Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mig langaði aðeins til að segja örfá orð út af ummælum þeirra hv. 6. þm. Sunnl. og hv. 4. þm. Norðurl. e. í gærkvöld, þegar þetta mál var til umr., út af meðferð málsins í n. Nú er að vísu svo, að það var ekkert í ummælum hvorugs þeirra, sem ég get skilið þannig, að þeir hafi á nokkurn hátt haft vilja til að halla þar réttu máli. En vegna þess að mér fannst, að þeir, sem ókunnugir væru málinu, hlytu að fá dálítið ýkta hugmynd um þá hörku, sem beitt hefði verið í n. við afgreiðslu málsins, vildi ég nokkuð árétta það, þó að ég hins vegar viðurkenni, að sú harka hafi verið nokkur. Eins og hv. þdm. er kunnugt, hefur hæstv. fjmrh undanfarin ár lagt á það ríka áherzlu, að Alþingi afgreiddi ríkisreikninginn fyrir áramót, og frá hans hendi hefur ekkert verið að vanbúnaði í því efni. Ríkisreikningurinn hefur verið lagður það tímanlega fram, að Alþingi var vorkunnarlaust að hafa lokið afgreiðslu hans fyrir áramót. Hitt er svo annað mál, að það hefur ekki alltaf tekizt, oftast vegna þess að stjórnarandstaðan hefur óskað eftir fresti til þess að athuga málið, sem veittur hafði verið, en það ræði ég ekki nánar. En í stuttu viðtali, sem ég átti við hæstv. fjmrh. á fimmtudag þegar málið var hér til 1. umr., kom það í ljós að afstaða hans í þessu efni var óbreytt frá því, sem áður hafði verið, og hann óskaði eftir því, að málið yrði afgreitt, ef nokkur möguleiki væri á, fyrir jól, og kom okkur þá saman um það, að málið mætti ekki taka til afgreiðslu í nefnd síðar en á föstudag, ef það ætti að nást. Ég kvaddi þá, eins og hér hefur komið fram, hv. 6. þm. Sunnl. á minn fund og tjáði honum, að ég mundi í þessu máli eins og öðru gjarnan vilja hafa sem bezt samkomulag um meðferð málsins, hvað sem liði afstöðu einstakra nm. til þess, þegar það væri afgreitt út úr n., og enn fremur bar ég fram þá ósk, að málið yrði afgreitt í n. á föstudag, taldi það ekki mega síðar vera. Hv. 6. þm. Sunnl. tjáði mér, að hann ætti mjög annríkt, og vissi ég, að þar var ekki um fyrirslátt einn að ræða, þar sem hann hafði átt að hafa framsögu um söluskattsmálið, sem þá var á döfinni. Hins vegar stakk hann upp á því, að n. ræddi saman um meðferð málsins þegar að loknum deildarfundi. Ég fór þá á stúfana að reyna að ná nm. saman, og voru þrír þá staddir hér í salnum, sjálfstæðismennirnir tveir, sem auk mín eiga sæti í n., og hv. 1. þm. Norðurl. e. Tveir þeir fyrst nefndu voru því viðbúnir að mæta þá þegar á fundi, en hv. 1. þm. Norðurl. e. tjáði mér, að hann hefði lofað sér á annan fund, en vænti þó þess, að hann gæti komið á nefndarfund síðar. Þeir hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 9. landsk. voru hins vegar komnir á aðra fundi, og bað ég þingverði að hafa tal af þeim, og þáð er rétt með farið hjá hv. 4. þm. Norðurl. e., að það kom ekki fram sem fundarboð, heldur ósk um, að þeir töluðu við mig. Þessir tveir menn komu svo síðar á fundinn. En hvað snertir hv. 1. þm. Norðurl. e. kom hann ekki, og er það eins og gengur, að fundir verða stundum lengri og meira spennandi en ætlað er í upphafi.

Og aðrir styttri.

Já, það fór nú svona í þetta sinn. Á fundinum báru þeir báðir, hv. 6. þm. Sunnl. og hv. 4. þm. Norðurl. e., fram óskir um það, að málinu yrði frestað fram yfir áramót, töldu sig ekki hafa neinn tíma til þess að sinna málinu. Og það er rétt, að það komi fram, sem raunar hv. þdm. er kunnugt, að það stóð eins á í þessu efni fyrir hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 6. þm. Sunnl., að hann átti að hafa framsögu um söluskattsmálið. Síðan fóru þeir af fundi. Ég vil, að þessi atriði komi skýrt fram, af því að ég hygg, að hv. þdm. hafi dregið þá ályktun af því, sem þessir tveir hv. þm. sögðu hér í gær, að það hafi verið ófrávíkjanleg krafa mín, að málið yrði afgreitt þegar á fimmtudag. Ég hafði ekki hugsað mér, að það yrði fyrr en á föstudag, en fyrst eftir að fram kom, að þeir óskuðu þess aðeins, að málinu yrði frestað fram yfir áramót, ákváðum við í meiri hl., að málið skyldi afgreitt þá, því að við töldum þá ekki eftir neinu að bíða, þar sem við vildum gjarnan verða við þeirri ósk hæstv. fjmrh., að málið væri afgreitt fyrir áramót. Svo að öll sagan sé sögð, er rétt, að það komi fram, að þá rétt á eftir hitti ég aftur hv. 4, þm. Norðurl. e., og tjáði hann mér þá, að hann mundi vera reiðubúinn að mæta á nefndarfundi á mánudaginn. En það hefði verið mjög ólíklegt, ef málið hefði fyrst átt að takast til meðferðar í n. þá, að unnt hefði verið að afgreiða það fyrir áramót, svo að ég taldi það þá engu breyta. Ég vildi aðeins, að þetta komi fram, en hafi ég hér í einhverju ekki farið alveg rétt með, þá geta aðilar auðvitað leiðrétt það.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja það í sambandi við þetta mál nú, að mér þykir það leitt að þurfa að hlýða á hv. 10. þm. Reykv. halda afsökunarræðu eins og þá, sem hann nú var að halda, fyrir þeirri málsmeðferð, sem hér er í frammi höfð, því að ég get borið þessum hv. þm. það, að hann vill jafnan, eins og hann sagði, hafa góða samvinnu í hv. fjhn. um málsmeðferð, þótt menn séu þar ósammála, og það hefur einmitt tekizt að hafa um slíka hluti hið bezta samkomulag í þeirri nefnd. En maður bara finnur það, þegar þessi hv. þm. verður að halda slíka afsökunarræðu sem hann gerði hér, að það er ekki hann sjálfur, sem ræður ferðinni, heldur aðrir, sem leggja ekki jafnríka áherzlu á, að samvinna sé höfð um málsmeðferð, hvorki í n. né hér í hv. deild. Ég hef svo aðeins því við að bæta út af því, sem hæstv. fjmrh. sagði hér í gær út af minni ræðu um þetta mál, að ég hefði getað sparað mér stóryrðin, því að hann hefði hlutazt til um, að málinu yrði frestað, að sá frestur er auðvitað ekki af því tagi, að það geti skipt nokkru máli í sambandi við gagnrýni mína. Hún stendur enn þá óbreytt, því að ég get í öllum atriðum vísað til þess, sem ég sagði um þessa málsmeðferð, og afstaða mín er því óbreytt. Ég get ekki tekið þátt í atkvgr. um þetta frv., teldi reyndar réttast, að þm. felldu frv. um samþykkt ríkisreikningsins, en eftir atvikum mun ég þó láta mér nægja að mótmæla málsmeðferðinni með því að sitja hjá.



