Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál er nú orðið hv. þm. kunnugt af blaðagreinum, sem um það hafa verið skrifaðar nú að undanförnu. Það er öllum kunnugt, að á síðastliðnu sumri var meðal annars farið með fjögur skip til Grænlands til þess að stunda þar veiðar. Þegar veiðum lauk, fengu skipverjar tilkynningu um það að sigla þessum 4 skipum til Nýfundnalands, og mundi þar verða gert upp við þá kaup. Fyrst var svo siglt til lítillar franskrar nýlendu, en síðan til Nýfundnalands, en síðan eru þar seldar eftirstöðvar veiðinnar, en skipverjar sendir heim til Íslands flugleiðis, án þess að upp væri gert við þá, en þeir áttu ógreitt kaup, er nam um 354 þús. kr., en auk þess hvíldu á skipunum sjóveð, sem nema töluverðum upphæðum, og lausaskuldir. Nú er það náttúrlega ekkert nýtt, að útgerðarmenn eigi erfitt með að borga skuldir sínar, eftir allan síldveiðibrestinn, sem þeir hafa orðið fyrir undanfarin ár. En í þessu tilfelli hefur það, sem fiskað hefur verið, verið selt gegn greiðslu í erlendri mynt, án þess að gjaldeyrisyfirvöldunum hafi verið gerð nokkur grein fyrir því og án þess að skipverjum hafi verið greitt nema að litlum hluta. Skipverjar höfðu því snúið sér til Alþýðusambands Íslands, og fulltrúi þess hefur átt tal við ríkisstj. um fyrirgreiðslu í þessu máli, en án árangurs. Leið svo fram í janúar, að ekkert gekk í þessu máli, en þá barst frétt um það. að forsætisráðherra Nýfundnalands hafi getið um það í nýársboðskap sínum sem merks viðburðar, að tveir merkir útgerðarmenn með 4 eikarskip væru komnir af Íslandi til þess að kenna Nýfundnalandsmönnum fiskveiðar, einkum síldveiðar með nýtízku veiðarfærum. Síld væri mikil þar fyrir landi, en möguleikarnir ekki notaðir, en á þessu mundi nú verða breyting og möguleikarnir, sem væru mjög miklir, yrðu notaðir framvegis, og væru þetta þáttaskipti í sögu Nýfundnalands. Mundu Íslendingarnir kenna þeim nýtízku veiðiaðferðir, sem miklar vonir væru tengdar við. Af þessu verður ekki annað séð, en að þessir útgerðarmenn ætli sér að selja kunnáttu íslenzkra veiðimanna til erlendra keppinauta. Nú er það svo, að enn hefur ekki verið greitt kaup til þeirra sjómanna, sem voru á skipunum síðastliðið sumar, en þó hefur komið tilboð frá útgerðarmanninum, þar sem hann bauðst til þess að greiða hluta af sjóveðunum og kaupið ásamt einhverju af öðrum skuldum gegn því, að hann fengi útflutningsleyfi fyrir skipin. Nú má það vera, að í einstökum tilfellum sé útflutningur gamalla skipa réttlætanlegur, en ekki í þessu tilfelli. Skipastóll Ísafjarðar er ekki stór, og hann hefur farið minnkandi undanfarið vegna síldveiðibrests, en Ísfirðingar eiga alla sína afkomu undir sjómennsku, svo að það hvílir bein skylda á Alþingi að bæta úr atvinnu kaupstaðarins, ef þetta umrædda leyfi verður veitt. Að smálestatölu eru þessi 4 skip upp undir helmingur af öllum skipastóli Ísafjarðar, og sjá þá allir, hve geysilegu atvinnutjóni slíkur brottflutningur mundi valda. Þá virðist einnig það fordæmi, sem þetta mundi skapa, vera mjög varhugavert, því að þetta mundi gefa fordæmi fyrir útgerðarmenn, sem illa væru stæðir, að flytja útgerðina úr landi og þá helzt svo langt í burtu, að vafasamt er að fá skipin heim aftur. Mundu þeir svo óska eftir útflutningsleyfi fyrir þeim og borga hluta af áhvílandi skuldum. Þetta mundi skapa fordæmi fyrir ófyrirleitna menn til þess að flytja atvinnutæki þjóðarinnar úr landi. Við flm. þessarar till. álítum, að það komi ekki til nokkurra mála að veita þetta útflutningsleyfi. Nú vil ég taka það fram, að ég hef ekki vitað, að neinn bilbugur væri á hæstv. sjútvmrh. að veita slík leyfi, en við höfum talið það rétt, að álit Alþingis á þessu máli kæmi í ljós. Við flm. teljum nauðsynlegt að gera tilraun til þess að ná skipunum til landsins aftur, þó ekki væri til annars en að fyrirbyggja það fordæmi, sem það mundi skapa, ef það yrði ekki gert. Þá höfum við einnig talið rétt að setja í till. ákvæði um að tryggja skipverjum greiðslu á kaupi þeirra frá síðastliðnu sumri. En ef ríkisstj. skærist í leikinn um að fá þau heim, þá yrði að gera samning við veðhafa og ábyrgjast einhverja borgun til skipverja, en ef skipin yrðu seld á uppboði, þá mundu boðin í þau nægja fyrir sjóveðum, kaupgreiðslum og ef til vill fleiri greiðslum, því að eins og kunnugt er, þá eru þau vel fallin til síldveiða og mundu því vera í háu verði, þegar síldveiðarnar fara að glæðast á ný. Ég hygg svo, að ekki sé ástæða til þess að hafa þessa greinargerð lengri, en vil vísa til grg. sjálfrar till. á þskj. 374, en ég vil mælast til þess, að umr. verði ekki lokið nú, heldur verði málinu frestað og vísað til hv. allshn. til athugunar.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég kveð mér hér hljóðs, er sú, að um þetta mál hafa átt sér stað mikil skrif í blöðunum og á þann veg, að þau gefa mjög skakka hugmynd um, hvað gerzt hefur í þessu máli. Í grg. þessarar till. getur einnig að líta atriði, sem eru mjög villandi og nauðsynlegt er, að leiðrétt séu í áheyrn allra hv. þm. Það atriði, sem mest áherzla hefur verið lögð á, bæði í grg. till. og í þrálátum æsingaskrifum blaðanna, er það, að hér sé um að ræða flótta úr landinu með fjögur skip, eins og það er orðað í grg. Hv. þm. Ísaf., 1. flm. till., minntist á það alveg réttilega, að útgerðin á Ísafirði hefði átt í miklum þrengingum á undanförnum árum. Það er alveg rétt. Síldveiðibresturinn hefur á engum bitnað eins hart og einmitt á Ísfirðingum, því að þar er byggt meira á síldveiði en í öðrum útgerðarbæjum á landinu, og ég hygg, að það sé ekki orðum aukið, að Ísfirðingar hafi beint og óbeint tapað um 30 millj. kr. á þessum aflabresti undanfarinna ára. Það var af þeirri ástæðu, sem einn af dugmestu útvegsmönnum þar, Björgvin Bjarnason, hóf athugun um fiskveiðar á fjarlægari miðum. Hann átti í miklum þrengingum með að útvega ýmislegt, sem nauðsynlegt var til útbúnaðar skipanna á fjarlægum miðum, en með sérstökum dugnaði tókst þessum útgerðarmanni þetta, og fjögur skip lögðu vestur um haf til Grænlands. Ég skal ekki fjölyrða um dvölina við Grænland, en það eru þó viss atriði, sem skýringa þurfa við. Leiðangurinn lagði af stað 5. júlí til Grænlands. Menn höfðu gert sér miklar og bjartar vonir um þennan leiðangur, sem og þann, sem ríkisstj. átti einhvern þátt í, að farinn yrði. Niðurstaðan varð hins vegar sú, að mikill brestur varð á veiði og tap á leiðangrinum, og þetta tap hlaut meðal annars að koma fram í vangreiddu mannakaupi, en til þess að reyna að koma í veg fyrir þetta og til að ræða önnur úrræði, hélt útgerðarmaðurinn ráðstefnu með skipstjórum sínum í Færeyingahöfn. Þá stakk útgerðarmaðurinn upp á því, að siglt yrði til Nýfundnalands og þar veitt um haustið. Bað hann þá skipstjóra sína að ræða þetta við skipshafnirnar. Tveimur klukkustundum síðar komu allir skipstjórarnir aftur um borð í það skip, sem viðræður höfðu farið fram í, og sögðu, að það hefði verið einróma samþykkt af öllum skipverjum, að