Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 23. apríl 1980. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sinnt þingstörfum um sinn leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Alþb. í Austurlandskjördæmi, Sveinn Jónsson verkfræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Hjörleifur Guttormsson, 5. þm. Austurl.“ Sveinn Jónsson hefur átt sæti á þingi áður á þessu þingi og býð ég hann velkominn til starfa þegar hann hefur risið úr rekkju sinni, en hann hefur veikindaforföll.



Herra forseti. Í frv. því til l. um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar, sem hér liggur fyrir, eru sett að ýmsu leyti ný ákvæði um ráðstafanir til jöfnunar og lækkunar hitunarkostnaðar. Í frv. er gert ráð fyrir víðtækari ákvæðum en nú eru í lögum, - ákvæðum sem miða að hagkvæmari orkunotkun og orkusparnaði, aukinni notkun innlendra orkugjafa í stað olíu og breytingu á tilhögun olíustyrksins. Ákvæði frv. koma í stað laga nr. 13 frá 1977. Í þessu frv. eru ákvæði um verðjöfnun á hitunarkostnaði olíukyntra húsa og jafnframt ráðstafanir til að lækka heildarkostnað við húshitun í landinu. Frv., sem einkum hefur verið samið á vegum iðnrn., sérstaklega að því er varðar öll tækniatriði, byggist í veigamiklum atriðum á tillögum nefndar sem iðnrh. skipaði 6. sept. 1979 til að gera tillögur um leiðir til jöfnunar á upphitunarkostnaði. Nál. er prentað sem fskj. með frv. Með því að gert er ráð fyrir að viðskrn. fari áfram með veigamikinn þátt í framkvæmd ákvæða frv., þ. e. greiðslu olíustyrkja og allt er þá varðar, þótti rétt að viðskrh. flytti málið. Gert er ráð fyrir að iðnrh. sé heimilt að setja reglugerð um framkvæmd III. og IV. kafla laganna. Frv. greinist í fjóra kafla. I. kafli fjallar um markmið, II. kafli um olíustyrk, III. kafli um orkusparnað og IV. kafli um nýtingu innlendra orkugjafa. Mun ég víkja að efni einstakra kafla. Í upphafi máls míns gat ég um meginmarkmið frv. eins og þau eru talin í I. kafla, þ. e. í 1. og 2. gr. þess. II. kaflinn fjallar um olíustyrk og eru þar veigamiklar breytingar frá núgildandi lögum. Olíustyrkur er nú 18200 kr. á einstakling ársfjórðungslega. Frv. gerir ráð fyrir að olíustyrkurinn hækki í 20 þús. kr. Á 60% heimila í landinu mun olíustyrkur á ári hækka meira en sem þessu nemur. Á seinasta ári námu útgreiddir olíustyrkir samtals 2 milljörðum 71 millj. kr. Á þessu ári er gert ráð fyrir samtals 4500 millj. til jöfnunar og lækkunar hitunarkostnaðar, þannig að framlög úr ríkissjóði hækka því um rétt 2.5 milljarða eða meira en tvöfaldast frá því sem var á fyrra ári. Í 3. gr. eru ákvæði um að heimili, sem eingöngu nota gasolíu sem orkugjafa til hitunar, eigi rétt á olíustyrk. Nokkuð hefur verið um það að menn hafi notað bæði rafmagn og olíu til upphitunar og hefur rn. þá heimilað greiðslu olíustyrks að hluta. Gert er ráð fyrir að olíustyrkir falli alveg niður í slíkum tilvikum. Samkv. frv. verður fjárhæð olíustyrksins lögbundin með heimild til breytinga miðað við olíuverð. Gert er ráð fyrir, að olíustyrkir verði greiddir húsráðanda ársfjórðungslega vegna íbúa sem hafa fasta búsetu í viðkomandi íbúð. Frá upphafi hefur olíustyrkur verið greiddur hverjum framteljanda til skatts og einnig vegna maka og barna sem hafa verið á framfæri hans og ekki hafa verið sjálfstæðir framteljendur. Í frv. er gert ráð fyrir að breyta útreikningi olíustyrksins fyrir hvert heimili. Áður hefur verið greiddur einn styrkur á mann, en í 4. gr. frv. er gert ráð fyrir að draga hlutfallslega úr greiðslum til fjölmennra heimila og hækka greiðslur til fámennari. Þannig er gert ráð fyrir að greiða 2 olíustyrki fyrir einn íbúa í heimili, 3 olíustyrki fyrir tvo í heimili, 3.5 olíustyrki fyrir þrjá íbúa, fyrir fjóra íbúa 4 olíustyrki, fyrir fimm íbúa 4.5 styrki, fyrir sex íbúa greiðast 5 olíustyrkir og fyrir 7 íbúa eða fleiri greiðist 5.5 olíustyrkir. Styrkurinn hefur til þessa verið greiddur á nef, en nú er einnig tekið tillit til eðlilegrar stærðar húsnæðis. Í frv. er ákvæði um viðbót, sem nemur hálfum olíustyrk, vegna lífeyrisþega sem njóta tekjutryggingar almannatrygginga eða hafa svipaðar heildartekjur. Eins og verið hefur er ekki gert ráð fyrir að olíustyrkur verði færður til tekna við álagningu tekjuskatts og útsvars. Í 5. gr. frv. er nýmæli, þar sem heimilað er að greiða einn aukaolíustyrk árlega á hvert olíukynditæki sem hefur verið hreinsað og stillt. Ekki þótti fært að binda greiðslu olíustyrks því skilyrði, að hreinsun og stilling hefði farið fram, m. a. vegna þess að ekki er alls staðar kostur á að fá það gert. Þykir rétt að veita þessa heimild, en notkun hennar ýtir undir menn að láta stilla tæki sin. Í 6. gr. frv. er ákvæði um að þeir, sem kost eiga á hitaveitu, fjarvarmaveitu eða rafhitun, eigi ekki rétt á olíustyrk. Áður náði samsvarandi ákvæði aðeins til þeirra sem kost áttu á hitaveitu. Þetta nýja ákvæði er sérstaklega sniðið til að stuðla að æskilegri þróun í nýtingu innlendra orkugjafa í stað olíunnar. Ákvæði 7. gr. eru óbreytt frá gildandi lögum að öðru leyti en því, að ákvæði um olíustyrk vegna skólahúsnæðis á við um allt skólahúsnæði sem kynt er með olíu, en ekki eingöngu heimavistarskóla á grunnskólastigi. Þá er viðmiðun varðandi styrk við þær breytt. Í 8. gr. eru óbreytt ákvæði frá gildandi lögum um að sveitarfélög annist úthlutun olíustyrksins. Nýmæli er um ársfjórðungslega skilagrein um úthlutun olíustyrkja og skyldu orkusala til upplýsingagjafar. Í grg. frv. er kveðið á um að í reglugerð um framkvæmd laganna verði sett ákvæði um framkvæmd og eftirlit með greiðslu olíustyrkja. Ég tel nauðsynlegt að herða á öllu eftirliti til að koma í veg fyrir misnotkun. Í III. kafla frv. eru ákvæði um orkusparnað, sem öll eru nýmæli. Í 9. gr. er Orkustofnun falið að gera áætlun um hagkvæma orkunotkun og orkusparnað í húshitun. Skort hefur á að fyrir lægi heildaryfirlit um hina ýmsu þætti í þessu sambandi. Árið 1977 hófst skipulögð áætlunargerð um fjarvarmaveitur á þeim þéttbýlissvæðum sem ekki höfðu von um jarðvarmahitun. Gert er ráð fyrir að orkusparnaðaráætlun verði kynnt Alþ. á næsta hausti, en í henni verður jafnframt gerð grein fyrir nauðsynlegum aðgerðum af hálfu hins opinbera í samræmi við þau markmið sem stefnt er að. Í 10. gr. er svo fyrir mælt, að Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins skuli halda námskeið um húshitun. Með námskeiðum þessum er stefnt að því að þjálfa menn til að vinna að einstökum þáttum í orkusparnaði, svo sem stýringu hitakerfa, bættri einangrun húsa o. fl. Í 11. gr. er gert ráð fyrir að verja árlega til fræðslu og upplýsingastarfsemi um orkusparnað fjárhæð sem nemi a. m. k. 1/2% af áætlaðri upphæð olíustyrkja. Á þessu ári er fyrirhugað að verja 20 millj. kr. í þessu skyni. Í 12. gr. frv. er gerð ráð fyrir heimild til að veita sveitarfélögum, þar sem olía er notuð til húshitunar, styrki vegna tækniþjónustu á sviði orkusparnaðar og til að undirbúa aðgerðir sem stuðlað geti að hagkvæmari orkunotkun. Tilgangur ákvæðisins er að hvetja sveitarfélög til að hafa milligöngu um ráðgjöf fyrir íbúana vegna undirbúnings hvers konar aðgerða sem dregið geta úr olíunotkun. Enn fremur er tilgangur þess að hvetja til athugunar á nýjum og hagkvæmari orkugjöfum. Í 13. gr. er Húsnæðismálastofnun heimilað að veita einstaklingum lán til orkusparandi endurbóta á íbúðarhúsnæði sem hitað er með olíu. Nánari ákvæði um lánveitingar þessar þarf að setja í reglugerð. