Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Svo gæti farið að umræður og afgreiðsla þess máls sem hér liggur fyrir gangi fram á síðdegið eða kvöldið. Forseti lítur svo á að um fundarhaldið í dag sé samkomulag.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu um gildi laga nr. 1/2010, um breytingu á lögum nr. 96/2009, um heimild til handa fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands hf. Hinn 30. desember 2009 samþykkti Alþingi lög um breytingu á fyrrgreindum lögum nr. 96/2009. Breytingarlögin voru lögð fyrir forseta Íslands til staðfestingar á fundi ríkisráðs daginn eftir, þann 31. desember 2009. Forseti staðfesti lögin ekki á fundinum. Hinn 5. þessa mánaðar synjaði forseti Íslands lögunum staðfestingar. Eins og fram kemur í 26. gr. stjórnarskrárinnar öðlast lögin gildi þrátt fyrir að forseti synji lagafrumvarpinu staðfestingar. Voru lögin birt í Stjórnartíðindum þann 6. janúar sl. og fengu númerið 1/2010. Í 26. gr. stjórnarskrárinnar kemur fram að synji forseti lagafrumvarpi staðfestingar skuli leggja það svo fljótt sem kostur er undir atkvæði allra kosningabærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar með leynilegri atkvæðagreiðslu. Í lögum er ekki til að dreifa öðrum ákvæðum um hvernig þjóðaratkvæðagreiðslan skuli framkvæmd. Þá hefur þjóðaratkvæðagreiðsla samkvæmt ákvæðinu ekki farið fram áður. Til þess að ekki ríki vafi um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar þykir nauðsynlegt að setja um hana reglur. Þykir í því sambandi æskilegt, ef ekki nauðsynlegt, að löggjafinn setji þær reglur. Þegar hafa verið lögð fram á þessu löggjafarþingi tvö frumvörp um þjóðaratkvæðagreiðslu. Annað þeirra er stjórnarfrumvarp og hitt þingmannafrumvarp, og eru þau til umfjöllunar í allsherjarnefnd Alþingis. Þar sem málin eru ekki fullrædd í nefndinni og brýnt er að hefja undirbúning komandi atkvæðagreiðslu sem allra fyrst, er lagt til að sett verði um hana sérstök lög og er það efni frumvarps þess sem rætt er um nú. Með því að leggja það til tel ég að framkvæmdarvaldið sinni þeirri skyldu sinni að standa fyrir atkvæðagreiðslu svo fljótt sem kostur er eins og boðað er í stjórnarskránni. Er áríðandi að frumvarpið verði fljótt að lögum svo að hefjast megi handa við að útbúa nauðsynleg kjörgögn og á ég þar einkum við kjörseðil sem nota á við utankjörfundaratkvæðagreiðsluna. Vík ég nú að efni frumvarpsins. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að svo fljótt sem kostur er og eigi síðar en fyrsta laugardaginn í mars nk. skuli fara fram almenn og leynileg þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort lög nr. 1/2010 haldi gildi eða þau felld úr gildi. Er dómsmálaráðherra falið, að höfðu samráði við landskjörstjórn, að taka nánari ákvörðun um dagsetningu atkvæðagreiðslunnar. Það er mikilvægt að þjóðaratkvæðagreiðslan verði haldin án óþarfadráttar. Í dómsmálaráðuneytinu er nú þegar hafinn undirbúningur að því að atkvæðagreiðslan geti farið fram og mögulegar dagsetningar ræddar. Virðast þrjár dagsetningar koma til greina, verði frumvarpið að lögum, að því gefnu að kosningin fari fram á laugardegi svo sem venja er við kosningar hér á landi: 20. febrúar, 27. febrúar eða 6. mars. Verður við ákvörðun á dagsetningunni að huga að því að vanda verður til atkvæðagreiðslunnar og að tími til utankjörfundaratkvæðagreiðslu verði nægur. Þeir Íslendingar sem búsettur eru erlendis og sem rétt hafa til að kjósa í þessum kosningum eru um 10 þúsund. Koma þarf kjörgögnum til um 140 staða erlendis og eins þarf að gefa tíma fyrir kjósendur erlendis til að neyta kosningarréttar síns og koma atkvæði sínu til Íslands. Samkvæmt 57. gr. laga um kosningar til Alþingis má hefja utankjörfundarkosningu átta vikum fyrir kjördag. Í 7. gr. frumvarpsins er lagt til að atkvæðagreiðsla utan kjörfundar skuli hefjast svo fljótt sem kostur er eftir að kjörseðlar hafa verið fullgerðir en að framkvæmd utankjörfundaratkvæðagreiðslu fari að öðru leyti eftir ákvæðum laga um kosningar til Alþingis. Verði frumvarp þetta að lögum og taki það gildi í byrjun næstu viku gæti utankjörfundarkosning hafist í kringum 25. janúar nk. ef allt gengur að óskum. Ef kjördagur yrði þann 20. febrúar nk. gæfust tæpar fjórar vikur til utankjörfundaratkvæðagreiðslu. Er sá tími nokkuð styttri en verið hefur við kosningar hér á landi. Einnig yrði undirbúningurinn að ganga algerlega snurðulaust fyrir sig til að þessi dagsetning gengi upp. Yrði 27. febrúar fyrir valinu gæfust tæpar fimm vikur til utankjörfundaratkvæðagreiðslu, og sex vikur ef síðasta mögulega dagsetning, 6. mars, verður valin. Við val á kjördegi verður m.a. tekið mið af hvernig undirbúningi kosninganna miðar en ég tel að það geti ekki dregist mjög lengi að ráðherra taki ákvörðunina, í hæsta lagi tvær vikur, ef ég á að giska á einhvern tíma. Aðaláherslan verður lögð á að atkvæðagreiðslan verði haldin eins fljótt og unnt er að teknu tilliti til vandaðs undirbúnings hennar. Í frumvarpinu er lagt til að framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar taki eftir því sem við á mið af því kosningakerfi sem fyrir er. Byggir frumvarpið þannig í meginatriðum á sömu skipan og kemur fram í lögum um framboð og kjör forseta Íslands, nr. 36/1945, og lögum um kosningar til Alþingis, nr. 24/2000, enda er í hinum fyrrgreindu lögum gert ráð fyrir að um forsetakjör gildi ákvæði laga um kosningar til Alþingis að svo miklu leyti sem sérreglna er ekki þörf. Í frumvarpinu er því vísað almennum orðum til ákvæða laga um kosningar til Alþingis. Þannig er í 2. gr. frumvarpsins vísað til þess að um kosningarrétt og kjörskrár fari á sama hátt og við alþingiskosningar. Þó skulu kjörskrár miðaðar við íbúaskrá þjóðskrár þremur vikum fyrir kjördag og skulu þær liggja frammi hjá sveitarstjórnum í heila viku fyrir kjördag, sem er nokkuð styttra tímamark en samkvæmt lögum um kosningar til Alþingis. Hins vegar er kjörskrárviðmiðið það sama og í lögum um framboð og kjör forseta Íslands. Þá er í 2. mgr. 2. gr. tekið fram að meiri hluti greiddra atkvæða ráði niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar. Ekki eru gerðar kröfur um lágmarksþátttöku kjósenda eða að tiltekið hlutfall kjósenda þurfi til að ná fram niðurstöðu, enda ekki fullvíst að 26. gr. stjórnarskrárinnar heimili að slík skilyrði séu sett. Í 3. gr. frumvarpsins er gerð tillaga um hvernig spurning sú sem lögð verður fyrir kjósendur á kjörseðlinum skuli sett fram. Miðar tillagan að því að spurningin sé skýr og afdráttarlaus og með þeim hætti að hlutlægni verði ekki dregin í efa. Er framsetning spurningarinnar byggð á tillögu Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands, en hún kemur fram í skýrslu þeirri sem nefnd er í greinargerð með frumvarpinu frá starfshópi ríkisstjórnarinnar um tilhögun þjóðaratkvæðagreiðslu frá árinu 2004. Álitamál er hvernig spurning sú sem lögð er fyrir kjósendur skuli orðuð og sett fram. Verður í því samhengi að taka tillit til orðalags 26. greinar stjórnarskrárinnar sem kveður á um að þrátt fyrir að forseti synji lagafrumvarpi staðfestingar taki það engu að síður lagagildi, en bera skuli það svo fljótt sem kostur er undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar með leynilegri atkvæðagreiðslu. Þannig liggur fyrir kjósendum að taka afstöðu til samþykktar eða synjunar, rétt eins og það lá fyrir alþingismönnum þegar atkvæðagreiðsla um frumvarpið fór fram. Í því ljósi er gert ráð fyrir að kjósendur greiði lögunum annars vegar já til samþykktar eða nei til synjunar. Þannig taki kjósendur afstöðu til þess hvort lögin skuli halda gildi sínu eða hvort þeim eigi að synja gildis og þar með fella þau úr gildi. Lagt er til að heiti laganna sem kjósa á um sé tekið fram í spurningunni þrátt fyrir að textinn á kjörseðlinum verði við það langur. Þannig verði atkvæðagreiðslan mun skýrari fyrir kjósendur í stað þess til dæmis að einungis númer laganna sé tilgreint. Er slíkt fyrirkomulag einnig viðhaft í Danmörku, en þar er reyndar titill laganna látinn nægja og ekki borin fram spurning eins og lagt er til í frumvarpinu. Í Danmörku eru síðan nánari leiðbeiningar á kjörstað. Þá skal samkvæmt 5. gr. frumvarpsins viku fyrir kjördag birta spurninguna með auglýsingu í ríkisútvarpi og dagblöðum og vekja í þeirri auglýsingu jafnframt athygli á því að lög þau sem greiða á atkvæði um, frumvarpið til þeirra og öll skjöl varðandi meðferð málsins á Alþingi, séu aðgengileg á áberandi stað á vefsíðu Alþingis. Í 9. gr. frumvarpsins er kveðið á um að landskjörstjórn skuli skipa umboðsmenn til að gæta sjónarmiða andstæðra fylkinga við atkvæðagreiðsluna og úrlausn ágreiningsmála. Samkvæmt lögum um kosningar til Alþingis verður kjörseðill ekki að ágreiningsseðli nema umboðsmaður framboðslista dragi í efa úrskurð yfirkjörstjórnar um gildi atkvæðisins. Til að hafa sambærilegt fyrirkomulag við þjóðaratkvæðagreiðsluna er lagt til að landskjörstjórn skipi umboðsmenn sem hafi það hlutverk að fylgjast með atkvæðagreiðslunni og þar með talningu atkvæða og gæti þar sjónarmiða andstæðra fylkinga við úrlausn ágreiningsmála með sama hætti og umboðsmenn framboðslista samkvæmt lögum um kosningar til Alþingis. Þá er í frumvarpinu fjallað um hugsanlegar kærur um ólögmæti atkvæðagreiðslunnar. Skulu slíkar kærur sendar landskjörstjórn eins og nánar er kveðið á um í 12. gr., samanber 10. gr. frumvarpsins. Er þetta svipað fyrirkomulag og viðhaft er í forsetakosningum nema að í frumvarpinu er lagt til að landskjörstjórn hafi með höndum þau störf sem Hæstiréttur hefur í forsetakosningum. Dómstólar eiga svo úrskurðarvald um gildi ákvörðunar landskjörstjórnar ef á reynir. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins. Ég legg því til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til allsherjarnefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Mig langar að þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir ágæta framsögu. Ég hef áhuga á auknu lýðræði, þar með talið þjóðaratkvæðagreiðslum. Ég verð þó að viðurkenna að mér finnast menn flýta sér um of þegar lagt er fram einnotafrumvarp sem á að keyra í gegnum þingið á einum degi. Ég hef áhyggjur af nokkrum atriðum varðandi fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu en það sem ég hef kannski mestar áhyggjur af er skortur á hlutlausri fræðslu og upplýsingagjöf til almennings. Ef við skoðum tvö stærstu dagblöðin síðustu tvo daga má sjá að þau hafa strax skipað sér í fylkingar í komandi áróðursstríði um þjóðaratkvæðagreiðsluna. Um fá mál eru til fleiri heimildir og sumar þeirra hafa ekki verið gerðar opinberar. Ég óttast að erfitt verði fyrir almenning að komast að rökréttri, yfirvegaðri niðurstöðu við þessar aðstæður. Telur hæstv. dómsmálaráðherra ekki þörf á að tryggja að almenningur fái hlutlausar upplýsingar í þessu máli, t.d. með því að fela óháðri stofnun að taka saman og miðla upplýsingum til almennings?

