Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Það frv. sem hér um ræðir fjallar um tímabundna lækkun tolls á bensíni. Þann 5. okt. sl. ritaði fjmrh. Verðlagsráði bréf og skýrði frá því að ríkisstjórnin mundi beita sér fyrir breytingu á tollalögum þannig að hlutur ríkisins af aðflutningsgjöldum og virðisaukaskatti hækki ekki í krónutölu frá því sem var við síðustu verðlagningu bensíns. Í fskj. með frv. er umrætt bréf til Verðlagsráðs birt. Þessi ákvörðun ríkisstjórnarinnar er tekin í samráði við helstu samtök launafólks og samtök atvinnurekenda og er ætlað að styrkja það samkomulag um kjaramál sem kennt er við þjóðarsátt. Verði frv. þetta að lögum er gert ráð fyrir að þau gildi til áramóta en ætla má að heimsmarkaðsverð á olíu lækki til muna á þeim tíma frá því háa verði sem spákaupmennska í tengslum við Persaflóadeiluna hefur nú leitt til og er ánægjulegt að olíufélögin ákváðu í gær að óska ekki eftir þeirri hækkun sem horfur voru á að þau mundu óska eftir. Styður sú ákvörðun enn frekar þá hugsun sem í þessu frv. felst. Það er lagt fram vegna óvissunnar í olíumálum á heimsmarkaði um þessar mundir. Samkvæmt gildandi reglum er veittur gjaldfrestur á innflutningsgjöldum af bensíni og er því lagt til í frv. að heimildin um tímabundna tollalækkun verði afturvirk frá 1. okt. og gildi til 31. des. í ár. Tollur af bensíni er nú 50% en að samþykktu þessu frv. er gert ráð fyrir að heimilt verði að lækka hann í um 30 -- 35%. Þetta mun hafa í för með sér um 50 millj. kr. tekjutap á mánuði fyrir ríkissjóð, þrátt fyrir hærri tekjur af bensíni og virðisaukaskatti, ef miðað er við það háa innkaupsverð sem horfur voru á þegar frv. var samið á sínum tíma. Hins vegar getur tekjutapið orðið minna ef verðlagsþróun verður með öðrum hætti. Fulltrúar ASÍ, BSRB og VSÍ hafa að undanförnu rætt við ríkisstjórnina og fjmrn. um þessi mál. Til grundvallar þeim viðræðum hefur legið mat ráðuneytisins á áhrifum hærra bensínverðs á verðlag og afkomu ríkissjóðs. Aðilar hafa verið sammála um að varanleg hækkun á bensínverði hefði veruleg áhrif á öllum sviðum efnahagslífsins og þar með talda tekjuskerðingu hjá ríkissjóði. Jafnframt finnst mér, virðulegi forseti, rétt að benda á að hagfræðingar og alþjóðlegar hagstofnanir hafa ítrekað varað við því að gripið sé til opinberra aðgerða í því skyni að greiða niður til langtíma hækkun olíuverðs til neytenda. Þessi sjónarmið komu m.a. fram í máli fulltrúa á ársfundi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sl. haust. Í samþykktum ársfundarins segir m.a. að tilraunir til að halda niðri olíuverði í einstökum ríkjum með niðurgreiðslum eða verðlagshöftum eða að bæta upp hærra olíuverð með krónutöluhækkunum á kaupi muni aðeins efla verðbólgutilhneigingar í hagkerfi hvers ríkis og verða til þess að síðar meir yrði þörf á harðneskjulegri aðgerðum í peninga- og skattamálum en ella. Mér finnst nauðsynlegt að benda á þessa einróma niðurstöðu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins vegna þeirrar orkukreppu sem hugsanlega kann að verða á næstu mánuðum og missirum. Ég tel, virðulegi forseti, ekki ástæðu til þess að fjalla frekar um efnisatriði frv. og mælist til þess að að lokinni 1. umr. verði því vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Flm. (Málmfríður Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Á síðustu áratugum hefur staða kvenna í þjóðfélaginu tekið stórfelldum stakkaskiptum, einkum þar með tilliti til atvinnu. Heimilið er ekki lengur aðalstarfsvettvangur þorra kvenna. Þá staðreynd verður að viðurkenna, hvaða augum sem hún annars er litin. Konur hafa hópast út á atvinnumarkaðinn bæði til sjávar og sveita og það er ekki rétt að segja að það sé alfarið að þeirra eigin ósk. Oft hafa þjóðfélagslegar aðstæður knúið þær til þess, svo sem það hve dýrt er að koma upp húsnæði, kröfur um aukna menntun almennings, sem kostar fé, og kröfur atvinnumarkaðsins til vinnuframlags þeirra svo og löngun þeirra til að nýta sína eigin menntun. Nú er staðan nokkuð að breytast. Samdráttur í landbúnaði veldur fólksfækkun í sveitum landsins. Nýbúgreinarnar hafa barist í bökkum og eru jafnvel aflagðar að mestu. Sú staða bitnar á heimilum og þá jafnt á konum sem körlum þar sem þær eru líka í fyrirvinnuhlutverkinu. Atvinnuleysi er nú meira í þorpum og á þéttbýlisstöðum en áður hafa sést tölur um og ekki er fyrirsjáanlegt að úr því rætist á næstunni. Á mörgum sveitaheimilum, einkum þar sem ekki eru ung börn, hefur konan, þó hún sé ein um heimilisforsjá, oft tíma aflögu sem hún kysi að nota fyrir sjálfa sig til að læra eitthvað, til að endurhæfa sig eða beinlínis til vinnu heima eða utan heimilis í þeim beina tilgangi að drýgja tekjurnar. Þetta síðasttalda er oftar en ekki af brýnni nauðsyn þó svo efnahagslegar aðstæður bændakvenna séu afar mismunandi. En hvað er í boði fyrir sveitakonu að mæta þessum þörfum? Innan flestra landbúnaðarbyggðarlaga hafa myndast þéttbýliskjarnar og sums staðar eru sjávarpláss í nánd. Þéttbýlisstaðir til sveita eru oft í kringum ylrækt eða gróðurhús, þar sem konur leggja fram drjúga vinnu, eða þá umhverfis skóla, hótel, elliheimili eða þjónustu af einhverju tagi. Sveitakonur sem þurfa að drýgja tekjur heimilisins leita í störf á þessa staði sem kennarar, sem leiðbeinendur eða starfsstúlkur og í mörgum sveitum eru þetta einu atvinnutækifæri kvenna utan heimilis. En þau hafa flest þá ókosti að vera árstíðabundin, óviss og illa launuð. Konur á sveitabæjum í námunda við sjávarpláss leita einnig nokkuð í vinnu þangað, í sumum tilvikum við svipuð störf og ég hef nú nefnt, en auk þess í nokkrum mæli til fiskvinnu. Í þeirri grein er yfirleitt litið á þær sem varavinnukraft og dragi úr atvinnu þá eru það þær sem fyrst er sagt upp. Það sem ég hef nú sagt undirstrikar mikilvægi þess máls sem hér er til umræðu, en það eru varanlegar úrbætur til að treysta atvinnuöryggi kvenna á landsbyggðinni því konur vantar vinnu. Atvinnulíf landsmanna utan höfuðborgarsvæðisins er víðast hvar einhæft. Sums staðar stendur byggðarlagið og fellur með einni atvinnugrein eða jafnvel einu fyrirtæki. Þessi fábreytni í atvinnulífinu hefur orðið enn afdrifaríkari með breyttum þjóðfélagsháttum, ekki síst með aukinni þátttöku kvenna í störfum utan heimilis. Það er löngu tímabært að taka mið af þeirri staðreynd. Stjórnvöld á Norðurlöndum hafa fyrir löngu áttað sig á vanda landsbyggðarinnar og svara því kalli. Þar eru viðamiklar aðgerðir í fullum gangi til þess að mæta atvinnuþörf dreifbýlisins og hvorki sparað fé né fyrirhöfn. Þar er ekki spurt hvort eigi að halda landsvæðum í byggð heldur hvernig. Niðurstaða