Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2014 frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Þetta er 3. umr. Nefndarálitið er að finna á þskj. 445. Það sem við ræðum þarna fyrst og fremst er fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta. Þar er ákveðið að hækka gjald til umboðsmanns skuldara úr 0,0172% og það verði 0,0212% af gjaldstofni sem umboðsmaður skuldara fær greiðslur úr. Það á að standa undir þeim greiðslum sem það kostar að veita fólki styrk vegna gjaldþrotaskipta. Síðan er stuðningur við nýsköpunarfyrirtæki. Eins og fram kom í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar fyrir 2. umr. töldu ýmsir að með tillögum 17. gr. fengju fyrirtæki röng skilaboð. Einnig var talið að áhrif gildandi ákvæða laga um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki á greiðslustöðu ríkissjóðs væru í raun jákvæð og dregið í efa að lækkun tekjuskattsfrádráttarhlutfalls mundi á endanum skila ríkissjóði þeirri niðurstöðu sem lagt væri upp með. Meiri hlutinn leggur til að IX. kafli laganna, þ.e. 17. gr. frumvarpsins, falli brott. Þetta er gert í tengslum við samkomulag þingflokka um lok þingstarfa fyrir jólahlé Alþingis, þ.e. reglum um styrk til nýsköpunar er ekki breytt, þær eru óbreyttar frá fyrra ári. Þá næst ekki sá sparnaður sem ætlað var enda er það hluti af samkomulaginu. Síðan er breyting á ákvæðum laga er varða Ríkisútvarpið ohf. Nefndinni barst erindi frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu. Þar kom fram að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefði óskað eftir því við fjárlaganefnd að lögð yrði til breyting á tilteknum lið frumvarps til fjárlaga þar sem gert væri ráð fyrir 150 millj. kr. lækkun útgreiðslu úr ríkissjóði til Ríkisútvarpsins og sömu fjárhæð yrði ráðstafað til hækkunar á lið sem snerti háskólastarfsemi. Samkvæmt upplýsingum nefndarinnar varð meiri hluti fjárlaganefndar við þessari beiðni og lagði fram breytingartillögu fyrir 2. umr. um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2014. Til þess að tryggja að ekki verði þörf á frekari aðhaldsaðgerðum hjá Ríkisútvarpinu og að fjármagn fáist til stuðnings við starfsemi háskóla leggur meiri hlutinn til breytingu á 21. gr. frumvarpsins. Þannig verði í henni kveðið á um frestun á gildistöku tiltekinna ákvæða laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, þ.e. ákvæða um aðra starfsemi, um hlutfall viðskiptaboða og fjarkaupainnskota innan hverrar klukkustundar og um tekjustofna. Síðan ræddi nefndin um starfsendurhæfingarsjóði. Meiri hlutinn leggur til þá breytingu að framlag ríkissjóðs til starfsendurhæfingarsjóða, sem fjármagnað er með hluta af gjaldstofni tryggingagjalds, verði fellt brott á árunum 2013 og 2014. Þá kemur að lagfæringu á ákvæðum um úrvinnslugjald. Þar er tæknileg útfærsla, en skrifað hafði verið kr./kg í stað kr./stk. Meiri hlutinn leggur til lagfæringar á framangreindu. Gjöld vegna innlagnar á sjúkrahús, það er hluti af samkomulaginu. Í tengslum við samkomulag þingflokka um lok þingstarfa fyrir jólahlé leggur meiri hlutinn til að XX. kafli, þ.e. 46. og 47. gr. frumvarpsins, falli brott. Þar með verði fallið frá gjaldi vegna innlagnar. Svo er það leiðrétting á texta nefndarálits fyrir 2. umr. Nefndinni barst ábending þess efnis að meinleg villa hefði slæðst inn í nefndarálit meiri hluta við 2. umr. Í stað orðsins slysatryggingar hefði verið sagt sjúkratryggingar, en það á að sjálfsögðu að vera slysatryggingar. Er það leiðrétt í nefndarálitinu. Þá bendir meiri hlutinn á að í sama nefndaráliti kemur fram að hann telji að hækkun skólagjalda sé þess bær að hvetja námsmenn til að nýta betur það nám sem opinberir háskólar bjóða upp á. Þarna er um ónákvæma notkun á hugtökum að ræða. Átt er við að hækkun skrásetningargjalda í opinbera háskóla hefði þessi áhrif enda er nemendum í slíkum skólum ekki gert að greiða skólagjöld þó að í öðrum skólum séu skráningargjöld oft flokkuð sem skólagjöld. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt að lokinni umræðu með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, Pétur H. Blöndal, Sigurður Páll Jónsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Brynjar Níelsson.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins fjalla um breytingartillögu efnahags- og viðskiptanefndar við 3. umr. málsins. Í fyrsta lagi er hér gert ráð fyrir breytingum í samræmi við fram komið frumvarp um fjárhagsaðstoð til greiðslu trygginga fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta. Það er mál sem við styðjum heils hugar og erum mjög ánægð með að hafi komist áfram og teljum það mjög mikilvægt skref í úrvinnslu vegna skuldugra heimila. Í annan stað er um að ræða breytingar sem leiða af samkomulagi milli formanna þingflokka um lúkningu þingstarfa hér fyrir jól. Við sömdum um að vinda ofan af þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hafði ráðist í og lutu að því að skerða svigrúm í rannsóknar- og þróunarstarfsemi og því er hámark, sem gert var ráð fyrir á frádrætti vegna þróunarkostnaðar hjá nýsköpunarfyrirtækjum, fellt niður. Hér er líka að finna ákvæði sem gerir ráð fyrir því að felld verði niður gjöld vegna innlagnar á sjúkrahús. Það er mikilvægt að undirstrika það hér að forsenda samninga milli formanna þingflokka, um þessi atriði og önnur er leiða til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð, var að sjálfsögðu ávallt sú að á móti mundi skerðast afgangurinn af ríkisrekstrinum en ekki að skorið yrði niður á öðrum stöðum til að fjármagna það að horfið yrði frá þessum niðurskurði. Virðulegi forseti. Hér er síðan að finna breytingar vegna ákvæða um starfsendurhæfingarsjóði á næsta ári. Ég ætla svo sem ekkert að orðlengja það frekar með hvaða hætti ríkisstjórnin hefur gengið fram í þeim málum, en undirstrika að ég tel mjög mikilvægt að náðst hafi ákveðið sammæli milli verkalýðshreyfingarinnar og stjórnvalda um að hverfa frá hinum heiftarlega niðurskurði sem gert var ráð fyrir hjá Vinnumálastofnun til þess að styðja frekar við þjónustu við atvinnuleitendur á næsta ári og koma þar með í veg fyrir þann alvarlega samfélagsvanda sem ella blasir við ef við höldum ekki sjó í því að þjónusta fólk sem hefur verið atvinnulaust og hjálpum því að komast út á vinnumarkaðinn að nýju. Það er algjörlega úrelt hugsun að halda að alvarlegt atvinnuleysi, eins og það sem við gengum í gegnum eftir hrun, leysist af sjálfu sér. Það mun ekki gera það. Það þarf mikinn atbeina til til að hjálpa fólki að komast aftur út á vinnumarkaðinn. Fjárþörf til þess mun fylgja okkur mörg næstu ár. Ef við vanrækjum fjárveitingar í dag verða þær bara enn dýrari á næsta ári eða þarnæsta. Ef við horfum á reynslu Finna og Svía af niðursveiflunni miklu í upphafi 10. áratugarins er þetta myndin sem blasir við. Þannig að fjárfesting sú sem við réðumst í strax í kjölfar hruns, í að greiða strax götu þeirra sem voru að glíma við atvinnuleysi inn í skólakerfið, inn í alls konar þjálfun og menntun og þróun, hún skiptir miklu máli og það skiptir mál að halda því verkefni áfram. Virðulegi forseti. Hér er síðan gert ráð fyrir breytingum er varða Ríkisútvarpið. Ég tel óhjákvæmilegt að koma hér upp og setja almennan fyrirvara við þá vegferð sem stjórnarmeirihlutinn er á varðandi Ríkisútvarpið og breytingar þar. Hér er gengið út frá því að hægt verði að ná sparnaði með því að fresta gildistöku tiltekinna breytinga, sérstaklega stofnunar dótturfélags fyrir Ríkisútvarpið, breytinga sem eru afleiðingar af þeim skilmálum sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur sett Ríkisútvarpinu fyrir starfsemi þess á samkeppnismarkaði í kjölfar áralangs málarekstrar sem má rekja alveg aftur til ársins 2004. Allan þennan tíma hefur Eftirlitsstofnun EFTA verið með til umfjöllunar og meðferðar stöðu Ríkisútvarpsins á samkeppnismarkaði, hversu rúm hún megi vera, hvernig haga eigi umgjörð utan um rekstur sem er í eðli sínu samkeppnisrekstur og hversu fyrirferðarmikið Ríkisútvarpið megi vera á auglýsingamarkaði. Úr þessu kemur niðurstaða. Hún felst meðal annars í því að samkeppnisrekstur eigi að fara í sérstakt dótturfélag. Nú ákveða menn að spara peninga með því að fresta þeirri aðgerð og gefa sér að hægt sé að fá samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA við því. Það er ekkert í hendi um það. Þvert á móti liggur fyrir að í málarekstrinum á undanförnum árum hefur ítrekað verið stungið upp á þeirri leið sem stjórnarmeirihlutinn segist núna ætla að fara, en hún er sú að Ríkisútvarpið lofi því að halda fjárstreymi vegna samkeppnisrekstrarins aðskildu frá öðru fjárstreymi í rekstrinum. Það er margbúið að reyna að fara þessa leið gagnvart Eftirlitsstofnun EFTA, því hefur alltaf verið hafnað. Það er því ekkert í hendi um að árangur muni nást að þessu leyti. Því til viðbótar er það síðan upplegg ráðuneytisins að gefa Ríkisútvarpinu ríkari heimildir til þess að sækja auglýsingatekjur á almennum markaði í samkeppni við fjölmiðla sem eru að reka sig á samkeppnismarkaði. Mér finnst það mjög vafasöm þróun og enn og aftur ekki nauðsynlega skynsamleg. Ég spyr líka: Er það gefið að hún standist skoðun hjá Eftirlitsstofnun EFTA? Ég vil draga þetta hér fram til að undirstrika að ríkisstjórnin er komin á mjög hálan ís í þessu tilviljanakennda krafsi sínu við að reyna að róta saman einhverjum peningum til að reyna að ná niðurskurðinum saman sem er óhjákvæmilegur vegna þess hvernig hún hefur verið að létta gjöldum af þeim sem eru í bestum færum til að borga þau. Þá er það auðvitað þannig að menn geta ekki bara ákveðið að setja eitthvað á blað alveg óháð því hvort það stenst eða ekki. Í þessu tilviki bendir ekkert til þess að ríkisstjórnin eða stjórnarmeirihlutinn muni komast upp með þær aðhaldsaðgerðir sem hér eru lagðar til, heldur liggur þvert á móti fyrir að Eftirlitsstofnun EFTA hefur ítrekað hafnað þeirri útfærslu sem þarna er stungið upp á í sparnaðarskyni á undanförnum árum. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það sem hér er að finna. Við fögnum því auðvitað að hafa haft áhrif á forgangsröðun stjórnarmeirihlutans í fjárlagagerðinni og að hluta til sér þess stað hér í þessu tiltekna máli og breytingartillögum að fallið er frá hámarkinu á þróunarkostnaðinn sem fyrirtæki geta fengið skattafslátt út á og þess sér líka stað í því að felldar eru út heimildir til að leggja á sjúklingagjöld. Það er ánægjuefni að okkur hefur tekist að hafa þau áhrif. Eftir stendur samt að stjórnarmeirihlutinn er hér með upplegg um aðhaldsaðgerðir sem engar skýrar forsendur eru því miður um að geti staðist eða þoli skoðun og virðast frekar fela í sér óskalista en raunhæfar tillögur.

