Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í þessu frv. eru tvenns konar ákvæði. Í fyrsta lagi að framlengja réttinn til þess að afskrifa skip, eins og heimilað var með l. nr. 29/1946, einnig þetta yfirstandandi ár, næsta ár og 1956. Annað atriði frv. er að heimila, að farþega- og vöruflutningaflugvélar, sem teknar verða í notkun á árunum 1954–56, fái einnig þessi sömu réttindi til fyrningarafskrifta eftir sömu reglum og hafa verið um skip. Fjhn. hefur athugað frv. og orðið sammála um að mæla með, að það verði samþ. óbreytt. Þó skal þess geta, að einn nm., hv. þm. Seyðf. (LJóh), var ekki viðstaddur sökum veikinda, þegar n. afgreiddi málið, og er mér ókunnugt um afstöðu hans.



Herra forseti. Ég hafði ætlað mér að athuga betur en gert hafði verið, þegar nefndarfundurinn var haldinn, hvort örugglega væri gengið frá því, að ekki væri hægt að fyrna sömu eign oftar en einn sinni, og í öðru lagi, hvort ekki væri ástæða til að setja fyllri reglur um það, á hvern hátt þessar fyrningarafskriftir yrðu skattlagðar, ef um gróða væri að ræða á sölunni umfram það, sem greint er frá í lögunum frá 1946. Vegna þess mikla hraða, sem er hér á afgreiðslu mála, og langra fundarhalda hefur mér ekki unnizt tími til að semja brtt. um þetta efni og verð því að láta málið fara fram, án þess að brtt. komi fram.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umræðurnar um þetta mál - þær eru orðnar býsna langar samanlagt í báðum deildum. En mér þykir rétt að taka það fram í fyrsta lagi, að ég er andvígur þeim brtt., sem hv. síðasti ræðumaður talaði fyrir, og þeirri stefnu, sem þær marka. Ég tel, að með þessu frv., þó að þar hafi nokkuð verið dregið úr sumum ágöllunum í hv. Nd., sé stigið spor aftur á bak, að þessi löggjöf, sem hér er verið að setja, sé . lakari frá sjónarmiði þjóðarinnar almennt séð, heldur en gildandi áfengislöggjöf, sem þó er ekki hælandi. Vínveitingaleyfin verða aukin, það er auðsýnilegt. Það verður haldið áfram að veita undanþágur fyrir félög og samkvæmi, og af því mun leiða, að drykkjuskapur mun aukast í landinu, og lítil viðleitni sýnd til þess að bæta eftirlitið frá því, sem er í gildandi löggjöf. Ég mun því ekki sjá mér annað fært en að greiða atkv. gegn þessu frv.

Forseti (GíslJ): Út af brtt. á þskj. 754, sem er við 9. gr. frv., þykir mér rétt að taka fram vegna þess, sem áður hefur komið fram hér í þessari hv. d., að þessi till., þ.e. síðasti málsl. greinarinnar: „Óheimilt er að gefa veitingamönnum afslátt frá hinu ákveðna útsöluverði til almennings“ - var borin fram hér í þessari hv. d. og samþykkt hér þá inn í frv. Hæstv. dómsmrh. lét þá í sambandi við aðra brtt. falla þau orð, að hann teldi, að það mætti ekki bera upp brtt., sem hefði verið samþykkt inn, til þess að fella hana úr aftur. Minn úrskurður féll í gagnstæða átt, og þess vegna mun ég að sjálfsögðu bera upp þessa brtt., þó að hún hafi verið samþ. inn í frv. hér áður, vegna þess að brtt. hefur aldrei verið felld, og er það í samræmi við það, sem ég hef úrskurðað áður. Þetta þótti mér rétt að láta koma fram. Ég vil hins vegar gjarnan fá nafnakall um þessa brtt.



Herra forseti. Árið 1952 voru samþ. hér á Alþ. lög um öryggisráðstafanir á vinnustöðum og þá felld úr gildi þau lög, sem giltu áður um véla- og verksmiðjueftirlit í landinu. Í þeim lögum var þá ákveðið, að breyta skyldi tilhögun um innheimtu eftirlitsgjaldanna þannig, að þau skyldu greidd gegn skoðanaskírteinum, sem gefin væru út á hverjum tíma. Áður hafði sá háttur verið hafður á, að lögreglustjórar og sýslumenn voru látnir innheimta gjöldin; reikningarnir voru sendir frá skrifstofunni hér í Reykjavík, og gjöldin voru svo innheimt, hvort sem skoðanir höfðu farið fram eða ekki, og þar af leiðandi ekkert samband á milli skoðananna annars vegar og greiðslu fyrir skoðunina hins vegar, og þá heldur engin trygging fyrir því, að skoðanir færu fram. - Þessu ákvæði var breytt með þeim lögum, sem ég hef lýst, í það horf, eins og ég tók fram áðan, að gjaldið skyldi greitt aðeins gegn afhendingu skírteinisins. Nú hefur hæstv. ríkisstj. þann 18. febr. 1953 gefið út reglugerð, nr. 21 1953, sem fer beint í bága við ákvæði þessara laga. Þar er enn fyrirskipað í reglugerðinni, að haldið skuli hinu gamla fyrirkomulagi um innheimtu gjaldanna, og um þetta hefur orðið mikill ágreiningur á milli lögreglustjóranna, sem áttu að innheimta gjöldin, og þeirra, sem hafa átt að greiða gjöldin, og þess vegna var óskað eftir því, að þessu yrði breytt með því frv., sem liggur hér fyrir á þskj. 145. Þá eru einnig gerðar nokkrar breytingar í 1., 2. og 3. gr. frv., sem eingöngu stafa af því, að fjölgað hefur verið starfsmönnum í eftirlitinu, og er ekkert við þær breytingar að athuga. Nefndin leggur til, að þær verði allar samþ. En hún leggur hins vegar til, að 4. gr. verði breytt þannig, að orðalagið samrýmist við þá reynslu, sem fengizt hefur síðan á þessum málum, - það hefur ekki aðeins farið fram árleg skoðun, heldur einnig aukaskoðanir, - en haldið sé þeirri reglu, sem er í núgildandi lögum, að gjaldið skuli ekki greitt nema við afhendingu skírteinis. Hún leggur því til, að 4. gr. orðist svo: 2. málsgr. 45. gr. l. orðist svo: „Að lokinni árlegri skoðun, hafi engar athugasemdir verið gerðar við öryggisbúnað eða hollustuhætti, eða að lokinni eftirskoðun, þegar búið er að framkvæma umbætur þær, sem kunna að hafa verið fyrirskipaðar við aðalskoðun, gefur eftirlitsmaður út skoðunarvottorð ásamt reikningi fyrir eftirlitsgjaldið.“ Þegar svo haldið er áfram fyrirmælum þessarar sömu greinar, 45. gr., þá segir þar: „Skal eigandi þá jafnframt greiða allt skoðunargjaldið. Getur starfsmaður eftirlitsins stöðvað rekstur fyrirtækisins, sé gjaldið eigi greitt, enda afhendi hann þá eigi skoðunarskírteini.“ Þetta tryggir að fullu hvort tveggja, bæði skoðunina og eins það, að gjaldið komi eins fljótt og hægt er í ríkissjóð. Þessi regla er hin almenna regla hjá eftirliti. m. a. hjá Lloyds, sem er alþekkt heimsfyrirtæki, og hefur það verið viðurkennt hér á Alþingi fyrr, að þessi regla skyldi haldin. Orðalag greinarinnar er tekið upp í samræmi við till. öryggismálastjóra að öðru leyti en því hvað snertir greiðsluinnköllunaraðferðina. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta nánar og legg til f. h. nefndarinnar, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem lagt er til á þskj. 772.



Herra forseti. Mér er ekki alveg ljóst, hvort það er ætlunin, að 4. gr., eins og hún er í frv., falli niður og það komi í staðinn, sem í brtt. stendur. Það er um allt annað efni, annað er um greiðslu, hitt er um skoðunarvottorð. Er það ekki? 



