Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil gjarnan vekja athygli á, áður en ég byrja á umr. um þetta mál, að nál. á þskj. 489 hefur verið prentað upp, vegna þess að í 7. liðnum var prentvilla, að laun skyldi taka samkvæmt 4. flokki launal., en átti að vera 6. flokki, en sú málsgr., sem nú er neðst á fyrstu síðu nál., hafði fallið niður af vangá. Eins og öllum hv. þm. er ljóst, er frv. þetta, sem hér liggur fyrir til áfengisl., eingöngu um meðferð áfengis. Hér er því ekki verið að taka ákvörðun um það, hvort áfengi skuli selt í landinu. Áfengi er selt í landinu og verður selt í landinu a.m.k. fyrst um sinn. Málið, sem hér er til umr., er því það og einungis það, hvernig reglur skuli settar um meðferð áfengis, svo að þjóðin biði sem minnst tjón af að hafa það um hönd. En um þetta eru skiptar skoðanir. Sumir halda því fram, að til þess að forðast misnotkun áfengis sé bezta ráðið, að það sé öllum frjálst, hvar sem er og hvenær sem er, og engar hömlur séu á meðferð þess. Aðrir halda því aftur á móti fram, að bezta ráðið sé að hafa sem þrengstar skorður um neyzlu þess og meðferð og frjálsræðið til þess að afla þess og hafa það um hönd sé sem minnst. Milli þessara tveggja leiða, sem ganga lengst til hægri og yzt til vinstri, er svo þriðja leiðin, sem margir vilja fara, sem þó líta alvarlegum augum á þetta vandamál. Og leiðin er sú, að viðurkennd sé sú staðreynd, að áfengissala er nú leyfð til allra fullveðja manna í landinu, og að þær reglur um meðferð áfengis séu settar, sem hægt er að framfylgja með skynsamlegu móti og skynsamlegar mega kallast í ljósi þeirrar reynslu, sem fengizt hefur um meðferð áfengis hér á landi og annars staðar. Þessi leið hindrar þó ekki, að meðferð áfengis séu þau takmörk sett, sem mest draga úr neyzlu þess, ef líklegt er eða reynslan hefur sýnt, að slíkar reglur séu framkvæmanlegar og að þær séu yfirleitt virtar af almenningi. En þær reglur, sem yfirleitt eru ekki virtar af almenningi, er gagnslaust að setja. Um þessa leið deila menn líka eins og allar leiðir í þessu máli, og ástæðan er sú, að hér er um að ræða eitthvert hið mesta félagslega vandamál þjóðarinnar, sem grípur inn í daglegt líf manna í öllum stéttum, á öllum aldri. Ég get vel skilið afstöðu þeirra manna, sem vilja ekki neina samninga, þegar vínið er annars vegar, og fordæma að öllu leyti neyzlu þess og meðferð. Afleiðingar ofdrykkjunnar gera marga menn að öfgamönnum í þessu máli, sem annars eru hófsamir í skoðunum sínum. Fjöldamargir þessara manna leggja fram mikið og einlægt starf til þess að hjálpa þeim, sem áfengið hefur knésett. Þess vegna er það ómaklegt og óviðeigandi að bregða þessu fólki um óheilindi, yfirdrepsskap og eiginhagsmuni í því sambandi. Til þess hefur það sízt unnið. En þótt menn hafi mjög mismunandi skoðanir á meðferð áfengis, þá eru allir á einu máli um það, að hverri þjóð beri að sporna af fremsta megni gegn óhóflegri meðferð áfengis og hindra með því það þjóðfélagsböl, sem af ofnautninni leiðir. Ég hygg, að Íslendingar séu ekki verr farnir en ýmsar þjóðir vegna ofneyzlu áfengis. En það hlýtur að vera áhyggjuefni hverjum manni, sem kominn er til vits og ára, að sjá, hvað. drykkjuskapur ungmenna færist hröðum fetum í vöxt hér á landi. Mér er ekki grunlaust um, að ein meginástæðan sé sá aldarandi, að mörgu ungu fólki þyki enginn sá maður með mönnum, sem ekki getur smakkað áfengi, og enn fremur það, að unglingurinn finnur, að vínið er gott meðal við minnimáttarkennd hans. En gegn þessu meini duga engin ákvæði í lögum um meðferð áfengis. Gegn þessu dugir aðeins eitt, sterkt almenningsálit í landinu, sem fyrirlítur og fordæmir alla misnotkun áfengis hjá ungum og gömlum. En slíkt almenningsálit verður ekki vakið nema með sterkri, þjóðlegri hreyfingu, sem allir þjóðræknir menn taka þátt í, sem allir forustumenn landsins taka þátt í og allar stéttir styðja án tillits til þess, hvort menn eru bindindismenn eða ekki. Ef slík þjóðleg hreyfing yrði að veruleika, þá þyrfti ekki að leggja fram reglur um meðferð áfengis eins og þær, sem hér liggja nú fyrir á þskj. 402. Ég skal þá koma lítillega inn á þær brtt., sem n. hefur lagt hér fram. 1. brtt. er við 2. gr. frv. Í frv., eins og það var lagt fyrir þingið, var ákveðið, að hver sá vökvi, sem innihéldi meira en 21/4% af vínanda að rúmmáli, skyldi teljast áfengi samkv. lögunum. Þessu var breytt í Ed. á þann hátt, að ekkert skyldi kallast áfengi samkv. l., sem í væri 31/2% eða minna af vínanda að þunga, en það mun svara til um 41/4% af vínanda að rúmmáli. Með þessari breytingu, ef að l. yrði, er almennt talið að hægt væri að brugga áfengt öl í landinu. Með þessari breytingu getur almenningur haft um hönd áfengi, sem l. ákveða að skuli ekki kallast áfengi. N. er þeirrar skoðunar, að hér sé um að ræða öfugmæli, sem ekki eigi heima í góðri lagasetningu. Lögfræðin er talin rökvísust allra fræðigreina, enda er rökvísi og rétt hugsun aðalsmerki hverrar góðrar lagasetningar. Ef væri farið inn á þá braut að ákveða með l., að samsetning efnis eða eiginleiki einhvers hlutar væri öðruvísi en hann er í raun og veru, þá má alveg eins ákveða með l., að svart skuli vera hvítt, en þá væri heldur ekki lengur rökrétt hugsun uppistaða og lögmál lagasetningar. Ég vil enn fremur benda á, að sé sú breyting látin standa, sem sett var inn í Ed., þá hlýtur ákvæðið að stangast við 24. gr. frv., þar sem ákveðin er refsing, ef menn eru ölvaðir við tilgreind störf. Því verður ekki neitað, að menn geta orðið ölvaðir af öli, sem inniheldur 41/4% af vínanda að rúmmáli, en samkv. l. eru þeir menn, sem eru ölvaðir af slíku öli, ekki „undir áhrifum áfengis“, vegna þess að l. ákveða, að ölið sé ekki áfengi. Sumir munu ef til vill kalla þetta hártogun, en þetta sprettur þá líka af því, að 2. gr. byggist ekki á rökréttri hugsun. N. leggur því til, að 2. gr. .sé breytt í það horf, sem hún var, þegar l. voru lögð fram. Ef það hins vegar vakir fyrir mönnum að öðlast heimild til þess að brugga áfengt öl í landinu, þá telur n. ekki rétt að gera það á þann hátt, sem Ed. hefur gert og ég hef nú lýst. Ef deildin er því fylgjandi að brugga áfengt öl, þá á hún að sýna vilja sinn í því efni á ógrímuklæddan hátt og setja ákvæði um það inn í 7. gr. frv. Með brtt. við 2. gr. hefur nefndin hvorki tekið afstöðu með eða á móti bruggun áfengs öls, og hefur hver nefndarmaður algerlega óbundnar hendur, hvernig hann notar atkv. sitt í því efni, og fer þar að sjálfsögðu hver eftir sinni sannfæringu. 