Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Skúli Guðmundsson) Fjhn. hefur haft þetta frv. til athugunar, og er umsögn hennar um það í nál. á þskj. nr. 180. N. flytur nokkrar brtt. við frv. á þskj. 179, en engar eru þær veigamiklar. Á þrem öðrum þskj. eru brtt. frá einstökum nm., sem ekki varð samkomulag um í n. Eins og menn muna, voru gerðar breyt. á skattal. á síðasta reglulegu Alþ., árið 1941. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að þau l. verði felld úr gildi, þar sem í þetta frv. hafa verið tekin upp þau ákvæði í þeim l., sem til er ætlazt að gildi framvegis. Eins og venja er við 2. umr., vil ég ræða nokkuð einstakar gr. frv. og þær sérstöku breyt., sem þar er um að ræða frá gildandi l., og í því sambandi einnig brtt. n. við frv. Kemst ég þá ekki hjá því að minnast eitthvað á brtt. ýmissa nm. og lýsa skoðun minni á þeim, þó að hv. flm. þeirra hafi ekki enn talað fyrir þeim, en það munu þeir sjálfsagt gera. Aðalbreyt. með þessu frv. á skattal., sem gert er ráð fyrir, að gerð verði, er sú, að framvegis verði ekki leyft að draga greiddan tekjuskatt og útsvar frá tekjunum, áður en skattur er á þær lagður, en skattstiginn verði lækkaður til samræmis við þá breyt. Skattskyldu tekjurnar verða þá hærri, en skattur reiknaður af þeim eftir lægri skattstiga. Nýi skattstiginn í 1. gr. frv. kemst hæst í 22% af tekjunum, en sá, er nú gildir, fer hæst í 40%. Nefnarmenn hafa reynt að gera sér ljóst, hver áhrif þessi brtt. muni hafa á skattgreiðslur manna almennt. Hafa þær athuganir leitt í ljós, að skattgreiðslur muni verða hjá almenningi mjög svipaðar eftir þessu frv. og núgildandi l. Að vísu getur breyt. valdið nokkrum mismun á skatti hjá einstaklingum fyrsta árið, hvort reiknað er eftir frv. eða gildandi l., en að meðaltali virðist n. útkoman vera sú, að tekjuskatturinn muni verða mjög svipaður og áður, eftir að þetta frv. er orðið að l. Við samanburð virtist svo sem lítils háttar lækkun á skattgreiðslu gæti orðið hjá einstaklingum með vissa tekjuhæð. Munu nefndarmenn athuga nánar fyrir 3. umr., hvort þeir telja ástæðu til að bera fram brtt. um skattstigann í 1. gr. frv. Um 2. gr. frv. er það að segja, að eins og tekið er fram í grg. frv., þar er um að ræða nánari skýringu á því, að með orðunum „upphaflegt hlutafjárframlag“ sé átt við nafnverð hlutabréfanna. Það kom fram í ræðu hæstv. viðskmrh., við 1. umr. þessa frv., að l. hafa verið framkvæmd þannig. Hér er því ekki um efnisbreyt. að ræða, heldur nánari skýringu, til þess að öruggt sé, að lagagr. verði ekki misskilin. Tvær brtt. við þessa gr. frv. liggja hér fyrir frá einstökum hv. þm. Önnur er á þskj. nr. 178 frá hv. þm. Seyðf. (HG), og snertir hún það, er skattfrjáls aðili eignast hlutabréf. Þetta er atriði, sem þarf að athuga nánar, og vil ég leyfa mér að fara fram á það við hv. þm. Seyðf., að hann taki þessa brtt. aftur til 3. umr., svo að öðrum nm. gefist kostur á að athuga brtt. betur. Hin brtt. er á þskj. 182, frá hv. þm. A.- Húnv. og hv. þm. Dal. (ÞBr). Aðrir nm. gátu ekki á þá till. fallizt, og vil ég mæla gegn því, að hún verði samþ. Ef sú till. nær samþykki, opnast möguleiki til að sleppa við að greiða skatt af arði, sem úthlutað er við félagsslit. Eins og l. hafa verið framkvæmd, taka þeir menn, sem kaupa hlutabréf, á sig þá kvöð að borga skatt af þeim arði, sem kann að koma fram, þegar félaginu er slitið, miðað við nafnverð hlutabréfanna. Verði brtt. á þskj. 182 samþ., geta þeir, sem hafa keypt hlutabréf fyrir hærra nafnverð, sloppið við þá skattgreiðslu að meira eða minna leyti með því að fresta félagsslitum í 3 ár, eftir að þeir eignast hlutabréfin. 3. gr. fjallar um 8. gr. skattal. Er hún aðallega um varasjóðshlunnindi félaga og hvernig skuli reikna skatt af varasjóðsinnstæðum, ef þær eru notaðar til annars en að tryggja rekstur félaganna. Í upphafi gr. er lagt til, að síðasti málsl. í 4. málsgr. 8. gr. l. verði felldur niður. Þessi málsliður er um það, að helmingur af varasjóðstillagi samvinnufélaga skuli undan, þeginn skatti. Þessi líður á að falla burt vegna þess, að síðar í 3. gr. frv. eru ný ákvæði um varasjóðshlunnindi þessara félaga. Í gildandi l. er ákveðið, að helmingur af varasjóðstillagi félaga skuli undanþeginn tekjuskatti og koma til frádráttar við ákvörðun skattskyldra tekna. Félögin gátu því haft undanþeginn skatti helming af þeim tekjum, sem afgangs voru, þegar öll gjöld voru greiða, þ. á m. skattar og útsvör af fyrra árs tekjum. Með ákvæðum 3. gr. frv. er gerð á þessu sú breyt., að þar miðast skattfrjálsa tillagið við ákveðinn hluta af hreinum ár stekjum félaganna, áður