Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég gerði í gær aths. við frv., sem er hér til umr., og leyfði mér að benda á að þar sem seint hefðu komið fram umsagnir, annars vegar frá Verslunarráðinu og hins vegar frá Neytendasamtökunum, væri tilhlýðilegt að hv. fjh.- og viðskn. tæki málið til athugunar aftur, þó að ekki væri nema í hálftíma eða klukkutíma, til að fjalla um það við fulltrúa þessara samtaka, auk lagasmiðsins sem mér skilst að sé Gylfi Knudsen fulltrúi eða deildarstjóri í rn. Þetta hefur ekki verið gert, enda eru menn önnum kafnir. Ég verð að harma þetta, því að hv. 3. þm. Vestf. ætlaði reynda að bera þau boð hv. 1. þm. Austurl. að þetta yrði gert í n. á milli umr. Þar sem hæstv. viðskrh. hefur hins vegar sagt mér að hann muni beita sér fyrir því að hv. fjh.- og viðskn. Ed. taki á málinu með þessum hætti sé ég ekki ástæðu til að fara fram á frekari .frest. En ég bendi enn þá einu sinni á að ef samþykkt þessa frv. leiðir til þess að afborgunarkaup, þ. e. a. s. kaup með afborgunarskilmálum og eignarréttarfyrirvara, falla úr gildi, en í staðinn verður eingöngu um víxlaviðskipti að ræða, þá er verr af stað farið en heima setið. Í trausti þess, að viðskrh. láti könnun fara fram í Ed. og sjái til þess að tilvonandi lög nái þannig tilgangi sínum, ætla ég ekki að tefja málið frekar.



Herra forseti. Ég bjóst satt að segja við að ósk hv. síðasta ræðumanns um að afgreiðslu þessa máls yrði frestað og málið athugað betur yrði samþ. Ég er jafnsannfærður og hann um að ábending þeirra, sem mest skipta við þá þjóðfélagsþegna sem nota sér afborgunarskilmála, er þess virði að hún verði skoðuð betur. Ef víxlakaup aukast og viðskiptavenjur breytast þar af leiðandi í þá átt sem varað hefur verið við vil ég að þm. sé ljóst, þegar þeir samþykkja þetta frv. og neita að athuga það betur, eins og ósk hefur komið fram um, að útgáfa víxla er ekkert annað en útgáfa á peningaseðlum sem fólkið sjálft gefur út vegna þess að það eru hömlur á gjaldmiðli þjóðarinnar, settar af opinberum aðilum: ríkisstj. að ráðum þjóðbankanna. Aukin víxlaútgáfa er seðlaútgáfa til viðbótar við það sem þjóðbankastjórar og aðrir ráðgjafar ríkisstj. ráðleggja. Það er svo mikill verðbólguauki, að ég sé ástæðu til að undirstrika ósk hv. síðasta ræðumanns um að afgreiðstu þessa máls verði frestað og allar afleiðingar af samþykkt frv. verði kannaðar betur áður en endanlega verður frá því gengið, en að þm. gangi með opin augun til samþykktar þessa frv. og geri sér ljóst að víxlaviðskipti eru ekkert annað en aukin seðlavelta í landinu, hvað sem það kann svo að kasta fyrir þjóðfélagið í heild.



Herra forseti. Ég sagði við umr. um þetta mál í gær, að ég teldi út af fyrir sig ekki óeðlilegt að orðið væri við ósk hv. þm. Friðriks Sophussonar um að fjalla aftur um málið milti 2. og 3. umr. í hv. n., og ég flutti um það skilaboð til formanns fjh.- og viðskn. En eins og annríki er hér á þingi í þessari viku hefur ekki unnist tími til að fjalla um málið í fjh.- og viðskn. Nd. á nýjan leik. Mér finnst eftir atvikum að ætti að vera hægt að láta duga að viðbótarathugun fari fram í Ed., eins og hv. þm. Friðrik Sophusson lýsti yfir áðan að hann féllist á. Ég hélt nú reyndar að málið væri þar með leyst með viðunandi samkomulagi. Ég ætla hér ekki að svara fyrir n. í heild í þessum efnum, heldur vil ég aðeins taka fram vegna þess sem ég sagði í gær, að ég hef komið skilaboðunum á framfæri og hv. þm. Friðrik Sophusson hins vegar fallist á að sú athugun, sem hann fór fram á, eigi sér stað í hv. Ed.



Herra forseti. Ég held að það hafi komið fram í umr. í gær alveg skýrt um hvað sá vandi snýst sem hér er á ferðinni, þ. e. a. s. sú staðhæfing að þetta frv. gæti hugsanlega haft í för með sér, ef lögfest yrði, að menn nýttu síður eignarréttarfyrirvarann en víxilréttinn í viðskiptum sín í milli. Ég held að best sé að taka á málinu eins og ég ræddi um við hv. 5. landsk. þm., Friðrik Sophusson. Þegar ég mæli fyrir málinu í Ed. mun ég óska eftir að fjh.- og viðskn. Ed. kveðji til þá aðila sem hér hafa verið tilnefndir, þ. e. a. s. höfunda frv., t. d. Gylfa Knudsen og fulltrúa Verslunarráðsins og Neytendasamtakanna, til þess að fjalla um þetta mál. Ég efast satt að segja um að sú staðhæfing Verslunarráðsins sé rétt, að lögfesting frv. mundi þýða að menn slepptu yfirleitt eignarréttarfyrirvaranum. Ég held að það færi eftir tegund viðskiptanna, upphæðum og aðstæðum á hverjum tíma. Ég hygg því, að sú hætta sem þar er bent á, að þetta gæti haft í för með sér stóraukið víxlaflóð, sé ekki á rökum reist. En mér finnst sjálfsagt að kanna málið og er þess vegna reiðubúinn til þess, að það verði gert í fjh.- og viðskn. Ed., og mun leggja það til þegar ég mæli fyrir málinu í þeirri deild.



Herra forseti. Ég undirstrika það sem kom fram í umr. í gær og segir að sjálfsögðu í frv., að ef um víxlaviðskipti er að ræða eru þau talin endanleg skipti milli þess, sem selur, og þess, sem kaupir. Eignarréttarheimild seljanda fellur því niður og eftir standa aðeins hinar venjulegu kröfur sem viðsemjandi hefur á víxilhafa. Ég furða mig á því enn meira en áður að hæstv. ráðh. leyfir sér að efast um að sú staðhæfing Verslunarráðsins sé rétt, að víxlaflóð aukist í viðskiptum verði þetta frv. að lögum. Vona ég að ráðh. Ístands leyfi sér ekki að mæla með samþykkt á frv. sem hann hefur nokkurn efa um að sé til bóta. Meðan þessi efasemd er í huga ráðh. óska ég eftir því að sá frestur, sem hv. þm. Friðrik Sophusson fer fram á, verði samþykktur og ekki verði endanlega frá frv. gengið á þessu þingi. Og ég vil undirstrika, að ef það reynist rétt, sem Verslunarráð Íslands hefur haldið fram, og víxlaflóð eykst, frjáls útgáfa á peningaseðlum eykst við samþykkt þessa frv., þá er það ríkisstj. ein með viðskrh. í broddi fylkingar sem hefur hvatt fólk til þess að gef_a út eigin peninga, eigin gjaldmiðil.



Herra forseti. Það er alveg greinilegt á ummælum hv. l. þm. Reykv. að þar er um að ræða grundvallarmisskilning. Afborgunarkaup hafa farið fram þannig á undanförnum árum, eins og allir vita hér í þessu landi og hér í þessu húsi, að menn hafa bæði haft eignarréttarfyrirvarann og víxilréttinn og notað hvorn tveggja. Frv. þetta gerir ráð fyrir að menn nýti sér aðeins annað hvort. Víxlaflóð eykst auðvitað ekki frá því sem verið hefur. 



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég er í grundvallaratriðum mótfallinn því, að erindi sem berast nefnd deildarinnar séu afgreidd með því að senda þau hinni deildinni. Það tel ég ekki heppileg vinnubrögð. Hitt er svo annað mál, að ég er ekki eins hræddur við þetta lagafrv. og væntanlega lagasetningu og hv. 1. þm. Reykv., þar sem hann virtist telja að með þessu færu menn að gefa út seðla í samkeppni við Seðlabankann.

Hvað eru víxlar?

Víxlar eru ávísun á skuld sem annar maður lánar viðkomandi.  Með því að hér er nú um tímaþröng að tefla eins og oft áður og með því að hv. 5. landsk. þm, hefur fallist á þessa málsmeðferð, sem ég er í sjálfu sér á móti eins og hann og hv. 1. þm. Reykv., því að ég tel að hvor d. sé til þess sett að skoða sín mál, en ekki að treysta á hina, ætla ég að láta þetta afskiptalaust.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá Ed. Landbn. Nd. hefur athugað frv. og varð ekki sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl., sem skilar nál, á þskj. 733, leggur til að frv. verði samþ. eins og það kom frá Ed. Hv. þm. Finnur Torfi Stefánsson skrifar undir með fyrirvara, en hv. þm. Eðvarð Sigurðsson var fjarstaddur afgreiðslu málsins. Minni hl., hv. þm. Eggert Haukdal og Pálmi Jónsson, skilar séráliti. Þetta frv. felur í sér að styrkir og lán til framkvæmda í landbúnaði séu samræmd meira en verið hefur og að næstu 5 ár verði dregið úr styrkjum til ákveðinna framkvæmda samkv. 3. gr. frv.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 763 leggur minni hl. landbn., við fulltrúar stjórnarandstöðunnar, til að frv. þetta verði fellt. Aðdragandi frv. þessa er með óvenjulegum hætti. Venja er að þegar frv. til l. um breyt. á jarðræktarlögum er til meðferðar Alþingis hafi starfað mþn. af hálfu Búnaðarþings skipuð fulltrúum bændasamtakanna ásamt öðrum sem til eru kvaddir. Það hefur ekki gerst að þessu sinni. Eigi að síður voru drög að þessu frv. lögð fyrir Búnaðarþing á s. l. vetri og klofnaði Búnaðarþing í afstöðu sinni til þess. Niðurstaðan varð samt sú, að tekin var ákvörðun um að skipa mþn. frá bændasamtökunum til þess að endurskoða jarðræktarlögin. Það er enda sú eðlilega leið sem frv. af þessu tagi á að ganga að mínum dómi. Nú skal ég ekki fullyrða að ekki sé ástæða til að breyta jarðræktarlögunum í einu eða öðru. Hitt er ljóst, að með tilliti til þess, sem nú er rætt um stefnu í landbúnaði, er nauðsynlegt og eðlilegt að marka fyrst stefnuna. Það hefur ekki verið gert. Alþ. hefur ekki ákveðið hvaða stefnu á að framfylgja í landbúnaði á næstu árum. Eftir að stefna hefur verið tekin er eðlilegt að jarðræktarlög sem og aðrir þættir landbúnaðarlöggjafarinnar séu færð í það horf að samræmist þeirri stefnu sem Alþ. hefur markað. Þetta frv. er því á tvennan hátt rangt tímasett og hefur ekki hlotið þann undirbúning sem eðlilegur má teljast. Efnisatriði þessa frv. eru enda sum þessu marki brennd. Í fyrsta lagi er það nýmæli í landbúnaðarlöggjöf, að hún feli í sér að veita landbrh. mjög yfirgripsmiklar heimildir til ráðstöfunar fjármagns án þess að það sé bundið í lögum. Þær leiðir, sem rætt er um í frv. að nota til þess að verja því fjármagni sem hér er um að tefla, sem væntanlega kynni að verða nokkur hundruð millj. kr. á ári, eru enda sumar hverjar þess háttar að næsta óljóst er hvað um framkvæmd yrði og hversu mikið gagn yrði að fjárveitingum. Einnig þessi þáttur málsins er mjög svo óljós og óeðlilegur og úr samhengi við það sem tíðkast hefur í sambandi við fjárveitingar til landbúnaðarins. Enn má minna á að hæstv. núv. landbrh. hefur rætt um að fé, sem kynni að koma í hans vörslu og til útdeilingar af hans hálfu á grundvelli þessa lagafrv., ef samþykkt verður, kynni að verða notað til að endurgreiða lán, sem er næsta óskytt þeim verkefnum sem talin eru upp í frv. sjálfu. Af öllum þessum tilteknu ástæðum og raunar miklu fleiri sér minni hl. ekki ástæðu til að samþykkja þetta frv. og leggur til að það verði fellt, eins og fyrr er frá greint. Með tilliti til þess, sem nú blasir við um eindæma vorharðindi, gífurlegan gadd í jörð, algert gróðurleysi og nauman heyforða í landinu, að ekki sé sterkara að orði kveðið, er ekki vitað hvort ástæða sé til að samþykkja á þessari stundu lög sem skera stórlega niður framlög til jarðræktarframkvæmda. Ég skal ekki fara lengra út í þá sálma, það mætti hafa um það langt mál, en ítreka afstöðu minni hl. sem leggur til að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég styð þetta frv. í heild sinni og vísa til máls frsm. meiri hl. hvað það varðar, en hef þó fyrirvara um eina grein og ætla að leyfa mér að lýsa þeim fyrirvara. Umrædd grein er 4. gr. frv., þar sem segir á þá leið í ákvæði til bráðabirgða að „á árunum 1980–1985 skal í fjárlögum ætla til framkvæmda samkv. ákvæðum 10. gr. fjárhæð sem nemur meðaltali slíkra framlaga árið 1978 og 1979. Á þá fjárhæð skal árlega greiða verðlagsuppbót í samræmi við ákvæði 1. mgr. þessarar greinar.“ - Hér er lagt til að á árunum 1980–1985 verði með þessum lögum bundin framlög á fjárlögum og Alþ. þar með skyldað til að leggja fé í þessa hluti á fjárlögum á sama tímabili. Í lögum, sem samþykkt voru á hv. Alþ. um stjórn efnahagsmála o. fl. ekki alls fyrir löngu, er í 8. gr. kveðið á um að fyrir árslok 1979 skuli ákvæði í lögum, sem kveða á um skyldu ríkissjóðs til fjárframlaga til sjóða og einstakra verkefna með föstum reglubundnum hætti, tekin til endurskoðunar. Ég hef litið svo á að með þessu ákvæði hefði ríkisstj. markað þá stefnu að taka ekki frekari bindingar í lög, þ. e. a. s. bindingar sem skylda þingið til þess að samþykkja fjárframlög í eitt og annað, og það verði auðvitað að standa við þá stefnu í reynd. Það er ekki nóg að marka slíka stefnu, menn verða líka að framkvæma hana. Af þessum ástæðum þykir mér ekki fært að styðja 4. gr., en ítreka að ég er fullkomlega fylgjandi frv. að öðru leyti og tel það nauðsynlegt.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af því sem hefur hér komið fram. Ég vil í fyrsta lagi leiðrétta það, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. v., að með lögum þessum sé verið að skera niður framlög til jarðræktar. Svo er ekki. Með þessum lögum er veitt heimild til, í samráði við Búnaðarfélag Íslands, að ákveða frávik eða draga úr styrkjum. Ekkert er sagt um að það verði gert. - Reyndar lít ég á þetta sem nánast aukaatriði í frv. Aðalatriðið er það sem um er fjallað í 4. gr. Þar er gert ráð fyrir að tryggja ekki minna fjármagn en veitt hefur verið undanfarin 2 ár til jarðræktar og fleiri mikilvægra framkvæmda á landbúnaði, þrátt fyrir þann samdrátt sem er augsýnilegur á næstu árum í framkvæmdum sem jarðræktarlögin gera ráð fyrir. Ég þarf ekki að rekja það hér fyrir hv. þm., hverjar þær framkvæmdir eru. Það kemur fram í liðunum a, b og c í seinni hluta 3. gr. Þarna er um að ræða að skjóta fleiri stoðum undir landbúnaðinn í þessu landi með nýjum búgreinum og hagræðingu á ýmsum sviðum, sem mér hefur heyrst á þm. að þeir teldu mjög mikilvægt. Þetta eru ákvæði til bráðabirgða. Grundvelli laganna er ekki breytt nema með 2. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir samræmi í þessum styrkveitingum og þeim lánum sem Stofnlánadeildin veitir. Ég hef engan heyrt gera aths. við það út af fyrir sig. Þær breytingar voru undirbúnar að höfðu mjög nánu samráði við fulltrúa bænda, bæði hjá Búnaðarfélagi og Stéttarsambandi, og eru fluttar í því formi sem þessir aðilar töldu eðlilegt. Það er rétt að um þetta urðu nokkuð skiptar skoðanir á Búnaðarþingi. Mig minnir að tveir búnaðarþingsfulltrúar greiddu atkv. á móti þessu, en inn voru teknar ýmsar brtt. sem fram voru bornar. - En við getum auðvitað aflað okkur nánari upplýsinga um hvað mótatkv. voru mörg. Út af því, sem hv. síðasti ræðumaður, Finnur Torfi Stefánsson, sagði áðan, vil ég segja nokkur orð. Ég sé að hann er farinn úr salnum, en ég vil þó upplýsa að rétt er, að í lögum um stjórn efnahagsmála er gert ráð fyrir að endurskoða markaða tekjustofna. Að sjálfsögðu verður þessi tekjustofn þar með. Hins vegar er slíkt ekki komið til framkvæmda. Ég vil vekja athygli á því, að menn hafa verið að flytja hér margar till. um markaða tekjustofna, eins og t. d. í viðamiklu frv. um aðstoð við þroskahefta o. fl., og hef ég ekki orðið var við að þeir setji efnahagslögin fyrir sig, enda hlýtur allt slíkt að falla undir áðurnefnda endurskoðun þegar að henni kemur. 



