Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir þingsályktunartillögu okkar þingmanna Samfylkingarinnar þess efnis að Alþingi feli ríkisstjórninni að beita sér fyrir alþjóðlegum viðskiptaþvingunum gagnvart lágskattaríkjum. Tilefni þingsályktunartillögunnar er augljóst þar sem eru þær upplýsingar sem fram hafa komið í Panama-skjölunum um umfang þátttöku Íslendinga í rekstri og eignarhaldi á aflandsfélögum þar sem Ísland er í algerri sérstöðu. Þessi staðreynd leggur okkur ríkar skyldur á herðar að vera í fararbroddi við að vinda ofan af þeim ósóma sem rekstur aflandsfélaga er. Þar af leiðandi er rík þörf fyrir okkur að marka skýra alþjóðlega stefnu og koma fram fyrir Íslands hönd á alþjóðlegum vettvangi sem eindregnir talsmenn andstöðu við aflandsfélög og rekstur skattaskjóla. Það er vert að hafa í huga í þessu samhengi að umfang málsins er auðvitað margfalt meira en við höfum þegar fengið að sjá. 600 Íslendingar eru á listunum frá Mossack Fonseca. Það er ein af mörgum lögmannsstofum í Panama. Mörg önnur lönd en Panama gefa sig út fyrir að aðstoða við að koma eignum undan og fela þær þannig að heildarumfang þessa vanda á alþjóðavísu er langt í frá ljóst og heildarumfangið fyrir Ísland er ekki heldur ljóst þó að þetta sé jafn mikið og raun ber vitni. Eins og komið hefur fram í umræðunni undanfarnar vikur er eignarhald aflandsfélaga alvarlegt og eins og ríkisskattstjóri hefur sagt og yfirskattanefnd staðfest er almennt litið svo á að einungis tvær ástæður geti legið að baki eignarhaldi á aflandsfélögum, að fela eignarhald og fela hverjir í raun að því standa eða að koma eignum undan eðlilegri skattheimtu. Það má segja að alþjóðleg þróun í þá átt að byggja undir og viðhalda skattaskjólum hafi eflst mjög á árabilinu frá 1970 þegar ákveðinn viðsnúningur varð á Vesturlöndum gagnvart þeirri grundvallarhugmynd að skattheimta væri fjárfesting í samfélagslegum verðmætum og að greiddir skattar væru ekki glataður aur heldur fjárfesting í uppbyggingu velferðar fyrir okkur öll. Þá urðu ráðandi hugmyndastraumar um að skattar væru af hinu illa, peningar sem greiddir væru í skatta væru glatað fé, og þar af leiðandi skipti máli að forða peningum undan skattheimtu eins og kostur væri. Vert er að hafa í huga að skattlagning var á þessum tíma og langt fram á níunda áratuginn umtalsverð á hæstu tekjuhópa, t.d. í Bandaríkjunum vel yfir 70% í hæsta þrepi allt fram á níunda áratuginn. En það sem gerist á þessum áratugum er að ákveðin samkeppni myndast milli vestrænna velferðarríkja í að lækka álögur á þá best stæðu vegna þess að þeir voru farnir að flýja unnvörpum og flytja eignir sínar í skattaskjól. Mónakó var algengastur fyrsti viðkomustaður á áttunda áratugnum og allir þekkja sögu Sviss og sögu Liechtensteins í þessum efnum og síðan myndaðist mikið samkeppnisforskot fyrir þau ríki eins og Bresku Jómfrúreyjar sem byggja á breskri lagahefð en geta samt haft sjálfstæða skattalögsögu. Þetta hefur síðan leitt til þeirra samfélagslega skaðlegu áhrifa að þrýstingur hefur myndast meðal velferðarsamfélaga Vesturlanda á að draga úr skattlagningu á þá sem best eru stæðir vegna þess að menn óttast að missa þá alfarið. Þá fara menn að finna leiðir til þess að mæta þeim þannig að þeir séu þó með það sem þeir eiga í eins ríkum mæli og mögulegt er í heimahöfn, í stað þess að skattlagningin væri sanngjörn og miðaði við þá grunnhugmynd sem jafnaðarmenn lögðu við upphaf velferðarríkisins, að menn ættu að leggja af mörkum eftir efnum og þiggja eftir þörfum. Ef horft er á sjónarmiðin sem legið geta að baki eignarhaldi í skattaskjólum er það augljóslega eins og nafnið ber með sér að skýla eignum undan skatti og komast hjá eðlilegri skattlagningu þeirra. Vert er samt að hafa í huga, vegna þess gríðarlega fjölda sem við vitum nú að stofnaði til aflandsfélaga í gegnum Landsbankann einan á árunum fyrir hrun, að á akkúrat þeim tíma hafði skattlagningu fyrirtækja verið komið svo fyrir hér á Íslandi að hún var með því allra lægsta sem gerist í heiminum. Við vitum að það hlýtur eitthvert stúss og einhver kostnaður að hafa fylgt því að koma þessum félögum á fót. Það hlýtur að vekja þá hugsun að kannski hafi ekki bara skattaskjólsmarkmiðið verið efst í huga þeirra sem með þessum hætti stofnuðu til aflandsfélaga heldur hitt, að fela eignarhaldið, að koma með öðrum orðum í veg fyrir að gagnsæi væri tryggt í eignarhaldi. Það er hin önnur skaðlega afleiðing skattaskjólanna. Ég hef nú þegar rakið þá hlið sem varðar skattasamkeppnina niður á við gagnvart þeim best stæðu. En við búum við það í fjölþættu nútímasamfélagi að í lögum er að finna fjölbreytileg ákvæði sem lúta að því hverjir megi fara með hvers konar eignarhald. Þannig er t.d. í lögum um fjármálafyrirtæki ítarlegar upplýsingar og ítarleg ákvæði, og voru í aðdraganda hruns, um hverjir megi fara með eignarhald. Það viðgekkst reyndar hér á Íslandi í aðdraganda hruns að ekki var mikið verið að skoða hverjir væru á bak við félög sem þó gátu augljóslega ekki verið í eigu þeirra sem voru skráðir fyrir þeim. En það er á fleiri sviðum þar sem eignarhald er takmarkað. Nýverið hafa verið í umræðunni forustumenn lífeyrissjóða. Forsvarsmenn lífeyrissjóða eru t.d. meðal þeirra sem mega ekki persónulega fjárfesta nema samkvæmt ströngum reglum. Forsvarsmenn í fjármálakerfinu líka. Þess vegna eru aflandsfélög svo skaðleg vegna þess að gagnsæið sem við þurfum nauðsynlega á að halda um eignarhald er eyðilagt. Það getur verið vegna þess að menn lúta sérlögum, hvort sem það er vegna þess að þeir eru forsvarsmenn í fjármálafyrirtækjum, nú eða stjórnmálamenn, og vilja líka forðast að upplýsa um eignarhald sitt í gegnum hagsmunaskráningu og aðrar þær kvaðir sem settar eru á stjórnmálamenn. Þess vegna er þessi tvíþætti vandi raunverulegur, annars vegar að það er verið að koma eignunum frá skattlagningu og hins vegar að halda þeim frá kastljósi þeirra gagnsæju leikreglna sem við höfum skapað um eignarhald á fyrirtækjum. Það á eftir að koma í ljós við frekari fréttaflutning hvað er raunverulega að finna í þessum skjölum um hverjir það eru sem að öðru leyti hafa verið að fjárfesta þarna. Maður veltir fyrir sér hinni augljósu hættu á innherjasvikum, þ.e. að þeir sem t.d. vita af einhverjum samningum sem eru í bígerð innan fjármálafyrirtækja, veita t.d. lán til einhverra verkefna, vita þar af leiðandi að einhver hlutabréf eiga eftir að hækka mjög verulega í verði, lúta samkvæmt lögum takmörkunum á því að mega sjálfir fjárfesta í viðkomandi hlutabréfum. Þeir hafa þá mögulega getað komið upplýsingum eitthvert annað og gert einhverjum öðrum kleift að auðgast á þessu. Það er eitt af því sem þarf að rannsaka allvel, hverjir þeir eru sem eiga þarna félög og hvaða viðskipti lágu að baki og hvaða tengsl höfðu viðkomandi við þá sem kunnu að hafa haft innherjaupplýsingar sem skiptu máli við viðskiptin á þeim tíma sem þau fóru fram. Virðulegi forseti. Hreyfing jafnaðarmanna í Evrópu hefur haft frumkvæði að stefnumótun á þessu sviði um árabil og gripið mjög fast í taumana nú í kjölfar þess að þessar upplýsingar komu fram. Þannig samþykkti stjórnarnefnd PES, Evrópusamtaka jafnaðarmanna, tillögur í tólf liðum að aðgerðum sem hafa að markmiði að sporna við starfsemi skattaskjóla og fela m.a. í sér gerð upplýsingaskiptasamninga milli Evrópusambandsríkja og milli allra ríkja sem hafa gengist undir kvaðir OECD um upplýsingaskipti um skatta- og fjárhagsmálefni og að þau ríki sem ekki eru tilbúin til að gangast undir slíka samninga og kvaðir verði beitt þvingunum. Þá er lagt til að skylda fjármálafyrirtæki til að skila upplýsingum til skattyfirvalda um reikninga í ríkjum utan Evrópusambandsins sem ekki eru tilbúin að gangast undir slíkar kvaðir og að efla gagnsæi og upplýsingagjöf um félög sem skráð eru utan Evrópusambandsins en starfa innan svæðisins, t.d. um hverjir eru raunverulegir eigendur þeirra. Þá er gert ráð fyrir í tillögum Evrópusamtaka jafnaðarmanna að fjölþjóðleg fyrirtæki sem starfa innan Evrópusambandsins þurfi að gefa upp allar tekjur sínar til skatts og að styrkt verði refsilöggjöf varðandi aðstoð banka og annarra við skattundanskot, en eins og við höfum séð í umfjöllun hérlendis voru íslenskir bankar í lykilhlutverki við að styðja við þessa starfsemi og útbúa hana í aðdraganda hruns. Við sáum líka í gær tillögur danskra jafnaðarmanna sem falla mjög í sömu átt. Það sem þingsályktunartillagan og tillögugreinin felur í sér er að Ísland taki alþjóðlegt frumkvæði til þess að beita sér fyrir alþjóðlegum viðskiptaþvingunum gagnvart lágskattaríkjum. Það er augljóst að gera það með félögum okkar á vettvangi EFTA, við erum auðvitað aðilar að OECD, en það er augljóst að gera það á vettvangi EFTA. Þar eru nú meðal ríkja tvö ríki, Sviss og Liechtenstein, sem hafa sögulega séð haft annars konar bankareglur en flest Vesturlönd og mikilvægt að ræða þetta á þeim vettvangi af þeirri ástæðu. Sama á við innan Evrópusambandsins þar sem Lúxemborg hefur verið með auðveldari leiðir til þess að leyna upplýsingum, sem sagt ekki upplýst um bankaupplýsingar með sama hætti og önnur Evrópuríki hafa gert í gagnkvæmum upplýsingaskiptum. Markmiðið hlýtur að vera að gangast fyrir því á alþjóðavettvangi að lágskattaríkin geri hreint fyrir sínum dyrum, afhendi allar upplýsingar, ársreikninga og bankaupplýsingar, og að þau fái hóflegan frest til að koma sínum málum í lag. Að öðrum kosti standi þau frammi fyrir viðskiptaþvingunum, jafnt fjárfestingarþvingunum sem og öðrum viðskiptaþvingunum. Við getum ekki í ljósi reynslunnar núna búið við þá umgjörð að velferðarsamfélag Vesturlanda sé í þeirri stöðu að stór hluti þjóðarauðsins komi aldrei til skattlagningar eða lúti engum reglum um gagnsæi og rétta meðferð fjármuna eins og við gerum að öðru leyti ráð fyrir í löggjöf. Það hlýtur að vera grundvallarkrafa okkar í viðskiptum við önnur ríki að þau virði þá grundvallarhagsmuni okkar því að þetta skiptir auðvitað höfuðmáli um getu okkar til þess að halda úti því velferðarstigi sem við öll viljum halda uppi vítt og breitt um Vesturlönd.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. frummælanda Árna Páli Árnasyni fyrir tillöguna og ágæta ræðu. Það sem ég er algerlega sammála í þessu er markmið aðgerðanna sem er að koma í veg fyrir leynd yfir eignarhaldi félaga í lágskattaríkjum og koma í veg fyrir skattundanskot. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við vinnum öll að því og held að það sé algjör samstaða um það í þinginu. En ég hef nokkrar spurningar um það hverju sé hægt að ná fram með þeirri leið að Ísland taki frumkvæði í því að beita sér fyrir alþjóðlegum viðskiptaþvingunum gagnvart lágskattaríkjum sem mörg hver eru ríki þar sem lýðræði er hvorki mikið né virkt þannig að þeir sem finna fyrir viðskiptaþvingununum eru kannski almenningur í þessum ríkjum, oft fátækt fólk. Ég spyr hvort þetta sé vænlegt til árangurs, hvort þetta geti ekki bara valdið skaða. Óforskömmuð stjórnvöld hafa hingað til dregið lappirnar í því að skiptast á upplýsingum, það er löngu búið að skrifa undir alla upplýsingasamninga við OECD en 38 lögsögur draga lappirnar. Eins og kom fram í ágætu erindi hv. þingmanns eru því miður Liechtenstein, Malta og Kýpur þar á meðal, ríki sem maður hefði haldið að væri vel stjórnað og væru vönd að virðingu sinni. Þetta er líka vandamál ef maður tekur mark á samtökunum Tax Justice Network, þau hafa gert lista yfir stærstu skattaskjól í heimi. Þar eru Sviss, Hong Kong og Bandaríkin í efstu sætunum. Lúxemborg og Þýskaland eru líka ofarlega á listanum. Höfum við engar áhyggjur af því að fara að beita þessi ríki viðskiptaþvingunum? Ég held að eitt ætti yfir alla að ganga. Hverjar gætu gagnaðgerðir Bandaríkjamanna orðið ef þeim mislíka þessar þvinganir? Eða Hong Kong eða öðrum ríkjum sem við reiðum okkur á viðskipti við? 53% af okkar landsframleiðslu eru í formi útflutningstekna 