Herra forseti. Ég ætla ekki að deila við hæstv. dómsmrh. um þetta atriði, en ég vil benda honum á, að í reglugerðinni frá 18. febr. 1953, reglugerð nr. 21, í 10. gr., stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „Að lokinni árlegri skoðun, hafi engar athugasemdir verið gerðar við öryggisbúnað eða hollustuhætti, eða að lokinni eftirskoðun, þegar búið er að framkvæma umbætur þær, sem kunna að hafa verið fyrirskipaðar við aðalskoðun, gefur eftirlitsmaður út skoðunarvottorð ásamt reikningi fyrir eftirlitsgjaldi fyrirtækisins, sem hann afhendir viðkomandi lögreglustjóra (tollstjóranum í Rvík) til innheimtu, er hann kvittar fyrir móttöku reikningsins.“ Þetta eru fyrirmæli frá hinu háa ráðuneyti, sjálfsagt ekki menntmrn., en það er orðalag frá hinu háa ráðuneyti og ekki frá n. Og n. gat þó ekki betur mætt óskum hins háa ráðuneytis en að taka þetta alveg orðrétt upp. Þetta er svar mitt við aths. hæstv. ráðherra. Ég sem formaður n. hefði helzt óskað, að frv. hefði jafnvel ekki verið afgr., en hæstv. iðnmrh., sem þessi mál heyra undir, hefur mjög óskað eftir því, að þetta mál fengi efnislega afgreiðslu hér í hv. þingi. Þá gátum við ekki mætt betur hans óskum en að hafa orðalag sjálfrar stofnunarinnar, eins og það hefur verið orðað í samráði við hæstv. ríkisstj., og taka hér upp þann þáttinn, sem við gátum þó verið sammála um. Hitt vildum við ekki fallast á, að breytt yrði um innheimtuaðferðina. Mér þykir rétt í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. sagði, að hér væri um allt annað efni að ræða, að lesa hér, með leyfi hæstv. forseta, hvernig 45. gr. l. kemur til þess að hljóða, ef greinin verður samþ. Þá kemur hún til þess að hljóða þannig: „Til að standast kostnað af framkvæmd laga þessara skulu eigendur þeirra fyrirtækja, er lög þessi ná til, greiða árlega í ríkissjóð eftirlitsgjald, samkv. gjaldskrá, er ráðh. setur í samráði við öryggismálastjóra.“ - Þetta stendur óbreytt áfram í gr. Síðan kemur: „Að lokinni árlegri skoðun, hafi engar athugasemdir verið gerðar við öryggisbúnað eða hollustuhætti, eða að lokinni eftirskoðun, þegar búið er að framkvæma umbætur þær, sem kunna að hafa verið fyrirskipaðar við aðalskoðun, gefur eftirlitsmaður út skoðunarvottorð ásamt reikningi fyrir eftirlitsgjaldið.“ - Svo kemur enn: „Skal eigandi þá jafnframt greiða allt skoðunargjaldið. Getur starfsmaður eftirlitsins stöðvað rekstur fyrirtækisins, sé gjaldið eigi greitt, enda afhendi hann þá eigi skoðunarskírteini.“ Efnislega er því þetta rétt byggt upp. Um það verður ekki deilt. Hitt má deila um, hvort málið sé svo sem skyldi, en eins og ég segi, þar höfum við fyrirmyndina frá sjálfri stofnuninni og frá ráðuneytinu, en hins vegar er þó nú hér um nokkuð tæknileg atriði að ræða, og kann það að ráða nokkru um, að hæstv. ráðherra finnst málið ekki vera eins smekklegt og væri um lögfræðileg atriði að ræða.



Herra forseti. Það gleður mig, að þetta aflægi skuli ekki vera samið af hv. n., heldur af mönnum, sem n. sjálf hefur haft þau orð um, að henni þyki torskilið, af hverju þeir hafi leyft sér að breyta lögum með reglugerð. Það eina, sem mér finnst þá furðulegt, er það, að n. skyldi taka slíka lögbrjóta til þess að semja orðalag till. fyrir sig og átta sig ekki á því, að það þyrfti að endurskoða fleira hjá þessum aðilum, sem þarna eiga hlut að máli. Ég vil eindregið skora á hv. n. að fresta þessu til morguns og setja þetta í viðunandi búning, af því að það er þinginu til skammar að samþykkja þetta eins og það er.



Herra forseti. Út af athugasemd hæstv. dómsmrh. vildi ég aðeins benda á, að það þarf ekki að vera neinn tengiliður á milli tilhneiginga um það að brjóta lög og að kunna almennt mál. Hinir mestu málvillingamenn og menn, sem ekkert þekkja inn í málvenjur, kunna að vera ágætis þjóðfélagsþegnar og hafa enga tilhneigingu til þess að brjóta lög. Hins vegar geta fínustu málfræðingar verið lögbrjótar, svo að það er ekkert samhengi þar á milli. Ég get hins vegar ekki orðið við þeim tilmælum frá hæstv. ráðh. og sé enda enga ástæðu til að fresta málinu af þeim ástæðum eingöngu, að n. fari að taka sig til og orða greinina um til þess að bæta um málfarið í henni. Það er ekki það, sem gildir raunverulega í þessu máli.

Þá er réttast að fella tillöguna. Hún er óframbærileg eins og hún er.

Þá gerir d. það upp við sig. Ég hef ekkert við það að athuga, ef d. gerir það. En hitt er fullkomlega vítavert, að nokkur fulltrúi í ráðuneyti eða ríkisstj. skuli leyfa sér að gefa út reglugerð, sem ekki fær staðizt, þegar litið er á þau l., sem hún á að styðjast við. Það er þess vegna, sem n. hefur þótt rétt að taka það fram í nál., að það sé ákaflega torskilið, hvers vegna þetta er gert, og þess er vænzt, að slíkt komi ekki fyrir aftur. Hv. dm. gera það upp við sig, hvort þeir vilja samþ. þetta fóstur frá rn., en ekki frá n., og ég sé ekki ástæðu til þess að taka till. aftur til þess að endurskoða það frekar í nefndinni.



Herra forseti. Ég gat þess sem frsm. fjhn. við 2. umr., að verið gæti, að n. legði fram till. við 3. umr., og nú liggur það fyrir. Hæstv. ríkisstj. hefur óskað þess, að fjhn. flytti till. um það, að heimilt væri að lána úr lánadeild smáíbúða sveitarfélögum, sem vildu byggja yfir fátæka menn og útrýma heilsuspillandi íbúðum. Þannig getur á staðið, að í sveitarfélögum, sem l. þessi snerta, séu menn, sem eru þess ekki efnalega umkomnir að reisa sér hús með aðstoð lánadeildarinnar, eins og hún hefur starfað, og að sveitarfélög þurfi þá að byggja yfir þá. Till. miðar við það ástand, og hún er á þessa leið: „Á eftir 4. gr. kemur ný gr., svolátandi: Á eftir 42. gr. l. kemur ný grein svo hljóðandi: Heimilt er einnig að lána bæjar- og sveitarfélögum úr lánadeildinni til þess að byggja smáar íbúðir í því skyni að útrýma lélegum og heilsuspillandi íbúðum. Lán til sveitarfélags fari þó aldrei yfir fjórða hluta af heildarupphæð þeirri, sem samkvæmt starfsreglum lánadeildarinnar er metin hæfileg lánsfjárveiting í hlutaðeigandi kaupstað eða kauptún á því ári.“ Það er ætlunin, að þó að ekki sé sótt um lán af einstökum mönnum úr einhverjum kaupstað eða kauptúni, þá geti komið til greina að lána sveitarfélaginn allt að því ¼ af þeirri upphæð, sem lánað mundi vera, ef umsóknir lægju fyrir tæmandi, og er þá gert ráð fyrir því, þegar þetta ákvæði yrði orðið að l., að lánadeildin styddi þá, sem eru aumastir allra, til að komast yfir íbúðir eða komast í íbúðir með aðstoð sveitarfélaganna. Fjhn. leggur þessa till. fram að beiðni ríkisstj. eins og ég hef lýst yfir, en hv. 4. þm. Reykv. (HG) hefur ekki haft tóm til að athuga till,, svo að ég get ekki fullyrt, að hann sem fjhn.-maður styðji till.