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að fyrir Alþ. liggur frv. til l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins og þetta ákvæði ætti sennilega frekar heima í þeim lögum, en það er hægt að samræma þegar sú lagasetning verður framkvæmd. IV. kafli frv. hefur að geyma ákvæði um nýtingu innlendra orkugjafa. Í 14. gr. er Orkustofnun falið í samráði við Rafmagnsveitur ríkisins að gera áætlun fyrir tímabilið 1981–1983 um nýtingu innlendra orkugjafa til húshitunar í stað olíu. Skal það gera tillögur um árlegar framkvæmdir í orkumálum sem nauðsynlegar teljast til að sem flestir landsmenn búi við innlenda orkugjafa eða njóti orku frá olíukyntri fjarvarmaveitu í árslok 1983. Áætlunin skal kveða á um nauðsynlegar framkvæmdir og fjárþörf á hverju ári miðað við ákveðin markmið um hlutdeild innlendra orkugjafa í húshitun. Í 15. gr. er heimild til að veita varmaveitum framlag til að jafna þann mun sem orkuverð þeirra er metið hærra en sem nemur hitunarkostnaði með olíu að frádregnum olíustyrk. Tvær hitaveitur á landinu selja orku á hærra verði en sem nemur kyndingarkostnaði með olíu að frádregnum olíustyrk, þ. e. á Suðureyri, minnir mig, og líklega á Blönduósi. Gera má ráð fyrir að þessum veitum fjölgi nokkuð á næstu árum. Þá skal ég víkja nokkuð að kostnaðarhlið þeirra aðgerða sem í frv. felast. Gert er ráð fyrir að kostnaður árið 1980 verði sem hér segir miðað við verðlag í marsmánuði s. l.: Olíustyrkur samkv. 4. gr. og núgildandi lögum vegna fyrsta ársfjórðungs samtals 3 milljarðar 760 millj. kr., aukaolíustyrkur samkv. 5. gr. 200 millj. kr., skólahúsnæði samkv. a-lið 7. gr. 140 millj., rafveitur samkv. b-lið 7. gr. 80 millj., aðilar utan samveitu samkv. c-lið 7. gr. 20 millj., fræðslu- og upplýsingastarfsemi samkv. 11. gr. 20 millj., styrkir vegna ráðgjafarþjónustu samkv. 12. gr. 40 millj. og styrkir til varmaveitna samkv. 15. gr. 200 millj. eða samtals 4460 millj. kr. Í fjárlögum fyrir árið 1980 eru veittar í þessu skyni 4000 millj. kr. á vegum viðskrn. og 500 millj. kr. eru á vegum fjmrn., sem verða millifærðar eftir þörfum, og eru þær á lið 09 999 141 í fjárlögunum. Í 16. gr. frv. er gert ráð fyrir að viðskrh. sé heimilt að setja nánari ákvæði um framkvæmd II. kafla og iðnrh. um framkvæmd III. og IV. kafla laganna og er það í samræmi við fyrirhugaða verkaskiptingu um framkvæmd þeirra. Gert er ráð fyrir að ákvæði frv. gildi um greiðslu olíustyrks frá og með öðrum ársfjórðungi 1980, en greiðsla fyrir fyrsta ársfjórðung fari eftir núgildandi lögum. Frv. fylgir mjög ítarleg grg. svo og margvíslegar töflur. Til upplýsinga að öðru leyti en því, sem ég hef nú rakið, vísa ég til texta frv. svo og grg. þess. Þetta mál er hið mesta réttlætismál, þar sem mjög mikill munur er á kostnaði við upphitun húsa, sem hita verður upp með olíu, og hinna, sem hituð eru upp á annan veg. Ætla ég að málið fái góðar viðtökur hér á hv. Alþ. og greiðan gang í gegnum þingið. Að lokum legg ég til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, snertir eitt brýnasta hagsmunamál þeirra er þurfa að kynda hús sín með olíu. Það er kunnara en frá þurfi að segja að hinar hrikalegu verðhækkanir á olíu, sem dunið hafa yfir undanfarin misseri, hafa lagst þungt á mörg heimili í landinu. Vá og uppþot úti í hinum stóra heimi af völdum olíufursta og erkiklerka hafa snert hag manna jafnt inn til dala sem út við sjávarsíðuna. Réttsýnir menn og sanngjarnir hafa því sameinast í baráttunni um að létta miklu oki af herðum hluta þjóðarinnar. Af þeim sökum er aukið fjármagn til niðurgreiðslu á olíuverði sjálfsagt mál og alls góðs maklegt. Raunar væri ekki ástæða til þess að fara mörgum orðum um mál þetta ef ekki kæmi til sá einstæði málatilbúnaður sem verið hefur undanfari þessarar tillögu. Raunar hafa þau mál verið rakin hér á hinu háa Alþingi og er ekki ástæða til að fara um þau mörgum orðum. Þó er rétt að minna á eftirfarandi: Undanfarið hefur verið í fjárlagafrv. ákveðin upphæð sem varið hefur verið til niðurgreiðslu á olíu til þeirra er búa við olíukyndingu. Sú upphæð var þó ekki nægjanleg, síst eftir að olíuverð stórhækkaði á síðasta ári. Svo sem kunnugt er var þessu máli hreyft á hv. Alþ. af þm. í tillögu sem mikla athygli vakti. Núv. ríkisstj. hafði uppi fyrirheit um að koma til móts við vilja og þarfir þess fólks, sem býr á olíukyndingarsvæðunum, og stórauka niðurgreiðslu olíunnar. Eins og svo oft í verkum hæstv. ríkisstj. bar sýndarmennskan einlægan vilja ofurliði. Í stað þess að auka framlög á fjárlögum, eins og eðlilegt hefði verið, var fjárhæð til niðurgreiðslna á olíu hreinlega kippt út og þeirri upphæð, sem áætluð hafði verið til olíuniðurgreiðslu, var síðan mokað samviskusamlega í þá botnlausu hít sem ríkiskassinn er. Eins og hv. þingheimi er kunnugt var síðan ákveðið að hækka söluskattinn svo að unnt væri að greiða fyrir niðurgreiðslu olíuverðsins. Útfærslu á þeirri niðurgreiðslu sjáum við í þessu frv. Ég vil minna á í þessu sambandi að hækkun söluskatts leggst þyngst á þá er búa úti í hinum dreifðu byggðum, einmitt það fólk sem þarf mjög á olíustyrknum að halda. Eðlilegt væri að hafa mörg orð um þann hátt að taka stórar fjárhæðir og ráðstafa þeim utan við fjárlög, en ég vil þó láta mér nægja að minna á að með þessu eru stigin stór og mörg skref til baka í fjárlagagerð og fyndist fæstum ástæða til þess. Það er í fersku minni flestra að núv. hæstv. ríkisstj. hugðist í upphafi leggja á 2% söluskatt ofan á þann sem fyrir var. Eftir mikið japl og jaml og fuður gafst hún upp og hækkaði söluskattinn einungis um 1.5 stig. Miðað við söluskattshækkun um 2 stig hefðu tekjur ríkissjóðs aukist um 8–9 milljarða, en 1.5% hækkunin nemur 6 milljörðum. Það vekur því eigi allfáar spurningar, að frv., sem lagt hefur verið fram og hér er til umr., gerir ráð fyrir, að kostnaður vegna olíuverðsniðurgreiðslunnar og skyldra hluta nemur alls 4460 millj. kr. Eftir standa 1540 millj. kr. Í 13. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir að Húsnæðismálastofnun verði gert kleift að veita einstaklingum lán til orkusparandi endurbóta á íbúðarhúsnæði sem hitað er með olíu. Í aths. við lagafrv. þetta er sagt að sú upphæð nemi allt að 750 millj. kr. Samtals eru 5210 millj. kr. útgjöld því í frv. Þrátt fyrir þetta heimildarákvæði frv. er enn óútskýrt hvernig um 790 millj. kr. verði varið, nema hæstv. fjmrh. hyggst nota upphæðina til að endar nái saman í fjárlagadæminu - og virðist ekki veita af. Um þetta frv., er nú liggur fyrir Alþ., er annars að segja að það virðist stefna í rétta átt. Af því má ráða að reynt hefur verið að dreifa olíustyrknum sanngjarnar en áður var. Í fskj. frv. kemur fram að á því var mikill misbrestur. Er augljóst að áður guldu einstaklingar og t. d. eldra fólk, sem bjó eitt og börnin voru farin að heiman, þess fyrirkomulags sem var á olíustyrknum. Með því fyrirkomulagi, sem lýst er í frv., er greinilega ætlað að koma til móts við það fólk. Samkv. því munu niðurgreiðslur á olíu nema sama hundraðshluta hvort sem um verður að ræða einn, tvo eða fleiri einstaklinga í íbúð. Að minni hyggju ætti markmiðið með þessu frv. að vera tvenns konar: Annars vegar að bæta íbúum olíuhitunarsvæðanna þau móðuharðindi, er ég nefni svo og stafa af utanaðkomandi verðhækkunum á olíu, hinsvegar að flýta fyrir því að olíu sem orkugjafa verði rutt úr vegi. Það þarf engum að blandast hugur um hvílíkt óhagræði það er fyrir íbúa olíuhitunarsvæðanna og raunar þjóðina alla að nota olíu tilhúshitunar. Fátt skýrir þetta betur en samanburður á íbúafjölda, er býr við hina ýmsu orkugjafa, og kostnaði, sem fylgir því að nýta þessa orkugjafa. Nú er talið að um 65% allra landsmanna búi við upphitun húsa með heitu vatni. Kostnaður vegna hitaveitna nemur 24% alls hitunarkostnaðar í landinu. 