Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegur forseti. Við höldum nú áfram 3. umr. um stjórn fiskveiða.

Hún er að hefjast bara.

Virðulegur forseti. Ég biðst velvirðingar á því þó að það sé orðið svolítið ruglað sem kemur út úr þm. eftir þessa löngu umræðu. Við skulum gera okkar besta til þess að umræðan megi verða áfram málefnaleg og skipuleg. Ég tel að þrátt fyrir mjög langar umræður, bæði undir 1. og 2. umr., sé ýmislegt ósagt um stjórn fiskveiða og sjávarútveg á Íslandi. Ég er að velta því fyrir mér hvort Framsfl. sé ekki kominn á villigötur með fiskveiðistefnuna. Þess vegna tók ég með mér í ræðustól hvernig menn hugsuðu áður innan raða framsóknarmanna um fiskveiðistefnu og mig langar til, með leyfi virðulegs forseta, að rifja upp nokkur orð sem einn af hinum ágætustu framsóknarmönnum, sem því miður er nú liðinn, Kristján heitinn Friðriksson, hafði um þessi mál að segja. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að rifja þessi mál upp og þá þær hugmyndir sem voru þá innan raða framsóknarmanna um með hvaða hætti skyldi stjórna fiskveiðum við Ísland. Ég held að hv. þm. Framsfl. í virðulegri Ed. hafi mjög gott af því að rifja þessi mál upp. Með leyfi virðulegs forseta hef ég lesturinn: "Um sjávarútvegsmál. Samkvæmt framsóknarstefnu væri æskilegast að fiskimiðin væru hagnýtt af útvegsbændum. Nánar tilgreint táknar þetta að útvegsbændurnir ættu að vera sem flestir en ekki örfáir mjög stórir." Þetta er mikilvægt atriði og kemur mjög heim og saman við það sem ég hélt fram í fyrstu ræðu minni þar sem ég var að lýsa þróun fiskveiða við Ísland, en það er alveg ljóst að eins og þróun fiskveiða var voru þetta yfirleitt smáir aðilar. Þetta voru einmitt útgerðarbændur. Þetta voru bændur sem áttu jarðir að sjó, sem reru, og það voru þeir sem sáu um sjávarútveg landsmanna í gegnum margar aldir. "Stórrekstrarmennirnir mundu taka verksviðið af svo og svo mörgum einstaklingum sem færir væru um að annast þetta þjóðlífsverkefni, frekar samkvæmt fiskveiðistefnu 1000 smáútvegsbændur en t.d. 30 stórútgerðarmenn ..." Það munar ekki miklu að hann hafi hitt á þessa 33 útgerðarmenn sem stefna að því er virðist að því að reyna að ná undir sig öllum auðæfum landsins, fiskimiðunum, og ekki nóg með það að ná undir sig öllum fiskimiðunum heldur einnig öllum bönkunum í landinu þannig að það er alveg greinilegt að Kristján heitinn Friðriksson hefur verið framsýnn maður, hann hefur séð fyrir hvað koma skyldi í þessum málum. "... og/eða margar bæjarútgerðir." Þarna greinir framsóknarstefnan sig mjög skýrlega frá stefnunum bæði til hægri og til vinstri. Eflaust gerði hún það þá en ég er svona farinn að velta því fyrir mér hvers konar stefna þetta sé nú í dag. Hún er náttúrlega eins og Framsfl. er, eiginlega hvorki til hægri né vinstri, en það sem verra er, hún er ekki einu sinni í miðjunni heldur. Hún er einhvers staðar fyrir utan allt þetta því að hún er, eins og ég segi, óskiljanleg. "Ef það reynist rétt, sem höfundur þessara pistla dregur þó í efa, að nauðsynlegt sé að hafa eitthvað af útgerðinni í stórum rekstrareiningum, þá væri æskilegast að reksturinn yrði sem mest í höndum ábyrgra einkaeignaraðila sem hefðu hann með höndum á félagslegum grundvelli, annaðhvort sem útgerðarsamvinnufélög, til dæmis hlutastöðufélög, sbr. ritgerð mína um það félagsform, eða sem hlutafélög í eigu sem flestra einkaaðila." Undir þetta vil ég nú taka, enda hefur nýlega verið stofnað eitt slíkt hlutafélag á Suðurnesjum í kjördæmi mínu og virðulegs forseta, en þar var stofnað útgerðarfyrirtækið Eldey hf. sem er einmitt með þeim hætti sem hér er talað um, hlutafélag í eigu sem flestra einkaaðila og er það vel. "En ef stuðningur byggðafélaga þarf að koma til, þá sé hann sem minnstur og eignaraðild einstaklinga sem mest." Ég held, eins og ég segi og hef sagt áður, að Kristján heitinn Friðriksson hafi verið mjög framsýnn maður. Hann sá það fyrir sér hvernig bæjarútgerðir mundu að lokum sigla öllu í strand. "Best er þá að einkaeignaraðildin verði sem mest af hálfu þeirra sem að útgerðinni vinna, t.d. skipstjórnarmanna, háseta, þeirra sem annast um reksturinn í landi o.s.frv." Það er einmitt það að það séu þeir aðilar sem stunda fiskveiðarnar sem eigi og reki skipin. Mikið er ég sammála þessu. "Ákveðið stefnuatriði ætti að vera að einkaeignaraðild væri í meiri hluta. Stefnuatriðið er að þetta verksvið dragist ekki úr höndum hinna persónulegu, ábyrgu aðila í hendur ópersónulegra aðila, þ.e. stórkapítalista, né heldur ríkisauðvalds eða byggðaauðvalds. Aðeins í neyðartilvikum má grípa til byggðafjármagns." Þetta hafa verið orð í tíma töluð, en það er kannski eins gott að Kristján heitinn Friðriksson fékk ekki tækifæri til að upplifa það sem hér er að gerast, þ.e. það að innisetumenn og embættismenn í sjútvrn. skammta mönnum hvað þeir megi veiða. Ég sé það reyndar fyrir mér að að fjórum árum liðnum, reyndar að þremur árum liðnum því það er þó búið að bjarga einu ári fyrir horn af gildistímanum, stöndum við væntanlega hér - það er að vísu mjög erfitt að segja fyrir um framtíðina. Ekki er víst að ég standi hér, ég skal ekkert um það segja, en einhverjir þm. munu standa hér að þremur árum liðnum og samþykkja ef fer sem fer að Framsfl. heldur áfram að belgjast út eins og púkinn á fjósbitanum - þá verðum við væntanlega hér staddir í virðulegri Ed., einhverjir þm., við það að samþykkja nýtt kvótafrv. og mér kæmi ekki á óvart þó að það kvótafrv. yrði þá allmiklu flóknara en það sem við erum að sjá fara í gegnum deildina nú á þessari nóttu. Mér kæmi ekki á óvart þó að þar væru ákvæði sem þessi að t.d. bátar af stærðinni 7–7,25 rúmlestir mættu veiða svo sem eins og aðra hverja viku í janúar, mars, maí, júlí, september, nóvember o.s.frv. Síðan mættu bátar sem væru 7,25 og upp í 7,5 rúmlestir veiða kannski þriðju hverju viku í öðrum hverjum mánuði og þar fram eftir götunum. Síðan yrði sennilega haldið áfram á sömu braut. Væntanlega verður farið að marka ákveðin veiðisvæði á hafinu kringum Ísland og ætti endi ekki með því að þetta verði selt með lottómiðunum, réttur til þess að fara inn á eitthvert veiðisvæðið. Ég held áfram lestrinum, með leyfi, virðulegur forseti: "Samkvæmt framsóknarstefnu verða þessi fyrirtæki sem önnur hagkvæmar rekin í höndum einkaaðila heldur en í höndum byggðavalds, ríkisauðvalds eða auðvalds stórkapítalista. En ef velja þarf milli eignaraðildar byggðar eða kaupfélags, þá þó frekar kaupfélags heldur en byggðar (hreppsfélags eða borgarfélags) vegna þess að eignaraðild kaupfélagsins verður þó venjulega persónubundnari og þar með ábyrgari en eignaraðild byggðar." Svo mörg voru þau orð. Ég er ekki alveg viss um að allt sem Kristján heitinn Friðriksson sagði hafi verið rétt og ég er ekkert sannfærður um að kaupfélagsútgerð sé betri en venjuleg gamaldags bæjarútgerð. En látum nú vera þó að það séu einhverjir agnúar á þessum hugmyndum. "Rétt er að taka fram í þessu sambandi að samkvæmt framsóknarstefnu tel ég að það sé ekkert höfuðatriði þó um nokkuð misstóra eignaraðila verði að ræða. Þeir mega gjarnan vera misstórir. Útvegsbóndinn má vera nokkuð stór eignaraðili í félagsútgerð þannig að völd hans í félaginu séu mikil. En hvar eru þá takmörkin milli kapítalistans og stóra útvegsbóndans? Þessu skal reynt að svara. Þegar einn maður er farinn að eiga marga togara, marga báta, e.t.v. margar vinnslustöðvar o.s.frv. og ef hann svo hefur fengið lán af almannafé hjá bankakerfinu, e.t.v. með ríkisábyrgðum, þá er þessi maður orðinn kapítalisti." En hvað ég einhvern veginn þekki öll þessi orð. Mér finnst eins og hann sé að lýsa því ástandi sem er að skapast nú. "Vegna hvers? Vegna þess að hann er farinn að leggja undir sig auðlindir, í þessu tilviki fiskimið sem eðlilegra væri að miklu fleiri hefðu persónulega aðild að til hagnýtingar." Þetta er mjög athyglisvert sem þarna kemur fram. Ég sé það nefnilega fyrir mér að með því sem fer fram, ef fer fram sem horfir, kemst þessi auðlind á færri og færri hendur þangað til þetta verður orðinn svona nokkuð lokaður, þröngur, lítill klúbbur sem snýst í kringum hæstv. ráðherrann og á öll fiskimiðin við landið og þjappar sér væntanlega saman í stórar útgerðareiningar, akkúrat eins og hér er lýst. Og ég geri ráð fyrir að þessir örfáu greifar, lénsgreifarnir, muni þá eiga fiskinn í sjónum í kringum Ísland, hvað sem svo verður sagt í 1. gr. kvótafrumvarpa framtíðarinnar. Það var mjög athyglisvert að það skyldi þó hafast inn að lýsa því í 1. gr. frv. að þetta væri auðlind sem væri sameign íslensku þjóðarinnar þó svo að flestir lögfræðingar séu sammála um að slíkt standist nú alls ekki í lagasetningu að setja inn slíka mgr. eins og hefur verið gert í þessu merkilega kvótafrv. Hér er haldið áfram á eftirfarandi hátt: "Hann hefur lagt undir sig svið sem samkvæmt framsóknarstefnu ætti að vera verksvið margra ábyrgra aðila. Með þessu hefur hann fækkað í þeim hópi sem gætu verið ábyrgir í rekstri þjóðarbúsins. Framsóknarstefnan vill hafa sem flesta ábyrga án smámunasemi um það hvort þeir eru talsvert misstórir. Maður sem á eitt veiðiskip og er í félagsskap um vinnsluna starfar samkvæmt framsóknarstefnu. Sömuleiðis maður sem er aðaleigandi eða stór meðeigandi í félagi sem gerir út 2–3 skip eða lítinn togara. En maður sem á 10–20 skip, margar eigin vinnslustöðvar o.s.frv. er orðinn að kapítalista sem gjalda verður varhuga við." Það er að vísu mjög erfitt að setja þarna mörk hvenær menn eru orðnir að útgerðarkapítalistum eða útgerðarlénsgreifum í umboði hæstv. sjútvrh., en ég er ansi hræddur um að kvótakerfið, verði því fram haldið, en mér sýnist það ætla að fara svo, hafi einmitt þá afleiðingu í för með sér að rétturinn til fiskveiða þjappast á æ færri hendur. Það er verið að reyna að lappa eilítið upp á fyrstu tillögu ráðherrans varðandi smábátaveiðarnar. En mér sýnist þær breytingar sem náðst hafa fram vera frekar magrar en við vorum einmitt að samþykkja eða öllu heldur, það var verið að samþykkja - ég vil firra mig allri ábyrgð á þeirri samþykkt - rétt áðan í virðulegri deild þær tillögur sem ég geri ráð fyrir að muni verða hinar raunverulegu tillögur, þ.e. ég á ekki von á að þær komi til með að breytast öllu meira í meðförum þingsins. Að þessari umræðu lokinni fæ ég ekki séð að það komi neinar frekari brtt. til afgreiðslu við frv. eins og það leit út eftir 2. umr. og atkvæðagreiðsluna sem þá fór fram og ég hef ekki mikla trú á því þó að það verði kannski talað lengi í Nd. að þar verði gerðar miklar breytingar á frv. Ég held því miður að örlög okkar séu ráðin með þeirri afdrifaríku samþykkt sem fór fram hér í virðulegri deild rétt áðan við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. Ég er því nokkuð hræddur um að það muni stórlega draga úr smábátaveiðum. Það á auðvitað eftir að sýna sig hvernig þeim vegnar, smábátaeigendunum, með þeim reglum sem hér hafa verið samþykktar, hvort rekstrargrundvöllur er fyrir útgerð smábáta. Það kemur allt saman í ljós. Ég er að vísu nokkuð viss um að við næstu afgreiðslu kvótalaga að þremur árum liðnum verður væntanlega enn þá hert á. Það er nefnilega einkennilegt og ég hef orðið var við það sem er að mínum dómi bein afleiðing af því að þessi skömmtunarstefna, þetta skömmtunarkerfi, hefur nú verið hér við lýði svo lengi að í skoðanakönnunum um fylgi flokkanna sem hafa verið að birtast núna undanfarið er vegur framsóknarmanna mjög að aukast og eflast. Það er ósköp eðlilegt vegna þess að menn gera sér grein fyrir að framsóknarmenn hafa tökin á þessu skömmtunarkerfi. Það eru þeir sem stjórna því. Þeir munu gera það áfram næstu árin og ég býst einfaldlega við því að mjög margir úti á landsbyggðinni sjái ekki aðra lausn á sínum málum en að ganga til liðs við skömmtunarstjórana því að afkoma þeirra og fjölskyldna er í húfi. Ef fer sem fer kæmi mér því ekkert á óvart að Framsfl. ætti eftir að bólgna mjög eins og púkinn á fjósbitanum að loknum þessum átökum um fiskveiðistefnuna hér á hinu háa Alþingi. Það er dálítið einkennilegt í því sambandi að velta fyrir sér afstöðu sjálfstæðisþm. hér á þingi. Þeir virðast hafa litlar áhyggjur af því þó að þeir hafi eftirlátið Framsfl. þetta skömmtunarkerfi og verði því að sætta sig við að þeirra hagur verði ekkert sérstaklega góður í framtíðinni. Menn munu flykkjast til skömmtunarstjóranna og reyna að koma sér vel við þá til þess að vera með í úthlutuninni þegar að henni kemur. Það er ósköp eðlilegt. Ég get ekki láð neinum það þó að hann til þess að tryggja hag fjölskyldu sinnar og sína afkomu freistist til þess að ganga til liðs við skömmtunarstjórana. Þetta er væntanlega skýringin á hinum furðulegu skoðanakönnunum sem mæla mikla fylgisaukningu til handa Framsfl. þrátt fyrir það að sá flokkur hefur varla komið fram hér á þinginu í haust - ja, það er svona vart að maður hafi tekið eftir því að þm. Framsfl. hafi verið hér á þingi. Þeir hafa vart tekið til máls eða haft nokkuð um málin að segja, en það skiptir ekki máli eins og ljóst er. Ég held að rétt sé að halda áfram lestrinum því að það er mjög margt merkilegt sem kemur fram í þessu riti Kristjáns heitins Friðrikssonar sem er mjög hollt fyrir hv. þm. að huga að á þessari örlagastundu: "Hjá öðrum þjóðum hafa það einmitt verið slíkir menn sem hafa í mörgum tilvikum gengið í félagsskap við alþjóðaauðvaldið sem þannig hefur náð tökum á atvinnugreinunum. Þannig eru um þetta dæmi frá Bretlandi og Þýskalandi ..."  Ég var að lesa upp hugleiðingar um alþjóðaauðvaldið sem þannig hefur náð tökum á atvinnugreininni. Mínar persónulegu skoðanir eru að vísu þær að það sé margt gott við alþjóðaauðvaldið. Það er hægt að hagnast á viðskiptum við það eins og marga aðra. Ég tek að vísu undir þær áhyggjur sem þarna koma fram um að alþjóðaauðvaldið gæti hugsanlega náð tangarhaldi á þessari auðlind okkar. Við skulum segja að þeir væru orðnir tiltölulega fáir, lénsgreifarnir, sem í umboði hæstv. sjútvrh. hefðu aðgang að þessari auðlind og við skulum hugsa okkur það - eins og mér sýnist vera mjög upplagt þar sem engin endurnýjun verður lengur í þessu kerfi, þ.e. lénsgreifarnir halda að sjálfsögðu fast utan um rétt sinn til auðlindarinnar og þeir munu ekki hleypa neinum þar inn. Væntanlega láta þeir þetta ganga í erfðir til ættingja sinna þannig að við tökum þá væntanlega upp svona nokkurs konar aðalsmannakerfi og það kemur eins og oft vill verða að því að ættliðirnir sem taka við verða dugminni en kannski þeir sem voru duglegir áður fyrr og þá náttúrlega kemur upp sú freisting að fela einhverjum alþjóðlegum aðilum að sjá um þetta fyrir sig og þeir geta þá bara sest að í útlöndum og látið greiða sér leigu fyrir það að útvega einhverjum alþjóðlegum útgerðaraðilum aðgang að auðlindinni. Það er alltaf hægt að finna einhverja menn á Íslandi til þess að vera þá andlit hinna erlendu auðvaldsaðila. Það er áreiðanlega margt að athuga við það og mjög fróðlegt að velta fyrir sér hvernig þessi þróun gæti orðið með áframhaldandi skömmtunarkerfi sem ég er ekki í nokkrum vafa um að á eftir að versna mjög því að mér sýnist allt stefna í þá átt. Með hverju kvótafrv. sem hér verður að lögum á hinu háa Alþingi getum við búið okkur undir það að tökin verði hert og þróun mála verði þannig að færri og færri eigni sér þessa auðlind. "Dæmi um þetta eru bæði frá Bretlandi, Þýskalandi, Noregi og víðar. Smáútvegsmennirnir, þ.e. hinir eiginlegu útvegsbændur, hafa nær aldrei gengið alþjóðaauðhringunum á hönd." Það er akkúrat eins og hér er sagt: Smáútvegsmennirnir gera þetta ekki en þessir stóru aðilar, lénsgreifarnir - þegar þeir eru búnir að ná þessum tökum á auðlindinni, sem ég er að lýsa áhyggjum mínum yfir, falla frekar í þá freistni því að þá er virkilega komin einhver verslunarvara. Hugsum okkur að hér væru svona 33 aðilar. Það er nokkuð þekkt tala í sjávarútvegsumræðunni undanfarna mánuði. Ef þeir einir væru búnir að ná undir sig aðgangi að allri auðlindinni hlyti að verða mjög mikil freisting hjá kannski einhverjum þeirra, svona þegar fram liðu stundir að fela bara einhverjum öðrum að sjá um þetta fyrir sig og fá fyrir það nokkuð góða þóknun sem dygði til þess að lifa góðu lífi einhvers staðar í útlöndum og koma svo heim öðru hverju til að veiða lax á sumrin. Hér er svo endað á því í þessum kafla að fjalla um bæjarútgerðirnar: "Bæjarútgerðirnar hafa oft reynst taprekstrarfyrirtæki, spillingarbæli íhalds og krata." Svo mörg voru þau orð. "Vinnslustöðvarnar eiga að vera annaðhvort í einkaeign, t.d. eigu smáhlutafélaga, eða reknar á samvinnugrundvelli útvegsbænda. Vinnslustöðin í Vestmannaeyjum er jákvætt dæmi um þetta." Ég held að við getum tekið undir þetta að mörgu leyti að bæjarútgerðirnar hafa oft reynst taprekstrarfyrirtæki, spillingarbæli íhalds og krata, enda er svona næstum búið að leggja niður flestar bæjarútgerðir og þær eru þá komnar í einkaeign eða kaupfélögin hafa tekið þær yfir þar sem möguleiki hefur verið fyrir hendi. Síðan er hér kafli sem heitir "Hófnýting fiskimiða" og mér finnst hann eiga fyllilega rétt á sér enn. Hér eru mjög skynsamlegar athugasemdir sem eiga erindi til okkar í dag eins og þegar þær voru skrifaðar: "Miðin umhverfis landið eru eign allra Íslendinga sameiginlega." Það er engu líkara en að Kristján heitinn Friðriksson hafi fengið að semja þessa setningu sem er nú komin inn í 1. gr. laganna. Að vísu, eins og ég gat um áðan, eru menn sammála um að það sé ónauðsynlegt að setja slíka setningu inn í lög, hún er það sjálfsögð. Það er þó ekki óeðlilegt að menn hafi viljað setja þessa setningu í lögin því að slíkt er orðið ofríki hæstv. sjútvrh. að það endar með því að kannski verða bara einhvern tíma samþykkt lög á Alþingi þar sem annaðhvort hæstv. sjútvrh. eða Framsfl. verða afhent fiskimiðin alfarið. Þess vegna væri rétt að beita einhvers konar ítölu á fiskimiðin. Ástæðulaust er þegar Íslendingar hafa fengið fullan umráðarétt allra miðanna að kosta til þess að hafa þar meiri skipakost en þörf er á til hóflegrar nýtingar. Um þetta eru allir sammála og það hafa verið reyndar ýmsar leiðir til þess að draga úr skipakostinum, en þær hafa langflestar brugðist. Jafnvel kvótakerfið hefur ekki megnað að sporna við þeirri þróun að fiskiskipastóllinn er allt of stór og hann hefur allt of mikla afkastagetu, enda eru í gildi alls kyns reglur um að það megi stækka skip sem nemur um 30% ef þau eru úreld á móti nýju skipi sem er þá smíðað, þá má nýja skipið vera þessum mun stærra. Flotinn er því þrátt fyrir allt alltaf að stækka með þessu móti. Það er að vísu látið heita svo að fyrir hvert nýtt skip sem kemur til veiða skal úrelda skip á móti og eins og ég gat um má mismunurinn ekki vera meiri en 30% og það er þá um það að ræða oft og tíðum að reynt er að selja skipið til útlanda. Mörg þau skip sem hafa verið smíðuð í seinni tíð eru smíðuð með þeim hætti að norskar skipasmíðastöðvar, sem við höfum verslað mikið við, hafa tekið gamla fiskiskipið, sem útgerðaraðilinn rak áður, upp í smíðina. Þessi skip hafa síðan verið seld áfram, t.d. til Chile. Það er verið að þreifa fyrir sér núna að selja íslensk fiskiskip til Pakistan og til Austurlanda fjær. Það er að verða eitt stærsta vandamálið hjá okkur hvernig við eigum að losna við gömlu fiskiskipin til þess að geta látið smíða ný. Mér var hins vegar tjáð að það væri til ein undankomuleið sem hefur verið reynd hér. Hún er einfaldlega þessi að þegar búið er að úrelda skip á móti nýsmíði, sem er þá 30% stærri, er keypt minna skip sem er úrelt á móti gamla skipinu, þá 30% minna. Síðan er keypt enn eitt skip sem er þá 30% minna en skipið þar fyrir aftan og þannig er haldið áfram niður röðina þangað til menn eru komnir niður í lítinn árabát og honum er þá bara siglt hérna út á flóann og honum sökkt. Þannig er það mál leyst. Enda bar svo við að fiskiskip sem hafði verið tekið upp í nýsmíði hjá sænskri skipasmíðastöð mun hafa verið á sölulista hér á Íslandi eftir að það hafði verið afhent hinni sænsku skipasmíðastöð. Þessa sögu heyrði ég hér, ég hef ekki haft tækifæri til að fá hana staðfesta, en mundi þó gjarnan vilja hafa tíma til þess þegar við höfum lokið störfum hér á Alþingi fyrir hátíðarnar. Ég hef áður gert ítarlega grein fyrir þeirri skoðun minni að 70–80 þúsund lesta floti muni vera hæfilega stór til að hófnýta miðin miðað við nútímatækni. Í framtíðinni mun því þurfa að skammta- takmarka með einhverjum hætti aðgang að miðunum. Kristján heitinn Friðriksson hefur reyndar séð fyrir einhvers konar skömmtunarkerfi og sannleikurinn er sá að ég held að ágreiningurinn sé ekki um það að ekki þurfi að takmarka aðgang að fiskimiðunum hér með einhverjum hætti. Það hefur margoft komið fram í máli manna hér í umræðunum sem hafa bráðum staðið í - ja, það fer að styttast í að þær hafi staðið næstum því í 24 tíma, en það er nú önnur saga. Þm. Borgaraflokksins hafa m. a. lýst sinni fiskveiðistefnu sem byggir að verulegu leyti á því kerfi sem var við lýði áður en kvótakerfið var tekið upp. Við höfum þá trú að það sé miklu skárra kerfi að því leytinu til að þar er frumkvæði einstaklinganna ekki alveg drepið í dróma eins og með kvótakerfinu svo að við verðum að taka undir þessar hugleiðingar Kristjáns heitins Friðrikssonar að það þurfi að skammta, takmarka með einhverjum hætti aðgang að miðunum. "Í framtíðinni tel ég að réttast væri að selja eða veita þennan rétt til sjálfstæðra útvegsbænda, hlutafélaga þeirra eða framleiðslusamvinnufélaga." Það er ekki svo að sjá að Kristján heitinn Friðriksson hafi talið rétt að binda þennan aðgang að fiskimiðunum við skipin. Hann virðist telja að það eigi að veita þennan rétt sjálfstæðum útvegsbændum, hlutafélagi þeirra eða framleiðslusamvinnufélögum. Hér þarf að vera vel á verði gegn því að auðvald, innlent eða erlent, einkaauðvald, ríkis- eða bæjaauðvald hrifsi til sín útgerðarréttinn, ef til vill rányrki miðin, komi svo og heimti útgerðarstyrki eftir að þessir sömu aðilar hafa rányrkt. Útgerðarstyrkirnir, rányrkjustyrkirnir, yrðu lagðir á skattþegnana með einhverjum hætti. Það hefur svo sem komið fram hér í umræðunum áður að það hefur reyndar verið landlægt hér hjá vissum útgerðaraðilum að þegar illa gengur og útgerðin er rekin með tapi er beðið um hjálp frá ríkinu, en þegar vel árar vilja menn lítið heyra á ríkið minnst. Þetta á alls ekki við alla útgerðaraðila svo að það sé sagt strax hér en því miður hefur oft borið á þess háttar hugsanagangi. "Svo leiðir þetta til óþarfrar lífskjaraskerðingar og óþarfrar áhættu í þjóðarbúskap, já, raunverulega tapaðs tækifæris til að skapa þjóðinni efnahagslega sérstöðu, sbr. síðar. Dæmi skal tekið: Ef þúsund útvegsbændum víðs vegar um landið yrði veitt leyfi til að gera út 70 lesta skip að meðaltali mundi það vera við hæfi. Þúsund einstaklingum yrði gefinn kostur á að vera sjálfstæðir, ábyrgir þjóðfélagsþegnar. Það skiptir ekki máli í þessu sambandi þó sumir gerðu út aðeins 15 lesta skip, en aðrir allt upp í 500 lesta skip, jafnvel 1000 lesta, en þá yrðu fleiri að vera saman um eignaraðildina." Þessar hugleiðingar eru stórmerkilegar og þarna finnst mér vera að mörgu leyti skynsamlegri hugsun á bak við það sem hér er sagt en það sem kemur fram í frv. sem við höfum verið að afgreiða hér í hv. deild. Það hlýtur að vera eðlilegt að hafa fjölbreytni í útgerðinni, að ekki sé verið að binda stærð báta eins og t.d. er gert í frv. Frv, byggir á því að það eru reglur fyrir báta sem eru stærri en 10 tonn og síðan eru aðrar reglur fyrir báta minni en 10 tonn. Þetta veldur að sjálfsögðu því að það verða þarna algjör þáttaskil og það verður mikil fjölgun báta einmitt undir 10 tonnum og var á þeim tíma sem kvótakerfið hefur verið í gangi frá 1984, en e.t.v. hefði verið miklu heppilegra að fiskiflotinn hefði þróast og breyst með öðrum hætti. T.d. væri ekkert ólíklegt að það væri heppilegt að gera hér út meira af við skulum segja 25 tonna bátum, jafnvel 50 tonna bátum þannig að meiri fjölbreytni væri í stærð skipanna. Eins og kvótafrv. og kvótakerfið er sett upp verður lítil sem engin fjölbreytni. Bátar verða yfirleitt yfir 100 tonn eða undir 10 tonnum. Þó að það séu náttúrlega þó nokkuð mörg skip enn þá á bilinu 10–100 tonn í útgerð er viðbúið að öll nýsmíði verði annaðhvort undir 10 tonnum eða yfir 100 tonnum, það komi til með að vanta þessa millistærð sem gagnar mjög vel undir vissum kringumstæðum. "Íhaldsstefna á þessu sviði mundi leiða til ótakmarkaðrar stærðar útgerðarfélaga sem mundu hlífðarlaust heimta réttinn til að rányrkja og jafnvel vera til sölu fyrir útlenda þátttöku til enn frekari rányrkju. Bæjarrekstur mundi líka vera erfiður í stjórnun og ekki hika við hallarekstur." Þetta er staðreynd sem við höfum oft og tíðum séð í sambandi við bæjarútgerðir. "Bæði formin tækju verksvið sem kjörið er fyrir hina sjálfstæðu framsæknu einstaklinga. Ef aðsóknin að miðunum yrði takmörkuð með auðlindaskatti, þá eru næg verkefni fyrir þann sjóð sem þannig myndaðist: 1. Hann mætti nota að hluta sem afla- og verðtryggingarsjóð. 2. Hann mætti nota til að létta af ofsköttun. 3. Hann mætti nota til að byggja upp nýjar greinar iðnaðar sem yrðu samkeppnishæfar við erlendan iðnað ef þær nytu verulegs stofnfjárstyrks líkt og landbúnaður nýtur nú." Hér er lýsing á hinum fræga auðlindaskatti sem einmitt hefur oft verið rakinn til Kristjáns heitins Friðrikssonar og kenndur við hann. Umræðu um auðlindaskatt hefur aftur skotið upp á yfirborðið núna síðustu mánuðina í tengslum við þá umræðu sem hefur farið fram hér allt haustið vegna væntanlegs frv. um fiskveiðistefnu. Það hafa birst margar mjög athyglisverðar blaðagreinar um þessi mál frá því í sumar. Ég minnist þess t.d. að hafa lesið mjög athyglisverðar greinar um hugsanlega kvótasölu þar sem er lagt til að í stað þess að úthluta veiðileyfum eða úthluta kvóta á skip yrði að einhverju leyti tekin upp kvótasala. Auðlindaskattur fékk strax á sig mikið óorð og þess vegna hafa menn varast að nota það hugtak, en í staðinn hafa menn viljað tala um kvótasölu sem í sjálfu sér er ekkert annað en eitt og hið sama. Þá kom mjög athyglisverð hugmynd frá fiskilíffræðingi sem heitir Alda Möller, en hún lýsti því í blaðagrein í Morgunblaðinu í haust að e.t.v. væri það réttasta að senda hverri einustu fjölskyldu í öllu landinu sinn hlut af kvótanum og hún hafði reiknað það út að venjuleg fjölskylda ætti kröfu til þess að fá 6 tonna þorskkvóta. Einhleyp amma eða eldri kona gæti kannski fengið svo sem eins og eitt tonn. Hún gæti þá bara jafnvel farið með þetta tonn sitt í sjoppuna og selt það um leið og hún kaupir lottóseðilinn sinn. Þetta er ein leið að hreinlega senda öllum landsmönnum sinn hluta í heildarkvóta ársins og ráðuneytið gæti þá bara látið prenta út seðla. Það stæði á seðlunum 100 kg, 1000 tonn, 100 tonn, 1 tonn og þetta yrði bara sent til aðila og síðan gætu menn farið með þetta. Við gætum hugsað okkur að sjoppurnar tækju við seðlunum og kæmu þeim áfram í sölu. Menn gætu síðan bara farið í sjoppurnar og þegar þeir kaupa lottóseðlana gætu þeir keypt svo sem eins og 1000 tonna þorskkvóta í leiðinni. Þetta er ein leið. Ég er alveg til í að skoða svona hugmyndir og ég ætla ekkert að segja það álit mitt hér að einhvers konar auðlindaskattur eða kvótasala komi ekki til greina, ef menn endilega vilja hafa slíkan kvóta. Hér er tekið mjög skemmtilegt dæmi um stefnufrávik - því miður eru framsóknarmennirnir orðnir heldur framlágir hér í hv. deild þannig að það er ekki víst að þetta nái til þeirra. Þó sé ég virðulegan þm., hv. 3. þm. Norðurl. v. Stefán Guðmundsson. Hann er enn þá hér uppistandandi - en þar segir svo: "Það óhapp henti fulltrúa Framsfl. á Alþingi nýlega að flytja tillögu um togaraútgerð ríkisins. Þetta er eitt af dæmum sem sýna hversu mikilsvert er að hafa framsóknarstefnuna sem greinilegast markaða. Ljóslega er þetta gagnstætt flokksstefnunni. Hvaða vit væri í því að fara að skattpína þegnana með taprekstri á útgerð ríkisins, láta þessa togara veiða fiskinn á miðunum frá útvegsbændum sem eru tilbúnir að sinna verkefninu og gjalda sína skatta inn í samsjóði ríkis og bæja? Tillagan um ríkisútgerð togara hefði verið eðlilegra að kæmi frá sósíalistum." En það er nú einu sinni svo að framsóknarmönnum er ekkert allt of lagið að vera stefnufastir. Stefna Framsfl. vill svona vera eins og á kompás sem hefur bilað. Þið þekkið það þegar nálin hefur losnað á kompásnum og bara dansar í allar áttir og það ræðst ekkert við hana. Þannig er kannski best að lýsa stefnu framsóknarmanna. "lndíánagullið og íslensku fiskimiðin. Um aldabil höfðu Spánverjar og Portúgalar mikil svæði í Suður-Ameríku sem nýlendur. Þeir arðrændu íbúana og drápu en fluttu mikil auðæfi dýrra málma heim til landa sinna. Þessi auður gerði þeim fært að kaupa allar þær iðnaðarvörur, sem ráðandi stéttir þessara landa kærðu sig um, frá öðrum löndum. Með þessu var þróun heimaiðnaðar vanrækt, bæði hjá Spánverjum og Portúgölum. Kaup þeirra á iðnaðarvörum fyrir indíánagullið átti talsverðan þátt í að efla iðnað annarra þjóða, sem sé Hollendinga og síðan Breta og Þjóðverja. Svo þegar gullið þraut í nýlendunum stóðu þessar þjóðir uppi með vanþróaðan iðnað, ósamkeppnisfæran við iðnað Breta og Þjóðverja. Þetta hefur átt sinn þátt í að veikja efnalega stöðu þessara þjóða, þ.e. Spánverja og Portúgala, og halda niðri lífskjörum þar til langframa. Þetta er rifjað upp hér vegna þess að Íslendingar hafa farið svipað að á síðustu áratugum og eru þó e.t.v. að ganga enn lengra inn á þessa braut allra síðustu missirin." Ég kom dálítið inn á þetta í ræðu minni í gær, en ég lýsti í upphafi hennar með hvaða hætti við höfum hlaðið undir atvinnugreinar í nágrannalöndunum, t.d. í Noregi, þar sem við höfum raunverulega falið Norðmönnum og jafnvel fjarlægari þjóðum að sjá um allt sem við þurfum á að halda í sambandi við sjávarútveg. Þannig, eins og ég lýsti því, vorum við þess valdandi að í Noregi komst á laggirnar mjög merkilegur atvinnuvegur, ný atvinnugrein sem byggir á því að smíða ýmiss konar rafeindatæki fyrir fiskiskip, fiskileitartæki, fiskisjá o.s.frv. Þetta er nákvæmlega það sem verið er að lýsa hér með Spánverja og Portúgala. Þeir arðrændu íbúana og drápu, ég er ekki að segja að Íslendingar hafi gert það, en þeir hafa kannski rányrkt fiskimiðin að einhverju leyti. Við verðum að játa þá sök á okkur að einhverju leyti. Öllum er í fersku minni þegar síldin hvarf hér svona upp úr miðjum 7. áratugnum, Norðurlandssíldin, vegna rányrkju, og við notuðum gullið sem við fengum fyrir þetta til þess að kaupa hluti frá öðrum löndum en sinntum því ekki að byggja upp iðnaðinn sjálfir. Við höfðum greinilega hugarfar Spánverja og Portúgala í þessu efni en ekki hugarfar Breta og Þjóðverja sem lögðu einmitt á það áherslu á miðöldum að byggja upp iðnað meðan Portúgalar og Spánverjar létu sér nægja að fá gullið frá indíánunum og kaupa allt sem þeir þurftu á að halda annars staðar frá. Þó að þetta sé kannski svolítið flókin samlíking sem Kristján heitinn tekur þarna í þessu riti sínu er hún mjög raunhæf vegna þess að hún sýnir mjög vel þessa gullöld sem við gengum í gegnum þegar við gátum mokað upp úr fiskimiðunum okkar og raunverulega þurftum ekkert að vera hugsa um svoleiðis smámuni eins og að vera að smíða eitthvað fyrir skipin okkar eða vera að kaupa veiðarfæri eða öllu heldur að framleiða veiðarfæri hér. Við áttum nóga peninga. Við bara keyptum þetta erlendis frá. Það þurfti ekkert að vera að huga að því að byggja upp slíkan iðnað hér á Íslandi. Svo þegar gullið þraut í nýlendunum stóðu þessar þjóðir uppi með vanþróaðan iðnað, ósamkeppnisfæran við iðnað Breta og Þjóðverja. Það er rétt að endurtaka þetta. Þannig hefur einmitt farið fyrir okkur. Í dag er það orðið of seint fyrir okkur t.d. að ætla að reyna að byggja hér upp rafeindaiðnað í tengslum við fiskleitartæki. Við erum að vísu nú að reyna að hasla okkur völl á þeim vígvelli og hefur orðið nokkuð ágengt þar sem við höfum farið inn á þá braut að hefja framleiðslu á flóknum tækjabúnaði. Ég nefni t.d. tölvuvogir og ýmis framleiðslukerfi í fiskiðnaði sem við höfum náð nokkuð góðum árangri með. Við höfum því til allrar guðs lukku ekki algjörlega glatað þessum tækifærum og það er vel því að það er eins og hafi orðið hér einhver vakning svona síðustu 10 árin þar sem menn hafa séð að það gat ekki gengið lengur að moka bara upp fiskinum, fá fyrir hann gjaldeyri og kaupa síðan allt sem við þurftum til útgerðar frá útlöndum. Þetta kemur kannski líka að einhverju leyti fram vegna þess að gullið er ekki eins mikið og það var þannig að við höfum vaknað upp við þann vonda draum að við þurfum kannski að passa svolítið betur upp á það sem við fáum út úr fiskimiðunum. Það er ekki víst að þetta sé óþrjótandi.

