Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jónas Jónsson Jeg vildi ekki láta þetta frv. fara út úr deildinni án þess að leggja því liðsyrði, þó að þess gerist raunar ekki þörf, þar sem nálega allir í deildinni munu málinu fylgjandi. Jeg ætla aðeins að minna á, hve stutt getur verið milli þess, að máli sje lítill gaumur gefinn og hins, að nauðsyn reki til þess, að því sje hrundið í framkvæmd. Á þinginu 1923 bar jeg fram þáltill. um öryggi sjómanna. Jeg ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp nokkur orð, sem jeg sagði um málið þá: „Þar sem Norðmenn hafa hafist handa í þessu efni, ætti að mega læra af þeim. Þar sem hjer eru að nokkru kunnar aðgerðir þeirra í þessu efni, þá skal jeg lýsa því stuttlega. Í Bergen er veðurathugunarstofa í mjög góðu lagi. Forstöðumaður hennar er talinn vera færasti maður í heimi í þeirri grein. Þessi veðurathugunarstofa stendur í sambandi við veðurathugunarstofnanir á Grænlandi og Jan Mayen, og þeir vilja einnig fá glögg skeyti frá Íslandi. Þessi vísindagrein er komin á svo hátt stig hjá Norðmönnum, að þeir sjá venjulega óveður fyrir með 6–12 klst. fyrirvara. Við þessa spástöð er tengd loftskeytastöð, sem sendir þráðlaus talskeyti á hverjum klukkutíma um Noreg allan, og hafa fiskiskipin og bátarnir móttökutæki. Slík áhöld eru mjög ódýr, kosta aðeins 1–2 hundruð krónur, en taka aðeins móti skeytum. Gagnið er þá þetta: Veðurfræðistofan segir fyrir um veður, sendir spádóminn til bátanna, og þeir geta svo hagað sjer eftir því, annaðhvort setið í landi eða horfið af sjó, ef illviðri er í aðsigi. Það ætti því ekki að vera mjög erfitt fyrir stjórnina, með hjálp símastjóra og veðurfræðingsins hjer, að fá skýrslu um þessa starfsemi í Noregi, hvað það kostar og hvernig haganlegast myndi að koma því fyrir hjer.“ Þegar þetta var talað hjer í deildinni, var sá maður við veðurathugunarstofuna í Bergen, sem nú er gert ráð fyrir að flytjist hingað og verði annar aðalmaðurinn hjer. Jeg þekki manninn vel og veit, að hann hefir fengið góðan undirbúning til að taka við þessu starfi. Vil jeg tjá þeim, sem minna kunna að hafa kynt sjer þetta mál, að óhætt er að gera sjer glæsilegar vonir um árangur þessarar starfsemi. Við fáum mann, sem Alþingi hefir áður stutt til náms í þessari fræðigrein. Hefir hann stundað nám bæði í Danmörku og Noregi og unnið sjer traust prófessors Bjerknes, sem telja má höfund nútímaveðurfræði. Jeg vil taka þetta fram af því jeg veit, að sumum þykir hjer í nokkuð mikið ráðist. Jeg vænti þess fastlega, að þessi breyting í sambandi við víðboð verði til þess að bjarga mörgum mannslífum.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg þarf ekki að fjölyrða um þetta litla frv. Það er komið hingað frá Nd. og hefir gengið breytingarlaust gegnum hana. Aðalbreytingin á eldri lögunum er sú, að með þessu frv. eru sett ákvæði um sektir fyrir brot á reglugerðinni. Allsherjarnefnd hefir athugað málið, og álítur hún breytinguna nauðsynlega. Leggur hún því til, að frv. verði samþykt. Ef það verður gert, eru lögin um slökkviliðið á Ísafirði komin í fult samræmi við samskonar lög, er nú gilda fyrir Akureyri.