Herra forseti. Ég hef ekki átt kost á að sjá þessa till. fyrr en rétt nú, er hún er lögð fram og hefur verið lesin hér upp. En mér skilst, að efni hennar sé það, að af því fé, sem á hverjum tíma er til ráðstöfunar til smáíbúðalána, eins og það nú heitir, megi lána bæjarfélögum og sveitarfélögum, sem byggja smáar íbúðir,, ¼ hlutann. Það þýðir augljóslega, að það fé, sem er til ráðstöfunar til útlána til einstaklinga, hlýtur að minnka um þennan ¼ hluta. Nú er hér fyrir þessari hv. d. fm. til l. um lántökuheimild fyrir ríkisstj. vegna smáíbúða, er nemi allt að 20 millj. kr. Af þessu ætti þá að taka, ef um það yrði samkomulag, samkv. brtt. allt að 5 millj. kr., sem lánað yrði svo bæjarfélögum til slíkra bygginga. Í þeim kafla l. um stuðning við byggingar almennt, sem um þetta efni fjallar, er gert ráð fyrir því, að sérstök fjárútvegun sé til þess að gera sveitarfélögum kleift að byggja smáar íbúðir yfir þá, sem húsnæðislausir eru, og gert ráð fyrir, að sveitarsjóður og ríkissjóður hvor um sig geti tekið á sig að greiða allt að 10% af byggingarkostnaði og þannig lækka íbúðirnar í verði sem því nemur fyrir notendur þeirra. Mér virðist, að hér sé blandað saman tvennu, sem ekki á saman, og mun því ekki geta greitt þessari till. atkv., því að þar með mundi sjálfsagt hæstv. ríkisstj. líta svo á, að af henni væri létt öllum skuldbindingum til þess að gera sérstakar ráðstafanir til þess að hjálpa bæjarfélögum og sveitarfélögum til að afla sér fjár til þess að byggja íbúðir samkvæmt kafla hinna almennu l. um byggingar, sem um þetta fjalla. Ég get því ekki greitt þessari till. hv. meiri hl. atkv.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir til l. umr., er frv. til l. um brunatryggingar utan Reykjavíkur. Það felur í sér, að bæjar- og sveitarstjórnum utan Reykjavíkur sé heimilt að semja við eitt vátryggingarfélag eða fleiri um brunatryggingar á þeim húseignum í umdæmi sínu, sem tryggingarskyldar eru samkvæmt 2. gr. frv. M. ö. o., það upphefur þann einkarétt, sem Brunabótafélag Íslands hefur nú á tryggingum á fasteignum á öllu landinu utan Reykjavíkur. Með l. um Brunabótafélag Íslands er félaginu gefinn einkaréttur á brunatryggingum á öllum húsum í kaupstöðum, kauptúnum og sveitum landsins. Aðeins er Reykjavík undanskilin, sem hefur haft frjálsar hendur um allar tryggingar og boðið þær út og tekið hagstæðustu tilboðum. Þessi einkaréttur Brunabótafélagsins hefur sætt nokkurri gagnrýni, einkum hin síðari ár, og er það út af fyrir sig ekki svo óeðlilegt. Kaupstaðir landsins og kauptún hafa flest komið sér upp öflugum brunavörnum, þó að þær séu ekki alls staðar jafnfullkomnar, en með auknum brunavörnum og fjölgandi steinhúsum í bæjum og sveitum landsins koma kröfur fram um lækkuð iðgjöld vegna minnkandi áhættu tryggingarfélaganna og vegna aukins kostnaðar þessara staða við auknar brunavarnir. Að áliti þeirra, sem skyldaðir hafa verið til að tryggja í Brunabótafélagi Íslands, hefur félagið ekki mætt þessum kröfum svo, að tryggingartakar gerðu sig ánægða með. Bæði hafa iðgjöldin þótt vera of há á móti iðgjöldum t. d. í Reykjavík og stjórn og framkvæmdir félagsins að sumu leyti minna of mikið á einkaleyfishafann í viðskiptum sínum við þá aðila, sem ekki áttu í annað hús að venda með tryggingar sínar. Það skal þó tekið fram, að á seinni árum hefur félagið nokkuð reynt að koma til móts við óskir manna um lækkuð iðgjöld og með aðrar fyrirgreiðslur, t. d. með lánum til brunavarnaáhalda o. fl. Er með þessu stefnt í réttar áttir og báðum til hagsbóta, það sem það nær. Greinargerð forstjóra Brunabótafélags Íslands, sem prentuð er sem fylgiskjal með nál. meiri hl. allshn. þessarar hv. d., ber það einnig með sér, að ekki er rétt að líta á hvert mál frá einni hlið. Það eru fleiri hliðar en ein á hverju máli. Það kemur t. d. glöggt í ljós af þessari skýrslu, að mismunur á iðgjöldum Brunabótafélagsins er ekki líkt því eins mikill og haldið hefur verið fram í umr. um þetta mál hér t. d. í þessari hv. d., og er þá skylt að hafa það, sem sannara reynist. Ég ætla ekki að fara út í nánari samanburð á þessu, en vísa til umsagnar forstjóra Brunabótafélagsins í þessu efni. Ég vænti þess, að hæstv. forseti álíti það ekki vera útúrdúr í umtali um þetta frv., þó að ég minnist aðeins á annað frv. í leiðinni, sem borið var fram í Nd. á sínum tíma og hefur verið hér til umr., enda er í grg. fyrir frv. því, sem ég nú mæli fyrir, einmitt minnzt á þetta frv., sem borið var fram í Nd. og hefur einnig verið hér til meðferðar í þessari hv. deild. Eins og ég gat um, hefur Reykjavík haft sérstöðu að því er snertir tryggingarmálin, boðið tryggingarnar út og tekið hagkvæmustu tilboðunum, enda sætt mjög lágum iðgjaldagreiðslum miðað við annars staðar á landinu. En í þessu sambandi ber að athuga það, að Reykjavíkurbær hefur öflugustu brunavarnir hér á landi, sem vitanlega kosta mikið fé, sem greiðist úr bæjarsjóði, og er það skylt því fé, sem fer beint til iðgjalda. Má gjarnan taka tillit til þessa, þegar talað er um brunabótaiðgjöldin. Allir þm. Reykv. í Nd. báru fram frv. um brunatryggingar í Reykjavík, sem fer í þá átt að heimila bæjarstjórn Reykjavíkur að taka í eigin hendur brunatryggingar allra húseigna í lögsagnarumdæminu eða semja við eitt vátryggingarfélag eða fleiri um tryggingarnar eða endurtryggingar. Með þessu frv. hyggst bærinn taka í eigin hendur rekstur trygginganna inn á við, þ. e. að annast innheimtu iðgjalda o. fl. og þá einnig að hafa nokkuð af tryggingunum í eigin áhættu og með því öðlast nokkuð af þeim ágóða, sem á tryggingunum væntanlega verður, og skal ágóðanum varið til sjóðsmyndunar og eflingar brunavarna. Maður skyldi nú halda, að þetta frv. hefði náð ágreiningslítið fram að ganga, en svo var ekki. Snúizt var á móti þessu frv. með nokkuð mikilli hörku í báðum d., en það, sem fyrir kom í Nd., viðvíkjandi þessu frv., var það, að borin var fram brtt. við frv., sem fól í sér, að einkaleyfi Brunabótafélags Íslands á tryggingum skyldi verða fyrirvaralaust upphafið. Þessi till. var samþ. í Nd., en felld úr frv. í þessari hv. deild. Orsök þess, að sjálfstæðismenn stóðu að því að fella þessa brtt. úr frv., er sú, að þrátt fyrir það að hún að nokkru leyti stefndi í þá átt hvað Brunabótafélag Íslands snertir, sem er mörgum nærri og mikið hefur verið talað um, að æskilegt væri að losa um þetta einkaleyfi félagsins, einkanlega í kaupstöðum og stærri kauptúnum landsins, þá var aðferðin, sem viðhöfð var, að áliti okkar sjálfstæðismanna, eins og fram er tekið í grg. við frv. þetta, sem nú er hér til umr., óþingleg í mesta máta og unnið af miklu ábyrgðarleysi, þar sem átti að leggja Brunabótafélag Íslands niður fyrirvaralaust og rannsóknarlaust að öllu leyti. Einnig var þarna blandað saman tveim óskyldum málum og frv. Reykjavíkurbæjar þar með sett í hættu. Í framhaldi af þessu flytja þeir hv. þm. Hafnf. (IngF) og hv. þm. Vestm. (JJós) frv. til l. um brunatryggingar utan Reykjavíkur. Þetta frv. hefur verið til athugunar í allshn., sem ekki gat orðið sammála um afgreiðslu þess. Þetta frv. fer í þá átt, eins og ég gat um í upphafi, að losa bæjar- og sveitarfélög undan einokun Brunabótafélagsins með tryggingarnar, en fer nokkuð öðruvísi að heldur en brtt., sem ég gat um áðan, við frv. Reykjavíkurþingmannanna fóru. Á þeim fundi, sem allshn. hélt um málið, lagði meiri hl. n. til, að frv. yrði sent forstjóra Brunabótafélags Íslands til umsagnar. Þetta var gert, en minni hl. allshn., eða Hermann Jónasson, eftir því sem segir í nál. minni hl., taldi, að þar sem fyrirhugað sé að slíta þingi fyrir páska, sé hætta á, að málið dagi uppi, verði það fyrir töfum. Hann vill því afgreiða málið nú þegar og leggur til, að það verði samþ. með nokkrum breytingum. Aftur er það hv. þm. N-M. (PZ), sem þótti eðlilegt að fá umsögn Brunabótafélagsins, og mætti þá athuga það frekar á milli 2. og 3. umr. Vildi hann afgr. það nú og gera við það brtt. Meiri hl. lagði til, að frv. yrði sent Brunabótafélaginu til umsagnar og því settur viss tími til að svara. Nú liggur þetta álit forstjórans fyrir og er prentað, eins og ég minntist á áðan, sem fylgiskjal með nál. meiri hl. n. á þskj. 771, en því miður er svo stutt síðan það var prentað, að hv. þm. hefur ekki gefizt kostur á að kynna sér það rækilega, en þar eru mjög mikilsvarðandi upplýsingar að ýmsu leyti, og sýna þær, að varhugavert er í mesta máta að samþ. brtt. um fyrirvaralausa niðurfellingu þeirra sérréttinda, sem Brunabótafélagið hefur haft undanfarið. Frv. það, sem hér liggur fyrir, fer í þá átt, að Brunabótafélagið skuli sleppa einkarétti sínum, en þó ekki fyrr en 15. okt. 1955, eins og segir í frv. sjálfu. Með þessu álitu flm. að þeir gæfu félaginu tækifæri til þess að athuga sinn gang og koma með framtíðartill. um skipulag félagsins, í stað þess að ákveðið yrði með l. að leggja það niður nú þegar. Meiri hl. leggur til, að frv. þetta, sem hér liggur fyrir, sé samþ., en með nokkrum breytingum þó. Fyrsta breytingin, sem n. leggur til, er við 1. gr., að á eftir orðunum „Reykjavíkur er heimilt“ í 1. málsgr. komi: frá 15. okt. 1955. Þetta er m. ö. o. tekið úr 5. gr. frv. eins og það liggur fyrir á þskj. 622 og fært þarna með þessari brtt. í 1. málsgr. Þetta er engin efnisbreyting, heldur aðeins tilfærsla á ákvæðinu um gildistökuna hvað Brunabótafélag Íslands snertir. 2. brtt. er við 3. gr. og er þannig, að orðin „í hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarfélagi“ í síðari málsgr. falli niður. Síðari málsgr. er það í frv., að breyta skal árlega vátryggingarverði húsa til samræmis við vísitölu byggingarkostnaðar í hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarfélagi. - Nú eru byggingarkostnaðarvísitölur ekki reiknaðar út í öllum bæjarfélögum landsins, og þykir þess vegna rétt að fella niður: „í hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarfélagi“ - og gr. verði aðeins: Breyta skal árlega vátryggingarverði húsa til samræmis við vísitölu byggingarkostnaðar. Þá kemur aðalbrtt., sem meiri hl. leggur til að verði samþ. Það er það, að í stað 5. gr., sem er um gildistöku l., komi tvær nýjar gr., og fyrri gr. hljóði svo og verði 5. gr.: Sameinað Alþingi kýs hlutfallskosningu 5 manna nefnd til þess að endurskoða lög um Brunabótafélag Íslands og önnur lagafyrirmæli um brunamál utan Reykjavíkur. Nefndin kýs sér formann og skal í starfi sínu hafa samráð við forstjóra Brunabótafélags Íslands. Nefndin skal ljúka störfum það snemma, að unnt verði að leggja frv. um þetta efni fyrir næsta reglulegt Alþingi. Með þessari breytingu hyggst meiri hl. koma því til leiðar, að endurskoðun fari fram á starfsháttum Brunabótafélags Íslands og til þess að framkvæma þessa athugun verði kosin 5 manna n., sem Sþ. kýs. Þetta ætti að hafa það í för með sér, að ef þessi n. vinnur þetta verk fram að þeim tíma, sem ákveðið er í þessari brtt., þá ætti að liggja fyrir ákveðið og rökstutt álit frá henni um þetta mál, sem hv. Alþ. gæti þá tekið til athugunar, þegar það kemur saman á næsta hausti. Ég vil í þessu sambandi benda á, að samkvæmt l. um Brunabótafélag Íslands er félagið gagnkvæmt tryggingarfélag. Það er eign allra þeirra, sem í því tryggja. Það er orðið sterkt. Það á orðið töluvert mikla sjóði, og virðist vera alveg sjálfsagt, að þessi athugun fari fram og till. gerðar um það, hvernig félagið skuli starfa í framtíðinni. Þá getur margt komið til greina um framtíðarstarfsemi þess, hvort það á að starfa að frjálsri samkeppni eða hvort það á að halda þeim einkarétti, sem það hefur hingað til haft, sem væri þá grundvöllur til þess að tala um, þegar þessi athugun hefði farið fram. En ef brtt. sú, sem lögð var fram í Nd., hefði verið samþ., þá var ekkert tóm til þess að gera þessa athugun, heldur Brunabótafélagið svipt þessum einkarétti sínum fyrirvaralaust að öllu leyti. En þegar tekið er tillit til þess, að félagið er eign allra þeirra, sem tryggja í því, og á orðið gilda sjóði, þá væri það vitanlega mjög ábyrgðarlítil afgreiðsla að svipta það sínum rétti, að sem sagt eigendurnir taki þennan rétt af sínu félagi athugasemdalaust og athugunarlaust. Þess vegna er þetta mjög mikilsverð breyting, sem meiri hl. væntir, að hv. dm. geti fallizt á, þ. e., að lögin taki ekki gildi fyrr en 15. okt. 1955, svo að tóm gefist til að gera tillögur um framtíðarstarfsemi Brunabótafélagsins. Minni hl. hefur borið fram nokkrar brtt. á þskj. 726, og mér virðist þær vera þannig, að n. öll hefði getað fallizt á þær, ef tilraun hefði verið gerð til þess. Mér finnst þær vera þannig að efni til og meira að segja stefna að nokkru leyti í sömu átt og brtt. meiri hl. En ég veit ekki, hvernig minni hl. lítur á a-lið 3. brtt. meiri hl., um skipun nefndar til að endurskoða lög Brunabótafélagsins, vegna þess að brtt. hefur ekki verið rædd í nefndinni. En að öðru leyti virðist mér breytingarnar fara saman og að því leyti til geti orðið samkomulag um að samþ. þetta frv., því að ég vænti þess, að hv. dm. fallist á, að þessi aðferð, sem hér er höfð með flutningi þessa frv., sé ólíkt þinglegri og heppilegri í alla staði en samþykkt brtt. við frv. þm. Reykjavíkur, sem samþ. var í Nd., en felld svo úr frv. hér í þessari hv. deild. Ég held, að ég þurfi svo ekki að hafa fleiri orð um þetta, en vil endurtaka það, að meiri hl. leggur eindregið til, að frv. þetta sé samþ. með þessum brtt., sem prentaðar eru á þskj. 771 og ég hef nú þegar lýst.



