Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsögum. (Stgr. Jónsson) : Frumv. þetta er komið frá hv. Nd. Hafði konungur gefið út bráðabirgðalög um þetta efni 30. nóv. f. á., og lagði stjórnin þau fyrir Nd. Þrátt fyrir skiftar skoðanir og mikinn ágreining, var frv. samþ. í hv. Nd. og er því hingað komið. Eins og kunnugt er, fer það fram á að heimila Íslandsráðherra að leyfa Íslandsbanka að auka seðlafúlgu sína um 1 miljón kr., úr 2½ milj. upp í 3½ milj. Eins og sjá má af nefndarálitinu á þgskj. 636, var nefndin ekki sammála um þetta mál, í heild sinni. Þó var hún sammála um eitt atriði, sem sje, að full ástæða og jafnvel brýn þörf sje á því, að seðlaútgáfurjetturinn verði aukinn. Ástæðurnar, sem hún færir fyrir þessu, er dýrtíðin sem leiðir af ófriðnum, og það, hve peningar hafa fallið mikið í verði. Nú er það öllum ljóst, að sá maður, sem áður komst af með 1 krónu, þarf nú 1½. Sjálfsögð afleiðing af því, er að fleiri seðla þarf að hafa í umferð en áður. Nú var það upplýst, að í fyrra voru ekki nægir seðlar til þegar ófriðurinn byrjaði; þá þurfti að minsta kosti ½ milj. af útlendum seðlum. Síðan í fyrra hafa peningar enn lækkað í verði, krónan er orðin enn ljettari í vasa en hún var þá. Þess vegna urðu nefndarmennirnir sammála um það, að samþ. frv. óbreytt. Við teljum þetta nægilegan seðlaforða, enda þótt sumir sjeu í efa um, hvort 3½ miljón reynist nóg. Meiri hlutinn taldi ekki hægt að komast af með minna, en minni hlutinn hjelt, að ½ milj. væri jafnvel nóg, en vildi þó ekki koma fram með breytingartillögu. Nefndin vill láta þess getið, að 3. liður í 1. gr. á í raun og veru ekki heima í frv., en viljum þó ekki koma fram með breytingartillögu. Hann ræðir um viðskifti Íslandsbanka og Landsbankans, en slíkt er einungis samningsatriði milli bankastjórnanna, og hefir nefndin heyrt, að um það hafi verið samið ; gjörir því ekkert til, þó það standi í frumvarpinu. Jeg hygg, að jeg þurfi ekki að fjölyrða meira um þetta mál, en legg það á vald hv. deildar. Að eins vil jeg geta þess, að nefndinni þykir full þörf á, að frumvarpið verði samþykt, og líka að það verði gjört sem fyrst. Bankastjórnin hefir skýrt okkur frá því, að nú yrði að gefa út nýja seðla, ef ekki ætti að fá hingað útlenda seðla. Að vísu er hjer mikið af útlendum seðlum nú, en það verður ekki nóg, þegar farið verður að kaupa innlendu vöruna í haust.



Herra forseti! Jeg þarf ekki að fara neinum orðum um þetta mál; jeg hefi þegar talað fyrir því við næsta mál á undan, (Kaffi- og sykurtoll). Jeg vil leyfa mjer að stinga upp á, að máli þessu verði vísað til sömu nefndar, sem kosin var í það.



