Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspyrjandi (Karl (Guðjónsson): Herra forseti. Þegar gengið var frá hinni stóru áætlun um rafvæðingu landsins, voru Vestmannaeyjar þar settar í þeirri framkvæmdaröð, að það var áætlað að þær skyldu síðastar allra kaupstaða landsins komast í samband við raforkuveitur ríkisins eða á árinu 1960. Þessi ráðstöfun var að sjálfsögðu af Vestmanneyingum nokkuð umdeild, og mörgum fannst, að þar væri óháflega seint gert ráð fyrir því, að Vestmannaeyjar yrðu aðnjótandi þess raforkukerfis, sem byggðist á vatnsvinkjunum landsins. Þóttu það vera nokkur rök í málinu, að ástæða væri til að flýta raforku til Vestmannaeyja, að þar var þá mjög í uppbyggingu fiskiðnaður, sem þurfti mikils rafmagns við, auk þess sem staðurinn var stækkandi og aðstaða öll til rafmagnsframleiðslu var þar sú, að ekki varð viðkomið neinu öðru en dísilstöðvum, en á þeim tíma var rafmagn a.m.k. allmiklu dýrara frá slíkum stöðvum en á þeim stöðum var, þar sem samband var við vatnsvirkjanirnar. Ýmsir gerðu sér reyndar vonir um, að Vestmanneyingar þyrftu ekki eins lengi að bíða eftir því að komast í samband við raforkukerfi ríkisins og þessi áætlun benti til því að strax á árinu 1952, eða áður en út var gefin hin stóra tíu ára áætlun, hafði þm. Vestm. þáv., Jóhann Þ. Jósefsson, fengið á Alþ, samþykkta 10 millj. kr. ábyrgð til handa ríkisstj. til þess að festa kaup á sæstreng til rafleiðslu milli lands og Eyja. En svo liðu árin og þessi heimild var ekki notuð, og Vestmanneyingar urðu að bíða eftir sínum rafstreng. Af Vestmanneyinga hálfu voru gerðar ýmsar ráðstafanir til þess að reyna að flýta málinu. T.d. mun bæjarstjórnin í Vestmannaeyjum nokkurn veginn árlega hafa sent stjórnarvöldum landsins áskorun um að flýta máli þessu. En við það sat, og má kannske segja, að með því að við vorum settir svo seint á áætlun, Vestmanneyingar, sem raun ber vitni, þá var þess ekki mikil von, að við kæmumst í samband við rafveitukerfi ríkisins fyrr en að okkur kæmi í raforkuáætluninni. En þá er þess næst að geta um framgang þessa máls, að árið 1958, þegar allir kaupstaðir landsins aðrir en Vestmannaeyjar voru þegar tengdir við rafveitukerfi ríkisins, þá var mjög tekið að tala um, að það mundi þurfa að endurskoða framkvæmd raforkuáætlunarinnar og jafnvel fresta einhverjum framkvæmdum af þeim, sem fyrirhugaðar höfðu verið. Á þingi 1953 fluttum við af þessu tilefni, ég og hv. þáv. þm. Vestm., Jóhann Þ. Jósefsson, þáltill. þess efnis, að Alþ. skoraði á stjórnarvöldin að hraða svo sem unnt væri lagningu Vestmanneyjaveitu. Sú till var samþ. hér á Alþingi í aprílmánuði 1958, og taldi ég þá og við flm. báðir, að þar með hefði Alþ. slegið því föstu, að það væri þess vilji, að rafveita til Vestmannaeyja dragist a.m.k. ekki lengur en ráðgert var í raforkuáætluninni. Árið 1959 birtist svo hér á Alþingi endurskoðuð tíu ára rafvæðingaráætlunin, og þar kom í ljós, að gert var ráð fyrir, að Vestmannaeyjaveita, frá Hvolsvelli til Vestmannaeyja, yrði lögð á árinu 1960, eins og upphaflega hafði verið ráð fyrir gert, og kostnaður við hana áætlaður 12.7 millj. kr. þegar á s.l. vetri áttum við þm. Sunnl. tal saman um þetta mál og fengum þá þær upplýsingar hjá hæstv. núv. raforkumrh., að hann hefði þegar í fyrravetur í sínu húsbóndavaldi yfir raforkumálum þjóðarinnar gefið raforkumálaskrifstofunni