Virðulegi forseti. Þegar forseti synjaði lögunum staðfestingar stóðum við í rauninni frammi fyrir þremur kostum: Að samþykkt verði heildarlög um þjóðaratkvæðagreiðslu, svo sem frumvörpin tvö sem núna eru til umræðu gera ráð fyrir, að setja reglur um þetta í reglugerð eða þá að setja sérlög sem einungis eiga við um þessa atkvæðagreiðslu. Vegna þess að tíminn er knappur var þessi leið ákveðin og það sýnir sig best í því að við sjáum að þjóðaratkvæðagreiðslan sjálf er langt undan þrátt fyrir að flýtir sé hafður á. Þá er það einungis vegna undirbúnings kosninganna og utankjörfundaratkvæðagreiðslu. Þess vegna tel ég ekki að tími gefist til að setja á fót stofnun eða annað, eins og gert er ráð fyrir í því frumvarpi sem þegar er til meðferðar á Alþingi og í allsherjarnefnd. Vissulega ræddum við gerð kynningarefnis í dómsmálaráðuneytinu og hvort dómsmálaráðuneytið ætti að hlutast til um að gera slíkt kynningarefni en niðurstaðan var sú að það gæti orkað tvímælis að stjórnvöld gerðu kynningarefnið sjálf. Það þyrfti að vera hlutlaust kynningarefni, eins og þingmaðurinn bendir á. Það var því rætt hvort það ætti þá að veita fjármuni til andstæðra fylkinga til að útbúa sitt kynningarefni en það yrði þá ákvörðun sem Alþingi yrði að taka.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég viðurkenni að það setur að mér ugg við það því að ég held að markmið þessarar þjóðaratkvæðagreiðslu hljóti að vera að sameina þjóðina, eins og forseti Íslands lagði upp með. Það gerum við ekki með því að veita fé til andstæðra fylkinga svo þær geti barist betur. Ég legg til að við reynum að finna hlutlausan aðila í samfélaginu, hvort sem það er Háskóli Íslands eða einhver annar sem getur tekið þetta verkefni að sér með sóma, og skora á hæstv. dómsmálaráðherra að beita sér fyrir því.