Herra: forseti! Núna ekki alls fyrir löngu átti jeg tal við einn erfiðismanninn hjerna í Rvík - einn af mörgum - og talið barst að dýrtíðinni. Honum varð þetta að orði: „Drottinn minn dýri - hvernig eigum við aumingjarnir að fara að lifa í vetur?“ Síðan nýja bjargráðanefndin var kosin, hefir ráðherra kvatt okkur á fund á hverjum morgni. Það hefir verið fyrsta verkið hans og okkar nefndarmanna á hverjum degi að íhuga, hvaða ráð muni líklegust til að afstýra því, að mikill fjöldi manna fari á vonarvöl í vetur, og jafnframt sjá fyrir því, að landsjóður geti staðist óvænt útgjöld, sem fyrir geta komið, varna því að hann verði gjaldþrota. Jeg hefi orðið þess var, að ýmsir menn gjöra lítið úr dýrtíðinni og láta sjer fátt um finnast tekjuhallann, þó að hann nemi nú alt að því hálfri miljón króna. Þessi rósemi manna kemur eflaust til af því, að við höfum talað of mikið um dýrtíðina, en gjört of lítið að því, að reikna og rannsaka; og líkt er um hitt: Við erum að lofa fje úr landssjóði, langt fram yfir tekjuáætlun, og segjum, eins og vant er að tekjurnar muni fara fram úr áætlun, og bregðist það, þá megi taka lán. Þetta segjum við, en gáum ekki að því, að nú er heimurinn í því uppnámi, að allar áætlanir eru lausar ágiskanir, sem hæglega geta brugðist, og svo látum við þar á ofan eins og við vitum ekki, að á næstu misserum má alls ekki vænta þess, að við getum fengið fje að láni í öðrum löndum og þá er ekki í önnur lánahús að venda fyrir landssjóðinn en bankana okkar; en það. er auðsætt, að þeir geta ekki lánað landssjóði fé, án þess að stórskaða atvinnuvegi landsins, því að þá verða þeir að neita atvinnurekendum um lánsfje í stórum stíl. Landsstjórninni og bjargráðanefndinni er orðið ljóst, að þetta má ekki svo til ganga. Þess. vegna er komið fram í háttv. Nd. frv. um útflutningsgjald á þeim afurðum landsins, sem mest hafa stigið í verði, og þó aðallega á matvöru, sem seld er út úr landinu. Þar er að ræða um tekjuauka, sem getur numið um eða yfir 800,000 kr. Mjer er óhætt að segja, að öll bjargráðanefndin telur þess konar álögur óhjákvæmilegar. En því er ekki að leyna, að við nefndarmenn höfum engum heitum bundist um það, að fylgja því frv. óbreyttu. Þvert á móti. Við erum sumir, jeg og aðrir, alveg mótfallnir vigtartolli á útfluttri vöru; við teljum verðtoll (hundraðsgjald) rjettmætan, og þá vitanlega mikið álitamál, hvað, sá verðtollur eigi að vera hár og hve nær hann eigi að ganga í gildi, bara um að gjöra, að upp úr honum hafist álitlegur tekjuauki fyrir landssjóð. Herra forseti! Það má vera, að mönnum þyki undarlegt, að jeg skuli þá leyfa mjer að bera upp í þessari háttv. deild 2 frv., sem fara í öfuga átt við þetta frv. meðnefndarmanna minna í Nd. Þessi frv. mín miða bæði að því, að rýra tekjur landssjóðs um eða yfir 300,000 kr. á ári. Hvað veldur? Hvað gengur mjer til? Dýrtíðin veldur, og mjer gengur það til, að ljetta eitthvað þyngstu sköttunum af þeim, sem erfiðast eiga, þeim, sem bíða stórbaga af dýrtíðinni, en hafa engan hagnað af henni. Jeg hef tekið mjer fyrir hendur að rannsaka dýrtíðina. Þegar jeg fór að leita fyrir mjer hjá kaupmönnum, varð jeg þess var, að hagstofustjórinn okkar hafði safnað skýrslum um verðhækkun á allskonar nauðsynjavöru, síðan ófriðurinn hófst. Hann hefir nú látið mjer í tje skrá yfir verð á nauðsynjavörum á miðju sumri 1914 og aftur nú um miðsumarsskeiðið. Jeg hefi svo reiknað hækkunina, og ætla að nefna nokkur dæmi: Útlendar vörur. Verðhækkun. Rúgmjöl 74 pct. . Hveiti 46 - Haframjöl 44 - Kandís 60 - Hvítasykur 26 - Smjörlíki 15 - Matarsalt 25 - Steinolía 11 - Steinkol 78 - Innlendar vörur. Verðhækkun. Nautakjöt 20 pct. Kindakjöt c. 80 - Nýr fiskur 14 - Saltfiskur 12½ pct. Trosfiskur 54 pet. Þá ekki því að gleyma, að hjer í Rvík, ef ekki víðar í kaupstöðum, hefir húsaleiga hækkað stórum á síðustu misserum. Í þessari skýrslu er farið eftir söluverði, meðalverði, hjer í Rvík 1914–915. Það leynir sjer því ekki, að hjer er dýrtíð, mikil dýrtíð, svo mikil, að óhætt má segja, að verðhækkunin á öllum helstu lífsnauðsynjum nemi 40–50 pct. til uppjafnaðar. Herra forseti! Mjer er sagt, að einn sveitabóndi hafi nýlega kveðið upp úr um hagi sveitamanna, hrósað happi yfir dýrtíðinni og óskað þess, að ófriðurinn yrði sem lengstur. Honum er vorkunn. Það er víst, að þótt aðfengnar vörur hafi hækkað stórum í verði, þá hafa þó landbúnaðarafurðir hækkað miklu meir að sínu leyti, svo að bændur hafa á þessu ári stórhagnað af dýrtíðinni. Sjávarafurðir hafa einnig hækkað stórum í verði, svo að útvegsmenn hafa yfirleitt miklum gróða að fagna. En hverjir verða þá fyrir skakkafallinu? Það er augljós hlutur. Það eru þeir allir, sem búlausir eru, ekkert hafa að selja, annað en vinnu sína; það eru allir. verkamenn, iðnaðarmenn og allir starfsmenn, sem vinna fyrir daglaunum eða mánaðarkaupi. Þeir menn allir, sem kaupa allar sínar nauðsynjar, bæði útlendar og innlendar, miklu hærra verði en vant er, - þeir hafa einberan skaða af dýrtíðinni, en engan hagnað. Að vísu hafa verkamenn fengið kaup sitt hækkað, allflestir, svo að nemur 10– 25 pct., en dýrtíðin nemur fyrir þá 40– 50 pct. Og það er víst, að fjöldi lágtlaunaðra starfsmanna hefur enn alls enga uppbót fengið. Þeir verða verst úti. Þessu verður ekki neitað. Menn eru tilneyddur að játa því, hljóta að játa því. Það er erfitt að segja í tölum, hversu mikill hluti landsmanna bíður þennan stórbaga, af dýrtíðinni. Í fólkstalinu 1910 er talið, að 6031 maður lifi á handverki og iðnaði, en í daglaunamannastjettinni eru taldir 4186. Þetta var 1910. Það er óefað lágt reiknað, ef gjört er ráð fyrir, að einn fimti þjóðarinnar hafi mjög lítinn hagnað af dýrtíðinni að neinu leyti, en bíði mikinn hnekki. Þetta má til að laga, að einhverju leyti. Og í því skyni ber jeg fram þessi tolllækkunarfrumvörp. Það gjöri jeg upp á mín eigin býti, en ekki fyrir hönd bjargráðanefndarinnar. Kaffitollurinn nemur nú um það bil 1 kr. 60 au, á mann, sykurtollurinn 3 kr. 72 au. og kornvörugjaldið 22 aurum, samtals 5 kr. 54 au. á hvert mannsbarn. Þar við bætist svo aðflutningsgjaldið af öllum öðrum aðfengnum nauðsynjavörum, sem allir þurfa á að halda, vefnaðarvöru, steinolíu o. s. frv. Sannleikurinn er sá - sorglegur sannleikur, - að mestallar tekjur landssjóðs eru nefskattur, sem lenda jafnt á tómthúsmönnum og stórbændum, daglaunamönnum og útgjörðarmönuum - því allir þurfa jafn mikið að eta, og erfiðismennirnir reyndar mest, og þeir slíta líka mestum fatnaðinum. Þetta er ójöfnuður, það er ranglæti, óhafandi ranglæti. Því hafa menn játað, margoft, líka hjer á Alþingi - það vantar ekki. En þó hefir þessi ójöfnuður verið aukinn á hverju þingi að heita má - tollarnir smáhækkaðir, og loks leitt í lög allsherjar aðflutningsgjald. Það hefur verið talað um að hækka beinu skattana rjettlátustu skattana, ósköpin öll verið um það talað, utan. þings og innan - það vantar ekki. En þar við hefur setið, - ekkert verið gjört í þá átt - alls ekkert - það vantar; það vantar gjörsamlega, að eitthvað sje gjört í rjetta átt í skattamálum landsins. Það er skemst á að minnast, hvernig fór um skattafrumvarp stjórnarinnar í hetteðfyrra hjer á þingi. Herra forseti! Nú vona jeg, að allir skilji, hvert þau stefna, þessi