Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur tilkynning um að á þingflokksfundi í gær, 28. apríl, hafi ný stjórn verið kosin í þingflokki Samfylkingarinnar. Hún er þannig skipuð: Þórunn Sveinbjarnardóttir formaður. Skúli Helgason varaformaður. Jónína Rós Guðmundsdóttir ritari.

Virðulegi forseti. Á undanförnum vikum höfum við hv. þingmenn oft rætt um stöðu þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Mig langar að beina spurningum til hv. þm. Guðbjarts Hannessonar vegna þess að í sjónvarpsviðtali á dögunum kom fram að hæstv. fjármálaráðherra hefði ákveðið að bæta 500 millj. kr. við verkefni á næsta ári sem eiga að fara í að viðhalda og endurbæta opinberar byggingar. Í fjárlögum ársins 2010 er gert ráð fyrir 2,7 milljörðum kr. en síðan fara í þetta 3,2 milljarðar kr. Því spyr ég hv. þm. Guðbjart Hannesson, formann fjárlaganefndar, hvort honum finnist eðlileg vinnubrögð að þingið fái svona tilkynningar í fjölmiðlum, þ.e. að ríkisstjórn taki ákvörðun um að auka fé til ákveðinna framkvæmda sem ekki eru á fjárlögum ársins 2010. Ég teldi eðlilegra, virðulegi forseti, að svona atriði kæmu fyrir þingið í heild sinni sem er fjárveitingavaldið sem gæfi þá leyfi fyrir því að fara í þetta verkefni, burt séð frá því hvert verkefnið er. Það hefur líka margoft komið fram í skýrslum frá Ríkisendurskoðun það agaleysi sem á sér stað í ríkisfjármálum. Það er oft bent á að Alþingi tekur ákvarðanir um fjárlög og síðan gerir framkvæmdarvaldið allt aðra hluti. Framkvæmdarvaldið fer ekki eftir því sem Alþingi ákveður. Því beini ég þeirri spurningu til hv. þm. Guðbjarts Hannessonar sem er formaður fjárlaganefndar hvort þetta séu ekki óeðlileg vinnubrögð og hvort við þurfum ekki að breyta þeim, ekki bara tala um að breyta þeim heldur láta núna verkin tala og breyta þessu þannig að framkvæmdarvaldið fari eftir því sem þingið ákveður.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir fyrirspurnina. Við deilum þeirri skoðun að auðvitað sé mikilvægt að öllum sé ljóst að ákvörðunarvald varðandi fjárveitingar er hjá Alþingi, og fjárlaganefnd á þar að véla um. Það hefur viðgengist í mörg ár að menn hafa gefið yfirlýsingar um einhver áform og í sjálfu sér væri ekkert athugavert við þær yfirlýsingar ef um væri að ræða að því fylgdi að menn ætluðu að beina því til fjárlaganefndar að þetta yrði sett í fjárlög. Það sem skiptir þó mestu máli er að auðvitað koma upp ýmis mál. Við höfum rætt það áður í fjárlaganefnd og í þinginu að það eru ákveðin vandkvæði við það hvernig á að bregðast við innan ársins. Þá þarf að taka miklu oftar upp fjáraukalög eða með einhverjum öðrum hætti að finna leiðir vegna þess að lögin eru í raunveruleikanum þannig að ekki má ráðstafa einni einustu krónu nema því sem er í fjárlögum sem þýðir að við ættum ekki að geta brugðist við einstökum þáttum umfram þá rúmu 4 milljarða kr. sem eru til ráðstöfunar hjá fjármálaráðuneytinu. Auðvitað getur fjármálaráðuneytið hugsanlega tekið af þeirri fjárveitingu en það er eðlilegt að þetta komi hingað. Það sem skiptir samt meginmáli í þessu er að þarna gefur ríkisstjórnin fyrirheit og kemur með yfirlýsingar um að hún vilji efna til átaks til viðhalds og opinberra framkvæmda, vilji auka framkvæmdafé til að reyna að stuðla að aukinni atvinnu í landinu. Það held ég að allur þingheimur sé sammála um að sé mikilvægt. Það er búið að gera tillögur um hvernig eigi að gera þetta, það er með aðkomu lífeyrissjóða, sveitarfélaga og annarra aðila að slíku átaki. Mér finnst ekkert óeðlilegt að ríkisstjórnin komi með slík áform og leggi þau fram en ég hef rætt við fjármálaráðherra um að eðlilegt sé að þá fylgi sú setning að verkefnið fái afgreiðslu og samþykki Alþingis.

Frú forseti. Við erum rétt að byrja að sjá afleiðingar réttindaleysis skuldara. Hræðsla skuldara við að fara í gjaldþrot og sitja uppi með skuldir langt fram yfir líf og dauða fær þá til að samþykkja nauðasamninga á forsendum lánastofnana. Dæmi um þetta gátum við lesið í Morgunblaðinu í morgun. Réttindaleysi skuldara stafar ekki síst af hræðslu okkar sem sitjum á Alþingi við að ganga á eignarrétt lánveitenda, hræðslu sem er yfirsterkari réttlætiskennd fólks sem lent hefur í fjármálahamförum. Ekkert tillit má taka til þess að hér hefur heilt bankakerfi hrunið, skuldarar eiga bara að halda áfram að greiða af stökkbreyttum lánum og ef það gengur ekki missa þeir eignirnar frá og með október og eftirstæðar skuldir fylgja þessu fólki jafnvel fram á grafarbakkann. Frú forseti. Nú liggur fyrir þinginu frumvarp sem ég er flutningsmaður að um að allar skuldir þeirra sem verða gjaldþrota fyrnist á fjórum árum. Ég hvet þingið til að afgreiða þetta frumvarp á yfirstandandi þingi til að tryggja sanngjarna meðferð skuldara nú þegar bankarnir þurfa að taka um 70% fyrirtækja í fjárhagslega endurskipulagningu og nú þegar um 40% heimila sem eiga eigið húsnæði eru komin með neikvæða eiginfjárstöðu og eru í raun í eigu lánastofnana. Frú forseti. Það er orðið brýnt að Alþingi standi vörð um skuldug heimili.  
            

Frú forseti. Ég tek undir athugasemd hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar um agaleysið í fjárlögum. Í langan tíma hefur það verið regla á Íslandi að framkvæmdarvaldið hunsi vilja Alþingis á hverju ári þrátt fyrir að í stjórnarskránni standi að engu fé megi ráðstafa úr ríkissjóði án fjárlaga eða fjáraukalaga. Þetta er því ekki bara brot á fjárlögum, þetta er brot á stjórnarskránni. Það er mjög mikilvægt að auka aga í öllu þjóðfélaginu. Hrunið kennir okkur að við verðum að gæta þess að fara að fjár- og fjáraukalögum, að sveitarfélög fari að þeim áætlunum sem þau gera, og einstaklingar og fyrirtæki sömuleiðis. Menn þurfa að viðhafa miklu meiri aga í fjármálum. Við erum með mörg dæmi um það. Ég varpa t.d. inn í umræðuna að 30. desember á síðasta ári samþykkti Alþingi lög um Icesave en það er ekki orð um þessa risaupphæð í fjárlögum eða fjáraukalögum. Samt var frumvarpið samþykkt sem lög frá Alþingi. Þetta ætlum við að leggja til hliðar og láta gleymast. Ég nefni það að Harpa, nýja tónlistarhúsið, er ekki á fjárlögum. Menn eru að fela fjöldann allan af útgjöldum og menn ætla að halda áfram á þeirri braut með því að byggja háskólasjúkrahús sem enginn á að borga. Það dettur allt í einu af himnum ofan og er gjöf til Íslendinga frá einhverjum. Þetta er agaleysi og menn eru að plata sjálfa sig.

Virðulegi forseti. Sönn og góð umræða fer hér fram um framkvæmdarvaldið og hvernig það gengur um ríkiskassann. Úr því að hv. þm. Guðbjartur Hannesson, formaður fjárlaganefndar, situr í salnum langar mig til að beina til hans spurningu. Eitt loforð af lista ríkisstjórnarinnar var að gera eitthvað í fangelsismálum. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir að tala um vandræði heimilanna og fjölskyldnanna, en fangelsismálin standa út af. Einn daginn birtist fréttatilkynning frá ríkisstjórninni um að nú ætti að byggja nýtt fangelsi fyrir 1 milljarð kr. og skyldi fjármögnunin fara eftir því hvernig gengi að afla fjár. Síðan hefur hvorki frést af þessari byggingu né því fé sem á að koma í það fangelsi. Ekki virðist vera gert ráð fyrir því á fjárlögum að uppfylla skilyrði til fangelsisvistar. Ríkið verður sjálft í náinni framtíð fyrir kostnaði upp á 1,2 milljarða kr. vegna þess að það eru ekki næg fangelsisrými í landinu. Þess vegna langar mig til að spyrja formann fjárlaganefndar: Stendur til að byggja í Reykjavík þetta fangelsi sem er talað um, gæsluvarðhaldsúrskurðarfangelsi? Það er litið mjög til lífeyrissjóðanna vegna þessara mála og fjármögnunar. Eins og við höfum tekið eftir í fréttum og ég hef margoft bent á, löngu áður en ég settist á þing, virðast lífeyrissjóðirnir ekki eins stöndugir og þeir gefa upp í ársreikningum sínum enda hefur komið á daginn í ársuppgjörum undanfarinna daga að þar eru fleiri tugir milljarða afskrifaðir. Og hverjir eiga peningana? Jú, landsmenn. Á eitthvað að gera í fangelsismálum, hv. þm. Guðbjartur Hannesson, formaður fjárlaganefndar, þar sem hann fer fyrir þeirri nefnd? Hvernig er staðan í ríkisstjórninni með þessi mál?

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða hefðbundið ræðuform á þingi og beina máli sínu til forseta.

Hæstv. forseti. Þetta er afar merkileg ræða hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Hún spyr mig hvort ég ætli sem formaður fjárlaganefndar að veita fé. Hér sitja 63 sem ráða því. Af hverju er ekki farið í fangelsismálin? Við samþykktum fjárlög. Þar inni er ekki nýtt fangelsi. Aftur á móti er unnið að því að lífeyrissjóðir geti komið að framkvæmdum og unnið að verkefninu þannig að það komi til viðbótar við fjárlög og utan við fjárlög með þeim reglum sem um það gilda. Það er í ákveðnu ferli og hefur verið upplýst um það áður með svipuðum hætti og lög um sjúkrahúsbyggingu. Sérstök lög hafa verið lögð fram til Alþingis og fjárlagagnefndar. Það verður ákveðið á þinginu í hvaða ferli það fer þannig að ég get ekki svarað fyrir það hvort ég sem þingmaður ætli að veita fé til fangelsismála. Því getur hv. þingmaður eins svarað. Bæði þau mál sem hér hafa komið upp eru dæmi um gamla drauga, gamlar venjur, gamlar hefðir sem hafa viðgengist hér. Hversu margir milljarðar voru gefnir í kosningaloforðum fyrir kosningarnar árið 2007 af þáverandi ríkisstjórn sem átti að ráðstafa á vegum þingsins? Þá voru meira að segja gerðar undirskriftir af ráðherrum um það hvað ætti að veita í styrki í háskólanum o.s.frv. Við erum að vinna í að breyta þessu. Það geta þeir staðfest sem eru í fjárlaganefnd. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson veit það vel og við höfum verið sammála um að breyta þessu. Við höfum ætlað að taka á þessum málum. Hv. þm. Pétur H. Blöndal ræðir um Icesave sem hann hefur gert ítrekað. Það var rætt um að það yrði afgreitt um leið og Icesave-lögin yrðu afgreidd. Síðan yrði að breyta fjárlögunum. Það hefðum við hugsanlega getað gert síðla kvölds 30. desember, þá hefðum við getað gengið frá breytingu á fjárlögum. Nú vita menn hvaða örlög þau lög fengu þannig að ég veit ekki hvar hefði átt að setja það inn í fjárlög á þeim sólarhring sem leið frá 30. desember fram á nýtt ár. Um þetta ræddum við á sínum tíma. Varðandi tónlistarhúsið hefur verið farið með það með svipuðum hætti 

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp í ræðustól til þess að vekja athygli á því ástandi sem er að skapast í Evrópu og hvernig það gæti haft áhrif á okkur Íslendinga. Við höfum öll fylgst með Grikklandi, hvernig ástandið þar hefur stöðugt verið að versna og hvernig ríki Evrópusambandsins hafa dregið lappirnar við að koma Grikklandi til bjargar. Kannski gera þau það með réttu því að þau eru ekki í svo góðri stöðu sjálf hvað varðar skuldamálin. Nú hefur Grikkland verið fært niður í ruslflokk hvað varðar fjárfestingareinkunn. Portúgal hefur ekki fylgt jafnstíft á eftir en hefur þó fylgt þannig að nú er búið að lækka fjárfestingareinkunn þess auk þess sem ástandið á Ítalíu og Spáni fer hríðversnandi. Noriel Roubini, hagfræðingur og prófessor við háskólann í New York, benti á það með réttu í gær að ástand varðandi skuldastöðu hinna þróuðu ríkja er stöðugt að versna. Ég hef velt því fyrir mér mikið undanfarna daga hvort það geti verið að þeim sem hafa trúað blint á að nýr gjaldmiðill, evran, muni bjarga Íslandi eða hefði yfirleitt getað bjargað Íslandi ef hún hefði verið hér sem lögeyrir, sé eitthvað að snúast hugur. Jafnframt hef ég velt því fyrir mér hvort ríkisstjórn Íslands hafi eitthvað hugleitt þessi mál eða hvort hún flýtur sofandi að feigðarósi vegna þess að það verður erfitt að fá fjármögnun 

Virðulegi forseti. Á mánudaginn var ræddum við málefni sparisjóðanna að gefnu tilefni eftir að ríkið hafði yfirtekið tvo stóra sparisjóði, Byr og Sparisjóð Keflavíkur. Þar kom ýmislegt fróðlegt fram en það vantaði hins vegar mjög á að spurningum sem lagðar voru fram af hv. þingmönnum væri svarað með fullnægjandi hætti. Boðað var af hálfu ríkisstjórnarinnar í þeim umræðum að fram undan væri talsvert mikil uppstokkun á sparisjóðakerfinu. Ég leitaði eftir svörum um hvað þetta fæli í sér en fékk engin svör. Ég vakti athygli á því í þessari umræðu að gert væri ráð fyrir því að annar sparisjóðurinn héldi áfram sem sparisjóður, þ.e. Sparisjóður Keflavíkur, en hinum sjóðnum, Byr, hefði verið breytt í hlutafélag. Ég spurði eftir því hvort þetta boðaði einhverja sérstaka uppstokkun á sparisjóðafyrirkomulaginu og hvort ætlunin væri að þessir tveir sparisjóðir yrðu áfram starfandi sem sparisjóðir í framtíðinni. Við því fengust engin svör. Hins vegar hafa verið að birtast upplýsingar í fjölmiðlum, bæði í gærkvöldi og núna í morgun, um að ætlunin sé að nota sparisjóðinn Byr, sem áður var, í einhvers konar uppstokkun af allt öðru tagi og að hann verði ekki hluti að sparisjóðahópnum í framtíðinni. Það kunna að vera rök fyrir þessu, ég ætla í sjálfu sér ekkert að leggja neinn dóm á það. Það sem mér finnst hins vegar alvarlegt er að við ræddum þessi mál hér á mánudaginn, þingmenn kalla eftir svörum við tilteknum spurningum sem lúta að þessu. Þau svör eru ekki gefin hér í þinginu en þau birtast í fjölmiðlum með sérkennilegum hætti. Mér finnst ekki gott að það sé nánast verið að vinna að þessum breytingum á bak við tjöldin á sama tíma og ekki er svarað spurningum sem lúta að þessu hér í þinginu og ég kalla eftir því að þessi mál séu skýrð frekar. Ég hef ekki haft tækifæri til þess að ræða þetta mál við hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra en vek athygli á málinu hérna vegna þess að mér finnst mikilvægt að þingið hafi með einhverjum hætti atbeina að þessu, hvort sem það er gert á vettvangi viðskiptanefndar eða 

Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á því að taka undir þau orð sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson sagði áðan, við þurfum að huga að því sem er að gerast í þeim löndum Evrópu sem nú eiga í vanda. Ástæðan fyrir því að ég kem hér upp og nefni þetta er að það hefur mikið verið rætt um að það hafi vantað viðbragðsáætlun þegar íslenska bankahrunið átti sér stað. Mig langar að spyrja þingheim: Kannast þingheimur við að verið sé að vinna slíka viðbragðsáætlun í dag, hvort núverandi ríkisstjórn hafi brugðist við og sé að láta vinna slíka áætlun og þá hvort hún hafi verið kynnt fyrir þingmönnum? Ég held að svo sé ekki. Það er mjög mikilvægt að við lærum af þeirri reynslu sem við gengum í gegnum og að við vinnum slíka áætlun. Ég er ekki að segja að hér verði annað bankahrun eða slíkt en við þurfum hins vegar að vera klár í bátinn ef að því kemur. Frú forseti. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir hreyfði við mikilvægu máli, um réttindi skuldara. Nú þýðir ekki lengur fyrir þing eða ríkisstjórn að skýla sér bak við pappírsflóð skýrslunnar eða eldgos, það verður að taka á þessum málum núna á næstu dögum, það er ekkert flóknara en það. Ég vil nefna að allir þingmenn hafa fengið póst frá manni úti í bæ sem lýsir reynslu sinni af því hvernig sé að eiga við bankakerfið vegna skulda sinna. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa hér upp stuttan kafla úr þessum ágæta pósti: „Hvenær á að gera eitthvað fyrir fórnarlömb hrunsins nú þegar búið er að greiða götu gerendanna aftur inn í íslenskt viðskiptalíf? Það er ekki verið að gera neitt fyrir þá sem eru raunverulega að komast í þrot, það er aðeins verið að hjálpa þeim sem hjálpa sér sjálfir.“ Ég hvet þingmenn til að kynna sér þennan póst og aðra pósta sem þeir hafa fengið frá þessum ágæta manni. Þessi póstur er dagsettur 27. apríl, þeir hafa komið fleiri.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, formanni fjárlaganefndar, fyrir svörin hér áðan. Það er alveg rétt sem kom fram í máli hv. þingmanns, samstaðan og samheldnin í fjárlaganefndinni er góð og mikil. Þar höfum við öll skilning á því verkefni sem við ætlum að taka okkur fyrir hendur og þar er líka vilji hjá því fólki sem þar situr til þess að breyta þeim vinnubrögðum sem verið hafa við lýði hér í allt of langan tíma. Við erum búin að ræða þetta frá fyrstu fundum nefndarinnar og ég velti þessu upp áðan vegna þess að í fréttatilkynningu og í frétt sem ég vísaði til áðan ákvað ríkisstjórnin að bæta við hálfum milljarði í ákveðin verkefni. Ég var ekkert að setja út á verkefnin sem slík. Ég hefði talið það eðlileg vinnubrögð að hæstv. fjármálaráðherra hefði sagt að hæstv. ríkisstjórnin hygðist leggja til við Alþingi að hún mundi samþykkja viðbótarframlag í ákveðin verkefni. Það tel ég eðlileg vinnubrögð. Það er mjög áhugavert að lesa skýrslur ár og áratugi aftur í tímann þar sem Ríkisendurskoðun hefur gagnrýnt vinnubrögð og agaleysi í fjármálum ríkisins. Það sem ég benti hér á, virðulegi forseti, er að í raun og veru höfum við ekkert lært. Við komum hér upp hvert á fætur öðru, hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, og segjum: Þessu verðum við að breyta. En samt verður engin breyting. Mín skoðun er sú að núna verðum við að fara að tala minna og gera meira, ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur öll. Eins og ástandið er núna þegar við þurfum að skera niður á mjög viðkvæmum stöðum, verður Alþingi að vera alveg klárt á því í hvaða verkefni peningarnir eiga að fara. Síðan á ekki að hringla með það í hvaða átt á að fara, hvort heldur sem það varðar gott eða vont málefni. Það verður þá 

Virðulegi forseti. Í íslensku bönkunum í dag eru framin níðingsverk. Sama á við um fjármögnunarleigurnar. Þetta er í ótæpilegu magni og er ástæða til að fara ofan í saumana á því. Í Morgunblaðinu í dag er sagt frá hjónum á Skáldabúðum í Árnessýslu sem voru neydd af Íslandsbanka til þess að selja jörð sína. Hún var seld án auglýsingar, hún var seld ættingjum bankastjórans sem vélaði um málið. Þannig eru mörg dæmi, til að mynda í fjármögnunarleigum varðandi bíla og önnur tól og tæki sem þar eru geymd. Þetta er náttúrlega engu lagi líkt. Því vil ég spyrja hv. formann samgöngunefndar með tengingu við sveitarstjórnarsvið hvað honum finnst um þetta verklag, hvað honum finnist um þessa skjaldborg um fólkið í landinu, um byggðina í landinu, þar sem bankar komast upp með þau vinnubrögð að keyra fólk ofan í svaðið. Ég held að það sé vægt til orða tekið að segja að hér eru unnin níðingsverk. Þetta tilvik var annað af tveimur, hitt viðkemur Refsstöðum í Borgarfirði, þar sem bændur voru knúnir til að selja. Það hafði verið í farvegi ákveðin lausn. Svo komu nýir eigendur að Íslandsbanka um síðustu áramót og þá breyttist allt og hætt var að skoða hlutina á skynsamlegan hátt. Fólkið var keyrt niður í svaðið, fjölskylda sem hafði verið í tengslum við þessa jörð í yfir 100 ár. Þetta er hlutur sem á ekki að ganga á Íslandi í dag. Við ættum að vera búin að læra af reynslunni, læra af því hvernig bankarnir hafa verið ríki í ríkinu um langan tíma 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrirspurnina þó að ég þekki það mál ekki sem hv. þingmaður nefndi hér sérstaklega, hann vitnaði til í blaðagrein sem birtist í dagblaði í morgun. Hvað það varðar get ég tekið undir það, ég náði því að renna yfir fyrstu setningarnar í þeirri grein áður en fyrirspurnin barst, og miðað við þær lýsingar sem hv. þingmaður gefur á framgangi þess máls má hafa mörg orð um það og ekki öll falleg. En ég treysti mér ekki til að taka afstöðu til einstakra mála úr þessum stól án þess að hafa kynnt mér þau betur. Þessi mál hafa ekki sérstaklega verið rædd í samgöngunefnd að undanförnu. Það var lítillega rætt um skuldastöðu bænda í nefndum þingsins hér á haustdögum en þetta hefur ekki verið rætt sérstaklega í samgöngunefnd varðandi sveitarstjórnarmál. Kannski er orðin full þörf á því að taka þau fyrir í þeirri nefnd sem og öðrum nefndum þingsins. Það hafa auðvitað verið uppi sögusagnir um að fulltrúar bankanna gangi hér um sveitir og bjóði bændum „uppgjör“ og uppstokkun á skuldamálum sínum og að þeir vilji ráðast í einhverja uppstokkun, að bankarnir ætli sér að loka skuldugustu búunum. Um þetta ganga sögusagnir sem mér finnst rétt að leita eftir svörum við hvort er einhver fótur fyrir. Skuldastaða bænda er þung, við vitum það, rétt eins og margra annarra atvinnufyrirtækja í landinu. Bankarnir verða að sjálfsögðu að haga sér sómasamlega gagnvart þeim eins og öllum öðrum. Síðast í morgun vorum við í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að ræða um meðferð skulda sjávarútvegsfyrirtækja. 

Virðulegur forseti. Ég vil leggja orð í belg um aga við fjárlög og leyfa mér að vera aðeins bjartsýnni en hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sem tók málið upp og sagði að ekkert mundi breytast. Ég held nefnilega að ýmislegt muni breytast í þessu og tel reyndar að ýmislegt hafi nú þegar breyst vegna hrunsins. Ég nefni t.d. Landspítala – háskólasjúkrahús, ég tel að menn taki mjög faglega á fjárlögum innan þeirrar stofnunar og reyni að halda sig innan rammans. Ég held að stofnanir séu að bæta sig vegna hrunsins en við þurfum auðvitað líka að bæta okkur hérna. Það er rétt sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sagði, það er búið að tilkynna verulega ígjöf, reyndar í gott verkefni, viðhald á opinberum byggingum sem skapar atvinnu o.s.frv., en þetta kemur ekki inn í þingið til afgreiðslu fyrst heldur er það afgreitt af hæstv. fjármálaráðherra, væntanlega með fyrirvara um að Alþingi samþykki það síðar. Þetta er það sem hefur viðgengist hér mjög lengi og enginn flokkur er undanskilinn, hér með talinn Vinstri grænn vegna þess að núna er hann við völd. Sjálfstæðisflokkurinn hefur stundað þetta, Framsóknarflokkurinn hefur stundað þetta, Samfylkingin hefur stundað þetta og núna Vinstri grænir, sem sagt að fara eiginlega fram hjá þinginu og taka ákvarðanir sem þingið á svo að stimpla, og ekki bara um fjárlögin heldur líka ýmsa stóra samninga. Hér nefndi hv. þm. Pétur Blöndal Icesave-samninginn. Það var skrifað undir hann með fyrirvara um samþykki Alþingis, skrifað upp á gríðarlega háar upphæðir. Þetta þarf að ræða. Hvernig vill þingið hafa þetta? Þingið vill ekki láta stilla sér upp við vegg og þurfa að stimpla allt eftir á. Það þarf að finna farveg til að koma þessum málum í lag. Það er rétt sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson sagði, þetta er gamli tíminn. Við þurfum að fara út úr honum. 

Virðulegur forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp um Íslandsstofu. Ég er á nefndaráliti utanríkismálanefndar með fyrirvara og vildi aðeins árétta fyrirvara minn. Ég tek þó fram að ég styð bæði breytingartillögurnar og málið í heild þar sem þær breytingar sem unnar hafa verið milli 2. og 3. umr. eru allar til bóta. Ég vildi hins vegar ítreka það sem kemur líka fram í nefndarálitinu, fyrirvari minn snýr að því að mér hefði fundist rétt að ganga alla leið í þessu og taka ferðamálaþáttinn, sem er núna undanskilinn, með í þessu skrefi. Utanríkismálanefnd áréttaði þetta í nefndaráliti sínu þannig að ég treysti því að það verði gert við fyrsta tækifæri. Ég mun styðja málið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir tímabilið 2009–2012. Samkvæmt lögum um samgönguáætlun, nr. 33/2008, skal samgönguráðherra leggja á fjögurra ára fresti fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun þar sem mörkuð skal stefna og markmið fyrir allar greinar samgangna næstu 12 árin. Jafnframt skal samgönguráðherra á tveggja ára fresti leggja fyrir Alþingi tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára verkefnaáætlun samgönguáætlunar. Hér verður að gera skýran greinarmun á stefnumörkun og markmiðssetningu til 12 ára og verkefnaáætlun til fjögurra ára sem er fjárhags- og tímaáætlun einstakra verkefna. Gildandi stefnumörkun, þ.e. samgönguáætlun fyrir árin 2003–2014, var samþykkt sem þingsályktun frá Alþingi 13. mars 2003 en tillaga samgönguráðherra fyrir árin 2007–2018, sem lögð var fram 12. febrúar 2007, var ekki afgreidd frá Alþingi. Samgönguráð vinnur nú að gerð tillögu til endurskoðaðrar stefnumörkunar og að markmiðum, þ.e. samgönguáætlun fyrir árin 2011–2022. Áætlað er að leggja tillöguna fram á 139. löggjafarþingi, 2010–2011. Virðulegi forseti. Gildandi verkáætlun, þ.e. samgönguáætlun fyrir árin 2007–2010, var samþykkt sem þingsályktun frá Alþingi 17. mars 2007. Vegna mikils niðurskurðar á þorskkvóta haustið 2007 var ákveðið að gera viðauka við áætlunina sem samþykktur var sem þingsályktun frá Alþingi 29. maí 2008. Að öllu eðlilegu hefði átt að leggja fram og samþykkja endurskoðaða verkefnaáætlun fyrir árin 2009–2012 á 135. löggjafarþingi, en vegna mikillar óvissu í efnahagsmálum varð ekki af því. Þáverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hóf niðurskurð til samgöngumála með því að skera niður í fjárlögum 2009 um heila 6 milljarða kr. og tók út svokallaða símapeninga, þ.e. um 4,2 milljarða kr., sem var sérstök fjármögnun sem ráðstafa átti til ákveðinna verkefna. Núverandi hæstv. ríkisstjórn hefur því miður líka þurft að skera niður. Rétt eftir myndun hennar, þegar í ljós kom að fjárlög ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar fyrir árið 2009 stóðust ekki og að viðbótarniðurskurður upp á 20 milljarða kr. blasti við, misstum við 3,7 milljarða kr. út af samgönguáætlun til viðbótar. Lokafjárlög 2008, verðlagsþróun, framlag í fjárlögum 2010, eru 12 milljörðum lægra en á fjárlögum 2009. Í samgönguáætlun þessari, verkefnaáætlun fyrir árin 2009–2012, er því óhjákvæmilegt að um frestun verkefna verði að ræða en ég tek skýrt fram að ekki hefur verið hætt við eitt einasta verkefni. Rétt er að ítreka að strax á næsta þingi, samhliða tillögu að nýrri stefnumörkun, samgönguáætlun fyrir árin 2011–2022, verður lögð fram ný endurskoðuð tillaga að verkefnaáætlun fyrir fyrstu fjögur ár þess tímabils, þ.e. 2011–2014. Í þessari ræðu vil ég kynna fyrir hv. alþingismönnum helstu forsendur og áhersluþætti sem áætlun þessi byggir á. Þrátt fyrir að fyrsta ár áætlunartímabilsins sé liðið er í þingsályktunartillögu þessari gerð grein fyrir þeim fjármunum sem til ráðstöfunar voru og í hvaða verkefni þeir fóru, en þeir voru að mestu bundnir í þegar gerðum samningum þegar til niðurskurðarins kom. Með tilliti til framangreinds og þess að áætlun um ríkisfjármál 2011–2012 liggur ekki fyrir þótt samdráttur á framlögum ríkisins sé fyrirsjáanlegur er í tillögu þessari gert ráð fyrir 10% samdrætti í framlögum til rekstrar frá 2010–2011 og sömu framlögum 2012. Gert er ráð fyrir 10% niðurskurði á framkvæmdafé Siglingastofnunar og til flugmála en til vegaframkvæmda verði varið 7.500 millj. kr. árið 2011 og 7.000 millj. kr. árið 2012. Með þessari tillögu er gerð grein fyrir ráðstöfunum fjármuna í samræmi við fjárlög áranna 2009 og 2010 og framangreindum framlögum árin 2011 og 2012. Í stöðugleikasáttmálanum er gert ráð fyrir að ráðist verði í stórframkvæmdir. Við framlagningu samgönguáætlunar þessarar er gert ráð fyrir að farið verði í stórframkvæmdir í samgöngumálum með lánum frá lífeyrissjóðum á áætlunartímabilinu. Vikið verður nánar að þeim síðar en gert er ráð fyrir að þeim fjármunum sem losna við ákvörðun um þær framkvæmdir verði ráðstafað til framkvæmda á landsbyggðinni. Fyrir liggur ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að mótuð verði heildstæð stefna fyrir Ísland í þágu atvinnulífs og samfélags. Markmið þeirrar áætlunar, sóknaráætlunar fyrir Ísland, er að landið skipi sér aftur í fremstu röð í verðmætasköpun, menntun, velferð og lífsgæðum. Til þess að svo megi verða þarf að huga sérstaklega að því hvernig hægt er að tryggja samkeppnishæfni landsins til lengri tíma. Sóknaráætlun felur m.a. í sér áform um fjárfestingar í nauðsynlegum innviðum samfélagsins eins og í samgöngunum. Nú stendur yfir umfangsmikil vinna við endurskipulagningu samgöngustofnana. Markmiðið með þeirri vinnu er að ná fram meiri hagræðingu, bæði faglega sem fjárhagslega, og ná þannig fram öflugri stofnunum en nú. Tillaga samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra er sú að mynduð annars vegar verði stjórnsýslustofnun og hins vegar framkvæmda- og rekstrarstofnun. Að þessu er nú unnið í ráðuneytinu. Virðulegi forseti. Í samræmi við markmið ríkisstjórnar er stefnt að því að auka hlut almenningssamgangna í samgöngum og auka þannig þjónustu við borgarana. Þegar hefur farið fram greining á stöðu almenningssamgangna sem fram fer með styrkjum ríkisins. Hún takmarkast að mestu við ferjusiglingar og samgöngur milli höfuðborgar og landsbyggðarinnar. Sú greining hefur leitt í ljós að nýting þessara almenningssamgangna er afleit. Hagkvæmni er lítil og t.d. er verið að styrkja fleiri en eina tegund almenningssamgangna á nokkra staði sem eru þá í innri samkeppni. Ljóst er að grundvallarbreytingar verður að gera á skipulagi almenningssamgangna og framkvæmd. Svigrúm til breytinga nú er þó lítið þar sem mikill hluti fjármuna til samgöngumála er bundinn eins og er, auk þess sem flestir samningar vegna almenningssamgangna gilda til ársloka 2010. Þá hefur verið sett fram stefna um hlutdeild almenningssamgangna í samgöngum höfuðborgarsvæðisins eða aðkomu ríkisins að þeim. Unnið er nú að langtímastefnumörkun um almenningssamgöngur sem kynnt verður í 12 ára áætluninni í haust. Þá verður leitast við að móta stefnu um hvernig tryggja megi lágmarksþjónustu vegna ferða milli svæða á landinu og flutning almennings innan svæða til að sinna þörfum samfélags og atvinnulífs. Lögð verður áhersla á samvinnu við svæðasamtök sveitarfélaga til að efla málaflokkinn. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er rík áhersla lögð á umhverfismál. Eitt brýnasta verkefnið sem stjórnvöld standa nú frammi fyrir er að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og þar með hlýnun jarðar. Að mörgu leyti hefur staða Íslands í loftslagsmálum skýrst eftir að ráðherraráð ESB samþykkti beiðni Íslands um að gera samkomulag milli Íslands og ESB um sameiginlegt markmið í loftslagsmálum. Með samkomulaginu munu iðnaður og flugstarfsemi þurfa að standast kröfur viðskiptakerfis ESB með losunarheimildir. Þá þarf Ísland einnig að draga úr annarri losun, frá sjávarútvegi, samgöngum o.fl., samanber markmið umhverfisráðuneytisins. Virðulegi forseti. Miðað er við að stórefla möguleika á notkun reiðhjóla sem samgöngumáta á höfuðborgarsvæðinu með gerð áætlunar og til framkvæmda í stígagerð. Vísað er til heimildar í vegalögum, nr. 80/2007, til að veita fé af samgönguáætlun til almennra hjólreiða- og göngustíga meðfram umferðarmestu þjóðvegum samkvæmt sérstakri áætlun sem skal gerð að höfðu samráði við sveitarfélög. Reiknað er með að viðkomandi sveitarfélög taki þátt í kostnaði að undangengnum samningum þar um. Til skoðunar hefur verið með hvaða hætti mætti koma á strandsiglingum að nýju með það að markmiði að draga annars vegar úr landflutningum með tilheyrandi álagi á vegakerfið og hins vegar til að draga úr neikvæðum áhrifum á umhverfið þar sem siglingar eru mun umhverfisvænni kostur. Starfshópur á vegum ráðuneytisins hefur skoðað þessa kosti, m.a. hvort verði af ekjusiglingum með flutningavagna milli Reykjavíkur og stærstu hafna innan lands. Ýmislegt bendir til að strandflutningaþjónusta, þar með talið með ekjuskipum, geti verið hagkvæm, sérstaklega fyrir vagna sem ekið er eftir vegum til skips og frá skipi. Haldið verður áfram að skoða þessa möguleika og skýrsla er að verða tilbúin um þetta sem verður skilað í þessari viku. Frumvarp til laga um breytingar á hafnalögum, nr. 61/2003, með síðari breytingum, hefur jafnframt verið lagt fyrir Alþingi. Þá kem ég, virðulegi forseti, að uppbyggingu áætlunarinnar: Að venju skiptist samgönguáætlunin í: 1. almennan inngang, 2. flugmálaáætlun þar sem eru 13,5 milljarðar kr. sem inniheldur áætlun fyrir Flugmálastjórn Íslands, samtals 1.770 millj. kr., og fyrir flugvelli og flugleiðsöguþjónustu, samtals 11.807 millj. kr., þar af 980 millj. kr. vegna nýframkvæmda, 3. siglingamálaáætlun, tæpa 8 milljarðar kr., en af henni fara 3,9 milljarðar kr. til reksturs og rúmir 4 milljarðar til nýframkvæmda, 4. í vegáætlun sem fær tæpa 85 milljarða kr. en af þeirri upphæð fara 2,4 milljarðar kr. til reksturs Vegagerðarinnar, 19 milljarðar kr. í þjónustu, styrki og rannsóknir, 18 milljarðar kr. til viðhalds og heilir 44 milljarðar kr. í nýframkvæmdir, 5. áætlun Umferðarstofu sem er samtals upp á 2,1 milljarð kr. og 6. umferðaröryggisáætlun sem fjármögnuð er af vegáætlun og fær samtals 1.300 millj. kr. Vík ég þá að einstökum framkvæmdum þessar áætlunar. Þá er helst að nefna að í Suðurkjördæmi verður lokið við Landeyjahöfn og vegaframkvæmdir að henni. 1.150 millj. kr. verður varið til að hefja tvöföldun Suðurlandsvegar vestan Litlu kaffistofunnar á árunum 2010–2011. Lokið verður við Bræðratunguveg um Hvítá, Lyngdalsheiðarveg og Suðurstrandarveg. Í Reykjavík og Suðvesturkjördæmi eru stærstu framkvæmdirnar þær að byrjað verður á Arnarnesvegi frá Reykjanesbraut að Rjúpnavegi, lokið verður við Álftanesveg og 2,2 miljörðum kr. verður varið til ýmissa verkefna, svo sem bætts umferðarflæðis, almenningssamgangna, hjóla- og göngustíga, göngubrúa, undirganga og öryggisaðgerða. Í Norðvesturkjördæmi verður 2,9 milljörðum kr. varið í Vestfjarðaveg en stærsta verkefnið þar er að byrjað verður á kaflanum Eiði/Kjálkafjörður. Þá er verið að ljúka við Bolungarvíkurgöng eins og kunnugt er og haldið verður áfram með Strandaveg á kaflanum Djúpvegur/Drangsnesvegur. Ég tek það sérstaklega fram vegna þess að vestur á fjörðum hefur verið mikil umræða um Dýrafjarðargöng og talið að hætt hafi verið við þau. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, það er ekki hætt við neitt verk, verk hafa færst aftar og það er engin spurning að áfram verður haldið með undirbúning fyrir Dýrafjarðargöng og þau munu líta dagsins ljós. Þau eru í langtímaáætlun og ég minni líka á endurskoðun stuttu áætlunarinnar 2011–2014. Þar munu Dýrafjarðargöng sjást. Í Norðausturkjördæmi er eins og kunnugt er verið að ljúka Héðinsfjarðargöngum og stórum áföngum á Norðausturvegi. Þá er gert ráð fyrir að byrjað verði á Norðfjarðargöngum og lokið við kaflann á Dettifossvegi, sem er í gangi núna, frá hringvegi að Dettifossvegi vestri, en ég vil taka skýrt fram að seinni hlutinn er ekki inni í þessari áætlun Meðal framkvæmda á áætluninni eru framkvæmdir sem sérstaklega munu gagnast ferðaþjónustunni. Má þar sem dæmi nefna Lyngdalsheiðarveg, Suðurstrandarveg og Dettifossveg. Með öðrum orðum hefur verið horft sérstaklega til þarfa ferðaþjónustunnar á þessu sviði. Vík ég nú máli mínu, virðulegi forseti, að sérstakri fjármögnun. Með stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í kjölfar efnahagshrunsins, um að ná jöfnuði í ríkisfjármálum á næstu fjórum árum, var óhjákvæmilegt að gripið yrði til róttækra aðgerða, þar með talið með verulegum niðurskurði verklegra framkvæmda og með því að setja skorður við frekari skuldsetningu ríkissjóðs. Þessar aðgerðir eru í samræmi við og byggðar á samstarfsáætluninni við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Við þessar aðstæður hefur verið horft til annarra valkosta auk hefðbundinnar fjármögnunar við fjármögnun stærri vegaframkvæmda, þar með talið einkaframkvæmdar eða annars fyrirkomulags fjármögnunar með gjaldtöku. Ljóst er að markaðir tekjustofnar til samgöngumála standa ekki undir brýnum framkvæmdum. Því er mikilvægt að finna aðrar fjármögnunarleiðir. Í samræmi við stöðugleikasáttmála ríkisstjórnarinnar og samtaka vinnumarkaðarins var ákveðið að kanna hvort efla mætti atvinnu og halda uppi viðunandi framkvæmdastigi næstu missirin með þátttöku lífeyrissjóðanna í fjármögnun margvíslegra framkvæmda. Þar á meðal eru ýmsar vegaframkvæmdir, svo sem við Suðurlandsveg, Vesturlandsveg, Vaðlaheiðargöng, Sundabraut, tvöföldun Hvalfjarðarganga, byggingu samgöngumiðstöðvar við Reykjavíkurflugvöll og stækkun flugstöðvar á Akureyri. Viðræður hafa staðið yfir um nokkurt skeið milli stjórnvalda og fulltrúa lífeyrissjóðanna vegna fjármögnunar þessara verkefna. Ljóst er að til að ráðast í stórframkvæmdir, þar með talið þær sem ég taldi upp, án þess að auka skuldsetningu ríkissjóðs verður að taka upp notendagjöld. Ef horft er til þeirra aðferða sem notaðar eru í ríkjunum í kringum okkur hafa notendagjöld verið nýtt til að standa undir kostnaði af rekstri og uppbyggingu samgöngukerfisins þar sem notandi greiðir, til að stýra notkun með hliðsjón af umhverfissjónarmiðum og síðan til að flýta fyrir framkvæmdum sem þegar hafa verið ákveðnar í langtímaáætlunum. Það er ekki nýtt að gert sé ráð fyrir sérstakri fjármögnun í samgönguáætlun. Í fyrri áætlunum var gert ráð fyrir að nokkrar framkvæmdir og verkefni á sviði flugmála, siglingamála og vegamála yrðu fjármagnaðar þannig. Ástæða þess var sú að um var að ræða viðamiklar framkvæmdir sem rúmuðust ekki innan markaðra tekna. Í gildandi samgönguáætlun 2007–2010 er gert ráð fyrir að nokkrar framkvæmdir verði fjármagnaðar sérstaklega. Nefna má þar lengingu Akureyrarflugvallar og byggingu samgöngumiðstöðvar í Reykjavík. Þá hefur verið horft til sérstaks átaksverkefnis í uppbyggingu flutningabrauta frá Reykjavík til Akureyrar annars vegar og frá Reykjavík að Markarfljóti hins vegar. Í áætluninni er ekki tekin bein afstaða til þess með hvaða hætti þessi fjármögnun á sér stað. Með gjaldtöku á notendur er annars vegar hægt að leggja í mannaflsfrekar samgönguframkvæmdir til að halda upp atvinnu í landinu og hins vegar að flýta einstökum framkvæmdum í forgangsröðun sem hefur þó ekki áhrif á röðun annarra framkvæmda sem fyrirhugað er að fara í í samræmi við langtímaáætlun í samgöngumálum. Mikilvægt er að Alþingi fjalli um og taki afstöðu til þess hvort og þá hvaða framkvæmdum eigi að flýta með gjaldtöku eða sérstöku framlagi. Ég er þegar búinn að geta hér um framkvæmdir sem hugsanlega kæmu til skoðunar í þessu sambandi. Virðulegi forseti. Ég hef nú mælt fyrir þingsályktunartillögu um samgönguáætlun fyrir árin 2009–2012. Ég legg til að tillögunni verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umr. og hv. samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Mig langar að beina örfáum spurningum til hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi það sem hann kom inn á í ræðu sinni. Þegar gerður var sérstakur viðauki við samgönguáætlunina árið 2007 vegna aflabrests var þar eitt verkefni sem var Fróðárheiði. Nú er því verkefni ekki lokið og vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvernig standi á því að það verkefni er ekki á samgönguáætlun, en sérstaklega var farið í það vegna aflabrests á svæðinu. Farið hefur verið í aðrar framkvæmdir sem fylgdu þessu verkefni og því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvernig á því stendur að þetta er ekki inni. Ég vil líka að gefnu tilefni minna hæstv. ráðherra á að árið 1994 þegar kveðið var á um sameiningu sveitarfélaganna á þessu svæði lýsti hæstv. forsætisráðherra, sem var þá hæstv. félagsmálaráðherra, því yfir að að sjálfsögðu yrði að klára þennan veg, öðruvísi gæti sveitarfélagið ekki sameinast.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr mig hér út í viðaukann sem samþykktur var 2008, sem er alveg rétt. Hann getur um sameiningu sveitarfélaga sem varð á Snæfellsnesi 1994 þar sem vafalaust hefur verið talað um þessa framkvæmd eins og ýmsar aðrar. Það er vel þekkt að talað hefur verið um ýmsar framkvæmdir í sambandi við sameiningu sveitarfélaga og það er mikilvægt atriði. Ég hef sagt að það sé kannski eitt af mikilvægustu atriðunum þegar menn tala um sameiningu sveitarfélaga á komandi árum, þ.e. það hvaða samgönguframkvæmdir verða settar þar inn, hverjar eru nauðsynlegar. Hér nefnir hv. þingmaður Fróðárheiði og talar um 1994. Það er alveg rétt að Fróðárheiði kom ekki inn fyrr en í viðaukanum árið 2008. Þegar við áttum fund um þessa áætlun með samgöngunefnd spurði hv. þingmaður þessarar sömu spurningar og ég verð bara að viðurkenna að hann rak mig þar á gat og hefur líka gert það hér. Mér kom á óvart að þetta hefði ekki allt verið inni til að klára verkið þegar það var sett inn í viðauka. 

Virðulegi forseti. Ég vil árétta það við hæstv. ráðherra að það var allt inni í upphafinu. Því var bara frestað í ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar á síðasta ári og það á eftir að klára þann kafla og það er búið að taka peninginn út úr verkefninu. Þannig stendur málið. Mig langar líka að beina spurningu til hæstv. ráðherra. Hann kom inn á það í ræðu sinni hér áðan að Dýrafjarðargöngin hefðu ekki verið slegin út af borðinu heldur kæmu þau inn seinna og þá spurning hvenær. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er ekki komið nóg af því að fresta vegaframkvæmdum á Vestfjörðum? Á vegáætlun 2009 og 2010 var gert ráð fyrir 1.100 milljónum, nú er þar ekkert. Ég vil í öðru lagi spyrja hæstv. ráðherra um vegarkafla á sunnanverðum Vestfjörðum sem við þekkjum öll. Telur hæstv. ráðherra mögulegt að Alþingi setji lög sem mundu ákveða um lagningu vegarins, bara breyta lögum og setja lög á Alþingi sem segðu til um það hvernig vegurinn yrði lagður því að ekki þarf að rekja hörmungarsögu þess verkefnis í áraraðir.

Virðulegi forseti. Jú, það er komið nóg af frestunum, ekki bara á Vestfjörðum heldur alls staðar. Eins og ég gat um hér áðan í flutningsræðu minni hefur allt frá hruninu haustið 2008, sama hvaða ríkisstjórn það hefur verið, fé til vegaframkvæmda verið skorið niður, alveg sama hvort það var ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar eða Samfylkingar og Vinstri grænna. Þetta er liður í fjárhagslegri endurreisn. Þetta er liður í því að koma ríkissjóði fyrir vind og minnka hallann. Það þekkir hv. þingmaður vel og hefur rætt um þessar framkvæmdir sem fulltrúi í fjárlaganefnd. Hann ræðir um Dýrafjarðargöng. Ég tek það skýrt fram og skal ítreka það sem ég sagði hér áðan. Hér er ekki verið að slá nein Dýrafjarðargöng af heldur frestast öll verk. Ég get kannski komið að því síðar í dag, virðulegi forseti, hvað verðlag hefur hækkað. Gera menn sér t.d. grein fyrir því að verðlag frá 2007 til 2010 í vegamálum hefur hækkað um 66%? Það tekur í. Þegar verk verða dýrari og skorið er niður þarf að taka fé innan áætlunar, ekki kemur nýtt, og þá færist annað aftar. Það er bara því miður hinn kaldi veruleiki.

Frú forseti. Ég geri fastlega ráð fyrir að taka til máls í seinni umferð þessarar umræðu og fara þá í ræðu. Ég vil hins vegar fá að koma í andsvar með nokkrar spurningar og ábendingar til hæstv. ráðherra. Það er varðandi þau áhugaverðu markmið sem hér eru sett fram. Ég sakna þess raunar að markmiðin séu of opin, að þau séu ekki töluleg og sett þannig fram að hægt sé að fara í gegnum þau þegar þessi áætlun rennur út og skoða hvað hefur verið gert. Hér er t.d. nefnt varðandi markmiðin um umhverfislega sjálfbærar samgöngur að unnið verði að könnun leiða og gerð markvissra áætlana. Ég vil því spyrja hvort ekki væri hægt að setja frekari töluleg markmið og hvort ráðherrann gæti tekið undir það að það væri eitt af því sem samgöngunefnd ætti að íhuga, þegar hún fer í að vinna þessa áætlun, að setja skýrari markmið sem Alþingi ætti þá auðveldara með að fylgja eftir gagnvart samgönguráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Ég heyrði ekki að hún bæri fram einhverjar spurningar en ábendingar voru það og ég þakka fyrir þær og vil taka þær til greina. Töluleg markmið, þau sem hér er verið að tala um, sem boðuð eru á langtímaáætluninni, kunna að koma fram þar. Það skal líka viðurkennast að sumt af þessu er ekki gott að setja töluleg markmið á. Markmiðin eru sett fram og við þurfum að komast í þau og svo er kannski ekkert voðalega mikill kostnaður fyrir ríkissjóð gagnvart sumum af þeim en getur verið fyrir annað. Hv. þingmaður talar um að setja fram skýrari markmið en hér er gert til þess að fylgjast betur með þeim - ég verð, virðulegi forseti, að segja að mér finnst þessi áætlun, eins og aðrar áætlanir sem hafa verið lagðar fram um samgönguáætlun, mjög skýr. Þó að þetta séu flókin plögg er það mjög skýrt hvernig þetta er sett hér fram og auðlesið til þess að fylgja þessu eftir og mikið af upplýsingum. En ég vil líka benda þingheimi á það, virðulegi forseti, að ef menn vilja fara aftur í tímann varðandi það hvað hefur gerst og hvað hefur klárast þá liggur hér frammi skýrsla samgönguráðherra um framkvæmd samgönguáætlunar 

Frú forseti. Ég þakka fyrir svör ráðherrans. Það kemur fram í innganginum og síðar í skjalinu mikilvægi þess að byggja upp umhverfislega sjálfbærar samgöngur og tengist 20/20 áætlun ríkisstjórnarinnar. Aftar í greinargerðinni kemur fram að stefnt er að um 30% samdrætti losunar bæði í sjávarútvegi og samgöngum fyrir 2025. Þess vegna stoppa ég við þegar ég les í gegnum markmiðin um umhverfislegar, sjálfbærar samgöngur að þar er hvergi sett fram hvernig á að ná markmiðum um 30% samdrátt losunar innan þessa tímabils til 2025. Í staðinn er talað um að breyta skattlagningu eignarhalds þannig að umhverfisvænir bílar verði fýsilegri kostur en nú er, það verði unnið að breytingum á kröfum í útboðum með það að markmiði að auka hlut vistvænna ökutækja í sérleyfisakstri. Ég spyr: Hver er ástæða þess að hæstv. ráðherra tekur ekki 

Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður mundi lesa vel í gegnum þessa áætlun kæmi fram hvernig við ætlum að ná þessu markmiði. Hér er t.d. að mínu mati tímamótaframsetning á hugmynd að strandsiglingum í stað mikilla vöruflutninga, þær eru umhverfisvænni. Á vegum Siglingastofnunar er mjög mikil vinna lögð í að vinna repjuolíu, lífolíu. Talað er um umhverfisvæna bíla og ef þeim fjölgar, hvort sem það eru rafmagnsbílar, metanólbílar eða tvinnbílar, þeir hafa áhrif. Síðast en ekki síst, virðulegi forseti, er sett fram í áætluninni og boðað í langtímaáætlun mikið og gott átak í almenningssamgöngum. Eru þetta ekki allt saman þættir sem eru mjög umhverfisvænir og eru liðir í markmiðum stjórnvalda til að ná þessari lækkun um 30 eða 26% til ársins 2025? Virðulegi forseti. Ég held að þessi samgönguáætlun sé með mjög mörg og góð markmið í þessa átt. Ég þakka þingmanninum fyrir að benda mér á þetta og fá tækifæri til að setja þetta fram í andsvari.

