Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Á síðasta Alþingi flutti ég frv. til laga um breytingu á lögum um skráningu skipa nr. 53 frá 12. maí 1970. Þetta frv. varð þá ekki útrætt og er nú endurflutt, en auk þess var tíminn notaður í sumar til að fara yfir lögin í heild sinni í samráði við siglingamálastjóra. Þessi yfirferð hafði í för með sér að hér eru gerðar tillögur um nokkrar veigaminni breytingar og lagfæringar á þessum lögum, eins og kemur fram í athugasemdum við einstakar greinar frv. Meginbreytingin er eftir sem áður í 1. gr. þar sem lagt er til að heimiluð verði undanþága frá kröfunni um íslenskt eignarhald til að unnt sé að skrá skip hér á landi. Á undanförnum árum hefur það færst mjög í vöxt að skipastóll skipafélaganna hafi verið endurnýjaður með leigu á skipum, aðallega þurrleigu og kaupleigu, en með þurrleigusamningi er átt við leigu á skipi þar sem leigutaki leigir skip til ákveðins tíma, mannar skipið, greiðir allan rekstrarkostnað og ber ábyrgð á öllu viðhaldi, tryggingum og rekstri skipsins. Skipin eru oftast leigð með kauprétti, en fjárhagsleg skuldbinding leigutaka takmarkast af leigugreiðslu á leigutímabilinu. Skv. 1. gr. gildandi laga um skráningu skipa er nú óheimilt að skrá skip hér á landi nema það sé í eigu íslenskra aðila eða íslensks fyrirtækis þar sem a.m.k. 3/5 hlutafjár séu í eigu íslenskra aðila. Í samræmi við þetta er skip í eigu erlendra aðila, en í leigu íslenskra aðila þess vegna skráð erlendis, en slíkri skráningu erlendis fylgir umtalsverður kostnaður auk annars óhagræðis sem af henni stafar. Íslensk skrásetning skipa í eigu erlendra aðila, en sem rekin eru af íslenskum aðilum, hefur m.a. eftirtalda kosti: 1. Aðrar reglur gilda erlendis um skráningu skipa og getur óhagræði af því hlotist, eins og ég áður sagði. 2. Gera má ráð fyrir auknum atvinnumöguleikum íslenskra sjómanna. 3. Endurnýjun skipastóls verður auðveldari. 4. Minni kostnaður. Með því að takmarka íslenska skráningu erlendra skipa við undanþágur sem ráðherra veitir og með þeim skilyrðum sem hér er lagt til ættu hagsmunir Íslendinga að vera tryggðir gagnvart þeim erlendu aðilum sem hugsanlega vildu hefja hér kaupskipaúfgerð, en rétt er að vekja sérstaka athygli á því að þessi brtt. nær einungis til kaupskipa en ekki fiskiskipa. Ég vil taka það fram hér að við samningu þessa frv. var höfð hliðsjón af ákvæðum loftferðalaga og skráningu lofttara. Skv. þeim er unnt að skrá hér á landi flugvélar, sem ekki eru í eigu íslensks aðila, með sérstöku leyfi samgrh. Eins og ég sagði í upphafi máls míns eru aðrar breytingar á lögunum um skráningu skipa, sem lagðar eru til í þessu frv., minni háttar og fyrir þeim er gerð fullnægjandi grein í athugasemdum við einstakar greinar þess. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Hæstvirtur forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um Jarðboranir hf., eins og það er kynnt hér í þskj. 118. Frv. gerir ráð fyrir sameiningu Gufuborunar ríkisins og Reykjavíkurborgar annars vegar og Jarðborana ríkisins hins vegar í eitt fyrirtæki, Jarðboranir hf. Við sameininguna er farið að tillögu sérstakrar nefndar, skipaðri fulltrúum ríkisins og Reykjavíkurborgar, en sú nefnd skilaði áliti 24. jan. 1985. Hlutafjáreign ríkisins og borgarinnar í hinu nýja fyrirtæki er jöfn, 68 millj. kr. Framlag ríkisins er hluti af eignum Jarðborana ríkisins, framlag borgarinnar helmingur gufuborsins Dofra og verulegt fjármagn. Nánar er fjallað um þetta í fylgiskjali nr. 2 með frv. Um leið og hið nýja fyrirtæki verður stofnað yfirtekur ríkissjóður skuldir Jarðborana ríkisins. Þær eru aðallega erlend lán til kaupa á bornum Jötni árið 1976, nú