Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir til umr. og flutt er af 5 hv. alþm., fjallar um það, að ákv. 1. gr. laga um hægri handar umferð komi ekki til framkvæmda fyrr en á þeim degi apríl-, maí- eða júnímánaðar 1969, sem dómsmrh. ákveður að fenginni till. framkvæmdanefndar, enda hafi þá áður verið samþykkt við þjóðaratkvgr. að taka upp hægri handar umferð. Í nál. meiri hl. allshn. er rakin saga þessa máls hér á Alþingi, og í því nál. kemur fram, að þetta mál hefur þrisvar sinnum hlotið samþykki á Alþingi. 1940 voru samþykkt ný umferðarlög, þar sem ákveðið var að taka upp hægri handar umferð. Síðan ákvað ríkisstj. að fresta þeirri framkvæmd, vegna þess að um það bil, sem hún átti að koma til framkvæmda, var landið hernumið af Bretum og þá ekki talið skynsamlegt undir þeim kringumstæðum að taka upp hægri handar umferð, þegar Íslendingar fengu ekki að öllu leyti að stjórna sínu eigin landi. Síðan er þessu máli hreyft tvisvar sinnum hér á Alþingi með flutningi þáltill. 1962–'63 var flutt þáltill. um að skora á ríkisstj. að láta athugun fara fram á því, hvort ekki væri rétt að taka upp hægri handar umferð hér á landi. Þessari till. var vísað til allshn., sem einróma mælti með till., en hún var flutt seint á því þingi og varð því ekki útrædd. Á næsta þingi á eftir, 1963–'64, var aftur borin fram þessi þáltill. um að skora á ríkisstj. að láta hefja hið allra fyrsta undirbúning að því, að upp verði tekinn hægri handar akstur hér á landi. Þessi till. var samþ. með 31 atkv. gegni 1 á Alþ., og þar með hafði Alþ. tvisvar sinnum lýst yfir stuðningi sínum við þessa breytingu. Í framhaldi af þessu sendir dómsmrn. þessa ályktun Alþ. til umferðarlaganefndar 13. ágúst 1964 og óskar, að hún láti í té grg. um þær aðgerðir, sem nauðsynlegar væru, til þess að komið yrði á hægri handar umferð hér á landi, svo og yfirlit um áætlaðan kostnað, sem væri því samfara. Umferðarlaganefnd skilaði áliti sínu 4. febr. 1965. Að þessu fengnu ákvað ríkisstj. að beita sér fyrir því, að upp yrði tekin hægri handar umferð hér á landi og að því stefnt, að breytingin kæmi til framkvæmda vorið 1968. Dómsmrn. fól umferðarlaganefndinni með bréfi 14. apríl 1965 að semja frv. til l. um hægri handar umferð og ákvað, að jafnframt n. skyldu starfa að samningu frv. formaður Félags ísl. bifreiðaeigenda og formaður skipulagsnefndar fólksflutninga. N. lauk samningu frv. 8. nóv. 1965, og lagði dómsmrh. frv. fyrir Alþ. litlu síðar. Þetta frv. náði samþykki hér í þessari hv. deild með 24:9 atkv., og í efri deild hlaut það einnig samþykki með 12:8 atkv. Eftir að frv. var orðið að lögum, skipaði dómsmrh. n. til þess að annast um framkvæmd að undirbúningi hægri umferðar, og þessi n. hefur starfað síðan og stefnt að því skv. ákvörðun dómsrh., að hægri handar umferð verði tekin upp nú í maí n. k. Það kom því mörgum á óvart, sem hafa kynnt sér þessi mál, að 5 hv. alþm. skuli rétt áður en Alþingi fer í jólafrí kasta inn þessu frv., þegar undirbúningur að framkvæmd hægri umferðar er jafnlangt á veg kominn. Nú má segja, að 3 af þessum hv. þm. hafi ekki haft tækifæri til þess að láta málið til sín taka fyrr, en þó hefðu þeir getað haft frv. til, þegar Alþ. kom saman í okt. í haust, en 2 þm. höfðu setið á Alþ., þegar frv. að lögunum var lagt fram og þál. á undan var samþykkt en annar þeirra var þó ekki viðlátinn hér á Alþ., þegar frv. var til meðferðar hér í hv. deild. Er þá einn af flm. eftir, en sá flm. barðist þó ekki hatrammar en svo gegn breytingunni að taka upp hægri handar umferð, að hann steinþagði við allar þær umr., sem áttu sér stað í d. um þetta mál. Hann hefur kannske ekki áttað sig fyrr en komið var að því að taka upp hægri handar umferð. Í grg., sem fylgir þessu frv. um að fresta um eitt ár að taka upp hægri handar umferð, er það mjög lofsvert hjá hv. flm. að taka fram, að þeir telji, að það eigi nú ekki, eins og málum sé komið í okkar landi og erfiðleikar séu að eyða jafnmiklu fé í þessa breytingu og gert er, og álasa í raun og veru fyrir að hafa tekið þessa ákvörðun. Ég vil minna hv. flm. frv. á það, að þegar frv. er samþykkt í byrjun maímánaðar 1986, var mikið góðæri á Íslandi og afurðir okkar voru í einhverju hæsta verði, sem þær hafa verið, svo að enginn sá þá fyrir það, sem seinna kom á daginn. En þegar við tölum um peningahliðina og sleppum öllu öðru, þá hygg ég, að það sé það óviturlegasta, sem við getum gert, þegar við erum búnir að skuldbinda okkur til nú um miðjan janúarmánuð að verja 82 millj. kr. þegar í þessa breytingu, að hætta þá allt í einu við það. Nú má segja það, eins og flm. benda á, sem allir eru miklir sparnaðarmenn, eins og fram kemur í grg. þeirra, að það sé alltaf rétt að fara gætilega með peninga. En ég held, að það sé það óviturlegasta, sem við gætum gert, að ætla að kasta þessu öllu á glæ. Þjóðaratkvgr. kostar líka peninga, og ef menn reyna að athuga, hvað t.d. alþingiskosningar kosta og sömuleiðis hvað þær kosta sveitarfélögin í landinu, þá er ekki mikill sparnaður að þjóðaratkvgr., að ég ekki vitni í Svía, sem mjög er vitnað til nú í sambandi við þessa breytingu í hægri handar umferð, að Svíar lögðu breytinguna undir þjóðaratkv. árið 1955 og þjóðin felldi að taka upp hægri handar umferð, en þrátt fyrir það eru Svíar knúnir til að taka upp hægri handar umferð, þrátt fyrir það að sænska þjóðin felldi þessa breytingu, en það kostaði þá margfalt meira að hafa lagt breytinguna undir atkvæði þjóðarinnar. Ég hygg, að flestar þjóðaratkvgr., hvort sem væri íslenzka þjóðin eða aðrar, sem væru um að leggja skatta á viðkomandi þjóð, færu á þann veg, að málin væru felld við þjóðaratkvgr. Varðandi álögur, hækkun tekjuskatts eða atkvgr. í sveitarfélögum um það, ef ætti að spyrja borgarana að því, hvort sveitastjórnirnar ættu að hækka útsvörin eitthvað á næsta ári, er ég alveg sannfærður um það fyrir fram, að við slíkar atkvgr. yrði alltaf fellt að hækka útsvörin. Það er því vafasamt atriði að benda á þjóðaratkvgr. í þessu sambandi. Svo kemur það einnig til, að við þjóðaratkvgr. ganga sumir menn að kjörborðinu trúaðir fyrir fram á, að þetta sé allt eintóm vitleysa, vilja ekki kynna sér málið til hlítar, og þar af leiðandi hafa þeir jafnvel meira að segja en þeir tiltölulega fáu, sem kynna sér hlutina. Það er mjög eftirtektarvert, að tveir af þeim embættismönnum á Íslandi, sem mest varða umferðamál hafa frá fyrstu tíð verið fastir á þeirri skoðun, að hér ætti að taka upp hægri handar umferð, en þar á ég við vegamálastjóra og lögreglustjórann í Reykjavík. Allir þeir aðilar, sem hafa mætt á fundum allshn., bæði nú og áður, í sambandi við þetta mál og eru forsvarsmenn félaga á sviði umferðarmála, hafa einróma mælt með því, að hér væri tekin upp hægri handar umferð, að undanskildum fulltrúa frá nýstofnuðu félagi, sem heitir Félag ísl. vegfarenda, sem mælti eindregið gegn því, að hægri handar umferð væri tekin upp á Íslandi. Í slíkum málum sem þessum má alltaf benda á það og slá á viðkvæma strengi, að slysahætta muni aukast mjög verulega. En þá skulum við benda aftur á það, að í mörgum löndum hafa á liðnum áratugum og allt fram á síðasta haust allmargar þjóðir breytt umferð sinni úr vinstri handar í hægri handar umferð, og skv. skýrslum allra þessara þjóða hefur það komið í ljós, að slysum hefur fækkað verulega um það bil sem umferðarbreytingin átti sér stað og fyrstu vikur og mánuði á eftir. Það er ekki af því, að mínum dómi, að það sé neitt auðveldara að aka á hægri kanti en vinstri, heldur liggur þetta í því eingöngu, að áróðurinn er svo mikill, þegar breytingin á sér stað, að menn fari varlega, og það hefur gert það að verkum, að mörgum mannslífum hefur verið bjargað með hinum mikla áróðri, sem hefur átt sér stað hjá öllum þessum þjóðum. Sama hefur sýnt sig í Svíþjóð við umferðarbreytinguna þar. Hins vegar þegar lengra hefur liðið frá breytingunni, þá virðast umferðarslysin aftur fara í það sama og áður. Við skulum líta á það, að það er áhugi á því hjá flestum þjóðum að samræma sem mest sína löggjöf, samræma samgöngur sínar, eins og hægt er, og það er mikið atriði, að það er hægri umferð í lofti, það er hægri umferð á sjó, og það er einnig mikið atriði að samræma hægri umferð, þó að Ísland sé eyland. Það er ekki ný staðreynd, þó að flm. veki sérstaklega athygli á því í grg. sinni, að Ísland sé eyland. Ég hygg, að allir hafi vitað það 1940, þegar umferðarl. voru þá samþykkt, og þó fyrr hefði verið. En hitt vitum við, að umferðin er alltaf að aukast, samskipti þjóðanna eru alltaf að verða meiri og meiri, og það er undarlegur veikleiki, sem á sér stað hjá sumum Íslendingum, að þeir telja, að ef einhver slík breyting sé gerð, þá sé það eftiröpun eftir útlendum þjóðum. En við skulum hafa það líka í huga, að það eru hundruð Íslendinga, sem eru við nám eða atvinnu í öðrum löndum, þar sem hægri handar umferð er, sem koma hingað heim og aka bílum á Íslandi í fríum sínum, fyrir utan alla útlendingana, sem koma. Það er mikið atriði, að það sé samræmi. Við skulum nefna flugstjóra og flugáhafnir, sem fara upp í bifreiðar í öðrum löndum, þar sem hægri umferð er, svo koma þeir hingað heim, þeir eru með hægri umferð í loftinu, þá eiga þeir allt í einu að muna eftir, að það er vinstri umferð. Allt verður þetta auðveldara í framtíðinni, ef haft er samræmi í þessum hlutum. Ég skal fúslega játa, að það hefur kannske ekki verið nein brýn þörf á þessari breytingu endilega á þessu ári, hún hefði getað beðið kannske 5–6 ár þess vegna. En þá skulum við hafa það í huga, hvað kostnaðurinn við breytinguna margfaldast á sama tíma, og þá höfum við fyrst og fremst nærtækt dæmi Svía, að kostnaðarbreytingin sté stórkostlega, frá því að sænska þjóðin felldi þessa breytingu árið 1955. Ég hygg, að hvað sem líður skoðunum manna á þessu máli og að jafnvel þeir, sem greiddu atkvæði gegn frv., þegar það var hér til afgreiðslu í byrjun maí 1966, voru þá á móti, að hér væri tekin upp hægri handar umferð, þegar þeir líta nú á það, hvað undirbúningur þessa máls er kominn langt á veg og hvað búið er að láta mikið fé í þessa breytingu og búið að skuldbinda sig til þess að láta til viðbótar, hvað margir hafa tekið á sig, bæði einstaklingar og félög, skuldbindingar í þessu sambandi, bæði með bifreiðastæði og annað, þegar við lítum einnig á það, hvað búið er að gera af innkaupum á bifreiðum fyrir hægri handar umferð, eins og t.d. Strætisvagnar Reykjavíkur og langferðabifreiðar hér á þéttbýlisleiðinni, að ef frá þessu yrði horfið og málið lagt undir þjóðaratkvæði og þjóðin felldi að taka upp hægri handar umferð, þá er ekkert vafamál, að ríkið yrði skaðabótaskylt gagnvart þessum aðilum, ekki um nokkrar milljónir, heldur jafnvel tugi milljóna króna. Þess vegna er það auðvitað alger fjarstæða hjá flm., sem tala um sparnað í þessu sambandi, að það verði sparnaður að því að hætta við umferðarbreytinguna. Það hefur líka verið mikið talað um það af andstæðingum hægri handar laganna, að það þurfi að stórefla löggæzluna um langan tíma, bæði um það bil, sem breytingin fer fram, og langan tíma á eftir. Auðvitað verður að efla löggæzluna, á meðan breytingin fer fram, og fara auðvitað eftir reynslu annarra þjóða, og þá er auðvitað reynsla Svía nærtækust. Lögreglustjórinn í Reykjavík, formaður umferðarlaganefndar, Sigurjón Sigurðsson, gaf eftirfarandi upplýsingar á fundi allshn., áður en allshn. tók afstöðu til frv., um löggæzluna í Svíþjóð, og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, skýra lauslega frá þessum upplýsingum. Lögreglustjóri segist hafa fengið þessar upplýsingar hjá ríkislögreglustjórninni sænsku, og eru þær í samræmi við opinbera grg., sem hann hefur undir höndum um skipulagningu löggæzlu í Svíþjóð í sambandi við breytingu í hægri umferð þar í landi. Í Svíþjóð eru um 12 þús. lögreglumenn, þar af voru settir til starfa í sambandi við breytinguna, samtals 7.500 löggæzlumenn, en hinn hluti lögregluliðsins gegndi öðrum tilfallandi löggæzluverkefnum. Af framangreindum 7.500 lögregðumönnum gegndu um 6.000 beinni umferðarstjórn á vettvangi í borgum, bæjum og þéttbýli. Auk þessa liðs lét sænski herinn í té samtals 2.200 hermenn til löggæzlustarfa. Ekki voru ráðnir sérstakir lögreglumenn vegna breytingarinnar, en vinnuálag á hið fasta lögreglulið var stóraukið fyrstu vikurnar. Gert var ráð fyrir, að 12. sept. mundu allir hermenn verða látnir hætta störfum við umferðarstjórn utan 400 hermanna, sem áttu að vera til taks sem varamenn. Á tímabilinu milli 20. og 30. sept. áttu 50% af lögreglumönnum, sem beinan þátt taka í umferðarstjórn vegna breytingarinnar, að fara í venjuleg störf. Ekki var talið unnt að segja fyrir fram með vissu, hvenær hætta mætti algerlega sérstakri löggæzlu vegna breytingarinnar. Skipulagt var og lítillega þjálfað fjölmennt lið sjálfboðaliða, sem vann kauplaust að því eingöngu að leiðbeina gangandi vegfarendum yfir veg. Liðið var fjölmennast fyrstu dagana, en fjaraði síðan út og starfi þess var lokið eftir rúma viku. Skv. upplýsingum, sem lögreglustjóri og Bjarki Elíasson yfirlögregluþjónn fengu í Svíþjóð, er þeir voru staddir þar í byrjun nóv., þá var lokið allri sérstakri löggæzlu vegna breytingarinnar í hægri umferð, utan þess að haldið var uppi aukinni vegalöggæzlu í dreifbýlinu. Þannig fóru Svíar að í sambandi við löggæzluna. Það getur því hver og einn séð, sem skoðar þessar upplýsingar, að upplýsingar frá Félagi ísl. vegfarenda um aukningu löggæzlukostnaðar eru fjarstæða ein, enda talið af embættismönnum hér að vera það og engan veginn rökstuddar sem skyldi. Mér þykir einnig rétt, af því að ég vitnaði hér í annan embættismann, vegamálastjóra, að láta koma fram hans umsögn og viðhorf til þessa frv., sem hann lagði fram á fundi allshn., þegar um málið var fjallað. Hann segir m.a.: Þau rök, sem flm. frv. færa fram fyrir því að fresta framkvæmd laganna um hægri umferð og láta fara fram þjóðaratkvgr. um málið áður, voru flest vel kunn, þegar lögin voru til meðferðar á Alþ. árið 1966, og því ástæðulaust að endurtaka röksemdir gegn þeim. Önnur rök, sem tínd eru til í grg., svo sem áætlun Félags ísl. vegfarenda um löggæzlukostnað í sambandi við breytinguna, eru með þeim ævintýrablæ, að þau verða tæpast tekin alvarlega. Þegar unnið var að undirbúningi l. um hægri akstur á árunum 1965 og 1966 og við meðferð málsins á Alþ. kom fram, að það atriði málsins, sem erfiðast var að gera sér fulla grein fyrir, væri sú slysahætta, sem væri breytingunni samfara. Menn voru þó yfirleitt þeirrar skoðunar, að með hliðsjón af þeirri reynslu, er fengizt hafði af sams konar umferðarbreytingu í öðrum löndum, þá væri ekki ástæða til þess að vænta verulega aukinna umferðarslysa af völdum breytingarinnar. Síðan hafa Svíar breytt úr vinstri akstri í hægri akstur á s.l. hausti með mjög góðum árangri, eins og kunnugt er. Hefur umferðarslysum þar í landi fækkað eftir breytinguna, og var það gagnstætt því, sem menn áttu þó von á. Flm. fullyrða, að gífurleg slysahætta skapizt við breytinguna vegna hinna mjóu og ófullkomnu vega um hinar dreifðu byggðir landsins. Í því sambandi þykir mér rétt að geta þess, að mikill hluti af vegakerfi Svíþjóðar er ófullkomnir malarvegir í dreifðum byggðum líkt og hér. Ekki er kunnugt um, að slysahætta á þessum hluta vegakerfisins hafi orðið hlutfallslega meiri við umferðarbreytinguna í Svíþjóð en þar sem umferð er mikil. Verður því ekki séð, að slysahættan á þessum hluta vegakerfisins ætti að verða meiri hér en í Svíþjóð við svipaðar aðstæður. Að lokum segir vegamálastjóri: „Það skal tekið fram, að telja verður það mjög miður farið, að frv. þetta skuli koma fram nú, þegar öllum undirbúningi hægri umferðar er svo langt komið, að öllum má ljóst vera, að engin leið er að fresta þeirri framkvæmd með skynsamlegu móti. Frv. er hins vegar líklegt til þess að rugla menn í ríminu og hindra, að um framkvæmd umferðarbreytingarinnar skapist sú eining og festa, sem er nauðsynleg, til þess að framkvæmdin geti farið vel úr garði.“ Eitt af því, sem flm. þessa frv. segja í grg, er, að það hafi engin vissa fengizt fyrir því, að tryggingarfélögin muni ekki hækka iðgjöld sín vegna breytingarinnar. Ég spyr hv. flm. frv.: Ef við hefðum aldrei talað um neina umferðarbreytingu, hvar er trygging fyrir því og hefur verið á undanförnum árum, að tryggingarfélögin gefi út ákveðnar yfirlýsingar um það, að þau ætli ekki að hækka tryggingariðgjaldið. Tryggingariðgjöld fara auðvitað eftir tjónareynslunni á hverjum tíma, og eftir því sem hún er lakari, hækka iðgjöldin næst þegar iðgjaldaákvörðunin fellur úr gildi. Það er því ekki hægt að koma með neina sérstaka tryggingu fyrir slíku nú, þó að eigi að færa úr vinstri umferð í hægri umferð. En það er mjög eftirtektarvert, sem fram hefur komið í Svíþjóð; að eitt stærsta bifreiðatryggingafélag í Svíþjóð er nýlega búið að boða 10% lækkun á bifreiðatryggingaiðgjöldum, og önnur slík tryggingafélög munu að sjálfsögðu á eftir fara. Þannig hefur þetta verkað í okkar nágrannalandi að því er snertir tryggingar bifreiða enn sem komið er. En það er auðvitað engin trygging fyrir því, að þessi tryggingariðgjöld fari áfram lækkandi í Svíþjóð. Það verður auðvitað komið undir því, hvort umferðarslysum og tjónum á bifreiðum fjölgar eða ekki. Þess vegna er út í hött að koma með þetta fram í grg., eins og margt fleira í grg. með þessu frv. Það hefur líka verið mikið um það talað, að breytingin muni skapa auknar hættur úti í dreifbýlinu, þar sem vegirnir eru mjórri og ekki eins fullkomnir. Það er mjög ánægjuleg staðreynd hjá okkar nágrannaþjóð, Svíum, að það hefur ekki aukið umferðarslysin þar, heldur hefur þeim fækkað, alveg eins og í þéttbýlinu. Umferðin í hinum dreifðu byggðum okkar er tiltölulega lítil. Sem dæmi má nefna, að um 3% af þjóðvegakerfinu fara um 24% af allri umferð á landinu. Ég skal ekki hafa þessi orð mín miklu fleiri, en við, sem stöndum að nál. meiri hl. allshn., eins og fram kemur, leggjum til, að frv. verði fellt. Ég vona, að hv. þdm. felli þetta frv. með miklum atkvæðamun, og burt séð frá því, hver skoðun manna var áður, þegar frv. um hægri handar akstur var hér til umr., er málum svo komið, að það er búið að fórna miklu fé og tíma og fyrirhöfn og búið að gera miklar fjárskuldbindingar, sem væru unnar fyrir gýg, ef við ættum nú á lokastigi að hverfa frá fyrri ásetningi. Ég tel, að Alþ. hafi fullan rétt á því að marka þessa löggjöf sem aðra, og það er þrívegis yfirlýst stefna Alþ. að taka upp hægri handar umferð, og maður verður að treysta því, að það sé enginn sá maður til í þessu landi, sem ekki vill taka þátt í þeirri samvinnu, sem er nauðsynlegt að viðhafa þá mánuði, sem eftir eru, þangað til framkvæmdin á sér stað, og þjóðin hjálpist að því að láta þessa umferðarbreytingu fara sem bezt úr hendi og taka aðrar þjóðir, sem breytt hafa úr vinstri handar umferð í hægri handar umferð, til fyrirmyndar í þeim efnum, og þá er ég sannfærður um, að Íslendingar eru ekkert verr gefnir eða lakari í þessum efnum en aðrar þjóðir. Ef þeir taka sig saman um það, hvað sem líður fyrri afstöðu þeirra til þessa máls, mun þessi breyting geta farið fram með svipuðum hætti og ekki lakari en hjá þeim mörgu þjóðum öðrum, sem hafa breytt yfir í hægri umferð á undanförnum tveimur áratugum.