Virðulegi forseti. Það er eitt sem veldur mér smááhyggjum í þessari áætlun. Ég get ekki séð að Vaðlaheiðargöng séu þar sérstaklega inni. Þau eru verkefni sem á að fjármagna sérstaklega en ekki er útskýrt hvernig á að fjármagna þau nema með einhvers konar veggjaldi. Umræða er komin afar skammt á veg og mig langar þess vegna til þess að spyrja hæstv. samgönguráðherra nánar út í það. Svo er annað sem veldur mér líka áhyggjum og það varðar þessa sérstöku fjármögnun sem er tiltekin bygging samgöngumiðstöðvar við Reykjavíkurflugvöll. Síðan kemur fram hér á bls. 34: „Ljóst er að til að ráðast í stórframkvæmdir, þar með talið þær sem taldar voru hér að framan, án aukinnar skuldsetningar ríkissjóðs, verður að taka upp notendagjöld.“ Stendur til að fjármagna uppbyggingu samgöngumiðstöðvar með einhvers konar notendagjöldum? 

Forseti biður hv. þingmann að virða ræðutímann.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hóf ávarp sitt á því að það væri eitt sem ylli honum áhyggjum. Það er gott ef það er bara eitt. Fyrst varðandi Vaðlaheiðargöng. Þau eru að sjálfsögðu þarna inni eins og þau hafa alltaf verið sem sérstakt fjáröflunarverk, einkaframkvæmdarverk. Í gildandi samgönguáætlun í viðaukanum var samþykkt að setja Vaðlaheiðargöng í gang með veggjaldi og skuggagjöldum, svokallaðri „fifty/fifty“ skiptingu. Það er hins vegar ljóst miðað við allan þann niðurskurð og það sem ég hef fjallað um að það mun aldrei geta gengið eftir, það verður meira. Talað er um Vaðlaheiðargöng sem framkvæmd eins og aðrar stórframkvæmdir sem tekið verður lán fyrir og veggjöld þurfa að standa undir. Annað varðandi samgöngumiðstöðina, virðulegur forseti, sem hv. þingmaður talar um, ef það er eitthvað undarlegt sem kemur þar fram verð ég að geta þess að allt aftur í tíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hefur samgöngumiðstöð verið skrifuð inn í samgönguáætlun sem einkaframkvæmdarverk og það hefur alltaf verið hugmyndin, það hefur alltaf legið ljóst fyrir hjá öllum að samgöngumiðstöð verður reist með því að taka lán hjá lífeyrissjóðum og endurgreidd með leigugjöldum og svokölluðum innritunargjöldum eins og reyndar á sér stað í dag á Reykjavíkurflugvelli.

Virðulegi forseti. Það er reyndar margt fleira sem veldur mér áhyggjum í þessari samgönguáætlun en þau dæmi sem ég tók áðan, bara svo að það sé leiðrétt. Ég vil líka vekja athygli á því að það er eitt að fara út í einkaframkvæmd og gott að það er hægt að fá lífeyrissjóðina. Þar með er ekki sagt að taka eigi gjöld, hvort sem um er að ræða einhvers konar veggjöld eða notendagjöld, það er nýtt í þessari umræðu, sérstaklega varðandi samgöngumiðstöð. Þess vegna spyr ég: Stendur til að skattleggja þá sem nýta sér hana? Það er náttúrlega fyrst og fremst landsbyggðarfólk sem gerir það, eins og hæstv. samgönguráðherra veit mjög vel. Þá erum við að tala um aukaskatt á það fólk sem þarf vinnu sinnar vegna að sækja þjónustu til höfuðborgarvæðisins. Varðandi Vaðlaheiðargöng finnst mér eins og hæstv. samgönguráðherra sé á hröðu undanhaldi. Það var talað um „fifty/fifty“, það var talað um hóflegt veggjald, um 500 kr. Það mundu íbúar svæðisins greiða til þess að fara í gegnum göngin. En hvað erum við að tala um núna? Getur verið að kosningaloforð hæstv. samgönguráðherra, 

Eins og hv. þingmanni er vafalaust kunnugt um hefur ákveðin stjórnunarstefna sem var rekin hér til margra ára beðið skipbrot, orðið gjaldþrota og þjóðin lent í miklum vandræðum, fjárhagslegum sem annars konar. Ég er hissa á því, virðulegi forseti, að hv. þingmanni, sem ég man ekki hvað er búinn að sitja lengi á Alþingi, skuli koma það á óvart að talað sé um einkaframkvæmd og gjald. Hann talar fyrir gjaldheimtu í Vaðlaheiðargöng þó að hann andmæli gjaldheimtu í hinu orðinu, og svo innritunargjöld eins og tíðkast í dag á Reykjavíkurflugvelli, svo við tökum dæmi, brottfarargjald, flugstöðvargjald eða hvað við viljum kalla það, það hefur alla tíð verið hugsað inn í samgöngumiðstöðina. Það er ekki þessi samgönguráðherra sem finnur það upp. Það var fundið upp í ríkisstjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og kemur þar fyrst fram. Þannig hefur alltaf verið rætt um það og mér kemur það á óvart ef hv. þingmaður hefur ekki vitað til þess.

Frú forseti. Í samgönguáætlun sem hér var lögð fram segir að lögð verði áhersla á að við ákvörðun um forgangsröðun verkefna verði horft til uppbyggingar á einstökum svæðum í samræmi við áherslur og svæðaskiptingu sóknaráætlunar fyrir Ísland. Ég sit í vinnuhópi á vegum sóknaráætlunar við að móta atvinnustefnu fyrir Ísland og það er laukrétt að það er búið að skipta landinu niður í svæði og Vestfirðir eru eitt af þessum svæðum. Ég spyr vegna þess að við verðum að fá þetta upp á borðið: Stendur til að tengja saman byggðarlögin á Vestfjörðum með Dýrafjarðargöngum og almennilegum vegi um Dynjandisheiði? Ég taldi mig heyra það í ræðu ráðherrans áðan að það stæði til að setja þetta á dagskrá og byrja framkvæmdir hið fyrsta en mér finnst vera einhver vafahjúpur yfir þessu. Ég spyr ráðherrann: Verður farið í það á allra næstu árum, helst sem allra fyrst, að byggja Dýrafjarðargöng, tengja saman þessi byggðarlög, hanna veginn um Dynjandisheiði? Annars er alveg fullkomlega marklaust að standa í þeirri sóknaráætlunarvinnu sem styrkja á einstök svæði á Íslandi.

Hæstv. forseti. Sem svar við fyrirspurn hv. þingmanns sem oft hefur rætt við mig um samgöngumál og sérstaklega á Vestfjörðum, enda á hann kyn til að hugsa vel um Vestfirði og samgöngumál þar: Já, það stendur til og þá sem allra fyrst að komast í áframhaldandi uppbyggingu og vegavinnu hvort sem það er á Dynjandisheiði, í Dýrafjarðargöngum eða á sunnanverðum Vestfjörðum. Það er alveg hárrétt, ég hef margoft sagt það, þetta er sá landshluti sem býr við hvað verst vegasamband á Íslandi. Ég tel að það sé sett inn í þessa áætlun töluvert mikið af peningum en vek athygli á því sem ég sagði hér áðan að ef við komumst í stórframkvæmdirnar á höfuðborgarsvæðinu verður hægt að setja meira fé í önnur kjördæmi. Norðvesturkjördæmi er þar efst á blaði. Sérstaklega eru það vegaframkvæmdir á sunnanverðum Vestfjörðum sem eru fyrsti áfangi í þessari „fernu“, þ.e. Barðaströnd, Múlasveit, Dynjandisheiði og Dýrafjarðargöng. Virðulegi forseti. Hér er fyrst og fremst lögð áhersla á sunnanverða Vestfirði og Dýrafjarðargöng ekki slegin af heldur frestað eins og öðrum framkvæmdum í þessari áætlun. Þetta eru allt saman brýnar og miklar framkvæmdir og ég þakka hv. þingmanni fyrir að minnast svo oft á þær sem hann hefur gert.

Frú forseti. Gott og vel, ég trúi því og treysti að farið verði í Dýrafjarðargöng sem allra fyrst og uppbyggingu vegar um Dynjandisheiði vegna þess að annars er alveg fullkomlega út í hött að fara í einhverja sóknaráætlunarvinnu sem á að byggja á t.d. styrkleikum þessa svæðis, Vestfjarða, ásamt öðrum svæðum á Íslandi. Mig langar að nota síðari hluta andsvara minna til þess að spyrja um vegtolla. Nú greiða bifreiðaeigendur á Íslandi mjög mikil há til þess að keyra um vegina. Maður sem keyrir hvern vinnudag frá Selfossi til Reykjavíkur og til baka borgar um 20 þús. kr. á mánuði miðað við 10 lítra á hundraðið í eyðslu þannig að fólk borgar umtalsvert. Ég hef hlýtt með athygli á hæstv. ráðherra tala um mögulega vegtolla á Íslandi. Sér hann fyrir sér að t.d. tvöföldun Suðurlandsvegar verði fjármögnuð með því að það fólk sem borgar 20 þús. kr. á mánuði borgi meira 

Hæstv. forseti. Bara til að bæta við það sem við ræddum áðan um sunnanverða Vestfirði, Dynjandisheiði og Dýrafjarðargöng, þetta er framkvæmd sem kostar 20–22 milljarða kr. með núgildandi verðlagi. Við þurfum að raða þessu svolítið niður eftir því. Ég hef átt ágætisfundi með sveitarstjórnum á sunnanverðum Vestfjörðum. Íbúafundur verður þar á næstunni og ég hvet þingmenn kjördæmisins til að koma á fundinn þar sem við stillum upp þeim kostum sem eru eftir hæstaréttardóm vegna framkvæmda í Barðastrandarsýslu og fleira. Það eru ákveðnir valkostir sem stilla þarf upp. Varðandi hitt sem hv. þingmaður ræðir um, vegtolla, er það sannarlega rétt, vegfarendur greiða mikið í dag. Þessu hefur líka verið stillt upp sem valkostum, við höfum kannski tvo valkosti með Suðurlandsveg, að taka hann á þremur árum austur fyrir Selfoss með nýrri Ölfusárbrú eða gera það með hefðbundnum framkvæmdum sem gætu þýtt 600 til 700–800 millj. kr. á ári og framkvæmdin kostar 16 milljarða þannig að við sjáum hvað það mundi taka langan tíma. Ég hvet til þess að málið verði rætt, m.a. í samgöngunefnd, og geri það líka í þessari áætlun, 

Virðulegi forseti. Er hæstv. samgönguráðherra farinn úr salnum?  Ég ætlaði í upphafi máls míns að beina tveimur spurningum til hæstv. samgönguráðherra sem ég mun þá bara geyma. Það sem ég vildi segja í upphafi - og þar kemur hæstv. samgönguráðherra. Mig langar að byrja á því að beina tveimur spurningum til hæstv. samgönguráðherra. Annars vegar af því að mér fannst hæstv. ráðherra ekki svara því nógu afgerandi áðan, og kannski hafði hann ekki tíma til þess, hvort hann telji það koma til greina að setja sérstök lög um veglagninguna á sunnanverðum Vestfjörðum eða hluta af henni, þ.e. aðallega í Gufudalssveit. Telur hann það koma til greina vegna þeirra hörmunga sem þar hafa gengið yfir og dóma hvort heldur sem var í héraðsdómi eða Hæstarétti sem rekast hver á annars horn? Ég ætla ekki að fara að rekja þá hér, nógu miklum tíma hefur verið eytt til að fara yfir þá. Ég velti því reyndar fyrir mér, virðulegi forseti, að hefði það ekki staðið í úrskurði hæstv. umhverfisráðherra á sínum tíma að vitnað hefði verið í umferðaröryggislög þá átta ég mig ekki á hvernig dómur Hæstaréttar hefði getað orðið í framhaldi af því vegna þess að það var mjög sérkennilegt hvernig það var. Síðan vildi ég líka fá að spyrja hæstv. ráðherra bara af einskærri forvitni. Það vakti athygli mína að á bls. 86 þar sem talað er um öryggismyndavélar, um eftirlitsvélarnar, kemur fram að ekki sé svigrúm til að kaupa fleiri vélar - það eru sem sagt tveir starfsmenn hjá sýslumanninum í Stykkishólmi sem sjá um þessi verkefni, þ.e. sjá um um eftirlit og úrvinnslu gagna - en svo stendur neðst á blaðsíðunni að gert sé ráð fyrir allt að tveimur stöðugildum vegna úrvinnslu. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra til að eyða öllum vafa um það: Stendur til að færa þetta verkefni frá þeirri stofnun sem hefur sinnt því hingað til? Þetta gæti hugsanlega verið einhver örlítil hræðsla, maður er hvekktur þessa dagana þegar verið er að flytja störf af landsbyggðinni, en spurt er til að taka allan efa um það. Virðulegur forseti. Mig langar að koma aðeins inn á örfá málefni. Við munum að sjálfsögðu ekki fara í tæmandi umræðu um málið í fyrri umr., það mun koma til hv. samgöngunefndar þar sem nefndin mun fara vel yfir samgönguáætlunina og senda hana til umsagnar og þar fram eftir götunum, og menn munu því fara yfir málið hér á hálfgerðu hundavaði. Mig langar hins vegar að fylgja því eftir sem ég spurði hæstv. ráðherra um áðan og fara aðeins yfir það sem gerðist árið 2007 þegar ákveðið var að fara í sérstakar aðgerðir vegna aflabrests. Ein af þeim framkvæmdum var veglagning yfir Fróðárheiði. Henni er að hluta til lokið, virðulegi forseti, en það þarf að ljúka henni. Eftir voru peningar sem átti að nýta til að klára uppkeyrsluna að norðanverðu en síðan eru þeir teknir út í þeirri samgönguáætlun sem hér er lögð fram. Því velti ég fyrir mér, virðulegi forseti, hvernig við í raun og veru vinnum slík verkefni. Við tökum ákvörðun um það vegna ákveðins forsendubrests í samfélaginu að fara í ákveðna hluti, annars vegar í vegagerð eins og Fróðárheiði, Suðurstrandarveg sem er núna á þessari áætlun, og hins vegar í viðhaldsverkefni og þar fram eftir götunum og svo er nánast, eftir því sem ég best veit, öllum þessum verkefnum lokið nema einu sem er lagning vegar yfir Fróðárheiði. Hvernig stendur á því að klára á sum verkefni af þeim sem farið var í á ákveðnum forsendum en önnur ekki? Að mínu viti, virðulegi forseti, gengur þetta ekki upp. Ég vil líka minna hæstv. ráðherra á sameiningu sveitarfélaga, sem ég er algerlega sammála hæstv. ráðherra um að auðvitað eru samgöngumálin forsenda þess að hægt sé að sameina sveitarfélög. Menn hafa rætt það t.d. á Vestfjörðum hvort alvara sé í því að sameina sveitarfélög á Vestfjörðum í eitt sveitarfélag án þess að búið sé að koma á vegasambandi milli norðanverðra Vestfjarða og sunnanverðra. Menn verða að ræða þetta í þessu samhengi. Hæstv. samgönguráðherra er mikill áhugamaður um sameiningu sveitarfélaga og það er allt af hinu góða, en þess vegna vil ég rifja upp að gefnu tilefni að 1994 var sveitarfélagið Snæfellsbær eina sveitarfélagið sem sameinaðist í fyrstu umferð og þegar íbúarnir spurðu: Hvernig á að sameina t.d. Staðarsveit og Breiðavíkurhrepp og kaupstaðina að norðanverðu við jökulinn í eitt sveitarfélag og gera það að þjónustusvæði ef Fróðárheiðin er ekki fær? Þá var auðvitað svarið frá stjórnvöldum á þeim tíma - þá sat ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar  Síðan langar mig að koma örlítið inn á það sem ég vakti máls á áðan gagnvart sunnanverðum Vestfjörðum. Við þekkjum alla þá sögu, þetta hefur staðið yfir í áraraðir, verkefnum hefur alltaf verið frestað. Það er ekki hæstv. samgönguráðherra að kenna að það hafi gerst, heldur eru það málaferlin og það sem við þekkjum og ég ætla ekki að eyða tíma í það eins og ég sagði áðan. Þess vegna hafa á undanförnum átta árum verið lagðir 55 km á öllu þessu svæði, 55 km af nýjum vegi, og það er nánast eingöngu að kenna þeim hörmungum sem við höfum lent í og málaferlum út af atriðum sem þar komu upp. Þess vegna er mikilvægt að menn stigi skrefið og segi: Til að við getum byggt þarna sæmilegan veg, því að það deilir enginn um það, hvorki hér í þingsal né úti í samfélaginu öllu að sunnanverðir Vestfirðir eru algerlega afskiptir í samgönguframkvæmdum. Sunnanverðir Vestfirðir og íbúar þar og fyrirtæki búa við allt önnur skilyrði hvað varðar samgöngur en allir aðrir íbúar landsins og það verður að koma því í lag.

… í Árneshreppi.

Já, reyndar í Árneshreppi, það er rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra. En eigi að síður er þetta verkefni sem verður að fara að klára. Reyndar eru í þessari áætlun á árunum 2011 og 2012 ákveðnir peningar í það og ég fagna því að sjálfsögðu, en maður er líka hugsi yfir því hversu langt við munum komast áfram í verkefnum. Munum við geta farið í þetta verkefni eða hefur Vegagerðin hugsað sér að fara upp á hálsana á þessu svæði, sérstaklega Gufudalsheiði? Hefur Vegagerðin hugsað sér að gera það? En þá erum við hugsanlega ekki að tala um heilsársveg því að þetta er mjög illfært og torfært yfir vetrartímann. Síðan á að afleggja, það er talað um að þegar búið verður að byggja veginn upp varanlega muni ferjusiglingarnar hætta, a.m.k. ríkisstyrktar. Og þá er spurningin: Erum við komin með þennan veg eða ætlum við að láta leiða okkur upp hálsana með miklu verri veg en ef við settum hreinlega, eins og ég sagði áðan, lög frá Alþingi um það hvernig vegurinn eigi að vera. Það er ekki flóknara í mínum huga, því að þetta verkefni og vegkafli þarna er alveg hreint með ólíkindum hvernig hefur gengur með. Í lokin vildi ég segja það - maður verður líka að gæta sanngirni - að auðvitað er hæstv. samgönguráðherra ekki öfundsverður af því að koma saman samgönguáætlun til að þóknast öllum, maður verður að vera sanngjarn gagnvart því, með þá fjármuni sem eru hér. Hæstv. samgönguráðherra hefur á árinu 2011 6 milljarða, á árinu 2012 6,5 milljarða með þeim fyrirvara að reiknað er með í áætlun að það sé um 10% skerðing á milli ára. Síðan á náttúrlega eftir að samþykkja þetta á Alþingi. Ég verð því ítreka það í restina að hæstv. ráðherra er ekki öfundsverður af því. Að lokum fagna ég þó því sem hér kemur fram og það eru ábendingar sem við höfum fengið og rætt í hv. samgöngunefnd um að fara, eins og stendur á bls. 2 í samgönguáætluninni: „Leitað verði ódýrra leiða til að leggja bundið slitlag á umferðarlitla vegi.“ Þetta tel ég mjög gott að sé hér inni vegna þess að það er verið að byggja upp vegi og leggja í mjög mikinn kostnað til að hækka hámarkshraðann fyrir margfalt meira fé. Dæmi eru um búið sé að leggja kannski bundið slitlag á vegi í ákveðna dali, kannski upp á einn fjórða af þessum kafla sem við gætum hugsanlega verið búin að klára ef við hefðum tekið þessa stefnu fyrr. Ég fagna þessu sérstaklega, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans í fyrri umr. um samgönguáætlun. Þar var margt mjög skynsamlega sagt og það er eðlilegt að þingmaðurinn tali fyrst og fremst um sitt svæði. Þannig hefur það alltaf verið og það er bara ágætt. Þar hafa menn mesta þekkingu og við sem sitjum annars staðar hlustum þá á,  En af því að sunnanverðir Vestfirðir hafa verið gerðir að umtalsefni hér þá tek ég heils hugar undir það sem þingmaðurinn sagði áðan. Ég hef áður sagt að þetta er sennilega og ekkert sennilega, þetta er sá landshluti sem býr við verstar samgöngur. Hv. þingmaður spyr mig út í sunnanverða Vestfirði, hvort ég telji að hægt sé að setja sérlög um framkvæmdirnar í Barðastrandarsýslu. Það er einn af möguleikunum en hann er frekar erfiður og líka kæranlegur að mati lögfræðinga. Eins og ég sagði áðan hef ég átt fund með sveitarstjórnunum á þessu svæði, og fer á íbúafund, þar sem við erum að teikna upp og setja þá valkosti sem eru fyrir hendi til að leggja það bara á borðið fyrir íbúana. Ég var mjög hlynntur leið B, láglendisvegi niður við sjó, og var mjög svekktur yfir úrskurði Hæstaréttar þó að við unum að sjálfsögðu alltaf hæstaréttardómi. Það er einn valkostur. Hann getur hins vegar tekið 3–5 ár þar með talið í gegnum dómskerfið og jafnvel lengri tíma ef mikið verður að gera hjá Hæstarétti sem ýmislegt bendir til eða hjá dómstólum. Þá er það leið D, þ.e. eins og hv. þingmaður nefndi, yfir hálsana. Það er möguleiki. Það er verri kostur umferðarlega séð, þá förum við aðeins hærra upp, en þar væri hugsanlega hægt að byrja á framkvæmdum strax í haust. Þetta eru þeir valkostir sem við stöndum frammi fyrir plús sá þriðji sem hv. þingmaður nefnir og það ætla ég að ræða við íbúana og það er ég tilbúinn að ræða við þingmenn kjördæmisins með Vegagerðinni 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fagna því að hæstv. ráðherra hefur skoðað þann möguleika að setja hreinlega lög um þetta. Ég fagna því sérstaklega. En það sem ég hræðist í þessu er að menn standi frammi fyrir tveimur valkostum. Annars vegar að fara með veginn hugsanlega upp á hálsana, sem heimamenn hafa hingað til talið mjög óæskilegt að gera og vilja frekar fara í láglendisveg eins og hæstv. ráðherra benti hér á eða að menn fái ekki veg næstu árin. Þess vegna tel ég mikilvægt og varpaði því upp hvort við ættum ekki að skoða það í fullri alvöru að setja sérstök lög um þennan veg. En að sjálfsögðu tek ég undir með hæstv. ráðherra, auðvitað virði ég sem þingmaður kjördæmisins vilja íbúanna. Ég er algerlega sammála hæstv. ráðherra um það. En við verðum að átta okkur á því að við megum ekki setja hlutina í það samhengi að ef menn fari ekki í þetta þá fái þeir ekki neitt. Þess vegna fagna ég því líka sérstaklega að hæstv. ráðherra segist hafa skoðað þetta vel og rætt hvort þetta væri möguleiki. Hæstv. ráðherra sagði áðan að ég hefði talað mest um mitt kjördæmi. Ég á eftir að ræða miklu fleira í mínu kjördæmi eins og til að mynda í Borgarfirðinum, Uxahryggina og í Laxárdalnum og mörg fleiri verkefni er hægt að nefna sem eru ekki inni í þessari áætlun en voru inni í gömlu áætluninni. Ég geymi það til betri tíma og úrvinnslu í nefndinni en eins og ég sagði áðan er mjög mikilvægt að það verði gert þar. Þar af leiðandi fær maður líka víðara sjónarhorn á þau svæði þar sem maður þekkir ekki eins vel til, enda liggur það fyrir að samgönguáætlun mun fara til umsagnar hjá mjög mörgum aðilum. Mig langar í lokin að ítreka fyrri spurningu mína til hæstv. ráðherra hvort það standi til - af því að það má hálfpartinn lesa það út úr textanum eða kannski geri ég það, ekki með vilja heldur af því að það veldur mér ákveðnum áhyggjum - að færa þau störf sem eru núna í Stykkishólmi með eftirliti og 

Virðulegi forseti. Ég þarf að geyma eina eða tvær spurningar frá hv. þingmanni þangað til í seinni ræðu minni á eftir, þar á meðal spurningu sem ég heyrði ekki í fyrra skiptið. Virðulegi forseti. Það sem ég vildi geta um er að mér fannst hv. þingmaður tala um 6,5 milljarða 2011. Það eru 7,5 og 2012 eru 7 en ekki 6 þannig að þetta eru 14,5 milljarðar sem settir eru fram í þessari stefnumörkun. En ég þarf auðvitað ekki að minna þingheim á að þetta er stefnumörkun og síðan eru það fjárlögin sem skammta okkur endanlega fé sem við höfum úr að ráða. En þetta er það fé sem ríkisstjórnin heimilaði okkur að setja fram í áætlun þrátt fyrir að fjárlög til næstu ára séu ekki komin fram. Ég vil endurtaka það sem ég sagði áðan: Ég þakka hv. þingmanni fyrir það sem hér hefur komið fram. Mér fannst mjög skynsamlegt það sem hér var rætt eins og umræða hans um sunnanverða Vestfirði sem við höfum öll miklar áhyggjur af og áhuga á að komast í sem fyrst vegna þess að það er hárrétt að það er ekki neinum samgönguráðherrum eða alþingismönnum að kenna að við höfum ekki komist í það verk. Verkið hófst fyrir mörgum árum og lauk með dómi Hæstaréttar í nóvember eða desember ef ég man rétt þar sem málið féll eiginlega á praktísku atriði, þ.e. þessu eina orði „umferðaröryggi“.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að vegagerð á sunnanverðum Vestfjörðum er mjög mikilvægt verkefni og tengir líka saman Vestfirðina í heild sinni bæði með Dynjandisheiði og Dýrafjarðargöngum. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að tafirnar sem hafa orðið þarna í áranna rás eru orðnar óþolandi. Eins og ég sagði áðan í ræðu minni þá er á síðustu 8 árum búið að leggja 55 km af nýjum vegi á öllum sunnanverðum Vestfjörðum, 55 km. Þetta segir allt um málið. Það þarf ekki að halda langar ræður um það vegna þess að í raun og veru kalla þessar upplýsingar fram þær staðreyndir. Hæstv. ráðherra benti áðan á að ég hefði sagt að það væru engir 6 milljarðar og 6,5 milljarðar á árinu 2011 og 2012. Það sem ég átti við með því var að á árinu 2011 er þegar búið að ráðstafa í þau verkefni sem núna eru hafin 1,5 milljörðum þannig að heildarskiptingin á árinu 2011 eru 6 milljarðar. Af árinu 2012 er búið að ráðstafa hálfum milljarði af þeim verkefnum sem nú eru í gangi. Þar af leiðandi eru ekki nema 6,5 milljarðar í þau verkefni eða nýframkvæmdir sem þessi samgönguáætlun tekur til. Það var það sem ég var að benda á í ræðu minni áðan. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra sagði áðan og ég tek undir með honum að næstu forgangsverkefni eru verkefni á sunnanverðum Vestfjörðum sem eru búin að bíða í áraraðir eins og að tengja saman norðanverða og sunnanverða Vestfirði.

Frú forseti. Ég er mjög ánægður með samgönguáætlunina sem liggur fyrir. Mér finnst margir vindar blása frísklega þar um. Ég er sammála hæstv. samgönguráðherra um þær leiðir sem hann leggur til til að fjármagna ýmsar stærri samgönguframkvæmdir. Ég vil líka hrósa hv. þingmanni sem talaði áðan vegna þess að mér fannst ræða hans málefnaleg og mælt af þekkingu. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði um suðurfirði Vestfjarða og ég styð það allt. Það eru skýringar á því af hverju framkvæmdir þar hafa tafist. Hv. þingmaður rakti þær og hæstv. samgönguráðherra tók undir það. Frú forseti. Fyrst við erum að tala um kjördæmi hv. þingmanns og Vestfirði þá kem ég hingað vegna þess að einhver verður að tala fyrir hin smæstu byggðarlög. Ég er þeirrar skoðunar að eitt af því sem við þurfum að huga að fyrr en síðar eru samgöngubætur á Veiðileysuhálsi. Ég er þeirrar skoðunar að Árneshreppur sé eins konar flagg á byggðastefnu og byggðamálum á Íslandi. Þetta er eitt smæsta byggðarlag landsins og ég hef alltaf sagt að á meðan byggð helst í Árneshreppi þurfum við ekki að hafa áhyggjur af landsbyggðinni. Helsti annmarkinn á tilvist þeirrar byggðar eru samgöngumálin og fyrst og fremst Veiðileysuhálsinn. Þar liggja fyrir allar áætlanir um framkvæmdir. Við vitum hvað þær kosta, í kringum 200 millj. kr., og ég mundi mæla með því við samgöngunefndina, hæstv. samgönguráðherra og þann góða þingmann sem talaði áðan að menn skoðuðu hvort ekki væri hægt að hnika til innan samgönguáætlunar þannig að hægt væri að ráðast fyrr en hugsanlega er áformað í að gera veginn yfir Veiðileysuháls þannig úr garði að hann sé ekki sú takmörkun sem hann er nú fyrir íbúa í Árneshreppi svo að þeir geti verið í þokkalegu sambandi við afganginn af landinu.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hæstv. utanríkisráðherra um að mikilvægi Árneshrepps í byggðum landsins er gríðarlegt. Virðulegi forseti, hæstv. ráðherra sagðist vera mjög ánægður með þessa samgönguáætlun en fór síðan í seinni hluta ræðunnar að setja dálítið út á hana og beindi því til hv. samgöngunefndar að breyta henni og ég held að við tökum öllum áskorunum um það, alla vega ég persónulega. Ég held líka að ef við værum að ræða í alvöru að æskilegt væri ef menn hefðu brugðist við með öðrum hætti en verið hefur vegna þess að í þessari samgönguáætlun er mikill niðurskurður á þjónustu Vegagerðarinnar sem er eitt af því sem íbúar Árneshrepps hafa bent okkur þingmönnum Norðausturkjördæmis og fleirum á og gert athugasemdir við að þeir hefðu talið að hægt væri að moka oftar og með öðrum hætti en nú er. Það hefur reyndar komið fram í umfjöllun á Alþingi í vetur og haust að eitt af þeim hlutverkum sem Vegagerðin skoðar ásamt hæstv. samgönguráðherra er að gera þessar mokstursreglur sveigjanlegri og mannlegri, ekki hafa þær alveg niðurnegldar þannig að menn geti ekki farið út fyrir reglurnar á nokkurn hátt. Það verkefni er verið að vinna og maður bindur vonir við að eitthvað gerist í því. Eins og ég sagði áðan í ræðu minni: Þetta er fyrri umr., maður hefur 10 mínútur í ræðu og nær að sjálfsögðu ekki að fara nema á hundavaði yfir nokkur atriði á hverju svæði. Ég hélt mig nánast eingöngu við mitt kjördæmi en það er fullt af atriðum sem ég vildi ræða frekar hvort heldur sem það er Laxárdalur, Uxahryggir, Lundarreykjadalur eða þar fram eftir götunum sem eru mjög aðkallandi verkefni eins og Uxahryggirnir og Lundarreykjadalurinn til að byggja upp þá öflugu ferðaþjónustu sem er að skjóta rótum þar þannig að það er nóg af verkefnum en það vantar bara meiri peninga. Það eru því mörg verkefni sem þarf að ræða hér í langan tíma.

Frú forseti. Ég tók skýrt fram að ég styð samgönguáætlunina sem fyrir liggur. Ég veit vel að hún er búin til við aðstæður þar sem verulega hefur skort fjármagn. Við höfum gengið í gegnum erfiða tíma og þess vegna er ekki hægt að setja meiri peninga í þarfar samgöngubætur víðar. Þingmenn hafa bara 10 mínútur til að tala og ég skil vel að þeir komist ekki yfir allt. Þess vegna finnst mér við hæfi að fyrrverandi byggðamálaráðherra sem býr í 101 komi og minni þingheim á smæsta byggðarlagið, Árneshrepp, því að hugsanlegt er að enginn annar hafi tíma til að tala fyrir það. Ég hef verið þeirrar skoðunar að á meðan okkur tekst að haga innviðum og grunngerð þannig að mönnum þyki lífvænlegt í Árneshreppi þá andi landsbyggðin öll með þokkalegum hætti. Ég tel að Árneshreppur sé á vissan hátt vísbending um stöðuna á landsbyggðinni. Nú veit hv. þingmaður auðvitað að árið sem byggðamálaráðherrann úr 101 hvarf úr embætti var hið fyrsta á 29 ára skeiði þar sem þeim sem bjuggu á landsbyggðinni fjölgaði. Það er reyndar gleðiefni að það fjölgar líka í Árneshreppi. Og af því að hv. þingmaður nefndi ferðaþjónustu þá er hún líka búin að skjóta rótum þar og reyndar stóreflast. Ég fer ekki fram á að menn berji bumbur og skeki alla samgönguáætlun. Ég bið menn um að gleyma ekki litlu byggðarlögunum vegna þess að enginn hefur tíma til að tala fyrir þau á sínum 10 mínútum.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. utanríkisráðherra notar tímann til að minna á litla hreppi og lítil sveitarfélög sem eru mikilvæg, ég fagna því og tek undir með hæstv. utanríkisráðherra. Árneshreppur er eitt af þeim og auðvitað er hárrétt sem hann bendir á og mér er fullkunnugt um að í tengslum við þá öflugu ferðaþjónustu sem er að byggjast þar upp hafa okkur þingmönnum kjördæmisins verið send skilaboð um hve mikilvægt er t.d. að þjónusta vegina meira með mokstri og þar fram eftir götunum til að hægt sé að efla uppbyggingu áfram. Ég vil líka taka fram að hæstv. utanríkisráðherra stóð sig einstaklega vel þegar hann var byggðamálaráðherra.

Þá var hann í svo góðri ríkisstjórn.

Þá var hann í svo góðri ríkisstjórn, já, segir hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson. Þegar hæstv. utanríkisráðherra starfaði sem iðnaðarráðherra stóð hann sig vel og ferðaðist mikið og er ekkert upp á hann að klaga. En á þessum erfiðu tímum hefði kannski verið skynsamlegra núna ef við hefðum ekki sótt um aðild að Evrópusambandinu. Þá hefðum við kannski getað verið búnir að malbika í Árneshreppi. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir það sem menn hafa rætt um stuðning við dreifðustu og smæstu byggðir landsins. Það er mikilvægt að tryggja grunnþjónustu, lágmarksþjónustu um land allt, og ekki síst á þeim tímum þar sem fjármagn sem menn ætluðu til samgönguverkefna hefur gufað upp. Þá er rétt að fara yfir það hvaða grunnþjónustu þarf að tryggja og síðan hvaða verkefni er hægt að fara í. Við getum örugglega öll, þingmenn hér inni, fundið einhver verkefni og jafnvel fjölmörg, ekki síst í þeim kjördæmum sem við erum kjörin úr, sem við vildum gjarnan sjá að væru á fjögurra ára áætluninni. En það er líka rétt að byrja á því að þakka það sem vel hefur verið gert í samgöngumálum. Á síðustu árum og áratugum hefur mjög margt verið gert og við höfum náð miklum árangri en við þurfum líka að gera það því að við búum í gríðarlega stóru landi með miklum samgöngumannvirkjum, hvort sem það eru vegir, hafnir eða flugvellir. Ég ætla að reyna að nota þann stutta tíma sem ég hef til að ræða nokkra hluti og byrja á að renna hratt yfir þau góðu markmið sem eru fremst í ályktuninni og hæstv. samgönguráðherra fór yfir í upphafi máls síns. Ég sakna þess þó að í þeim markmiðum, til að mynda markmiðum í hagkvæmni og uppbyggingu í rekstri samgangna, er til að mynda ekkert fjallað um umferðarþungann. Hann hlýtur að vera í beinu samhengi - reksturinn hlýtur að verða betri og arðsemin því meiri sem umferðin um vegina er, það er ekkert minnst á það. Ég tek reyndar undir d-liðinn þar sem talað er um að leitað verði ódýrari leiða til að leggja bundið slitlag á umferðarlitla vegi. Það getur verið áhugavert til að minnka þjónustu eða viðhald í framtíðinni en getur skipt þá íbúa miklu máli sem þurfa að nýta þá. Í kafla 1.4, um markmið um öryggi í samgöngum, er heldur ekkert minnst á umferðarþungann sjálfan. Hann gerir það að verkum að það skapast öryggisvandamál, því meiri umferð því meiri hætta á slysum og því meiri krafa er gerð til mannvirkjanna. Það er eitt markmið sem ekki er í samgönguáætluninni, sem hefur þó verið talað um í markmiðum ríkisstjórnarinnar og í þeim verkefnum sem menn hafa verið að tala um, og það er sem sagt markmið um mannaflskrefjandi verkefni, verkefni sem menn geta farið í, sem menn þurfa að nýta mikið af mannskap í, til þess m.a. að minnka atvinnuleysi á landinu. Á Suðurlandi áttum við ágætisfund fyrr í vetur þar sem verkalýðshreyfingin á Suðurlandi kallaði okkur, þingmenn Suðurlands, til og fór yfir fjölmörg verkefni, ekki síst á sviði samgangna og reyndar annarrar mannvirkjagerðar. Á þeim fundi lýsti ég því yfir að á þeim glærum sem verkalýðshreyfingin sýndi - og stjórnarþingmenn töldu jafnvel að fjölmörg störf væru inni - værum við aðeins að tala um 40–50 ný störf og þau tengdust Búðarhálsvirkjun. Allt annað voru störf sem voru þá í gangi og ber að þakka það, þau verkefni sem þar eru í gangi, eins og Landeyjahöfn, Hvítárbrú og Lyngdalsheiði og slíka hluti, en það voru einu nýju verkefnin. Ég nefndi þar tillögu um að fara í það verkefni að útrýma einbreiðum brúm, sem eru til að mynda 22 í Austur-Skaftafellssýslu eða á leiðinni Austur- og Vestur-Skaftafellssýslu. Ég held að ég hafi fundið að það séu þó settir peningar í tvær þeirra, ráðherra leiðréttir mig ef það er rangt hjá mér. Það er þakkarvert en ég sé ekkert markmið um að fara í slík verkefni. Í því samhengi væri líka rétt að nefna Hornafjarðarfljót eða brúna þar og vegaframkvæmdirnar. Þær eru ekki á þessari fjögurra ára áætlun og það væri áhugavert að sjá það. Á sama hátt, í sambandi við mannaflskrefjandi verkefni, er Suðurstrandarvegur, þ.e. einn áfangi hans, ætlaður til útboðs á þessu ári og væri áhugavert að heyra frá ráðherranum hvort til standi að það verði gert á næstu vikum þannig að líklegt verði að einhverjar framkvæmdir verði á þessu ári. Síðan er áætlað meira fjármagn til þess á næsta ári og 2012 en það eru ekki mörg verkefni sem munu verða til að minnka atvinnuleysið á þessu ári, ekki nein ný verkefni. Síðan er það Suðurlandsvegurinn. Ég ætla að nota tækifærið og fagna því að hann var boðinn út og það er búið að opna tilboðin þar. Þá er kannski rétt að spyrja hæstv. ráðherra út í það hvort ekki sé öruggt að í þá framkvæmd verði farið á næstu vikum þegar búið verður að fara yfir útboðsgögn þannig að það verði þá alla vega nýtt verkefni sem verður til þess að einhver störf skapist, og þá er ég að tala um þetta kjördæmi. Ef við lítum á aðra þætti kemur það fram í þessari ályktun að lítið fé er til skiptanna og það kemur fram í bæði hafna- og flugáætlunum og í vegáætluninni líka eins og ég hef aðeins verið að tæpa á. Ég ætla þó að fagna því líka að til stendur að fara í sjóvarnargarðinn við Vík í Mýrdal, búið að tryggja fjármagn þar á þessu ári og því næsta þannig að það er vonandi að það fari af stað í haust. Ég vænti stuðnings ráðherra við það verkefni. Ég veit að það á eftir að klára ákveðin skipulagsmál heimamanna þar en heimamenn þurfa væntanlega stuðning ráðuneytisins þegar því er lokið þannig að verkefnið fari af stað. Ég sé því ekki að það verði kannski mikið af nýjum verkefnum í Suðurkjördæmi á þessu ári fyrir utan það sem ég nefndi. Aðrir þættir sem mig langar að nefna á þessum stutta tíma eru um þessa sérstöku fjármögnun og þau veggjöld sem menn hafa verið að ræða, að hugsanlega sé hægt að setja kubba í bíla og einhverjar tæknilausnir - ég vil taka þá umræðu að við þurfum að setja okkur einhverja pólitíska stefnumótun í því augnamiði. Við megum ekki elta tæknina. Þó að tæknin sé bæði skemmtileg og geti leyst vandamál þá á hún ekki sjálf að stýra okkar pólitísku stefnumótun. Við getum horft upp á það í allt öðrum greinum að á næstu árum verði möguleikar á að klóna fólk. Ég býst ekki við að við eltum tæknina þangað og ég býst ekki við að nokkur hér inni sé tilbúinn til að fara þá leiðina og allir mundu hafna því. Við gætum líka sett örmerki í fólk með GPS-staðsetningartækjum, það er ekki langt í það, en ég býst heldur ekki við að við séum tilbúin til þess. Þá þurfum við að svara því hvort við séum tilbúin að setja kubba í bíla með GPS-staðsetningartækjum sem séu tilbúnir að mæla fólk með þessum hætti. Það er pólitísk stefnumótum sem við þurfum að taka. Við megum ekki bara elta hina flottu tæknilegu lausn. Þess vegna er þetta umræða sem við þurfum að fara vandlega í á grundvelli hinnar pólitísku stefnumótunar en ekki á grundvelli tækninnar. Ég held að það sé mjög mikilvægt og lærdómur sem við hefðum átt að draga af síðustu árum þar sem við höfum síðustu áratugina horft á tæknilegar lausnir en kannski gleymt hinu pólitíska siðferði og slíkum hlutum. Síðan er einn þáttur sem lítið fer fyrir en mig langar að ræða aðeins. Það eru girðingar meðfram vegum. Um landið allt þekkjum við að það eru mismunandi reglur um lausagöngu búfjár og það eru mismunandi girðingar meðfram vegunum en það eru mismunandi reglur í landshlutunum um það með hvaða hætti Vegagerðin kemur að, að því er virðist, viðhaldi og uppsetningu á þessum girðingum og hvort menn eigi þess kost að fá fjármuni til viðhalds og endurbóta. Það er mjög mikilvægt að þessum girðingum sé haldið við og það er mikið öryggisatriði. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að setja í gang einhverja rannsókn á því með hvaða hætti þetta er gert, með mismunandi hætti um landið. Sums staðar hafa sveitarfélögin nánast verið skikkuð til samráðs eða samvinnu og þau jafnvel lent í því að fara að smala vegina eða eitthvað slíkt og það er þá spurningin hver veghaldarinn er, og jafnvel á hringvegi 1, en svo er það í næstu sýslu eða næsta landshluta gert með allt öðrum hætti. Að lokum langar mig að nefna einn þátt sem kom fram í síðustu samgönguáætlun. Talað var um að sveitarfélög gætu hugsanlega tekið yfir vegi frá Vegagerðinni, veghaldara, uppbyggingu þeirra og jafnvel frá upphafi. Mér hefur sýnst þetta hafa verið gert á þann veg, og ég þekki dæmi til þess, að Vegagerðin, ríkisvaldið, hefur einhliða ákveðið að færa ákveðna vegi yfir til sveitarfélaganna án nokkurs samráðs við sveitarfélögin sem þau síðan sitja uppi með. Stundum ónýta vegi sem þurfa mikið af fjármunum, stundum vegi sem vantar alveg fjármagn í til að byggja upp en hafa verið inni á áætlunum. En ég hefði líka talið að við ættum í þessari þingsályktunartillögu til fjögurra ára, þar sem við höfum lítið af fjármunum, að einbeita okkur að slíkum verkefnum af því að við erum sannarlega ekki að deila út fé til hægri eða vinstri.