Herra forseti. Ég get tekið undir þau orð síðasta ræðumanns, að formennska hv. formanns fjhn. hefur mér jafnan fallið vel, og þess v egna er það undantekning, að ég tel mig hafa ástæðu til . þess að gera aths. við stjórn hans á nefndarstarfi nú. Hann sagði hér áðan það, sem hann kallaði „alla söguna“. - Ég vil bæta við hana örlitlum eftirmála. Þegar hann tilkynnti mér fund fjhn. um ríkisreikninginn, hafði ég lofað að mæta á öðrum fundi og tjáði honum það, það er alveg rétt. Sá fundur stóð ekki lengi, og ég mætti honum hér niðri í stiganum í alþingishúsinu, þegar ég kom af fundi og ætlaði að fara á fund hv. fjhn. Þá sagði hann mér, að sá fundur væri búinn, svo stuttur hafði hann verið. Ég vissi ekki annað en þessi fundur, sem hv. fjhn ætlaði að halda, væri um vinnubrögð, en ekki um endanlega afgreiðslu málsins, og ég vissi ekki heldur um, að afgreiðslan væri endanleg, fyrr en seinna, - hefði verið talin endanleg. Nú sé ég það á nál. hv. meiri hl., sem kom út upp úr þessum fundi, að þar segir: „ N. hefur athugað frv.“ Ég álít þetta nauðsynlegan eftirmála við sögu hv. formanns n., að n „athugaði“ frv. á þessum stutta fundi, þar sem þó voru ekki eiginlega mættir nema meiri hl., þ.e. stjórnarstuðningsmennirnir. „Nefndin hefur athugað frv.“ Það minnir mig á það; sem einhvern tíma var sagt af keisaranum: „Ríkið, það er ég.“ Ég hef náttúrlega oft orðið þess var, að hv. meiri hl. telur sig þess umkominn að ákveða fyrir fram niðurstöður mála án þess að ræða við minni hl., þótt hann sé nokkuð stór. En ég hef aldrei séð það fyrri, að það sé talið, að mál hafi verið „athugað af n.“, þar sem minni hl. væri ekki viðstaddur. Og ég satt að segja fullyrði, að það voru engin skilyrði til þess að gera þá athugun á ríkisreikningnum, sem skylt er að gera af nefnd, sem málinu hefur verið vísað til, - það eru engin skilyrði til þess að gera þá athugun á svona stuttum fundi. Hér er um algert handahóf að ræða og flaustur og málamynd. Ég skil það ákaflega vel, að hæstv. fjmrh. hefur áhuga á því að láta afgreiðslur fara fram á reikningnum, án þess að það dragist lengi. En hitt fyndist mér þó að væri enn þá eðlilegra, að hæstv. ráðh. hefði áhuga á því, að reikningurinn yrði vel undirbúinn, þegar hann væri lagður fram, vel frágenginn, fullkomlega endurskoðaður af þeim aðilum, sem eiga að endurskoða liði hans. En þó að ég hafi ekki haft tíma til þess að athuga reikninginn frá því sjónarmiði, hvernig þar hefur verið frá gengið, eru fréttir úr hv. Nd. um, að þar hafi þótt nokkuð á vanta. Og einnig sé ég það nú á aths. yfirskoðendanna, sem eru fljótlesnar, að þeir, sem ekki eru vanir því að vera strangir í aths., hafa þó að þessu sinni byrst sig í meira lagi, meira en þeir eru vanir að gera. Ég fyrir mitt leyti álít, að hæstv. ráðh. hljóti að hafa áhuga á því, að nefnd og d. athugi reikninginn á forsvaranlegan hátt og hann geti orðið afgreiddur með þeim hætti, sem telst í samræmi við þingsköp. Ég álít, að það sé engan veginn hægt að telja, að hann hafi fengið þá meðferð, sem þingsköp ætlast til. Af þessum ástæðum lýsi ég því yfir, að ég mun ekki taka þátt í afgreiðslu reikningsins og mun sitja hjá við atkvgr. um hann á þessu stigi.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta í ljós mína stórkostlegustu furðu yfir þeim vinnubrögðum, sem hér á að viðhafa. Það er ákaflega skiljanlegt, að ríkisstj. liggi stundum á því að fá lög afgreidd, lög, sem hafa að geyma efnisreglur, sem á eftir að fara í framtíðinni. Víð því segir enginn neitt, það skilur hver maður. Það skilur hver maður, að ríkisstj. þurfi að leggja eða leggi áherzlu á t.d. afgreiðslu skattal. eins og söluskattsfrv., það er auðskilið mál. En að hún skuli leggja áherzlu á að hraða samþykkt ríkisreikninga með þeim hætti, sem hér er gert, er meira en ég fæ skilið. Og í því sambandi sakar ekki að gera sér grein fyrir því, hvers eðlis þetta lagafrv. er, sem hér er verið að fjalla um. Þetta reikningslagafrv. geymir engar efnisreglur, það á ekki að fara eftir neinu í því í framtíðinni. Í hvaða skyni er það lagt fyrir Alþingi? Það á að leggja fyrir Alþingi frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningnum til þess að gefa Alþingi kost á því að kanna það, hversu vel hafi verið fylgt þeim áætlunum og fyrirmælum, sem gefin hafa verið í fjárl. og fjáraukal. Það er meiningin og það er eina meiningin með l. um samþykkt landsreiknings.l. um samþykkt landsreiknings þýða það eitt og ekkert annað en syndakvittun til ráðh. fyrir ráðsmennsku hans á fjármálum ríkisins. Það er skylda ráðh. að sjá um, að endurskoðun fari fram með eðlilegum hætti og að frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningi sé lagt fram með skikkanlegum hætti og á skikkanlegum tíma. En svo vil ég leyfa mér að halda því fram, að hlutverki ráðh. sé lokið í sambandi við frv. til l. um landsreikning. Þá álít ég, að þingið eigi að taka við og það eigi að segja til um það, hversu langan tíma það telur sig þurfa að hafa til að athuga frv. Það er ekki smekklegt af hæstv. fjmrh. að ganga eftir því, að ríkið gefi sér syndakvittun deginum fyrr en ella. Hann á að láta það um það, hvenær það vill láta slíka syndakvittun í té. Og hverja þýðingu hefur nú það, að þetta frv. er samþ. nú og afgreitt? Það hefur eina og aðeins eina einustu þýðingu, og það er það, að það er samþykkt fyrir jól, það verður birt sem lög í Stjórnartíðindunum fyrir 1964. En ef það verður dregið að afgreiða það þangað til eftir jól, kemur það í Stjórnartíðindum fyrir 1965, en það verður sama þingið, sem afgreiðir það. Ráðh. hefur í þessu sambandi algerlega lokið sínu hlutverki, og hann ætti að sjá sóma sinn í því að láta málið algerlega afskiptalaust, láta þingið alveg um það, hvenær það vill afgreiða landsreikninginn og veita honum syndakvittun, og gefa þinginu ríkulegan tíma til þess að athuga það. En hitt er svo augljóst mál, að eina skylda þingsins í sambandi við þetta frv. og ríkisreikningslög er að athuga og kanna reikninginn, og það er öllum ljóst, að þeirri skyldu bregzt þingið með þeim afgreiðsluhætti, sem hér er viðhafður. Og ég verð að segja það, að í ljósi þess, sem ég hef sagt, er mér aldeilis ómögulegt að skilja það, hverja áherzlu fjmrh. leggur á það að fá þetta afgreitt. Hann hefur gert allt, sem af honum verður krafizt, með því að leggja frv. fram. Meira verður ekki krafizt af honum. En ef það er rétt, að það sé hann, sem stendur fyrir þessum vinnubrögðum í fjhn., að fjhn.-menn fái ekki tíma til að athuga frv., þá er það að mínum dómi alger miskilningur á hans hlutverki, alger misskilningur bara, alveg furðulegur, og það er með svona vinnubrögðum verið að kippa stoðunum undan því fjárstjórnarkerfi, sem stjórnarskráin gerir ráð fyrir, þ.e. að þingið leggi línurnar um fjárstjórnina fyrir fram, ráðherrann sjái um framkvæmdina og þingið fái aðstöðu til þess eftir á að kanna, hvernig fjárstjórninni hafi verið hagað, og að því búnu, þegar sú könnun hefur farið rækilega fram, þá gefi það ráðherranum syndakvittun. En að vera að fara fram á það af einum ráðh., að þingið láti sér í té syndakvittun, áður en þingið hefur fengið nokkra aðstöðu til þess að kanna málið, það er alveg - ja, ég vil segja, það er kannske ekki óheyrt, en það er ákaflega óeðlilegt. Þetta hljóta allir að sjá, og nú finnst mér athugandi, hvort meiri hl. n. í þessari hv. d. hefur ekki bolmagn til þess að taka upp skynsamleg vinnubrögð í þessu máli og koma vitinu fyrir hæstv. fjmrh. í þessu efni, ef á þarf að halda.



