Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur hist og farið yfir þau mál sem til hennar verksviðs heyra. Þess er rétt að geta að í aðdraganda þingsetningar hittist undirbúningshópur sem samanstóð af sömu þingmönnum og síðar voru kjörnir í kjörbréfanefnd til þess að fjalla um þau álitamál sem fyrir lágu. Átti þessi óformlegi undirbúningshópur fjóra fundi í aðdraganda þingsetningar til þess að átta sig á þeim álitamálum sem þar var um að ræða. Eftir að kjörbréfanefnd var kjörin fyrr í dag fundaði nefndin formlega og lauk umfjöllun um þessi atriði. Fyrir kjörbréfanefnd lá fyrst og fremst að fjalla um ágreiningsseðla sem til hennar voru sendir af hálfu yfirkjörstjórna í einstökum kjördæmum. Í nefndaráliti sem hefur verið útbýtt er farið yfir hver álitamálin voru og hver niðurstaða kjörbréfanefndar var í hverju tilviki fyrir sig og tel ég ástæðulaust að rekja það hér heldur vísa til þeirrar niðurstöðu sem þarna er að finna. Ég vil geta þess að í okkar vinnu var full samstaða um þá niðurstöðu sem lesa má út úr álitinu. Eins og gengur var í sumum tilvikum niðurstöðum kjörstjórnar breytt en í öðrum tilvikum voru niðurstöður staðfestar. Í nefndarálitinu kemur fram að tillögur hennar um niðurstöður hvað varðar þessi ágreiningsatkvæði voru ekki þess eðlis að það hefði með neinum hætti áhrif á úrslit alþingiskosninganna og var stuðst við upplýsingar frá starfsmönnum landskjörstjórnar hvað þau atriði varðaði þannig að ekkert af því sem við vorum að fást við þarna hafði eða gat haft áhrif á niðurstöður alþingiskosninganna sem slíkra. Í áliti okkar er eins fjallað um önnur atriði og þá vil ég fyrst nefna að til kjörbréfanefndar barst kæra sem varðaði framkvæmd kosninga í Norðausturkjördæmi. Kom fram við umfjöllun nefndarinnar að kæra vegna þessa máls væri til meðferðar hjá lögreglustjóra á viðkomandi svæði. Um þetta segir í nefndaráliti, og ég vitna beint til textans: „Nefndin leggur af þessu tilefni áherslu á mikilvægi þess að skjótt sé brugðist við einstökum kærum sem beint er til hlutaðeigandi lögreglustjóra, samanber 119. gr. laga um kosningar til Alþingis. Að mati hennar styrkir slíkt framkvæmd og eykur tiltrú á frjálsar og lýðræðislegar kosningar. Jafnframt leggur nefndin hér áherslu á mikilvægi þess að kjörstjórnir gæti samræmis í framkvæmd sinni. Það er álit nefndarinnar að til að stuðla að slíku sé mikilvægt að kjörstjórnir bóki í gerðabækur sínar, samanber 1. mgr. 19. gr. laga um kosningar til Alþingis, ef þær ákveða í framkvæmd sinni að víkja með einhverjum hætti frá einstökum fyrirmælum laga um kosningar til Alþingis.“ Þetta varðar kæruna sem snerist um það að í einhverjum tilvikum eða tilviki hefði barn farið með kjósanda í kjörklefa. Það var mat kjörbréfanefndar að það væri ekki tilefni fyrir nefndina að draga með nokkrum hætti í efa niðurstöður kosninganna þrátt fyrir álitamál sem þessu tengjast. Er því niðurstaða nefndarinnar að vísa þessu máli frá sér en bendir á þau atriði sem þarna koma fram sem beinast að því að í þessum efnum verði gætt samræmis í framkvæmd. Um kosningar almennt er einnig fjallað í áliti kjörbréfanefndar og vitnaði í eldri álit kjörbréfanefnda þar sem fjallað er um endurskoðun á lögum um kosningar til Alþingis. Það er ljóst að sú vinna hefur átt sér stað og hefur staðið til að leggja fram frumvarp á Alþingi um breytingar á kosningalögum sem eru þá fyrst og fremst tæknilegs eðlis í ljósi reynslunnar af framkvæmd kosninga. Kjörbréfanefnd nefnir nokkur atriði, tæknileg útfærsluatriði sem væri ástæða til að taka tillit til við þá endurskoðun. Að þessu sögðu er það tillaga kjörbréfanefndar að kjörbréf þeirra aðalmanna og varamanna sem kjörnir voru við kosningarnar í lok október verði samþykkt og er að finna í álitinu lista yfir aðalmenn og varamenn í hverju kjördæmi fyrir sig. Geta hv. þingmenn kynnt sér þann lista hér en ég mun ekki lesa hann við þetta tilefni. Að svo mæltu geri ég það að tillögu minni fyrir hönd kjörbréfanefndar að kjörbréfin verði samþykkt.