Svo er nú gott að fá virðisaukaskattinn í útflutninginn.

Ja, það er nú líkast til, hv. þm. Það verður nú munur. "Í þessari líkingu lítur dæmið þannig út að nú er verið að framkvæma stórfellda rányrkju fiskimiðanna," þetta er nú skrifað á þeim tíma þegar það er augljós staðreynd en heimaiðnaðurinn hér er vanræktur. Þegar svo verður búið að tæma miðin með því að siga allt of stórum flota á fiskitorfurnar, þá stöndum við uppi með taprekstrarútgerð sem hefði getað verið stórgróðaútgerð, stöndum uppi með tæmd fiskimið og iðnað sem er skammt á veg kominn. Þetta stafar af því að mikill hluti ráðamanna, m.a. alþm., virðist vera á svipuðu stigi skammsýni og spánska aðalsstéttin meðan hún var að sóa índíánagullinu frá Suður-Ameríku. Þessi missirin er verið að veita stofnlán til rányrkju fiskimiða, lán til handa útgerðinni til þess samtímis að skemma fiskimiðin og eyðileggja framtíðarrekstraraðstöðu sjálfrar sín. En það getur verið stórgróði að þeirri útgerð þar sem ekki væri nema 70 þús. veiðilestir í gangi. Sú útgerð þyldi auðlindaskatt og hefði þó glæsilega afkomu, en 120 þús. lesta floti hlýtur að verða rekinn með tapi (styrkjum) og leggur framtíð fiskimiða í hættu vegna ofnýtingar. Þetta liggur í augum uppi." Og ég tek undir það. Þetta liggur í augum uppi. Frá því að þetta er skrifað hafa menn vaknað upp við vondan draum. Margt af því sem þarna er sagt gekk fram, varð að raunveruleika og menn tóku í ofboði til við að reyna að minnka flotann og koma einhverju lagi á aðgang flotans að fiskimiðunum þannig að það væri hægt að bjarga því sem bjargað varð. Það veldur þó nokkrum vonbrigðum að ekki hefur tekist að ná upp þorskstofninum að neinu gagni enn og sérstaklega á það við um stærð og þyngd aflans, þ.e. fiskanna. Okkur virðist ekki ætla að takast að ná upp hinum gömlu, duglegu þorskstofnum þegar var verið að veiða stórfiskinn hér á vetrarvertíðinni á Suðvesturlandi. Það virðist vera liðin tíð. Íhaldsráðið, frímarkaðsstefnan, það sem við höfum kallað í dag nýfrjálshyggjuna, það er frelsið til þess að láta allt fara eins og það fara vill, það var það sem réði ríkjum í fiskveiðum hér áður fyrr. En ég veit ekki hvort það er betra að fara eins og oft er sagt úr einum brautaskurðinum í annan. Það er nefnilega einkennileg árátta okkar Íslendinga hvað okkur gengur illa að halda okkur á miðjum veginum. Við aðhyllumst alltaf öfgastefnur. Ég er ekki að segja að það séu öfgastefnur til hægri eða vinstri, en þær eru oft öfgastefnur í framkvæmdum. Við búum okkur til eitthvert kerfi, öfgakerfi á þennan veg og þegar það virkar ekki, þá förum við í eitthvert öfgakerfi á hinn veginn. En okkur gengur afar illa að halda okkur á miðjum veginum. Þetta kann að vera innbyggt í þjóðarsálina og er e.t.v. ekkert við þessu að gera, en til þess erum við nú einu sinni hér alþm. á hinu háa Alþingi að reyna að halda vagninum á miðjum veginum, en ég verð að segja eins og er, að það gengur afar illa. "Rétt framsóknarstefna" - og nú væri vel að framsóknarmennirnir hlýddu vel á - "Rétt framsóknarstefna væri að beita viðeigandi höftum gegn ránnýtingu, beita skipulagsaðgerðum og áætlunarbúskap með heildarhag fyrir augum einmitt í þágu þjóðhagslega hagkvæms einkaframtaks." Og þar mundi ég telja hiklaust smábátaútgerðina með, en því miður virðist sem framsóknarstefna dagsins í dag taki ekki mið af þessu. Virðulegur forseti. Ég held að ég láti þetta gott heita í bili. Það væri náttúrlega hægt að halda hér langar ræður enn um stjórn fiskveiða og sérstaklega væri mjög fróðlegt að taka langa umræðu um auðlindaskattinn og kvótasöluna. Það er þrátt fyrir allt farið að örla á slíkum hugmyndum, m.a. í röðum framsóknarmanna. Ég minni á athyglisverðar blaðagreinar, sem hv. 10. þm. Reykv., Guðmundur G. Þórarinsson, hefur ritað í dagblöð í haust þar sem hann hefur stungið upp á því að gerð yrði tilraun til að selja einhvern hlut af kvótanum, t.d. ein 20%, og ég er ekkert frá því að það væri þess virði að reyna slíkt. Í stað þess að úthluta öllum aflakvótanum á skip eins og gert er, því þá ekki að prófa þessa hugmynd að selja 20% af kvótanum og sjá hvernig gengur? Það gæti verið ágætis tilrann að gera það. Virðulegur forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Nú er þetta frv. komið til 3. umr. og það hafa átt sér stað merkilegar atkvæðagreiðslur. M.a. hefur verið felld tillaga úr stefnumörkun ríkisstjórnarinnar og annað eftir því má segja. Það er sem sagt búið að móta hér með atkvæðagreiðslum fiskveiðistefnu næstu þriggja ára. Sjálfstfl. og Alþfl. hafa látið sig hafa það að samþykkja stefnu Framsfl. , gera hana að sinni. Og það var dálítið fróðlegt að heyra hvað hv. 7. þm. Reykn. Júlíus Sólnes sagði áðan í sambandi við þær skoðanakannanir sem hefðu farið fram um stöðu flokka, að það væri verið að tylla það mikið undir framsókn, að þm. þyrftu ekkert að gera. Fólkið í landinu vissi að það væri búið að afhenda þeim alla fyrirgreiðslupólitík í landinu. Þeir væru annað hvort sjávarútvegsráðherrar með öll leyfin þar eða formenn Byggðastofnunar.  Og það er ekki nóg með það að hlutirnir séu á þann veg að fyrirgreiðslupólitíkin komi út á þennan hátt, heldur verður það þannig að þetta óskaplega mikla fyrirgreiðsluvald hefur þau áhrif á þjóðfélagið að menn bugta sig bara og beygja, þora ekki að ymta kjafti eins og sagt er. Og þegar maður segir það, þá er maður nú að tala út frá nokkurri reynslu í því. Maður hefur kynnst því að þessir höfðingjar með mikla leyfisvaldið í sjútvrn. hafa það ógnunarvald yfir þeim sem þurfa að hafa viðskipti við þá, jú og það er orðinn hver einasti sem stundar sjó, og það er ekki nóg með að það sé hver einasti sem stundar sjó, heldur hver einasti sem fæst við fiska á einn eða annan máta. Þeir eru settir undir vald þessa ráðuneytis og ef þeir stíga ekki sporin eins og ráðuneytið ætlast til og vill að þeir geri, hvort sem það er bundið reglum eða ekki, þá má búast við því að á ýmsan veg sæki þetta ráðuneyti inn á þeirra vettvang þannig að það er best að hafa sem hægast um sig. Svo langt gengur þetta að þó að einn og einn leyfi sér að kvarta undan valdi ráðuneytisins, undan framkvæmd valds ráðuneytisins, þá heldur ráðuneytið því fram lon og don að það sé enginn sem kvarti og þetta stenst á þann veg að það þorir enginn að fylgja því eftir að hann kvarti af ótta við það að þetta vald láti þær upplýsingar bitna um síðir, við einhverjar sérstakar aðstæður, á viðkomandi. Vald ráðuneytisins hefur komið fram í ýmsu, m.a. í því hvernig frv., sem nú er komið til 3. umr., var undirbúið, hvernig það var kynnt, hvernig það var lagt fram hér fyrir hv. Alþingi. Það var undirbúið á þann veg að það voru fengnar stofnanir til þess að fjalla um það að athuga efnahagsleg áhrif kvótakerfisins. Það var viðskiptadeild Háskóla Íslands. Og það voru fengnir hinir vísustu menn til þess að skoða þá þætti sem ráðuneytið taldi að hefðu tekist hefði ekki farið á þann veg, sem ég var að lýsa hér í fyrri umræðunni, hvernig kostir kerfisins væru, hvað kostir kerfisins væru miklir. Það var Raunvísindastofnun Háskólans, það var viðskiptadeild Háskóla Íslands og svo var fenginn prófessor frá Bergen til þess að segja Íslendingum hvað kvótakerfið vær gott. Ég hélt nú að þeir hefðu spandérað pappír undir erindið hans hér aftan við frv. en svo virðist nú ekki vera. En það hefur kannski verið af því að það erindi, sem prófessorinn úr Bergen flutti yfir ráðgjafarnefnd, undirbúningsnefndina, var birt tvisvar í Morgunblaðinu, tvisvar í sama blaðinu. Þess vegna hefur ráðuneytið kannski ekki talið ástæðu til þess að hafa það hér með frv. líka, þannig að það átti að duga að birta Íslendingum það í Morgunblaðinu, tvisvar sömu greinina.

Það lesa allir Moggann.

Ja, það er trúlegt, það lesa flestir Moggann. Þetta hefði átt að duga. Þessi ágæti prófessor kom hér árið 1985. Þá var líka umræða um kvótakerfið og við megum búast við því að haldi hann heilsu þá komi hann hér aftur 1991 þegar við þurfum að fara að fjalla um kvótakerfið á nýjan leik. En það er nú bara það að sá ágæti prófessor skipti ekki um skoðun. Það væri nú voðalegt ef það skyldi koma fyrir, en ég hef mikinn grun um það að hann hafi skipt um pólitíska skoðun á námsvistarárum sínum og starfsárum úti í Noregi. Ef ég man rétt þá var þessi ágæti prófessor mjög róttækur vinstri maður, 

Er hann ekki að hverfa aftur til barnatrúarinnar, sem hann hafði?