Frú forseti. Í þeirri samgönguáætlun sem hér birtist má segja að stefna stjórnvalda í samgöngumálum komi fram, þ.e. sýn þeirra á þarfir landshlutanna og heildarsýn á uppbyggingu vegakerfisins og samgöngukerfisins í heild. Hér eru settar fram margar góðar áherslur sem ástæða er til að vekja athygli á og fagna, t.d. í sambandi við almenningssamgöngur, uppbyggingu og eflingu hjólreiða og hjólreiðastíga, umferðaröryggi og svo er líka gaman að sjá í þessari samgönguáætlun þau áform sem þar eru uppi varðandi strandsiglingar. Við vitum að það getur verið vandaverk að útdeila takmörkuðum fjármunum svo að sanngjarnt sé. Enginn er öfundsverður af því og síst hæstv. samgönguráðherra í því árferði sem nú er enda eru þarfir og aðstæður landshlutanna æði misjafnar. Það eru víða komnar á um landið mjög góðar samgöngur og á undanförnum átta árum hefur verið farið í margar markverðar og miklar stórframkvæmdir í samgöngumálum. En það er athyglisvert að hugsa til þess að á þessum átta árum hefur aðeins tekist að leggja 56 km af nýjum vegum á Vestfjörðum. Um Norðvesturkjördæmi liggja 46% vegakerfis alls landsins, þ.e. helmingurinn í kílómetrum talið liggur um kjördæmið. Ég er ekki að nefna þetta í þessu dæmigerða kjördæmapoti sem stundum er talað um. Ég er að nefna þetta vegna þess að Vestfirðir eru, eins og margoft hefur komið fram í umræðunni í dag, afskiptasta landsvæðið í samgöngumálum, svo afskipt að hæstv. samgönguráðherra hefur sjálfur séð ástæðu til þess, þó hann beri ekki á því ábyrgð, að biðjast afsökunar á því hvernig staðið hefur verið að samgöngumálum á Vestfjörðum á undanförnum áratugum. Þar háttar svo til að suðursvæði Vestfjarða er ekki í sómasamlegu vegasambandi við þjóðvegakerfið. Þetta stendur til bóta með þeirri áherslu sem lögð er í þeirri samgönguáætlun sem hér er lögð fram, um að ganga í vegaframkvæmdir í Barðastrandarsýslu, og það er gott, það er forgangsröðun í samræmi við áherslur heimamanna. En það er auðvitað annað atriði sem þungur forgangur var á í áherslum heimamanna og það eru Arnarfjarðar/Dýrafjarðargöngin. Það vill þannig til að í sóknaráætlunum og byggðaáætlun stjórnvalda er lögð áhersla á sóknarfæri landshlutanna, eflingu atvinnulífs, sameiningu sveitarfélaga og að sameina bæði þjónustu- og atvinnusvæði sem víðast. Þar eru m.a. sett fram áform um slíka sameiningu á Vestfjörðum þannig að norður- og suðurhluti Vestfjarða geti verið eitt atvinnu- og þjónustusvæði og í framtíðinni verði hægt að sameina sveitarfélög. Allt þetta veltur á því að hægt sé að tengja norður- og suðurhluta Vestfjarða. Í byggðaáætlun, sem við ræddum í gær, er m.a. sagt beinum orðum að framtíð byggðar á suðursvæði Vestfjarða velti einfaldlega á því að hægt sé að fara í nauðsynlegar samgöngubætur. Það er tekið svo sterkt til orða. Milli þessara byggðarlaga er yfir sumartímann tveggja klukkustunda akstur yfir tvo erfiða fjallvegi, Hrafnseyrar- og Dynjandisheiði, sem lokast yfir vetrarmánuðina og þá er vegartálminn ekki lengur tveggja klukkustunda akstur heldur um 450 km leið og 6 klukkustunda akstur vegna þessa vegatálma. Það var því mikið fagnaðarefni á sínum tíma þegar Arnarfjarðar/Dýrafjarðargöng, sem liggja nánar tiltekið undir Hrafnseyrarheiði, eða eiga að liggja undir Hrafnseyrarheiði, komust á dagskrá því að þar er tengingin sem er þessu byggðarlagi lífsnauðsynleg því hvergi hefur fækkun íbúa verið meiri og hvergi hefur búsetu- og atvinnuröskun orðið meiri en á þessu svæði. Ég bind því vonir við að þær yfirlýsingar sem komu fram í máli hæstv. samgönguráðherra áðan um að Arnarfjarðar/Dýrafjarðargöng muni koma inn á næstu áætlun sem sýnd verður í samgöngumálum, þ.e. þá áætlun sem fyrirhugað er að kynna í haust. Ég tel að það megi ekki dragast lengur en orðið hefur að ráðast í þessar framkvæmdir því að þetta er algerlega lífsnauðsynleg framkvæmd sem snýst ekki endilega um það hvernig fjármunum er skipt á milli landshluta heldur miklu frekar um það hvort við ætlum að taka ákvörðun um það hreint og beint að byggð þrífist á suðurhluta Vestfjarða. Staðreyndin er bara sú, og það eru engin gífuryrði í því, að ef ekki verður farið í þessar framkvæmdir á allra næstu árum og byrjað sem fyrst má segja að það sé ákvörðun um að leggja af byggð á þessum slóðum. Ég vil minna á og vekja athygli á því að samgöngunefnd Fjórðungssambands Vestfirðinga og stjórn Fjórðungssambands Vestfirðinga hafa risið upp til varnar Arnarfjarðar/Dýrafjarðargöngum með ályktun sem barst frá sambandinu fyrir fáeinum dögum. Þar er m.a. minnt á að framlög til vega um Barðastrandarsýslu, milli Bjarkalundar og Flókalundar, hafi áður verið ákveðin og Dýrafjarðargöng eigi ekki að hafa áhrif á þá stefnu að koma byggðum Barðastrandarsýslu í heilsársvegasamband við þjóðvegakerfi landsins. Þar er líka vakin athygli á því að núna, miðað við það hvernig samgönguáætlun er í dag, er útlit fyrir að Vesturbyggð og Tálknafjörður verði einu þéttbýlissvæðin á landinu sem enn hafa ekki nútímavegasamband við aðra landshluta að tveim árum liðnum, hvort sem um er að ræða sunnan Breiðafjarðar eða norðan. Það er því ljóst að vilji heimamanna er ríkur til þess að áherslan á þessa vegtengingu komist aftur inn og verði sett fram með sýnilegri hætti en í því skjali sem hér liggur fyrir. Auðvitað eru hvort tveggja bráðnauðsynlegar framkvæmdir, þ.e. vegarbæturnar í Barðastrandarsýslu og þessi tenging, en ef ég má nota líkingamál er það þannig að ef læknir í skurðaðgerð er með sjúkling sem er með tvo lífshættulega áverka þá getur hann ekki valið að lækna eða gera aðgerð á öðrum þeirra. Stundum er staðan þannig að bregðast þarf við fleiri en einu og þarna eru tvö gríðarlega brýn forgangsverkefni sem skipta öllu um framtíð byggðar sem er að blæða út. Í því ljósi vil ég gjarnan að þetta mál verði skoðað. Ég skora á Alþingi, og ég skora á hv. samgöngunefnd, að taka þetta mál til alvarlegrar athugunar meðfram þeirri heildarsýn sem við verðum að skoða í samgönguáætlunum og samgönguframkvæmdum eins og þær áherslur eru birtar í plagginu í heild sinni.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem fram hefur komið. Hæstv. samgönguráðherra leggur fram samgönguáætlunina núna við mjög þröngar aðstæður. Ég ætla í sjálfu sér ekki að gagnrýna það að hann þarf að taka tillit til þeirra aðstæðna að öðru leyti en því að ég tel að það hafi verið mjög mikil mistök við myndun þessarar ríkisstjórnar að taka um það ákvörðun að heimila ekki að flytja óhafnar framkvæmdir eða framkvæmdafé á milli ára. Það er ljóst mál að í árslok 2008 lágu inni verulegir fjármunir sem ekki var hægt að nýta til vegaframkvæmda og það að taka ákvörðun um að heimila ekki að nýta það á árinu 2009 og 2010 var rothögg. Það var mjög slæmt og hafði alvarlegar afleiðingar, m.a. þær að ekki tókst að hefja nein ný útboð á árinu 2009. Í annan stað vil ég leggja á það mikla áherslu að í þessari samgönguáætlun munum við eftir tengivegunum. Þeir hafa verið að fá aukið vægi vegna búháttabreytinga, vegna búsetubreytinga, vegna þess að fólk sækir sér vinnu um lengri veg. Þess vegna er mjög mikilvægt að við höldum áfram þeirri stefnu sem mörkuð var að auka fremur fjármuni til tengiveganna. Að lokum vil ég taka sérstaklega undir það sem sagt hefur verið um Dýrafjarðargöngin. Þau eru mjög mikilvæg. Á sínum tíma tókst okkur að flýta upphaflegum áætlunum um að hefja þessar framkvæmdir frá árinu 2010 til 2009. Við höfum, Vestfirðingar, skilning á því að ekki tókst að standa við þau áform en við gerum hins vegar kröfu til þess að menn hverfi ekki frá þessu, þessi framkvæmd verði áfram inni á vegáætlun, ekki bara sem orð á blaði heldur með þeim tölum sem duga til að hægt sé að hefja framkvæmdir. Þetta er, eins og hér hefur verið sagt, gríðarlega mikilvæg framkvæmd og er ástæða til að undirstrika það. Aðeins út af því að félagi nr. 1 í hollvinasamtökum Árneshrepps minnti á Veiðileysuhálsinn vill félagi nr. 2 í sömu samtökum taka undir þau sjónarmið - það er örugglega alger einhugur í hollvinasamtökunum um afstöðuna til þessarar uppbyggingar. Að öðru leyti ætla ég að ræða um brýnasta verkefnið í vegagerð á Íslandi í dag, sem er uppbygging Vestfjarðavegar. Það hefur verið hrein hörmungarsaga. Eins og staðan er í dag mundu ekki allir heimsins peningar duga til að koma þeim framkvæmdum af stað. Við erum einfaldlega pikkföst. Það er búið að rekja þessa hörmungarsögu. Við höfum hvað eftir annað verið búin að leggja peninga til að fara í þessar framkvæmdir. Á vegáætlunartímabilinu 2007–2010 voru lagðar fram fjárveitingar sem námu 3,5 milljörðum kr. til vegagerðar frá Svínadal að Flókalundi. Ef ekki hefðu komið til þessar tafir, sem ég ætla aðeins að fara yfir á eftir, værum við væntanlega að sjá núna lok vegaframkvæmda frá Þorskafirði fyrir Gufufjörð og Djúpafjörð að Melanesi við Skálanes í Gufufirði. Það er auðvitað hörmulegt að svona skyldi takast til og við erum í algerlega ómögulegri stöðu. Ég hef verið að bíða átekta eftir því að stjórnsýslan ynni verk sín sem hún hefur verið að vinna vel að mínu mati af hálfu Vegagerðar og samgönguráðuneytis - að átta sig á þeirri stöðu sem komin er upp í kjölfar hins dapurlega hæstaréttardóms varðandi vegstæðið úr Þorskafirði í Melanes. Nú liggja þær upplýsingar fyrir. Nú eru að skýrast óðum hvaða kostir eru í stöðinni og það blasir við að þetta eru mjög slæmir kostir. Nú er sagt sem svo: Annaðhvort getið þið beðið í óvissu í kannski fimm ár með það hvort hægt sé að fara þá leið, láglendisleiðina út Þorskafjörðinn og með þverun fjarðanna, eða við getum farið strax upp á hálsana. Sú leið að fara með vegina um Ódrjúgsháls og Hjallaháls er alveg afleit. Hún mun ekki leysa þann vanda sem við ætlum að leysa varðandi samgöngumál fyrir Vestur-Barðastrandarsýslu. Við getum einfaldlega ekki látið bjóða okkur þetta. Þetta er eins og við eigum að taka afstöðu til þessa mikilvæga máls, til tveggja vondra kosta, með gikkinn á gagnauganu. Alþingi getur hins vegar ráðið þessu máli. Alþingi fer með löggjafarvaldið. Alþingi getur að sjálfsögðu samþykkt lög sem fela það í sér að heimila þessa vegagerð. Það er rétt. Þetta mundi útrýma óvissunni vegna þess að þetta væru sérlög sem tækju þá almennum lögum fram. Ég tel að við eigum í framhaldi af þessu að íhuga þann kost mjög alvarlega. Ég er a.m.k. reiðubúinn til þess og ég er sannfærður um að það er mikill vilji til þess. Með þessu er ég ekki að mæla því bót að við eigum að fara eitthvað óvarlega gagnvart umhverfinu og sú leið, B-leið, sem þáverandi hæstv. umhverfisráðherra úrskurðaði um á sínum tíma, var að mínu mati leið sem virti mjög vel umhverfissjónarmið en tryggði líka viðunandi lausn í þessum málum. Í þessari þingsályktunartillögu er farið fögrum orðum um markmið um öryggi í samgöngumálum. Hæstaréttardómurinn sem féll í þessu máli byggði á þeim grundvelli að umhverfismatið mætti ekki taka til umferðaröryggismála. Mér finnst í ljósi þessa að þessi orð sem hér standa svo fögur, á bls. 2 í þessari þingsályktunartillögu, séu hálfgert ómark, a.m.k. þegar kemur að þessu. Þetta er annað málið. Hitt málið er síðan vestan við. Núna liggur fyrir að við þurfum að fara í vegaframkvæmdir frá Eiði í Vattarfirði að Þverá í Kjálkafirði. Þau mál eru í sama uppnáminu. Það tók hæstv. umhverfisráðherra sjö mánuði að úrskurða um og taka afstöðu til þeirrar niðurstöðu Skipulagsstofnunar að sá kafli þyrfti að fara í umhverfismat. Sjö langir dýrmætir mánuðir liðu án þess að menn gætu aðhafst nokkurn skapaðan hlut. Auðvitað var niðurstaðan fyrirsjáanleg. Auðvitað samþykkti hæstv. umhverfisráðherra álit Skipulagsstofnunar. Málið er með öðrum orðum allt í sama uppnáminu og áður. Ég lagði til fyrir tæpu ári að við reyndum að ná samkomulagi í þá veru að heimilað yrði að leggja vegi án umhverfismats, í samstarfi við Skipulagsstofnun, á þeim hluta þessa vegar þar sem verið væri að tala um að vegurinn mundi liggja sem næst núverandi vegstæði. Það finnst mér sanngjörn ósk af okkar hálfu. Undir það hafa til að mynda heimamenn í Vestur-Barðastrandarsýslu tekið. Ég skora á hæstv. ráðherra að fylgja þessari hugmynd eftir því að þetta er eina leiðin til að koma okkur að sinni út úr þeim vanda sem við erum í með vegaframkvæmdir á þessum slóðum. Það getur ekki verið annað en þá meinbægni ef einhver í kerfinu fer að leggjast gegn þeirri sanngjörnu ósk okkar að fá að leggja vegi þar sem vegir eru fyrir. Það geta varla talist nokkur umhverfisspjöll í því. Vel má vera að einhverjum reglum þurfi að breyta og þá breytum við þeim reglum. Hugsanlega þarf að breyta lögum og þá breytum við þeim lögum. En við hljótum sem sanngjarnt fólk úr öllum stjórnmálaflokkum að sjá þessa himinhrópandi þörf og þess vegna blasir það við hjá okkur núna að reyna að einhenda okkur sameiginlega í það til að byrja með að leggja veginn á þessum slóðum. Ég hef skoðað þetta mál með sérfræðingum frá Vegagerðinni. Þeir eru þeirrar skoðunar að þessi kafli sem ég er að tala um gæti kannski verið um 10–12 km á lengd. Það mundi muna um það í þeim vegleysum sem við ökum nú um á þessum slóðum. Ég vil þess vegna ítreka það og skora á hæstv. ráðherra að standa með okkur í þessum efnum. Það er einfaldlega þannig að þessar vegleysur, eins og þær eru í dag, standa byggðinni mjög fyrir þrifum. Ekki bara það. Íbúarnir á þessum svæðum hafa verið að fylgjast með þeim framförum sem orðið hafa í vegamálum víða um land. Þeir spyrja auðvitað þessarar spurningar: Hvers eigum við eiginlega að gjalda? Þeim er það ljóst að Alþingi hefur ákveðið að setja verulegt fjármagn í vegaframkvæmdir á þessum slóðum. Þeim er það líka ljóst að ekkert er að gerast eða nánast ekkert er að gerast. Það er að vísu verið að leggja veg núna að Þverá í Kjálkafirði vestan megin frá, frá Vatnsfirði, og það er vissulega vel. Sú framkvæmd dróst líka. Áætlunin um útboðið þar dróst því miður. Við skulum hins vegar ekki vera að velta okkur upp úr þeirri fortíð. Aðalatriðið er núna að við reynum að einhenda okkur í a.m.k. praktíska úrlausn þar sem hún blasir við og þetta sem ég hef verið að segja skiptir miklu máli í því sambandi. Á þeim tíma getum við síðan unnið úr því hvernig við leysum þessi mál með vegagerðina úr Þorskafirði, með þverun Þorskafjarðar, út Þorskafjörð að Hallsteinsnesi yfir í Melanes í Gufufirði. Þetta eru þær framkvæmdir sem blasa við. Þær eru dýrar, sannarlega er það rétt. En þetta svæði hefur ekki verið mjög þungt á ríkissjóði þegar kemur að vegaframkvæmdum. Það er beðið eftir þessu og ég trúi ekki öðru, í ljósi þeirra yfirlýsinga sem hafa fallið hjá þingmönnum í þessari umræðu í dag og oft í umræðum sem hafa farið fram um vegamál á þessu svæði, en við getum einhent okkur í þetta sameiginlega. Fyrsta verkefnið er þá að leysa málin frá Eiðinu í Vattarfirði áleiðis að Þverá með þeim hætti sem ég nefndi og síðan jafnframt að vinna að vegaframkvæmdunum þannig að við getum komist fram hjá þessum vegleysum um Ódrjúgsháls og Hjallaháls því að vegurinn getur ekki legið þar yfir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Það eru nokkur atriði sem ég vildi bregðast við strax vegna þess að ég held að það stytti umræðuna og geri hana líka upplýstari. Fyrir það fyrsta vil ég andmæla því sem hv. þingmaður talaði um um flutning á ónotuðu fé milli ára. Það var sannarlega rétt að milli 2008 og 2009 áttum við í sjóði 4 milljarða kr., m.a. vegna þess að við gátum ekki verið að vinna ákveðið verk þá um haustið og veturinn vegna þess að það vetraði snemma. Dæmi: Mjóafjarðarbrú fyrir vestan. Þetta voru 4 milljarðar. Það tókst hins vegar að fá af því um það bil 1,8 milljarða til baka. Það var líka, milli síðustu áramóta, til óhreyft fé vegna þess að þá höfðum við meira úr að spila 2009 miðað við það sem ég var að segja, og við fengum að flytja það líka. Í vinnu minni og hæstv. fjármálaráðherra með fjármálaráðuneytinu tókst samkomulag um þetta. Ég hygg að við séum með um það bil 2,5–3 milljörðum meira úr að spila vegna þess að við fengum að flytja hluta af þessari fjárveitingu þarna á milli, ekki allt. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði um Dýrafjarðargöngin þá er það rétt, við sátum í þeirri ríkisstjórn og þeim ríkisstjórnarmeirihluta sem samþykkti viðaukann. Það var þannig með Dýrafjarðargöngin í fyrsta skipti að þau voru sett inn árið 2009 með 100 millj. kr. sem var bara hönnunarfé. Árið 2010 voru þau sett inn með 900 millj. kr. og 900 millj. kr. í Dýrafjarðargöng var hálfs árs framkvæmd þannig að þetta hefði dugað til hálfs ár framkvæmdar. Nú ítreka ég það sem ég sagði áðan, hér hefur ekkert verið slegið af heldur dragast hlutir m.a. út af því að verk eru orðin margfalt dýrari. Ég sagði áðan: 66% hækkun á vísitölu vegagerðar frá 2007–2010, með öðrum orðum, verk sem hefði átt að kosta milljarð 2007 kosta 1.660 millj. í dag og við höfum ekki fengið þær 1.660 millj. kr. sem þarf til viðbótar sem viðbótarfé heldur verður að taka það af öðru. Það er þess vegna sem þetta dregst áfram ásamt miklum niðurskurði sem ég og hv. þingmaður hófum saman í ríkisstjórn eftir þá krísu sem landið lenti í í október 2008.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt til þess að vita ef það er eins og hæstv. ráðherra segir, og ég ætla ekki að vefengja það, að hluti af þeim peningum sem ákveðið var að heimila ekki að færa á milli ára, að tekin hafi verið um það ný ákvörðun að heimila flutning á einhverju af þessum peningum. Það breytir því ekki að þannig blasti það við á árinu 2009 að ekki yrði um að ræða ný útboð á því ári. Það er rétt, sem hæstv. ráðherra hefur oft verið að segja, það voru heilmikil verkefni í gangi en það breytti ekki því, og við heyrum það frá verktökum allt í kringum landið, að verktakar kvarta mjög sáran undan því að þeir standa uppi verkefnalausir, tækin þeirra standa verkefnalaus vegna þess að ekki var hægt að fara út í þessar framkvæmdir. Varðandi Dýrafjarðargöng held ég að rétt sé að halda eftirfarandi til haga: Í gildandi samgönguáætlun, áður en aukið var við hana, var gert ráð fyrir því að framkvæmdir við Dýrafjarðargöng gætu hafist á árinu 2010. Allur tæknilegur undirbúningur miðaðist við það og honum hafði fleygt svo fram að menn höfðu allar forsendur fyrir sér til að geta hafið útboð á þessum göngum. Við þorskaflaniðurskurðinn árið 2007 var ákveðið að setja aukið fé til vegamála af ýmsum ástæðum þar á meðal til Dýrafjarðarganga. Þegar hæstv. samgönguráðherra kynnti þetta um mitt ár 2007, ég hygg að það hafi verið í júlí 2007, var frá því greint að ætlunin væri sú að hefja útboð árið 2009. Ég hef alveg skilning á því að vegna þeirra aðstæðna sem komu upp haustið 2008 var ekki hægt að standa við það. Ég hef ekki verið að gagnrýna það. Ég hef hins vegar verið að segja að við þurfum að tryggja að við séum ekki að hverfa frá þessu, að við setjum niður einhverja dagsetningu með trúverðugum hætti og nægilegum fjármunum. Eitt að lokum, óskylt þessu, sem ég komst ekki að að nefna. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson spurði um starfsemina í Stykkishólmi. Ég vil aðeins bæta við starfsemi sem er sambærileg í Bolungarvík og tengist þessum málum, ég vil spyrja hvort ekki gildi það sama um þá starfsemi - ég veit að hæstv. ráðherra veit hvers ég er að vísa til - og starfsemina í Bolungarvík, að þessari starfsemi verði haldið áfram.

Virðulegi forseti. Fyrst til að svara þessu síðasta sem hv. þingmaður sagði og svara þá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni í leiðinni: Jú, það stendur ekkert annað til en halda þeirri starfsemi áfram sem er við sektirnar í Stykkishólmi og álagningu fyrir óskoðuð ökutæki í Bolungarvík, ég þykist vita að hv. þingmaður eigi við það, sem hófst fyrir einu eða tveimur árum. Virðulegi forseti. Aðeins út frá því sem hv. þingmaður sagði, um verkefnaskort. Við erum að vinna í ár, árið 2010, á þessu hörmungarári í fjárlögum ríkisins, fyrir hvorki meira né minna en 11,5 milljarða kr. Það er mikið fé. Það er líka mikið fé ef tekið er tillit til þeirrar fjárveitingar sem var til vegagerðar 2000–2007 miðað við verga landsframleiðslu. Ég hygg að þetta ár sé að jafnaði við það ef ekki ívið betra vegna þess m.a. að við fengum að flytja þessa peninga til. Og til útboða kemur á þessu ári um leið og við getum; um leið og þessi samgönguáætlun hefur verið samþykkt vegna þess að okkur vantar að fara að bjóða út verk sem hefjast í upphafi næsta árs, það er rétt að á næsta ári er ekki úthlutað nema fyrir 1,5 milljarða. Aðeins varðandi það sem hv. þingmaður sagði um sunnanverða Vestfirði. Ég kannaði það, á fundi í fyrradag, hvort við gætum komist í einhverja kafla í sumar, hvort sem það er í Kerlingarfirði eða Kjálkafirði, án þess að við þurfum að fara í umhverfismat. Svarið við því er því miður að það er ekki hægt. Umhverfisráðherra hefur úrskurðað að þetta skuli í umhverfismat og þá verðum við að vinna þá vinnu, það er ekki hægt að taka þennan kafla út. Við erum búin að gera allt sem við getum til að kanna það vegna þess að þarna er verið að leggja veginn á sama stæði og er í dag. Það er því miður ekki hægt og sennilega voru það mistök að fara ekki strax að undirbúa gögnin á þessum vegarkafla í umhverfismat, þá væri það sennilega að verða tilbúið til útboðs. En það jákvæða er það, og miðað við þennan fund sem ég hef nýlega haldið um þetta mál, að Vegagerðin telur að þetta umhverfismat sé búið um þetta leyti á næsta ári. Við gætum því verið að bjóða þetta verk út í janúar/febrúar á næsta ári og framkvæmdir gætu þá hafist á þessum kafla fyrir það fé sem við erum með í áætlun. Og ég ítreka að ég vona að það aukist og þá getum við komist í það verk um þetta leyti eða í sumarbyrjun á næsta ári.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem út af fyrir sig skýrðu ýmislegt. Varðandi framkvæmdirnar 2010, án þess að ég sé neitt að reyna að gera lítið úr því, þá er það auðvitað þannig að hluti af því eru afleiðingar af því að hafist var handa við miklar framkvæmdir á árunum 2007 og 2008 sem standa fram á árið 2010. Ég vek t.d. athygli á Bolungarvíkurgöngum, sem við hæstv. samgönguráðherra köllum svo. Vinna við þau var hafin á tilteknum tíma og ekki var hægt að hætta því í miðju kafi, það blasir við. Það var búið að gera slíka samninga víða um land. Það eru hins vegar ólýsanleg vonbrigði að heyra það að slík meinbægni sé uppi að ekki sé hægt að heimila að hefja framkvæmdir strax á þessu ári við vegagerð á kaflanum frá Eiði við Vattarfjörð að Þverá í Kjálkafirði. Ég geri mér grein fyrir því að ekki er hægt að leggja þennan veg að öllu leyti með hliðsjón af umhverfismati en það er með ólíkindum, og til marks um ótrúlegan þvergirðingshátt og aulagang í kerfinu ef það er þannig að úr því að hæstv. umhverfisráðherra hafði úrskurðað í þessum efnum sé ekki hægt að taka nýja ákvörðun í ljósi þeirra aðstæðna sem uppi eru og í ljósi þeirrar sanngjörnu óskar, sem kemur fram frá okkur þingmönnum ýmsum og heimamönnum, um að hefja framkvæmdir á þessum afmarkaða 10–12 km kafla. Nú er það þannig að vonandi er að ljúka í haust vegagerð á kaflanum frá Vatnsfirði að Þverá í Kjálkafirði að vestanverðu. Það væri þyngra en tárum taki, þar sem þörfin er mest, að hlé verði á framkvæmdum á þessum slóðum. Ég skora aftur á hæstv. samgönguráðherra, hann hefur minn fulla stuðning í því að gera enn betur í því - ég veit að hæstv. ráðherra er mjög áhugasamur um framkvæmdir á þessu svæði - þannig að hægt sé að hefja þessar framkvæmdir núna. Við vitum að þó að útboðið færi fram í byrjun næsta árs værum við ekki að tala um að hefja framkvæmdir þar fyrr en einhvern tíma á vormánuðum. Og það, virðulegi forseti, er allt of seint.

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að landið eigi að vera eitt kjördæmi. Í hvert sinn sem ég hlýði á eða tek þátt í umræðum á Alþingi um samgönguáætlun eflist ég og styrkist í þeirri skoðun minni að það sé ekki seinna vænna að gera Ísland að einu kjördæmi. Ég skil það mjög vel að þingmenn kjörnir í landsbyggðarkjördæmum komi upp og ræði sérstaklega vegaframkvæmdir eða skort á þeim í sínum landshlutum. Ég gæti náttúrlega gert slíkt hið sama um mitt kjördæmi, Suðvesturkjördæmi, fjölmennasta kjördæmi landsins, en ég ætla að láta það vera núna. Mig langar, í tilefni þeirrar umræðu sem orðið hefur um úrskurði umhverfisráðherra, að leiða það fram í umræðunni að hefði þáverandi hæstv. umhverfisráðherra í ársbyrjun 2007, sem þá var Jónína Bjartmarz, hreinlega úrskurðað um umhverfsmat á veginum í gegnum Teigsskóg, eins og hann er oftast kallaður í umhverfisráðuneytinu, væri væntanlega búið að leggja þann veg núna. En þáverandi ráðherra ákvað að fara í einhverja vegferð í úrskurði sínum sem var ekki, samkvæmt dómi Hæstaréttar, í anda laganna. Það vita hæstv. ráðherrar, fyrrverandi og núverandi, að það er alltaf vegferð sem endar ekki vel, hvað sem okkur finnst um löggjöfina þá er það okkar að breyta löggjöfinni. Ég vil vara við því að þingmenn fari hingað upp og mæli fyrir sérlögum um tiltekna vegi eða tilteknar framkvæmdir því að hvar mundi það enda? Frú forseti, hvar mundi það enda hér á hinu háa Alþingi og í umræðum um aðrar framkvæmdir í öðrum kjördæmum, aðra vegi? Ég verð að segja eins og er að það gæti orðið okkur afar hættulegt og háskalegt ferðalag að leggja í. Um leið vil ég taka það skýrt fram að ég hef fullan skilning á þeim viðhorfum sem kalla fram þessa ósk. Ég held að við séum öll sammála um að vegir á sunnanverðum Vestfjörðum eru óboðlegir því fólki sem þar býr og þeim sem þar þurfa að fara um. Nú skulum við læra af reynslunni, frú forseti, og ekki fara í skyndireddingar, ætla ég að leyfa mér að segja, því að þá sitjum við uppi með það sem fordæmi á löggjafarsamkomunni og enginn veit hvernig það gæti farið. En um efni máls, um samgönguáætlun þá sem hér liggur fyrir, langaði mig til að nefna nokkur lykilatriði sem ég fagna og tel mjög mikilvæg. Fyrst er það að í markmiðskaflanum um greiðari samgöngur, sem er í nokkrum liðum, er lögð mikil áhersla á almenningssamgöngur, reiðhjólanotkun, það að auka umferðarflæði, eins og það heitir, á þungum vegum, eins og t.d. á höfuðborgarsvæðinu, auk þess að kanna hagkvæmni þess að koma aftur á strandsiglingum eða siglingum á ekjuskipum, held ég að hæstv. samgönguráðherra hafi sagt, sem er orð sem ég kunni ekki og bæti því nú í orðasafnið. Þetta eru allt afar brýn og verðug markmið og það sem þarf að hafa í huga við áætlun sem þessa þrátt fyrir listana um einstakar framkvæmdir og hversu brýnar þær eru - og ég held að að mörgu leyti megi segja að langflestar þeirra framkvæmda sem hér eru listaðar upp séu ekki bara þarfar heldur nokkuð brýnar - eru heildarmarkmiðin fyrir almannahagsmuni allra íbúa í þessu landi og almenn markmið stjórnvalda. Þau markmið skipta, að ég tel, mestu í þessari umræðu. Þess vegna fagna ég því sérstaklega að þau séu skýrt fram komin í upphafi áætlunarinnar og varði almenningssamgöngur, sjálfbærar samgöngur eins og það er kallað, og öryggismál. Öryggismálin eru grundvallaratriði í því sem hér er fjallað um. Mig langar að koma inn á eitt atriði vegna þess að í ályktunartextanum segir, með leyfi forseta: „Lokið verði við að breyta skattlagningu eignarhalds og notkunar bíla með þeim hætti að neyslugrannir bílar, t.d. tvinnbílar, tengiltvinnbílar, bílar sem nota vistvænt eldsneyti og bílar sem nota gasolíu sem eldsneyti verði fýsilegri kostur en nú er.“ Þessi vinna er í gangi. Mig langar til að spyrja hæstv. samgönguráðherra hvort sú vinna sem unnin var í samvinnu nokkurra ráðuneyta undir forustu fjármálaráðuneytisins, sem var skýrsla um skattlagningu á eldsneyti, þar sem markmiðið var að draga úr losun - þar af leiðandi var markmiðið m.a. að gera þessa umhverfisvænu bíla ódýrari og betri og hagkvæmari í innkaupum - hvort sú góða skýrsla hafi verið lögð til grundvallar í þeirri vinnu sem nú fer fram. Ég vil hvetja ráðherrann sérstaklega áfram í þessum efnum af því að með almennilegri markmiðssetningu og löggjöf um þetta náum við svo mörgum markmiðum í einu. Ég vil líka fagna sérstaklega því sem hér er um bætt umferðarflæði, almenningssamgöngur, öryggisaðgerðir, hjóla- og göngustíga, göngubrýr og undirgöng í Reykjavík og Suðvesturkjördæmi, það eru sem sagt þrjú kjördæmi, og eins og allir vita býr þar þorri landsmanna. Þar er áætlað að setja á næsta ári rúmlega 900 millj. kr. í þessar framkvæmdir. Þetta eru öryggisaðgerðir, þetta eru hjóla- og göngustígar, þetta er umferðarflæði, þetta varðar almenningssamgöngur, göngubrýr og undirgöng. Allt þetta skiptir gríðarlega miklu máli á suðvesturhorninu og höfuðborgarsvæðinu. Þetta eru háar upphæðir, þetta eru tæplega 2 milljarðar á tveimur árum, en ég vil halda því fram að fyrir þessa peninga séum við að fá býsna mikið á þessu svæði í þjónustu við íbúa og þá sem ferðast um á höfuðborgarsvæðinu sem eru auðvitað langflestir landsmenn. Mig langar í öðru lagi að inna hæstv. ráðherra eftir undirbúningi langtímastefnumörkunar um almenningssamgöngur en hér segir að leggja eigi hana fram, langtímastefnumörkun til 12 ára, í haust, hvernig sú vinna gangi og hvort samhljómur sé þar um stefnumörkun. Auðvitað kemur þetta í ljós þegar plaggið er lagt fram en því þarf að fylgja vel eftir. Allra síðast vildi ég koma inn á það sem í þingsályktunartillögunni er kallað fræðsla og áróður í 6. kafla tillögunnar. Ég held nefnilega að það sé líka dæmi um litlar fjárhæðir sem skili mjög miklu til vegfarenda, til barna og unglinga eins og við þekkjum, en líka til fullorðins fólks af því að ég held að það þurfi líka að endurmennta stóran hluta íslenskra ökumanna með tilliti til öryggismála, með tilliti til þeirra umferðarlaga og reglna sem eru í gildi í landinu og líka með tilliti til umhverfisins og kannski síðast en ekki síst með tilliti til þess að bannað er að aka utan vega á Íslandi. Við gerum stundum mikið úr því að þetta þurfi að kynna fyrir útlendum ferðamönnum sem hingað koma og leigja bíla. Ég held að það þurfi ekkert síður að kynna mörgum Íslendingum þá einföldu staðreynd að það er bannað að aka utan vega á Íslandi. Ég veit að á því sviði er mikil vinna í gangi og að hæstv. umhverfisráðherra fer fyrir því. Í samgöngumálum erum við oft að tala um þúsundir milljóna og jafnvel tugi milljarða í sambandi við einstakar framkvæmdir en hér erum við kannski að tala um nokkrar milljónir, tugi milljóna, eða nokkur hundruð eins og ég nefndi áðan, en það getur skilað miklum þjóðhagslegum ábata fyrir utan það að stuðla að auknu öryggi vegfarenda um allt land.

Virðulegi forseti. Mér fannst það vera hálfgerður misskilningur hjá hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur að þessi umræddi vegur um Þorskafjörð, yfir Gufufjörð og Djúpafjörð hafi ekki farið í umhverfismat. Hann fór í umhverfismat og að baki því lágu áralangar rannsóknir þar sem hver einasti fugl á svæðinu hafi verið skoðaður og allar marflærnar taldar þannig að ég held að ekkert hafi vantað upp á. Síðan fór málið hins vegar í kæruferli. Þáverandi hæstv. umhverfisráðherra felldi síðan úrskurð sem var mjög vel undirbúinn, mjög vel rökstuddur og vék nokkuð frá upphaflegum hugmyndum Vegagerðarinnar til að koma til móts við umhverfisleg sjónarmið sem voru sett fram. Það dugði ekki heldur var kært fyrir dómstólum. Fyrst fór málið í héraðsdóm þar sem úrskurði hæstv. ráðherra var hafnað á tilteknum forsendum. Málinu var áfrýjað til Hæstaréttar og þar sem málinu var hafnað á öðrum forsendum en þeim sem höfðu fallið í héraðsdómi. Sagt var að ekki mætti taka tillit til umferðaröryggis eins og gert var í úrskurði hæstv. þáverandi umhverfisráðherra sem er dálítið sérkennilegt vegna þess að hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir sagði réttilega: Öryggismálin eru grundvallaratriði. Mér finnst málin á þessu svæði vera komin í algert uppnám. Það sem vakti fyrir mönnum að fara ekki veginn um Ódrjúgsháls og Hjallaháls var að gera veg sem væri fær allt árið um kring og að tryggja umferðaröryggi. Nú er búið að stilla málum þannig upp að við komumst hvorki lönd né strönd nema farið verði með veginn upp á þessa hálsa sem allir sem þekkja til eru á móti. Þetta er andstyggilegt í þessari stöðu og ég sé ekki hvernig hægt er að breyta þessu nema Alþingi taki ákvörðun um að heimila þessa vegagerð með lögum eða einhverjum öðrum hætti. Að öðrum kosti erum við föst í dýinu og komumst hvorki lönd né strönd.

Frú forseti. Já, það er rétt hjá hv. þingmanni að þessi tiltekna framkvæmd fór í umhverfismat og síðan í kæruferli. Ég hef kannski ekki talað nógu skýrt áðan þegar ég vísaði í úrskurði þáverandi umhverfisráðherra sem var um mat á umhverfisáhrifum samkvæmt þeirri löggjöf. Sagt var að öryggismál væru hluti sjálfbærrar þróunar og þar liggur þessi lagatæknilega deila. Það er staðreynd og því hefur reyndar verið hafnað, eins og hv. þingmaður segir, á ólíkum forsendum fyrst í héraðsdómi og síðan í Hæstarétti sem er hinn endanlegi dómur. Við breytum honum ekki. Við verðum að sætta okkur við dóminn hvað sem okkur finnst um hann. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að auðvitað er málið fast en ég hygg að hægt sé að leysa það í samvinnu eins og öll mál ef vilji er fyrir hendi. Ég veit að það er ekki einfalt en ég vara við því að þingmenn komi upp og biðji um sérlög um sérstakar framkvæmdir. Ég get ekki séð hvar sú umræða mundi enda í þessum sal. Hún gæti farið mjög illa og ekki orðið til þess að gæta hagsmuna fólks. Ég leyfi mér að segja að fordæmisgildið yrði slíkt að þingstörf mundu enda í óefni. Hver maður mundi koma upp með einhverja tiltekna framkvæmd, væntanlega í sínu kjördæmi eða ekki og krefjast sérlaga. Ég held það, frú forseti.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað ekki markmið mitt eða nokkurs annars að setja lög um þetta verkefni sem hv. þingmaður talaði um. Ef við eigum ekki annarra kosta völ þá er það að mínu mati ekki bara réttlætanlegt heldur er það brýnt. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði, vitaskuld breytum við ekki dómi Hæstaréttar, hann er endanlegur. En við getum brugðist við dómi Hæstaréttar eins og margoft hefur verið gert á þinginu þegar Hæstiréttur hefur kveðið upp úrskurð í einhverjum málum sem menn hafa talið nauðsynlegt að bregðast við. Það hefur verið gert með nýrri lagasetningu, það er ekkert nýtt í því. Ef deilt er um lagatextann, deilt um keisarans skegg eða deilt um það hvort megi taka með í umhverfismatið skírskotun til hugtaksins umferðaröryggis þá ætti málið að vera tiltölulega auðleyst. Ég hafði ímyndað mér og tel að hafi vakað fyrir kærendum að það ætti ekki að leggja veginn út Þorskafjörð né að þvera Gufufjörð og Djúpafjörð. Um þetta snerust alltaf deilurnar. Ég hef ekki haft ímyndunarafl til að ímynda mér að málið væri öðruvísi því þannig var þetta lagt upp. Ef málið snýst ekki um að hægt sé að leggja veg í friði og af virðingu fyrir umhverfinu þá hef ég misskilið það hrapallega. Ég hef labbað þessa leið oftar en einu sinni og ég hef kynnt mér mjög vel úrskurð ráðherrans, úrskurð Skipulagsstofnunar á sínum tíma og báða þessa dóma og ég er þeirrar skoðunar að það sé hægt að leggja þennan veg í friði og spekt en það verður náttúrlega ekki gert gagnvart þeim sem hafa þá kategórísku afstöðu að ekki megi leggja veg um þessar slóðir því að það trufli heimilisfrið þeirra sem þarna dvelja í einn til þrjá mánuði á hverju ári. Ég tel að það séu svo ríkar samfélagslegar ástæður að við 

Frú forseti. Rétt í lokin. Ég er sammála hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni um að þetta mál þarf að leysa. Við erum hins vegar ósammála um hvernig það verði gert og ég samþykki ekki að sett verði sérlög um tilteknar framkvæmdir. Hins vegar er það alveg rétt í ljósi þeirra dóma sem hafa fallið og þess hvernig þetta mál hefur æxlast á síðustu árum að draga má auðvitað af því lærdóm í lagasetningu. Ég held að það sé alveg ljóst og þurfi að ræða hér á hinu háa Alþingi. En það er auðvitað rétt sem hv. þingmaður segir að sumir hafa verið þeirrar skoðunar, aðrir ekki, að það mætti einfaldlega ekki fara í þessa vegarlagningu. Það er ekki valkostur að fara ekki í vegarlagningu. Valkosturinn er að finna leiðina sem hægt er að ná samstöðu um. Væntanlega geta allir náð samstöðu um langdýrustu leiðina sem væri að bora göt í gegnum hálsana. Hún er ekki í boði, eins og stundum er sagt, en það hefði fullnægt ýtrustu kröfum allra alveg sama á hvaða skoðun menn eru um vegarlagningu, náttúruverndargildi Teigsskógar eða fjarðanna ef út í það er farið. Þetta viðfangsefni, frú, forseti, er okkar verkefni, bæði hv. þingmanna Norðausturkjördæmis, þeirra sem sitja í samgöngunefnd og okkar allra að leysa þetta mál.

Virðulegi forseti. Við ræðum samgönguáætlun fyrir árin 2009–2012. Framlagning hennar hefur dregist af ýmsum orsökum og setur efnahagshrunið óhjákvæmilega sitt mark á hvaða framkvæmdafé er til ráðstöfunar næstu þrjú árin þar sem ríkissjóður glímir við gífurlegan skuldavanda og unnið er að því að ná heildarjöfnuði í ríkisfjármálum árið 2013. Ekki var farið í nein útboð við vegaframkvæmdir á sl. ári en stórar framkvæmdir eins og Bolungarvíkurgöng og Héðinsfjarðargöng voru í gangi og mun þeim ljúka síðar á þessu ári. Í þessari samgönguáætlun er gert ráð fyrir að fé til vegaframkvæmda á árinu 2011 verði 7,5 milljarðar og 7 milljarðar 2012. Heildarfjármagn til vegamála samkvæmt fjárlögum á árinu 2010 eru tæpir 20 milljarðar og rúmlega 75% fjárins koma frá mörkuðum tekjustofnum, þ.e. bensíngjaldi, olíugjaldi, þungaskatti á bifreiðum yfir 10 tonnum, en aðrar tekjur eru um 10 milljarðar og þar til viðbótar bein framlög úr ríkissjóði. Vegna erfiðrar fjárhagsstöðu ríkissjóðs hafa verið kannaðir möguleikar á þátttöku lífeyrissjóða og annarra fjárfesta af fjármögnun vegaframkvæmda og annarra fjárfrekra framkvæmda á vegum ríkisins. Þar hafa verið nefnd verkefni eins og Suðurlandsvegur og Vesturlandsvegur, framkvæmdir sem standa undir arðsemiskröfum lífeyrissjóðanna. Í þessu samhengi hafa verið til skoðunar hugmyndir um veggjöld sem á eftir að útfæra og skoða frá öllum hliðum, hvaða áhrif þau mundu t.d. hafa á aðrar vegaframkvæmdir, hvort ríkið gæti þá sett aukið fjármagn í önnur verkefni sem setið hafa eftir víða úti á landi og uppfylla ekki arðsemiskröfur lífeyrissjóðanna ef þátttaka þeirra við framkvæmdirnar gengur eftir. Annað sem nefnt hefur verið er að tæknin muni fljótlega bjóða upp á búnað í ökutækjum sem mæli notkun viðkomandi ökutækis á umferðarmannvirkjum og megi nýta við gjaldtöku af umferðinni. Ef þessir möguleikar verða til skoðunar tel ég að þær mörkuðu tekjur sem Vegagerðin hefur samkvæmt lögum nú muni verða endurskoðaðar og ekki komi til greina að viðhalda hvoru tveggja. Í samgönguáætluninni eru mörg mikilvæg markmið sem stuðla að öryggi, betri nýtingu fjármagns, jákvæðri byggðaþróun, umhverfisþáttum og auknum hlut almenningssamgangna. Kem ég inn á nokkur atriði í því sambandi. Gera á úttekt á því hvort koma megi á strandsiglingum að nýju með það að markmiði að draga úr álagi á vegakerfið. Ég tel mjög brýnt að kannað sé til þrautar hvort þetta sé raunhæfur möguleiki því að strandsiglingar kæmu til með að styrkja víða atvinnu og búsetu á landsbyggðinni. Leita verður ódýrari leiða til að leggja bundið slitlag á umferðarlitla vegi. Ein af þeim leiðum sem við höfum til að nýta sem best það fjármagn sem er til skiptanna er að geta tekið fyrir lengri vegarkafla með bundnu slitlagi þó að burðarþolið sé ekki það sama og á þjóðvegum landsins. Auknar kröfur verða gerðar til opinberra stofnana og fyrirtækja um að nota vistvæn ökutæki í starfsemi sinni. Nauðsynlegt er að opinberir aðilar sýni þar gott fordæmi og skattlagning ökutækja taki mið af orkunotkun og hversu umhverfisvæn þau eru. Aukið umferðaröryggi hefur mikið verið til umfjöllunar við gerð umferðarmannvirkja og gert er ráð fyrir að sérstök aðgerðaráætlun verði gerð á öllum sviðum samgangna til að draga úr líkum á alvarlegum slysum. Eitt markmiðið er að horft verði til mikilvægis einstakra framkvæmda sem hvata til að skapa heildstætt atvinnu-, búsetu- og þjónustusvæði. Þetta markmið í samgönguáætlun skiptir miklu máli þegar horft er til þeirra landshluta sem eru enn langt á eftir í samgöngumálum. Vil ég t.d. nefna Vestfirðingafjórðung sem er í raun þrjú samgöngusvæði og samgöngulaus innbyrðis stóran hluta ársins, en þá er ég að tala um vegi á sunnanverðum Vestfjörðum og tengingu við norðanverða Vestfirði með jarðgöngum og samgöngur á norðanverðum Ströndum. Á þessum svæðum er fyrir langalöngu orðið tímabært að fara í framkvæmdir en stjórnvöld liðinna ára hafa látið þessar brýnu samgöngubætur mæta afgangi allt of lengi. Síðan eins og allir vita hrynur efnahagskerfi landsins með þekktum afleiðingum þegar loksins var farið að hilla undir að komið væri að þeim svæðum landsins sem látin hafa verið mæta afgangi. Nú stöndum við frammi fyrir þeim kalda veruleika að ekki verður fram hjá því horft að forgangsraða verkefnum innan kjördæma fyrir það fé sem er til skiptanna næstu tvö árin. Það verður gert í samvinnu við fulltrúa landshlutasamtakanna. Þau verkefni sem koma til með að færast aftur í áætlun vegna efnahagshrunsins verða á 12 ára samgönguáætlun og styttri fjögurra ára áætlun sem liggur fyrir í haust. Í þeim samgönguáætlunum verður að setja í forgang þau svæði á landsbyggðinni sem allir ættu að geta verið sammála um að rjúfa þurfi samgöngueinangrun með heilsárssamgöngum byggða. Næstu tvö árin mun samdrátturinn verða erfiður á öllum sviðum. Það verður að vera samstaða meðal þjóðarinnar um að forgangsraða á öllum sviðum samfélagsins. Samgöngunefnd mun fá þessa þingsályktunartillögu til umfjöllunar og fara í einstaka þætti hennar og vænti ég góðrar umræðu í nefndinni um þennan mikilvæga málaflokk.

Frú forseti. Ég get í meginatriðum tekið undir flestallt sem fram kom í máli hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur. Við munum sinna okkar hugðarefnum varðandi Vestfirðingafjórðung, a.m.k. í samgöngunefnd. Ég kem fyrst og fremst upp til að leiðrétta mismæli sem mér sjálfri varð á í ræðu rétt áðan þegar ég talaði um að 46% vegakerfisins væru á Vestfjörðum. Það er ekki rétt. Ég hefði sloppið með þetta ef ég hefði sagt Vestfirðingafjórðungur hinn forni 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og get tekið undir með henni að við munum vinna að samgöngumálum fyrir Vestfirði og landið allt í samgöngunefnd og beita okkur af þeim krafti sem við höfum og er sammála henni um að þó að vegakerfið sé stórt á Vestfjörðum þá er það ekki alveg svona stórt. En hver veit hvað það verður stórt í framtíðinni?

Virðulegi forseti. Það er aðeins ein spurning sem mig langar að beina til hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur. Hún ræddi um mælitæki í bíla þannig að hver og einn bíleigandi mundi þá samkvæmt því tæki greiða miðað við hvert og hvernig hann æki. Ég spyr hv. þingmann hvort hún telji slíkt samræmast persónuvernd einstaklinga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég kom inn á þetta vegna þess að það hefur verið til umræðu að slík tækni byði upp á þetta í framtíðinni. Ég hef ekki myndað mér skoðun á því hvort þetta sé það sem koma skal og við eigum að taka upp. Ég tel að persónuþátturinn sé einn veigamikill þáttur sem við þurfum að skoða gagngert, hvort hægt sé að hafa þetta með þeim hætti að ekki sé greinanlegt hver viðkomandi er, að því sé eytt jafnóðum, en mér finnst þetta vera tækni sem við eigum að skoða af fullri alvöru. En hvort þetta verður að veruleika og hvort við munum sætta okkur við að þetta verði rekjanlegt persónulega á eftir að koma í ljós, og líka hvort hægt er að eyða þeirri greiningu eins og gert er varðandi ýmsa gagnasöfnun í heilbrigðiskerfinu að þá eigi það sama við að gögn séu eyðanleg eða ekki persónurekjanleg.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég sé reyndar ekki hvernig hægt er að gera þetta án þess að það sé persónugreinanlegt þar sem þetta hlýtur að vera skráð á eiganda bílsins og eigandi bílsins er skráður alls staðar. Ef umræddur aðili á að greiða miðað við það hvar hann ekur, hvenær hann ekur, á hvaða vegi o.s.frv. hlýtur það að rekjast beint til bílsins og þar með er hægt að rekja ferðir hvers og eins einstaklings miðað við númer bílsins og hvert sá bíll fer, óháð því kannski hver situr undir stýri. En ég þakka hv. þingmanni einlægt svar, hún er ekki búin að gera upp hug sinn. Það kemur svo bara í ljós hvað af þessu verður.

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Mér kemur í hug að það eru líka möguleikar á því að setja um það lög að ekki sé hægt að nýta sér þessar persónulegu upplýsingar. Auðvitað er hægt að skoða þetta út frá ýmsum hliðum með hvaða hætti væri hægt að koma í veg fyrir að slíkar upplýsingar séu misnotaðar. Ég er ekki búinn að gera upp hug minn eins og ég sagði áður en mun samt skoða þetta með opnum huga.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að til stæði að fara í töluverðar vegaframkvæmdir hugsanlega ef samkomulag næðist við lífeyrissjóðina, svokallaðar einkaframkvæmdir eða lífeyrissjóðsleið, og þá yrði það gert út frá þeirri arðsemiskröfu sem gerð er til slíkra framkvæmda, en í vegáætluninni núna til ársins 2014 eru þetta um 33 miljarðar og eru það nokkur verkefni. En mig langar að spyrja hv. þingmann betur út í það hver sé skoðun hennar á veggjöldum eða vegtollum vegna þess að ég tel að menn þurfi að ræða þetta mun meira en gert hefur verið. Mér finnst ekkert réttlæti í því að ef við leggjum veg hvort sem það er Suðurlandsvegur, Vesturlandsvegur eða Reykjanesbraut, þá greiði þeir aðilar sem keyra þann veg vegtoll en aðrir þar sem verið er vinna vegaframkvæmdir ekki. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Hver er skoðun hennar á því, ef maður setur þetta í nánara samhengi, að fólk sem býr í Hveragerði og þarf að keyra til Reykjavíkur í vinnu á hverjum degi gæti þurft að borga hugsanlega töluverðar upphæðir í vegtoll til að það fáist að fara í þessa framkvæmd á Suðurlandsvegi? Ég held að þetta þurfi að ræða mjög ítarlega. Síðan er líka spurningin: Gæti vegtollur verið mismunandi eftir því hvar menn keyra, hvort þeir keyra Vesturlandsveg, Suðurlandsveg eða Reykjanesbraut eða hvar sem það er? Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Að lokum er ein til viðbótar: Hver er skoðun hv. þingmanns á því, telur hún koma til greina eða er hún sammála mér um það að Alþingi þurfi að setja lög um það hvernig standa skuli að lagningu vegar á suðurhluta Vestfjarða til að koma þeim málum í það horf sem þau þurfa að vera?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Vegtollar eða veggjöld eru stórpólitísk spurning skoðað í heildarsamhengi. Það er ekki mikið fjármagn til framkvæmda. Viljum við með slíkum ákvörðunum flýta framkvæmdum og fara í stór verkefni sem annars væru ekki unnin, fara í þau með fjármögnun lífeyrissjóðanna að stórum hluta og þar með veggjöld? Viljum við gera það og hafa þá meira svigrúm til að framkvæma annars staðar á landinu? Þetta er bara stórpólitísk spurning sem við verðum að spyrja okkur sjálf og gera upp við okkur. Veggjöld geta í mínum huga verið með ýmsum hætti, miðast við á hvaða tíma sólarhrings er keyrt og annað því um líkt og það er hægt að stýra þeim. Mér finnst að við þær efnahagslegu aðstæður sem við búum við í dag verðum við að skoða þetta með opnum huga. Ef við viljum fá meiri framkvæmdir og flýta brýnum framkvæmdum og við vitum að ríkissjóður hefur ekki tök á að skuldsetja sig umfram ákvæði sem eru í þeirri áætlun sem hann vinnur eftir, þá er þetta bara eitthvað sem við þingmenn, burt séð frá því hvar í flokki við stöndum, þurfum að skoða og meta með opnum hug. Varðandi sérstök lög um vegaframkvæmdir, þá mæli ég ekki með slíku. Mér finnst það ekki vera góð vinnubrögð ef við þyrftum að fara að beita því eftir hvað okkur þóknast hverju sinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skýr svör. Ég er reyndar ekki sáttur við þau öll, sérstaklega hvað það varðar að hv. þingmaður er ekki tilbúin að styðja það að sett séu lög um þetta eina verkefni sem á sér svo langa sögu. Ég harma það að ekki skuli vera samkomulag um það í hópi hv. þingmanna í Norðvesturkjördæmi. Mig langar að spyrja hv. þingmann af því að hún kom inn á veggjöldin og það sé hægt að útfæra þau alla vega, og menn segjast vera að vinna eftir einhverri áætlun hjá AGS en eru samt sem áður að skuldbinda. Hvernig sér hv. þingmaður það fyrir sér ef fara ætti að setja veggjöld, er það skoðun hv. þingmanns að það megi vera mismunandi veggjald á mismunandi stöðum sem gæti þá komið sér illa fyrir einn íbúa en ekki annan? Við höfum við ekki góða reynslu af þessu eins og varðandi Hvalfjarðargöngin. Gjaldið í Hvalfjarðargöngin er óréttlátt gagnvart þeim aðilum sem nota þau en síðan er verið að framkvæma annars staðar á landinu þar sem menn þurfa ekki að borga vegtoll. Ég held að við þurfum að ræða þetta miklu ítarlegar og dýpra hvernig menn sjá þetta fyrir sér.

