Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Svo sem hv. þm. er kunnugt stendur nú yfir allsherjarendurskoðun á öllu skattkerfi ríkisins á vegum fjmrn. Þessi endurskoðun var raunar hafin í tíð hæstv. fyrrv. ríkisstj., en hefur verið haldið áfram af hálfu hæstv. núv. ríkisstj. Ég er í hópi þeirra sem telja að því miður hafi störfum þeirra aðila, þó að ég efist ekki um að vandlega hafi verið unnið, hafi miðað heldur seint. En kannske er tíminn, sem í endurskoðunina hefur farið, órækast vitni þess hversu brýn þörf er á að endurskoða skattkerfi ríkisins í heild, og ber að vona að endurskoðuninni ljúki sem fyrst og ljúki með tillögugerð um verulegar breytingar. En einmitt vegna þess, að kunnugt er að endurskoðun stendur yfir, höfum við þm. Alþfl. viljað með flutningi sérstakrar till. til þál. gera grein fyrir því hvert við teljum að vera ætti markmið endurskoðunarinnar, hvern svip lokatillögur þær, sem lagðar verða fyrir Alþ., ættu að hafa. Og um það fjallar einmitt sú till. sem hér er nú til umr. En þar er skemmst af að segja, að þar leggja þm. Alþfl. til gagngera breytingu á skattkerfi ríkisins, þ.e.a.s. á tekjuöflun ríkisins. Í till. er stefnumörkun sem í felst róttækasta tillögugerð sem fram hefur komið um skattamál á Íslandi um langan aldur. Meginbreytingarnar, sem við leggjum til að verði niðurstaða þeirrar endurskoðunar sem yfir stendur, eru þessar: Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að horfið verði að fullu frá innheimtu tekjuskatts til ríkisins af tekjum launþega. Í öðru lagi er lagt til að tekið verði að greina á milli atvinnurekstrar einstaklinga og einkabúskapar þeirra í því skyni að koma í veg fyrir að bókfærður halli á atvinnurekstri geti gert einstaklingi kleift að hafa háar raunverulegar tekjur í skjóli atvinnurekstrarins án þess að greiða af þeim nokkurn tekjuskatt eða útsvar vegna þess að atvinnureksturinn er talinn rekinn með tapi samkvæmt bókhaldi og skattaframtali. Gert er ráð fyrir að eiganda atvinnurekstrar, sem við hann starfar, séu jafnan áætlaðar tekjur sem telja má eðlilegar miðað við vinnuframlag hans í þágu fyrirtækisins og stöðu hans þar og séu þessar tekjur áætlaðar hliðstæðar launum sem greidd eru fyrir sams konar störf í atvinnurekstri. Síðan greiðir hann útsvar, - við ætlumst til að sveitarfélög haldi áfram að innheimta útsvör, - síðan greiðir hann útsvar af þessum áætluðu tekjum, auk þess sem hagnaður af atvinnurekstrinum yrði auðvitað skattskyldur almennt. Ýmsum kann eflaust að þykja það nýlunda að jafnaðarmannaflokkur eins og Alþfl. skuli kunngera það sem stefnu sína að ríkið skuli hverfa frá innheimtu stighækkandi tekjuskatts og leggja til að teknir verði upp neysluskattar í staðinn. Fyrir hálfri öld eða svo var það eitt helsta baráttumál jafnaðarmannaflokka um víða veröld að taka upp stighækkandi tekjuskatta. En mikil breyting hefur orðið á lýðræðisþjóðfélögum vestrænna landa, á undanförnum áratugum, s.l. hálfri öld. Sannleikurinn er sá að um og eftir aldamótin síðustu voru stighækkandi tekjuskattar í raun og veru eina hagstjórnartækið sem tiltækilegt var til að jafna tekjuskiptinguna og eignaskiptinguna í þjóðfélaginu. En jafnaðarmenn töldu einmitt vera eitt megin-markmið sitt í stjórnmálabaráttu sinni að jafna þá tekju- og eignaskiptingu sem þá átti sér stað. En það er kunnara en frá þurfi að segja að á undanförnum áratugum hafa komið til skjalanna margvísleg önnur hagstjórnartæki sem beitt hefur verið í sívaxandi mæli einmitt til þess að ná þessu æskilega félagslega markmiði frá sjónarmiði jafnaðarmanna, að jafna tekjur og eignir. Á ég þar fyrst og fremst við félagsmálalöggjöfina sem orðið hefur æ útbreiddari og viðtækari og haft hefur æ meiri áhrif í öllum vestrænum ríkjum. Þá hefur það verið viðurkennt sem meginregla að menntun skuli vera ókeypis, en svo var ekki áður fyrr, og mjög víða er öll menntun nú ókeypis allt frá upphafi skólaskyldualdurs til loka hins lengsta háskólanáms. Auðvitað hefur þetta einnig haft mjög víðtækar tekjujöfnunarafleiðingar. Þá hefur ríkisvaldið og haft ýmiss konar afskipti af verðlagi, yfirleitt í þá átt að stuðla að því að neysluvörur alls almennings væru sem ódýrastar, en látið sig minna skipta þó að þær vörur, sem einkum eru notaðar af tekjuháu fólki, væru í háu verði. Sannleikurinn er sá að tekjujöfnunaráhrif stighækkandi tekjuskatts hafa algjörlega horfið í skuggann fyrir þessum nýju hagstjórnartækjum sem beitt hefur verið til tekjujöfnunar og ég var að nefna. Hér á landi er t.d. óhætt að fullyrða að tekjujöfnunaráhrif hins stighækkandi tekjuskatts til ríkisins eru hégómi einn í samanburði við áhrif almannatryggingakerfisins og þess að við íslendingar erum í hópi þeirra þjóða þar sem skólaganga öll er svo að segja ókeypis, kostuð af hinu opinbera. Þetta er ástæðan fyrir því að innan jafnaðarmannaflokka hefur fylgi við þau sjónarmið, sem þessi till. grundvallast á, farið vaxandi með hverju árinu sem líður. Hvarvetna hafa mönnum orðið æ ljósari gallarnir á innheimtu stighækkandi tekjuskatts, eins og tekjuskattskerfið hefur verið framkvæmt, og þeim sjónarmiðum því vaxið fylgi að heppilegra væri að breyta hinum stighækkandi tekjuskatti til ríkisins yfir í neysluskatta í einhverju formi. Fyrsti þekkti jafnaðarmannaleiðtoginn á Norðurlöndum, sem gerðist talsmaður þess að stighækkandi tekjuskatti yrði breytt í neysluskatt, í söluskatt, var fyrrv. forsrh. norðmanna, Trygve Bratteli. Hann hélt m.a. um þetta stórmerkt erindi hér á Íslandi fyrir um 20 árum, en þá var hann fjmrh. Noregs. Hann leiddi í þessu erindi glögg fræðileg rök að því að frá sjónarmiði heildarinnar, frá sjónarmiði launþega og atvinnurekenda og frá því sjónarmiði að efla bæri sparnað á kostnað neyslu, þá væru neysluskattar heppilegri en stighækkandi tekjuskattur eins og hann væri framkvæmdur á Norðurlöndum og í Vestur-Evrópu yfir höfuð að tala. Þessum sjónarmiðum hefur vaxið fylgi innan jafnaðarmannaflokka í Vestur-Evrópu. Og nú kveður Alþfl. upp úr með það sem stefnu sína. Sú varð niðurstaðan á síðasta flokksþingi Alþfl., sem haldið var í nóv. s.l., að það skyldi verða eitt af verkefnum flokksins að berjast fyrir því að tekjuskattur á launafólk, á launatekjur til ríkisins skyldi afnuminn, en neysluskattur innheimtur í staðinn. Sannleikurinn er sá, að byrði beinna skatta er orðin óbærilega þung og álagning þeirra er að mörgu leyti mjög ranglát, auk þess sem hún er afar dýr í framkvæmd. Álagningarkerfið er orðið óeðlilega flókið og veitir skilyrði til margháttaðra undanbragða undan réttlátri skattgreiðslu, bæði löglegra og ólöglegra. Hlutfall tekjuskatts af tekjum er orðið svo hátt að almennir launþegar eru farnir að greiða frá þriðjungi og allt að helmingi tekna sinna í beina skatta af tekjum sínum bæði til ríkis og sveitarfélaga. En samtímis verða þeir vitni þess að fyrirtæki, sem hafa gífurleg umsvif, greiða litla eða jafnvel enga tekjuskatta útsvör vegna rekstrar síns. Þessi óhóflega skattheimta af tekjum launþega er í mörgum tilfellum orðin og verður í æ fleirum beinlínis fjötur á framtakssemi einstaklinga, beinlínis fjötur á vinnuvilja og er því orðin hemill á heilbrigðan og eðlilegan vöxt þjóðartekna. Gallar mjög víðtæks og flókins tekjuskattskerfis með háum skattstigum eru ekki einungis orðnir vandamál á Íslandi, heldur einnig í nálægum löndum þar sem um er að ræða viðtæka og vaxandi gagnrýni á slíka skattheimtu. Nægir í því sambandi að minna á þær umr. sem einmitt þessar vikurnar eiga sér stað í Svíþjóð um innheimtu tekjuskatta af launatekjum þar í landi. Þegar vitað er að um eða yfir helmingur viðbótartekna fer til greiðslu tekjuskatts, þá getur ekki hjá því farið, að ekki sé talað um þýðingu þess við hvers konar kjarasamninga, að það hafi lamandi áhrif á framtakssemi og vinnuvilja. Þegar stighækkandi tekjuskattur var upphaflega lögfestur hér og annars staðar var hann, eins og ég sagði áðan, helsta tækið sem fyrir hendi var til þess að jafna tekjur. En hann er það ekki lengur og þess vegna er orðið tímabært að taka þetta kerfi allt saman til endurskoðunar. Þegar óbeinn skattur, eins og t.d. söluskattur eða virðisaukaskattur, er greiddur, þá ræður skattgreiðandinn meiru um það sjálfur hversu mikið hann greiðir með því að ákveða hvað og hversu mikið hann kaupir umfram nauðþurftir, og má tvímælalaust telja þetta til kosta neysluskatta miðað við stighækkandi tekjuskatta. Enn fremur má í þessu sambandi nefna að framkvæmd tekjuskattsinnheimtu er óhemjudýr og miklu dýrari en innheimta söluskatts. Og í þriðja lagi verður að nefna það, að fyrst innheimta neysluskatta gerir skattgreiðandanum kleift að ákveða sjálfur hversu mikið hann greiðir í skatta, í stað þess að honum eru ákveðnir skattar ef tekjuskattskerfið er notað, þá má gera ráð fyrir því að hann spari meira en ella, en sparnaður er undirstaða heilbrigðra framkvæmda. Má því hiklaust staðhæfa að neysluskattakerfið sé líklegra til þess að stuðla að auknum sparnaði og þar með heilbrigðari fjármögnun framkvæmda heldur en ef sömu upphæðar er aflað til ríkisins með innheimtu stighækkandi tekjuskatts. Það varð tilefni nokkurrar opinberrar umr. á s.l. hausti, þegar skattskrár voru birtar fyrir s.l. ár, að áberandi munur var á þeirri skattbyrði, sem launamenn urðu að bera vegna sinna tekna, og þeim sköttum sem félög greiddu eða þeir einstaklingar, sem stunduðu atvinnurekstur. Í fyrra voru talin um 5190 félög á skattskrá og nam álagður skattur á þau aðeins um 1200 millj. kr. Í fjárlögum þessa árs er gert ráð fyrir að skattur félaga verði lægri en þetta, verði aðeins rúmlega 1000 millj. kr. Í fyrra var áætlað að um það bil 7 500 einstaklingar hefðu aðaltekjur sinar af eigin rekstri, og athugun, sem gerð var, leiddi í ljós að aðeins rúmur helmingur þessara 7 500 einstaklinga, sem hafa aðaltekjur af eigin rekstri, greiddi tekjuskatt, um það bil 400–500 millj. kr. Af öllum atvinnurekstri í landinu, bæði þeim sem stundaður er af félögum og stundaður er af einstaklingum, voru því í fyrra greiddar 1600–1700 millj. kr. í tekjuskatt. 55–56% af þessum aðilum, félögum og einstaklingum, sem stunda atvinnurekstur, greiddu tekjuskatt, en 44–45% af þessum aðilum greiddu bókstaflega engan tekjuskatt. Miðað við verðlag eins og það var á s.l. hausti í okt., en það er einmitt það verðlag sem fjárlagafrv., sem þá lá fyrir, var miðað við, mátti áætla að heildarvelta allra atvinnufyrirtækja í landinu hafi í fyrra verið um 360 milljarðar kr. Hér er að sjálfsögðu ekki um nákvæma tölu að ræða, eflaust einhverja tvítalningu, en talan er áreiðanlega ekki fjarri lagi. Þess ber að sjálfsögðu að geta, að sá virðisauki, sem í þessari veltu felst, er auðvitað mjög breytilegur eftir atvinnugreinum. Hann er t.d. áreiðanlega miklu minni í verslun en í framleiðslugreinum og minni í framleiðslugreinum en í ýmsum þjónustugreinum. En sé gert ráð fyrir því að fyrirtækin, sem tekjuskatturinn er lagður á, hafi um 2/3 veltunnar og það er áreiðanlega ekki fjarri lagi, þá nemur tekjuskattur sá, sem þau greiddu í fyrra, um 3/4% eða undir 1% af veltunni. Veltu hinna, sem í fyrra greiddu bókstaflega engan tekjuskatt, má áætla á bilinu 100–130 milljarðar kr. Er hér augljóslega um svo mikla veltu að ræða að það hlýtur að teljast óeðlilegt að bókstaflega ekkert sé greitt til ríkissjóðs af slíkri veltu, af 100–130 milljarða kr. veltu. Þessar tölur, sem ég hef nefnt, sýna alveg ótvírætt að það er um að ræða gífurlegan mun á skattbyrði einstaklinga og félaga. Í fyrra var greiddur tekjuskattur einstaklinga um 5.6 milljarðar kr., en félaganna, eins og ég sagði áðan, um 1200 millj. kr. Á fjárlögum yfirstandandi árs er tekjuskattur einstaklinga aðeins hærri, hann er áætlaður 5.7 milljarðar kr., en tekjuskattur félaga hins vegar aðeins lægri en í fyrra, þ.e.a.s. rúmur 1 milljarður kr. Og þegar við höfum það í huga að venjulegur launþegi greiðir frá þriðjungi og upp í helming tekna sinna í tekjuskatt, en hins vegar er enginn tekjuskattur greiddur af atvinnurekstri sem hefur 100–130 milljarða kr. veltu og af öllum atvinnurekstri í landinu voru í fyrra aðeins greiddar um 1600–1704 millj. í tekjuskatt, bæði félaga og einstaklinga sem stunda atvinnurekstur, þá er hér um að ræða svo augljóst þjóðfélagslegt misrétti að við það verður ekki búið lengur. Sannleikurinn er sá að þær tilraunir, sem í áratugi hafa verið gerðar til að leiðrétta tekjuskattsgerð, til að draga úr þessu augljósa misrétti, hafa aldrei borið árangur. Það er þess vegna sem við þm. Alþfl. höfum komist að þeirri niðurstöðu að á þessu máli sé aðeins ein lausn til, það sé ekkert annað lengur eftir en að höggva á hnútinn, þ.e.a.s. afnema alveg tekjuskatt af tekjum launþega og láta atvinnureksturinn í landinu greiða tekjuskatt, en bæta hins vegar ríkissjóði upp tekjumissinn vegna niðurfellingar tekjuskattsins á launþegum með því að auka neysluskatta. Raunar gerum við ráð fyrir að fleiri breytingar séu gerðar á skattalögum heldur en þessi grundvallarbreyting, að hætta að innheimta tekjuskatt af launþegum, en halda tekjuskatti af atvinnurekstri. Við gerum í fyrsta lagi einnig ráð fyrir því að reglum um afskriftir eigna sé breytt á þann veg að ekki verði framvegis hægt að afskrifa sömu eign í skattframtali oftar en einu sinni vegna þess að hún hefur skipt um eiganda. En réttur nýs eiganda til fullra afskrifta samkv. gildandi lögum hefur verið ein aðalundirrót misréttis milli skattgreiðslu af tekjum atvinnurekenda annars vegar og launþega hins vegar. Í öðru lagi gerum við ráð fyrir að reglur um heimild til að draga vexti af skuldum frá tekjum af atvinnurekstri verði við það miðaðar að um sé að ræða eðlilega lánsfjáröflun í þágu atvinnurekstrar. En gildandi heimildir til vaxtafrádráttar hafa verið mjög misnotaðar og átt verulegan þátt í því misrétti sem ég gerði áðan að umtalsefni. Í þriðja lagi gerum við ráð fyrir að hagnaður af sölu eigna verði skattlagður að svo miklu leyti sem hann á ekki rót sina að rekja til rýrnunar á verðgildi peninga. Það atriði, sem einna vandasamt er að setja um skynsamleg og réttlát ákvæði í lögum um skattatekjur af tekjum, er einmitt, hvernig skuli fara með söluhagnað af eignum, ekki síst vegna sífelldra breytinga á verðgildi peninganna. Það er skoðun okkar, sem flytjum þessa till., að ekki sé réttmætt að skattleggja söluhagnað ef hann á eingöngu rót sína að rekja til þess að verðlag hefur hækkað og peningar þess vegna lækkað í verði. Annan söluhagnað teljum við hins vegar réttmætt að skattleggja og þó alveg sérstaklega þann hagnað sem á rót sína að rekja til verðhækkunar eigna sem orðið hefur vegna opinberra aðgerða og án nokkurs tilverknaðar af hálfu eiganda eignarinnar. Vegna ákvæða gildandi laga hafa háar tekjur af sölu eigna sloppið undan eðlilegu skattgjaldi. Á hinn bóginn er eðlilegt að viðurkenna rétt atvinnurekenda til afskrifta af raunverulegu verðmæti eigna þegar afskrift fer fram. Í fjórða lagi leggjum við til að hvort hjóna um sig verði sérstakur skattgreiðandi án tillits til hjúskaparstéttar. Nú gildir, sem kunnugt er, sú regla að tekjur hjóna eru lagðar saman við álagningu skatta og er það að sjálfsögðu óeðlilegt. Hins vegar er veittur viss frádráttur vegna þeirra tekna sem eiginkona aflar utan heimilis. Ef annað hjóna aflar tekna utan heimilis, en hinn aðilinn annast heimilisstörf, hvor aðilinn sem það er, þá á hinn síðarnefndi að eiga rétt á því að ráðstafa hluta af tekjum helmillsins og greiða þá að sjálfsögðu útsvar af þeim hluta, en tekjuskatt gerum við ráð fyrir að hann greiði ekki, sbr. það sem ég hef áður sagt. Þetta sjónarmið er að okkar dómi það eina sem er í fullu samræmi við nútímahugmyndir um jafnrétti kynjanna. Þá gerum við í fimmta lagi ráð fyrir því að þeim söluskatti, sem nú er innheimtur, skuli fyrir árslok þessa árs breytt í virðisaukaskatt hliðstæðan þeim sem nú er innheimtur á Norðurlöndum og í ýmsum löndum Vestur-Evrópu. Á vegum ríkisstj. mun vera unnið að till. um breytingu söluskatts í virðisaukaskatt. En ríkisstj. hefur ekki viljað lýsa yfir að það muni verða gert á þessu ári. Við leggjum hins vegar áherslu á að það verði gert á þessu ári. Þá er í sjötta og síðasta lagi lagt til að gildandi lög um tekjustofna sveitarfélaga verði endurskoðuð með það fyrir augum að auka frjálsræði þeirra til að ákveða á hvern hátt þau afla sér tekna sinna, án þess þó að þeim verði veitt heimild til að innheimta söluskatt eða virðisaukaskatt sem við teljum eðlilegt að sé skattstofn ríkisins. Þá kem ég að síðustu að því veigamikla atriði hvernig við teljum hugsanlegt að bæta ríkissjóði þann tekjumissi sem hann yrði fyrir við að fella niður tekjuskatt af launatekjum. Þegar við fluttum till. okkar á fyrri hluta þingsins stóðu mál þannig að raunverulegur söluskattur var 17%, 2% runnu í Viðlagasjóð og áttu að falla úr gildi um áramótin, en 1% í Olíusjóð sem falla átti úr gildi 1. apríl s.l. Það má gera ráð fyrir að hvert söluskattsstig svari til u.þ.b. 1200 millj. kr. tekna í ríkissjóð, svo að með því að lýsa yfir fylgi við þá hugmynd að söluskattur yrði áfram 20% eftir að viðlagagjaldið væri fellt niður og olíuskatturinn yrði felldur niður, þá fengjust með því að halda áfram 20% söluskatti um 3 600 millj. kr. og þá vantaði ekki verulega á þá upphæð sem tekjuskattur einstaklinga af launatekjum nemur, en nákvæmur útreikningur á því hvað sú upphæð er mikil er ekki til. Það eru aðeins til upplýsingar um tekjuskatt allra einstaklinga, bæði af launatekjum og atvinnurekstri, en þær eru í ár áætlaðar, eins og ég sagði áðan, um 5.7 milljarða, en námu í fyrra um 5.6 milljörðum. Nú hefur hins vegar sú breyting orðið á að tvö söluskattsstigin, sem falla áttu niður um áramótin, renna nú í ríkissjóð og lagaákvæðið um 1% olíugjaldið hefur verið framlengt til 1. apríl á næsta ári. Við þm. Alþfl. vorum andvígir því að þau tvö söluskattsstig, sem runnu í Viðlagasjóð, færu í ríkissjóð, og við töldum unnt að endurskoða fjárlög ríkisins með þeim hætti að hægt væri að komast hjá því að taka þessi tvö söluskattsstig í ríkissjóð. Rök okkar fyrir því voru einföld. Þau voru þau að henda á þá gífurlegu hækkun sem orðið hefur á undanförnum árum á tekjum og gjöldum ríkissjóðs. Í því sambandi má minna á að síðustu fjárlögin, sem samstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. lagði fyrir Alþ., fjárlögin fyrir árið 1971, gerðu ráð fyrir 11 milljarða tekjum ríkissjóðs. Þau fjárlög, sem nú eru í gildi, gera ráð fyrir 60 milljarða tekjum í ríkissjóð. M.