Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér liggur fyrir, er flutt til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út 30. apríl s.l. Og tilefnið til þeirrar breyt., sem þótti nauðsynlegt að gera á l. um bann við botnvörpuveiðum, voru þær breyt., sem gerðar hafa verið á sjálfri landhelginni með reglugerðinni, sem gefin var út um það efni 19. marz 1952. Breytingarnar, sem felast í þessu frv., eru á 1. gr. laganna frá 18. maí 1920. Í 1. mgr. þessarar 1. gr. er tekið upp efni þeirrar greinar, þ.e.a.s. algert bann, sem þá var sett við botnvörpuveiðum í landhelgi, en á þessu er hins vegar gerð sú breyting, að til viðbótar við að banna þessar veiðar með botnvörpu er einnig lagt bann við því að veiða í landhelginni með flotvörpu, og er það auðvitað vegna þess, að nú nýlega hefur það veiðarfæri verið tekið upp,og vantaði þess vegna af þeirri ástæðu ákvæði um það í eldri lögin. Að öðru leyti er ekki breytt þessari 1. gr. eidri laganna, nema að því, sem kemur til þess, að landhelgin hefur verið færð út. En síðan eru í framhaldi af þessari 1. gr. þessa frv., sem nú liggur fyrir, gerðar nokkrar undanþágur frá þessu banni. Í 2. mgr. er tekin upp undanþága, sem veitt var með l. nr. 56 23. júní 1936, um að leyfa kampalampaveiðar og leturhumarveiðar á tilteknum svæðum með venjulegri kampalampavörpu og leturhumarvörpu. Þetta ákvæði hygg ég að sé tekið upp alveg óbreytt frá því, sem var í þessum l. frá 1936, en þau eru aftur felld niður samkv. fyrirmælum í 2. gr. þessa frv. Við þetta hefur svo aðeins verið bætt því, að áður en sú undanþága, sem hér er rætt um, er veitt, þá skuli leita um það álits Fiskifélags Íslands. Þessi breyt. eða þessi viðbót var sett inn í frv. í hv. Nd. Og n. taldi rétt, að þessi fyrirvari væri settur eða þetta skilyrði fyrir því, að undanþágan yrði veitt. Nú, síðan eru í 1. gr. þessa frv. tekin upp ákvæði, sem sett höfðu verið með l. nr. 34 13. júní 1936, þar sem Síldarverksmiðjum ríkisins hafði verið gefin heimild til þess að gera tilraunir til að veiða síld í botnvörpu inni í fjörðum og flóum. Þetta ákvæði er hér tekið upp með þeirri breytingu, að heimild er veitt til þess að leyfa síldveiði í landhelgi með flotvörpu. Eins og hv. þm. er kunnugt um, þá hafa menn gert sér vonir um það, að hægt mundi að veiða síld með þessu nýja. veiðitæki, þ.e. flotvörpunni, þó að á það sé ekki komin nein reynsla, og því hefur verið talið rétt að hafa slíka heimild í lögum. Og breytingin á þessu er aðelns sú, að í staðinn fyrir, að áður var heimild til þess að leyfa tilraunir til síldveiða með botnvörpu, þá er það nú leyft með flotvörpu. - Aðrar breytingar held ég, að ekki felist í því frv., sem hér liggur fyrir. Það er sem sé búið að ganga í gegnum hv. Nd., og sjútvn. þessarar d. hefur orðið sammála um að leggja til, að það verði samþ. hér óbreytt, eins og það liggur fyrir á þskj. 236.



Herra forseti. Sjútvn. þessarar hv. d. hefur, eins og sjá má á þskj. 274, lagt til, að frv. það, er hér um ræðir, verði samþ. óbreytt. Það er staðfesting á brbl., útgefnum 19. marz s.l., um breyt. á l. nr. 44 5. apríl 1948, um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins, og segir svo í ástæðum hæstv. ríkisstjórnar: „Atvinnumálaráðherra hefur tjáð oss, að vegna fyrirhugaðra ráðstafana í sambandi við verndun fiskimiða umhverfis Ísland beri brýna nauðsyn til að breyta refsiákvæðum laga nr. 44 5. apríl 1943, um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins, í því skyni að tryggja samræmi í framkvæmd þessara ráðstafana.“ - Og í 1. gr., eða einu efnisgrein frv., segir svo, að brot á reglum, sem settar verði samkv. 1. gr. þessara laga, varði viðurlögum samkv. ákvæðum laga nr. 5 18. maí 1920, um bann gegn botnvörpuveiðum, laga nr. 45 13. júní 1937, um bann gegn dragnótaveiði í landhelgi, laga nr. 33 19. júní 1922, um rétt til fiskveiða í landhelgi, með síðari breytingum. Ef um brot er að ræða, sem ekki feilur undir framangreind lög, varðar það 1.000–100.000 kr. sektum. Það er þessi breyting á sektarákvæðum, sem mér skilst að sé til þess, eins og komizt er að orði í forsendunum, að tryggja samræmi í framkvæmd þeirra ráðstafana, sem stefnt er að og hv. dm., öllum þingheimi og öllum landsmönnum eru vel kunnar. Ég tel mig ekki þurfa að orðlengja frekar um þetta mál. Það er eitt nauðsynlegt atriði í sambandi við þá sókn á þessu sviði, vernd íslenzkrar landhelgi, sem hafin var með lagasetningu þeirri, er um ræðir, með lögum frá 5. apríl 1948. Að öðru leyti sé ég ekki þörf á frekari skilgreiningu frá hálfu hv. n., nema önnur ástæða gefist til.



