Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það kom fram í dag hjá hæstv. fjmrh. í umr. um ríkisreikninginn, að það væri í töluvert ríkum mæli, sem myndazt hefðu skuldir starfsmanna hjá ríkisstofnunum, sem þeir vinna hjá. Mér finnst. að hér sé anzi mikið sagt og miklu dróttað að mörgum starfsmönnum þess opinbera, þar sem það virðist sem svo, að þeir liggi flestallir undir grun um að hafa brotið trúnað og reglur í starfi samkv. þessum ummælum. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja hæstv. fjmrh. í fyrsta lagi, hvaða stofnanir eiga hér hlut að máli, og í öðru lagi, hvaða starfsmenn eiga hér hlut að máli? Ég trúi ekki, að hér eigi allir jafnan hlut að máli, og því tel ég nauðsynlegt, að það sé þegar upplýst, hverjir það séu, því að ég geri ráð fyrir því, að þegar ráðh. hefur slík ummæli um hönd sem þessi, sé honum fyllilega ljóst, hvað hann er að segja.



Herra forseti. Mér er satt að segja lítt skiljanleg þessi háreysti hjá hv. 1. þm. Vesturl. út af þeim orðum, sem féllu hér í dag um skuldir starfsmanna ríkisstofnana. Ég veit ekki betur en að því sé vikið í aths. yfirskoðunarmanna við ríkisreikning, að það sé allvíða, sem það komi fyrir, að starfsmenn skuldi stofnunum. Ég veit ekki betur en að ástæðan til, að ég gerði þetta að umtalsefni, væri ábending hv. 11. þm. Reykv., þar sem hann tók það fram, að hann teldi. að það væri mjög varhugavert og bæri að koma í veg fyrir það, að til slíkra skulda væri stofnað. Ég tók undir þetta, en man nú ekki nákvæmlega, hvaða orðalag ég hafði um það. Ég hef ekki fyrir mér neitt handrit að ræðu, þannig að það er alltaf vafasamt að fullyrða nákvæmlega um það, en það kann vel að vera, að ég hafi sagt, að það hafi átt sér allvíða stað, að þessar skuldir hafi myndazt. Ég tók jafnframt fram, að þessar skuldir hefðu farið mjög minnkandi og ríkisendurskoðunin hefði gengið í það, að þetta yrði lagfært. Hvernig hv. þm. getur fundið það út úr þessum orðum mínum, og ég vil segja hv. 11. þm. Reykv. og yfirskoðunarmanna ríkisreiknings, að hér sé verið að drótta að opinberum stofnunum og forstöðumönnum þeirra, að þeir yfirleitt vanræki skyldur sínar, er mér algerlega hulið. Ég er alls ekki reiðubúinn til þess að tilnefna þessar stofnanir hér. Ég bið hv. þm. að afsaka það. Mér er kunnugt að vísu um stofnanir, þar sem þetta hefur gerzt. Ég er heldur ekki reiðubúinn til að tilgreina það, hvaða starfsmenn hér eiga hlut að máli og ég býst ekki við, að neinn undrist það, þó að ég hafi ekki hér í huga mínum nafnalista yfir þá, sem skulda sínum stofnunum. En úr því að hv. þm. hefur skilið orð mín þannig, að ég ætti við, að þetta væri nokkurn veginn almenn regla í ríkisrekstrinum, þá fer því víðs fjarri. Þetta eru, sem betur fer, tiltölalega fá tilfelli, en þó of mörg og hefur of oft komið fyrir, eins og hv. í 1. þm. Reykv. sagði. Ég endurtek aðeins það og eina svarið, sem ég get við þessu gefið, er það, að þetta hefur komið fyrir. Það er alllangt síðan var reynt að uppræta það, og það hefur áreiðanlega alltaf verið reynt að koma í veg fyrir það, að slíkar skuldir hafi stofnazt. Ég er hv. 11. þm. Reykv., sem á þetta benti sérstaklega í dag, sammála um það, að það beri að koma í veg fyrir það, að til skulda sé stofnað hjá starfsmönnum opinberra stofnana og það mun verða gert. Hv. þm. verður að afsaka það, þó að ég sé hvorki reiðubúinn til þess hér að tilgreina stofnanir, þar sem þetta hefur komið fyrir né heldur, og þá miklu síður, einstaka starfsmenn, sem kunna að skulda sínum stofnunum. Það eitt hefur gerzt í þessu, sem ég endurtek einnig og sagði í dag, að ríkisendurskoðunin fylgist mjög vandlega með þessu og sér til þess, að þetta sé lagfært.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin, svo langt sem þau ná. Ráðh. viðurkenndi, að hér væri í raun og veru um miklu víðtækara skuldamál að ræða en kom beint fram af ríkisreikningnum, enda þótt það hefði farið minnkandi undanfarin ár, eins og hann sagði. Hann tók líka aftur mikið af þeim ummælum, sem ég held, að séu rétt eftir honum höfð í dag, er hann sagði, að það væri í töluvert ríkum mæli, sem myndazt hefðu skuldir starfsmanna hjá ríkisstofnunum, sem þeir vinna hjá. Ég vil benda hæstv. ráðh. á það, því að ég reikna með því, að allur þorrinn af opinberum starfsmönnum séu saklausir í þessum efnum, að það er illt fyrir þá að liggja undir orðalagi eins og fólst í ummælum hæstv. ráðh. í dag. En hann hefur nú tekið aftur að hluta til þessi ummæli, og ég þakka fyrir það, en vil benda honum á, að það er nauðsyn vegna þeirra, sem ekki eru sekir í málinu. að bæði stofnanir og starfsmenn séu tilgreindir, og mér skilst. að það komi ekki allt fram í þeim efnum af ríkisreikningnum.