Við þökkum formanni kjörbréfanefndar fyrir. Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs og er umræðum þá lokið um álit og tillögur kjörbréfanefndar og er gengið til atkvæða um þær. Það er tillaga kjörbréfanefndar að kosningin sé talin gild, svo og kjörgengi þingmanna, og að kjörbréf allra alþingismanna, svo og kjörbréf jafn margra varamanna, sem landskjörstjórn gaf út að loknum alþingiskosningum 28. október sl., verði samþykkt. Ég ber upp í einu lagi kjörbréfin öll, þ.e. kjörbréf aðalmanna og varamanna, sem fram koma í áliti kjörbréfanefndar, og skoðast þau samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.



Samkvæmt 2. gr. þingskapa ber þeim alþingismönnum sem nú taka sæti á Alþingi í fyrsta sinn að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni. Af hinum 19 nýkjörnu alþingismönnum hafa níu áður tekið sæti á Alþingi, einn þingmaður er fjarverandi og undirritar heit sitt síðar, svo níu nýir þingmenn munu undirrita drengskaparheit á þessum fundi.

Háttvirtir alþingismenn. Ég vil þakka ykkur það traust sem þið hafið sýnt mér með því að kjósa mig til embættis forseta Alþingis. Ég mun gera mitt besta til að verða þess trausts verður og leggja mig fram sem forseti gagnvart öllum þingmönnum jafnt. Sá stuðningur sem ég fékk í kosningunni til embættisins er mér frekari hvatning í þeim efnum. Ég á mér þá ósk okkur til handa að hér takist sem best samstarf milli allra hv. alþingismanna og allra þingflokka um þau verkefni sem þjóðin hefur falið okkur í nýafstöðnum kosningum. Ég vænti einnig góðs samstarfs við hið ágæta starfsfólk Alþingis. Ég býð alla alþingismenn velkomna til starfa á 148. löggjafarþingi. Sérstakar hamingjuóskir færi ég þeim alþingismönnum sem nú setjast á þing í fyrsta sinn og bið þeim velfarnaðar í störfum. Ég óska einnig þeim sem stíga nú sín fyrstu spor í ráðherraembættum allra heilla. Það skyggir nokkuð á þessa þingsetningu að hlutur kvenna í þingmannahópnum hefur minnkað verulega. Konur skipa nú 38% þingheims en voru 48% eftir kosningarnar 2016 sem vissulega var þá besti árangur fram að því. Á einu ári féllum við úr fjórða sæti á heimsvísu niður í það sautjánda. Ég vona að þetta bakslag verði stjórnmálaflokkunum hvatning til að efla hlut kvenna á framboðslistum og skapa þeim skilyrði til stjórnmálaþátttöku enda enginn hörgull á efnilegum stjórnmálamönnum meðal kvenna um allt land. Það er harla óvenjulegt að koma saman til þingsetningar í jólamánuðinum í annað skipti með ársmillibili en undanfarin ár hafa heldur ekki verið venjulegir tímar í okkar samfélagi. Það umrót og sá tilfinningahiti sem einkennt hefur stjórnmálin allt frá fjármálahruninu 2008 minnir um sumt á þá ólgu sem var í íslenskum stjórnmálum síðustu ár sjálfstæðisbaráttunnar á fyrstu áratugum 20. aldar. Eftir alþingiskosningarnar árið 1916, tveimur árum áður en Ísland varð sjálfstætt og fullvalda ríki, voru þannig átta þingflokkar á Alþingi. Á þeim rúmu 100 árum