ö.o.: á s.l. 5 árum frá árinu 1971–1976, hafa tekjur ríkissjóðs hvorki meira né minna en 5–6-faldast. Það gefur auga leið, þó að mér sé ljóst að mjög verulegur hluti af útgjöldum ríkissjóðs er lögbundinn, þá hlýtur slík gífurleg aukning, 5–6-földun á 5 árum, að kalla á gagngera endurskoðun á útgjaldakerfi ríkissjóðs. Í þessu sambandi ætti tekjumissir, sem væri einhvers staðar á milli 4 og 5 milljarða kr., ekki að vera slíkt vandamál sem hann kann að virðast í fljótu bragði ef menn hafa ekki í huga hve stórkostleg breyting hefur orðið á tekjum og gjöldum ríkissjóðs á undanförnum 5 árum. Við gerðum einnig ráð fyrir því í haust og gerðum okkur alveg ljóst að það að halda þrem söluskattsstigum mundi ekki duga til þess að bæta ríkissjóði upp missinn á tekjuskatti launþega. En í því sambandi bentum við á í fyrsta lagi að fyrirtæki, sem stunda atvinnurekstur, mundu greiða aukinn tekjuskatt vegna breyttra reglna um fyrningarfrádrátt og vaxtafrádrátt, enda er tekjuskattur þeirra, sem stunda atvinnurekstur, nú sáralítill, eins og ég gat um áðan, auk þess sem næstum helmingur atvinnurekenda greiðir bókstaflega engan tekjuskatt. Við bentum í öðru lagi á að tekjuskattur af söluhagnaði eigna mundi vaxa. Og við bentum í þriðja lagi á að það væri nauðsynlegt að allsherjarendurskoðun færi fram á útgjaldakerfi ríkisins. Við minntum einnig á að innheimtukostnaður ríkisins vegna tekjuskatts mundi stórlækka, en hann nemur verulegum fjárhæðum. Samt sem áður gerðum við okkur ljóst, - við vildum vera algjörlega raunsæir í málflutningi okkar, - að þetta mundi ekki nægja að fullu til þess að bæta ríkissjóði tekjumissinn vegna niðurfellingar tekjuskatts af launatekjum. Þess vegna stungum við upp á því, og sú till. verður enn brýnni nú eftir að ríkissjóður hefur tekið tvö söluskattsstig eða sem svarar 2400 millj. kr. af því sem við vildum láta ganga til þess að bæta tekjumissinn vegna launatekjuskattsins, - sú hugmynd verður enn brýnni nú, enn brýnna að hún sé könnuð ofan í kjölinn, og hún er sú að leggja skatt á veltu fyrirtækja sem stunda atvinnurekstur, bæði félaga og einstaklinga. Ég benti á það fyrr í ræðu minni, að í fyrra hafi sá tekjuskattur, sem fyrirtækin greiddu, numið undir 1% af veltunni, auk þess sem fyrirtæki, sem veltu 100–130 milljörðum, greiddu bókstaflega engan tekjuskatt. Hér sýnist okkur vera um að ræða tekjustofn sem hafi verið svo að segja alveg ónotaður. Það er kunnara en frá þurfi að segja að sveitarfélög innheimta aðstöðugjald af brúttótekjum fyrirtækja í sveitarsjóð. Hliðstætt teljum við að ríkissjóður ætti að gera, hann ætti að leggja brúttóveltuskatt eða veltugjald á veltu fyrirtækja. Það þyrfti ekki að vera mjög hátt, mjög lítil viðbót við það tæplega 1% sem þau nú greiða í tekjuskatta. Hækkun þessi þyrfti ekki að vera nema mjög lítil til þess að bæta ríkissjóði það sem á vantar að tekjur hans jafnist upp vegna þeirra breytinga sem ég gat um áðan á tekjuskattslögunum og tvímælalaust mundu fela í sér auknar tekjur til ríkissjóðs. Ég hef auðvitað ekki aðstöðu til þess og ekki einstakir þm. að gera um það nákvæmar athuganir hversu hár slíkur veltuskattur þyrfti að vera til þess að ríkissjóður stæði skaðlaus eftir. En það gætu þeir ágætu sérfræðingar, sem fjmrh. hefur á að skipa, eflaust reiknað út eða fyrir því gætu þeir gert sér grein á tiltölulega skömmum tíma. Verði till. samþ. yrði árangurinn einmitt sá að slík athugun færi fram. Og ég er sannfærður um á grundvelli lauslegra athugana sem ég og fleiri hafa gert í þessum efnum, þó að ég vilji ekki fara með tölur í þessu efni, að þessi veltuskattur þyrfti aðeins að vera mjög lágur og yrði engan veginn tilfinnanlegur, en bætti þó ríkissjóði að fullu teknamissinn vegna niðurfellingar tekjuskattsins af launatekjum. Síðustu orð mín skulu vera þau, að það getur varla nokkur maður verið í vafa um að það væri réttlátara að láta allan atvinnurekstur í landinu greiða mjög smávægilegan brúttóveltuskatt heldur en íþyngja launþegum jafnherfilega og nú á sér stað og jafnranglátlega og nú á sér stað með innheimtu stighækkandi tekjuskatts til ríkisins af launatekjum. Sannleikurinn er sá, og það skulu vera síðustu orð mín, að mestu félagslegu réttlætismálin, sem nú eru á döfinni í íslensku þjóðfélagi, eru annars vegar nauðsyn þess að setja heildarlöggjöf um lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn og svo hins vegar að losa íslenska launþega undan því félagslega ranglæti sem í því felst að láta þá greiða gífurlegar upphæðir í tekjuskatta, samtímis því sem atvinnurekstur í landinu greiðir nær engan tekjuskatt. Þetta er augljóst ranglæti. Ég hika ekki við að segja að við hlíð lífeyrissjóðsmálsins er það brýnasta félagslega réttlætismálið, sem nú er á döfinni, að bæta úr því óréttlæti sem núverandi innheimta stighækkandi tekjuskatts af launafólki felur í sér. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til að þessari till. verði vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Á þskj. 81 hafa hv. þm. Alþfl. flutt till. um afnám tekjuskatts af launatekjum. Hv. 1. flm. þessarar till., hv. 9. þm. Reykv., hefur nú gert grein fyrir henni, en þar segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela þeim aðilum, sem nú starfa að endurskoðun gildandi skattalaga, að miða till. sínar m.a. við þessi grundvallaratriði“ - sem síðan eru talin upp í 12 liðum. Í þessari þáltill. er að finna ýmis athyglisverð atriði sem að sjálfsögðu verða skoðuð í sambandi við þá endurskoðun sem nú er unnið að í skattamálum, en eins og hæstv. Alþ. er kunnugt hefur á undanförnum mánuðum verið unnið á vegum fjmrh. að ýmsum athugunum og undirbúningi að breytingu skattalöggjafar sem m.a. varðar ýmsa liði í fram kominni þáltill. Atriði í þessari þáltill. eru misyfirgripsmikil og vægi þeirra misjafnt að mínu mati. Sú staðreynd, að heildarlöggjöf um tekjuskatt og eignarskatt hefur ekki verið sett síðan 1962, talar sínu máli. Þær öru breytingar, sem orðið hafa í þjóðfélaginu og í samkeppnislöndum okkar, krefjast þess að lögin séu aðlöguð aðstæðum hverju sinni, jafnframt því sem vart mun finnast önnur löggjöf sem snertir alla borgara beint eða óbeint og hefur áhrif á nær öllum sviðum þjóðfélagsins. Það hefur lengi verið um það deilt hvort beinir skattar skuli á lagðir eða tekna ríkissjóðs aflað með óbeinum sköttum. Stefna Sjálfstfl. í þessum málum hefur verið skýr og var skýrt mörkuð 1960, en lagt var til í þeirri löggjöf, sem þáv. ríkisstj. setti, að almennar launatekjur yrðu tekjuskattsfrjálsar. Það mun ekki heldur ofmælt að Sjálfstfl. hafi lengst af verið einn um að vilja leggja aðaláherslu á óbeina fremur en beina skatta, þótt nú sé svo komið málum að heyra megi raddir í öðrum flokkum sem vilja stefna í þessa átt og jafnvel ganga svo langt að afnema tekjuskatt alveg af einstaklingum eða af launþegum, eins og segir í þáltill. þeirri sem hér um ræðir. Hin breytta afstaða launþegasamtakanna til óbeinna skatta kom glöggt í ljós í sambandi við kjarasamningana 1974 þegar beinu skattarnir voru lækkaðir, en þeir óbeinu hækkaðir, sbr. lög um skattkerfisbreytingu sem samþ. vorn það ár. Svipuð afstaða launþegasamtakanna kom fram við kjarasamningana á s.l. ári, þegar nokkrar stefnumarkandi og mikilvægar breytingar voru gerðar á lögunum um tekjuskatt og eignarskatt sem voru bæði líður í þeirri endurskoðun skattalaganna, sem nú fer fram, og þáttur í því að greiða fyrir lausn þeirrar kjaradeilu sem þá átti sér stað. Ég mun fara örfáum orðum um þær breytingar sem gerðar hafa verið í tíð núv. ríkisstj., þ.e.a.s. nánar tiltekið s.l. vor. Þegar allt er talið má ætla að beinir og óbeinir skattar hafi verið lækkaðir með lögunum frá apríl 1975 um 2 milljarða 250 millj. kr., þar af tekjuskattur einstaklinga um 1 milljarð og útsvör um 400 millj. Samfara lækkun tekjuskatts voru teknar upp nýjar reglur sem fela í sér tekjujöfnun og aukið réttlæti. Persónufrádrætti frá tekjum var til fulls breytt í persónuafslátt frá skatti, sem þýðir að margir sem lítið eða ekkert gagn hafa af frádrætti, geta nýtt sér afsláttinn. Persónuafsláttur er nýtanlegur til greiðslu útsvars, þannig að fjöldi framteljenda þurfti ekki að greiða útsvar eða fékk útsvar greitt að hluta. Útborgun afsláttar, sem tekin hafði verið í smáum stíl upp 1974, var felld niður nema hjá elli- og örorkulífeyrisþegum, en sú útborgun var sameinuð við tekjutryggingu almannatryggingakerfisins. Sérstakar reglur takmörkuðu þátttöku persónuafsláttar í útsvari. Allar ívilnanir ríkissjóðs vegna barna voru sameinaðar í svokallaðar barnabætur, sem eru nánast útborganlegur afsláttur með börnum. Reyndist þetta koma sér einkar vel fyrir barnmargt fólk með miðlungstekjur og lágtekjur. Skattlagningu sambýlisfólks var breytt því til hagsbóta. Mér er tjáð af ýmsum aðilum, þ. á m. forustumönnum verkalýðsfélaganna, að hinn almenni launþegi telji þær breytingar, sem gerðar voru, mjög til bóta. En greinilegt er að betur má ef duga skal, og því er unnið að frekari tillögugerð, eins og ég gat um áður og ég vék að í fjárlagaræðu minni s.l. haust. En hér er um vandasamt og tímafrekt verk að ræða, eins og ég veit að hv. flm. þáltill. þeirrar, sem hér er til umr., gera sér grein fyrir. Þar sem ég á von á því að geta gert Alþ. grein fyrir þeim athugunum, sem hér er vikið að, tel ég ekki ástæðu til þess að ræða einstaka liði þáltill. í smáatriðum. Þó get ég ekki látið hjá líða vegna þess, er fram kemur í grg., að nefna nokkrar tölulegar staðreyndir er varða mál þetta og ég hef fengið upplýsingar um hjá skattyfirvöldum. Álagður tekjuskattur á einstaklinga nam á s.l. ári rúmlega 7 milljörðum 653 millj. kr. Greiddar barnabætur gegnum skattkerfið, annaðhvort með skuldajöfnun eða endurgreiðslu, námu tæpum 2 milljörðum 625 millj. kr. Og þátttaka ríkissjóðs í greiðslu útsvara lágtekjufólks nam milli 750 og 800 millj. kr. Fjöldi einstaklinga, sem bar að telja fram 1975, var 104 680, þar af báru tekjuskatt 53 786 eða 51.38%, en engan tekjuskatt báru 50894 eða 48.62%. Þeir aðilar, sem telja verður að hafi haft að aðalstarfi atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, eru áætlaðir 12 369 eða 11.82% framteljenda, en í grg. er gert ráð fyrir 7 500, sem stafar af því að þá munu bændur ekki taldir með. Þar af báru tekjuskatt 6 893 eða 55.73 % þeirra, en tekjuskattslausir voru 5476 eða 44.27 %. Af heildarfjölda tekjuskattsgreiðenda var hundraðshluti þeirra aðila 12.82%, en af fjárhæð tekjuskattsins 19.43%. Af heildarfjölda skattlausra aðila var hundraðshluti þessa hóps 10.76%. Fjöldi þeirra framteljenda, sem fengu greitt útsvar sítt að öllu leyti eða hluta, var milli 4.5 og 49 þús. af 99 347 einstaklingum sem útsvör báru eða á milli 45 og 49% allra útsvarsgjaldenda. Af álögðum tekjuskatti á einstaklinga á s.l. ári er áætlað að tekjuskattur þeirra, sem atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi höfðu með höndum, hafi numið 1.5 milljörðum eða 19.5% álagðs tekjuskatts, þótt fjöldi þessara gjaldenda hafi ekki numið nema 13% af heildarfjölda gjaldenda. Þegar frá hafa verið talin ýmis félög, sem enga starfsemi hafa, þ.e.a.s. þau félög sem hætt eru starfsemi eða aldrei hafa hafið starfsemi þótt skráð séu sem félög, eru tekju- og eignarskattsskyld starfandi félög um 4300, þar af greiða 2722 þeirra eða um rúm 63% tekjuskatt sem í heild nam rúmlega 1 milljarði 215 millj. kr. á árinu 1975. Í grg. þáltill. er gert ráð fyrir 5190 félögum, og stafar það af því að þá eru meðtaldir sjóðir og stofnanir sem ekki eru skattskyld, en greiða önnur gjöld, svo sem tryggingagjöld, og hafa þar af leiðandi verið tekin með. Einstaklingar og félög í atvinnurekstri eru í heild tæplega 16 700 af tæpum 109 þús. framteljendum eða 15.32% framteljenda. Þessir aðilar báru rúma 2 milljarða og 700 millj. kr. af 8 milljörðum 869 millj. kr. álagðs tekjuskatts á s.l. ári eða um 30.5%. Auk þess báru skattskyldir einstaklingar og félög í atvinnurekstri um 5 milljarða og 600 millj. kr. af svonefndum atvinnurekstrargjöldum, þ.e. aðstöðugjaldi, landsútsvari, íbúðalánasjóðsgjaldi, launaskatti og tryggingagjöldum, svo og báru einstaklingar í atvinnurekstri um 1 milljarð 150 millj. til 1200 millj. kr. í útsvör eða um 15% allra álagðra útsvara þótt gjaldendafjöldi þeirra sé innan við 12%. Í grg. þáltill. kemur fram að önnur meginbrtt. feli m.a. í sér að á einstaklinga í atvinnurekstri verði lögð útsvör hliðstæð útsvörum launþega. Í þessu sambandi þykir rétt að benda á að sveitarfélög hafa heimild til að áætla útsvarsstofn einstaklings í atvinnurekstri, sbr. ákvæði 4. málsgr. 23. gr. l. nr. 8/1972, um tekjustofna sveitarfélaga. Það er því á valdi hverrar sveitarstjórnar hvort þessi heimild er notuð eða ekki. Þá kemur fram í grg. þáltill. að framkvæmd tekjuskattsinnheimtu sé óhemjudýr og miklu dýrari en innheimta söluskatts, og vék frsm. till. að því áðan. Það mun rétt vera í sjálfu sér að innheimta söluskatts er ódýrari en innheimta tekjuskatts. En gæta verður þess í öllum umr. um kostnað við framkvæmd tekjuskattsálagningar að í tengslum við þá framkvæmd er ekki eingöngu álagning tekjuskatts, heldur og eignarskatts, ákvörðun barnabóta til um 34 500 aðila á s.l. ári, ákvörðun um þátttöku ríkisstj. í greiðslu útsvara lágtekjufólks til um 45–49 þús. aðila. Enn fremur byggist á framkvæmd tekjuskattsálagningar öll álagning útsvara í landinu sem nam rúmum 7 milljörðum 810 millj. kr. á s.l. ári á tæpa 100 þús. aðila. Þá tengist þessu beint og óbeint eftirlit og álagning atvinnurekstrargjalda og landsútsvars á atvinnurekendur, sjóði og stofnanir sem nam á s.l. ári 6 milljörðum 229 millj. kr., og að lokum endurskoðun sölugjalds, álagðs 1974 um 13 milljarða 591 millj. kr. Þótt tekjuskattskerfið í núverandi mynd yrði lagt niður þarf að vera fyrir hendi í framtíðinni framkvæmdakerfi sem sæi fyrir grunni til útsvarsálagningar og næði til jafnmargra aðila og tekjuskattskerfið í dag, auk þess sem framkvæma þyrfti álagningu og eftirlit með umræddum atvinnurekstrargjöldum og sölugjaldi. Jafnframt má á það benda að gögn til álagningar tekjuskatts eru í verulegum mæli nýtt til tölulegra athugana fyrir Hagstofu Íslands og Þjóðhagstofnunina. Auk þess byggjast á upplýsingum úr tekjuframtölum ýmsar vottorðagjafir, svo sem fyrir Tryggingastofnun ríkisins, Húsnæðismálastofnun ríkisins, Lánasjóð námsmanna o.fl. Í fjárl. yfirstandandi árs er byggt á því að raunveruleg álagning tekjuskatts nemi um 9.9 milljörðum kr., greiddar barnabætur 3 milljörðum 281 millj. og þátttaka ríkissjóðs í greiðslu útsvara lágtekjufólks um 940 millj. til 1 milljarðs. Ég geri ekki ráð fyrir að það sé ætlun flm. þessarar till. að vilja afnema greiðslu barnahóta eða þátttöku ríkissjóðs í greiðslu útsvara lágtekjufólks, en slíkt yrði óframkvæmanlegt ef það kerfi í sambandi við tekjuskatt, sem nú er, yrði með öllu lagt niður. Fyrir utan ýmiss konar afmörkuð vandamál, ef afnema á tekjuskatt af launatekjum, er rétt að hafa í huga að slík lausn hefur bæði í för með sér kosti og galla. Kæmu þá ýmis ný vandkvæði til sögunnar. Hætt er við að sumum þætti verða leit að breiðu bökunum, eins og það hefur verið orðað, og þau vandamál, sem nú eru í sambandi við eftirlit snúast við. Þá yrði það erfið þraut fyrir stjórnmálamenn að veita þeim uppbætur sem töpuðu á stökkbreytingu frá beinum sköttum í óbeina skatta og reyndar erfitt að sjá hvernig það yrði framkvæmanlegt nema með því að hafa hliðsjón af tekjum, og þá er aftur komið upp vandamál í sambandi við afmörkun þess hóps sem fá ætti bætur. Einnig er rétt að hafa í huga tengingu tryggingabóta við tekjur og framtíðarskipan mála varðandi tengsl skattkerfis og tryggingakerfis. Ég hef vikið að þessum atriðum hér til þess að sýna fram á hversu vandasamt verk það er að vinna að endurskoðun skattalaga. Það hefur m.a verið mjög til umræðu hér í okkar landi að breyta frá söluskattskerfinu núverandi í virðisaukaskatt og þá gjarnan vitnað til nágranna okkar og reynslu þeirra af virðisaukaskattskerfinu. Öll sú athugun, sem fram hefur farið, hefur beinst að því að réttara væri að taka upp virðisaukaskattskerfið. En nú er komið í ljós, m.a. hjá okkar næstu nágrönnum, í Noregi, að reynsla þeirra af virðisaukaskattskerfinu virðist ætla að verða með þeim hætti að fram er komin till. um að söðla þar um og taka upp aftur söluskattskerfið sem þeir áður höfðu. Þetta sýnir okkur að það er enginn einn skattur sem leysir öll vandamál eða nálgast fullkomnun þegar allra sjónarmiða er gætt. Þess vegna ætti að gæta þess að hlaupa ekki öfganna á milli og því rís sú spurning hvort heppilegt sé að leggja með öllu niður beina skatta. Eins og ég gat um áður, mun ég á næstunni gera hv. Alþ. grein fyrir þeirri vinnu sem í gangi hefur verið í fjmrn., auk þess sem ég á von á því að í upphafi næstu viku verði sú vinna komin það langt að þingmannanefnd sú, sem þingflokkarnir hafa tilnefnt í, geti fengið til meðferðar þau gögn sem fyrir liggja. Því tel ég ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þessa till. hér. En eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar munu að sjálfsögðu þau atriði, sem hér er bent á, fá þá skoðun sem eðlileg þykir. Verður gerð grein fyrir því, hvort heldur á þessu þingi eða síðar, þegar áfram verður haldið þessari endurskoðun, hver niðurstaða þeirrar skoðunar hefur orðið.