Eigi veit ég hvenær hann tók marx-leninistatrúna, en það mun hafa verið dálítið snemma, en hann ku vera horfinn frá henni. Það gæti farið svo að eftir þrjú ár væri prófessorinn horfinn frá þessari trú og farinn að kenna kannski eitthvað annað. Ég bendi hæstv. sjútvrh. á að fylgjast mjög vel með, því að svo gæti farið að prófessorinn komi og boði bara allt annað en hann boðaði árið 1985 og hann boðaði nú. Það er nú svo. Við höfum verið hér á dálítið merkum tímamótum. Nú munu vera sólhvörf. Já, og nú er aðeins að byrja að lengjast dagur, um hænuspor. Og það er dálítið merkilegt að vera að fjalla um mikilsverð mál hér á hv. Alþingi Íslendinga þann sólarhringinn sem nærri flestum Íslendingum þykir hvað vænst um: Þegar sólin fer aftur að hækka á lofti. Við njótum þess að hafa fengið að vera hér í nótt og raunverulega finna fyrir því  Ég var að segja það áður en þeir hv. sjálfstæðisþm. komu hér inn í þingsalinn að enn hefur það gerst - þeir hafa kannski heyrt til mín, ég veit ekki hvort nokkur apparöt eru til núna, og eru sjálfsagt ekki í gangi hér um húsið, til þess að heyra það að ég var að lýsa því að þeir hafi nú einu sinni enn gengið til liðs við hana framsókn, stutt hana dyggilega í því að bæta aðstöðu flokksins til góðrar fyrirgreiðslu. 

Ég verð að biðja hv. þingdeildarmenn að gæta þess að halda fundarsköp.

Það er einmitt ósköp eðlileg tenging að starfsmaður verkalýðsfélags, framkvæmdastjóri verkalýðsfélags sé stjórnarformaður í félagslegri stofnun eins og Mikligarður er. 

Og í stjórn Granda hf.

Og líka í stjórn Granda. Þar mun hann samkvæmt útlistingum borgarstjórans í Reykjavík hafa verið settur í stjórn, ekki vegna þess að hann hafi verið kosinn af borgarstjórn Reykjavíkur eða skipaður af borgarstjóranum, heldur til þess að fulltrúi Verkamannafélagsins Dagsbrúnar gæti haft viss áhrif á rekstur þessa stóra og mikla atvinnufyrirtækis hér í Reykjavík. 

Dagsetninguna fyrst.

Daginn fyrir framlagningu frv. hér í hv. deild. 

Ég bið hv. þingdeildarmenn að vera ekki að þessum eilífu frammíköllum og samtölum.

Það þýðir að Morgunblaðið sýnir svona einstaka sinnum fyrirhyggju að það skuli hafa áttað sig á því að senda þm. sínum kveðju einmitt daginn áður en frv. um fiskveiðistjórn var lagt hér fram á hv. Alþingi. En í þessum leiðara Morgunblaðsins segir, með leyfi forseta: "Það er ósköp hvimleitt þegar ráðherrar, þingmenn og aðrir talsmenn stjórnmálaflokka hafa uppi hótanir um stjórnarslit þegar ágreiningur kemur upp um einstök mál í ríkisstjórn." Það er ósköp hvimleitt þegar svoleiðis er unnið. Og það er líka ósköp hvimleitt þegar þm. láta undan slíkum hótunum eins og greinilega hefur skeð hér á hv. Alþingi nú.  "Það er ósköp hvimleitt", segir Morgunblaðið, "þegar ráðherrar, þingmenn og aðrir talsmenn stjórnmálaflokka hafa uppi hótanir um stjórnarslit þegar ágreiningur kemur upp um einstök mál í ríkisstjórn. Enginn neyðir þá flokka sem aðild eiga að núverandi ríkisstjórn til þátttöku í henni." Þetta hefðu menn mátt muna. Það er enginn neyddur til þess endilega að taka þátt í ríkisstjórn gegn vilja sínum eða þegar menn finna það að þeir eru að vinna gegn hagsmunum kannski meiri hluta flokksmanna sinna, gegn eðlilegri stefnu þeirra. Þeir sem vilja halda fram frelsi í atvinnuháttum eru allt í einu farnir að styðja boð og bönn og skömmtun. Það neyðir mann enginn til þess að gera slíkt. Sem betur fer er ekki sú staða hér á Íslandi. Það er ótrúlegt hvað menn láta flækja sig til og hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson talar um að það sé af eintómri ábyrgð, menn verði að sýna ábyrgð, hugsa um fiskistofnana.

Að sjálfsögðu.

Að sjálfsögðu. Og samþykkja aftur fiskveiðistefnu, sem - ja, það er nú ljótt að segja að hún hafi haft þann tilgang því hún hafði ekki þann tilgang sem út úr því kom: Skerðing á fiskistofnunum, skerðing á þorskstofninum a.m.k., við stöndum frammi fyrir því undir þessari fiskveiðistefnu að þorskstofninn hefur minnkað. Og hvenær vorum við að skerða svona þorskstofninn? Við vorum að skerða hann á mestu góðærisárum sem yfir landið hafa gengið í áraraðir. Það var ekki nóg að við sólunduðum peningum í hinar og þessar fjárfestingar, vitlausar fjárfestingar eins og flugstöð og annað eftir því, við gengum líka á varasjóðinn okkar í sjónum. Það er ekki nóg að erlendar skuldir aukist og aukist heldur erum við líka að ganga á höfuðstólinn okkar hér heima, höfuðstólinn við strendurnar. Og nú er talið mjög nauðsynlegt að framlengja þetta kerfi sem hefur kallað á þessa þróun í sambandi við fiskistofnana, þorskstofninn. Okkur er tilkynnt núna: Þið skuluð herða sultarólina. Það er greinilegt að það verður a.m.k. 40 þús. tonna minni afli á árinu 1988 en var á árinu 1987. Það er greinilegt að það verður að minnka kaupmátt almennings í landinu vegna þessara hluta. Og það er staða sem ekki verður frestað. Við stöndum frammi fyrir orðnum hlut. Við ættum kannski að fá aukin lán, aukin erlend lán til þess að reyna að bæta þessa stöðu? Það er allt á sömu bókina lært. Það er óstjórn í landinu á alla vegu. Þeir sjálfstæðismenn hafa reynt að halda til haga og búið til tröllasöguna um verðbólguna þegar ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens skilaði af sér hér á vordögum 1983. Ja, sú mynd var kannski ekkert falleg. En hvað er hún miðað við þá mynd sem hægt er að stilla upp núna af afrakstri ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl., og núna Alþfl.? Í mesta góðæri sem yfir þjóðina hefur gengið aukast skuldir þjóðarbúsins og það er gengið á fiskistofnana. Atvinnutækin við sjávarsíðuna eru ekki endurnýjuð. Við erum með stóran hluta af fiskveiðiflotanum okkar 30–40 ára gamlan og þar sitjum við vegna þessa einkaréttarkerfis. Og það eru kallaðir vondir menn sem leyfa sér að smíða báta. Þeir eru hroðalegir þessir sem eru að smíða 9,9 tonna bátana. Það eru alveg voðalegir menn. Öll framþróun í nafni þessara manna er vond, sérstaklega ef það er í undirstöðuatvinnuveginum, sjávarútveginum. En ef þeir geta sólundað og eytt eins og í flugstöð án nokkurra heimilda, þá er það af hinu góða. Og hver ráðherrann á fætur öðrum lýsir því yfir að sóun og stjórnleysi, eins og átti sér stað við byggingu flugstöðvarinnar, sé ekkert athugaverð.

Hvað segir Morgunblaðið um það?

Ég leit nú ekki í leiðara Morgunblaðsins í morgun. Það var líka mánudagur í gær. Það var ekkert Morgunblað í gær.

Það er þriðjudagur í dag.

Það er kominn þriðjudagur, já. Það getur vel verið að það sé góður leiðari í Morgunblaðinu í dag og ég vona það, en það er nú kannski heldur seint til þess að leiðrétta hv. þm.  Ég held að það sé bara full þörf á að við lesum leiðara Morgunblaðsins. Við gerum það nú allir. En Morgunblaðið er á réttum vettvangi og leiðari Morgunblaðsins fjallar um tímaþröng á Alþingi. Það hefði nú kannski átt að skrifa um það á föstudaginn eða laugardaginn. Það er kannski heldur seint að gefa þm. sínum línuna eftir að við erum búin að missa af starfsdegi út úr höndum okkar sem byrjaði á mánudagsmorgni og samtengdist þriðjudegi á þann skemmtilegan máta að við fundum fyrir því að sólhvörfin gengu yfir okkur og hænusporið bættist við í tímalengdina, sólin fór að rísa. En ég ætla, með leyfi virðulegs forseta, að lesa úr Morgunblaðinu þriðjudaginn 22. des. 1987 leiðara sem heitir "Tímaþröng á þingi": "Líkur standa til þess að Alþingi starfi á milli jóla og nýárs. Það hefur ekki skeð síðan 1958", - og skal í minnum haft, en þá, árið 1958, var alþýðuflokksstjórn við völd. 

Það er aldrei að vita.

Nei, það er aldrei að vita. Við skulum vita hvað kemur fram í leiðaranum. Það gæti verið. "Þá baðst vinstri stjórn Hermanns Jónassonar lausnar í desembermánuði að fjárlögum óafgreiddum." - Sem er í minnum haft. "Ástæðan var ágreiningur við verkalýðshreyfinguna um frestun verðbóta á laun, sem var liður í ráðgerðum efnahagsaðgerðum og verðbólguvörnum stjórnvalda. Við tók minnihlutastjórn Emils Jónssonar. Hún var undanfari viðreisnarstjórnarinnar sem þrír formenn Sjálfstfl. leiddu, hver eftir annan. Sú stjórn var bæði langlíf og farsæl. Verðbólga var að meðaltali innan við 10% á ári - á 11 ára starfsferli hennar." Þarna var meðaltalsreglan, já. Þarna kom meðaltalsreglan. Upp í 11 ára tímabil. Já. Henni var ekki beitt á verðbólguna í ríkisstjórnartíð Gunnars Thoroddsens. Þá voru bara teknir nokkrir dagar og skotið á verðbólguhraða. Það var ekki einu sinni notað eitt ár. Þarna var verðbólgan á 11 ára tímabili. Meðaltalstala innan við 10% á ári. "Líkur standa jafnframt til þess að Alþingi hefji störf einhvern fyrstu daga hins nýja árs, jafnvel 4. janúar, en oft hefur starfshlé þingsins yfir jól og áramót staðið fram yfir miðjan mánuðinn. Ástæða þess að Alþingi breytir starfsháttum að þessu leyti er sú, að mörg og viðamikil mál hafa safnast saman til afgreiðslu á síðustu þingvikum. Það hefur að vísu áður skeð en ekki í jafnríkum mæli sem nú." Hvernig skyldi standa á því að Morgunblaðið segir að þetta hafi safnast svona mikið upp núna síðustu þingvikurnar? Ætli það sé að segja satt þar? Jú, það er nú víst að segja satt. Og ekki getur það verið af slóðaskap þessarar ríkisstjórnar að allt hafi dregist fram á síðustu stundu? Við megum ekki ætla að það geti verið. En getum við ekki verið sammála um varðandi það málefni sem við erum að ræða hér að það hafi verið fyrst og fremst af slóðaskap a.m.k. ákveðins hluta ríkisstjórnarinnar að það var ekki komið - hv. þm. er dálítið syfjaður. Það er kannski heldur stórt að segja að það sé slóðaskapur en af svona, æ, ég veit ekki hvað ætti að kalla það þegar ekkert er gert í verkum allar götur frá því 8. júlí og fram yfir miðjan september. Það er sofandaháttur. Er ekki hægt að kalla það sofandahátt? Að það hafi verið sofandaháttur ráðherra og þeirra aðila sem áttu að ýta á eftir því að hann ynni verkin? Að það hafi verið sofandaháttur að það skyldi ekki hafa verið farið að vinna í þessum málum fyrr en gert var og að það frv. sem við fjöllum hér um hafi ekki komið inn á hv. Alþingi fyrr en 4. des., daginn eftir að Morgunblaðið birti sinn ágæta leiðara sem skal í minnum hafur. Og áfram skal halda við lesturinn: "Enginn vafi er á því að nýjar þingskapareglur, sem þetta þing starfar eftir, skapa skilyrði til bættra þingstarfa. Þær hafa þó ekki dugað til þess að starfshættir þingsins, það sem af er vetri, geti talist eftirbreytni verðir." Nú líst mér á Morgunblaðið. "Orsökin er margþætt. Í fyrsta lagi er nauðsynlegt að stjfrv., sem fá eiga afgreiðslu fyrir áramót, séu lögð fram fyrr á starfstíma þingsins en raun varð á nú." - Þetta er svona góðlátleg ábending til þingliðs Morgunblaðsins. - "Spurning er jafnvel, hvort ekki þurfi að binda í starfsreglur Alþingis að frumvörp, sem fá eiga afgreiðslu fyrir áramót, skuli lögð fram fyrir einhvern tilskilinn tíma." - Og nú kemur dagsetning. Hún gengi illa upp undir núverandi ríkisstjórn. Morgunblaðið nefnir 20. nóv. Hvað skyldu mörg frv. ríkisstjórnarinnar hafa verið lögð fram fyrir 20. nóv.? Eða hvað skyldu þau vera mörg sem komu eftir 20. nóv.? Eru nokkrar upplýsingar um það hjá hæstv. forseta hve mörg frv. ríkisstjórnin hefur lagt fram eftir 20. nóv.? Það breytir svo sem engu, en við vitum að meginhluti þeirra frv. sem verið er að fjalla um voru lögð fram eftir 20. nóv. og nokkur veigamikil frv. á síðustu dögum þingsins. - Þetta er bókin hans Egils. Ég vil ekki í neinu trufla hana því að hún verður að vera hér og hann verður að geta gengið að henni vísri þegar hann kemur til starfs í fyrramálið. "Stjórnarfrumvörpum má og dreifa jafnara á starfstíma Alþingis, til að nýta hann betur - sem og þingdeildir. Mergurinn málsins er þó sá að ná sæmilegri sátt milli stjórnar og stjórnarandstöðu um vinnulag þingsins á mestu álagstímum þess. Það hefur jafnan tekist, þótt dýpra virðist á slíku samkomulagi nú en áður." Hér undirstrikar Morgunblaðið einmitt það, sem hv. þm. Svavar Gestsson var að segja frá áðan, að hann myndi ekki eftir því á þingsögu sinni að það hefði komið fyrir að það hefði ekki verið samkomulag á milli stjórnar og stjórnarandstöðu um hvernig væri gengið frá frestun eða slitum þingsins þar til nú þegar þessi stóri meiri hl. er á hv. Alþingi. Þá telja forustumenn þessara flokka ástæðu til að leita ekki neins samstarfs við stjórnarandstöðuna heldur reyna að nauðga fram sínum vilja með valdi. "Hvað veldur skal ósagt látið, en fjölgun þingflokka auðveldar ekki sátt af þessu tagi." Það mætti kannski segja það að fjölgun ríkisstjórnarflokka auðveldi ekki sátt af þessu tagi. Það er kannski meiri metingur innan ríkisstjórnarinnar sjálfrar um hvaða mál verði afgreidd en metingur á milli stjórnarandstöðu og stjórnar í heild. Ákveðinn grun hef ég um það. - Eru hv. sjávarútvegsnefndarmenn að fara af þingi?

Nei, nei, nei. Þeir eru bara rétt að teygja úr sér.

Já, það er rétt, svo þeir stirðni ekki upp. Það er alveg rétt.

Halda sér í horfinu.

Finnst þér ekki miklu betra að hafa okkur hérna?

Jú, mikill munur að hafa ykkur hérna.

Ekki einn einasti stjórnarandstæðingur.

Þeir eru til hliðar. "Það er á hinn bóginn hvorki í anda lýðræðis né þingræðis að stjórnarandstaða tefji eða torveldi meiri hluta löggjafarsamkomunnar með málþófi" - Það er hverju orði sannara. - "að koma fram málum sínum. Stjórnarandstaða verður hins vegar að fá eðlilegan tíma til að tíunda sín sjónarmið. Meðal stórra mála, sem þetta þing hefur fjallað um, eru húsnæðislánakerfið og fiskveiðistefnan, auk fjárlaga og lánsfjárlaga. Óvenjumörg og mikilvæg frv. tengjast síðan fjárlagafrv., enda má segja að tekjukerfi ríkisins sé nánast stokkað upp, samhliða því að stefnt er að breyttri verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Staðgreiðsla skatta hefst eftir fáeina daga, í endað "skattlaust ár"." Hér segir Morgunblaðið líkast til heldur mikið, herra forseti. Allar líkur benda til þess að það sé verið að koma í veg fyrir að skattkerfisbreytingarnar eigi sér stað þar sem ekki var orðið við ósk stjórnarandstöðunnar um að ganga frá tekjuskattsfrv. sem Nd. afgreiddi í nótt og stóð til boða frá okkar hendi að afgreiða þegar á fyrri fundi deildarinnar, en var hafnað af stjórnarsinnum. Vera má að Morgunblaðið sé að segja hér heldur meira en það getur staðið við og að staðgreiðsla skatta hefjist ekki fyrr en jafnvel eftir mánuð, jafnvel kannski tvo mánuði, vegna þess að allt það kerfi sem búið er að byggja upp til að sinna skattheimtunni nýtist ekki ef lögin verða ekki samþykkt fyrir áramót sem nú stefnir sjálfsagt að vegna þeirrar ótrúlegu afstöðu stjórnarflokkanna að hafna boði stjórnarandstöðunnar um að ganga frá þessu máli í gærkvöld. "Og þær söluskattsbreytingar, sem stefnt er að, eru skref í átt að virðisaukaskatti. Slíkur skattur hefur verið tekinn upp í flestum viðskiptalöndum okkar. Líkur standa til að hann verði lögtekinn fyrir næsta ár."  "Tilgangur uppstokkunar tekjukerfis ríkisins er margþættur. Skattakerfið er einfaldað. Eftirlit með réttum skattskilum er auðveldað. Innflutningsgjöldum breytt til að færa þá verslun frekar inn í landið sem landsmenn hafa í stríðum straumum sótt til útlanda. Þar fylgir hins vegar böggull skammrifi, er undanþágum söluskatts er fækkað. Tiltekin matvæli hækka í verði. Ríkisstjórnin staðhæfir að sú hækkun sé bætt eftir öðrum leiðum. Stjórnarandstaðan talar hins vegar um "matarskatt" sem gangi þvert á meint sósíaldemókratísk viðhorf. Fjárlagadæmið skarast síðan við þann efnahagsvanda sem við blasir um áramót: nauðsyn þess að draga saman þorskafla," - tengist beint þeirri umræðu sem við erum að fjalla um hér og er beinlínis staðfesting á því, sem ég var að ræða um hér, hvað hefði komið út úr kvótakerfinu sem nú gildir, þeirri stjórnun - "versnandi viðskiptakjör (m.a. vegna slæmrar stöðu bandaríkjadals), minnkandi hagvöxt, vaxandi viðskiptahalla, efasemdir um úthald fastgengisstefnunnar - og ýmiss konar verðbólguteikn." Ekki er fallegur listinn sem talinn er upp um stöðu þjóðarbúsins. Og að það skuli vera Morgunblaðið sem birtir þennan lista og þessa yfirlýsingu eftir að Sjálfstfl. er búinn að vera í ríkisstjórn frá því 1983. Þetta er þá viðskilnaðurinn. Viðskilnaðurinn tengist svo á síðustu tímum að Sjálfstfl. lét Framsfl. samþykkja fyrir sig og framlengja núverandi fiskveiðistefnu sem í flestu hefur mistekist. "Fjárlagadæmið skarast ekki síður við þá kjarasátt sem aðilar vinnumarkaðarins verða að ná saman um undir hækkandi sól hins nýja árs. Sameinuð stendur þjóðin af sér vandamálin. Sundruð uppsker hún vorið frá 1983." Mikið er það satt. Sundruð uppskárum við ríkisstjórn framsóknar og íhaldsins. Vegna þess að vinstri flokkarnir, félagshyggjuflokkarnir, náðu ekki saman á þeim tíma uppskárum við ríkisstjórn framsóknar og íhalds og bjuggum við þá ríkisstjórn síðustu fjögur ár. Þjóðin sýndi þeim höfðingjum þó ekki þá tillitssemi að kjósa þá svo að þeir gætu haldið áfram ríkisstjórn og til að framlengja líf þeirrar ríkisstjórnar urðu þeir að fá Alþfl. sér til stuðnings og nú situr hér ríkisstjórn framsóknar, Sjálfstfl. og Alþfl. Því er verr og miður, hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, að ég var rétt að ljúka við að lesa leiðara Morgunblaðsins þar sem Morgunblaðið lýsir því hvernig ástandið sé í þjóðarbúinu nú og ekki er sú lýsing skemmtileg. Ofan á það bætist sú samþykkt, sem gerð var hér fyrir skömmu, að sjálfstæðismenn létu sig hafa það að samþykkja fyrir framsókn þá fiskveiðistjórn sem við búum við núna.

Er það í Morgunblaðinu?

Það er ekki komið í Morgunblaðið, en það má nærri því lesa það á milli línanna, það sé ein af hörmungunum sem yfir okkur gengu. Og aðrar hörmungar eru, ef ætti að lesa: Nauðsyn þess að draga saman þorskafla, versnandi viðskiptakjör, minnkandi hagvöxtur, vaxandi viðskiptahalli, efasemdir um úthald fastgengisstefnunnar og ýmiss konar verðbólgutákn, allt í sama liðnum. Og svo segir í lok leiðarans: "Sameinuð stendur þjóðin af sér vandamálin. Sundruð uppsker hún vorið frá 1983." Sundruð uppsker hún ríkisstjórn framsóknar og íhalds sem við erum búin að búa við síðan. Þessa sundrung eigum við ekki að halda áfram með. Við eigum að hverfa frá þeirri sundrungu og við eigum ekki að láta það gerast, eins og hefur gerst undir ríkisstjórn framsóknar og íhalds, að á bestu aflaárum, bestu tíðarfarsárum sem yfir þjóðina hafi gengið séum við að ganga á höfuðstól þjóðarinnar, bæði í fiskstofnum og fjármunalega, með því að auka skuldir við útlönd og fjárfesta í hlutum sem eru lítið arðbærir. Það er sjálfsagt ekki mikið meira í þessu ágæta Morgunblaði sem hægt er sérstaklega að fjalla um í tengslum við það mál sem við erum að ræða hér þannig að ég ætla að fletta því fljótlega og vita hvort ekki er eitthvað sem við þurfum sérstaklega að leggja áherslu á. Hér er bjórmálið. Við erum ekki að fjalla um það núna. Það gæti verið að það bjargaði sjávarútveginum að menn færu að fiska flugvélar. Þeir eru byrjaðir á því á Suðurnesjum, virðulegi forseti. Það er víst enginn kvóti á því.

Það er utan kvóta.

Það er utan kvóta. Það segir frá því í Morgunblaðinu, sem við höfðum reyndar heyrt í fréttum áður, að togarinn Ólafur Jónsson GK-404 hafi komið í gær til hafnar í Njarðvík með flugvélarflak. Hér er mynd af því í Morgunblaðinu og virðist vera furðuheillegt. Eins og oft áður er Morgunblaðið sá fjölmiðillinn sem sinnir fréttum héðan af hv. Alþingi hvað best. Ekki vil ég segja að það sé alltaf best hjá Morgunblaðinu, en Morgunblaðið er með á bls. 41 fréttir af umræðum um fiskveiðifrv, á hv. Alþingi og í fyrirsögn blaðsins stendur: "Sjávarútvegsnefnd efri deildar fjórskipt í afstöðu til kvótans." Það væri kannski ekki úr vegi að átta sig á því hvernig Morgunblaðið fjallar um málið, en greinilegt er með því að líta á þetta að það hefur tekið vel eftir því hvað fulltrúi þess, hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, hefur sagt um þetta. Fyrir okkur, sem vorum kannski um eitthvað að hugsa þegar hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson var að flytja ræðu sína í morgun, væri það kannski ekki úr vegi að við færum yfir ræðu hans eða uppkast Morgunblaðsins, útdrátt Morgunblaðsins af ræðu Guðmundar H. Garðarssonar, þannig að við gætum fundið þar einhverja nýja stefnumörkun -  "Kvótafrv. kom til 2. umr. í Ed. Alþingis í gær. Sjútvn. deildarinnar er fjórskipt í þessu máli, en meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt ásamt nokkrum brtt. Umræður stóðu lengi fram eftir og var ætlunin að afgreiða málið til Nd." - Ekki í gær. Það er kominn annar dagur. Klukkan að verða hálfátta þriðjudaginn 22. des. 1987. Í gær var 21. Það er ábyggilegt. Það var aldrei ætlunin að afgreiða málið þá til Nd. "Guðmundur H. Garðarsson mælti fyrir áliti meiri hl. sjútvn. Ed. Meiri hl. leggur fram nokkrar brtt. við frv., m.a. að gildistími laganna verði þrjú ár í stað fjögurra." Við skulum muna að Guðmundur hefur gert þetta, þó kannski nauðugur hafi hann gert það, vegna þess að það var margbúið að lýsa því yfir að Sjálfstfl. ætlaðist til þess að gildistíminn væri bara tvö ár. Ekki hef ég nú sérstakar yfirlýsingar frá hv. þm. Halldóri Blöndal, en formaður þingflokksins hafði margoft lýst því yfir. Ég hef komist að því að á 41. síðu Morgunblaðsins er glöggt fréttayfirlit yfir umræður í deildinni í gær og ég tel rétt, sérstaklega fyrir okkur stjórnarandstæðinga, að rifja upp ræðu þm. Guðmundar H. Garðarssonar og átta sig á aðalþungapunktum ræðunnar og undirstrika sérstaklega þar sem þm. hefur gengið kannski gegn yfirlýstri stefnu flokksins eins og það sem ég var að nefna í upphafi.