Herra forseti. Það hefur verið rætt talsvert um þessar tryggingar, áður en þetta mál kom hér til umr., og var rætt um það í sambandi við tryggingarnar Reykjavík, svo að ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka hér neitt af því, sem ég hef áður sagt um þetta mál, þó að það hafi verið í sambandi við annað mál, sem hér var borið fram. Eins og hv. frsm. meiri hl. hefur skýrt frá, þá varð nokkur ágreiningur í nefndinni um það, hvort málið mundi tefjast við að senda það til Brunabótafélagsins. Það er vonandi, að það verði ekki að sök, og skal ég ekki ræða frekar um það. Eins og nál. ber með sér, fer minni hl. fram á, að gerðar verði við frv. lítils háttar breyt. Það er við 2. gr., að fellt sé niður úr gr. „þar með talin hús í smíðum“ og því bætt aftan við gr., eins og gert er ráð fyrir í b-lið þessarar brtt. Það þarf ekki að skýra þessa brtt. Það þótti nauðsynlegt að taka þetta sérstaklega fram, vegna þess að á húsum í smíðum er ekkert matsverð. Hin brtt. gengur í þá átt, breytingin við 3. gr., að leggja ríkari skyldur á sveitarstjórnir að gæta þess, að hús séu tryggð, og leggja ábyrgðina á bak sveitarstjórnanna fyrir því, að svo verði. Þetta eru breytingarnar, og það kom fram hjá hv. frsm. meiri hl., að hann álítur ekki óeðlilegt að gera þessar breytingar. Um það virðist ekki vera ágreiningur. Um það, sem hv. meiri hl. n. ber hér fram á þskj. 771, nál. og brtt., vil ég segja þetta: Það er gert ráð fyrir því, að í stað þess að í 5. gr. frv., eins og það liggur núna fyrir, er gert ráð fyrir, að lögin taki gildi 15. okt. 1955, þá er þessu ákvæði breytt þannig, að samkvæmt brtt. meiri hl. eiga lögin að taka gildi þegar í stað, en heimildinni til þess fyrir sveitarstjórnir utan Reykjavíkur að breyta til um tryggingar er frestað í 1. gr. og miðuð við 15. okt., þannig að engum tryggingum er hægt að breyta fyrr en 15. okt. 1955. Þetta er í sjálfu sér ekki verulegur munur og kemur að nokkru leyti í sama stað niður. En það skal játað, að ég a. m. k. veitti því ekki athygli í frv., að gildistaka þess væri miðuð við 1955, og mundi hafa komið fram með brtt. við það, ef ég hefði tekið eftir því fyrr en ég hafði sent þær brtt., sem hér liggja fyrir, enda er það ljóst, að það var auðvelt að koma fram með breytingar við það við 3. umr., og það hafði ég hugsað mér. Nú kemur það fram hér í 3. brtt. hv. meiri hl., að þar er gert ráð fyrir því, að sameinað Alþingi kjósi nefnd með hlutfallskosningum til þess að endurskoða lög Brunabótafélags Íslands. Það er í sjálfu sér ágætt, að það sé gert, og hefði kannske verið ákjósanlegt, að það kæmu till. um það frá stjórn Brunabótafélags Íslands, hvernig það álíti heppilegast að haga verki sínu framvegis, en ekki skiptir það nú meginmáli, ef þessi nefnd verður skipuð og framtíðarskipulag Brunabótafélags Íslands rannsakað af þessum 5 mönnum. En það kom fram í ræðu hv. frsm. meiri hl. setning, sem gefur ástæðu til þess eða styrkir þann grun, sem legið hefur á þessu frv., og sá grunur er þannig, að með því að fresta gildistöku laganna til 15. okt. 1955, eða eins og nú verður, ef brtt. hv. meiri hl, verða samþ., að þó að lögin taki gildi þegar í stað, þá er samt heimild sveitarstjórnanna til þess að breyta um tryggingar frestað þangað til 15. okt. 1955. Það má ekki skipta um 15. okt. í haust, þó að það væri nægilegur tími til þess að undirbúa þær breytingar núna yfir mánuðina maí, júní, júlí, ágúst, september. Það er svona allt að því hálft ár þangað til yrði breytt til og nægur tími til þess að undirbúa þær breytingar, og þess vegna mun ég, ef þessi brtt. yrði samþ., greiða atkv. á móti því, að heimildin verði flutt til 15. okt. 1955, en hins vegar með því, að lögin taki gildi þegar í stað. Og ef þessi fyrri brtt. hv. meiri hl. verður samþ., þá álít ég, að það sé ástæða til þess að láta sig gruna það, að þessi nefnd eigi síðan að breyta til að nýju næsta vetur, því að þannig orðaði hv. frsm. það, að það ætti að athuga í þessari nefnd, hvort Brunabótafélagið á að hafa þann einkarétt, sem það hefur, hvort það á að hafa hann áfram eða ekki. Það á að vera hlutverk nefndarinnar. M. ö. o.: Það, sem er samþ. á þinginu nú, á nefndin að athuga, hvort ekki á að taka allt saman aftur á næsta þingi og afhenda Brunabótafélagi Íslands einkaréttinn aftur, þó að lögin séu samþ. svona núna, og þess vegna eigi þau aldrei að koma til framkvæmda og sveitarstjórnirnar aldrei að fá þann rétt, sem þeim er heitið að fá samkvæmt lögunum. Ég vil nú spyrja hv. frsm., hvort það sé raunverulega, hvort þessi setning hafi ekki fremur fallið þannig, að hann hafi ekki athugað gaumgæfilega, hvað í henni fólst, heldur en að hann hafi meint það, sem hann sagði, að nefndin sé skipuð til þess að rannsaka það, hvort Brunabótafélagið á ekki að halda einkaréttinum áfram, því að til hvers er þá verið að samþ. lög núna um að gefa þetta frjálst, ef það á að fresta því til 15. okt. 1955 og í millitíðinni athuga, hvort það eigi ekki að taka það allt saman aftur. En það er það, sem hv. frsm. meiri hl. sagði. Þess vegna hlýtur að aukast tortryggni þeirra, sem álíta, að frv. hafi raunverulega verið borið fram í þessu skyni, sem skein í gegnum ræðu hv. frsm. meiri hl. Hún styrkist náttúrlega ekki lítið við svona setningu, því að hún er í raun og veru staðfesting á þeim grun, sem við höfum ekki viljað láta í ljós, en þarna er raunverulega sagt, að frv. sé borið fram meira og minna sem sýndarfrv., því að vitanlega er hægt að gefa brunatryggingarnar frjálsar og taka einkaréttinn af félaginu. Það getum við ákveðið nú þegar, þó að sé skipuð nefnd til þess að rannsaka fyrirkomulag Brunabótafélags Íslands, hvernig það á að vera, eftir að það er félag, sem keppir í frjálsri samkeppni við önnur félög um brunabæturnar utan Reykjavíkur. En ef það væri ætlunin að láta þessa nefnd aðallega athuga það, hvort hún ætti að taka allt aftur, sem kann að verða samþ. nú hér á þessu þingi, þá er ég a. m. k. ekki með því að samþ. þessa nefnd.