Herra forseti. Frv. um breyt. á vegal. nr. 71 30. des. 1963 hefur verið afgr. frá Nd. með þeirri breyt., að burt var felld 5. gr. frv., sem kvað svo á að fella niður undanþágur af skólabifreiðum. Hæstv. samgmn. Nd. gat ekki fallizt á þetta, féllst ekki á þá breyt. frv. En það, sem felst í þessu frv., er það að hækka benzíngjald, eins og fram kemur í 4. gr. frv., og að heimila að taka í sýsluvegatölu ýmsa aðra vegi, sem höfðu heyrt til landsbrauta. Eins og sjá má í 1. gr. frv. er upptalning á undanþáguákvæðum um landsbrautir í 5. málsgr. 12. gr. vegalaga felld niður, þ.e. kirkjustaðir, félagsheimili, opinber skóli eða heilsuhæli, fullgerð raforkuver, kauptún með færri en 300 íbúa eða tenging milli aðalleiða en í staðinn koma orðin „veg að kauptúni.“ Samkv. annarri gr. frv. kemur ný grein eftir 1. málsgr. 19. gr. um sýsluvegi, sbr. niðurfellinguna í 1. málsgr. Samkvæmt 3. gr. er gerð sú breyt. á síðasta málsl. 2. málsgr. 28. gr., að hinir mörgu smávegir, þ.e. 393 talsins, sem nú færast úr flokki þjóðvega í flokk sýsluvega, hafa ekki bein áhrif á skiptingu ríkisframlags til sýsluvega, að svo miklu leyti sem sú skipting miðast við Lengd sýsluvegakerfis hverrar sýslu. en í 2. málsgr. 38. gr. vegal. segir, að mótframlag ríkisins til hverrar sýslu skuli aldrei vera lægra heldur en helmingur þess, sem viðkomandi sýsla lagði sjálf í sýsluvegasjóð sinn það ár, sem ríkisframlagið miðast við. Á þessu verður engin breyt. en ekki heldur ætlazt til, að viðbót sú við sýsluvegakerfið, sem hér um ræðir, hafi áhrif á skiptingu mótframlagsins, en heildarupphæð mótframlagsins nemur tvöfaldri heildarupphæð innheimtra sýsluvegagjalda næsta ár á undan. Hins vegar er gert ráð fyrir því að auka framlag nokkuð til sýsluvegasjóða á árunum 1970–71 og 1972, til þess að sýsluvegirnir standi ekki verr að vígi heldur en áður var. Samkv. 4. gr. frv. er lagt til, að benzíngjald hækki um 1 kr. fyrir hvern lítra. Gjaldið er nú 4.67 kr. fyrir hvern lítra, og í aths. er greint frá, hver tekjuaukning Vegasjóðs mundi verða af þessari hækkun á áætlunartímabilinu, en hún er, eins og sjá má, að árið 1969, frá 1. júní, er gert ráð fyrir, að tekjurnar verði 29. 1 millj., en það er vegna þess, að það eru 5 mán. liðnir af árinu og síðustu mánuðir ársins koma ekki inn á þessu ári sem tekjur, heldur teljast sem tekjur á árinu 1970, og 1970 er gert ráð fyrir, að tekjuaukningin nemi 72.1 millj., 1971 76.8 millj. og 1972 82.6 millj. Þessar tekjur til vegakerfisins bætast við þær till., sem fylgdu þeirri till. til vegáætlana, sem hefur verið til meðferðar nú að undanförnu á árunum 1969–1972. Nú heyrast þær raddir, að benzínverð hér á landi sé orðið það hátt, að á það sé ekki bætandi og þess vegna sé vafasamt um réttlæti þessa frv., en þess ber að geta, að benzínverð hér á landi er ekki hátt miðað við það. sem gerist í nágrannalöndunum, Ef við athugum okkar nágrannalönd, þá kemur í ljós, að á Íslandi er benzínverð nú 11 kr. og verður eitthvað rúmlega 12 kr. eftir hækkunina, ef frv. verður samþ., það er benzín af beztu tegund, 93 oktan, en í Noregi er benzínverð 14.90 til 15.40, það er misjafnt verð eftir landshlutum, en þetta er lakara benzín, það er 90, og í Danmörku 90 á 14.65, í Svíþjóð aðeins betra benzín, 94 oktan, 15–15.50, í V-Þýzkalandi 13,45, það er ekki getið um tegund benzíns, í Hollandi er það 87 oktan, 12.45–12.90, Skotlandi 91 oktan, 12.90–13.95, Í Englandi 91 oktan, 12.60–12.80. Af þessu má sjá, að benzínverð hér er talsvert lægra þrátt fyrir þessa hækkun, heldur en gerist í nágrannalöndunum, og munu margir telja, að það sé ekki eðlilegt, þar sem við búum í strjálbýlu landi með löngu vegakerfi, þar sem mikið er ógert, enda býst ég við því, að allur almenningur, þegar hann áttar sig á þessu, telji ekki benzínið dýrast, heldur miklu frekar kaupverð bílanna sjálfra og ýmsa varahluti til þeirra. Það liggur í augum uppi, að um leið og við gerum kröfur um bætta vegi, sem allir gera núna í auknum mæli, þá verður að tryggja tekjur til Vegasjóðs. Tekjur Vegasjóðs verða nú, sérstaklega ef þetta frv. verður samþ., allmiklu hærri heldur en á síðasta áætlunartímabili. Á síðasta áætlunartímabili eftir endurskoðunina. sem fram fór 1967, voru tekjur Vegasjóðs á árunum 1965–1968 1487.4 millj. kr., en á tímabilinu 1969–1972 yrðu þær 2480.6 millj. Þetta er 67% hækkun, en á þessu tímabili hefur vegagerðarvísitalan hækkað um ca. 35%. Með því að vélakosturinn hefur batnað talsvert nú í seinni tíð og vegagerð að því leyti ætti að nýtast betur og vegagerðarvísitalan hefur ekki hækkað þó meira heldur en þetta er ljóst, að það er meira fjármagn til vegagerðarinnar nú, heldur en áður hefur verið, enda er ætlað að ráðast í ýmsar framkvæmdir nú umfram það, sem áður hefur þótt fært að gera. Til viðbótar þeirri tekjuaukningu, sem leiðir af benzínhækkuninni, hefur ríkissjóður fallizt á að taka að sér að greiða vexti og afborganir af þeim lánum, sem hvíla á landsbrautum. Um leið og till. til vegáætlunar var lögð fram þá lýsti ég því yfir, að ríkissjóður hefði fallizt á að taka að sér að greiða á árunum 1970–72 vexti og afborganir af láni, sem hvílir á Siglufjarðarvegi, en það eru tæpar 9 millj. kr. á ári. En til viðbótar þessu tekur ríkissjóður að sér að greiða öll önnur lán landsbrauta og þjóðbrauta, og nemur þetta 53.5 millj. kr. á áætlunartímabilinu. Þá hefur verið fyrir því séð að létta greiðslum af Vegasjóði af þeim lánum, sem hvíla á hraðbrautum, að öðru leyti en því, að Vegasjóður mundi áfram greiða 6.8 millj. á ári í vexti og afborganir af Reykjanesbraut. En á þessu ári greiðir ríkissjóður vexti og afborganir af lánum, sem hvíla á hraðbrautum, 39 millj. kr., og verður það aðeins minna ár hvert en 1970, 1971 og 1972. En greiðslur vaxta og afborgana á þessum árum, sem ríkissjóður tekur að sér, nema 255.8 millj. kr. Það er ekki margt meira um þetta frv. að segja út af fyrir sig. Ljóst er, hver tekjuaukningin verður, sem af þessu leiðir. Það kom í ljós, þegar fjvn. ætlaði að fara að afgreiða till., að fjárveitingarmönnum fannst landsbrautir og þjóðbrautir fá of lítið fé með því að samþykkja till. óbreytta. Þess vegna var það, að fjvn. öll samþykkti áskorun um það að hækka benzínverðið eins og hér greinir til þess að hækka það fjármagn. Herra forseti. Mér er tjáð, að það vanti atkv. í Nd., og af því það hefur aldrei áður skeð, að ég væri truflaður í miðri ræðu til þess að fara í aðra deild í atkvgr., þá vildi ég leyfa mér að spyrja hæstv. forseta, hvað hæfir í þessu efni. Á ég að gera hlé á ræðu minni og fara til atkvgr., eða vill hæstv. forseti bara gera svo vel að bíða í eina mínútu á meðan ég geng yfir?

Það er sjálfsagt að verða við þeim tilmælum að fresta umr. örstutta stund, ef óskað er eftir.