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Ég hef aldrei verið talsmaður veggjalda en við núverandi aðstæður vil ég að við tökum þá umræðu hvort þetta sé eitthvað sem við getum gert við þessar aðstæður. Ef við metum það svo að það sé ekki réttlætanlegt og ekki sanngjarnt gagnvart ákveðnum landsvæðum að vera með veggjöld, þó að þeim væri stýrt eftir því t.d. á hvaða tíma sólarhrings umferðarmannvirki væru nýtt, þá finnst mér að við verðum samt að skoða þetta með opnum huga. Við vitum að á vegum þingsins er nefnd að störfum sem er að skoða þessi mál og við skulum sjá hvað kemur út úr vinnu þeirrar nefndar og ég mun skoða þá vinnu þegar hún skilar af sér.

Frú forseti. Við ræðum samgönguáætlun sem í minni sveit þótti afar spennandi og eftirsótt rit sem menn biðu eftir í ofvæni ekki síður en ritinu Frey eða kannski í nútímanum jólabókaflóðinu. Margt gott er í þessari ágætu samgönguáætlun og þar á meðal finnst mér markmiðin fimm sem þar eru sett og ýmis undirmarkmið mjög af hinu góða. Sérstaklega má nefna þar að í fyrsta markmiðinu um greiðari samgöngur er sérstaklega talað um almenningssamgöngur, reiðhjólanotkun og vinnu gegn flöskuhálsum. Í öðru markmiðinu þar sem talað er um hagkvæmni og uppbyggingu er ég mjög ánægð með d-liðinn um að leitað verði ódýrra leiða til að leggja bundið slitlag á umferðarlitla vegi. Þetta er atriði sem okkar fólk fyrir austan hefur barist lengi fyrir og ég vona svo sannarlega að verði að veruleika. Í þriðja markmiðinu um umhverfislega sjálfbærar samgöngur, er talað um mismunandi skattlagningu á bílum eftir því hvaða eldsneyti þeir nota sem ég held að sé mjög af hinu góða. Í fjórða markmiðinu er talað um öryggi og minnst á rannsóknir sem ég held að geti skipt mjög miklu máli, því að stundum erum við að miða svona við hyggjuvitið og það getur verið gott að hafa ákveðnar rannsóknir. Síðan er fimmta markmiðið, sem mér er kannski hvað kærast, um jákvæða byggðaþróun þar sem talað er um sóknaráætlunina sem ég bind miklar vonir við og hvernig verkefnum verður forgangsraðað þar og horft til mikilvægis einstakra framkvæmda til að skapa heildstæð atvinnu-, búsetu- og þjónustusvæði sem ég held að skipti mjög miklu máli. Ég vona svo sannarlega að þessi góðu markmið í bland við hina ágætu sóknaráætlun sem er í gangi verði til þess að við fáum í raun og veru markvissari byggða- og atvinnustefnu fyrir allt Ísland því að á því þurfum við svo sannarlega að halda. Mig langaði aðeins til að ræða um þá áherslu sem hér kemur fram á almenningssamgöngum, sem ég tel mjög af hinu góða, og þar ættum við að nýta öll þau tækifæri sem gefast og þar finnst mér að þéttbýlið á suðvesturhorninu eigi að fá ákveðinn forgang af því að það form samgangna er afar heppilegt og hagkvæmt á svo þéttbýlu svæði. Svo get ég ekki annað en hreykt mér aðeins af mínu kjördæmi og bent á að bæði Akureyri og Fljótsdalshérað hafa í nokkur ár gert sér grein fyrir því hversu góður ferðamáti almenningssamgöngur eru og bjóða því upp á gjaldfrjálsar ferðir, ekki síst af umhverfislegum og fjölskyldulegum ástæðum. Ég held að önnur sveitarfélög gætu lært af þessum ágætu sveitarfélögum. Hér hafa eðlilega verið dálítið til umræðu mismunandi fjármögnunarleiðir til samgönguframkvæmda, svo sem með aðkomu lífeyrissjóða, til að geta farið í stórar framkvæmdir á niðurskurðartímum. Það eru auðvitað ákveðnar markaðslegar forsendur sem liggja til grundvallar í slíkum einkaframkvæmdum og það er mjög eðlilegt að þar sem markaðslegar forsendur eru sé horft til suðvesturhornsins en þar með tel ég að við verðum að líta svo á að það fjármagn sem ríkið hefur úr að spila núna hljóti að mestu leyti að verða nýtt á landsbyggðinni. Ég held að við eigum að halda því talsvert á lofti. Mig langar aðeins til að ræða frekar um þá jákvæðu byggðaþróun sem við viljum stefna að. Á þessum erfiðu tímum tölum við talsvert um sameiningu stofnana, við tölum um sérhæfingu og við tölum um sameiningu sveitarfélaga, en til þess að þetta megi verða eru greiðar samgöngur algert lykilatriði, ekki síst í hinum dreifðu byggðum. Það þýðir mjög lítið að tala um sameiningu stofnana og ákveðna sérhæfingu þeirra ef fólk kemst trauðla á milli. Ég held að með því að orðið sé þægilegt að fara á milli staða megi hagræða mikið því að fólk er tilbúið til að aka talsverðar vegalengdir á öruggum vegum svo ekki sé talað um í öruggum jarðgöngum. Síðasta áratug eða svo eða jafnvel lengur hafa sveitarstjórnarmenn á Austurlandi sameinast um að mikilvægasta samgöngubót í fjórðungnum séu Norðfjarðargöng. Austfirðingar eru orðnir talsvert langeygir og þurrir í augum eftir að rýna eftir þeim göngum því að handan við þau göng er fjórðungssjúkrahúsið okkar í útjaðri sveitarfélagsins Fjarðabyggðar og göngin eru í raun og veru bara eins og hver annar vegur á milli hverfa í þéttbýli. Við Austfirðingar höfum verið mjög dugleg við að hagræða og sameina stofnanir og má þar nefna að Heilbrigðisstofnun Austurlands er búin að vera til sem ein stofnun fyrir allt heilbrigðiskerfið á Austurlandi mjög lengi, Skattstofa Austurlands einnig. Við erum því mjög tilbúin að vinna að hagræðingu og til að vinna saman en við erum orðin ansi langeygð eftir samgöngubótum. Og núna þegar lýst hefur verið yfir vilja til að sameina Austurland í eitt sveitarfélag verða þessi göng og samgöngubætur á Austurlandi afar mikilvægar. Svo við tökum dæmi sem er mér mjög eðlilegt, er staðan t.d. þannig núna að austfirsk kona sem ætlar að ala afkvæmi á þann kost einan fyrir austan að gera það á Fjórðungssjúkrahúsinu á Neskaupstað, því að engin önnur fæðingardeild er frá Akureyri til Selfoss. Og kona sem ætlar að eignast barn um miðjan vetur á Seyðisfirði þarf að byrja á því að fara yfir hæsta fjallveg landsins frá Seyðisfirði yfir á Hérað, síðan þarf hún að fara yfir leiðinlegan flöskuháls sem heitir Fagridalur, þá þarf hún að fara um Hólmaháls og loks um Oddsskarð en þar eru sem sagt jarðgöng sem ættu náttúrlega að vera á minjaskrá, þau eru einbreið með blindhæð og í 600 metra hæð. Ég held að við þurfum að setja okkur svolítið í þessi spor, hvort sem það er kona í barnsnauð eða einhver með sprunginn botnlanga eða annað slíkt, að þetta er í raun og veru algerlega óásættanlegt ástand þær samgöngur sem við búum við. Það er mikil gleði að sjá að Norðfjarðargöngin eru á dagskrá þó að ég verði að viðurkenna að gleðiópin eru mjög hófstillt því að þetta eru ekki stórar fjárhæðir sem við sjáum en eftir sem áður er allt betra en ekkert og þau eru komin á dagskrá. Það skiptir mjög miklu máli. Austfirðingar eru, eftir framkvæmdirnar við Kárahnjúka þar sem við horfðum á bora fara í gegnum fjöll, mjög uppteknir af því hvort ekki sé komið að nýrri tækni. Mjög metnaðarfullar hugmyndir hafa verið uppi um það að tengja allt Miðausturland með jarðgöngum og frá því erum við ekki horfin þó svo að það sé viðurkennt að Norðfjarðargöng séu fyrsti áfanginn og vonandi verða göng undir Fjarðarheiði þau næstu. En við þurfum að gæta þess vel að jarðgangagerð þarf alltaf að vera í gangi til þess að við viðhöldum þekkingu og þróum reynslu og nýja tækni. Ég hlakka sérstaklega til að sjá nýja samgönguáætlun þegar sóknaráætlunin er fullgerð, ég er viss um að við fáum að sjá þar markvissari framkvæmdaröð, um leið og við stefnum að því að samgöngur á Íslandi verði sjálfbærar og öruggar alls staðar.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu tillaga til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun. Mundu margir segja að tími væri til kominn að ræða þessi mál, enda hefur hefðbundinn framgangur í samgönguframkvæmdum þjóðarinnar frestast töluvert vegna ástæðna sem eru okkur öllum kunnugar. Ég fagna sérstaklega framsetningunni á samgönguáætluninni og hrósa ráðuneyti samgangna fyrir hana. Í henni er það nýmæli að finna, eftir því sem ég kemst næst, að sérstakar myndir eru af fyrirhuguðum framkvæmdum og öll framsetning er skýr og góð fyrir almenning, enda skiptir það mjög miklu máli. Það eru margvíslegar og mjög mikilvægar framkvæmdir sem eru tíndar til. Margar af þeim eru jafnframt okkur vel kunnugar. En ég vil fá að koma inn á sjónarmið sem mér finnst skipta mestu máli í framsetningu og niðurröðun á framkvæmdunum. Það er að þetta séu virðisaukandi framkvæmdir fyrir byggðarlögin sem um ræðir. Þá er ég að tala um í margvíslegum skilningi þess orðs, að þær lækki t.d. kostnað fyrirtækja og atvinnulífs og tengi saman byggðir og skapi þannig möguleika á nýsköpun í atvinnumálum, jafnframt að þær auki öryggi vegfarenda. Það er að mínu mati ákaflega mikilvægur þáttur í niðurröðuninni. Þá þurfa menn auðvitað að horfa til umferðarmagns og tíðni meðalársumferðar o.s.frv. Ég vil nefna nokkrar framkvæmdir í áætluninni sem heyra til kjördæmis míns. Til að mynda hina gríðarlega mikilvægu Landeyjahöfn sem er komin vel á veg þó að útlit sé fyrir að notkun hennar frestist um eina, tvær eða þrjár vikur vegna eldgossins í Eyjafjallajökli. Sú framkvæmd kemur til með að boða byltingu í samgöngumálum Eyjamanna og í rauninni svæðisins alls austan Þjórsár og á Suðurlandinu öllu. Þá er jafnframt í áætluninni fyrsti áfangi í tvöföldun Suðurlandsvegar, hinn svokallaði Lögbergsbrekkukafli vestan Litlu kaffistofunnar. Hann er þegar kominn á framkvæmdastig og er gríðarlega mikilvægt verkefni sem ber að fagna. Jafnframt er það Suðurstrandarvegur sem er samgönguframkvæmd af þeirri tegund sem ég lýsti í upphafi míns máls, mjög virðisaukandi. Hann tengir saman atvinnusvæði og skiptir mjög miklu máli fyrir Suðurkjördæmi allt í heild sinni vegna þess að þar verður til mikilvæg vegtenging á milli Þorlákshafnar og Grindavíkur. Af sama toga er brúin yfir Hvítá sem hefur mikla þýðingu fyrir ferðamannaiðnaðinn, og Lyngdalsheiðarvegur sem verður kláraður í ár. Það sem vantar hins vegar og hefði þurft að vera komið á betri rekspöl, er ný brú yfir Hornafjarðarfljót og ný veglína að Höfn. Þessu þurfum við sérstaklega að halda til haga þegar við förum að vinna næstu áætlun. Á árinu 2008, þegar ég var í samgönguráðuneytinu og starfaði þar sem aðstoðarmaður samgönguráðherra, vorum við nánast komin á framkvæmdastig og með fjármagn í þá framkvæmd. Hún frestaðist því miður vegna þess að ekki var samstaða um þá veglínu sem fara átti innan sveitar. Ég vil líka geta þess að í samgönguáætlun núna er brýnt mál, sem hefur ekki verið mikið fjallað um, en það eru sjóvarnir við Vík í Mýrdal, 113 millj. á þessu ári og 98 millj. á því næsta í sjóvörn vestan Víkurár. Ég vil koma aðeins inn á umræðuna um svokölluð veggjöld eða umferðargjöld en ég tel að það sé mikilvægt mál sem þinginu ber að hugsa svolítið til framtíðar. Það er mín skoðun að framtíðarfjármögnun framkvæmda í samgöngumálum verði að bera uppi með slíkum gjöldum að einhverju leyti. Ég sé fyrir mér samræmt kerfi þar sem vegakerfið er flokkað eftir samgöngumannvirkjum og t.d. að eitt samræmt jarðgangagjald gildi fyrir allt landið. Þannig er ákveðið samræmi, burt séð frá búsetu fólks. Þá kostar einfaldlega þetta mikið að keyra í gegnum jarðgöng á Íslandi. Það mætti að sama skapi setja upp sérstakt gjald fyrir akstur um veg með aðskildum akstursstefnum og menn gætu nýtt sér slíkt kerfi til að innheimta t.d. bílastæðagjöld og innheimta sérstaklega fyrir akstur innan miðbæjarkjarna sem oft er of mikill og ástæða er til að stýra eins og við þekkjum dæmi um. Þetta getur haft margvíslegan sparnað í för með sér fyrir sveitarfélög vegna þess að með svona kerfi er ekki þörf fyrir sérstakan bílastæðasjóð eða að rukkað sé sérstaklega eftir gjaldmælum. Í svona kerfi eru fólgnir möguleikar á margháttaðri stýringu t.d. með því að hafa lægra gjald á minni álagstímum þannig að ódýrara sé t.d. að aka um á nóttunni. Hægt væri að stilla gjaldtökuna eftir tíðni en það fæli í sér ákveðinn byggðastyrk fyrir íbúa. Þeir sem ækju mest greiddu hlutfallslega minnst fyrir notkun mannvirkisins. Það er líka hægt að skipta gjaldinu eftir því hversu vistvænt ökutækið er eða eldsneytið sem það nýtir sér eftir tegund og þyngd. Vegna umræðunnar um mikilvægi persónuverndar í þessum efnum þá er hún auðvitað gríðarlega mikilvæg. En upplýsingar um daglegt líf okkar eru dulkóðaðar með svo margvíslegum hætti að það er ekkert frábrugðið þeim upplýsingum sem þarna eru á ferðinni. Við skiljum á hverjum degi eftir okkur rafræna slóð hvort sem er með notkun GSM-síma, vísakorts eða með akstri á vegum þar sem eru umferðarmyndavélar. Mjög víða eru slíkar myndavélar án þess að menn hafi sérstakar áhyggjur af því hvað verði um þær upplýsingar. Með einfaldri dulkóðun og lagasetningu er hægt að geyma slíkar upplýsingar með mjög öruggum hætti, nákvæmlega eins og gert er með upplýsingar sem eru innifaldar í GSM-símkerfinu og með notkun okkar á tölvum, vísakortum, debetkortum o.s.frv. Það mikilvæga að mínu mati er að með þessu er hægt að innheimta gjöld fyrir notkun á vegakerfinu með miklu sanngjarnari hætti en nú er gert með eldsneytisgjöldum, vegna þeirra kosta sem það hefur í för með sér til að stýra notkun á samgöngumannvirkjum. Ég sé fyrir mér að þetta kæmi í staðinn fyrir eldsneytisgjöldin sem eru að mörgu leyti orðin úrelt vegna nýrrar tækni og nýrra eldsneytisgjafa sem eiga eftir að ryðja sér til rúms í síauknum mæli. Ég vil segja í lokin að þó að menn ræði auðvitað þessi mál út frá kjördæmaskiptingu og sínu kjördæmi þá eru framkvæmdirnar sem hér um ræðir ekki endilega bundnar við stök kjördæmi og það er mikilvægt að ræða þær þannig. Vesturlandsvegur og Suðurlandsvegur eru ekki einkamál kjördæmanna sem þeir liggja um, heldur eru þeir hagsmunamál allrar þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður stal eiginlega af mér einni spurningunni með því að svara henni undir lok ræðu sinnar. Ég ætlaði að spyrja um þá sýn sem hann hafði varðandi framtíðarfjármögnun. Hann hafði orð á þessari nýju tækni og sagði að fyrra bragði að hann sæi fyrir sér að hún kæmi í stað núgildandi gjaldtöku og þá verð ég að lýsa mig sammála honum að því leytinu til. Ég er hins vegar ekki jafnsammála honum um að ekki þurfi að hafa áhyggjur af persónuverndarsjónarmiðum. Mér finnst þetta ógnvænleg framtíðarsýn að vissu leyti þrátt fyrir dulkóðun. Ég sé þó ekki fyrir mér að einhver einn maður sitji í Vegagerðinni og fylgist með öllum landsmönnum, þótt hann gæti það. Þetta er eitthvað sem við þurfum að ræða í þessu samhengi. Mig langar að spyrja hv. þingmann um gjaldtöku á stofnbrautum út úr Reykjavík. Hún hefur komið til umræðu, m.a. á sameiginlegum þingmannafundum í kjördæmi okkar, Suðurkjördæmi. Mikil andstaða hefur komið fram við hana, einkum á Suðurlandsvegi þar sem ekki er um aðra leið að ræða og er því frábrugðið Hvalfjarðargöngunum í þeim efnum. Á Suðurnesjum heyri ég mikil andmæli við þetta, því ef litið er til sögunnar var gamli Keflavíkurvegurinn byggður með gjaldtöku og Suðurnesjamenn segja: „Við erum búin í þessum pakka,“ ef svo mætti segja. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji þetta réttlætanlegt. Þegar ég heyri hv. þingmann tala um samgöngumál dettur mér óneitanlega Grænás í hug. Ég hef áhuga á að vita hvað því útboði líður en við þingmenn kjördæmisins lukum sameiginlega því verki. Það átti að bjóða út, ef mig misminnir ekki, í febrúar.

Forseti biður hv. þingmann að gæta að ræðutímanum.

Virðulegur forseti. Vegna þess sem hv. þingmaður getur í ræðu sinni um persónuverndarsjónarmið tel ég mjög brýnt að fyllsta öryggis sé gætt í þeim efnum. Ég held reyndar að svo sé ekki í sambandi við þær margvíslegu upplýsingar sem ég nefndi áðan, til að mynda þau gögn sem verða til með eftirlitsmyndavélum í borginni og á vegum úti og það sem ég nefndi t.d. um skrásetningu á hvaðan símtöl úr farsímum koma o.s.frv. Ég held að víða sé pottur brotinn í persónuverndarmálum. Það þarf auðvitað að gæta sérstaklega að því. Ég tel vel gerlegt að ganga úr skugga um að ekki verði einhver einn maður sem gíni yfir þeim upplýsingum. Ég vil líka koma inn á þær spurningar sem hv. þingmaður ber til mín varðandi veggjöldin að kerfið sem ég lýsi ber það í sér að menn yrðu ekki með einhver sérstök svið inn og út úr borginni. Ég sé ekki fyrir mér að þannig verði framtíðargjaldtöku háttað í umferðinni. Hins vegar nefndi ég það sérstaklega í fyrri ræðu minni að ég teldi fullkomlega eðlilegt að þegar sett yrði upp slíkt kerfi fyrir umferðargjald sem samræmt væri um allt landið að sérstakt gjald væri fyrir að aka á vegum með aðskildum akreinum. Lykilatriðið er að það eru öruggustu vegirnir og með því að leggja eins marga slíka og hægt er björgum við mannslífum. Þess vegna skiptir tíminn miklu máli. Ég segi einfaldlega: Ef það kostar okkur að leggja slíka vegi og við getum flýtt því að aðskilja akstursleiðir með þessum hætti þá er ég tilbúinn til að gera það með því fororði að tryggja öryggi borgaranna í landinu.

Virðulegur forseti. Ég ber mikla virðingu fyrir mannslífum og er tilbúinn að leggja ýmislegt á mig sem skattgreiðandi til að tryggja að vegir landsins verði gerðir öruggir. Ég held að valkosturinn sé ekki að setja á veggjald eða hafa óörugga vegi. Ég held að við séum með þriðja valkostinn sem er fjármögnun úr ríkissjóði og ef við erum að tala um að taka fé af almenningi í landinu til að bæta þessa vegi af hverju tökum við þá ekki bara umræðuna um hvernig við forgangsröðum fjármunum ríkissjóðs? Það er þá þriðji valkosturinn og ef ástæða er talin til að fara í einhver sérstök verkefni með einhverjum sérstökum hætti þá eru til ýmsar leiðir til að afla fjár án þess að rukka endilega íbúa á ákveðnum svæðum sem þurfa mest að nota þessa vegi. Ég fagna því sem hv. þingmaður sagði um persónuverndarsjónarmiðin. Ég hef kannski misskilið hann eitthvað og biðst forláts á því. Ég ítreka spurningu mína varðandi Grænáshringtorgið þar sem framkvæmdir áttu að byrja í febrúar ef mig ekki misminnir til að vera komnar - ég man að við ræddum það - vel af stað og vel á veg fyrir ferðamannastrauminn sem er að hellast yfir okkur. Þar sem hv. þingmaður situr í verkefnisstjórninni um Landeyjahöfn og nefndi að búið væri að tilkynna að hugsanlega gæti orðið seinkun á opnun hafnarinnar vil ég spyrja hvort það hafi verið rætt í verkefnisstjórninni og hvort einhverjar frekari dagsetningar liggi fyrir um það efni. Þingmaðurinn nefndi tvær eða þrjár vikur, er búið að fara yfir og meta hversu mikil seinkunin gæti orðið?

Virðulegur forseti. Eins og staðan er núna ætti að vera hægt að opna höfnina um miðjan júlí en það gæti breyst og liggur ekki fyrir þannig að hægt sé að fastnegla það. Varðandi Grænásgatnamótin er það rétt munað hjá hv. þingmanni að febrúar var dagsetning sem miðuð var við útboð þannig að menn gætu hafið malbikun þegar færi að vora. Það hefur dregist og það er miður en hins vegar er það svo að í þessari áætlun er gert ráð fyrir 60 milljónum á þessu ári og svo öðrum 80 milljónum á því næsta þannig að við sjáum fram á úrbætur á þessum hættulegu gatnamótum og er það að þakka þverpólitískri samstöðu þingmanna Suðurkjördæmis sem náðist um þetta brýna mál. Skýringar á seinkuninni kann ég ekki en við erum að fjalla um heilan graut af framkvæmdum sem allar eru aðeins á skjön við þær áætlanir sem í upphafi voru gerðar vegna ástandsins í samfélaginu og geri ég ráð fyrir að þær falli líka undir það. Ég sé enga aðra leið til að fjármagna framkvæmdirnar sem eru til viðbótar og eiga að auka umferðaröryggið en þær sem ég nefni með þessu svokallaða umferðargjaldi og því kerfi sem ég nefndi. Að sjálfsögðu er ég reiðubúinn að heyra hugmyndir hv. þingmanns í þessum efnum og hvet einfaldlega þingmenn alla til að koma fram með hugmyndina um hvernig megi fjármagna þær framkvæmdir sem við erum öll sammála um að séu brýnar til að auka umferðaröryggi. Þetta er ákveðin leið til að tryggja að við getum ráðist í að tvöfalda t.d. allan Suðurlandsveg austur fyrir Selfoss og t.d. Vesturlandsveg upp í Borgarnes. Það er fagnaðarefni að fá hugmyndir um hvernig væri hægt að finna fjármuni í þessi brýnu verkefni.

Virðulegi forseti. Vík ég að nokkrum atriðum í samgönguáætlun. Í fyrsta lagi er ekki útlit fyrir neina seinkun á opnun Landeyjahafnar. Samkvæmt verkáætlun og stöðu verktakans Suðurverks á að vera hægt að opna höfnina til siglinga 1. júlí. Það er viðmiðunin sem verktakinn stendur enn við. Síðan geta komið upp frávik og skiptir í rauninni engu máli hvort það eru einhverjir dagar til eða frá í þessu dæmi en rétt er að miða við það jákvæðasta þó að reikna megi með því sem er slakara. Það eru ákveðin atriði eftir í sambandi við lokahnykkinn á Landeyjahöfn. Það er að tryggja að gerð verði þar einhvers konar vígi fyrir smábáta sem munu augljóslega og örugglega þurfa að leita til Landeyjahafnar. Enginn mun geta komið í veg fyrir að litlir bátar komi þar inn og þá verður auðvitað að vera aðstaða til að þeir geti farið í eitthvert var innan hafnarinnar og lagt að einhverri flotbryggju eða slíku sem er ekki stórt mál. Þetta er ekki síst öryggisþáttur varðandi Landeyjahöfn, öryggi sem verður að vera til staðar þannig að björgunarsveitir geti athafnað sig við fullkomna aðstöðu í höfninni ef eitthvað kemur upp. Það er skylda Tryggingastofnunar að skila höfninni þannig og ríkisvaldsins að fylgja því eftir og tryggja það. Það á eftir að tryggja það. Vonandi klárar hæstv. samgönguráðherra það mál snarlega því að sjálfsagt er að gera þessa aðstöðu sem þarf að gera og kostar einhverja tugi milljóna af verkefni sem kostar 4.500 milljónir. Það er mikilvægt að gera það strax á meðan tækjabúnaður er til staðar og er miklu ódýrara en fara í verkið eftir eitt, tvö eða þrjú ár og kannski á tíma sem einhver slys hefðu orðið sem menn vildu ekki að hefðu átt sér stað. Það er mikið fagnaðarefni að hafist skuli handa við tvöföldun Suðurlandsvegar. Eftir stendur - og er ekki tryggt í því útboði sem nú er - að lagfæra frá Lögbergsbrekku og upp að Litlu kaffistofunni, vonandi til bráðabirgða en það er nauðsynlegt að gera það strax, breikkun á vegakerfinu yfir Svínahraun þar sem enn þá eru 2+1 sem getur aldrei orðið til frambúðar. Það er lágmark að breikka þar vegina þeim megin sem akreinin er einbreið því að þar hafa komið upp mikil vandamál í ófærð og öðru á leiðinni. Þetta fjallaði hæstv. ráðherra um sl. haust að yrði gert og þarf að tryggja það strax. Það er ekki hægt að bíða með að breikka þessar akreinar þannig að ef bíll bilar þá stoppi ekki umferðin um Suðurlandsveg, hvort sem það er rúta eða eitthvert tæki af stærri gerðinni sem kemst ekki út í kant því að það eru of brattir leggir frá veginum. Það er mikið fagnaðarefni að brúin við Hvítá og Bræðratunguvegur séu á lokastigi. Lyngdalsheiði sér fyrir endann á. Þetta eru allt mikilvæg verk og spennandi. Ég vil spyrja hæstv. samgönguráðherra að því hvort ekki sé alveg kristaltært að Suðurstrandarvegur verði boðinn út í haust. Ýmislegt hefur verið gefið í skyn en nú er rétt að fá þetta kristaltært. Nú er komið svo nærri ákveðinni ákvörðun eftir langa bið og ef verkið er boðið út í haust er hægt að byrja á því strax eftir áramót. Tæplega einn þriðji af verkinu er eftir. Það er bara einn áfangi og þess vegna er ekki eftir neinu að bíða en að klára það því að ekki er hægt að vera með dýrt verk hálfklárað, fyrir utan hvað það skiptir miklu máli fyrir alla umferð í Suðurkjördæmi og landsmenn alla. Það skiptir líka miklu máli og er hlutur sem hlýtur að vera áhyggjuefni hjá hæstv. samgönguráðherra að flýta eins og kostur er útboðum á verkum. Tugir verktaka í landinu með mikla reynslu og góðan tækjabúnað sitja auðum höndum og það fjarar undan öllu þessu bákni okkar hægt og sígandi. Það er dýr fórn vegna þess að auðvitað er flóð og fjara í öllum þessum þáttum en það þarf að gæta þess að það sé eins mikið jafnvægi og hægt er. Það vantar mörg smærri verk og stendur upp á samgönguráðherra að leysa það mál með ríkisstjórninni og taka af skarið þannig að höggið minnki og menn sitji ekki uppi strandaðir með góðan tækjabúnað, mikla reynslu, lítinn yfirkostnað o.s.frv. Það er líka spurning hvenær fjármagns frá lífeyrissjóðunum er að vænta. Þetta er orðið þannig að lífeyrissjóðirnir eru eins og eitthvert „apparat“ í þessu dæmi sem getur ekki tekið af skarið og dregur lappirnar. Mér finnst ekki hægt að kalla það annað. Lífeyrissjóðirnir eru sjálfir með hugmyndir um hvernig þeir ætla að fá greidd lánin sem þeir ætla að setja í verk. Það er ekki þeirra hlutverk að ákveða hvort það eigi að vera veggjöld eða ekki. Það er stjórnvalda að gera það. Þessu er öllu ruglað saman og það er tortryggilegt og gengur auðvitað ekki. Hvenær er að vænta þess fjármagns sem lífeyrissjóðirnir hafa a.m.k. í orði boðist til að leggja í framkvæmdir? Það er eitt líka varðandi Landeyjahöfn: Það er mjög brýnt að tímasetja hvenær ákveðið verður að byggja nýja ferju. Munstrið í innsiglingu inn í Landeyjahöfn er níu ára sveifla í dýpi. Næstu tvö árin, 2011 og 2012, má vænta að dýpið verði mest og svo fer það grynnkandi næstu sjö árin og strax eftir tvö ár fer aðstaðan fyrir núverandi Herjólf að verða til vandræða. Það var nóg á sínum tíma þegar Herjólfur sem nú er 20 ára gamall eða þar um bil var byggður og þáverandi hæstv. samgönguráðherra Steingrímur J. Sigfússon lét minnka skipið, sem var teiknað samkvæmt öldumælingum og öllum þarfagreiningum, um nær 10 metra til að hægt væri að bjóða það út á Akureyri. Akureyringar buðu síðan 1.700 milljónir í það en Norðmenn 1.100 milljónir og auðvitað var því tilboði tekið. Þá buðust Norðmenn til að byggja skipið í réttri stærð, 79 metra langt fyrir 1.140 milljónir, 40 milljónir í viðbót, en hv. núverandi fjármálaráðherra hafnaði því. Þetta hefur kostað ómælda peninga, lengri siglingatíma, verri sjóhæfni o.s.frv. Svona dellur eru ótrúlegar í okkar samgöngumálum og það má ekki henda núna að menn klári ekki það verk sem lagt er af stað með og hefur verið unnið vel að. Ég minni á að hæstv. samgönguráðherra var með mér í þingsályktunartillögu sem ég flutti um upphaf Landeyjahafnar svo honum rennur blóðið til skyldunnar.  Ég spyr um Hornafjarðarfljót: Hvar stendur Hornafjarðarfljót? Ég spyr um Grænás: Mér er kunnugt um að Vegagerðin reiknaði með að bjóða Grænásverkefnið út eftir fjórar vikur. Það er búið að tímasetja það og 65 milljónum er ætlað í það verk núna og síðan undirgöng á næsta ári. Þarna þurfa að koma mislæg gatnamót en er leyst a.m.k. næstu 10 árin með hringtorgi og þarna er tenging við 1.800 manna byggð í Reykjanesbæ svo það skiptir miklu máli. Mig langar líka að spyrja hæstv. samgönguráðherra um Sundabraut sem er gleymd og grafin og er mikilvægt verkefni á höfuðborgarsvæðinu fyrir allt land til að minnka og losa úr pirringi höfuðborgarbúa í umferðinni sem er óþolandi mikill,  Ég vil í lok þessari lotu segja: Ef 200 kr. veggjald er sett á Reykjanesbraut kostar það Reyknesing sem vinnur daglega í Reykjavík 100.000 kr. á ári. Það er enginn smápeningur svo þetta er hlutur sem þarf að skoða í fullri alvöru og gengur ekki upp þegar grannt er skoðað með tilliti til mismununar við þegna landsins.

Virðulegur forseti. Miðað við þá forsendu sem hv. þingmaður gefur sér er mjög auðvelt að reikna sig í hvaða upphæð sem er í veggjöldunum. Það er líka hægt að hugsa sér ákveðið hámark á þau þannig að hver einstaklingur geti ekki farið yfir visst þak. Íbúi í Reykjanesbæ væri hugsanlega mjög fljótur að fara upp að því þaki og þyrfti þá ekki að borga meira en sem því næmi. Ég vil aðeins segja vegna Landeyjahafnar að auðvitað er ekki útilokað að það verk geti orðið á áætlun. Hins vegar er útlit fyrir og menn ættu að búa sig undir að það gæti orðið seinkun á því. Auðvitað hafa allir skilning á því í ljósi þeirra hamfara sem hafa átt sér stað fyrir austan enda vita allir um hvers lags kraftaverkamenn er að ræða í verklegum framkvæmdum í því verktakafyrirtæki sem hefur tekið að sér það verk. Vegna þeirrar framkvæmdar vil ég líka segja að það er gríðarlega ánægjulegt fyrir okkur sem komum að stjórnmálum á þessu svæði að sjá þá bjartsýni sem svona framkvæmd getur haft í för með sér fyrir eitt byggðarlag, hvort sem um er að ræða sveitirnar í Rangárþingi eystra eða undir Eyjafjöllum, vegna þess að allir sjá fyrir sér einhverja möguleika í þessari hafnargerð. Á sínum tíma þegar Vestmannaeyingar skiptust í þrjá hópa og vildu ýmist fá hraðskreiðari Herjólf í Þorlákshöfn, jarðgöng til Vestmannaeyja eða Landeyjahöfn var erfitt að sjá fyrir sér þá eindrægni sem nú ríkir um þessa framkvæmd í Landeyjahöfn. Það er gríðarlega mikilvægt, og ánægjulegt að sjá að hv. þm. Árni Johnsen, sem reyndar var 1. flutningsmaður að þingsályktunartillögu um Landeyjahöfn, hefur látið af öllum sínum hugmyndum um jarðgöng - í bili - og er farinn að taka þátt í því með okkur hinum að fagna þessari framkvæmd.

Virðulegi forseti. Þegar við Eyjamenn göngum til leiks, hvort sem er í knattspyrnu eða öðru, tökum við tapi - eða sigri - eins og vera ber. Við urðum undir í jarðgangaþættinum - um sinn - en það er alveg morgunljóst og tryggt að jarðgöng munu verða byggð milli lands og Eyja. Eins og Esra heitinn í Lukku sagði eru þau bara bisness, hann seldi milljón lunda til Texas og það eru veiddir 100.000 lundar í Vestmannaeyjum. Jarðgöngin munu koma. Ég vænti þess að hæstv samgönguráðherra muni á sínum tíma -  Þetta er mikilvægt og ég held að við þurfum að gæta þess að vanda til þessa verks þannig að ekki sé áratugum saman hægt að naggast út í ef eitthvað hefur farið úrskeiðis áður en upp var staðið.

Virðulegur forseti. Í örstuttu máli vil ég taka undir með hv. þingmanni um aðstöðu fyrir smábáta í Landeyjahöfn. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að slík aðstaða verði fyrir hendi með tilliti til öryggissjónarmiða og einfaldlega til að koma til móts við örugglega hundruð óska heimamanna og fleiri um að sigla þarna á milli. Það þarf í sjálfu sér ekki að hafa í för með sér tekjutap fyrir rekstraraðila ferjunnar, hafi menn áhyggjur af því. Ég hygg að menn hafi verið að ræða um gjaldtöku og það er mjög einfalt að setja upp einhvers konar gjaldtökukerfi fyrir umferð um höfnina þannig að það raski ekki tekjumöguleikum þeirra sem munu taka að sér að reka þá ferju sem þarna þarf að fara fram og til baka. Það er reyndar sannfæring þess sem hér stendur að í fyllingu tímans, eftir einhverja áratugi, verði risinn byggðakjarni í kringum Landeyjahöfn og að sá byggðakjarni muni tilheyra sveitarfélagi sem bæði Vestmannaeyjabær og Rangárþing eystra munu tilheyra. Mannvirki á borð við Landeyjahöfn eru einfaldlega þess eðlis að í kringum þau mun skapast líf, atvinna og fólk. Þarna mun fólk vilja eiga heima í framtíðinni. Ég segi þetta bara fyrir þingtíðindin.

Virðulegi forseti. Siglingaleiðin milli lands og Eyja fer niður í 10 km. Það er álíka vegalengd og frá Lækjartorgi að Elliðaárbrekkunni. Auðvitað verður traffík af litlum bátum þarna, gúmmítuðrum og slíkum bátum sem Eyjamenn hafa notað til áratuga til að skjótast kringum Eyjar o.s.frv. Auðvitað munu fleiri, Rangæingar og Sunnlendingar aðrir, vilja geta brugðið sér á flot í fyrstu höfninni á Suðurlandi í Íslandssögunni. Það verður ekki stöðvað. Ekki í einni einustu höfn á landinu er tekið gjald af slíkum bátum þannig að það er lítil tekjuvon og þar að auki mismunun þannig að mannlífið verður að fá að anda og menn verða að fá að hreyfa sig án þess að vera rukkaðir í hverju spori, hvort sem þeir sigla míluna eða ganga kílómetrann. Það er ekki hægt að mæla með hugmynd að gjaldtöku í þessum efnum. Þetta er einfaldlega öryggisþáttur því að ef litlir bátar koma þarna inn við misjafnar aðstæður, þó að öllu jöfnu færu þeir inn við góðar aðstæður, getur munað öllu upp á öryggið að þeir geti farið að einhverjum stað þar sem öryggis er gætt, þar sem er viðlegukantur, skjól eða eitthvað slíkt, að þeir séu ekki að berja bátunum utan í hafnargarðana til að komast á land eða lenda í fjöru þar sem lítil hreyfing getur valdið tjóni á slíkum bátum. Þetta er bara hlutur sem þarf að vinna úr. Það er ekki málið, held ég, hvernig þetta er en auðvitað verður að reikna með eðlilegri umferð venjulegs fólks á fleytum sínum um þessa höfn.

Frú forseti. Það er stundum sagt að í umræðum um samgönguáætlanir birtist kjördæmapot í sinni hreinustu mynd. Sumir eru jafnvel fullir vandlætingar á umræðu af þessu tagi. Ég vil nota upphaf míns máls til að lýsa því yfir að ég tek ekki undir þau sjónarmið. Ég held að við séum að ræða einstaklega brýn mál sem brenna á mjög mörgum Íslendingum og við eigum ekki að láta það trufla okkur í umræðunni þó að þingmenn kjördæma komi fram með málefni tengd samgöngumálum sem eru einkum og sér í lagi tengd þeirra kjördæmum. Við eigum að líta á það sem kost vegna þess að þingmenn kjördæma búa yfir vitneskju sem þeir hafa beint frá fólkinu í kjördæminu um ástand vega og þeir geta komið þeirri vitneskju á framfæri hér til að við fáum einhvers konar pott af vitneskju um það hvað brennur mest á fólki. Í þessu samhengi vil ég líka segja að þegar öllu er á botninn hvolft lít ég svo á að við séum að ræða um landið í heild. Sem þingmaður Norðvesturkjördæmis legg ég áherslu á Dýrafjarðargöng vegna þess að ég er fulltrúi þess kjördæmis og heyri hvað brennur á fólki þar og ég er líka þátttakandi í alls konar áætlanagerð um að efla Vestfirði sem sóknarsvæði. Við vitum öll og ég veit að þingmenn allra kjördæma sem eru hér inni vita að það er ekki hægt að tala um að byggja upp Vestfirði sem eitthvert sóknarsvæði öðruvísi en að þar geti fólk ferðast á milli byggðarlaga. Þetta skilja allir en það er eðlilegt að einkum og sér í lagi þingmenn Norðvesturkjördæmis komi þessu á framfæri. Tveir hollvinir Árneshrepps hafa talað hér, þeir skipuðu sér nr. 1 og 2 þannig að ég er væntanlega hollvinur nr. 3. Ég legg mikla áherslu á að vegurinn upp í Árneshrepp verði lagaður og þegar við tölum um svona vegi, Árneshrepp - 50 manns búa þar - vaknar líka önnur hugleiðing sem mér finnst mjög mikilvæg og lýtur að þessu sama, við erum auðvitað að tala um landið í heild, vegur er ekki bara fyrir þá sem búa þar heldur líka fyrir þá sem vilja fara þangað. Vegur norður í Árneshrepp er ekki bara fyrir þessa 50 sem keyra fram og til baka heldur líka fyrir hina 300.000 sem vilja mögulega einhvern tíma á lífsleiðinni - og hefðu gott af því - að fara norður í Árneshrepp,  Hins vegar hafa umræður um samgöngumál á meðal þingmanna oft haft á sér svolítið einkennilegan blæ þar sem menn hafa sett fram óskalista og stundum hefur ekki verið alveg gagnsætt eða faglegt hvaða ákvarðanir hafa verið teknar í þeim efnum. Þess vegna var mikið framfaraskref stigið í upphafi 9. áratugarins þegar ágætur þáverandi samgönguráðherra ákvað að tekið skyldi upp það verklag að setja fram samgönguáætlanir, að við skyldum ræða þessi mál fram í tímann. Nú bregður svo við að samgönguáætlun er frekar seint á ferðinni. Það er af skiljanlegum orsökum, það fór allt á hliðina í íslensku samfélagi, en nú er hún komin fram og það er ástæða til að fagna því og að segja: Betra seint en aldrei. Það er mikilvægt að við látum ekki neitt hökt koma á þetta verklag, heldur höldum áfram að gera samgönguáætlanir. Og nú ríður á að fá langtímaáætlunina. Það ríður einstaklega mikið á að fá langtímaáætlunina núna vegna þess að við lifum einmitt krepputíma og áætlanirnar sem eru núna til 2011 og 2012 eru ekki sérstaklega spennandi af sjónarhóli framkvæmdamanna í samgöngum. Það er bara reynt að halda í horfinu, klára það sem er byrjað á, og byrjað á afskaplega fáum nýframkvæmdum. En þegar við siglum í gegnum þennan öldudal, svo ég noti algengt líkindamál, verðum við að vita hvert við erum að fara, við verðum að vita hvað er handan við hornið. Svo talað sé um Dýrafjarðargöng, það væri strax betra ef við vissum að þau væru sett á 2013 eða 2014, að við vissum að farið yrði í að hanna veginn um Dynjandisheiði og svoleiðis þannig að það er gríðarlega mikilvægt að fá langtímaáætlanirnar fram í dagsljósið sem allra fyrst. Þær hafa áhrif á það hvernig við tölum um þessa áætlun í augljóslega vondri stöðu. Einhvern tíma birtir samt til og við eigum að vita hvað við ætlum að gera þá. Þá er eitt sem við ræðum mjög mikið, og höfum rætt dálítið mikið í dag, framtíðarskipulag á gjaldtöku af vegakerfinu, hvernig við eigum að fjármagna vegakerfið. Við höfum rætt vítt og breitt um vegtolla, bæði í dag og undanfarið í umræðum um samgöngumál. Ég fagna því og held að það sé gott að við notum kreppuna til að ræða grundvallaratriði, til þess að ræða það hvernig við ætlum að fjármagna samgöngukerfið í framtíðinni. Ég tek undir með hv. þm. Róberti Marshall, það er margt spennandi varðandi vegtolla. Maður getur séð fyrir sér marga möguleika sem opnast í því að taka yfir höfuð upp vegtollakerfi á Íslandi, setja kubba í bíla og ná þannig að stýra álagi á umferð, stýra gjaldtökunni betur, jafna út kostnað af umferð og þess háttar. Mér finnst samt alltaf jafnæpandi að um leið og við tölum um að fjármagna vegakerfið með vegtollum einhvern tíma í framtíðinni ýtum við alltaf á undan okkur þeirri grundvallarstaðreynd að við tökum nú þegar gríðarleg gjöld af bifreiðaeigendum. Bifreiðaeigendur greiða í ríkissjóð u.þ.b. 30 milljarða kr. á ári. Það eru aksturstengd og bifreiðatengd gjöld, eldsneytisgjald, almennt vörugjald af bensíni, sérstakt vörugjald af bensíni, olíugjald, bifreiðagjald og vörugjald af ökutækjum. Það er áætlað í fjárlögum 2010 að þessi innkoma verði tæpir 27 milljarðar kr. og þá eru ekki inni í þessu vörugjöld af varahlutum og ekki virðisaukaskattur af eldsneyti. Eins og ég sagði fyrr í dag greiðir t.d. íbúi sem keyrir daglega í vinnuna frá Selfossi til Reykjavíkur og til baka, eina 100 km á dag, 1.000 kr. í ríkissjóð á dag. Lengst af hafa þessi gjöld, þeir 30 milljarðar kr. sem hafa verið að jafnaði undanfarin ár, ekki farið í framlög til vegamála. Innan við helmingur hefur skilað sér til vegamála. Það er kannski alveg skiljanlegt, sérstaklega núna þegar illa árar í ríkisbúskapnum, að við verðum að nota þennan pening í eitthvað annað en við blasir þessi grundvallarspurning: Ætlum við að nota gjöld sem koma inn frá bifreiðaeigendum úr akstri til uppbyggingar í vegamálum yfir höfuð? Við verðum að byrja á því að svara þessari spurningu og svo ákveða hvernig fyrirkomulag gjaldtökunnar á að vera. Það að taka upp vegtolla svarar ekki þessari spurningu. Við getum alveg eins krukkað í núverandi kerfi. Ein spurning sem blasir við svo maður leyfi sér að hugsa upphátt í fyrri umræðu um þessa þingsályktunartillögu: Hvað ef við hefðum ákveðið fyrir einhverjum áratugum, kannski um leið og við ákváðum að gera samgönguáætlanir að viðvarandi verklagi, að við skyldum láta öll gjöld sem eru aksturstengd eða koma inn frá bifreiðaeigendum renna til uppbyggingar vega? Hvar stæðum við núna ef við hefðum haft þetta sem meginreglu í 15 ár? Kannski væri búið að gera göng til Eyja - þótt ég reyndar efist um það. Ég mundi halda að við værum með Dýrafjarðargöng, mjög gott vegakerfi úti um allt land og við værum líklega með Sundabraut. Fyrir 30 milljarða kr. á ári sem er innkoma frá bifreiðaeigendum gætum við gert ansi mikið og ég held að allir sjái að ef búið hefði verið að fara í allar þessar nýframkvæmdir værum við núna með vegakerfi sem kostaði mun minni peninga, bæði fyrir þjóðfélagið í heild og líka í viðhaldi. Þetta er nærtæk spurning vegna þess að við gerum þetta á öðru sviði, í veitukerfinu. Það væri gjörsamlega fráleitt að við stæðum hérna núna og veltum fyrir okkur kaldavatnsleiðslunni í Dölunum eða einhverju svoleiðis vegna þess að það var náttúrlega ákveðið fyrir löngu að í þetta skyldi farið með sérstöku batteríi sem er í opinberri eigu og þessu öllu komið í lag. Spurningin er: 

Virðulegi forseti. Áður en ég missi hv. þm. Guðmund Steingrímsson úr salnum ætla ég að þakka honum fyrir umfjöllun hans um gjaldtökuna og fjármögnun til vegagerðar. Hann var með marga af þeim punktum sem ég ætlaði að ræða, m.a. einmitt þann sem virðist oft gleymast í þessari umræðu, þann sem ég reyndi að benda á í stuttu andsvari við hv. þm. Róbert Marshall áðan, að það eru aðrar leiðir til að fjármagna framkvæmdir í samgöngumálum en að setja á sérstaka vegtolla. Eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson orðaði það væri kannski ágætisbyrjun að nota til vegagerðar þá fjármuni sem eiga að renna til vegagerðar. Allir vita að samgöngur, hvort sem eru bílar, varahlutir, bensín eða annað sem tilheyrir, eru uppáhaldstekjustofn a.m.k. fjármálaráðherrans og þá ætti hæstv. …  Ég vil gera þessa hluti að umtalsefni, kannski meira almennt en verið hefur hérna núna. Mig langar að fjalla um gjaldtökumál en þó vil ég líka aðeins ræða um einstök verkefni í framhaldi af því sem við vorum að ræða um gjaldtökur, hvort sem um er að ræða Suðurlandsveg, Reykjanesbraut eða annað. Sú hugmynd sem varpað hefur verið fram sem einhvers konar framtíðarsýn, að setja gjald á allar stofnbrautir út úr Reykjavík, í hvaða átt sem er, finnst mér sláandi við fyrstu sýn. Þegar ég les svo þessa tillögu til þingsályktunar sé ég hvað þetta fer strax gegn því markmiði um jákvæða byggðaþróun sem er tekið hér sem eitt af helstu markmiðum hæstv. samgönguráðherra í áætluninni. Í áætluninni segir á bls. 3: „Horft verði til mikilvægis einstakra framkvæmda sem hvata til að skapa heildstæð atvinnu-, búsetu- og þjónustusvæði.“ Það er ekki nóg að setja markmiðin svona fram, heldur verður þá líka að hugsa málið til enda. Eins og hérna hefur verið bent á - hv. þm. Árni Johnsen nefndi upphæðina 100.000 kr. fyrir íbúa á Suðurnesjunum að koma til vinnu í Reykjavík - held ég að það dragi heilmikið úr hvata hins almenna borgara sem sækir vinnu í Reykjavík og vill búa á því frábæra svæði Suðurnesjunum ef hann þarf að borga 100.000 kr. á ári til viðbótar við kostnað af bensíni og öðru. Það gæti sett þau áform í uppnám. Ég hvet því hæstv. samgönguráðherra til að hafa öll þau markmið sem hann er sjálfur að setja hér fram að leiðarljósi í þessu öllu saman. Mig langar líka að endurtaka það sem ég sagði áðan um Suðurlandsveginn. Það er svo gamalt mál, það er búið að lofa honum margoft. Ég er ný í þessum bransa, ef svo mætti segja, en þetta er gömul saga og ný og ég veit að það yrði aldrei sátt um það, hvort sem er meðal íbúa Suðurlands eða annarra sem þurfa að fara um þennan veg, ef þar yrði tekið gjald þar sem ekki er hægt að velja um aðra leið, ekki nema ef hugsa ætti um landið allt. Þá nefni ég sérstaklega ein göng í nágrenni hæstv. samgönguráðherra, Héðinsfjarðargöngin, sem voru byggð fyrir skattfé en ekki með notendagjöldum eins og hæstv. ráðherra veit. Landeyjahöfn hefur verið aðeins til umfjöllunar. Ég ætla ekki að endurtaka orðaskiptin frá því áðan en tek undir það sem var rætt um smábátahöfn og annað. Mig langar aðeins að gera að umtalsefni samninginn við Eimskip sem búið er að gera um siglingar milli lands og Eyja. Nú er verið að búa til áætlun og raða ferðum inn í hana. Miklar vonir eru bundnar við þá stórkostlegu samgöngubót sem þarna er að verða að veruleika, hvort sem er hjá íbúum í Vestmannaeyjum eða á fastalandinu. Hjá þeim þjónustukjarna sem helst er talað um á Suðurlandi eru miklar vonir bundnar við þessa framkvæmd, einmitt með tilliti til þess að í framtíðinni er hægt að horfa á þetta sem eitt svæði, t.d. sem atvinnusvæði. Það er verið að tala um að samnýta sjúkrahús, framhaldsskóla, íþróttamannvirki og það að fólk geti unnið á öðrum staðnum og búið hinum megin við sundið, ef sund mætti kalla, annaðhvort í Vestmannaeyjum eða á fastalandinu. Þetta er ekki hægt nema það sé stöðugleiki í áætluninni, stöðugleiki allt árið um kring. Nú vil ég benda hæstv. ráðherra á að þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir hefur bæjaryfirvöldum í Vestmannaeyjum ekki verið leyft að sjá samninginn við Eimskip. Þau hafa ekki getað skoðað hann en þó voru þau líka bjóðendur í verkefnið. Miðað við þá útreikninga og þær upplýsingar sem liggja fyrir telst þeim til að 17 milljónir vanti inn í þennan samning til að hægt verði að tryggja fjórar ferðir á dag allt árið um kring. Það eru álagstoppar og ákveðin tímabil þar sem eru fleiri ferðir, færri ferðir hins vegar yfir hávetrartímann, og það er í sjálfu sér skiljanlegt að viðkomandi reyni að setja ferðir upp þannig að skipið verði fullnýtt. Það má samt ekki horfa á þetta eingöngu þannig. Þarna er ekki bara um að ræða ferju á milli, heldur má líkja þessu við þjóðveg á milli lands og Eyja. Jafnvel þótt skipið verði ekki alltaf fullt er áætlunin svo mikilvæg, ekki síst þegar kemur að því atriði sem ég nefndi áðan, að menn sækja vinnu til og frá og verða að geta gert það allt árið um kring. Við getum líka horft á nýtingu íþróttamannvirkja. Ef t.d. íþróttalið úr Vestmannaeyjum ætlar í keppnisferð um helgi en helgarferðin er lögð af kemur aukinn kostnaður í hlut þess og skaðar þá möguleika sem þessi mikla framkvæmd og allt þetta stóra dæmi getur haft í för með sér. Ef 17 milljónir í þessum stóra pakka yrðu til þess að hægt væri að tryggja árið um kring fjórar ferðir á dag milli lands og Eyja er það gríðarlega mikilvægt. Ég hvet hæstv. samgönguráðherra til að leggja sig fram um að koma þessu í kring. Fyrir 17 milljónir er hægt að kaupa 125 ferðir. Ég vildi gera þetta að umtalsefni og hvet hæstv. ráðherra áfram í málinu. Rétt aðeins í lokin, af því að tíminn líður hratt í þessari umræðu, aftur að þessum gjaldtökuhugmyndum. Í umræðu um þessa GPS-mælitækni verð ég að viðurkenna að ég kemst ekki yfir þetta persónuverndarþref. Mér finnst þetta mjög alvarlegur hlutur, nokkuð sem ber að höndla mjög varlega. Þetta þarf miklu meiri umræðu og ég fagna því í prinsippinu að þetta sé sett fram, þó án þess að nokkur ákvörðun liggi fyrir, og ég hvet hæstv. ráðherra til að gefa þessu nógan tíma. Það er alveg ljóst að þetta er nokkuð sem þarf að útfæra og menn þurfa að vera með algjöra vissu fyrir því að ekki verði 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Hún fór vítt og breitt yfir eins og gengur og gerist, annars vegar um einstök verkefni í sínu kjördæmi eins og Landeyjahöfn og annað sem ég kemst ekki í að svara í stuttu andsvari. En hv. þingmaður, og það gladdi mig mjög, tók til umræðu þær hugmyndir sem uppi eru: Að flýta framkvæmdum á einstökum vegaköflum og gera framkvæmdina á þremur árum, eins og Suðurlandsveg austur fyrir Selfoss, 16–18 milljarða kr. verk, með þeim ókosti sem því fylgir að eftir þrjú, fjögur eða fimm ár, eitthvað svoleiðis, og gjörbreytt gjaldheimtukerfi til vegamála, verði kannski örlítið dýrara að keyra slíkan veg, tvöfaldan veg með aðgreindum akstursstefnum, fínum gatnamótum þar sem umferðin rennur vel eftir og jafnvel sparast einn lítri af bensíni, sem kostaði 210 kr. í dag, vegna þess að umferðin er greiðari. Eigum við að skoða þann möguleika með þeim kostum og göllum sem því fylgir eða eigum við að velja hinn möguleikann, þ.e. að gera þetta á hefðbundinn hátt? Nú erum við að ræða þessa áætlun með 7,5 milljarða á ári á næsta ári og þá getum við sagt að það væri kannski hægt að leggja 600–700, 800 milljónir í Suðurlandsveg á hverju ári í hefðbundinni ríkisframkvæmd. Það tæki upp undir 20 ár. Þetta eru tveir valkostir sem við þurfum að ræða og þeim fylgja bæði kostir og gallar. Mig langar því, virðulegi forseti, að spyrja hv. þingmann aðeins út í þetta, hvort það er ekki alveg einnar messu virði að ræða þessa kosti og galla. Síðan get ég ekki látið hjá líða, virðulegi forseti, að geta þess, af því að nú er hv. þingmaður orðin formaður þingflokks sjálfstæðismanna sem ég vil nota tækifærið og óska henni til hamingju með, að sjálfstæðismenn voru fyrstir til að setja fram í samgönguáætlun hugmyndir um einkaframkvæmd og veggjöld. Í tíð fyrri samgönguráðherra voru skrifaðar margar skýrslur um einkaframkvæmdir og veggjöld, kosti og galla. 