en skattar eru frá þeim dregnir. Jafnframt er gerður munur á varasjóðshlunnindum félaganna eftir því, hvaða atvinnurekstur þau hafa með höndum. Nokkur munur var á þeim gerður í þeim skattal., sem sett voru í fyrra, en þá var það nýmæli. Samkvæmt ákvæðum þessa frv. geta hlutafélög, samlagshlutafélög og önnur hlutafélög með takmarkaðri ábyrgð fengið skattfrjálst varasjóðstillag, sem nemur 1/5 hluta af tekjunum. Hins vegar geta félög, sem hafa sjávarútveg að aðalatvinnu, fengið skattfrjálst varasjóðstillag, sem nemur 1/3 af tekjum þeirra. Hér er gerður sá greinarmunur að veita þeim félögum, sem hafa áhættusaman atvinnurekstur, meiri hlunnindi viðkomandi varasjóðstillaginu heldur en öðrum, sem áhættuminni rekstur hafa. Verður það tæplega ágreiningsefni, að rétt sé að veita þeim félögum, sem hafa sérstaklega áhættusaman rekstur, nokkru meiri möguleika til að mynda varasjóði til tryggingar rekstrinum heldur en öðrum, sem áhættumnni rekstur hafa. Þá er ákvæði um það í þessari frvgr., að félag, sem l. samkv. getur ekki úthlutað varasjóði sínum til félagsmanna, þegar félaginu er slitið, skuli einnig fá skattfrjálst varasjóðsframlag, sem nemur 1/3 af tekjunum. Þetta ákvæði nær til samvinnufélaga, sem starfa samkvæmt samvinnufélagal. Hv. þm. Seyðf. flytur brtt. á þskj. 178 við þetta ákvæði frv. Hann er að vísu samþykkur því, að félögin fái skattfrjálst varasjóðstillag, sem nemur 1/5 og 1/3 af tekjunum. En hann vill setja það skilyrði fyrir þessum hlunnindum, að félögin leggi nokkru meira fé í varasjóðina, þ.e.a.s. þau leggi einnig í varasjóðina nokkurn hluta af skattskyldu tekjunum. Aðrir nm. hafa ekki getað fallizt á þessa brtt. Eins og að er vikið í nál., fer mestur hluti skattskyldu teknanna, eftir að þær hafa náð vissri hæð, í opinber gjöld, þar sem 90% af þeim skattskyldu tekjum, sem eru umfram 200 þús. kr., er tekið í tekjuskatt og stríðsgróðaskatt samkv. þessu frv. og frv. um stríðsgróðaskatt, sem einnig liggur fyrir þessari hv. d. Eftir að t.d. útgerðarfélög hafa greitt tekjuskatt og stríðsgróðaskatt samkv. þessum frv. af þeim tekjum, sem eru umfram 200 þús. kr., og bundið 1/3 teknanna í varasjóði og nýbyggingarsjóði, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, þá hafa þau eftir laust aðeins milli 6 og 7% af tekjunum. Möguleikar félaganna til að binda meira af þessum tekjum í varasjóði eru því ákaflega takmarkaðir. Hv. þm. Seyðf. heldur því að vísu fram, að hlutfallslega nokkru meiri afgangur muni verða af þeim tekjum, sem eru fyrir neðan 200 þús. kr., vegna þess að þá eru skattarnir ekki komnir í hámarkið. En hversu mikill sá afgangur verður, er ekki hægt að segja, vegna þess að fyrirfram er ekki hægt að vita, hve há útsvör verða lögð á þær tekjur. Meiri hluti n. hefur því, eins og áður segir, ekki getað fallizt á þessa brtt. hv. þm. Seyðf. Nú er það svo, að þótt ákveðið sé, að félögin geti fengið nokkurn hluta teknanna undanþeginn sköttum gegn því að leggja hann í varasjóð, þá eru fyrirmæli í þessari sömu frvgr. um það, að ef félögin verja nokkru af varasjóði til úthlutunar til hluthafa, til einkaþarfa þeirra á einn eða annan hátt eða til annars en þess að mæta rekstrarhalla félagsins, þá skuli greiða skatt af því varasjóðsfé, sem þannig er notað. Ákvæði frv. um þetta efni eru að efni til að mestu þau sömu og nú eru í l. Það hefur verið svo undanfarið, að þegar fé hefur verið tekið úr varasjóði til arðsúthlutunar eða einhvers annars en þess að mæta rekstrarhalla fyrirtækjanna, hefur verið reiknaður skattur af því fé, og þá af 20% hærri upphæð heldur en skattfrjálst var, þegar féð var lagt í sjóðinn. Samkvæmt núgildandi l. er helmingur af varasjóðstillaginu skattfrjáls, en sé fé varasjóðs notað þannig, að það verði skattskylt, er reiknaður skattur af 3/5 þeirrar upphæðar, sem þannig er varið. Samkvæmt 3. gr. frv. er þessu haldið óbreyttu að því, er snertir þá varasjóði, sem til eru, þegar þetta frv. verður að l., og fram tekið í næstsíðustu mgr., að þeir varasjóðir eyðist á undan þeim sjóðum, sem síðar myndast. Undantekning er þó um þá eign í varasjóði, sem myndaðist vegna tapsfrádráttar hjá útgerðarfélögum eftir l. frá 1941, en um þann hluta varasjóðs gilda áfram sérstök ákvæði, sem sett voru á því þingi, og eru tekin upp í 12. gr. þessa frv. Vík ég að þeim síðar. En vegna þeirrar breyt., sem hér er gerð, að framvegis verður allt varasjóðstillag skattfrjálst, innan þeirra takmarka, sem áður eru nefnd, verður að setja aðrar reglur en áður giltu um skatta af því fé, sem tekið er úr varasjóði til annars en að mæta rekstrarhalla félaga, sem er það ákvæði í 