Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Vorið 1993 var samþykkt þáltill. um tengsl ferðaþjónustu við íslenska sögu. Sú tillaga fól í sér að skipuð yrði nefnd til að kanna hvernig mætti tengja betur íslenska sögu, menningu, þjóðhætti og fleira sem því tengist við ferðaþjónustu. Nú hef ég ekki orðið vör við að sú nefnd hafi verið skipuð eða að tillögunni hafi verið fylgt eftir af hálfu ráðuneytisins eða hæstv. samgrh. Því beini ég eftirfarandi fyrirspurn til hans: Hvað líður framkvæmd þingsályktunartillögu um tengsl ferðaþjónustu við íslenska sögu og sögustaði sem samþykkt var á Alþingi 6. maí 1993?

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi tek ég fram að ég lít svo á að tillögunni hafi verið fylgt eftir. Bæði á vegum ráðuneytisins og eins í Ferðamálaráði hefur verið unnið samkvæmt efni tillögunnar og unnið í þeim anda að saga okkar og menningarsetur og annað það sem þjóðlegt er nýtist okkur í ferðaþjónustunni. Í fyrsta lagi hefur komið glöggt fram í störfum Ferðamálaráðs og ég hygg ef hv. þm. kynnir sér útgáfumál Ferðamálaráðs og hvernig það hefur unnið muni hv. fyrirspyrjandi sannfærast um að þar fer ég með rétt mál. Þar hefur veruleg jákvæð breyting orðið á og ber að fagna því. Í öðru lagi liggur líka fyrir að ferðamálanefnd Vest-Norden setti á sl. sumri af stað verkefni er tengjast menningu þjóðarinnar og sögu. Fimmtán ungmenni frá Færeyjum og Grænlandi unnu að því að lagfæra og snyrta umhverfi Grettislaugar í Skagafirði. Þau komu að Reykjum á Reykjaströnd og byggðu þar sjóbúð, komu að Bólulundi í Skagafirði og hugmyndin er að halda þessu starfi áfram. Loks hefur samgrn. veitt nokkra styrki til hins sama. Samgrn. beitti sér fyrir átakinu ,,Ísland, sækjum það heim`` á þessu ári, til þess að reyna að hvetja fólk til að ferðast um landið í samvinnu við Olíufélagið hf. og Mjólkursamsöluna. Í auglýsingum þessa átaks var mjög höfðað til sögu þjóðarinnar og sögustaða og þá sérstaklega til þjóðhátta og í útgáfu átaksins birtur listi yfir margvíslega menningaratburði sl. sumar. Ég tek fram að ,,Ísland, sækjum það heim``, og einnig það söguverkefni, sem ég lýsi nú, mun á næsta ári falla undir verksvið Ferðamálaráðs. Samgrn. hefur hafið undirbúning sérstakra merkinga á sögufrægum stöðum og náttúruvættum víðs vegar um landið í samvinnu við Þjóðminjasafn, Vegagerð og fleiri aðila og hefur Vífilfell hf. kostað gerð skilta sem sett verða upp í þessu átaki. Fyrsta skiltið var sett upp um verslunarmannahelgi á Möðruvöllum í Hörgárdal og er það á fimm tungumálum þar sem í stuttu máli er skýrt það sem markverðast er á hverjum stað. Hefur þegar verið gerð áætlun um að merkja 50 staði með þeim sama hætti. Ég hygg að það sé öldungis ljóst að unnið hefur verið í þeim anda sem þáltill. felur í sér. Á hinn bóginn verð ég að biðjast afsökunar á því að mér láðist að skipa þá nefnd sem mér var falið að gera samkvæmt ályktuninni en hef nú bætt úr því. En ég tek fram að unnið hefur verið í anda ályktunarinnar og gerðar áætlanir um það hvernig megi tengja sögustaði og annað ferðaþjónustunni og þeirri starfsemi. Valgarður Egilsson læknir er formaður nefndarinnar en bæklingur hans, Fjörður, sem hann gaf út á sl. vori, vakti mikla athygli þar sem hann rakti bæði sögu þessa sérstaka og afskekkta landsvæðis, vakti athygli á náttúru og öðru því sem þar við kemur. Aðrir í nefndinni eru Gunnlaugur Eiðsson leiðsögumaður, sem er mjög kunnugur landinu, Erla Kristjánsdóttir kennslustjóri, Jón Böðvarsson, cand. mag., og Margrét Hallgrímsdóttir borgarminjavörður. Ég hef óskað eftir því við Valgarð vegna þess að skipan nefndarinnar dróst að hann hraðaði störfum og mun hann reyna að skila a.m.k. áfangaáliti í febrúarmánuði en allt tók þetta fólk málaleitan minni vel og skildi hvernig málið er vaxið.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. samgrh. skuli hafa skipað nefndina enda þótt ég hefði kannski kosið að hún væri svolítið öðruvísi skipuð. Hugmyndin á bak við tillöguna var m.a. sú að leita til fólks sem hefur sérfræðiþekkingu á sviði sögu og menningar, þjóðhátta og á fleiri sviðum sem hægt er að tengja við ferðaþjónustuna. Hins vegar er ekkert sem kemur í veg fyrir að þeir sem skipa nú nefndina leiti til sérfræðinga á ýmsum sviðum því að eins og ég hugsaði þetta upphaflega þá var hugmyndin einmitt sú að búa til eins konar hugmyndabanka, benda aðilum í ferðaþjónustu og í skólakerfinu og víðar á það sem hægt er að gera. Slíkar hugmyndir þarf að tengja söfnum og þeim sögustöðum sem við búum yfir sem við höfum alls ekki nýtt. Við höfum alls ekki nýtt fornar bókmenntir okkar og tungumálið og ýmsa þjóðhætti og sérkenni sem við eigum og öðrum þykir merkilegt að sjá og heyra. En ég fagna því að nefndin hefur verið skipuð og vona að henni gangi vel í störfum sínum og að hún leiti til fólks sem ég veit að hefur ýmiss konar hugmyndir, fólk sem m.a. vinnur á Þjóðminjasafninu og hefur t.d. velt fyrir sér hvernig hægt er að kynna íslenskan mat og íslenska matargerð sem er auðvitað afar sérstök. Því miður er allt of lítið gert af því að bjóða útlendingum upp á þjóðlegan íslenskan mat. Það má hugsa sér ráðstefnur, námskeið um íslenskar fornbókmenntir o.s.frv. Möguleikarnir eru margir. En ég fagna því að nefndin hefur tekið til starfa og við fáum þá vonandi brátt að sjá hvað út úr því starfi kemur.