Virðulegur forseti. Ég fagna því að hæstv. samgönguráðherra kynnir sér hvað gerist á landsfundum Sjálfstæðisflokksins vegna þess að þar er margt sem hann getur lært. Ég er ekki á móti einkaframkvæmd og ég er ekki á móti veggjöldum svo það liggi fyrir. Ég t.d. var og hef verið frá upphafi mjög hlynnt Hvalfjarðargöngunum og þeirri stórkostlegu samgöngubót sem þar um ræðir. Hins vegar er ég algjörlega ósammála hæstv. samgönguráðherra um að við höfum bara tvo valkosti og yfir það fór ég í ræðu minni. Hæstv. samgönguráðherra setur þetta þannig fram að annaðhvort tökum við flýtileiðina og rukkum sérstaklega fyrir það eða við höfum þetta eftir gamla laginu og gerum þetta á 20 árum með tilheyrandi öryggisbresti á vegum. Ég segi nei, við erum með þriðja valkostinn og þar tók ég undir með hv. þm. Guðmundi Hermannssyni sem fór yfir það að við þyrftum -  Það er líka hægt að hugsa sér að eyrnamerkja, taka hluta þess fjármagns sem kemur inn og eyrnamerkja það í stórar framkvæmdir og taka það bara þannig á áætlun. Hugsanlega væri hægt að hækka slíkt tímabundið ef þetta væri eitthvað sem við vildum fara hraðar í. Ég er þó alltaf hrædd við tímabundnar skattahækkanir vegna þess að þær vilja ílengjast og ég er ekkert sérstaklega hrifin af skattahækkunum í sjálfu sér. 

Virðulegi forseti. Þetta var athyglisverð ræða hjá hv. þingmanni. Hv. þingmaður talar um þá skatta sem teknir eru af umferðinni í dag. Nú vill svo til, virðulegi forseti, að hv. þingmaður var á árum áður aðstoðarmaður fjármálaráðherra til langs tíma og ég held að aldrei hafi í tíð samgönguáætlana komið eins miklar skatttekjur af umferð og þá og jafnlítið hlutfall af þeim runnið til samgönguframkvæmda. Hvers vegna var það? Ég spyr hv. þingmann: Af hverju var þá ekki í fjármálatíð Sjálfstæðisflokksins í öll þessi ár notað meira af skatttekjum af umferð til vegamála? Hv. þingmaður kallar eftir því núna. Ég tók eftir því að hv. þm. Guðmundur Steingrímsson ræddi hér um að skatttekjur af umferð væru 30 milljarðar í dag. Nú skal ég taka það skýrt fram að ég hef ekki kannað það en ég efast ekki um þau gögn sem hv. þingmaður lagði fram. Við ræðum hér samgönguáætlun til fjögurra ára og mér sýnist við fljóta samlagningu á því að við séum að tala um áætlun upp á rúma 110 milljarða kr. til fjögurra ára. Það gerir um 28 milljarða á ári. Þá hallar ekki mikið á á þessu ári ef þessar tölur eru allar réttar, sem ég ætla hins vegar að hafa fyrirvara á af því að ég á eftir að skoða þetta betur. En ég verð auðvitað líka að taka fram, virðulegi forseti, að þá yrði ég að leggja saman tölur t.d. sem lagðar eru til umferðaröryggismála, til Umferðarstofu, og ég yrði að sjálfsögðu að leggja saman tölur sem koma til Flugmálastjórnar og flugvalla og annað slíkt. Þessir þættir eru allir lagðir saman ef við horfum á þetta. Síðan minnist ég þess, virðulegi forseti, að þegar ég spurði fjármálaráðherra og þingmenn Sjálfstæðisflokksins út í þetta í gamla daga fékk ég alltaf það svar að stór hluti af skatttekjum af umferð þyrfti líka að fara á aðra staði í samfélaginu eins og t.d. í heilbrigðisgeirann vegna þess að heilbrigðisgeirinn ber mikinn kostnað vegna umferðarslysa og annars slíks og það er alveg hárrétt. 

Virðulegur forseti. Ekki er hægt að halda því fram með nokkurri sanngirni að í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins hafi ekki verið framkvæmt í vegamálum. Það mætti halda að hæstv. samgönguráðherra hafi ekki keyrt um landið sitt nýlega, sem ég veit nú að hann hefur gert. Ég var spurð um stefnubreytingu Sjálfstæðisflokksins. Þá spyr ég: Fyrst hæstv. samgönguráðherra spurði ítrekað fjármálaráðherra og aðra sjálfstæðismenn að þessu í þeirra tíð, af hverju í ósköpunum bætir hann ekki þá fyrir það sem hann honum hefur greinilega fundist hrópleg ósanngirni í því svari sem hann fékk þá og tekur af skarið sem  Ég mundi líka vilja varpa annarri spurningu til hæstv. samgönguráðherra og hún er sú: Með þessum nýju hugmyndum um gjaldtöku, hvort sem það er eftir GPS-kerfinu eða með vegtollum, ætlar hæstv. samgönguráðherra að afnema þá skatta sem við erum með núna eða á þetta að vera hrein viðbót? Ég held að hæstv. samgönguráðherra verði að tala mjög skýrt í þeim efnum vegna þess að það væri eftir verklagi núverandi ríkisstjórnar að ætla að bæta þessu ofan á og koma með nýja skatta sem mér finnst alls ekki í boði ofan á allt annað hérna. Varðandi hvernig hægt er að framkvæma þetta. Það er annar möguleiki sem ég hef ekki nefnt hér og datt í hug þegar hæstv. heilbrigðisráðherra ræddi um kostnað heilbrigðiskerfisins og annað. Tryggingafélögin hafa á umliðnum árum lýst sig reiðubúin til að koma að fjármögnun einstakra verkefna, og vegna hvers? Jú, af því að þau sjá sér hag í því að með 

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu tillaga til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2009–2012. Þetta er mikið rit sem ég hvet landsmenn alla til að kynna sér því að hér er gríðarlegan fróðleik að finna fyrir utan þá áætlun sem liggur fyrir. Ég er í langflestum tilvikum mjög hlynntur því sem hér er sett á blað. Af hverju er það svo að samgöngumál eru landsmönnum, ekki síst fólki úti á landi, svona hugleikin? Hægt er að staldra við nokkrar tölur í þessu mikla plaggi og mig langar, virðulegi forseti, að byrja á tölu sem er aftarlega í plagginu. Frá árinu 1996 hafa 298 Íslendingar týnt lífi í umferðinni, 298 Íslendingar frá árinu 1996. Á sama tímabili hafa rétt tæplega 2.500 Íslendingar hlotið alvarlegan skaða, langvarandi skaða af bílslysum á Íslandi. Það er af þeim sökum sem umferðaröryggismál, bættari vegir, greiðari leiðir eru ofarlega á baugi á Íslandi og ekki síst úti á landi. Af hverju skyldu þessi málefni, frú forseti, vera svona ofarlega á baugi úti á landi, meira en kannski tíðkast í hinni ágætu Reykjavík? Hér er aðrar tölur að finna sem vert er að minnast. Þjóðvegir í Suðvesturkjördæmi og í Reykjavíkurkjördæmi eru 328 kílómetrar, þjóðvegir í landsbyggðarkjördæmunum eru u.þ.b. 12.500 kílómetrar - 12.500 kílómetrar í samanburði við 328 kílómetra þjóðvegi á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er kannski ein ástæða þess að samgöngumál eru jafnofarlega á baugi úti á landi og raun ber vitni. En aðalástæðan fyrir því að samgöngumál eru svona ofarlega á baugi úti á landi er sú að þar snúast samgöngumál um það að komast á milli staða, hér syðra í höfuðborginni þar sem Alþingi Íslendinga er staðsett snúast samgöngumál miklu fremur um að komast hraðar á milli staða eða öruggar á milli staða. Þetta verðum við að hafa skýrt í huga þegar við fjöllum um samgöngumál á öllu Íslandi. Hvort heldur við horfum til fiskverkenda á Tálknafirði eða á Vopnafirði snúast samgöngur um það hvort hann geti rekið viðskipti sín heima í héraði. Kemst fiskverkandi frá Tálknafirði með afurðir sínar á Brjánslæk og þaðan með ferju yfir Breiðafjörð? Er fært jafnvel að sumri? Kemst fiskverkandi á Vopnafirði með afurðir sínar upp á heiðar frá Vopnafirði, jafnvel að sumri? Er fært? Þetta eru þær spurningar sem snúast í höfði íbúa víða úti á landi um þessar mundir, á árinu 2010, jafnvel þótt gríðarlegar framfarir hafi orðið í samgöngumálum þjóðarinnar og hvert Íslandsmetið í framkvæmdum hafi reyndar verið slegið á undanliðnum tveimur, þremur árum, sem ég vil nota tækifærið og hrósa hæstv. samgönguráðherra sérstaklega fyrir, framgöngu hans á þessu sviði á síðustu árum. Í þessu plaggi er forgangsraðað og það var tími til kominn. Hér í þessu plaggi hlýt ég t.d. að nefna að síðasti Ó-vegurinn er að baki. Sá sem hér talar er gamall fréttamaður og hefur flutt ótölulegan fjölda af fréttum, alvarlegum slysum, banaslysum á þeim Ó-vegum sem hér hafa verið illu heilli, í Ólafsvíkurenni, Óshlíðarvegi og í Ólafsfjarðarmúla. Í þessu plaggi eru Ó-vegirnir að baki. Ég vil bara þakka fyrir það. Ég vil bara þakka fyrir það fyrir hönd íbúa þessa lands að þeir vegir séu loks að baki vegna þess að samgöngumál snúast líka um mannréttindamál. Þau snúast um það að komast yfirleitt á milli staða en þau snúast öðru fremur um það að komast örugglega á milli staða. Tillaga þessi til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun er samfléttuð sóknaráætlun 20/20 og það er vel. Ég lít svo á að einn meginþunginn í sóknaráætlun 20/20 fyrir byggðir landsins, allar byggðir landsins, snúist ekki síst um samgöngumál. Mín hugmynd er sú, og ég veit að það er hugmynd fleiri þingmanna og sveitarstjónarmanna um allt land, að efla sveitarstjórnarstigið til mikilla muna og þar skipta vegamál, hafnamál og flugmál sköpum. Það eru nokkur atriði sem skipta byggðir landsins öllu máli. Ég vil staldra þar við fjögur atriði: Fjölbreytt atvinnulíf, styrk grunnþjónusta, samgöngur, og að byggðarsvæði í heildrænum búningi verði styrkt með tilliti til styrkingar sveitarstjórnarstigsins og þar skiptir höfuðmáli að tengja svæðin. Við lesum um það í þessu ágæta plaggi, sem er upp á nálega 100 blaðsíður, að víða er verið að tengja svæði og þetta er að mínu viti og fleiri sem starfa í þessu húsi lykilatriði í sóknaráætlun hinna dreifðu byggða og hinna þéttbýlli byggða. Ég vil nefna nokkur atriði, nokkur forgangsatriði sem blasa við í þessari þingsályktunartillögu. Suðurstrandarvegur og Lyngdalsheiði, hvort tveggja dæmi um tengingar, hringtengingar í samgöngumálum sem skipta sköpum í atvinnutilliti, í ferðatilliti og í auknum lífsgæðum íbúa á svæðinu. Ég nefni líka Bræðratunguveginn yfir Hvítá að Flúðum, ég nefni veginn um Þröskulda, sem er nýlegt dæmi um vissa hringtengingu. Ég nefni Héðinsfjarðargöngin, sem er glæsilegt dæmi um hringtengingu og nú skulum við vona að stutt göng komi yfir í Skagafjörðinn undir skarðið góða hvar menn lögðu vegi í frítímum sínum á öldinni sem leið. Ég nefni í því tilliti hringveginn um allan Tröllaskaga sem ég held að þingmenn Norðausturkjördæmis og Norðvesturkjördæmis ættu að berjast fyrir, ekki bara í atvinnutilliti heldur líka ekki síst hvað varðar ferðaþjónustuna jafnt að vetri sem sumri. Ég nefni samgöngin fyrir austan sem verða gríðarleg lyftistöng fyrir ferðaþjónustu og atvinnulíf þegar þar að kemur og vitaskuld eru Norðfjarðargöng komin á dagskrá, sem er vel. Ég nefni líka hugmyndir um hringveg um þann mikla jökul Vatnajökul sem yrði gríðarleg lyftistöng fyrir ferðaþjónustu á því svæði en vitaskuld eru þær áætlanir ekki enn þá komnar á dagskrá. Hringtengingar í vegamálum eru gríðarlega mikils virði, í rauninni ættu allir hæstv. samgönguráðherrar að hafa það í huga að endastöðvar í byggðamálum eru alltaf í hættu í byggðalegu tilliti og þess vegna eru hringtengingar eitthvað sem skiptir sköpum. Virðulegi forseti. Ég gæti haldið áfram í allan dag að tala um þetta mikilvæga plagg. Ég er afskaplega hrifinn af mörgu því sem þar kemur fram því að hér er verið að forgangsraða. Ég sé að þingmenn Norðvesturkjördæmis leggja gríðarlega áherslu á suðurfirðina, leiðina milli Flókalundar og Bjarkalundar. Þingmenn Norðausturkjördæmis leggja gríðarlega áherslu á Norðfjarðargöng og þingmenn Suðurkjördæmis leggja ofurkapp á Suðurstrandarveg. Þannig held ég að við eigum að vinna samgönguáætlun hverju sinni í sátt þingmanna um hvað er efst á baugi. Í mínu tilfelli eru það vitaskuld Norðfjarðargöng þar sem er glataður og afgamall vegur á milli hverfa í 630 metra hæð, þar sem er að finna einu jarðgöngin 

Virðulegi forseti. Hér ræðum við tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun 2009–2012. Hægt er að eyða mörgum orðum um þessa áætlun þó ekki hafi gefist mikill tími til að sökkva sér ofan í lestur áætlunarinnar. Það eru nokkur atriði sem mig langar að nefna. Í fyrsta lagi tek ég undir þær vangaveltur varðandi tengingu áætlunarinnar við aðrar, svo sem byggðaáætlun og sóknaráætlun, sem nefndar hafa verið. Það læðist að mér sá grunur að þessi áætlun sé ekki ósvipuð byggðaáætlun, þ.e. að verkefnum um sóknaráætlun sé ýtt á undan sér sem er miður því nú er full þörf á að koma fram með byggðaáætlun og heildstæða, góða samgönguáætlun sem skýrir og sýnir þá framtíðarsýn sem stjórnvöld hafa. Mér finnst vanta inn í þetta plagg, og margt annað sem kemur frá stjórnvöldum, sýn hvernig á að halda uppi atvinnu. Þar skipta ekki síst máli fyrirtæki og aðilar sem unnið hafa við vegagerð. Samgönguáætlun er markmiðssetning fyrir þróun byggða og hvernig ríkisvaldið sér það fyrir sér. Ég er undrandi yfir því stefi sem hér er slegið vegna þessa. Eins og ég sagði áðan, frú forseti, er ljóst að það á ekki að beita vegaframkvæmdum til að ná skriði á efnahagslífið, þ.e. framkvæmdum og öðru. Það er miður því nú er tækifæri og að sjálfsögðu átti að reyna allar leiðir til þess að blása lífi í framkvæmdir, það skilar mjög miklu til samfélagsins. Það eru ákveðnir þættir í áætluninni sem snúa að höfnum og flugvöllum sem ég þarf að skoða betur. Það eru ekki síður mikilvægir samgönguþættir fyrir landið en vegirnir sem við eyðum mestum tíma í að ræða, enda þarf að setja mesta fjármuni í þá. Gott væri að fá upplýsingar, gæti verið að þær komi fram síðar, um framtíðarsýn ráðamanna varðandi styrki til flugs og ferjusiglinga. Ef ég hef skilið það rétt sem hér stendur er ekki sýnt hvernig áætlunin muni þróast til 2012, heldur kemur eingöngu fram hve mikið fer í niðurgreiðslur á þessu ári. Það er mjög mikilvægt að styrkir til flugs og ferjusiglinga haldi áfram. Það er alveg ljóst að meðan ríkið kemur sér ekki til þess að fara í Vestfjarðaveg er mjög mikilvægt að ferjusiglingar yfir Breiðafjörð dragist ekki meira saman en nú þegar hefur orðið. Ég veit að það á einnig við um aðrar ferjusiglingar. Þetta eru lykilsamgöngur fyrir þessa staði. Varðandi flugsamgöngur þá er flug styrkt til nokkurra staða. Tímasetningar eru á ákveðnum vegaframkvæmdum þar sem styrkir falla niður eftir að framkvæmdir eru búnar. Þetta snýst hins vegar ekki eingöngu um að skila farþegum á ákveðinn stað, þetta snýst líka um að fyrirtæki og stofnanir sem byggja upp störf víða á landsbyggðinni gera kröfu um að flytja til sín fólk, skjöl og fleira með stuttum fyrirvara og að komið sé til baka sama dag. Skertar flugsamgöngur geta haft áhrif á atvinnulíf með áþreifanlegum hætti. Ég fagna fjármögnun til samgöngumiðstöðva á Akureyri og í Reykjavík. Ég vona að það sé staðfesting á því, svo ég tali fyrir mig persónulega, að flugvöllurinn verði á sama stað í borginni. Tvo liði langar mig að nefna áður en ég tala um vegina, á bls. 70, sem snúa að reiðvegum og girðingum meðfram þjóðvegum. Það eru þúsundir manna sem stunda hestamennsku á Íslandi og þúsundir ferðamanna koma hingað til að fara á hestbak. Það er mjög mikilvægt fyrir þessa atvinnugrein - hestamennska er mikil atvinnugrein á Íslandi - að menn slái ekki slöku við varðandi öryggisþáttinn. Slysahættan er mikil og það þarf að girða og bæta vegi. Frú forseti. Ég velti fyrir mér: Hvar er Sundabraut, hvar er tvöföldun Vesturlandsvegar og annað í þessari áætlun? Ég sé ekki miklar áhyggjur varðandi þau verkefni. Ég sakna líka Fróðárheiði og Dýrafjarðarganga, eins og kom fram hjá þingmönnum áðan. Það er mikilvægt þar sem því hefur verið haldið fram að ekki sé búið að slá Dýrafjarðargöng af. Taka verður af skarið í meðförum nefndarinnar í eitt skipti fyrir öll og koma þeim aftur inn á áætlun því að þau eru ekki í henni. Búið er að taka þau út úr plagginu sem við erum með hér, hvort sem ætlunin er að seinka þeim eða fresta, það verður að koma í ljós. Það er óásættanlegt að við sjáum ekki hver framtíðarsýn þeirra er. Ég sakna þess líka að sjá ekki inni veg nr. 74 sem heitir Skagastrandarvegur. Þetta er alveg ómögulegur vegur frá Blönduósi og út á Skagaströnd, ekki síst að Þverárfjallsvegi. Þarna er mikil umferð, vegurinn er bæði mjór og hæðóttur. Það er mikilvægt að við horfum til framtíðar og komum okkur saman um hvenær verður farið í þann veg, vitanlega sem allra fyrst. Aðeins varðandi Vestfjarðaveg. Það er ekki miklu við það að bæta sem hér var sagt. Þessi vegur er okkur algjörlega til skammar og það lengi. Þar sem einn hv. þingmaður nefndi hér áðan að Ó-vegirnir væru að hverfa þá er þetta vegur með Ó-i fyrir framan vegna þess að hann er nánast ófær fyrir fólk sem býr þarna. Á veturna vegna snjóa, slabbs og slíkrar drullu og þegar rignir því þetta er bara leirvegur. Hérna verður að höggva á hnútinn sem kominn er með þennan veg, tala skýrt og klára þetta þannig að sómi sé að. Þá fyrst er hægt að tala um ferjusiglingar og annað þegar búið er að koma þessum landshluta í mannsæmandi vegasamband sem ekki er núna. Það er sorglegt að að ekki sé stigið stærra skref í áætluninni. Það er stigið ákveðið skref en það þarf að vera stærra. Frú forseti. Annað verkefni sem ekki er tekið á, Siglufjarðarvegur nr. 76, Almenningar. Öllum sem hafa ekið þennan veg er ljóst að ekki verður lengur við unað. Í þessum töluðu orðum gæti vegurinn að stórum hluta farið fram í sjó eða eftir 10 eða 50 ár. Þetta er eins og púðurtunna sem beðið er eftir að springi. Þarna verða menn að tala saman hvernig á að leysa það mál. Hér eru aðrir vegir sem ekki hafa verið nefndir sem eru miklir ferðamannavegir. Það er einnig búið á þessum stöðum sem ég ætla að geyma að fara yfir þar til síðar. Ég ætla að nota síðustu mínúturnar til að tala um gjaldtökuna sem hér var nefnd. Ég sé ekki að tekið verði upp gjald á ákveðna íbúa landsins. Þá hljótum við að spyrja okkur, ef taka á gjald fyrir þá sem þurfa að aka Vesturlandsveg eða Suðurlandsveg: Er ekki rétt að setja gjald á þá sem keyra Reykjanesbraut, Miklubraut, Sæbraut eða aðra vegi? Kannski segi ég aðeins of mikið því að ég man ekki hvort Vegagerðin kemur að þessum götum öllum. Það hlýtur að vera sama krafan að notendur borgi þjónustu fyrir afnot gatna í þéttbýlinu. Mitt persónulega mat er að það sé eðlilegra, ef fara á í sérstaka fjáröflun fyrir vegina, að það sé þá gert með almennum hætti.

Frú forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2009–2012. Þar er af ýmsu að taka, hvort heldur horft er til landsins í heild eða einstakra kjördæma. Mig langar í upphafi að velta fyrir mér hugmyndum um hið nýja Ísland. Nú eftir hrun er oft talað um hið nýja Ísland og hvernig við ætlum að byggja upp nýtt Ísland, ryðja burt siðspillingu og annað í þeim dúr. Ég vil velta upp hugmynd, sem hefur áður komið fram, og væri liður í því að byggja upp nýtt og betra Ísland. Eigum við ekki að horfa til samgöngumála og nota það fjármagn sem bifreiðaeigendur í dag greiða nú þegar í ríkissjóð, og leggja það til samgönguáætlunar? Ættum við ekki að taka höndum saman um að forgangsraða þeim verkefnum sem eru skynsamlegust, hagkvæmust og arðbærust hverju sinni fyrir landið í heild? Væri möguleiki, frú forseti, að hætta kjördæmapoti við samgönguáætlunargerð? Þá þyrftum við kannski ekki lengur að slást um hverja krónu sem fara á í þessa áætlun. Þetta gæti verið ný hugsun í hinu nýja Íslandi til að byggja upp það, sem margir segja að skipti meginmáli fyrir búsetu í landinu, en það eru öruggar og góðar samgöngur. Mig langar líka að velta fyrir mér því sem stendur á bls. 18 í þessari áætlun og fær sérstaka fjármögnun samkvæmt nánari ákvörðun Alþingis. Þar eru tilteknir nokkrir vegir og göng, m.a. tvöföldun Hvalfjarðarganga og Vaðlaheiðargöng og einnig er þar nefndur Vesturlandsvegur. Þar er ég komin í kjördæmi mitt, sem er Suðvesturkjördæmi. Ég held að skýra þurfi nánar hvar Vesturlandsvegurinn er að hluta.  Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða bútur er Vesturlandsvegur 2+1 og mislægt? Ljóst er að á fjárveitingu núna er tvöföldun Vesturlandsvegar frá svokölluðum Hafravatnsvegi, sem við Mosfellingar reyndar köllum Kóngsveginn, að Þingvallaafleggjara. Þar á Vesturlandsveginum er einnig unnið að sérstökum gatnamótum við Leirvogstungu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Á að halda áfram með það verkefni? Hvert er framlag einkafyrirtækjanna tveggja sem að verkefninu koma, sem eru Leirvogstunga ehf. og Ístak ehf., til gerðar þeirra mislægu gatnamóta og hvert er framlag Vegagerðarinnar? Ég ætla að halda mig við eigið kjördæmi, á sama hátt og aðrir þingmenn, og fagna því sem gert er í Suðvesturkjördæmi. Ég nefndi hringveginn og ég er búin að spyrja um gatnamótin. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um Vífilsstaðaveg og Arnarnesveg. Er verið að ljúka þeim verkefnum eða halda þeim áfram? Hvenær lýkur þeim? Ég fagna þessum verkefnum. Þau eru búin að vera í farvatninu æðilengi og eru tímabær. Þetta eru afar fjölmenn gatnamót, ef við getum orðað það svo, og umferð mikil. Það snertir öryggi þeirra sem um þessa vegi fara að haldið verði áfram að lagfæra þá. Ég fagna þessu fyrir hönd Suðvesturkjördæmis. Mig langar einnig að gera að umtalsefni skiptingu fjármagns í samgönguáætluninni. Ég horfi áfram til kjördæmanna, vegna þess að fjármagnið skiptist eftir kjördæmum. Í þingsályktunartillögunni er áætlað að í Suðurkjördæmi fari 8,3 milljarðar á árinu 2009–2012. Í Reykjavík og í Suðvesturkjördæmi er áætlað að fari 6,7 milljarðar. Í Norðvesturkjördæmi, á þessu sama árabili, er áætlað að fari 10,4 milljarðar. Í Norðausturkjördæmi, á sama tíma, er áætlað að fari 13,7 milljarðar.  Þetta stafar sjálfsögðu af því að í þinginu er vinnulagið með þeim hætti að við hugum fremur að eigin kjördæmum heldur en landinu í heild. Þess vegna er fjármagn til vegagerðar með þessum hætti. Að lokum, frú forseti, langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um almenningssamgöngur almennt. Hann nefndi reiðhjólastígagerð. Er hún fyrst og síðast hugsuð hér á höfuðborgarsvæðinu eða er horft til landsins í heild? Hvert er fjármagnið sem á að fara í þessa gerð og hvernig skiptist það á milli landshluta? Að auki langar mig að spyrja um reiðvegi. Ég tek undir með hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni að hestamennskan er ekki bara skemmtilegt tómstundagaman, hún er líka mikilvægur atvinnuvegur í landinu í dag. Áætlað er að setja í kringum 190 millj. kr. í reiðstíga frá 2010–2012. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort búið sé að taka ákvörðun um aðkomu Landssambands hestamanna t.d. eða einstakra hestamannafélaga vítt og breitt um landið, um hvar eigi að bera niður? Hver er skiptingin á milli landshluta þegar reiðvegir eru annars vegar? Frú forseti. Sjaldnast ríkir algjör sátt um samgönguáætlun. En ef við ætlum að vera samkvæm sjálfum okkur og horfa til þess að byggð sé í landinu og hægt sé að velja sér búsetu, þá þarf samgönguáætlun að vera fyrir landið í heild sinni, og hafa að leiðarljósi hagkvæmni og arðsemi. Við, þar með talin sú sem hér stendur, hv. 8. þm Suðvesturkjördæmis sem og aðrir þingmenn, þurfum einhvern tímann að hverfa frá einstaka kjördæmum til samgönguáætlunar fyrir landið í heild sinni.

Virðulegi forseti. Ég sé mig tilknúinn að koma í andsvar og nota tímann til að svara einhverjum af þessum spurningum, vegna þess að þetta var nánast eins og setið fyrir svörum. Um margt hefur verið spurt og mér er ljúft og kært að svara. Ég vil minna á það sem ég sagði áðan, vegna upplýsinga sem komu fram hjá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni, um að skatttekjur af umferð væru 30 milljarðar á ári. Hv. þingmaður Ragnheiður Ríkharðsdóttir vildi ræða hvort féð sem tekið er, fari eingöngu til samgöngumála eða ekki. Þannig var það ekki áður fyrr, en í dag deilum við hér út 110 milljörðum kr., í alla þætti að vísu, og það eru um 28 milljarðar á ári. Ég hef fyrirvara á þessum tölum, vegna þess að þær eru ekki komnar frá mér og ég hef ekki skoðað þær þannig. Í langan tíma hafa skatttekjur af umferð verið meiri en varið hefur verið til vegamála. Verst var það auðvitað á þeim árum sem við viljum lítið tala um, þegar mikið var flutt inn af bílum. Ég sagði líka áður að við verðum að hafa í huga að auðvitað er það ýmislegt annað en umferð sem kostar í vegagerð. Hv. þingmaður spyr um Vesturlandsveg. Vesturlandsvegur byrjar náttúrlega í Mosfellsbæ, en það er vegurinn upp að göngum sem er 2+1 vegur. Suðurlandsvegur frá Vesturlandsvegi að Hólmsá og áfram til Selfoss er sambland af 2+2 og 2+1 vegi, sú er skýringin. Hv. þingmaður talar um Vífilsstaðaveg og telur það afar brýna framkvæmd og því er ég algjörlega sammála. Þetta er í Garðabæ. Eindregin ósk kom frá bæjaryfirvöldum í Garðabæ um að gera gatnamótin breiðari og betri og hér er það sett inn. Við teljum okkur geta gert þetta en við komumst hins vegar ekki í verkið fyrr en 2011, því ég held að það þurfi að kaupa upp eins og eina sjoppu þarna til að rýma til fyrir þessu. Arnarnesvegur fær 500 millj. kr. árið 2012 en það dugar ekki til og verður að fá fjármagn þar á eftir. 
             Ég kem kannski inn á aðra þætti í því sem hér kom 

Frú forseti. Það er fínt að fá tækifæri til að eiga orðastað við hæstv. ráðherra og gott ef hann lítur svo á að hann sitji hér fyrir svörum, ég þakka honum þau öll. Ég ætla ekki einu sinni að ræða fortíðina, frú forseti. Þegar ég velti fyrir mér hvernig við gætum nýtt fjármagnið þá var ég að hugsa um nýja Ísland. Við þyrftum að breyta um vinnubrögð í þessum málum og haga okkur með öðrum hætti en við gerðum áður. Það er svo margt í okkar samfélagi, í verkferlum, í stjórnsýslunni og annars staðar, sem miklu betur má fara. Ég held að við ættum því ekki að dvelja við fortíðina í þessu tilviki. Ég fagna því ef ný hugsun ríkir í samgönguráðuneytinu, um að nýta betur en áður það fjármagn sem bifreiðaeigendur leggja inn. Við erum komin skrefi lengra í því að bifreiðaeigendur fái eitthvað fyrir það sem þeir greiða í ríkissjóð. Ég spyr hæstv. ráðherra um Arnarnesveginn, því hann segir að þar þurfi aukafjárveitingu 2012. Væntum við þess að klára slík verkefni? Eða ætlum við að vera áfram, eins og svo oft hefur verið, í hálfgerðum bútasaumi? Eða setjum við fjármagnið í verkefnið, ljúkum því og byrjum á öðru verkefni síðar? Í mínum huga er það bæði hagkvæmara og arðsemin verður meiri, vegna þess að það kostar alltaf að hætta, flytja öll tæki á nýjan leik og byrja upp á nýtt. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra reyni að svara þeirri spurningu minni.

Virðulegi forseti. Það er mér bæði ljúft og skylt. Fyrst um Arnarnesveg. Áætlað er að hann kosti 1.260 milljónir. Þarna eru veittar 500 milljónir og vantar 760. Að sjálfsögðu verður verk ekki hafið nema klára það á árunum á eftir og það verði unnið í samfellu. Það er vel farið með fé, ég algjörlega sammála því sem hv. þingmaður sagði. Hins vegar kann að vera að kostnaðurinn við þetta lækki vegna þess að þessi vegur hefur verið hannaður sem 2+2 vegur. Ég hef stundum spurt: Er það ekki dálítið 2007-legt? Er ekki bara nægilegt að hafa þarna 1+1 veg? Það eigum við að eftir að skoða. Kem ég þá aðeins að skiptingu fjármagns. Ég verð að segja alveg eins og er að það er eitt af því mjög jákvæða sem gerðist í umræðunni í dag og þó að menn séu að tala um kjördæmapot og annað slíkt þá eru menn að tala um sín kjördæmi þar sem þeir þekkja best til. Það er ekki kjördæmapot eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson sagði áðan. Menn eru bara á sínum vígstöðvum og þekkja málið út og inn, eins og hv. þingmaður sem ræddi hér um Vesturlandsveg o.fl., og það er bara gott. En skiptingin, ég ætlaði að segja það að mér finnst ánægjulegt að hér fer ekki allt í háaloft á milli þingmanna innan flokka sem vina og vandamanna um skiptinguna, en hún verður auðvitað alltaf umdeilanleg. Hv. þingmaður var búinn að leggja saman til kjördæmanna núna og var með stórar upphæðir í Norðvestur- og Norðausturkjördæmi, hærri en í hin kjördæmin. Það er auðvitað vegna þess að þarna er verið að byggja tvenn jarðgöng, Bolungarvíkurjarðgöng og Héðinsfjarðargöng, sem taka mikla peninga til sín. Er það arðsemi eða er það hagkvæmni? spyr hv. þingmaður. Já, líka, en inn í það blandast einn þáttur í viðbót sem við ætlum að nota meira og mun koma meira fram í langtímaáætluninni, þ.e. félagshagfræðilegir þættir sem verða metnir inn. Þar koma inn t.d. byggðarlög, svæði, og ætlum við að efla byggðarlögin eða þurfum við að styrkja innviðina eða hvað? Við höfum verið að ræða það hér eins og á sunnanverðum Vestfjörðum sem eru með það versta vegakerfi sem til er. Já, félagsfræðilegu þættirnir munu lyfta þeirri framkvæmd mjög upp 

Frú forseti. Ég þakka enn og aftur hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég get deilt þeirri skoðun minni með honum að hugsanlega megi skoða og velta fyrir sér Arnarnesveginum, hvort hann eigi að vera 2+2 eða 2+1. Ég dreg hins vegar í efa að flutningsgetan 1+1 nægi á þessu svæði, en allt er skoðunarinnar virði í ljósi þess að hægt sé að fara í verkefnið og ljúka því án þess þá að ganga út frá því sem vísu að engra breytinga sé þörf í náinni framtíð. En þetta mun hæstv. samgönguráðherra sjálfsagt gera í samkomulagi við heimamenn og fleiri sveitarfélög í Suðvesturkjördæmi sem þarna koma að og það skiptir máli. Fyrir utan það er umferðin þarna oft og tíðum, og það þekkir hæstv. ráðherra, gífurleg á ákveðnum álagstímum og þar af leiðandi er öryggi bifreiðaeigenda og annarra kannski ekki eins tryggt sem skyldi. Hæstv. samgönguráðherra talaði um félagslega hagfræði. Ég fagna því að innan áætlunargerðar séu sem flestir þættir mannlegs lífs teknir inn þegar vega á og meta hagkvæmni og arðsemi. Það er alveg ljóst að hér á landi þar sem búa 320 þúsund manns mun hin svokallaða félagslega hagfræði án efa ekki skipta síður máli en margar aðrar 

Virðulegur forseti. Ég leit aðeins inn á fjölmiðlana áðan og þá sá ég að þar var verið að fjalla um umræðuna sem hér fer fram um samgönguáætlun og yfirskriftin var eitthvað á þá leið: Höfuðborgarsvæðið tekst á við landsbyggðina. Mér fannst þetta svolítið merkilegt, af því að ég hef ekki upplifað þá umræðu á þann veg. Mér finnst fólk einmitt sýna mikinn skilning bæði af höfuðborgarsvæðinu til landsbyggðarinnar og öfugt. Ég tel að umræðan hafi ekki einkennst af einhverju gríðarlegu kjördæmapoti, mér finnst það ekki. Það er bara svo að þingmenn vita auðvitað mest um sín svæði og hafa miklar upplýsingar þar, enda er fundað sérstaklega um vegamál í hverju kjördæmi fyrir sig á meðal þingmanna, en auðvitað höfum við líka áhuga á því sem er í öðrum kjördæmum. Hér voru nefnd áðan tvö stórverkefni úti á landi, tvenn jarðgöng; Bolungarvíkurgöngin og Héðinsfjarðargöngin. Ég man eftir því að á sínum tíma flutti Sverrir Sveinsson, sem þá var þingmaður Framsóknarflokksins, tillögu um Héðinsfjarðargöng. Það var skoðað og menn komust að því að rétt væri að fara í framkvæmdina. Mig minnir að nánast allir hafi verið sammála um að það væri framkvæmd sem þyrfti að fara í og hún er að verða að veruleika núna, ég held að vígja eigi þau göng 2. október. Þau verða auðvitað gríðarlega mikil lyftistöng fyrir Norðausturkjördæmi en líka fyrir alla landsmenn. Allir landsmenn munu nota þessi göng og eins Bolungarvíkurgöngin á ferðalögum sínum. Ég held að þetta hangi allt saman. Við getum ekki horft mjög þröngt á hlutina, virðulegur forseti. Ef aðeins ætti að skoða hvað væri best í krónum og aurum talið, ætli við byggjum þá ekki öll á einum stað á Íslandi? Ætli við byggjum ekki á öll Austurlandi því að þaðan er styst til Evrópu og værum svo með einhverjar útstöðvar til að sinna landbúnaði og einhverri orkuöflun o.s.frv. og sjávarútvegi svona hér og þar? Ég held þetta gæti verið allt öðruvísi ef við hugsuðum alltaf algjörlega um krónur og aura, virðulegur forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa sagt að það sé mikilvægt að bæta aðstöðuna á Vestfjörðum, bæta samgöngur þar. Vestfirðingar liggja óbættir hjá garði, það er bara þannig, sérstaklega á sunnanverðum Vestfjörðum. Það eru ýmsar ástæður fyrir því sem hafa verið tilgreindar hér og ég held að nú sé komið að því að við förum að líta verulega til Vestfjarða, sunnanverðra Vestfjarða, og þetta segi ég þó að ég komi ekki úr því kjördæmi. Við Íslendingar keyrum almennt frekar mikið um okkar vegi og þeir eru auðvitað gríðarlega mikilvægir. Reyndar hefur aðeins dregið úr akstri á vegum landsins núna vegna bankahrunsins og efnahagskreppunnar. Olíuverð er alveg gríðarlega hátt og það hefur hækkað mikið og menn vilja eitthvað spara við sig í því. En við keyrum mikið og það er auðvitað af því vegirnir eru frekar góðir, við erum alltaf að bæta þá og bílarnir hafa líka batnað. Svo vil ég nefna að með tilkomu tækninnar sem gerir okkur kleift að tala í GSM-síma held ég að fólk keyri líka talsvert miklu meira, það getur nýtt tímann á langkeyrslu til að tala í síma og líka afgreitt mál og unnið. Ég held því að bíllinn sé að hafa talsvert betur í samkeppninni við flugið m.a. vegna tilkomu GSM-símanna. Virðulegur forseti. Í þingsályktunartillögunni er sagt frá ástæðu þess að lögð er fram svona samgönguáætlun og til að undirstrika mikilvægi hennar er líka sagt að ríkisstjórnin ætli að móta heildstæða stefnu fyrir Ísland í þágu atvinnulífs og samfélags. Sú heildstæða áætlun heitir sóknaráætlun fyrir Ísland og nú vitna ég beint í textann, virðulegur forseti: „Með sóknaráætlun er gert ráð fyrir samþættingu opinberra áætlana.“ Það á sem sagt að samþætta opinberar áætlanir og gert er ráð fyrir því að sú samþætting og samræmda forgangsröðun liggi fyrir í haust og geti þar af leiðandi eitthvað breytt tímasetningum og röðun framkvæmda í samgönguáætlun. Mig langar að ræða þetta aðeins við hæstv. samgönguráðherra, því að mér finnst stórsnjallt að vera með áætlanir, samgönguáætlun er ein, áætlun um nýtingu orku er önnur, svokölluð rammaáætlun, og það á sem sagt að samþætta slíkar áætlanir í eina sóknaráætlun. Þannig skil ég textann. Fyrir mér hljómar þetta mjög líkt og hugmyndafræðin í landsskipulagi, sem ég reyndar styð. Ég er stuðningsmaður þess að við höfum einhvers konar landsskipulag á Íslandi en þetta hefur verið svolítið umdeilt atriði. Mér finnst sveitarfélögin hafa svolítið misskilið það mál, því miður, og talið að þar væri um einhverja valdagræðgi af hálfu ríkisins að ræða, það mundi bara rífa allt vald af sveitarfélögunum og landsskipulagið tæki að miklu leyti yfir hlutverk sveitarfélaga. Ég held það sé nauðsynlegt, virðulegur forseti, að vera með svona samþættingu áætlana, hvort sem það heitir landsskipulag eða sóknaráætlun. Fyrir mér skiptir það engu máli, en ég held að samþætta verði þessar áætlanir af því að það sem felst í samgönguáætlun og rammaáætlun um nýtingu orku, fallvatna og jarðvarma, liggur þvert á sveitarfélög. Það verður að vera einhver heildarsýn í þessu, virðulegur forseti. Þetta leiðir mig svolítið að umræðunni um hálendið, af því að þar hafa skipulagsmál verið í svolítilli togstreitu má segja. Sveitarfélögin hafa skipulagsvald á hálendinu að mestu leyti en þó er þar líka svokölluð samvinnunefnd um skipulag miðhálendisins sem hefur hlutverki að gegna. Ég vil nefna eitt dæmi sem er uppbyggður Kjalvegur, sem ekki er fjallað neitt sérstaklega um í þessari áætlun, það er mál sem var talsvert í umræðunni á sínum tíma og ég hef miklar efasemdir um. Ég tel að við verðum að líta á landið í heild og gera eitthvert heildarplan en vera ekki með svona hugmyndir eins og t.d. um uppbyggðan Kjalveg sem ég hef miklar efasemdir um. Við verðum að líta til lengri tíma í meiri áætlanagerð almennt á Íslandi, og ég hef sjálf flutt þingsályktunartillögu um landnýtingaráætlun fyrir ferðaþjónustu á miðhálendinu. Í dag eru 42% landsins svokölluð ósnortin víðerni og við þurfum aðeins að huga að því hvernig við ætlum að nýta þau ósnortnu víðerni sem eru verða sífellt verðmætari m.a. gagnvart ferðaþjónustunni. Í þessari áætlun er líka dregið fram að markmið hennar er að gera umferð almenningssamgangna greiðari, sem sagt meiri almenningssamgöngur. Ég tek undir það. Ég tel að skoða þurfi betur hvernig efla eigi strætisvagnakerfið svo það verði nýtt betur, taka hugsanlega upp lestarsamgöngur til framtíðar og efla almennt almenningssamgöngur. Ég held að þurfi mikinn áróður í þessu sambandi og reyndar líka gagnvart lið b í markmiðunum, þ.e. að efla reiðhjólanotkun, eins og stendur hér, virðulegur forseti, með markvissri uppbyggingu reiðhjólastíga. Ég er alveg sammála því, en ég tel að hægt sé að ná miklu meiri árangri með meiri opinberum áróðri, og þá á ég við áróður í jákvæðri merkingu. Það er ekkert mál að hjóla innan höfuðborgarsvæðisins í heildina tekið. Maður spyr sig af hverju allir eru ekki meira og minna á hjóli. Af hverju ekki? Það er hægt. Sú sem hér stendur hjólar í vinnuna núna reglulega, þetta er ekkert mál, lítið mál. Auðvitað eru einhverjar götur mjög þungar og kannski erfitt fyrir krakka að hjóla á þeim og þeir mega það alls ekki en fyrir fullorðið fólk er þetta lítið mál, virðulegur forseti. Meira en 50% Dana hjóla til vinnu. Mér finnst þetta stórmerkileg tala, að meira en 50% Dana hjóli til vinnu. Ég velti því fyrir mér af hverju við á höfuðborgarsvæðinu setjum okkur ekki einhver markmið og bara með skipulögðum upplýsingum náum því markmiði. Það er ótrúlegt hve fáir hjóla núna þó að þeim hafi reyndar fjölgað. En samt, við komumst ekki með tærnar þar sem Danir eru með hælana. Hér hefur verið mikil umræða um gjaldtöku, hvort taka eigi upp nýja tækni og menn greiði eftir notkun og þá verður fylgst með hvert bílarnir fara o.s.frv. Mér finnst þetta mjög lokkandi hugmyndafræði. Þá eru þetta eins nokkurs konar þjónustugjöld. Þeir borga sem nýta o.s.frv. Ég hræðist ekki þessa tækni og sé ekki skrattann í hverju horni í því, við hefðum alveg eins getað sleppt því að taka upp GSM-símana því að þar er hægt að rekja símtöl o.s.frv. Ég held að það sé alveg hægt að koma í veg fyrir það að menn misnoti upplýsingar af þessu tagi. 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér gagnmerka þingsályktunartillögu sem er samgönguáætlun fyrir árin 2009–2012. 2009 er liðið og helmingurinn af 2010 þannig að þetta nær yfir tvö og hálft ár en hvað um það. Ég er þeirrar skoðunar að gríðarlega mikil mistök hafi verið gerð í fyrra við fjárlagagerð fyrir þetta ár þegar framkvæmdir til vegamála voru skornar niður. Að skera niður framkvæmdir til vegamála bætir ekki stöðu ríkissjóðs nema bara á þeim punkti. Nauðsynlegar framkvæmdir ýtast fram í tímann þannig að þær er ekki hægt að spara aftur. Það hefði frekar átt að fara í rekstrargjöldin sem koma ár eftir ár og þá hefðum við kannski náð að byrja fyrr á þeim nauðsynlegu vegaframkvæmdum og samgöngubótum sem þarf að fara í hér á Íslandi. Verkefnum í samgönguáætlun er raðað upp eftir kjördæmum. Sumir kunna að gagnrýna það á þann veg að það kalli á kjördæmapot og annað en ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég tel að þingmenn hvers kjördæmis eigi að halda utan um þær framkvæmdir sem þarf að ráðast í og berjast fyrir þeim vegna þess að peningarnir eru af skornum skammti og það er augljóst að ef ekki verður raðað eftir kjördæmum fara allir peningarnir þangað sem atkvæðin eru flest, þ.e. hingað á suðvesturhornið. Ég er þingmaður Norðausturkjördæmis. Það er kjördæmið sem er hvað hálendast getum við sagt hér á Íslandi. Þar er mikið af fjallvegum og fjöllum sem þarf að fara yfir. Þar hefur verið gert þó nokkurt átak í jarðgangagerð með Héðinsfjarðargöngum, göngum á milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar o.s.frv. En betur má ef duga skal. Knýjandi er að fá tvenn jarðgöng í þessu kjördæmi. Þá á ég við Norðfjarðargöng og ég fagna því að skuli gert vera ráð fyrir að farið verði í þau göng með fjárframlagi á næsta ári upp á 220 milljónir og 1.174 milljónir árið 2012. Ég hefði viljað sjá meiri hraða á þessu. Hin göngin eru Vaðlaheiðargöng sem hefur verið talað um að fari í einkaframkvæmd vegna þess að þar er mun meiri umferð en á milli Norðfjarðar og Eskifjarðar. Má áætla að um Vaðlaheiðargöng muni fara um 1.400 bílar á dag þegar þau verða komin og er brýnt að hið opinbera beiti sér fyrir því að ráðist verði í þau göng. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi verið þó nokkur mistök að sameina hefðbundnar samgönguframkvæmdir og jarðgöng undir einn hatt vegna þess að göng eru gríðarlega dýrar framkvæmdir sem taka allt frá öðrum framkvæmdum í kjördæminu meðan þær eru í gangi. Þannig leiða Norðfjarðargöng til þess að mun minna er lagt í aðrar framkvæmdir á því árabili sem göngin verða gerð. Þetta tel ég vera mistök. Ég tel að jarðagangaáætlun eigi að vera sérstakt átak sem sé óháð kjördæmum og öðru slíku. Þetta leiðir til þess að mjög nauðsynlegar framkvæmdir í Norðausturkjördæmi tefjast og komast ekki einu sinni inn á samgönguáætlun. Þar er kannski fyrst að nefna neðri hluta Dettifossvegar sem er mjög brýn framkvæmd til þess að klára það sem hefur verið framkvæmt þar, efri hlutinn verður búinn innan skamms. Síðan er ein framkvæmd sem er lítið talað um og það er að endurnýja brúna yfir Jökulsá. Ljóst er að við búum í landi þar sem mikil hætta er á eldgosum og öðru eins og við höfum séð undanfarnar vikur. Ef það mundi verða stórt eldgos t.d. í Heklu - ég ætla að standast þá freistingu að segja að það sé að koma Heklugos eins og okkar ástkæri forseti spáði á dögunum í erlendum sjónvarpsstöðvum - en það má segja að við eigum von á Kötlugosi þá er ljóst að við það mun hringvegurinn sópast í burtu. Þá er eina leiðin að fara norður fyrir og yfir brúna á Jökulsá sem ekki ber nema visst mikla þungaflutninga. Í nútímasamgöngum er ómögulegt að farið sé yfir á vaði auk þess sem gæti verið vöxtur í jökulám og annað slíkt þannig að það væri einfaldlega ekki hægt að fara yfir á vaði. Brú yfir Jökulsá er því öryggisatriði fyrir stóran hluta landsmanna, ekki eingöngu þá sem búa næst við eða t.d. á Austurlandi heldur líka þá sem búa á Suðurlandi og því ætti það að vera baráttumál fyrir Sunnlendinga að berjast fyrir brú yfir Jökulsá. Þetta plagg er til fyrirmyndar að því leytinu til að þarna sjáum við nokkuð skýrt hvað verður farið út í á næstu árum. Ég hefði viljað láta framkvæma meira. Það er ekki mikill sparnaður fyrir okkur Íslendinga þrátt fyrir að erfitt sé í ríkisfjármálunum að skera niður í samgönguframkvæmdum. Út af hverju segi ég það? Jú, það er vegna þess að með því að leggja af framkvæmdir eða vera í sáralitlum framkvæmdum er ljóst að verktakar úti um allt land munu hafa lítið sem ekkert að gera og reksturinn hjá þeim verður erfiður og þeir fara á hausinn þannig að þá liðast í sundur sú þekking sem er í gerð samgöngumannvirkja úti um allt land. Verktakar missa vinnuna og lánardrottnar tapa peningum sem þeir hafa lánað verktökunum. Það eru því ein rök fyrir því að ekki sé skorið niður í samgönguframkvæmdum eins gróft og nú er gert og ég er alveg handviss um að hæstv. samgönguráðherra er mér sammála um það. Það mætti tæpa á fleiri hlutum í sambandi við þessa samgönguáætlun en að lokum vil ég minnast á eitt atriði: Samgöngur eru gríðarlega mikilvægur þáttur í að halda uppi góðri, mikilli framleiðni í landinu eða framleiðniaukningu og leiðir til aukins hagvaxtar. Kostnaður við flutninga minnkar með batnandi samgöngum þannig að ódýrara verður að starfrækja fyrirtæki úti á landsbyggðinni, framleiðslufyrirtæki til að mynda, og framleiðni vex almennt. Ég vil halda því fram að vitlaust sé forgangsraðað núna þegar við erum að ná tökum á ríkisfjármálunum. Ég hefði sagt úr frá þeim rökum sem ég hef hér fært fram og margvíslegum öðrum að það sé skammgóður vermir að fresta og hefta fjárfestingar í samgöngumannvirkjum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans í umræðuna. Ég ætla að stoppa aðeins við einn þátt sem hann nefndi, þ.e. að nú væri það þannig í okkar sögu að við þyrftum að gera meira í samgönguframkvæmdum ef eitthvað er. Þess vegna er spurning mín ofur einföld til hv. þingmanns: Er hv. þingmaður þá ekki sammála mér um að það sé full ástæða til gefa hressilega í með samgönguframkvæmdum? Við köllum það stórframkvæmd þar sem við mundum taka lán frá lífeyrissjóðunum til þess að koma verkum í gang. Við höfum talað um verk sem eru allt að 25 milljarðar kr. á næstu fjórum árum. Er hv. þingmaður sammála því? Mér finnst afar athyglisvert það sem hann segir um að gefa í í efnahagslífinu og auka atvinnu. Þetta eru mjög arðbær verk sem talað er um. Síðast en ekki síst eru þau mjög mikilvæg hvað varðar umferðaröryggi og munu skila sér mjög hratt inn í heilbrigðiskerfið með færri slysum. Öruggari vegir, aðgreindar akstursstefnur og þess vegna er spurningin ofureinföld: Er ekki hv. þingmaður stuðningsmaður fyrir því að við förum í þessar stórframkvæmdir með lánum frá lífeyrissjóðunum?