sem liðin eru síðan hefur það þingflokkamet ekki verið jafnað fyrr en nú. Frá alþingiskosningunum 2009 hefur þingflokkum fjölgað um einn við hverjar kosningar, þeir urðu fimm árið 2009, sex árið 2013, sjö árið 2016 og loks átta á þessu ári. Slíkum fjölda flokka á Alþingi fylgja bæði kostir og gallar. Alþingi endurspeglar vissulega betur þau pólitísku sjónarmið sem uppi eru í þjóðfélaginu en um leið er hætt við að erfiðlegar geti gengið að mynda starfhæfa ríkisstjórn nema flokkar sýni pólitískan sveigjanleika og beygi sig fyrir þeim þjóðarvilja sem úrslit kosninganna sýna. Hin margræða útkoma alþingiskosninganna hefur því leitt til þeirrar sögulegu niðurstöðu að mynduð hefur verið ríkisstjórn endanna á milli í íslenskum stjórnmálum sem ekki hefur gerst í rúm 70 ár. Héðan úr forsetastóli er nýrri ríkisstjórn óskað velfarnaðar í störfum. Ég geri ráð fyrir að öllum þingheimi sé líkt farið og mér, að gleðjast fyrir hönd Alþingis yfir þeirri sérstöku áherslu sem lögð er á að efla Alþingi í stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar. Ég veit ekki til þess að slík áhersla hafi áður komið fram, a.m.k. ekki með jafn miklum þunga og nú, og líklega aldrei verið hluti af heiti stjórnarsáttmálans en þar er tekið fram að hann sé sáttmáli um ríkisstjórnarsamstarf og eflingu Alþingis. Fyrir hönd Alþingis fagna ég því að styrkja eigi löggjafar-, fjárstjórnar- og eftirlitshlutverk Alþingis á kjörtímabilinu með auknum stuðningi við nefndastarf og þingflokka. Sem starfandi forseti Alþingis fram að þingsetningu kom ég strax á framfæri tillögum um þetta efni til ríkisstjórnarinnar. Fyrstu skref í þessa átt verða stigin strax á næsta ári eins og sést í því fjárlagafrumvarpi sem lagt var fram í dag. Aukinn fjárhagslegur stuðningur við Alþingi mun m.a. birtast í eflingu þeirrar þjónustu sem nefndasvið veitir þingnefndum, auk þess sem framlög til sérfræðiþjónustu við þingflokka verða aukin og staða þingflokka bætt með ráðningu aðstoðarmanna. Um nánari útfærslu á þessum fyrstu skrefum til eflingar þinginu sem tekin verða strax á næsta ári þurfum við að sjálfsögðu að eiga náið samstarf á vettvangi formanna þingflokka og í forsætisnefnd þegar hún hefur verið kosin. Í þessari upptalningu hef ég þó ekki nefnt það atriði sem telja má hvað mikilvægast fyrir Alþingi, en það er áframhaldandi stuðningur við að brátt rísi á Alþingisreit skrifstofubygging sem leysi af hólmi það sumpart óhentuga leiguhúsnæði á tvist og bast hér í Kvosinni sem Alþingi hefur þurft að notast við um langt skeið. Það þarf ekki að segja þingmönnum hversu mikilvægt það er að hafa alla starfsemi Alþingis og vinnuaðstöðu þingmanna hér á reitnum þar sem húsnæði þess verður samtengt. Slík nútímaleg og sérhönnuð vinnuaðstaða er ekki lítill liður í því að styrkja Alþingi. Ég bind vonir við að hægt verði að hefjast handa við framkvæmdir upp úr miðju næsta ári. Sú umræða sem konur í fjölmörgum starfsgreinum, og þar á meðal