Herra forseti. Ég verð að biðja hv. 1. flm. afsökunar á því, að ég heyrði ekki upphaf hans máls, en ég hélt nú satt best að segja á tímabili að það væri búið að ræða þessa till. hér, enda langt síðan hún var lögð fram, og þó að flm. leggi til að hún verði samþ., þá trúi ég vart að hann leggi á það mikla áherslu þar sem lítil áhersla hefur verið á það lögð að koma þessu máli til n. eins og raun ber vitni. Hann gat þess að það hefði um áratugaskeið verið reynt að leiðrétta tekjuskattskerfið og það er rétt. Og nú þykir hv. flm. og mér skilst öllum Alþýðuflokksmönnum vera nóg komið og það sé kominn tími til að gefast endanlega upp við að leiðrétta þetta kerfi, heldur leggja það niður. Ég hafði vænst þess að það yrði gert stórt og myndarlegt átak í því að endurskoða tekjuskattskerfið og leiðrétta þar augljósa vankanta og misrétti. Hv. flm. hefur lengi verið í ríkisstj. og ég vænti þess að hann hafi reynt þar skilmerkilega að bæta þetta kerfi, en þó efa ég það, því að að mínum dómi hefur í raun og veru ekki verið gerð nein alvarleg tilraun til þess að laga þetta kerfi á undanförnum áratugum. Það er því að mínum dómi nokkuð fljótráðið að leggja til að leggja það niður, jafnvel af mönnum sem hafa ekki gert tilraun til að lagfæra það. Því var lýst yfir hér á Alþ. í fyrravetur, bæði af hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh., að það yrði lagt fyrir Alþ. frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt, og það var meira að segja sagt að það yrði gert nú í upphafi þings. Því miður hefur ekki getað orðið af því og tel ég það miður. Ég verð að segja það, að mér þykir nokkur dráttur verða þar á, en vænti þess, og þakka hæstv. fjmrh. fyrir að upplýsa það, að niðurstöður muni nú loks vera að koma. En það er vissulega ekki nægilegt að fá niðurstöður viðkomandi nefndar. Alþ. þarf að fjalla um þetta mál og fjalla um það í alvöru, vil ég segja, en ekki með því að meðhöndla þau mál á þeim grundvelli sem fram kemur í þessari þáltill. og öðru sem hefur verið lagt fram hér á Alþ. á undanförnum árum í skattamálum. Það verður að gera af meira raunsæi og meiri alvöru. Flm. gat þess að það væri stefna Alþfl. að leggja niður tekjuskatt, aðrir jafnaðarmannaflokkar hefðu svipaða stefnu og mér skildist jafnaðarmannaflokkar hér í nágrannalöndunum. Ég þykist vita að hann eigi þar m.a. við verkamannaflokka á hinum Norðurlöndunum, og ég leyfi mér að efast um að þeir hafi tekið upp þessa stefnu. Ég veit ekki betur en það hafi í raun og veru enginn verkamannaflokkur verið meira ráðandi á Norðurlöndum en Verkamannaflokkurinn í Svíþjóð, og hvernig standa þessi mál í Svíþjóð? Mér er kunnugt um það að hátekjumaður sem er í þeirri aðstöðu að geta jafnvel skammtað sér laun, ef hann er kominn ofarlega í skattstigann og fær milljón í laun, þá heldur hann eftir 140 þúsundum. Þetta vænti ég að sé rétt, mér hefur verið tjáð þetta af áreiðanlegum aðilum. Tekjuskattskerfið í Svíþjóð er því mun áhrifameira en tekjuskattskerfið hér, og er þó um að ræða land þar sem verkamannaflokkur hefur ráðið áratugum saman. Að vísu hafa komið fram mjög margar veilur í skattkerfinu í Svíþjóð, en ég leyfi mér að draga í efa að það hafi verið lagt til í því landi að mæta því máli með því að leggja kerfið niður. Það er gott og vel að þetta sé stefna Alþfl. hér á landi, en ég leyfi mér a.m.k. að efast um að verkamannaflokkarnir á Norðurlöndum hafi tekið þetta mál jafnskilmerkilega upp í sina stefnuskrá. Í þessari þáltill. er vikið að mörgum atriðum. Ég ætla að leyfa mér að fara í örstuttu máli yfir nokkur af þeim atriðum sem flm. telja hér upp. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að það skuli greint á milli þess hvort skattgreiðandi eða launþegi hefur tekjur af atvinnurekstri eða er launþegi. Um þetta er í sjálfu sér ekkert að segja. Þetta er í samræmi við grundvallarstefnumörkun í þáltill. Í öðru lagi kemur fram að við ákvörðun á skattskyldum tekjum einstaklings af eigin atvinnurekstri skuli laun hans áætluð. Ég vil leyfa mér að benda á að það er ekkert einfalt mál að ætla sér að fara að taka upp einhverja algilda reglu um áætlun launa án nokkurs tillits til afkomu fyrirtækja. Má vel vera að þetta hljómi vel, en ég er þeirrar skoðunar að hér sé um alranga leið að ræða og eigi mun fremur að leggja áherslu á að miða við einkaúttekt út úr fyrirtækinu, en ekki einhverjar áætlanir sem eru oft og tíðum háðar duttlungum opinberra aðila. Það er mun raunhæfara að skattleggja það, sem einstaklingurinn tekur til eigin þarfa, heldur en að skattleggja á grundvelli einhverrar áætlunar án tillits til þess hvort hann hefur fengið það fjármagn til ráðstöfunar eða ekki. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir því að félög skuli áfram greiða tekjuskatt og er vissulega gott að vita til þess að það á ekki algjörlega að leggja kerfið niður. En þó kæmi vissulega líka til greina, fyrst á að fara yfir í þetta kerfi, að félög greiddu einnig óbeinan skatt, þ.e.a.s. nokkurs konar virðisaukaskatt af mismun innkominna tekna og útgjalda. Það er vissulega mögulegt. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir því að reglur um afskriftir eigna skuli við það miðaðar að afskriftir svari til raunverulegrar verðmætisrýrnunar miðað við verðmæti eignarinnar þegar afskrift fer fram. Ég skil þessa grein ágætlega þar til hér er komið, en síðan er bætt við: „en að jafnan sé miðað við mat á upphaflegum endingartíma eignarinnar, þ.e. að kaupandi eignar afskrifi hana með sama hætti og seljanda hennar hefði borið að gera, þannig að sama eign verði aldrei afskrifuð oftar en einu sinni.“ Ég verð nú að segja það, að mér finnst þetta stangast nokkuð á við það sem hv. flm. sagði hér, að þeir teldu að það ætti að viðurkenna rétt atvinnurekstrarins til að afskrifa af raunverulegu verðmæti, en hér er lagt til að ef eign gengur kaupum og sölum og hefur verið afskrifuð að fullu hjá seljanda, þá hafi kaupandi engan rétt til að afskrifa eina einustu krónu. Ég verð að segja það að mér finnst þetta dálítið undarleg hugmyndafræði. Þetta mál á að leysa á allt annan hátt. Það á að leysa á þann hátt að skattleggja eða rýra áskriftarstofn þess aðila sem selur, en ekki þess sem kaupir. Það væri undarlegt ef útgerðarmaður seldi gamlan bát til manns sem hefði ekki efni á að kaupa sér nýjan bát. Aumingja maðurinn, sem kaupir þennan gamla bát, fær ekki leyfi til að afskrifa eina einustu krónu, en af því að útgerðarmaðurinn, sem átti gamla bátinn, hefur efni á því að kaupa sér splunkunýjan bát úr skipasmíðastöð hér, þá á hann að hafa óskoraðan rétt til afskrifta! Þetta er hugmyndafræði sem ég skil ekki og ég trúi því vart að þetta sé hugmynd hv. flm. Ég held að það hljóti að vera að hér hafi einhver ruglingur orðið. Í fimmta lagi er gert ráð fyrir því að reglur um heimild til þess að draga vexti af skuldum frá tekjum verði við það miðaðar að um hafi verið að ræða eðlilega lánsfjáröflun í þágu atvinnurekstrarins. Hvað er þessi eðlilega lánsfjáröflun? Eru hv. flm. tilbúnir til að setja það í skattalög, hvað er eðlileg lánsfjáröflun, og ákveða á þeim grundvelli hvaða vextir eru frádráttarbærir og hvaða vextir eru ekki frádráttarbærir. Satt best að segja hafði ég talið að það sé í sjálfu sér ekki mikill eðlismunur á fjármagnskostnaði og öðrum kostnaði. Og hvers vegna að skera niður þennan kostnaðarlið? Af hverju ekki að ganga á alla kostnaðarliði fyrirtækjanna og skera þá niður um mismunandi prósentu? Það er vissulega rétt að vaxtafrádrátturinn er orðinn afskaplega mikill og hefur oft komið til tals að skerða vaxtafrádrátt. En yfirleitt hefur verið um það rætt að skerða þennan vaxtafrádrátt hjá einstaklingum, en ekki hjá fyrirtækjum sem er mjög erfitt í framkvæmd vegna þess að það er erfitt að draga skilin. Ég fyrir mitt leyti er ekki tilbúinn til að skilgreina þetta hugtak: „eðlileg lánsfjáröflun“, og tel því hér vera um óraunhæfa till. að ræða þótt vera megi að megi koma þessu betur fyrir. Í sjötta lagi er gert ráð fyrir því að hagnaður á sölu eigna verði skattlagður að svo miklu leyti sem hann á ekki rót sína að rekja til rýrnunar á verðgildi peninga. Hér er enn eitt matsatriðið sem ég er ekki sammála hv. flm. um. Ég tel að það sé algjörlega óframkvæmanlegt að fara að skilja það í tvennt, hvað er hagnaður af sölu eigna vegna rýrnunar verðgildis peninga og hvað er raunverulegur hagnaður, þ.e.a.s. hagnaður ef miðað er við verðbólguna núll. Ég tel að hér eigi að miða við mismun á bókfærðu verði og söluverði, en ef viðkomandi aðili, sem rekur fyrirtæki, heldur áfram atvinnurekstri og fjárfestir aftur, þá hafi hann heimild til að draga þennan hagnað frá öðrum eignum og rýra þar með annan afskriftarstofn. Þetta er einnig erfitt mál þar sem það er vitað að meginhluti af fjárfestingu hér á landi er fjármagnaður með lánum úr opinberum sjóðum og það er óeðlilegt að líta aðeins á hækkun eignarinnar vegna rýrnunar verðgildis peninga, en taka ekkert tillit til hvernig viðkomandi eign er fjármögnuð. Í sjöunda lagi er hér lagt til að þegar gildandi lagaákvæði um hækkun söluskatts, sem nú rennur í Viðlagasjóð og Olíusjóð, falla úr gildi skuli þau framlengd, en tekjur af þeim hluta söluskattsins renni í ríkissjóð til þess að mæta missi tekna af tekjuskatti af launatekjum. Hér hafa hv. flm. séð að mundi vera möguleiki að fá allmargar krónur upp í tekjumissinn sem er hins vegar mun hærri en þeir gera ráð fyrir, eins og ég skal koma að síðar. En á sama þingi leggja tveir flm. að þessari till. um afnám tekjuskatts af launatekjum fram till. til þál. um jöfnun á kostnaði við kyndingu húsa og í annarri þáltill. leggja þeir til að eini tekjustofninn, sem hefði gert mögulegt að koma þó þarna á einhverri jöfnun, verði lagður niður. Ég sé ekki hvernig er hægt að taka svona tillöguflutning alvarlega, þegar menn leggja til fyrst í 76. máli Sþ. að leggja niður tekjustofn sem hefur verið notaður til að jafna húshitun í landinu og leggja svo fram aðra þáltill. um jöfnun á kostnaði við kyndingu húsa og þá á sjálfsagt að finna upp nýjan tekjustofn til þess, hver sem hann á nú að vera. Þetta finnst mér vera ábyrgðarlaus tillögugerð, svo að ekki sé meira sagt. Í áttunda lagi er gert ráð fyrir því að ítarleg ákvæði verði sett er miði að því að koma í veg fyrir röng framtöl til söluskatts, tekju- og eignarskatts, eftirlit með því að þeim ákvæðum sé hlýtt sé eflt verulega. Hér er vissulega liður sem allir geta verið sammála um. En þetta er kannske ekki fyrst og fremst spurning um það að setja ákvæði, heldur fyrst og fremst spurning um það að hafa nægilegt fjármagn, þ.e.a.s. efla skattstofurnar, efla rannsóknardeild ríkisskattstjóra með meiri fjárveitingum frá Alþ. og auka sektarákvæði skattalaganna. Það er þetta sem hefur höfuðþýðingu, að beina meira fjármagni til þessa eftirlits og hækka sektarákvæðin. En þetta er vissulega mikilsverður liður sem oft er lítið talað um, þ.e.a.s. framkvæmd skattalaganna. Það er ekki nægilegt að hafa fullkomin og góð skattalög. Það er ekki síður mikilvægt og í raun og veru enn þá mikilvægara að tryggja eðlilega framkvæmd þessara sömu skattalaga. Í níunda lagi er lagt til að það verði lagt gjald á veltu fyrirtækja, þ.e.a.s. til þess að mæta þeim tekjum sem ekki er hægt að ná á annan hátt. Það má vel vera að þetta sé sú leið sem menn eru tilbúnir að fara, að auka veltuskatta. En það er sami uppgjafartónninn í þessari till. Það á að leggja á brúttóveltu fyrirtækja. Það á að varpa tekjuhugtakinu þar með fyrir borð og gefast upp við að skilgreina það hugtak betur eða þá að auka eftirlit með framkvæmd skattalaganna. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að veltuskattur sé í sjálfu sér hálfgerð grautarstefna, því að það er á engan hátt eðlilegt að leggja á skatt í hlutfalli við veltu, hvorki á fyrirtæki né aðra, en ekki í hlutfalli við tekjur. Þetta er leið sem hægt er að fara þegar menn eru endanlega búnir að gefast upp við allt annað. Og satt best að segja hélt ég að sú stefna hafi verið mörkuð af þeirri ríkisstj. sem hv. flm. Gylfi Þ. Gíslason, átti aðild að, þegar hún lagði fram sitt frv. um tekju- og eignarskatt stuttu áður en hún fór frá völdum, þar var mörkuð sú stefna, ef ég man rétt, að veltuskattar, sem nú eru lagðir á af sveitarfélögum, skyldu smátt og smátt lagðir niður. En bað má vera að hv. 1. flm. hafi ekki verið samþykkur þeirri stefnu. Í tíunda lagi er lagt til að fyrir árslok 1976 skuli söluskatti breytt í virðisaukaskatt. Ef hv. flm. hafa kynnt sér þá grg. sem alþm. barst í vor um virðisaukaskatt, þá vænti ég þess að það hafi verið hægt að lesa það í þeirri grg. að hér væri ekki um mál að ræða sem hægt væri að koma á á stuttum tíma. Það er algjörlega vonlaust mál að ætla sér að koma þessu kerfi á á árinu 1976, enda er vafasamt hvort það sé rétta leiðin að fara yfir í virðisaukaskattskerfi eða þá að breyta söluskattskerfinu. Ég ætla ekki um þetta að fullyrða. Það er mjög margt sem mælir með virðisaukaskatti, það er margt sem mælir á móti honum, og menn skulu ekki ætla að virðisaukaskattur sé eitthvert himnaríki skattanna, eins og oft hefur komið fram, að því er mér hefur skilist, sem leysi öll okkar vandamál í skattamálum. Það er mesti misskilningur. Það er í sjálfu sér eðlilegt, þegar menn sjá gallana á þeim kerfum sem við búum við, að menn mæni á önnur kerfi, en það ber að varast að taka þau upp án þess að athuga þau mjög gaumgæfilega. Í ellefta lagi er gert ráð fyrir að hvort hjóna um sig verði sérstakur skattgreiðandi. Ég er samþykkur þessu atriði og tel að það eigi mikinn rétt á sér. Í tólfta lagi skuli endurskoða lög um tekjustofna sveitarfélaga þannig að frjálsræði þeirra verði aukið um álagningu skatta. Þetta má verá gott og blessað. En við verðum einnig að gera okkur grein fyrir því að þetta getur haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir búsetu manna. Ef eitt sveitarfélag leggur á mun meiri skatta en önnur, þá er hætt við að menn reyni að komast frá því sveitarfélagi. Þetta er vissulega reynsla sem við höfum héðan frá Íslandi. Þetta hefur gerst, það hafa verið lögð á meiri gjöld í einu sveitarfélagi en öðru og er að vissu marki enn í dag þótt hér sé mun meiri jöfnuður nú. Ég vil aðeins ítreka að það er mjög hættulegt að auka frjálsræði svo að það sé hætta á mjög mismunandi sköttum. Flm. hafa ákveðnar till. um hvernig bæta megi þann tekjumissi sem hlýst af því ef þessi atriði kæmu til framkvæmda. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að 3% söluskattur þar á móti komi sem þegar er nýttur af ríkissjóði til ýmissa mála, þ. á m. til ýmissa félagslegra mála. Ég er helst á því ef þessar tekjur yrðu teknar í burtu að þá kæmi það við ýmsa líði sem við hv. alþm. yrðum tregir til að samþykkja, þótt menn geti í sjálfu sér samþykkt að fella niður tekjurnar. Í öðru lagi er gert ráð fyrir brúttóveltuskatti, en flm. gera ráð fyrir því að hér sé aðeins um það að ræða að mæta 5.7 milljörðum samkv. í fjárl. En það er ekki svo, því að það er gert ráð fyrir að á árinu 1976 verði álagður tekjuskattur á einstaklinga tæplega 10 milljarðar kr. - eða um það bil 9.9 milljarðar kr. - og frá því dragast barnabætur sem eru sennilega tæpir 3 milljarðar kr., og einnig dregst þar frá svokallaður neikvæður skattur sem gengur upp í útsvar. Nú geri ég varla ráð fyrir því að flm. ætli sér það - eða er það hugmynd þeirra? - að leggja niður barnabætur og leggja niður neikvæðan tekjuskatt, því að ekki verður annað ráðið af þessari till. en að svo sé, þannig að hér er um mun hæri fjárhæðir að tefla. Ef menn ætla að mæta 10 milljörðum með söluskatti, þá er þar um að ræða um það bil 8–9 prósentustig til viðbótar í söluskatti. Og ef menn ætla enn að breyta því kerfi yfir í virðisaukaskatt, þá gæti ég trúað að það yrði mjög nálægt 40% virðisaukaskattur, því að virðisaukaskattur er annars eðlis. Virðisaukaskattur leggst fyrst og fremst á neysluna, þ.e.a.s. á heimilin í landinu, en söluskatturinn leggst þó að allmiklu leyti á fyrirtækin, þ.e.a.s. sú þjónusta, sem fyrirtækin greiða, er í mörgum tilfellum með söluskatti. Ég er því helst á því að þegar öll þessi kerfi verða komin í gang, virðisaukaskattskerfi og ekkert tekjuskattskerfi, þá verði heimilin í landinu farin að greiða allháan skatt sem ýmsir yrðu ekki ánægðir með þótt hv. flm. telji að svo verði. Í mínum huga er þetta vandamál, sem hér er komið inn á, mjög stórt. En hins vegar eiga menn ekki að mæta því eins og virðist vera ríkast í mönnum almennt í þjóðfélaginu og mjög viða, að það skuli lagt niður. Menn fórna höndum og segja: Sjáið þið gallana, þeir hafa ekki verið lagfærðir, og um það má sjálfsagt kenna sofandahætti stjórnvalda og Alþ. - En við eigum fremur að snúa okkur að því að lagfæra þetta kerfi. Það er hægt að gera og ég ætla ekki að fara að rekja það í sjálfu sér í hverju slíkar lagfæringar eiga að felast. Ég er þó tilbúinn til þess ef tækifæri gefst til hér síðar, en ég vil leggja á það áherslu að þeirri endurskoðun, sem fjmrh. vitnaði til. verði hraðað og hún lögð fram á Alþ. þannig að menn fái tækifæri til þess að ræða þetta á skynsamlegum grundvelli og því verði hraðað sem mest má vera að koma hér á breytingum. Ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum þegar hæstv. fjmrh. taldi að það væru mjög athyglisverð ákvæði í þessari þáltill. Að mínum dómi er ekkert athyglisvert ákvæði í þessari þáltill., og ég vænti þess að sú endurskoðun, sem fram fer, taki ekki mið af þessari þáltill. Hann gat þess að stefna Sjálfstfl. hafi verið sú að það yrði ekki lagður skattur á almennar launatekjur og það er í sjálfu sér stefna út af fyrir sig. Ég býst ekki við því að tekjuskattur af svokölluðum almennum launatekjum í dag sé ýkjamikill. Frádrátturinn er orðinn það mikill, persónufrádrátturinn, að tekjuskattur á almennar launatekjur er tiltölulega mjög lítill. En hins vegar fannst mér koma fram í orðum hans, að það væri ekki stefna flokksins að leggja niður tekjuskattskerfið. Ég fagna því og vænti þess að við það verði staðið, að Sjálfstfl. a.m.k. berjist ekki fyrir jafnfráleitri hugmynd. Hann gat þess að afstaða launþegasamtakanna hafi breyst á undanförnum árum, þ.e.a.s. að launþegasamtökin hafi lagt mun meiri áherslu á beina skatta, en viljað draga úr óbeinum sköttum. En hver er ástæðan fyrir þessari afstöðu? Er það ekki einmitt vegna þess að forustumenn launþegasamtakanna hafa talið það vonlaust mál að berjast fyrir auknum skattjöfnuði. Þeir hafa gert það í mörgum tilfellum á undanförnum árum. En ég verð að segja það sem mína skoðun, að ég tel að launþegasamtökin eigi að þrýsta mun meira á að það verði komið á auknum skattjöfnuði og leggja minni áherslu á að leggja tekjuskattskerfið niður, sem ég efast nú um að sé stefna launþegasamtakanna. Tekjuskatturinn var lækkaður mikið 1974 1 sambandi við kjarasamninga eða um rúm 40%. Hann var lækkaður en á ný á s.l. ári. Ég tel að það hafi verið misráðíð að gera það og menn sem sóttu það mál sem fastast, hafi ekki gert sér fulla grein fyrir því hvað hafi tekið við, því að menn verða að skilja að það er til lítils að leggja niður kerfi, sem er gallað, og breyta sköttunum þannig, að þeir fari inn í kerfi sem er engu siður gallað og kannske miklu gallaðra og verra en hitt. Áhrif söluskattsins eru margvísleg. Það má t.d. færa sönnur á það að söluskatturinn hefur orðið þess valdandi að aðstöðumunur fólksins í landinu hefur aukist. Söluskatturinn leggst þyngra á þá sem úti á landi búa og þurfa að kaupa yfirleitt dýrari þjónustu en þeir sem búa hér á höfuðborgarsvæðinu. Þeir þurfa að kaupa dýrari símaþjónustu, þeir þurfa að borga flutningskostnað og fleira svipaðs eðlis, sem þýðir að þetta fólk þarf að borga meiri söluskatt og þar með er ójöfnuður kominn á vegna sífellt hækkandi söluskatts. Einnig er ljóst að yngra fólk verður meir fyrir barðinu á söluskatti heldur en þeir sem eru búnir að koma sér fyrir og eru orðnir ráðsettir. Maður, sem byggir hús í fyrsta skipti í dag, þarf að greiða mun meiri söluskatt heldur en maðurinn sem byggði hús fyrir 20 árum, og maður, sem kaupir heimilistæki og húsgögn, þarf að greiða mun meiri söluskatt af þessum vörum heldur en maðurinn sem gerði slíkt fyrir 10–20 árum, en fyrir 20 árum var söluskattur ekki til. Menn verða einnig að gera sér grein fyrir því að aukin skattheimta af þessu tagi kemur mismunandi niður á kynslóðunum meðan áhrifa þessara hækkana gætir. Ég tel í sjálfu sér ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál. Ég vænti þess að það verði lögð á það öll áhersla að hraða endurskoðun skattkerfisins og það verði undirstrikað af Alþ. íslendinga að tekjuskattskerfið og tekjuskatturinn verði ekki lagður niður, því að það er gífurlegur jöfnuður sem felst í tekjuskattskerfinu, jöfnuður sem ég sé ekki að sé hægt að koma á á annan hátt með góðu móti. Og ég trúi því vart að Alþfl. ætli að berjast harðri baráttu fyrir þessari stefnu, a.m.k. ekki ef sá flokkur ætlar að kalla sig jafnaðarmannaflokk.



Herra forseti. Ég skal ekki fara mörgum orðum um það efnislega sem sú þáltill., sem hér um ræðir, gerir ráð fyrir, enda er það kannske erfitt eftir slíka sérfræðilega úttekt á skattamálum eins og hv. síðasti ræðumaður gerði hér. En ég vil þó segja að það getur engum dulist að það skattakerfi, þau skattalög, sem verið hafa hér í gildi um árabil, eru mjög ranglát. Miklar umr. hafa átt sér stað, ekki síst á síðasta ári, vegna þess mikla ranglætis sem gildir í núverandi skattalöggjöf, og það ranglæti snýr fyrst og fremst að launafólki, hinum almenna launamanni. Og ég vænti þess að hv. síðasti ræðumaður, sem hér talaði, sé þó mér og öðrum, sem eru svipaðrar skoðunar, sammála um að það verður vart lengur við unað slíkt óréttlæti gagnvart launafólki í landinu eins og fram hefur komið í þeirri löggjöf um tekjuskatt, sem verið hefur í gildi um langt árabil. Menn getur að sjálfsögðu greint á um ýmsa þætti þessa, en höfuðatriðið er að ranglætið er slíkt að þeir tiltölulega fáu einstaklingar í hópi launafólks, það eru þeir sem fyrst og fremst verða fyrir barðinu á þessu rangláta skattakerfi. Aðrir sleppa. Og það er að mínu viti rangt mat hjá hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni að þeir beri þó hæstu skattana, sem mest launin hafa. Þeir hafa kannske mestu launin sem bera alls enga skatta. Ég held sem sagt að hvað sem líður þeim atriðum sem sett eru fram í þessari þáltill., þá hljóti menn almennt að vera orðnir um það sammála að það kerfi, sem nú er í gildi, getur vart orðið öllu lengur í gildi vegna þess gífurlega ranglætis sem það býður upp á og snýr þá fyrst og fremst að láglaunafólkinu. Það hlýtur að vekja menn til umhugsunar, slíkt skattakerfi, þegar það er ljóst að tiltölulega mjög fáir einstaklingar í okkar þjóðfélagi bera tekjuskatt og þar er fyrst og fremst um að ræða launafólk, í mörgum tilvikum láglaunafólk, en allur atvinnurekstur í landinu er tiltölulega lítið skattlagður og líklega helmingur alls atvinnurekstrar í landinu ber engan tekjuskatt. Ég held að menn hljóti því að velta því fyrir sér, ef menn standa frammi fyrir þeirri staðreynd, sem mér sýnist að sé, að ekki sé hægt að fá þær breytingar á núverandi löggjöf sem leiðrétti þetta geysilega misræmi, þá fari menn að velta því fyrir sér hvort sé í raun og veru um að ræða annað en að afnám tekjuskatts eigi sér stað. Nú er öllum ljóst að mikil óánægja hefur verið um árabíl með tekjuskattskerfið eins og það hefur verið uppbyggt, og hefur ekki tekist því miður, þrátt fyrir mikla baráttu margra að fá þær breytingar fram á þessu kerfi sem hefðu í för með sér, að það væru aðrir einstaklingar í þjóðfélaginu en launþegar einir sem bæru tekjuskatt. Ég vil því fyrir mitt leyti segja það, að ég vænti þess að það, sem fram kemur í þessari þáltill., verði skoðað gaumgæfilega af þeim fjölmörgu, held ég, endurskoðunarnefndum af hálfu hæstv. fjmrh. sem eru í gangi og búnar eru að vera í gangi á annað ár, þær skoði það, sem hér er sett fram, og gefi um það umsögn hvað hér er í raun og veru á ferðinni og hvað það þýðir. Erindi mitt í ræðustól nú var fyrst og fremst þetta, að ef ég man rétt, þá eru í rúmlega eitt ár búnar að vera starfandi endurskoðunarnefndir á vegum fjmrn. ég held sjö eða átta, ef ég man rétt, í sambandi við skattamál og tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs. Tiltölulega hljótt hefur verið um þessa starfsemi. A.m.k. hefur mér vitanlega ekki verið mikið í því gert að koma upplýsingum um það, sem gert hefur verið, hafi eitthvað verið gert, til þeirra þingflokka sem fulltrúa eiga í þeirri tenginefnd, sem kölluð hefur verið, milli þingflokkanna og þessara endurskoðunarnefnda. Ég tók það svo, það sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan, að það mundi ekki vera að vænta neinna frv. um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt á þessu þingi. Hann orðaði það svo að hann mundi gera þinginu grein fyrir þeim athugunum sem fram hefðu farið á vegum þessara nefnda. En eins og hv. þm. Halldór Ásgrímsson vitnaði hér til áðan, þá var því lýst yfir af tveim hæstv. ráðh. að frv. yrðu lögð fram á þessu þingi um breytingu á tekju- og eignarskattslögum. Mér sýnist greinilegt að þetta muni ekki verða. En ég vil þó leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh. um það, hvort ekki sé að vænta neins frv. eða frumvarpa nú á þessu þingi, sem eigi að afgreiða, sem hafi í för með sér breytingu á tekjuskattslögum og þá í þá átt sem mest er talað um, þ.e. að leiðrétta það herfilega misrétti, sem löggjöfin nú býður upp á. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson lýsti því yfir áðan að hann hefði vænst þess að stórátak hefði verið gert í þessum efnum af núv. hæstv. ríkisstj., og af hans máli mátti skilja að hann hafi orðið fyrir vonbrigðum með hversu lítið hafi verið gert í þessum efnum. Og ég er honum sammála um það, - menn getur greint á um leiðir í þessum efnum, - en ég er honum sammála um að þetta er eitt af því marga, vil ég segja, sem ég hef orðið fyrir vonbrigðum með hjá hæstv. ríkisstj. Þetta erum við, ég og hv. stjórnarsinni Halldór Ásgrímsson sammála um. Ég vil sem sagt spyrja hæstv. fjmrh. um það, og ég vænti þess að hann geti svarað því nú þegar svo langt er áliðið þings, hvort ekki sé að vænta frv. af hálfu hæstv. ríkisstj. um breytingu á tekjuskattslögunum. Ég vil svo aðeins segja það að lokum, að hvað sem mönnum finnst um efnishlið þessarar þáltill., þá verður ekki hjá því komist eða undan því vikist að gera þær breytingar á skattalöggjöfinni sem hafa í för með sér miklu meira réttlæti gagnvart launafólki heldur en sú skattalöggjöf sem við búum við. Það gerðist á s.l. ári að hópar launafólks tóku sig saman, söfnuðu undirskriftum á nokkrum stöðum þar sem mótmælt var þessari ranglátu skattalöggjöf og bent á það, sem rétt er, að það er hægt að telja í hundruðum, ef ekki þúsundum og aftur þúsundum, þá einstaklinga í atvinnurekstri sem vitað er um að hafa stórtekjur, en losna undan því að greiða skatt til samfélagsins. Það er þetta ranglæti sem launafólk og verkalýðshreyfingin getur ekki sætt sig við. Þó að hér sé sagt úr ræðustól að menn eigi ekki að fórna höndum og gefast upp, þá verður vart lengur við það búið að við lýði sé svo stórkostlega gölluð skattalöggjöf sem hér um ræðir, sem fyrst og fremst bitnar á þeim sem síst skyldi. Þeir, sem betur mega sin, og þeir sem best mega sín, sleppa gersamlega. Það er í raun og veru aðalatriðið sem þarf að breyta. Og ég vænti þess, hvað sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson segir um efnisinnihald þessarar þáltill., að þá reyni hann eftir sem áður að beita sínum áhrifum innan hæstv. ríkisstj. og innan stjórnarflokka í þá átt að hér verði betur gert í leiðréttingarátt fyrir það fólk, sem verst er sett, heldur en bæði núv. hæstv. ríkisstj. og aðrar á undan henni hafa gert.



Herra forseti. Það er aðalefni till., sem hér er til umr., að afnema tekjuskatt af launatekjum. Nú verður að sjálfsögðu að afla ríkissjóði einhverra annarra tekna í staðinn og þá er það hugmynd flm. að þær tekjur verði aðallega óbeinir skattar, einkum flatur skattur á alla veltu og svo áframhaldandi söluskattur sem síðar yrði breytt í virðisaukaskatt. Ég vil strax taka það fram að ég er andvígur þessari till. og meginefni hennar. Ég viðurkenni fúslega að tekjuskattskerfið er stórgallað eins og það er í dag, og ég er reiðubúinn að fallast á það sjónarmið að mikil bót væri að því að afnema tekjuskatt af miðlungsháum tekjum og að sjálfsögðu algerlega á lágtekjum. En ég er ekki reiðubúinn til að fallast á að tekjuskattur af hátekjum verði afnuminn með öllu. Tekjuskatturinn er fyrst og fremst mikilvægur sem tekjujöfnunartæki og ég vil því ekki afnema hann. Það væri spor aftur á bak að fella tekjuskattinn algerlega niður og ég mótmæli því alveg sérstaklega, sem fram kom hjá hv. 1. flm. þessarar till., að slíka stefnu megi sérstaklega kenna við vinstri menn eða jafnaðarmenn í öðrum löndum. Ég vil benda á að hlutfall tekjuskatta af heildarskattbyrði er almennt miklu hærra en hér er í þeim löndum þar sem jafnaðarmenn eru við völd. Með því að afnema tekjuskattsálagningu á hátekjufólk er hætt við að sú ráðstöfun kæmi beint eða óbeint niður á lágtekjufólki og fólki með miðlungstekjur. Við vitum að launamismunur í þjóðfélaginu hefur farið vaxandi og þrátt fyrir allt hefur tekjuskatturinn það sér til gildis að hann stuðlar að tekjujöfnun. Í till. þeirra flm. eru hins vegar nokkrar hugmyndir sem ég get fúslega tekið undir að eru til hins betra, eindregið til hins betra. Ég vil að vísu taka það fram að þar eru einnig aðrar hugmyndir sem ég er ekki reiðubúinn að samþykkja. Ég er t.d. efins um það að virðisaukaskatturinn sé örugglega mikið til bóta. Ég vil a.m.k. fá að skoða það svolítið betur áður en ég sannfærist um það. Ég hef orðíð var við að í þeim löndum, þar sem virðisaukaskattur hefur verið nú um nokkurt skeið. er upp komin mjög hörð gagnrýni einmitt á það skattkerfi. En eins og ég sagði, þá eru þarna nokkrar hugmyndir sem ég vil mjög eindregið styðja. Það eru hugmyndir sem fram koma í tl. 2 um skatta af tekjum einstaklinga af eigin atvinnurekstri og þá fyrst og fremst að laun einstaklinga af slíkum rekstri verði áætluð miðað við það sem telja megi eðlilegt miðað við vinnuframlag í þágu fyrirtækisins, í öðru lagi að reglur um afskriftir verði teknar til endurskoðunar og í þriðja lagi að settar séu nýjar reglur um áhrif vaxtagreiðslna á tekjuskattsgreiðslur. Það vill nú svo til að ég flutti snemma á þessu þingi á þskj. 34 till. sem einmitt víkur að öllum þessum þremur meginatriðum. Þar er lögð á það áhersla að fyrningarreglur verði endurskoðaðar og ákvæði um verðhækkunarstuðul og flýtifyrningu verði afnumin, en fyrningarhlutfall miðað við eðlilegan endingartíma eigna, - þetta er sem sagt alveg sama hugmyndin og kemur fram hjá flm. þeirrar till. sem hér er til umr., - einnig að ákveðið verði hámark vaxtafrádráttar og í þriðja lagi að þeim einstaklingum, sem hafa tekjur sínar af eigin rekstri, verði framvegis áætlaðar lágmarkstekjur. Hér er að vísu um svolítið mismunandi orðalag að ræða og í framkvæmdinni yrði þetta kannske ekki alveg nákvæmlega eins, en ég tel samt að hér búi sama meginhugsunin á bak við. En sá er munurinn á þeim hugmyndum, sem fram koma í till. þeirra Alþfl.-mannanna, og svo aftur þeirri till., sem ég hef lagt hér fram, og þeim hugmyndum, sem fram koma í grg., að ég vil ekki nota þennan væntanlega tekjuauka ríkisins til þess að lækka skatta á hátekjufólki. Ég tel miklu eðlilegra að nota þennan væntanlega tekjuauka ríkisins til þess að lækka óbeina skatta og þ. á m. söluskatt sem hefur hækkað mjög mikið á seinustu árum, svo fremi að ríkissjóður teljist þá aflögufær og unnt sé að lækka skatta almennt. En því miður hefur ekki verið það ástand á ríkisbúinu nú seinustu missirin að útlit sé fyrir að ríkissjóður sé verulega aflögufær. Ég held að enginn þurfi að vera undrandi á því að tekjuskattskerfið, eins og það er í dag, sé óvinsælt. Það er alveg ljóst að tekjuskattsálagningin, sem fram fer á grundvelli núverandi skattalaga, er hreint hneyksli. Eins og ég minnti á við umr. um þá till. sem ég lagði hér fram í haust, þá eru hvorki meira né minna en 430 félög sem hafa álitlega veltu hvert og eitt og samanlagða veltu sem nemur 20 þús. millj. kr., en borga þó ekki eina einustu krónu í tekjuskatt. Og þó eru þau félög miklu fleiri með langtum hærri veltu sem borga litinn tekjuskatt, en þó einhvern. Þetta er að sjálfsögðu algerlega óþolandi ástand, og þessu þarf að breyta. Ég tel enga ástæðu til að orðlengja um afstöðu mína frekar að þessu sinni. Ég tel sem sagt rangt að afnema tekjuskatt með öllu því að ég lít á tekjuskattskerfið sem mjög mikilvægt tekjujöfnunarkerfi þrátt fyrir allt, en ég legg á það áherslu að á þessu kerfi þarf að gera stórfelldar breytingar og það þarf að koma í veg fyrir það með markvissum ráðstöfunum að menn skjóti undan miklum tekjum, ýmist með ólöglegum hætti eða með lögvernduðum hætti, eins og nú er.



Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt að leiðrétta tvenns konar misskilning sem kom fram í ræðu hv. 5. þm. Austurl., Halldórs Ásgrímssonar. Fyrra atriðið á eflaust rót sína að rekja til þess, sem hann lét sjálfur getið í ræðu sinni, að hann heyrði ekki upphaf framsöguræðu minnar. Ég hélt því ekki fram að nokkur jafnaðarmannaflokkur, sem við völd hefði verið í Vestur-Evrópu, hefði framkvæmt afnám tekjuskatts. Það, sem ég sagði, var að það sjónarmið að breyta stighækkandi tekjuskatti, eins og hann hefði verið framkvæmdur, í einhverja tegund neysluskatts, ætti vaxandi fylgi að fagna innan jafnaðarmannaflokka Vestur-Evrópu. Hitt er mér auðvitað alveg ljóst, að tekjuskattur launþega hefur hvergi verið afnuminn, hvorki þar sem jafnaðarmenn ráða né þar sem borgaraflokkar ráða. En hitt endurtek ég, það er rétt, að þeim jafnaðarmannaforingjum fjölgar, það sjónarmið á auknum stuðningi að fagna innan jafnaðarmannaflokkanna að rétt sé að gera þá kerfisbreytingu sem þessi till. fjallar um, en um þetta atriði fjallaði ég einmitt í upphafi ræðu minnar. Ástæða þess, að það er jafnaðarmannaflokkur á Íslandi sem ríður á vaðið með að gera hreina till., ómengaða till., skýra og ljósa, um að stiga þetta mjög mikilvæga spor, er einfaldlega sú að ég hika ekki við að fullyrða að í engu landi Vestur-Evrópu er misrétti í skattaálögum á launþega annars vegar og atvinnurekstur hins vegar jafnmikið og hróplegt og einmitt hér á Íslandi, eins og m.a. kom greinilega fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns. Ástæðan til þess, að við kveðum upp úr með þetta, er að við höfum horft upp á áratugalangar tilraunir til að reyna að leiðrétta og laga tekjuskattskerfið, en þær hafa alltaf reynst vera árangurslausar. Nú finnst okkur ranglætið vera orðið svo hróplegt og svo augljóst að það eina, sem geti bætt úr ranglætinu, sé hreinlega að hætta því að leggja tekjuskatt til ríkisins á launþega. Hitt atriðið, sem mér finnst nauðsynlegt að leiðrétta og ég get gert í örfáum orðum, var að hann hefði misskilið þann hluta grg. þar sem um er að ræða samanburð á þeirri upphæð, sem einstaklingar greiddu í fyrra í tekjuskatt, annars vegar og félög hins vegar. Á það er bent í grg. að í fyrra greiddu einstaklingar, bæði launþegar og þeir sem stunda atvinnurekstur, 5.6 milljarða í tekjuskatt, en félög einn milljarð. Samkv. núgildandi lögum er nettótekjuskattsgreiðsla einstaklinga 5.7 milljarðar, brúttó 7.2. Sá frádráttur, sem hann gerði að umtalsefni, til greiðslu útsvars og barnabóta er 1504 millj. kr., svo að nettótekjuskattsgreiðsla einstaklinga er í ár áætluð 5.7 millj., en nettótekjuskattsgreiðsla allra félaga 1.7 millj. Þarna er ég í grg. og í ræðu minni áðan að bera saman nettóskattgreiðslu einstaklinga, allra einstaklinga, bæði launþega og atvinnurekenda, annars vegar og svo félaga hins vegar. En hann virðist hafa skilið það þannig að talan 5.6 milljarðar varðandi árið í fyrra, nettótalan 5.7 milljarðar varðandi árið í ár sé sú tala sem ég geri ráð fyrir að ríkið muni missa, muni tapa í tekjum við það að hætta að leggja skatta á launþega. Þetta sagði ég aldrei. Þvert á móti tók ég skýrt fram í ræðu minni, ég held einum tvisvar sinnum, að því miður væri engin tala til um það, - a.m.k. hef ég ekki fundið hana og er þó sæmilega kunnugur skýrslum sem gefnar eru út um efnahagsmál á Íslandi, þ. á m. skattamál, - það er engin tala til um það hve einstaklingar greiða mikið til ríkisins í tekjuskatt af launum sínum. Þá tölu vantar. En þá tölu geta sérfræðingar hæstv. fjmrh. eða fjmrn. auðvitað reiknað út. Þess vegna nefndi ég enga tölu um tekjumissi ríkisins. Ég varaðist að nefna hana af því að ég vildi ekki fara með tölu sem var áætluð. En ég sagði að til væri áætlun um það hvað félög greiddu, hvað greiddur tekjuskattur þeirra, sem stunda atvinnurekstur, svaraði til hárrar hlutfallstölu af brúttóveltu alls atvinnurekstrar í landinu og sú tala næði ekki 1%. Af því vildi ég draga þá ályktun að ef við vildum bæta ríkissjóði tekjumissinn af því að hætta að innheimta tekjuskatt af einstaklingum, burt séð frá því sem hægt væri að hækka tekjur ríkisins í framhaldi af því að ríkið hefur tekið að sér 2 söluskattsstig og framlengt ákvæðin um hið eina olíusjóðsstig, sem gerir vandamálið auðvitað stærra, þá hlyti að vera hægt að lækka útgjöld ríkisins verulega og það hlyti að koma tekjuauki af þeim breytingum sem till. fjallar um og hv. síðasti ræðumaður lýsti eindregnu fylgi sínu við, en það, sem á vantaði, ætti síðan að taka með brúttóskatti á allan atvinnurekstur í landinu. Talan, sem hv. þm. nefndi um 10 milljarða kr. tekjumissi ríkisins, hlýtur að vera byggð á einhverjum misskilningi, vegna þess að í fjárl., sem ég hef hér fyrir framan mig stendur: Tekjuskattur einstaklinga, brúttótekjuskattur allra einstaklinga, þ.e.a.s. bæði þeirra, sem eru launamenn, og þeirra, sem stunda atvinnurekstur, er 7.2 millj. Mér hefur auðvitað aldrei dottið í hug að afnema persónuafslátt til greiðslu útsvars eða greiddar barnabætur, en það verður að draga frá ef verið er að tala um skattbyrði einstaklinganna, og það er það sem ég var að gera. En 10 milljarða talan hlýtur að vera fengin - ja, ég átta mig ekki á hvernig hún er fengin. 



Herra forseti. Ég vil nú í upphafi máls míns leyfa mér að nota þetta tækifæri og bera fram bestu þakkir til hæstv. ríkisstj. fyrir yfirlýsingu hennar um að hlaupið verði undir bagga með okkur íbúum á Kópaskeri og öðrum þeim sem orðið hafa fyrir verulegum búsifjum af völdum undangenginna náttúruhamfara, svo og hv. alþm. fyrir undirtektir þeirra. Þykist ég þess fullviss að þar mæli ég fyrir munn íbúa á þessu svæði. Þáltill. sú, sem ég hef lagt fram á þskj. 435, er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að gera nú þegar ráðstafanir til að koma í veg fyrir alvarlegt atvinnuleysi og frekari búseturöskun í Norður-Þingeyjarsýslu á þessu ári.“ Till. þessari hef ég látið fylgja örstutta grg.: „Ástæðurnar fyrir flutningi þessarar þáltill. eru m.a. : 1. Það alvarlega ástand sem skapast hefur í vesturhluta sýslunnar vegna undangenginna náttúruhamfara. 2. Grundvöllur hefðbundinnar útgerðar frá Þórshöfn er brostinn á sama tíma sem nýtt og fullkomið frystihús stendur tilbúið til notkunar. 3. Yfirvofandi rekstrarstöðvun togaraútgerðar á Raufarhöfn, en hún er undirstaða atvinnulífs staðarins. 4. Brýn nauðsyn fyrirgreiðslu til þeirra ungu bænda í Hólsfjallabyggð sem þar hyggja á fasta búsetu. En hætta er á að þeim snúist hugur, verði dráttur þar á. Og er þá e.t.v. skammt að bíða algerrar eyðingar byggðar í Fjallahreppi. 5. Dráttur sá, sem orðið hefur á framkvæmd þáltill. Alþ. frá árinu 1972 um gerð sérstakrar byggðarþróunaráætlunar fyrir Norður-Þingeyjarsýslu.“ Þar, sem hér er nánast um punkta að ræða, þykir mér ástæða til að gera nokkru nánari grein fyrir þeim. 1. liður grg. minnar: „Það alvarlega ástand sem skapast hefur í vesturhluta sýslunnar vegna undangenginna náttúruhamfara.“ Það á því miður nokkuð langt í land að hægt sé að gera sér tölulega grein fyrir því beina tjóni sem orðið hefur í þeim hreppum sem hér um ræðir, en það eru Presthóla-, Öxarfjarðar- og Kelduneshreppur, enda á engan hátt séð fyrir endann á afleiðingum þessara hamfara. Ég segi: afleiðingum, með þá von í brjósti að þessum náttúruhamförum sé lokið um sinn, en um það er því miður ekkert hægt að fullyrða, og vissulega segir sagan okkur, að við ýmsu megi búast, svo og okkar vísindamenn. Ég hefði því e.t.v. frekar átt að segja: að koma í veg fyrir, að ekki væri séð fyrir endann á afleiðingum þeirra hamfara sem þegar hafa átt sér stað. Sem dæmi um það má nefna að allt frá áramótum hefur verið staðið í þrotlausri baráttu við verndun bújarða í Öxarfjarðarhreppi og í dag standa menn í nákvæmlega sömu sporum og sömu óvissunni og kostnaðurinn bara við þetta farinn að skipta milljónum. Einnig eru bæir vestan Jökulsár sem tilheyra Kelduneshreppi í hættu, því að enginn veit hvar Jökulsá kann að þóknast eða velja sér farveg til sjávar eftir þær landslagsbreytingar sem þarna hafa átt sér stað. En allar götur er það ljóst að sé miðað við íbúafjölda, tekjur og efnahag íbúa á þessu svæði, þá er tjónið gífurlegt. En - og á það legg ég áherslu - til allrar hamingju er ekki hér um þær tölur að ræða sem ægja þurfi hv. alþm. eða hæstv. fjmrh. Ég rakst á í öllum þeim bunka af skjölum, sem voru hér á borði mínu þegar ég kom í hv. Alþ., fréttabréf frá Fjórðungssambandi norðlendinga þar sem m.a. sagði eitthvað á þá leið að Presthólahreppur hafi á s.l. ári haldið uppi búsetuþróun í Norður-Þingeyjarsýslu - út af fyrir sig ánægjulegt. En þetta var sagt út frá þeirri staðreynd að á s.l. ári fjölgaði íbúum í hreppnum um 15 - ég endurtek: um 15 manns. Þetta segir nú e.t.v. nokkuð um umfang vandamálsins séð frá sjónarhóli ríkisútgjalda, ef 15 manns geta haldið uppi búsetuþróun í heilli sýslu. Kópasker er lítið þorp, en var í örum vexti og má sem dæmi nefna að helmingur íbúðarhúsa þar eru hús sem byggð hafa verið á s.l. 5 árum. Einnig má nefna sem dæmi að íbúafjöldinn hefur frá því árið 1970 og til 1. des. 1975 aukist um tæplega 50%. Á Kópaskeri býr mikið af ungu fólki, ungu og bjartsýnu fólki, og uppi voru margvíslegar hugmyndir um frekari og áframhaldandi nauðsynlega uppbyggingu á staðnum, kannske einkum í félagslegum efnum. En allar framkvæmdir á vegum hins opinbera og sveitarfélags hafa um mjög langan aldur legið niðri, ef svo má segja, eða því sem næst, og meðal þess, sem efst var á baugi hjá okkur, var bygging skóla, heilsugæslustöðvar, félagsheimilis og sýslubókasafns, svo að nokkuð sé nefnt í félagslegum efnum. En ég óttast það mjög og ekki að ástæðulausu að t.d. það unga fólk, sem ég áðan nefndi, hreinlega gefist upp og leiti annarra miða, ef svo má segja, verði nú stöðvun á uppbyggingu staðarins. Og ég leyfi mér að leggja áherslu á það að yfirlýsingar hæstv. ríkisstj. fari sem fyrst að sjá stað á borði og framkvæmd hennar verði þess eðlis að fólkið finni að það geti í fyrsta lagi náð þeirri stöðu, sem komin var, og í öðru lagi haldið ótrautt áfram þar sem frá var horfið. Það var eftir mikinn fund, á okkar mælikvarða alla vega, sem haldinn var á Kópaskeri 1971, að mig minnir, og það var einmitt á grundvelli þessa fundar sem Gísli Guðmundsson lagði fram till. til þál. hér á hv. Alþ. um gerð byggðaáætlunar fyrir Norður-Þingeyjarsýslu. Á þessum fundi voru mættir alþm. kjördæmisins og að mig minnir tveir ráðh. Þessi fundur var nokkuð vel undirbúinn af okkur heimamönnum. Við skiptum með okkur verkum til þess að tala yfir hausamótum gestanna, ef svo má að orði kveða, og mér var falið það hlutverk þá að tala um málefni Kópaskers. Á þessum fundi gerði ég mjög að umræðuefni hafnarmál okkar á Kópaskeri, en í jarðskjálftanum 13. jan. s.l. fór það mannvirki, þ.e.a.s. bryggjan, mjög illa og þegar er ljóst að á þessu ári a.m.k. verður hún a.m.k. ekki notuð til vöruflutninga. En eins og við höfum í raun og veru verið settir með okkar hafnarmannvirki, hafa þau fram til þessa því miður verið okkur ákaflega lítils virði sem slík, og það eru ekki mörg ár síðan Kópasker var t.d. algerlega tekið út af sakramentinu, ef svo má segja, þ.e.a.s. út af áætlun strandferðaskipa. Strandferðaskip hafa ekki lengur viðkomu á Kópaskeri. Ég vil því leggja á það sérstaka áherslu að í sambandi við það mikla tjón, sem orðið hefur á þessu mannvirki okkar, verði látin fara fram rannsókn á öðrum möguleikum sem leyst gætu þann mikla vanda sem við höfum ætið búið við í hafnamálum. Verður að sjálfsögðu, ef önnur lausn finnst, um að ræða fjárfrekt verkefni. Ég tel hins vegar óráð að fara nú að henda tugmilljónum króna í viðgerð á því, sem eins og ég áðan var að lýsa er okkur grátlega lítils virði, fyrr en slík rannsókn hefur farið fram. Ég þykist vita að yfirlýsing hæstv. ríkisstj. um bætur okkur til handa hafi m.a. til komið þegar séð var hversu gölluð nýsett lög um Viðlagatryggingu Íslands reyndust. En það er ýmislegt fleira sem vekur menn til umhugsunar eftir slíka reynslu. Ég bendi í því sambandi á lög um almannavarnir, skipulagsmál þéttbýlisstaða á jarðskjálftasvæðum, sem vitað er um, og hönnun mannvirkja. En út í það fer ég ekki frekar hér, heldur vildi ég aðeins koma þessu hér á framfæri á hv. Alþ. því að þetta er mál sem ég lít svo á að verði að taka föstum tökum, því að staðreyndin er sú, að það eru mun fleiri og mun stærri staðir heldur en Kópasker sem eru á jarðskjálftasvæðum og það meiri jarðskjálftasvæðum heldur en Kópasker var talið fram til þessa a.m.k. En þetta var nú máske innskot. En áður en ég segi skilið við þetta atriði í grg. minni verð ég því miður að láta í ljós nokkurn ótta í sambandi við framkvæmd á áðurnefndri yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. og þá einkum í því tilviki ef okkur heimamönnum er ætlað það hlutverk að leita dyrum og dyngjum í völundarhúsi ríkiskerfisins að svörum við því hvað sé hvers og hvers sé hvað, ef svo má segja, og verð að leggja áherslu á það aftur, eins og ég gerði hér áðan, að við þessa yfirlýsingu verði staðið og ríkisstj. fylgist með að það sé gert á viðunandi hátt. Það er álit mitt að kerfin geti svo e.t.v. í góðu tómi deilt um það hvað sé hvers í þessu efni: almannavarnir, Viðlagatrygging, Hafnabótasjóður, Bjargráðasjóður og hvað þetta allt saman heitir. Slíkt er því miður ekki á færi okkar heimamanna, og má kannske segja að við höfum um önnur kerfi frekar að hugsa að svo stöddu. Þá er ég kominn að 2. lið í grg.: „Grundvöllur hefðbundinnar útgerðar frá Þórshöfn brostinn, á sama tíma sem nýtt og fullkomið frystihús stendur tilbúið til notkunar.