nýstárlegu frumvörp. Frumvarpið í neðri deild fer fram á útflutningsgjald af afurðum landbænda og útvegsmanna. Það fer í rjetta átt, því að þær álögur verða þyngstar á þeim, sem minst hafa milli handa. Þau gjöld verða eins konar beinir skattar, þeirra ígildi. Og þessi frumvörp mín, þau fara líka í rjetta átt, þau miða að því. að ljetta að stórum mun þyngsta nefskattinn, sem hvílir á allri alþýðu manna - fátækri alþýðu. Sykurtollurinn er nú 15 aurar af tvípundi, eða rúml. 3 kr. 70 aur. á mann. Í frumvarpi mínu á þingskjali 641 er hann færður niður 5 aura af tvípundi; hann verður þá ekki nema 1 kr. 25 aur. á mann, og í því sama frumv. er farið fram á, að lækka kaffitollinn um helming. Hann er nú 1 kr. 60 aur. á mann. Að leggja toll á aðflutta kornvöru, hjer í kornlausu landi, það er í mínum augum alveg óhafandi; gjaldið er lágt, - það er satt, - það er 10 aurar af 50 tvípundum, eða 22 aurar á hvert mannsbarn, því kornþörfin er um 108 tvípund á mann. En þess konar gjöld, aðflutningsgjöldin, eru eins og snakkarnir, sem hlupu undir ærnar í gamla daga - þau vaxa, þau tútna hröðum fetum, þau eru blóðsugur. Hvað sem annars má segja um vörutollin okkar nýja, þá er það víst, að kornvörur áttu ekki og máttu ekki þar við koma. Og hvað sem hver segir, herra forseti, þá er það víst, að sykurtollur er hjer á landi í sykurlausi landi, alveg eins ranglátur, jafnóhafandi og korntollur, því sykur er holl og ódýr fæða fyrir allan almenning, engu síður en kornmaturinn. Jeg stóð einn uppi á þingi 1905, og barðist þá á móti hækkum á sykurtollinum. Nú stend jeg aftur einn uppi og legg eindregið til, að sykurtollurinn verði lækkaður. Þann toll ætti að afnema með öllu síðar meir - og það skal ekki standa á mjer; en jeg þykist vita, að ekki muni tjá að nefna slíkt að þessu sinni. Herra forseti! Það er svo um allan heim, að margir eru fátækir en fáir ríkir. Og farsælastar eru þær þjóðir, sem eiga því að fagna, að öll alþýða manna, allur verkamannalýðurinn, hefir næga atvinnu og allar lífsnauðsynjar svo ódýrar, að hver tómthúsmaður getur unnið fyrir konu og börnum og komist vel af. - Því verður nú ekki neitað - jú, því verður kann ske neitað, en það verður ekki hrakið, að þessi stefnubreyting í skattalöggjöf landsins er rjettlát, nauðsynleg og sjálfsögð - þetta tvent, að gera útfluttar lífsnauðsynjar að skattstofni, en lækka eða afnema tollana á aðfluttri matvöru. Dýtíðin núna leiðir það í ljós svo áþreifanlega, hvað öll okkar tollalöggjöf er skökk og ranglát. Fjárlagafrumv. er augljós vottur um tekjuþörf landssjóðs. Það er vitanlega hægast að fara að gömlum sið, láta reka á reiðanum, í þeirri von, að það slampist af. Og það er annað: Við segjum, að fæst orð hafi minsta ábyrgð. Og síðan þessi mikli ófriður hófst, og þjóðin lenti í öllum þeim vanda, sem af honum leiðir, þá er ekki um að villast; það er harla auðsætt, að hjer á Alþingi, bæði í fyrra og núna, hefir verið talsvert hik á mönnum, talsverð tregða, að eiga nokkuð verulega við mestu vandamál þjóðarinnar. Það er skiljanlegt. Alt orkar tvímælis, þá er gjört er. Og það er auðvitað, að við berum ábyrgðina á öllu því, sem við gjörum hjer á þingi. En við berum líka, herra forseti, ábyrgð á því, sem við látum ógjört. Jeg er mjög þakklátur háttv. deildarmönnum fyrir það, að þeir hafa leyft mjer að bera upp þetta frv. Jeg leyfi mjer þá að leggja það til, að skipuð verði fimm manna nefnd að lokinni þessari umr., til að íhuga þetta mál, og svo til ætlað, að hinu frv. mínu verði vísað til sömu nefndar, og þá líka þeim dýrtíðarmálum, sem kunna að berast hingað frá háttv. neðri deild.