2. brtt., sem nefndin ber fram, er ekki stórvægileg. Þar er bætt inn, að brugga megi öl til útflutnings, og virðist vera eðlilegt, að slík heimild sé til, úr því að heimild er gefin til þess að brugga áfengt öl fyrir varnarlið það, sem nú dvelur í landinu. Ekki virðist heldur eðlilegt, eins og nú er tekið fram í frv., að greiða skuli af þessu öli sömu tolla og skatta og af öll því, sem selt er hér innanlands, vegna þess að þá væri ölið óseljanlegt bæði á erlendum markaði og eins hjá setuliðinu. En þess ber líka að gæta, að það er þegar til heimild í lögum um að undanþiggja þessa framleiðslu slíkum tollum, einmitt af þeim ástæðum, að það verður ekki samkeppnishæft í verði með öðru móti. 3. brtt. nefndarinnar er við 9. gr. frv. Síðasti málsl., sem lagt er til að falli niður, hljóðar svo: „Óheimilt er að gefa veitingamönnum afslátt frá hinu ákveðna útsöluverði til almennings.“ Till. þessi er byggð eingöngu á því, að nefndin telur þetta hreint framkvæmdaratriði um verðlagningu á vinum, sem eigi ekki að vera í lögunum. En till. ber alls ekki að skilja á þann veg,eins og ég hef orðið var við að komið hefur fram, að nefndin vilji með þessu gefa í skyn, að hún sé með því, að veitingamönnum sé gefinn afsláttur frá því verði, sem vínin eru nú seld til almennings. Fer mjög fjarri, að slíkt hafi vakað fyrir n., þegar hún gerði þessa till., og eins og ég sagði, þá telur hún, að hér sé um hreint framkvæmdaratriði að ræða og eigi ekki að standa í lögunum frekar en önnur verðlagning á vínum. En ef deildin telur betur fara, að ákvæðið standi, þá hygg ég, að nefndin telji sér ekki að neinu leyti misboðið í þessu efni. 4. brtt. er við 12. gr. frv. Á henni eru gerðar ýmsar breytingar, og skal ég telja upp þær helztu: 1) Að lagt. er til, að sérstök nefnd verði skipuð, sem ákveði, hvaða veitingastaðir geti talizt 1. flokks, en slík ákvörðun sé ekki sett í hendur veitingamannanna sjálfra. 2) Að stytta megi leyfistímann án skaðabóta fyrir ríkissjóð, ef sérstakar ástæður mæla með því að dómi ráðherra. 3) Að tekin verði upp aftur í frv. heimild til, að dans megi ekki fara fram þar, sem vín er veitt. 4) Að fellt er niður ákvæði um sérstakan eftirlitsmann á hverjum veitingastað, en það falið löggæzlunni. Um þessi einstöku atriði er það að segja, að um fyrsta atriðið, nefnd þá, sem skipuð er til þess að athuga, hvaða veitingastaðir skuli teljast 1. flokks, þá fannst n. ekki rétt, að þetta vald væri sett í hendur veitingamannanna sjálfra og þeir hefðu sjálfir dómsvald um það, hverjir af þeirra veitingastöðum væru 1. flokks. Þess vegna hefur nefndin stungið upp. á því, að það sé þriggja manna nefnd, sem fer með þetta mál, og skipuð eins og segir í till. Um það, að fella megi niður vínveitingaleyfi, ef ráðherra telur, að ástæður mæli með slíku, fannst n. að rétt væri, að þetta væri tekið fram í lögum, til þess að koma í veg fyrir, að ríkissjóður yrði skaðabótaskyldur í því efni, ef slíkt kæmi fyrir, og tekur það þá um leið af allan vafa í því efni. En slíkt gæti valdið málaferlum undir vissum kringumstæðum. Þriðja brtt. er um það að taka aftur inn í frv. heimild til að banna vínveitingar, þar sem dansað er. N. viðurkennir, að deila má um atriði eins og þetta. Henni fannst þó rétt að taka það inn í lögin sem heimild. Þetta er ekki annað en heimild, sem viðkomandi ráðherra verður að fara með eins og honum þykir bezt viðeigandi á hverjum tíma. Fjórða atriðið er um eftirlitsmenn: Það ákvæði var sett inn í frv. í Ed., að eftirlitsmenn skyldu vera með hverjum þeim veitingastað, sem vínveitingaleyfi hefði; og skyldu vínveitingastaðirnir greiða allan kostnað og kaup þessara manna: N. þykir ekki ástæða til að skipa sérstaka menn til eftirlits með vínveitingum á hverjum stað, en finnst, að löggæzlumenn geti haft eftirlit með þessum veitingastöðum eins og öðrum. Auk þess tel ég fyrir mitt leyti, að reynslan sé ekki svo góð, sem fékkst af slíkum eftirlitsmönnum, þegar þeir voru hafðir við veitingastaði hér fyrir nokkrum árum. Þá kom það eigi allsjaldan fyrir, að eftirlitsmennirnir voru meira ölvaðir en gestirnir, sem þeir áttu að gæta að. Þetta er að vísu ekkert aðalatriði og, getur verið álitamál. Ég hygg, að n. út af fyrir sig sé ekki neitt sérstakt kappsmál, hvað við þetta atriði verður gert. Þá er 5. brtt., við 13. gr. Því er bætt inn í frv., að ekki megi senda áfengi gegn póstkröfu. Þetta ákvæði var tekið út úr frv. í Ed. Ástæðan til þess, að n. þykir full ástæða til þess að láta þetta koma inn í frv., er sú, að nú er áfengi sent út um allt land með póstkröfu og ekki sízt á þá staði, þar sem héraðsbönn hafa verið samþykkt. Þar kaupa menn áfengi og láta senda sér í bögglum með einni og tveimur og þremur flöskum í hverjum: Þetta láta þeir liggja á pósthúsunum eftir hentugleikum sínum og leysa það eftir því, sem þeir þurfa á að halda. Með þessu fyrirkomulagi er verið að gera hverja póststöð á landinu að útsölustað fyrir áfengisverzlun ríkisins. Menn geta látið áfengið liggja þarna eins og þeim sýnist og tekið það út eftir hentugleikum, en hafa alltaf nógar birgðir fyrirliggjandi. Hins vegar hindrar þetta ekki, að menn geti fengið áfengið í pósti, enda hefur það ekki heldur vakað fyrir n., en hún álítur, að menn eigi að borga áfengið fyrir fram, ef þeir vilja fá það sent í pósti. Og eins og þetta er nú með þessar póstkröfusendingar áfengisverzlunarinnar á ýmsum stöðum, þá er til háðungar, hvernig það er framkvæmt. 6. brtt. n. er við 20. gr. Í þessari brtt. er nokkuð hert á ákvæðum um vínveitingar til félaga, m.a. með það, að leyfið skuli veitt stjórnum félaganna, þegar um sé að ræða árshátíð félaganna, og enn fremur, að nokkur viðurlög skuli vera við. því, ef félögin fá áfengisleyfi undir fölsku yfirskini. En það virðast hafa .verið talsverð brögð að slíku hér á undanförnum árum. 7. og 8. brtt. n. eru um, að upp verði teknar í frv. aftur greinar um áfengisvarnaráðunaut og áfengisvarnáráð, sem felldar voru niður úr frv. í Ed. N. álítur, að ekki sé rétt að fella þessi ákvæði úr frv. Úr því að ákveðið er, að áfengisvarnanefndir skuli vera í öllum hreppum á landinu, þá er eðlilegt og sjálfsagt, að einhver aðili sé til, sem samræmt getur störf allra þessara nefnda, leiðbeint þeim og haft eftirlit með störfum þeirra. Annars er starfið allt í molum, eins og reynslan hefur sýnt. Norðmenn skipuðu áfengisvarnanefnd hjá sér með lögum 1936, og virðist það hafa gefið góða raun. Að lokum skal ég geta þess, að nokkur ágreiningur var í n. um tvö atriði, um þjórfé af vínveitingum og fjárframlög úr ríkissjóði til bindindisstarfsemi, eins og upphaflega var í frv. N. flytur samt engar till. í þessu efni, og hefur hver nm. óbundnar hendur að greiða atkvæði eins og honum sýnist.