Herra forseti. Það er ekki af því, að ég hafi neitt annað um afgreiðslu málsins að segja í þessari hv. d. en það að þakka fyrir góða og fljóta afgreiðslu þess, að ég hef kvatt mér hljóðs. En mér þótti réttara, aðeins vegna þess að þetta mál og málið, sem var hér á dagskrá á undan, 1. mál dagskrárinnar, frv. til l. um breyt. á l. um bann gegn botnvörpuveiðum, standa í sambandi við hinar nýju tilraunir okkar til að friða landhelgina, að láta það koma fram í þessari hv. d., að ég hef leyft mér að láta undir höfuð leggjast að flytja um þetta mál hér í d. skýringar, sem að öðru leyti mætti kannske telja eðlilegar, í trausti þess, að hv. þm. hefðu lesið það, sem um þetta mál hefur birzt, og m.a. þær skýringar, sem ég gaf um það, þegar málið var til 1. umr. í hv. Nd. Ég vil aðeins, að þetta komi fram hér í hv. d. við umræðurnar, en sem sagt hef ekki um það fleiri orð, af þessum ástæðum, sem ég greindi. En málið er svo stórt, viðurhlutamikið, umfangsríkt, að mér fannst viðfelldnara, að þessi fáu orð yrðu sögð af minni hendi, um leið og það nú fær afgreiðslu við 2. umr. í þessari hv. deild.



Herra forseti. Ég hef ekkert við þetta frv. að athuga og ekki heldur við álit og till. hv. sjútvn. En mig langar til í sambandi við þetta mál að leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. sjútvmrh., hverjar frekari aðgerðir hæstv. ríkisstj. hefði hugsað sér í þessu máli. Á ég þar við, hvernig hæstv. ríkisstj. hugsi sér að svara þeim aðgerðum, sem einstök samtök manna í Bretlandi hafa nú með miklum árangri tekið upp til þess að koma í veg fyrir, að íslenzk botnvörpuskip geti selt afla sinn í Bretlandi. Ég vildi því mega beina til hæstv. ráðh. fyrirspurn um það, hvort hæstv. ríkisstj. hefði rætt um það sín á milli eða tekið til athugunar, hvort málið væri nú ekki komið á það stig, að sjálfsagt væri að láta hreyfa því á þingi Sameinuðu þjóðanna, sem nú situr. - Að vísu eru þær aðgerðir, sem hafðar eru í frammi af brezkum félagasamtökum til þess að koma í veg fyrir löndun á íslenzkum afla í Bretlandi, á engan hátt aðgerðir brezkra stjórnarvalda, en ég hygg, að við höfum við Breta beztu kjara samning, og það er augljóst, að með þeim aðgerðum, sem ríkisstj. þolir, að hafðar séu í frammi í Bretlandi gagnvart okkar skipum, eru ákvæði beztu kjara samningsins gerð að engu. Ég tel alveg víst, að hæstv. ríkisstj. hafi athugað þetta mál frá ýmsum hliðum. Og mér væri þökk á, eins og ég áðan sagði, ef hún sæi sér fært að skýra þessari hv. d. frá því, hvort hún ekki telur, að ástæða sé til að taka nú málið upp á þingi Sameinuðu þjóðanna, gera þar glögga grein fyrir okkar afstöðu og okkar aðstöðu, því að ég þykist þess fullviss, að Bretar eigi erfitt með að sannfæra umheiminn um það, að þeim beri að hegða sér á þann veg við smáþjóð og vinaþjóð um aldaraðir sem þeir nú gera. Mér væri þökk á, ef hæstv. ráðh. gæti gefið upplýsingar um áform og hugleiðingar stjórnarinnar í þessu sambandi.



Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. 4. þm. Reykv. vildi ég aðeins leyfa mér að segja það, að auðvitað er það rétt til getið hjá honum, að ríkisstj. hefur mikið hugsað og fjallað um þetta mál. Og ég hygg, að það sé sannmæli, að af þeim mörgu vandamálum, sem ríkisstj. hefur þurft að fjalla um undanfarna mánuði, þá sé nú þetta það, sem hefur verið hvað tímafrekast og einna bezt sinnt af hendi stjórnarinnar. Ég er hins vegar ekki reiðubúinn að gera nú grein fyrir áframhaldandi þróun málsins af hendi ríkisstj., en að gefnu tilefni vil ég þó segja það, að það hefur auðvitað verið fullkomlega til athugunar, - og síðast í morgun, - hvar á erlendum vettvangi við eigum að taka málið upp, og koma þá til greina ekki aðeins Sameinuðu þjóðirnar, heldur og aðrar þær samkundur, þar sem rödd Íslands heyrist. Brezka stjórnin hefur, eins og kunnugt er, haldið því fram, að þessar kúgunartilraunir, - og ég skal nú reyna að hafa hér ekki um það fleiri stóryrði, hvað sem nú hugur minn kann að hafa tilhneigingu til, - þessar kúgunartilraunir brezkra þegna gagnvart íslendingum, manna, sem hér hafa um langan aldur notið góðs og einskis nema góðs, þær séu enn sem komið er lögmætar og að ríkisstjórn Breta hafi ekki vald til að hindra þær. Við getum í ríkisstj. Íslands haft okkar hugmyndir um aðgerðir og aðgerðaleysi brezku stjórnarinnar í málinu. Það fer vel á því að tala varlega um þau efni og gera sér sem gleggsta grein fyrir hverju orði, sem þar er sagt, því að mælt orð verða þar ekki