Jósef Björnsson : Jeg skal reyna að þreyta ekki háttv. deild á löngu máli, en jeg get ekki stilt mig um, að fara nokkrum orðum um frv., af því, að jeg lít nokkuð öðrum augum á það en háttv., flutningsmaður (G. B.). En áður en jeg sný mjer að málefninu sjálfu, ætla jeg að víkja örlítið að einu atriði í ástæðum flutningsm. (G. B.) með frv. Jeg kannast ekki við það sem allskostar rjett, sem háttv. flutnm. (G. B.) hefir sett í ástæður sínar fyrir frv., að dýrtíðarnefndin hafi verið öll á einu máli um, að nauðsyn bæri til, að auka tekjur landsins, með því, að leggja útflutningsgjald á matvöru, sem flutt er út úr landinu. Hitt hefði verið rjett, að segja, að bjargráðanefndin hefði öll verið sammála um, að rjett væri, að því væri hreyft í þinginu, jafnframt og íhuguð væri dýrtíðaruppbót launaðra starfsmanna landssjóðs, hvort ekki bæri nauðsyn til, að auka tekjur landssjóðs á einhvern hátt, svo að dregið yrði úr eða bygt fyrir tekjuhalla á fjárlögunum. Því einu tel jeg mig samdóma og frekar ekki, því frv. þeim, er fram eru komin um þetta efni, hefi jeg verið og er ósamþykkur eins og þau liggja fyrir, og gagn og vinsældir lögákveðinnar, almennrar útbýtingar tel jeg tvísýnt. Það, sem jeg ætlaði sjerstaklega að minnast á með nokkrum orðum, var það, sem háttv. flutnm. þessa frv. (G. B.) sagði og lagði mesta áherslu á, að stefna okkar Íslendinga í skattamálum væri röng, og að sú stefnubreyting, sem hjer kemur sumpart fram í frv. hans, að afnema innflutningstolla og taka upp útflutningstolla í staðinn, eins og fram á er farið í frv. þeim, sem flutt hafa verið í Nd., væri rjetta leiðin. Þessa stefnu get jeg ekki aðhyllst. Í þessu efni er algjörður stefnumunur milli mín og háttv. flutningsm. (G. B.). Aðalástæðan til þess, að jeg álít hana ranga og hættulega, er sú, að jeg lít svo á, að tilfinnanlegur útflutningstollur. mundi verða hamla á framleiðslu landsmanna. Ef útflutningstollar væru svo þungir, að þeir væru veruleg byrði fyrir framleiðendur, er enginn vafi á, að tollarnir mundu draga úr áhuga þeirra, er að framleiðslu vinna, til að framleiða mikið, og jeg get ekki viðurkent, að þeir komi rjettlátlegar niður en þeir tollar, sem teknir eru af aðfluttum vörum. Háttv. flutningsm. þessa máls (G. B.) sagði, að núverandi tollar væru í raun og veru nefskattar, en að útflutningsgjald væri það síður. Jeg skal játa með honum, að allir þurfa á mat að halda, jafnt fátækir sem ríkir, og að af óumflýjanlegum lífsnauðsynjum til viðurværis, svo sem korni, sykri og jafnvel kaffi, verði menn að borga gjald, sem líkist nokkuð nefskatti. En ef maður athugar, hvernig tollarnir kæmu niður, ef þeir væru lagðir á útfluttar vörur, þá kemur það í ljós, að þeir geta hitt jafnt fátæka sem ríka, að minsta kosti stundum. Ýms framleiðslufyrirtæki eru rekin þannig, að þar sem einn hefir sitt eigið fje til starfa, verður annar að nota annara fje, af því, að hann á ekki