Virðulegi forseti. Ég vil taka fram að gefnu tilefni að niðurstaðan varð sú í ráðuneytinu að láta við það sitja sem kemur fram í frumvarpinu, að upplýsingar verði birtar á vef Alþingis, og einmitt ekki að leggja það til að veita fé til andstæðra fylkinga. Okkur þótti það ekki vera neitt sérstakur kostur en ég tel að allsherjarnefnd fái tækifæri til að fjalla um hvort einhver slíkur hlutlaus aðili finnist sem geti útbúið kynningarefni sem gagnast allri þjóðinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa gert grein fyrir því frumvarpi sem nú hefur verið lagt fyrir þingið eftir synjun forseta Íslands á því að staðfesta lög sem afgreidd voru frá Alþingi í lok síðasta árs. Ég hygg að ekki verði mikill ágreiningur um efnisatriði þessa máls. Það mun að sjálfsögðu ganga til nefndar í dag og fá þar sína umfjöllun, en að uppistöðu til er um að ræða umgjörð og ramma fyrir framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar sem ég hygg að ekki þurfi að vera mikill ágreiningur um í þinginu. Mig langar við þetta tækifæri til að rifja aðeins upp úr umræðunni frá því í vetur hvað sagt var um það hvað mundi gerast ef frumvarp ríkisstjórnarinnar yrði samþykkt óbreytt. Þannig var að 3. minni hluti fjárlaganefndar skilaði af sér nefndaráliti þann 19. nóvember og þar segir skýrum stöfum, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið samþykkt óbreytt sem lög frá Alþingi, eins og meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að gert verði, telur 3. minni hluti einsýnt að forseti lýðveldisins muni, í ljósi fyrri yfirlýsingar, synja lögunum staðfestingar, með vísan til hennar og 26. gr. stjórnarskrárinnar.“ Þetta mátti mönnum vera ljóst að mundi gerast og var vakin athygli á, alveg sérstaklega af fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd við meðferð málsins í vetur. Það sætir því mikilli furðu að það skuli hafa komið mönnum í jafnopna skjöldu og raun ber vitni, sérstaklega ríkisstjórninni, sem gerðist síðan í kjölfarið. Það er erfitt að ræða um þetta frumvarp þó að það fjalli fyrst og fremst um formleg atriði og það sem lýtur að framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar án þess að setja hlutina í heildarsamhengi, ræða aðeins um samningana sjálfa sem bera á undir þjóðina, fjalla um meðferð þingsins á því, viðbrögð ríkisstjórnarinnar og það hvað við í stjórnarandstöðu höfum sagt í kjölfar synjunarinnar. Og hvað höfum við sagt? Við höfum sagt að þetta gefi okkur nýtt tækifæri. Þetta gefur okkur tækifæri í fyrsta lagi til að koma málstað okkar skýrar á framfæri og ég verð að segja að mér finnst sem ríkisstjórnin hafi ekki nýtt tækifærið á nokkurn hátt, tækifærið til að segja skýrum orðum það sem sagði í frumvarpi ríkisstjórnarinnar sjálfrar, að við Íslendingar teljum okkur ekki hafa lagalega skuldbindingu til að undirgangast þessar kröfur. Hafa menn gert það? Ég hef ekki orðið var við það.

Margsinnis.

