Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (B. Sv.) Í sambandi við 4. mál á dagskrá, sem er kosning eins manns í stjórn Minningarsjóðs Jóns alþingismanns Sigurðssonar frá Gautlöndum fyrir þann tíma, sem eftir er árabilsins frá 1. jan. 1920 til 31. des. 1925, vil jeg geta þess, að einn nefndarmanna, Eiríkur prófessor Briem, hefir sent deildinni svo felt brjef: „Á Alþingi 1919 var jeg endurkosinn stjórnarnefndarmaður í stjórn Minningarsjóðs Jóns alþingismanns Sigurðssonar frá Gautlöndum fyrir tímabilið frá 1. jan. 1920 til 31. des. 1925. En þar sem jeg er nú fluttur burtu úr Reykjavík, leyfi jeg mjer hjer með virðingarfylst að beiðast þess, að hinni hv.Nd. hins háa Alþingis mætti þóknast að leysa mig frá þessu starfi og kjósa annan mann í minn stað fyrir þann tíma, sem eftir er af kjörtímabilinu, um leið og kosinn verður maður í stjórn nefnds sjóðs í stað Pjeturs heitins ráðherra Jónssonar. Virðingarfylst, Eiríkur Briem.“ Samkvæmt þessari beiðni ber jeg það undir deildina, hvort hún vilji veita Eiríki Briem lausn frá starfinu.

Frsm. meiri hl. (Jakob Möller) Jeg hefi í raun og veru litlu við það að bæta, sem sagt er í nál. meiri hl. Meiri hl. lítur svo á, að þeir starfsmenn þjóðarinnar, sem hjer eiga hlut að máli, verði að teljast jafnverðir launa sinna og allir aðrir starfsmenn hennar, sem sæta launakjörunum frá 1919, og jeg skal láta þess getið milli sviga, að 4 af nefndarmönnum þeim, sem nú skipa fjhn., áttu þá ekki sæti á þingi. Þingfararkaupið var þá ákveðið í samræmi við laun annara starfsmanna ríkisins. Með því nú að lækka þingfararkaupið sjálft eða dýrtíðaruppbót þm., sem einnig er í fullu samræmi við dýrtíðaruppbætur annara starfsmanna ríkisins, mundi þingið fella þann dóm, að laun þessara starfsmanna allra, bæði þm. og annara, væru nú of há yfirleitt. Þetta getur nefndin, eða meiri hluti hennar, ekki fallist á. Hann getur ekki fallist á það, að launakjör starfsmanna ríkisins sjeu óhæfilega há, og hann getur ekki fallist á, að dýrtíðaruppbótin sje að nokkru leyti ósanngjörn, en með því að fella nú niður dýrtíðaruppbót þm. telur meiri hl., að þingið gefi ekki einungis höggstað á sjer, heldur og öllum embættismönnum þjóðarinnar, og þann höggstað sje því ekki sæmandi að gefa, enda óverðskuldað. Það er og alment vitað, að fáar kröfur hafa komið fram um það að lækka þingfararkaupið, enda er bæði, að það er að fullu lögákveðið, svo er það og fyllilega sanngjarnt. Um þm. má nú vitanlega segja það, að ýmsir þeirra taka laun sín fyrir þingsetuna, án þess að sagt verði, að þeir missi mikils í tekjum, þó þeir sitji á þingi, en haldi sínum venjulegu launum fyrir því. En þó að þess sjeu dæmi, verður meiri hl. nefndarinnar þó að líta svo á, að ekki megi láta þorra þm. gjalda þeirra. Það er og vitanlegt, að mikill hluti þm. verður að kosta miklu til að rækja störf sín, oft svo, að þingkaupið hrekkur ekki fyrir þeim útgjöldum. Dæmi þessa eru mörg og meðal annara hv.flm. frv. (M. P.). Og þingfararkaupið má ekki miða við hag þeirra þm., sem best eru settir, því með því væri öðrum, og líklega flestum, gersamlega bægt frá þingsetu. Því verður ekki neitað, að með því að samþ. þessa launalækkun sýndu þm. ósjerplægni, og hana eigi alllitla, en meiri hl. fjhn. getur eigi látið það ráða afstöðu sinni til þessa máls, heldur aðeins það, sem í raun og veru er sanngjarnt, einkum þegar á það er litið, að fjárhagsatriði málsins er ekki svo stórvægilegt, að nefndin álíti, að það geti ráðið úrslitum málsins. Þess ber enn að gæta, að þau ákvæði sem gilda nú um launakjörin, og þar með þingfararkaup, gilda að eins til 1. janúar 1925; þá koma öll launamálin til endurskoðunar á ný. En til þess tíma eru þau bindandi fyrir ríkið. Af öllu þessu leggur meiri hl. fjhn. til, að frv. verði felt. Einn hv. nefndarmaður, hv.