Virðulegi forseti. Ég og hæstv. samgönguráðherra getum fallist í faðma í þessu máli. Ég er þeirrar skoðunar að sú leið sem hæstv. ráðherra hefur verið á sé rétta leiðin. Ég tel að gjaldtaka sé leið til þess að flýta því að geta ráðist í bráðnauðynleg verk og út af þeim rökum sem ég færði fram hérna áðan og þeim viðbótarrökum sem hæstv. ráðherra setti hér fram er ég algjörlega sammála því að það er hið besta mál að ná að flýta arðbærum samgönguframkvæmdum með aðkomu lífeyrissjóðanna.

Hæstv. forseti. Þegar umræðu um samgönguáætlun 2009–2012 er að ljúka, er mér efst í huga þakklæti til þeirra fjölmörgu þingmanna sem hafa tekið þátt í þessari afar góðu umræðu um samgönguáætlun. Auðvitað eru skiptar skoðanir um hvað á að fara í og hvað ekki. Mér finnst hins vegar að umræðan, eins og ég sagði áðan, hafi verið afar góð og fróðleg og hafa margar skoðanir komið fram en líka mikill stuðningur við það sem sett er fram. Alltaf er það þannig að við viljum gera meira. Núna er staðan hins vegar þannig að við höfum úr þessu fé að spila sem hér er sett inn og þurfum að vinna út frá því. Fyrir það vil ég þakka alveg sérstaklega, virðulegi forseti, þessa góðu umræðu sem hér hefur átt sér stað. Eins og ég sagði áðan lít ég ekki svo á að um kjördæmapot sé að ræða þegar einstakir þingmenn ræða um framkvæmdir í sínum kjördæmum. Það er einfaldlega vegna þess að sérþekking þeirra er mest þar, þeir kunna og þekkja best til, funda með íbúum og sveitarfélögum og færa umræðuna hér inn. Það er nákvæmlega sama og ég geri sjálfur. Hlusta á hvað þingmenn í viðkomandi kjördæmum segja og hvað samtök sveitarfélaga á viðkomandi svæðum segja. Virðulegur forseti. Á þessum 10 mínútum sem ég hef eftir, eða átta núna, langar mig að fara í gegnum nokkur atriði sem ég hef ekki getað svara í nokkrum andsvörum mínum. Ég tek þau hérna eins og það kom fram. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson spurði mig um Fróðárheiði. Ég gat ekki svarað því áðan, en nú hef ég hins vegar svörin. Hönnun á síðustu fimm kílómetrum norðanmegin stendur yfir. Ekki var farið í hana vegna mikilla hækkana eftir að við settum hana inn sem flýtiframkvæmdin 2008. Það er ekki rétt að þetta sé eina verkið sem hefur dregist, líka framkvæmdin um Öxi. Það sem er verra í þessu svari er að áætlað er að framkvæmdin við þessa fimm kílómetra kosti 900 millj. kr. Ég vona að þetta svari hv. þingmanni og ég sé búinn að svara öllu sem hér kom fram úr hans mjög svo málefnalegu og góðri ræðu. Hv. þingmaður Sigurður Ingi Jóhannsson spurði um sjóvarnargarðinn í Vík. Á síðustu dögum fjárlagagerðarinnar beitti ég mér fyrir því að settur yrði peningur í hann. Það var samþykkt í ríkisstjórn að setja pening þar inn. Ég kynnti mér málið og vissi að verktakar biðu spenntir eftir því verki. Ég var sannfærður um að við hefðum fengið mjög góð tilboð í vinnu við að sprengja grjótið og geyma það í vetur. Þess vegna var þetta sett inn. Því kom mér mjög á óvart þegar ég átti samtal við sveitarstjórann rétt þar á eftir, verkið var ekki tilbúið vegna skipulagsmála. Það er ekki tilbúið enn þá. En peningurinn er þarna inni. Ég þakka sérstaklega hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur hvernig hún fór í gegnum ræðurnar sínar. Þó vegakerfi á Vestfjörðum hafi aðeins minnkað í seinna andsvari, það er hið besta mál. Sem betur fer er ekki 46% af vegum á Vestfjörðum sem eftir á að laga, en eins og hún setti það upp og sameinaði sóknaráætlun, ég get tekið undir allt sem hefur verið sagt um samgönguleið milli sunnan- og norðanverðra Vestfjarða. Eins og hún sagði: Tvær klukkustundir á sumrin, meðan fært er um Dynjandisheiði og Hrafnseyrarheiði, sex tímar á vetrum. Þetta er auðvitað óásættanlegt. Að minni tillögu voru Dýrafjarðargöng sett inn, sem við þurfum því miður, eins og svo mörg önnur verk, að færa aftar í röðina. Ég endurtek það sem ég sagði áðan: Dýrafjarðargöng eru það mikilvæg í þessu verkefni að þeirra mun fljótlega sjá stað í langtímaáætluninni, ef það verður ekki í endurskoðaðri stuttu áætluninni. Það er hins vegar 6 milljarða kr. verk, eins og það sem eftir er af malardraslvegunum á sunnanverðum Vestfjörðum. Ég vil koma þeim í varanlegt horf, það kostar 6–7 milljarða kr. og Dynjandisheiðin er í kringum 5 milljarða kr. Þetta er í kringum 20–22 milljarða kr. verkefni. Ég þakka hv. þingmanni og öðrum þingmönnum Norðvesturkjördæmis fyrir umræðuna hér. Hvernig þeir ræða um verkið og ég heyri samhljóminn sem og skynja áhersluna sem lögð er á sunnanverða Vestfirði og klára það sem fyrst. Auðvitað tala margir um að við hefðum þurft að vera í Dýrafjarðargöngum í leiðinni. Ég er sammála því. Það settum við fram í viðaukann, en það því miður gekk það ekki eftir vegna ástæðna sem ég hef sagt frá áður, niðurskurður á framkvæmdafé, miklu dýrari verk, eða allt að 66% dýrari nú heldur en var 2007. Þess vegna þurfum við að færa verk aftar, ekki koma inn peningar til að greiða það. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir gerði að umtalsefni það sem sett er inn í áætlunina hér á höfuðborgarsvæðinu, sem ég er ákaflega stoltur af að sé sett inn. Það eru miklar framkvæmdir eins og bætt umferðarflæði, almenningssamgöngur, hjóla- og göngustígar, göngubrautir, undirgöng og annað upp á tæpa tvo milljarða kr. árin 2011 og 2012. Þetta eru verk sem við munum áfram vinna í samvinnu við Reykjavíkurborg, t.d. sérstakar strætóaðreinar og annað slíkt. Ég er sannfærður um að við munum gera miklu meira úr þessum peningum. Verkin sem farið verður í munu skila mjög miklu eins og þau verk sem unnin voru í fyrra og verða unnin í ár hafa gert. Hv. þm. Árni Johnsen ásamt fleirum, Róberti Marshall og öðrum, spurði um Grænás. Það útboð verður eftir fjórar til sex vikur. Talað var um margt annað, hv. þingmaður spurði um Suðurstrandarveg. Jú, það er alveg kristaltært að seinni hluti hans fer í útboð seinni hluta þessa árs. Í hvaða mánuði skal ég ekki segja nákvæmlega til um, en við erum með 650 milljónir ef ég man rétt, 11–12, til að klára það verk að Ísólfsskála og Herdísarvík. Ég man eftir því 1999 þegar Suðurstrandarvegur var settur inn. Ég var á fundinum þar sem hann var settur inn og ég er ákaflega stoltur af því, ásamt hv. þm. Árna Johnsen, að þetta verk hafi komist í gang. Það var í fyrra eða hittifyrra. Við gerum það viljandi að taka lengri framkvæmdatíma heldur en hægt væri að gera. Það er einfaldlega vegna þess að vegagerðarsvæðið er svo gott og því gott að vinna á veturna meðan við getum ekki unnið á heiðum á veturna. Kaflinn núna er svona tveggja vetra og eins sumarverk. Ég hef ekki svar á reiðum höndum um hver framkvæmdatíminn er á seinni hlutanum. Ég hef svarað öllu því sem kom fram hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, já og annað hefur komið fram í þessari eins og ég segi ágætu umræðu. Mörgu hef ég reynt að svara í stuttum andsvörum. Ég vil ítreka það, virðulegi forseti, í lokin að við erum með takmarkað fé, sem ég held að sé töluvert mikið fyrir árin 2011 og 2012. Talan er sett fram þó langtímafjárlög séu ekki til. Við vonum að þetta standist. Þegar samgöngunefnd verður búin að ljúka yfirferð um samgönguáætlun og hv. Alþingi búið að samþykkja hana, vegna þess að hv. þm. Árni Johnsen ræddi um að það vantaði framkvæmdaverk fyrir verktaka, munum við fara í ný útboð fyrir verk sem hefjast strax í upphafi næsta árs  Virðulegi forseti. Ég ítreka það enn einu sinni, ég þakka hv. þingmönnum fyrir þessa ágætu umræðu. Nú gengur þetta mál til hv. samgöngunefndar þar sem verður farið í gegnum það. Ráðuneytisfólk auðvitað, Vegagerð og aðrir eru reiðubúin að koma til nefndarinnar með allar þær upplýsingar sem þarf. Ég hef fulla vissu fyrir því, hef kynnst samgöngunefnd það vel, að þarna verður rætt um og farið í gegnum þetta vel, hratt og örugglega. Við munum svo fá þessa þingsályktun til seinni umræðu hér á hinu háa Alþingi, hvort sem það verður í lok maí eða byrjun júní, en að hún verði svo samþykkt þannig að við komumst eins og ég segi áður til útboðsverka. Ég ítreka þakkir fyrir mjög góða og málefnalega umræðu hér í dag.

Virðulegi forseti. Það er ekki við hæstv. samgönguráðherra að sakast, það eru þingsköpin sem gera það að verkum að þessi umræða er auðvitað allt of knöpp. Við ræðum um samgönguáætlanir sem eru í raun og veru þrjár áætlanir. Hér áður og fyrr voru þær ræddar í þremur pörtum. Að hafa einungis möguleika á að tala í 10 mínútur um allt þetta býður upp á ræður í miklum andateppustíl sem við höfum heyrt í dag. Ég vil ítreka að það eru gríðarleg vonbrigði hvernig mál standa varðandi Vestfjarðavegi. Það eru mikil vonbrigði sem hæstv. ráðherra sagði okkur frá að ekki væri hægt að fara í verkefni þar, að leggja vegi nánast um gamla vegarstæðið. Það eru gríðarleg vonbrigði. Sérstaklega í ljósi þess að hæstv. núverandi umhverfisráðherra þverbraut allar reglur og lög um fresti varðandi úrskurð sinn í þeim efnum, tók sér sjö mánuði til þess eins að staðfesta úrskurð Skipulagsstofnunar. Þessi frestur verður okkur dýrkeyptur. Hann veldur hálfs árs óþarfatöfum á að bjóða út verkefni á þessum slóðum, þar sem mikil þörf var á. Annað sem ég vil nefna hér í þessu andsvari er að ég kalla eftir viðhorfum hæstv. ráðherra varðandi tengivegina. Við hæstv. ráðherra höfum oft rætt þetta hér á þinginu og gerum okkur grein fyrir því hversu þýðingarmikið þetta er. Við þingmenn Norðvesturkjördæmis áttum góðan fund með samgöngunefnd hins gamla Vesturlands, þar sem mikil áhersla var lögð á þetta. Við sáum að mjög mörg verkefni um tengivegi sem sett voru inn á gildandi samgönguáætlun voru horfin út og það er skarð fyrir skildi, það er mikil þörf fyrir þetta. Við vitum að tengivegirnir gefa eftir. Ég hvet menn til þess að gera átak í þessum efnum, sérstaklega með það í huga að byggja upp vegina. Það þarf ekki endilega að vera fullur burður í þeim né full breidd. Oft á tíðum er ekki mikil umferð um þessa vegi 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða um þingsköpin en tek undir það að þetta er knappur tími. Aðeins varðandi Vestfjarðavegi og sunnanverða Vestfirði. Ég tek undir það, það eru gríðarleg vonbrigði, en við skulum þó hafa það í huga vegna þess sem ég sagði hér áðan, að á sunnanverðum Vestfjörðum eru í gangi verk sem klárast í haust. Miðað við það sem ég sagði að öll verkin sem eru í gangi, kosta það mikið að við getum ekki bætt við fleiri verkum á þessu ári. Strax í byrjun janúar verður það hægt þegar losnar um. Við skulum vinna að fullum krafti, á sunnanverðum Vestfjörðum, þ.e. vesturkaflanum sem við höfum gert hér að umtalsefni, við að klára umhverfismatið og vera tilbúin ekki seinna en í mars/apríl á næsta ári að bjóða út þann kafla. Það er áætlunin. Ég hef margrætt þetta á öllum fundum með Vegagerðinni. Það er vilji minn að þetta verði tilbúið þá. Þá seinkar okkur ekki nema kannski tvo, þrjá mánuði miðað við þessa stöðu. En við skulum vona að það gangi fljótt og vel fyrir sig. Við með tvo valkosti gagnvart Mjóafirði, annars vegar þverun eða fara inn fjörðinn. Við eigum eftir að sjá hvað kemur út úr því, en við skulum vona að þessi áætlun, þetta umhverfismat, gangi hratt og vel fyrir sig. Ég hef sagt það áður, virðulegi forseti, og segi það einu sinni enn – sennilega voru það mistök hjá okkur að hafa ekki farið strax í umhverfismatið. Við værum sennilega að klára það núna eða ættum kannski nokkra mánuði eftir, vegna þess að við gátum vitað það að þetta yrði sett í umhverfismat. Þær virðist vera mjög viðkvæmar þessar þveranir á þessum fallegu fjörðum og skerjum. Varðandi kaflann sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni. Þó við séum að byggja veginn á sama stað, þá eru svo ofboðslega miklir efnisflutningar og skeringar og það þarf að fara í umhverfismat. Varðandi tengivegina. Þá minni ég á það sem fram kemur sem er nýmæli og tel að eigi eftir að gagnast okkur mjög, þ.e. nýjar hönnunarforsendur fyrir fáfarna vegi, 

Virðulegi forseti. Rétt er það, á Vestfjarðavegi er verk í gangi Það tafðist hins vegar í útboði um marga mánuði, þannig að við getum ekki hælst mikið um það. Því lýkur vonandi í haust. Þá er nauðsynlegt að halda tafarlaust áfram. Það er ekki viðunandi að á þessum vegaköflum verði a.m.k. hálfs árs töf frá því vegaframkvæmdunum lýkur í Kjálkafirði og þangað til hafist verður handa við vegalagningu á næsta ári. Það er ekki viðunandi. Það var hneyksli að hæstv. umhverfisráðherra skyldi draga það í sjö mánuði að kveða upp úrskurð sem allir vissu fyrir fram hver yrði. Hann var fyrirsjáanlegur. Auðvitað mundi ráðherra Vinstri grænna aldrei þora að fara gegn áliti Skipulagsstofnunar í þessum efnum, það veit hvert einasta mannsbarn. Það er hörmulegt að svona skuli hafa tekist til. Þetta er hörmungin ein. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra lagði áherslu á varðandi tengivegina. Á síðasta vegaáætlunartímabili tókst að auka fjármagn til tengivega sem var mjög mikilvægt. Atvinnuhættir eru að breytast. Fólk sækir vinnu um lengri veg, býr kannski í dreifbýlinu, sækir vinnu í þéttbýlið. Þetta er mikilvæg ferðamannaslóð. Allt þetta gerir það að verkum að það er bókstaflega æpt á þetta. Við vitum líka, sem er mjög mikið áhyggjuefni, að viðhald á vegum mun dragast saman. Við vitum að það verða margir vegir illfærir á næsta sumri, vegna þess að ekki er hægt að hefla eins og skyldi. Þar vantar verulegt fjármagn. Þess vegna er það sérstaklega brýnt fyrir okkur að halda áfram á þeirri mörkuðu braut að leggja áherslu á uppbyggingu tengiveganna. Tengivegirnir skipta svo gífurlega miklu máli. Ég árétta það og tel að stefnumótun sem kemur fram við endanlega afgreiðslu þessa máls hér á þinginu þarf að vera skýr, það verði lögð sérstök áhersla 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar um að útboðið á Vestfjarðavegi hafi tafist. Það er rétt, vegna hrunsins, við sátum í þeirri ríkisstjórn og þurftum að stoppa öll útboð. Það fór hins vegar í gang í janúar/febrúar árið 2009 og sem áhersluatriði var það þessi kafli sem við erum að vinna núna, hann var fyrsta útboðið og við hann er unnið núna. Hv. þingmaður nefndi hér einn þátt sem ekki hefur verið mikið rætt um í dag, ég þakka honum fyrir það þó að það sé í lok umræðu, þ.e. viðhald og annað slíkt. Það er alveg ljóst að við þurfum að skera niður í því. Við skárum niður á síðasta ári og það lítur út fyrir að við þurfum að skera aftur niður um 10%. Þá kemur það niður á viðhaldi og þjónustu, það er alveg hárrétt. En við skulum líka gera okkur grein fyrir því, virðulegi forseti, að þessir liðir hafa verið vanfjármagnaðir í mörg ár. Það var hins vegar, að mig minnir, í fyrra að við færðum til peninga og losuðum út eina 900 millj. kr. skuld í vetrarþjónustuliðnum hjá Vegagerðinni þar sem var fært til, sem kom honum á núll. Hv. þingmaður er mikill áhugamaður um miklar framkvæmdir og það er vel. Hér hefur verið rætt um stórátak í framkvæmdum og ég tók eftir að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson svaraði afdráttarlaust á um það hér áðan, og ég þakka fyrir það enn einu sinni. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann styðji það ekki að við förum í þetta stóra átak sem verið er að tala um með lífeyrissjóðspeningum. Ef við förum í það þá losnar um fé eins og á Suðurlandsvegi og Vesturlandsvegi, ef þetta fer í einkaframkvæmdarverk, en á bls. 31 stendur: „Þeim fjármunum sem losna við ákvörðun um þær framkvæmdir verður ráðstafað til framkvæmda á landsbyggðinni.“ Mig langar að spyrja hv. þingmann í lokin: Er hann ekki stuðningsmaður fyrir miklum framkvæmdum? Ég átta mig á því núna að hv. þingmaður er búinn með tíma sinn.

Virðulegi forseti. Ég fagna mörgu sem komið hefur fram í ræðu hæstv. samgönguráðherra. Ég vil þó byrja á því að hvetja hann til þess og skora á hann að drífa í því að setja lög varðandi lagningu vega á suðurfjörðum Vestfjarða og ljúka því á vordögum, drífa í því, það er ekki eftir neinu að bíða. Þorri íbúa er sammála því, óskar eftir því og bíður eftir því og það er mikilvægt að samgönguráðherra eigi frumkvæði í þeim efnum. Ég fagna því líka að hæstv. ráðherra hefur staðfest að það sé kristaltært að Suðurstrandarvegur, lokaútboð, verður á haustdögum á árinu 2010. Það eru nokkur atriði sem ég vil árétta sem ég spurði um í ræðu minni í dag til hæstv. ráðherra. Ég spurði um tímasetningu á smíði nýrrar Eyjaferju á Landeyjahöfn sem ég tel mikilvægt að tekin verði ákvörðun um ekki seinna en í árslok 2011. Þá er rúmt ár liðið frá því að siglingar hefjast, 15 eða 16 mánuðir, og það á að vera nógur tími til að meta stöðu og taka ákvörðun. Það er mikilvægt að taka ákvörðun og hafa tímamörk og ég vil óska eftir því að samgönguráðherra staðfesti það hér í þingsal. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra um tímasetningu á Hornafjarðarfljóti, um það sem ég spurði um varðandi Svínahraunið og breikkun á 1+2 þar sem það er lífsnauðsynlegt. Ég spurði líka um smábátaaðstöðuna í Landeyjahöfn og svo spurði ég um stóru verkin, Sundabraut og Kringlumýrarbraut, sem eru mjög mikilvæg verkefni hér á höfuðborgarsvæðinu og fyrir landið allt.

Hæstv. forseti. Sem svar við þessum spurningum sem ég komst ekki yfir í ræðu minni: Hv. þingmaður talar að sjálfsögðu um nýjan Herjólf og talar um að í árslok 2011 verðum við komin með ágæta reynslu. Já, ég hygg að þetta séu bara ágætistímamörk, að þá verðum við komin með góða reynslu til að vega og meta hvernig ferju við eigum að byrja á. Er það nákvæmlega eins og við buðum út eða ætlum við eitthvað að breyta henni? Það er bara verkefni sem kemur núna við siglinguna og ég hef fullan hug á því að þar komi fleiri aðilar að, þ.e. aðilar sem eru vanir og eru að vinna við þetta og þekkja þetta út og inn. Varðandi Hornafjarðarfljót, það get ég ekki sagt um, það er eitt af þeim verkum sem hafa færst aftar eins og Dýrafjarðargöng og fleiri atriði, en þau líta dagsins ljós í langtímaáætlun. Varðandi Svínahraun, 2+1 og lagfæringu á þeim kafla sem þar er, ég held að ég megi segja, virðulegi forseti, að ég muni það rétt að það er inni í útboðinu á Suðurlandsvegi. Ég held að ég sé ekki að misskilja það, mér finnst endilega að ég hafi heyrt að það sé lagfæring á því þar. Það kann að vera að ég sé að rugla við annan kafla en það verður bara að koma í ljós síðar og ég leiðrétti það þá. Varðandi Sundabraut og Kringlumýrarbraut. Sundabraut er ekki hér inni og ég veit ekki hvernig það er, það er dýr framkvæmd, einkaframkvæmd sem talað var um, ekki gott að segja hvar hún verður inni. Mislæg gatnamót við Kringlumýrarbraut eru heldur ekki þarna inni. Ég hygg, virðulegi forseti, að það sem við erum að gera hér, ýmis atriði varðandi bætt umferðarflæði, skili miklum og góðum árangri hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég verð að segja alveg eins og er að sú framkvæmd sem farið var í fyrir nokkrum árum, ég man ekki hve mörgum, á gatnamótum Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar, var ódýr og góð og virkar mjög vel. Við höfum m.a. séð það í tölum hve umferðarslysum þar hefur fækkað. Þetta var mjög góð aðgerð. Sams konar aðgerð erum við að fara núna í varðandi Vífilsstaðaveg sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir gerði hér að umtalsefni.  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra ágæt svör. Gott að fá þessa staðfestingu varðandi Eyjaferjuna í árslok 2011. Ég held hins vegar að það sé alveg klárt að lagfæring á 1+2 í Svínahrauni er ekki inni í útboðinu Lögbergsbrekka/Litla kaffistofan, það er ekki inni í því. Þess vegna þarf að huga að því og ég vona að hæstv. ráðherra geri það. Varðandi smábátaaðstöðuna í Landeyjahöfn eru áform núna um að fara þar í byrjunarframkvæmdir sem mundu þá tryggja að aðstaða væri fyrir hendi og er áætlað að það kosti um 70 millj. kr. Það er alveg ljóst að það hefur ekki verið sett enn þá inn í pakkann um Landeyjahöfn en þetta er bara öryggisþáttur sem er ekki hægt að sleppa. Þetta er nákvæmlega það sama og að bátur færi á sjó án þess að björgunarbátur væri um borð, það er hvorki löglegt né leyfilegt. Þess vegna þarf að hnýta þetta upp núna á næstu vikum þannig að sá tækjafloti sem er að vinna þessi verk nýtist og þetta vinnist á hagkvæmastan og ódýrastan hátt, en réttir aðilar telja að þetta kosti plús mínus 70 milljónir. Er þá ekki tvíverknaður að sumu leyti, sem yrði ef það yrði ekki gert núna, og yrði í hagkvæmasta formi sem hægt væri.