að upphæð 121,5 millj. kr., og er upphæðin öll gjaldfallin og í vanskilum. Þarna á móti koma eignir frá Jarðborunum ríkisins og hlutafé frá Jarðborunum hf., eins og rakið er í athugasemdum við 2. gr. frv. Verður að telja þessi viðskipti hagstæð fyrir ríkissjóð. Við stofnun hins nýja hlutafélags verður engin röskun á ráðningu fastráðinna starfsmanna Jarðborana ríkisins. Atvinnuöryggi þessa fólks er tryggt í sérstakri grein í frv. Í frv. er leitast við að tryggja sem best hagsmuni annarra sveitarfélaga en Reykjavíkurborgar, en mörg sveitarfélög eiga veruleg viðskipti við Jarðboranir ríkisins. Um þetta er fjallað í 5. gr. frv., auk ákvæðis til bráðabirgða, en sameiginleg bókun iðnrh. og borgarstjórans í Reykjavík setja rammann um framkvæmd þessa ákvæðis. Eignaskipti ríkissjóðs við Jarðboranir hf. eru sem hér segir: Inn koma eignir skv. sundurliðun á bls. 3 í frv. að upphæð 84,4 millj. og hlutafé í Jarðborunum hf., sbr. sundurliðun á bls. 9, 68 millj. kr. Samtals 142,4 millj. kr. Út fara skuldir Jarðborana ríkisins, 119,4 millj. kr., og mismunur er ríkissjóði í hag eða 33 millj. kr. Þarna á móti kemur höfuðstóll ríkisins í Jarðborunum ríkisins og Gufuborun. Af þessum samanburði er ljóst að hér er um hagstæð viðskipti að ræða. Málið hefur tafist nokkuð frá því sem stofnsamningur gerir ráð fyrir eða frá 1. júní 1985, en sá tími hefur verið notaður til að tryggja frekari hagsmuni sveitarfélaga. Má þar benda á 3. og 4. gr. í sameiginlegri bókun iðnrh. og borgarstjórans í Reykjavík sem er fylgiskjal nr. 4 með frv. Í skýrslu nefndar þeirrar er annast sameiningu fyrirtækjanna er gerð grein fyrir ástæðu þess að Reykjavíkurborg verður 50% eignaraðili að hinu sameiginlega fyrirtæki. Í fyrsta lagi er Reykjavíkurborg nú þegar helmingsaðili að Gufuborun ríkisins og Reykjavíkurborgar og hefur samstarf um það fyrirtæki tekist mjög vel. Í öðru lagi kaupir Reykjavíkurborg og veitustofnanir hennar, þ.e. hitaveita og vatnsveita, mjög mikla þjónustu frá borfyrirtækjunum. Af heildarumsvifum beggja fyrirtækjanna, Jarðborana ríkisins og Gufuborun ríkisins og Reykjavíkurborgar, er tæpur helmingur tekna árið 1984 vegna verka fyrir Hitaveitu Reykjavíkur og Vatnsveitu Reykjavíkur. Í þriðja lagi er nauðsynlegt að halda í einu öflugu fyrirtæki þeirri þekkingu og verkkunnáttu sem fyrir er hjá borfyrirtækjunum. Til að tryggja að svo verði er æskilegt að Reykjavíkurborg eigi þar verulega aðild að. Helstu viðskiptaaðilar jarðborunarfyrirtækjanna eru sveitarfélög og veitufyrirtæki þeirra. Eðlilegt er því að sveitarfélög í landinu geti í auknum mæli yfirtekið þessa starfsemi af ríkinu. Fyrirliggjandi samningur um helmingseignaraðild Reykjavíkurborgar að fyrirtækinu er því farsælt skref í þá átt. Í frv. er jafnframt tryggt að sveitarfélög eigi kauprétt að hlutabréfum ríkisins í hinu nýja félagi. Í fylgiskjölum frv. er gerð grein fyrir fjárhagsuppgjöri milli samningsaðila. Benda ber á að fjárhagsatriði í lokasamningi milli aðila eru í nokkrum atriðum önnur en nefndin, sem fjallaði um sameininguna, lagði til. Er það niðurstaða beinna viðræðna fulltrúa iðnrn. og borgarinnar um skilmála sameiningarinnar sem fram fóru eftir að skýrsla nefndarinnar var lögð fram í janúar 1985. Felst munurinn aðallega í því að í lokasamningi aðila er nokkrum núverandi eignum haldið utan sameiningarinnar. Þá hafa tæki og áhöld fyrirtækjanna verið endurmetin sem stofnframlög. Hlutafé félagsins verður því 136 millj. kr. skv. sameiningarsamningnum sem er nokkru lægri fjárhæð en sú sem er lögð til í skýrslu fyrrgreindrar nefndar. Vísast að öðru leyti til fylgiskjala um fjárhagslegt uppgjör og sérstaklega yfirlit Endurskoðunarmiðstöðvarinnar hf. - N. Manscher, eins og kemur fram á fskj. nr. 2. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Frv. þessu var dreift hér síðari hluta dags í gær og ekki hefur unnist mikill tími til að skoða það og gera sér grein fyrir því hvers konar viðskipti eru að eiga sér stað. Ég gerði reyndar ráð fyrir því að þetta frv. mundi koma til þeirrar nefndar sem ég á sæti í, þ.e. iðnn., en svo verður ekki. Þó svo sé ekki verður þetta frv. vitaskuld skoðað vel í nefnd og farið yfir þann þátt sem ég hef hér nefnt, þ.e. þær fjárskuldbindingar og fjármagnstilfærslur sem frv. gerir ráð fyrir. Frv. þetta er til viðbótar við fyrri frv., sem hér hafa verið til umræðu, um að gera ríkisfyrirtæki að hlutafélögum. Ýmiss konar rök hafa verið færð fyrir þeirri stefnu ríkisstj. að breyta ríkisfyrirtækjum í hlutafélög. Nú koma hér ein rökin enn, þ.e. að æskilegt sé að gera þetta fyrirtæki að hlutafélagi þar sem Reykjavíkurborg gerist hluthafi ásamt ríkinu. Áður hafa rökin verið m.a. þau að nauðsynlegt væri að breyta ríkisfyrirtækjum í hlutafélög til að gefa starfsmönnum tækifæri til að hafa áhrif á reksturinn. Á það er ekki minnst í frv. sem hér er lagt til að starfsmenn eigi neinn sjálfsagðan rétt á að koma þar til stjórnarstarfa eða þátttöku. Það er eins og oftar gripið til breytilegra raka til að réttlæta mál. Ég lít svo á í fljótu bragði að eðlilegt sé að Reykjavíkurborg hafi aukna stjórnunarmöguleika í sambandi við Jarðboranir ríkisins og að sameining þessara fyrirtækja sé ósköp eðlileg, en fyrir því hvort endilega hefði þurft að stofna hlutafélag í kringum þetta sé ég ekki bein rök. Þarna hefði alveg eins getað verið áframhaldandi sameignarfélag Reykjavíkurborgar og ríkisins eins og er með Gufuborun Reykjavíkurborgar og ríkisins, enda kemur í ljós þegar samningurinn sem fylgir þessu lagafrv. er skoðaður frekar að ekki hefur verið búinn til neinn sérstakur rammi utan um samstarfið eða hlutafélagsuppbygginguna. Það eina sem í samningnum er er um það hvernig stjórnarkjör skuli eiga sér stað. Þar er ekki neitt um hvernig skuli tilnefna fulltrúa á aðalfund, heldur eingöngu um hvernig skuli tilnefna fulltrúa í stjórn. Um það er nokkur klásúla. Þetta sýnir aðeins að hlutafélagsyfirbragðið skiptir þarna óskaplega litlu máli. Frv. ber einnig með sér að það er ekki frv. dagsins í dag, heldur miklu frekar gærdagsins eða fyrra þings. Ýmsar dagsetningar í frv. eru þannig að þær eru allar aftur fyrir sig. Hið nýja hlutafélag skal taka til starfa 1. júní 1985, ekki einhverja næstu daga eftir að frv. hefur verið samþykkt. Það tel ég að séu alger nýmæli í lagabókstaf eða jafnvel í frv. að ákveðið sé að hlutafélög, sem verið er að samþykkja lög um, skuli taka gildi aftur fyrir sig. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um frv., en vildi aðeins benda á þessa sérstöku þætti, þ.e. þá tilhneigingu að gera öll fyrirtæki að hlutafélögum ríkisins og svo það að frv. er að því leyti einkennilega upp byggt að þegar er búið að ákveða hvað gera skal og dagsetningar þar að lútandi flestar liðnar. Einnig vildi ég benda á að í sérstakri bókun, sem gerð er 8. okt., er 4. liður sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: "Starfa skal sérstök samráðsnefnd, skipuð tveimur fulltrúum frá félaginu og tveimur fulltrúum tilnefndum frá Sambandi íslenskra hitaveitna. Verkefni nefndarinnar er að vera vettvangur samráðs milli Jarðborana hf. og hitaveitna í landinu um fjárhagsleg og tæknileg málefni svo og um almenn samskipti við hitaveitur í landinu." Ég tel að þetta sé góð tilætlun og hefði miklu frekar átt heima inni í lögunum sjálfum en í sérstakri bókun sem fylgir lagasamþykktinni.