Herra forseti. Eins og kemur fram í minnihlutanál. allshn. á þskj. 251, voru haldnir tveir fundir í allshn. um málið. Á síðari fundinum, 26. jan., komu til viðtals flestir þeir, er samið höfðu frv. til 1. um hægri handar umferð. Þarna voru því mættir forsvarsmenn hægri handar umferðar á Íslandi, og ekki var búizt við, að hjá þeim hefði orðið hugarfarsbreyting, enda reyndist það rétt. Allir eru þessir menn mætir og hæfir, hver á sínu sviði, og hafa vissulega mikla þekkingu til að bera í þessum málum. En það er ekki þar með sagt, þó að þeir séu sérfræðingar, að aðrir geti ekki bent á margt, sem betur mætti fara, og þá sérstaklega þeir menn, sem hafa gert það að lífsstarfi sínu að aka bifreiðum. Þeirra reynsla og þeirra álit má ekki vanmeta. En það er vitað, að meiri hluti atvinnubifreiðastjóra í landinu mælir eindregið gegn umferðarbreytingunni. Á þessum umrædda fundi komu engin ný rök fram með hægri handar umferð, en þeir vitnuðu allmikið til Svíþjóðar, að umferðarbreytingin hjá þeim hefði heppnazt vel. Þeir bentu á, að þrátt fyrir að Svíar hefðu haft þjóðaratkvgr. um málið úrið 1955, hefðu þeir samt samþykkt hægri handar umferð árið 1963 án þess að leggja málið þá undir þjóðaratkvgr. Þetta er rétt. En við vitum, að þegar Svíar höfðu þjóðaratkvgr. um málið árið 1955, voru 83% af þeim, sem greiddu atkvæði, á móti hægri handar umferð, en vegna sívaxandi umferðar yfir sameiginleg landamæri jókst slysatíðni gífurlega, og þess vegna voru þeir knúðir til að gera sínar ráðstafanir. Þeir samþykktu lög um hægri handar umferð árið 1968, en þeir samþykktu samtímis, að umferðarbreytingin tæki ekki gildi fyrr en árið 1967, eða þeir unnu að því í 4 ár að skapa jákvæða afstöðu fólksins. Þetta var ástæða Svíanna, að samræma ökureglur vegna sameiginlegra landamæra. Það dregur enginn í efa, að umferðarbreytingin í Svíþjóð hafi heppnazt vel, enda var miklu fé til þess kostað. Því er haldið fram sem rökum hér, að slysatíðnin í Svíþjóð hafi lækkað, eftir að breytt var í hægri handar umferð. En þá verður að hafa nokkur sjónarmið í huga. Þeir lækkuðu aksturshraða ökutækja, og þeir hafa haldið honum niðri lengi. Þeir höfðu öfluga löggæzlu, lögreglu, sjálfboðaliða og hermenn, en það, sem þó er talið að hafi borið mestan árangur, er hin sífellda fræðsla og upplýsingar um umferðarmál. Þá má geta þess, að þegar þeir breyttu yfir í hægri umferð, minnkaði akstur til stórra muna, eða talið var, að benzínnotkun þeirra hafi minnkað um 25% fyrst í stað. Og við megum ekki heldur gleyma því, að áður en Svíar tóku upp hægri handar umferð, var slysatíðni í Svíþjóð þrisvar sinnum minni en hún var í öðrum meginlöndum í Evrópu. Það má því draga þá ályktun, að hin gífurlega umferðarfræðsla allt frá árinu 1963 hafi átt sinn stóra þátt í þessu. En það er það, sem okkur hefur vantað hér, það er umferðarfræðslan. Hæstv. dómsmrh. upplýsti hér við 1. umr. málsins, að upphafleg kostnaðaráætlun hefði hækkað um 10 millj. kr., eða úr rúmlega 50 millj. í 60 millj. kr. Það var breyting á almenningsvögnum, sem hafði hækkað um 2 millj. vegna gengislækkunar eða gengisbreytingar, og 8 millj. kr. yrði varið til umferðarfræðslu. Þetta er því nýr liður, en vissulega gagnlegur og sjálfsagður. En þessi liður hefði auðvitað átt að vera inni í upphaflegu kostnaðaráætluninni árið 1966, en kemur nú fyrst fram, rúmlega fjórum mánuðum fyrir væntanlega umferðarbreytingu. Enn vil ég undirstrika það, að Svíar segja sjálfir, að veigamesti þátturinn í umferðarbreytingunni hafi verið fræðslan um umferðarmálin og upplýsingar um umferðina, og þeir notuðu sér 4 ár til þess, en við höfum aðeins 4 mánuði. Til þess að bæta umferðarmenningu á Íslandi verðum við framvegis að verja árlega ríflegri upphæð til þessara mála, hvort sem við ökum til hægri eða vinstri. Margir höfðu álitið, að þegar skipt yrði yfir í hægri umferð, mundu vera gerðar nauðsynlegar breytingar á þjóðvegakerfinu, eins og að skipta um hin mörgu og hættulegu vegræsi, sem eru mjórri en vegurinn, enn fremur að tvístefnuakstur yrði á blindhæðum og blindhornum. Á þessum umrædda fundi allshn. upplýsti vegamálastjóri, að engar slíkar framkvæmdir væru fyrirhugaðar fyrir H-dag, því að ræsin skiptu þúsundum og akreinaskipti á blindhæðum væru mikið fyrirtæki og allt mundi þetta kosta stórfé. Í athugasemdum, sem fylgdu lagafrv. árið 1966, segir í 1. kafla, með leyfi hæstv. forseta: „Álit manna á því, hvor gerðin henti betur hvorri umferðarreglunni, hægri handar eða vinstri, er nokkuð mismunandi. Þykir sumum betra að hafa vinstri handar stýri, þar sem hægri handar umferð er. Gildir þetta sérstaklega þar, sem vegir eru góðir og umferð mikil. Á hinn bóginn telja margir, að betra sé að hafa stýri þeim megin, sem ökuregla býður að ekið sé, þar sem þá sé betra að gæta vegbrúnar, t.d. þegar farartæki mætast. Gildir þetta sérstaklega þar, sem umferð er lítil, vegir mjóir og vegbrúnir varhugaverðar.“ Við höfum haldið fram þeirri skoðun, að íslenzkir þjóðvegir væru bæði mjóir og varhugaverðir, og eftir þessar upplýsingar vegamálastj., að ekki verði hægt að skipta um þessi hættulegu og mjóu vegræsi eða skipta blindhæðum, verða allir að viðurkenna, að ef við breytum frá vinstri í hægri handar umferð, mun slysahættan aukast, því að bifreiðarstýrið verður þá nær vegmiðju og bifreiðastjórinn mun hafa minna yfirsýn yfir vegjaðarinn, og sérstaklega er þessi hætta mikil, þegar bifreiðar mætast nálægt vegræsum. Þess vegna stendur sú skoðun okkar óhögguð, að með umferðarbreytingunni, sem kostar tugi millj. kr., er verið að gera umferðina fyrir utan þéttbýlið ótryggari og hættulegri. Á þessum fundi allshn. var lögreglustjórinn í Reykjavík.Hann upplýsti,að í höfuðborginni yrði löggæzlan tvöfölduð í 1–2 vikur, á meðan skipt yrði yfir í hægri handar umferð. Ekki gat lögreglustjóri lagt fram kostnaðaráætlun á þessu stigi málsins. Hann gagnrýndi þá kostnaðaráætlun, sem Félag ísl. vegfarenda hefur látið frá sér fara, taldi hana óraunhæfa. En þar sem þetta er eina kostnaðaráætlunin, sem gerð hefur verið um löggæzlu, höfum við leyft okkur að láta hana fylgja með nál. okkar sem fylgiskjal II. Um þessa kostnaðaráætlun skulum við ekki deila, en vissulega hefði verið ástæða til, að kostnaðaráætlun yfir löggæzluna hefði fylgt með lagafrv. strax í upphafi, en þar var ekki minnzt á þennan stóra kostnaðarlið. Og nú, fjórum mánuðum fyrir væntanlega umferðarbreytingu, er ekki enn til áætlun um það, hvað löggæzlan verður mikil. En það eru mörg atriði, sem við þurfum að ræða um, og það eru skiptar skoðanir um það, hve lengi þarf að hafa aukið löggæzlulið, hve lengi þarf að hafa takmarkaðan ökuhraða, en allir sjá, að löngu eftir umferðarbreytinguna verður að hafa örugga löggæzlu og eftirlit um allt land, og það eftirlit má alls ekki spara, ef vel á til að takast. Þess vegna verður aldrei komizt hjá því, að til löggæzlunnar verður að verja miklu fé. Öll rök, sem fram hafa komið og eiga að sanna, að hægri handar umferð sé betri en vinstri handar umferð, eru haldlítil. Og þau rök, að hægri handar umferð í Svíþjóð hafi heppnazt vel, eiga ekki við hjá okkur. Þeir hafa haft gífurlega umferðarfræðslu í 4 ár, og þeir hafa betra þjóðvegakerfi en við, og þannig mætti lengi telja. Í áliti meiri hl. allshn. eru engin rök færð fram með hægri handar umferð, önnur en þau, að nú sé svo langt komið, að ekki verði snúið við. Þetta eru því þeirra aðalrök í dag, að nú þegar sé búið að verja í þetta 22 millj. kr. Og þessu fé sé á glæ kastað, ef frá henni verði horfið. Svo er þó ekki. Hluti kostnaðar er vegna umferðarfræðslu, umferðarljósa og kaupa á vagngrindum. Það er misskilningur að álíta, að allt þetta fé sé glatað, mestallt kæmi að notum. Á meðan lögin eru ekki komin til framkvæmda, er ekki of seint að breyta þeim, og við verðum að hafa í huga, að sá kostnaður, sem nú þegar er kominn í umferðarbreytinguna, er aðeins hluti af þeim ófyrirsjáanlega kostnaði, sem í umferðarbreytinguna mun fara. Og það má geta þess, að það eru bifreiðaeigendur, sem hafa þegar greitt á s.l. ári 10–12 millj. kr. í þennan kostnað. Það kemur fram hjá Félagi ísl. vegfarenda, að þeir álíta, að þjóðin muni ekki telja eftir sér að taka á sig þann kostnað, sem þegar er búið að greiða, verði við breytinguna hætt. Að vísu veit enginn enn þá hinn endanlega kostnað, eins og hann kann að reynast, t.d. við löggæzluna, við breytingu á ljósaútbúnaði bifreiða, en fullvíst má telja, enda færð að því rök, að kostnaður við breytingu yfir í hægri handar umferð muni verða miklu meiri en áætlað var í upphafi, bæði fyrir hið opinbera og eigendur bifreiða. Við verðum því að vega og meta þetta mál í ljósi þeirra staðreynda, sem við blasa. Í fyrsta lagi, að enn hafa engin haldgóð rök komið fram, sem réttlæta milljóna króna eyðslu í þessa umferðarbreytingu. Í öðru lagi, að allt bendir til, að umferðarbreytingin skapi aukna slysahættu á þjóðvegum landsins. Í þriðja lagi, að þúsundir kjósenda hafa mótmælt umferðarbreytingunni með undirskriftum og fundasamþykktum og daglega berast hv. Alþ. mótmæli víðs vegar að af landinu og mikill meiri hluti atvinnubifreiðastjóra er andvígur hægri handar umferð. Í fjórða lagi, að kjósendur eiga erfitt með að skilja, að það eigi að framkvæma jafnvafasama og umdeilda umferðarbreytingu, þegar í landinu hefur skapazt efnahagslegt neyðarástand og almenn kjaraskerðing. Út frá þessum höfuðatriðum verðum við að móta afstöðu okkar til málsins. Það er því sameiginlegt álit okkar í minni hl. allshn., að öllu þessu athuguðu, að það sé bæði eðlilegt og rétt að samþykkja frv. um frestun á hægri handar umferð og þjóðaratkvgr. um málið.



Herra forseti. Ég er ekki einn af þeim, sem gerðust flm. að þessu frv. En síðan það kom fram, hef ég gert mér nokkurt far um að athuga þetta mál að nýju, sem hér er um að ræða, með því að kynna mér skjöl og umræður frá því þingi, sem samþykkti gildandi umferðarlagaákvæði um hægri handar akstur, og það, sem komið hefur fram, síðan þau lög voru sett. Þegar mál þetta kom til umr. og afgreiðslu í hv. allshn., komst ég að þeirri niðurstöðu, að rétt væri að mæla með því frv., sem hér liggur fyrir, og ég hef undirritað nál. frá minni hl. allshn., sem hér liggur fyrir á þskj. 251. Mér þykir því hlýða að gera nokkra grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Áður en ég kem að því meginefni þessa máls, hvort nauðsynlegt sé eða æskilegt að taka upp hægri handar umferð hér á landi, vil ég leyfa mér að segja nokkur orð um sérstaka tegund málflutnings, sem ég hef heyrt, bæði innan þings og utan og nú síðast hjá hv. frsm. meiri hl. og varðar framkomu þess frv., sem hér liggur fyrir. Ég hef í fyrsta lagi heyrt flm. þessa frv. ámælt fyrir það að bera þetta mál fram nú á Alþingi og þeim jafnvel brugðið um óafsakanlegt frumhlaup í því efni. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að flutningur frv. hefði komið á óvænt. En ég tel, að þeir menn, sem svona tala, séu sjálfir ámælisverðir fyrir að láta sér slíkt um munn fara. Mér finnst viðbrögð af þessu tagi bera keim af ofstæki, sem tæplega á heima í lýðræðislandi. Það er réttur manna og eftir atvikum skylda að gera tilraun til að fá á löglegan hátt þeim lögum breytt, sem þeir telja óheppileg fyrir þjóðina. Þessi réttur manna til að stuðla að breytingu laga, sem þeir eru andvígir, er einn af hornsteinum hins friðsama þjóðfélags. Og ég get ekki betur séð en viðbrögð almennings gagnvart hinni fyrirhuguðu hægri handar umferð, svo og tilkoma margra nýrra þm. í síðustu kosningum, hafi veitt flm. þessa frv. sérstakt tilefni til þess að hreyfa þessu máli nú. Ég hef enn fremur heyrt því haldið fram, að þetta frv. sé of seint fram komið, undirbúningi hægri handar aksturs sé svo langt komið og búið að leggja í svo mikinn kostnað við hann, að ekki verði aftur snúið. Mönnum finnst það hart að hafa lagt á sig mikla vinnu og lagt fram fé eða stuðlað að því, að þjóðfélagið legði fram mikið fé til að koma því í kring, sem ekki verður, alveg eins og áhugasömum skipstjóra hlýtur að finnast það hart að hafa siglt skipi sínu langa leið eftir skökkum kompás. Samt má hann ekki halda áfram sömu leið og mundi ekki gera. Ég leyfi mér að treysta því, hvað sem öðru líður, að hv. þm. láti ekki rökvillu af þessu tagi, sem notuð er sem áróður hjá fylgismönnum hægri handar aksturs, hafa áhrif á afstöðu sína. Það er satt, að það er búið að leggja í allmikinn kostnað, e.t.v. rúmlega 30 millj. kr., til að undirbúa hægri umferð. Okkur var gefin skýrsla um það, að það væri búið að leggja fram 22 millj. og taka á sig fjárhagslegar skuldbindingar um að greiða kostnað við framkvæmdir, sem næmu 9 millj. kr., ef úr þeim verður. Þannig eru þessar rúmar 30 millj. fengnar. En það er eftir að leggja fram miklu meira fé, miklu meira en 30 millj., til þess að hún geti komizt í framkvæmd. Það kostar meira fé fyrir þjóðfélag og einstaklinga að halda áfram við hægri umferðina heldur en hætta við hana og greiða áfallinn kostnað. Sumir segja miklu meira fé, jafnvel mörgum sinnum meira fé, og þá er það aukin ástæða til þess að stinga við fótum, ef það kostar miklu meira að halda áfram með hægri umferðina heldur en taka á sig áfallinn kostnað. Þegar ég tala um þetta, held ég mig við tölur umferðarnefndar og hef hliðsjón af því, sem hún hefur ekki áætlað, en að það er sitt af hverju, sem hún hefur ekki áætlað og ekki var áætlað, þegar frv. til l. um hægri handar umferð var lagt fyrir þingið. En jafnvel þó að það sé gert, haldið sig við þessar tölur, er auðsætt, að það kostar meira að halda áfram með breytinguna en að hætta við hana. Ég legg því til, að við tökum rökvilluna af dagskrá, þessa rökvillu, sem ég hef lýst, og snúum okkur fyrst og fremst að því, sem máli skiptir, hvort nauðsynlegt sé eða æskilegt að taka upp hægri handar umferð hér á landi og hvort við viljum heyra álit þjóðarinnar um það efni. Svo að ég víki að þessu aftur, held ég, að flestum hljóti að finnast það við nánari athugun auðskilið, að skárra sé að leggja 30 en t.d. 50 eða 100 millj. í ónauðsynlegt mannvirki. Og er það þá ekki nær, hvort sem það eru 30 millj. eða hærri upphæð, sem eftir er að leggja í hægri umferðina, að leggja þá peninga heldur t.d. í nýja vegi hér á landi. Það held ég, að mörgum finnist. Ég hef hugsað mér og álít það gagnlegt að rifja upp ýmislegt, sem sagt var og gert hér á Alþ. veturinn 1965–66 varðandi þetta mál, en undir lok þess þings, er þá sat, varð hægri umferðar reglan að lögum. Samkv. ályktun Alþingis árið áður hafði hæstv. dómsmrh. falið 5 manna umferðarnefnd í samráði við tvo menn í viðbót, en allir þessir 9 menn töldust á einhvern hátt sérfróðir og eru allir embættismenn eða framkvæmdastjórar í Reykjavík, að undirbúa lög um hægri handar akstur. Allt eru þetta mætir menn á sinn hátt, og að þeirra ráði hafði Alþingi gert þá ályktun árið áður, sem ég áðan nefndi, svo sem þingskjöl votta, þótt margir hafi eflaust ætlað sér að kanna nánar rök þessa máls og álit annarra reyndra manna, áður en lög væru sett eða afstaða tekin til þess, hvort svo skyldi gera. Var og að sjálfsögðu gert ráð fyrir, að til þess að gera sér grein fyrir lagasetningu mundi umferðarnefnd safna saman og leggja fram ýmsar upplýsingar, er máli skiptu, sem og reyndist, þó að raunar skorti þar nokkuð á, eins og verða vill, er til kom, að þær upplýsingar lægju fyrir. Hæstv. dómsmrh. mælti fyrir frv. hér í hv. Nd. á öndverðu þingi, 29. okt. 1965. Hann mælti með frv., en virtist þó vera í nokkrum vafa, og yfirleitt talaði hann á því þingi og einnig síðar, er þetta mál hefur borizt í tal, mjög hóflega um þetta mál og með rökum. Um meginatriðið sagði hæstv. dómsmrh.: „Það er ekki hægt að segja, að það sé nein önnur reglan hinni betri, að aka vinstra megin á vegi eða hægra megin á vegi.“ Þetta sagði hæstv. dómsmrh. í framsöguræðunni fyrir frv. Hv. núv. 5. þm. Vestf., Birgir Finnsson, sem verið hafði flm. till., sem Alþ. samþ. árið áður, tók til máls og þakkaði fyrir frv. Síðan fór málið í nefnd og lá þar í nálega 4 mánuði. Það hafði á sér einkenni þeirra mála, sem stjórn eða þing eða hvort tveggja hafa ekki áhuga á eða telja ekki aðkallandi. Varð og þá ekki vart við almennan áhuga manna á meðal í þessu máli. En svo allt í einu, þegar langt var liðið á þingtímann, komið fram undir vor 1966, komst skriður á þetta mál. Frv. var afgr. úr nefnd, og þá kom í ljós, að n. var klofin. Þetta reyndist ágreiningsmál í báðum deildum. Í neðri deild var það að lokum samþ. með 24:9 atkv., en 7 atkv. komu ekki fram. Í hv. Ed. jókst andstaðan. Mótmæli tóku að berast til Alþingis, en afgreiðsla var knúin fram gegn andmælum einstakra þm. og frv, samþ. í Ed. með 12:8 atkv. Við síðustu umr. í hv. Nd. leyfði ég mér að bera fram till. til rökst. dagskrár, þess efnis, að afgreiðslu málsins yrði frestað, til þess að þjóðin fengi aðstöðu til að kynna sér það og ræða það milli þinga. Sú till. var felld. Eftir það greiddi ég atkv. gegn frv. Ég taldi mig skorta reynslu á þessu sviði og ekki vera þess umkominn að greiða atkv. með slíkri lagasetningu, sem hersýnilega var mikið ágreiningsmál, fyrr en nánar væri vitað um undirtektir þess almennings, sem á að búa við slíka löggjöf og raunar framkvæma hana í reynd. Þau rök, sem þá voru fram komin, sannfærðu mig ekki um, að breytingin væri nauðsynleg. Reynslan síðan sýnir, að hinum sérfræðilegu ráðunautum atjórnar og þings hefur ekki heldur tekizt að sannfæra almenning allan um réttmæti hennar, og verður þó ekki sagt, að blöð eða stjórnmálaflokkar hafi gert þeim erfitt fyrir í málinu, og haft hafa þeir til þess fjárhagslegan stuðning stjórnarvalda um eins til tveggja ára skeið. Ég minnist þess, að sá, sem fyrstur talaði gegn hægri handar ákvæðinu í þessari hv. d. vorið 1966 og raunar í þinginu, var fyrrv. hv. 2. þm. Austf., Halldór Ásgrímsson. Mér þykir rétt, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér upp kafla úr hinni fyrstu ræðu, sem hann þá flutti um málið, en hann sagði þá m.a.: „Það er sagt í grg. frv., að hægri handar akstur tíðkist víða um álfur og mjög um meginland Evrópu, og í því sambandi vakin athygli á þeirri slysahættu, sem Íslendingum kann að vera búin á ferðalögum í eigin bílum og undir áhrifum af vinstri handar akstri hér heima, og þess vegna geti þeir e.t.v. verið hættulegir bæði sér og öðrum í umferðinni í öðrum löndum. Á það finnst mér nú samt eiga að líta, fyrst um sinn a.m.k. og raunar til langframa, hver umferðarvelferð þjóðarinnar er í þessu máli heima í hennar eigin landi, því að þrátt fyrir vaxandi ferðamennsku er öllum vitanlegt, að mestur hluti þjóðarinnar fer sjaldan eða aldrei til annarra landa og ferðamenn héðan njóta oftar en hitt leiðsögu og aksturshæfni bílstjóra hlutaðeigandi þjóða, þegar um langferðalög er að ræða.