkeppnishæfasta atvinnulíf nokkurs staðar. Ísland, Eistland, Lettland og Litháen, sem reyndu lágvaxtastefnuna, fóru hins vegar öll mjög flatt og þar urðu hin efnahagslegu áföll gríðarlega mikil. Mér finnst vera löngu kominn tími til að hv. þm. Pétur H. Blöndal hugsi aðeins um þennan lærdóm og endurmeti sjónarmið sitt í þessu sambandi.

Frú forseti. Við ræðum hinn svokallaða bandorm sem snýr að fjárlögunum og tekjuhlið þeirra. Það er margt við það mál að athuga. Fyrst ber að nefna hversu seint málið kemur fram. Núna er 5. desember og einungis örfáir dagar eftir af störfum Alþingis og margar spurningar sem brenna á alþingismönnum í þeirri umræðu. Við beindum fyrirspurnum fyrr í dag til hæstv. fjármálaráðherra. Þar kom ýmislegt í ljós sem við þurfum að skoða betur. Við spurðum grundvallarspurninga líkt og hvaða áhrif allar þær gjaldahækkanir sem mælt er fyrir í frumvarpinu mundu hafa á skuldir heimilanna í landinu. Hækkunin á tóbakinu mun til að mynda ein og sér hækka skuldir heimilanna um 3 milljarða. Hún mun hækka verðlag sem fer út í verðtrygginguna og verðtryggðu lánin og það mun enn hækka skuldastabba heimilanna í landinu þvert á það sem við framsóknarmenn og aðrir í minni hlutanum á þingi höfum talað fyrir, sem er það markmið að lækka skuldir heimilanna í landinu. Það kom fram að á fundi efnahags- og viðskiptanefndar hafi ráðuneytið verið spurt út í áhrif þeirra tillagna, þ.e. hvað lánin mundu hækka mikið því ég nefndi einungis einn þátt sem er hækkunin á tóbakinu. Þá kom í ljós að slík úttekt hefur ekki verið gerð og liggur ekki fyrir. Það er náttúrlega óviðunandi með öllu að bjóða Alþingi upp á það af hálfu ráðuneytisins að leggja fram frumvarp sem er svo vanbúið að ekki sé hægt að svara slíkri grundvallarspurningu, hver áhrifin eru á skuldir þúsunda heimila. Með því frumvarpi er meðal annars lagt til að hækka virðisaukaskatt á gistiþjónustu úr 7% upp í 14% og á það að skila ríkissjóði 1,1 milljarði kr. Sérstök hækkun á tóbaksgjaldi á að skila ríkissjóði 1 milljarði kr. Vörugjald á bílaleigubíla á að færa nær almennu vörugjaldi á fólksbifreiðar og á að skila 0,5 milljörðum kr. og síðan er kveðið á um áframhaldandi úttekt á séreignarsparnaði sem á að skila ríkissjóði 1,5 milljörðum kr., svo fátt eitt sé nefnt. Það er ýmislegt við frumvarpið að athuga, eins og ég sagði áðan. Við höfum talað fyrir því að minnka vægi verðtryggingar í samfélaginu, það að t.d. hækkun á kaffi í Brasilíu kalli á að byrðar heimila aukist um hundruð eða milljarða kr. vegna áhrifa kaffisins á verðlagsvísitöluna. Eða þá að þegar ríkisstjórnin ákveður að hækka verð á tóbaki svo um munar, og það er ekki í fyrsta eða annað skiptið sem ríkisstjórnin beitir sér fyrir því, hefur sú hækkun ekki bara áhrif á fólk sem neytir vörunnar. Hún leggst ofan á verðtryggð húsnæðislán heimila sem hafa stökkbreyst eins og við þekkjum frá hruni og er ekki á það bætandi. Ég hélt að með stofnun nefndar sem átti að meta kosti þess að afnema eða draga úr vægi verðtryggingarinnar mundi maður ekki horfa upp á enn eina tillöguna frá ríkisstjórninni sem miðar í raun og veru að því að hækka verðbólguna, sem hefur þessi óæskilegu áhrif, án þess að koma með einhverjar aðrar aðgerðir til hliðar sem mundu draga úr vægi verðtryggingarinnar þegar kemur að þeim málum. Það hefur mikið verið rætt hvernig ríkisstjórnin kynnti áherslur sínar sem snerta þá grundvallaratvinnugrein sem ferðaþjónustan er. Fyrir síðustu alþingiskosningar töluðu vinstri grænir og samfylkingarmenn mjög fjálglega um uppbyggingu ferðaþjónustunnar vítt og breitt um landið. Ég man til að mynda eftir því að þegar við funduðum á Húsavík og ræddum um iðnaðaruppbyggingu þar var nefnt að menn ættu að ræða eitthvað annað á þeim fundum. Maður hélt að það væri þá kannski ferðaþjónustan, sá mikli vaxtarsproti sem hún hefur verið á undangengnum árum. En nú kom ríkisstjórnin fram og tilkynnti síðastliðið haust að setja ætti ferðaþjónustunni ný skilyrði og setja hæsta virðisaukaskatt í heimi á þá starfsemi, 25,5%. Heilmikil ólga átti sér eðlilega stað innan greinarinnar, að hækka skattmörkin úr 7% upp í 25,5 var mikið reiðarslag fyrir þá grein atvinnulífsins og hefur valdið því að ferðaþjónustuaðilar til að mynda í Borgarfirði og í Varmahlíð í Skagafirði hafa hætt við að byggja þar hótelrými vegna áætlana ríkisstjórnarinnar. Það setti í raun og veru líka bókanir og fleira í uppnám og mun valda ferðaþjónustunni heilmiklum skaða. Reyndar dró svo ríkisstjórnin í land núna um daginn og tilkynnti að skattheimtan yrði einungis tvöfölduð, úr 7% í 14%, sem er gríðarleg hækkun engu að síður og mun valda atvinnugreininni ómældu erfiði við að halda henni í horfinu og standa undir þeirri fjárfestingu sem atvinnugreinin hefur áður lagt í á undanförnum árum. Það hefur skapað heilmikil vandræði fyrir þá atvinnugrein. Ríkisstjórnin hefur svo sem farið fram með svipuðum hætti til að mynda gagnvart iðnaði og sjávarútvegi, með óábyrgum yfirlýsingum og í raun og veru glórulausum hugmyndum um breytingar á skattkerfinu. Ég trúði því varla þegar ríkisstjórnin kom fram með hugmyndir sínar að mönnum væri í raun og veru alvara með þeim. Það væri þá eitthvað sem þeir mundu hugsa um eftir tvö eða þrjú ár þannig að atvinnugreinin gæti undirbúið sig undir breytingarnar. Nei, þetta skal gera svona og hefur meðal annars valdið því að bókanir hjá stærstu hótelkeðju landsins, Icelandair-hótelum, eru 15% minni nú en fyrir ári síðan Það er ljóst að sá hringlandaháttur sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir þegar kemur að skattlagningu á ferðaþjónustunni, sem er ein af undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar, hefur þegar valdið heilmiklum skaða. Ég held að það sé líka eðlilegt að við spyrjum okkur að því hvað sú breyting mun kosta, þ.e. að flækja skattkerfið með því að bæta við nýju skattþrepi sem er 14% þrepið. Í raun og veru eru skattþrepin orðin fjögur þegar kemur að virðisaukaskatti: 0%, 7%, 14% og 25,5%. Það mun þurfa heilmiklar breytingar á bókhaldskerfum, væntanlega líka hjá skattinum, og erfiðara verður að yfirfæra þá hluti. Við getum tekið sem dæmi að ef viðkomandi rekur gistingu eða hótelþjónustu er verðið á hótelgistingunni með 14% skatt á meðan morgunmaturinn er seldur með 7% virðisaukaskatti. Oftar en ekki hafa hótel boðið upp á þá þjónustu í einum pakka þannig að það mun allt verða svifaseinna og erfiðara í framkvæmd. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir einfaldleika í skattlagningu en horfið er frá því með því að bæta við þessu aukavirðisaukaskattsþrepi. Það er eðlilegt að við spyrjum: Hvað mun breytingin sem hér er innleidd kosta til að mynda skattinn, embætti ríkisskattstjóra? Hvað mun það kosta atvinnugreinina með öllum þeim kerfisbreytingum og hvað mun það kosta ríkissjóð þegar kemur að því að einhverjir fara vafalaust að reyna að koma fjármunum undan skatti? Eftir því sem við höfum fleiri þrep í virðisaukaskattskerfinu eykst hættan á skattundanskotum og þar með fær ríkið mun minni tekjur en ella. Það er annað sem snertir ferðaþjónustuna en það eru vörugjöld á bílaleigubíla þar sem á að taka inn hálfan milljarð af atvinnugreininni. Forsvarsmenn hennar hafa sagt að það muni jafnvel rústa atvinnugreininni. Hvað mun það leiða af sér? Fyrir vikið verður trúlega minni innflutningur á bílum, flotinn mun eldast og þar af leiðandi mun umferðaröryggi væntanlega minnka í einhverjum mæli ef fram heldur sem horfir. Það sem mér finnst skorta á í frumvarpinu sem við ræðum hér er að horfa til hvað breytingarnar kosta ef þær leiða til þess að hótelrýmum fjölgar ekki eins og verið hefði í óbreyttu kerfi? Eins og ég sagði eru menn að hætta við að byggja hótel norður í Skagafirði og í Borgarfirði, a.m.k. slá því á frest. Þannig er ríkið, sveitarfélögin og fjölmargir einstaklingar sem höfðu unnið við þá uppbyggingu að tapa tekjum. Við verðum af tekjum vegna þessara breytinga. Hvað munu þær þýða fyrir bílaleigufyrirtæki ef þau minnka umsvif sín í innflutningi á bílum? Það mun þá væntanlega skila sér í lægri vörugjöldum en ella. Mér sýnist að sá hluti málsins sé ekkert skoðaður þegar kostnaðarumsögn sem fjármálaráðuneytið lætur fylgja með frumvarpinu er lesið. Það er margt sem er gagnrýnisvert og ég hef af mörgu að taka. Ég hef því miður ekki langan tíma, einungis 15 mínútur, til að fara yfir það umfangsmikla mál. Ég varð var við það í máli hæstv. ráðherra áðan að hún horfði dálítið í baksýnisspegilinn þegar kom að fjölgun ferðamanna á undangengnum tveimur til þremur árum, rétt eins og það væri eitthvert lögmál að slík þróun mundi halda áfram. Málið er að í íslenskri ferðaþjónustu eru menn ekki endilega að keppa á milli landshluta og bítast um ferðamanninn heldur erum við þar á alþjóðlegum samkeppnismarkaði. Með því að hækka skattlagningu á þessa undirstöðuatvinnugrein, og þann mikilvæga hlekk sem bílaleigurnar eru líka, er verið að ráðast á samkeppnishæfni. Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Samfylkingin hafa kallað sig sérstakan málsvara atvinnugreinarinnar og ég hélt einfaldlega að mönnum væri ekki alvarlega þegar álögurnar voru kynntar fyrst. Ég held að þær muni ekki skila þeim tilætlaða árangri sem mælt er fyrir í frumvarpinu vegna þess að einhvers staðar verðum við að segja stopp. Það væri alveg hægt að skattleggja íslenskt atvinnulíf upp í 90% eða 100% en þá borgar sig einfaldlega ekki að reka fyrirtæki hér á landi. Einhvers staðar verða menn að segja stopp þegar kemur að hækkun gjalda og skatta gagnvart atvinnulífinu og heimilunum í landinu. Hér er einfaldlega gengið allt of langt og þessi breyting er tilkynnt með allt of stuttum fyrirvara og mun hafa varanleg áhrif á starfsemi ferðaþjónustunnar í landinu strax á næsta ári. Það mun líka hafa þau áhrif að fyrirtækin þurfa jafnvel að draga saman og þannig mun störfum ekki fjölga eins mikið. Ég hélt að við værum nær daglega á Alþingi að ræða þann vanda og það böl sem atvinnuleysið er, þar sem fólksflóttinn úr landi er, en þegar við horfum til þeirrar atvinnugreinar sem þó er í lagi og hefur verið í vexti á að hefta sóknina sem hefur einkennt ferðaþjónustuna á undangengnum árum. Ég hvet efnahags- og viðskiptanefnd þingsins og þá þingmenn sem þar sitja til dáða, til að snúa ofan af þeirri vitleysu sem um ræðir. Það er allt of hart gengið fram með allt of stuttum fyrirvara sem mun leiða af sér að sú glæsilega atvinnugrein sem ferðaþjónustan er og þau miklu tækifæri sem við höfum séð hringinn í kringum landið, sem felast í því að byggja hótel, byggja þannig upp atvinnustarfsemi og fjölga ferðamönnum á viðkomandi stöðum, mun í einhverjum tilvikum því miður vera í uppnámi. Það er ekki bara ég sem held því fram, líka þeir sem best þekkja til innan ferðaþjónustunnar og þeir sem reka bílaleigurnar í landinu. Ég tel einfaldlega að þeir sem reka fyrirtækin viti betur hverjir hagsmunirnir eru sem liggja að baki heldur en ríkisstjórnin sem leggur frumvarpið fram. Ég vonast til þess að á næstu dögum muni efnahags- og viðskiptanefnd þingsins fara mjög vandlega yfir málið og hrinda þeim áformum í framkvæmd sem hér er mælt fyrir. Ég trúi því ekki að meiri hluti sé fyrir því á Alþingi Íslendinga að fara svona fram gagnvart ferðaþjónustunni í landinu. Þessi ræða sneri nær eingöngu að þeim þætti frumvarpsins þannig að ég óska eftir því við frú forseta að ég verði settur aftur á mælendaskrá til að ræða önnur mál sem snerta frumvarpið sem við ræðum hér.

Virðulegi forseti. Ég hefði áhuga á því að heyra sjónarmið hv. þingmanns vegna þess að hann er með drjúga þingreynslu og hefur starfað lengi að félags- og stjórnmálum. Hv. þingmaður talar mikið um ferðaþjónustuna. Hvernig kemur hún sér í því stóra kjördæmi sem hann er úr?  Aðalatriði málsins er þetta: Nú tala menn svolítið eins og aðkoman sé svo gríðarlega góð og þá sérstaklega að ferðaþjónustunni. Mér finnst menn tala svolítið fjálglega um það og menn hafa komið með tölur um afkomu stærstu hótelanna hér í Reykjavík og annað slíkt, en hvernig lítur hv. þingmaður á þetta úti á landi? Eins og þetta kemur mér fyrir sjónir þá erum við að sjá vaxtarbrodda koma upp í ferðaþjónustu. Við erum að sjá ofsalega mikið þolinmæðisverk, ég segi eins og er um mörg fyrirtæki sérstaklega gistihús og hótel sem skipta mikið um eigendur í gegnum árin og áratugina. Hv. þingmaður þekkir þetta betur. Hvernig kemur þetta honum fyrir sjónir? Er það þannig að búinn sé að vera slíkur stórgróði í ferðaþjónustunni í hans kjördæmi, og annars staðar þar sem hann þekkir til á landsbyggðinni, að nú sé kominn tími til að fækka ferðamönnum þannig að þetta fólk hafi ekki allt of mikið að gera?