3. gr. frv., að ef sú varasjóðseign, sem myndast eftir að þetta frv. verður að l., er notuð þannig, að skatt eígi að greiða af henni, skuli reikna skattinn af 20% hærri upphæð en þannig er varið úr sjóðnum. Er þetta í fullu samræmi við þau fyrirmæli, sem gilda um eldri varasjóðina. Á þskj. 179 flytur fjhn. eina brtt. við 3. gr. frv. Er það aðeins orðalagsbreyt. til þess að fyrirbyggja misskilning, en engin efnisbreyt. Í 3. gr. frv. er enn fremur ákveðið, að ef félag, sem nýtur eða notið hefur varasjóðshlunninda, ver eignum sínum með þeim hætti, sem um getur í a-, b- og c-liðum þessarar gr., skuli það teljast ráðstöfun á fé varasjóðs, og reiknast þá skattur af því fé samkv. fyrirmælum þeirrar gr. A- og b-liðir eru óbreyttir í frv., eins og þeir eru í gildandi l., en í c-lið eru ný fyrirmæli. Er þar ákveðið, að ef félag kaupir eign fyrir óeðlilega hátt verð að dómi skattan., skuli telja mismun kaupverðs og matsverðs skattan. ráðstöfun á fé varasjóðs, og verður þá reiknaður skattur af því fé. Er þetta sett til þess að fyrirbyggja, að hægt sé að úthluta eignum varasjóðs á þann hátt að kaupa eignir fyrir óeðlilega hátt verð af hluthöfum eða öðrum. Hv. þm. Seyðf. flytur brtt. á þskj. 178 um að taka inn í þessa gr. nýjan lið, sem er í l. frá í fyrra. Hvað sem annars má um það ákvæði segja, vil ég benda á, að reynslan hefur sýnt, að slíkt er mjög erfitt í framkvæmd, og því vafasamt gagn að þessu ákvæði, a.m.k. eins og það nú er. T.d. getur orðið ágreiningur um það; hvað sé óviðkomandi rekstri félaganna og hvaða eignir geti talizt nauðsynlegar fyrir rekstur þeirra. Hefur þegar risið, að sögn, nokkur ágreiningur út af því atriði. Tel ég, að það sé því vafasamúr ávinningur að samþ. þetta. Síðasta málsgr. 3. Gr. frv. er um það, að ef hreinar árstekjur félags að viðbættri hreinni eign, sem félagið kann að eiga umfram varasjóð og hlutafé, svo sem á höfuðstólsreikningi og tekjuafgangsreikningi, hrekkur ekki fyrir skatt og útsvarsgreiðslum og því varasjóðstillagi, sem undanþegið er skattgreiðslu samkv. l. þessum, þá sé heimilt að taka þá fjárhæð, sem á vantar, úr varasjóði. Vegna þeirrar aðalbreyt., sem gerð er hér á skattal., að leyfa ekki frádrátt á skatti og útsvari, áður en ákveðnar eru skattskyldar tekjur, má búast við, að þessi heimild verði notuð á þessu ári. En aftur mun varla þurfa síðar að grípa til þessa, nema samanlagður skattur og útsvar fari fram úr 100% af skattskyldu tekjunum. Þá er 4. gr. frv. Hún er eðlileg afleiðing af þessari aðalbreyt., sem frv. gerir ráð fyrir, sem sé að hætta að draga frá tekjunum tekjuskatt og útsvar, áður en skattur er á lagður. En eftir sem áður á að vera heimilt að draga eignarskatt frá tekjunum. Fjhn. flytur brtt. við 4. gr. á þskj. 179. Í a-lið leggur n. til, að ákvæðunum verði breytt þannig, að í stað þess að nú er ákveðið í l., að draga megi frá tekjunum iðgjöld, svo sem um ræðir í d-lið 10. gr. l., allt að 500 kr., megi nú draga frá 1000 kr. N. þótti þetta eðlileg breyt. vegna þeirrar breyt., sem orðið hefur á verðgildi peninganna. B-liður er um það, að til viðbótar því, að nú er leyft að draga frá tekjunum iðgjöld, m.a. til sjúkrasamlaga og sömuleiðis til stéttarfélaga og styrktarsjóða, þá verði heimilt að draga frá tekjunum sjúkrakostnað þeirra manna, sem ekki hafa aðgöngu að sjúkrasamlagi, enda séu fullar sönnur færðar fyrir þeim útgjöldum að dómi skattanefndar. N. telur það ósanngjarnt, að þeir, sem eru í sjúkrasamlögum, fái að draga iðgjöldin frá tekjunum og sleppa við það að greiða skatt af þeim hluta teknanna, en hinir, sem ekki hafa aðgöngu til að vera í sjúkrasamlagi, verði að greiða skatt af alveg hliðstæðum kostnaði, sjúkrakostnaðinum. C-liður er um það, að eignarskatt sé heimilt að draga frá eins og áður. 5. gr. er alveg óbreytt frá núgildandi l. um persónufrádráttinn. Í 6. gr., sem fjallar um eignarskattinn, er gerð sú breyt., að ekki þarf að greiða skatt af minni eign en 10 þús. kr. í stað þess, að áður hefur þetta verið bundið við 5 þús. kr. eign. Auk þess er lítið eitt lækkaður eignarskatturinn af eign undir 30 þús. kr. Um 7. gr. varð ágreiningur í. n. Hún er um það, að hlutabréf skuli talin til eignar með nafnverði, ef hlutaféð er óskert, en annars með hlutfallslegri upphæð, miðað við upphaflegt hlutafé. Eftir gildandi l. hefur þetta verið framkvæmt þannig undanfarið, að hlutabréf þessi eru metin til eignar hjá eigendum þeirra eftir eign hlutafélagsins og eignarskattur reiknaður af þeirri matsupphæð. En svo hefur verið, - og ætlazt er til, að svo verði áfram að eignarskattur hefur verið reiknaður hjá félögum af nettóeign þeirra, þannig að þessi hlutabréf hafa verið tvísköttuð til eignar. Hér er lagt til, að þessi tvísköttun verði niður felld. Hv. þm. Seyðf. er mótfallinn þessu og vill, að gr. verði felld niður. 