Ég hef borið fram nokkrar brtt. við þetta frv., svo sem fleiri hafa gert og ekki er heldur neitt tiltökumál, svo sem mál þetta er vaxið. Ég verð að láta í ljós nokkur vonbrigði um, hve skammt allshn. hefur gengið í till. sínum, þótt þar sé að nokkru um bætt. Ég gerði nokkra grein fyrir því við 1. umr. þessa máls, að það væru á baugi tvær stefnur í þessu máli hér á Alþ., sem toguðust á. Það væri stefna þeirra manna, sem vilja hafa vinsölu og vínveitingar, helzt án allra takmarka, bæði að því er snertir útsölur í vínbúðum og að því er snertir sölu þessara vina á veitinga- og gistihúsum, og þeir, sem að þessari stefnu standa, hafa sumir hverjir gengið svo langt, að þeir telja, að þessum málum mundi verða bezt borgið með því, að áfengisútsölur ríkisins væru jafnvel opnar allan sólarhringinn, m.ö.o., að þar væru engar hömlur á lagðar. En hins vegar hefur stefna þeirra, sem lengst ganga í þessu efni, ekki enn fengið undirtektir á Alþingi. Fylgjendur hennar hafa kinokað sér við að tengja nafn sitt við hana. Hvað einstakir þdm. kunni að ala í brjósti sér í þessu efni, veit ég hins vegar ekki um, þó að alkunnugt sé, að frjálsræðið í þessum efnum eigi allrík ítök hér á Alþingi. Hins vegar eru svo þeir menn, sem líta á vínið sem hættulegan hlut og vínnautnina sem þjóðfélagsógæfu, og reynslan hefur á öllum tímum sýnt og á því hefur ekki orðið breyting til batnaðar, að nokkur hluti þjóðarinnar fer þannig með vínið,, að mikil þjóðfélagsógæfa stafar af, því að það er alkunnugt, að margir einstaklingar í þessu þjóðfélagi, sem fæddir eru í þennan heim vel af guði gefnir og hafa allt upplag til þess að verða nýtir og góðir þjóðfélagsborgarar, hafa með vínnautninni tapað starfsorku sinni og manngildi og orðið þyrnótt byrði þjóðfélagsins. Það er alkunnugt, að af þessum sökum hafa mörg heimili lagzt í rúst, fyrir það, að þessi ógæfa hefur komið þar upp innan dyra. Stefna þeirra manna, sem vilja koma við takmörkunum í þessu efni, hefur um langt skeið, nú upp undir aldarskeið hér hjá oss, verið borin uppi af þeim mönnum, sem beitt hafa sér fyrir góðtemplarastarfsemi í landinu. Og þessi starfsemi hefur notið margvislegrar viðurkenningar, enda hefur hér verið af mörkum lagt mikið og fórnfúst starf. - Fyrir bein og óbein áhrif frá þessari starfsemi hefur mörgum verið bjargað frá þeirri eyðileggingu og vesaldómi, sem búin er hverjum manni, sem gefur sig vínnautninni á vald og hrekst viljalaus og ósjálfbjarga eins og strá fyrir straumi af þeim sökum. Þá hefur þessi starfsemi einnig notið um langt skeið viðurkenningar Alþingis, bæði með því, að veitt hefur verið nokkurt fé til starfsemi hennar, auk þess sem Alþ. hefur oft borið gæfu til þess að hagnýta sér ráð og tillögur þeirra manna innan reglunnar, sem borið hafa uppi og beitt sér fyrir þessari starfsemi í landinu. Og svo ríkulega gætti áhrifa bindindismannanna og góðtemplarareglunnar um eitt skeið, að Alþingi tók upp og samþykkti aðflutningsbann áfengra drykkja. Með þessu var stigið stærsta sporið gegn áfengisnautninni. En á því banni voru, eins og kunnugt er, þeir miklu annmarkar þegar í upphafi, sem drógu mjög úr gildi þess og raunar urðu þess valdandi, að erfitt reyndist að halda banninu uppi á viðhlítandi hátt. Til viðbótar þessu kom svo viðskiptastríð, þegar Spánverjar sögðu okkur stríð á hendur og neituðu að kaupa aðalútflutningsvöru landsmanna, saltfiskinn, ef eigi væru keypt vín af þeim, en þeir voru um það bil langstærstir kaupendur að þessari aðalútflutningsvöru landsmanna. Þetta varð svo til þess með öðru, að aðflutningsbanninu var komið fyrir kattarnef, enda létu frjálshyggjumennirnir í þessu efni ekki heldur sitt eftir liggja til þess að ganga í lið með Spánverjum og ráða niðurlögum bannsins. - Eftir að aðflutningsbannið var úr sögunni, þá er engan veginn því að neita, að Alþ. hefur á ýmsan hátt með setningu löggjafar um þetta efni tekið nokkurt tillit til þeirra. ráða og tillagna, sem bindindismenn í landinu hafa borið fram, þó að mjög skorti á, að ráðum þeirra hafi verið fylgt. Og þó að mjög skorti á, að þessar ráðstafanir ýmsar hafi gefið þá raun á undanförnum árum, er bindindismenn keppa að, þá er þó engum blöðum um það að fletta, að ef þessum takmörkunum ýmsum hefði þó ekki verið beitt, þá hefði ástandið í þessum efnum verið enn þá og miklu verra en það ástand, sem við nú búum við, þótt það sé hvergi nærri gott. Það kunna að vera menn, sem neita þessu, sem þó óneitanlega dálítið bólar á nú upp á siðkastið, en ég býst við, að samt sem áður geri þetta enginn í fullri alvöru, þó að annað verði stundum ofan á í tillögum manna og umræðum um þetta mál. Þess vegna er það, að nú, þegar gengið er að því verki að afgreiða áfengislög, vildi ég mjög beita mér fyrir því að koma hér á framfæri röddum, óskum og tillögum þeirra manna, sem einir hafa af alhug beitt sér fyrir því í landinu að hamla upp á móti ofdrykkju og þeim þjóðhættulegu afleiðingum, sem oss eru búnar af þeim sökum. Við þetta eða á grundvelli þessa hef ég borið hér fram þær brtt. við þetta frv., sem miða að því að draga úr áfengisnautninni og þá alveg sérstaklega miða að því, að þar verði ekki lagðar gildrur fyrir æskuna, hið unga og uppvaxandi fólk. Það eru tvö meginatriði í mínum tillögum. Annað atriðið er það, að bannað sé að hafa vin á boðstólum í veitinga- og gistihúsum, auk þess sem tekið verði fyrir það að veita leyfi til þess að hafa vín um hönd í veizlum, sem haldnar eru í félagsherbergjum, því að það er vitað, að á veitingahúsum safnast saman oft og löngum mikill fjöldi manns, og margt af því er auðvitað og e.t.v. meginhlutinn ungt fólk. Það er ríkt í eðli unga fólksins að lyfta sér upp og skemmta sér, og er slíkt vitanlega ekki nema eðlilegt og heilbrigt. En það er vitað, að í slíkum samkvæmum, þar sem margt ungt fólk er saman komið og vínveitingar eru leyfðar