þm. Ísaf. (J. A. J.), gat ekki orðið okkur hinum samferða í þessu máli. Hefir hann samið sjerstakt álit og komið fram með brtt. við frv., sem fer í þá átt að miðla málum, þannig að þm. fái hálfa dýrtíðaruppbót hlutfallslega við aðra starfsmenn þjóðarinnar. Meiri hl. nefndarinnar hefir ekki getað skilið til fulls, hver ástæða geti verið til þess að fara þennan milliveg, hvort það muni vera meiningin hjá þessum hv. nefndarmanni (J. A. J.), að hann telji þingfararkaupið orðið of hátt nú, en þó ekki svo, að það nemi því, sem frv. fer fram á, og sje því sanni næst að fara þennan meðalveg. Eða hvort það sje meining hans að telja fara vel á því, að þm. gefi eftir nokkuð af kaupi sínu, þó hins vegar frv. gangi of langt í því efni. Meiri hl. nefndarinnar vill ekki fást við þvílíkar bollaleggingar, en heldur aðeins við það, sem jeg hefi þegar tekið fram, að þm. eigi að sitja við sömu launakjör og aðrir starfsmenn landsins. Enn má geta þess, að þar sem brtt. gengur helmingi skemra en frv., er sá sparnaður, sem af henni gæti leitt, því minni, og því minni þýðingu hefði það fyrir ríkissjóð, að hún væri samþ. Meiri hl. fjhn. gerir þetta álit sitt vitanlega ekki að neinu kappsmáli, en honum þótti sjer skylt að láta það hispurslaust í ljós, hvort sem það kann að falla í góðan jarðveg eða ekki.

Frsm. minni hl. (Jón Auðunn Jónsson) Það er ekki af því, að jeg telji laun þm. of há í hlutfalli við laun annara starfsmanna ríkisins, að jeg ber fram brtt. mína. Því þó þeir sætu á þingi árið um kring, mundu laun þeirra ekki nema meiru en á níunda þúsund kr., og er það engan veginn of hátt í samanburði við aðra. En jeg hefi litið svo á, að nú, þegar tekið er að draga úr dýrtíðinni, sjeu launin með dýrtíðaruppbót orðin talsvert of há í samanburði við það, sem þau voru 1919. Það má nú ganga að því vísu, að er dýrtíðin minkar, græði starfsmenn ríkisins ekki óverulega á þessu fyrirkomulagi, er launabæturnar eru reiknaðar að haustinu fyrir alt árið. Þess vegna lagði jeg það til á þinginu í fyrra, að uppbæturnar væru reiknaðar tvisvar á ári og taldi, að á því mundi sparast talsvert, ef dýrtíðin minkaði. Önnur ástæða brtt. er sú, að jeg tel óhugsandi, að hægt sje að koma í veg fyrir, að ýmsir þm. bíði talsvert fjárhagslegt tap við þingsetuna, ef þeir hafa mikilsverðum störfum að gegna utan Reykjavíkur. Það verður því ekki miðað við þá menn, en þingkaupið á að miðast við það, að þeir þm., sem hafa ljelega atvinnu eða eru fátækir, sjeu ekki útilokaðir af þeirri ástæðu, að þeir bíði fjárhagstjón við þingsetu. En jeg tel engan þeirra verða útilokaðan af þeirri ástæðu, þó að dýrtíðaruppbótin væri lækkuð um helming. Það má nú segja, að það sje engin veruleg upphæð, sem ríkissjóði sparist með brtt. minni. Dýrtíðaruppbótin er ákveðin með launalögunum frá 1919 til ársins 1925. Með brtt. minni hygg jeg að sparaðist á þessum tveim árum 30 þús. kr., og þá upphæð tel jeg svo stóra, að vert sje að spara hana, ef ekki kemur fram knýjandi nauðsyn á móti því, að svo verði gert. En jeg hefi ekki heyrt minst á neitt slíkt. Hin eina frambærilega ástæða á móti þessu væri sú, að þingfararkaupið yrði þá svo lágt, að ómögulegt væri fyrir fátæka þm. að sitja á þingi, en það hefir ekki komið fram enn í ræðum hv. meiri hl. Jeg skal játa það, að jeg legg ekkert sjerstakt kapp á, að brtt. mín verði samþ. Læt mjer annars nægja að vísa í nál. mitt.