Virðulegi forseti. Ef ég væri iðnrh. og fengi svo mikið hrós frá Alþb. fyrir frv. sem ég hefði lagt fram mundi ég fara að hugsa mitt ráð. Mín fyrsta spurning til hæstv. iðnrh. er ekki flókin. Hvers vegna var þetta fyrirtæki ekki selt á opinberum markaði? Þegar menn hlusta á loforð manna um að draga úr umsvifum ríkisins skoðað í ljósi máls eins og þessa sjá þeir það, að því er ég trúi, þannig fyrir sér að ríkið losi sig undan þeim ábyrgðum sem fólgnar eru í því að standa undir fjárfestingu og rekstri fyrirtækja sem hugsanlega eru ákveðinn baggi þó að þau geti komið að gagni inn í milli, en sinni þeim verkefnum eða því verkefnasviði sem hér er um að ræða með þeim hætti að bjóða út þau verk sem til falla hverju sinni og geti þá tekið lægsta tilboði í þau verk og stuðlað þannig að sem minnstum tilkostnaði í framkvæmdum hins opinbera. Þegar menn föluðu um að draga úr umsvifum ríkisins, þegar menn töluðu um að selja ríkisfyrirtæki held ég að fólk hafi almennt séð þessa hluti einhvern veginn þannig fyrir sér. Ekki þannig að ríkið sameinaðist Reykjavíkurborg til að breyta á einhvern hátt rekstrargrundvelli þessa fyrirtækis sem í sjálfu sér gerir ekkert annað en að breyta að einhverju leyti eignahlutföllum í þeim eignum sem þarna er um að ræða og ábyrgð í rekstri. Ég held að ef menn skoða þetta mál t.d. í ljósi þess dóms sem störf okkar á Alþingi hafa nýlega fengið í fjölmiðlum, þ.e. að það sé ekkert að marka það sem stjórnmálamenn segja, sé ekki annað hægt en að skilja þá niðurstöðu almennings. Ég tel ekki að þetta frv. t.d. sé í neinu samræmi við það loforð að draga úr ríkisumsvifum og selja ríkisfyrirtæki. Ég held að við höfum fengið mjög rækilega sönnun þess áðan þegar hv. 4. þm. Vesturl. var hér í stól. Hrifning hans af þessu frv. stóð náttúrlega í beinum tengslum við að það á ekki að breyta neinu í raun og veru. Þetta verður allt saman áfram inni í kerfinu. Ég fæ nú tækifæri til að skoða þetta frv. í framhjáhlaupi þannig að ég mun kannske koma inn í þessa umræðu seinna, en hefði gjarnan þó viljað fá svar frá hæstv. iðnrh. við því hvers vegna þetta fyrirtæki var ekki selt á opinberum markaði.



