Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Klemens Jónsson Jeg leyfi mjer að fara fram á fyrir hönd fjhn., að bætt sje við 2 mönnum í nefndina, þar sem telja má fulla þörf á, að í þeirri nefnd sitji 7 menn eins og að undanförnu. Jeg legg til, að 2 menn sjeu kosnir í nefndina á þessum fundi.

Flm. (Tryggvi Þórhallsson) Jeg þarf ekki að fylgja þessu frv. úr hlaði með mörgum orðum. Þess er getið í greinargerðinni, og er líka kunnugt af blaðaskrifum, að í nágrannalöndunum gengur mjög skæð kartöflusýki, svo nefnd „vörtupest.“ Það hefir verið leitað álits sjerfræðinga um þetta mál, og Búnaðarþingið hefir borið fram þá ósk, að Alþingi setti lög um varnir gegn þessari sýki. Stjórn Búnaðarfjelagsins hefir beðið garðyrkjustjóra ríkisins að semja uppkast að lögum um þetta efni, og er frv., sem hjer liggur fyrir, frá honum. Nauðsyn þess að gera ráðstafanir í þessu efni liggur í augum uppi. Aðeins gat það orkað tvímælis, hvort rjettara væri að miða lögin við þessa sýki eingöngu, eða fleira af sama tægi. Garðyrkjustjóri hefir valið síðari kostinn og farið þar að dæmi nágrannaþjóðanna. Jeg vil aðeins beina því til nefndarinnar, sem fær málið til meðferðar, að athuga, hvor leiðin kynni að þykja ráðlegri. Jeg leyfi mjer að leggja til, að málinu verði vísað til landbn.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg vil aðeins leyfa mjer að vekja athygli hv. deildar á því, að hv.þm. Str. (TrÞ) - mjer til mikillar ánægju - tekur það skýrt fram í þessu frv., að almenningsþörf eigi að ganga fyrir eignarrjetti einstaklingsins. Kemur það ótvírætt fram í 6. gr. frv., þar sem ákveðið er, að greiða skuli í bætur fyrir uppskeru, sem stjórnarráðið lætur eyðileggja, einungis 3/4 hluta matsverðsins, en ekki fult verð. Er einnig annarsstaðar í löggjöf farið á sama hátt beint á móti gildandi stjórnarskrá, er sýnir, að eignarrjettarákvæði hennar eru úrelt.

Flm. (Halldór Stefánsson) Jeg þarf ekki að láta langan formála fylgja þessu litla frv. um breytingu á kosningalögunum, sem við þm.N.-M. berum fram á þskj. 32. Sama till. hefir komið fram á tveim þingum nýverið, og saga málsins mun þm. í fersku minni. Jeg skal því aðeins drepa stuttlega á almennar ástæður, sem telja verður, að mæli með þessu frv. Með hinum almenna kosningarrjetti er talið, að þjóðunum sje gefið stjórnskipulegt frelsi og rjettur yfir málum sínum, og þar með ábyrgð á stjórnarfarinu. Þessa valds neyta þær með þátttöku í vali fulltrúa til þjóðþinganna. Það liggur í hlutarins eðli, að ekki má vefja kosningarjettinn í þær umbúðir, sem hefta notkun hans. Það má ekki skipa svo til, að ósjálfráð atvik megi hindra það, að menn fái neytt þessa rjettar. Ef ekki er fyrir því sjeð, er tekið með annari hendi, það sem gefið er með hinni. Það má segja, að þetta sje gert í kosningalögunum, með því að setja kjördaginn fyrsta vetrardag. Náttúrufar landsins er þannig, að það setur oft sífeldar hindranir á alla umferð að haustinu, torfær vötn, snjó, illviðri, svo að fjöldi manna fær ekki neytt kosningarrjettar síns, þótt vildu. Fyrir þessu fjekst reynsla næstliðið haust, sumstaðar á landinu. Er mönnum það í fersku minni, og þarf ekki um það að fjölyrða. Af þessari reynslu í haust hafa enn risið upp háværar kröfur um færslu kjördagsins, eins og sjá má í mörgum þingmálafundargerðum. Og þessar kröfur eru ekki aðeins bornar fram af þeim, sem harðast urðu úti í haust, heldur er það orðið alment álit, sprottið af rjettarmeðvitund og rjettlætistilfinningu, að ófært sje að setja kjördaginn á þeim tíma, sem ytri ástæður geta hamlað kjörsókn. Ekkert annað en eiginn vilji, eða viljaleysi, ætti að þurfa að ráða um það, hvort menn neyta kosningarrjettarins eða ekki. Við það er ekki hægt að una, að menn vilji nota kosningarrjett sinn, en fái ekki komið því við, vegna ytri hindrana. Eins og til hagar hjer, er ekki auðvelt að komast hjá þessum ytri hömlum að öllu, en það verður að setja kjördag á þeim árstíma, sem minstar líkur eru til, að veðrátta og aðrar ósjálfráðar ástæður hamli kjörsókn. Og það verður tæplega öðruvísi betur gert en með því, að setja hann á þeim tíma, þegar dagar eru sem lengstir og veðrátta best. Við hefðum gjarnan viljað bera fram fleiri till. um breytingar á kosningalögunum, en þótti ráðlegra að gera það ekki að þessu sinni, ef það kynni að verða því til hindrunar, að þessi breyting, sem við teljum mestu varða, næði fram að ganga. En ef nefnd eða aðrir þingmenn vilja bera fram breytingar, sem samrýmanlegar eru aðaltilgangi þessa frv., munum við taka þeim vel. Jeg leyfi mjer að leggja til, að frv. verði vísað til allshn.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg sje ekki ástæðu til, að þetta frv. nái fram að ganga fremur nú en áður. Það er sagt, að bændur yfirleitt eigi hægra með að sækja kjörfund 1. júlí heldur en 1. vetrardag. En landskjörin síðustu sýna, að bændur hafa kosið eins vel 1. vetrardag og 1. júlí. Það virðist benda á, að þeim sje ekki miklu hagfeldari kjörsókn að vorinu. Hv. deild er kunnugt, að áður, þegar slík frv. sem þetta hafa komið hjer fram, hafa mótmæli borist víðsvegar að, sjerstaklega frá sjómönnum og verkamönnum. Það er kunnugt, að sjómenn og verkamenn eru margir fjarri heimilum sínum í júlíbyrjun og eiga því óhægt um kjörsókn. Ef hv. deild sýnist að samþ. þetta frv., þá nær ekki nokkurri átt að hafa aðeins einn kjördag eins og hjer er ráð fyrir gert. Með því væri aðeins flutt óhagræði af bændum, ef nokkurt er, yfir á verkalýðinn. En jeg get ekki sjeð neina sanngirni í því, að varna verkamönnum og sjómönnum að nota kosningarrjett sinn.