Frsm. meiri hl. (Jakob Möller) Það voru að eins örfá orð út af ræðu hv.frsm. minni hl. (J. A. J.). Hv. frsm. (J. A. J.) gerir ráð fyrir því, að sá sparnaður, sem fengist við að helminga dýrtíðaruppbótina, mundi nema um 30.000 kr. Þetta tel jeg mjög vafasamt, því að bæði er, að hv.þm. (J. A. J.) hefir komist að talsvert hærri upphæð en meiri hl., og auk þess hefir hann bygt á því, að dýrtíðaruppbótin yrði hin sama næsta ár og nú. En þar sem hún hefir lækkað um nálega þriðjung frá 1921 til 1922, virðist harla ósennilegt, að hún haldist óbreytt 1923 og 1924. En á því byggir hv.þm. Ísaf. (J. A. J.) sinn útreikning. Það kom í ljós í ræðu hv.frsm. minni hlutans (J. A. J.), sem jeg hafði einmitt óttast, og það var, að hann teldi þá ástæðu til að bera fram brtt. sína, að dýrtíðarbætur embættismanna væru yfirleitt of háar, og vildi þannig láta þingið staðfesta það með því að samþ. frv. eða brtt. Á síðasta þingi voru bornar fram till. í þá átt að lækka dýrtíðaruppbótina. En eins og lá í hlutarins eðli, náðu þær till. ekki fram að ganga, því að embættismenn mótmæltu og ljetu í veðri vaka, að þeir mundu illa una því. En með því að samþ. þetta frv. eða brtt.hv.þm. Ísaf. (J. A. J.) væri embættismannastjettin þannig sett í gapastokkinn, því að á það yrði bent, að embættismenn hefðu í engu viljað slaka til um dýrtíðaruppbætur, þrátt fyrir hina miklu þörf ríkissjóðs, og þó að þeir mættu vel við því, sem sjá mætti af því, sem þm. hefðu gert. Sumum háttv.þm. kann nú að þykja þetta fýsilegt, en jeg held þó fast við það, sem jeg hefi áður sagt. Jeg held fast við það, að launakjörin sjeu ekki of há og dýrtíðaruppbótin sanngjörn, og þá sitji það síst á þm., sem sjálfir hafa lögákveðið þetta, að gefa annað í skyn.

Flm. (Þorsteinn Jónsson) Að fáum árum liðnum eru 1000 ár liðin frá því, að hið íslenska þjóðveldi var stofnað. Það var stofnað á Þingvöllum, að því er fróðir menn telja, árið 930. Það var stofnað með setningu hins fyrsta Alþingis. Alþingi verður því 1000 ára árið 1930. Þúsund ára afmæli Alþingis er hið merkasta afmæli, sem haldið hefir verið hjer á landi. Þjóðin mun vilja halda það hátíðlegra en nokkurt annað afmæli, sem haldið hefir verið á landinu. Þar sem nú þessi tími nálgast óðum, virðist ekki vanþörf á að fara að hugsa fyrir undirbúningi þessa merka afmælis. Þessi þingsályktunartillaga fjallar um þann undirbúning, sem mest virðist ríða á að byrjað verði á í tæka tíð. Jeg býst vart við því, að nokkur hv. þingmaður sje okkur tillögumönnunum ósammála um það, að þörf sje á að skrifa sögu Alþingis, og að því verki verði lokið fyrir 1930. Vjer Íslendingar höfum verið kallaðir söguþjóð. Þó eigum vjer enga skráða samfelda sögu, nema smáágrip. Verði nú skrifuð ítarleg saga Alþingis, fáum við einskonar meginás í sögu vora, einskonar mæni, sem allar taugar sögu þjóðarinnar liggja að og kvíslast út frá. Alþingi hefir jafnan haft örlagaþræði þjóðarinnar að meira eða minna leyti í höndum sjer. Vegna aldurs og uppruna er Alþingi talið af sagnfræðingum eitthvert hið merkilegasta þjóðþing á Norðurlöndum. Og það hefir haft meiri þýðingu fyrir íslensku þjóðina fyr á öldum en flest önnur þing fyrir aðrar þjóðir. Alþingi á ætt sína að rekja til fornra germanskra þinga, en