þeirra rannsókna sem gerðar hafa verið á þeim málum er sú að öllu skipti að konur fáist til að búa þar og til þess þurfi þær að hafa atvinnu. Vilji konur ekki búa í byggðinni, og það gera þær ekki hafi þær ekki atvinnu við sitt hæfi að hverfa að, þá er byggðin fallin. Rannsóknir sýna að ungar stúlkur taka þá ákvörðun nokkuð snemma hvort þær vilja vera kyrrar eða fara, jafnvel um fjórtán til fimmtán ára aldur. Þess vegna er nauðsynlegt að atvinnulíf sé ekki einhæft, það sé eitthvert val og þær sjái einhverja þá atvinnumöguleika sem höfða til þeirra þá þegar. Rannsóknir sýna einnig að þær hugmyndir gefast best til framkvæmda sem koma frá fólkinu sjálfu. Tilbúnar lausnir að sunnan gefast sjaldan vel. Þess vegna verður að vera til einhver aðili sem svarar frumkvæði og staður þar sem hægt er að leita til með ráðgjöf og fjármagn. Það er einmitt þetta sem það frv. sem hér er til umræðu miðar að. Einnig þarf að vera fyrir hendi vilji til að taka áhættu með aðilanum og það er líka til umræðu hér. Þetta á ekki síst við um konur, sem eru gætnar að eðlisfari, varfærnari í fjárfestingum og hika við að leggja heimili sín og hagsmuni fjölskyldunnar að veði. Þessi gætni þeirra í fjárfestingum hefur aftur á móti sýnt sig að vera hagur fyrir þann sem lánar. Reynslan sýnir einmitt að konur eru skilvísar og orðheldnar og standa við sitt og leggja ekki út í áhættusöm ævintýr. Konum er það metnaðarmál að standa við gefin heit og skuldbindingar, það er reynsla þeirra sem farið hafa með sérsjóði til atvinnuuppbyggingar kvenna. Hvergi er skilvísi meiri. Kannanir frá Bandaríkjunum sýna þetta mjög glögglega. Til þess að koma á fót traustu og fjölbreyttu atvinnulífi á landsbyggðinni verður að huga að nýsköpun. Álit margra iðnráðgjafa er að tregða manna til að leita inn á nýjar brautir utan hefðbundinnar atvinnustarfsemi sé hemill á nýsköpun í atvinnulífinu. Þetta ætti ekki að standa konum í vegi eins og körlum því hvar sem þær koma að atvinnuuppbyggingu eru þær í rauninni nýjar. Þær hafa ekki átt greiðan aðgang að uppbyggingu fyrirtækja hingað til. Reynsluheimur kvenna hefur ekki mótað atvinnuuppbyggingu fram til þessa og nauðsyn er að þær fái aðgang til að koma sínum hugmyndum á framfæri til að auka fjölbreytni atvinnulífsins. Árið 1986 var atvinnuþátttaka kvenna hér á landi 90,1%. Þátttaka giftra kvenna í atvinnu utan heimilis hafði aukist úr 20% árið 1960 í 84% árið 1986. Nú fer atvinnuleysi hins vegar vaxandi og kemur harðar niður á konum en körlum. Skráð atvinnuleysi er meira meðal kvenna en karla. Þar að auki er vitað mál að dulið eða óskráð atvinnuleysi er meira meðal kvenna en karla, einkum í dreifbýli. Það er vert að benda á að 40% lögbýla í landinu bera aðeins eitt ársverk eða minna. Allt ber því að sama brunni, það vantar ný störf fyrir konur. Ætla mætti að einhverjir ráðamenn hafi komið auga á fyrrnefndar staðreyndir, samanber eftirfarandi setningu í málefnasamningi núverandi ríkisstjórnar: ,,Sérstakt átak verður gert til að auka fjölbreytni í atvinnu kvenna á landsbyggðinni.`` Vissulega bólar nú á efndum í því máli því að fé hefur verið sett á fjárlög til að mæta þessari atvinnuþörf í einhverjum mæli. Þótt þar sé ekki um háar upphæðir að ræða er það þó viðleitni. Vegna þess að konum finnst seint ganga höfum við þingkonur Kvennalistans lagt hér fram á þskj. 30 frv. til laga um breytingu á lögum nr. 64/1985, um Byggðastofnun, sem hljóðar svo: ,,1. gr. Við II. kafla laganna bætist ný grein, er verði 13. gr. og orðist þannig: Við Byggðastofnun starfar deild sem hefur það hlutverk að vinna að uppbyggingu atvinnu fyrir konur. Til starfsemi deildarinnar skulu renna a.m.k. 20% af árlegum framlögum ríkisins til Byggðastofnunar og skal þeim varið til reksturs deildarinnar, ráðgjafar, lána, styrkja og annarrar fyrirgreiðslu vegna atvinnustarfsemi kvenna. Nánari ákvæði um starfsemi deildarinnar setur ráðherra með reglugerð. 2. gr. Lög þessi öðlast gildi 1. jan. 1991.`` Í 3. gr. laga um Byggðastofnun segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Byggðastofnun fylgist með þróun byggðar í landinu. Stofnunin getur gert eða látið gera áætlanir um þróun byggða og atvinnulífs í þeim tilgangi að treysta búsetu og atvinnu í byggðum landsins. Í samræmi við hlutverk stofnunarinnar veitir hún lán eða annan fjárhagslegan stuðning í því skyni m.a. að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum, koma í veg fyrir að óæskileg byggðaröskun eigi sér stað eða lífvænlegar byggðir fara í eyði.`` Þetta verkefni sem við erum hér með er því hreint byggðaverkefni og algerlega í samræmi við markmið Byggðastofnunar. Stofnun sérstakrar deildar við Byggðastofnun, sem eingöngu fjalli um málefni kvenna, er ein leiðin til að fást við þann vanda sem leiðir af núverandi fábreytni og skorti á störfum fyrir konur. Það er eðlilegt að konur hafi frumkvæði í þessum efnum en hvatning, ráðgjöf og bætt skilyrði eru nauðsynleg. Konur skortir sjálfstraust á þessum vettvangi. Þær hafa lítið sótt í atvinnuþróunarsjóði og eignarleysi kvenna hindrar þær í að stofna til skulda. Fyrsta verkefni kvennadeildar Byggðastofnunar yrði að efla frumkvæði hjá konum, t.d. með fræðslufundum, hugmyndasamkeppni, almennri fræðsluráðgjöf og handleiðslu á námskeiðum fyrir konur sem vilja stofna fyrirtæki. Þannig má minnka það forskot sem karlar hafa í þessum efnum. Tryggja þarf skilning á sérstöðu kvenna. Þess vegna er nauðsynlegt að við deildina starfi konur sem hafa reynslu af kvennaráðgjöf og jafnréttismálum. Fræðsla fyrir konur þarf að miðast við reynslu þeirra og þá staðreynd að konum henta betur vinnu- og kennsluaðferðir sem byggjast á hópvinnu og óformlegum samskiptum og efla frumkvæði og áræði. Það er ekki nóg að breyta orðinu ,,hann`` í ,,hún``. Á óþekktu sviði eiga konur sérstaklega erfitt með að meta hvað þær geta og hvað ekki og hverjar eru þeirra veiku og sterku hliðar. Kvennadeild Byggðastofnunar yrði hreint byggðaverkefni. Þess vegna teljum við flutningskonur mikilvægt að hún hafi aðsetur utan höfuðborgarsvæðisins og við bendum á Akureyri sem kjörinn stað í því skyni. Rökin fyrir því eru þau að þar hefur á undanförnum árum verið unnið að samnorræna verkefninu ,,Bryt`` eða ,,Brjótum múrana`` sem er þróunarverkefni á sviði jafnréttismála. Þá er á Akureyri útibú frá Byggðastofnun og á sama stað er svo aðsetur Iðnþróunarfélags Eyjafjarðar sem unnið hefur markvisst að atvinnuþróun á Eyjafjarðarsvæðinu. Flutningskonur leggja því til að sett verði ákvæði í reglugerð um að kvennadeildin starfi við útibú Byggðastofnunar á Akureyri. Enn fremur verði í reglugerð ákvæði um að