Frú forseti. Vegferð þessa bandorms hefur verið nokkuð skrykkjótt, hann hefur enn sem komið er ekki orðið félegri með breytingum sem hafa bæst inn í hann við 2. umr. með nýjum lagaköflum eða köflum úr nýjum lagasöfnum, þannig að þetta er þó nokkur lesning. Samtals er verið að breyta yfir 20 lögum af mjög óskyldum toga. Svona vill þetta oft verða þegar gera þarf ýmsar ráðstafanir af þessu tagi. Þær breytingar sem nú eru undir og eftir umfjöllun málsins milli 2. og 3. umr. í efnahags- og viðskiptanefnd kemur þar fyrst og fremst við sögu að gerðar eru þær breytingar á rekstri umboðsmanns skuldara sem þarf til að það embætti geti mætt kostnaði vegna lagasetningar um að aðstoða fólk sem verður að óska gjaldþrotaskipta. Um það mál er góð samstaða og að sjálfsögðu styðjum við að þær breytingar gangi inn í frumvarpið og lögin, sem eru í 1. og 2. tölulið breytingartillagna á sérstöku þingskjali sem meiri hluti nefndarinnar flytur. Í öðru lagi er lagt til í 3. tölulið að IX. kafli lagafrumvarpsins, 17. gr., falli brott. Það er mikið fagnaðarefni, þau sinnaskipti sem orðið hafa frá 2. umr. þegar þetta var einmitt lagt til í breytingartillögum sem sá sem hér stendur flutti en því var því miður hafnað þá. Nú hefur orðið um þetta samkomulag og ég vil fara um það nokkrum orðum. Það er mér sérstakt ánægjuefni. Ég tel að þar hafi verið afstýrt í raun og veru slysi, þau skilaboð sem við værum að senda með því að fara að skerða sérstaklega rammann utan um stuðning við nýsköpunar- og sprotafyrirtæki og tiltekna þátttöku hins opinbera í rannsóknar- og þróunarkostnaði þeirra sem fólginn er í fyrirkomulagi sem tekið var upp 2010, reyndar löngu seinna á Íslandi en í flestum nálægum löndum, að stuðlað sé að og hlúð að slíkri starfsemi með slíku hvetjandi fyrirkomulagi. Upphaflega kom frumvarpið fram með tillögum um að lækka endurgreiðsluhlutfall kostnaðarins úr 20% í 15%. Síðan var í 2. umr. lögð til sú breyting að í stað þess yrði haldi óbreyttri prósentu en fjárhæðarmörkin færð talsvert niður. Það hefði að vísu komið skár út fyrir allra minnstu fyrirtækin sem eru að stíga sín fyrstu skref en verið á kostnað hinna sem væru kannski komin aðeins á legg en væru eftir sem áður með mikið rannsóknar- og þróunarstarf, fyrirtæki sem eru oft einmitt í viðkvæmri stöðu gagnvart því að þar eru menn að vega og meta hvar eigi að velja starfseminni framtíðarbúsetu. Ég hef þvert á móti talið að ef það væri eitthvað sem við þyrftum að gera í þessu kerfi væri það að hækka þessi fjárhæðarmörk og láta stuðninginn elta fyrirtækin aðeins lengra á þroskabrautinni og senda þeim þannig skilaboð að við viljum hafa þau á Íslandi áfram. Hafa ber í huga, ef ég veit rétt, að þessi fjárhæðarmörk eru óbreytt frá 2010 í krónum talið. Ég giska á, frú forseti, að sú sé staðan. Nú man ég þetta ekki nákvæmlega hér „på stående fod“ eins og danskurinn segir, fyrirgefiði, en ég held að það sé þannig. Þá hafa þau auðvitað nú þegar rýrnað nokkuð og mundu halda áfram að rýrna, ég tala nú ekki um ef þau væru lækkuð. Þau væru þá að verða að raungildi umtalsvert lægri en upp var lagt með. Það eru röng skilaboð. Það er þróun í öfuga átt. Ég mæli þvert á móti með því að það verði skoðað. Kannski getur hv. þingnefnd tekið það fyrir á vormissiri að fara í svolitla útreikninga og rannsóknir á því hvort það sé ekki bara einhver besta fjárfesting sem völ er á að rýmka frekar þessar reglur en hitt, auka umfang starfseminnar, fá meiri skatta af fólki sem ráðið er ungum vísindamönnum o.s.frv., sem ráðið er inn í nýsköpunarverkefnin og þetta sé vinningur fyrir báða aðila. Það var orðin niðurstaða mín strax á árunum 2011–2012. Á vettvangi sprotafyrirtækjanna lýsti ég því sjónarmiði að eitt það besta sem Ísland gæti gert í þessum efnum væri, um leið og við teldum okkur ráða við það, að rýmka svolítið þessi fjárhæðarmörk og leyfa stuðningnum að elta fyrirtækin aðeins lengra upp eftir þroskabrautinni. Við höfum fengið sannfærandi gögn úr þeirri átt frá þeim sem vel þekkja til í málaflokknum sem sýna það að ríkið fær þennan stuðning til baka, margfaldan, tugfaldan, á býsna skömmum tíma. Jafnvel er það þannig að í mörgum tilvikum leggur ríkið aldrei neitt út sem það fær ekki samtímis til baka eða er þegar búið að fá til baka í auknum launasköttum o.s.frv. Ég fagna þar af leiðandi sérstaklega brottfalli 17. gr. frumvarpsins. Varðandi Ríkisútvarpið vil ég taka undir það sem hv. þm. Árni Páll Árnason sagði, þetta er mikil fjallabakslending sem hér er lögð til. Ég skil viljann til þess að reyna að bjarga því sem bjargað verður hjá Ríkisútvarpinu og láta það njóta góðs af því næstu tvö árin að það megi halda óbreyttu umfangi á auglýsingamarkaði og það þurfi ekki að stofna dótturfélög um samkeppnisreksturinn, en það eru á því verulegir veikleikar. Í fyrsta lagi gagnvart ESA. Í öðru lagi hefur það verið baráttumál annarra fjölmiðla í landinu að því yrði sett einhver mörk hvað Ríkisútvarpið væri fyrirferðarmikið í samkeppni við þá um auglýsingar. Hver er þá niðurstaðan núna, frú forseti, af þeim ömurlega leiðangri sem varð til með ákvörðun meiri hlutans um að hjóla enn frekar í Ríkisútvarpið til þess að færa peninga upp í háskólann? Jú, hún er auðvitað sú að menn búa til upplausnarástand í annarri stofnun á móti, þ.e. Ríkisútvarpinu. Þegar það svo blasir við og menn horfast í augu við afleiðingarnar og fram undan væru frekari uppsagnir hjá útvarpinu þar sem yfir 20 manns í viðbót mundu missa vinnuna á næstu vikum, fara menn í svona vandræðareddingar. Eitthvað hjálpar þetta væntanlega Ríkisútvarpinu svo lengi sem við komumst upp með það gagnvart ESA, en það er þó alveg ljóst að því verður mjög þröngur stakkur sniðinn eftir sem áður. Framtíðin er ekki björt fyrir Ríkisútvarpið ef núverandi flokkar verða hér enn við völd og ætla að standa við þá stefnu sína að lækka útvarpsgjaldið umtalsvert áður en Ríkisútvarpið fær að njóta þess að fullu. Það er sú framtíð sem núna hefur verið teiknuð upp fyrir þessa stofnun, hún er því ekki sérstaklega glæsileg. Þá kem ég að öðru sem er á hinn bóginn ákaflega ánægjulegt, þ.e. að í 7. tölulið breytingartillagnanna - ég skauta hér yfir starfsendurhæfingarsjóði, hef engu við það að bæta sem hv. þm. Árni Páll Árnason sagði um það - að XXI. kafli, 46. og 47. gr. falli brott. Þar er um að ræða lagastoðina sem var skotið inn í frumvarpið við 2. umr. um gjaldtöku af sjúklingum annaðhvort við legu eða innritun á sjúkrahús. Það er sömuleiðis afrakstur af samkomulagi forustufólks okkar hér um þinglokin. Ég fagna þessu auðvitað mjög. Þetta er mikilvægur hugmyndafræðilegur sigur, tel ég, að koma þessu máli út. Einhvers staðar verða einhverjar víglínur að vera áður en menn fara með gjaldtökuna enn dýpra og enn þá lengra inn í heilbrigðiskerfið og skrúfa hana svo upp eins og greinilega er vilji margra að gera. Sjúklingar á Ísland borga nú þegar tiltölulega hátt hlutfall kostnaðar, heildarkostnaðar, við heilbrigðismál. Maður hefði frekar viljað sjá þróunina vera í gagnstæða átt heldur en það sem hér stóð til að gera. Það er ástæða til að fagna þessu sérstaklega. Þá vil ég koma að breytingartillögu sem ég flyt á sérstöku þingskjali, frú forseti, á þskj. 444. Hún lýtur að því að gera þetta frumvarp enn betra með því að fella enn eina greinina og enn einn kaflann úr því. Þá færi verulega að muna um ef þriðji vondi kaflinn næðist út úr málinu hérna bara á örfáum klukkutímum. Það er sum sé XII. kaflinn, 22. gr. frumvarpsins, um skólagjöldin. Fyrir því færum við einfaldlega þau rök að nú er orðið ljóst, með afgreiðslu meiri hlutans á sínu fjárlagafrumvarpi, að það sem til stendur er að hækka skólagjöld, innritunargjöld í opinbera háskóla réttara sagt, mjög umtalsvert, úr 60 í 75 þús. kr. sem er umframhækkun verðlags og í tilviki bókhaldsgagna frá Háskóla Íslands komið upp fyrir raunkostnað háskólans af innritun sem við höfum gögn um hver var á árinu 2012. Þannig að það má auðvitað verulega vefengja að hin mikla hækkun eigi sér lagastoð, sé ekki ólögmæt í lögunum sem gilda um það að innritunargjöld séu innritunargjöld, eigi að byggja á raunkostnaði háskólanna. Ég held að það hljóti að þurfa að túlkast þannig, þó að menn séu að horfa til einhvers meðaltals og í minni háskólunum sé innritunarkostnaðurinn eitthvað hærri á nemanda sem skiljanlegt er, kannski um 80 þús. kr. á Akureyri, jafnvel enn hærri í enn minni skólum, en hann er sannanlega hjá Háskóla Íslands ekki nema um 66 þús. kr. á árinu 2012. Þar með lít ég svo á að til þess að gjaldtakan verði ekki ólögmæt megi ekki gera meira en færa þá fjárhæð upp til verðlags. En gengið er lengra í þessari hækkun og meðal annars reiknuð 4% hækkun á þetta á árinu 2014 þó að verðlagsuppfærsla fjárlagafrumvarpsins eins og það kom fram hafi ekki átt að vera nema 3%, og núna sé talað um 3,6%. Ég sé ekki betur en stúdentar við Háskóla Íslands, námsmenn við Háskóla Íslands, hafi bara ágætismálsástæður til að láta reyna á það hvort þessi gjaldtaka standist. Eigum við nokkuð að vera að standa í því úr því meiri hlutinn er að breyta þessu í nefskatt á stúdenta? Með því að fara inn með þessa miklu hækkun og þann skatt og skerða um leið í beinu samhengi framlögin til háskólanna þannig að þeir eru sáralítið betur settir, halda eftir hverfandi hluta fjárhæðarinnar í bættri stöðu, þá er þetta de facto orðinn nefskattur á stúdenta og það er algerlega óásættanlegt. Ekki er hægt að bjóða upp á það. Það má þó hækkunin eiga frá fyrra ári að hún gekk öll til háskólanna og bætti afkomu þeirra, enda studdu stúdentar eða létu sér þá hækkun lynda á sínum tíma. Þess vegna leggjum við til að XII. kafli, 22. gr. falli brott og háskólunum verði bætt tekjutapið með öðrum hætti. Það tel ég að væri manndómsbragur að hér í lokaumfjöllun um þessi mál. Annars verða þeir sem ætla sér að láta sig hafa að samþykkja þetta með nokkurt óbragð í munni, skyldi ég ætla, því að ekki er skemmtilegur svipur á þessu og er þá vægt til orða tekið, virðulegur forseti. Tímans vegna læt ég nægja að gera athugasemdir við þetta og ætla ekki að fara inn í önnur efnisatriði frumvarpsins sem væri auðvitað fullkomlega gilt að ræða hér nú við 3. umr. eins og 2. umr. Í nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar eru sjónarmið okkar í þeim efnum rakin, svo sem eins og með verðlagsuppfærsluna þar sem ríkisvaldið leggur ekkert af mörkum gagnvart því að greiða götu kjarasamninga eins og mörg sveitarfélög í landinu hafa gert með býsna myndarlegum hætti, fallið frá gjaldskrárhækkunum. Ég er enginn sérstakur talsmaður þess að menn láti safnast upp mikinn slaka í krónutölugjöldum, bensíngjöldum eða áfengis- og tóbaksgjaldi eða hvað það nú væri, en auðvitað getur verið millivegur í því. Ég undrast eiginlega satt besta að segja að ríkisstjórnin og meiri hluti hennar skyldi ekki láta sér detta í hug þá einföldu leið að láta verðlagshækkun sem næmi verðbólgumarkmiði Seðlabankans nægja, upp á 2,5%, væri þá að gefa eftir hálft til rúmlega eitt prósent í hækkun á þessum gjöldum, sendi þau skilaboð að menn vildu taka þátt í því að reyna að ná verðbólguvæntingunum niður á næsta ári og greiða götu kjarasamninga. Þeir kosta nokkur hundruð milljónir kr. eða kannski 500 en ekki mikið meira en það, og væntanlega hefði verið hægt að brúa það bil með einhverjum ráðum. Það var ekki gert. Við stöndum frammi fyrir því að kjarasamningagerðin er í uppnámi og ríkisstjórnin leggur ekki nokkurn skapaðan hlut af mörkum sérstaklega til þess, það tel ég ekki vera, alla vega ekki í þessum þætti málsins. Það er undrunarefni satt best að setja að menn skuli ekki vilja eiga eitthvað inni sem þeir geti vísað á eftir áramótin þegar menn vonandi fara að tala um kjaramálin á nýjan leik.

Frú forseti. Ef það er svo, sem mér þykir nú vera líklegt, í sambandi við þessi gjöld sem á að innheimta vegna skráningar, að hægt er að sýna fram á að kostnaðurinn við það að skrá er miklu lægri en skráningargjaldið sem er tekið þá er ekki stoð fyrir þessari gjaldtöku í lögum eins og hv. þingmaður nefnir. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hann viti hver það er sem ætti að kæra slíkt lögbrot. Hver ætti að fara fram og kæra að verið sé að brjóta lög?

Frú forseti. Ég geri ekki ráð fyrir að það sé mjög flókið að svara því. Það er greiðandinn. Það hlýtur að vera þolandi málsins sem getur fært fram þau sjónarmið að á honum sé brotinn réttur að þessu leyti, þ.e. með því að fara með þessa gjaldtöku upp fyrir bestu fáanlegar upplýsingar um raunkostnað sem hljóta að vera úr bókhaldi háskólanna. Nú er þetta þannig gert, það er ekkert úr lausu lofti gripið, að legið var yfir því á sínum tíma og búin til tiltölulega vönduð aðferðafræði til mats á því hver væri raunkostnaður háskólanna við innritun og það sem henni tengdist og síðan ekkert annað. Háskólarnir eiga ekki að geta blandað neinu öðru inn í það, ekki ýkt upp kostnaðinn. Þetta eru reglur þar sem er skilgreint nákvæmlega hvaða þættir það eru sem mega flokkast undir innritunarkostnað. Þessar upplýsingar rakst ég á fyrir einum eða tveimur dögum hvað varðar Háskóla Íslands. Það vakti svo athygli mína þegar ég fór að framreikna kostnaðinn til áætlaðs verðlags á árinu 2014 að talan var lægri en þessi hækkun. Það munar ekki mjög miklu, en það er eitthvað undir 75 þús. kr. Það gengur ekki að gefa sér að það megi taka bara eitthvert meðaltal. Þetta hlýtur að vera spurning um að hver og einn námsmaður sem er greiðandi gjaldsins í sínum háskóla sé ekki gerður að skattstofni með innritunargjöldum, hann borgi raunkostnaðinn við innritunina og annað ekki því að á því byggist lögheimildin til þessarar gjaldtöku. Mér sýnist málið liggja þannig að námsmenn í Háskóla Íslands hafi hér málstað en trúlega ekki í öðrum opinberum háskólum af því að raunkostnaðurinn er hærri þar.

Frú forseti. Þá legg ég bara til að einhver nemendafélög í Háskóla Íslands taki sig saman eða einhver framboð þar, Vaka, Röskva eða Skrökva eða hvað, og vinni í þessu máli. Þau gætu talað við Vinstri græna þar sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var svona glöggur að taka eftir þessu. Það gæti verið mikil réttarbót fyrir nemendur að ekki sé verið að leggja ólögleg gjöld á þá. Ég fagna því hvað hv. þingmaður er glöggur að hafa komið auga á þetta og bent nemendum á réttarstöðu sína.