Hæstv. forseti. Ég hef að vísu bara etið hjá einum af þessum nefndarmönnum, frú Erlu Kristjánsdóttur, og ég fullvissa hv. þm. um að hún er mjög þjóðleg í matargerð sinni. Að öðru leyti hlýt ég að verða að segja það að ég hélt að ég hefði einmitt lagt mig fram um það að reyna að fá til starfa fólk sem hefði sérfræðiþekkingu og væri mjög vel að sér á þessu sviði. Jón Böðvarsson cand. mag. er auðvitað þjóðkunnur fyrir ferðir sínar á Njáluslóðir, í Dalina og upp í Borgarfjörð, og enginn maður sem betur hefur, svo ég viti til, sameinað þetta tvennt, þekkingu á landinu og sögunni og menningunni. Valgarður Egilsson er sömuleiðis mjög fróður. Hann er læknir en hann er líka skáld og mjög gagnkunnugur sögu lands og þjóðar og hefur mikla sérþekkingu þar á mörgum sviðum. Margrét Hallgrímsdóttir er fornleifafræðingur og borgarminjavörður og hefur af þeim sökum átt gott samstarf við minjasöfnin víðs vegar um landið og þekkir því starfshætti okkar Íslendinga vel. Auðvitað má deila um það hver sé best valinn er ég hygg að þar sé líka vel valið og var mér bent á að hún mundi falla vel inn í þennan hóp. Erla Kristjánsdóttir er mjög kunnug íslenskum bókmenntum og kemur með þeim hætti inn í þessi mál og mjög kunnug hér á landi. Gunnlaugur Eiðsson kemur sem fulltrúi leiðsögumanna inn í hópinn og hann er sömuleiðis mjög vel að sér í þessum efnum. Ég hef lagt mig fram um það að reyna að velja fólk frá því sjónarmiði að það hafi eitthvað fram að leggja og ég vona að þeir tilburðir mínir muni sanna sig að það muni vera vel valið í nefndina.

Virðulegi forseti. Það er vel við hæfi að beina þessari fsp. til hæstv. samgrh. sem þekktur er af áhuga sínum og alúð gagnvart íslenskri tungu. Fsp. varðar það tungumál sem stöku starfsstéttum er gert að nota um fjarskiptakerfi, í þessu tilviki Inmarsat C fjarskiptakerfinu. Þar er um að ræða fólk sem starfar á sjó og hefur að vísu nokkrar aðferðir til að hafa með sér fjarskipti og þar á meðal þetta kerfi. Það liggur fyrir að þar er ekki hægt að nota íslenska bókstafi og fyrir vikið verður úr þessum skeytasendingum milli skipa hið furðulegasta hrognamál. Ef ég má taka eitt dæmi er orðið fiskveiðiþjóð skrifað á þessu undarlega tungumáli ,,fiskvaedithjod`` og lesi nú hver sem vill. Þetta er sem sagt fiskvaedithjod eftir því sem ég kemst best í gegnum þennan undarlega texta en þarna eru hvorki meira né minna en fimm stafir eða stafasett sem eru algjörlega út í hött miðað við íslenskan málskilning. Við höfum ágætis stafi fyrir þetta, það er æ, þ, ó og ð og er auðvitað skaði að ekki skuli vera hægt að nýta það í þessu kerfi. Nú mun þetta vera tæknilega vel mögulegt að bæta þessu inn í settið en þá er það spurningin um kostnað. Ég veit ekki betur en við borgum fyrir aðgang að kerfinu og þar af leiðandi getum við gert ákveðnar kröfur. Ég vil líka halda því til haga að töluverð vinna hefur verið lögð í þetta og tekist mjög vel upp varðandi það að halda séríslenskum stöfum inni í því stafasetti sem er til grundvallar í því tölvuumhverfi sem nú er mikið unnið í. Þar höfum við skákað jafnvel Tyrkjum sem hafa mjög sótt á að hafa sína stafi þar inni þannig að við tilheyrum grunnkerfinu sem tölvumenn hafa getað unnið með og það þykir mjög gott fyrir íslenska tungu. Ég vil líka halda því til haga að einum skipherra hjá Landhelgisgæslunni hefur verið heimilað að eigin ósk að víkjast undan því að nota þetta hræðilega tungumál sem hann segir að gagnvart málvitund sinni geti hann ekki varið að nota. Ég held að hér sé full ástæða til að skoða málið og spyr hæstv. ráðherra á þskj. 265 um þetta mál.