12% íbúa hafa rafmagnshitun. Kostnaður við hana er um 16% heildarkostnaðarins. 23% eða tæpur fjórðungur þjóðarinnar býr hins vegar við olíuhitun. Kostnaðurinn vegna hennar er um 60% heildarkostnaðarins. Þessar tölur tala sínu máli, segja raunar meira en mörg orð mundu gera. Þá er ekki síður ástæða til að minna á að við kaupum nú langmestan hluta af olíu okkar frá Sovétríkjunum. Nýgerðir olíusamningar í Bretlandi boða þó vonandi gleðilega stefnubreytingu. Staðreyndin er nefnilega sú, að innan örfárra ára verða Sovétmenn ekki lengur olíuútflytjendur, heldur olíuinnflytjendur. Þeir munu ekki gera sér það að leik að selja okkur eða öðrum olíu. Þeir munu þurfa á allri sinni olíu að halda sjálfir og meira til. Olíuverð er einnig stöðugt á uppleið, olíumarkaðirnir óstöðugir og það má teljast slæmt búskaparlag að ætla sér að treysta á olíu sem orkugjafa í einhverjum mæli á næstunni. Það ríður því á gífurlega miklu að ekki verði sofið á verðinum og að við leggjum ofurkapp á að losa okkur við olíu sem orkugjafa að sem mestu leyti. Í því sambandi eru margs konar orkusparandi aðgerðir mikilvægar. T. d. nefni ég aðeins upplýsingamiðlun og þá kosti sem fyrir hendi eru við stillingu kynditækja. Má fagna ákvæðinu í þessu frv. um að menn geti fengið aukastyrk ef þeir láta stilla og hreinsa kynditæki sín. Loks má nefna einangrun húsa sem gert getur mikinn mun. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að samkv. fyrstu niðurstöðum nýlegrar könnunar, sem getið er um í aths. þessa frv., bendir allt til þess að olíunotkun sé þriðjungi minni á Hvolsvelli en á Raufarhöfn. Hluti skýringar á þessu er vafalaust kaldara veðurfar á Raufarhöfn, en sérfræðingar, sem um þessi mál hafa fjallað, segja þó að meginskýringin sé lakari einangrun húsa á Raufarhöfn. - Mörg fleiri atriði má tína hér til. Ég nefni sem dæmi að nýta mætti betur orku frá mörgum verksmiðjum í landinu, loðnuverksmiðjum o. fl. Ég vil einnig nefna að beita mætti breytilegri verðlagningu á rafmagni til að reyna að lækka toppana. Í þriðja lagi mætti gera stórátak í því að koma landrafmagni í höfnum til skipa, en á því er talsverður misbrestur víða úti um landið. Herra forseti. Aldrei verður nægileg áhersla lögð á að nýta aðra orkugjafa en olíu hér innanlands. Til þess liggja fjölmörg rök sem ég hef sumpart tíundað hér. Fleira mætti þó tína til. En ég vil að lokum víkja að og minna á ástand mála á Vestfjörðum. Vestfirðir eru sem kunnugt er dæmigert olíukyndingarsvæði. Aðeins lítill hluti íbúanna kyndir hús sín með öðrum orkugjöfum. Á árinu 1976 var stofnað Orkubú Vestfjarða. Ein meginforsenda þeirrar stofnunar var byggðalína, svonefnd Vesturlína, sem tengja skyldi Vestfirði við önnur rafmagnsveitusvæði landsins í árslok 1979 eða við lok síðasta árs. Með tengingu Vestfjarða við aðalorkuveitusvæði landsins átti þrálátur orkuskortur að vera úr sögunni og unnt yrði að kynda hús með rafmagni í stað olíunnar. Menn voru því bjartsýnir við stofnun Orkubúsins, og ein meginástæða þeirrar bjartsýni var sú fjallgrimma vissa Vestfirðinga að staðið yrði við það að tengja svæðið við hin stóru orkuveitusvæði sunnanlands á árinu 1979. Þáv. iðnrh., núv. hæstv. forsrh., dr. Gunnar Thoroddsen, mun hafa gefið um þetta fyrirheit sem menn töldu óhætt að treysta. Er skemmst frá því að segja, að það hefur ekki staðist. Byggðalínan er ókomin, en talið er, og ég vona að því megi treysta í þetta sinn, að byggðalínan langþráða komist í gagnið á þessu ári. Þessar tafir á framkvæmdum hafa valdið því, að Orkubú Vestfjarða hefur orðið að keyra dísilvélar til framleiðslu á rafmagni. Kostnaður vegna þessarar dísilkeyrslu nemur á annan milljarð kr. Ég óska eftir því, að á þessum fundi í hv. Alþ. verði upplýst hvernig á þeirri töf hefur staðið, en þrátt fyrir margítrekaðar fsp. frá Vestfjörðum hefur ekkert eindregið svar fengist um hvers vegna þessi töf varð á lagningu byggðalínu til Vestfjarða. Ég sagði í ræðu minni að ég ætti ekki von á öðru en að byggðalína kæmist í gagnið á þessu ári. En ekki er þó sopið kálið. Orkubú Vestfjarða hefur gert myndarlega, en raunsæja framkvæmdaáætlun fyrir þetta ár. Samkv. henni þarf hlutur Orkubús Vestfjarða í lánsfjáráætluninni að verða um 2.5 milljarðar kr. Enn hefur lítið spurst til þessarar hátimbruðu áætlunar, nema hvað blöð hafa verið að velta vöngum yfir hugsanlegri niðurstöðutölu hennar. Enn liggur ekki fyrir opinberlega a. m. k., hver hlutur Orkubús Vestfjarða verður í þessari lánsfjáráætlun, þó mig og marga aðra uggi að hann verði rýrari en vonir hafa staðið til. Ástæða þess, að ég vík lauslega að þessu hér, er sú, að forráðamenn Orkubúsins staðhæfa að verði ekki orðið við óskum þeirra að verulegu leyti muni byggðalínan, Vesturlínan svonefnda, aðeins nýtast að litlu leyti eða a. m. k. að takmörkuðu leyti. Það yrði ömurlegt hlutskipti langþráðrar byggðalínu að standa sem þvottasnúrur engum til gagns nema vetrarvindunum sem um hana mundu næða. Allir sjá því hve nauðsynlegt er að vinda bráðan bug að því að leysa það vandamál, sem dísilkeyrsla til rafmagnsframleiðslu er, og koma til móts við óskir Orkubúsins í lánsfjáráætluninni. Það er því ekki lítill þáttur í því stóra máli, sem olíukyndingin er, að þannig verði staðið að málum á Vestfjörðum að hægt verði að nýta það langþráða rafmagn sem vonandi skilar sér eftir Vesturlínunni á haustmánuðum. Það er von mín og ósk að hæstv. ríkisstj. hafi þetta í huga.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af því, að hv. síðasti ræðumaður kvartaði undan því að ekki hefði verið upplýst hvers vegna Vesturlínu varð ekki lokið haustið 1979. Ég var dálítið undrandi á þessu, því þetta er margþvælt og rætt mál bæði fyrir vestan og hér og ég held að fjöldi manna hafi komið með skýringar á því. Það er rétt, sem hv. þm. sagði, að til stóð að ljúka þessari línu fyrir haustið 1979. En staðreyndin er sú, að þegar starf við lánsfjáráætlun hófst í nýrri ríkisstjórn, sem settist að völdum 1. sept. 1978, var upplýst að ekki yrði unnt að ljúka við Vesturlínu á tilsettum tíma haustið 1979 þar sem ekki hafði verið ákveðin pöntun á efni til línanna í tæka tíð. Því var alls ekki tæknilega um það að ræða að unnt yrði að ljúka línunni fyrir þann tíma. Af hverju efnispöntun var ekki ákveðin fyrr skal ég ekki segja, en ég hygg að það hafi verið vegna þess að þá sat í nokkurn tíma ríkisstj., eftir kosningar, sem má segja að hafi beðið eftir því að láta af völdum og því ýmsar ákvarðanir lagðar til hliðar, og er ég ekki að kenna neinum um það. Þetta voru þær upplýsingar sem okkur voru gefnar. Það var ekki tæknilega um það að ræða að ljúka línunni fyrir haustið 1979 af þessari ástæðu. Hitt vil ég svo jafnframt upplýsa, að í þeirri lánsfjáráætlun, sem að hluta hefur nú verið afgreidd, hefur fjárútvegun til að ljúka þessari línu haft forgang og samþ. að fullu áætlun Rafmagnsveitna ríkisins til þessa verks.