Frú forseti. Ég tek skýrt fram að ég er ekki að blanda mér í þetta til þess að eggja stúdentaráð eða stúdenta sérstaklega til dáða enda held ég að þeir séu alveg fullfærir um það og hafa sýnt það m.a. í snöfurlegri framgöngu sinni gagnvart menntamálaráðherra og lánasjóðnum að það fólk er alveg klárt á sinni vakt að gæta hagsmuna námsmanna rétt eins og það var á sínum tíma, satt best að segja, þegar sá sem hér talar var í stúdentaráði og við stóðum stundum í ýmsum slagsmálum af þessu tagi. Ég er fyrst og fremst að draga þetta hér fram af því að mér finnst að þingmenn eigi að vita hvað þeir eru að gera, það eigi að liggja fyrir hvað er á ferðinni í málum af þessu tagi. Ég tel að þetta sé mjög tæpt. Það er á þessu sá ljóður. Sennilega hefði meiri hlutinn ekki þurft að sætta sig við minna en kannski 2 þús. kr. lækkun á þessu innritunargjaldi, ekki fara alveg svona langt í hækkuninni, þá hefði málið sloppið. Ég ímynda mér að það hefði verið nokkurn veginn fyrir vind ef gjaldið hefði ekki verið nema 73 þús. kr. eða eitthvað svoleiðis. Menn geta auðvitað sagt að þetta séu hreinir smámunir og þessar fjárhæðir skipti ekki miklu til eða frá, en rétt skal vera rétt. Lögin heimila að innheimt séu innritunargjöld í samræmi við raunkostnað - punktur. Ef farið er upp fyrir þau mörk er sú gjaldtaka í fyrsta lagi ólögleg og í öðru lagi er gjaldið orðið skattur því að þá er það ekki lengur innheimta á þessum kostnaði. Þessu tvennu má ekki blanda saman. Við glímum oft við þessi landamæri annars staðar. Stundum leikur grunur á að menn ýki heldur upp ýmsan kostnað sem er settur inn í þjónustugjöld o.s.frv., en það á ekki að gera. Þetta á að endurspegla raunkostnað því að allt sem ekki gerir það og er umfram það hvar sem það er í gjaldtöku af þessu tagi er undir fölsku flaggi, þá er það 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að taka upp þráðinn þar sem fyrri ræðumaður hætti í ræðu sinni. Ég er nefnilega sammála því að það er ákveðið metnaðarleysi gagnvart jafnaðarstjórninni og gagnvart skynsamlegri nálgun á kjarasamninga að fara í svona miklar verðlagshækkanir. Ég er sammála því að það hefði verið góð merkjasending út í atvinnulífið að hafa verðlagshækkanirnar frekar bundnar verðbólgumarkmiði Seðlabankans, sérstaklega í ljósi þess að við ræðum nú í þingsal mikið verðtryggðar skuldir heimilanna. Við munum sjálfsagt ræða það á komandi mánuðum og þær ákvarðanir sem við tökum varðandi verðlagshækkanir. Gjöld hins opinbera hafa auðvitað bein áhrif á verðtryggðar skuldir heimilanna þannig að maður hefði alveg getað séð það sem skynsamlega nálgun af hálfu stjórnarmeirihlutans að taka gjaldskrárhækkanir með í reikninginn ef viðfangsefnið er að reyna að lækka höfuðstól verðtryggðra lána. En það er ekki gert og þá er ekkert annað að gera en hvetja til þess að það verði gert á komandi árum eða þessu kjörtímabili, vegna þess að nægur virðist nú áhuginn vera á því að reyna að koma til móts við heimilin þegar verðtryggðar skuldir eru annars vegar. Þær hækkanir sem við ákveðum hér hækka höfuðstól verðtryggðra lána. Ég ætla að fara aðeins yfir þær breytingar sem verið er að gera á málinu nú milli 2. og 3. umr. Þær eru margar ágætar, enda eru þær niðurstöður samninga formanna flokkanna hér, alla vega sumar. Fyrst ber að nefna fjárhagsaðstoð til greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta. Það er ágætt mál að umboðsmaður skuldara fái þarna svigrúm af tekjustofni sínum til þess að aðstoða fólk sem fara þarf í gjaldþrotaskipti í tengslum við mál sem hér var samþykkt á þingi. Við styðjum það að sjálfsögðu í Bjartri framtíð. Svo er breytt hér og felld burt grein sem fjallaði fyrst um að minnka endurgreiðslu af framlögum fyrirtækja til rannsóknar og þróunar, nýsköpunarfyrirtækja. Það endurgreiðsluhlutfall er lækkað úr 20% í 15%, þetta er að finna í 17. gr. frumvarpsins. Síðan var því breytt í meðförum nefndarinnar þannig að frekar var farið í það að lækka þakið á endurgreiðslu vegna framlaga til rannsóknar og þróunar. Við í Bjartri framtíð vorum á móti hvoru tveggja og töldum mjög óskynsamlegt að minnka stuðning við nýsköpunarfyrirtæki. Við töldum heldur ekki skynsamlegra að minnka stuðning við stærri nýsköpunarfyrirtæki, en það var í rauninni það sem lækkunin á þakinu fól í sér. Við eigum í ríkri samkeppni við aðrar þjóðir um stærri fyrirtæki. Það eru stærri fyrirtæki sem geta flutt sig mun frekar og geta varið umtalsverðum upphæðum til rannsókna og þróunar og er ákaflega mikilvægt að hlúa vel að þeim. Það er því mjög mikið fagnaðarefni að 17. gr. sé núna dottin út. Ekki verður farið í að lækka þakið þannig að endurgreiðsluhlutfallið til fyrirtækja vegna framlaga til rannsóknar og þróunar er óbreytt. Þá fagna ég því og efast í raun ekki um að meiri hluti nefndarinnar er og hefur alltaf verið þeirrar skoðunar sem birtist nú loksins í nefndarálitinu og ég leyfi mér að vitna hér í nefndarálitið, með leyfi forseta. Þar stendur: „Einnig var talið að áhrif gildandi ákvæða laga um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki á greiðslustöðu ríkissjóðs væru í raun jákvæð og dregið í efa að lækkun tekjuskattsfrádráttarhlutfalls mundi á endanum skila ríkissjóði þeirri niðurstöðu sem lagt væri upp með.“ Það er sérstakt ánægjuefni að klausa af þessu tagi skuli vera komin inn í álit frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar og þar með stjórnarmeirihlutans. Þetta er það sem málið snýst um. Þessi framlög skila sér. Ég veit vel að margir í meiri hlutanum í efnahags- og viðskiptanefnd, ekki síst formaður nefndarinnar, vita vel af þessu. Það er svo mikilvægt að við framkvæmum stjórnarstefnu og efnahagsstefnu sem tekur þetta með í reikninginn. Framlög til nýsköpunar skila sér til baka til ríkisins ef þau eru skynsamleg og þessi endurgreiðsla hefur verið skynsamleg. Þetta er það sem við í Bjartri framtíð og margir aðrir þingmenn höfum verið að tönnlast á á undanförnum vikum og mánuðum í tengslum við afgreiðslu þessara tekjuöflunarfrumvarpa og í tengslum við afgreiðslu fjárlaga. Það er ánægjuefni að sjá þetta viðurkennt hér. Þá mundi ég segja að næsta skrefið væri að nota sömu góðu röksemdafærsluna þegar við fjöllum t.d. um Tækniþróunarsjóð eða Kvikmyndasjóð eða önnur framlög til rannsókna og vísinda og til eflingar skapandi greina og græns iðnaðar. Endurgreiðslur á kostnaði eru skynsamlegar ef þær eru vel útfærðar og þessar eru það. Samkeppnissjóðir eru, ef þeir eru skynsamlega uppbyggðir, líka góðir til að hvetja til fjölbreytni í atvinnulífinu, til nýsköpunar sem síðan skilar sér aftur. Ég er hér með bréf fyrir framan mig þar sem farið er yfir hvað þessi framlög skila sér, t.d. í tilviki eins nýsköpunarfyrirtækis sem stofnað var á árinu 2006. Árið 2006 fékk það ekki neitt frá ríkinu, svo strax árið 2007 komu 4 milljónir úr Tækniþróunarsjóði. Ef horft er á muninn - svona fyrirtæki byrja strax að greiða skatta. Þau byrja strax að greiða til baka til ríkisins þegar starfsemi hefst. Fyrstu árin er mismunur á greiðsluflæði skatta og framlaga ríkisins enginn og er í mínustölu 2008, en núna, 2013 fær ríkið samkvæmt áætlun til baka frá þessu fyrirtæki 140 milljónir - bara árið 2013. Þegar tekið er tillit til þess hvað ríkið leggur til fyrirtækisins og hvað ríkið fær til baka í sköttum á árinu 2013 er ríkið í 140 millj. kr. plús. Í heildina litið í tilviki þessa fyrirtækis hefur ríkið lagt til 175,6 milljónir í formi endurgreiðslu og framlaga gegnum Tækniþróunarsjóð á tímabilinu frá 2006 til 2013, en tekjur ríkissjóðs af fyrirtækinu eru á sama tíma 392,3 milljónir, nánast 400 milljónir eftir að það hefur lagt 175,6 milljónir til fyrirtækisins. Hér er um að ræða eitt fyrirtæki sem byrjar á núlli árið 2006. Ef horft er á uppgjör framlaga ríkisins til fyrirtækisins og síðan þess sem fyrirtækið hefur skilað á móti er sú tala í mínus, 6,2 árið 2008, en sú tala hefur í raun 35-faldast á þessu árabili. Auðvitað er ég bara að tala um eitt fyrirtæki. Svo hafa verið nefndar hér aðrar tölur í þessari umræðu. Það hefur verið skoðað úrtak 13 fyrirtækja sem Tækniþróunarsjóður studdi árið 2005, og ef það er skoðað aftur þá var heildarvelta þeirra 20 milljarðar kr., en þessi velta var 118 milljarðar kr. á árinu 2012, hún sexfaldaðist. Þessi fyrirtæki eru fljót að borga til baka í dágóðum plús, margföldum plús til ríkisins. Hér er því um fjárfestingu að ræða. Hér eru leiðir til að afla tekna. Ég endurtek: Ég fagna því að nú séu þau augljósu sannindi hluti af meirihlutaáliti efnahags- og viðskiptanefndar að framlög til nýsköpunar og þróunar borga sig. Ég vil líka leggja áherslu á það í þessu samhengi að þegar formenn flokkanna settust niður og ræddu lok þingstarfa, og við í Bjartri framtíð fögnum alltaf samráði en vildum óska þess að það yrði haft fyrr á þingvetri en alveg undir lokin. Við lögðum mikla áherslu á það í þessu samráði að stuðningur við nýsköpunarfyrirtæki yrði efldur frá því sem útlit var fyrir í fjárlögunum og enn þarf að gera miklu betur. Vegna þess að það var samhljómur, fannst mér, meðal formannanna um að það væri mikilvægt verkefni að efla stuðning við nýsköpun og þróun og skapandi greinar, grænan iðnað, ferðaþjónustu, var það niðurstaðan að hér yrði stofnuð þverpólitísk þingnefnd með fulltrúum allra flokka, sem fengi það verkefni að útfæra hvernig við gætum farið í stórauknar fjárfestingar á þessu sviði. Ég vil minna á þá niðurstöðu og legg mikla áherslu á að það verði gert. Ég get alveg tekið undir að eitt verkefnið er að færa til fjármagn í þessum geira. Á Íslandi setjum við talsvert fé í rannsóknir og þróun og nýsköpun, en það er hlutfallslega mjög lítið og allt of lítið til samkeppnissjóða, þannig að eitt verkefnið væri að efla samkeppnissjóði. Ég legg mikla áherslu á að þessi þingnefnd taki til starfa vegna þess að ég held að þetta sé verkefnið sem allir eru sammála um þó að það birtist því miður ekki í fjárlögum og ekki nema að hluta til í breytingartillögum milli 2. og 3. umr. Ég fagna því að gjöld vegna innlagnar á sjúkrahús falli niður. Það mál var komið í miklar ógöngur og var orðið þannig að fólk átti að þurfa að borga 11 þúsund kall ef það yrði lagt inn á sjúkrahús. Ég vil hins vegar taka fram að ég tel fyrirkomulag gjaldheimtu á sjúkrahúsum eða í heilbrigðiskerfinu vera mjög óréttlátt eins og það er og ekkert réttlæti í því að sumir þurfa að borga háar fjárhæðir ef þeir stíga fæti inn á sjúkrahús og eru á göngudeild en aðrir borga ekki neitt. Ég minni á að það er heildarendurskoðun í gangi sem leidd er af hv. þm. Pétri H. Blöndal. Það er skynsamlegt að bíða niðurstöðu þeirrar vinnu sem miðar að því að reyna að hafa eitthvert heildarsamhengi í gjaldtökunni. Ég held að sé líka mjög mikilvægt að hlutur sjúklinga aukist ekki. Hann hefur verið að aukast á undanförnum árum. Það er gott að það sé hætt við þetta núna. Varðandi Ríkisútvarpið finnst mér þetta vera svolítið svipað og margt annað í tengslum við fjárlög og tekjuaflanir á þessu þingi að það eru farnar einhverjar hliðarleiðir til þess að reyna að redda málunum. Nú á Ríkisútvarpið sem sagt að sniðganga tilmæli ESA um reyna að fá tekjur einhvern veginn í gegnum það. Það er auðvitað ástæða til þess að gera athugasemdir við það. Hér eru leiðréttingar á texta nefndarálits. Við tökum að sjálfsögðu undir og vonumst til að hugtakið „skólagjöld“ hafi slæðst inn af eintómum misskilningi, að þarna sé ekki um freudískt mismæli að ræða sem endurspegli einhverjar langanir stjórnarmeirihlutans til þess að leggja á skólagjöld, þetta heita skrásetningargjöld. Við lítum svo á í Bjartri framtíð að það sé grundvallarmunur á skrásetningargjöldum og skólagjöldum og þyrfti nú aldeilis meiri umræðu ef við ætluðum að leggja á skólagjöld. Ég fagna fram kominni breytingartillögu frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni um að hætta einfaldlega við hækkun á skrásetningargjöldum, vegna þess að nú þykir sýnt að sú hækkun rennur í ríkissjóð. Þá er það gjald ekkert annað en stúdentaskattur. Við mótmælum honum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og tek undir mjög margt hjá honum; frumvarpið hefur batnað, sérstaklega í ljósi þess samkomulags sem gert var. Þar höfðu menn tekið inn mörg góð mál, reyndar sleppt fjöldamörgum öðrum góðum málum sem við hefðum kannski alveg eins viljað sjá þarna inni eins og þróunarhjálp og annað slíkt. Allt kostar þetta. Það sem menn höfðu að leiðarljósi var að halda fjárlögunum í plús. Af hverju vildu menn það? Það er vegna þess að við Íslendingar erum að borga 75 milljarða, eins og kunnugt er, í vexti, sem er eitt stykki sjúkrahús, á hverju einasta ári, 200 milljónir á dag. Það vill svo til að mörg af þessum góðu verkefnum voru nokkurn veginn sú tala - vextir Íslendinga á dag. Ef við spyrnum ekki við fótum í þessari þróun mun enginn borga það nema börnin okkar. Svo er annað sem ég vildi spyrja hv. þingmann um: Er honum kunnugt um þær kenningar hagfræðinga að halli á ríkissjóði hvetji til verðbólgu, þ.e. búi til verðbólgu? Þá er ég að tala um raunverulegan halla, ekki halla sem menn búa til og fara svo ekkert eftir, heldur þann halla sem kemur fram í ríkisreikningi.