Herra forseti. Ég vildi fyrir hönd okkar flutningsmanna þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu málsins og þær till., sem hún kemur með, meiri hl., og í raun og veru hef ég ekkert að athuga við þær till., sem sá hluti nefndarinnar, sem kallaður er minni hl., hefur lagt til í þessu máli. Ég ætla að vonast til þess, að málið nái fram að ganga, og leyfa mér að vísa gersamlega á bug öllum sýndaraðdróttunum frá hv. þm. Str. Ég kannast ekki við, að ég hafi þá sögu hér á þingi og því siður hv. meðflm. minn, að það sé frekar ástæða til þess að bera mér á brýn sýndartill., þó að ég leggi til í þessu máli það, sem Alþingi svo að segja allt virðist vera á einu máli um, að fá frelsi fyrir brunatryggingarnar handa bæjarfélögunum og sveitarfélögunum. Það er alveg út í bláinn sagt hjá hv. þm. Str. þetta með sýndartill., og ég skil nú satt að segja ekki og skil þó þetta einstaka bráðlæti, að það megi ekki hafa hæfilegan frest í þessu máli, til þess að stofnun og viðskipti, sem eru búin að vera til í 20 ár, geti sansað sig og athugað, hvernig þessu verði bezt komið fyrir í framtíðinni, - að svo mikið liggi á, að það verði að vera sem naumastur frestur. Það er þá eins og mönnum sé það mest í mun að koma einu sérstöku félagi fyrir kattarnef. Þetta frv. er ekki flutt til annars en þess að staðfesta þann vilja af hendi okkar flm., sem kom fram m. a. hjá hv. flokksmönnum hv. þm. Str. í Nd., og ég geri ráð fyrir, að það sýni sig líka hér, að þingið er allt á einu máli um það að létta af allri einokun í þessu efni, og það sýnir þá við afgreiðslu þessa máls, hvort mönnum er alvara um þá hluti. Ég skal svo ekki tefja framgang málsins með neinni langri ræðu, en vildi aðeins þakka fyrir afgreiðslu nefndarinnar.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. mikið, en ræða hv. þm. Str. gaf mér tilefni til þess að segja hér aðeins nokkur orð. Hann talaði um gildistöku laganna að því leyti til sem snertir Brunabótafélag Íslands eða rétt Brunabótafélags Íslands til trygginganna. Ég vil í þessu sambandi benda hv. þm. á, að í frv. var frá upphafi miðað við það, að lögin tækju gildi 15. okt. 1955, svo að þetta er ekki nein sérstök brtt. hjá meiri hl. En það, sem hv. þm. vill, er, að lögin taki gildi strax og að engin athugun á rekstri Brunabótafélagsins skuli fara fram. Um það, að það hefði mátt skilja mína ræðu þannig, að hér væri um sýndarfrv. að ræða og það væru bæði hv. flm. og meiri hl. allshn., sem stæðu á bak við það, þá vil ég segja, að það er mesti misskilningur. Mín framsöguræða var hér að öllu leyti á mína ábyrgð, og ef hv. þm. hefur skilið ræðu mína þannig, að meining mín væri að koma í veg fyrir, að brunatryggingar yrðu frjálsar í framtíðinni, þá vil ég láta hann vita, að það er hreinn misskilningur hjá honum, annaðhvort af klaufalegri eða ekki réttri framsetningu minni eða misheyrn hv. þm. Ef frv. þetta verður samþ. og nefnd kosin til þess að athuga þessi mál, þá hefur vitanlega hv. Alþingi, sem nú kýs þessa nefnd, ekkert með það að gera, að hvaða niðurstöðum hún kemst. Þessir menn hljóta að vera frjálsir að athuga þessi mál eins og þau liggja fyrir, leggja það niður fyrir sér að öllu leyti og gera till. eftir því, sem þeim finnst réttast. Ef þeir álíta það að öllu athuguðu, að Brunabótafélagið skuli halda áfram á sama grundvelli og það hefur starfað í þessi 20 ár eða rúm 20 ár, sem það hefur starfað, og gera tillögur um það, þá er það Alþingis að ákveða það. Nefndin hefur ekki nema tillögurétt í þessu máli að lokinni rannsókn og athugun. - En ég vil taka undir það, sem hv. 2. flm. þessa frv., hv. þm. Vestm., sagði viðvíkjandi sýndarmennsku þessa frv.