Herra forseti. Ég tek það fram í upphafi, að ég tel að frv. það til l. um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar, sem hér liggur fyrir, sé til mikilla bóta. Mig langar aðeins að gera hér smá aths. við 4. gr. frv. og þá ekki vegna innihalds, heldur vegna tæknilegs atriðis. Ég hef áður minnst á það á hv. Alþ., að oft kemur fyrir að þeir, sem úti í kerfinu vinna, óska þess að skýrar sé tekið á málum þegar lög eru gerð. Hér held ég að komi strax upp vandamál við framkvæmd, ef þetta frv. verður að lögum. Þá á ég við 3. mgr. 4. gr. þar sem segir, með leyfi forseta: „Við framangreinda styrki bætist 1/2 olíustyrkur vegna lífeyrisþega, sem njóta bóta samkv. 19. gr. laga um almannatryggingar.“ Það er þessi lína sem ég tel að hyggja eigi að, vegna þess að þeir, sem njóta bóta samkv. 19. gr., eins og hér segir, hafa ákaflega mismunandi tekjur. Svo ég útskýri það í örfáum orðum: Sá, sem hefur í tekjur um 450 þús. annars staðar frá en frá almannatryggingum og nýtur elli- og örorkulífeyris, fær fulla tekjutryggingu. Ég hygg að það sé það sem hér er átt við. En svo getur maður haft einhverja tekjutryggingu samkv. 19. gr. alveg niður í 100 kr., ef í það fer, þar sem hér er um hlutfallsskerðingu að ræða. Hann getur þar fyrir haft um 2 millj. í tekjur annars staðar frá, en eftir stendur að hann nýtur samt bóta samkv. 19. gr. Mig langar þess vegna að vekja athygli hæstv. ráðh. á því, að skýrar verði markað hvort hér er ætlast til að standi: „sem njóta fullra bóta samkv. 19. gr.“ - eða hvort það á að taka til þeirra sem eru með umtalsverðar tekjur, en koma samt að einhverju örlitlu leyti undir 19. gr. Þetta er vitaskuld atriði sem ekki er auðvelt að sjá fyrir þann sem ekki hefur þvælst í löggjöf um almannatryggingarum langan tíma. En ég vil mælast til að hæstv. ráðh. gangi frá því við n. að hér sé tekið ákveðnar á. Að öðru leyti fagna ég því, að ellilífeyrisþegar fái samkv. þessu frv., ef það verður að lögum, um 200 þús. kr. á ári í olíustyrk. Ég hygg, að um það muni verulega, og vil að því leyti taka undir flest það sem hv. þm. Einar Guðfinnsson sagði áðan. En ég vil vekja sérstaklega athygli á þessu atriði í 3. mgr. 4. gr. svo það valdi ekki erfiðleikum þegar kemur að framkvæmdinni.



Herra forseti. Ég fagna því frv. sem hér kemur fram í dag um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar. Ég verð að segja eins og er, að dregist hefur nokkuð mikið úr hömlu að mínu mati að slíkur jöfnuður ætti sér stað milli landsmanna. Um tekjuöflunarleiðina ætla ég ekki að ræða. Ég er ekki samþykkur þeirri leið, sem farin var, að hækka söluskatt til að ná þessu fjármagni. En sú hlið málsins er ekki til umræðu í dag, þannig að ég læt hjá líða að fjalla um hana. Ég hefði talið eðlilegast, eins og ástandið er í þjóðmálum okkar, að skorið hefði verið niðursem þessu næmi á öðrum sviðum í þjóðarbúinu. Það verður einhvers staðar að taka allt fjármagn sem nota á til framfærsluþegnanna, og þá kemur að sjálfsögðu upp spurningin um hvar eigi að taka það. Þarna hefur menn ábyggilega greint á, en ég er í þeim hópi sem taldi að ekki ætti að fara þá leið sem farin var. Hvað mundi gerast ef þetta frv. eða einhverjar álíka aðgerðir af hálfu stjórnvalda kæmu ekki til? Ég held að við getum öll verið sammála um að það stæði fyrir dyrum að ákveðin landssvæði mundu eyðast, ef svo mætti segja. Það kæmi flótti í fólkið og það leitaði að sjálfsögðu þangað sem ódýrast væri að framfæra sig. Það liggur nokkuð skýrt fyrir hvar það er, þannig að stefnumörkun yrði skýr í þjóðmálunum í framtíðinni. Það liggur hér fyrir samanburðarblað frá Orkustofnun frá 14. apríl. Þetta er ákaflega merkilegt blað sem gott er að hafa fyrir framan sig og segir kannske hv. alþm. meira en mörg orð, að það er margt fleira, sem þarf að athuga í þessum kyndingarkostnaði, en bara að ná niður olíunni. Það voru stefnumarkandi og eru örugglega enn þá stefnumarkandi áform stjórnvalda að stefnt skuli að virkjun innlendra orkugjafa. Þá verða stjórnvöld að sjálfsögðu að standa við bakið á þeim sem fara í þær framkvæmdir, því við stöndum frammi fyrir því að ýmsar framkvæmdir, miðað við núverandi niðurgreiðslu á olíu, eru hættar að bera sig. Þetta er mál sem að vísu er aðeins komið inn á í 15. gr. frv. Þar er sagt að heimilt sé að veita varmaveitum framlag til jöfnunar. Þetta er ákaflega vægt til orða tekið, aðeins heimilt að veita þeim framlag, en við skulum vona, og ég þykist reyndar vita, að staðið verði við það. En spurningin er þessi: Er þetta nægilegur hvati til þess að íbúar á ýmsum stöðum og sveitarstjórnir fari að leggja út í áhættusamar framkvæmdir? Er þetta nægilegur hvati til framkvæmda, ef það er vilji stjórnvalda að markvisst skuli stefnt að nýtingu innlendra orkugjafa? Ég efast um það. Þar sem ég þekki til er samkv. þessum samanburði þriðja dýrasta hitaveita á landinu, sem stefnir líklega í að verða dýrust vegna þess að nú þegar liggur fyrir samþykkt bæjarstjórnar þar sem sótt er um 34% hækkun. Þá sýnist mér kyndingarkostnaður vera kominn 20% yfir meðalkyndingarkostnað með olíu, í staðinn fyrir að samkv. reglugerð, sem sett var um hitaveituna þegar hún var byggð og bæjarbúar treystu á, skyldi gjaldskrá aldrei verða hærri en sem svarar 80% af olíukostnaði þegar tekið hefði verið tillit til olíustyrks. Þannig hefur dæmið snúist við, að nú liggur upphitunarkostnaðurinn 20% yfir, ef þessi samþykkt verður leyfð núna 1. maí, í staðinn fyrir að kostnaðurinn skyldi aldrei vera minna en 20% undir. Þetta er visst áhyggjuefni fyrir menn sem hafa staðið í því að fullvissa fólk um það, þegar út í framkvæmdir var farið, en ég var einn af þeim, að þetta væri réttasta stefnan og þetta skyldi gert. Þá er spurningin: Hvað á að segja við fólk í dag? Það liggur ljóst fyrir þegar þetta frv. er lagt fram, að menn hafa gefist upp við það sem kallað er verðjöfnun á hitaveitum. Það held ég að þm. geri sér alveg ljóst. En jafnframt hafa menn ekki gefist upp við að verðjafna rafmagnið. Það er svolítið spánskt, a. m. k. fyrir Siglfirðinga sem eiga báða þessa orkugjafa. Það er að vísu ekki mikið af húsum kynt með rafmagni á Siglufirði, gæti verið um 10%. Við stöndum frammi fyrir því að borga rúmlega 9% hærri kyndingarkostnað með rafmagni en olíu þegar við erum búnir að borga um 47 millj. sem áætlað er á árinu 1980 í verðjöfnunargjald, sem m. a. rennur til Orkubús Vestfjarða að hluta, sem um var rætt hér áðan, eða 20%. Á sama tíma borgum við dýrustu hitaveituna. En svo eru til fjórfalt ódýrari hitaveitur. Hvað er að gerast í þessum málum? Eru menn bara hengdir upp á prik einhvers staðar og sagt: Þið borgið þetta með þessari hendi og svo tökum við þetta líka af ykkur með hinni hendinni? Þetta gengur ekki upp. Ég held að núna, þegar þessi ákvörðun er tekin verði menn að gera það upp við sig hvort ekki