- Fundarhlé. Sumir hv. þm. hafa nú sagt, að ef till. hefði verið samþ. óbreytt, þá hefðu engar framfarir orðið við landsbrautir eða þjóðbrautir. Þetta er náttúrlega ekki rétt, en hitt get ég viðurkennt, að vitanlega er æskilegt að auka fjármagn til þjóðbrauta og landsbrauta, því þörfin er brýn um allt landið. Það dylst engum, það eru auknar kröfur, sem koma fram hjá þjóðinni. Það þykir ekki nóg nú, sem áður þótti gott, og þrátt fyrir það, þótt vegakerfið hafi farið stórum batnandi undanfarin ár, þá vitanlega er ákaflega margt ógert enn þá í okkar vegamálum. Og við gerum ráð fyrir því að auka fjármagn til veganna nú um 67% frá því, sem ákveðið var, þegar vegáætlunin var endurskoðuð 1967, og leiðir það vitanlega af sér, að vegaframkvæmdir verða allmiklu meiri. Það er gert ráð fyrir því að hefjast handa við gerð hraðbrauta með varanlegu slitlagi og þá fyrst og fremst á þeim leiðum, sem fjölfarnastar eru. Það er leiðin hér frá Reykjavík og upp að Þingvallavegi og helzt alla leið upp í Kollafjörð. Það eru 2800 bifreiðar á dag, sem fara þennan veg. Þegar komið er upp í Kollafjörð, minnkar umferðin verulega, en á austurleiðinni eru það 1770 bifreiðar, samkv. umferðartalningu í Svínahrauni, og er það fjölfarnasti þjóðvegurinn, þegar Vesturlandsveginum er sleppt. Það sem umferðin er orðin svona mikil, þá er tæplega gerandi að halda þessum vegum við sem malarvegum, þótt miklu fjármagni sé til þess varið, og það er nú enginn vafi á því, að ef það tækist að koma varanlegu slitlagi á þá vegi, sem fjölfarnastir eru og sem dýrastir eru í viðhaldi, þá mundu aðrir njóta þess og fá meira í sinn hlut af því fé, sem notað yrði til vegaviðhalds. Við getum t.d. minnzt þess, hversu mikið vegaviðhaldsfé fór í Keflavíkurveginn gamla á meðan hann var malarvegur. Það var alltaf verið að hefla þann veg, jafnvel kvölds og morgna. Það var verið að reyna að setja ofaníburð í holurnar og halda honum akfærum, en þetta var gersamlega ómögulegt. Það fóru miklar fjárhæðir af viðhaldsfénu í þennan veg á meðan hann var malarvegur, en síðan varanlegt slitlag var sett á hann hefur þetta vitanlega sparazt og meira af viðhaldsfé þess vegna orðið til skipta annars staðar á landinu. Þannig mundi það verða, þegar varanlegt slitlag er komið á veginn hér upp í Kollafjörð og austur yfir fjall. Þá sparast geysilegar upphæðir í viðhaldsfé, sem nýtast annars staðar á landinu. Þess vegna kemur það öllum landsmönnum til góða, ef það mætti takast að koma varanlegu slitlagi á fjölförnustu vegina. En það er bezt að játa það og gera sér alveg grein fyrir því, að það verður ekki hægt að gera stórátök eða að gera varanlega vegi á stuttum tíma nema til þess fáist lánsfé og lánsfé til vegaframkvæmda má ekki taka nema hagstæð lán fáist. Það þarf að vera til langs tíma, og það þarf að vera með vægum vöxtum. Samkv. þeirri till., sem nú liggur fyrir um vegaframkvæmdir hraðbrauta, er gert ráð fyrir lántökuheimild allt að 800 millj. kr. í þessu skyni. Á það reynir, hvort slíkt lán fæst, sem þykir fært að taka til vegaframkvæmda, sem verður að vera hagstætt lán. Herra forseti, ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál að svo stöddu, en legg til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Frv. þetta um breyt. á vegal. stendur í nánu sambandi við vegáætlun þá, sem nú er unnið að að setja, því að veigamesta ákvæði þessa frv. er það að hækka skuli benzínskatt um 1 kr. á lítrann og fá á þann hátt auknar tekjur til Vegasjóðs. Þetta frv. minnir okkur á það, enn á ný, hvað verðbólgan er viðsjál og hefur margháttaðar afleiðingar í þjóðfélaginu. Nú er svo komið, að enginn atvinnurekstur er lengur óhultur fyrir hinni miklu verðbólgu, og framkvæmdakostnaður vex sí og æ, eftir því sem verðlagið verður hærra, en framkvæmdaþörfin helzt eigi að síður. Þetta frv. minnir okkur enn fremur á það. að í þjóðfélagi, þar sem efnahagsmál eru á þennan veg, þá hefur það mjög takmarkað gildi að gera áætlanir til margra ára, þó að sú skipan, sem vegal. mæla fyrir um. sé í sjálfu sér eðlileg og heilbrigð. En þm. hafa nú með höndum þetta verkefni, að setja vegáætlun til 4 ára, og þá verður það mjög augljóst, að verkefnin í vegagerð eru enn sem fyrr mjög mikil. Það er eftir að leggja að fullu veg umhverfis landið, og landsbrautir víða út um héruðin eru í því horfi, að ekki verður við annað unað en halda áfram með framkvæmdir í þeim efnum. Skattahækkanir eru að sjálfsögðu ekki ákjósanlegar, og það má segja, að þær ýmist miði að því að hækka verðlagið eða koma fram sem afleiðing af hinu háa verðlagi og hinu óstöðuga gengi, þar sem óhjákvæmilegt er að halda áfram framkvæmdum í allverulegum mæli. Nú virðist því svo, þegar þessi mál eru skoðuð í samhengi - þetta frv. og vegáætlunin - og með tilliti til þeirra stóru verkefna, sem óleyst eru í vegaframkvæmdum, að það sé naumast annað fyrir hendi. heldur en val milli tveggja kosta. Annars vegar það að auka tekjur Vegasjóðs verulega, eins og að er stefnt í þessu frv., eða hitt, að framkvæmdir, sérstaklega í landsbrautum og þjóðbrautum, dragist saman, frá því sem verið hefur, og verði engan veginn í því horfi, sem brýn nauðsyn krefur. Ég vil segja, að þegar litið er á málið frá þessum sjónarhól, þá tel ég þann kost skárri að auka tekjur Vegasjóðs, heldur en að fella niður að miklu leyti framkvæmdir í landsbrautum og þjóðbrautum í næstu 4 ár. Ég tel því, að gildar ástæður séu fyrir því. að frv. þetta er fram komið.