Frú forseti. Það er einfaldlega þannig að vítt og breitt um landið og jafnvel hér á höfuðborgarsvæðinu hefur þessi rekstur oft og tíðum verið í járnum. Það eru margir, sérstaklega smærri aðilar á þessum markaði, sem hafa þurft að hafa verulega fyrir hlutunum meira að segja frá því fyrir hrun. Þær tillögur sem hér er verið að ræða um vega náttúrlega að grundvelli margra fyrirtækja. Við erum ekki bara að tala um stórar hótelkeðjur. Við erum oft að tala um lítil fjölskyldufyrirtæki sem hafa sína afkomu af því að selja ferðamönnum greiða og gistingu eftir efnum. Þetta hefur haft mjög slæm áhrif á rekstur þessara fyrirtækja og ég held það hafi verið hv. þingmaður sem nefndi, hvort það var hjá Icelandair-hótelum, að það væru 15% færri bókanir núna en fyrir ári síðan. Það er enginn smáviðsnúningur í rekstri, heil 15% á ekki lengri tíma. Maður veltir fyrir sér: Hvaða áhrif hafa skilaboð frá ríkisstjórninni um að hér eigi að hækka skatta á ferðaþjónustuna haft á atvinnuuppbygginguna? Eins og hv. þingmaður nefndi þá er búið að slá hótelbyggingum í Borgarfirði og Skagafirði á frest. Þetta eru náttúrlega mjög slæm tíðindi og í raun og veru hefur þetta skapað ólgu og óstöðugleika í kringum þessa atvinnugrein. Eitt er ljóst, að fjölmörg fyrirtæki eru nú þegar búin að selja gistingu út næsta ár. Hvar á að taka þá peninga? Það er búið að selja þessar ferðir, það er búið að selja þessi herbergi á tilteknu verði. Hver á að borga mismuninn á þessari skattlagningu? Það verða að sjálfsögðu fyrirtækin sjálf, sem þýðir að þau hafa minni möguleika á að greiða hærri laun eða standa í öðrum fjárfestingum. Það hlýtur að vera.

Virðulegi forseti. Mér finnst þessi umræða og þeir fáu stjórnarliðar sem hér hafa tekið til máls, þeir virðast ekki vera mikið í því - það liggur við að maður sé með tárin í augunum af þakklæti þegar maður sér stjórnarliða í ræðustól þannig að maður geti haft orðaskipti við viðkomandi og reynt að átta sig á því hvað hv. stjórnarliðar eru að fara. Við tókum sjávarútveginn um daginn og nú er það ferðaþjónustan. Það er talað eins og hér sé um að ræða fyrirtæki sem lifa í slíkri velmegun að þau viti ekki hvað gera á við fjármagnið. Þrátt fyrir öll varnaðarorðin um að litlu og meðalstóru sjávarútvegsfyrirtækin fari verst þá er ekkert hlustað á þau. Þrjú fyrirtæki eru núna að segja upp starfsfólki, eitt hérna í Reykjavík, í Þorlákshöfn í gær og eitt á Siglufirði. Ef starfsfólki er sagt upp, ég tala nú ekki um er það verður atvinnulaust, þá greiðir það ekki skatta, eða alla vega mjög litla. Aftur á móti þiggur það bætur. Ég hef áhyggjur af nákvæmlega sömu þróun í ferðaþjónustunni af þessum ástæðum sem ég nefndi. Ég þekki ferðaþjónustuaðila, ekki jafnmarga eins og hv. þingmaður, en almenna reglan er sú að þetta eru lítil fjölskyldufyrirtæki, þessir menn eru að bjarga sér. Það hefur sem betur fer gengið þokkalega vegna þess að ferðamönnum hefur fjölgað hér, meðan annars staðar í álfunni hefur þeim fækkað. Með aðgerðum ríkisstjórnarinnar er nú þegar búið að fækka ferðamönnum á næsta ári. Hvað þýðir það þegar Schultz í Þýskalandi ákveður að fara eitthvað annað en til Íslands? Hann er að skaffa vinnu í öðrum löndum en á Íslandi. Það sem mér finnst sárast er viðhorf ríkisstjórnarinnar sem telur það hættulegasta sem hægt væri að gera í íslensku þjóðfélagi að lækka skatta, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar ræddi hér áðan, og núna á að eyðileggja vaxtarbroddinn.

Frú forseti. Ég held það hafi verið hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sem nefndi í ræðu sinni fyrr í dag að það hefði komið fram á fundi efnahags- og viðskiptanefndar að m.a. nokkrar ráðstefnur hefðu verið slegnar út af borðinu vegna þessa frumvarps sem við ræðum hér. Einnig vegna þeirra óljósu markmiða og glannalegu yfirlýsinga sem ríkisstjórnin hefur verið með er snertir grundvöll þessarar atvinnugreinar, enda er það kannski eðlilegt. Hvernig áttu menn, eins og núna á þessu hausti, sem voru að reyna að skipuleggja ferðir og halda utan um stórar ráðstefnur, að verðleggja slíkt? Menn höfðu ekki hugmynd um hvort skattlagningin yrði 25,5% eða 7%, núna er hún 14%. Það er ekki hægt að bjóða heilli atvinnugrein upp á þennan hringlandahátt og það er ekkert óeðlilegt í ljósi þessa alls að menn hafi orðið af einhverjum þúsundum ferðamanna sem hefðu komið hingað til landsins í tengslum við umræddar ráðstefnur. Þar með erum við að tapa peningum. Við erum að tapa gjaldeyrisskapandi störfum vegna þess að ríkisstjórnin kemur fram með óábyrgum hætti þegar kemur að þessari atvinnugrein. Hv. þingmaður var að tala um Siglufjörð sem er bærinn okkar beggja, þar hefur athafnamaðurinn Róbert Guðfinnsson staðið fyrir heilmikilli uppbyggingu í ferðaþjónustu á undangengnum árum. Þar stendur til að reisa glæsilegt hótel núna vonandi innan tíðar, ég vona að þessi áform muni ekki breyta einhverju í því. Það fyrirtæki hefur held ég ekki verið neitt sérstakt gróðafyrirtæki fram til þessa. Það er búið að verja heilmiklum fjármunum í uppbyggingu ferðamennsku á Siglufirði og það hefur skilað því að bæjarbragurinn er allt annar. Þar er glæsilegt samfélag og sú þróun sem hefur átt sér stað í ferðamennskunni hefur skipt Siglufjörð miklu máli 

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, þ.e. tekjuöflunarhluta fjárlaganna, og ég verð að gera verulegar athugasemdir við það hvað þetta kemur seint fram. Samkvæmt nýjum þingsköpum á að leggja frumvarpið fram með fjárlagafrumvarpinu sem var lagt fram 11. september sl., fyrir 85 dögum. Þetta frumvarp kom hins vegar fram 29. nóvember og það er í samræmi við bráðabirgðaákvæði í þingsköpunum að fyrir þetta ár þarf ekki að leggja það fram fyrr en seinna en mér finnst samt fulllangt gengið að leggja það fram þegar 2. umr. fjárlaga er í gangi og enginn tími vinnst til að skoða frumvarpið. Það er búið að liggja fyrir þinginu í sex daga. Meira að segja var bráðræðið slíkt að það var rætt í hv. efnahags- og viðskiptanefnd í morgun, með góðfúslegu leyfi stjórnarandstöðunnar sem ég fór fyrir, vegna þess að ég vildi liðka fyrir þessu máli þannig að ríkisstjórnin lenti ekki í algjörri hönk með það. Ég vonast til þess að menn haldi sig við þá reglu að tekjuöflunarfrumvörp fjárlaga verði lögð fram með fjárlagafrumvörpunum þannig að hægt sé að ræða frumvarp til fjárlaga í heild sinni. Þetta er mjög viðamikið frumvarp upp á 40 greinar og tekur á óskaplega mörgum mismunandi lögum. Í fyrsta lagi má segja að það séu tekjuöflunaraðgerðir. Þær eru ýmsar og ég ætla að fara í gegnum þær á hundavaði. Í fyrsta lagi er lagt til að tekið sé upp nýtt 14% þrep í virðisaukaskattskerfi sem er að mínu mati alveg nógu flókið fyrir. Virðisaukaskatturinn er í dag 25,5% sem er heimsmet í almennum virðisaukaskatti. Síðan er þarna komið nýtt þrep, 14% fyrir ferðaþjónustuna eingöngu, svo er 7% skattur sem er nokkuð víðtækur og svo er 0% skattur sem fáar vörutegundir falla þar undir. En svo eru líka stórir hlutar efnahagslífsins undanþegnir virðisaukaskatti, t.d. ferðafélög, laxveiðileyfi sem merkilegt nokk eru undanþegin virðisaukaskatti, heilbrigðisþjónustan eins og hún leggur sig og allt menntakerfið. Sú furðulega staða getur komið upp að hótel sem býður gistingu borgar fyrir hana 14% virðisaukaskatt, svo er það með mat sem er í 25,5% virðisaukaskattsþrepi, svo býður það fram námskeið um Ísland í borðsalnum og þar kemur starfsmaður sem kennir um Ísland og það er undanþegið virðisaukaskatti af því að það er innan menntakerfisins. Þetta getur orðið mjög skrautlegt og menn geta nánast flutt kostnaðinn þangað sem þeir vilja. Þetta býður heim miklum möguleikum á undanskotum og rekst á síðasta þrepið í tekjuöfluninni sem var bætt skattskil. Það var rætt á fundinum í morgun hjá hv. efnahags- og viðskiptanefnd að bæði gestir frá ráðuneytinu og hagsmunaaðilar voru sammála um að nokkuð stór og vaxandi hluti í ferðaþjónustunni væri svört atvinnustarfsemi. Það helgast væntanlega af því að við erum með gjaldeyrishöft sem ýta undir svarta atvinnustarfsemi því að menn græða ekki bara skattinn heldur líka það að fá inn gjaldeyri á gengi Seðlabankans en aflandskrónugengið er töluvert lægra. Þeir hagnast sem sagt á því líka. Við búum við mjög slæma stöðu í þessu og hér er verið að flækja kerfið. Það má segja að eftir að þessi ríkisstjórn tók við völdum fyrir þremur og hálfu ári hafi skattkerfið verið flækt alveg óhemjumikið. Menn hafa lagt sig í líma við að flækja umhverfi fyrirtækja þannig að þau hafi alveg nóg að gera. Almennt tryggingagjald er hækkað um 0,3%. Sérstaka tryggingagjaldið lækkar af því að atvinnuleysið er að minnka og það minnkar vegna þess að margir eru fluttir til útlanda, margir komnir í nám og svo eru margir dottnir út úr bótakerfinu. Þar af leiðandi minnkar atvinnuleysið, gjöld ríkissjóðs minnka þarna megin og tryggingagjaldið er lækkað. Svo er það hins vegar hækkað hér um 0,3% þannig að samtals er þetta 0,1% lækkun á tryggingagjaldinu sem fyrirtækin borga. Það er það sem skiptir máli. En tryggingagjald er ekkert annað en skattur á atvinnu vegna þess að fyrirtæki sem ræður nýjan starfsmann þarf að borga þetta hátt gjald af launum starfsmannsins. Svo er sérstök hækkun á tóbaksgjaldi sem á að gefa 1 milljarð. Ég ætla ekki að fara nánar út í það en sagt er að það kunni að auka hættu á smygli, verðið er orðið svo hátt. Almennur fjársýsluskattur er hækkaður líka og hann lendir á fjármálafyrirtækjunum. Mér skilst að lífeyrissjóðirnir séu undanþegnir en skattlagning á þá hefur mjög mikið verið gagnrýnd vegna þess að hún er í raun bara á almennu lífeyrissjóðina. Opinberu sjóðirnir eru með tryggð réttindi, opinberir starfsmenn hafa tryggð réttindi og ríkið borgar í rauninni allar álögur og allan halla á þeim sjóðum. Það hefur reyndar ekki gert það heldur er það bara falið. Sá halli er kominn í 57 milljarða í A-deildinni. Eins og ég nefndi í umræðunni í gær eru risastór göt í fjárlagafrumvarpinu sem ekki er tekið á. Þau stækka og stækka. Einhvern tíma falla þau til. Síðan er vörugjald á bílaleigubíla fært nær almennu vörugjaldi á fólksbifreiðar og þetta er hin atlagan að ferðaþjónustunni. Þær eru tvær og það var bent á það í morgun að þetta kynni að stöðva innflutning á þessum bifreiðum í eitt ár, að menn nýti þá bifreiðarnar lengur af því að skatturinn hækkar. Þá missir ríkissjóður virðisaukaskatt af þeim bifreiðum.

Nákvæmlega.

Það kom ekki fram hvað það væri mikið. Það getur vel verið að það slagi upp í þessa tekjuaukningu sem á að verða hérna en það þarf hv. nefnd að kanna. Síðan er áframhaldandi úttekt á séreignarsparnaði sem grefur undan því að fólk eigi þann sparnað í framtíðinni. Það er sem sagt verið að nota séreignarsparnaðinn, þessi ríkisstjórn hefur gert það, og hann er borgaður út í svo smáum skömmtum að hann fer eiginlega beint í neyslu. Fólk fær 70 þús. kr. á mánuði og sú upphæð fer í það að draga fram lífið hjá fjölskyldunum sem eru illa settar, margar hverjar. Samanlagt á þetta að gefa 8,4 milljarða. Svo á að halda áfram með kolefnis- og raforkuskatt og gjald á sölu á heitu vatni. Ég hef bent á það áður að þetta er ótrúlegur fjöldi, margar milljónir færslna af pínulitlum gjöldum. Þetta eru kannski 180 kr. sem hver fjölskylda borgar í hverjum mánuði, 80 kr. fyrir heita vatnið og 100 kr. fyrir rafmagnið. Þetta eru mörg hundruð þúsund í gjöld í hverjum mánuði og erfitt að ganga úr skugga um hvort það sé rétt lagt á. Svo eru ýmsar breytingar sem snúa að tengslum stjórnvalda við kjarasamninga sem menn voru ekki alveg sammála um að væru í samræmi við kjarasamninga. Það er lækkun atvinnuleysistryggingagjalds um 0,4%, svo er það hækkað hinum megin um 0,3% þannig að drottinn gaf og drottinn tók. Afnám afdráttarskatts af vaxtatekjum erlendra aðila sem mikið hefur verið gagnrýnt er fellt niður og það er vel. Það lækkar tekjur ríkissjóðs þannig að samtals lækka tekjur ríkissjóðs um 6,1 milljarð en þetta eru ekki hrein útgjöld. Svo er ýmislegt lagað eins og skattlagning á afleiðusamningum. Það kerfi er lagað og ég ætla ekki að fara nánar út í það enda er það ekki venjan við 1. umr. að fara nákvæmlega í einstaka liði. Heildartryggingagjaldið er núna 7,89% og lækkar úr 7,9% þannig að það lækkar eilítið, hefði átt að lækka miklu meira. Það sem er jákvætt er töluvert mikil hækkun á barnabótum og það er haldið áfram með sérstöku vaxtabæturnar sem er líka jákvætt og hjálpar fólki nokkuð að ráða við húsnæðiskostnaðinn. Ég er búinn að nefna sérstaka útgreiðslu á séreignarsparnaði. Ég held að það sé mjög varasöm aðgerð vegna þess að sá séreignarsparnaðar sem nú er greiddur út hefði seinna meir hjálpað fólki við að ráða við efri ár. Eins og í mörgu öðru í ráðstöfun ríkisstjórnar er á vissan hátt verið að kveikja í framtíðinni. Það er verið að taka sparnað sem á þá að koma til og minnka hann þannig að fólk verður þá frekar háð til dæmis Tryggingastofnun. Svo er sagt að gjöld eigi að hækka í takt við almennar verðlagshækkanir fjárlaga sem eru 4,6%. Ég fór í gegnum það í andsvari að það er bara ekki rétt. Ég get að minnsta kosti ekki séð að það sé rétt reiknað og gerist það á mörgum sviðum. Ég benti sérstaklega á sóknargjöldin. Þau eiga samkvæmt þessu frumvarpi að hækka úr 701 kr. á mánuði, samkvæmt gildandi lögum, í 728 fyrir árið 2013 en ef farið hefði verið eftir verðlagsforsendum fjárlaga hefðu þau átt að hækka í 733. Þetta mun hv. nefnd eflaust fara í gegnum og ræða sín á milli því að það eru fleiri gjöld en þetta sem ég rakst á við fljóta yfirferð. Til dæmis er í 31. gr. sagt að efri mörkin í B-liðnum hefðu átt að hækka úr 49.229 í 51.565 en hefðu átt að vera 51.494, það er 71 kr. lægra. Allt er þetta til hækkunar fyrir greiðandann. Annað gjald sem var 77.495 er sagt eiga að hækka upp í 81 þús. en hefði átt að hækka um 117 kr. minna. Það kemur illa við skattgreiðandann en þá vel við ríkissjóð sem því nemur. Þetta hefði mátt vinna betur nema ég sé að gera einhverjar reiknivillur. Frumvarpið í heild sinni er að mínu mati stórkostleg flæking á skattkerfinu. Það er verið að bæta við nýju skattþrepi. Ég hefði viljað sjá menn hækka 7% skattþrepið eilítið, kannski upp í 7,5%, og lækka eitthvað á móti þannig að ferðaþjónustan í heild sinni stæði jafnt sem og ríkissjóður. Ég held að menn ættu að skoða það í hv. nefnd að hverfa frá þessu flækjustigi. Hæstv. ríkisstjórn leikur sér að því að flækja skattkerfið og áttar sig ekki á því hvað aukin vinna hjá fyrirtækjunum kostar mikið. Þetta kostar allt. Hún áttar sig heldur ekki á því hvað undanskot verða miklu auðveldari og léttari þegar kerfið er flókið og eftirlitið verður nánast vonlaust eins og ég gat um áðan þegar erlendur ferðamaður bókar gistingu með morgunmat og námskeiði um íslenska náttúru og borgar einn reikning. Þá er þjónustan ýmist með 25,5% skatti, 14% skatti eða engum skatti. Menn geta spilað á þetta þannig að það er ekki gott að hafa svona flókið kerfi.