“ Þetta sagði þessi hv. þm., og hann sagði enn fremur : „Nefndin (það mun vera átt við umferðarnefndina) bendir réttilega á aukin umferðarvandamál í heiminum sökum vaxandi bílaumferðar og að ýmist sé ráðandi hægri eða vinstri handar akstur. Í því sambandi verður mér að leiða hugann að þeirri staðreynd, að hundruð milljóna á jörðinni stjórna bílum sínum til sömu handar og við Íslendingar og að við getum lítil áhrif haft í þessu efni, þótt breytt væri um akstursstefnu hér.“ Hann sagði enn fremur: „Þetta mál virðist ekki heldur vera neitt sérstaklega aðkallandi eða alvarlegt, þar sem viðurkennt er af fróðum mönnum, að báðar akstursaðferðirnar séu jafngóðar, þ.e.a.s. vinstri og hægri. Einnig er á það að líta, að við höfum ekki við sams konar erfiðleika að stríða og þær Evrópuþjóðir, sem eiga saman landamæri. Þar liggur það eðlilega beinast við, að menn, sem aka á milli landa, geri það í sínum eigin bílum. Í slíkum tilfellum getur það valdið nokkrum erfiðleikum og áhættu, ef hlutaðeigandi bílstjóri þarf að breyta akstursvenju, sökum þess að hann er allt í einu kominn yfir atríkið á veginum, kominn inn í annað ríki. Við Íslendingar höfum ekki við slíkar aðstæður að búa. Það er, eins og allir vita, hafið, sem afmarkar Ísland, en ekki tilbúið strik á einhverjum vegi. Breytta akstursaðferð ber því ekki eins skyndilega að hér og í mörgum öðrum löndum. Hér ekur enginn bíl sínum beint að eða frá íslenzkri grund, og slíkt er vitanlega vinningur í þessu efni.“ Síðar í sömu ræðu sagði hv. þm.: „Það virðist viðurkennt, að breytingin frá vinstri handar yfir til hægri handar aksturs hljóti að hafa í för með sér augljósa slysahættu og að sú hætta muni meira eða minna loða við, a.m.k. meðan hinir eldri ökuþórar taka þátt í bílaumferðinni. Það mun einnig vera viðurkennt, að hin nauðsynlega breyting, sem gera verður á ökutækjum, ef hverfa ætti til hægri handar aksturs, mun kosta stórfé. Ýmsir nefna til 50–60 millj. Aðrir segja, að það sé langtum of lítið og endanlega muni koma á daginn, að þurfi að eyða fram undir 100 millj. til þess að gera á þessu skipulagsbreytingu og breytingu á ökutækjum. En hvað um það. Hér er um að ræða þann kostnað, sem hægt er að mæla í peningum. Hitt er svo eftir ómælt, ef afleiðing þessarar breytingar verður einnig sú, að fleiri mannslíf en áður fara forgörðum og fleiri limlestast af völdum þessarar breytingar.“ Þessi hv. þm. ræddi fleiri atriði. Hann sagði þá m.a.: „ Hv. meiri hl. nefndarinnar (þ.e.a.s. þáv. hv. meiri hl. allshn. Nd.) telur upp allmörg lönd á meginlandi álfunnar, sem tekið hafi upp hægri handar akstur á liðnum árum. Þessar upplýsingar virðast eiga að vera okkur hvatning og til fyrirmyndar að skerast ekki úr leik og gera slíkt hið sama. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni (segir hann), að ég get vel fallizt á, að æskilegt sé, að meginlandsþjóðirnar, þar sem óslitnar bílasamgöngur eru á milli og ekkert skilur ríki nema girðing eða strik á vegi, slíkar þjóðir kjósi að hafa sömu akstursreglu. En slík viðhorf eða aðstæður eru ekki hér á landi. Hér er það hafið, sem skilur okkur frá öðrum ríkjum, eins og öllum er kunnugt. Hv. nefndarhluti telur svo einnig upp þau ríki í Evrópu, þar sem enn ræður vinstri handar stefna eins og hér. Það eru allt eylönd eins og Ísland, þ. á. m. ekki smærri ríki en t.d. Bretland og Írland. Hvað veldur því (spurði hv. þm.), að mikið og fjölmennt ríki eins og Bretland, verandi í miklu meiri umferðarhringiðu en við, breytir ekki akstursstefnu eins og nágrannaþjóðirnar á meginlandinu? Getur ekki hugsazt, að hér ráði einhverju um, að þeir eru eyþjóð og eiga því ekki sams konar landamæri að öðrum ríkjum og þjóðirnar á meginlandinu?“ Síðan segir hann. „ Hv. meiri hl. allshn. bendir á, að í vöxt fari, að Íslendingar taki með sér bíla sína til ferðalaga út um lönd og álfur. Þetta er sjálfsagt rétt,“ segir hann, en telur, að það sé nokkuð misjafnt, hvað menn geri mikið að slíku, yfirleitt hvað menn ferðist mikið, hvað menn geri mikið að því að fara með bíla með sér, og segir svo : „Þetta er sjálfsagt rétt, rétt í bili, a.m.k. meðan síldin gefur okkur fullar hendur fjár. Við getum í krafti hennar ferðazt og flutt með okkur bíla okkar til annarra landa. En hvernig fer fyrir þessum ágætu löndum okkar, þegar við erum orðnir hægri handar þjóð? Þá er ekki sjáanlegt, að við getum komið við í Bretlandi og munum verða að sigla með bíla okkar beint til meginlandsins, þar sem bílarnir koma okkur að öruggu gagni, verða okkur örugg aðstoð í ferð okkar.“ Hann segir enn fremur: „ Hv. nefndarhluti vekur athygli á því til framdráttar hægri handar akstri, að alþjóðlegar umferðarreglur í lofti og sjó miðist við hægri handar umferð. Ég hef satt að segja ekki heyrt fyrr, að reglur um umferð í lofti og sjó eigi eða þurfi að ráða vinstri eða hægri handar akstri á bílum, og það mætti þá spyrja, ef svo væri: Hvernig stendur á því, að ein mesta siglingaþjóð veraldar, Bretarnir, virðist ekki vera á sama máli og hv. meiri hl. n.?“ Undir lok þessarar ræðu sagði hv. þm., sem ég hef hér vitnað til: „Hægri handar menn benda á, að erfiðara sé fyrir eldri bílstjóra en þá yngri að aðlaga sig breyttum umferðarreglum, og segja enn fremur, að nú sé sú skipting ökumanna hagstæð til breytinganna. Ég kann ekki að vefengja þá talnafræði,“ segir hann, „en bílstjórarnir, þótt mikilvægir séu, eru þó ekki nema annar þátttakandinn í að skapa umferðaröryggið. Hinn aðilinn er hinn gangandi vegfarandi, og ég spyr: Hvað um aldursflokk þeirra? Er þá ekki hinn aldni umferðarflokkur vaxandi, sem á erfitt með að aðlaga sig breyttum umferðarreglum?“ Þáv. hv. 2. þm. Norðurl. v., Óskar Levy, var frsm. minni hl. allshn. í þessari hv. d. Hann ræddi m.a. um hægri og vinstri handar stýri og taldi, að á þjóðvegum þessa lands væri yfirleitt betra að hafa vinstri handar stýri í vinstri umferð. Sá hv. þm. sagði um það efni m.a. þetta, sem ég nú skal leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta, það eru ummæli Óskars Levy: „Er þar einkum um að ræða, þegar blinda er á, þ.e.a.s. þegar sett hefur niður svo mikinn lognsnjó, að illa sést fyrir vegi eða öðrum vegsummerkjum, einnig þegar svellalög hafa myndazt á hættulegum vegaköflum, svo og í mjög dimmum þokum og hríðarveðrum. Undir svona kringumstæðum er eini möguleiki ekils til aksturs sá að hafa opna rúðu eða hurð til þess að geta á þann hátt fylgzt sem bezt með vegarkanti, og það hefur oft gert mönnum kleift að komast leiðar sinnar um langa vegu í áríðandi og lífsnauðsynlegum erindum, já, bókstaflega bjargað mannslífum. Hér hafa vinstri handar stýris bifreiðar hentað vel, miðað við vinstri handar akstur,“ segir Óskar Levy, „en af þeim er langmest hér á landi, eins og kunnugt er. En er ekki þessi möguleiki eins fyrir hendi, þótt lögleiddur verði hægri handar akstur? munu e.t.v. einhverjir spyrja. Jú, en því aðeins, að um sé að ræða hægri handar stýris bifreiðar. En nú er okkur sagt af þeim vísu mönnum, sem þetta frv. sömdu, að í framtíðinni verði þær illfáanlegar. Hér er komið atriði, sem ég held að verði að teljast allveigamikið.“ Þetta sagði þáverandi hv. 2. þm. Norðurl. v., Óskar Levi. Fleiri tóku til máls í þessum umræðum í hv. Nd. Þáv. hv. þm. Daníel Ágústínusson vildi staðhæfa í sinni ræðu, að hægri umferð hefði enga yfirburði fram yfir vinstri umferð, breytingin væri því a.m.k. ónauðsynleg. Í hv. Ed. var hv. 3. þm. Norðurl. v., Ólafur Jóhannesson, frsm. minni hl. allshn. Hann mælti af rökvísi gegn frv. og sagði þá m.a.: „Ég vildi aðeins biðja menn,“ sagði hv. þm., „að taka eftir þessu, að það er álit umferðarlaganefndar, að út af fyrir sig geti hægri handar reglan verið hentugri, þar sem góðir vegir eru. en þar, sem eru mjóir vegir og vegbrúnir varasamar, sé vinstri reglan heppilegri. Og nú bið ég hv. þm. að athuga það, hvort vegirnir séu yfirleitt góðir eða hvort vegirnir séu ekki yfirleitt eða nokkuð víða mjóir og vegbrúnir varhugaverðar.“ Þetta sagði hv. þm., og er hér auðvitað átt við vinstri umferð með þeirri staðsetningu stýris, sem hér tíðkast og gert er ráð fyrir að hafa óbreytta í hægri umferð. Hv. þáv. þm. Alfreð Gíslason læknir talaði einnig gegn frv. í hv. Ed. Hann sagði, að þörfin fyrir breytinguna væri hvorki augljós né knýjandi og að skaðlaust væri að bíða. [Frh.]

Gísli Guðmundsson [frh.] : Herra forseti. Þegar þetta mál var til meðforðar á fundinum í gær, hafði ég talað um stund, en ekki lokið máli mínu, og varð því hlé á ræðunni, þegar fundi var slitið. Ég hafði þá þegar tekið til meðferðar í öndverðu m.a., hvers vegna það er ekki of seint að snúa við í þessu máli og hverfa inn á rétta leið, að mínum dómi. Ég hafði einnig rifjað upp að nokkru meðferð þessa máls, þ.e.a.s. frv., sem varð að lögum 1966 um hægri handar umferð, og lesið nokkra kafla úr þeim ræðum, sem þá voru fluttar. Ég gat þess þá, að þetta mál hefði verið lagt fram á öndverðu þingi 1965–66, hefði síðan legið fjóra mánuði í n. og yfirleitt mundi það hafa verið skoðun manna, þegar svo var komið, að ekki væri ætlunin að afgreiða málið á því þingi. En þá hefði, þegar komið var undir vor, komizt skriður á málið ýmsum að óvörum og það verið afgr. í n. í hv. Nd., þar sem það fór af stað, og síðan rakti ég nokkuð atvik í því sambandi. Ég gat þess þá um leið, að um það leyti eða litlu áður en dró til úrslita, þannig að málið yrði afgreitt í hv. Ed., en frv. var samþ. þar með 12:8 atkv., áður en það gerðist eða um það leyti hefði mótstaða gegn frv. verið vaxandi í þinginu og þá hefði Alþingi verið farið að berast mótmæli gegn því frá ýmsum, sem sómdu erindi til þingsins, eða undirskriftaskjöl um það mál. Ég vil aðeins því máli mínu til stuðnings leyfa mér að minna á nokkur erindi eða undirskriftaskjöl, sem Alþingi bárust um vorið 1966, áður en frv. var samþ., en ég hef látið athuga það í skjölum Alþingis. Þær mótmælaundirskriftir, sem Alþingi bárust um þetta leytl, þ.e.a.s. nokkrum dögum áður en frv. er samþ. eða rétt um það leyti, voru m.a. þessar, með leyfi hæstv. forseta, eins og það er tekið upp eftir erindaskrá Alþingis: 1) Kristinn Finnsson framkvæmdastjóri Vörubílastöðvar Akraness sendir undirskriftalista með nöfnum 153 bifreiðastjóra, þar sem mótmælt er frv. til l. um hægri handar umferð. 2) Stjórn vörubifreiðastjórafélagsins Vals á Akureyri sendir undirskriftalista með nöfnum 36 félagsmanna, þar sem mótmælt er sama frv. 3) Benedikt Gröndal, 5. þm. Vesturl., sendir undirskriftalista frá 98 Borgfirðingum, þar sem mótmælt er sama frv. 4) 96 bifreiðastjórar í Hafnarfirði skora á Alþingi að fella sama frv. 5) 135 bifreiðastjórar á bifreiðastöðinni Hreyfli í Reykjavík mótmæla sama frv. 6) 92 bifreiðastjórar á Seyðisfirði mótmæla sama frv. 7) Adolf Berndsen sendir undirskriftalista með nöfnum 37 bifreiðastjóra á Skagaströnd, þar sem mótmælt er sama frv. Og að lokum: 97 bifreiðastjórar í vörubílstjórafélaginu Þrótti mótmæla sama frv. Þetta eru erindi eða mótmælaundirskriftaskjöl, sem fyrir liggja í skjölum Alþingis frá vorinu 1966, um það leyti sem verið var að samþykkja þessi lög. Eins og hv. þm. heyra á þessum upplestri, er það einkennandi fyrir þessi undirskriftaskjöl, að þau eru flest frá bifreiðastjórafélögum og að mér virðist yfirleitt frá atvinnubifreiðastjórum, en þetta eru nú þeir mennirnir auðvitað, bifreiðastjórarnir, sem í raun og veru eiga að framkvæma umferðarregluna, hvort sem hún er vinstri handar regla eða hægri handar regla. Ég vildi aðeins leyfa mér að skýra frá þessu nú því til sönnunar, að ég fór með rétt mál í gær, þegar ég sagði, að undirskriftir til mótmæla hefðu þá þegar verið farnar að berast Alþingi í allverulegum mæll, áður en frv. var samþykkt. Hitt er svo rétt, að mótmæli gegn þessum ráðstöfunum hafa orðið miklu meiri síðar. Ég hef gert grein fyrir þessum sögulegu atriðum, lesið sýnishorn af umræðunum á Alþingi 1966, sagt frá þessum erindum, sem Alþingi bárust, og getið um fleira í sambandi við sögu þessa máls, til þess að gefa hugmynd um það, sem þá fór fram. Því fer fjarri, að það sé eins og sumir utan þings virðast gera sér í hugarlund, að Alþingi hafi þá verið einhuga um þessa lagasetningu, en ég hef orðið þess var m.a. í blaðagreinum, að það lítur út fyrir, að sumir menn, sem hafa ekki fylgzt með meðferð málsins á Alþingi á undanförnum árum, áliti, að þingið hafi verið einhuga um setningu laganna. En það var síður en svo, að svo væri. Ræðumenn voru að vísu ekki mjög margir, sem þátt tóku í umr., en meiri hl. af þeim, sem til máls tóku, var andvígur frv. Andstaðan var að breiðast út innan þings og utan, og kom það glögglega fram í hv. Ed., þar sem atkvæðafjöldi á móti frv., þegar það var afgr. þar, var hlutfallslega mun meiri en í Nd. En þá var það, sem áhrifamenn í þinginu, undir áhrifum sérfræðinga, sem í slíku máli höfðu á þessu stigi sterka aðstöðu, hespuðu málið af í skyndi undir þinglok. Ég vil aðeins sem sýnishorn af því, sem Alþingi var sagt af sérfróðum mönnum um þetta leyti og sjálfsagt í góðri trú, leyfa mér að minna á það, sem stendur í einu slíku bréfi, sem ég hef hér undir höndum. Þar segir hlutaðeigandi embættismaður í bréfi til allshn. Sþ., með leyfi hæstv. forseta: „Ég er þess fullviss, að flestir, ef ekki allir, sem við umferðarmál fást hér á landi, séu hlynntir því, að tekinn verði upp hægri handar akstur.“ Ég les ekki upp meira úr þessu bréfi. Það mætti kannske ímynda sér, að alþm. ýmsir, sem ekki hafa mjög ákveðna afstöðu til slíkra mála sem þessara og ekki eru sérlega fróðir í þeim, kynnu að láta það hafa áhrif á sig, og það væri ekki óeðlilegt, að það hefði áhrif í slíku máli sem þessu, þegar þinginu er skýrt frá slíku, að flestir, ef ekki allir, sem við umferðarmál fást hér á landi, séu hlynntir því, að tekinn sé upp hægri handar akstur. Síðar hefur það svo komið í ljós, að því fer fjarri, að svo sé, þó að hlutaðeigandi embættismaður hafi sjálfsagt í góðri trú sagt þetta á sínum tíma. Þeir eru margir, sem við umferðarmál fást og framkvæmd umferðar. Ég hef þegar lesið, hvað nokkuð margir af þeim, sem ég minntist á og við þetta fást í framkvæmd, sögðu um þetta um sama leyti. Ég dreg það ekki í efa, að þeir menn, sem þarna voru sérfræðingar stjórnar og þings, hafi viljað vel í þessu máli, mér dettur ekki í hug að draga það í efa, en ég hygg, að þeir hafi, eins og t.d. þetta dæmi sýnir, ekki gert sér fyllilega grein fyrir því, hvernig viðhorfin voru, og hið sama hygg ég, að hafi átt sér stað um suma þá, sem töluðu í nafni fjölmennra félaga um þetta leyti, og kem ég að því síðar. Og í sambandi við þessa sérfræðinga, sem við tölum oft um, vil ég raunar draga það nokkuð í efa, að hér séu til nokkrir raunverulegir sérfræðingar í íslenzkri umferð, miðað við íslenzkar aðstæður, þ.e.a.s. það, sem maður getur kallað vísindamenn, að til séu nokkrir slíkir sérfræðingar, nokkrir vísindalegir sérfræðingar, aðrir en þá helzt sjálfir bifreiðastjórarnir, þeir sem hafa í því langa reynslu að stríða við vanþróað vegakerfi. Í löndum stórborganna og hinna malbikuðu og steinsteyptu breiðvega eru til vísindamenn á þessu sviði, en þeirra vísindi eru miðuð við þeirra lönd, en ekki við Ísland, og ég er ekki heldur viss um það, að slíkir menn vildu ráðleggja okkur, ef þeir væru spurðir, að flytja hér þessar 43 þús. bifreiðar, sem aka nú á vinstri vegarbrún, yfir á þá hægri, eins og ástatt er um íslenzka vegi, með sitt vinstri handar stýri, sem er hið algenga hér. Ég grennslaðist eftir því hjá framkvstj H-nefndarinnar á fundi allshn. um þetta mál, hvort sænsku sérfræðingarnir, sem hingað komu, hefðu verið spurðir um þetta grundvallaratriði. Hann sagði, að þeir hefðu ekki verið spurðir. En svo mikið er víst, að Svíar hafa þangað til á s.l. hausti verið með vinstri handar umferð og vinstri handar stýri samtímis. Það hafa Svíar verið, og fram til þess tíma var umferðin í Svíþjóð talin slysafá samanborið við önnur lönd. Hvað nú verður í Svíþjóð eftir breytinguna, vita menn auðvitað ekki, fyrr en sami hraði og áður var hefur verið leyfður á sænskum vegum. Fullyrðingar til og frá um það, hvort öryggi hafi aukizt eða minnkað við breytinguna í Svíþjóð, eru þess vegna ótímabærar. Þetta kemur ekki í ljós, fyrr en hraðinn á vegunum er kominn í sama horf og fyrr og fjöldi bifreiða, sem um vegina fer, er orðinn svipaður og var fyrir breytinguna. En það hef ég fyrir satt, að mun færri bílar fari nú um sænska þjóðvegi en var fyrir breytinguna, og það stafar auðvitað af því, að ýmsir, sem treysta sér illa í umferðinni, veigra sér við að fara út á vegina eða a.m.k. vilja draga það, þangað til umferðin er orðin öruggari. Ég vil drepa á það í þessu sambandi, að ég hjó eftir því, að