Frsm. (Eggert Pálsson) Þetta frv. er ekki nýr gestur hjer. Það kom fram á síðasta þingi og var þá vísað til allsherjarnefndar. Skilaði hún nál., en svo var ekki lengra farið. Ástæðan til þess, að frv. dagaði uppi þá, mun hafa verið ein till. frá allshn., sem minst er á í greinargerð frv. nú. Sú till. gekk út á, að bæjarsjóður Siglufjarðarkaupstaðar tæki að sjer að öllu leyti viðhald sjóvarnargarðsins frá þeim tíma, er lögin gengin í gildi. Í greinargerð frv., sem þá lá fyrir, var tekið fram, að kaupstaðurinn hefði tekið að sjer viðhald garðsins. En þetta stafaði af prentvillu, að sagt er. Var ætlast til, að bærinn kostaði viðhaldið að helmingi móti ríkissjóði. Allshn. hefir því ekki haldið fast við skoðun sína frá í fyrra í þessu efni. Að öðru leyti hefir nefndinni þótt ástæða til að bera fram nokkrar brtt. við frv. Í nál. er gerð grein fyrir þeim, og nægir að mestu leyti að vísa til þess. 1. brtt. nefndarinnar er á þá leið, að skattur sje hafður jafn af húsum og lóðum. Þar sem gert er ráð fyrir; að ríkið kosti viðhald garðsins að hálfu leyti, virðist ekki sanngjarnt, að skatturinn á eignum þess sje þyngri, heldur sje jafn skattur á hvorutveggja. Jeg get búist við, að hv.flm. (EÁ) líki þessi brtt. nefndarinnar miður. Það liggur í hlutarins eðli, að íbúar Siglufjarðar kjósi, að ríkið borgi hlutfallslega meira en bærinn. Um tölulið c. er ekkert að segja. Það leiðir af sjálfu sjer, að 2. tölul. fellur niður, ef fyrri brtt. nefndarinnar er samþykt. Um d-liðinn er sama að segja og kom fram í frv. um skatt í Vestmannaeyjum, að minni upphæð en 100 kr. skuli ekki tekin til greina. Nefndinni þótti rjett að greina sundur skattskyldu húseigenda og lóðaleigjenda. Einnig þótti henni nægilegt að ákveða innheimtulaun 2%, þar sem lögtaksrjettur fylgir. Nefndin leggur til, að frv. sje samþ. með þeim breytingum, sem hún ber fram.

Einar Árnason Frsm. nefndarinnar (EP) hefir skýrt frá breytingum þeim, sem hún flytur við frv. Aðalbreytingin er sú, að skattur skuli ákveðinn jafn af húsum og lóðum. Nefndin virðist byggja á því, að óeðlilegt sje, að ríkið borgi hærri skatt af sínum eignum en einstaklingar. Þetta getur valdið misskilningi. Það er ekki ætlast til, að ríkið borgi skattinn, heldur þeir einstaklingar, sem fengið hafa lóðirnar leigðar. Þær lóðir, sem liggja að sjó, hafa upphaflega verið leigðar fyrir lítið gjald. En síðan hafa lóðarjettindin gengið kaupum og sölum, og nú er leigan orðin mjög há og lóðirnar eftirsóttar. Leigan er nú orðin svo há, að það skiftir raunar litlu máli, hvort skatturinn, sem á lóðunum hvílir, er 4 eða 6 af þúsundi. Af því að lóðirnar eru mikils virði, setja leigjendur þeirra ekki fyrir sig, þó að þeir verði að borga dálítinn skatt. Jeg hefði því talið rjettara, að það hefði verið látið standa eins og var í frv. viðvíkjandi lóðum, sem 1iggja að sjó. Að öðru leyti hefi jeg ekki ástæðu til þess að vera sjerstaklega óánægður við hv. nefnd fyrir meðferð hennar á frv. T. d. að því er snertir lóðir, sem ekki liggja að sjó, - þar sje jeg ekkert á móti því, að gjaldið sje jafnt á húsum og lóðum. Sama er að segja um 2. og 3. brtt nefndarinnar, að jeg fellst fyllilega á þær t. d., að það sje rjett, að eigendur húsa skuli greiða skattinn. en ekki leigjendur. Svo eru innheimtulaunin. Nefndin færir þau niður í 2% úr 4. Það finst mjer ekki skifta neinu máli, og get jeg alveg fallist á þá breytingu. Annars er það d-liðurinn í 1. brtt., sem mjer sýnist vera eitthvað gallaður, að því leyti, að ekki virðist vera rjett vitnað í frv. Því að sú setning, sem tekin er upp í brtt. undir tölulið d., er ekki til í þeim tölulið, sem númerið á við. Ef til vill kann þetta að vera prentvilla. En af því að jeg er svo kunnugur málinu, þá get jeg skilið svona hjer um bil, hvað nefndin á við. Jeg hefi svo ekki ástæðu til að segja fleira um þetta mál. Jeg geri þessar brtt. yfir höfuð ekki að kappsmáli. En jeg tel þó rjettara, eins og jeg tók fram áður, að ákvæði frv. um lóðir, sem liggja að sjó, hefði fengið að standa.