Frú forseti. Þetta mál verður áhugaverðara eftir því sem þessari umræðu vindur fram. Af því að hv. þingmaður á sæti í efnahags- og viðskiptanefnd þingsins hjó ég eftir því að á fundi, sem ég held að hafi verið haldinn í morgun,  Allar líkur eru til að þessi uppbygging á sviði ferðaþjónustunnar hefði leitt af sér fleiri störf og meiri umsvif í samfélaginu. Við höfum líka heyrt að vegna þessa frumvarps ríkisstjórnarinnar hafi menn hætt við nokkrar ráðstefnur sem þýða kannski að þúsundir ferðamanna koma ekki til landsins. Hv. þingmaður er vel töluglöggur maður og nú spyr ég hann: Er ekki hægt að leggja á einhverjar vogarskálar hvað þessi hringlandaháttur ríkisstjórnarinnar gagnvart þessari atvinnugrein kostar? Erum við ekki á þessu hausti búin að tapa gríðarlega miklum fjármunum sem felst í því að færri ferðamenn koma til landsins og minni uppbygging á sér stað á fjölmörgum stöðum hringinn í kringum landið? Þannig gætu þá fleiri verið á launum, fleiri borgað skatta og færri verið á atvinnuleysisskrá. Er þetta ekki bara skýrt dæmi um enn einn hringlandahátt ríkisstjórnarinnar sem tengist undirstöðuatvinnugreinum þessa lands?

Frú forseti. Jú, það er rétt, það var á fundi í morgun sem stjórnarandstaðan leyfði góðfúslega að yrði haldinn. Ég minnti á hvað hæstv. ráðherrar Ögmundur Jónasson og Steingrímur J. Sigfússon hefðu sagt fyrir svo sem tíu árum ef menn hefðu látið sér detta í hug að ræða mál í nefndum þingsins sem ekki var búið að ræða í þingsölum. Ég tel að minnsta kosti að það hefðu orðið mikil læti. En af því að núverandi stjórnarandstaða er svo samningalipur og vinnur með ríkisstjórninni í öllum góðum málum var þetta samt samþykkt. Á fundinum kom ýmislegt fram, eins og til dæmis það sem hv. þingmaður nefndi, að bókunum hefur fækkað og að menn eru búnir að afturkalla ráðstefnur sem þeir ætluðu að halda. Það kom líka fram hjá einum aðila sem rekur hótel að bandarísk ferðaþjónustukeðja hefði haft samband við hann og sagt að hún gæti bara ekki átt viðskipti við hann framar vegna þess að samkvæmt neytendalögum mætti ekki hækka gjaldið eftir á. Hann getur ekki tekið svona mikla hækkun úr eigin vasa, þ.e. selt þjónustuna á óbreyttu verði, þannig að vissulega hefur þetta svona áhrif úti um allt. Þess vegna þurfa menn að gæta sín dálítið. Fyrstu fréttir um að þetta ætti að hækka upp í 25,5% voru högg fyrir atvinnugreinina og öll viðskiptin. Menn spyrja sig í furðu: Getur verið að það sé lagt fram frumvarp í desember sem á að taka gildi í maí þegar ferðaþjónustutímabilið byrjar og það er búið að gera alla samninga fram í tímann? Getur það verið? Þetta kennir okkur að við þurfum að hugsa svona tekjuöflun miklu lengra fram í tímann og ég held að þegar ný ríkisstjórn tekur við þurfi hún að huga að því að einfalda þetta kerfi 

Frú forseti. Mér sýnist í frumvarpinu miðað við að þetta nýja þrep, 14% þrepið, eigi að taka gildi 1. maí á næsta ári og spyr í fyrsta lagi: Er þá ekki ljóst að ferðaþjónustan verður að miklu leyti sjálf að borga mismuninn, þ.e. hækkunina á virðisaukaskattinum úr 7% til 14%, vegna þess að nú þegar er búið að selja stóran hluta af gistingu næsta sumars? Einhver verður að greiða það og er ekki ljóst að ferðaþjónustan þarf að taka það á sig? Menn breyta ekki gerðum samningum við ferðamennina sem ætla að koma hingað næsta sumar. Þetta er fyrri spurningin. Í öðru lagi: Hefur hv. þingmaður eitthvað hugsað um hvað það muni kosta skattyfirvöld að demba þessum breytingum á með svo skömmum fyrirvara? Það þarf væntanlega að fara í breytingar á einhverjum hugbúnaði og fleira. Hvað mun þetta kosta atvinnugreinina? Menn þurfa að fara í einhverjar breytingar á bókhaldskerfum og fleira mætti nefna í því efni. Af því að hv. þingmaður er svo úrræðagóður og hugmyndaríkur þegar kemur að fjármálum og rekstri fyrirtækja spyr ég líka: Sér hann ekki einfaldlega margar leiðir sem menn geta farið í ljósi þess að það er verið að fjölga skattþrepum um eitt? Það getur leitt af sér að skattundanskot verði miklu meiri í þessu nýja kerfi sem verið er að mæla fyrir sem mun flækja virðisaukaskattskerfið til mikilla muna og mun þá leiða af sjálfu sér að tekjur ríkissjóðs munu lækka vegna þess að skattundanskot aukast. Fyrsta spurningin var um hvað honum finnst um að innleiða þessar breytingar með svona skömmum fyrirvara og að þetta taki gildi á miðju ári, 1. maí.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni, sérhver flæking og nýr skattur kallar á breytingar á tölvukerfum. Þær breytingar eru ekki ókeypis og þær gerast ekki allt í einu. Þetta kostar allt tíma og orku hjá atvinnugreininni og gefur ekkert af sér fyrir þjóðarbúið. Þess vegna held ég að hv. nefnd sem fær þetta mál aftur, hún er búin að fjalla um það einu sinni, ætti virkilega að skoða hvort hægt sé að fara einhverjar aðrar leiðir en að bæta við nýju þrepi í virðisaukaskattinum, hvort kannski mætti gera hann eitthvað almennari og taka einhverjar undanþágur í burtu. Það er töluvert af undanþágum í ferðaþjónustunni þar sem menn borga ekki virðisaukaskatt. Þar nefni ég laxveiðileyfi og sitthvað fleira sem ég held að hv. nefnd ætti kannski að skoða að setja undir þetta og sjá hvort menn fái ekki jafnmiklar tekjur í ríkissjóð. Markmiðið er að ná tekjum í ríkissjóð, ekki að klekkja á ferðaþjónustunni, ég trúi því ekki. Ég minni á að það kom einnig fram í morgun að gistináttagjaldið sem var lagt á kostar óhemjumikið í rekstri og gefur sáralitlar tekjur. Við getum lent í þeirri stöðu að það kosti meira að innheimta skatt en hann gefur. Þá er betra heima setið en af stað farið og ég held að hv. nefnd ætti virkilega að skoða það þegar hún fær þetta til umfjöllunar og sendir til umsagnar að reyna að halda flækjum í virðisaukaskattskerfinu innan skynsamlegra marka.

Virðulegi forseti. Við ræðum ráðstafanir í ríkisfjármálum eða leiðirnar sem nota á til að fjármagna hluta af tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins. Eins og títt er um bandorminn sem lagður er fram á hverju hausti kennir hér margra grasa. Þar sem þetta er 1. umr. ætla ég að fara yfir greinarnar lið fyrir lið og reyna að meta áhrifin af þeim, en fyllri greining bíður 2. umr. enda gefst þá betra tækifæri til að halda ræður með meiri undirbúningi. 1. gr. er hin umdeilda grein þar sem virðisaukaskattur á útleigu hótel- og gistiherbergja hækkar úr 7% í 14%. Áætlað er að breytingin muni skila ríkissjóði nálægt 1,5 milljörðum, þar af rúmlega 1 milljarði á næsta ári. Eins og oft þegar skattbreytingar verða sem hafa bein áhrif á verð er ég hræddur um að eftirspurnaráhrifin af þessari hækkun hafi ekki verið metin að fullu eða metin yfirleitt. Því er ekki ólíklegt að tekjurnar verði minni en hér er gefið til kynna. Mikil óvissa er í heiminum í dag. Tekjur hafa dregist mjög mikið saman í löndunum í kringum okkur og í hjá þeim þjóðum sem ferðast mest til Íslands þannig að ekki er alveg víst að aukningin verði jafnmikil og hún hefur verið undanfarin ár og jafnvel áratugi vegna þess að ráðstöfunartekjur fara lækkandi. Allt sem verður til þess að kostnaður ferðamanna hækkar á Íslandi leiðir til þess að samkeppnisstaða Íslands sem áfangastaðar versnar miðað við aðra áfangastaði. Það snertir líka Íslendinga vegna þess að 0,3% af neyslu íslenskra heimila eru vegna kaupa á gistingu á gistihúsum og hótelum. Verðlagsáhrif verða af hækkuninni og miðað við að skatturinn hækki um 7 prósentustig og hlutdeild gistingar í neyslukörfu landsmanna sé í kringum 0,3% reiknast mér til að verðlag hækki þá um í kringum 0,02%. Það mun hækka skuldir heimilanna og auka verðbólgu og annað slíkt. Mér finnst vanta að verðlagsáhrifin séu metin hér. Ég tók mig til og fletti upp í tölvu í hliðarherberginu og gerði útreikninga sem ég ætla ekki að bera fullkomna ábyrgð á að séu réttir vegna þess að þeir voru gerðir í fljótheitum. En mér reiknast samt til og held að það sé rétt hjá mér að verðlagsáhrifin séu þessi. 2. gr. Ég verð að segja að ég get ekki annað en fallist á að það sé skynsamleg ráðstöfun að áfram að endurgreiða virðisaukaskatt vegna bygginga íbúða og frístundahúsnæðis. Varðandi tryggingagjaldið í 3. gr. eru góðar fréttir og slæmar frétti. Tryggingagjaldið sem rennur til Atvinnuleysistryggingasjóðs er lækkað úr 2,45% í 2,05%, sem er gott fyrir fyrirtækin í landinu vegna þess að það gjald er ekkert annað en skattur á laun, sem leiðir til þess að færri starfsmenn eru ráðnir en ella. Það sem er slæmt í 3. gr. er að almenna tryggingagjaldið, sem er liður í tekjuöflun ríkissjóðs og er m.a. notað til að vega upp á móti auknum útgjöldum í lífeyristryggingunum, hækkar um 0,3%. Það er varanlegri hækkun en atvinnuleysistryggingasjóðsgjaldið vegna þess að það hreyfist með atvinnuleysinu. Það eru ekki góðar fréttir. Síðan eru afdráttarskattarnir svokölluðu afnumdir. Það hefur verið baráttumál mitt því að sá skattur er flókinn og hefur óæskilegar afleiðingar. Þess vegna fagna ég því að ríkisstjórnin snúi loksins frá villu síns vegar og afnemi skattinn með öllu. 
             5. gr. Hér er verið að auka skattheimtu. Ég hirði ekkert sérstaklega um greinarnar á eftir. Þar eru glaðningar fyrir barnafólk, barnabætur hækka o.s.frv. Þá kem ég að 15. gr. Þar eru slæmar fréttir. Þar er verið að hækka fjársýsluskattinn svokallaða, sem er skattur á laun í fjármálafyrirtækjum. Sá skattur er hækkaður úr 5,45% í 6,75% og er áætlað að það muni skila um 800 milljónum þannig að launakostnaður fjármálastofnana hækkar um 800 milljónir. Sumum finnst það sjálfsagt því að bankakerfinu sé ekki of gott að greiða þann skatt. En þá ber að huga að því að þetta er skattur á laun, nákvæmlega eins og tryggingagjaldið, sem líklegt er að muni leiða til uppsagna í hagræðingarskyni og til að ná betur utan um launakostnað. Ég ætla ekki að tala um umhverfis- og auðlindaskattinn í bili en 17. gr. fjallar um skatt af raforku sem settur var á og að hann verði hækkaður um 6 aura. Það er slæmt, það eru verðlagsáhrif af því þannig að sú hækkun bítur í skottið á sér og leiðir til þess að verðlag hækkar, þ.e. verðbólga eykst og lán heimilanna hækka. Vörugjald af ökutækjum og eldsneyti er hækkað og bensín- og olíugjöld eru hækkuð. Það er mjög slæmt, það fer beint út í verðlagið og hækkar verð á bensíni og olíum. Sérstaklega er það slæmt fyrir þá sem þurfa að nota bíla mikið starfsins vegna eða vegna búsetu. Það er sérstaklega slæmt fyrir þá sem búa í hinum dreifðu byggðum, í sveitum landsins og á stöðum þar sem aka þarf um langan veg til að sækja vinnu. Það eru því slæmar fréttir að hér eigi að fara að hækka vörugjöld af ökutækjum og eldsneyti og einnig bensín- og olíugjöld. Jafnframt kom fram í efnahags- og viðskiptanefnd í dag að gjald á áfengi og tóbak, sem áætlað er að muni skila ríkissjóði um 1 milljarði í auknar tekjur á næsta ári, mun leiða til þess að skuldir heimilanna munu hækka um 3 milljarða vegna verðlagsáhrifa, sem er náttúrlega slæmt. Séreignarsparnaðurinn. Enn er höggvið í sama knérunn. Halda á uppi einkaneyslu með því að gera fólki kleift að leysa út sparnað sinn. Við munum því væntanlega sjá áframhaldandi froðuhagvöxt á næsta ári. Olíugjald og kílómetragjald er hækkað. Það er slæmt, það fer út í verðlagið, það hækkar kostnað þeirra sem þurfa að nota bíl og mun hækka skuldir heimilanna. Jafnframt er almenna kílómetragjaldið og sérstaka kílómetragjaldið líka hækkað. Bifreiðagjaldið er hækkað. Svo er sú sérstaka ráðstöfun í 35. gr. að allir Íslendingar þurfa að borga fasta upphæð til Ríkisútvarpsins, eða RÚV eins og útvarpsstjóri vill kalla það. Það er hækkað um 900 kr. þannig að gjaldið verður þá 19.700 á hverju ári. Fólk er mishrifið af þeim fjölmiðli sem Ríkisútvarpið er  En það er eitt hlutverk sem Ríkisútvarpið hefur sem ég ætla ekki að gera lítið úr, það er hið menningarlega hlutverk sem Rás 1 hefur. En það þarf ekki að skattleggja hvern íbúa á Íslandi um 19.700 kr. til að viðhalda því hlutverki, það kostar miklu minna. Þar er ekki verið að borga fyrir ameríska framhaldsþætti og  Þegar allt er lesið yfir blasa við þær skattahækkanir sem ríkisstjórnin ætlar að leggja á okkur núna til að fjármagna m.a. fjárfestingaráætlun sína þar sem kennir margra grasa og í eru margir pakkar. Ætlunin er að keyra í kringum landið á gullvagninum og henda út pökkunum á ýmsum stöðum til að reyna að laða kjósendur að stjórnarflokkunum í komandi kosningum. 