innan stjórnmálanna, hafa fært upp á yfirborðið undir yfirskriftinni #metoo eða #ískuggavaldsins síðustu vikurnar um óviðeigandi hegðun, kynferðislega áreitni og yfir í hreint ofbeldi hefur engan látið ósnortinn. Sá ómenningarheimur sem við höfum fengið að sjá inn í, og þar eru stjórnmálin ekki undanskilin, kallar á viðbrögð. Mér barst í vikunni bréf, undirritað af tæplega 40 karlkyns þingmönnum og ráðherrum, þar sem viðbrögð eru reifuð og hafði ég reyndar áður átt fund með forsvarsmönnum karla innan þings sem strax tóku frumkvæði að viðbrögðum. Vilji er fyrir því að efna til sérstaks fundar meðal þingmanna snemma á næsta ári um þetta mál. Þá hef ég þegar falið lagaskrifstofu Alþingis að hefja undirbúning og skoðun á því hvernig best verður að taka á þessum málum á vettvangi þingsins, ekki síst með því að endurskoða siðareglur þingmanna þannig að þær taki með skýrum hætti til þess sem ekki telst við hæfi í þessum efnum. Á næsta ári fögnum við Íslendingar því að liðin eru 100 ár frá því að Ísland varð frjálst og fullvalda ríki. Af því tilefni er fyrirhugaður hátíðarfundur á Þingvöllum 18. júlí nk., en þann dag fyrir einni öld var samningnum um fullveldi Íslands lokið og hann undirritaður hér í þessu húsi. Fundur á Þingvöllum undir beru lofti er sérstök upplifun og fremur sjaldgæfur atburður sem nær allir núverandi þingmenn munu þarna upplifa í fyrsta sinn og mögulega einhverjir í eina sinn á sínum þingferli. Þá er í höndum ríkisstjórnarinnar að standa fyrir hátíðahöldum 1. desember á næsta ári þegar öld verður liðin frá því að sambandslögin öðluðust gildi. Auk þessara tveggja meginviðburða afmælisársins hefur afmælisnefnd sem Alþingi kaus og framkvæmdastjóri hennar unnið að ýmsum viðburðum og verkefnum sem dreifast yfir afmælisárið og miða að því að þátttaka landsmanna verði sem víðtækust í þessum hátíðahöldum. Í þessu skyni hafa 100 verkefni verið styrkt um land allt en til viðbótar má búast við því að verkefnum og atburðum fjölgi á dagskránni eftir því sem kemur inn á afmælisárið sjálft. Það eru því spennandi tímar fram undan, spennandi ár og spennandi dagar, háttvirtir alþingismenn. Okkar bíða ærin verkefni sem við höfum rétt um tíu virka daga til að leysa af hendi þannig að ríkinu hafi verið sett fjárlög og aðrar nauðsynlegar ráðstafanir gerðar áður en nýja árið gengur í garð. Alþingi stóðst prófið við óvenjulegar aðstæður í desembermánuði fyrir ári og ég er sannfærður um að það muni gera það aftur nú. En til þess þarf gríðarmikla vinnu á skömmum tíma og góðan samstarfsvilja. Að þessu sögðu ítreka ég þakkir mínar fyrir það traust sem mér hefur verið sýnt. Mér þykir vænt um það, rétt eins og mér þykir vænt um þennan minn vinnustað í hartnær hálfan mannsaldur. Ég vænti góðrar samvinnu við þingheim allan um þau mikilvægu verkefni sem okkar bíða á næstunni og þá veit ég að starfsfólk Alþingis mun ekki láta sitt eftir liggja, en á því mun einnig mæða mikið næstu daga.