Herra forseti. Ég mundi fagna því ef ætti að skilja hæstv. ráðh. svo, að heimildarákvæði, sem felast í 3. gr. þessa frv., yrðu ekki notuð í hans tíð. Allur undansláttur hæstv. ráðh. um að annað sé aðalatriði málsins er út í bláinn. Það væri ekki verið að færa í lög slík niðurskurðarákvæði sem felast í 3. gr. ef ekki væri ætlast til að þau yrðu notuð. Í sambandi við afstöðu Búnaðarþings hygg ég að ég muni það rétt, að mótatkv. gegn þessu frv. hafi ekki verið 2 eða 3, heldur 6. Er auðvitað, eins og hæstv. ráðh. sagði, hæ t að kanna það nánar. Ég ætla ekki að tefja tímann með því að ræða þetta mál frekar. Ég hef lýst þeirri skoðun minni, hver sé eðlilegur aðdragandi slíkra mála og hvaða forsendur þurfi að liggja til grundvallar áður en lögum af þessu tagi sé breytt. Það eru þær forsendur, að búið sé að taka ákvörðun um hvaða stefnu eigi að fylgja í framleiðslumálum landbúnaðarins á komandi árum. Það hefur ekki enn verið gert. Þá þarf að taka til athugunar bæði þennan lagabálk og ýmsa aðra þætti landbúnaðarlöggjafarinnar og laga þá alla að því að styðja þau stefnumið sem valin verða, þannig að eitt rekist ekki á annars horn. En að byrja á því að krukka í þessa lagabálka sitt á hvað áður en stefnan er tekin tel ég ekki vænlegt til árangurs og síst til bóta.



Herra forseti. Ég hef fá orð um þetta mál að segja. Ég vil aðeins spyrja hæstv. landbrh. að því, hvort hann komi til með að nýta þá heimild sem getur um í 3. gr., í a-, b-, c-, d-, e- og f-liðum, um að skerða framlög til ýmiss konar framkvæmda eins og 3. gr. veitir landbrh. heimild til, en þar stendur: „Heimilt er landbrh. í samráði við stjórn Búnaðarfélags Íslands að ákveða eftirgreind frávik frá ákvæðum þessarar greinar á næstu 5 árum.“ - Spurning mín er sú, hvort hæstv. landbrh. ætli að nýta þessa heimild og hvort búast megi við að það verði gert strax á þessu ári. Ég vil leggja áherslu á að það verði gert, heimildir í 3. gr. verði nýttar eins og kostur er. Fremur ætti að standa í 3. gr. að landbrh. væri skylt að fylgja eftir þessum niðurskurði.



Herra forseti. Eins og ég hef margtekið fram verða ákvæði 3. gr. aðeins notuð að höfðu samráði við stjórn Búnaðarfélags Íslands. Mjög fer eftir því hvernig veðrátta og aðstaða öll er hvort unnt er að nota ákvæði greinarinnar. Ég trúi því t. d. varla að hv. þm. vildu við það ástand, sem nú ríkir í landbúnaði, skerða - við skulum segja: möguleika til grænfóðurræktunar eftir uppskerubrest. Áður en ákvæði þessarar greinar er breytt verður að skoða mjög vandlega það ástand sem ríkir. Og ég vil endurtaka, að ég lít svo á að ákvæði 3. gr. sé langtum minna atriði í þessu máli en ákvæði 4. gr. Ég get því alls ekki gefið um það yfirlýsingu nú hvort heimildin verði notuð, enda segir í greininni að samráð skuli haft við stjórn Búnaðarfélags Íslands, og það verður gert. En af því að ég sé að hv. 2. landsk. þm. er kominn inn vil ég leyfa mér að endurtaka það sem ég sagði áðan um markaða tekjustofna. Þeir verða að sjálfsögðu allir teknir til endurskoðunar í samræmi við lög um stjórn efnahagsmála - þessi og margir aðrir sem ég veit að hv. þm. hefur stutt. Hann styður t. d. frv. um þroskahefta, svo að ég nefni eitthvað. Ég hef sjálfur bent á í því sambandi að það hlýtur að verða einnig tekið til endurskoðunar. Sama gildir um þetta og önnur slík mál.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. út af þeim umr. sem hér hafa orðið. Ég vil vekja athygli hv. d. á að hæstv. ráðh. talar alltaf um markaða tekjustofna ríkissjóðs í sambandi við það ákvæði til bráðabirgða sem hér um ræðir. Hér er að sjálfsögðu ekki um markaðan tekjustofn að ræða, heldur verið að ákveða með lögum hvernig skuli verja almennum tekjum ríkissjóðs fram í tímann. Það er dálítið annað mál þegar verið er að ræða um hvernig lagasetning er á því sviði eða hvort um er að ræða markaða tekjustofna. Markaðir tekjustofnar eru þannig, að á er lagður sérstakur skattur - t. d. launaskattur - sem gengur til ákveðinnar stofnunar. En hér er sem sagt um að ræða atriði sem hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar virðast ekki vera sammála um. Ég vil undirstrika það, sem kom fram í máli hæstv. ráðh., að sumar till. hv. stjórnarsinna, eru í litlu samræmi við nýsett lög sem koma fram á Alþ. um þessar mundir, og einnig hvernig þeir standa að atkvgr. um einstaka þætti þess máls sem hér um ræðir. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., að ákvæði í lagafrv. um aðstoð við þroskahefta er í algerri andstöðu við stefnuna sem á að felast í lögunum sem nýsamþykkt eru um stjórn efnahagsmála og ríkisfjármála. Þess vegna er dálítið hlálegt þegar þeir hv. þm., sem sérstaklega þakka sér þá lagasetningu, koma hér upp og mótmæla svipuðum ákvæðum í öðrum lögum.



Herra forseti. Í umr. um önnur mál hefur borið á góma ákvæði nýsettra efnahagslaga sem eru um það bil mánaðargömul, og það er til þeirra sem ég einnig ætla að vitna í máli mínu við 3. umr. um frv. til l. um aðstoð við þroskahefta. En hv. 2. landsk. þm. vitnaði áðan til 8. gr. efnahagslaga ríkisstj. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrir árslok 1979 skulu ákvæði í lögum, sem kveða á um skyldu ríkissjóðs til fjárframlaga til sjóða og einstakra verkefna með föstum reglubundnum hætti, tekin til endurskoðunar, og það kannað, að hve miklu leyti fjárframlög til þessara þarfa verði framvegis ákveðin með fjárframlögum ár hvert,“ o. s. frv. eins og þar segir. Og enn, svo að ég vitni - með leyfi forseta - í 13. gr. þar sem kveðið er á um að fyrir skuli liggja kostnaðarmat á tillögum frv. sem hafa í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð. Í 25. gr. frv. til l. um aðstoð við þroskahefta getur að lesa ákvæði sem er þverbrot á þessum lögum nýsettum, þar sem segir svo, með leyfi forseta, í a-lið 25. gr.: „Ríkissjóður skal árlega leggja sjóðnum til a. m. k. 1000 millj. kr. Skal sú fjárhæð hækka í hlutfalli við verðlagsvísitölu miðað við árið 1979 að grunni.“ Þarna er að vísu gengið enn lengra en dæmi eru um verðtryggingu í lagafrv. Með vísun til ákvæða nýsettra efnahagslaga leyfi ég mér að flytja ásamt hv. 4. þm. Norðurl. v., Páli Péturssyni, brtt. við þessa grein, a-liðinn, um að í stað þess, sem þar segir, hljóði a-liður svo: „Ríkissjóður skal árlega leggja sjóðnum til allt að 1000 millj. kr.“ Ég þarf ekki að hafa fleiri orð hér um. Þessi till. er skrifleg og ég bið hæstv. forseta að veita henni viðtöku og leita afbrigða svo að hún megi koma fyrir til umr. og afgreiðstu.



Herra forseti. Ég held að það geti varla dulist nokkrum, að með þessum tillöguflutningi, brtt. sem gerð er eftir fimm umr. um málið, þrjár í Ed. og tvær í Nd., auk þriggja umr. til viðbótar í þessari d. um Framkvæmdasjóð öryrkja og eina í Ed., eða níu umr., þar sem hver atlagan er gerð af annarri til að koma í veg fyrir að tryggt sé fjármagn til afskiptra verkefna öryrkja, fer nú fram örvæntingarfull úrslitatilraun til að bregða endanlega fæti fyrir málið. Efni þessarar brtt. er einfaldlega að enn skuli ráðast með skömmtunarframlögum á fjárlögum, eins og þau nú hafa verið vegleg til öryrkja og þá sérstaklega þroskaheftra, hvað skuli varið miklu til þessara verkefna. Fjárlög síðustu ára tala skýrustu máli um fjársvelti til málefna þroskaheftra. Aðeins það eina dæmi, sem er sérkennslumál þroskaheftra og byggingarframkvæmdir vegna þeirra, ber þess glöggt vitni, hvað brýna nauðsyn ber til að leggja meira fé til þessa mála. Skýrsla menntmrh. til Alþ. um sérkennslumál þroskaheftra er greinilega lítið notuð til hliðsjónar þegar fjárveitingavaldið hefur ár eftir ár látið tífalt minna af hendi rakna en skýrar tölur sýna að nauðsyn ber til, og er þá eingöngu verið að tala um einn þáttinn í þeim málum sem nauðsynlegt er að fjármagna til að jafnrétti þroskaheftra á við heilbrigða sé tryggt. Í þessari úrslitatilraun til að drepa málið er lagt til að fjármagn megi vera allt að 1000 millj. En hvað þýðir allt að 1000 millj.? Það getur hreinlega þýtt óbreytt ástand í þessum málum. Allt að 1000 millj. þýðir auðvitað að áfram er það í hendi fjárveitingavaldsins hvort í þessi verkefni verði settar 60 millj. eins og venjulega eða ekki. Ég hef verið á nokkrum fundum með þeim sem barist hafa fyrir að ná fram bættri aðstöðu fyrir þroskahefta. Þar ríkir mikil ánægja og eftirvænting, því að nú eygir það fólk loksins þá von að skilningur sé að vakna á málefnum þeirra og réttlætismál þeirra sé að komast í höfn - heildarlöggjöf um málefni þroskaheftra og tryggt fjármagn til þess að standa undir nauðsynlegum kostnaði við ýmis verkefni sem dregist hafa svo langt aftur úr, að það er til vansæmdar fyrir lýðræðis- og velferðarríki á borð við Ísland. Ég trúi því ekki að óreyndu að hv. þdm. taki undir þessa brtt. og láti vonir þessa fólks verða að engu. Ég hef sagt það áður og ég segi það enn: Lagasetning án fjármagns til þess að hrinda ýmsum nauðsynlegum framkvæmdum hennar í framkvæmd tryggir ekki betri daga fyrir þroskahefta. Frv. um aðstoð við þroskahefta fékk dyggilegan stuðning við 2. umr. málsins, og vona ég að þessi till. hafi ekki áhrif í þá veru að breyta afstöðu þm. frá því sem þeir höfðu þá. Brtt. þessi gæti tafið frv. svo mjög að það fengi ekki afgreiðslu á þessu þingi, þar sem það þarf aftur að fara fyrir Ed. ef þessi brtt. yrði samþykkt. Það væri dapurlegur endir á máli sem miklar vonir eru bundnar við ef slík yrðu örlög þess. Því vona ég að þdm. felli þessa till. og styðji frv. óbreytt við 3. umr. Hv. þm. Sverrir Hermannsson kom inn á að verið væri að brjóta ákvæði í lögum um stjórn efnahagsmála með því ákvæði sem er í 25. gr. frv. til l. um aðstoð við þroskahefta. Ég mótmæli því, því að auðvitað hlýtur þetta ákvæði að lúta endurskoðun sem aðrir markaðir tekjustofnar, eins og efnahagslögin gera ráð fyrir. Flm. brtt., sem svo mjög vex í augum fjármagn til þessa verkefnis, hlýt ég því að benda á að fjármagnsþáttur þessa frv. á sennilega eftir að fara í gegnum hreinsunareld við endurskoðun á mörkuðum tekjustofnum og framlögum, og þó að von sé til þess að slíkt félagslegt málefni sem afskipt hefur verið sleppi vel frá þeirri endurskoðun er skerðingarhætta á fjármagninu þar einnig fyrir hendi. Með hliðsjón af því ættu þessir hv. tveir þdm. að falla frá till. sinni. Ég held einnig að nauðsynlegt sé að benda þeim á, sem flytja þessa till., að þó að þeim vaxi í augum þetta fjármagn á sjóðurinn að fjármagna svo geysilega mikið, bæði ákvæði heildarlöggjafarinnar, sérkennslumál þroskaheftra og endurhæfingarmál öryrkja, að varla er um neina ofrausn að ræða og nauðsynlegt er að hafa fjármagnið verðtryggt. Og ég vil undirstrika enn þá, að fjármögnunin hlýtur að lúta endurskoðunarákvæðum efnahagslaganna. - Það er reyndar furðulegt að hv. þm. Sverrir Hermannsson skuli nú bera upp brtt. við þetta mál, þar sem hann studdi frv. um Framkvæmdasjóð öryrkja og tekjuöflun þess þegar það var í formi þess að teknanna ætti að afla af áfengi og tóbaki og var þannig verðtryggt. Þar var um svipaða upphæð að ræða. Er furðulegt hvernig þessi hv. þdm. hefur breytt um skoðun á málinu. Ég vona að allir hv. þdm. styðji frv. óbreytt við 3. umr. og felli þessa brtt.



Herra forseti. Hv. þm. Sverrir Hermannsson talaði um að með ákvæðum frv. væri verið að brjóta tvö höfuðatriði í lögum um efnahagsmál o. fl. Annars vegar vantaði kostnaðarmat. Það getur varla verið rétt hjá honum. Hér er talað um ákveðna upphæð, þannig að það fellur um sjálft sig. Hins vegar er talað um að í frv. sé markaður tekjustofn sem eigi að endurskoða. Það er auðvitað rétt, og kom mjög skýrt fram hjá hæstv. dómsmrh. í umr. áðan, að þessi tekjustofn verður eins og aðrir markaðir tekjustofnar endurskoðaður fyrir áramót, eins og lögin um stjórn efnahagsmála o. fl. gera ráð fyrir. Ég tel að frá því sjónarmiði sé ekki nein hætta á ferðum. Ég lít þannig á, að samþykkt frv., eins og það er núna, sé fyrst og fremst sterk viljayfirlýsing hins háa Alþingis um að verulegu fjármagni skuli varið til málefna þroskaheftra. Ef brtt. verður aftur á móti samþ. verður að draga þann vilja Alþ. í efa.