Virðulegi forseti. Ástæða tillöguflutningsins er sú staðreynd að orðspor Íslands hefur beðið mikinn hnekki. Við höfum verið á forsíðum helstu blaða og fremst í fréttatímum og forustumenn ríkisstjórnarinnar settir á hópmynd með Assad Sýrlandsforseta og Pútín Rússlandsforseta. Það er hópmynd sem Ísland á ekkert með að vera á. Skýr stefnumörkun af Íslands hálfu um forustuhlutverk í aðgerðum gegn skattaskjólum held ég þess vegna að sé rétt, eðlilegt og rökrétt svar fyrir íslensk stjórnvöld. Við getum síðan velt því fyrir okkur hvort viðskiptabönn gagnast. Mér þykja röksemdir hv. þingmanns í því efni vera almennar athugasemdir hvað varðar gildi viðskiptabanna. Ég hef mikla trú á viðskiptabönnum og tel þau mjög mikilvægan þátt í alþjóðaréttarkerfinu vegna þess að þau eru að óbreyttum alþjóðalögum eini valkostur okkar við beitingu vopnavalds. Ef við erum ekki tilbúin að beita vopnavaldi holt og bolt er mjög mikilvægt að viðskiptabönn virki og að þeim sé beitt ef menn telja aðstæður með þeim hætti að það sé réttlætanlegt. Hv. þingmaður rekur líka hlut Bandaríkjanna í þessu efni sem og Þýskalands og slíkra ríkja. Í einstökum ríkjum hefur gætt tilhneigingar til þess að reyna að búa til skattaskjól heima fyrir til að missa ekki peningana burt úr löndunum. Hluti af stefnumörkun af þessum toga er auðvitað að ríkin 

Virðulegi forseti. Í hinni ágætu greinargerð sem fylgir með þingsályktunartillögunni er vel farið yfir það alþjóðlega samstarf sem meðal annars er á vettvangi OECD, Norðurlandanna og fleiri ríkja. Ég tek undir að Ísland eigi að vera í forustu í því samstarfi og aldrei vera lengi að innleiða það sem þar er verið að gera. Ég hef bara efasemdir um að Ísland eigi að hafa eitthvert sérstakt frumkvæði að viðskiptaþvingunum vegna þess að ég held að þær bitni á röngum aðilum, fátæklingum og almenningi í þessum litlu lögsögum sem munu satt að segja fara sínu fram hvort sem er. Það getur verið hálfgerður tvískinnungur í því að hafa mjög í hótunum við lítil ríki en þora síðan ekki að hjóla í Bandaríkin sem eru í Delaware með lög til að draga að útlendinga. Bandaríkin mega ekki leyna eignarhaldi sínu í Delaware, það eru útlendingar. Bandaríkjamenn hafa verið harðir í því að sækjast eftir upplýsingaskiptasamningum, að þeir megi sækja gögn um sína landsmenn, en þeir vilja ekki gefa upplýsingar um þá útlendinga sem eiga hluti í Delaware. Það er tvöfeldni í gangi í heiminum og við megum ekki vera leiksoppur í því dæmi. Ég held hins vegar að það séu mikil tækifæri fyrir Ísland til að sýna gott fordæmi, taka til hjá okkur sjálfum. Núna er skýrsla í drögum í efnahags- og viðskiptanefnd sem byggir á ábendingum sem nefndinni bárust í síðustu viku þar sem eru hvorki meira né minna en 19 atriði sem við gætum bætt í okkar löggjöf til að verða til fyrirmyndar í þessu vegna þess að Ísland er á vissan hátt skattaskjól. Ísland er á vissan hátt staður þar sem maður getur leynt því hver er raunverulegur eigandi í hlutafélagi. Við getum breytt lögum hér og síðan sagt: Þannig höfum við gert hreint í okkar garði, þannig bætum við okkar eigin ímynd, að við séum ekki að laða hingað fé sem er að leita að skjóli eða illa fengið fé eða taka þátt í einhverri skattasamkeppni sem er komin út fyrir öll mörk. Ég held að sú leið væri betri en ég fagna málinu og þeirri umræðu sem hér er.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur áhyggjur af því á hverjum viðskiptaþvinganir mundu bitna. Það er líka hægt að stilla þær af þannig að þær hafi tilætluð áhrif. Við sjáum til dæmis að stór hluti af viðskiptaþvingunum alþjóðasamfélagsins gagnvart Rússlandi hefur snúið að nafngreindum aðilum í nómenklatúrunni, í forréttindastéttinni, sem ræður fyrir landinu og hittir þannig akkúrat fyrir þá sem helst þarf að hitta fyrir. Hitt sem hv. þingmaður nefnir, Delaware og hlutur Bandaríkjamanna þannig í þessu, er alveg hárrétt og við þurfum auðvitað að ræða það. Þess vegna er þessi tillaga hugsuð sem heimild fyrir Ísland til að taka þátt í alþjóðlegu samstarfi að þessu leyti líka þannig að við getum af fullum krafti sest niður með félögum okkar innan Evrópusambandsins og EFTA og rætt þetta mál við Bandaríkin. Það hefur ekkert mikið verið rætt á Íslandi. Svo að segja hvert einasta þekkingarfyrirtæki sem skráð hefur verið á Íslandi frá hruni er með heimilisfesti í Delaware. Við ræðum þetta ekki neitt, en vegna veikleika gjaldmiðilsins og haftanna hafa menn skráð sig annars staðar og auðvitað er af því líka skattalegt hagræði. Við þurfum að ræða það á alþjóðlegum vettvangi við Bandaríkin með hvaða hætti þau ætla þá að leggja sitt af mörkum. Það er athyglisvert í þessum Mossack Fonseca skjölum, og maður veit ekki alveg af hverju það er, að þar sé ekki eitt einasta bandarískt fyrirtæki og ekki einn einasti bandarískur aðili í öllum þeim 3 terabætum af gögnum sem þar er að finna. Samsæriskenningasmiðir hafa komið með betri skýringar en ég ætla að koma með hér á því en það er bara vert fyrir okkur að hafa í huga að heildarmyndin í þessu máli kann að vera stærri og flóknari en við höfum jafnvel gert okkur í hugarlund.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir framsögu sína í málinu en ekki síður fyrir andsvar hv. þm. Frosta Sigurjónssonar um ýmis sjónarmið sem koma upp í hugann þegar þessi mál eru annars vegar. Ég sakna þess að vera ekki með hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra þegar við erum að tala um svo stór mál og í raun algerlega fordæmalaus. Það verður varla við annað unað en að þeir séu við umræðuna, ekki síst þegar fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna leggja sitt af mörkum til að færa þessi mál inn í einhverja framtíð eða taka skref í því að fanga þetta verkefni af ábyrgð og þannig að það sé Íslandi til sóma. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Ég heyri að hann er sammála mér og flestum þeim sem hafa rætt þessi mál hér undanfarið um að starfsemi skattaskjóla og lágskattasvæða sé í sjálfu sér skaðleg. Ágætur bisnessmaður, kona í bænum, Margrét Kristmannsdóttir, var með góða samlíkingu á dögunum og talaði um að það að vera með góða peninga í skattaskjólum væri eins og að kaupa sér kókflösku á nektarstað. Þá spyr maður: Af hverju varstu að fara á nektarstaðinn að kaupa þér þessa kókflösku, af því að hún fæst í hvaða sjoppu sem er? Með því að taka þátt í þessu er maður náttúrlega með vissum hætti að leyfa hina óeðlilegu starfsemi. Mig langar fyrst og fremst að spyrja hv. þingmann, af því að hann hefur þær væntingar að við getum verið í fararbroddi á heimsvísu í því að taka á þessum málum: Hversu trúverðugt er það þegar við erum enn þá með tvo ráðherra í ríkisstjórn Íslands sem er að finna í Panama-skjölunum? Gengur það með einhverju móti? Þá er ég að tala um bæði þessa ágætu tillögu hér og tillögu Vinstri grænna sem við ræddum á föstudaginn og ekki síður vinnu hv. þm. Frosta Sigurjónssonar. Gengur að halda því fram að við ætlum að vera í forustu í þessu máli meðan 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa ágætu líkingu með kókflöskuna og nektarstaðinn sem hún flutti frá Margréti Kristmannsdóttur. Ég held að hún hitti svolítið naglann á höfuðið þarna. Varðandi það hvort við getum verið í fararbroddi finnst mér skorta nokkuð á skýrar línur af hálfu ríkisstjórnarinnar. Eins og ég kvartaði yfir við hæstv. forsætisráðherra í dag fannst mér satt að segja ekkert sérstaklega uppörvandi við núverandi aðstæður að heyra forustu Framsóknarflokksins lýsa því yfir að engin ástæða væri fyrir framkvæmdastjóra Framsóknarflokksins að segja af sér. Ég hefði kannski frekar fagnað því ef ég hefði verið formaður Framsóknarflokksins að hann stigi þetta skref og þakkað honum fyrir og hrósað og látið þar við sitja. Mér finnst líka staða hæstv. fjármálaráðherra mjög skrýtin og mér finnst menn ekki alveg hafa komið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar með skýra fordæmingu á því og þá á ég ekki við að menn fari að lýsa alla glæpamenn sem hafa farið í aflandsfélög heldur einfaldlega segi: Það er óeðlilegt, hættulegt fyrir samfélagið og siðferðilega ámælisvert að halda fé í skattaskjólum. Svo skapar þetta alls konar vangaveltur. Okkur voru að berast upplýsingar um að stærsti kjúklingabóndi landsins, sem nýtur gríðarlegs hagræðis og gríðarlegra fjármuna af opinberum stuðningi í formi innflutningsverndar, er aflandsfélag. Hér liggur fyrir dyrum áhugi ýmissa þingmanna í mörgum flokkum á að halda áfram stuðningi sem gerir þá þessum aðilum kleift að njóta áfram gríðarlegs peningalegs hagræðis af innflutningsbanni. Mér finnst við þurfa að spyrja okkur ýmissa spurninga að þessu leyti.

Forseti. Við erum náttúrlega fjarri því að vera að tæma þetta umræðuefni og komum til með að ræða það enn um sinn og ekki síst vegna þess að markalínur ríkisstjórnarflokkanna eru á furðulegum stöðum og í raun og veru á allt öðrum stað en meðal til að mynda fjármálaráðherra Evrópusambandsríkjanna og annarra þeirra sem eru í forustu landanna í kringum okkur sem líka glíma við afleiðingar Panama-skjalanna, þó ekki í jafn ríkum mæli og við hér á Íslandi. Af því held ég að full ástæða sé til að hafa áhyggjur. Hitt er annað sem kom fram í andsvari hv. þm. Frosta Sigurjónssonar að í vissum skilningi er um tvískinnung að ræða. Þá er ég ekki að tala um tillögu hv. þingmanns heldur það, og nú er ég ekki að gera hans orð að mínum heldur miklu frekar að orða þessa hugsun, að hér horfum við í raun á afurð nýfrjálshyggjunnar, við horfum á afurð kapítalismans og gróðahyggjunnar og þess að skattar séu í sjálfu sér verkfæri hins illa, ef svo má að orði komast, að það sé í einhverjum skilningi eðlilegt að forðast það að greiða til samneyslunnar, það að skattaskjólin séu leið bisnessmanna og ríks fólks til að forðast skatta heima hjá sér og jafnvel vegna þess að þeir séu of háir. Það hefur meira að segja komið fram í orðum nokkurra hv. þingmanna stjórnarmeirihlutans að leiðin til að berjast gegn skattaskjólum sé fyrst og fremst að lækka skatta á Íslandi. Það er einmitt grein af þessum meiði. Þarna liggja mjög djúpar pólitískar rætur sem mér finnst skipta máli að við horfumst í augu við. Hvers virði er andstaða OECD eða Evrópusambandsins eða hverra annarra þeirra aðila sem hér um véla þegar viðkomandi aðilar eru líka drifnir áfram 