Herra forseti. Hv. frsm. allshn. hefur tekið af mér ómakið um flest af því, sem ég þurfti að segja um frv. almennt. Það kom fram í plöggum málsins. sem okkur bárust eftir meðferð þess í Nd., að verulegur skoðanamunur er milli 11 ráðuneytisstjóra annars vegar og hæstv. ríkisstj. og að því er virðist allrar Nd. hins vegar um afstöðuna til almenns fyrirkomulags rn. í Stjórnarráðinu. Ráðuneytisstjórarnir óska að hafa rn. sem stærst og fæst, en hæstv. ríkisstj. og hv. Nd. hafa tekið hina afstöðuna, að hentast sé að hafa rn. allmörg. Ég vil taka það fram, að þessari meginstefnu er ég gersamlega fylgjandi og þar með merkasta atriði frv., sem felst í 5. gr., að þegar skipt er störfum með ráðh., skuli hvert rn. óskipt lagt til eins og sama ráðh. Væri það óframkvæmanlegt með mjög stórum rn. og sérstaklega þó, ef sá háttur væri upp tekinn, sem ráðuneytisstjórarnir virðast hallast að, að t.d. gamla atvmrn. héldist í svipaðri mynd eins og áður, þ.e.a.s. það annaðist landbúnaðarmál, sjávarútvegsmál (þar með siglingar) og iðnaðarmál - og jafnvel hugsanlega einnig samgöngumál, ef farið væri í gamla farið. Slík stór rn. gerðu það að sjálfsögðu ómögulegt að skipta verkum milli flokka við stjórnarmyndanir og mundu því halda við því óþurftarástandi, sem verið hefur núna um allmörg undanfarin ár, að rn. hafa verið klofin oft í mjög marga hluta og sami ráðuneytisstjóri þurft að þjóna ekki aðeins tveimur herrum, sem þykir nógu erfitt, heldur þremur og jafnvel fjórum í sömu ríkisstj. Þarna er sem sagt ekki um neinn ágreining að ræða, en hins vegar hefði ég kosið, að betur hefði verið athugað, hvort ekki mætti stokka fleira upp í ráðuneytalistanum í 4. gr. heldur en það eitt að stofna heilbrigðis- og tryggingamálarn. Út af fyrir sig er ég sammála stofnun þess, en hefði talið æskilegt, að nánar hefði verið farið yfir ráðuneytislistann almennt og athugað af kunnugustu mönnum og gefin grg. um það, hvað bezt mætti henta í því efni. Ég lagði fram að gamni mínu í n. nokkrar till. til athugunar, en þær hlutu nú ekki blessun meðnm. minna og vöktu ekki sérstakan áhuga hjá þeim af stjórnarvöldunum, sem fengu að sjá þær, svo að ég nenni nú ekki að vera að ergja menn með því að flytja þær nema að mjög litlu leyti. Sú breyting, sem ég þar legg til, er í 1. brtt. minni, stafl. a og b, sem ættu að fylgjast að við atkvgr., að kirkjumálarn. verði flutt til menntmrn., því að mér fyndist, að þessi upplýsingastarfsemi fyrir þjóðina hlyti að eiga heima á einum stað. Ég geri aðra till. til breytinga við þessa skrá yfir rn. og það er þar sem Hagstofa Íslands er nefnd meðal rn. Ég hef ekki heyrt aðrar röksemdir fyrir því, ef svo ætti að vera, heldur en þá, að hagstofustjóri leggi mjög mikið upp úr þessu atriði. Ég vil taka það skýrt fram, að ég álít hagstofustjóra vera einn af mætustu embættismönnum þessa lands og stórmerkan mann í öllu sínu starfi, og ég álít, að hann eigi að fá í öllum sínum kjörum sízt lakari meðferð heldur en ráðuneytisstjórar, en hvernig í ósköpunum hægt er að gera Hagstofuna að rn., það skil ég ekki. Ég hef reynt í huga mínum að skilgreina hugtakið „ráðuneyti,“ og lágmarkið hlýtur þó að vera, að maður geti hugsað sér ráðherra þessa rn. En hver gæti talað um hagstofuráðherra? Ég held, að á flesta menn mundi það verka mjög undarlega, mjög einkennilega, ef  Þá flyt ég enn eina brtt. við þessa gr. Hún er nú flutt eftir ábendingu Agnars Kl. Jónssonar ráðuneytisstjóra. Það er eðlilegra lagamál, finnst mér eins og honum, að ákvæði 8. gr. komi sem niðurlag 4. gr. Þá er fyrri brtt. við 6. gr., það er dálítil efnisbreyting, sem ég fyrir mitt leyti legg nokkra áherzlu á. Ríkisendurskoðunin er þegar samkv. frv. sjálfstæð stjórnardeild, en innan fjmrn. Ég álít, að nú, þegar þessi lög eru sett, eigi þetta almenna eftirlit að vera tengt forsrn., en í raun og veru undir stjórn - náttúrlega ekki undir daglegri stjórn, en undir yfirstjórn - endurskoðunarmanna ríkisreikninganna, sem kjörnir eru af Alþ. Þetta mundi eftir mínu viti gefa þessari stofnun meiri virðuleika og meira sjálfstæði heldur en hún hefur í dag og ætti ekki að auka störf forsrh. svo að neinu næmi, því að hann er hvort sem er sá maður, sem hefur umsjón með starfsemi allra rn. og þar á meðal eyðslu þeirra. Þessi breyting hefur í för með sér vissar aðrar breytingar á gr., sem eru ekki efnisbreytingar. Þá kemur 3. brtt. mín, sem er bein afleiðing af síðustu brtt. minni við 4. gr. og ég hef þegar gert grein fyrir. 4. brtt. er við 11. gr., 1. mgr., eins og hún er á þskj. 374. Þar segir í gr.: ,.Ráðuneytisstjórar og hagstofustjóri stýra ráðuneytum.“ Það er með tilliti til þess, að ég álít ekki, að Hagstofan eigi að vera í þessari upptalningu, að ég flyt þessa brtt. Verði fyrri brtt. felld, verður þessi að sjálfsögðu tekin aftur, því að þær styðjast hvor við aðra. 5. brtt. er við ákvæði til bráðabirgða. Þar hef ég orðað sömu hugsunina og hv. 3. landsk., en að því er sjálfan mig snertir þá finnst mér ég hafa gert það svolítið betur, annars hefði ég ekki flutt till. Ég þarf ekki að taka fram, að þarna stendur „samkvæmt 14. gr.,“ en það leiðir af sjálfu sér, að það verður skv. 13. gr., ef till. um að fella 8. gr. niður verður samþ. Ég vil þá að lokum taka fram, að ég get fallizt á allar brtt. hv. 3. landsk. þm. nema þá 10., sem svarar til 5. till. minnar, hana vil ég aðeins lagfæra, og 9. till. hans get ég ekki fallizt á. Ég hef sjálfur starfað í rn. og undir rn. í 26 ár af ævi minni, og ég veit það, að þau þyrftu að hafa breytzt mikið frá þeim árum, ef þau ættu að geta sett þær reglur, sem þarna er farið fram á, á eins skömmum tíma og brtt. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Mér skilst, að nú hljóti að vera mjög liðið á fundartíma, en ég þarf að vísu ekki að vera mjög langorður um þetta mál. Ég vildi aðeins láta í ljós skoðun mína á þessu frv. Hún er í stuttu máli sú, að ég tel frv. þetta til bóta. Ég tel, að það sé mikil nauðsyn á því að setja heildarlög um Stjórnarráð Íslands. Eins og rakið er í grg. með þessu frv. hefur lagasetning um Stjórnarráðið til þessa verið í molum og þarf ekki að rekja það nánar, en ég held, að það sé æskilegt, að sett séu heildarl. um þetta og þessum málum komið í fastara horf en verið hefur. Ég álít, að þær meginbreyt., sem í þessu frv. felast, séu spor í rétta átt. Ég álít, að það sé sjálfsagt að lögfesta rn. þannig, að það sé ekki, eins og reyndar hefur átt sér stað, hægt að setja upp rn., án þess að l. séu sett um það. Ég tel einnig æskilegt, að það sé komið á fastari skipun á starfsskiptingu á milli rn. heldur en stundum hefur tíðkazt. Ég tel einnig þá breyt. til bóta, að rn. skuli heyra óskipt undir ráðuneytisstjóra. Ég er enn fremur meðmæltur þeirri breyt., sem felst í þessu frv. að því leyti til, að ráðh. er sérstaklega heimilað að ráða deildarstjóra sér til aðstoðar í rn. Við stjórnarandstæðingar gerum miklar kröfur til ráðh. og stundum sjálfsagt ósanngjarnar kröfur, en það er okkur ljóst, að ráðh. eru störfum hlaðnir, og ég tel, að það muni horfa til bóta og sé í rauninni sjálfsagt, að þeir hafi með sér í rn. og sér við hlið sérstaka trúnaðarmenn, sem þeir geta fyllilega treyst og geta notað til aðstoðar við hina pólitísku hlið í sínu starfi. Þannig er það, að ég er að meginstefnu til fylgjandi þessu frv. og hefði raunar getað samþ. það eins og það hefur borizt hingað frá hv. Nd., en nú hafa tveir hv. þm. flutt við það allmargar brtt. Það má segja um þær brtt., að þær eru sumar hverjar ekki veigamiklar, heldur er þar um að ræða breyt., sem sumar hverjar geta verið álitamál, sumar geta verið til bóta, aðrar eru aftur vafasamar, og um sumar er það að segja, að mér virðast þær nú nokkuð vera nánast smekksatriði um orðalag og því um líkt. Viðvíkjandi því, hve rn. eigi að vera mörg, þá er það auðvitað álitamál. Ég fellst á það, að atvmrn. sé skipt upp með þeim hætti, sem hér er gert ráð fyrir. Ég tel það eðlilegt og í samræmi við þróun þá, sem hér hefur átt sér stað. Þeir starfsþættir, sem hér er um að tefla, eru auðvitað ekkert sambærilegir nú því sem áður var, og þess vegna tel ég þá breyt. eðlilega, þó að það leiði til fjölgunar rn., og ég get alveg tekið undir það, sem kom fram hjá hv. 4. þm. Reykn., að ég fellst ekki á þá skoðun, sem hann sagði, að komið hefði fram af hálfu ráðuneytisstjóra. að rn. ættu að vera sem fæst og stærst. Það held ég, að sé óheppilegt, m.a. af þeirri ástæðu, sem hann benti réttilega á, og ég sé í sjálfu sér ekki kosti þess að hafa rn. svo sérstaklega stór hvert fyrir sig nema að því leyti til, að þá verður embætti hvers ráðuneytisstjóra nokkuð umsvifameira en ella. Ég held, að það sé eðlilegt, að þessu sé skipt eftir eðli málefnanna niður í ráðuneytisskrifstofur. En eins og ég sagði, þá getur þessi skipting auðvitað verið álitamál, í einstökum tilfellum. Auðvitað mætti fara að krukka í þetta eitthvað meira heldur en brtt. hv. 4. þm. Reykn. fjallar um. Frá mínu sjónarmiði er það algert álitamál, hvort það á að vera dóms- og kirkjumálarn. eða menntmrn. og kirkjumálarn. Þetta eru greinar, sem raunar hafa sömu rótina, hið gamla dóms-, og kirkju- og kennslumálarn. Ég sé satt að segja ekki, að þetta skipti miklu máli, en efast nú nokkuð um, að það sé til bóta að fara að breyta þessu frá þeirri skipan, sem nú er. En auðvitað gæti ég vel hugsað mér aðrar breyt. Ég er t.d. þeirrar skoðunar, að utanrrn. og viðskmrn. eigi að vera eitt rn. Ég álít, að uppistaðan í utanrrn. eigi að vera viðskiptamálin og það eigi að vera sú eðlilega skipan, sem kemst á í framtíðinni. Ég vil aðeins, þó að tíminn sé naumur, koma svolítið nánar að því að tjá afstöðu mína til einstakra þeirra brtt., sem hér liggja. fyrir, og ætla þá fyrst að víkja að brtt. frá hv. 4. þm. Reykn. um a- og b-lið. Fyrstu brtt. hef ég þegar rætt, en þá kem ég aðeins að e-liðnum, þar sem hann leggur til, að Hagstofa Íslands falli niður sem sérstakt rn. Ég get nú ekki alveg fallizt á hans rök í því efni. Hann nefndi það nú einmitt í sinni ræðu, að þarna er við fordæmi að styðjast frá Dönum. Ég hygg, að þó að sitthvað megi finna að hinni gömlu ráðuneytaskipan á danska tímanum, þá megi nú sitthvað af þeim læra, m.a. um festu í störfum og nákvæmni. Mér finnst þau rök vera fyrir því að hafa Hagstofuna sérstakt rn., að þarna er um þýðingarmikla starfsemi að ræða, sem á að afla upplýsinga, allir eiga að geta treyst og enginn á að geta tortryggt, og þess vegna er það æskilegast, að sá starfsmaður, sem henni veitir forstöðu, sé sem sjálfstæðastur og óháðastur. Og ég held, að honum sé sköpuð slík aðstaða frekar með því að gera hann að ráðuneytisstjóra heldur en að veita honum kjör sem eins konar deildarstjórar fjmrn., og þess vegna mun ég greiða atkv. á móti þessari brtt. Ég skal nú ekki vera að tefja tímann með því að ræða um aðrar brtt. hv. 4. þm. Reykn., heldur mun ég láta mér nægja að taka afstöðu til þeirra með atkv. mínu. Ég sé ekki, að þær skipti miklu máli. Þó vil ég aðeins ræða aðra brtt., þar sem það er lagt til, að ríkisendurskoðun skuli vera sjálfstæð stjórnardeild innan forsrn. Ég er ekki reiðubúinn til þess að fallast á þessa breyt. Ég álít, að málefnalega séð sé eðlilegast, að ríkisendurskoðunin sé í sem nánustum tengslum við fjmrn., því það er fjmrn., sem á að bera ábyrgð á þessari hlið mála, á fjármálunum. Hitt finnst mér koma mjög til álita og er samþykkur þeirri stefnu, sem kemur fram í brtt., að ríkisendurskoðunin sé að einhverju leyti tengd meira yfirskoðunarmönnum Alþ. heldur en nú er, þannig að það gæti komið til álita, að veita yfirskoðunarmönnum Alþ. einhvers konar yfirboðarastöðu, ef orða má það svo, gagnvart ríkisendurskoðuninni. En ef breyta á til um stöðu ríkisendurskoðunarinnar og færa hana meira frá fjmrn. og skilja þar meira á milli en nú er gert, þá álít ég, að það væri eðlilegast, að hún væri sett undir Alþ. með beinum eða óbeinum hætti. Um brtt. hv. þm. Reykn. skal ég svo ekki ræða frekar. Viðvíkjandi brtt. frá hv. 3. landsk. á þskj. 690, þá gildir nú það, sem ég áðan sagði, að mér finnst þær ekki stórvægilegar sumar hverjar, aðeins orðalagsbreytingar, og hafa ekki mikla þýðingu. Það er t.d. önnur brtt. um það, að forseti Íslands ákveði það, sem þar er sagt, með úrskurði í stað þess að ákveða það með reglugerð. Ég held, að heiti á þessum fyrirmælum sé mjög á reiki og forseti Íslands gefur út reglugerð. Nærtækt dæmi, sem ég man eftir, er reglugerð um Háskóla Íslands. Þannig að það þarf út af fyrir sig ekki að stangast á. Hitt er sjálfsagt samkvæmt danskri málvenju, að frekar var notað annað heiti en það, sem svarar til reglugerðar, um fyrirmæli, sem komu frá konungi, en ekki erum við nú bundnir við það. Í mínum huga er það svo, að þegar orðið úrskurður er notað, þá er frekar um eitthvert einstakt tilvik að tefla heldur en setningu almennra reglna, en þetta er auðvitað algert aukaatriði. Ein meginbreyt. skilst mér vera sú í þessum brtt. hv. 3. landsk. að fella niður