Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vildi mælast til þess, þar sem frsm. meiri hl. n. er ekki hér staddur, að 2. mál á dagskránni verði tekið af dagskrá, því að ég tel rétt, að hann flytji sitt mál á undan formanni minni hl.

Forseti (ÞÞ): Það geta engin þingstörf gengið með því móti, að þeir, sem eiga að tala í málunum, fyrirfinnist ekki, þegar til á að taka. Vill ekki hv. tillögumaður gera svo vel að síma heim til frsm. meiri hl. og vita, hvað hann segir. - Þar sem meiri hl. n. hefur nú fundið frsm. sinn, en hann er ekki tilbúinn í bardagann fyrr en eftir 10 mínútur, þá verður fundi frestað í 10 mínútur. - [FundarhIé.] Þá verður fundi haldið áfram. Ég sé, að hv. frsm. meiri hl. n. er ekki enn kominn, þótt boð hefðu borizt frá honum, að hann yrði kominn fyrir þennan tíma. Ég held, að það mætti fresta öllum umræðum til 3. umr., þegar þannig stendur á, og að menn geti geymt sér allt málróf þangað til.



Herra forseti. Ég sé enga ástæðu til að geyma greinargerð mína til síðari umræðu, þótt ég búist raunar ekki við að vera fjarverandi, er þar að kemur. Ég vil þá fyrst, út af orðum hæstv. forseta, er hann benti á, að þetta væri 2. mál þingsins, minna á það, að málinu var vísað til n. 29. nóv. í haust, og er ekki nema réttmætt að finna að því, hve lengi hefur dregizt að afgreiða málið úr nefndinni. En ég vil nú lítillega skýra frá gangi málsins þar. Á fyrsta fundi n. eftir að hún fékk þetta mál til meðferðar, var hv. 1. þm. Reykv. ekki mættur. Og sannleikurinn er sá, að nm. voru ekki það fylgjandi málinu, að nokkur þeirra, sem á fundinum voru, vildi vera frsm. í því. Við töldum því rétt að biða eftir fimmta manninum í n., enda fór það svo, að hann tók að sér framsögu í málinu, og hafa 3 aðrir nm nú skrifað undir álit með honum. Ég hef hins vegar ekki getað orðið þeim sammála um það að leggja til, að frv. verði samþ., og skal skýra þá afstöðu mína með nokkrum orðum. Þegar hér var til umræðu frv. til l. um frestun ýmiss konar lagaframkvæmda á síðasta þingi; það er hinn svokallaði bandormur, þá var á síðustu stundu hnýtt aftan í það frv. heimild til ríkisstj., þó að sú heimild ætti þar alls ekki heima, um að greiða 1.250 þús. kr. frá ríkissíldarbræðslunum til að leggja í Hæring h.f. Það er mál út af fyrir sig, að S. R. áttu ekki þetta fé til og þurftu að taka lán til viðbótar því, sem þær skulduðu ríkinu, til að inna þessa greiðslu af hendi. Þegar þetta var hér til umræðu, gerði ég ágreining út af því að leggja fram fé ríkisins til að borga með 45 ára gamalt skip, sem búið var að kaupa í algeru heimildarleysi. Ég benti þá á, hve óhentugt þetta skip væri til þeirra hluta, sem átti að nota það, og yfirleitt til allra hluta. Ég var að sjálfsögðu fylgjandi þeirri merku tilraun á sviði atvinnu- og framleiðslumála, sem gera átti með verksmiðjuskip. En einmitt vegna þess, að ég vildi, að þessi tilraun gæfi góða raun og fjárhagslegt öryggi fyrirtækisins yrði tryggt, þá vildi ég ekki kaupa þetta langelzta skip, sem komið hefur til landsins, í þessu skyni. En tilraunina vildi ég gera, og þá fyrst og fremst af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi til að bjarga stórkostlegum verðmætum við Faxaflóa, og í öðru lagi til að láta skipið vinna á sumrum á þeim stöðum, sem síldin er í það og það sinn, en litlar eða engar verksmiðjur, eins og t.d. á Seyðisfirði, Húsavík og fleiri stöðum. En ég álít, að þá hefði átt að athuga að kaupa skip, sem einhvers virði var út af fyrir sig, ef tilraunin þætti ekki gefast vel og þurfa þætti að taka úr því vélarnar, sem nota mætti þá í landi, hvar sem væri. Ég benti á það í fyrra, og er sömu skoðunar enn þá, að ef fyrirtækið stenzt ekki fjárhagslega, þá verður að taka vinnsluvélarnar úr því í land, og þá þyrfti að vera hægt að nota skipið til einhvers gagns, til einhvers annars en síldarbræðslu, ef árangurinn af henni yrði ekki