aftur tekin, og varðar mestu að fylgja málinu fram af fullum hug og fullri einurð, án þess að láta of mikið gæta þar þeirrar óánægju, sem að sjálfsögðu hlýtur að gera vart við sig hjá öllum íslenzkum mönnum út af þessu máli. Ég hygg, að það sé ekki rétt af mér á þessu stigi málsins að segja annað eða meira um þetta, en vænti þá líka, að hv. þm. sjái af þessu, að ríkisstj. hefur fullan hug á að láta ekki sinn hlut að óreyndu og mun raunar ekki hopa í þessu máli, hvaða afleiðingar sem það hefur. Það er aðalsjónarmið málsins. Hitt sjónarmiðið er að rétta okkar hlut, þannig að við getum notið fulls frelsis til að selja okkar vöru í Bretlandi, að svo miklu leyti sem það ekki brýtur í bága við þau réttindi, sem aðrar þjóðir njóta þar, sem sömu kjara eiga að njóta eins og við. Ég býst við, að ég geti aðeins bætt því einu við, að þess ætti ekki að vera langt að bíða, að íslenzka stjórnin komi sínu máli á framfæri -– ja, ef maður vildi orða það - á áhrifaríkari hátt, en verið hefur fram að þessu, og höfum við þó einskis látið ófreistað. En því verðum við að gera okkur grein fyrir, að þó að við höfum frá okkar sjónarmiði lög að mæla í þessum efnum, þá er það hvort tveggja, að aðrir kunna að líta á það öðrum augum, sem hitt, að heimurinn hefur nú um fleira að hugsa en það, hvort smáþjóð á hjara veraldar nýtur síns réttar til hins ýtrasta á þá lund, sem hennar eigin réttlætiskennd telur hana eiga skýlausan rétt á, þ.e.a.s., að það er nokkuð sitt hvað að eiga réttinn og hitt, að fá allan heiminn til þess að veita því nægilega athygli, að við eigum hann, og með því að koma að þeim áhrifum, sem annars vilja nú réttlætinu fylgja, okkur til framdráttar. Menn mega reiða sig á, að ríkisstj. mun gera það, sem hún telur í sínu valdi í þeim efnum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf, svo langt sem það náði, en ekki get ég látið hjá líða að bæta því við, að mér þótti þær ná fullskammt, þar sem ég fékk engin svör við því hjá hæstv. ráðh., hvort ríkisstj. hefði í huga að snúa sér til Sameinuðu þjóðanna og hliðstæðra stofnana í sambandi við þetta mál. Hitt sagði hæstv. ráðh., sem ég veit að er fullkomlega rétt, að stjórnin hefði hugleitt þetta mál og hefði það enn til athugunar og eins hverjar leiðir væru heppilegar til þess að fá úr þessu skorið. Ég mun ekki bera neina till. fram þess efnis að fela ríkisstj. að snúa sér til Sameinuðu þjóðanna að svo stöddu. En ég vildi mega vænta þess, að áður, en þessu þingi lýkur, þá gæti hæstv. ríkisstj. séð sér fært að gefa þinginu skýrslu um það, hvað hún hyggst fyrir í málinu. Þegar Ísland gerðist aðili að Sameinuðu þjóðunum og gerðist þátttakandi í ýmsum greinum af starfsemi þeirra, þá var það álit mitt, og ég held þm. allra án undantekningar, að einn stærsti vinningurinn, stærsti kosturinn við þátttökuna í þessum samtökum væri sá, að þar væri fenginn vettvangur, þar sem við gætum komið þeim málum okkar á framfæri, sem snertu viðskipti okkar, lífsnauðsynleg og þýðingarmikil viðskipti og samskipti við aðrar þjóðir. Og ég er þeirrar skoðunar enn. - Ég fæ ekki betur séð, ef brezk stjórnarvöld láta aðgerðir togaraeigenda í Bretlandi halda áfram, án þess að hreyfa þar hönd eða fót, en að þá verði rétt að álykta, að þær aðgerðir séu í frammi hafðar með vitund og þegjandi samþykki brezkra stjórnarvalda. Og að minnsta kosti er það víst, eins og ég áðan sagði, að afleiðing þessara aðgerða hlýtur að verða sú, að við njótum ekki beztu kjara sem viðskiptaþjóð hjá Bretum. Hæstv. ráðh. sagði alveg réttilega, að það væri sitt hvað að eiga réttinn og vita sjálfir, að við ættum hann. Það væri annar þáttur málsins ekki minna áríðandi, og hann væri sá að sýna heiminum, sýna öðrum þjóðum fram á, að við hefðum rétt fyrir okkur. Ég er alveg sammála hæstv. ráðh. í þessu efni, og kem ég þá aftur að því, sem ég fyrst sagði, að einmitt sá vettvangur, sem eðlilegastur og sjálfsagðastur er til þess að sýna öðrum þjóðum fram á, hver er okkar réttur, og sannfæra þær um, að við förum í engu lengra, en lög standa til og alþjóðaréttur, það er einmitt að taka málið upp á samkomu Sameinuðu þjóðanna og í þeim n., sem starfa á þeirra vegum. Ég vil því leyfa mér að vænta þess, þar til annað kemur fram, að hæstv. ríkisstj. athugi þetta gaumgæfilega og sjái sér fært að láta Alþingi vita um fyrirætlanir sínar í þessum efnum, áður en þing fer heim, þannig að alþm. eigi þess kost að bera fram þær ábendingar í því sambandi, sem þeir telja nauðsynlegar.