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi rökin sem við heyrum, að þessar upplýsingar eigi að kalla á að við lækkum skatta á Íslandi. Þegar maður horfir til þess tíma er menn fóru með alla þessa peninga í aflandsfélög þá voru fyrirtækjaskattar hér með því allra lægsta sem gerðist í heiminum, alla vega á Vesturlöndum, og þá dettur manni í hug Snorri goði: Hverju reiddust þá goðin þegar það hraun rann sem við stöndum á nú? Hvaða háu skattar ollu því að allt þetta gríðarlega flóð varð í aflandsfélög rétt fyrir hrun ef lausnin núna er að lækka skatta til að koma í veg fyrir það? Ég held þvert á móti að um tvennt sé að ræða. Annars vegar að leyna eignarhaldi, og það má ekki gleyma því, mikilvægi þess að forðast gagnsæisreglur og hæfiskröfur og annað slíkt sem hanga á því að allt sé upplýst um eignarhald. Hitt er að það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að það varð á ákveðnum tímapunkti á Vesturlöndum viðskilnaður milli raunhagkerfisins og hugmyndafræðinnar. Það má kalla þetta gróðahyggju, nýfrjálshyggju, ég vil meina að það hafi verið lögð áhersla á bóluhagnað og það skipti engu máli hvernig hagnaður varð til. Það skipti ekki máli að hann skapaði störf, það skipti ekki máli að hann skapaði verðmæti, það skipti ekki máli að hann tryggði einhvern samfélagslegan ávinning heldur var allt í lagi að pakka einhverju inn sem menn gátu auðgast um skrilljónir á og jafnvel þannig að engin raunveruleg verðmæti skiptu um hendur. Þessi kapítalismi hefur sannanlega farið á vegg. Hann hefur haft í för með sér hörmungar. Hann hefur aukið á ójöfnuð og hann hefur sogið verðmæti út úr atvinnuskapandi atvinnulífi. Hluti af því að eiga uppgjör við þessa fortíð er að viðurkenna að það er 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um alþjóðlegar viðskiptaþvinganir gagnvart lágskattaríkjum. Ég kem aðallega hingað upp til að lýsa yfir stuðningi við markmið þessara aðgerða sem er að sjálfsögðu að finna leiðir til að koma í veg fyrir leynd yfir eignarhaldi félaga í lágskattaríkjum og koma í veg fyrir skattundanskot. Við getum öll verið sammála um að þessi markmið eru mikilvæg og góð. Ísland á að vera í fremstu röð ríkja í baráttunni gegn starfsemi skattaskjóla, ekki síst í ljósi þess hve Ísland kemur sterklega og víða við sögu í gögnum Mossack Fonseca. Leyndin sem skattaskjól bjóða fyrirtækjum upp á hefur verið misnotuð á margvíslegan hátt til að komast hjá skatti, til að sneiða hjá reglum um fjármálamarkaði um flöggunar- og yfirtökuskyldu, til að falsa eigið fé fjármálastofnana og til að fela illa fengið fé. Fjölþjóðleg fyrirtæki hafa notað skattaskjólin til að færa hagnað frá þeim ríkjum þar sem hin raunverulega starfsemi á sér stað, og hinn raunverulegi virðisauki og hagnaður verður til, og flutt yfir í skattaskjól þar sem skattar eru lægri til að forðast að greiða skatta til samfélagsins. Undanskot frá sköttum grafa undan velferð og jöfnuði í samfélaginu. Því er það ávallt, og ætti að vera, markmið stjórnvalda að berjast gegn slíkri starfsemi. Verkefnið er flókið vegna þess að skattaskjólin eru sjálfstæðar lögsögur. OECD hefur tilgreint 28 ríki sem hafa ekki uppfyllt samkomulag og samninga um upplýsingaskipti um fyrirtæki sem eru rekin í þessum lögsögum. Á meðan nokkur slík ríki eru starfandi, sem ekki uppfylla þessi ákvæði, er hægt að koma peningum í skjól og fela þá fyrir skattyfirvöldum. Í þessari tillögu er lagt til að sú leið verði farin að Ísland beiti sér fyrir alþjóðlegum viðskiptaþvingunum gagnvart lágskattaríkjunum, að það sé betra en að fara með vopnavaldi gegn þeim. Ég get fallist á það. Framsögumaður kom því á framfæri að það væri betra en að beita vopnum, ég er alveg sammála því. En ég er ekki sammála því að þetta sé eitthvað sem Ísland ætti að beita sér fyrir. Ísland er eitt af þeim ríkjum sem er hvað háðast alþjóðaviðskiptum af öllum ríkjum sem maður skoðar. Ísland er lítið, opið hagkerfi og við erum mjög illa útsett fyrir því ef einhverjir mundu ákveða að beita okkur viðskiptaþvingunum. Við þurfum að finna önnur tæki og trúverðugri af okkar hálfu til að fá aðra til að fara að okkar ráðum. Ég held að þar sé langbest að fara fram með góðu fordæmi og fortölum; reyna að sýna gott fordæmi og taka þátt í alþjóðlegu samstarfi, vera liðtæk í því og framarlega í flokki. En að beita sér fyrir alþjóðlegum viðskiptaþvingunum held ég að sé ekki trúverðugt, síst af öllu þegar þessar skattalögsögur eru Bandaríkin, Þýskaland, Hong Kong - það er þar sem stóru peningarnir eru þvegnir samkvæmt upplýsingum frá Tax Justice Network. Og ég er ekki viss um að það sé leiðin til að hirta þau til hlýðni, að Ísland hóti að eiga ekki í viðskiptum við þau; ég held að þau hlæi bara að því. Margt jákvætt kemur fram í þessari tillögu og greinargerðinni með henni. Þar er meðal annars farið yfir allt það alþjóðlega samstarf sem Ísland hefur tekið þátt í. Ég veit að það eru mikil tækifæri fyrir okkur að vera þar framarlega í flokki. Ef markmiðið er að bæta ímynd landsins út á við verðum við að gera trúverðuga hluti, hluti sem raunverulega skila árangri. Við þurfum að sjá til þess að við sjálf séum ekki skattaskjól, að Ísland sé ekki staður þar sem hægt er að fela raunverulegt eignarhald á peningum. Því miður er það hægt í dag. Ísland er skattaskjól á ýmsa vegu. Fyrir útlendinga og fyrir stóriðju sem hefur samið hér um að greiða ekki skatta. Við erum með engar sérstakar kröfur í hlutafélagalögum okkar um að raunverulegur eigandi sé skráður á félögunum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við gerum bragarbót á því. Það er hægur vandi að stofna hér félög og eigandinn að hlutnum sé annað félag og svo koll af kolli. Eitt af því sem efnahags- og viðskiptanefnd fór strax í, þegar þing kom saman aftur, var að bjóða til sín fulltrúum frá skattyfirvöldum, frá skattrannsóknarstjóra, ríkisskattstjóra, Seðlabanka og frá Fjármálaeftirlitinu og ráðuneytum. Við fengum minnisblöð frá þessum aðilum til að benda okkur á leiðir sem væru færar til að sporna við starfsemi skattaskjóla og misnotkun þeirra hér á Íslandi. Það eru alveg ótrúlega margir hlutir sem við gætum gert sjálf. Það er ærinn starfi fyrir okkur að gera það og leiða með góðu fordæmi. Það held ég að sé langbesta leiðin til að bæta ímynd þjóðarinnar hratt og vel á erlendum vettvangi. Mér sýnist margt af því sem aðrar þjóðir eru að gera því miður vera í hálfgerðu skötulíki. Það er mikil sýndarmennska að hafa frumkvæði að árásum á litlar lögsögur í Suðurhöfum en vera á sama tíma að skjóta skjólshúsi yfir fyrirtæki með handhafa að hlutabréfum og bjóða upp á alls konar fiff og trix til þess að fyrirtæki greiði litla skatta. Ég held að Ísland sé í stöðu, með þá velmegun sem er hér í landinu, til þess að neita sér um þá peninga sem mundu koma hingað þessa leið, að laðast að sérstaklega lágu skattumhverfi. Við eigum bara að láta eitt yfir alla ganga, öll fyrirtæki sem hér eru eiga að greiða skatta til samfélagsins. Þannig verða þeir lágir og sanngjarnir. Þannig skekkja þeir ekki myndina. Ég er til dæmis ekki hlynntur því að hér verði erlendum sérfræðingum boðin betri kjör en íslenskum sérfræðingum en fyrir þinginu er frumvarp um að þeir eigi að borga 25% lægri skatta af því að þeir eru með annað þjóðerni eða hafa alist upp annars staðar eða menntað sig annars staðar. Mér finnst það ekki góður bragur. Hér eru kvikmyndafyrirtæki sem koma erlendis frá og fá skattfríðindi hér. Það eru spurningar um það - eru ekki flest farmskip okkar skráð í lögsögu á einhverjum Jómfrúreyjum einhvers staðar? Gerum bara alvörubragarbót á þessu. Verum ekki með neina sýndarmennsku. Gerum þetta bara í alvöru þannig að allir borgi skatta sem taka þátt í því að njóta þeirra innviða og þeirrar samneyslu sem hér er, hvort sem það eru fyrirtæki, einstaklingar og hvort sem þeir eru erlendir eða innlendir. Það er aðalpunkturinn minn. En ég fagna að sjálfsögðu þessari umræðu. Ég fagna anda þessarar tillögu sem er að vinna gegn starfsemi skattaskjóla. En ég er ekki sammála því að Ísland eigi að hafa forgöngu um að beita viðskiptaþvingunum vegna þess að við sjálf erum miklu viðkvæmari fyrir viðskiptaþvingunum en til dæmis Bandaríkjamenn, svo að maður taki þá sem dæmi. Það eru kannski ekki allir sem gera sér grein fyrir því að aðeins 12% af þjóðartekjum Bandaríkjanna koma í gegnum utanríkisviðskipti en 53% á Íslandi. Ef þessar tvær þjóðir færu í einhvers konar viðskiptastríð erum það við sem töpum. Það er alveg fyrirséð. Við ættum aldrei að beita vopni sem við töpum á að beita. Við ættum að beita fortölum og góðum fordæmum. Það er það vopn sem við getum beitt. Það er það sem ég vildi koma inn á í þessari umræðu en ég hef þetta ekki lengra í bili.

Frú forseti. Þessi ræða formanns efnahags- og viðskiptanefndar jók ekki traust mitt á þeirri vinnu sem hann veitir forustu innan nefndarinnar þar sem á að leggja fram hugmyndir um með hvaða hætti við eigum að bregðast við þeim vanda sem augljóslega er kominn upp og upplýstist með birtingu Panama-skjalanna. Hv. þingmaður talar hér eins og Ísland og Þýskaland séu skattaskjól og skattasvindlríki á pari við Bresku Jómfrúreyjarnar. Ekki er hægt að skilja hv. þingmann með öðrum hætti en þeim. Hann segir að við ættum frekar að rækta garðinn heima hjá okkur og koma í veg fyrir að Ísland sé notað sem skattaskjól. Hann sagði, sem hlýtur að vera rétt hjá honum, hann hefur skoðað þetta miklu betur en ég, að hér væri hægt að nota alls konar fiff, að minnsta kosti til að fela eignarhald. Ég veit ekki hvort hann átti við það líka að komast hjá því að borga skatta. Þau dæmi sem hv. þingmaður nefndi eru náttúrlega allt öðruvísi hvað Ísland varðar, dæmin sem hann nefndi áðan, en þau sem við höfum verið að fjalla um. Hann nefndi til dæmis með hvaða hætti álfyrirtæki komast hjá því að borga skatta. En það er þó fjandakornið, afsakið herra forseti, að mér varð á að segja þetta, að minnsta kosti þannig að það er allt saman rakið í íslenskum lögum. Það er opið. Menn vita af því. Hér liggja fyrir tillögur og hafa legið árum saman í þinginu um að breyta lögum til að stoppa slíkt. Það sem við erum að tala um og kom fram í Panama-skjölunum er einfaldlega það sem ég kalla meðvitaðan og skipulagðan anga af glæpastarfsemi. Það er ekkert annað þegar það er orðið að stórfelldum iðnaði að búa til fyrirtæki eins og rakið var í gegnum Mossack Fonseca þar sem mönnum er beinlínis beint þangað, stundum með illa fengið fé. Við vitum líka að alþjóðlegir glæpahringir nota það.  Með öðrum orðum, mér finnst að við eigum ekki að drepa umræðunni á dreif 

Virðulegi forseti. Það er alls ekki markmið mitt að drepa umræðunni á dreif, alls ekki, heldur fyrst og fremst að reyna að varpa ljósi á raunveruleikann. Ég veit að hv. þingmanni er það kannski ekki ljóst að í Hollandi getur hann stofnað fyrirtæki og það fyrirtæki getur lánað fyrirtækinu hans á Íslandi, sem er rekið með miklum hagnaði, peninga á nokkuð háum vöxtum eða bara miklu meiri peninga en fyrirtækið þarf. Svo eru vextir greiddir út til Hollands, hollenska fyrirtækinu, og það er undir sérstökum lögum og þarf ekki að greiða neina skatta af vöxtunum þar, þeir eru frádráttarbærir frá skatti hér. Svo er annað fyrirtæki í Delaware sem tengist þessu hollenska fyrirtæki og hefur lánað því peningana. Eftir nokkra svona hluti þar sem allt eru hinar virtustu lögsögur er búið að koma peningunum undan skatti. Þetta er ekki gott. Við verðum að horfast í augu við vandann. Ég er að segja: Áður en við förum að benda á aðra og segja þeim að laga til hjá sér ættum við að laga til hjá okkur. Við ættum að gera alveg hreint, krefjast þess að þeir sem eiga hlutabréf í íslenskum fyrirtækjum, ráðandi hluti, njóti hreinlega ekki þeirra réttinda sem slík hlutabréf veita, nema þeir segi hverjir þeir eru. Þá geta þeir ekki verið með einhverja eigendur á aflandseyjum sem eiga þessi bréf í raun og veru og fara með þessa hluti. Síðan geta aðrir bara farið að okkar góða fordæmi. Það var alls ekki tilgangur minn með því að benda á þetta að gera lítið úr vanda þessara aflandseyja sem eru í Suðurhöfum, Bresku Jómfrúreyjunum og öðrum. Þar er virkilega mikil spilling grasserandi og alveg réttilega orðað hálfgerð glæpastarfsemi. Þau fyrirtæki hafa dregið lappirnar í því að taka þátt í upplýsingaskiptasamningum vegna þess að þau beinlínis lifa á þessu, hafa tekjur af þessu, að hjálpa fólki að fela fé. Við getum sett það í lög hjá okkur að íslenskir aðilar taki bara ekki þátt í því að stofna fyrirtæki þar. Það er eitt af því sem ég er að leggja til hér. Það er á okkar valdi að ákveða það. Þetta er punkturinn sem ég vildi koma áleiðis.

