Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en umræðan hefst vill forseti geta þess að samkomulag er á milli þingflokkanna um ræðutíma í umræðunni, eins og var á síðasta þingi, og hann er þessi: Ráðherra hefur 35 mínútur til framsögu, 15 mínútur í annað sinn og 10 mínútur í þriðja sinn. Talsmenn þingflokka hafa 20 mínútur í fyrsta sinn en 10 mínútur í annað og þriðja sinn. Aðrir þingmenn og ráðherrar hafa 10 mínútur í fyrra og síðara sinn. Andsvör verða leyfð frá upphafi umræðunnar, þó þannig að í fyrstu umferð verður aðeins talsmönnum þingflokkanna og fjmrh. heimilt að veita andsvör.

Herra forseti. Ég mæli hér venju samkvæmt fyrir frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2002. Í ræðu minni mun ég fjalla um megináherslur ríkisstjórnarinnar í efnahags- og ríkisfjármálum eins og þær birtast í þessu fjárlagafrumvarpi. Auk þess mun ég gera grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins og þeim forsendum sem frumvarpið byggir á, en mun ekki fjalla um einstakar fjárveitingar í frumvarpinu. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2002 endurspeglar að mörgu leyti breytta stöðu efnahagsmála. Eftir kröftuga efnahagsuppsveiflu síðustu ár hefur hagkerfið færst nær jafnvægi á nýjan leik. Verulega hefur dregið úr innlendri eftirspurn og viðskiptahalli minnkar óðfluga. Einnig eru horfur á að verulega dragi úr verðbólgu á næstunni. Í kjölfarið hefur hagvöxtur minnkað. Þessi þróun leiðir óhjákvæmilega til minni tekjuauka hjá ríkissjóði. Við þessar aðstæður er eðlilegt að afgangur á ríkissjóði verði minni en verið hefur á undanförnum árum. Hins vegar er afar mikilvægt að áfram verði fylgt aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að afgangur á ríkissjóði á árinu 2002 verði 18,6 milljarðar kr., eða sem nemur tæplega 2,5% af landsframleiðslu. Lánsfjárafgangur verður mun meiri eða rúmlega 41 milljarður kr. samkvæmt frumvarpinu. Þessi niðurstaða er til marks um þann árangur sem náðst hefur í stjórn efnahagsmála hér á landi á undanförnum árum og er í fullu samræmi við þá meginstefnu ríkisstjórnarinnar að viðhalda stöðugleika, styrkja undirstöðu atvinnulífsins og stuðla að áframhaldandi lífskjarabót fyrir fólkið í landinu. Reiknað er með að hreinar skuldir ríkisins verði komnar niður í 14% af landsframleiðslu undir lok næsta árs. Þetta þýðir að í fyrirsjáanlegri framtíð má gera ráð fyrir því að ríkið verði í heildina lánveitandi, en ekki skuldari, þótt vissulega muni ríkið halda áfram að gegna hlutverki sínu á lánamarkaði með útgáfu skuldabréfa. Við þessar aðstæður eru veigamikil rök fyrir því að lækka skatta, jafnt á fyrirtækjum sem einstaklingum. Með skynsamlegum skattaaðgerðum er hægt að koma í veg fyrir neikvæða keðjuverkun í efnahagslífinu og ríkisvaldið getur þannig verið aflvaki í jákvæðum viðbrögðum hagkerfisins við niðursveiflunni. Ríkisstjórnin hefur því ákveðið að beita sér fyrir umfangsmiklum skattkerfisbreytingum sem munu koma til framkvæmda á næstu tveimur árum. Þessar aðgerðir voru kynntar af fjórum ráðherrum ríkisstjórnarinnar í gær og mun ég mæla fyrir frumvarpi um þær á Alþingi á næstunni. Þær breytingar sem eru fyrirhugaðar eru meðal annars að tekjuskattur fyrirtækja verður lækkaður um nær helming. Sérstakur eignarskattur fyrirtækja og einstaklinga verður felldur niður og almennur eignarskattur lækkaður um helming. Stimpilgjald verður lækkað. Verðbólgureikningsskil verða afnumin og fyrirtækjum heimilað að færa bókhald og ársreikninga í erlendri mynt. Jafnframt verða fríeignamörk í eignarskatti hækkuð verulega á næsta ári til að koma í veg fyrir að nýleg hækkun fasteignamats leiði til hækkunar eignarskatta. Þá hækka viðmiðunarmörk í sérstökum tekjuskatti einstaklinga, hinum svokallaða hátekjuskatti, umtalsvert. Skatthlutfall í hinum almenna tekjuskatti einstaklinga lækkar um 0,33% og skattlagning á húsaleigubætur verður afnumin. Á móti er gert ráð fyrir smávægilegri hækkun á tryggingagjaldi til þess að geta stigið stærri skref en ella í skattalækkunum. Markmiðið með þessum skattbreytingum er að sjálfsögðu fyrst og fremst að örva atvinnulífið og skapa með því ný og meiri verðmæti í þjóðarbúið. Þessar aðgerðir eru mögulegar nú vegna þeirra umbóta sem orðið hafa í rekstri ríkissjóðs á undanförnum árum. Ríkisvaldið er nú í stakk búið til að bregðast við hinum breyttu aðstæðum efnahagslífsins á jákvæðan og uppbyggilegan hátt í stað fálmkenndra handaflsaðgerða sem við Íslendingar þekkjum allt of vel. Hlutverk ríkisins sem sveiflujafnandi stjórntækis hefur verið styrkt og það er mjög í samræmi við góða hagstjórn að ríkið geri fyrirtækjum og einstaklingum auðveldara um vik með því að lækka skatta þegar efnahagsumhverfið er viðkvæmt. Ríkisstjórnin hefur að auki ákveðið að beita sér fyrir lagabreytingum til að koma í veg fyrir að stórhækkun fasteignamats leiði til hækkunar eignarskatta á næsta ári eins og ég gat um. Enn fremur tekur um næstu áramót gildi næstsíðasti áfangi þess að persónuafsláttur verði að fullu millifæranlegur milli maka. Verður á næsta ári unnt að millifæra 95% hans milli maka í stað 90% á þessu ári og árið 2003 verður persónuafslátturinn að fullu millifæranlegur. Þær aðgerðir sem kynntar voru í gær munu styrkja samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja, gera íslenskt skattaumhverfi enn hagstæðara í alþjóðlegum samanburði og skapa þannig í senn forsendur fyrir því að erlend fyrirtæki flytji hingað starfsemi sína og draga úr líkum á því að íslensk fyrirtæki flytji starfsemi sína af landi brott af skattalegum ástæðum. Öll þessi atriði munu hafa jákvæð áhrif á atvinnulífið, skapa góðar forsendur fyrir frekari uppbyggingu þess og renna traustari stoðum undir íslenskt efnahagslíf. Lækkun eignarskatta er enn fremur rökrétt miðað við ríkjandi aðstæður hér á landi og stuðlar að auknum þjóðhagslegum sparnaði. Efnahagsleg rök fyrir þessum breytingum eru margvísleg. Nú er tæplega áratugur frá því að gripið var til umfangsmikilla skattalækkana á fyrirtæki til þess að treysta stöðu atvinnulífsins og koma efnahagslífinu upp úr þeirri lægð sem þá hafði ríkt um margra ára skeið. Hæst bar á þeim tíma verulega lækkun tekjuskatts fyrirtækja og afnám aðstöðugjalds. Með þessu varð skattalegt umhverfi fyrirtækja hér á landi með því besta sem þekktist í okkar helstu viðskiptalöndum. Íslenskt atvinnulíf býr að vissu leyti við erfiðari aðstæður en erlend fyrirtæki, meðal annars vegna smæðar markaðarins, fjarlægðar frá erlendum mörkuðum og þar með meiri flutningskostnaðar og fleiri slíkra atriða. Þess vegna skiptir jafnvel enn meira máli hér á landi en annars staðar að skapa atvinnulífinu starfsskilyrði sem eru ekki aðeins sambærileg við önnur lönd heldur betri. Margt bendir hins vegar til þess að íslenskt atvinnulíf búi ekki lengur við það forskot sem hér ríkti í skattalegu tilliti á síðasta áratug. Þetta á bæði við um tekjuskattshlutfallið, sem í dag er einungis um meðallag OECD-ríkjanna, en var langt fyrir neðan það fyrir tæplega áratug. Einnig er rétt að hafa í huga að samhliða lækkun skatthlutfallsins hér á landi var skattstofninn breikkaður með afnámi hvers kyns frádráttarheimilda og er hann óvíða jafnbreiður og hér. Tillögur OECD í nýlegri úttekt á íslenska skattkerfinu hníga í sömu átt. Enn fremur er afkoma atvinnulífsins lakari en verið hefur um nokkurt skeið sem meðal annars má rekja til minnkandi eftirspurnar, innan lands sem erlendis. Að nokkru má rekja þetta til utanaðkomandi áhrifa þar sem sú staða er nú uppi í alþjóðlegum efnahagsmálum að nánast öll helstu ríki heims eiga við nokkra efnahagsörðugleika að stríða og hryðjuverkin í Bandaríkjunum hafa enn frekar aukið þar við. Verulega hefur hægt á hagvexti í Bandaríkjunum og Evrópu að undanförnu og ekkert lát er á efnahagserfiðleikunum í Japan. Sömu sögu er að segja af mörgum þróunarríkjum og ríkjum Asíu og Suður-Ameríku. Áhrifa þessa gætir að sjálfsögðu einnig hér á landi enda mörg þessara ríkja mikilvægir viðskiptaaðilar. Einnig hefur hægt verulega á innlendri eftirspurn eftir mikinn uppgang síðustu ára með tilheyrandi útgjaldaþenslu jafnt hjá heimilum sem fyrirtækjum. Hvort tveggja hefur skilað sér í lakari afkomu fyrirtækja og í einstaka tilvikum hefur það leitt til uppsagna starfsfólks þótt enn sé það í litlum mæli. Að öllu samanlögðu verður því að telja afar sterk efnahagsleg rök fyrir því að grípa til áðurgreindra skattaaðgerða aðgerða nú. Áhrif skattalækkunar hjá fyrirtækjum og einstaklingum eru jákvæð í efnahagslegu tilliti. Fyrstu áhrif slíkra aðgerða munu skila sér tiltölulega fljótt og birtast í auknum umsvifum í efnahagslífinu, meðal annars vegna aukinna fjárfestinga sem leiða munu til aukinnar atvinnu og aukinna tekna heimila og betri afkomu fyrirtækja. Aukinn hagvöxtur og almenn umsvif í efnahagslífinu munu aftur skila sér í auknum skatttekjum ríkissjóðs. Það er því mikið gleðiefni að ríkisstjórnin geti við þessar aðstæður haldið áfram að styrkja undirstöður atvinnulífsins með þeim aðgerðum sem lýst hefur verið. Og haldið fast við þá stefnu, sem gefist hefur þjóðinni vel undanfarinn áratug, að markmið ríkisins sé að búa fyrirtækjum og einstaklingum slíkt umhverfi að það hvetji til aukinnar verðmætasköpunar. Ég trúi því að affarasælast sé að afla verðmætanna fyrst og ráðstafa þeim svo --- en ekki að ráðstafa verðmætunum fyrst og vona svo bara það besta. Við Íslendingar þekkjum slík vinnubrögð allt of vel og vitum í hvaða ógöngur þau hafa leitt okkur. Á þessu ári og því næsta verða stigin mikilvæg skref varðandi sölu ríkisfyrirtækja. Hér vegur þyngst sala á stærstum hluta ríkisins í Landssímanum, Landsbanka og Búnaðarbanka. Þessi sala mun skila umtalsverðum tekjum í ríkissjóð og gefa færi á að lækka skuldir ríkissjóðs svo um munar. Ekki er síður mikilvægt að með þessum aðgerðum er dregið marktækt úr ríkisumsvifum og stuðlað að bættri samkeppnisstöðu atvinnulífsins á alþjóðamarkaði. Jafnframt má gera ráð fyrir að þær hleypi nýju lífi í hlutabréfaviðskipti og verði til þess að örva atvinnulífið og styrkja þannig almenna stöðu efnahagsmála. Að undanförnu hafa orðið þáttaskil á þeim vettvangi eins og áður var nefnt. Verulega hefur hægt á hagvexti og innlendri eftirspurn eftir mikla uppsveiflu síðustu ára. Þessi þróun er hins vegar að mörgu leyti jákvæð. Þannig eru ótvíræð merki um að viðskiptahallinn sem varð til á uppgangsárunum sé nú á hröðu undanhaldi og að hagkerfið sé að færast í átt til aukins jafnvægis. Nýjustu spár benda til þess að hallinn lækki umtalsvert þegar á þessu ári og hinu næsta og verði að óbreyttu kominn niður undir 3% af landsframleiðslu á árunum 2003--2004. Jafnframt eru horfur á að verðbólga fari ört minnkandi á næstu mánuðum og verði komin á svipað ról og í helstu nágrannaríkjunum innan fárra missira. Enn fremur er rétt að benda á að viðskiptahallinn hefur nær alfarið stafað af auknum útgjöldum einkaaðila, heimila jafnt sem fyrirtækja og sveitarfélaga, þar sem ríkissjóður hefur skilað umtalsverðum afgangi á undanförnum árum. Þótt minni verðbólga og viðskiptahalli í kjölfar minni þenslu í efnahagslífinu séu fagnaðarefni er ástæða til þess að vera á varðbergi gagnvart vísbendingum um hugsanlegan samdrátt. Of hröð kæling hagkerfisins getur leitt til samdráttar sem gæti reynst erfitt að vinda ofan af á skömmum tíma. Að undanförnu hafa komið fram marktækar vísbendingar um að verulega hafi dregið úr hagvexti og er það hlutverk ríkisins að hafa sveiflujafnandi áhrif á þróunina og grípa til viðeigandi aðgerða til þess að efla atvinnulífið í landinu. Við þessar aðstæður hljóta megináherslur í hagstjórninni, jafnt í ríkisfjármálum sem peningamálum, að miða að því að bæta rekstrarskilyrði atvinnulífsins, meðal annars með því að hamla gegn verðbólgu og stuðla að auknum hagvexti. Þær aðgerðir sem boðaðar eru í frumvarpinu taka mið af þessum sjónarmiðum. Lækkun skatta og einkavæðingaráform ríkisstjórnarinnar eru mikilvægt framlag til þess að renna styrkum stoðum undir efnahagslífið og treysta atvinnu og almenn lífskjör í landinu sem eru meginmarkmið fjárlagafrumvarpsins. Herra forseti. Ég mun nú víkja nánar að helstu þáttum fjárlagafrumvarpsins, bæði hvað varðar einstaka efnisþætti á tekju- og gjaldahlið þess sem og helstu efnahagsforsendur frumvarpsins. Eins og ég nefndi áðan hefur staða efnahagsmála breyst í ýmsum veigamiklum atriðum á þessu ári. Í stað eftirspurnarþenslu gætir nú slaka og jafnvel samdráttar í sumum atvinnugreinum. Þessi snöggu umskipti koma í kjölfar mikilla hræringa á fjármagnsmarkaði á vordögum þar sem gengi krónunnar lækkaði mikið í kjölfar þess að horfið var frá fyrri vikmörkum. Viðbrögðin í hagkerfinu hafa einnig á margan hátt verið með líkum hætti og vænta mátti við slíkar aðstæður. Innflutningsverðlag hækkaði verulega sem aftur leiddi til aukinnar verðbólgu. Jafnframt dró mjög úr innflutningi og staða þjóðarbúsins gagnvart útlöndum batnaði. Eins og við var að búast hafði gengislækkunin hins vegar örvandi áhrif á útflutningsgreinarnar og leiddi til þess að samkeppnisstaða þeirra hefur stórbatnað. Að mínu mati voru ekki efnahagslegar forsendur fyrir jafnmikilli gengislækkun íslensku krónunnar og varð síðastliðið sumar. Gildir þar einu hvort litið er á raungengi krónunnar í sögulegu samhengi eða á stöðu og horfur í efnahagsmálum almennt. Svipaðar skoðanir hafa reyndar komið fram af hálfu Seðlabankans og fjármálafyrirtækja. Bent hefur verið á að óróleiki og óvissa á fjármálamarkaði hafi haft hér mikil áhrif og jafnvel orðið til þess að gengislækkunin varð meiri en efnahagslegar forsendur voru fyrir. Við þá þróun sem orðið hefur á nýliðnum árum á íslenskum fjármagnsmarkaði og með auknu sjálfstæði Seðlabankans við mótun peningamálastefnunnar hefur orðið ákveðin breyting á hagstjórnarhlutverki ríkisfjármála. Þannig er ekki hægt að beita ríkisfjármálum með sama hætti og áður til að breyta raunstærðum í efnahagslífinu með skjótvirkum hætti. Þess í stað verður hlutverk ríkisfjármála í ríkari mæli en áður að tryggja stöðugleika í efnahagsmálum þegar til lengri tíma er litið. Þetta verður best gert með því að tryggja viðunandi afgang á rekstri ríkissjóðs og að rekstrarumhverfi í landinu miði að því að ná fram sem mestri hagkvæmni hvort sem er í rekstri heimila eða fyrirtækja. En ríkisfjármálin snúast ekki eingöngu um langtímamarkmið. Stuðningur við stefnuna í peningamálum er einnig mikilvægur. Á undanförnum árum hefur rekstur ríkissjóðs skilað myndarlegum afgangi, bæði þegar á heildina er litið og eins, sem ekki er síður mikilvægt, þegar áhrif hagsveiflunnar eru undanskilin. Þannig nam afgangurinn á síðasttalda mælikvarðann tæplega 3,5% af landsframleiðslu á árunum 1999 og 2000. Á þessu ári er hins vegar útlit fyrir að sveifluleiðréttur afgangur verði minni, eða um 1% af landsframleiðslu. Þessa breytingu má einkum rekja til fárra en kostnaðarsamra útgjaldatilefna, einkum á sviði félags- og tryggingamála. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2002 er aftur á móti gert ráð fyrir að sveifluleiðréttur afgangur aukist á nýjan leik og verði 2,5% af landsframleiðslu. Þessi þróun sýnir svo ekki verður um villst að ríkisfjármálin hafa stutt dyggilega við stefnuna í peningamálum á undanförnum árum og þannig dregið úr áhrifum ýmissa miður æskilegra fylgikvilla efnahagsuppsveiflunnar. Hátt vaxtastig hér á landi hefur verið mikið í umræðunni að undanförnu og þær raddir orðið æ háværari sem telja tímabært að Seðlabankinn lækki vexti. Það er ljóst að það verðbólguskot sem fylgdi í kjölfar gengislækkunar krónunnar fyrr á þessu ári hefur orðið til þess að Seðlabankinn hefur beitt sér af meira afli en fyrr í því skyni að halda stýrivöxtum háum og það jafnvel þótt töluverðra samdráttareinkenna sé nú farið að gæta í efnahagslífinu. Rök bankans hafa verið að enn séu ekki komin fram nægjanlega skýr merki um að þenslan í hagkerfinu sé í rénun til þess að réttlæta lækkun vaxta og hefur í þessu samhengi einkum verið vísað til stöðunnar á vinnumarkaði. Að öllu samanlögðu sýnist mér að sú stund hljóti að nálgast óðfluga að vextir geti lækkað. Annars vegar hlýtur að þurfa að horfa til þess að verðbólgan er að ganga hratt niður í kjölfar tímabundins verðbólguskots í sumar og haust. Hins vegar er ljóst að íslenskt atvinnulíf getur ekki til lengdar lifað við það vaxtastig sem nú ríkir og það kann að hafa afdrifaríkar afleiðingar í för með sér og jafnvel birtast í aukinni verðbólgu þegar upp er staðið. Sú aðlögun sem nú á sér stað í hagkerfinu mun að verulegu leyti móta efnahagsumgjörðina á næsta ári. Svigrúm til hagvaxtar er takmarkað og líkur á að heimilin og fyrirtæki í landinu verði að búa sig undir breyttar aðstæður frá því sem verið hefur á allra síðustu árum. Í þessu sambandi vil ég fara nokkrum orðum um efnahagsforsendur fjárlagafrumvarpsins og þann mun sem er á þeim og nýjustu spá Þjóðhagsstofnunar sem talsvert hefur verið til umræðu síðustu daga. Fyrst vil ég segja að þessi umræða hefur verið býsna yfirlýsingakennd og borið vott um að menn hafi ekki kynnt sér staðreyndir málsins til hlítar. Ég hef t.d. verið borinn ásökunum bæði um sviksemi og lögbrot í þessu sambandi. Ég hlýt að hafna því og skora á þá aðila sem haldið hafa slíku fram að nota tækifærið við umræðuna hér í dag og draga slík ummæli til baka. En varðandi þetta mál að öðru leyti þá er það þannig að við gerð og lokafrágang tekju- og gjaldaáætlana fjárlagafrumvarps er höfð hliðsjón af nýjustu spám Þjóðhagsstofnunar eins og kveðið er á um í lögum. Hér er af ásettu ráði ekki kveðið fastar að orði í lögum enda getur auðvitað komið upp sú staða að nauðsynlegt sé að víkja frá spánni í tilteknum atriðum, meðal annars vegna þess að oft liggur endanleg þjóðhagsspá ekki fyrir þegar lokafrágangur fjárlagafrumvarpsins fer fram. Við hvaða spá á þá að miða? Það frávik sem nú er til staðar milli efnahagsforsendna fjárlagafrumvarpsins og þjóðhagsáætlunar felst reyndar fyrst og fremst í mismunandi mati á efnahagsþróuninni á yfirstandandi ári. Það sem við í fjármálaráðuneytinu lesum út úr tölum um innheimtu skatttekna það sem af er árinu bendir einfaldlega til þess að samdráttur þjóðarútgjalda sé meiri en gert er ráð fyrir í þjóðhagsáætlun. Jafnframt sýnist okkur að útflutningsspá þjóðhagsáætlunar fyrir þetta ár sé því miður í hærri kantinum. Samanlagt leiðir þetta til þess að hagvöxtur samkvæmt áætlunum ráðuneytisins verður um 1,5% á þessu ári, eða tæplega 0,5% lægri en í þjóðhagsáætlun. Hvað næsta ár varðar munar mestu um mismunandi mat á verðbólguhorfum. Spá ráðuneytisins er um 5% meðalverðbólgu milli ára, sem er svipað og síðasta spá Seðlabankans gerði ráð fyrir, en tæplega 1% lægri en gert er ráð fyrir í þjóðhagsáætlun. Hins vegar er spáin um verðbólgu frá upphafi til loka næsta árs svipuð, eða nálægt 3%. Þessi munur leiðir til þess að kaupmáttur ráðstöfunartekna er talinn standa sem næst í stað á næsta ári samkvæmt forsendum fjárlagafrumvarpsins, en hann dregst saman um 1% í þjóðhagsáætlun. Þar af leiðandi er einkaneyslan talin verða óbreytt, að því er varðar fjárlagafrumvarpið, samanborið við 0,5% samdrátt í þjóðhagsáætlun. Enn fremur höfum við leyft okkur að vera bjartsýnni hvað varðar almennar fjárfestingarhorfur á næsta ári og byggjum það meðal annars á því að þær skattalækkanir sem ríkisstjórnin hefur nú ákveðið muni hafa jákvæð áhrif á almennar væntingar fyrirtækja og einstaklinga þegar á næsta ári. Að auki má búast við því að þessar skattalækkanir hafi veruleg og jákvæð áhrif á sölu þeirra ríkisfyrirtækja sem nú hefur verið ákveðin. Ég tel því fráleitt að hlaupa upp til handa og fóta út af því að forsendum fjárlagafrumvarpsins skuli ekki bera að öllu leyti saman við þjóðhagsáætlun. Munurinn á þessu er óverulegur eins og sést af því að landsframleiðslan í fjárlagafrumvarpinu er í krónum talið ívið lægri á árinu 2002 en í þjóðhagsáætlun. Það er því rækilegt vindhögg að halda því fram, eins og formaður Samfylkingarinnar hefur gert opinberlega og ýmsir, því miður, álpast til að hafa upp eftir honum, að efnahagsforsendur fjárlagafrumvarpsins feli í sér tilraun til þess að fegra afkomu ríkissjóðs. Ef eitthvað er mundi afgangurinn vera meiri á þeim forsendum sem fyrir liggja í þjóðhagsáætlun en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Í forsendum fjárlagafrumvarpsins er gert ráð fyrir að hagvöxtur á þessu ári geti orðið um 1,5%. Það þýðir í raun að tekjur þjóðarinnar standa sem næst í stað að raungildi miðað við hvern íbúa. Á næsta ári er í forsendum fjárlagafrumvarpsins gert ráð fyrir heldur minni hagvexti, eða nálægt 1%, en síðan muni hagvöxturinn glæðast á nýjan leik og verða á bilinu 2--3% næstu árin og reyndar enn meiri ef hafist verður handa um þau stóriðjuáform sem nú eru til umræðu. Horfur um þróun utanríkisviðskipta í ljósi almennrar efnahagsþróunar gefa fyrirheit um jákvæða þróun viðskiptahallans á næstunni. Eins og nú horfir má fastlega gera ráð fyrir að í ár verði viðskiptahallinn töluvert lægri en fyrri spár gáfu til kynna. Í forsendum fjárlagafrumvarpsins er gert ráð fyrir að viðskiptahallinn verði um 58 milljarðar kr. á þessu ári og rúmlega 40 milljarðar kr. á næsta ári. Þessi niðurstaða byggist meðal annars á væntingum um áframhaldandi samdrátt innflutnings eftir því sem hagkerfið lagar sig að nýju raungengi krónunnar. Í þessu sambandi er þó mikilvægt að undirstrika að tekjur þjóðarbúsins eru nú í sögulegu hámarki og þau umskipti sem felast í þessum efnahagshorfum endurspegla fyrst og fremst aðlögun að nýju jafnvægi eftir óvenjusnarpt hagvaxtarskeið fremur en að efnahagskreppa sé skollin á. Hins vegar má gera ráð fyrir að hryðjuverkin í Bandaríkjunum hafi einhver neikvæð áhrif á efnahagsþróunina hér á landi sem annars staðar. Hversu mikil slík áhrif kunna að verða og hvenær þau koma fram er hins vegar mjög erfitt að segja til um. Eins og ég áður gat um er gert ráð fyrir að tekjuafgangur ríkissjóðs verði 18,6 milljarðar kr. árið 2002, samanborið við um 21 milljarðs kr. afgang sem gert er ráð fyrir að verði á yfirstandandi ári. Lækkunin skýrist alfarið af minni söluhagnaði eigna. Þar sem tekjur af sölu eigna á árinu 2001 skila sér að mestu í sjóðstreymi næsta árs, verður lánsfjárafgangur árið 2002 hins vegar óvenjumikill, eða sem nemur rúmlega 41 milljarði kr., samanborið við tæplega 6 milljarða kr. neikvæða stöðu í ár. Það er því eðlilegt að skoða þessi tvö ár saman, en þau sýna að samanlagður lánsfjárafgangur verður um 35 milljarðar kr. gangi áætlanir um sölu eigna eftir. Ég tel að þetta sé mjög ásættanleg niðurstaða og í raun mikið fagnaðarefni að íslenska ríkið skuli með þessum hætti geta haldið áfram að greiða niður skuldir eða búa með öðrum hætti enn betur í haginn fyrir atvinnulífið og komandi kynslóðir. Þótt almenn sala á hlutabréfum í Landssímanum hafi kannski ekki gengið sem skyldi í fyrstu umferð er ég sannfærður um að það er tímabundið ástand enda benda fyrstu viðbrögð kjölfestufjárfesta til þess að þeir telji Landssímann áhugaverðan fjárfestingarkost. Líklegt verður einnig að telja að breytt skattaumhverfi, sem nú hefur verið kynnt, auki verðmæti fyrirtækisins. Ég vil nú víkja nokkrum orðum að þeirri umræðu sem orðið hefur um afkomu ríkissjóðs í kjölfar birtingar á ríkisreikningi fyrir árið 2000 sem hefur vakið furðu margra. Það er til dæmis ekki með nokkurri sanngirni hægt að halda því fram að niðurstaða ríkisreiknings fyrir árið 2000 hafi verið ,,gríðarlegt áfall`` eins og sagt hefur verið. Þótt vissulega sé hægt að lesa út úr ríkisreikningnum fyrir árið 2000 stórt frávik frá fjárlögum síðasta árs verður að gera þá kröfu að menn horfi til þeirra sérstöku atriða sem búa þar að baki. Skýringarnar á þessu liggja ljósar fyrir og hafa nákvæmlega ekkert með svonefnd lausatök í ríkisfjármálum að gera, eins og reyndar er rækilega útskýrt í þessum sama ríkisreikningi. Þar kemur skilmerkilega fram að frávikið stafar alfarið af færslu ýmissa óreglulegra liða, svo sem lífeyrisskuldbindinga, skattafskrifta o.fl. Að þessum liðum frátöldum fæst mun réttari mynd af rekstri ríkisins sem sýnir að tekjuafgangurinn vex milli áranna 1999 og 2000, en lækkar hins vegar aftur á árunum 2001 og 2002 í takt við minni efnahagsumsvif. Sambærileg þróun sést einnig þegar skoðaðir eru útreikningar á sveifluleiðréttri afkomu ríkissjóðs eins og ég gat um áðan. Ein meginforsenda tekjuáætlunar fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2002 er að botni hagsveiflunnar verði senn náð og að hagvöxtur muni smám saman aukast á næstu árum. Gert er ráð fyrir að verulega dragi úr verðbólgu á næsta ári og að hækkunin innan ársins verði nálægt 3%. Kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann er því talinn haldast nokkurn veginn óbreyttur á næsta ári. Hins vegar er gert ráð fyrir að einkaneysluútgjöld á mann dragist lítillega saman og að sparnaður heimilanna muni þess vegna aukast. Að öllu samanlögðu er gert ráð fyrir að þótt hagvöxtur verði minni á næsta ári en í ár þá geti hann orðið um 1%. Í þessu sambandi geta skattalækkunaráform ríkisstjórnarinnar skipt sköpum enda hljóta þau að hafa veruleg áhrif á væntingar jafnt heimila sem fyrirtækja og þar með fjárfestingaráform o.fl. Í forsendunum er enn fremur miðað við að gengi krónunnar muni heldur styrkjast á næsta ári. Á þessum forsendum eru skatttekjur ríkissjóðs taldar geta numið rúmlega 222 milljörðum kr. en heildartekjur ríkissjóðs um 258 milljörðum kr. Samkvæmt þessum áætlunum standa skatttekjur nánast í stað að raungildi en heildartekjur lækka um tæplega 8 milljarða kr. Hér skiptir máli að fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir minni tekjum af sölu eigna en á yfirstandandi ári. Tekjuskattur einstaklinga hækkar í takt við hækkun launa. Tekjur af virðisaukaskatti eru óbreyttar að raungildi. Hins vegar er gert ráð fyrir að tekjuskattur lögaðila og fjármagnstekjuskattur muni skila minni tekjum en í ár vegna lakari afkomu fyrirtækja og versnandi stöðu og minni umsvifa á fjármagnsmarkaði. Um næstu áramót kemur til framkvæmda annar áfangi af þremur í hækkun barnabóta. Þetta er í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og yfirlýsingu hennar frá 27. október á síðasta ári. Í því fólst að barnabætur hækka um meira en þriðjung á árunum 2001--2003, eða sem nemur hátt í 2 milljörðum kr. Fyrsti áfangi kom til framkvæmda á þessu ári. Megininntak breytinganna er eins og kunnugt er að ótekjutengdar barnabætur eru teknar upp á nýjan leik, dregið er úr skerðingu bótanna vegna tekna og skerðing vegna eigna er felld niður. Þessar breytingar leiða til verulegrar hækkunar á ráðstöfunartekjum alls barnafólks, en hinir tekjulægri bera þó mest úr býtum. Heildarútgjöld ríkissjóðs eru áætluð 239 milljarðar kr. árið 2002 og hækka um liðlega 3% frá áætlaðri útkomu árið 2001. Útgjöldin dragast hins vegar saman að raungildi milli ára jafnvel þótt leiðrétt hafi verið fyrir lækkun lífeyrisskuldbindinga. Þetta endurspeglast í lækkun ríkisútgjalda í hlutfalli við landsframleiðslu um 1% frá áætlaðri útkomu þessa árs sem er í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar. Ég vek sérstaka athygli á því að almennur rekstrarkostnaður ríkisins lækkar að raungildi á milli ára. Hins vegar hækka greiðslur lífeyris- og tryggingabóta eins og ég mun nánar víkja að hér á eftir. Í framhaldi af þessu vil ég benda á að heildarútgjöld ríkisins sem hlutfall af landsframleiðslu hafa lækkað á undanförnum árum og munu nema um 30,7% af landsframleiðslu árið 2002. Í kjölfar aukins kostnaðar vegna meiri launa- og verðlagsbreytinga en gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga fyrir árið 2001 ákvað ríkisstjórnin að rekstrarútgjöld í römmum ráðuneyta og stofnana fyrir árið 2002 skyldu lækkuð um 2% frá því sem annars hefði orðið. Það markmið hefur náðst. Að teknu tilliti til nýrra rekstrarverkefna, svo sem hjúkrunarheimilis við Sóltún og fleiri kostnaðarsamra þátta, lækka rekstrargjöldin að raungildi um 0,6% frá áætlaðri útkomu þessa árs. Áfram verður strangt eftirlit með framkvæmd fjárlaga á grundvelli nýrrar reglugerðar um það efni og stefnt að því að nýjum útgjaldatilefnum verði mætt með lækkun kostnaðar á öðrum sviðum eftir því sem kostur er. Samkvæmt frumvarpinu aukast tekjutilfærslur til heimila nokkuð að raungildi frá áætluðum útgjöldum yfirstandandi árs. Í fyrsta lagi er um að ræða hækkun á útgjöldum almannatrygginga. Sú hækkun er tvíþætt og tekur bæði til almennrar hækkunar bóta um næstu áramót um rúm 7% og tillagna nefndar um aukinn bótarétt til þeirra sem höllustum fæti standa. Þær taka á árinu 2002 til heils árs, en breytingarnar tóku gildi um mitt þetta ár. Í öðru lagi aukast framlög til barnabóta um hálfan milljarð eins og áður er fram komið. Í þriðja lagi er Fæðingarorlofssjóður nú í fyrsta sinn rekinn í heilt ár auk þess sem einn mánuður bætist við rétt feðra til töku fæðingarorlofs. Herra forseti. Þetta frumvarp er lagt fram við nokkuð óvenjulegar aðstæður í efnahagsmálum miðað við það sem var fyrir ári síðan. Annars vegar hafa aðstæðurnar breyst þannig að þær eru með allt öðrum hætti en þá var. Verulega hefur hægt á efnahagsstarfseminni að undanförnu og víða má greina samdráttarmerki. Þótt þessi þróun hafi að nokkru leyti verið fyrirsjáanleg varð gengislækkun krónunnar enn frekar til þess að hraða henni. Hins vegar hafa aðstæður á alþjóðamarkaði einnig versnað og hryðjuverkin í Bandaríkjunum hafa ekki bætt stöðuna. Þessi atriði hafa óhjákvæmilega áhrif á stöðu ríkisfjármála, sérstaklega tekjuhliðina þar sem verulega hefur hægt á innstreymi tekna í ríkissjóð. Gjaldahliðin er ekki eins næm fyrir þessum samdráttaráhrifum, nema síður sé, og því leiðir af sjálfu sér að afkoma ríkissjóðs hlýtur að versna. Við þessar aðstæður njótum við þeirrar fyrirhyggju sem sýnd hefur verið við rekstur ríkissjóðs á undanförnum árum að hafa byggt upp myndarlegan afgang og jafnframt lækkað skuldirnar. Af þessum ástæðum erum við nú betur í stakk búin til þess að taka á okkur áhrif niðursveiflunnar án þess að rekstur ríkissjóðs fari á hliðina. Niðurgreiðsla skulda á undanförnum árum hefur skilað þeim árangri að vaxtakostnaður ríkisins hefur lækkað að raungildi. Varlega áætlað má ætla að vaxtalegur ávinningur ríkisins af þeim 100 milljarða kr. lánsfjárafgangi sem myndast hefur og mun á árunum 1998--2002 nema um 5 milljörðum kr. á ári. Þeim fjármunum tel ég sjálfsagt og eðlilegt að verja að hluta til lækkunar skatta á einstaklinga og fyrirtæki í samræmi við þá áætlun sem kynnt var í gær og ég hef hér gert nokkra grein fyrir. Ég er sannfærður um að aðgerðir af því tagi samrýmast fyllilega áframhaldandi traustri og aðhaldssamri hagstjórn þar sem þær munu, þegar upp er staðið, stuðla að breikkun skattstofna sem vegur upp á móti hugsanlegri tekjulækkun ríkissjóðs. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að frumvarpinu verði, að lokinni þessari umræðu, vísað til 2. umr. og hv. fjárln. Ég óska eftir nánu og góðu samstarfi við nefndina nú sem jafnan og vona að takast megi að afgreiða frumvarpið í samræmi við fyrirliggjandi starfsáætlun þingsins.

Herra forseti. Inntak ræðu hæstv. fjmrh. var skattalækkanir eða skattbreytingar og sala á ríkisfyrirtækjum til þess að hafa áhrif á fjármál ríkisins. Þessar boðuðu skattbreytingar, sem hæstv. ráðherra gerði grein fyrir, eru í sjálfu sér pólitísk yfirlýsing og pólitísk stefnumörkun um það hvernig ríkisstjórnin hyggst láta mál þróast. Skattlagning hefur áhrif. Hún hefur áhrif á afkomu einstakra greina, hún hefur áhrif á einstaklinga og hún hefur líka mikil áhrif á t.d. búsetu fólks. Ef skattbreytingar leiða til þess að einni atvinnugrein er hyglað á kostnað annarrar eða að með þessum skattbreytingum séu atvinnugreinar í dreifbýli skattlagðar meira en áður var, þá er verið að taka pólitíska stefnu. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra, hann hlýtur að hafa velt því fyrir sér hvaða áhrif þessar skattbreytingar, þ.e. lækkun á tekjuskatti og hækkun á tryggingagjaldi, hafi á atvinnulíf í landinu, atvinnuvegi í dreifbýli, atvinnuvegi í þéttbýli, frumatvinnugreinarnar, þjónustuatvinnugreinarnar --- með þessu er verið að gefa pólitísk skilaboð. Getur hæstv. ráðherra gert grein fyrir því hvernig hann hefur metið þetta?

Herra forseti. Ég tel ekki minnsta vafa á því að fyrirhugaðar skattbreytingar, sem munu birtast þingmönnum væntanlega í dag í formi frv. sem hefur verið í undirbúningi, muni gagnast atvinnulífi alls staðar í landinu. Menn verða að líta á þetta sem eina heild. Tekjuskattur fyrirtækja lækkar. Og eignarskattur fyrirtækja, sem er mjög íþyngjandi fyrir mörg fyrirtæki, lækkar. Hvort tveggja er mikil hagsbót fyrir öll þau fyrirtæki sem greiða þessa skatta. Tryggingagjaldið er hins vegar hækkað lítillega á móti samkvæmt þessum hugmyndum til þess að geta fjármagnað stærri skref heldur en ella hefði verið, bæði fyrir fyrirtækin og einstaklingana. Nettóútkoman úr þessu er veruleg hagsbót fyrir fyrirtækin, veruleg skattalækkun í heildina. Hins vegar er auðvitað ekki hægt að fullyrða það nákvæmlega hvernig þetta kemur út fyrir einstök fyrirtæki hvort sem þau eru staðsett hér í Reykjavík eða úti á landi. Það fer eftir aðstæðum í viðkomandi fyrirtæki. Hins vegar vil ég benda á að í þessu er líka gert ráð fyrir því að unnt verði að gera fólki sem er með einstaklingsrekstur, rekstur í eigin nafni, kleift að breyta formi fyrirtækja sinna úr einstaklingsrekstri yfir í einkahlutafélag án þess að til komi skattur á söluhagnað sem hefur staðið mörgum slíkum aðilum verulega fyrir þrifum. Þar er um að ræða mjög marga aðila sem stunda rekstur úti á landi, menn sem eru í smáútgerð, menn sem eru með alls kyns atvinnustarfsemi af þessu tagi, hafa kannski átt í erfiðleikum með að koma fyrirtækjum sínum á milli kynslóða eða draga sig út úr rekstri. Þetta þekkja menn víða um land. Þetta er mjög mikilvægt atriði. En í heildina er markmiðið með þessum breytingum að treysta undirstöður atvinnulífsins alls staðar, ekki bara hér á höfuðborgarsvæðinu heldur alls staðar. Halda menn að það skipti ekki máli fyrir fyrirtækin úti á landi að tekjuskatturinn og eignarskatturinn skuli lækka svona? Aðalmarkmiðið er auðvitað það að þessi fyrirtæki öll fái starfsgrundvöll þannig að þau geti byggt sig upp og skilað hagnaði. Skilað eigendum sínum hagnaði, skilað ríkissjóði sköttum, skilað starfsfólki sínu betri launum o.s.frv. Þetta er auðvitað markmiðið. Þetta er það sem ég held að við ættum að geta sameinast um hér í þinginu sem markmið sem allir eiga að geta tekið undir.

Herra forseti. Ég tek undir þær óskir hæstv. ráðherra að fyrirtæki geti skilað hagnaði. En ég heyrði líka að hæstv. ráðherra hefur ekkert velt þessu fyrir sér og að það kemur flatt upp á hann að velta þessu fyrir sér. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann hafi ekki spurt stjórnarformann Byggðastofnunar hvaða áhrif þessi skattbreyting hefði á atvinnulíf í landinu. Því að við vitum, hvort sem ráðherrann veit það eða ekki, að tryggingagjald leggst á laun og tryggingagjald leggst fyrst og fremst á lífeyrisgreiðslur sem atvinnurekandi greiðir launþegum, þannig að þetta er skattheimta á laun í landinu og þetta er skattheimta á þau fyrirtæki þar sem meginútgjöldin eru laun. Ég er hér með töflu, sem ég get sýnt hæstv. ráðherra við tækifæri, sem sýnir hve mörg fyrirtæki á landsbyggðinni greiða nú tekjuskatt. Þau eru ekki mörg. Meginhluti tekjuskattsins fellur til hjá fyrirtækjum á höfuðborgarsvæðinu. Hins vegar er miklu hærra hlufall af fyrirtækjum úti um land sem greiðir tryggingagjald. Þetta segir þann veruleika sem við erum í. Ég harma það, herra forseti, að heyra að hæstv. ráðherra virðist ekki hafa sett sig inn í þann veruleika sem þarna er verið að sigla inn í. Ég hélt t.d. að það hefði þá verið í lófa lagið að spyrja stjórnarformann Byggðastofnunar um hvaða áhrif þessi skattbreyting hefði á atvinnulíf í landinu, á ferðaþjónustuna sem er fyrst og fremst launagreiðandi, ekki tekjuskattsgreiðandi, landbúnaðinn, sjávarútveginn, frumvinnslugreinarnar, sem eru fyrst og fremst launagreiðendur en ekki tekjuskattsgreiðendur. Ég hlýt því, herra forseti, að harma hve þetta er illa undirbúið, og af svörum hæstv. ráðherra hvað hann hefur lítið gert sér grein fyrir hvað verið væri að fara út í.

Herra forseti. Ef það er rétt hjá hv. þm. að fá fyrirtæki úti á landi borgi tekjuskatt þá held ég að við ættum að reyna sameinast um að fjölga þeim með því að búa þeim þannig umhverfi að þau geti grætt og borgað skatta.  
             Að öðru leyti vil ég segja að mál það sem þingmaðurinn gerir að umtalsefni segir hann að sé illa undirbúið. Það finnst mér nokkuð stórmannlega talað um frv. sem viðkomandi þingmaður hefur ekki einu sinni séð ---  Að öðru leyti kæri ég mig ekkert um að svara þessum sleggjudómum þingmannsins eins og um það að ráðherrann viti ekki hver sé skattstofn tryggingagjaldsins, að hann leggist á laun. Ég svara því ekki.