Herra forseti. Ég var nú að seilast til að ná í þessa prentuðu ræðu. Ég vil í tilefni af því, sem hv. 4. þm. Reykv. hefur sagt um málið, leyfa mér að endurtaka hér aðeins örfá niðurlagsorð úr þeirri ræðu, sem ég flutti um málið við 1. umr. þess í hv. Nd., en lokaorð ræðunnar voru þessi: „Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta mál miklu fleiri orðum, enda hefur málstaður Íslendinga verið vel skýrður og sterkum rökum studdur í orðsendingu utanrrh. Íslands til utanrrh. Bretlands. Það er ekki orðmælgi á Alþingi, sem þjóð og þing krefst af ríkisstj. Íslands í þessu máli, en það er málinu sjálfu og öllum aðilum þess fyrir beztu, að ekki sé farið dult með þá staðreynd, að núverandi ríkisstj. mun halda fast á málstað Íslendinga. Ef henta þykir, mun stjórnin ekki hika við að flytja mál sitt með fullri einurð á sérhverjum erlendum vettvangi, þar sem rödd Íslands heyrist. Stjórnin mun hvergi hopa, heldur sækja fram til sigurs með öllum löglegum ráðum. Íslendingar munu og aldrei þola neinni ríkisstj. sinni undanhald í málinu. Rík þjóðarþörf og einhuga þjóðarvilji er slagbrandur fyrir öllum útgöngudyrum til undanhalds í þessu velferðarmáli Íslendinga.“ Þetta er það, sem stjórnin sagði um þetta mál við 1. umr. þess í Nd., og það fylgdi fullur hugur máli. Ég endurtek það, sem ég áður sagði, að það er réttara að rasa ekki um ráð fram, og sérstaklega er full ástæða til þess af ríkisstj. að hafa ekki í frammi fullyrðingar, fyrr en hún hefur grandskoðað málið. En ég vil út af orðum hv. 4. þm. Reykv. enn taka fram, að meðal þeirra úrræða, sem stjórnin er að athuga, er ekki aðeins vettvangur Sameinuðu þjóðanna til áframhaldandi umr. um þetta mál, heldur koma þar til greina aðrar stofnanir og kannske engu síður. Ef það er rétt, sem hv. þm. segir, að hér sé um brot á samningum að ræða gagnvart Íslendingum, þá væri eðlilegur vettvangur, að Íslendingar stefndu Bretum fyrir Haag-dómstólinn fyrir brot á lögum, svo að ég nefni það. Nú, það er einnig til stofnun, sem heitir Efnahagssamvinna vestrænu þjóðanna og hefur aðsetur í París. Þar er líka full ástæða til að ræða þetta mál. Það er einnig til stofnun, sem heitir Evrópuþingið. Þar er líka vettvangur til að ræða þetta mál. Ég hef ekki handbærar fleiri leiðir til að benda á, sem þó vei gætu komið til greina. Ég veit ekki, hvort brezka stjórnin telur sig hafa athugað það nægilega gaumgæfilega til þess, að við enn þá sjáum framan í, hver er hennar lokavilji í málinu. Og það gæti náttúrlega verið rétt að ganga enn betur úr skugga um það, en orðið er. En þegar þær vonir þverra, að þar megi sækja málið til sigurs, þá er um allar þessar leiðir að ræða og ekki sízt, vil ég segja, þær leiðir, sem okkur eru opnar einmitt á vettvangi Evrópusamstarfsins, þeim sem ég nú hef greint frá. Allt þetta lá að baki þeim orðum, sem ég leyfði mér að hafa hér við 1. umr. þessa máls, og voru það ekki aðeins mínar hugleiðingar, heldur það, sem mér var vel kunnugt um, að öll hæstv. ríkisstj. stóð á bak við. - Vona ég, að hv. þm. telji nú, að ég hafi þá nokkuð greinilega svarað því, sem hann hefur um spurt.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leiðrétta fyrir hæstv. forseta, að ég sagði ekki, að Bretar hefðu brotið samninga við okkur um beztu kjara viðskipti, heldur að með þessum aðgerðum væru ákvæði þessa samnings að engu gerð, með þeim aðgerðum, sem togaraútgerðarmenn í Bretlandi hafa í frammi og er til lengdar lætur varla verður annað ætlað, en séu gerðar með vitund og þegjandi samþykki brezkra stjórnarvalda, ef það verður framhald á þeim tímum saman. Ég hef heyrt það, sem hæstv. ráðh. nú sagði um hugleiðingar ríkisstj. í sambandi við, hvar málið ætti að taka upp. Ég get vel fallizt á, að rétt sé að taka það upp á þeim stöðum innan þeirra samtaka, sem hæstv. ráðh. benti á, eftir því sem bezt þykir henta. En það breytir ekki því, að Sameinuðu þjóðirnar eru í sjálfu sér sá eðlilegi og rétti vettvangur í þessu. Og verði þetta mál deilumál þjóðanna í langan tíma, þá hlýtur að reka að því, að það kemur þangað. En ég vil aðeins endurtaka ósk mína, sem ég flutti hér fyrr, að áður en þessu þingi lýkur, þá geri hæstv. ríkisstj. þinginu grein fyrir nánari ákvörðunum sínum og fyrirætlunum í þessu efni.