Herra forseti. Útbýtt hefur verið í d. frv. til l. um sérstakt tímabundið aðlögunargjald. Ríkisstj. hefur ákveðið að leggja frv. þetta fram til samþykktar, en ákvörðun um framlagningu þess á rætur sínar að rekja til samstarfsyfirlýsingar ríkisstj., þar sem því er lýst yfir „að samkeppnisaðstaða iðnaðarins verði tekin til endurskoðunar og spornað verði með opinberum aðgerðum gegn óeðlilegri samkeppni erlends iðnaðar, m. a. með frestun tollalækkana“. Markmið þessa frv. er í samræmi við fyrrgreinda stefnu, þ. e. fyrst og fremst að veita íslenskum iðnaði aukinn tíma til aðlögunar að fríverslun og skapa fjárhagslegt svigrúm til nauðsynlegra iðnþróunaraðgerða. Tel ég að í lögfestingu sérstaks tímabundins aðlögunargjalds og ráðstöfun tekna af gjaldinu til sérstakra iðnþróunaraðgerða felist ígildi frestunar tollalækkana, eins og ríkisstj. hafði heitið í samstarfsyfirlýsingu sinni. Stefnumörkun sú, sem hér hefur verið lýst, á rætur sínar að rekja til þess, að eftir því sem lengra hefur liðið á aðlögunartíma íslensks iðnaðar að fríverslun hefur komið greinilegar í ljós að staða hans á heimamarkaði er í mörgum greinum veikari en æskilegt væri. Jafnframt má benda á að þróun útflutningsiðnaðar hér á landi hefur orðið mun takmarkaðri en ráð hafði verið fyrir gert, miðað við þann tollfrjálsa markað sem hann fékk aðgang að með aðildinni að EFTA og gerð viðskiptasamnings við Efnahagsbandalag Evrópu. Orsakir þessarar stöðu iðnaðarins, sem ég hef hér vikið að, eru fjölmargar og margslungnar. Er nánar gerð grein fyrir þeim orsökum í grg. með frv. og tel ég því eigi ástæðu til að fjölyrða frekar um þær nú, en vísa til grg. Um aðdraganda og undirbúning að framlagningu frv. þessa til l. um sérstakt tímabundið aðlögunargjald vísa ég til ítarlegrar grg. með frv. þar að lútandi. Ríkisstj. telur að undirtektir ríkisstjórna EFTA-ríkjanna hafi verið á þann veg, að þær muni samþykkja þær aðgerðir sem felast í ákvæðum þessa frv. Þessar aðgerðir voru raunar til umræðu á fundi EFTA-ráðsins í Genf í morgun, og ég hef nú fengið staðfest að þar var samþykkt að verða við tilmælum ríkisstj. um álagningu þess gjalds sem frv. kveður á um. Þá hefur framkvæmdastjórnin innan Efnahagsbandalagsins, þ. e. a. s. starfsmenn þess, sýnt málinu skilning og velvilja og er ástæða til þess að ætla að Efnahagsbandalagið muni una álagningu gjaldsins fyrir sitt leyti. Hefur ríkisstj. lagt höfuðáherslu á að kynna sérstöðu málsins og fá afstöðu samstarfsaðilanna í málinu áður en endanleg ákvörðun verður tekin um beitingu þess heimildarákvæðis sem frv. gerir ráð fyrir. Málið verður rætt á fundi sameiginlegrar nefndar Íslands og Efnahagsbandalagsins í Brüssel 8. júní n. k. Er þess vænst að ekkert verði því til fyrirstöðu að nýta heimildarákvæði frv. ef að lögum verða. Um einstakar greinar frv. þykir mér rétt að taka eftirfarandi fram: Við undirbúning að aðgerðum ríkisstj. kom í ljós að málaleitan Íslands um sérstakar aðgerðir yrði eigi formlega samþ. innan EFTA og EBE fyrr en eftir þinglausnir. Hins vegar voru undirtektir viðsemjenda slíkar, eins og vikið hefur verið að, að eigi þótti ástæða til annars en setja löggjöf er veitti formlega heimild til aðgerða til stuðnings iðnaðinum. Af þessum sökum er gert ráð fyrir samkv. 1. gr. frv. að ráðh. skuli hafa heimild til setningar reglugerðar um innheimtu 3% aðlögunargjalds af nánar tilgreindum innfluttum vörum. Er gert ráð fyrir að gjaldið verði almennt lagt á svonefndar verndarvörur, en til þeirra teljast vörur sem tollar hafa verið lækkaðir á eða felldir niður af vegna aðildarinnar að EFTA og samnings Íslands við EBE. Jafnframt er lagt til, í þeim tilgangi að forðast mismunun gagnvart innflutningi vara frá hinum ýmsu markaðssvæðum, að gjaldið verði einnig lagt á vörur upprunnar í löndum sem standa utan nefndra fríverslunarbandalaga. Vörur þær, sem gjaldskyldar verða samkv. ofansögðu, verða hinar sömu og lagt er á jöfnunargjald samkv. ákvæðum laga nr. 83 frá 1978, um jöfnunargjald. Hliðstæðar undanþágur verða gerðar frá innheimtu gjaldsins og gilt hafa um jöfnunargjaldið. 1. gr. frv. fjallar því um gjaldstofninn og upphæð gjaldsins. Gjaldtaka þessi á að vera tímabundin, og er gert ráð fyrir samkv. 8. gr. frv. að hún hefjist 1. júlí n. k. og gildi til ársloka 1980. Gildistími hennar á rætur að rekja til þess ákvæðis 20. gr. EFTA-samningsins, að undanþáguaðgerð þess eðlis, sem fólgið er í heimildarákvæðinu, skuli ekki standa lengur en í 18 mánuði. Gert er ráð fyrir að tekjur af aðlögunargjaldinu á árinu 1979 komi til með að nema 500–600 millj. kr. og 1000–1200 millj. kr. á árinu 1980, miðað við verðlag ársins 1979. Samkv. 7. gr. frv. er lagt til að tekjum af gjaldinu verði varið til sérstakra iðnþróunaraðgerða. Þar sem gjaldtakan á árinu 1979 fellur utan fjárlaga er jafnframt gert ráð fyrir að ríkisstj. taki ákvörðun um ráðstöfun fjárins á því ári en tekjum af gjaldinu á árinu 1980 verði hins vegar ráðstafað sérstaklega á fjárlögum til eflingariðnþróun. 2., 3., 4., 5. og 6. gr. frv. kveða nánar á um útfærslu aðlögunargjaldsins og framkvæmd tollameðferðar og innheimtu samkv. frv. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um frv. þetta, en vænti þess, að þm. greiði fyrir framgangi þess þannig að það hljóti samþykki Alþ. áður en þinglausnir verða. Að lokum leyfi ég mér að leggja til að málinu verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið í máli hæstv. fjmrh. er með flutningi þessa frv. til l. um sérstakt tímabundið aðlögunargjald verið að standa við það fyrirheit ríkisstj. til iðnaðarins í landinu sem fram kom við myndun ríkisstj. s. l. sumar, að bæta samkeppnisaðstöðu iðnaðarins og gera sérstakar ráðstafanir til að verja hann óhagstæðri samkeppni erlendis frá. Ég tel að með framkomu þessa frv. og væntanlegri lögfestingu þess á Alþ. sé mjög þýðingarmiklu máli komið í höfn fyrir iðnaðinn í landinu. Eins og frv. ber með sér felur það í sér sérstaka gjaldtöku á innfluttar iðnaðarvörur án tillits til uppruna, og þetta gjald á að skila allverulegu fjármagni sem markað hefur verið með frv. að skuli renna til sérstakra iðnþróunaraðgerða. Álagning gjaldsins ein út af fyrir sig felur í sér nokkra verndun fyrir innlendan framleiðslu- eða samkeppnisiðnað, en auk þess eiga þeir tekjustofnar, sem fást við gjaldtöku þessa, að geta greitt fyrir mjög brýnum iðnþróunaraðgerðum á þessu ári og hinu næsta, en í lok ársins 1980 verður lokið aðlögunartíma íslensks iðnaðar að fríverslunarsamtökunum og samkeppnisiðnaður okkar hefur misst þá miklu tollvernd sem hann naut þegar við gerðumst aðilar að EFTA á sínum tíma. Meðferð þessa máls á vettvangi ríkisstj., en þó alveg sérstaklega í þeirri kynningu og viðræðum sem farið hafa fram við aðila innan EFTA og Efnahagsbandalags Evrópu, hefur verið afar lærdómsrík. Það var fallið frá þeirri stefnumörkun ríkisstj., ég hygg í nóv. s. l., að fresta tollalækkunum um síðustu áramót eins og fyrirhugað hafði verið. Þessi fyrirætlun hafði mætt verulegri andstöðu hjá EFTA og Efnahagsbandalaginu og ríkisstj. og meiri hl. á Alþ. óttaðist að einhliða frestun tollalækkana kynni að þýða mótaðgerðir af hálfu þessara bandalaga. Það varð hins vegar að ráði, þegar þessi niðurstaða lá fyrir í ríkisstj., að leitað yrði eftir framgangi þessa máls með öðrum hætti, og í byrjun ársins samþykkti ríkisstj. að athuga um að hækka jöfnunargjald á innfluttar iðnaðarvörur, sem lögfest var vorið 1978, úr 3% í 6%, og var sérstök nefnd starfandi á vegum rn. til þess að fara ofan í það mál og leita að rökstuðningi fyrir slíkri aðgerð. Þegar umsögn hennar lá fyrir snemma í febr. markaði ríkisstj. um það stefnu að hækkað skyldi jöfnunargjald á innfluttar iðnaðarvörur og jafnframt að þeim tekjum, sem þannig fengjust, skyldi varið til sérstakra iðnþróunaraðgerða. Það var hins vegar jafnframt ákveðið að kynna þetta mál á vettvangi EFTA og Efnahagsbandalagsins til þess að vinna þessari aðgerð af okkar hálfu skilning á þeim vettvangi og draga úr líkum á að gripið yrði til mótaðgerða af þeirra hálfu. Sérstök nefnd, sem viðskrn. og iðnrn. sendu til markaðsbandalaganna, kynnti þar málstað okkar og þreifaði fyrir sér um undirtektir við þær röksemdir sem ríkisstj. hafði viðað að sér til réttlætingar á þessari gjaldtöku. Þessi nefnd var undir forustu Inga R. Helgasonar, sérstaks fulltrúa viðskrh., og skipuð þrem öðrum mönnum. Hún ræddi við aðila í aðalbækistöðvum EFTA og Efnahagsbandalagsins, en kom auk þess við í Kaupmannahöfn og ræddi við fulltrúa dönsku ríkisstj. sem lögðu okkur verulegt lið í þessu máli, en sem kunnugt er eru Danir aðilar að Efnahagsbandalaginu og stuðningur þeirra við þetta mál og málstað okkar hefur reynst vera mikilsverður og ber að meta hann og þakka. Eftir að nefnd þessi skilaði skýrslu til ríkisstj. síðla í febr. kom fram það mat hennar, að æskilegt kynni að vera að breyta um röksemdafærslu eða a. m. k. að afla málinu enn frekari skilnings hjá þeim þjóðum sem eru í Efnahagsbandalaginu og sérstaklega þó innan EFTA. Það varð því að ráði að viðskrn. og iðnrn., sem sérstaklega fóru með þessi mál, sendu enn eina nefnd utan, skipaða pólitískum fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna. Formaður þeirrar nefndar var sem hinnar fyrri Ingi R. Helgason lögmaður, en einnig voru þar með í ferð Einar Ágústsson fyrrv. utanrrh. og Eiður Guðnason alþm. svo og Jón Skaftason deildarstjóri í viðskrn. Þessi hópur heimsótti höfuðborgir allra EFTA-ríkja nema Portúgals og átti viðræður við ráðh. eða háttsetta aðila í þeim löndum og kynnti þar málefni Íslands og stöðu íslensks iðnaðar og þá nauðsyn, þá iðnaðarpólitísku nauðsyn sem lægi fyrir því að veita okkur lengri aðlögunarfrest og skapa hér svigrúm til bættrar stöðu innlends iðnaðar. Ég vil að það komi hér fram, að ég tel að þessi sendinefnd hafi unnið alveg sérstaklega gott starf og það sé henni öðru fremur að þakka og ferð hennar og málflutningi að þetta mál hefur nú fengið þær lyktir á vettvangi EFTA-ráðsins í morgun að þessi aðgerð íslenskra stjórnvalda verður þar ekki einungis þoluð, heldur beinlínis samþykkt og það án nokkurra mótmæla eða athugasemda af hálfu EFTA-ráðsins. Með þessu er unninn verulegur sigur í þessu máli. Ég tel að það sé afar mikilsvert fyrir samskipti okkar við þessi bandalög, EFTA, sem við erum aðilar að, og Efnahagsbandalagið, með sérstökum samningi„ að mál okkar hafi verið túlkuð af slíkri festu og með þeim ágætum sem gert var af sendinefnd ríkisstj. Við getum átt eftir að hafa hag af þessari stöðu í framtíðinni í sambandi við samskipti okkar við þessi markaðsbandalög, bæði að því er varðar iðnaðinn í landinu, en einnig varðandi viðskipti við þau að öðru leyti. Mál þetta hefur ekki enn verið endanlega útkljáð gagnvart Efnahagsbandalaginu, en við teljum engar líkur á öðru en það fái þar viðunandi viðtökur og verði a. m. k. þolað. Embættismenn Efnahagsbandalagsins lögðu beinlínis til fyrir nokkru að jákvætt væri tekið á þessari aðgerð Ístands, svo að ljóst er að þar ríkir góður skilningur á þörf íslensks iðnaðar fyrir aukinn aðlögunartíma. Það er hins vegar mjög lærdómsríkt í þessu máli einnig, að hér hafa ekki hrifið fyrst og fremst reikningsleg rök um ákveðið óhagræði sem íslenskur iðnaður á við að búa vegna gjalda sem á hann eru lögð innanlands, en hliðstæð gjöld eru óvíða fyrir hendi í löndum EFTA, heldur voru það öðru fremur hin iðnaðarpólitísku rök og skírskotun til aðstæðna íslensks iðnaðar sem hrifu á þessum vettvangi. Þess ber einnig að geta hér, sem fram kemur raunar í grg., að Haraldur Kröyer aðalfulltrúi Íslands hjá EFTA kom á vissu stigi þessara áþreifinga auga á þá leið sem reyndist hvað haldbest í þessu máli, og vann raunar afar ötullega að því að greiða fyrir því á allan hátt, en sú leið, sem hann benti á, var fyrirvari sem Gylfi Þ. Gíslason viðskrh. gerði á sínum tíma við inngöngu okkar í EFTA, þar sem hann tryggði með sérstökum hætti að Íslendingar fengju notið ákveðinnar tryggingar, sem hin gamalgrónu aðildarríki EFTA höfðu fengið á sínum tíma, til þess að gera sérstakar ráðstafanir seint á aðlögunartíma aðildar okkar að EFTA með því að grípa til sérstakra verndaraðgerða fyrir iðnað okkar. Sá fyrirvari, sem þá var gerður, hafði tvímælalaust mjög mikla þýðingu í þessu máli, því að það sem aðildarríki þessara bandalaga horfa kannske ekki hvað síst til er fordæmisgildið, að aðrir geti ekki farið í kjölfarið með svipuðum hætti. Vegna þess sérstaka fyrirvara sem gerður var 1970, er að þeirra mati talið tryggt að aðrir geti ekki farið í kjölfarið með sömu rökum og við Íslendingar nú höfum gert. Ég vænti þess, að sú vernd sem íslenskur iðnaður fær notið af þessari gjaldsetningu, sem ætlað er að gildi út næsta ár, verði honum til framdráttar. Það má öllum vera ljóst að þörfin á fjárhagslegum stuðningi til iðnþróunaraðgerða hérlendis er afar brýn. Við þurfum að sjá vaxandi fjölda fólks fyrir störfum á nýjum vettvangi, í nýjum atvinnugreinum, og þar horfum við eðlilega helst til iðnaðarins. Þar verðum við að skapa þau tækifæri sem þurfa að koma í veg fyrir landflótta, burtflutning fólks úr landi, til þess að tryggja menntuðu og vel skóluðu ungu fólki störf við hæfi. Þannig blasa við fjölmörg knýjandi verkefni á sviði iðnaðar. Raunar var í gær dreift á borð þm. sérstöku þskj., sem ber heitið: „ Till. til þál. um iðnaðarstefnu“ - og ef menn glugga í það hygg ég að þeir sjái að af mörgu er að taka þegar styðja þarf iðnþróunaraðgerðir. Þannig er ljóst að þörfin fyrir það fjármagn, sem hér á að fást, er í senn brýn og knýjandi að fá aukið fjármagn til iðnaðarins og ýmissa þátta á því sviði.



Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er, að mér fannst ég græða afskaplega lítið á ræðu hæstv. iðnrh., hún var mjög almenns eðlis, nema þá helst að ég hef betur í kollinum þær leiðir sem EFTA-ferðaklúbbur ríkisstj. fór og með árangri. Hann vonar í niðurlagsorðum sínum að sú ferð verði til þess að tryggja hér stöðugri vinnu í iðnaði og iðngreinum og eins að í framtíðinni skapist ný atvinnutækifæri í iðnaði. Allt er þetta gott og blessað. En ég vil benda á - og óska eftir að verða leiðréttur ef ég fer með rangt mál eða misskil frv., að hér er ekki verið að samþykkja 3% aðlögunargjald á þær vörur sem koma frá Efnahagsbandalagslöndunum. Það er verið að samþykkja 3% hækkun á því gjaldi sem fyrir er. Því leggjast 6% ofan á innfluttar vörur, sem frá Efnahagsbandalagslöndum koma, og er þar að sjálfsögðu um nýjan verndartoll að ræða. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta frv. En það er svo með alla skatta, sem einhvern tíma hafa byrjað afskaplega sakleysislega, að þeir hafa stækkað og aukist og orðið að bákni í bákninu ef svo má að orði komast. Tiltölulega nýlega er búið að leggja 3% skatt til að standa undir iðnþróun og vernda íslenskan iðnað. Hér er lagt til að hann verði tvöfaldaður og fari upp í 6%. Með sama áframhaldi gæti nýtt frv. komið fram, ef þessi ríkisstj. situr næsta ár, um að hækka sama skatt upp í 12% o. s. frv. Þá er orðin sama þróun og verið hefur með vörugjald, söluskatt og ýmislegt annað. En segjum svo að þetta sé allt saman gott og blessað og við getum samþykkt að þessar aðgerir séu nauðsynlegar til iðnþróunar. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðh. þarf íslenskur iðnaður sannarlega á myndarlegri aðstoð að halda, það fer ekkert milli mála. En ég vil gjarnan fá upplýst: Hvað gefur 3% aðlögunargjald sem nú er tekið íslenskum iðnaði til verndar af þeim vörum sem fluttar eru frá löndum sem aukaaðlögunargjöld eiga að ná til? Og í öðru lagi: Hvað gefa 6% þegar frv. hefur verið samþykkt? Og í þriðja lagi er sá ótti minn, sem þessu frv. er samfara, að aðlögunargjaldið á að renna í ríkissjóð, og þá vil ég spyrja: Hvað mikið af þessu gjaldi situr eftir í ríkissjóði? Undarlegt er ef ríkissjóður ætlar allt í einu að fara að taka upp á þeim góða sið að skila því sem hann á að skila. Hann skilaði ekki söluskattinum af útfluttum iðnaðarvörum. Þetta gjald var lagt á til að standa í skilum með það sem ríkissjóður var búinn að eyða án heimildar af þeim söluskatti sem hann átti að standa skil á til útflytjenda á íslenskum útflutningsiðnaðarvörum. Svona hefur það verið með fleiri skatta. Ég bið hæstv. ráðh. að gefa hv. Alþ. ekki ágiskunartölur, heldur nákvæma sundurliðun á því, hvernig þessu fé á að ráðstafa.



Herra forseti. Ég skal tala stutt. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir þau óverðskulduðu lofsyrði sem hann lét falla í minn garð a. m. k. fyrir þá ferð sem ég tókst á hendur með nokkru hiki í upphafi, en reyndist kannske fullt eins vel og ég gat frekast vonað. Ég held, almennt talað, alveg án hliðsjónar af því hverjir fóru slíka ferð, að íslensk ríkisstj., hver sem hún er, ætti að vinna þannig að málum að kynna þau fyrir fram hjá þeim ríkjum sem þau snerta, eins og gert var þegar landhelgin var færð út og eins og ég tel að gert hafi verið í þessu máli. Í þeim viðræðum, sem hér hafa verið gerðar lítillega að umtalsefni, voru það aðallega þrjú atriði sem allar ríkisstj., sem rætt var við, lögðu höfuðáherslu á. Það var í fyrsta lagi að þetta gjald skapaði ekki fordæmi og það yrði lagt á allar innfluttar vörur, ekki bara frá EFTA, heldur einnig frá Efnahagsbandalagi Evrópu, svo og aðrar vörur frá löndum sem við eigum í engum skuldbindingum við. - Og ég hygg að það sé ekkert ofmælt, sem hæstv. iðnrh. sagði áðan, að það er sá fyrirvari sem fyrrv. viðskrh., Gylfi Þ. Gíslason, gerði þegar EFTA-samningnum var breytt 1970, að mig minnir, skömmu eftir að við gengum í bandalagið, sem gerir það að verkum að EFTA-þjóðirnar a. m. k. telja sér fært að fallast á þetta gjald. Annað atriði, sem mjög mikil áhersla var lögð á og ég legg höfuðáherslu á miðað við þann málflutning sem ég leyfði mér að hafa uppi í þessari ferð og við sem hana fórum, er að þetta gjald verði fellt niður í árslok 1980. Það er ekki hægt að fara fram á svona undanþágur á fölskum forsendum. Alþ. og ríkisstj. verða því á því eina og hálfa ári, sem til stefnu er, að gera aðrar ráðstafanir ef iðnaðurinn íslenski þarf þá enn á áframhaldandi vernd að halda. Það er ekki hægt að svíkja gerða samninga, það megum við ekki láta henda okkur. Það höfum við ekki gert í þessu tilviki, vegna þess að við fengum þetta samþykkt með eðlilegu og jákvæðu móti hjá þeim þjóðum sem við áttum þarna skipti við, og ég geri mér fullar vonir um að sama samkomulag fáist hjá Efnahagsbandalagi Evrópu eða a. m. k., afskiptaleysi, þegar ekki er um mismunun að tefla. En þá verðum við að gæta þess að gjaldið falli niður, þannig að við svíkjum ekki þennan samning þótt hann hafi aðeins verið munnlegur. Enn fremur vil ég svo undirstrika það sem hv. 1. þm. Reykv. kom að áðan og ég tek alveg gilt. Í aths. með 7. gr. segir um aðlögunargjaldið, með leyfi forseta: „Þar er um að ræða aðgerð sem í raun felur í sér ígildi lengingar á aðlögunartíma íslensks iðnaðar að fríverslun og verður afnumið í árslok 1980. Af þeim sökum er ekki gert ráð fyrir að ríkissjóður ætli sér hluta af tekjum af gjaldinu, heldur verði þeim alfarið varið til brýnna iðnþróunaraðgerða.“ Þessu vil ég leyfa mér að treysta, því að annað væri brigð á því sem við höfum haldið fram. Að síðustu vil ég svo aðeins segja að geysilega miklu skiptir hvernig þessu fjármagni verður varið, m. a. vegna þess að það verður að falla niður þegar þess skeið er á enda runnið. Þess vegna verður að vera búið að nota það á þeim tíma sem til ráðstöfunar er, til þess að gera iðnaðinn þannig settan að hann standist erlenda samkeppni. Ef það er ekki hægt enn þá í árslok 1980 verður að leita annarra leiða til að gera honum samkeppnina bærilega, t. a. m. að fella af honum þau gjöld sem nú eru á hann lögð, þ. e. a. s. aðstöðugjöld og launaskatt, minnir mig að það heiti. Ég get svo sem vel tekið undir það, að æskilegt hefði verið að þessu frv. hefði fylgt nákvæmari sundurliðun á því, með hverjum hætti þetta fé skuli notað. En ég sætti mig við það sem hæstv. iðnrh. gerði grein fyrir: að lesa um það í öðru þskj. hvað helst sé nauðsynlegt til hjálpar íslenskum iðnaði. Ég get skilið að ákveðnar beinar till. um þetta liggi ekki fyrir með þessu frv., en ég styð það þá í trausti þess að fjármagninu verði raunverulega varið til að efla iðnaðinn og þó allra helst með því fororði að því loforði verði ekki brugðið að gjaldið falli niður í árslok 1980.



Herra forseti. Það eru örfá orð vegna fsp. hv. 1. þm. Reykv. Hann talaði um að hér væri raunverulega um að ræða hækkun á jöfnunargjaldi því sem nú er lögfest. Það má út af fyrir sig til sanns vegar færa að því leyti að fyrirhugað er að gjaldið leggist á sömu vörur og verði innheimt e. t. v. jafnhliða, þannig að um er að ræða tvöföldun á því 3% gjaldi sem fyrir var. Hins vegar munu um þetta gjald gilda aðgreind lög, eins og kemur fram í þessu frv., og því fylgja ákveðnir kostir. Það eru mismunandi rök sem þessi gjaldtaka og vernd byggjast á. Álagning jöfnunargjaldsins á árinu 1978 var fyrst og fremst rökstudd með því að endurgreiða þyrfti íslenskum iðnfyrirtækjum uppsafnaðan söluskatt og eyða óhagræði sem því fylgir, en söluskattskerfi í því formi sem hér er er óvíða í viðskiptalöndum okkar. Innan EFTA er það aðeins hjá Finnum sem um slíkt kerfi er að ræða enn. Önnur lönd hafa tekið upp svonefnd virðisaukaskattkerfi þar sem söluskattur safnast ekki upp með sama hætti og hér gerist. Rökin fyrir þessari gjaldtöku eru hins vegar almennara eðlis: þörfin á lengri aðlögunartíma fyrir íslenskan iðnað og ákveðnum stuðningsaðgerðum við hann eða bættum aðbúnaði til þess að unnt sé að gera hann samkeppnisfærari en hann nú er. Og þegar þannig er um tvö aðgreind mál að ræða sem byggjast á mismunandi rökum og þá ekki síst í augum viðskiptalanda okkar, á það að gera okkur kleift að afnema þetta gjald á mismunandi tíma. Það hefur verulegt gildi í mínum augum. Eins og þessi lög bera með sér er gert ráð fyrir, að gjaldtöku þessari ljúki í árslok 1980. Hið sama mun varða jöfnunargjaldið sem rökstutt er vegna uppsafnaðs söluskatts, en svo lengi sem við búum við það kerfi hygg ég að það verði óátalið látið að við leggjum það gjald á innfluttar samkeppnisvörur. Þetta gefur okkur möguleika á sveigjanleika í sambandi við afnám þessara gjalda. Hv. 1. þm. Reykv. spurði einnig um notkun þessa gjalds og upphæð, hvað fengist mikið fyrir það. Ég get upplýst, að áætlað er að jöfnunargjaldið, sem nú er innheimt, gefi í ár tæplega 1200 millj. kr. samkv. þeim tólum sem ég hef séð frá fjmrn. Þriðjungur af því gjaldi rennur til ríkissjóðs eða réttara sagt: ríkissjóður heldur eftir þriðjungi af því gjaldi hjá sér. Hins vegar er með þessu frv. ótvírætt skorið úr um það, að öllu því fjármagni, sem inn kemur fyrir hið tímabundna aðlógunargjald, skuli varið til sérstakra iðnþróunaraðgerða. Raunar hefur hv. 9. þm. Reykv. vitnað í þá grein frv. sem tekur af tvímæli um þetta. Ríkisstj. ákvarðar til hvaða iðnþróunaraðgerða þessu gjaldi verður varið í ár að fengnum tillögum frá iðnrn. Hins vegar er gert ráð fyrir að þetta verði tengt fjárlagaafgreiðslu með tilliti til tekna á næsta ári, en þá með sama móti, að fyrir liggi till. um sérstakar iðnþróunaraðgerðir sem gjald þetta verði notað til. Ég geri ráð fyrir að þegar till. verða mótaðar um skiptingu þessa gjalds verði haft samráð við aðila iðnaðarins um það, þannig að þar komi ýmsir við sögu sem hagsmuna eiga að gæta varðandi skiptingu jöfnunargjaldsins, þess litla hluta af því sem fengist hefur til iðnþróunaraðgerða. Þá hefur samstarfsnefnd um iðnþróun, sem starfar á vegum rn. míns, verið til ráðuneytis um það, og mér þykir líklegt að við munum hafa slíkt samráð einnig varðandi mótun tillagna að því er þetta gjald varðar. Ég tek undir það, sem fram kom hjá hv. 9. þm. Reykv., að mikil nauðsyn er á að þær tekjur, sem þannig fást, verði vel notaðar og verði reynt tryggja að þær skili íslenskum iðnaði áleiðis þannig að hann verði samkeppnishæfari en áður að loknu því tímabili sem gjaldtaka þessi snertir. Það er meginmarkmið, og ég tel að það þurfi að gæta þess við ráðstöfun gjaldsins, að því verði hvorki varið af handahófi né til einhverra skammtímaúrræða, heldur fyrst og fremst til að treysta grunninn fyrir iðnþróun hérlendis. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að víkja að einstökum verkefnum, þó að þar gæti verið af mörgu að taka. En þetta mál verður til meðferðar í iðnrn. og á vettvangi ríkisstj. þegar ljóst verður hvort þessar tekjur fást.



Herra forseti. Það er freistandi að gera atvinnumál yfirleitt og sérstaklega málefni iðnaðarins að umræðuefni í hv. d. þegar frv. sem þetta er til umr. Ég skal ekki gera það að þessu sinni, enda annatími mikill á Alþingi. Hv. 9. þm. Reykv. kom inn á það, ef ég misskildi hann ekki, að álagning þessa aðlögunargjalds væri eins konar verndaraðgerð fyrir íslenskan iðnað. Það má út af fyrir sig til sanns vegar færa að svo sé í eðli sínu. En ég vil vekja athygli á því, að þegar grannt er skoðað býr iðnaðurinn, bæði útflutningsiðnaðurinn og samkeppnisiðnaðurinn í landinu, við verri kjör en ýmsir aðrir grundvallaratvinnúvegir þjóðarinnar, t. d. að því er varðar skattamál, að því er varðar t. d. álagningu launaskatts og að því er varðar ávöxtunarkjör - eða a. m. k. hefur svo verið fram að þessu. Samtök iðnaðarins hafa reynt að meta þetta og sagt að það jafngilti nokkrum prósentum í gengi. Ef gengið, sem er miðað við þarfir sjávarútvegsins, væri þeim mun hærra en það er á hverjum tíma vegna þeirra kjara sem sjávarútvegurinn nýtur, sem eru betri en iðnaðarins, hefði iðnaður, bæði útflutningsiðnaður og samkeppnisiðnaður, þolanlega samkeppnisaðstöðu. Það má því líka líta á þetta mál sem eins konar jöfnun á aðstöðu bæði útflutningsiðnaðarins og samkeppnisiðnaðarins miðað t. d. við sjávarútveginn, en eins og menn vita gjörla hér í hv. d. er gengisskráning jafnan miðuð við þarfir sjávarútvegsins. Ég vil leyfa mér að líta þannig á, að þetta gjald jafni aðstöðu iðnaðarins gagnvart öðrum undirstöðuatvinnuvegum bæði að því er varðar samkeppni á innanlandsmarkaði og eins að því er varðar útflutning. Það gefur auga leið að þetta gjald, sem á verður lagt, hefur í sjálfu sér, vegna þess að það hækkar verð á vöru samkeppenda sem flytja vöru inn og ætla hana til sölu á innlendum markaði, - það hefur í sjálfu sér jöfnunaráhrif á samkeppni þessara aðila við innlendan iðnað, en aftur á móti mun gjaldið að sjálfsögðu ekki, nema því verði varið til útflutningsiðnaðar, jafna stöðu hans. Þess vegna legg ég áherslu á það, enda held ég að á það sé minnt bæði í þessu frv. og sjálfsagt hefur hæstv. ráðh. á það minnst, að það sé höfuðmarkmið með þessari tekjuöflun að ætla með þeim fjármunum, sem þannig fást, útflutningshvetjandi aðgerðir og að þessu fé verði fyrst og fremst varið til þess að efla útflutning iðnaðarvara. Ég tek undir orð hæstv. ráðh. um að það er að sjálfsögðu ekki æskilegt að slíku fé sé varið til einhverra vandræðaráðstafana, heldur til þess að gera okkur aðstöðuna betri til frambúðar til þess að keppa á erlendum mörkuðum með hinni útfluttu iðnaðarvöru okkar. Ég vil að þetta komi fram hér, að ég lít á þetta mál ekki síður sem aðstöðujöfnun fyrir íslenskan iðnað miðað við aðra atvinnuvegi en sérstakt verndunarmál.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þau svör sem hann gaf við fsp. mínum, þó að þau hafi ekki verið tæmandi nema síður sé. En ég vil harma það sem kom fram hjá hv. 9. þm. Reykv., þar sem hann segir að þegar og ef gjaldið verður fellt niður 31. des. 1980, sem hann leggur alla áherslu á að gert verði vegna þess að annars séum við að svíkja þá samninga sem við höfum náð við erlendar þjóðir, þá skuli leggja á önnur gjöld til að afla sömu tekna. Taka af - það þýðir að leggja á annars staðar! Sá verðbólguhugsunarháttur er náttúrlega bara ímyndun, eins og gefur að skilja. Ég vona að slíkt verði þrátt fyrir allt ekki gert. Hitt er annað mál, að ég legg á það áherslu að gerð verði úttekt á íslenskum iðnaði. Allt það, sem unnið er og kallað er iðnaður á Íslandi, er langt frá því að vera sannur íslenskur iðnaður, og þegar við leggjum á jöfnunargjöld eða aukum tolltekjur á þennan hátt og tvöföldum þær í þessu tilfelli frá því sem var s. l. ár hlýtur það að verða krafa þjóðarinnar að við séum ekki að styrkja annað en það sem er hreinn íslenskur iðnaður. Hæstv. ráðh. gaf upp að jöfnunargjald það, sem um hríð hefur verið í gildi og er 3%, hafi gefið af sér um 1200 millj. kr. á s. l. ári. Yfirstandandi áætlun er þá að 2/3 af því renni til iðnaðar og 1/3, 400 millj., renni í ríkissjóð. Þá er mér spurn, þegar verið er að gera neyðarráðstafanir til að aðstoða íslenskan iðnað til að skapa ný atvinnutækifæri: Hvernig í ósköpunum stendur á því að ríkisstj. leyfir sér að nota þær neyðarráðstafanir til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð? Hver er ástæðan? Er það rétt að ríkissjóður þurfi að fá 400 millj. kr. í sinn hlut vegna þess að með nýjum gjöldum þurfi að auka aðstoð við íslenskan iðnað? Eru þeir kannske farnir að prjóna í ríkisstjórnarsætum sínum og þurfa efnahagsaðstoð?  Ég vona að hæstv. iðnrh. beiti sér fyrir því og tryggi það, að sú upphæð, sem hér er verið að bæta við, 3% ofan á önnur 3% sem eru fyrir, renni öll til íslensks iðnaðar og sköpunar á nýjum atvinnutækifærum, það verði gerð úttekt á íslenskum iðnaði þannig að ljóst liggi fyrir, hvaða iðnað á að styrkja og hvaða iðnað á ekki að styrkja, og að komið verði í veg fyrir að ríkissjóður hirði í verðbólguhít sína hluta af því fé sem lagt er á borgara þessa lands að greiða í þeim tilgangi að skapa hér atvinnutækifæri til frambúðar. - Og það má bæta því við, að ég trúi því, að með þessum álögum sé verið að búa þjóðina betur undir samkeppni við háþróaðar iðnaðarþjóðir sem keppa við innanlandsmarkaðinn, við íslenskan iðnað, og þegar slík gjöld eru lögð á get ég ekki með nokkru móti skilið þörfina fyrir að ríkissjóður geri þessar neyðarráðstafanir að féþúfu fyrir sig - má segja persónulega.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Reykv. hefði átt að halda þessa ræðu fyrir svo sem eins og einu ári og hefur e. t. v. haldið hana þegar lögfest var jöfnunargjaldið á innfluttar iðnaðarvörur, því að það var samkv. ákvörðunum fyrrv. ríkisstj. sem ákveðið var að þetta færi ekki óskipt til íslensks iðnaðar, heldur héldi ríkissjóður eftir þriðjungi af þessu gjaldi. Ég geri ráð fyrir að hæstv. þáv. iðnrh. hafi ekki verið ánægður með þau skipti, en þannig lyktaði þeirri glímu og þær reglur hafa ekki verið brotnar upp, því miður.