og víninu ört fram otað, eins og gengur, þá er ungu fólki, sem þangað sækir og þótt það hafi ekki verið haldið af neinni vinnautnartilhneigingu, mikil hætta búin, þar sem það dansar þar og skemmtir sér á annan hátt innan um annan hóp af ungu fólki, sem gefið hefur sig á vald vínnautninni. Þetta fólk lætur ekki sitt eftir liggja til að lokka og leiða hina til að taka glas með sér og auka þann veg á gleðskapinn. Margir standast þetta, en hinir eru máske fleiri, sem falla hér fyrir freistingunni. ekki í þetta eina sinn, heldur oftar, og missa þannig fótfestuna. Það er því hverjum manni auðsæ sú hætta, sem ungu fólki er búin í slíkum samkvæmum. Þarf ég ekki að fjölyrða frekar um það. Æskan er oft reikul í ráði, enda margt ungt fólk, sem slíkar skemmtanir sækir, engan veginn búið að taka svo þær ákvarðanir um lífsframtíð sína eða er svo sterkt á svellinu, að því ekki sé hætt við að falla í vald þeirra freistinga, sem fyrir því verða undir slíkum kringumstæðum. Það er einmitt út frá þessu sjónarmiði, að vínveitingar á veitingahúsum séu nokkurs konar drykkjuskóli fyrir ungt fólk, með þeim hætti séu lagðar hættulegar snörur á vegi þessa óráðna fólks, - það er út frá því sjónarmiði, sem ég kem hér á framfæri till. mínum um það, að tekið sé fyrir þessa hættu með því að veita ekki slík leyfi og að fyrir það sé girt með löggjöfinni, að vín sé haft á boðstólum á veitinga- og gistihúsum. Sama máli gegnir líka að sjálfsögðu um veizlur, þar sem vínið flóir í félagsherbergjum. Þar er vitanlega sama hættan á vegi hins unga manns og raunar manna á hvaða aldri sem er, þó að eðlilegt sé, að æskan eigi þar meira á hættu en þeir, sem lengri lífsreynslu hafa. Þessum breytingum hef ég komið hér á framfæri með því að leggja til, að felld verði niður 12. gr. frv., en hún hljóðar um vínveitingaleyfi á gisti- og veitingahúsum. Í sambandi við þessa meginbreytingu eru svo margar aðrar till., því að þetta grípur með ýmsum hætti inn í aðrar gr. frv., og hef ég gengið svo frá öðrum till., sem að þessu lúta, að ef þessi till. mín verður samþ. um að fella niður 12. gr., þá kemur það ekki í bága við önnur ákvæði frv., því að út úr er tekið með öðrum brtt., sem ég legg til, allt það, sem er í sambandi við ákvæði 12. gr. um vinveitingaleyfi á gisti- og veitingastöðum. Fyrsta brtt. hjá mér er við 4. gr., en hún kemur raunar á undan þeim breytingum, sem ég nú var að lýsa. Í 4. gr. er svo ákveðið, að þegar skip koma frá útlöndum og hafa skipsforða af vínum til nota á skipunum utan landhelgi, sem leyfilegt er, þá megi skipið hafa hæfilegan skipsforða af áfengi óinnsiglaðan til neyzlu handa skipverjum, en aldrei megi gefa öðrum sé selja af þeim forða. Ég vil takmarka þetta eingöngu við það, að þetta sé leyfilegt í fyrstu höfn, sem skipið kemur á, en ekki sé leyft að sigla með slíkan forða óinnsiglaðan hafna á milli, máske í kringum allt land, af því að af slíku er vitanlega búin misnotkun í þessu efni. Ég hef því lagt til, að þetta undanþáguákvæði, sem hér um ræðir, taki aðeins til fyrstu afgreiðsluhafnar, sem skipið kemur á. Annar kafli brtt. minna er um það, að stofna skuli áfengisvarnasjóð og sé hlutverk hans að standa straum af kostnaði við áfengisvarnir, bindindisfræðslu, bindindisútbreiðslu og að í þennan sjóð renni árlega 4% af hagnaði áfengisverzlunar ríkisins. Þessum sjóði á svo að verja, eins og sagt er, til að standa straum af kostnaði við áfengisvarnir og bindindisfræðslu. Úr þessum sjóði legg ég til að renni til Stórstúku Íslands, til bindindis- og hjálparstarfsemi, 500 þús. kr. árlega og til bindindisfélaga í skólum 50 þús. kr. á ári í sama skyni. Þetta er að vísu nokkru hærri upphæð en Stórstúka Íslands hefur fengið að undanförnu í fjárl., og munar það nú ekki neitt geysilega miklu. Hitt er vitað, að það hefur háð bindindisstarfseminni ákaflega mikið, hvað hún hefur haft yfir að ráða litlu fé til starfseminnar, sem er mjög margþætt, eins og kunnugt er, og vildi ég úr því bæta með því að auka nokkuð þetta fjárframlag, og er þá ekkert eðlilegra en einmitt það, að af þessum mikla áfengisgróða, sem borgarar landsins leggja ríkinu til, verði varið nokkurri upphæð, og það mun verulegri upphæð en verið hefur að undanförnu, til þess að hamla á móti þeim háska, sem af vinnautninni stafar. Verður ekki á annan hátt betur fyrir því séð en að efla starfsemi góðtemplarareglunnar. Þetta finnst mér að hljóti að verða sú ríkjandi skoðun í framtíðinni. Meðan ekki telst fært að gera þær ráðstafanir að taka hættuna í burtu með því að gera vinið útlægt úr landinu, þá skilst mér, að það hljóti að verða ríkjandi skoðun meðal Íslendinga, að eðlilegt sé og sjálfsagt að styrkja þann félagsskap, sem af sjálfsdáðum býðst til að leggja fram krafta sína í þessu efni, að honum verði veittur með þessum hætti nokkur aukinn fjárstuðningur til starfsemi sinnar. Þá legg ég enn fremur til, að á næstu 10 árum skuli leggja til hliðar 6% af hreinum ágóða: áfengisverzlunar ríkisins, er sé varið þannig, að helmingur þeirrar upphæðar gangi til byggingar drykkjumannahæla og lækningastöðva handa drykkjumönnum, sjúkrahúsa og elliheimila eftir nánari ákvörðun heilbrmrh., að varið verði 1/6 hluta upphæðarinnar til húsbyggingar fyrir bindindis- og hjálparstarfsemi á vegum góðtemplarareglunnar, og þar af helming til byggingar í Reykjavík; afganginum af þessari upphæð skuli vera varið til lána til byggingar félagsheimila og gistihúsa, og að menntmrh. veitilánin að fengnum till. áfengisvarnaráðs, að lán þessi séu vaxtalaus og að menntmrh. ákveði lánstímann. Það hefur nú um nokkurra ára skeið verið lögð til hliðar nokkur upphæð af áfengisgróðanum í því skyni að koma upp fyrir það drykkjumannahælum og lækningastöðvum fyrir drykkjusjúkt fólk. Það hefur nú verið um nokkurt bil safnað í þennan sjóð, og er nú þegar kominn nokkur skriður á það mál