Hæstv. forseti. Inmarsat C þjónusta er veitt um gervitungl alþjóðasamtakanna Inmarsat sem Ísland er aðili að. Þjónustan felst í lághraða gagnasendingum sem geta verið í formi beinna tölvusamskipta, tölvupósthólfa X-400 eða telex. Mesti sendihraði er 600 bitar á sekúndu. Inmarsat C kerfið getur meðhöndlað gagnasendingar á hvaða tungumáli og stafasetti sem er. Þegar það er hins vegar notað fyrir telex-skeyti eða aðrar sendingar sem nota svipað stafasett og telex er ekki hægt að senda íslenska stafi frekar en í öðrum fjarskiptakerfum. Því er svo við að bæta að mér skilst að telex-kerfið hafi komið hingað til Íslands árið 1965. Það er nú á undanhaldi og ef menn vildu koma þessum breytingum við yrði hver og einn notandi að breyta um hugbúnað hjá sér. Ég hygg að verið sé að gera of mikið úr þeim erfiðleikum sem af því stafi þó fjórir stafir séu öðruvísi eða stafsetningin sé öðruvísi að því leyti sem hv. þm. gerði grein fyrir. Það getur verið gaman að spreyta sig á því að lesa t.d. okkar gömlu fornrit, Eirspennil eða eitthvað þvílíkt, með þeirri stafsetingu sem þá tíðkaðist og kemur þá brátt í ljós að það getur maður líka og venst því smátt og smátt og er þó margt öðruvísi en nú er og meira frábrugðið en nú er og meira frábrugðið en hv. þm. kvartar yfir í sambandi við telex-kerfið. Við erum hér að tala um hlut sem hefur viðgengist og er á undanhaldi en að öðru leyti vil ég segja að hér erum við komin inn á svið þar sem ég er hvorki sérlega vel að mér né fróður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 9. þm. Reykn. fyrir að hreyfa þessu máli og sömuleiðis hæstv. samgrh. fyrir einkar glögg svör í málinu miðað við allar aðstæður. Ég held að þetta sé nokkurt alvörumál vegna þess að þátttaka okkar í alþjóðlegum samskiptum með okkar eigin bókstöfum skiptir mjög miklu máli. Ég bendi á í þessu sambandi að Iðntæknistofnun hefur verið með í gangi þróunarverkefni sem hefur verið styrkt m.a. af norræna menningarsjóðnum og evrópskum sjóðum þar sem gert er ráð fyrir því að þessir íslensku stafir þ, ð og æ og stafirnir með broddum yfir gangi allir inn í alþjóðlega notkun og hefur verið fallist á það í tilteknu evrópsku tölvusamhengi. Ég tel að það skipti mjög miklu máli að við höldum okkar stöfum inni og reynum að tala íslensku en ekki ,,inmarsatísku`` framar á þessu sviði eins og öðru.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og hv. 9. þm. Reykv. athugasemd hans sem ég get tekið heils hugar undir. Það hryggir mig að sjálfsögðu að hæstv. ráðherra virðist ekki vera reiðubúinn til að beita þeim þrýstingi sem nauðsynlegur er til þess að taka upp íslensku í þessum samskiptum. Þó það kunni að vera rétt að þarna sé um víkjandi tækni að ræða þá er þetta engu að síður veruleiki býsna margra enn um sinn. Ég hef fyrir satt og býst við að heimildir mínar séu nokkuð réttar að með þrýstingi væri hægt að fá þetta leiðrétt. Þetta er í rauninni spurning um vilja og hversu mikilsvert okkur er það að tala óbjagaða íslensku í öllum samskiptum okkar. Ég ítreka að ég tel að hæstv. samgrh. væri fullsæmdur af því að taka þetta mál upp og beita sér fyrir því í þessu máli sem öðrum að starfsmönnum ríkisins, t.d. hjá Landhelgisgæslunni, sé mögulegt að tjá sig á íslenskri tungu en ekki þessu undarlega tungumáli sem hv. 9. þm. Reykv. kenndi við inmarsatísku. Varðandi athugasemd hæstv. ráðherra um handritin vil ég benda á það að á þeim tíma sem þessi handrit voru skrifuð var þetta sú íslenska sem var notuð sem ritmál og þó að ég deili áhuga hans á þeirri skemmtilegu glímu að ráða í þetta tungumál tel ég þau rök út af fyrir sig ekki eiga við í þessu tilfelli.