Herra forseti. Menntmn. hefur athugað það frv., sem hér er til umr., og ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um efni þess umfram það, sem kemur fram í ýtarlegri grg., sem frv. fylgir, og enn fremur fylgdi hæstv. menntmrh. því úr hlaði hér í hv. þd. við 1. umr. Vegna þess að ég hafði ekki áttað mig á breyttum fundartíma, kom ég það seint á þingfund í þessari hv. þd. í gær, að ég missti af 1. umr. um frv. Mér er tjáð, að eftir að hæstv. menntmrh. hafði fylgt því úr hlaði, hafi hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ) hreyft því, hvort hugsanlegt varri að bæta inn í frv. ákvæði um stofnun prófessorsembættis í réttarsögu við lagadeild háskólans, þótt það kæmi ekki til framkvæmda fyrr en á árinu 1966, þar sem í fjárlfrv. fyrir næsta ár er ekki ráðgerð fjárveiting vegna slíks embættis. Ég veit, að hv. þm. leiðréttir það, ef þetta er ekki rétt hermt. Af þessu tilefni kom fram í menntmn. ósk um það, að aflað yrði upplýsinga um afstöðu hæstv. menntmrh. til þessa atriðis, og hæstv. ráðh. tjáði mér, að stofnun slíks embættis væri til athugunar hjá ríkisstj., en hann lagði hins vegar áherzlu á, að þetta frv. yrði afgreitt fyrir jólafrí, eins og það liggur nú fyrir, og það mun reyndar einnig hafa komið fram í ræðu hæstv. ráðh. við 1. umr. málsins ósk um það, að frv. yrði afgr. fyrir jól. Þessar upplýsingar lágu fyrir í n., og voru nm. þá reiðubúnir til að afgreiða málið, og eins og fram kemur í nál, á þskj. 195, mælir n. einróma með, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta í ljós kærar þakkir mínar til hv. menntmn. fyrir skjóta og góða afgreiðslu á þessu máli og veit, að háskólinn mun meta mjög mikils þá skjótu og góðu fyrirgreiðslu, sem málið hefur fengið hér hjá hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Ég hafði kvatt mér hljóðs, þegar þetta mál var hér til umr. síðast, og ætla ég ekki að vera langorður um það, en get þó ekki látið hjá líða að minnast á nokkur atriði, sem fram hafa komið við umr. málsins. Hæstv. landbrh, minntist á það, hvers vegna Búnaðarfélag Íslands og búnaðarþing hefðu ekki gert till. um endurskoðun jarðræktarl. þegar á árinu 1960, eftir að búið var að afgreiða efnahagsmálalöggjöfina, sem hafði ýmsar hækkanir í för með sér. Því er til að svara, að í þann mund sem búnaðarþing kom saman stóðu umr. um efnahagsmálalöggjöfina hér á hv. Alþingi, og svo er annað, að þegar efnahagsmálalöggjöfin var á döfinni og túlkar þeirrar löggjafar voru að leiða þjóðinni fyrir sjónir, hverjar afleiðingar sú löggjöf hefði í för með sér, var það hreint ekki mikið, sem dýrtíðin átti að hækka, eða ca. 3%. Miklu fé var eytt til þess að koma þjóðinni í skilning um þessa miklu og merku löggjöf, og það var gefið út rit, sem kallað var „Viðreisn“ og var sent inn á hvert einasta heimili á kostnað ríkissjóðs, til þess að tilkynna þjóðinni, hvað í vændum væri. Og í þessu merka riti stendur m.a. um áhrif gengisbreytingarinnar á lífskjörin, með leyfi forseta: „Sú hækkun vísitölu framfærslukostnaðar um 13%, sem að framan er getið, sýnir þau áhrif, sem gengisbreytingin mundi hafa á lífskjör almennings, svo framarlega sem engar aðrar ráðstafanir væru gerðar samhliða.“ Slík hækkun framfærslukostnaðar hlyti að sjálfsögðu að verða öllum almenningi afar þungbær, ef dýrtíðin hækkaði um 13% frá því, sem hún hafði áður verið. En svo stendur enn fremur: „En niðurstaða þeirra athugana er sú, að hinar auknu fjölskyldubætur nægi til þess að jafna að fullu þá kjaraskerðingu, sem gengisbreytingin að öðrum kosti hefði í för með sér fyrir fjölskyldu með 60 þús. kr. tekjur, þar sem börnin eru 3 eða fleiri. Gildir þetta fyrir fyrsta verðlagssvæði, þ.e.a.s. kaupstaði eða kauptún með yfir 3000 íbúa. Á öðru verðlagssvæði, en á því svæði eru sveitir og smærri kaupstaðir og kauptún, verður hagur barnafjölskyldna þeim mun betur tryggður.“ Og ef lengra er farið, kemur maður að kjarna málsins og heildarniðurstöðunni, sem átti að verða. „Sú aukning fjölskyldubóta og þær niðurgreiðslur á innfluttum neyzluvörum, sem að framan hefur verið lýst, munu draga mjög úr þeirri hækkun á vísitölu framfærslukostnaðar, sem breyting gengisskráningarinnar að öðrum kosti hefði í för með sér. Er gert ráð fyrir, að hækkunin verði tæplega 3% í stað um það bil 13% ella. En lækkun um 8.5% á rót sína að rekja til aukningar fjölskyldubóta, 1.6% til niðurgreiðslna á innfluttum vörum og 0.2% vegna þess, að ríkisstj. hefur í hyggju að fella niður námsbókagjald.“ Þetta var nú það, sem látið var í veðri vaka á þeim merku tímamótum, sem íslenzka þjóðin stóð á fyrir tæpum 4 árum. Þá átti dýrtíðin samkv. efnahagsmálalöggjöfinni að hækka aðeins um 3%. Þennan sama vetur komu jarðræktarl. hér fyrir hv. Alþingi, og ég minnist þess, að ég gerði undir þeim umr. fyrirspurn til hæstv. landbrh., hver háttur yrði á hafður í þessum efnum varðandi vísitöluna, eða að öðrum kosti, hvort jarðræktarl. yrðu fljótlega endurskoðuð með tilliti til vaxandi dýrtíðar, sem þá var nokkurn veginn fyrirsjáanleg. Svar hæstv. ráðh. stendur að sjálfsögðu í þingtíðindum - með leyfi forseta - og hljóðar svo: „Svo er fsp. um það, hvort ríkisstj. hafi á prjónunum nokkrar hugleiðingar um að breyta jarðræktarl. eða lagfæra, til þess að þau geti innt af hendi það hlutverk, sem þau hafa gert áður, vegna dýrtíðarinnar. Ég vil upplýsa það, að vitanlega hefur ríkisstj. hugleitt þetta, en hún er ekki tilbúin með till, um það, og ég hygg, að það sé meira en hægt er að segja og státa af oft áður.“ Og enn fremur segir hæstv. ráðh.: „Stjórnin hefur í hyggju að láta endurskoða ýmiss konar löggjöf landbúnaðarins einmitt með það fyrir augum, að landbúnaðurinn verði ekki mjög hart úti vegna þeirra verðhækkana, sem verða óneitanlega á mörgum vörum, svo sem rekstrarvörum og öðru slíku, enda þótt núv. ríkisstj. sé ekki tilbúin með till. enn.