okkar vísu forfeður gerðu það sjerstaklega merkilegt þegar í upphafi, eða við stofnun þess. Það hjelst svo og óbreytt að miklu leyti til ársins 1262. Eftir þann tíma hnignar því mjög, en helst þó uppi þar til árið 1800, og liggur síðan niðri um hálfan fimta tug ára. Til samanburðar mætti geta þess, að annarsstaðar á Norðurlöndum leggjast fornu þingin mörgum öldum fyr niður. Jeg vil nú fara nokkrum orðum um það, hvernig jeg hefi hugsað mjer þessu starfi komið fyrir og hvernig það ætti að vinnast. Þó vil jeg slá þann varnagla þegar, að jeg muni ekki leggja þá undirstöðu í þessu efni, að hún verði látin óhreyfð, enda geri jeg ráð fyrir - verði þingsályktunartillagan samþykt - að stjórnin kveðji sjer til aðstoðar sagnfróða ráðunauta, og þá er það þeirra að segja frekar um, hversu vinna skuli verk þetta. Mjer finst sjálfsagt að skifta sögu Alþingis í 3 aðalkafla. Fyrsti kaflinn yrði þjóðveldistíminn, frá 930–1262. Hann þarf að byrja á því að lýsa hinum fornu germönsku þingum í sambandi við áhrif þeirra á vora fyrstu löggjafa, svo og fyrirkomulagi Alþingis þegar í öndverðu, segja frá stofnun þess og valdsviði. Þá yrði að skýra frá breytingum, sem á því verða til 1262, og frá löggjöf og dómsvaldi. Enn fremur frá gildi þess sem menningarstofnun og sem aðalstöð andlegrar mentunar í landinu, íþróttalífs og samkvæmislífs. Þá yrði að rekja að nokkru helstu mál, sem koma fyrir á þinginu, en þangað koma nær því öll stórmál þjóðarinnar. Meðfylgjandi sögu hins forna Alþingis þurfa að vera æfiágrip allra lögsögumanna og jafnvel helstu goðanna. Enn fremur goðatal, að svo miklu leyti sem mögulegt er að semja það. Þessi kafli sögunnar endaði á því að segja frá upplausn lýðveldisins. Til þess að skrifa þennan kafla þarf að rannsaka öll forn heimildarrit, er snerta sögu Íslands, enn fremur vísindaleg rit, er skráð hafa verið um hið forna Alþingi og íslenska lýðveldi. Þá verður og að fylgja nákvæm sögustaðalýsing af Þingvöllum, bygð á nákvæmum rannsóknum. Annar kafli Alþingissögunnar næði yfir tímabilið 1262–1800. Hefst sá kafli á upphafi konungsvaldsins á Íslandi með Gamla sáttmála, lögtekningu Jónsbókar og svo því, hvernig kirkju- og konungsvald togast á um völdin. Hann skýrði og frá því, hvernig konungsvaldið nær smátt og smátt meiri tökum, og öllum þeim breytingum, er verða á þinginu til 1800, valdsviði þess o. s. frv. Einnig frá helstu málum, sem fyrir því lágu, löggjöf og dómum. Þessum kafla ætti að fylgja stutt æfiágrip lögmanna, höfuðsmanna og hirðstjóra, og einnig, ef hægt væri, lögrjettumannatal. Eins og kunnugt er, hefir þessi kafli sögu okkar verið lítt rannsakaður enn, svo til þess að skrá þennan kafla Alþingissögunnar þarf að rannsaka fornbrjef, Alþingisbækurnar, annála og önnur sögurit og skjöl, prentuð og óprentuð. Gera má ráð fyrir, að margt af heimildunum frá þessum árum yrði að sækja til Kaupmannahafnar, og enn þá óvíst, hvar sumt af þeim er að finna. Er þetta því alt ærið rannsóknarefni, og því nauðsyn, að byrjað sje á þessu í tíma. Þriðji kafli Alþingissögunnar næði frá 1845–1930. Hann byrjaði að segja frá endurreisn Alþingis og undirbúningi hennar, svo og fyrirmyndum hins nýja Alþingis. Til að rekja sögu Alþingis síðan 1845 eru Alþingistíðindin