Herra forseti. Hæstv. forseti hefur leyft mér að segja eina setningu, og ég ætla ekki að bregðast trúnaði hans því að nú er komið fram yfir þann tíma sem flokksfundir eiga að hefjast. Ég held að við séum, hv. 1. þm. Reykv. og ég, alveg óvenjulega sammála í þessu máli. Þess vegna leiðist mér þegar hann gerir sér far um að misskilja það sem ég sagði áðan. Ég talaði ekki um að leggja á nýja skatta þegar þetta gjald rynni út. Ég sagði þvert á móti, og ég vona að hv. þm. taki það til greina, að það yrði reynt þá að freista þess að létta af iðnaðinum þeim gjöldum sem hann greiðir nú. Ef hv. þm. sér enga aðra leið en að auka skattheimtu verður hann náttúrlega að gera grein fyrir því á sínum vettvangi, en ekki í þessu máli. Í mínum huga horfir þetta ekki þannig við, heldur ætti iðnaðurinn að geta sloppið við þau gjöld sem nú gera samkeppnisaðstöðu hans lakari en hann getur þolað.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 63 frá 28. maí 1969. Þetta mál kemur frá Ed. og var samþ. þar í þeim búningi sem það var lagt fyrir hv. Ed. Um og eftir 1970 tók að bera nokkuð á innflutningi og verslun með tilbúin bruggunarefni í neytendaumbúðum. Framan af var um tiltölulega lítið magn að ræða, en hins vegar hefur orðið mjög veruleg aukning innflutnings og verslunar með þessi efni s. l. 3–4 ár. Á þessu tímabili hefur a. m. k. eitt íslenskt fyrirtæki hafið framleiðslu á tilbúnum bruggunarefnum. Auk þessa hefur innflutningur og sala á hvers konar gerlum, bæði víngeri og pressugeri verið algerlega frjáls síðan 1969, en þá var einkasala Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins á pressugeri afnumin, sbr. lög nr. 63 frá 1969. Ef umrædd efni eru fyrir hendi er næsta auðvelt að framleiða á tiltölulega skömmum tíma áfenga drykki. Raunin hefur og orðið sú, eins og flestum má reyndar vera kunnugt, að framleiðsla eða bruggun áfengra drykkja í heimahúsum og á vinnustöðum hefur aukist gífurlega í kjölfar hinnar frjálsu verslunar með þessi efni. Samkv. 7. gr. áfengislaga, nr. 82 frá 1969, er bannað að brugga eða búa til áfengi á Íslandi. Þetta skýlausa bannákvæði dugar skammt í baráttu við þá óheillavænlegu þróun sem átt hefur sér stað í þessum efnum á undanförnum árum, þar eð áfengislöggjöfin er að öðru leyti mjög ófullkomin og veitir ekki möguleika til að fylgja banni þessu eftir svo að vel sé. Samkv. 2. gr. áfengislaganna er áfengi skilgreint á þessa leið: „Áfengi telst samkv. lögum þessum hver sá vökvi, sem meira er í en 2.25% af vínanda að rúmmáli. Duft, kökur og annað, sem þau efni eru í, sem sundur má leysa í vökva og hafa nefndan áfengisstyrkleika, skal fara með sem áfengan drykk.“ Í skjóli þessa ákvæðis má segja að sala umræddra efna hafi þrifist. Þeir aðilar, sem hafa séð um innflutning og dreifingu umræddra vara, hafa einfaldlega bent kaupendum á hvernig þeir eigi að halda styrkleika bruggsins innan löglegra marka og hverju það varði fari hann fram úr lögleyfðu hámarki. Þess skal getið hér, að þó svo 2. mgr. 2. gr. taki til dufts, sem leysa megi upp í vatni, nær ákvæðið ekki til umræddra efna, því að þótt þau séu leyst upp í vatni nægir það eitt sér ekki til þess að úr verði áfengur vökvi, heldur þarf a. m. k. að bæta við þau sykri og gerlum. Samkv. gildandi löggjöf verða brot á 7. gr. áfengislaganna varla sönnuð nema með því að staðreyna að áfengi hafi verið framleitt úr nefndum efnum. Til þess að svo megi verða þarf að hafa hendur í hári þeirra sem kaupa þessi efni í smásölu og framleiða eða brugga úr þeim áfenga drykki, t. d. í heimahúsum. Af skiljanlegum ástæðum hafa lögregluyfirvöld verið treg til aðgerða af þessu tagi. Á meðan söluaðilar umræddra efna geta skákað í því skjóli að brugga megi óáfenga drykki úr efnunum, þótt sá sé eðlilega ekki tilgangur þeirra sem kaupa þessi efni til bruggunar, má ljóst vera af framansögðu að þess er ekki að vænta að hægt verði að stemma stigu við ólöglegri bruggun hérlendis að óbreyttum lögum. Nýlega var að tilhlutan fjmrn. athugað fræðilega hve mikið áfengi mætti framleiða úr því magni bruggunarefna sem stærsti innflutningsaðili þessara efna flutti inn á árinu 1978. Niðurstöður athugunar þessarar, sem unnin var af ölgerðarverkfræðingi, leiddu í ljós að úr ofangreindum efnum, sem aðeins umræddur aðili flutti inn, mátti a. m. k. framleiða áfengi sem samsvarar ca. 250 þús. 0.7 lítra flöskum af brennivíni með 40% rúmmálsprósentu styrkleika. Vegna ummæla í blöðum um áætlun þessa skal tekið fram að hún styðst við athugun á innflutningi 1977 og fyrstu 10 mánuðum 1978. Væri innflutningurinn, eins og hann í raun og veru varð 1978, lagður til grundvallar yrðu tölur þessar talsvert hærri. - Já, ég heyri að þm. stynja yfir þessu sem von er.  Af því m. a., sem að framan hefur verið rakið, má ljóst vera að alvarleg félagsleg vandamál fylgja því ástandi sem nú ríkir í þessum málum. Það er að mínu mati aðalatriði þessa máls. Hitt er ágreiningsefni, hvort þetta er leiðin til þess að uppræta brugg í svo víðtækum mæli sem verið hefur. Ég skal ekki um það dæma. En ég vil aðeins vísa til þess, að síðan sala víngerðarefna var gefin frjáls 1969 hefur orðið gífurlega mikil aukning á bruggi í heimahúsum, eftir því sem talið er. Einnig er rétt að taka það fram, þó að það sé ekkert aðalatriði málsins, að ríkissjóður hefur orðið fyrir mjög verulegu tekjutapi af þessum sökum. Tekjur af rekstri Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins hafa verið minni en menn hafa ætlað. Telja þeir, sem kunnugir eru, að þetta hafi valdið nokkru þar um. Í framhaldi af þessu skal þess getið, að svipuð vandamál hafa verið uppi annars staðar á Norðurlöndum. Þetta er alls ekki séríslenskt fyrirbrigði. T. d. gripu Svíar til þess ráðs í ársbyrjun 1978 að banna með lögum notkun á „extrakti“ og „koncentrati“ úr malti, þrúgusafa eða öðrum ávaxtasafa við framleiðslu á áfengi. Sala þessara efna er talin hlutdeild í brotum á þeim ákvæðum sem banna notkun efnanna við bruggun. Engu að síður er bruggun áfengra drykkja leyfileg í Svíþjóð ef aðeins er notast við ávexti, malt, ómalað korn o. s. frv. sem grunnefni, en þess jafnframt gætt að áfengisstyrkleikinn fari ekki fram úr 4.5%. Með þessu frv. er lagt til að ríkisstj. einni verði heimilt að flytja inn eða framleiða tilbúin bruggunarefni svo og hvers konar lifandi gerla. Þessi tilhögun hefur verið ríkjandi varðandi innflutning áfengis og tóbaks hér á landi, eins og kunnugt er. Þá er nauðsynlegt, ef aðgerðir af þessu tagi eiga að bera raunhæfan árangur, að færa innflutning og sölu á lifandi gerlum aftur í hendur hins opinbera, en notkun gerla er nauðsynleg við bruggun áfengra drykkja. Það er sem sé höfuðtilgangurinn með þessu frv. að færa þessi mál í sama horf og þau voru í fyrir 1969. Það er rétt að taka það fram, að samkv. frv. er gert ráð fyrir að heimila megi öðrum aðilum en Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins innflutning og sölu á gerlum, enda uppfylli þessir aðilar skilyrði sem sett kunna að verða í því sambandi. Kemur einkum til álita að heimila öðrum aðilum innflutning á pressugeri, enda verði tryggt að það verði einungis notað til brauð- og kökugerðar. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja efni einstakra greina frv. Það er kjarni málsins sem ég hef hér drepið á, en þó vil ég aðeins víkja að ákvæði til bráðabirgða, sem er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Þeim aðilum, sem við gildistöku þessara laga eiga birgðir af tilbúnum bruggunarefnum svo og birgðir af hvers konar lifandi gerlum, er frjálst að selja þær fram til 1. jan. 1980. Að þeim tíma liðnum skal Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins skylt að kaupa þær birgðir, sem viðkomandi aðilar kunna að eiga af framantöldum vörum, á verði sem ákveðið skal af dómkvöddum matsmönnum.“ Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta frv., en leyfi mér að beina þeim tilmælum til þeirrar þn., sem fær málið til meðferðar, að hún hraði meðferð þess til þess að unnt verði að afgreiða málið fyrir þinglausnir. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það mál, sem hæstv. fjmrh. mælti fyrir, hefur verið kynnt í blöðum, auk þess að hafa fengið afgreiðslu í Ed. Ég vil strax í upphafi máls míns rifja það upp, að á sínum tíma - um áramótin - var sýnt í sjónvarpinu áramótaskaup og einn frábærasti þátturinn í því áramótaskaupi sýndi þegar hæstv. fjmrh. var að smala viðskiptavinum inn í ríkið vegna þess hve þeim hafði fækkað og hve tekjutap ríkissjóðs var mikið af þeim sökum. Mér datt þetta í hug þegar hæstv. ráðh. leggur svona gífurlega mikla áherslu á tekjutap ríkissjóðs í þessu sambandi. Tvískinnungurinn kemur fram í því, að verið er að segja annars vegar að slíkt frv. sé flutt til þess að minnka drykkjuskap í landinu og hins vegar til þess að ríkið fái meiri tekjur af brennivínssölu. Slíkar röksemdir ná náttúrlega ekki nokkurri átt og sér hvert mannsbarn á Hofsósi og víðast hvar á landinu að hér er farið með málið með allt öðrum hætti en eðlilegt getur talist. Í fyrsta lagi ber að benda á það, að ekki er ljóst að þeir, sem brugga öl með þeim efnum sem hér eru til sölu og verið er að koma í veg fyrir með þessu frv. að seljist, bruggi það sem við getum kallað áfengi samkv. skilgreiningu laganna, en það er yfir 2.25% alkóhólinnihald. Á þetta ber að leggja áherslu, þótt eflaust megi reikna með að einhverjir þeir, sem nota slík efni, fari yfir leyfileg mörk. Það skiptir þó kannske mestu máli að slíkar veigar eru ekki seldar manna á meðal, að því er vitað er. Hins vegar má gera ráð fyrir að þetta minnki að einhverju leyti sölu áfengra drykkja í Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Það er einmitt það sem hæstv. fjmrh. sér og þess vegna vill hann koma í veg fyrir bruggunina. Mig langar strax í upphafi þessa máls við 1. umr. að benda á að verið hafa í vetur til umfjöllunar í þessari hv. þd. og enn fremur í hv. allshn. Nd. frv. er varða áfengislöggjöfina. Ég tel eðlilegt að þau mál, sem komið hafa fram á þessu þingi um áfengismálefni, verði samferða í gegnum þingið. Við höfum nægan tíma. Það er sjálfsagt að nota sumarið til þess að kanna með hverjum hætti best sé að breyta áfengislöggjöfinni til þess að hún nái þeim tilgangi sínum að koma í veg fyrir þau félagslegu vandamál sem af áfengisdrykkju þjóðarinnar hljótast. Við eigum ekki að hlaupa upp til handa og fóta í hvert skipti sem hæstv. fjmrh. þarf á meiri peningum að halda og láta þá lönd og leið öll grundvallaratriði í þessum málum. Ég minni jafnframt á að á hv. Alþ. hefur annað slagið verið rætt talsvert um hvort ekki bæri að leyfa bruggun og sölu áfengs öls. Mér finnst koma til greina að þn. kanni hvort ekki sé hægt að útbúa spurningar sem leggja mætti fyrir þjóðina í einhvers konar skoðanakönnun er varðar bjórinn, hvort hún vilji einhverjar breytingar á þeirri löggjöf sem við höfum orðið að búa við fram að þessum tíma. Ég held að mikið sé unnið ef okkur tekst að ná einhverju samkomulagi um hvernig við viljum standa að framkvæmd frjálslegri áfengislöggjafar sem geri að verkum að fólk hér á landi umgangist áfengi þannig að sem minnst félagsleg vandamál komi til með að stafa af. Á þetta vil ég leggja áherslu. Auðvitað dettur engum í hug áfengisbann, nema þeim sem hafa lýst því yfir og eru í félagsskap sem berst af oddi og egg gegn áfengisnotkun í landinu almennt. Við verðum að gera mikinn og skýran greinarmun á því, hvort við viljum í raun leggja niður áfengissölu í landinu og leysa vandamálin með þeim hætti, sem að mínu viti er engin lausn á málunum, eða hvort við viljum takast á við þessi vandamál, eins og þau hljóta að snúa að þjóðinni, sem félagsleg vandamál sem verði að leysa. Að koma hingað og ræða úr þessum ræðustól eingöngu um þessi mál sem tekjuöflun, sem skattamál ríkisstj., finnst mér fyrir neðan allar hellur. Ég minni á það jafnframt, að verið hafa til umr. í þessari hv. d. og einnig í allshn. Nd. hugmyndir í frv., sem Vilmundur Gylfason og fleiri hv. þm. fluttu, varðandi opnunartíma og jafnframt breytingu á áfengislöggjöfinni í víðtækustu merkingu. Það mál er brýnt, ekki síst vegna samþykktar borgarstjórnar Reykjavíkur í þeim málum. Þá vil ég benda á eitt atriði sem sumum finnst e. t. v. vera smátt, en í mínum augum er stórt, og það varðar einkaleyfi ríkisins á eldspýtnasölu, en samkv. áfengislögunum er ríkið eini aðilinn sem selja má eldspýtur í landinu. Það hefur leitt til þess, að hér á landi fást aðeins eldspýtur sem eru svo ónýtar og skaðlegar að ég hugsa að hvergi í heiminum sé hægt að finna annað eins, enda veit ég að þær viðbótartekjur, sem hæstv. fjmrh. er nú að sækjast eftir hjá þeim sem á að smala inn í Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, mundu ekki duga til að greiða bætur fyrir það tjón sem verður af ónýtum eldspýtum sem sá hinn sami hæstv. ráðh. er að selja. Ég vek athygli á þessu. Þarna er breytinga þörf. Ég skora á hæstv. ráðh. að láta hendur standa fram úr ermum í því máli og reyna m. a. að koma í veg fyrir að þeir Íslendingar, sem nota eldspýtur, reykingamenn sem eru helstu og bestu skattgreiðendur hæstv. ráðh., þurfi ekki að notast við ónýtar eldspýtur sem fást í Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Í þessu máli verður einnig að hafa fleira í huga. Þegar tekin eru skref í þá átt sem hæstv. ráðh. leggur til spyr maður sjálfan sig: Hvar enda þessi ósköp? Hvenær verður ríkið einkaleyfishafi á innflutningi á sykri, rúsínum, Tropicana o. s. frv., o. s. frv.? Öllum er ljóst að það er enginn vandi að brugga í þessu landi, það hefur verið gert frá alda öðli. Ég veit t. d. að ættmenn mínir, sem eru norðan úr Húnavatnssýslu, brugguðu löngu áður en nokkurt ger fékkst hér í landinu - það ger sem nú er verið að selja. Og ég veit m. a. s. að ýmsir sýslumenn reyndu að eltast við þá ágætu menn, en það tókst engan veginn því að þeir voru ekki bara á öðrum hvorum bæ, þeir voru á hverjum bæ og margir á hverjum bæ. Þetta hefur reyndar breyst eitthvað, og ég held að a. m. k. nokkrir þeirra séu það góðir skattgreiðendur að þeir gangi í búð hæstv. fjmrh. og kaupi annað veifið eina eða tvær flöskur frá honum. En allir vita að hæstv. ráðh. er eini og stærsti - ja, ég ætlaði ekki að segja sprúttsalinn, mér datt það í hug, en alla vega áfengissalinn á landinu og er ekkert að fela það, því að hann er maður sem reynir að halda vel um ríkissjóð og ná peningum með öllum tiltækum ráðum í þann sjóð sem ekki er digur um þessar mundir, eins og allir vita. Þegar rætt er um skatta í þessu sambandi hafa sumir hv. þm., þ. á m. hv. 7. þm. Reykv., sagt að í raun séu það nánast skattsvik að brugga. Auðvitað má segja að ríkissjóður verði af einhverjum tekjum. Það má auðvitað leggja hærri tolla eða gjöld á það ger, sem þarna er um að ræða. En það er óþarfi að fá einkaleyfi á innflutningi á því geri þegar svo er yfirlýst að ekki á að selja eitt einasta gramm af því í landinu. En varðandi þetta skattsvikalögmál vil ég benda á, að það eru jafnmikil skattsvik að brugga og að borða heima hjá sér. Ég veit að vísu að hv. 7. þm. Reykv. borðar á Hótel Borg og þar borgar hann söluskatt af því sem hann borðar, en heima hjá sér sleppur hann við það, þannig að í hvert skipti sem maður borðar heima hjá sér eða á mötuneyti hins opinbera er maður að svíkja undan skatti samkv. þessu lögmáli. Þetta sjá allir að er tóm vitleysa og alger rökleysa. Í bréfi, sem Guttormur Einarsson sendi þm. og ég ætla ekki að lesa allt, það er langt og ítarlegt bréf, en ég vona að hv. þm. kynni sér það bréf, kemur ýmislegt fram, og ég skal vera stuttorður í þessari upptalningu. Ég vitna í orð hans, og ég held að það sé ástæða til þess að þm. kynni sér þetta, því að hann er ágætur skattgreiðandi.  Ég ætla ekki að leggja dóm á hvað er rétt í máli Guttorms Einarssonar, en það er vissulega athugunarefni þegar ágætur skattgreiðandi fer með slíkt mál. Þá vil ég að lokum, herra forseti, benda á að um þetta mál urðu snarpar umr. í Ed. og þar kom fram till. til rökst. dagskrár. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Með því að a) vandi þjóðarinnar í áfengismálum er fólginn í mikilli neyslu áfengra drykkja, b) úrbætur í áfengismálum leiða til minnkandi tekna ríkissjóðs af áfengissölu, c) æskileg þróun er, að ríkissjóður byggi sem minnst á tekjum af áfengissölu, en d) frv. þetta stefnir í öfuga átt með þeim tilgangi sínum að auka tekjur ríkissjóðs af áfengissölu, samþykkir deildin að taka fyrir næsta mál á dagskrá í trausti þess, að ríkisstj. láti endurskoða áfengislöggjöfina í þeim tilgangi að draga úr áfengisneyslu þjóðarinnar, stuðla að hófsemi í meðferð áfengra drykkja, efla bindindi í landinu og auka aðstoð við drykkjusjúklinga, enda verði málið lagt fyrir Alþ. í byrjun næsta þings.“ Þessi till. féll í Ed. Ég ætla að leyfa mér að skýra það þannig, að það sé ekki vegna þess að þm. séu á móti bindindi og hófsemi í þessum efnum, heldur hafi hún verið felld af þjónkun við hæstv. ráðh. og vegna þeirrar staðreyndar, sem ég held að sé rétt, að í Ed. eru heldur íhaldssamari þm. en í hv. Nd. - Svo hefur verið frá fornu fari, ég þarf ekki að rifja upp þá sögu, hún er þekkt í Íslandssögunni, og allir vita hvers vegna deildaskipting er hér á Alþ. Mætti segja mér að eiginlega eimi dálítið eftir af íhaldssemi eftir deildum. Ég vil þess vegna skora á hv. þingsystkini mín hér í Nd. að sjá til þess, að það frv., sem hér liggur fyrir, fái verðuga útreið í þinginu. Ég skora á nm., sem fá þetta mál til meðferðar, að kynna sér það vel, ekki út frá tekjusjónarmiðum ríkissjóðs, heldur út frá þeim sjónarmiðum að ræða á áfengisvandamál þjóðarinnar í heild og skipulega. N. á að kynna sér og kanna hvort ekki séu fleiri og aðrar betri leiðir en sú sem hæstv. ráðh. er að fara hér, sem hann kallar að eigi að draga úr áfengisneyslu, en er í raun aðeins ein skattpíningarherferðin enn. Ég læt svo máli mínu lokið, herra forseti, en ég veit að n. hlýtur að taka þessi sjónarmið til greina.