8. gr. frv. er um að auka nokkuð kaup skattanefnda. Þykir sjálfsagt að gera það. Við þessa gr. flytur n. brtt. á þskj. 179 . um það, að niður falli síðasti liður þessarar gr., orðin: „Borgun til formanna telst þó innifalin í embættislaunum þeirra.“ N. telur ekki eðlilegt, að formenn skattan. fái enga þóknun fyrir skattanefndarstörf. 9. og 10. gr. frv. þurfa ekki skýringa við. 11. gr. er um það að hækka nokkuð dráttarvexti af sköttum frá því, sem nú er, ef greiðsla þeirra dregst fram yfir næstu áramót, eftir að þeir eru á lagðir. Í 12. gr. eru tekin upp ýmis ákvæði úr l. frá í fyrra, að miklu leyti óbreytt, sem gert er ráð fyrir, að gildi áfram. A-liður þeirrar gr. er um umreikning á tekjum eftir vísitölu. Sú breyt. er þar á gerð, að hér er tekjuhæðin 15 þús. kr. í stað 12 þús. kr. áður, sem miðað er við viðvíkjandi umreikningsreglunum. Hafa þau rök verið færð fyrir þeirri breyt., að eftir að hætt er að draga frá skatt- og útsvar, áður en ákvarðaðar eru skattskyldar tekjur, þá sé eðlilegt, að þessi upphæð sé nokkuð hækkuð. Um þessa gr. vildi ég taka það fram, að við framsóknarmenn hefðum eins og áður talið eðlilegra, að þessi umreikningur væri felldur niður, en í staðinn kæmi hækkun á persónufrádrætti: En aðrir flokkar hafa ekki getað fallizt á það, svo að við höfum ekki borið fram um það brtt. Þá eru í b-lið ákvæði um, að félög skuli leggja helming varasjóðstillaga sinna í nýbyggingarsjóði þá, sem stofnaðir voru með lögunum í fyrra. Liðurinn er óbreyttur að öðru en því, að það voru 40%, en er nú hækkað í helming. C- og d-liðir eru óbreyttir og fjalla um nýbyggingarsjóði. Þá er e-liður, um þá nefnd, sem hafa skal umsjón og eftirlit með þessum sjóðum og notkun á fé úr þeim. Við liðinn er brtt. á þskj. 179 og þó engin efnisbreyting, aðeins tekin upp ákvæði um það úr l. í fyrra, hvernig nefndin skuli skipuð eða endurskipuð; ef einhver þeirra, sem í henni eru nú, skyldi hverfa þaðan. F-liður er óbreyttur. Í g-lið eru þau ákvæði, að einstaklingar og sameignarfélög, er stunda sjávarútveg sem aðalatvinnurekstur, megi draga frá skattskyldum tekjum þær fjárupphæðir, sem þau leggja í nýbyggingarsjóð af útgerðartekjum sínum, þó eigi hærri fjárhæð en nemur 20% af hreinum árstekjum þeirra af útgerð, áður en tekjuskattur, stríðsgróðaskattur og útsvar, sem greitt hefur verið á árinu, er dregið frá tekjunum, enda sé tekjum af útgerðinnihaldið greinilega aðskildum frá öðrum tekjum gjaldanda. Þetta er ekki nýmæli. Í l. í fyrra var einstaklingum gert fært að leggja í nýbyggingarsjóði og veitt nokkur hlunnindi fyrir það fé. - H-liður snertir tapsfrádrátt, sem veittur var á síðasta ári, og skal hann talinn sem varasjóðstillag og mætir hreinum rekstrarhalla félagsins að svo miklu leyti sem aðrar eignir þess hrökkva ekki til, svo að þetta tillag eyðist síðast allra eigna félagsins, en sé nokkru af fé þessu varið til annarra hluta, greiðist skattur af því. Þá vil ég minnast nokkuð á brtt., sem flutt er af mér og hv. 1. þm. Rang., á þskj. 181, um það, að skipa skuli sérstakan lögfræðing til að hafa á hendi rannsóknir í skattamálum og hafi hann heimild til að hefja rannsókn og setja rétt í hvaða umdæmi landsins, sem er, og geti krafizt upplýsinga og sama aðgangs að bókum og skjölum og ríkisskattan. hefur. Rannsókn skal hefja samkv. till., er yfirskattn. eða ríkisskattan. telur hennar þurfa til að vita rétt um tekjur eða eignir skattþegns. Einnig getur fjmrh. fyrirskipað rannsóknina. Skal að rannsókn lokinni senda afrit af prófum, málsins ásamt greinargerð um niðurstöður þess til aðila þess, er rannsóknar hefur beiðzt, og haga nefndirnar síðan álagningu eftir því. Við teljum, að vald skattanefnda sé ekki nóg til að komast að niðurstöðu um þessi mál í öllum tilfellum og leiða hið rétta í ljós. Í b-lið till. er um það eitt að ræða að færa 42. og 43. gr. saman í eina, til þess að ekki þurfi að breytast greinatala í aðalköflum laganna. Í 13. gr. frv. eru ákvæði um, að l. öðlist þegar gildi og komi til framkvæmda við álagning skatta á þessu ári, sem lagðir verða á tekjur ársins 1941. Jafnframt skulu falla úr gildi skattalagabreyt. frá 5. maí 1941. Eins og nál. á þskj. 180 ber með sér, mælir n. með, að frv. verði samþ. Skattanefndum er það mikil nauðsyn að geta lokið starfi sínu sem fyrst, en verða að bíða eftir afgreiðslu þessa frv. Ég vil því leggja áherzlu á, að afgreiðslu verði hraðað, svo sem tök eru á.

