Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er gamall kunningi í þessari hv. d. Gjaldaviðaukar þeir, sem þar er um að ræða, hafa um alllangt skeið verið framlengdir frá ári til árs. Haustið 1959 eða á fyrsta þinginu, sem samvinna þeirra flokka, er styðja núverandi hæstv. ríkisstj., hófst, var sú breyting gerð á í vinnuhagræðingarskyni, að þessum mismunandi frv. var þá steypt saman í eitt frv. Þessu var að vísu misjafnlega tekið, og hlaut frv. þá nafnið „bandormurinn“, a. m. k. þegar um það var rætt í hliðarherbergjum þingsálanna. Síðan hafa ýmsir þeir liðir, sem mestum ágreiningi öllu, verið felldir niður úr frv., þannig að á síðustu árum hefur ekki verið um það teljandi ágreiningur, og svo hefur farið í meðförum þingsins að þessu sinni, sem m.a. má sjá af nál. fjhn. á þskj. 170, en þar leggur n. einróma til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Samgmn. hefur athugað þetta frv.á fundi og ekki orðið sammála um afgreiðslu þess, og hefur n. þríklofnað, eins og gerð er grein fyrir í nál. Við 1. umr. þessa máls hér í d. flutti hv. 6. þm. Sunnl. (HB) gagnrýnisræðu við frv. Ég tel, að sú ræða hafi verið góð, ef hún er borin saman við sumt af því, sem um málið var talað í Nd. og Sþ. í sambandi við skýrslu hæstv. samgmrh. um vegáætlunina 1965. Við hv. 6. þm. Sunnl. erum alveg sammála um það, að vegalögin frá 1963 séu að mörgu leyti góð og mikil umbót frá því, sem áður var, og vil ég sérstaklega þakka honum fyrir ummæli, sem hnigu í þessa átt. Slík viðurkenning frá stjórnarandstæðingi er drengileg, svo að orð er á gerandi. Og ég tek líka undir það með honum, að það, sem er einkanlega að á sviði vegamálanna, er, að til þeirra er ekki ætlað nægilega mikið fé, hvorki nú né nokkurn tíma áður, eins og brýnar framkvæmdir í vegamálum eru víða aðkallandi og þyrfti sem allra mest að hraða. Á síðustu árum hefur þó unnizt meira á á þessu sviði en nokkurn tíma áður á jafnlöngum tíma. En þetta er ekkert einstakt um vegamálin. Öllum finnst víst á öllum sviðum, að of lítið sé af hinum „þétta leir“, eins og meistari Jón nefnir fjármunina, þrátt fyrir alla okkar velmegun. Ég hlustaði allmikið á umr. um þetta mál í Nd., sem voru þó mjög óskemmtilegar og óþinglegar, að því er mér fannst. Orðbragðið var þannig af hálfu andstæðinga hæstv. samgmrh., að mér sannast að segja ofbauð sumt af því. Aðalkjarninn í ræðum andúðarmanna, fyrir utan ókvæðisorð, var sá, að ekki mætti leggja á benzíngjald og þungaskatt, sem gengi beint inn í vegasjóð, því að það væru svik og brot á vegáætlun, sem var gerð í fyrra til 4 ára, 47 millj. plús 9.4 millj. ættu að koma frá ríkissjóði, en ekki sem beinar tekjur inn í vegasjóð skv. sérstökum ákvæðum í l., sem samin væru eftir 1963. Nú vil ég spyrja: Mundi nokkur hafa haft við það að athuga frá þessu sjónarmiði, - ég endurtek: frá þessu sjónarmiði, - þótt lagður hefði verið á nú t.d. ½% söluskattur, sem nema mundi 60–70 millj. eða viðlíka upphæð og hér er um að ræða, 47 millj. plús 9.4 millj., það eru þær upphæðir, sem vegagerðin þarf að fá, þegar með er tekið það, sem upp á vantaði í fyrra?  Svo skulum við setja dæmið upp svolítið öðruvísi, án þess þó, að þar sé nokkur eðlismunur á. Setjum svo, að ríkisstj. hafi ekki af einhverjum ástæðum viljað taka upp aukinn söluskatt eða aðra tekjuöflun til handa ríkissjóði, heldur annan skatt til að mæta óhjákvæmilegum útgjöldum, t.d. benzínskatt, og til að láta dæmið ganga upp sem allra fyrst, skulum við nefna aukið benzíngjald og þungaskatt handa ríkissjóði, svo að hann ætti til þessar 47 millj., og við skulum hugsa okkur sömu sölu og þetta frv. gerir ráð fyrir, aðeins þann mun á, að peningarnir rynnu beint og krókalaust inn í ríkiskassann, ekki inn í vegasjóð, síðan þaðan til vegamálastjóra til framkvæmda í vegunum, enda stæðu 47 millj. á fjárl., ef þessi leið hefði verið farin. Enginn mundi heldur dirfast að telja, að vegasjóður væri svikinn um 47 millj., ef þessi aðferð hefði verið höfð. Það er auðvitað hægt að mögla og vera óánægður með þessa skattlagningu eins og öll önnur álög eða útgjöld, en svik - nei, góðir menn, orðið svik og sviksemi eiga menn að nota með fullri varfærni, þeir a.m.k., sem vilja láta taka mark á orðum sínum. Þó að okkur sé að sjálfsögðu öllum þungt um að þurfa að auka skattálagningu, þá skal ég játa, að mér er enn þyngra um að standa að því að afgreiða fjárl. með halla. Því segi ég eins og Jóhannes á Fjalli sagði um vinnuna, og er ég honum þó ekki sammála að öllu leyti: „Hún er ill nauðsyn.