Frú forseti. Jú, ég er hjartanlega sammála því að agi í ríkisfjármálum og ríkisreikningi, framkvæmd fjárlaga í raun og veru, sé með sem bestum hætti. Þess vegna höfum við líka talað um það, bæði í nefndaráliti okkar um fjárlög og líka í tengslum við umræðu hér um tekjuöflunina, að það sé afskaplega mikilvægt að átta sig á því að afgangurinn sem á að vera á fjárlögum næsta árs er alveg gríðarlega viðkvæmur. Miðað við það hvernig framkvæmd fjárlaga hefur verið - hún hefur að vísu að ég held batnað - skulum við hafa það algjörlega á bak við eyrað að verulega sterkar líkur eru á því að í endanlegum ríkisreikningi verði halli. Við höfum því haft dálitlar áhyggjur af ákveðnu kæruleysi í tekjuöfluninni þar sem menn eru að afsala sér, fullfljótt að okkar mati, tekjum. Við höfum nefnt fjölmörg dæmi um það. Það er verið að ná inn tekjum með skattstofnum eða gjaldtökustofnum sem geta ekki verið sjálfbærir eða til langs tíma eins og bankaskattinum. Ég hef miklar áhyggjur af því að fjármagna eigi 80 milljarða kr. aðgerð til að leiðrétta skuldir heimilanna með tekjustofni sem gæti verið horfinn á næsta ári. Það held ég sé mjög mikið áhyggjuefni. Ég býst við að hv. þingmaður hafi líka áhyggjur af því. Við höfum hins vegar lagt áherslu á það í umræðum um ríkisfjármálin að við viljum tekjuskapandi aðgerðir. Við höfum því lagt þunga áherslu á að meiri framlög þyrfti til heilbrigðismála. Orðið var við því; að vísu var það fjármagnað með niðurskurði og meðal annars til þróunarhjálpar sem mér finnst alveg fáránlegt. Svo höfum við lagt áherslu á framlög til nýsköpunar og þróunar. Ég fór yfir það 

Forseti. Ég get nú tekið undir nánast allt það sem kom fram í ræðu hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar og mjög margt af því sem kom fram í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Það er svo sem ekki miklu við það að bæta nema mig langaði að vekja athygli á því og ítreka hve mikilvægt er að styðja við innviði sem skapa tekjur. Við erum land sem ekki er eingöngu keyrt áfram af stórfyrirtækjum, heldur eru flest fyrirtækin okkar lítil og meðalstór. Ég hef töluvert miklar áhyggjur af því sem hefur komið fram í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar varðandi skuldaniðurfellinguna og lausnir á fjárhagsvandræðum almennings þegar kemur að húsnæði og spurði að því sérstaklega þegar við fengum kynningu hjá þingflokki Pírata á þessum tillögum ríkisstjórnarinnar. Ég velti fyrir mér, og það getur vel verið að þetta séu óþarfaáhyggjur hjá mér, að þegar fólk ákveður að nýta sér séreignarsparnað - segjum að það verði margir sem ákveða að gera það - hvort fyrirtækin muni geta borið þessi auka 2% sem þau eiga að leggja fram. Mig vantar skýrari svör um mjög margt. Mér finnst þau vera pínulítið óljós eins og gjarnan er, og það á ekki bara við um þessa ríkisstjórn heldur ótalmargar ríkisstjórnir þar á undan. Við þurfum að vinna vinnuna okkar á þann veg að við höfum framtíðarsýn, þ.e. að við séum að hugsa lengra en í einstökum kjörtímabilum. Þetta er að sjálfsögðu ekki eingöngu vandamál hérlendis heldur víðtækt vandamál út um allan heim. Það er ein af ástæðunum fyrir því að við erum að verða búin með plánetuna okkar, eða alla vega mikið af efnum sem verið er að nota í allar þær stórkostlegu nýjungar sem við höfum aðgengi að í heiminum okkar. Því miður hafa þessar nýjungar ekki alltaf verið notaðar af skynsemi því að verið er að nota efni og fólk á mjög skemmandi hátt. Ég held að besti staðurinn til að móta svona framtíðarsýn sé ekki endilega í einstökum flokkum, heldur í þverpólitísku samstarfi. Ég held að vettvangurinn fyrir slíkt samstarf gæti einmitt orðið í nefnd sem samkomulag var um að setja á fót hér á þinginu til að fara yfir nýsköpun og skapandi greinar o.s.frv. Ég vona að við getum notað þennan vettvang til að hugsa langt og feta okkur síðan til baka til samtímans þaðan, frá þessari sýn. Inn í þessa sýn fléttast að sjálfsögðu meiri ábyrgð þegar kemur að umhverfi okkar og svokölluðum auðlindum, hvernig við förum með það sem við höfum verið svo lánsöm að fá að gæta, sem er náttúran og þær gjafir sem við höfum fundið þar. Það er nú þannig með gjafir að það er alltaf skemmtilegra að geta gefið til baka. Okkar hlutverk er að tryggja að næstu kynslóðir fái eitthvað til baka, sitji ekki eftir á einhverjum ruslahaug okkar neysluvenja. Það hafa verið að berast fjöldamörg bréf til okkar þingmanna í dag undir átaki frá fólki sem er í háskólum sýnist mér. Mig langaði að lesa þetta bréf. Þetta er fjöldasending. Það er nú oft þannig að þegar þingmenn fá fjöldasendingar hefur maður kannski ekki tíma til að svara öllum, sérstaklega á annatímum eins og nú eru á síðustu dögum þingsins. Mig langaði að þakka fyrir þessi bréf og þessa brýningu. Ég vona að stjórnarþingmenn hlusti vel því að þarna er framtíðin að tala. Ég ætla að lesa eitt af þessum bréfum, með leyfi forseta, það er örstutt: „Ágæti viðtakandi. Ég er þeirrar skoðunar að íslenskt samfélag þurfi á sterku menntakerfi að halda. Menntun er forsenda fyrir góðu íslensku þjóðfélagi og mikilvægt að hlúa vel að henni. Fjárveitingar hafa verið skornar niður til Háskóla Íslands í sex ár í röð. Nú á að ganga enn lengra og til að standa straum af niðurskurðinum á að seilast í vasa stúdenta með hækkun á skrásetningargjöldum. Jafnframt er ekki greitt með 350 nemendum skólans. Aðeins eitt OECD-land hefur skorið meira niður en Ísland á þessu tímabili. Er það ásættanlegt?“ Nei, ég get svarað því, forseti, það er ekki ásættanlegt og það er ekki hægt. Það er ekki hægt að á sama tíma og gjöld til þess að geta komist í háskólann hækka mikið þá minnki gæði þjónustunnar. Það mundi enginn láta bjóða sér þannig skilmála ef þeir væru að kaupa sér eitthvað. Áfram heldur bréfið, með leyfi forseta: „Ég skora á þig, kæri þingmaður, að standa vörð um menntun í landinu, að sjá til þess að fjárfest sé í menntun sem er fjárfesting í mannauði.“ Ég get alveg gengist við þessari áskorun, en ég er bara ein og mig vantar stjórnarliða með í lið. Ég geri mér grein fyrir því, eins og komið hefur fram í ræðum mínum, að mikilvægt sé að gæta aðhalds á ríkisheimilinu þegar kemur að fjármálum. Ég ber virðingu fyrir þeirri viðleitni ríkisstjórnarinnar að reyna að koma út í plús. Það hafa komið tillögur frá minni hlutanum um að ná í aukatekjur, meðal annars með skattheimtu, með hinu svokallaða gistináttagjaldi, að skattur á það verði hækkaður upp í 14%. Það hafa líka komið tillögur um að bíða með skattalækkun á svokölluðu miðþrepi og ýmislegt annað. Eitt af því sem mér finnst skynsamlegt er að skipting okkar sameiginlega auðs úr hafinu sé réttlátari og svo mætti lengi telja. Það er nefnilega ekki þannig að minni hlutinn sé bara með óskalista, heldur hefur verið komið fram með ýmsar tillögur sem meiri hlutinn hefur því miður algerlega hafnað. Þar af leiðandi eru listarnir sem koma frá okkur, þeir óskalistar sem ég er að tína til hér, bara óskalisti. Það er enginn vilji til að hlusta á mjög uppbyggilegar tillögur að því hvernig við gætum til dæmis haldið andlitinu þegar kemur að þróunarsamvinnu. Það er bara sorglegt, svo sorglegt, að við skulum hafa farið út í þennan harkalega niðurskurð þar. Ég hefði viljað sjá miklu meiri fórnir á prinsippum um að ekki eigi að hækka þennan skatt eða að það verði að lækka hinn skattinn. Þeir sem eru í ferðamannabransanum - síldin er að koma þar, svo sannarlega. Það er ákveðið að tala um gullæði. Af hverju á það fólk ekki að deila gulltekjunum með þjóðinni? Þessar tekjur koma utan frá, þær koma frá ferðafólki. Síðast var ákveðið að hækka gistináttagjaldið ekki af því að það kæmi of bratt. Af hverju gátum við ekki gert þetta núna og kynnt það til leiks þegar þessi ríkisstjórn tók við, og bara skrifað það inn í fjáröflun stofnana að fyrirvarinn væri þannig að það kæmi ekki illa við þá sem eru að bjóða upp á þá þjónustu sem hægt hefði verið að hækka þennan skatt á? Ég er eiginlega meira hrygg en glöð yfir þessum fjárlögum, það verður bara að segjast eins og er. Ég vissi alveg að við mundum ná í gegn, vissi það alveg frá degi eitt, maður þarf ekkert að vera rosalega sjóaður í pólitík til að vita að samningar næðust um komugjöld á spítala og desemberuppbót fyrir atvinnulausa. Mér finnst við ekki ná því sem mér finnst gríðarlega mikilvægt en við náðum mörgu góðu fram og ríkisstjórnin reyndi að koma til móts við háværar kröfur úr samfélaginu um leiðréttingar, en bæði þróunarsamvinnan og Kvikmyndasjóður koma gríðarlega illa út úr þessum fjárlögum og það finnst mér hryggilegt. Ég kalla eftir framtíðarsýn. Við getum unnið hana saman hér á þinginu. Við erum að búa til nefnd sem gerir okkur það kleift. Ég skora á samvinnumenn mína hér á þinginu að finna þá fleti sem munu fleyta okkur inn í bjartari tíma - og bjarta framtíð líka, svolítið óþægilegt að vera svona lítill flokkur sem allir vilja vera í. Nei, ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við finnum sameiginlega sýn þar sem við getum lagt orku í að gera hlutina saman. Það er margt spennandi sem hægt er að gera. Það er margt sem kallað er eftir. Það hefur mikið verið kallað eftir því að við gerum til dæmis landið okkar þannig í stakk búið að fyrirtæki sem hafa áhuga á að borga mikið fyrir orkuna okkar vilji staðsetja sig hér. Þá er ég að tala um netvæna Ísland þar sem bæði lagasetning og skattaumhverfi sé spennandi þannig að við fáum kannski að hýsa Google, bjarga því úr því veseni sem það er í út af ómögulegum lögum eins og í Bandaríkjunum þar sem þeim er gert að veita bandarískum yfirvöldum aðgang að öllu sínu fólki og meira að segja að öllu því fólki sem er ekki einu sinni í Bandaríkjunum. Við getum vel orðið samkeppnishæf á því sviði og svo fjöldamörgum öðrum. Við erum að glata einu gríðarlega stóru tækifæri og það lýtur að kvikmyndagerð á Íslandi, lýtur að innlendum kvikmyndum og þeim sem hafa áhuga á að koma hér og starfa með því fólki. Ég er ansi hrædd um að mikið af því fólki fari úr landi ef þetta verður að veruleika.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa ágætu umræðu. Hún er málefnaleg og góð. Það eru tvö atriði sem mér finnst standa upp úr sem er ósvarað. Það er í fyrsta lagi skrásetningargjöldin í háskólana. Það kom fram að skrásetningargjaldið í Háskóla Íslands hefði þurft að vera 69.600 kr. árið 2012 miðað við þá hækkun sem orðið hefur á verðlagi frá þeim tíma til meðalverðlags ársins 2013, sem eru 3,856%. Miðað við 3% verðlagsforsendur frumvarpsins hefði skrásetningargjaldið þurft að vera 74.450 kr., það munar ekki nema 450 kr. frá því sem lagt er til í frumvarpinu, þannig að ég efast um að þetta muni vera flokkað sem skattur en ekki þjónustugjald. Ég vildi koma þessu að út af því. Síðan kom hv. þm. Birgitta Jónsdóttir inn á það að fyrirtæki mundu ekki geta borgað þessi 2% í séreignarsjóð, en þau gera það flest samkvæmt kjarasamningi. Það er eingöngu þegar um er að ræða að fyrirtækin borgi það samkvæmt kjarasamningi sem það á við. Velflest stéttarfélög í landinu eru búin að gera samninga við sína atvinnurekendur um að þeir borgi 2% í séreignarsjóð starfsmanna, þeirra starfsmanna sem þess óska. Síðan er skattfrelsi á hvoru tveggja.