sá, sem stefnt væri að, eða ef réttara þætti að kaupa annað skip til síldarbræðslu. En þetta skip gæti aldrei orðið samkeppnisfært sem flutningaskip, ef vélarnar væru teknar úr því, og aðeins söluhæft úr landi sem brotajárn. Það er heldur ekki sem verksmiðjuskip haffært á milli landa að minni skoðun, en milli landa þarf það nauðsynlega að fara til skoðunar og eftirlits. Það er vitað mál, að hér á landi er ekki hægt að taka þetta skip upp til hreinsunar og eftirlits, hér vantar bæði þurrkví og dráttarbraut til þess. En það er með öllu nauðsynlegt að taka slíkt skip í þurrkví einu sinni á ári, og þyrfti helzt að gera það á 6 mánaða fresti, og mála það og hreinsa, skoða skipsbotninn og framkvæma annað nauðsynlegt eftirlit. Og ég er ekki einn um þá skoðun, að þetta skip sé ekki haffært. Skipaskoðunarstjóri hefur lagzt á móti þessum kaupum, sbr. bls. 2 á þskj. 116. Hann telur engan veginn frambærilegt, að kaupa 45 ára gamalt skip til landsins. Súðin þótti æði gömul þegar hún var keypt 25 ára, og hefur mikið verið um það talað, en hún er barn hjá þessari ömmu. Enn fremur bendir skipaskoðunarstjóri á, að ekki sé leyfilegt að kaupa þetta skip samkvæmt l. um eftirlit með skipum frá 5. júní 1947. En þó er þetta miklu meira fjárhagsatriði, en öryggisatriði, því að undireins og skipið er komið inn í landið, er það jafnframt komið undir ákvæði þeirra laga um eftirlit með skipum, sem ég nefndi áðan, og verður að uppfylla kröfur þeirra laga. En um fjárhagslega öryggið gegnir öðru máli, því að það er vitanlegt, að skipið getur aldrei orðið samkeppnisfært sem flutningaskip, ef það þyrfti að taka úr því vélarnar síðar meir eða strax. Ég bendi á, að hæstv. ráðh. sjávarútvegsmála hefur með bréfi frá 22. júlí í fyrra, eftir að brbl. voru samþykkt, gefið leyfi til að flytja skipið inn, en þó með tveimur skilyrðum. Hið fyrra var það, að skipið yrði eingöngu notað til síldarvinnslu í höfnum inni, og fylgdi þá ekkert leyfi til þess, að skipið mætti sigla á milli hafna, en síðara skilyrðið fyrir innflutningnum var það, að fjárhagsráð veitti nauðsynleg gjaldeyris- og innflutningsleyfi. Þetta er ákaflega undarlegt. Veit hæstv. ráðh. ekkert, hvað gerist í viðskiptanefnd og fjárhagsráði, sem heyra þó undir hann. Veit hann ekki, að þau leyfi, sem hann talar um í júlí og setur að skilyrði fyrir innflutningi skipsins, höfðu þá verið gefin út í fjárhagsnefnd og viðskiptaráði fyrir 4 mánuðum, eða í marz 1948. En ráðh. virðist ekki vera kunnugt um, að búið er að leyfa að taka af hinum dýrmæta og nauma gjaldeyri þjóðarinnar til að flytja inn þetta lélega verðmæti löngu áður en hann setur þessi skilyrði. Mér dettur ekki í hug, að gjaldeyrisyfirvöldin hafi ekki þekkt lögin, og því síður, að þau hafi vísvitandi verið að fremja lagabrot með því að gefa út þessi leyfi, heldur að þetta hafi allt verið talið leyfilegt samkvæmt því valdi, sem fjárhagsráði er veitt með lögum, að það geti veitt leyfi, hvað sem önnur lög segja um það. Og sé það rétt, var óþarfi að gefa út brbl. um innflutning þessa skips, og þá er ekki heldur ástæða til að samþ. þetta frv. Skipið er komið inn í landið, með löglegum eða ólöglegum hætti, það læt ég liggja á milli hluta. Hafi þessi stofnun tekið sér vald án lagaheimildar, sem ég er þó ekki að segja, þá sé ég enga ástæðu til að vera með þessu frv., og ekki sé ég heldur ástæðu til að fylgja því, ef fjárhagsráð hefur haft fulla lagaheimild til að veita innflutninginn, svo að í báðum tilfellum er ég á móti að samþ. þetta frv. Í fyrra tilfellinu er rangt að samþykkja frv., í síðara tilfellinu er óþarft að gera það. Það þarf ekki að senda skipið aftur burt úr landinu, þótt frv. verði fellt og í ljós komi, að innflutningurinn sé ólöglegur, heldur koma fram ábyrgð á hendur þeim aðilum, sem hafa tekið sér leyfi til að kaupa til landsins 45 ára gamalt járnarusl. Ég vil a.m.k. ekki vera með þessu frv.