Frú forseti. Ég vil fyrst svara hv. þingmanni um ríkissjónvarpið okkar, tek undir þau fallegu orð sem hv. þingmaður lét falla um útvarpsgjaldið, þann ágæta lið sem Rás 1 er, en ég er eindreginn talsmaður ríkissjónvarpsins þó við getum haft ýmsar skoðanir á því hvernig sá miðill er starfræktur eins og gengur. En mér fannst hv. þingmaður vera hálfklaufalegur í ræðu sinni að nefna ekki þá frómu sjónvarpsstöð ÍNN þar sem hann stýrir gríðarlega vinsælum þætti sem heitir Svartar tungur. Það er reyndar svo að eftir að ég hætti í þeim þætti var honum breytt í matreiðsluþátt, nýjar áherslur sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason kom með í sjónvarpsþáttagerð á ÍNN en sú stöð á náttúrlega allt gott skilið. Það brenna á mér fjölmargar spurningar sem ég vildi beina til hv. þingmanns. Á þingflokksfundi í dag, þegar við vorum að fara yfir fjárlögin, sáum við að verja á 10 millj. kr. til forsætisráðuneytisins til að innleiða kynjaða hagstjórn. Við höfum svo sem heyrt þetta á undangengnum tveimur eða þremur árum. Þess vegna fannst mér dálítið athyglisvert þegar hv. þingmaður ræddi um fjársýsluskattinn áðan, í ljósi þess að um 80% af bankastarfsmönnum í útibúum vítt og breitt um landið eru konur, að sá skattur sem leggst á laun mun þá sérstaklega bitna á konum í þeirri atvinnugrein. Ég spyr hvort honum finnist þetta ríma við þá kynjuðu hagstjórn sem ríkisstjórnin talar um á tyllidögum og hvort hann gæti ímyndað sér hvað sérfræðingurinn sem ráðinn yrði í forsætisráðuneytið mundi segja um aðgerð að þessu leyti til sem fjallar náttúrlega um kynjaða hagstjórn og hvernig vinnumarkaðurinn er samsettur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Varðandi þá sjónvarpsstöð sem hv. þingmaður nefndi þá finnst mér ómögulegt sem starfandi sjónvarpsmaður að vera að auglýsa mig úr ræðustól Alþingis þannig að ég kaus að minnast ekki á hana. Um kynjuðu hagstjórnina: Nú vita sumir að ég er menntaður hagfræðingur. Ég eyddi drjúgum hluta ævi minnar í að ná doktorsgráðu í hagfræði, þjóðhagfræði, og sérhæfði mig í hagstjórn og öðru slíku. Ég varð síðan prófessor við Háskóla Íslands og síðar við Háskólann í Reykjavík og var forstöðumaður Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands þar sem megnið af hagfræðirannsóknum á Íslandi voru gerðar um langa hríð. En allan þann tíma sem ég var í þessu varð ég ekki var við að til væri það sem heitir kynjuð hagstjórn. Það er alveg nýtt fyrirbæri. Ég er ekki betur gefinn en það að ég hef ekki alveg náð utan um hvað átt er við með kynjaðri hagstjórn. Mér finnst leiðinlegt að svara þingmanninum á þann veg að ég viti ekki hvort það er gott eða slæmt að skattleggja kvennastörf út frá kynjaðri hagstjórn. Það gæti vel verið að það væri gott en það fer kannski eftir því af hvaða sjónarhóli maður horfir. Ég veit ekki af hvaða sjónarhóli er horft í kynjaðri hagstjórn og bara veit yfirleitt ekkert hvað það er.

Frú forseti. Ég virði það við hv. þingmann að standa ekki í auglýsingamennsku héðan úr ræðustól Alþingis. Það er trúlega hluti af nýju siðareglunum að slíkt þyki ekki tilhlýðilegt. Ég minni á að þátturinn Svartar tungur er sýndur á ÍNN kl. hálftíu á þriðjudagskvöldum svo að ég komi því á framfæri. Mig langar að spyrja hv. þingmann frekar út í það mikilvæga mál sem við ræðum hér og það eru áhrif þessa frumvarps á ferðaþjónustu og hvernig yfirvöldin umgangast það mikla vald sem þeim er veitt í lýðræðislegum kosningum. Finnst hv. þingmanni það sæmandi að við skulum núna 5. desember vera að ræða um tvöföldun á skattheimtu á gistingu innan ferðaþjónustunnar sem á að koma til framkvæmda 1. maí á næsta ári? Í millitíðinni þurfa skattyfirvöld að breyta hugbúnaði sínum, atvinnugreinin þarf að gera það í heild sinni. Sú sama atvinnugrein er að stórum hluta búin að selja gistingu allt næsta sumar og þarf þar af leiðandi að bera kostnaðinn af hækkuninni sjálf. Ekki getur hún flutt þetta út í verðlagið vegna þess að nú þegar er búið að selja þessi herbergi. Finnst hv. þingmanni framkoma stjórnvalda í garð þessarar atvinnugreinar einfaldlega í lagi? Má ekki heimfæra þessi vinnubrögð yfir á aðrar atvinnugreinar í landinu, til að mynda hvernig stjórnvöld hafa komið fram gagnvart íslenskum iðnaði eða íslenskum sjávarútvegi? Mjög frjálslegar yfirlýsingar hafa leitt til þess að heilmikill óstöðugleiki hefur einkennt starfsumhverfi þessara atvinnugreina. Sjáum við ekki að nú í lok kjörtímabilsins lendir ferðaþjónustan í þessum óvönduðu vinnubrögðum sem verður til þess að störfum mun fækka í atvinnugreininni, eða alla vega ekki fjölga eins og til stóð.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt athugað hjá hv. þingmanni að skattlagningarstefna ríkisstjórnarinnar hefur mikið gengið út á það, ef við notum bændamál, að ganga nærri mjólkurkúnni. Nú eru fyrningarnar búnar og alvaran tekin við. Í dag var verið að segja upp fólki í sjávarútvegi suður með sjó, 27 manns sagt upp vegna þess að fyrirtækið ræður ekki við veiðigjöldin sem voru lögð á það. Við sáum þetta í heimabæ hv. þingmanns á Siglufirði fyrir viku. Þetta er sagan sem mun endurtaka sig í sjávarútveginum og í ferðaþjónustunni, það er verið að ganga af mjólkurkúnni dauðri. Það er góð regla að reyna að hafa skattstofnana sem breiðasta, reyna að fá sem mesta veltu og hafa skattprósentuna lága. Ef við hækkum skattprósentur upp í þær himinhæðir eins og nú er búið að gera göngum við af þessum atvinnugreinum dauðum, það er bara svo einfalt. Svarið við vangaveltum hv. þingmanns er: Þetta er hárrétt greining. Þessi skattpíning mun á endanum leiða til þess að störfum fækkar og í framtíðinni verða til minni verðmæti, skattstofnar dragast saman og lífskjör í landinu versna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þar sem við höfum nú starfað saman í þinginu í hátt á fjórða ár langar mig að taka upp einn lið í tekjufrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Mig langar að minna þingmanninn á umræðuna sem við áttum fyrir síðustu jól varðandi kolefnisgjaldið sem sett var á. Hér eru lagðar til breytingar á lögum nr. 129/2009, um umhverfis- og auðlindaskatta. Þegar það kolefnisgjald var lagt á veltum við því fyrir okkur, nokkrir þingmenn, hvers vegna þetta væri lagt á flugið. Til stóð að leggja þetta bæði á innanlandsflugið og millilandaflugið en ég varaði mjög við því, taldi að það bryti gegn Chicago-samningnum sem bannar skattheimtu eins ríkis í millilandaflugi. Það hefur komið á daginn að það gerði það og nú er innanlandsflugið eitt með þennan kostnað. Grunnstef skattkerfisins er það, og það er varið í stjórnarskrá, að ekki megi tvískatta sömu tekjur eða sömu innkomu. Nú birtist það í frumvarpinu að ríkisstjórnin hafði rangt fyrir sér þegar kolefnisgjaldið var lagt á því að 1. janúar 2012 féll innanlandsflug undir viðskiptakerfi Evrópusambandsins og þá sér ríkisstjórnin sig knúna til að leggja af kolefnisgjaldið sem lagt var á innanlandsflugið því að annars hefði greinin lent í tvísköttun. Þar sem þingmaðurinn kemur úr landsbyggðarkjördæmi vil ég benda á að samt er verið að skattleggja innanlandsflugið eingöngu en í framtíðinni verður millilandaflugið að vísu skattlagt að einhverju leyti líka. En hvað finnst þingmanninum um þann hringlandahátt sem birtist í tekjuöflun hjá þessari ríkisstjórn?

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að það er alveg ómögulegt þegar verið er að hringla svona í sköttunum. Það eru fleiri dæmi þarna, eins og afdráttarskattarnir á erlendum aðilum sem er loksins verið að afnema núna. Hringlað hefur verið með það. Það versta er að úr ræðustól Alþingis og í þingnefndum var farið nákvæmlega yfir þetta. Farið var yfir þau rök hvers vegna ekki er hægt að hringla svona í sköttum. En vandamálið er að ekki er hlustað á neinn. Menn þykjast hafa einhvers konar alræðissýn eða alsýn á hlutina og hafi ávallt rétt fyrir sér og geta ekki viðurkennt staðreyndir né skoðanir annarra, sama hver bendir á það.  Ég veit eiginlega ekki hvað ég á að segja við þessu. Það eina sem ég get bent ríkisstjórninni á 

Ég þakka andsvarið, virðulegi forseti. Ég ætla að lesa beint upp úr greinargerðinni svo það sé skýrt hvað ég er að fara, með leyfi forseta: „Stór hluti, eða um 95%, af því flugvéla- og þotueldsneyti sem flutt er til landsins er selt á flugvélar með áfangastað í erlendri höfn og hefur gjaldið því verið endurgreitt af þeim hluta.“ - Það er búið að taka þá álagningu út eins og ég fór inn á áðan. - „Innanlandsflug hefur hins vegar borið gjaldið frá gildistöku laganna. Þann 1. janúar 2012 féll innanlandsflug undir viðskiptakerfi Evrópusambandsins (EU ETS) með losunarheimildir og þurfa flugrekendur í byrjun árs 2013 að standa skil á losunarheimildum með gróðurhúsalofttegundir vegna starfsemi sinnar. Þar sem kolefnisgjald er lagt á aðföng í formi kolefnis en viðskiptakerfi Evrópusambandsins leggur gjald á útblástur gróðurhúsalofttegunda vegna sama kolefnis er lagt til að innheimta gjaldsins vegna þessara aðila verði felld niður. Gert er ráð fyrir að sú breyting ein og sér kosti ríkissjóð um 35 millj. kr.“ Áður en ég held ræðu mína í þessari umræðu ætla ég að finna út hvað ríkisstjórnin taldi að hún hefði miklar tekjur af álagningu kolefnisgjaldsins þegar þessi tillaga kom fyrst fyrir þingið, þær hröpuðu náttúrlega mikið vegna þess að einungis var lagt á innanlandsflugið en í nefndarálitinu er það látið líta út fyrir að um eðlilega endurgreiðslu sé að ræða. En svo er alls ekki, vegna þess að ef atvinnugrein er tvísköttuð fyrir sömu gjöld, eins og er verið að gera, þá á viðkomandi fyrirtæki að sjálfsögðu skíra endurgreiðslukröfu á ríkið eða jafnvel skaðabótaskyldu ef lögunum er ekki breytt. Þess vegna segi ég, það er dæmalaust við þurfum að standa hér ár eftir ár og breyta þessum skattálögum ríkisstjórnarinnar 

Virðulegi forseti. Þetta er alveg rétt hjá hv. þingmanni og það sem meira er, þetta var alveg vitað. Það var alveg vitað að við værum að fara inn í ETS-kerfið og verið væri að fara að tvískatta. Nákvæmlega eins og hv. þingmaður benti á byggir ETS á því að útblástur er skattaður en það eru aðrar tegundir af framleiðslu þar sem aðföng eru sköttuð en flug flokkast ekki undir það. Það sem þetta hefur gert er að flugvélaeldsneyti er orðið allt of dýrt á Íslandi sem hefur leitt til margvíslegra vandamála, meðal annars þeirra að áætlunarflug á smærri staði hefur liðið fyrir það og ríkið hefur þurft að taka úr hinum vasanum til að styrkja flug til að forða því frá gjaldþroti. Alla heildarhugsun vantar því í þetta. En hafandi sagt þetta þá er virðingarvert að menn skuli snúa frá villu síns vegar, það er virðingarvert. En menn eiga auðvitað að láta sér þetta að kenningu verða og ana ekki út í þá vitleysu sem hækkun virðisaukaskatts á gistingu er. Auðvitað á það að vera þannig svo að á næsta ári þurfi ekki að fara að draga það til baka út af einhverjum áhrifum sem fólk gerir sér enga grein fyrir í dag. Vegna þess að öll skattlagning hefur afleiðingar. Það er vonandi að síast núna inn hjá stjórnarliðum eða ríkisstjórninni.