eftir þennan misheppnaða Grænlandsleiðangur skyldi haldið á önnur mið til haustveiða, nefnilega Nýfundnalandsmið. Þá er að rekja lítillega sögu þessa máls, auk þess, sem ég hef greint. - Áður en haldið var til Nýfundnalands, hafði Björgvin Bjarnason haft samband við hinn íslenzka ræðismann í St. Johns, til þess að fá upplýsingar um, hvort þeir gætu selt saltfisk þar eða greitt fyrir nauðsynjar til skipanna með fiski, og taldi ræðismaðurinn ekkert því til fyrirstöðu, en þegar til Nýfundnalands kom, reyndust þær upplýsingar alveg rangar. Þar í landi er hár tollur á aðkeyptum fiski frá erlendum fiskiskipum, og til þess að slík viðskipti gætu farið fram, þarf leyfi frá stjórninni í Ottawa. Var því haldið til frönsku nýlendunnar St. Pierre, í von um að geta selt afla þar og látið skipverja hafa peninga, sem þeir kröfðust. Þegar til St. Pierre kom, reyndist einnig þar ómögulegt að selja fiskinn, en skipamiðlari þar á staðnum var fús til þess að lána peninga og vistir, þar til tekizt hefði að fá söluleyfi í Kanada. Þar sem árangurslaust reyndist að hafa viðlegu í St. Pierre vegna fjárskorts og skipin þar raunverulega föst til tryggingar úttekt hjá skipamiðlaranum, þá fór Björgvin Bjarnason til St. Johns. Eftir nokkurt þóf tókst honum að selja fiskinn, sem í skipunum var, þannig að hann gat nú greitt skuld sína í St. Pierre og keypt nægilegar vistir til þess að halda á veiðar. En þá neituðu skipshafnirnar að fara á veiðar. Útgerðarmaðurinn reyndi þrásinnis að fá skipverja á skipum þessum til að fara út og fiska, en þeir neituðu. Hann útskýrði það þá fyrir þeim, að hann hefði enga peninga nema fyrir afla, en þeir sögðust eiga inni tryggingu, sem rétt var, en hana gat útgerðarmaðurinn ekki greitt. Þeir óskuðu þá að fara heim, og varð ekki um þokað. Að standsetja skipin og útbúa með olíu og vistum, og hafa þessar fjórar skipshafnir á kaupi á meðan, til þess hafði útgerðarmaðurinn ekki fé. Það ráð var því tekið að fá flugvélar frá Íslandi til þess að flytja 53 skipverjanna heim. Nokkrir skipverjar vildu vera áfram vestra og freista þess að halda áfram veiðum. Til viðbótar þessu vil ég segja það, að það hafði verið áform útgerðarmannsins að sigla skipunum til Englands að loknum veiðum við Nýfundnaland og frá Englandi síðan heim til Íslands. Sú ráðagerð varð að engu við hina skyndilegu heimför skipverjanna og neitun þeirra um það að fara á veiðar. Það, sem ég hef með þessari frásögn sannað, er þetta, að útgerðarmaður inn hélt skipum sínum frá Grænlandi til Nýfundnalands með fullu samþykki skipverja sinna, fyrst að aflokinni ráðstefnu með öllum skipstjórum á skipunum og síðan að lokinni athugun á vilja skipshafnanna. Þetta liggur fyrir, sem og skipverjarnir eru fúsir til að staðfesta, að er satt og rétt. Í öðru lagi er sannað, að þegar til Nýfundnalands kom, vildu skipshafnirnar ekki halda veiðunum áfram, en óskuðu þess að fara heim. Ég skal ekki kveða upp neinn dóm yfir þessari ráðabreytni skipshafnanna. Það má vel vera, að hún hafi verið fyllilega eðlileg. En hún var engu að síður í mótsetningu við það, sem um hafði verið rætt, því að það hafði verið rætt um að stunda veiðar á Nýfundnalandsmiðum og fá þar fisk og sigla síðan til Englands og þaðan svo til Íslands. Þegar skipin gátu hins vegar ekki veitt, vegna þess að skipverjar vildu hætta veiðum, hafði útgerðarmaðurinn enga möguleika til þess að útbúa þau og sigla þeim til Íslands, þar sem hann hafði reiknað með að fá fisk til þess að greiða þann kostnað með. Það leiddi af þessu, að útgerðarmaðurinn hafði ekki heldur fé til þess að standsetja skipin og varð að kaupa skipverjum sínum flugfar til Íslands, en leggja skipum sínum í höfn á Nýfundnalandi. Þar sem ekkert hafði aflazt þarna við Nýfundnaland, hafði útgerðarmaðurinn ekki heldur fé til þess að greiða skipverjum laun þeirra. Það, sem er þess vegna kjarni þessa máls, er það, að það er aflabrestur við Grænland, sem veldur því, að útgerðarmaðurinn tekur þá ákvörðun í samráði við skipshafnir sínar og skipstjórana að sigla skipum sínum til Nýfundnalands. Það, sem veldur því, að skipin kyrrsetjast í Nýfundnalandi, en ekki verður úr því áformi að sigla þeim til Englands og Íslands, er það, að skipin geta ekki veitt vegna þeirra ástæðna, sem ég hef greint, að útgerðarmaðurinn fær ekkert fé til að greiða óumflýjanlegan kostnað við heimsiglingu þeirra, standsetningu og annan kostnað, sem óumflýjanlega hlýtur af því að verða. Ég hef þá rakið söguna fram til þess, að skipverjarnir eru farnir heim og skipin föst í höfnum vestra. En við það skapast algerlega nýtt viðhorf fyrir útgerðarmanninn, hann stendur uppi með skipin mannlaus og er félaus. Hann hefur ekki möguleika á að sigla þeim heim, þar sem þau þurfa verulegra viðgerða við, vélaaðgerða og eftirlits o. s. frv., til þess að hægt sé að sigla þeim yfir hafið. Þá hefur útgerðarmaðurinn tilraunir til þess að bjarga sér út úr þessu öngþveiti þarna vestra. Og þá er það, sem hann kemst í samband við stjórnmálamenn vestra og fær loforð um einhvern stuðning. Er auðsætt, að útgerðarmaðurinn hefur komizt í gott samband við valdamenn þar og að þeir hafa haft áhuga fyrir fyrirtæki hans. í framhaldi af þessu sækir svo þessi íslenzki útgerðarmaður um leyfi til sjávarútvmrn. til búferlaflutnings skipa sinna, sem var skilyrði til þess, að hann fengi lán og stuðning vestur þar. Þessi umsókn mun vera dagsett 14. nóv. s. l., en hún hefur ekki fengizt samþykkt enn þá. Í sambandi við þetta tel ég rétt, að hv. þm. fái vitneskju um það, hvað það raunverulega er, sem útgerðarmaðurinn hefur boðið til þess að fá þetta leyfi, sem er nauðsynlegt til þess að hann geti haldið áfram veiðum um skemmri eða lengri tíma við Nýfundnaland. Útgerðarmaðurinn hefur, ef hann fær leyfðan þennan búferlaflutning, möguleika til þess að greiða upp í skuldir sínar hér eftirtaldar upphæðir: Kaup skipverja, 360 þús. kr. Kauptryggingin, sem útgerð þessara skipa skuldar skipverjum, er 347 þús. kr. Mismunurinn á því og 360 þús. kr. mun vera innheimtulaun, er útgerðarmaðurinn neyðist til að greiða, ásamt kaupi skipverja, vegna þess að þetta greiðist út í íslenzkum bönkum, er fá það í kanadiskum dollurum, Í öðru lagi býðst útgerðarmaðurinn til að greiða Samábyrgð Íslands 160 þús. kr., fiskveiðasjóði 720 þús. kr., Útvegsbanka Íslands 430 þús. kr., framkvæmdasjóðslán 200 þús. kr. Svo gerir útgerðarmaðurinn ráð fyrir að semja um greiðslu á lausaskuldum, sem eru samtals um 900 þús. kr. Óhjákvæmilegar eftirgjafir af lánum til þess að gera þessar greiðslur mögulegar er eftirgjöf af síldarkreppuláni, sem er að upphæð 480 þús. kr. Auk ofangreindra skulda, skulda félög þessa útgerðarmanns fiskimálasjóði 220 þús. kr. með vöxtum, en þetta lán er tryggt með eignum félaganna á Ísafirði og því í fullkomnum skilum. - Þetta er um að segja það greiðslutilboð, sem útgerðarmaðurinn hefur gert. Hann býðst m. ö. o. til að greiða eða koma á hreinan grundvöll svo að segja öllum sínum skuldum við íslenzkar