hv. frsm. meiri hl. sagði, ég held, að ég hafi það rétt eftir honum, að mikill hluti af vegum í Svíþjóð væri mjóir malarvegir,-að mikill hluti af vegum í Svíþjóð væri mjóir malarvegir. Ég hef nú ekki farið víða um sænska vegi, ofurlítið samt, og ég hef þar hvergi séð mjóan malarveg, reyndar hvergi malarveg, og ég held, að þetta hljóti að vera á nokkrum misskilningi byggt, að það sé réttlætanlegt að komast þannig að orði. En þó skortir mig kunnugleika til þess og hef ekki getað aflað mér upplýsinga um það, enda þær kannske ekki fyrir hendi, hve mikill hluti af sænsku vegunum kann að vera malarvegir. Ég geri ráð fyrir, að það séu kannske heimreiðir að sveitabæjum, sem eru í strjálbýli í Svíþjóð, og ef til vill einhverjir fjallavegir norður í Lapplandi, - það kann að vera, en ég hef álitið að það væri mikill minni hluti af vegum í Svíþjóð, sem væru malarvegir, - mjóir malarvegir. Ég er nokkuð kunnugur í Danmörku, og þar sjást nú yfirleitt ekki slíkir akvegir. Jafnvel vegir, sem eru svo mjóir, að varla er hægt að mætast á þeim, vegir milli sveitabæja, eru malbikaðir. Ég held, að þetta sé ofmælt, að mikill hluti af vegum í Svíþjóð sé mjóir malarvegir, og ég held, að það þurfi að leiðréttast og ætti að leiðréttast af þeim, sem hafa sagt það. Ég veit ekki heldur, hvað segja skal um þær upplýsingar, sem komu fram í gær og hafðar voru eftir lögreglustjóranum í Reykjavík og hann talinn hafa eftir lögreglustjóra í Svíþjóð, að við löggæzluna, eftir að umferðinni var breytt, hefðu verið á milli 9 og 10 þús. manns, þ.e.a.s. um 7000 lögreglumenn og 2000 hermenn. Ég hef heyrt nefndar allt aðrar tölur um þetta mál, og ég held satt að segja, að um þetta séu ekki fyrir hendi áreiðanlegar upplýsingar, en grunur minn er sá, að þessi tala, sem þarna er nefnd, sé of lág og ekki tekið allt með í reikninginn. Ég vil aðeins geta þess, af því að það kom fram og var ætlað sem rökstuðningur fyrir því, að sú áætlun um kostnað við löggæzlu, sem gerð hefur verið á vegum Félags ísl. vegfarenda, væri fjarri lagi. Mér er það ekki fyllilega ljóst í einstökum atriðum, hvernig sú áætlun, sem Félag íslenzkra vegfarenda hefur gert, er uppbyggð. En það stendur þar, og þessi grg. félagsins er prentuð hér með nál. minni hl. sem fskj., - það stendur þar, að þegar þeir áætla vissa tölu hér, sem þeir telja nauðsynlega, um leið og breytingin gengur í gildi, ef úr því verður fyrst um sinn, sé sú tala, sem þar er nefnd, í samræmi við fjölda löggæzluliðsins í Svíþjóð. Ef það væri rétt, sem fram kom hjá hv. frsm. meiri hl., að tala löggæzlumanna í Svíþjóð hefði verið 9–10 þús., er þetta náttúrlega ofmælt hjá Félagi ísl. vegfarenda. Þá þarf ekki svo marga menn hér, sem þar er talið. Ég held, að þessi tala, 9–10 þús. sé ekki á öruggum heimildum byggð. En jafnvel þó hún væri rétt, virðist mér, borið saman við grg Félags ísl. vegfarenda, að gera mætti ráð fyrir, að löggæzlan hér kostaði 60–70 millj. kr., sem ekki er í þeirri áætlun, sem gerð var á sínum tíma um kostnað við að taka upp hægri umferð. Ég gat þess í gær, að hæstv. dómsmrh. hefði sagt á sínum tíma, þegar hann lagði fram frv. um hægri handar akstur: „Það er ekki hægt að segja, að það sé nein önnur reglan hinni betri, að aka vinstra megin á vegi eða hægra megin á vegi.“ Þetta voru orð hæstv. dómsmrh., þegar hann lagði frv. fram: „Það er ekki hægt að segja, að það sé nein önnur reglan hinni betri, að aka vinstra megin á vegi eða hægra megin á vegi.“ Og hæstv. ráðh. hafði vissulega ástæðu til þess að segja þetta, því að umferðarnefndin sjálf, sem er höfundur þessarar lagasetningar, hafði þegar gefið svipaða yfirlýsingu í áliti sínu, sem fylgdi frv. Það álit er dagsett 8. nóv. 1965, og þar segir m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar taka skal afstöðu til þess, hvort hafa skuli vinstri eða hægri handar umferð, vaknar sú spurning, hverjir séu kostir og gallar hvorrar reglunnar fyrir sig. Talið er, að í sjálfu sér hafi hvorug reglan sérstaka kosti umfram hina. Vandamál skapast hins vegar af því, að umferðarreglur á landi eru mismunandi meðal þjóða, þó að hægri handar umferð sé langalgengust.“ Þetta sagði umferðarnefndin, og þetta var hæstv. dómsmrh. í rauninni að endurtaka, eins og eðlilegt var, þegar hann hafði framsögu fyrir frv. Ekki talar n. um það þá, að hér stafi sérstakur vandi af hægri umferð í lofti og á sjó, þótt síðar hafi verið að því vikið, enda eru víst engin dæmi þess, að skip og bifreið eða flugvél og bifreið rekist á. Ég þekki a.m.k. engin slík dæmi. Ég bæti því við til skýringar á þessu máli. En þegar við rifjum upp ummæli umferðarnefndar um hægri handar eða vinstri handar regluna árið 1965, erum við í rauninni stödd við upphaf þessa máls. Afstaða umferðarn. er að verða til. Hér er sú hugsun að fæðast, sem skóp þessa lagasetningu. Framsetningin er skýr. Hvorug reglan, hægri eða vinstri, hefur sérstaka kosti umfram hina. Ef Ísland væri eina landið í heiminum og framleiddi sjálft sínar bifreiðar, mættum við halda áfram á vinstri vegarbrún um alla eilífð. Vandamálið skapast af því, það er hugsanagangur umferðarn., - vandamálið skapast af því, að umferðarreglur á landi eru mismunandi meðal þjóða, það segir umferðarnefnd. En af hverju er okkur þá ekki óhætt að bíða eftir því, að hin eyríkin í veröldinni leysi sinn vanda, að hundrað millj. Japana og 60 millj. Breta og Íra leysi sinn vanda? Og það eru víst fleiri en eyríkin, sem hafa vinstri handar umferð. Ég spurði um það á Alþingi 1966, og ég spurði sérfræðingana um það í allshn. um daginn, hvort hér væri til skýrsla um umferðarreglur, þ.e.a.s. hægri og vinstri, umferðarreglur þeirra 110–120 sjálfstæðu ríkja, sem nú eru í heiminum. Þær skýrslur voru ekki til 1966, og þær virðast ekki heldur vera til árið 1968 hjá sérfræðingum okkar í þessum málum. Samt eru flest þessi ríki í Sameinuðu þjóðunum og senda þeim árlega skýrslur um ótal efni. Við Íslendingar erum líka í þessum félagsskap og sendum á þing Sameinuðu þjóðanna ár hvert marga fulltrúa. Það hefði átt að vera hægurinn hjá að afla þessara skýrslna. En það hefur ekki verið gert. Það er bara sagt, að vinstri handar ríkin séu hverfandi fá. En mér finnst það nú satt að segja bera vott um lausatök að hafa ekki svona skýrslu handbæra, þegar alltaf er verið að tala um þetta, alltaf verið að tala um það, hvaða ríki hafi hægri handar umferð og hvaða ríki vinstri handar umferð, að gera sér þá ekki það ómak að hafa þá skýrslu handbæra, sem alveg sker úr um þetta, þannig að það þurfi ekki að vera með neinar getgátur eða bollaleggingar um það, hve mörg ríki hafi vinstri umferð og hve mörg hægri handar. Þetta sýnir lausatök frá öndverðu, a.m.k. á þessari hlið þessa máls. Og þessi lausatök eru eitt af því, sem var þess valdandi, að ég fyrir mitt leyti fór að efast um það mjög alvarlega, að það væri fullkomlega rétt að fara eftir þeim till., sem fyrir okkur alþm. höfðu verið lagðar. En hvað sem því líður, hvort sem þessar þjóðir eru margar eða fáar, er eitt þó víst, að eyríkin miklu, Bretland og Japan, tvær af mestu tækniþjóðum heims, hafa vinstri handar umferð á vegum. Ég skal játa það eins og það er, að ég, sem aldrei hef lært að stýra bifreið og er ekki vel að mér í umferðarreglum, hef lengi veigrað mér við að taka þátt í umr. um þessi mál, m.a. af þeim ástæðum. En í fáeinum orðum vil ég nú rifja upp nokkur atriði, sem ráða afstöðu minni til þessa máls. Sérfróðir menn virðast hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að á breiðvegum stórþjóða séu hægri og vinstri reglan jafngóðar, en margir líta þó svo á, að á slíkum vegum, þ.e.a.s. breiðvegum stóru landanna, kunni að vera betra, að bifreiðastjóri sitji við vegarmiðju en vegarkant. Í meginlandsríkjum með sameiginleg landamæri er það að sjálfsögðu einhver kostur, að sama umferðarregla gildi, og þess vegna hafa Svíar horfið frá vinstri umferð, m.a. að áeggjan annarra þjóða. Ég ætla það sé rétt, að á fundi í Norðurlandaráði á sínum tíma hafi verið sérstaklega skorað á Svíþjóð að taka upp hægri handar umferð. Það var ekki skorað á Íslendinga að gera það. Og um eylönd, þ. á m. Ísland, gegnir vissulega öðru máli. Hér á landi er nú mestur hluti bifreiða með vinstri handar stýri, og slíkar bifreiðar eru og verða auðfengnar. Á okkar vanþróaða vegakerfi víðast hvar hentar það bezt, að bifreiðastjóri sitji við vegarbrún, og vinstri handar stýrinu hentar þá, skilst mér, bezt vinstri handar umferð. Á hinum breiðustu og beztu þjóðvegum hér, en lengd þeirra er hverfandi, kann að vera fullt svo hentugt, að stýrið sé við vegarmiðju. Það eru þessir vegir, þessi örlitli hluti íslenzku þjóðveganna, sem helzt svipar til erlendra vega, og þar erum við þá líkt settir og Svíar hafa lengst af verið með stýrið við vegarbrún og höfðu þó lága slysatölu. Á þessum stuttu, breiðu og greiðfæru vegarköflum í nágrenni höfuðborgarinnar eru 30% umferðarinnar, heyrði ég sérfræðingana segja á fundi hv. allshn. Þeir sögðu það. Á þessum tiltölulega stuttu vegum hér í nágrenni borgarinnar er 30% af heildarumferð landsins. Ég þóttist skilja, hvað þetta þýddi, og mér rann satt að segja kalt vatn milli skinns og hörunds við að heyra þessi orð sögð. Það þýddi, held ég, þetta: Það má ekki vegna framtíðarinnar taka tillit til umferðarinnar, við skulum segja á 7–8 þús. kílómetrum víðs vegar um landið. Löggjöfina verður að miða við þann hluta veganna eingöngu, þar sem umferðin er allra mest eða lítur út fyrir að verða, hvað sem öllu öðru líður. Ég bið afsökunar, ef ég hef skilið eitthvað skakkt um þetta efni. En þannig skildi ég þessar hugleiðingar. Það veit ég raunar, að mörgum, sem aka bifreið hér í Reykjavík, finnst sér enginn greiði gerður. Um það vitna undirskriftirnar mörgu, sem nú eru komnar hingað, einnig úr Reykjavík og ekki síður. Og á sumrin a.m.k. er fólk héðan úr borginni á ferðinni um land allt, eins og menn vita. En mér verður nú einkum og sér í lagi hugsað til þeirra, sem eru að brjótast áfram um hina lélegu vegi um land allt, ekki sízt um vetrartímann, kannske ekki svo afskaplega margir, en af mikilli nauðsyn, í misjafnri færð, í misjöfnum veðrum, í myrkri, stundum í hálku, stundum í leysingum eða holklaka, og þurfa endilega að fylgjast sem bezt með vegarbrúninni. Ég hef rætt við suma þessa menn, síðast nú fyrir nokkrum dögum, og ég vil, að eftir þeim sé munað hér á hinu háa Alþ. Það skiptir máli þeirra umferð, ekki bara umferð hinna breiðu vega. Ég veit, að menn vilja vel, bæði hv. þm. og sérfræðingar. Ég veit, að ég hef ekki rætt um allt, sem borið hefur á góma í þessum málum. En á þetta, sem ég nefndi, vil ég minna alveg sérstaklega, og ég held, að það sé ekki að ástæðulausu. Um hina auknu slysahættu almennt, sem kaun að verða samfara breytingunni, ef til kæmi fyrst í stað, ætla ég ekki að ræða sérstaklega. Ég held, að það beri öllum saman um það, að hún sé einhver. En um hana ætla ég ekki að ræða sérstaklega, og ef hægri umferð hefst í vor, sem ég vona að verði ekki, verður þjóðin öll auðvitað að standa saman um að stuðla að því að draga úr þeirri hættu. En ég get ekki látið það fram hjá mér fara, hve mörgum í þessu landi er það sýnilega þvert um geð, að umferðarreglunum verði breytt. Það er rétt, að það var eins og almenningur áttaði sig nokkuð seint á því, sem hér var á ferð, þó með talsverðum undantekningum, eins og ég hef áður greint frá. En eigum við alþm. ekki líka nokkuð örðugt með það stundum að átta okkur á málum af þessu tagi? Þarf okkur þá þess vegna að koma það svo ákaflega á óvart, þó að ýmsir hér og þar um landið væru dálítið lengi að átta sig á því, sem um var að vera, og sérstaklega á því þingi, þegar lögin voru samþ., þar sem þá leit ekki út fyrir annað, en að málinu yrði frestað, eins og ég hef áður gert grein fyrir. Að lítt athuguðu máli hættir okkur Íslendingum oft við að vilja taka það upp eftir öðrum þjóðum, sem ekki er víst að eigi við hér. Mér er ekki grunlaust um það, að þessi eftirlíkingarhneigð eigi hér nokkurn þátt í þróun þessa máls hjá þeim, sem ráðið hafa. Það var eins og sumum fyndist í fyrstu, að þetta væri lítið annað en sjálfsagður greiði við ferðamenn, innlenda og útlenda, og að þetta yrði að gera þeirra vegna, sem ég held að nú orðið sé ekki haft mjög á orði, að fengnum nánari upplýsingum. En á fyrsta stigi málsins var það talsvert rætt. Eins og ég sagði, byrjuðu strax á árinu 1966 mótmæli ýmissa og einkum bifreiðastjóra að berast hingað til Alþ. Á síðasta þingi barst hingað straumur skriflegra mótmæla af Suðurlandi, og nú í vetur hafa þinginu borizt þúsundir undirskrifta til mótmæla víðs vegar að, og þau eru víst fleiri á ferðinni. Ég minnist þess, að á einhverju síðasta skjalinu, sem ég sá, voru undirskriftir 68 bifreiðastjóra úr Árnessýslu, atvinnubifreiðastjóra úr Árnessýslu, og þar á meðal sá ég að voru nöfn nokkurra sérleyfishafa hér á Suðurlandsleiðum. Á fundi allshn. var upplýst, og það hefur ekki verið borið til baka, að 20 af 22 rannsóknarlögreglumönnum í Reykjavík hafi skrifað undir mótmæli gegn hægri umferð. Þetta eru mennirnir, sem koma á flesta umferðarslysastaði hér nærlendis og rannsaka hin alvarlegri slys. Þeir hafa áreiðanlega þá reynslu í þessum málum, sem ekki ber að vanmeta með öllu. Á fundi allshn. mætti m.a. formaður F. Í. B. Hann sagði að stjórn þess félags hefði lengi haft áhuga á hægri umferð og að hægri umferð hefði verið samþ. á félagsfundum af þeim, sem þar mættu. En hann gaf jafnframt þær upplýsingar óaðspurður, að hann áliti, að mikill hluti hinna 13 þús. félagsmanna í þessu félagi væri mótfallinn breytingunni, og sagði, að áhugi félagsstjórnarinnar hefði vakið mótmælaöldu meðal félagsmanna. Mér sýnist nokkrar líkur fyrir því, að þau meðmæli með hægri umferðinni, sem á sínum tíma bárust frá stjórn Landssambands vörubifreiðastjóra, séu í álíka ósamræmi við þær skoðanir, sem komið hafa fram hjá félagsmönnum í þessum samtökum, þó að ég hafi ekki orð formanns samtakanna sjálfs fyrir því, eins og í þessu tilfelli. En af hverju er ég að nefna þetta? Það er vegna þess, að á fyrsta stigi þessa máls hér á Alþ. hafði það alveg óumdeilanlega og eðlilega töluverð áhrif á viðhorf manna, að það var álitið, að stjórnir þessara fjölmennu landssamtaka töluðu í nafni meiri hluta félagsmanna. Ég gæti nefnt dæmi um það, að það hafði alveg eðlilega áhrif á viðhorf einstakra þm. Nú er það komið í ljós, að sú skoðun og sú umsögn, sem þarna var látin í ljós, var skoðun þeirra fáu manna, sem sitja í stjórn þessara félaga og að vísu ber ekki að vanmeta, þetta eru mætir menn, en hún var ekki skoðun meiri hlutans í þeim félögum, sem þeir hafa umboð fyrir og álitið var að þeir töluðu fyrir. Ég segi ekki, að þetta eigi að hafa áhrif á það, hvort menn telja réttara að hafa hægri handar eða vinstri handar umferð hér á landi, en þetta er bara til skýringar á því, hvernig þróunin hefur orðið í þessu máli, skýring á ýmsu, sem hér hefur gerzt á Alþ., sem mönnum út í frá að öðrum kosti gengur illa að finna skýringu á. Sumir bera það sér nú í munn í tilefni af þessu frv., sem hér liggur fyrir, að ekkert sé að marka þjóðaratkvgr. í þessu máli, því beri ekki að láta hana fara fram. En er það ekki þjóðin, sem kýs okkur á þing? Er það ekki þjóðin, sem kýs forseta lýðveldisins? Er það ekki þjóðin, sem er grundvöllur ríkisvaldsins? Og er það ekki einmitt svo, að mikill hluti þjóðarinnar sé orðinn að hálfgerðum, a.m.k. minni háttar sérfræðingum í umferðinni, og að þessum sérfræðingum fari stöðugt fjölgandi, að vísu misjafnlega vel færum í sinni grein, eins og gengur, en þessi stóri, nokkuð misjafni og ef til vill lítt lærði hópur sérfræðinga hefur a.m.k. sumt sem reynslu varðar fram yfir hina staðbundnu sérfræðinga, þó að ég meti þá mikils og vilji ekki gera lítið úr þeim á neinn hátt. Ég held, að það sé skynsamlegt, eins og á stendur, að láta þjóðaratkvæði fara fram. Ég hef raunar heyrt einstaka fylgismenn hægri umferðar segja, að þetta sé óráð, breytingin verði áreiðanlega felld við þjóðaratkvgr. og samþ. að halda áfram vinstri umferð og þetta sé því ekkert að marka. Þetta um væntanleg úrslit þjóðaratkvgr. er meira en ég veit. Ég vil um það engu spá, hvernig hún kynni að fara. En ég vil minna á það í því sambandi, að talsvert er nú um það talað að taka upp þjóðaratkvæðagreiðslu um sum mál, og ég get ekki séð, að þetta mál sé illa til slíks fallið, eins og nú standa sakir. Þegar einum helzta hvatamanni hægri umferðar var bent á það hér á Alþ. fyrir tveimur árum, að örðugt gæti reynzt að framkvæma hinn nýja sið vegna hins vanþróaða vegakerfis, svaraði hann eitthvað á þessa leið: Það getur vel verið, en þá er að bæta vegina. - Hann sagði það ekki með þessum orðum, en þetta var það, sem hann átti við. Þessi orðaskipti komu mér í hug, þegar vegamálastjóri var að segja okkur í allshn. frá því, ad því færi fjarri, að búið yrði að lagfæra blindhæðirnar og blindbeygjurnar fyrir H-dag. Það er ekki honum að kenna, að svo verður ekki. Það kostar peninga. En ef meiri hluti Alþ. heldur fast við hægri umferðina, verða menn jafnframt að gera sér ljóst, að uppbygging þjóðvegakerfisins um land allt verður enn meira aðkallandi en hún er núna, að því verður ekki lengur slegið á frest að gera sér grein fyrir, hvað slíkt heildarátak kostar, á hve löngum tíma það verði framkvæmt og hvort afla skuli fjár til þess með því að stórauka tekjur vegasjóðsins eða taka lán, sem ríkið, en ekki vegasjóður, stendur straum af, eða hvort fara eigi báðar þessar fjáröflunarleiðir saman. Ef hér á landi á endilega að taka upp nýja umferðarreglu, þá verða hér líka að koma nýir vegir, ekki bara í nágrenni höfuðborgarinnar, þar sem umferðin er allra mest, heldur á alfaraleiðum í öllum landshlutum.