“ Ástæðan fyrir þessu er fyrst og fremst gegndarlaus ágangur annarra á hin hefðbundnu mið þeirra þórshafnarmanna, og ekki þarf að minna á framferði breta á friðaða svæðinu þarna einmitt rétt fyrir utan sem vissulega á sinn þátt í þessu. En heimamenn hafa bent m.a. á að sett yrði einhvers konar löggjöf er veitti þeim forgang að nýtingu sinna hefðbundnu miða með sínum hefðbundnu veiðiaðferðum. Þórshafnarbúar misstu af lestinni, ef svo má segja, í sambandi við kaup á skuttogara, enda voru þeir í þeim efnum nokkuð hikandi. Hér er vitaskuld um að ræða vandamál sem aðeins er hluti af enn miklu stærra vandamáli, sem er verndun og nýting fiskimiða okkar, og við verðum einnig að vona að hér sé um tímabundna erfiðleika að ræða. En mér er kunnugt um að nú að undanförnu hafa átt sér stað viðræður heimamanna og alþm., m.a. hæstv. forsrh., að ég held á laugardaginn var, um bráðabirgðalausn og hafa þær, að ég held, einkum beinst að því að kanna hvort ekki væri grundvöllur fyrir aflamiðlun sem - ef unnt reyndist - virðist jákvæðasta lausnin til bráðabirgða. En þessari athugun verður að hraða, því að nú í dag eru á milli 50 og 60 manns á atvinnuleysisskrá á Þórshöfn. Jafnframt verður svo vitaskuld að vinna að framtíðarlausn. Heimamenn hafa m.a. bent á og ekki þótt nóg að gert í sambandi við að efld yrði fiskileit, m.a. með því að kanna hvort ekki fyndust rækjumið eða skelfiskmið þarna rétt við bæjardyrnar hjá þeim, en í þeim efnum hefur þeim ekki fundist nóg að gert. Þá er það 3. liður í grg.: „Yfirvofandi rekstrarstöðvun togaraútgerðar á Raufarhöfn, en hún er undirstaða atvinnulífs staðarins.“ Raufarhöfn er sá þéttbýliskjarni í Norður-Þingeyjarsýslu sem hefur hvað mesta sérstöðu. Sú var tíðin að Raufarhöfn malaði gull í þjóðarbúið, en svo fór sem fór og ástæðulaust að rekja það hér. Síldin kom og síldin fór og hefði það út af fyrir sig átt að verða okkur viðvörun, sem það að vísu varð að nokkru leyti. En það er ekki fyrr en nú á allra síðustu árum sem heimamenn hafa áttað sig á þeirri breytingu sem orðin var og þessi staður, sem fyrr malaði gull, stóð uppi allslaus því að lítið var eftir af gullinu á Raufarhöfn. Skipt var yfir og af vanefnum ráðist í kaup á skuttogara. Og það, sem fyrst og fremst hefur staðið þeirri útgerð fyrir þrifum, er að alla tíð hefur verið við slík vanefni að stríða að eðlilegum rekstrargrundvelli hefur ekki tekist að ná og hreppsfélagið hefur verið svo hlekkjað þessum stöðugu erfiðleikum útgerðarinnar að bitnað hefur á allri eðlilegri uppbyggingu og öðrum bráðnauðsynlegum verkefnum þess. Það er því bráðnauðsynlegt að veita Raufarhafnarbúum þá fyrirgreiðslu sem nægja mundi til þess að tryggja þann grunn sem þeir af vanefnum hafa og eru að berjast við. 4. líður í grg. er: „Brýn nauðsyn fyrirgreiðslu til þeirra ungu bænda í Hólsfjallabyggð sem þar hyggja á fasta búsetu. En hætta er á að þeim snúist hugur, verði dráttur þar á. Og er þá e.t.v. skammt að bíða algerrar eyðingar byggðar í Fjallahreppi.“ Hólsfjallabyggð er í verulegri hættu og það svo að ástæða þótti til, eftir að samþykkt var till. um gerð sérstakrar byggðaáætlunar fyrir Norður-Þingeyjarsýslu, að gera aðra sem ætti að hafa forgang og það var til tryggingar byggð á Hólsfjöllum, ekki aðeins í Fjallahreppi, heldur átti það einnig að ná austur yfir. Þrír ungir bændur hófu búskap í Fjallahreppi í trausti þess að þeim yrði veitt sú fyrirgreiðsla sem nauðsynleg var. En á því hefur staðið og er nú einn þeirra horfinn á braut, og slíkt hið sama verður um þá tvo, sem eftir sitja, að því er ég hef heyrt, fáist ekki nú á þessu ári sú fyrirgreiðsla sem lagt var til að veitt yrði í áðurnefndri áætlun eða grg. frá n. sem skipuð var í það mál. Ég legg áherslu á að þá er, eins og segir í grg., e.t.v. skammt að bíða algerrar eyðingar byggðar í Fjallahreppi. Þá er ég kominn að 5. og síðasta tölulið í grg. minni. „Dráttur sá, sem orðið hefur á framkvæmd þáltill. Alþ. frá árinu 1972 um gerð sérstakrar byggðaþróunaráætlunar fyrir Norður-Þingeyjarsýslu.“ Hefði verið unnið með því sem ég vil nefna eðlilegum hætti og í anda þeirrar till. til þál. frá 1972 sem áður greindi, væri að öllum líkindum óþarft fyrir mig að leggja hér fram þá till. til þál. sem ég er nú að fylgja hér úr hlaði. Það var 1. apríl 1975 sem gefin var út heilmikil bók sem bar nafnið „Byggðaþróunaráætlun Norður-Þingeyjarsýslu, skýrsla og tillögudrög.“ Ég þykist vita að bæði dagsetningin, 1. apríl, og sú staðreynd, að þessi ritsmíð er mosagræn að lit, sé tilviljun, en táknrænt eigi að síður að mínu mati. Niðurstaða skýrslunnar sýnir svo neikvæða stöðu Norður-Þingeyjarsýslu að segja má að komið hafi ýmsum á óvart og jafnvel ýmsum er sýsluna byggja. Á sama tíma sem íbúatala landsins hefur tvöfaldast hefur engin fjölgun orðið í sýslunni. Á sama tíma sem allt ætlar, að því er virðist, um koll að keyra í þjóðarbúinu og talað er um 5-10% minnkun þjóðartekna, hvað það nú er, búa íbúar Norður-Þingeyjarsýslu við 25% - 1/4 lægri brúttómeðaltekjur en landsmeðaltal, svo að dæmi séu tekin, og er þá gjaldahliðin óuppgerð, svo sem 10–15 kr. dýrara hvert kg vöru og sú þjónusta öll sem sækja þarf langan veg eða seld er með okurverði heima fyrir, sbr. símakostnað og ótalmargt fleira. Tilgangarinn með gerð þessarar byggðaáætlunar átti að vera sá að auka samkeppnisfærni þessa landshluta, að auka og efla trú heimamanna og annarra á framtíðarmöguleika þessa byggðarlags og snúa við þeirri óheillaþróun sem verið hefur. En svo að tilganginum sé náð þarf ekki að koma til aðstoð eða styrkur. Það er hátt sungið um það nú m.a. hér á hv. Alþ., að íslenska þjóðin hafi lifað um efni fram og geri enn, og rétt mun það vera. En ég held að öll þjóðin verði ekki með sanni sökuð um það, og ég held að ef þeir, sem sekir eru, eru látnir greiða eðlilega yfirdráttarvexti, ef svo má segja, til þeirra sem gætt hafa stöðu síns hlaupareiknings, væri betur og öðruvísi umhorfs í okkar þjóðfélagi. Nefnd byggðaáætlun mun fyrir nokkru hafa verið send hæstv. ríkisstj. til staðfestingar, en virðist eiga í nokkrum erfiðleikum með að komast þaðan aftur, hvað sem veldur. Hvernig staðið var að gerð þessarar áætlunar sætti mikilli gagnrýni heimaaðila og þá sérstaklega sú furðulega ákvörðun að sleppa undirstöðuatvinnuvegi sýslunnar, landbúnaðinum. Mig langar - með leyfi herra forseta - að vitna hér í inngang að nefndri áætlun, en þar segir m.a. : „Stjórn Framkvæmdastofnunar tók ákvörðun um áætlunargerð þessa hinn 12. sept. 1972 og fylgdu þau fyrirmæli að aðaláhersla verði framan af lögð á atvinnulíf sjávarþorpa landshlutans. Þetta byggðist á mikilvægi þéttbýlisstaðanna varðandi atvinnulíf og byggðaþróun sýslunnar. Einnig gætti í þessu vissrar varkárni gagnvart óskum um meiri stuðning við þróun venjulegrar búvöruframleiðslu en almennt er veitt.“ Ég endurtek: „Einnig gætti í þessu vissrar varkárni gagnvart óskum um meiri stuðning við þróun venjulegrar búvöruframleiðslu en almennt er veitt, auk þess sem Landnám ríkisins hefur sérstöku hlutverki að gegna við áætlunargerð um varðveislu búskapar í byggðum sem standa höllum fæti. Hins vegar var talið mjög áhugavert að kanna hvers konar nýja möguleika á sviði landbúnaðar sem ekki njóta verulegs almenns stuðnings.“ Ég endurtek: „sem ekki njóta verulegs almenns stuðnings, svo sem fiskirækt.“ Í þessari tilvitnun kemur mjög skýrt fram að mínu mati dæmi um þann blekkingaáróður, sem ég leyfi mér að nefna svo, meðvitaðan eða ekki, um það skal ég ekki dæma, sem hafður hefur verið frammi í umr. um landbúnaðarmál og um byggðamál og byggðastefnu almennt. Ég þykist muna það rétt, að eitt höfuðmarkmið núv. hæstv. ríkisstj., svo og vinstri stjórnarinnar sálugu, hafi verið þróttmikil byggðastefna, og allir stjórnmálaflokkar halda nú hátt á lofti fána þeim sem Gísli Guðmundsson dró fyrstur manna að húni. En það, sem mér finnst einkennt hafa málflutning stjórnmálamanna og annarra er um byggðastefnu eða byggðamál hafa fjallað, er sífellt tal um aðstoð, stuðning eða styrki til handa þessu eða hinu byggðarlaginu. Þetta kemur mér furðulega fyrir sjónir, og mér finnst það liggja í hlutarins eðli að slíkur málflutningur sé málstaðnum sem slíkum ákaflega neikvæður. Hann er neikvæður fyrir þá sem talað er um að þurfi t.d. aðstoðar eða styrkja við, þar sem þeir kunna að fá það á tilfinninguna að þeir séu einhverjir ölmusumenn í íslensku þjóðfélagi, neikvæður þeim, sem e.t.v. fá þá flugu í höfuðið að þeir séu að láta eitthvað af hendi af eigum sínum, líkt og um góðgerðastarfsemi sé að ræða, enda blasa afleiðingar þessa málflutnings hvarvetna við. Jafnvel heyrist frá sjálfum forustumönnum íslenskra bænda tal um nauðsyn á styrkjum og aðstoð landbúnaðinum til handa. Ég er nú enginn hagfræðingur eins og fleiri hér á hv. Alþ., en ég þykist sjá þá einföldu staðreynd að allt líf okkar hér á landi sem annars staðar sé komið undir afrakstri lands og sjávar. En þá kemur e.t.v. spurningin: Hvernig stendur á þessum málflutningi? Mín skoðun er sú að um sé að ræða afleiðingar af þeirri vestrænu - e.t.v. sýndargróðahagfræði, sem ég hef leyft mér að nefna svo, sem við höfum búið við. En ýmislegt er það sem bendir nú til þess að þessi hagfræði sé sem óðast að ganga af sjálfri sér dauðri. Finnst hv. alþm. það ekkert kaldhæðnislegt að tala um offramleiðslu, hvort sem er á mjólk eða öðrum matvælum, á sama tíma sem 75% íbúa jarðar líða skort? Og hvernig væri umhorfs í heiminum ef hin gamla og gullna regla kapítalísmans hefði fengið að ná til allra jarðarbúa, þ.e.a.s. reglan að framboð og eftirspurn skuli ráða öllum hlutum? Nei, gallinn er sá að þessi að mörgu leyti ágæta regla hefur aldrei tekið til annars en ákveðins ramma sem kapítalisminn hefur markað sér að eigin geðþótta. Það er hægt að taka mörg dæmi um þetta. Ég ætla ekki að gera það hér. Herra forseti. Ég er nú ungur að árum og ég man ekki það langt aftur í tímann að efnahagsörðugleikar og vandamál þeim samfara hafi ekki verið sífelldur höfuðverkur stjórnvalda. En það er þannig með langvarandi höfuðverk að hann verður ekki læknaður með því að taka inn eina magnyltöflu. En einhvern veginn finnst mér það einmitt vera það sem alltaf er verið að gera. E.t.v. má líkja okkur við eiturlyfjasjúklinga sem alltaf þurfa meira og meira. Ein gengisfelling, 25% verðbólga, önnur gengisfelling, 50% verðbólga og svo áfram. Flestir vita hver verða yfirleitt að lokum örlög slíkra sjúklinga. En þótt útlitið hafi verið svart, - eins og ég sagði áðan er ég ungur maður og bjartsýnn, - og allir sjóðir eru sagðir tómir, þá er þetta nú ekki svo síæmt. Við eigum til allrar hamingju sjóði með innstæðum. Við eigum stórbrotið og víðáttumikið land sem hefur að bjóða ómengað loft og vatn og ómælda orku, svo að dæmi séu tekin. Við eigum eitt stærsta matvælaforðabúr, sem ein þjóð getur státað sig af, í sjónum í kringum okkur. En jafnvel allir þessir sjóðir eru forgengilegir og sá tími getur ekki verið langt undan að við áttum okkur á því að á höfuðstól þessara sjóða má ekki ganga og við verðum að láta okkur nægja vextina. Hv. alþm. kann nú að þykja ég kominn eitthvað út fyrir ramma till. þeirrar sem ég er hér að fylgja úr hlaði. En hvað um það, ef ég sný mér beint að henni aftur og þá síðasta tölulið grg. minnar, þá vil ég leggja áherslu á að hæstv. ríkisstj. staðfesti hið fyrsta áðurnefnda áætlun svo að hægt verði að vinna áfram að frekari útfærslu hennar, ef svo má segja. E.t.v. er það svo að hæstv. ríkisstj. áliti að með staðfestingu sé stefnt í einhver stórkostleg fjárútlát. Ég hef a.m.k. ekki fundið það í þessari skýrslu, heldur sé þetta fyrst og fremst staðfesting á áframhaldandi störfum, því að vissulega er hér um spor í rétta átt að ræða þótt umdeilt hafi verið. Mér er það fullljóst að vandamál okkar Norður-Þingeyinga eru ekkert einsdæmi. En ég legg áherslu á það að þótt útgjaldaaukning sé e.t.v. óhjákvæmileg nái till. mín fram að ganga og fái eðlilega afgreiðslu hæstv. ríkisstj., er hún að mínu mati einmitt til þess að forða frá enn frekari og ófyrirséðum margföldum útgjöldum áður en langt um líður. Ég vil að svo mæltu leggja til að till. minni verði vísað til allshn. og fái þar skjóta meðferð og verði afgreidd á þessu Alþingi. Að lokum vil ég þakka forseta fyrir að hafa gefið mér tækifæri til að fylgja þessari till. minni úr hlaði áður en ég yfirgef þetta virðulegasta leikhús þjóðarinnar.