“ Maður skyldi nú ætla, að úr því að svo fór, að dýrtíðin óx um meira en 3%, eins og var í veðri látið vaka, og enn fremur, að það var látið í veðri vaka þegar 1960, að endurskoða ætti jarðræktarl., að þessi löggjöf hefði komið fyrr fyrir hv. Alþingi endurskoðuð og í frv., sem hæstv. ríkisstj. leggur fram, fyrr en að 4 árum liðnum. Og þetta finnst mér vítavert, hvað hæstv. ríkisstj. hefur rumskað seint og hvað hún hefur tafið málið og haft mikla fjármuni af bændastéttinni vegna þess. Og þar er ekki um að sakast við bændurna sjálfa eða þeirra félagsskap, því að þeir hafa jafnan gert sitt til að ýta á eftir málinu, eins og þegar kom fram við 1. umr. þessa máls og ég gat hér um. Þá sagði hæstv. ráðh., að bændasamtökin, Búnaðarfélag Íslands og mér skilst Stéttarsamband bænda hafi ekki óskað eftir, að jarðræktarframlagið hækkaði meira en um 30%. Ég hef aflað mér upplýsinga um þetta, og það er síður en svo sannleikur, sem í þessum ummælum hæstv. ráðh. felst, en það stendur í grg. frv. hér, með leyfi forseta, - það er í 10. gr., á að vera 11. gr., niðurröðun efnis breytt frá því, sem verið hefur, til betra samræmis: „Um leið og landbrh. fól Búnaðarfélagi Íslands og Landnámi ríkisins að endurskoða frv. það til jarðræktarlaga, sem samið var af nefnd, er landbrh. skipaði, og byggt var að mestu á frv. mþn. búnaðarþings, var þess getið, að frv. mætti ekki gera ráð fyrir meiri hækkun jarðræktarframlags en sem næmi 30%.“ Þarna stendur það skýrum stöfum, að fyrirskipunin kom frá landbrh. eða landbrn. og skyldi ríkisframlag til jarðarbóta miðað við sama magn jarðarbóta og árið 1963. Þarna tel ég, að það sé fyllilega sannað, hver á uppástunguna að þessari hækkun, eins og ég gat um í minni frumræðu, og tel ég, að það þurfi ekki að vera að deila um þessa hluti, þar sem það stendur skýrum stöfum í frv. hæstv. landbrh., og held ég, að hann hefði gott af því að lesa það og kynna sér sannindin, sem hann hefur lagt þar á borð fyrir Alþingi. Og ég met meira þau sannindi en hin, sem hann kemur með að öðru leyti. Þetta hafa þeir enn fremur staðfest báðir búnaðarmálastjórarnir, Halldór Pálsson og Ólafur E. Stefánsson. Þeir hafa báðir sagt mér, að þetta hafi þegar verið ákveðið, þegar endurskoðun laganna hófst. Enda fór ekki endurskoðunin fram fyrr en á s.l. hausti og í vetur, enda þótt bréf rn. væri dags. snemma í júlí, vegna þess að starfsmenn Búnaðarfélags Íslands, sem undirbjuggu þessa löggjöf, voru fjarverandi mestallt sumarið og gátu ekki sinnt þessu verki, fyrr en þeir komu í bæinn eftir ferðir sínar um landið í sumar. Ég tel, að þetta sé nægjanlegt til að sanna þetta mál. Það stendur líka í þessu frv., að meðaltals jarðræktarkostnaður sé 76%, og þar af eiga bændurnir samkv. þessu frv. að taka á sig 46% á móti 30%, sem ríkið tekur á sig samkv. þessu frv., ef að lögum verður. Þá var ráðh. að undrast yfir því, eins og raunar alltaf, að við höfum oft gert kröfur, framsóknarmenn, þegar við erum utan ríkisstjórnar, en ekki í ríkisstjórn. Ég vil benda hæstv. ráðh. á, að það er oft og mörgum sinnum búið að endurskoða jarðræktarl. og auka framlag þess opinbera til jarðræktar í stjórnartíð framsóknarmanna, og einmitt í tíð vinstri stjórnarinnar kom hæstv. ráðh., sem nú er og var þá hv. þm. Rang., og bauð miklu betur, sagði, að þetta væri óviðunandi ástand miðað við þá dýrtíð, sem þá ríkti í landinu. En eftir að hann kom að völdum, hefur minna orðið úr honum að rétta hlut bændastéttarinnar en meðan hann var í stjórnarandstöðu. Hann t.d. gat þess, að hann ætlaði að afnema alla Framsóknarskattana á dráttarvélum og tækjum til landbúnaðarins. Hver varð staðreyndin? Hann hefur hækkað öll tæki landbúnaðarins um mikið á annað hundrað prósent. Það er hans þáttur í því máli, og annað hefur eftir því farið. Svo minntist hæstv. ráðh. á það, að við framsóknarmenn hefðum aldrei flutt neitt um það, að styrkja ætti vatnslagnir á sveitaheimili, aldrei flutt nein frv. um það, en færum að fitja upp á þessu máli nú, af því að það hefði verið komið inn í frv. Hæstv. ráðh. er sennilega ekki minnugur maður, en ég vil minna hann á það, að við höfum oft og mörgum sinnum flutt frv. um sams konar efni á Alþingi og það síðast fyrir ári, og hans samþm., hv. 4. þm. Sunnl., Björn Fr. Björnsson, flutti frv. ásamt Helga Bergs og fleiri hv. þm., þar sem átti að breyta l. um aðstoð til vatnsveitna á þann veg, að styrkur yrði greiddur samkv. þeim l. til vatnsveitna í sveitum, svo að málið er alls ekki nýtt fyrir okkur framsóknarmenn, en það má vera, að það sé nýtt og hljómi sem nýmæli í eyrum hæstv. landbrh., en ég vona, að svo verði ekki eftirleiðis. Ég vil líka minna á það jarðræktarlagafrv., sem við höfum lagt fram hér, framsóknarmenn, og gengur í flestum greinum lengra til móts við bændur en þetta frv. Það hefur að undanförnu ríkt mikið góðæri hér á landi, enda þótt það hafi sýnt sig, að stjórnarfarið hafi átt erfitt. Sjávaraflinn hefur vaxið um því sem næst 60% síðan 1958 og verðgildi hans því sem næst tvöfaldazt, þannig að það er síður en svo, að það hafi nokkurt hallæri ríkt í landinu, og því er ástæða til að skera ekki við nögl sér hlut bændanna, heldur á góðærið, sem ríkt hefur til lands og sjávar, að verða til þess að horfa björtum augum til framtíðarinnar og miðla mönnum réttilega. Ég tel, að ég hafi nú gert grein fyrir málinu, eins og það hefur verið lagt fyrir Alþingi, og gangi þess frá upphafi, og ég sé ekki ástæðu á þessu stigi málsins til að ræða meira um það, nema sérstakt tilefni gefist til. En ég gat ekki látið hjá líða að láta sannleikann koma í ljós, eins og hann hefur verið í þessu máli frá upphafi.