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt til staðfestingar á brbl. frá 20. ágúst s.l., um breytingu á lögum um hlutatryggingasjóð bátaútvegsins. Tilefni þeirra brbl. var aflabresturinn á síldveiðunum, og ég ætla, að hv. þdm. sé fullkunnugt um efni þeirra. - Þetta frv. var lagt fram í hv. Nd. og afgr. þar án breytinga. Sjútvn. þessarar d. hefur alhugað það og leggur til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Sjútvn. þessarar hv. deildar hefur athugað þetta frv. Það er lagt fyrir þingið til staðfestingar á brbl. frá 16. júní s.l. Fram að þeim tíma var svo ráð fyrir gert í l., að fé hafnarbótasjóðs mætti verja í viðbótarframlög til þeirra hafnarframkvæmda, sem í gangi væru á hverjum tíma, eins og nánar er til tekið í l., og skyldu þessi framlög endurgreiðast í hafnarbótasjóð á 3 árum. Með brbl. var þessu breytt í verulegum atriðum. Þar eru aðallega tvær nýjungar teknar upp. Í fyrsta lagi má veita beinan styrk úr sjóðnum til greiðslu á kostnaði vegna skemmda af náttúruhamförum, og í öðru lagi er heimilt að veita vaxtalaus lán með þeim kjörum og til þess tíma, sem ráðherra ákveður. Þessu var breytt nokkuð við meðferð málsins í Nd., á þann hátt fyrst og fremst að tryggja, að allar greiðslur úr sjóðnum, hvort heldur það eru kallaðir styrkir eða lán, skuli koma inn í sjóðinn aftur. Þetta er hvað lánin snertir tryggt frekar en í brbl. með því að setja beina ríkisábyrgð að skilyrði. Nefndin hefur sem sagt athugað þetta frv. og borið það saman við fyrri löggjöf svo og brbl. og getur fallizt á, að það gangi fram eins og það er nú. Hún leggur því til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Samkvæmt fyrirmælum 1. gr. á þskj. 205 er gert ráð fyrir því, að styrk til hafnargerða og lendingarbóta á þeim stöðum, sem orðið hafa fyrir tjóni af völdum ofviðra, af sandburði, af völdum jarðskjálfta eða flóða eða af öðrum slíkum óviðráðanlegum orsökum, megi veita úr hafnarhótasjóði. Hins vegar er ekki á það minnzt hér, hvernig skuli fara með það tjón, sem beinlínis orsakast af vanrækslu vitamálastjórnarinnar, nema því aðeins að hv. sjútvn. líti svo á, að það eigi að falla undir síðustu orð gr., þ.e. „eða af öðrum slíkum óviðráðanlegum orsökum“. Sé það hugmynd n., tel ég, að það sé nauðsynlegt að breyta þessari grein þannig, að enginn ágreiningur sé um þau atriði. Það er að gefnu tilefni, að ég hreyfi þessu máli hér. Undanfarin ár hafa komið fjöldamargar kröfur til fjvn. um að bæta að fullu úr ríkissjóði tjón, sem beinlínis stafa af þeim orsökum, sem ég hér hef talað um, þ.e. vanrækslu af hendi þeirra manna, sem ríkið sjálft hefur falið að framkvæma þessi verk. Skal ég m.a. minnast fyrst og fremst á Bolungavík, þar sem upplýst var, að það væri beinlínis vegna þess, að verkið var framkvæmt gegn mótmælum frá hafnarnefnd Bolungavíkur. Mótmælti hún því, að verið væri að vinna slíkt verk þegar komið var fram í ágústmánuð og vitað var, að steypan gæti ekki verið búin að ná fullum styrkleika áður en vænta mátti hafróts í byrjun septembermánaðar. Kom það einnig á daginn. Hefur þetta kostað ríkissjóðinn hvorki meira né minna en 1.8 millj. kr. og það beinlínis vegna þess, að því er talið er af viðkomandi hafnarnefnd, að það sé sök þeirra manna, sem stjórnuðu verkinu. Þetta hefur að vísu verið greitt hér, eins og kunnugt er. En það eru ýmis önnur tjón, sem hafa orsakazt af sömu ástæðum sem ég þegar hef lýst, en hafa ekki verið bætt, og vísa ég þar alveg sérstaklega til 159. máls í Sþ., á þskj. 261, sem er till. til þál. um, að Alþ. bæti Ísafjarðarhöfn hvorki meira né minna en 400 þús. kr. án mótframlags vegna skemmda, sem orðið hafa á hafnarmannvirkjum þar og sýnilegt er af grg. og þeim gögnum, sem fyrir liggja, að eingöngu stafa af vanrækslu frá þeim, sem hafa stjórnað verkinu. Hér er ekki um að ræða nein tjón af völdum ofviðris, af sandburði, af völdum jarðskjálfta eða flóða, heldur er orsökin eingöngu sú, að þeir verkfræðingar, sem hafa haft með þessi mál að gera, og sú stofnun, sem hefur átt að bera ábyrgð á verkinu, hafa undirbúið það á þann hátt, að hér hefur orðið slíkt tjón sem sést í þessu þskj. Ég vildi því mjög vænta þess, þó að þessari umr. verði ekki frestað, - ég læt hv. frsm. um það, - að þá verði þetta mál tekið til athugunar fyrir 3. umr. og alveg ákveðið sagt um það í greininni, hvort einnig bætur fyrir slík tjón skuli greiðast úr sjóðnum. Ég vil vænta þess, að hv. sjútvn. kynni sér þskj. 261 með öllum þeim fskj., sem þar fylgja og eru prentuð með, en þau sýna glögglega, hversu nauðsynlegt er að athuga þetta mál nánar. Ég vil einnig í sambandi við þetta leyfa mér að minna á, að Bakkafjörður varð á sínum tíma fyrir allmiklu tjóni, og þegar sótt var til Alþ. um styrk án framlags til þess að bæta það tjón, þá fylgdu því alveg skýlaus ummæli úr héraði, að þetta verk hefði verið framkvæmt gegn mótmælum hafnarnefndarinnar og að það væri meginorsökin fyrir tjóninu, að svo hafði verið