Hann er afleitur með þetta.

Hann er afleitur með þetta, já.

Lætur illa að stjórn.

Það er munur eða Halldór Blöndal.

Það er munur eða Halldór Blöndal, það er rétt. En ég hafði bent á að flokkurinn hafði gefið út þá stefnumörkun að flokkurinn teldi eðlilegt og jafnvel nóg að gildistími laganna væri tvö ár, en eins og raun ber vitni um og fram kom í ræðu þm. og staðfest var í atkvæðagreiðslu í gærkvöld samþykktu sjálfstæðismenn þvert á skoðun sína að það skyldi vera þriggja ára tímabil sem fiskveiðistefnan skyldi gilda. Og áfram hefur Morgunblaðið eftir Guðmundi H. Garðarssyni um fiskveiðistefnuna: "Þá er gert ráð fyrir að úr 5. gr. frv. verði felld ákvæði um sérstakt 10% álag á afla sem fluttur er óunninn á erlendan markað hafi hann ekki verið veginn hér á landi. Varðandi smábáta er lagt til að bátar undir 10 brl., sem stunda línu- og handfæraveiðar, þurfi eingöngu að sæta tímabundnum veiðibönnum eins og verið hefur." Er það staðreyndin? Er það tilfellið að í brtt. meiri hl. sé lagt til að hlutirnir séu eins og þeir hafi verið í sambandi við veiðiheimildir?

Þetta er frétt blaðsins.

Ja, tilfinning mín er sú að blaðið sé að hafa eftir hv. þm. það sem hann hefur sagt og ekki man ég betur en í brtt. séu ekki aðeins taldir upp ákveðnir stoppdagar 

Ráðherrann verður að hafa rúmar hendur.

Rúmar? Hvað er það? Rúmar hendur! En það er erfitt að gera það dæmi upp hvort Morgunblaðið hefur rétt eftir hv. þm. Maður verður að ætla að svo sé. Mér þykir miður ef þm. hefur verið að samþykkja allt annað en hann hefur talið sig vera að leggja fram. En það er eins og annað sem sjálfstæðismenn verða að láta yfir sig ganga í þessari bandingjatíð hjá íhaldinu. "Í frv. er hins vegar gert ráð fyrir að allir bátar 6 brl. og stærri fái sérstök veiðileyfi með aflahámarki, en sú breyting er í samræmi við samþykktir 46. fiskiþings." Getur verið að það sé verið að hafa líka eftir þm. að þetta sé eftir samþykkt 46. fiskiþings? Mér finnst það ótrúlegt. Og getur það verið að þm. hafi verið að greiða atkvæði út frá þeim grundvelli að hann hafi verið með tillögur 46. fiskiþings inni í hv. Alþingi?

Hann sagði þetta, en það eru allt aðrir hlutir sem eru á prenti og fram lagðir og verða síðan að aftur og aftur.

Sagði hann þetta aftur og aftur? Ja, mér líst nú á þm. Sjálfstfl. ef þeir eru að telja sér trú um að þeir séu að flytja málefni og séu með innihald í tillgr. á allt annan veg en þeir eru með í huga og greiða svo atkvæði eftir því sem er í huga þeirra lögum. Ja, vondur er bandingjahátturinn! Morgunblaðið heldur áfram og segir: "Meiri hlutinn telur að sem mestur jöfnuður eigi að ríkja varðandi meðalaflahámörk sóknarskipa og er ráðgert að setja í fyrsta skipti meðalaflahámark á karfaafla togara. Í því sambandi sé nauðsynlegt að taka tillit til þess að útgerðarkostnaður í hlutfalli við aflaverðmæti verði meiri við karfaveiðar en við þorskveiðar. Telur meiri hlutinn ... " Það er ekkert verið að tala um fulltrúa Sjálfstfl. Það er bara talað um meiri hlutann. Eins og mér finnist að Morgunblaðið kæri sig lítið um það að eigna sér þennan meiri hluta. Þeir lemja stöðugt á því að tala um meiri hluta en ekki fulltrúa ríkisstjórnar eða Sjálfstfl. "Telur meiri hlutinn því eðlilegt að karfaaflahámörk verði hækkuð nokkuð frá því sem lagt er til í drögum að reglugerð um stjórn botnfiskveiða árið 1988. Meiri hlutinn leggur líka til að þeim togurum sem velja sóknarmark með meðalaflamarki verði heimilt að veiða karfa í stað þorsks innan samanlagðs aflahámarks beggja tegundanna." Það skal benda einmitt á þetta. Þetta gleymdist alveg hreint í hinni almennu umræðu. Í sambandi við aflahámarkið á karfanum var karfastofninn allt í einu orðinn nógu stór, virðulegi forseti, og sunnantogarar eða hverjir aðrir togarar, sem vildu veiða karfa, gátu bara lagt til hliðar þorskkvótann sinn og veitt karfa út á hann. Ekki benti það beint til þess að það væri verið að breyta þessu út af því að það þyrfti að minnka sóknina í karfastofninn heldur alveg á þveröfugan veg. Það virðist svo að karfastofninn sé nógu stór eða að það eigi ekkert að fara eftir tillögum fiskifræðinga, ganga bara á karfastofninn. Getur verið að enn hafi hv. þm. ekki haft hugmynd um hvað þeir voru að samþykkja? Getur verið að þeir hafi verið í góðri trú að samþykkja að það mætti ekki sækja nema ákveðið magn í karfastofninn og eru svo með innbyggt í kerfinu hvata til að ganga enn frekar á stofninn? Svo segir Morgunblaðið áfram: "Guðmundur H. Garðarsson sagði staðreynd málsins vera þá að gengið væri of nærri auðlindunum, sóknin væri of hörð og veiðin of mikil. Niðurstaðan hefði verið sú að takmarka þyrfti veiðar þar sem nauðsynlegt væri að beygja sig fyrir staðreyndum fiskifræðinga." Svo mörg eru þau orð. Loksins hættir Morgunblaðið að tala um meiri hluta og færir umræðuna yfir á nafn hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar þegar þarf að undirstrika að fiskveiðistefnan, sem við höfum búið við á undanförnum árum, hafi mistekist. Þá notar Morgunblaðið ekki meiri hlutann heldur tengir það beint nafni framsögumannsins, þm. Sjálfstfl. hér í Reykjavík, 14. þm. Reykv., þegar þarf að undirstrika að stefnan í fiskveiðimálum á undanförnum árum hafi mistekist. Og ég skal endurtaka, ég skal lesa á nýjan leik það sem Morgunblaðið segir að Guðmundur H. Garðarsson hafi sagt um þessa hluti, með leyfi forseta: "Guðmundur H. Garðarsson sagði staðreynd málsins vera þá að gengið væri of nærri auðlindunum. Sóknin væri of hörð og veiðin of mikil. Niðurstaðan hefði því verið sú að takmarka þyrfti veiðar þar sem nauðsynlegt væri að beygja sig fyrir staðreyndum fiskifræðinga" og kvótakerfisins, hefði mátt bæta við, afleiðingum kvótakerfisins. Og áfram segir Morgunblaðið: "Unnið hefði verið að þessu máli í fleiri mánuði og væru flestallir þm. sammála um að takmarkanir á veiði væru nauðsynlegar þó þeir væru kannski á móti einstaka efnisatriðum. Hér væri um að ræða heildarfiskveiðistefnu sem gæti tryggt öryggi þjóðarinnar á næstu árum. Mikilvægt væri að festa og ábyrgð réði um gjörðir manna þegar teknar væru ákvarðanir." Ja, mikið rétt. Þetta er reyndar í beinu framhaldi að því þegar Morgunblaðið ávarpar þm. sinn beint með nafni. Það er ekki nóg með það að Morgunblaðið vilji undirstrika að fiskveiðistefnan hafi mistekist og að þm. Sjálfstfl. séu að samþykkja slíka stefnu heldur vill það undirstrika ábyrgð þá sem þeir eru að taka á sig um leið og þeir samþykkja þessa stefnu til frambúðar. Á fyrstu auglýsingasíðu Morgunblaðsins, bls. 43, kemur í ljós að enn er sú staða uppi að það vantar menn á fiskiskipaflotann. Á þessari einu síðu er auglýst eftir þremur stýrimönnum. Jafnvel þó almenningur í landinu hafi fundið fyrir því að sá fagnaðarboðskapur væri yfir okkur að ganga að það væri verið að samþykkja nýja fiskveiðistefnu á Alþingi er eftirsóknin eftir þessum störfum ekki meiri en svo að á fyrstu auglýsingasíðu Morgunblaðsins blasa við þrjár auglýsingar eftir stýrimanni. Einnig er verið að auglýsa eftir vélavörðum, a.m.k. einum vélaverði. Og fyrst ég er að fara yfir fyrstu auglýsingasíðu Morgunblaðsins og tek eftir að þar er verið að auglýsa eftir sjómönnum á íslensk fiskiskip sé ég líka að Morgunblaðið er í svolitlum vandræðum þar vestra, vestur á Hellissandi.

Vantar beitningamenn?

Nei, nei. Það vantar blaðbera fyrir Morgunblaðið á Hellissandi. Það er auglýst eftir blaðbera. Ég vona að þetta ágæta blað fái einhvern duglegan mann þar vestra til að sinna því að maður fái nú Moggann sinn þegar maður kemst heim í jólafríið, hann safnist ekki allur saman upp á pósthúsinu. Þá vildi ég biðja sjávarútvegsnefndarmenn Sjálfstfl. að doka aðeins við.

Þeir hljóta nú að fá Moggann.

Fá Moggann? Það vona ég ef þá vantar ekki blaðburðarmann eins og fyrir vestan. Það vantar blaðburðarmann fyrir Morgunblaðið á Hellissandi. Það gæti farið svo að það væri eins í hverfunum hjá hv. þm. Ja, það er ekki skemmtilegt.

Blað allra landsmanna kemst ekki út.

Blað allra landsmanna kemst ekki út og menn geta ekki fengið það. En ég vakti athygli á því í ræðu minni áðan að Morgunblaðið nefnir meiri hluta sjútvn. þegar það útlistar málflutning hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar þar til að því kemur í lok umfjöllunar blaðsins um ræðu þm. að það er greinilegt að blaðið telur nauðsynlegt að tengja það nafni þingmannsins og þar með í eðli sínu flokksins, flokksins hér í Reykjavík. Og það er sérkennilegt að hvaða málefni blaðið snýr sér þegar það nefnir nafn hv. þm. Mun ég lesa þetta upp að nýju: "Guðmundur H. Garðarsson sagði staðreynd málsins vera þá að gengið væri of nærri auðlindunum. Sóknin væri of hörð og veiðin of mikil." Þetta sagði þm. allt saman. "Niðurstaðan hefði því verið sú að takmarka þyrfti veiðar þar sem nauðsynlegt væri að beygja sig fyrir staðreyndum fiskifræðinga." Greinilega vantar pínulítið þarna á eftir. Þm. sagði það ekki, nei, nei, nei, en það hugsa ýmsir svoleiðis.

Má ég biðja hv. þm. að hafa hljóð í salnum.

Þarna er einmitt verið að staðfesta, þegar Morgunblaðið þarf að tengja nafn þm. síns við efnisatriði í ræðu hans, að kerfið hafi klikkað, fiskveiðistjórnun á undanförnum árum hafi ekki staðið sig. Það er verið að benda þm. á að hann sé og hafi verið málsvari meiri hluta sem sé að staðfesta kerfi sem hafi mistekist. Hv. þm. sagði þetta allt saman, en í fyrri hluta greinarinnar var bara talað um meiri hlutann. En þegar Morgunblaðið vill leggja áherslu á hlutina tengdi það það manninum og benti honum á að hann væri að gera sig ábyrgan. Og Morgunblaðið heldur áfram. Þar vísar það reglulega til þm. sinna. Þó það nefni ekki nema einn þm. í þessu tilfelli, sem óeðlilegt var og ekki eðlilegt, á það vitaskuld líka við þm. eins og Halldór Blöndal, hv. 2. þm. Norðurl. e., ekki síður. - Þá segir Morgunblaðið: "Unnið hefði verið að þessu máli [og haft eftir Guðmundi H. Garðarssyni] í fleiri mánuði og væru flestallir þm. sammála um að takmarkanir á veiði væru nauðsynlegar þó þeir væru kannski á móti einstaka efnisatriðum. Hér væri um að ræða heildarfiskveiðistefnu sem gæti tryggt öryggi þjóðarinnar á næstu árum. Mikilvægt væri að festa og ábyrgð réði um gjörðir manna þegar teknar væru ákvarðanir." Sérstök áhersla á að tengja þetta sjálfstæðisþingmönnunum á Alþingi Íslendinga.

Góðir blaðamenn sem Morgunblaðið hefur.

Hafa djúpa og einlæga tilfinningu fyrir því hvernig staða þm. flokksins er og hvernig þeir eru bandingjar Framsfl. á hv. Alþingi. Ég legg varla í að fletta Morgunblaðinu mikið meira af því að það geta komið upp ýmsar upplýsingar sem maður á ekki að vera að berja á hv. þm. Sjálfstfl. með í sambandi við stöðu þeirra í þessu máli. En ég er með smágrein eftir Jakob G. Pétursson, kennara í Stykkishólmi. Þessi maður, Jakob G. Pétursson, er búinn að vera kennari í Stykkishólmi í nokkur ár. Fyrir 30 árum var Jakob einn af fyrstu skipstjórum sem réru úr Rifshöfn á Snæfellsnesi. Sá þm. sem hér stendur var meðeigandi með Jakobi G. Péturssyni að trilluhorni þar vestra og það voru fyrstu kynni mín við útveg þar undir Jökli. Þetta var harðduglegur maður og laginn og var raunverulega, eins og ég hef sagt, viss landnámsmaður þar vestra í sambandi við útgerð frá Rifi. Trillan var svokallaður Breiðfirðingur, ætli það hafi ekki verið 7–8 tonna trilla, hét Bryndís, og Jakob stundaði sjó á henni í nokkra vetur. Síðan flutti hann inn í Flatey þaðan sem hann mun hafa átt ættir að telja og síðan í Stykkishólm og mun hafa allt þetta tímabil verið meira og minna tengdur sjóróðrum á smábátum. En Jakob hefur talið ástæðu til að blanda sér í umræðuna í sambandi við fiskveiðistjórnunina og hefur tekið sig til og skrifað grein í Dagblaðið, mun þetta líkast til vera, 18. nóvember sl. Ég ætla með leyfi forseta, þar sem hér er fjallað beint um fiskveiðistjórnunina, að leyfa mér að lesa grein Jakobs. Ég hef mikla ánægju af því upp á gamlan kunningsskap við Jakob að þessi hans ágæta grein verði nú skráð í þingtíðindi Íslendinga.

Um fiskveiðistjórnun.

Um fiskveiðistjórn, Ofstjórn og óstjórn heitir það. Og þá, með leyfi forseta, hefst lesturinn: "Það er mikið fjallað um frelsi um þessar mundir," - mikið satt - "talað um frelsi í stjórnmálum, frelsi í fjölmiðlum, persónufrelsi meðal einstaklinga og fleira. En frelsi hverra til hvers? Hvað ber hæst í þeim umræðum? Ætla mætti að þar á meðal væri frelsi einstaklingsins til að marka sér sjálfstætt athafnasvið sér til lífsframfæris þar sem saman fara hans hagsmunir og þess samfélags sem hann lifir og hrærist í. Var ekki einhvern tíma stofnaður stjórnmálaflokkur með þess konar frelsi að markmiði? Hefur nokkur haft spurnir af honum nýlega?" Gæti verið að þeir menn sem sátu fyrir framan mig og voru að spjalla við mig áðan hefðu getað tilheyrt honum? Það er ekki gott að segja. "Er máske svo komið að öðrum frelsisþáttum sé hampað oftar eða nánast einvörðungu í hinu umfangsmikla síbyljufimbulfambi fjölmiðla um frelsi hér og frelsi þar? Skiptir máske mestu að algert frelsi ríki í verslunarálagningu og hvers konar viðskiptabraski eða að ráðamenn í æðstu stöðum geti markað sér launakjör og fríðindi að vild? Eða er það toppur frelsisins að í boði sé auðfenginn áfengur bjór handa þorstlátum?" Gæti verið að bjórinn tengdist eitthvað fiskveiðistefnunni. Aldrei að vita, aldrei að vita. Það er frelsi. Það er frelsi og höft. Já, það passar. "Þennan formála læt ég mér nægja í því efni er ég vil lítillega fjalla um hér í blaði, en það er sú aðför sem virðist fyrirhuguð að rekstri smábáta við strendur landsins. Tilkostnaður. Sú árátta sýnist færast stöðugt í vöxt í þessu þjóðfélagi að ef þörf kallar á skipulag og stjórnun á einhverju sviði leiði það fljótlega til ofstjórnunar og lítillar sanngirni. Og verst er þegar svokölluð lagfæring stefnir til verri hátta en fyrir voru. Þetta kemur mjög í ljós um þessar mundir hvað varðar aflaheimildir fyrirhugaðar smábátum á næstu árum. Þessir bátar, sem að vísu hefur fjölgað ört að undanförnu, virðast nú vera taldir aðalógnvaldurinn gagnvart fiskistofnum að mati kvótahönnuða. Þó sýna tölur að ársafli þeirra fer vart yfir 10–12% af heildaraflanum." Sem er sjálfsagt ofætlað hjá Jakob. "Nú er vitað að þessir bátar skila hvað bestu hráefni að landi og með minnstum tilkostnaði. Ef meta ætti þessa hluti með einhverju broti af réttsýni er einkum tvennt sem bæri að skoða. Annað er tilkostnaður við hráefnisöflun miðað við magn, annars vegar við smábátaveiðar og hins vegar stærri skipa. Þjóðarbúinu er lítill hagur í því aflaverðmæti sem fer til greiðslu á beinum og óbeinum tilkostnaði, oftast í erlendum gjaldeyri. Hins vegar ber að skoða þýðingu smábátaútgerðar fyrir ýmis byggðarlög í landinu. Þar gæti víða horft til auðnar ef tekst að drepa alveg þann atvinnuþátt eins og stefnt virðist að. Grímseyingar hafa þegar látið til sín heyra. Auðvitað verður málum bjargað þar í bili (eitt kjörtímabil eða svo) með einhverri ölmusuviðbót." Það er varla svo að það verði gert. "Það mun trúlega verða gert á fleiri stöðum í bili. Og þingmenn munu vænta sauðtryggrar fylgisþjónustu íbúanna á viðkomandi stöðum fyrir greiðann. Stjórn á búsetu? Í raun er þetta aðeins lymsk aðferð við að fylgja eftir þeirri opinberu leynistefnu, sem æ oftar lætur á sér bæra, að smala eigi allri þjóðinni á eitt og sama landshornið. Hví ekki að gefa krókaveiðar frjálsar á smábátum? Það mundi litlu breyta um heildarmagn. Aftur á móti má deila um netaveiðar, bæði smábáta og annarra, í því formi sem þær eru stundaðar hér við land. Allir þingmenn hljóta að vita að æðimörg sjávarpláss víðs vegar um landið eiga mikilla hagsmuna að gæta í sambandi við útgerð smábáta að sumarlagi. En það er fleira í þessu sambandi sem til óheilla horfir eins og þessi furðulegheit eru upp sett. Talað er um mikla slysahættu við útgerð smábáta. Enginn lastar þá umhyggjusemi. Að vísu skortir upplýsingar um samanburð í þeim málum gagnvart mismunandi stærðum fiskiskipa. En spyrja má: Getur nokkur hönnuður þessarar veiðistefnu verið svo skyni skroppinn að ætla að hún auki öryggi manna á smærri bátum? Með því að takmarka svona aflamagn minnstu báta og ráðslagast að geðþótta með veiðitíma sumra þeirra hlýtur að skapast sú hætta að þeir sem í lengstu lög reyna að bjarga sér, þrátt fyrir allt, telji sig knúna til að nýta sem mest þær stundir sem þeir mega vera að og gætu í því kappstreði þá stundum teflt á tæpasta vaðið. Tæpast verður því trúað að þessi fáránlega aðför að smábátaútgerð, eða öllu heldur útrýmingarherferð á þeim atvinnuþætti, fari í gegn á Alþingi. Eflaust munu allir smábátaeigendur og þeirra aðstandendur fylgjast náið með framgangi málsins. Þar er um stóran hóp að ræða. Varla finnast mörg dæmi um það í veröldinni að þjóðkjörnir landsstjórnendur telji æskilegt markmið að fólki sé af litlu tilefni meinað að velja sér búsetu vítt og breitt um náttúruauðug landsvæði til þess fyrst og fremst að afla á sem ódýrastan hátt þeirra undirstöðuverðmæta sem afkoma þjóðarinnar byggist mest á. Það er því kaldhæðnislegt ef tekst að fá þingsamþykkt fyrir þessu gerræði sem virðist mótað af þvermóðskufullum ráðherra og formanni félags þeirra útgerðarmanna sem gera út togara og stærri veiðiskip. Auðvitað undir yfirskini skynsamlegrar stjórnunar. Ný stjórnmálaöfl. Ef allt um þrýtur og blind gerræðishyggja ræður málum til niðurdreps hinu eina raunhæfa persónufrelsi og sjálfræði í framleiðslu sjávarafurða hljóta þolendur að bregðast við með afgerandi hætti. Eðlilegt væri að þeir mynduðu með sér pólitísk samtök fyrir næsta þingkjör. Þeir sem tengjast þessum atvinnuþætti skipta þúsundum. Afstaða einstakra þingmenn og þingflokka mun skýrast við lokaafgreiðslu þessa máls í þingsölum. Þá mun koma í ljós hvort ráðlegt sé fyrir þennan umrædda atvinnuhóp að mynda samstöðu við eitthvert núverandi stjórnmálaafl í næsta þjóðkjöri. Að öðrum kosti hlýtur að koma til alvarlegrar athugunar hjá þessu fólki að taka upp náið pólitískt samstarf við ný stjórnmálaöfl. Doði og ýmiss konar neikvæð vinnubrögð stjórnvalda í byggðamálum hafa þegar hrundið slíkum hreyfingum af stað. Þegar svo er komið að kerfisvaldið færir sig stöðugt upp á skaftið og gerist æ ómennskara og andsnúnara stórum hópum starfsstétta og sér í lagi þeim er að sköpun grunnverðmæta vinna, þá er ljóst að breytinga er þörf. Hverjir hrópuðu í vígamóði hér um árið: kerfið burt! Getur verið að þeir hinir sömu hafi snúið blaðinu við og æpi nú í eigin röðum: kerfið kjurt! Það hefur of lengi viðgengist í okkar þjóðfélagi að menn gætu á auðveldan hátt aflað sér umboða til þingmennsku á fölskum og villandi forsendum. Vonandi er sjálfseyðingarhvötin ekki svo rík í fari fjölmennra hópa að slíkt megi lánast til lengdar. Og vonandi auðnast útgerðaraðilum smábáta að standa saman í baráttu sinni gegn sálarlausum kerfisöflum sem af lítt skiljanlegum ástæðum leitast við að svipta þá möguleikum til sjálfstæðra athafna. Þá gæti svo farið að að þeir sjái brátt betri tíð fram undan með blóm í haga." Svo mörg voru þau orð míns ágæta vinar, Jakobs G. Péturssonar, kennara í Stykkishólmi.

Og lengi í Grímsey.