Herra forseti. Það er ákaflega gott að venja sig á það að leiða sannleikann í ljós, eins og hv. síðasti ræðumaður vill við hafa, og ég tel þá rétt að trúa því, að hann hafi haldið, að hann væri að túlka sannleikann hér áðan, en því miður hef ég dálítið við hans ræðu að athuga. Það er bls. 14 í grg. með frv. til jarðræktarlaga, sem hann hefur vitnað í, þar sem segir, að jarðræktarkostnaður hafi hækkað frá því 1959 til 1964 um 76% samkv. virðingu Landnáms ríkisins vegna lántöku úr ræktunarsjóði. En þarna er bara tekið eitt dæmi út úr, úr því gerir hv. þm. meðaltal og segir, að bændur vanti þá 40%. Og nú spyr ég hv. þm., það þarf ekki langan tíma til að svara því: Hefur hann, þegar hann var að halda sína ræðu, gleymt því, að jarðræktarstyrkur hefur hækkað allmikið síðan 1959, áður en þetta frv. er flutt? Það á vitanlega að taka það með í reikninginn. Og mig furðar á því, að hér skuli nú koma fram rödd á Alþingi svona ákveðin, sem reynir að mistúlka þetta frv. og halda því fram, að það sé ekki komið til móts við bændastéttina með flutningi þess nema að hálfu leyti. Ég hafði alls ekki búizt við því. Og hann vitnar í Halldór Pálsson og Ólaf Stefánsson og vitnar þannig í þá, að þeir, sem hlusta á þetta mál og þekkja litið til, gætu haldið, að þeir ágætu menn væru sömu skoðunar, vegna þess að Búnaðarfélagið hafði fengið bréf, sem rétt var, frá ráðuneytinu, þar sem talað var um að miða hækkunina við 30%. En hvað hafði gerzt, áður en þetta bréf var skrifað? Það gæti hv. þm. kynnt sér, úr því að hann vill hafa það, sem sannara reynist, og það er nauðsynlegt, að hann kynni sér það, sem hefur gerzt, áður en hann fer að vitna í Halldór Pálsson og Ólaf Stefánsson aftur með þeim hætti, sem hann gerði hér áðan. Ég get upplýst það, að í rn. liggur bréf frá Búnaðarfélagi Íslands, eftir að útreikningar höfðu verið gerðir á því, hvað styrkurinn ætti að hækka til þess að ná þessu marki, þá var talað um 28.5%, og það er enginn vafi á því, að hv. þm. getur fengið að sjá hjá Búnaðarfélaginu þessa bókun, hann getur einnig fengið að sjá í rn. þetta bréf, og það mundi væntanlega leiða hann í allan sannleika. Það hafa farið fram nákvæmir útreikningar um þetta atriði, og forsendurnar fyrir því, að frv. er nú byggt á 30%, en ekki 28.5%, eru þær, að það þótti eðlilegra, það var hreinni tala og það var öruggara, að þetta mark næðist, að miða við 30, og með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa hér upp forsendurnar fyrir því, að þetta var svo, það er saman tekið hér. Þá er landbrh. lét undirbúa það frv., sem hér liggur fyrir, var sérstaklega haft fyrir augum að kanna kostnað við jarðræktarframkvæmdir og hvað sé eðlilegt að styrkja hverja framkvæmd fyrir sig, miðað við núverandi kostnaðarverð þeirra, og jafnframt að finna grundvöll að vísitölu, sem tryggi, að jarðræktarstyrkir séu jafnan í eðlilegu hlutfalli við framkvæmdakostnað. Í lögunum 1950 eru verðlagsuppbætur ákveðnar, og skyldu þær miðaðar við vísitölu framfærslukostnaðar, en samkv. frv, því, sem hér liggur fyrir, skal fundin vísitala fyrir hinar styrkhæfu framkvæmdir, sem byggð sé á raunhæfum verðbreytingum á tilkostnaði framkvæmdanna á hverjum tíma. Ákvörðun framlagsfjárhæða í frv. á hina ýmsu framkvæmdaliði, sem 10. gr. tekur til, er gerð með hliðsjón af raunhæfum kostnaði hverrar framkvæmdar eftir verðlagi ársins 1964. Frv. tryggir með vísitöluákvæðunum, að hlutfall milli framlags og kostnaðarverðs fylgir breytingum þeim, er verða á framkvæmdakostnaði. Sú hækkun, sem orðið hefur á tímabilinu 1959 til 1964, er mjög mismunandi á hinum ýmsu framkvæmdaliðum, er 10. gr. frv. tekur til. Því verða hækkanir einstakra styrkliða misháar, miðað við framlagsgreiðslur samkv. núgildandi lögum. Í öðru lagi er við samningu frv. einnig höfð hliðsjón af því, hverjar framkvæmdir ber að efla með tilliti til hagfræðilegrar þýðingar þeirra fyrir bændur almennt. Ræktunarliðirnir hækka, miðað við núgildandi lög, hlutfallslega meira en ýmsir aðrir framkvæmdaliðir, sömuleiðis súgþurrkun. Hækkun þessara liða nemur frá 59.8% til 137%, enda þótt heildarhækkun alls styrkjakerfisins nemi 30%, eins og grg. frv. ber með sér. Einn einstakur framkvæmdaliður kippt úr samhengi er röng túlkun á þeim réttmætu úrbótum, sem fram koma í frv. Að samningu þessa frv. stóðu Búnaðarfélag Íslands og landnámsstjóri, og fulltrúum bænda í sex manna nefnd var kynnt frv. og þeim gerð grein fyrir, hvernig framlagsgreiðslukerfið mundi verka á einstaka liði þeirra framkvæmda, sem það nær til, og þeir gerðu ekki aths. við það heldur. Verður því að ætla, að mætt hafi verið óskum landbúnaðarins með þeim breytingum, sem hér liggja fyrir, á viðhlítandi hátt, þar sem þessir aðilar standa að samningu frv. og féllust á, að heildarhækkunin væri 30%. Þá er hækkun á einstaka liði miklu hærri og á aðra liði þá lægri, og það er þetta, sem ég ætlast til að hv. þm. kynni sér nú rækilega, eins og hann hefur tækifæri til, bæði í hv. landbn. og með því að ræða við þá aðila, sem hér eiga hlut að máli, og hætta því að taka einstaka liði úr samhengi, heldur skoða allt málið í heild og skapa sér þannig rétta mynd. Það er það, sem þarf að gera. Og þetta veit ég nú, að hv. þm. gerir, þegar hann fer að átta sig ú málinu. Annað er vitanlega ekki sæmandi. Hann hlýtur að gera það, og þá kemur sannleikurinn í ljós. Hv. þm. var að tala um vatnsveiturnar og styrk til þeirra. Ég sagði hér við 1. umr., þegar málið var tekið fyrir fyrir fáum dögum, að framsóknarmenn hafi flutt frv. til breytinga á jarðræktarl., án þess að þar væri nokkuð minnzt á vatnsveiturnar. Og ég er hér með tvö frv., sem hv. framsóknarmenn hafa flutt, annað á s.l. ári og hitt á þessu þingi, og það er ekki minnzt á vatnsveitur. Framsóknarmenn hafa ekki gert tilraun til þess að koma vatnsveitustyrk inn í jarðræktarl., og það er ekki fyrr en í haust, að Búnaðarfélagið minnist á það að koma því inn í þetta frv. Það hafði ekki verið rætt um það áður, og það liggur ekkert fyrir um það, hvaða kostnað það gæti haft í för með sér árlega fyrir ríkissjóð, og engin áætlun, og það er það minnsta, að áður en þetta er tekið inn, sé það athugað nánar, því að í því formi er þetta alveg nýtt mál, þótt á siðasta þingi hafi verið flutt frv. til breytinga á vatnsveitul. Það eru sérstök lög, sem félmrn. hefur með höndum. Það er allt annars eðlis, og það vitanlega verður ekki gert hvort tveggja samtímis. Ég er alls ekki að mótmæla því, að þetta eigi heima í jarðræktarl. Ég býst við því, að það eigi þar heima. En það hefur ekki verið minnzt á að koma því inn í jarðræktarl. fyrr en núna, og það má vel vera, að þetta sé það stór líður, að það sé eðlilegt, að það þurfi að athugast nánar. Hv. þm. minntist enn á, að það væri óeðlilegur dráttur, sem hefði orðið á endurskoðun jarðræktarl. Og hann var að afsaka búnaðarþingið, að það skyldi ekki hafa gert neitt 1960. Ég hef ekki að fyrra bragði deilt á búnaðarþing fyrir það, en mér finnst, að þeir hv. þm., sem eiga sæti á búnaðarþingi og deila á ríkisstj. fyrir drátt á þessu máli, hefðu átt að rumska strax 1960, þegar viðreisnarlöggjöfin var sett, og hverjir sem spádómarnir voru um vísitöluhækkun, lá það þó fyrir, að með viðreisnarlöggjöfinni var vísitalan tekin úr sambandi, kaupgreiðsluvísitalan, og það var kaupgreiðsluvísitalan, sem jarðræktarl. miðuðu við, þótt undarlegt sé. En sannleikurinn er sá, að 1961 samþykkir búnaðarþing að skipa mþn. til þess að endurskoða lögin, og það er 1962, á sumri 1962, sem n. skilar frv. til rn. Ráðuneytið hafði ekkert haft með þessa endurskoðun að gera. Það var búnaðarþingið, sem skipaði