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar með breytingartillögu um frumvarp til laga um tekjuaðgerðir frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2014, tekjuskattur einstaklinga, virðisaukaskattur, launatengd gjöld og skattar á fjármálafyrirtæki. Nefndin hefur tekið málið fyrir að nýju og meiri hlutinn hefur gert nokkrar breytingar sem ég mun gera grein fyrir í aðalatriðum, en álit nefndarinnar má lesa á þskj. 447. Fyrir 2. umr. var farið fram á það við nefndina að hún legði til að gildistími ákvæða til bráðabirgða í lögum um tekjuskatt yrði framlengdur um eitt ár. Umrædd ákvæði segja fyrir um vissan afslátt af tekjuskatti að fengnum eftirgjöfum skulda að uppfylltum vissum skilyrðum og að tilgreindu marki. Var beiðnin studd þeim rökum að skuldaúrvinnslu heimila og fyrirtækja í kjölfar efnahagshrunsins væri ekki að fullu lokið hjá fjármálafyrirtækjum, lífeyrissjóðum og Íbúðalánasjóði. Meiri hlutinn fellst á að tilefni sé til að verða við beiðninni og leggur til breytingu því til samræmis. Í lögum um tekjuskatt er kveðið á um útreikning vaxtabóta. Er gert ráð fyrir að vaxtabætur ákvarðist þannig að frá vaxtagjöldum, eins og þau eru skilgreind í lögunum, er dregin fjárhæð sem svarar til 6% tekjuskattsstofni viðkomandi. Í ákvæði til bráðabirgða XLI við sömu lög er kveðið á um að framangreint viðmiðunarhlutfall hámarks vaxtagjalda af skuldum skuli vera 7% við ákvörðun vaxtabóta á árunum 2011–2013 vegna tekna, eigna og skulda á árunum 2010–2012. Í 4. gr. frumvarpsins er bætt einu ári við þessi tímamörk. Meiri hlutinn leggur til breytingu á framangreindu ákvæði þannig að vaxtagjöld til útreiknings vaxtabóta skerðist sem nemur 8,5% af tekjuskattsstofni í stað 8% á því tímabili sem ákvæðinu er ætlað að gilda. Í 3. málslið 4. töluliðar og 5. töluliðar A-liðar 30. gr. tekjuskattslaga er kveðið á um heimild til þess að draga frá skattskyldum tekjum einstaklinga utan atvinnurekstrar og manna sem vinna við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi allt að 4% af iðgjaldsstofni reglulegra iðgjalda séreignarlífeyrissparnaðar eða iðgjalda starfstengdra eftirlaunasjóða. Með lögum nr. 164 frá árinu 2011 var ákvæði til bráðabirgða XLIX bætt við lögin en þar er kveðið á um að þrátt fyrir framangreind ákvæði skuli heimilaður frádráttur, á árunum 2012–2014, vera allt að 2% af iðgjaldsstofninum. Meiri hlutinn leggur til breytingu á ákvæði til bráðabirgða XLIX. Leggur hann til að gildistími þess verði styttur um sex mánuði og þannig verði á ný heimilt að draga allt að 4% af iðgjaldsstofni reglulegra iðgjalda séreignarlífeyrissparnaðar eða til starfstengdra eftirlaunasjóða eftir 1. júlí 2014 í stað 31. desember sama árs. Til þess að tryggja að mögulegt verði að greiða atvinnuleitendum desemberuppbót í ár leggur meiri hlutinn til breytingu á 12. gr. frumvarpsins sem tryggir sjóðnum 240 millj. kr. af tekjum almenns tryggingagjalds vegna ársins 2014. Sérstaklega verður kveðið á um að ráðstöfunin gangi framar framlagi til Tryggingastofnunar ríkisins. Að lokum, með hliðsjón af markmiðum laga um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki og að teknu tilliti til markmiða frumvarpsins, leggur meiri hlutinn til að skatthlutfall sérstaks skatts á fjármálafyrirtæki verði hækkað í 0,376%. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem fram koma á þskj. 447. Undir álit meiri hlutans rita þann 19. desember hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, formaður og framsögumaður, Pétur H. Blöndal, Willum Þór Þórsson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Líneik Anna Sævarsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég vil gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Ég er ekki á áliti meiri hlutans og við í minni hluta nefndarinnar höfum ekki skilað sjálfstæðu nefndaráliti vegna breytingartillagna við 3. umr. Við munum hins vegar gera athugasemd og óska eftir bókun í nefndinni um hinn sérstaka skatt á fjármálafyrirtæki sem lagður er á nú við 3. umr. málsins. Okkur hefur gefist lítið færi á því að rýna þennan skatt til gagns. Upplýsingarnar komu ótrúlega seint inn í þingið um fyrirkomulag álagningar skattsins. Við vorum að afgreiða það hér í dag við 2. umr. Nú er komið inn með álagningarhlutfallið. Það er hvorki meira né minna en rúmir 20 milljarðar kr.  Það er gríðarleg fjárhæð sem á að afla með þessum skatti frá fjármálafyrirtækjum og útfærslan á því hvernig menn síðan verja þessum miklu nýju tekjum er algjörlega eftir. Þá mun auðvitað skipta miklu máli að menn gæti jafnræðis og sanngirni. Við lögðum þar af leiðandi á það áherslu í samningum milli formanna flokkanna um þinglok að það væri algjörlega hafið yfir vafa að vísað yrði í meðförum þingsins, í fjárlögum og við útfærslu fjárlagaheimildar til skuldaniðurfærslunnar að frumvarp kæmi á vorþingi sem útfærði framkvæmd skuldaniðurfellingarinnar. Í þeim kynningum sem við höfum fengið í þingflokki Samfylkingarinnar frá sérfræðingum sem unnu tillögur fyrir ríkisstjórnina hefur komið í ljós að mjög margt er óljóst í útfærslunum. Við höfum ekki fengið skýr svör um einstaka þætti þeirra. Það eru líka hópar sem virðast falla milli skips og bryggju og er ekki gert ráð fyrir að fái úrlausn í tillögum sérfræðinganefndarinnar, en búa samt við forsendubrest samkvæmt hinum almennu forsendum sem ríkisstjórnarflokkarnir ganga út frá við ákvörðun um að lækka skuldir. Það er líka athugunarefni að ég lagði fram skriflega fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra 2. desember síðastliðinn um það hvernig hin boðaða skuldalækkun mundi nýtast ólíkum þjóðfélagshópum, tekjuhlutfall þeirra sem fengju úrlausn, skulda- og eignastöðu og tekjustöðu þeirra, hversu margir af þeim sem nú eru í vanda mundu komast úr vanda við skuldaúrlausnina, hversu margir af þeim sem nú eru t.d. með húsnæðiskostnað undir 20% af ráðstöfunartekjum, sem almennt þykir mjög hóflegt viðmið, mundu fá peninga úr ríkissjóði til að létta enn frekar skuldabyrði sína o.s.frv. Það er auðvitað forsenda vitrænnar umræðu um þessar skuldaáætlanir ríkisstjórnarinnar, þessa miklu loftkastala, að fá einhver efnisleg svör við svona greiningu. Nú er það sem sagt orðið þannig að forsætisráðherra er þegar fallinn á tíma varðandi svör á fyrirspurn minni. Það er mjög mikilvægt að inna stjórnarmeirihlutann eftir því að fá alvörugreiningar af þessum toga. Það má kannski segja að stjórnarmeirihlutanum sé borgið með jólafríinu á morgun og fái aukið svigrúm yfir jólin til að svara þessum spurningum, en auðvitað verður svarið við þeim að bíða uns þing kemur saman eftir áramót. Í breytingartillögum nefndarinnar vildi ég að öðru leyti staðnæmast við nokkra hluti. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að bráðabirgðaákvæði tekjuskattslaga, sem kemur í veg fyrir að venjulegt fólk borgi skatt af skuldalækkunum sem fram fara á almennum og efnislegum forsendum, verði framlengt. Þessi ákvæði voru sett í lög á árinu 2009 og voru forsenda þess að hægt var að ráðast í skuldaúrvinnslu. Það er mjög mikilvægt að þau haldi gildi sínu áfram. Þetta minnir okkur hins vegar á hvernig ástandið var hér. Það var sem sagt bannað með lögum að afskrifa skuldir á venjulegt fólk fram til ársins 2009. Ef menn fengu einhverja skuldalækkun var lagaskylda hjá ríkinu að skattleggja forréttindin. Þetta er bara til upprifjunar um það við hvers konar tröll var að glíma til að fá almennan skilning á mikilvægi þess að lækka skuldastöðu heimila og fyrirtækja. Þess vegna styð ég það auðvitað heils hugar að þessi ákvæði verði framlengd. Í breytingartillögunum koma líka inn þær breytingar sem ríkisstjórnin hefur boðað samhliða skuldaúrvinnslunni að hækka úr 2% í 4% heimildina til að draga frá skattskyldum tekjum séreignarsparnað sem geti farið til greiðslu á húsnæðisskuldum viðkomandi. Frekari útfærsla mun líka þurfa að koma í nýju frumvarpi á nýju ári og við bíðum þess auðvitað. Hér er líka að finna ákvæði um útreikning vaxtabóta í samræmi við breytingarnar sem ríkisstjórnin er búin að boða í fjárlagafrumvarpinu. Þau komu inn milli umræðna, þ.e. fyrir 2. umr. fjárlaga, og eru hluti af hinu krampakennda krafsi ríkisstjórnarinnar til að reyna að skrapa saman nægum peningum til að fjárlögin stemmi við 2. umr. Skerðingarhlutfall vaxtabóta er hækkað upp í 8,5% af tekjuskattsstofni. Við höfum fengið að heyra það hér aftur og aftur frá stjórnarmeirihlutanum að þetta sé ekkert til að hafa áhyggjur af því að þetta leggist bara á ríkasta fólkið, tekjuhæsta fólkið. Svo skoðum við hvað er á bak við þær yfirlýsingar og hvað blasir þá við? Jú, virðulegi forseti, það er sem sagt ekkert orðið eftir af hinni miklu varðstöðu ríkisstjórnarflokkanna um millistéttina. Ríkisstjórnarflokkarnir fengu samþykkta í dag lækkun skatta á meðaltekjuhópa sem dreifist nú býsna ójafnt, vegur nokkrar krónur hjá fólki með 250 þús. kr. í laun en fer upp í 4.200 kr. hjá fólki með 770 þús. kr. Í þessu tilviki munu vaxtabætur byrja að skerðast hjá hjónum með sameiginlega tekjur upp á 600 þús. kr. Þannig að ung kennarahjón sem eru hvort með 310 eða 320 þús. kall munu fá skertar vaxtabætur vegna hinna meintu skerðingar á hátekjufólk af hálfu ríkisstjórnarinnar. Nú er sem sagt fólkið sem hét millistéttarfólk orðið hátekjufólk og á að fá skertar vaxtabætur. Það merkilega er að það stendur ekkert eftir af varðstöðunni um millistéttirnar. Þetta eru hrein svik. Svik, svik og aftur svik. Millistéttarhjón með fjölskyldutekjur upp á 800 þús. kr. á mánuði verða fyrir skattahækkun samkvæmt þessu því að tekjuskattslækkunin er miklu minni en skerðingin á vaxtabótum. Ríkisstjórnin er sem sagt að hækka skatta á meðaltekjuhjón með 800 þúsund í laun um 20 þús. kr. á ári. Það eru skilaboð ríkisstjórnarinnar. Það er varðstaðan um millistéttina. Muniði ekki eftir að hafa heyrt þetta hér á undanförnum dögum? Varðstaðan um millistéttina. Það stendur ekki steinn yfir steini í hinum mikla gorgeir ríkisstjórnarinnar um varðstöðu meðaltekjuhópa. Það sem blasir við er tilviljunarkennt krafs þar sem engin heildarsýn er fyrir hendi og nýr forsendubrestur er búinn til. Þetta fólk, hátekjufólkið eins og ríkisstjórnin hefur kallað það með yfirlætistón,  Við erum hér með enn eitt dæmið um það hvernig þessi ríkisstjórn hyglir þeim sem allra mest hafa milli handanna og lætur venjulegt fólk borga brúsann.

Virðulegur forseti. Ríkið gefur og ríkið tekur. Hún vekur auðvitað eftirtekt, svo að ég taki upp þráðinn frá fyrri ræðumanni, skerðingin á vaxtabótum til meðaltekjuhóps á sama degi og samþykktar eru í þessum þingsal skattalækkanir sem eiga að gagnast þeim sama hópi. Mér sýnist þetta oft vera svona, það er blásið til einhvers með pompi og pragt og síðan er það fjármagnað með því, a.m.k. að hluta og stundum að öllu leyti, að taka þann pening af sama fólkinu. Ég ætla í stuttri ræðu aðallega að fjalla um stærstu tíðindin í breytingartillögum meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar en þar er loksins komið inn prósentuhlutfall á skatti á fjármálafyrirtæki. Hlutfallið er 0,376 en var X fram eftir degi, en við höfum svo sem heyrt af því að þetta yrði endanleg niðurstaða prósentuhlutfallsins. Fyrst gagnrýni ég, eins og ég hef gert áður, að endanleg niðurstaða í svo stóru máli þar sem stórar fjárhæðir eru undir, að þessi stærð, prósentuhlutfall skattsins, skuli ekki hafa komið inn í tekjuöflunarfrumvörpin og forsendur fjárlaga og fjárlögin sjálf fyrr í þessu ferli. Hér eiga að koma inn 20 milljarðar. Yfirferð nefndarinnar hefði alveg mátt vera ítarlegri, en það var þó farið í þessi mál og viðeigandi aðilar fengnir til þess aðallega að svara spurningum sem vöknuðu mjög fljótt um lögmæti skattsins og eftir yfirferð nefndarinnar hefur efasemdum mínum fækkað.  Þær eru líka ótryggar af öðrum sökum. Það segir í greinargerð með frumvarpinu frá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að gert sé ráð fyrir að tekjustofninn eða skattstofninn minnki allverulega 2015 þegar gert er ráð fyrir að lokið verði að gera upp bú gömlu bankanna, að þá hætti þau að skila þessum tekjum. Það sem mér finnst ámælisvert er að ekkert í umræðunni hefur gefið ástæðu til þess að ætla að þær forsendur hafi eitthvað breyst. Menn hafa sagt að skiptum búanna verði jafnvel lokið fyrr. Þessi skattstofn er því ótryggur af tvíþættum ástæðum; þær geta verið lögfræðilegar og vegna þess að búum slitanna gæti lokið. Við gætum komist í hann krappann ef við ætlum að fara að fjármagna 80 milljarða kr. aðgerðir til að leiðrétta skuldir heimilanna með þeim skattstofni. Við verðum að íhuga alvarlega hvað gerist þá. Við ætlum ekki að mótmæla því að skatturinn sé innheimtur en teljum miklu skynsamlegra, sérstaklega vegna þess að tekjurnar eru ótryggar, að tekjunum sé varið til þess að greiða niður skuldir ríkisins og/eða til skynsamlegra fjárfestinga.  Að því sögðu vil ég leggja áherslu á að við teljum skynsamlegt að verja þessari upphæð frekar til niðurgreiðslu skulda hins opinbera, til fjárfestinga og til nauðsynlegra viðhalds- og uppbyggingarverkefna sem liggja fyrir eftir langvarandi niðurskurðartíma.