Það er óþarfi að vera að þreyta umr. um þetta mál, því að það, sem hér er um að ræða og á milli ber, er ekki það margbrotið. Ef stæði í þessu frv., ef það yrði að lögum, að það tæki gildi þegar í stað, mundi vitanlega ekki verða notað af sveitar- og bæjarstjórnum úti um land, utan Reykjavíkur, það frelsi til þess að láta bjóða út tryggingarnar og reyna að fá lægri tryggingar en nú tíðkast hjá Brunabótafélagi Íslands, fyrr en samningar renna út, og það er, eftir því sem ég bezt veit, 15. okt. í haust, eða eftir 5–6 mánuði. Þess vegna væri langeðlilegast, að það stæði ekkert annað í frv. en það, að lögin tækju gildi þegar í stað, því að það leiðir af hlutarins eðli, að það breytir á engan hátt þeim tryggingarsamningum, sem standa þangað til í haust. Þetta væri það eðlilegasta og eiginlega einkennilegt, að það skuli ekki vera borið fram í því formi, því þó að þetta væri samþ., væri hægt að skipa nefnd til þess að rannsaka, hvernig Brunabótafélag Íslands skyldi rekið, eftir að það væri orðið samkeppnisfélag, en hefði ekki einkarétt, og væri þá meiri þörf á því, vegna þess að þá ber einmitt að athuga, hvernig það verður bezt rekið, til þess að það hafi sem ríkasta samkeppni við önnur félög. Enginn maður hefur verið að tala um það, hvorki ég né aðrir, að leggja Brunabótafélagið niður, heldur láta það keppa í frjálsri samkeppni við önnur brunabótafélög. Þess vegna er ekki hægt að neita því, að það er nokkuð einkennilegt, að þessi háttur skuli ekki vera hafður á, því að það er alveg þýðingarlaust að tala um flaustur í þessu sambandi. Við sjáum það, að þegar Reykjavík skiptir um tryggjendur eða vátryggingarfélög, þá þarf það ekki svona langan tíma; það þarf ekki hálft ár til að undirbúa það, og er þó um stóra hluti að ræða þar. Það er þess vegna ekki hægt að tala um neina hroðvirkni í því sambandi, þó að það stæði í þessum lögum, að þau tækju gildi þegar í stað, og ekki væri neitt tímatakmark sett í lögin fyrir því, hvenær sveitarstjórnir og bæjarstjórnir utan Reykjavíkur taka upp samninga um tryggingar við önnur félög en Brunabótafélag Íslands. Það væri mjög góður tími og ekkert flaustur í málinu. Síðan mætti skipa nefndina til þess að rannsaka, eins og ég sagði áðan, hvernig Brunabótafélag Íslands verður rekið, eftir að þessi breyting er gerð, en henni væri slegið fastri, þessari breytingu, að félögin utan Reykjavíkur skuli hafa frelsið, hvað sem öðru líður. En nú hefur þetta verið flutt hér þannig, eins og ég sagði áðan, - ég bið afsökunar á því að endurtaka, - að lögin taka gildi þegar í stað. En raunverulega er þetta blekking, því að sú heimild, sem lögin veita, tekur ekki gildi fyrr en 15. okt. 1955, það er tekið fram í 1. gr. Þó að lögin taki gildi þegar í stað, þá mega bæjarstjórnirnar og sveitarstjórnirnar ekki hreyfa þessu til breytingar fyrr en haustið 1955, og síðan er tekið fram, að það á að skipa sérstaka nefnd. Ég afbið mig algerlega hnútum eða aðfinnslum út af því, þó að ég segi, að maður hafi ástæðu til þess að gruna, að hér sé um sýndarmál að ræða, þegar hv. frsm., - ég beindi því ekki til neinna annarra, og það er undarlegt, að menn skuli rísa upp hér í hv. deild til þess að taka það til sín, - ég beindi því eingöngu til hv. frsm., vegna þess að hans voru orðin og hann segir: Á þessu tímabili til 15. okt. 1955 má rannsaka, hvort Brunabótafélag Íslands á að hafa þann einkarétt sem það nú hefur, og síðan talar hann um það áfram, að það eigi ekki að flaustra að því að taka þennan einkarétt a£ félaginu. Þar með er yfirlýst, að það sé til athugunar og eigi að vera athugunarefni nefndarinnar, hvort þessi lög, þetta frelsi, sem veitt er í þessu frv., komi nokkurn tíma til framkvæmda. Ég verð að segja það, að ég afbið mig öllum snuprum út af því, þó að ég telji, að þetta séu einkennileg vinnubrögð eftir þessa yfirlýsingu frá hv. frsm. meiri hl. Hún er alveg skýlaus, og þá fer maður að ætla, að þess vegna sé gildistökunni á þennan hátt frestað. Það kemur náttúrlega í ljós á sínum tíma, hvort þessu er svona háttað, en ég verð að segja það, að þetta mál ber að, eins og það er borið fram núna og eins og talað er fyrir því, með svo undarlegum hætti, að ég hef a. m. k. leyfi til að segja það, sem ég hef sagt um grunsemdir um það, að hér sé eitthvað einkennilegt á ferðinni.



