Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar gengið var frá samningi um lausn Laxárdeilunnar s.l. vor, var meðal samningsatriða fyrirheit ríkisstj, um, að hún mundi beita sér fyrir sérstakri löggjöf um verndun Mývatnsog Laxársvæðisins. Frv., sem hér er lagt fram, er öðrum þræði borið fram til að fullnægja því fyrirheiti. En þegar áður en sú sáttagerð og þau ákvæði, sem henni fylgdu, urðu til, hafði Náttúruverndarráð hið nýja, sem tók til starfa í ársbyrjun 1972 eftir nýjum náttúruverndarlögum, hafið athugun á fyrirkomulagi og þörf sérstakrar löggjafar um Mývatnssvæðið til verndunar því náttúrufari og því dýralífi, sem þar er að finna. Ég tel óþarfa að rekja fyrir hv. dm., hversu sérstæð, stórbrotin, en viðkvæm náttúra Mývatnssveitar og næsta nágrennis er, enda er fjölbreytni og hinu flókna samhengi, sem ríkir í lífríkinu á þeim slóðum, ýtarlega lýst í grg. En frv. það, sem hér er komið frá Nd., miðar að því, eins og í 1. gr. segir, að stuðla að verndun Mývatns- og Laxársvæðis í Suður-Þingeyjarsýslu. Í 2. gr. er tekið fram, til hvaða svæðis lagaákvæðin ná, sem sé Skútustaðahrepps og Laxár með hólmum og kvíslum allt að árósi við Skjálfanda ásamt 200 metra breiðum bakka beggja vegna Laxár. Í 3. gr. eru sett fram þau sérstöku verndunarákvæði, sem gilda á því svæði, sem skilgreint er í 2. gr. Á því er hvers konar mannvirkjagerð og jarðrask óheimilt, nema leyfi Náttúruverndarráðs komi til. Þar eru sömuleiðis óheimilar breytingar á hæð vatnsborðs stöðuvatna og rennsli straumvatna nema til verndunar þeirra og ræktunar, enda komi til sérstakt leyfi Náttúruverndarráðs. Tekið er fram, að heimila skuli þó framkvæmdir, sem eðlilegar og nauðsynlegar teljast til búskapar á lögbýlum, nema þær valdi spjöllum á náttúruverðmætum að dómi Náttúruverndarráðs. Þá eru heimilar án sérstaks leyfis Náttúruverndarráðs byggingar samkv. staðfestu skipulagi, en þá þarf Náttúruverndarráð að hafa fallist á þá skipulagsáætlun, sem byggt er samkv. Í 4. gr. er kveðið á um stofnun og rekstur náttúrurannsóknastöðvar við Mývatn, og er þar um að ræða, að komið sé á fastan grundvöll starfsemi náttúrurannsóknastöðvar, sem þegar hafi verið lögð drög að á vegum Háskóla Íslands. Í 5. gr. er ákveðið, að menntmrn. setji að fengnum till. heilbrrn. og Náttúruverndarráðs reglugerð um hvers konar varnir við mengun á því svæði, sem lögin taka til, þ.á m. sérstaklega um mengunarvarnir frá Kísiliðjunni. Síðan er í 7. gr. ákvæði um, að kostvaður við framkvæmd laganna greiðist úr ríkissjóði, eftir því sem fé er veitt til á fjárl. Og í 8. gr. rætt um viðurlög við brotum á ákvæðum þessa frv., ef að lögum verður. Ég vil, herra forseti, leggja til, að eftir þessa umr, verði frv. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, hefur gengið gegnum hv. Nd. og þar tekið nokkrum breyt., en þó ekki veigamiklum. Aðalefni þessa frv. er að gera hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunarinnar, sem nú er, að alveg sjálfstæðri stofnun, Þjóðhagsstofnun, eins og hún nú heitir eftir breyt. í Nd. Í lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins er hagrannsóknadeildinni þar strax mörkuð sérstaða, þar sem segir, að hún heyri beint undir ríkisstj. Til þessa lágu þær ástæður, að það var mikilvægt að gera stöðu hagrannsóknadeildarinnar sem sjálfstæðasta og óháðasta, og enn fremur hitt, að það var ljóst, að starfsemi hennar var þess eðlis, að hún hlyti að falla í nokkuð sérstakan farveg, sem yrði nokkuð annar en önnur starfsemi Framkvæmdastofnunarinnar. Reynslan hefur staðfest það,að hagrannsóknadeildin hefur starfað sjálfstætt og stjórn Framkvæmdastofnunarinnar hefur a.m.k. ekki nema að mjög litlu leyti haft með þau málefni að gera, sem hagrannsóknadeildin hefur annast, þannig að það má í raun og veru segja, að þetta frv. sé staðfesting á þeirri framkvæmd, sem átt hefur sér stað í reyndinni. Það má segja, að það hafi ekki komið beinlínis að sök, að hagrannsóknadeildin hefur þannig verið tengd Framkvæmdastofnuninni af því, að hún hefur starfað, eins og ég sagði áðan, yfirleitt sem sjálfstæð stofnun og án afskipta að öðru leyti af hálfu stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar. En það er auðvitað mjög mikilvægt, að þessi starfsemi eigi sér stað með þeim hætti, að til hennar sé borið hið fyllsta traust. En þessi stofnun, hagrannsóknadeildin, hefur unnið og vinnur störf, sem eru ákaflega þýðingarmikil, bæði fyrir ríkisstj., fyrir aðila vinnumarkaðarins og í sambandi við t.d. ákvarðanir u:m fiskverð o.fl. Ég held, að það sé sannmæli allra, að þessi störf hafi