sé kominn tími til þess að hætta að leggja verðjöfnunargjald á a. m. k. einkarafveitur sem illa eru staddar. Ég veit ekki hvað liggja fyrir margar hækkunarbeiðnir hjá óhagkvæmustu hitaveitunum nú fyrir 1. maí, en ég þykist vita að það muni vera fleiri aðilar en bæjarstjórn Siglufjarðar sem hafa farið fram á hækkanir. Og mér sýnist að með því að þarna eru sjálfsagt fremstar í flokki þær sem verst standa fyrir verði dæmið enn þá óhagstæðara. Því er spurningin hvort á þessu stigi þurfi ekki að taka þessar hitaveitur og þær hitaveitur, sem koma til með að fara í byggingu á næstu árum, - við skulum vona að menn séu ekki flúnir frá því að virkja innlenda orku, - hvort þurfi ekki að taka þessar hitaveitur til sérstakrar athugunar og breyta þeim lánum sem gera þetta svo óhagkvæmt sem raun ber vitni. Ég vil beina því til hv. þm. að þeir skoði þetta mál út frá því. Það er ekki nóg með það að þetta liggi ofan við mörkin og upphitunarkostnaður sé misjafn milli staða. Þessir aðilar þurfa líka að afla sér aukatekna til að greiða mismuninn og við getum gert ráð fyrir að meðaltali, sem er ekki gróft í farið, 50% álagi á mismuninn, sem væru skattar vegna þessara tekna sem heimilin verða óhjákvæmilega að afla til að geta hitað sín híbýli. En mér finnst vægt til orða tekið í 15. gr. Mér finnst ekki nógu gott að þarna sé aðeins gert ráð fyrir að þetta skuli ná að jöfnu, vegna þess að við vitum að nokkuð margir notenda liggja yfir markinu, en aðrir kannske undir, þótt meðaltalið sé jafnt kostnaði með olíu. Þetta skapar viss vandamál, þannig að þarna ætti að segja að orkuverð skyldi aldrei metið hærra en sem nemur 80% af kyndingu með olíu þegar tekið hefði verið tillit til gildandi olíustyrks á hverjum tíma. Þannig yrði þetta örvun fyrir fólkið að vilja fara í þessar framkvæmdir og örvun fyrir sveitarstjórnir að standa í þessu. Það er meira en að segja það að herja út fjármagn í stórframkvæmdir og margt annað sem verður óhjákvæmilega að sitja á hakanum í þjónustu við íbúa sveitarfélaga sem í slíkum stórframkvæmdum standa. Ég held því að alþm. ættu að skoða þetta í miklu stærri mynd. Og umfram allt, þegar þetta frv. er komið hér fram, sem ég held að staðfesti að menn eru orðnir sammála um að leggja ekki verðjöfnunargjald á hitaveitur, þá er rétt að fara að endurskoða í fullri alvöru verðjöfnunargjald á raforku. Ég styð þetta frv. eindregið, það er spor í rétta átt, en það þarf að fylgja því aðeins meira en hér kemur fram.



Herra forseti. Ég þakka þeim hv. þm., sem til máls tóku um frv. til l. um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar, fyrir undirtektir þeirra sem allar voru jákvæðar, þó menn leggi misjafnlega mikla áherslu í ýmsum efnum á mál eins og þetta. Ég tók eftir því, að hv. þm. Einar Guðfinnsson flutti myndarlega jómfrúræðu um þetta mál, að ég ætla, og minntist á að það hefði verið ákveðið að taka málið alfarið út úr fjárlögunum, fjáröflunina og síðan úthlutunina. Það var hugmyndin á vissu stigi máls, en síðar var ákveðið að gera enga breytingu í þeim efnum frá því sem verið hefur. Það er aflað tekna til að standa undir þeim greiðslum, sem til er ætlast samkv. þessu frv., í fjárlögunum sjálfum eins og verið hefur. Það var gert, eins og kunnugt er, með því að hækka söluskattinn um 1.5%. Það má að sjálfsögðu deila um fjáröflun til mála sem þessara. Það er nú svo þegar þarf að afla fjár til þjóðnytjamála, t. d. með óbeinum sköttum, að ákaflega óeðlilegt er að samhliða því gerist það að allir landsmenn fái launahækkanir, bæði þeir sem hafa há og lág laun. Í þessu tilviki er ekki svo, vegna þess að það er tekið fram í lögum um stjórn efnahagsmála, nr. 13 frá 1979, að fjáröflun í þessu sérstaka skyni skuli ekki ganga inn í framfærsluvísitölu. Það var sem sé horfið að því ráði í þessum efnum sem áður fyrr að hafa fjáröflunina inni í fjárlögum, en setja sérstök lög um málið að öðru leyti, eins og gert var raunar í upphafi, 1974, þegar fyrst voru sett lög um þessi mál. Það hefur verið notuð sama fjáröflunaraðferð og þá. Þá var aflað fjár á þann hátt að leggja á eitt söluskattsstig, ef ég man það rétt. Hv. þm. minntist á olíusamninga sem nýlega hafa verið gerðir við Breta, sem ég gerði fyrir stuttu, og hafa verið undirbúnir frá því í fyrrasumar. Um þá samninga er það að segja, að þeir byggjast á dálítið annarri verðviðmiðun en þeir samningar sem við höfum haft við Ráðstjórnarríkin. Það verður að segja það eins og er að þegar lítið er til lengri tíma hygg ég að verðið verði ósköp svipað og verði ekki um að ræða verðlækkun. Hins vegar er sá munur á, að það verða væntanlega miklu minni sveiflur á verði en eru samkv. þeirri viðmiðun sem byggir á Rotterdam-markaðnum svonefnda og hittu efnahagslíf okkar með óskaplegum þunga á síðasta ári og gera raunar enn þá. Ég er ekki í neinum vafa um að það var rétt skref að reyna að dreifa olíuinnkaupum nokkuð með það í huga að forðast þær skaðsamlegu snöggu sveiflur sem eru á þessum svokallaða Rotterdam-markaði, eins og öllum er raunar kunnugt um. Þm. minntist á að hans kjördæmi væri dæmigert olíukyndingarkjördæmi. Það er alveg rétt hjá honum. Ég get sagt alveg það sama um mitt kjördæmi, Austurland. Það er dæmigert í þessum efnum. Það er aðeins á einum stað á Austurlandi verið að leggja hitaveitu. Það er á Egilsstöðum. Það er að vísu heitt vatn í Vopnafirði. Ég vona að það sé víðar djúpt í jörðu, þó menn viti það ekki. En auðvitað verða stór landssvæði að hlíta því að hita upp híbýli og hús með olíu. Þær töflur, sem liggja fyrir hér og fylgja frv., sýna glögglega þann gífurlega mun sem er á upphitun híbýla víðs vegar um landið eftir því, hvaða orku menn nýta. Það þarf ekki að fara um það fleiri orðum. Það eru, að ég ætla, allir hv. þm. sammála um að hér er um að ræða hið mesta réttlætismál, þó að alltaf orki tvímælis hvernig með skuli fara í öllum greinum. Ég vil endurtaka og ítreka það sem hæstv. samgrh. upplýsti um byggðalínuna vestur, að það er ráðið að afla nægilegs fjár til að ljúka henni á næsta sumri, þannig að það verði væntanlega hægt að tengja hana á hausti komanda. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir fór nokkrum orðum um 4. gr. eins og hún er orðuð í frv., varðandi olíustyrki vegna lífeyrisþega. Þetta ákvæði mun vera óbreytt frá því sem nú er í lögum. En ég tók það fram í framsöguræðu minni, ef ég má lesa það hér orðrétt, með leyfi forseta: „Í frv. er ákvæði um viðbót, sem nemur hálfum olíustyrk, vegna lífeyrisþega sem njóta tekjutryggingar almannatrygginga eða hafa svipaðar heildartekjur.“ Þetta orðalag er náttúrlega skýrara og getur komið til greina að setja það í lagatextann eða þá í reglugerð sem sett verður samkv. heimild í lögunum. Ef það ekki verður þannig, að lagatextanum verði breytt, mun ég láta setja ákvæði í reglugerð sem eru skýr að þessu leyti til.