Herra forseti. Það er á margan hátt vandasamt að taka til máls eftir þá rökföstu og alvöruþungu ræðu, sem var flutt hér af þeim manni, sem talaði síðastur á undan mér. Ég harma það mjög, að þeir menn hér í hv. d., sem hafa fylgt hægri handar umferðinni og gera það ef til vill enn, skyldu ekki vera hér viðstaddir til þess að hlýða á þetta mál jafngreinilega rakið og gert var af hv. síðasta ræðumanni, því að það hygg ég, að verði yfirleitt niðurstaðan, eins og orðið hefur í þessu máli, að því fleiri verða þeir, sem snúast gegn þessari fyrirhuguðu breytingu, sem - eins og var svo rækilega rakið af hv. síðasta ræðumanni - var ráðizt í af fljótræði og ég vil segja af hugsunarleysi, og þá sérstaklega að við hér á Alþingi gerðum okkur ekki nægilega grein fyrir því, hvað það var, sem raunverulega var að gerast og verið var að ákveða, þegar lög um hægri handar umferðina voru sett. Ég hef ætlað mér í þessari ræðu að víkja að nokkrum atriðum, sem komu fram hjá hv. frsm. meiri hl. Raunar er nú sumt af því orðið óþarfi, vegna þess að það hefur verið svo rækilega á það minnzt, bæði af hv. frsm. minni hl. og líka af hv. síðasta ræðumanni, en þó finnst mér rétt að víkja hér að nokkrum heim röksemdum, sem hann færði fram fyrir hægri handar umferðinni og raunar eru ekki nýjar, vegna þess að ekkert nýtt kom fram hjá honum, heldur var það eiginlega upptalning á því, sem áður hefur verið haldið fram af þeim hægri handar aksturs mönnum í þessu máli. En eigi að síður finnst mér rétt, áður en þessari umr. lýkur hér, að vikið sé að þessum röksemdum með nokkrum orðum einu sinni enn. Það kom að sjálfsögðu fram hjá hv. frsm. meiri hl., að aðalrökin fyrir þessu máli eða fyrir breytingunni væru þau, að þetta væri algengast hjá öðrum þjóðum og það hefðu ýmsar þjóðir tekið upp þessa breytingu á undanförnum árum. En eins og oft hefur komið fram í þessum umræðum, er þetta ekki nema hálfsögð sagan. Hægri handar umferðin er þannig til komin, að það eru í upphafi nokkrar stórar meginlandsþjóðir, sem taka hana upp, vegna þess að þar, sem lönd liggja saman, þykir eðlilegt að hafa samræmda umferð, og þess vegna hefur það farið svo, að ýmsar hinar minni meginlandsþjóðir hafa tekið upp sömu umferðarreglur og stærri meginlandsþjóðirnar höfðu í upphafi. Þannig hefur þróunin orðið, t.d. á meginlandi Evrópu. En þess verður svo jafnframt að gæta, að þær þjóðir, sem ekki hafa sameiginleg landamæri við önnur ríki eða önnur lönd, hafa undantekningarlaust ekki tekið þessa breytingu upp, ef þær hafa verið með vinstri handar umferð áður. Þetta gildir t.d. um Englendinga, um Íra, um Kýpurmenn, um Möltumenn og Japani. Hvers vegna skyldu þessar þjóðir ekki hafa tekið upp hægri handar umferðina, ef hún er jafnnauðsynleg og réttlætanleg og haldið er fram af ýmsum meðhaldsmönnum hennar? Væri ólíklegt t.d., ef hér væri um mjög nauðsynlega nýjung að ræða og gagnlega, að þjóð eins og Japanir væri ekki búin að taka hana upp? Ég held, að það sé ekki neitt last um aðrar þjóðir, þó að það sé sagt um Japani, að á síðari árum eða áratugum hefur engin þjóð verið eins fljót að tileinka sér nýjungar í tækni, sem fram hafa komið í heiminum, enda hefur niðurstaðan orðið sú, að japanskur iðnaður hefur farið sigri hrósandi svo að segja um allan heim. En hvers vegna taka þá Japanir ekki þessa breytingu upp, hægri handar umferð, eins og við, Skýringin á því er ákaflega einföld. Hún er sú, að þeir gera sér ljóst, að þeir hafa enga þörf fyrir þessa breytingu, að hér er aðeins um eftiröpun að ræða á venju, sem meginlandsþjóðirnar hafa, og Japanir eru þekktir fyrir það að vera ráðdeildarmenn, þeir eyða fjármunum yfirleitt ekki að óþörfu, og þess vegna kasta þeir ekki tugum og hundruðum millj. í breytingu, sem er ekkert annað en eftiröpun, sem þeir geta vel verið án. Sama gildir um aðrar eyþjóðir, eins og Breta, Íra, Möltumenn og Kýpurmenn. Þeir hafa ekki sameiginleg landamæri við önnur ríki og geta þess vegna fylgt sínum gömlu umferðarreglum áfram, án þess að nokkur háski hljótist af því í sambandi við umferð yfir landamærin. Það er alveg rétt, sem kom hér fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að það vantar alveg upplýsingar um það frá umferðarnefndinni, sem ætti þó að hafa þær, hvaða þjóðir það eru í dag, sem hafa hægri umferð, og hvaða þjóðir vinstri umferð. En ég held samt skv. þeim upplýsingum, sem ég hef, að það sé ekki hægt að benda á, að nokkur eyþjóð hafi gert breytingar í þessum efnum, sem við erum að gera nú. Við erum undantekning í þessu eins og ýmsu fleiru. Það er galli á okkur Íslendingum, sem við verðum hreinlega að játa og á mikinn þátt í því, að komið er í efnahagsmálum okkar eins og raun ber vitni eftir það mikla góðæri, sem við höfum búið við á undanförnum árum, að við erum allt of nýjungagjarnir, allt of fljótir til þess að apa eftir öðrum án þess að hugsa nokkuð út í það, hvort við höfum þörf fyrir það og hvort við höfum efni á því, og það er þessi eiginleiki okkar, sem ekki er góður, sem veldur því fyrst og fremst, að við erum að ráðast í þá breytingu, sem við erum nú að ræða um. Það er þessi heimskulega og dýra nýjungagirni okkar, sem veldur því fyrst og fremst - og ég vil segja eingöngu, að verið er að reyna að knýja þessa breytingu fram nú hér á landi. Ég skal þá víkja nokkra nánar að öðrum röksemdum hv. fram. meiri hl. Hann hélt því m.a. fram, að það væri nauðsynlegt að gera þetta vegna sjómanna, á sjónum væri vikið til hægri og það gæti komið fyrir menn, sem stjórnuðu þar, að þegar þeir ættu að fara að stýra bíl á landi, þá vildu þeir fylgja sömu reglu og væri á sjónum. Ég skal játa það, að ég er hvergi nærri nógu kunnugur málum sjómanna eða þeim óskum, sem þeir hafa borið fram, en ég held, að ég hafi þó fylgzt það vel með, að ég minnist ekki þess, að frá samtökum eða fundum sjómanna hafi nokkurn tíma komið ósk um þessa breytingu og þeir teldu það vera sér sérstaklega hættulegt að vera í vinstri umferð á landi, þó að það væri hægri umferð á sjó. Ég minnist þess ekki heldur, að því hafi verið haldið fram eða bent á það með nokkrum rökum eða tölum, að það verði meiri umferðarslys af völdum sjómanna en annarra, nema síður sé. Ég held þess vegna, að ekki sé hægt að fara á bak við sjómenn í þessu máli og segja, að þetta sé m.a. gert vegna þeirra. Ég held, að það sé allt annað, sem sjómenn hafa áhuga á og við ættum að reyna að vinna að, að leyst yrði af þeirra málum, heldur en þessi umferðarbreyting. Ég held, að það sé ekki ofsögum sagt, að þessi röksemd þeirra, sem mæla með hægri handar umferðinni, sé meira en haldlaus. Þá er sagt, að þessi breyting sé nauðsynleg vegna íslenzkra námsmanna erlendis og vegna íslenzkra ferðamanna erlendis. Ég hef orðið var við það hér á hv. Alþ., að það hafa komið ýmis tilmæli frá íslenzkum námsmönnum erlendis, sem því miður hafa fengið heldur lakar undirtektir. En ég man aldrei eftir því, að íslenzkir námsmenn erlendis hafi óskað eftir þessari breytingu eða látið í það skína, að það væri nokkurt áhugamál þeirra, og ég minnist þess ekki heldur, að það hafi komið fram af hálfu Íslendinga, sem hafa ekið bíl erlendis, að þeir hafi óskað eftir þessari breytingu. Ég hef þvert á móti heyrt það á sumum þeirra, að þeir teldu þessa breytingu alls ekki æskilega frá því sjónarmiði, sem hér hefur verið rætt um. Þeir hafa sagt það, a.m.k. sumir hverjir, að vegna þess að það gilti að ýmsu leyti önnur umferðarregla erlendis í þessum efnum en hér heima, þá sýndu þeir meiri varúð en ella, þegar út væri komið. Hitt væri það, að ef umferðin hér væri færð í sama horf og t.d. á meginlandinu, þá gæti það orðið til þess, að varúð þeirra yrði minni en ella. Þannig má færa rök bæði með þessu og móti. Ég held, að það sé ákaflega erfitt, ef menn vilja líta sanngjarnt og hlutlaust á þessi mál, að færa rök fyrir því, að það sé rétt að ráðast í þessa dýru breytingu og óþægilegu fyrir fjölda manna vegna Íslendinga, sem nota bifreiðar erlendis. Þá er það ein röksemdin, að það sé nauðsynlegt að gera þetta vegna erlendra ferðamanna, sem hingað koma og aka bíl hér. Ég hef ekki séð neinar tölur um það eða upplýsingar um það, að það hafi hlotizt nein sérstök slys af völdum erlendra ferðamanna hér á landi af þessum ástæðum eða það hafi komið fram neinar sérstakar óskir frá þeim í þessum efnum. Hins vegar höfum við þá reynslu fyrir augunum, að hér hafa verið bandarískir hermenn um tugi ára, en í landi þeirra er hægri umferð, þeir hafa ekið mikið eftir íslenzkum þjóðvegum, og ég minnist þess ekki, að því sé haldið fram, að það sé nein sérstök meiri slysahætta af þeim en öðrum vegfarendum hér á landi, nema síður sé, því að það vill oft vera þannig, að þegar menn koma til annars lands og þurfa að semja sig að öðrum háttum eða öðrum umferðarreglum þar heldur en í sinu eigin landi, þá sýna þeir meiri varúð en ella. Ég held þess vegna, að þegar menn kryfja þessa röksemd til mergjar, komist þeir að þeirri niðurstöðu, að hún sé líka meira en haldlaus Þá held ég, að ég sé búinn að minnast nokkurn veginn á aðalröksemdirnar, sem komu fram hjá hv. frsm. meiri hl. fyrir breytingunni. Ég held, að það sé sannast sagna um þetta mál, sem fram kom í ræðu hæstv. dómsmrh., þegar hann lagði þetta mál fyrir Alþ., að þar sem vegir eru sæmilega góðir, skipti ekki meginmáli, hvort menn hafi vinstri eða hægri handar umferð, það megi leggja það nokkurn veginn að jöfnu, þegar menn eru orðnir vanir annarri hvorri umferðarreglunni, en hins vegar þar sem vegir eru þröngir eins og hér og þar sem vegbrúnir eru lélegar eins og þér, að þá sé sú umferðarreglan heppilegri, sem tryggir það, að stýrið sé þeim megin, sem vegkanturinn er, og það réttlætir fullkomlega það, sem hér hefur verið haldið fram, að við höldum áfram vinstri handar umferðinni. Það mætti að sjálfsögðu hafa um það mörg fleiri orð og rekja það ýtarlegar, að þau rök, sem eru færð fyrir breytingunni í hægri handar akstur, eru haldlaus og hér er því eingöngu verið að ráðast í eftiröpun, sem er óþörf og dýr og veldur fjölda manna miklum erfiðleikum. Um slysahættu í þessu sambandi vil ég ekki fjölyrða svo mikið, ég vil ekki hafa neina spádóma uppi í þeim efnum, en mér finnst hins vegar það koma glöggt fram hjá almenningi, að það sé mikill uggur í sambandi við breytinguna. Og það er alveg tilgangslaust að vera að bera okkur saman við Svía í þessum efnum, því að allar aðstæður eru svo ólíkar í Svíþjóð og hér. Eins og hefur verið bent á í þessum umræðum, er umferðarmenning á hærra stigi í Svíþjóð en í nokkru öðru landi. Ég hygg, að það megi fullyrða það. Hér er umferðarmenning ákaflega lítil, það verðum við að viðurkenna. Þó að það finnist kannske eitthvað af þröngum malarvegum í Svíþjóð, þá vitum við það, að meginhluti veganna þar er miklu betri og breiðari en hér, þar að auki hafa Svíar sterkt lögregluvald og beittu því alveg hiklaust í sambandi við breytinguna. Aðstaðan hjá okkur og Svíum er þess vegna alveg gerólík, og það þýðir ekkert að vera með neinn samanburð í þeim efnum. Þá held ég að ég víki að þeirri röksemd hv. frsm. meiri hl., sem eiginlega snertir ekki það, hvort það væri neitt til bóta að breyta í hægri handar umferð eða ekki, en hann virtist þó leggja ákaflega mikið upp úr og er, held ég, mest lagt upp úr í nál. meiri hl., ef ég man það rétt, og þessi röksemd er sú: Alþ. er búið tvisvar eða þrisvar sinnum að samþ. þessa breytingu, og því, sem Alþ. er búið að gera tvisvar eða þrisvar sinnum, má alls ekki breyta. Það er eiginlega niðurlæging við Alþ., verið að misbjóða Alþ. að fara fram á, að því, sem það er búið að samþ. tvisvar eða þrisvar sinnum, skuli verða breytt, og í þessu sambandi fór frsm. allþungum orðum um okkur flm. fyrir að dirfast að fara fram á að fá því breytt, sem Alþ. er búið að samþ. tvisvar eða þrisvar sinnum. Ég held, að það væri gott í þessu sambandi, áður en maður fer lengra, að rifja upp fyrir hv. flm. ræðukafla, sem að Björnstjerne Björnson hélt einu sinni. Hann var mikill málafylgjumaður og flutti sitt mál jafnan af miklum þrótti og tilfinningu, en það kom ekki ósjaldan fyrir, að hann lauk sínum ræðum á þá leið, að hann mælti mjög eindregið með þessu máli, en hins vegar áskildi hann sér rétt til þess, ef annað réttara og sannara kæmi fram, að skipta um skoðun. Ég held, að þetta sé sú regla, sem við alþm. eigum yfirleitt að hafa. Við erum vafalaust margir hverjir oft og tíðum iðulega mjög sannfærðir um ýmsa hluti og álítum okkur vera að gera rétt, en ég álít okkur ekkert minni menn fyrir það, þó að við betri yfirsýn yfir málin eða vegna nýrra upplýsinga, sem koma fram, ellegar vegna þess, að menn hugsa málin nánar, skipti þeir um skoðun og fylgi því, sem þeir við nánari athugun álita réttara og sannara. Það má líka benda á það Alþ. til lofs, að það hefur breytt fjölmörgum samþykktum sínum. Við erum eiginlega á hverju þingi að gera meira eða minna að því að breyta eldri lögum, vegna þess að það hafa orðið breytingar, sem gera þessar lagabreytingar nauðsynlegar, og eins vegna þess, að okkur finnst, að annað réttara og sannara hafi komið í ljós og þess vegna sé rétt að breyta til. Og ef menn hugsa eins og Björnson, þá held ég, að sé ekki erfitt fyrir þá þingmenn, sem greiddu á sínum tíma atkv. með hægri handar umferðinni, að breyta nú til og falla frá þessari löggjöf, eftir að þeir hafa kynnt sér málið betur og annað sannara og réttara komið í ljós, sem réttlætir það, að þeir skipti þannig um skoðun. Ég verð líka að segja, að það eru um þessar mundir að gerast atburðir á Alþ., sem valda því, að sérstaklega hv. frsm. ætti ekki að hampa svo mjög þessari skoðun, að það, sem væri búið að tví- eða þrísamþykkja á Alþ., ætti að vera óumbreytanlegt. Einn amerískur stjórnmálamaður komst þannig að orði á s.l. hausti, og það þótti nokkuð djarft til orða tekið, að hann hefði verið heilaþveginn af vissum sérfræðingum, en við nánari athugun hefði hann komizt að raun um, að þessir sérfræðingar hefðu ekki haft rétt fyrir sér og þess vegna væri hann alveg óragur við að halda því fram, að hann hefði skipt um skoðun. Það kemur fyrir hv. alþm., alveg eins og þennan ágæta ameríska stjórnmálamann, að þeir eru stundum heilaþvegnir af sérfræðingum, og með þessu vil ég ekki segja neitt illt um sérfræðingana, því að ég álit rétt, að við leitum álits þeirra og tökum tillit til þess, sem þeir segja, en þó með allri gát. Og það hefur nú komið fyrir þennan hv. frsm. meiri hl., að hann hefur verið heilaþveginn af sérfræðingunum á þessu þingi. Hann á sæti í fjvn., og ég man ekki betur en að núna, áður en við fórum heim í jólafríið, héldi hann því fram, sem fjvn.maður, að með gengislækkuninni væri búið að tryggja alveg fullkomlega hlut sjávarútvegsins, og þess vegna lagði hann til í nál. meiri hl. fjvn., að felldar yrðu niður allar uppbætur til sjávarútvegsins. Hann stóð að löggjöf um það, að hluti af gengishagnaði útgerðarmanna og sjómanna yrði gerður upptækur, vegna þess að þessir aðilar þyrftu ekkert á honum að halda. Og hann tók enn fremur undir það, að það væri til loforð um, að tollarnir skyldu lækkaðir um nálægt 300 millj. kr. Allt var þetta byggt á þeim útreikningum, sem stjórnin og hennar sérfræðingar höfðu gert, og ég lái hv. þm. það ekki neitt, þótt hann tryði þessu og léti heilaþvo sig í þeim efnum, ef mætti nota það orð um þetta. Nú blasir allt annað við. Nú verður hv. þm. innan tíðar hér á Alþ. að greiða atkv. með því, að það verði teknar upp verulegar uppbætur til sjávarútvegsins, þó að hann væri með því fyrir jólin, að þessar uppbætur væru felldar niður. Hann verður einnig að greiða atkv. með því, að tollalækkunin verði miklu minni en lofað var og haldið var fram af fjvn. Ég er ekkert að lá hv. þm. það, þó að hann skipti hér um skoðun og fylgi því að lokum, sem hann telur vera sannara og réttara og óhjákvæmilegt, þó að hitt sé svo annað mál, og það kemur ekkert við skoðanaskiptunum, að ég álit t.d. í sambandi við tollalækkunina, að þá eigi menn að leggja kapp á það að standa við loforð sín, því að loforð verða menn að efna, hvað sem öðru líður. En hitt, þó að menn breyti afstöðu til mála, eftir að annað nýtt hefur komið í ljós, sem þeir álíta sannara og réttara, það álít ég, að sé ekki neinum til niðurlægingar. Þess vegna vildi ég vænta þess, að þegar þessi hv. þm. íhugar nú betur afstöðu sína til hægri umferðarinnar og allar þær röksemdir, sem hafa komið fram í því máli, sjái hann, að hér er nokkuð líkt á ferðinni og í sambandi við efnahagsmálin, sem ég minntist á áðan. Hann hefur fest of mikinn trúnað á það, sem sérfræðingarnir sögðu, en við nánari athugun og frekari upplýsingar ber honum að skipta um skoðun frá því, sem hann áður hélt fram. Hv. frsm. meiri hl. vék nokkuð að afstöðu minni til þessa máls og þótti hún að sumu leyti einkennileg. Ég skal játa það og gerði það raunar, þegar málið var til 1. umr., að þegar það kom fyrst hér til umr. á Alþingi að undirbúa þessa breytingu, tók ég ekki þátt í þeim umr., og einnig eftir að búið var að semja frv. um hægri handar akstur og leggja það fram hér á Alþingi, tók ég ekki heldur þátt í þeim umr. Ég hef gert grein fyrir því og get gert það aftur, af hverju það stafaði. Það stafaði í fyrsta lagi af því, að þetta mál var mjög hart sótt af ýmsum sérfræðingum, sem héldu því fram, að þessi breyting væri nauðsynleg, og þó að ég féllist ekki á þeirra röksemdir, þá treysti ég mér ekki til þess að mæla gegn þeim á því stigi, þó að ég svo að lokum þó, af því að ég sannfærðist ekki um þessar röksemdir, greiddi atkv. á móti málinu við lokaafgreiðslu á Alþingi. En annað hafði miklu meiri áhrif á afstöðu mína að þessu sinni og var þess valdandi, að ég tók ekki þátt í umr. um málið á sínum tíma. Þegar þetta mál var hér til meðferðar á Alþ., þegar lög um hægri handar umferð voru afgreidd, virtist það liggja fyrir, að svo að segja öll sú stétt, sem mesta þekkingu hefur á íslenzkum þjóðvegum, bílstjórastéttin, væri breytingunni meðmælt. Frá flestum þeim félögum, sem bílstjórar eru í, eða stjórnum þeirra félaga lágu fyrir umsagnir um það, að breytingin væri heppileg. En við nánari athugun hefur komið í ljós, að þetta er algerlega rangt. Eftir að málið var samþ. og maður fór að hlera bifreiðastjórana, kom það í ljós, að fámennar stjórnir í þeirra samtökum höfðu tekið upp hjá sér að mæla með þessari breytingu án þess að bera það nokkuð undir fundi í bílstjórafélögunum. Og það, sem breytti afstöðu minni fyrst og fremst til málsins og gerði það, að ég ákvað að reyna það, sem ég gæti, til að sporna gegn breytingunni, var einmitt það, að þeir menn, sem hafa langsamlega mesta reynsluna í þessum málum, og bezt þekkja þjóðvegina, bílstjórarnir, meginþorri þeirra er andvígur breytingunni. Þetta lá hins vegar ekki fyrir, heldur hið gagnstæða, þegar lögin voru hér til meðferðar í þinginu, og þess vegna voru þau samþ. á algerlega röngum forsendum. Þm. stóðu í þeirri trú, að mennirnir, sem mesta þekkingu hafi í þessum málum, bifreiðastjórarnir, væru breytingunni meðmæltir, en hið gagnstæða er nú komið í ljós. Þetta mál bar þannig að með einhverjum hætti, sem ég ætla ekki að rekja hér, að það var farið á bak við bifreiðastjórastéttina í málinu og aðeins fáeinir menn í hópi þeirra komu á þeirri skoðun í fyrstu, að eiginlega öll stéttin væri þessu meðmælt. Eftir að það var þannig komið í ljós, að þeir menn, sem hafa mesta reynslu og þekkingu í þessum málum, voru andvígir breytingunni, þá taldi ég mér rétt og skylt að styðja þá í þeirri baráttu. Mér finnst það vera skylda okkar alþm. í hverju máli að leggja mest upp úr áliti þeirra manna, sem bezt þekkja til viðkomandi máls, og það er það, sem hefur ráðið afstöðu minni í þessu máli. Eins og ég lýsti hér við fyrri umr. málsins, hafði ég mikinn áhuga á því á síðasta þingi að bera fram þáltill. um það, að þjóðaratkvgr. færi fram um málið í sambandi við alþingiskosningarnar. En vegna tilmæla ýmissa flokksbræðra minna og ekki sízt fyrir tilmæli formanns flokks míns féllst ég á að flytja þessa till. ekki. Og rökin fyrir því voru þau, að það gæti að ýmsu leyti orðið til þess að rugla kosningarnar, ef svo mætti segja, og leiða til þess, að menn færu að kjósa menn á þing eftir því, hvort þeir væru með eða móti hægri handar akstri, ef þessi þjóðaratkvgr. færi fram samtímis þingkosningum. Slíkt væri óheppilegt, því að í þingkosningunum sjálfum ættu menn að velja fulltrúa eftir öðrum sjónarmiðum heldur en því einu, hvort menn væru með eða móti hægri handar akstri. En strax eftir að ég tók sæti á þessu þingi, fór ég að vinna að því ásamt öðrum mönnum, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, yrði flutt. En ég var hins vegar ekki hér á fyrri hluta þingsins, og þess vegna hefur það kannske átt einhvern þátt í því, að frv. er ekki fyrr fram komið en raun ber vitni um. Hv. þm. var að tala um, að það fylgdi