n., og það var alveg vonlaust að taka frv. þannig ómelt, og þess vegna varð að stjórnskipa nefnd til þess að athuga það. Sú n. skilaði frv. rétt undir þinglok 1963. En hvað gerist svo 1964? Það er stigið stórt spor þá til leiðréttingar á þessum málum og í rauninni hægt að segja meira en leiðréttingar, og ég er alveg undrandi, að hv. þm. skuli ekki viðurkenna það, því að hann talar hér eins og það hafi ekkert verið gert í jarðræktarlöggjöfinni fyrr en með þessu frv., þegar hann talar t.d. um það, að af því að einn styrkhæfur liður hafi hækkað um 76%, hljóti bændur að vanta um 40%. Þannig má ekki tala alveg óhugsað, því að það hlýtur að hafa verið alveg óhugsað, þessi ummæli. Það eru margs konar styrkir, sem hafa hækkað áður, og þegar hækkunin er miðuð við 1959 og 1964, kemur það til greina, hvað er komið áður en þetta frv. er flutt. Og þessi grg., sem ég las hér upp og er forsendur fyrir frv., er það greinileg, að hv. 1. þm. Vesturl. ætti ekki að vera lengur í vafa um, að hér er rétt með farið. Og ég get nú sagt eins og hv. síðasti ræðumaður: Ég ætlaði nú ekki að tala langt, enda er engin þörf á því á þessu stigi málsins. En af því að ég er alveg eins og hann, ég vil hafa það, sem sannara reynist, þá get ég ekki látið því ómótmælt, sem hann fullyrti hér áðan og er að mínu áliti algerlega rangt. Hv. þm. talar um, að framsóknarmenn hafi flutt ýmis mál til hagsbóta fyrir landbúnaðinn. Ég hef aldrei sagt það, að framsóknarmenn hafi aldrei gert það. Ég hef aldrei fullyrt það. Það væri líka skárra. Ég er viss um, að þeir hafa flutt frv., sem miða að því, mér dettur ekki í hug að neita því. En það verður að viðurkenna það, að þeir hafa, þessir hv. þm. og áreiðanlega ekki allir af viljaleysi, orðið að sætta sig við það að stíga minni spor til framfara og styrktar landbúnaðinum en hér er gert. Og við skulum vera sammála um það, hv. 1. þm. Vesturl. og ég, að þrátt fyrir dýrtíð, sem hefur orðið, því að dýrtíðin hefur vaxið, verðlag hefur hækkað, er aðstaða landbúnaðarins í dag betri, hún fer batnandi, hún er betri en hún hefur verið. Ég hef staðið við það að afnema Framsóknarskattana af dráttarvélum. Það er búið að lækka tollana af landbúnaðarvélum úr 33%, sem þeir voru, í 10%. Yfirfærslugjaldið hefur verið afnumið. Og það er enginn vafi á því, að bændur eiga hægara með að kaupa dráttarvél nú en 1958. Það þarf færri dilka núna fyrir dráttarvél en 1958. Það þarf færri mjólkurlítra fyrir dráttarvél nú en 1958. Og hvers vegna skyldi þá ekki vera hægara fyrir bóndann að kaupa þessa hluti nú en þá? Ég get lýst ánægju minni yfir þessum umr., og ég vænti nú þess, að hv. 1. þm. Vesturl. kynni sér málið betur en hann er búinn að, hann hefur gott tækifæri til þess, - og leitist við að fara með rétt mál við 2. umr. þessa máls.



Herra forseti. Enda þótt ég eigi sæti í þeirri n., sem væntanlega fær þetta mál til umsagnar, tel ég rétt að segja örfá orð við þessa umr. vegna þeirra umr., sem farið hafa fram hér í d. áður um þetta mál. Í sambandi við þá aths., sem komið hefur fram, og aðfinnslur um það, að þetta merka mál, frv. til nýrra jarðræktarl., komi heldur seint fram, vil ég minna á, að það er allalgengt, að mál þurfi nokkurn aðdraganda og undirbúning, og það var naumast þess að vænta, að þetta mál væri nægilega undirbúið fyrr en þá á næstliðnu þingi. En til þess að koma þar nokkuð til móts við það, að breytingar á þessum lögum koma ekki fyrr en nú, hafa verið tvívegis gerðar verulegar breytingar á styrkjum til jarðræktar og annarra liða, sem heyra undir jarðræktarlög. Á síðasta þingi var gerð sú mikla breyting, að styrkur vegna jarðræktar var hækkaður mjög á býli, sem hafa 25 ha. og minna tún. Þetta var mjög veigamikið atriði, því að meiri hluti bænda komst þá um leið undir ákvæðið um mikið hækkaðan styrk, og mér er persónulega kunnugt, að þessi lagabreyting olli því, að mjög mikið var ræktað og hefur verið ræktað eða undirbúin ræktun að síðan. Í öðru lagi var búið að breyta þessu ákvæði áður, þ.e.a.s. færa þetta takmark upp í 15 ha. úr 10. Einnig var sú breyting gerð á síðasta þingi, að stórkostlega var hækkað framlag til súgþurrkunar, sem er mjög veigamikið atriði í sambandi við heyhirðingu. Einnig var þá tekið upp nýtt ákvæði um styrk fyrir plógræsagerð. Ég tel rétt að benda á þetta í sambandi við það, að kvartað er um, að breyting á jarðræktarl. komi heldur seint. En úr því að ég taldi mér skylt að benda á þetta og ég er hér kominn, vil ég einnig gera ofurlítið að umræðuefni það atriði, sem nú hefur verið deilt um, það er það, hvort taka eigi inn á jarðræktarlög nýjan styrk til vatnsveitna, bæði til heimilisþarfa og í peningshús. Ég get sagt það, að ég tel mjög eðlilegt, að þessi nauðsynlega framkvæmd sé styrkt, og meira að segja er hliðstæða fyrir því, að vatnsveitur hafa notið styrks, en ég álít, að á þessu stigi sé ekki eðlilegt að taka það inn í jarðræktarlög. Þetta atriði hefur aldrei verið í jarðræktarl., og má auðvitað deila um það, hvort það eigi þar heima eða einhvers staðar annars staðar, og ég ætla ekki að leggja neinn úrskurð á það. En í samtrandi við það, sem nú er til umr., er það að segja, að það hefur náðst sérstakt samkomulag um það milli ríkisstj. og forsvarsmanna bænda, að jarðræktarstyrkur samkv. jarðræktarl. hækki um 30%, þ.e.a.s. um 30% miðað við þær framkvæmdir, sem styrks nutu 1963. Ef tekinn væri inn einn liður til viðbótar á jarðræktarl., þ.e.a.s. styrkur til vatnsveitna, mundi það að sjálfsögðu dragast frá styrk til annarra jarðarbóta og hann yrði þá þeim mun lægri, sem næmi því, sem til vatnsveitnanna færi. En þó er hitt enn veigameira, að fyrir liggur engin athugun á því, hvað þetta kynni að nema miklu. Það yrði alveg rennt blint í sjóinn með það, og þá yrði ekki hægt að reikna dæmið rétt út, heldur áætla það meira og minna. Þess vegna tel ég, að ekki sé unnt á þessu stigi að taka þetta atriði inn nú. Svo vil ég bæta því við, að ég fagna því, að þetta frv. er fram komið, og ég veit, að bændur fögnuðu því mjög í haust, þegar það var tilkynnt, að afgreidd mundu verða ný jarðræktarlög á þessu þingi. Ég læt alveg ósagt um það, hvort það hafi verið svo sérstaklega fyrir forgöngu bændasamtakanna, að þessi tilkynning var gefin út í haust. Mér er vel kunnugt um, að þetta mál hefur verið í undirbúningi lengi, og ég get vottað það, að hæstv. landbrh. hefur haft mjög góða forgöngu í þessu máli, ekki síður en í því að fá inn lagabreytingu þá, sem ég gat um áðan, um aukna jarðræktarstyrkinn. Og ég vænti þess, að í þeirri nefnd, sem við hv. 1. þm. Vesturl. báðir sitjum í, landbn., geti orðið milli okkar góð samvinna um afgreiðslu á þessu máli. Hann ber það gott skyn á þessa hluti, og veit ég, að ekki stendur á honum að styðja þetta frv., þó að honum kannske finnist, að það nái ekki nægilega langt í öllum greinum. Um það má alltaf deila, hvernig sú heildarhækkun á jarðræktarstyrk eigi að deilast út á milli hinna einstöku liða, sem á jarðræktarl. standa. Ég fyrir mitt leyti hefði kosið, að þar gætu orðið einhverjar tilfærslur milli, en tel þó, að það sé ekki gott að gera mikið að því, þar sem það virðist vera nokkurn veginn samkomulag hjá þeim forsvarsmönnum bænda, sem að samningu frv. hafa staðið, að jarðræktarstyrkur skuli vera þetta t.d. á tún og þá ekkí sami á allar túnasléttur eða þetta eða hitt á t.d. heyhlöður eða votheysgryfjur eða safnþrær o.s.frv. Í aðalatriðum tel ég, að eðlilegt sé, að þeir, sem um þetta mál hafa fjallað af hálfu bænda, hafi þarna mest um að segja, þó að ýmsir liðir þarna geti hins vegar verið mjög til álíta, hvort ekki ætti að færa þá eitthvað til.