Virðulegi forseti. Við ræðum eitt af tekjuöflunarfrumvörpum ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna, fyrstu hreinu vinstri stjórnarinnar sem svo er gjarnan kölluð og þreytast stjórnarliðar ekki á að minna á að þetta sé hrein vinstri stjórn. Ég veit ekki hvernig aðrar vinstri stjórnir eru þá ef þessi er hrein og það er kannski ekkert sem kemur á óvart í því máli sem við ræðum, þ.e. ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þetta er sama stefnan sem hefur verið við lýði frá því að þeir flokkar tóku við stjórninni, þ.e. leitað er í alla króka og kima til að hækka gjöld og hækka skatta, leggja meiri álögur á fyrirtæki og heimili, þ.e. þá sem eiga bara að borga fyrir það sem ríkissjóður þarf að hafa. Því miður er það mat mitt að allur metnaður til að auka tekjur ríkissjóðs er enginn. Mér sýnist á öllu að enn og aftur sé lítið um hugmyndaauðgi eða skapandi hugsun, eins og einn ráðherra stjórnarliðsins hefur gjarnan talað um í þessum ræðustól, þá er því ekki fyrir að fara. Það er svo sem hægt að fara yfir margt í frumvarpinu, margt sem varað hefur verið við og bent hefur verið á að geti haft önnur áhrif en hér er fjallað um. Fram kom hjá síðasta hv. ræðumanni að væntanlega gerðu menn sér ekki grein fyrir hvaða afleiðingar þessar breytingar hefðu en það er alla vega ekki hægt að segja að við þeim hafi ekki verið varað. Þingmenn hafa varað við áhrifum af því að fara þessa leið og eins hagsmunaaðilar sem starfa úti á akrinum, ef má orða það svo, og nægir þar að nefna ferðaþjónustuna. Það er annað sem ég vil taka fram strax og vakti undrun mína þegar ég las frumvarpið. Svo virðist vera að lítil tilraun hafi verið gerð til þess að meta áhrif þeirra breytinga sem verið er að gera á heimilin í landinu og skuldir heimilanna. Það er algerlega augljóst og kristaltært að ákveðnar breytingar í frumvarpinu munu enda á húsnæðislánum heimilanna, munu hækka þau og halda áfram að auka á þann vanda sem er þar. Ekki höfum við séð tillögur frá stjórnarflokkunum um hvernig hægt er að minnka þann vanda sem heimilin glíma við vegna skuldsetningar. Rætt er um bætt skattskil og auðvitað er það afar mikilvægt að við reynum að bæta skattskilin eins mikið og við getum, en þetta er að sjálfsögðu mjög óviss liður, þ.e. við vitum ekki hversu mikið hægt er að bæta þau. Þó er gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að skattrannsóknarstjóri fái auknar heimildir, ég man reyndar ekki töluna, til að fjölga starfsfólki og bæta úr. Ég held að þarna sé hægt að gera töluvert meira til að leita að þeim aðilum sem eiga að standa betur skil á sköttum sínum og gjöldum til ríkisins. Nægir að horfa til upplýsinga sem hafa komið fram varðandi ferðaþjónustuna um hversu mikið af gistirými er auglýst á höfuðborgarsvæðinu sem ekki er skráð sem gistirými og virðist ekki allt vera þar á hreinu. Síðan er talað um gjöld á olíu og tóbak, bensíngjald og slíkt. Það eru að sjálfsögðu hækkanir sem enda í húsnæðislánunum okkar, verðtryggðu lánunum sem ekki hefur verið vilji til að takast á við af hálfu stjórnarflokkanna. Vinstri stjórnin hefur þverskallast við að taka til greina eða hlusta á þær tillögur sem hafa komið fram um mögulegar leiðir til að aftengja í áföngum verðtrygginguna, setja á hana þak og lækka. Það eru tillögur sem þingmenn Framsóknarflokksins hafa lagt til nokkuð oft á Alþingi, beinar tillögur um leiðir til að setja þak á verðtrygginguna. Það er sorglegt að ekki skuli hafa verið betur tekið í þær vegna mikilvægis málsins og hvernig menn tala almennt. Síðan er það ferðaþjónustan og hækkun á virðisaukanum á gistingu. Í staðinn fyrir að hækka hann úr 7% í 25,5% er reynt að fara millileið og fara í 14%. Þetta er algerlega kolröng nálgun. Það á vitanlega að draga það algerlega til baka og segja við aðila í ferðaþjónustu að það hafi verið misráðið að fara af stað með þessum hætti, biðjast afsökunar á því hvernig þetta hefur farið með bókanir og skapað óvissu í greininni. Og óska frekar eftir því að sest verði niður og leiðir fundnar til að ferðaþjónustan geti lagt meira í ríkissjóð í framtíðinni, unnið sem sagt með umræddum aðilum, en ekki að koma fram með hugmyndir sem þessar og skella þeim fram. Við höfum séð aðila í ferðaþjónustu vara mjög við þessari leið og hafa þeir gjarnan fært rök fyrir því að hægt sé að ná auknum tekjum í ríkissjóð með því að fara aðrar leiðir en hækka álögur. Einn af þeim er formaður Samtaka ferðaþjónustunnar og framkvæmdastjóri Flugfélags Íslands, Árni Gunnarsson. Hann flutti fyrir nokkru, í nóvember, erindi um hvernig auka má arðsemi ferðaþjónustunnar eða tekjur samfélagsins af ferðaþjónustunni án þess að hækka skattana. Það sem er áhugavert og kemur fram í erindinu, við sjáum það líka í skýringum með frumvarpinu, er að skatttekjur af ferðaþjónustunni hafa hækkað gríðarlega mikið á nokkrum árum. Á fjórum árum hafa þær farið úr 13 milljörðum í 17 milljarða, þ.e. af opinberri vöru og þjónustu við erlenda ferðamenn. Það eru engar smátölur þegar við sjáum hver áhrifin í raun og veru eru. Þarna mætti örugglega ná meiru inn með því að vanda sig og með því að markaðssetja meira og betur og selja ákveðna hluti kannski dýrar þegar menn eru komnir til landsins. Að þessu sögðu vil ég nefna eitt sem minnst er á í frumvarpinu, svokallaður náttúrupassi. Ég held að það sé prýðishugmynd og eigi að vinna áfram með það hvort hægt sé að koma upp þeim náttúrupassa. Ég verð að viðurkenna, frú forseti, að ég geri mér ekki alveg grein fyrir hversu verðmætur slíkur passi gæti orðið eða hversu mikið megi rukka fyrir hann. Mér finnst skynsamlegt að reyna að draga ferðamenn til landsins og reyna þegar þeir eru komnir til landsins að fá þá til að eyða meiru eða ná af þeim meiri peningum inn í samfélagið. Ef við hugsum okkur að slíkur passi mundi kosta 5 þús. kr. og helmingur ferðamanna sem hingað kæmu mundi kaupa hann þá mundi slíkt vera um 1,5 milljarðar. Ég tek fram að ég geri mér enga grein fyrir hvað svona lagað gæti kostað en tölurnar eru á þessu róli. Það er ýmislegt hægt að gera. Einnig kom fram í erindi Árna Gunnarssonar að skattahækkanir sem boðaðar eru á atvinnugreinina gætu á endanum leitt til minni tekna og er þá vitanlega mjög undarlegt að fara af stað í slíkan leiðangur, ef hægt er að leiða líkur að því. Annað sem maður hefur miklar áhyggjur af er að víða um land, hér á höfuðborgarsvæðinu og úti á landsbyggðina líka, hafa aðilar verið að reyna að fjárfesta og auka hagkvæmni í rekstri sínum og fjölga gistirýmum en nú er staðan sú að margir þeirra eru stopp hreinlega. Þeir fá ekki fyrirgreiðslu vegna þeirrar óvissu sem þessi breyting hefur haft í för með sér og vegna þess að áætlanir þeirra um tekjur og útgjöld í framkvæmdir ganga ekki upp eftir hækkun. Það fer of mikið af veltu eða því sem verður eftir hjá fyrirtækjunum í skatta og gjöld til ríkisins. Og getur örugglega hver einasti þingmaður talið upp nokkur dæmi um slíkt þar sem áætlunum eða plönum er slegið á frest vegna þeirrar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar að fara í slíkar æfingar með virðisauka. Ég get ekki sleppt því fyrst ég er að tala um ferðaþjónustuna að minnast á eitt, af því að menn hafa verið að gagnrýna óábyrgt tal hér undanfarið í fjölmiðlum, þ.e. þegar hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra sagði að ferðaþjónustan væri niðurgreidd atvinnugrein. Það er alveg stórfurðulegt að henda slíku fram og í raun afar óheppilegt enda særði það marga að tala um slíkt. Ferðaþjónustan skapar 9 þús. störf í það minnsta, sem er mjög mikilvægt, og áætlanir um uppbyggingu hefðu væntanlega kallað á einhverja fjölgun. Því miður hefur mörgu af því verður slegið á frest. Ég nefndi að bæði höfuðborg og landsbyggð ætluðu sér að fjölga gistirýmum eða fara í fjárfestingar. Ég vil í því sambandi nefna þá hugmynd að fella niður afslátt eða undanþágur frá gjöldum sem bílaleigur hafa haft, það er einnig mjög misráðið að mínu viti. Ég held að þarna sé verið að skjóta sig alvarlega í fótinn vegna þess að þeir aðilar munu sjálfsagt þurfa að bregðast við með einhverjum hætti. Þetta mun leiða til aukins kostnaðar, hærra innkaupsverðs á bílum þeirra og mun væntanlega og örugglega hafa einnig áhrif á almenna endursölu á bílamarkaði vegna þess að bílaleigurnar hafa verið býsna umfangsmiklar þegar kemur að endurnýjun á bílaflotanum. Það hefur komið fram í upplýsingum frá bílaleigunefnd þeirri er starfar innan Samtaka ferðaþjónustu að meðalútleiguverð á bílaleigubíl þyrfti að hækka að jafnaði um 27%. Jafnvel er talið að bílaleigurnar muni þurfa að taka upp kílómetragjald til að standa undir þeim aukna kostnaði. Hvaða áhrif mun það hafa? Það mun vitanlega hafa þau áhrif að þeir sem eru með bílaleigubíla munu keyra minna því það kostar þá að keyra hvern kílómetra og þá er veruleg hætta á því að ferðaþjónusta sem rekin er í mikilli fjarlægð frá höfuðborginni úti á landi getur orðið fyrir verulegu tapi eða sambærilegum samdrætti vegna þess að þeir sem leigja bílinn á Keflavíkurflugvelli eða í Reykjavík munu væntanlega fara í næsta nágrenni út af auknum kostnaði. Þeir sem reka bílaleigur hafa líka fært rök fyrir því að þetta geti leitt til 300 millj. kr. tekjutaps fyrir ríkissjóð. Og enn komum við þá að því hvort ekki sé mikilvægt fyrir ríkisvaldið að setjast niður með þeim aðilum og sjá hvort það geti virkilega verið að slík breyting geti leitt til þess að svona fari, sem yrði að mínu viti afar undarlegt ef af yrði. Svört atvinnustarfsemi er mál sem þarf að taka á og mun ég fjalla um það aðeins betur síðar. En það er líka ágætt að hafa í huga að þær breytingar sem áður hafa verið gerðar á rekstrarumhverfi ferðaþjónustunnar hafa haft mikil áhrif og nægir að nefna upplýsingar sem framkvæmdastjóri Flugfélags Íslands benti á að á árinu 2009 greiddi félagið 200 millj. kr. í ýmis gjöld, skatta á ferðaþjónustuna og þess háttar, en á árinu 2012 stefnir í að það verði einar 400 millj. kr. Á þessum tveimur árum hefur það hækkað um helming. Frú forseti. Tími minn er búinn. Ég óska eftir því að verða settur aftur á mælendaskrá í seinni ræðu til að geta lokið þessari umfjöllun.