lánsstofnanir og meira að segja lausaskuldum við einstaklinga. Ég vil í þessu sambandi minnast á annað atriði. Því hefur verið haldið fram í blöðum, að stórfelld gjaldeyrissvik hafi átt sér stað í sambandi við þennan leiðangur. Ég bendi á, að um leið og þessi maður skilaði 40 þús. dollurum upp í kaupgreiðslur skipshafna sinna heima, þá eru fullkomlega gerð skil á gjaldeyri hans í sambandi við Grænlandsútgerð hans. Það atriði er þess vegna ekki hægt að telja honum til áfellis, ef hann að öðru leyti fengi tækifæri til þess að koma málum sínum á þann grundvöll, sem um ræðir í þessu greiðslutilboði. Ég skal nú ekki fjölyrða miklu frekar um þetta mál. En í sambandi við þáltill., sem hér liggur fyrir, vil ég geta þess, að kostnaðurinn - og það er rétt, að menn athugi það - við heimsendingu skipanna, verður samkv. lauslegri kostnaðaráætlun, sem gerð hefur verið um það og lögð hefur verið fyrir skilanefnd sjávarútvegsins í sambandi við síldarkreppurnar, - það er gert þar ráð fyrir, að hann mundi verða 600–700 þús. kr., trúlega þó ekki undir 700 þús. kr., þar af um hálf milljón í kanadískum dollurum, sem sprettur af því, að á skipunum þarf að fara fram mjög mikil viðgerð, til þess að hægt sé að sigla þeim yfir hafið. Það þarf einnig að greiða töluvert af kaupi skipshafnanna í kanadískum dollurum. Það þarf að standsetja vélar þeirra. Það þarf að borga ferðakostnað skipshafna, sem út yrðu sendar, og greiða þeim laun í erlendum gjaldeyri. Að sjálfsögðu þarf svo að kaupa vistir og olíu, greiða hafnargjöld o. s. frv. í sambandi við heimsiglinguna. Ég held, eftir því sem mér hefur verið skýrt frá, að það sé ekki óvarlegt að áætla, að kostnaður við heimsendingu skipanna í erlendum gjaldeyri mundi verða um hálf milljón kr., og náttúrlega er mjög mikill hluti af því kostnaður við nauðsynlega viðgerð á skipunum sjálfum og vélum þeirra, því að þó að þetta séu góð skip, þá eru vélar þeirra í þannig ástandi, að það væri fráleitt að sigla þeim þessa löngu leið yfir hafið án þess að láta fara fram mjög rækilega viðgerð og endurskoðun á vélum a. m. k. sumra þeirra. Sjálfur hefur útgerðarm. ekki fé til þess að gera þetta, að útbúa skipin og sigla þeim heim, og ég vil upplýsa, að eftir að augljóst vax orðið, að mikil tregða var á því hjá ríkisstj. að veita leyfi til búferlaflutnings fyrir skipin, þá sneri útgerðarmaðurinn sér til n., sem hefur með kreppulánin að gera, og óskaði aðstoðar hennar til þess að koma skipunum heim. Útgerðarmaðurinn sá, að þetta hvorki gekk né rak, og hann sneri sér til þess íslenzka aðila, sem mest hefur haft með þessi mál sjávarútvegsins að gera, og óskaði aðstoðar til þess að koma skipunum heim. En ég veit, að hv. þm. undrar það ekki neitt, þó að þessi skilanefnd yrði að hafna slíkri ósk um fyrirgreiðslu. Víð vitum, að það hefur ekki verið einu sinni greitt af höndum allt það fé, sem Alþ. hefur samþ. að greiða til einstakra útgerðarmanna til þess að losa sjóveðin af skipunum frá síðasta sumri. Og það er þess vegna varla með sanngirni hægt að ætlast til þess, að skilanefndin hafi orðið við þessari ósk útgerðarmannsins, sem í neyð sinni hefur snúið sér til hennar og óskað þessarar aðstoðar og gert henni fyllilega ljóst, hvernig hans mál standa og hverjir möguleikar hans eru til þess að koma skipum sínum heim, þó að hann feginn vildi. En ég vil svo aðeins lítillega ræða það viðhorf, sem skapaðist við það, ef útgerðarmanni þessum væri nú neitað um þetta leyfi til búferlaflutnings. Við það væru allir möguleikar hans til þess að greiða skuldir sínar hér heima, þar á meðal mannakaup, að engu orðnir. Við honum blasti þá ekkert nema gjaldþrot. Niðurstaðan yrði því sú, að útgerðarmaðurinn gæti ekki greitt neinar af skuldum sínum til þessara umræddu lánsstofnana. Hann gæti ekki heldur greitt sjómönnunum, sem voru á skipum hans á s. l. sumri. Ég veit, að hv. þm. eru það kunnugir ástæðunum í útvegsmálum okkar nú, að þeir gera sér ekki miklar vonir um, að verð þessara skipa, eftir að þau t. d. væru komin hingað heim, hrykki langt til þess að greiða þessar skuldir, til þess að borga þennan háa skuldalista, sem ég las upp áðan og útgerðarmaðurinn hefur boðizt til að greiða að töluverðu leyti. Ég veit, að afleiðingin af því yrði stórfellt tap lánsstofnananna og sjómannanna, sem á skipunum voru, því miður. Ég verð svo að segja það að lokum, að Björgvin Bjarnason hefur ekki með glöðu geði orðið að freista þessara úrræða í þrengingum sínum. Honum er það áreiðanlega ekki geðfellt að neyðast til þess að yfirgefa byggðarlag sitt og land með þessum hætti. Ég veit líka, að hann hefur fullan hug á því að koma heim til sinna ættarbyggða aftur, annaðhvort með þessi skip eða önnur ný, ef honum tækist að rétta hag sinn við. Þeir, sem þekkja Björgvin Bjarnason, hljóta að hafa trú á því, að honum með dugnaði sínum og harðfengi takist að rétta hag sinn, því að það vita allir, sem til hans þekkja, ekki sízt Ísfirðingar, að harðduglegri mann, en hann, getur varla. Ég hef viljað gefa þessar upplýsingar hér til þess að hv. þm. ættu þess kost að heyra þetta mál flutt nokkuð á annan veg, en gert hefur verið í blöðum undanfarið. Ég vil vænta þess, að hv. n., sem fær þetta mál til athugunar, sem mér skilst, að verði hv. allshn., leiti umsagnar lánsstofnana, sem hlut eiga að máli, um þessa þáltill., og enn fremur Alþýðusambands Íslands, sem hefur komið fram sem aðili skipshafnanna á skipunum. Ég álít að vísu, að flutningur till. sem þessarar hér á Alþ. sé eiginlega heldur hæpinn. Ríkisstj. verður á hverjum tíma að ákveða, hvað gera skuli í slíkum málum. Og ég veit, að hv. þm. vita það, að á undanförnum árum hafa fjöldamörg skip verið flutt úr landi og aldrei komið til greina að leita álits Alþ. um það, hvort einstaklingar ættu að fá að selja gömul skip úr landi eða ekki. - Ég vil svo segja það, að það er að sjálfsögðu hnekkir fyrir Ísafjörð, að þannig hefur farið með þessi skip, að þau eru nú föst í skuldum í fjarlægu landi. En ég vil segja hæstv. Alþ. það, að ég held, að almenningur á Ísafirði geri sér það ljóst, að til grundvallar þessari staðreynd, að þessi fjögur skip eru föst í fjarlægu landi, liggur ekki það, sem megináherzla hefur verið lögð á í umræðum um þetta mál á opinberum vettvangi, þ. e. a. s. fyrir fram hugsaður flótti og sviksamlegur tilgangur. Ég get fullvissað hv. þm. um það, að almenningur á Ísafirði lítur ekki svo á þetta mál. Ég hef leitt rök að því, hverjar hinar raunverulegu ástæður eru. Ég býst við, að ég sé sammála hv. flm. till., hv. þm. Ísaf., um það, að það sé mjög miður, að þessi útgerð skuli vera þannig á vegi stödd eins og raun ber vitni um, að hún getur ekki komið skipum sínum heim, og þannig á vegi stödd, að líkur séu fyrir því, að ísfirzkt atvinnulíf missi af þessum myndarlegu framleiðslutækjum. Um þetta erum við áreiðanlega sammála. En ég hef aðeins viljað leiða sannleikann í ljós í þessu máli, því að ég hygg, að hann sé jafnan sagna beztur, einnig að þessu sinni.