því mikill kostnaður að hafa þjóðaratkvgr. Ég vil aðeins benda honum á það, að á næsta sumri eiga að fara fram forsetakosningar og ætti að vera auðvelt að láta þjóðaratkvgr. um hægri handar akstur fara fram samhliða þeim, og þess vegna verður kostnaðarauki af þjóðaratkvgr. miklu minni en ella. Hv. frsm. meiri hl. virtist hafa litlar mætur á þjóðaratkvgr. um þetta mál og telja hana óheppilega, og rök hans voru einkum þau, að menn væru alltaf ófúsir til þess að samþykkja á sig skatta, og það kynni að eiga sinn þátt í því, að menn snerust á móti breytingunni frekar en ella. Ég held, að þetta sé ekki rétt mat á kjósendum. Ég held, að kjósendur geri sér fullkomlega grein fyrir því, að eiginlega allar þær umbætur, sem þeir vilja koma fram; hverjar sem þær eru, geta því aðeins orðið, að menn leggi eitthvað á sig á móti, og ég er alveg viss um það, að ef menn teldu þessa breytingu nauðsynlega og hún yrði til þess að auka öryggi í umferðinni og þannig síðar meir að draga úr ýmsum kostnaði, sem af umferðarslysum hlýzt, og öðru slíku, mundu menn fúslega samþykkja þetta, þó að einhver kostnaður hlytist af því. Ég minnist t.d. þess í þessu sambandi, sem er ekki ófróðlegt að rifja upp, að ég dvaldist í Bandaríkjunum í nóvembermánuði s.l., þegar kosningar fóru þar fram, og á þeim stað, þar sem ég dvaldist, í New York, fór fram sérstök atkvgr. um það, hvort ríkinu, þ. e. New York-ríki, væri heimilað að taka lán, sem skipti mörgum millj. dollara, til þess að bæta vegakerfið. Menn vissu, að ef þeir samþykktu þessa lántöku, yrðu þeir að borga hana aftur í sköttum, bæði vegatollum og öðru slíku. Þrátt fyrir það, þó að menn vissu, að þessi kostnaðarauki og þessar álögur fylgdu breytingunni, var hún samþ. með 2/3 hlutum atkv. Svo mikilsvert töldu menn það að fá betri vegi, bæði greiðari samgöngur og meira öryggi, sem mundi af því hljótast, og ég er alveg viss um það, að íslenzkir kjósendur mundu hugsa á sömu leið. Ef þeir kæmust að þeirri niðurstöðu, eins og hv. frsm. meiri hl. virðist halda fram, að þessi breyting yrði til að auka umferðaröryggið, mundu þeir samþykkja hana, jafnvel þó að einhver kostnaður fylgdi. En væri það hins vegar mat manna, eins og mitt og annarra, að ekkert öryggi fengist með þessari breytingu, heldur fylgdi henni kostnaðurinn einn, mundu þeir að sjálfsögðu verða á móti. Mér virðist það koma mjög greinilega fram, að þrátt fyrir það, þó að meðhaldsmenn hægri umferðarinnar tali þannig, að þeir hafi mikla trú á þessari breytingu, sé trúin ekki svo ýkjamikil, þegar til kemur, og það sé meginástæðan til þess, að þeir þora ekki að láta þetta mál sitt ganga undir þjóðaratkvgr. Og ég heyri það líka á fjöldamörgum þessara manna nú, að þeir segja sem svo : Það var kannske ekki rétt að ráðast í breytinguna og hún gerir kannske lítið gagn, en við erum bara komnir svo langt með undirbúninginn í þessu máli, að þess vegna getum við ekki snúið aftur. Það er búið að stofna til svo mikils kostnaðar í sambandi við þessa breytingu, að við getum ekki snúið aftur eftir þetta, þrátt fyrir það að þetta sé kannske, þegar allt kemur til alls, hálfgerð vitleysa. - En þetta er alls ekki rétt röksemd, og þess vegna skal ég nú víkja að því, sem er ein aðalmótbáran á móti þessu frv. núna, að það sé búið að stofna til svo mikils kostnaðar, að það sé ekki rétt að snúa til baka úr því sem komið er. Það er sagt, að það sé búið að stofna nú til kostnaðar vegna breytingarinnar eitthvað milli 20 og 30 millj. kr., búið ýmist að greiða þetta beint ellegar það sé búið að stofna til skuldbindinga, sem nemi þessari upphæð. Þetta er vafalaust rétt. En þess er að gæta í þessu sambandi, að fjölmargt af þessum kostnaði er þannig lagað, að hann þarf ekki að verða að eyðslueyri, jafnvel þó að breytingin verði ekki gerð, svo að þessi upphæð öll yrði ekki tap, þó að horfið yrði frá breytingunni, ég skal ekki segja, hve mikið, en áreiðanlega mjög verulegt. Og ég vil líka láta það koma alveg skýrt fram, að jafnvel þó að ekki væri horfið að þessari breytingu, álit ég óhjákvæmilegt, að það yrðu gerðar ráðstafanir til þess að auka umferðarmenningu hér, bæði með strangara lögreglueftirliti og með upplýsingastarfsemi, svo að ég álít, að sá undirbúningur væri ekki unninn fyrir gýg, jafnvel þó að ekki yrði horfið að breytingunni. En segjum nú svo, látum það gott heita, að það sé búið að eyða 20–30 millj. í breytinguna og þetta fé muni allt tapast. Ég segi, að þrátt fyrir það er stórhagnaður að því að hverfa frá breytingunni, og ég skal með stuttu máli gera nokkra grein fyrir þessari skoðun minni. Samkv. þeirri kostnaðaráætlun, sem upphaflega var gerð um breytinguna, var reiknað með, að hún kostaði milli 50 og 55 millj. kr., eftir því sem hæstv. dómsmrh. sagði hér í umr. á dögunum. Síðan hefur þessi áætlun verið hækkuð um 10 millj., eins og ráðh. gerði grein fyrir, svo að áætlunin sjálf er núna komin upp í 60–65 millj., en það er tvöföld sú upphæð, sem búið er að eyða. En þess verður svo að gæta, að inn í þessa áætlun vantar fjöldamarga kostnaðarliði. Í þessari áætlun er ekki sá kostnaður, sem mun hljótast af aukinni löggæzlu í sambandi við breytinguna, en sá kostnaður hlýtur að vera mjög verulegur, og ég vil segja, að ef haldið er uppi þeirri löggæzlu, sem þörf er fyrir, geti þessi kostnaður farið upp í 10 millj. kr. Ég vil í þessu sambandi láta í ljós fullkomna undrun yfir þeirri áætlun, sem, lögreglustjórinn hefur gert í þessu sambandi, því að ég tel, að sú aukning löggæzluliðs, sem hann hefur gert ráð fyrir í sambandi við breytinguna, sé allt of lítil og það sé fullkomlega óábyrgt að gera ekki ráð fyrir sterkari og meiri löggæzlu en gert er ráð fyrir í till. lögreglustjóra. Inn í þessa áætlun vantar einnig allan þann kostnað, sem leiðir af breytingum á ljósaútbúnaði bifreiða. Því hefur verið haldið fram í þessum umr., og því hefur ekki verið mótmælt, að heildarkostnaður í sambandi við þetta sé í kringum 20–30 millj. kr. Þar að auki eru engar áætlanir til og er erfitt að gera nokkrar áætlanir um það tjón eða þann kostnaðarauka, sem bæði einstaklingar og atvinnufyrirtæki verða fyrir vegna þeirra tafa á umferðinni, sem mun fylgja þessari breytingu. En það er ekki óeðlilegt, þó að áætlað sé, að sá kostnaður geti einnig skipt tugum millj. kr. Það er þannig víst, að þessi breyting, ef í hana verður ráðizt, á eftir að kosta - ég vil segja hundrað millj. kr. eða jafnvel enn þá stærri upphæð til viðbótar því, sem búið er að eyða. Og ég satt að segja skil ekki þá hagfræði hjá hv. frsm. meiri hl., þegar hann virðist telja það meiri ráðdeild að eyða kannske 120–130 millj. kr. heldur en eyða 20–30 millj. kr. En af því, sem ég nú hef rakið, er alveg augljóst, að enn þá mundi hljótast allt að 100 millj. kr. sparnaður beint eða óbeint af því, ef ekki verður ráðizt í breytinguna. Og hvað væri hægt að gera við þessa peninga? Væri úr vegi, að menn athuguðu það, hvað væri hægt að gera fyrir þessar 100 millj., sem enn þá er eftir að sóa í þessa breytingu? Jú, það mætti t.d. koma upp akreinaskiptum á öllum blindbeygjum og öllum blindhæðum og auka þannig öryggi í umferðinni. Það mætti breikka ræsi, þar sem þau eru mjórri en vegurinn. Og þrátt fyrir það að þetta allt væri gert, væri samt veruleg fjárfúlga afgangs til þess að endurbæta og fullkomna vegakerfið.Ég segi: það er miklu hyggilegra að nota þetta fé, þessar 100 millj. eða hvað það er, sem eftir er að eyða vegna umferðarbreytingarinnar, til þess að bæta vegina heldur en að fleygja því í þessa breytingu, sem engum kemur að gagni, en mun valda miklum óþægindum, a.m.k. meðan verið er að framkvæma hana. Og ég verð satt að segja hissa á hv. alþm., ef þeir gera sér grein fyrir því, hvernig nú er ástatt í okkar þjóðfélagi, að nú er verið að fella gengið, nú er verið að leggja á nýja og nýja skatta, nú er verið að boða, að það eigi að draga úr alls konar nauðsynlegum útgjöldum hjá ríkinu, en þá skuli þeir telja efni á því að stofna hér til útgjalda upp á tugi eða jafnvel hundruð millj. kr., sem ekkert fæst fyrir í aðra hönd. Ég held, að a.m.k. þeir þm., sem geta staðið að slíkum fjárútgjöldum, ættu að spara sér allt tal um það, hvað ástandið sé alvarlegt í efnahagsmálum landsins og nú þurfi menn að herða sultarólina og nú megi menn ekki fara fram á verðtryggingu launa eða neitt annað þess háttar, nú verði menn bara að spara Og svo stofna þeir til útgjalda upp á tugi eða hundruð millj. kr. algerlega að þarflausu. Er nokkur heil brú í málflutningi þessara manna? Ég get ekki séð hana. Og ég verð að segja það, að mig undrar, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki grípa þetta frv., sem hér liggur fyrir, fegins hendi. Hún segir, að það þurfi að spara og það verði að leggja á álögur og það verði að draga úr nauðsynlegum framlögum til verklegra framkvæmda og annað þess háttar. Hvers vegna tekur hún þá ekki fegins bendi, þegar kemur fram till. frá þm., studd af ég verð að segja mjög stórum hluta, jafnvel meiri hl. almennings í landinu, - hvers vegna tekur hún þá ekki slíka till. sem þessa fegins hendi og framkvæmir þann sparnað, sem hér er um að ræða? Nei, það er ákaflega erfitt að finna nokkra heila brú í málflutningi þessara manna, sem annað veifið eru að tala um það, hve ástandið sé alvarlegt, hvað þjóðin hafi orðið fyrir miklum skakkaföllum og nú verði menn að spara, og samt beita þeir sér fyrir annarri eins ráðleysu og þessari. Gallinn við þetta mál er sá, þó að það sé ljótt að þurfa að segja það, að þetta mál virðist vera orðið eins konar metnaðarmál vissra manna í þjóðfélaginu og vissra áhrifamanna. Menn virðast af einhverjum ástæðum, sem ég ætla ekki að skýra hér, vera búnir að leggja metnað sinn í það að knýja þessa breytingu fram, hvað sem það kostar, og vilja ekki hlusta á nein rök í því sambandi. Þeir segjast vera búnir að samþykkja þetta og það sé búið að stofna til það mikilla útgjalda, að nú verði ekki aftur snúið, þrátt fyrir það að sýnt sé fram á það með glöggum rökum, að það, sem búið er að kosta til vegna þessarar breytingar, er ekki nema lítill hluti af því, sem eftir er, og þess vegna er sparnaðurinn mikill og ótvíræður. Ég vil nú skjóta því til hv. frsm. meiri hl. og annarra, sem eru á sama máli og hann, að þeir íhugi nú vel þau ummæli, sem ég hafði hér eftir Björnson áðan og einnig ummæli hins ameríska stjórnmálamanns, sem viðurkenndi það, að hann hefði verið heilaþveginn, en taldi sig þó ekkert minni mann eftir en áður, þó að hann breytti um skoðun, eftir að annað og réttara var komið í ljós. En það var sagt, að sá maður hefði heldur tapað á því að taka svona stórt upp í sig, a.m.k. fyrst eftir að hann lét þessi ummæli frá sér fara. En mér sýnist á ýmsu nú, að álit hans fari vaxandi að nýju, og það er vegna þess, að hann hefur verið fullkomlega ærlegur. Hann hefur játað sín mistök og séð í hverju þau væru fólgin og er ekkert að lemja höfðinu við steininn, er ekki að halda við einhverja ákveðna skoðun af metnaðarástæðum, heldur skiptir um skoðun vegna þess, að hann álítur, að það sé rétt, eins og er líka vafalaust í umræddu tilfelli. Ég skal svo að síðustu minnast á það, sem hefur komið bæði fram hjá hæstv. ráðh. og eins hjá hv. frsm. meiri hl. n. varðandi það, hvað við, sem erum andvígir hægri handar umferð, munum gera, ef svo ólíklega færi, að þetta frv. yrði fellt. Það hefur verið margframtekið af okkar hálfu, að ef svo færi, teldum við sjálfsagt, að sem allra flestir tækju saman höndum um það að forða frá slysum af þeirri breytingu, sem hér er um að ræða. En við gerum þá jafnframt kröfu til þess, að eitthvert tillit sé til þess tekið, sem við höfum fram að færa. Það hefur komið mjög greinilega fram í því bréfi frá Félagi ísl. vegfarenda, sem alþm. hafa fengið sent, hvað það er, sem það félag leggur áherzlu á að gert verði, áður en ráðizt verði í hægri handar umferð, og ég tek fullkomlega undir það. Fari svo, að þetta frv. verði fellt, finnst mér ekki ólíklegt, að það komi fram till. hér á Alþ. um, að þær umbætur verði sem allra fyrst gerðar á þjóðvegunum, að tekin verði upp akreinaskipting á blindbeygjum og blindhæðum og einnig verði vegræsi breikkuð, þar sem þau eru nú mjórri en vegurinn. Þetta teljum við, sem viljum leggja áherzlu á sem mesta varúð í þessum efnum, eitt meginskilyrði þess, að þessi breyting geti farið slysalaust fram. Og þó að hv. þm. vilji kannske ekki sumir hverjir styðja þetta frv., ber að vænta þess, að þeir vilji þó styðja það, að gerðar verði þessar umbætur á þjóðvegunum, sem þeir menn, sem bezt þekkja til, telja nauðsynlegar, ef þessi breyting á að ganga fyrir sig slysalaust. Annað, sem hlýtur einnig að koma hér til umr. á Alþingi, ef svo kynni að fara, að þetta frv. yrði fellt, væri till. um það, að skorað yrði á hæstv. ríkisstj. að sjá um, að löggæzla væri nægileg í sambandi við breytinguna og eins lengi og þörf er á. Það hlýtur einnig að koma til athugunar mjög gaumgæfilega og meira en hefur átt sér stað til þessa, að almenningsvagnar, hvort sem þeir eru í þéttbýli eða strjálbýli, verði þannig útbúnir, að fólki verði ekki sleppt út í umferðina. Við, sem erum andvígir hægri umferð, ef svo fer, að við bíðum ósigur í sambandi við þetta mál, erum reiðubúnir til samstarfs um allar þessar breytingar og annað það, sem gæti orðið til þess að auka öryggi og koma í veg fyrir slysahættu, sem af breytingunni kynni að leiða. Ég get ekki komizt hjá því í sambandi við þessi atriði að láta þá skoðun mína í ljós, að mér finnst, að þeir tveir sérfræðingar, sem einna mest hefur borið á þessu máli, vegamálastjórinn og lögreglustjórinn í Reykjavík, hafi sótt þetta mál meira af kappi en forsjá. Mér finnst t.d. mjög einkennilegar og undarlegar undirtektir hjá vegamálastjóra undir þær óskir, að áður en breytingin fari fram, verði gerðar þær umbætur á þjóðvegunum, að komið verði á akreinaskiptingu á blindbeygjum og blindhæðum og eins að vegræsi verði breikkuð. Mér skilst svo á vegamálastjóranum, að hann telji ekki svo ýkjamikla þörf á þessum breytingum. Ég verð að láta í ljós undrun mína yfir þessu. Og ég hygg, að þetta stafi af því, að þrátt fyrir alla þá ágætu þekkingu og sérfræðimenntun, sem hann hefur í þessum efnum, hafi hann ekki sömu þekkingu og reynslu af þjóðvegunum og þeir menn hafa, sem mest nota þá. Vegna þessara ummæla vegamálastjórans tek ég a.m.k. því með fullkominni gát, sem frá honum kemur um þessi efni. Og ég kemst því miður ekki hjá að láta svipuð ummæli falla um lögreglustjórann, að mér finnst hann ekki sýna nægilega gætni, þegar hann telur ekki þörf fyrir meiri aukningu á löggæzlu í sambandi við þessa breytingu en kemur fram í þeim till., sem hér hefur verið greint frá. En það held ég, að við hljótum allir að vera sammála um, að ef svo fer, að þetta frv. verði fellt og breytingin verði knúin fram af ofurkappi, má ekkert láta ógert til að tryggja það, að hún fari sem slysaminnst fram og gangi sem bezt. Þó að ég sé að prédika sparnað í þessu sambandi, þegar ég legg til, að horfið sé frá breytingunni, treysti ég mér ekki til annars en að mæla með mjög verulegum útgjöldum, ef að breytingunni verður horfið, bæði til að bæta vegina og eins til að bæta lögreglueftirlitið. Ég tel allt annað vera ábyrgðarleysi, og ég vara þá menn við því, sem fyrir þessari breytingu standa og ætla að knýja hana fram af ofurkappi, ef þeir gæta þess ekki jafnframt í sambandi við framkvæmdina, að gerðar verði nauðsynlegar endurbætur á vegunum og lögreglueftirlitið verði haft miklu meira en nú er ráð fyrir gert. Það þýðir ekkert í þessu sambandi að vera að vitna til reynslu Svía og segja það, að þeir hafi ekki þurft að auka löggæzlu í sambandi við umferðarbreytinguna nema svo og svo mikið, því að við vitum það ósköp vel, að löngu áður en breytingin kom þar til framkvæmda, mörg undanfarin ár eða áratugi, hafa Svíar haft mjög sterkt lögreglukerfi til þess að tryggja, að umferðarreglum væri hlýtt, eins og sést líka á því, sem ég minntist hér áðan á, að Svíar hafa sennilega verið komnir allra þjóða lengst í umferðarmenningu, þannig að umferðarslys voru þar miklu færri en - ég held, að það sé óhætt að segja heldur en í nokkru öðru landi, og t.d. hef ég heimildir fyrir því, að í Stokkhólmi á undanförnum árum hafi verið hlutfallslega helmingi færri umferðarslys en í Kaupmannahöfn, og er þó tvímælalaust umferðarmenning á hærra stigi í Danmörku en hjá okkur. Ég vil í þessu sambandi líka segja það, að mig undrar á þessari áætlun lögreglustjórans í Reykjavík, vegna þess að honum er áreiðanlega mjög vel kunnugt um það, að umferðarmenning hér í höfuðborginni er hvergi nærri eins góð og hún ætti að vera. Vegna þess að hann er hér fjarstaddur, vil ég ekki fara um það þeim orðum, sem ég ella kysi, en vegna þess, hve grunnurinn er lélegur, sem hér er byggt á, þ. e. það lögreglueftirlit í sambandi við umferðina, sem nú á sér stað, er að sjálfsögðu nauðsynlegt að herða enn þá lögreglueftirlitið í sambandi við umferðarbreytinguna miklu meira en ella mundi vera þörf á. Ég verð líka að segja það, - dómsmrh. er nú víst ekki viðstaddur, en ég tel samt rétt að láta það koma fram, að mér finnst, að hann hafi sýnt mikið gáleysi í því að ætla að hafa hér fjölmarga almenningsvagna þannig útbúna, að farþegum sé sleppt út í umferðina, því að þótt það sé nú ætlazt til þess, að þessir vagnar stanzi aðeins á ákveðnum stöðum, veit maður, að það gerist alltaf meira og minna, að stoppstaðirnir eru fleiri, ef svo mætti segja, heldur en ætlazt er til, og það mun halda áfram eins og verið hefur þrátt fyrir breytinguna, og þess vegna fylgir því augljós hætta, ef ekki verður gerð breyting á þessum vögnum þannig, að farþegum sé ekki sleppt út í umferðina. Og ég skil satt að segja ekki, vegna hvers þarf að vera að gera einhvern sérstakan mun á dreifbýli og þéttbýli í þessum efnum. Ég á ákaflega erfitt með að skilja það. En það, sem mér finnst mestu máli skipta í þessum efnum, er, að öryggis sé gætt eins vel og frekast er kostur, og það verður ekki í þessu sambandi gert á annan veg en þannig, að allir langferðabílar eða almenningsvagnar verði þannig útbúnir, að farþegum verði ekki sleppt út í umferðina. Ég skal svo ekki hafa þessi orð öllu fleiri, þó að ærin ástæða væri til þess að greina margt fleira en það, sem ég hef nú gert. En ég held, að mönnum verði það ljóst, því meira og betur sem þetta mál er rætt, að það er engin þörf af öryggisástæðum á þessari breytingu. Við höfum enga þörf fyrir þessa breytingu, eins og mörg önnur lönd, t.d. Svíþjóð, sem hafa sameiginleg landamæri við önnur ríki, þar sem hægri umferð hefur verið upp tekin. Það er óþarft að gera þessa breytingu vegna sjómanna, óþarft að gera hana vegna íslenzkra ferðamanna erlendis eða námsmanna þar, eins og hér hefur verið haldið fram, óþarft að gera hana vegna erlendra ferðamanna, sem hingað koma. Það er í stuttu máli sagt ekki hægt að færa nein haldbær rök fyrir þessari breytingu. Hins vegar er það dómur hinna fróðustu og reyndustu manna í þessum efnum, bílstjóranna, eða a.m.k. yfirgnæfandi meginhluta þeirra, að vegir okkar séu þannig, að þessi breyting henti þeim ekki, til þess séu þeir of þröngir og til þess séu vegbrúnirnar of lélegar, og þess vegna tryggi það okkur bezta umferð, mest öryggi að fylgja þeim umferðarreglum, sem eru í gildi í dag. Það liggur jafnframt í augum uppi, að þessari breytingu mun fylgja mjög mikill kostnaður, og þó að það sé búið að eyða nokkru fé í breytinguna núna, er það ekki nema örlítill hluti heildarkostnaðarins, sem af henni hlýzt. Það ætti einnig að vera öllum ljóst, að hér á landi eru nú erfiðir tímar, og þess vegna er full ástæða til þess, að við reynum að spara það, sem hægt er að spara með góðu móti, nýta okkar fjármuni eins vel og kostur er, og það að falla frá þessari breytingu væri verulegur þáttur í slíkri starfsemi, slíkum sparnaði. Við vitum einnig, þarf ekki að lýsa því með neinum orðum, að okkar vegakerfi er ákaflega ábótavant, og ef menn vildu leggja eitthvað af mörkum vegna umferðarinnar, verður þeim fjármunum miklu betur varið til þess að bæta vegina heldur en til þess að fleygja þeim í þessa umferðarbreytingu. Ég vil svo að lokum vænta þess, að þeir þm., sem áður hafa greitt atkv. með hægri handar breytingunni, íhugi vel þau ummæli Björnsons, sem ég minntist á hér áðan. Það er ekkert við því að segja, þó að menn sæki mál sitt af kappi og haldi skoðunum sínum fast fram, eins og þeir hægri handar menn hafa oft gert. En enn þá meiri manndómur er þó fólginn í því, þegar menn sjá við nánari og betri athugun, að annað er sannara og réttara, að þá skipti þeir um skoðun í samræmi við það. Ég segi svo að lokum, að ég treysti því, að hv. þm. láti engan misskilinn metnað, ekkert ofurkapp ráða í þessu máli, heldur kalda skynsemi, og þá efast ég ekki um, hver úrslitin verða hér á Alþ. í þessu máli.