Frú forseti. Mér líður strax miklu betur að heyra það hjá hv. þingmanni að hann vill þrátt fyrir allt gera sitt til að uppræta þetta vandamál. Ef hv. þingmaður hefði ekki sagt það í ræðu sinni áðan að hann hefði í farteskinu 19 tillögur, þá hefði ég leyft mér að halda því fram fullum fetum að ræða hans væri viðleitni til að sópa þessari umræðu undir teppið. En svo er ekki, ég tek það alveg skýrt fram. Ég ítreka aftur að mikill munur er á því sem er nánast skipuleg starfsemi til að hjálpa skálkum til að skjóta sér hjá því að borga skatta annars vegar og hins vegar einhverjum lagagloppum sem við vitum þó um og hefur ekki verið feluleikur með. Menn gerðu þetta meira að segja meðvitað hérlendis fyrir 30–40 árum beinlínis til að laða hingað erlent fjármagn. En það er önnur saga. Ástæðan fyrir því að hv. þingmaður er á móti þessu er hugmyndafræðileg. Það hefur margoft komið fram í umræðum um aðra þætti utanríkismála að hann er á móti því að beita alþjóðlegum viðskiptaþvingunum, aðallega vegna þess að Ísland er svo lítið, segir hv. þingmaður, eða ég hef skilið hann þannig í umræðum í nefnd sem við eigum báðir sæti í, og þar sem sé svo auðvelt að koma með mótaðgerðir gagnvart Íslandi. Þá vek ég eftirtekt hv. þingmanns á því að eins og hv. þm. Árni Páll Árnason lagði málið upp í framsögu sinni er hér lagt til að Ísland hefði frumkvæði að því innan bandalaga sem við eigum aðild að, að þau samtök taki þetta upp sem sína stefnu. Hann nefndi sérstaklega EFTA. Ég á nú eftir að sjá ríki eins og Þýskaland, Hong Kong, ég tala ekki um Bandaríkin, standa á móti því þegar alþjóðleg virt samtök með mun lengri sögu en jafnvel sjálft Evrópusambandið hefðu forgöngu að því að beita viðurlögum gagnvart ríkjum sem aðstoða skattaskálka í þessum efnum. Telur hv. þingmaður virkilega að Þýskaland vildi komast á slíkan lista, eða Bandaríkin? Nei. Þetta hefur allt saman  Þess vegna er ég 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að vitna í umræður manna í utanríkismálanefnd sem eru náttúrlega bundnir trúnaði  Ég hef ekki farið leynt með þá skoðun mína að ég held að alltaf þurfi aðkomu þingsins þegar Ísland ákveður að taka þátt í viðskiptaþvingunum af nokkru tagi. Við krefjumst þrátt fyrir allt aðkomu þingsins þegar við gerum fríverslunarsamninga við aðrar þjóðir, það er jákvætt. En af hverju krefjumst við ekki þess líka og af hverju er það ekki þannig í okkar verklagi að þegar við ætlum að fara að beita viðskiptaþvingunum gagnvart öðrum ríkjum? Sem geta haft gríðarlega miklar afleiðingar fyrir Ísland, fyrir hin ýmsu héruð og fyrirtæki sem eru algjörlega saklaus, saklaust fólk í útlöndum, við leggjum byrðar á þau fyrirtæki með okkar utanríkisstefnu sem getur verið árásargjörn, getur verið í samfloti með öðrum þjóðum, geta engu að síður orðið mótaðgerðir sem skaða okkur alveg gríðarlega - þá finnst mér að ræða ætti það ávallt á þingi, þessu háa Alþingi, og að við tökum þessa ákvörðun sameiginlega. Svo ættum við að standa með þeim sem lenda í því hér innan lands, hvort sem eru fyrirtæki eða héruð, að þau beri ekki ein tjónið af utanríkisstefnu okkar. Við gerum þetta saman eða við gerum það ekki. Það er minn punktur og hefur alltaf verið. Það eru ýmsar leiðir til þess að telja þjóðum hughvarf þegar þær vilja ekki gera eitthvað. Það er að reyna að sannfæra þær með góðum rökum og það er að sýna gott fordæmi og síðan verðum við bara að játa það að ég held að viðskiptaþvinganir bitni yfirleitt og oftast á röngum aðilum. Það eru ekki þessir háu herrar og þessir einræðisherrar, þeir láta ekkert hagga sér með einhverjum viðskiptaþvingunum. Ég hef verið þessarar skoðunar og ég er hennar enn þá og er þess vegna, eins og hv. þingmaður bendir á, að reyna að vara við því að við höfum eitthvert frumkvæði að því að leiða einhvers konar samtök í því að fara út í viðskiptaþvinganir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu. Hann var málefnalegur að vanda. Hv. þingmaður fór pínulítið inn á svörin sem mig langaði að fá hjá honum í svörum sínum við spurningum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar en mig langar að heyra meira um það hvernig hv. þingmaður sér fyrir sér að hægt sé að takast á við þennan vanda með einhverjum öðrum leiðum en viðskiptaþvingunum. Ég deili að miklu leyti áhyggjum hv. þingmanns, sér í lagi þeim að þetta kæmi niður á blásaklausu, fátæku fólki sem hefði ekkert með þetta að gera. Ég hef áhyggjur af því. Það er vissulega alltaf nokkuð sem þarf að hafa í huga en á móti kemur að við þurfum að gera eitthvað. Ég velti fyrir mér hver viðhorf hv. þingmanns séu til hugmynda á borð við þær að viðurkenna ekki kröfur sem koma frá einhverjum tilteknum ríkjum. Sömuleiðis hefði ég gaman af að heyra meira um hvernig hv. þingmaður mundi skilgreina þessi svæði misjafnlega vegna þess að væntanlega eru misjöfn vandamál við þau. Ég aðhyllist mjög ágætishugtak frá hv. þingmanni, upplýsingasvarthol. Þannig er væntanlega hægt að skilgreina einhver svæði en ekki endilega öll, geri ég ráð fyrir. Ég hef áhuga á að heyra hvað hv. þingmaður hefur um það að segja, hvernig hægt sé að flokka þessi svæði niður með þeim hætti að það væri hugsanlega hægt að beita misjöfnum aðferðum til að eiga við vandamál gagnvart misjöfnum ríkjum. Sömuleiðis langar mig að heyra frá hv. þingmanni hver hans afstaða er til þess að eignarhald lögaðila skuli vera opið og rekjanlegt. Það er það sem ég heyrði hv. þingmann nefna í svari sínu við annarri fyrirspurn, ef ég skildi hann rétt, að hann teldi það við hæfi þegar um væri að ræða meirihlutaeign, þ.e. ráðandi hlut í hlutafélögum. Það er eitt af þeim atriðum sem ég hefði mikinn áhuga á að heyra meira um frá hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar. Ég hef einmitt velt því fyrir mér, eins og hann, hvaða leiðir séu raunverulega færar og geti raunverulega skilað árangri, hvað við getum gert, hvað ekki, hvað við ættum að gera fyrst og hvað er mikilvægast. Við fengum til okkar sérfræðinga á þessu sviði úr stjórnkerfinu og auk þess hef ég verið að kynna mér það sem er verið að skrifa erlendis, eins og hv. þingmaður hefur eflaust gert sjálfur. Meðal annars er mikið hægt að fræðast um þetta á vefsvæði OECD og síðan á vefsvæðum eins og Tax Justice Network sem eru grasrótarsamtök þeirra sem vilja raunverulega taka á málunum. Þessi samtök, Tax Justice Network, skattaréttlætissamtökin, hafa gert lista yfir stærstu skattaskjól heims og raðað þeim eftir umfangi, ekki bara eftir leyndinni heldur líka margfaldað með magninu sem fer í gegnum þessi svæði. Þá fer athyglin frá litlu aflandseyjunum sem eru kannski ekki stóru syndaselirnir. Stóru syndaselirnir eru Hong Kong, Bandaríkin og Lúxemborg og þarna tróna fyrirtæki sem eru vönd að virðingu sinni. Ég held að við þurfum að átta okkur á því að skattundanskot eru gríðarlega stórt vandamál. Við munum ekki leysa það ein, Íslendingar. Við getum ákveðið að setja okkur ákveðnar reglur og fara eftir þeim, að okkar ríkisborgarar og okkar fyrirtæki fari eftir ákveðnu siðgæði og ákveðnum reglum. Það getum við alveg sett í lög. Ég held að það sé mikilvægt að þegar við finnum að samfélagið krefst þess að löggjafinn grípi inn í, setji okkur sjálfum reglur, sé það hlutverk okkar í þinginu að finna leið til þess. Þær ábendingar sem við höfum fengið frá íslenskum sérfræðingum í málunum sem eru skattyfirvöld eru afskaplega áhugaverðar hugmyndir og 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann hvort þessir stóru aðilar, Hong Kong, Bandaríkin og Lúxemborg, séu stærri í þeim skilningi að þar séu meiri umsvif. Eða eru reglurnar verri eða einhvern veginn erfiðara að eiga við þessi ríki? Ég spyr sérstaklega vegna þess að ég velti fyrir mér hvort við mundum þá ekki fara ólíkar leiðir gegn ólíkum svæðum. Sömuleiðis velti ég fyrir mér í sambandi við fyrri spurningu, sem ég skil mætavel að hv. þingmaður hafi ekki haft tíma til að svara, í sambandi við opið og rekjanlegt eignarhald lögaðila, hvort hv. þingmaður telji líkur á því að ef við tækjum upp sérstaklega róttæka stefnu hér, eða ég geri ráð fyrir að hún sé róttæk, þar sem lögaðilar þyrftu einfaldlega að greina frá eignarhaldi, gæti það haft neikvæð áhrif á okkur. Ég spyr sérstaklega vegna þess að hv. þingmaður nefnir, alveg réttilega að mínu mati, að við eigum að vera til fyrirmyndar. Eru einhverjar þær ógnir fólgnar í því að vera svo mikið til fyrirmyndar að það hreinlega fæli burt viðskipti? Væntanlega er þarna einhvers konar jafnvægi eftir því hvaða aðferðum er beitt, en fyrirtæki ættu ekki að eiga í miklum vandræðum með að opinbera eignarhald sitt. Ég veit ekki hvers vegna menn ættu að vera eitthvað feimnir við það, en þetta er þannig heimur að menn eru oft að fela hluti sem maður áttar sig ekki á hvers vegna þeir ættu að fela ef þeir hafa fullkomlega lögmætan tilgang. Ég varpa fram spurningunni hvort nokkuð sé því til fyrirstöðu að eignarhald lögaðila skuli vera opið og rekjanlegt.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög góð spurning hjá hv. þingmanni, hverjar séu ógnirnar og tækifærin í því að krefjast þess að hluthafar, segjum bara sem eiga meira en 20%, eitthvað svoleiðis, í hlutafélagi séu þekktir alveg niður á einstakling. Ég mundi halda að í þessu gæti falist sú ógn að þeir sem eru með illa fengið fé og vilja leyna sér fari annað. En það gæti líka verið styrkur í því ef Íslandi tækist vel upp og við yrðum fyrirmynd í þessu, að hérna þætti til fyrirmyndar að vera með fyrirtæki. Þá mundi það hugsanlega laða hingað það fé sem vill vera á réttum stað. Norski olíusjóðurinn hefur til dæmis sett sér sterka stefnu í því að fjárfesta út frá siðferðislegum gildum. Eitt af þeim siðferðislegu gildum gæti verið að beina fjárfestingum sínum til lögsaga sem fara virkilega eftir reglunum og hafa reglur sínar til fyrirmyndar. Öllu fylgja tækifæri. Við verðum bara að velja í hvaða félagsskap við ætlum að vera. Ég er sjálfur hluthafi í mörgum félögum. Mér finnst ekkert leyndarmál við það. Allir mega vita í hvaða hlutafélögum ég á pening og það er allt í lagi. Ég vil gjarnan að það sé ekkert leyndarmál í kringum það. Mér hefur alltaf fundist mjög einkennilegt að leyna því. Hlutafélög sem eru rekin með takmarkaðri ábyrgð eru lögaðilar í sjálfu sér sem hafa skattskyldu gagnvart hinu opinbera. Það eru ákveðin réttindi að fá að reka slíkt fyrirtæki með takmarkaðri ábyrgð og það er mikilvægt til að byggja upp hagkerfið, en mér finnst það ekki nauðsynlega þurfa að fylgja að menn eigi að njóta nafnleyndar í því. Varðandi kennitöluflakk og annað held ég að það sé mjög gott að allt saman sé uppi á borðum, að þeir sem fái að nýta sér þann rétt að vera með sinn rekstur í svona félögum með takmarkaða ábyrgð gefi sig að minnsta kosti upp. Mér finnst meira að segja tilefni til þess að hérna væri rekin almennileg hlutaskrá og hluthafaskrá, að það væri opinber og aðgengilegur gagnagrunnur þannig að þeir sem eigi viðskipti við þessi félög geti áttað 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa umræðu og tillöguna sem olli henni. Vitaskuld er markmiðið með tillögunni gott og mikilvægt og það er að berjast gegn skattsvikum og leyndarhyggju sem bitnar á þeim sem borga sína skatta, að koma í veg fyrir skattundanskot. Það er mikilvægt markmið, nauðsynlegt markmið. Ég verð þó að segja að sérstaklega eftir ræðu hv. þm. Frosta Sigurjónssonar, og reyndar fyrir hana, hef ég efasemdir um að þessi tiltekna tillaga komi einungis niður á hinum seku. Þá á ég ekki við fólk sem á eignir í þessum ríkjum heldur þvert á móti fólk sem á ekki eignir í þessum ríkjum en býr þar. Hv. þm. Árni Páll Árnason fór inn á það áðan að ef við erum ekki reiðubúinn til að beita vopnavaldi þurfum við að hafa einhverjar aðrar leiðir á borð við viðskiptaþvinganir. Það er hárrétt. En það er líka önnur spurning sem við þurfum að hafa í huga í því samhengi og það er að aðgerðir okkar bitni ekki á saklausu fólki. Mér er minnisstætt þegar sú umræða stóð hvað hæst fyrir nokkru meira en áratug að menn vildu ráðast inn í Afganistan og skömmu síðar Írak. Það var alltaf látið við stríðsandstæðinga eins og þeir væru einhverjir sérstakir vinir Saddams Husseins eða Osama bin Ladens, sem er þvættingur. En í þeirri umræðu kristallaðist að tilgangurinn helgar ekki meðalið. Það skiptir máli þegar við bregðumst við af mjög réttlátri reiði að viðbrögð okkar og aðgerðir séu réttlætanlegar gagnvart þeim sem verða fyrir þeim. Það er ekki sjálfsagt. Það gerist ekki sjálfkrafa. Það þarf að pæla í því, hugsa hlutina til enda og það á hverjum aðgerðirnar bitna. Fyrst þegar ég sá þessa tillögu leist mér ágætlega á hana. Hún er í róttækari kantinum eftir því sem ég fæ best séð. Sömuleiðis varðar hún ekki það að Ísland fari upp á sitt einsdæmi að lýsa yfir viðskiptaþvingunum og viðskiptabönnum hér og þar heldur beiti sér fyrir þeim á alþjóðlegum vettvangi, sem er auðvitað eina leiðin til að gera þetta, hygg ég, og augljóslega samkvæmt flutningsmönnum og þeim ágætu hv. þingmönnum sem töluðu á undan mér. En þá velti ég fyrir mér hvað sé hægt að gera. Nú hafa lönd verið skilgreind í misjöfnum brotaflokkum, ef ég skil rétt. Það er sjálfsagt og nauðsynlegt að skilgreina nákvæmlega hvað það er sem við ætlumst til af öðrum ríkjum í sambandi við skattupplýsingar. Mér finnst gott orð sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson notar stundum, upplýsingasvarthol. Auðvitað er helsti vandinn sá að þær upplýsingarnar sem þarf til að meta skattbyrðina fást ekki. Það er rót vandans í reynd. Það að segja öðrum ríkjum hvernig þau eigi að haga upplýsingamálum sínum er ekki eitthvað sem við gerum ein og sér. Til þess þarf að vera viðskiptalegur þrýstingur, ekki endilega hótanir en viðskiptalegur þrýstingur. Ég velti einnig fyrir mér upp að hvaða marki sé mögulegt að nota hreinlega siðferðisviðmið þegar kemur að fyrirtækjarekstri almennt. Það er stundum sagt að fyrirtæki hafi einungis tvær tilfinningar, hagnað og tap. Þó er það þannig að stundum er þessi hagnaður og þetta tap bundið því hvernig fólk upplifir tiltekið fyrirtæki og þá geta hugsanlega, án þess að ég hafi lagst í neinar rannsóknir á því, siðferðisgildi og gildi sem fyrirtæki ákveða á eigin spýtur að rækta og rækja, haft áhrif á hegðun fyrirtækja. Sem dæmi má nefna ef fyrirtæki tekur þá siðferðilegu afstöðu að nota einungis endurnýjanlega orku eða eitthvað því um líkt. Það getur haft áhrif á viðskipti þess og þá væntanlega og vonandi með jákvæðum hætti. Það er þó að mínu mati fullmikil bjartsýni að ætlast til þess að slíkir ferlar virki einir og sér. Til þess að raunverulega hafa áhrif á stóra aðilann sem skiptir máli þarf reglur, þarf einhverja umgjörð. Ég dreg þá ályktun einfaldlega út frá því að fyrirtæki og sambærilegar stofnanir eru ekki tilfinningaverur í sama skilningi og manneskjur og jafnvel dýr. Mér finnst því ekki augljóst hvað eigi að gera. Mér finnst hins vegar í samhengi við það heldur ekki augljóst að þetta sé rétta leiðin. Mér finnst sjálfsagt að skoða hana betur og hlakka sérstaklega til að sjá hvað kemur af umsögnum þegar málið er komið úr umsagnarferli, hvað fólk sem þekkir vel til um þessi mál getur frætt hið háa Alþingi um í því sambandi. Og sömuleiðis hvernig umræðan mun líta út við seinni umræðu, sem ég vænti þess að verði jafn áhugaverð og þessi. Það er eiginlega ekki hægt að ræða þetta mál án þess að fara aðeins inn á hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og Falson & Co, fyrirtæki sem hann átti einhvern tímann og er ekki lengur starfrækt og allt í góðu með það. Það sem er erfitt við þessa umræðu og í kjölfar þeirra uppljóstrana sem hafa nýlega átt sér stað er að það er ákveðið trúverðugleikavandamál. Það er til staðar jafnvel ef maður gefur öllum í umræðunni allan séns í heiminum, jafnvel ef maður lætur hvern sem er njóta hvaða vafa sem er. Það er samt sem áður trúverðugleikavandamál til staðar vegna þess að ef hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra stígur í pontu og segir okkur að hann sé mótfallinn þessari tillögu þá þarf maður, hvort sem manni líkar betur eða verr, að taka með í reikninginn hvernig hann sjálfur hefur talað um viðskipti sín frá 2006 eða hvað það var. Það er ákveðið vandamál. Mér finnst þetta oft ekki spurning um það hvort menn hafi gert eitthvað rétt eða rangt heldur hvort það líti út fyrir að ástæðurnar að baki því sem þeir hafa myndað sér skoðun á séu raunverulega málefnalegar. Það er eitthvað sem við þurfum alltaf að spyrja okkur að í stjórnmálum. Það verður erfiðara undir þessum kringumstæðum. Þó vil ég þakka hv. þm. Frosta Sigurjónssyni sérstaklega fyrir þátttöku sína í umræðunni. Mér þykir alltaf áhugavert að heyra hvað sá hv. þingmaður hefur að segja, jafnvel þegar ég er ósammála honum. Á þeim stutta tíma sem ég hef kemst ég ekki hjá því að minnast á eitt sem ég heyrði í útvarpinu í morgun og mér finnst undirstrika svolítið vandann sem við þurfum öll sameiginlega að reyna að vinna gegn. Í útvarpinu var maður, sem mér skilst að sé þáttastjórnandi, sem kvaðst hafa farið til Þýskalands og hitt þar konu frá Bandaríkjunum sem spurði hvaðan hann væri. Hann sagðist vera frá, á ensku, með leyfi forseta, „the land of corruption“, eða landi spillingarinnar. Og þessi bandaríska kona í Þýskalandi giskaði strax á Ísland. Það eru svona sögur sem láta manni líða hálf illa með stöðuna sem við erum komin í. Þetta þurfum við að laga. Ég hygg að við gerum það ekki nema með því að vera framúrskarandi í málaflokknum. Það er langt í það held ég. En ég er alveg viss um að við getum það ef við ætlum okkur það, en þá þurfum við líka að ætla okkur það. Við þurfum að gera meira en aðrar þjóðir til að berjast gegn spillingu. Við þurfum að vera gegnsærri en aðrar þjóðir vegna þess að við erum svo fá og við eigum svo stutta nútímaefnahagssögu. Að mínu mati erum við mjög blaut á bak við eyrun þegar kemur að fjármálum og efnahag yfir höfuð. Þetta þýðir að mínu mati að við þurfum að gera betur. Við getum einfaldlega ekki sætt okkur við að við uppfyllum hinar og þessar reglur sem aðrar þjóðir gera, við þurfum að vera framúrskarandi og það þarf að sjást að við erum framúrskarandi. Ég hygg því miður að langt sé í það, en ég held líka að það sé mögulegt ef við einsetjum okkur að verða það. Ég held að það sé ekki bara raunhæft til lengri tíma, ég held að það sé nauðsynlegt til lengri tíma. Örstutt á síðustu sekúndunum vil ég nefna 10. lið í efnahagsstefnu Pírata sem við höfum aðeins rætt, hv. þm. Frosti Sigurjónsson og sömuleiðis sá sem hér stendur, en það er að eignarhald lögaðila skuli vera opið og rekjanlegt. Stundum er þeirri hugmynd varpað fram með kvöð um að það þurfi þá að vera ráðandi hlutur sem um ræðir eða ákveðin prósenta, segjum 20% eignarhald eða eitthvað því um líkt. En ég átta mig ekki alveg á því enn sem komið er hvers vegna slíkar takmarkanir ættu að vera til staðar. Hvers vegna ekki einfaldlega að hafa þetta opið og rekjanlegt? Ég átta mig hreinlega ekki á því. Þegar kemur að þessum málum held ég að það gæti verið leið til að vera framúrskarandi, kannski ekki miðað við allar þjóðir, ég þekki ekki hvernig þetta er hjá öllum öðrum þjóðum, en ég held að þarna sé alla vega tækifæri til að gera betur en aðrar þjóðir. Því miður hef ég ekki meiri tíma til að ræða þetta en ég vona að umræðan haldi áfram og hlakka til að sjá hvað kemur fram í umsögnum.