Herra forseti. Ég vil strax í upphafi máls míns þakka hv. síðasta ræðumanni, Kristjáni Ármannssyni, fyrir mál það sem hann flytur hérna, og fyrir ræðu hans. Hér var allt í einu kominn ungur kaupfélagsstjóri að norðan og talaði það tungumál sem frumherjar samvinnuhreyfingarinnar töluðu á meðan sú ágæta hreyfing meinti nokkuð í fullkominni alvöru. Ég sat fund þennan á Kópaskeri árið 1971 sem hv. síðasti ræðumaður minntist á þar sem til var lagt af hálfu heimamanna hráefnið í þáltill. sem Gísli Guðmundsson flutti hér á Alþ. og samþ. var 1972 og upp af skyldi síðan rísa byggðaáætlun fyrir Norður-Þingeyjarsýslu sem yrði annað og meira en pappírsgagn í grænu bandi. Það var nú í tíð vinstri stjórnarinnar sem þessi Kópaskersfundur var haldinn, það var í tíð vinstri stjórnar sem þessi þáltill. var samþ. Það var komið yfir á tímabil hægri stjórnar, þegar þessi áætlun var færð í letur og bundin í hina mosagrænu kápu, hún var gefin út 1. apríl. Og það er í tíð hægri stjórnar með hægri viðhorf til raunverulegrar byggðaþróunar sem þessi áætlun kemur ekki til framkvæmda sem nú hefur verið beðið eftir. Þetta er raunar annað mál þó að rætur vandamálanna, sem norður-Þingeyingar eiga nú við að glíma, standi nú einmitt þar. Ég tek undir áhyggjur hv. síðasta ræðumanns af því hversu til muni nú takast þrátt fyrir efalaust góðan vilja stjórnvalda að fá reitt fram það fé sem nú er þörf á til þess að bæta úr tjóninu sem orðið hefur í Axarfirði af völdum jarðskjálftanna. Ég er uggandi um það að Viðlagasjóður, sem nú hefur verið felldur í kerfi Viðlagatryggingar, kunni e.t.v. að verða stirðari og stirfnari viðfangs heldur en Viðlagasjóðurinn var. Okkur er öllum enn í fersku minni hversu brugðist var við af hálfu ríkisstj. í jarðeldunum í Vestmannaeyjum. Okkur eru í fersku minni eðlileg og drengileg viðbrögð ríkisstj. við vandræðum norðfirðinga í snjóflóðunum miklu. Og það hvarflar ekki að mér nokkur efi um það að ríkisstj. vilji af sama drengskap hjálpa íbúum Kópaskers og Axarf jarðar í þeim vanda sem þeir eiga nú í. En ég ítreka það að mér hrýs dálitið hugur við því að þetta hjartalag, sem fyrirheitin um aðstoð við vestmanneyinga og norðfirðingana spratt af, - þetta hjartalag, sem kom fram í skjótum víðbrögðum og fyrirheitum ágætra manna og gladdi mann þá, það kunni að hafa verið fellt í kerfi innan Viðlagatryggingar. En það mun nú koma í ljós hversu um það fer. Ég er viss um einmitt það atriði, sem hv. þm. Kristján Ármannsson drap á, hversu nauðsynlegt er að ráðstafa því fé, sem nú verður veitt til bóta á þessu svæði, á skynsamlegan hátt, að þessu fé verði ekki varið til þess að koma þeim hlutum, sem úreltir voru, sem betur hefðu verið með öðrum hætti, í sama horf og áður var, heldur verði þessu fé varið til raunverulegra úrbóta, ef verða mætti þrátt fyrir allt að í einsstökum atriðum yrði hægt með þessu bótafé að gera hag Öxarfjarðarbúa betri en hann var fyrir jarðhræringarnar. Ræðumaður drap sérstaklega á vandamál hafnarinnar á Kópaskeri í þessu sambandi. Ég er persónulega þeirrar skoðunar að rétt sé nú að verja því fé, eins og hann gaf í skyn, sem ella færi til bóta á sprunginni steinsteyptri bryggju á staðnum, til þess að bæta höfnina að öðru leyti. Við verðum að fá á Kópaskeri höfn sem ekki aðeins dugar til uppskipunar og útskipunar, heldur einnig til útgerðar fiskibáta á fengsæl mið. Ég ætlaði ekki að halda hér langa ræðu, en hlýt þó að drepa á ýmis önnur atriði sem ræðumaður kom inn á og beint eru tengd þáltill. hans um ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi í Norður-Þingeyjarsýslu og í veg fyrir hrun í byggðunum þar. Ég var viðstaddur á fundi þeim sem ræðumaður gat um að haldinn hefði verið á laugardag með hæstv. forsrh. norður á Akureyri ásamt fulltrúum þeirra þórshafnarbúa. Af þeim fundi er það skemmst að segja að mál þeirra fékk eðlilegar undirtektir af hálfu forsrh. Ég hygg að hann hafi gefið þeim þau fyrirheit um úrbætur sem hægt var að ætlast til af honum á þeim fundi. Hann sýndi málefnum þeirra og vandræðum sannarlega skilning. En einmitt í vandamáli Þórshafnar, eins og það blasir við okkur í dag, á þessari stundu, má segja að vandamál byggðanna raunverulega krystallist og breytingin, sem orðið hefur á markmiðum í stjórn þessa lands, komi hvað skýrast fram einmitt í vandamálum þórshafnarbúa núna. Eftir nokkra daga verður tekið í notkun á Þórshöfn nýtt, stórt og fullkomið frystihús sem byrjað var að smíða á Þórshöfn í tíð vinstri stjórnarinnar, þegar menn trúðu því að stefnt væri að því fyrst og fremst að það væri efnahagslegt markmið að nýta vinnuafl fólksins úti í byggðunum og gæði landsins hið næsta þessum byggðum og í þessum byggðum. Þeir þórshafnarbúar efuðust ekki um að þegar þeir væru búnir að koma upp þessu vandaða frystihúsi, þá mundu þeir fá að kaupa skip til þess að afla hráefnis í frystihúsið. Það hvarflaði ekki að þeim efi um það. Þetta frystihús byggðu þeir af miklum myndarskap. Þeir hafa ekki fram að þessum tíma farið fram á eyrisfyrirgreiðslu umfram það sem kerfið lét þeim sjálfkrafa í té til þess að koma upp þessu stóra frystihúsi fyrir um það bil 180 millj. kr. En svo rann upp önnur tíð í þann mund sem þeir luku við smiði frystihússins. Það hvarflar ekki að mér einu sinni að halda því fram að það sé vegna vonsku núv. ríkisstj. sem þeir þórshafnarmenn fá nú þau svör að ekki sé hægt að leyfa þeim að kaupa erlendis frá eða láta smiða hæfilegt fiskiskip til þess að afla hráefnis í þetta hús. Það er ekki vegna vonsku þessarar ríkisstj., en það er vegna skorts á trú af hálfu þessarar ríkisstj. á möguleika okkar til þess að halda áfram að bæta hag þjóðarinnar af gögnum hennar og gæðum. Það hefur verið drepið við fæti um sinn í uppbyggingu fiskiskipaflotans okkar. Því hefur verið haldið fram og er haldið fram nú þessi missirin að hann sé orðinn of stór. Fyrir liggja óformlegar till. um að hluta af honum verði lagt vegna þess að hann sé orðinn of stór miðað við fiskstofna landsins. En náttúrlega, þegar nánar er skyggnst ofan í málið, þá kemur í ljós að ástæðan fyrir þessu tali, sem byggt er á svonefndri svartri skýrslu, er fyrst og fremst sú, að það er reiknað með því að útlendingar fái að halda áfram að taka fisk af miðunum okkar þó að við þurfum að draga úr sókninni sjálfir. Ég er þeirrar skoðunar að horfurnar í fiskveiðimálum okkar varðandi fiskstofnana séu nú raunar þær, að það sé nákvæmlega við hæfi að leyfa þórshafnarbúum núna að láta smiða sér skip, láta smiða sér skuttogara og hann muni komast í brúkið í þann mund sem við þurfum enn að bæta við okkur skipum til þess að geta fullnýtt fiskstofnana sjálfir og afþakkað aðstoð útlendinga við það. En þetta er nú annað mál. Ég hygg að forsrh. verði ekki borinn þeim sökum að hann hafi ekki tekið drengilega undir málaleitan þórshafnarbúa um það að gerðar yrðu ráðstafanir til þess að tryggja þeim hráefni á næstu missirum í þetta frystihús. Og ég skildi mál hans þannig að hann væri þar allur af vilja gerður og þótt hann kvæði ekki fast að orði um það, þá tel ég að þau orð, sem hann lét falla við þórshafnarbúa á þessum Akureyrarfundi, séu nánast loforð um að ríkisstj. muni gera það sem hægt er í þessu máli. Og mér sýnist á því hvernig þeir báru höfuðin að þeir hafi farið með heldur glaðara geði af þeim fundi þrátt fyrir allt. Vandræði Raufarhafnar kom hv. ræðumaður inn á hérna og gerði þeim í stuttu máli allgóð skil. Raufarhöfn var orðin síldarbær það snemma að ég varð þeirrar gleði aðnjótandi einn rigningarsaman júlímánuð og þó tvo tvö ár í röð að landa þar síld. Við sáum hvernig þetta silfur hafsins byggði staðinn upp og mótaði viðhorf fólksins sem vann þar. Það komu milljarðar á land á Raufarhöfn, og þessi miljarðahráefni voru gerð að enn þá fleiri milljörðum áður en varan var flutt burt frá Raufarhöfn. En svo kom í ljós, þegar síldin hætti að ganga upp að Norðausturlandinu, að það hafði ekkert orðið af þessum milljörðum á Raufarhöfn, þeir höfðu allir verið fluttir burt, og það, sem enn þá verra var, að þetta tiltölulega fámenna byggðarlag sat uppi með þunga skuldabagga sem byggðarlagið hafði verið látið takast á herðar vegna þeirra sem græddu á starfseminni á Raufarhöfn, - bunga skuldabagga, mjög þungar skyldur. Og það er náttúrlega skemmst frá því að segja að þetta byggðarlag var alls ekki í stakkinn búið til þess að standa undir þessum skuldbindingum. Og auðvitað var ríkisheildin og er enn þá í óbættri sök við þetta fólk. Það er býsna ódýr skýring að halda því fram að raufarhafnarbúar, sem fengu allvandað síldarskip á sínum tíma, í lok síldartímabilsins, Jón Trausta, hefðu átt að geta haldið því úti og grætt á útgerð þess. Það er líka næsta ódýr skýring eða ódýr fullyrðing að raufarhafnarbúar ættu að geta grætt á útgerð skuttogarans Rauðanúps núna og rekstri frystihúss þarna. Staðreyndin er sú, að þeir geta það ekki, þeir voru hvorki efnahagslega né félagslega í stakk búnir til þess að halda þessum skuttogara úti með árangri og reka fiskiðjuverið. Slík geta verður ekki til á einni nóttu og ekki nokkrum árum. Þarna blasir við okkur stórt vandamál. Og ég ítreka það, að ég tel að ríkið sé í óbættri sök við raufarhafnarbúa að þessu leyti og því beri að hjálpa þeim til þess að halda þessu atvinnutæki, sem togarinn er, og til þess að reka frystihúsíð á staðnum, ekki til þess að reka togarann áfram með tapi og frystihúsið með tapi, heldur hjálpa þeim til þess að koma fótunum undir þessi fyrirtæki efnahagslega og reka þau með ágóða. Ræðumaður hv. vék að þeim lið byggðaþróunaráætlunarinnar einkennilegu sem ekki fjallaði um aðalatvinnuveg sýslubúa, þ.e.a.s. landbúnaðinn, og síðan þeim vanda sem bændum í Fjallahreppi er nú búinn, þar sem einn þriggja ungra bænda, sem þarna settust að fyrir skemmstu, er þegar fluttur burt og viðbúið er að tveir fari til viðbótar vegna þess að þeim nægja ekki góð fyrirheit um úrbætur á vandanum þarna efra og þeir eru orðnir vonlitlir um að þarna verði um nokkuð að ræða annað en loforðin. Ég minnist þess fyrir einu og hálfu ári, að Kristján Ármannsson sagði mér þá norður á Kópaskeri að þeir væru orðnir býsna langeygðir eftir efndum á loforðum um úrbætur þarna efra. Þeir voru svo bjartsýnir, þessir ungu bændur, árið áður, að þeir trúðu á loforðin og tókust á herðar talsverðar skuldbindingar, lögðu í fjárfestingu vegna þess að þeim hafði verið lofað fyrirgreiðslu sem ekki er komin enn. Hér er um að ræða vandamál, ekki aðeins norður-þingeyinga, - hér er um að ræða stórkostlegt vandamál suður-þingeyinga einnig og vinanna handan sýslumarkanna í Norður-Múlasýslu. Ef Fjöllin fara í eyði, ef byggð leggst niður á þessu svæði, þá missum við ekki svo smáa skák af byggðu Íslandi. Ísland smækkar ekki svo litið við það ef Fjöllin fara í eyði. Og persónuleg skoðun mín er sú, ef ég leyfi mér að gerast spámaður þrátt fyrir aðvörun Storms Pedersen, þá er það nú persónuleg skoðun mín að við okkur blasi tímabil þegar við verðum neyddir til þess, ef við ætlum að halda við byggð í landinu, að taka upp hina raunverulegu nýju stefnu, við neyðumst til þess að taka upp byggðastefnu í þá veru að miðað verði að því að nýta öll gæði þessa lands á þurru og í sjó, ekki með tilliti til þess hvort það sé hægt að ávaxta kapítal, heldur til þess að við getum haldið áfram að lifa menningarlífi í þessu landi, góðu lífi einmitt með þeim hætti að draga úr möguleikum einkakapítalsins til þess að græða á landnytjum og vinnu fólksins sem við það sýslar.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, 5. þm. Norðurl. e., hóf mál sitt með því að fagna því, að hv. þm. Kristján Ármannsson talaði það tungumál sem frumherjar samvinnuhreyfingarinnar töluðu, og bætti því við, þegar þeir nenntu einhverju.

Nei, það sagði ég ekki, ég sagði: meintu eitthvað.

Nú, meintu, þá leiðrétti ég það, þegar þeir meintu eitthvað. Ég skal ekki gera orð hv. 5. þm. Norðurl. e. að umræðuefni. Ég hafði ekki ætlað mér að koma hér upp í ræðustól og taka þátt í umr. um þetta mál. En úr því að ég er hingað kominn, þá vil ég lýsa að mörgu leyti ánægju minni með ræðu hv. þm. Kristjáns Ármannssonar og lýsa því yfir jafnframt að ég er samþykkur þessari þáltill. sem hann flytur á þskj. 435, ég held ég megi segja í öllum atriðum. Þá er ég kominn að því sem dró mig hingað upp í þennan virðulega ræðustól. Hann kallaði sig ungan mann, þá á ég við hv. þm. Kristján Ármannsson, en ekki hv. þm. Stefán Jónsson, og ég ætla ekki að rengja það að hann sé ungur að ári. En ég vil lýsa furðu minni á því, þegar ungur maður kemur hingað inn sem varamaður á hv. Alþ., að hann skuli leyfa sér að enda sína ágætu ræðu og sinn góða málflutning, sem sannfærði mig, með því að kalla þessa virðulegustu stofnun íslensku þjóðarinnar virðulegasta leikhús þjóðarinnar. Það hefur áður verið gert hér, ég las um það í blöðum áður en ég kom á Alþ. sem þm., og það fór illa í mig. Mér fannst stofnunin vera dregin niður og neðar en hún á skilið í tali hér í sölum hv. Alþingis. Ég verð að segja það, ég harma þetta, og ég get ekki setið undir því að fulltrúar þjóðarinnar komi upp í þennan hv. ræðustól og geri minna úr Alþingi en efni standa til. Alþingi er virðulegasta stofnun þjóðarinnar og á að njóta þeirrar sanngirni að þm. eða starfsmenn beri virðingu fyrir henni sem slíkri. Og ef þessu heldur áfram, þá verð ég að segja að ég sakna þess þm., sem hann er varamaður fyrir, ef hann kemur inn í þessa æðstu og virðulegustu stofnun þjóðarinnar með þessu hugarfari.



Herra forseti. Út af síðustu orðum hv. 12. þm. Reykv., þá skildi ég orð hv. þm. Kristjáns Ármannssonar þannig að hann notaði þau í gamni, en ekki að hann vildi kasta neinni rýrð á Alþ., enda þykir mér það ólíklegt ef hv. þm. Kristján Ármannsson notar slík orð í óvirðingarskyni um Alþ. Ég get hins vegar tekið undir þá ádrepu sem hv. þm. Albert Guðmundsson hafði hér almennt um að okkur ber að halda uppi virðingu Alþingis og við eigum ekki að beina neinum óvirðingarspjótum gagnvart þinginu. Undir það hlýt ég að taka og mun ætíð gera. En ég vil nú bera blak af hv. þm. Kristjáni Ármannssyni. Ég fylgdist vel með orðum hans og fann það á tóninum að hann sagði þetta raunar í gamni, en ekki í alvöru, enda mun þetta stundum hafa borið á góma hér áður sem gamanmál. En í sambandi við það mál, sem hér er til umr., þá vil ég leyfa mér að taka undir þá till. sem hér er flutt og ég vil taka mjög undir það mál sem tillögumaður hefur flutt fyrir sinni till., því að það er óhætt að segja að í öllum greinum var mál hans þannig að þar var rétt og satt skýrt frá ástæðum í öllum höfuðatriðum, einkum hvað varðaði ástandið í Norður-Þingeyjarsýslu, atvinnuástandið þar, og hvílík nauðsyn er á því að bæta þar úr. Því miður er það nú samt svo, að þetta er ekkert nýtt vandamál í Norður-Þingeyjarsýslu. Norður-Þingeyjarsýsla hefur verið nú um mjög langt skeið á vissan hátt á afturfarastigi að því leyti til, að þar hefur orðið ekki eingöngu hlutfallsleg fólksfækkun, heldur hefur þar orðið bein fólksfækkun, beint í tölum talið, og mun vera það landssvæði þar sem fólki hefur einna mest fækkað hér í landinu, þannig að þetta er ekkert nýtt að svo sé. Þannig var þetta t.d. á árabilinu frá 1960–1970 og þar á eftir, að þessi þróun átti sér stað, mjög alvarleg þróun. Á þessu tímabili varð mikil byggðaröskun. Og það var einmitt af þeim ástæðum sem menn hafa leitt kannske meira hugann að nauðsyn þess að gera sérstakt átak til þess að reisa við hag þessarar sýslu, þessara byggða, gera það með beinum áætlunum. Sá þm., sem mjög lengi var þm. fyrir Norður-Þingeyjarsýslu sem kjördæmi og siðar þm. alls Norðurl. e., Gísli heitinn Guðmundsson, við vitum, að þessi mál brunnu mjög á honum einmitt vegna staðþekkingar, og hann var mikill frumkvæðismaður að því að þessi mál, byggðaþróunarmálin, væru rædd hér og tekin skipulega á Alþ. og af ríkisvaldi. Einmitt reynsla hans sem þm. norður-þingeyinga kenndi honum hvílík nauðsyn var að vinna að málum á þann veg. En vissulega sá Gísli Guðmundsson þetta mál í miklu víðara samhengi. Það hefur borist hér í tal að Framkvæmdastofnun ríkisins hafi látið gera sérstaka byggðaþróunaráætlun fyrir Norður-Þingeyjarsýslu. Það er rétt, sem fram kemur hér á þskj., að ályktun var gerð í þessa átt á Alþ. vorið 1972 og þessu máli var síðan af ríkisstj. vísað til Framkvæmdastofnunarinnar á því ári. En þá var Framkvæmdastofnunin ný og rétt að taka til starfa og hafði ekki mannafla sjálf til þess að vinda sér að því að gera þessa áætlun innan stofnunarinnar, enda var þá búið þegar að fela henni mjög mikil verkefni sem hún hlaut að sinna. Því var það að það leið nokkur tími áður en farið var að vinna að þessari áætlun. En vorið 1973 var sérstakt verkfræðifirma hér í Reykjavík ráðið til þess að vinna að byggðaþróunaráætluninni undir stjórn Framkvæmdastofnunarinnar og í umboði hennar og að sjálfsögðu í samráði við heimaaðila. Þessi verkfræðistofa vann síðan mjög mikið og gott verk og skilaði verki sínu á árinu 1974, má segja, að langmestu leyti og síðan endanlega 1975 um vorið. Síðan var áætlunin til meðferðar hjá Framkvæmdastofnuninni fram á haustið 1975, þ.e.a.s. fram í okt., þá var hún endanlega samþ. á fundi í Framkvæmdastofnuninni og þá send ríkisstj. til staðfestingar. Nú hafa liðið allmargir mánuðir, því miður, og mér er ókunnugt um að ríkisstj. hafi staðfest byggðaþróunaráætlunina. Það er alilangt síðan ég ásamt öðrum þm. úr Norðurl. e. beindi skrifl. fsp. til ríkisstj. um þetta mál, en svar hefur ekki borist enn þá við henni. En ég reikna með að hún komi til umr. í næstu viku, eða ég vona að svo verði. Það er ákaflega auðvelt í sjálfu sér, eins og því miður kom hér fram hjá tveimur hv. ræðumönnum, að gera lítið úr byggðaþróunaráætluninni. Ég held að ég finni það einna helst að þeim ræðum sem þeir fluttu hér, hv. frsm. og hv. þm. Stefán Jónsson, að mér fannst eins og tónninn gagnvart byggðaþróunaráætluninni væri óþarflega neikvæður að ýmsu leyti. Sannleikurinn er sá að þessi byggðaþróunaráætlun hefur ýmsa kosti, og hún hefur a.m.k. einn höfuðkost að mínum dómi, og ég hygg að hv. þm. Stefán Jónsson geti orðið mér mjög sammála um bað, við erum að vissu leyti sammála um það allir, og það er að áætlunin gengur ekki út á það að umsteypa, umbylta norður-þingeysku mannlífi. heldur að halda því nokkurn veginn í því horfi sem er, þ.e. að áfram verði landbúnaður og sjávarútvegur höfuðatvinnugreinar sýslunnar og það verði bændur og sjómenn sem setji svip sinn á mannlíf Norður-Þingeyjarsýslu. Þetta tel ég vera höfuðkost þessarar áætlunar og vil gjarnan að gefnu tilefni benda á þetta atriði. Sama er að segja um áætlunina sem í gangi hefur verið varðandi byggð á Hólsfjöllum. Ég vona að svo þurfi ekki að fara og ég vona að það sé óþarfasvartsýni, sem hér hefur komið fram í ræðustól, að þeir ungu menn, þeir bændur, sem leitast hefur verið við að stuðla að að byggju áfram á Hólsfjöllum, - ég vona að það þurfi ekki að koma til þess að þeir flytjist þaðan brott, jafnvel þótt svo kunni að vera að viss dráttur hafi orðið á tilteknum fjárframlögum. Eigi að síður er það staðreynd að það er búið að verja þegar allmiklu fé til umbeðinnar uppbyggingar þar, og ég hef þá trú að það verði ekki látið við það eitt sitja. Og ég vona að þessir menn hafi þolinmæði til þess að biða og vinna að því að þetta nái fram að ganga, því að það er rétt sem hv. þm. Stefán Jónsson sagði hér áðan, að það er hryggileg tilhugsun ef svo fer að Hólsfjallabyggðin leggst í eyði. Það þýðir það, ef byggðin á Hólsfjöllum leggst í eyði og yfirleitt Fjallabyggðin, - ég meina þá Möðrudal líka og Víðidal, - ef þessi byggð tæmist, þá þýðir það að það verður engin mannabyggð á svæðinu úr Mývatnssveit allt austur á Jökuldal. Þetta er þess vegna sannarlega stórmál, og það snertir ekki bara það fólk, sem þarna býr, heldur í raun og veru snertir það landið í heild að þessi byggð nái að halda sér. Og ég vona og ég er svo bjartsýnn og ég trúi því satt að segja að þeir ungu menn einkum, sem við höfum haft í huga í sambandi við vissa uppbyggingu á Hólsfjöllum, - ég hef þá trú að þeir hafi biðlund og þolinmæði til þess að vera þar áfram, enda hafa þeir vissulega bundið sér ýmsa bagga í því sambandi og þeir standa þar í mikilli uppbyggingu. Þeir eiga sannarlega allt gott skilið og þeir eiga mikinn stuðning skilið í því sambandi, og ég hef þá trú að hann verði veittur þó að einhver dráttur kunni að hafa orðið á því. Að þessu leyti er ég ekki svartsýnn. Hins vegar hef ég verulegar áhyggjur af því sem nú er að gerast á Þórshöfn. Það er vissulega ástæða til að hafa áhyggjur af því sem þar er að gerast. Þar hefur atvinnugrundvöllurinn brostið, má segja, nokkuð óvænt að því leyti til að fiskimiðin, sem löngum hafa verið mjög í kringum Langanes og á Þistilfirði, þessi mið hafa stórlega rýrnað. Það sýndi sig á síðasta ári, og það hefur sýnt sig á þeim mánuðum sem liðnir eru af þessu ári, þannig að sá bátafloti, sem er á Þórshöfn og jafnvel er stærri en hann var fyrir nokkrum árum, hann veiðir nú helmingi minna aflamagn heldur en var fyrir 3–4 árum. Þetta er mikið alvörumál, og hefur mjög komið til kasta okkar þm., eins og hér hefur borið á góma, að ræða þessi mál og finna lausn á þeim í samráði við heimamenn og samkv. þeirra beiðni. Við höfum, þm., ekki einu sinni, heldur oftar átt viðræður við ráðh. um þessi mál. Segja má þess vegna að þau séu nokkuð í gangi. En því miður verður ekki séð á þessari stundu til hverrar lausnar verður gripið. Vissulega er það rétt, sem hér hefur komið fram, að það, sem Þórshafnarmenn vantar fyrst og fremst, er öflugt fiskiskip sem getur sótt lengra en á þessi uppurnu heimamið. Það er vissulega rétt. En því miður höfum við rekið okkur aftur á aðrar ástæður hér í landinu, að það hafa verið settar nýjar reglur um skipakaup, og svo hitt, að sú stefna virðist vera mjög uppí hjá ráðamönnum að ekki beri að fjölga fiskiskipum meira í landinu vegna þess ástands sem almennt er á fiskstofnunum og á fiskimiðunum. Ég verð að segja að af þessu hef ég miklar áhyggjur og hygg að sé það mál sem er einna brýnast af því sem gera þarf í málefnum norður-þingeyinga nú. En hitt er jafnvíst, eins og ég hef raunar sagt, að allt það sem fram kemur í þessari till. og grg. hennar og í ræðu flm. hennar, allt er þetta rétt með farið, að þessum málum öllum þarf að hyggja, þó að einhver áherslumunur kunni að vera í því hjá okkur hvað brýnast sé og hvar hættan sé mest. Ég hef bent á það áður að þessi óheillaþróun og mikla búseturöskun í Norður-Þingeyjarsýslu er ekki ný af nálinni. Þetta er gamalt mál, því miður. Þetta hefur verið að gerast í gegnum árin og raunar mestalla þessa öld. En líklega hefur það verið einna verst á áratugnum eftir 1960 og fram undir þetta, þannig að það er full ástæða til þess að grípa hér í taumana. Ég held að þó að byggðaþróunaráætlunin, sem hér hefur mjög borið á góma, sé ekki gallalaus og þurfti að bæta á ýmsan hátt, þá held ég samt, að hún sé mjög gagnlegur leiðarvísir í þessu efni og þess háttar að norður-þingeyingar mundu sætta sig vel við ef kjarni hennar yrði framkvæmdur og ef sú stefna, sem hún boðar, kæmist í framkvæmd.