“ Þær álögur, sem hér um ræðir, eru að vísu ill nauðsyn eins og allar álögur, en að mínu áliti óhjákvæmilegar í einhverri mynd til þess að afgreiða hallalaus fjárl. Ég sé ekki, að eðlismunur sé á því, hvort leiðin, sem ég nefndi, er valin eða sú, sem ríkisstj. kaus að ganga. Þær stefna að einni og sömu endastöð, mismunandi leiðir að sama markinu. Í þeim miklu umr., sem ég hlýddi á að sumu leyti í Nd. og las að öðru leyti um í blöðum. komu þessi sjónarmið ekki skýrt fram. Þess vegna drep ég á þau hér, þótt mér sé ljóst, að hv. 6. þm. Sunnl. skilur þetta vel, jafnglöggur maður, enda sagði hann miklu minna ljótt í sinni ræðu en sumir aðrir um hæstv. samgmrh., sem töluðu um þetta mál í Nd., enda veit hann vel, að hæstv. samgmrh. er mjög ötull maður og öruggur í því starfi, sem hann er nú í sem samgmrh., og ólíklegt, að hv. 6. þm. Sunnl. sé það ekki ljósara en mörgum öðrum hér í d., því að báðir eru þeir af Suðurlandi. Herra forseti. Ég hef ekki séð ástæðu til að rekja efni þessa frv. eða einstakar greinar, því að hæstv. samgmrh. gerði það í ræðu sinni við 1. umr. málsins, enda er málið mjög kunnugt orðið af umr. í Nd. og í Sþ. og í blöðum. Fyrir hönd meiri hl. samgmn. legg ég til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er á ferðinni, er að mínu víti eitt af mörgum dæmum um það fjármálaöngþveiti, sem nú einkennir flestu fremur ríkisreksturinn, og tilraunir hæstv. ríkisstj. til þess að klóra í bakkann til þess að halda sér á floti á næsta ári í því dýrtíðarfeni, sem hún hefur skapað með efnahagsaðgerðum sínum. Eins og hefur greinilega komið fram, er hér um það að ræða að leggja á aukinn benzínskatt til þess að mæta nokkru af tekjuþörfum ríkissjóðs, en ekki til þess að framlög til samgöngumálanna í landinu aukist, því að þau breytast ekki, svo að nokkru nemi, við þessa skatthækkun, sem hér er um að ræða. Á þessu tvennu er auðvitað reginmunur, sem hlýtur að skera úr um afstöðu manna til þessa frv. Þörfin fyrir stórfelld átök í sambandi við samgöngumálin fer vaxandi með hverju árinu sem líður. Vegleysi og ófullkomnir vegir, skortur á flugvöllum, allt verkar þetta eins og spennitreyja, sem þrengist í sífellu, spennitreyja á atvinnulífið og eðlilega þróun þess, og verður í raun og veru æ ósamrýmanlegra öllum nútímaháttum, bæði atvinnulegum og félagslegum, eftir því sem lengra líður. Enda eru samgöngumál okkar í því horfi, að þar er um algerlega ósambærilega hluti að ræða við önnur þau þjóðlönd, sem þó búa ekki við öllu þróaðra atvinnulíf heldur en við gerum nú. Miðað við síhækkandi framkvæmdakostnað í samgöngumálunum og sífellt brýnni þarfir er því óhætt að fullyrða, að ekki er haldið í horfinu og fyrr eða síðar verður óhjákvæmilega að leggja miklu stærri hluta af þjóðartekjum okkar til samgöngumálanna heldur en nú er gert, þ.e.a.s. ef við eigum ekki að dragast aftur úr einnig á öðrum þeim sviðum, sem hafa úrslitaþýðingu um efnahagslegar og menningarlegar framfarir. Það má vel vera, að ekki verði hjá því komizt, að þegar til þeirra átaka kemur, sem ég held að verði að vera frekar fyrr en seinna, við ófullnægjandi og úrelt samgöngukerfi, reynist nauðsynlegt að þrengja að á einhverjum öðrum sviðum í bili, e. t. v. með því að auka álögur á samgöngutækin og skapa þannig grundvöll til mikilla framkvæmda, sem þó virðist eðlilegra með því, að ríkið afsali sér jafnvel algerlega þeim tekjustofnum, sem það nú hefur af aðflutningsgjöldum o. fl. í sambandi við samgöngutækin, og fái þá tekjustofna í hendur vega- og flugvallaframkvæmdum. Ef það væri ætlunin að ráðast af karlmennsku gegn einu hinna stóru vandamála þjóðarinnar, samgöngumálunum, þykir mér líklegt, að ekki yrðu harkalegar deilur uppi um það, þó að nokkur hækkun yrði á benzíni eða einhverri hliðstæðri skattheimtu í sambandi við samgöngutækin. Menn mundu þá skilja, ef svo væri á málum haldið, að álögurnar skiluðu sér aftur, jafnvel jafnharðan að meira eða minna leyti, í bættum samgöngum, lækkuðum rekstrarkostnaði farartækjanna og aukinni hagkvæmni í þeim þætti atvinnumála, sem háður er samgöngum. En hér er því ekki að heilsa, að um neitt slíkt sé að ræða. Hér er ekki efnt til meiri framkvæmda í vegamálum með þessari skattahækkun. Hér er ekki um það að ræða, að ríkið sé að afsala sér tekjum af umferðinni til aukinna vegaframkvæmda. Hér er málum í rauninni alveg öfugt farið. Hér er verið að seilast enn freklegar en áður til umferðarinnar sem skattstofns fyrir almenna