Frú forseti. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson sagði að til þess að Íslendingar gætu hrist af sér slyðruorðið þyrftum við að vera framúrskarandi. Hann sagði að við þyrftum að ganga lengra en aðrir. Er það að vera framúrskarandi að grípa til eða hafa frumkvæði að viðskiptabanni á þá sem eru kannski grellnastir í málefnum skattaskjóls? Nei. Ekki að mati hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar. Sú afstaða hans kom mér mjög á óvart. En ég tel líka að hún byggist á misskilningi. Hv. þingmaður tekur undir orð hv. þm. Frosta Sigurjónssonar og segir: Við verðum að skoða hvar viðskiptaþvinganir koma verst niður, og kemst að þeirri niðurstöðu að hugsanlega sé það fátækt fólk í þeim löndum sem þvingunum er beitt gegn. Þá verða menn að hafa í huga eftirfarandi: Það eru margvíslegir þvingunarkostir til staðar. Öryggisráðið, sem er eina stofnun heimsins sem getur bundið öll ríki veraldar, hefur margvísleg úrræði. Þau beinast til dæmis að ferðatakmörkunum, að þjónustuviðskiptum, að almennum viðskiptum. Hægt er að beina þeim gegn heilum þjóðum, gegn einu fyrirtæki eða einstaklingum sem þykja hafa staðið sig illa eða handan eðlilegra marka. Hv. þingmaður má ekki kaupa rök hv. þm. Frosta Sigurjónssonar algerlega hrá. Hann verður að skoða þau með krítískum augum. Hægt er að grípa til þvingana sem hafa massíf áhrif á lítinn hóp manna eða fyrirtækja án þess að það þurfi endilega að hafa einhver áhrif á afkomu hins breiða fjölda í viðkomandi landi.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður þarf ekki að hafa neinar áhyggjur af því að ég sé einhvern veginn ónæmur fyrir rökræðu. Ég hlusta á rök og önnur sjónarmið þegar ég mögulega get. Það er engin mótsögn fólgin í því að ganga lengra en aðrir en samt ekki fara út í algert viðskiptabann. Eins átta ég mig á því að hægt er að útfæra viðskiptabann á mismunandi hátt. En þá er mikilvægt að við höfum eftirfarandi í huga: Þegar eitthvað neikvætt gerist í lífinu og efnahagnum er mikilvægt að bregðast við af ákveðinni yfirvegun, jafnvel þótt maður sé reiður og þótt maður hafi góðan og réttan málstað. Það er mikilvægt ef maður ætlar að fara út í aðferðir sem ganga beinlínis gegn hagsmunum annarra, sem eru hugsanlega heilu ríkin, þá vandi maður til verka og veri viss um hvað maður sé að gera. Mér finnst það ekki ljóst á þessu stigi. Það skýrist væntanlega við meðferð þingsins. Ég hlakka til þeirrar umræðu og eins og ég sagði í ræðu minni hlakka ég til að sjá hvað kemur úr umsögnunum. Væntanlega verður þar eitthvað að finna um slík vandamál sem komið gætu upp. Þá tökum við auðvitað mið af því og reynum að gera þetta á sem bestan hátt. Það er algerlega sjálfsagt í mínum huga. Ég þarf ekkert að velta því fyrir mér hvort ég ætla hlusta á rök eða taka mark á einhverjum nýjum gögnum sem berast. Það er bara hluti af því sem ég tel vera eðlileg vinnubrögð, ekki bara á þingi heldur í lífinu almennt. En ég get alveg haft það í huga að margvíslegar þvinganir eru til staðar. Ég get alveg haft í huga að hægt er að beina þeim gegn einu fyrirtæki eða ákveðnum málaflokki. Ég var reyndar með það í pælingaglósum mínum að hugsanlega væri hægt að standa að viðskiptaþvingunum þannig að þær bitnuðu mest á þeim sem stjórna samfélaginu, efri stéttum í því samfélagi eða eitthvað. Það er allt saman á hugleiðingastigi, enda erum við hér við fyrri umr. á máli sem ekki hefur einu sinni komist til nefndar enn þá. Ég leyfi mér allar hugsanir og endurskoðun á hvaða afstöðu sem ég hef, 

Herra forseti. Ég hef auðvitað hagsmunatengsl í þessu máli því að ég er einn af flutningsmönnum málsins. Ég dyl það ekkert að mér rann það til rifja að hv. þingmaður virtist taka svo fortakslausa afstöðu sem ekki var hallkvæm þessu þingmáli á sérkennilegum málefnalegum grundvelli. Sá málefnalegi grundvöllur var að viðskiptaþvinganir gætu leitt til þess að hagur fjölda manna, óskyldra hinum meinta glæp, mundi skerðast. Það eru alveg réttmæt rök hjá hv. þingmanni. Það eru þau rök sem oftast eru notuð gegn alþjóðlegum viðskiptabönnum. Á sínum tíma var alvarleiki málsins talinn svo ríkur varðandi Suður-Afríku að hann tók yfir hagsmuni hins blakka fjölda sem vissulega sætti líka afleiðingum viðskiptabannsins sem að lokum hratt aðskilnaðarstefnunni. Ef hv. þingmaður hefði hlustað á ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar var nákvæmlega útlistað í framsögu hans að hér væri til dæmis um það að ræða að hægt væri að beita þvingunum gegn einstaklingum, gegn fyrirtækjum. Ég er einmitt þeirrar skoðunar að það sé nákvæmlega mál af þessum toga sem hægt væri að beita þessum sértækari þvingunum sem við höfum séð vera gripið til í vaxandi mæli á síðustu árum til þess að komast að jákvæðri niðurstöðu sem væri öllum til góða; í þessu tilviki væri í sjálfu sér hægt að beita ferðaþvingunum sem oft eru mjög sterkar gagnvart tilteknum einstaklingum sem koma fram ástandi sem hvetur til, eins og í þessu tilviki, skattalegra glæpa, eða gagnvart einstökum fyrirtækjum eða bara stjórnendum fyrirtækja. Ég held að þetta mál sé þannig vaxið að hægt væri að slæma ansi föstu og þungu höggi á örlítinn hóp án þess 

Virðulegi forseti. Ég er ekki svo viss um að það sé svo langt á milli okkar hv. þingmanns í þessu efni. Þetta er nokkuð sem við þurfum öll að vera meðvituð um. Þetta þarf að skoða og þarf alltaf að skoða þegar svona aðferðum er beitt, alveg sama þótt þær hafi virkað áður. Stríð hafa oft virkað. Viðskiptaþvinganir hafa oft virkað, en það þýðir ekki að maður þurfi ekki að pæla í þessum atriðum áður, enda veit ég að hv. þingmaður var ekki að tala gegn því sem ég sagði. Þá geri ég ráð fyrir því að til greina komi að breyta tillögunni við meðferð þingsins þannig að það sé alveg skýrt að gera þetta með því móti að það komi helst ekki, en alla vega sem allra minnst niður á hagsmunum saklauss fólks. Mér finnst alveg eðlilegt að taka það með í umræðuna. En eins og ég segi, þetta hlýtur að koma betur í ljós við meðferð þingsins. Á þessu stigi hef ég áhyggjur af þessu og mér finnst mikilvægt að við ræðum það. Mér finnst mikilvægt að við ræðum það upphátt og mér finnst mikilvægt að við tökum þátt í rökræðu í þessu sambandi. Það er engin ástæða til að hafa miklar áhyggjur af afstöðu þess sem hér stendur akkúrat á þessum tímapunkti vegna þess að sú afstaða er algerlega mótanleg eftir þeim upplýsingum sem berast og þeim ágætu rökum sem margir hinir sérstaklega háttvirtu þingmenn geta borið hér á borð.