Hæstv. forseti. Þetta er eiginlega nokkuð skemmtileg umræða á Alþingi að við förum djúpt ofan í þessi mál. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef er telex er fimm bita stafasett og þegar svo er þá er ekki hægt inni í kerfinu sjálfu að bæta við hinum íslensku stöfum heldur verður að gera það hjá notendum með sérstökum hugbúnaði þar sem er dýrt og sérstaklega þar sem nú vatnar undan telex-kerfinu. En á hinn bóginn er nútímakerfi með 7--8 bita stafasetti og þess er vandlega gætt af Pósti og síma að íslensku stafirnir komi þá til greina og séu notaðir. Þessi athugasemd er eiginlega komin of seint fram. Tækninni hefur fleygt fram og það sem hv. þm. hefur áhuga á er gengið fram. Það þýðir ekki að kvarta undan þeirri tækni sem kom til landsins árið 1965 eftir þeim upplýsingum sem ég hef. Nú hygg ég að ég hafi sagt nóg um þessa tækni, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Á þskj. 289 hef ég lagt fram fsp. til hæstv. landbrh. um byggingu og rekstur kjötmjölsverksmiðju. Fyrirspurn þessi er lögð fram vegna hagkvæmniathugunar sem gerð var á byggingu og rekstri kjötmjölsverksmiðju á Íslandi í septembermánuði 1993. Í þeirri athugun kemur fram sú staðreynd að hér á landi sé svo til allur slátur- og kjötvinnsluúrgangur urðaður. Almennt er viðurkennt að urðun úrgangs er ekki fullnægjandi förgunaraðferð og hefur m.a. salmonellusýking í búfénaði verið rakin til ófullnægjandi förgunar sláturúrgangs. Erlendis er víða þekkt að slátur- og kjötvinnsluúrgangur er unninn í kjötmjöl og fitu. Í Evrópu er litið á kjötmjölsframleiðslu sem nauðsynlegan hlekk í framleiðslu kjötafurða jafnvel þó óhagkvæmt sé að framleiða mjölið miðað við verðlag eins og það er í dag. Þá er það ekki spurning um hvort halda eigi henni áfram heldur hvernig best sé staðið að framleiðslunni í framtíðinni. Miklar breytingar hafa einkennt vöruframboð á kjötmjöli og fitu á Evrópumarkaði síðustu ár. Þar hefur áhersla verið lögð á vöruþróun samhliða aukinni og bættri tækni á framleiðslu á kjötmjöli. Raunhæfustu möguleikarnar eru að nota kjötmjöl til fóðurframleiðslu hér á landi og nota fitu sem brennsluefni fyrir verksmiðjuna sjálfa. Á Íslandi er mögulegt að markaðssetja 2.690 tonn af kjötmjöli ef allt fóður væri framleitt hér og allir fóðurframleiðendur notuðu það magn af kjötmjöli sem þeim væri unnt. Ef frá er talinn innflutningur eins og hann er nú eru þetta um 2.500 tonn þannig að segja má að mögulegur markaður sé um það bil 2.000--2.500 tonn. Sláturúrgangur hefur verið vandamál frá upphafi og urðun úrgangsins hefur tekið til sín vaxandi fjármuni og erfiðara hefur verið með hverju árinu að finna heppilegt land til urðunar. Einnig ber að hafa í huga að úrgangurinn brotnar mjög seint niður hér á landi vegna lágs hitastigs. Það hefur verið lagt mat á magn slátur- og kjötvinnsluúrgangs á öllu landinu á ársgrundvelli og hvar úrgangurinn fellur til. Um er að ræða 7.132 tonn af sláturúrgangi og 2.852 tonn af kjötvinnsluúrgangi. Um 33% af úrganginum falla til á Suðurlandi, 14% í Eyjafirði, 14% á höfuðborgarsvæðinu, um 8% í Borgarnesi og 31% dreifast á önnur landsvæði. Nefndin leggur til að byggð verði ný verksmiðja fyrir sláturúrgang á Suðurlandi. Því spyr ég hæstv. landbrn.: ,,1. Hefur landbrn. tekið afstöðu til skýrslu um hagkvæmniathugun á byggingu og rekstri kjötmjölsverksmiðju á Íslandi sem skilað var til ráðuneytisins á síðasta ári? 2. Telur ráðherra að til greina komi að reist verði slík verksmiðja hér?``

Hæstv. forseti. Þessi hagkvæmnisathugun á byggingu og rekstri kjötmjölsverksmiðju á Íslandi var gerð á árinu 1993 og unnin að frumkvæði sveitarfélaga á Suðurlandi og með stuðningi fyrirtækja og stofnana þar, Byggðastofnunar að auki, Sláturfélags Suðurlands og Reykjagarðs hf. Landbrn. hefur kynnt sér skýrsluna í samráði við umhvrn. og hefur hún komið til umræðu á samráðsfundum þessara ráðuneyta en starfshópnum stýrir Sveinbjörn Eyjólfsson í landbrn. Ekki liggur fyrir afstaða til skýrslunnar en ráðuneytið hefur haft samband við landssamtök sláturleyfishafa vegna hennar. Í umsögn þeirra samtaka eru gerðar athugasemdir við ákveðna liði, svo sem að magn úrgangs sé ofmetið, söluverð afurða sé ofmetið og kostnaður við söfnun úrgangs sé vanmetinn og ýmis annar kostnaður sláturleyfishafa sé vanmetinn. Það er mat sláturleyfishafa að kostnaður við framkvæmdina liggi á bilinu 5--10 kr. á kg fremur en 2,90 kr. eins og fram kemur í skýrslunni. Samband ísl. sveitarfélaga hefur einnig ályktað um skýrsluna og bent á nokkur atriði sem þurfa nánari skoðunar. Í ályktun sambandsins segir m.a.: ,,Eigi að síður leggur stjórnin til að hugmyndin um að koma á fót fullkominni kjötmjölsverksmiðju verði skoðuð nánar og að áfram þurfi að vinna að lausnum á eyðingu slátur- og kjötúrgangs sem fullnægi ströngustu mengunarkröfum. Í því sambandi þarf jafnframt að taka tillit til ólíkra aðstæðna víða um land og meta af raunsæi þann mikla kostnað sem felst í því að flytja þarf úrganginn langar leiðir og aðra kosti til að lækka flutningskostnað.