Var hann í Grímsey líka? Þetta er mikill höfðingi. Og gaman að þessi grein hans er nú komin á leið í þingtíðindin. Ég mun nú stytta mál mitt, en minni á að ég er hér samflutningsmaður að till. með Júlíusi Sólnes og Danfríði Skarphéðinsdóttur um ákvæði til bráðabirgða, það verði ákvæði til bráðabirgða II, þar sem lagt er til að skip sem koma í stað eftirtalinna skipa, er fórust á árunum 1982–1984, skuli eiga rétt á veiðileyfi sem nemur meðaltali aflamarks skipa í sama stærðarflokki. Hér eru talin upp: Brimnes SH 257, Ragnar Ben ÍS-210 og Kári VE 95. Ég vænti þess að hv. þingdeildarmenn muni veita þessari till. okkar stuðning. En umræða um stöðu þessara skipa hefur verið í gangi alla umræðuna um frv. Það mætti enn fjalla þó nokkuð mikið um frv., en ég mun stytta mál mitt, en langar þó til að benda á einn smáhlut í lokin. Ég hef þá tilfinningu að þetta frv. sé að mörgu leyti vel unnið, t.d. sæmilega unnið málfarslega og miklu betur en mörg önnur frv. sem hafa verið á borðum þm. Samt eru í því eitt og eitt orð sem eru svolítið skrýtin svo ekki sé meira sagt. Og merkilegt að þeir í sjútvrn. skuli ekki tengjast sjávarútvegsmálum betur málfarslega en raun ber vitni um. Það er nefnilega komið svo að þeim finnst endilega að aftan við orðið "útgerð" þurfi að bæta nærri því hellu orði til þess að það sé skiljanlegt. Þeir geta ómögulega sagt: Hafi útgerð ekki valið á milli þessa og þessa heldur segja þeir "útgerðaraðili". Óskaplega mikið atriði er nú að koma þessu "aðila"viðskeyti að. Ég er alveg viss um að foreldrar okkar hæstv. forseta hefðu alls ekki áttað sig á hvað væri verið að tala um hefði verið í þessu sambandi nefnd "útgerð" á þennan máta. Útgerðaraðili, hvað skyldi það nú vera? Ég hélt að það dygði í íslensku máli, þegar við værum að tala um útgerð á skipi eða þegar við værum að tala um skipið sem útgerð, að þá næði þetta fallega íslenska orð fullkomlega yfir alla þá meiningu. En það er eins og fleira sem þeir þurfa að klúðra þar í ráðuneytinu. Þeir þurfa endilega að hengja þetta "aðila"-skraut aftan við þetta góða orð. Það er eins og fleira sem þeir klúðra í sambandi við meiningu málsins, í sambandi við stefnuna og annað eftir því. Þó þetta sé kannski í litlu má segja að svona meðferð á þessu grundvallarorði í sambandi við sjávarútveg á Íslandi er vond meðferð. Ég vænti þess og mun nú beina því til hæstv. forseta, þar sem þetta er málfarslegur galli, ekki efnislegur galli, að hæstv. forseti bendi höfundum frv. á þetta þannig að svona "lapsus", - það var ljótt orð - svona orðskrípi verði ekki í frv. Ég vænti þess að hæstv. forseti komi þessari ábendingu minni til skila. Mun ég nú láta máli mínu lokið. Fyrri ræðu minni við 3. umr. er nú lokið. En ég mun að sjálfsögðu koma upp aftur og nota tækifærið til að fjalla frekar um það sem kemur fram í umræðunum á eftir og hefur komið fram í umræðunum og ég hef ekki þegar fjallað um.



Herra forseti, góðan dag.

Góðan dag.

Nú fer að lengja daginn, sólin að rísa. Væri fróðlegt að fara aðeins nánar yfir stöðu þessara mála og rifja upp eitt og annað sem fram hefur komið í sambandi við þau á undanförnum árum. Ekki síst væri fróðlegt að rifja örlítið upp áður að við vorum áðan að greiða atkvæði. Það er kannski ekki úr vegi að biðja hæstv. forseta að kanna hvort eitthvað af stjórnarliðinu er enn þá með rænu. Mér þætti vænt um ef þeir væru kallaðir hér inn því þetta er umræða. Þetta er ekki "mónólóg" eða eintal eins og það heitir á leikhúsmáli heldur er þetta umræða, samtal, samtal í gegnum tíðina. Mér þætti vænt um ef hæstv. forseti vildi vera svo vænn að kanna hvort stjórnarliðar eru í húsinu yfirleitt, athuga hvort þeir eru vakandi. Jú, sko til. Lengi von á einum. Hæstv. sjútvrh. er boðinn alveg sérstaklega velkominn og sömuleiðis býð ég honum góðan dag héðan úr þessum ræðustól.

Góðan daginn.

Hæstv. ráðherra tekur undir. Við erum stödd í umræðu um nýtingu íslensku fiskveiðilandhelginnar. Þá er kannski hollt að rifja upp að það eru ekki nema 30 ár síðan því var lýst yfir að landhelgi Íslands yrði færð út í 12 mílur hverjar svo sem niðurstöður Genfar-ráðstefnunnar, sem þá stóð yfir, yrðu. Það var vinstri stjórnin 1956 sem tók ákvörðun um útfærslu landhelginnar í blóra við íhaldið vegna þess að Sjálfstfl. taldi að það væri ekki við hæfi að færa út landhelgina í trássi við bandalags- og vinaþjóðir okkar í Atlantshafsbandalaginu eins og það heitir. Innan vinstri stjórnarinnar hófust síðan mikil átök um útfærslu landhelginnar. Og 1958, um vorið þá, var harkan orðin slík í ríkisstjórninni að þáv. hæstv. forsrh. velti því fyrir sér og lét það koma fram opinberlega að biðjast lausnar fyrir þáv. hæstv. sjútvrh. Lúðvík Jósepsson, fyrst og fremst vegna þess að hann var staðráðinn í að gefa út reglugerð um útfærslu landhelginnar í 12 sjómílur, hvað hann og gerði, reglugerð sem dagsett var 30. júní 1958. Og það má segja að þar með verði mjög afdráttarlaus kaflaskil í sögu íslenskrar sjálfstæðisbaráttu, þeirrar sem hélt áfram eftir stofnun lýðveldisins 1944, þeirrar sjálfstæðisbaráttu sem gekk út á það að við helguðum okkur fiskimiðin í kringum landið með afdráttarlausum hætti. Nú er það svo í seinni tíð að allir vildu Lilju kveðið hafa. Allir flokkar eru þeirrar skoðunar að það sé nauðsynlegt að gæta vellandhelginnar og það eru sennilega flestir, nema við sem höfum fylgst með stjórnmálum dálítinn tíma, búnir að gleyma því að það voru stórkostleg átök um það hvort ætti að færa út landhelgina. Þar var Alþfl., flokkur hæstv. forseta, oft aumastur allra flokka. Það kom t.d. mjög glöggt í ljós á þessum árum, þegar landhelgin var færð út í 12 sjómílur, því að í framhaldi af þeirri útfærslu og eftir að Íslendingar höfðu raunverulega unnið sigur á Bretum og Vestur-Þjóðverjum ákveður viðreisnarstjórnin sem eitt af sínum fyrstu verkum að gera samninga við Breta og Vestur-Þjóðverja um að Íslendingar megi alls ekki færa út landhelgina nema Bretar og Vestur-Þjóðverjar samþykki, þ.e. úr 12 mílum. Hér gerðist það, sem síðar átti eftir að endurtaka sig í landhelgisdellunum, að hægri stjórn, viðreisnarstjórnin í þessu tilviki, gaf unnið tafl og í stað þess að halda á málum og íslenskum málstað af fullum myndugleika var niðurstaðan sú að gerðir voru samningar við Breta og Vestur-Þjóðverja sem voru kallaðir nauðungarsamningar og lýstir sem slíkir af þáverandi stjórnarandstöðuflokkum, Alþb. og Framsfl. Þessir tveir flokkar höfðu síðan uppi um það ákveðnar kröfur allan tímann sem viðreisnarstjórnin sat eða til 1971 að það ætti að færa út landhelgina og má segja að hámarki hafi þessi krafa náð með því að þessir flokkar fluttu sameiginlega á þinginu, hér á hv. Alþingi, till. um stefnuyfirlýsingu um útfærslu landhelginnar í 50 sjómílur. Þáverandi ríkisstjórn, viðreisnarstjórnin, Sjálfstfl. og Alþfl., lét sig hafa það á þeim tíma að lýsa því yfir að 12 mílur væru í raun og veru alþjóðalög og það væri ekki við hæfi að Íslendingar færðu landhelgina út fyrir 12 mílur. Um þetta var kosið m.a. í kosningunum 1971 og niðurstaðan varð sú að þeir flokkar sem höfðu gert kröfu um 50 sjómílna landhelgi náðu þar mjög sterkri stöðu. Viðreisnarstjórnin féll og flokkarnir tveir, Framsfl. og Alþb., mynduðu ríkisstjórn ásamt Samtökum frjálslyndra og vinstri manna. Þessi ríkisstjórn var í raun og veru mynduð um landhelgismálið. Það var aðalmál þeirrar stjórnar. Og það er mjög merkilegt að hugleiða það, herra forseti, hvað það var í raun og veru erfitt fyrir þessa stjórn að ná samstöðu meðal landsmanna um útfærslu landhelginnar í 50 sjómílur. Ég ætti öllu frekar að segja: meðal stjórnmálamanna, vegna þess að landsmenn allir eða meiri hluti þeirra studdu stjórnina í viðleitni hennar. Eftir útfærsluna í 50 sjómílur gerast þau tíðindi að Bretar senda herskip inn í landhelgina til að auðvelda breskum fiskiskipum að stunda hér ólöglegar veiðar. Þegar fram í sótti varð það niðurstaða þáv. ríkisstjórnar að senda á vettvang varðskip með klippur, sem urðu síðan býsna frægar, og endaði með því að Bretarnir treystu sér ekki til að halda hér úti veiðum vegna þess að þeir fiskuðu ekki neitt. Það var ekki friður til að fiska og breskir sjómenn höfðu engan áhuga á að standa í þessu stríði eða treystu sér ekki til þess þó að breski herinn væri með skip, freigátur, inni í landhelginni. Þá gerðist það m.ö.o. að bandalagsþjóð okkar í Atlantshafsbandalaginu, Bretar, tekur um það ákvörðun að ráðast á aðra bandalagsþjóð og þótti það í rauninni nokkuð sérkennilegt þegar staðan var orðin þannig að það hernaðarbandalag, sem að sögn stuðningsmanna þess átti að verja okkur fyrir utanaðkomandi árásum, beitti sínum eigin herskipum gegn Íslendingum. Niðurstaðan varð engu að síður sú að Bretar urðu að láta í minni pokann. Það er merkilegt að líta yfir sögu landhelgismálsins og skoða hvernig þjóðirnar reyndust okkur sem eru með okkur í Atlantshafsbandalaginu. Hjálpuðu þær til í þessu efni? Ég var svo heppinn fyrir fáeinum vikum að eiga þess kost að ræða mjög ítarlega við Hans G. Andersen, sendiherra Íslands í New York, um landhelgisstríðið og þá sérstaklega hvernig svokallaðar bandalagsþjóðir okkar í Atlantshafsbandalaginu reyndust í þessu stríði. Hann sagði mér að í rauninni hefði verið tiltölulega mjög lítið lið að Norðurlandaþjóðunum. Hann taldi að það hefðu ekki síst verið Belgar sem hjálpuðu vegna þess að þeir áttu skip innan landhelginnar og voru áhugasamir um að semja við okkur um að þessi skip fengju að vera þar eitthvað áfram. Niðurstaðan varð svo sú að þessir aðilar, Belgar, beittu sér fyrir því að hin Atlantshafsbandalagsríkin létu okkur í friði. Í þessu landhelgisstríði gerist sá sögulegi atburður að Íslendingar, smáþjóð, ná með frumkvæði sínu að skapa alþjóðlegt fordæmi og búa þannig til nýja alþjóðlega reglu sem að lokum fær staðfestingu í Hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna sem við höfum staðfest fyrir okkar leyti. Þessi reynsla af landhelgismálinu sýnir ákaflega vel hvað það skiptir í rauninni miklu máli að smáþjóð eins og Íslendingar reki sjálfstæða og einarða utanríkisstefnu og láti erlenda aðila, útlend stórveldi ef vill, hvergi beygja sig heldur haldi fram rétti smáþjóðarinnar af fullri reisn og fullum þrótti. Ég hygg að þessi saga landhelgismálsins frá síðustu áratugum sé sérstaklega mikilvæg í ljósi þess máls sem við erum að ræða hér. Hér erum við að ræða hvernig við eigum að nýta þá landhelgi sem áður var setin erlendum veiðiskipum í stórum stíl en við nú ein ráðum yfir. Og þá skiptir miklu í sambandi við þá hluti að ekki einasta sé vel að því gætt að landhelgin sé skipulega nýtt og vel með fiskistofnana farið og arðsemi þeirra tryggð. Það skiptir einnig miklu máli í þessu sambandi að það sé sem bestur friður um nýtingu landhelginnar. Herra forseti. Mér þykir gaman að tala við hæstv. forseta, en ég veit að okkur þætti síst lakara ef stjórnarliðið mætti í salinn þannig að það væri hægt að eiga við það nokkur orðaskipti. Ef hæstv. forseti vildi vera svo vinsamlegur að hóa í þá stjórnarliða sem flesta þannig að það mætti eiga við þá nokkrar viðræður. Eða eru þeir kannski farnir úr húsinu?

Nei, nei.

Það væri kannski rétt að láta ganga atkvæði. Ætli við séum ekki fimm úr stjórnarandstöðunni og þrír úr stjórnarliðinu eða svo, eða kannski bara einn, hæstv. ráðherra og hæstv. forseti. Það sem ég vil leggja áherslu á í þessu sambandi er að það er mikilvægt fyrir þjóðina að það sé sæmilegur friður um nýtingu landhelginnar, sæmileg samstaða um nýtingu landhelginnar en það sé ekki efnt til ófriðar að óþörfu um nýtingu hennar. Ég hélt því fram í ræðu minni fyrr í þessari umræðu að það hefði ekki verið nægilega mikið gert til að stuðla að þessum friði. Um hvað gæti sá friður verið? Ég hygg að í rauninni sé hægt að svara því með einu orði. Það hefði verið unnt að ná sæmilegum friði um þessi mál ef tekið hefði verð eðlilegt tillit til byggðarsjónarmiða, sjónarmið byggðarlaganna hefðu fengið að njóta sín með eðlilegum hætti. Ég tel að það sé mjög alvarlegt, þegar íslenska þjóðin er eftir þorskastríð og átök búin að tryggja sér 200 mílna landhelgi, að efna til ófriðar um nýtingu fiskveiðilandhelginnar eins og aftur og aftur hefur gerst hér á undanförnum árum. Það er með landhelgina og fiskimiðin eins og ýmislegt fleira sem við eigum sameiginlegt, segjum t.d. tekjustofna ríkisins og fleiri slíka þætti, að það er háttur skynsamra stjórnvalda að reyna að stuðla að því að sem víðtækastur friður og sem víðtækast samkomulag geti tekist um málin á hinum innlenda vettvangi. Það skiptir líka miklu máli gagnvart útlendum aðilum að þeim sé ljóst að við ekki einasta förum vel með auðlindina, fiskimiðin, heldur sé þeim líka ljóst að það er tiltölulega mjög gott samkomulag með þjóðinni um útfærslu og nýtingu fiskistofnanna. Þess vegna er sú stríðsstefna sem birst hefur hér á undanförnum árum aftur og aftur, stríð við byggðarlög, stríð við sjómenn, stríð við fiskvinnslufólk, stríð við trillukarla, þessi stríðsstefna, þessi ófriður, sem rekinn hefur verið hér á undanförnum árum varðandi nýtingu fiskistofnanna, slæmt mál. Við þurfum á því að halda að eiga samstöðu um þessa dýrmætu auðlind sem vissulega er undirstaða alls lífs í þessu landi. Mér finnst sem stjórnarandstæðingi nú og fyrr býsna dapurlegt að verða vitni að því að þegar ríkisstjórnin er í þriðja eða fjórða sinn að koma þessu máli í gegn skuli enn þá vera svo mikil átök um málið að hún skuli þurfa að keyra málið í gegn með þeim hætti að við erum núna búin að vera á fundum svo að segja samfellt síðan kl. 10 í gærmorgun, í 221/2 klukkustund. Það er verið að keyra þetta í gegnum þingið eins og með fallhamri, eins og með kröftum. Það er ekki eins og hér séu menn að takast á með rökum í eðlilegri umræðu. Hér takast menn á af afli. Meiri hlutinn hefur ákveðið að láta minni hlutann finna til tevatnsins. Meiri hlutinn hefur ákveðið að láta minni hlutann finna að þriðjungur þingsins ræður engu. Ég hygg að allir, einnig þeir sem skipa meiri hlutann, hljóti að hafa af því nokkrar áhyggjur ef ekki er hægt að marka leikreglur í þinginu milli meiri hlutans og minni hlutans sem stuðlar að eðlilegri meðferð mála. Ég tel fyrir mitt leyti að það sé ekki eðlileg meðferð mála að halda áfram umræðum heila nótt, bráðum í heilan sólarhring, jafnvel þó málið sé mikilvægt, vegna þess að það er ljóst að það klárast ekki fyrir jól. Með þessari afstöðu er meiri hlutinn ekki að gera neitt annað en sýna afl sitt. Hann er eins og maður með kraftadellu sem er að hnykla vöðvana framan í minni hlutann og segja: Sjáið þið, við höfum valdið. Þessi framkoma meiri hlutans í okkar garð í minni hlutanum er í senn ólýðræðisleg og hún er óheppileg við meðferð mála af þessu tagi og í rauninni við meðferð allra mála a hv. Alþingi. Ég rifja upp að fyrr í nótt buðu stjórnarandstæðingar upp á að frv. til laga um tekju- og eignarskatt yrði tekið í gegnum deildina til nefndar. Því var hafnað þó svo ljóst sé að með því er staðgreiðslukerfinu stofnað í hættu. En hér er verið að beita kröftum. Hér er verið að beita minni hlutann ofbeldi. Næst þegar forsetar Alþingis flytja ræður um virðingu þingsins og biðja þm. um að sýna þinginu virðingu er það a.m.k. alveg ljóst í mínum huga að ég tek ekki mikið mark á þeim ræðum. Í þeim er holur hljómur því að þessir sömu forsetar hafa stuðlað að því að meiri hluti þingsins reynir með kerfisbundnum hætti að niðurlægja minni hlutann hér á Alþingi þannig að einstakt er. Ég hef setið á hv. Alþingi frá 1978. Þetta er lengsti fundur sem ég hef tekið þátt í á hv. Alþingi. Ég hygg að það þurfi að fara mjög mörg ár aftur í tímann til að finna önnur eins vinnubrögð og þau sem höfð hafa verið uppi núna, herra forseti. Ég held að þetta allt saman hljóti að vera forustu þingsins áhyggjuefni ef hún ber virðingu fyrir verkefnum sínum. Fyrr á þessum fundi, herra forseti, gerðist það að bornar voru upp nokkrar brtt. við frv. og þær voru felldar, allar brtt. stjórnarandstöðunnar. Hvað voru menn að fella? Það var t.d. till. frá Skúla Alexanderssyni o.fl. á þessa leið: "Auðlindirnar innan fiskveiðilögsögu Íslands eru þjóðareign, sameign allra Íslendinga. Öll stjórn á nýtingu þeirra skal taka mið af því. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þessara sameiginlegu auðlinda og stuðla með því að traustri atvinnu og byggð í landinu." Þetta var fellt. Gera menn sér ljóst í þessari hv. deild hvað þeir voru í raun og veru að fella? Þeir voru að hafna því sjónarmiði að markmið laganna væri m.a. að stuðla að traustri atvinnu og byggð í landinu. Þetta var hin efnislega niðurstaða atkvæðagreiðslunnar. Skyldi meiri hlutinn þá vera á móti traustri atvinnu og byggð í landinu? Auðvitað er það ekki svo. Hér er bara verið að sýna afl sitt, hér er verið að sýna kraftana, að hvað sem minni hlutinn leggur til, þó meiri hlutinn sé sammála því, skuli það fellt miskunnarlaust. Eins er t.d. með tillögu frá hv. þm. Júlíusi Sólnes og Guðmundi Ágústssyni á þskj. 234 um framkvæmdanefnd sem fari með stjórn fiskveiða, nefndin skipuð níu mönnum kosnum hlutfallskosningu í Sþ. Þessi till. er felld. Þó er hún í raun og veru þannig að að bestu manna yfirsýn og mati allra þeirra sem þekkja til væri þetta fullkomlega eðlilegt. Samt er hún felld. Af hverju er hún felld? Er hún felld vegna þess að meiri hluti þingsins telji þetta vitleysu? Nei. Hún er felld vegna þess að meiri hlutinn vill sýna kraftana, vill sýna hnefann, vill sýna að hann geti haft minni hlutann undir. Eins er það með tillögu frá Karvel Pálmasyni á þskj. 392 þar sem hann segir, með leyfi forseta: "Við veitingu veiðileyfa skv. 3. gr. koma til greina þau skip sem leyfi fengu til botnfiskveiða á árinu 1985 og ekki hafa horfið varanlega úr rekstri, einnig ný og nýkeypt sambærileg skip sem koma í stað skipa sem leyfi fengu 1985. Svo og ný og nýkeypt skip sem fjármögnuð hafa verið með erlendum lánum með heimild stjórnvalda á árunum 1986–1987. Þá skulu þau skip, sem koma í stað skipa sem fórust á árunum 1983–1984 og ekki hafa verið endurnýjuð, eiga rétt á veiðileyfi sem sé meðaltal aflamarks skipa í sama stærðarflokki." Þessi tillaga hv. þm. Karvels Pálmasonar er felld. Hv. þm. Karvel Pálmason er þm. Vestfjarða og hann heldur vel á málum síns byggðarlags, en hann er einnig þm. í Alþfl., stjórnarflokki. Hann tekur sem slíkur við formennsku í sjútvn. þessarar deildar og maður skyldi ætla að það yrði reynt eitthvað aðeins að koma til móts við þennan hv. þm. sem gegnir mikilvægum trúnaðarstöðum fyrir Alþfl. og er einn af fremstu forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar í landinu. Nei, þessari tillögu er hafnað þó að allir viðurkenni að hún er sanngjörn og hún er eðlileg, allir viðurkenni það og meiri hlutinn líka, en það á að sýna kraftana, sýna hverjir ráða, sýna minni hlutanum hvar Davíð keypti ölið. Hið sama er að segja um till. Alþb. á þskj. 205 frá Skúla Alexanderssyni o.fl. um byggðasjónarmið við úthlutun veiðiheimilda og um að kvóti verði eftir í byggðarlögunum í nokkrum mæli. Það er alveg augljóst mál að yfirgnæfandi meiri hluti þingsins er sammála þessari tillögu eða þeim grundvallarsjónarmiðum sem þar koma fram. Hún er felld. Af hverju er hún felld? Ekki vegna þess að menn séu á móti tillögunni eða telji að hún í grundvallaratriðum raski þessu margumtalaða kvótakerfi. Nei, það gerir tillagan nefnilega ekki. Hún byggist á kvóta á skip áfram. Það er ekki eins og það sé verið að hrófla við grundvallarkennisetningum þessarar kvótakirkju sem hér er í hávegum höfð. En menn þurfa að sýna afl sitt, sýna hver það er sem ræður. Síðan flytja þm. úr ýmsum flokkum till. varðandi trillurnar. Þær eru felldar af miklu tillitsleysi. Af hverju halda menn að hér hafi verið pallar fullir í 20 klukkutíma? Það hefur aldrei nokkurn tíma áður gerst að hagsmunahópur hafi vaktað þingið með þeim hætti sem trillusjómennirnir hafa gert í nótt og gærkvöld. Af hverju ætli menn hafi gert það? Vegna þess að þeir vita og finna að hérna er um að ræða þeirra lífshagsmuni í grundvallaratriðum og þeir óttast að efnahagslegur grundvöllur þess rekstrar, sem þeir eru með, hrynji. Halda menn virkilega að það sé einhver leikaraskapur á bak við að þessir menn sitja á pöllunum í 20 klukkustundir og fylgjast með umræðum hér? Þeir eru nefnilega líka haldnir af því, blessaðir mennirnir, að þeir vona að lýðræðið hafi áhrif, að lýðræðið fái að njóta sín, að sanngirnin verði ofan á. Þeir gera ráð fyrir að hér fari fram eðlileg lýðræðisleg skoðanaskipti. Þeir gera ráð fyrir að hér séu menn að tala saman í alvöru. Þeir gera sér ekki grein fyrir því að hér eru menn handjárnaðir í stórum stíl og þora ekki að gera það sem þeir sjálfir vildu helst gera. Af hverju skyldi hafa verið felld tillaga eins og sú sem birtist frá hv. þm. Karvel Pálmasyni á þskj. 392, tillaga sem er tillaga beint upp úr stjórnarsáttmálanum? Þar segir, með leyfi forseta: "Alþingi kýs hlutfallskosningu nefnd níu manna til að undirbúa tillögur um fyrirkomulag fiskveiðistjórnar og nýtingu fiskstofna að loknum gildistíma laga þessara. Að ári liðnu skal nefndin leggja fyrir Alþingi bráðabirgðaálit á fiskveiðistefnunni ásamt tillögum um breytingar á lögum þessum telji hún það nauðsynlegt. Nefndin skal kanna eftirfarandi: 1. Áhrif laga þessara á afkomu einstakra byggðarlaga, byggðaþróun í landinu og sjávarútveg. 2. Áhrif gildandi stjórnar á fiskstofnana, afrakstu~ þeirra og hagkvæmni veiða. Í starfi sínu skal nefndin kynna sér rækilega hvaða áhrif fiskveiðistefna undanfarinna ára hefur haft á byggðarlög, fiskstofna og sjávarútveg. Nefndin skal kynna sér eftir því sem föng eru reynslu annarra þjóða af fiskveiðistjórn þeirra. Hún skal leita álits og ráðgjafar hjá þeim sérfræðingum, stofnunum og hagsmunaaðilum, innan lands sem utan sem hún telur þörf á þannig að starf hennar skili sem bestum árangri við mótun sveigjanlegrar fiskveiðistefnu til framtíðar." Þetta er úr stjórnarsáttmálanum. Það er ekki eins og þetta sé einhver bolsévismi sem við erum að leggja til í Alþb. eða þá sá vondi Kvennalisti eða Borgarafl. sem nýtur þess heiðurs þessa dagana að vera talinn verstur allra hér í deildinni. Ég óska þeim til hamingju með það. - Nei, það er ekki eins og svoleiðis lið hafi verið að finna þetta upp. Þessi tillaga er beint upp úr stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar, flutt af hv, þm. Karvel Pálmasyni, formanni sjútvn. þessarar virðulegu deildar. Og hver er niðurstaðan? Stjórnarliðið fellir stjórnarsáttmálann með 12:5 atkv. Við greiddum atkvæði með stjórnarsáttmálanum, þetta stjórnarandstöðudót, en stjórnarliðið felldi sinn eigin stjórnarsáttmála. Af hverju? Ekki vegna þess að stjórnarliðið sé ósammála stjórnarsáttmálanum. Nei, nei, nei, nei. Ekki vegna þess, heldur vegna þess að stjórnarliðið þarf að sýna okkur í minni hlutanum í tvo heimana, láta það finnast hver það er sem ræður, hver það er sem valdið hefur í þessari virðulegu stofnun. Og hv. þm. Karvel Pálmason leyfir sér að flytja till. á þskj. 392 sem er svona: "Skip sem koma í stað eftirtalinna skipa, er fórust á árunum 1983–1984, skulu eiga rétt á veiðileyfi sem sé meðaltal aflamarks skipa í sama stærðarflokki: Brimnes SH-257, Haförn SH-122, Hafrún ÍS-400, Bakkavík ÁR-100, Ragnar Ben ÍS-210, Kári VE-95, Þórunn ÞH-255, Hellisey VE-503, Sæbjörg VE-56 og Sóley SK-8." Þessi tillaga var felld í nótt með minni hluta atkvæða hér í deildinni. Það voru tíu sem greiddu atkvæði á móti þessari till., sjö studdu tillöguna, en tveir ef ég man rétt eða þrír sátu hjá. Þannig er staðan. Það er ekki eins og ríkisstjórnin sé alls staðar með stormandi meiri hluta í þessum málum sínum. Ekki aldeilis, ó ekki, ekki er það. Stjórnarflokkarnir eru klofnir út og suður, Alþfl. og Sjálfstfl. Ég veit að vísu ekki um Framsfl., það hefur ekki örlað þar á sjálfstæðri skoðun um áratuga skeið. En hinir tveir eru rótklofnir í þessu máli og Framsfl. reyndar líka. Ég gleymi hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni. Það skal ég ekki gera aftur. Framsfl. er klofinn líka niður í rót, allir flokkarnir klofnir og það eru svo hart rekin tryppin að það er felld svona tillaga sem er augljós sanngirnistillaga. Hún er felld með minni hluta atkvæða því að meiri hlutinn er svo stór að hann getur leyft sér að skipta sér þegar mikið liggur við. Síðan er felld ein tillaga enn frá hv. þm. Karvel Pálmasyni á þskj. 392, um að við bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða III er orðist svo: "Þrátt fyrir ákvæði 4. gr. skal Sigga Sveins, ÍS-29, skipaskrárnúmer 1846, úthlutað veiðileyfi er miðist við veiði á úthafsrækju." Skyldi það geta verið þannig að þessi tillaga byggi á því, sem bent er á í till. hv. þm. Karvels Pálmasonar á þskj. 392,1, að þessi skip hafi verið fjármögnuð með lánum sem tekin voru með leyfi íslenskra stjórnvalda? Hvers lags stjórnvöld eru það í þessu landi sem leyfa mönnum að byggja skip, lána mönnum til að smíða skip eða kaupa skip en svo þegar skipið loksins er tilbúið má það ekki veiða? Stundum er verið að tala um að það sé erfitt fyrir þjóðina að lynda við stjórnvöld, en hvernig í ósköpunum má það gerast að ríkisstjórnin samþykkir lán til að smíða ákveðið skip eða kaupa ákveðið skip, en svo koma þessir kerfistrukkar í þinginu og segja: Skipið má ekki veiða, bannað að veiða? Skip eru til þess að veiða með, einkum og sér í lagi fiskiskip. Það er athyglisvert, hæstv. forseti, með stjórnarliða, sem hér ættu að vera staddir í þessari umræðu, að þeir koma hér rétt í mýflugumynd, náfölir, til að greiða atkvæði af og til, en að þeir taki þátt í eðlilegum umræðum með lýðræðislegum hætti, slíkt er af og frá. Getur verið að þeir skammist sín, hæstv. forseti? Gætu þeir verið með vonda samvisku? Getur verið að þeir finni til innan í sér, blessaðir mennirnir, og þeim líði þrátt fyrir allt illa? Ég óska engum ills, en ég segi alveg eins og er að mér þætti það heldur betra ef mennirnir hefðu pínulítið samviskubit. Heldur þætti mér betra að vita af því þó að það sé kannski óþarfi að vera svo skömmustulegur að þora ekki að láta sjá sig inni í deildinni þegar umræður standa sem hæst því að nú er, hæstv. forseti, að hefjast nýr dagur og nú geta menn loksins farið að tala með sæmilegri samvisku. Nú fara menn að mæta á vettvang á ný. Bráðum koma útsofnir neðrideildarmenn í húsið og þá getum við farið að spjalla aðeins við þá um landsins gagn og,nauðsynjar. Nú þarf ég að biðja forseta forláts. Ég þarf að seilast í bók án þess að slíta ræðu mína.