Herra forseti. Ég mun nú ekki tala hér lengi öðru sinni. Raunar hefði ég ekki komið hér upp aftur ef mér hefði ekki blöskrað þessi sígilda hræsni sem kemur úr kokum sumra hv. þm. hér í þessum hv. sal. Hvatinn til þess að hv. þm. Albert Guðmundsson kom hér upp áðan var sá að hann þóttist skynja óvirðingu við Alþ. í dálítið kaldranalegri upphrópun, í dálítið beisku og sáru upphrópunarmerki 3 ræðulok hjá hv. þm. Kristjáni Ármannssyni. Ég tók þessa setningu hans, sem kom þarna fram, raunverulega sem tilvitnun innan gæsalappa, ekki sem tilraun til fyndni. Ég tók hana sem líkingu og réð í hana þá sárbeittu skoðun, að stundum sé allmikill munur á orðanna hljóðan og fyrirheitum sem gefin eru í þessum sal, og meiningunni, sem á bak við býr. Það var ekki óvirðing við hv. Alþ., það var alvara. Óvirðing við Alþingi felst kannski í skorti á einlægni af hálfu manna sem sjálfir eru ekki við því búnir eða hafa ekki lag á því að segja nógu satt í þessum virðulegu sölum eða óvanir því að hafa rétt eftir jafnvel. En hún felst ekki í orðum manna sem gagnrýna með sléttum orðum, en dálítið beiskri áherslu, vinnubrögð hv. Alþingis. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Ingvar Gíslason sagði þrátt fyrir allt um byggðaþróunaráætlunina. Þetta er ekki að öllu leyti slæmt ritverk. Sem „litteratúr“ er þetta gott að sumu leyti, jafnvel sem sögulegt plagg. Þar er greinargerð um vandamál í Norður-Þingeyjarsýslu, - vandamál sem við er að glíma. Ýmsar tölur eru þar réttar miðað við þann tíma sem bókin var unnin á. Sem slík, sem fræðirit um ástand á þeim tíma þegar ritið er samið, þá er þetta nokkuð gott. En þetta er hagvaxtaráætlun. Markmiðin, sem sett eru í þessari áætlun, eru hagvaxtarmarkmið þar sem miðað er að því að þetta landsvæði geti keppt við þéttbýlissvæði t.d. sunnanlands með því að bjóða ýmislegt sem nú þykir eftirsóknarvert, en á þrátt fyrir allt ekki heima á þessu landssvæði og gefur mannlífinu þar ekki gildi. Það er markmið í þessari áætlun t.d. að málefni komist í það horf að það verði rakari á Þórshöfn og skemmtiiðnaðarmiðstöð. Það er ekki þetta sem vantar á Þórshöfn. Núna vantar þar skip og það vantar fisk, það vantar hráefni. Það vantar undirstöðu undir atvinnu fólksins í plássinu. Ég veit að þessi dæmi, sem ég tek núna, eru ekki að öllu leyti kurteislegt svar við ræðu hv. þm. Ingvars Gíslasonar, og það er ekki heldur ætlast til þess að þau verði tekin sem svar við ræðu hans. En þessi mælikvarði, sem fram kemur í byggðaþróunaráætluninni eins og hún var kynnt á sínum tíma nyrðra, dæmi um það, hvers konar samfélag eigi að koma þarna upp og standa undir rakara og skemmtiiðnaðarmiðstöð, sýna kannski hversu fráleitt það er að - við skulum segja - hin fjarlægari markmið með þessari bók séu raunhæf. Að slepptum bartskera á Þórshöfn sem mun nú ekki hafa átt að vera undirstaða undir mannlífinu þar, heldur mælikvarði á það hversu flott það væri orðið, - að honum slepptum, þá er hitt rétt, að útkoma þessarar bókar sem grg. um slæmt ástand, þá er útgáfa þessarar bókar góð. En hitt skortir, viðbrögðin við þessu ástandi, og eftir því sem mér skilst á Þórshafnarbúum, eftir því sem mér skilst á kaupfélagsstjóra þeirra kópaskersbúa sem hér mælti með þáltill. sinni áðan, þá er nú svo komið að það má ekki dragast úr hömlu að við þessum vandamálum sé brugðist og þá fyrst þeim sem verst eru. Og við væntum þess að nú verði brugðist við þeim þannig að komist verði hjá því að byggðarlög fari þarna í eyði.



Herra forseti. Ekki get ég nú að því gert, að ég er ekki alveg viss um að sú mynd, sem dregin var upp hér af byggðaþróunaráætlun fyrir Norður-Þingeyjarsýslu í ræðu síðasta hv. ræðumanns, hafi nú verið alveg réttmæt. En ég ætlaði ekki að blanda mér í deilu um þá hluti. Hins vegar finnst mér ég ekki geta látið hjá líða að segja hér nokkur orð og þá fyrst og fremst til að þakka hv. þm. Kristjáni Ármannssyni fyrir ágætt mál hér og fyrir að vekja hér á hv. Alþ. athygli á vandamáli síns byggðarlags, - vandamál sem er raunar sameiginlegt fyrir fleiri byggðarlög en þetta og hætta er á að geti komið upp miklu viðar heldur en enn er orðið. Norður-Þingeyjarsýsla er hreint ekki svo lítill hluti af öllu Íslandi. Þetta er stórt landssvæði, það er vel gróið. Það er óviða á landinu sem beitarlönd eru skynsamlegar nýtt heldur en einmitt í Norður-Þingeyjarsýslu, og það ber mjög lítið á að land sé ofnýtt, eins og kallað er. Strandlengja Norður-Þingeyjarsýslu er mjög löng, og úti fyrir ströndum Norður-Þingeyjarsýslu hafa lengi verið einhver fengsælustu fiskimið hér. Það var ekki tilviljun að síldarverksmiðjum var valinn staður á Raufarhöfn, svo sem raun bar vitni. Og það er ekki heldur tilviljun að það byggðist á sínum tíma upp myndarleg útgerðarstöð á Skálum á Langanesi. Og það er ekki tilviljun að bátar úr nærliggjandi landshlutum, bæði á Austurlandi og vestan fyrir Tjörnes, hafa sótt á fiskimiðin við strendur Norður-Þingeyjarsýslu. Þarna var sérstaklega mikill auður í sjó og á landi í Norður-Þingeyjarsýslu hafa komið mikil verðmæti úr sjó á undanförnum áratugum. Hinu er aftur á móti ekki að neita, að þjónusta samfélagsins við þetta byggðarlag hefur verið í lágmarki. Ef við lítum á hvort heldur er skólamál, vegamál, hafnamál eða nærri því að segja öll þau mál, sem við sinnum sameiginlega, þá hefur þetta byggðarlag orðið hart úti um fjármögnun af hálfu samfélagsins. Vegir eru að vísu nokkuð langir í Norður- Þingeyjarsýslu, en það eru langir kaflar á milli þéttbýlisstaða sem enn eru aðeins troðningar, og á veginum á milli Kópaskers og Raufarhafnar eru enn þá tugir km þar sem vegurinn liggur lægra en umhverfið og ef einhver snjór kemur, en raunar er snjólétt á þessum svæðum, þá er það helst á þjóðveginn. Það vantar mjög mikið á að vegurinn gegnum sýsluna hafi verið gerður þannig úr garði að hann geti heitið sómasamlegur þjóðvegur á okkar mælikvarða sem ekki er þó sérstaklega strangur. Skólar eru af mjög skornum skammti í héraðinu og íbúar þess hafa þurft að sækja mjög mikinn hluta skólanáms utan héraðs. Það er verið að vísu að byggja upp skóla í Lundi í Axarfirði og þar er starfræktur skóli, en það vantar mikið á að hann fullnægi nútímakröfum og enn þá er ekki aðstaða til þess að allir nemendur njóti skyldunáms á heimaslóðum. Svona mætti lengi telja, og ég held að sé óhætt að segja að það fer ekki mikið fyrir sameiginlegum framkvæmdum þjóðarinnar einmitt á þessum stað. Það hefur verið réttilega tekið hér fram áður að síldarauðurinn var fluttur í aðalatriðum burt úr sýslunni og raunar skilið eftir fullt af vandamálum, en engir peningar. En það eru fleiri verðmæti í Norður-Þingeyjarsýslu heldur en góð fiskimið og góðar uppeldisstöðvar fyrir fisk og mikið gróið land. Þarna eru ýmiss konar hlunnindi við sjávarsíðu, reki og fleira, sem um aldir var veruleg undirstaða þeirrar byggðar sem var í Norður-Þingeyjarsýslu. Og ég hygg að það sé rétt, að oft a.m.k. komust íbúar Norður-Þingeyjarsýslu tiltölulega mjög vel af vegna þess hversu fjölbreytileg not voru lands og sjávar á því svæði. Það eru óvirkjuð vatnsföll í Norður-Þingeyjarsýslu. Það er að ég hygg jafnvel sama og engin vatnsorka beisluð á þessu landssvæði, en allir vita að einhverjir stórfelldustu virkjunarmöguleikar eru einmitt í Jökulsá á Fjöllum sem er í Norður-Þingeyjarsýslu. Þar eru afbragðs hafnarskilyrði, ekki einungis á þeim stöðum þar sem nú eru þéttbýlisstaðir, eins og Raufarhöfn og raunar Þórshöfn, að vísu eru þau heldur lakari á Kópaskeri, en það eru afbragðs hafnarskilyrði viðar, þannig að mörg aðstaða og náttúruskilyrði eru þarna með ágætum. En byggðin er langt frá höfuðstöðvunum hér í Reykjavík, og ég er sannfærður um að hún hefur goldið þess hversu fjarlægðir eru miklar frá stjórnstöðvunum hér. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt fyrir hv. Alþ. að það marki ótvíræða stefnu um hvort það vill að landið allt verði byggt og auðæfi þess nytjuð eða vissir hlutar landsins lagðir í eyði. Það er áreiðanlegt, sem hér hefur komið fram, að það má ekki miklu halla í Norður-Þingeyjarsýslu svo að meginhluti byggðarinnar þar sé í hættu. Það er vafalaust rétt að þetta hefur verið augljóst mörgum mönnum um alllangt skeið og þarna hafa ýmsir örðugleikar og ýmis vandamál blasað við. En þó hygg ég að einmitt nú á allra síðustu missirum hafi þetta orðið enn ljósara en áður. Það er ekki langt síðan fiskafli á Þórshöfn var a.m.k. þriðjungur, ef ekki fast að helmingi meiri en hann var á s.l. ári. Þar hefur fiskurinn, sem gekk í Þistilfjörðinn og var veiddur af bátum á mjög stóru svæði, brugðist að verulegu leyti á undanförnum tveim árum, og virðist augljóst að sá fiskur, sem menn vonuðu að gæti gengið á grunnmið norður-þingeyinga,er veiddur annars staðar. Þess vegna er það orðið nauðsynlegt, sem menn hafa vonað til skamms tíma að þeir þyrftu ekki að gera, en það er nú orðið nauðsynlegt að þetta svæði fái skip sem geta flutt hráefni í frystihús sitt lengra að. Herra forseti. Ég ætla ekki að halda hér langa ræðu. Ég vil aðeins endurtaka þakklæti mitt til flm. þáltill. fyrir að hafa flutt mál sitt með þeim hætti sem hann hefur gert hér, og ég vil vonast til þess að hv. Alþ. sjái sér fært að samþykkja sem fyrst þessa þáltill.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt, einkum tvö atriði. Vil ég þá byrja á því að biðja hv. þm. Albert Guðmundsson afsökunar ef ég hef komist þannig að orði að það hafi sært hann, sú var ekki ætlunin. Þetta var, eins og einhver sagði, „innan gæsalappa“ hér hjá mér, en e.t.v. hefði ég átt að segja frekar leikvöllur heldur en það sem ég sagði. En eins og kom fram hefur þetta því miður verið til umr. fólks á meðal, og þegar ég kem hingað í hv. Alþ. eru það ýmsir af hv. alþm. sem bjóða mig velkominn í leikhúsið. Þetta var síður en svo sagt í neinni niðrandi merkingu við þessa vissulega virðulegustu stofnun landsins. Og ég minnist þess að á framboðsfundi einhvers staðar sagði ég eitthvað á þá leið, að sé talað um hv. Alþ. sem leikhús, þá hlýtur allt þjóðfélagið og öll þjóðin að vera eitt allsherjarleikhús vegna þess að Alþ. er og getur aldrei verið annað en spegilmynd þjóðarinnar að mínu mati. Alþ. er óneitanlega og verður vonandi um alla framtíð virðulegasta stofnun þessarar þjóðar. En sem sagt, hafi ég komist þannig að orði að óviðurkvæmilegt hafi verið, þá bið ég herra forseta og aðra afsökunar á því. En svo var aðeins eitt atriði. Ingvar Gíslason, hv. þm., sagði eitthvað á þá leið, að e.t.v. það, sem hann hafi helst haft út á að setja, væri það að ég hafi gert of lítið úr þessari byggðaþróunaráætlun. Þá vil ég segja það að ef við skiptum henni í tvennt, þ.e.a.s. nafnið á henni var „Byggðaþróunaráætlun fyrir Norður-Þingeyjarsýslu, skýrsla og tillögudrög“, þá er ég mjög ánægður með fyrri hlutann, en ég hef lýst því yfir áður á fundum um seinni hlutann, þ.e.a.s. það sem við getum kallað tillögudrög sem eru að mörgu leyti ákaflega óljós, að mér fyndist hann ekki bera vott um bjartsýni eða, eins og ég held að ég hafi orðað það, þróttmikla byggðastefnu. Sem dæmi um það er að t.d. það svæði sem ég nefndi hér fyrst, þ.e.a.s. Kópasker og þeir þrír hreppar sem Kópasker er þjónustumiðstöð fyrir, er nú þegar eða var réttara sagt búið að ná þeirri stöðu sem lagt var til í þessari byggðaþróunaráætlun. Og ef einhver skyldi nú standa í þeirri meiningu að það væri eitthvað út frá þessari áætlun sem þessi framþróun hefur þarna verið eða það væri vegna þess að til okkar hefði komið einhver sérstök fyrirgreiðsla, þá er slíkt alger misskilningur. Þetta var byggt upp algerlega af heimamönnum og án þess að þessi byggðaáætlun kæmi, svo að hægt sé að nefna, inn í það. Það vil ég hins vegar taka undir, að við norður-þingeyingar stefnum, held ég, hvergi að neinu borgríki, ef svo má segja, heldur að geta treyst stöðu okkar. Ef við tökum sem dæmi Kópasker, þá er þetta, eins og ég sagði í framsöguræðu minni, ákaflega lítill staður og Kópasker er ekkert annað en þjónustumiðstöð aðliggjandi sveitahreppa fram til þessa. Það er kominn vísir þar að útgerð núna, en vegna þess hversu byggðin er lítil, þá verður þessi þjónustumiðstöð ákaflega dýr, og það hlýtur hver maður að sjá að vöxtur upp að vissu marki er allur til hagsbóta. En við erum, held ég, hvergi í Norður-Þingeyjarsýslu að fara fram á að þar verði stofnaðar borgir, kaupstaðir eða annað því um líkt. Að lokum vil ég færa hv. alþm., sem tekið hafa til máls, bestu þakkir fyrir þær undirtektir sem þessi till. mín hefur fengið.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. 6. þm. Norðurl. e. að þakka hv. þm. Kristjáni Ármannssyni fyrir hans ágætu ræðu, að undanskildum hans lokaorðum sem ég hef þegar gert að umræðuefni og mun ekki gera frekar að umræðuefni. Ég hef alltaf litið svo á sem íþróttamaður að sá, sem gerir eitthvað rangt að hans eigin mati og biður afsökunar á misgerðum sínum, sé drengur góður og síst minni maður, heldur meiri. Ég tek orð hans, sem hann flutti, sem afsökun á því gáleysislega tali sem ég tel að hafi verið í hans ummælum og virði þau. Ég sný mér þá að hv. 5. þm. Norðurl. e. sem hóf mál sitt með því að segja að sér blöskraði hin sígilda hræsni sem kemur úr kokum sumra hv. þm. í þessum sal - og þetta er rétt eftir haft, skrifað. Ég verð að segja að ég hef ekki orðíð var við þetta og er best að aðrir þm. svari fyrir sig, jafnvei ekki frá hv. 5. þm. Norðurl. e. Ég vil ítreka það, að ég tel það óviðeigandi við Alþ. þegar ummæli eins og viðhöfð voru hér og ég hef gert að umræðuefni eru viðhöfð af þeim sem eiga og bera skylda til að viðhalda virðingu Alþ. og skila því fram í tímann helst betra og virðulegra en þeir tóku við því. Ég tek undir með hv. 5. þm. Norðurl. e. að gagnrýni á alltaf rétt á sér, svo framarlega sem hún er borin fram af drengskap og að vel athuguðu máli. Alþ. hefur hverju sinni reisn sína frá kjörnum fulltrúum þjóðarinnar sem skipa hér stólana. Og ég vil endurtaka það, að okkur ber að verja þetta virki, en ekki kippa undan því stoðum með gáleysislegu tali.