*Haraldur Guðmundsson: Mér hefur gefizt tóm, frá því að málið var síðast til umr., til að athuga frv. nánar. Við þann nánari samanburð hefur komið í ljós, að með þeirri breyt. að hætta frádrætti greiddra skatta og útsvars, en lækka skattstiga að sama skapi, er stigið rétt spor. Þó vildi ég, að nefndin athugaði einstök atriði umreikningsins betur, einkum á tekjum milli 25 og 60 þús. og eins þeim, sem stríðsgróðaskattur nær að nokkru til, á bilinu 60–75 þús. Við 2. gr. frv. flyt ég brtt. á þskj 178 um, að aftan við bætist orðin: eða þótt eigandi þeirra sé að öðru leyti undanþeginn greiðslu tekjuskatts. - Það er vitað, að síðustu tvö árin hefur allmikið verið að því gert - í staðinn fyrir að greiða fé út úr varasjóði - að selja hlutabréf félags í heild til að losa bundið fé og komast um leið undan eðlilegum skattgreiðslum með það fé. Að vísu halda sumir menn fram, að við slíkar eignabreytingar eigi féð að verða skattskylt og þurfi ekki frekari ákvæða við. En það mun ekki nægja, þótt ótvírætt væri í lögum. En það þarf að verða ótvírætt. - Ýmis fyrirtæki og stofnanir njóta nú skattfrelsis, og ef þau eru kaupendur; er ekki hægt að ná svo til gróðans sem á að ná, nema bætt sé við ákvæðinu í brtt. minni. Hv. frsm. mæltist til, að þessi till. væri tekin aftur til 3. umr., og vil ég verða við þeirri ósk, en þá vildi ég benda á, hvort ekki væri rétt, að aðrir færu eins að og brtt. á þskj. 182 væri tekin aftur til 3. umr. Brtt. mína á þskj. 178,2, a–c, við 3. gr. verð ég að skýra nokkuð. Samkv. frv. er gert ráð fyrir, að allt það fé, sem félögin leggja í varasjóð, sé skattfrjálst, nema það fari fram úr vissum hluta teknanna. Því meiri sem gróði félaganna er, því meira fá þau skattfrjálst. Í gildandi l. er aðeins viss hluti þess, sem lagt er í varasjóði, skattfrjáls, sem kunnugt er, en nýjung þessi var tekin upp til þess að hvetja félögin til að leggja sem mest í varasjóði. Ég álít alveg rangt og óeðlilegt að gera allt varasjóðstillagið skattfrjálst og láta takmörkun gildandi l. niður falla. Mér skildist á hv. frsm., að hann væri einnig á því máli, en hann taldi, að með þeirri breyt., sem nú væri gerð á skattstiganum, kynni þá álagningin að „reka sig upp undir“, - nema samtals meira en 100%. Það er rétt, að þetta er hugsanlegt í einstökum tilfellum, en aðeins þegar um mjög háar tekjur er að ræða eða það, ef til viðbótar skattinum kæmi hærra útsvar á þann hluta tekna, sem er undir 200 þús., en þann sem þar er yfir. Ég vil biðja menn að athuga útreikning á bls. 7 í frv. á þskj. 125, þar sem ræðir um félag með 600 þús. kr. ágóða. Það greiðir samkv. frv. 83 476 kr. tekjuskatt og 172 044 stríðsgróðaskatt, samtals 255 520 kr. Þá er eftir að reikna útsvar af þeim hluta tekna, sem er innan við 200 þús., og sé gert ráð fyrir 70 þús. þar, verða þetta alls liðug 325 þúsund eða 54% af 600 þús. Ef till. mín verður samþ. og félagið leggur eins mikið í varasjóð og það getur mest fengið skattfrjálst (að 3/4), verða það 267 2/3 þús., og er þá komið í liðug 580 þús. samtals. - Það rekur sig ekki upp undir, og þarna er miðað við hæsta skattstiga og útsvarsálagningar, sem mun þurfa að gera ráð fyrir. Auk þess segir í niðurl. 3. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Nú hrökkva hreinar árstekjur félags að viðbættri þeirri hreinni eign, sem félagið á umfram varasjóð og hlutafé, eigi fyrir skatt- og útsvarsgreiðslum og því varasjóðstillagi, sem undan,þegið er skattgreiðslu samkv. l. þessum, og er þá heimilt að taka þá fjárhæð, sem á vantar, úr varasjóði.“ Þessi varnagli er sleginn af því, að ekki hefur þótt ósvinna að gera ráð fyrir, að álagning ræki sig „upp undir“, þannig að til varasjóðs þyrfti að taka. Mér finnst ástæðulaust, eins og ég sagði, að víkja svo frá gildandi l. sem gert er með því að gera allt varasjóðstillagið skattfrjálst. Það beinlínis örvar peningastrauminn, sem síðan eykur dýrtíðina óviðráðanlega. Þeir peningar geta unnið meira gegn stefnu ríkisstj. í dýrtíðarmálunum en hún er fær um að mæta með gagnráðstöfunum sínum. Það er einkennilegt, að samtímis því, sem allt á að miða við „stöðvun dýrtíðarinnar“, koma fram slíkar till., sem geta ekki miðað að öðru meir en hleypa dýrtíðarflóði af stað. Sömu tilhneigingar til að losa um féð eða sem mestan hluta af gróðanum koma víðar fram í frv. og það í þessari gr. Í gildandi l. er bannað að taka fé úr varasjóði til að kaupa ýmsar eignir eða til starfsemi, sem er óviðkomandi rekstri félagsins. Nú er lagt til að fella þetta niður. Ég legg til í b-lið brtt. minnar við 3. gr., að ákvæðin séu tekin upp aftur, en jafnframt haldið c-lið frv. sem viðbótarákvæði, og yrði hann þá d-liður og byrjaði með tilvísun til næsta liðs á undan (c-liður brtt.). Hv. frsm. sagði, að ástæðari til þess, að þetta væri fellt niður, væri sú, að reynslan sýndi, að erfitt væri að framfylgja ákvæðunum. Þá veit ég ekki, hvernig skattalög ættu að vera, ef miða skyldi við það eitt, að aldrei yrði deilt um framkvæmd þeirra og skilning sumra atriða. Þá yrði vist erfitt að ná inn nokkrum sköttum. Vandkvæðin um þessi atriði þurfa ekki að stafa af neinu nema því, að nýmælið er aðeins ársgamalt og engar venjur skapaðar um framkvæmd á þessu. Ef það fær að haldast óbreytt, skapast venja um framkvæmdina, studd af reglugerð, og vandinn leysist. Sú viðleitni frv. að losa um gróðann er alveg í ósamræmi við það, sem ég tel rétt nú. Ég tel, að að fé, sem reksturinn þarf ekki, eigi að binda sem fastast, unz þörf er á því aftur til reksturs fyrirtækjanna. Í samræmi við þessa skoðun mína legg ég til í 