að fara að hefjast handa um að koma upp drykkjumannahælum og slíkum lækningastöðvum. Það fjármagn, sem fyrir hendi ér í þessu efni, er að vísu nokkurt, en þó engan veginn fullnægjandi til þess að gera þessum málum skil, miðað við þá miklu þörf, sem fyrir hendi er hjá okkur Íslendingum nú í þessu efni. Það er alkunnugt, hvernig ástandið er í þessu t.d. hér í Reykjavík, - en þar er það náttúrlega stærst í sniðum eins og annað, - að hér gengur um göturnar nokkuð stór hópur manna, sem eru svo hart leiknir af áfengisneyzlunni, að þeir hafa glatað starfskröftum sínum, bæði andlegum hæfileikum til starfa og líkamlegum kröftum til þess að inna af höndum slík vinnubrögð. Þessi hópur manna, sem gengur hér um göturnar og þannig er ástatt fyrir, - þetta eru að meiri hluta karlmenn, þó mun vera þar eitthvað af kvenfólki, - á flest, að mér er sagt, hvergi höfði sínu að að halla, og nýtur flest gistingar í lögreglustöðinni hér, í þeim kjallara, sem hún hefur þar yfir að ráða í því skyni að fjarlægja vandræðafólk af götum bæjarins, en hefur ekki að öðru leyti neinn samastað. Það leiðir af sjálfu sér, að í landi, sem telur sig vera menningarland og má á margan hátt gera það, er slíkt fyrirkomulag gersamlega óviðunandi. Hér verður að verða breyting á. Þessu fólki verður að búa verustað, sem hæfir því sjúklega ástandi, sem það er komið í, og fjarlægja það frá sjónum vinnandi fólks. Þessi starfsemi, sem hér er fyrir hendi, er sem sé tvíþætt. Hún er í öðru lagi í því fólgin að koma upp hælum fyrir það fólk, sem eyðilagt hefur lífsframtið sína með þessum hætti; og hins vegar fyrir það af þessu fólki, sem enn hefur ekki glatað öllum sínum hæfileikum, að taka það þangað til lækningar og aðgerða, sem gætu orðið þess valdandi, að þetta fólk fengi aftur heilsu og heilbrigði og gæti komið aftur inn í raðir starfandi manna í þjóðfélaginu. Eins og það er eðlilegt um bindindisstarfsemina eða þá menn, sem helga því starfi krafta sína, að hafa áhrif á hugi fólksins til bindindis og sjálfsafneitunar að því er vínnautnina snertir, eins og það er sjálfsagt og eðlilegt að verja nokkru af áfengisgróðanum til þess að styrkja aðstöðu þessara sjálfboðaliða í þjóðfélaginu, eins er að sjálfsögðu skylt að veita fé til þess, að búið verði betur að því fólki, sem borið hefur lægri hlut í þessum viðskiptum. Ég held þess vegna, að það séu fullkomin rök fyrir því um þann litla hluta áfengisgróðans, eða 10% samanlagt, sem ég geri hér till. um að varið sé í þessu efni; að þær till. hljóti góðar undirtektir og að menn geti orðið hér á Alþ. sammála um það, að rétt sé að ráðstafa eigi minni hluta hans í þessu skyni en ég hef hér lagt til. Ég hef enn fremur, eins og fyrr greinir, lagt til, að þessum 6% yrði varið til húsbygginga til bindindis- og hjálparstarfsemi á vegum góðtemplarareglunnar og þar af helmingi til bygginga í Reykjavík. Það er vitanlega einn mjög mikilsverður þáttur í starfsemi góðtemplarareglunnar að eiga samkomuhús, hús fyrir starfsemi sína bæði úti á landsbyggðinni og hér í Reykjavík, en þar er aðalmiðstöð góðtemplarastarfseminnar fyrir landið allt. En það hefur gengið erfiðlega fyrir góðtemplarastarfseminni að koma sér upp slíkri aðstöðu, byggja slík hús úti um byggðir landsins og hér í Reykjavík. Eins og kunnugt er, kostar það mikið fé að reisa slíkar byggingar, og öllum þeim húsum og starfsskilyrðum, sem reglan og bindindismenn hafa skapað sér úti nm landið, hafa þau komið sér upp fyrir fé, sem lagt er fram af áhuga og fórnfýsi þessara sömu manna, án þess að þar hafi komið nokkur styrkur til frá því opinbera, því að sá fjárstyrkur, sem fallið hefur í skaut góðtemplarareglunnar, hefur ávallt verið svo naumt við neglur skorinn, að það hefur ekki einu sinni hrokkið til daglegrar starfsemi reglunnar, hvað þá heldur að hægt væri að verja nokkru af því í þessu skyni. Alþ. hefur viðurkennt þörfina á því að koma upp samkomuhúsum, félagsheimilum, víðs vegar úti um landið, og það er ekki að efa, að allír þeir menn, sem meta og vilja og skilja starfsemi góðtemplarareglunnar, geti einnig á það fallizt, að Alþ. láti þar af mörkum nokkurt fé einmitt af áfengisgróðanum. Samkomuhús eru fyrir hvaða félagsskap sem er nauðsynlegur og mjög mikilsverður þáttur í félagsstarfseminni, og á það vitanlega við um góðtemplararegluna ekki síður en um annan félagsskap, sem að útbreiðslustarfsemi vinnur. Afganginn af þessu skal svo lána til hyggingar félagsheimila og gistihúsa, og veitir menntmrh. lánin, eins og ég gat um áðan, og ákveður lánstíma. Hér er um þýðingarmikla starfsemi að ræða, og vitanlega kemur ekki til mála að því er gistihúsin snertir, að slíkt framlag komi til, nema því aðeins að þar séu ekki neinar vínveitingar um hönd hafðar, enda eru þessar till. mínar miðaðar við það, að veitingahúsum og gistihúsum verði ekki veitt neitt vínveitingaleyfi. Ég hef þá gert grein fyrir efni og innihaldi þeirra brtt., sem ég flyt hér á þskj. 496 og eru í þessum tveimur aðalköflum, sem ég nú hef hér lýst. Hér eru komnar fram ýmsar brtt. Það hefur ekki verið mælt fyrir þeim enn þá, nema till. n. Og það virtist vera einhver tregða á því, að menn vildu taka til máls um þessar till., og jafnvel virtist mér hæstv. forseti vera að því kominn að slíta fundi hér, ef enginn kveddi sér hljóðs, og er hann þó flm. að einni till., sem ýmsir líta á að nokkru skipti hvort samþ. verður eða ekki. - Þar sem ekki er búið að tala fyrir þessum till. öðrum en till. n., þá tel ég rétt að láta bíða að ræða um þær, þó að ástæða sé til að gera þeim nokkur skil, svo sem þær eru vaxnar sumar hverjar. En hvað snertir till. n., þá verður fullkomlega að viðurkenna það, - ég veit ekki, hvar hv. frsm. er, mér heyrist ég heyra í honum hérna einhvers staðar í fjarlægð, - ja, það gerir ekkert til, hann má vera hvar sem hann vill fyrir mér. En ég vil fara viðurkenningarorðum