Virðulegi forseti. Ég vil fyrst taka það fram að ég átti von á því eins og hv. 4. þm. Vesturl. að fá að fjalla um málið í iðnn., en ég geri engan ágreining um það, enda lítt til þess bær býst ég við, hvort því er vísað til iðnn. eða fjh.- og viðskn. Ég vildi þá fyrst taka undir þetta mál. Ég tel að það sé skref í rétta átt. Að því leyti get ég ekki verið sammála hv. 9. þm. Reykv. Málið er vissulega skref í rétta átt þó ef til vill sé skrefið óþarflega stutt. Af þessu máli fengum við sumir pata í fyrravor, að það væri á döfinni. - Sumir að minnsta kosti. Ég veit ekki um alla. - Það kom upp einhver draugagangur í kringum það. Ég fagna því vissulega að þeir draugar virðast nú hafa verið kveðnir niður með kraftakveðskap, býst ég við. Þær áhyggjur sem heyrðust í fyrravor í þessu sambandi voru fyrst og fremst þær að hin litlu og vanmáttugu sveitarfélög mundu verða afskipt og ættu lítinn kost á þátttöku í þessu væntanlega fyrirtæki. Nú virðist þeim áhyggjum, að nokkru a.m.k., rutt úr vegi ef lesið er yfir bréf frá Sambandi íslenskra hitaveitna sem fylgir hér með sem fylgiskjal og reyndar sú bókun sem gerð hefur verið sameiginlega milli iðnrh. og borgarstjórans í Reykjavík. Fyrst málið ekki kemur til iðnn. voru einstök atriði sem ég hefði viljað nefna í sambandi við frv. Mér finnst það nokkur galli í 4. gr. að enn sé verið að tala um að bæta við undanþágum frá söluskatti með lögum. Mér finnst líka gott að fá upplýst, án þess að ég biðji þar um ákveðnar tölur, hvað eðlilegur arður af hlutafé er samkvæmt 5. gr. Eins get ég ekki annað en tekið undir það með hv. þm. Skúla Alexanderssyni, og telja sjálfsagt ýmsir að nú gerist menn allmjög sammála, að mér finnst allóvanalegt að sjá þessar bakdagsetningar dálítið aftur í tímann. Ég veit ekki hversu algengt það er í lagasmíðum. En að öðru leyti tek ég undir meginefni frv. og fagna því að þessir draugar hafa verið kveðnir niður. Mér dettur í hug í því sambandi að hugsanlega megi kveða niður reimleika sem komu upp í sambandi við Sementsverksmiðju ríkisins í fyrravor.



Virðulegi forseti. Ég tek undir þá gagnrýni sem hefur komið hér fram varðandi málsmeðferð. Það er mjög óviðkunnanlegt að Alþingi skuli fá þessa gjörð löngu eftir að hún hefur átt sér stað. Það hefði verið eðlilegra að leggja frv. fyrir Alþingi fyrr, þ.e. á síðasta þingi. Hv. síðasti ræðumaður ræddi um draugagang allmikið og kraftakveðskap, en þrátt fyrir að hann hafi talið að sá draugagangur hafi verið niður kveðinn leyfi ég mér að benda á að nokkuð var um það á sínum tíma að sveitarfélög, sem þurftu á borunum að halda, fengu þær ekki vegna þess að Reykjavíkurborg var forgangsaðili. Þetta skapaði oft vandræðaástand hjá þeim sveitarfélögum sem um var að ræða, kostnað og erfiðleika. Ég sé ekki að með frv. sé þessu á nokkurn hátt breytt. Ég sé ekki annað en Reykjavíkurborg geti ráðið því alveg hvenær hún sinnir hinum einstöku beiðnum sveitarfélaga um boranir. Ég leyfi mér að ætla að það væri eðlilegt að Samband íslenskra sveitarfélaga væri spurt um álit á þessu frv. og hvort þau samtök telji að hagur smærri sveitarfélaga sé tryggður sem skyldi eða er það skilyrði fyrir því að önnur sveitarfélög en eiga aðild að þessu eða vildu eiga aðild að þessu fái notið þessarar þjónustu? Ég tel eðlilegt, eins og lagt var til, að frv. fari til fjh.og viðskn., en vildi varpa fram þeirri spurningu hvort ekki sé ástæða til þess að sérstaks álits sé leitað hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Mér sýnist að málið hafi einungis verið rætt við hitaveitustjórnir og aðra ekki. Hvað varðar formið á þessu held ég að það skipti litlu máli. Þetta er sáralítil breyting, leiktjöld ef svo mætti segja.



Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. e. vonaðist til þess að þeir reimleikar sem hér hefðu farið um hús vegna sementsverksmiðjumálsins væru jafnvel fyrir borð bornir. Það má að vissu leyti segja að frv. sem hér er til umræðu sé ekki með öllu ósamlíkjanlegt sementsverksmiðjufrv. Sú starfsemi sem hér er verið að fjalla um varðar langmestan hluta þjóðarinnar, að teknu tilliti til þess að sem betur fer nýtur langmestur hluti þjóðarinnar jarðvarmans. Að því leytinu er þetta málefni hliðstæða við Sementsverksmiðjuna, bæði málin varða stóran hluta þjóðarinnar, en annars ætla ég ekki að fara nánar út í það. En þó það sé ekki í mínum verkahring að svara hv. þm. Birni Dagbjartssyni, þar sem hann vék að niðurfellingu aðflutningsgjalda og söluskatts, ætla ég að geta þess að ég hygg að hann hafi ekki lesið frv. nægilega vel yfir, einfaldlega vegna þess að slík ákvæði eru í orkulögum og komu inn í orkulög á vordögum 1983, eins og fram hefur reyndar komið. Það eru örfá atriði sem ég vildi drepa á varðandi frv. sjálft. Það virðist vera meginástæðan fyrir því að þetta frv. er lagt fram að fremur hafi þrengst um starfsemi á sviði jarðborana á síðari árum samanborið við fyrri tíð. Tölur sýna það og m.a.s. línurit, sem eru fylgiskjal með þessu frv., gefa það til kynna. Þar kemur fram að hlutfall verkefna miðað við heildina vaxa töluvert á vegum Reykjavíkurborgar. Ekki meira um það. Varðandi 5. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir samráðsnefnd Sambands íslenskra hitaveitna og Jarðborana hf., vil ég láta f ljós efasemdir um virkni slíkrar samráðsnefndar. Ég skal viðurkenna að þetta er spor í rétta átt með tilliti til þess að það er auðvitað bráðnauðsynlegt að sveitarfélög víða um land haldi sínum áhrifum varðandi hugsanleg verkefni, verkefni sem munu verða unnin og þarf að vinna á vegum og fyrir sveitarfélögin á næstu árum. Þau verða vafalaust mikil. Mér blandast ekki hugur um það. Ég hygg að slíkum samráðsnefndum hafi verið komið á fót í nokkrum mæli og við hinar ýmsu aðstæður án þess að þær hafi haft nægileg áhrif. Ég ætla ekki að gera ágreining um að iðnn. skuli ekki fá þetta mál til umfjöllunar. Ég bjóst reyndar fremur við því. Það er hefð fyrir því að um orkumálefni sé fjallað í iðnn. Ég ætla ekki að gera ágreining um það, en ég mælist til þess að nefndin athugi mjög vel um samráðsnefndina. Reyndar kom hv. þm. Karl Steinar Guðnason inn á þetta og ég tek undir orð hans í því efni. Ég skal ekkert um það segja hvort hugsanlegt er að negla þetta samstarf, ef ég má svo að orði komast, í ríkari mæli niður en gert er hérna. Ég mælist til þess að nefndin, sem um málið fjallar, athugi það. Í frv. er gert ráð fyrir að nýja fyrirtækið standi síður höllum fæti í þessum rekstri en Gufuborun ríkisins og Reykjavíkurborgar og Jarðboranir ríkisins. Gert er ráð fyrir að þetta fyrirtæki standi betur sameinað en áðurnefnd fyrirtæki. Í sjálfu sér vil ég ekki vefengja það. Hins vegar kveður 6. gr. á um, og menn verða að fara að lögum, að fastráðnir starfsmenn verði hinir sömu og þá sama tala starfsmanna og verið hefur. Þegar talað er um hagkvæmni í rekstri, skipulagsbreytingar, til þess að ná hagræðingu og hagkvæmni fram hefur mér sýnst að iðulega væri gripið til þess að segja upp starfsfólki. Ég vildi víkja að þessu ef hæstv. ráðh. vildi vera svo vænn að hafa um það einhver orð hvernig hann liti á þetta mál, hvort óyggjandi verður við það staðið sem er tíundað í frv. Virðulegi forseti. Í raun er það ekki annað en þetta tvennt sem ég vildi víkja að. Hér er um að ræða sameiningu tveggja opinberra fyrirtækja og enda þótt einhverjir hafi látið frá sér fara einhvern tíma að það væri fyrir þeim heilagt mál að selja helst öll fyrirtæki sem væru á vegum ríkisins finnst mér óþarfi að vera að minna á það hér, enda þótt skref eins og þetta séu tekin um sameiningu opinberra fyrirtækja. Hvað snertir þær dagsetningar sem eru á samningum hér skal ég taka undir að það væri e.t.v. geðfelldara fyrir Alþingi að fjalla um slík mál í tíma. Hins vegar minnir mig að það séu allnokkrar hliðstæður þess að ríkisstjórnir undirriti samninga með fyrirvara um samþykki Alþingis, m.a.s. stærri samninga en hér er um að ræða. Er þá ekki úr vegi að minna á hvernig var um álsamninginn á sínum tíma.