þessari deild og forstöðumanni hennar tekist að leysa svo af hendi, að þau hafi notið fyllsta trausts, og það hafi ekki borið á neinni tortryggni neins staðar frá í garð hennar. Menn hafa tekið þær upplýsingar og þau gögn, sem hún hafi látið frá sér fara, sem góð og gild. Auðvitað eru þau eftir sínu eðli oft þannig úr garði gerð, að þar er um spár að ræða, sem auðvitað rætast misjafnlega eins og allar aðrar spár. Til þess að undirstrika þá miklu þýðingu, sem hagrannsóknadeildin hefur, var þetta frv. flutt, og til þess að leggja áherslu á að gera stöðu þessarar stofnunar sem allra óháðasta og þannig, að menn gætu borið til hennar fyllsta traust og það væri engi hætta á því, að menn tortryggðu hana á neinn hátt, þeir sem til hennar þurfa að sækja. En ég verð að segja það, að fyrir ríkisstj. álft ég alveg nauðsynlegt og jafnvel óhjákvæmilegt að hafa sér við hlið stofnun, sem hefur með höndum þvílíka starfsemi sem hagrannsóknadeildin hefur nú, og ég hygg, að það muni verða reynsla hvaða ríkisstj, sem er. Þar sem hér er, eins og ég hef þegar tekið fram, í raun aðeins um að ræða staðfestingu á því, sem átt hefur sér stað í framkvæmd, vænti ég þess, að það þurfi ekki að verða mikill ágreiningur um þetta mál. En svo sem ég gat um áðan, voru gerðar nokkrar breyt. á frv. í hv. Nd., en þó í raun og veru smávægilegar. Þannig var heiti stofnunarinnar breytt, og á hún að heita Þjóðhagsstofnun. Var það rökstutt leið því, að annars væri nafn hennar svo líkt annarri stofnun, sem fyrir er, þ.e. Hafrannsóknastofnun. Ég tel þessa breyt. ekki skipta verulega miklu máli, en sætti mig við hana. Þá var gerð sú breyt. á, að Hagrannsóknastofnunin skyldi ekki aðeins verða ríkisstj. til ráðuneytis, heldur og Alþ., og að það skyldi verða eitt af hlutverkum hennar, - en fyrir því er gerð grein í frv., - að láta alþm. og nefndum Alþ. í té upplýsingar og skýrslur um efnahagsmál. Þetta er ekki heldur nema staðfesting á því, sem átt hefur sér stað í framkvæmd Alþ. og alþm. hafa fengið oftast nær þær skýrslur, sem hagrannsóknadeildin hefur látið frá sér fara, og hagrannsóknastjóri mætt á fundum nefnda hér, þegar þess hefur verið óskað o.s.frv. Það er ekki nema sjálfsagt, að ég fyrir mitt leyti fallist á þær breyt., sem þannig hafa verið gerðar á frv. Ég skal svo, herra forseti, ekki fara fleiri orðum um þetta efni, get svo aðeins getið þess, að samkv. upphaflega frv. var gildistími miðaður við, að það yrði að lögum. 1. jan. þetta ár. En vegna þess að nú er áliðið nokkuð, var því breytt í Nd. á þá lund, að það yrði 1. ágúst. Það er að sjálfsögðu svo, að það þarf dálitinn tíma til þess að koma þessari breyt í kring. En þó að hv. Ed. fái nú minni tíma til að athuga þetta mál en hv. Nd., sem hefur haft það frá þingbyrjun, þá vona ég, að það takist að afgreiða málið fyrir lok þessa þings, og vil leyfa mér, herra forseti að æskja þess, að frv. verði að lokinni þessari umr, vísað til 2. umr. og hv. fjh, og viðskn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, um Þjóðhagsstofnun ríkisins, er þess eðlis, að við sjálfstæðismenn hljótum að fylgja því. Ég get ekki látið hjá líða að rifja það upp, að eitt af fyrstu verkum núv. hæstv. ríkisstj. var að flytja mikið lagafrv. um Framkvæmdastofnun ríkisins, en eitt ákvæðið í þeim l. var að flytja hagrannsóknir, sem áður höfðu farið fram hjá Efnahagsstofnuninni, er var undir yfirumsjón forsrh., yfir til hagrannsóknadeildar, er skyldi vera ein deild í hinni nýju, miklu stofnun, Framkvæmdastofnun ríkisins. Í upphafi var gert ráð fyrir, að í Framkvæmdastofnun ríkisins væri, að því er hagrannsóknir snerti, tvöföld pólitísk stjórn, en í meðförum þingsins var því breytt þannig, að hagrannsóknadeildin sjálf laut, eins og hagrannsóknir áður innan veggja Efnahagsstofnunarinnar, beint undir forsrh. og ríkisstj. Þannig hafði gagnrýni okkar sjálfstæðismanna þessi áhrif við meðferð frv. um Framkvæmdastofnunina á sínum tíma. En við bentum á, að æskilegra væri að halda upprunalegu fyrirkomulagi, þannig að hagrannsóknir ættu eingöngu að lúta forræði ríkisstj. og helst Alþ. Með því frv., sem nú er hér til 1. umr., eru þessi sjónarmið viðurkennd, að því er hagrannsóknir snertir, og hljótum við að fagna því, að hæstv. forsrh. hefur nú, þótt nokkur tími hafi liðið, fallist á þessi sjónarmið okkar. Um leið og ég læt þessa getið, vil ég taka það fram, að við teljum mikla þörf á því, að löggjöfin um Framkvæmdastofnun ríkisins sé tekin til endurskoðunar, en viljum ekki að svo stöddu blanda þeirri endurskoðun inn í þetta mál og þetta frv., sem við munum fylgja.