Virðulegi forseti. Ég kem hér í ræðustól til þess að ræða þingsályktunartillögu um alþjóðlegar viðskiptaþvinganir gagnvart lágskattaríkjum sem þingmenn Samfylkingarinnar leggja fram. Á föstudaginn var lögð fram önnur þingsályktunartillaga af svipuðum meiði um rannsókn á aflandsfélögum og skattundanskotum þar sem Vinstri grænir fóru í fararbroddi. Mig langar bara til þess að segja að þrátt fyrir að ég sé ekki endilega efnislega sammála öllu því sem hér kemur fram þá finnst mér það mjög virðingarvert að menn séu að leggja fram tillögur sem þessar til þess að takast á við það stóra vandamál sem við stöndum frammi fyrir sem er sú leynd og skattundanskot og í raun og veru sú ormagryfja sem opnast hefur eftir að fjölmiðlar birtu svokölluð Panama-skjöl. Ég held að það verði að segjast eins og er að þrátt fyrir að menn hafi kannski haft illan grun um það, og það hefur náttúrlega margoft komið fram varðandi skattamál bæði hér og erlendis og í samtölum við þá embættismenn og stofnanir sem sjá um halda þessum málum til haga, að margt væri að. En ég held að engan hafi dreymt um að þetta væri í svo miklum mæli og raun ber vitni. Nú hefur komið í ljós að það á eftir að birta meiri gögn og þá munu fleiri upplýsingar koma fram og þetta beinist bara að ákveðinni lögfræðiskrifstofu í ákveðnu landi. Þannig að ég spyr: Hvað annað er þarna sem ekki er komið fram en kemur vonandi einhvern tíma fram? En það er engin trygging fyrir því. Þess vegna styð ég þá hugsun sem mér finnst koma fram í þessari þingsályktunartillögu að við Íslendingar, þrátt fyrir að við séum lítil þjóð, eigum við að taka frumkvæðið og við eigum að fá önnur lönd til liðs við okkur í þessu risastóra máli til að menn standi saman í þeirri alþjóðlegu baráttu sem verður að fara fram gegn því sem er í raun og veru ekki hægt að kalla annað en ósóma. Mér sýnist að það muni taka mörg ár eða áratugi að komast til botns í því hvað hér er í raun og veru á ferðinni og það veiti ekki af að byrja strax að láta hendur standa fram úr ermum. Ég veit að á Íslandi hefur verið kallað eftir hugmyndum frá bæði ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra. Fjármálaráðuneytið fór af stað með það strax eftir að þessi mál komu upp á yfirborðið. Þar hafa komið fram margar mjög góðar hugmyndir sem ég hef reyndar ekki fengið að skoða en verða væntanlega kynntar um hvernig stjórnvöld sjái fyrir sér að við beitum okkur í þessum málum. Við verðum aldrei gott samfélag, við verðum aldrei sátt þjóð ef við komumst ekki að þessu meini og náum að uppræta það. Svo ég taki nú upp orð annarra þá minntist hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson á að þetta væri eins og í stjarnfræðilegu vísindunum, þetta er í raun og veru eins og svarthol þar sem engin birta fær að skína inn og engin birta kemur heldur út. Þar af leiðandi er þetta eitthvað sem er alls ekki ínáanlegt, hvorki varðar upplýsingar, fjármuni né annað. Þarna verða þjóðirnar að standa saman til þess að hægt sé að opna þessar gáttir sem eru svona kirfilega lokaðar. Flokkur eins og minn leggur áherslu á að við borgum minni skatta frekar en meiri vegna þess að við viljum halda í það að einstaklingarnir geti notið ávaxta sinna verka en það renni ekki allt til ríkisins. Auðvitað verður þetta að gerast allt saman í góðri blöndu, en skattaskjól eru einhverjir verstu óvinir flokks sem hefur það á stefnuskrá sinni vegna þess að skattaskjól gera að verkum að hinir sem standa skil verða að borga miklu meira en ella. Auðvitað skekkir þetta líka samkeppnisstöðu þeirra fyrirtækja sem standa skil á sínu gagnvart þeim sem ekki gera það. Allt styður því að við stöndum saman, eins og mér sýnist við vera að gera hér á Alþingi, um að lyfta hulunni af þessu máli og opna inn í þetta stóra, ljóta svarthol sem ég tel að skattaskjól séu. Þá er ég að tala um skattaskjól þar sem fólk leynir og geymir peningana sína í stað þess að gefa þá upp til réttra yfirvalda og kemst þá hjá því að standa undir þeirri byrði sem sá samfélagssáttmáli sem við höfum gert hér á landi segir til um að við ætlum að axla sameiginlega, samkvæmt ákveðnum leikreglum, til þess að geta rekið sjúkrahús, skóla, vegakerfi o.s.frv. Í öllum stórum og flóknum málum er mjög mikilvægt að fram komi hugmyndir og fólk velti fyrir sér hvernig best sé að takast á við vandamálin. Þessar tvær þingsályktunartillögur eru svo sannarlega tilraun til þess. Það verður einmitt mjög fróðlegt að heyra þegar þær verða sendar út til umsagnar hvað aðilar sem láta sig málið varða eða málinu tengjast hafa um þær að segja. Ég lýsti því yfir á föstudaginn að ég teldi sérstaklega seinni hluta þingsályktunartillögu vinstri grænna um rannsóknarhóp eitthvað sem við ættum að skoða. Mér finnst mjög spennandi að Ísland beiti sér fyrir því og hafi frumkvæði að því að ræða við aðrar þjóðir og tala fyrir alþjóðlegum viðskiptaþvingunum. Mér finnst það vera leið sem gæti alveg gengið upp. Ég vil auðvitað setja fyrirvara, eins og ég sagði á föstudaginn, um stuðning varðandi hvern og einn efnisþátt en vil fyrst og fremst þakka fyrir að þessum hugmyndum sé komið á framfæri í þingmálum og þetta mál sé tekið fyrir á Alþingi eins og einnig er verið að gera víða í þjóðfélaginu. Stofnanir eru að senda embættismenn til fundar við OECD-ríki, G20-þjóðirnar hafa komið saman á skyndifundi eftir að þessi skjöl komu fram o.s.frv. Það er greinilegt að það er mikil alþjóðleg hreyfing vegna þessara uppljóstrana. Þá megum við ekki gleyma því hverjir það voru sem komu þessum upplýsingum á framfæri en það voru einmitt fjölmiðlar sem eiga miklar þakkir skildar fyrir það, en fjölmiðlar verða eins og allar aðrar stofnanir auðvitað að fara mjög rækilega eftir öllum þeim reglum og lögum sem til þeirra taka.

Hæstv. forseti. Við ræðum nú tillögu til þingsályktunar um alþjóðlegar viðskiptaþvinganir gagnvart lágskattaríkjum sem lögð er fram af þingflokki Samfylkingarinnar. Þetta er raunar annað þingmálið sem kemur hér til umræðu á Alþingi eftir fréttaflutning af gríðarlega miklum eigum Íslendinga á félögum á lágskattasvæðum. Þar kom meðal annars í ljós að ekki aðeins eiga mörg íslensk fyrirtæki félög á lágskattasvæðum heldur einnig ráðherrar í ríkisstjórn á Íslandi. Það er svolítið merkilegt, vil ég leyfa mér að segja, að það sé að frumkvæði tveggja flokka í stjórnarandstöðu á þingi, annars vegar með þingmáli Samfylkingarinnar hér í dag og svo hins vegar með tillögu til þingsályktunar um rannsókn á aflandsfélögum Íslendinga og skattundanskotum, sem lögð var fram af þingflokki okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði síðastliðinn föstudag, sem reynt er að ná utan um þessi mál og koma fram með beinar aðgerðir vegna tengsla Íslands við aflandsfélög. Ég vil þó segja að ég tel það mjög jákvætt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd með hv. þm. Frosta Sigurjónsson í forustu sé að skoða þessi mál og hafi fengið til sín góða gesti og muni halda áfram að skoða málin. Ég tel það góðra gjalda vert og styð hv. þingnefnd í störfum sínum. En það er mín skoðun að það sé alveg gríðarlega mikilvægt að Alþingi Íslendinga taki mjög ákveðið á þessum málum með tillöguflutningi, vegna þess að það varð alveg gríðarlegur trúnaðarbrestur milli þjóðarinnar og ráðamanna með þeim uppljóstrunum sem fram komu í sjónvarpsþættinum góða fyrir nokkrum vikum þar sem farið var yfir tengsl Íslands við aflandsfélög. Ég hefði viljað sjá hæstv. ríkisstjórn stíga fram og taka meira frumkvæði þegar kemur að því að rannsaka þessi mál og finnst þess vegna leiðinlegt að bæði við umræðuna síðasta föstudag sem og við umræðuna í dag sé hvorki hæstv. forsætisráðherra viðstaddur né hæstv. fjármálaráðherra. Ég hefði talið það gefa umræðunni meira vægi að þeir hefðu verið hér og tekið þátt í umræðunni, en ég fagna því hins vegar mjög að ýmsir hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans hér á þingi hafa tekið þátt í umræðunum. Ég tel það mikilvægt því að við þurfum að eiga það samtal. Ég tel að sú tillaga sem þingflokkur Samfylkingarinnar leggur nú fram um alþjóðlegar viðskiptaþvinganir gagnvart lágskattaríkjum sé mikilvægur liður í því að gera upp og skoða þessi mál. Í greinargerðinni segir að með tillögunni sé hæstv. ríkisstjórn falið að beita sér fyrir alþjóðlegum viðskiptaþvingunum gagnvart lágskattaríkjum í þeim tilgangi að sporna við flutningi á fjármagni þangað því að erfitt geti reynst að afla upplýsinga frá slíkum ríkjum og skattleggja með eðlilegum hætti. Hér er einnig rakið að frá því upplýsingar tóku að berast úr Panama-skjölunum hafi verið uppi háværar kröfur um að stemma þurfi stigu við skattaskjólum og að boðaðar hafi verið alþjóðlegar samræmdar aðgerðir. Mér finnst mjög mikilvægt að Ísland taki þátt í slíkum aðgerðum og leggi sitt af mörkum. Í greinargerðinni er rakið ágætlega hvað gert hefur verið, m.a. á vettvangi OECD, og farið yfir hinar títtnefndu CFC-reglur. Þær ganga út á skattlagningu vegna eignarhalds lögaðila á lágskattasvæðum eða svæðum sem teljast lágskattaríki, að álagður tekjuskattur af hagnaði félags, sjóðs eða stofnunar er lægri en 2/3 hlutar af þeim tekjuskatti sem lagður hefði verið á hagnað aðilans hefði hann borið ótakmarkaðan skatt í ríkinu sem hann er frá eða er í. Það er skilgreiningin á lágskattaríkjum. Gefinn hefur verið út listi yfir þessi ríki. Hér er einmitt talað um að til séu ríki eða svæði sem ekki hafa gert samninga um lagaumgjörð í félögum í mörgum landa þessara lágskattaríkja þar sem til að mynda sé ekki skylda að skrá upplýsingar um ársreikninga. Skattrannsóknarstjóri hefur bent á að þess vegna sé engin leið til þess að sannreyna hvort eigendur slíkra félaga gefi rétt upp til skatts. Það er meðal annars það sem þessari þingsályktun er falið að taka á, þ.e. að hægt sé að beita þá viðskiptaþvingunum sem ekki eru tilbúnir til þess að gera slíka samninga. Ég er í sjálfu sér fyllilega sammála því og tel mikilvægt að gera það. Ég vil þó halda til haga því sjónarmiði sem aðeins hefur verið rætt hér í dag, þ.e. að sum lágskattaríki eru fátæk þriðja heims ríki, þó alls ekki öll. Mér finnst mikilvægt að ef fara á út í refsiaðgerðir á annað borð á hendur lágskattaríkjum eigi það að gilda um öll ríki. Ég verð að segja að það gladdi mig mjög því að það kom mjög skýrt fram í máli hv. þm. Árna Páls Árnasonar, sem er fyrsti flutningsmaður þingsályktunartillögunnar, og var enn fremur ítrekað í andsvari hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar hér áðan að til eru margar tegundir af þvingunaraðgerðum og hægt er að haga þeim þannig að þær bitni ekki á fátækum almenningi í þessum löndum heldur sé hægt að beina þeim sérstaklega að tilteknum hópum. Mér finnst alveg gríðarlega mikilvægt að það hafi komið fram hér í dag. Í rauninni gerir það mig að enn meiri stuðningsaðila þessarar þingsályktunartillögu því að ég tel mikilvægt 

Forseti brýnir fyrir hv. þingmönnum að virða tímamörk.