Virðulegi forseti. Ég þakka þær málefnalegu umræður sem fram hafa farið um þetta frv. til laga um Jarðboranir hf. Það eru ekki margar spurningar sem gefa mér tilefni til að standa hér upp aftur. Ein spurning er nóg til þess. En áður en ég kem að henni vil ég fara yfir punkta sem komu fram hjá þeim sem tekið hafa til máls. Hjá hv. 4. þm. Vesturl. kom fram að vanalega þegar fyrirtæki væri breytt og stofnað væri hlutafélag væri það til þess að starfsmenn fengju þar eignaraðild. Ég held að það sé alveg tómt mál að tala um að fyrirtæki svo sérhæft sem Jarðboranir eru og það dýrt, bæði í rekstri og ég tala nú ekki um fjárfestingu, geti nokkurn tíma hér á landi orðið hlutafélag einstaklinga. Ég held að það sé alveg útilokað þar sem við tölum í hundruðum milljóna en ekki í nokkrum milljónum eða milljóna tugum eins og þegar tiltölulega stór innlend fyrirtæki eru sett á laggirnar. Þannig er ekkert óeðlilegt að stærsti notandinn og ríkið séu saman um slíkt fyrirtæki.

Hlutabréf Flugleiða voru boðin í einu lagi, stór upphæð.

Þar erum við að tala um félag sem er með heildarhlutafé eftir jöfnunarbréf, sem hafa þó ekki verið gefin út lengi, af þeirri stærð að einstaklingar ráða við það og því er dreift niður á stóran hóp manna líka. Þetta kemur vel inn í það sem ég sagði í upphafi. En ég held líka að um annað hafi ekki verið að ræða vegna stærðar þeirra verkefna sem fram undan eru hjá höfuðborginni. Reykjavíkurborg keypti sjálf tiltölulega nýlega jarðbora. Ég efast því um að verkefni hefðu verið næg fyrir ríkisfyrirtækið eða ríkisborana. Á þessu frv. skilst mér að hafi orðið breyting frá því að það kom fyrst fram í flokkunum sem eiga aðild að ríkisstjórn í þá veru að samkvæmt ábendingu eiga sveitarfélögin öll aðgang að því að eignast hlut ríkissjóðs í fyrirtækinu. Það er opnara en var í upphaflegum drögum að frv. Hvað gildistökuna, sem um er getið í frv., varðar er hún ákveðin 1. júní. Ég tek undir að slíkt er að sumu leyti óeðlilegt, en ekki þegar hugsað er um að það er sá dagur sem hlutafélagið átti að taka til starfa. Hið nýja félag átti þá að taka yfir allt sem þurfti að meta og verðleggja samkvæmt þeim vísitölum sem þá voru í gildi og því mati sem var í gildi á þeim degi. Því er haldið til haga og dagsetningunni einnig til þess að endurmat verði léttara. Það verður léttara frá þeim degi til þess dags sem fyrirtækið tekur vonandi til starfa. Virðulegur 8. þm. Reykv. spyr vegna þess að það er enginn kaupandi að því.  Menn hafa talað hér um draugagang. Ég vona að hann sé horfinn úr frv. Ef ekki, reikna ég með því að honum verði þá útrýmt í nefnd. Ég vil taka undir það með hv. 5. þm. Norðurl. e. að það er alls ekki geðfellt að veita undanþágur undan sköttum og öðrum opinberum gjöldum, en hérna er um opinber fyrirtæki að ræða. Þetta er spurningin um "inn og út". Ég vona að það sé næg skýring. En ég verð að segja alveg eins og er að þessar undanþágur og eyrnamerking á opinberum gjöldum eru lítt geðþekkar. Ég gaf áðan skýringu á bakdagsetningunni sem ég vona að sé líka nægjanleg. Hv. 