3. brtt. minni, að 7. Gr. frv. falli niður, en hún er um það, að hlutabréf skuli talin til skatts með nafnverði, ef hlutaféð er óskert, - hvað sem sannvirði liður, - en í gildandi l. er ákveðið, að eigendur meti þau sjálfir til skatts eftir sannvirði, þ.e. sölugengi þeirra. Nú vita menn dæmi þess, að hlutabréf hafi verið seld allt að þrítugföldu nafnverði. En ef frv. yrði samþ., mundi eignarskatturinn stórlega lækka. Ég verð að telja, að ekki sé ástæða til að lækka eignarskattinn, sízt í þessu tilfelli, því að aukningin á verðmæti bréfanna hefur orðið fyrir orsakir, sem eigendurnir eiga sjálfir engan þátt í. En það er ekki eingöngu á þetta að líta, heldur eru með þessu allar hömlur teknar burtu við því, að greiddur sé sem hæstur arður til eigenda. Ef nú er greiddur 20% arður, ferfaldast eignarskatturinn líka, en þó borguð séu 50 eða 100%, hefur það engin áhrif á framtalsverð bréfanna til eignarskatts. Það er bara ýtt undir það, að fél. séu gefnar lausar hendur um aukaútborgun arðs, en slíkt tel ég óeðlilegt. Hv. frsm. segir, að um tvísköttun sé að ræða, og ég játa, að það er rétt, enda eru óteljandi dæmi þess í skattal. Það byggist á því, að hlutafélög og eigendur hlutabréfa eru skoðaðar tvær aðgreindar persónur. Hlutafélag er sérstök persóna í augum skattayfirvaldanna, bréfaeigandi líka. Ef ég hef stúlku til innanhússverka, borga skatt af mínum tekjum og greiði henni kaup, en hún borgar skatt af því kaupi, þá er það tvísköttun. Það er sízt meiri ástæða til að taka það, sem hér er um að ræða, meira nærri sér en aðra tvísköttun, en hins vegar er verið að gefa félögunum rýmra svigrúm um að ráðstafa gróðanum til hvers, sem vera skal, óviðkomandi starfsemi félaganna sjálfra. Ég skal taka það fram um ákvæði b-liðs 12. gr., að ef ekki fæst breytt ákvæðinu um varasjóðstillagið eftir brtt. minni tel ég sjálfsagt að hækka framlag nýbyggingasjóðs frá því, sem lagt er til. Ég ætla að bíða með að bera fram brtt. um það, þar til ég sé, hvað ofan á verður í hv. d. Sama er að segja um d-lið sömu gr., um tillög einstaklinga til nýbyggingarsjóðs. Um till. fjhn. á þskj. 179 vil ég segja, að við nánari umhugsun teldi ég rétt að athuga betur en gert hefur verið, hvort ekki væri ástæða til að hafa b-lið annarrar till. með öðrum hætti en hér er. Út af hugleiðingum hv. frsm. áðan vil ég skjóta því til hans, að ég held, að það yrði erfitt í framkvæmd, ef heimilin eiga að halda sérstakan reikning um lyfjakaup og greiðslu fyrir minni háttar læknishjálp. Ég veit ekki, hvort rétt væri að ganga lengra en að taka vissar tegundir eða stærri tilfelli. Það er ekki hægt að eltast við einstaka reikninga. Hins vegar er eðlilegt, að stærri aðgerðir komi til frádráttar. Ég veit ekki, hvort hv. meðnm. mínir fallast á að taka till. aftur til 3. umr. Um aðrar till. n. er ekkert að segja. Um brtt. á þskj. 181 skal ég geta þess, að ég er meðmæltur fyrr í till. Ég vil taka það fram, að gefnu tilefni frá hv. frsm., að að sjálfsögðu er skattan. nú ekki aðeins heimilt, heldur og rétt, að þær krefjist rannsóknar. En mér finnst eðlilegt, að vænta megi skjótari afgreiðslu, ef sérstakur valdsmaður er til að annast þessi mál. Um b-liðinn á sama þskj. man ég ekki, að rætt væri í n. Það, sem ég tel megingalla frv., er að með tvennum ákvæðum er beinlínis losað á þeirri bindingu, sem á síðast þingi var lögð mikil áherzla á að koma á þær tekjur, sem stafa í mörgum tilfellum af óeðlilegum gróða.



Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um það, sem fram hefur komið. Hv. þm. Seyðf. talaði um sínar till. og vildi, að það yrði sett sem skilyrði fyrir varasjóðshlunnindum, að nokkuð af skattskyldum tekjum yrði einnig lagt í varasjóð, og hann var með útreikning, sem hann taldi sanna að þetta væri að einhverju leyti framkvæmanlegt. Tók hann dæmi, sem birt er í grg. frv., um félag, sem hefur 600 þús. kr. ágóða árlega. Hann komst að þeirri niðurstöðu, að eftir þeirri áætlun, sem hann hafði gerð um útsvar slíks félags, mundi það hafa um 20 þús. kr. eftir laust af tekjunum, þó að till. hans yrði samþ. Ég vil benda hv. þm. á það, að ekki þyrftu tekjur þessa félags að hækka nema um 200 þús. kr., til þess að þetta „ræki sig upp undir“, eins og hann orðaði það, ef byggt bæri á hans útreikningum. Ég held, eins og fram kemur í nál, að þegar um stór fyrirtæki er að ræða, hafa þau ekki laust fé til þess að fullnægja því, sem fyrir hv. þm. vakir, vegna þess, hversu mikið af skattskyldu tekjunum er tekið í skatt. Hv. þm. sagði að þetta væri beina uppörvun fyrir félögin til að verja meira fé til arðsúthlutununa. Hv. þm. veit þó að eins og áður, eru í gildi þau ákvæði í skattal., að allur arður, sem greiddur er af hlutafé félaganna, umfram 5% skoðast sem skattur. Það er því enginn möguleiki að sleppa við skattgreiðslu af því fé, sem úthlutað er sem arði úr hlutafélögum. Út af b.