við deildina starfi konur með reynslu í jafnréttisstarfi og kvennaráðgjöf sem hafi með höndum rekstur deildarinnar, meti umsóknir um aðstoð, veiti ráðgjöf og handleiðslu og annist námskeið fyrir konur. Einnig komi fram í reglugerð ákveðin stefna þar sem t.d. þær hugmyndir fái forgang sem stuðla að nýjungum í atvinnurekstri byggðarlagsins eða byggjast á hráefni eða annarri auðlind byggðarlagsins. Einnig væri hugsanlegt að veita þeim konum forgang sem fara út í óhefðbundinn atvinnurekstur, annaðhvort óhefðbundinn fyrir byggðarlagið eða óhefðbundinn fyrir konur. Átak til eflingar atvinnu fyrir konur í dreifbýli getur vissulega fallið undir almenna starfsemi Byggðastofnunar. Reynslan hefur þó sýnt að hætt er við að önnur verkefni fái sjálfkrafa forgang. Þess vegna þarf að marka kvennadeild sérstakan sess með lögum, deild sem vegna sérstöðu sinnar ætti auðveldara með að tileinka sér og tryggja ný vinnubrögð sem eru aðgengileg fyrir konur. Á ráðstefnu um atvinnumál kvenna í dreifbýli komu fram athyglisverðar niðurstöður ýmsar. En athyglisverðast þótti mér að heyra og sjá hugmyndaauðgi kvennanna um möguleika á margvíslegri atvinnustarfsemi fyrir konur. Og langsamlega athyglisverðast hvernig þær hugsuðu sér uppbyggingu þess. Hugmyndir þeirra byggjast yfirleitt allar á samvinnu kvenna. Atvinnureksturinn tæki mið af börnum og heimili og því að störfum skuli hagað þannig að konur séu ekki knúnar til að varpa frá sér ábyrgð á fjölskyldulífi. Við getum litið á það aftur á móti hvernig karlar byggja gjarnan upp atvinnufyrirtæki. Þar eru konur, börn og þarfir þeirra ekki inni í myndinni þó að gengið sé út frá því að vinnuframlag kvenna sé nýtt. Þó er ávallt vísað til karlanna sem hinna ábyrgu aðila. Konur miða við að byrja smátt, en efla reksturinn hægt og örugglega. Karlar vilja byrja stórt, verða ríkir strax og sorglegar afleiðingar þess hugsunarháttar blasa allt of víða við. Landsbyggðinni er nú bráður og stórkostlegur vandi á höndum um atvinnumál og atvinnuuppbyggingu sem ég fæ ekki séð að verði leystur nema með atbeina stjórnvalda í einhverjum mæli. En heimamenn verða sjálfir að eiga frumkvæði, hugmyndir og tillögur um hvað gera skuli. Þar verða konur að hafa frumkvæði að sínum hluta og hugmyndirnar skortir þær ekki. Það skiptir öllu máli um framtíð landsbyggðarinnar að tillit sé tekið til þess að þannig þarf að búa að konum að þær geti komið inn í atvinnulífið á eigin forsendum, að atvinnuuppbyggingin taki mið af því hvað hentar konum því án þátttöku kvenna verður ekki um neinar raunhæfar úrbætur að ræða í atvinnumálum dreifbýlisins. Og með tilvitnun til þeirra orða í stjórnarsáttmálanum, að sérstakt átak verði gert til að auka fjölbreytni í atvinnu kvenna á landsbyggðinni, skora ég nú á hæstv. ríkisstjórn að láta athafnir fylgja orðum og tryggja þessu frv. framgang. Í stjórnarsáttmálanum eru einnig fyrirheit um að taka fyllsta tillit til byggðamála við uppbyggingu atvinnulífsins og einnig um það að stuðlað verði að æskilegri byggðarþróun, sem hlýtur að þýða að vilji ráðamanna er að byggð haldist sem víðast um landið. Til þess að svo verði þarf nýja strauma og stefnur í atvinnulífinu og að því miðar þetta frv. Það skiptir meira máli um byggðafestu en margir gera sér ljóst að konur um landið allt, til sjávar og til sveita, eigi kost á atvinnu sem miðast við þarfir þeirra. Konur vantar að vinnu. Að loknu máli mínu, hæstv. forseti, vil ég vísa þessu frv. til fjh. - og viðskn.

Flm. (Árni Gunnarsson) : Herra forseti. Ég leyfi mér að flytja hér frv. til laga um breytingu á umferðarlögum nr. 50/1987, með síðari breytingum, ásamt þeim hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur, Geir Gunnarssyni, Kristínu Einarsdóttur og Jóni Kristjánssyni. Í frv. er gert ráð fyrir að 1. gr. í núgildandi umferðarlögum breytist allnokkuð. Tillaga er um að 2. mgr. 45. gr. laganna orðist svo, með leyfi forseta: ,,Ef vínandamagn í blóði ökumanns nemur 0,25‰ eða meira telst hann ekki geta stjórnað ökutæki örugglega.`` 2. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Lög þessi öðlast gildi 1. júlí 1991.`` Greinargerð er stutt en segir í raun megnið af því sem segja þarf um þetta frv. Ég ætla að lesa greinargerðina, með leyfi forseta: ,,Í frv. þessu er lagt til að leyfilegt vínandamagn í blóði ökumanns verði lækkað úr 0,50‰ í 0,25‰. Flutningsmenn telja eðlilegt að skekkjumörk við mælingu verði 0,05‰. Tilgangurinn með flutningi frv. er að eyða þeirri óvissu sem ríkt hefur um áfengisneyslu og akstur bifreiða. Verði þessi breyting að lögum þarf enginn að velkjast í vafa um að ekki má aka bifreið eftir að hafa drukkið áfengi, hversu lítil sem neyslan hefur verið. Ekki þarf að fara mörgum orðum um nauðsyn þessarar breytingar. Umferðarslysum af völdum ölvunaraksturs hefur farið fjölgandi. Núgildandi umferðarlög valda því að ökumaður verður hverju sinni að meta sjálfur, eftir að hafa neytt áfengis, hvort hann er hæfur til að aka bifreið eða ekki. Þetta mat varð mun erfiðara eftir að bruggun áfengs öls var leyfð hér á landi. Með þessari breytingu verður eftirlit með framkvæmd laganna mun auðveldara en áður. Sú lækkun á vínandamagni í blóði, sem hér er lögð til, kemur ekki í veg fyrir að almenningur geti notað lyf með vínanda í eða drukkið léttan pilsner. Ölvunarakstur er nú orðinn þvílíkt vandamál í mörgum löndum, ekki síður en á Íslandi, að víða hefur leyfilegt vínandamagn í blóði verið lækkað og tekin upp ný viðmiðun 0,0‰. Með þessu frv. er á afdráttarlausan hátt staðfest að neysla áfengis og akstur fer ekki saman. Í fylgiskjali með þessu frv. eru kaflar úr bók sem kom út í maí á þessu ári og er eftir Árna Einarsson. Bókin nefnist ,,Eftir einn ... ei aki neinn``. Útgefandi er Bindindisfélag ökumanna.