Gerðu svo vel.

Ég má ekki tala nema tvisvar og ég vil ekki taka neina áhættu í þeim efnum eins og forseti skilur. Nei, það skyldi þó aldrei vera að þeir væru eitthvað ræfilslegir innan um sig, væru með einhverjar innantökur, ylgring út af þessu, hvernig þetta er í raun og veru. Þeir rúlla yfir allar tillögur sem við flytjum, tillögur sem þeir eru sammála í raun og veru, fullkomlega sammála. En framsóknarbattaríið segir nei. Halldór segir nei. Hans heilagleiki segir nei og þeir gegna. Ég er sannfærður um að það er ekki hægt að finna nokkurt barnaheimili á Íslandi þar sem aginn er eins ofboðslegur og þegar hæstv. sjútvrh. birtist gagnvart þessum mönnum. Þessir menn þeytast um allar jarðir, haldandi ræður út og suður og skrifandi greinar, staffírugir flokksleiðtogar þriggja stjórnmálaflokka og verkalýðssamtaka. En svo þegar kemur hæstráðandi til sjós og lands, þ.e. sjós, hæstv. sjútvrh., glúpna þessar hetjur og renna af hólmi. Það er óskaplegt að sjá þetta! Verst er þó að vita að þeir eru eins og að ganga í augun á hæstv. sjútvrh., sýna honum hvað þeir eru miklir karlar að "kýla á" stjórnarandstöðuna. Og stjórnarandstaðan býður þessum snillingum upp á það í nótt að það mætti hugsa sér að taka málin með öðrum hætti þannig að 2. umr. verði lokið, 3. umr. verði tekin á mánudaginn eftir hátíðar, taki svona klukkutíma. Þegar boðið er upp á slíkt og tíminn yfir jólin notaður til að skoða málin eru sjálfstæðismennirnir alveg ólmir í að athuga þetta og fara á leynifund með hæstv. sjútvrh. en koma svo eins og lúbarðir hundar, með leyfi hæstv. forseta, og segja: Það verður að halda áfram. Hvílíkt ofurvald, húsbóndavald hefur ekki hæstv. sjútvrh. yfir þessu liði! Það er alveg með ólíkindum! Sérstaklega er það kannski skrýtið þegar þetta gerist með menn sem hafa fram undir það síðasta verið þekktir fyrir að hafa tiltölulega sjálfstæðar skoðanir, eins og forseti þessarar virðulegu deildar, sá mæti alþýðuflokksmaður og verkalýðsleiðtogi. Á þinginu 1985 var fiskveiðistjórnin til umræðu í þessari virðulegu deild og þá mælti hv. 9. þm. Reykn., hæstv. núv. forseti deildarinnar, á þessa leið m.a.: "Það fer ekki hjá því að þegar ég sem Reyknesingur og manneskja ..." - Það hefði ég haldið að færi yfirleitt saman. Ég get ímyndað mér að það sé varla völ á öðrum Reyknesingum en manneskjum. "Það fer ekki hjá því þegar ég sem Reyknesingur og manneskja velti fyrir mér kvótamálum hugsi ég til þess að á Reykjanesi var afli af landsmeðaltali 1968–1983 27%. Aflinn var 1984 aðeins 19% þrátt fyrir að kvótaúthlutun hafi verið 25%. Það eru margar ástæður fyrir þessu en sjálfsagt er gildasta ástæðan sú að flotinn hefur streymt af þessu svæði til annarra byggðarlaga, hvar menn hafa haft meiri efni á að kaupa þessi skip en þar syðra. Útvegur á því svæði hefur átt við ramman reip að draga og nú er svo komið að sjávarútvegur á þessu svæði, sem var vaxtarbroddur útgerðar í áratugi, er nú að því kominn að hverfa ef svo mætti segja. Fyrirtækin þar eru, eins og einn ágætur maður sagði í Nd. fyrir skemmstu um aðra aðila, hvert á fætur öðru að fara í biðsal dauðans. Hvort þau komast þaðan aftur skal ósagt látið, en hitt er sannað að miklir erfiðleikar eru þar á ferðinni. Ég tek undir þá gagnrýni," segir hér enn fremur, "sem fram hefur komið hjá öðrum alþm., að samráð við sjávarútvegsnefndir var ekki eins og skyldi." Síðan er það rakið nokkuð og sérstaklega tekið undir með hv. þm. Skúla Alexanderssyni í ýmsum málum. Það leynir sér ekki á þessari ræðu að hæstv. forseti hefur verulegar áhyggjur af þessari þróun á Suðurnesjum og í landinu í sjávarútveginum, enda man ég ekki betur en Alþfl. berðist fyrir því í bæjarstjórnarkosningunum í Keflavík 1986 að það yrði höfuðverkefni bæjarstjórnar Keflavíkur að auka kvótann handa Keflvíkingum þegar þeir fengju tækifæri til að ráða einhverju. Nú gerist það aðeins örfáum mánuðum eftir að ríkisstjórnin er mynduð að hæstv. forseti gengur í þetta verk með stjórnarliðinu eins og ekkert sé. Með sama áframhaldi getur það ekki endað með neinu öðru en því að hann verði kominn alla leið eða í Framsfl. eftir eitt ár eða svo. Þessar umræður, sem hér hafa verið í nótt, til hvers ætli þar séu nú? Er það þannig að stjórnarandstaðan hafi haldið uppi málþófi fyrst og fremst vegna þess að hún vilji stöðva öll mál og vera þversum á öllum sviðum? Ég tel að ein ástæðan fyrir þeirri umræðu sem fram hefur farið hér í nótt sé sú að í henni kemur fram það sem ég vil kalla sjálfstæðisbaráttu stjórnarandstöðunnar og þar með þingræðisins því að það er ekkert þingræði nema það sé til stjórnarandstaða sem þorir að hafa skoðanir. Okkur var sagt í gær, stjórnarandstöðuflokkunum: Við ykkur verður ekkert talað. Stjórnarflokkarnir báðu um viðræður. Stjórnarandstöðuflokkarnir sögðu: Við skulum semja um framgang mála ef það gerist að þið stöðvið matarskattinn. Því var algerlega hafnað af stjórnarliðinu og jafnframt lýst yfir að stjórnarliðið mundi beita afli til að koma öllum málum í gegn. Ég vil segja við hæstv. forseta: Stjórnarandstaðan mun ekki láta bjóða sér svona vinnubrögð þegjandi og hljóðalaust. Það er engin ástæða til að sætta sig við svona vinnubrögð. Og þó að það kosti að menn þurfi að vinna fyrir kaupinu sínu nótt og nótt breytir það engu. Við kvíðum því engu. En hin ástæðan til þess að þessar umræður standa svo lengi er m.a. sú að við viljum freista þess að skapa möguleika til þess hér í þinginu að frv. verði breytt og þó því verði ekki breytt í þessari deild höfum við vonir um, höfum við hugmyndir um að það séu möguleikar til að breyta því milli hátíðanna í Nd. Hér fara fram á þessum morgni og þessari nóttu mjög hörð pólitísk átök. Það hefur komið í ljós að núv. ríkisstjórn ræður ekki við verkefni sitt. Í ríkisstjórninni er engin verkstjórn. Þar er hver höndin upp á móti annarri. Flokkarnir beita hver annan neitunarvaldi, tefla ólíkum málum hverju gegn öðru. Einn segir: Ef ég ekki fæ kvótann færð þú ekki tekjuskattinn. Og annar segir: Ef ég ekki fæ tekjuskattinn færð þú ekki kvótann. Þannig er koll af kolli. Það er teflt saman gersamlega ólíkum málum. Það er allsherjar hrossaprang í hverri kytru í þessu húsi daginn út og daginn inn og hefur verið langtímum saman. Þá er ekki verið að spyrja um grundvallaratriðin eða skoðanirnar heldur hitt: Hvað er það sem ég fæ fram og helst, ef ég fæ eitthvað fram, væri best ef hinn tapaði einhverju í leiðinni. Í góðsemi vegur þar hver annan, segir í gömlu, góðu, frægu kvæði. Ég hygg að það kvæði sé klassískt bókmenntaverk og það hafi í rauninni sjaldan komið betur fram en á þessari nóttu á Alþingi Íslendinga. Ég hef enga ástæðu til að halda mjög langa ræðu, herra forseti. Ég teldi eðlilegt að forseti gæfi morgunverðarhlé og vil spyrja hann að því hvort það sé ekki siður góðra verkalýðsleiðtoga að sjá til þess að þrælar hans fái a.m.k. kaffihlé í korter eða svo. Eins vildi ég nefna við hæstv. forseta hvort það mundi vera viðeigandi nú, af því að klukkan er nú rétt að verða níu, að vekja fjmrh. Ég bað um það í nótt að hans hátign yrði vakinn. Það var þá sagt að hann hefði nýlega fest blund á brá og það væri tæplega viðeigandi að við, þessir óbreyttu alþm. hér, þessir vinnuþrælar minni hlutans, værum að kalla á hæstv. ráðherra upp úr volgu bólinu um hánótt. Og ég féll frá því. Ég aulaðist til að vera svo sanngjarn. En það er spurning hvort ekki væri gott að fá hæstv. fjmrh. upp úr bólinu til að vita hvort hann hefur nokkurn áhuga á að afgreiða staðgreiðslukerfi skatta. Við erum í sjálfu sér, þm. minni hlutans, tilbúnir vænti ég flest til að halda áfram störfum okkar í dag eins og ekkert hafi í skorist. 

Við höfum heyrt í nógum jólasveinum í nótt, held ég.

Mér sýnist að hv. þm. sé hálfgerður jólasveinn að verða, satt best að segja, a.m.k. er hann þannig til geðsmunanna. Ég held að menn eigi ekki að bregða sér í líki Hurðaskellis þó að hann sé einn af jólasveinunum. Reyndar hefur það verið þannig að það hafa mest verið Gluggagægir og Stekkjarstaur sem hafa verið hér á ferðinni í nótt, kíkjandi hér inn um gættirnar. - Gáttaþefur heitir hann reyndar sem hefur af og til rekið nefið hér inn. Mér þætti vænt um ef hæstv. forseti vildi kanna hvort fjmrh. hefði ekki sofið nægju sína og hvort það væri ekki hægt að fara að spjalla við hann aðeins um skattana því að senn þrýtur þetta mál og þá þarf að halda áfram því að hér er mjög mikið að vinna á hv. þingi. Ríkisstjórnin hefur áhuga á að koma fram hinum merkustu málum og þá er nauðsynlegt að ræða þau og afla sér gagna í þeim þannig að umræðan megi verða sem málefnalegust, knöppust og einbeitt og ekki út um víðan völl, þar sem tekið er á kjarna málsins og aðalatriðunum en menn séu ekki að þvælast í kringum hvað sem er. Vandinn í nótt hefur fyrst og fremst verið sá að það hefur verið svo erfitt að fá stjórnarliða til að skiptast á skoðunum þannig að við í stjórnarandstöðunni höfum orðið að leggja okkur til hugsanleg svör stjórnarliða í hinum ýmsu málum. Þetta eru ekki skynsamleg skoðanaskipti, hæstv. forseti, og ég veit að forsetinn er mér sammála um að það er ástæða til að hafa miklar áhyggjur af virðingu Alþingis þegar stjórnarliðar haga sér eins og þeir hafa gert í nótt, koma í líki jólaveina inn í dyrnar af og til, hlaupa svo út, skella hurðum, gá í gættina og stökkva svo út aftur, taka ekki þátt í þeim lýðræðislegu verkefnum sem þm. á að sinna heldur láta okkur ein um að starfa að þessum mikilvægu verkum. En ég endurtek, hæstv. forseti: Fróðlegt væri að vita hvort hæstv. fjmrh. væri risinn til meðvitundar og vildi kannski fara að líta aðeins á mál sem heitir staðgreiðslukerfi skatta.