fje sjálfur. Háttvirtur 5. konungkjörinn þingmaður (G. B.) þarf ekki að hrista höfuðið. Jeg skal skýra þetta dálítið nánar, svo að hann skilji hvað jeg fer. Jeg vil taka til dæmis tvo bændur. Annar þeirra á 100 fjár og skuldar engum neitt; hinn á líka 100 fjár, en það er alt skuldafje og leigufje; hann á ekki einn eyri sjálfur. Afurðastofn beggja bændanna er því jafn, og engu meiri líkur til, að sá ríkari selji meira frá búi sínu en hinn, sem er bláfátækur. Öllu líklegra finst mjer, að þetta yrði oft og einatt öfugt, svo að skatturinn kæmi harðar niður á þeim, er fátækari væri, og reyndist því enn ranglátari en beinn nefskattur. Jeg er sannfærður um, að háttv. 5. kgk. (G. B.) veit dæmi þess, að þetta getur átt sjer stað. Og eins og þetta getur átt sjer stað um bændur, getur það sama átt sjer stað á öðrum sviðum. Annar er ríkur, en hinn fjelaus og framleiðslan er jöfn. Í dæminu, sem jeg nefndi áðan, kæmi sennilega að jafnaði viðlíka mikið gjald á hvern bónda. En nú gæti það bætst ofan á, að einmitt sá bóndinn, sem fjelaus væri, væri barnamaður, og ætti því að framfæra fleiri menn en hinn, og sjá þá allir, að ekki er sanngjarnt, að þeir greiði jafnan skatt, þótt þeir framleiði báðir jafn mikið. Nei, jeg fyrir mitt leyti get ekki verið með að breyta til, og hverfa frá tollum á aðfluttum vörum og leggja þá í staðinn á útfluttar afurðir landsins. Sje aðflutningsgjald órjettlátt og viðsjált, þá er útflutningsgjald þó hálfu verra og viðsjálla, og ætti helst ekki að vera til. Útflutningsgjald það. sem nú er í lögum, tel jeg því neyðarúrræði, sem að eins megi við una, meðan verið er að koma í kring hentugra skattafyrirkomulagi en því, sem nú er. Af þessum sökum, og mörgum öðrum, verð jeg að taka það fram, að jeg get ekki aðhylst útflutningsgjaldsstefnuna, og ef nú á, af sjerstökum ástæðum, að taka dýrtíðarskatt af innlendum afurðum, þá lít jeg svo á, að eins og háttv. flutnm. líka er mjer sammála um, að það megi þá ekki vera annað verra en verðtollur, helst verðauka- eða gróðatollar. Enginn getur sagt um hvernig verð á afurðum landsins kann að velta frá degi til dags, og það er rjettmætt, að þegar verðið hækkar, þá sje tollurinn hærri, en að hann lækki, þegar verð vörunnar fellur. En verðtollur á útfluttum vörum verkar í gagnstæða átt við verðtoll á aðfluttum vörum. Á þetta legg jeg áherslu, og bið menn að athuga það vel, að svo hlýtur að vera, en þetta gjörir verðtoll á útfluttum og aðfluttum vörum ekki sambærilegan, og verðtollinn á aðfluttum vörum er miklu óheppilegri en á útfluttum. Neytendur aðfluttrar vöru verða að greiða í verðtoll því hærra gjald, sem varan hækkar í verði, og gjaldþol þeirra er lakara í stað þess, að þegar um verðtoll á útfluttri vöru er að ræða, þá greiða framleiðendur því hærri toll, sem þeir fá meira fyrir afurðir sínar, og því stígur og fellur gjaldið eftir því, sem gjaldþol framleiðanda eykst eða þverrar.