`` Starfshópurinn fjallaði á liðnum vetri um ýmsa þætti landbúnaðar með það að markmiði að gera áætlun um að landbúnaðurinn ynni á umhverfisvænni forsendum en verið hefur. Í skýrslu sem sú nefnd hefur sett frá sér segir m.a. um sláturúrgang, markmið og aðgerðir: ,,Markmið: Nýting sláturúrgangs verði bætt og þannig sköpuð atvinna og verðmæti. Förgun valdi hvorki mengun á grunnvatni né jarðvegi. Um aðgerðir: 1. Veittir verði styrkir til þróunar afurða úr sláturúrgangi. 2. Kannað verði hvort nota megi sláturúrgang til jarðvinnslu og landgræðslu. 3. Fylgt verði til hlítar reglum um urðun eða förgun sláturúrgangs. Nefndin mælir ekki sérstaklega með stórri kjötmjölsverksmiðju en leggur þó áherslu á að nýting sláturúrgangs verði bætt. Hugmyndin um eina kjötmjölsverksmiðju er umfangsmikil og ljóst að af henni verður ekki nema ríkisvaldið leggi til verulegan hluta stofnkostnaðar. Áður en eftir slíku verður leitað hefur landbrn. talið rétt að leggja áherslu á frumkvæði atvinnuvegarins í þessu máli og rétt sé að styðja hann til frekari og bættrar nýtingar á sláturúrgangi fremur en að fyrirskipa hvernig atvinnuvegurinn skuli að slíku vinna. Að endingu má geta þess að Sigmundur Guðbjarnason leiddi á árinu 1978 starfshóp sem vann að sambærilegu verkefni. Í gögnum ráðuneytisins er skýrsla þess starfshóps, en þar segir í 3. lið kaflans um niðurstöður: ,,Nefndin álítur að kjötmjölsverksmiðja á Selfossi yrði hagkvæmt þjóðþrifafyrirtæki og beri að stuðla að byggingu slíkrar verksmiðju.`` Þrátt fyrir þetta nefndarálit og miklar umræður alla tíð hefur ekki náðst sú samstaða í atvinnugreininni sem nauðsynleg er meðal sláturleyfishafa og á þessum erfiðu tímum er vart við því að búast að landbúnaðurinn hafi tök á því að greiða þann viðbótarkostnað sem af þessari starfsemi mun hljótast. Ég vil svo bæta því við að af þessu tilefni finnst mér sjálfsagt að taka þetta mál upp að nýju við umhvrn. og að ráðuneytin í sameiningu ræði þetta mál á nýjan leik, bæði við sveitarfélög, sláturleyfishafa og bændur til þess að leita eftir skynsamlegum leiðum sem hafi það tvíþætta markmið að vinna verðmæti úr sláturúrgangi og koma í veg fyrir mengun.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir svörin. Ég bendi á að ég tel að æskilegt sé að landbúnaður og umhvrn. vinni að þessum málum saman og að stofnað verði félag um vinnsluna með sem víðtækastri þátttöku hagsmunaaðila. Það eitt er víst að nauðsynlegt er að opinberir aðilar komi að þessu verkefni. Úrgangsverksmiðju er ekki hægt að staðsetja hvar sem er og í skýrslunni leggur nefndin til að þessari starfsemi verði valinn staður á Hellu á Rangárvöllum og slátur- og kjötvinnsluúrgangur á öllu landinu verði unninn á einum stað. Á Hellu eru rekin tvö heils árs sláturhús, annars vegar fyrir stórgripi og hins vegar fyrir alifugla. Einnig er stutt í stór sláturhús og kjötvinnslur á Hvolsvelli og Þykkvabæ og á Selfossi. Það er mikið hagsmunamál bæði bænda og sveitarfélaga að koma slátur- og kjötvinnsluúrgangi í vinnslu og líkur eru á að kostnaður sláturhúsa og kjötvinnsla muni að jafnaði ekki hækka sem neinu nemur. Í dag er kostnaður sláturhúsa og kjötvinnsla milli 2--7 kr. á kg við flutning og urðun á úrgangi þannig að það gjald sem greiða þarf með vinnslunni er rúmlega núverandi kostnaður. Frá umhverfissjónarmiði verður seint metið til fjár ef tekst að stoppa urðun þessa úrgangs. Mikið er rætt um það í dag hvort Íslendingar geti haslað sér völl erlendis í krafti hreins lands og ómengaðrar framleiðslu matvæla og mikið er í húfi fyrir land og þjóð ef Ísland getur fengið þann gæðastimpil sem við keppum að. Á næstu árum mun eftirsókn aukast í matvæli sem koma úr hreinu og óspilltu umhverfi og fyrir þau mun fást betra verð. Við verðum því að halda vöku okkar í umgengni okkar við landið. Ef við ætlum að kalla okkur umhverfisvæna þjóð og leggja áherslu á útflutning hágæðalandbúnaðarvara er mikilvægt að við tökum á þessu brýna máli.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem hv. þm. sagði að það er mjög brýnt fyrir okkur nú þegar við höfum sett okkur það að reyna að leita fyrir okkur um útflutning á landbúnaðarvörum okkar á vistvænum grundvelli að við hugum vel að því að við séum til fyrirmyndar í sambandi við annaðhvort úrvinnslu á sláturúrgangi eða því um líku eða förgun á slíku sem ekki stafar mengunarhætta af og tek undir ummæli hv. þm. í þeim efnum. Ég tek líka undir að það er auðvitað mjög ákjósanlegur staður ef niðurstaðan verður sú, sem ég skal síður en svo útiloka, að verksmiðjan verði ein að henni sé valinn staður á miðju Suðurlandsundirlendi sem er auðvitað mjög eðlileg staðsetning og skynsamleg.