Herra forseti. Hv. þm. N-Ísf. (SB) gat þess í sinni ræðu, að till. þessi til þál., sem hér er um að ræða, væri þannig, að vafasamt væri, hvort rétt hefði verið að bera hana fram á hæstv. Alþ. Um það út af fyrir sig skal ég ekki ræða, en mér þykir rétt að benda á, að hér er um svo einstætt mál að ræða, alveg sérstakt mál, að afgreiðsla þess varðar miklu síðar meir fyrir a. m. k. íslenzka ríkissjóðinn, og þess vegna er ekki sama, hvernig þetta mál verður afgreitt. Þessi þáltill., sem borin er fram hér í einni málsgrein, fjallar um raunverulega þrjú óskyld atriði. Í fyrsta lagi um það, hvort leyfa skuli útflutning ákveðinna skipa, og er um það fyrsti málsl. Næsta atriðið er, að Alþ. leggi til, að íslenzka ríkið taki á sig fjárhagslegar greiðslur af sérstökum ráðstöfunum til þess að fiytja þessi ákveðnu skip heim, sem upplýst er hér í umr., að muni nema 600–700 þús. kr. Í þriðja lagi er hér lagt til, að ríkissjóður taki að sér að greiða ákveðnar upphæðir til ákveðinna manna, sem upplýst er, að nemi 360 þús. kr. Um þetta allt fjallar till. Og satt að segja undraði mig nokkuð, þegar hæstv. forseti úrskurðaði, að um þessa till. skyldi fara fram ein umr. Ég segi þetta ekki til gagnrýni, því að það var að sjálfsögðu mér og öðrum hv. þm. innan handar að gera við það aths. En mér skilst, að um þessa till. hefðu átt að fara fram tvær umr., ekki aðeins vegna þess, að hún kann að skapa ríkissjóði hátt á aðra millj. kr. útgjöld, ef hún verður samþ. og heimildin notuð, heldur einnig vegna þess, að hún mundi skapa slíkt fordæmi, að það mundi skapa ríkissjóði tuga millj. kr. útgjöld í framtíðinni, ef ætti að fara eftir því fordæmi, sem hér væri skapað. Mig furðar þó enn meira á því, þegar hv. flm. gerir það að till. sinni, að þessi þáltill. fari til allshn., en ekki fjvn. Það hafa mál um minni fjárhagsatriði en þetta, sem skiptir millj. kr. fyrir ríkissjóðinn, farið til fjvn. til athugunar, og hefur sú afgreiðsla þótt sjálfsögð, en ekki, að þau mál færu til allshn. Og þó að því verði ekki breytt, að ein umr. verði um till., þá vil ég gera það að till. minni, að till. verði vísað til fjvn., af þeim ástæðum, sem ég hef greint. Mér skilst, að hv. flm. hafi sakað nokkuð viðkomandi útgerðarmann fyrir flótta úr landi og einnig um sviksemi við sína skipverja og aðra þá, sem eiga hjá honum fé. Ég skal ekki blanda mér í þetta atriði, en vil benda hv. flm. á, að samkvæmt ákvæðum sjómannalaganna frá 1930 þá hafa þeir ákveðinn rétt, og ég efa, að þeir hafi haft þann rétt að neita að sigla skipunum til Nýfundnalands samkvæmt þeim l. Annars er það upplýst, að það hefur verið gert með þeirra samþykki. En þeir höfðu annan rétt, sem ekki er vefengdur, og það er að ganga af skipinu í fyrstu höfn, sem skipið kom í, eftir að ferðinni var haldið áfram lengra, en þeir sjálfir vildu vera láta. Þessi réttur er alveg skýr í sjómannal., og þar gátu þeir tryggt sér allan þann rétt gagnvart þeim kröfum, sem þeir áttu á útgerðina. Þeir gátu haft samband við ræðismann Íslands og gert kröfu um að fá sitt kaup greitt, ekki einasta til þess dags, sem þeir gengu af skipinu, heldur til þess dags, sem þeir komu heim til sinnar skrásetningarhafnar, og þar með talinn flutningskostnaður og fæði til þess dags, sem þeir komu heim. Þetta er það, sem skeður daglega hjá skipverjum, sem sigla um heimshöfin, og þessi réttur sjómannsins er ákaflega sterkur. Þessum rétti gátu þeir beitt, og ef þeir vanræktu þennan rétt, þá var það ekki sök útgerðarmannsins. Alþ. þarf því á engan hátt að taka að sér að greiða þær 360 þús. kr., sem hér um ræðir, og hefði ekki þurft að gera, ef þeir hefðu beitt þeim rétti, sem þeir áttu hér í þessum l. Ég veit ekki, hvort hv. flm. hyggur, að það sé lagabrot að sigla íslenzkum skipum til annarra landa og starfrækja þau þar árum saman. Hvað hyggur hann um norska verzlunarflotann, sem ekki er heima árum saman og starfræktur er í öðrum heimsálfum? Ég þekki mörg dæmi, þar sem norskir skipaeigendur hafa siglt skipum sínum allt upp í 10 ár, án þess að koma í norska höfn. Hyggur hann, að slíkt sé flótti frá sinni þjóð? Það er síður en svo. Það er til þess að bjarga norsku þjóðinni, að miklum hluta af hennar skipaflota er siglt á öllum heimshöfum. Hitt er svo annað atriði, að viðkomandi aðilar geta ekki selt slíkar eignir, nema með leyfi íslenzkra yfirvalda, og má ekki blanda þessum tveimur atriðum saman. Sú ráðstöfun útgerðarmannsins að hafa flutt sig til á önnur fiskimið og gera tilraun til að selja afla sinn í öðru landi getur ekki varðað við íslenzk lög undir neinum kringumstæðum. Mér þætti gaman, ef hv. flm. vildi benda á þann lagabókstaf, sem sýndi hið gagnstæða í þessu máli. Það er svo annað atriði, ef íslenzkur útgerðarmaður fer að selja þá eign annars staðar, því að það getur hann ekki gert nema hann fái til þess sérstakt leyfi. Ég vil í sambandi við þetta benda á, að það hefur verið látið óátalið, þó að gamli Lagarfoss væri fluttur úr landi til að höggva hann upp. Það getur verið, að það hafi verið leyft, en þetta er ekki nema það, sem er venja. Það hefur ekki verið lengra gengið, þó að skip hafi verið selt til þess að höggvast upp, en hins vegar er skylda að skila gjaldeyrinum. Ég vil einnig benda á, að ég hef ekki heyrt bornar fram ásakanir, þó að 2 íslenzkir togarar hafi árum saman verið í Englandi. Þeir eru þar sem íslenzk eign, og ég hygg ekki, að þeir eigendur hafi brotið lagabókstaf, þó að þeir hafi lagt þeim skipum þar upp 2–3 ár. Og hvers vegna gæti það verið samkvæmt íslenzkum l. að afskrá skipshafnir í Englandi, leggja þar skipum í öruggt lægi og láta þau liggja þar 2–3 ár, hvers vegna er það samkvæmt íslenzkum l., en gagnstætt íslenzkum l. að senda áhöfn og veiðiskip til Nýfundnalands og leggja þeim þar í öruggri höfn? Ég held, að hv. flm. hafi farið fulllangt í ásökunum til útgerðarmannsins um þetta atriði. Hér hefur verið bent á, að ef Alþ. á að taka að sér að gera ráðstafanir til þess að koma þessum skipum heim aftur til Íslands og bera þann kostnað, þá muni sá kostnaður nema 700 þús. kr. Það hefur verið upplýst af hv. flm., að ef eigi að tryggja skipverjum kröfur frá s. l. sumri, þá muni það kosta ríkissjóð 360 þús. kr. Nú skulum við hugsa okkur, að hvort