Herra forseti. Ég verð að lýsa þeirri skoðun minni, að mér finnst heldur illur þefur af þessu frv. Mér þykir heldur hvimleitt þegar ríkisvaldið skýtur sér á bak við hið eiginlega erindi frv. inn á þing, þ. e. a. s. að draga meira fjármagn í ríkiskassann, og segir eitthvað í þá veru að frv. sé flutt til að reyna að draga úr áfengisneyslu í landinu. Þetta er ekki skynsamlega að farið og óeðlileg vinnubrögð að mínu mati. Ég vona að þetta erindi ríkisvaldsins inn á þing fái svipaðan endi og þegar þjóðkunnur sómamaður, sem á árum áður eltist við bruggara, mætti pilti á götu með fötu í hendi sem smjörpappír var bundinn yfir og þótti honum það hið grunsamlegasta mál. Hann vék sér að piltinum, benti á fötuna og spurði hvað í henni væri. Piltur svaraði að bragði: „Það er blikk.“ Þá greip maðurinn í jakkaboðung pilts og spurði: „Hvað er þetta, drengur?“ - og hristi hann til. „Ja, þetta er nú ekta enskt ullargaberdín, 20-kall metrinn,“ sagði hann. Þá sagði sá sem var að elta: „Ja, það er kjaftur á þér, drengur.“ „Það er von,“ sagði strákurinn. „Við erum 9 í heimili, það eru bara til 8 skeiðar og ég verð að borða með sleifinni.“ Það er trúa mín að þetta frv. fari svipaða erindisleysu hingað inn í þingsali og þegar þessi sómamaður átti erindi við þennan pilt. Mér er ekki ljóst, eftir að hafa lesið þetta frv., hvort það er ætlun ríkisins að taka upp sölu á bruggefnum sjálft. Þætti mér vænt um að hæstv. fjmrh. útskýrði það fyrir d., hvort tilgangurinn með frv. sé að taka sölu á þessum efnum úr höndum einkaaðila og fara að selja þau sjálft. Ef svo er er fullyrðingin um að ríkisvaldið sé að reyna að hafa vit fyrir fólkinu í landinu úr lausu lofti gripin. Ég vil minna þm. á að hér á landi hefur verið bruggað um ekki bara áratuga, heldúr árhundraða skeið. Ef þeir halda, ágætir flm. þessa frv., að þeir geti stöðvað þá þróun er það einhver hlægilegasti misskilningur sem komið hefur upp á margra ára bili. Áfengisvandi íslensku þjóðarinnar verður ekki leystur með því að ríkisvaldið taki að sér einkasölu á bruggefnum, ef það er tilgangurinn eða ef ríkisvaldið ætlar að stöðva sölu á bruggefnum. Þar þarf allt annað og miklu meira að koma til. Ég held að menn verði einnig að gera sér ljósa grein fyrir því, að eftir þá þróun, sem orðið hefur hér á landi á meðan ríkisvaldið hefur lokað augunum fyrir auðsæjum lagabrotum sem átt hafa sér stað um áratugaskeið, þ. e. a. s. brotum á lögum um bann við bruggun í heimahúsum, er hæpið að láta sér detta í hug að með einfaldri lagasetningu verði hægt að stöðva bruggun. Menn fara eins og kettir í kringum heitan graut og láta sem svo að bruggun hafi ekki átt sér stað. En allir menn vita að hún á sér stað í mjög ríkum mæli. Víngerðarefni er hægt að kaupa erlendis og flytja inn. Gerlum er hægt að halda lifandi með litlum tilkostnaði og lítilli kunnáttu. Það er hægt að nota margvísleg efni sem fást í búðum, hverri einustu matvöruverslun á Íslandi, til þess að brugga úr. Þetta vita allir. En ég vil enn og aftur koma að því, að mér finnst ólykt af þessu frv., einfaldlega vegna þess hvernig það hefur verið grundvallað í framsetningu, þ. e. a. s. að láta að því liggja að með þessu sé ríkisvaldið, sem oft reynir að hafa vit fyrir einstaklingnum, að reyna að draga úr því vandamáli sem ofneysla áfengis er hér á landi. Þetta er hlægilegt - og ekki bara hlægilegt: fáránlegt. Ég mun eindregið leggjast gegn þessu frv. Það er ekki spor í neina átt. Ef það væri spar í einhverja átt væri það spor í ranga átt. Það er a. m. k. ekki spor í rétta átt. Ég vil taka undir með síðasta hv. ræðumanni, sem benti á að endurskoðun áfengislöggjafarinnar er brýnasta verkefnið ef við ætlum einhverju sinni að komast að rótum þess meins sem við eigum við að stríða í sambandi við áfengismál hér á landi. Og þar er númer eitt fræðsluþátturinn, sem þarf að hyggja að og hefur allt of lengi verið sýnt áhugaleysi bæði í skólakerfinu og annars staðar í þjóðfélaginu. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri um þetta mál. Ég er á móti frv. Það er byggt á röngum forsendum og er heimskulegt.