um starfsemi n., þó að till. hennar nái skammt til þess að ná því marki, sem ég stefni að með mínum till. og ég hef sannfæringu fyrir að feli í sér bezta lausn í þessu máli af því, sem enn er fram komið. N. leggur til að fella niður það ákvæði, sem komst inn í frv. í Ed., að hér verði farið að brugga áfengan bjór. Orðalagið á þessu ákvæði Ed. var mjög lævíslegt, en sá óvinafagnaður stóð við athugun ber og nakinn fyrir sjónum manna. Hv. frsm. allshn. benti mjög rækilega á það, hvað óviðurkvæmilegt það væri um bjór, sem hefði inni að halda svo mikið áfengismagn eins og gert er ráð fyrir í frv. eins og það kom frá Ed., að kalla það óáfengan drykk. Og ég held satt að segja, að þeir, sem komu þessu ákvæði inn í Ed., fluttu um það tillögur, og þeir, sem samþykktu þetta, hafi gert það að mjög óathuguðu máli, hafi látið blekkja sig, og þess vegna hafi sú gagnrýni, sem hv. frsm. allshn. flutti hér, verið alveg fullkomlega réttmæt. Vitanlegt er, að með þeim styrkleika, sem þarna er um að ræða, er þetta orðinn verulega áfengur drykkur, og það er ekki að efa, að bjór með slíku innihaldi, sem seldur hefði verið á öllum skemmtunum og annars staðar á landi hér undir því yfirskini, að hann væri óáfengur, hefði orðið mikil íkveikja gagnvart ungu fólki og leitt margan ungan mann og konu á glapstigu drykkjuskaparins, þannig að þar hefði verið lögð hættuleg snara fyrir unga fólkið í landinn. Þeir, sem samþykktu þetta ákvæði í Ed. af athugunarleysi og óvitahætti, fá að sjálfsögðu vægan dóm. En hinum, sem þetta gerðu vitandi vits og að yfirlögðu ráði, er ekki bót mælandi. Ég hefði viljað mega trúa því, að öll allshn. stæði að þessari lofsverðu tillögu um að kveða niður tiltektirnar um bruggun áfengs bjórs. En ég heyrði af ummælum hv. frsm., að svo er ekki, enda hefur nú komið hér fram í dagsljósið till., þar sem einn af nm. allshn., sem skrifar undir nál., flytur nú brtt. um það, að haldið skuli áfengum bjór að þjóðinni, aðeins breytt til um formið. Höfundar sterka bjórsins í Ed. eiga því andleg skyldmenni hér, og hefur raunar á því örlað áður, þótt þeim hafi verið jafnan í skefjum haldið. En þetta handtak er mjög virðingarvert hjá n., og vonandi verða nú samtök um það í þessari d. að létta af landsfólkinu þeim áhyggjum, sem að því hafa steðjað nú, eftir að slíkar till. voru komnar fram, því að ég veit, að allur almenningur og ekki sízt mæðurnar hafa gert sér grein fyrir þeirri hættu, sem börnum þeirra væri búin með samþykkt slíkrar till. sem þessarar. Þá eru enn fremur í brtt. allshn. gerðar nokkrar umbætur á ákvæðum 12. gr. Ef við ættum nú á annað borð að bita í það súra epli hér, að þetta mál yrði nú afgr. með þeim hætti, að teknar yrðu aftur upp vínveitingar á gisti- og veitingahúsum, þá verður fullkomlega að viðurkenna það, að sýnd er viðleitni í þessum till. í þá átt og einmitt í þá varnaðarstefnu, sem góðtemplarar í landinu standa að og Alþ. hefur tekið meira og minna á undanförnum árum tillit til, og þess er að vænta, að svo verði nú enn gert við afgreiðslu þessa áfengislagafrv., en miklu rækilegar en nefndin leggur til, með því að samþykkja mínar till. Ekki eru þó allar till. nefndarinnar til bóta. Vil ég taka það fram um brtt. við 9. gr., að fella það niður, að óheimilt sé að gefa veitingamönnum afslátt á hinu ákveðna útsöluverði almennings, að það væri miður farið að samþ. þessa brtt., enda sagði hv. frsm., að það væri ekki lögð slík áherzla á þetta í n., að það þætti verulegu máli skipta. Það hefur nokkuð verið rætt um það hér, að dómsmrh. skipaði eftirlitsmann, einn eða fleiri, með öllum þeim veitingastöðum, er veitingaleyfi fengju, og skuli leyfishafar greiða laun eftirlitsmanns og allan kostnað af starfi hans eftir ákvörðun ráðherra. Þetta er sjálfsagt mjög þarft og nauðsynlegt, að skipa slíkt eftirlit, ef svo slysalega skyldi til takast, að það yrði ofan á, að heimilað yrði að veita slík leyfi. En það þarf að skilgreina það alveg fullkomlega í þessari till., að þó að veitingamaðurinn, sem leyfið fær, eigi að sjálfsögðu að greiða laun þessa manns, þá má það ekki vera með þeim hætti, að hann greiði það beint til viðkomandi manns og að maðurinn eigi þannig starf sitt undir þeim, sem hann er settur til höfuðs, heldur verður þetta að vera með þeim hætti, að eftirlitsmaðurinn taki laun sín úr ríkissjóði, en veitingamaðurinn greiði aftur ríkissjóði slíka upphæð. Þann hátt verður að hafa á þessu og mun það kannske hafa verið meiningin, þó að það sé ekki tekið fram í till. En þetta þarf að taka fram, og ég vil þá skírskota í því efni til hv. 2. þm. Eyf., sem einmitt flytur till. um þetta, að hann breyti till. sinni þannig, að það komi skýrt fram í henni, að það sé meiningin, að sú tilhögun verði á höfð, því að þessi eftirlitsmaður verður að sjálfsögðu að vera á allan hátt óháður þeim manni, sem hann á að hafa eftirlit með. Ég skal þá ekki fara lengra út í þetta mál að sinni og vil þá enda þessi orð mín með von um það, að einmitt sú varúðarstefna, sem bindindismenn í þessu landi beita sér fyrir og beina kröftum sínum að, verði nú við afgreiðslu þessa máls engu síður tekin til greina og í heiðri höfð heldur en oft hefur verið gert áður. Það skortir að vísu mikið á, bæði fyrr og síðar, að þessi stefna hafi fengið þann stuðning hér á Alþ., sem hún verðskuldar. Hins er að vænta, að Alþ. sé ekki svo heillum horfið, að það gangi í beint berhögg við þá menn, sem öllum öðrum fremur helga því starfi krafta sína í þessu landi að vinna á móti vínnautninni og hafa bundizt sterkum félagssamtökum einmitt í því skyni. Það er áreiðanlega þjóðinni til mestra heilla, að sem nánast samstarf um þessi mál geti jafnan orðið á milli þessara forustumanna bindindisstarfseminnar í landinu og Alþ. Með þeim hætti mun bezt vegna um þær ráðstafanir, sem Alþ. telur sér nauðsynlegt að gera í þessu efni.