Eftirfarandi tilkynningar hafa borist um stjórnir þingflokka: Þingflokkur Flokks fólksins: Ólafur Ísleifsson formaður, Karl Gauti Hjaltason varaformaður og Guðmundur Ingi Kristinsson ritari. Þingflokkur Framsóknarflokksins: Þórunn Egilsdóttir formaður, Willum Þór Þórsson varaformaður og Silja Dögg Gunnarsdóttir ritari. Þingflokkur Miðflokksins: Gunnar Bragi Sveinsson formaður, Bergþór Ólason varaformaður og Anna Kolbrún Árnadóttir ritari. Þingflokkur Pírata: Þórhildur Sunna Ævarsdóttir formaður, Helgi Hrafn Gunnarsson varaformaður og Jón Þór Ólafsson ritari. Þingflokkur Samfylkingarinnar: Oddný G. Harðardóttir formaður, Guðmundur Andri Thorsson varaformaður og Albertína Friðbjörg Elíasdóttir ritari. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins: Birgir Ármannsson formaður, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir varaformaður og Vilhjálmur Árnason ritari. Þingflokkur Viðreisnar: Hanna Katrín Friðriksson formaður og Jón Steindór Valdimarsson varaformaður. Þingflokkur Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs: Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir formaður, Kolbeinn Óttarsson Proppé varaformaður og Ólafur Þór Gunnarsson ritari.

Forseti vill geta þess að endurskoðuð nefndatafla fastanefnda mun ekki taka gildi fyrr en eftir áramót, en fram að þeim tíma munu formenn nefnda boða fundi eftir þörfum og aðstæðum.

Forseti vill þá enn fremur geta þess að alþingismenn skulu við upphaf þingsetu undirrita yfirlýsingu um að þeir hafi kynnt sér siðareglur fyrir alþingismenn, samþykktar með þingsályktun 16. mars 2016. Á borðum nýkjörinna þingmanna, sem ekki áttu hér fast sæti á liðnu þingi, liggur þingsályktunin um siðareglur og yfirlýsing til að staðfesta hana. Þegar hv. þingmenn hafa kynnt sér reglurnar eru þeir beðnir að afhenda undirritaða yfirlýsingu á þingfundaskrifstofu þess efnis að þeir hafi kynnt sér og undirritað siðareglurnar.

Stefnuræða forsætisráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, samanber 62. gr. þingskapa, verður flutt í kvöld, og umræður um hana. Hefst umræðan kl. 19.30. Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar. Umferðir verða þrjár, níu mínútur, fimm mínútur og fjórar mínútur, en forsætisráðherra hefur 16 mínútur til framsögu.

Leita þarf afbrigða frá þingsköpum, þ.e. lokamálslið 3. gr. þingskapa, þannig að hluta megi um sæti formanna þingflokka sérstaklega og þeir hafi sæti næst innganginum hér í salinn, svo sem venja er og til mikils hagræðis, og dragi síðan sín í milli innbyrðis um hvert af þessum sætum þeir skipa. Skoðast þau afbrigði samþykkt ef enginn hreyfir við því andmælum. Í trausti þess að þetta yrði samþykkt hafa formenn þingflokkanna þegar dregið um sæti á milli sín á fundi með forseta í gær og eru sæti þeirra þessi: Birgir Ármannsson hlýtur sæti 2, Þórunn Egilsdóttir sæti 8, Hanna Katrín Friðriksson sæti 7, Þórhildur Sunna Ævarsdóttir sæti 13, Ólafur Ísleifsson sæti 22, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir sæti 23, Oddný G. Harðardóttir sæti 44 og Gunnar Bragi Sveinsson sæti 45. Þá hefur enn fremur orðið að samkomulagi um hvernig hluta skuli um sæti þingmanna þannig að hv. þingmenn Inga Sæland og Guðmundur Ingi Kristinsson geti fengið sæti sem þeim hentar sérstaklega. Fær Inga Sæland sæti 6 og Guðmundur Ingi Kristinsson sæti 4.