6. landsk. þm. talaði um forgang Reykvíkinga og talar af reynslu sem ég veit að er rétt. En ég veit ekki hvort það er stærð verkefna eða hvort það er eignaraðild Reykjavíkurborgar að fyrirtækinu sem gerir það að verkum að Reykjavíkurborg hefur haft forgang eða þá hvort Reykjavík hefur verið að vinna að verkefnum þegar aðrir aðilar hafa þurft á verkfærunum að halda. Ég hef ekki trú á því að Reykjavíkurborg geti hlaupið inn í verk annarra, ef vélarnar eru uppteknar einhvers staðar, og þær verði teknar úr verki til að sinna Reykjavíkurborg. Hv. 5. þm. Vesturl. ræddi um 6. gr. Ég verð að sjálfsögðu að svara því þannig að ég get ekki ímyndað mér annað en að Jarðboranir ríkisins hf. standi við þau lög sem samþykkt eru um félagið. 6. gr. er einmitt til þess að tryggja að starfsfólkið missi ekki atvinnu við breytinguna á rekstrarforminu. Að öðru leyti vona ég að allar upplýsingar komi fram og verði ræddar í nefnd og veit ég að fjh.- og viðskn. gerir sitt besta til að upplýsa málið sem best.



Virðulegi forseti. Í svari ráðherra kom fram að þetta fyrirtæki gætu ekki aðrir átt en opinberir aðilar og ég get svo sem fallist á það, en það segir okkur aftur það að veruleg hætta er á því að þau sveitarfélög sem ekki eru aðilar að þessu fyrirtæki beri skarðan hlut frá borði eða þetta eignarform komi niður á þjónustu við þau sveitarfélög. Það er alkunna að verkefni eins og þau sem Jarðboranir sinna, hvert verkefni, tekur langan tíma og kannske ekki hægt að vinna að þeim nema á vissum árstíma. Ég óttast að Reykjavíkurborg hafi allan forgang, aðrir komi þar ekki til greina fyrr en hún hafi sinnt sínum þörfum. Í öðru lagi vildi ég leiðrétta það, sem fram kom hjá hæstv. ráðh., að öll ríkisfyrirtæki væru til sölu. Ég minni á að Verkalýðs- og sjómannafélag Keflavíkur sendi erindi til fjmrn. á sínum tíma hvar fram kom ósk um að kaupa hlutabréf í Íslenskum aðalverktökum. Mér var sagt að það félli undir utanrrn. og fjmrn. hefði sent utanrrn. þetta erindi. Ekkert svar hefur borist enn sem þýðir að þetta fyrirtæki virðist ekki vera til sölu. Það er mjög athyglisvert og fróðlegt og væri huggulegt að á því fengjust skýringar eða a.m.k. svar við þeim erindum sem send eru í ráðuneytin.



Virðulegi forseti. Ekki það að ég ætli að gera úr því stórmál, en ég minni á alveg hliðstætt mál sem snertir hlutafélagsstofnun. Þá var um Sementsverksmiðju ríkisins að ræða. 

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Ég er sammála því að hér sé um takmarkað tilfelli að ræða. Það fer ekki á milli mála, held ég, að hérna er nánast um hreint fjárhagsmálefni að ræða, skipulagsbreytingu fjárhagslega. Ég hef borið mig saman við nokkra þingreynda menn. Mér fannst sjálfum fyrst að þetta ætti að fara til iðnn., en hef sannfærst um að eðlilegra sé að það fari til fjh.- og viðskn. Hvort þetta verður eitthvert allsherjar dæmi er annað mál. Engin þau þrjú mál sem hér hafa verið nefnd eru nákvæmlega eins. En ég held að við leysum ekki lífsgátuna í dag. Ég held að það sé rétt að þetta fari til fjh.- og viðskn.