Herra forseti. Eins og ég gat um við 2. umr. þessa máls hafði komið fram beiðni um að n. liti betur á þetta mál. Svo kom enn fremur í ljós að það var svolítið formgalli á uppsetningu. Landbn. hefur síðan haldið fund um málið og varð sammála um að leggja til að tillgr. hljóði þannig: „Við 1. gr. Greinin orðist svo: 2. mgr. 2. gr. laganna orðist þannig: Ráðh. getur þó, þar sem brýn nauðsyn krefur, leyft slátrun á sauðfé og stórgripum til eins árs í senn í sláturhúsum, sem ekki eru svo úr garði gerð að löggilding geti farið fram á þeim, ef yfirdýralæknir eða hlutaðeigandi héraðsdýralæknir telur, að slátrun og meðferð sláturafurða geti tekist þar á viðunandi hátt. Undanþágu má þó ekki veita nema til ársloka 1982.“ Við 2. umr. urðu umr. um þetta mál. Ég tel að það hljóti að liggja ljóst fyrir öllum hvað felst í þessari breytingu, þannig að ég tel óþarfa að skýra málið frekar.



Herra forseti. Ég vil láta þess getið, að sú breyting, sem hér er flutt í brtt. á þskj. 341, er gerð í samráði við mig og ég styð frv. í því formi sem það liggur hér fyrir. Að svo mæltu vil ég þakka hv. landbn. fyrir afgreiðslu á þessu máli. Ég vænti þess, að það nái nú skjótri afgreiðslu.



Herra forseti. Allshn. þessarar d. hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á lögum nr. 19 frá 6. apríl 1966, um eignarrétt og afnotarétt fasteigna, en frv. þetta gerir ráð fyrir að sé gerður kaupsamningur eða afsal að fasteignum, sem keyptar eru af erlendu ríki til afnota fyrir sendiráð eða til íbúðar fyrir forstöðumenn eða starfsmenn sendiráða, skuli aflað samþykkis dómsmrn. áður en gerningurinn öðlast gildi. N. er sammála um að mæla með samþykkt þessa frv. óbreytts og tóku allir nm. þátt í afgreiðslu þess.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. þessarar hv. d. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum um almannatryggingar, sem felur í sér heimild til að greiða elli- og örorkulífeyrisþegum örorkustyrkþegum uppbót vegna bensínkostnaðar að settum ákveðnum skilyrðum í reglugerð um greiðslu slíkra bóta. Endurskoðunarnefnd almannatryggingalaga var falið að gera tillögur um úrbætur sem heimiluðu greiðslur til öryrkja vegna síhækkandi bensínverðs, en fjárhagsgeta öryrkja, sem litla eða enga vinnu geta stundað, er mjög erfið til að standa undir þessum hækkunum. N. hafði skjót handtök í þessu máli og var það afgreitt með forgangshraða úr n. Taldi n. að ákvæði um þetta væri best tryggt í heimildarákvæði 19. gr. almannatryggingalaga, um uppbætur á lífeyri elli- og örorkulífeyrisþega, að því viðbættu að örorkustyrkþegar bættust í hóp þeirra sem uppbóta gætu notið samkv. ákvæðum þessarar greinar. Í ljós hefur nú komið við skoðun á þessu máli í heilbr.- og trn. að framkvæmdaerfiðleikar eru á að hafa ákvæðið tengt þessari mgr. 19. gr. laganna, auk þess sem heilbr.- og trn. heldur að orðalag greinarinnar væri óþarflega rúmt miðað við tilgang frv. Heilbr.- og trn. sendi frv. til umsagnar Öryrkjabandalaginu og Tryggingastofnun ríkisins. Þar sem hér var um mjög brýnt mál að ræða, sem þurfti skjótrar úrlausnar við, gaf heilbr.- og trn. umræddum aðilum stuttan frest til að skila áliti um frv. Öryrkjabandalagið og Tryggingastofnunin mæltu með samþykkt frv., en í umsögn Tryggingastofnunarinnar kemur einnig fram eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „Tryggingaráð samþykkti að mæla efnislega með samþykkt frv., enda verði tryggileg og ótvíræð ákvæði séu um framkvæmd málsins í reglugerð og tryggilega séð fyrir aukinni fjárþörf Tryggingastofnunar ríkisins vegna óhjákvæmilegra bótahækkana er leiðir af samþykkt frv.“ Tryggingaráð, sem afgreiða varð málið á sama fundi og það var lagt fyrir, taldi því einungis geta mælt efnislega með samþykkt frv., en ekki geta tekið afstöðu til orðalags frvgr. frekar án þess að fá rýmri tíma til að skoða málið. Undirstrikaði Tryggingastofnunin því í bréfi sínu, að tryggileg og ótvíræð ákvæði yrðu að vera um framkvæmdina í reglugerð. Málið kom aftur til umræðu á næsta fundi tryggingaráðs og komu þar upp efasemdir um frvgr. Var talið að of opið orðalag frvgr. byði því heim, að erfitt væri að sjá hvar draga ætti mörkin í framkvæmd þessa ákvæðis almannatryggingalaganna. Með hliðsjón af ábendingum tryggingaráðs var málið mjög vandlega skoðað í heilbr.- og trn., sem komst að þeirri niðurstöðu að gera þyrfti töluverðar breytingar á orðalagi frvgr. til að ótvíræður og réttur skilningur á því, sem að væri stefnt með frv., kæmi fram, sem er í samræmi við grg. endurskoðunarnefndar almannatryggingalaga með þessu frv. Einnig er rétt að undirstrika rækilega ábendingar tryggingaráðs um að tryggilega verði séð fyrir aukinni fjárþörf til að lagaákvæði þetta geti skilað tilætluðum árangri. Í grg. með frv. er reiknað með a. m. k. 65 millj. kr. árlegum aukaútgjöldum Tryggingastofnunarinnar vegna þessa og er það efalítið í lægra kantinum og ekki ofreiknað. Í nál. á þskj. 333 eru brtt. á þskj. 334 rökstuddar, en í nál. kemur eftirfarandi m. a. fram, með leyfi hæstv. forseta: „Rétt þykir að gera hér nánari grein fyrir þessum breytingum, þar sem n. gerir miklar breytingar á 1. gr. frv., þó ekki sé um efnisbreytingar að ræða. N. taldi að samkv. orðalagi frvgr. kæmi ekki nægjanlega skýrt fram vilji löggjafans hvar draga ætti mörkin eða hvernig meta ætti afgerandi sérþarfir bótaþega við ákvörðun uppbóta, auk þess sem mikilvæg mgr., sem er í núgildandi lögum, var felld brott. Samkv. frv. átti að halda orðalagi 3. mgr. 19. gr. í núgildandi lögum, en bæta við örorkustyrkþegum. Framkvæmd laganna nú varðandi þessa grein er sú, að elli- og örorkulífeyrisþegar hafa fengið uppbót vegna mikils kostnaðar af lyfjum og vegna sérstakrar umönnunar í heimahúsum, svo dæmi sé tekið. Tilgangur frv. er að greiða uppbót vegna bensínkostnaðar elli- og örorkulífeyrisþega svo og örorkustyrkþega, sem nánari skilyrði yrðu sett um í reglugerð, - en ekki að örorkustyrkþegar fengju uppbætur þær sem nú eru veittar elli- og örorkulífeyrisþegum samkv. gildandi lögum, en slíkt gæti hæglega misskilist ef breyting yrði gerð á þessari mgr. varðandi uppbót vegna bensínkostnaðar, enda þjónar sú grein allt öðrum tilgangi og einungis fyrir elli- og örorkulífeyrisþega. Því gerir n. tillögu um að 3. mgr. núgildandi laga verði óbreytt, en inn komi ný mgr. sem eingöngu taki til uppbótar vegna bensínkostnaðar öryrkja. Einnig skal á það bent, að samkv. frv. átti að falla niður 4. mgr. núgildandi laga, sem er mikilvægt ákvæði, t. d. vegna framkvæmda tekjutryggingarákvæðis í 1. mgr. 19. gr. N. gerir því tillögu um að núgildandi 4. og 5. mgr. verði áfram í gildi sem 5. og 6. mgr., en gerir aðeins á þeim orðalagsbreytingar, þar sem ákvæði þeirra greina eiga einnig við varðandi uppbót vegna bensínkostnaðar öryrkja í 4. mgr.“ Brtt. sem n. gerir hljóðar því svo, með leyfi forseta: „Greinin orðist svo: Á eftir 3. mgr. 19. gr. laganna komi ný mgr., sem verður 4. mgr. og orðast svo: Þá er og heimilt að greiða enn frekari uppbót á elli- og örorkulífeyri, svo og örorkustyrk vegna rekstrar bifreiðar, sem bótaþega er brýn nauðsyn að hafa vegna hreyfihömlunar, ef sýnt er að bótaþegi geti ekki komist af eða rekið bifreið án uppbótarinnar. Í stað orðanna „við hækkun lífeyris skv. 1.–3. mgr.“ í 4. mgr., sem verði 5. mgr. sömu lagagr., komi: um hækkanir bóta samkv. 1.–4. mgr. Í stað orðsins „lífeyrishækkunar“ í 5. mgr., sem verður 6. mgr. sömu lagagreinar, komi orðið: lífeyrishækkana, og aftan við mgr. bætist: og uppbóta samkv. 3. og 4. mgr.“ Hér er aðeins, eins og ég sagði áðan, um orðalagsbreytingar að ræða til samræmis við greinina. N. mælir með samþykkt frv. með breytingunni sem flutt er á þskj. 334.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., var á sínum tíma lagt fram af mér. Mér þykir því hlýða að fram komi að ég tel að þær breytingar, sem hv. heilbr.- og trn. þessarar hv. d. hefur gert á frv., séu allar til bóta. Tilgangur frv. og efni þess er óbreytt, en orðalag er í sumum atriðum skýrara og komið er í veg fyrir hugsanlegan misskilning um önnur atriði. Ég lýsi ánægju minni með vel unnin störf hv. heilbr.- og trn. í þessu máli.