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki miklu við það að bæta sem kom fram hjá hv. þingmanni hér áðan. Þetta eru hlutir sem við þurfum auðvitað að skoða í heildarskoðuninni hvað varðar Landeyjahöfn. Aðalatriðið er það að við reynum að komast áfram og klára það. Stundum þarf að taka ákvarðanir, stundum eru valkostir og margir eru að róa í mönnum og ég hugsa aftur til 2008 þegar afhentur var undirskriftalisti frá mörgum í Vestmannaeyjum sem vildu frekar gera hraðskreiða ferju á milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar. Við hlustuðum ekki á það heldur buðum út Landeyjahöfn sem betur fer á þeim tíma, nokkrum mánuðum fyrir hrun. Ef við hefðum tekið okkur tíma þá og skoðað málið hygg ég að við værum ekki að fara að fagna opnun Landeyjahafnar á þessu sumri. Aðeins vegna þess, virðulegi forseti, ég ætla að misnota aðstöðu mína þó að ég sé í andsvörum við hv. þm. Árna Johnsen og fara yfir í flokksbróður hans, hv. þm. Einar Kristin Guðfinnsson, vegna þess að hann spurði hér um tengivegi, að þá er það í fyrsta skipti í áætlun hér sem sett er inn í samgönguáætlun liðurinn Tengivegir, malbik, 380 milljónir árið 2011 og 300 milljónir árið 2012. Þetta er nýmæli og þetta sýnir áherslu okkar hvað varðar tengivegi.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingar á hafnalögum, nr. 61/2003. Þetta mál á sér nokkurn aðdraganda sem ég tel rétt að reifa stuttlega í byrjun. Haustið 2008 var á hafnasambandsþingi fjallað um fjárhag hafna sem í mörgum tilvikum er slæmur. Á þinginu var mikið rætt um fjárhagsvanda hafna. Í framhaldi af því ákvað ég að skipa nefnd til að fjalla um málið og koma með tillögur að lausnum. Nefnd um tillögur, um hvernig bregðast megi við fjárhagsvanda hafna, skilaði skýrslu til samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins 18. desember sl. Þar voru ýmsar tillögur reifaðar og í ljósi þeirra er ætlunin að endurskoða hafnalögin í heild sinni. Nauðsynlegt er þó að bregðast nú þegar við tillögum hennar hvað varðar framlengingu ákvæðis til bráðabirgða um ríkisstyrki til hafnaframkvæmda, enda rennur út frestur til að fá styrki úr ríkissjóði um næstu áramót og mikilvægt að hafnir hafi aukið svigrúm vegna framkvæmda sem voru komnar á samgönguáætlun 2003–2006 við gildistöku umræddra hafnalaga. Þá þykir nauðsynlegt að skjóta styrkari lagastoðum undir innheimtu aflagjalds auk annarra smærri breytinga. Virðulegi forseti. Markmið frumvarpsins er þríþætt. Í fyrsta lagi að kveða skýrar á um að innheimta aflagjalds, skv. b-lið 1. tölulið 2. mgr. 17. gr. laganna, hafi skýra lagastoð. Í öðru lagi að styrkja grundvöll gjaldtöku hafna í opinberri eigu með því að kveða skýrar á um setningu gjaldskrár, forsendur hennar og upplýsingaskyldu til notenda en gert er í gildandi lögum. Í þriðja lagi er lagt til að bráðabirgðaákvæði um framkvæmdastyrki til hafna verði framlengt um tvö ár, m.a. í ljósi erfiðra rekstrarskilyrða hafna hér á landi eins og áður sagði. Virðulegi forseti. Ég mun nú stuttlega gera nánari grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins. Samkvæmt 1. gr. frumvarpsins er höfnum án sérstakrar hafnarstjórnar heimilt að innheimta gjöld skv. 17. gr. og er þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu einnig ætlað að gilda um þær hafnir eftir því sem við á. Þar sem í 17. gr. eru ítarleg ákvæði um grundvöll gjaldtöku er lögð til sú breyting í 1. gr. frumvarpsins að 2. málsliður 11. gr. falli brott enda er þar um óþarfa tvítekningu að ræða í lögunum. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að kveðið verði skýrt á um að aflagjald miðist við aflaverðmæti sjávarafurða sem umskipað er, lestaðar eða losaðar í höfnum og að það verði minnst 1,25% og mest 3% af aflaverðmæti. Meginröksemd fyrir því að fara þessa leið er sú að tryggja frekari lagastoð fyrir innheimtu gjaldsins til reksturs og fjárfestinga hafna. Ef fara ætti aðra leið, t.d. með því að færa álagningu aflagjalds yfir í svipaða viðmiðun og vörugjaldið, þ.e. að afla verði skipað í sérstakan vörugjaldsflokk og af honum greitt fast gjald miðað við þyngd, verður mikil tilfærsla á tekjum hafna af afla. Sem dæmi má nefna skiptingu tekna af bolfiski og uppsjávarfiski. Til að tryggja að tekjur einstakra hafna haldist óbreyttar þyrfti að taka að lágmarki upp tvo nýja vörugjaldsflokka fyrir sjávarafurðir. Bolfiskur, þ.e. þorskur, ýsa og karfi sem dæmi, er til að mynda mun verðmætari en uppsjávarfiskur, þ.e. makríll, loðna, síld og kolmunni, sem fer í mun verðminni afurðir. Verði tekið upp flokkaskipt gjald fyrir afla, grundvallað á þunga aflans, þarf gjald fyrir löndun bolfisks að vera mjög hátt í þeim höfnum sem reiða sig á hann en hafa ekki mikið af annars konar afla. Verði það ekki gert mun það lækka tekjur hafna sem búa við þessar aðstæður. Flestar hafnir hér á landi eru reknar með tapi og hafa því ekki svigrúm til að bregðast við tekjumissi. Af þessum sökum sýnist eðlilegasta leiðin vera sú að gera breytingar á hafnalögum þannig að innheimta aflagjalds á grundvelli verðmætis verði ótvírætt heimil. Þá eru lagðar til ýmsar minni háttar breytingar á 17. gr. til þess að auka skýrleika hennar, auk þess sem kveðið verði skýrt á um að stjórn hafnar skuli semja gjaldskrá fyrir höfnina þar sem nánar er kveðið á um innheimtu gjalda skv. 17. gr. Miða skal við að gjaldtaka standi undir rekstri hafnarinnar. Til að taka af allan vafa er í 2. gr. lagt til að skýrt sé kveðið á um það að gjaldtöku hafnar sé ætlað að standa undir fjármagnskostnaði, afskriftum, kostnaði við endurnýjun hafnarinnar og stofnkostnaði samkvæmt langtímaáætlun hafnarinnar. Miðað er við að í forsendum gjaldskrár sé tekið tillit til opinberra framlaga til framkvæmda. Lagt er til í 3. gr. frumvarpsins að farið verði eftir ákvæðum eldri hafnalaga varðandi ríkisstyrktar framkvæmdir á gildistíma hafnaáætlunar 2003–2006 til áramóta 2012/2013. Sama gildir um heimild til að styrkja framkvæmdir í höfnum á grundvelli eldri hafnalaga, samanber lög um samgönguáætlun, nr. 71/2002. Ákvæði í 24. gr. hafnalaga, nr. 61/2003, takmarka mjög heimildir til að veita framlög úr ríkissjóði til hafnaframkvæmda frá því sem var í eldri hafnalögum, nr. 23/1994. Meginregla laganna frá 2003 er að ekki sé heimilt að veita styrki til nýrra viðlegumannvirkja og varnarmannvirkja nema þá í allra minnstu höfnunum. Áfram er þó heimilt að veita styrki til endurbóta á skjólgörðum og viðhaldsdýpkana. Undanþága frá þessum ákvæðum var veitt með bráðabirgðaákvæði II í lögunum og heimilað að framkvæmdir, sem kæmu inn í siglingamálakafla samgönguáætlunar 2007–2010, gætu notið ríkisstyrkja í samræmi við ákvæði í eldri hafnalögum, nr. 23/1994, vegna áforma þáverandi samgönguyfirvalda um að hafnir skuli jafnsettar á aðlögunartíma nýrra hafnalaga. Vegna niðurskurðar á fjárlögum síðustu árin hefur ekki tekist að fjármagna öll þau jafnsetningarverkefni sem komust inn á samgönguáætlun 2007–2010. Því er lagt til að umrætt bráðabirgðaákvæði verði framlengt um tvö ár eða til ársloka 2012. Ég hef nú rakið helstu efnisatriði frumvarpsins og legg til, hæstv. forseti, til að hafa þessi orð ekki lengri, að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um loftferðir, nr. 60/1998. Með frumvarpi þessu eru gerðar tillögur til breytinga á nokkrum ákvæðum laganna. Flestar eru breytingarnar tilkomnar vegna alþjóðlegra skuldbindinga, annars vegar vegna aðildar Íslands að Alþjóðaflugmálastofnuninni og hins vegar að samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Umfangsmestu breytingar frumvarpsins lúta að neytendamálum. Kveðið er á um bótaskyldu flytjenda og fjárhæðir bóta eru hækkaðar. Skyldur eru lagðar á seljendur ferða eða flutnings að tryggja að upplýsingum um verð sé háttað með tilteknum hætti. Kvörtunum neytenda til Flugmálastjórnar Íslands er skapaður formlegur farvegur og stofnuninni veitt heimild til að taka bindandi ákvarðanir vegna kvartana. Aðrar breytingar lúta aðallega að því að Flugmálastjórn Íslands eru veittar auknar heimildir, m.a. vegna ágreinings í notendanefnd flugvallar, til að taka ákvörðun um álagningu stjórnvaldssektar að tillögu Eftirlitsstofnunar EFTA eða Flugöryggisstofnunar Evrópu og heimildir stofnunarinnar til ákvarðanatöku á starfssviði sínu eru almennt styrktar. Stofnuninni er einnig veitt heimild til setningar reglna á tilteknum sviðum sem undir hana heyra. Um nokkurt skeið hefur staðið fyrir dyrum heildarendurskoðun laga um loftferðir í samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu. Þar sem sú vinna er skammt á veg komin þykir brýnt að koma að nokkrum breytingum á lögunum, ekki síst með tilliti til þeirra stjórnskipulegu fyrirvara sem gerðir hafa verið vegna innleiðingar nokkurra gerða Evrópubandalagsins í íslenskan rétt. Verði frumvarpið að lögum verður unnt að aflétta þeim fyrirvörum og innleiða viðkomandi gerðir án frekari tafa. Frumvarpið var samið í samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu í samvinnu við Flugmálastjórn Íslands og var sent út til umsagnar flugráðs og hagsmunaaðila auk þess sem það var birt á heimasíðu ráðuneytisins. Virðulegi forseti. Ég vík nú að athugasemdum við helstu greinar frumvarpsins. Í 5. og 9. gr. eru lagðar til heimildir fyrir ráðherra til setningar reglugerða á afmörkuðum sviðum flugsamgangna. Þá er í 2., 4. og 17. gr. Flugmálastjórn Íslands veitt heimild til setningar reglna á verksviði stofnunarinnar. Hér er aðallega um að ræða reglur er lúta að tæknilegum þáttum í rekstri loftfara eða viðhaldsstöðva. Í 8. gr. eru innleidd ákvæði vegna Evróputilskipunar um gjaldtöku á flugvöllum en þar er lagt til að komi upp ágreiningur vegna gjaldtöku innan notendanefndar flugvallar verði aðilum heimilt að skjóta honum til úrlausnar Flugmálastjórnar Íslands. Með ákvæðinu er því aukið við hlutverk stofnunarinnar en einnig er gert ráð fyrir að sá kostnaður sem hlýst vegna úrlausnar ágreiningsins verði greiddur af þeim aðila sem óskar hennar nema niðurstaðan verði honum í vil en þá ber gagnaðila að greiða kostnaðinn. Því er ekki gert ráð fyrir að ríkisútgjöld aukist vegna þessa verkefnis. Í 10. og 12. gr. er að finna breytingar sem tilkomnar eru vegna aðildar Íslands að Montreal-samningnum sem fjallar um sameiginlegar alþjóðareglur um bætur vegna tjóns flugfarþega. Breytingarnar snúa að hækkun fjárhæða sem flytjanda eða tryggingafélagi hans ber að greiða komi til tjóns. Í 11. gr. er að finna nýmæli tengt neytendavernd. Í gildi eru samræmdar reglur á EES-svæðinu um skaðabætur og aðstoð til handa farþegum sem neitað er um far þegar flugi er aflýst eða mikil seinkun verður á því. Með þeim er verið að tryggja lágmarksrétt neytenda en þar eru flytjendur sem fljúga til eða frá landinu eða innan lands gerðir bótaskyldir vegna tjóns sem verður af þeim sökum. Í 13. gr. er einnig að finna nýmæli tengt neytendavernd og á það ákvæði rætur sínar að rekja til Evrópureglugerðar um sameiginlegar reglur um framkvæmd flugþjónustu. Í ákvæðinu er skylda lögð á flugrekendur, flytjendur, ferðaskrifstofur eða umboðsmenn framangreindra aðila að tryggja að í heildarverði fyrir ferð eða flutning séu sérgreind álögð opinber gjöld og skattar og að heildarverðið skuli ávallt sýnilegt í öllu söluferlinu. Með þessu er m.a. verið að koma í veg fyrir að rekstraraðili geti dulið almennan rekstrarkostnað undir því yfirskini að um opinber gjöld eða skatta sé að ræða og einnig til að gera neytendum mögulegt að gera raunverulegan verðsamanburð á þjónustunni. Í 14. gr. er að finna annað nýmæli tengt neytendavernd en þar er skapaður formlegur farvegur fyrir kvartanir neytenda. Þrátt fyrir að ákvæði um skaðabætur og aðstoð til handa farþegum, sem neitað er um far þegar flugi er aflýst eða mikil seinkun verður á því, hafi verið í gildi frá árinu 2005 hefur gengið erfiðlega fyrir farþega að sækja rétt sinn gagnvart flugrekendum eða ferðasölum. Hingað til hefur Flugmálastjórn einungis veitt álit sitt vegna kvartana neytenda sem ekki hefur verið bindandi fyrir veitanda þjónustunnar. Með ákvæðinu er leitast við að bæta úr þessu og styrkja úrræði neytenda til að sækja rétt sinn með því að Flugmálastjórn verður nú heimilt að taka bindandi ákvörðun sem fylgja má eftir með stjórnvaldsviðurlögum. Virðulegi forseti. Í 15. gr. er Flugmálastjórn Íslands veitt heimild til að taka ákvörðun um álagningu stjórnvaldssektar á eftirlitsskyldan aðila að tillögu Eftirlitsstofnunar EFTA eða Flugöryggisstofnunar Evrópu enda sé sú starfsemi sem tillaga um sekt grundvallast á óheimil samkvæmt íslenskum lögum. Ákvæðið er tilkomið vegna skuldbindinga samkvæmt EES-samningnum og á rætur sínar að rekja til reglugerðar um stofnun Flugöryggisstofnunar Evrópu en þar er gert ráð fyrir að stofnununum sé heimilt að leggja sektir á eftirlitsskylda aðila. Talið er að EES-samningurinn veiti þeim ekki heimild til að leggja sektir á eftirlitsskylda aðila á Íslandi og því sé nauðsynlegt að íslenskt stjórnvald komi formlega að því ferli og sé sá aðili sem leggi sektirnar á enda hafi það til þess að öðru leyti gildar heimildir. Að lokum eru í 16. gr. heimildir Flugmálastjórnar til ákvarðanatöku á starfssviði sínu styrktar og áréttað að ákvarðanir stofnunarinnar hafi almennt gildi en geti einnig haft sérstakt gildi sé þeim beint að ákveðnum hópum eða einstökum aðilum. Einnig er birtingu ákvarðana á heimasíðu stofnunarinnar veitt gildi. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, svokallað strandveiðifrumvarp. Nefndarálitið er frá meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Nefndin ákvað að taka málið til frekari umfjöllunar eftir að því hafði verið vísað til 3. umr. Hefur nefndin fengið á sinn fund Jóhann Guðmundsson, aðstoðarmann sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Á fundi nefndarinnar var fjallað um þau skilyrði sem sett eru fyrir strandveiði, skiptingu landsins í landsvæði og heimild fiskiskipa til að hefja strandveiðar. Meiri hlutinn leggur til breytingu á frumvarpinu er varðar skilyrði sem strandveiðin er háð. Frumvarpið gerir ráð fyrir að ekki sé heimilt að stunda veiðar á föstudögum og laugardögum, samanber 1. tölulið 5. mgr. 1. gr. Það er álit meiri hlutans að fengnum ábendingum hagsmunaaðila og eftir umræðu innan nefndarinnar að einnig skuli banna veiðar á sunnudögum. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Við 1. gr. Í stað orðanna „föstudaga og laugardaga“ í 1. tölul. 5. mgr. komi: föstudaga, laugardaga og sunnudaga. 2. Við 2. gr. Á eftir orðinu „töluliður“ komi: er verður 1. töluliður. Undir þetta nefndarálit skrifa Atli Gíslason, formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, Ólína Þorvarðardóttir, Margrét Pétursdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Róbert Marshall og Björn Valur Gíslason sem skrifar undir álitið með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Nú fer að ljúka þeirri miklu þrautagöngu sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar hafa farið með þetta svokallaða strandveiðifrumvarp. Við munum að frumvarpið var upphaflega lagt fram sem einhvers konar hugmynd af hálfu þáverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, og var ætlunin að taka allan byggðakvótann og setja inn í þetta og leysa þannig meintan ágreining um byggðakvótann í landinu. Ekki var kjarkur til að ganga svo langt heldur var ákveðið þegar frumvarpið var lagt fram að taka helming byggðakvótans til ráðstöfunar í strandveiðarnar. Við mörg hver gagnrýndum þetta harðlega í fyrra og sögðum að afleiðingarnar yrðu slæmar eins og raunin varð. Það má þó segja hæstv. ráðherra til hróss að hann hefur tekið mark á viðvörunum okkar þó seint væri með því frumvarpi sem nú er verið að hefja 3. umr. um. Horfið hefur verið frá þessu algjörlega og ákveðið að á þessu fiskveiðiári verði aflakvótinn aukinn um 6.000 tonn, væntanlega um 5.000 tonn í þorski eða þar um bil, til þess að standa undir strandveiðunum. Í fyrra var ákveðið að þessar veiðar færu fram á fjórum afmörkuðum svæðum sem voru skilgreind í lögunum. Við vöruðum við því að þessi svæðaskipting gæti ekki gengið upp, annaðhvort yrðu menn að hafa eitt svæði eða hafa þau mun fleiri til þess að tryggja áhrif strandveiðanna á byggðirnar. Auðvitað kom í ljós að svæðaskiptingin gekk ekki upp. Það hlýtur að verða óumdeilt af fenginni reynslu í fyrra. Hún var sú að á einhverjum svæðum, til að mynda A-svæðinu, veiddu menn upp í heimildir sínar á fáeinum dögum. Á öðrum svæðum dugðu þessar heimildir miklu lengur þannig að augljóst var að aflaskiptingin milli svæðanna var röng. Hún byggðist á úthlutun byggðakvótans eins og sú úthlutun hafði verið árið á undan. Nú er hins vegar horfið frá því að nýta byggðakvótann. Eins og við í minni hlutanum áréttuðum í 2. umr. þessa máls þá hnigu auðvitað öll rök að því að hverfa frá svæðaskiptingunni í ljósi þess að nú er ekki stuðst við úthlutaðan byggðakvóta. Því miður virðist það ekki ætla að verða raunin. Meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar hefur ekki kosið að bregðast við þessu með þeim hætti sem við hefðum kosið og ber auðvitað ábyrgð á þeirri svæðaskiptingu sem verður niðurstaða um. Það er líka mjög ámælisvert að okkar mati að skipa málunum þannig að hafa þetta galopna heimild að mestu leyti. Það er ætlunin að þetta verði fjögur svæði en þau eru ekkert nánar skilgreind og geta þess vegna verið lítil frímerki á þremur stöðum og restin af hafsvæðinu síðan fjórða svæðið. Það gæti tæknilega verið þannig þó að ég eigi nú kannski ekki von á að það verði niðurstaðan. Fulltrúar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins greindu okkur frá því að ætlunin væri að þessi svæði yrðu mjög svipuð því sem þau voru í fyrra, kannski yrðu einhverjar minni háttar breytingar og aflamagnið sem færi inn á þessi svæði yrði mjög svipað og í fyrra. Það er auðvitað hörmulegt ef svo er vegna þess að reynslan sem menn þóttust ætla að læra af segir okkur að þessi svæðaskipting og aflaskipting gangi ekki upp. Það er heldur ekki gott að afgreiða lagafrumvarp eins og þetta með svona galopinni heimild. Auðvitað á löggjafarþingið að hafa skoðun á því a.m.k. í meginatriðum hvernig þessi svæðaskipting á að líta út. Við höfum kallað eftir því, bæði í umræðunni og eins í nefndinni, að þessi mál yrðu skýrð fyrir okkur nákvæmlega áður en málið yrði afgreitt. Það er auðvitað - ég segi nú ekki sjálfsögð kurteisi en bara eðlileg stjórnsýsla að það sé gert. Samkvæmt gildistökuákvæðinu er gert ráð fyrir að veiðarnar geti hafist núna 1. maí. Þess vegna hefði maður ímyndað sér að ráðuneytið hefði haft á reiðum höndum svör við því hvernig þessi svæðaskipting yrði nákvæmlega, hver aflaskiptingin yrði o.s.frv. Svarið sem við höfum fengið er að upplýsingarnar liggi ekki nákvæmlega fyrir en það muni taka um hálfan mánuð frá því lögin eru samþykkt þangað til hægt verður að hefja veiðarnar. Miðað við þetta má ætla að veiðarnar gætu hafist í kringum 15. maí að samþykktum þessum lögum. Það er auðvitað ekki við það búandi í sjálfu sér að ganga frá málinu með þessum hætti en við það verður ekki ráðið. Það er niðurstaða meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að fara með málið svona vanbúið inn í þingið án þessara nauðsynlegu upplýsinga. Af ýmsum ástæðum hefði verið eðlilegast að hafa eingöngu eitt veiðisvæði. Við bentum á að í fyrra stunduðu menn að skrá bátana sína á þeim veiðisvæðum þar sem þeir töldu mestu veiðivonina. Það er út af fyrir sig ekkert ámælisvert við það, það var bara þannig. Þess vegna hefur þessi svæðaskipting ekki mikinn tilgang í rauninni. Menn mundu einfaldlega gera út frá þeim verstöðvum þar sem þeir helst ætluðu að þeir næðu árangri ef svæðaskiptingin yrði engin. Ég hef líka bent á til samkomulags og sátta að það mætti hugsa það þannig að á því fiskveiðiári sem núna er hafið og tímabilinu, sem strandveiðunum er ætlað að standa yfir á þessu fiskveiðiári, væri eðlilegt að hafa eitt svæði, búa til nýja viðmiðun á grundvelli þeirrar veiði og búa síðan til svæði og úthluta afla inn á þau svæði á grundvelli þeirrar viðmiðunar sem fengist við veiðarnar á þessu ári. Það væri alla vega einhver rökhyggja í því. Það eru auðvitað engin rök að baki þeirri fyrirætlun að úthluta afla inn á þessi svæði á grundvelli byggðakvóta sem kemur þessu máli bókstaflega ekki nokkurn skapaðan hlut við. Þess vegna, virðulegi forseti, höfum við í minni hlutanum flutt breytingartillögu um að hverfa algjörlega frá svæðaskiptingunni. Við teljum hins vegar eðlilegt að hafa skiptingu á milli mánaða. Það mundi stuðla frekar að því að fiskvinnslan á stöðunum gæti sem best nýtt aflann og ekki yrðu nánast kappróðrar fyrstu dagana á veiðitímabilinu. Ég tel ekkert óeðlilegt að hafa einhverjar svona skiptingar eftir tímabili á grundvelli mánaða eins og gert er ráð fyrir. Það er okkar tillaga. Það er út af fyrir sig sjálfsagt þó að vitlaust sé að hafa þessi fjögur svæði eins og boðað er í frumvarpinu. Ég vil að gefnu tilefni líka segja að ég tel skynsamlegt eins og lagt er til af hálfu meiri hlutans að hafa þessa þrjá banndaga. Það eru líka rök út frá fiskvinnslu sem hníga að því, fyrir utan annað sem mætti tína til. Við vitum að þessi afli, 6.000 tonn, mun ekki klárast á allt of mörgum dögum í hverjum mánuði þannig að það er að mínu mati alveg skaðlaust að hafa þessa þrjá banndaga yfir helgi. Annað sem ég vil nefna og kemur fram í áliti okkar í minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar er að úr því menn fara inn í fiskveiðistjórnarkerfi sem er þetta nýja banndagafyrirkomulag sem menn hafa kallað strandveiðar þá er eðlilegt fyrir þá sem stunda slíka útgerð, útgerðarmenn minni handfærabáta sem sækja í hinn aukna kvóta sem strandveiðarnar fela sannarlega í sér á þessu ári, að reynt verði að hafa sveigjanleika og hagkvæmni að leiðarljósi. Það getur ekki verið markmið í sjálfu sér að njörva menn niður. Hér er um að ræða pott upp á 6.000 tonn. Það er ekki spurning um hvort veitt sé meira eða minna, það eru bara 6.000 tonn sem eru til skiptanna. Það getur staðið þannig á að betur henti ýmsum bátum að fara á strandveiðarnar á fyrri hluta tímabilsins og hætta þeim einhvern tímann á tímabilinu til þess að stunda aðrar veiðar. Ég nefndi dæmi um báta sem stunda skötuselsveiðar seinni hluta sumars og vildu kannski verða sér úti um viðbótarkvóta sem er eini möguleikinn með því að fara á strandveiðar. Það er alveg óskiljanlegt hvers vegna ekki er hægt að hafa þetta kerfi sæmilega þjált þannig að menn geti líka farið út úr því. Það má ekki gleyma að með því að gera það er verið að opna möguleika á að létta á pressunni í kerfinu. Það blasir við öllum sem velta þessu fyrir sér að mikil ásókn verður í þetta. Mikill kvótaskortur er til staðar nú þegar eins og allir vita og bókstaflega búið að æpa eftir auknum aflaheimildum. Hér er boðið upp á auknar aflaheimildir og auðvitað hljóta menn eins og þeir mögulega geta að nýta sér möguleikann á að fá þann viðbótarkvóta sem er veittur í gegnum strandveiðarnar. Menn geta hafið strandveiðar hvenær sem er og þess vegna eru það bara sanngirnisrök og eiginlega rökrétt að menn geti líka lokið þeim hvenær sem er og hafið aðrar veiðar í samræmi við það sem þeim hentar á þeim tíma. Þriðja atriðið sem er nauðsynlegt að nefna í þessu sambandi, virðulegi forseti, er að við í minni hlutanum höfum flutt breytingartillögu þar sem segir, með leyfi virðulegs forseta: „Frá útgáfudegi strandveiðileyfis er fiskiskipi óheimilt til loka fiskveiðiárs að stunda veiðar í atvinnuskyni samkvæmt öðrum leyfum. Þó getur fiskveiðiskip tilkynnt Fiskistofu að það hyggist hætta strandveiðum áður en strandveiðitímabilinu lýkur og taka á ný upp veiðar í atvinnuskyni samkvæmt öðrum leyfum. Nýti fiskveiðiskip þessa heimild getur það ekki hafið strandveiðar á ný á sama strandveiðitímabili. “ Með öðrum orðum erum við einfaldlega að segja að menn geti sótt um leyfi til þess að hefja strandveiðar en líka óskað leyfis til þess að fara út úr þessu kerfi einhvern tímann síðar á tímabilinu. Við opnum hins vegar ekki á að menn fari síðan aftur inn í það. Þetta er að okkar mati rökrétt og eðlilegt og í anda þess að menn reyni að fá sem mest verðmæti út úr fiskveiðunum á tímabilinu. Það getur ekki verið markmið í sjálfu sér að loka menn inni vegna þess að það hefur engin áhrif nema síður sé á þá sem eru fyrir í þessum strandveiðipotti. Þetta getur þvert á móti létt á pressunni í þeim efnum. Þriðja atriðið sem hefur nokkuð verið rætt og minni hlutinn og fleiri hv. þingmenn gerðu að umtalsefni við 2. umr. er spurningin um hvernig eigi að fara með aflakvótann sem tekinn er frá og leiðir til þess á þessu fiskveiðiári að afli í þorski aukist um kannski 5.000 tonn og alls sé þá um að ræða kvótaaukningu í kringum 6.000 tonn. Spurningin er þessi: Á að draga þetta frá áður en kvóta er úthlutað til aflamarksbáta og krókaflamarksbáta? Í gildandi fiskveiðilögum er gert ráð fyrir því að áður en kemur til úthlutunar kvóta er dregið frá vegna skel- og rækjubáta, það er dregið frá vegna byggðakvóta og vegna línuívilnunar. Nú er gert ráð fyrir í því frumvarpi sem fyrir liggur og Alþingi tók afstöðu til núna fyrr í vikunni að á næsta fiskveiðiári verði þessi 6.000 tonna aflaheimild dregin frá áður en til úthlutunar kemur. Má ætla að það séu kannski 5.000 tonn sem verða dregin frá úthlutuðum kvóta á næsta fiskveiðiári. Ég hef þegar farið yfir hvaða áhrif það getur haft miðað við gefnar forsendur í áliti Hafrannsóknarstofnunar sem hún kynnti 16. apríl síðastliðinn. Flest virðist benda til að þetta geti valdið því að í stað þess að aflaheimildir aflamarksbáta og krókaflamarksbáta aukist eins og flestir höfðu gert ráð fyrir geti það leitt til þess að aflaheimildirnar í kvótakerfinu og krókaflamarkskerfinu, þ.e. smábátakerfinu og hinu almenna aflamarki, hreinlega dragist saman á næsta fiskveiðiári. Nú hefur meiri hluti Alþingis sem sagt komist að þeirri niðurstöðu að þessum aflaheimildum verði ekki varanlega haldið utan við áður en kemur til úthlutunar aflamarks- og krókaflamarksbáta þannig að afstaða meiri hlutans liggur fyrir. Þess vegna höfum við í minni hlutanum lagt til að ganga svona hálft skref í átt til þess að halda þessum aflaheimildum utan við með því að leggja til breytingartillögu sem felur í sér að á næsta fiskveiðiári og því þar næsta verði þessar aflaheimildir ekki dregnar frá úthlutuðum aflaheimildum áður en þeim er úthlutað til krókaflamarks- og aflamarksbáta, þ.e. að þetta ákvæði laganna muni ekki taka gildi fyrr en á fiskveiðiárinu 2012/2013. Ég trúi því að um þetta mál geti tekist meiri samstaða. Það er vilji okkar sem stöndum að þessum breytingum. Virðulegi forseti. Í meðförum þingsins hafa átt sér stað breytingar í samræmi við ýmislegt af því sem minni hlutinn hefur bent á. Það er í sjálfsögðu ekki útséð um hvaða frekari breytingar verða gerðar við 3. umr. og mun það skýrast þegar um þetta verður greitt atkvæði á morgun væntanlega. Þessar miklu breytingar undirstrika mjög vel nauðsyn þess að vandað sé til verka þegar lagt er fram lagafrumvarp og á það sérstaklega við um frumvörp sem fela í sér svo mikil nýmæli. Við teljum að mikill skortur hafi verið á því við upphaflega löggjöf í fyrra og síðan aftur núna, þó töluðu menn um í fyrra að læra af reynslunni. Ýmislegt hafa menn væntanlega lært eins og við nefndum en ekki nóg þó að smám saman séu menn farnir að taka tillit til ýmissa sjónarmiða sem við höfum sett fram. Það er nokkuð dýrkeypt reynsla að stunda svona tilraunalagasetningu á mikilvægu lagasviði. Við hvöttum til að vandað yrði til verksins áður en lögin voru sett í fyrra í stað þess að fara í svona tilraunastarfsemi en á það var ekki hlustað. Sum þessara mistaka verða auðvitað ekki aftur tekin.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér lög um stjórn fiskveiða, eða svokallað strandveiðifrumvarp. Ég verð að segja það í upphafi máls að það veldur mér miklum vonbrigðum, svo ég taki nú ekki dýpra í árina, að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra geti ekki svarað því núna við lokaafgreiðslu málsins hvernig hann hyggst hafa svæðaskiptinguna. Það eru í raun og veru ótrúleg vinnubrögð, algjörlega ótrúleg, að það liggi ekki fyrir og hann geti ekki þessum sjálfsögðu spurningum svarað þingmanna, af því að látið er liggja að því að það standi hugsanlega til að breyta svæðaskiptingunni. Það er algjörlega óskiljanlegt af hverju hæstv. ráðherra getur ekki svarað þessum spurningum, sem mér finnst vera mjög eðlilegt að hann svari. Það sem gerist þegar andrúmsloftið er svona, þá fara alls konar sögur af stað. Ég er búinn að fá fullt af hringingum frá fjölda manna sem segjast hafa áreiðanlegar heimildir fyrir þessu og hinu. Þetta þekkjum við allt saman. Þetta er því algjörlega óskiljanlegt og óþolandi í raun og veru. Margir hafa fullyrt við mig, og segjast hafa fyrir því mjög áreiðanlegar heimildir, að svæðinu verði t.d. skipt við Öndverðarnes, en það mundi skipta sveitarfélagi upp í parta. Ég hef reyndar hafnað þessu alveg og sagt.: „Þetta er svo vitlaust að þetta kemur ekki til greina.“ En ég fæ samt ekki svör við þessu til að ég geti sagt við viðkomandi aðila: „Þetta er hlutur sem hæstv. ráðherra er ekkert að hugsa um.“ Þetta er alveg með ólíkindum. Þetta segir okkur í raun og veru nokkuð um það sem við ræðum oft, þ.e. stöðu þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Sett eru lög og reglugerðarheimildin er síðan hjá ráðherra. Þá gerist bara það sem honum dettur í hug. Eftir að lögin eru samþykkt getur Alþingi ekki gripið inn í. Hugsanlega eru margir hv. stjórnarþingmenn ekki sáttir við gjörðir ráðherrans en þeir geta ekki beint málinu í réttan farveg af því að búið er að samþykkja lögin. Og ef við horfum á það, að þessi lög eiga að taka gildi eftir einungis tvo daga og þá á að auglýsa reglugerðina í Lögbirtingarblaðinu, þá hlýtur að vera búið að ákveða hvernig þetta á að vera. Það getur ekki annað verið. Samt er ekki hægt að fá upplýsingar um hana. Þetta eru óskiljanleg vinnubrögð. Ég fullyrði það, virðulegi forseti, að við höfum nú ekki mikið lært um framkomu framkvæmdarvaldsins gagnvart þinginu, af þessum vinnubrögðum við lagasetningu. Þetta eru eðlilegar og réttlátar spurningar sem er algjörlega furðulegt að hæstv. ráðherra sjái sér ekki fært að svara öðruvísi en með útúrsnúningum eða þar fram eftir götunum. Nánar um þessa blessuðu svæðaskiptingu. Hún kom til í fyrra, að hluta til út af svokölluðum byggðakvóta. Á síðasta fiskveiðiári var ákveðið að helmingurinn af aflaheimildum til strandveiða skyldi tekinn út úr veiðikvótanum. Ákveðin rök voru þá fyrir því að segja: „Við tökum þetta mikinn byggðakvóta af þessu svæði, sem fer síðan inn á þetta svæði í svæðaskiptingunni.“ Eðlileg rök, þó mönnum sýnist sitt hvað um þetta. Á þetta var bent í umræðunni í fyrra og sú varð líka reyndin. Ef ég nefni bara tvö byggðarlög, Stykkishólm eða Súðavík, þá var byggðakvóti þeirra inni í heildarsvæðaskiptingunni en aflanum var síðan að stærstum eða öllum hluta landað utar en á viðkomandi stöðum. Honum var landað á Rifi eða Ólafsvík eða í Bolungarvík, vegna þess að þar var miklu styttra á miðin og byggðakvótinn því færður til. Hæstv. ráðherra getur ekki hugsað það öðruvísi, það væri a.m.k. eðlilegast að hugsa það þannig, að ef maður hefur fjögur svæði eða fimm svæði - ég veit ekkert hvað hann ætlar að hafa mörg svæði, honum gæti þess vegna dottið í hug að hafa þrjátíu svæði eða tvö, ég hef bara ekki hugmynd um það - að þá sé aflamagn á svæði áætlað eftir fjölda báta. Ef við tökum t.d. svæði A og þar eru 300 bátar, og svo aftur svæði B þar sem eru 100 bátar, svo ég noti nú einhverjar tölur, þá hlýtur að fara þrisvar sinnum meira magn inn á svæði A heldur en svæði B. Það geta engin rök verið fyrir neinu öðru. Mér er það algjörlega óskiljanlegt ef svo er ekki. Það ætti því ekki að vera flókið fyrir hæstv. ráðherra að sýna þinginu þá virðingu að svara svona einföldum spurningum við lokaafgreiðslu málsins. Hann er eflaust búinn að semja reglugerðina. Mér finnst þetta hreint með ólíkindum og sýnir enn og aftur hvernig staðið er að lagasetningum á hv. Alþingi. Það getur vel verið að svæðaskipting hæstv. ráðherra falli þinginu í geð, ég veit ekkert um það. Það er furðulegt að hann geti ekki sagt hvernig hann ætlar að gera þetta og hafi uppi allar þessar hugmyndir, þegar litið er til þess sem gerðist í fyrra. Ég ætla að rifja það upp, það er nauðsynlegt. Menn gátu fært báta sína inn á svæði þar sem þeir áttu ekki heima. Sú varð reyndin í fyrra, menn sem bjuggu á einu svæði færðu báta sína á annað svæði. Þá var komið fullt af félögum í pósthólf út um allt og öll pósthólf á viðkomandi pósthúsum orðin frátekin. Menn færðu sig bara koll af kolli, hvort sem þeir voru á Hellissandi eða Ólafsvík eða Patreksfirði eða Tálknafirði. Pósthólfin kláruðust af því menn færðu lögheimili fyrirtækisins og færðu bátana yfir á það svæði þar sem þeir vildu vera. Þar af leiðandi rugluðu þeir upphaflegu hugsuninni um svæðaskiptinguna. Þetta gefur augaleið. Ég vil líka taka undir það sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson sagði hér áðan, að eins og þetta er sett upp þá finnst mér eðlilegt að bátar geti komið inn í strandveiðarnar þegar þeim hentar. Ef þeir vilja koma inn 1. júlí eða 1. ágúst eða hvenær sem er, þá geta þeir það. Það er hins vegar mjög óeðlilegt ef bátar geta ekki farið út. Ég vona svo sannarlega að við lendum ekki í því sama og í fyrra, en ég treysti nú engu í þeim efnum. Á einu svæðinu var það t.d. þannig að í ágústmánuði tók aðeins fjóra róðra til að klára aflamagnið þar fyrir þann mánuð meðan á öðrum svæðum náðist ekki einu sinni að klára. Þar gátu bátar róið allan heilan mánuðinn. Nú er reyndar heimilt að færa þarna á milli. Hvað gerist ef þessi staða kemur upp? Væri þá ekki skynsamlegra að leyfa mönnum að fara út úr strandveiðunum t.d. í ágúst eða júlí og segja: „Bíddu, þetta er allt komið í eintóma vitleysu, þetta verður ekki neitt fyrir neinn, ég ætla bara að snúa mér að einhverju öðru“. Þá verður bara hugsanlega meira eftir fyrir hina. Þetta segir sig því alveg sjálft. En því miður er þetta ekki inni. Síðan er annað sem mig langar að taka upp sem hefur kannski oft lítið verið rætt. Ég hef þó tekið þetta upp í fyrri ræðu. Í fyrra vorum við með þetta í kílóum en nú er búið að breyta þessu og í frumvarpinu er lagt til að hafa þetta í ígildum. Menn hafi þá 650 ígildi. Ég tel sjálfur að það sé mjög skynsamlegt að hafa þetta í ígildum í staðinn fyrir kíló, vegna þess að reynslan sýndi okkur það í fyrra að menn komu með mismikið af ufsa í land af því hann var ekki eins verðmætur. Ég tel að það sé skynsamlegt skref að gera þetta svona. Ufsinn er kannski helmingi verðminni en þorskur, en hann er líka helmingi minna ígildi, þ.e. maður getur veitt helmingi fleiri kíló af ufsa en þorski. Ég tel þetta því mjög skynsamlega breytingu. Ígildin eru 650 en þau eru miðuð við slægðan afla, því ígildi eru alltaf slægð. Ég held að í svona 99% tilfella sé þessum fiski landað óslægðum. Þetta er ekkert voðalega einfalt þó það hljómi þannig og margir viti það, þegar ígildin eru reiknuð. Einhver er með slægt, hann fer yfir í óslægt, og er með svo og svo mikið af ufsa eða þorski. Menn eru oft á tíðum að koma með kannski 10 kíló umfram, eða fimm kíló, átta kíló, hvernig sem það er, sem eru kannski 20 kíló í ígildum núna. Þetta flækir aðeins málið, en þetta er samt skynsamlegt. Þess vegna hefði ég talið skynsamlegra að við mundum beita svokallaðri 5% reglu í strandveiðunum. Menn mættu fara 5% yfir án þess að fá sektir og bréf og alls konar vesen. Síðan mundi fiskkaupandinn og fiskmarkaðurinn, sem er þá umboðsaðilinnn sem sér um söluna að stórum hluta, en fullt af þessu fer fram í beinum viðskiptum, hann mundi bara leggja það sem væri umfram ígildin beint sem greiðslu í ríkissjóð. Þá þyrftu menn ekki að vera svona hengdir upp á þráð og fá hugsanlega margar sektir út af nokkrum kílóum, þeir hefðu þetta svigrúm. Það færi bara til ríkissjóðs. Þannig að sá sem færi „óvart“ umfram, ef við getum orðað það svo, því þetta er flóknari staða en hin, þá færi það sem umfram væri beint til ríkissjóðs. Þá væri ekki hægt fyrir viðkomandi aðila að hagnast á því. Það segir sig sjálft að enginn mundi leika sér að því að veiða alltaf umfram til þess eins að landa því til ríkissjóðs. Það væri því skynsamlegra að gera þetta með þessum hætti. Það er líka eitt sem við skulum átta okkur á. Fiskmarkaðirnir eru mjög nákvæmir í vigtun. Ef komið er með 807 kíló, þá vigtar það 807 kíló, eða 650 ígildi eins og í þessu tilfelli. Ef komið er með 655 ígildi, þá er það bara þannig að maður fær bréf og sekt. Ef menn landa oft hjá fiskvinnslunum þá er kannski hægt að laga þetta aðeins til með því að hækka ísprósentuna eða eitthvað slíkt, því þetta eru kannski aðeins örfá kíló. Ef menn skoða landanir hjá bátum sem landa beint í beinum viðskiptum, þá eru menn oft - eða ég rak alla vega ekki augun í annað eins og þetta var í fyrra, ég ætla þó ekki að alhæfa um það - með akkúrat eiginlega kílóið sem þeir máttu landa. Það var aldrei sem ég rakst á kannski fimm til sjö kíló umfram. Það væri mikið einfaldara fyrir alla að láta þetta bara fara beint til ríkissjóðs, losna við allar bréfaskriftirnar og allt þetta pappírsfargan, af því þetta er innbyggt í kerfin hjá fiskmörkuðunum, þ.e. svokallaður VS-afli, eins og heimild er til að gera þegar menn eru bæði í krókaflamarki eða aflamarki. Það hefði verið skynsamlegra. Ég ítreka það þó að ég tel sjálfur persónulega þessa breytingu mjög skynsamlega. Þarna hafa menn lært af reynslunni og það er bara gott. Það er annað sem ég er ekki sáttur við, og það kemur reyndar fram í breytingartillögu frá minni hlutanum, að á þessu kvótaári eru þessi 6.000 tonn ekki dregin frá úthlutuðu aflamarki. Þau verða það hins vegar á næsta kvótaári, þ.e. árinu 2010/2011. Ég er mjög ósáttur við þetta. Ég hefði litið þannig á, vegna umræðunnar um heildaraflamarkið hverju sinni, að það hefði hugsanlega náðst meiri sátt um þetta ef menn hefðu haft þessi 6.000 tonn fyrir utan aflamarkið. Ég hefði viljað það og ég mun að sjálfsögðu greiða breytingartillögu minni hlutans atkvæði mitt á morgun, vegna þess að skerðingarnar eru orðnar mjög miklar. Ég vildi bara rifja það upp. Ef til vill verður sama aflamark á næsta ári eins og var á þessu ári, en það er nú kannski ekki útlit fyrir það, við skulum samt vona að það verði niðurstaðan. Fyrstu gögn Hafrannsóknarstofnunar benda til þess að hugsanlega verði skorið niður og við skárum líka niður á þessu ári. Það sem hélt okkur uppi í 150.000 tonnum var það að búið var að bæta við kvótann upp í 160.000 tonn. Það er vegna þess að alltaf eru reiknuð tvö ár inn í viðmiðunina. Þannig að ef Hafrannsóknarstofnun hefur kannski lagt til 140.000 tonn og leggur núna til 150.000 tonn, þá endum við í 145.000 tonnum. Það verður alltaf að deila með tveimur til þess að minnka sveiflujöfnunina. Þannig að þá fáum við skerðingu á þorski. Til viðbótar því mun þessi úthlutun í strandveiðarnar þýða 3,6% skerðingu á bátana sem eru inni í aflamarkinu í dag, krókaflamarkinu eða aflamarkinu, 3,6%, bara þessi eina aðgerð. Niðurstaðan er þá orðin sú, virðulegi forseti, að þeir sem eru með aflamark í þorski, þeir fá 8,7% skerðingu á aflaheimildir sínar til þess að setja inn í allar þessar sértæku aðgerðir, línuívilnun, byggðakvóta, rækju- og skelbætur og strandveiðar. 8,7% skerðing er orðin mjög mikil skerðing. Hún er nú þegar um 5%, en ef menn eru með aðrar tegundir eins og t.d. karfa, þá verður kannski engin skerðing. Ég hef oft farið yfir það hversu óréttlátt þetta er. Síðan má velta fyrir sér, ég ætla að enda á því, virðulegur forseti, hvernig við sjáum þetta þróast í framhaldinu. Ég held að það þurfi að koma mjög skýr skilaboð frá Alþingi um það, hvernig menn sjá þetta fyrir sér. Við vorum með 4.000 tonn á síðasta kvótaári, sem var reyndar miklu styttri tími. Nú förum við upp í 6.000 tonn og menn trúa því að á næsta ári fari þetta bara upp í 10.000 tonn, síðan í 12.000 tonn og svo koll af kolli. Þess vegna eru menn í dag, margir hverjir, að fjárfesta mjög grimmt í þessu á dýran hátt. Þeir hafa trú á því að þetta muni þróast eins og reynslan hefur sýnt. Þess vegna er mjög mikilvægt fyrir hv. Alþingi að senda frá sér skýr skilaboð um það hvernig menn sjá fyrir sér að þetta þróist. Ef menn lenda í því núna að þessi 6.000 tonn munu ekki duga og þetta endist á sama hátt og í fyrra, verður þá aflamagnið minnkað, á dag hugsanlega? Eða verður sett svipað aflamark? Virðulegi forseti. Ég ætla hins vegar að enda hér á jákvæðum nótum og segja: Sú breyting sem meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar leggur til um að fjölga dögunum, þ.e. föstudag og laugardag og taka sunnudaga til viðbótar, tel ég til mikilla bóta við þessa breytingu. Ég mun styðja hana.

Virðulegi forseti. Við erum komin í 3. umr. um svokallað strandveiðifrumvarp. Það er náttúrlega búið að ræða málið í þaula og einnig má halda því fram að málið hafi tekið talsverðum stakkaskiptum frá því að það kom fyrst inn, sérstaklega frá því að bráðabirgðaákvæðið kom inn síðastliðið sumar og enn við 3. umr. er hér talsvert af breytingartillögum, bæði frá meiri hlutanum, sem við í minni hlutanum höfum að sumu leyti talað fyrir, og eins eru hér tillögur frá okkur í minni hlutanum sem ég hef grun um að eigi hljómgrunn í þingsal. Hægt væri að halda því fram að málið hafi í sjálfu sér ekki verið nægilega vel undirbúið í upphafi og ég hef nú haldið því fram í umræðum um frumvörp sem komið hafa frá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og ráðuneyti hans að á þeim sé sá verulegi ágalli að þar sé talsvert mikið opið og ráðherra gefnar stórar heimildir. Þetta frumvarp er, eins og fram hefur komið áður bæði í mínu máli og annarra, engin undantekning frá því, síður en svo. Hér er margt skilið eftir ráðherranum til túlkunar og hreinlega að bregðast við eftir „behag“ gæti maður haldið fram. Eins og fram hefur komið skrifa ég undir minnihlutaálitið og get þess vegna tekið undir flest eða allt sem kom fram í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar. Einnig vil ég taka undir það sem hér kom fram í máli hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar um þá furðulegu staðreynd að í dag er 29. apríl og lögin áttu að taka gildi 1. maí og veiðarnar að hefjast þá, þ.e. að undangenginni eðlilegri auglýsingu og þeim tíma sem það tekur, kannski 10–12 dagar. Síðast í gær fórum við fram á það við ráðuneytið að fá upplýsingar um með hvaða hætti ætti að svæðaskipta og hvernig þessum málum yrði háttað, bæði svæðaskiptingin og eins skiptingin innan mánaða, þ.e. þær reglugerðir sem ráðherra hlýtur að leggja fram við upphaf þessara veiða. Og enn fáum við ekkert svar. Það stendur þó í lögunum að þetta sé í höndum ráðherra og veiðarnar verða örugglega hafnar eftir 14 daga að öllum líkindum. Þetta er auðvitað með miklum ólíkindum og hreint ekki góður blær yfir þessu, þingið á ekki að setja lög með þessum hætti. En af því að ég hef talað dálítið um að það sé mikill munur á stjórnsýslustigum, þ.e. ríkisvaldinu annars vegar og sveitarfélögunum hins vegar, þá hefur það gjarnan verið þannig í lagasetningu á síðustu árum þegar ríkisvaldið er að setja sjálfu sér ramma, sérstaklega ráðuneyti og ráðherrar, að það liggur við að þar sé sagt: lög þessi fjalla um þetta og með yfirstjórn þessa máls fer ráðherra og hann setur sér síðan reglugerð um það. Ef málið er hins vegar sent til sveitarfélaganna til umsýslu eða hvað þar eigi að fara fram eða til einhvers annars aðila, er það hreinlega reifað niður í hvert einasta smáatriði og skilgreind hver einasta hreyfing og hvernig þetta skuli vera í löngu máli og ekkert skilið eftir. Þess vegna er það alveg í hróplegu ósamræmi hvernig þessi lagasetning er og þetta frumvarp er svo sannarlega gegnsýrt af þeim hugsunarhætti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en ég ætla þó að koma aðeins inn á það að mjög mikilvægt er að þau skilaboð séu send út frá sjávarútvegsráðuneytinu og hæstv. ráðherra hvert framhaldið eigi að verða á þessum veiðum. Við framsóknarmenn töluðum strax síðastliðið sumar um að strandveiðar ættu fyllilega rétt á sér og ættu mögulegan sess í þessu kerfi og það væri ákveðið réttlætismál að menn gætu róið til fiskjar og slíkt. En við vöruðum við og sérstaklega hef ég varað við því hér í ræðustól að þetta sé ný innkoma, ný atvinnugrein sem menn eru að byggja upp og áhættan sé fólgin í því að væntingarnar sem við skynjuðum strax síðastliðið sumar, þegar til að mynda var talað um að 200–300 bátar færu í þessar veiðar en þeir urðu 545, minnir mig, sem lönduðu afla og 595 sem fengu leyfi og nú er jafnvel talið að þetta verði enn fleiri bátar, væntingarnar séu gríðarlega miklar um að þarna sé verið að byggja undir hugsanlega nýjan kvóta, nýja reynslu, veiðireynslu, og þarna megi búast við aukningu á næstu árum. Það þarf að koma skýrt fram ef það er fyrst og fremst meining þessa frumvarps. Ég hefði gjarnan viljað að allir gætu róið til fiskjar, en hugsanlega væri magn á dag allt of hátt og mætti alveg deila um það hvort það hafi átt að vera 800 kíló í fyrra, 650 núna eða eitthvað allt annað og miklu lægra. Það mætti líka velta fyrir sér banndögunum og sitthverju fleira. En stjórnarmeirihlutinn velur að hafa þetta sem opnun, sem nýliðun, og satt best að segja er það svo að þetta er einasta kvótaaukningin sem fram fer og þrátt fyrir yfirlýsingar um að menn ætli að halda sig við ráðleggingar Hafró er þetta umframaukning á þessu ári og við í minni hlutanum teljum að það væri þá eðlilegt að þetta yrði með sama hætti á næsta fiskveiðiári og þarnæsta. Þá gætu menn metið það af reynslunni hvort þau 6.000 tonn sem eru tekin út fyrir sviga dygðu eða hvort menn ættu að skipta þessu upp með einhverjum öðrum hætti, því að sannast sagna hafa menn auðvitað lært eitthvað af reynslunni frá síðastliðnu sumri, en ef aukningin í bátafjölda verður með sambærilegum hætti og sama klúðrið með svæðaskiptinguna eins og á síðastliðnu sumri læra menn auðvitað seint og hægt. Því leggjum við fram þessa breytingartillögu sem ég hef grun um að ýmsir þingmenn hafi hug á að styðja. Tel ég að það mundi ekki raska ráðgjöf Hafró að taka þessi 6.000 tonn, úr því að það er í lagi á þessu ári hlýtur það að vera í lagi á næsta ári og þarnæsta ári líka og gefa þar með út að það sé föst tala á þessum árum. En í framtíðinni væri kannski eðlilegra, ef strandveiðarnar festa sig í sessi og verða hluti af fiskveiðikerfi okkar, að þetta verði eitthvert hlutfall en ekki einhver ákveðin tala, þannig að allir mundu njóta aukningar og á sama hátt skerðingar ef aflamark, hrygningarstofn og veiðistofn minnkar eða vex sem við auðvitað vonumst til að verði á næstu árum. Ég ætlaði kannski að nefna eitt enn fyrir utan þessa kvótaaukningu og það er skiptingin á svæði, en af því að menn hafa verið að tala um þeir vilji læra af reynslunni og síðasta ár með svæðaskiptingu reyndist vera hreinasta klúður er merkilegt að þær yfirlýsingar sem við þó höfum getað dregið út úr ráðuneytinu eru að svæðaskiptingin í ár verði með sambærilegum eða svipuðum hætti, svo menn virðast ekki hafa lært mikið af því. Hefði ekki verið eðlilegra að hafa landið allt eitt svæði? Sjálfur hafði ég velt því upp til þess líka að átta sig á því, af því að veiðarnar hefjast við Suðurland og færa sig síðan vestur um og norður yfir, hvort ekki hefði verið eðlilegt líka að skipta magninu jafnt á milli mánaða með einhverri heimild til að flytja á milli mánaða ef ekki næðist að veiða á einu svæðinu. Ekki hefur fengist hljómgrunnur fyrir því. Hins vegar ræddum við um hvort ekki væri skynsamlegt að hafa sunnudaginn líka sem banndag og stjórnarmeirihlutinn hefur tekið það upp sem breytingartillögu hjá sér og er það held ég til mikilla bóta. Margt er sem sagt sérkennilegt enn þá í þessu máli og óljóst og væri óskandi að ráðuneyti sjávarútvegs og landbúnaðar og hæstv. ráðherra þess færu að vinna frumvörp með skýrari hætti og gengju hreinna fram og það kæmi skýrar fram hvert sé markmið hvers frumvarps og minna skilið eftir til að túlka í ráðuneytinu og í huga ráðherrans, því að það er auðvitað ótti við það. Og það höfum við þó lært af rannsóknarskýrslu þingsins að rammalöggjöf sem við höfum ástundað á síðustu árum og var fyrst tekin upp í sambandi við fjárlög, ég held að talað hafi verið um nýskipan í ríkisfjármálum, að þau ættu að vera svona rammafjárlög sem síðan smituðust yfir í almenna löggjöf. Það er eitthvað sem við hefðum átt að færa okkur frá og ættum að hafa lært af að voru mistök að skilja eftir allar túlkanir og heimildir í ráðuneytum, hjá embættismönnum og hjá ráðherra. Það er mikilvægara að við göngum hér skýrar til verks og ég vonast til að það lærum við þó af þessu að það þurfi að hafa skýrari lagatexta en við séum ekki tveimur dögum áður en lögin taka gildi að samþykkja eitthvað sem ráðherrann hlýtur að leggja fram eftir tvo daga en vill ekki eða getur ekki upplýst þingið um.

Virðulegi forseti. Enn ræðum við strandveiðar. Það sér nú fyrir endann á þessu máli, þ.e. það verður væntanlega atkvæðagreiðsla um málið á morgun. Það er mikið búið tala um þetta mál og upp úr stendur að farið er af stað með breytingar sem eru illa ígrundaðar og vanreifaðar af hálfu ráðuneytisins og ráðherra og því er eðlilegt að um það séu skiptar skoðanir. Varðandi þessa útgáfu og þær breytingar sem verið er að gera á frumvarpinu, að reyna að klastra í það og gera það skárra en það var, þá held ég að það sem komið hefur fram sé að mestu til bóta. Ég verð alla vega að segja það varðandi þær breytingar sem meiri hluti nefndarinnar leggur til, að bæta við sunnudeginum í fyrstu breytingartillögunni, að ég styð það, ég held að það sé til bóta. Stóri gallinn við frumvarpið er að mínu viti sá að sú hugsun sem eflaust var ætlunin að ná með frumvarpinu næst ekki, þ.e. ég hygg að ráðherra hafi ætlað sér að ná einhvers konar auknu réttlæti sem hann telur vanta í fiskveiðistjórnarkerfið en fer mjög langa leið til að reyna að ná því og nær því ekki. Það sem stingur mig mest í þessu er að eins og frumvarpið er lagt upp er það stefna ráðherra að halda því til streitu að vera með strandveiðar á sumrin og þá ætlar hann sér að færa atvinnuréttindi frá einum hópi til annars. Út á það gengur frumvarpið. Samkvæmt frumvarpinu er verið að búa til nýja atvinnugrein í sjávarútvegskerfinu á sama tíma og verið er að reyna að ná einhvers konar framtíðarsýn og sátt um það kerfi, og ég tel að undir það síðasta hafi gengið ágætlega í þeirri nefnd sem fjallar um þau mál. Ég vil því leyfa mér að vona, frú forseti, að ekki verði fleiri sendingar af þessu tagi af hálfu ráðherra meðan við erum að vinna í því. Þegar ég segi að verið sé að færa atvinnuréttindi frá einum hópi til annars er það sú hugsun sem er fyrir fiskveiðiárið 2010/2011 og kemur fram í frumvarpinu, þ.e. að ekki á að auka aflaheimildir heldur að úthluta fyrst til ákveðins hóps, þessa nýja hóps, og síðan til hinna. Nær væri að halda áfram á þeirri braut sem sem betur fer er farin á þessu ári, þ.e. að bæta við aflaheimildum og það eru forsendur til þess eins og ég hef bent á. Það er vitanlega skelfilegt til þess að hugsa ekki síst í ljósi þess að 92 eða 94% af þeim sem eru í aflamarkskerfinu eða krókaaflamarkskerfi í dag hafa keypt aflaheimildir sínar, að þá sé verið að taka, eins og kom fram hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni, allt að 8,6% af aflaheimildum sumra og færa yfir í alls konar bætur eða yfir í þetta kerfi. Það eru bara sumir sem hafa verið að kaupa sér aflaheimildir og stunda þessar atvinnuveiðar sem lenda í slíku. Ég tek líka undir þau orð sem hér hafa fallið um þau undarlegu „ef“ sem skilin eru eftir í frumvarpinu, hve mörg verða svæðin, hvernig verður úthlutað og slíkt. Ég held að enginn geri sér grein fyrir því og það veit í rauninni enginn. Það hefur enginn hugmynd um hversu margir muni fara á strandveiðar frá og með 1. maí eða frá því að lögin hafa verið staðfest. Það veit enginn og við vitum því ekki hve margir þeir verða og hversu mikinn afla hver getur veitt. Það er ótrúlegt og mjög ótrúverðugt að ætla þinginu að trúa því að ekkert sé búið að hugsa eða útfæra þá reglugerð sem verður sett í framhaldinu, hvort sem snýr að svæðaskiptingu eða öðru. Ég leyfi mér að fullyrða að það geti bara ekki verið að ekki sé búið að útfæra reglugerðina. Hafi ég rétt fyrir mér í því eru þau vinnubrögð sem hér hafa verið gagnrýnd varðandi framkvæmdarvaldið og Alþingi aldeilis ekki að breytast. Í breytingartillögu minni hlutans er kveðið á um að skipta aflaheimildum niður á mánuði og tek ég undir það. Þá er breyting varðandi þá sem hugsanlega vilja fara út úr kerfinu og veiða samkvæmt öðrum leyfum sem þeir kunna að hafa og er það vitanlega til bóta. Síðan er breytingartillaga 2 um að 2. gr. frumvarpsins taki gildi á fiskveiðiárinu 2012/2013, þ.e. að ekki verði úthlutað fyrst, það er í raun og veru verið að leggja til kvótaaukningu inn í strandveiðikerfið 2010/2011 og 2011/2012. Undir þetta get ég tekið og mun að sjálfsögðu samþykkja þessa breytingartillögu. Ég hefði þó haldið að það ætti ekki endilega að vera inni að nefna hvenær þetta á að taka gildi, heldur ætti eingöngu að segja að þær aflaheimildir sem verður úthlutað í þetta kerfi verða viðbætur. Það á ekki að færa réttindi frá einum til annars, hvenær sem það er, en þetta er til mikilla bóta og ég mun að sjálfsögðu styðja það. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um frumvarpið að sinni. Ég hef ákveðinn skilning á hugmyndafræðinni um strandveiðarnar. Ég held hins vegar að það hafi mistekist á síðasta fiskveiðiári að koma þeim í framkvæmd með skynsamlegum hætti og það mistekst líka núna. Það er rangt að búa til nýjan atvinnuveg ef menn sjá ekki hvernig á að láta hann þróast, og ekki síst ef hann er á kostnað annarra.

Frú forseti. Það er mikið gleðiefni að nú hillir undir að þetta frumvarp verði að lögum og ég hygg að a.m.k. 70% þjóðarinnar taki undir í þeirri gleði og þeim fögnuði. Ég verð í upphafi ræðu minnar að minna á markmið fiskveiðistjórnarkerfisins samkvæmt 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Markmiðið er að stuðla að verndun og hagkvæmni á nýtingu fiskstofna og tryggja með því - ég legg áherslu á það - trausta atvinnu og byggð í landinu. Auðvitað í landinu öllu. Þessi markmið um að treysta byggð í landinu hafa nánast frá því lögin voru sett snúist upp í andhverfu sína. Mikil og stöðug samþjöppun hefur orðið í greininni og mörg byggðarlög hafa farið skelfilega út úr þeirri samþjöppun og mörgum verðmætum öðrum hefur verið fórnað á minni stöðum sem hafa misst frá sér aflahlutdeildir. Einn versti gallinn á þessu fiskveiðistjórnarkerfi er að það sem ég vil nefna „frumbyggja-“ eða „frumburðarrétt fólks“ vantar, þ.e. að einstaklingar geti stundað veiðar út frá sinni heimabyggð. Það er alþekkt í þeim löndum sem við berum okkur saman við, t.d. í Færeyjum og Noregi. Þar er þessi frumbyggjaréttur ef ég get orðað það svo eða frumburðarréttur tryggður, rétturinn að geta stundað strandveiðar frá eigin strönd þótt ekki sé í lengri tíma en frá maí til september. Ég fullyrði að ef samfélagsleg áhrif þessarar aðgerðar eru skoðuð og Háskólasetur Vestfjarða hefur tekið undir það þá eru þau mjög góð. Ef maður metur það heildstætt út frá samfélagsáhrifum og öðru þá held ég að hagkvæmnin sé mikil. Frumvarpið stefnir að því að nýta mannauð í smærri sjávarbyggðum, tæki og tól sem þar eru til staðar, atvinnu- og íbúðarhúsnæði og þar fram eftir götunum. Ef allt þetta er tekið saman í mati á samfélagsáhrifum þá er þetta stór dagur fyrir minni sjávarbyggðir í landinu. Með stífum hagkvæmnisrökum er hægt að halda því fram að ekki þurfi nema tvær til fimm útgerðir og vinnslur til að draga á land þann afla sem heimilt er á hverju ári. Það veldur mér því vonbrigðum að heyra lítið jákvætt um þær breytingar sem hér er verið að gera og ríma við tvö eða þrjú meginmarkmið fiskveiðistjórnarlaganna. Ég ítreka að 70% þjóðarinnar styðja þetta. Við eigum að standa vörð eins og gert er í frumvarpinu um fjölbreytta útgerð í landinu, frá einyrkjum til smárra útgerða, millistórra og stórra. Allir eiga rétt á að blómstra í þessari flóru og að því er stefnt í þessu frumvarpi. Hér hefur svæðaskiptingin verið gagnrýnd. Fulltrúar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins hafa komið í tvígang á fund nefndarinnar, það var ítarlega rætt. Auk þess hefur sjávarútvegsráðherra komið á fund nefndarinnar og lýst því yfir að svæðaskipting verði sambærileg eða svipuð. Ég vil taka það fram að Háskólasetur Vestfjarða taldi reynsluna af þessu í fyrra góða en vel að merkja var veiðin stunduð í mjög takmarkaðan tíma, hálfan júlí og ágúst. Eftir sumarið í sumar mun koma á þetta reynsla og ég hygg þarft verk að fela Háskólasetri Vestfjarða að gera aðra úttekt. Komi vankantar fram á þessu fyrirkomulagi er eðlilegt að sníða þá af og gera úttekt m.a. á hagkvæmninni út frá breiðum samfélagslegum vinkli en ekki út frá vinkli einstakra fyrirtækja og taka til greina fleiri hagsmuni en þrönga hagsmuni einstakra útgerða og áhrif á smærri sjávarbyggðir á stöðum um allt land þar sem kviknaði mikið líf og mikil gleði síðastliðið sumar. Spurt er hvort eigi að gera landið að einu veiðisvæði. Ég er ekki ósammála því vegna þess að við það fer byggðahugsunin út úr frumvarpinu, þ.e. að veiðin þjappist ekki saman á eitt svæði og aðrir landshlutar fari á mis við hana, menn fari með bátana sína þar sem gjöfulustu miðin eru og aðrir landshlutar fari á mis við þau. Það er ekki í anda tilgangs laganna um dreifða veiði og að allar sjávarbyggðir njóti góðs af frumvarpinu. Líka er spurt hvort eigi að fella út 2. gr. og taka hana, þ.e. strandveiðihlutfallið, út fyrir sviga. Það er hálfgerð tátólógía því að aflaákvarðanir Hafrannsóknarstofnunar hljóta að taka tillit til alls afla sem er veiddur hvort sem er í aflamarki, afla útlendinga úr viðkomandi fiskstofni, áframeldiskvóta, afla vegna ívilnana eða afla vegna rannsóknarleiðangra. Þessu hefur ekki verið fylgt eftir og þess vegna er brýnt að það sé gert og það sé metið heildstætt þannig að trúverðugleiki okkar í fiskveiðistjórnarkerfinu sé sem mestur, ekki síst erlendis sem skiptir verulega miklu máli. Ég hygg að einn þátturinn í því að okkur hefur gengið seinna en ella að byggja upp þorskstofninn sé að ekki hafi verið tekið nógsamlegt tillit til þessa auk þess sem margsinnis hefur verið farið út fyrir ráðgjöf, það er frekar regla en undantekning. Við fetum sömu braut og Færeyingar og Norðmenn. 70% þjóðarinnar munu fagna því. Ég vil að lokum þakka meðnefndarmönnum mínum í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd fyrir málefnalegt samstarf að þessu máli. Þó að við höfum í einstökum atriðum verið sátt við mjög margt sem þarna kemur fram vildi ég gjarnan hafa heyrt meira af jákvæðum þáttum og að menn legðu meiri áherslu á að vera jákvæðir í málflutningi sínum gagnvart frumvarpinu en að finna því flest til foráttu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans orð. Það er ýmislegt sem vakti áhuga minn í ræðu hans. „Veitt frá sinni heimabyggð.“ Er það að veiða frá sinni heimabyggð að þurfa að færa kennitölu sína og fyrirtæki á annan stað til að geta róið þaðan eins og menn gerðu unnvörpum? Pósthólfin voru uppseld á pósthúsunum því að menn færðu „heimabyggð“ sína bara annað til þess að geta veitt. Þannig fór það nú. Síðan var talað hér um samþjöppun og röskun byggða. Hvað er verið að gera með þessu frumvarpi eins og það lítur út? Færa atvinnuréttindi frá einum hópi til annars. 90% aflaheimildanna eru á landsbyggðinni. Er það til þess að treysta byggðirnar sem eru með þessar aflaheimildir? Alveg klárlega ekki. Svo er mjög merkilegt það sem hér hefur verið sagt og verður að fjalla meira um: Þessi fullyrðing sem er kannski sönn að 70% þjóðarinnar hafi ákveðna skoðun á þessu. Ég er ekkert hissa á því, frú forseti, að 70% eða 80% þjóðarinnar líti á sjávarútveginn sem einhvers konar hóp af bófum og ræningjum þegar stjórnarflokkarnir, þingmenn og ráðherrar tala þannig. Hér hafa stjórnarliðar sumir hverjir frá því ég kom á Alþingi talað þessa atvinnugrein niður sýknt og heilagt, sérstaklega ráðherrar vil ég taka fram. Það er ekki sanngjarnt. Ég veit að hv. þm. Björn Valur Gíslason hefur ekki verið í þeim hópi og líklega ekki formaður nefndarinnar heldur en hér hafa þingmenn talað þannig og það þarf ekkert að koma okkur á óvart að þjóðin bregðist við með slíkum hætti þegar svona bulli 

Frú forseti. Mér þykir miður að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson skuli sjá ástæðu til þess að minnast á að talað sé niður til greinarinnar í andsvari við ræðu minni því að það hef ég aldrei gert og mun aldrei gera. Ég gaf ekkert tilefni til þess. Það sem ég held fram er að gefa öllum tækifæri, hafa breiða flóru og opna fyrir einyrkjunum, litlum útgerðum með fleiri mönnum, millistórum útgerðum og stórútgerðum, þannig að allir geti nýtt þau verðmæti sem felast í hinum dreifðu sjávarbyggðum. Vilja menn leggja byggðirnar af? Það er auðvitað hægt að hafa tvær til fjórar útgerðir sem gera út frá fjórum, fimm stöðum. Punktur. Hverju sóum við þá af þjóðfélagslegum verðmætum? Samfélagslega séð með tilliti til þeirra verðmæta sem liggja í sjávarbyggðum í mannauði, tækjum og tólum og öðru er þetta frumvarp til verulegra bóta. Ég tala nú ekki um það að mönnum gefst kostur á fara að stunda sjó sem þeir hafa ekki getað. Þetta tryggir nýliðun í fagið. En það þarf auðvitað að taka tillit til stóru útgerðanna og millistóru. Það þarf að horfa í allar áttir í þessu máli. Hér er lítilræði tekið út fyrir sviga. Ég segi lítilræði. Nú skulum við bara vona að þorskstofninn eflist á næstu árum og við getum tryggt hagsmuni allra sem stunda fiskveiðar og -vinnslu.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Atla Gíslasyni, ég veit ekki til þess að hann hafi talað svona um útgerðina enda held ég að ég hafi náð að leiðrétta það í lok orða minna. Hins vegar hafa ráðamenn margir hverjir gert það og það mjög lengi og ég veit það og að sjálfsögðu á atvinnuvegurinn eða útgerðin ekkert síður sök á því að ranghugmyndir eru uppi um það hvernig þar er starfað. Þar þurfa menn heldur betur að girða sig í brók til að koma af stað sannri og réttri ímynd af greininni. Verið er að færa atvinnuréttindi frá einum til annars og það er ekkert lítilræði fyrir þetta fólk, hv. þingmaður, ef við tölum hugsanlega um tveggja vikna vinnu í frystihúsi úti á landi fyrir 70 til 80 manns. Ef við ætlum að fara í breytingar sem þessar og ná þeim göfugu sjónarmiðum sem hv. þingmaður hafði hér uppi þá get ég verið honum sammála um það að mjög mikilvægt er að hafa sem víðtækasta möguleika á því að menn geti sótt þessa atvinnugrein. Það er alveg út í hött að tala um það að fjórar, fimm útgerðir eða tvær sæki allan fiskinn. Ég tek ekki þátt í slíkri umræðu, það er alveg fáránlegt. Frú forseti, við erum á rangri leið ef erum ekki tilbúin til þess að að búa til nýja atvinnugrein, líkt og við erum að gera, með því að auka aflaheimildir í stað þess að færa réttindi frá einum til annars. Það er rétt hjá hv. þingmanni, frá þeim sem hér stendur hefur fátt jákvætt heyrst um þetta frumvarp. Ég hef þó reynt að koma því á framfæri að ég hef skilið eða reynt að skilja þann anda sem er þar að baki. Ég held hins vegar og hef komið því á framfæri, frú forseti, að leiðin sem verið er að fara sé ekki rétt.