Ég hef ekki orðið var við að menn hafi nýtt tækifærið núna í þeirri miklu athygli sem landið hefur fengið til að koma þessu skýrt á framfæri. Þvert á móti hefur áherslan fyrst og fremst verið lögð á það sem gæti reynst okkur Íslendingum erfitt vegna þessarar ákvörðunar forseta Íslands. Við í stjórnarandstöðunni höfum sagt: Þetta er líka tækifæri fyrir okkur heima fyrir til að ná víðtækari sátt um meðferð þessa máls vegna þess að málsmeðferð ríkisstjórnarinnar fram til þessa hefur verið fallin til þess að ala á sundrungu. Við sjáum líka sundrunguna í þessu máli. Allar kannanir sem gerðar hafa verið mæla að þjóðin er klofin í herðar niður um það hvernig eigi að leysa málið. Annars vegar eru þeir sem segja: Einhvern botn verður að fá í þetta mál og halda áfram með lausn annarra viðfangsefna, og hins vegar þeir sem segja: Það skiptir ekki máli með önnur viðfangsefni því að þetta eitt og sér er svo stórt að við megum ekki láta þvinga okkur til niðurstöðu í því. Ég hef skipað mér í þann hópinn, ég hef skipað mér í hóp þeirra sem segja: Látum ekki þvinga okkur til niðurstöðu í þessu máli sem við erum ósátt við, sem skilur eftir óbragð í munninum á okkur vegna þess að lagalega staðan er okkar megin. Því hefur aldrei verið andmælt á þinginu. Við segjum þess vegna við þessar aðstæður: Náum samstöðu á þinginu sem mun skila sér í meiri sátt úti í þjóðfélaginu í þessu máli skulum við hafa eitt á hreinu, sú samstaða hlýtur að snúast um það að standa gegn þvingunum og afarkostum. Hún snýst ekki um einhverjar málamyndabreytingar á því samkomulagi sem gert hefur verið. Það er alveg skýrt. En vilji ríkisstjórnin slá á þessa útréttu hönd stjórnarandstöðunnar, fara í spunaleik, segja sem svo að þeir sem nú vilji efna til samráðs séu að hverfa frá fyrri yfirlýsingum um að betra sé að fara með málið fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu, þá gott og vel, við skulum leggja þær hugmyndir strax til hliðar. Þá skulum við taka þá ákvörðun núna strax að ekki standi til að eiga neitt samtal. Það stendur ekki til að hafa neitt samráð. Fáum það skýrt frá ríkisstjórninni því að það sem við höfum sagt okkar megin frá hefur verið alveg skýrt, en er mjög loðið frá ríkisstjórninni. Reyndar hefur hæstv. utanríkisráðherra tjáð sig um málið og sagt sem svo: Ja, nú er það stjórnarandstaðan sem vill ekki fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það stendur aldeilis ekki á okkur að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu með þetta mál.

Þá gerum við það.


             Þá gerum við það, heyrist úr þingsal, gott og vel, þá gerum við það og ég get sagt hv. þingmönnum eitt: Þjóðin mun greiða atkvæði með hagsmunum sínum í þessu máli. Það eitt er víst. Og hagsmunir íslensku þjóðarinnar munu aldrei liggja í því að gefa eftir undan pólitískum þvingunum og afarkostum, að skrifa upp á skuldbindingar sem við Íslendingar höfum aldrei undirgengist og teljum sjálfir í skriflegum lagatexta að okkur beri ekki að undirgangast. Það er alveg öruggt að þannig mun það mál fara. Og ef ríkisstjórnin hefur ekki dug í sér til að koma þeim skilaboðum til annarra þjóða að við ætlum ekki að láta beygja okkur undir vilja þeirra án dóms og laga verður það einfaldlega íslensku þjóðarinnar að koma þeim skilaboðum út. Þá verður það á endanum verk íslensku þjóðarinnar og það mun örugglega ekki standa á henni að taka þann kaleik frá ríkisstjórninni hafi hún ekki vilja og dug í sér til að koma þeim skilaboðum frá sér. En það er dapurlegt að ríkisstjórnin beygi sig undir þennan vilja, hafni samstöðunni sem hún getur fengið á þinginu og meðal þjóðarinnar til að standa gegn svona kúgun eins og birtist í framgöngu þeirra ríkja sem harðast sækja fram í málinu. Takið eftir einu, hvað segja hinir háu herrar í útlöndum vegna viðbragða forsetans? Tala þeir um að vegna þeirrar stöðu sem upp er komin sé nauðsynlegt að fara með íslensku þjóðina fyrir dómstóla? Að stefna eigi íslenska ríkinu til að það standi við skuldbindingar sínar? Hefur verið minnst á dómstóla af þessu fólki? Ekki einu orði. Hefur verið minnst á það að grípa til ráðstafana á vettvangi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Svo sannarlega. Svo sannarlega hefur það verið gert. Hefur verið minnst á að nú verði umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu tekin og sett í frystinn? Svo sannarlega hefur það verið gert. Hefur verið minnst á að fjármögnun erlendis frá muni reynast okkur Íslendingum erfið í kjölfarið á þessu? Hefur verið rætt um að við föllum niður í ruslflokk hjá matsfyrirtækjum? Allt hefur þetta verið nefnt. En að fara með málið fyrir dómstóla, að láta reyna á réttarstöðuna kemur þessu fólki ekki til hugar. Hvers vegna skyldi það vera? Hvers vegna í ósköpunum skyldu menn forðast að fara með málið fyrir hlutlausa dómstóla? Er það ósanngjörn krafa af okkar hálfu? Er það þannig á þessu þingi að við ætlum að vera ósammála um jafnsjálfsagðan hlut og þann að láta reyna á réttarstöðuna? Ég segi: Í lögunum eins og þau liggja fyrir þinginu hefur verið viðleitni til að fá skorið úr um skuldbindingarnar. Það er viðleitni en hún er of veik, því miður. Úrræðin eru of veik til að nýtast okkur í framtíðinni og það gagnast okkur ekki að halda til haga okkar lagalega rétti í málinu ef við eigum enga von um að fá reynt á hann í framtíðinni. Því miður er það þannig. Skilaboð mín á þessari stundu eru afskaplega einföld: Ég er á móti lögunum, ég er á móti þeim samningi, eins og ég hef alltaf verið og við í Sjálfstæðisflokknum, sem gerður hefur verið undir þvingunum og birtist í þeim lögum sem forsetinn hefur núna ekki samþykkt, á móti þeim samningi er ég.  Við höfum núna í hendi okkar tækifærið til að standa saman og þá skulum við koma auga á eitt: Hagsmunirnir sem tekist er á um í þessu máli eru annars vegar hagsmunir þeirra sem sækja fram - og þeir eru Hollendingar og Bretar - og hins vegar íslenskir hagsmunir. Látum það ekki aftur gerast á árinu 2010 sem var einkennandi fyrir árið 2009, að við getum ekki staðið saman um íslenska hagsmuni. Leggjum niður umræðuna um það hvernig við komumst á þennan stað. Hefjum umræðuna um það hvernig við getum leyst úr þessari stöðu. Þeir brosa hér, sumir hv. þingmenn stjórnarliðsins, vegna þess að þeir skemmta sér best í umræðunni við að tala um einkavæðingu bankanna og þá vegferð sem leiddi okkur til þessarar stöðu. Ég er með mínar skoðanir á því. Ég tel að stjórnvöld hafi svo sem gert mistök en meginábyrgðin liggur að sjálfsögðu hjá þeim sem áttu og ráku íslensku bankana. 