Herra forseti. Mér þykir rétt að fara nokkrum orðum um þetta frv. og rifja þá upp, raunar svipað og síðasti ræðumaður gerði hér, að þegar hæstv. ríkisstj. lagði fram frv. á sínum tíma haustið 1971 um Framkvæmdastofnun ríkisins, gerðum við í Alþfl. það að skilyrði fyrir stuðningi við frv., að II. kafla þess, 6. gr., yrði breytt þannig, að svonefnd hagrannsóknadeild heyrði beint undir ríkisstj. Var fallist á það og frv. breytt í þetta form. Hæstv. forsrh. sagði áðan í ræðu sinni, að hér væri raunar um að ræða frv., sem væri staðfesting á því, sem átt hefur sér stað í framkvæmd. Við spáðum þessu í umr., að nauðsynlegt yrði, að hagrannsóknadeild, sem nú á að kalla Þjóðhagsstofnun, fengi sérstakt valdsvið og starfaði óháð, svo að allir bæru traust til þessarar stofnunar. Menn hafa fengíð þá tilfinningu fyrir starfsemi þessarar deildar, að hún sé sanngjörn og störf hennar vel af hendi leyst og rétt, að hún starfi sem óháðast og meti hlutlaust aðstæður efnahagslega og önnur verkefni, sem þessari deild og starfsmönnum þar er falið. Ég vil aðeins fagna því, að frv. er komið fram. Það er búið að vera undarlega lengi að velkjast fyrir þeim í Nd. Ég held, að efnislega hljóti menn að vera sammála um nauðsynina á því, að hér sé stofnun, sem allir geta treyst, bæði atvinnuveitendur og launþegar og engu síður Alþ. og ríkisvaldið. Það er mikið talað um það nú í blöðum og öðrum fréttamiðlum, hversu óvenjumikill tími hefur farið í samningagerð og hvernig menn hafa viljað túlka stöðu þjóðarbúsins á misjafna vegu, og er höfuðnauðsyn á því, að við megum treysta þeim gögnum, sem frá þessari stofnun koma um gjaldgetu atvinnuveganna og um launamöguleika almennings í landinu. Ég vil því mjög undirstrika það, að þessi stofnun fái nauðsynlegt svigrúm til þess að afla þeirra gagna, nauðsynlegt starfslið og nauðsynlegan kostnað borinn upp til þess að inna hlutverk sitt sem best af hendi. Hjá því verður ekki komist, ef við eigum að halda meira jafnvægi í búskap okkar en verið hefur undanfarið. Það fer ekkert á milli mála, að nú er slíkt stjórnleysi vegna ýmiss konar klaufaskapar og mistaka í mótun efnahagsstefnu, að þessi mál verður að taka til rækilegri endurskoðunar en verið hefur, og ég vænti þess, að þessi stofnun, sem við erum að setja á fót, - þótt ekki sé neitt gleðiefni út af fyrir sig að vera að fjölga stofnunum endalaust, - sanni gildi sitt og eigi þess vegna fullkomlega tilverurétt. Ég vil aðeins nota þetta tækifæri til að minnast á, að á sínum tíma svaraði hæstv. forsrh. því til eftir fsp. minni hér í hv. d., að framkvæmd lána úr Byggðasjóði yrði háttað með hliðsjón af þörfum alls landsins, og það er hægt að fletta þessu upp, ef á þarf að halda. Síðan setur stjórn Byggðasjóðs þær reglur, að það verði dregin lína frá Þorlákshöfn þvert í norður og til Akraness og það svæði, sem sunnan og suðvestan fellur, sé vart lánshæft. Þetta tel ég miður farið. Að vísu eru til einstaka undantekningar í þessu tilfelli, en ég mótmæli svona vinnubrögðum mjög ákveðið. - Einnig átel ég það, að öllum alþm. skuli ekki vera send nákvæm grg. um starfsemi Framkvæmdastofnunarinnar í heild. Það eina, sem ég hef fengið hér á borðið og ekki einu sinni reglulega, er ágrip eða yfirlit yfir vissa efnahagsþætti í þjóðfélaginu. Ég tel, að stofnun eins og Framkvæmdastofnun ríkisins eigi að skila nauðsynlegri skýrslu um starfsemi sína og lánveitingar á borð alþm., og við eigum ekki að þurfa að elta þetta uppi, ef slík skýrsla er gerð. Nú veit ég ekki, hvort slík skýrsla hefur verið gerð, en ég tel það a.m.k. nauðsynlegt, ef svo er ekki, vegna þess að svo mikið fjármagn og svo mikið ákvörðunarvald fer í gegnum þessa stofnun, að það er óhjákvæmilegt fyrir okkur á Alþ. en fá að fylgjast með því efni. En ég vil fagna frv. sem slíku, styð það og mun ekki tefja fyrir framgangi málsins, en það mun koma í þá n., er ég á sæti í.