`` Varðandi ýmislegt sem fram kemur í þessari greinargerð vil ég nefna sem dæmi að flm. telja eðlilegt að skekkjumörk við mælingu verði 0,05‰. Þetta er gert í þeim tilgangi, og í samráði raunar við þá vísindamenn sem gerst þekkja til þessa málaflokks og telja að mæling verði ekki örugg nema við 0,30‰. Eigi að fara neðar í mælingu muni það kosta mikla fjármuni og tækni sem við ráðum yfir að mjög litlu leyti. Þess vegna eru þessi skekkjumörk komin þarna inn og í raun er hér verið að ræða um 0,30‰ sem yrði þá leyfilegt áfengismagn í blóði. Ég vil geta þess, vegna umræðu sem hefur orðið vegna sjónvarpsþáttar á Stöð 2 í gær þar sem sýnt var að með því að drekka úr hálfri dós af maltöli mundi mælast áfengismagn --- ekki í blóði heldur í andardrætti manna. Það er ekki refsivert að vera með vínandamagn í andardrætti heldur er það blóðsýnið sem gildir, þannig að ef viðkomandi maður hefði verið tekinn og úr honum tekið blóðsýni og það rannsakað þá hefði hann ekki mælst yfir mörkum þó að blástursaðferðin hefði sýnt svo vera. Herra forseti. Mig langar til að nefna nokkur atriði varðandi ölvunarakstur hér á landi. Á árabilinu 1978 -- 1987 slösuðust 1100 manns í umferðarslysum á Íslandi sem beint má tengja áfengisneyslu. Ég endurtek, 1100 manns. Þar af létust 66 í umferðarslysum sem tengja má áfengisneyslu. Þetta er óstjórnlegur tollur og enda þótt tryggingarfélög bæti tjón á eignum manna eftir slík slys verður aldrei bætt um vegna þeirra sem látast. Ég vil einnig geta þess að árlega eru teknir hér á landi 2400 -- 2500 ökumenn grunaðir um ölvun við akstur. Mikill meiri hluti þeirra, eða rösklega 2000, missir ökuréttindi vegna ölvunar við akstur. Þess ber að geta að það er almenn skoðun meðal löggæslumanna og þeirra sem eru sérfróðir á þessum vettvangi að þetta sé aðeins brot af ísjakanum, þetta sé aðeins örlítið brot af þeim fjölda manna sem aka undir áhrifum áfengis. Stundum er talað um að það séu þrefalt fleiri sem aka ölvaðir eða undir áhrifum áfengis en þeir sem nást. Ég vil láta það koma alveg skýrt fram í þessari umræðu að hér er ekki um það að ræða að flm. séu að hvetja til þess að fólk dragi almennt úr áfengisneyslu. Það á ekkert skylt við þetta mál, ekki neitt. Það eina sem hér er í raun gert er að draga mjög skarpa markalínu á milli áfengisneyslu og aksturs hvers konar ökutækja. Það á auðvitað að vera regla hjá hverjum einasta hugsandi manni að hann hreyfi ekki ökutæki eftir að hann hefur neytt áfengis, nákvæmlega sama hve magnið er lítið sem viðkomandi drekkur. Með þessu frv. er heldur ekki verið að skerða rétt einstaklinga til þess að meta og vega sjálfir hvort þeir eru færir um að aka bifreið eftir að hafa neytt áfengis. Einstaklingnum er einfaldlega gert ljóst að hann má ekki aka bifreið eftir að hafa neytt áfengis. Það verður að segja hins vegar að sjálfsmatið er frá honum tekið með þessu frv., ef það verður að lögum, enda held ég að leiða megi að því mjög gild rök að sjálfsmat einstaklinga hlýtur að skerðast verulega við neyslu áfengis, sjálfsmatið gagnvart því hvort viðkomandi er fær um að aka bifreið eða ekki. Með þessu frv. er heldur ekki verið að skerða rétt einstaklinga til að bera ábyrgð á sjálfum sér og eigin gerðum. Á þessum vettvangi ber hann ekki aðeins ábyrgð á sjálfum sér, einstaklingurinn sem neytir áfengis og ekur bifreið, heldur tugum og hundruðum annarra einstaklinga í umferðinni. Þetta vil ég að komi mjög skýrt fram hjá flm. þessa frv. og menn skilji það að hér er ekki verið að leggja hömlur af neinu tagi á einstaklingana. Það er hins vegar verið að gera mönnum ljóst að áfengisneysla og akstur bifreiðar eða hvers konar ökutækis getur aldrei farið saman, má ekki fara saman og á ekki að fara saman. Það er alveg ljóst af könnunum sem gerðar hafa verið að mikill meiri hluti almennings í þessu landi telur að áfengisneysla og akstur ökutækja fari ekki saman. Mig langar, herra forseti, í örstuttu máli að fara yfir nokkrar staðreyndir sem ég held að sé nauðsynlegt að komi fram áður en þetta mál verður rætt frekar og tekið til skoðunar í nefnd. Það eru til tölur um ölvaða ökumenn síðan 1968. Þar kemur fram að skráður ölvunarakstur á Íslandi er hlutfallslega tíðari en á hinum Norðurlöndunum. Það kann hins vegar að stafa af því að eftirlit með ölvunarakstri sé betra hér en yfirleitt á hinum Norðurlöndunum og að við séum betur á varðbergi gagnvart þessum þætti mannlífsins en frændur okkar á hinum Norðurlöndunum. Það kemur í ljós í þessari könnun að 16% Íslendinga hafa ekið undir áhrifum áfengis á móti 6 -- 7% á hinum Norðurlöndunum. Það má ráða af tölum um fjölda þeirra sem teknir eru árlega vegna ölvunaraksturs að um 1% þjóðarinnar sé kært fyrir meintan ölvunarakstur á hverju ári, en þetta er þrisvar til fjórum sinnum hærra hlutfall en á hinum Norðurlöndunum. Það er erfitt að skýra af hverju þetta er svo, en nefnt hefur verið að okkar ágæta land sé strjálbýlt, samgöngur strjálar. En á það ber hins vegar að líta að mun fleiri eru teknir ölvaðir við akstur hlutfallslega í Reykjavík en annars staðar á landinu. Önnur leið til þess að meta og kanna hversu algengur ölvunarakstur er er að kynna sér hve oft fólk hefur verið í bíl með ölvuðum ökumanni. Í könnun nefndar um átak í áfengisvörnum og heilbrrn. í janúar 1989 sem endurtekin var í október sama ár segjast tæp 10% aðspurðra hafa verið í bíl með ölvuðum ökumanni einhvern tímann síðustu 12 mánuði. Í könnun sem Hagvangur gerði 1989 fyrir Umferðarráð var m.a. spurt hvort fólk hefði einhvern tímann setið í bíl með ölvuðum ökumanni. Þar svöruðu 29,5% játandi, 69% neituðu og 1,6% töldu sig ekki vita hvort svo væri. Samkvæmt skýrslum Umferðarráðs um þá sem aka ölvaðir eru um 85% karlar og 15% konur. Það er sem sagt mjög áberandi hversu karlar aka miklu oftar undir áhrifum áfengis en konur. Og yngri ökumenn eru í miklum meiri hluta þeirra sem aka ölvaðir. Einnig er áberandi hve margir þeirra sem teknir eru hafa mikinn vínanda í blóði. Á árunum 1985 til 1988 voru að meðaltali 420 ökumenn með 2 -- 2,49‰ vínanda í blóði og 180 með 2,5‰ eða meira. Þess ber einnig að geta, herra forseti, að hlutfall áfengistengdra dauðaslysa, eins og það er orðað á fagmannamáli, í umferðinni er um 25% og um 18% af slysum með miklum meiðslum. Hér er um lágmarkstölu að ræða því ekki eru gerð ölvunarpróf á ökumönnum sem lenda í slysum nema grunur leiki á að þeir séu ölvaðir. Það er líka fróðlegt að nefna afstöðu almennings til ölvunaraksturs, en í þeirri könnun sem ég hef nú vitnað til var spurt um afstöðu fólks til reglna um leyfilegt vínandamagn í blóði ökumanna. Í janúarkönnun svöruðu 47% því til að reglurnar ættu að vera strangari en um 43% í októberkönnuninni. Í könnun sem ég hygg að Bindindisfélag ökumanna hafi gert á ölvunarakstri var m.a. spurt hve mikið áfengi ætti að leyfa ökumönnum að drekka. 52,4% sögðu að ekki ætti að leyfa neitt áfengi, 31,8% töldu að leyfa ætti áfengismagn sem næmi áfengismagni í einum bjór og 9,4% áfengismagn í tveimur bjórum. Það er sem fyrr ljóst að konur eru miklu ákveðnari fylgjendur algers áfengisbanns stjórnenda ökutækja en karlar. Þannig kemur í ljós að 62,3% kvenna vilja að menn hafi ekki heimild til að neyta áfengis af nokkru tagi, en 46,5% karla. Í annarri könnun sem gerð var kemur fram hvað margir segjast hafa ekið ölvaðir án þess að vera stöðvaðir. Þannig segjast 12,74% hafa ekið ölvuð einu sinni og 14,29% tvisvar eða oftar án þess að hafa verið teknir. Þetta gefur til kynna, herra forseti, að þetta vandamál sé miklu víðtækara en okkur grunar og tölur um töku manna sem aka ölvaðir gefa til kynna. Flestir þeirra sem teknir eru eru að koma af veitingastöðum eða 48% en 40% eru að koma úr heimahúsum. 