Hæstv. forseti. Frumvarpið sem hér liggur fyrir um ráðstafanir í ríkisfjármálum hefur fengið örlitla umræðu í tengslum við fjárlagaumræðu, enda er þetta frumvarp sem gengur út á að færa í lög ýmsar af þeim breytingum sem nauðsynlegar eru til að tillögur fjárlagafrumvarpsins eins og það stendur nú gangi upp. Frumvarpið er auðvitað margbrotið, eins og fram hefur komið í þessari umræðu. Eins og gjarnt er um frumvörp af þessu tagi er safnað saman ákvæðum úr hinum og þessum lagabálkum, bæði mismunandi skattalagaákvæðum og fleiri ákvæðum sem varða tekjur og gjöld ríkisins. Ég ætla í þessari stuttu ræðu við upphaf málsmeðferðar ekki að fara nákvæmlega út í einstaka þætti heldur einbeita mér að örfáum meginatriðum. Ég vil geta þess í upphafi að eins og gengur þá eru ákvæði í þessu frumvarpi sem taka má undir. Ekki mörg en þetta er hins vegar ekki alslæmt frumvarp, þannig að það sé sagt hér við upphaf umræðunnar. Það er ekki alslæmt. Það eru ákveðnar breytingar lagðar til í þessu frumvarpi sem má fallast á og lýsa stuðningi við. Það lýsir því hversu fjölbreytt frumvarpið er og eins og löngum þegar frumvarp af þessu tagi kemur fram þá er umhugsunarefni hvort æskilegt sé að blanda saman í eitt frumvarp ákvæðum sem taka til svo margvíslegra og margbreytilegra lagaákvæða eins og hér um ræðir. Gallinn við það er sá að ákveðin hætta er á að einstaka breytingar fái ekki næga skoðun eða næga athygli í meðförum málsins. Að umfjöllun á vettvangi þingsins og í nefnd beinist fyrst og fremst að tilteknum fáum meginatriðum en önnur atriði, sem hvert um sig geta skipt töluvert miklu máli, gleymast eða lenda einhvern veginn til hliðar í umfjölluninni. Það er auðvitað ekki æskilegt. Þrátt fyrir ákveðin ákvæði sem telja má jákvæð og taka ber undir þá er meginstefna þessa frumvarps það sem kallað er tekjuöflunaraðgerðir fyrir ríkissjóð, sem er bara annað nafn á skattheimtu eða skattahækkunum. Það eru þeir þættir frumvarpsins sem ég tel helst ástæðu til að staldra við. Með þessu frumvarpi er ríkisstjórnin að stíga enn eitt skrefið í þá átt að auka skattheimtu, hækka skatthlutföll, breyta tímabundnum sköttum í varanlega skatta og svo má lengi telja. Hefði nú ýmsum þótt að hæstv. núverandi ríkisstjórn væri búin að ganga nægilega langt í þessum efnum. Á hverju einasta ári, að minnsta kosti fyrir hver einustu jól frá því þessi ríkisstjórn tók við völdum og raunar oftar ef horft er á nokkur frumvörp sem afgreidd hafa verið á vor- eða sumarþingum, þá hefur þessi ríkisstjórn komið með skattahækkunarpakka. Þeir hafa leitt af sér auknar álögur á borgarana í landinu og eins og í þessu frumvarpi fyrst og fremst á atvinnulífið í landinu. Aðrir hv. þingmenn hafa fjallað um skattahækkunina sem hér er boðuð á ferðaþjónustuna. Ég ætla ekki að staldra lengi við hana. Ég vil bara taka fram að þrátt fyrir að áformin sem birtast í þessu frumvarpi séu ekki um jafngríðarlega hækkun á sköttum, á virðisaukaskatti á útleigu gistiheimila og hótelherbergja og síðan vörugjöld á bílaleigur, eins og sú sem var boðuð með yfirlýsingum fyrrv. hæstv. fjármálaráðherra Oddnýjar Harðardóttur í sumar og haust - sem á þeim tíma virtist njóta fulls stuðnings innan ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna. Jafnvel þó að hér sé ekki gengið jafn rosalega langt og stefnan var þá, þá er engu að síður um verulegar hækkanir að ræða. Hækkanir sem hljóta að koma niður á þessari atvinnugrein sem hefur sem betur fer verið í nokkrum vexti og mikilli sókn. Erlendum ferðamönnum hefur fjölgað hér á undanförnum árum eins og við þekkjum og það hefur átt sér stað töluverð uppbygging á þessu sviði, sem betur fer. En þá, eins og oft áður, eru viðbrögð ríkisstjórnarinnar þau að reyna að kreista meira út úr greininni með skattahækkunum. Það er óæskilegt og það skapar greininni ekki góða stöðu, ekki síst í ljósi þess fyrirvara sem var á breytingunum sem hér voru ákveðnar. Ég vil taka það fram að núverandi hæstv. fjármálaráðherra Katrín Júlíusdóttir hefur sýnt ferðaþjónustunni meiri skilning í umræðum um þessi mál en forveri hennar og margir innan ríkisstjórnarflokkanna og ber að virða það við hæstv. fjármálaráðherra. Samkvæmt þessum tillögum er engu að síður um að ræða verulegar hækkanir sem hafa auðvitað áhrif á starfsumhverfi og rekstrarumhverfi þessarar greinar. Nóg um það. Í frumvarpinu eru líka ákvæði sem snerta tryggingagjald sem lagt er á alla launagreiðendur. Þar er rétt að halda því til haga, eins og aðrir hafa nefnt hér í umræðunni, að eftir kjarasamningana 2011 var stefnt að því að lækka atvinnutryggingagjald með minnkandi atvinnuleysi. Eitt af fyrirheitum ríkisstjórnarinnar gagnvart aðilum vinnumarkaðarins þegar gengið var frá kjarasamningum var að atvinnutryggingagjald yrði lækkað. Nú er það gert og það er jákvætt skref ef horft er á þá grein einstaka og án samhengis við nokkuð annað. Það er hins vegar svo einkennilega staðið að verki af hálfu ríkisstjórnarinnar að í staðinn fyrir að lækkunin á atvinnutryggingagjaldinu komi að fullu fram í lægri álögum á launagreiðendur þá er megnið, sennilega um 2/3, af lækkuninni tekið til baka í gegnum hækkun hins almenna tryggingagjalds. Að þessu leyti má segja að ríkisstjórnin sé aðeins að efna fyrirheitið gagnvart aðilum vinnumarkaðarins upp á u.þ.b. 1/3. Það er mikill minni hluti þeirrar lækkunar sem aðilar vinnumarkaðarins gátu gert sér vonir um sem mun raunverulega skila sér til þeirra. Ráðherrar hæstv. ríkisstjórnar hafa farið í hártoganir um að þeir hafi bara sagt: Við ætluðum að lækka atvinnutryggingagjaldið, við lofuðum aldrei að hækka ekki tryggingagjaldið á móti. En ég held að allir hljóti að sjá hvers konar hártoganir það eru og hve lélegur rökstuðningur fyrir svona breytingum það er. Nái sú breyting sem hér er lögð til á almenna tryggingagjaldinu fram að ganga þá eru teknir til baka u.þ.b. 2/3 hlutar af lækkuninni á atvinnutryggingagjaldinu. Ríkisvaldið er þá að efna mikinn minni hluta af samkomulagi sínu og fyrirheitum sínum til aðila vinnumarkaðarins, í mesta lagi 1/3 af því sem lofað var. Það er auðvitað betra en að gera ekki neitt en það er sérkennilegt ef aðilar vinnumarkaðarins, eða eftir atvikum aðrir aðilar í samfélaginu, geti gert sér vonir um að undirritaðar yfirlýsingar frá ríkisstjórn landsins komi bara til efnda að einhverjum litlum hluta. Að ríkisstjórnin gefi yfirlýsingar um að hún ætli að gera eitthvað, standi við kannski 1/4 eða 1/3 af því sem hún lofar að hún ætli að gera og telji sig þar með vera búna að efna samkomulagið. Það er sérkennilegt og þessu hefur auðvitað verið mótmælt og verður mótmælt áfram. Tryggingagjaldið er dálítið sérstakur skattur vegna þess að það leggst á launagreiðslur alveg óháð afkomu fyrirtækjanna sem um er að ræða. Há tryggingagjöld gera það dýrara fyrir fyrirtæki að hafa fólk í vinnu og há tryggingagjöld vinna þannig gegn markmiðinu sem ég hefði haldið að væri sameiginlegt markmið okkar allra, að auðvelda fyrirtækjum að ráða til sín fólk til þess að bæta atvinnuástandið í landinu. Á þeim forsendum andmælti ég og við sjálfstæðismenn hækkun tryggingagjaldsins á sínum tíma og á sömu forsendum hljótum við að harma það að ríkisstjórnin standi ekki við fyrirheit sín í þessum efnum, nú þegar komið er að efndum. Hæstv. forseti. Fleiri atriði eru inni í þessu, ég nefndi í upphafi að verið er að gera tímabundna skatta varanlega og vekur það auðvitað töluverða umhugsun um hve mikið er að marka suma stjórnmálamenn þegar þeir segja: Nú eru sérstakar aðstæður, einstaklega erfiðar aðstæður, þess vegna ætlum við að leggja á tímabundið gjald, tímabundinn skatt, en svo um leið og aðeins fer að batna þá munum við auðvitað láta það verða okkar fyrsta verk að afnema þennan skatt. Sú er ekki reynslan og því miður er það ekki einskorðað við núverandi ríkisstjórn. Hún hefur hins vegar kannski gert meira af því á skömmum tíma að breyta forsendum með þessum hætti, það er að leggja á skatta á þeirri forsendu að þeir séu tímabundnir og framlengja þá svo. Annaðhvort með einhverjum sólarlagsákvæðum eða með því að gera skatta sem áttu að vera tímabundnir að varanlegum sköttum, eins og gert er í þessu tilviki til dæmis hvað varðar umhverfis- og auðlindaskatta. Það er umhugsunarefni að aðilar skuli þurfa að búa við að skattar og gjöld sem hafa veruleg áhrif á rekstur á viðkomandi sviðum séu sagðir vera tímabundnir og mönnum gefið til kynna að tímar muni batna, þetta sé eitthvert högg sem menn þurfi að taka á sig kannski í tvö, þrjú ár og svo að þeim tíma loknum þá losni menn við þessa gjaldtöku. Síðan þegar komið er að því að afnema gjöldin þá er annaðhvort framlengt um eitt ár, framlengt um tvö ár, framlengt um þrjú ár eða skatturinn einfaldlega gerður varanlegur. Þetta er af sama toga og það sem nefnt var áðan. Svo virðist vera að í hvert skipti sem núverandi ríkisstjórn hefur gert samkomulag eða gefið fyrirheit þá byrja menn að finna leiðir fram hjá efndunum um leið og yfirlýsingin hefur verið undirrituð eða gefin á opinberum vettvangi. Þá byrja menn að finna leiðir til þess að komast hjá því að efna loforðin eftir orðalagi þeirra. Þá byrja menn að finna einhverjar hjáleiðir eins og oft hefur komið fram í umræðum hér innan þings og líka í samskiptum við aðila vinnumarkaðarins og víðar. Sú er reynsla fólks af samskiptum við núverandi ríkisstjórn. Það er alveg sama hvort við tölum við samtök launafólks eða samtök atvinnurekenda, samtök aldraðra eða öryrkja, einstök fyrirtæki, jafnvel stjórnmálaflokka eða hópa hér á þingi. Svo dæmi sé tekið, hver er reynsla Hreyfingarinnar af því að gera samkomulag við núverandi ríkisstjórn? Hreyfingin hefur ítrekað gert samninga um hitt og þetta við núverandi ríkisstjórn og hefur svo mátt sæta svikum, 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Í því sem við ræðum hér stendur að sjálfsögðu upp úr mikil hækkun á gjöldum og sköttum sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir. Það sem ég hef hins vegar áhyggjur af er að þetta er búið að vera svona frá kosningum 2009, hreina vinstri stjórnin hefur sýknt og heilagt hækkað gjöld og skatta. Á meðan hefur allt of lítill vöxtur orðið í atvinnulífinu, þ.e. störfum hefur fjölgað of lítið og fjárfesting verið allt of lítil. Þá velti ég fyrir mér og spyr hv. þingmann hvort það sé eðlilegt að áætla að þarna sé samspil á milli, fyrir utan þá óvissu sem ríkisstjórnin hefur skapað öllu atvinnulífi í landinu er sú árátta að skapa óvissu um rekstrarumhverfið, hækka gjöld, auka kostnað, hræra í sköttum, hvort það geri það ekki að verkum að fyrirtæki veigra sér við að fara í fjárfestingar og fjölga störfum sem mundu leiða til meiri tekna til ríkisins og þar af leiðandi væri minni ástæða til að hækka skatta. Þessari spurningu fylgir þá önnur, hvort þetta sé í raun ekki það sem við þekkjum til þessara svokölluðu hreinu vinstri stjórna þar sem vantar til dæmis hina hófsömu miðjumenn eða einhverja sem eru örlítið hægra megin til að tryggja að menn fari ekki svona nálægt brúninni vinstra megin og detti fram af. Við þekkjum öll sögur úr heiminum þar sem menn hafa farið út af hægra megin en í vinstri stjórnir vantar að sjálfsögðu líka hina hófsömu miðjumenn til að hafa vit fyrir þeim. Það eru sem sagt þessar tvær spurningar, um atvinnulífið og hvort þetta sé 

Hæstv. forseti. Þetta eru eiginlega tvö mál sem hv. þingmaður víkur að. Annars vegar er rétt hjá hv. þingmanni að það er auðvitað skaðlegt þegar ríkisvaldið tekur til sín mikið af aflafé atvinnulífsins og einstaklinganna. Það er auðvitað vont per se. Ég held að mikil og þung skattbyrði og mikil ríkisumsvif séu ekki til þess fallin að skapa mikla grósku eða verðmætasköpun í samfélaginu. Ég held að við getum verið nokkurn veginn sammála um það. Það er alveg hárréttur punktur hjá hv. þingmanni að óvissan ein og sér um skattalegt umhverfi og rekstrarumhverfi að öðru leyti er líka skaðleg fyrir atvinnulífið. Það að ríkisstjórnin reki skattpíningarstefnu gagnvart bæði borgurum og atvinnulífi er slæmt, en það er kannski enn verra þegar fyrirtækin þurfa þar að auki að búa við þá óvissu sem fram hefur komið á síðustu árum þegar menn geta átt von á verulegum breytingum með litlum sem engum fyrirvara á því rekstrarumhverfi sem þeir búa við. Það hefur eðlilega áhrif á vilja og getu manna til að leggja í fjárfestingar, nýsköpun og alls konar starfsemi sem eðli málsins samkvæmt getur verið áhættusöm en verður enn þá áhættusamari og brothættari í því starfsumhverfi sem núverandi ríkisstjórn hefur boðið upp á. Sennilega eru vinstri stjórnir illskárri ef Framsókn er með en samt er enginn gríðarlegur munur á svoleiðis þriggja flokka 

Virðulegur forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi misst af einhverjum köflum í sögukennslu í skóla miðað við þessar yfirlýsingar. Ég hélt að þingmaðurinn væri mjög vel lesinn í pólitískri sögu og mikilvægi Framsóknarflokksins í vinstri og hægri stjórnum þannig að það sé sagt. Mig langar í framhaldinu af þessari umræðu okkar hér að segja að draumur margra um að hægt sé að reka eitthvert þjóðfélag án skatta er mjög fjarlægur því að ríkið mun alltaf þurfa að standa undir ákveðnum útgjöldum og sinna þörfum samfélagsins. Til dæmis er fráleitt að ætla sér að selja Landsvirkjun eða einhverjar slíkar mikilvægar stofnanir í samfélaginu. En mig langar að koma inn á annað. Við lásum í netmiðlum í morgun að í Þorlákshöfn var nýverið sagt upp 27 manns í sjávarútvegi -  Þetta er ekki fyrsta fyrirtækið sem segir upp fólki vegna álagna á sjávarútveginn undanfarið, því miður hafa margir gripið til uppsagna og ég spyr: Segir það okkur ekki að þessi aukna skattheimta á sjávarútveginn og gjöld sem greinin þarf að reiða nú af hendi plús allt annað, því að það er ekki eins og sjávarútvegurinn borgi ekkert af sköttum eða gjöldum, sé of mikið? Er þetta ekki það sem koma mun ef við höldum áfram 

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það sem er að gerast hjá ýmsum sjávarútvegsfyrirtækjum er sorglegt dæmi um áhrif þeirrar stefnu sem rekin er af núverandi ríkisstjórn. Auðvitað hafa ákvarðanir sem teknar eru á vettvangi ríkisstjórnar og Alþingis áhrif, bæði á sviði skattamála og annars laga- og starfsumhverfis fyrirtækja. Fyrirtæki geta lent í vandræðum vegna þeirra ákvarðana sem teknar eru hér innan dyra um skattamál og rekstrarumhverfi og það er það sem bæði ég og hv. þingmaður höfum verulegar áhyggjur af í sambandi við sjávarútvegsmál og sjávarútveginn, að sá sérstaki og sérkennilegi leiðangur sem núverandi ríkisstjórn hefur verið í gegn sjávarútveginum muni koma niður á greininni. Það hefur legið í augum uppi að mínu mati frá upphafi að svo yrði og nú erum við kannski farin sjá raunáhrifin koma í ljós, því miður. Auðvitað ber maður ugg í brjósti um að því sé ekki lokið vegna þess að hæstv. atvinnuvegaráðherra hefur veifað frumvörpum, bæði nú á síðustu dögum og reyndar fyrr, sem ekki hafa boðið sjávarútveginum upp á kræsilega framtíð. Svo stoppar málið í ríkisstjórnarflokkunum af því að sumum hv. stjórnarliðum finnst ekki gengið nógu langt gegn sjávarútveginum. Það er margt sem vekur ugg í þessu sambandi. Þetta er eitt dæmi og í þessu frumvarpi eru önnur dæmi, t.d. um ferðaþjónustuna þar sem tímabundnar aðstæður hafa verið henni hagstæðar 

Frú forseti. Ég hugsa að við höfum sérstaka umræðu hér á næstu dögum um Framsóknarflokkinn og hvernig ríkisstjórn væri í landinu ef hann væri þar innan borðs. Ég get alla vega sagt að Framsóknarflokkurinn hefði aldrei staðið að því verklagi sem við ræðum hér. Þetta er náttúrlega alveg með hreinum ólíkindum. Það kom fram á fundi efnahags- og viðskiptanefndar í morgun að bókanir hjá Icelandair-hótelum eru nú 15% færri en á sama tíma fyrir ári, sem gefur ákveðnar vísbendingar um það að mínu viti að þau skilaboð sem ríkisstjórnin hefur sent út, um starfsskilyrði atvinnugreinarinnar hér á landi og yfirvofandi hækkanir á gistingu, eru strax farin að hafa áhrif. Nú sjáum við á bls. 9 í frumvarpinu áætlanir um hverju þessar skattahækkanir eigi að skila ríkissjóði í auknum tekjum. En mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi velt því fyrir sér hvað þessi hringlandaháttur og þessi fyrirhugaða aukna skattheimta hafi skaðað ferðaþjónustuna mikið og þar með tekjur ríkis, sveitarfélaga, fyrirtækja og þeirra sem vinna hjá ferðaþjónustufyrirtækjum í landinu. Ég tel nefnilega að við getum ekki endalaust hækkað skatta og gjöld og álögur á atvinnulífið og heimilin í landinu, einhvers staðar er sá skurðpunktur þegar of langt hefur verið gengið og að mínu viti er verið að ganga allt of hart fram hér. Er hv. þingmaður sammála mér í því að sá ávinningur sem talinn er upp af skattahækkunum í frumvarpinu sé ekki hreinn ávinningur, að það sé önnur hlið á þessu máli sem feli í sér að með hækkuðum sköttum og gjöldum verði minni framkvæmdir og uppbygging í atvinnugreininni og þar með skapist færri störf? Þurfum við ekki að skoða þá hlið málsins líka í þessari umræðu?