Herra forseti. Mér þykir vænt um að heyra það, að hv. 8. landsk. þm. er til viðræðu um ýmsar breytingar á þessu frv., sem hér liggur fyrir, ef bændasamtökin óska þess. Ég óttast ekki bændasamtökin í þessum efnum, en það er ýmislegt annað, sem ég held að verði kannske ljón á veginum, og á það kann e.t.v. að reyna síðar. Er ég fús að ræða við hv. þm. um breytingar á þessari löggjöf. En ég verð að játa það, að ég gat aldrei fengið það út úr því bréfi, sem hæstv. landbrh. las hér áðan, að bændasamtökin sem slík hefðu haft sjálfdæmi um það, hvernig þau hefðu viljað útbúa jarðræktarlögin. Þeim var fyrirlagt í upphafi, að þau mættu hækka þetta mikið, en þau fengu aldrei kost á því að leggja málið fram nú í þetta sinn á þann hátt, sem þau óskuðu. Þeim var fyrirlagt í upphafi, að heildarhækkunin skyldi nema 30%, og á þeim grundvelli skyldi endurskoðun hafin. Þetta er það eina rétta í málinu. Þá hefur bæði hæstv, ráðh. og hv. 8. landsk. rætt um aðra löggjöf í sambandi við þessa. Ég hef aldrei sagt það, að stofnlánadeildarl. eða sá hlutinn, sem tilheyrir Landnámi ríkisins, og hækkunin, sem orðið hefur á síðustu árum úr 10 ha. upp í 25 ha., sem nýtur framlags frá ríkinu allt að helmingi kostnaðar, væri ekki mikil réttarbót fyrir bændur. Það er síður en svo, enda höfum við framsóknarmenn flutt till. um þetta á hverju einasta ári, þangað til þetta var komið í lög, og í þessu felst að sjálfsögðu mikil réttarbót. En ég er sannfærður um það, að ef við framsóknarmenn hefðum ekki undirbúið þessa löggjöf og komið henni á í tíð vinstri stjórnarinnar, 1957, hefði hún aldrei verið undirbúin í tíð þessarar stjórnar, svo mikið er víst. En það hefur ekki samkv. þeim l. verið réttarbót á öllum þeim liðum, sem tilheyra jarðræktarl. Það er önnur löggjöf, sem ekki ber að ræða nú. Ég hef verið að tala um þá löggjöf, sem hér liggur fyrir, og annað ekki. Enn fremur vil ég taka það fram, að því er varðar vatnsveiturnar, að þess var ekki að vænta, að við framsóknarmenn óskuðum eftir framlagi ríkisins til vatnsveitna samkv. jarðræktarl., þegar við vorum með það í sérstöku frv. á Alþingi. Og ég tel, að það skipti ekki höfuðmáli, hvort heldur er. Ef á annað borð þetta framlag fæst, þá skiptir ekki máli, hvort það er samkv. sérstakri löggjöf, sem fjallar um vatnsveitur, eða samkv. jarðræktarl. Ég ætla mér svo ekki að ræða meira um þetta frv. nú í þetta sinn. Ég vil geta þess, af því að hæstv. ráðh. var að tala um, að það hefði þurft áður fleiri dilka til þess að borga dráttarvélina hjá bóndanum heldur en nú, að ég efast mjög um, að þetta sé satt. Ég ætla að kynna mér þetta nánar, en ég efast mjög um, að þetta sé satt, og ég efast líka mjög um, að það þurfi færri mjólkurlítra nú en áður til að borga sama tæki. En nokkuð er víst, að hækkun á sér stað árlega og enn þá er hæstv. landbrh. að hlaða ofan á þessi tæki eins og önnur með hinum nýja söluskatti, sem verið er að leggja á og lögleiða.