Herra forseti. Eins og fram kemur á nál. á þskj. 328 er heilbr.- og trn. þessarar hv. d., sem fjallað hefur um frv. til l. um breyt. á lögum um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir, sammála um að mæla með samþykkt frv. Um er að ræða að mikil óvissa hefur lengi verið um réttarstöðu tannsmiða, sem lýsir sér best í því, að í gildi eru tvær reglugerðir, önnur gefin út af heilbrmrn. með stoð í lögum um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir, nr. 64/1971, og hin gefin út af menntmrn. með stoð í iðnfræðslulögum, nr. 48/1966, en tannsmiðir hafa lengi barist fyrir því að fá nám sitt og starfsréttindi viðurkennd sem iðngrein og að með nám þeirra sé farið í samræmi við lög og reglugerðir um iðnfræðslu. Heilbr.- og trn. fékk um málið umsagnir Tannsmiðafélags Íslands og Sambands tannsmíðaverkstæðiseigenda, sem mæla eindregið með samþykkt frv. En í umsögn Tannlæknafélagsins komu fram aths. sem rétt er að gera nánari grein fyrir. Heilbr.- og trn. telur þó að ekki sé þörf neinna breytinga á frv. vegna þeirra aths. Í fyrsta lagi telur Tannlæknafélagið að ef fella eigi úr gildi þá reglugerð sem um ræðir í frv., þ. e. reglugerð um tannsmiði sem sett er með stoð í lögum um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir, verði að tryggja að sú takmörkun, sem greinir í 5. gr. þeirrar reglugerðar, gildi áfram. Sú grein, sem Tannlæknafélagið vitnar í, í þessari reglugerð hljóðar svo, með leyfi forseta: „Tannsmiðir geta annaðhvort starfað sem aðstoðarmenn tannlækna eða stundað starf sitt sem sjálfstæða atvinnugrein, alltaf með þeirri takmörkun, að þeir mega ekki vinna við sjúkling, hvorki við mótatöku eða mátun.“ Heilbr.- og trn. taldi þessa aths. ekki á rökum reista vegna þess að ekki er ætlunin með þessu frv. að tannsmiðir fái leyfi til mótatöku eða mátunar, auk þess sem, en það er meginmálið, í lögum um tannlækningar kemur skýrt fram, í 4. gr. þeirra laga, að öllum öðrum en tannlæknum sé slíkt óheimilt, þ. e. að starfa við mótatöku eða mátun, með fáeinum undantekningum til þeirra tannsmiða sem þá, þegar lögin voru sett 1929, höfðu fengið leyfi til að starfa sjálfstætt vegna skorts á tannlæknum, sem þá var víða. Er mér ekki kunnugt um að slík leyfi hafa verið veitt síðan. Tannlæknar benda einnig á álit nefndar sem menntmrh. skipaði 23. ágúst 1974 þess efnis að stofna skyldi tannsmíðaskóla í tengslum við tannlæknadeild Háskóla Íslands. Í þessu sambandi er rétt að benda á álit menntmrn. frá 1977, þegar lagt var fyrir Alþ. frv. til l. um tannsmiði sem ekki náði fram að ganga, en í aths. með því frv. segir svo, með leyfi forseta: „Það er álit menntmrn., að meðan tannsmiðir sinni tannsmíði einvörðungu sé eðlilegt að líta á tannsmíði sem iðngrein, en fari svo að tannsmiðir fá heimild til að móta tennur í munn viðskiptavina að einhverju leyti á eigin ábyrgð, þá falli greinin undir ákvæði um heilbrigðisstéttir.“ Kemur þessi aths. menntmrn. heim og saman við tilgang þess frv. sem hér er til umræðu, þar sem taka á af öll tvímæli um að tannsmíðar teljist til iðngreinar og er ekki ætlunin með frv. að tannsmiðir fái að starfa við mótatöku og mátun. Það verði áfram í verkahring tannlækna sjálfra. Tannlæknar benda auk þess á í áliti sínu að í grg. með frv. sé dreginn í efa réttur tannlækna til að mennta tannsmiði, en í umsögn þeirra kemur fram að enginn hafi þekkingu til að kenna tannsmiðum nema tannlæknar. Því er til að svara, að þó að menntun tannsmiða hafi þróast á þann hátt, að tannlæknar hafi tekið að sér kennsluna, styðjast þessir kennsluhættir ekki við lagaákvæði. Þó tannlæknar hafi um árabil tekið nema í tannsmíði hafa þeir ekki með því áunnið sér rétt til að taka tannsmíðanema, enda felst ekki í tannlæknaleyfinu sem slíku réttur til að kenna tannsmíðanemum og gætu meistarar í tannsmíði, sem um margra ára skeið hafa starfa við tannsmíði, ekki síður tekið að sér slíka kennslu. Að lokum benda tannlæknar á að hvað sem verði ofan í þessu efni verði þess gætt að tengsl tannlækna og tannsmiða rofni ekki. Því er til að svara, að þó að þetta frv. verði samþykkt geta slík tengsl fullvel haldist áfram. En nú er starfandi nefnd á vegum iðnfræðsluráðs og í samvinnu við fræðslunefnd tannsmiða sem vinnur við námsskrá tannsmiða. Hafa tannsmiðir bent á í því sambandi, að eins og verklegi þátturinn geti farið fram á tannsmíðaverkstæðum geti hann farið fram við tannlæknadeild Háskólans ef slíkt er talið æskilegra. Má einnig benda á að í flestum okkar nágrannalöndum telst nám tannsmiða til iðngreinar og með nám þeirra og starfsréttindi farið í samræmi við það. Að öllu þessu athuguðu mælir heilbr.- og trn. með samþykkt þessa frv. og telur að með því sé höggvið á þann hnút sem lengi hefur verið á réttinda- og menntunarmálum tannsmiða. Ætti samþykkt þess að tryggja vilja löggjafans til að viðurkenna tannsmíði sem löggilta iðngrein og staðfestingu á reglugerð um iðnfræðslu nr. 268/1974, en að ekki séu í gildi tvær reglugerðir sem endurspegli þá óvissu sem lengi hefur ríkt um réttarstöðu tannsmiða og nám þeirra almennt.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umræðu, hreyfir við gömlu deilumáli um stöðu tannsmiða í kerfi okkar, hvort þeir eigi að teljast heilbrigðisstétt og flokkast undir lög um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir eða hvort þeir eigi að teljast iðnstétt og þá þar með að heyra undir menntmrn. Það er skoðun mín að sú afstaða, sem fram kemur í reglugerð heilbrmrn. frá 1. mars 1974, sem undirrituð er af Magnúsi Kjartanssyni þáv. heilbrmrh., sé í raun og veru rétt í þessu máli, að tannsmiðir hljóti að kallast heilbrigðisstétt, það sé eðlilegast að líta þannig á málið og það sé fráleitt að slíta vinnu tannsmiða frá heilbrigðiskerfinu sem slíku. Hins vegar hafa tannsmiðir verið ákaflega ónægðir með að þeim hefur verið ætlað að starfa mjög á vegum tannlækna, og þeir hafa viljað fá réttarstöðu sína tryggða með öðrum hætti en verið hefur. Ég tel að það sjónarmið sé út af fyrir sig ákaflega eðlilegt. Ég tel hins vegar að það frv., sem hér liggur fyrir, leysi engan vanda í þeim efnum, og ég minni á að forverar mínir í heilbrmrn. hafa verið sömu skoðunar, t. d. hv. þm. Matthías Bjarnason á sínum tíma, þegar hann hugðist leggja fyrir 99. löggjafarþingið frv. sem gerði ráð fyrir að stofnaður yrði tannsmíðaskóli í tengslum við tannlæknadeild Háskóla Íslands. Þetta frv. var aldrei lagt fram hér á Alþ. á sínum tíma af ýmsum ástæðum, m. a. vegna þess að tími var knappur vorið 1978 til frágangs á fjöldamörgum málum sem þá voru til meðferðar í heilbrmrn. að tilstuðlan þáv. hæstv. ráðh., m. a. sú víðtæka heilbrigðisþjónustulöggjöf sem hann beitti sér þá fyrir. Þetta sjónarmið vildi ég láta koma fram hér af minni hálfu, herra forseti, að ég mun greiða atkv. gegn þessu frv. þegar það kemur til atkvæða hér á eftir.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. vegna þess sem kom fram í máli hæstv. félmrh. Hann bendir á að forverar sínir í starfi hafi verið á sama máli og hann varðandi þetta. En ég vil láta það koma fram hérna, að flm. að þessu frv. eru einmitt tveir fyrrv. heilbr.- og trmrh., hv. þm. Matthías Bjarnason og hv. þm. Magnús H. Magnússon. Þeir hafa séð það örugglega, eftir að hafa kynnst þessu máli í sínu rn., að nauðsynlegt er að höggva á þann hnút sem verið hefur á þessu máli, og telja málinu best borgið á þann hátt sem fram kemur í þessu frv. - Þetta vildi ég aðeins láta koma hér fram.