Herra forseti. Ég vil þakka þeim tveimur hv. alþm., sem hér hafa talað, fyrir góðar undirtektir við þetta frv. En ég vildi aðeins gera aths. út af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði og hlýtur að stafa af misminni hjá honum, þ.e. viðvíkjandi skýrslu Framkvæmdastofnunarinnar. Það er ákvæði um það í l., að það á að leggja skýrslu Framkvæmdastofnunarinnar fyrir Alþ. ár hvert, og það gerir forsrh. Það var gert í fyrra, lögð fram ítarleg skýrsla, og skýrsla fyrir síðasta ár var í prentun, þegar prentaraverkfall hófst, og var ætlunin og er auðvitað ætlunin að dreifa henni nú á næstunni. Þetta hygg ég, að hafi fallið hv. þm. úr minni. Hitt er það, að einstakar – við skulum segja áætlanir eða því um líkt og grg. um einstök atriði hafa ekki verið sendar til Alþ. En í þessari ársskýrslu á að vera ítarleg grg., m.a. um lánveitingar. Þau ummæli, sem hv. þm. vitnaði til, að ég hefði haft hér á sínum tíma, eru laukrétt eftir höfð, og ég hef ekki sérstaklega staðfest þá samþykkt, sem Framkvæmdastofnunin eða stjórn hennar hefur gert um þetta. Ég held, að þrátt fyrir þá samþykkt hafi allmikið af lánum og fyrirgreiðslum farið t.d. í Reykjaneskjördæmi. Ég man t.d. í svipinn eftir ýmsum slíkum þáttum, sem þar hafa verið studdir, og það er vitaskuld ekki nema eðlilegt að mínum dómi, þannig að ég held, að þessi samþykkt, sem varðar aðeins skipakaupin, ef ég man rétt, hafi ekki verið framkvæmd bókstaflega.



Herra forseti. Ég skal ekki vera fjölorður um þetta mál. Það var einungis út af síðustu orðum hæstv. forsrh., sem ég stend hér upp. Mér finnst illt til þess að vita, að þegar það hendir, að menn úr stjórnarandstöðunni koma með sjónarmíð, sem samkv. eðli málsins hljóta að vera mjög vafasöm, svo að ekki sé meira sagt, þá skuli hæstv. forsrh. taka undir það, en það skuli sjaldan bera við, þegar stjórnarandstaðan hefur rökstudda gagnrýni fram að bera. Ég er algjörlega ósammála því sjónarmiði, sem fram kom hjá hv. 5. þm. Reykn., að Byggðasjóður hafi á einhvern hátt misgert í framkvæmdum sínum með því að mismuna hinum einstöku byggðarlögum í landinu. Ég held, að það sé einmitt grundvallarsjónarmið, sem verður að hafa í buga, að Byggðasjóður er stofnaður og hann er starfræktur, ekki sem almennur fjárfestingar- eða lánasjóður, heldur í þeim sérstaka tilgangi að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Það er allt of mikið komið af því, að menn þykjast vilja þjóna þessum tilgangi, en jafnframt í hvert sinn, sem á reynir, skuli þeir tala eins og þeir vilji gera allt fyrir alla og þar með eyðileggja tilgang þessa sjóðs, sem er fyrst og fremst hugsaður og stofnaður til þess að efla jafnvægi í byggð landsins. Ég held, að hin merkilega tilraun, sem gerð var á sínum tíma með stofnun Atvinnujöfnunarsjóðsins, renni algjörlega út í sandinn, ef stjórnvöld landsins skilja það ekki, að þessi sjóður hefur sama tilgang eftir nafnbreytingu núv. ríkisstj., þó að hann sé nú kallaður Byggðasjóður. Ef menn hafa ekki í huga hinn raunverulega tilgang þessa sjóðs, eru þeir að eyðileggja starfsemi hans. Það er enginn á móti því, að það sé lánað til framkvæmda, hvar sem er á landinu. Framkvæmdir þurfa að eiga sér stað, hvar sem er á landinu, og til þess eru hinir almennu fjárfestingar- og lánasjóðir og bankakerfið að sinna þeim verkefnum. En ef það á að stofna einn sjóð til þess að hafa það sérstaka verkefni að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, þá mega menn ekki eyðileggja þann tilgang með því að ætla að reka þennan sjóð og starfrækja, sem almenna lánastofnun fyrir landsbyggðina, hvar sem er. Ég get ekki orða bundist út af orðum hæstv. forsrh. um þetta efni. Ég vil ekki láta því ómótmælt, að stjórnvöld landsins og sjálfur forsrh. fari svo villtir vega í þessu efni, vegna þess að ég vil ekki trúa því, að hann sé í raun og sannleika andstæður því, að það séu gerðar tilraunir til þess að efla jafnvægi í byggð landsins. En ef hann er þessarar skoðunar, þá verður hann að vera sjálfum sér samkvæmur. Hann verður að stuðla að því, að Byggðasjóður sé rétt notaður og rétt starfræktur, en ekki að taka undir misskilning, eins og kom fram hjá hv. 5. þm. Reykn.