Herra forseti. Það væri vissulega ástæða til þess að ræða þetta mikla vandamál, sem hér er til meðferðar, nokkuð ýtarlega, en þar sem mjög stutt er eftir af fundartíma, skal ég aðeins stikla á stóru í þessari ræðu minni. Svo sem skýrt var frá af frsm. hv. allshn., þá liggur ekki hér til meðferðar í sambandi við þetta mál, hvort menn séu með eða á móti aðflutningsbanni á áfengi, heldur aðeins, hvernig haga skuli sölu á því vini, sem ákveðið er að selt skuli í landinu, og af þeim sökum vil ég binda mig við það atriði og ber að skoða mínar till. og viðhorf út frá þeim sjónarhól, að hér er ekki um að ræða mat á því, hvort menn eru með eða móti, að áfengi sé yfirleitt selt, því að þar mundu vafalaust koma önnur sjónarmið til greina og maður mundi hafa þar í frammi aðrar till., ef um slíkt væri að ræða. Ég hef flutt hér tvær brtt., aðra á þskj. 515 og hina á þskj. 516 með hv. 5. þm. Reykv. Skal ég aðeins fara um þær nokkrum orðum og þá ræða málið almennt eftir því, sem tilefni gefst til út frá því. Ef um það er að ræða að setja reglur um sölu áfengis í landinu, þá hafa verið uppi tvær skoðanir um það, annars vegar sú, að það bæri að takmarka áfengissöluna sem mest og gera mönnum sem erfiðast um vik að ná í áfengið, og hin stefnan aftur sú að auðvelda þetta meir; hafa almennar áfengisveitingar og jafnvel að vín skuli selt í hverri verzlun. Það hefur verið farinn nokkur millivegur í því efni í því frv., sem hér liggur fyrir, og ég hygg, að eftir því sem reynslan hefur sýnt, þá muni ekki vera hægt að beita sér gegn því, að áfengisveitingar séu leyfðar að einhverju leyti í veitingahúsum, vegna þeirrar staðreyndar, að þrátt fyrir það að það sé nú bannað, þá er þar mikill drykkjuskapur um hönd hafður og það jafnvel svo, að í sumum veitingastöðum hafa fundizt kannske 70–80 tæmdar áfengisflöskur eftir dansleiki og sízt verið minni drykkjuskapur þar en þótt vínveitingar hefðu verið í húsinu, þannig að það er mín skoðun, að það sé ekki hægt, eins og sakir standa, að berjast fyrir því, að algerlega verði bannaðar vínveitingar í veitingahúsum. Jafnfjarri álít ég einnig að setja ákvæði um það, að þær skuli aðeins leyfðar í einu húsi á landinu. svo sem raunar liggur hér nú fyrir till. um. Ég tel því, að það sé rétt að leyfa nú áfengisveitingar í nokkrum veitingahúsum, sem til þess hafa slík skilyrði, að þar sé hægt að halda uppi menningarbrag, ef vilji er fyrir hendi, en hins vegar setja um það strangar reglur, hvernig þeim áfengisveitingum skuli hagað, og gera mjög strangar kröfur til veitingahúsanna um, að þar sé haldið uppi hinni fyllstu reglu og komið í veg fyrir alla ofnautn áfengis. Til þess að stuðla að því hef ég ásamt hv. 5. þm. Reykv. tekið upp brtt. við brtt. hv. allshn. Þessari brtt. vék hv. þm. Borgf. að og taldi sig henni hlynntan, ef í henni fælist sá skilningur eða sú hugsun, að ætlunin væri, að þetta væru löggæzlumenn óháðir samkomuhúsunum. Það hefur vitanlega alltaf verið ætlunin, því að ekki kemur til neinna mála, að veitingahúsið sjálft fái að ráða þessum manni, og eins og till. er orðuð, þá er beinlínis gert ráð fyrir því, að það sé ekki einn maður um hvert hús„ heldur geti þar verið um fleiri hús að ræða, og vitanlega er ætlunin sú, að veitingahúsin greiði sérstakan skatt fyrir að fá að hafa áfengisveitingar og að þessum skatti verði síðan varið til þess að greiða laun þessara eftirlitsmanna. Það getur vel verið, að á þessu hafi orðið misbrestur, en það þarf út af fyrir sig ekki a ð útiloka, að það geti verið gagn að slíkum löggæzlumönnum. Þó að einhverjir þeirra hafi reynzt illa, þá er ekki annað en að skipta um menn. Það dettur engum manni í hug að hætta almennu lögreglueftirliti, þó að einhverjir lögregluþjónar brjóti af sér, og sama er að segja um þetta efni. Hingað til hafa verið tveir sérstakir starfsmenn á vegum lögreglunnar við þetta starf, og það hefði mátt ef til vill álíta, að það fælist í frv., að slíkt væri heimilt áfram, en þar sem þessi till. var tekin upp í Ed., yrði að álykta af því, ef hún yrði felld niður hér, að það væri vilji þingdeildarinnar, að þessir eftirlitsmenn væru ekki. Af þeim sökum er óumflýjanlegt að taka upp ákvæðið að nýju, til þess að úr því fáist skorið. Það gefur auga leið, að ef það er vilji manna að taka upp frjálsari veitingar og frjálsari sölu áfengís en verið hefur, þá verða menn að horfast í augu við þá staðreynd, - allir þeir, sem af alhug vilja vinna gegn neyzlu áfengis, og það vil ég vænta að allir hv. alþm. séu sammála um, - að þá verður líka að leggja meiri áherzlu á áfengisvarnir og leggja meira kapp á að koma hér upp mannsæmandi framferði fólks á veitingahúsum og samkomuhúsum og með því móti, bæði með almennum samtökum og af hálfu hins opinbera, að reyna að stuðla að því, að heilbrigðara almenningsálit skapist í landinu í þessu efni en verið hefur til þessa. Það er því óumflýjanlegt, að það tvennt fari saman, annars vegar, að strangt eftirlit sé haft með vínveitingum, og hins vegar, að aukið sé fé það, sem varið er til bindindisútbreiðslu og til áfengisvarna. Ég hef því leyft mér að leggja hér fram á þskj. 515 till. um það, að tekið verði inn í frv. aftur ákvæðið um áfengisvarnasjóð. Mín till. er að mörgu leyti svipaðs eðlis og till. hv. þm. Borgf., að öðru leyti en því, að ég legg til, að allt það, sem þar um ræðir að veita eigi styrk og lán til, verði tekið af einni upphæð, sem skuli helta áfengisvarnasjóður, í stað þess að þessu er skipt niður, og auk þess tel ég, að það sé ekki ástæða til þess í lögunum að slá föstu um ákveðnar upphæðir til ákveðinna félagssamtaka eða til ákveðinna þarfa í þessu skyni; það verði að fara eftir atvikum hverju sinni og geti verið mjög breytilegt frá ári til árs, hversu þarfirnar eru þar miklar. Og þar sem gert er ráð fyrir, að þessu verði varið eftir till. áfengisvarnaráðs og ákvörðunum tveggja ráðherra, þá má vissulega gera ráð fyrir því, að á hverjum tíma verði reynt að haga ráðstöfun þessa sjóðs þannig, að hann komi að sem beztum notum. Ég hef einnig í b-lið till., þar sem talað er um ráðstöfun sjóðsins, takmarkað nokkuð ráðstöfun hans, þannig að honum verði ekki varið til sjúkrahúsa almennt og elliheimila, þar sem ég tel, að það eigi að takmarka sjóðinn meir við þau verkefni, sem beinlínis má segja að stafi af áfengisnautn, þ.e. annars vegar stofnun drykkjumannahæla og hins vegar hin mjög brýna nauðsyn á að koma upp heimilum fyrir afvegaleidd börn, sem oft og tíðum einmitt hafa farið illa út úr lífinu á margan hátt og komizt á glapstigu vegna óreglu á