fyrirskipun um að festa kaup á sæstreng til Vestmannaeyja, svo fljótt sem verða mætti, og var mjög gefið í skyn, að sá strengur yrði keyptur þá um veturinn. Svo hefur þó ekki orðið, og liggja nú fyrir upplýsingar um, að hvorugt hefur enn skeð, að fest hafa verið kaup á þessum sæstreng, sem leggja átti samkv. raforkuáætluninni s.l. sumar, né heldur, að hreyft hafa verið við þeirri framkvæmd að leiða rafmagn frá Hvolsvelli fram í Landeyjasand, sem er þó annar aðalþátturinn í þessari rafveitu. Með því að Alþ. hefur sjálft gert ályktun í þessu máli og óskað eftir því, að stjórnarvöld landsins hröðuðu framkvæmd á þessu, og að því er ætla verður þar með slegið því föstu, að það væri ekki í samræmi við þingviljann, að þessar framkvæmdir drægjust fram yfir það, sem áætlun raforkumálastjórnarinnar, sú sem í gildi er, og endurskoðun hennar gerðu ráð fyrir, þykir mér ástæða til þess. að hér á Alþ. komi fram bein svör við því, hvað hér er á seyði, hvers vegna hér hefur dregizt úr hömlu framkvæmd og hvort hér sé um svo alvarlega hluti að ræða, að horfið hafa verið frá þessari framkvæmd, eða yfirleitt hvenær þess sé að vænta að hún komist í framkvæmd. Þess vegna hef ég, ásamt hv. 2. og 4. þm. Sunnl., borið fram þá fsp., sem prentuð er á þskj. 59, þannig orðaða: „Hvað líður lagningu rafstrengs þess til Vestmannaeyja. sem samkv. rafvæðingaráætlunin átti að leggja sumarið 1956?“ Vænti ég þess, að um þetta mál verði gefnar ýtarlegar upplýsingar.



Herra forseti. Fsp. um þetta mál er sennilega eðlileg, enda þótt ég hafi, eins og hv. fyrirspyrjandi gat um, talað um það í fyrra við hv. fyrirspyrjendur, á hvaða leið þetta mál væri. Lagning rafstrengs til Vestmannaeyja þarf mikinn tæknilegan undirbúning. Það er fyrsti rafstrengurinn, sem lagður er á svo djúpu vatni eins og er á milli lands og Eyja og þarf að standast þá strauma og áföll, sem af því leiðir að liggja þar. En ég vil rifja hér upp gang þessa máls með því að lesa hér með leyfi hæstv. forseta, bréf, dags. 7. marz, s.1., sem hljóðar svo: „Eins og yður er kunnugt, herra raforkumálastjóri, var samþ. á Alþ. hinn 16. apríl 1958 svo hljóðandi þingsályktun um rafveitulínu frá Hvolsvelli til Vestmannaeyja. „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hraða, svo sem unnt er, lagningu rafveitulínu frá Hvolsvelli til Vestmannaeyja, samkv. heimild í lögum nr. 65 1956, sbr. lög nr. 53 1954 og lög nr. 5 1956.“ Með skírskotun til þessarar þál. og viðtals við rafmagnsveitustjóra vill ráðuneytið hér með fela yður að gera ráðstafanir til kaupa á efni til veitunnar og annað til undirbúnings framkvæmdum. Um efniskaup verði haft samráð við ráðuneytið. Ingólfur Jónsson. Gunnlaugur Briem.“ Ég hef síðan fylgzt með gangi þessa máls og vitað, að rafmagnsveitustjóri, Eiríkur Briem, hefur unnið mikið að undirbúningi málsins. Hann hefur leitað tilboða hjá ýmsum verksmiðjum og fyrirtækjum, sem líkleg eru til þess að geta útvegað þennan streng, bæði traustan og ódýran, og nú. eftir að fsp. kom fram, bað ég hann um að staðfesta í bréfi til mín, hvað gerzt hefur í þessu máli og á hvaða stigi það er. Eiríkur Briem segir, með leyfi hæstv. forseta „Með vísun til viðtals við yður, hæstv. ráðh., leyfi ég mér að staðfesta eftirfarandi: Í nóvemberlok 1959 spurðuð þér mig, hvað liði lagningu Vestmannaeyjaveitu. Ég svaraði því, að tæknilegur undirbúningur veitunnar væri ekki nægilegur og að ekki yrði unnt að leggja hana á árinu 1960.