Herra forseti. Ég hef staðið að því nál., sem hér liggur fyrir frá heilbr.- og trn., og tel mér því skylt að lýsa aðeins mínu sjónarmiði á þessu máli. Ég held að þessi deila, sem staðið hefur lengi, um hvar tannsmiðir heyra til fræðslukerfinu þarfnist sem skjótastrar lausnar. Sannleikurinn er sá, að eins og málum er komið njóta tannsmiðir afskaplega takmarkaðrar kennslu að því leyti að þeir, þó að þeir heyri raunverulega undir iðnfræðslulögin, eru stétt sem ekki þarf að ganga í iðnskóla og getur þar af leiðandi á engan hátt talist iðnaðarstétt. Hins vegar, eins og mönnum er kunnugt, er enginn skóli til á vegum heilbrigðiskerfisins, þannig að kennsla tannsmiða hefur farið fram eingöngu hjá tannlæknum. Nú veit ég ekki til að tannlæknar hafi raunverulega nein staðfest réttindi til að kenna tannsmíði, sem er ærið mikið annað en tannlækningar, þannig að þetta ástand er auðvitað óþolandi eins og er. Hitt er e. t. v. stærra mál og þarfnast verulegrar umhugsunar að mínu mati, hvað langt á að ganga í skólanámi hinna ýmsu stétta sem tengdar eru heilbrigðiskerfinu og þá fyrst og fremst læknastéttinni. Ég hef persónulega ákveðnar efasemdir um að sú þróun, sem þar hefur farið fram, sé rétt, og ég get ekki séð að töluvert athuguðu máli nauðsynina á því að stofnaður verði sérstakur tannsmiðaskóli. Vitaskuld getur aldrei komið til mála að tannsmiðir taki mót af tönnum og kjálkum og gómum manna. Það er auðvitað læknisfræðilegt atriði sem tannlæknar hljóta alltaf að annast. Mér er hins vegar fyrirmunað að sjá að verkefni tannsmiðsins sé annað en að smíða þessa hluti, sem við mörg þörfnumst að einhverju leyti eða öllu, og þar af leiðandi sýnist mér liggja nokkuð ljóst fyrir að þetta fólk er raunverulega einungis iðnaðarmenn. Á ég þá ekki við það í neikvæðri merkingu nema síður sé. Mér er kunnugt um að tannlæknar hafa af þessu miklar áhyggjur og eru þar í stétt miklar æsingar uppi um þetta mál. Það er sjaldnast leiðin til að leysa mál. Þeir óttast að þessir iðnaðarmenn slitni úr tengslum við tannlæknastéttina. Slíkt er auðvitað fullkomlega fráleitt, og verkleg kennsla tannsmiða hlýtur eftir sem áður að fara fram í tengslum við tannlækna. Ég sé ekki annað en það sé svipað kerfi og er varðandi aðra iðnfræðslu, að menn eru í iðnskóla, en síðan stundi þeir verklegt nám hjá sínum meistara. Í þessu tilviki sýnist mér að það væri ósköp auðvelt að koma málum þannig fyrir. Ég hef kynnt mér sjónarmið beggja aðila og sannarlega látið sannfærast um að sjónarmið tannsmiðanna sjálfra sé hið rétta, en þeir sækja sem kunnugt er fast að teljast til iðnaðarstétta. Ég hef ekki verið áhugasöm um þær launadeilur sem átt hafa sér stað í sambandi við þetta mál. Hins vegar er það alkunna, að tannsmiðurinn fær eins og sakir standa tæplega nema 1/3 greiddan af því verki sem unnið er. Ég hef á engan hátt talið mig hæfa til að meta hvort það er ósanngjarnt hvernig efniskostnaði er fyrir komið í uppgjöri milli tannlækna og tannsmiða, en ég er hins vegar þeirrar bjargföstu skoðunar, að eðlilegast sé að þessir menn séu iðnaðarmenn sem gangi í iðnskóla og stundi síðan verklegt nám undir handleiðslu tannlækna. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því, að vel kann að vera að hér sé nokkurt fordæmi á ferðinni, og vil minna á aðra stétt sem má segja að sé í mjög svipaðri aðstöðu, en það eru gervilimasmiðir. Þeir tilheyra tæknimenntuðum heilbrigðisstéttum. En ég verð að lýsa þeirri skoðun minni, að þar finnst mér nákvæmlega sama málið á ferðinni. Ég óttast satt að segja dálítið hvernig mál eru að þróast í sambandi við heilbrigðisstéttirnar, og það mál á sennilega eftir að verða mikið hitamál þegar kemur að afgreiðslu á frv. um framhaldsskólamenntun. Við erum, hygg ég, æðimörg sem efumst um þróun mála hjúkrunarfræðinga, þar sem margir skólar og mörg menntakerfi eru í gangi. Þá er komin ný stétt sem heitir sjúkraliðar. Mér er ekki alveg grunlaust um að sjúkraliðarnir séu farnir að gera meira að því að hjúkra fólki en hjúkrunarfræðingarnir. Og það kann að vera afturhaldssemi í meira lagi, en það verður þá að hafa það, en þegar fólk er farið að heita hjúkrunarforstjórar finnst mér skörin vera farin að færast upp í bekkinn í þessum efnum. Ég mun þess vegna styðja þetta frv. eins og það nú liggur fyrir og hef þegar gert það með aðild að nál. og tel það vera rétt mál og beri að athuga fleiri því tengd mál. Eins og er eru tannsmiðir eina stéttin, sem tengd er heilbrigðiskerfinu, sem er inni í iðnfræðslulögunum, en ég tel hiklaust að þar mættu koma til fleiri slíkar stéttir.



Herra forseti. Allshn. Nd. Alþingis hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 63/1961, um lögskráningu sjómanna. Nefndin mælir með samþykkt frv. án breytinga. Flm. gerði á sínum tíma mjög rækilega grein fyrir þeirri ástæðu að þessi breyting er fram borin. Við þá ræðu hef ég engu að bæta, en vil undirstrika að það er skilningur n. að eðlilegt sé að framkvæmdavaldið beri ábyrgð á störfum lögskráningarstjóra á hinum ýmsu stöðum. Í ljósi þess er n. samþ. því að þessi breyting verði gerð á lögunum.