Herra forseti. Ég átti þess ekki kost að vera hér í gær á fundi og er þess vegna ókunnugur þeim umr., sem fram fóru um málið hér í gær, en þar sem ég er einn af flm. þessa frv., þykir mér rétt að segja hér fáein orð um þetta mál við þessa umr., þó að ég geti ekki miðað mál mitt við það, sem hér var sagt í gær. Ég hef áður, þegar þetta mál var til meðferðar hér á hinu háa Alþ., greitt atkvæði á móti því, að tekin yrði upp hægri umferð. Sú afstaða mín er byggð á mjög einfaldri forsendu. Ég er á móti breytingunni frá vinstri til hægri af þeirri ástæðu einni, að ég álít hana algerlega óþarfa. Land okkar er umlukt breiðu og djúpu hafi, sem aldrei verður brúað. Þess vegna höfum við og munum aldrei hafa nema svo lítið saman við aðra að sælda í umferð á landi, að breytingin er alóþörf að mínu áliti. Með breytingunni tökum við á þjóðina stóraukna slysahættu, a.m.k. um alllangt skeið, og ég vil segja gífurlegan kostnað algerlega að óþörfu, og því fé væri þess vegna miklu betur varið t.d. til vegabóta og slysavarna, sem hvort tveggja er full þörf á að auka og bæta, bæta vegina og auka slysavarnirnar. Það þarf enga breytingu frá vinstri til hægri til að koma á í landinu auknum slysavörnum og til að efla umferðaröryggi og umferðarmenningu. Það er hægt að gera hvort tveggja, ráðast í hvort tveggja og er full nauðsyn að ráðast í hvort tveggja þetta án þess fyrst að breyta umferðarreglum í landinu frá vinstri til hægri. Með því að stofna til breytingar á umferðarreglum eru menn að búa hér til mikið vandamál, og þetta vandamál er fyrst og fremst stórt vegna þess, að við eigum varla annað til en mjóa og lélega vegi, og þó að við legðum okkur alla fram um að bæta vegina, er þar um svo stórt verkefni að ræða, að það verður ekki leyst á skömmum tíma, slíkt er óframkvæmanlegt, til þess þarf mörg ár að leysa það spursmál að leggja góða, varanlega, breiða vegi um landið. Mér finnst vítavert, að þeir, sem hér ráða gangi þessa máls og fara með framkvæmd H-umferðar, skuli flýta sér svo mikið sem raun ber vitni, þar sem búið er að ákveða, að H-umferðin taki gildi 26. maí á vori komanda. Það er vitað, að þá verður svo að segja allt ógert á þjóðvegum landsins, sem nauðsynlegt er til þess að undirbúa breytinguna. Ég tel gott, að Íslendingar hafi opin augu og eyru fyrir öllu því, sem hjá öðrum þjóðum er gert og tekið upp nýtt og okkur getur verið gagnlegt að læra og taka upp hér. Hitt eigum við að láta vera, sem við höfum ekkert við að gera og getum án verið, eins og er með þessa breytingu, sem hér er ráðgerð. Við höfum í nógu mörg horn að líta í okkar stóra og fámenna landi, þó að við séum ekki að gera okkur óþarfakostnað og áhættu. Okkur vantar brýr, og okkur vantar vegi, betri vegi og fleiri vegi, og okkur vantar að endurbæta það, sem við höfum verið að bjástra við að byggja upp á undanförnum áratugum. Okkur vantar skóla, okkur vantar sjúkrahús, hafnir og flugvelli og margt fleira. Og eitt stærsta vandamálið, sem við höfum við að glíma hér og eigum í erfiðleikum með að fullnægja, er að koma upp íbúðum fyrir fólksaukninguna í landinu. Og þó er verið að rjúka í það, á sama tíma sem við stöndum í vandræðum með allt þetta og getum ekki leyst nema nokkurn hluta af því, sem ríður á að koma fram sem fyrst, þá er verið að rjúka í það að breyta umferðarreglum, sem enginn hefur beðið um, nema þá ef til vill fáeinir hátt settir menn, sem hafa gert það að metnaðarmáli, að manni virðist, að H-umferð skuli koma hér á þeirra ævi eða á þeirra tíma. Það lítur helzt út fyrir, að þeir hafi einhvern tíma á góðri og glaðri stund stigið á stokk, eins og siður var að fornu, og strengt þess heit, að víkja til hægri hér eftir, en ekki til vinstri. Það benda miklar líkur til þess, að breytingin úr vinstri til hægri umferðar njóti ekki stuðnings nema mjög lítils hluta þeirra, sem hafa ökuréttindi. Þetta byggi ég á þeim mikla fjölda mótmælaorðsendinga, sem Alþ. voru sendar um það leyti sem Alþ. var að ljúka við setningu laga um H-umferð, aftur í fyrra, áður en þinginu lauk, þar sem óskað var þjóðaratkvgr. um málið í sambandi við alþingiskosningarnar á s.l. sumri, og svo nú síðustu vikurnar, þar sem óskað er frestunar á H-umferð og svo þjóðaratkvgr. um málið í sambandi við væntanlegar forsetakosningar í sumar. Meginhluti allra þeirra, sem undirritað hafa allar þessar óskir og sent þær hinu háa Alþ., er fólk, sem hefur fengið réttindi til þess að aka bifreið. Ég hef heyrt og jafnvel séð því haldið fram í blaðagreinum, að alþýða manna hér á landi hafi ekkert vit á þessu máli. Mér finnst að slík ummæli séu grálega mælt. Í landinu ríkir skoðanafrelsi, og fáir held ég þeir séu, sem þora að halda því fram að afnema almennan kosningarrétt, þó að honum fylgi vitanlega bæði sú ábyrgð og skylda fyrir kjósandann, að hann geti gert greinarmun á því, sem um er að velja hverju sinni. Ég get vel fallizt á, að tíðar þjóðaratkvæðagreiðslur séu ekki heppilegar, og þær eru vissulega talsverð fyrirhöfn, ef þær eru oft um hönd hafðar. En ég hygg þó, að fá mál væru betur til þess fallin að láta skera úr um með þjóðaratkvæði en það, hvort hér eigi að taka upp hægri handar akstur. Allir íbúar landsins þekkja af eigin raun, hvernig vegirnir eru. Um það atriði þarf ekki að fara eftir sögusögnum annarra, og áróður í því efni getur, held ég, varla haft nein áhrif, því að það þekkja þetta allir af eigin raun, allir ferðast um vegina. Landið okkar er fjöllótt og það er giljótt. Byljir og rigningar, þokur og umhleypingar eru mjög algeng veðrátta. Nætur eru hér langar og dagar eru stuttir meiri hluta ársins. Þessi skilyrði gera breytingu á akstursreglunum miklu viðsjárverðari hér en víðast í öðrum löndum. Allt þetta þekkir þjóðin sjálf af daglegri reynslu, og þess vegna ætti hún að vera fullfær um það að velja eða hafna, miðað við þá reynslu, sem hún hefur af landi sínu og daglegri umferð um vegi landsins. Af þessum ástæðum, sem ég hef aðeins drepið á og aðrir hafa miklu meira dregið fram en ég hef þó gert í þessum orðum mínum, mun það vera, að þúsundir bifreiðastjóra hvaðanæva að á landinu hafa sent hingað til Alþ. óskir um frestun á framkvæmd H-umferðarinnar og lagt til, að þjóðaratkvgr. yrði látin fara fram um málið á næsta sumri. Þeir hafa skilning meiri en aðrir menn á þessu máli, að ég hygg, þeir hafa reynsluna, og reynslan er það, sem ólygnast er. Ég vil drepa á það, að til Alþ. hefur komið nú síðustu vikur eða daga mjög mikið af undirskriftum. Ég leit á það fyrir helgina síðustu, sem þá var komið af því. Vera má, að hafi bætzt við síðan, en ég sá hér á lestrarsalnum, að þá höfðu verið lagðar fram, 22. jan. s.l., undirskriftir 2580 bifreiðastjóra víðs vegar að af landinu, þar sem þeir krefjast þjóðaratkvæðagr. um breytingu úr vinstri í hægri handar akstur og frestunar á framkvæmd laga um hægri handar umferð, þar til sú þjóðaratkvgr. hefur farið fram. Í Suðurlandskjördæmi, þar sem ég á heima, er mjög mikil andstaða gegn því, að upp verði tekin hægri handar umferð. Ekki er það vegna áróðurs frá mér, því að ég hef ekki rætt málið opinberlega í mínu kjördæmi og gerði það ekki að umtalsefni við síðustu alþingiskosningar. Þessi andstaða gegn málinu á Suðurlandi er áreiðanlega sprottin af því, að mönnum finnst þar, að hér séu ekki skilyrði til þess að gera þessa breytingu eins og sakir standa. Nýafstaðinn fundur vörubílstjórafélagsins Mjölnis í Árnessýslu samþykkti að æskja þess, að frestað yrði framkvæmd laga um hægri umferð og að þjóðaratkvgr. yrði látin fara fram um málið. Þetta var samþ. með öllum atkv. félagsmanna á fundi þar. Sams konar samþykkt gerði aðalfundur verkamannafélagsins Bjarma á Stokkseyri. Í apríl s.l. samþykkti aðalfundur Mjólkurbús Flóamanna mótmæli gegn hægri umferð. Á þeim fundi voru a.m.k. 400 menn og voru allir á móti hægri umferð að tveimur eða þremur undanskildum. Nýafstaðinn fundur bílstjórafélags í Rangárvallasýslu vildi frestun hægri umferðar og þjóðaratkvgr. Sams konar ályktanir hafa gert og sent til Alþingis hreppsnefnd Breiðuvíkurhrepps, hreppsnefnd Helgustaðahrepps, hreppsnefnd Sveinsstaðahrepps, hreppsnefnd Hörgslandshrepps, öll verkalýðsfélög á Akureyri, vörubílstjórafélagið Valur á Akureyri og Bílstjórafélag Akureyrar, 29 meðlimir bifreiðastjórafélagsins Neista í Hafnarfirði, almennur fundur Félags ísl. vegfarenda, starfsmannafélag bifreiðastöðvarinnar Bæjarleiða hér í Reykjavík. Ég hef hér drepið á þetta til þess að sýna fram á, að áhugi manna í þessu máli er vakandi, og það hafa ekki aðrir um þetta fjallað en þeir einir, sem maður getur talið, að hafi í raun og veru sérþekkingu á þessu máli. Það eru starfandi bílstjórar. Það hefur verið drepið á það hér í þessum umr. og enda vitað og upplýst af ýmsum, sem bezt mega um það vita, að 26. maí í vor, þegar H-umferðin á að hefjast, mun vanta mikið á það, að nægur undirbúningur verði fyrir hendi. Þá mun ekki verða búið að gera akreinaskiptingu á blindhæðum og blindbeygjum víðs vegar á þjóðvegunum né heldur að breikka vegræsi, sem eru mjórri en akvegurinn og því stórhættuleg, en allir vegfarendur kannast við þessi mjóu, hættulegu ræsi víðs vegar á þjóðvegunum. Ekki verður heldur þá búið að breyta útgöngudyrum langferðabifreiða, sem hlýtur að vera nauðsynlegt, því að annars hlýtur slysahætta mjög að aukast fyrir það fólk, sem gengur út um dyrnar á þessum bifreiðum beint út í umferðina á vegunum, hvort sem það er nú heldur hér innan bæjanna eða úti á þjóðvegunum. Þá hefur engin trygging enn verið gefin fyrir því, að eftirlits- og gæzlulið með umferðinni verði nægilega mannmargt eða þjálfað, og því síður er nokkur trygging fyrir því, að næg gæzla verði höfð með umferðinni nógu lengi, eftir að breytingin tekur gildi. En ég tel, að það megi ekki slaka á slíkri gæzlu of fljótt, eftir að breytingin er komin í gang. Um allt þetta liggur ekkert fyrir, svo að öruggt sé og treysta megi, að viðkomandi yfirvöld hafi vald á þessum málum, þannig að nokkurt öryggi sé í fyrir umferðina í landinu. Ég hef drepið hér á undirskriftir og áskoranir, sem þinginu hafa borizt frá ýmsum aðilum, og ég hygg, að það séu þó margir aðrir, sem hafa sent slíkar áskoranir, þó að ég hafi ekki fylgzt með því. En hvar eru svo hinir, þeir íbúar Íslands, sem eru breytingunni fylgjandi? Ef hér er mikill áhugi í landinu á þessari breytingu hjá fleiri en nokkrum mönnum, hlyti sá áhugi að hafa komið fram m.a. í því, að þeir þegnar landsins, sem áhuga hefðu mikinn í þessu máli, hlytu líka að hafa sent Alþ. áskoranir um að koma þessari breytingu í gegn og koma henni á sem fyrst. En ég hef ekki orðið var við, að Alþ. né ríkisstj. hafi fengið áskoranir eða hvatningu til að koma þessari breytingu á frá neinum. Ég hef hvergi orðið þess var. Ég veit ekki til þess, að það hafi borizt undirskriftir um slíkt. En ef málið hefði fylgi með þjóðinni, er ekki að efast um, að það hlyti að hafa komið í ljós. Þess er getið í nál. meiri hl. allshn., að við meðferð málsins á Alþingi hafi verið leitað umsagnar vegamálastjóra, Félags ísl. bifreiðaeigenda, Landssambands vörubifreiðastjóra og Umferðarnefndar Reykjavíkur og allir þessir aðilar hafi lýst stuðningi við hægri handar umferð. Auðvitað eru þetta allt merkir aðilar. En þeir eru ekki þjóðin öll. Það er þjóðarviljinn, sem á að spyrja um í svona málum. Það er fyrst og fremst þjóðarviljinn. Ef meiri hl. þjóðarinnar vill fá H-umferð, ber auðvitað að hlíta slíku, en jafnskylt væri að hlíta úrskurði þjóðarinnar, ef hann væri á móti H-umferð. Í nál. meiri hl. allshn. er látið að því liggja og raunar beinlínis sagt, að rök flm. frv. fyrir flutningi þess fái ekki staðizt. Það er ekki ný bóla að heyra slíkar fullyrðingar, bæði hér á hinu háa Alþingi og annars staðar, þegar menn vilja ekki hlusta á rök, hvort sem þau eru sterk eða ekki. Ég verð að segja það, að það verður varla talin hin sterka hlið á Alþingi Íslendinga, að þar sé rökfræðin í hávegum höfð eða afstaða yfirleitt tekin eftir því, hvort rökin fyrir málflutningi eru sterk eða veik. Hér er heldur um hitt að ræða, að þeir, sem af einhverjum ástæðum geta náð undirtökum, neyta venjulega aflsmunar án tillits til málstaðarins. Það er reynslan hér á hinu háa Alþ. Ég hygg, að meiri hl. allshn. telji sig hafa að baki sér meira afl en þeir, sem að áliti minni hl. standa, og þess vegna hafa þeir talið sig hafa efni á því, að fara að tala um það, að rök flm. frv. fái ekki staðizt. Það er venjulega reynslan ein, sem getur skorið úr því, hvaða rök hafi verið sterkust. Ef svo skyldi fara, að frv. þetta yrði fellt, mun það ekki verða fellt vegna þess, að rökin fyrir flutningi þess hafi verið svo veik, heldur af hinu, að þeir, sem það kunna að fella, vildu ekki hlusta á eða taka tillit til þeirra raka, sem frv. er reist á. Þeir hafa auðvitað sinn rétt til þess. Ég þykist vita, að ef frv. verður fellt, vill sá meiri hl., sem það gerir, láta minni hl., sem að miklum líkindum á meiri hl. þjóðarinnar að baki sér í þessu máli, taka með þeim fulla ábyrgð á málinu sem ákvörðun af hálfu Alþingis. Auðvitað tel ég sjálfsagt, að öll þjóðin og hver einstakur þegn hennar eigi að gera allt, sem hægt er, til þess að H-umferðin takist sem bezt, ef það verður ofan á, að hún komi til framkvæmda. En þeir, sem flytja þetta frv., og þeir, sem það styðja, telja hægri handar umferðina og allt það umstang, kostnað og áhættu, sem henni fylgir, óþarft og hættulegt vandamál, sem eigi að leggja til hliðar, nema því aðeins að meiri hl. þjóðarinnar samþykki við þjóðaratkvgr. um málið, að hægri handar umferð verði upp tekin. Þetta er tilgangurinn með frv. Þeir, sem vilja fella frv, eru að neita því, að þjóðin sé fær um að taka afstöðu í þessu máli.

Félmrh. (Eggert G. Þorsteinsson) : Herra forseti. Frv. það til byggingarlaga fyrir skipulagsskylda staði er hér lagt fram í því formi, sem skipulagsstjórn ríkisins gekk endanlega frá því. Síðan hafa rn. borizt nokkrar aths. við frv., og munu þær látnar þn. í té, þegar hún hefur störf sín við frv. Á árinu 1958 fól félmrn. skipulagsstjóra ríkisins að gera drög að frv. til byggingarlaga, er gilda skyldu fyrir allt landið, og var það verk unnið í samráði og samvinnu við skipulagsnefnd ríkisins. Frv. þetta var síðan afhent rn., en þar sem ýmis atriði þess voru talin þurfa frekari athugunar við, varð það að ráði að leggja það til hliðar að sinni. Einnig var litið svo á, að rétt væri að láta samningu frv. til skipulagslaga ásamt tilheyrandi reglugerðum hafa forgang, en skipulagslögin voru eins og kunnugt er samþ. af Alþingi fyrri hluta árs 1964 og reglugerðirnar staðfestar á árinu 1966. Eftir að skipulagsstjórn ríkisins var tekin til starfa samkv. hinum nýju skipulagslögum á miðju ári 1964, var þess óskað af félmrn., að hún tæki upp þráðinn, þar sem frá var horfið, og henni jafnframt falið að ljúka verkinu svo fljótt sem unnt væri. Skipulagsstjórn fól síðan einum úr sínum hópi, Páli Líndal borgarlögmanni, að fjalla um málið og taka gamla frv. til gagngerðrar endurskoðunar. Við samningu frv. var haft náið samstarf við skipulagsstjórnarmenn og skipulagsstjóra ríkisins. Auk þess átti höfundur viðræður við fulltrúa ýmiss konar samtaka, sem hér eiga hlut að máli, svo sem frá Arkitektafélagi Íslands, Meistarasambandi byggingarmanna, Verkfræðingafélagi Íslands og Landssambandi iðnaðarmanna. Frv. það, sem hér er lagt fram, er miklu ýtarlegra og yfirgripsmeira en frv. það, sem skipulagsstjóri ríkisins samdi og afhenti félmrn. í ársbyrjun 1959. Auk þess inniheldur það ýmis nýmæli, svo sem um byggingarstjóra, friðun húsa, gatnagerðargjöld o. fl., sem ekki var að finna í hinu eldra frv. Má því segja, að hér sé um alveg nýtt frv. að ræða. Í grg. með frv. til skipulagslaga, sem lagt var fram á Alþingi árið 1958, var á það bent, að heppilegt mundi að steypa saman í heildarlöggjöf öllum ákvæðum varðandi skipulagsmál og byggingarmál, svo sem gert hefur verið í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi, enda mæla ýmis rök með að svo sé. Hér þótti rétt að hafa löggjöf þessa aðskilda. Langt er síðan mönnum var ljóst, að hin ófullkomna löggjöf um byggingarsamþykktir frá 1905 var orðin úrelt og mikil nauðsyn að endurskoða hana sem og önnur lög um sama eða svipuð efni hið fyrsta. Viðhorf hafa gerbreytzt í þessum málum á 60 árum og fólksfjölgunin orðið geysimikil, ekki sízt í þéttbýlinu, og öll byggingarstarfsemi margfaldazt. Frv. þessu er fyrst og fremst ætlað að koma í stað l. nr. 19 frá 1905 um byggingarsamþykktir, þ. e. að skapa heimildir til að setja almenna byggingarreglugerð og sérstakar byggingarsamþykktir, eftir því sem ástæða þykir til. Þá eru ákvæði um friðun húsa og gatnagerðargjöld, eins og áður var að vikið. Menn getur greint á, hvort slík ákvæði eigi heima í byggingarlögum, en menn ættu að geta orðið sammála um, að meðan engin önnur löggjöf er til um þessi efni, sé rétt og eðlilegt að fella hana inn í þetta frv. Meginefni frv. er um yfirstjórn byggingarmála, skipun, valdsvið og verksvið byggingarnefnda. Fyrstu lagareglur, sem um þessi efni voru sett hér á landi, munu hafa verið um stofnun byggingarnefndar í Reykjavík frá 29. maí 1839. Lög um byggingarmálefni Reykjavíkur voru sett árið 1944 og almenn lög um byggingarsamþykktir árið 1905 og gilda enn að miklu leyti a.m.k. í orði kveðnu. Alþingi hefur raunverulega engar breytingar gert á l. þessum aðrar en með í. nr. 84 frá 1943, auk ákvæða í skipulagslögum og lögum nr. 37 frá 1948 um brunavarnir og brunamál. Á árinu 1924 var frv. til byggingarlaga lagt fyrir Alþingi, en aðalhöfundur þess mun hafa verið Guðjón Samúelsson, þáv. húsameistari ríkisins, er mun hafa haft samráð við samningu þess við skipulagsnefnd ríkisins. Frv. varð ekki útrætt á því þingi og virðist ekki hafa verið lagt fram síðar. Í þessu frv. var sú stefna ríkjandi að taka sem mest af almennum reglum upp í sjálf l., enda var það í 92 gr. Við samningu þessa frv. er hins vegar fylgt hinni meginstefnunni, sem til greina kemur við samningu byggingarlagafrv., sem sagt þeirri að lögfesta fyrst og fremst nauðsynlegar heimildir til að setja byggingarreglugerð eða byggingarsamþykktir, en taka sem minnst í l. af tæknilegum fyrirmælum. Verða þá allar síðari breytingar á l. til samræmis við ný og breytt viðhorf ólíkt fyrirhafnarminni. Ljóst er, að samning nánari reglna samkv. frv. þessu, ef að lögum verður, hlýtur að taka nokkurn tíma, en benda má þó á, að fyrir liggur endurskoðuð fyrirmynd af byggingarsamþykktum, sem félmrn. gaf út með auglýsingu nr. 22 frá 1967. Hafa nú þegar verið gefnar út 45 byggingarsamþykktir og staðfestar af félmrn., sem að mestu leyti hafa verið gerðar samkv. fyrrnefndri fyrirmynd óbreyttri. Þetta er því minna verk en ella að setja nýjar reglur samkv. þeim heimildum, sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess á þessu stigi málsins að hafa um frv. fleiri orð, þótt tilefni væri til, nema sérstakt tilefni gefist til, svo nákvæm grg. og fullkomin, sem fylgir frv. ásamt aths. við einstakar greinar þess. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.