Herra forseti. Það þarf ekki að vera neitt efamál um það, hvort það þarf fleiri mjólkurlítra eða fleiri dilka fyrir dráttarvélinni núna en 1953, það er svo auðvelt reikningsdæmi, en ég hef það ekki fyrir framan mig, og við getum reiknað það báðir, þegar við höfum gögn í höndunum, og um það þurfum við ekki að deila. Og ég veit hér um bil, hver útkoman er, ekki alveg upp á lítra eða upp krónu, en ég veit, hver niðurstaðan er. Hv. þm. segir ekki hafa áttað sig á mínu máli áðan. Ég hef aldrei haldið því fram, að bændurnir hafi fengið sjálfdæmi til þess að semja þetta frv. Ég hef ekki haldið því fram, og ég geri ekki ráð fyrir því, að bændurnir hafi ætlazt til þess, að þeir fengju það. Í upphafi máls míns, þegar þetta mál var tekið fyrir til umr., minntist ég á bréf, sem ég skrifaði Búnaðarfélagi Íslands og Landnámi ríkisins, og þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Að undangengnum viðræðum milli Búnaðarfélags Íslands og landbrn. um nauðsyn á hækkun framlaga samkv. jarðræktarl. fól landbrn. Búnaðarfélagi Íslands og Landnámi ríkisins með bréfi, dags. 10. júlí 1964, að endurskoða jarðræktarl., svo og jarðræktarlagafrv. hinnar stjórnskipuðu nefndar, sérstaklega með það það fyrir augum að kanna kostnað við jarðræktarframkvæmdir og hvað sé eðlilegt að styrkja þær framkvæmdir miðað við núgildandi verðlag og finna grundvöll að vísitölu, sem tryggi, að jarðræktarstyrkur sé í eðlilegu hlutfalli við kostnað við framkvæmdir á hverjum tíma. Um könnun á þessum atriðum verði haft samráð við rn.“ Eftir að þessi könnun hafði farið fram, var fyrst talið eðlilegt samkv. bréfi frá Búnaðarfélaginu, að miðað væri við 28.5%, og í framhaldsviðræðum var ákveðið, að það skyldu vera 30%. Það hafa engin sjálfdæmi verið í þessu, ekki hjá ráðuneyti og ekki hjá bændunum, en það, að ákveðið er, að meðalhækkunin skuli vera 30%, eins og lagt er til í þessu frv., er að undangenginni þessari könnun, sem ég var að lýsa áðan og las upp forsendurnar fyrir.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að biðja um orðið utan dagskrár til þess að bera fram fsp. til hæstv. ríkisstj. varðandi þann mikla vanda, sem Stofnlánadeild landbúnaðarins virðist nú eiga við að stríða. Þessa fsp. ætlaði ég raunar að bera fram í gær, en hætti við það, vegna þess að hæstv. landbrh. hafði ekki ástæðu til að mæta á þingfundi að sögn hæstv. forseta deildarinnar. Menn hafa átt því að venjast, að stofnlánasjóðir landbúnaðarins eða stofnlánadeildin, sem við tók af þeim, lyki afgreiðslu lána nokkru fyrir jól og ég minnist þess oft og einatt, að ég hef farið heim af þingi fyrir jólin um þetta leyti og þá verið búið að afgreiða öll þau lán, sem ég hef haft umboð fyrir. Nú er ástandið hins vegar þannig, að aðeins eru afgreidd lægstu lánin, en hin látin bíða afgreiðslu, jafnvel þótt þar sé um að ræða lán, sem bankinn var búinn að lofa skriflega að veita á þessu ári. Á það má einnig minna í þessu sambandi, að bankinn tók upp þá nýbreytni í ár að krefjast þess, að allar lánsumsóknir væru komnar fram þegar í aprílmánuði og hefur einnig á annan hátt reynt að takmarka fjárfestingu í sveitum á árinu. Um þetta mun ég ekki ræða nánar að þessu sinni, en ég óska svars og upplýsinga hæstv. ríkisstj. um það, hvort bændur megi ekki vænta skjótrar úrlausnar í þessum vandamálum, þannig að öll þau lán, sem lofað var, verði afgreidd næstu daga.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vesturl. biður um orðið utan dagskrár í tilefni af þeim mikla vanda, sem Stofnlánadeild landbúnaðarins er í, eins og hann segir, þar sem hún getur nú ekki fullnægt lánaþörfum, að mér skilst á hans fsp., og nú séu aðeins afgreidd lægstu lánin. Það væri náttúrlega ástæða til þess að ætla, að stofnlánadeildin væri í miklum vanda stödd, vegna þess að framkvæmdir á því ári, sem nú er að liða, eru miklu meiri, en nokkurn tíma áður og því meiri vandi á höndum að fullnægja fjárþörfinni. En sem betur fer tekst ekki verr til núna en áður. Fjárþörfinni verður fullnægt og til upplýsinga fyrir hv. þm. er þess að geta, að í gærkvöld hafði verið lánað úr stofnlánadeildinni, það sem af er þessu ári, 71.2 millj. kr. Hvað farið hefur út í morgun, skal ég ósagt láta, en það gætu vel verið 10 millj. kr. Það, sem er óafgreitt, eru nokkrir tugir millj. En það er gert ráð fyrir, að þegar afgreiðslunni er lokið núna fyrir, jólin, verði útlánin á þessu ári 110–115 millj., sennilega 115 millj. Þá er þess að geta, að í fyrra urðu útlánin 102 millj., að mig minnir, 1963. Það kemur mér alveg á óvart, ef hv. 1. þm. Vesturl. er með þá þanka, sem hann hlýtur að vera, úr því að hann gerði þessa fsp., að hann fái ekki afgreiðslu á sínum málum nú, áður en hann fer heim og ég vænti þess, að hv. þm. geti farið glaður heim í jólafríið með það að hafa lokið fyrirgreiðslu sinna umbjóðenda að undanskildum þeim, sem höfðu ekki sótt um lán í tæka tíð. Og út af fyrir sig er ekkert óeðlilegt við það, þótt bankinn afgreiði ekki þau lán fyrir áramót, sem ekki var sótt um á tilskildum og auglýstum tíma. En útlánin á þessu ári verða allmiklu hærri en 1963, en 1963 urðu þau langhæst, sem þau hafa nokkurn tíma verið. Þau urðu 1962 70.3 millj., en 1958 voru þau 52 millj., en eins og ég sagði áðan, má reikna með, að þau verði 110, jafnvel 115 millj. kr. á þessu ári. Ég vænti þess, að hv. þm. nægi þessar upplýsingar og hann fari í Búnaðarbankann á mánudaginn og leiti eftir afgreiðslu sinna mála.



Herra forseti. Mér þykir vænt um að heyra, að það skuli eiga að afgreiða öll þau lán, sem lofað var á s.l. vori, að fjárhagur bankans sé það góður, að þess er auðið. En einkennilegt hefur verið, að það hefur verið ákaflega mikil tregða að fá lán, af hvaða ástæðu sem það hefur stafað, og afgreiðsla lána hefur verið allmiklu seinni en nokkurn tíma áður. Venjulega hefur afgreiðsla verið búin um þetta leyti, enda mikið annað að gera fyrir starfsfólk bankans, þegar líður að áramótum og ég hygg, að það sé ekki að ófyrirsynju, að það sé spurt um þessa hluti nú, þar sem aldrei hefur verið jafnáliðið, þegar lokið hefur verið við afgreiðslu lána. Og á annað vil ég minna líka, að bændur hafa verið skattlagðir sérstaklega í því skyni að tryggja fjárhag stofnlánadeildarinnar og því eðillegt, að þeir geri meiri kröfur, en áður var til þeirrar deildar.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða hina svonefndu skattlagningu, sem hv. þm. minntist hér á, en ég skal taka undir það, að það er eðlilegt, að bændur geri hærri kröfur nú til afgreiðslu í stofnlánadeildinni og Búnaðarbankanum heldur en áður, vegna þess að áður höfðu þeir þá reynslu, að það þýddi ekki annað, en takmarka kröfurnar. Nú hafa þeir gert hærri kröfur og þeir hafa fengið aukna fyrirgreiðslu. En ég býst við því, að hv. þm. og ég þekkjum vel, hvernig hefur verið með afgreiðslu lána úr stofnlánadeildinni og búnaðarsjóðunum, sem fyrr voru að starfi. Báðir höfum við áreiðanlega haft umboð fyrir marga og báðir vitum við það, að það hefur alltaf verið svo, að lánveitingarnar hafa staðið alveg fram að jólum. En það hefur ekki þótt fært að afgreiða lánin milli jóla og nýárs, því að þá er starfslið bankans bundið við uppgjör. Og mér er kunnugt um það, að starfslíð bankans hefur unnið allan þennan mánuð sleitulaust og oftast fram á nótt við afgreiðslu lána og eftir því sem lánin eru fleiri, verður verkefnið meira, vinnutíminn lengri og það gæti þess vegna vel verið, að það yrði ekki búið nú að afgreiða fyrr en t.d. á Þorláksmessu, en það hefur verið búið daginn fyrir Þorláksmessu undanfarin ár. Ég skal ekki segja um það.



Herra forseti. Ég hef kannske ekki tekið nægilega vel eftir, þegar hæstv. ráðh. talaði hér og mitt erindi hingað var aðeins að fá það staðfest, sem mér skildist hann segja, að það mundu verða afgreidd þau lán úr Búnaðarbankanum fyrir jól, sem loforð hefði verið gefið fyrir, - fyrirheit hefðu verið gefin um á sinum tíma.



Herra forseti. Hv. þm. skildi mig rétt, því að þegar ég talaði um, að lánin verði 110–115 millj., er það sá rammi, sem var skapaður með loforðunum í vor.