Herra forseti. Ég vil nú ekki verða til þess að lengja umræður um þetta mál úr hófi fram fremur en önnur hér í hv. deild. Hv. frsm. meiri hl. vitnaði til umsagnar Brunabótafélags Íslands, sem fylgir nál. hv. meiri hl., um það, að sá samanburður, sem hér hefur verið gerður um iðgjöld vátrygginga, væri ekki réttur. Ég hef nú litið yfir þessa umsögn Brunabótafélags Íslands, sem er prentuð sem fskj. með nál., og get ekki séð, að þar sé hrakið neitt af því, sem ég hélt hér fram, þegar ég gerði hér lítils háttar samanburð á gildandi vátryggingarkjörum hjá Brunabótafélagi Íslands og bar þau saman annars vegar við þau kjör, sem hafa gilt í Reykjavík, og hins vegar þau tilboð, sem hafa fengizt fram vegna útboða á tryggingum í Reykjavík. En ég vil í því sambandi, eins og ég hef áður gert, benda á, að langbezti samanburðurinn í þessu efni mun fást, ef sveitarfélögum. væri leyft eins og Reykjavíkurbæ að bjóða út tryggingar í sínu umdæmi. Samanburðurinn á vátryggingarkjörum í Reykjavík liggur ljóst fyrir, vegna þess að Reykjavíkurbæ var heimilt að bjóða tryggingarnar út. Það er þess vegna, að það er nú hægt að bera þau vátryggingarkjör, sem fyrir liggja, fyrsta lagi saman við gildandi kjör hjá Reykjavíkurbæ, þau kjör, sem hafa gilt undanfarin 9 ár, og hins vegar kjörin hjá Brunabótafélagi Íslands, sem gilda í öllum öðrum stöðum á landinu. En það er ómögulegt fyrir sveitarfélög utan Reykjavíkur að fá fram samanburð á vátryggingarkjörum til þess að bera saman við gildandi kjör, sem þau verða að sæta hjá Brunabótafélagi Íslands, nema þau fái frelsi til þess að bjóða út tryggingarnar eins og Reykjavíkurbær. Þess vegna er það meginatriði þessa máls, að sveitarfélögin fái frelsi til þess að fá fram slíkan samanburð. Það má auðvitað segja, að brunavarnir skipti meginmáli í þessu sambandi; þær séu ekki eins fullkomnar á stöðum utan Reykjavíkur og í Reykjavík. En þá mundi það koma fram, þegar viðkomandi vátryggingarfélög gera tilboð í tryggingarnar á mismunandi stöðum, hvernig þau meta þær brunavarnir, sem fyrir eru, og þá áhættu, sem fyrir er á hverjum stað. Í frv., eins og það var lagt fram og einnig með þeim breytingum, sem hv. meiri hl. leggur til að gera á því, er alls ekki gert ráð fyrir því, að sveitarfélögin utan Reykjavíkur fái frelsi til þess að bjóða út sínar tryggingar á þessu ári. Í frv. var - eins og það var lagt fram - gert ráð fyrir því, að það öðlist ekki gildi, ef að lögum verður, fyrr en 15. okt. 1955, og með brtt. hv. meiri hl. er alls ekki gert ráð fyrir, að sveitarfélög fái frelsi til þess að bjóða út sínar tryggingar og semja um þær fyrr en 15. okt. 1955, en þetta kemur vitanlega í einn stað niður. Með þessu móti og hvernig sem það er orðað í frv. er sveitarfélögum utan Reykjavíkur algerlega meinað að fá fram þann samanburð á vátryggingarkjörum eins og þau nú gilda hjá Brunabótafélagi Íslands og þeim kjörum, sem hugsanleg eru eða fáanleg yrðu hjá vátryggingarfélögum, sem í tryggingarnar vildu bjóða. Ég veit, að hv. flm. frv. er það ljóst, að þetta er höfuðatriði í málinu, eins og það liggur fyrir, að frelsi fáist til þess, að þessi samanburður verði gerður á frjálsum grundvelli. Hv. meiri hl. leggur það til, að kosin verði 5 manna nefnd til þess að endurskoða lög um Brunabótafélag Íslands og önnur lagafyrirmæli um brunamál utan Reykjavíkur, þar með vitanlega þetta frv., ef að lögum yrði. M. ö. o.: hv. meiri hl. gerir ráð fyrir, að þetta frv., ef að lögum yrði, yrði tekið til endurskoðunar strax á komandi sumri. Samt yrðu lögin um frelsi handa sveitarfélögum til að bjóða út sínar tryggingar algerlega óvirk til 15. okt. 1955. Ég held, að hv. flm. og hv. meiri hl. gætu ekki sagt það greinilegar, að þeir ætlast alls ekki til þess, að þessi lög komi á neinn hátt til framkvæmda fyrr en 15. okt. 1955, og það er ekki að reka hagsmunamál sveitarfélaganna í þessu sambandi að ætlast til þess og leggja það til, að það sé ekki hægt að fá neinn samanburð á tryggingarkjörum Brunabótafélags Íslands og hins vegar þeim möguleikum, sem fyrir hendi yrðu með frjálsum útboðum, fyrr en hinn 15. okt. 1955. En frv., hvort sem það yrði samþ. eins og það var lagt fram eða með þeirri breytingu, sem hv. meiri hl. gerir ráð fyrir, útilokar, að þessi samanburður fáist fyrr en þá 15. okt. 1955. Hitt er svo allt annað mál, að það er nauðsynlegt, eins og ég hef áður bent á í umr. hér í hv. d., að gera breytingar á lögum Brunabótafélags Íslands, ef svo breyttist, að það yrði að hætta að starfa áfram á þessum grundvelli. Það er í fyrsta lagi ekkert vit í því, þegar farið er að halda því fram og benda á rök í því sambandi, að Brunabótafélag Íslands sé félag allra þeirra, sem hjá því tryggja og skyldir eru til þess, sem eru þúsundir manna úti um allt land, og að það sé í deildum, sem sveitarfélögin myndi, að þá sé það samt svo, að þessar deildir hafi ekki hin allra minnstu áhrif á stjórn Brunabótafélagsins, ekki minnstu áhrif á ákvörðun iðgjalda eða vátryggingarkjör eða hvernig varið er þeim sjóðum, sem er safnað með of háum iðgjöldum, eins og sannað mál er að hafi átt sér stað, - að félagsmennirnir eða félagsdeildirnar hafi engin áhrif á neitt af þessu, en þetta er svo nú um Brunabótafélag Íslands. Það félag hefur alls enga stjórn. Það hefur aðeins einn forstjóra, sem ræður þar öllum kjörum, sem félagsmenn í Brunabótafélaginu verða að sæta, með einræðisvaldi, eins og hann hefur líka einræðisvald umsjóði þess. Þetta eru ómótmælanlegar staðreyndir. Á þessum lögum yrði auðvitað að gera breytingar, en sjálfsagt og sanngjarnt væri einnig, eins og ég hef áður bent á, að gera þá um leið þær breytingar á lögum félagsins, að því verði heimilað að taka að sér allar tryggingar, a. m. k. ekki meinað, eins og nú er með lögum þessum, að taka að sér vörutryggingar eða tryggingar á verzlunarbirgðum. Ég held, að höfuðatriði þessa máls liggi nú alveg ljóst fyrir, að það, sem sveitarfélögin vantar eins og Reykjavíkurbæ, er frelsi til þess að bjóða út fyrir sína íbúa brunatryggingar. Hvort sem það yrði gert með því, að það frv., sem fyrir liggur um tryggingar í Reykjavík, yrði látið ná til allra sveitarfélaga á landinu eða þetta frv., sem hér liggur fyrir, yrði samþ., þá er það höfuðskilyrði í báðum tilfellum, að hægt sé þegar í stað á þessu ári, ef slík lagabreyting á að koma að gagni, að bjóða út tryggingarnar, en það er ekki gert með þessu frv., hvorki eins og það liggur fyrir né með till. hv. meiri hl. Ég mun því aðeins fylgja þessu frv., að þetta frelsi sveitarfélögunum til handa til að bjóða út sínar tryggingar nú þegar á þessu ári verði fellt inn í frv. Það er skilyrði þess, að ég geti fylgt frv.