Félmrh. (Eggert G. Þorsteinsson) : Herra forseti. Með bréfi dags. 28. okt. 1966 fól félmrn. Bárði Daníelssyni yfirumsjónarmanni brunavarna að athuga og gera till. um, hvernig skipulagi og starfsemi Brunavarnaeftirlits ríkisins skyldi háttað í framtíðinni, þannig að það gæti sem bezt gegnt þeim meginhlutverkum sínum að leiðbeina sveitarstjórnum um allar verklegar og skipulegar framkvæmdir við brunavarnir og hafa yfirumsjón með ákvæðum l. um brunavarnir og sjá um, að lögum um brunavarnir og brunamál verði hlýtt í hvívetna. Með bréfi dags. 29. des. sama ár fól rn. Páli Líndal borgarlögmanni að vinna að framangreindu verkefni með yfirumsjónarmanni brunavarna, og skyldu þeir skila rn. svo fljótt sem kostur væri umbeðnum till. í frumvarpsformi. Frv. það til l. um brunavarnir og brunamál sem hér er lagt fram, er eins og framangreindir menn gengu frá því og afhentu rn. í desemberlok s.l. Skipulagðar brunavarnir eiga sér ekki langa sögu hér á landi. Strjálbýlið gerði ókleift að koma slíku við. Þegar eldur kom upp, urðu menn að treysta á eigið atfylgi og nágranna sinna til slökkviliðsstarfa. Fyrstu opinberar reglur, sem settar voru á Íslandi um brunavarnir eða brunamál, voru settar fyrir rúmri hálfri annarri öld, eða 1. apríl 1807, en þann dag gaf stiftamtmaður út upplýsingu um varnir gegn brunahættu í Reykjavík. Vísir að slökkviliði tók að þróast í Reykjavík á öðrum þriðjungi 19. aldar, en árið 1875 eru sett l. um brunamál í Rvík, þar sem nákvæmlega er kveðið á um meðferð brunamála. Þau l. héldu gildi sínu, unz sett voru núgildandi l. um brunamálefni í Rvík. nr. 28 frá 1945. Heildarlög um brunamálefni utan Reykjavíkur voru fyrst sett með l. nr. 85 frá 1907, og var svo mælt fyrir í 39. gr., að l. giltu fyrir kaupstaði utan Reykjavíkur, verzlunarstaði og aðra þá staði og húseignir, sem eigi féllu undir l. frá 20. okt. 1905 um vátryggingu sveitabæja og annarra húsa í sveitum utan kauptúna. Jafnhliða þessum l. giltu sérl. um slökkviliðið á Ísafirði frá 1883, Seyðisfirði frá 1901, Akureyri frá 1905 og Hafnarfirði frá 1909. Öll þessi löggjöf var afnumin með núgildandi l. nr. 37 frá 1948, en skv. þeim l. var síðan sett reglugerð nr. 167 frá 1949. Með þessari löggjöf um brunavarnir og brunamál var vissulega stigið spor í rétta átt, því að þar er að finna allítarleg ákvæði um skipulag brunavarnamála, um slökkvilið, meðferð á eldi, ljósum og eldfimum efnum, frágangi eldfæra og eldfæraeftirlit, skyldur borgaranna, ef eldsvoða ber að höndum, um brunavarnir og gerð húsa með tilliti til brunavarna o. fl. Öllum er kunnugt um hin tíðu og miklu brunatjón hér á landi, ekki aðeins hið beina tjón á lausafé og fasteignum, heldur einnig vegna rekstrarstöðvana af völdum eldsvoða. Í febr. 1958 var samþ. þál. í Rvík um varnir gegn brunatjóni, og var skorað á ríkisstj. að láta þegar fram fara ítarlega rannsókn hinna færustu manna á orsökum hinna tíðu eldsvoða, sem valdið hafa miklu tjóni á atvinnutækjum þjóðarinnar, og gera hverjar þær ráðstafanir, sem þurfa þykir til að draga úr eldhættu í atvinnufyrirtækjum. Í sept. sama ár skipaði félmrh. 6 menn undir forsæti þáverandi umsjónarmanns brunavarna, Geirs Zoöga, í n. til að annast rannsókn þá og gera þær till., sem um er fjallað í nefndri þál. Nefndarálitið barst rn. í júní 1959. Nm. voru sammála um, að helztu orsakir eldsvoða á atvinnutækjum væru eftirfarandi atriði: Í fyrsta lagi slæm umgengni og vanræksla í umbúnaði tækja. Í öðru lagi lélegur og ófullkominn útbúnaður og frágangur rafmagnstækja og raflagna. Í þriðja lagi ófullkominn og trassafenginn frágangur olíukynditækja. Í fjórða lagi byggingargallar frá tæknilegu sjónarmiði eldvarna í uppsetningu þurrkofna, hitunartækja, véla o. fl. Og í fimmta lagi bráðabirgðatæki til hitunar og lýsingar, aðallega í sambandi við nýbyggingar. Í sambandi við væntanlegar úrbætur á hinu mikla ófremdarástandi í þessum málum lögðu nm. m.a. til, að hinar 3 stofnanir, sem hafa eftirlit með öryggisútbúnaði húsa og véla, þ. e. Brunavarnaeftirlitið, Rafmagnseftirlitið og Öryggiseftirlitið, herði mjög eftirlitið í heild og gangi ríkt eftir, að fyrirmælum l. og reglugerða um frágang og öryggisútbúnað sé hlýtt. Einnig að gerðar verði nauðsynlegar laga- og reglugerðarbreytingar til að tryggja raunhæfa framkvæmd eftirlitsins. Enn fremur að tekin verði upp markviss almenn fræðslustarfsemi um þessi mál og loks, að reynt verði, eftir því sem frekast er unnt, að upplýsa orsakir eldsvoða og séu niðurstöður og réttarrannsóknir teknar fram í skjölum málsins. Þá gerði n. till. varðandi verksvið og stjórn Brunavarnaeftirlits ríkisins og gerði þar að sjálfsögðu ráð fyrir lagabreytingu með setningu nýrra l. í því sambandi. Eins og vikið er að í aths. við lagafrv. þetta, hafa brunatjón á Íslandi numið geigvænlegum upphæðum hin síðari ár, og það sem verra er, að það er hér tvöfalt eða þrefalt meira en í nágrannalöndum okkar, að minnsta kosti miðað við 5–6 síðustu árin. Þó er það verst, að auðvelt mun að sýna fram á, að þessi miklu brunatjón stafa að verulegu leyti af skorti á eftirliti og fræðslu á sviði brunamála. Brunavarnaeftirlit ríkisins þarf því að efla, svo að það geti annað verkefni sínu á raunhæfan hátt, svo sem ráð er fyrir gert í þessu frv. Fræðslustarfsemi og kynningu á brunamálum og brunavörnum, hvort sem er í skólum, dagblöðum, útvarpi eða sjónvarpi, þarf og að stórefla. Einnig að efna til námskeiða fyrir slökkviliðsmenn utan að landi, enda ráð fyrir þessu gert í frv. Eins og frv. ber með sér, er hér fyrst og fremst um heildarlög að ræða, en hins vegar ætlazt til, að kveðið verði á um ýmis framkvæmdaatriði og reglur um tæknimálefni í sérstökum reglugerðum, sem settar verði síðar. Ég vildi að þessum orðum sögðum beina þeim tilmælum til þeirrar hv. þingnefndar, sem málið fær til meðferðar, að hún hraði svo sem kostur er afgreiðslu þessa máls, því að ekki þurfum við frekar vitnanna við um megintilgang frv., og vafalítið þarf ekki að óttast nokkurn ágreining um meginefni frv. og er mikil nauðsyn á, að það fái sem skjótasta afgreiðslu, svo mörg mál, sem þá eru eftir óleyst í sambandi við setningu reglugerðar síðar, en nauðsyn á að fá settan þann lagaramma, sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Ég geri það svo að till. minni, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr.- og félmn.

Flm. (Sigurður Bjarnason) : Herra forseti. Enda þótt við Íslendingar eignuðumst fyrstir norrænna þjóða okkar eigin bókmenntir og skáldamál, verður sú staðreynd ekki sniðgengin, að blaðaútgáfa og blaðamennska er yngri okkar á meðal, en hjá flestum öðrum vestrænum þjóðum. Raunveruleg blaðamennska hefst hjá okkur fyrst árið 1773 með útgáfu tímaritsins Islandske Maaneds Tidender, sem var gefið út á dönsku, og kom aðeins út í þrjú ár. Tímarit þetta var fyrst og fremst fréttablað. Var það að mörgu leyti hið sæmilegasta á mælikvarða síns tíma. Nokkrum árum síðar byrjuðu íslenzkir stúdentar í Kaupmannahöfn að gefa út tímarit, sem náði nokkurri útbreiðslu hér á landi. Með upphafi sjálfstæðisbaráttunnar í byrjun 19. aldar hefst útgáfa fleiri tímarita, sem flestöll hafa það markmið að kynna nýja strauma á sviði frelsisbaráttu og uppbyggingar. Um miðja 19. öld verður vart nýrra hræringa í íslenzku þjóðlífi. Þær koma einnig fram á sviði íslenzkrar blaðamennsku, og óhætt er að fullyrða, að hin gömlu tímarit frá þessum tíma hafi haft veruleg áhrif til örvunar frelsisbaráttunnar. Árið 1848 má segja, að fyrsta eiginlega blaðið á Íslandi hafi verið stofnað. Var það Þjóðólfur, sem kom út tvisvar í mánuði. Í kjölfar hans komu síðan nokkur minni blöð og tímarit. Næsti stórviðburðurinn í þróunarsögu blaðamennskunnar á Íslandi er stofnun Ísafoldar þjóðhátíðarárið 1874. Hefur Ísafold komið út svo að segja óslitið síðan, enda þótt hún hafi síðustu áratugi verið vikuútgáfa dagblaðs. Fyrsta dagblaðið, sem hefur göngu sína á Íslandi er Vísir, sem stofnaður var árið 1910. Árið 1913 er Morgunblaðið stofnað, árið 1916 Tíminn, árið 1919 Alþýðublaðið og árið 1936 Þjóðviljinn. Hér á Íslandi eru því nú gefin út 5 dagblöð, en samtals munu koma hér út 230–240 blöð og tímarit. Það mun því hiklaust óhætt að fullyrða, að Íslendingar séu meðal mestu blaðlesandi þjóða, enda hefur það komið fram í alþjóðlegum skýrslum um þessi efni. Þegar á það er litið, hve rík áhrif blaða og annarra fjölmiðlunartækja eru í nútímaþjóðfélagi, verður auðsætt, að mikið veltur á því, að þeir, sem við þau starfa, séu vel menntaðir og hæfir menn. Þess vegna sætir það engri furðu, að innan samtaka íslenzkra blaðamanna hefur um langt skeið ríkt mikill áhugi á bættri menntunaraðstöðu blaðamanna hér á landi. Hefur Blaðamannafélag Íslands tekið málið upp á þeim grundvelli, að stofna skuli til kennslu í blaðamennsku við Háskóla Íslands. Tók stjórn Blaðamannafélags Íslands þetta mál upp við menntmrh. í bréfi, er hún ritaði honum 16. ágúst árið 1966. Beiddist stjórn Blaðamannafélagsins aðstoðar menntmrn. við, að upp verði tekið námskeið í blaðamennsku við Háskóla Íslands. Í þessu bréfi til hæstv. menntmrh. kemst stjórn Blaðamannafélagsins m.a. að orði á þessa leið: „Eins og yður er kunnugt, er blaðamennska nú orðin sérstök námsgrein við flesta háskóla. Enn mun það eiga langt í land, að slík deild komist upp hér, þótt hennar sé brýn þörf og kemur þar margt til. Blaðamennska og blöð eru þó sízt lítilvægari þáttur í þjóðfélaginu hér á Íslandi en annars staðar, þar sem óvíða eða hvergi eru gefin út fleiri blöð að tiltölu en hér á landi. Enginn vafi leikur á því, að blöðin eru mjög áhrifarík hér á landi hvað snertir skoðanamyndun og þróun íslenzks máls og málfars. Blöðin eru gagnrýnd óspart fyrir það, sem aflaga fer. Því miður er sú gagnrýni oftast réttmæt, því að hér fer fleira úrskeiðis hjá blöðunum, en í sambærilegum erlendum blöðum. Það er afar mikilvægt fyrir jákvæða þróun íslenzkrar menningar, að unnið sé að því að sníða þá agnúa af, sem á íslenzkum blöðum og blaða, mennsku eru. Aukin menntun blaðamanna og haldbetri eru þar undirstöðuatriði. Blaðamannafélagið hefur freistað þess að fá inn í kjarasamninga félagsins við útgefendur ákvæði um lágmarksmenntun blaðamanna, en án árangurs. Vildi félagið, að stúdentspróf yrði skilyrði fyrir ráðningu blaðamanns eða önnur menntun, er stjórn félagsins teldi sambærilega og fullnægjandi. Námskeið í blaðamennsku, þótt stutt væri í fyrstu, 5–7 daga, myndu geta hætt hér verulega úr. Auk þeirrar fræðslu, sem þátttakendur nytu, væri hagræðið af slíkum námskeiðum e. t. v. ekki sízt það, að ritstjórar blaðanna gætu kynnzt því fólki, sem sækti námskeiðin og áhuga hefðu á blaðamennsku, og ættu þeir því mun auðveldara með að ráða sér áhugasama og hæfa starfsmenn.“ Þetta bréf stjórnar Blaðamannafélagsins sendi menntmrn. síðan háskólanum til umsagnar. Sendi háskólarektor það til deildarforseta heimspekideildar, sem síðan samdi álitsgerð um málið. Í álitsgerð þessari, sem dr. Halldór Halldórsson samdi, er m.a. komizt að orði á þessa leið: „1. Ég tel mikla nauðsyn bera til, að haldin verði við og við námskeið fyrir blaðamenn, helzt kvöldnámskeið, og þau skipulögð af reyndum blaðamönnum eða blaðamönnum, sem sótt hafa slík námskeið erlendis eða tekið fullkomin háskólapróf í blaðamennsku. Til greina kæmi svo, eftir að reynsla hefur fengizt á slíkum námskeiðum, að stofna til blaðamannaskóla eða gera blaðamennsku að B.A.-grein í heimspekideild. Þetta mál ætti hin nýskipaða n. um háskólanám að taka til athugunar. 2. 5–7 daga námskeið í blaðamennsku tel ég algerlega gagnslaust. Miklu nær væri að stofna til 5–7 vikna námskeiða í fyrstu. 3. Námskeið í því formi, sem minnzt er á í bréfi Blaðamannafélagsins, tel ég, að ekki komi til greina að halda á vegum háskólana. Háskólann tel ég aðeins eiga að standa fyrir námskeiðum á akademísku stigi. Hér er greinilega hugsað um miklu lægri staðal. Hins vegar gætu háskólakennarar vafalaust aðstoðað ráðun. við skipulagningu námskeiðsins og e. t. v. einhverja kennslu á því. 4. Mér er ókunnugt um, að háskólinn hafi yfir nokkru fé að ráða til slíks námskeiðshalds. Jafnframt vil ég benda á, að áður en til námskeiðsins yrði stofnað, ber nauðsyn til að gera nákvæma kennslu- og kostnaðaráætlun á svipaðan hátt og gert hefur verið við þau námskeið fyrir norræna stúdenta, sem heimspekideild hefur staðið fyrir.“ Loks lætur háskólarektor, prófessor Ármann Snævarr, í ljós skoðun sína á máli þessu 4 bréfi, er hann ritar menntmrn. 9. nóvember 1966. Í niðurlagi bréfsins kemst háskólarektor m.a. að orði á þessa leið: „Ég legg höfuðáherzlu á, að það þarf rækilega áætlun um þetta námskeið, tilhögun þess og skipulagningu, svo og kostnaðaráætlun, áður en ráðizt er í framkvæmdir. Hér er vissulega hreyft miklu nauðsynjamáli, og ég endurtek,“ segir rektor Háskólans, „að vænta má ráða og liðsinnis frá háskólanum við úrlausn þess.“ Fyrrgreind ummæli deildarforseta heimspekideildar og háskólarektors lýsa greinilega mjög jákvæðri afstöðu Háskóla Íslands til hugmyndar Blaðamannafélagsins um kennslu í blaðamennsku við háskólann. Þeir eru hins vegar sammála um, að örstutt námskeið í blaðamennsku séu gagnslaus eða gagnslítil. „Miklu skemmri námskeið en 6–7 vikur eru ekki líkleg til mikils árangurs eftir okkar reynslu,“ segir háskólarektor í bréfi sínu til menntmrn. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er lagt til, að stofnað skuli til kennslu í blaðamennsku við heimspekideild háskólans, þegar fé er veitt til þess í fjárl. Er jafnframt gert ráð fyrir, að kveðið skuli á um námstilhögun í reglugerð. Það er skoðun okkar flm., að styttri námstími, en þrír mánuðir komi naumast til greina, ef gagn eigi að verða af þessari fræðslu. Forráðamenn háskólans, Blaðamannafélag Íslands og menntmrn. munda að sjálfsögðu hafa nána samvinnu um undirbúning og setningu reglugerðar um þessi efni. Það er skoðun okkar flm. þessa frv., að hér sé um mikilvægt menningarmál að ræða, ekki aðeins fyrir blaðamannastéttina, heldur einnig fyrir íslenzku þjóðina í heild. Blöð og önnur fjölmiðlunartæki hafa mikil áhrif í þjóðfélagi okkar í dag. Á miklu veltur, að blöðin séu rituð á hreinu og ómenguðu íslenzku máli. Sama gildir um meðferð útvarps og sjónvarps á móðurmálinu. Íslenzk tunga yrði ein aðalnámsgreinin í blaðamannaskóla komandi ára. Íslandssaga og mannkynssaga hlýtur einnig að skipa veglegan sess í slíkum skóla. Þar mundu einnig fljótlega verða fengnir til kennslustarfa sérmenntaðir menn í blaðamennsku og reyndir menn, sem starfað hafa við blöð og aðrar fréttastofnanir. Kjarni málsins er, að sem fyrst verði snúið sér að því að hefjast handa um námskeið við Háskóla Íslands í blaðamennsku. Enda þótt sú kennsla yrði í fyrstu í smáum stíl, gæti hún á skömmum tíma þróazt upp í það að verða fullkomin kennslugrein innan stofnunarinnar, eins og forseti heimspekideildar bendir á í álitsgerð sinni, er ég minntist á hér áðan. Á liðnum tíma hefur lengst af verið illa að íslenzkum blaðamönnum búið. Þeir hafa flestir starfað við fátæk blöð við erfiðar aðstæður. Fram á síðustu áratugi hafa blöð okkar einnig verið mikils til of einhæf. En óhætt er að fullyrða, að blaðamennirnir sjálfir gera sér ljósan ófullkomleika blaða sinna. Það er hiklaus vilji þeirra að bæta þau og gera þau stöðugt hæfari til þess að gegna mikilvægu fræðslu- og menningarhlutverki. Þess vegna hefur stjórn Blaðamannafélags Íslands tekið upp baráttu fyrir kennslu í blaðamennsku við Háskóla Íslands, og þess vegna er þetta frv. flutt. En þótt íslenzk blöð og blaðamenn hafi lengstum búið við erfiðar aðstæður, væri ómaklegt að láta þess ógetið, að margir þeirra hafa unnið þjóð sinni mikið gagn, t.d. á sviði málhreinsunar og málvöndunar. Björn Jónsson ritstjóri og ráðh. var einn hinna fremstu í hópi þeirra. Um hann kemst Guðmundur Finnbogason m.a. að orði á þessa leið: „Íslenzkan var honum hjartans mál til síðustu stundar, og það, sem hann hefur gert fyrir hana, verður seint ofþakkað. Um hálfan fjórða áratug stýrði hann viðlesnasta blaði landsins og reit mest í það sjálfur, en hvort sem voru greinar hans eða annarra, hafði hann jafnan vakandi auga á meðferð málsins. Stíllinn er maðurinn. Það mátti með sanni segja um Björn Jónsson. Hann þurfti ekki að setja nafn sitt undir grein, til þess að menn vissu, hver höfundurinn var. Á hverri hans setningu var skýrt persónumark, hvort sem fallandi málsins var létt eða þung, var hún hans og einskis annars. Hún var hjartalag hans og andardráttur. Aldrei lánaður hljómur úr annarra strengjum. Tungutakið alþýðlegt um leið og það var persónulegt. Náttúrugáfan mikil, en jafnframt tamin af sterkum vilja. Og vilji menn vita, hve föst og fim tök hann hafði á málinu, þá lesi menn þýðingarnar hans,“ segir Guðmundur Finnbogason. Einn af samstarfsmönnum Björns Jónssonar, Einar H. Kvaran skáld, komst einnig að orði á þessa leið um afstöðu hans til íslenzks máls: „Hann hugsaði um það sem eitthvert stórslys og óbætanlega minnkun, ef óíslenzkulegt orðfæri slapp inn í Ísafold eða þar sást einhver subbuleg setning. Ástin á íslenskunni var það, sem knúði hann áfram dag og nótt með dönsku orðabókina. Ástin á íslenzkunni var það, sem gerði hann friðlausan, eftir að hann hafði tekið að sér stafsetningarmálið, þar til er hann hafði samið og komið út stafsetningarorðabók, og íslenzkan var líka engum samtíðarmanni hans eftirlátari en honum.“ Þetta voru ummæli Einars Kvarans skálds. Margir ritsnjallir menn hafa fengizt við ritstjórn á Íslandi, en enginn þeirra hefur enn hlotið slíkan dóm um tungutak sitt og málfar. Það er ósk og von okkar flm. þessa frv., að með samþykkt þess verði lagður grundvöllur að bættri menntunaraðstöðu íslenzkra blaðamanna. Af því mun síðan leiða, að blöð, útvarp og sjónvarp verða færari um að gegna hinu mikilvæga menningarhlutverki sínu. Það er megintilgangur þessa frv. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. menntmn.