“ - Ég held, að það hafa öllum verið ljóst allt þetta ár og líka í fyrravetur, að það væri ekki unnt að leggja strenginn 1960, vegna þeirra svara, sem Eiríkur Briem gaf, að tæknilegur undirbúningur væri ekki á því stigi og ekki enn vitað, hvaða verksmiðja gæti útvegað strenginn á viðunandi verði. - Eiríkur Briem heldur áfram: „Í framhaldi af þessu og fleiri viðtölum og með vísun til þál. frá 16. apríl 1958 fóluð þér mér með bréfi. dags. 7. marz s.l., að undirbúa framkvæmdir og gera nauðsynlegar ráðstafanir til kaupa á efni. Eins og ég tjáði yður munnlega fyrir nokkru, telja rafmagnsveiturnar tæknilegum undirbúningi veitunnar nú lokið, og er þá eftir að ganga frá kaupum á efni og gera orkusölusamning við rafveitu Vestmannaeyja.“ - Það er eftir að ganga frá kaupum á efni, en öllum tæknilegum undirbúningi er lokið, og nú er vitað, hvar hagkvæmast er að kaupa strenginn. Það mun vera hjá danskri verksmiðju. Eiríkur Briem heldur áfram: „Er nú unnið að þeim málum og sé ég ekki ástæðu til að ætla annað en að unnt verði að leggja sæstrenginn í júlílok næsta sumar, sem er hentugasti tíminn til þessa verks, og að ljúka veitunni þá um haustið.“ Þetta er það, sem Eiríkur Briem rafmagnsveitustjóri segir. Hann telur, að nú sé ekki annað eftir en að ganga frá kaupum hjá ákveðnu dönsku fyrirtæki og að það sé ekkert því til fyrirstöðu að leggja strenginn í júlílok næsta sumar, sem er hentugasti tíminn til þess að vinna þetta verk.



Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hér hefur gefið, og einkanlega sé ég sérstaka ástæðu til að fagna því, eða ég tek orð hans svo, - að vænta megi þess, að strengurinn verði lagður næsta sumar. En vissulega höfðum við Vestmanneyingar orðið nokkra ástæðu til að efast um hvert málið stefndi, og stafar það ekki sízt af því, að í flokksblaði ráðh. í Vestmannaeyjum hefur þrívegis verið vikið að þessu máli í sumar og þar gefnar upplýsingar, sem hafa, eftir því sem á leið sumarið, orðið þess eðils, að í rauninni gaf það tilefni til þess að ætla, að málið væri komið á eitthvert alvarlegt stig og mundi frestast út í bláa móðu framtíðarinnar jafnvel. Þessar upplýsingar eru gefnar í vikublaðinu Fylki, sem flokkur ráðh. gefur út í Vestmannaeyjum, og eru allar þess efnis, að þar er talið, að eina von Vestmanneyinga í málinu sé það, hvað Ingólfur Jónsson sé góður ráðh., en síður í hinu, að teknar hafa verið upp áætlanir og nokkur undirbúningur um málið. Ef ráðh. skyldi sjálfur ekki hafa fylgzt með þessu, þá vil ég leyfa mér að lofa honum aðeins að heyra svolitlar glefsur úr þessu, en fyrstu upplýsingarnar, sem við höfðum eftir þessum leiðum, Vestmanneyingar, voru úr grein, sem hv. 3. þm. kjördæmisins gaf í blaðinu að loknu þingi, þar sem hann ræðir nokkuð um vandamál Vestmanneyinga sérstaklega og segir, með leyfi forseta: „Svo vill til með öll þau mál, sem legið hafa fyrir hjá undanförnum ríkisstjórnum án þess að fá afgreiðslu, að þau heyra nú undir ráðuneyti Ingólfs Jónssonar, og hefur hann sýnt alveg ótvíræðan skilning og velvilja á að bæta úr þeirri vanrækslu, sem þessi hagsmunamál Vestmanneyinga hafa sætt hjá undanförnum ríkisstj. og þó einkanlega meðan vinstri stjórnin sat. En þau eru þessi helzt“ - og síðan er talið upp og það, sem segir þar um þetta