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki þá dul að fara að svara fyrir hæstv. forsrh. í þessu efni, en ég tel sjónarmið hans heilbrigt og byggt á raunsæi og með það í huga, að allir landsmenn þurfa fulla atvinnu, hvar sem þeir eru staddir á landinu. Ég vildi minna hv. síðasta ræðumann á það eða benda honum á að athuga það, hve margir bátar frá Vestfjörðum hafa verið keyptir á Reykjanessvæðið, svo að þeir gætu endurnýjað sinn skipakost þar með jafnmiklum myndarbrag og átt hefur sér stað með aðstoð byggðasjóðs. Slík þróun hefði aldrei átt sér stað, ef ekki hefðu verið á þessu svæði menn, sem teldu sig enn geta rekið þessa tegund fiskiskipa á Íslandi og leyst þess vegna vandamál þessa héraðs. Það er alveg rökrétt og eðlilegt sjónarmið hjá hæstv. forsrh., að í einstaka tilfellum sé rétt, eins og raunar sjóðsstjórnin hefur séð sig knúna til, að lána í atvinnutæki á þessu svæði. Það er alveg rökrétt. Og hæstv. forsrh. Bjarni heitinn Benediktsson viðurkenndi á sínum tíma, að það væri engin lausn á atvinnuleysi, sem ríkti þá, að færa atvinnutæki úr einu héraði yfir í annað og skilja eftir auðn á því sviði. Þetta sjónarmið á fullan rétt á sér enn í dag. Það túlkar hæstv. forsrh., og ég stend með honum í því efni. Auðvitað er megintilgangurinn sá hjá Byggðasjóði að hjálpa úti um landsbyggðina, það deilir enginn á það, en að hafa regluna 100% og meta ekki aðstæður með skynsemi tel ég líka algera fjarstæðu. Við viljum aðeins minna á það, þeir þm. sem eru fyrir þetta svæði, að þau atvik geta verið uppi, að rétt sé, að Byggðasjóður veiti lán í atvinnutæki. Þrátt fyrir alla aðra lánasjóði, sem til eru í landinu, eru atvik einu sinni þannig, bæði hjá Fiskiveiðasjóði o.fl., að þeir lána ekki út á gamla báta. En bæði frá Austfjörðum og Vestfjörðum hafa komið margir bátar undanfarin ár á Suðurnesin, og ég vænti þess, að þeir séu bæði þeim byggðarlögum og þjóðinni í heild til blessunar. Þetta hefur átt sér stað í einstökum tilfellum, en mjög fáum, með aðstoð Byggðasjóðs, og það tel ég ekki illa farið - alls ekki. En ég er á móti jafneinhliða auglýsingu og stjórnin hefur birt. Það verður að meta atvik eins og aðstæður eru, enda hefur stjórnin sjálf séð sig knúða til þess að fara ekki eftir auglýsingunni. En við erum ekkert á móti því. Hinir þm. þessa svæðis, Reykjavíkurþingmenn, eru aldrei spurðir ráða í einu eða neinu um þessi efni. Það er eins og atvinnulífið í Reykjavík geti gengið af sjálfu sér í þessu tilfelli. Það er þó öðru nær. Þau atvik geta vel átt sér stað og hafa átt sér stað, að hingað hafa verið keyptir bátar. Reykjavíkurborg hefur meira að segja hjálpað til þess og um leið Byggðasjóður, varðandi þá aðallega að kaupa í staðinn ný skip, að skip flytjist á milli landssvæða til að halda uppi atvinnulífi og til að bæta atvinnuástand vítt og breitt. En þm. Reykjavíkur hafa ekki haft uppi mikil orð í þessu efni, en við hinir, þm. Reykn , heldur nöldrað lítilsháttar. Ég held, að það sé um of að ætla okkur að þegja 100%, eins og mér skildist á síðasta ræðumanni, að við mættum alls ekki gagnrýna auglýsinguna sem slíka. Framkvæmdin hefur verið önnur en auglýsingin er.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að hefja umr. um þessi mál. Hv. síðasti ræðumaður var að tala um, hvað væri rökrétt og hvað ekki væri rökrétt í þessu tali okkar hér. Það getur verið álitamál, hvað er rökrétt. Það fer eftir því, út frá hverju menn hugsa, hvaða forsendu menn gefa sér. En það er náttúrlega alveg augljóst, að hv. 6. þm. Reykn. virðist ekki gera sér grein fyrir því eða vilja viðurkenna það, að það er eitt stærsta viðfangsefni og vandamál íslensks þjóðfélags í dag að vinna að jafnvægi í byggð landsins. Það verður ekki gert nema með því að mismuna. Það þýðir ekkert að vera með orðagjálfur um stuðning við jafnvægi í byggð landsins, ef menn vilja ekki gera meira fyrir þau byggðarlög, sem þarf að aðstoða og í vök eiga að verjast, en önnur. 