Herra forseti. Af því að ég tafðist af óviðráðanlegum ástæðum og gat ekki komið fyrr á þennan fund, þá hefur hv. þm. Barð. nú fært fram sín rök fyrst fyrir því, að fella beri þetta frv. Hér liggur nú í raun og veru ekki fyrir, a.m.k. ekki frá sjónarmiði n., að deila um það, hve heppilegt hafi verið að gera þessa tilraun, heldur eingöngu að staðfesta bráðabirgðalögin, sem gefin voru út í sambandi við innflutning skipsins. En ef ég ætti að fara út í hina hliðina, þá mætti margt ræða um málið, m.a. þá ráðstöfun Alþ. í fyrra, að láta síldarverksmiðjur ríkisins, skuldum vafnar með ekkert handbært fé, leggja fram á aðra milljón króna í hlutafé og auka skuldir sínar um alla þá upphæð. En þetta er annað mál. En þó að n. leggi til, að frv. verði samþ., þá getur hún ekki annað en tekið fram þá óvenjulegu meðferð, sem málið hefur sætt, m.a. það, eins og hv. þm. Barð. sagði, að innflutnings- og gjaldeyrisleyfi fyrir skipinu virðast hafa verið veitt löngu áður en brbl. voru gefin út. Þær upplýsingar eru frá fjárhagsráði sjálfu, og ef það er rétt, er sýnilegt, að innflutningsnefndin hafði enga heimild til að veita leyfi til að flytja inn skip, sem var eldra en 12 ára. Viðskiptanefnd getur ekki tekið sér vald, sem bannað er með lögum. Annað atriði er það, sem n. vill sérstaklega taka fram, en það er aldur skipsins, að vera að kaupa 45 ára gamalt skip til landsins. En eins og n. hefur tekið fram, telur hún ógerlegt að ónýta það, sem gert hefur verið í sambandi við þetta skip, og er það aðallega með tilliti til þess mikla kostnaðar, sem þegar hefur verið lagt í. Nefndin leggur því til, að frv. verði samþykkt, af því að hún telur ekki annars úrkostar.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. þessarar deildar hefur borið fram það frv. til laga, sem hér liggur fyrir á þskj. 298. Hefur n. með því orðið við tilmælum, sem henni hafa borizt um að flytja frv., en einstakir nm. áskilja sér vitaskuld rétt til að koma fram með brtt., ef þörf þykir, og fylgja öðrum, er fram kynnu að koma og þeir teldu til bóta. Með frv. þessu er farið fram á það, að S.Í.B.S. verði veitt leyfi til að stofna vöruhappdrætti og reka um 10 ára skeið, þar sem dregið yrði einu sinni á ári. Sambandið hefur rekið happdrætti undanfarið, en orðið að fá leyfi í hvert skipti sérstaklega, en með því að tryggja slíkt leyfi í lögum til langs tíma þykir sem þetta mundi verða öruggari tekjustofn fyrir sambandið. Ég skal nú ekki fara mörgum orðum um þjóðnytjastarf það, sem unnið hefur verið til útrýmingar berklaveikinni hér á landi. Eins og öllum er kunnugt, er þar um hinn skæðasta sjúkdóm að ræða og skipuleg barátta hefur verið háð gegn honum hérlendis síðan um aldamót. En þrátt fyrir ágætt starf hinna nýtustu manna er það þó enn svo, að berklahælin eru ofhlaðin og það er ekki unnt að veita öllum sjúklingum þá aðhlynningu sem skyldi, og þeir fá ekki að dveljast nógu lengi á hælunum, en verða að hverfa þaðan of fljótt út í lífið, þar sem margvísleg barátta reynir um of á þeirra veiku krafta. Margir þeirra verða af þeim sökum að fara aftur á hælin og verða þar langvarandi sjúklingar. Alvarlegast er þó, að þetta öryggisleysi skapar hjá sjúklingunum skelfingu, sem er mjög lamandi og þungbær. Engum var þetta ástand betur ljóst en þeim, sem stofnuðu S.