-lið í 2. Brtt hv. þm. Seyðf. vil ég segja nokkur orð, Hann sagði, að það væri ágreiningur um margt fleira í skattal. heldur en framkvæmd þessa atriðis. Það er rétt. En þeir, sem lög semja, þurfa að hafa þeirri smíð þannig, að ágreiningur verði sem minnstur út af lögunum. Það er því nauðsynlegt, ekki sízt þar sem um vafaatriði er að ræða, að einhver hafi úrskurðavald í þessum málum. Það getur skeð, að hv. þm. Seyðf. geti gert tillöguna þannig úr garði að ekki verði ágreiningur um framkvæmdina, en til þess að svo verði, þarf hann að gera á henni ýmsar breytingar. Mér leikur grunur á, að einstaka félög hafi breytt samþykktum sínum og gert þannig verksvið sitt stærra heldur en áður var. T.d. getur félag, sem áður hefur aðeins verslað með innfluttar og útfluttar vörur, breytt samþ. sínum og farið að fást við sjávarútveg, landbúnað, kaup og sölu verðbréfa og annað slíkt. Ég veit, að á þann hátt er hægt að komast fram hjá þessu ákvæði í brtt. hv. þm. Seyðf. Ég vildi aðeins benda á þetta til athugunar. Hv. þm. sagði, eins og ég áður minntist á , að ýmis ákvæði þessa frv., t.d. 7. gr., væru bein uppörvun fyrir félögin til að greiða meiri arð af hlutabréfunum en áður. Um þetta er ég honum alls ekki sammála. Þegar hlutafé eru metin til eignar hjá hluthöfum, fer það ekki nema að litlu leyti eftir því, hvaða arður hefur verið greiddur af þeim. Kann að vera, eins og fram kemur í l., að höfð sé nokkur hliðsjón af þessu, en mat bréfanna fer aðallega eftir því, hvað efnahagsreikningar sýna um ástæður félaganna. Um þetta atriði get ég ekki verið sammála hv. þ,. Eins og áður er tekið fram, er tekinn tekjuskattur af öllum arði bæði hjá fél, og þeim sem arðinn fá. Hvað snertir það atriði að erfitt sé að ákveð afrádrátt vegna sjúkrakostnaðar, þá geri ég ráð fyrir, að það mundi ekki verða mjög torvelt. Vitanlega ætti að framvísa reikningum um þau útgjöld, og ætti að vera auðvelt fyrir menn að vita á þann hátt um þær helztu greiðslur, sem um er að ræða. Hv. þm. A.- Húnv. ræddi nokkuð um skattinn af hlutabréfunum við félagsslit, sérstaklega í sambandi við brtt. þá, sem hann hefur flutt, ásamt hv. þm. Dal. Hann kom með dæmi um hlutabréf sem væru 10 þús. kr. að nafnverði, en væru lengi í 10 sinnum hærra verði, þyrfti að borga tekjuskatt af 90þús. kr. Ég sé ekkert athugarvert við þetta, af því að kaupandi hlutabréfanna veit, að hann verður að greiða skatt af því, sem hann fær við félagsslit umfram nafnverð bréfanna, og hanar sínum kaupum vitanlega eftir því. Má líka snúa þessu dæmi við. Ef svo færi, að eignir félagsins töpuðust í rekstrinum hjá hinum nýju eigendum, þá losna þeir líka við þenna skatt, og verður þá heldur enginn skattur tekinn af hinum fyrri eigendum, eins og l. eru nú, svo framarlega sem þeir hafa átt bréfin í meira en 3 ár. Það er einmitt þessi kvöð, sem hvílir yfir bréfunum, sem dregur úr líkunum fyrir því, að þau komist í óeðlilega hátt verð. Hv. þm. A.- Húnv. lýsti sig andvígan till. minni og hv. 1. Þm. A.-Rang., um að sérstakur lögfræðingur sé skipaður til að rannsaka skattamálin og vera skattan. til aðstoðar í þessum efnum. Talaði hv. þm. um um nýtt embætti, sem hann sagðist ekki geta fallizt á, að stofnað væri. Ég er honum ekki sammála um, að til séu í l. nógu skýr fyrirmæli um þetta og skattan. hafi nógu víðtækt vald til rannsóknar í þeim efnum. Hvorki yfirskattan. eða ríkisskattan. hafa vald til að setja rétt yfir þessum mönnum og hafa vitnaleiðslur í þessum málum, sem oft getur verið nauðsynlegt til þess að komast að hinu sanna. Það er að vísu til l. um bókhald, og þeir, sem hafa vissan atvinnurekstur með höndum, eru skyldir að hafa bækur yfir reksturinn. En jafnvel þó að ekkert athugarvert sé við bókhald þeirra, sem bókhaldsskyldir eru, þá eru margir menn, sem alls ekki eru bókhaldsskyldir, og er ekki hægt fyrir skattan. að komast að réttri niðurstöðu um tekjur þeirra, ef ástæða er til að ætla, að framtal sé ekki svo vandað sem skyldi, Það getur ekki sakað þá, sem telja rétt fram, þó að slík rannsókn sé falin ákveðnum manni. Ég á bágt með að skilja andstöðu gegn því að komast að því rétta í þessum málum. Og ég vænti þess, að þeir verið ekki margir, sem verða á sömu skoðun og hv. þm. A.- Húnv. Ég hef svo ekki fleira að taka fram að svo stöddu.

*Haraldur Guðmundsson: Það voru 3 atriði í ræðu hv. frsm. fjhn., sem mig langar til að svara. Hann sagði , að tekjur þess félags, sem ég tek sem dæmi í sambandi við útreikning minn í fyrri ræðu minni, þyrftu ekki að hækka nema um 200 þús. kr., til þess að þetta „ræki sig upp undir“. Þetta er alveg rétt hjá hv. þm. Tekjur félagsins þyrftu ekki að vera nema 800–900 þús. kr. til þess að þetta „ræki sig upp undir“, þ.e.a.s. að þá þyrfti ef til vill að greiða úr varasjóðum. Félag sem hefur 900 þús. kr. í árstekjur, þarf að greiða í tekjuskatt og stríðsgróðaskatt samtals 440 þús. kr., og 400 þús. kr. leggur það í varasjóð. Þá eru eftir um 60 þús. kr., sem lagt yrði á. Ég hygg, að jafnvel á þeim veltiárum, sem nú eru, verði að tekja hreina tekjur sem fara yfir 900 þús. kr., til hreinnar undantekningar. Og þegar þess er gætt, að búið er að tryggja þessum félögum skattfrjálsar 360 þús. kr. til að leggja í varasjóð, er ekki mikil hætta fyrir þau, þó að þau þurfi að greiða skatt úr varasjóðnum. En það fer að sjálfsögðu eftir því, hvernig tekjurnar verða næsta ár á eftir, því að skatturinn er greiddur af tekjum þessa árs. Hv. þm. sagði, að samkv. gildandi l. bæru miklir örðugleikar á að gefa úrskurð um, hvaða ráðstafanir eigi að gera viðvíkjandi rekstri félaganna. ég vildi aðeins bæta við, að að sjálfsögðu eru til þær sömu heimildir í þessum efnum eins og að öðru leyti í sambandi við skattal. En eðlilega eru miklir erfiðleikar á framkvæmdinni, hvað þetta atriði snertir, og það skal ekki standa á mér ef n. eftir nánari athugun vildi gera orðabreyt. á þessum lið. Hv. þm. sagði, að það bæri ekki rétt hjá mér, að eignamat skattan. á hlutabréfum bæri miðað við arðsútborganir af bréfunum, ef arðsútborganirnar væru í ósamræmi við efnahag félagsins. Þetta er sennilega rétt hjá hv. þm. En ég hygg, að í flestum tilfellum miði skattan. við arðsútborganir, nema ástæða sé til að ætla að um óeðlilega háan arð sé að ræða. Ég mun svo ekki hafa orð mín fleiri að sinni.