Herra forseti. Mér þykir hæstv. fjmrh. vera venju fremur framstyggur hér á þessum morgni. Hann kemur hingað og vill ekki ræða við hv. þm. um meginefni ræðu sinnar sem voru þau frv. sem hann er ekki með til umræðu hér en ætlar hins vegar að leggja fram seinna í dag og ræða síðar. Helftin af ræðu hæstv. fjmrh. fjallar um tekjuskattslækkanir og svo þegar þingmenn koma hingað og spyrja hann út í það sem þeim finnst eðlilega að ýmsu leyti illa grundaðar tillögur eins og þær birtast okkur, þá bara hleypir hæstv. ráðherra í brýrnar og segir: Þetta er ekki til umræðu --- og vill ekki svara hv. þm. Herra forseti. Hvað veldur því að hæstv. fjmrh. er svona framstyggur á þessum morgni? Er það vegna þess að hann gerir sér grein fyrir því að góðærisveislunni er lokið? Eða er það vegna þess að hann gerir sér grein fyrir því að mistök á mistök ofan í höndum hans og hans nóta hafa leitt til þess að hér hefur hvelfst yfir þjóðina viðskiptahalli sem hefur leitt til stórfelldrar gengisfellingar, sem hefur leitt til dæmalausrar verðbólgu á seinni árum og sem aftur hefur leitt til gríðarlega hárra vaxta? Er það það sem gerir hæstv. fjmrh. svona stirt í sinni á þessum morgni? Hann kemur hér, að vísu þrotinn þeim sannfæringarkrafti sem hann hefur áður verið innblásinn af þegar hann hefur verið að flytja okkur fjárlagafrv. síðustu ára, þegar hann sannarlega hefur haft ástæðu til að mæla stoltur fyrir sínu frv. En þessi hrákasmíði sem hæstv. ráðherra hefur kjark til þess að bera fyrir þingheim og þjóð er þess eðlis að það er varla hægt að ræða um sumt af því. Ég verð að segja það, herra forseti, að hæstv. fjmrh. --- í fyrsta skipti á sínum ferli --- fær fullkomna falleinkunn fyrir þær forsendur sem þetta frv. byggist á. Ég ætla að ræða þessar forsendur og sýna fram á að forsendur þessa frv., bæði hvað varðar hagvöxtinn eru fallnar, og þarf nú ekki mig til þess að segja frá því, og jafnframt að sýna fram á það að forsendurnar varðandi gengið og verðbólguna eru líka fallnar. Hvað er þá eftir sem þetta frv. stendur á? Svo kemur hæstv. ráðherra og segir að verðbólgan sé að ganga hratt niður. Hann talar eins og hann sé haldinn draumórum og segist vænta þess að vaxtastigið lækki. Af hverju? Vegna þess að íslensk fyrirtæki þola það ekki. Eru það einhverjar fréttir fyrir okkur? Hvers vegna eru vextir svona háir, herra forseti? Það er vegna þess að þessum mönnum sem sitja mér hér til vinstri handar hefur mistekist við stjórn efnahagsmála. Þeim hefur mistekist svo hrapallega að Seðlabankinn, sem verður að fara að verðbólguforsendum þeirra, getur ekki lækkað vextina. Sökudólgarnir sitja hérna. Mennirnir sem eru að mergsjúga íslensk atvinnufyrirtæki sitja hérna. Og það er sérstaklega hæstv. fjmrh. Hæstv. ráðherra óskar eftir því að menn biðji hann afsökunar. Afsökunar á hverju? Afsökunar á því að hafa afhjúpað þann blekkingaleik sem hann hefur staðið frammi fyrir, er talsmaður fyrir? Og svo leyfir hann sér að senda frá sér fréttatilkynningu til þess að reyna að hrekja það sem við í stjórnarandstöðunni höfum sagt. Og hvað kemur fram í henni? Enn ein blekkingin. Þessir menn eru meira að segja svo ósvífnir að þegar þeir eru að reyna að halda því fram að stjórnarandstaðan fari með rangt mál, þá senda þeir frá sér tölur sem standast ekki skoðun, herra forseti. Það segir í fyrrnefndri fréttatilkynningu, en það er á grundvelli hennar sem hæstv. fjmrh. óskar eftir að við biðjum hann afsökunar, að ráðuneytið geri ráð fyrir því að landsframleiðsla verði 782,5 milljarðar kr. en þjóðhagsáætlun hins vegar 783,4 milljarðar. Svo segir hæstv. ráðherra: ,,Það munar ekki nema tæpum milljarði.`` Herra forseti. Blekking hæstv. ráðherra varðandi þetta liggur í því að þessar tölur eru ekki sambærilegar, þær eru ekki settar á sama tommustokk. Ef tala ráðuneytisins væri sett á sama verðlag og tala þjóðhagsáætlunar, þá fæst munur upp á 6,1 milljarð. Hver á að biðja hvern afsökunar? Mér finnst í fyrsta lagi að hæstv. fjmrh. eigi að biðja okkur afsökunar á því að hafa ekki haft kjark til að leggja fram forsendur fjárlaganna. Í fyrsta skipti á þeim 11 árum frá því að ég kom hingað er ekki sett fram tafla sem sýnir forsendur fjárlaga. Vita menn hvar í fjárlagafrv. er hægt að lesa hagvaxtarforsendurnar sem hæstv. ráðherra skammast sín fyrir, því að hann kokkaði þær sjálfur upp í andstöðu við þjóðhagsáætlun, í andstöðu við alla bankana eins og menn geta lesið, t.d. í Morgunkorni Íslandsbanka í gær? Maður þarf að lesa aftur á bls. 273 til þess að finna þær. Allar meginforsendurnar sem hæstv. ráðherra hefur lagt fyrir þjóðina eru kokkaðar uppi í hans eigin eldhúsi. Það er svo sem ekki í fyrsta skipti sem hv. Alþingi er boðið upp á brugg. Ég minni á að aukapersóna í Íslendingasögunum hét Ölkofri og bar heimabrugg á Alþingi hinu forna en fáir vildu kaupa. Menn þekktu timburmennina. Og nú eru timburmennirnir líka að koma fram eftir þetta brugg sem okkur er boðið í fjárlagafrv. vegna þess að forsendurnar eru svo ótrúverðugar og málflutningur hæstv. fjmrh. vekur svo lítið traust að það þurfti sérstakt inngrip Seðlabankans í gær til að varna því að fjárlagafrv. og málflutningur fjmrh. felldi krónuna enn einu sinni. Hver á að biðja hvern afsökunar, herra forseti? Ég bið hæstv. forseta afsökunar á því að manni rennur í skap undir svona málflutningi sem stendur ekki á neinu. Herra forseti. Við höfum verið að tala um stjórnfestu í Samfylkingunni. Við höfum verið að tala um það sem á ensku heitir ,,good governance``, orðalag sem orðið stjórnfesta nær ekki alveg yfir en tekur ekki síst til fjárlaga. Það snýst ekki síst um að menn fari eftir þeim reglum sem er að finna í lögunum. Það vill svo til að það var hæstv. fjmrh. sem átti frumkvæði að því með góðum mönnum á þinginu að hér voru samþykkt lög árið 1997 um fjárreiður ríkisins og þar segir, með leyfi forseta: ,,Frumvarp til fjárlaga skal samið með hliðsjón af þjóðhagsáætlun ríkisstjórnarinnar.`` --- Síðan segir og það er mikilvægt atriði: ,,Skulu áætlanir um tekjur og gjöld í frumvarpinu gerðar á sömu meginforsendum og þjóðhagsáætlun.`` Herra forseti. Ég leyfi mér að halda því fram að við þetta sé ekki staðið. Ég leyfi mér að halda því fram að þessar meginforsendur fjárlagafrv. séu úr takti við það sem fyrir er lagt í lögunum. Má ég koma með nokkrar tölur, herra forseti? Verðbólgan er í fjárlagafrv. talin um 5% að meðaltali á næsta ári. Samkvæmt Þjóðhagsstofnun er talið að hún verði 5,9%. Verðhækkun innan ársins samkvæmt fjárlagafrv. er talin verða 3%. Þjóðhagsstofnun segir 3,4%. Kaupmáttur ráðstöfunartekna verður óbreyttur, segir í fjárlagafrv. Þjóðhagsstofnun segir að hann minnki um 1%. Hagvöxtur eykst um 1% segir í frv. Þjóðhagsstofnun segir að landsframleiðslan dragist saman um 0,3%. Herra forseti. Verklagið kristallast kannski hvergi jafn vel og þegar þessir ágætu herramenn fara að reikna út hvað þeir ætli að hafa út úr útflutningi sjávarafurða. Í fjárlagafrv. segir, með leyfi forseta, á bls. 27: ,,Útlit er fyrir að útflutningsframleiðsla sjávarafurða standi í stað á þessu ári og þótt kvótaúthlutun fyrir næsta ár gefi tilefni til að reikna með einhverjum samdrætti sýnir reynslan að fyrirtækin eru vel í stakk búin til að grípa til aðgerða sem vega þar upp á móti.`` Hvað eru þeir að segja hér? Að fyrirtækin eigi að veiða umfram kvóta, landa fram hjá kannski, hvað eiga menn hérna við? Hvað segir hins vegar Þjóðhagsstofnun? Hún segir um árið 2001: ,,Fyrir árið í heild er gert ráð fyrir að útflutningsframleiðsla sjávarafurða dragist heldur saman, eða um 1% frá fyrra ári.`` Fyrir árið 2002, þar sem fjmrn. segir að það verði engin breyting og enginn samdráttur, segir Þjóðhagsstofnun: ,,Á næsta ári blasir við samdráttur í framleiðslu sjávarafurða vegna minni fiskveiðikvóta og má búast við að framleiðslan minnki um 4% milli áranna 2001 og 2002.`` Þjóðhagsstofnun reiknar með 4% samdrætti. Fjmrn. segir enginn samdráttur. Hver er undirstöðugrein íslensks þjóðarbús? Sjávarútvegur. Hverjum á að trúa? Mundi einhver lá mér ef ég segði að það væri verið að falsa tölur þarna? Ég ætla ekki að halda því fram. En íslensk málvitund mundi heimila slíkt. Ég ætla hins vegar að halda því fram að þetta sé í besta lagi ónákvæmni og í versta falli blekking. Herra forseti. Það er ákaflega erfitt að átta sig nákvæmlega á áhrifunum á afkomu ríkissjóðs vegna þess að framsetning talna í frv. er víðast ákaflega óljós, bæði hvað varðar yfirstandandi ár og líka árið 2002. Af einhverjum ástæðum vantar hefðbundna töflu í frv. sem greinir frá þjóðhagsforsendunum. Menn verða því að rýna ákaflega vel í textann til þess að skilja forsendurnar. Og það verður að segjast eins og er, sem er ekki í anda stjórnfestu, að það eru víða mikil hlaup á tölum. Mig langar bara, herra forseti, að lesa það sem stendur á bls. 30, rétt fyrir neðan miðju, með leyfi forseta: ,,Í heild miðast forsendur fjárlagafrumvarpsins við 2--3% samdrátt þjóðarútgjalda á þessu ári og heldur minni samdrátt á næsta ári.`` Þetta er ofboðslega nákvæmt fyrir okkur sem eigum að vinna með þetta. Svo segir á bls. 13 og þar fann ég loksins forsendurnar um gengið, með leyfi forseta: ,,Í forsendunum er enn fremur miðað við að gengi krónunnar muni heldur styrkjast á næsta ári.`` Guð láti gott á vita. En af hverju er miðað við þetta? Og hvað er miðað við að hún styrkist mikið? Mundum við ekki segja, herra forseti, að gengið væri ein af lykilforsendum fyrir fjárlagafrv.? Mundum við ekki segja að spár um þróun gengisins skiptu verulega miklu máli fyrir þróun viðskiptahátta og fyrir verðbólgu? Ég mundi nú segja það. Það lærði ég af hæstv. fjmrh. Hvað er að marka þessar illa orðuðu forsendur í fjárlagafrv.? Íslandsbanki hefur skoðað þessa staðhæfingu fjmrn. og kastað henni fyrir róða. Í dag er birt greining Íslandsbanka og þar kemur fram sú skoðun, þvert á það sem hæstv. fjmrh. lætur sig dreyma um í óskhyggju sinni, að krónan muni ekki styrkjast heldur muni hún veikjast allverulega á næstu mánuðum. Íslandsbanki birtir í dag þá skoðun að gengisvísitala krónunnar muni hækka í allt að 150 stig á næsta ári sem þýðir að krónan mun veikjast töluvert. Hversu mikið? Hún mun veikjast um 3% samkvæmt þessu. Það þýðir að ein meginforsendan fyrir þróun gengis í þessu frv. er fallin. Hvað þýðir þetta varðandi verðbólguforsendurnar? Það þýðir að þær eru verulega óskýrar. Verðbólgan, sem verður 3% yfir árið samkvæmt útreikningum kokkameistaranna í eldhúsi fjmrn., verða samkvæmt þessum tölum Íslandsbanka --- hann hefur alltaf haft miklu réttara fyrir sér heldur en þeir --- verður ekki 3% yfir næsta ár heldur 4,8%. Hvað er þá fallið, herra forseti? Forsendur hæstv. fjmrh. fyrir hagvexti slegnar eins og keila af Þjóðhagsstofnun. Forsendur hæstv. fjmrh. varðandi gengið slegnar eins og keila af Íslandsbanka og þar með forsendurnar fyrir verðbólgunni líka. Herra forseti. Við búum á óvissum tímum. Það er rétt. Þeir atburðir sem orðið hafa úti í heimi gera þessa óvissu miklu verri fyrir vikið og auðvitað væri þörf á samstöðu í þessum sölum til þess að ráða bót á þeim vanda. En hæstv. fjmrh. er ekki beinlínis að draga stjórnarandstöðuna til aðstoðar og liðsinnis þegar hann leyfir sér að leggja fram frv. sem er hálfkarað og gersamlega úr takti við raunveruleikann. Hver á að biðja hvern afsökunar, herra forseti? Í raun, herra forseti, finnst mér að ég þurfi ekki að halda miklu lengri ræðu. Ég er búinn að sýna fram á að meginforsendur þessa frv. eru í besta falli ákaflega veikar. Auðvitað er hæstv. fjmrh. vorkunn að þurfa að leggja fram fjárlagafrv. við þessar aðstæður. En hann verður auðvitað að gæta sín á því hvaða skilaboð hann er að senda og verður að hugsa til enda það sem hann segir. Hvaða skilaboð er hann t.d. að senda Seðlabanka Íslands með fjárlagafrv.? Hann segir þrennt. Hann segir: Það er enginn hagvaxtardýfa fram undan. Hann segir líka: Það er bjart fram undan strax á næsta ári í efnahagslífinu. Þar með er ekki hægt annað en draga þriðju ályktunina: Það er engin þörf á verulegri vaxtalækkun. Það eru skilaboð sem hæstv. fjmrh. er að senda Seðlabankanum og auðvitað eru það kolröng skilaboð. Auðvitað vitum við það öll, eins og hæstv. fjmrh. missti út úr sér af þeirri skynsemi sem guð gaf honum, að íslensk atvinnufyrirtæki þola ekki vaxtastigið sem við búum við núna. Skilaboðin sem hæstv. fjmrh. sendir hins vegar Seðlabankanum er að það sé nánast allt í himnalagi. Það sé smáræðis lag núna en svo batni þetta allt saman og þar af leiðandi sé engin þörf á vaxtalækkun. Þetta eru röng skilaboð. Þetta er ótrúverðugt frv. Þetta eru ótrúverðugar forsendur og markaðurinn hefur dæmt það eins og ég hef hér reifað með því að vitna í álit Íslandsbanka. Við sáum auðvitað flogin sem íslenska krónan tók í gær. Það er auðvitað orðið hart, herra forseti, þegar þarf fjmrh. sérstaklega til að ýta íslensku króunni niður. Herra forseti. Það var við þessar ótrúverðugu aðstæður sem hæstv. fjmrh. kom fram með sitt að mörgu leyti merkilega plagg um skattalækkanir í gær. Við hlustuðum á hæstv. forsrh. fyrir tveimur kvöldum tala um að þess væri að vænta að fram kæmu hugmyndir um skattalækkanir. Það var ekki hægt að skilja mál hans öðruvísi en svo að þær væru ekki tilbúnar. Við spurðum sérstaklega eftir þeim þegar hæstv. fjmrh. heiðraði fjárln. með komu sinni á fund á mánudag og hæstv. fjmrh. sagði: Jú, þetta er 600 millj kr. pakki. Það er ekki búið að ganga frá honum. Á fundi fjárln. í gærmorgun var heldur ekki búið að að ganga frá honum. Markaðurinn hins vegar tók þessu fjárlagafrv. með þeim hætti að hæstv. fjmrh. varð að kasta bjarghring til atvinnulífsins, til gjaldmiðilsins. Hann varð að bjarga okkur frá þeim mistökum sem honum hafa orðið á á síðustu dögum. Þessi skattalækkunarpakki, herra forseti, sem hæstv. ráðherra segir að sé ekki til umræðu hérna en eyddi samt helmingi ræðu sinnar til að tala um er að mörgu leyti góður og atvinnulífið hlýtur að taka honum með jákvæðum hætti. Ég segi það fyrir hönd míns flokks að við ætlum að leyfa okkur þann munað að hugsa hverja tillögu til þrautar og leggjast ekki fyrir fram gegn neinu. Þetta er að ýmsu leyti í samræmi við það sem Samfylkingin hefur verið að tala um. Ég get auðvitað ekki annað en glaðst yfir því þegar ég sé að afnema eigi skatta á húsaleigubótum. Ég veit ekki hvað þær kosta, 100 millj. kr. Það er auðvitað allt of lítið sem verið er að rétta fátæku fólki með því. En það er samt sem áður áfangi, áfangi sem einn af mínum þingmönnum, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, hefur barist fyrir árum saman. Ég dreg í efa að nokkur einn þingmaður eigi jafnmikinn þátt í því að ná þessum áfanga og einmitt hún. Ég tek undir það með hv. þm. Jóni Bjarnasyni að við eigum auðvitað að skoða hvaða áhrif þessar skattalækkanir hafa t.d. á landsbyggðina. Í mér rennur vestfirskt blóð. Þetta blóð hins vestfirska sonar rennur til skyldunnar við landsbyggðina. Ég spyr sjálfan mig: Hvernig kemur þetta út fyrir landsbyggðina? Ætlar hæstv. fjmrh. að halda því fram að eftir 10 ára byggðamálaráðherratíð Davíðs Oddssonar, hæstv. forsrh., þá sé einhver hagnaður af fyrirtækjum á landsbyggðinni? Spyrjið hv. þm. Einar Odd Kristjánsson. Hann getur sagt ykkur frá því. Þar er enginn hagnaður af fyrirtækjum upp til hópa þannig að þetta gagnast þeim ekki neitt, þó að verið sé að lækka skatthlutfall úr 30 niður í 18%. Hann er hins vegar að hækka tryggingagjaldið. Hann er að gera fyrirtækjum á landsbyggðinni erfiðara fyrir. Hvað með sprotafyrirtækin sem þeir skrifuðu 3--4 blaðsíður um í fjárlagafrv. í fyrra en minnast varla á núna? Þau eiga ekki eignir því að þannig er rekstrarfyrirkomulag þeirra. Þau hafa ekki hagnað en þau hafa vinnuafl. Þeirra kapítal liggur í höfðum mannanna sem þeir ráða til starfa fyrir sig. Þessi hæstv. fjmrh. ætlar að skattleggja það. Það er því að mörgu að hyggja í þessu sambandi, herra forseti. Ég held því fram að margt geti verið jákvætt við þessar tillögur en jafnframt að þær gætu endanlega hrint fyrir ætternisstapa ýmsum smáfyrirtækjum í þekkingariðnaðinum. Ég held að þær gætu reynst eitthvað allt annað en hvalreki fyrir sum fyrirtækin á landsbyggðinni.

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður spurði: Hver á að biðja hvern afsökunar? Ég skal nú aðeins fara yfir það, herra forseti. Hv. þm. heldur áfram að saka þann sem hér stendur um falsanir, sviksemi  Maður verður annaðhvort að nota sömu forsendur annars aðilans beggja vegna, eða hins aðilans, bæði að því er varðar verðlag og að því er varðar hagvöxt, þannig að fréttatilkynning fjmrn. stendur. Ef við hefðum viljað plata hv. þm. dálítið, lyfta pínulítið upp landsframleiðslunni til að fá meiri skatttekjur, þá hefðum við að sjálfsögðu notast við forsendurnar sem Þjóðhagsstofnun gaf, ef þær hefðu reyndar borist okkur á réttum tíma. Ég get sagt hv. þm. að talnabálki fjárlagafrv. var lokað 10. sept. og þá var stuðst við spá sem barst frá Þjóðhagsstofnun þann 4. sept. Og hver var hagvöxturinn þar 2002? 1%. Hvað gerðist síðan eftir að talnabálkinum var lokað? Þann 14. sept. barst ný spá frá Þjóðhagsstofnun. Hver er þjóðarframleiðslan þá samkvæmt þessu plaggi? Mínus 0,3%. Ég ætla að segja þetta, herra forseti: Hver á að biðja hvern afsökunar? Hv. þm. Össur Skarphéðinsson á að biðja mig afsökunar á þessu fleipri sínu.

Herra forseti. Ég hef sagt að þetta stangist á við lög. Ég hef verið spurður að því hvort hæstv. fjmrh. sé brotamaður og ég hef kinokað mér við að halda því fram. Ég hef sagt: Þetta stangast á við lög. Þetta er ekki í anda laganna. Ég minnist þess ekki að ég hafi kallað þetta sviksemi af hálfu hæstv. fjmrh. og hafi ég gert það þá bið ég hann afsökunar á því. En ég man ekki eftir því. Ég hef sagt að þarna hafi verið um blekkingar að ræða og ég hef sagt að þetta stangist á við lög. Það liggur einfaldlega fyrir, herra forseti, eins og ég hef sýnt hérna fram á að það sem hæstv. fjmrh. leggur til grundvallar fjárlögunum er allt hrunið. Hagvaxtarspáin er röng. Verðbólguspáin er röng. Við eigum eftir að sjá hvernig vextirnir fara. Hvað veldur því, herra forseti, að ekki er farið eftir lögum og notaðar þær upplýsingar sem koma frá Þjóðhagsstofnun? Það er auðvitað þetta einelti sem ríkisstjórnin hefur lagt Þjóðhagsstofnun í. Það á að leggja hana niður. Það á að níðast á þeim starfsmönnum sem þar vinna vegna þess að þeir hafa ekki viljað fela sannleikann. Þeir hafa aftur og aftur komið og sagt: Keisarinn er ekki í neinum fötum. Hann er klæðlaus. Og hrammur valdsins á að skella eins og múrsteinn í höfuðið á þeim. Það á að loka stofnuninni. Það er til vansa þessari ríkisstjórn að fram kemur í fjárlagafrv. að eitt af því sem á einmitt að gera er að loka Þjóðhagsstofnun. Það á að meina okkur þingmönnum að hafa aðgang að sjálfstæðri stofnun og í staðinn er hæstv. fjmrh. að auka útgjöld ríkisins með því að koma upp aðstöðu innan fjmrn. til þess að vera með svona heimabrugg af þessu tagi sem hefur leitt til þess að krónan varla stendur undir álaginu og menn þurfa að grípa til hvers kyns ráðstafana bara til þess að bjarga henni. Markaðurinn trúir ekki á þetta og hæstv. ráðherra þarf að henda hingað inn hálfköruðum tillögum um skattalækkanir bara til þess að hysja brækurnar upp um þetta frv. vegna þess að hann hafði misst þær niður.

Herra forseti. Hv. þm. heldur sig við falsanirnar og lögbrotin þó að orðið sviksemi sé dregið til baka. Ég tel að hann hafi orðið sér til fullkominnar minnkunnar í þessu máli. Ég sagði það í sjónvarpinu í gær og ég skal endurtaka það hér. Hitt er annað mál að hér hefur ekkert lögbrot verið framið. Það er stuðst við --- það er höfð hliðsjón af þjóðhagsspá Þjóðhagsstofnunar --- þjóðhagsáætluninni. Og það er gengið út frá sömu meginforsendum, vitanlega. Eins og merkur hagfræðingur greindi frá í sjónvarpinu í gær, þegar hann fór nokkrum fallegum orðum um hv. þm. og gamlan vopnabróður, er þetta byggt á sömu tölunum og sömu tölvumódelunum. En svo vil ég líka taka það fram að það er nú ekki alltaf svo að þessar spár hafi staðist með vísindalegri nákvæmni. Auðvitað er það þannig með þessar spár, og jafnvel hugsanlega spár Íslandsbanka sem mér heyrist að hv. þm. vilji gera að forsendum fjárlaga, að það ríkir auðvitað viss ónákvæmni vegna þess að menn vita ekki alla hluti. Ég ætla að nefna þingmanninum eitt dæmi. Fyrir tveimur árum var lagt fram frv. til fjárlaga fyrir árið 2000. Hvað sagði í forsendum þjóðhagsáætlunar um hagvöxt á því ári? 2,7%. Í fyrra var lagt fram frv. fyrir árið 2001. Þar var tala um hagvöxtinn á árinu 2000. Hver var hún þá orðin? 3,6%. Í þessu frv. og þjóðhagsáætlun sem hér fylgir er enn á ný fjallað um hagvöxtinn á árinu 2000. Hvað segir þar? 5% hagvöxtur. Það er búið að endurskoða töluna aftur í tímann úr 2,7 upp í 3,6 og upp í 5%. Hvað segir þetta okkur? Þetta segir okkur náttúrlega að forsendur eru óvissar. Ég er ekki að gera lítið úr vinnu Þjóðhagsstofnunar. Ég er að segja: Þeir gera þetta eftir bestu getu en aðstaðan er þessi. Tal þessa hv. þm. um þetta mál er því fleipur. Hann á að biðjast afsökunar á því og hann er maður að minni fyrir að halda þessu áfram.

Herra forseti. Ég gleðst yfir því að loksins eru sjáanleg merki hér í þingsal um að það rennur blóð í æðum þessa hæstv. fjmrh. Ég mundi líka vera heldur órór ef ég sæti núna í stól hæstv. fjmrh. með það umhverfi sem hann hefur átt svo mikinn þátt í að skapa, umhverfi sem leiðir til þess að íslensk fyrirtæki stynja undan þeim mistökum sem hæstv. ráðherra og hans félagar í ríkisstjórninni eru ábyrgir fyrir. Við verðum að horfast í augu við staðreyndir og horfast í augu við raunveruleikann. Það er ekki rétt, finnst mér, og ekki góð vinnubrögð hjá hæstv. fjmrh. að koma hingað og flytja þetta fjárlagafrv. sitt eins og það sé bara allt í lagi. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að nokkur tími er liðinn síðan hann skrifaði frv. og lagði það fram og ýmislegt hefur gerst. Við vitum auðvitað öll að það sem er að gerast í kringum okkur í heiminum núna er af þeim toga að allt hnígur að því að forsendur frv. veikist enn frekar, því miður. Þróunin í kringum okkur í efnahgslífi umheimsins er einfaldlega þannig vegna þeirra voðaverka sem urðu í Bandaríkjunum að allt er á miklu örari niðurleið en menn reiknuðu með fyrst eftir að það verk gerðist. Það er auðvitað það sem við þurfum líka að taka mið af. Það sem hæstv. fjmrh. hefði þá getað gert var að segja mönnum sannleikann, segja mönnum að því miður sé ástandið þannig að líklegt sé að jafnvel það sem hann taldi að væri rétt og málaði í rósrauðum litum muni ekki ganga eftir. Það er auðvitað hinn napri sannleikur. En hæstv. fjmrh. hefur ekki einu sinni haft kjark til þess að segja það.

Virðulegi forseti. Eins og fjárlagafrv. ber með sér hafa orðið mikil umskipti í efnahagslífi þjóðarinnar. Þetta kemur fram með myndrænum hætti í þjóðhagsáætlun sem birt var á sama tíma og fjárlagafrv. Þar er talað um haustliti hagsveiflunnar. Þetta eru orð að sönnu. Á þessu ári er talið að hagvöxtur verði verulega minni en hann hefur verið á undanförnum árum. Á fyrri hluta ársins var hagvöxtur góður og því felur þessi spá í sér að á seinni hlutanum verður hagvaxtarleysi eða jafnvel samdráttur. Veðrabrigðin virðast því falla að árstíðunum að þessu sinni. Einnig horfir þunglega fyrir næsta ár þótt skoðanir um þau efni séu skiptari. Þannig gerir Þjóðhagsstofnun ráð fyrir nokkrum samdrætti en fjmrn. er bjartsýnna og reiknar með 1% hagvexti. Þegar grannt er skoðað er þetta e.t.v. ekki svo ýkja mikill munur. Umskiptin virðast óumflýjanleg frá hröðum hagvaxtartakti í hagvaxtarleysi um hríð eða a.m.k. lítinn vöxt. Þótt ekki sé mikill munur á þessum spám er auðvitað nauðsynlegt að fjárln. fari rækilega yfir horfurnar til að tryggja að fjárlögin verði byggð á sem raunhæfustum forsendum. Það liggur í hlutarins eðli að eftir því sem gert er ráð fyrir að efnahagslífð verði öflugra á næsta ári þeim mun rýmri verður staða ríkisins og ríkissjóðs að öðru óbreyttu. Munurinn á umræddum spám virðist fyrst og fremst felast í tvennu. Annars vegar gefur fjmrn. sér meiri þjóðarútgjöld, þ.e. meiri einkaneyslu og fjárfestingu, en Þjóðhagstofnun, og hins vegar er ráðuneytið bjartsýnna varðandi framleiðslu og útflutning sjávarafurða. Þetta tvennt gefur náttúrlega rýmri stöðu ríkissjóðs. Óvissa er að sjálfsögðu í öllum spám af þessu tagi. En hún er til beggja átta. Það gefur augaleið að fjárln. verður að skoða gaumgæfilega áætlanir um þróun efnahagslífsins á næsta ári. Þetta segir sig sjálft því að skynsamleg beiting ríkisfjármála í hagstjórnarskyni ræðst auðvitað af mati á horfum. Þannig er ástæða til meiri aðgerða til að örva efnahagslífið eftir því sem búist er við að lægðin verði dýpri og svo öfugt. Við þær aðstæður og horfur sem blasa við í þjóðarbúskapnum er mikilvægt að fylgja stefnu í ríkisfjármálum sem leggur sitt af mörkum til að koma á jafnvægi og stöðugleika. Það er greinilegt að heimili og fyrirtæki hafa hafist handa við að taka til í fjármálum sínum og mæta þannig erfiðari skilyrðum í efnahagslífinu. Þannig er talið að sparnaður heimila aukist á þessu ári og því næsta og að fjárfesting fyrirtækja minnki. Ríkissjóður þarf einnig með sanngjörnum hætti að taka þátt í niðursveiflunni, vera góð fyrirmynd og deila því verkefni með heimilum og fyrirtækjum þar eð þjóðarbúið í heild hefur minna til skiptanna en áður. Ríkissjóður þarf einnig að taka til í eigin ranni. Í því sambandi er brýnast að fyllsta aðhalds verði gætt í útgjöldum og að það svigrúm sem þannig myndast verði nýtt til að auðvelda heimilum og fyrirtækjum að glíma við niðursveifluna í efnahagslífinu. Á sama tíma þarf að gæta hagsmuna þeirra sem minna mega sín. Í gær kynnti ríkisstjórnin margvíslegar breytingar á skattkerfinu og er þess að vænta að þær fyrirætlanir verði til þess að efla atvinnulífið í landinu, tryggja atvinnu almennings og létta skattlagningu af húsaleigubótum, svo nokkuð sé nefnt. Ég vek hins vegar athygli á því að menn mega ekki gleyma sér í verkefnum sem eru fyrst og fremst skemmtileg, þ.e. svo sem að lækka skatta, og ýta frá sér erfiðari verkefnum sem snúast um útgjaldaaðhald. Það er skammgóður vermir að lækka skatta ef ekki er raunveruleg innstæða fyrir þeirri skattalækkun að öllu athuguðu. Ég mun leggja mikla áherslu á þetta í störfum mínum í fjárln. Fjárlagafrv. hefur verið lagt fram hér með 18,6 milljarða kr. afgangi. Þetta er álitlegur afgangur í ljósi efnahagslegra aðstæðna. Þó þarf að hafa í huga að meginhluti þessa afgangs stafar af eignasölu sem nemur samkvæmt frv. 15,5 milljörðum kr. Að frátöldum tekjum af sölu ríkiseigna er því afgangurinn rúmlega 3 milljarðar kr. Því er brýnna en ella að sýna gætni og útsjónarsemi við ákvörðun útgjalda ríkisins. Að mörgu er að hyggja. Útgjöld ríkisins hafa haft tilhneigingu til að aukast töluvert umfram fjárlög. Til marks um þetta er áætlað í fjárlagafrv. að útgjöldin á þessu ári verði nær 13 milljörðum kr. meiri en í fjárlögum. Þetta er umhugsunarefni þótt ýmsar skýringar megi að sjálfsögðu draga fram. Áætlanagerðina þarf að efla og eftirlit með útgjöldum frá einum tíma til annars. Í þessum efnum er brýnt að ríkið geri sömu kröfur til sín og fyrirtæki og heimili þurfa að gera og að sjálfsögðu þarf að huga bæði að stóru og smáu. Ég mun beita mér fyrir því að fjárln. geri sig meira gildandi að því er varðar eftirfylgni og eftirlit með útgjöldum ríkisins. Á því sviði tel ég m.a. að fjárln. eigi að auka aðhald að opinberum framkvæmdum, einnig að veita aðhald að opinberum innkaupum og að fé ríkisins á þessum sviðum nýtist sem best. Jafnframt þarf nefndin að beita sér fyrir því að stofnanir haldi sig innan fjárlaga. Virðulegi forseti. Þegar horft er til þeirra atriða sem ég hef rakið hér á undan er ljóst að niðurstaða fjárlagafrv. og stefna í ríkisfjármálum á næsta ári getur haft afgerandi þýðingu fyrir þróun efnahagslífsins. Til grundvallar frv. þurfa að liggja raunsæjar forsendur um þjóðhagshorfur og raunsæ áætlanagerð um þróun tekna og gjalda. Þetta er einkar mikilvægt á þessu stigi hagsveiflunnar. Jöfnum höndum verður að leggja áherslu á ráðdeild og útsjónarsemi annars vegar og skattalækkanir hins vegar. Eins og gefur að skilja eru þessi atriði tengd og reyndar er það svo að útgjaldahliðin ræður skattheimtunni þegar öllu er á botninn hvolft.

Herra forseti. Eftir að hafa hlýtt á ræðu hæstv. fjmrh. áðan og stefnuræðu hæstv. forsrh. fyrr í vikunni og eftir að hafa farið yfir og lesið stefnumörkun sem fjárlögin bera með sér og ekki síst núna þær skattbreytingar sem boðaðar eru, kom mér í hug, herra forseti, hvort þessir ágætu ráðherrar sem bera ábyrgð á stjórn landsins, sem eiga að leiða okkur í jöfnuð og réttlæti, væru komnir á hreinar villigötur. Ég hef alvarlegar áhyggjur af þessu því að hvar sem við berum niður birtist þessi takmarkalausa trú, þessi mikla oftrú á mátt stærðarinnar, samruna og stækkun fyrirtækja. Og nú í skattamálunum á að gera sem best við þá efnamestu, líklega af því að í þeirra huga eru einmitt þessi stóru, efnuðu fyrirtæki sem geta greitt tekjuskatt og þeir einstaklingar sem geta greitt háa tekjuskatta máttarstólpar þjóðfélagsins. Það eru þeir máttarstólpar sem við gerum aldrei of vel við. Og ef við sjáum svigrúm og reyndar þó við sjáum ekki svigrúm eigum við samt að reyna að gera eins vel við þá máttarstólpa og við getum og meira en það. Við sjáum þetta í íslensku atvinnulífi. Þar er markið sett á aukna samþjöppun, stækkun fyrirtækja og stækkun fyrirtækja um takmarkaðar auðlindir sem þýðir að önnur eru lögð niður. Og þetta afl fjármagnsins á að ráða ferð. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að minna hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn á að hógværð er dyggð og það er líka dyggð að vera smár. Við skulum vera minnugir þess litla vísukorns sem segir: Oft velta þar fleiri völum úr leir sem veikburða eru og smáir. Þeir eiga líka rétt á athygli okkar, umönnun og hvatningu og að bera ekki síður með þeim byrðar alveg eins og hinum þessum auðugu máttarstólpum þjóðarfélagsins sem þetta frv. og þær skattatillögur sem hér eru lagðar fram, herra forseti, taka mið af að bæta hag. Það er svo mikilvægt fyrir þjóðarhaginn. Herra forseti. Menn tala um haustkvöld í efnahagsmálum Íslendinga. Jú, það haustar og sem betur fer er lífi okkar þannig farið að við lútum sveiflum náttúrunnar, við fáum vor, við fáum sumar og haust og við fáum vetur og hver árstíð hefur allt gott til síns og ekki vildum við vera án neinnar þeirra. En hitt finnst mér nokkuð bratt sagt, herra forseti, að hausta þurfi svo sérstaklega í íslenskum efnahagsmálum og að það þurfi að koma eitthvað svo sérstaklega á óvart. Hefur eitthvað gerst? Hefur eitthvað gerst síðustu tíu ár? Höfum við verið að skipta oft um ríkisstjórnir eða forustu í ríkisfjármálum? Nei, það er alveg það sama. Það voru að vísu alvarlegir hlutir sem gerðust þegar við fengum jarðskjálftana miklu á Suðurlandi í fyrra og vissulega er það svo þegar koma slíkar náttúruhamfarar að þá geta þær haft áhrif á efnahagslíf okkar. En ef frá eru talin slík tilvik verður að segjast eins og er að undanfarin ár hefur ríkisbúskapurinn búið við afar góð ytri skilyrði. Og í rauninni hefur ekkert breyst í því á þessu ári fyrr en þá kannski á allra síðustu mánuðum og allra síðustu vikum. Þó svo að gert hafi verið ráð fyrir að draga þurfi saman í fiskafla og vissulega er það alvarlegt, þá hefur það komið fyrir áður, og sá samdráttur er samt sem áður ekki svo tilfinnanlegur að hann eigi að valda neinum kollsteypum í sjálfu sér annað en að taka þarf fullt tillit til þess í efnahagsmálunum og í ríkisfjármálunum. Það er ekki fyrr en nú að við, bara á síðustu vikum, erum að upplifa mikla óvissu í alheimsviðskiptum og í öryggismálum vegna voðaverka sem unnin voru vestur í Bandaríkjunum og hafa áhrif á alla heimsbyggðina og er ekki fyrir séð. En þangað til höfum við í rauninni búið við ytri stöðugleika. Þess vegna hljótum við að verða að líta í eigin barm til að sjá hvað hefur gerst. Og mér finnst það, herra forseti, mjög bratt og ómaklegt þegar hæstv. ríkisstjórn eða hæstv. fjmrh. er að reyna að finna sökudólga aðra en hann og aðra en ríkisstjórnina fyrir því hvernig farið hefur í efnahagsmálum á þessu ári. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að vitna til Viðskiptablaðsins 29. ágúst -- 4. september 2001, með leyfi forseta. Viðskiptablaðið fylgist með viðskiptum og ég veit ekki til þess að það sé neitt sérlega andsnúið ríkisstjórninni sem slíkri né heldur fylgjandi henni ef út í það er farið. En í blaðinu segir að mistökin sem ríkisstjórnin hefur gert á undanförnum árum, ríkisstjórn sem hefur haft meiri þingmeirihluta en nokkur önnur ríkisstjórn um langan tíma, séu eftirfarandi: ,,Erlend lántaka leiddi til mikils innflæðis fjármagns sem aftur varð til þess að gengi krónunnar styrktist. Seðlabankinn og ríkisvaldið hefðu átt að taka höndum saman um að koma í veg fyrir hækkun krónunnar t.d. með því að nota innflæðið til að greiða niður erlendar skuldir ríkisins.`` Ríkisstjórnin hafði fullt vald á þessu öllu. Seðlabankinn laut forustu fyrst viðskrh. og síðan forsrh. og þeim var í lófa lagið að stýra þessu. En þeir létu það vera. Það var hlaupin einhver glýja í augun, kannski vorglampi af því sem menn voru að tala um haustið áðan. Ég minnist þess þegar maður lét kálfana út á vorin í sveitinni, þá hlupu þeir stundum út í skurð og út í dý. Ég sá það og það var oft bið að draga þá upp úr dýjunum aftur. En þeir voru orðnir hinir rólegustu að hausti. Ætli það sér kannski eins með þessa ríkisstjórn, að hún sést ekki fyrir þegar hún hleypur út úr fjósinu sínu á vorin, fer beint í dýin og skurðina. Áfram stendur í Viðskiptablaðinu, með leyfi forseta: ,,Afnema átti vikmörk krónunnar miklu fyrr en gert var í mars á þessu ári. En vikmörkin voru eins konar ríkisábyrgð á gengi krónunnar og urðu til þess að einstaklingar og fyrirtæki vanmátu þá gengisáhættu sem fylgir erlendum lántökum.`` Hver réð yfir þessu? Hver réð yfir því að taka á þessu máli? Ríkisstjórnin? Ráðherrar sem fóru með efnahagsmálin, efnahagsstjórnina? Það var enginn jarðskjálfti þarna sem hafði áhrif þannig að þegar gengið var gefið frjálst, þegar vikmörkin voru afnumin, þá var eins og kæmi fram í máli hæstv. fjmrh. áðan að einhverjar náttúruhamfarir hefðu leitt til þess að vikmörkin voru afnumin og þess vegna fór allt svona illa. Ég hef aldrei heyrt slíka fjármálaspeki. Vikmörkin voru afnumin fyrir kraft þeirra sem fóru með efnahagsstjórnina og þeir eru gagnrýndir hér fyrir að hafa ekki gert það fyrr. En þeir eru líka gagnrýndir fyrir það sem þeir gerðu svo á eftir og gerðu ekki. Við ræddum á öðru þingi um rýmkun fyrir lífeyrissjóðina til þess að fjárfesta erlendis. Hér segir í Viðskiptablaðinu, með leyfi forseta: ,,Fara átti varlegar í að rýmka heimildir lífeyrissjóða til erlendra fjárfestinga. Það er eðlilegt að lífeyrissjóðirnir kaupi erlendar eignir, en sú þróun verður að ganga í smáum skrefum svo þjóðhagslegum stöðugleika sé ekki raskað.`` Það kemur ekki fram hversu stór þáttur þetta er, en þessi lög voru sett af þeim meiri hluta sem hér ræður ríkjum. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Aðhald í ríkisfjármálum hefði mátt byrja mun fyrr, en fjárlögin 1998 og 1999 báru töluverðan keim af kosningunum sem þá voru.`` Og síðan en ekki síst, herra forseti. ,,Aðilar í atvinnulífi og stjórnkerfi fóru inn í þessa uppsveiflu innblásnir af kenningum kenndum við nýja hagkerfið, sem urðu til þess að möguleikar tæknifyrirtækja sem framleiðslugeta hagkerfisins í heild voru stórlega ofmetnir. Það leiddi m.a. til bólu á hlutabréfamarkaði.`` Herra forseti. Hver minnist ekki ræðu hæstv. fjmrh. fyrir ári síðan sem fjallaði nánast eingöngu um lofsöng til þessa nýja hagkerfis sem átti öllu að bjarga og stefnuræða hæstv. forsrh. hljómaði á það nákvæmlega sama? Já, það var vorleikur í þeim drengjunum þá. Herra forseti. Það þurfti ekki að koma á óvart eftir þessa efnahagsstjórn árum saman, að kominn væri svo mikill viðskiptahalli. Allir efnahagssérfræðingar voru búnir að segja að gengið stæðist það ekki og það hlyti að koma að því að gengið sigi. Jafnmikill viðskiptahalli og verið hefur á undanförnum árum hlaut að leiða til brots. Hið alvarlegasta við viðskiptahallann er að í allnokkur ár þróaðist hér atvinnulíf sem byggðist og nærðist á viðskiptahalla. Við byggjum upp heilu borgirnar, hvort sem þær heita Smáralind eða Kringla, sem nærast á viðskiptahalla. Þó að það sé nauðsynlegt að byggja verslun þá er varhugavert að byggja heilu atvinnugreinarnar og möguleika fólks á viðskiptahalla. Það hlýtur að koma að því að það gangi ekki lengur. Ofan á þetta allt bætist síðan þetta mikla vor, þetta góðæristal. Auðvitað voru góð ytri skilyrði en það var ástæðulaust að ala svo á væntingum langt umfram það sem hið góða ástand gaf. Það leiddi til offjárfestinga og ofneyslu. Ég má til með, herra forseti, að koma inn á þetta. Hæstv. fjmrh. leit á það eins og náttúruhamfarir að vikmörk gengisins hefðu verið gefin frjáls. Þetta hefur allt verið fullkomlega undir stjórn og á ábyrgð ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Það sem við upplifum nú í því sem menn kalla samdrátt er fullkomlega á hennar ábyrgð. Vík ég þá aftur að fjárlögunum sem eru hér til umræðu. Það hefur verið fjallað um það í ræðum að forsendur fjárlaganna væri nánast hvergi að finna eða þær faldar aftarlega í texta frv. Og það verður að segjast eins og er, herra forseti, að mér finnst undirbúningi fjárlagagerðarinnar sjálfrar og framlagningu frv. ábótavant. Mér finnst að fjárln. eigi að koma miklu fyrr að gerð fjárlagafrv. og undirbúningi fjárlaga, fremur en að hún fái frv. í hendur eins og við hér almennt og síðan sé unnið úr því. Fjárln. á að koma að þeirri vinnu miklu fyrr að mínu mati. Það er þingið í heild sem vinnur að fjárlögum en ekki bara meiri hlutinn, ekki bara ráðherrarnir og framkvæmdarvaldið. Þess vegna er mikilvægt að svo verði. Nú þegar í ljós kemur að framkvæmdarvaldið sjálft er farið að setja sér eigin efnahagsforsendur þá erum við komnir á hálan ís. Þá er ég ekki að tala um það út frá því að þar sé ekki nógu vel unnið heldur eiga að vera slík skil á milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins að löggjafarvaldið geti með sjálfstæðum hætti ákveðið og metið þær efnahagsforsendur sem vinna þarf út frá. Ég tel því afar mikilvægt, herra forseti, að þingið verði styrkt, hugsanlega þannig að hluti Þjóðhagsstofnunar eða sú starfsemi sem þar er fari beint undir þingið og verði þinginu og fjárln. til aðstoðar við að ganga frá fjárlögum, sem gæti vel verið. Athugið bara eitt: Ef það gerðist nú að fjmrn. eitt hefði þetta vald, það verkefni að undirbúa efnahagsforsendur og kveða þar úr um og svo allt í einu segði fjmrn: Ja, það verður halli eða eitthvað sem ekki passaði. Ja, yrðum við þá ekki bara að leggja fjmrn. niður? Stæði þá ekki þingið frammi fyrir því, ef einstakir ráðherrar hegðuðu sér þannig að öðrum í ríkisstjórninni félli það ekki í geð, að þá yrði á bara að leggja það niður, þó opinbert sé? Það er ekki hægt annað en að minnast á sölu ríkiseigna. Sala ríkiseigna er grundvöllur þessa fjárlagafrv. eins og það hefur verið lagt fram, bæði fyrir fjárlög á þessu ári og hinu næsta. Herra forseti, það er hvorki traustur botn í þessu frv. né fjárlögum þessa árs því að enn er ekki búið að selja þær ríkiseignir sem þó hafði verið gert ráð fyrir að selja til að tryggja þá útkomu fjárlaganna sem gert hafði verið ráð fyrir. Það átti að selja Landssímann en sem betur fer, að mínu mati, þá hafnar þjóðin því, enn sem komið er, að Landssíminn verði seldur. Þjóðin á enn þá Landssímann og vill hafa svo áfram og vill ekki setja hann á markaðstorg til að þjóna þar hagsmunum fjármagnsins. Ég vil minna á, í sambandi við Landssímann, að þær yfirlýsingar voru gefnar á sl. vetri eða fyrirvari, þegar lög um heimild til þess að selja Símann voru samþykkt, að tryggja ætti að ákveðin þjónusta, grunnþjónusta í gagnaflutningum, væri komin út um allt land áður en Landssíminn yrði seldur. Það átti líka að vera búið að jafna verð á gagnaflutningum um allt land áður en hann yrði seldur. Ekkert af þessu liggur fyrir. Nú er búið að ákveða að selja fyrirtækið og í fjárlögum er hvergi gert ráð fyrir fé sem ætlað væri að sinna þeirri ábyrgð, sem þó hafði verið rætt um að ætti að vera fyrir. Nú, þegar við búum við mikið óöryggi í heimsmálum, í öryggismálum og heimsviðskiptum, þá ætti hver heilvita maður að sjá að þetta er ekki tíminn til að selja ríkiseignir. Þetta er ekki tíminn til að selja eitt mesta öryggisnet landsins, Landssímann. Þetta er heldur ekki tíminn til að selja aðrar mikilvægar ríkiseignir úr landi eða hvert sem er. Herra forseti. Fjárlagafrv. sem byggir á sölu ríkiseigna, eigna sem ég vil halda fram að velflestir landsmenn séu andvígir því að selja, fjárlagafrv. sem byggir á því að hér verði óbreytt gengi og því að verðbólga fari lækkandi --- þó að við óskum okkur þess --- er byggt á mjög veikum grunni.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að beina þeim orðum mínum til virðulegs forseta að breyting verði gerð á umræðu um fjárlagafrv. í framtíðinni, þó ekki væri nema að fresta henni um eina viku til að mönnum gefist kostur á að ígrunda hvað þau fela í sér. Af sérstökum ástæðum sá ég ekki þetta frv. fyrr en að morgni þriðjudags. Ég hef því aðeins haft tvo sólarhringa til að skoða frv., og er í öðrum önnum eins og líklegt er í upphafi Alþingis. Þess vegna er það, ef að líkum lætur, að yfirferð mín kann að verða nokkuð yfirborðskennd. Hið sama er uppi á teningnum þegar við hugum að því hvenær við fréttum af áformum um skattalagabreytingu sem kynnt var að næturlagi í gær, auðvitað til þess að fjölmiðlar gætu predikað þetta gagnrýnislaust. Þeir spara heldur ekki hönd né fót til þess að þjóna valdhöfunum, liggja raunar hundflatir fyrir þeim og er fjarstýrt t.d. ríkissjónvarpinu og því sérstaklega. Þar á bak við mun ráða Hannes Hólmsteinn Gissurarson og má af því marka með hvaða virðulegum aðferðum þessu þjóðfélagi er stjórnað. Enn bættist við, sem kannski er nú gamall siður, að við fengum ekki ræðu hæstv. fjmrh. í hendur fyrr en hann hóf að þylja hana upp. Menn sjá að ekki getur orðið um mikilvægar athugasemdir við hana að tefla þegar þannig er staðið að verki. Ef hæstv. forseti vildi beita sér fyrir þeirri breytingu að fresta, þó ekki væri nema um fjóra, fimm daga, umræðu um fjárlögin þannig að mönnum gæfist kostur á að rannsaka þau og setja sig inn í þau, ég tala nú ekki um fyrir flokk eins og minn sem enga aðild á að fjárln. þá gætum við komið athugasemdum á framfæri. Þess í stað er þegar tekið til við að ræða þessi mál og umræðum síðan frestað fram í desember. Ég vil aðeins rifja það upp að frá því 1999, eins og lesa má í þingtíðindum, hefur sá sem hér stendur varað mjög alvarlega við þeirri þenslu sem blasti við öllum nema forustumönnunum, nema forsrh. einkum og sér í lagi. Það eru meinleg örlög að maður sem vill öllu ráða og ræður öllu skuli, sá sem hann er, ekkert vit hafa á fjármálum og peningamálum. Enda getum við séð að það þarf ekki lengi að velta vöngum yfir því hvers vegna niðurstaða Þjóðhagsstofnunar er ekki valin. Hann ræður því vegna þess að hann hefur ekki með neinu móti getað fallist á að fram kæmi í áætlunum að hagvöxtur yrði neikvæður. Þetta blasir alveg við og þarf ekkert fleiri vitna við um það. En aðvaranir mínar og annarra voru virtar að vettugi. Hvernig má það vera --- og ég vík máli mínu að hæstv. fjmrh. --- að svo virðist sem fjármálayfirvöld geri sér enga grein fyrir því til hvers á að beita fjárlögum? Hvert er aðalhagstjórnartækið í einu þjóðríki nema fjárlög? Hvað hefur gerst þau ár sem ég hef á nýjan leik átt hér sæti? Þau hafa hækkað. Útgjaldahlið fjárlaga hefur hækkað langt umfram verðlagsforsendur, langt umfram vöxt verðlags. Ég held að ég fari alveg rétt með að fjárlagafrv. ársins áður til ársins í fyrra, hafi endatölur sýnt aukningu um 13,5%. Ríkið hefur þetta aðalvopn í höndum til að snúast gegn verðþenslu, að skera niður á fjárlögum og draga útgjöld ríkisins saman. Nú er því fagnað sérstaklega að það dregst saman, þenslan minnkar og neyslan dregst saman. Það er vegna þess að almenningur á að herða mittisólina til að draga úr viðskiptahallanum en ekki ríkið sjálft. Ég óttast áframhald þessa. Mér sýnist að þetta fjárlagafrv. hækki um 14%, útgjaldahliðin, frá fjárlagafrv. sem lagt var fram í fyrra. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, þótt formaður fjárln. tali alvarlega um að stíga á bremsur, að sama sagan endurtekur sig. Fjárlög fara langt fram úr, jafnvel þeirri nýju verðbólguþróun sem við höfum nú fyrir augum. Þetta er baneitrað, þetta er alveg baneitrað. Ég hef engin tök á því að ræða af neinu viti um þessar nýju tillögur í skattamálum vegna þess að ég sá þær birtar í morgun í Morgunblaðinu á hlaupum þar sem ég hafði öðru að sinna. Enda mætti fyrr vera að einhver einn maður gæti á auga lifandi bili áttað sig á þessu. En ég bendi sérstaklega á að það sem Seðlabanki er að gera með himinháum vöxtum er að sporna við þenslu, en skattalækkanir gera þveröfugt. Ég er ekki í nokkrum minnsta vafa um að það kemur fyrirtækjum í landinu vel að fá skattalækkanir. En þeim kæmi enn þá betur og fljótvirkar að fá vaxtalækkanir. Mér sýnist í fljótu bragði að þessar skattalagabreytingar eigi einkum að verða beita fyrir kjósendur fyrir alþingiskosningar 2003. Ýmislegt er vafalaust til bóta í þessu en ég bendi einkum og sér í lagi á hvernig aðgerðirnar stangast á hver við aðra. Seðlabanki brýst um á hæl og hnakka og heldur vöxtum sem eru hreint og beint óbærilegir fyrir fyrirtækin. Til hvers er það? Til þess að hamla gegn viðskiptahalla og verðbólgu. Þetta vinnur, ef eitthvað skiptir máli í þessum skattatillögum, á öfugan veg við þessa stefnu Seðlabankans. Hér er talað, og ég heyrði það rétt, að búist væri við að ekki væri mikill þrýstingur á gengið. En hvað segja síðustu fréttir okkur? Seðlabankinn, einnig í því efni, brýst um á hæl og hnakka til þess að hindra gengisfall og kaupir dollara fyrir milljarð á dag. Það er vegna þess að þenslan í þjóðfélaginu er allt of mikil. Hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson sagði í sinni ræðu að horfur væru þungar fyrir árið 2002. En þrátt fyrir þessi ummæli formanns fjárln. hef ég enga sannfæringu fyrir því að neitt tillit verði tekið til þess af æðstu stjórnvöldum. Þeir vilja hafa uppi allt aðra glansmynd. Góðærismyndin verður að hanga uppi á hvers manns vegg. Og ekki er dregið af sér við það að predika um stöðugleika sem rokinn er út í veður og vind, því miður. Mér sýndist að boðað væri að tekjuskattur ætti að lækka um 0,33%. Er það misminni mitt að útsvar muni verða hækkað um sömu tölu? Ég held ekki. Ég held ég muni það rétt frá því á vordögum, hygg ég, þegar þessar ákvarðanir voru teknar. Það á að lækka tekjuskatt á fyrirtæki úr 30% í 18%. Það er auðvitað glæsileg ákvörðun. En í hvern stað kemur hún niður, með leyfi? Hvað borga mörg fyrirtæki tekjuskatt eftir þessa niðursveiflu sem við höfum lifað? Ætli þau hafi ekki mjög mörg safnað fyrir skattleysi tekjuskatts á þessu tímabili? Menn hafa spurt: Hvað þýðir hækkun tryggingagjalda? Hversu mikið fjármagn er þar á ferðinni? Enn er það alveg óupplýst og satt að segja er með ólíkindum að leggja svona tillögur fram nóttina fyrir umræðu um fjárlög þar sem mönnum gefst enginn kostur á að rannsaka málin og er neitað um upplýsingar um líklega veigamesta þáttinn í þessum skattalækkunartillögum hér á hinu háa Alþingi við 1. umr. fjárlaga. Gæti það kannski verið að hækkun tryggingagjaldanna næmi miklu hærri upphæð en sem lækkun tekjuskattsins nemur? Það var spurt um þetta en því var ekki svarað. Og enn fremur þá leggst tryggingagjaldið miskunnarlaust á alla, á öll fyrirtæki í landinu og þess vegna er kannski verið að reyna að ná til þeirra sem ella hefðu verið tekjuskattslaus. Þetta hljóta að vera fyrstu viðbrögð manns við þessum fréttum, þessum lausafréttum sem berast mönnum til eyrna rétt um það bil sem maður er að ganga í ræðustól að leggja út af fjárlagafrv. Það á að vera forgangsverkefni nú að koma böndum á útgjöld ríkissjóðs og í annan stað að tryggja að tekjur hans rýrni ekki. Einn er sá skattur sem við eigum sjálfsagt heimsmet í og það er virðisaukaskatturinn. Ég þyrfti reyndar að fá upplýsingar um hvernig innheimta hans gengur. Maður hefur ískyggilegar upplýsingar, sem ég þyrfti að fá staðfestar af æðstu stjórnvöldum, um hvernig þeim málum muni vera háttað, að virðisaukaskattsvikin séu hreint og beint óbærileg. Það hefur ekki verið neitt leyndarmál og menn hafa sýnt mér fram á það hvernig stendur í þessum sökum í veitingahúsarekstrinum. Ég ætla ekkert að hafa það eftir. En mér þótti sem sá sem skýrði mér frá því gæti fært fullkomnar sannanir fyrir fullyrðingum sínum. En almennt séð eru skattalækkanir ekki lækning á þessum spennutímum og ganga alveg þvert á þá stefnu sem uppi er um okurvextina. Ég óttast þótt ég sé fylgjandi háum vöxtum á þessum tíma --- ég get ekki verið annað því að allt annað snýr við þeim hagfræðisjónarmiðum sem uppi eiga að vera --- að lunginn úr fyrirtækjum standist þetta ekki og ég óttast að á hausti komanda verði hér nýtt uppi á teningnum varðandi fjármál og atvinnumál og fyrirtækjarekstur en við sjáum í dag þó að reynt sé að draga fjöður yfir allar kaldar staðreyndir. Þrátt fyrir þessa stöðu kemur hæstv. fjmrh. hér og segir að staða okkar í efnahagsmálum sé vegna góðrar hagstjórnar þegar menn hafa misst vald á gengismálum. Áfram er bullandi viðskiptahalli og við erum komin töluvert á þriðja hundrað milljarða í halla samtals á þessum örfáu árum, líklega innan tíðar 250 þúsund millj. kr. sem afkomendur okkar eiga raunar að borga þegar þar að kemur. Það er vafalaust hinni góðu hagstjórn að þakka að verðbólga er hér meira en þreföld á borð við viðskiptalönd okkar velflest. Þess vegna er það höfuðmálefni fyrir fyrirtækin, ef þess væri nokkur kostur, að lækka vexti, en ekki einhver fölsk framtíðarmúsík sem í skattatillögum ríkisstjórnar kann að felast án þess að ég geti fullyrt um það að óathuguðu máli. Fullyrt er að fyrirtæki muni síður flýja land vegna hinna nýju skattbreytinga, sem menn ella teldu mikla hættu á. En ef eitthvað verður til þess að menn flýi með fyrirtæki sín úr landi þá eru það okurvextirnir sem þarf að beita. Já, lækkun tekjuskatts á einstakling er 1 / 3 úr prósenti og nú kemur bráðum til framkvæmda nýtt fasteignamat og brunabótamat. Hvað mun það færa einstaklingnum upp í hendurnar og þeim sem eru verst settir, öldruðum og öryrkjum? Verið er að tala um að koma til móts við þennan hóp manna, gjörvallan landslýðinn raunar, en ég á eftir að sjá það í framkvæmd. Það hafa alltaf verið notuð öll tækifæri til þess að strengja klóna á þeim, sér í lagi þeim sem ekkert geta samið fyrir sína hönd um hag sinn og kjör. Þegar ég nefni þetta þá rifjast upp fyrir mönnum þau býsn og undur sem menn upplifðu við uppkvaðningu öryrkjadóms og vinnubrögð og viðbrögð ríkisstjórnar Íslands við þeim dómi. Það er óþarft að rifja upp fyrir mönnum. Það hlýtur að vera mönnum í fersku minni. Ég hygg að ef skoðuð eru tíu ár í rekstri ríkissjóðs þá kunni að koma á daginn að á engu þessara ára hafi afkoma ríkissjóðs verið jákvæð. Það er verið að skjóta undan reikningsuppgjöri hvorki meira né minna en milljörðum og milljarðatugum vegna stöðu lífeyrissjóðsmálanna. Og með veisluhöldum hefur verið rifjað upp nýlega hver aðalstjórnandinn er þessi tíu ár. En aldrei koma menn til dyranna eins og þeir eru klæddir. Allt er sett upp með endalausum blekkingavef. Ég hef áður sagt að ég er einkavæðingarsinni og ég var mjög áhugasamur um einkavæðingu Landsbanka Íslands á sínum tíma og vann því máli það sem ég mátti, og eins fyrst í stað einkavæðingu Landssíma Íslands og Búnaðarbanka. Nú er þetta breytt. Nú hafa aðstæður og stefna ríkisvaldsins í þeim málum breyst á þann veg að ekki kemur til nokkurra mála að ég héðan af fylgi þeirri stefnu. Ég á síðari ræðutíma þar sem ég mun koma að þeim málum sérstaklega.

