Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 30. desember 1994, enda verði það kvatt saman á ný eigi síðar en 25. janúar 1995.`` Tillagan skýrir sig sjálf.

Frú forseti. Ég hef oft áður komið í tilefni af sams konar tillögu og lýst því að ég lít ekki svo á að þörf sé á að Alþingi samþykki slíka tillögu þó að gert verði hlé á fundum Alþingis í þann tíma sem tillagan gerir ráð fyrir. Ég vil ekki túlka 23. gr. stjórnarskrárinnar með þeim hætti að það sé nauðsynlegt. Ég tel að forseti Alþingis geti frestað fundum eftir breytingu á stjórnarskránni. Að því er varðar Alþingi þá situr þing allt árið og ef þarf að kalla saman þá er ekkert því til fyrirstöðu að gera það með mjög stuttum fyrirvara. Þetta hlé hefur stundum verið notað til þess að setja bráðabirgðalög og ég tel að það komi ekki til greina að nota slíkt hlé eins og hér er gert ráð fyrir að setja bráðabirgðalög enda vænti ég þess að ríkisstjórnin hafi ekkert slíkt í huga. Ég vil endurtaka að ég tel að þessi tillaga sé óþörf. Eitt kemur mér þó á óvart í tillögunni og það er að hæstv. forsrh. skuli gera tillögu um að þingið verði kvatt saman eigi síðar en 25. jan. 1995. Í forsætisnefnd var samþykkt að Alþingi kæmi saman 23. jan. þannig að þarna er forsrh. að gera tillögu um breytingu. Ég er út af fyrir sig ekkert ósammála breytingunni, sem hæstv. forsrh. gerir ráð fyrir, en það kemur mér nokkuð á óvart að hann skuli gera tillögu þar um sem forsætisnefnd hefur ekki fjallað um.