eyðslu ríkissjóðs. Fyrir mig skiptir það í þessu sambandi engu höfuðmáli, að hæstv. ríkisstj. og hæstv. samgmrh. gengur með þessu frv. á gert samkomulag við þingflokkana og þ. á m. stjórnarandstöðuna, þó að það sé ekki gott afspurnar. En sá hæstv. ráðh., sem hér hefur mest um fjallað, verður auðvitað að meta sjálfur, hvers virði hans orðheldni er, og það verð ég að segja, að ólíkt hefst hann nú að í sambandi við það að efna orð sín eða hæstv. forsrh., þegar hann lækkaði söluskattinn fyrir rúmu ári um 60 millj., til þess að enginn vafi gæti á því leikið, að hann hefði staðið við orð sín. Slík framkoma af hálfu hæstv. ráðh. og ríkisstj. er auðvitað verst fyrir hana sjálfa og hlýtur að veikja traust hennar, jafnt utan þings sem innan. En hitt er þó í sjálfu sér miklu lakara, að hér er öllu snúið til rangs vegar og í öfuga átt við það, sem heppilegt er fyrir samgöngumálin í landinu. Þegar þetta bætist ofan á þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið á undanförnum árum til að minnka svo að segja árlega hlut vegaframkvæmdanna af þeim tekjum, sem hið opinbera heimtir af umferðinni, verður að segja, að mælirinn er vissulega fullur. En sagan um þetta. hvernig hlutur vegamálanna af tekjum af umferðinni hefur verið, er sú, að 1960 var lagt til umferðarinnar, lagt til vegamálanna 42.3% af skattheimtunni og það fer síðan lækkandi, þangað til 1963 er það komið niður í 29.5% og 1964 verður þá um hækkun að ræða upp í 38%, en að jafnaði er þarna um árlega lækkun að ræða. En tekjur ríkissjóðs af umferðinni umfram framlag til vega var þannig árið 1960 um 150 millj., en 1964 395 millj. kr., og á 5 árum er sá mismunur, sem hér er um að ræða, 1295 millj. kr. Þetta svarar t.d. til þess fjármagns, sem þurft hefði til að malbika og gera varanlega vegi að lengd 650 km á 5 árum, ef allt það fé, sem þarna hefur verið tekið af umferðinni, hefði verið lagt í slíkar framkvæmdir. En slíkt átak eða annað hliðstætt hefði vitanlega gerbreytt rekstri farartækjanna í landinu, sparað óhemju upphæðir í rekstrarkostnaði og ég vil segja aukið um ótaldar upphæðir framleiðslu landsmanna og létt undir með atvinnuvegunum. Í þess stað hefur verið hjakkað í sama farinu, og er tæpast unnt að tala um nokkrar framfarir í vegamálum á síðari árum. Nýbyggingar eru sáralitlar, miðað við þarfirnar, og hinir gömlu vegir, jafnvel aðalleiðir milli landshluta, eru að níðast niður. Gott dæmi um það er t.d. norðurleiðin svokallaða, sem ekki hefur verið lagt fé í, svo að nokkru nemi, jafnvel áratugum saman og fer árversnandi til umferðar. Hér þarf vissulega að verða á gerbreyting, ef ekki á svo að fara, eins og ég áður sagði, að skortur á viðunandi vegakerfi verki eins og spennitreyja á atvinnulíf okkar, á efnahagslegar framfarir og raunar á mjög víðtæk svið í þróun okkar þjóðlífs. Nú er sagt aftur og aftur hér á hv. Alþ. við hvert nýtt skattafrv., sem fram er lagt, að ríkissjóð vanti meiri tekjur, endarnir nái ekki saman og eitthvað verði að gera. Verðbólgan er orðinn sá grimmi yfirdrottnari yfir hæstv. ríkisstj. og yfir rekstri hennar á fjármálum ríkisins, sem krefst svo að segja daglegra fórna, en fær þó aldrei nægju sína. En ríkisstj. virðist fús til þess að færa þessum drottnara sínum hverja fórnina af annarri, en hefur e. t. v. ekki kjark og e. t. v. ekki heldur getu til að ráðast að þessum yfirdrottnara sínum og reyna að hafa hann undir, hætta að ala hann á hverri nýrri skattlagningunni af annarri, hverri skattlagningu, sem hugvit hennar getur upp hugsað, en jafnvel það hugvit í þessum efnum virðist vera á þrotum, eins og nýjustu dæmin sanna um gjaldeyrisskattinn. Með slíkum úrræðum er í rauninni aukið á allan vanda í okkar efnahagsmálum og í fjármálum ríkisins. Úrræðin, ný og ný skattheimta, duga skemmri og skemmri tíma, en hin efnahagslega meinsemd vex að umfangi og sýkir út frá sér í æ ríkara mæli. Að því hlýtur að koma fyrr eða síðar, að meiri hl. þings og þjóðar geri sínar ráðstafanir til þess, að hér verði öfugt farið og reynt verði að skera á rætur meinsins í stað þess nú stöðugt að vera með bráðabirgðaráðstafanir, sem ekkert hald er í, ráðstafanir eins og þær, sem felast í þessu og öðrum tekjuöflunarfrv., sem nú liggja fyrir hv. Alþ. Samþykkt slíkra frv. sem þessara væri aðeins fallin til þess að fresta þeim aðgerðum, sem óhjákvæmilega verður að gera, ef heilbrigð efnahagsstefna og skattastefna á að ríkja í landinu. Þess vegna ber að fara eins að við öll þessi frv., að fella þau.