*Jón Pálmason: Aðeins örfá orð vildi ég segja í tilefni af ummælum hv. frsm. um brtt. mín og hv. þm. Dal. Hv. frsm. tók það fram, að skattakvöð, sem á hlutabréfunum hvílir, falli niður, ef viðkomandi atvinnufyrirtæki tapar á rekstri síum, svo að hlutabréfin komist niður í nafnverð. Þetta er náttúrulega rétt. En í öðru lagi vildi hv. þm. halda því fram, að sú aðferð sé rétt, sem gert er ráð fyrir í frv., af því að menn yrðu að taka tillit til þess, hvernig efnahagur félagsins er, þegar þeir kaupa hlutabréf þessi. En ég held, að að sú tilfinning sé yfirleitt ekki vakandi hjá mönnum, að þessi kvöð hvíli á hlutabréfum. Hvað snertir till. frsm. og hv. 1. þm. Rang. um nýjan rannsóknardómara í þessum málum, þá er það rétt, sem hv. frsm. sagði, að þeim sem teldu rétt fram, stafaði enginn hætta af slíkum lögfræðingi. Sannleikurinn er sá, að ekki mundi nokkur hætta stafa af þessum lögfræðingi, ef maður ætti víst, að hann yrði sanngjarn maður í dómum sínum og beitti ekki hlutdrægni við þá menn, sem hann þyrfti að athuga skattaframtöl hjá. Þetta er engan veginn víst, og þess vegna gæti þetta vald, sem slíkur maður fengi, verið mjög hættulegt í höndum manns, sem hlutdrægur reyndist. Ég tel enga þörf á nýjum dómi í þessum málum og mun því greiða atkv. gegn þessari brtt.

*Frsm: (Sigurður Kristjánsson): Þetta er lítil breyting á l. um Samábyrgð Íslands, sem hér er farið fram á. Samábyrgðin er stofnuð fyrir 35 árum. Þá voru flest skip ekki meira en 35–40 þús. króna virði. Í samræmi við það var ákveðið, að Samábyrgðin mætti ekki tryggja nema 15 þús. kr. hvert skip á eigin ábyrgð. Nú eru mörg skip 100–200 þús. króna virði, en samt sem áður má Samábyrgðin ekki hækka þessa tryggingu. En Samábyrgðin tryggir fyrir 30–40 skipafélög, svo að skipafjöldinn, sem hún tryggir, er mikill. En tekjur Samábyrgðarinnar hafa reynzt of litlar og svara alls ekki til þeirrar áhættu, er hún ber. Það er því alveg nauðsynlegt fyrir starfsemi Samábyrgðarinnar að hækka hlutdeild hennar í tryggingunum. Hér er farið fram á, að hlutdeild hennar verði hækkuð úr 15 þús. upp í 35 þús. kr. Með því móti getur Samábyrgðin komizt á rekstrarhæfan grundvöll. Frv. er samið af stjórn og sérfræðingum Samábyrgðarinnar og flutt af sjútvn. þessarar hv. deildar. - Ég vona, að málið mæti skilningi hér á þinginu, og vil ég óska eftir, að því verði vísað til 2. umræðu að þessari lokinni.

* Flm. (Bergur Jónsson): Hreppsnefndin á Patreksfirði hefur samið og samþ. hafnarreglugerð fyrir hreppinn, en vitamálastjóri hefur tjáð mér, að hann áliti vafasamt, hvort heimilt sé að setja þessa reglugerð án sérstakra hafnarlaga. Því hef ég flutt þetta frv. Patreksfjörður er vaxandi þorp með mjög mikilli útgerð, enda liggur hann vel til sjósóknar. Þaðan ganga nú 2 togarar auk fjölda vélbáta, og þar eru starfandi 2 hraðfrystihús. En þorpið vantar tilfinnanlega bátabryggju. Frv. er samið alveg eftir hliðstæðum hafnarl., og hygg ég því ekki, að þörf sé breytinga á því. Vil ég svo óska eftir, að málinu verði vísað til hv. sjútvn. að lokinni þessari umr.

* Frsm. (Sigurður Kristjánsson): Ég þarf ekki að fjölyrða um þetta frv. Það er flutt fyrir tilmæli Samábyrgðar Íslands af sjútvn. þessarar hv. d. N. athugaði frv. vel og komst að þeirri niðurstöðu, er í nál. segir. Það hefur oft, sem eðlilegt er, þurft að breyta þessum lögum. Þegar l. voru sett, var engin reynsla fyrir hendi í þessu efni, og því ekki eðlilegt, að þau næðu yfir öll þau atvik, er æskilegt er. Það hefur líka orðið svo, að l. hafa í framkvæmdinni hvorki reynzt nógu greinileg né náð yfir öll þau atriði, sem þörf hefur verið á. Breytingarnar, sem þurfti að gera á l., voru svo miklar, að heppilegra þótti að mynda alveg ný l., þó að meginþáttur þeirra sé úr gömlu l. Málið er svo vel undirbúið, að óhætt er að mæla með því. Frv. er samið af stjórn samábyrgðarinnar, með aðstoð sérfræðinga hennar í lögfræði og tryggingafræði, og athugað vol af sjútvn. Það er mjög nauðsynlegt, að málið fái afgreiðslu á þessu þingi. Sum ákvæði l. eru svo þýðingarmikil, að ekki yrði hjá því komizt að fá um þau brbl., ef frv. næði ekki fram að ganga nú. Vil ég því beina þeirri ósk til hæstv. forseta og hv. þm., að málinu verði flýtt svo sem verða má. Þar sem málið er komið frá n., hygg ég ekki þörf á að vísa því til n. aftur, en mælist til, að því verði vísað til 2. umr., að þessari umr. lokinni.