Herra forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um þetta mál hér þegar það kemur til 3. og síðustu umræðu og hefði alveg verið tilefni til að eiga þess kost að ræða það rækilega, vegna þess að í raun og veru er kannski stærsta einstaka breytingin á ferðinni hér við 3. umr., sem gefur minna svigrúm til umræðna og skoðunar á málinu við venjulegar aðstæður en 2. umr., hvað þá nú þegar við erum aðþrengd í tíma miðað við samkomulag um að reyna að ljúka hér þinghaldi fyrir helgi. Það er verulegur galli á þessu máli að sú stóra ákvörðun um stórhækkun bankaskattsins er fyrst að koma fyrir okkar sjónir núna þegar liðið hefur á þennan dag og við loksins að fá endanlega tölu frá meiri hlutanum eða ráðuneyti um hvert álagningarhlutfallið á hinum sérstaka skatti á fjármálafyrirtæki, bankaskatti svonefndum, eigi að vera. Ekki er ástæða til að fjölyrða um önnur atriði þessa frumvarps að heitið getur, nema ég vil fyrst gera lítillega að umtalsefni vaxtabæturnar. Hér áðan var til umræðu hvernig viðbótarniðurskurður á þeim leiðir óhjákvæmilega til þess að verið er að breyta útfærslu vaxtabóta og draga úr kostnaði við rekstur þess kerfis á næsta ári sem nemur 500 millj. kr. Það var skyndiákvörðun meiri hlutans í þrengingum hér á dögunum þegar hætt var við að skerða barnabætur sem búið var að ákveða í ríkisstjórn og óskað eftir að fjárlaganefnd tæki inn í tillögur sínar. Þá gerðist það að stærstur hluti þeirrar skerðingar, 300 milljónir, var færður yfir í skerðingu á vaxtabótum, sem þar með fór úr 300 í 500 millj. kr. Það leiðir til þess, herra forseti, að það verða ekki til ráðstöfunar til greiðslu vaxtabóta, til að niðurgreiða vaxtakostnað heimila, tekjulágra heimila með þunga greiðslubyrði af íbúðalánum, nema 8.425 millj. kr. á verðlagi ársins 2014. Þetta er svipuð krónutala og var inni í vaxtabótakerfinu líklega 2008. Þannig að þetta verður langminnsti stuðningur á löngu árabili við skuldug tekjulág heimili með þungar greiðslubyrðar vegna húsnæðisöflunar. Einhvern veginn hefur þessi þáttur málsins alveg farið fram hjá mönnum, finnst mér, í umræðum. Vissulega hefur skuldastabbinn lækkað umtalsvert og stofninn sem skapar rétt til vaxtabóta er þar af leiðandi minni þannig að auðvitað nýtast þar með minni fjármunir til sambærilegs stuðnings. En hér er gengið miklu lengra en sem því nemur. Það er verið að draga verulega úr stuðningi við tekjulágar fjölskyldur sem eiga rétt á vaxtabótum. Og skurðpunkturinn færist neðar í tekjubilinu eins og hér var fjallað um. Ég get út af fyrir sig verið sammála því að það er kannski ekki skárri kostur í stöðunni en að láta þá tekjuhærri endann, sem á annað borð hefur fengið vaxtabætur, taka þær byrðar á sig, en við erum komin dálítið neðarlega gagnvart þeim hópi miðað við það sem áður hefur verið. Varðandi séreignarlífeyrissparnað og það sem hér er lagt til, að flýta þeirri breytingu um hálft ár sem gripið var til sem ráðstöfun í ríkisfjármálum, að í þrjú ár skyldi skattfrelsi til inngreiðslna í séreignarsparnað aðeins nema 2% af launum sparandans. Það var sett inn tímabundið og tengt þá gildandi ríkisfjármálaáætlun. Það er kannski ekki stór munur á því hvort það endar 1. júlí eða 31. desember. Þetta er þó ávísun á tekjutap hjá ríki og sveitarfélögum, tengist áformum um skuldaniðurfærsluaðgerðir. Að öðru leyti bíður betri tíma að útfæra þær breytingar í lögum, þar á meðal að kveða á um fyrirkomulag hinna skattfrjálsu inngreiðslna og hvernig þær skuli renna til lækkunar höfuðstólsins sem ég fæ ekki betur séð en að verði að búa um í lögum. Trúlega þarf að breyta þrennum lögum á vormissirinu, þ.e. lögum um tekjuskatt, lögum um staðgreiðslu og lögum um lífeyrissjóði. Varðandi skattana síðan á fjármálafyrirtækin er óhjákvæmilegt að fara um það nokkrum orðum. Í frumvarpinu eins og það kom fram í haust var lagt til að sá skattur hækkaði úr 0,041 prósentustigi af skattstofninum í 0,145. Það er umtalsverð hækkun. Í gær líklega samþykktum við að þetta hlutfall færi úr 0,145 í 0,151. Það verður einhver skammlífasta breyting sem ég hef séð af þessu tagi því nú fer hún fyrir borð og tillagan er að hlutfallið endanlega verði 0,376. Þetta er lágt hlutfall en þetta er af gríðarlega stórum skattstofni, stóru skattandlagi upp á líklega um 7.800 milljarða - þá hefur það lækkað síðan um síðustu áramót, hefur það lækkað miðað við greinargerðir fjárlagafrumvarpsins og frumvarpsins þar sem talað er um 7.600 milljarða samkvæmt mati Seðlabankans um næstliðin áramót. Hvað er þetta mikil hækkun? 0,041 í 0,376. Er þetta ekki liðlega níföldun á skattinum? Mér sýnist það. Það er vel að verki staðið. Það er alveg hægt að hrósa mönnum fyrir dugnað í sjálfu sér í þessum efnum. Þetta er einhver svakalegasta hækkun á einum skattstofni sem ég veit nokkur dæmi um í samanlagðri sögu skattbreytinga á Íslandi. Enda fer þessi tekjustofn þar með úr einum komma eitthvað milljarði króna, eða hvað það nú hefur gefið með þessari lágu álagningu, í líklega 38,5–39 milljarða kr. að meðtöldum þeim tekjum sem skatturinn skilaði fyrr. Hækkunin er upp á 37,3 milljarða. Ef það stæði í fjögur ár væru það 150 milljarðar, rétt tæpir. Á þessar tekjur er íslenska ríkið nú að veðja. Okkur hlýtur öllum að vera ljóst hér í þessum sal að þá er ekki lítið lagt undir. Það er eins gott að ekkert klikki ef menn ætla að reiða sig svona algerlega á þennan nýja stóra skattstofn. Auðvitað gleðjast sjálfsagt ýmsir yfir því að stærstur hluti hans lendir með breytingunni á búum hinna föllnu fjármálafyrirtækja, þau eru vissulega stór, en þetta lendir líka af miklum þunga á stóru íslensku bönkunum. Þetta er gríðarleg hækkun á þeim gjöldum sem þeir eiga að greiða til ríkisins. Stærstur hlutinn á að fara til að fjármagna 80 milljarða, kynnta og boðaða með miklum bravúr, lækkun höfuðstóls verðtryggðra lána. Við höfum litlar upplýsingar fengið í sjálfu sér um þá aðgerð, enda má segja að það sé ekki okkar aðalhlutverk í efnahags- og viðskiptanefnd að fara ofan í saumana á því á þessu stigi málsins, en engu að síður er þetta nú tengt. Hér er tekjustofninn að verða til. Við fengum minnisblað um þetta þar sem vissir hlutir skýrast vissulega sem maður hefur verið að geta sér til um eða verið að ráða í eftir að skýrsla starfshópsins kom út. Ég las í hana að 80 milljarða talan væri brúttótala. Þá ætti eftir að draga frá þeirri fjárhæð vexti og verðbætur af svokölluðum leiðréttingarhluta lánanna á fjögurra ára tímabili. Nú sýnist mér það staðfest miðað við það minnisblað sem við fengum frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu að ekki séu það bara vextir og verðbætur af leiðréttingarlánunum, heldur eigi líka að draga frá þessu vanskil sem verða gerð upp á lánunum um leið og hluti þeirra er færður yfir í leiðréttingarhlutann og síðan að sjálfsögðu koma til frádráttar öll fyrri úrræði til lækkunar höfuðstóls. Þar munu væntanlega koma við sögu til dæmis greiðsluaðlögunarlán og biðreikningur vegna þeirra. Þá held ég að frádráttarliðirnir séu orðnir meiri en ég hafði reiknað með og reiknað út, en ég leyfði mér að halda því fram í sjónvarpsþætti fyrir nokkru að sennilega yrði eiginleg lækkun höfuðstóls varla nema um 72 milljarðar miðað við þessa nálgun, en trúlega verður það enn minna miðað við það sem mér sýnst núna vera að birtast. Þannig að þá eru ansi margir frádráttarliðir að þessu leyti miðað við landskynninguna í Hörpu. Það bíður auðvitað frumvarpa hér á vormissirinu að skýra þessa hluti endanlega og ekki mikið meira um það að segja á þessu stigi málsins. Um skattstofninn hef ég áður rætt hér við 2. umr. Ég get vísað í það sem segir í nokkuð ítarlegu nefndaráliti mínu sem 2. minni hluta við þetta mál til 2. umr. Ég tel að þær breytingar sem efnahags- og viðskiptanefnd gerði á sjálfum grunni skattsins við 2. umr. hafi verið til bóta og til styrktar málinu. En engu að síður eru áfram í því álitamál, þar á meðal er ekki hægt að horfa fram hjá því að það skiptir máli hvernig skatturinn er útskýrður lagalega og hvaða lögskýringar fylgja honum, bæði varðandi eðli hans, gerð og tilgang. Þess vegna vill maður í raun hafa sem fæst orð hér og síðastur manna ætla ég að segja eitthvað ógætilegt sem gæti orðið einhverjum efniviður í einhvern rökstuðning, einhvern málflutning. Ég mun því neita mér um að reifa ýmis sjónarmið sem ég teldi tilefni til að gera og deila þeim með sjálfum mér og sjálfum mér einum. Þau tengjast meðal annars þeirri hækkun sem nú er lögð til á skattinum og umfram þá 20 milljarða fjárhæð sem á í orði kveðnu að ganga beint til lækkunar höfuðstólsins. Hér er hækkun á ferðinni frá fjárlagafrumvarpinu sem er þá orðin upp á 23 milljarða kr., það býr til þessa 37,3 milljarða tölu þegar við bætast 14,3 milljarðar úr upphaflegu frumvarpi og forsendum fjárlagafrumvarps og heildartekjur af skattinum eru þá orðnar nær 40 milljörðum en hitt. Að vísu ber að taka fram að til frádráttar frá þeim tekjum sem skatturinn gaf á þessu ári og fyrri tímum koma að sjálfsögðu ný frítekjumörk sem létta skattbyrðinni af minni fjármálafyrirtækjum og bönkum og öðrum slíkum upp að vissu marki þannig að það þyrfti að reikna það út nokkuð nákvæmlega hvað eftir stæði af upphaflega tekjustofninum til þess að fá endanlega tölu í þeim efnum. Mér sýnist líka að með þessu sé tekjugrundvöllur fjárlagaársins 2014 frekar styrktur en hitt þannig að þessi myndarlega hækkun eigi að gera eitthvað betur en kostnaður tengdur skuldaniðurfærsluaðgerðunum er áætlaður á næsta ári og er það svo sem vel, enda orðið lítið borð fyrir báru í fjárlagafrumvarpinu, en ég hef ekki enn séð afstemmingu á því og veit ekki hvort fjárlaganefnd hafði gögn í höndunum til þess að taka mið af mögulegum lítils háttar tekjuauka út úr þessum breytingum sem auðvitað á að vera þannig að hægt sé að afstemma endanlega tekju- og gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2014. Virðulegur forseti. Ég sé svo sem ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð enda tíminn hvort sem er búinn og aðstæðurnar þannig, bæði vegna eðlis þessa máls og tímaskorts, að það er hyggilegt að reyna ekki að segja meira.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmönnum fyrir góðar umræður um þetta mál. Fyrst vil ég aðeins bregðast við þessu um vaxtabæturnar og þeim breytingum sem eru að verða þar. Hv. þm. Árni Páll Árnason gerði að umtalsefni að hér væri verið að gera aðför að millistéttinni. Þarna er einungis verið að lækka þá upphæð tekna sem skerðingin hefst við, sem sagt úr 625.000 niður í 588.000, þ.e. um 37 þús. kr. sem er ekki mikil breyting. Þetta fer úr 8% upp í 8,5%. Það þýðir líka að ekkert er verið að skerða þá sem minnst mega sín. Það er svo mikilvægt í þessu, að við erum að reyna að standa vörð um þá sem eru verst settir. Auðvitað er það líka þannig að þeir sem eru þó yfir þessum mörkum, 588.000, fá vaxtabætur, en þær skerðast með ákveðnum hætti og verða ekki að engu fyrr en menn eru komnir vel yfir milljón í tekjur. Þær nýtast því áfram. Í framsögu sinni veltir hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar því fyrir sér hvort bankaskatturinn sé ótryggur og hvað gerist þegar og ef að því kemur að slitabúin hætta að vera slitabú og við leysum úr vandanum með höftin. Það hefur alltaf verið ljóst að þegar það gerist verða þau að skilja eftir mikið af krónum í vörslu ríkisins, það leysir málið að sjálfsögðu með öðrum hætti. Þegar var verið að tala fyrir skuldaleiðréttingunum í upphafi var alltaf talað um að nýta það svigrúm sem mundi myndast þannig að það er alveg í takti við það sem hefur verið talað um þar. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ræddi um níföldun bankaskattsins. Það er rétt reiknað, úr 0,041% í 0,376%, en þá verðum við að taka tillit til frískuldamarksins sem er upp á 50 milljarða. Það er ekki hægt að slíta þetta tvennt úr samhengi, held ég, og við verðum að líta á það sem einn hlut, þótt ég verði að harma það, eins og hér hefur komið, að við höfum ekki ákveðið endanlega sjálfa skattprósentuna. Við vorum búin að ákveða að setja inn frískuldamark vegna þess að menn höfðu séð að hérna við lokaumræðu þyrftum við að hækka þessa prósentu töluvert. Þetta er það sem ég vildi segja til að bregðast við ágætum og málefnalegum umræðum frá hv. þingmönnum og lengi umræðuna ekki frekar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni, formanni efnahags- og viðskiptanefndar, fyrir svörin eða fyrir að bregðast við og koma með athugasemdir sínar og það er vel. Ég verð þó að segja alveg eins og er að auðvitað er ekki hægt að horfa fram hjá því þegar menn eru með svona stórar tölur og svona mikla hagsmuni í huga að það eru gríðarlegar mótsagnir í þeim gögnum og þeim forsendum sem hafa verið lögð fyrir okkur á þessu hausti um bankaskattinn. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram það mat fjármála- og efnahagsráðuneytisins að slitum gömlu búanna eða skiptum verði að fullu lokið í árslok 2015 og skattstofninn þar með horfinn. Þess vegna áætlaði ráðuneytið ekki tekjur af þessari hækkun og breytingu bankaskattsins eða breikkun nema í tvö ár upp á 11,3 milljarða frá búunum í tvö ár og síðan núll. Nú erum við allt í einu með í höndunum áform um stórfellda skattlagningu frá þessum aðilum, tekjur af þessu næstu fjögur árin. Gott og vel. Þá er sagt: Já, en ef þessi skattstofn hverfur munum við fá mikla fjármuni eftir öðrum leiðum út úr búunum þegar þessir aðilar neyðast til að afskrifa hér miklar krónueignir sínar. Það hefur svo sem lengi verið hugmyndin, en það er ekkert í hendi um það hvenær og hvernig það gerist. Ég tók eftir því að hv. þingmaður sagði að þá muni ríkið fá mikla fjármuni í sínar hendur. Það er enn síður nokkuð í hendi með að það verði endilega ríkið sem hirði þann ávinning nema það gerist beinn aðili að málinu. Það skilar ekki hagnaði til ríkisins per se þó þeir aðilar yrðu til dæmis að færa niður eign sína í íslensku bönkunum og láta hana fyrir afslátt, þá eru það þeir sem tapa en ekki við sem græðum. Það eru svo margir lausir endar í þessu af því tagi 

Hæstv. forseti. Við kölluðum þetta mál inn til nefndar milli umræðna vegna þess að okkur hafði borist ný umsögn frá Lögmannafélagi Íslands og við töldum rétt að fara að nýju yfir þau atriði sem bent var á í þeirri umsögn um breytingar í VI. kafla frumvarpsins, á lögum um lögmenn, og hvernig ætlunin er að halda utan um leyfisveitingar og sviptingar hjá þeirri stétt. Nefndin tók málið fyrir og fjallaði um athugasemdirnar. Nefndin ræddi sérstaklega þau tilvik ef sýslumaður hafnar því að fella málflutningsréttindi úr gildi. Í nefndaráliti okkar áréttum við þá skoðun nefndarinnar sem birtist í fyrra nefndaráliti að rétt sé að ákvarðanir í þessum málaflokki séu teknar af sýslumanni og að það verði kæruheimild til ráðuneytisins. Við fórum jafnframt yfir það með hvaða hætti framkvæmdin er í þessum málum annars staðar á Norðurlöndunum og komumst að því að hún er mjög mismunandi. Það er ekki samræmt hvernig haldið er utan um þetta á Norðurlöndunum og ýmsar stjórnsýslustofnanir sinna þessum verkum. Heldur nefndin sig því við þann rökstuðning sem birtist í nefndaráliti okkar við 2. umr. og vísar til hans. Herra forseti. Við gerum hér eina breytingartillögu er varðar gildistöku laganna. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að lögin taki gildi 1. janúar 2014. Þar sem nú er skammt til áramóta telur nefndin rétt að fresta gildistöku til 1. febrúar 2014 svo að það gefist meiri tími til þess að undirbúa flutning þessara verkefna frá innanríkisráðuneytinu til sýslumannsembætta og annarra embætta og stofnana. Þess vegna leggjum við til þá breytingartillögu að 1. málsliður 25. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 1. febrúar 2014. Að öðru leyti langar mig til að þakka fyrir sérstaklega gott samstarf í nefndinni og vonast til að það muni halda áfram á komandi ári. Undir þetta nefndarálit skrifa sú sem hér stendur og hv. þingmenn Páll Valur Björnsson, Haraldur Einarsson, Elsa Lára Arnardóttir, Guðbjartur Hannesson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Katrín Jakobsdóttir og Vilhjálmur Árnason.