gert. Ég vil einnig leyfa mér að benda á, að sömu rök hafa verið færð fyrir því tjóni, sem nú er vitað, að orðið er á Sauðárkrókshöfn og talið er að muni nema allt að 2 millj. kr. að fá bætt. Ég hygg, að eins og greinin er orðuð, þá sé hægt að bæta það samkv. l., því að þetta tjón hefur skeð af sandburði, en hins vegar er talið, að sandurinn hafi komizt inn í höfnina fyrir vanrækslu af hálfu verkfræðinganna, eftir því sem hafnarnefnd Sauðárkróks fullyrðir. Ég teldi hins vegar, að það væri ekki að ófyrirsynju að láta fara fram gagngerða rannsókn á þessum málum öllum. Það sýnist vera æði þung byrði fyrir hin einstöku héruð að standa fyrir milljónaframkvæmdum í hafnargerðum, þó að þar bætist ekki við, að það sé verið að baka þeim stórkostlegt tjón, vegna þess að kastað er höndunum til undirbúningsins, og þá kannske vegna þess, að sá maður, sem á að gæta þessara mála og bera ábyrgð á þeim, ver svo og svo miklu af sínum tíma til annarra starfa, eins og kunnugt er. Það hefði ekki verið að ófyrirsynju, að hv. sjútvn. hefði eitthvað víkið að þessu málefni í grg. sinni, vitandi hvernig þessu er háttað í landinu. Ég vil einnig í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að ekki hafa valdið litlu tjóni fyrir hafnarbætur um land allt þau mistök, sem hafa verið gerð í sambandi við kaupin á dýpkunarskipinu Gretti, þar sem þetta skip er þannig útbúið, að það verður að hafa 16 menn um borð við uppgröft inni í höfnunum til þess að uppfylla ákvæði sjómannalaganna. Hefði mátt komast af með 1/3 af þessu liði, ef þess hefði verið gætt í upphafi, auk þess sem hér hefur verið útbúið skip með kolakyndingu, eins og gert var fyrir 50 árum, í stað þess að hafa þar dieselmótor til mikils sparnaðar í eldsneyti. Stappar nærri, að það væri heppilegra fyrir ríkissjóðinn að sökkva þessu skipi og kaupa sér nýtízku tæki heldur en að reka það á kostnað ríkissjóðs annars vegar og kostnað fátækra sveitarfélaga og hafnargerða hins vegar eins og það er nú útbúið. Það hefur ekki elnu sinni verið hugsað fyrir því, að þetta skip gæti haft um borð sanddælu, og er nú verið að kosta hundruðum þúsunda til þess að reyna að koma upp sérstakri sanddælu fyrir hafnargerðirnar, svo að hægt sé að nota ódýrari aðferð til þess að dæla upp sandi hingað og þangað í höfnunum, sem sumpart hefur komizt inn í hafnirnar fyrir mistök vitamálastjórnarinnar. Þessi mál eru öll svo stórkostleg, að það er ekki hægt að láta þetta frv. fara hér út úr þessari deild án þess að minnast á þessi mál. Ég vænti því, að hv. sjútvn. þessarar deildar athugi þetta, áður en frv. verður gert að lögum. Ég vil enn fremur leyfa mér að minnast hér . á annað atriði. Hv. frsm. sagði, að það væri nú tryggt með frv., eftir að því hefði verið breytt í hv. Nd., að allar greiðslur úr sjóðnum kæmu inn í hann aftur. Ég tel, að þetta sé byggt á nokkrum misskilningi. Hér stendur í 3. tölul. 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Viðbótarframlög til aðkallandi hafnarbóta á stöðum, þar sem hafizt hefur verið handa um framkvæmdir, en framlög ríkissjóðs samkv. fjárlögum nægja ekki til greiðslu lögákveðins kostnaðarhluta ríkissjóðs við framkvæmdirnar. Styrkir og framlög, sem greidd eru úr hafnarbótasjóði samkv. 1. og 3. lið, skulu endurgreidd sjóðnum úr ríkissjóði á næstu 3 árum.“ Hins vegar er ekkert sagt um, hvernig eigi að fara með það, sem látið er úr sjóðnum samkv. 2. lið, því að þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Vaxtalaus lán til hafnar- og lendingarbótasjóða á þeim stöðum, þar sem hafnarmannvirki standa ófullgerð, eða nokkuð á veg komin, en ekki hefur tekizt að ljúka vegna fjárskorts. Lán þessi má þó því aðeins veita, að ábyrgð ríkissjóðs skv. 1. gr. laga nr. 29 1946, um hafnargerðir og lendingarbætur, komi til,“ - en þessi grein, sem vísað er í, segir ekki annað eða meira en að ríkissjóður þurfi að ábyrgjast sitt framlag. Það er annaðhvort 40% eða 50% af því, sem lagt er til hafnarbótanna. Hins vegar ber ríkissjóði eftir þessum fyrirmælum í frv. á þskj. 205 hvorki að endurgreiða úr ríkissjóði það framlag, sem á að koma að heiman frá héruðunum, né heldur að ábyrgjast það. Vildi ég því biðja hv. sjútvn. að athuga þetta mál fyrir 3. umr. Ég sé ekki, að það sé ástæða til þess að stöðva málið við þessa umr., en vildi mjög biðja n. að athuga þetta fyrir 3. umr. Ég hygg, að eins og frv. liggur nú fyrir, þá sé það alveg skýlaust, að sjóðurinn fái endurgreitt á 3 árum allt það, sem lagt er til, annað en þann hluta, sem héruðin eiga að greiða samkv. 