Í.B.S., en það samanstendur einmitt af eldri og yngri berklasjúklingum. Það var stofnað á árinu 1938, og samstundis var hafin fjársöfnun um land allt í þeim tilgangi að koma upp vistheimili fyrir brautskráða hælissjúklinga, sem enn voru of þróttlitlir til þess að vinna algeng störf, þurftu að vera undir eftirliti læknis og fá vinnu við sitt hæfi, þar til úr því væri skorið, að þeir hefðu læknazt að fullu. Þessi verkefni voru þegar skipulögð af sambandinu. Fyrst og fremst átti að koma upp sérbýlishúsum - fjögurra manna -, sem gætu orðið heimili nokkurra sjúklinga, og auk þess vinnustofu, þar sem sjúklingarnir gætu starfað að hæfilegum viðfangsefnum. Síðan skyldi komið upp aðalhúsi með sameiginlegri borðstofu, læknastofum o.s.frv. Almenningur skildi vel þá merkilegu tilraun, sem hér var verið að gera, og það safnaðist þegar töluvert fé, enda hefur hælið verið byggt að mestu fyrir slíkt fé, enda þótt ríkissjóður hafi á hverju ári lagt nokkuð fram til styrktar starfseminni. Vistheimilinu var valinn staður að Reykjalundi í Mosfellssveit og hafizt handa um byggingar í júní 1944. Heimilið tók svo til starfa 1. febr. 1945, og var ráðinn þangað sérstakur læknir kostaður af ríkinu samkv. ákvæðum laga, og var hann forstöðumaður heimilisins jafnframt. Þá var búið að reisa þar 5 smáhús, og þar fengu 20 vistmenn heimili. Önnur 6 hús sams konar voru þá og í smíðum, og var þeim lokið í maí árið 1945 og tekin strax í notkun. Árið 1946 var svo byrjað á aðalbyggingunni, og gert er ráð fyrir, að henni verði nú lokið á fyrri hluta þessa árs. Kostnaður við hana er rúmar 3 millj. kr., og vantar ekki nema 600 þús. kr. til þess, að sá kostnaður sé að fullu greiddur. En allur byggingarkostnaður við heimilið nú er orðinn um 6 millj. kr. að meðtöldum kostnaði við hermannaskálana, sem notaðir voru til bráðabirgða. Aðalhúsið er mjög myndarleg bygging, og eru þar dagstofur, borðstofur, svefnklefar, sjúkrastofur, lækna- og rannsóknarstofur, böð og sólbyrgi, allt mjög vandað, en íburðarlaust. Sem stendur eru 44 vistmenn á heimilinu, en gert er ráð fyrir, að unnt verði að bæta við 50 vistmönnum, þegar aðalhúsinu er lokið. Ýmsar aðrar framkvæmdir eru fyrirhugaðar, en bygging vinnustofu er talin kalla mest að, og er gert ráð fyrir, að hún muni kosta um 2 millj. kr. Þá er í ráði að reisa 12 ný smáhús, sem hvert mun kosta um 140 þús. kr.; enn fremur gróðrarstöð og byggingar fyrir starfsfólk. Allur þessi kostnaður er áætlaður um 5 millj. kr. Öll árin nema hið fyrsta hefur rekstrarágóði af heimilinu orðið um 100 þús. kr. á ári, þó að gjafir og styrktarfé sé ekki reiknað til tekna, þar sem það hefur eingöngu farið til byggingarframkvæmda. Ríkissjóður greiðir nú 30 kr. dagpeninga fyrir hvern sjúkling, sem svo er ástatt um, að hann þarf í rauninni hælisvistar, og miðað við það, sem tíðkast á öðrum sjúkrahúsum, er það ekki full greiðsla. Aftur á móti eru þarna margir öryrkjar, sem engan styrk fá, en eru þarna sköpuð skilyrði til að vinna fyrir sér, og sparar það Tryggingastofnun ríkisins talsvert fé. Í stjórn S.Í.B.S. eru aðeins eldri og yngri berklasjúklingar, og stjórn þeirra á þessum málum hefur verið svo góð, að það gæti ábyggilega verið mörgum ríkisstofnununum til fyrirmyndar. Markmið sambandsins er að koma heimilinu sem fyrst í það horf, sem fyrirhugað er, svo að heimilið geti tekið við öllum, er þangað vilja leita. Alls hefur hælið tekið á móti 99 sjúklingum til síðustu áramóta. Af þeim hafa 55 farið þaðan aftur, 39 með fullum bata og 16 til framhaldsvistar á berklahælum. Það er ljóst, að ríkissjóður hefur nú í mörg horn að líta, en með þessu frv. er líka í rauninni verið að létta því af honum að leggja þarna í byggingarkostnað. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. forseta sérstaklega fyrir það, að hann skuli hafa tekið þetta mál svo fljótt á dagskrá, og ég vona, að það tefjist heldur ekki hér í deildinni og verði afgreitt á þessu þingi. Þetta mál er eitt hið allra merkasta nauðsynjamál, og það er í góðum höndum. Rekstur hælisins hefur verið hagkvæmur, svo að til fyrirmyndar er, og það, sem mest er um vert - skelfing sjúklinganna er með þessu móti rekin á brott og von þeirra styrkt um bjartari framtíð. Ég vænti samþykkis hv. þd., og ef ástæða þykir til, mun n. að sjálfsögðu taka frv. til athugunar milli umræðna.