heimildina til þess að skipa skrifstofustjóra og af henni leiðir svo nokkrar aðrar brtt. Ég er því meðmæltur, að þessi heimild til þess að ráða sérstakan skrifstofustjóra sé í frv. Ég álit það til bóta, að það sé fastur staðgengill þannig, sem fyrir fram er ákveðið, að komi í staðinn fyrir ráðuneytisstjóra, heldur en að það sé á valdi þess ráðh., sem í það og það skiptið fer nú þarna með völdin, að velja úr hópi deildarstjóra þann, sem hann vill helzt setja í starfið. Og ég álít, að það geti verið heppilegt í vissum tilfellum að hafa flokkana í þessu sambandi eilítið fleiri. Það getur staðið þannig á t.d. í sambandi við utanrrn., að þegar sendiherrar eru kallaðir heim, ambassadorar og þvíumlíkt, og ekki eru ráðuneytisstjórastörf handa þeim öllum, þá geti verið heppilegt að hafa svona störf, eins og skrifstofustjórastörf, og ég held, að það sé ekki til bóta að fella þessa heimild niður. Þá er lögð til hér sú breyt. að breyta 14. gr. og taka deildarstjóra undan forsetaskipun. Það er að vísu svo, að það er mjög á reiki, hvaða embættismenn fá forsetaveitingu fyrir sinu embætti. Það má segja, að það séu aðallega hinir eldri embættismenn og tilhneigingin hafi verið í þá átt, þegar stofnuð hafa verið ný embætti, að ákveða frekar um þá með ráðherraveitingu. Ég er andvígur þessu. Ég tel, að það eigi og megi halda í það, og úr því að við erum að hafa sérstakan forseta, þá megi hann skipa embættismenn. Ég vil þess vegna halda í ákvæði frv. um þetta og láta forseta skipa deildarstjóra eins og ráðuneytisstjóra. Ég skal nú ekki gera neinn ágreining um það, hvort þessir væntanlegu aðstoðarmenn ráðh. fá hálf laun eða full laun þessa 3 mánuði, þennan biðlaunatíma, það finnst mér nú ekki mikið atriði, en það má náttúrlega segja, að þegar þeir fara í þetta starf, þá vita þeir frá öndverðu, að þarna er um bráðabirgðastarf að tefla. Það mundu kannske einhverjir fást til þess, þó að þeir ættu ekki von á nema hálfum launum þessa 3 mánuði. Ég get t.d. ímyndað mér, að í þessum störfum megi í framtiðinni sjá unga menn, sem seinna verða stjórnmálamenn, og ég álít, að það geti verið mjög æskilegur skóli Fyrir slíka menn að starfa í rn. með þessum hætti. Viðvíkjandi 16. gr. og þeirri brtt., sem þar er um að ræða, þá finnst mér nú, að sá skilningur, sem hv. 3. landsk. vildi leggja í hana, sé allt of víðtækur, að það mætti þá fara að stjórna landinu með reglugerð forseta Íslands. Það held ég, að sé alls ekki meiningin með þessu og ekki heldur hægt að lesa það út úr þessu. Það sem ég finn út úr þessari grein, er það, að það á að taka ákvörðun um þessi atriði og setja þau undir forseta Íslands í stað þess, eins og nú er, að ráðh. skipi þessu með reglugerð eða öðrum hætti, því að það gera þeir auðvitað um þau málefni, sem lög ná ekki til, en þarna er um það að tefla. Ég tel þetta merkilegt mál, og ég hefði í sjálfu sér viljað gera því betri skil og ræða um það nánar, en ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. En ég sé sem sagt ekki, að þessar brtt. svona yfirleitt séu til stórra bóta, en sumar eru kannske til nokkurrar lagfæringar, og þess vegna finnst mér nú slæmt, að n. skuli ekki sem heild hafa getað samræmt þær og komið sér saman um orðalagsbreyt. á frv.. þar sem hún taldi það við eiga.



Herra forseti. Þar sem ég skil svo sem menn kjósi heldur að sleppa við kvöldfund og málið er nú komið nokkuð í eindaga, ef það á að ná fram að ganga á þessu þingi og hér verður samþ. eitthvað af brtt., þá skal ég mjög stytta mál mitt. Enda þótt brtt. séu allmargar, þá eru menn sammála um meginatriði málsins, og er ég þakklátur fyrir þær undirtektir. Ég get nú að mestu vitnað til þess, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði um frv. Ég vil þó taka fram, að ég er honum ósammála í því efni, er hann taldi, að utanrrn. og viðskmrn. ætti að vera eitt og hið sama. Ég tel, að slíkt sé ekki framkvæmanlegt. Hvort sem menn vilji hafa rn. mörg eða fá, þá hljóti viðskmrn. ætíð að fjalla um ýmis mál, sem ekki með nokkru móti verða talin eðli sínu samkvæmt heyra undir utanrrn. Hitt tek ég undir, að það hljóti að koma mjög til athugunar að skipta störfum milli þessara rn. með nokkuð öðrum hætti heldur en verið hefur. En það er annað mál, og ég játa það, að utanrrn. hefur auðvitað takmarkaða þýðingu, - það er nauðsynlegt undir óllum kringumstæðum, - en það hefur takmarkaða þýðingu, nema það láti verulega að sér kveða í viðskiptamálum, sem það hefur raunar gert í miklu ríkara mæli heldur en menn sýnast nú almennt gera sér grein fyrir. Í þeim efnum ríkir töluverður misskilningur. Varðandi brtt. þá get ég sagt, eins og hv. síðasti ræðumaður, að flestar eru þær um smekksatriði, sem skipta í sjálfu sér ákaflega litlu máli. Af brtt. hv. frsm., 3. landsk. þm., þá vildi ég einungis mæla gegn 9. till., um að breyta gildistíma l. Ég tel ekki, að það verði framkvæmanlegt eða gerlegt á svo stuttum tíma að skipta störfum, sem hér er um að ræða, enda ljóst, að eins og nú horfir, og ef núverandi ríkisstj. situr áfram, þá mundi þurfa nýja samninga um starfsskiptingu á milli þeirra flokka, sem sæti eiga í ríkisstj., svo að það yrði ekki einungis vandi að skipta störfum á milli rn., heldur koma þarna upp pólitískir samningar, sem nokkurn tíma þarf til, hvað sem öðru líður. Ég tel þetta ekki framkvæmanlegt. Hinar brtt. læt ég mig litlu skipta. Ég mundi halda, að það væri til bóta að láta þessa deildarstjóra, sem nú er gerð till. um, fá laun í 3 mánuði, full laun, ef þm. treysta sér til þess. Segja má, að þessir menn verði hart leiknir, ef þeir fá einungis hálf laun í 3 mánuði, en ég vildi fara varlega í minni tillögugerð um þetta og sýna, að það var ekki ætlunin að leggja verulegan nýjan kostnað á ríkissjóð. Ég mundi mælast til þess, að 3. brtt. hv. þm. yrði tekin aftur til 3. umr. og rædd nokkru nánar, það má vel vera, að efnislega sé hægt á hana að fallast, en ég vildi þó skoða það örlítið betur. Hitt er þess eðlis, að það eru hrein smekksatriði, eins og röðun á setningum, hvað eigi að taka fram ítarlegar, hvað um er getið, hvort eigi að kalla það reglugerð eða úrskurð, sem sett er með reglum og gert er með reglum. Þetta má sem sagt deila um. Aðrir eru, eins og ég mundi segja, kannske minnugri hins gamla danska lagamáls, en þeir um það, og ég tel, að það taki ekki að deila um þetta, úr því menn sýnast hafa áhuga á þeirri breyt. Varðandi brtt. hv. 4. þm. Reykn., þá má segja slíkt hið sama um sumar hans till. Ég