Herra forseti. Þetta frv. sýnir í skýru ljósi aðferðir hæstv. ríkisstj. Efni þessa frv. er það, að hækka skuli frá næstu áramótum benzínskatt, sem nemi 90 aurum á hvern benzínlítra, jafnframt skuli hækka þungaskatt á dísilbifreiðum og sú hækkun nemi 30–35%. Þetta er ekki í fyrsta sinn á valdaferli þeirrar ríkisstj., sem nú situr, eða réttara sagt þeirra flokka, sem nú fara með meirihlutavald á Alþ., sem þessi skattur er hækkaður. Þegar þeir flokkar, sem nú fara með meirihlutavaldið, mynduðu ríkisstj. 1959, var benzínskatturinn 1.13 kr. á hvern lítra. Með efnahagsmálalöggjöfinni 1960 var þessi skattur hækkaður um 34 aura á lítra. Með vegal. 1963 er þessi skattur enn hækkaður um 1.30 kr. á lítra. Og nú með þessu frv. á enn að hækka þennan sama tekjustofn um 90 aura á lítra. Þetta er því í þriðja sinn á valdaferli núv. stjórnarflokka, sem vegið er í þennan sama knérunn, og fyrir atbeina þeirra hefur þessi skattur meira en þrefaldazt, eða hækkunin frá 1959 er 222%. Þetta frv. varpar einnig ljósi á þá starfsaðferð að skattleggja sömu vöruna á marga vegu. Það er ekki svo, að þessi benzínskattur, sem hér er til umr., sé einu gjöldin eða álögurnar, sem lagðar eru á benzínið. Af benzíni er greiddur 50% tollur, og árið 1964, ætla ég, að sú tollgreiðsla af benzíni einu hafi numið um 28 millj. kr. Af benzínsölu er síðan innheimtur - söluskattur eins og öðrum varningi, og ef miðað er annars vegar við það magn af benzíni, sem flutt var inn 1964, - tölur fyrir þetta ár hef ég ekki við höndina, - og hins vegar við þann gjaldstofn, sem söluskatturinn er, má ætla, að söluskattur af benzíni nemi yfir 20 millj. kr. á árinu 1964. Þannig eru aðferðir ríkisstj. við að reyta saman álögur, að sama varan er skattlögð á marga vegu. Þessi hækkun, sem á að ákveða samkv. þessu frv., á að renna í vegasjóð og ganga til samgöngumála. En samt er svo um hnúta búið í þessu kerfi hæstv. ríkisstj., að við þessa skatthækkun, sem hér á að ákveða, mun söluskatturinn af benzíni einnig hækka og drjúpa þannig nokkuð í sjóð þann, sem hæstv. fjmrh. hefur umsjá með nú í bili, í sambandi við þá hækkun, sem hér er verið að lögfesta. Þannig er þetta álögunet hæstv. ríkisstj., sem hún dregur utan um skattborgara landsins, orðið svo þéttriðið, að þar á enginn að sleppa í gegn. Um leið og þessu fer fram, er umferðin í landinu höfð að allgildum tekjustofni fyrir ríkissjóð sjálfan. Má í því sambandi nefna leyfisgjald af bifreiðum eða það, sem er í fjárl. 10. liður í tekjuáætluninni, gjald af bifreiðum og bifhjólum samkv. 16. gr. l. nr. 4 1960. 124 millj. kr. Þessi skattur er tekinn af umferðinni beint til almennra þarfa ríkissjóðs, og það er minnt á það í sjálfum fjárl., af hvaða rótum megi rekja þennan skatt, því að þar er vitnað réttilega í efnahagsmálalöggjöfina 1960, sjálfa viðreisnarlöggjöfina. Jafnframt því, að svona er farið að, er mjög mikið af framkvæmdum í samgöngumálum unnið fyrir lánsfé. Það á að velta því á framtíðina að standa straum af þeim kostnaði, og þegar málin horfa svona, þykir hæstv. ríkisstj. það tímabært og viðeigandi að fella niður úr fjárl. einar 47 millj. kr., beint framlag úr ríkissjóði til samgöngumálanna. En þetta frv. sýnir einnig þá hliðina, sem snýr að hæstv. ríkisstj. sjálfri, þó að hún kannske sé blind í sjálfs sín sök, því að hún er sjálf orðin í nokkurri hættu af sinu eigin álöguneti. Í grg. þessa frv, er sagt, að með þeirri hækkun, sem hér á að lögfesta, sé benzínverð hér á landi fært upp í það, sem tíðkast eða menn vita að sé í nágrannalöndunum. Þegar svo er komið, hlýtur að verða erfitt um vik framvegis að vega oft og með jafnstuttu millibili í þennan knérunn, eins og gert hefur verið á valdaferli núv. stjórnarflokka. En samt sem áður er augljóst og viðurkennt af öllum, að í samgöngumálum er þörf stórframkvæmda, og sú þörf eykst með hraðvaxandi umferð, stækkandi ökutækjum, breyttum atvinnuháttum og vaxandi fólksfjölda hér á landi. Einhvern tíma kemur líka að því, að það verður að fara að borga lánin, sem nú er unnið fyrir í samgöngumálum. Dýrtíðin er ógnvaldur ríkissjóðs, heyrði ég hæstv. fjmrh. segja í hv. Sþ. fyrir nokkrum dögum. Ég tek alveg undir þetta. En þetta mál er einn þáttur, þó að hann sé ekki mjög stór, er það þáttur í því að auka enn dýrtíðarvöxtinn, að gera erfiðleikana enn meiri á því