Herra forseti. Við 1. umr. um fjárlögin 2002 er nú eins og reyndar oft áður við fjárlagaumræðu dálítið erfitt að henda reiður á málflutningi stjórnarandstöðunnar, átta sig á því hvað hún vill og hvað hún vill ekki. Mér sýnist að þetta hafi mest farið í sagnfræðilega upprifjun á því hvað hafi gerst í efnahagsmálum og hvað hafi ekki gerst en lítið verið rætt efnislega um þennan lagabálk. Stjórnarandstaðan hefur gert heilmikið úr því að hér sé um hækkun rekstrarkostnaðar að ræða, að rekstrarkostnaður hafi hækkað, laun hafi hækkað, verðbólga hafi aukist og gengið hafi fallið. Ég get svo sem eins og þeir líka farið í nokkra sagnfræði, herra forseti. Við 1. umr. fjárlaga í fyrra, svo og við 2. og 3. umr. fjárlaga í fyrra, gerði ég það að meginmáli að til þess að fjárlögin gætu staðist skipti öllu að launaþróun ríkisstarfsmanna yrði hin sama og á hinum almenna markaði. Þessu var fálega tekið, sérstaklega af stjórnarandstöðunni, og tók nú enginn undir. Hitt er annað mál að í nærri allt fyrrahaust, sérstaklega meðan á hinu óheppilega vonda verkfalli kennara stóð, var vikulega efnt til upphlaups hér í þinginu. Hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh. lágu undir ámælum. Fyrir hvað? Jú, fyrir að láta ekki undan kröfunum um 60--80% kauphækkun. Það var talið alveg forkastanlegt að ekki skyldi látið undan þessum kröfum. Það fór ekki á milli mála að öll stjórnarandstaðan stóð saman að þessu. Meira að segja formaður Frjálslynda flokksins lét ekki sinn hlut eftir liggja, herra forseti. Hann taldi í þeirri umræðu að sýnt væri að engir aðrir ríkisstarfsmenn mundu fara fram með kröfur eins og kennarar, að aðeins laun kennara ættu að hækka. Hann vildi þá láta líta þannig út að hann væri fæddur í gær. Það var valkosturinn sem hann taldi henta sér þá. Hvernig fór þetta svo? Jú, það var samið. Það var samið við alla. Því miður var það þannig.

Vildirðu hafa þá enn í verkfalli eða hvað?

Því miður var það þannig að samið var um miklu hærri kauphækkanir til ríkisstarfsmanna en á hinum almenna vinnumarkaði. Ekki það að hinn ágæti ríkisstarfsmaður eigi ekki skilið að fá góð laun. Staðreynd lífsins er bara sú að þeir sem vinna hjá ríkinu geta ekki til langframa, í heildina talið, búist við að kauphækkanir þeirra verði meiri en framleiðsluatvinnuvegirnir, þeir sem þurfa að standast samkeppni við útlönd og standa undir þessu þjóðfélagi, geta borið. En staðreyndin er sú, þannig fór þetta, að laun ríkisstarfsmanna hækkuðu meira en annarra. Og svo koma þessir sömu menn hér og hneykslast á því að ríkið hafi aukið útgjöld sín. Þeir hneykslast á því. Hvernig skyldi standa á því að íslenska krónan lét undan síga á umliðnum missirum? Ætli það hafi ekki verið vegna þess að framleiðsluatvinnuvegirnir stóðust ekki þá skráningu. Markaðurinn dæmdi það svo. Markaðurinn dæmdi það. Krónan er frjáls og ræðst af markaði. Það er rétt að menn hafi þetta í huga þegar þeir hneykslast á ríkisútgjöldum. Staðreyndin er sú, ekki ætla ég að mæla því á móti, að rekstrarkostnaður hins opinbera er allt of mikill. Því miður. Hann er allt of mikill. Við verðum að gera okkur grein fyrir því og það er hin ömurlega staðreynd sem við stöndum frammi fyrir. Við höfum ekki getað hamið útgjöld hins opinbera á umliðnum árum, alls ekki, þrátt fyrir mikla og góða viðleitni. Menn hafa lítið gert af því hér í dag að ræða fjárlagafrumvarpið, en ég skal t.d. benda á útgjöldin til heilbrigðismála. Útgjöld íslenska ríkisins til heilbrigðismála eru orðin gríðarlega mikil. Þau eru á áttunda tug milljarða. Þrátt fyrir að við höfum rætt þetta, farið ofan í það ár eftir ár og haft uppi miklar meiningar um að við vildum staldra við og reyna að ná tökum á þessu, þá er staðreyndin sú að okkur hefur ekki tekist það. Svo háttar til hér á Íslandi og reyndar í flestum Evrópuríkjum að stighækkandi kostnaður við heilbrigðismál, síaukinn kostnaður, er efnahagsvaldamál, bæði á Íslandi og í flestum öðrum ef ekki öllum OECD-ríkjunum. Svo hefur verið lengi. Ég minni á að þetta var niðurstaðan fyrir tíu árum. Fyrir tíu árum gerðu flest Evrópuríki sér grein fyrir því að þau yrðu að taka á þessum síaukna kostnaði við heilbrigðismál. Það var Evrópudeild WHO, sem staðsett er í Kaupmannahöfn, sem hafði forustu um þetta og sneri sér til OECD. Þessar stofnanir hafa unnið að því í tíu ár undir leiðsögn Alþjóðabankans að reyna að stemma stigu við síhækkandi kostnaði, sérstaklega í hátæknigreinum heilbrigðismálanna, sem er alveg hreint að kæfa okkur. Sum ríki Evrópu hafa þegar náð árangri. Ég vil nefna Þýskaland. Ég vil nefna Holland. Ég vil nefna Belgíu og sérstaklega vil ég nefna Frakkland. Frakkland hefur náð heilmiklum árangri í að stemma stigu við kostnaði. Ég vil nefna Frakkland vegna þess að í fyrra útnefndi Alþjóðabankinn Frakkland sem það ríki sem besta stjórn hefði á heilbrigðismálum sínum og næði þar bestum árangri þrátt fyrir að þeir eyddu alls ekki meira en aðrar þjóðir til heilbrigðismála. Þeim hefði tekist að stöðva sífellda aukningu framlaga til heilbrigðismála. Ég held að rétt sé í þessari umræðu að benda hæstv. heilbrrh. á að athuga hvort ekki sé kominn tími til þess að við fáum aðstoð frá OECD og WHO. 
            

Ætlið þið ekki að taka ráðuneytið?

Það er engin minnkun fyrir okkur Íslendinga að fá ráð frá þeim sem náð hafa árangri, árangri eins og margar Evrópuþjóðir. Við skulum horfast í augu við að við erum ekki að ná árangri í heilbrigðismálunum. Við skulum bara viðurkenna það. Þetta er langstærsti hluti útgjaldanna sem við erum að fást við í dag. Það sem skiptir máli gagnvart ríkisfjármálunum er nákvæmlega það sem hv. þm. Sverrir Hermannsson sagði áðan, að koma böndum á útgjöldin. Það var hárrétt. Menn hneykslast og tala mikið um forsendur fjárlaga, hvort þar geti verið villa um hálft prósent eða eitt í spám manna. Við höfum nú uppli fað það undanfarin ár að fram hafi komið margra prósenta mismunur, þegar dæmin hafa verið gerð upp, á því sem raunverulega hefur gerst og því sem menn ætluðu í spám sínum og þjóðhagsspá. Við skulum því ekki hafa miklar áhyggjur af því vegna þess að við erum, um leið og við samþykkjum fjárlög, okkar eigin gæfu smiðir og við höfum verulega mikið um það að segja hvernig efnahagsmálin þróast og ríkisútgjöldin ráða þar mjög miklu um. Ef það er eins og hinir svartsýnu --- svartsýnir menn geta oft verið raunsæir --- vilja halda fram, að ýmis vá sé fram undan þá ætla ég ekki að gera lítið úr því. Við skulum ekki neita að hlusta á það. Svo kann að vera. Heimurinn er allur eins og kvika, a.m.k. þessar vikurnar a.m.k. og síðustu mánuði. Hið góða skaðar ekki og sé réttara að miða við svartsýnni spár þá skiptir öllu fyrir Alþingi að koma böndum á útgjöld sín því rekstrarkostnaður ríkisins skiptir höfuðmáli og það hvernig hann þróast. Hann má ekki halda áfram að vaxta sem hlutdeild vergrar landsframleiðslu. Það skiptir máli og þannig getum við haft áhrif á gang efnahagsmála á Íslandi. Það eigum við að gera.

Sú lægsta á Norðurlöndum hér.

Það skiptir í sjálfu sér ekki máli við hvað við miðum sem hlutfall. Ef rekstrarkostnaðurinn eykst þá erum við að taka frá einhverjum öðrum. Það er það sem skiptir máli. Við þurfum að vernda efnahagslífið. Við þurfum sannarlega á því að halda burt séð frá því hvort hagvaxtarspáin er mínus 0,3 eða plús 1. Það allt of lítill hagvöxtur fyrir framtíðaróskir og vilja þessarar þjóðar. Hvernig sem við lítum á málið þá þurfum við á því að halda að gera allar þær ráðstafanir sem við getum til að auka hér framleiðsluna og gera starfsumhverfi atvinnurekstrarins betra. Við gerum það best með því að gæta vel að útgjöldum ríkisins. Í þessu fjárlagafrv. var t.d. gert ráð fyrir að útgjöldin yrðu lækkuð um 3 milljarða frá því sem menn ætluðu í fyrsta ramma fjárlaganna sem gengið var frá í aprílmánuði. Ég tel að sá niðurskurður sé síst of mikill. Það er vel hægt að skera niður ríkisfjármálin enn meira. Ríkisstofnanirnar og ráðuneytin eru vel haldin. Það er þykkt fitulag þar víða  Ég vildi óska þess fyrir hönd Alþingis, nú þegar við hefjum vinnu við fjárlagafrv., að okkur beri gæfa til að koma í veg fyrir það sem oftast hefur áður gerst, að í meðförum þingsins hafa fjárlögin hækkað, að vísu mest fyrir atbeina viðkomandi ríkisstjórnar. Ég ætla bara að vona að ríkisstjórnin beri gæfu til að sitja á strák sínum og koma ekki með hækkunartillögur meðan við ræðum fjárlagafrv. Ég ætla að bera hér fram þá ósk til handa okkur á Alþingi að við verðum þá menn til þess að hækka ekki heldur fjárlagafrv. Það væri meiri manndómur í því fólgin að við kæmum hér með lækkunartillögur um rekstrarkostnað ríkisins. Þannig leggjum við íslensku atvinnulífi mest til og best.

Herra forseti. Ræða hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar var með eindæmum. Hann byrjaði að ráðast á kennara og sagði að kennarar væru undirrót alls hins illa í efnahagsmálum þjóðarinnar nú um stundir, stétt sem hafði beðið árum saman eftir því að fá kjör sín leiðrétt. Það var ekki hún sem óskaði eftir því að fara í verkfall mánuðum saman. Það var hreint eins og hv. þm. hefði fremur kosið að þetta verkfall stæði enn til þess að bjarga ríkisfjármálunum. Er það í raun skoðun hv. þm. að við hæfi sé að taka svona eina stétt fyrir? Ekki var það betra þegar hann kom að sjúkrahúsunum og heilsugæslunni. Það voru kannski skilaboð inn í kjarasamningaviðræður sem standa nú yfir við sjúkraliða, að ef þeir fá einhverja viðbót þá setji þeir efnahagsmálin endanleg á hausinn, þ.e. ef þeir fái kauphækkun. Voru þetta skilaboðin sem hann vildi koma inn í þær viðræður þegar hann sagði að stighækkandi kostnaður í heilbrigðisþjónustunni væri einn stærsti efnahagsvandi þjóðarinnar? Ætti hann kannski ekki að líta aðeins í eigin barm, herra forseti? Er það ekki einkavæðingin í heilbrigðiskerfinu sem er mesta efnahagsógnin í ríkisbúskapnum, það að með einkavæðingunni er framseldur sjálftökuréttur á peningum úr ríkissjóði? Þetta er það sem hæstv. ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir. Herra forseti. Er það virkilega svo að hv. þm. vilji taka svona einstakar stéttir, einstakar grunnstéttir samfélagsins, og kenna þeim um hina lélegu stjórn efnahagsmála sem flokksmenn hans hafa staðið fyrir?

Herra forseti. Annaðhvort þarf hv. þm. Jón Bjarnason í heyrnarmælingu eða að hann hafi tamið sér að heyra bara það sem hann vill heyra. Ég réðst ekkert á kennara hér. Ég benti bara á að á meðan þeir voru í sínu erfiða og vonda verkfalli var stjórnarandstaðan með kröfur í hverri viku um að hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh. bæri að fara að þeirra kaupkröfum.  Íslendingar hafa hækkað laun sín meira en allar samkeppnisþjóðirnar. Það er bara staðreynd sem menn verða að horfast í augu við. Við það veikjum við gengi krónunnar. Með því veikjum við samkeppnisstöðu Íslands. Hafa allir, herra forseti, gleymt þeim dásamlega tíma í Íslandssögunni er laun á Íslandi hækkuðu um 10.000%, en kaupmátturinn, hvað varð um hann? Nei, hann bærðist ekki. Hann stóð á núllinu. Eru nú allir búnir að gleyma því? Það er rétt fyrir menn að rifja þetta upp. Okkur ber í grundvallaratriðum að fara varlega í efnahagsmálum og við förum ekki varlega í efnahagsmálum nema við gætum fyrst og fremst að laununum. Launin eru langstærsti þáttur teknanna þannig að ef þau er ekki í takt við það sem er að gerast í samkeppnislöndunum þá verður engin önnur stærð í takt við það.

Að sjálfsögðu eru launin mikilvæg, herra forseti. Þau eru svo mikilvæg að meira að segja í tillögum fjmrh. að nýrri skattahækkun á einmitt að leggja aukinn skatt á laun. Á almenn laun í landinu á að leggja aukna skatta, á launagreiðsluna sem slíka og ekki lækkar það í sjálfu sér launakostnaðinn. Hv. þm. ætti því að kanna það hvernig þetta samsvarar því sem hann var að segja núna rétt áðan. Það er með endemum að taka stöðugt út eina og eina stétt. Hann ætti kannski að tala um hvað elli- og örorkulífeyrisþegar eru mikill baggi á efnahagskerfinu. Herra forseti. Hv. þm. minntist ekki á neinar lækkanir. Ég get bent honum á nokkur atriði. Kannski getum við staðið saman um það. Það eru gæluverkefni. Það á að verja nokkur hundruð millj. kr., óvíst hversu miklu, til þess að halda hérna NATO-ráðstefnu í sumar. Þessi upphæð er nefnd til að byrja með en mikil óvissa er um hver verður endanlegur kostnaður. Eigum við ekki að sameinast um að skera það niður, nokkur hundruð millj. kr.? Það gæti farið til þess að greiða laun fyrir sjúkraliðana á sjúkrahúsunum. Hvað stendur ekki líka varðandi Schengen-samkomulagið, Schengen sem átti að flokka Íslendinga og erlenda gesti inn í landið? Það kostar milljarða króna. Og það studdi hann. 

Herra forseti. Hv. þm. endurtók ósannindi sín hérna áðan. Ég réðst ekki á kennara en ég gerði athugasemdir við það að þeir sem styðja launakröfur í þjóðfélaginu verða að gera sér grein fyrir því að aukin laun hafa í för með sér aukinn kostnað. Stjórnarandstaðan, eins og aðrir, verður að vera sjálfri sér samkvæm í þessu máli eins og öðru. Það var þetta sem ég gerði að umræðuefni úr því að menn vildu fara í sagnfræði um það hver afstaða manna hefði verið í efnahagsmálum. Ég rifja það upp að ég varaði við þessu í öllum umræðunum um fjárlög í fyrra. Ég varaði sérstaklega við því og það tók enginn undir með mér, hvorki samfélagar mínir né stjórnarandstaðan að vísu. Það skal viðurkennt. En ég rifja þetta hér upp. Ég gæti komið hér --- og á vonandi eftir að gera það einhvern tíma --- með tillögur um mikinn niðurskurð í ríkisrekstrinum. 

Virðulegur forseti. Hér hafa farið fram umræður í morgun og nokkuð snörp orðaskipti. Í tilefni af því er ástæða til að nefna hvað varðar efnahagsforsendur sem hér var verið að deila um og vitna ég í Dagblaðið frá því í gær, með leyfi forseta, þar sem fram kemur í viðtali við þjóðhagsstofustjóra að Þjóðhagsstofnun hafi ekki verið látin vita af því að vinna stofnunarinnar yrði ekki lögð til grundvallar fjárlögum. Það kemur líka fram í Dagblaðinu í dag að ýmsir eru farnir að eiga við verðbólguspár, m.a. Þjóðhagsstofnun, Seðlabankinn, Landsbankinn -- gjaldeyrismál, Kaupþing og Íslandsbanki og síðast en ekki síst fjmrn. núna. Og auðvitað er spá ráðuneytisins þeim að skapi því að þeir laga þetta í hendurnar á sér eins og það er. Í umræðu um fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að fagráðherrar séu viðstaddir. Herra forseti. Þetta er í fimmta skipti sem ég geri athugasemd við það að fagráðherrar eru ekki viðstaddir umræðuna, 1. umr. fjárlaga. Ég hef sagt það áður að ég tel það að lágmarki vera skyldu fagráðherra að vera viðstaddir meðan frummælendur, talsmenn flokkanna flytja sína fyrstu ræðu.

Við alla umræðuna.

Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir að vera hér viðstaddur sem fagráðherra og þeim sem voru hér í morgun, en ég verð að segja, herra forseti, að það vantaði illa á að farið væri að tilmælum forseta eða forsætisnefndar um að ráðherrar séu viðstaddir umræðuna. Það sýnir lítilsvirðingu hæstv. ríkisstjórnar fyrir Alþingi. Hægt er að benda á, virðulegur forseti, að meira að segja þegar stefnuræða forsrh. var á dagskrá fyrir tveimur kvöldum, þá var ráðherrabekkurinn auður eftir klukkutíma og meira að segja frummælandinn, hæstv. forsrh., farinn úr salnum klukkutíma eftir að hann lauk máli sínu. Ég tel að þetta sýni best hvaða álit hæstv. ríkisstjórn hefur á starfsemi þingsins. Þeir líta á hv. Alþingi sem afgreiðslustofnun og ekkert annað og þar eru mál knúin fram í krafti meiri hluta. Við þetta hef ég gert athugasemd og orð sem ég hef látið falla í þessa veru hafa verið á svipaðan máta undanfarin ár. Ég þarf að gera athugasemd við annað, virðulegur forseti. Það er að aðeins talsmenn flokkanna megi fara í andsvör í fyrstu umferð. Það getur verið þannig, eins og gerðist hérna rétt áðan, að talsmaður Samfylkingarinnar varð að bregða sér frá og það þýddi að enginn mátti fara í andsvar af okkar hálfu við hv. þm. Einar Odd Kristjánsson. Virðulegur forseti. Alþingi hlýtur að gera kröfu til þess að stofnanir ríkisvaldsins séu samstilltar í þeim áætlunum og áformum sem eru lagðar fyrir þingið. --- Ég tel sjálfsagt að geta þess að hæstv. menntmrh. hefur verið manna þaulsætnastur við umræður um fjárlög og kann ég honum bestu þakkir fyrir og get þess um leið og hann kemur í salinn núna. Ég vil halda áfram með það sem ég byrjaði á, virðulegur forseti, að við hljótum að gera kröfu til þess að stofnanir ríkisvaldsins séu samstilltar í áætlunum og áformum sem eru lagðar fyrir þingið. Munurinn á þessu núna frá því sem verið hefur er að spá Þjóðhagsstofnunar og óskaspá fjmrn. greinir verulega á og það eru skiptar skoðanir, eins og hér hefur komið fram, um raunhæfnisspár þess síðarnefnda. En eins og ég fór yfir hér áðan og hæstv. fjmrh. hefur ugglaust heyrt er það orðið ljóst að þeir eru orðnir margir í þjóðfélaginu sem spá fyrir um þjóðarhaginn og auðvitað er það svo að spá fjmrn. er hæstv. fjmrh. mest að skapi. Það fer ekkert á milli mála. En miðað við önnur frv. sem hér er verið að vinna við verð ég að segja að það fjárlagafrv. sem nú er til umræðu minnir mig á bíl sem er handmálaður. Bíll sem er handmálaður getur litið mjög þokkalega út í fjarlægð, sem sagt fjarskafallegur. Og það sló mig strax í upphafi að þetta fjárlagafrv. væri fjarskafallegt en við nánari skoðun sýnist mér að þetta sé ekki nærri því eins traust plagg og þau frumvörp sem við höfum verið að vinna með á undanförnum árum. Ég get ekki að því gert að þetta lítur svona út fyrir mér en það mun að sjálfsögðu koma í ljós, hv. þm. Sverrir Hermannsson, við yfirferð yfir þetta frv. hvort ég fer með rétt eða rangt mál. Það er vita vonlaust að menn geti á einum og hálfum degi farið yfir frv. svo að það teljist sterk yfirferð, ekki síst þegar heilan pakka vantar, sem reyndar barst á borð þingmanna núna í hádeginu. Það vantar heilan pakka til þess að menn geti áttað sig á forsendunum. Það kom fram í fréttum í gær að stóra hluti vantar inn í frv. Það eru um það bil 3 milljarðar sem þessi skattapakki hefur áhrif á fjárlagafrv. vegna ársins 2002. 

Komið inn í frv.

Upphafsorð frv., með leyfi forseta, eru þessi: ,,Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2002 endurspeglar að mörgu leyti breytta stöðu efnahagsmála. Eftir kröftuga efnahagsuppsveiflu síðustu ár hefur hagkerfið færst nær jafnvægi á nýjan leik.`` Herra forseti. Hvert er það jafnvægi? Er það jafnvægi þegar okkur er kynnt árangurslaust fjárnám á fjórða hundrað talsins hjá fyrirtækjum og einstaklingum? Er það jafnvægi? Hvað er árangurslaust fjárnám? spyr einhver. Árangurslaust fjárnám er þegar kröfuhafar leggja ekki í að láta fara fram nauðungaruppboð vegna þess að þá þurfa þeir að reiða fram 150 þús. kr. og ef þeir gera slíka kröfu eru þeir fjármunir tapaðir, ef ekki eru eignir til staðar fyrir þeim upphæðum. Þeir sem fylgjast með vita að ástandið hefur verið að versna. Ekki þarf annað en að líta á síður dagblaðanna til að sjá að nauðungaruppboð eru auglýst í hundraðavís. Bara í Dagblaðinu í dag eru 50 auglýsingar um nauðungaruppboð og ég tel að ástæða sé fyrir því og spyr hæstv. fjmrh. hvort hann ætli að gera eða hafi gert ráðstafanir til þess að fara yfir það sem heitir kennitölubreytingar hjá fyrirtækjum. Svo virðist sem menn geti hafið rekstur hver á fætur öðrum ... 

Það þýðir nú ekki að deila við dómarann, hv. þm.

Ég er hræddur um að það sé einhver vitleysa í þessu, en ég mun halda áfram máli mínu þegar fram líða stundir og ég á þá tíu mínútur eftir til að fylgja þessu eftir, en kennitölubreytingarnar bið ég hæstv. fjmrh. að athuga.

Vegna ummæla hv. þm. er nauðsynlegt að taka fram að sá háttur er hafður á við þessa umræðu að talsmönnum flokka er gefinn kostur á því að taka til máls í upphafi án þess að andsvör séu veitt nema talsmenn flokkanna kjósi að veita þau. Þetta er gert til að hraða umræðunni til þess að tryggja það að sjónarmið einstakra flokka geti komið fram strax fyrir hádegi þannig að flokkarnir standi að því leyti nokkuð jafnir.

Herra forseti. Okkur er skammtaður nokkuð naumur tími og því gefst ekki tækifæri til að fara ítarlega í málin. Ég vil byrja á að segja að framsetningin á fjárlagafrv. er með ágætum, skilmerkilega sett fram. Ég sakna þess að ekki skuli farið ítarlegar í skuldastöðu ríkis og sveitarfélaga og reyndar þjóðarinnar í heild sinni eins og gert hefur verið á skilmerkilegri hátt í fyrri fjárlagafrv. Mér finnst það hins vegar ekki vera undrunarefni í ljósi þess hvert stefnir í þeim efnum, í ljósi þess hvert stefnir varðandi skuldastöðu íslensku þjóðarinnar. Fram til þessa hefur ríkisstjórnin gumað af árangri sínum í að færa niður skuldir ríkisins og það er rétt að árangur er þar talsverður. Ef við berum saman skuldastöðu ríkissjóðs frá því um miðjan 10. áratuginn við það sem nú er, þá hafa skuldir ríkisins verið færðar verulega niður. Um miðjan áratuginn eða árið 1995 námu skuldir ríkissjóðs 51,5% af vergri landsframleiðslu en samkvæmt áætlunum er gert ráð fyrir að þær verði komnar niður í 39,2% á þessu ári og enn lægri á því næsta. Skuldir ríkissjóðs risu mjög hátt um miðjan áratuginn. Sem hlutfall af vergri landsframleiðslu voru þær lægri árið 1990 og námu þá 32,4%. Það hefur verið áhyggjuefni að á sama tíma og ríkið hefur fært niður skuldir sínar hafa skuldir sveitarfélaganna vaxið. Þannig námu skuldir sveitarfélaganna árið 1990 4,3% af vergri landsframleiðslu en eru samkvæmt áætlunum 7,1% á þessu ári. Skuldir hins opinbera, ef við berum þær saman í upphafi 10. áratugar og nú á árinu 2001, hafa vaxið verulega eða úr 36,5% í 46,3%. Þessar skuldir eða þessar hlutfallstölur eru síðan ívið lægri ef skoðaðar eru nettóskuldir hins opinbera. Þær námu 19,1% árið 1990 en eru 27,5% af vergri landsframleiðslu árið 2001. En lítum nú á skuldir heimilanna og lítum á skuldir fyrirtækjanna í landinu því að þar hefur orðið geigvænlegur vöxtur. Skuldir heimilanna sem hlutfall af vergri landsframleiðslu árið 1990 námu 46,3% en eru samkvæmt áætluðum tölum Þjóðhagsstofnunar 90,9% árið 2001. Og skuldir fyrirtækjanna sem hlutfall af vergri landsframleiðslu voru 71,6% árið 1990 en eru samkvæmt áætlunum Þjóðhagsstofnunar 140,9% árið 2001. Hvað er verg landsframleiðsla? Hún mælir umfang efnahagsstarfseminnar og stendur nú í 742 milljörðum kr. Hvað eru skuldir fyrirtækjanna háar þegar við þýðum þessar hlutfallstölur yfir í beinharða peninga? Við erum að tala um yfir 1.000 milljarða kr. Við erum að tala um það, og það hlýtur að verða okkur öllum til umhugsunar, að skuldir þjóðarinnar eru nú orðnar 259% af vergri landsframleiðslu og hafa ekki verið hærri. Ég hef sett þessar tölur upp í stöplarit sem sýnir með hvaða hætti skuldir íslensku þjóðarinnar hafa vaxið á síðustu árum og útkoman er geigvænleg. Hún er mjög alvarleg. Sú staða sem við búum við nú er mjög alvarleg en þær tölur sem hér er um að tefla eru hærri en við erum vön að nefna í umræðu um efnahagsmál. Áætlaðar skuldir heimilanna á þessu ári eru 675 milljarðar kr. en heildarskuldir þjóðarinnar nema nú 1.925 milljörðum kr. Ég furða mig á því að í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar skuli ekki vera vikið að þessu. Hér er fylgirit sem kemur með fjárlagafrv. sem heitir Stefna og horfur. Hvers vegna í ósköpunum er ekki farið yfir þessar stærðir? Þykir mönnum ekki skipta máli að taka þessa geigvænlegu stöðu til umræðu á Alþingi þegar skuldir íslensku þjóðarinnar eru 259% af vergri landsframleiðslu? Við erum að tala um 2.000 milljarða kr. Það er ekki að undra að þær kröfur rísi hjá atvinnulífinu og heimilunum í landinu að vextir verði lækkaðir. Við stefnum öllu fjármálakerfi og þar með efnahagslífi þjóðarinnar í voða verði ekki stigið gætilega til jarðar. Maður furðar sig á því að ríkisstjórnin skuli ekki leggja meira kapp á að fá þessu framgengt fremur en að grípa til þeirra skattkerfisbreytinga sem nú hafa verið boðaðar. Að sönnu hefur þó ríkisstjórnin lagt á það áherslu, hún verður að njóta sannmælis að því leyti, að vextir verði færðir niður. En ég velti því mikið fyrir mér hvort þær efnahagsaðgerðir sem nú hafa verið boðaðar séu hyggilegar við þessar aðstæður. Fyrirtæki sem búa við þessa geigvænlegu skuldastöðu borga oft og tíðum tugi milljóna í vexti og afborganir af lánum. Þessi fyrirtæki eru ekki að skila hagnaði. Það eru hins vegar til fyrirtæki í landinu sem hafa hagnast vel og það er til þeirra sem ríkisstjórnin horfir með skattkerfisbreytingum sínum. Ég velti því líka fyrir mér hvaða afleiðingar það kemur til með að hafa þegar ríkisstjórnin lækkar skatta með þessum hætti. Við skulum ekki gleyma því hvar borið er niður. Það er ekki verið að breyta skattleysismörkunum, sem ekki hafa fylgt launaþróun í seinni tíð. Þegar til langs tíma er litið þá hafa skattleysismörkin ekki fylgt launaþróun. Það er ekki verið að létta skattbyrði af tekjulægsta fólkinu í landinu, ekki af öryrkjum eða láglaunafólki. Það er fyrst og fremst verið að þjóna fyrirtækjum sem sýna verulegan hagnað. Mér finnst athyglisvert að bera saman tvenns konar stærðir í þessu tilliti. Annars vegar er hægt að bera saman umfang velferðarþjónustunnar á Íslandi við það sem gerist hjá grannþjóðum okkar á Norðurlöndum og innan OECD. Þar stöndum við lakar að vígi. Við verjum hlutfallslega minna fjármagni til velferðarþjónustu en Norðurlandaþjóðirnar gera, svo að dæmi sé tekið. Sé síðan litið á skattheimtuna þá er hún minni á Íslandi, ekki að undra vegna þess að við verjum minna fé til þessarar starfsemi. Það er minni skattheimta á Íslandi en gerist á Norðurlöndunum og minni skattheimta en gerist að meðaltali innan OECD. Tekjuskattar einstaklinga á Íslandi nema 11,9% af vergri landsframleiðslu. Á Norðurlöndunum er þessi tala 17,5%. Í Evrópuríkjum OECD er hún reyndar ívið lægri, 10,2% og er 10,8% hjá ESB. Fyrirtækjaskattar á Íslandi eru talsvert lægri en gerist bæði á Norðurlöndum og innan OECD, eða 1,2% hér á móti 3,5% af vergri landsframleiðslu á Norðurlöndum og 3,2% í Evrópuríkjum OECD. 
             Ég hef að sjálfsögðu hvergi nærri lokið máli mínu en tími minn er á þrotum. Ég leyfi mér hér með að biðja um orðið að nýju.