tel, að það sé ekki til bóta að færa kirkjumálarn. eða skilja það frá dómsmrn. Þessi rn. hafa ætíð verið saman, en þetta er þó helst smekks- og fyrirkomulagsatriði, sem endalaust má togast á um. Um Hagstofuna gilda sérstakar sögulegar ástæður. Með hagstofulögunum var Hagstofan gerð að sjálfstæðari stofnun strax í upphafi heldur en tíðkanlegt er um aðrar sambærilegar stofnanir. Á árunum 1956–57 var svo kveðið formlega á um það, að hagstofustjóri skyldi verða ráðuneytisstjóri. Ég sé enga ástæðu til þess að breyta því út af fyrir sig. Það mundi náttúrlega engum detta í hug, að ráðh. yrði eingöngu ráðh. Hagstofunnar, nema því aðeins ef menn vildu skapa embætti eins og tíðkast raunar í Englandi, að menn fá störf meira til þess að vera almennir ráðgjafar og ráðunautar heldur en að vinna mikið dagleg embættisverk. Að því gæti kannske komið, en eins og sakir standa þarf ekki að búast við því. Varðandi ríkisendurskoðunina, þá má færa nokkur rök á báða vegu fyrir því, sem hv. 4. þm. Reykn. sagði og 3. þm. Norðurl. v., ýmist að þetta ætti að leggjast undir yfirskoðendur landsreikninga eða forsrh. Ég hygg þó, að það mál þurfi að skoða mikið betur, vegna þess að margt af þeim störfum, sem undir ríkisendurskoðunina heyra, eru í raun og veru skyldustörf fjmrh. og fjmrn. Það er skylda þeirra að sjá um, að ríkistekjur séu innheimtar með þeim hætti, sem vera ber, og það er ekki hægt að kanna það til hlítar eða fylgjast með því, að því er mér skilst, nema í mjög nánu samstarfi við sjálft fjmrn. Við skulum játa, að störf sýslumanna eru ákaflega margþætt. Þeir heyra embættislega undir dómsmrn. og dómsmrh. En mikið af þeirra störfum er nú orðið aftur á móti ýmiss konar fjársýsla, sem enginn getur fylgzt með eða á að fylgjast með, svo að í lagi sé, nema fjmrh., og hann verður að hafa tæki til þess undir sinni stjórn að gera það. Það er ráðstöfun mikilla fjármuna, sem hann verður að hafa fullt færi á að segja til um. Í þessu felst ekki, að ég sé því andstæður, að það sé athugað betur, hvort þarna megi skilja í sundur. Það verður þá að gera það á seinna stigi málsins, og að betur athuguðu máli. Fyrr er þetta að mínu viti ekki tímabært. Varðandi aftur á móti eflingu rn. í heild og afstöðu ráðuneytisstjóranna til málsins, þá held ég, að þeir hafi nokkuð misskilið það. Það getur verið, að hvert rn. verði ekki ákaflega umfangsmikið eftir þá breyt., sem hér er gerð, og er það þó lítill munur frá því, sem á hefur komizt í framkvæmd. Ég er því sammála, að það þurfi að efla rn. mjög verulega frá því, sem er, en þá er það skilyrði, að þessari breyt. sé fyrst komið á, síðan verður með starfsbreyt., eftir atvikum með breyt. á löggjöf, að kveða á um yfirstjórn hvers málaflokks fyrir sig, hvort sé betra að hafa hann í sérstakri stofnun, sem rn. fylgist náið með, eða taka stofnunina beint inn í rn. Ég er sannfærður um það af minni reynslu, hafandi verið kennslumálarh., menntmrh., í nokkur ár, að það verður sparaður mikill tvíverknaður, þegar fræðsluskrifstofan verður sameinuð menntmrn., eins og nú er þegar raunar ákveðið, að gert skuli. Ég er sannfærður um, að slíkt hið sama er hægt að gera að verulegu leyti varðandi t.d. Fiskifélag og sjútvmrn. og a.m.k. um sum störf búnaðarfélagsskrifstofu hér í bænum og landbrn. Ég mundi gera ráð fyrir hinu sama varðandi lðnaðarmálastofnun og iðnmrn. En þetta eru ákvæði, sem taka verður ákvörðun um hvort út af fyrir sig að skoðuðu hverju máli um sig. Alveg eins og það var réttarbót, sem flestir viðurkenna nú orðið, þegar dómsmrn. var skorið í sundur og settur upp sérstakur saksóknari ríkisins. Þá var tekið frá rn. það, sem það áður hafði haft. Ég hygg, að það sé tvímælalaust til bóta. Það hefði mátt spyrja, þegar Efnahagsstofnunin var lögð undir forsrn.: Er þá ekki betra að taka það beint inn í forsrn. sjálft, heldur en að setja upp sérstaka stofnun? Ég held, að það sé heillaríkara að hafa Efnahagsstofnunina sérstaka, einmitt vegna þess að forsrh., þótt hann hafi yfirstjórn slíkrar upplýsingastofnunar, sem þarna er um að ræða, hefur svo mörgu öðru að sinna, svo að hann getur ekki tekið að sér daglega stjórn þess, sem þar gerist. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um málið. Ég hef getið um þær brtt., sem ég tel máli skipta, ýmist til góðs eða ills, og læt mig ekki varða, hvað um hinar verður.



Herra forseti. Við 2. umr. um þetta frv. lét ég þess getið, að í athugun væri eitt ákvæði frv. og að ég mundi nota tímann milli umr. til þess að ráðgast við meðnm. mína í menntmn. um brtt. við þetta tiltekna ákvæði frv., sem er 43. gr. Í Nd. tók frv., eins og vakin var reyndar athygli á við 2. umr., m.a. þeirri breytingu, að aftan við 43. gr. var bætt svo hljóðandi ákvæði: „Lendi safnið í óhirðu, getur menntmrh. að till. þjóðminjavarðar ákveðið, að gripir þess skuli renna til Þjóðminjasafnsins og verða eign þess upp frá því.“ Þetta er í framhaldi af því ákvæði gr., sem á undan er komið, að ef byggðasafn lendi í vanhirðu, sé hægt að svipta það ríkisstyrk. Þetta ákvæði, sem sett var þarna inn í Nd., er sannast að segja mjög vafasamt og líklegt, að það yrði jafnvel talið brjóta í bága við ákvæði stjórnarskrárinnar, þar sem þarna er gert ráð fyrir, að teknar séu eignir, gripir, sem eru í eigu ákveðinnar stofnunar, byggðasafns, og þeir lagðir til Þjóðminjasafnsins sem þess eign og án þess að það virðist þarna vera ætlunin, að nokkrar bætur komi fyrir. - Okkur hefur komið saman um það, nm. í menntmn., milli umr., að flytja brtt. við þennan málsl., niðurlag 43. gr., um að síðasti málsl. orðist svo: „Lendi safnið í óhirðu, getur þjóðminjavörður að fengnu samþykki menntmrh. tekið gripi safnsins til varðveizlu í Þjóðminjasafni.“ Ég skal láta þess getið, að þessi brtt. er nánast samhljóða ákvæði, sem er í niðurlagi 6. gr. l. frá 1947, um byggðasöfn. Það er eins og ég áður sagði mjög vafasamt, að slíkt ákvæði fengi yfirleitt staðizt. Þá er einnig á það að líta um slíkan grip úr safni, sem hefur lent í óhirðu og sem í bili yrði þá varðveittur í Þjóðminjasafni, að það getur hæglega komið til þess og verið algerlega eðlilegt og sanngjarnt, að honum verði skilað aftur, t.d. í byggðasafn þess sama byggðarlags eftir að tryggt væri, að hann fái þar ásamt öðrum safngripum þá umhirðu, að viðunandi sé. Ég vil því leyfa mér, þar sem þessi brtt. er skrifleg og of seint fram komin, að æskja þess við hæstv. forseta, að hann leiti afbrigða, svo að hún geti komið hér til umr. og afgreiðslu.