sviði en verið hefur og gera ógnvald ríkissjóðs, sjálfa dýrtíðina, enn óviðráðanlegri en hún hefur verið til þessa, því að vitanlega færist sá skattauki, sem hér á að lögfesta, yfir í verðlagið eftir ýmsum leiðum. Flutningsgjöldin hækka og sennilega milliliðakostnaður eða dreifingarkostnaður landbúnaðarvara í sambandi við það. Þjónusta, sem veitt er, bæði með langferðabifreiðum og bifreiðum frá bifreiðastöðvum, leigubifreiðum, hlýtur einnig að hækka, og þannig verður hinn almenni skattborgari eftir ýmsum leiðum var við þá hækkun, sem hér á að lögfesta. En þetta mál er ekki eingöngu fjárhagsmál, þótt ég hafi nú um sinn gert þá hliðina eða þann þáttinn að umræðuefni. Þetta mál hefur einnig sérstöðu meðal þingmála. Þegar vegal. voru sett 1963, var gert um það víðtækt samkomulag hér á hv. Alþ. að ganga frá vegal. í því formi, sem þau eru úr garði gerð. Ég taldi það mjög ánægjulegt, - ég átti þá sæti í þeirri n., sem fjallaði mest um þessa lagsetningu og raunar gekk frá því samkomulagi, sem gert var. - og ég taldi það mjög ánægjuleg vinnubrögð að mörgu leyti, hvernig þá var staðið að afgreiðslu þess máls, og ég hygg, að það megi með fullum rétti segja, að það sé óvanalegt, að stjórnarandstaða taki á sig ábyrgð á því að standa að álögum um 100 millj. kr. á þjóðina, en þetta gerði stjórnarandstaðan á þingi 1963, vegna þess að það er almennur skilningur á því meðal allra þm. og þingflokka, að stórátök þurfti og þarf enn að gera í samgöngumálum þjóðarinnar. Þetta samkomulag var staðfest, ég leyfi mér að segja: bæði í vegal., fjárlögum og vegáætlun, því að í 89. gr. vegal. segir, að til greiðslu kostnaðar samkv. l. þessum skal auk þeirra gjalda, sem um getur í 85. og 87. gr. og fjallað er um í þessu frv., veita árlega sérstakt framlag í fjárl. Þetta sérstaka framlag í fjárl. var því algerlega einn þátturinn í tekjuöfluninni til vegamálanna. Nú stendur þessi grein, þrátt fyrir samþykkt þessa frv., eftir í vegal. Ef ákvæði hennar eru svo borin saman við fjárl., sem verið var að samþykkja fyrir nokkrum mínútum, er á greininni um vegamál, 13. gr. A í fjárl., einungis styrkur til að halda uppi byggð og gistingu handa ferðamönnum og í öðru lagi framlag til nýbýlavega 160 þús. kr. Mér er það ekki ljóst, hvort hæstv. ríkisstj. telur sig fullnægja ákvæðum vegal. um sérstakt framlag ríkissjóðs til vegamála með þessari lágu fjárhæð til nýbýlavega, sem nú er í fjárl. næsta árs. Mér er það ekki ljóst, en e. t. v. fást skýringar á því. Í samræmi við vegal. hefur verið í fjárl., t.d. þess árs, sem nú er að líða, ákveðin 47 millj. kr. greiðsla í þessu skyni. Þetta var enn fært inn í vegáætlunina, sem gildir fyrir árin 1965–1968, þannig að í tekjuhlið vegáætlunarinnar öll þessi ár er þetta sérstaka framlag úr ríkissjóði, 47 millj. kr. En þetta allt þótti þó ýmsum þm. ekki nóg, og það var því rætt, þegar vegal. voru sett, að það þyrfti að setja í löggjöfina aukna tryggingu fyrir því, að frá þessu yrði ekki hvikað. Þetta var bæði rætt í n. þeirri, sem fjallaði um vegal., og það mun hafa komið bein till. fram um það í hv. Nd. En í sambandi við það gaf hæstv. samgmrh. yfirlýsingu, og þá fórust honum þannig orð: „Engin hætta er á því og alveg útilokað, að ríkissjóðsframlag til veganna verði lækkað. Það er alveg útilokað. Þörfin fyrir aukið vegafé frá ríkissjóði verður fyrir hendi, þótt vegamálunum hafi verið tryggt fé með benzíngjaldi, þungaskatti og gúmmígjaldi.“ Þetta voru svo skýr og afdráttarlaus ummæli, að þm., sem stóðu að þessari lagasetningu með samkomulagi, hlutu að taka þessi ummæli gild. Og ég segi það, - ég vil ekki hafa nein stór orð hér uppi um þetta mál, - en ég segi það, að ég harma það, að reynslan skuli nú sýna, að þessum ummælum mátti ekki treysta. Það hefur ávallt með þessari þjóð verið mikils metið, að menn stæðu við orð sín. Eitt sinn var svo að orði komizt, að sá væri mikill maður, sem hagaði sér þannig, að heit hans væru betri en handsöl annarra manna. Ráðherraloforð, hygg ég, að hafi ávallt haft sérstakt, ákveðið gildi. Ég veit ekki til og get ekki vitnað til þess, að um það standi ákvæði í stjórnarskrá eða lögum. En það eru í þingvenjum og stjórnarfari ýmis óskráð lög, sem menn vilja gjarnan hafa í heiðri. Og ég hygg, að í framkvæmdinni hafi það verið svo, að ef ráðh. einhvern tíma hafi gefið