Hæstv. forseti. Það er að sjálfsögðu rétt hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni að áhrif skattalagabreytinga og reyndar annarra lagabreytinga líka geta verið önnur og víðtækari en beinlínis er stefnt að. Það er ekki svo að hægt sé að fínstilla með einhverjum verkfræðilegum hætti hvað er hægt að kreista mikið út úr þessari atvinnugreininni og hinni án þess að gera ráð fyrir því að það hafi einhverjar afleiðingar, víðtækari afleiðingar, t.d. á vaxtarmöguleika innan viðkomandi greinar, á vilja manna til að fjárfesta o.s.frv. Auðvitað er það svo að þegar lagabreytingar eru ákveðnar, ég tala nú ekki um skattbreytingar, kallar það á einhver viðbrögð, einhverjar breytingar, leiðir til þess að mál fara hugsanlega í annan farveg en ella hefði orðið. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um þetta. Hvað varðar hitt atriðið sem hv. þingmaður nefndi í upphafi síns máls, og var einnig til umræðu hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, get ég alveg fallist á, og skal milda orðalag mitt frá því áðan, að sennilega hefur nú Framsóknarflokkurinn stundum haft mildandi áhrif á harða vinstri menn þegar hann hefur átt samleið með þeim í ríkisstjórn, ég tala nú ekki um þegar fyrir hendi er á þingi meiri hluti flokka sem báðir eiga mjög greinilega uppruna sinn í gamla Alþýðubandalaginu.

Frú forseti. Til þess að botna þá umræðu er það kannski rétt sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir hvíslaði að mér áðan að Framsóknarflokkurinn væri bara eins og gott mýkingarefni. Ég held að það megi til sanns vegar færa að hlutirnir væru kannski með öðrum hætti, enda vita allir að þvotturinn er afskaplega þægilegur viðkomu ef mýkingarefnisins nýtur við. En það er önnur saga, kannski komin dálítið út fyrir efnið. Aðeins að þessu máli hér aftur. Mig langar að spyrja hv. þingmann sem hefur setið í nokkurn tíma hér á Alþingi og séð margar breytingar á skattkerfinu fara í gegn og á undraverðum hraða, að mínu viti, hjá þessari ríkisstjórn. Það er eins og það sé að verða einhver samkeppni hér að keyra skattalagabreytingar í gegn með eins litlum fyrirvara og á eins miklum hraða og mögulegt er. Nú erum við að ræða þetta málefni hér í 1. umr. 5. desember og það á að taka gildi 1. maí nk., nýtt virðisaukaskattsstig, þessi 14%, á gistingu. Þá spyr ég hv. þingmann hvort honum finnist slíkt vinnulag sæmandi Alþingi að við ætlum okkur einungis örfáa daga í að ræða þetta viðamikla frumvarp og einungis nokkra mánuði, eina fjóra, fimm mánuði, til að innleiða breytingar á hugbúnaði skattyfirvalda, á bókhaldskerfum fyrirtækja í landinu. Ég spyr hvort þetta sé það nýja Ísland sem menn hafi verið að kalla eftir. Að mínu viti er þetta allt of skammur fyrirvari og kemur fram með allt of bráðum hætti. Mér fyndist áhugavert að heyra frá hv. þingmanni hvort honum finnist það ekki út í hött að viðhafa vinnubrögð sem þessi. Fyrirvarinn er allt of skammur að mínu viti.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður má ekki misskilja orð mín svo að ég sé með einhverjum hætti að bera blak af því frumvarpi sem hér er til umræðu. En ég verð þó að segja að í tíð núverandi ríkisstjórnar hef ég í allmörgum tilvikum séð það svartara en núna. Það eru ekki meðmæli með þessu frumvarpi en þess eru dæmi frá allra síðustu árum um enn skyndilegri breytingar og skyndilegri viðsnúning í sambandi við skattalagabreytingar, skemmri fyrirvara og verri vinnubrögð, en í þessu tilviki. Hlutfallslega stendur þetta frumvarp, eins og ég segi, ekkert illa að vígi miðað við fyrri skattalagafrumvörp þessarar ríkisstjórnar en það er auðvitað langt frá því markmiði sem við hljótum að setja okkur um það hvernig vönduð og góð vinnubrögð eiga að vera í þessu sambandi. Ég vildi líka nota tækifærið til að nefna það að frá því að núverandi ríkisstjórn hóf breytingar sínar á skattheimtu í landinu fyrir tæpum fjórum árum hefur því ítrekað verið lofað að efnt yrði til víðtæks samstarfs og samráðs, bæði við hagsmunaaðila og á hinum pólitíska vettvangi, um hinar breiðari línur í skattalagabreytingum, að mörkuð yrði langtímastefna um breytt skattkerfi o.s.frv. Við höfum yfirlýsingar frá fyrri árum frá fyrri fjármálaráðherrum eða aðallega þáverandi fjármálaráðherra, Steingrími J. Sigfússyni, um slíkt. Einhvern tíma var kallað eftir mönnum úr þingflokkum til að setjast í einhverjar svoleiðis nefndir sem síðan voru sjaldan eða aldrei kallaðar saman þannig að það hefur ýmislegt gerst í þessu. Menn hafa haft uppi góð orð um að marka ætti einhverja langtímastefnu á þessu sviði en lítið hefur orðið úr efndunum. Þess í stað er verið að taka breytingarnar fyrir í smábútum, eins og verið er að gera í þessu frumvarpi, sem felur, þegar heildaráhrifin eru tekin, í sér skattahækkanir sem bætast ofan á skattahækkanir fyrri ára.

Virðulegi forseti. Við ræðum ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ég ætla að stikla á því sem þar kemur helst fram áður en ég ræði aðeins þá þætti sem hafa verið mest í umræðunni. Á tekjuöflunarhliðinni eru atriði eins og að virðisaukaskattur á gistiþjónustu fari upp í 14% og almennt tryggingagjald hækki um 0,3 prósentustig. Fleira kemur þarna inn eins og að vörugjald á bílaleigubíla hækki um helming, þ.e. það var algjörlega fellt niður árið 2000 og fer núna að hálfu upp í það sem er á bílum almennt. Þetta á að skila ríkissjóði um 8,4 milljörðum. Breytingar verða á núverandi skattheimtu og útgjaldaráðstöfunum, þar á meðal framlenging á lögum um umhverfis- og auðlindaskatt, enn fremur framlenging á 100% endurgreiðslu á virðisaukaskatti sem hefur verið undir átakinu Allir vinna og hefur gengið mjög vel. Gjald á hreina eign lífeyrissjóða er fellt niður og er það mínus 1,6 milljarðar. Þetta hefur áhrif á tekjuhliðina upp á 2,8 milljarða. Enn fremur verður framlenging á sérstakri 30% hækkun vaxtabóta sem þýðir 2 milljarðar og hækkun barnabóta upp á 2,5 milljarða sem hefur áhrif á útgjaldahlið upp á 4,5 milljarða. Hér koma fram aðgerðir í tengslum við kjarasamninga. Vegna aðgerða stjórnvalda í tengslum við kjarasamninga á árinu er í fyrsta lagi lagt til að atvinnutryggingagjald verði lækkað um 0,4 prósentustig sem mun lækka tekjur ríkissjóðs um 3,9 milljarða. Þessir liðir hafa áhrif á tekjuhliðina um mínus 6,1 milljarð. Við þetta bætist afnám afdráttarskatts af vaxtatekjum erlendra aðila sem gerir mínus 2,2 milljarða. Hér er enn fremur talað um verðlagshækkanir á krónutölusköttum og gjaldskrám. Hækkanir á krónutölusköttum og gjaldskrám nema 4,6% og eru í takt við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins og með það að markmiði að fjárhæðirnar haldi raungildi frá fyrra ári. Ýmsar aðrar breytingar er hægt að nefna. Í fyrsta lagi er lagt til að tímabundnar undanþágur frá greiðslu stimpilgjalds verði framlengdar um eitt ár, eða til ársloka 2013, þegar skilmálum fasteignaveðskuldabréfa er breytt eða ný veðskuldabréf eru gefin út til uppgreiðslu vanskila. Framlengingin nær einnig til undanþágu frá greiðslu stimpilgjalda við skilmálabreytingar bílalána. Ekki er gert ráð fyrir því að það hafi teljandi áhrif á tekjur ríkissjóðs. Þær ráðstafanir sem lagðar eru til í þessu frumvarpi gera ráð fyrir að afkoma ríkissjóðs batni að öllu samanlögðu um 2,7 milljarða frá því sem hefði orðið að óbreyttu. Þetta er í samræmi við forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir næsta ár. Þarna eru þættir sem hafa verið mikið í umræðunni í kvöld, eins og hækkun á virðisaukaskatti á hótel- og gistiþjónustu, en talað var um í upphafi að sá virðisaukaskattur yrði samræmdur öðrum greinum í atvinnulífinu og færi upp í 25,5%. Nú er verið að milda þá leið og fara í nýtt skattþrep upp á 14% sem taka á gildi 1. maí 2013. Ég held að það sé mjög góð ákvörðun. Samtök ferðaþjónustunnar komu fyrir efnahags- og viðskiptanefnd í morgun og þar voru þessi mál rædd. Ég velti því upp þar hvort ferðaþjónustan væri ekki tilbúin að skoða nýtt skattþrep í greininni og taka þá aðra þætti inn í sem eru ekki skattlagðir í dag. Þá nefni ég til dæmis fólksflutninga, hestaleigur, „river rafting“ og ýmsa þætti sem eru aukabúgrein hjá ferðaþjónustunni en bera engan virðisaukaskatt. Það er ekki hægt að segja að einhver atvinnugrein sé áfjáð í að fá að borga virðisaukaskatt en mér finnst rétt að allt sé undir þegar horft er til þess að ferðaþjónusta standi jafnfætis öðrum atvinnugreinum, að ekki sé verið að mismuna atvinnugreinum eftir því hvers kyns starfsemi fer fram, og að þrýstingur sé á að atvinnurekstur falli almennt undir sama virðisaukaskattsþrep. Miðað við þau viðbrögð sem ég fékk við þessum vangaveltum fannst mér Samtök ferðaþjónustunnar taka því ágætlega að þetta yrði skoðað í stóra samhenginu, hvort hægt væri að finna þarna einhvern milliveg til framtíðar sem skilaði ríkissjóði sambærilegum tekjum. Ég held að nauðsynlegt sé að gera það. Það hefur því miður loðað við ferðaþjónustuna í gegnum árin að mikið er um svarta starfsemi innan greinarinnar. Innan ferðaþjónustunnar eru menn mjög ósáttir við það hve mikil svört starfsemi þrífst í greininni og ríkissjóður verður af miklum tekjum samhliða því. Það er ekki eingöngu við ríkissjóð að sakast í þeim efnum að ná ekki til þeirra sem bjóða slíka þjónustu og fara huldu höfði heldur verður ferðaþjónustan að leggja sig fram um það að ná til þessara aðila í greininni og fá þá upp á yfirborðið. Ég held að hún sé að vinna að því af fullum krafti. Ef það næst að halda utan um þessa svörtu starfsemi, sem virðist því miður vera að aukast mjög mikið, og ná henni upp á yfirborðið þá eru þar miklar tekjur sem koma í framhaldinu inn í ríkissjóð svo að það er allra hagur að ná í þá sem velja að fara þessa leið og koma ekki upp á yfirborðið og greiða sinn hlut til samfélagsins. Ferðaþjónustan er auðvitað mjög mikilvæg, eins og hefur komið fram í máli manna, og ég held að menn þurfi ekki að vera óttaslegnir yfir að þessar hækkanir hafi þau miklu áhrif að bókanir til Íslands muni hrapa niður í kjölfarið. Þó að einhverjar hreyfingar hafi verið í þá átt á það kannski einhverja aðra skýringu en þá að þessi hækkun á virðisaukaskatti á gistingu skýri það til fulls. Við vitum að efnahagsástandið í Evrópu er ekki gott og fólk heldur jafnvel að sér höndum með að bóka ferðir, er hugsanlega seinna á ferðinni en verið hefur fyrir næsta ár að bóka ferðir. Ég held að við getum ekki sett samasemmerki við einhverjar hreyfingar í þá átt að ekki sé eins mikið bókað og á sama tíma í fyrra, eins og hefur komið fram í máli manna hér. Við höfum líka rætt mikið um bílaleigurnar og mikilvægi þeirra og áhrif þeirra breytinga að láta þær greiða vörugjald frá því sem var. Ég hef vissulega áhyggjur af því að bílaleiga dragist eitthvað saman og hafi áhrif á hve mikið ferðamenn dreifa sér um landið. Bílaleigurnar eru lífæð landsbyggðarinnar til ferðaþjónustufyrirtækja og það skiptir ferðaþjónustu á landsbyggðinni mjög miklu máli að fólk geti nýtt sér bílaleigubíla á góðum kjörum og farið um landið og nýtt sér þá þjónustu sem þar er í boði. Ég hef þær áhyggjur en ég held að sú varfærna nálgun að fara rólega í breytingarnar og skoða hvernig mál þróast sé skref í rétta átt. Í morgun voru okkur kynntar hugmyndir frá greininni sjálfri sem gætu skilað ríkissjóði að minnsta kosti álíka tekjum. Mér fyndist koma fullkomlega til greina að skoða þær tillögur af fullri alvöru ef hægt væri að fara öðruvísi að í tekjuöflun hjá greininni en með þessum hætti. Mér finnst það vera alveg þess virði að gefa því gaum og skoða það vel. Ég vil ekki sjá að þetta komi þannig niður á þeim geira sem bílaleigur eru að það verði til þess að menn fari síður lengri veg út á land til að nýta sér þá ferðaþjónustu sem hefur verið í mikilli uppbyggingu þar, þá er ekki alltaf verið að tala um einhver stór og mikil hótel heldur eru þar smærri aðilar, vaxtarbroddar víða um land, sem hafa náð miklum árangri á stuttum tíma. Það sem mér finnst standa upp úr þessum ráðstöfunum í ríkisfjármálum er að það er verið að hækka barnabætur mjög mikið. Það skiptir heimilin í landinu miklu máli og barnafjölskyldur. Það er verið að framlengja sérstakar vaxtabætur um 2 milljarða sem skiptir líka miklu máli. Tryggingagjaldið lækkar um 0,11 prósentustig samanlagt og átakið Allir vinna heldur áfram sem skiptir menn miklu máli. Fólk getur líka haldið áfram að taka út séreignarsparnað, allt að 6 millj. kr. á einstakling. Aðstæður eru enn þannig að þörf er á því að fara í séreignarsparnaðinn með þessum hætti. Samanlagt skila þessar ráðstafanir í ríkisfjármálum heimilum í landinu jákvæðri niðurstöðu nettó.  Svona er þetta og ég held að það sé full ástæða til að gleðjast yfir þeim árangri sem hefur orðið í ríkisfjármálum hér undanfarin rúm þrjú ár, enda hefur góður maður, Lars Christensen, forstöðumaður hjá greiningardeild Danske bank, gefið okkur ansi gott heilbrigðisvottorð um að við séum á réttri leið. Hann varaði okkur við 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á þakka þingmanninum fyrir ágætisræðu. Eins og hennar er von og vísa þá velti hún upp kostum og göllum og ég met það við hana að hún skuli hafa bent á að þarna væru hlutir sem hún væri ekki ánægð með. Það er eitt í þessu með virðisaukaskatt á ferðaþjónustu. Nú eru útflutningsfyrirtækin á Íslandi, bæði stóriðja og fiskútflutningur, undanþegin virðisaukaskatti. Fyndist henni koma til greina að þriðji stærsti útflutningsatvinnuvegur á Íslandi yrði líka undanþeginn virðisaukaskatti, þ.e. ferðaþjónusta, til að samkeppnisstaðan yrði enn betri gagnvart ferðaþjónustu í öðrum löndum?