Herra forseti. Ég var einn í þeim meiri hl. menntmn., sem lagði til, að frv. væri breytt í það horf, sem till. meiri hl. ber með sér, þ. e., að húsmæðrakennaraskólinn skyldi starfa á Íslandi á þeim stað, sem fræðslumálastjórnin ákveður. Við þessa umr. kom fram yfirlýsing frá hæstv. ráðh. um það, að ef þessi till. yrði samþ., þá mundi hann flytja skólann til Akureyrar. Ég leit svo á, þegar þessi till. var afgr. frá meiri hl. n., að ætlun hennar væri sú, að áður en nokkur slík ákvörðun yrði tekin, færi fram rannsókn á öllum aðstæðum, og síðan yrði það ráðherrans að meta, á hvorum staðnum eða hverjum stað hentugast væri að hafa skólann. Ég lét þess getið þá, að þetta breytti mínu viðhorfi til till., og hef nú leyft mér að leggja fram brtt., sem innifelur þann skilning, sem ég lagði í till. meiri hl., þegar ég skrifaði undir hana. Brtt. er stíluð við brtt. hv. þm. Barð. (GíslJ) á þskj. 700 og er þannig, með leyfi forseta: „Meginmálsgr. orðist svo: Húsmæðrakennaraskóli skal starfa í Reykjavík eða á þeim stað öðrum, er fræðslumálastjórnin, að undangenginni rannsókn á aðstæðum til skólahaldsins, kann að telja hentugri.“ Þetta var það, sem fyrir mér vakti með því nál., sem ég skrifaði undir, og er tekið upp hér í þessa sérstöku tillögu.



Herra forseti. Ég mun greiða atkv. með þessari brtt., vegna þess að ég álít, að eins og málið núna liggur fyrir og komið hefur fram í umr., þá er órannsakað um þetta húsnæði, sem til staðar er á Akureyri, hvort möguleikar eru þar fyrir heimavist, ekki heldur upplýst um kennara. En með því að samþ. þessa till. er hægt að rannsaka þetta mál, áður en nokkur ákvörðun er tekin. Þess vegna mun ég greiða atkv. með brtt. en ef hún verður felld, mun ég greiða atkv. á móti málinu. Ég segi þess vegna já.



Herra forseti. Ég lít ekki á þetta sem kostnaðaratriði fyrir ríkissjóð við að koma skólanum upp, heldur fyrst og fremst sem atriði um það, hvar skólinn hefur bezta möguleika til að starfa í framtíðinni, hvar verður ódýrast fyrir ríkissjóð að reka hann á hinu langa árabili, sem hann á að starfa, og hvar hann getur haft bezta kennslukrafta. Þetta veit ég að er í Reykjavík, og þess vegna segi ég nei við till.



Herra forseti. Mér virðist þessi till. gera ákaflega litla breytingu á gildandi lögum og skil varla, til hvers lögin eru, ef till. er samþ., því að a. m. k. ef orðin „í næsta nágrenni Reykjavíkur“ eru skilin dálítið rúmt, þá er breytingin frá gildandi lögum víst harla lítil. - Það virðist hafa orðið stefnubreyting í þessu máli út af því, að hæstv. dómsmrh. lýsti því yfir, að hann mundi flytja skólann til Akureyrar, ef frv. yrði samþ. Ég býst við, að hann hafi þá átt við frv. óbreytt eða lítið breytt. Ég skil ekki þessa stefnubreytingu hjá ýmsum, sökum þess að það mun hafa legið fyrir frá upphafi og engin dul á það dregin af flm. málsins, hv. þm. Ak. (JR), að það væri meiningin með flutningi frv. Ég segi því nei.



Herra forseti. Með því að það er upplýst mál um þessa lagagrein, að húsmæðrakennaraskólinn skuli vera á Íslandi, starfa á Íslandi, að Ísland þýðir í þessu tilfelli Akureyri. og með því að hæstv. menntmrh. hefur skilið þetta þannig og lýst því yfir hér, þá er komið að því, sem ég sagði áðan, að það er verið að flytja skólann, án þess að þau atriði séu rannsökuð áður, sem nauðsynlegt er að rannsaka og upplýsa, áður en skóli er fluttur. Og með því að fella till. hv. 4. þm. Reykv. var það gert, það á að flytja hann, án þess að þessi atriði séu rannsökuð, og þar af leiðandi segi ég nei.



Húsmæðrakennaraskólinn starfar eins og stendur í Reykjavík og hefur starfað þar undanfarin ár með mikilli prýði. Reykjavík er á Íslandi, og sé ég því ekki á: stæðu til að samþ. greinina og segi því nei.



Herra forseti. Mér virðist, að sú nefnd, sem vann að þessu með 2. þm. Eyf. sem lögfræðilegan ráðunaut, hafi hnitmiðað vel niður viðhaldinu á milli leigutaka og leigusala í 21. og 28. gr., og segi já. 29.–31. gr. samþ. með 10:6 atkv. Brtt. 640,13 felld með 9:6 atkv. 32. gr. samþ. með 10:4 atkv. Brtt. 640,14 felld með 9:7 atkv. 33. gr. samþ. með 10:5 atkv. Brtt. 640,15 felld með 10:7 atkv. - 775,1 samþ. með 15:1 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HermJ, IngF, JJós, JK, KK, LJóh, SÓÓ, VH, AE, BSt, BBen, FRV, GÍG, HG, GíslJ. nei: PZ. BrB greiddi ekki atkv. 34. gr., svo breytt, samþ. með 11:3 atkv. Brtt. 640,16 tekin aftur til 3. umr. - 773 (ný 35. gr.) samþ. með 10:7 atkv. - 619,1 kom ekki til atkv. - 640,17 felld með 9:7 atkv. 36.–39. gr. samþ. með 10:7 atkv. Brtt. 640,18 felld með 10:6 atkv. 40. gr. samþ. með 9:7 atkv. Brtt. 640,19 felld með 10:7 atkv. 41.–43. gr. samþ. með 9:6 atkv. Brtt. 640,20 felld með 9:7 atkv. 44.–47. gr. samþ. með 10:7 atkv. Brtt. 640,21 felld með 10:7 atkv. 48.–58. gr. samþ. með 10:7 atkv. Brtt. 619,2 felld með 10:6 atkv. 59. gr. samþ. með 11:6 atkv. Brtt. 775,2 felld með 10:6 atkv. 60.–67. gr. samþ. með 10:7 atkv. Brtt. 644,1 samþ. með 9:7 atkv. 68. gr., svo breytt, samþ. með 9:6 atkv. 69. gr. samþ. með 9:7 atkv. Brtt. 640,22 felld með 10:7 atkv. 70. gr. samþ. með 10:7 atkv. Brtt. 775,3 felld með 10:7 atkv. 71. gr. samþ. með 10:7 atkv. Brtt. 644,2 samþ. með 9:7 atkv. 72. gr., svo breytt, samþ. með 11:5 atkv. Brtt. 644,3 samþ. með 9:7 atkv. 73. gr., svo breytt, samþ. með 9:6 atkv. Brtt. 640,23 felld með 9:7 atkv. 74.–77. gr. samþ. með 10:7 atkv. Fyrirsögn frv. og fyrirsagnir kafla þess samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 11:6 atkv.