5% eru þó á leið úr vinnu. Flestir þeirra sem setjast ölvaðir undir stýri virðast treysta því að lenda ekki í klóm lögreglu. Þrjátíu og sex gefa þá skýringu á ölvunarakstri sínum, en 32% telja sig hafa verið undir löglegum mörkum. Þarna kemur þetta stóra vafaatriði. 32% halda að þeir hafi verið undir leyfilegum mörkum sem segir mér a.m.k. þá sögu að það þurfi að draga þarna miklu, miklu skarpari markalínu þannig að aldrei sé vafi á því, þegar maður stígur upp í bifreið eftir að hafa neytt áfengis, að hann er að brjóta lög. Það þarf að vera mjög ákveðin og skörp regla um það. Í þessari könnun sem ég er nú að fjalla um er niðurstaðan sú að tæpur helmingur fólks sem tók þátt í könnuninni hafði ekið bíl undir áhrifum áfengis. Þetta er auðvitað mjög umhugsunarverð niðurstaða ef hún gefur mynd af því hvernig ástandið er í þessum efnum í þjóðfélaginu almennt. Þátttakendur í þessari könnun voru líka beðnir um að taka afstöðu til fullyrðingarinnar ,,Ölvaður ökumaður er hættulegur í umferðinni``. Rösklega 89% voru mjög sammála þessari fullyrðingu og 8,9% sammála. Það skiptist þarna í mjög sammála og sammála, eða samtals 98%. Það er mjög eftirtektarvert einnig í þeim könnunum sem gerðar hafa verið, þar sem fólk hefur verið spurt að því hvort herða ætti reglur varðandi ölvunarakstur, að það er unga fólkið sem er miklu ákveðnara í því að reglurnar eigi að vera strangari en þær eru nú en hinir fullorðnu. Þetta segir mér einfaldlega þá sögu að unga fólkið tekur á þessum málum á miklu raunsærri hátt en margir hinna fullorðnu sem eiga kannski að baki langa sögu í neyslu áfengis og líta á áfengi sem sjálfsagðan hluta af hinu daglega lífi og jafnvel svo sjálfsagðan að þeir megi aka undir áhrifum áfengis. Herra forseti. Ég hirði ekki um að hafa mikið fleiri orð um þetta. Ég ítreka og endurtek það sem ég sagði í upphafi, að hér er fyrst og fremst verið að draga skarpa markalínu, gera öllum ljóst, það sem ég hygg að langflestum sé í raun ljóst, að áfengisneysla og akstur ökutækja fer ekki saman. Hér er verið að reka endahnút á tilraunir löggjafans til að gera almenningi ljósa grein fyrir því að akstur eftir neyslu áfengis er ólögmætur, óskynsamlegur, ábyrgðarlaus og veldur stórfelldri hættu úti í umferðinni, og hvar sem er, og hefur sannanlega valdið þessu þjóðfélagi feiknalegu tjóni, bæði í mannslífum og eignalega séð. Að lokinni þessari umræðu, herra forseti, legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Ingi Björn Albertsson : Hæstv. forseti. Ég kem nú hér upp fyrst og fremst til að þakka flm. fyrir að vekja athygli á mjög alvarlegu vandamáli þó að ég sé ekki sammála þessum tillöguflutningi eða frv. Ég tel að frekar eigi að fara áróðursleiðina, að gera fólki betur grein fyrir afleiðingum neyslu áfengis yfir þeim mörkum sem nú eru leyfileg og gera því fyllilega grein fyrir sínum gjörðum. Í því efni má t.d. nefna að fjölmargir eru teknir fyrir svokallaðan ölvunarakstur án þess í raun að hafa hugmynd um að þeir falli undir slíkt. Þá á ég kannski fyrst og fremst við þá sem hafa kannski tekið svona íslenska helgi, laugardagskvöld, allhressilega, eins og gerist æði oft hér, og fara síðan að keyra kannski um miðjan sunnudag, eru teknir, haldandi sjálfir að þeir séu fyllilega löglegir en í blóðinu er enn þá áfengismagn yfir þeim mörkum sem leyfileg eru. Fyrir slíkum hlutum á auðvitað að reka áróður og gera fólki grein fyrir þeim, en það á ekki að fara út í slíkar öfgar eins og frv. gerir ráð fyrir, heldur á frekar, eins og ég segi, að auka áróðurinn og þá ef eitthvað er að þyngja refsingarnar. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frv., en vissulega er margt hægt að segja um það. Það kom mjög skýrt fram í máli 1. flm. að ekki á að vera nokkur vafi í neins manns huga um að áfengi og akstur fara ekki saman. Sem sagt, það á ekki að bragða dropa af áfengi. Þetta kom alveg skýrt fram og kemur reyndar nokkuð skýrt fram í greinargerðinni. En ég spyr: Því er skrefið ekki stigið til fulls? Af hverju er verið að hafa þetta 0,25‰ en sagt engu að síður að ekki megi fara dropi inn fyrir varirnar? Ég hlýt þá að minna á að þessa dagana er haldið kirkjuþing. Það verður nokkuð athyglisvert að sjá auglýsingarnar frá prestunum, þegar verið er að kalla sóknarbörnin til altaris og bjóða þeim að dreypa á blóði Krists, um að menn vinsamlegast skilji bílana eftir því að þeir megi ekki keyra þaðan í burt. Það er akkúrat og nákvæmlega það sem 1. flm. sagði hér áðan, ekki dropi af áfengi. Ef dropi, þá má ekki keyra. Það er nákvæmlega það sama sem skeður ef við verðum nú það kirkjuræknir að fara og dreypa á blóði Krists. Og þetta tel ég að verði að skila sér inn á kirkjuþing og að mjög áríðandi sé að kirkjuþing fjalli um þetta, því að þeir verða náttúrlega að bregðast við þessu og hafa þá alkóhólfría drykki við altarið. Sé þetta vandamál eins stórt og af er látið skil ég ekki af hverju lög þessi eiga ekki að taka gildi fyrr en 1. júlí 1991. Ef þetta er svona aðkallandi hljóta þau að taka gildi strax. Það er einnig athyglisvert að skekkjumörk eiga að vera aðeins í aðra áttina. Ég tel að þau ættu að vera í báðar áttir, bæði í plús og mínus. Þegar hér var verið að ræða t.d. um bjórinn fyrir tveimur til þremur árum kom ég hér upp í ræðustól með poka af sælgæti sem fyllt er með áfengi, þrælsterku áfengi reyndar, yfir 40%. Þetta er selt í verslunum. Það getur hvert mannsbarn, undir eða yfir lögaldri, keypt þetta og bragðað á. Þetta verður nákvæmlega jafnólöglegt. Flutningsmenn verða að gera sér grein fyrir að þeir verða að taka þetta sælgæti út af markaðnum líka. Reyndar er skekkja í greinargerðinni þar sem talað er um matið. Með leyfi forseta stendur hér: ,,Núgildandi umferðarlög valda því að ökumaður verður hverju sinni að meta sjálfur, eftir að hafa neytt áfengis, hvort hann er hæfur til að aka bifreið eða ekki. Þetta mat varð mun erfiðara eftir að bruggun áfengs öls var leyfð hér á landi.`` Hún hefur alltaf verið leyfð hér á landi. Þarna á sjálfsagt að standa: eftir að sala áfengs öls var leyfð hér á landi. Herra forseti. Ég á sæti í þeirri nefnd sem kemur til með að fjalla um þetta mál og ætla því ekki að hafa langt mál um frv. að sinni, en ég vildi koma hér upp til þess að lýsa andstöðu minni við það. Ég tel að þau mörk sem nú eru í lögum séu nógu lág. Það þarf hins vegar að auka áróðurinn og mín vegna mætti gjarnan þyngja refsingarnar.