Herra forseti. Við ræðum frv. til fjárlaga fyrir árið 2002, stefnu og horfur í fjármálum ríkisins. Það var raunar ótrúlegt að heyra ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar fyrr í morgun og þau gífuryrði sem hann lét þar falla. Það er athyglisvert að þrátt fyrir merki um samdrátt í efnahagslífinu er gert ráð fyrir að ríkissjóður skili myndarlegum afgangi og að áfram verði haldið á þeirri braut að greiða niður skuldir. Aðhaldssöm stefna hefur skilað því að skuldir hafa lækkað verulega. Það sýnir sig í því að hreinar skuldir ríkissjóðs sem hlutfall af landsframleiðslu hafi lækkað úr 34% árið 1995 í 22% samkvæmt áætlun ársins í ár og geta farið niður í 14% í lok næsta árs. Þetta eru allt aðrar tölur en hv. þm. Ögmundur Jónasson setti fram áðan. Það er gert ráð fyrir að rekstrarafgangur verði 18,6 milljarðar kr. sem er 2,5% af landsframleiðslu. Það kemur glöggt fram að staða ríkissjóðs er traust og að aðhaldssamri stefnu er fylgt. Meginmarkmið ríkisstjórnarinnar er og hefur verið að draga úr verðbólgu og viðskiptahalla, treysta undirstöður atvinnulífsins og tryggja varanlegan stöðugleika. Það eru því veigamikil rök fyrir skattalækkunum jafnt á fyrirtæki og einstaklinga og nú hefur ríkisstjórnin ákveðið umfangsmiklar breytingar á skattamálum þeirra. Það eru bestu fréttirnar sem við höfum fengið lengi. Þegar ríkisstjórnin lækkaði skatta á fyrirtæki úr 50% í 30% á sínum tíma kom í ljós að sú lækkun skilaði meiri tekjum í ríkissjóð en áður höfðu komið inn, þvert á það sem ýmsir töldu. Nú er komin fram tillaga um verulega lækkun tekjuskatts fyrirtækja sem formaður Vinstri grænna ræddi svo ósmekklega um sem gróðafyrirtæki í fyrrakvöld. Það er engin skömm að því að vilja græða og mikið er betra að fyrirtæki skili hagnaði heldur en tapi í rekstri. Eignarskattur, sem er óréttlátur skattur, verður lækkaður. Ég tel það mikla kjarabót fyrir eldri borgara sem flestir búa í eigin húsnæði. Þá er boðuð lækkun á stimpilgjaldi og hækkun á viðmiðunarmarki um 20% í sérstökum tekjuskatti einstaklinga. Auk þess er rætt um afnám verðbólgureikningsskila og að fyrirtækjum verði gert kleift að færa bókhald og ársreikninga í erlendri mynt. Allt er þetta gert til að styrkja samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja, gera íslenskt skattaumhverfi hagstætt í alþjóðlegum samanburði og skapa þannig í senn forsendur fyrir því að erlend fyrirtæki flytji starfsemi sína til Íslands og draga úr líkum á því að íslensk fyrirtæki færi starfsemi sína af úr landi af skattalegum ástæðum. Á miðju yfirstandandi ári tóku gildi verulegar breytingar á bótum almannatrygginga til að tryggja hag þeirra sem talið var að hefðu minnstar tekjur. Þá hækkuðu bætur í upphafi ársins við að nýr tekjutryggingarauki var tekinn upp. Áætlað er að breytingar á bótum almannatrygginga kosti um 1.600 millj. kr. árlega og skýrir það hækkun á fjárlögum umfram verðlagsforsendur. Útgjöld fæðingarorlofssjóðs hækka einnig nokkuð eða um 2 milljarða þar sem um fyrsta heila rekstrarár sjóðsins verður að ræða á næsta ári. Við bætist einn mánuður í fæðingarorlofi feðra. Um næstu áramót kemur til framkvæmda annar áfangi af þremur í hækkun barnabóta. Það er í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar á síðasta ári. Í því fólst að barnabætur hækka um meira en þriðjung á árunum 2001--2003 eða sem nemur 2 milljörðum kr. Megininntak breytinganna er að ótekjutengdar barnabætur eru teknar upp að nýju. Dregið er úr skerðingu bótanna vegna tekna og skerðing vegna eigna er felld niður. Þessar breytingar leiða til verulegrar hækkunar á ráðstöfunartekjum alls barnafólks en hinir tekjulægri bera þó mest úr býtum sem er mikilvægast í þessum breytingum. Eins og fram kom í stefnuræðu forsrh. hefur mikill kraftur verið í þeim atvinnugreinum sem sækja drifkraft sinn í rannsóknir og þróun. Árangurinn hefur skilað sér í fjölmörgum nýjum fyrirtækjum, endurnýjun og vexti eldri fyrirtækja og fjölgun starfa á sviði hátæknigreina. Þetta er áberandi í hugbúnaðargerð, lækninga- og stoðtækjaframleiðslu, lyfjaþróun, líftækni, erfðavísindum og fleiri greinum. Herra forseti. Í þjóðhagsáætlun kemur fram að frá árinu 1990 hafi erlendum ferðamönnum fjölgað um 7,1% á ári að meðaltali. Heildartekjur af erlendum ferðamönnum á síðasta ári voru 30,5 milljarðar kr. Árásir hryðjuverkamanna á Bandaríkin munu vafalítið hafa umtalsverð áhrif á ferðaþjónustu og flugsamgöngur hér á landi. Flest bendir til að töluvert muni draga úr spennu á vinnumarkaði þegar á næsta ári. Þannig má gera ráð fyrir að heldur dragi úr innflutningi fólks til landsins. Það er mjög mikilvægt að hér á landi haldi áfram að ríkja sú bjartsýni sem einkennt hefur þjóðina, enda hefur íslensk þjóð aldrei haft það eins gott og undangengin tíu ár. Stjórnarflokkarnir leggja mikla áherslu á að virkjanaáform nái fram að ganga, byggingu Kárahnjúkavirkjunar og álvers í Reyðarfirði. Norðurál hefur jafnframt áhuga á stækkun og þá hefur Ísal hafið athugun á þeim möguleika að stækka álver félagsins í Straumsvík. Herra forseti. Ég tel að þetta fjárlagafrv. sé gott frv.

Herra forseti. Mönnum hefur að gefnu tilefni orðið nokkuð tíðrætt um forsendur fjárlagafrv. Það liggur ljóst fyrir að nú er fjárlagafrv. í fyrsta skipti lagt fram án þess að stuðst sé algerlega við forsendur Þjóðhagsstofnunar. Það veldur að sjálfsögðu því að við sem störfum í fjárln. hljótum að gera kröfu um að nefndin fái einnig í heimsókn til sín fleiri stofnanir sem fjallað hafa um þessar forsendur. Það er t.d. óhjákvæmilegt að við köllum til fulltrúa Þjóðhagsstofnunar og fáum álit þeirra á þeim tölum sem fjárlagafrv. byggir á. Það er einnig athyglisvert að þegar okkur var kynnt fjárlagafrv. var í engu minnst á að hér væri stigið skref til hliðar miðað við fyrri hefðir við gerð fjárlagafrv. Því miður, herra forseti, veldur þetta því að ótrúverðugleiki blasir við verðandi gerð frv. Það er hins vegar ljóst eins og fram hefur komið hjá hv. fjmrh. að munurinn á spá Þjóðhagsstofnunar og fjmrn. er ekki slíkur að mikið beri í milli og hægt að segja í raun að það sé að flestu leyti innan skekkjumarka. Hér hefur þó verið bent á nokkur atriði sem valda undrun. Hæstv. fjmrh. hefur bent á að í raun sé spá Þjóðhagsstofnunar nýrri en spá fjmrn. og skulum við því ætla að það sé meira mark á henni takandi en þeirri eldri því venja er jú sú að nýrri áætlanir séu vonandi réttari en þær eldri. Hæstv. fjmrh. nefndi að þann 4. september hefði spá Þjóðhagsstofnunar verið 1% hagvöxtur fyrir árið 2002, en þann 14. september hefði verið spáð samdrætti upp á 0,3%. Hér er því tíu daga munur og breytingin nokkur, en þó þannig að fjmrn. virðist hafa valið það að fara eftir fyrri tölunni vegna þess, eins og mátti skilja á hæstv. fjmrh., að þá hafi verið lokað talnabunka frv. Því er eðlilegt, herra forseti, að spurt sé hvernig standi á því að þetta er nú í fyrsta skipti sem ekki er farið eftir forsendum þjóðhagsspár. Er þetta í fyrsta skipti sem tölur frá Þjóðhagsstofnun koma seinna en lokað er tölum eða er einhver önnur ástæða fyrir því að ekki er eftir þessu farið? Það er athyglisvert í þessu samhengi að bera saman að fjárlagafrv. er kynnt á mánudegi þegar þing er sett. Á þriðjudegi fer fram umræða um stefnuræðu forsrh. og í hvorugt þessara skipta er fjallað t.d. um þær skattalækkunartillögur sem síðan voru kynntar á miðvikudegi. Nú er fimmtudagur og má því segja að það hafi verið tíðindi hvern einasta dag þessarar viku. Það er einnig athyglisvert varðandi þessa skattalækkanir að á mánudeginum er sagt frá því að hátekjuskattmörkum verði breytt, þ.e. að í frv. sé gert ráð fyrir 600 millj. til þess að mæta þeirri breytingu. Nú þegar er ljóst, miðað við þær tillögur sem kynntar voru í gær, að breyting hefur orðið á fjárlagafrv. vegna þess að ekki er gert ráð fyrir hinum ágætu tillögum um skattleysi húsaleigubóta sem nú er búið að kynna nokkrum dögum eftir að fjárlagafrv. kemur fram. Því er eðlilegt að spurt sé: Eru fleiri breytingar í vændum eða má búast við því að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson standi við það sem hann boðaði hér, þ.e. að hann mundi á öllum vígstöðvum berjast gegn því að nokkrar hækkanir kæmust í gegn miðað við það frv. sem hér liggur fyrir? Herra forseti. Þó er eins og mig minni að ég hafi einhvern tímann áður heyrt eitthvað þessu líkt. En því miður, herra forseti, hefur hv. þm. þurft að standa að fjölda tillagna í þveröfuga átt við það sem hann hefur oft boðað í 1. umr. Við skulum vona, herra forseti, vegna hv. þm. að svo verði ekki í þetta sinn. Hægt er að taka undir það með honum að það er gífurlega mikilvægt að menn geti haft stjórn á útgjöldum ríkisins. Það er auðvitað eitt af meginverkefnunum. Og það er líka rétt að taka undir með hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni, formanni fjárln., sem boðaði aukið aðhald nefndarinnar gagnvart því að stofnanir stæðu við fjárlög. Þetta hefur að vísu allt saman verið sagt áður. En við skulum vona að breyttir tímar séu fram undan og við þetta verði staðið. Herra forseti. Í framhaldi af því sem ég sagði hér áðan bendir því miður ýmislegt til þess, þegar meira að segja áður en umræðan um fjárlögin á sér stað hefur ríkisstjórnin sjálf boðað breytingar á fjárlögnum, og þar af leiðandi hlýt ég að draga þá ályktun, að búast megi við því að breytingar verði gífurlegar á þeim vikum og mánuðum sem fram undan eru. Við skulum vona svo sannarlega að þær breytingar verði allar í jákvæða átt en ekki neikvæða. En því miður bendir ýmislegt í forsendum fjárlagafrv. til þess að hættur séu fram undan. Áður hefur verið bent á hina gífurlegu erlendu skuldasöfnun sem átt hefur sér stað. Ljóst er að sú mikla skuldasöfnun veldur því að það er miklum mun erfiðara og gengur hægar að draga úr viðskiptahallanum vegna þess að stöðugt hækkar hlutfall þeirra þátta sem eru háðir hinum erlendum lántökum og stefnir í það nú að hluti af viðskiptahallanum á næsta ári verði bundinn að þessu leytinu til að 80%. Það segir okkur að sjálfsögðu að það verður mun erfiðara að ná viðskiptahallanum niður og það mun ganga miklum mun hægar en við höfum talið eðlilegt. Þar að auki bendir ýmislegt til þess, eins og nefnt var hér fyrr í morgun, að það geti reynst erfiðara fyrir þá styrkingu á genginu sem vonast er til í fjárlagafrv., og að ýmislegt bendi til þess, því miður segi ég, að hún náist ekki fram. En auðvitað reynum við að vera bjartsýn eins og hæstv. fjmrh. er við framlagningu síns fjárlagafrv. Þetta mun að sjálfsögðu ráða ákaflega miklu um það hvernig til tekst að eiga við vandann, lækka þennan viðskiptahalla, sem er nú ein höfuðorsök þess vanda sem við stöndum nú frammi fyrir, þ.e. gengislækkunarinnar og hinnar auknu verðbólgu. Þetta ræður að sjálfsögðu miklu um það hvernig til tekst við að eiga við vandann. En enn á ný endurtek ég að við að sjálfsögðu reynum að vera sem bjartsýnust í þessum efnum. Það er eitt atriði sem enn veldur áhyggjum í forsendum fjárlagafrv. og minnir okkur á að fjmrn. á ekki aðeins í ákveðnum deilum við Þjóðhagsstofnun, heldur hefur fjmrn. líka, ásamt að vísu miklum mun fleirum, átt í ákveðnum deilum við Seðlabankann. Því miður hef ég ekki rekið augun í að í fjárlagafrv. sé neitt sérstakt sem bendir til þess að það auðveldi Seðlabankanum að lækka vexti eins og allir hafa verið að vonast eftir. Því er nauðsynlegt, herra forseti, að spyrja hæstv. fjmrh. hvort eitthvað hafi farið fram hjá mér í þeim efnum, hvort eitthvað í forsendunum eða í frv. sjálfu hafi þau áhrif að það auki líkur á því að Seðlabankinn lækki vexti. Mér sýnist hægt að segja að frv. sé í þessu tilfelli hlutlaust. En vera má að eitthvað hafi farið fram hjá mér því eins og áður hefur verið á bent er býsna flókið að finna í þeim pappírum sem við höfum fengið allar þær forsendur sem fjárlagafrv. byggir á því öðruvísi er nú staðið að verki en áður hefur verið. Herra forseti. Hv. þingmenn hafa áður bent á að sá ræðutími sem okkur er skammtaður hér er býsna naumur og því er eðlilegt að ýmislegt verði eftir að liggja til seinni ræðu. Þó er nauðsynlegt að skoða nokkur atriði í framhaldi af því að boðað er aukið aðhald og það er að hin svokallaða tveggja prósenta regla var sett á aðhaldsaðgerðir. Það er nauðsynlegt að skoða þetta og fá heildaryfirlit yfir þessar aðhaldsaðgerðir. Það verður að sjálfsögðu óskað eftir því í fjárln. að við fáum gaumgæfilegt yfirlit yfir það frá öllum ráðuneytum hvernig að þessu er staðið. Herra forseti. Ég vil rétt svona í lok ræðu minnar nefna nokkur dæmi. Ég mun byrja á menntmrn. Aldrei þessu vant er hæstv. menntmrh. ekki viðstaddur, en hann hefur verið eins og fram hefur komið, ráðherra þaulsætnastur við fjárlagaumræðu. Menntmrn. tekur að sjálfsögðu þátt í þessum aðhaldsaðgerðum eins og önnur ráðuneyti. Í frv. stendur á bls. 321, með leyfi forseta: ,,Til þess að mæta sparnaðarmarkmiði ríkisstjórnarinnar lækkar framlag til að mæta nemendafjölgun og óvissum útgjöldum framhaldsskólanna um 82 millj. kr., framlag til framkvæmdar nýrrar skólastefnu lækkar um 30 millj. kr., framlag til ýmissa nýjunga í skólastarfi lækkar um 15 millj. kr. og að lokum lækkar framlag til símenntunarmiðstöðva um 10 millj. kr.`` Herra forseti. Það er eðlilegt að spurt sé: Er hér menntastefna ríkisstjórnarinnar í hnotskurn? Er þetta forgangsröðun í menntamálum þjóðarinnar, þ.e. að skera niður þessa þætti? Síðan til viðbótar eru hækkuð gjöld á nemendur, um 40% innritunargjöld í háskóla og um rúmlega 40% og upp í 100% á nemendur í framhaldsskólum. Er það forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í menntamálum að ráðast á þetta sem við höfum nú flest talið, trúi ég, að frekar hefði þurft að gera á annan hátt. Það hefði mátt forgangsraða á annan hátt í fjármálum ríkisins, með því að sjálfsögðu m.a. að bæta og styrkja menntakerfið í landinu.

Herra forseti. Hv. þm. vék að því deiluefni sem uppi hefur verið hér og kom upp snemma í morgun um forsendur frv. með tilliti til þjóðhagsáætlunar. Ég verð að segja að hann gerði það öllu málefnalegar en flokksformaður hans, sem fór hér mikinn eins og kunnugt er. En hv. síðasti ræðumaður gerði þetta af prúðmennsku og málefnalega. Hann sagði reyndar að niðurstaðan úr þessu væri sú, sem ég hef auðvitað sagt, að þetta skiptir ekki máli tekjulega fyrir ríkissjóð. Ef eitthvað er þá hallar á ríkissjóð í forsendum fjmrn. Hann spurði líka: Er þetta í fyrsta skipti sem einhverju munar á forsendum ráðuneytisins og þjóðhagsáætlun? Er þetta einsdæmi? Nei, þetta er ekki einsdæmi. Þetta er eiginlega eins dæmi og t.d. í fyrra þegar munur var á verðbólguforsendu þjóðhagsáætlunar og fjmrn. Með öðrum orðum, þess finnast dæmi að ekki hafi verið nákvæmlega sömu tölur og sömu forsendur. Þó byggir þetta á sömu grunnupplýsingunum. Skatttekjurnar sem við notum eru sömu skatttekjurnar og Þjóðhagsstofnun notar þegar hún er að gera sína þjóðhagsáætlun. Það getur verið að einhver tímatöf eða eitthvað slíkt sé í því. En í grunninn eru þetta sömu reiknilíkönin. En gáum að því, hvað sem þessu líður, að áður en þetta frv. verður afgreitt þá kemur ný spá. Í desember verður þetta allt reiknað upp á nýtt í ljósi þeirra forsendna sem þá liggja fyrir. Það er eðlilegt að nota, eins og þingmaðurinn sagði, jafnan það sem nýjast er. Það er ekki hægt að taka inn nýtt þegar búið er að loka talnagrunninum. En í desember þegar við klárum þetta mál þá erum við væntanlega komin með nýjar og betri upplýsingar.

Herra forseti. Það var að vísu ekki alveg rétt hjá hæstv. fjmrh. að ég hefði tekið undir það sem hann sagði, að það hallaði á varðandi tekjur ríkissjóðs eftir því við hvað væri miðað. Ég tók ...

Það er þannig.

Já, ég tek ekki afstöðu til þess fyrr en ég hef fengið nákvæmar upplýsingar um það og get farið yfir útreikninga þar af leiðandi. Ég sagði að flest benti til þess að munurinn væri innan skekkjumarka og gerði raunverulega ekki upp á milli þess í hvora áttina það væri. Það er hárrétt hjá hæstv. fjmrh. að þessar spár, þessi vísindi eru því miður komin svo stutt á leið að ótrúlegar skekkjur virðast koma upp. Hæstv. fjmrh. nefndi einmitt dæmi um hvernig það hefði verið gagnvart árinu 2000 í ræðu sinni í morgun. Ég hef einmitt sjálfur gert töluverðar athugasemdir við það í fyrri fjárlagaumræðum hversu óáreiðanlegar þessar spár eru. Það hefur því miður komið aftur og aftur í ljós að býsna erfitt er að byggja á þessu. Þess vegna veldur það ákveðnum ótrúverðugleika þegar verið er að rokka með þetta svona fram og til baka og að það skuli ekki liggja fyrir alveg kvitt og klárt hvernig að þessu er staðið. Það verður að segjast alveg eins og er að því miður er framlagningin á forsendum fjárlagafrv. þannig að þær eru ekki jafnljósar og þær hafa verið oft áður. Að vísu hafa fulltrúar úr fjmrn. komið á fund fjárln. og látið okkur hafa töflur sem skýra þetta nokkuð. Ég verð að segja, herra forseti, að lokum að það væri brýnt ef hæstv. fjmrh. gæti gefið okkur loforð um að framvegis verði forsendurnar miklum mun skýrari þannig að ekki þurfi að koma til slíkra deilna eins og því miður var óhjákvæmilegt í tengslum við framlagningu þessa fjárlagafrv.

Herra forseti. Það er sjálfsagt að gera allt sem hægt er til þess að allar upplýsingar liggi skýrt og greinilega fyrir og séu gagnsæjar og öllum aðgengilegar. Út á það gengur nútímastjórnsýsla og starfshættir í Stjórnarráðinu, Alþingi og víðar. Í grunninn er prinsippið að menn eigi að hafa sömu upplýsingarnar til að vinna út frá, þ.e. móta stefnu sína eða taka afstöðu til hlutanna. Við reynum að gera okkar í því efni og ég veit að ekki stendur á þingnefndinni að gera það heldur. Hins vegar er það svo og það mun hv. þm. væntanlega sjá þegar þetta verður betur rakið í þingnefndinni að ef eitthvað er tapar ríkissjóður 300--400 millj. á því að fara eftir eigin áætlunum en ekki Þjóðhagsstofnunar. Eftir stendur sú ásökun sem hefur ekki verið dregin til baka að ég hafi gert mig sekan um falsanir á tekjutölum ríkissjóðs og þar að auki lögbrot. Ég segi nú: Er þetta ekki of mikið af því góða? Mér sýnist a.m.k. einn þingmaður í salnum sammála því.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson fór hér áðan með rangt mál. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni um fjárlögin að það væri ákaflega brýnt að ekki kæmi til frekari hækkunar á rekstrarútgjöldum ríkisins. Ég fór með þá herhvöt að nú þyrftum við helst, ef Alþingi ætlaði virkilega að styðja íslenskt efnahagslíf, að lækka fremur rekstrarkostnað ríkisins en að hækka hann. Ég hef aldrei nokkurn tímann komið með þá herhvöt áður. En hv. þm. minntist þess að ég hefði oft sagt þetta áður. Það eru mikil og mjög alvarleg minnisglöp. Hann getur flett upp í fjárlögunum undanfarin ár, aftur á bak og áfram. Þetta hef ég aldrei sagt fyrr en núna og ég minnist þess ekki heldur að nokkur annar þingmaður hafi sagt þetta. Þannig að minni hans er mjög götótt. Ég fór með þessa herhvöt núna vegna þess að hjá þjóðfélagi þar sem hagvöxtur er jafnlítill og hjá okkur Íslendingum þá er gríðarleg þörf á að halda niðri rekstrarkostnaði hjá hinu opinbera. Og aldrei meira en núna. Okkur liggur lífið við að ná hagvextinum upp. Þess vegna tók ég svona sterkt til orða, miklu sterkar en ég hef nokkurn tíma gert áður. Ég ætla að vona að þingmaðurinn átti sig á því að þetta var einstakt, enda ekki verið tilefnið til slíks á undanförnum árum.

Herra forseti. Það er mikið gleðiefni fyrir mig að geta sagt hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að ég viðurkenni fúslega að væntanlega hafi ég ekki verið nógu nákvæmur í orðavali. Undir lok ræðu hv. þm. kom hins vegar í ljós, nákvæmlega það sem ég átti við, að hann hefur sagt ýmislegt í líkingu við þetta. En eins og hv. þm. sagði hefur hann aldrei áður kveðið jafnsterkt að orði. Það má vel vera að ég hafi á árum áður lagt of þunga merkingu í sum orð hv. þm. en hann sagði að hann hefði oft talað í líkingu við þetta en aldrei jafnsterkt sem nú. Ég skal fúslega, herra forseti, viðurkenna það að ég hef ekki heyrt hv. þm. leggja jafnþung orð í þessa átt og nú. Hins vegar hefur andinn í ræðum hv. þm. jafnan verið mjög á þessa leið. Mér er það því gleðiefni að geta sagt það við hv. þm. enn einu sinni að hann hefur aldrei áður kveðið jafnsterkt að orði í þessum efnum. Ég endurtek það sem ég sagði áður: Ég vona að hv. þm. geti staðið við þessi stóru og miklu orð því að ég er sammála hv. þm. í því að afar brýnt sé, í störfum nefndarinnar, að koma í veg fyrir að menn missi algerlega stjórn á útgjöldum ríkissjóðs. Það er auðvitað eitt af hlutverkum okkar að standa vörð um að sem allra best sé farið með almannafé.

Herra forseti. Það er fagnaðarefni að minni hv. þm. er aðeins að skýrast. Það er nefnilega nauðsynlegt að minna á það við fjárlagaumræðuna að útgjöld ríkisins verða til vegna þess sem er samþykkt á Alþingi. Hér á Alþingi stöndum við allan þingtímann og leggjum fram tillögur, flestar frá stjórnarandstöðunni, um að auka þetta, efla annað, fækka, stækka, breikka og betrumbæta. Það er þetta sem veldur útgjöldum ríkisins. Það væri mjög gott ef hv. þm. færi nú í gegnum það sér og öðrum til gamans og fróðleiks að athuga hvað það er sem stjórnarandstaðan leggur til svona hér um bil á hverju ári af nýjum útgjöldum. Það er hollt að minnast þess núna þegar allir vilja taka undir hið rétta, að nauðsynlegt sé að halda útgjöldum ríkisins niðri. Þetta er alvörumál, mikið alvörumál. Við þurfum að lækka ríkisútgjöldin. Við þurfum helst að fækka ríkisstarfsmönnum. Það er mjög nauðsynlegt. Ég minnist þess frá efnahagsumræðunni árið 1967 að þá var hinn ágæti rithöfundur, Ásgeir heitinn Jakobsson, í deilum við þáverandi efnahagsráðgjafa ríkisstjórnarinnar. Ég man eftir því að hann skrifaði og sagði: ,,Þegar hart er í ári hjá bóndanum þá fjölgar hann ekki þjónustustúlkunum í stássstofunni.`` Best að menn minnist þessa á þessu ári.

Herra forseti. Ég held að við þurfum út af fyrir sig ekkert að deila um það hvor hafi betra minni, ég eða hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Hins vegar er ljóst að eitthvað er götótt minnið hjá hv. þm. vegna þess að ef hann fer yfir umræður og tillögur sem lagðar hafa verið fram við fjárlagaafgreiðslu síðustu tveggja ára þá hefur það ætíð verið svo að fulltrúar Samfylkingarinnar hafa lagt til ýmsar breytingar í útgjöldum og á stundum aukin útgjöld en ætíð með tillögum um meiri tekjur á móti. Í tillögum okkar hefur ætíð verið gengið út frá því að meiri afgangur fengist af í ríkissjóð en tillögur ríkisstjórnarflokkanna hafa gengið út frá. Minni okkar beggja er þá með einhverjum örlitlum götum. Hins vegar er það svo að svona hafa málin alltaf verið og þau orð sem hv. þm. lét falla hér í aðra átt eru hreinn og klár uppspuni. Það er einnig athyglisvert sem hv. þm. segir varðandi það að skera niður rekstrarkostnað. Hv. þm. tók svo til orða að þessi 2% væru í raun allt of lítið. Það er ýmislegt sem bendir til þess að sums staðar sé undarlega að þessu staðið. Þess vegna fór ég fram á það áðan í ræðu minni að við fengjum nákvæmt yfirlit yfir það hvernig að þessu væri staðið. Ég vil, herra forseti, aðeins nefna eitt lítið dæmi vegna þess að tími minn leyfir ekki meira. En í kaflanum um dóms- og kirkjumrn. segir, með leyfi forseta: ,,Ráðuneytið hefur einnig gert ráð fyrir um 43 millj. kr. hagræðingu í rekstrarkostnaði. Á móti eru veitt framlög til ýmissa nýrra verkefna ráðuneytisins sem alls nema 90 millj. kr.`` Ja, það er von að sagt sé: Þetta kallar maður nú aldeilis hagræðingu.

Herra forseti. Það frv. sem við ræðum hér er að venju lagt fram samkvæmt stjórnarskránni á fyrstu dögum þings og vinnslan með hefðbundnum hætti. Það sem er óvenjulegt við þetta frv. eru náttúrlega þær aðstæður sem það er lagt fram við og einnig mjög góður tekjuafgangur sem annað árið í röð er það verulegur að eftir því er tekið. Þessi gríðarlegi lánsfjárafgangur er einnig mjög athyglisverður sem lýsir fyrst og fremst mjög góðum rekstri ríkisins á undanförnum árum þar sem vextir hafa lækkað og afborganir veittra lána og sala ríkisfyrirtækja skilað miklum árangri. Það hefur mikið verið dvalið við forsendurnar fyrir þessu fjárlagafrv. Stjórnarandstaðan hefur gert mikið úr því að það sé einhver munur, reyndar óverulegur munur, á tölum Þjóðhagsstofnunar annars vegar og ráðuneytisins hins vegar. Það virðist ekki geta komist inn í höfuðið á stjórnarandstöðunni að lögin skilyrða ekki að farið sé eftir tillögum Þjóðhagsstofnunar, enda væri það mjög úr takti við raunveruleikann að skylda ráðuneyti og ráðherra til að fara að tillögum einhverrar stofnunar úti í bæ, sem út af fyrir sig ber ekki ábyrgð á frv. sem slíku. Það er enginn annar en hæstv. fjmrh. sjálfur sem ber ábyrgð á þessu frv. gagnvart þinginu og er til svara. Hið nákvæmlega sama gildir hjá sveitarfélögum og fyrirtækjum um allt land. Sveitarfélögin nýta sínar eigin forsendur og eigin tölur úr bókhaldi sínu og færa hugmyndir um breytingar á komandi ári inn í áætlanir sínar. Þær áætlanir eru síðan lagðar fram og það er að sjálfsögðu meiri hluti sem ber ábyrgð á því og bæjarstjóri eftir atvikum. Þetta er því mjög í takt við það sem annars staðar gerist og ekki á nokkurn hátt óeðlilegt. Hið óeðlilega í málinu er röksemdafærsla stjórnarandstöðunnar í málinu. Þessi röksemdafærsla er mjög einkennileg og hún í sjálfu sér sýnir ákveðinn veikleika. Það er ekki margt sem hægt er að finna bitastætt fyrir stjórnarandstöðuna að taka á, alla vega finna þeir það ekki. Það lýsir betur stjórnarandstöðunni en þeim tölum sem notaðar eru í frv. sjálfu. Niðurskurður í frv. er upp á 1,4%, eftir því sem sagt er, sem er út af fyrir sig ekki mikið. Samkvæmt texta var gert ráð fyrir því að flatur niðurskurður á hvert ráðuneyti yrði um 2% en það virðist ekki hafa tekist. Augljóst er að það þarf að fara vel yfir það í fjárln. Hlutur Ríkisspítala og heilbrigðiskerfisins er náttúrlega stór í því dæmi. Ég held að fjárln. sjálf þurfi að fara yfir rekstur þessara stofnana og reyna að átta sig á því hvað valdi endalausum framúrkeyrslum stofnana eins og Ríkisspítalanna, sem eru meiri en menn gerðu ráð fyrir. Á síðasta fjárhagsári var gert ráð fyrir því að búið væri að ná utan um þann kostnað sem félli til vegna sameiningar spítalanna og einnig að þar með ætti rekstur þessara spítala og spítalans sem slíks að hafa náð jafnvægi. En það er ekki neitt sem bendir til þess samkvæmt nýjustu fréttum og munu spítalarnir fara fram úr fjárlögum upp á hundruð milljóna króna. Auðvitað þarf að koma til breytt rekstrarfyrirkomulag að einhverju leyti, bæði með því að auka frjálsræði deilda og hugsanlega með einhverjum öðrum aðgerðum sem menn ná sáttum um. Samhliða þessu verður að skoða ýmislegt annað sem þarf leiðréttingar við. Það er ljóst að hvað varðar Íbúðalánasjóð þarf breytingar á framlögum sem varða greiðsluerfiðleikalán og ýmislegt annað er kannski ekki alveg í samræmi við raunveruleikann, en ég lít svo á að það séu leiðréttingar sem auðvelt verði að laga. Þessu frv. fylgja og leiðréttingar eða breytingar á öðrum frv. annarra ráðuneyta, eins og menntmrn. þar sem um er að ræða skráningargjöld fyrir nemendur í framhaldsskóla og Háskóla Íslands. Af hálfu háskólamanna hefur verið litið á það sem árás á nemendur en að sjálfsögðu er ekki um neitt slíkt að ræða. Þessi gjöld hafa ekki hækkað árum saman og það er um óverulega hækkun að ræða sé miðað við útlagðan kostnað af skráningu nemenda. Gert er ráð fyrir að nemendur borgi við innritun þau gjöld er tengjast skráningu þeirra. Ég vildi því aðeins minnast á þetta hér vegna þess að mér finnst að nemendur í háskólanum hafi misskilið málið og haldi að þarna séu á ferðinni skólagjöld í takt við það sem gerist annars staðar, en því fer fjarri. Eins og margoft hefur verið minnst á, herra forseti, eru þessi fjárlög lögð fram í mjög ótryggu heimsástandi og hryðjuverkin 11. september sl. hafa haft svo gríðarleg áhrif á heimviðskiptin að ekki er séð fyrir endann á því enn þá. Við vitum um ýmsar stærðir samt sem áður eins og að farþegafjöldi í millilandaflugi hefur minnkað um 20--40%, sem er ekki lítið. Það gæti haft sambærileg áhrif á ferðamennsku ef slíkt hefur varanleg áhrif og næði yfir mjög langan tíma. En ég vona svo sannarlega að það verði ekki. Sem betur fer hefur verið gripið inn í efnahagsástandið með eftirminnilegum hætti. Ríkisstjórn Bush Bandaríkjaforseta hefur gripið inn í efnahagsástandið í Bandaríkjunum til að lyfta upp markaðnum, þannig að hlutabréf á mörkuðum í Bandaríkjunum hækkuðu mjög verulega í gær. Það sama gerðist í morgun eftir að ríkisstjórn Íslands ákvað skattalækkanir sínar og var í fréttum að hlutabréf á Verðbréfaþingi Íslands hafa hækkað allt upp undir 20% á þeim fyrirtækjum sem hafa fengið mesta hækkun, en að meðaltali um 7--8% eftir því sem ég frétti um hádegisbilið. Það er því greinilega hægt með ýmsum aðgerðum að koma atvinnulífinu til hjálpar og koma hjólunum á eðlilega ferð aftur. En auðvitað gerum við okkur grein fyrir því að samt sem áður er ástandið fram undan óljóst og þær aðgerðir sem á að grípa til til að koma þessum hryðjuverkaöflum á kné geta reynst erfiðar og langvinnar, þannig að einhver óvissa verður fram undan. En eigi að síður var það mjög mikilvægt sem ríkisstjórnin gerði og mikið fagnaðarefni að þær aðgerðir hafi virkað þannig að markaðurinn tók við sér og það er mikil trú á efnahagslífinu samfara því. Herra forseti. Það er ekki ástæða til að fjölyrða miklu meira um þetta í bili. Vinna fjárln. er eftir. Það er mikið sem liggur fyrir, það er líka mikið sem er fram undan í heimsbúskapnum og í fjármálum okkar sjálfra hér á Íslandi sem getur haft áhrif á þessi fjárlög á næstu vikum og mánuðum, þannig að mörgu verður að hyggja við afgreiðslu fjárlaga í vetur.

Herra forseti. Óhjákvæmilegt er að spyrja hv. þm. spurninga vegna þeirra orða sem hann lét falla varðandi hækkun á gjöldum við háskóla og framhaldsskóla. Hv. þm. fullyrðir að þetta sé aðeins hluti af útlögðum kostnaði við innritun nemendanna. Það er því nauðsynlegt, herra forseti, að fá í svari hv. þm. nákvæma sundurliðun á þeim kostnaði, þannig að við sjáum nákvæmlega hvernig hann hefur þróast frá því hann var ákveðinn og hversu stór hluti þetta er þá af þeim útlagða kostnaði stofnananna. Athyglisvert er að á þessu árabili hefur tæknin öll að sjálfsögðu aukist allverulega við innritun, ég hef því óljósan grun um að það megi jafnvel færa rök fyrir því að innritunarkostnaður hafi lækkað. En einnig er verið að hækka önnur gjöld en innritunargjöldin og það eru efnisgjöld í framhaldsskólum, þau eru hækkuð um 100%. Hin gjöldin eru þó hækkuð um rétt 40% og svo 42%. Hins vegar segir, herra forseti, í fjárlagafrv. að þetta sé gert til að mæta sparnaðarmarkmiðum ríkisstjórnarinnar. Ekki eru notuð þau rök að þetta sé gert til að koma til móts við aukinn kostnað vegna innritunar, heldur til að mæta sparnaðarákvæðum ríkisstjórnarinnar. Einnig er athyglisvert, herra forseti, að með fjárlagafrv. er boðað að koma þurfi til lagabreytinga til að breyta þessum gjöldum. Því er eðlilegt að spyrja hv. þm. af hverju hann telji að sett hafi verið í lögin ákveðin krónutala en ekki t.d. ákveðið hlutfall af þeim útlagða kostnaði sem hv. þm. fullyrði að þetta væri aðeins brot af.

Herra forseti. Ég hef orð ráðuneytismanna fyrir því að þessi kostnaður sé meiri en sem nemur þessum 25 þús. kr. Hækkun gjalda verði því til þess að mæta þeim umframkostnaði. Ég veit að á síðasta fundi fjárln. var beðið um útskrift á þessu nákvæmlega, en hér er verið að gera ráð fyrir heildardæminu, ekki kostnaði einstakra deilda eða einstakra skóla. Ég ætla ekkert að fullyrða um það hvernig þetta skiptist á milli skóla eða milli deilda innan háskólans, ég veit það ekki. En ég er að segja það sem var sagt í nefndum á vegum embættismanna um hvað liggi á bak við, eins og gert er yfirleitt alls staðar í þessu kerfi og ég hef ekki haft ástæðu til að rengja það. Ég geri ráð fyrir því að ástæða þess að lögin gera ráð fyrir fastri krónutölu sé einfaldlega sú að ekki náðist samkomulag um annað. Auðvitað ætti þetta að fylgja verðlagsþróun, þannig að ekki yrðu 30% eða 40% hækkanir á margra ára fresti sem valda miklum ágreiningi og leiðindum. Það eru samt allir eða flestir sammála um það hygg ég að innritunargjöld í íslenska framhalds- og háskóla eru afskaplega hófleg og lág ef við miðum við skóla erlendis og öllum sanngjörnum mönnum finnst náttúrlega eðlilegt að þar sem þetta eru í rauninni málamyndagjöld þá hækki þau í takt við verðlag.

Herra forseti. Hv. þm. hefur nú dregið nokkuð í land varðandi fullyrðingar sínar og það er auðvitað af hinu góða. Það er hárrétt hjá hv. þm. að ég fór fram á það á fundi í fjárln. fyrir tveimur dögum að fá nákvæmlega sundurliðað hvernig þessi gjöld hafa verið innheimt í öllum framhaldsskólum landsins og háskólum svo hægt væri að sjá hvernig hafi verið miðað við þessi þök. En það er ýmislegt sem menn vita um varðandi gjöldin og að auðvitað eru fleiri gjöld innheimt en þessi. Það er því nokkuð hastarleg kveðja sem hv. þm. sendir námsmönnum, finnst mér, að þetta séu aðeins málamyndagjöld. Ég vil minna á að með þessari tillögu er gert ráð fyrir að t.d. nemendur sem stunda iðnnám, sem ég hélt að allir væru sammála um að þyrfti frekar að hvetja nemendur til, þurfi að greiða 58.500 kr. til að hefja slíkt nám. Það getur vel verið, herra forseti, að þetta séu málamyndagjöld í huga hv. þm., en ég fullyrði að þetta eru ekki málamyndagjöld í hugum þeirra nemenda sem þurfa að greiða slíkar upphæðir. Enda er það ljóst og af því hafa borist fréttir að mikil óánægja er með þessar tillögur sem koma fram í fjárlagafrv. Það er ljóst að ekki náðist samkomulag um annað eins og hv. þm. sagði þegar þessi lagafrv. fóru hér í gegn. Þess vegna er spurningin hvort samkomulag næst um eitthvað annað nú. Eða hvaða samkomulag er hv. þm. að tala um? Var þetta samkomulag á milli ríkisstjórnarflokkanna? Eða er spurningin um hvaða samkomulag næst þá nú á milli ríkisstjórnarflokkanna? Eða er hv. þm. kunnugt um að nú þegar hafi náðst fullkomið samkomulag milli ríkisstjórnarflokkanna um þessa hækkun?

Herra forseti. Hv. þm. talar um samkomulag. Frv. er komið fram, það gefur augaleið um hvað er samkomulag. Ég held að óþarfi sé að teygja lopann meira í þessu. Ég bað um skýringar á því hvað lægi á bak við þessar hækkanir og ég hef látið þær koma fram hér. Ég er alveg viss um að stúdentar og háskólaborgarar vilja að sjálfsögðu ekki borga meira en þeir þurfa. Og ef þeir sleppa við að borga 35 þús. kr. og greiða í staðinn 25 þús. kr. fyrir innritunina, þá vilja þeir það. Það er enginn sem biður um að þurfa að borga meira. En ég er alveg handviss um að stúdentar munu skilja það. Auðvitað mótmæla þeir því að þurfa að borga meira, en ég held þeir skilji að þetta er ekki ósanngjörn greiðsla og í raun í takt við þær hækkanir sem hafa orðið á síðustu árum.

Herra forseti. Ég er eiginlega sannfærð um það að í hjarta sínu er hæstv. fjmrh. sammála okkur í stjórnarandstöðunni um að þetta frv. sem við fjöllum nú um stendur á brauðfótum. Sýndur afgangur í þessu fjárlagafrv. er ekki marktækur vegna mikilla veikleika, bæði á tekju- og gjaldahlið. Og reyndar er það svo að á tekjuhliðinni setur ríkisstjórnin allt sitt traust á sölu ríkiseigna. Það er í reynd svo, herra forseti, að víða er látið reka á reiðanum í stjórn efnahagsmála og treyst á guð og lukkuna og sölu ríkiseigna. Það verður mjög mikill viðskiptahalli áfram á næsta ári. Vextir eru hvergi hærri á byggðu bóli. Verðbólgan mjög mikil á þessu ári, þó spáð sé að hún fari lækkandi. Verðlagshækkanir hafa verið afar miklar sem fólk er auðvitað farið að sjá á kjörum heimilanna. Verðbreytingar sem mælast í neysluvísitölunni á milli áranna 2000 og til áætlunar á næsta ári eru 12--13% og það er afar mikið. Og maður veltir fyrir sér hvort það hafi verið tekið inn í verðlagsforsendur vegna fjárlaga þessa árs að þau byggðust á 4% verðbólgu, en verðbólgan verður á þessu ári á milli 8% og 9%. Ég spyr hvort mismunurinn, þ.e. verðlagsbreyting frá frv. og hver raunveruleikinn er, hafi verið tekinn inn í forsendurnar. Stóra spurningin er líka uppi um efnahagsforsendur frv., en þar er meginforsenda sú að verðbólgan er talin verða um 5% að meðaltali á næsta ári en verðhækkun innan ársins vera mun minni, eða nálægt 3%. Í þjóðhagsáætlun forsrh. kemur fram að áætlað er að neysluverðsvísitalan hækki um 5,9% á næsta ári, en launavísitalan um 5%. Og ég fæ ekki séð að verðbólgu- eða verðhækkunarspá frv. sé í samræmi við þetta og nauðsynlegt er að fjárln. fari vel yfir þessar forsendur. Ég hef verulegar áhyggjur og ég hlýt að deila þeim með hæstv. fjmrh., bæði varðandi mikla skuldastöðu þjóðarbúsins við útlönd sem hefur aukist verulega, úr 57% af landsframleiðslu í árslok 1999 og stefnir í 111% nú í árslok, en ekki síður af skuldastöðu fyrirtækja sem mér sýnist að raungildi frá 1995 hafi aukist eitthvað á milli 600 og 700 milljarða. Og síðan koma skuldir heimilanna. Þar hljótum við öll að deila sameiginlega áhyggjum af því að skuldir heimilanna hafa vaxið að raungildi frá 1995 um 273 milljarða kr. á sex árum, en eignir heimilanna einungis um 80 milljarða á sama tímabili. Skuldir heimilanna á hvert einasta mannsbarn eru orðnar 2,4 millj. kr. en skuldir þeirra verða nú í árslok áætlaðar 675 milljarðar kr. Í þjóðhagsáætlun kemur fram að svo virðist að lífeyrissjóðslán heimilanna hafi vaxið um 25% á 12 mánaða tímabili og þau séu m.a. tekin til þess að greiða upp yfirdráttarskuldir í bönkum. Þetta er auðvitað verulegt áhyggjuefni. Mér sýnist að við gætum staðið frammi fyrir verulegum greiðsluerfiðleikum hjá heimilunum, því miður. Þetta hefur bæði komið fram hjá Seðlabankanum og Þjóðhagsstofnun. Það má sjá að vanskil heimilanna eru að vaxa. Hæstv. fjmrh. sagði í gær að það væri innstæða fyrir þeim skattalækkunum sem ríkisstjórnin boðar. Mér finnst ansi blóðugt að sjá þann mikla niðurskurð víða í velferðarkerfinu, bæði í heilbrigðismálum og félagsmálum, sem hér er boðaður. Á sama tíma segir hæstv. ráðherra galvaskur að full innstæða sé fyrir skattalækkunum, t.d. til stórfyrirtækja eins og hér eru boðaðar. Umboðsmaður barna hefur kvartað mjög yfir þeim niðurskurði á fjárveitingum til þess veigamikla málaflokks, þ.e. einungis 18 millj. kr. Þó var þingið að samþykkja heildarstefnumótun í málefnum barna á sl. ári. Við sjáum verulegan niðurskurð í málefnum fatlaðra, sem hefur verið gegnumgangandi undanfarin ár. Nær þrír milljarðar hafa verið teknir af lögbundnum framlögum sem þessi málaflokkur átti að fá á sl. sex árum. Staðan þar er sú að 164 einstaklingar eru á biðlista eftir sambýlum, samkvæmt upplýsingum frá biðlistanefnd fyrir tveimur árum, 174 á biðlista eftir þjónustuíbúðum, 10.800 dvalarsólarhringa í skammtímavistun vantar og 206 eru á biðlista eftir dagvistun. Samkvæmt þessum fjárlögum sýnist mér að taka eigi eitt eða tvö sambýli í rekstur á árinu og ekki einu sinni allt árið. Hér er verið að boða aukningu á innritunargjöldum eða skólagjöldum, hækkun á þeim. Ég hef einnig áhyggjur af félagslega íbúðakerfinu en þrátt fyrir auknar lántökur til leiguíbúða sem boðaðar eru í frv. get ég ekki séð að félagasamtök eða sveitarfélög taki þessi lán eða geti staðið undir þeim þar sem vextir eru svo háir, hvað þá leigjendur sem þurfa að borga brúsann af öllu saman. Lífeyrisþegar hafa einungis fengið 4% hækkun á þessu ári þó að, eins og fram hefur komið í máli mínu, launavísitalan hafi hækkað um 8,5% á síðasta ári og um 5% á þessu ári. Neysluverðsvísitalan hækkaði um 6,5% milli áranna 2000 og 2001 og er áætluð 5,9% milli áranna 2001 og 2002. Ég spyr hæstv. heilbrrh. hvort hann telji að lífeyrisþegar hafi að fullu fengið bætt í lífeyrisgreiðslum það sem þeir eiga að fá lögum samkvæmt með þessari 4% hækkun á lífeyrisgreiðslum. Ég spyr, herra forseti: Telur hæstv. heilbrrh. það forsvaranlegt sem gerðist hér í sumar, miðað við þau kjör sem lífeyrisþegar hafa, er mikil hækkun varð á komugjöldum, á gjöldum fyrir röntgenþjónustu, í sérfræðilæknisþjónustu o.s.frv.? Ég tel, þó að hæstv. forsrh. hafi gumað af því að lífeyrisþegar muni fá 7% hækkun um áramótin, að eftir sem áður og eins og verið hefur venja þessarar ríkisstjórnar þá séu lífeyrisþegar hlunnfarnir, miðað við kjörin sem ríkisstjórnin skammtar þeim. Herra forseti. Við í Samfylkingunni höfum sagt að við mundum skoða skattalækkanir sem hér hafa verið boðaðar af ríkisstjórninni. Það er þó ástæða til þess að hafa af því áhyggjur hvernig skattalækkunum er fyrir komið af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Verulegan hluti þessara skattalækkana á að mæta með hækkun á tryggingagjaldi. Það hlýtur að koma sér illa fyrir fyrirtæki sem ekki hafa skilað hagnaði, sérstaklega fyrirtæki úti á landi og ýmis þekkingarfyrirtæki, að þurfa að standa straum af lækkun á tekjuskatti hjá stórum fyrirtækjum sem skila hagnaði, skattalækkun úr 30 í 18% með hækkun á tryggingagjaldi. Ég fagna því að loksins sé það í höfn að afnema skattlagningu á húsaleigubætur. Það bætir vissulega kjör láglaunahópanna. Ég er viss um að hæstv. félmrh. hefur átt í miklum erfiðleikum með að fá þetta mál í gegnum Sjálfstfl. og er ástæða til að óska hæstv. félmrh. til hamingju með það. Maður veltir því fyrir sér hverju þetta skilar, herra forseti, t.d. til lífeyrisþega sem fóru í tíð þessarar ríkisstjórnar allt í einu að borga skatta f sínum bótum. Hverju skilar þessi 7 milljarða pakki til þeirra? Hverju skilar þessi 7 milljarða pakki, fyrir utan húsaleigubæturnar, til láglaunafólks sem gert er að lifa af 80--100 þús. kr. launum á mánuði? Það eru því ýmsar spurningar sem vakna, herra forseti, við þær skattbreytingar sem hér eru boðaðar. Mér sýnist líka að verið sé að ávísa stórum hluta yfir til næstu ríkisstjórnar, þ.e. því hvernig fjármagna á þessar skattalækkanir, fyrir utan þann hluta sem endurheimta á í gegnum tryggingagjaldið. Stimpilgjaldið, sem boðuð er lækkun á, höfum við í Samfylkingunni viljað skoða og reyndar hefur hv. þm. Margrét Frímannsdóttir flutt um það frv. Ég tel ástæðu til þess að skoða það sérstaklega enda gagnast það bæði, herra forseti, fyrirtækjum og einstaklingum. Þannig að ýmislegt er jákvætt í þessu þó að ég hafi nokkra fyrirvara hér á, eins og ég hef drepið á í mínu máli. Herra forseti. Ég ítreka að þetta frv. þarfnast ítarlegrar skoðunar. Það stendur á brauðfótum. Það boðar aukna einkavæðingu og niðurskurð á velferðarkerfinu.

Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. beindi til mín fyrirspurnum um bætur almannatrygginga. Ég vildi koma á framfæri skýringum á prósentutölum í frv. sem varða þær bætur. Þær hækka um rúm 7% í upphafi ársins 2002 og hækkuðu síðast um 4% í upphafi þessa árs, eða um 11,6% á tveimur árum. Verðlagið er miðað við síðustu spá Seðlabanka Íslands um hækkun neysluverðsvísitölu. Þar er gert ráð fyrir að verðbólga milli áranna 2000 og 2001 verði 6,4%, en frá 2001--2002 verði hún tæp 5% miðað við þessa spá. Þetta eru forsendurnar fyrir útreikningunum í frv. og á þeim voru fjárlög þessa árs byggð.

Herra forseti. Ég var að spyrja hæstv. heilbrrh. um, sem er afar mikilvægt og við fórum í gegnum það á síðasta þingi, hvort hann telji að grunnlífeyrir og tekjutrygging öryrkja og ellilífeyrisþega sé í samræmi við þau lagaákvæði sem Alþingi hefur samþykkt, þ.e. að lífeyrisgreiðslur haldist í hendur við launavísitölu? Telur hann að með því framlagi sem sett er hér í fjárlagafrv. fyrir næsta ár sé við það staðið? Það er afar mikilvægt að fá það fram. Ég spyr líka, af því að hæstv. heilbrrh. þarf að skera niður um nokkur hundruð milljónir í málaflokki sínum: Getur hann sagt það hér og nú að hann muni ekki auka kostnaðarhlutdeild sjúklinga í heilbrigðiskerfinu? Getur hæstv. ráðherra staðið hér og sagt það við fólk að hann muni ekki auka greiðsluþátttöku sjúklinga fyrir heilbrigðisþjónustu og þar verði ekki skorin niður þjónusta frekar en orðið er? Ég held að það sé afar mikilvægt að fólk verði fullvissað um að svo verði ekki gert. Þegar hefur nóg verið að gert með þeim hækkunum sem urðu á þessari þjónustu í sumar.

Herra forseti. Það er gömul umræða hér, eins og hv. þm. sagði, hvort miða eigi hækkun bóta við launavísitölu og taka launaskrið með inn í þá útreikninga. Það hefur ekki verið gert. Um það má auðvitað alltaf deila. Í uppsveiflu, eins og verið hefur undanfarið, þá kemur þar inn mismunur. Ég hef rakið hvernig þessar hækkanir hafa verið reiknaðar á þessu ári og síðasta ári. Þegar uppsveifla er verður launaskrið og launavísitalan hefur verið hærri. Hins vegar er ekki víst að alltaf ári svo. Þannig að ég held að farsælla sé að hafa fasta viðmiðun við hækkun neysluverðsvísitölu.

Herra forseti. Ég held að miðað við svör hæstv. heilbrrh. megi notendur heilbrigðisþjónustunnar óttast um sinn hag. Hæstv. ráðherra treystir sér ekki til þess að taka af skarið um að hann muni ekki auka kostnaðarhlutdeild sjúklinga í heilbrigðisþjónustunni eins og gert var í sumar. Það kemur á óvart að hæstv. ráðherra geti ekki tekið af skarið með það hvort hann muni standa í ístaðinu eða hvort þjónustugjöld verði hækkuð. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er hann að skoða þann möguleika? Það liggur þá fyrir ef hann er að skoða þann möguleika. Mér finnst hins vegar afar erfitt að skilja við 1. umr. fjárlaga með nokkur hundruð millj. kr. gat sem hæstv. ráðherra á eftir að stoppa í til að mæta þeim niðurskurði sem boðaður er í málaflokki hans, án þess að við vitum neitt um hvað ráðherrann ætlar að gera. Hvernig ætlar ráðherrann að mæta 400 eða 500 millj. kr. niðurskurði? Eru það ekki 700 millj. með flötum niðurskurði sem ráðherrann á að brúa fram að lokaafgreiðslu fjárlaga? Ég spyr: Hverjar eru hugmyndir ráðherrans? Getur hann upplýst okkur um þær hugmyndir sem hann hefur til að mæta 700 millj. kr. niðurskurði, þ.e. með þeim flata niðurskurði sem hann á að taka á sig? Ég held það sé afar mikilvægt, herra forseti, að þessari umræðu ljúki ekki án þess að við fáum það fram. Jafnframt er nauðsynlegt, miðað við svör ráðherrans, að draga fram lagaákvæði sem lífeyrisþegar treysta mjög á til að fá hækkun á kjörum sínum í samræmi við það sem aðrir fá í þjóðfélaginu. Það er alveg ljóst af orðum ráðherrans að hér er miðað við neysluvísitöluna en ekki við launabreytingar, eins og við flest hér inni höfum skilið það lagaákvæði sem Alþingi samþykkti. En ég spyr, herra forseti: Hvar á að bera niður í öllum þessum niðurskurði?

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur kynnt fjárlagafrv. fyrir árið 2002 og forsendur fjárlagagerðarinnar. Það er óvenjuerfitt fyrir okkur þingmenn og þjóðina alla að átta sig á forsendum fjárlagagerðarinnar þar sem þeim upplýsingum sem við fáum, bæði frá hæstv. ráðherra og ríkisstjórn, Þjóðhagsstofnun og Seðlabanka Íslands ber ekki saman. Sérfræðingum okkar ber ekki saman um hver grunnurinn er, hvernig ástandið í þjóðarbúinu er og hverjar forsendurnar kunna að vera. Hér stendur því margt á brauðfótum varðandi fjárlagagerðina. Sumt liggur hjá okkur sjálfum, þ.e. í afgreiðslu og framsetningu fjárlaga og þjóðhagsspá okkar upp á síðkastið, þar sem við höfum ýmist verið mjög bjartsýn og spilað allt upp, að mörgu leyti hvatt til meiri framkvæmda og bjartsýni en efni stóðu til á þeim tíma. Inn á milli höfum við svo dottið niður í svartsýnisspár. Það er erfitt að finna meðalveginn og vera raunsær þegar þær leiðbeiningar sem við fáum eru svo misvísandi sem raun ber vitni. Þannig hefur þetta verið um nokkurn tíma. Við höfum í raun ekki vitað almennilega hvernig hagkerfi okkar stendur og hvað við megum leyfa okkur. En hér kemur líka fleira til. Mikið óöryggi hefur verið úti í hinum stóra heimi vegna hinna voveiflegu atburða sem okkur eru öllum kunnugt um og heimurinn er að bregðast við. Við munum gera það líka. Ég vil í þeim töluðu orðum vara við því að við látum hrífast með inn í einhverjar aðgerðir sem við teljum að við verðum að standa að í varúðarskyni, eitthvað sem muni kosta okkur mikla fjármuni, einhverjar aðgerðir sem munu, auk þess að vera dýrar, kosta það að við munum skerða hér persónufrelsi. Við þurfum að vera sjálfstæð í hugsun þegar kemur að því að bregðast við þeim miklu hryðjuverkum sem allur heimurinn er að bregðast við núna. Hryðjuverk hafa verið stunduð um langa tíð og munu verða það áfram. Ég vil að við sýnum varkárni og sjálfstæði varðandi þessi mál. En snúum okkur aftur að fjárlagafrv. Hagkerfi okkar er lítið og þar af leiðandi veikt. Við látum oft eins og við séum milljónaþjóð og höfum efni á öllu því sem okkur langar til að veita okkur og högum okkur oft á tíðum eins og peningarnir spretti af trjánum og gleymum því oft að við lifum á grunnatvinnuvegum, sem verða þá að hafa forsendur til að geta starfað eðlilega og skilað arði í þjóðarbúið eins og sjávarútvegi, ferðaþjónustu og fleiri greinum. Okkar litla hagkerfi er því ákaflega viðkvæmt fyrir öllum sveiflum. Við erum viðkvæm fyrir því að safna miklum skuldum sem við höfum verið að gera. Og því ber að fagna ef hægt er að greiða niður skuldir ríkisins. En aðrar skuldir hafa einnig verið að hrannast upp sem ríkið er ekki að greiða niður og það er áhyggjuefni. Þó að það komi ekki inn á ríkissjóð, þá berum við sem þjóð eftir sem áður alltaf öll sameiginlega þessar skuldir, þ.e. skuldasöfnun fyrirtækja erlendis og skuldasöfnun heimilanna. Vil ég þá vitna í orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar sem talaði hér fyrr í dag og fór yfir þau mál. Við erum frjáls og fullvalda þjóð en með svo lítið hagkerfi að stundum erum við viðkvæm í því tilliti að halda sjálfstæði okkar og því verðum við að standa saman að því að greiða niður skuldirnar. En það er ekki sama hvernig það er gert. Það er gott að standa að aðhaldi í ríkisrekstri og það er gott að geta lækkað skatta en við verðum þá að hafa efni á því. Því er haldið fram, og hæstv. fjmrh. nefndi það í ræðu sinni, að innstæður væru fyrir þeim skattalækkunum sem boðaðar eru í frv. Ég er ekki jafnsannfærð og hann um að við höfum efni á þeim núna, ekki miðað við fjárþörf margra þeirra opinberu fyrirtækja sem við viljum og höfum sameinast um að hafa og viljum að þjóni okkur almennilega. Við verðum að muna til hvers við greiðum skatta. Við greiðum skatta til þess að hér sé grunnþjónusta, heilbrigðisþjónusta og löggæsla. Það sé góð samfélagsþjónusta. Þetta er sú þjónusta sem við viljum hafa til staðar og til þess þurfum við fjármagn. Það er spurning hvort forsenda hafi verið fyrir jafnmikilli gengisfellingu krónunnar og raun varð á um daginn, en þar kemur aftur til þetta sama að í litlu hagkerfi þarf ósköp lítið til til þess að mál fari úr böndunum og gengisfelling krónunnar er þar með. En það er fleira sem gerir okkur erfiðara um vik við að meta fjárlagafrv. en þessi langi undanfari. Það eru þær breytingar sem ríkisstjórnin boðar á hækkun tryggingagjalds og lækkun tekjuskatts ásamt fleiri breytingum. Ekki hefur gefist neinn tími til að meta það hvaða áhrif þetta hefur og í raun trúi ég því að hæstv. ríkisstjórn sjái það ekki fyrir sér heldur hvernig þetta muni virka, ekki bara í krónum talið, hvað þetta gefur í krónum og tekjum til ríkissjóðs, heldur hvernig þetta muni svo virka út í samfélagið því það er alveg öruggt að þetta hefur ekki sömu áhrif hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem fyrirtæki hafa mörg hver staðið sterkara heldur en fyrirtæki almennt úti á landi. Hækkun tryggingagjaldsins mun því að öllum líkindum koma þyngra niður úti um land en á höfuðborgarsvæðinu og lækkun tekjuskattsins sömuleiðis skila sér betur til fyrirtækja hér heldur en víða úti um land. Ef við förum frá fyrirtæki til fyrirtækis þá er þetta ekkert einhlítt, en því miður er grunnurinn þessi. Það ber að fagna því að afnema eigi skatt af húsaleigubótum, en þessi flati niðurskurður samkvæmt 2%-aðhaldsreglunni kemur til með að verða mörgum fyrirtækjum í opinberum rekstri mjög erfiður. Á sama tíma er þeim gert að afla meiri sértekna og það er þegar orðið þeim mörgum erfitt að gera það. 

Herra forseti. Ég ætla ekki að gera mismunandi forsendur fjárlaga að umræðuefni, það er víst nóg komið af þeirri umræðu hér í dag. En ég vil ræða það sem ég tel vera mikið áhyggjuefni í þessum fjárlögum og það er niðurskurðurinn á velferðarþjónustunni. Herra forseti. Ég hefði gjarnan viljað að hæstv. félmrh. væri í húsinu eða væri hér inni og hlýddi á mál mitt því ég hef spurningar til hans. Hæstv. heilbrrh. þurfti að víkja úr húsi, þannig að spurningar til hans munu berast síðar og hann mun taka hér til máls seinna. En ég vildi gjarnan að hæstv. félmrh. hlýddi á mál mitt.

Forseti mun láta athuga hvort félmrh. er í húsinu.

Ég get svo sem hafið mál mitt á því að ræða um heilbrigðisþjónustuna á meðan hæstv. félmrh. er að koma hingað í salinn.

Forseti vill upplýsa að hæstv. félmrh. er farinn úr húsinu, en það er verið að gera ráðstafanir til þess að hafa samband við hann og vita hvort hann geti komið.

Herra forseti. Mér finnst það vera lágmark að fagráðherrar séu viðstaddir umræðuna. Við erum að ræða rammafjárlög þar sem við tökum fyrir hvert ráðuneyti sérstaklega og það er lágmark að ráðherrarnir séu viðstaddir til að svara fyrirspurnum ef einhverjar eru varðandi málaflokkinn. Herra forseti. Hér hefur verið nokkuð rætt um skólagjöld og auknar álögur á námsfólk. Það sem er kannski enn meira áhyggjuefni eru álögur á sjúklinga. Ef við skoðum það sem segir um heilbrrn. í fjárlagafrv., þ.e. það sem snýr að sjúkrahúsunum, þá er alveg ljóst að bara á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi þar sem tæpir 20 milljarðar fara til rekstrar þess stóra sjúkrahúss, til þess rekstrar koma 2 milljarðar beint úr vasa sjúklinga sem eru sértekjur sjúkrahússins. Til viðbótar koma síðan, einnig úr vasa sjúklinga, 92 millj. sem er hækkun á greiðslum vegna röntgenþjónustu. En eins og menn kannski vita voru gjöld á sjúklinga vegna röntgenþjónustu hækkuð í sumar, þeim var breytt úr föstu gjaldi yfir í hlutafallsgjald, sem er auðvitað mjög íþyngjandi fyrir sjúklinga. Ég hefði líka viljað spyrja hæstv. heilbrrh. þegar hann kemur hér og heldur sína ræðu hvort kostnaður sé enginn lengur við sameiningu sjúkrahúsanna vegna þess að upphæðirnar sem áttu að fara í kostnað við sameininguna eru felldar niður, 150 milljónirnar sem gert var ráð fyrir til sameiningarinnar. Þá er einnig gert ráð fyrir að spítalinn hagræði um 181 millj. En ekki hefur nú tekist betur til um hagræðingu frá því í fyrra þar sem honum var gert að spara 400 millj. að það tókst aðeins að spara 100 millj. þar. Þannig að 300 millj. kr. halli er þar eftir frá síðasta ári sem kemur yfir á þetta ár. Þetta er verulegt áhyggjuefni og varla raunhæft að ætlast til að unnt sé að ná þessari hagræðingu. Síðan ætlaði ég að spyrja hæstv. ráðherra út í biðlistana, en á fjórða þúsund manns biðu nú í september eftir aðgerðum og þar af eru 668 sem bíða eftir bæklunaraðgerðum. Það kom fram á ferð heilbr.- og trn. á heilbrigðisstofnanir á Norðurlandi í síðustu viku að Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri treysti sér til að fækka á þessum listum um 60 bæklunaraðgerðir fyrir aðeins 18 millj. kr., án þess að það hækkaði nokkurn kostnað, þeir treystu sér til þess að fækka á þessum listum. Sama á við um Landspítala -- háskólasjúkrahús. Þeir treysta sér til að fækka um 200 á þessum biðlistum fyrir 60 millj. kr. Ég get ekki séð að sérstakar fjárveitingar séu til þess að koma á þessum aðgerðum. En þetta er mikill sparnaður, því það er ákaflega dýrt að vera með sjúklinga á biðlistum, dýrt fyrir samfélagið og dýrt fyrir einstaklingana. Mig langar aðeins að koma að málefnum geðsjúkra, en hæstv. forsrh. sýndi nokkurn skilning á stöðu þeirra í stefnuræðu sinni í vikunni. En því miður hefur verið afleitt ástand á geðdeildunum og sérstaklega vil ég nefna geðdeildina í Fossvogi. Erfitt hefur verið að manna deildirnar og rúmum hefur verið fækkað. Og ég ætla að vona að það eigi ekki eftir að henda aftur, en ég veit um slík tilvik frá sl. vetri að alvarlega sjúku fólki sem var í lífshættu var vísað frá geðdeildunum. Það má ekki henda. Ég ætla að vona að breyting verði þar á, a.m.k. lofa orð forsrh. góðu hvað varðar þennan málaflokk og ég vona að staðið verði við það. Aftur á móti er stórvandi á Landspítalanum, þ.e. útskriftarvandinn. Það eru á annað hundrað manns inni á sjúkrahúsunum sem ekki ættu að vera þar, heldur á hjúkrunarheimilum og það er ekki tekið á þeim þætti. Sóltúnið kemur til notkunar núna í vetur. Þangað fara rúmlega 90 manns og síðan í Sunnuhlíð 15 manns. En það bíða enn á þriðja hundrað manns í brýnni þörf eftir hjúkrunarrými. Ef menn ætla spítalanum að spara þá verða þeir að gera honum kleift að útskrifa þessa hjúkrunarsjúklinga yfir á hjúkrunarheimilin. Er von á hæstv. félmrh., forseti?

Forseti getur upplýst að félmrh. hefur fengið boð um að nærveru hans sé óskað.

Vegna þess að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurðist hér fyrir um lífeyrisþegana og hvort hæstv. ráðherra teldi að hækkanir sem þeir ættu rétt á samkvæmt lögum væru að skila sér til þeirra, langar mig að geta þess að lífeyrisþeginn, hvort sem það er öryrki eða aldraður, sem fær strípaðar bætur, fær rúmar 80 þús. kr. á mánuði og hann greiðir heil mánaðarlaun í skatt til baka á ári. Þess vegna þarf að svara spurningu hér: Hverju mun þessi skattapakki ríkisstjórnarinnar skila þessum hópi? Hverju mun skattapakki ríkisstjórnarinnar skila lífeyrisþegum og öryrkjum sem greiða jafngildi heils mánaðar í skatt á ári? Það væri líka fróðlegt að fara aðeins ofan í þessa 7% hækkun. Ég veit ekki betur en að laun hafi hækkað um 8,5% en lífeyrisgreiðslurnar eiga aðeins að hækka um 7%. Þess má líka geta að verðlag á árinu hefur hækkað tvöfalt miðað við bótagreiðslur. Það væri líka fróðlegt að vita hvort ríkisstjórnin ætlar að koma til móts við kröfur aldraðra sem hafa farið fram á að þeir greiði fjármagnstekjuskatt af lífeyrisgreiðslum en ekki tekjuskatt, því að auðvitað er þetta sparnaður lífeyrisþega sem er þarna að koma til greiðslu úr lífeyrissjóðunum og þeir hafa barist fyrir því að þurfa ekki að borga venjulegan tekjuskatt heldur 10% fjármagnstekjuskatt af lífeyrisgreiðslum sínum. Um þetta væri fróðlegt að fá upplýsingar frá ríkisstjórninni áður en umræðunni lýkur. Ég var hér með ýmsar spurningar til hæstv. félmrh. Hann er ekki kominn hingað til að svara en ég vonast til þess að hann láti sjá sig. Tími minn er senn á þrotum. Ég verð þó að segja að málaflokkur fatlaðra í fjárlagafrv. er algjör hneisa. Þær fjárveitingar sem á að setja í þann málaflokk bjóða ekki upp á annað en óbreytt ástand. Þegar talað var um að færa ætti málefni fatlaðra til sveitarfélaganna var því lofað að biðlistum yrði eytt, að fjárveitingar kæmu til þess að þeim yrði eytt á næstu þremur árum. En nú kemur ekki neitt. Þegar málaflokkurinn er áfram hjá ríkinu á fólk bara að bíða áfram. Þetta er ekki boðlegt og ég trúi ekki öðru en hæstv. félmrh. eigi eftir að taka aðeins til í sínum ranni því að hér ríkir algjört ófremdarástand. Það eru 200 fatlaðir sem bíða eftir búsetu. Ekkert kemur fram til að bæta ástandið. Foreldrum fatlaðra barna í Reykjavík hefur verið lofað úrbótum í skammtímavistun. Það á að svíkja ef farið verður að frv. Þar er líka langur listi. Þetta eru foreldrar sem eru með mikið fötluð börn heima og eru að sligast. Eins og við vitum þá miðst velferðarkerfi okkar við það að fólk geti haft börnin sín heima hjá sér sem lengst. Við skulum ekki gleyma því að þjónusta við fötluð börn er líka þjónusta við fjölskyldur þeirra. 
             Herra forseti. Ég verð að ljúka máli mínu. Mér þykir afleitt í umræðu um þennan málaflokk að ráðherrarnir skuli ekki vera viðstaddir til að svara spurningum. Ég tel að margt sé órætt, sérstaklega í félagsmálageiranum í þessu fjárlagafrv.

Herra forseti. Í þessari umræðu hafa þingmenn gjarnan hafið máls á því að forsendur frv. séu veikar og umdeilanlegar. Ætla ég ekki að fjölyrða um þau mál heldur einungis minna á að orð hæstv. fjmrh. og fleiri ráðherra úr ríkisstjórninni í garð Þjóðhagsstofnunar upp á síðkastið sýna nú glögglega að Þjóðhagsstofnun hefur átt undir högg að sækja hvað varðar afstöðu ríkisstjórnarinnar til hennar. Mér sýnist orðið algerlega einsýnt að tillaga Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um að losa Þjóðhagsstofnun undan hæl þessarar ríkisstjórnar sé mjög tímabær. Það er algerlega tímabært að Alþingi eignist sjálfstæða stofnun á borð við Þjóðhagsstofnun sem almennir þingmenn geti leitað til þannig að þeir hafi aðstæður og möguleika á því að nýta krafta og kunnáttu þess fólks sem starfar á Þjóðhagsstofnun því að greinilegt er að hæstv. ríkisstjórn hefur ekkert við það fólk að gera, kunnáttu þess eða sérfræðiþekkingu. Fjárlagafrv. er að mörgu leyti flókin lesning og það er ekki einfalt fyrir þingmenn að takast á við að gera grein fyrir öllu því sem athugasemda er þörf við á svo skömmum tíma sem hér er til umráða og svo skömmum tíma eftir að frv. hefur verið lagt fram. En margt hefur komið í ljós í umræðunni og það sem er alvarlegast að mati þeirrar sem hér stendur er að nú liggur á borðinu og er skráð svart á hvítu í þá pappíra sem við höfum hér til meðferðar að góðærið var framkallað og búið til með skuldasöfnun og þá fyrst og fremst skuldasöfnun heimilanna. Það er geigvænleg staðreynd að skuldir heimilanna skuli nú standa í yfir þúsund milljörðum króna. Skuldir heimilanna eru hærri nú en nokkru sinni áður. Í kaflanum um stefnu og horfur í frv., þessu fylgiriti hér með fjárlögunum, er viðurkenning ríkisstjórnarinnar á þessu, að hún hafi nánast logið góðærinu upp á heimilin í landinu því þar segir, með leyfi forseta: ,,Mikill hagvöxtur ár eftir ár, meðal annars í kjölfar stóraukins kaupmáttar heimilanna, aukið frelsi á fjármagnsmarkaði og ör vöxtur nýrra atvinnugreina á sama tíma og verðbólga var tiltölulega lítil, varð án efa til þess að skapa miklar væntingar sem aftur kyntu undir fjárfestingar- og neysluáformum`` --- eins og það er orðað, herra forseti --- ,,bæði heimila og fyrirtækja, sem ekki var í öllum tilvikum efnahagsleg innstæða fyrir og var í mörgum tilvikum beinlínis fjármögnuð með lánum. Þetta leiddi óhjákvæmilega til þess að viðskiptahallinn jókst umtalsvert.`` Herra forseti. Ríkisstjórnin hefur með þessum orðum lýst því yfir að það sé heimilunum að kenna hversu mikið viðskiptahallinn jókst. En hvar sitja heimilin nú eftir neysluhvatningar ríkisstjórnarinnar undanfarin ár? Heimilin sitja í óviðráðanlegri skuldasúpu og það er skelfilegt til þess að vita að einu úrræði ríkisstjórnarinnar í þessu fjárlagafrv. skuli vera þau að lækka skatta á fyrirtæki sem skila umtalsverðum arði. Úr því að ég nefni skattalækkanirnar, herra forseti, þá er ekki úr vegi að vekja athygli fólks á því að með hækkun tryggingagjaldsins sem kemur á móti skattalækununum, er verið að fjármagna skattalækkanirnar með álögum á atvinnurekendur og einyrkja. Ég vil gera einyrkjana sérstaklega að umtalsefni, herra forseti, því ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og stærri fyrirtæki á markaðnum hafa beinlínis hvatt til þess að fólk hætti að vera launþegar og gerist verktakar. Þetta er umræða sem hefur verið í gangi undanfarin ár, herra forseti, og það er sannarlega þess virði að henni sé gefinn gaumur núna því fjöldi manns sem starfar sjálfstætt í sínum atvinnugreinum hefur látið undan ákveðnum þrýstingi sem hefur verið í kerfinu á að hætta að líta á sig sem launþega og eru nú orðnir í mjög ríkum mæli einyrkjar, sjálfstætt starfandi í sínum greinum. Þetta á t.d. við um listamenn. Þetta á við um vísindamenn, ýmsa iðnaðarmenn og ótal fleiri. Þetta fólk á nú að þurfa að bera núll komma sjötíu og eitthvað prósent hækkun á tryggingagjaldinu, sem á eftir að verða þessu fólki verulega þungur baggi í einföldum atvinnurekstri sínum og á eftir að verða heimilum þeirra þungur baggi. Heimilin í landinu eiga því enn og aftur, herra forseti, að blæða. Það er heldur ekki forsvaranlegt að auknar álögur skuli boðaðar í þessu frv. á stúdenta og námsmenn, bæði á háskólastigi og framhaldsskólastigi, því menn skulu ekki horfa fram hjá því að í frv. koma líka fram vísbendingar um að álögur verði auknar á nemendur í framhaldsskólum. Síðan eru það málefni sjúklinga því það er alveg ljóst að hér stefnir í auknar álögur á fólk sem þarf að leita sér lækninga og leita sér aðstoðar heilbrigðiskerfisins. Og það er þetta fólk, venjulegt fólk, almenningur í landinu sem hefur ekkert sér til sakar unnið annað en að reyna að brauðfæða sig og fjölskyldu sína, sem á að fjármagna skattalækkanir á stóru gróðafyrirtækin. Hv. 1. þm. Suðurl. sagði áðan í ræðustóli að ekkert ljótt væri við það að græða.

Og stend við það.

Herra forseti. Við verðum að skoða þessa hluti í breiðu samhengi og athuga hvaðan við erum að taka peningana, hver sé að bera hinar raunverulegu byrðar í samfélaginu. Það er ekki eignafólkið, herra forseti. Það er almenningur. Eins og ég gat um fyrr í máli mínu þá er erfitt að komast yfir allt sem mann langar að nefna á þeim skamma tíma sem hér er til ráðstöfunar. En ég get ekki látið hjá líða að koma örfáum orðum að umhverfismálunum. Það væri nú betra ef hæstv. umhvrh. væri hér í salnum, en eins og komið hefur fram í umræðunni þá eru ráðherrarnir kannski í önnum og hafa ekki allir tækifæri til að sitja hér. En það er nauðsynlegt að gera athugasemd við það strax í þessari umræðu, herra forseti, að ákveðnir þættir í umhverfismálunum eru þannig vaxnir að gera þarf athugasemdir við þá. Í fyrsta lagi, herra forseti, vil ég nefna að ljóst er að ríkisstjórnin ætlar að leggja niður Náttúruverndarráð. Þetta er undarlegt, herra forseti. Til eru lög í landinu sem heita Lög um náttúruvernd. Þau kveða á um að í landinu skuli samkvæmt þessum lögum starfa Náttúruverndarráð. Enn hefur ekki verið lagt fram frv. um að Náttúruverndarráð verði lagt niður. Enn liggur engin slík samþykkt fyrir. Og það er undarlegt að þessar 8 millj. sem var þó búið að hysja fjárframlög til Náttúruverndarráðs upp í skuli nú bara eiga að falla niður og ákall náttúruverndargeirans, vísindamanna, náttúruverndarnefnda og annarra sem starfa innan þess geira, til samfélagsins er þar með hljóðnað. Það á ekki lengur að leggja fé af fjárlögum íslenska ríkisins í hlutverk þess. Svo er það önnur athugasemd varðandi umhverfismálin. --- Nú kemur hæstv. umhvrh. í salinn og því er þess virði að spyrja hæstv. umhvrh. um rökstuðning varðandi niðurfellingu þessara 8 millj. kr. sem ætlaðar hafa verið til starfsemi Náttúruverndarráðs, en greinilegt er að leggja á ráðið niður. Annað sem mig langar til að spyrja hæstv. umhvrh. um lýtur að Vatnajökulsþjóðgarði. Nú er það vitað og hæstv. umhvrh. kom að því í ræðu sinni þegar stefnuræða hæstv. forsrh. var til umræðu, þá gat hæstv. umhvrh. um það að Vatnajökulsþjóðgarður yrði stofnaður á næstunni. Eftir því sem ég best veit og þingsályktunartillagan á sínum tíma gerði ráð fyrir, þá á að stofna Vatnajökulsþjóðgarð á næsta ári. Ekki er sýnilegt í fjárlagafrv., herra forseti, að setja eigi nokkurt fé í þá stofnun. Það er harla undarlegt þar sem við vitum að 10 milljónir voru áætlaðar af fjárlögum þessa árs í að stofna Snæfellsnessþjóðgarð, sem gert var með myndarbrag í sumar er leið. En nú spyr maður: Hvað með Vatnajökulsþjóðgarð? Er verið að fresta þeim áformum eða á ekki að kosta neitt að stofna hann? Það má kannski hrósa hæstv. umhvrh. fyrir það að verið er að rétta 

Virðulegur forseti. Hér kom fram að ekki væri búið að flytja frv. vegna niðurlagningar Náttúruverndarráðs. Það er rétt. En það er stefnt að því að leggja ráðið niður og verður væntanlega flutt frv. um það hér í þinginu. Þá falla niður þær 8 millj. kr. sem til ráðstöfunar voru til Náttúruverndarráðs. Á sínum tíma kom tillaga, m.a. frá forstjóra Náttúruverndar ríkisins, um að skoða bæri hvort leggja ætti ráðið niður vegna þess að lög hafa breyst mikið og frjáls félagasamtök eflst þannig að ráðið gegnir í dag ekki sama hlutverki og áður fyrr. Ég tel því mun skynsamlegra að leggja ráðið niður en að hafa það áfram starfandi í þeim farvegi sem það er nú. Varðandi Vatnajökulsþjóðgarðinn þá færast þær 10 millj. kr. veittar voru til að undirbúa þjóðgarðinn Snæfellsjökul yfir á Náttúruvernd ríkisins, þannig að það er millifærsla í fjárlögunum hvað það varðar. Á bls. 451 í fjárlagafrv. er liður sem heitir Þjóðgarður, undirbúningur, upp á 2,8 millj. og meiningin er að það fjármagn nýtist í sambandi við Vatnajökulsþjóðgarð. Að vísu verður að segjast eins og er, að það er stefna okkar að stofna þjóðgarðinn á næsta ári. Þjóðlendufrumvarpið gerir hins vegar ráð fyrir að óbyggðanefnd skeri úr um eignarhald, t.d. á jöklinum. Mér skilst að nú þegar hafi einhverjir bændur gert tilkall til hlutdeildar í jöklinum þannig að vera má að við þurfum að skoða það mál betur áður en við tökum einhverjar ákvarðanir.

Herra forseti. Fyrst varðandi Náttúruverndarráð. Lögboðið hlutverk Náttúruverndarráðs er að koma saman til náttúruverndarþings og ræða á breiðum grunni stöðu náttúruverndar í landinu öllu. Frjáls félagasamtök taka ekki yfir þetta hlutverk Náttúruverndarráðs. Við skulum bara tala um þessi mál tæpitungulaust, herra forseti. Það hafa staðið deilur um Náttúruverndarráð. Hæstv. umhvrh. hefur beðist undan þeirri gagnrýni sem Náttúruverndarráð hefur leyft sér að senda umhvrn., m.a. vegna gjörða hæstv. umhvrh. Það er ekki laust við það, herra forseti, að maður hugleiði hvort þær deilur og þau erfiðu samskipti, sem margir mundu kannski segja að hæstv. umhvrh. hafi boðið heim, séu þess valdandi að ráðið er bara sett af. Ég fullyrði, herra forseti, að náttúruverndarþing hefur öflugt hlutverk samkvæmt lögum. Mér þykir það grundvallarbreyting að breyta þannig skipan mála algerlega án þess að því hlutverki verði sinnt nokkurs staðar annars staðar. Varðandi sjálfstætt starfandi frjáls félagasamtök þá vil ég minna á þær deilur sem urðu hér á Alþingi í fjárlagaumræðu í fyrra þar sem Náttúruverndarsamtök Íslands, öflugustu frjálsu félagasamtökin á sviði náttúruverndar sem hægt er að kalla því nafni, þ.e. frjáls félagasamtök, fengu ekki sinnt þeim óskum sínum að fara inn sem sérmerktur fjárlagaliður með einhverja hungurlús á fjárlögum. Á meðan fengu Umhverfisverndarsamtök Íslands, sem rekin eru af fyrrv. hæstv. ráðherra, samflokksmanni hæstv. umhvrh., nafngreinda fjárveitingu fyrir sitt starf. Þar komu upp deilur sem blandast líka inn í þetta mál. Þannig er allt þetta undarlega vaxið og gagnrýnivert. Hæstv. umhvrh. hefur ekki skýrt þetta með fullnægjandi rökum.

Virðulegur forseti. Það tekst kannski ekki að útskýra þetta fyllilega í andsvari enda mun fjallað um viðkomandi frv. þegar það verður tilbúið og það lagt fyrir Alþingi. Varðandi náttúruverndarþingið þá erum við með til skoðunar í ráðuneytinu að breyta því í umhverfisþing sem hefði mun víðtækara hlutverk en náttúruverndarþing hefur í dag. Varðandi ráðgefandi hlutverk Náttúruverndarráðs þá hefur lagaumhverfið breyst alveg gífurlega. Við erum með Náttúruvernd ríkisins, sem er orðin stofnun og óx eiginlega upp úr Náttúruverndarráði, þannig að nú sinnir heil ríkisstofnun ráðgefandi hlutverki sem Náttúruverndarráð hafði með höndum hér áður fyrr. Náttúrufræðistofnun Íslands hefur einnig hlutverk samkvæmt lögum sem að vissu leyti tekur á svipuðum atriðum og Náttúruverndarráð hefur gert. Að mínu mati er Náttúruverndarráð barn síns tíma. Það er að verða úrelt fyrirbæri. Ég tel að það sé eyðsla á skattfé borgaranna að viðhalda því. Það er ekki þannig að umhvrh. vilji ekki fá gagnrýni á störf sín, alls ekki. Frjáls félagasamtök hafa miklu hlutverki að gegna við að veita stjórnvöldum aðhald í umhverfismálum. Þau eru ekkert að víla það fyrir sér. En það að halda uppi Náttúruverndarráði og borga 8 millj. kr. í það á ári þykir mér vera eyðsla á skattfé borgaranna. Þess vegna mun ég leggja til að ráðið verði lagt niður af því að við erum að vinna sömu verkin annars staðar og fáum þessa ráðgjöf annars staðar. Þetta er því úrelt fyrirbæri.

Það er rétt sem hæstv. ráðherra segir, það er ekki tilefni til eða tími til að ræða þetta í grunninn. Aftur á móti er gott að hér skuli hafa verið hreyft við þessu máli. Það er þá líka algerlega búið að ramma það inn að við hæstv. umhvrh. erum fullkomlega ósammála um hlutverk Náttúruverndarráðs. Við eigum greinilega eftir að fá tækifæri til þess að ræða það frekar. Ég minni bara á að nú er starfsmaður í hálfu stöðugildi hjá Náttúruverndarráði og þetta eru auðvitað ekki blíðar kveðjur sem fólk í opinberri þjónustu fær, að fá þessi skilaboð í gegnum fjárlög ríkisins að það eigi að leggja störf þess niður. Svona vinnubrögð eru ekki til fyrirmyndar. Varðandi jarðir, sem hæstv. umhvrh. nefndi, og ákveðin mál sem leysa þarf þegar stofna skal þjóðgarða þá skal minnt á að það er orðið brýnt úrlausnarefni að ríkið, og þá kannski ekki síst umhvrn. og jarðadeild landbrn., fari að vinna uppbyggilegt starf í þá veru að jarðir í eigu ríkisins séu ekki stöðugt seldar úr eigu ríkisins heldur verði skoðaðir þeir möguleikar að við getum búið til einhvers konar skiptimynt, þ.e. að jarðir sem ríkið á víða um land gætu mögulega gengið sem skiptimynt upp í aðrar jarðir sem væru fýsilegar vegna friðlýsingar- eða náttúruverndarmála. Þar er mjög yfirgripsmikið mál sem ég held að sé þess virði að Alþingi ræði og taki til umfjöllunar á þessum vetri.

Herra forseti. Hv. þm. ræddi um skuldir heimilanna. Það hafa fleiri gert í þessari umræðu. Ég tek undir áhyggjur þeirra þingmanna sem hafa rætt um skuldir heimilanna. Þær eru allt of miklar og hafa vaxið allt of hratt. Mér fannst hv. þm. hins vegar tala þannig að þetta væri ríkisstjórninni að kenna. Hv. þm. sagði eitthvað á þá leið að fólk hefði fjármagnað eyðsluna með lántökum vegna þes að ríkisstjórnin, að ég skildi, hefði logið góðærinu upp á fólk. Þetta eru nú ansi stór orð, ekki síst með tilliti til þess að kaupmáttur hefur aukist miklu meira á Íslandi en í nokkru öðru landi á undanförnum árum. Einstaklingarnir og heimilin hafa því haft meira fé til umráða vegna kaupmáttaraukningar. Það er svo önnur saga hvernig menn hafa farið með peningana sína og hversu frakkir þeir hafa verið í fjárfestingum en það er ekki hægt að kenna ríkisstjórninni um það. Ég spyr hv. þm: Er það virkilega meining hennar að ríkisvaldið, stóri bróðir og hæstv. fjmrh., fari að stjórna fjárfestingum heimilanna? Vill hv. þm. taka upp gamla kerfið þar sem þurfti leyfi stóra bróður til að kaupa sér bíl, sófasett eða eldhúsinnréttingu? Ég held að við verðum að treysta fólkinu sjálfu, heimilunum og forsvarsmönnum heimilanna í landinu, til að fara með sín fjármál. Hins vegar er það rétt að það þarf að hvetja fólk til aukins sparnaðar, það er mál málanna, en ekki að koma hér og kenna ríkisstjórninni um það sem miður hefur farið. Þá nefndi hv. þm. að heimilin mundu blæða vegna fyrirhugaðra skattalækkana og fyrirhugaðra breytinga á tryggingagjaldinu. Það fannst mér alveg með ólíkindum. Staðreyndin er náttúrlega sú að skattalækkunin sem var boðuð í gær mun leiða til stóraukins ráðstöfunarfjár heimilanna. Skattarnir á einstaklingunum eru lækkaðir um milljarða. Tekjuskatturinn lækkar strax um áramótin, eignarskatturinn lækkar um helming, sérstaki eignarskatturinn verður afnuminn o.fl. Ég get ekki með nokkru lifandi móti skilið að það verði til að auka erfiðleika heimilanna í landinu.

Herra forseti. Hvernig hefur kaupmáttaraukningin skipst á milli heimila? Hvað með bilið á milli ríkra og fátækra í þessu samfélagi? Kaupmáttur fátækra hefur ekki aukist. Fátækir verða fátækari á Íslandi og ríkir verða ríkari. Það að búa til prósentutölu sem gefur til kynna aukinn kaupmátt segir ekki sannleikann. Sannleikurinn er auðvitað sá að bilið milli ríkra og fátækra hefur breikkað vegna hvatningar frá þessari ríkisstjórn í þá veru. Og hver hefur hvatt til þess að fólk eyði og spenni? Ríkisstjórnin hefur hvatt til þess. Ríkisbankarnir hafa árum saman boðið lán í heilsíðuauglýsingum. Undanfarin tvö til þrjú ár hafa einstaklingum verið boðin alls kyns lán til að fjármagna neyslu sína, af því að góðærið sé svo gott og kaupmátturinn svo mikill. Auðvitað hefur fólk látið blekkjast. En það er vegna hvatningar frá ríkisstjórninni sem hefur klifað á þessu með góðærið. Herra forseti. Einyrkjar í landinu framfleyta fjölskyldum. Þeir koma til með að eiga erfiðara með að gera það þegar tryggingagjaldið hækkar. Þess vegna bitnar hækkun tryggingagjaldsins á heimilum í landinu. Ég ætla líka að minna hv. þm. á það, herra forseti, að skuldugir einstaklingar borga ekki eignarskatt.

Herra forseti. Ég minni á að kaupmáttur launa er reiknaður með sama hætti á Íslandi og í öllum öðrum löndum í kringum okkur. Allar skýrslur sýna að hann hafi aukist langmest á Íslandi á undanförnum árum. Það er auðvitað hægt að halda hér fallegar ræður um að þetta hafi komið misjafnlega niður á fólki, það er náttúrlega eins og alltaf er. En almennt hafa laun hækkað hér langt umfram það sem gerst hefur í nágrannalöndunum. Það hefur auðvitað skilað sér til heimilanna í landinu. Að það sé ríkisstjórninni að kenna að menn hafi tekið lán af því að bankarnir buðu þau, ég skil bara ekki slík rök. Það er varla eins og lóttóvinningur að fá lán í banka. Sjái maður auglýsingu í blaði þar sem einhver er að bjóða honum lán þá hleypur hann ekki til og tekur lánið bara af því að það stendur til boða. Þetta eru alveg furðuleg rök. Ég á ekki eitt einasta orð yfir þau. En hv. þm. svaraði ekki spurningu minni. Ég spurði hana hvort hún vildi taka upp gamla kerfið, að einstaklingarnir eða heimilin í landinu sem ætla að fjárfesta þurfi að spyrja stóra bróður, hæstv. fjmrh. eða hans menn, hvort þeir megi kaupa sér bíl, sófasett eða eldhúsinnréttingu, eða annað slíkt. Þannig var það hér á árum áður. Öðruvísi getur ríkisstjórnin ekki stjórnað eyðslu heimilanna. Það er bara þannig. Ég endurtek það sem ég sagði áðan: Við eigum að treysta fólkinu í landinu fyrir því að hafa forræði yfir eigin fjármálum. Við eigum ekki að að anda ofan í hálsmálið á hverjum einasta manni. Við eigum að treysta fólkinu í landinu.