Herra forseti. Við hv. 6. þm. Reykv, tókum aftur til 3. umr. brtt. okkar á þskj. 563. Það urðu nokkrar umr. um þessa till. okkar við 2. umr., og það gefur mér tilefni til þess að víkja enn nokkrum orðum að því máli. Till. gerir ráð fyrir, að Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, BSRB og Vinnuveitendasamband Íslands fái aðild að skólan. Félagsmálaskóla alþýðu. Það lá fyrir, að Vinnuveitendasamband Íslands hafði bréflega óskað eftir því að fá þessa aðild að skólanefndinni, og lágu ýmis rök fyrir því, sem ég gerði grein fyrir við 2. umr. og skal ekki endurtaka hér. Hins vegar var því haldið fram, að það lægi ekki fyrir, hverjar væru óskir Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og BSRB. Ég hélt því að vísu fram, að það lægi í hlutarins eðli, að bæði þessi samtök hefðu áhuga á því að eiga aðild að þessum skóla. Nú hef ég hér í höndum bréf frá báðum þessum samtökum. Annars vegar er bréf frá BSRB til Alþingis. Það mun hafa verið lagt fram á lestrarsal Alþingis, bréfið er skrifað í síðasta mánuði, en það kom ekki til athugunar eða umr. í félmn., sem hafði málið til meðferðar. Ég hef hér afrit af þessu bréfi og þykir rétt að kynna hv. þd. það. Með leyfi hæstv. forseta, hljóðar bréfið á þessa leið: „Fyrir Alþ. liggur stjfrv. um Félagsmálaskóla alþýðu og frv. um Félagsmálaskóla launþegasamtakanna, sem flutt er af Pétri Sigurðssyni, Braga Sigurjónssyni og Sverri Hermannssyni. Á fundi stjórnar BSRB 5. þ.m. var samþ. áskorun til Alþ. um, að bandalaginu verði gefinn kostur á að fjalla um frv. Bandalagið hefur mikinn áhuga á þessu máli. Það hefur um árabil haldið uppi félagsmálafræðslu, en fjármuni skortir til stórátaks í þessu máli, sem mikil þörf er á. Ef settur er á stofn félagsmálaskóli á vegum ríkisins, telur stjórn BSRB sjálfsagt og eðlilegt, að hann sé einnig fyrir meðlimi BSRB.“ Undir þetta bréf skrifar svo form. og ritari stjórnar BSRB. Ég hygg, að það þurfi nú ekki lengur að velta vöngum yfir því eða vefengja það, að BSRB hafi áhuga á þessu máli. Að vísu er ekki tekið fram í þessu bréfi, að það óski sérstaklega eftir aðild að skóalnefnd skólans, en hins vegar liggur það í hlutarins eðli, eins og bréfið er orðað og efni þess er. Ég vil enn fremur upplýsa það hér, að ég hef átt viðtal um þetta mál við formann BSRB, Kristján Thorlacius, og hann hefur tjáð mér, að bandalagið legði mikla áherslu á það að fá fulltrúa sinn í skólanefndina, eins og brtt. okkar hv. 6. þm. Reykv. gerir ráð fyrir. - Þetta er um BSRB. Þá hef ég hér bréf í höndum frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Það bréf er stílað til mín, vegna þess að ég óskaði eftir að fá að heyra álit þessara samtaka á brtt. okkar. Bréfið er stuttort og er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Við viljum þakka fram komna brtt. við frv. til l. um Félagsmálaskóla alþýðu, 178. mál. Það er einlæg ósk vor, að brtt. nái fram að ganga. Með fyrir fram þakklæti.“ Undir þetta skrifar framkvstj. Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Ingólfur Stefánsson. Ég vil láta þess getið, að mér er kunnugt um, að það var haft samband við alla stjórnarmeðlimi Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, sem til náðist, um þetta mál. Það leikur því enginn vafi á því, hver er vilji Farmanna- og fiskimannasambands Íslands í þessu efni. Ég ætla ekki, tel það óþarft að fara að færa hér aftur fram hin almennu rök, sem ég færði fram við 2. umr. málsins fyrir réttmæti þess, að bæði BSRB og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands eigi aðild að Félagsmálaskóla alþýðu. Að vísu kom það fram við 2. umr. hjá einum eða tveim ræðumönnum, að það gæti verið nokkur vafi á því, hvar ætti að draga mörkin, hvað mörg