Stefán Valgeirsson : Herra forseti. Ég þakka fyrir að þetta frv. var lagt fram og kemur hér til umræðu. Ég horfði á þátt um umferðarmál hér á dögunum þar sem einn varðstjórinn drakk úr maltflösku og svo var prófað hvort eitthvert áfengismagn mældist í blóðinu, og fram kom að það var vottur af því. Ég hygg nefnilega að verði frv. að lögum muni fólk frekar skilja að það er alls ekki óhætt að bragða neitt sem áfengi er í. Þá getur það átt á hættu að lenda í höndum lögreglunnar og að meira magn mælist í blóðinu en það telur sjálft að sé fyrir hendi. Ég held að einmitt það að þessi mörk eru lækkuð ofan í 0,25‰ sé af því góða og það muni í reynd verða til þess að hvetja fólk til að passa sig betur en nú er. Það var auðvitað vitað, þegar bjórinn var leyfður, að þá yrðu fleiri sem freistuðust til að drekka bjór, jafnvel í þeirri trú að ekkert áfengismagn mundi finnast í blóðinu, a.m.k. eftir tiltölulega stuttan tíma. Þetta hefur bara reynst á annan veg. Þess vegna mun ég styðja frv., tel tímabært að leggja það hér fram og að líklegt sé að það muni verða til þess að menn fari varlegar og slysum fækki jafnvel af völdum áfengisneyslu.

Friðjón Þórðarson : Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég efast ekki um að gott eitt vakir fyrir flm. frv. og þeir vilji úrbætur á þessu sviði. Það er sannarlega full þörf á því að gera allt sem hugsanlegt er til þess að draga úr brotum á umferðarlagakerfinu, fækka umferðarslysum og þar fram eftir götunum. Ég held þó, þrátt fyrir það að þessi mál séu aldrei of rædd né of oft minnt á hve hættulegt er að aka ölvaður, að með flutningi þessa máls skjóti flm. yfir markið. Það er nefnilega miklu meira virði að framfylgja þeim lögum sem í gildi eru, oft og tíðum og yfirleitt, en að herða viðurlög, jafnvel úr hófi fram. Ég vek athygli á að ekki er einungis bannað nú að aka ökutæki með ákveðið áfengismagn í blóði. Einnig er bannað að neyta áfengis við akstur. Þessi regla hefur verið túlkuð þannig af dómstólum að bannað sé að aka bíl í beinu framhaldi af neyslu áfengis, enda þótt ekki sé um áfengismagn að ræða í blóði, þ.e. þá er kannski maður sem vill verja sig kvefi og sýpur á koníaki að morgni dags og fer svo beint út í bílinn og ekur orðinn brotlegur, jafnvel þótt hann hafi spýtt koníakinu út úr sér eftir munnskolun. Nú sagði hv. 1. flm. að frv. væri ekki flutt til þess að reyna að draga úr áfengisneyslu. Það ætti ekkert skylt við það að minnka áfengisneyslu. Þá virðist markmiðið aðeins vera að herða viðurlögin. Þá kom það fram í máli annars hv. alþm. hér að vel mætti þyngja refsingarnar. Og það er rétt að það liggur í landi hér á hv. Alþingi, ef eitthvað ber út af í ýmsum efnum, að þá sé það eitt ráð og heillaráð að herða viðurlög af öllum mætti. Þetta tel ég í mörgum tilfellum ekki hið rétta ráð. Það er miklu meira virði, ég endurtek það, að framfylgja þeim lögum sem í gildi eru. Og ég held að þau lög sem gilda í dag séu allströng að þessu leyti hér hjá okkur. Í þessu efni vek ég athygli á að nú erum við að fjalla um margvísleg málefni í fjvn. og þar er nú heldur betur hart lagt að mönnum að skera framlög til ýmissa mála við nögl. Ég hef orðið var við það að svo hart er gengið að löggæslumönnum og sýslumönnum í þessum efnum að þeim er hótað uppsögn ef þeir leyfa sér að fara krónu fram úr því fé sem þeim er ætlað til að sinna löglegum störfum. Það hefur verið haft orð á því í hv. fjvn. á undanförnum morgnum að skilyrðislaust ætti að stilla þessum sýslumönnum upp, bæjarfógetum og lögreglustjórum sem leyfa sér að fara krónu fram úr áætluðu fé sem þeir hafa til þess að sinna löglegum skyldustörfum sínum og reka þá, ef svo bar undir. Ég bendi á að það er alveg sama hvað þessi viðurlög eru hert mikið. Það kemst aldrei regla á þessi mál nema löggæslumenn fái hóflegt fé til þess að sinna þeim og þar á meðal að það sé lifandi lögreglueftirlit í umferðinni sí og æ. Það sé haft vakandi auga með umferðinni og löggæslumönnum, þeim sem hafa þau störf á hendi, sé gert kleift að sinna skyldustörfum sínum að þessu leyti.