Frú forseti. Hv. þingmaður talar um að við eigum að reyna að tala okkur niður á sátt. Sannarlega er ég til í það. Mér fannst hins vegar ræða hv. þingmanns ekki vera í þeim farvegi og ég vona að hann misvirði það ekki við mig þótt ég svari honum eilítið með svipuðum hætti og hann ávarpar okkur. Hv. þingmaður segir að íslensk stjórnvöld hafi ekki freistað þess að koma málstað Íslendinga á framfæri. Ég fullyrði að í sögu lýðveldisins hefur aldrei verið jafnöflugt og -samræmt átak til að gera það og einmitt núna. Aldrei hefur verið talað á jafnskömmum tíma við jafnmarga forsætisráðherra, fjármálaráðherra og utanríkisráðherra, og ef hv. þingmaður telur að það hafi ekki haft áhrif bið ég hann að lesa það sem hann tekur alltaf sem sínar daglegu línur, ritstjórnargrein Morgunblaðsins þar sem einmitt er talað um að málstaður Íslendinga njóti nú miklu betri skilnings erlendis en nokkru sinni fyrr. Sú er staðreyndin. Ef menn vilja ræða þetta málefnalega skulu menn gera það með rökum og með staðreyndum.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að taka neitt af utanríkisþjónustunni sem hún hefur gert vel í þessu máli og ég veit að menn þar leggja sig fram. Það sem ég var fyrst og fremst að vísa til var blaðamannafundurinn og fréttatilkynningin sem var gefin út strax eftir synjun forsetans. Mér fannst stjórnin glutra niður því tækifæri sem þar var gefið. En við skulum ekki eyða tímanum í að tala um það sem liðið er. Nú vil ég fara að horfa fram veginn. Það er rétt sem hæstv. utanríkisráðherra segir, málstaður okkar nýtur vaxandi skilnings í útlöndum. Ég tel að það sé án vafa að hluta til starfskröftum utanríkisþjónustunnar að þakka. En við skulum ekki gleyma hinu að það er líka að sjálfsögðu vegna þess að fólk sér, m.a. ritstjóri Financial Times, hversu ósanngjarnar kröfurnar eru sem verið er að gera á okkur Íslendinga. Þær eru fráleitar. Þær eru algjörlega 

Frú forseti. Ég er sammála formanni Sjálfstæðisflokksins um að við eigum að horfa fram á veginn. Reynum að finna hvar hægt er að ná samstöðu. Hv. þingmaður verður þá að tala skýrt um hvað það er sem hann vill. Það er stundum erfitt að átta sig á því. Hv. þingmaður byrjaði vegferð sína í þessu máli með því að vilja samningsleiðina. Síðan vildi hann dómstólaleiðina. Síðan vildi hann fella málið. Síðan vildi hann vísa því til ríkisstjórnarinnar. Síðan vildi hann taka fyrir þjóðaratkvæðagreiðslur. Hvað vill hv. þingmaður núna? Er hann að leggja til að við hættum við þjóðaratkvæðagreiðsluna og reynum að gera eitthvað annað? Ef svo er, hvernig stendur þá á því að Sjálfstæðisflokkurinn lagði fram tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu hér? Ég spyr hv. þingmann: Á hvaða grundvelli telur hann að við getum náð samstöðu? Til er ég.

Virðulegi forseti. Hvað vill ríkisstjórn …?  Við skulum hafa eitt á hreinu, ég hef verið talsmaður þess að við ættum samtal við viðmælendur okkar í þessu máli, að við leituðum sátta í því. En takist ekki samningar, er þá ekki augljóst að bera eigi ágreininginn undir dómstóla? Er einhver mótsögn í þessu tvennu? Þvert á móti. Það sýnir viljann til að leita lausna, en takist engir samningar gerum við þá einföldu og sjálfsögðu kröfu að ágreiningurinn verði borinn undir dómstóla. Það er engin mótsögn í þessu. Vilji menn ekki láta reyna á neina samstöðu um að standa gegn þessum afarkostum er sjálfsagt og eðlilegt að fara með málið  
            

Virðulegur forseti. Ég sagði í þessum sal í umræðum um þetta mál að ekki stæði annað til hjá stjórnarandstöðunni en að flækjast fyrir í þessu máli vegna þess að það væri enginn raunverulegur áhugi hjá henni á því að ríkisstjórninni tækist að afgreiða það. Það sem fram kemur í ræðu hv. þm. Bjarna Benediktssonar áðan staðfestir þetta. Þegar búið er að sundra þjóðinni í þessu máli  Af hverju ættum við í stjórnarmeirihlutanum að trúa því sem stjórnarandstaðan segir í dag ef ekkert var að marka það sem hún sagði í síðustu viku? Af hverju ættum við eitthvað frekar að trúa því að þeir séu að meina það sem þeir eru að segja í dag en í síðustu viku? 

Virðulegi forseti. Stjórnarliðar eru mættir hingað í dag til að vera í sínum spuna. Það er greinilegt. Við erum ekki á móti neinu sem við sögðum í síðustu viku. Við erum komin hingað í dag til að samþykkja lög um að framkvæma þjóðaratkvæðagreiðslu. Höfum það á hreinu. Sú þjóðaratkvæðagreiðsla mun að öllum líkindum fara fram, og sérstaklega ef það er viðhorf stjórnarliðanna að engin ástæða sé til að staldra núna við og velta fyrir sér öðrum möguleikum. Gott og vel, hvers vegna er það sem stjórnarliðar ættu annars að velta því fyrir sér? Gæti það verið vegna þess að þeir hafa sjálfir sagt að í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu verði líf ríkisstjórnarinnar að veði? Ætli þeim sé alveg sama um það? Liggur þeim það kannski í léttu rúmi eða vilja þeir kannski leggja líf ríkisstjórnarinnar að veði í þjóðaratkvæðagreiðslunni til að kosið verði um það en ekki um samninginn? 
            

Virðulegi forseti. Það hefur heldur ekki komið fram í máli talsmanna stjórnarandstöðunnar hvað hafi beinlínis breyst í málinu á þeirri viku sem liðin er frá því að það var afgreitt frá þinginu. Telur hv. þm. Bjarni Benediktsson að samningaviðræður þverpólitískrar nefndar muni fara fram við ritstjóra Financial Times?

Ertu ósammála honum?