glöggar heimildir. En sú saga yrði í líku formi og saga Alþingis hins forna. Í sambandi við hana og henni fylgjandi væru skráð stutt æfiágrip allra þeirra manna, sem sæti hafa átt á þingbekkjum síðan 1845, konungsfulltrúa, landshöfðingja og ráðherra. Ritið flytti og myndir af þeim öllum. Enn fremur yrði og ritið skreytt myndum þeirra manna, sem koma við sögu hins forna Alþingis, eftir því sem kostur er. Þetta eru vitanlega lauslegar hugleiðingar um fyrirkomulag ritsins, enda tók jeg það fram áðan, að það verður sagnfræðinganna og annara fróðra manna að ákveða þar um nánar. Jeg hefi aðeins flutt hugleiðingar þessar um fyrirkomulag sögunnar til þess, að þeir geti sjeð, hvað vakað hefir fyrir okkur flutningsmönnum og hinu háa Alþingi, ef það samþykkir tillöguna. En það vil jeg taka fram að lokum, og jeg veit það með vissu, að okkar söguelska þjóð muni fagna því, ef hún á von á að fá þúsund ára sögu Alþingis, vel og ítarlega skráða, árið 1930. Og jeg treysti því, að hv.þdm. leggi ekki steina í götu þessa máls. Þetta verk hlýtur að sjálfsögðu að kosta nokkurt fje, en það á líka að verða og mun verða okkur til gagns og sóma. Jeg hefi heyrt þær raddir, að það væri óþarfi að byrja á þessu starfi nú þegar. En þetta er ekki rjett athugað. Eigi starfið að verða vel unnið, þá þarf miklar rannsóknir í sambandi við það, sjerstaklega þegar þess er gætt, hvað saga þjóðarinnar er enn að miklu leyti óplægður akur.

Magnús Guðmundsson Jeg vildi leyfa mjer að beina þeirri fyrirspurn til hv.flm., hvort þeir hafi gert nokkra áætlun um kostnaðarhlið þessa máls. Jeg get ekki betur sjeð en að hjer sje um risaverk að ræða, sem samkvæmt „prógramminu“ hljóti að kosta vinnu margra manna og stórfje.

Flm. (Þorsteinn Jónsson) Þetta „prógram“ fyrir Alþingissögunni, sem jeg gerði í framsöguræðu minni, er aðeins lauslegar hugleiðingar mínar. Jeg er ekki sá sagnfræðingur, að jeg ætlist til, að það litla, sem jeg hefi um málið að segja, verði álitið sem goðsvar við því, hvernig starf þetta yrði rekið. Viðvíkjandi kostnaðinum erum við flm. ekki fróðari en aðrir, því að hann verður tæpast af neinum ákveðinn fyrirfram, eða áætlun gerð, sem byggja megi á, enda mun hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) ekki hafa spurt með það fyrir augum. Nei, spurningin er þessi: Vill þingið láta skrifa sögu Alþingis, og hvað vill það hafa hana ítarlega? Hitt er stjórnarinnar og ráðunauta hennar, að ákveða, hvað langt sje gengið. Við þurfum hvort sem er að fá sögu þjóðarinnar skráða og höfum nú um nokkur ár lagt dálítið fje til þess. Til þess hefir einn maður fengið styrk, en honum er það ofvaxið að ljúka því verki einum, og kemst að líkindum tæplega út þjóðveldistímabilið. Fyrir mjer hefir ekki vakað, að fjöldi manna ynni að riti þessu, heldur að stjórnin gæti kvatt sjer til aðstoðar nú fyrst um sinn fróða menn, sem legðu á ráðin. Einn maður verði látinn vinna verkið aðallega. Seinna sjest betur, hvað mikla aðstoð hann þarf að fá. Till. fer ekki fram á annað en að byrjað sje á undirbúningi ritsins, eða öllu heldur hvernig því muni verða best fyrir komið. Hjer verður því ekki um mikið fje að ræða t. d. á næsta ári, enda hægurinn hjá fyrir þingið sjálft að hafa þar hönd í bagga með.