Jón Þorkelsson : Þó það sje fallegt, að tala um að líkna þeim, sem bágt eiga, þá verð jeg að segja það, að sjaldan hefir komið loftkendara mál inn á þingið en þetta frv. Það hefir verið sýnt fram á, að það mundi valda svo og svo mikilli verðlækkun á kaffi og sykri, en það er ekki búið að sýna, að hún mundi lenda í höndum þeirra manna, sem þurfa þess með, neytendanna. Mjer dettur ekki í hug, að þessi 10 aura lækkun á sykurtvípundi muni lenda í höndum neytendanna. Jeg held, að kaupmenn mundu ekki selja sykurinn ódýrara fyrir það. Það mundi því ekki verða annað unnið við þetta en að kaupmönnum væri gefin þessi upphæð. Að því er korntollinn snertir, þá er hann svo lágur, að engu munar, að eins 10 aurar af hverjum 100 pd. En hitt er víst, að landssjóður bíður tekjumissi við þessi frv., og hann ekki alllítinn, enda hefir háttv. flutnm. sjálfur sýnt fram á, að tekjumissir landssjóðs mundi nema um 300 þús. kr. Og hitt er nærri því eina víst, að hagurinn lenti ekki hjá landsmönnum, heldur hjá kaupmönnum. Það, sem á svo að bæta þetta upp, er útflutningsgjaldið, sem borið hefir verið fram i Nd. Hv. 2. þm. Skagf. (J. B.) kvaðst vera á móti útflutningsgjaldi, en jeg sje ekki hvers vegna mætti ekki leggja slíkt gjald á vörur, sem við þurfum ekki í landinu sjálfu. Af því frv., sem hjer liggur fyrir, bíður landssjóður tekjuhalla, en landsmenn hafa engan hagnað af því. Jeg get því ekki sjeð hvað unnið er. Háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) sagði, að tolllöggjöfin væri skökk, en hverju er það að kenna ? Hverju er þetta að kenna? Það hefir verið kastað fyrir borð öruggasta tollgrundvellinum.  (Guðm. Björnson : Kemur hann með brennivínið enn!)  . Það er rjettlátt að tolla þá vöru, sem menn geta án verið. Jeg tel því víst, að úr því að hann sjer, að tolllöggjöfin er skökk, þá vilji hann taka upp þennan grundvöll aftur og nema úr gildi bannlögin. Það er að minsta kosti nær, heldur en að leggja á útflutningsgjald, því að það kemur niður á lands. sjóð sjálfan. En eins og allir vita, borguðu útlendingar mikið af áfengistollinum, alt að 1/3. Það fje fengum við frá útlöndum, og því höfum við nú ófyrirsynju kastað frá okkur í blindni. Jeg hefi ekkert á móti því, að frv. þeim, er hjer liggja fyrir, sje vísað til nefndar; jeg býst við, að þau verði . grafin þar. Það er engin vissa fengin fyrir því, að landsmenn hafi hag af þeim, en landssjóður bíður, ef þau ná fram að ganga, stóran tekjuhnekki.



Jeg kann ekki við að segja ekkert um frv. þessi við 1. umr. Þau eru nýstárleg og merkileg, ekki síst fyrir þá sök, að þau koma í þinglok. Það voru nokkur orð í ræðu háttv. 5. kgk. þm. (G. B.), sem jeg vil undirstrika, því að þau voru rjett. Það hefir mikið verið talað um dýrtíð, eins og við hefðum aldrei haft dýrtíð áður. Við Íslendingar erum ekki minnugir. Árið 1892 steig rúgur um 80%, og var hann þá jafnvel enn þýðingar meiri vara en nú. Menn hafa líka gleymt dýrtíðinni, sem gekk yfir þetta land 1882–1888. Þá var harðæri, grasbrestur og ógengd í öllum hlutum, og allar afurðir lækkuðu tilfinnanlega í verði. Sú dýrtíð, sem við eigum nú við að búa, stafar af því, að peningar eru stöðugt fallandi í verði. Þetta hefir Alþingi ekki viljað viðurkenna, að peningar hafa fallið í verði með hverju ári. En þetta hefir þó alveg sjerstaklega átt sjer stað síðasta árið, og er það afleiðing ófriðarins mikla. Þetta er sú eiginlega dýrtíð fyrir þetta land og ekki annað. Þess vegna eru frv. þessi, sem nú eru fram komin, merkileg, jeg lít ekki sömu augum á þau og háttv. 6. kgk. þm. (J. Þ.). Þau standa í sambandi við peningaverðfallið. Þess vegna legg jeg mestu áherslu á þau, og vona, að nefnd sú, sem kosin verður til þess, að athuga þau, geti starfað í sambandi við nefndina í Nd., sem væntanlega verður skipuð í dýrtíðarfrumvarpinu.  (Guðmundur Björnson: Á háttv. þm. við dýrtíðarfrumvarpið?)  . Jeg á við útflutningsgjaldsfrumvarpið. Jeg mun síðar koma að dýrtíðarfrumvarpinu. Háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) gat um, að sú stefna, sem ríkt hefði í okkar skattamálum, væri órjettlát og háskaleg. Það er sjerstaklega vegna þessara orða, að jeg stend upp. Jeg þakka honum fyrir þau orð, því að þau eru rjett og í tíma töluð. Við höfum undanfarin ár látið reka á reiðanum með allar áhyggjur út af fjármálunum, og afleiðingin hefir orðið sú, að við höfum lagt toll á nauðsynjavöru. Nú má það ekki svo til ganga lengur. Gildir þetta einkum um sykurtollinn; hann hefir nú verið stofntekjur landsins í 20 ár, Jeg hefi sannfærst um það betur og úr, að engin vara er nauðsynlegri en sykur, ekki einu sinni rúgmjöl.  (Guðmundur Björnson: Rjett, alveg rjett)  . Því held jeg, að frv. sje orð í tíma talað. Jeg setti mig af þessum ástæðum mest á móti hækkun sykurtollsins á Alþingi 1907, og jeg tek vel lækkuninni, ekki vegna dýrtíðarinnar, heldur af því, að það er rjettlátt. Jeg vil leyfa mjer að benda á, að það er ávalt gott að líta til þess, sem gjörst hefir í fortíðinni, þegar maður ætlar að taka ákvarðanir fyrir framtíðina. Þegar Englendingar höfðu afnumið hjá sjer kornlögin frægu 1845, afnámu þeir einnig sykurtollinn. Þeir vissu, að enginn skaðlegri skattur fyrir almenning var til. Þetta hefir áhrif á mitt atkvæði. Þetta er þess vert, að það sje tekið til yfirvegunar. Sykurinn er nauðsynjavara, en með kaffitollinn stendur öðru vísi á, enda þótt kaffið sje líka nauðsynjavara. Þá er að minnast á þá stefnubreytingu, sem háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) vildi taka. í skattamálunum. Hann vildi ekki leggja gjöld á aðfluttu vöruna, en mjer skyldist svo, sem honum þætti vegurinn burt frá því ljettur; það þyrfti ekki annað en að velta þeim yfir á útfluttu vöruna. Þetta held jeg að sje vanhugsað, og því þurfi að athuga það betur. Jeg sje ekki annað en að þetta sje töluverður vandi, eins og háttv. 2. þm. Skagf. (J. B.) tók fram. Jeg sje ekki, að það sje auðvelt, að taka tollinn af innfluttu vörunum og velta honum yfir á útfluttu vörurnar. Eitt er rjett hjá háttv. 5. kgk. þm. (G. B), og það skal jeg viðurkenna. Ef nokkur meining á að vera í þessum útflutningstolli, þá verður hann að vera verðtollur. En jeg vil bæta því við, að hann má aldrei vera hár, því að annars getur hann heft framleiðsluna, eins og háttv. þm. Skagf. benti á. Jeg hefi hugsað mikið um útflutningsgjald, og aldrei getað sjeð, að það gæti gefið landssjóði verulegar tekjur, nema sem alment verslunargjald á alla útflutta vöru. Álagningin yrði þá að fara eftir því, sem nauðsynjarnar segðu til; það væri gefið á vald almenningi. Þetta held jeg að sje vegurinn. Það næst besta er verðskatturinn, en hann má aldrei vera hár, má ekki vera „konfiskation“. Það má aldrei koma fyrir, að lagður sje hár skattur á nauðsynjavöru. Menn hafa ef til vill tekið eftir því, að tollurinn á sykri hefir stundum verið 75% af innkaupsverðinu. Það hefir komið fyrir, að pundið hefir kostað 10–11 aura í innkaupi, en tollurinn hefir verið 7½ eyrir. Jeg vil geta þess, að jeg get ekki verið á sama máli og háttv. 6. kgk. þm. (J. Þ.), að hætta sje á, að það sem dregið er af tollinum, lendi í vösum kaupmanna. Til þess er of mikil samkepni milli þeirra, er versla með kaffi og sykur. Hjer í Reykjavík t. d. er ágóðinn af þeirri vöru mjög lítill; en út um land, þar sem samkepnin er ekki eins mikil, kann hann að vera ofurlítið hærri. Og sama gildir út um land og í Reykjavík, að verslunarskuldafarginu er að miklu leyti ljett af. Jeg skal ekki fjölyrða meir um þetta mál. Mjer þykir það svo merkilegt og nýstárlegt, að jeg vil láta íhuga það og rökræða.