þeirra heimilum og vegna framferðis foreldranna að því leyti. Ég tel því, að það sé mjög eðlilegt og sjálfsagt, að áfengisvarnasjóði og áfengiságóðanum sé ætlað að standa straum af slíkum óumflýjanlegum ráðstöfunum. Ég hef einnig takmarkað þetta við þessi verkefni vegna þess, að ég hef í minni till. tekið lægri upphæð af áfengiságóðanum heldur en hefur verið lagt til í till. hv. þm. Borgf. Stafar það ekki af því, að ég sé á móti því, að slíkri upphæð sé allri varið sem hann talar um, en ég taldi sennilegra, að um það mundi nást samkomulag, ef ekki yrði farið lengra í sakirnar en hér um ræðir. Ég ætla svo ekki í bili að fara fleiri orðum um þessa till., en mig langar til þess að víkja að einum sérstökum þætti þessa máls nú í þetta sinn, þar sem, eins og hv. þm. Borgf. sagði, það er stór þáttur og ég vil segja jafnvel stærsti þáttur þessa áfengislagafrv., enda þótt af einhverjum ástæðum hafi verið lögð á það mikil áherzla af talsmönnum þessa máls að dulbúa það sem mest og reyna að læða því inn í frv. í alls konar gervum til þess, að því er bezt verður séð, að reyna að villa hv. þm. sýn og ekki hvað sízt að reyna að villa þjóðinni sýn um það, hvað þarna væri á ferðinni, en ég á í þessu sambandi við till. um bruggun sterks öls hér á landi til sölu innanlands. Henni hefur nú skotið upp aftur hér í hv. Nd., enda þótt hv. allshn. hafi sem betur fer orðið sammála um að mæla gegn því, að heimilað væri að brugga sterkt öl í landinu. Það hefur ekki verið enn mælt fyrir till., og mun ég því takmarka mig við að ræða um nokkur meginatriði; það gefst væntanlega tækifæri til þess, eftir að hv. frsm. hefur flutt sína ræðu til skýringar á till. En ég vil þó ekki ljúka þessu máli mínu svo nú, að ég minnist ekki á nokkur atriði, sem þar koma til greina. Mér skilst, að því sé haldið fram, og það hlýtur að vera eina röksemdin, sem hægt er að halda fram til stuðnings því að selja hér áfengt öl, að áfenga ölið minnki drykkjuskap eða a.m.k. auki hann ekki. Það er engin önnur hugsanleg röksemd til fyrir því, sem réttlæti að leggja á það ofurkapp að brugga slíkt öl, og út frá því sjónarmiði held ég að verði að líta á málið, þangað til a.m.k. nánari skýring kemur á því. Það liggja nú fyrir alveg augljósar tölur um það, að hér er um reginfirru að ræða. Sala á sterku öll dregur aldrei úr eða minnkar áfengisneyzlu. Þvert á móti um þau lönd, t.d. Norðurlöndin, þar sem hefur verið selt sterkt öl, og eins og t.d. í Danmörku, þar sem menn drekka um 4 millj. flöskur á dag af öli, er nú staðreyndin sú, að þar er áfengisnautn miklum mun meiri en hér á Íslandi; hún er meira en helmingi meiri á mann heldur en er hér á Íslandi, þessu öllausa landi. Í Danmörk er áfengisnautnin 2.92 lítrar af 100% alkóhóli á mann, en hér á Íslandi þó ekki nema 1.33 lítrar. Í Noregi er áfengisneyzlan 2.12 lítrar, eða miklum mun meiri en hér á Íslandi. Í Finnlandi, þar sem sala á sterku öll er byrjuð fyrir nokkru, hefur áfengisneyzla einnig sízt farið lækkandi og er nú 1.87 lítrar. Þetta leiðir augljóslega það í ljós, að það er hin mesta firra, að ætlandi sé, að bruggun sterks öls og sala þess hér mundi leiða af sér minnkaðan drykkjuskap, heldur þvert á móti. Af þeim sökum getur ekki verið stætt á þessari röksemd. Af andstæðingum ölsins hefur verið á það bent, og það er óhrakið, að reynslan hefur hvarvetna sýnt það í öllöndum, að bæði unglingum og einnig vinnandi mönnum, verkamönnum, stafar mjög mikil hætta af sterku öli, og báðir þessir hópar neyta þess mjög mikið. Þetta hefur m.a. leitt til þess, að alþýðusamtökin hér á Íslandi hafa snúizt mjög gegn þeirri hugmynd, að hér verði bruggaður sterkur bjór. Erlendis víða, eins og t.d. í Danmörk, er almennur drykkjuskapur oft alla daga hjá verkamönnum í þessum bjór, þannig að t.d. er þar þannig ástatt, - ég heyri, að einhver hv. þm. ussar, - en ég vil þá taka það fram, að það er þannig ástatt t.d. í skipasmíðastöðvum Burmeister & Wain, að þar er gert ráð fyrir, að hver verkamaður fái 5 flöskur á dag af öli, og beinlínis krafizt þess í kjarasamningum. Ég held því, að þeirri staðreynd verði ekki í móti mælt, að hér er um mikilvæga og mikla hættu að ræða. Það liggja fyrir skýrslur um það, sem ég hef ekki tíma til að fara út í nú, að einmitt bjórneyzlan hefur í löndum eins og t.d. Þýzkalandi jafnvel miklu meiri hættu í för með sér heldur en neyzla vína, og ég hef ekki fundið við athugun á gögnum um þetta mál nokkrar þær upplýsingar, sem geti gefið manni von um það, að sala á sterku öll hér mundi draga úr drykkjuskap, heldur mæla allar röksemdirnar í öfuga átt. Þegar svo horfir málum, álit ég, að það sé fullkomið ábyrgðarleysi að ætla nú að fara í sambandi við þetta mál að leggja á það ofurkapp að ausa ölflóði einnig yfir okkar þjóð. Sannleikurinn er sá, að þó að slæmt sé ástand hér í áfengismálum með okkur bjórlausa, þá er eitt, sem víst er, að allar líkur benda til, að það yrði margfalt verra, ef bjórinn bættist einnig við. Og staðreyndin er nú sú, að þó að sé talað um ómenningu hér í áfengisnautn á Íslandi, þá er þó áfengisnautn miklum mun minni en á öðrum Norðurlöndum, sem er þó oft vitnað til um í sambandi við, að þar sé mikill menningarbragur á öllu framferði manna í sambandi við áfengisneyzlu. Ég held því, að það sé ekki ástæða til þess nú, nema siður sé, og mundi ekki leiða af því neitt gott að fara að taka upp þessa nýju tegund áfengisnautnar hér á Íslandi, sem bjórinn er, hinn sterki og áfengi bjór, hvað sem hann er kallaður, hvort sem hann er kallaður óáfengur eða ekki í löggjöf; það skiptir ekki meginmáli. Fordæmi annarra þjóða gerir það ekki fýsilegt að vera að fara inn á slíkar brautir. Og mín skoðun er nú sú, að þótt ástand sé hér að mörgu leyti alvarlegt í áfengismálunum, þá séu þó í því margir ljósir blettir og að með heilbrigðum samtökum almennings og félagasamtaka, æskulýðssamtaka og annarra menningarfélaga og með skynsamlegu aðhaldi frá löggjöfinni sé hægt að koma því til leiðar, að hér verði mjög skapleg umgengni í þessum málum, þannig að það þurfi ekki að verða til vansa fyrir okkar þjóð og valda eins miklu tjóni, bæði fjárhagslega og í heilsu og hamingju einstaklinganna, eins og áfengisnautnin tvímælalaust hefur hér gert. Ég sé, að fundartíminn er að þessu sinni á enda. Það voru mörg atriði, sem ég hefði gjarnan viljað á minnast, og ég býst við raunar í sambandi við þetta atriði um ölið, að mér gefist síðar tækifæri til þess, eftir að talað hefur verið fyrir þeirri tillögu, að koma þar á framfæri ýmsum fleiri upplýsingum í sambandi við það mál.