Herra forseti. Stefna ríkisstj. í áfengismálum hefur verið mikið til umræðu á meðal þjóðarinnar í vetur. Kemur þar margt til en fyrst og fremst vegna þess máls sem nú er til umr. Hefur verið að vefjast fyrir rn. hvernig megi koma í veg fyrir að sú bruggun, sem á sér stað í landinu, haldi áfram. Miðað við þær umr., sem hafa átt sér stað, og þær yfirlýsingar, sem ráðh. hafa gefið um málið, er ljóst að áhyggjur þeirra af brugguninni eru ekki fólgnar í að það kynni að vera meira drukkið af áfengi, heldur eru áhyggjurnar fyrst og fremst fólgnar í því að víngerð í heimahúsum kunni að leiða til einhvers tekjutaps fyrir ríkissjóð. Ég vil benda á að allar umræður um áfengismál og yfirlýsingar ráðh. um þau mál miða eingöngu að því að reyna að auka tekjur ríkissjóðs af áfengissölunni í landinu. Lítum aðeins á 2. gr. frv. Þar stendur, með leyfi forseta: „Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins annast innflutning vínanda, áfengis, tóbaks og annarra vara, sem ríkisstj. einni er heimilt að flytja inn, sbr. 1. gr., og dreifingu þessara vara undir yfirstjórn fjmrh. í því skyni að afla ríkissjóði tekna.“ - Ég undirstrika: „í því skyni að afla ríkissjóði tekna.“ Það má eiginlega segja að þarna standi skýrt og skorinort hver stefna ríkisstj. sé í áfengismálum: að afla ríkissjóði tekna. Ég hef trú á því, að þetta frv. stöðvi ekki sölu á bruggefnunum, heldur haldi slíkt áfram á stórhækkuðu verði í áfengisútsölum ríkisins og áfengisneyslan og bruggunin stóraukist, vegna þess að náttúrlega hljóta það að verða hagsmunir fjmrh. og ríkissjóðs að enn verði aukið við áfengiskaupin. Hér er stórhætta á ferðum. Það hlýtur að verða stórhætta á ferðum þegar ríkissjóður er orðinn jafnháður áfengissölunni í landinu og hann raunverulega er, þegar það gerist á hv. Alþ. að borið er fram frv. eins og þetta eingöngu í því skyni að reyna að afla meiri tekna af áfengisneyslunni. Það er ekki verið að tala fyrst og fremst um að bruggunin sem slík sé eitthvert óæskilegt fyrirbrigði, þó hún sé náttúrlega bönnuð þegar alkóhólinnihald vökva fer fram úr 2.25%. Það er löglegt að brugga hvaða vökva sem er ef hann inniheldur ekki meira áfengismagn en 2.25%. En málið fjallar ekki um þetta, heldur að tryggja að tekjurnar af allri áfengissölu komi í ríkissjóð. Hér er vissulega hætta á ferðum. Ég ítreka, að við förum að sjá að okkur og taka höndum saman um að reyna að stemma stigu við að ríkissjóður verði jafnháður áfengissölunni og hann er, þannig að hægt verði að beita raunhæfum aðgerðum til þess að berjast gegn áfengisdrykkjunni í landinu. Mér kæmi á óvart ef þetta mál hefði verið rætt í ríkisstj. Ég vildi gjarnan spyrja hæstv. fjmrh. hvort svo sé, hvort þetta sé mál ríkisstj. eða hans eigið. Einnig vildi ég gjarnan að það kæmi fram, hvaða hæstv. ráðherrar komi. til með að styðja þetta mál. Ég man ekki eftir því að málið hafi verið rætt í þingflokki Alþfl. áður en það var lagt fyrir Alþingi. Herra forseti. Ég lít svo á, að við höfum öðrum hnöppum að hneppa en horfa enn á það atriði að auka tekjur ríkissjóðs af brennivínssölu í landinu. Við höfum þeim hnöppum að hneppa að taka höndum saman um, hvernig við getum gert ríkissjóð óháðari áfengissölunni en hann er, og stemma raunverulega stigu við þeirri áfengisneyslu sem við eigum við að etja í þjóðfélaginu og er fyrir löngu orðin mikið vandamál.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í tilefni að fsp. hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar. Þetta frv. er stjfrv. Hins vegar eru einstakir ráðh. ekki bundnir við að fylgja því. En það er lagt fram sem stjfrv., var svo gert í Ed. og einnig hér í Nd. Ég ætla ekki við þetta tækifæri að taka þátt í almennum umr. um drykkjuskap þjóðarinnar. Ég held að flestir séu sammála um að drykkjuskapurinn sé sennilega mesta þjóðarböl Íslendinga þegar á allt er litið. Menn viðurkenna þetta kannske ekki, en ég held að það sé eigi að síður staðreynd. Oddur Ólafsson læknir og hv. þm. tók til máls um þetta mál í Ed. og lýsti fylgi sínu við frv. Því er ljóst að þetta frv. er ekki pólitískt mál. Verður hver og einn að gera það upp við sig, hvort hann fylgir því eða ekki. En hv. þm. flutti athyglisverða ræðu um þessi mál og hélt fram að eins víðtæk bruggun og hefur viðgengist í vaxandi mæli síðan breyting var gerð í þessum efnum fyrir 1970 yki drykkjuskap í landinu og þess vegna væru líkur á því, ef horfið væri til hins sama og var fyrir 1970, að draga mundi úr drykkjuskap. Ég get hins vegar endurtekið það sem ég sagði hér áður, að ég hef enga trú á að þetta frv. muni uppræta brugg í landinu. Því fer fjarri. En ég hef trú á að það kunni að draga úr bruggi. Þess vegna held ég að frv. sé fullkomlega réttlætanlegt út frá því sjónarmiði - alveg hiklaust. Það er ekki alveg vansalaust fyrir Alþ. og stjórnvöld að þurfa að horfa á að í landinu eigi sér stað verulegt brugg, sem er auðvitað lagabrot. Hins vegar held ég að ljóst sé að ekki er skynsamlegt, eins og þessi mál eru, að ráðast inn á heimili í stórum stíl með lögreglu og reyna að framkvæma þau lög sem eru í gildi. Þetta held ég að sé heiðarlegt að játa, og ég hygg að flestir hv. alþm. séu sammála um það. Þess vegna verður að reyna að leita einhverra annarra ráða til að draga úr vaxandi bruggstarfsemi í landinu, sem ég er sannfærður um að eykur á drykkjuskap. Það hafa margir talað við mig um þetta mál. Ýmsir eru sömu skoðunar og þeir hv. þm. sem hér hafa talað, en aðrar sögur hef ég líka heyrt um þetta vandamál. Bruggun er orðin allvíða verulegt vandamál. Það lýsir sér aðallega í því, að menn halda áfram að drekka, eins og það er kallað, bruggað vín sem er tiltækt eftir að menn hafa tekið rispur, eins og margir góðir Íslendingar gera, t. d. um helgar. Og mér er kunnugt um að þetta er verulegt heimilisböl á mörgum heimilum. Þess vegna held ég að sjálfsagt sé að reyna aðrar aðferðir en þær aðferðir að siga lögreglu inn á heimili til að reyna að draga úr þessari starfsemi. - Og það er, eins og ég sagði áður, einn aðaltilgangur þessa frv. að reyna að draga úr brugginu. Ég hef rökstutt að slíkt hafi stóraukist frá því að sala víngerðarefna var gefin frjáls. Það er staðreynd. Bruggunin í landinu var að mestu leyti horfin, vil ég segja, á seinni hluta áratugsins 1960–1970. Það bar meira á þessu hér áður fyrr. Bruggun hefur stóraukist síðan reglunum var breytt, og þá er ég að tala um áfengt öl. En ég vil svara fsp. hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar. Þetta er stjfrv., en einstakir ráðh. hafa sjálfsagt frjálsar hendur um hvort þeir fylgja því eða ekki. Ég hef satt að segja ekki kynnt mér hvaða afstöðu þeir hafa til málsins. En mér finnst eftir afgreiðslu og meðferð málsins í Ed. að það eigi meira fylgi í þinginu en búast mátti við áður og þeir, sem eru á móti því, séu háværari en hinir sem vilja leggja málinu lið. 



Herra forseti. Mér þykir málflutningur og röksemdafærslur hæstv. fjmrh. fyrir því frv. til l., sem hér er til umr., vera með óviturlegri - að ég segi ekki heimskulegri - málflutningi sem hér hefur lengi heyrst. Og það, sem mér þykir vera mjög óviturlegt í málflutningi hans, er að blanda sífellt saman, jafnvel í sömu málsgrein, jafnvel í sömu setningunni, annars vegar tekjuþörf ríkisins og hins vegar því sem vissulega er gríðarlegt félagslegt vandamál í þessu landi og stafar af ofneyslu áfengis. Þessi málflutningur verður til þess að öll röksemdafærslan fyrir þessu frv. er í molum. Er hæstv. fjmrh. að reyna að leysa áfengisbölið, það vill sem aukaatriði svo heppilega til fyrir hann að það gefur ríkissjóði svolitlar tekjur, eða er hann að afla ríkissjóði tekna og vill svo til, sem er aukaatriði að hans mati, að hann leysi talsvert félagslegt vandamál í leiðinni? Hvort um sig er auðvitað vandamál. Ríkissjóður fær minni tekjur en hann þarf á að halda. Hitt er líka, að í landinu er ofneysla áfengis félagslegt vandamál. En það, sem er svo óviturlegt að minni hyggju við þetta frv. til l., sem mér þykir hafa allt yfirbragð embættismanna í fjmrn. sem eru að hugsa um ríkissjóð fyrst og fremst og ekki um félagsleg vandamál, er að blanda því saman við að þykjast vera að leysa félagsleg vandamál, fara um það tilfinningalegum rökum, þegar þetta frv. fjallar auðvitað ekki um það, heldur um hitt að ríkissjóður er að verða sér úti um tekjur. Þetta eru tvö aðskilin vandamál, tekjuþörf ríkissjóðs annars vegar og félagsleg vandamál sem stafa af áfengisböli hins vegar, og ber að líta á þau sem tvö aðskilin vandamál, en ekki rugla þeim saman, styðja hvað með öðru, enda stendur lítið eftir af röksemdafærslunni þegar svo er gert. Ég hygg að það sé rétt, sem fram kom hjá hæstv. fjmrh., að á síðasta áratug hafi brugg í heimahúsum verið orðið hverfandi lítið, en það hafi mjög aukist á þessum áratug. Og sé svo, sem kann að vera ágiskun, hygg ég að skýringin sé fyrst og fremst sú, að ríkisvaldið hefur haft forgöngu um óviturlega skattastefnu í áfengismálum. Hvort sem okkur líkar það betur eða verr er áfengi nokkuð sem fjölmargir leggja sér til munns og kaupa. Það er gömul regla og ný, að áfengi hefur leitt til félagslegra vandamála og hefur einnig leitt til þess að þegar um ofsköttun á vörutegundinni er að ræða hafa neytendur tilhneigingu til að leita á önnur mið. Nú er bruggun auðvitað ólögleg. Það er kjarni málsins. En samt hefur ríkisvaldið sýnt og haft forgöngu um tvískinnung í þessum efnum með því að hafast ekki að. Þannig hefur ríkisvaldið í reynd liðið þessa hegðun. Þar sem svo er hygg ég að óviturlegt sé að leggja skyndilega til atlögu við það tiltekna þjóðfélagsástand sem hér er og hefur í reynd verið þolað af ríkisvaldinu, án þess að endurskoða sjálfa áfengislöggjöfina um leið og skoða þau mál í samhengi. M. ö. o. tek ég undir þau meginrök, sem fram komu í máli hv. þm. Friðriks Sophussonar, að þetta tiltekna mál á að skoða í samhengi við áfengislöggjöfina í landinu, áfengishegðun, en tekjuþörf ríkissjóðs á hins vegar að vera aukaatriði og afleidd forsenda í þessu efni. Nú hefur engu að síður verið almenn regla í þessu landi og viðurkennd, að ég hygg, af öllum, að áfengi er vímugjafi og áfengi er það sem kallað er stundum lúxusvara og áfengi getur valdið, - það gerir það ekki alltaf, en það getur valdið félagslegum vandræðum. Þegar allt þetta er lagt saman hefur það verið almenn regla í þjóðfélaginu, sem ég hygg að enginn mæli í mót, að áfengi er mjög mikið skattlagt. Engu að síður hefur svo farið á síðustu árum, að ríkisvaldið hefur verið of frekt til fjárins. Neytendur hafa svarað með því að auka brugg í heimahúsum og ríkisvaldið hefur látið það afskiptalaust. Þar sem slíkt ástand hefur skapast að verulegu leyti fyrir forgöngu eða a. m. k. með afskiptaleysi ríkisvaldsins sjálfs þarf ríkisvaldið að komast út úr vandræðunum með öðrum hætti og ekki í tengslum við fjármagnsþörf ríkissjóðs, svo sem hér er lagt til. Það er auðvitað hugtak sem ber að nota alfarið í gæsalöppum. En svo má rökleiða, vegna þeirrar almennu leikreglu í samfélaginu að þessi vara sé skattlögð, að brugg í heimahúsum sé auðvitað ólöglegt, en einnig séu þeir sem brugga að komast hjá því að greiða það gjald til þjóðfélagsins sem almenn lög gera ráð fyrir. Það er ekki rétt hjá hv. þm. Friðrik Sophussyni að þetta sé sambærilegt við að borða úti eða borða heima hjá sér. Mér vitanlega er ekki ólöglegt að borða heima hjá sér, eða ekki var það svo síðast þegar ég vissi til. Þeir kunna að hafa verið að breyta því í Ed. í dag, en ég veit þá ekki um það! Munurinn er sá, að samkv. íslenskum lögum er ólöglegt að brugga áfengi. Það er bókstafur laganna. Hegðun fólks hefur hins vegar verið í þá veru og afskiptaleysi ríkisvaldsins hefur einnig verið þannig að við stöndum í verulegum vandræðum af þessum ástæðum. Ríkisvaldið hefur með tvískinnungi sínum átt þátt í að skapa þetta vandamál. Að þessu sögðu tek ég undir þá hugmynd, sem hér hefur komið fram hjá allmörgum ræðumönnum, og ég mun að mínu leyti vinna að því að réttast væri að frv. yrði lagt til hliðar að sinni. Það hefur verið lagt fram á hv. Alþ. frv. til breytinga á áfengislöggjöfinni sjálfri. Þessi mál þarf að skoða í samhengi og er sjálfsagt að skoða bruggmálin einnig í því samhengi. Að því mætti vinna í sumar og hefja slíkt aftur næsta haust, en að þessu frv., eins og það er fram lagt og með þeim rökstuðningi sem fyrir því er hafður, tel ég að ekki komi til mála að standa.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hélt því fram, að brugg í heimahúsum hefði stóraukist. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það er rétt. Ég hef heyrt, en getur vel verið að það sé rangt, að drykkjulæti í heimahúsum hafi minnkað. Það er gott ef það reynist rétt. Sala á áfengum drykkjum hjá ÁTVR hefur dregist saman. Það er líka gott ef rétt reynist. Áfengi, eins og það er skattlagt hér, er mjög dýr drykkur. Ef brugg í heimahúsum getur haft þær afleiðingar sem ég var að tala um, að drykkjulæti minnka og þar með verða kannske heilbrigðari drykkjuvenjur, held ég að það sé gott. Mér skilst - ég er ekki mikill áfengismaður sjálfur - að fólk, sem veitir áfengi bruggað ólöglega, sé miklu sparara á áfengi sitt þegar það veitir heimabruggað vín en þegar veitt er úr flösku sem keypt er í áfengisverslun ríkisins. Það er nú einhvern veginn þannig, að þegar Íslendingur opnar þá flösku, sem hann kaupir í áfengisverslun ríkisins, verður hún að tæmast. Það er rétt, eins og gripið var fram í, að tappanum er þá venjulega kastað. Ef þessi er þróunin tel ég slíkt mjög heppilega þróun. Þá er mér ómögulegt að skilja, af hverju bindindissamtök eru andvíg slíkri þróun. Þau hafa barist árum og áratugum saman fyrir minnkandi drykkju, betri drykkjuvenjum og minni ólátum í heimahúsum. Hitt er svo annað mál, að ég tel það ákaflega vafasaman málflutning hjá hæstv. fjmrh. að hafa allt það magn, sem flutt er inn til bruggunar, í huga þegar hann talar um heildarframleiðslu á væntanlega áfengum drykkjum úr þeim efnum sem flutt hafa verið inn til bruggunar á veikari drykkjum. Hann talar um að framleiddar séu um 250 þús. flöskur af mjög sterku áfengi. Þetta tel ég alhæfingu sem ekki eigi erindi inn í málið og geri ekkert annað en skemma þann málflutning sem hann vill að verði máli sinu til framdráttar. Ég held að einhver hluti af þeim efnum, sem flutt eru inn og brugga má úr, séu notuð til að brjóta lög, en ekki heildarmagnið. Í sambandi við tekjurýrnun ríkissjóðs getur vel verið og ég efast ekkert um að tekjurýrnun ríkissjóðs, sem kemur fram í minnkandi sölu áfengisverslunar ríkisins, stafi að einhverju leyti af innflutningi á bruggunartækjum og efnum til bruggunar. En ég vona að hún stafi líka af því að þjóðin sé að verða bindindissamari, reglusamari. Ég held að okkur sé öllum ljóst að boð og bönn ná aldrei því takmarki sem þeim er sett. Íslendingar eru þannig, að þeir láta ekki hefta sig fram yfir það sem réttlætiskennd hvers og eins býður. Það er hægt að setja hér lög eftir lög, en menn fara ekkert eftir þeim ef þau brjóta á móti réttlætiskennd þeirra. Spennitreyju þola Íslendingar ekki. Það þýðir ekkert. Við erum búin að fá mörg dæmi um það. Það þýðir ekkert, hvorki fyrir ríkisstj. né Alþ., að ætla að fara að hugsa í öllum smáatriðum fyrir fólk. Hæstv. fjmrh. leggur þetta frv. fram á þeim forsendum að stemma þurfi stigu við innflutningi á bruggtækjum og efnum til bruggunar vegna tekjutaps ríkissjóðs. Þá er eðlilegt að spyrja, og ég ætlast til þess að fjmrh. hafi búist við þeirri spurningu við þessar umr. og sé reiðubúinn að svara henni: Hvert er hið raunverulega tekjutap ríkissjóðs, úr því að málið er svona lagt fram? Hverjar eru tolltekjur af bruggunartækjum og efnum til bruggunar sem hér hafa verið rædd? Það getur ekki verið að fjmrh. komi hingað svo illa vopnum búinn að hann geti ekki svarað þessari spurningu. Hver er nettómismunurinn á tolltekjutapi, þ. e. a. s. tekjum af bruggunartækjum og efni til bruggunar, og svo hinni minnkandi sölu áfengisverslunar ríkisins? Ég tel sjálfsagt, og af þeim ástæðum mun ég styðja þá frávísunartill. sem hér hefur verið lögð fram, að vita hvort er skaðlegra íslensku þjóðinni: sala og tekjuöflun ríkissjóðs af áfengum drykkjum eða framleiðsla einstaklinga sem sögð er vera í talsverðum mæli í heimahúsum. Ég er reiðubúinn til þess að standa að samþykkt á hvaða lögum sem er sem bæta sambúð þjóðarinnar við vínföng og áfenga drykki. En það verður að vera ljóst, að lög, sem samþykkt eru á hv. Alþ., séu óumdeilanlega til bóta þegar til framkvæmdar þeirra kemur. Ef það liggur ekki ljóst fyrir, held ég að rangt sé að bera fram það frv. sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Satt að segja átti ég ekki von á því, að tími gæfist til að ræða ítarlega það frv. sem hér er á dagskrá, þegar tekið er tillit til þess að á dagskrá fundarins eru 24 mál. Manni hefur skilist að hæstv. ríkisstj. hafi áhuga á að koma ýmsum málum fram áður en þingi lýkur, og var þá kannske tilefni til að taka fyrir einhver önnur mál og reyna að fá afgreiðslu á þeim. En úr því að ekkert brýnna er en að ræða þetta mál eins ítarlega og raun ber vitni er sjálfsagt að taka þátt í þeim umr., fara nokkrum orðum um frv. og lýsa skoðunum á því í stórum dráttum. Ég vil fyrst segja það, að ég er enginn áhugamaður um vínneyslu og mæli ekki bót óleyfilegri bruggun. Ég tel að Alþ. eigi auðvitað að stuðla að því með löggjöf og með framkvæmd laga að lög séu ekki brotin, eins og hugsanlega er gert á þessum vettvangi. Hér hefur komið fram, m. a. í máli hæstv. ráðh., að áfengisneysla sé hið alvarlegasta vandamál og hann vilji gera flest til þess að eyða því vandamáli. Ég tek undir það. En þá er auðvitað einfaldasta ráðið hjá ráðamönnum þessarar þjóðar að banna sölu áfengra drykkja á Íslandi, grípa til þess ráðs að banna hér sölu áfengra drykkja og þá um leið neyslu þeirra. En hvers vegna skyldi það ekki vera gert? Auðvitað vegna þess að áfengi er staðreynd á Íslandi og notkun þess sömuleiðis. Menn gera sér grein fyrir því, að það er algerlega þýðingarlaust að setja hér á vínbann. Enda þótt slíkt bann yrði sett á mundu landsmenn fara í kringum það bann með ýmsum ráðum, eins og sagan sannar. Upphefjast mundi stórfellt smygl og brugg mundi vaxa að miklum mun og menn mundu grípa til ýmissa ráða til þess að verða sér úti um áfengi og neyta þess. Þess vegna er þýðingarlaust að berjast gegn vínneyslu með því að halda uppi bannstefnu í þeim efnum. Viðbrögð þeirra, sem vilja draga úr vandamálum sem stafa af áfengisneyslu, hljóta að verða önnur en setja á bann. Þau viðbrögð gætu verið og eiga að vera fólgin í því að uppfræða fólk um skaðsemi áfengisneyslu með því að veita hvers konar aðstoð þeirri æskulýðs- og félagsstarfsemi í landinu sem beinir almenningi og þá ekki síst unglingum frá því að neyta áfengra drykkja. Það þarf að örva hvers konar tómstundastarf og áhugastarf hjá æskulýð landsins þannig að hann fái útrás í ýmsum verkefnum og ýmsum störfum sem ekki kalla á áfengisneyslu og fæla fólkið frá ofneyslu þess. Ég held að það sé miklu verðugra og merkilegra verkefni fyrir löggjafarvaldið og fyrir ríkisstj. og þá aðila, sem eru á móti áfengisnotkun, að reyna að stuðla einmitt að því að meira fé sé veitt til æskulýðsstarfa, t. d. íþróttastarfa, og vinna þannig fyrirbyggjandi starf. Ég held að líka sé nauðsynlegt, um leið og horfst er í augu við að vín sé notað, að bæta vínmenningu almennings, kenna fólki að umgangast vín í hófi og haga áfengislöggjöfinni og verðlagningu á áfengi þannig að fólk drekki meira í hófi og drekki þau vín sem draga úr miklum áhrifum af neyslu þeirra. Ég er eindregið þeirrar skoðunar, að vegna mjög rangrar áfengislöggjafar á Íslandi og vegna mjög rangrar verðlagningar á áfengum drykkjum sé m. a. það staðreynd, að brugg hefur aukist mjög verulega á Íslandi á allra síðustu árum. Þetta brugg er opinbert leyndarmál. Ég skal ekki leggja dóm á þær tölur sem hér hefur verið farið með um magn bruggsins, hvorki að innihaldi né magninu sjálfu til en það er staðreynd að mikið er bruggað á Íslandi. Ég skil þetta frv. svo, að verið sé að gera tilraun til að draga úr bruggun. Bruggið er auðvitað afleiðing af rangri áfengislöggjöf og rangri verðlagningu á víninu: Þarna kemur fram sjálfsbjargarviðleitni fólks sem vill hafa vín um hönd og sér þarna ódýrari og hagkvæmari leið til þess að verða sér úti um áfengi en einfaldlega að kaupa það dýru verði í áfengisverslun ríkisins. Það sorglega við þetta frv. er þó það, að samkv. framsögu með þessu máli og samkv. grg., sem fylgir frv., virðist meginþunginn. liggja á því að auka tekjur ríkisins með því að taka upp einkasölu á þeim efnum sem hér um ræðir. Það er athyglisvert að lesa grg. Ég gríp niður þar sem segir, með leyfi forseta: „Af því, sem hér að framan hefur verið rakið, má ljóst vera að auk þeirra alvarlegu félagslegu vandamála, sem fylgja eða fylgja kunna ástandi því sem nú ríkir í þessum málum, hefur ríkissjóður þegar orðið fyrir mjög verulegu tekjutapi af þessum sökum. Í þessu sambandi er vert að geta þess, að tekjur ÁTVR af áfengissölu á s. l. ári voru ca. 1.5 milljarði lægri en gert var ráð fyrir að þær yrðu samkv. fjárlögum 1978. Þá eru tekjur ÁTVR af áfengissölu á fyrsta ársfjórðungi þessa árs ca. 20% lægri en gert hafði verið ráð fyrir. Verði ekkert aðhafst til að hamla gegn þessari þróun hefur það í för með sér að tekjur ÁTVR verða a. m. k. 3 milljörðum kr. lægri í ár en gert var ráð fyrir að þær yrðu samkv. fjárlögum.“ Af upplestri þessara setninga er ljóst að þeir, sem semja þetta frv. og bera það fram, hafa mestar áhyggjur af því að tekjutap áfengisverslunarinnar og þá ríkissjóðs sé svo mikið að ríkissjóði sjálfum stafi veruleg hætta af. Þeir vilja stemma stigu við þessu tekjutapi, þeir vilja grípa til einhverra aðgerða og þá er þetta frv. flutt. Það er alveg augljóst að samkv. grg. er sá megintilgangurinn með flutningi frv. Hæstv. ráðh. reyndi að klóra í bakkann í seinni ræðu sinni og fór nokkrum orðum um það félagslega vandamál sem stafar af áfengisneyslu. Það var út af fyrir sig góðra gjalda vert, og ég veit að hann meinar allt það sem hann segir. En það er of seint í rassinn gripið vegna þess að frv. er flutt í öðrum tilgangi. Í ræðu hæstv. ráðh. kemur líka fram mikill tvískinnungur, vegna þess að sami ráðh., eins og hér hefur komið fram, er langsamlega stærsti áfengissalinn í landinu. Ef hann vill draga úr því félagslega vandamáli sem áfengisneysla hefur í för með sér ætti hann auðvitað að leita leiða með því að draga úr vínsölunni, en ekki að tíunda þau rök, sem mér virðast koma fram í þessu frv., að það þurfi einhvern veginn að auka áfengissöluna til að forða ríkissjóði frá verulegu tekjutapi. Ef við ræðum um hið félagslega vandamál, sem við erum auðvitað sammála um að er fyrir hendi vegna áfengisneyslu, kemur upp sú spurning: Mundu hin félagslegu vandamál minnka við samþykkt þessa frv.? Ég stórlega efast um það. Sannleikurinn er sá, að það áfengi eða þau vín, sem brugguð eru, teljast til léttra vína. Við vitum af reynslu að mikill munur er á hvort fólk neytir léttra vína eða sterkra drykkja. Hættan er auðvitað sú, að ef dregið verður úr bruggi með þessu frv. t. d. og gerðar einhverjar ráðstafanir í því sambandi muni fólk aftur leita í sterku drykkina. Ég held að ein ástæðan fyrir því, að brugg hefur aukist eins mikið og raun ber vitni um, sé röng verðlagning á léttum vínum. Ríkissjóður hefur lagt svo mikla áherslu á að hafa miklar tekjur af áfengissölu að hann hefur sífellt hækkað verð m. a. á léttum vínum og bægt þannig fólki frá því að kaupa þau vín í áfengisversluninni og neytt það til að fara að brugga sjálft. Ég held því að röng verðlagning á hinum einstöku tegundum áfengra drykkja sé ein skýringin á því að fólk hefur gripið til þess að brugga. Ég er þeirrar skoðunar að neysla léttra vína, hvort sem það er léttra vína, sem keypt eru í áfengisversluninni, eða neysla bruggaðra, áfengra drykkja, skapi ekki mestu vandamálin varðandi áfengi. Og ég held að um leið og við gerum okkur grein fyrir að vinneysla er staðreynd förum við að bæta umgengni fólks á víni og vínmenninguna. Ég held að ein aðferðin sé að beina neyslunni að léttum vínum frekar en sterkum drykkjum. Því miður held ég að það sé rétt, sem hér hefur verið sagt í dag, að enda þótt þetta frv. yrði samþ. mundi það ekki breyta neinu, fólk héldi áfram að brugga, það mundi leita annarra ráða. Það er alveg vonlaust að stöðva þá þróun, a. m. k. með þessum hætti. Ég hef haft áhyggjur af því, að einmitt vaxandi bruggun á Íslandi sé að leiða til þess að útilokað verði annað en heimila sölu á áfengu öli. Því miður, segi ég. Ég mun styðja hvert það mál og hverja þá till. sem stuðlar að því að dregið sé úr áfengisneyslu á Íslandi, og ég hef ekki verið hrifinn af því að heimila sölu á áfengu öli á Íslandi, en ég held að sú hætta sé því miður fyrir hendi núna og sala áfengs öls sé eina ráðið til að stöðva óleyfilega bruggun og til að bæta vínneyslu á Íslandi. Þetta er óhugnanleg niðurstaða, ef hún er rétt, en ég bið menn um að velta þessu fyrir sér. Allt bendir til þess að þetta sé rétt ályktun af minni hálfu. Mér þykir það miður að áfengi sé haft að féþúfu og það sé orðinn svo mikilvægur tekjuliður hjá ríkissjóði að grípa þurfi til ráða eins og þetta frv. felur í sér til að bæta hag ríkissjóðs. Ég tek undir það sem fram kom hér, að ég held hjá hv. þm. Gunnlaugi Stefánssyni, að auðvitað á alls ekki að vera nein forsenda í þessu máli hvaða tekjur ríkissjóður hefur af áfengisneyslunni. Það á auðvitað að vera meginsjónarmið ríkisvaldsins og okkar allra að á þessum málum sé tekið þannig að við getum dregið úr áfengisneyslunni, að við séum alls ekki að velta því fyrir okkur hvort ríkissjóður hafi meiri eða minni tekjur af sölu áfengis. Því miður sýnist mér af lestri grg. með frv. að það sé hins vegar forsenda fyrir flutningi þessa máls. Herra forseti. Ég er andvígur þessu frv. af þeim ástæðum sem ég hef rakið. Ég tel að það nái engan veginn tilgangi sínum, það leysi engin félagsleg vandamál. Ég vík til hliðar öllu tali um meiri eða minni tekjur af sölu þeirra efna sem hér um ræðir. Og ég er andvígur því, að tekin sé upp einkasala á efnum sem þessum. Reyndar tel ég að einkasölur séu til lítils gagns, ef á annað borð er leyfð sala á einu eða öðru. Ég held að samþykkt á þessu frv. mundi einfaldlega leiða til aukins smygls og áframhaldandi bruggs. Ég held að það sé til lítils að vera að hafa vit fyrir fólkinu í þessum efnum, það finnur sér einhvern farveg til þess að verða sér úti um þá drykki sem sagt er að séu bruggaðir úr þeim efnum sem hér um ræðir. Ég held, eins og hv. þm. Árni Gunnarsson sagði áðan, að boð og bönn séu fánýt á þessum vettvangi. Það, sem skiptir máli, er auðvitað að fræða fólk um skaðsemi áfengisins og efla hvers konar starfsemi í þjóðfélaginu sem bægir fólki frá því að neyta áfengra drykkja, að kenna fólki að leita hamingju með öðrum hætti en þeim að drekka brennd vín. Þessum sjónarmiðum vildi ég koma á framfæri, herra forseti, strax núna við 1. umr. Ég fer ekki út í einstakar aths. við greinar frv. Það bíður betri tíma, ef það þá kemur úr n. aftur, sem ég vona að verði ekki.