Herra forseti. Ég vil fyrir hönd þeirra þingmanna Samfylkingarinnar sem flytja þetta þingmál þakka þeim ágætu alþingismönnum sem hafa tekið þátt í umræðunni og með einum eða öðrum hætti lýst stuðningi við málið. Tillagan felur í sér að Ísland hafi frumkvæði að því að viðeigandi samtök taki upp eða hafi frumkvæði að því að beita þau lönd viðskiptaþvingunum sem flokka má sem lágskattalönd eða lönd sem beinlínis hafa gert það að iðnaði innan sinna vébanda að auðvelda skattsniðgöngu eða skálkum að stela fé undan skatti. Umræðan, sem hefur verið krítísk á köflum, hefur sérstaklega snúist um þetta atriði. Sá skilningur sem síðasti ræðumaður, hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir, hefur á málinu er algjörlega hárréttur. Við megum ekki falla í þá gryfju að útiloka viðskiptaþvinganir á þeim grundvelli að þær geti leitt til þess að hinn breiði fjöldi í þeim löndum sem fyrir verða og er hugsanlega blásnauður fyrir verði helst fyrir barðinu á þeim. Menn verða að gera sér grein fyrir því að úrræðin sem eru fyrir hendi eru margs konar. Ég nefni það sérstaklega, herra forseti, að á síðustu árum höfum við séð, til dæmis í tengslum við deiluna sem tengist Úkraínu, nýja tegund af viðskiptaþvingunum færast í fremstu víglínu. Við höfum til að mynda séð þar þvinganir sem beint er að sérstökum einstaklingum og þær hafa verið tvenns konar. Í fyrsta lagi hafa þær beinst að því að takmarka ferðafrelsi þeirra. Viðeigandi einstaklingum sem hafa þótt standa fullnærri meintri glæpsamlegri starfsemi þar sem farið er á skjön við alþjóðalög hefur verið meinað að ferðast til tiltekinna landa. Sömu einstaklingum hefur sömuleiðis verið meinað að eiga í tilteknum viðskiptum, einkum á sviði fjármála, í ákveðnum löndum. Þetta eru þær aðgerðir sem ég tel að hafi hrifið hvað mest í þeirri deilu. Þau tæki sem alþjóðasamfélagið hefur úr að velja eru þær heimildir sem öryggisráð Sameinuðu þjóðanna hefur yfir að ráða. Gleymum því ekki að helsta tæki Sameinuðu þjóðanna er öryggisráðið. Það er sú stofnun sem Sameinuðu þjóðirnar í 1. gr. sáttmála síns fela að standa vörð um alþjóðaréttindi, bæði réttindi þjóða, einstaklinga og líka þær ákvarðanir sem samtökin taka. Í þeim tilgangi að gera öryggisráðinu kleift að standa við skuldbindingar og ákvarðanir sem teknar eru á vettvangi Sameinuðu þjóðanna hefur öryggisráðinu verið fært ákveðið vald. Þetta er í reynd framsal á valdi frá þeim þjóðríkjum sem eiga aðild að Sameinuðu þjóðunum og er oft og tíðum töluvert umfangsmikið. Í því felst að ef ákvörðun er tekin af hálfu öryggisráðsins þá felur hún í sér að öll aðildarríkin 193 eru bundin til að fylgja henni eftir. Þær aðgerðir sem öryggisráðið getur gripið til eru til dæmis takmarkanir á ferðafrelsi, það eru breiðar alhliða viðskiptaþvinganir en það eru líka þvinganir sem taka til tiltekins afmarkaðs sviðs. Þessi úrræði geta beinst að heilum þjóðum, að fyrirtækjum, fyrirtækjasamsteypum eða einstaklingum. Ég tel að í þessu tilviki, ef um væri að ræða frumkvæði af hálfu til að mynda Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA, um viðskiptaþvinganir gagnvart ríkjum sem beinlínis stuðla að með skorti á regluverki eða með undarlegum reglum sem við fellum okkur ekki við stuðla að einhvers konar starfsemi sem við teljum að sé á snið við lög okkar og siðferði, þá væri það hagkvæmast fyrir markmiðið sem menn hafa að beita slíkum þvingunum á mjög takmarkaðan þröngan hóp einstaklinga sem er í forsvari fyrir þeim geira eða þeim fyrirtækjum sem stunda slíka starfsemi. Það hefur gríðarleg áhrif og um er að ræða svo miklar takmarkanir, tel ég, sem alþjóðasamfélagið getur sett á umsvif slíkra manna að þeir hugsa sig um oftar en tvisvar áður en þeir halda slíkri iðju áfram. Með sama hætti er hægt að segja að það væri hægt í reynd að loka fyrirtæki sem stunda slíka starfsemi af með aðgerðum af hálfu alþjóðasamfélagsins. Slíkar aðgerðir væru ekki til þess fallnar að hafa áhrif nema á mjög takmarkaðan fjölda manna, hugsanlega starfsmenn þeirra fyrirtækja sem fyrir yrðu, en þá spyr maður sjálfan sig: Er það hlutverk okkar að spara við okkur aðgerðir sem koma í veg fyrir að fólk hafi iðju og framfæri að því að stunda sviksamlega starfsemi? Að sjálfsögðu ekki. Þetta mundi hins vegar koma í veg fyrir að hinn breiði fjöldi, oft blásnauður, í löndum sem flokka má sem skattsniðgönguríki verður ekki að nokkru leyti fyrir barðinu á slíkum aðgerðum. Síðan er önnur hlið á þessu máli sem þeir sem vilja ræða þetta á mórölskum grunni verða líka að skoða. Það kann vel að vera í þeim tilvikum þar sem menn hafa gripið til breiðari og alhliða viðskiptaþvingana að það muni koma niður á þeim sem fátækir eru í viðeigandi löndum. En við skulum þá ekki gleyma hinni hlið þessa máls og hún er sú að þetta framferði kemur nú þegar niður á blásnauðu fólki í þeim löndum sem þeir búa í sem skjóta fé undan skatti. Þeir sem það gera koma sér hjá því að borga fyrir gangvirki samfélagsins, koma í veg fyrir það að þeir greiði sinn rétta skerf. Með öðrum orðum draga þeir ýmist úr þjónustu til velferðar í viðeigandi löndum, eins og hér á Íslandi, eða láta aðra borga fyrir það. Það er hin hliðin á þeirri röksemd sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson flutti hér í dag. Þetta er mjög mikilvægt að menn skilji í þessari umræðu. Í fyrsta lagi er hægt að beita alþjóðlegum viðskiptaþvingunum þannig að þær nái einungis gegn takmörkuðum fjölda manna, t.d. í tilviki Úkraínudeilunnar náðu þau fyrst til 10 manna, sá hópur var síðan aukinn upp í tæplega 30, en það hafði samt mjög mikil áhrif, auk þess voru ýmsar aðrar þvinganir. En það eru þessi viðurlög sem gegnum þvinganir er beitt að litlum hópum sem beinlínis eru ráðandi og í forustu ólögmætra aðgerða, sem hafa mjög skýr og sterk áhrif. Hitt og í öðru lagi sem menn þurfa líka að hugsa er að það er með þeirri iðju sem er verið að reyna að uppræta líka verið að draga úr lífsgæðum þeirra sem eru veikir fyrir, sem eru fátækir í löndum þar sem þeir búa sem fremja skattsniðgöngu eða skattsvik með þessum hætti. Herra forseti. Þessi umræða er náskyld þeirri umræðu sem var hér síðastliðinn föstudag um tillögu þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Við í Samfylkingunni styðjum þá tillögu. Það sem er skrýtið í þessari umræðu er vitaskuld það að þeir sem hafa tjáð sig af hálfu framkvæmdarvaldsins koma ekki til hennar. Ég verð að segja að það er undarlegt að eiga hér umræðu dag eftir dag um það mál sem hefur vakið mest umrót í íslensku samfélagi og hefur svipt hulunni af stórfelldum flutningi fjár héðan frá Íslandi í skattaskjól þar sem það er geymt á reikningum sem við höfum ekki einu sinni hugmynd um hverjir eiga og þar sem fyrir liggur, a.m.k. í einu tilviki, að viðkomandi aðili hefur meira að segja notað fé á kröfur, kaupa pappír á íslenska ríkið, var í hópi kröfuhafa. Við þessa aðferð er því skrýtið að enginn úr hópi framkvæmdarvaldsins, enginn hæstv. ráðherra, skuli koma hingað til umræðunnar. En hrós þeim er hrós ber og ég vil þakka hv. þingmönnum Elínu Hirst, Frosta Sigurjónssyni, Willum Þór Þórssyni, Þorsteini Sæmundssyni og öðrum þeim úr stjórnarliðinu sem hafa komið og rætt málið og öll, hvert og eitt einasta sem tekið hefur til 

Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar frá þingflokki jafnaðarmanna um alþjóðlegar viðskiptaþvinganir gagnvart lágskattaríkjum. Hún var flutt af fyrsta flutningsmanni, hv. þm. Árna Páli Árnasyni, sem fylgdi henni úr hlaði. Það eru nokkur atriði í greinargerð sem hafa ekki mikið verið rædd en rétt er að fjalla um. Ég verð að segja í upphafi máls míns, og taka þar með undir orð síðasta ræðumanns, hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, að þingsályktunartillagan sem við ræðum er af svipuðum meiði og tillagan sem við ræddum síðasta föstudag, tillaga Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um rannsókn á aflandsfélögum Íslendinga og skattundanskotum. Allt kemur þetta fram út af svokölluðum Panama-skjölum sem birt hafa verið og hafa valdið miklum titringi víða um heim, ekki síst á Íslandi miðað við það sem er komið fram og á meira eftir að koma fram í þeim efnum. Þess vegna er þessi tillaga lögð fram um að boða að ríki Evrópusambandsins, sem við eigum inngrip inn í í gegnum EES, beiti sér fyrir alþjóðlegum viðskiptaþvingunum. Í tillögunni segir, með leyfi forseta: „Þá hafa komið fram hugmyndir framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um svartan lista yfir ríki og svæði sem ekki eru tilbúin til samstarfs og að þau verði í kjölfarið beitt þvingunum og að þrýst verði á um gerð og framkvæmd samninga á vegum ESB og OECD um gagnsæi í skattamálum, m.a. OECD Base Erotion Profit Shifting Guidelines og samnings OECD um gagnkvæma aðstoð í skattamálum, Convention on Mutual Administrative Assistance in Tax Matters.“ Líka er fjallað um að samtök jafnaðarmanna í Evrópu, PES-samtökin, hafi komið fram með tillögur, sem hæstv. forsætisráðherra gerði að umtalsefni í dag, tillögur danskra jafnaðarmanna í þessum efnum. Allt ber það að sama brunni sem hér er lagt til. Ríki víðs vegar í kringum okkur, ríki sem við eigum samskipti við, leita leiða til þess að koma í veg fyrir skattundanskot og að farið sé í lágskattaríki eða skattaskjólsríki. Talað er um að í kjölfar birtingar Panama-skjalanna hafa komið fram háværar kröfur um að stemma stigu við starfsemi þessara ríkja. Boðað hefur verið til alþjóðlegra samræmdra aðgerða og segir í tillögunni að fimm öflugustu ríki Evrópusambandsins, Bretland, Þýskaland, Frakkland, Ítalía og Spánn, hafi tilkynnt nýlega að skattyfirvöld ríkjanna muni skiptast á upplýsingum sem gagnast geti til að koma í veg fyrir skattundanskot með notkun aflandsfélaga. Vitnað er í það sem fjármálaráðherra Bretlands, George Osborne, tilkynnti um samkomulag um alþjóðlegan svartan lista yfir skattaskjól og mörg G20-ríki hafa fagnað þeim fyrirætlunum. Einnig er fjallað um hvað fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafa sagt og eru að ræða um. Þá liggur fyrir á Evrópuþinginu tillaga um rannsókn á Panama-skjölum sem þingið mun taka afstöðu til í maí, en margir þingmenn á Evrópuþinginu hafa kallað eftir rannsóknum og aðgerðum í kjölfar lekans. Það er sannarlega þörf á því. Í umræðu á föstudaginn um tillögu Vinstri grænna vísaði ég í fund sem ég sat þar sem skattrannsóknarstjóri fór yfir þessi mál, m.a. þau gögn sem keypt voru hingað og vandamál sem skattyfirvöld í þessum löndum eiga við að etja. Það var sláandi að heyra þá lýsingu að í skattaskjólslöndunum er ekki skylda að búa til ársreikning og ekki skylda að telja fram til skatts. Svo var tekið dæmi um fyrirtæki sem geta þess vegna verið skráð í Lúxemborg, sem eru á hinu Evrópska efnahagssvæði en geta svo verið skráð með félag í Tortólu og talið fram eða sýnt fram á að greiddur hafi verið sérfræðistyrkur upp á, við skulum segja 100 millj. kr., en vonlaust fyrir skattyfirvöld að fá sundurliðun á því hverjir fengu greitt. Það hlýtur að vera þess vegna sem aðilar fara í skattaskjólslönd, til að fela peninga, til að þurfa ekki að telja þá fram, til að þurfa ekki að sýna ársreikning og annað slíkt. Það er dálítið sérstakt að verið er að fara með peninga til landa sem eru með lága vexti miðað við vexti á Íslandi. Allt ber þetta að sama brunni, virðulegi forseti. Eins og ég sagði hefur uppljóstrun Panama-skjalanna gert það að verkum að verið er að ræða þessi mál í öllum þjóðlöndum og það hvernig samfélögin geta komið í veg fyrir þetta. Þess vegna fagna ég því sem hér kemur fram hvað varðar ESB, að búa til svartan lista yfir þau ríki sem vilja ekki taka þátt í þessari upplýsingaskyldu. Það kemur líka fram í greinargerðinni að að mati ríkisskattstjóra sé um 80 milljónum skotið undan skattgreiðslum. Talað er um að dylja eignarhald, eins og ég sagði áðan. Virðulegi forseti. Ég held að þessar tvær tillögur séu mikilvægt innlegg í umræðuna hér á landi sem við stöndum frammi fyrir á Alþingi. Við þurfum að taka ákvörðun um hvað við viljum gera vegna þess að svona getur þetta auðvitað ekki gengið, það er alveg ljóst. Má ég svo líka minna á að á sama tíma og þetta óvissuástand ríkir og ekki er klárt hvenær verður kosið er komin fram tillaga um að stöðva sölu ríkiseigna í ákveðinn tíma. Ég segi fyrir mitt leyti, út frá þeirri umræðu sem varð á fyrirspurnafundi í dag, þ.e. út af fyrirspurn minni til hæstv. fjármálaráðherra um ýmislegt sem gerðist við sölu Landsbankans á 31,2% hlut í Borgun og það ógegnsæi sem þar var, leynd og í raun mjög skrýtnir viðskiptahættir, að mér finnst full þörf á svoleiðis aðgerð á meðan menn eru aðeins að gíra sig niður og komast að niðurstöðu um hvernig þetta á að vera. Þetta er ekki hægt að bjóða þjóðfélagsþegnum að horfa upp á. Hvað varðar þetta tiltekna Borgunardæmi sem ég og hæstv. forseti höfum oft rætt á þingi, ef hægt er að reikna út að ávinningur af sölu á þeim litla hlut sé orðinn, segjum að lægri talan sé 4 milljarðar og hærri talan allt upp undir 8,5 milljarðar, þá er það náttúrlega eitthvað sem getur ekki gengið. Það er ósköp eðlilegt að fólkinu í landinu ofbjóði og allt verði vitlaust. Um leið hefur ríkið orðið af mikilli eign og miklum tekjum, sérstaklega þeirri eign sem þarna er. Ég bæti því svo við sem kom fram í dag að upp undir helmingur af kaupverði hlutarins, þessum 2,2 milljarða hlut í Borgun, er kominn til baka á tveimur árum sem arður út úr fyrirtækjum, þ.e. þeirra hlutur af arðgreiðslu sem fer þá að nálgast 3 milljarða kr. Ég fagna þessari tillögu, enda er ég einn af flutningsmönnum hennar alveg eins og ég fagna þingsályktunartillögu Vinstri grænna. Ég fagna því sem ríkisstjórnin hefur þó gert, að setja í gang vinnu hvað þetta varðar sem er efnislega svipuð og hér er og annað sem gert hefur verið í þeim dúr í framhaldi af þeim Panama-skjölum sem hafa komið fram og hafa skekið þjóðfélagið. Virðulegi forseti. Ég legg til að þessi tillaga fái þinglega meðferð í þingnefnd ásamt öðrum tillögum sem koma fram um þetta og að áður en þingi lýkur og þingmenn fara heim og til kosninga verði gripið til aðgerða og reynt að komast að samkomulagi allra sem sæti eiga á Alþingi, allra flokka, sem verði þá að tillögu sem allir geta sætt sig við og menn telja fullnægjandi til að reyna að stoppa í þessi göt.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um matvæli, lögum um slátrun og sláturafurðir og lögum um eftirlit með fóðri, áburði og sáðvöru. Með frumvarpinu er lögð til breyting á lögum um matvæli sem felst í því að eftirlit með frumframleiðslu matjurta færist frá Matvælastofnun til heilbrigðiseftirlits og að matvælafyrirtæki sem framleiða kapla-, geita- og sauðamjólk skuli hafa starfsleyfi. Einnig eru lagðar til breytingar á lögum um slátrun og sláturafurðir og lögum um eftirlit með fóðri, áburði og sáðvöru sem gera ráðherra kleift að innleiða EES-gerðir með reglugerð ef viðkomandi gerð krefst ekki breytingar á lögum. Nefndin fékk umsagnir um þingmálið og gerir í ljósi þeirra athugasemda er þar komu fram, og eftir að hafa fundað með Eggerti Ólafssyni frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, örlitlar breytingar á frumvarpinu til að skerpa efni þess og laga orðalag. Við umfjöllun um málið var bent á að þar sem starfsemi er blönduð, þ.e. bæði er stunduð búfjárrækt og matjurtarækt, verði áfram eftirlit af hálfu heilbrigðiseftirlits og Matvælastofnunar. Nefndin bendir á að samkvæmt lögum um matvæli er heimilt að sameina eftirlit og gæti Matvælastofnun því farið með eftirlit með hvoru tveggja. Nefndin telur ákvæði frumvarpsins að mestu til bóta og hvetur til þess að viðkomandi stofnanir leitist við að haga eftirlitsstörfum á sem einfaldastan hátt fyrir þá sem eftirliti sæta og nýti heimildir sameiginlegs eftirlits þar sem það á við. Herra forseti. Ég rek ekki í máli mínu þær breytingartillögur sem koma fram í þingskjalinu. Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn Jón Gunnarsson formaður, Haraldur Benediktsson framsögumaður, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Björt Ólafsdóttir, Kristján L. Möller, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Hjálmar Bogi Hafliðason.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um stuðning við Vestnorræna ráðsins um áheyrnaraðild að Norðurskautsráðinu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Unni Brá Konráðsdóttur, formann Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, og Ingu Dóru Markussen, framkvæmdastjóra Vestnorræna ráðsins. Tillögunni er ætlað að tryggja stuðning ríkisstjórnarinnar við umsókn Vestnorræna ráðsins um áheyrnaraðild að Norðurskautsráðinu. Vestnorræna ráðið hefur undanfarin ár lagt aukna áherslu á málefni norðurslóða og beitt sér fyrir aukinni umræðu um lýðræði á norðurslóðum enda er ráðið skipað þjóðkjörnum fulltrúum vestnorrænu landanna þriggja og þar með fulltrúum íbúa norðurslóða. Nefndin áréttar að áheyrnaraðild Vestnorræna ráðsins að Norðurskautsráðinu mundi tryggja aukna aðkomu þess að málefnum norðurslóða og gefa fulltrúum þess aðgang að fundum ráðsins sem og þátttökurétt í vinnuhópum þess. Vestnorrænu löndin þrjú fengju þannig aukin tækifæri til að hafa áhrif á stefnumótun á svæðinu en Ísland á nú, eitt landanna þriggja, sæti í Norðurskautsráðinu. Nefndin telur að yfirlýstur stuðningur ríkisstjórnar Íslands við umsókn Vestnorræna ráðsins styrkti umsóknina og gæfi henni aukið vægi. Sambærileg stuðningstillaga hefur þegar verið samþykkt í Færeyjum og á grænlenska þinginu verður slík tillaga til umfjöllunar í maí. Nefndin telur mikilvægt að þjóðkjörnir fulltrúar íbúa norðurslóða fái áheyrnaraðild að Norðurskautsráðinu enda gefi það þeim tækifæri til að koma á framfæri sjónarmiðum íbúa norðurslóða og gæta réttinda þeirra og hagsmuna. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir þetta rita nefndarmenn hv. utanríkismálanefndar, Hanna Birna Kristjánsdóttir formaður, Karl Garðarsson, Vilhjálmur Bjarnason, Frosti Sigurjónsson, Elín Hirst, Óttarr Proppé, sú sem hér stendur, Steinunn Þóra Árnadóttir og Össur Skarphéðinsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, með síðari breytingum, um tengingu minni virkjana við dreifikerfi raforku. Forsaga þessa máls er lítið frumvarp til laga sem atvinnuveganefnd sameinaðist um að flytja um breytingar á raforkulögum, nr. 65/2003, eins og áður segir, er einfaldar mjög aðkomu lítilla virkjana inn á dreifikerfi raforku og gerir mönnum kleift að búa til rekstrarumhverfi fyrir litlar orkuframleiðslustöðvar og eigendum þeirra að nýta raforkuna. Á fund atvinnuveganefndar komu fulltrúar frá Rarik ohf. Í nefndaráliti því sem ég mæli nú fyrir er mælt fyrir örlitlum breytingum við frumvarpið er mæta þeim sjónarmiðum er komu fram í athugasemdum ofangreindra aðila til að skerpa á löggjöfinni og gera hana einfaldari í framkvæmd. Herra forseti. Ég rek ekki þær breytingar er fram koma á þskj. 1214. Undir nefndarálitið skrifa Jón Gunnarsson formaður, Haraldur Benediktsson, framsögumaður nefndarálits, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Björt Ólafsdóttir, Kristján L. Möller, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um útlendinga, nr. 96/2002, með síðari breytingum, kærunefnd og fjölgun nefndarmanna. Frumvarpið var lagt fram af meiri hlut allsherjar- og menntamálanefndar. Nú hefur nefndin fjallað um málið og fengið til sín gesti. Markmið frumvarpsins er að tryggja sanngjarna og skilvirka málsmeðferð við meðferð umsókna um alþjóðlega vernd. Þeim breytingum sem frumvarpið felur í sér er ætlað að efla starfsemi kærunefndar útlendingamála og styðja við vandaða málsmeðferð og aukinn málshraða á fyrsta stjórnsýslustigi. Lagt er til að nefndarmönnum í kærunefnd útlendingamála verði fjölgað úr þremur í sjö og þeir skuli hafa lokið embættis- eða meistaraprófi í lögfræði og hafi sérþekkingu á útlendingamálum. Við meðferð frumvarpsins í nefndinni var bent á að það væri fámennur hópur sem byggi yfir þessari sérþekkingu hér á landi og hefði reynslan sýnt að erfitt gæti verið að finna hæfa einstaklinga sem uppfylltu svo ríkar kröfur. Í ljósi þessa telur meiri hluti nefndarinnar rétt að fella þetta hæfnisskilyrði brott en það er til samræmis við þær hæfniskröfur sem gerðar eru til formanns og varaformanns nefndarinnar. Í frumvarpsins er kveðið á um að ráðherra skipi þrjá menn í nefnd sem meta skuli hæfni umsækjenda um embætti formanns og varaformanns kærunefndar útlendingamála og skuli nefndin láta ráðherra í té skriflega rökstudda umsögn um umsækjendur. Jafnframt skuli í umsögn nefndarinnar tekin afstaða til þess hvaða umsækjandi sé hæfastur til að hljóta starf og að óheimilt sé að skipa umsækjanda sem nefndin hefur ekki talið hæfastan meðal umsækjenda. Meiri hluti nefndarinnar leggur til þá breytingu að sú nefnd sem meta skuli hæfni skuli ekki taka afstöðu til þess hvaða umsækjandi sé hæfastur heldur einvörðungu skila inn skriflegri rökstuddri umsögn til ráðherra en það er til samræmis við lög nr. 85/2015, um úrskurðarnefnd velferðarmála. Í frumvarpinu er einnig kveðið á um að nefndinni sé heimilt að fela formanni að úrskurða einum í málum sem nefndin telur ekki fela í sér stefnumótandi ákvarðanir. Nefndin telur rétt að orðalag ákvæðisins sé fært til samræmis við lög nr. 85/2015, um úrskurðarnefnd velferðarmála, en þar er miðað við að ef mál er viðamikið eða fordæmisgefandi geti formaður ákveðið að fimm nefndarmenn eigi sæti í nefndinni við umfjöllun um það. Meiri hluti nefndarinnar tekur einnig undir þau sjónarmið sem fram koma í umsögn Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna að mikilvægt sé að kærunefndin setji sér skýrar verklagsreglur við mat á því hvenær formanni sé heimilt að úrskurða einum. Í frumvarpinu er einnig lagt til að kærunefndinni verði veitt rýmri heimild til að meta í hvaða málum þörf sé á að kærandi komi sjálfur fyrir nefndina. Með þessari breytingu er afnumin sú meginregla að kærandi eigi rétt á að koma fyrir nefndina óski hann þess sjálfur og lagt til að nefndin geti þess í stað boðið kæranda eða talsmanni hans að koma fyrir nefndina þegar hún telur þess þörf. Fram kom í umsögn kærunefndar útlendingamála að æskilegt væri að formanni og varaformanni væri einnig veitt heimild til að ákveða að kærandi komi fyrir nefnd þar sem að öðrum kosti yrði slík ákvörðun þung í vöfum og gæti valdið töfum á máli. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir þessi sjónarmið og leggur til breytingu á ákvæðinu. Þá er í frumvarpinu lagt til að kæra fresti ekki réttaráhrifum þegar um er að ræða ákvörðun þar sem synjað er um hæli og mannúðarleyfi og kærandi kemur frá ríki sem er á lista yfir örugg upprunaríki. Við meðferð frumvarpsins í nefndinni kom fram nokkur gagnrýni á þessa breytingu þar sem talið var að hún gæti leitt til skerðingar á réttaröryggi umsækjenda frá nefndum ríkjum. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að c-liður 3. gr. falli brott en mat nefndarinnar er að rétt sé að skoða þetta atriði nánar þegar frumvarp til laga um útlendinga sem nú liggur fyrir þinginu kemur til meðferðar hjá nefndinni, það er 728. mál á yfirstandandi þingi. Meiri hluti nefndarinnar leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem hér hafa verið raktar og ég orðlengi ekki frekar um. Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn Unnur Brá Konráðsdóttir, formaður og framsögumaður, Guðmundur Steingrímsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir og Karl Garðarsson. Undir nefndarálitið skrifa með fyrirvara hv. þingmenn Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir og munu þær væntanlega gera grein fyrir honum. Hv. þm. Vilhjálmur Árnason var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Ég vil þakka öllum gestum sem aðstoðuðu nefndina við að átta sig og skýra málið í meðferð þess fyrir komuna og framlag þeirra og þakka nefndarmönnum fyrir gott samstarf við vinnu að málinu. Ég lýk hér framsögu og legg til að frumvarpið verði samþykkt með fyrirliggjandi breytingartillögum.

Herra forseti. Ég ætla aðeins að koma inn í umræðu um nefndarálitið um frumvarp til laga um breytingu á lögum um útlendinga, um kærunefndina. Við höfum kallað þetta litla útlendingamálið en það er ekki svo lítið heldur veigamikill þáttur í því að takast á við það sem við erum að fást við, þ.e. fjölgun flóttamanna, hælisleitenda og fólks sem sækir til okkar út af einhvers konar neyðarástandi. Það er rétt að við erum tvær með fyrirvara á nefndarálitinu. Auðvitað er hæpið að hægt sé að gera svo að öllum líki, en það er frumskilyrði að hægt sé að hraða þessari vinnu svo að fólk þurfi ekki að bíða jafn lengi og það hefur þurft að gera fram til þessa og þurfi ekki að velkjast um í kerfinu milli vonar og ótta um það hvort mál þess fái framgang eða hvort það þurfi að fara úr landi. Fyrirvari minn og hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur er á þá vegu að við teljum mikilvægt að gagnsæi sé viðhaft í öllu ferlinu gagnvart kærendum og þess sé gætt í hvívetna að aukinn málsmeðferðarhraði komi ekki niður á gæðum málsmeðferðarinnar eða réttaröryggi kærenda. Í c-lið 2. gr. er lagt til að kærunefndin fái rúma heimild til að meta í hvaða málum sé þörf á að kærandi komi sjálfur fyrir nefndina. Þetta er breyting sem ég geri mér grein fyrir að er í þá átt að reyna að hraða málsmeðferð en á móti kemur að verið að skerða þann rétt sem kærendur hafa haft. Ég hef ákveðnar áhyggjur af því og vona svo sannarlega að það komi ekki til með að bitna á þeim sem sækir málið. Það er í rauninni sett í hendurnar á nefndinni að kærandi eða talsmaður komi fyrir nefndina þegar hún telur þess þörf, það er ekki lengur beinlínis á forsendum þess sem kærir. Ég vil líka tala um hverjir eru tilnefndir, þ.e. hverjir skipa þessa nefnd. Mér finnst áhugavert að ráðherra skipar þá tvo sem þurfa að vera héraðsdómarar, þ.e. formann og varaformann. Hinir fimm eru tilnefndir af Mannréttindaskrifstofu Íslands og Mannréttindastofnun háskólans og svo eru tveir án tilnefningar. Maður vonast til þess að þarna verðum við komin með hæft og gott fólk til starfans sem hafi ævinlega mannúðina að leiðarljósi við afgreiðslu allra mála en ekki kerfið, en við höfum heyrt mjög mikla gagnrýni á að það sé fyrst og fremst kerfið sem ráði en ekki mannúðin. Það að tryggja sanngjarna og skilvirka málsmeðferð á ævinlega að byggja á því að við hugum út frá mannúðlegu sjónarmiði og ekki neinu öðru. Það er allt í lagi að geta þess að gert er ráð fyrir því að fjöldi hælisleitenda verði um og yfir 600 og jafnvel enn fleiri. Þeir mánuðir sem liðnir eru af árinu sýna að það er fjölgun miðað við sama tíma í fyrra og eðlilega þar sem ekki tekst að leysa vandann á heimaslóðum þess fólks sem kemur til okkar. Vonandi verður þetta til þess að styrkja það. Í 2. gr. er líka talað um að þrír nefndarmenn eigi að sitja fundi í hverju máli. Það er svolítið verið að reyna að leggja upp með að með auknum fjölda nefndarmanna verði hægt að búa til einhvers konar sérhæfingu því að mál eru oft mjög sértæk. Það er mjög gott að geta búið til einhverja slíka sérþekkingu sem ætti að ýta enn frekar undir það að málin gangi hraðar fyrir sig. Á sama tíma fá bæði formaður og varaformaður rýmri heimildir til að úrskurða einir og taka ívilnandi ákvarðanir sem geta staðfest ákvarðanir lægra setts stjórnvalds. Mér finnst þurfa að fylgjast mjög vel með því að þetta gangi nokkuð snurðulaust fyrir sig. Það hefur farið fram mikið starf í nefndinni og málið hefur fengið langa og góða umræðu og við höfum komist að nokkuð sameiginlegu niðurstöðu. Það sem var helst umdeilt í frumvarpinu var í 5. gr. sem fjallaði um örugg upprunaríki en það er tekið hér í burtu. Það breytti heilmiklu og varð til þess að við gátum sæst á að þetta væri forgangsmál og annað væri umdeildara og við gætum tekið samtal um það á lengri tíma, en þetta væri mikilvægt til þess að við gætum hraðað málsmeðferðinni og fólk þyrfti ekki að bíða, eins og ég sagði áðan. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna. Ég er fegin að þetta er að komast hér í gegn. Ég vil líka þakka fyrir reglulega góða vinnu í nefndinni. Ég þakka formanninum sérstaklega fyrir utanumhald hennar á þessu og framsögumanninum sem vann að stóra frumvarpinu og hafði góða innsýn í málið í heild sinni og þær báðar. Það skiptir sköpum þegar við erum að fjalla um svona viðkvæm mál.