Kristín Einarsdóttir : Virðulegur forseti. Ég þarf kannski ekki að taka það fram að ég styð þetta frv. þar sem ég er einn af flm. En ég má til að vekja athygli á nokkrum atriðum sem fram hafa komið hér í máli manna. Það fyrsta sem mig langar að segja er að auðvitað er ég viss um að allir flm. þessa frv. mundu sjálfsagt vilja draga almennt úr notkun áfengis þó þetta frv. sé alls ekki um það. Þarna er fyrst og fremst verið að tala um að leyfilegt vínandamagn í blóði ökumanns verði lækkað. Það þýðir að fólk þarf ekki að velkjast neitt í vafa, það veit að ekki er um að ræða að drekka hvorki einn bjór, eitt vínglas eða neitt og fara svo út að keyra. Það er einmitt það sem fólk hefur alltaf verið að velta fyrir sér. --- Ég get örugglega tekið einn bjór, það gerir ekkert til og svo get ég keyrt. --- En nú þarf ekki að vera vafi í huga fólks. Ef mörkin væru 0‰ gæti fólk ekki einu sinni tekið lyf sem alkóhól væri í, það gæti ekki drukkið malt eða pilsner. Aðaláherslan sem við leggjum á hér er að akstur og áfengi fer ekki saman og fólk á ekki að þurfa að velta því fyrir sér. Vegna orða hv. 2. þm. Vesturl. Friðjóns Þórðarsonar vil ég segja að ég er viss um að löggæslan yrði ódýrari og miklu auðveldara fyrir löggæslumenn vegna þess að núna er fólk að taka áhættuna. Það er miklu erfiðara fyrir fólk að meta það hvort það getur keyrt eða ekki keyrt en það á að vita að um leið og það ákveður að drekka áfengi þá á það ekki að keyra. Vegna messuvínsins sem hv. 5. þm. Vesturl. var að tala um áðan gildir að sjálfsögðu það sama og með lyf að það er allt í lagi þó fólk taki einn lítinn sopa eða eina teskeið af messuvíni, það hækkar ekki vínandamagnið í blóðinu. Það er nákvæmlega það sama og lyf eða pilsner eða malt sem ekki hækkar vínandamagnið í blóði upp fyrir það mark sem hér er gert ráð fyrir. Það hlýtur að vera greinilegt og stendur í greinargerðinni, með leyfi forseta: ,,Sú lækkun á vínandamagni í blóði, sem hér er lögð til, kemur ekki í veg fyrir að almenningur geti notað lyf með vínanda í eða drukkið léttan pilsner.`` Þetta hlýtur hv. þm. að geta skilið og þarf ekkert að vera að hártoga það sem hér stendur. Ég tel það vera langt frá því að vera neitt út í öfgar að leggja til að lækka þau vínandamörk sem mega vera í blóði ökumanna sem þarna er um að ræða.

Flm. (Árni Gunnarsson) : Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa umræðu. Ég átti von á því að umræða yrði mikil um þetta frv. og ég spái því að hún eigi eftir að verða enn meiri á síðari stigum málsins. Ýmislegt hefur hér komið fram sem ber vott um annaðhvort fordóma eða skilningsleysi á tilgangi þess sem fram kemur í frv. Ég held að fólk verði fyrst og fremst að átta sig á því að hér er um að ræða forvarnir. Um það snýst nánast allt starf, t.d. innan heilbrigðiskerfisins á Íslandi, að reyna að beita meiri forvörnum en gert hefur verið, frekar en að þurfa að greiða þann gífurlega kostnað sem til fellur vegna lækninga á hvers konar meinum. Hér er um að ræða mein í samfélaginu sem er rétt að koma í veg fyrir, beita forvörnum gagnvart, koma í veg fyrir að slysin verði, að óhöppin verði o.s.frv. Ég tók eftir því að hv. 5. þm. Vesturl. sagði eitthvað á þá leið að þetta væri mjög slæmt vegna þess fólks sem hefði kannski ekki drukkið mikið áður en það færi upp í bifreið og gæti ekki gert sér grein fyrir því hvort það væri undir áhrifum áfengi eða ekki. Þetta er nákvæmlega það sem frv. snýst um. Það snýst um það að koma í veg fyrir að fólk þurfi að velkjast í vafa. Það stendur í greinargerðinni. Um það snýst allt málið að fólk þurfi ekki að beita sjálfsmati til þess að gera sér grein fyrir því hvort það er hæft til þess að aka bifreið eða ekki. Auk þess er mjög veruleg hætta á því, og það vitum við allir sem neytum áfengis, að maður sem drekkur áfengi og ætlar sér ekki að drekka nema einn bjór, að sjálfsmatið brenglist eftir bjórinn og þá komi annar bjór og sá hinn þriðji og síðan þarf ekki að spyrja að leikslokum. Hv. 5. þm. Vesturl. spyr: Hví er skrefið ekki stigið til fulls? Hv. þm. Kristín Einarsdóttir hefur nú svarað þessu að hluta til. Það er til þess að fólk geti m.a. notað lyf sem áfengi er í, drukkið léttan pilsner, fengið sér konfektmola með áfengi í og jafnvel gengið til altaris. Það er ekki verið að koma í veg fyrir það að fólk geti sinnt og gert það sem kannski er nauðsynlegt í daglegu lífi vegna þessara laga. Mér fannst nú duggulítið fyndið að hlusta á fyrrv. hv. sýslumann, Friðjón Þórðarson, tala um það að þetta frv. kæmi í veg fyrir það að kvefsæknir Íslendingar gætu drukkið einn sopa af koníaki að morgni dags til þess að koma í veg fyrir kvef og spýttu síðan út úr sér. Ég mundi nú ráðleggja þeim sem það gera að jafnaði að hafa koníakið heldur ódýrt. Erfitt á ég með að sjá fyrir mér þá menn sem skola í sér munn með koníaki og spýta því síðan út úr sér. Það er hlutur sem ég hygg að ekki margir geri. En ég get þá sagt hv. þm. það að enda þótt vínandamagn fari yfir mörk í öndun fólks, þá er ekki þar með sagt að það fari yfir mörk þegar blóðsýni eru tekin og mæld. Það er tvennt ólíkt. Það sást greinilega í sjónvarpi í gær að maður sem tekur nokkra gúlsopa af malti mælist með vínandamagn í öndunarprófi, en sá hinn sami maður mælist ekki með vínandamagn í blóðprófi. Þarna verða menn að draga mjög skarpa markalínu. Af hverju er gildistaka 1. júlí 1991? Jú, ástæðan er einföld. Við viljum hafa tíma til þess að kynna málið, til þess að allur almenningur geri sér grein fyrir því að það eru komnar nýjar reglur. Það eru komin ný lög. Sú kynningarstarfsemi verður að fara fram svo að enginn gæti borið því við, ef hann yrði tekinn, að hann hefði ekki vitað af hinum nýju lögum. Rétt kann að vera hjá hv. 5. þm. Vesturl. að í greinargerðinni hefði átt að ,,standa bruggun og sala áfengs öls`` og verður þess gætt að leiðrétta það. Hv. þm. nefndi líka að það væri sinn vilji að fremur ætti að auka áróður og þyngja refsingar. Ég er sammála honum um fyrra atriðið, að auka áróður, það á að gera. En ég er ekki refsiglaður maður. Ég er algerlega mótfallinn þeirri skoðun að það eigi að þyngja refsingar við áfengisbrotum í umferðarlögum frá því sem nú er. Við þekkjum fjöldamörg dæmi þess að ungt fólk, sem hefur verið dæmt til frelsissviptingar í fangelsi vegna þess að það hefur ekið bifreið undir áhrifum áfengis, er flokkað með öðrum mönnum sem fara í fangelsi þar sem þeir verða að taka út hegningu sína, með mönnum sem verða að teljast óheppilegir félagar. Þetta er kannski eitt af stóru málunum sem nú eru rædd í sambandi við fangelsismál. Og það kemur mér svolítið á óvart að heyra þetta frá hv. 5. þm. Vesturl. vegna þess að hann hefur beitt sér í þessum málaflokki og hann þekkir til, t.d. í