Hæstv. forseti. Ég flyt hér framsögu fyrir hönd efnahags- og viðskiptanefndar, nefndarálit með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingar á tollalögum, nr. 88/2005, lögum um vörugjald, nr. 97/1987, lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, og lögum um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur, nr. 52/1989, með síðari breytingum, sektir, greiðslufrestur í tolli, sykurskattur og skilagjald vegna einnota drykkjarumbúða. Nefndin ákvað að taka málið til frekari umfjöllunar eftir að því var vísað til 3. umr. Nefndin leggur til breytingartillögu við frumvarpið, að bætt verði við nýjum kafla og að í þeim kafla verði eitt ákvæði. Ákvæðið fjallar um heimildir til lækkunar á vörugjaldi af ökutækjum samkvæmt undanþáguflokki í 2. tölulið 2. mgr. 5. gr. laga nr. 29/1993. Undir þann flokk falla bifreiðar sem ætlaðar eru til útleigu hjá bílaleigum. Í ákvæðinu segir að lækkun á vörugjaldi samkvæmt framangreindum undanþáguflokki geti ekki numið hærri fjárhæð en 750 þús. kr. Fyrir liggur að útsöluverð bifreiða hefur hækkað nokkuð á þessu ári og afslátturinn því rýrnað að raungildi. Því eru talin standa rök til þess að hækka hámark afsláttarins úr 750 þús. kr. í 1 millj. kr. Nefndin var einhuga um að bæta þessum kafla við og þessari breytingu og leggur til að frumvarpið verið samþykkt með breytingunni sem ég færði rök fyrir og ætla að lesa hana hér upp: „Á eftir IV. kafla komi nýr kafli, V. kafli, Breyting á lögum um vörugjöld af ökutækjum, eldsneyti o.fl., nr. 29/1993, með einni nýrri grein, 8. gr., svohljóðandi: Í stað fjárhæðarinnar „750.000 kr.“ í 3. mgr. 3. gr. laganna kemur: 1.000.000 kr. Fyrirsögn frumvarpsins orðist svo: Frumvarp til laga um breytingu á tollalögum, nr. 88/2005, lögum um vörugjald, nr. 97/1987, lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, lögum um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur, nr. 52/1989, og lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., nr. 29/1993, með síðari breytingum (sektir, greiðslufrestur í tolli, sykurskattur og skilagjald vegna einnota drykkjarumbúða, vörugjald af bílum til útleigu o.fl.).“ Þessi kafli kemur til viðbótar þeim fjórum köflum sem ég fór yfir í nefndaráliti í 2. umr. og sneru að stórum hluta til að einföldun á tollalögum og aukinni skilvirkni. Þessi viðbótarkafli er talinn falla undir slík rök. Það var sami einhugur í nefndinni og fyrr í vinnslu þessa máls. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, Pétur H. Blöndal, Willum Þór Þórsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Brynjar Níelsson, Árni Páll Árnason, með fyrirvara, og Guðmundur Steingrímsson, sömuleiðis með fyrirvara.

Herra forseti. Ég þakka talsmanni efnahags- og viðskiptanefndar fyrir sköruglega framsögu og allt var það rétt sem þar kom fram. Við skoðuðum þetta mál í ágætissamkomulagi. Ég hygg reyndar að enn á ný hafi orðið smámistök í þingskjali, mig minnir að ég hafi sagst ætla að standa að þessari afgreiðslu með fyrirvara, en það kemur ekki að stórri sök, ég geri þá munnlega grein fyrir honum. Hann snýr nú aðallega að því að við fengum ósk um að taka inn í málið nýja hluti mjög síðbúið sem ég geri ekki athugasemd við og get alveg stutt, en það er aldrei það æskilega að opna upp nýja kafla í 3. og síðustu umr. um mál af þessu tagi og hefði verið ágætt að hafa til frekari skoðunar. Án þess að ég ætli að fara lengra með það geri ég ráð fyrir því að það sé sams konar fyrirvari sem félagar mínir aðrir hér í minni hlutanum, sem ekki eru viðstaddir, gera við afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir breytingartillögu frá allsherjar- og menntamálanefnd. Við leggjum til að það verði 24 einstaklingar sem öðlist ríkisborgararétt samkvæmt sérstakri heimild í lögum um íslenskan ríkisborgararétt sem felur Alþingi það vald að veita ríkisborgararétt með lögum. Nefndin tók málið inn á milli umræðna. Henni bárust ný gögn varðandi einstaklinga sem voru með umsóknir hjá nefndinni og fór yfir málið og bætti fimm einstaklingum við listann. Tillagan liggur hér fyrir. Ég vonast til þess að þingheimur allur ljái henni atkvæði sitt og segi já.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá meiri hlut hv. efnahags- og viðskiptanefndar sem er að finna á þskj. 417, um mál 204. Þetta er frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum. Á fund nefndarinnar komu 14 gestir. Henni bárust níu umsagnir. Farið var í gegnum þær umsagnir og stungið upp á mörgum athyglisverðum breytingum. Þær eru taldar verulega til bóta. Þá var stefnumörkun varðandi endurbætur og einföldun skattkerfisins oftlega fagnað í þessum umsögnum. Í fyrsta lagi fjalla ég um skattlagningu tekna af afleiðusamningum, en þar er bent á að orðalagið „tekjur af afleiðusamningum“ er ekki nægilega skýrt. Meiri hlutinn telur rétt að bregðast við þeim athugasemdum og leggur til að skýrt verði tekið fram í frumvarpsgreininni að allir aðilar sem hafa tekjur af afleiðusamningum hér á landi skuli greiða tekjuskatt af þeim tekjum. Með því telur meiri hlutinn skýrt orðið að ákvæðinu er ætlað að taka til tekna innlendra aðila af afleiðusamningum sem gerðir eru við innlenda eða erlenda aðila en einnig taki ákvæðið til tekna erlendra aðila af afleiðusamningum sem gerðir eru við innlenda aðila. Það taki hins vegar ekki til tekna erlendra aðila af afleiðusamningum sem erlendir aðilar gera sín á milli þó að undirliggjandi eign sé íslensk, t.d. hlutabréf íslenskra fyrirtækja. Afleiður eru í eðli sínu mjög margbreytilegar og þurfa ekki að takmarka sig við breytingar á verði verðbréfa eða gengi gjaldmiðla, eins og margir virðast telja. Afleiður felast almennt í því að einn aðili tekur á sig að takmarka áhættu annars vegna ýmiss konar ófyrirséðrar þróunar, t.d. í verði á afurðum, kjöti, fiski og gengi kvikmyndar, svo að dæmi séu nefnd. Þannig er áhætta tekin af atvinnulífinu í einstakri grein og henni dreift og jafnað með öðrum greinum. Sem dæmi má nefna að sá sem kaupir afleiðu getur tryggt sjómann fyrir því að hann fái ákveðið verð fyrir fiskinn eftir þrjá mánuði þegar hann hefur lokið þeim veiðum sem hann er að leggja í, eða að bóndi getur fengið ákveðið verð fyrir kjötið þegar hann setur kálfana á eða lömbin að hausti. Einnig getur verið afleiða að tryggja mönnum að verðbólga af verðtryggðum lánum fari aldrei upp fyrir 4%, það gæti verið afleiða. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að vaxtaskiptasamningar verði undanþegnir. Það kom fram á fundi nefndarinnar að vaxtaskiptasamningar séu ekkert síður áhættusamir en aðrir samningar sem lagðir eru til grundvallar afleiðum og ekki eðlilegt að undanskilja þá. Þá var rætt nokkuð um söluhagnað af afleiðusamningum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að afleiðusamningar ættu eingöngu við um söluhagnað sem nái til hlutabréfaafleiða. Þetta taldi meiri hlutinn vera allt of mikla einföldun og allt of mikla takmörkun á afleiðusamningum. Að lokum bendir meiri hlutinn á að íslensk stjórnvöld undirbúa um þessar mundir innleiðingu á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins sem felur í sér ákvæði þess efnis að afleiðusamningar verði skráðir. Ég tel mjög mikilvægt að þeir séu skráðir. Það sem háir helst afleiðusamningum víða um heim, t.d. í olíu, er það að sama fatið er kannski selt í afleiðum 10.000 sinnum þó að ekki sé um að ræða nema eitt fat. Það gerir að verkum að verðið á afleiðunni fer að skipta meira máli en verðið á hráefninu. Þá ræddi nefndin þær tillögur sem koma fram í frumvarpinu um millilandasamruna. Nokkuð var rætt um hvað væri raunveruleg atvinnustarfsemi og það er skilgreint í nefndarálitinu. Þá var einnig rætt um það að útreikningar sem koma inn í það þegar metinn er hagnaður af fyrirtæki sem sameinast öðru fyrirtæki í útlöndum, þeir útreikningar geta verið framkvæmdir af fjölda aðila, en þeir skulu vera staðfestir af endurskoðanda viðkomandi hlutafélags eða félags. Nokkuð mikið var rætt um yfirfærslu taps íslensks félags við samruna og hvernig hægt væri að meta það tap sem er og alveg sérstaklega hagnaðinn. Fallist var á þær tillögur sem komu fram í frumvarpinu um það hvernig farið skyldi með hagnað fyrirtækja sem sameinast öðru fyrirtæki utan landsins. Nokkuð var rætt um skjölunarskyldu vegna viðskipta við tengda aðila. Bent var á að sú viðmiðun sem miðað er við eða að skjölunarskyldan félli til þegar komnar væru ákveðnar tekjur á rekstrarárinu - það getur komið upp síðast á árinu og þá er allt í einu komin skjölunarskylda þegar menn gátu ekki og máttu ekki vita það. Þetta var leyst með því að í breytingartillögum er gert ráð fyrir því að skjölunarskyldan gildi frá og með næsta reikningsári þar sem hún fellur til. Í sambandi við afnám 20/50-reglunnar, sem ekki hefur gefið ríkissjóði neitt miklar tekjur, var lagt til að skerpa á því hvað þýðir að vera tengdir aðilar og eins að skerpa á því hvernig reiknað endurgjald er reiknað. Mikil vinna liggur fyrir í því að skerpa á því að finna betri grundvöll fyrir reiknað endurgjald þannig að það hafi þau áhrif sem því er ætlað, þ.e. að meta þá vinnu sem eigandi félags leggur fram fyrir félagið. Varðandi endurgreidd óheimil lán kom fram tillaga um að hafa sambærilega reglu með þá skattlagningu eins og er annars staðar í lögum, að það teldist ekki tekjur. Þarna komum við einmitt að þeim vanda að fjármagnstekjuskatturinn er ekki rökréttur og átti ekki að vera það, þess vegna var prósentan á sínum tíma miðuð við 10%, af því hann var ekki rökréttur, ekki er hægt að draga vaxtagjöld frá vaxtatekjum og ekki er hægt að draga kostnað frá leigu, ekki einu sinni skatta, og ekki er hægt að draga tap af hlutabréfum frá hagnaði af hlutabréfum. Einstaklingar geta verið með hagnað og tap á sama árinu og skattinum kemur tapið ekkert við heldur bara hagnaðurinn. Þess vegna var skatturinn á sínum tíma settur á 10% og það virkaði nokkuð vel, en þegar hann er kominn upp í 20% fer það að bíta hvað hann er órökréttur. Síðan er sérstakur fjársýsluskattur. Gerðar voru athugasemdir við 15. gr. frumvarpsins. Var andstöðu lýst við rökstuðning sem kemur fram í sérstökum athugasemdum með frumvarpsgreininni þar sem efnislega segir að ekki sé hægt að taka tillit til samsköttunar og yfirfæranlegs taps við álagningu sérstaks fjársýsluskatts vegna sérstöðu hans. Kom sú skoðun fram að breytingin væri afar íþyngjandi og skatturinn hefði enga sérstöðu umfram almennan tekjuskatt sem lagður væri á sama skattstofn. Voru líkur taldar á að breytingin mundi leiða til þess að ekki yrði horft til raunverulegrar afkomu fyrirtækja sem skattinn greiða. Gagnstæð sjónarmið komu þó fram fyrir nefndinni. Voru tengsl sérstaks fjársýsluskatts og almenns fjársýsluskatts talin mjög náin. Þannig var m.a. bent á að í athugasemdum frumvarps til laga um fjársýsluskatt kæmi fram að það væri liður í sérstökum tekjuöflunaraðgerðum fjárlagafrumvarpsins 2012. Miðað hefði verið við að skatthlutfall fjársýsluskatts yrði 10,5% en frumvarpið hafi tekið nokkrum breytingum í meðförum Alþingis. Niðurstaðan hafi orðið sú að lækka skatthlutfall fjársýsluskatts í 5,45% en lögfesta nýjan skatt samhliða, sérstakan fjársýsluskatt sem lagður yrði á hagnað umfram 1 milljarð kr. Var tekið fram að með þessari breytingu hefði verið komið til móts við athugasemdir hagsmunaaðila. Að mati meiri hluta er tillaga 15. gr. eðlileg. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um á þskj. 418. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson formaður, Pétur H. Blöndal framsögumaður, Willum Þór Þórsson, Guðmundur Steingrímsson, með fyrirvara, Líneik Anna Sævarsdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Vilhjálmur Bjarnason.