tveggja þetta þyki nauðsynlegt til þess að fyrirbyggja, eins og segir í grg., að slíkt endurtaki sig. En er þá hv. flm. viss um, að það yrði fyrirbyggt, þó að þessi till. yrði samþ., sem hér um ræðir? Hefur ríkisstj. eða Alþ. nokkur tök á því í dag, að menn fari ekki áframhaldandi með skip sín úr landi? Mundi það ekki ýta undir menn, sem komnir eru í fjárþröng, að gera þetta, ef þeir vita, að Alþ. er fljótt til þess að hlaupa til og sækja skipin á sinn kostnað og greiða áhvílandi skuldir? Þá erum við komnir inn á braut, sem er svo hættuleg, að ég veit ekki, hvar það endaði. Mér dettur hins vegar ekki í hug að halda, að nokkrum manni komi til hugar að skerða svo frelsi útgerðarmanna almennt að meina þeim að ferðast með skip sín til annarra staða en umhverfis Ísland, en öðruvísi er ekki hægt að fyrirbyggja, að þetta endurtaki sig. Þau rök, sem hv. flm. færir fram, að það eigi að gera þetta til þess að fyrirbyggja, að þetta endurtaki sig í framtíðinni, eru því röng. Sannleikurinn er sá, að samkvæmt siglingalöggjöfinni getur hver skipstjóri, sem siglir skipi í erlenda höfn, takmarkalítið tekið fé og vistir út á bæði farm og skip, ef hann þarf á því að halda, og þetta veit viðkomandi aðili. Skipsmenn þeir, sem hér um ræðir, höfðu því fullkominn haldsrétt á viðkomandi skipi, þar til þetta var greitt, og það er ekki ný bóla, að íslenzkir útgerðarmenn hafi orðið að sætta sig við það, að skipi hafi verið haldið í höfn þannig vegna stórkostlegrar viðgerðar, þar til þeir sjálfir eða íslenzkir bankar hafa leyst út slíkar kröfur, og það er engan veginn á valdi hv. þm. Ísaf. að stöðva slíkt, þó að þessi till. verði samþ. Það er því ógerningur að koma í veg fyrir það, ef menn vilja beita slíku, að menn sigli skipum sínum til annarra landa, stofni til skuldar og láti setja haldsrétt á skipin og selja þau þar á uppboði til greiðslu slíkra skulda. Það, sem mér skilst, að skuldareigandi hér verði að gera í þessu máli, hvort sem það eru skipverjar eða aðrir aðilar, það er að tryggja sér eignina, þar sem hún nú er, og láta annaðhvort fara fram á eigninni sölu þar í landi og bjóða hærra en þær kröfur eru, sem liggja á þessum flota þar, og sigla síðan sjálfur skipunum heim á sinn kostnað til þess að hafa eitthvað upp í sínar kröfur eða tapa skuldinni. Ég sé ekki aðra leið. Mér finnst fjarstæða að ætlast til, að Alþ. hlaupi hér fram fyrir skjöldu hjá öðrum mönnum, sem eiga hér kröfur upp á nærri 3 millj. kr., og ráðstafi þeim sem sínum kröfum á ríkisins kostnað. Þetta er mál milli veðhafa og útgerðarmanns, en getur ekkert komið ríkissjóði við. Ég harma það, að skipverjar skyldu ekki beita þeim rétti, sem þeir áttu, þegar þeir voru um borð í skipinu, og ég geri ekki ráð fyrir, að sé enn fyrndur. Ég hygg, að þeir geti enn látið fastsetja skipin og selja þau, til þess að fá sína skuld greidda samkvæmt gildandi l. um þessi mál, svo að af þeim ástæðum er óþarfi fyrir ríkissjóð að hlaupa hér undir bagga. Hitt er annað atriði, að mér finnst ekki óeðlilegt, þó að Alþ. samþykki að skora á ríkisstj. að leyfa ekki útflutning á þessum skipum fyrr en tryggt er, að þessir aðilar hafi allir fengið sínar greiðslur. Það er ekki óeðlilegt og kemur ekki við því að baka ríkissjóði stórkostleg útgjöld, eins og ætlazt er til með þessari till.

Flm. (Finnur Jónsson) Hv. þm. N-Ísf. (SB) hefur nú gefið hér sína útgáfu af þessari útgerðarsögu. Ég stillti að öllu leyti orðum mínum í hóf í minni framsöguræðu og reyndi að gefa þm. eins hlutlausa frásögn af þessu og ég gat. Hv. þm. N-Ísf. var að tala um, að um þetta mál hefðu farið fram mikil blaðaskrif. Ég hef ekki orðið var við, að um þetta mál hafi verið skrifað nema í eitt blað í höfuðstaðnum, fyrir utan eina litla svargrein, sem einn útgerðarmaður, Óskar Halldórsson, skrifaði í Morgunblaðið. Að öðru leyti hefur þetta einkennilega mál verið látið órætt, sérstaklega af blöðum Sjálfstfl. Ég hef talið, að það væri að mörgu leyti athugavert fyrir þá, sem vilja efla atvinnuvegina hér í landi, ef skip væru flutt úr landi á þann hátt, sem hér hefur átt sér stað, og það hefði ekki vakið eftirtekt eða verið rætt í blöðum landsins, að farið væri með atvinnutækin burt úr sjávarplássunum á þann hátt, sem hér hefur verið gert. Það er þess vegna villandi hjá hv. þm. N-Ísf., þegar hann kemst þannig að orði, að mikið hafi verið skrifað um þetta mál. Það hefur þvert á móti verið lítið skrifað um þetta mál, sem varðar þó atvinnu eins kaupstaðar og skapar fordæmi fyrir alla landsmenn. Hv. þm. N-Ísf. vildi reyna að koma sökinni á skipverja þessara veiðiskipa, að þeir hafi neitað að veiða við Nýfundnaland fyrir heimferðarkostnaði og þess vegna verið sendir heim með flugvél. Ég er að mörgu leyti þakklátur hv. þm. Barð. fyrir þær ágætu upplýsingar, sem hann gaf í þessu máli, þó að þess hafi að vísu ekki þurft með mín vegna, því að mér er það eins vel kunnugt og honum. En mér er ánægja að heyra hann lýsa rétti skipverja á þá leið, að þeir hafi haft fullt leyfi til þess, þegar þeir komu í útlenda höfn, að ganga af skipunum og krefjast þess, að þeir fengju borgað sitt kaup og borgaðan heimferðarkostnað. Það var aðeins sá galli á því, að þó að þeir hefðu viljað nota sér þennan rétt, þá voru ekki líkur til þess, að það kæmi þeim að haldi, af því að skipin sigldu í höfn þar, sem ekki var neinn fulltrúi Íslands fyrir. Eða vill hv. þm. Barð. halda því fram, að það sé íslenzkur ræðismaður á smáeynni St. Pierre fyrir sunnan Nýfundnaland, en það er fyrsta höfnin, sem þeir komu til frá Grænlandsmiðum, fyrir utan aðra höfn., sem liggur stutt norður frá Nýfundnalandi og þeir komu við í til að taka olíu? Annars var ýmislegt furðulegt, sem kom fram í ræðu hv. þm. N-Ísf. og stafar af ókunnugleika á skipasiglingum eða af því, að hann vill gefa þm. sem skakkasta mynd af þessu öllu saman. Þegar skipin komu til Nýfundnalands, þá voru þau búin að selja sumaraflann, að undanteknum 80 smálestum af fiski, og enn fremur mun standa þannig á í Nýfundnalandi á þessum tíma árs, að þar er ekki vertíð. Þess vegna er það furðulegt, þegar hv. þm. N-Ísf. ætlar að telja mönnum trú um, að eiginlega hafi það verið stytzta leiðin til þess að koma heim með skipin og ódýrast að fara til Nýfundnalands. Það