launþegasamtök ættu að koma til greina, þegar ákveðin væri aðild þeirra að félagsmálaskólanum. Það er mín skoðun, að þegar nánar er að gætt, þá sé þetta ekki vandamál. vegna þess að því verður ekki á móti mælt, að það eru þrenn launþegasamtök í landinu, sem bera ægishjálm yfir öll samtök, þ.e.a.s. ASÍ, BSRB og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands. Það að veita þessum samtökum sérstaka stöðu í sambandi við Félagsmálaskóla alþýðu á ekki að draga neinn dilk á eftir sér. Það var að vísu vikið að því, að svo kynni að geta komið til álita, hvort Stéttarsamband bænda gæti þá ekki alveg eins komið til greina. Ég hygg, að það sé ekki ástæða til þess að gera því skóna, að þau samtök séu í þessu tilliti hliðstæð þeim, sem hér er gert ráð fyrir skv. till., að hafi aðild að félagsmálaskólanum. Bæði er það, að þessi samtök eru ekki launþegasamtök á sama hátt og hin samtökin, kaup bænda er ekki ákveðið í samningum, heldur lögákveðið með ákvörðun afurðaverðs. Í öðru lagi er þess að minnast, að í landinu eru bændaskólar, sem m.a. hafa hliðstætt námsefni og félagsmálaskólanum er ætlað að hafa fyrir verkalýðinn í landinu. í l. um bændaskóla er nefnilega gert ráð fyrir því, að bændaskólarnir skuli láta nemendum sínum í té þekkingu í búreikningum, almennri þjóðhagfræði, þjóðfélagsfræði, búnaðarhagfræði og búnaðarsögu. Þetta er algjörlega hliðstætt því, sem Félagsmálaskóla alþýðu er ætlað að sinna samkv. frv. því, sem hér liggur fyrir. Þar segir í 2. gr. frv.: „Félagsmálaskóli alþýðu skal veita fræðslu um sögu, starf og stjórn stéttarfélaga, baráttu þeirra fyrir bættum lífskjörum alþýðustéttanna, um hagsmunasamtök atvinnurekenda, starfshætti þeirra og markmið, svo og um almenna þjóðfélagsfræði og meginatriði íslenskrar félagsmálalöggjafar og um hagfræðileg efni.“ Ég hygg því, að hvernig sem við lítum á þetta mál, þurfi það ekki að vefjast fyrir hv. þm., að eðlilegt og rétt sé að samþ. brtt. okkar hv. 6. þm. Reykv.



Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt, að við þessar umr. liggi fyrir nokkru fyllri upplýsingar um efni þessa frv. en fram hefur komið í umr. um málið, og óska eftir því, að hæstv, félmrh. sé viðstaddur umr. 



Herra forseti. Þetta litla og stuttaralega frv. til l. um breyt. á l. um skemmtanaskatt skýrist raunar að fullu í grg., en þó skal að hvoru tveggja víkja að nokkru, ákvæðinu beint einnig að ýmsu, er hér kemur inn í heildarmynd þessara mála. Auðvitað er það meginhlutverkið með skemmtanaskattinum að styrkja Félagsheimilasjóð, og því þykir ef til vill mörgum, að aftan að hlutunum sé farið að leggja til, að í einhverju verði skertar tekjur sjóðsins og það einmitt í þágu félagsheimilanna, svo að vitnað sé til grg. Vissulega má segja, að hér sé misræmi á, sem full þörf er á að skýra. Í fyrsta lagi skal á það bent, að ef til vill væri næst að breyta lögunum um skemmtanaskatt á þann veg, að aðrar reglur giltu um samkomuhús, sem beinlínis eru rekin í ábataskyni, hús í eigu einstaklinga eða hlutafélaga eingöngu ætluð til skemmtirekstrar, en um félagsheimili gildi sérstakar reglur, þar sem þau eru rekin á mjög öðrum grundvelli og þurfa að sinna margháttuðum verkefnum, sem almenn samkomuhús sinna ekki. Það er að vísu rétt, að af þeim verkefnum er ekki innheimtur skemmtanaskattur, en þessi verkefni, sem ég á hér við, eru þó kostnaðarsöm oft og tíðum, en gefa lítið eða ekkert í aðra hönd. Hins vegar fann ég ekki beinan flöt á þessari skilgreiningu með lagabreytingu, en í þáltill., sem ég flutti fyrir tveimur árum, var m.a. á þetta bent. Þessari till. var vísað til ríkisstj. með jákvæðum meðmælum um, að eitthvað yrði gert, en á því hefur ekki bólað. Þar var reyndar einnig vikið að öðrum þungbærum