Herra forseti. Í febrúarmánuði s.l. skipaði félmrh. nefnd fjögurra manna til þess að endurskoða gildandi lög um vinnumiðlun, sem sett voru árið 1956. Í þessari nefnd voru fulltrúar frá Alþýðusambandi Íslands, Vinnuveitendasambandi Íslands, frá Sambandi íslenzkra sveitarfélaga og svo að auki var ráðuneytisstjóri félmrn., sem var formaður nefndarinnar. Það er þessi nefnd, sem hefur skilað frá sér því frv., sem hér liggur fyrir til umr., en nefndin tekur þó fram, að henni hafi ekki unnizt tími til að ljúka heildarendurskoðun á lögum um vinnumiðlun, og því verði að líta á þetta frv. sem bráðabirgðabreytingar, sem séu þó nauðsynlegar. Meginhlutverk vinnumiðlunar er auðvitað að annast atvinnuleysisskráningu, og á atvinnuleysistímanum í vetur reyndi auðvitað allmiklu meira á þessa starfsemi heldur en áður, og þá komu ýmsir annmarkar í ljós á lögunum, sem ekki hafði eins reynt á fyrr, þegar, sem betur fer, var lítið um atvinnuleysi og lítið um slíkar skráningar. Þess vegna telur nefndin nauðsynlegt nú að gera breytingar á þessum lögum, þó að heildarendurskoðun verði að bíða. Ég skal ekki fjölyrða hér um efni þessara breytinga, þær eru ekki stórvægilegar, en vísa um það efni til frv. og grg. með því, þar sem þetta er glögglega útskýrt. Frv. var vísað til heilbr.- og félmn. og varð nefndin sammála um að mæla með því, að frv. yrði samþykkt.



Herra forseti. Um s.l. áramót voru gefin út brbl. til breyt. á gildandi l. um atvinnuleysistryggingar. Meginefni þessara brbl. var í fyrsta lagi að hækka atvinnuleysisbætur verulega og hygg ég, að um það efni hafi lítill ágreiningur verið manna á meðal. Í öðru lagi var ákveðið í þessum brbl., að bótarétturinn, sem miðazt hafði við menn á aldrinum frá 16–67 ára, breyttist þannig, að hann skyldi eftirleiðis miðast við menn 16 ára og eldri, þ.e.a.s. það voru engin aldurstakmörk upp á við og þar með gátu menn, sem höfðu fengið rétt til ellilífeyris, öðlazt jafnframt rétt til atvinnuleysisbóta. Þetta ákvæði brbl. var allmjög gagnrýnt. Í þriðja lagi fólst í þessum brbl. rýmkun á bótaréttinum á þann veg, að fellt var niður það skilyrði fyrir atvinnuleysisbótum, að tekjur manna mættu ekki hafa farið fram úr tilteknu hámarki á s.l. 6 mánuðum. Má segja, að um þetta ákvæði hafi líka verið ærið skiptar skoðanir, þó að það væri út af fyrir sig eðlilegt að hækka þetta tekjumark, en þó vafasamt að ganga svo langt að afnema það alveg. Í fjórða lagi fólst svo í þessum brbl. breyting á þá lund, að nú skyldi heimilt að greiða bætur allt að 156 virka daga ár hvert, en áður hafði það einungis verið 120 virka daga. Þegar þing kom saman eftir áramótin, var lagt hér fram í hv. Ed. frv. til staðfestingar á þessum brbl. En með því að hæstv. félmrh. upplýsti, að hann hefði skipað sérstaka nefnd til þess að athuga lög um atvinnuleysistryggingar í heild, þá taldi hann, að ekki lægi á að afgreiða þetta frv. og réttara væri að bíða eftir frv. frá þessari nefnd og var svo gert. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er þess vegna nýtt frv. um breyt. á atvinnuleysistryggingalögunum frá 1956. Upp í þetta nýja frv. eru tekin helztu ákvæði brbl., en þó vikið nokkuð frá þeim í einstökum tilfellum, og auk þess eru í þessu nýja frv. mörg önnur ákvæði, sem ekki voru í brbl. Þetta frv., sem hér liggur frammi, er samið af þeirri hinni sömu nefnd, sem samdi frv. um vinnumiðlun. Sú breyting er gerð í þessu nýja frv. miðað við brbl., að ellilífeyrisþegar halda í grundvallaratriðum möguleikum til atvinnuleysisbóta, en verða nú að sanna með læknisvottorði; að þeir séu vinnufærir. Tekjuviðmiðun er hér í þessu frv. tekin upp á ný, en þó mjög takmörkuð og í því tilfelli einungis, að bótaumsækjandi eigi maka, sem hefur a.m.k. tvöfaldar dagvinnutekjur verkamanns. Þá eru í þessu frv. gerðar minni háttar breytingar á hámarki bóta og er sú helzt, að nú getur enginn fengið hærri dagpeninga en svarar 75% af meðaldagtekjum hans á síðustu 12 mánuðum, áður en hann varð atvinnulaus. Önnur nýmæli í þessu frv. eru m.a. þau, að skólafólk getur fengið atvinnuleysisbætur, ef svo ber undir, svo og örorkulífeyrisþegar. Ýmis fleiri nýmæli eru í frv., en varðandi þau leyfi ég mér að vísa til ítarlegrar grg., er frv. fylgir. Þetta frv. var, eins og áður segir, samið af sérstakri nefnd. Nefndin telur líkt og með vinnumiðlunarfrv., að með þessu sé engan veginn lokið heildarendurskoðun á lögum um atvinnuleysistryggingar og þess vegna sé hér um bráðabirgðabreytingar að ræða, en væntanlega verði lagt fram nýtt frv. um þessi málefni, þegar heildarendurskoðun yrði lokið, sem vonandi ætti þá að geta orðið á næsta þingi. Nm. voru allir sammála um þetta frv. nema eitt atriði þess, sem fulltrúi Vinnuveitendasambandsins gerði ágreining um, en það var um aldur manna, sem eiga bótarétt. Hann vildi takmarka hann við 70 ára aldur. Það er, eins og mönnum er ljóst, mjög takmarkaður tími nú til þess að athuga svona mál gaumgæfilega, og ef þetta frv. yrði ekki samþykkt og frv. til staðfestingar á brbl. ekki héldur, þá mundi það falla úr gildi við þingslit og gömlu atvinnuleysistryggingalögin þá ganga í gildi óbreytt á ný. Þetta mál var sent heilbr.- og félmn. til athugunar og nefndin var sammála um það að mæla með því, að þetta frv. verði samþykkt. En þrátt fyrir meðmæli nefndarinnar vil ég undirstrika, að þegar að því kemur, að umræddri heildarendurskoðun á atvinnuleysistryggingalöggjöfinni verði lokið og nýtt frv. yrði þá flutt væntanlega á næsta þingi um breytingar, þá líta nm. svo á, að þeir hafi á engan hátt bundið hendur sínar með því að samþykkja þetta frv., þar sem naumast er unnt að komast hjá því og menn áskilja sér þá rétt til þess að taka upp aðra afstöðu til einstakra atriða heldur en hér er gert, þar sem mjög lítið svigrúm er til þess að athuga þetta mál betur og eins og ég hef margtekið fram, eiga menn von á fullkomnara frv. um þetta efni innan tíðar. En ég endurtek svo, að heilbr.- og félmn. mælir með því, að frv. sé samþykkt eins og málum er komið.