loforð um lausn ákveðins máls eða ákveðna fyrirgreiðslu, hafi jafnvel eftirmaður hans ógjarnan viljað hvika frá því, þó að mannaskipti verði. Hvað skyldi þá um mann, sem situr í sama stól, þegar ákveðin yfirlýsing er gefin og til þess kemur svo að ráða framkvæmdinni? Þetta frv. er því auk þess að vera fjárhagsmál vottur þess, að yfirlýsingar þær, sem hæstv. samgmrh. gaf í sambandi við vegal., hafa því miður lítið gildi. Með þessu frv. er stefnt að því, í bili a.m.k., að greiða fyrir hinni hröðu hringferð ríkisstj. á dýrtíðarbrautinni, en sú för hæstv. ríkisstj. er öll ákaflega óheillavænleg. Og þáttur hæstv. samgmrh. í þessu máli, sem ég hef lítils háttar vikið að, er með þeim hætti, að hann ætti að dómi okkar, sem stöndum að nál. 2. minni hl., að vera til viðvörunar og Alþ. ætti af þeim sökum að synja ríkisstj. um samþykkt þessa frv. Við, sem stöndum að nál. 2. minni hl., viljum því ekki samþykkja þetta mál, eins og það er vaxið, en leggjum til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Í framsöguræðu sinni áðan vék frsm. meiri hl. samgmn., hv. 8. landsk. þm., nokkuð að ræðu þeirri, sem ég flutti við 1. umr. þessa máls, á þann hátt, að ég sé ástæðu til þess að gera við það örfáar aths. Ég tók kannske ekki nógu vel eftir í upphafi ræðu hv. 8. landsk. þm., en ef ég hef ekki tekið alveg skakkt eftir, fór hann heldur hlýlegum orðum um þessa ræðu mína og taldi hana a.m.k. allmiklu sanngjarnari en málflutningur um þetta mál hefði verið hjá flokksbræðrum mínum í Nd. Þessi ummæli hv. 8. landsk. þm. þykja mér að sjálfsögðu góð, og sýna þau sanngirni hans og skynsamlegt mat á mínum málflutningi. En heldur tók nú að kárna það gaman, þegar á leið ræðu hans, því að þá kom í ljós, að hann hafði ekki hlustað allt of vel á það, sem ég hafði sagt. Það hefur ekki verið um það deilt í umr., sem um þetta mál hafa farið fram, að við yfirlýsingu hæstv. samgmrh. um framlag ríkissjóðs á fjárl. til framkvæmdar vegáætlunar hefur ekki verið staðið. Um það er ekki deilt. En á hinn bóginn hafa menn reynt að þvæla málið þannig, að í staðinn hafi komið annað, sem sé í rauninni jafngott. Þetta gefur tilefni til þess að hugleiða á nýjan leik, hvernig stóð á því, að Alþ. sótti það svo fast að fá um það yfirlýsingu, að 47 millj. a.m.k. skyldu koma á fjárl. til vegamálanna. Ástæðan til þess var sú, að þm. litu þannig á, að það væri ekki eðlilegt, að vegamálin fengju eingöngu fé frá sérsköttum á umferðinni, a.m.k. ekki meðan töluvert mikið af þessum sérsköttum rann beint í ríkissjóð, eins og sýnt hefur verið fram á. Þess vegna vildu þm. fá því slegið föstu, að ríkissjóður skyldi skila til vegamálanna a.m.k. 47 millj. umfram þá sérskatta á umferðina, sem vegasjóði voru ætlaðir skv. ákvæðum vegalaganna. Þeir vildu með þessum hætti skapa svolítið jafnvægi milli tekjuöflunar vegasjóðs af sérsköttum á umferðina annars vegar og af almennum tekjum ríkissjóðs, þar með töldum þeim hluta umferðartekna, sem hann tekur til sín, hins vegar. En með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er þessu jafnvægi raskað, um það þarf ekki að deila. Benzíngjaldið, gúmmígjaldið og þungaskatturinn voru sett inn í vegalögin sem tekjustofnar vegasjóðs. Hæstv. samgmrh. og ég vorum báðir sammála um það við 1. umr. þessa máls, að þm. hefðu gert ráð fyrir því, að þessi gjöld kynnu síðar að verða hækkuð, en þá til eflingar vegasjóði. Að ríkið gengi á þessa tekjustofna, tæki þá inn í sinn stóra ríkissjóð, það fullyrði ég, að þm. gerðu engan veginn ráð fyrir, - alls ekki. Og það liggur líka í hlutarins eðli, því að ef þeir hefðu gert ráð fyrir því, þá hefðu þeir ekki sótt svo fast að fá yfirlýsingarnar um 47 millj., sem ég var að ræða. Það segir sig alveg sjálft. Þess vegna álit ég, að það hefði í sjálfu sér verið eins mikið brot á því samkomulagi, sem gert var á sínum tíma um vegalögin, í því fólgið, ef ríkissjóður hefði farið að ganga á þessa sömu tekjustofna, sem vegasjóður á að hafa, eins og í því, sem nú er að ske, að 47 millj. kr. framlagið er niður fellt. Dæmi þau, sem hv. 8. landsk, þm. tók í ræðu sinni til þess að reyna að sýna fram á, að hér væri í rauninni meira um forms- en efnisatriði að ræða, skal ég fara um örfáum orðum. Hv. þm. sagði, að ef ríkisstj. hefði ákveðið að hækka söluskattinn um ½% og haldið á fjárlögunum