rafstrengsmál sérstaklega, er á þessa leið: „Þegar árið 1952 mun Alþ. hafa heimilað ríkisstj. að taka lán allt að 10 millj. kr. til kaupa á sæstreng frá línum Sogsvirkjunarinnar og út í Eyjar. En svo hefur viljað til, að allan þann tíma hafa raforkumálin heyrt undir ráðherra Framsfl., að undanskildu árinu 1959, meðan ríkisstj. Emils Jónssonar sat að völdum. Hefur bæjarstjórn árlega sent viðkomandi ríkisstjórnum áskorun um, að hafizt yrði handa um lagningu strengsins. Hefur strengurinn tvisvar verið tekinn inn á áætlun raforkumálastjóra, en úr framkvæmdum hefur ekki orðið, þar sem samþykki raforkumrh. hefur ekki fengizt“ o.s.frv. Þar er sem sagt gefið til kynna, að allt til þessa hafi lagþing strengsins strandað á því einu, að raforkumrh. hafi ekki samþykkt. En nú var sem sagt kominn góður raforkumrh., og átti ekki að standa á þessu máli. Næstu upplýsingar, sem við fáum um málið, eftir að búið er að segja margt gott orðið um ráðh., Þá segir í blaði, sem út kom hinn 1. júlí : „Úr þessu ætti ekki að skipta neinu höfuðmáli, hvort lagning strengsins fer fram árið 1961 eða 1962. Aðalatriðið er það, að tryggt er, að verkið verður framkvæmt“. Sem sagt, þarna er kominn ólíkt lengri frestur á lagningunni en áður hafði nokkrum manni dottið í hug. Síðast er vikið að þessu í sama blaði hinn 9. sept., og segir þar á þessa leið: „.Þegar Ingólfur Jónsson varð raforkumrh. á síðasta hausti, tók hann mál þetta upp og kom því á þann rekspöl að héðan af verður ekki snúið við og ekki hvikað frá framkvæmdum.“ En þar er meira að segja hætt að nefna ártöl svo að við Vestmanneyingar höfðum vissulega ástæðu til þess að efast um, að hér væri allt á réttri braut. Þess vegna fagna ég alveg sérstaklega þeim upplýsingum ráðh., að hægt Nerði að leggja sæstrenginn til Vestmannaeyja á næsta sumri, enda þótt það sé orðið einu ári á eftir áætlun. Hins vegar þykir mér ástæða til að geta þess, að Vestmannaeyjaveita er nú dálítið meira en sæstrengurinn einn. Það þarf einnig að leggja háspennulínu frá Hvolsvelli og fram í Landeyjasand, og það er nú eins og manni fyndist þrátt fyrir tæknilega örðugleika á lagningu sæstrengs, að það væri hægt að koma málinu áleiðis, þannig að sá hluti veitunnar yrði þó ekki síðastur eða til þess að tefja það, að raforka fengist til Vestmannaeyja.



Herra forseti. Það er nú ekki ástæða fyrir mig að segja öllu meira. Ég heyri, að hv. fyrirspyrjandi er ánægður með mín svör og meira að segja mjög ánægður, þar sem það er enn staðfest, að rafstrengurinn skuli lagður og það með bréfi frá rafmagnsveitustjóra. Það eru ekki aðeins mín orð, heldur rafmagnsveitustjóra, að það sé ekkert lengur til fyrirstöðu, að strengurinn verði lagður á næsta sumri. En ég skil vel ummæli Fylkis. Það er ekki ritstjóri Fylkis, sem getur ákveðið, hvenær tæknilegum undirbúningi er lokið við svo mikið fyrirtæki sem þetta. Þess vegna er varlegast fyrir hann að fullyrða ekkert um það, hvort möguleikar væru á að gera þetta 1961 eða 1962. En það er rétt, sem stendur í blaðinu, að það verður ekki aftur snúið, úr því að fyrirmæli höfðu verið gefin um það, að verkið skyldi unnið svo fljótt sem möguleikar leyfðu. Og það var staðreynd, að það var gert, eftir að ég kom í rn., og ég veit, að hv. fyrirspyrjandi er alveg sérstaklega ánægður með það, að þm. Sunnl. haft hafi tækifæri til þess að ýta málinu úr vör.