Herra forseti. Þetta er náttúrlega hundalógík. Það er enginn að tala um að ríkisstjórnin eigi að stjórna beinum útgjöldum heimilanna eða stjórna því hvort einstaklingar kaupa sér bíl eða sófasett. Það er útúrsnúningur, herra forseti, og ekkert annað. Hv. þm. segir að lækkun tekjuskattsins sé t.d. eitt sem ríkisstjórnin sé að gera fyrir heimilin í landinu en það er eitthvað sem kom fram í gegnum kjarasamninga en ekki að frumkvæði ríkisstjórnarinnar. Við skulum ekki gleyma því, herra forseti, að það eru verk ríkisstjórnarinnar að hækka innritunargjöld í skóla. Það eru verk ríkisstjórnarinnar að hækka þjónustugjöld á sjúklinga í heilbrigðiskerfinu. Það eru verk ríkisstjórnarinnar sem kalla á aukna verðbólgu. Þetta eru verk ríkisstjórnarinnar sem bitna á heimilunum í landinu og hafa orðið þess valdandi að skuldir heimilanna eru núna hærri en nokkru sinni áður. Og, herra forseti, já, ábyrgðin er ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Nú er andsvörum lokið þannig að ég ætla ekki að fara að svara hv. þm. frekar en ég vil bara ítreka það að ég skil ekki þessa hundalógík sem hún hefur haldið hér fram. En sl. tíu ár hafa varaformenn Sjálfstfl. stýrt fjmrn., fyrst Friðrik Sophusson og síðan núv. hæstv. fjmrh. Geir Haarde og á þeim áratug hefur orðið gríðarleg breyting til hins betra í stjórn ríkisfjármálanna. Ég held að það sé hollt að rifja það aðeins upp hvernig ástandið var þegar ríkisstjórn undir forustu Sjálfstfl. tók við völdum árið 1991 eftir áralanga stjórn vinstri flokkanna. Góðæri undanfarinna ára hafði verið illa nýtt og þjóðin hafði hlaðið upp skuldum jafnt utan lands sem innan. Það var sjálfvirk þensla í ríkisútgjöldum og allt stefndi í strand. Góðærið var á enda, þorskstofninn á hraðri niðurleið, miklir erfiðleikar í landbúnaði og iðnaði og niðursveifla á mörkuðum stóriðjufyrirtækja þannig að rekstur þeirra var á heljarþröm. Atvinnulífinu hafði að hluta til verið haldið gangandi með fyrirgreiðslu úr sjóðum sem voru á hvínandi kúpunni og ríkissjóður varð að taka á sig milljarða króna vegna bágrar stöðu þessara sjóða. Stórkostlegur halli var á rekstri ríkissjóðs ár eftir ár og fráfarandi stjórn hafði gefist upp við að stjórna fjármálum ríkisins. Þetta var búið sem ný ríkisstjórn tók við árið 1991 og vandamálin sem nýr fjmrh. þurfti að glíma við voru gríðarleg. Þessu til viðbótar gekk svo kröpp efnahagslægð yfir Evrópu sem olli okkur Íslendingum miklum erfiðleikum. Erfiðleikar fyrirtækja í höfuðatvinnuvegum okkar leiddu til þess að atvinnuleysi fór hratt vaxandi og forusta ASÍ spáði því að það stefndi í 20% atvinnuleysi. Ríkisstjórnin gerði það að einu höfuðviðfangsefni sínu að skapa atvinnuvegunum rekstrarskilyrði svo að þeir gætu þraukað þá erfiðleika sem við var að etja og væru í stakk búnir til nýrrar sóknar og aukinnar atvinnusköpunar. Ráðist var í verulegan niðurskurð á útgjöldum ríkisins í harðri andstöðu við stjórnarandstöðuna sem taldi að allt væri hægt að gera fyrir alla og lagði fram ótal tillögur þar að lútandi og hefur reyndar gert það árlega allar götur síðan. Má minna á fjárlagagerðina í fyrra þar sem stjórnarandstaðan lagði til milljarða í auknum ríkisútgjöldum. Smátt og smátt fóru aðgerðir nýrrar ríkisstjórnar að skila árangri. Halli ríkissjóðs fór minnkandi, atvinnulífið rétti úr kútnum og segja má að flest hafi verið á réttri leið síðan. Herra forseti. Mér finnst rétt að rifja þetta upp við umræðu um fjárlagafrv. til að menn átti sig á hversu gífurleg umbreyting hefur orðið og árangur náðst á þeim áratug sem sjálfstæðismenn hafa haldið um stjórnartaumana í fjmrn. Það markmið sem var sett í upphafi, að snúa milljarða og jafnvel tugmilljarða halla ár eftir ár í afgang á fjárlögum, náðist smátt og smátt og á undanförnum árum hefur ríkissjóður skilað miklum afgangi sem hefur lækkað skuldir ríkisins og þar með vaxtakostnaðinn sem var allt of hár. Í fjárlagafrv. næsta árs er gert ráð fyrir afgangi ríkissjóðs upp á 18,6 milljarða og lánsfjárafgangi upp á 41 milljarð. Ef einhver hefði spáð slíku fyrir áratug þá hefði hann verið álitinn galinn. En talandi um vexti þá verður að minnast á þá staðreynd að þau erlendu fyriræki sem meta lánshæfi einstakra ríkja setja Ísland í hóp með traustustu ríkjum heims sem er auðvitað mikil viðurkenning á góðri hagstjórn. Það er auðvitað sérstök ástæða til að fagna því að bætt staða ríkissjóðs hefur gert það mögulegt að lækka skatta bæði einstaklinga og fyrirtækja. Tekjuskattur einstaklinga var lækkaður um fjögur prósentustig í þremur áföngum sem er einhver mesta skattalækkun sem um getur. Millifæranlegur skattafsláttur milli maka hefur verið stóraukinn og fasteignamati hefur verið breytt til stórhagræðis fyrir fólk á landsbyggðinni. Þá má minna á að barnabætur stórhækka í þremur áföngum á árunum 2001--2003. Í gær voru kynnt áform ríkisstjórnarinnar um miklar skattalækkanir sem taka gildi á tveimur næstu árum. Þessar tillögur munu leiða til skattalækkunar á einstaklinga upp á 5,5 milljarða. Þetta er auðvitað gífurleg kjarabót fyrir landsmenn. Lækkun tekjuskatts, aflagning skattlagningar húsaleigubóta, hækkun fríeignarmarks í eignarskatti og frítekjumarka í sérstökum tekjuskatti er mikið fagnaðarefni en sérstaklega finnst mér ástæða til að fagna helmingslækkun eignarskatts og afnámi sérstaks eignarskatts. Eignarskatturinn er að mínu áliti allra skatta óréttlátastur vegna þess að eignir manna hafa yfirleitt orðið til vegna tekna sem þegar hefur verið greiddur skattur af. Þá er í tillögum ríkisstjórnarinnar gert ráð fyrir verulegum skattalækkunum á fyrirtækin í landinu. Enginn vafi er á því að þær lækkanir munu styrkja samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja og skapa forsendur fyrir frekari uppbyggingu þeirra. Það er reynsla okkar af skattalækkun á fyrirtækin í upphafi síðasta áratugar. Lækkun skatta hefur verið og er stefna Sjálfstfl. öfugt við vinstri flokkana sem vilja hækka skatta og minni ég á brtt. þeirra við síðustu fjárlagagerð þar sem Samfylkingin lagði til skattahækkanir upp á tæpa 5 milljarða og Vinstri grænir voru liðlega hálfdrættingar og lögðu til skattahækkanir upp á 3 milljarða. Ég hef áhyggjur af verulegri lækkun framlaga til Byggðastofnunar í þessu frv. Byggðastofnun fékk eins og aðrar ríkisstofnanir tilmæli um að lækka rekstrarútgjöld um 2% frá fyrra ári og stofnkostnað og viðhald um 7,5%. Stofnunin gerði tillögur um hvernig að þessari lækkun skyldi staðið. Samtals eru þetta 6 millj. og tillögur stofnunarinnar sem voru teknar gildar voru þær að 3,9 millj. færu í hagræðingu hjá stofnuninni sjálfri og 2,1 millj. hjá atvinnuráðgjöfum á landsbyggðinni. Þessi lækkun kemur fram í frv. en því til viðbótar hafa verið færðar 12,5 millj. frá Byggðastofnun til iðnrn. á lið sem kallast Íslenska upplýsingasamfélagið með þeirri skýringu að annars vegar sé það vegna rafræns samfélags og hagnýtrar upplýsingatækni á landsbyggðinni og hins vegar til að byggja gagnagrunn um málefni landsbyggðarinnar. Ég verð að segja það, herra forseti, að ég skil ekki þá tilfærslu. Nú hefur Byggðastofnun verið flutt út á land. Þróunarsvið stofnunarinnar var flutt til Sauðárkróks fyrir þremur árum. Margir spáðu illa fyrir þeim flutningi og sögðu að ekki mundi takast að fá menntað fólk til starfa fyrir norðan en fyrrv. starfsmenn hættu allir störfum þegar að flutningi kom. Slíkar spár reyndust sem betur fer rangar og hálfur þriðji tugur umsókna barst um þessar átta stöður. Til starfa kom ágætisfólk með fjölbreytta menntun. Reynslan af þessum flutningi var það góð að ákveðið var að flytja aðra starfsemi stofnunarinnar til Sauðárkróks á þessu ári og nú er öll starfsemi Byggðastofnunar undir sama þaki fyrir norðan. Það fór eins með þann flutning að allir starfsmenn að einum undanskildum hættu störfum og þurfti því að ráða nýjan forstjóra og 12--15 starfsmenn aðra. Allt hefur þetta gengið ágætlega. Stofnunin fékk öflugan forstjóra og ágætt starfsfólk og starfsemin er komin á fulla ferð. Mér finnst það ekki góð skilaboð að það skuli eiga að færa verulega fjármuni frá Byggðastofnun til ráðuneytisins fyrsta árið sem stofnunin starfar að öllu leyti úti á landi. Ég tel eðlilegast að þau verkefni sem ráðuneytið ætlar að vinna fyrir þessar 12,5 millj. hefðu verið unnin af Byggðastofnun á Sauðárkróki og skil satt að segja ekki hvernig ráðuneyti byggðamála dettur í hug að standa svona að málum og treysti því að hæstv. iðnrh. sjái til þess að þessu verði breytt við meðferð fjárlagafrv. á Alþingi. Það er að vísu réttilega tekið fram í fjárlagafrv. að nú sé unnið að nýrri byggðaáætlun fyrir árin 2002--2003 sem verður lögð fyrir Alþingi á haustþingi. Þar er einnig sagt að gert sé ráð fyrir að framlög breytist miðað við breyttar áherslur áætlunarinnar. Það er allt gott um það að segja en ég tel að í þessu fjárlagafrv. sem við erum að fjalla um núna fyrir næsta ár hefðum við frekar átt að efla Byggðastofnun en veikja. Byggðastofnun er ein þeirra stofnana sem margir tala illa um og oft sjáum við ályktanir um að leggja skuli hana niður. Þessar raddir koma oftast af svæði 101 í Reykjavík og eru settar fram af mikilli vanþekkingu, stundum af fólki sem finnst að allt sem er hinum megin við Elliðaár sé núll og nix. Byggðaröskunin er eitt stærsta vandamál okkar Íslendinga og er ekki auðveld við að eiga. Mörg dæmi eru um að fólk flytji af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins þó að það hafi ágæta afkomu. Byggðastofnun hefur látið gera mjög ítarlegar kannanir á ástæðum þessara flutninga. Höfuðástæða brottflutningsins samkvæmt þeim könnunum er einhæfni atvinnulífsins og því hefur stofnunin stóreflt atvinnuþróunarstarf á landsbyggðinni sem er alfarið á forræði heimamanna og eru nú öflug atvinnuþróunarfélög í öllum landshlutum sem eru að gera ágæta hluti. Það er skoðun mín að efla eigi starfsemi Byggðastofnunar og atvinnuþróunarfélaganna. Þess vegna á ráðuneyti byggðamála ekki að vera að tína til sín fjármuni og verkefni frá stofnuninni. Nú eru á fjárlögum fjórða árið í röð 300 millj. kr. til eignarhaldsfélaga á landsbyggðinni eins og gert var ráð fyrir í þeirri byggðaáætlun sem var samþykkt á Alþingi vorið 1999 og ég fagna því. Þessi eignarhaldsfélög eru í öllum landshlutum, missterk að vísu og hafa gert ágæta hluti í eflingu atvinnulífsins en því miður hefur ekki tekist að koma þessari starfsemi almennilega í gang í einstökum landshlutum þar sem ekki hefur tekist að útvega mótframlag heimamanna en þeir þurfa að leggja til 60% stofnfjár á móti 40% sem koma frá Byggðastofnun. Herra forseti. Tími minn er á þrotum. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um fjárlagafrv. að sinni. Ég lýsi mikilli ánægju með þau markmið sem þar koma fram, að draga marktækt úr ríkisumsvifum og stuðla að bættri samkeppnisstöðu atvinnulífsins á alþjóðamarkaði og jafnframt ítreka ég mikla ánægju með að enn eitt árið verður ríkissjóður rekinn með verulegum afgangi jafnframt því sem skattar verða stórlækkaðir á einstaklingum og fyrirtækjum.

Herra forseti. Þetta var líkara jarðarfararræðu yfir ríkisstjórninni en raunveruleikanum, að verið væri að mæra látinn vin því að svo miklar rangfærslur voru hjá hv. þm. Veit hann hver viðskiptahallinn er? Veit hann hver viðskiptahallinn í stjórnartíð þessarar ríkisstjórnar hefur verið á sl. tveimur til þremur árum og til dagsins í dag? Er það til þess að hæla sér af? Veit hann hver verðbólgan er í dag? Varð hún bara til af engu? Hún varð til undir hagstjórn þessarar ríkisstjórnar. Veit hann hverjir vextirnir eru í dag? Og vaxtamet hér á landi, er það til að hæla sér af? Veit hann hvernig vöxtur þjóðarframleiðslu hefur orðið á síðustu árum? Hann hefur nánast staðið í stað. Veit hann hvernig útflutningsverðmæti hafa staðið á síðustu árum? Nánast í stað. Það er því af ýmsu hægt að hæla sér fyrir ríkisstjórn sem er búin að sitja samfleytt í tíu ár nánast, a.m.k. sumir þeirra og allt of lengi ...

Ég minni á að andsvaratíminn er ein mínúta.

... og það í einu mesta góðæri sem þjóðin hefur búið við.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að ég hefði talað eins og ég væri að jarða látinn vin. Það er nú öðru nær. Vinur minn er í fullu fjöri og á eftir að lifa lengi enn, vonandi í áratugi. Hins vegar flutti ég ákveðna minningarræðu um fyrrv. ríkisstjórnir, ríkisstjórnir vinstri manna. Ég skil að það komi við kaunin á hv. þm. Þeir voru hér við stjórnvölinn áður en við tókum við árið 1991. Hér var allt á heljarþröminni. Ríkissjóður var á hvínandi kúpunni þegar við tókum við og ég skil það svo sem ósköp vel að hv. þingmanni þyki ... 

Herra forseti. Það sem er mjög mikilvægt að hv. þm. Guðjón Guðmundsson átti sig á er hverjar eru hinar raunverulegu staðreyndir í afrekum ríkisstjórnarinnar. Þær eru þessar: Viðskiptahallinn hefur aldrei verið meiri en sl. þrjú ár og aukning í útflutningi aldrei minni. Hann hafði áhyggjur af Byggðastofnun og ég tek undir það með honum. En gerir hv. þm. sér ekki grein fyrir því að fyrirhugaðar skattbreytingar sem hafa verið boðaðar munu enn auka á vanda atvinnurekstrar úti á landi? Þær munu enn þyngja skattbyrði þeirra þar sem meginhluti rekstrarkostnaðar er laun. Gerir hv. þm. sér grein fyrir því að verið er að stórauka álögur á atvinnugreinar úti á landi með þessum skattbreytingum?

Herra forseti. Ég held að ég geri mér ágætlega grein fyrir stöðu ríkisfjármálanna og stöðu ríkissjóðs og ég veit að hv. þm. gerir það líka þó að hann tali í þessum tón. Staðreyndin er sú að við höfum rekið ríkissjóð ár eftir ár með miklum afgangi. Við höfum verið að greiða niður skuldir ríkisins í stórum stíl sem þýðir á móti að vaxtagreiðslur ríkisins lækka um milljarða. Kaupmáttur fólksins í landinu hefur aukist meira hér en í nokkru öðru landi eins og ég gat um í ræðu minni. Varðandi það að skattbreytingarnar komi eitthvað sérstaklega illa niður á landsbyggðinni, þá þoli ég það bara satt að segja ekki þegar menn tala alltaf um atvinnulíf á landsbyggðinni eins og það sé annars flokks atvinnulíf. Af hverju talar hv. þm. um fyrirtækin á landsbyggðinni eins og þau séu einhver annars flokks fyrirtæki? Ég skil það ekki.

Herra forseti. Hv. þm. Guðjón Guðmundsson er búinn að koma sér upp sinni eigin útgáfu af stjórnmálasögunni svo ekki sé nú sagt mannkynssögunni. Það er þannig að það var allt vitlaust og ómögulegt sem gert var fyrir 1991 og allt gott síðan. Hv. þm. er ansi sperrtur og dreissugur svo ekki sé sagt drambsamur þegar hann mælir fyrir þessari einkaútgáfu sinni af stjórnmálasögunni í svart/hvítum litum. En hv. þm. hefði átt að fara aðeins lengra aftur og rifja upp fyrir okkur ástandið haustið 1988 þegar ríkisstjórn undir forustu Sjálfstfl. hrökklaðist frá. Þá átti hrollvekjumyndin við sem hv. þm. dró hér upp. Hverjir höfðu þá farið með völdin? Sjálfstfl. hafði setið í ríkisstjórnum, verið ráðandi aðili í fimm ár og fjóra mánuði samfellt. Þá átti þetta neyðarástand við í atvinnumálum landsmanna sem hv. þm. var að draga hér upp og kenna vinstri mönnum um. Ég held að hv. þm. ætti að vera aðeins hógværari og umgangast sögulegar staðreyndir af aðeins meiri auðmýkt. Þessi stjórnmálasaga hans mun ekki ganga upp hversu lengi sem hv. þm. reynir að selja mönnum hana.

Herra forseti. Það er gamalt máltæki sem segir að sannleikanum verður hver sárreiðastur og ég skil það vel að foringi Vinstri grænna, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, skuli bregðast reiður við. Hann var ráðherra í þessari kol\-ómögulegu ríkisstjórn, sem sat á Íslandi áður en við tókum við völdum, sem var að koma öllu á heljarþröm, atvinnulífið var á heljarþröminni. Ég skil það vel að hv. þm. skuli reiðast þegar þessi afrek hans eru rifjuð upp. Hv. þm. segir að ég sé sperrtur og drambsamur. Já, ég er dálítið sperrtur yfir frammistöðu okkar í þessi tíu ár en ég er ekkert drambsamur. Ég er hins vegar mjög ánægður með afrek okkar í ríkisstjórn.

Herra forseti. Það er engu líkara en hv. þm. og sumir flokksbræður hans hafi farið í smiðju í austurveg og lært þar hvernig eigi að að reyna að breyta sögunni. Það er alveg greinilegt að Sjálfstfl. er að reyna að þurrka út tíð ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar og aðild sína að ríkisstjórnum, t.d. á árunum 1983--1988, reyna að þurrka aðild sína út úr stjórnmálasögunni eins og þeir hafi hvergi nærri neinu komið og kenna þeirri ríkisstjórn um sem tók við þrotabúinu haustið 1988. Hvers vegna hrökklaðist Þorsteinn Pálsson frá ef ekkert var að og kom því þó á þann rétta kjöl að atvinnulífið gekk hér vel og verðbólgan var komin niður í eins stafs tölu um mitt ár 1990? Þetta eru staðreyndir málsins og það þýðir ekki að láta svona, hv. þm. Guðjón Guðmundsson, þó að mönnum sé mikið í mun. Það má líka taka það sem hér var nefnt. Hversu mikið af hinu margrómaða góðæri undanfarin ár var tekið að láni þegar uppsafnaður viðskiptahalli á sex ára tímabili stefnir núna í 250 milljarða kr.? Er það ekkert sem menn þurfa að hafa hugann við? Er bara allt í himnalagi, hv. þm.?

Herra forseti. Ég held að hv. þm. verði alltaf reiðari og reiðari og endurtek bara að sannleikanum verður hver sárreiðastur. Ég held að það hafi verið aðrir þingmenn í þessum sal en ég og mínir flokksbræður sem fóru í smiðju í austurveg. Ég hugsa að það standi nær hv. andmælanda. 

Hversu langt ...?

Herra forseti. Mér þætti vænt um ef hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gæti fengið orðið á eftir þannig að ég gæti talað þessa einu mínútu sem ég má tala. Hún er nú reyndar á þrotum. Þingmaðurinn er í miklum ham, hann er reiður, hann þolir ekki að heyra sannleikann og það er þá best að hætta þessu þannig að hann geti tekið ró sína á ný.

Virðulegi forseti. Ég hef tekið eftir því núna í tvo daga, bæði í umræðunni í gær og svo aftur núna að hv. þm. Guðjón Guðmundsson hefur reynt að draga upp þá mynd að við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði hefðum gert tillögur að því að auka útgjöld ríkisins. Mér finnst rétt að það komi fram að við höfum lagt til aukningu en líka tillögur um tekjur en það er ekki sama hvernig hlutirnir eru sagðir. Ég vil draga fram einn milljarð í þessu sambandi sem ég veit ekki betur en ég og hv. þm. hefðum verið sammála um að auka útgjöld ríkisins um og það var í tengslum við Orkubú Vestfjarða. Hv. þm. Guðjón Guðmundsson vildi gera það í gegnum sölu á Orkubúi Vestfjarða en við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði vildum hafa þann háttinn á að gera það með beinum framlögum. Mér finnst því rangt að stilla málum upp þannig að við gerum bara tillögu að útgjöldum. Það er ýmislegt á bak við og í þessu tilfelli, í sambandi við þennan milljarð, þá var það spurning um hvernig og hvaða form ætti að vera á því en báðir voru sammála um þau auknu útgjöld, ekki satt?

Herra forseti. Ég hef vakið athygli á, og ítrekað núna í þessari viku, afrekum vinstri grænna við fjárlagagerðina á síðasta ári þar sem þeir lögðu til að auka ríkisútgjöldin um 5,5 milljarða, að vísu bara 3,3 milljarða einir og sér en svo voru þeir með tillögur í félagi við Frjálslynda flokkinn upp á 2,2 milljarða, samtals 5,5 milljarða. Þeir lögðu líka til skattahækkanir upp á 3 milljarða. Það er hins vegar rétt sem hv. þm. segir um Orkubú Vestfjarða. Þeir vildu gera þetta með þessum hætti. Ég vildi fara að ósk heimamanna. Fyrir iðnn. þingsins lá álit fulltrúa allra sveitarstjórna á Vestfjörðum að þetta yrði gert með þeim hætti sem gert var. Ég studdi heimamenn í því og stóð að því.

Virðulegi forseti. Ég er ánægður með að hv. þm. samþykkir þetta. Þar er gerð grein fyrir einum af þessum milljörðum. Þar vorum við hjartanlega sammála og ég vil draga það fram í þessari umræðu að það er ekki sanngjarnt að væna menn um það að standa í því að auka útgjöld ríkisins því að oft og tíðum eru skýringar sem tekur langan tíma að útskýra hvernig staðið er að málum. Í þessu tilfelli, varðandi þennan milljarð var það spurning um hvernig ætti að gera það, og báðir voru sammála um það. Ég vil bara að það komi fram að þetta þarf skýringa við og það er ekki hægt að slá því fram að menn vilji standa að útgjaldaaukningu en hafi ekki aðrar tillögur á móti sem sannarlega voru settar fram.

Herra forseti. Það var víða sem hv. þm. Guðjón Guðmundsson kom við í ræðu sinni og ég vil byrja á því að athuga hvort ég hafi skilið orð hv. þm. rétt varðandi umfjöllun hans um flutning Byggðastofnunar. Það var í raun ekki hægt að skilja orð hans öðruvísi en svo að viðbrögð ríkisstjórnarinnar við því að verið væri að flytja Byggðastofnun út á land væru þau að það bæri að flytja fjármuni frá stofnuninni til ráðuneytisins, þ.e. að ríkisstjórnin væri að rýra stofnunina af þeirri ástæðu að hún var flutt út á land og þess vegna þurfi að efla ráðuneytið. Ég verð að fá svör við þessu frá hv. þm. Síðan þarf ég að rifja örlítið upp fyrir hv. þm. af þeirri einföldu ástæðu að hann hélt því fram að ríkisstjórnin hefði verið upptekin við það hvern einasta dag á valdaferli sínum að lækka skatta en þar sem tími minn er allt of stuttur til þess að ég geti farið yfir þetta, þá verð ég að gera það í seinna andsvari mínu en það er augljóst mál af því sem ég hef fyrir framan mig, sem er meira að segja úr hinu merka dagblaði Morgunblaðinu, að það er heldur betur víðs fjarri að ríkisstjórnin hafi ekki gert annað en að lækka skatta.

Herra forseti. Hv. þm. hefur misskilið eitthvað orð mín eða ekki hlustað nógu vel ef hann hefur heyrt mig segja það að þessi flutningur verkefnis frá Byggðastofnun hafi verið vegna þess að stofnunin var flutt út á land. Ég sagði hins vegar og mér finnst það að þegar stofnun er flutt út á land þá eigi að efla hana með sama hætti og þegar hæstv. umhvrh. beitti sér fyrir því að Landmælingar voru fluttar út á land. Það tókst einstaklega vel vegna þess að ráðuneytið stóð á bak við þann flutning og studdi og efldi fyrirtækið. Ég hef verið þeirrar skoðunar að slíkt ætti að gera með Byggðastofnun líka og veit að það verður gert. En ég hef aðeins lýst óánægju minni með það að þetta eina verkefni skuli eiga að fjármagnast af þessum peningum og vinnast inni í ráðuneyti. Ég taldi að það ætti frekar að vinnast í stofnuninni, Byggðastofnun á Sauðárkróki.

Herra forseti. Mér fannst hv. þm. raunar staðfesta það sem ég sagði að þetta væri raunverulega refsiaðgerð af hálfu ríkisstjórnarinnar vegna flutningsins. Ég lofaði því áðan, herra forseti, að lesa örlítið fyrir hv. þm. og hljóðar þetta svo í Morgunblaðinu þann 27. sept. sl., með leyfi forseta: ,,Afkoma ríkissjóðs hefur batnað mikið á undanförnum árum en á sama tíma hefur hið opinbera jafnframt verið að teygja sig æ dýpra ofan í vasa skattgreiðenda. ... hið opinbera hefur verið að taka til sín stöðugt stærri skerf af þjóðarkökunni. ... Heildartekjur hins opinbera sem hlutfall af vergri landsframleiðslu voru 35,8% árið 1990, 36,2% árið 1995 en hafa vaxið hratt síðan og voru komnar í 42% í fyrra. Þetta er aukning um 17,3% á einum áratug og 3,7% hærra en meðaltalið fyrir OECD-ríkin. ... Árið 1990 skilaði tekjuskattur á einstaklinga 20,5% af heildarskatttekjum hins opinbera en í fyrra var þetta hlutfall komið í 21,9% ... ... Persónuafslátturinn hefur ekki fylgt vísitölubreytingum, afslátturinn var 23.376 kr. 1991 en var 24.211 kr. að meðaltali í fyrra. Hefði persónuafslátturinn fylgt vísitölunni væri hann nú 29.913 kr.`` --- Sér eru nú hverjar skattalækkanirnar.

Herra forseti. Svo að það sé alveg á hreinu, þá er það útúrsnúningur að ég hafi sagt að þetta væri refsiaðgerð ríkisstjórnarinnar. Menn eiga ekki að hafa svona rangt eftir þeim sem eru að tala hérna, það er bara ómerkilegt. Varðandi skattana geta menn lesið eins mikið og þeir vilja upp úr Mogganum. Mér kemur bara ekkert við hvað Mogginn er að segja. Ég var að benda á hvað hefur verið gert hér í skattamálum á undanförnum árum. Ég minnti á að tekjuskatturinn var lækkaður um 4 prósentustig í þremur áföngum sem er einhver mesta skattalækkun í sögunni. Ég minnti á að millifæranlegur skattafsláttur milli maka hefur verið stóraukinn og verður kominn á að fullu eftir eitt ár. Ég minnti á að fasteignamatinu var breytt sem þýðir stórkostlega lækkun á fasteignagjöldum á landsbyggðinni. Ég minnti á að barnabætur stórhækka núna ár eftir ár, um 2 milljarða á þremur árum. Og svo minnti ég náttúrlega á það sem er í tillögum ríkisstjórnarinnar frá því í gær þar sem enn á að stórlækka skatta, lækka eignarskattinn um helming, fella niður sérstaka eignarskattinn, tekjuskatturinn, staðgreiðslan lækkar um næstu áramót o.s.frv. Það er því sama hve mikið menn lesa upp úr Mogganum, þetta er stórkostlegur árangur í skattamálum.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um fjárlagafrv. fyrir 2002 og ég vil segja það í byrjun að þó að þetta sé fyrir margra hluta sakir hið merkilegasta plagg, þá er það merkilegasta í því í raun og veru það sem ekki er sagt vegna þess að undirtónninn í frv. er svo gríðarlegur að það kallar á hliðarráðstafanir, ef vel ætti að vera, það sem sett er fram í þessu plaggi, fjárlagafrv. Hér er gefinn tónninn um að langmesti hlutinn af þeim rúmum 18 milljörðum sem eru afgangur af þessum fjárlögum, langmesti hlutinn af þeim peningum er fenginn með sölu ríkiseigna. Eru menn virkilega svo blindir í þessu landi að þeir geri sér ekki grein fyrir því hér í þingsölum að það að framkalla kerfisbreytingar á einu samfélagi sem byggja á sölu Landssímans, sölu Landsbankans, sölu Búnaðarbankans, einkavæðingu af ýmsu tagi og e.t.v. einkavæðingu í orkugeira, muni ekki hafa gríðarlegar afleiðingar? Þetta vitum við öll. Í fjárlagafrv. eru nánast engar tillögur um mótaðgerðir, mótvægi við því sem allir vita að framkallast af þessum ákvörðunum. Það eru gríðarlegar ákvarðanir sem hér er verið að taka. Miðað við einkavæðingu eða hlutafélagavæðingu ríkiseigna má gera ráð fyrir því að allar þessar stofnanir muni draga úr starfsemi úti á landi. Ég fullyrði það að alls staðar annars staðar í löndum sem við berum okkur saman við væri á grunni ákvarðanatöku af þessu tagi sett fram plagg og áætlun sem væri byggð á mótvægisaðgerðum við afleiðingar af því sem hér er verið að gera. Það er ekkert af því tagi hér inni, ekki neitt. Ofan í kaupið liggur fyrir að áfram verður haldið með óbreytt fiskveiðistjórnarkerfi. Möguleikar á stækkun fyrirtækjanna eru auknir. Við vitum að sú ákvörðun leiðir til stækkunar fyrirtækja og samþjöppunar og þar af leiðandi erfiðleika um landsbyggðina alla. Einu mótvægisaðgerðirnar sem ég sé í þessu frv. eru 139 millj. kr. til styrkingar á dreifikerfi í strjálbýli, sem er allt of lág fjárhæð. Fyrirtækið Rarik hefur bent á að það þyrfti að vera 400--700 millj. kr. á ári ef vel ætti að vera. Engar aðrar ráðstafanir eru gerðar. Þvert á móti eru út um allt í frv. tillögur og ákvarðanir sem gera það að verkum að þjónusta opinberra fyrirtækja úti á landi minnkar. Þess í stað ætti að gera hliðarráðstafanir, vilji menn á annað borð selja ríkiseignir og að draga saman þjónustu, sem ég er náttúrlega innilega á móti. Ég berst hatrammlega á móti því en það virðist vera staðreynd en þá eiga menn auðvitað að gera jafnframt áætlun um mótaðgerðir gagnvart þessu. Það bólar ekkert á þeim, ekki neitt. Ég get bara drepið niður í minni heimabyggð. Þar er áætlaður sparnaður á Akureyri við að leggja niður morgunútsendingar frá 1. okt. Þar er fyrst og fremst um að ræða launakostnað tveggja manna, sem má ætla að sé um það bil 1,5 millj. kr. fram til áramóta. Víða í hinum opinbera rekstri er verið að skerða þjónustu ríkisins úti á landi, ofan á það sem hér er gert ráð fyrir. Hvað halda menn að gerist í bankakerfinu? Hvað halda menn að gerist varðandi þjónustu Símans o.s.frv.? Auðvitað leiða breytingarnar til fækkunar starfa. Það er ekki hægt að sjá annað út úr þessu. Ég vara menn við að loka augunum fyrir afleiðingum gjörða sinna. Breytingar af því tagi sem hér eru boðaðar, varðandi sölu ríkisfyrirtækja og einkavæðingu, hafa átt sér stað víða um Evrópu. En á sama tíma og menn hafa séð fram á eða tekið ákvörðun um slíkar kerfisbreytingar þá hefur í öllum tilfellum, jafnvel í Mið-Evrópu, t.d. Bæjaralandi, verið gerðar áætlanir um að endurreisa atvinnulífið á öðrum grunni en verið hafði, t.d. í námagreftri --- ekki eftir á þegar skaðinn er skeður heldur áður. Slíkar áætlanir þarf að gera áður en starfemi sem hefur verið grundvöllur samfélags um árabil er einkavædd eða lögð niður. Það er forkastanlegt að menn skuli viðhafa slík vinnubrögð árið 2002 við stórar ákvarðanir af þessu tagi, að menn eigi bara að fá þetta framan í sig eins og sand. Nú er nóg komið. Í byggðum eins og í Hrísey eru teknar ákvarðanir, nánast frá degi til dags, um hvort leggja eigi niður störf í þessu litla byggðarlagi. Menn þurfa nánast að flýja byggð sína eins og undan stríðsrekstri. Það er þá kannski verr sett en fólk sem lendir í stríðsrekstri því að það fer með skuldir á herðunum til nýrra svæða. Þetta er ekki boðlegt. Þessi áform eru ekki boðleg nema við vitum nákvæmlega hvað við erum að gera. Af hverju er ekki farið út í markvissar mótvægisaðgerðir ef menn eru svo sannfærðir um að það þurfi að einkavæða öll þessi fyrirtæki? Ég er á móti því. En af hverju er ekkert gert? Af hverju er fólkinu ekki sagt það hreint út: Við ætlum að hætta öllu. Farið bara. Það jafngildir því mjög víða. Fólk er farið að finna smjörþefinn af þessu fyrst núna á seinustu tveimur árum, þar sem störf hafa verið lögð niður til að hagræða og spara eins og það er kallað víða um land. Þetta gerist í öllu bankakerfinu. Þetta gerist hjá póstinum. Víðar og víðar er dregið úr þjónustu. Við vitum nákvæmlega hvað þessi einkavæðing þýðir. Þessir 18,6 milljarðar --- sennilega eru 3 af þeim reyndar raunverulegur afgangur af rekstri ríkisins --- eru ákaflega dýru verði keyptir. Við skulum gera okkur grein fyrir því. Ég kalla eftir því, virðulegi forseti, að þeir sem leggja slíkar tillögur fram, hæstv. ríkisstjórn og hennar ráðherrar, upplýsi okkur um afleiðingarnar sem þeir telja að þessi ákvörðunartaka hafi og hvað þeir hafi hugsað sér að gera til mótvægis. Það er líkt og þeir sem ráða ferðinni nú geri engan greinarmun á því að stjórna fyrirtæki og stjórna samfélagi. Þegar menn stjórna fyrirtæki þá geta þeir hagað sér eins og þeir vilja og menn verða að éta það sem úti frýs ef sjoppan gengur ekki. En ef við stjórnum samfélagi gilda allt önnur lögmál. Ég frábið mér að menn tali hér og hagi sér eins og stjórnendur fyrirtækis þegar það liggur á borðinu að hlutskipti okkar er að stjórna samfélagi. Stórar ákvarðanir eins og þessar kalla á svörin sem ég hef óskað eftir eftir. Ég óska sérstaklega eftir því að hæstv. fjmrh. upplýsi þingheim um það til hvaða hliðarráðstafana menn muni grípa vegna þeirra breytinga sem hæstv. ráðherra telur nauðsynlegar og hvenær slíkar aðgerðir fari í gang. Eða eiga menn bara að láta það yfir sig ganga að allt sé selt undan þeim og fólk verði í stórum stíl nánast að flýja heimili sín um land allt?

Herra forseti. Við ræðum fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Inn í þá umræðu koma að sjálfsögðu þær skattalækkanir sem hafa verið boðaðar. Ég hef hlýtt á umræðuna í morgun og þótti með ólíkindum að heyra, sérstaklega frá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, af því dómadagssvartnætti sem þar kom fram. Það var eins og allt væri að farast. Ég leit út um gluggann og þar var ekki stórhríð eða rigning eins og ég átti von á eftir að hafa hlýtt á ræðuna. Það var bara ágætisveður. Munurinn á spá Þjóðhagsstofnunar, sem hv. þm. og fleiri hafa gert athugasemd við, er að sjálfsögðu sá að ríkisstjórnin vissi af fyrirhuguðum skattalækkunum og þeim áhrifum sem þær kynnu að hafa á spárnar. Óneitanlega hafa svo veigamiklar og stórfelldar skattalækkanir mikil áhrif. Það liggur fyrir að fjárlagafrv. er alltaf spá. Það er spá um alls konar atriði fyrir næsta ár og það er markmið, trúi ég, hvers fjmrh. að ríkisreikningur, þegar upp er staðið, sé sem næst spánni. Það er metnaður hans þannig að ég reikna með því að fjmrn. vandi sig mjög þegar kemur að forsendum og gerð þessarar spár. Auðvitað geta komið upp óvænt atvik, t.d. öryrkjadómurinn og annað slíkt, sem raska þessari spá en burt séð frá slíku á spáin að standast. Það hlýtur að vera metnaður þeirra sem semja fjárlagafrv. Herra forseti. Við erum að fjalla um fjárlagafrv. í ljósi þessara skattalækkana. Þær hafa þegar haft mikil áhrif. Verðbréfavísitalan, úrvalsvísitalan hækkaði í morgun, strax við opnun, um 6--7% og hefur haldist þannig í dag. Mörg fyrirtæki hafa hækkað töluvert meira. Landsbankinn hefur hækkað um 11% og það segir sig sjálft að slík skattalækkun á að þýða hækkun á gengi. Þegar hluthafar sjá að þeir halda eftir af hverjum 100 kr., sem fyrirtæki hefur í hagnað, 82 kr. í staðinn fyrir 70 þá hlýtur það að hafa í för með sér aukinn tekjustraum. Þar sem verðmat fyrirtækja fer alfarið eftir tekjustraumi sem hluthafinn sér þá á gengið að hækka að öðru jöfnu um 17% við þessa breytingu eina sér. Þá gerist dálítið merkilegt, herra forseti. Ríkissjóður er að selja þrjú stór fyrirtæki. Landssímann, upp á 41 milljarð; Landsbankann, þar sem ríkissjóður á enn þá 14 milljarða, og Búnaðarbankann, þar sem ríkissjóður á enn þá 13 milljarða að verðmæti, og það var fyrir hækkunina í morgun. Ef þessi fyrirtæki sem eru samtals 68 milljarðar að verðmæti hækka um 17%, eins og þau ættu að gera og munu væntanlega gera að öðru óbreyttu, þá fær ríkissjóður 12 milljarða í tekjuauka á næsta ári, 12 milljarða. Allur pakkinn sem við erum að tala um kostar 7 milljarða að frádregnum 3,5 milljörðum sem gert er ráð fyrir að skattbreytingin skili í formi aukningar á veltu í þjóðfélaginu. Þannig erum við að tala um að ríkissjóður sé að fórna 3,5 milljörðum en fái 12 milljarða í staðinn. Það eru ekki léleg býtti. Þá kemur að því að hugleiða: Hvað gerist ef við færum skattinn niður í 0%? Við skulum bara leyfa okkur að leika okkur að því. Þá gerðist það að gengið ætti að hækka um 43%. Þessi þrjú fyrirtæki hækka um 29 milljarða. Á móti verður ríkissjóður að fórna tekjuskatti upp á 6,8 milljarða á ári þannig að hann mundi græða 22 milljarða á því að fara með skattinn niður í 0%. Þetta er dálítið merkilegt. Auðvitað mætti ekki gera það enda geri ég ráð fyrir að Evrópusambandið mundi rísa upp á afturlappirnar.  Herra forseti. Ég vil endilega hafa frið til að halda ræðu mína. Ég vil ekki standa í viðræðum við hv. þm. þó að þeir séu æstir yfir þessum upplýsingum. Ég get vel skilið að menn eigi erfitt með að ímynda sér að það borgi sig að fara með skattinn niður í 0%. En það gæti gerst. Ég vil endilega að hv. nefnd sem fær þetta til umfjöllunar skoði þann möguleika að létta skattbyrði eins og hægt er, í samræmi við alþjóðasamninga. Ef við segjum að þeir færu niður í 5% tekjuskatt á fyrirtæki þá fengjum við hingað fullt af erlendum stórfyrirtækjum, sem væri aldeilis búbót. Herra forseti. Er gott að hlutabréf hækki í verði? Sumir segja að það séu bara ljótir karlar sem eigi hlutabréf. Sumir hafa meira að segja þá lífssýn að almennt sé það ljótt fólk sem eigi hlutabréf og taki þátt í atvinnulífinu. En svo er ekki. Þegar hlutabréf hækka þá er auðveldara fyrir nýsköpun að fá fjármagn, áhættufjármagn, það auðveldar nýsköpun á Vestfjörðum, á Norðurlandi eystra og víðar um land, Norðurlandi vestra líka. Það er auðveldara að fá fjármagn til nýsköpunar þegar hlutafé er verðmætt og mikil eftirspurn eftir því. Þetta væri miklu betri leið, að lækka skatta á fyrirtæki, til að fá fjármagn til nýsköpunar heldur en það sem menn hafa trú á, að búa til einhverja opinbera nýsköpunarsjóði þar sem opinberir starfsmenn hittast einu sinni í mánuði og ákveða að veita fjármagn til nýsköpunar. Það er steindautt kerfi. Það er mikið skynsamlegra að leyfa markaðinum að vinna rétt. Herra forseti. Svo er líka lagt til að hækka tryggingagjald. Sumir hafa gagnrýnt það. Hvað þýðir hækkun á tryggingagjaldið? Það er skattur á laun. Við búum við þau mótsagnakenndu einkenni núna að hér er mjög mikil eftirspurn eftir vinnuafli. Á landinu starfa fleiri þúsund erlendir verkamenn og iðnaðarmenn og það vantar fólk. Þá er mjög skynsamlegt að gera vinnuna dýrari og þvinga fyrirtækin til þess að spara vinnu með hagræðingu og ná þannig fram meiri hagnaði. Þessi aðgerð er því ekki út úr korti eins og kann að virðast í fyrstu. Þegar menn tala um það að fyrirtæki úti á landi skili ekki hagnaði þá þykir mér leitt að heyra að menn hafi ekki meiri trú á landsbyggðinni en þetta. Auðvitað skila fyrirtæki úti á landi hagnaði eins og önnur fyrirtæki. Þau eiga a.m.k. að gera það, herra forseti. Ég vil að öll fyrirtæki á landinu skili hagnaði og borgi há laun. Það er fleira í pípunum. Það á að lækka stimpilgjald. Því miður lækkar það ekki eins mikið og ég hefði viljað. Mér sýnist að það sé mjög almennur vilji til þess á meðal hv. þm. að fella niður stimpilgjaldið. Ég vil gjarnan að nefndin skoði hvort nú sé ekki lag til þess að taka á honum stóra sínum varðandi stimpilgjaldið. Fyrir þessu öllu er innstæða vegna þess að ríkissjóður hefur verið rekinn með miklum afgangi, sem stafar af mikilli hækkun launa. Svo á að lækka eignarskatta. Því miður eru þeir ekki lækkaðir alveg niður í 0%, en eignarskattar eru refsing fyrir sparnað og ráðdeildarsemi. Það fólk sem stundar sparnað og ráðdeildarsemi, eyðir ekki í jeppa og utanlandsferðir af tekjum sínum, safnar oft og tíðum eignum, þó að launin séu lág, herra forseti. Oft er þetta lágtekjufólk. Því er refsað með eignarsköttunum, eins og einn örorkulífeyrisþegi kvartaði undan fyrir einu eða tveimur árum. Hann hafði lagt fyrir af örorkulífeyri sínum og var kominn með eignir. Hann var allt í einu orðinn áskrifandi að eignarskatti til ríkisins vegna þess að hann hélt vel utan um krónurnar sínar þó ekki væru þær margar. Herra forseti. Ríkisstjórn Sjálfstfl. hefur sl. tíu ár lækkað umtalsvert álögur á atvinnulífið. Við það hefur það blómstrað, borgað hærri laun og með hækkandi launum hafa því orðið mikil vandræði að mati vinstri manna. Barnabætur hafa lækkað --- það er mikil ógn að fólk skuli hafa svona háar tekur --- og tekjuskattar hafa hækkað mjög umtalsvert. Það er líka mjög vont að mati þeirra sem vilja helst alltaf hafa sömu lágu launin. Nú er lag að lækka skattana. Ég vil að menn skoði sérstaklega í nefndinni að lækka jafnvel tekjuskatt fyrirtækja niður í 0%.

Herra forseti. Til að taka af allan vafa um hvort einhver misskilningur sé á ferðum þá heyrði ég ekki betur en hv. þm. hafi haldið því fram að fjmrn. hefði haft ákveðna vitneskju fram yfir t.d. Þjóðhagsstofnun varðandi væntanlegar skattbreytingar sem voru síðan kynntar í gær. Ég heyrði ekki betur en hv. þm. hefði sagt að þar af leiðandi væri eðlilegt að fjmrn. væri með aðrar niðurstöður en Þjóðhagsstofnun af þeirri ástæðu að þeir hefðu vitað af þessum fyrirhuguðu skattbreytingum og þess vegna væri eðlilegt að útkoma fjmrn. væri, að því er mér skildist, betri en hjá Þjóðhagsstofnun. Því spyr ég, herra forseti, hv. þm. hvort hér hafi verið um misskilning að ræða hjá mér eða ekki og fullyrðingin hafi sem sagt verið sú að fjmrn. hafi haft vitneskju sem þeir þar af leiðandi hafa ekki látið fara yfir til Þjóðhagsstofnunar.

Herra forseti. Ég tel að hæstv. fjmrh. hafi vitað hvað hann ætlaði að leggja fram sjálfur í dálítinn tíma. En þær upplýsingar getur hann ekki gefið upp, hann má ekki gefa þær upp. Hann þarf að halda þeim mjög leyndum vegna þess, eins og kemur í ljós núna að verðbréfamarkaðurinn tók á skrið. Það er ekki ráðlegt að dreifa slíkum upplýsingum, sem geta haft mikil fjárhagsleg áhrif, nema til mjög þröngs hóps. Ég vissi þetta ekki fyrr en eftir klukkan fjögur í gær og það vissi þetta enginn í mínum flokki eftir því sem ég best veit fyrr en eftir klukkan fjögur. Og það hefur örugglega verið með ráðum gert. Ég reikna með því að fjmrh. hafi vitað þetta sjálfur og vegna þess arna hafi hann með sjálfum sér sett örlítið aðrar áherslur í fjárlagafrv. en Þjóðhagsstofnun.

Herra forseti. Það er rétt að vekja á því athygli að hér er auðvitað allt önnur söguskýring en hæstv. fjmrh. hafði uppi sjálfur vegna þess að hæstv. fjmrh. sagði að tölur Þjóðhagsstofnunar, spár Þjóðhagsstofnunar hefðu komið seinna en spá fjmrn. Þar var hvergi minnst á það að þarna væri um allt aðrar upplýsingar að ræða, fyrir utan það að hæstv. fjmrh. hélt því fram og hefur haldið því fram í fréttatilkynningu að útkoman hjá fjmrn. væri, ef eitthvað væri, verri en hjá Þjóðhagsstofnun. Hér er því eitthvað sem rekst á, fyrir utan það að hæstv. fjmrh. sagði það sjálfur á kynningarfundi með fjárln. að í fjárlagafrv. væru eingöngu 600 milljónirnar sem gert væri ráð fyrir í hátekjuskatti og annað væri ekki inni og ekki tekið tillit til af þeirri einföldu ástæðu að ekki væri búið að taka neinar ákvarðanir um málið. Mér heyrist því, herra forseti, að hv. þm. sé að hluta til að gefa til kynna að hæstv. fjmrh. hafi vísvitandi haldið upplýsingum frá Þjóðhagsstofnun og það tel ég nú býsna alvarlega ásökun á hendur hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að svara fyrir hæstv. fjmrh. í þessu máli en hann hefur að sjálfsögðu haft hugmyndir um sínar eigin fyrirætlanir. Það hlýtur að vera. Og þegar hann er að setja forsendur fyrir fjárlagafrv. þá hlýtur hann að gera það á eigin ábyrgð því að hann vill að fjárlagafrv. standist sem spá og hann og ráðuneyti hans hljóta að setja metnað sinn í það að fjárlagafrv. standist. Þess vegna finnst mér mjög eðlilegt að hann noti sínar eigin forsendur við það og taki að sjálfsögðu mið af þeim forsendum sem Þjóðhagsstofnun gefur upp og síðan snurfusi hann hana til eftir bestu getu sjálfur og þá miðað við þær áætlanir og fyrirætlanir sem hann sjálfur hefur í hyggju.