Virðulegur forseti. Nei, ég er ekki á þeirri skoðun að ferðaþjónusta á Íslandi ætti að vera undanþegin virðisaukaskatti. Ég held að hún hafi alveg fulla burði til þess að taka þátt í uppbyggingu samfélagsins og bera eðlilega skatta. En ég tel að við eigum ekki að íþyngja henni meira en ástæða er til. Við verðum að horfa til þess hvar hún er stödd og hvernig gengur að byggja upp. Greinin hefur sem betur fer verið að eflast og styrkjast og ég held að hún geti alveg með góðu móti staðið jafnfætis öðrum atvinnugreinum í landinu. Við þurfum samt að vera á vakt og fylgjast með hvernig þessi mál þróast og ef ástæða þykir til eigum við að vera menn til að endurskoða einhverja þætti.

Virðulegi forseti. Ég met hreinskilið svar en þetta er raunverulega sama svarið og hv. þingmaður gaf þegar veiðileyfagjöldin voru lögð á. Þá sagði hún að það væri gríðarlegur hagnaður í greininni og að hún réði vel við þetta, greinin ætti að taka þátt í að byggja upp þjóðfélagið, en nú bárust þær fréttir frá Þorlákshöfn í morgun að þar var verið að segja upp 27 manns, 35 manns var sagt upp á Siglufirði og svo framvegis. Er hv. þingmaður ekkert hrædd um að þessar skattahækkanir geti haft svipaðar afleiðingar, að þær fækki starfsfólki í ferðaþjónustu og muni á endanum leiða til samdráttar í ferðaþjónustu? Við höfum séð að bókunartölur til dæmis á Icelandair-hótelunum eru 15% lægri en í fyrra.

Virðulegi forseti. Eins og ég kom inn á áðan í máli mínu hef ég á þessari stundu ekki sömu áhyggjur og hv. þingmaður af því að það sé 15% færri bókanir á þessu ári en á síðasta ári hjá Icelandair. Eins og ég nefndi er auðvitað erfitt ástand í Evrópu og hefur það örugglega einhver áhrif á hversu snemma menn ákveða ferðalög fyrir næsta ár. En ég held að það sé langt í frá ljóst hver þróunin verður í þeim efnum. Varðandi sjávarútveginn og þau mál er ekki komin reynsla á hvort fyrirtæki rísa undir veiðigjaldinu eða ekki og eins og við vitum er veiðigjaldið tekið af hagnaði fyrirtækja að frádregnum launum. Sjávarútvegsfyrirtæki hafa farið á höfuðið allt frá því að ég man eftir mér, hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson, 

Virðulegur forseti. Við mjúku mennirnir höfum gjarnan áhyggjur af hörðu málunum, kannski ekki af hörðu efnunum, en hörðu málunum alla vega. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í þá staðreynd sem ég hygg að hv. þingmaður hafi fengið ábendingar um líkt og sá er hér stendur, að bara í okkar kjördæmi þá veigra aðilar í ferðaþjónustu sér við að fara í framkvæmdir sem áætlaðar voru. Ég get nefnt í því sambandi mitt heimasvæði, Skagafjörð, og svo get ég nefnt Snæfellsnes og Grundarfjörð. Þar hafa menn hætt við að stækka gistipláss vegna óvissunnar sem nú ríkir, því að framkvæmdin stendur ekki undir sér verði virðisaukaskatturinn hækkaður. Er hv. þingmaður ekki áhyggjufull yfir því að verði raunin sú, þ.e. hætti menn við stækkun á gistirými og aðrar framkvæmdir, dragist ferðaþjónustan úti á landi aftur úr vegna þess að það 

Virðulegi forseti. Ég tel að almennt eigi menn að fara varlega í uppbyggingu á fyrirtækjum hvort sem það er í ferðaþjónustu eða öðru. Og ef þeir sem hafa hug á því að reisa hótel og stækka gistirými telja að hækkunin geti sett strik í reikninginn í fjárfestingaráætlunum og viðskiptaáætlunum finnst mér bara mjög heilbrigt að þeir taki mál sín til endurskoðunar, skoði þau í því samhengi og setji þá breytu inn í viðskiptaáætlanir. Menn áætla auðvitað alltaf hve margar gistinætur verða á hótelum og annað því um líkt. Menn byggja það fyrst og fremst á áætlunum og ef þeir telja að breytingarnar geti ruggað svo bátnum er skynsamlegt að bíða. En ég held að almennt séð sé þetta ekki það sem menn þurfa að hafa áhyggjur af í þessari grein. En menn eiga alltaf að fara varlega í uppbyggingu 

Virðulegur forseti. Vandinn er einmitt sá, ef vanda skal kalla, að þessir aðilar eru vitanlega mjög ábyrgir. Þeir taka hækkunina inn í áætlanir sínar og geta þess vegna ekki haldið áfram framkvæmdum vegna þess að áætlunin sem þeir fóru með inn í fjármálastofnun segir að dæmið gangi ekki upp eftir breytinguna. Fyrir vikið verða þeir áfram með óhagkvæman rekstur með auknum kostnaði vegna þessarar breytingar. Í rauninni er verið að segja að þessir aðilar eigi bara að bíða þetta af sér. Hvernig eiga þeir að geta beðið þetta af sér? Segjum bara að einhver vilji fara inn á rútumarkaðinn. Hvernig á hann að gera það ef hann er ekki með 60 rúm í boði? Þá er hann bara úti, það er staðreynd. Ef menn hafa ekki ákveðið svigrúm verða þeir að taka þær ákvarðanir sem hv. þingmaður talar um, að finna sér hreinlega eitthvað annað að gera, því að ekki gengur að reka fyrirtæki óhagkvæmt og tapa á rekstrinum. Það vill ekki nokkur maður vill gera. Ég hef líka áhyggjur af því að breytingar varðandi bílaleiguna muni leiða til þess að okkar fagra og fína kjördæmi muni á endanum fara út af kortinu 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé nú ekki ástæða til að vera með svo mikla svartsýni í þessu sambandi, það er allt í lagi að stíga varlega til jarðar en áætlanir eru alltaf áætlanir hvort sem virðisaukaskatturinn er 14% eða 7% eða 25,5%. Menn hafa auðvitað ekkert í hendi í þessum geira fyrr en pantanir eru komnar og menn eru búnir að greiða fyrir þær. Menn áætla og þær áætlanir hafa gengið mjög misjafnlega eftir, eins og við þekkjum öll. Ég held að greinin þurfi ekki að óttast framhaldið því að Ísland hefur upp á það mikið að bjóða. Það mun verða eftirspurn eftir því að koma til landsins og ferðir til Íslands eiga ekki að vera á neinum spottprís. Við sækjumst eftir því að fá hingað fólk sem vill koma hingað vegna þess að hér er falleg náttúra og margt að skoða og fólk vill borga  
            

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. stjórnarþingmann, Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, út í jafnræði í skattheimtu sem hún minntist á í ræðu sinni. Hún talaði um jafnræði í ferðaþjónustunni og á milli sjávarútvegsins og annarra atvinnugreina. Við þekkjum öll veiðileyfagjaldið sem setur nú fyrirtæki á hliðina. Síðast í dag fengum við fréttir af því að 27 einstaklingar misstu vinnuna vegna þess að síauknar byrðar eru lagðar á fyrirtækin. Á sama tíma boðar ríkisstjórnin og fulltrúar hennar hækkun á heiðurslistamannalaunum 27 einstaklinga upp á 126%, alls 80 millj. kr. Er samræmi þarna á milli hvað forgangsröðun varðar? Er samræmi á milli atvinnugreina og er það í takt við þá stöðu sem við erum í í dag? Við vitum líka að tóbaksgjaldið er að sliga heimilin og bara það eitt mun hækka skuldir heimilanna um 3 milljarða kr. 

Virðulegi forseti. Ef Íslendingar tækju sig nú til og kláruðu dæmið og hættu að reykja, hvað haldið þið að það mundi spara fyrir íslensk heimili?  
             Varðandi veiðileyfagjaldið tel ég að sjávarútvegurinn hafi aldrei verið betur í stakk búinn en núna til að standa undir veiðigjaldi og að gjaldið sé mjög sanngjarnt eins og það er útfært. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningu minni varðandi hækkun á heiðurslistamannalaunum. Mig langar að heyra aðeins skoðun hennar á þeim. Jafnframt langar mig að benda á að það er ekki eingöngu hækkun tóbaksgjalds sem við ræðum hérna. Við ræðum líka sambærilegt gjald, áfengisgjaldið sem hækka mun umtalsvert um þessi áramót ef frumvarpið verður að lögum. Hvaða áhrif hefur hækkun á áfengisgjaldi haft? Nei, menn eru ekki hættir að drekka, eins og ríkisstjórnin var að vonast til. Bæði hefur markaðurinn færst út fyrir ríkið og nýleg könnun sýnir að ungt fólk og þeir efnaminni drekka nú frekar landa og heimabrugg í stað þess að versla í ríkinu. Sala á sterku víni í ríkinu hefur dregist saman um 40% og færst út á svarta markaðinn og fólk veit ekkert hvað það er að drekka. Er það ekki eitthvað sem við þurfum að hafa áhyggjur af?

Svaraðu nú.

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér hér að hafa ekki áhyggjur af drykkju landsmanna. Ég ætla að hafa áhyggjur af ýmsu öðru, 

Þrjár milljónir?

Þrjár milljónir eru nú ekki mikið í heila samhenginu og við lifum nú ekki á brauði einu saman, við lifum líka á listinni og ég sé ekki eftir þessum milljónum í list ef hún er góð.

Virðulegi forseti. Þegar hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra reyndi að réttlæta þá hugmynd sína að hækka virðisaukaskatt í ferðaþjónustu upp í 25,5% var það gert með þeim hætti að hún taldi að 25,5% reglan væri hin almenna regla og allt frávik frá því fæli í sér eins konar niðurgreiðslu. Nú er lögð til sú tillaga að virðisaukaskattsprósentan verði 14%. Ég spyr hv. þingmann: Telur hv. þingmaður að það ákvæði að vera með 14% en ekki 25,5%, eins og ætlunin var í upphafi, feli þá í sér einhvers konar niðurgreiðslu á starfsemi ferðaþjónustunnar í landinu? Í öðru lagi sagði hv. þingmaður í ræðu sinni áðan að Samtök ferðaþjónustunnar hefðu lagt fram ákveðna valkosti við þær hugmyndir um að hækka virðisaukaskattinn og falla frá vörugjaldaafslættinum. Það eru valkostir sem ástæða er til að skoða, að mati hv. þingmanns. Telur hv. þingmaður að til greina komi 

Virðulegi forseti. Eins og ég kom inn á áðan voru Samtök ferðaþjónustunnar á fundi hjá okkur í efnahags- og viðskiptanefnd í morgun þar sem þessi mál voru rædd fram og til baka. Mér fannst það vera vel þess virði að skoða hugmyndir þeirra sem voru í forsvari fyrir bílaleigurnar. Ég held að það sé skynsamlegt að skoða þær tillögur og greina þær vel. Ef hægt er að nýta eitthvað þar þá á að gera það. Í sambandi við 14% eða 25,5% þrepið í virðisaukaskatti finnst mér mjög eðlilegt að draga allt saman sem tilheyrir ferðaþjónustunni, þætti sem ekki hafa verið virðisaukaskattsskyldir og skoða hvort hægt sé að sameina þá í eitt þrep, sem væri 14%, í stað þess að fara upp í 25,5%. Mér finnst mjög eðlilegt að sú vinna fari fram og ef ferðaþjónustan er 

Virðulegi forseti. Skildi ég hv. þingmann rétt? Er hv. þingmaður að leggja það til að fara með alla starfsemi innan ferðaþjónustunnar upp í 14% virðisaukaskatt? Líka þá starfsemi sem ekki ber neinn virðisaukaskatt í dag? Er það það sem hv. þingmaður teflir hér fram? Í öðru lagi spurði ég um það sem mér finnst skipta mjög miklu máli, þ.e. það sem hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra sagði: Allir þeir sem eru í atvinnurekstri og borga ekki 25,5% virðisaukaskatt eins og ferðaþjónustan gerði, fá niðurgreiðslu. Ef þeir eru í 7% þrepinu er það niðurgreiðsla. Nú er lagt til að ferðaþjónustan verði í 14% þrepi, það eru ekki 25,5%, það er ekki það almenna gjald sem menn hafa talað um. Er það þá niðurgreiðsla sem nemur þessum mismun að mati hv. þingmanns? Það er ákaflega mikilvægt að sá skilningur komi fram. Að öðru leyti vil ég segja að ég tek undir það með hv. þingmanni að það er auðvitað betri ákvörðun að leggja til 14% en 25,5%. Hv. þingmaður sagði að það hefði verið góð ákvörðun og í því felst auðvitað að upphafleg hugmynd hafi verið vanhugsuð.

Virðulegi forseti. Ég tek ekki undir það með hv. þingmanni að eitthvað sé vanhugsað hjá þessari ríkisstjórn. Það er allt hugsað fram og til baka 

Eru 14% niðurgreiðsla?

Ég hef aldrei talað um niðurgreiðslu og ég ætla ekki að blanda mér í þá umræðu. Núna stöndum við frammi fyrir því að lagt er til 14% þrep í frumvarpinu og ég tel að við eigum að skoða hvort hægt sé að ræða það til framtíðar