er kunnugt, að skipin voru að veiðum við Grænland til þess að sigla þeim heim þaðan, og þurfti ekki að fara fram nein aðgerð á þeim, af því að það gat ekki hafa farið fram skoðun á skipunum, sem sigla til eins árs. Um áramótin 1948–1949 fór fram aðalskoðun á þessum skipum, og hún átti ekki, frekar en á öðrum skipum íslenzkum, að fara fram aftur fyrr en um áramótin 1949–1950. Þess vegna þurfti ekki nein skoðun eða höfuðaðgerð að fara fram á þeim, önnur en daglegt viðhald. Þetta veit ég, að hv. þm. Barð. er vel ljóst, þó að hv. þm. N-Ísf. beri kannske ekki mikla respekt fyrir hans þekkingu á þessu sviði. Hvað kostaði að senda mennina heim með flugvél? Það kostaði 100 þús. kr., og dettur hv. þm. N-Ísf. í hug, að það hefði ekki reynzt ódýrara að sigla skipunum heim frá Grænlandi og jafnvel frá Nýfundnalandi, en að senda mennina heim með flugvél? En einmitt það, að skipaeigandinn hefur ráð á því að senda mennina heim með flugvél, en siglir skipunum ekki heim, sýnir, að hann ætlaði sér ekki heim með skipin, og ég hygg, að það sé alveg ómögulegt að færa sönnur á það gagnstæða. Eftir því, sem ég veit bezt, þá er aðalvertíð við Nýfundnaland eftir áramót, og ég hygg, að þessi skip hafi verið lítið hreyfð síðan þau komu þangað vestur. Mér er tjáð, að eitt þessara skipa hafi farið eina veiðiferð fyrir áramót og síðan ekki sögunni meir. Hvað gerzt hefur í þessu þar á eftir, veit ég ekki, en ég hygg, að þessi skipshöfn sé ekki komin heim enn þá. - Ég hygg, að í þeirri grg., sem fylgir þessari till., standi allt óhrakið, og í grg. er fylgt þeim upplýsingum, sem skipverjar hafa gefið Alþýðusambandi Íslands. Þó að það sé rétt, sem hv. þm. Barð. upplýsir, að skipverjar geti gengið af skipi í erlendri höfn, þegar þeirra ráðningartími er úti, þá hygg ég, að áhöfnin geti ekki neitað að sigla skipinu til þeirrar hafnar, sem skipstjórinn vill sigla skipinu til. Ég hygg, að það mundi vera skoðað sem uppreisn og varðaði fangelsisvist, ef þeir krefðust þess, að yfirmaður eða skipstjóri sigldi sinu skipi heim til Íslands, þegar skipstjóri segði: Við siglum til Nýfundnalands. - Það er þess vegna algerlega út í loftið, ef hv. þm. N-Ísf. vill fara að ráðast á skipverja þessara skipa og kenna þeim um það, að skipunum var siglt til Nýfundnalands, ætlandi svo þar á eftir að kenna þeim um það að útgerðarmaðurinn fékk ekki fisk í skipin til þess að sigla með hann til Englands. - Ég hef heyrt ýmislegt um meðferð skipverja í Nýfundnalandi, en skal ekki hafa það eftir að þessu sinni. Það er furðulegur málflutningur hjá hv. þm. N-Ísf., þegar hann heldur því fram, að ekki hafi átt sér stað nein vanskil með gjaldeyri í þessu sambandi. Það er sannanlegt, að viðkomandi útgerðarmaður kom hér til landsins með nokkra fyrirframgreiðslu út á væntanlega veiði við Grænland á s. l. vetri og hafði ekki skilað þeim gjaldeyri til bankanna. Hann hafði heldur engin skil gert fyrir þeim gjaldeyri, sem hann hafði fengið fyrir þann fisk, sem hann aflaði við Grænland, og þó að hann kynni að vilja skila þessum gjaldeyri, sem hann hefði átt að skila fyrir fiskinn í höfn, af söluandvirði skipanna, ef hann flytti þau úr landi, þá er það vitanlega allt annað mál. Ég hygg, að það sé sannast mála, að afurðir þær, sem skipin fengu við Grænland, hafi verið seldar fyrir erlendan gjaldeyri og hvorki hafi skipverjar fengið greiddan sinn hlut úr þeim né heldur hafi verið greidd sú úttekt, sem tekin var hér í Reykjavik, áður en skipin lögðu úr landi til þessarar farar, m. ö. o., að yfirleitt hafi það. sem skipin öfluðu, verið selt, en þeir, sem áttu að fá eitthvað út úr því, hafi yfirleitt ekki fengið neitt. Setjandi svo þetta í samband við það, að reynt er að hæla útgerðarmanninum og verzla við ríkisstj. um það að fá skipin flutt úr landi gegn því að greiða einhvern hluta af skyldunni, þá getur hver efazt um það sem vill, að hér hafi verið um nokkurn flótta að ræða úr landi með skipin. Mér er alveg ljóst, sem hv. þm. Barð. tók fram, að útgerðarmenn hafa leyfi til að sigla skipum sínum um öll heimsins höf og að þar er ekkert til hindrunar. Hv. þm. Barð. tók fram, að Norðmenn sigldu skipum sínum um öll heimsins höf til að bjarga sínu landi. Þetta er alveg rétt, það gera þeir með farþegaskip og veiðiskip að nokkru leyti. En ég held nú ekki, að Ísfirðingar líti yfirleitt svo á, að þetta ferðalag á þessum ísfirzku skipum sé nein björg fyrir Ísafjarðarkaupstað eða landið í heild, sem og hefur komið í ljós, þar sem nú er komið á daginn, að ætlunin er ekki að koma með þessi skip heim aftur, heldur selja þau burt úr landinu. Mér og mörgum fleirum finnst þetta undarlegt bjargráð, en sennilega heldur hv. þm. N-Ísf., að það muni geta bjargað atvinnuvegunum heima, að skipin eru flutt í burt. Hv. þm. Barð. nefndi sem dæmi þess, að skip væru flutt úr landi og enginn haft neitt við það að athuga, að gamli Lagarfoss hefði verið fluttur úr landi. Ég held, að Eimskip hafi á löglegan hátt fengið útflutningsleyfi fyrir því skipi, og held, að það sé ekki sambærilegt, því að þótt sum þessi skip séu nokkuð gömul, þá eru þau ekki ætluð til þess að höggva þau upp, því að ef það er rétt, sem hv. þm. N-Ísf. sagði, að eigandinn teldi sig geta borgað 3–4 millj. kr., ef hann fengi útflutningsleyfi fyrir þessum skipum, mun vera nær lagi, sem forsætisráðherra Nýfundnalands sagði, að skipin væru góð og vel útbúin, en verið væri að flytja þau úr landi til þess að höggva þau upp. Af þessu má sjá, að hér er ekki hægt að gera neinn samanburð á, hvort ónýt skip, sem ekki borga sig lengur, eru flutt úr landi eða farið er að flytja góð og hentug veiðiskip burt úr landinu. Ég skal viðurkenna, að það er talsverður vandi á höndum um þetta mál. Það þarf að sjálfsögðu nokkra lagni og vilja hjá ríkisstj. til þess að koma því þannig fyrir, að þessi skip komist til landsins án mjög mikils tilkostnaðar. Ég veit ekki, hve miklu kann að hafa verið hlaðið á skipin þarna úti af kostnaði, en þó eru ekki líkur til, að það sé mjög mikið, vegna þess að skipshafnirnar voru sendar heim eftir ekki mjög langan tíma frá Nýfundnalandi, svo að kostnaðurinn getur varla verið mikið annað en geymslukostnaður. Ég hygg, að það sé fjarri öllum sanni, að mjög mikill kostnaður sé