Virðulegi forseti. Þegar sameinast var um að gera þá breytigu á stjórnskipan íslenska lýðveldisins að Alþingi starfaði í einni málstofu og það sæti í reynd allt árið var það hugsun margra sem að þeirri breytingu stóðu að notkun bráðabirgðalagavaldsins hlyti að hverfa að öllu eða a.m.k. smátt og smátt. Breyttir starfshættir þingsins og breyttar aðstæður í þjóðfélagi okkar gera það auðvitað að verkum að þingið á auðvelt með að koma saman með litlum fyrirvara og breyta þannig starfsáætlun sinni eins og dæmin hafa sýnt. Það form sem hæstv. ríkisstjórn hefur nú valið hefur þá afleiðingu að færa löggjafarvaldið í hendur ríkisstjórnarinnar þann tíma sem þingið kemur ekki saman. Fyrir ári ákvað ríkisstjórnin að hafa sama hátt á. Þá stóð einnig svo á eins og nú að hörð vinnudeila hafði staðið í landinu. Ríkisstjórnin notaði þá þinghléið til þess að leysa þá vinnudeilu með bráðabirgðalagaaðferðinni. Það var mjög umdeild ákvörðun. Nú hefur verkfall sjúkraliða staðið í margar vikur. Við höfum mörg hér knúið á um það að ríkisstjórnin leysti það verkfall með samningum. Ég vona satt að segja að þær tilraunir, sem hafa verið gerðar á þeim sólarhring sem nú er nýliðinn og á þeim klukkustundum sem liðnar eru af þessum sólarhring, verði til þess að það verkfall verði leyst og ríkisstjórnin noti ekki vald sitt sem hún fær með samþykkt tillögunnar til þess að beita bráðabirgðalagavaldinu. Þess vegna held ég að mjög mikilvægt sé að það komi hér fram, a.m.k. af hálfu okkar alþýðubandalagsmanna að við leggjum á það mjög ríka áherslu að sú tilraun til að ljúka samningum í sjúkraliðaverkfallinu, sem nú hefur staðið um nokkra hríð á liðnum og nýhöfnum sólarhring, leiði til þess jákvæða árangurs að verkfallinu verði lokið fyrir áramót. Í trausti þess höfum við ákveðið að greiða ekki atkvæði gegn þessari frestunartillögu. Ef við hefðum ekki þá trú og þá von að raunverulegur vilji sé til þess að leysa verkfallið en beita ekki bráðabirgðalagavaldinu á þeim vikum sem tillagan felur í sér þá mundum við beita okkur mjög hart gegn efnisákvæðum frestunartillögunnar. Ég ætlast ekki til þess við umræðuna að hæstv. ráðherrar skýri frá gangi viðræðnanna en vildi hins vegar víkja að þessu og láta afstöðu okkar koma mjög skýrt í ljós. Ég vona að ríkisstjórnin geri sér grein fyrir því að það ástand sem nú er á vinnumarkaði með lausa samninga eftir fáeina daga muni breytast í sprengjusvæði ef því valdi, sem fæst með frestuninni, verður beitt til þess að reyna að brjóta á bak aftur tilraunir launafólksins að leiðrétta lífskjör sín á fyrstu vikum nýs árs. Þess vegna er það frumskilyrði að því valdi, sem ríkisstjórnin fær með samþykkt tillögunnar, verði ekki beitt til að nota bráðabirgðalagavaldið með sama hætti og gert var fyrir ári. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að fjalla meira um tillöguna en vona að afstaða okkar hafi komið skýrt í ljós.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með þeim tveimur hv. þingmönnum sem hafa talað næst á undan mér og vonast til þess að tillagan um frestun á fundum Alþingis, verði hún samþykkt eins og hún liggur hér fyrir, leiði ekki til þess að ríkisstjórnin beiti eða notfæri sér þá heimild að grípa til setningar bráðabirgðalaga. Það er auðvelt að kalla þing saman ef eitthvað slíkt kynni að koma upp í þinghléinu sem hæstv. ríkisstjórn teldi leiða til þess að nauðsynlegt væri að setja lög og það væri þá gert með eðlilegum hætti en ekki með bráðabirgðalagasetningu. Eins og fram kom hjá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni vita allir að þessi harða og hatramma vinnudeila við sjúkraliðana, sem hefur staðið allt of lengi, hefur skapað alvarlegt ástand í þjóðfélaginu, alvarlegt ástand á sjúkrastofnunum og alvarlegt ástand á fjölmörgum heimilum. Við skulum sannarlega vona að sú tilraun sem nú er í gangi leiði til þess að verkfallið leysist og samningar náist með einhverjum hætti. Það yrði sannarlega ánægjuleg áramótagjöf til þjóðarinnar ef það gerðist nú á þessum sólarhring. Ég veit svo sem ekki hvort það verður endilega ánægjuleg áramótagjöf til sjúkraliðanna sjálfra sem hafa háð þessa erfiðu deilu. Lausn í deilunni er nauðsynleg og í þeim skilningi væri það ánægjulegt ef það væri nú að gerast og a.m.k. vænti ég þess að ekki verði gripið til bráðabirgðalagaheimildar til þess að leysa þá deilu eða setja hana niður með slíkum hætti. Ég hefði talið æskilegt að hæstv. forsrh. mundi heita Alþingi því nú á eftir áður en tillagan gengur til atkvæða að hann muni ekki beita bráðabirgðalagaheimildinni heldur kalla Alþingi saman ef eitthvað slíkt kemur upp að hæstv. ríkisstjórn telji nauðsynlegt að grípa til lagasetningar.

Hæstv. forseti. Hér er einhver misskilningur á ferð vegna þess að þetta mál hefur verið rætt eða svipað mál hér áður við svipaðar aðstæður, þá hafði þessi misskilningur komið upp að það hefði verið gerð einhver breyting á þeirri skipan með hvaða hætti þingfundum er frestað. Af því tilefni lét ég fara sérstaklega yfir það lögfræðilega. Það er enginn annar háttur á og enginn annar háttur til þannig að hér er enginn sérstakur kostur valinn. Þetta er eini kosturinn sem er fyrir hendi. Þetta var rannsakað sérstaklega og ég lét þá greinargerð berast til forsætisnefndar þingsins og ég hélt að þessi misskilningur væri úr sögunni. Það hefur því ekkert breyst hvað þetta varðar. Það er engin önnur leið til til að fresta fundum af þessu tagi um svo langa hríð. Þessi misskilningur kom upp fyrir tveimur árum og það kom mér reyndar á óvart að sá misskilningur skyldi koma upp. Þetta var athugað alveg sérstaklega, bæði af lögfræðingum ráðuneytisins og háskólans og það hefur ekkert það breyst sem gerði það að verkum að hér væri einhver önnur aðferð til. Vegna hins að hér er talað um 25. jan. en ekki 23. jan. er það ekki valdboð frá mér heldur tók ég skilaboð frá formönnum þingflokka. Þeir mæltu með því að þetta yrði með þessum hætti og ég gerði ekki athugasemd við það fyrir mitt leyti að þessu yrði bætt við. Hugmyndin er því ekki runnin frá mér að bæta þessum tveimur dögum við þó að það komi í minn hlut að flytja það hér. Ég bind vonir við það að deila sjúkraliða og ríkisvaldsins sé að leysast. Það er of fljótt að fullyrða um það en ég þykist mega vona það á þessari stundu þannig að við getum öll fagnað því að ef svo fer að þessi erfiða deila leysist fyrir áramót. Varðandi bráðabirgðalagavaldið að öðru leyti er það vald markerað í stjórnarskránni og ekki hægt af minni hálfu eða annarra að gefa yfirlýsingar um að það vald sé takmarkað. Á hinn bóginn eru engar ráðagerðir uppi af minni hálfu eða ríkisstjórnar til að nota það vald um á því tímabili sem nú fer í hönd.