Virðulegi forseti. Það verður ekki annað merkt af þessari ræðu hv. þingmanns en að hann sé ósammála ritstjóra Financial Times, hann sé þeirrar skoðunar að við Íslendingar höfum ekki verið beittir neinum órétti, að kröfur sem gerðar eru á okkur Íslendinga séu sanngjarnar og eðlilegar. Ég ætla að upplýsa hv. þingmann um eitt, Bretar eru sú þjóð sem hvað mestu hefur varið af almannafé til að leysa bankakrísuna. Hversu miklum fjármunum hafa þeir varið? 100 milljörðum punda. Almenningur í Bretlandi mun þurfa að taka á sig 100 milljarða punda vegna bankakrísunnar. Við skulum heimfæra þetta upp á íslenskan veruleika og leiðrétta fyrir höfðatölu. Það jafngildir tveggja ára vaxtagreiðslum af Icesave fyrir okkur Íslendinga. Það er heildarkostnaður almennings í Bretlandi vegna bankakrísunnar og þar þurfa þó stjórnvöld að berjast með kjafti og klóm fyrir þeim aðgerðum og réttlæta þær fyrir skattgreiðendum. Þau hafa verið í mikilli vörn. Tveggja ára vaxtagreiðslur samsvara því sem lendir á Bretum. 

Frú forseti. Ég er öll af vilja gerð til að skilja hv. þm. Bjarna Benediktsson, formann Sjálfstæðisflokksins, og reyna að botna í því í hverju sáttin eigi að felast. Á sáttin að felast í því að fara með málið fyrir dómstóla? Alþingi samþykkti lög, forseti hefur synjað þeim staðfestingar og beint þeim til þjóðarinnar. Nú vill formaður Sjálfstæðisflokksins leita sátta. Hver eru þá samningsmarkmið, ef ég má komast þannig að orði, þeirrar sáttar? Eru þau sameiginleg Framsóknarflokki, Sjálfstæðisflokki og Hreyfingu sem hafa greitt atkvæði gegn þessum samningi? Hvernig eigum við að nálgast málið, frú forseti? Er þetta dómstólaleið? Er þetta nýr samningur, kannski sérstaklega í ljósi þess að formaður 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því síðasta. Íslendingar ætla að standa við skuldbindingar sínar. Við teljum að okkur beri ekki skylda til að taka fulla ábyrgð á innstæðunum, 20.000 evrum. Það eru mikilvæg skilaboð að við ætlum að standa við skuldbindingar okkar vegna þess að þá verðum við ekki sökuð um annað, og rísi ágreiningur um hvort við séum að gera það getum við borið hann undir dómstóla. Um hvað á að takast sátt? Gerum nú ekki sömu mistökin og ríkisstjórnin gerði þegar hún skrifaði undir Icesave-samningana í júní. Förum ekki að semja við sjálf okkur fyrir fram í þessu máli. 

Frú forseti. Svar hv. þm. Bjarna Benediktssonar skýrði ekki málið í mínum huga. Íslenska þjóðin ætlar ekki að sætta sig við samningana, sagði hann. Það er búið að beina samningunum, ríkisábyrgðinni, til íslensku þjóðarinnar. Hún á eftir að ákveða í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort hún ætlar að sætta sig við þessa samninga. Hún ætlar að greiða um það atkvæði hvort hún ætlar að sætta sig við þessa samninga. Því spyr ég enn: Hver eru þá samningsmarkmið sáttarinnar sem formaður Sjálfstæðisflokksins vill ná, þverpólitísk væntanlega? En um leið ætlar hann ekki að semja hér af því að það þarf auðvitað að semja við viðsemjendur, við vitum það öll. Það eru viðsemjendur í þessu máli. Forseti fyrirgefur vonandi en ég botna ekkert í þessum málflutningi.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður botnar ekkert í þessum málflutningi og ég held að hún botni ekkert í stöðunni yfir höfuð. Það er eins og hún haldi að þjóðaratkvæðagreiðslan sem fram fer undir lok febrúar eða í byrjun mars sé á grundvelli 11. gr. stjórnarskrárinnar vegna þess að hv. þingmaður telur að forseti þurfi að víkja, staðfesti þjóðin lögin. Þetta er ekki þjóðaratkvæðagreiðsla á grundvelli 11. gr. heldur á grundvelli 26. gr. og það er dálítið annað mál. Ef stjórnin og stjórnarflokkarnir skilja ekkert í því hvað stjórnarandstaðan á við þegar við tölum um að nú þurfi að reyna að efla samstöðu og standa gegn þessum afarkostum og þvingunum og koma réttum skilaboðum til útlanda er sýnt að þá fer fram þjóðaratkvæðagreiðsla. 

Virðulegi forseti. Það er full ástæða til að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa lýst vonbrigðum með ræðu hv. formanns Sjálfstæðisflokksins. Það er satt að segja erfitt að átta sig á málflutningi hans í dag og ég tek undir með hæstv. utanríkisráðherra áðan þegar hann rakti raðsinnaskipti formanns Sjálfstæðisflokksins á undanförnum mánuðum í þessu máli þar sem hann boðar eitt í dag og annað á morgun. Ég held að við þurfum að leggja ákveðinn grunn og ef það á að vera sátt um eitthvert framhald á þessu máli í samvinnu allra þingflokka verða menn að hætta að tala með þeim óábyrga hætti sem formaður Sjálfstæðisflokksins virðist því miður ætla að halda áfram að gera í dag. Hann hefur sjálfur talað fyrir því að farin verði samningaleið. Þar hlýtur hann að hafa ætlast til að ná einhverri lágmarksniðurstöðu. Hann var í samningatogi í sumar með öðrum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í margar vikur til þess eins að hlaupa síðan frá samningunum þegar þeir lágu fyrir. 