því samfara að sigla skipunum heim, og sé þá gert ráð fyrir öðrum farmgjöldum en gert er ráð fyrir á þessum tímum. Það stendur nú ekki í till., að ríkið greiði skipverjum kaup þetta, heldur er ætlazt til, að ríkisstj. með samkomulagsumleitunum reyni hvort tveggja í senn, að koma skipunum heim og tryggja skipverjum greiðslu á kaupi þeirra, því að okkar áliti mundi með lagni og vilja vera hægt að gera hvort tveggja án útgjalda fyrir ríkissjóð. Ég sagði áðan, að ég teldi það vera rétt, að nokkuð mikill vandi væri á höndum um þetta. En ég hygg, að hins vegar mesti vandinn væri að gefa útflutningsleyfi fyrir sölu á þessum skipum úr landinu vegna fordæmisins, sem það hlyti að skapa, og ég er viss um, að þótt hv. þm. Barð. hafi gert ýmsar aths. út af flutningi þessarar till., sér hann, hvers konar fordæmi þetta gæti skapað að öðru leyti. Vitanlega er það nokkuð nýtt í sögunni, ef ríkisstj. færi að skipta sér af heimflutningi skipa úr öðru landi, en hér stendur alveg sérstaklega á. Ég held að auk þess að þetta yrði til þess að gefa þeim, sem vildu nota sér slíkt til eftirbreytni, nokkuð undir fótinn, yrði ekki komizt hjá því, að Ísfirðingar gengju nokkuð eftir því, að sú ríkisstj., sem gæfi útflutningsleyfi fyrir þessum skipum, sæi Ísafjarðarkaupstað fyrir öðrum skipum í staðinn. Og þó að hv. fyrrverandi forseti bæjarstjórnar Ísafjarðarkaupstaðar yrði kannske feiminn við að bera þá till. fram á þingi, mundi ég ekki vera feiminn við að gera það, og ég hygg, að til þess hefðu Ísfirðingar fullan rétt, eftir að búið væri að gefa útflutningsleyfið. Annars er það svona ný tegund atvinnurekstrar, sem hv. þm. N-Ísf. virðist telja, að okkur ríði nú mest á í þessu landi, sem sé að flytja beztu veiðiskipin burt úr landinu. Ég skal ekki leiða hér getur að því, ilvaða ástæður liggja til þess, að hann gerist talsmaður fyrir slíkum atvinnurekstri. En ég þykist að minnsta kosti gera skyldu mína fyrir það fólk á Ísafirði, sem ég er fulltrúi fyrir á Alþ., að koma í veg fyrir, að inn á slíka tegund atvinnurekstrar verði farið.



Ég þóttist ekki í þeirri skýrslu, sem ég gaf um þetta mál áðan, hafa gefið hv. 1. flm. þessarar till. ástæðu til þess að telja sig meiddan og snúa við ummælum mínum með dylgjum og hártogunum, eins og hann hefur gert í þessari ræðu sinni. En ég verð að segja það, að ég er honum sammála a. m. k. um eitt í ræðu hans, og það er það, sem hann sagði undir lok hennar, það, að hann væri ekki feiminn. Mjög feiminn maður flytur ekki mál sitt á þá lund, sem hv. þm. Ísaf. (FJ) gerði nú. En það er annað, sem ég hygg, að hv. þm. sé þrátt fyrir allt dálítið feiminn við, og það er sannleikurinn í þessu máli. Hv. þm. fór að tala hér í þingmálafundarstíl um brottflutning atvinnutækja og sveigði í því sambandi að mér sem fyrrv. forseta bæjarstjórnar á Ísafirði. Ég veit ekki betur, en að hann og hans flokkur hafi unnið það frægðarverk í byrjun stríðsgróðatímabilsins að selja stórvirkasta atvinnutækið á Ísafirði burt úr bænum til Reykjavíkur, sem á nóga togara. Hann var ekki feiminn þá, þegar verið var að selja úr litlu bæjarfélagi stórvirkt atvinnutæki, sem mesta möguleika veitti til öruggrar atvinnu í bænum. Nei, hann var ekki feiminn þá. Hann er feiminn við sannleikann nú. Hann minntist á það, að þessi skipaflótti, sem hann kallaði svo, hefði ekki verið neitt ræddur í blöðum Sjálfstfl. Þetta er ekki rétt, hann hefur verið ræddur þar. Óskar Halldórsson ritaði grein um Björgvin Bjarnason í Mbl. í haust, og sjómaður vestur á Ísafirði skrifaði einnig varnargrein gegn þeim áróðri, sem hefur verið haldið uppi í blaði Alþfl. gegn Björgvin Bjarnasyni. Og fyrst hv. þm. talaði um stjórnmál, vil ég láta hv. þm. vita það, hvað var aðalkosningamál hv. þm. á Ísafirði í haust og Alþfl. í kosningabaráttunni í vetur. Hvað halda þm., að það hafi verið? Það var þetta mál, skipaflóttinn, sem hv. þm. kallaði svo, sem var lamb fátæka mannsins, Alþfl., í kosningunum. Á því átti að græða. Með margs konar blekkingum um þetta mál átti að vinna fólkið á Ísafirði, sem eðlilega hlaut að harma, að þessi skip fóru úr bænum, til fylgis við ákveðinn flokk. Ég segi, að þetta var ekki drengilega gert, og svarið var eins og til var stofnað, og ég býst við, að hv. þm. muni það frá síðustu kosningum. Alþbl. virðist hafa tekið ástfóstri við þetta persónulega rógsmál og birtir það yfirleitt á fyrstu síðu. Þetta ástfóstur Alþýðublaðsins hjálpaði fátæka flokknum hér svipað og á Ísafirði, að fella hann í trausti hjá þessari þjóð. Ég skal svo koma að efninu. Hv. þm. sagði, að ég hefði reynt að koma sökinni á skipverja fyrir það, að þeir vildu ekki veiða við Nýfundnaland, eins og sakir stóðu til. Ég vil um þetta vitna til fyrri ummæla minna, en vil bæta því við, sem ég sagði ekki áðan, að áður en haldið var frá Grænlandsmiðum til Nýfundnalands, var þeim skipverjum, sem það vildu, boðið far heim með skipinu Eldborg, en þeir kusu að fara á Nýfundnalandsmið. Ég vil ekki lá skipverjum þetta. Vertíðin hafði verið rýr, og þeir vildu gjarnan freista þess að bæta afkomu sína. Ég hef rætt við menn, sem voru í þessum flota, og spurt þá um framkomu útgerðarmannsins og afstöðu í þessu. Voru svör þeirra í samræmi við það, sem ég hef greint hér, og þykir mér það bókstaflega leiðinlegt, af því að hv. þm. Ísaf. (FJ) er Ísfirðingur eins og ég, að hann skuli vera með dylgjur um meðferðina á skipverjum. Þeir skipverjar, sem ég hef talað við, hafa ekki verið með neinar ásakanir á útgerðarmanninn fyrir meðferð hans á sér. Þeir höfðu orðið fyrir margháttuðum vonbrigðum í sambandi við þessa vertíð, og það sé fjarri mér að áfellast sjómennina fyrir það, þó að þessi vonbrigði, bæði á Grænlandsmiðum og Nýfundnalandsmiðum, hefðu fremur ýtt undir þá ákvörðun þeirra að fara heim en að halda áfram veiðum við Nýfundnaland. En ég vil ekki, að hv. þm. Ísaf. reyni að koma því inn hjá þingheimi, að ég sé að skjóta mér á bak við skipshafnirnar á skipunum. Ég hef sýnt fram á, að ekki er um neinn flótta að ræða með þessi skip, en það er kjarninn í málflutningi hv. þm. Ísaf., að hér sé um skipulagðan flótta að ræða og sviksamlegan tilgang. Hv. þm. sagði, að það væri meiningin að selja þessi skip. Ég hef ekki orðið var við, að nein umsókn hafi