1. gr. Þá vil ég að síðustu benda á, að mér þætti mjög vel við eigandi, að betur væri tekið fram í 1. gr. frv., hvort þetta fé, sem ætlazt er til að greitt sé úr sjóðnum samkv. fyrirmælum 1. liðar 1. gr., sé lagt fram alveg án mótframlags eða hvort það sé látið að jafnaði í hendur ráðuneytisins að dæma um það, hvort eigi að greiða það aftur, annaðhvort allt eða einhvern hluta þess. Það er ekki nægilega skýrt eins og það er tekið fram í greininni, það mætti skilja svo, að það ætti allt að vera án mótframlags, þó að það sé ekki nákvæmlega tekið fram. En það kynnu að vera ýmsar ástæður þannig, að það væri full ástæða að heimta á móti eitthvert framlag, þó að það væri ekki fullt, en um það er ekkert sagt í greininni. Ég vil svo að síðustu leyfa mér að benda á, að í 1. gr. er málsl., þar sem sagt er, að leita skuli umsagnar Fiskifélags Íslands og vitamálastjóra um fjárveitingar úr sjóðnum, en ráðherra úrskurðar. Þetta hefur verið í brbl., en mér þykir ákaflega miklu miður, ef þessi grein á að standa í því, og mér finnst það vera algerlega óverjandi, að hún standi, svo lengi sem vitamálastjóri situr á Alþ., því að till. hans geta engan veginn orðið hlutlausar, á meðan hann situr í þessu embætti samfara því að vera á Alþ. og á þá oft og tíðum að sækja m.a. fyrir hönd síns héraðs um greiðslur úr sjóðnum. Ég vil því mjög mælast til þess, að hv. nefnd vildi gera till. um það að fella þennan lið niður. Það er ekki heldur nú í l., en hefur komizt inn í brbl. fyrir einhverja vangá. Þetta veldur aðeins erfiðleikum fyrir hæstv. ríkisstj., að þurfa að leita til þessara stofnana, og engan veginn eðlilegt, að það sé leitað til vitamálastjóra, meðan hann situr á þingi, eins og ég hef tekið fram. Sjái hv. nefnd sér ekki fært að fella þennan lið niður, þá neyðist ég til að bera fram brtt. í sambandi við það, en vonast til, að til þess komi ekki.



Herra forseti. Hv. þm. Barð vék að nokkrum atriðum þessa frv., sem hann telur þörf á að athuga nánar. Meðal annars er það síðasta mgr. 1. gr. Þar segir, að leita skuli umsagnar Fiskifélags Íslands og vitamálastjóra um fjárveitingar úr sjóðnum, en ráðherra úrskurðar. - Mér finnst fljótt á litið, að þetta sé eðlilegt og að það sé ekki eðlilegt að ganga alveg fram hjá vitamálastjóra í þessu sambandi. Það má þó vera, að þetta sé athugunarvert, og sjálfsagt verður n. við þeirri ósk hv. þm. að líta á málið á milli umræðna. Ég verð að játa það, að ég skil ekki fyllilega, hvað hv. þm. á við í sambandi við 2. tölulið. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Lán þessi má þó því aðeins veita, að ábyrgð ríkissjóðs samkv. 1. gr. laga nr. 29 1946 um hafnargerðir og lendingarbætur, komi til.“ Ég fæ nú ekki betur séð, en að þetta ákvæði sé alveg skýlaust um það, að lánin megi ekki veita án ríkisábyrgðar. Ég fæ ekki annað skilið. Og ef það er eitthvað í tilvitnaðri grein, sem kemur í veg fyrir ábyrgð ríkissjóðs, þá sýnist mér, að ekki megi veita lánið. Annars ræddi hv. þm. mest um það atriði, að rétt væri að taka inn í frv. skýlaus ákvæði um þau tjón, sem hlytust beint af vanrækslu opinberra ráðamanna vitamálanna. Nú kann vel að vera, að þeim hafi oft verið mislagðar hendur, og ég ætla ekki að fara út í að ræða það hér. En það er augljóst mál, að ef setja á í lög nákvæm fyrirmæli um það, hversu með skuli fara í slíkum tilfellum, þegar hafnarmálin eiga í hlut, þá er einnig eðlilegt, að tekin verði inn sams konar ákvæði á fjöldamörgum öðrum sviðum, t.d. um vegagerðir, brúargerðir og fleira, sem ríkið hefur með að gera. Það getur alltaf komið fyrir, því miður, að viðkomandi ráðamönnum skjátlist og það megi segja og sanna, a.m.k. sanna með sterkum líkum, að þeirra sé sökin, hversu fór. Það getur vel verið, að ákvæði vanti um þetta inn í íslenzka löggjöf, ég skal ekkert um það segja, en ég ætla, að þetta sé mál út af fyrir sig, miklu stærra og umfangsmeira en svo, að það verði afgreitt með einni lítilli brtt. við þetta frv. Mér finnst, í fljótu bragði að minnsta kosti, að það eigi ekki heima hér. Ég held ég þurfi ekki að hafa um þetta fleiri orð, en ég get sjálfsagt lofað því fyrir hönd n., að hún líti á frv. milli umr. og þá með hliðsjón af þeim einstöku atriðum, sem hv. þm. Barð. hefur bent á.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér inn í umræðurnar, en út af þeim athugasemdum, sem fram hafa komið, og samkvæmt því loforði, sem hv. frsm. n. hefur gefið fyrir hennar hönd, þá vil ég taka undir þau fyrirheit frá hans hálfu, að þetta mál verði athugað, en vildi þá mælast til þess við hæstv. forseta, að málið yrði ekki tekið á dagskrá, fyrr en n. hefur lokið þeirri athugun og gefið vísbendingu þar að lútandi.