Herra forseti. Ef það er eitthvað eitt sem hægt er að segja að einkenni þessi fjárlög og umgjörð þeirra þá er það orðið ,,óvissa``. Það vakti strax athygli mína þegar ég sá litinn, þennan kuldabláa lit á bókinni, að innihaldið mundi líklega verða eitthvað í samræmi við það. Sólskinsliturinn guli er gufaður upp, horfinn út í veður og vind og kuldablár, klakablár litur kominn á kápuna hjá hæstv. fjmrh. Og innihaldið, herra forseti, er í raun og veru algjörlega í samræmi við það. Óvissan er fólgin í öllum þeim aðstæðum og þeim breytingum sem við höfum verið að sjá ganga yfir og er engan veginn séð fyrir endann á. Þó ekkert annað kæmi til en þær miklu sviptingar í gengi krónunnar, sem við höfum horft á frá því snemma á þessu ári og standa yfir enn, þar sem Seðlabankinn berst um á hæl og hnakka að reyna að halda genginu uppi með handafli og kaupum, inngripum dag eftir dag, verðbólguþróunin og óvissa tengd því, þá dugar það til að sjá að auðvitað eru forsendurnar mjög óljósar og það er að mínu mati misráðið að reyna að ræða þetta öðruvísi en þannig. Það er ekkert að því, hvorki fyrir hæstv. fjmrh. né aðra, að viðurkenna að svona er staðan. Þegar það svo bætist við að stóratburðir úti í heimi hafa skekið efnahagslífið og berast hingað til okkar og eru þegar farnir að hafa áhrif, algjörlega ófyrirséð hversu mikil og langvinn þau verða á næstu missirum, t.d. á eina höfuðgrein okkar atvinnulífs, ferðaþjónustuna, þá er það einfaldlega fólgið í öllum aðstæðum að óvissan er mikil og það er eðlilegast að ræða þetta á þessum grunni. Það er, herra forseti, að koma æ betur í ljós að góðærisveislunni, sem ég hef kallað svo, er lokið. Og það sem verra er, það verður ljósara með hverju árinu sem líður eða hverjum mánuðinum sem líður að nú er að koma að skuldadögunum og að þetta góðæri var að verulegu leyti eyðsla umfram efni. Skuldasöfnun þjóðarbúsins á þessu tímabili er geigvænleg. Menn geta síðan komið hér og sagt að þetta sé því að kenna að kaupmáttur hafi aukist of hratt. En það er ekki bara það, að sjálfsögðu ekki, vegna þess að umgjörðin sem efnahagslífinu var að þessu leyti búin bauð upp á þetta. Menn verða að horfa til allra þátta í þessu sambandi, til gengisskráningarinnar og til þeirrar keyrslu sem stjórnvöld höfðu forustu fyrir um, þensluna sem varð til á þessu landshorni og þessarar sífelldu góðærissíbylju sem auðvitað hvöttu til eyðslu, lántöku, útlánastefnu bankanna o.s.frv. Niðurstaðan blasir því við okkur: Þessi eyðsla var að verulegu leyti umfram efni, ávísun á vaxandi skuldir þjóðarbúsins í heild út á við og þyngri greiðslubyrði af þeim skuldum á komandi árum. Það er sérstaklega alvarlegt, herra forseti, hvernig vaxtakostnaðurinn af vaxandi erlendum skuldum þjóðarbúsins hleðst núna upp. Það veldur því að þó að vöruskiptajöfnuðurinn lagist með minni innflutningi þá tommar það nánast ekkert gagnvart viðskiptahallanum því vaxtakostnaðurinn kemur þar upp á móti. Svokallaður jöfnuður þáttatekna verður núna neikvæður um milljarðatugi, svo nemur milljarðatugum meir milli ára. Hallinn á þessum lið, jöfnuði þáttatekna, sem að uppistöðu til er vaxtakostnaðurinn af erlendum skuldum þjóðarbúsins umfram erlendar eignir, var af stærðargráðunni 10--12 milljarðar mestallan síðasta áratug. Hann stökk upp í 20 milljarða á síðasta ári. Hann stefnir í rúma 30 milljarða á þessu ári og stefnir í hátt í 40 milljarða á árinu 2002. Þetta eru staðreyndir málsins. Svo koma menn hér og belgja sig yfir því hvað efnahagsstjórnin sé góð og allt sé í fína lagi. Ég veit að vísu að einstöku menn, eins og hv. þm. Pétur Blöndal, hafa verið að vara við þessu á undanförnum árum. En menn bjuggu sér til deyfilyf gagnvart þessu ástandi og þar á meðal hv. þm. Var hann ekki að tala hér um að þetta væri góðkynja viðskiptahalli og hann væri allt annars eðlis en áður vegna þess að minni ríkisábyrgð væri á honum? En þarf ekki að borga hann samt? Mun þjóðarbúið ekki þurfa að standa við skuldbindingar sínar út á við? Það er dálítið merkilegt þegar sjálfstæðismenn koma hér og sperra sig yfir því hvað allt hafi nú verið fullkomið hjá þeim en eru svo ekki menn til að ræða þessar staðreyndir málsins heldur búa sér til billegar skýringar á því að þetta sé allt í lagi. Góðkynja viðskiptahalli hvað? Hann er nákvæmlega sama eðlis og hann hefur alltaf verið hvað það varðar að íslenska þjóðarbúið, fyrirtæki okkar allra, verður að virða þessar greiðsluskuldbindingar sínar út á við. Sáralítið af þeim mun geta fallið á aðra aðila vegna þess að þetta er í gegnum banka og fjármálastofnanir sem við getum ekkert annað en látið standa við skuldbindingar sínar. Það liggur bara þannig. Og minnst af þessu mundi hverfa jafnvel þó að einhver fyrirtæki stæðu ekki við skuldbindingar sínar. Uppsafnaður viðskiptahalli, herra forseti, á árunum 1998 til og með árinu 2002, ef marka má spár, verður 254 milljarðar kr., ef ég hef lagt rétt saman upp úr þjóðhagsáætluninni. 254 milljarðar kr. eru ekkert smáræði. Vaxtakostnaðurinn af þeim viðskiptahalla sem þarna safnast upp er ekkert smáræði og það er hann sem við erum að horfast hér í augu við. Hreinar skuldir þjóðarbúsins hafa aukist gríðarlega. Að vísu þarf að hafa gengisbreytingarnar þar í huga, ef við reiknum þær í erlenda mynt þá er aukningin minni. En frá árunum 1997, 1998, þegar þær voru um 50% af landsframleiðslu og upp í það að verða núna í lok þessa árs, ef svo heldur fram sem horfir, um 110% af landsframleiðslu, komnar vel yfir landsframleiðslu hvers árs. Það eru hreinar skuldir þjóðarbúsins út á við. Það var nú gömul þumalputtaregla, hvort heldur sem var í rekstri heimilis eða fyrirtækis, að þá væri nú farið að syrta í álinn ef skuldirnar væru komnar upp fyrir ársveltuna, var það ekki? Einhverjir hafa heyrt slíka viðmiðun. Það er nákvæmlega það sem nú hefur gerst hjá íslenska þjóðarbúinu að hrein skuldastaða okkar, hreinar skuldir okkar erlendis, sem sagt brúttóskuldir að frádregnum eignum erlendis eru orðnar meiri en landsframleiðslan. Örfá orð, herra forseti, um skattapólitíkina, sem ég kem kannski betur að í seinni ræðu. Þar er fyrst og fremst um einn jákvæðan þátt að ræða og það er afnám skatta á húsaleigubætur. Að öðru leyti eru þessar breytingar verulega umdeilanlegar og að mínu mati sumpart alveg misráðnar. Ég tel það hneykslanlega skattapólitík að hækka frítekjumark hátekjuskatts, hlífa einstaklingum með 280 þús. kr. tekjur á mánuði alveg sérstaklega, færa þau mörk upp í 330 þúsund, en hrófla ekki við hinum almennu skattleysismörkum sem valda því að m.a.s. bótaþegar í almannatryggingakerfinu eru farnir að greiða umtalsverða skatta af hámarksbótum á mánuði hverjum. Eða þá láglaunafólkið. Tökum konur í láglaunastörfum sem eru með 90--100 þús. kr. á mánuði að meðaltali í heilum starfsgreinum samkvæmt nýjasta Fréttabréfi kjararannsóknarnefndar. Þær borga 12--15 þús. kr. á mánuði í skatta af þeim launum. Konur á landsbyggðinni í þjónustu-, sölu- og afgreiðslustörfum eru með 98.700 kr. að meðaltali í laun á mánuði. Þær ná ekki 100 þús. kr., fullvinnandi manneskjur í þessum starfsgreinum á landsbyggðinni. En þær mega borga 12.000 kr. í skatta eða þar um bil af þeim launum. Það finnst þeim í lagi, höfðingjunum sem hér ráða áherslum. Og Framsfl. lætur sig hafa þetta með þeim. En það er forgangsverkefni hjá þessum flokkum að lyfta frítekjumarki hátekjufólks og menn eru búnir að finna sér upp nýja réttlætingu, nýtt hugtak, nýtt nafn, millitekjuskattur, að þetta álag á hátekjur sé millitekjuskattur af því að hann byrjar að telja við 280 þús. en núna 330 þús. á mánuði hjá einstaklingi og hátt á sjöunda hundrað þús. hjá hjónum þegar búið verður að færa þessi mörk upp. Vorkennir Sjálfstfl. og Framsfl. svona mikið hjónunum með vel á sjöunda hundrað þús. kr. á mánuði að hann telji meiri ástæðu til að létta skattana á þeim heldur en lágtekjufólki, öldruðum og öryrkjum með kannski 80--90 þús. kr. á mánuði? Það er það sem blasir við okkur. Hver eru byrjunarlaun sjúkraliða sem nú eru í verkfalli? Þau eru innan við 90 þús. kr. á mánuði en þær mega borga skatta af þeirri smán, það er allt í lagi að mati þessara manna. Herra forseti. Ég mun í seinni ræðu minni koma aðeins inn á skattapólitíkina sem snýr að atvinnulífinu. Hún er að mínu mati einnig mjög illa ígrunduð vegna þess að þar eru valdar áherslur í skattamálum sem ég held að séu varasamar, að lækka mjög mikið skatta á hagnað fyrirtækja sem þó búa við þetta góða afkomu, að þau eru að græða og færa það að hluta til yfir í launatengda skatta, þ.e. tryggingagjald. Þetta óttast ég, herra forseti, að verði til ófarnaðar.

Herra forseti. Tveir hv. þm. beindu til mín fyrirspurnum sem ég hef ekki svarað. Í fyrsta lagi bað hv. 5. þm. Reykv. um svör við því hvort á döfinni væri frekari hækkun á hlutdeild sjúklinga í kostnaði við heilbrigðiskerfið. Ég get svarað því til að engar slíkar raunhækkanir eru á döfinni. Ég hef þegar gefið yfirlýsingar um að ég hyggist ekki taka upp t.d. innritunargjöld á sjúkrahús eða ný gjöld. Hlutdeild sjúklinga í einstökum gjöldum var hækkuð á liðnu sumri. Ekki hafa verið til umræðu frekari raunhækkanir að þessu leyti. Hv. 15. þm. Reykv. gerði hagræðingarkröfuna og sparnaðartöluna sem lendir á einstökum stofnunum að umræðuefni. Það er þessi 1% hagræðingarkrafa sem sett er á allar stofnanir heilbrrn. Hún gerir um 307 millj., ef ég man rétt, en hagræðingarkrafan fer svo upp í 2% með sértækum aðgerðum. Það er rétt að stærstu spítalarnir bera um 180 millj. af þessari uppphæð, Landspítalinn -- háskólasjúkrahús. Hins vegar verður að horfa á þessa tölu í tengslum við þann mikla rekstur sem þar er um að ræða því að þetta er rekstur upp á 20,4 milljarða. Ég er þó ekkert að draga úr því að ætíð er erfitt að hagræða í slíkum rekstri en þó verður að líta á það að þarna er aðeins um þriggja daga veltu á spítalanum að ræða eða tæplega það. Síðan varðandi biðlistana. Nefndir voru sérstaklega bæklunarbiðlistarnir sem ég tek undir að eru tilfinnanlegir. Ég get sagt það hreinskilnislega að sá biðlisti fer í taugarnar á mér. Ég hef fylgst með því á yfirstandandi ári hver þróunin er í þessum efnum. Við erum að fara yfir fjárhag okkar og fjárhagsramma og það sem út af stendur það sem eftir er ársins, með tilliti til þess hvort við höfum nokkra möguleika á að fjölga bæklunaraðgerðum. Við höfum sett 80 millj. í þennan málaflokk á næsta ári til þess að stytta biðlistana af 350 millj. sem við höfðum í ráðuneytinu samkvæmt rammafjárlögum til nýrra verkefna. Við teljum því að það sé eitt af forgangsverkefnum okkar að reyna að stytta þennan biðlista. Það er alveg ljóst að til mikils er að vinna að gera það því að fólk sem bíður er á lyfjum og líður þjáningar. Ég dreg ekkert úr því. Hv. þm. kom einnig inn á geðsviðið og hvaða aðgerðir væru fyrirhugaðar í þeim efnum. Fram kom í stefnuræðu hæstv. forsrh. að það svið væri til sérstakrar skoðunar. Við erum að setja þetta upp sem eitt af forgangsmálum ráðuneytisins. Ég tel afar brýnt að fara yfir þennan málaflokk og það hvaða aðgerðir kæmu að mestu gagni. En þessi málaflokkur er afar víðfeðmur. Geðsviðið snýst ekki eingöngu um geðdeild Landspítalans -- háskólasjúkrahúss. Það er miklu víðfeðmara. Ég hef reynt að fylgjast með því á árinu hvort það sé þannig að fólk í neyðartilfellum sé ekki tekið inn. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið hefur svo ekki verið. Allir sem eru í neyð eru teknir inn. Hins vegar eru alltaf í þessum rekstri erfiðleikar á sumrin vegna þess að það gengur erfiðlega að manna þessar deildir þegar sumarleyfi eru. Ég veit ekki hvort hv. þingmenn gera sér grein fyrir því, ég a.m.k. gerði mér ekki grein fyrir því áður en ég kom að þessu, hve óskaplega stór deild þetta er. Það vinna hvorki meira né minna en 600 manns á geðdeild Landspítalans -- háskólasjúkrahúss. Því miður verða truflanir á þessum rekstri yfir sumarið þegar fólk tekur sín frí því að það gengur erfiðlega að fá afleysingar í þessum rekstri. Margs konar aðgerðir koma til greina í þessu efni. Það eru t.d. umræður um það hvort möguleikar séu á því að heilsugæslan komi meira inn á geðsviðið, að þar séu möguleikar á þjónustu. Einnig er skortur á félagslegum úrræðum fyrir geðsjúka. Það hefur verið unnið gott verk, t.d. hefur klúbburinn Geysir, sem ég þekki til, unnið gott verk í atvinnumálum geðsjúkra og það þarf auðvitað að styðja slíka starfsemi. Það er mjög mikilvægt. Ég átti nýlega viðræður við forsvarsmenn Geðhjálpar. Það er mjög mikilvægt að styðja við geðrækt og eftirmeðferð geðsjúkra. Einnig hef ég unnið að því að koma upp forvarnateymum til að berjast gegn sjálfsvígum en það er á vegum landlæknisembættisins. Sú vinna er komin af stað og voru gerðar sérstakar ráðstafanir til þess í sumar að gera það. Ég tel að mikil þörf sé á því að sameina kraftana í þessum málaflokki og ég hef einsett mér að ráðuneytið leggi vinnu í það. Vafalaust þarf að leita samstarfs við önnur ráðuneyti í þessum efnum og sérstaklega félmrn. en þessi mál skarast milli ráðuneyta. Ég veit að hæstv. félmrh. er allur af vilja gerður til að ræða þau mál. Á þessar aðgerðir er ekki kominn verðmiði enn en ég held að það sé brýnt verk að fara yfir skipulag þessara mála og leitast við að forgangsraða þeim í þágu geðsjúkra, ekki síst að efla forvarnaþáttinn í þessum málum. Það er mikið til vinnandi að gera það því að þarna er um mjög viðkvæman málaflokk að ræða sem þarf að skipuleggja vel og leggja vinnu í það mál. Ég vildi koma þessum svörum á framfæri og læt máli mínu lokið.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. heilbrrh. fyrir þau svör sem hann gaf við þeim fyrirspurnum sem ég bar fram í ræðu minni fyrr á fundinum. Varðandi hagræðinguna á Landspítalanum þá er, eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra, gert ráð fyrir að þeir hagræði eða spari 181 millj. En í ljósi þess að þeim var gert að spara 400 millj. í fyrra og þeim tókst aðeins að spara 100 millj. þá velti ég því fyrir mér og spyr hæstv. ráðherra hvort hann telji að það sé frekar unnt núna þegar róðurinn er orðinn enn erfiðari og 300 millj. kr. hali er þarna frá því í fyrra. Síðan vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann hyggist bregðast við þeim vanda sem spítalinn stendur frammi fyrir varðandi útskriftarvandann. Það hefur verið kallað fráflæðivandi, en um 200 manns á spítalanum sem ættu að vera t.d. á hjúkrunarheimilum eða annars staðar teppa rúm á spítalanum. Í fjárlagafrv. get ég ekki séð að það sé viðbót nema þá á Sóltúni þar sem eru 92 pláss og síðan í Sunnuhlíð þar sem eru 15 pláss en það bíða á þriðja hundrað manns eftir hjúkrunarrýmum í brýnni þörf og til þess að geta sparað í heilbrigðisþjónustunni þarf að vera leið fyrir spítalann að koma sjúklingum á rétta staði. Hvað varðar geðsviðið vil ég fagna því að það eigi að taka sérstaklega á þessum málflokki sem er ákaflega viðkvæmur eins og hæstv. ráðherra sagði. Það er verið að vinna alls kyns mjög mikilvæga vinnu víða í samfélaginu eins og hæstv. ráðherra nefndi, samanber Geysi, geðræktarverkefnið og sjálfsvígsverkefnið sem ráðherrann nefndi. En ég hefði gjarnan viljað fá svör við því hvernig ráðherra hyggst bregðast við útskriftarvandanum og síðan þetta með sparnaðinn hjá spítalanum.

Herra forseti. Varðandi sparnaðinn á spítölunum mun á næstunni verða farið yfir það mjög vandlega hvaða möguleikar verða í því efni. Ég hef átt ágætt samstarf við framkvæmdastjórn og framkvæmdastjóra spítalans og reglulegar viðræður án þess að ég sé að taka þau mál upp á mitt borð. Stjórnin hefur víðtækt umboð í þessum efnum. Ég vona að þessi markmið náist án þess að þjónusta sé skert að marki. Ég hef miklar áhyggjur af ástandinu á sjúkrahúsinu núna, því ástandi sem þar skapast í tengslum við verkfall sjúkraliða. Ég vona að það mál leysist þó að það sé annað mál. Hins vegar mun verða farið yfir þessi mál mjög vandlega á næstunni og ég vonast til þess að unnt verði að ná þessum 1% sparnaðarmarkmiðum. Varðandi svo fráflæðið frá spítalanum. Það er stórmál sem hv. þm. drepur á þar. Ég legg mikla áherslu á að það verður að fara af stað frekari uppbygging hjúkrunarrýma fyrir aldraða á höfuðborgarsvæðinu. Sóltún mun bætast við á næsta ári, en sett var upp bráðabirgðaaðstaða á Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi fyrir þá sjúklinga sem þar fara inn. 

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem honum gafst tími til að koma á framfæri í fyrra andsvari sínu, og væri gott að fá frá honum upplýsingar um hvað sé frekar á döfinni sem snýr að hjúkrunarheimilum eða hjúkrunarrýmum fyrir þá fjölmörgu sem bíða í brýnni þörf eftir þeim. Sóltúnsheimilið kemur ekki í gagnið fyrr en í vetur og hluti af þeim sjúklingum sem ættu að fara þar inn eru inni á Landspítala í sérstakri þjónustu. En ég kom ekki alveg að öllum spurningum til hæstv. ráðherra í fyrra andsvari mínu. Ég hefði gjarnan viljað spyrja hann að því hvort einhver áform væru uppi um það hvernig bregðast bæri við mannaflavandanum í heilbrigðisþjónustunni og hvort einhver áform væru uppi um sérstaka menntun eða hvernig bæri að bregðast við, því að eins og hæstv. ráðherra kom inn á eru um 600 manns í vinnu, bara á geðdeild Landspítalans, og þar hefur þurft að glíma við mjög mikla manneklu og erfiðleika við að fá starfsfólk. Sjúkraliðaverkfallið er auðvitað líka stórt vandamál sem við stöndum frammi fyrir, og hversu illa launuð umönnunarstörfin í heilbrigðisþjónustunni eru. Það er eiginlega til háborinnar skammar í velferðarkerfi okkar hve við vanmetum þessi mikilvægu störf, hjúkrunarstörfin, og okkur ber auðvitað að greiða vel fyrir þau. En ég spyr hæstv. ráðherra: Er hann með einhver ráð uppi í erminni við þessum vanda í mönnun í heilbrigðisþjónustunni?

Herra forseti. Fyrst örfá orð um hjúkrunarrýmin. Það er ljóst að sem betur fer er mikill áhugi hjá þeim stofnunum sem hafa byggt upp hjúkrunarrými á undanförnum árum, sjálfseignarstofnunum, að halda áfram þeirri uppbyggingu. Við höfum verið að vinna í því að Framkvæmdasjóður aldraðra geri áætlun um það hvernig hann kemur að henni. Ég vona því að ekki líði langur tími þangað til við getum tekið ákvörðun um framhaldið því að það er mjög brýnt. Það er rétt að biðlistinn er langur, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu, og í heilbrigðisáætlun eru áform um að stytta þennan biðlista eins og hv. þm. veit, og þingheimur veit sem samþykkti heilbrigðisáætlun samhljóða í vor. En hvað varðar mönnunina í heilbrigðisþjónustunni þá er þar mikið verkefni við að fást. Ég vildi að ég hefði einhverjar patentlausnir uppi í erminni. Hins vegar hafa ýmsir aðilar rætt þetta við mig. Ég hef t.d. nýlega átt fund um þetta mál með hjúkrunarfræðingum sem hafa áhuga á að fara í verkefni þessu tengt, þ.e. að kynna starfsstétt sína á jákvæðan hátt, og ráðuneytið er auðvitað tilbúið að styðja við slík verkefni. Reyndar var haldin ef ég man rétt --- það var fyrir mína tíð --- ráðstefna um mönnun í heilbrigðisþjónustu, og það er mjög brýnt að vinna í þessum málum. En auðvitað eru svo launamálin aftur sérstakur þáttur í þessu.

Herra forseti. Ég vil nota tækifærið til þess að inna hæstv. heilbrrh. eftir því hvað sé að gerast varðandi fjárveitingar og starf Samtaka áhugafólks um áfengis- og vímuefnavandann, SÁÁ. Á þeim fjárhagsvanda er ekki tekið í fjárlagafrv. heldur greint frá því að þar standi yfir samningar. Í fréttum undanfarið hefur verið gerð grein fyrir bæði verulega aukinni þörf á meðferð, og ég tala nú ekki um fyrirbyggjandi aðgerðir, en fyrst og fremst er það meðferð og síðan eftirmeðferð sem líður fyrir fjárskortinn. Sömuleiðis bitnar það á greiningu ákveðinna sjúkdóma hjá þeim sem þangað hafa leitað en hún hefur verið mikilvæg, bæði fyrir þá og jafnframt allt heilbrigðiskerfið, en sú þjónusta hefur verið felld niður vegna fjárskorts. Þessi starfsemi virðist því vera í miklum vanda. Heimilið sem hefur verið rekið á Staðarfelli í Dölum og hefur verið talið gegna afar mikilvægu hlutverki í þessu starfi hefur staðið lokað síðan í vor, og af fréttum að dæma er allt í óvissu um hvenær sú starfsemi hefst aftur. Ég vildi gjarnan, herra forseti, heyra hvort hæstv. heilbrrh. gæti gefið svör um hvað þarna er að gerast og hvernig tekið verður á þeim mikla vanda sem er greinilega fyrir hendi.

Herra forseti. Það hefur staðið yfir í ráðuneytinu vinna í sumar við að gera þjónustusamning við SÁÁ. Þeir eiga við vanda að etja og fjárvöntun í sínum rekstri og hefur verið unnið að því að kortleggja það. Ég vona svo sannarlega að það takist að ná slíkum samningi og þá liggi fyrir hvaða þjónusta er af þeim keypt, m.a. þá að meta þjónustuna á Staðarfelli, skimunina fyrir lifrarbólgu C sem hefur verið framkvæmd þar og önnur þau verkefni sem þeir hafa haft með höndum. Þeir hafa unnið mikilvægt starf sem ég tel afar mikilvægt í heilbrigðisþjónustunni. Við höfum lagfært launabætur sem þeir áttu inni upp á 36 millj. kr. sem koma inn á fjáraukalög, en hins vegar hef ég ekki á þessari stundu niðurstöðu um það hvort þessi þjónustusamningur næst eða hvað hann muni kosta en það mun vonandi skýrast á næstu vikum þannig að við getum þá gert okkur grein fyrir hvaða kostnaður er honum samfara. Ég legg auðvitað áherslu á að fyrir þessari starfsemi sé séð en ég legg líka mikla áherslu á að settur sé utan um hana rammi og það sé ljóst hvað við erum að kaupa og hvaða þjónustu á að veita á þessari ágætu stofnun.

Herra forseti. Að sjálfsögðu vildum við að þessi starfsemi þyrfti ekki að aukast að umfangi. Að sjálfsögðu vildum við að ytri umgjörð samfélags okkar væri slík að þessum sjúkdómstilfellum fjölgaði ekki eins og raun ber vitni. Auðvitað vildum við helst að samfélagið sem slíkt væri betra og mannvænna þannig að til þess þyrfti ekki að koma og ber að leggja höfuðáherslu á að byggja upp samfélag sem dregur úr líkum á þessum sjúkdómum. Engu að síður er þetta staðreynd eins og hæstv. ráðherra kom inn á. Ég vil ítreka að það er afar mikilvægt að fjármál, rekstur og framtíð þessarar starfsemi komist sem allra fyrst á öruggari grunn en hann er nú, þannig að þeir mörgu einstaklingar, sem eiga allt sitt undir því að þetta starf geti gengið sem best, fái þarna þjónustu og úrbætur.

Herra forseti. Ég hef í rauninni ekki miklu við þetta að bæta að öðru leyti en því að ég legg á það mikla áherslu yfirleitt og hef hug á gera það áfram að gerðir séu þjónustusamningar og árangursstjórnunarsamningar í heilbrigðiskerfinu. Það er gagnleg yfirferð yfir mál að gera slíka samninga og gera sér grein fyrir hvaða þjónusta er í boði og hvað hún á að kosta. Ég tel að nauðsynlegt sé að leggja vinnu í slíka starfsemi og það hefur reynst vel þar sem slíkir samningar hafa verið gerðir. Ég vona að þessi samningur náist við SÁÁ og endurtek að þar er um mikilvæga starfsemi að ræða og því miður hefur þörfin á þessari þjónustu farið vaxandi bæði vegna áfengisneyslu en ekki síður vegna eiturlyfjaneyslu sem einnig er alvarlegt vandamál í okkar samfélagi og þarf ekki að lýsa því.

Herra forseti. Ég mun í stuttu máli fara aðeins aftur í þær fyrirhuguðu skattbreytingar sem voru boðaðar hér í þinginu í morgun og síðan varpa fram nokkrum spurningum varðandi einstök atriði í fjárlögunum. Um þær breytingar sem boðaðar voru í skattamálum í morgun af hæstv. fjmrh. og hafa verið kynntar hér frekar og lagðar fyrir þingið í lagafrumvarpsformi er ýmislegt að segja. Það ber í sjálfu sér að fagna því að skattur á húsaleigubætur skuli vera felldur niður. Hann var óréttlátur og ber að fagna því að hann sé felldur niður. Sömuleiðis get ég alveg tekið undir að ýmislegt varðandi stimpilgjöld var orðið mjög óréttlátt. Það sést ekki af þeirri fréttatilkynningu sem gefin var út né af orðum hæstv. ráðherra með hvaða hætti lækkun á stimpilgjöldum eigi að koma til framkvæmda en t.d. lántökur erlendis --- en mörg fyrirtæki og jafnvel einstaklingar taka lán erlendis --- voru að því er ég best veit undanþegnar stimpilgjöldum til ríkisins en aftur á móti þurfti að greiða stimpilgjöld af lánum sem tekin voru í innlendum fjármálastofnunum. Ég hygg, herra forseti, að víða hafi verið komin upp misvísun og óréttlæti varðandi stimpilgjöldin sem ástæða var til að skoða og vonandi taka þær skattbreytingar sem hér eru boðaðar að einhverju leyti á því og gera þær réttlátari bæði gagnvart einstaklingum og fyrirtækjum. Hitt er svo furðulegt að farið skuli í það að lækka skatta á einstaklingum og fyrirtækjum, lækka tekjuskatt á þeim, í þeirri óvissu sem nú er um efnahagsástandið og tekjugrunn ríkisins. En það sem ég ætlaði fyrst og fremst að gera að umtalsefni, herra forseti, er það að boðað er að tryggingagjald hækki um 0,77%. Tryggingagjaldið hefur þótt afar ósanngjarnt í mörgum tilvikum. Tryggingagjaldið leggst fyrst og fremst á launakostnað, greidd laun og það leggst á þann hluta lífeyrissjóðsiðgjalda sem atvinnurekandinn innir af hendi. Og að ætla að hækka tryggingagjald á laun þýðir að verið er að refsa þeim fyrirtækjum, þeirri atvinnustarfsemi sem lætur meginhluta tekna sinna af rekstri ganga til launa en lætur minna ganga til að leggja peninga inn á banka eða kaupa hlutabréf eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal var að tala um. Í sjálfu sér er ekkert annað en gott að segja um hlutabréfaeign ef hún er eðlileg, en þetta er ósanngjarnt. Einnig ber að líta á að atvinnugreinarnar eru þannig samsettar hér á landi að framleiðslugreinarnar, landbúnaður og sjávarútvegur, eiga í raunverulegum rekstrarörðugleikum þannig að þar er ekki mikill tekjuskattur á ferðinni sem er verið að létta af þessum atvinnugreinum en það er heilmikill launakostnaður. Sama er líka að segja um atvinnugreinar eins og ferðaþjónustu, meginþáttur í þeim rekstri er líka laun. Tekin hefur verið saman skýrsla á vegum Sambands ísl. sveitarfélaga af Haraldi Líndal þar sem könnuð var sametning á tekjuskatti og tryggingagjaldi á fyrirtæki árið 2000. Þar kemur í ljós að um 90% af öllum tekjuskatti á fyrirtæki fellur til á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Það eru einungis um 10% af upphæðum sem fyrirtæki utan Stór-Reykjavíkursvæðisins eru tekjuskattsskyld eða greiða tekjuskatt. Að sjálfsögðu ber að harma að fyrirtæki víða um land séu ekki með það góða afkomu, það góðan rekstrargrunn að þau geti skilað tekjuskatti. En þetta er bara staðreynd sem verður að horfast í augu við og þýðir enga óskhyggju þegar verið er að vinna úr því. Hins vegar þegar litið er á fjölda fyrirtækja sem greiða tryggingagjald á árinu 2000, þá eru 44% utan Stór-Reykjavíkursvæðisins. Við sjáum að þungi atvinnurekstrarins sem greiðir einmitt ekki tekjuskatt er utan höfuðborgarsvæðisins og byggist náttúrlega, þegar verið er að tala um hvort það er á höfuðborgarsvæðinu eða utan höfuðborgarsvæðisins, fyrst og fremst á atvinnugreinum sem eru staðsettar þar. Í umræðunni um þörfina fyrir að jafna stöðu fyrirtækja á landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu hefur einmitt verið talað um að það ætti helst að gera í gegnum skattkerfið. En eins og núna er, þá er um beina tvísköttun að ræða á atvinnustarfsemi úti á landi þar sem allir flutningar verða að koma frá einum stað, frá suðvesturhorninu, og flutningarnir til þessara fyrirtækja eru síðan skattlagðir til ríkisins og á það leggst síðan líka virðisaukaskattur þannig að það er margföld skattlagning á ýmsum aðföngum til rekstrar fyrirtækja úti á landi. Auk þess eru þetta fyrirtæki sem eiga ekki sama aðgang að lánsfjármagni. Það kemur líka fram í þeirri skýrslu sem ég var að vitna til. Auk þess eru þau að jafnaði með fjármagn sem þau fá að láni á verri kjörum en gerist hér. Það er því á margan hátt sem mismunun kemur fram í rekstrarskilyrðum fyrirtækja eftir því hvar þau eru og svo líka í hvaða greinum þau eru. Eigi nú að fara að auka skattbyrðina í gegnum tryggingagjaldið þá mun það virka sem beinn aukaskattur eða aukin skattlagning, aukinn þungi á sköttum á frumvinnsluatvinnugreinarnar, þjónustugreinarnar og þær atvinnugreinar sem eru úti um land. Þetta er bara svona. Mér er jafnvel nær að halda að sú hækkun sem þarna er fyrirhuguð gæti fljótlega unnið upp þá lækkun á tekjuskatti sem ætlunin er að ná með þessu. Það er einmitt ekki svo, herra forseti, að hljóðið sé þannig núna að vandræði séu hjá fyrirtækjum með allan tekjuskattinn og tekjurnar. Þó svo að hæstv. fjmrh. hafi reyndar ýjað að því í sjónvarpsviðtali í gær að með því að lækka tekjuskattinn, þá mundu fyrirtæki síður fara að hagræða eða láta bókhaldið koma þannig út að þau slyppu við tekjuskatt, þetta væri svona hvatning til þess að menn væru ekki að hagræða í bókhaldi, hann komist einhvern veginn þannig að orði, þá held ég að það sé einmitt svo að það sé meiri hætta á að fyrirtæki eigi erfitt með að standa skil á launum og halda rekstri sínum á næstu mánuðum og muni þar takast á við eitthvað annað en að spekúlera í tekjuskatti. En þessi skattur, tryggingagjaldið, mun koma hart niður. Herra forseti. Ég hefði viljað spyrja félmrh. hvað sé að gerast varðandi félagslega eignaríbúðakerfið sem mörg sveitarfélög standa í miklum vandræðum með. Ég veit ekki hvort hæstv. félmrh. er farinn. Enn fremur hefði ég vilja spyrja hæstv. menntmrh. hvað sé að gerast með framhaldsskólana. Hvers vegna er t.d. valið að lækka eða leggja niður framlag til framhaldsdeilda framhaldsskólanna úti á landi? Og svo má áfram telja, herra forseti. Það eru mörg svona atriði einmitt víða um land sem ég sé í fjárlagafrv. að eru slæm.

Herra forseti. Ég mun mjög stytta mál mitt, enda nóg troðið eins og Jón Hreggviðsson sagði undir hanganum. En ég á skapnaðarerindi, herra forseti, við talsmann Sjálfstfl., hv. þm. Einar Odd Kristjánsson, vegna þessara umræðna sem urðu í dag og þeirra orða sem hann viðhafði og ég þarf að svara. Hvað segir hæstv. forseti um það?

Forseti sér í tölvunni að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er ekki húsi en forseti mun láta kanna hvort hann er hér skammt undan.

Einmitt. Ég hefði viljað fara örfáum orðum á meðan um einkavæðingartilburði hæstv. ríkisstjórnar. Ég var einkavæðingarsinni en vegna framkvæmdar á þeim málum hef ég hlotið að snúa við blaðinu varðandi þessi fyrirtæki, sérstaklega bankana. Ég tel að einkavæðing þeirra nú sé ranglega tímasett. Það sem er rangt tímasett er gersamlega óbrúkhæft í pólitík. Þess vegna hlýt ég að vísa því til hæstv. ríkisstjórnar að hugsa sig tvisvar um áður en á þetta ráð verður brugðið með bankana. Það sýnir sig að tíminn er líka rangur varðandi Landssímann og þessi aðferð, sem notuð hefur verið nú, virðist ætla að mistakast með hættu á tapi við söluna. Ég vil enn fremur benda á, minna á og rifja upp að á sinni tíð voru norskir bankar einkavæddir. Það kom þó ekki í veg fyrir að þegar þá ber upp á sker vegna tapa, útlánatapa, þá varð norska ríkið að koma til skjalanna og kaupa þessi fyrirtæki svo ekki riðlaðist allt þeirra fjármálakerfi. Ég óttast að til þessa kunni að draga hér á Íslandi. Ég óttst það mjög. Bankarnir dældu inn erlendu fé, aðallega vegna vaxtamunar þar og hér, og síðan kom á þær fjárhæðir þessi forógnarmikla gengisfelling þannig að það þarf enginn að segja mér að þarna kunni ekki að taka í hnúkana. Það má auðvitað segja að bankarnir hafi verið undanfarin missiri á útlánafylleríi og þá er alltaf hætt við að timburmenn geri vart við sig á eftir. Ég nefni sem dæmi þó að það sé hálfbágt að þurfa að vera að nefna nöfn að Landsbanki Íslands lánaði þekktum athafnamanni, Jóni Ólafssyni, yfir 800 millj. kr. til að kaupa lóðir fyrir suður í Arnarnesi til þess að braska með. Þetta var auðvitað gert að undirlagi Framsfl., enda berst fulltrúi Framsfl. í bæjarstjórn Garðabæjar um á hæl og hnakka að reyna að koma af stað byggingum til að losa um þessi ósköp. Það er dreifða salan sem ég er óskaplega óánægður með að ekki hefur gengið eftir, margendurteknar yfirlýsingar hæstv. forsrh. um bankana sér í lagi, að það hlyti að fara fram dreifð sala á þeim. Hann skundaði síðan til Hóla og hélt þar messu og hann kunni þá að nefna þá sem aðallega áttu hlut að máli í hinum fræga Orca-hópi. En nú er hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson mættur og ég minni á það sem hann sagði með réttu að laun opinberra starfsmanna hefðu hækkað langt umfram greiðslugetu ríkisins.

Og laun annarra.

Og laun annarra. Það lá í orðum hans að ég hefði verið einn af þeim sem hefðu valdið hér upphlaupi vikum saman vegna kjarabaráttu kennarastéttarinnar. Það er rangt. Það gerði ég ekki eins og ganga má úr skugga um í þingtíðindunum. Ég tók engan þátt í upphlaupum hér á hinu háa Alþingi vegna deilu kennarastéttarinnar, aldrei. Það gerði ég vegna þess að ég taldi alla þá umræðu stórspilla stöðunni. Hið eina sem ég sagði í eitt einasta skipti var að ég sæi ekki betur en nauðsyn bæri til að bæta kjör kennarastéttarinnar sem hefðu dregist von úr viti aftur úr og kannski ollu keðjuverkunum í launamálum þjóðarinnar. Þetta var um það að segja. Hv. þm. hefur setið á hlustinni þegar við vorum að ræða stefnuræðu forsrh. því þar segir, með leyfi forseta: ,,Hér hafa laun hækkað langt umfram það sem þjóðarbúið þoldi og húrrandi launaskrið vegna ofþenslu á vinnumarkaði.`` Þetta sagði ég núna á þriðjudaginn í umræðum um stefnuræðu forsrh. Ég veit það ekki en ég geri fyllilega ráð fyrir því að hv. þm. Einar Oddur, málsvari Sjálfstfl. í fjármálum og varaformaður fjárln. sérstaklega, að það hafi verið borið undir hann strax eftir kosningar 1999 að hækka skyldi laun þingmanna og ráðherra um ein 30%. Einhvern tíma hefði honum þótt, þegar hann var í fyrirsvari fyrir Vinnuveitendasambandið að þetta væri ógæfulegt fordæmi svo ekki sé meira sagt. Við höfum lifað um efni fram, Íslendingar. Á því er ekki nokkur vafi. Og við höfðum verið táldregnir, allur almenningur af verðbréfahéðnum sem hafa teflt upp verðbréfabraskinu á yfirspenntum fjármálamarkaði og svo þykjast þeir auðvitað lausir allra mála þegar almenning, sem hefur hlýtt á fortölur þeirra og áróður, ber upp á sker. Og hálfömurlegt er til þess að vita að það muni teljast til hagvaxtar, byggingarbraskið á höfuðborgarsvæðinu, vegna flótta landsbyggðarmanna til suðvesturhornsins. Ég óttast, herra forseti, að forusta hæstv. ríkisstjórnar kunni bara að stjórna í góðæri. Og það er ekki von á góðu þegar formaður stjórnarinnar dáleiðir sjálfan sig endalaust með blekkingum eins og við höfum fyrir augum.

Herra forseti. Öllum þeim sem fást við kjaramál er löngu kunnugt að aðalhvatinn, aðalhreyfiafl allra kjarasamninga og allra launakrafna, er það sem miðað er við, viðmiðin og aftur viðmiðin. Geri menn samning við einn um að hækka laun hans þá er um leið búið til nýtt réttlæti handa öllum öðrum sem hafa þá hækkun til viðmiðunar. Það kallar á nýtt réttlæti og þeir fara líka fram á kauphækkanir. Þetta fór ég yfir í fyrra og minnist þess að hafa þá rætt um það við hv. þm. Sverri Hermannsson. Ég fagna því að hv. þm. hafi látið þau orð falla í umræðum um stefnuræðuna að við höfum hækkað laun of mikið miðað við aðrar þjóðir. Því miður var ég ekki viðstaddur þá umræðu en það er hárrétt hjá honum. Við Íslendingar höfum hækkað laun okkar meira en allar aðrar þjóðir. Það er vandamál okkar vegna þess að launin eru aðalþáttur allra útgjalda. Það eru sjötíu og eitthvað prósent af fastatekjum ríkisins, af fastatekjum þjóðfélagsins. Þetta skiptir öllu máli. Þegar kreppir að í samfélaginu, þ.e. þegar hagvöxturinn dettur niður og verður nánast enginn eða mjög lítill þá ríður á að gera sér grein fyrir því að það verður að staldra við. Það verður að spyrna við gegn launakröfunum hvar sem er, hverjir sem bera þær fram og hvernig sem á stendur. Þetta er aðalatriði málsins. Þetta vildi ég sagt hafa. Ég held að ég hafi talað mjög skýrt hér í dag. Ég endurtek það enn og aftur: Við verðum að minnast þess að við getum ekki, undir þessum kringumstæðum, orðið við kröfum um hærri laun. Einhvers staðar verður að setja strikið þó að það sé sárt fyrir þá sem kunna að standa í launabaráttu. Við komumst ekki hjá því að setja ákveðin mörk.