þessu 47 millj. kr. framlagi, þá hefði engum dottið í hug að tala um brot á samkomulaginu um vegamálin. Þetta er alveg rétt, það hefði engum dottið í hug að gera það. Það hefði bara verið venjulegt framhald af skattstefnu stjórnarinnar. Hún byrjaði með 3% söluskatt, en svo fór hún upp í 5½%, svo fór hún upp í 7½%, og þótt hún hefði farið upp í 8%, væri það í sjálfu sér ekki annað en framhald af þeirri stefnu, sem stjórnin hefur haft. Og það er svo sem ekki útséð nema hún fari það einhvern tíma. En svo færði hv. þm. dæmi sitt yfir á svolítið annað svið og sagði, ef í staðinn fyrir ½% aukningu söluskatts yrðu teknar tekjurnar með benzíngjaldi, gúmmígjaldi og þungaskatti, var það alveg sama, engum mundi detta í hug að tala þá um, að samkomulaginu hefði verið rift. En þarna var það fyrst og fremst, sem hv. þm. hefur ekki tekið vel eftir því, sem ég sagði við 1. umr., vegna þess að ég hélt því einmitt fram, að það, að ríkissjóður gengi á þessa tekjustofna, sem vegasjóði höfðu verið ætlaðir, það væri brot á anda og efni þess samkomulags, sem gert var hér í des. 1963. Þessu tók hæstv. samgmrh. vel eftir við 1. umr. þessa máls, því hann hélt því fram, þvert ofan í það, sem hv. 8. landsk. þm. heldur nú fram, að ræða mín um þetta mál hefði verið öllum ósanngjarnari, vegna þess að í Nd. hefði þó enginn borið á hann, að hann væri nema einfaldur svikari, en hann taldi mig hafa borið á sig, að hann væri tvöfaldur svikari. Það voru að vísu aldrei mín orð, heldur frjálsleg túlkun hæstv. samgmrh. á orðum mínum, en það, sem hann átti við, var einmitt þetta, sem ég hef nú verið að lýsa. Með þessu frv. er augljóst, að hvernig sem því er snúið, hvort sem það væri tekið inn í gegnum ríkissjóðinn og inn á ríkisreikning, þá er ríkissjóður með þessu að taka til almennra þarfa stærri hluta af sérsköttunum á umferðina en áður var, og álít ég, og ég veit raunar, að þegar allt kemur til alls, erum við hv. 8. landsk. þm. sennilega sammála um, að þar er gengið í öfuga stefnu. Ég get vel lokið þessum orðum mínum á svipaðan hátt og hv. 8. landsk. gerði, að láta í ljós traust mitt á því, að jafnskýr og greinagóður maður og hann skilji þessi sjónarmið. En ég hefði kosið, að áður en hann gerði ræðu mína svo mjög að umræðuefni sem hann gerði, hefði hann hlustað örlítið betur á hana.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, því að ég hef í sjálfu sér ekki miklu að svara viðvíkjandi þeim ræðum, sem hér hafa verið fluttar, síðan ég sagði orð mín hér áðan. Hv. 6. þm. Sunnl. taldi, að ég mundi hafa hlustað illa á sína ræðu við 1. umr. málsins. Ég einmitt hlustaði mjög vandlega á hana. Og ég tók eftir því hjá honum, sem ekki er venjulegt. að hann brá sér inn á líkingamál og talaði um, að hann vildi ekki skrifa undir syndakvittun eða aflátsbréf eins og þau, sem seld voru hér á miðöldum fyrir peninga og komst nokkuð vel að orði í þessu sambandi, svo að ég tók sérstaklega eftir því. Mér virðist nú, að okkur greini ekki ýkjamikið á um það, hann gekk alveg inn á mína skoðun, að það mundu engin svik hafa verið nefnd, ef önnur leið hefði verið valin og farið út í það að afla ríkissjóði tekna með öðru móti en hér er gert ráð fyrir og leggja það svo til veganna. Hann féllst alveg á mína skoðun í því efni, að ef þetta hefði verið söluskattur, þá væri þetta alveg hliðstætt, en það væri ekki hliðstætt, ef það væri benzíngjald. Um þetta er hægt að deila. En aðalatriði þessa máls er, að það hefur verið staðið við eða á að standa við að láta vegagerðina fá eins miklar tekjur og vegáætlunin gerir ráð fyrir. Og í því frv., sem hér er lagt fram, vék hv. 4. þm. Austf. að því, sem er alveg rétt, að það væri ekki verið að gera ráð fyrir því að breyta vegalögunum að öðru leyti, en benti á, að á fjárl. nú væri 47 millj. kr. minna en á fjárl. síðasta árs. Þetta er alveg rétt. Það liggur hér ekki fyrir nein önnur breyting á vegalögunum, og ég lít á það fyrirbæri nú, að taka þessar 47 millj. út, sem stundarfyrirbæri, á meðan vegalögunum hefur ekki verið breytt. Annars má endalaust karpa um það, hvort þarna hafi verið farin rétt leið í fjáröflun. En eins og hæstv. samgmrh. vék hér að í sinni ræðu við 1. umr., gerði hann ráð fyrir, að það yrði einmitt reynt að auka það fé, sem til vega gengi 1967 og 1968, með einhverju móti, en ekki minnka það.