Herra forseti. Ég skal nú ekki þreyta menn með löngum ræðuhöldum í þessu síðasta máli dagskrárinnar í kvöld, en það eru nokkur atriði sem ég vil engu að síður koma á framfæri. Ég stend ekki að nefndaráliti meiri hlutans og skila reyndar ekki sjálfstæðu nefndaráliti, bæði sökum tímaleysis og í sjálfu sér þess að athugasemdir mínar eru ekki svo stórvægilegar að ekki nægi að koma þeim á framfæri munnlega. Í fyrsta lagi varðandi meðferð afleiðusamninganna í skattalegu tilliti og breytingartillögur meiri hlutans þar á eru þær ugglaust vel meintar og vel hugsaðar, en ég hef haft takmarkaðan tíma til að sannreyna að þar séu réttar breytingar á ferðinni frá því sem í frumvarpinu var þó að mér skiljist að þessar breytingar hafi verið bornar undir sérfræðinga ráðuneytisins í skattamálum og þeir geri ekki athugasemdir við þær. Engu að síður eru þetta nokkuð flókin mál. Ég treysti mér því ekki til að leggja mat á hvort það sé t.d. vænleg breyting að fella vaxtaskiptasamningana undir almenn afleiðuviðskipti með þessum hætti, á því eru ábyggilega bæði kostir og gallar, þó að ég skilji svo sem hvað menn telji sig vera að gera með því. Ég vil taka það fram að sá sem hér talar er enginn sérstakur aðdáandi þessara afurða á fjármálamarkaði. Ég held að sagan sýni okkur að mörg vandræðin má rekja til þess að menn hafa misst viðskipti af þessu tagi úr böndunum. Ég held að um það sé tæpast deilt lengur. Sumir hafa haft um það stór orð að þarna hafi kvillinn komið inn á markaðinn sem hafi síðan gert hann illviðráðanlegan. Vissulega geta verið rök fyrir því þegar um er að ræða að menn tryggi sig í eðlilegum og eiginlegum viðskiptum fyrir verðbreytingum á vörum eða verðmætum sem eru eiginleg og liggja að baki slíku, en það er stutt í spákaupmennskuna og braskið þegar menn fara að taka stöður í gerningum af þessu tagi og þeir margfaldast að umfangi í spákaupmennskunni. Allir þekkja til hvers slíkt getur leitt. Evrópusambandið hefur verið að bögglast við að koma saman tilskipun sem á að setja þessu vissar skorður, kannski ekki eins miklar og menn höfðu í hyggju í upphafi, illa brenndir af vandræðunum á fjármálamarkaði. Eitthvað er þó í farvatninu þar og það mun væntanlega berast til okkar í gegnum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið eins og reyndar er komið hér inn á og framsögumaður nefndi. Ég verð einfaldlega að segja að ég mun þar af leiðandi ekki treysta mér til að taka afstöðu til þessa þáttar málsins, hvorki breytingartillagnanna né fyrsta hluta frumvarpsins sem lýtur að breytingum á skattlagningu afleiðuviðskipta. Varðandi millilandasamrunann skil ég þörfina fyrir að taka á því máli. Þar erum við með athugasemdir á herðunum frá Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins. Ég held að verið sé að fara þar málefnalega leið. Ég bar fram spurningar um þetta við 1. umr. sem ég hef að nokkru leyti fengið svör við í starfi nefndarinnar og læt mér þau nægja. Þá kemur að viðskiptum milli tengdra aðila þar sem svokölluð milliverðlagningarákvæði eða verðlagning í viðskiptum tengdra lögaðila koma við sögu. Ég fagna tilkomu þeirra, að umgjörðin um þau sé styrkt. Það er tvímælalaust eitt af því sem við þurfum að gera. Þar af leiðandi tel ég að þær breytingar séu til bóta svo langt sem þær ná. Þetta tekur til aðila í stærri viðskiptum með heildareignir yfir 1 milljarð kr. Varðandi regluna um reiknað endurgjald, sem kemur inn í 58. gr. laga um tekjuskatt, gerði ég strax athugasemdir við það við 1. umr. að hún yrði einfaldlega felld á brott eins og frumvarpið gekk út á án þess að gripið yrði til einhverra gagnráðstafana á móti. Það var í ljósi reynslunnar og þess hvað verið var að reyna að gera, m.a. með 20/50-reglunni á sínum tíma, þ.e. að stemma stigu við allt of rúmum reglum varðandi möguleika manna til að moka til sín arði út úr einkahlutafélögum og dulbúa í raun eiginlegar launagreiðslur sem arðgreiðslur. Þetta vandamál held ég að margir kannist við sem hafa eitthvað fylgst með skattaumræðu og skattaframkvæmd á umliðnum árum. Við misstum þessa hluti algerlega úr böndunum og það hafði veruleg áhrif t.d. til tekjufalls hjá sveitarfélögum sem misstu í stórum stíl útsvarstekjur þegar venjulegir launamenn, einyrkjar og aðrir slíkir, stofnuðu einkahlutafélög utan um sig og tilhneigingin var alltaf sú að færa alls konar kostnað á þessi félög þannig að menn steinhættu að eiga sína eigin bíla og annað því um líkt, allt í einu rak einkahlutafélagið þá, en mörkin milli einkaneyslu og eiginlegs rekstrarkostnaðar í alvörufélagi eru oft mjög óljós þegar svona lagað á við. Svo rammt hvað af þessu um tíma að það reri bátur frá ónefndum stað á Snæfellsnesi einu sinni og um borð voru fjórar kennitölur. Það voru ekki launamenn eða sjómenn, heldur fjórar kennitölur einkahlutafélaga sem sóttu sjóinn. Auðvitað er þetta komið út í hreina vitleysu. Annað ónefnt byggðarlag í fjarlægum landshluta sem var í ágætisstöðu með 10, 12 nokkuð vel reknar smábátaútgerðir sem menn höfðu rekið með hefðbundnum hætti í eigin nafni og haft ágætistekjur af og borgað myndarlegt útsvar - þær breyttust allar með tölu á tveim, þremur árum yfir í einkahlutafélög og um helmingur útsvarstekna sveitarfélagsins hvarf í framhaldinu. Þetta var svona. Auðvitað varð að taka á þessu. Það má vel vera að 20/50-reglan hafi ekki verið gallalaus, hún var það auðvitað ekki, en hún spratt úr þessum jarðvegi. Það bið ég menn að hafa í huga. Svo var rekinn mikill áróður gegn henni enda þótti ýmsum vænt um þetta kerfi og höfðu búið vel um sig í því. Maður varð var við alveg heiftarlega hagsmunagæslu þegar að því kom að hrófla eitthvað við þessu. Hún er að einhverju leyti enn til staðar. Það er helst til ráða, ef menn vilja út með þessa reglu, að treysta umgjörðina utan um reglur um reiknað endurgjald þannig að þeim sem eru í þeirri stöðu gagnvart sínum rekstri að þeir eru eigendur alfarið eða að stærstum hluta í félagi sé gert að reikna sér einhver eðlileg laun á grundvelli reglnanna um reiknað endurgjald. Ég fagna þar af leiðandi að niðurstaðan er orðin sú í nefndinni að meiri hlutinn flytur um það breytingartillögur að styrkja í staðinn ákvæði 12. gr. frumvarpsins, 48. gr. tekjuskattslaganna, um reiknað endurgjald þegar í hlut eiga aðilar sem eru þannig tengdir lögaðilanum, þ.e. fyrirtækinu, að þeir hafi þar ráðandi eignarhald. Það sem þarf m.a. til og er örugglega til bóta er að skilgreina hvenær menn teljist vera í þeirri stöðu. Það er það sem breytingartillaga meiri hlutans gengur út á með sæmilega skýrum hætti að ég tel og vona að það gagnist í framhaldinu við skattaframkvæmdina og auðveldi þeim sem eiga síðan að vinna á grundvelli þessara ákvæða framkvæmdina. Engu að síður tel ég ástæðu til þess að þetta mál verði áfram og betur til skoðunar. Við drögnumst með heilmikinn vanda frá fyrri tíð í þessum efnum sem er allt í lagi að nefna hér aðeins. Hann er auðvitað sá að þessi félög voru stofnuð hundruðum og þúsundum saman. Þau eru mörg hver til enn þann dag í dag, sum þeirra sofandi en þeim er viðhaldið. Síðast þegar ég skoðaði um þetta gögn og upplýsingar brá mér dálítið í brún því það kom í ljós að það er milljarða og aftur milljarða tuga ef ekki hundraða uppsafnað tap sofandi í einkahlutafélögum sem hefur ekki verið slitið. Félögin eru þarna og geta þar af leiðandi vaknað upp ef menn svo kjósa að færa inn í félögin einhvern ábatasaman rekstur og þá er til mikið tap á móti. Það er ekki auðvelt að gera við þessum vanda. Auðvitað fjarlægist þetta í tíma vegna tiltekinna reglna og hættan minnkar á því að menn geti með þessu komið sér hjá eðlilegum skattgreiðslum í stórum stíl. Það var heldur ónotalegt að sjá framan í þetta þegar maður fór að skoða þetta t.d. á árunum 2009 og 2010. Ég hef ekki nákvæmlegar upplýsingar um hvernig þetta stendur í dag en svona var það þá. Herra forseti. Ég ætla ekki að þreyta menn með lengri ræðuhöldum um þetta. Að öðru leyti tek ég undir að það er ástæða til þess og var niðurstaða nefndarinnar að áskilja sér rétt til að skoða betur vandamál með endurgreidd svokölluð óheimil lán sem kunna að tengjast þessu. Það er auðvitað svolítið sérstakt að fjalla um það sem viðfangsefni í skattalegu tilliti að menn hafi lánað sjálfum sér ólöglega en síðan gert það upp og þurfi einhverja sérstaka meðferð í skattalegu tilliti vegna þess. Auðvitað á svoleiðis lagað ekki að gerast en einhver dæmi eru auðvitað um að það gerist. Nýlega fallinn dómur Hæstaréttar gefur vissulega tilefni til þess að það verði skoðað hvort hugsanlega megi leysa vandann með því að heimila skattyfirvöldum að taka tillit til slíkra aðstæðna og fella þá niður skattkröfur eða eitthvað slíkt ef „málefnaleg rök standa til þess“, innan gæsalappa þó, því að ef lántakan í byrjun hefur verið ólögmæt var hún það auðvitað. Varðandi þau sjónarmið sem komu svo fram um sérstaka fjársýsluskattinn - það mætti margt um hann segja, en niðurstaðan varð sú sem hún varð á sínum tíma vegna þess meðal annars að minni fjármálafyrirtæki töldu sig ráða mjög illa við að fá einsleitan fjársýsluskatt á sig að fullu, upp á kannski 10%. Rökin voru í sjálfu sér skýr og fyrirmyndirnar þekktar. Þetta er starfsemi sem ekki greiðir virðisaukaskatt og í öðrum löndum hafa menn farið þá leið að leggja á aðila, sem hverrar þjónusta er undanþegin virðisaukaskatti, skatt af þessu tagi sem komi að einhverju leyti til móts við eða gangi upp í hann. Þannig varð til blandan af almennum fjársýsluskatti og sérstökum fjársýsluskatti vegna þess að stóru og sterku fyrirtækin voru augljóslega í betri færum til að bera þennan skatt að hluta til á grundvelli hagnaðar síns en þau minni sem báru hann að fullu sem launatengdan skatt. Því miður náðu hugmyndir mínar ekki fram að ganga, segi ég auðvitað, því ég taldi að það hefði átt að innleiða þennan skatt sem prógressífan skatt. Ef ég man rétt lagði ég þetta til á sínum tíma sem fjármálaráðherra en þingið komst að annarri niðurstöðu eða hvort sú hugmynd mín strandaði einhvers staðar á leiðinni að leggja þetta á sem tiltölulega hóflegan skatt á laun upp að vissum mörkum í fjármálakerfinu, kannski 4–5% fjársýsluskatt á laun undir hálfri milljón en hafa svo verulega hærri skatt á laun þar fyrir ofan. Hugsunin var sú og er vel þekkt að bremsa niður einhverja ofurlaunaþróun í þessum geira, svipað og menn hafa gert annars staðar varðandi bónusgreiðslur, þ.e. að vinna gegn þeim með mjög harkalegum skatti. Því miður hefur svo látið á sér kræla í íslenska fjármálakerfinu á nýjan leik - gamall vani vill taka sig upp - ákveðin þróun í þessa átt. Launamunur og hæstu laun hafa keyrt dálítið fram úr almennri launaþróun í landinu og eru þó ekki nema fimm ár frá hruni. Svona er þetta nú. Ég tel enn koma vel til greina að endurskoða fyrirkomulag þessa skatts, en það er ekkert stórkostlegt vandamál að búa við hann í bili, þess vegna í óbreyttri mynd í eitt til tvö ár í viðbót. Ég er þar af leiðandi sammála niðurstöðu meiri hlutans að gera ekkert með þær athugasemdir sem fram komu um hann.