Frsm. (Eggert Pálsson) Viðvíkjandi d-lið í 1. brtt., sem hv.flm. (EÁ) mintist á, vil jeg taka það fram, að þar er dálítil prentvilla, vantar bara punkta á eftir „3 af þúsundi“, til að sýna, að þetta er ekki óslitin setning. Í stað þess að í brtt. stendur: „3 af þúsundi af húsum“ á vitanlega að standa: 3 af þúsundi . . . af húsum. Ef þetta er lagfært, þegar prentað er upp, hljóta allir að skilja, hvað átt er við. En það, sem flm. (EÁ) mintist á viðvíkjandi lóðunum, sjerstaklega þeim, sem liggja nærri sjó, að hann er óánægður með breytinguna, þá kom mjer það ekki á óvart, enda gat jeg þess í framsöguræðu minni. En hinsvegar lítur nefndin svo á, að hjer sje ekki nema um sanngirniskröfu að ræða frá hennar hálfu, að gera gjaldið jafnt af lóðum og húsum, þótt það hinsvegar gæti verið, að kaupstaðarbúum væri meira til þægðar, að hærra gjald væri af lóðum en húsum. Þó að svo sje, að þeir, sem tekið hafa á leigu lóðir hjá ríkissjóði á Siglufirði, komist nú af með að borga lítið eftir þær, þá veit maður, að þetta getur breyst. Þótt samið sje um langan tíma, þá rennur sá tími út einhverntíma. Og þá er hægara að hafa eitthvað upp úr lóðunum, ef skatturinn, sem á þeim hvílir til bæjarsjóðs, er ekki ýkjahár. Vitanlega er ekki hægt fyrir ríkisstjórnina eins og sakir standa að gera leigusamninga um lóðirnar, af því að þær tilheyra sem stendur sjerstöku prestssetri, og presturinn á því að gera það. En þó að presturinn eigi hjer hlut að máli, þá er eins háttað með hann og ríkisstjórnina, að hann ætti hægra með að gera leigusamninga upp á hærra eftirgjald, ef skatturinn væri ekki hár. Því það hefir ætíð nokkra verkun á eftirgjald, ef skatturinn er ákveðinn hár. Svo háan má setja hann, að viðurhlutamikið þyki að taka lóðirnar á leigu. Jeg geri þetta nú ekki að kappsmáli, en held þó fast fram þessari skoðun nefndarinnar. Og jeg verð að álíta, að þótt þessi till. nefndarinnar yrði samþ., þá sje samt sem áður bættur hagur kaupstaðarins með slíkum lögum, sem hjer ræðir um. Því vitanlega er það mikilsvert fyrir kaupstaðinn að geta fengið þessi gjöld í bæjarsjóð, enda þótt hann verði að sætta sig við, að lóðargjaldið sje lægra en farið er fram á í frv. Ef gjaldið væri gert jafnt á húsum og lóðum, sem liggja langt frá sjó, en ekki þeim, sem liggja nær sjó, þá virðist um ósamræmi að ræða, sem lítil eða engin ástæða virðist til.

Einar Árnason Jeg vildi aðeins geta þess, að það stendur svo á með ýmsar lóðir, sem liggja að sjó, að á mörgum þeirra eru lítil eða engin hús, aðallega bryggjur og „platningar“; en hinsvegar eru lóðirnar mjög dýrmætar þeim, sem hafa. Þessu vildi jeg skjóta fram til skýringar. En með þessari breytingu verður það vitanlega minna, sem bæjarsjóður fær.