Hæstv. forseti. Fjórða ráðstefna Sameinuðu þjóðanna um málefni kvenna verður haldin í Peking dagana 4.--15. september 1995. Eins og jafnan er háttur á verður ráðstefna frjálsra félagasamtaka samhliða opinberu ráðstefnunni og hún verður haldin 30. ágúst til 8. september. Fyrri ráðstefnur voru haldnar í Mexíkó árið 1975 við upphaf kvennaáratugar, í Kaupmannahöfn árið 1980 og við lok kvennaáratugar árið 1985 í Nairobi. Það er kvennanefnd Sameinuðu þjóðanna sem sér um undirbúning ráðstefnunnar. Þessi ráðstefna telst vera milliríkjaráðstefna og því mjög mikilvægt að þannig sé að undirbúningi staðið hér á landi að afstaða íslenskra stjórnvalda til réttindamála kvenna einskorðist ekki við íslenskar aðstæður og málefni íslenskra kvenna þó svo að sá þáttur undirbúningsins hljóti alltaf að verða nokkur. En meginverkefni þessarar ráðstefnu er að skoða hvort og að hve miklu leyti tekist hefur að hrinda í framkvæmd ákvæðum Nairobi-skýrslunnar og samþykkja nýja framkvæmdaáætlun þar sem mikill áhugi er á því að gera hana skýrari og meira ákvarðandi um aðferðir og stofnanir samfélaganna þannig að meiri líkur verði á því að hún verði að raunhæfum aðgerðum til handa konum. Ég hef því leyft mér, hæstv. forseti, að bera fram fyrirspurn á þskj. 122 til hæstv. utanrrh. og hljóðar hún svo, með leyfi forseta: ,,1. Hvað hefur verið gert af hálfu utanrrn. til undirbúnings ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Peking 1995 um málefni kvenna? 2. Hverjir standa að undirbúningi ráðstefnunnar? 3. Hvernig verða valdir fulltrúar til setu á ráðstefnunni fyrir Íslands hönd? 4. Hefur verið haft samráð við stjórnmálaflokka og kvennahreyfingar um undirbúninginn?``

Virðulegi forseti. Undirbúningur fyrir ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um málefni kvenna í Peking á næsta ári hófst í utanrrn. haustið 1993. Undirbúningsnefnd hóf störf í september það haust. Nefndin hittist reglulega, fór yfir þau gögn sem bárust og hafði samráð við fastanefndina í New York, m.a. vegna þátttöku í undirbúningsfundum kvennanefndarinnar og kvennamisréttisnefndarinnar sem haldnir voru í febrúar og mars sl. Þá var eins og venja er haft norrænt samráð milli fastanefndarinnar í New York fyrir fundi kvennanefndarinnar í New York. Þá tóku fulltrúar undirbúningsnefndarinnar þátt í málstofu um ráðstefnuna sem haldin var í Nordisk Forum í Turku í ágúst sl. Framkvæmdanefnd Sameinuðu þjóðanna vegna kvennaráðstefnunnar í Peking hefur haft þann háttinn á í undirbúningnum að kalla til svæðisbundinnar ráðstefnu um málefni kvenna. Efnahagsnefnd Evrópu stóð fyrir ráðstefnunni fyrir lönd Evrópu, Norður-Ameríku og Ísraels sem haldin var í Vínarborg 17.--21. okt. sl. Þann fund sóttu fyrir Íslands hönd Anna Guðrún Björnsdóttir, deildarstjóri í félmrn., fulltrúi félmrh., Lilja Ólafsdóttir, sendiráðunautur í Genf, og Sigríður Lillý Baldursdóttir á vegum utanrrn. Utanrrn. hefur forræði undirbúnings vegna ráðstefnunnar, enda er um milliríkjaráðstefnu Sameinuðu þjóðanna að ræða þar sem fjallað verður um málefni kvenna út frá alþjóðlegu sjónarhorni. Undirbúningurinn hefur frá byrjun verið á hendi nefndar sem í hafa setið fulltrúar m.a. frá öðrum ráðuneytum. Í september 1993 var sett saman nefnd samkvæmt tilnefningum frá dómsmrn., Ingunn Guðmundsdóttir, frá félmrn. Ólína Þorvarðardóttir og frá Jafnréttisráði Lára V. Júlíusdóttir ásamt með fulltrúa utanrmn. Bergdísi Ellertsdóttur sem er formaður nefndarinnar. Á haustdögum 1994 var ljóst að umfang starfsins var meira en svo að fjögurra manna nefnd gæti sinnt því sem skyldi og því var ákveðið að stækka nefndina. Auk fyrrnefndra fulltrúa tóku sæti í nýrri nefnd Inga Jóna Þórðardóttir, fulltrúi Kvenréttindafélags Íslands, Drífa Hjartardóttir frá Kvenfélagasambandinu, Margrét Einarsdóttir frá UNIFEM á Íslandi, Hansína Stefánsdóttir frá ASÍ og Hrafnhildur Stefánsdóttir fulltrúi VSÍ. Sigríður Lillý Baldursdóttir, fyrrverandi formaður UNIFEM á Íslandi, var ráðin framkvæmdastjóri í fullt starf frá og með næstu áramótum ásamt því að vera fulltrúi utanrrn. og formaður stækkaðrar undirbúningsnefndar. 