skatti, söluskattinum, sem ég er á, að félagsheimilin eigi yfirleitt ekki að greiða, en það er önnur saga og um margt óskyld. Í öðru lagi segir íbúatala staðar ekki alla söguna um réttmæti á innheimtu skemmtanaskatts, svo gífurlega misjafnlega eru félagsheimilin í sveit sett hvað snertir möguleika til tekjuöflunar. Nægir að benda á tvö dæmi því til sönnunar, - eða hver halda menn, að sé munur á aðstöðu Hlégarðs í Mosfellssveit eða Egilsbúðar í Neskaupsstað hvað fjáröflunarmöguleika snertir, svo að tvö dæmi séu tekin. Hingað til hefur ekki verið innheimtur skemmtanaskattur lögum samkv. í Mosfellssveit, en hins vegar í Neskaupsstað. Í þriðja lagi getur það alls ekki talist eðlilegt, að einstök félagsheimili séu að kikna undan innheimtu þessa skatts, þó að hann renni til félagsheimilasjóðs, en sú er raunin um sum félagsheimili á hinum smærri stöðum, sem lögin ná til. Sú hefur aldrei verið ætlunin með álagningu og innheimtu þessa annars ágæta gjalds, og því hlýtur að teljast réttmætt að endurskoða íbúafjöldamörkin, og er ég þá alls ekki að segja, að talan 2500 sé nein heilög tala í þeim efnum. Mín aðalmeining með þessu frv. er sú að reyna að finna leið til þess að létta þessu gjaldi af félagsheimilum þeirra staða, sem eiga í sannarlegum örðugleikum með rekstur sinn einmitt vegna þess, að fjáröflunarmöguleikar eru ekki í samræmi við einhverja ákveðna íbúatölu. Ég hef alveg sérstaklega í huga Egilsbúð í Neskaupsstað, af því að þar er ég kunnugastur, og allir vita um einangrun þess staðar og litla möguleika á að njóta tekna annars staðar frá en frá staðarfólki meginhluta ársins. En fleiri munu hér á sama báti, að því mér er tjáð. Íbúatalan á ekki að vera svo gildandi sem hún er, en fyrst hún er aðalviðmiðun l., þótti mér einfaldast að færa þessi mörk ofar og miða við bærri íbúatölu. Ef rætt er um tekjutap Félagsheimilasjóðs af þessari breyt. eða einhverri annarri, sem mönnum þætti sanngjarnari eða eðlilegri, þá skal ég ekki segja upphæð þess tekjutaps, en ekki yrði hún neitt afgerandi fyrir afkomu sjóðsins. Hér mun um að ræða, að ég held, þrjá eða fjóra kaupstaði og tvö kauptún, sem þarna mundu falla út. Ég vildi þá í allri vinsemd benda t.d. á það, að það mætti að mínu viti fella niður þau 10% til Sinfóníuhljómsveitar Íslands, sem um getur í 7. gr. núgildandi laga, þar sem framlög ríkissjóðs til hennar eru á þessu ári 25 millj. á móti 28 millj. til Félagsheimilasjóðs, og sjá held ég allir réttlæti þeirrar skiptingar, þar sem annað er í rauninni nær eingöngu reykvískt fyrirbæri og fyrir Reykvíkinga að mestu leyti, en hitt á að þjóna svo viða sem raun ber vitni. Ekki svo að skilja, að ég sé neitt að mæla gegn framlögum til þessarar göfugu hljómsveitar, en gjarnan hefði fyrr mátt huga að undirstöðunni í almennri tónlistarfræðslu en slíkum toppfyrirbærum, enda ætti hún, þ.e.a.s. sinfóníuhljómsveitin, að njóta fjár annars staðar frá frekar en úr þessum sjóði, sem fyrst og fremst er fyrir félagsheimilin. Aðalatriði málsins er svo það, að þessi skattheimta gangi ekki út yfir það að stuðla að erfiðleikum einstakra félagsheimila, og við því verður að finna ráð. Til þess að vekja athygli á þessu og reyna að finna þar einhverja skynsamlega lausn, - og þarf hún alls ekki endilega að felast í þeirri breyt., sem hér er lögð til, - í þeim tilgangi er frv. flutt. Félagsheimilin þurfa sérstakrar athugunar og hreinlega virkrar og öflugrar aðstoðar við yfirleitt. Ef sú aðstoð kemur ekki frá ríkisvaldinu sjálfu, þá þarf að reyna að knýja þar rækilega á, og það mun verða reynt að gera. Ég sé ekki ástæðu til að hafa hér um fleiri orð, því að svo auðskilið er þetta mál, en ég vil, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr, og hv. menntmn.