Ég vil nú þakka bæði hv. frsm. og hv. formanni n. fyrir að vilja taka til athugunar fyrir 3. umr. þau atriði, er ég benti á, og mun ég að sjálfsögðu ekki standa á móti því, að málið nái fram að ganga við þessa umræðu, og greiða atkv. með því, að því verði vísað til 3. umr. Út af því, sem hv. frsm. sagði, að það væri erfitt að komast fram hjá till. vitamálastjóra um fjárveitingar úr sjóðnum, þá vil ég benda hv. frsm. á það, að á þessu hafa ekki verið neinir erfiðleikar síðan sjóðurinn var stofnaður. Þetta ákvæði hefur ekki verið í lögunum. Það er fyrst komið inn í lögin af einhverri vangá í brbl., svo að ég hygg, að það séu ekki meiri vandkvæði á að framfylgja því framvegis, heldur en hefur verið hingað til. Um hitt, að það væri eðlilegt að setja um það heildarlöggjöf, hvaða kostnað ríkissjóður ætti að bera af tjónum, sem stafa af vanrækslu ráðamanna ríkisins, - og minntist hann þar á bæði vegamál og brúarmál, - þá vil ég benda hv. flm. á, að það bara gegnir þar allt öðru máli. Öll þau tjón, sem verða á brúm og vegum, eru borin af ríkissjóði, en ekki af héruðunum. Ef brú fellur niður, eins og dæmi eru til, annaðhvort við flóð eða af öðrum náttúruvöldum eða fyrir vanrækslu, þá er þetta samstundis bætt af ríkinu, án þess að nokkuð komi á móti úr héraði, það er hv. þm. vel kunnugt um. 



Herra forseti. Í lögum um Matsveina- og veitingaþjónaskóla er svo ákveðið, að ráðherra skuli skipa skólanefnd þrem mönnum án tilnefningar. Samband matreiðslu- og framreiðslumanna og Samband veitinga- og gistihúsaeigenda hafa óskað eftir því við samgmrn., að á skipun þessarar skólanefndar yrði gerð sú breyting, að fulltrúar frá þessum stéttasamböndum ættu þar sæti. Samgmrn. hefur fallizt á þessi tilmæli og látið semja og bera fram frv. það, er hér liggur fyrir til umræðu. Frv. gerir ráð fyrir því, að í stað þriggja manna skólanefndar komi fimm manna skólanefnd, og eigi í henni sæti einn matreiðslumaður, einn framreiðslumaður, einn veitingamaður og einn fiskimatsveinn auk fimmta mannsins, sem ráðherra skipar óbundið. Allshn. hefur athugað þetta frv. og telur það til nokkurra bóta, að fulltrúar frá þeim stéttasamtökum, sem eiga mest við þennan skóla að búa, sem á að kenna og ala upp fólk í þessar stéttir, eigi fulltrúa í skólanefndinni. Allshn. hefur því fyrir sitt leyti fallizt á að mæla með því, að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls komu fram athugasemdir og tilmæli um, að brtt., sem landbn. flutti þá, yrði athuguð nokkru betur. Varð n. við þeim tilmælum og tók brtt. aftur. Brtt. þessi er á þskj. 260. N. hefur athugað frv. að þessu leyti nokkru nánar og flytur nú skriflega brtt. við það, þar sem ekki vannst tími til að láta prenta hana. Þessi breyting var við 2. gr. og var um tryggingu á þeim búfjárhópum, sem voru, eins og sagði í till., hafðir í óbyggðum eyjum. Það átti að vera nokkuð bundið, hvort þeir hópar fengjust tryggðir. Nú hefur þessi skriflega brtt., sem n. ber fram, ekki breytt hinni upphaflegu tillögu að efni til, er aðeins öðruvísi orðuð. Ég ætla þá að leyfa mér að lesa till. Hún hljóðar svo: „Aftan við 2. gr. bætist ný málsgr., svo hljóðandi: Umboðsmönnum trygginganna er þó ekki heimilt að taka í tryggingu búfé, sem haft er á þeim stöðum, þar sem ekki verður við komið nauðsynlegu eftirliti með líðan þess, nema stjórn búfjártryggingardeildar leyfi það og þá gegn allt að fimmföldu tryggingargjaldi.“ Þessi tillaga er miðuð við það, að þessir staðir séu hættulegri, en venjulegir staðir fyrir tryggingarnar, og er þessi till. fram komin til að draga úr áhættu trygginganna að þessu leyti, eftir því sem mögulegt er. Landbn. leggur þá til, að þetta frv. verði samþykkt eins og það er á þskj. 266, að þessari brtt. viðbættri.



Herra forseti. Ég vil nú leyfa mér að þakka hv. landbn. fyrir það að hafa tekið þetta mál á ný til athugunar. Hún hefur sýnt mér þá velvild að sýna mér brtt., sem lesin var hér upp og er borin fram skrifleg, að aftan við greinina bætist eins og þar stendur, og mun ég fella mig við, að málið verði afgreitt þannig, og mun þar af leiðandi greiða því atkvæði út úr þinginu.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi skrifleg brtt. við frv. frá landbn.: „Aftan við 2. gr. bætist ný málsgr., svo hljóðandi: Umboðsmönnum trygginganna er þó ekki heimilt að taka í tryggingu búfé, sem haft er á þeim stöðum, þar sem ekki verður við komið nauðsynlegu eftirliti með líðan þess, nema stjórn búfjártryggingardeildar leyfi það og þá gegn allt að fimmföldu tryggingargjaldi.“ Þessi till. er skrifleg og of seint fram komin og þarf tvöföld afbrigði, sem ég leita hér með.