Magnús Guðmundsson Hv. flm. (Þorst. J.) sagði, að framsöguræða sín væri aðeins sínar eigin hugleiðingar. En það gat enginn haldið annað en að verkið ætti að vinnast eins og hann lýsti í framsöguræðu sinni. Þess vegna kvaddi jeg mjer hljóðs, að jeg vildi fá þetta skýrt fram tekið. Og kemur þá að því, sem jeg hafði rent grun í, að enginn getur sagt neitt um kostnaðarhlið málsins; alt er óhugsað og sagt eitthvað út í bláinn um þetta rit. Þess vegna er varla von á, að þm. gleypi við þessu svona alveg óathuguðu og óundirbúnu, á síðustu dögum þingsins. Jeg vil þó lofa till. að fara til síðari umr. og áskil mjer rjett til að koma þá með brtt. Hv. flm. (Þorst. J.) sagði, að jeg hefði ekki getað búist við svari um kostnaðarhlið málsins. Jú, vissulega átti jeg kröfu á slíku svari, því að enginn getur búist við slíkri ljettúð af hálfu þingmanna, að þeir geri sjer alls enga hugmynd um kostnaðarhlið þeirra mála, sem þeir flytja hjer á þingi. En eftir að hafa heyrt framsöguræðu hv. 1. þm.N.-M. (Þorst. J.), er jeg ekki í neinum efa um, að rit þetta mun, ef farið er eftir vilja hans, kosta 1–2 hundruð þúsund krónur minst. Öll þessi æfiágrip, sem hann nefndi, og Íslands saga yfirleitt, er bók, sem verður mörg bindi, og þau þykk. Þess vegna ætla jeg að athuga þetta, eins og jeg sagði, til síðari umr. og hafa óbundið atkv. þangað til.

Sveinn Ólafsson Jeg vildi aðeins lítillega svara hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) að því leyti, sem svör hv. meðflm. míns 1. þm.N.-M. (Þorst. J.) tóku ekki til athugasemda hans. Mjer skilst, að hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) leggi mikla áherslu á, að ekki sje meiru fje eytt en nauðsyn krefur, og í sambandi við þá skipun, sem gerð verður um starfið. Með öðrum orðum, hann vill, að þegar verði ljóslega ákveðið, hverju eyða megi í þessu skyni. Öll varfærni í fjárgjöldum ríkisins er sjálfsögð, enda vill nú svo vel til, að þetta mál liggur undir næstu þing, sem hafa það algerlega á valdi sínu, hversu mikið fje verður notað. Eftir samþykt till. leitar stjórnin til fróðra manna í þessu máli, kemur svo til þingsins og biður um þær upphæðir, sem nauðsynlegar eru. Upphæðir þær, sem veittar verða, miðast þá við þingviljann í sambandi við; hve ítarlega á að vinna þetta starf. Það sem spurt er um nú er þetta: Vilja þm. yfirleitt, að saga Alþingis sje skrásett og útgefin 1930? Hinu ráða næstu þing, hve mikil rækt verður lögð við þetta starf, vilji þm., að byrjað verði á því nú.

Magnús Guðmundsson Jeg vil benda hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) á, að það er ekki siður að leita fjárveitinga fyr en eftir á, þar sem þingsályktunarheimild er fyrir. Annars þýðir þessi þál. þá alt annað en venja er til.  (Sv. Ó.: Sagan verður ekki skrifuð á einu ári)  . Nei, en getur verið byrjuð fyrir næsta þing, og til þess þarf þó eitthvert fje. Svo sýnir sig, að árin líða, kostnaðurinn vex, og það, sem átti að nema tugum þúsunda, skiftir hundruðum. Þess vegna vil jeg slá varnaglann strax, svo jeg viti, um hvað sje verið að greiða atkv. Það er sjálfsagt að gefa út afmælisrit Alþingis, því neitar enginn, en það er heimskulegt að gera sjer enga grein fyrir kostnaðinum og fyrirkomulaginu áður en byrjað er. Og það er óforsvaranlegt að greiða um þetta atkvæði í blindni. Þetta rit, sem hjer er „planlagt“, kostar hundruð þúsunda, og það er alt of mikið, hjegómlega og heimskulega mikið.