Enn bendi ég á að frv. um stjórn fiskveiða er á dagskrá og bið hv. þm. að gæta að orðbragði sínu. Hæstv. fjmrh. mætir til vinnu í ráðuneytið kl. 8 á morgnana og kemur hingað innan tíðar þannig að þá verður hægt að verða við óskum hv. 7. þm. Reykv.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að leggja aðeins orð í belg. Umræðan hefur nú farið vítt og breitt, enda staðið alllengi. Fyrst í máli mínu við 2. umr. málsins var ég að tala um hugmyndir og að mér hefði þótt á það skorta í sjútvn. að við ræddum raunverulegar hugmyndir. Það kom líka fram hjá mér að það komu ansi seint fram línurnar, hvaða línur lágu inn í sjútvn. Það tel ég að hafi tafið mjög fyrir og orðið til að lengja umræður núna. Ég vil taka undir það, sem hv. fyrri ræðumenn hafa sagt hér áður, að það er margt undarlegt í sambandi við vinnubrögðin hér. Manni finnst hálfskrýtið að standa hér. Ég er næstum því viss um að hæstv. forseti, sem áður stundaði sama starf og ég, hefur ekki verið mjög kátur að tala yfir tómum bekk eða tala við töflu, eins og við kennarar neyðumst stundum til að gera þegar við finnum að athyglin er hvergi nærri. En það er líka annað sem kemur upp í hugann og það er meðferð alla þeirra mála sem stjórnarandstaðan hefur lagt fram núna alveg frá 10. október, frá fyrsta degi þingsins. Þessum málum hefur hreinlega verið sópað til hliðar og þau mál sem koma í lok nóvember og byrjun desember fara í algeran forgang og eiga að vinnast með þeim hætti sem við erum að reyna að vinna þetta núna, með miklum hraða. Þetta eru stór, flókin og viðamikil mál. T.d. það mál sem er til umræðu núna, fiskveiðistefnan til næstu ára, er þvílíkt hagsmunamál allrar þjóðarinnar að það er ekki hægt að taka á því með neinum vettlingatökum. Þess vegna tel ég að þau skoðanaskipti sem fara fram hér innan stjórnarandstöðuflokkanna geti orðið okkur að miklu gagni. En ég harma að það skuli ekki fleiri stjórnarliðar taka þátt í umræðunum og þess vegna hef ég reynt með gögnum sem ég hef í höndunum að draga þá inn í umræðuna því margir hverjir hafa sett fram skoðanir sínar í blöðum. Þeir hv. þm. sem ég vitnaði til fyrr í máli mínu, hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson, Kjartan Jóhannsson og Matthías Bjarnason, eiga reyndar allir sæti í Nd. og eru þess vegna ekki hér á staðnum af eðlilegum ástæðum, en væntanlega munu þeir tjá sig um sínar skoðanir þegar þar að kemur í Nd. ef ekki er búið að spyrða þá saman við alla hina eins og virðist vera reyndin hér. Ég minntist reyndar á, í gærkvöld trúlega, að þetta minnir mann helst á fólk sem er búið að hlekkja saman á ökklunum. Það verða allir að ganga í takt og taka sama skrefið til þess að það detti ekki öll keðjan. Þetta minnir á einhvers konar fangakeðju. En ef þessir hv. þrír þm. eru í raun þeirrar skoðunar sem kemur fram í blaðagreinum sem ég hef hér, annars vegar úr Dagblaðinu 13. nóv. sl., grein eftir hv. þm. Guðmund G. Þórarinsson, og síðan tvö viðtöl úr síðasta tölublaði Sjávarfrétta, þá er ég hrædd um að umræðan í Nd. eigi eftir að dragast enn þá lengur en hér vegna þess að þar eru helmingi fleiri þm. og þar eru greinilega þm. úr stjórnarliðinu sem þora að láta uppi skoðanir sínar. En ég vil aðeins segja eitt varðandi vinnubrögð hérna. Það væri gaman að fá að vita frá einhverjum hv. þm. Alþfl. t.d. hvernig þeim líður. Þeir eru nýkomnir úr stjórnarandstöðu og væntanlega hafa þeir ekki upplifað neitt svipað og við erum að reyna núna því mér skilst að það sé að öllu leyti óeðlilegt ástand hversu seint málin eru á ferðinni. En það hlýtur að vera skrýtið að vera kominn hinum megin við borðið og í þetta að stíga ofan á hlutverk og gera fleira en gott þykir. Það hlýtur að vera undarlegt því það eru ekki nema nokkrir mánuðir síðan þeir voru hinum megin. Ég gerði líka að umræðuefni fyrr hugmyndir og að við þyrftum að ræða hugmyndir varðandi þessa grundvallar efnahags- og atvinnuspurningu allrar þjóðarinnar. Það er mjög eðlilegt að mínu mati að þegar sett er á nýtt kerfi þurfi að endurskoða það tiltölulega mjög fljótlega. Því höfum við komist að t.d. með húsnæðislánakerfið. Í ljós kom að það þurfti að gera á því smálagfæringar til að draga þar úr sjálfvirkni. Það er eins með kerfið sem heitir fiskveiðistefna. Það hlýtur að þarfnast gagngerðrar endurskoðunar. Miðað við þær hugmyndir allar sem fram hafa komið, bæði í hópi stjórnarandstæðinga og stjórnarliða, eru komnar svo margar hugmyndir fram að það hlýtur að vera grundvöllur til að taka á einhverjum nýjum viðfangsefnum. Tveir hv. fyrri ræðumenn hafa talað um þær till. sem voru felldar hér í nótt, allar felldar, allt fyrir fram ákveðið. Mér þótti það sjálfri ákaflega undarleg tilfinning að vera búin að undirbúa að mér þótti skynsamlegar og sjálfsagðar till. við 2. umr. fjárlaga og sjá þær allar stráfelldar. Þetta er mjög undarlegt. Þegar maður sér að svo er hægt að setja peninga í ýmislegt annað sem manni sjálfum finnst vera miklu minni þörf á. En það hefur komið fram brtt. í nótt, sem ég er meðflm. að, og ég vildi gera aðeins grein fyrir henni núna. Ég hafði hugsað mér að hafa nafnakall og gera þá grein fyrir atkvæði mínu, en ég get alveg eins hugsað mér að nota tímann til þess núna. Það var varðandi skip sem menn misstu á árunum 1983 og 1984. Fram kom brtt. fyrr í nótt um að þau tíu skip sem fórust á þessum tíma fengju öll sínar veiðiheimildir til baka. Sú till. var felld þannig að við ákváðum að freista þess að reyna að ná inn þeim þremur sem hafa ákaft leitað réttar síns í þessu máli. Sú afgreiðsla gæti þá væntanlega orðið fordæmi fyrir þau sem eftir eru. Það var náttúrlega fellt, en vonandi hugsa menn sig um áður en tekið er á þessum þremur síðustu. Ég var að tala hér um kerfi áðan. Þegar nýtt kerfi er tekið í notkun er mjög eðlilegt að eitthvað falli á milli þessara tveggja kerfa. Það er eitthvað sem lendir á milli skips og bryggju, eins og það heitir á sjómannamáli. Það er einmitt það sem hefur gerst með þessi skip. Þau hafa lent á milli í kerfinu og þess vegna dottið út. Nú virðist allt stefna í það að við festumst í þessu kerfi. Það hefur komið fram hér hvað eftir annað að allt útlit er fyrir að sama fiskveiðistefnan eða nánast sú sama gildi næstu þrjú til fjögur árin. Ég held að það væri mjög gott, ef yfirvöld hugsa sér að láta þess stefnu festast í sessi, að hreinsa út öll mál sem eru vafaatriði því hér er augljóslega um vafaatriði að ræða. Það þarf að gera þessi mál upp áður en kerfið er endanlega orðið sjálfvirkt. Hugmynd mín með því að þessi skip komi inn aftur þýðir ekki endilega að það þurfi að auka heildaraflamagnið. Ég held að það hljóti að vera arðbærara fyrir okkur að taka frekar af stærri skipunum núna. Með því að reyna að halda aflanum í skefjum held ég að við veiðum betri fisk eftir nokkur ár og þá vinnum við þetta upp þó það gæti orðið eitthvert kreppuástand um stund. En við höfum lifað, ýmislegt af í sambandi við okkar atvinnuvegi. Ég efast ekkert um að þetta geti gengið með skilningi og góðri samvinnu manna. Það er annað líka sem mjög oft ber hér á góma og ég hafði eiginlega hugsað mér að minnast ekki á sérstaklega, en ég held að ég geri það úr því sem komið er. Það eru blessaðir smábátarnir. Ég minntist á það reyndar fyrst í máli mínu í gærdag, eftirmiðdaginn, að mér þætti undarlegt hversu þöglir útgerðarmennirnir eru eða "lénsherrarnir" eins og bæði Guðmundur G. Þórarinsson og Kjartan Jóhannsson kalla útgerðarmennina. Það er undarlegt hversu náin og góð samvinnan er og hvernig þeir spila alveg á sömu strengina, LÍÚ og hæstv. sjútvrh. Mig grunar að það sé eins og venjulega að við mennirnir séum búnir að gera að náttúrulögmáli að ráðast alltaf á garðinn þar sem hann er lægstur. Það þekkjum við sem höfum staðið í launabaráttu t.d. að það er alltaf leitað á lægstu launahópana. Það eru þeir sem þurfa að bera tekjuskerðingu þegar verið er að semja. Ég fór að tala um arðsemi áðan. Það er dálítið teygjanlegt hugtak hvað er arðbært. Ég held að við þurfum að skilgreina upp á nýtt hugtakið "arðsemi". Nágrannar okkar í Mið-Evrópu t.d. eru sem óðast að uppgötva að það er ekki tæknin sem er endilega lausnarorðið fyrir mannkynið eins langt og við erum komin á þeirri braut. Við getum auðvitað notað tæknina tækninnar vegna, en við eigum ekki að gerast þrælar hennar. Það má segja t.d. um landbúnaðinn að það er held ég æ fleiri að verða ljóst að eina lausnin í sambandi við landbúnaðarmálin er einhvers konar afturhvarf til náttúrunnar, ef ég má orða það svo, eða afturhvarf til þeirra vinnubragða sem tíðkuðust fyrr á þessari öld. Þessi gegndarlausa tæknivæðing hefur ekki leitt það af sér sem menn vonuðust til. Mér dettur í hug að lesa smágrein sem birtist í Morgunblaðinu miðvikudaginn 25. nóvember og heitir: "Smábátaveiðar í þjóðarhag." Greinin er skrifuð af Níelsi Einarssyni. Með leyfi forseta segir þar: "Þessa dagana er verið að vinna að nýjum lögum um stjórnun fiskveiða og hefur sjútvrh. lagt fram sínar tillögur. Í þeim tillögum felst m.a. að verulega verði gengið á rétt þeirra sem eiga lífsafkomu sína undir veiðum á smábátum og hafa smábátaeigendur því eðlilega mótmælt harðlega. En hvers vegna á að leyfa trillukörlum að stunda sjóinn án boða og banna yfirvalda? Hér eru þrjár röksemdir mikilvægastar. Í fyrsta lagi færa trillukarlar sem stunda dagróðra að landi ferskan fyrsta flokks fisk sem vinna má úr verðmætustu vöruna sem skilar mestu í þjóðarbúið. Í öðru lagi er mun minni kostnaður á bak við hvert kg af trillufiski ef miðað er t.d. við togarafisk. Hér má taka sem dæmi að á meðan skuttogari af minni gerðinni notar um 330 lítra af olíu á hvert eitt tonn má búast við að hefðbundinn trillubátur noti liðlega 30 lítra eða um tífalt minna á tonn. Með þetta í huga er hægt að fullyrða um þjóðhagslega hagkvæmni smábátaveiða. Í þriðja lagi má búast við að menn fari að róa harðar og meir í tvísýnum veðrum ef þeim er skammtaður tíminn til veiða. Nógu mörg og löng eru þau tímabil sem ekki má veiða nú þegar og trillukarlar verða eins og aðrir að sjá sér og sínum farborða. Afskipti yfirvalda af veiðum smábáta eru ekki af hinu góða. Þau þjóna í mesta lagi stundarhagsmunum þeirra stórútgerðarmanna sem er eftirsjá í afla smábáta sem þó er nú aðeins 8% af þorskafla landsmanna. Sömu útgerðarmönnum er einnig í mun að stöðva flótta sjómanna frá stóru skipunum til smábátanna. Þessir sjómenn vilja nú koma undir sig fótunum sem sjálfstæðir trillukarlar, enda margir búnir að fá nóg af því að eyða meiri hluta ársins á sjó án þess að bera mikið meira út býtum en meðaljóninn í landi. Það verður ekki fyrr en sjómenn fá aftur þann skiptahluta sem rænt var frá þeim fyrir fjórum árum að þeir hætta að flýja stóru bátana. Sjómenn gera það ekki að gamni sínu að vinna erfitt og hættulegt starf sem krefst að auki þeirra fórna sem langtímafjarvera frá heimilum hefur í för með sér. Að lokum. Ef það fólk sem ákveður fiskveiðistefnu næstu ára hefur skynsemi og þjóðarhag að leiðarljósi mun það komast að þeirri niðurstöðu að trillukarlar skuli fá að stunda sinn veiðiskap í friði. Í þessu tilfelli er smátt svo sannarlega fagurt." Ég held einmitt að það sé þetta smáa sem gæti verið fagurt sem við ættum að reyna að líta á, líta aðeins nær okkur sjálfum og í okkar nánasta umhverfi og athuga aðeins okkar gang, hvað það er í rauninni sem er einhvers virði í þessu lífi og hvað er raunverulega arðbært. Það er ein af þeim spurningum sem við þurfum að gera upp við okkur frá byrjun. Það vekur enn furðu að ekki skuli hv. stjórnarliðar vera komnir á fætur eða hvar sem þeir nú eru. Það er kannski svo hlýtt inni í þeirra herbergjum að þeir sjái sér alls ekki fært að koma hingað þar sem andar köldu frá okkur, að þeim finnst hugsanlega, en við vildum gjarnan skiptast á skoðunum og hugmyndum við þá. Við höfum ítrekað það í alla nótt og það er undarlegt hvernig þeir koma, eins og hv. 7. þm. Reykv. sagði áðan, eins og Gluggagægir eða Gáttaþefur, rétt koma hér í gættina og forða sér hið snarasta aftur. En það er líka önnur spurning: Er mönnum svolítið kalt þarna uppi á toppnum? Næðir um þá? Það getur verið að það sé einangrandi að vera þarna og finna næðinginn alls staðar í kringum sig og vera þar að auki hugsanlega með slæma samvisku. Í máli mínu hefur komið fram að ég hef flutt hér tillögu sem felur í sér að það koma hér ný skip til veiða. Sömuleiðis hef ég samúð með smábátamönnum og þeirra hagsmunamálum, en ég sagði í upphafi máls míns að ég liti alls ekki svo á að við gætum leyft meiri veiðar. Ég held að þetta sé spurningin um að þora að taka af aflanum þar sem hann er mestur. Það er eins með launabaráttu og laun, það er að þora að taka einu sinni af þeim best settu og gera vel við þá lægst launuðu. Ég vildi ítreka þetta. Ég er ekki að efna til ofveiði vegna þess að ég mælti mjög á móti henni í upphafi máls míns. En það er ýmislegt fleira sem hægt er að velta vöngum yfir hér. Eins og margoft hefur komið fram í máli okkar erum við undrandi á því að standa hér og tala hvert við annað. Maður veltir oft vöngum yfir því hvort maður ætti kannski að standa í bréfaskriftum í gegnum Alþingistíðindi við einhverja, en ég vona að hv. stjórnarliðar gefi sér tíma til að lesa þær perlur í jólabókaflóðinu sem Alþingistíðindi þessarar nætur verða væntanlega. Ég ætla ekki að lengja mál mitt mikið úr þessu vegna þess að það eru fleiri á mælendaskrá sem vilja gjarnan komast að. Ég held að ég hafi reifað þær meginhugmyndir sem ég vildi ræða í þetta sinn, en þessari umræðu er nú reyndar ekki lokið. Við ætlum einmitt í dag að fjalla um hina perluna í jólabókaflóðinu, þ.e. fjárlögin, Jónsbókina, og erum að undirbúa líka í huganum að reyna að flytja eitthvað af þeim brtt. sem við fluttum þar og voru kolfelldar.



Virðulegur forseti. Ég vona að mér gefist tækifæri til að hreinsa gleraugun því að augun eru farin að láta á sjá. Þetta eru reyndar enn þá alþýðubandalagsgleraugun. Ég vona að sjón mín brenglist ekki við að horfa á sumt sem ég ætla að lesa upp í gegnum gleraugu alþýðubandalagsmanna. Ég mun reyna að lesa þetta rétt engu að síður. En það er eitt atriði, sem hefur enn þá farið fram hjá í umræðunni, sem ég tel nauðsynlegt að fara um nokkrum orðum. Það sem mig langar til að gera að umtalsefni í þessari ræðu minni er hvers vegna og hvaða skýringar eru á því að ekki rættust þær spár að þegar við færðum út fiskveiðilögsöguna, fyrst í 50 mílur rétt þarna eftir 1970 og svo nokkrum árum seinna í 200 mílur, yxi fiskafli okkar gífurlega. Ég man það vel þegar þessir atburðir voru að gerast. Þetta voru gífurlega merkilegir og mikilvægir atburðir í sögu þjóðarinnar og það fer ekkert á milli mála að seinna meir, þegar menn skrifa Íslandssöguna, verða þetta með merkilegri ártölum í sögu þjóðarinnar. Umræðan á þeim árum snerist um það að þegar við að lokum værum lausir við erlendu togarana úr fiskveiðilögsögunni, værum búnir að losa okkur við Englendingana, Belgana og Þjóðverjana, þó í minna mæli væru, og svo Færeyingana af okkar fiskimiðum mundu ekki líða nema tiltölulega fá ár þangað til þorskveiðin færi kannski upp í milljón tonn á ári. Ég man vel eftir þessu. Menn voru mjög bjartsýnir og reiknuðu með því að á nokkrum árum mundi þorskaflinn vaða upp þannig að við mundum leika okkur að því að skófla upp svo sem eins og milljón tonnum af þorski árlega. Það mundi allt fyllast hér af fiski þegar við værum lausir við erlendu togarana. Ég man nefnilega eftir því sem ungur drengur þegar ensku togararnir voru inni á öllum fjörðum, þegar við vorum með þriggja mílna landhelgi. Þeir voru að fiska uppi í landsteinunum. Það er ósköp eðlilegt að þeir menn sem voru aldir upp við það reiknuðu með að þegar við að lokum losnuðum við þessa erlendu togara burt úr fiskveiðilögsögunni, af miðunum, mundi aldeilis koma gósentíð, Ísland yrði gósenland. Gnægtir sjávarins mundu tryggja okkur hér gífurleg auðæfi og gæti nánast hálf þjóðin búið niðri á Mallorka og fengið sendan tékkinn þangað meðan svo sem eins og 5000 sjómenn og annað eins af fólki í landi sæi um að afla auðæfanna, gæti síðan sent hinum hlutanum, sem gæti þá lifað í vellystingum praktuglega í útlöndum, a.m.k. hluta úr árinu, tekjurnar af hinum gífurlegu auðæfum sem felast í sjónum í kringum landið. Það er einkennilegt að þetta hefur ekki gengið eftir. Þvert á móti hefur þorskaflinn að vísu sveiflast í kringum 300 þús. tonnin, en hann hefur ekki komist mikið upp úr því. Að vísu er eitt ár undanskilið. Það er árið 1981 þegar þorskaflinn komst í 461 þús. tonn sem er líklega metár í sögu fiskveiða hér á landi þar sem þorskafli verður mestur. En þetta er mjög fróðleg spurning að velta fyrir sér og reyna að fá svör við: Hvernig stóð á því að það gekk ekki eftir sem allir töldu þó að hlyti að verða þegar landhelgin væri komin út í 200 mílur? Ég hygg að flestir sem hér eru inni muni eftir hinni svokölluðu "svörtu skýrslu" sem Hafrannsóknastofnun sendi frá sér fyrir allmörgum árum. Hún var mjög umdeild. Eins og ég kom inn á í máli mínu hér fyrr í gær einhvern tíma greindi aðila á þeim árum á um réttmæti þeirra rannsókna og athugana sem fiskifræðingar Hafrannsóknastofnunar stóðu fyrir. Bæði sjómenn og útgerðarmenn og kannski sérstaklega stjórnmálamennirnir og innisetumennirnir voru mjög vantrúaðir á staðhæfingar fiskifræðinga um að ástandið væri svona slæmt. Það kann að vera að einhverju leyti skýring á því að aflinn hefur ekki skilað sér eins og við vonuðum. Ég held, virðulegur forseti, þó að við séum kannski farnir að vera aðeins þreytandi hér, að það sé alveg nauðsynlegt að fá að fjalla nokkuð um þetta atriði málsins, sem mér finnst hafa orðið svolítið út undan í umræðunum, hvernig stendur á að það gekk ekki eftir að aflinn færi upp í 1 millj. tonna eða svo. Ég er með mjög athyglisverða grein sem birtist í því ágæta blaði Þjóðviljanum 23. febr. 1979. Þar skrifar Jóhann J. E. Kúld mjög góða grein um fiskimál og nefnir hana "Hugleiðingar um skýrslu og tillögur Hafrannsóknastofnunar í fiskveiðimálum 1979". Með leyfi virðulegs forseta langar mig til að lesa kafla úr þessari grein og fjalla nokkuð um þetta mál, en eins og ég segi finnst mér að við höfum ekki farið nóg niður í þetta vandamál sérstaklega. En ástæðan fyrir kvótakerfinu má segja er einmitt þetta, sem ég gat um, að það gekk ekki eftir að þorskaflinn mundi vaxa gífurlega við það að við náðum að friða fiskimiðin, við fengum 200 mílna efnahagslögsögu. Mig langar til að grípa niður í þessa grein og lesa kafla úr henni og þá kannski rifjast upp fyrir mönnum hin margfræga svarta skýrsla Hafrannsóknastofnunar: "Út hefur verið gefin skýrsla Hafrannsóknastofnunar um ástand fiskistofna á Íslandsmiðum og tillögur um hámarksveiði hvers stofns árið 1979. Meginundirstaða allrar fiskvinnslu í landinu hefur hvílt og hvílir á þorskstofninum og af þeirri ástæðu eiga allir landsmenn mikið undir því, að nægilega mikið aflamagn af þorski komi á land árlega svo hægt sé að fullnægja þeim mörkuðum sem byggðir hafa verið upp síðustu áratugina á þeirri fisktegund. Árið 1950 er heildarþorskafli af Íslandsmiðum talinn vera 350 þús. tonn og 1951 348 þús. tonn." Þetta er nú mjög fróðlegt. Þarna sjáum við að þorskaflinn 1987 er ekkert meiri en hann var 1951 þegar bresku togararnir voru hér inni á öllum fjörðum. Það er mjög fróðlegt að velta fyrir sér hvað eiginlega veldur því að við höfum nánast ekki grætt neitt á útvíkkun landhelginnar nema við getum auðvitað sagt sem svo að hefðum við ekki náð að stækka landhelgina, efnahagslögsöguna, veiddist hér e.t.v. enginn þorskur meir. Það er svo önnur saga. Það er kannski líklegast, að við sætum uppi í dag algerlega þorsklausir. Það má vel vera og er ekki ólíklegt að svo hefði verið. En mér finnst mjög merkilegt að gera sér grein fyrir þessu og ég tel að það ætti að eyða miklum tíma í að rannsaka og fjalla um þetta atriði málsins. Margir hafa líka velt því fyrir sér hvort við ættum að taka þá áhættu að veiða engan þorsk í svo sem eins og eitt ár og vita hvort ekki væri hægt að hafa hann á einhvers konar lánskjaravísitölu í sjónum. Hafa menn velt því nægjanlega vel fyrir sér að geym3 þorskinn með verðbótum í sjónum, láta hann fylgja lánskjaravísitölu og í staðinn fyrir að veiða 300 þús. tonn eitt árið veiða ekkert í eitt ár og veiða svo kannski 700 þús. tonn á einu ári í staðinn? Það gæti vel verið að það væru mjög góðar verðbætur, jafnvel betri en lánskjaravísitalan gefur sem þykir vera með því betra þó sem menn fá. "Þá kemur aflasveifla upp á við frá 1952 til 1960." Ég sé að mér hefur orðið aðeins á í messunni og bið velvirðingar á því, virðulegur forseti, að mig minnti að aflatalan frá 1981 hafi verið með hinni mestu, en það kemur í ljós að þorskaflinn er að meðaltali a.m.k. jafnhár á þessu tímabili og reyndar aðeins hærri, en það er sagt hér að tímabilið 1952–1960 verði þorskafli að meðaltali á ári 485 þús. tonn.

Það er heildaraflinn, er það ekki?

Það segir hérna í blaðagreininni að þetta sé þorskaflinn, heildarþorskafli. "Þá kemur tímabilið 1961–1975 og er meðaltalsþorskaflinn yfir þetta 15 ára tímabil 394 447 tonn á ári. Síðasta árið sem breski togaraflotinn er á Íslandsmiðum er árið 1976, en það ár verður heildarþorskaflinn 347 849 tonn. Þarna er um aflaminnkun að ræða milli ára sem er 23 142 tonn því að árið 1975 varð þorskaflinn 370 991 tonn. Það bendir ekkert til þess að þessi aflaminnkun orsakist vegna minnkaðrar stofnstærðar þorsksins því á árinu 1976 voru Bretum torveldaðar mjög veiðar á miðunum. Mig undrar mikið frekar á því hvað aflaminnkunin er lítil þegar aðgerðir varðskipanna eru teknar með í reikninginn. Þegar við svo förum sjálfir að ráða miðunum árið 1977, þá fer ársaflinn niður í 340 þús. tonn og árið 1978 niður í 330 þús. tonn", svo að það er ekki nema von að menn hafi farið að verða hræddir. "Þessi aflaminnkun er vegna þess að stofninn hefur á löngu tímabili verið að minnka, segja fiskifræðingar. Og máli sínu til staðfestingar birta þeir tölur um stofnstærðir þorsksins frá því tímabili sem aflatölurnar hér að framan eru teknar." Ég man vel þessa umræðu sem fór fram á síðustu árum áttunda áratugarins, þ.e. rétt fyrir 1980. Menn voru í raun mjög hissa. Ég man reyndar eftir því að sterkasti árgangur þorsks sem var þá talið að hefði komið var frá 1976 en upp úr því hefur verið talið að þorskstofninn sé frekar veiklulegur. Reyndar er líka fróðlegt að velta öðru fyrir sér frá þessum árum þegar við erum að veiða þennan mikla þorskafla á árunum fyrir 1960. Ég hef oft verið að velta því fyrir mér að það væri gaman að athuga, og það hefur vissulega verið gert þó að ég hafi reyndar ekki lesið slíkar skýrslur, að væntanlega hefur fiskiskipaflotinn verið öllu óburðugri á þeim árum en hann er í dag og væri gaman að sjá samanburð á því hvað það hafi kostað að sækja tonnið á þeim árum miðað við það sem kostar að sækja tonnið í dag. "Hvaða áhrif hefur friðunin haft?" Þetta er hlutur sem menn spurðu mjög um. Á árunum 1957–1959 telur Hafrannsóknastofnunin að hrygningarstofn þorsksins hafi verið 1 millj. tonna, 1970 hafi hrygningarstofninn verið kominn niður í 700 þús. og 1978 aðeins 165 þús. tonn. Þarna virðist vera um algert hrun að ræða og þess vegna var þetta líka kölluð svarta skýrslan því að samkvæmt henni varð ekki annað séð en þorskurinn væri nánast að hverfa af Íslandsmiðum. "Þá segir stofnunin að heildarstofn þorsksins hér við land árið 1955 hafi verið 2,6 millj. tonna, en sé árið 1978 kominn niður í 1,2 millj. tonna. Þessi mikla rýrnun á hrygningarstofninum á átta ára tímabili, 1970–1978, er samkvæmt þessu hvorki meira né minna en 66 875 tonn á ári. Meginorsök þessarar minnkunar telur stofnunin vera hina stórauknu sókn í hinn ókynþroska hluta stofnsins. Í sambandi við minnkaðan þorskafla áranna 1977 og 1978 þykir mér vanta í skýrsluna að það sé metið hvaða áhrif hafi haft á aflamark þessara ára þær friðunarráðstafanir sem í gangi hafa verið. Það fer ekki á milli mála að friðunarráðstafanir hafa valdið minnkuðum afla, enda eru þær til þess gerðar, en hve miklu þetta nemur treysti ég mér ekki að fullyrða neitt um." Það er fjallað hér um áhrif annarra takmarkana. "Stækkun á möskva úr 135 mm í 155 mm í togaravörpu er gerð til þess að hlífa smáfiski, en það þýðir minnkað aflamagn. Þá er lokun veiðisvæða þegar fjöldi fiska sem er undir 58 mm verður 40%. Þetta verkar á sama hátt og þýðir minna aflamagn, en allt fyrir það nauðsynlegt að mínum dómi. Hafrannsóknastofnun vill að hert verði á lokun veiðisvæða þannig að ef 32% fiska á svæðinu reynist undir 60 cm verði viðkomandi svæði lokað og gildi það ákvæði allt árið. Þá er enn ótalið að ef meira en 10% af þorski er í afla samkvæmt þunga sem er undir 54 cm máli þá er slíkur afli upptækur. Þetta er gert til þess að menn forðist að drepa smáfisk. Þetta þýðir líka minnkað aflamagn sé miðað við þegar smáfiskur var veiddur án nokkurrar takmörkunar á íslenskum miðum. Þá eru veiðibönnin á þorski sem í gildi hafa verið. Þau hafa hlotið að koma fram í minnkun afla, enda til þess gerð." Þetta er mjög athyglisvert og það vakna ýmsar spurningar við þessa þróun mála. Sjómenn hafa oft verið ásakaðir fyrir að drepa smáfisk og það sem verra er: þeir hafa verið ásakaðir fyrir að hirða hann ekki. Það gengur m.a.s. svo langt að sumir halda því fram um sérstaklega stóru verksmiðjutogarana að það væri hægt að gera út skip sem gerði ekki annað en hirða upp fiskinn eftir verksmiðjutogarana. Það væri hægt að setja minna skip í að hirða upp slóðina eftir þá. Ég man að þetta var mjög rætt fyrr á árum og voru sjómenn mjög ásakaðir fyrir smáfiskadrápið. Það kann að vera að eitthvað hafi verið til í þessum sögum. Ég hef oft rætt við sjómenn sem hafa lýst andúð sinni á því smáfiskadrápi sem þeir hafa orðið vitni að á togurunum sérstaklega. Kannski þarna séu skýringar á því að þorskstofninn virðist vera orðinn svona viðkvæmur og veiklulegur miðað við það sem hann var þó meðan Bretarnir voru hér að veiðum. Það finnst mér athyglisverðast að við skulum hafa verið með svona gífurlega sterkan þorskstofn meðan Bretarnir voru valsandi um öll miðin. Þetta er mjög merkilegt og þessar tölur eru ákaflega fróðlegar og athyglisverðar. Spurningin er hvort það væri ekki hægt að draga meiri lærdóm af þessu og koma því inn í stjórn fiskveiðanna. Ef menn vildu hugsa svolítið minna um þetta skömmtunarkerfi og kvótavesen sitt og reyna heldur að velta betur fyrir sér þessum hlutum. Þetta er einmitt það sem við höfum lagt til með fiskveiðistefnu Borgarafl. Það er að hún sé fyrst og fremst byggð á rannsóknum á ástandi fiskstofnanna þannig að það sé fylgst mjög náið með því hvert sé ástand fiskstofnanna hverju sinni og á hverjum stað og það sé gripið til friðunaraðgerða í hvert skipti sem eitthvað gerir vart við sig, ýmist of mikill smáfiskur á einhverjum stað eða að vart verður við hrygningarfisk á sumrin sem þarf að friða. Ég er á því að ef menn vildu einbeita sér að þessu og stýra fiskveiðunum í takt við slíkar upplýsingar værum við miklu betur komnir en að festa okkur í þessu skömmtunarkerfi, kvótakerfi þar sem er úthlutað svo og svo mörgum tonnum af þorski á hvern bát og svo er bara farið að ná í þann þorsk og þá varðar menn lítið um hvort hann er stór eða lítill. "Meta verður út frá friðunaraðgerðum", segir í greininni. "Ég álít að meta hefði átt hve mikla rýrnun á ársafla allar framangreindar friðunarráðstafanir hafa orsakað. Því sannleikurinn er sá að það er ekki hægt að bera saman ársafla þorsks nú, eftir að friðunarráðstafanir voru gerðar, við ársafla þorsks á Íslandsmiðum áður þegar engum veiðisvæðum var lokað, möskvi í vörpu miklu minni og smáfiskur drepinn miskunnarlaust hvar sem til hans náðist ef hægt var að nýta hann til einhvers. Það voru ekki bara Bretar sem drápu smáþorsk heldur Íslendingar líka. 20–30 cm skreiðin vitnaði um þetta smáfiskadráp sem nú er blessunarlega hætt. Þá voru heldur engin veiðibönn sett á þorskveiði. Ég tel það ekki heiðarlegt ef tvö síðustu árin eru borin saman, hvað aflamagni viðvíkur, við það aflamagn sem fékkst áður, þegar engin friðun var í gildi, án þess að tekið sé fullt tillit til þessa." Sú aflaminnkun sem verður á árunum 1970–1978 skýrist að sjálfsögðu með þeim friðunaraðgerðum sem þá er farið að beita að lokum. "Á bls. 5 í margumræddri skýrslu Hafrannsóknastofnunar segir orðrétt um hrygningu þorsksins á vetrarvertíð 1978: "Hrygningin á sl. ári var ekki nærri eins dreifð og árið áður þegar hluti hrygningarstofnsins gekk á grunnmið norðanlands. Lítið varð vart við hrygningarfisk á hefðbundnum slóðum suðvesturlands. Helst var hann að finna á svæðinu frá Eystra-Horni að Hjörleifshöfða. Endurmat á stærð hrygningarstofnsins bendir til að hann hafi verið 165 þús. tonn í upphafi vertíðar í stað 180 þús. tonna sem spáð hafði verið. Klak tókst þó allþokkalega." Ég stansaði við þessa grein um hrygninguna og las hana yfir nokkrum sinnum. Óneitanlega hefði verið gaman og fróðlegt að heyra eitthvað um rannsóknir á hrygningunni á grunnslóð norðanlands 1977. Og eitthvað hefur líka verið minnst á hrygningu norðanlands 1978. Það er haft eftir Akureyrarskipstjóra að hann hafi fengið hrygnandi þorsk á Skagagrunni á vertíð 1978. En það var nú ekki helst þetta sem ég fór að hugsa um við lesturinn heldur þessi setning: "Lítið varð vart við hrygningarfisk á hefðbundnum slóðum suðvesturlands." Hitt hefur þó ekki farið fram hjá neinum að netabátar voru með þorskanet á Selvogsbanka og allt út á Hrygg, sem er yst á bankanum, og þaðan fluttu þeir hrygningarþorsk að landi. Þetta hefði ég nú haldið að væri hefðbundin hrygningarslóð." Það er mjög fróðlegt að heimsækja fiskverkunarhús m.a. á Suðurnesjum. Ég kom í nokkur slík hér í kosningabaráttunni sl. vor. Þeir voru þar að verka saltfisk m.a. og þar voru heilu stæðurnar með miklum smáfiski. Þeir Suðurnesjamenn kölluðu slíkan fisk Vestfirðinga. Það voru Vestfirðingar. Það var smáfiskurinn sem lá þar í stæðunum. Þeir hafa oft ásakað einmitt sjómennina á Vestfjörðum fyrir að það komist ekkert nema smáfiskur suður fyrir í stað þess, eins og var í gamla daga, að stórþorskurinn veiddist á vetrarvertíð á Suðvesturlandi. Það var þá sem stóri þorskurinn veiddist. Hann hrygnir út af Norðurlandi og Vestfjörðum og síðan fer hann og sækir suður á við. Það var í gamla daga að menn tóku stórþorskinn á vetrarvertíðinni á Suðvesturlandi. Þetta er alveg horfið þannig að nú veiðist bara smáþorskur á vertíðarbátunum suðvestanlands. Reyndar er orðið miklu minna um stórþorsk yfirleitt.  "Áhrif minnkandi sóknar. Þá segir að afli netabáta á Suðvesturlandi hafi minnkað úr 66 þús. tonnum 1977 í 54 þús. tonn 1978 eða um 12 þús. tonn". Þetta er það sem ég var að segja áðan, að vertíðaraflinn fer minnkandi, kannski einkum vegna þess hvað fiskurinn er miklu minni. Um þetta segir orðrétt í skýrslunni: "Skýringin á þessari minnkun milli ára er sú staðreynd að 1970 árgangurinn, sem kom í hrygningarstofninn árið 1977, er nú að mestu uppurinn og hans gætti lítið í aflanum á sl. vetrarvertíð, minna en fiskifræðingar áttu von á, aðeins 16% þorsksins á vetrarvertíð voru af þessum sterka árgangi. "Þetta er að endurtaka sig sí og æ, að við verðum alltaf fyrir meiri og meiri vonbrigðum með hvað fiskurinn er lítill." Ekki skal ég vefengja að þetta hafi getað orðið til þess að minnka aflann. En ég vil jafnframt halda því fram að færri bátar á þorskanetum, sem þýðir minnkandi sókn, geti líka verið orsök í minnkandi afla." Það er rétt að taka öll atriði inn í umræðu sem þessa því það er ekki hægt að skýra þetta allt kannski á einn veg, að það sé lélegri hrygningarstofn og minnkandi fiskar. Það verður að taka alla þessi þætti saman. Þess vegna er ekki nokkur vafi á því að þessi margfræga skýrsla er mjög fróðleg. "Og í framhaldi af þessari skoðun minni þá þykir mér það skrýtið ef ekki er hægt að skrifa eitthvað af þeirri 10% minnkun á heildarafla suðvestursvæðisins, sem varð á milli áranna 1977 og 1978 á kostnað þess að fiskveiðifloti Suðurnesjamanna minnkaði." Það er nefnilega það. Hann var farinn að minnka þá þegar 1977 og 1978 og hefur haldið áfram að minnka allar götur síðan. Ef ekkert verður að gert hverfur fiskveiðiflotinn af Suðurnesjum endanlega. Við þm. í stjórnarandstöðunni höfum verið með nokkra tilburði í þá átt að vekja sérslaklega athygli á því hvernig er ástatt á Suðurnesjunum. Ég vil rifja upp að fyrr í haust stóðum við þm. Borgarafl. fyrir utandagskrárumræðu um sölu fiskiskipa af Suðurnesjum sem er komin til vegna hins illræmda kvóta þar sem skip sunnan margfrægrar norður-suður línu verða skyndilega svo miklu verðmætari þegar þau eru teymd norður fyrir þá línu. Þetta hefur valdið því að það stefnir hraðbyri í þá átt að það verður ekki bjástrað mikið við útgerð sunnan línunnar. "Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir okkur, allra hluta vegna, að reyna að greina á milli aflaminnkunar sem verður þannig, að við leitum að fleiri en einni orsök, en sláum því ekki föstu að minnkandi afli þurfi alltaf að vera því að kenna að stofninn hafi minnkað og það sé eina orsökin." Ég vildi að þetta væri rétt, að það væru aðrar skýringar, þannig að við kannski ættum eftir að upplifa það ævintýri að þorskurinn skili sér eins og við héldum þegar var verið að víkka og stækka fiskveiðilögsöguna, þegar menn voru svo bjartsýnir upp úr 1970 að það mundi ekki líða langur tími þangað til þorskafli kæmist í svo sem eins og milljón tonn. Þvílíkt góðæri og gósenland sem við byggjum þá í.