Frú forseti. Aðeins örstutt varðandi misskilning eins og hæstv. forsrh. kýs að orða það. Þetta er túlkunaratriði og ekki eru allir sammála um þá túlkun. Ég hef lýst þeirri túlkun sem ég hef á þessu og margir fleiri sem ég hef rætt við. Ég tel að það komi fyllilega til greina að breyta ákvæðinu þannig að ekki sé neinn vafi á túlkun og að greininni verði breytt þannig að ekki þurfi að koma til slíkra þáltill. eins og hér er verið að bera fram heldur sé bara eðlilegt að þegar þingið tekur hlé þá taki það hlé og síðan geti það komið saman án þess að það þurfi að vera með neitt vesen í kringum það þó svo að bráðabirgðalagaheimildin sé í stjórnarskránni áfram ef menn vilja endilega hafa það svo. Ég tek fram að ég er á móti því ákvæði en ef það er áfram þá sé það bara notað í algerum neyðartilvikum, þ.e. þegar ekki næst að boða Alþingi saman. Þetta vildi ég taka fram, frú forseti.

Með því að þetta er síðasti fundur Alþingis á þessu ári vil ég flytja öllum hv. þingmönnum, skrifstofustjóra og starfsfólki Alþingis mínar bestu óskir um gleðilegt nýtt ár og þakka ánægjulegt samstarf á því ári sem nú er að ljúka. Þinghaldið hefur verið óvenjustrangt að þessu sinni og hléið um jólin styttra en gert var ráð fyrir. Ég óska ykkur öllum góðrar heimferðar og heimkomu og bið þess að við megum öll hittast heil á nýju ári.

Ég vil fyrir hönd okkar þingmanna þakka hæstv. forseta fyrir hlý orð og góðar óskir í okkar garð. Ég óska forseta og fjölskyldu hans gleðilegs nýs árs um leið og góð forusta forseta um þingstörfin á því ári sem senn er nú liðið er þökkuð. Þá vil ég líka þakka starfsfólki Alþingis vel unnin störf og vona að þess bíði gleðilegt og farsælt nýtt ár. Því vil ég biðja alþingismenn að árétta þessa ósk mína með því að rísa úr sætum. --- 
            

Ég þakka hv. 11. þm. Reykv. fyrir hlý orð í minn garð og fjölskyldu minnar og þingheimi öllum fyrir að taka undir orð hans. Ég ítreka óskir mínar til hv. alþingismanna og starfsfólks Alþingis um gott og gleðilegt ár.

Frú forseti. Forseti Íslands hefur gefið út svohljóðandi bréf: ,,Forseti Íslands gjörir kunnugt: Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsrh. umboð til þess að fresta um sinn fundum Alþingis, 118. löggjafarþings, frá 30. desember 1994 til 25. janúar 1995. Gjört í Reykjavík, 29. desember 1994. Vigdís Finnbogadóttir. Davíð Oddsson. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.`` Samkvæmt þessu umboði og með tilvísun til samþykkis Alþingis lýsi ég hér með yfir því að fundum Alþingis, 118. löggjafarþings, er frestað. Leyfi ég mér að óska hv. þm. og starfsmönnum þingsins svo og landsmönnum öllum gleðilegs árs.