stærsta fangelsi landsins á Litla - Hrauni, þar sem stærsti vandinn er sá að það er ekki hægt að flokka í sundur menn sem eru í raun ekki afbrotamenn heldur hafa slysast til þess að aka ölvaðir, kannski tvisvar sinnum, kannski þrisvar sinnum, og þurfa að taka út refsingu með afbrotamönnum sem eru forhertir glæpamenn. Ég er því algerlega mótfallinn því að menn láti refsigleði sína koma fram í þessu máli. Í þessu frv. er ekki kveðið á um refsingar. Það er eingöngu kveðið á um það að lækka prómilltölu í blóði manna. Hv. 6. þm. Norðurl. e. talaði um þetta fræga dæmi, maltið og öndunarprófið. Þar gildir það sama og ég nefndi áðan. Það mælist í öndun en það mælist ekki í blóði. Hv. þm. Friðjón Þórðarson segir hér: Það á að fækka umferðarslysum. Flm. er búinn að benda á það að á 10 ára bili hafa orðið 1100 umferðarslys sem tengd eru áfengisneyslu, í þeim hafa 66 látist, 66 mannslíf vegna ölvunaraksturs. Ef menn segja í fyrsta lagi: Það á að fækka umferðarslysum, en eru síðan mótfallnir tillögum sem fram koma um það hvernig eigi að gera það, þá er ég ekki með á nótunum. Hann telur að með þessu frv. sé skotið yfir markið. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir hvaða mark hv. þm. er að tala um. Ég held að markið eða markmiðið sé fyrst og fremst það að draga úr umferðarslysum og það gerum við m.a. með þessum hætti, með þessu lagi, með þessari aðferð. Hv. þm. segir að það eigi að framfylgja þeim viðurlögum og þeim lögum sem fyrir hendi eru. Það er gert, eins og mögulegt er. En sá leikur yrði miklu, miklu auðveldari, svo margfalt auðveldari, ef þetta frv. yrði að lögum. Þá eru ekki til nein vafaatriði. Þá er fólki algerlega ljóst að ef það drekkur áfengi þá á það ekki að keyra bíl. Þetta er svo einfalt og þetta liggur svo ljóst fyrir að hver maður sem hugsar þetta mál að einhverju leyti hlýtur að gera sér grein fyrir að þessi leið er miklu skynsamlegri en sú leið sem hér hefur verið lögð til, að auka refsingar. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að rökræða meira um þetta. Þetta mál fer í nefnd og hún kallar væntanlega til þá aðila sem gerst þekkja til þessa málaflokks. Að baki flutningi þessa frv., svo að menn viti það gjörla, liggur m.a. ósk löggæslumanna, manna sem starfa að umferðaröryggismálum og þeirra sem þurfa að horfa upp á og fylgjast með m.a. alvarlegum afleiðingum umferðarslysa sem verða vegna ölvunaraksturs.

Ingi Björn Albertsson : Hæstv. forseti. Hv. 6. þm. Reykv. Kristín Einarsdóttir kom inn á það að þetta mundi efla löggæslu og eftirlit. Ég sé hreinlega ekki hvernig þetta eflir löggæslu og eftirlit,  Mér þykir leitt að kollegi minn úr Vesturlandi, hv. þm. Friðjón Þórðarson, er farinn því að hann gerði hér að umræðuefni koníaksskolun á munni. Ég er nú sammála flm. þessa frv. að mér finnst illa farið með ágætar veigar að spýta því síðan út úr sér og hvet til þess að slíkt sé ekki gert, sérstaklega kannski í ljósi þess að sjálfur hef ég örlítilla hagsmuna að gæta þar. Fyrsti flm. sagðist ekki vera refsiglaður maður. Það er ég ekki heldur. Hann hlýtur að gera sér grein fyrir því alveg eins og ég að það þarf ekki endilega að taka alla þá sem staðnir eru að verki við ölvunarakstur og stinga þeim beint inn á Litla - Hraun, eða inn á níuna á Skólavörðustíg eða einhverja aðra slíka staði. Það eru til aðrar leiðir til að refsa mönnum en að stinga þeim í fangelsi. Það má setja þá hér út á götur að sópa eða eitthvað slíkt, sem þeim þætti sennilega öllu verra en að fara í fangelsi, þannig að það þarf ekki endilega að stinga þeim í félagsskap með forhertustu glæpamönnum þjóðarinnar. Og frelsissvipting er þá ekki til staðar lengur þannig að þegar ég er að tala um að auka refsingar, þá er það ekki endilega í þá veru eins og gamla kerfið býður upp á, eingöngu að stinga mönnum í fangelsi. Mér þykir skjóta skökku við þegar flm. þessa frv. eru að reyna að segja það að messuvín sé ekki áfengi. Mér finnst það bara gersamlega út í hött, gersamlega. Fyrir það fyrsta heitir það nú vín, fyrir það annað er það ekki selt gegn lyfseðli gegnum apótek, þetta er ekkert lyf. Það segir enginn að messuvín sé lyf. Fyrir það þriðja er þetta einkasöluvara, seld í ÁTVR og þar með staðfest sem áfengi. Þá hlýtur maður að spyrja: Hvar eru mörkin? Í einu falli segja: Það má ekki drekka áfengi. Ef þú drekkur áfengi, þá máttu ekki keyra bíl. Næst að segja: Jú, þú mátt drekka ákveðna tegund áfengis. Ákveðna tegund máttu drekka. Þú mátt drekka messuvín. Þetta passar bara engan veginn saman og þá hlýtur maður að segja: Hvar eru mörkin? Má ég drekka svona mikið af sjerrí, eitthvað smávegis? Eða má ég drekka svona mikið? Þetta er alls ekki ljóst þannig að ég ítreka að það verður náttúrlega að fá álit kirkjuþings á þessu. Þetta er mjög alvarlegt mál fyrir kirkjuna í landinu. Hv. flm. kom inn á það sem ég sagði hér í fyrri ræðu minni að mönnum væri það kannski ekki ljóst hvort þeir væru með ólöglegt alkóhólmagn í blóði eða ekki. Auðvitað sneri hann út úr því fyrir mér eða hlustaði ekki, ég veit ekki hvort það var. En ég taldi mig lýsa því svona þokkalega í fyrri ræðu minni að það sem ég var með í huga var það þegar menn hafa farið á hreinræktað íslenskt fyllerí, svo að maður noti nú bara íslensku, hreinræktað íslenskt fyllerí, eru að sumbli á skemmtistað, sem eru opnir til kl. 3, eru komnir heim við skulum segja fjögur -- hálffimm, sofnaðir, við skulum lofa þeim að sofa dálítið lengi, segjum til hádegis, kl. 1, keyra bílinn sinn kl. 4 -- 5 um eftirmiðdag daginn eftir. Þeir eru ólöglegir. Það er of mikið magn í blóðinu, en þeir gera sér ekki grein fyrir því. Það er þarna sem ég var að segja að ætti að reka beinskeyttari áróður, gera mönnum grein fyrir því hve alkóhól er lengi í blóði einstaklings. Það var þetta sem ég var að tala um, ekki að menn fengju sér í glas og færu síðan að keyra nokkrum tímum seinna. Það er mikill greinarmunur á því. Allir sem um þetta mál fjalla vilja að sjálfsögðu draga úr slysum. En ég er ekki sannfærður um það að þetta dragi úr slysum, ég er alls ekki sannfærður um það og til þess að fá þá fullvissu um það mundi ég vilja vita hve margir voru valdir að slysum á þessu bili, frá því að vera með 0,25‰ alkóhólmagn í blóði og upp í 0,5‰ sem verið er að lækka það úr. Ég tel að þær upplýsingar þurfi nauðsynlega að liggja fyrir. Sælgæti var tekið hér út úr af flm. áðan. Hér er selt sælgæti með fljótandi vínanda í og það er þekkt að menn sem vakna illa haldnir á sunnudagsmorgnum kaupa sér heilu kassana af þessu og éta þetta til þess að halda sér við, heilu kassana af þessu. Auðvitað verður að taka þetta út, þetta er áfengi og ekkert annað. Menn verða að stíga skrefið til fulls, menn verða að meina það sem þeir eru að segja.