Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ingvar Pálmason Eins og jeg gat um við 1. umr., hefi jeg borið fram brtt. á þskj. 586. Jeg hefði í rauninni viljað hafa hana víðtækari, þannig að fella niður 3. gr., en taldi það þó ekki vænlegt vegna þess, að eins og frv. stjórnarinnar hljóðaði, þegar það kom til fjhn., þá var gert ráð fyrir, að 3. gr. hljóðaði eins og ef brtt. mín verður samþykt. Meiri hl. nefndarinnar breytti frumvarpsgreininni í það horf, sem hún nú er í, og þess vegna tók jeg það ráð að koma fram með brtt. við 3. gr., og býst jeg við, að hún verði samþykt. Mjer virðist 3. gr. vera óþörf. Það má að vísu segja, að með því að Íslandsbanki stöðvi inndrátt seðla sinna verði meira gulltrygt af seðlum í umferð. En svo þarf ekki að verða. Það gull, sem losnar við inndráttinn, getur landsstjórnin keypt samkvæmt heimild laganna frá 1922. En þar sem stjórnin hefir viljað haga þessu á þennan veg, þá geri jeg það ekki að kappsmáli og fjölyrði ekki um það. Það orkar ekki tvímælis, að framlenging á heimild landsstjórnarinnar til að gefa út nýja seðla þarf að ganga fram á þessu þingi, þar sem nú er útsjeð um, að seðlaútgáfunni verður ekki ráðstafað að þessu sinni. En jeg vil benda á það til fylgis þessari brtt., að þótt 3. gr. verði samþykt eins og hún er nú, þá er það víst, að stjórnin verður að gefa út mikið af seðlum til þess að fullnægja þörfinni, því að seðlar Íslandsbanka verða alls ekki fullnægjandi. Jeg sje því ekki, hvað það þýðir að stöðva inndrátt, þegar hvort sem er þarf að gefa út seðla. Þetta gerir óþarfa truflun á inndrætti seðla Íslandsbanka. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. Jeg vænti þess, að hv.þm. geti skilið þessa till. og myndað sjer skoðun um málið.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg vil þakka hv. meiri hl. fjhn. fyrir að flytja þetta frv. Um efni l.gr. þarf jeg ekkert að segja. En ákvæði 2. gr., að leggja afgjald það, sem bankanum ber að greiða ríkissjóði, á sjerstakan reikning í Landsbankanum, svo að tiltækt sje til þess að bæta bankanum halla þann, sem hann kann að verða fyrir af gengisbreytingum ísl. krónu, er bygt á þeirri almennu meginreglu, að seðlabankinn eigi að njóta nokkurs arðs af seðlaútgáfu sinni, til þess að geta haldið uppi gjaldeyrinum. Nú er seðlaútgáfunni skift á milli Landsbankans og Íslandsbanka, og nýtur Íslandsbanki arðs af því, sem eftir er á hans höndum, og má því gera þá kröfu á hendur þeim banka, að hann haldi gjadeyrinum uppi að sínum hluta. Hinn bankinn greiðir samkvæmt lögum frá 1922 gjald af seðlum sínum, sem er 2% undir forvöxtum bankans, en þessi 2% fara í kostnað. Hefir því Landsbankinn engan arð af seðlaútgáfunni, en ber hinsvegar byrðarnar af því að halda gjaldeyrinum uppi. Er því meiningin með 2. gr. að koma rjettingu á þetta, að þetta seðlaafgjald renni ekki beint í ríkissjóð, heldur til þess, sem það með rjettu á að ganga. Um 3. gr. má segja, að þótt hún kunni að virðast vera sett inn fyrir tilmæli Íslandsbanka, þá er svo ekki. Jeg setti hana inn eftir bendingu frá Landsbankanum, því að það eru óþægindi að því fyrir báða bankana að halda lengur áfram þessum inndrætti seðlanna í því formi, sem það hefir verið framkvæmt. Þessi grein hefir engin áhrif á seðlaveltuna í heild, því að eftir að seðlavelta Íslandsbanka nú er komin niður í 5 miljónir, er ávalt nokkuð af hinum seðlunum í umferð til viðbótar. Frelsari inndráttur af hálfu Íslandsbanka þýðir ekki annað en það, að jafnmikið kemur af seðlum ríkissjóðs í staðinn fyrir það, sem dregið er inn, því að Landsbankinn fær seðla sína hjá ríkissjóði. Þessi viðskifti fara svo fram, að Landsbankinn hefir enga hagsmuni af þeim. En skuld Íslandsbanka við Landsbankann hækkar sem þessari útgáfu nemur, og það er ekki eftirsóknarvert fyrir Landsbankann að hækka hana eins mikið og lögin frá 1922 gera ráð fyrir. Hinsvegar hafði jeg ekki stungið upp á meiri breytingu en þeirri, sem felst í brtt.hv. 2. þm. S.-M. (IP), sem vill ekki, að inndrátturinn falli alveg niður þetta árið. Lögin mæla svo fyrir að 1 milj. skuli draga inn árlega, þangað til seðlaútgáfa Íslandsbanka er komin niður í 2½ milj. kr. Samkvæmt þessu er eftir að draga inn milj. kr. á þennan hátt. Færi þá vel á því að taka ½ milj. af þeirri upphæð eitt árið. En jeg skal játa, að frekar er það tilfinningamál. hvort inndrátturinn skuli minka um ½ milj. kr. eða falla alveg burtu þetta árið. Aðalatriðið er, að ekki líði á löngu, að endanleg skipun sje bundin á þessi mál.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Jeg vil fyrir hönd meiri hl. nefndarinnar geta þess, að eins og hæstv. fjrh. gat um, var í upphafi gert ráð fyrir því, að Íslandsbanki drægi inn ½ miljón í ár, en nefndin áleit, að fyrir þennan takmarkaða tíma og með hliðsjón af þeim kringumstæðum, sem nú eru, að rjettast væri, að bankinn væri losaður við þennan inndrátt í eitt ár, og breytti því þessu ákvæði eins og það er nú í frv. Jeg sje ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta. Þessar ástæður nefndarinnar eru svo ljósar, að þær þurfa engra skýringa við. Landsbankinn hefir sjálfur stungið upp á, að slakað væri til í þessu efni, til þess að Íslandsbanki þurfi ekki að sækja eins mikið og áður til sín. Og eftir atvikum er ekki ósanngjarnt að stöðva inndráttinn um þennan takmarkaða tíma, en hinsvegar hefir það enga hættu í för með sjer. Mæli jeg því með því, að frv. verði samþykt óbreytt.

Ingvar Pálmason Jeg hefi ekki fengið nein rök fyrir því, að ástæða sje til þess að stöðva inndrátt seðlanna. Hæstv. fjrh. hefir skýrt frá því, að ef brtt. verður samþykt og seðlar bankans í umferð minki um ½ milj., þá breyti það engu um inndrátt þeirra í sjálfu sjer. Þessi ½ milj. færist bara milli ára, en árin verði jafnmörg. En verði nú 3. gr.samþ. eins og hún er, þá leiðir það af henni, að inndráttartími Íslandsbanka framlengist um eitt ár. Sje jeg því ekki annað en að rjettara sje að samþykkja brtt. en að láta frv. ganga fram eins og það er.