Herra forseti. Upphaflegur tilgangur minn með framlagningu frv. um breyt. á lögum nr. 57 frá 1978, um heilbrigðisþjónustu, var þrenns konar. Í fyrsta lagi hugðist ég breyta kostnaðarskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga úr 50%, eins og skiptingin er nú, í 85% þátttöku ríkissjóðs og 15% þátttöku sveitarfélaganna, eins og verið hefur í mörg ár, en var breytt á þinginu í fyrra. Mér finnst eðlilegt að skiptingin sé hin sama varðandi viðhaldskostnaðinn og allan annan rekstrarkostnað húsanna og reyndar byggingarkostnað líka. Í öðru lagi hugðist ég breyta heilsugæslustöðinni á Þórshöfn úr eins læknis stöð í tveggja lækna og stöðinni á Raufarhöfn úr eins læknis stöð í H stöð, þ. e. a. s. í stöð sem ekki væri með fastan lækni. Í þriðja lagi ætlaði ég að leiðrétta mörk heilsugæsluumdæma í samræmi við það sem í reynd er nú. Varðandi fyrsta atriðið, kostnaðarskiptinguna, er það að segja, að fjmrh. féllst ekki á breytinguna á þeim forsendum að kostnaðarauki ríkissjóðs væri ekki á fjárlögum þessa árs. Vitanlega er það rétt. Því var það atriði tekið út úr frv. þegar það var lagt fyrir hv. Ed., með það í huga að bíða með það til haustsins að breyta kostnaðarskiptingunni og taka mið af því við gerð fjárlaga fyrir árið 1980. Hv. heilbr.- og trn. Ed. hefur svo breytt frv. mjög mikið. Hún virðist gera ráð fyrir að H stöðvar, þ. e. a. s. stöðvar þar sem eru ljósmæður eða hjúkrunarfræðingar og aðstaða fyrir lækna, falli niður. Sé ég satt að segja enga röksemdafærslu fyrir því, enda er í till., eins og þær koma frá a., gert ráð fyrir heilmörgum H stöðvum. Mér finnst þetta vera rökleysa hjá n., satt að segja. Í brtt. n. er gert ráð fyrir að tvær H stöðvar breytist í H 1 stöðvar, þ. e. a. s. í Grindavík og á Grundarfirði. Í Grindavík standa málin þannig, eða hafa staðið þannig til skamms tíma, eftir því sem ég best veit, að þeir vilja ekki H 1 stöð. Þeir vilja ekki breyta til fyrr en þeir fá H 2 stöð, vegna þess að nú hafa þeir þjónustu frá Keflavík, sem er H 2 stöð með þremur læknum, og þeir vilja ekki, a. m. k. hefur það verið til skamms tíma sjónarmið þeirra breyta fyrr en þeir geta fengið H 2 stöð. Um Grundarfjörð er það að segja, að ef þar verður læknir væri eðlilegast miðað við fólksfjölda að ekki yrði nema H 1 stöð eða eins læknis stöð í Stykkishólmi, en þar er núna H 2 stöð. Þeir lögðu líka til í n., að Eskifjörður yrði H 2 stöð í stað H 1. Um það er að segja, að það er a. m. k. álit rn. að of lítið sé þar að gera fyrir tvo lækna. Læknar verða auðvitað að hafa talsvert að gera, því að annars hafa þeir ekki þær tekjur sem þeir geta sætt sig við. N. féllst ekki á breytingu á Raufarhöfn og Þórshöfn. Í þessum till. n. felast m. ö. o. till. um að þrjú ný læknisembætti verði lögfest. Mér finnst slíkt varla tímabært meðan stöðuheimildir fást ekki fyrir þeim heilsugæsluembættislæknum sem nú þegar eru í lögum. Herra forseti. Ég legg til að frv., eins og það er nú komið frá Ed., verði vísað til hv. heilbr.- og trn. þessarar d., en ég tek það fram og undirstrika að ég er andvígur samþykkt þess, eins og það kemur frá Ed., og legg því ekki til að því verði vísað til 3. umr. Ég mun leiðrétta mörk heilsugæsluumdæma með reglugerð og flytja brtt. við heilbrigðisþjónustulögin að nýju strax í haust, m. a. í þeim tilgangi að breyta kostnaðarskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga að því er varðar viðhaldskostnað sjúkrahúsa og búnaðar þeirra.



Herra forseti. Frv. þetta fjallar um að 10% af brúttótekjum Ríkisútvarpsins skuli fara í framkvæmdasjóð þess. Menntmn. mælir með samþykkt þessa frv. Undir nál. skrifa auk mín hv. þm. Ingvar Gíslason, Bjarnfríður Leósdóttir og Ólafur G. Einarsson. Þrír þm. voru fjarstaddir, þeir Eiður Guðnason, Ellert B. Schram og Sighvatur Björgvinsson. Þetta frv. hefur áður verið afgreitt úr Ed.