Herra forseti. Í upphafi máls míns vil ég sérstaklega vekja athygli á þessari yfirlýsingu talsmanns Sjálfstfl. um launamál, að launahækkanir, hvernig sem á stendur, hverjir sem í hlut eiga, eigi ekki rétt á sér. Er hann að tala til sjúkraliðastéttarinnar sem er með innan við 90 þús. kr. í byrjunarlaun? Er hann að tala til þeirra? Gerir hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson engan greinarmun á láglaunafólki og hátekjufólki? Skiptir engu máli hver tekjumunurinn er í þjóðfélaginu? Skiptir það hann engu máli? Er bara horft á málin með einu auga í miðju enni, málavextir aldrei kannaðir eða greinarmunur gerður á þeim annars vegar sem bráðnauðsynlega þurfa á launahækkunum að halda og hinum sem hafa ærið nóg? Mér finnst þetta vægast sagt undarlegur málflutningur, herra forseti. Við ræðum hér um fjárlög og sú umræða sem fer fram nú snýst um aðalatriði málsins. Eins og menn þekkja þá fer nú í hönd mikil vinna í tengslum við fjárlagafrv. og henni lýkur ekki fyrr en undir áramótin. Þá mun þingmönnum gefast tækifæri til að fara nánar í saumana á málum, verði nefndin ekki við ábendingum og kröfum sem fram hafa verið settar um breytingar á frv. Mig langar á þessum fáu mínútum sem ég hef til ráðstöfunar, að tipla á örfáum atriðum sem fram koma í þessu litla riti sem fylgir fjárlagafrv. og heitir Stefna og horfur. Ég notaði fyrri ræðu mína til að fara yfir skuldastöðu ríkis, sveitarfélaga, fyrirtækja í landinu og heimila og vakti athygli á þeirri ófrýnilegu mynd sem þar blasir við okkur en heildarskuldir þjóðarbúsins eru núna 259% af vergri landsframleiðslu og hafa ekki verið hærri. Ég staðnæmist fyrst við þá yfirlýsingu sem gefin er í þessu litla riti að við þær aðstæður sem við búum við nú sé ástæða til að lækka skatta. Síðar segir að íslenskt atvinnulíf búi ekki lengur við það forskot sem hér ríkti í skattalegu tilliti á síðasta áratug. Þetta eigi bæði við um tekjuskattshlutfallið sem í dag sé einungis um meðallag OECD-ríkjanna en hafi verið langt fyrir neðan það fyrir tæpum áratug. Síðan er vísað í aðra þætti einnig. Herra forseti. Þetta er ekki alls kostar rétt staðhæfing. Við skoðun á skatthlutfalli hér á landi annars vegar og innan OECD hins vegar kemur í ljós að íslensk fyrirtæki --- hér erum við fyrst og fremst að tala um tekjuskatta fyrirtækja --- búa við mun lægri skatta en gerist hjá OECD, eða 1,2% af vergri landsframleiðslu á móti 3,2% hjá OECD. Hins vegar er það svo að tekjuskattur einstaklinga, og það er rétt, er ívið hærri en gerist innan OECD eða 11,9% hér á landi á móti 10,2% hjá Evrópuríkjum OECD. Þó er tekjuskattur einstaklinga mun lægri hér á landi en á Norðurlöndum, þar sem þetta hlutfall er 17,5% af landsframleiðslunni. Hvað varðar launa- og tryggingagjöld þá eru þau mun lægri hér á landi en annars staðar, 2,9% af landsframleiðslu hér á landi á móti 11,5% hjá OECD. Það eru fyrst og fremst skattar á vöru og þjónustu sem eru ívið hærri hér á landi en í þessum samanburðarríkjum okkar. Þegar litið er á heildartekjur hins opinbera þá eru þær mun lægri hér en gerist hjá viðmiðunarríkjum okkar hjá OECD, eða 35,9% á móti 39,8%. Þetta hlutfall er miklu hærra síðan á Norðurlöndum, 47,9%. Þær staðhæfingar sem hér koma fram í fylgiriti fjárlagafrv., hvað varðar samanburð á skattlagningu á Íslandi annars vegar og skattlagningu innan OECD hins vegar, eru því ekki alls kostar réttar. Næst vil ég staðnæmast við skrautfjaðrir ríkisstjórnarinnar. Þar eru fyrstar til að telja barnabæturnar. Hér segir, með leyfi forseta, og er þar vísað til hækkunar á barnabótum á árabilinu 2001--2003 sem nemur 2 milljörðum króna: ,,Fyrsti áfangi kom til framkvæmda á þessu ári. Megininntak breytinganna er að ótekjutengdar barnabætur eru teknar upp á nýjan leik, dregið er úr skerðingu bótanna vegna tekna og skerðing vegna eigna er felld niður. Þessar breytingar leiða til verulegrar hækkunar á ráðstöfunartekjum alls barnafólks en hinir tekjulægri bera þó mest úr býtum.`` Hér kemur tvennt fram, að það eigi að hækka barnabætur um 2 milljarða á árabilinu 2001--2003 og síðan er staðhæft að þeir beri mest úr býtum sem minnstar hafi tekjurnar. Í þessu sambandi vil ég minna á hver þróunin hefur orðið í greiðslu barnabóta á undanförnum árum. Árið 1991 námu barnabætur alls 4,8 milljörðum kr. Undir aldarlok hafði þessi upphæð lækkað og var komin í 3,8 milljarða kr., hafði sem sagt lækkað um einn milljarð eða þar um bil. En samkvæmt útreikningum fjmrn. nam þessi munur um 2 milljörðum að raungildi og var samkvæmt upplýsingum ráðuneytisins 5,8 milljarðar 1999, kominn niður í 3,8 milljarða undir aldarlok. Þarna munaði sem sagt 2 milljörðum sem menn ætla núna að skila til baka á næstu þremur árum. Menn eru þar með að færa barnabæturnar í svipað horf, sennilega eru þær þó heldur lægri, en var fyrir áratug. En gagnast þetta því fólki sem hefur minnstu tekjurnar eins og staðhæft er? Það sem gerðist með ákvörðun ríkisstjórnarinnar á síðasta vetri var hið gagnstæða. Það var verið að draga úr tekjutengingu kerfisins þannig að hlutfallslega kæmi ívið meira til þeirra sem hefðu meðaltekjur eða hærri tekjur. Hluti af þessum ráðstöfunum var að sjá til þess að fyrir börn sjö ára og yngri yrði greiddur ótekjutengdur barnabótaauki að upphæð 33--34 þús. kr. Það var hugsunin. Ég veit ekki hve margir muna eftir því að fyrir fjórum árum eða þar um bil voru greiddar fyrir öll börn 40 þús. kr., ekki bara að sjö ára aldri heldur að 16 ára aldri. Þegar þetta var afnumið var einn hópur skilinn eftir. Það voru börn tekjulægsta fólksins. Það fékk greitt fyrir barn að sjö ára aldri viðbótargreiðslu, sem svo var nefnd, sem nam 31--32 þús. kr. Þessi greiðsla var síðan felld brott við skattkerfisbreytingarnar á sl. vetri. Fólkið sem hefur minnstar tekjur bar því ekki mest úr býtum við þessar skattkerfisbreytingar ríkisstjórnarinnar. Herra forseti. Ég sé að tími minn er þrotinn. Ég er í rauninni rétt að hefja yfirferð mína en ég ætla núna og helst sem oftast að virða tímamörk og lýk máli mínu.

Herra forseti. Það var þekkt þjóðarböl á Íslandi, þ.e. víxlhækkun kaupgjalds og verðlags. Við vorum mesta ógæfuþjóð Evrópu í stjórn okkar efnahagsmála. Það var margsýnt fram á það í gegnum áratugi að þeir sem báru minnst úr býtum í allri þeirri óstjórn voru þeir lægst launuðu í samfélaginu. Við sífellda hækkun launa þar sem menn elta hver annan og búa til nýtt réttlæti bera þeir tekjulægstu alltaf minnst úr býtum. Hinir tekjuhæstu koma betur út úr því. Um þetta urðum við sammála fyrir rúmlega 10 árum, að við gætum ekki gengið þennan veg lengur, við yrðum að stoppa við, yrðum að setja rautt strik, við yrðum að stoppa. Það var gert. Ég var þá í forsvari fyrir vinnuveitendur. Við sömdum um nánast engar kauphækkanir til allra, það fékk enginn neitt. Við hverja var ég að semja? Við Alþýðusamband Íslands. Hverjir sömdu nákvæmlega eins? Það var BSRB. Hver var formaður þar? Sá sami og núna, hv. þm. Ögmundur Jónasson. Var ég óréttlátur í þeirri kröfugerð? Herra forseti, já, ég var það. Ég var mjög óréttlátur. Ég taldi nauðsynina slíka að það væri ekki hægt að komast hjá því að vera óréttlátur. Ég hef aldrei hælt mér af þeim samningum. Aðstæðurnar voru þannig að við gátum ekki gert neitt annað. Þjóðarbúsins vegna urðum við að komast út úr þessari vitleysu. Þjóðin varð að komast út úr vitleysunni öllum til hagsbóta, þeim tekjulægstu mest. Það sem ég segi núna um launamálin er nákvæmlega hið sama og þá.

Herra forseti. Út á þetta gekk mín gagnrýni, þ.e. að hverju sinni verður að taka mið af aðstæðum. Það sem á við á einum tíma á ekki við á öðrum tíma. Það sem á við um einn hóp á ekki við um annan hóp. Ég vísaði til kröfugerðar Sjúkraliðafélags Íslands sem stendur í verkfallsbaráttu þar sem upphafslaun eru innan við 90 þús. kr. á mánuði og ég vísaði til þess að mikilvægt væri að koma til móts við kröfur þessa hóps, að mér fyndist það vera mikið réttlætismál. Síðan er það annar handleggur að fyrir tíu árum eða um það bil þegar verðbólga var mæld hér í tveggja stafa tölum, um 30%, þá myndaðist um það víðtæk sátt í þjóðfélaginu að keyra hana niður með markvissu samstilltu átaki. Ég stóð heils hugar að baki því átaki og það tókst. En markmiðið var ekki að keyra samfélagið inn í frost til frambúðar. Á þessu átti að bygga kaupmáttaraukningu og að sjálfsögðu ætluðu menn að beita sér fyrir réttlæti varðandi tekjuskiptingu í þjóðfélaginu. Þess vegna verður að meta málin í því ljósi og við þurfum að skoða kröfur einstakra hópa með þessa réttlætishugsun í huga.

Herra forseti. Fyrir 12 árum var hagvöxtur dauður á Íslandi. Við horfum fram á það í dag að hagvöxtur er nánast að verða enginn. Við erum á mjög hættulegri braut. Auðvitað eru menn alltaf óréttlátir þegar þeir ræða um launamál. Ég veit ósköp vel að hjúkrunarfræðingar hafa hækkað mjög mikið í launum. Þeir hafa hækkað meira en sjúkraliðar. Það gefur sjúkraliðum nýtt réttlæti. Það er alveg hárrétt. Ég veit líka að ófaglærðir hafa hækkað minna en sjúkraliðar. Hvað ætla menn að gera svo? Jú, semja við eina stéttina til að búa til nýtt réttlæti handa öðrum. Og hvar ætla menn að enda? Sagan segir hvar við endum. Við endum hvergi, bara í vitleysu. Auðvitað er hver sá sem leggur til að nú sé stoppað og nú sé hætt, alltaf óréttlátur. Auðvitað er það alltaf. Það er kannski ekki viturlegt af stjórnmálamanni að segja sannleikann. Það er kannski betra að tala um það sem allir vilja heyra, eitthvert eyrnakonfekt. En aðstæður í dag eru bara ekki þannig. Við verðum að segja sannleikann eins og hann er. Við komumst ekki hjá því að stoppa launahækkanir í samfélaginu. Við komumst ekki hjá því vegna þess að það er öllum til hagsbóta að stöðva þær. Það gæti ekki leitt til neins annars en enn þá meiri kaupmáttarhraps allra, ef við stoppum þær ekki. Svo geta menn deilt um það hvar á að stoppa og hvenær. Ætla menn að stoppa í dag? Ætla menn að bíða í þrjá mánuði eða þrjár vikur eða þrjú ár? Menn geta deilt um það. En það verður að segja söguna eins og hún er. Við getum ekki haldið áfram að hækka laun ríkisstarfsmanna. Við stöndum frammi fyrir því að samkeppnishæfni Íslands er í hættu. Við stöndum frammi fyrir veiku gengi. Við verðum að verja samkeppnisstöðu Íslands og íslenska gengið til að tryggja afkomu allrar þjóðarinnar.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að menn eigi alltaf að segja sannleikann. Það kann hins vegar að orka tvímælis hversu viturlegt það er fyrir menn að opinbera skoðanir sínar, sérstaklega þegar þær eru á þá lund sem hér hefur verið lýst. Það er alltaf óréttlæti í umræðu um launamál, segir hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Ég held að þetta sé rangt hjá honum. Ég held að hægt sé að fjalla um launamál á réttlátan hátt og auðvitað á það að vera keppikefli okkar allra að stuðla að réttlátu launakerfi. Það er hins vegar annar handleggur að við kunnum að hafa mismunandi skoðanir á því í hverju þetta réttlæti er fólgið. Mér finnst harla undarlegt núna að ætla að stilla upp við vegg stétt láglaunafólks, sjúkraliðum sem eru að heyja sína kjarabaráttu með innan við 90 þús. kr. í byrjunarlaun og þegar til starfsaldurs er litið þá eru launin líka mjög lág, eins og talsmaður Sjálfstfl. sagði hér áðan, með því að í húfi væri gengið og þjóðarhagur. Það finnst mér bæði ranglátt og reyndar algerlega út í hött.

Herra forseti. Það gefst ekki mikill tími til þess að lesa sér til og skoða tillögur ríkisstjórnarinnar í fjármálum þessa dagana. Eins og menn vita á Frjálslyndi flokkurinn ekki aðild að fjárln. Fyrir okkur er málið kynnt á mánudaginn var með framlagningu fjárlagafrv. Síðan kemur í gærkvöldi fréttatilkynning sem ríkisstjórnin kynnir sem viðamestu aðgerðir í skattamálum á síðari tímum, aðgerðir sem vafalítið hafa verið lengi til umfjöllunar í ríkisstjórninni og verið kynntar þingmönnum stjórnarflokkanna að undanförnu. Stjórnarandstaðan á hins vegar að ræða málin efnislega við 1. umr. fjárlaga, fáum klukkustundum eftir að viðamiklar breytingar eru gerðar á tekjum ríkissjóðs og fjárlagafrv. Þessi umræða hlýtur að miklu leyti, nú í ljósi þessara aðstæðna, að verða af okkar hálfu, óbreyttra þingmanna stjórnarandstöðunnar sem ekki eigum aðild að vinnu við undirbúning fjárlaga, að snúast um spurningar til fjmrh. til þess að fá skýringar og nánari upplýsingar sem væntanlega munu þá koma að notum þegar menn ræða þessi mál við 2. umr. Auðvitað hafa menn þá haft miklu meiri tíma til þess að kynna sér fjárlagafrv. og þau stefnumál og viðhorf sem hafa verið til umfjöllunar á þeim tíma sem líður fram að 2. umr. fjárlaga. Ég hef tekið eftir því í dag að jafnvel hinir vönu menn sem árum saman hafa setið í fjárln. hafa tekið fram í umræðum í dag að þeir hafi ekki haft nægan tíma til þess að setja sig inn í fjárlagafrv. Sumir hafa reyndar talað um að framsetning þess væri með talsvert öðru sniði en verið hefði á undanförnum árum og þar af leiðandi hefðu þeir kannski ekki sömu möguleika og áður til þess að átta sig fljótt á efni frv. Ég mun því í máli mínu beina spurningum til hæstv. fjmrh. og einnig til hæstv. heilbr.- og trmrh. En mig langar þó áður en ég ber fram spurningar mínar að víkja aðeins að nokkrum atriðum og ber fyrst niður í þeirri fréttatilkynningu um skattamál sem ég sá í gærkvöldi og vil aðeins tjá skoðanir mínar í stuttu máli eða fyrstu viðbrögð við þeim tillögum. Ég fagna sérstaklega nokkrum atriðum sem eru komin fram í þessum tillögum. Það er m.a. afnám skattlagningar á húsaleigubætur. Ég er mjög sammála því að hún skuli vera felld niður. Svo eru það einnig breytingarnar varðandi eignarskatt og sérstakan eignarskatt einstaklinga. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að eignarskatturinn væri óréttlátur skattur og að eignamörk einstaklinga í því viðmiði væru allt of lág. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það nokkuð undarlegt að þegar fólk hefur barist fyrir því að eignast þak yfir höfuðið nánast alla sína ævi eða lungann úr ævinni með vinnu, lántökum og greiðslu lána þá skuli því vera gert að borga séstaka eignarskatta af eignum sem eru kannski bara gott einbýlishús. Þetta er náttúrlega hálfgerð tvísköttun og óréttlátt að því leyti. Þess vegna er ég sammála því sem þarna kemur fram um breytingar á eignarsköttunum og tel að þær séu til bóta. Ég hef hins vegar ákveðnar efasemdir um niðurfellingu eða réttara sagt lækkun á frítekjumörkum varðandi hátekjuskatt. Ef ég hefði átt að leggja þá tillögu á vogarskálar hefði ég a.m.k. velt því virkilega fyrir mér hvort ekki hefði verið réttlátara og betra ef þeir peningar sem ríkið ætlar að láta frá sér í hátekjuskattinum hefðu verið notaðir í hækkun persónuafsláttar. Eins og staðan er nú hefði ég talið eðlilegra ef þeir fjármunir sem ríkið hefur viljað setja inn til að lækka tekjur af einstaklingum, hefðu verið settir í persónuafsláttinn og þar af leiðandi nýst launþegum, sérstaklega þeim sem lægri hafa tekjurnar. Spurningar mínar á eftir munu að sumu leyti snúast um það að fá nánari skýringar á sumum þessara atriða. Varðandi það sem snýr að fyrirtækjum þá hef ég ákveðnar efasemdir um tryggingagjaldið, þ.e. hvernig það muni koma út almennt fyrir atvinnureksturinn því ef við lítum í fjárlagafrv. þá sést þar í töflu á bls. 278 að áætlun lögaðila, væntanlega í tekjuskatti, er um 8 milljarðar á þessu ári, árið 2001. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að á árinu 2002 verði þetta 6 milljarðar sem er níu sinnum minna en tekjuskattur af einstaklingum sem er tæpir 54 milljarðar. Ef það á að lækka úr þessum 6 milljörðum, sem væntanlega hafa verið settir inn í fjárlagfrv. miðað við 30% tekjuskatt --- eða hvað? Mér er spurn, eða var gert ráð fyrir 18% skatti þegar menn settu þessa tölu þarna inn? Mér er það ekki alveg ljóst. Ef þetta hefur verið sett inn miðað við 30% tekjuskatt þá geri ég ráð fyrir að þeir 6 milljarðar sem gert er ráð fyrir lækki sem þessu hlutfalli milli 30 og 18% í frv. Fróðlegt væri að fá skýringar hæstv. fjmrh. á því. Tekjuskattur af fyrirtækjum á næsta ári, ef ég skil þetta rétt, að óbreyttri afkomu fyrirtækjanna, fer verulega niður úr þessum 6 milljörðum. Alla vega sýnist mér það miðað við þessi atriði. Nú sé ég að tími minn er að verða búinn en ég hef nokkrar spurningar sem ég ætla að bera fram. Það er í fyrsta lagi: Hvað munu eignarskattar einstaklinga hækka mikið á næsta ári? Því það er ekki gert ráð fyrir að þeir lækki fyrr en árið 2003. Hversu háar tekjur hefur ríkissjóður áætlað af skattlagningu húsaleigubóta á þessu ári, og hversu margir einstaklingar greiða skatt af húsaleigubótum? Hversum miklar tekjur tapast úr ríkissjóði vegna lækkunar á heildartekjum af hátekjuskatti og hversu margir greiða hátekjuskatt? Síðan eru hér spurningar varðandi skatta á fyrirtæki 

Hæstv. forseti. Það er búið að ræða mikið um þetta fjárlagafrv. Ég ætla að halda mig við forsendur þess, sem breyttust raunar í gær þegar ríkisstjórnin tilkynnti breytingar á eignarsköttum og tekjusköttum og fleiri aðgerðir. Ég ætla fyrst að taka undir það að ástæða er til að fagna því að skattur á húsaleigubætur eigi að falla niður. Ég lýsi líka yfir stuðningi mínum við að lækka eigi stimpilgjaldið og vona sannarlega að menn gangi þar heldur lengra en skemmra vegna þess að það er afar óréttlátur skattur. Það væri nær að afla tekna einhvers staðar annars staðar en með slíkum skatti. Ég verð hins vegar að gagnrýna hækkunina á tryggingagjaldinu. Ég átta mig hreinlega ekki á því hvernig á því stendur, þegar menn ætla að koma til liðs við atvinnulífið, að menn skuli snúa sér að því að skattleggja þann hluta atvinnulífsins sem kannski á erfiðast. Það eru þeir sem ekki borga tekjuskatta. Mér finnst þetta eiginlega á skjön við það sem menn segjast ætla sér með þessum aðgerðum almennt séð. Ég tel ástæðu til þess að menn fari vandlega yfir það hvar þetta kemur niður, á hvers konar fyrirtækjum, á hvers konar atvinnurekstri, og athugi hvort það sé ekki rétt að fara aðra leið en þessa. En mig langar til að leiða umræðuna að dálitlu öðru. Nú hafa flestar efnahagsspár ríkisstjórnarinnar brugðist að undanförnu. Þær hafa reynst óskhyggja og stundum allt að því glópsleg bjartsýni. Hæstv. ráðherrar hafa reynt að tala gengi krónunnar upp en á sama tíma hefur hún fallið hraðar en nokkru sinni fyrr. Það eru engin dæmi um svo hratt gengisfall í sögu krónunnar síðan hún var felld með handafli fyrir 12--13 árum síðan. Ráðherrar hafa jafnframt reynt að tala verðbólguna niður en hún er enn þá meiri, rís enn þá hærra en hún hefur gert á áðurnefndu tímabili. Árangurinn af fórnum verkafólks, sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson var að tala um hér áðan, er að fjúka út í veður og vind. Það er sannarlega kvíðaefni ef mönnum tekst ekki að stöðva þá þróun sem nú er í gangi. Stjórnvöld hafa á undanförnum árum tekið niður girðingar og opnað fjármálakerfið fyrir frjálsum viðskiptum. Nú er þetta agnarsmáa hagkerfi hér orðið galopið og girðingalaust gagnvart öðrum gjaldmiðlum í kringum okkur og öðrum hagkerfum. Það er berskjaldað. Ýmsum reglum hefur einnig verið beytt hér heima og það hefur einnig haft áhrif. Stjórntækin sem menn nota í dag til að hafa áhrif á gengið eru afar veikburða. Fleiri og fleiri spyrja: Stenst þetta litla hagkerfi til lengdar, galopið, tengslin við stóru hagkerfin í kring? Og traustið á þessu hagkerfi er í verulega mikilli hættu. Hluti þeirra ráðstafana sem hæstv. ríkisstjórn var að tilkynna í gær veldur mér umhugsun. Nú segir hæstv. ríkisstjórn: Við skulum leyfa íslenskum fyrirtækjum að gera upp reikninga sína, ársreikninga sína, og færa bókhald sitt í erlendri mynt. Hvaða skilaboð eru þetta? Þetta eru skilaboð um að íslenska krónan sé afar döpur og lítils virði sé litið til framtíðarinnar. Ég velti því fyrir mér hvaða áhrif þetta hefur. Hefur þetta ekki þau áhrif að hinn mikli flótti frá íslensku krónunni haldi áfram og jafnvel á auknum hraða? Hvernig stendur á því að krónan hefur fallið undanfarna daga og undanfarnar vikur? Er einhver skynsamleg ástæða fyrir því? Ekki að mati þeirra sem stjórna hér. Þeir hafa aldeilis talað í aðrar áttir. Þeir hafa talað um að engin ástæða væri til þess að gengið félli meira en það hefur gert. En það hefur samt haldið áfram að falla. Seðlabankinn hefur tekið 25 milljarða lán til þess að kaupa íslenskar krónur, til að reyna að halda uppi gengi krónunnar. Ég minni á að ýmsir fjármálaspekingar eru farnir að halda því fram opinberlega, ábyrgir menn í fjármálalífinu, að á þessum áratug muni íslenska krónan nánast hverfa út úr efnahagslífinu, a.m.k. hjá fyrirtækjum í landinu. Þegar þetta fer svo saman við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að menn skuli ekkert vera að nota íslenskar krónur, færa bara sitt bókhald í annarri mynt og gera ársreikninga í annarri mynt, eru þá ekki tvisvar tveir fjórir? Er þetta þá ekki bara búið, eru menn ekki að fara að kveðja íslensku krónuna? Það er ekki þannig að ég sé mikill áhugamaður um að til framtíðar notum við íslenskar krónur. Ég tel reyndar að miðað við það sem gert hefur verið, með því að tengja okkur við efnahagslíf í kringum okkur, þá muni menn ekki taka skrefin aftur á bak. Menn munu ekki taka þau skref til baka sem stigin hafa verið til að opna hagkerfið. Af því leiðir að menn munu þurfa að skoða það mjög alvarlega hvort íslenska krónan muni ekki standast í þessu hagkerfi --- í tengslum við þau hagkerfi sem eru hér í kringum okkur. En ég spyr hæstv. fjmrh., því hann hlýtur að hafa sest yfir þessi mál með sínum ráðgjöfum og spekingum: Er engin hætta á ferðum? Er engin hætta á því að þessi flótti frá íslensku krónunni verði slíkur að menn ráði ekki neitt við neitt? Hvernig hugsa menn sér að stjórna þessum hlutum ef atvinnulífið í landinu ætlar meira og meira að snúa sér yfir í aðrar myntir, yfir í evrur, yfir í dollara og yfir í sterlingspund? Fjármálaspekingarnir á Íslandi segja að það muni gerast á næstu árum. Maður hlýtur því að spyrja: Er þá hætta á því að menn missi stjórn á því að halda gengi íslensku krónunnar í jafnvægi? Þetta hefur oft flögrað að mér upp á síðkastið þegar maður hefur séð að allar yfirlýsingar ráðamanna um gengismál hafa reynst vitleysa um langt skeið. Það hefði enginn getað ráðið af þeim yfirlýsingum sem gefnar hafa verið út á undanförnum missirum og árum, að það gæti gerst sem gerst hefur í gengismálum. Sú þróun heldur áfram. Ég held að ástæða sé til þess að menn skoði þetta vandlega og tali opinberlega um það. Það er í raun engin boðleg skýring --- miðað við það sem ráðamenn hafa sagt um þessa hluti --- á því að Seðlabankinn skuli þurfa að standa í þessum krónukaupum alla daga, eins og staðan er í dag. Ef íslensk fyrirtæki leggja á flótta frá íslensku krónunni þá duga sko ekki neinir 25 milljarðar til að halda uppi gengi hennar. Það er a.m.k. mín skoðun. Það hefði verið ástæða til að ræða hér um ýmislegt. En ég vil fyrst og fremst koma þessu að vegna þess að mér finnst ástæða til að hæstv. fjmrh. fjalli svolítið um það hverju við megum eiga von á hvað þetta varðar og hvort hann telji enga hættu á ferðum. Ég veit að vísu að hæstv. fjmrh. er kannski ekki í stakk búinn til að setja einhverjar grýlur upp á veggina en hann gæti þó a.m.k. reynt að útskýra það fyrir þeim sem ekki skilur hvort þetta sé allt í lagi sem þarna er að gerast og hvaða áhrif það sem ríkisstjórnin er að gera með þessu muni hafa á stöðu krónunnar. Hann mætti gjarnan skýra hvort hann geri ráð fyrir að sú þróun sem er í gangi, þ.e. að Seðlabankinn kaupi krónur alla daga, verði svona áfram og hvað muni snúa þeirri þróun við?

Herra forseti. Í fyrri ræðu minni í dag fór ég almennt yfir efnahagslegar forsendur fjárlagafrv. og ræddi þá nokkuð um okkar litla hagkerfi og hversu valt það væri. Miðað við þær upplýsingar sem við fáum í ræðu hæstv. fjmrh. í yfirlýsingum og stefnu Þjóðhagsstofnunar, yfirlýsingum Seðlabankans og vaxtastefnu, þá fellur þetta ekki allt í sama farveg. Ég trúi því a.m.k. ekki að fjárlagafrv. sé lagt fram með þeirri vissu að það sé á traustum grunni. Ég held að allir sem hafa komið að frv. hljóti að gera sér ljóst að blikur eru á lofti og þær breytingar sem kynntar voru í gær á skattkerfinu eru ekki, að mínu mati, til þess fallnar að styrkja þann grunn sem fjárlagafrv. byggir á. Áður en við afgreiðum frv. þarf að fara mjög vel yfir það hvernig þessar breytingar koma niður á mismunandi atvinnugreinum. Ég held að þær upplýsingar sem hér hafa komið fram og hv. þingmenn hafa reifað þegar við 1. umr. beri vitni um að þetta þurfi að skoða mjög vel. Ég hef áhyggjur af skuldasöfnun og að við getum ekki áfram verið frjáls þjóð og haldið sjálfstæði okkar með sjálfstæðum gjaldmiðli. Ég hef áhyggjur af því að við séum smám saman að veikja sjálfstæði okkar og að einn bitinn af því hafi komið fram í gær þegar nú verður leyft að skrá efnahagsreikninga fyrirtækja í erlendum gjaldmiðlum og það gefi vísbendingu um að menn hafi ekki trausta trú á íslenska gjaldmiðlinum og verði til þess að veikja hann enn frekar. Það er togstreita á milli ríkisstjórnarinnar og stjórnar Seðlabankans hvað vextina varðar. Það verður að halda verðbólgu í skefjum og Seðlabankinn telur að enn þá sé ekki óhætt að lækka vextina. Hvenær sá tími rennur upp er erfitt að segja. En eitt er víst að það er örugglega ekki innstæða fyrir þeim skattalækkunum sem hér eru boðaðar og kæmu niður á rekstri opinberrar þjónustu. Þetta eru viðamestu aðgerðir í skattamálum sem framkvæmdar verða og hafa verið gerðar um langan tíma. Það er hægt að taka undir afnám skatts á húsaleigubætur og það var kominn tími til þess að fara yfir stimpilgjöldin. En ég er hrædd um að þetta muni ekki jafna kjör fólks í landinu heldur frekar ýta undir meiri mun á milli ríkra og fátækra og jafnframt að veikja enn frekar veikari byggðir úti um land af því að þessi breyting á skattkerfinu mun leggjast mismunandi á atvinnugreinar. Hæstv. forseti. Mig langar að ræða aðeins um heilbrigðismál og launamál því að nú er öllum stofnunum og öllum ráðuneytum gert að draga saman, beita aðhaldi. Eftir því sem ég þekki til innan heilbrigðisþjónustunnar þá berst hún í bökkum í dag við að halda sjó og halda uppi lögboðinni þjónustu. Það hafa verið umtalsverðar breytingar á launatöxtum. Það hefur verið launaskrið. Og þó svo að mæla megi það launaskrið hjá nokkrum fagstéttum í háum prósentum þá er ekki samasemmerki á milli hárrar prósentuhækkunar í þessu launaskriði og þess að þessir einstaklingar eða fagstéttir séu hálaunastéttir því að svo lengi er hægt að draga að semja við opinbera starfsmenn, hvort sem það eru kennarar, hjúkrunarfræðingar eða sjúkraliðar, að þegar loksins er samið eftir jafnvel tveggja ára samningstímabil þá verða launahækkanirnar vitaskuld háar í prósentutölu því að fagstéttir innan heilbrigðisþjónustunnar, innan kennarastéttarinnar eru vitaskuld ekki bara að miða sig við sambærilegar stéttir hins opinbera heldur ekki síður við það sem er að gerast á hinum almenna launamarkaði. Það er mjög alvarlegur hlutur og dýrt fyrir þjóðarbúið að missa faglært fólk úr þeim störfum sem það er menntað til og þetta gerist ef launaþróun hjá opinberum starfsmönnum fylgir ekki almennri launaþróun. Hér hefur verið spenna á launamarkaðnum og þetta kemur mjög greinilega fram núna innan sjúkrahúsanna, innan heilbrigðisþjónustunnar. Stórir hópar sjúkraliða hafa sagt upp störfum. Ég ætla að vona að samið verði hið allra fyrsta svo næstu daga verði hægt að koma rekstri sjúkrahúsanna í eðlilegt horf. Og þó svo að það verði samið núna þá munum við samt sem áður ekki fá alla sjúkraliðana sem sagt hafa upp störfum inn á stofnanirnar aftur því að þeir eru farnir í önnur störf. Þetta gerðist hjá kennurum líka. Þetta er þjóðfélaginu dýrt og það þýðir ekkert að flagga því hér að það verði að halda aftur af launum opinberra starfsmanna. Laun þeirra verða að fylgja hinum almenna launamarkaði. Annars erum við í vondum málum. Þetta er grunnþjónusta sem verður að vera í lagi. Ég er ekki að tala fyrir því að hækka taxta ýmissa sérfræðinga sem gætu verið í þeirri aðstöðu að skammta sér laun. Ég er ekki að tala fyrir því. Ég er að tala fyrir hinum almenna launamanni hjá hinu opinbera. Til þess að ná fram verulegum sparnaði í jafnmikilvægum málaflokki og jafndýrum og heilbrigðisþjónustan er --- hún mun halda áfram að aukast bara vegna þess að samsetning þjóðarinnar er slík. Við erum að eldast. Fleiri fyrirburar geta lifað. Við getum hjálpað fleirum og þjónustan mun verða dýrari --- þurfum við aftur á móti að breyta kerfinu þannig að við nýtum ódýrari þjónustu. Við þurfum að stórbæta heilsugæsluna. Við þurfum að fjölga störfum þar. Við þurfum að auka stöðugildi þar til þess að fá ódýrari þjónustu og beina henni frá sérfræðiþjónustunni, beina henni frá einkarekstrinum sem nú ríkir og hefur þanist út. Við þurfum að gæta þess að halda lyfjakostnaði niðri, ekki með því að leggja kostnaðinn á neytendur heldur með því að velja ódýrari lyf.

Herra forseti. Mér finnst eðlilegt að segja nokkur orð hér í lokin eftir þá löngu en að mörgu leyti þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram í allan dag. Ég vil þakka þeim sem tekið hafa þátt í henni fyrir framlag þeirra til málefnalegra umræðna. Margt hefur vissulega borið á góma. En auðvitað hefur mörgum orðið að umtalsefni annað frv. sem búið er að útbýta og þar á meðal sjálfum mér, þ.e. frv. til laga um breyting á ýmsum skattalögum sem fram er komið í bandormsformi. Það mál munum við auðvitað ræða sérstaklega síðar þegar það kemur til 1. umr. og tel ég þess vegna rétt að geyma mér að svara spurningum um þau málefni sérstaklega núna og mun reyna að gera það í framsögu fyrir því frv. þegar þar að kemur sem verður vonandi í næstu viku. Ég tel að hér hafi verið drepið á margt. Stjórnarandstaðan hefur að sjálfsögðu reynt að benda hér á það sem hún telur vera snögga bletti á frv., undirbúningi eða forsendum þess. Við því er ekkert að segja ef það er gert málefnalega og eðlilega eins og flestir hafa gert hér í dag. Mig langar að segja örfá orð um fyrirspurn hv. þm. Jóhanns Ársælssonar varðandi uppgjör í erlendri mynt og ársreikninga og bókhald í erlendri mynt sem ætlunin er að heimila. Það er náttúrlega ekki partur af fjárlagafrv. sem slíku og það er heldur ekki inni í þessu skattafrv. vegna þess að það mundi koma sem breyting á lögunum um bókhald og ársreikninga sem er væntanleg í kjölfarið. Um það verður því líka sérstök umræða. Ég vil bara segja að ég tel ekki að sú breyting sem hérna er verið að tala um muni hafa nokkur áhrif á framtíð krónunnar. Ég tel að það sé annað mál og reyndar miklu stærra. En spursmálið um að heimila fyrirtækjum að gera upp ársreikninga í erlendri mynt er fyrst og fremst hugsað sem hagræðingarmál, hagkvæmnismál fyrir fyrirtæki sem eru í miklum og jafnvel fjölþættum erlendum viðskiptum. Það getur auðveldað þeim samstarf við erlend fyrirtæki og auðveldað þeim starfsemi sína að fá þessa heimild. Þó er ekkert endilega víst að mjög mörg fyrirtæki telji sér þetta henta. En sjálfsagt er að bjóða upp á þetta fyrir þá sem telja það henta sér. Ég sagði áðan að ég vildi geyma mér að svara spurningum um skattamálin eða ítarleg atriði í þeim þar til það mál kemur sérstaklega til umræðu. Ég segi þetta aftur vegna þess að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson er genginn í salinn. Hann afhenti mér lista með spurningum sem flestar snúa að því máli. Reyndar svarar frv. ýmsum þeirra og töflur í greinargerð og þess háttar um upphæðir af ýmsu tagi. Ég vænti þess að hann hafi skilning á því að ég muni koma nánar að því efni þegar við ræðum það vonandi í næstu viku, enda er óhægt um vik fyrir mig að lesa upp allar þessar spurningar og ætla að svara þeim þegar aðrir þingmenn hafa ekki heyrt þær eða rökstuðninginn fyrir þeim af hálfu fyrirspyrjenda. Ég tek undir það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði hér fyrr í dag, að auðvitað er óvissa í kringum þetta mál. Það er ekki fyrir það að frv. er í blárri kápu, kuldablárri eða klakablárri kápu eins og þingmaðurinn sagði. Það er bara alltaf þannig að í svona máli eru margir óvissuþættir. Það höfum við náttúrlega rætt ítarlega hér í dag, sérstaklega við upphaf umræðunnar. Hins vegar er skýringin á því að liturinn í ár er blár sú að það er ákveðin litasería í gangi: gulur, rauður, grænn og blár, sem fer hringinn. Flóknara er það mál nú ekki. Það er því enginn sérstakur kuldi eða klaki á bak við þessa kápu eða þetta frv. Ég tel að umræðan í dag geti að mörgu leyti hjálpað fjárln. við sitt mikilvæga verkefni sem fram fer á næstu vikum, u.þ.b. tveimur næstu mánuðum. Það er auðvitað þannig að 1. umr. um fjárlagafrv. á að vera almenns eðlis eins og hér hefur verið í dag. Það hefur ekki verið mikið rætt hér um einstakar fjárveitingar eða slíkt. Þannig á það heldur ekki að vera við 1. umr. að mínum dómi. Það á að ræða þetta á almennum forsendum og um hlutverk frv. í hinu efnahagslega samhengi. Síðan ræðum við framhaldið við næstu umræður. Ég held líka að umræðan í dag geti að ýmsu leyti orðið til gagns fyrir efh.- og viðskn. þegar hún tekur til umfjöllunar frv. um tekjuskatt og eignarskatt. Hér hafa komið fram ýmis sjónarmið sem hún getur farið yfir og haldið til haga eftir atvikum. Ég vil að endingu þakka mönnum á nýjan leik fyrir þessa umræðu og vonast til að sjá alla þingmenn hér jafnkáta og hressa við 2. umr. um málið.

Herra forseti. Ein lítil athugasemd eða spurning til hæstv. ráðherra. Í ræðu hans fyrr í dag vék hæstv. fjmrh. sérstaklega að auknu aðhaldi í rekstrarútgjöldum ríkisins. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra nánar út í þetta. Í ræðu sinni sagði hann orðrétt, með leyfi forseta: ,,Að teknu tilliti til nýrra rekstrarverkefna, svo sem hjúkrunarheimilis við Sóltún og fleiri kostnaðarsamra þátta, lækka rekstrargjöldin að raungildi um 0,6% frá áætlaðri útkomu þessa árs.`` Getur hæstv. ráðherra skýrt fyrir okkur í hverju þetta felst og hvort hann telji samninginn sem gerður var við Aðalverktaka og Securitas, undir heitinu ,,Öldungur hf.``, verði til þess að lækka rekstrarútgjöld ríkisins til þessa málaflokks? Annað áhersluatriði í ræðu hæstv. ráðherra í lokaorðum hans var að hann teldi að við nytum nú ,,fyrirhyggju`` undanfarinna ára. Í ræðu minni fyrr í dag vakti ég athygli á geigvænlegri skuldaaukningu íslenska þjóðarbúsins. Það kemur fram að skuldir íslensku þjóðarinnar, fyrirtækjanna, heimilanna, sveitarfélaganna og ríkissjóðs, nema 259% af vergri landsframleiðslu og hafa ekki verið hærri um langan aldur. Er það dæmi um fyrirhyggju undanfarinna ára?

Herra forseti. Dæmi um fyrirhyggju undanfarinna ára, í því samhengi sem við erum hér að tala, að því er varðar fjárlögin og rekstur ríkisins, er að sjálfsögðu hvernig tekist hefur, í þeirri mynd sem hv. þm. er með, að lækka skuldir ríkisins. Það er svigrúmið sem gefur okkur núna möguleika á að gera ýmsa hluti, t.d. að lækka skatta. Skuldaaukning þjóðarbúsins er hins vegar eilítið önnur saga eins og þingmaðurinn veit. Þær skuldir sem hann er að tala um að heimili og fyrirtæki hafi stofnað til hafa verið ákvarðaðar á forsendum sem einstaklingar og fyrirtæki hafa sjálf ákveðið en ekki ríkið, nema þá með óbeinum hætti. Við erum því ekki að tala um alveg sömu hlutina. Að því er varðar fyrri spurninguna, þá er það þannig að rekstrarútgjöldin í frv. eru 0,6% lægri að raungildi, þ.e. upphæðin þegar búið er að taka tillit til verðþróunar, heldur en fyrirsjáanleg útgjöld samkvæmt okkar spá á þessu ári. Þá er búið að taka tillit til þess að inn í útgjöldin á næsta ári kemur m.a. þetta dýra hjúkrunarheimili, sem kostar nokkur hundruð milljónir í rekstri. Þessi rekstur er dýr. Það er dýrt að veita þessa þjónustu, hver svo sem gerir það. Þar munar nokkur hundruð milljónum í rekstrarkostnaði. Það eru fleiri nýir hlutir að bætast við í rekstrinum sem valda kostnaði en þrátt fyrir það hefur tekist að minnka útgjöldin annars staðar. Í rauntölum minnka því umsvifin um 0,6%. Margur mundi kannski segja að það væri nú ekki nægur samdráttur, það væri ekki næg minnkun útgjalda. En eftir atvikum tel ég að það sé viðunandi. Tilgangurinn með því að nefna þetta sérstaka hjúkrunarheimili er eingöngu sá að það er tekið í dæmaskyni. Það er ekki verið að tala um hjúkrunarheimilið sjálft í þessu sambandi.

Herra forseti. Það hefði líka verið harla undarlegt vegna þess að samningurinn við Sóltún, við Securitas og Aðalverktaka, er miklu dýrari fyrir ríkissjóð en samsvarandi samningar við aðra aðila, Grund, Dvalarheimili aldraðra sjómanna o.s.frv. Skýringin er sú að það þarf að fjármagna úr pyngju skattborgarans arðgreiðslur til eigenda þessarar stofnunar. Hæstv. ráðherra segir að það sé ekki samhengi á milli skulda fyrirtækjanna og ríkissjóðs hins vegar. Hann bendir réttilega á að skuldir ríkissjóðs hafi verið færðar niður. Á sama tíma hafa hins vegar skuldir fyrirtækjanna rokið upp úr öllu valdi. Ég vil halda því fram að þar sé samhengi á milli. Skuldir fyrirtækjanna eru núna, samkvæmt áætlunum Þjóðhagsstofnunar, meira en 1.000 milljarðar kr. Brot af þessum skuldum hvílir væntanlega hjá Öldungi hf., hjá Securitas og Aðalverktökum, vegna Sóltúnsheimilisins. Með þessu formi einkaframkvæmda verður á sú breyting að skuldsetning er núna færð í auknum mæli á fyrirtæki sem sinna opinberri þjónustu. Þegar upp er staðið verður það hins vegar ríkissjóður sem borgar hverja einustu krónu til þessa reksturs en bókhaldinu er núna háttað á annan veg. Þetta er blekkingaleikur og mikil sjálfsblekking ef hæstv. fjmrh. telur að þarna sé ekki samhengi á milli, annars vegar lækkandi skulda ríkissjóðs og hins vegar stóraukinna skulda fyrirtækja í landinu. Mér finnst áhyggjuefni ef hæstv. fjmrh. hefur ekki áhyggjur af þeirri skuldasprengingu sem hefur orðið í okkar þjóðfélagi.

Herra forseti. Það er nú eiginlega alveg ótrúlegt hvað hv. þm. teygir sig langt í umræðum hér um alla skapaða hluti til þess að draga hið margumrædda hjúkrunarheimili Sóltún inn í umræðuna. Áhugi hans 

Má ekki ræða þetta?

Vitanlega má ræða þetta. Við skulum ræða þetta hvenær sem er. Við höfum oft gert það. En þetta er algjört aukaatriði í sambandi við frv. til fjárlaga á þessu ári og ræður mínar. Algjört aukaatriði. Þetta er algjört aukaatriði þegar verið er að tala um skuldir ríkissjóðs og samhengi þeirra við skuldir þjóðarbúsins.

Af hverju er ráðherrann svona reiður?

Hæstv. forseti. Mér þóttu svör hæstv. ráðherra ekki nægilega skýr. Það liggur fyrir að margir af fjármálaspekingunum í landinu spá því að íslenska krónan muni hverfa út úr atvinnulífinu á þessum áratug. Það eru ekki lítil tíðindi og mér finnst að þegar ríkisstjórnin segir: ,,Gott og vel, fyrirtækin í landinu mega gera upp í erlendri mynt,`` þá sé það til að flýta fyrir þeirri þróun. Ég spyr því: Er ríkisstjórnin þá að leggja blessun sína yfir þá framtíð krónunnar? Ég hlýt líka að ætla að menn hafi farið yfir það hvernig sá ferill verður, ef þannig verður staðið að málum að fyrirtækin í landinu færa sig smám saman frá íslensku krónunni yfir í erlendar myntir. Ég spurði líka að því og langaði til að fá svar hæstv. ráðherra við því hvaða ástæðu hann telur fyrir því að íslenska krónan er að falla núna. Hún stendur lægra heldur en hún hefur gert í manna minnum en heldur samt áfram að falla. Mér finnst hugsanlegt að það sé samhengi milli þess að menn séu á flótta frá krónunni og því að hún er að falla. Ég vildi gjarnan heyra betri skýringar en hæstv. ráðherra gaf hér áðan. Hann sagði nánast: Þetta hefur engin áhrif, þetta skiptir engu máli. Þetta er bara bókhald. En traustið á íslensku krónunni er ekki bara bókhald. Það er nákvæmlega bara traust. Ef menn missa traustið á íslensku krónunni þá fellur hún. Ég spyr: Hvers vegna fellur hún núna? Er ekki bara ágætt að hæstv. ráðerra gefi okkur skýringuna á því? Af hverju heldur hún áfram að falla?

Herra forseti. Kjarninn í fyrirspurn þingmannsins er sá að hann vill fá að vita hvort ég telji að sú breyting sem við ráðgerum, sú breyting að heimila fyrirtækjum að gera ársreikning sinn og bókhald upp í erlendri mynt, hafi einhver framtíðaráhrif til þess að útrýma íslensku krónunni eða hafi þær afleiðingar að hún muni hverfa. Ég tel ekki að svo sé. Hér voru nefndir til sögunnar ónafngreindir fjármálaspekúlantar eða fjármálaspekingar svokallaðir sem munu einhverjir hafa haft þá skoðun og hafa kannski enn að krónan muni hverfa einhvern tíma á næsta áratug. Ég er ekki sammála því. Tilgangurinn með þessari breytingu er ekki að ýta undir það. Alls ekki. Tilgangurinn með þessari breytingu er að gera þeim fyrirtækjum sem eru í sérstakri aðstöðu að því er varðar erlend viðskipti kleift að styrkja stöðu sína gagnvart erlendum samstarfsaðilum og gera þeim auðveldara fyrir í starfsemi sinni, í viðskiptum sínum. Slík ráðstöfun er til að gera þeim auðveldara og hagkvæmara að reka starfsemi sína. Markmiðið er nú ekkert flóknara en það. Á bak við það býr enginn dularfullur eða annarlegur tilgangur. Hitt er svo auðvitað mjög mikilvæg og stór spurning óháð þessu: Hver verður framtíð krónunnar í breyttu gjaldmiðilsumhverfi sem við munum e.t.v. sjá fram á eftir einhver ár, t.d. í Evrópu? Það er nú ekki alveg á næstunni. Ég sé ekki fyrir mér að Bretar muni taka upp evruna. Danir hafa fellt það í atkvæðagreiðslu. Óvíst er hvað Svíar gera og svo er einnig með allar hinar þjóðirnar sem standa fyrir utan þetta. En þannig er þetta hugsað. Ég tel að spurningin eigi í sjálfu sér fullan rétt á sér. Þetta er mjög stór og mikilvæg spurning en ég tel ekki þörf á að ræða hana í samhengi við þessa breytingu.

Virðulegi forseti. Ég tel fulla ástæðu til að þakka hæstv. fjmrh. fyrir ágæta fjárlagaræðu og framsögu hér í dag og þau svör sem hann hefur veitt okkur þingmönnum við athugasemdum og spurningum. Eins vil ég líka þakka honum og starfsmönnum hans fyrir mikla vinnu að undanförnu. Fjárln. mun taka þetta frv. til hefðbundinnar vinnslu. Væntir nefndin góðs samstarfs við ráðherra og starfsmenn hans og mun leitast við að ná þeim markmiðum sem sett eru fram í frv.