Herra forseti. Á síðustu mánuðum hefur að tilhlutun fjmrn. verið að því unnið að undirbúa fastar reglur, er gilda skuli um tollfrjálsan innflutning ferðamanna og farmanna á sjó og í lofti með það í huga að koma fastari skipan á þau mál en verið hefur til þessa, en ekki eru í gildi neinar fastar reglur um slíkan tollfrjálsan innflutning. Hins vegar, eins og öllum hv. þdm. er kunnugt, hefur það þróazt undanfarna áratugi, að ferðamenn og farmenn hafa fengið að hafa meðferðis ýmsar tegundir af varningi án þess að greiða toll, er þeir koma til landsins. Hefur ýmiss konar ósamræmi skapazt í sambandi við innflutning þennan, sem í senn hefur valdið tollyfirvöldum miklum erfiðleikum og einnig að sjálfsögðu ferðamönnum og farmönnum, sem áreiðanlega flestir hverjir vilja hlíta settum reglum um þetta efni, ef þær væru fyrir hendi. Ýmsar venjubundnar reglur hafa að vísu skapazt. en þessar reglur eru að ýmsu leyti þess eðlis, að þær fá ekki að þróast með eðlilegum hætti og raunar ýmsar ekki staðizt að lögum. Ég veit, að allir hv. þdm. eru mér sammála um hina brýnu nauðsyn þess, að tollheimta og tolleftirlit séu í sem föstustum skorðum, og á það hefur verið lögð rík áherzla, svo sem við verður komið, að hindra smygl og ólöglegan innflutning varnings. En þá verður að sjálfsögðu það að vera ljóst bæði tollgæzlumönnum og gagnaðilum, þ.e.a.s. þeim, sem til landsins koma með ýmiss konar varning, hvað leyfilegt sé. Þegar að því kom að ganga endanlega frá þessum reglum, kom í ljós, að ekki aðeins voru mjög vafasamar lagaheimildir fyrir mörgu því, sem þróazt hefur í þessu efni, og mörgu því, sem í rauninni allir telja sjálfsagt að gildi, heldur hefur einnig þróazt ýmiss konar innflutningur og það um áratugi, sem beinlínis er bannaður í lögum. Ég skal ekki rekja það í einstökum tilfellum, hvað hér er um að ræða, en segja má raunar, að það sé mjög vafasamt, hvort nokkur lagaheimild er til fyrir nokkrum slíkum innflutningi til landsins. Og ég hygg ekki, að það samræmist eðlilegum skoðunum manna eða raunveruleikanum að hugsa sér að banna allan slíkan innflutning. En hins vegar er það auðvitað útilokað, þó að ýmsir hlutir hafi verið látnir þróast venjubundið, að hægt sé að gefa út af hálfu ráðuneytis reglugerð, sem beinlínis brýtur í bága við lög. Til þess að auðið sé að gefa út slíka reglugerð. sýndist ekki annað vera fyrir hendi en að leita heimildar Alþ. til að fá almenna heimild til handa fjmrn. að setja slíkar reglur og ákvarða, hvernig fara skyldi með slíkan innflutning, innan hvaða marka slíkt tollfrelsi skyldi gilda. Að mínu áliti hefur ýmislegt af þessu þróazt í þá átt, að það ber nauðsyn til þess að skerða í ýmsu þær heimildir, sem látnar hafa verið átölulausar í þessu efni, en hins vegar ekki auðið að ganga svo langt að takmarka þessi réttindi eingöngu við það, sem ótvírætt er, að heimilt sé að núgildandi lögum án nokkurra breytinga. Nú veit ég raunar ekki, hvaða skoðun allir hv. þdm. hafa á þessu efni. En það er mjög mikilvægt, ef auðið væri, að koma þessum reglum sem fyrst út, til þess að hægt sé að koma fastara formi á þessi mál, og ég vildi leyfa mér að beina því til þeirrar hv. n., sem þetta fær til meðferðar, að hún reyndi að hraða svo störfum, ef á annað borð gæti tekizt samkomulag um þetta mál í n., að auðið væri að afgreiða frv., áður en jólaleyfi hefst, þannig að mögulegt sé að gefa þessar reglur út í næsta mánuði, að sjálfsögðu, ef mönnum þykir það tilhlýðileg aðferð, og ég skal játa, að þetta frv. kemur nokkuð seint fram. Stafar það eingöngu af því, að það var verið að athuga til hlítar þær lagaheimildir, sem um þetta giltu, hvort hugsanlegt væri að setja þessar reglur án þess að afla þeirrar heimildar, sem hér er um að ræða, og það var ekki fyrr en fyrir skömmu, að menn komust að þeirri niðurstöðu, að þetta væri ekki fært án þess að fá slíka heimild, og þetta er ástæðan til þess, að frv. er svo seint á ferðinni. En þar sem hér er í rauninni einungis um það að ræða að auðvelda möguleikana á því að koma eðlilegri skipan á þessi mál og stuðla að því, að hægt sé að framkvæma tollgæzluna með eðlilegum hætti, og að sjálfsögðu skal ég lýsa því yfir, að þessi heimild til að veita slíkan tollfrjálsan innflutning verður höfð svo takmörkuð sem frekast er auðið, vildi ég mega vænta þess, að hv. þdm. gætu fallizt á þá skoðun, að þessi starfsaðferð væri eðlileg, því að ég veit, að þeir eru mér allir sammála um það, að ekki sé auðið fyrir rn. að gefa út reglur, nema hafa lagaheimild, og jafnframt, að það sé með öllu óviðunandi, að áratugum saman skuli það tíðkast venjubundið, án þess að nokkuð sé aðhafzt, að það sé leyfður innflutningur, sem beinlínis er bannaður í íslenzkum lögum. Ég sé ekki ástæðu til á þessu stigi málsins. herra forseti, að fara um þetta fleiri orðum, nema frekari tilefni gefist til, en vildi leyfa mér að leggja til, að frv. yrði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. fjhn.