2. Þegar spurt er hverjir verða valdir fulltrúar til setu á ráðstefnunni fyrir Íslands hönd er svarið það að engin ákvörðun hefur verið tekin um það hvernig íslenska sendinefndin verður samansett á ráðstefnunni sjálfri. Að því er varðar samráð við stjórnmálaflokka og kvennahreyfingar um undirbúning skal eftirfarandi tekið fram: Í nóvember 1993 var leitað eftir tilnefningum hagsmunasamtaka og stjórnmálaflokka í ráðgjafarhóp sem kæmi að undirbúningnum með undirbúningsnefnd. Eftirtaldir áttu fulltrúa í ráðgjafarhópnum: Alþb., Kvennalistinn, Landssamband framsóknarkvenna, Landssamband sjálfstæðiskvenna, Samband alþýðuflokkskvenna, ASÍ, BHMR, BSRB, VSÍ, Kvenfélagasamband Íslands, Kvenréttindafélag Íslands, Nordisk Forum, Stígamót, UNIFEM á Íslandi, Kvennaathvarfið og Rannsóknarstofa í kvennafræðum. Tveir fundir hafa verið haldnir með ráðgjafarhópnum, 31. maí og 13. sept. í ár þar sem ráðstefnan var kynnt og sagt frá starfi undirbúningshópsins. Þá hefur formaður undirbúningsnefndar hvatt fulltrúa í ráðgjafarhóp til þess að taka virkan þátt í undirbúningnum. Verkefni nýskipaðrar nefndar eru mörg en búast má við að fyrsta kastið muni hún einbeita sér að því að ljúka gerð skýrslu um málefni kvenna hér á landi til framkvæmdastjórnar ráðstefnunnar. Jafnhliða þykir rétt að kynna ráðstefnuna eftir föngum og reyna með því að stuðla að umræðu í þjóðfélaginu um stöðu kvenna og réttindi. Slík kynning er m.a. fólgin í samneyti við frjáls félagasamtök sem láta sig málefni kvenna einhverju varða. Hjá undirbúningsnefndinni safnast upp ýmis gögn sem geta komið félögunum að notum í undirbúningi þeirra fyrir óopinberu ráðstefnuna sem verður haldin samhliða hinni opinberu í Peking á hausti komanda. Þá er fagleg aðstoð frá hagsmunafélögum kvenna mikilvæg í undirbúningsstarfinu vegna opinberu ráðstefnunnar. Undirbúningsnefndin stefnir að því að efna til samráðsfundar með fulltrúum frjálsra félagasamtaka eins fljótt og auðið er þar sem gerð verður grein fyrir störfum nefndarinnar og er reynt að finna samstarfi hennar og ráðgjafarhóps fastan farveg. Enn sem komið er hefur ekki skapast formlegt samband milli þeirra félaga kvenna sem hafa hugsað sér að láta til sín taka með einhverjum hætti vegna ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Samráðsfundurinn gæti orðið vettvangur fyrir myndun slíks sambands ef áhugi er fyrir hendi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. fyrir að koma með þessa fyrirspurn og ráðherra fyrir svör. Mér finnst mjög mikilvægt að það sé vel staðið að undirbúningi að þátttöku og framlagi íslenskra kvenna á ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um málefni kvenna. Íslenskar konur tóku mjög virkan þátt í norræna kvennaþinginu í Finnlandi í sumar en þar mættu alls um 1.300 konur og tóku þátt í jafnréttisumræðunni, m.a. um ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Eins og kom fram í máli hv. þm. þá eru þetta raunar tvær ráðstefnur, þ.e. hin opinbera ríkjaráðstefna og svo ráðstefna frjálsra félagasamtaka. Ég vil hvetja stjórnvöld til þess að styðja við bakið á grasrótarkvennasamtökunum hér á landi, helst með fjárframlögum eða öðrum góðum stuðningi til þess að þau félagasamtök geti sinnt undirbúningi og haft áhrif á þá framkvæmdaáætlun sem fjallað verður um á ráðstefnunni. Í framhaldi af þessu vil ég undirstrika það að ég tel brýnt að Íslendingar taki meiri þátt í starfi að mannréttindum á málefnum kvenna á alþjóðavettvangi. Ég vil því skora á hæstv. utanrrh. að marka nú þegar skýra stefnu í því máli og gætum við t.d. byrjað á því að senda fulltrúa í kvennanefnd Sameinuðu þjóðanna og stefna svo að þátttöku okkar í sérfræðinganefndum svo sem nefnd sem vinnur að afnámi misréttis gegn konum.