Virðulegi forseti. Mér er algerlega ómögulegt að koma því til skila til stjórnarliða að með því að fara í viðræður er maður ekki að samþykkja kröfur viðmælandans skilyrðislaust. Ef viðræður leiða ekki til ásættanlegrar niðurstöðu verður enginn samningur og ef ágreiningurinn heldur áfram er það einfaldlega okkar sjónarmið að bera þurfi ágreininginn undir dómstóla. Það er eins og stjórnarliðar haldi að með því að fara í viðræður séu menn búnir að lofa því að ganga að kröfum viðmælenda sinna. Hvers konar endaleysa er þetta eiginlega? Ef stjórnarliðar telja að hugmyndir um að reyna að efla þátt og samstöðu, leiða fram niðurstöðu í þessu máli sem er í betri sátt við íslensku þjóðina, sé fráleit hugmynd hjá stjórnarandstöðunni, gott og vel. Þá heyrum við það hátt og skýrt á þinginu, það er viðhorf stjórnarliðanna. Þá er það einfalt, þá förum við í þjóðaratkvæðagreiðslu og þar verður þjóðin spurð að því hvort 

Virðulegi forseti. Eins og ég segi, þetta er afskaplega dapurlegur málflutningur. Það hafa staðið yfir samningaviðræður um þetta mál í 15 mánuði og hv. þingmaður, formaður Sjálfstæðisflokksins, er ekki enn þá kominn að niðurstöðu um hvað er ásættanleg niðurstaða fyrir þjóðina. Hvað boðar hann svo núna þegar hann kemur í ræðustólinn? Jú, hann boðar að fara eigi í einhverjar viðræður og síðan eigi að leggja málið fyrir dómstóla. Með öðrum orðum, hann er ekki búinn að leggja það niður fyrir sér enn þá hvað er ásættanleg niðurstaða. Það eru dapurlegu skilaboðin. Hvað felst þá í boðskap hv. þm. Bjarna Benediktssonar? Jú, að farið verður aftur á núllpunkt í þessu máli, að byrjað verði aftur á löngu samningahjakki. Það eru köld skilaboð frá formanni Sjálfstæðisflokksins til atvinnulífsins í landinu, til fyrirtækjanna í landinu sem þrá að þessu máli sé eytt til að tryggja fjármögnun þeirra vegna þess að þær aðstæður sem upp eru komnar núna þegar Ísland er komið í ruslflokk, ógna efnahagslegum stöðugleika í landinu. Þær koma í veg fyrir að við getum hafið endurreisnina, truflað fjármögnun allra fyrirtækja, auka söluþrýsting á ríkisskuldabréf o.s.frv. Þetta er ósjálfbært ástand 

Virðulegi forseti. Það hafa staðið yfir samningaviðræður í 15 mánuði, sagði hæstv. ráðherra. Ég hef ekki tekið þátt í þeim samningaviðræðum. Það er ríkisstjórnin sem ákvað sjálf að halda stjórnarandstöðunni frá málinu frá því að hún tók við 1. febrúar og ber ein ábyrgð á niðurstöðunni.  Varðandi afstöðu atvinnulífsins skil ég það vel að menn óski eftir niðurstöðu í þessu máli og skýrum línum. En hver er staðreynd málsins? Ríkisstjórnin hefur verið ófær um að leysa málið. Hún er ófær um að leysa þetta mál. Ástæðan fyrir því að við erum á þeim stað sem við erum í dag er sú að ríkisstjórninni hefur algerlega mistekist að leiða fram niðurstöðu sem sátt ríkir um á þingi og meðal þjóðarinnar. 