Flm. (Halldór Stefánsson) Ástæður þær, sem hv. 4. þm. Reykv. (HjV) nefndi gegn frv., hafa áður komið fram og áður verið hrundið. Aðalástæðan er sú, að þótt breytt sje kjördegi sveitamönnum í hag, komi óþægindin niður á öðrum kjósendum. Þessar mótbárur hafa við engin rök að styðjast. Þótt sjómenn sjeu fjarstaddir heimili sínu kosningardaginn, eiga þeir auðvelt með að neyta rjettar síns. Ef þeir fara ekki að heiman fyr en framboðsfrestur er útrunninn, geta þeir kosið áður en þeir fara. Og þótt þeir hafi ekki gert það, og sjeu þó fjarverandi, geta þeir kosið á þeim kjörstað, sem næstur er, ef þeir eru staddir innan síns kjördæmis. En sjeu þeir utan síns kjördæmis, á skipum úti, eða hvar sem er á landi, geta þeir kosið skriflega og sent atkvæðin heim. Það væri kannske ástæða til að lengja eitthvað talningarfrestinn, til frekari tryggingar því, að skrifleg atkvæði geti verið komin á kjörstað í tíma. Aðaláhersluna verður að leggja á það, að ytri, ósjálfráðar ástæður varni mönnum ekki að neyta kosningarrjettar síns. Ef menn hinsvegar hafa ekki nægan áhuga til þess að kjósa, er ekkert við því að segja, og jeg tel rjett, að menn fengju að vera sem hlutlausastir um það, hvort þeir neyta atkvæðisrjettar síns eða ekki.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) Hv. deild kannast við mál þetta frá síðasta þingi. Jeg flutti þá til. sama efnis, en hún kom of seint fram til þess, að tími ynnist til að ræða málið og ráða því til lykta. Jeg get skírskotað til þess, sem jeg sagði um þetta efni þá, og finn ekki ástæðu til þess að endurtaka það nú eða fjölyrða neitt um málið, og því síður sem hæstv. atvrh. (MG) er veikur og getur ekki tekið þátt í umræðum. Jeg vona, að hann geti verið hjer viðstaddur, þegar málið kemur til síðari umræðu, því að jeg vildi gjarnan heyra álit hans. Jeg geri ráð fyrir, að flestir þdm. sjeu mjer sammála um það, að nauðsyn beri til að endurskoða þessa löggjöf og bæta nýjum lögum við. Því var skotið að mjer núna á fundinum, að Búnaðarþingið hefði samþ. að skora á Alþingi að kjósa nefnd til að athuga landbúnaðarlöggjöfina. Mjer þykir þetta vel farið og kemur heldur ekki á óvart, þó að þeir, sem kynt hafa sjer þetta mál, telji þörf á endurskoðun þessara laga og nýjum ákvæðum um ýmislegt, sem miklu varðar fyrir landbúnaðinn. Jeg skal svo ekki fjölyrða um þetta nú, en legg til, að málinu verði vísað til landbn.