Voru það einhverjir sem hugsuðu þannig?

Það voru margir, hv. 5. þm. Austurl. Egill Jónsson. Það var mjög um það rætt manna á meðal að það væri ekkert ósanngjarnt að ætlast til þess að við gætum náð upp undir milljón tonnum af þorski miðað við hvernig ástandið hafði verið. Við náðum þó, eins og ég segi og eins og kemur fram fyrst í skýrslunni, að meðaltali 485 þús. tonnum tímabilið 1952–1960 meðan bresku togararnir voru vaðandi nánast upp í landsteinana. Svo kemur dökka útlitið sem varð til þess að þetta varð að hinni frægu svörtu skýrslu. "Annars er það sannast sagna að Hafrannsóknastofnun lítur mjög dökkum augum á framtíð þorskstofnsins og telur eina ráðið að draga úr sókninni í hann. Hún vill að hámarksafli á þessu ári fari ekki fram úr 250 þús. tonnum í stað 330 þús. tonna afla á sl. ári. Þetta þýðir minnkun á þorskafla sem nemur 80 þús. tonnum og munar um minna bæði fyrir þjóðarbúið og fiskvinnslustöðvarnar. Og sé það rétt að hrygningarstofninn hafi verið kominn niður í 165 þús. tonn á vetrarvertíð í fyrra og 83 þús. tonn af þeim stofni hafi verið drepin á árinu þá þurfa að bætast 118 þús. tonn í hrygningarstofninn nú svo hann nái 200 þús. tonnum eins og áætlað er að hann verði á þessari vertíð." Síðan kemur tafla um álit Hafrannsóknastofnunar á stærð hrygningarstofns þorsks með óbreyttri sókn. Árið 1979 er talið að hrygningarstofninn verði 200 þús. tonn, árið 1980 266 þús. tonn, árið 1981 184 þús. tonn og árið 1982 221 þús. tonn, árið 1983 278 þús. tonn og árið 1984 234 þús. tonn. Ef farið hefði verið að tillögum og friðunarhugmyndum Hafrannsóknastofnunar, þá gerði stofnunin ráð fyrir því að hrygningarstofninn mundi verða árið 1979 200 þús. tonn eins og í hinni töflunni, 1980 ívið meiri eða 329 þús., 1981 303 þús., 1982 384 þús. og 1983 505 þús. tonn. Það er fróðlegt að bera þetta saman við það sem veiddist á þessum árum. Ég er með töflu 10 á bls. 37 í grg. með kvótafrv. Þar er einmitt sagt frá því að árið 1981 veiddust 461 þús. tonn af þorski, árið 1982 veiddust 382 þús. tonn af þorski og árið 1983 294 þús. tonn af þorski þannig að tölur Hafrannsóknastofnunar ollu töluverðu fjaðrafoki á þessum árum. Þetta varð kannski til þess að það varð trúnaðarbrestur eða kom upp tortryggni í garð Hafrannsóknastofnunar og fiskifræðinga. Sjómenn sérstaklega áttu bágt með að trúa þessum tölum og vefengdu þær á ýmsan hátt og útgerðarmenn ekkert síður og stjórnmálamennirnir voru frekar vantrúaðir á þetta. Þess vegna fór sem fór að fiskveiðistjórnunin með heildaraflamarki, sem átti að byggjast á friðunarhugmyndum Hafrannsóknastofnunar, virkaði aldrei eins og hún átti að gera vegna þess að aðilar treystu hvorki né trúðu hver öðrum á þessum árum. Það er raunverulega undanfari kvótakerfisins. Það er ástandið sem skapaðist út af þessari svörtu skýrslu á árunum strax á eftir, hvernig stjórn fiskveiða fór fram þá með heildaraflamarki og þeirri friðun sem átti að byggja á tímabundinni lokun svæða með ungfiski og banndögum á sumrin þar sem hrygningarfiskurinn gerði vart við sig. Ég segi eins og er að ástandið var þannig þá, en það er allt annað ástand í dag. Ég held að í hjarta sínu séu nær allir útgerðarmenn sannfærðir um að kvótakerfið er eitt það versta kerfi sem við höfum nokkurn tíma látið okkur detta í hug að taka upp. Hins vegar er því ekkert að leyna að mjög margir útgerðarmenn eru tiltölulega sáttir við að starfa og gera út í þessu kerfi. Þeir hafa fengið mjög ríflegan kvóta. Ég þekki svo vel til hjá t.d. Útgerðarfélagi Akureyringa að ég hygg að forráðamenn þess ágæta fyrirtækis séu í sjálfu sér ekkert mjög óhressir að starfa undir kvótafyrirkomulagi. Þeir hafa mjög góðan kvóta og eru reyndar nýlega búnir að stórauka hann með því að kaupa Dagstjörnuna af Suðurnesjum þannig að ég er ekkert viss um að þeir vilji mikið breyta til. Þeir eru mjög sáttir við núverandi fyrirkomulag þó að kannski hver og einn forráðamanna þar mundi segja: Mér finnst kvótakerfið alveg fráleitt. En ég get ekki áfellst þessa menn þó að þeir kæri sig ekkert um að breyta þessu kerfi. Þeir hafa það ágætt í þessu kerfi. Og þannig er e.t.v. um velflesta útgerðarmenn. Við skulum því ekkert vera hissa á því að það hafi verið veifað alls konar stuðningsyfirlýsingum við kvótakerfið frá þingum Landssambands útgerðarmanna, frá fiskiþingum og ótal öðrum samkundum þar sem útgerðarmenn koma saman og jafnvel sjómenn líka. Það má segja alveg það sama um velflesta sjómenn. Þeir vita hvað þeir hafa í þessu kerfi og það út af fyrir sig kemur ekkert mjög illa út. En ég held að hver og einn þessara manna, ef hann væri spurður hvert væri álit hans á þessu kvótakerfi, ef hann gæti fengið því breytt og ráðið því einn, mundi vilja taka upp gamla kerfið sem í dag ætti að geta virkað mjög vel þar sem, eins og ég hef margoft fjallað um, ástandið er allt annað nú en það fyrir fyrir 6–7 árum þegar þessi svarta skýrsla Hafrannsóknastofnunar var nýkomin út og menn tortryggðu og vantreystu hver öðrum. Núna held ég að það sé mikil samstaða og traust milli útgerðarmanna, sjómanna og fiskifræðinga um að reyna að byggja upp þorskstofninn og beita til þess skynsamlegum friðunaraðgerðum. Ég er ekki í nokkrum minnsta vafa um að með heildaraflamarki samfara skynsamlegum friðunaraðgerðum, og það mætti vel hugsa sér að beita svæðisaðgerðum, vera með mismunandi friðunaraðgerðir eftir svæðum, eftir byggðarlögum og láta heildaraflamarkið vera breytilegt, þ.e. að heildaraflamark sé ákveðið fyrir eitt ár í senn, en þá má skipta því misjafnlega niður á hluta ársins, ég er alveg sannfærður um að með slíku kerfi gætum við náð miklu betri stýringu og nýtingu á fiskstofnunum. Eins og ég hef margítrekað í ræðum mínum í sambandi við meðferðina á frv. til l. um stjórn fiskveiða hv. Ed. mundum við þá geta nýtt frumkvæði einstaklinganna, gert það virkt. Ég ætla svo að ljúka máli mínu með því að lýsa enn þá einu sinni yfir undrun minni yfir því að hv. þm. Sjálfstfl. í Ed. skuli virkilega geta staðið hér eða setið öllu heldur frammi fyrir alþjóð og rétt upp hönd með þessu kerfi. Þá er illa farið fyrir Sjálfstfl. þar sem ég þrátt fyrir allt starfaði um árabil, en þetta er kannski skýringin á því að ég sá mér ekki fært að starfa með Sjálfstfl. öllu lengur.

Hv. þm. gerði aldrei athugasemd við þetta meðar, hann var í flokknum, aldrei.

Að lokum áður en ég lýk máli mínu, virðulegur forseti, vil ég hvað mig varðar lýsa yfir undrun minni yfir þessari umræðu allri og vekja athygli á því, sem ég býst við að fleiri fulltrúar stjórnarandstöðunnar eigi eftir að gera á eftir, að svo virðist sem menn hafi engar áhyggjur af skattamalum, þ.e. að það á að fara að borga út laun hér í þjóðfélaginu 1. janúar og búið að reikna þau laun út á grundvelli skattalaga sem ekki hafa enn verið samþykkt á Alþingi. Við óskuðum eftir því að fá hingað í hv. Ed. hæstv. fjmrh. til að svara fyrir hvort hann teldi að þetta væri allt í lagi og hvort það lægi meira á að ræða hér fiskveiðistefnu 24 tíma eða svo. Við gætum væntanlega fyrir löngu verið búnir að samþykkja sem lög frá Ed. frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt þannig að það væri þá hægt að borga út laun um næstu mánaðamót byggt á lögum en ekki bara á einhverjum lausum hugmyndum manna um hverjar verði skattprósentur og persónuafsláttur og þess háttar. Við getum ekkert svarið fyrir það í hv. Ed. að það geti ekki komið til greina að það verði einhverjar breytingar á frv. um tekjuskatt og eignarskatt. Það er ekki hægt að sverja fyrir það þó það hafi reyndar margkomið fram að hér fer fram hálfgerð leiksýning hvað það varðar. Hv. stjórnarþm. virðast ekki vera hér til að greiða atkvæði í samræmi við sína sannfæringu heldur eru þeir allir hlekkjaðir saman og síðan ýtir hæstv. sjútvrh. á takka og þá rétta allir upp hönd samtímis.



Herra forseti. Hér hefur staðið yfir umræða í 24 klukkustundir með litlum hléum þar sem rætt hefur verið um stjórn fiskveiða, en fleira býr undir þessari umræðu eins og allir vita. Ég vil í þeim efnum taka eftirfarandi fram: Í fyrsta lagi að með málflutningi okkar í gær og í nótt höfum við viljað undirstrika tillögur okkar um breytingar á kvótakerfinu. Ég hygg að þess séu ekki dæmi áður úr meðferð kvótamálsins á hv. Alþingi að stjórnarandstöðuflokkar og reyndar einstakir þm. úr stjórnarflokkum hafi lagt fram jafnviðamiklar brtt. við það kerfi sem notast hefur verið við í kvótamálinu og gert hefur verið nú. Þessar tillögur höfum við undirstrikað með málflutningi okkar í gær og í nótt. Í öðru lagi höfum við með málflutningi okkar viljað leggja á það áherslu að við gerum það sem við getum, þó að við séum lítill minni hluti, aðeins þriðjungur þingsins, til þess að verjast eins og kostur er þegar að okkur er sótt. Þessar umræður eru hluti af því þrátefli sem nú er um að ræða í þinghaldinu á þeim klukkutímum sem eftir lifa af því fram að jólum. Auðvitað beinist þetta þrátefli og þessi pólitísku átök ekki síst að matarskattinum illræmda sem enn er til 1. umr. í Nd. Þráteflið, átökin og samkomulagsleysið í þinginu núna stafa fyrst og fremst af því að ríkisstjórninni hafa verið mislagðar hendur um framlagningu mála og verkstjórn alla á hv. Alþingi. Stjórnarflokkarnir hafa komið sér seint og illa saman um einstök mál og þar af leiðandi hefur tekið lengri tíma en ella að koma þeim fram, bæði til að leggja þau fyrir þingið og eins til að taka þau fyrir eftir að þau voru komin inn í hv. Alþingi. Hitt vil ég einnig undirstrika nú eftir þennan langa fund að stjórnarandstaðan gerði til þess ítrekaðar tilraunir í nótt og í gærkvöld að fá til meðferðar frv. til l. um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt, sem er mikilvægur þáttur staðgreiðslukerfis skatta sem á að taka gildi frá og með 1. janúar nk., og reyndar er það svo að í kvöld á að hefja keyrslu hjá Skýrsluvélum ríkisins og Reykjavíkurborgar á launum og launamiðum þúsunda launamanna. Ég tel einnig nauðsynlegt að undirstrika eftir þennan sólarhrings fund að málflutningur okkar hefur ekki síst beinst að því að undirstrika sjálfstæði minni hlutans. Minni hlutinn á hv. Alþingi, þó hann sé aðeins þriðjungur þingheims, lætur ekki bjóða sér hvað sem er, lætur ekki meiri hlutann, þó hann sé 2/3 þingheims, ganga yfir sig umyrða- og möglunarlaust. Ég vænti þess að eftir þessa nótt hafi hv. meiri hluti og forustumenn hans gert sér grein fyrir þessari staðreynd. Hér er ekki um að ræða það sem venjulega er kallað málþóf. Hér hefur ekki verið um það að ræða að einstakir þm. stjórnarandstöðunnar hafi fullnýtt þá ræðumöguleika sem þingsköpin opna fyrir, langt frá því, hvorki við 2. eða 3. umr. málsins. Það liggur t.d. fyrir að því fer víðs fjarri að við höfum, andstæðingar frv., tæmt þann rétt sem þingsköp skapa okkur. Hins vegar er það okkar skoðun að nú þegar klukkan er orðin liðlega tíu sé eðlilegt að ljúka þessari umræðu þar sem gert hafði verið ráð fyrir að hér hæfist fundur í deildinni á þessum tíma til að fjalla um tekju- og eignarskattsfrv. og við viljum greiða fyrir því að það mál fái þinglega meðferð. Ég veit að það er óvenjulegt, en ég vil af minni hálfu segja að það hefur verið einkar athyglisvert að fylgjast með því að alla þessa 24 tíma hafa setið á pöllunum fulltrúar þeirra manna sem hvað mestra hagsmuna eiga að gæta varðandi afgreiðslu þessa máls. Það kannski sýnir betur en margt annað að við erum ekki aðeins að fjalla um kvótafrv., sem er pappír, heldur um fjöregg, um lífskjör þúsunda manna í landinu sem bíða nú milli vonar og ótta eftir því hvað kemur út úr þessum málum. Þetta er fólk sem trúði því og hélt að Alþingi Íslendinga væri lýðræðisleg stofnun þar sem menn tækjust á með rökum og gagnrökum, gengju frjálsir, ekki bundnir af neinu nema samvisku sinni, til atkvæða, að Alþingi Íslendinga væri ekki stofnun þar sem menn væru handjárnaðir af einstökum ráðherrum og neyddir til að taka ákvörðun þvert gegn sinni eigin samvisku. Þessi atriði, herra forseti, vildi ég undirstrika um leið og ég leyfi mér að þakka hæstv. forseta fyrir einkar ánægjulegt fundarhald þessa síðustu 24 klukkutíma.



Herra forseti. Ég gerði eiginlega grein fyrir atkvæði mínu í ræðu áðan, en þá voru fáir viðstaddir þannig að ég ætla að gera það aftur núna. Ég sagði þá að mér fyndist óeðlilegt að þurfa að gera svona tillögu, en það er spurning þegar þeir aðilar sem þarna er um að ræða hafa lent greinilega í einhverri afarstöðu í kvótakerfinu. Ég held að nú stefni allt í að það sé verið að festa kvótakerfið í sessi. Ég lít svo á að það þurfi að hreinsa öll svona gömul mál áður en það gerist. Þess vegna segi ég já.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls flutti ég till. um að taka út úr tíu skip sem ég taldi að ættu rétt á því að fá veiðileyfi aftur. Sú tillaga var felld hér í atkvæðagreiðslu. Ég mun ekki taka afstöðu til þessa máls og greiði því ekki atkvæði.



Herra forseti. Hér fer fram atkvæðagreiðsla um brtt. við 4. gr. frv. sem ætlað er að tryggja veiðileyfi skipa sem koma í stað þeirra sem fórust á árunum 1983 og 1984. Ég tel þetta vera réttlætismál og ég harma að ekki hefur tekist að ná samkomulagi um þetta atriði þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir. Vegna stöðu málsins nú og þess samkomulags sem náðst hefur í meiri hl. sjútvn. og í von um að frekari umfjöllun málsins leiði til betri lausnar áður en það verður endanlega afgreitt á hv. Alþingi segi ég nei við þessari brtt.



Herra forseti. Með skírskotun til atkvæðaskýringar hv. 6. þm. Reykn. segi ég já.



Herra forseti. Með tilliti til þess að brtt. Alþb. við frv. þetta hefur verið hafnað, með tilliti til þess að ekki hefur verið tekið neitt tillit til almennra ábendinga okkar og vegna málsmeðferðar og stöðu þessara mála í þinginu nú segi ég nei.



Herra forseti. Við höfum staðið hér og rætt þetta frv. alllengi og við höfum aðallega rætt hvert við annað, stjórnarandstaðan. Okkar hugmyndir hafa ekki fengið að njóta sín á einn eða annan hátt við breytingar á frv. Allar brtt. okkar kvennalistakvenna hafa verið felldar. Þess vegna segi ég nei.



Herra forseti. Það kann að vera nokkur ósigur sem felst í því að sjá frv. verða samþykkt í hv. Ed. eftir að við höfum staðið meira eða minna í ræðustóli rúmlega 24 tíma. En ég held samt sem áður að það sé enginn ósigur í því fólginn. Við höfum bent á mörg atriði þess og sýnt fram á og sannað að frv. er rangt og ég segi nei.



Herra forseti. Það frv. um fiskveiðistjórn, sem hér er nú til lokaumræðu í deildinni, er að mínu áliti í andstöðu við stefnu og starfsyfirlýsingu núv. ríkisstjórnar. Þetta frv. er líka í andstöðu við yfirlýstar ákvarðanir kjördæmisþings Alþfl. á Vestfjörðum. Mér sýnist að samþykkt þessa frv. geti haft þær afleiðingar að jafnaðarmenn á Vestfjörðum snúist gegn hæstv. ríkisstjórn. Hvort slíkt verður kemur í ljós á seinni tímum. Ég segi nei.