Frú forseti. Sé horft til baka þá er þróunin frá árinu 1984 og til dagsins í dag samfelld samþjöppun aflaheimilda. Margar sorgarsögur eru á landsbyggðinni vegna samþjöppunarinnar þar sem grafið hefur verið undan rótum samfélaga og miklum mannauði og verðmætum sem þar liggja. Menn ættu því að skoða þetta í heild sinni. Hvernig hafa t.d. uppsjávarveiðarnar þróast? Örfáar útgerðir eru í þeim. Það var reynt að brjóta blað í því við úthlutun makríls þannig að fleiri kæmust að. Grunnhugsunin er að tryggja alla flóruna. Ég hygg að þetta frumvarp skapi talsvert meiri atvinnu - og veitir ekki af - en þá sem það dregur úr á öðrum sviðum. Ég trúi ekki þeim prósentutölum sem hér eru nefndar. Ég tel þetta vera lítilræði og þetta er ekki aðför að stóru útgerðunum. Ég get hins vegar tekið undir með hv. þingmanni að umræðan um sjávarútvegsmál hefur verið mjög erfið, hún hefur ekki verið málefnaleg og menn hafa verið í skotgröfum. Það hefur hamlað því að við gætum gert þær umbætur á fiskveiðistjórninni sem þörf er á og þjóðin kallar eftir. Ef eitthvað gæti gerst sem mundi hjálpa umræðunni væri það að menn kæmu upp úr skotgröfunum og töluðu málefnalega saman. Mér er enn minnisstæð umræðan um skötuselinn og þær auglýsingar sem þá birtust í blöðum um það að ég og minn flokkur og fleiri stæðum að því að leggja landsbyggðina í rúst. Ég gat í engu svarað þessum flennistóru auglýsingum því ég hafði ekki efni á nema smáauglýsingum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Atla Gíslasyni að mjög mikilvægt er að við ræðum sjávarútvegsmálin á málefnalegum grunni. Hv. þingmaður svaraði því áðan í ræðu sinni að hæstv. ráðherra hefði upplýst um það að hann hygðist hafa svæðin svipuð eða sambærileg. Því vil ég fá að spyrja um skoðun hv. þingmanns á því hvernig eigi að deila magninu inn á svæðin sem verða. Telur hv. þingmaður skynsamlegt að gera það með þeim hætti að aflamagnið ráðist af fjölda báta á viðkomandi svæði? Við skiptum að sjálfsögðu magninu niður á mánuði þannig að við náum aðeins að stýra því líka, sem er mjög skynsamlegt. Hv. þingmaður segir að þetta sé lítilræði og allt í lagi með það, ég ætla ekki að deila um það við hann. En þetta þýðir 3,6% skerðingu á þorskheimildum annarra. Inni í þessu kerfi öllu eru línuívilnun, byggðakvóti, rækju- og skelbændur, strandveiðar o.s.frv. og í raun þýðir þetta, eins og ég sagði í ræðu minni hér áðan, 8,6% á þær útgerðir sem eru með þorskveiðiheimildir. Þeir sem eru með uppsjávarveiðar, af því að hv. þingmaður nefndi þær áðan, setja núll. Þeir sem eru með karfa setja núll, þeir sem eru með kola setja núll. Nú hefur verið flutt frumvarp sem er til umsagnar í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, hver er skoðun hv. þingmanns á því? Mun hann styðja það frumvarp sem segir til um að allir leggi jafnt af mörkum í ígildum talið, hvort heldur sem þeir eru með þessa tegund eða einhverja aðra? Ef þú ert með 100 ígildi og þarft að setja 5%, þá seturðu bara 5% burt séð frá því hvaða tegund af fiski viðkomandi útgerð er með.

Frú forseti. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, aðstoðarmaður hans og starfsmenn ráðuneytisins hafa lýst því yfir að þeir muni fara svipaða leið og farin var í fyrra. Vegna þess að byggðapotturinn var tekinn inn í þetta var við ákvörðun um afla inn á þessi svæði í fyrra deilt miðað við það hvernig byggðapotturinn hafði deilst. Á bak við úthlutun á byggðakvótanum lágu væntanlega byggðasjónarmið og hvaða svæði höfðu farið verst og það sjónarmið var aftur til grundvallar við úthlutun í fyrra og svipuð byggðasjónarmið verða á bak við þessa úthlutun. Ég verð að segja aftur að reynslan í fyrra var lítil. Það má vel vera að upp komi vankantar á þessu kerfi í sumar og hv. þingmaður hefur lýst því að menn séu að flytja báta og annað slíkt og það verður að skoða hvernig það verður. Hins vegar var, held ég, upplýst á fundi nefndarinnar í fyrradag að bæði yrði flæði á milli mánaða, þ.e. að ónýttur fiskur í einum mánuði mundi þá flæða inn í annan, og flæði á milli svæða ef í ljós kemur á síðari hluta strandveiðitímabilsins, segjum í lok júlí, að vannýttar úthlutanir séu á einu svæði. Ég spurði sérstaklega að þessu og áréttaði. En það verða ekki miklar breytingar. Þó nefndi ráðherra það að svæðin gætu orðið þrjú en ekki fjögur. Reynsla mín af þessum málum er sú að ef maður nefnir eitthvað og fær ánægju eins hóps sprettur óánægja annarra upp jafnharðan. Skerðingin er til staðar ef þetta er hugsað með þessum hætti og aldrei verður gert þannig að öllum líki í þessu kerfi en ég met hagsmunina af strandveiðunum mun meiri en gallana.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mig langar til að ítreka seinni spurningu mína, hvort hv. þingmaður mundi styðja frumvarp sem gerir ráð fyrir því að allir þeir sem eru með aflaheimildir, sama í hvaða tegund, mundu setja jafnhátt hlutfall inn í þessa svokölluðu potta sem ég taldi upp áðan þannig að skerðingin gagnvart þessum úthlutunum væri sambærileg hjá öllum en ekki misjöfn eftir tegundum. Ég fór yfir það hér í ræðustól Alþingis fyrir ekki svo löngu að hefðbundnar vertíðarbátaútgerðir t.d. á Snæfellsnesi láta í kringum 4,5% af heimildum sínum inn í þennan pott á meðan Hraðfrystihús Þórshafnar setur 0,4% og Síldarvinnslan 0,7%. Þetta er ákveðið réttlætismál þannig að ég ítreka spurninguna. Síðan segir hv. þingmaður að hæstv. ráðherra geti fært til innan svæðanna ef mikil skekkja kemur upp og ég fagna því og vona að menn verði á vaktinni með það. Mig langar að lokum að spyrja hv. þingmann hver framtíðarsýn hans á strandveiðar er. Lítur hann svo á að við munum hafa sambærilegt aflamark á næsta fiskveiðiári og nú? Við sjáum hvað er að gerast, bátum er alltaf að fjölga og það verður kallað eftir hærra aflamarki, við þekkjum þá sögu. Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Munum við þá hafa þetta aflamark og hugsanlega minnka ígildin sem mætti veiða á dag eða munu menn bæta við? Hver er skoðun hv. þingmanns? Ég vil að lokum minna á það, virðulegi forseti, að þegar við vorum með handfærakerfið, svokallað dagakerfi, sem var síðan breytt yfir í klukkutímakerfi vegna þess að alltaf var kallað á meira og meira, þá var staðreyndin sú að það voru einmitt þeir sem voru inni í því kerfi, þ.e. trillukarlarnir sjálfir, sem börðust harðast fyrir því að leggja það niður. Þeir börðust harðast fyrir því sjálfir að leggja það kerfi niður vegna þess að þeir sáu að fleiri og fleiri voru að koma inn í það. Þeir heimtuðu viðmiðun sem þeir svo fengu og hvað gerðist? Strax á fyrstu vikunum höfðu 

Frú forseti. Ég svaraði ekki seinni spurningu hv. þingmanns, mér vannst ekki tími til þess. Grundvallarskoðun mín er sú að menn eigi að sitja við sama borð. Ég er mikill unnandi og stuðningsmaður jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar þannig að alltaf þegar sagt er að mönnum sé mismunað fer ég svolítið í kross. Auðvitað mun ég taka afstöðu til þessa út frá þeirri megin- og grundvallarhugsun minni. Ég vil ítreka það að reynslan í fyrra skar ekki endanlega úr um þetta kerfi. Þó var hún talin góð af vísindamönnum sem ég treysti við Háskólasetur Vestfjarða. Ég mun mælast til þess að slík rannsókn verði endurtekin og eflaust mun ýmislegt koma upp í þeim efnum. Nú höfum við fjóra mánuði í staðinn fyrir einn og hálfan og stundum veiðarnar fjóra daga vikunnar í staðinn fyrir fimm, það mun dreifa veiðinni og gera þetta auðveldara. En ég er alveg viss um að annmarkar munu koma upp vegna strandveiðanna en við munum sníða þá af. Sníða af, segi ég, vegna þess að strandveiðikerfið er komið til að vera. Hvernig úthlutanir til þessa kerfis eða annarra verða finnst mér ráðast algjörlega af ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. Ég get ekki talað fyrir sáttanefndina en þetta ræðst líka af niðurstöðu hennar í þessu máli, þannig að ég vil segja sem minnst um þetta fyrr en niðurstaða liggur fyrir hjá sáttanefndinni.

Hæstv. forseti. Samgöngunefnd hefur fjallað um frumvarp til laga um lögskráningu sjómanna eftir 2. umr. hér á Alþingi og leggur til eftirfarandi breytingartillögu á frumvarpinu: Í fyrsta lagi að við 11. gr. bætist tveir nýir stafliðir, svohljóðandi: a. Í stað orðanna „skv. 4. og 5. gr. laga nr. 43/1987, um lögskráningu sjómanna“ í 2. málsl. 4. mgr. B-liðar 67. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, kemur: skv. 4. gr. laga um lögskráningu sjómanna. Í öðru lagi að í stað orðanna „lög um lögskráningu sjómanna, nr. 43/1987“ í 2. málsl. 3. mgr. 3. gr. a laga um Siglingastofnun Íslands, nr. 6/1996, kemur: lög um lögskráningu sjómanna. Að öðru leyti hefur nefndin fjallað um þetta mál út frá því sjónarhorni að verði þetta frumvarp að lögum verði meginbreytingin á lögskráningu sjómanna sú að gert verður skylt að lögskrá á öll skip og báta undir 20 tonnum en bátar undir 20 tonnum hafa verið undanskildir lögskráningu fram til þessa. Þetta hefur í för með sér að þeim bátum sem skylt er að lögskrá á mun fjölga um mörg hundruð og jafnvel hátt í þúsund, sem mun væntanlega hafa í för með sér að það mun ganga frekar rólega fyrir sig að koma þeim öllum inn í þetta kerfi. Í öðru lagi eru mörg hundruð sjómenn á þessum bátum sem þurfa að uppfylla ýmis skilyrði til að fá lögskráningu, þar á meðal að hafa sótt öryggisfræðslunámskeið hjá Slysavarnaskóla sjómanna. Það er alveg ljóst að mínu mati og okkar í samgöngunefnd að það mun ekki nást að uppfylla eða koma öllum þeim sjómönnum í gegnum þennan skóla á þeim tíma sem fram undan er þar til lögin taka gildi, sem á að gerast 1. nóvember 2010. Nefndin hefur því rætt þetta nokkuð og beinir því til samgönguráðherra að haga reglugerðarsetningu í framhaldi af þessari lagasetningu, í tengslum við þessa lagasetningu, með þeim hætti að bátum undir 20 tonnum og sjómönnum á þeim verði veittur nægur frestur til að uppfylla þau skilyrði sem þarf til að fá lögskráningu. Í 7. gr. frumvarpsins er ráðherra veitt reglugerðarheimild til að haga málum nánast með hvaða hætti sem er við útfærslu á þessum atriðum, þ.e. varðandi nánari framkvæmd á lögskráningu og skilyrðum hennar um öryggisfræðslu sjómanna og framkvæmd eftirlits lögskráningar og fleira í þeim dúr. Ég hef rætt þetta við ráðherra fyrir hönd nefndarinnar og verið fullvissaður um það að ráðherra mun beita reglugerð við þetta frumvarp með þeim hætti að útgerðum þessara skipa verði veitt nægilegt svigrúm til að koma sér upp búnaði til lögskráningar og sjómönnum tími til að sækja öryggisfræðslu hjá Slysavarnaskóla sjómanna. Það er okkar álit að þessi frestur þurfi að vera a.m.k. út næsta ár, til 1. janúar 2012, og um það hefur verið rætt við ráðherra og á það fallist af hans hálfu að fresturinn verði nægur dugi sá tími ekki.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 33/2000, um veiðieftirlitsgjald, með síðari breytingum, frá meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Nefndin hefur kallað eftir umsögnum og fjallað um málið. Í álitinu er getið þeirra gesta sem komu á fundi nefndarinnar og aðila sem veittu umsagnir. Frumvarpið er lagt fram samhliða frumvarpi um strandveiðar sem hér var til umfjöllunar áðan. Með frumvarpinu er lagt til að auk gjalds vegna almenns leyfis til strandveiða greiði útgerðir fiskiskipa sem leyfi fá til strandveiða sérstakt gjald að fjárhæð 50.000 kr. Verði fjöldi leyfa til strandveiða á yfirstandandi fiskveiðiári svipaður og á því síðasta, eða á bilinu 400–600 leyfi, má gera ráð fyrir tekjum á bilinu 20–30 millj. kr. Gert er ráð fyrir að þessum tekjum verði ráðstafað til hafna þar sem afla er landað sem fenginn er við strandveiðar. Fiskistofa innheimtir gjaldið og skal hún á grundvelli aflaupplýsinga greiða höfnunum sinn hlut. Hlutfall hverrar hafnar skal vera það sama og hlutfall hafnarinnar er í heildarafla sem fenginn var við strandveiðar og landað var hjá viðkomandi höfn á tímabilinu. Aflinn skal reiknaður í þorskígildum. Það er ljóst að hafnirnar hafa af því töluvert umfang og vinnu að taka á móti aflanum og þykir rétt að greitt sé gjald á móti kostnaði og vinnu. Nefndin fjallaði um málið á fundum sínum. Hún ákvað að senda málið til umsagnar hjá efnahags- og skattanefnd Alþingis sem telur að skattlagning samkvæmt frumvarpinu standist en bendir þó á tvær aðrar leiðir til að ná sama markmiði. Umsagnaraðilar lögðust ekki gegn frumvarpi þessu verði strandveiðifrumvarpið að lögum en ýmsir umsagnaraðilar lýstu andstöðu við það. Meiri hluti nefndarinnar leggur því til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir álitið rita hv. þingmenn Atli Gíslason, formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, Ólína Þorvarðardóttir, Björn Valur Gíslason, Margrét Pétursdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Róbert Marshall.

Virðulegi forseti. Áður en ég hef mál mitt vil ég gjarnan vita hvort hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafi brugðið sér í heimsókn hér í húsið. Ef svo er býð ég hann velkominn. Það hefði verið æskilegt að hann sýndi umræðunni sem fram fór hér áðan um strandveiðarnar þá virðingu að vera viðstaddur umræðuna. 
             Virðulegi forseti. Hann kom til 2. umr. þess máls þegar eftir því var kallað af hv. þingmönnum. Hann hafði greinilega ekki hugsað sér að vera viðstaddur umræðuna, en nú kallar hann fram í og segist vera að undirbúa reglugerð vegna strandveiðifrumvarpsins - sem ekki er búið að samþykkja. Hingað til hefur upplýsingum um hvernig þessari reglugerð yrði háttað verið haldið frá þinginu. Nú segir hæstv. ráðherra að málið sé klárt. Ég vænti þess að í fyrramálið, þegar málið verður afgreitt úr þinginu, muni hann kveðja sér hljóðs og greina frá efni reglugerðarinnar. Ég trúi því ekki að hæstv. ráðherra, sem hefur oft haldið langar ræður á þingferli sínum um mikilvægi þess að þingið sé vel upplýst um hlutina, fari á bak við tjöldin í reykfyllt bakherbergi sitt að undirbúa reglugerð án þess að láta þinginu í té þær upplýsingar sem þar eru. Ég vænti þess og mun ella ganga eftir því í fyrramálið að hæstv. ráðherra, í ljósi frammíkalls hans, greini þinginu frá efni reglugerðarinnar. Ég gekk mjög hart eftir því í nefndinni að það væri gert. Svörin voru á svipaða lund og hæstv. ráðherra gaf eftir að hann skrapp hér í 2. umr. á sínum tíma. Það er ekki hægt að búa við það að mál sem afgreidd eru með svo opnum hætti séu síðan lögð í hendur ráðherra og hann sé að bauka og pukra við það að búa til reglugerð á sama tíma og við ræðum málið og greini okkur ekki frá efni hennar. Þetta er auðvitað miklu alvarlegra mál en ég hugði og mun kalla eftir viðbrögðum ef ekki verður gerð grein fyrir þessu. Þegar frumvarpið sem við ræðum hérna, frumvarp um veiðieftilitsgjald, var upphaflega lagt fram í byrjun febrúarmánaðar lét það ekki mjög mikið yfir sér. Ég hygg að flestir hafi ímyndað sér að hér væri um að ræða sakleysislega sendingu úr ráðuneytinu. Þetta er einhvers konar pólitískt viðhengi við strandveiðifrumvarpið og andlag skattlagningarinnar sem þarna er verið að boða strandveiðiflotanum. Það var hins vegar athyglisvert að ekki var hægt að sjá, hvorki af frumvarpinu sjálfu, athugasemdum né ráða af ræðu hæstv. ráðherra, sem nú stendur á hljóðskrafi í hliðarsölum, hvort um væri að ræða skattlagningu eða þjónustugjald. Í umræðunni kallaði ég hins vegar eftir því hvort um væri að ræða skattlagningu eða þjónustugjald, því þetta skipti mjög miklu máli. Í ljós kom í máli hæstv. ráðherra í andsvari við mig að hér væri um að ræða nýjan skatt og á þessu er gríðarlegur munur. Við vitum að stjórnarskráin hefur mjög strangar takmarkanir um skattlagningar. Alþingi getur ekki framselt skattlagningarvald sitt en þjónustugjaldið hefur allt aðra merkingu. Þjónustugjaldi er ætlað að standa undir skilgreindri afmarkaðri þjónustu þar sem reynt er að leggja mat á kostnaðinn við tiltekna hluti. Þjónustugjaldinu er ætlað að standa undir þeirri starfsemi. Hér er klárlega um nýja skattlagningu að ræða og ég gerði hæstv. ráðherra það til heiðurs að kalla hann hinn nýja skattmann. Hann tók því vel enda kemur hann úr þannig stjórnmálaflokki að hann telur það væntanlega mikið hól. Þessi skattur er hins vegar mjög sérstakur. Eins og við vitum er lögum þannig háttað varðandi hafnirnar í landinu að Alþingi veitir fjármagn til uppbyggingar og fjárfestinga í höfnum eftir ákveðnum lögum sem Alþingi hefur samþykkt. Um alls konar fjárfestingar í höfnum getur verið um að ræða, þó er skilgreint mjög vel í hverju þær skuli felast. Það geta verið ytri eða innri hafnarmannvirki og ýmislegt fleira. Allt fer þetta eftir ákveðnum reglum, ríkið leggur til ákveðna prósentu og sveitarfélögin ákveðna prósentu. Hins vegar hafa sveitarfélögin heimild til að leggja á önnur gjöld, aflagjöld og slíkt, til að standa undir rekstri hafnanna og auðvitað er ákveðin samkeppni þeirra á milli. Hér er hins vegar bryddað upp á nýmæli. Sett er fram frumvarp um sérstaka skattheimtu á tiltekinn hluta flotans, 50 þús. kr. á hvern bát sem fer til strandveiða. Þetta er með öðrum orðum strandveiðiskatturinn, mikilvægt að menn muni hið nýja heiti. Förum aðeins yfir málið. Í fyrra, á síðasta fiskveiðiári, voru um 600 bátar sem stunduðu svokallaðar strandveiðar, alla vega fengu tæplega 600 bátar leyfi. Þeir voru eitthvað færri sem lönduðu. Það má teljast nokkuð öruggt að þeir verða ekki færri núna, sennilega fleiri. Eins og við vitum hefur gengið mjög mikið á þorskkvótann og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur brugðist við kröfum manna um auknar aflaheimildir að hann hefur vísað á strandveiðarnar. Í blaðaviðtali við Skessuhorn sagði hann: Þetta er svarið, svarið er komið. Hér eru 5.000 tonn, veskú, af þorski og þeir sem vilja nýta sér þetta fara bara í strandveiðarnar. Ég á ekki von á öðru en að margir útgerðarmenn bregðist mjög jákvætt við þessar herhvöt hæstv. ráðherra. Mér finnst fremur ósennilegt annað en að það verði a.m.k. 600 bátar, kanski gott betur, sem muni stunda þessar veiðar þannig að með þessum sérstaka hætti verður til tekjustofn upp á 30–40 millj. kr. á yfirstandandi ári. Hugmyndin er síðan sú að það verði Fiskistofa sem annist innheimtu á þessum gjöldum, það fer ekki í gegnum innheimtukerfi ríkissjóðs að öðru leyti, það er Fiskistofa sem á að innheimta þetta og síðan verður því dreift út í hlutfalli við landaðan afla af strandveiðibátum í viðkomandi byggðarlögum. Eftir því sem menn landa meiru af strandveiðiafla þeim mun hærri verða tekjur hafnanna og það er út af fyrir sig sjónarmið sem má alveg hugsa. Í ljósi þess að þetta er skattur, ekki þjónustugjald, töldum við í minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar nauðsynlegt að þessu máli yrði vísað til efnahags- og skattanefndar Alþingis vegna eðlis málsins. Það er sú nefnd sem fer með skattamálin sem lögð eru fyrir Alþingi og þess vegna er rökrétt að kalla eftir áliti hennar á þessu skattafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Álit efnahags- og skattanefndar fylgir með sem fylgiskjal sem er mjög fróðlegt að lesa og glöggva sig á málum. Efnahags- og skattanefnd kallaði til ráðslags við sig fulltrúa fjármálaráðuneytisins og í áliti nefndarinnar segir um ábendingar ráðuneytisins: „Athygli var vakin á því af hálfu fjármálaráðuneytis að ráðstöfun skattsins gæti raskað samkeppnisgrundvelli hafna auk þess að samræmast illa stefnu um að draga úr vægi markaðra tekjustofna. Einnig kom fram að gjaldskrárákvarðanir hafna tækju almennt mið af kostnaði við að veita viðkomandi þjónustu.“ Virðulegi forseti. Það fer ekkert á milli mála að fjármálaráðuneytið er ekki mjög hrifið af þessari aðferð við skattlagningu. Það kemur dálítið á óvart að einn ráðherra í ríkisstjórnar leggur fram skattafrumvarp sem greinilega er ekki að skapi þess ráðuneytis sem fer með þennan málaflokk innan stjórnsýslunnar. Í ljósi þessa kom það auðvitað ekkert á óvart að efnahags- og skattanefnd teldi sérstakt tilefni til þess að finna ráðstöfun skattsins annan farveg en gert var. Nefndin velti upp tveimur möguleikum. Í fyrsta lagi að hækka framlög til Hafnabótasjóðs, og í annan stað að eftirláta Fiskistofu að gera þjónustusamninga við hafnir undir tilgreindum viðmiðunarmörkum, en Fiskistofa lagðist gegn því. Niðurstaða efnahags- og skattanefndar Alþingis, sem að stóðu fulltrúar allra stjórnmálaflokka sem eiga fulltrúa í nefndinni, var mjög skýr. Niðurstöðuna má finna í lok álitsins og þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Nefndin telur að það samræmist fjárveitingavaldi Alþingis betur að framlög til málaflokka séu ákveðin í fjárlögum fremur en í almennum lögum en hún skilur markmið frumvarpsins.“ Gott og vel, menn skilja markmið frumvarpsins, það er út af fyrir sig ekki óskiljanleg hugsun. Hins vegar fer ekkert á milli mála að nefndinni, þessari nefnd sem fer með skattamálin hér á Alþingi, finnst þetta ekki gott ráðslag. Það má ætla að hennar áliti sé að nefndin hefði talið skynsamlegra að hækka fjárveitingar til hafnanna, væntanlega í samræmi við það sem næmi tekjum einstakra hafna af þessum nýja tekjustofni. Þrátt fyrir það leggur meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar ekki til að gerðar verði nokkrar breytingar á frumvarpinu sjálfu og ekki tekið tillit til álits þeirrar þingnefndar sem fer með skattaleg málefni á Alþingi. Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er sama marki brennt og mörg önnur sem ríkisstjórnin hefur lag fram á sviði sjávarútvegsins. Málið er ekki vel undirbúið. Það sem kemur sérstaklega á óvart og kemur fram í yfirferð efnahags- og skattanefndar, er að það virðist ekki hafa verið unnið í neinu samráði innan stjórnsýslunnar. Hin neikvæðu viðbrögð fjármálaráðuneytisins segja okkur að það hefur ekki verið unnið í eðlilegu samráði innan stjórnsýslunnar. Sannarlega hefur hæstv. ráðherra fullan rétt til þess að leggja fram slík frumvörp en það hefði ekki komið á óvart að ráðherrann hefði a.m.k. leitað eftir samráði hjá sínum góða flokksformanni um þessi mál. Í álitinu segir líka, sem ég gerði hér að umtalsefni, að sú aðferðafræði sem kynnt er í frumvarpinu er bersýnilega í blóra við stefnu ríkisvaldsins um að draga úr vægi markaðra tekjustofna. Virðulegi forseti. Ég efast ekki um að 30–40 millj. kr. tekjur muni koma sér vel fyrir hafnir landsins sem þeirra munu njóta, það er enginn vafi á því. Ýmsir munu örugglega fagna því að fá meiri tekjur. Ég hygg hins vegar að þeir hinir sömu séu út af fyrir sig ekkert ánægðir með að unnið sé að þessum málum í þágu hafnanna með þessum handarbakavinnubrögðum. Ég er viss um að sveitarstjórnarmenn hefðu frekar kosið að tekjuaukinn upp á 30–40 millj. kr. hefði verið gerður á grundvelli laga sem væri bærileg sátt um. Það er dálítið sérkennilegt í þessum litlu frumvarpi sem er ætlað að búa til 30–40 millj. kr. tekjur fyrir sveitarfélögin, fyrir hafnirnar, að alvarlegar athugasemdir skuli ekki vera skoðaðar sem hafa komið fram, bæði frá efnahags- og skattanefnd Alþingis og eins frá fjármálaráðuneytinu sjálfu. Virðulegi forseti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa fleiri orð um þetta mál. Það hefur fengið sína meðhöndlun, að mínu mat hefur það fengið eðlilega og efnislega meðferð í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Það styrkti umræðuna að kalla eftir áliti efnahags- og skattanefndar. Hins vegar ber að harma það að meiri hlutinn skuli hvorki hafa brugðist við efnislegum athugasemdum né að ráðherrann hafi haft einhvern atbeina að því að kalla frumvarpið aftur í ljósi þeirra athugasemda sem komu fram. Auðvitað verður hver að kjósa sína aðferð og við í minni hlutanum fáum væntanlega ekki neinu breytt. Við teljum hins vegar nauðsynlegt að draga fram þessa miklu annmarka sem sannarlega eru á löggjöfinni og vekja athygli á þeim ef það yrði til þess að menn mundu þá síðar á þessu ári, t.d. á haustþingi, endurskoða þetta fyrirkomulag.

Frú forseti. Það er einkum eitt sem ég vildi gera að umtalsefni í andsvari mínu en það eru ummæli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar. Hann hefur ýmislegt á hornum sér í þessu máli, og segir að samkeppnisstöðu sé raskað. Þar vísar hv. þingmaður í álit frá efnahags- og skattanefnd. Nefndin vísar í álitinu til umsagnar fjármálaráðuneytisins um að ráðstöfun skattsins gæti raskað samkeppnisgrundvelli hafna. Hafnasambandið leggur hins vegar áherslu á að frumvarpið hafi sérstaka þýðingu fyrir minni hafnir og hafnir með dreifða starfsemi. Ég hef velt þessari meintu röskun á samkeppnisstöðu fyrir mér. Þetta kom til tals í umfjöllun nefndarinnar um málið og aðstoðarmaður hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagðist ekki skilja þetta. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson gaf í sjálfu sér ekkert út á þetta, hann vísaði aðeins í álitið. Ég spyr hann, sem reyndan mann í sjávarútvegsmálum og hafandi verið sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um nokkurt árabil, hvernig hann sjái fyrir sér að slíkt gæti gerst. Í mínum augum er verið að leiðrétta kostnað fyrir umstang og umfang sem fylgir strandveiðunum. Ég tel líka að seinni leiðirnar tvær, sem bent er á í áliti efnahags- og skattanefndar, hefðu ekki náð fram að ganga í tíma. Hér er því komið til móts við minni hafnir og það er verið að gleðja Hafnasambandið. Ég get engan veginn séð hvernig samkeppnisaðstöðu er raskað.

Virðulegi forseti. Ég er allur af vilja gerður að svara hv. þingmanni, en ég er hræddur um að nú sé farið í geitarhús að leita ullar því þetta er álit fjármálaráðuneytisins og ég get ómögulega svarað fyrir það. Ég get hins vegar ímyndað mér að fjármálaráðuneytið sé að vísa til þess að hér sé búinn til nýr tekjustofn sem er ekki í samræmi við önnur lög varðandi tekjustofna hafnanna en að öðru leyti ætla ég ekki setja fram neinar tilgátur um þetta. Það sem kom mér hins vegar á óvart, þegar ég las álit efnahags- og skattanefndar, var einmitt að fjármálaráðuneytið, sem hefur með þennan málaflokk að gera, skyldi gera svona alvarlegar athugasemdir. Ég hefði getað ímyndað mér að kallað væri eftir viðhorfum fjármálaráðuneytisins áður en svona mál væri lagt fram, því hér er um að ræða skattamál. Það hefði ég talið mjög eðlilegt. Síðan væri það á valdi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, og þá auðvitað að fengnu samþykki ríkisstjórnarinnar, hvort málið yrði lagt fram. Að öðru leyti vil ég segja að það er út af fyrir sig alveg rétt að höfnunum veitir örugglega ekkert af þessum tekjum. Ég get hins vegar ímyndað mér að ýmsar aðrar hafnir, og stærri hafnir, gætu alveg hugsað sér að fá meiri tekjur. Margar þeirra eru reknar með tapi eins og við vitum. Hér er um að ræða dálítið sérkennilega aðferð eins og ég vakti athygli á. Í gildi eru lög sem kveða á um að ríkið styrki ekki rekstur, það eigi fyrst og fremst að styrkja fjárfestingar. Hér er hins vegar búinn til sérstakur sjálfstæður tekjuskattur, nýr skattur sem er ætlaður til þess arna. Að öðru leyti eru tekjustofnarnir sem hafnirnar hafa til rekstrar, aflagjöld og þjónustugjöld af öðrum toga.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir svarið. „Alvarlegar athugasemdir“ er fulldjúpt í árinni tekið, hv. þingmaður. Það stendur í umsögninni, „gæti raskað“. Ég geri skilsmun á því. Hv. þingmaður vill ekki setja fram neinar tilgátur um þessi ummæli en hann gerir þau samt að sínum. Mér finnst að hv. þingmaður ætti að segja skoðun sína á því hvort þetta sé rangt eða rétt. Telji hann þetta rétt á hann að færa fyrir því rök. Ég vil að lokum segja, að gefnu tilefni, að frumvarpið um strandveiðar og frumvarp um veiðieftirlitsgjald sem við ræðum nú um, voru bæði tekin fyrir í ríkisstjórn og samþykkt þar, einnig af hæstv. fjármálaráðherra.

Virðulegi forseti. Orð fjármálaráðuneytisins standa auðvitað fyrir sínu. Þau eru mjög afdráttarlaus, sagt er að það gæti raskað samkeppnisgrundvelli hafna. Við vitum að ráðuneyti eru sjaldnast mjög stórorð í umsögnum, a.m.k. ekki um mál hvert annars, þannig að ég tel að þarna falli dálítið stór orð. Ég get hins vegar tekið undir með hv. þm. Atla Gíslasyni um það, ég hef svo sem ekki stórar áhyggjur af því að það raski miklu varðandi samkeppnisgrundvöll, þótt höfnin heima hjá mér í Bolungarvík fái eina og hálfa milljón eða þar um bil í viðbótartekjustofn út af þessu. Ég veit að bæjarstjórinn í Bolungarvík, sem ég þekki nú býsna vel, mun fagna því. Ég segi því ekki að þetta sé stóra málið í þessu. Það sem ég vek hins vegar athygli á er þetta: Þetta er mjög undarleg skattlagning. Hún er algjört nýmæli varðandi hafnirnar. Þetta er sértæk skattlagning á strandveiðiflotann, þetta er strandveiðiskattur eins og við vekjum athygli á, og er ekki í samræmi við hafnalögin að neinu leyti. Nú má alltaf hugsa sér að slík skattheimta yrði með einhverjum öðrum hætti. Það mætti hugsa sér að loðnuflotinn t.d. borgaði sérstakt veiðigjald sem rynni til hafna þar sem miklu væri landað af loðnu eða t.d. að þeir sem veiddu mikinn þorsk borguðu sérstakt þorskveiðieftirlitsgjald, sem gæti runnið til hafnanna. Auðvitað lenda menn í tómri vitleysu ef þetta prinsipp sem hér er fitjað upp á, yrði útfært og gert að hinni almennu reglu. Þetta undirstrikar hversu illa hugsað málið var. Það er ástæða til að þakka efnahags- og skattanefnd fyrir að fara svona vel yfir málið. Ég harma hins vegar að ekki skuli hafa verið tekið tillit til þeirra málefnalegu sjónarmiða sem þar komu fram.

Frú forseti. Ég flyt tillögu til þingsályktunar um legslímuflakk, þ.e. endómetríósu. Ég er 1. flutningsmaður að málinu en ásamt mér eru hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Höskuldur Þórhallsson og Guðlaugur Þór Þórðarson á málinu. Ályktunin er svohljóðandi: Alþingi felur heilbrigðisráðherra að beita sér fyrir átaki til að fræða um legslímuflakk (endómetríósu) og skoða möguleikann á stofnun göngudeildar fyrir konur með legslímuflakk. Legslímuflakk er krónískur og mjög sársaukafullur sjúkdómur sem orsakast af því að frumur úr innra lagi legsins finnast á öðrum stöðum í kviðarholinu en í legholinu. Sjúkdómurinn er meðfæddur og virðist að verulegu leyti háður erfðum. Frumurnar í legslímuflakki bregðast við mánaðarlegum hormónabreytingum líkt og þær gera á sínum eðlilega stað í leginu og blæðingar eiga sér stað inn í vefi og valda þar bólgu og örvefsmyndun með svonefndum samgróningum milli líffæra í kviðarholinu og blöðrumyndun á eggjastokkunum. Í stað þess að fara út úr líkamanum eins og við hefðbundnar blæðingar kemst blóðið ekki í burtu. Slæmir verkir tengdir tíðablæðingum koma í kjölfarið og verða oft mjög langvinnir og erfiðir. Legslímuflakk finnst á eggjastokkum, eggjaleiðurum, blöðru, ristli, legböndum og víðar. Í sjaldgæfum tilfellum hafa þessar frumur m.a. fundist í lungum, nefi, nafla og heila. Af þeim konum sem hafa sjúkdóminn eru um 60% með einkenni og um 20% með mjög sár einkenni. Sjúkdómurinn einkennist m.a. af miklum sársauka við blæðingar, sársauka við egglos, verkjum í kviðarholi á milli blæðinga, verkjum við samfarir, þvaglát og hægðir, erfiðleikum við að verða barnshafandi og ófrjósemi, erfiðleikum á meðgöngu og við fæðingu. Talið er að allt að 5–10% kvenna í heiminum þjáist af legslímuflakki en að erfiðustu formin taki til um 2% kvenna. Samkvæmt upplýsingum á heimasíðu Samtaka kvenna með endómetríósu þjást um 2–5% stúlkna og kvenna hér á landi af sjúkdómnum einhvern tímann á frjósemisskeiði og er því ljóst að um töluverðan fjölda er að ræða. Vegna þess hversu seint og illa hefur gengið að greina þennan sjúkdóm eru tölurnar á þessu bili, 2–10%, um fjölda þeirra kvenna sem þjást af sjúkdómnum. Á 20 ára tímabili greindust um 1.400 konur með sjúkdóminn á Íslandi og var í meiri hluta tilvika um að ræða talsvert alvarleg sjúkdómsform. Því má reikna með að á hverjum tíma eigi nokkur hundruð kvenna í vanda vegna sjúkdómsins hér á landi, en hjá mörgum þeirra greinist sjúkdómurinn seint og ekki fyrr en óafturkræfar vefjaskemmdir hafa orðið. Nú gæti einhver spurt um ástæðuna fyrir því að við leggjum hér fram sérstaka þingsályktunartillögu um ákveðna tegund af sjúkdómi. Ástæðan fyrir því er sú að þessi sjúkdómur getur haft geysilega mikil áhrif á líf þeirra kvenna sem eru með hann og það er mjög lítil þekking og lítill skilningur á honum. Sem ég flyt hér mál mitt vil ég sérstaklega þakka læknunum Auði Smith og Reyni Tómasi Geirssyni sem lásu þingsályktunartillöguna yfir og einnig stjórnendum endómetríósusamtakanna sem komu með góðar ábendingar við vinnslu málsins. Það eru endómetríósusamtök víða annars staðar og sérstakur hópur þingkvenna í Bretlandi hefur unnið mikið í að vekja athygli á þessum sjúkdómi. Á ráðstefnu um legslímuflakk í Maastricht árið 2005 sýndu þær fram á að 65% kvenna hefðu fengið ranga sjúkdómsgreiningu í upphafi og að meðalgreiningartíminn væri 8,3 ár. Jafnframt kom fram að 78% þeirra kvenna sem þjást af sjúkdómnum hafa misst að meðaltali úr vinnu 5,3 daga í mánuði sökum hans. Í 36% tilvika hafði sjúkdómurinn veruleg áhrif á vinnugetu þeirra þannig að þær þurftu að hætta að vinna, þeim var sagt upp störfum vegna fjarvista, hluti þeirra minnkaði við sig vinnu og hluti skipti um vinnu. 6% voru síðan á bótum þannig að við sjáum að þarna er umtalsverður persónulegur kostnaður og líka fyrir samfélagið. Það kom líka fram í þessum rannsóknum sem voru kynntar í Bretlandi og Hollandi að sjúkdómurinn hefur mjög mikil áhrif á samband þessara kvenna við maka sína þannig að í 10% tilvika leiddi sjúkdómurinn til sambandsslita, 11% kvenna áttu erfitt með að sinna börnum sínum og 34% sögðu að þetta hefði leitt til mikilla erfiðleika í samlífi. Önnur alvarleg afleiðing legslímuflakks er áhrif þess á getu kvenna til barneigna. Þekkt eru tengsl þess við ófrjósemi en aðeins nýlega hefur sjúkdómurinn þó verið tengdur við áhættu við að eignast börn fyrir tímann og aðra erfiðleika á meðgöngu. Í umfangsmikilli rannsókn við Karolinska sjúkrahúsið í Stokkhólmi kom í ljós að konur með legslímuflakk voru þriðjungi líklegri til að eignast fyrirbura en konur án sjúkdómsins. Sú staðreynd að ófrjósemi er ein afleiðing sjúkdómsins gerði það að verkum að 11,9% kvenna með legslímuflakk þurftu aðstoð við æxlun, að verða ófrískar, en aðeins 1,4% kvenna sem eru ekki með sjúkdóminn. Rannsóknin benti líka til að nær tvöfalt fleiri konur með sjúkdóminn fæddu með fyrir fram ákveðnum keisaraskurði og var talið að það væri mögulega vegna skertrar fylgjustarfsemi. Konur með sjúkdóminn eru líklegri til að fá meðgöngueitrun og eiga við miklar blæðingar að stríða í kjölfar fæðingar. Eins og ég minntist á ríkja mjög miklar ranghugmyndir um sjúkdóminn og upplýsingagjöf er villandi enda getur verið mjög erfitt að útskýra hvernig sjúkdómurinn birtist. Það hefur leitt til þess að minna er gert úr honum en ella væri. Ein af þessum ranghugmyndum er að verkir við blæðingar séu eðlilegur hluti af lífi konunnar og jafnvel að þeir séu fyrst og fremst sálrænir en ekki líkamlegir. Aðrar konur fá að heyra að þær séu bara með lágan sársaukaþröskuld og þegar þessu er haldið fram við ungar stúlkur og konur getur það fælt þær frá því að leita sér hjálpar. Það hefur líka þekkst, og þekki ég nokkur dæmi um það, að læknar hafi ráðlagt jafnvel ungum stúlkum að verða barnshafandi til að losna við sjúkdóminn. Þannig hafa jafnvel sérfræðingar sem sjúklingarnir leita til veitt ranga ráðgjöf vegna þess að vandinn er sá að meðganga og brjóstagjöf geta líkt og hormónameðferð dregið tímabundið úr einkennum. Þær lækna hins vegar ekki sjúkdóminn, hann er meðfæddur og krónískur. Sama gildir um aðgerðir þegar leg og/eða eggjastokkar eru fjarlægð, en með því er oft ekki tekið á legslímuflakki utan legsins. Til að greina sjúkdóminn verður að framkvæma kviðarholsspeglun eða ómun. Meðferðin felst að hluta til í sérhæfðri lyfjameðferð sem getur verið mjög erfið en nauðsynleg og einnig í kviðarholsspeglun, eins ég minntist á áðan, þar sem afbrigðileg slímhúð er fjarlægð af sérstaklega þjálfuðu heilbrigðisstarfsfólki. Hormónameðferð er jafnframt oft beitt fyrir eða í kjölfar aðgerða til að stöðva blæðingar og kalla fram tímabundin tíðahvörf. Síðan eru aðrar leiðir eins og t.d. getnaðarvarnapillan og hormónalykkjur notaðar til að halda blæðingum niðri og þar með einkennum sjúkdómsins. Vegna þessara ranghugmynda sem ég nefndi áðan og jafnvel hugmynda um að þetta sé bara eðlilegur hluti af lífi kvenna er ekki óalgengt fyrir konur að það taki þær 5–10 ár að fá greiningu og oft ekki fyrr en þær eru búnar að leita til margra lækna. Í ályktuninni er lagt til að heilbrigðisráðherra beiti sér fyrir átaki um fræðslu á sjúkdómnum. Það er sérstaklega mikilvægt að upplýsa starfsfólk sem er hjá ríkinu, þá í heilbrigðiskerfinu, og líka í sveitarfélögum og skólastofnunum um sjúkdóminn, að þetta starfsfólk fái leiðbeiningar um hvernig eigi að greina sjúkdóminn og hvers konar meðferð sé best að veita við honum. Stúlkur á Íslandi eru mjög bráðþroska og blæðingar hjá þeim hefjast að meðaltali við 13 ára aldur þannig að þær leita fyrst til kennara eða hjúkrunarfræðinga sem starfa við grunnskólana. Það skiptir mjög miklu máli að þetta starfsfólki hafi réttar upplýsingar og stúlkurnar fái greiningu sem fyrst þannig að það sé hægt að draga úr skaða, skemmdum vefjum, vanlíðan og verkjum. Í seinni hluta þessarar þingsályktunartillögu er óskað eftir að heilbrigðisráðherra skoði möguleikann á stofnun sérstakrar göngudeildar. Þessi hugmynd er ný af nálinni á Íslandi en árið 2003 opnaðist svona göngudeild fyrir konur við Akademíska sjúkrahúsið í Uppsölum og þar var safnað saman sérhæfðu starfsfólki til að sinna konum með legslímuflakk, þar á meðal sérfræðingum í því hvernig er að lifa við króníska verki, læknum, hjúkrunarfræðingum, sjúkraþjálfurum og sálfræðingum. Miðstöðin var byggð upp að danskri fyrirmynd en í Danmörku eru starfandi sams konar göngudeildir við háskólasjúkrahúsið í Árósum og Herlev/Glostrup-sjúkrahúsið. Með þeirri mannfæð sem við búum við á Íslandi held ég að það sé mjög mikilvægt að við horfum til þess að byggja upp sérþekkingu á einum stað þangað sem heilbrigðis- og skólakerfið getur vísað konum með sjúkdóminn og tryggt þannig sem besta meðferð við honum. Þegar farið verður í að gera skurðaðgerðir sem hluta af meðferð þurfa læknar sem hafa sérstaka þjálfun í að takast á við sjúkdóminn að sinna þeim þannig að hægt sé að fjarlægja þennan óeðlilega vef í fyrstu atrennu en ekki þannig, eins og stundum vill verða, að ófullkomnar aðgerðir leiði til þess að konur hafa jafnvel þurft að fara í 10–15 aðgerðir áður en ásættanlegur árangur næst. Ef þessi tillaga verður samþykkt á Alþingi er heilbrigðisráðherra falið að skoða möguleikana á stofnun þess konar göngudeildar hér á landi, þá náttúrlega sérstaklega fjármögnun þar sem við vitum að ekki eru miklir peningar til staðar. Þessi rannsókn er svo glæný að ég held að ekki hafi verið komnar upplýsingar um hana inn á vefsíðuna hjá endómetríósusamtökunum þegar við fórum að ræða hana. Þættir í henni ganga út á að tryggja velferð dætra þessara kvenna. Það liggur fyrir að þær eiga erfiðara með að verða ófrískar og það eru líka erfiðleikar á meðgöngunni og síðan jafnvel eftir að þær fæða líka. Við þurfum að tryggja öryggi mæðranna sjálfra og síðan barnanna þannig að hægt sé að fylgjast með áhættuþáttum tengdum legslímuflakki við mæðraeftirlit hugsanlega, fæðingu og eftirmeðferð. Síðan þurfum við að skoða hvort það sé möguleiki á að efla rannsóknir á tengslum legslímuflakks, þar með talið faraldsfræði, erfðum, umhverfis- og lífsháttum, en eins og ég nefndi í upphafi máls míns virðast vera mjög mikil tengsl á milli sjúkdómsins og erfða. Hann leggst mikið í fjölskyldur. Ég vona innilega að þessi tillaga fái þinglega meðferð. Þetta er hluti af því sem við viljum svo gjarnan gera á Alþingi, þ.e. að bæta samfélag okkar, hjálpa fólki og vekja með umfjöllun á þinginu athygli á því sem hefur ekki fengið athygli áður. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málið fari til heilbrigðisnefndar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur kærlega fyrir að bera þetta mál inn í þingið. Það er kannski tímanna tákn að við stöndum hér og ræðum tíðablóð á Alþingi Íslendinga. Það hefur væntanlega ekki oft verið gert, en hér er um að ræða alvarlegt heilbrigðisvandamál sem hundruð íslenskra kvenna glíma við, heilbrigðisvandamál sem veldur miklum sársauka, miklum verkjum og ófrjósemi svo nokkuð sé talið. Jafnframt er þetta mjög viðkvæmt umræðuefni og jafnvel feimnismál, ekki síst vegna ófrjóseminnar og vegna þess að konur eru undirlagðar verkjum og finna kannski sérstaklega fyrir sársauka við samfarir. Þetta er ekki nokkuð sem konur ræða opinskátt. Eins og hv. þingmaður benti á er það ekki aðeins svo að konan eigi að fæða börn sín með verkjum heldur er oft álitið að það sé einfaldlega hluti af lífi kvenna á kynþroskaskeiði að vera eins og fárveikar a.m.k. einu sinni í mánuði. Þess vegna eru þessir verkir oft afgreiddir sem lítilvægir og ekkert með þá gert sem leiðir til þess, eins og hér hefur verið bent á, að greining er oft síðbúin, jafnvel röng, og konur lenda í óþörfum eða margendurteknum aðgerðum. Ég tel mjög mikilvægt að mál sem þetta komi inn í þingið og fái umfjöllun í heilbrigðisnefnd, þeir verði kallaðir til sem gerst þekkja til og lögð á ráðin um hvernig megi uppfylla takmark þessarar tillögu sem er tvíþætt, annars vegar fræðsla almennt í skólakerfinu og að fræða heilbrigðisstarfsmenn og ungar konur um legslímuflakk, hvernig megi bregðast við því og af hverju það stafar, og hins vegar hvernig við getum lært af reynslu annarra þjóða, eins og talið er upp í greinargerð með þingsályktunartillögunni, Dana og Svía, og koma á einn stað sérhæfðri þekkingu til að þjónusta þennan hóp kvenna. Ég vænti þess að hv. heilbrigðisnefnd komist að niðurstöðu um hvort nauðsynlegt sé að stofna sérstaka göngudeild eða hvort hægt sé að tryggja með öðrum hætti þjónustu við þennan hóp á göngudeild sem fyrir er, þá væntanlega við kvennadeild Landspítalans. Um þetta mun nefndin væntanlega fjalla. Ég þakka sérstaklega fyrir hversu ítarleg þessi greinargerð er og upplýsandi. Það er athyglisvert að fyrir þinginu liggja nokkrar tillögur sem snerta heilbrigðismál og menn gætu sagt kynjaða læknisfræði sem konur hafa beitt sér fyrir að flytja inn í þingið. Greinargerðirnar eru svo ítarlegar og góðar að ég hlýt að vekja sérstaka athygli hæstv. forseta á því. Ég vil einnig nefna hér þau samtök sem hv. þingmaður nefndi sem kalla sig Samtök um endómetríósu. Þar er um að ræða læknisfræðilegt heiti á þessum sjúkdómi. Ég átti hlut að máli við að finna nafn á þetta á íslensku á sínum tíma þegar nokkrar konur sem ég var í hópi með skrifuðu litla bók sem heitir Nýi kvennafræðarinn þar sem nokkuð ítarlega var fjallað um þetta vandamál. Þess vegna þykir mér vænt um að hv. þingmaður skuli nota þetta orð, legslímuflakk. Mér finnst það lýsandi en það gerir að vísu þá kröfu að maður viti hvað legslíma er. Það er sá vefur í legi kvenna sem hormónar stýra í tíðahringnum og ýmist þykknar og brotnar saman við blæðingar og skilst frá líkamanum. Eins og hv. þingmaður sagði er þessi vefur ekki alltaf á réttum stað og það er vandamálið. Um þetta þarf að upplýsa og ég fagna þessari tillögu sérstaklega og vænti þess að hún verði til þess að hægt verði að bæta bæði þjónustu við og líðan þessa hóps.