borizt í þá átt. Í bréfi til dómsmrn., sem ég hef með höndum, er sótt um leyfi til búferlaflutninga, en ekki minnzt á sölu, svo að ég held, að þetta sé misskilningur hjá hv. þm. Ísaf. Það er ekki reiknað með sölu, heldur heimild til þess að flytja búferlum. Það var líka mikil rangfærsla hjá hv. þm. að halda því fram, að ég hefði verið að reyna að telja þm. trú um, að stytzta leiðin til Íslands frá Grænlandsmiðum sé um Nýfundnaland. Skildi þm. þannig ummæli mín í fyrri ræðu minni, að það væri styttra frá Grænlandsmiðum um Nýfundnaland til Íslands en beint frá þessum miðum til Íslands? Ég verð að segja, að þm. er þá eitthvað farið að förlast. Ég held, að enginn hafi skilið ummæli mín á þá lund nema þessi hv. þm. Hv. þm. vildi gera lítið úr þekkingu minni á skipum og skaut sér á bak við hv. þm. Barð. (GJ). Ég verð að segja, að það er djörf staðhæfing, þegar því er haldið fram, að engin viðgerð hafi verið nauðsynleg á skipunum eftir vertíðina við Grænland og þessa legu við Nýfundnaland. Hann þekkir þessi skip eins og ég og veit, að þetta eru gömul skip og vélarnar í þeim mjög lélegar. Hann veit, að hér, þar sem um jafnlanga vegalengd er að ræða, er ekki eins og að fara um pollinn á Ísafirði. Allir, sem þekkja nokkuð til skipaviðgerða, vita, að ekki er lagt í slíka siglingu nema athugun fari fram á skipum og vélum, ekki sízt ef þau eru gömul og úr sér gengin. - Það er líka fráleitt að halda fram, að það sé ódýrara að fara með skipunum heim nú vestan frá Nýfundnalandi en að kaupa flugferð fyrir skipverja. Þetta er líka staðhæfing, sem stingur svo í augun, að allir þm. hljóta að sjá, að hún hefur við engin rök að styðjast. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta miklu fleiri orðum. Ég gerði grein fyrir því í fyrri ræðu minni, að viðkomandi útgerðarmaður mundi gera full skil fyrir þeim gjaldeyri, sem hann hefði aflað í þessari ferð, og sé ég ekki ástæðu til að ræða það atriði nánar. Já, það er rétt hjá hv. þm. Ísaf., að bæði þessi útgerðarmaður og ýmsir fleiri hafa lent í ýmsum vanskilum við lánastofnanir sínar og jafnvel við skipverja. En það má hver lá mér sem vill, þó að mér verði óglatt, þegar ég heyri þm. Ísaf. krossa sig bak og fyrir vegna slíkra vanskila. Ég vék að því í upphafi, hvernig ástandið er í útgerðinni á Ísafirði. Þekkir þm. Ísaf. ekkert annað útgerðarfyrirtæki, sem skuldar og er í vanskilum og það miklum vanskilum, ekki aðeins við lánastofnanir, banka og sjóði, heldur við sjómenn á skipunum? Mér þykir mikið, ef hv. þm. Ísaf. þekkir ekki a. m. k. eitt slíkt fyrirtæki, stórt fyrirtæki, sem á mörg skip. Ég álít það raunar of lítilsiglt til þess, að ég taki þátt í því, að vera að bera saman vanskil einstakra útgerðaraðila í einu bæjarfélagi, ekki sízt manns eigin bæjarfélagi. Ég vil því ekki leika þann leik eftir hv. þm. Ísaf., en þeir kasti ekki fyrsta steininum, sem búa sjálfir í glerhúsi. Ég vil svo vænta þess, að sú hv. n., sem fær málið til athugunar, leiti þeirra upplýsinga, sem nauðsynlegar eru, svo að hv. þm. geti tekið afstöðu til þess byggða á réttum upplýsingum, en ekki dylgjum og rógi, sem hv. þm. Ísaf. hefur þóknazt að leiða inn í umræðurnar.

Forseti (StgrSt) : Út af þeim ummælum, sem fallið hafa þess efnis, að rétt hefði verið að hafa tvær umr. um þessa till., þá má það e. t. v. til sanns vegar færa. Ég vil því taka það fram, að ef umr. verður nú brátt frestað og málinu vísað til n., þá mun ég á síðara stigi leyfa lengri umr. en vant er, og vona ég, að hv. þm. geti sætt sig við það.

Flm. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Ég hef að ýmsu leyti viðurkennt sjónarmið hv. þm. Barð. varðandi réttindi og skyldur, en það jafngildir ekki því, að ég telji, að till. eigi ekki heima hér á hv. Alþingi. Ég hef rökstutt tilverurétt till. fyrst og fremst með því, að hér er um þýðingarmikið atvinnuspursmál að ræða fyrir mitt kjördæmi, og í öðru lagi tel ég, að hér hafi verið skapað hættulegt fordæmi, sem gefi Alþingi tilefni til þess að skerast í leikinn. Ég tók eftir því, að hv. þm. Barð. gat þess, að það gæti skeð, að hann greiddi atkv. með till.  Hv. þm. N-Ísf. (SB) gerði að umtalsefni sölu togarans Skutuls frá Ísafirði og vildi bendla mig við það mál. Sannleikurinn er sá, að ég var hvorki í stjórn hlutafélagsins Skutuls né í bæjarstjórn Ísafjarðar á þeim tíma, en stjórn hlutafélagsins mun að meiri hluta hafa verið skipuð sjálfstæðismönnum og það meira að segja fremstu baráttumönnum flokksins, svo sem Jóni Auðuni Jónssyni, fyrrv. þm. Sjálfstfl., en sala togarans var í stjórn hlutafélagsins samþ. einróma, ekki síður af sjálfstæðismönnum en öðrum. Ég get því ekki tekið til mín, þótt sala Skutuls sé gagnrýnd; ég tók engan þátt í henni. Hv. þm. N-Ísf. vildi láta líta svo út, að ég flytti þetta mál hér sem rógsmál. Það er misskilningur. Ég hef enga tilraun gert til þess, að hlutur Björgvins Bjarnasonar líti verr út en efni standa til. Hans starfsemi hefur enga pólitíska þýðingu á Ísafirði. Hitt er, að þetta er atvinnuspursmál fyrir mitt kjördæmi og mál, sem er hneykslismál, og þótt hv. þm. N-Ísf. hafi tekið að sér að verja það, er það ekki mín sök. Ef hv. þm. vill gera hneykslismál að máli síns eigin flokks, er það hans að velja. Ég gat ekki komizt hjá því að taka eftir því, að hv. þm. lagði nokkra sök á sjómennina fyrir að sigla til Nýfundnalands, en neita þar að stunda veiðar, og hefði það gert útgerðarmanninum ómögulegt að sigla með skipsfarm til Englands. Meinti hv. þm. ekki með þessu, að það væri sjómannanna sök, að skipunum var siglt til Nýfundnalands? Mér þykir vænt um, að hann hefur nú tekið þetta aftur, og er hann kannske maður að meiri fyrir. Út af því, að hér hefur verið haldið fram, að útgerðarmaðurinn ætlaði ekki að selja skipin, þá verð ég að segja, að ég tel það sama og sölu að fá útflutningsleyfi fyrir skipunum, því að hvernig ætlar hann að fá 3.5 milljónir aðeins með því að flytja búferlum? 
             Þá skal ég að lokum taka það fram, að ég hef ekki komizt hjá því að þekkja útgerðarfyrirtæki, sem hafa lent í vanskilum, en ég hef ekki orðið var við það fyrr, að þau flyttu skip sín úr landi. Því flyt ég þessa till., að það fordæmi er hættulegt, og vil ég, að hv. Alþingi taki þar í taumana.