Frú forseti. Ég vil einnig þakka hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur fyrir að koma fram með þessa fsp. Ég heyri á svörum ráðherra að það er kominn einhver skriður á málin en því miður verð ég að segja að til skamms tíma var ákaflega lítið gert varðandi undirbúning þessarar ráðstefnu. Þó að seint sé af stað farið þá er það þó strax í áttina. Undirbúningur lokastarfsins er langt á veg kominn. Ég er nýkomin frá fundi Sameinuðu þjóðanna í New York og þar var verið að ræða þessi mál, m.a. þessa ráðstefnu, og þar eru konur og karlar raunar líka að vinna mikið nú þegar að þessu og er komið mjög langt. Ef við ætlum að verða virkir þátttakendur í þessari ráðstefnu hér heima sem ég held að skipti náttúrlega mjög miklu máli og eins í Peking, þá verður að fara að gera eitthvað mjög róttækt og það strax.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur fyrir að hafa hreyft þessu máli og það er satt að segja ekki seinna vænna að það verði tekin um það umræða í þessari virðulegu stofnun. Í öðrum þingum er kostur á því að ræða almennt um undirbúning ráðstefnu af þessu tagi en það er einhvern veginn þannig hér að það er erfitt að opna fyrir slíkt í þingsköpum og sérstaklega er það alveg útilokað í fyrirspurnatíma. Þess vegna vildi ég beina því til hæstv. ráðherra að það verði kannað hvort þær nefndir þingsins sem hérna skipta mestu máli eiga ekki að koma að málinu, hvort þær eiga ekki með skipulegum hætti að undirbúa þessa alþjóðlegu ráðstefnu, t.d. þannig að utanrmn. og félmn. í sameiningu vinni að undirbúningi ráðstefnunnar af hálfu Alþingis þannig að það verði tekið myndarlega og málefnalega á þessum hlutum strax eins og stundum hefur verið reynt áður í sambandi við slíkar ráðstefnur með ágætum árangri.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins taka undir orð hv. þm. Svavars Gestssonar um það að Alþingi ætti að standa betur að því að styðja við og undirbúa þetta mikla þing sem verður næsta sumar og þessar tvær nefndir, félmn. og utanrmn., ættu svo sannarlega að koma að þessu máli og styðja vel við þá starfsemi sem er verið að inna af hendi hérna og leggja sitt af mörkum til þess að framlag íslenskra kvenna í Kína verði myndarlegt. Það er full ástæða til þess að það sé gert. Ég vil líka hvetja hæstv. ríkisstjórn til þess að styðja þau félagasamtök sem gjarnan vilja taka þátt í þessu og tek undir það með fyrirspyrjanda, og yfirleitt lít ég svo á að Íslendingar eigi að standa mjög myndarlega að verki á þessari ráðstefnu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. utanrrh. fyrir hans svör og eins fyrir þær umræður sem hér hafa skapast í framhaldi af fsp. minni. Hæstv. utanrrh. tókst að telja býsna margt upp sem væri verið að gera og ég lýsi ánægju með að það er kominn einhver skriður á þetta mál núna en sannleikurinn er sá að við Íslendingar höfum farið allt of seint af stað. Mér er kunnugt um það að sl. vor átti að vera búið að skila skýrslum frá þjóðlöndunum um ástand mála en þessi skýrsla er því miður ekki komin frá Íslandi. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. utanrrh. hvað líði þessari skýrslugerð þar sem öll önnur Norðurlönd hafa skilað af sér og þetta er mjög bagalegt. Það hefur stundum verið þannig með okkur Íslendinga að við höfum tekið þátt í ráðstefnum án þess að hafa unnið okkar heimavinnu nægilega vel og það held ég að sé ekki gott og ég vil því segja það við hæstv. utanrrh. að ef okkur tekst ekki að vinna okkar heimavinnu þannig að sómi sé að þá sé eins gott að sleppa því að vera að taka þátt. Í sambandi við það hvernig fulltrúar til þátttöku í ráðstefnunni verða valdir þá er mér kunnugt um að víða er það þannig að opinberir aðilar senda jafnvel fulltrúa frá frjálsum félagasamtökum sem fulltrúa á ráðstefnuna og mér fyndist að það ætti að athuga það hér hvort það geti ekki komið til greina. Í síðasta lagi varðar það fjárlög og framlög á fjárlögum vegna þátttökunnar. Það hafa komið fram beiðnir til hv. fjárln. um fjárframlög en þeim hefur ekki verið eftir því sem ég best veit tekið á mjög jákvæðan hátt og þess vegna hlýt ég að spyrja hæstv. utanrrh. að því í lokin, hvernig hann sjái það fyrir sér að hægt verði að fjármagna þátttöku Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég lýsi ánægju minni með þann áhuga sem er á vönduðum undirbúningi þessarar miklu kvennaráðstefnu á næsta ári í Peking og tek undir með hv. fyrirspyrjanda sem sagði að það er meginmál að undirbúningsvinnan hér heima fyrir sé unnin, svo best getur þetta komið að gagni. En ég leyfi mér að fullyrða og vísa þá til fyrri dæma af slíkri undirbúningsvinnu að það hefur aldrei fyrr svo skipulega verið efnt til undirbúningsvinnu af þessu tagi með jafnlöngum fyrirvara og nú. Í september 1993 var settur á undirbúningshópur með tveggja ára fyrirvara og það hefur síðan verið gert að sá hópur hefur verið útvíkkaður. Það hefur verið leitað til flestra félagasamtaka sem þessi mál varða. Það er rétt hins vegar að skýrslugerð er ekki lokið, ekki vegna þess að það er vanrækt. Það er lögð mjög mikil vinna í hana og hún verður send eftir því sem ég hef upplýsingar um nú á næstunni, það er forgangsverkefni þess hóps sem nú vinnur að ljúka því. Að því er varðar að lokum ákvörðun um það hverjir sæki hina opinberu ráðstefnu fyrir Íslands hönd og hvernig það verði fjármagnað þá hafi ekki verið tekin ákvörðun um það en ég geri ráð fyrir því að það verði gerð tillaga af minni hálfu í ríkisstjórn um fjárframlag en að öðru leyti verður að reikna með því að frjáls félagasamtök komi að því máli einnig. En að því er varðar undirbúninginn þá er það ljóst af því svari sem ég hef þegar gefið að tveggja ára fyrirvari að þeim undirbúningi er óvenjulega langur og það hefur verið leitast við að leita til allra þeirra samtaka, hvort heldur er stjórnarsamtaka eða almennra félagasamtaka og virkja starfskrafta þeirra í þessu undirbúningsstarfi.