Flm. (Þorsteinn Jónsson) Hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) taldi, að æfiágrip þeirra manna, er jeg nefndi, myndi verða ritverk upp á mörg bindi. Jeg nefndi lögrjettumenn, goðana, höfuðsmenn og hirðstjóra, og svo alla þm. síðan Alþingi var endurreist, ásamt konungsfulltrúum, landshöfðingjum og ráðherrum. Þetta eru ekki svo margir menn, að stutt æfiágrip þeirra þurfi að fylla mörg bindi. Og í sambandi við það skal jeg geta þess, að jeg hefi nýlega athugað 100 ára afmælisrit norska þingsins. Það er tvö bindi, og er annað þeirra æfiágrip allra norsku ríkisþingsmannanna á 100 ára tímabili, en á ríkisþingi Norðmanna sitja miklu fleiri menn en á Alþingi. Þess vegna get jeg ekki sjeð, að okkar saga þyrfti að verða mörg bindi.  (M. G.: Hvað gerir þm. ráð fyrir mörgum bindum?)  . Vitanlega er ekki hægt að segja neitt um það fyrirfram, eða hve langt hvert æfiágrip yrði; við þyrftum þá sjálfir að vera búnir að semja ritið. Enda er lítið sagt um stærð ritsins, þótt sagt sje frá því, í hve mörgum bindum það verði. Bókabindi eru svo misjafnlega stór. Og sama er um kostnaðinn. Þingið getur ekki gert neina áætlun um hann, enda hefir svo verið um mörg önnur verk. Eða var nokkur áætlun gerð um sögu Boga Melsteðs, og ef til vill mun hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) vilja svara mjer og segja, hvað hún muni kosta.  (M. G.: En jeg er steindauður)  . Jeg vænti, að hæstv. forseti lofi honum að svara þessu, það mun varla þurfa að taka svo langan tíma. En til Íslandssögu Boga Melsteðs er nú búið að veita fje á annan tug ára, og eftir því, sem jeg kemst næst, hefir engum enn komið til hugar, hvað hún muni kosta. Sömuleiðis hefir Alþingi í mörg ár veitt fje til þess að þýða eitt útlent skáldrit. Því verki er ekki lokið enn. Um stærð þess vita menn, en enginn veit enn, hvað þýðingin verður dýr.

Jón Þorláksson Jeg gerði ekki ráð fyrir, að mjer yrði veitt orðið fyr en þeir hv.þm. hefðu talað, sem kvatt höfðu sjer hljóðs á undan mjer.  (Forseti B. Sv.: Þeir hafa fallið frá orðinu)  . Jæja, þá er ekkert við því að segja. Eins og hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) tók fram, þá finst mjer það ekki ósanngjarnt að ætlast til þess, að hv.flm. gerðu einhverja grein fyrir því, hve mikið fje þeir hugsuðu sjer að lagt yrði í afmælisrit þetta. Auðvitað er ekki hægt að ætlast til, að þeir geti um þetta sagt af eigin viti, en þeir hefðu getað borið sig saman við sjerfróða menn í þessu efni. Ef ráðast á í þetta fyrirtæki, þá verður að kveðja til sagnfróða menn og láta þá gera till. um stærð verksins og kostnað við það. Um slíkt ættu þeir menn að geta gert eins nákvæma áætlun og aðrir sjerfræðingar um verk, er undir þeirra verksvið heyra. Þessi aðferð er heldur alls ekki óvenjuleg, því að oft verða rithöfundar að ákveða fyrirfram, hve stórt það verk eigi að vera, sem þeir ætla sjer að semja. Slíka áætlun hafa hv.flm. alls ekki gert, og hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) hefir jafnvel ekki talið slíkt nauðsynlegt fyr en á næsta þingi. En ef sú er meiningin, þá er till. að minsta kosti ekki orðuð í samræmi við þá hugsun. Það hefði þá átt að koma fram í till., að næsta þing hefði óbundnar hendur um ákvörðun á stærð og tilhögun verksins, en stjórnin legði fram tillögur um þetta. Það væri rjetta leiðin, enda býst jeg við að koma fram með brtt. í þá átt við síðari umr. Það má ef til vill segja, að undarlegt sje, að þingið skuli þurfa að gera sjerstakar ráðstafanir til þess að semja þetta verk, þar sem landið hefir í þjónustu sinni nærfelt alla þá menn, sem færir eru í þessum fræðum, og tvo menn beinlínis til þess að rannsaka og rita um sögu landsins. Er annar þeirra háskólakennari, en hinn starfsmaður við þjóðskjalasafnið. Þó skal jeg ekki um það staðhæfa, nema eitthvað dálítið fje þurfi að greiða sjerstaklega til þessa starfs. En meginstarfið ætti að geta fallið undir verkahring þessara tveggja manna, sem jeg hefi minst á.

Bjarni Jónsson Jeg vil byrja á því að þakka hv.flm.till. fyrir að hafa komið hjer fram með þetta mál. Legg jeg alt kapp á, að þetta verk geti farið myndarlega úr hendi, og mun ekki greiða atkv. á móti því, þótt það yrði dálítið myndarlegt og kostaði nokkurt fje. Það er um þessi störf eins og hver önnur, að ekki er hægt að skylda neina menn til þess að taka þau að sjer fyrir ekki neitt. Hygg jeg, satt að segja, að hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) haldi því ekki fram í alvöru, að neinir menn eigi að vinna að þessari sagnaritun kauplaust. En hitt hygg jeg, að þessir menn muni fúsir að vinna að þessu verki án þess að mjög mikið fje komi í móti, en auðvitað verður ríkið að greiða ferðir til útlanda til þess að rannsaka þar ýms heimildarrit, og auk þess útgáfu ritsins. Við hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) erum ásáttir um það, að fleiri en tvo menn þurfi til þess að vinna þetta verk. En það, sem mjer þykir vænst um, er, að hv.flm. hafa hrundið þessu máli fram nú, því það er jafnvel þegar komið í eindaga. Ef vinna á verkið á stuttum tíma, þá þarf til þess marga menn, er setja verður beinlínis á árslaun. En ef nú þegar verður hafist handa, þá er það víst, að verkið verður margfalt ódýrara, því þá geta fræðimenn bætt því á sig sem aukastörfum. Býst jeg við því, að enginn þm. geti verið á móti því, að þetta verk sje unnið, eða svo sparsamur, að hann horfi í að verja nauðsynlegu fje til þess, að verkið geti orðið þjóð og þingi til sóma. Hjer er um það að ræða að vita, hvernig vald og vilji þjóðarinnar hefir birst í 1000 ár, og hygg jeg, að enginn muni vilja, að slíkt starf sje haft að vikaverki eða kastað verði til þess höndum, heldur ættu hjer að safnast saman allur lærdómur, öll skarpskygni, elja og samviskusemi fróðustu manna þjóðarinnar. Hygg jeg mig svo þekkja höfðingskap þessarar þjóðar, að hún muni ekki telja eftir fje til þess, að þetta verk verði sómasamlega af hendi leyst. Jeg skil hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) vel, þar sem hann vill fá skýrslu um það, hve miklu fje eigi til þessa að verja. En um það er ekki auðvelt að segja nú. Hygg jeg þó, að það muni vart fara fram úr 5–10 þúsundum. En auðvitað finst honum varhugavert að trúa þeirri stjórn fyrir málinu, sem hann ekki styður.  (M. G.: Hve nær hefi jeg sagt, að jeg væri ekki stuðningsmaður núverandi stjórnar?)  . Nú jæja. Má jeg óska hæstv. stjórn til hamingju með hinn nýja stuðningsmann, og biðja hv.þm. (M. G.) afsökunar á orðum mínum. Annars hygg jeg, að engin hætta sje að trúa stjórninni fyrir framkvæmdum þál., og treysti jeg henni til þess að hefjast handa til undirbúnings þessu ágæta máli. Jeg er algerlega samþykkur hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) um ráðstafanir í þessu máli. Tel jeg sjálfsagt að leita til sjerfræðinga í þessum efnum og heyra till. þeirra um stærð og kostnað verksins. Jeg hygg, að nóg sje, að Alþingi láti stjórnina vita, að það óski, að verkið verði unnið á vísindalegan hátt. En það, sem svo stjórnin ákveður, tel jeg ekki geta heyrt undir atkvæði Alþingis, því það er ekki bær dómari í þeim efnum, heldur hinir sjerfróðu menn, sem till. gera um málið. Jeg hygg, að engin hætta geti á því verið, að þetta verk verði sjerlega dýrt. Alþingi hefir þegar unnið talsvert að þessu verki með útgáfu Alþingisbókanna, og enn fremur munu ýmsir sjerfræðingar, sem nú eru í þjónustu landsins, vinna mikið að verkinu án sjerstakrar borgunar, ekki síst ef tíminn er langur til stefnu. Skil jeg því ekki, að nokkur hv.þm. geti haft á móti þessu verki. Það er sjálfsagt að vinna verkið og hefja það nú þegar, þar við liggur sómi þings og þjóðar. Jeg vona, að engin brtt. komi fram, hvorki frá hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) nje hv. 1. þm. Skagf. (M. G.), því að jeg tel till. besta eins og hún er.