Virðulegi forseti. Ég vona að upphaf þessarar umræðu sem hér hefur birst okkur á fyrsta klukkutímanum sé ekki lýsing á því sem koma skal á þessum degi. Ég held að við þurfum á öðru og meira að halda núna þessa stundina  Forseti Íslands hefur vísað Icesave-lögunum sem Alþingi samþykkti 30. desember í dóm þjóðarinnar til staðfestingar eða synjunar. Eftir að það lá fyrir 5. janúar var alveg ljóst að það var frumskylda ríkisstjórnarinnar samkvæmt stjórnarskránni að undirbúa þá þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég vil byrja á því að þakka formönnum stjórnarandstöðuflokkanna fyrir þær undirtektir sem við formaður Vinstri grænna fengum þegar við kölluðum þá á fund okkar sama dag og forseti hafnaði lögunum og vísaði málinu í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá er ég að tala um þær undirtektir sem við fengum við það að frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslu yrði lagt fyrir Alþingi í dag og að samstaða næðist um að afgreiða það á einum degi enda er eins og hér hefur komið fram um tiltölulega einfalt mál að ræða að efni til. Forseti Íslands rökstuddi ákvörðun þá sem hann tók 5. janúar með því að um væri að ræða lýðræðiskröfu og meirihlutavilja þingmanna, en forsetinn horfði ekki til niðurstöðu Alþingis um að hafna tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu eða til annarra röksemda og sjónarmiða sem fram komu í málinu og virtust ekki hafa áhrif á niðurstöðu forsetans. En við skulum auðvitað átta okkur á því að þennan málskotsrétt hefur forsetinn og um það þýðir ekki að sakast þó að menn hafi skiptar skoðanir um það hvenær og hvort honum sé beitt og finna megi rök fyrir því að nauðsynlegt væri að undanskilja fjárhagsmálefni ríkisins og fjárhagsskuldbindingar við önnur ríki í slíkum rétti, eins og gert er í lögum um þjóðaratkvæði í Danmörku. Í okkar stjórnarskrá er ekki að finna neina slíka takmörkun. Vissulega er þjóðinni steypt út í ákveðna óvissu með þessari ákvörðun. Þeim efnahagsplönum sem byggt var á og unnið var eftir er teflt í mikla óvissu. Jafnframt er um að ræða að þetta er flókið mál til að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu og það var mín skoðun að það væru síður líkur á því að forseti mundi senda þetta mál til þjóðaratkvæðagreiðslu. Hafði ég átt samtöl við hann eins og fram hefur komið áður en hann tók ákvörðun sína. Mér þótti miður að forsetinn skyldi ekki tilkynna mér eða ríkisstjórninni um ákvörðun sína fyrr en á sama tíma og hún var kynnt þjóðinni. Ég hafði rætt við forsetann um að hann mundi láta okkur vita í einhvern tíma áður en ákvörðunin yrði kynnt þannig að við hefðum svigrúm til að vita hver niðurstaðan yrði. Komið hefur fram, bæði í blöðum og hér, að ríkisstjórnin hafi ekki búið sig undir þessar ákvarðanir en því vísa ég á bug. Ríkisstjórnin var búin undir hvort tveggja til þess að koma því á framfæri á innlendan og erlendan vettvang en auðvitað hefði verið æskilegra að við hefðum haft meira svigrúm til þess en forsetinn gaf okkur. Á því hljóta að vera einhverjar skýringar sem forsetinn kemur þá sjálfur á framfæri. Það hefur komið fram, m.a. áðan hjá hæstv. utanríkisráðherra, að ríkisstjórnin hefur verið í gífurlega miklum samskiptum við erlenda aðila, erlenda þjóðarleiðtoga, til að kynna stöðuna í Icesave-málinu. Hvet ég þingmenn til að kynna sér yfirlit yfir þær aðgerðir og við hverja hefur verið haft samband. Þær upplýsingar eru hér á þrem blaðsíðum sem ég hef ekki tíma til að fara yfir. Fyrir mitt leyti legg ég mikla áherslu á að gildandi stjórnarskrá sé fylgt í hvívetna og úr því að þessi ákvörðun forseta liggur fyrir er stjórnvöldum enginn annar kostur fær en að búa svo um hnútana að þjóðaratkvæðagreiðsla geti átt sér stað hnökralaust og eins fljótt og auðið er, eins og flokkar á Alþingi hafa komið sér saman um að gera hér í dag. Margt athyglisvert hefur komið fram í sambandi við afstöðu stjórnarandstöðuflokkanna á Alþingi og síðast þegar við ræddum þetta mál hér fyrir áramótin var afstaða þeirra önnur til þjóðaratkvæðagreiðslu en hún er núna strax eftir áramótin þegar fyrir liggur að forsetinn hefur ákveðið að beita málskotsrétti og vísað málinu til þjóðarinnar. Við lokaafgreiðslu Alþingis á Icesave-frumvarpinu kom fram breytingartillaga um að þjóðaratkvæðagreiðsla færi fram um ríkisábyrgðina vegna Icesave-lánsins. Alþingi felldi þá tillögu Péturs Blöndals naumlega. Svipuð tillaga var líka borin upp af hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni en hún var felld með meiri mun. Forseti hefur vísað til þess að fyrri tillaga hafi í raun notið meirihlutastuðnings á Alþingi og vísar þar til niðurstöðu nokkurra stjórnarliða sem skrifuðu nöfn sín á áskorendalista til forsetans. Ég tel nú að við hljótum að skilja niðurstöðuna sem fram kemur hér á Alþingi svo að hún eigi að gilda í málinu. Nú hefur það gerst að stuðningsmenn tillögunnar um þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir áramótin hafa með einum eða öðrum hætti viðurkennt að um marklausar tillögur hafi verið að ræða, tillögur sem voru fluttar til að gera tilraun til þess að stöðva frumvarpið. En þegar forseti gerir alvöru úr því að beita málskotsréttinum snúa þessir þingmenn sem áður töluðu sig heita fyrir þjóðaratkvæði gjörsamlega við blaðinu og telja nú betra að semja um málið á nýjan leik en að þjóðin fái að kjósa um það. Ég tel að þarna hafi verið um sérstakan leik að ræða af hálfu stjórnarandstöðunnar, að ræða þannig um grundvallarréttindi kjósenda. Honum eiga menn ekki að beita fyrir sig í einhverjum hráskinnaleik, heldur að sýna þeim lýðræðisrétti fulla virðingu. Ég tel að frumvarpið um framkvæmd væntanlegrar þjóðaratkvæðagreiðslu sé einfalt í siðum. Í því eru engar takmarkandi reglur og ég hef fulla trú á að þorri kosningarbærra manna muni gera upp hug sinn og taka þátt í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Síðan hafa núna komið upp fleiri fletir á þessu máli. Maður veltir fyrir sér, m.a. út af því sem fram hefur komið hjá stjórnarandstöðuflokkunum, hvort einhverjir aðrir möguleikar séu raunhæfir í þeirri stöðu sem upp er komin. Nú er kallað eftir því að skipuð verði samninganefnd eða komið á einhvers konar sátt í málinu. Þá væri gott í þessari umræðu að fá fram hvort stjórnarandstaðan hafi lagt það upp fyrir sig hvernig sú sátt eigi að vera og hvað eigi að vera í henni, á hvaða grundvelli þessi sátt eigi að byggjast. Hver eru efnisatriðin og hver eru þau efnistök sem menn vilja hafa í því máli? Ég lýsi því hér yfir að það þarf að koma til meginbreyting á forsendum, svo sem nýtt og raunhæft samningaferli sem gæti leitt til nýrra lausna á skömmum tíma eigi það að koma til greina að taka málið úr farvegi þjóðaratkvæðagreiðslu. Slíkt er ekki í sjónmáli, ekki í augnablikinu að mínu viti, og það dugar ekki að stjórnmálaflokkar lýsi vilja til þess að semja bara við sjálfa sig á Alþingi. Forseti hefur skotið Icesave-málinu til þjóðarinnar og það á ekki að taka af henni þann lýðræðislega rétt að fá að kjósa um það nema eitthvað annað raunhæft sé þá í boði. Á hinn bóginn er aldrei skynsamlegt að loka öllum dyrum á nýja möguleika líti þeir dagsins ljós og væri rétt að kanna hvort samstaða gæti orðið um það á Alþingi. Yfir það verður sjálfsagt farið hér í umræðunni. Nefnt hefur verið að það kunni að rýra möguleika til endurskoðunar samninganna ef þeir eru samþykktir í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hugsunin er þá sú að það verði erfiðara fyrir stjórnvöld í framtíðinni að vísa til þess að hér hafi verið um hálfgerða nauðungarsamninga að ræða og að höfða til sanngirni viðsemjenda hafi þjóðin samþykkt samningana. Þetta kann að vera sjónarmið, en á hinn bóginn er hvort eð er ekki fyrir hendi að Bretar og Hollendingar muni sýna sérstaka sanngirni við endurskoðun samninganna. Það er ekkert sérstakt sem bendir til þess. Það sem getur leitt til endurskoðunar samkvæmt samningunum er verri skuldastaða landsins og samkvæmt lögunum úrlausn dómstóla sem felur í sér að íslenska ríkinu hafi ekki verið skylt að taka þessa skuldbindingu á sig. Þessir tveir þættir eru auðvitað hluti af þeim lögum sem þjóðin mun greiða atkvæði um. Samþykki þjóðin að lögin haldi gildi sínu er hún jafnframt að samþykkja hinn lagalega fyrirvara og endurskoðunarákvæði samninganna og því engan veginn hægt að segja að þeir muni eitthvað veikjast við atkvæðagreiðsluna. Rætt hefur verið um hvort efna eigi til nýrra samningaviðræðna og kanna hvort völ sé á betri samningi sem gæti orðið tilefni til að afturkalla þjóðaratkvæðagreiðslu. Í því efni þarf að huga vel að því að ekki sé litið svo á að verið sé að ganga á lýðræðislegan rétt þjóðarinnar til að segja hug sinn um samningana. Vilji menn komast hjá þjóðaratkvæðagreiðslu um hinn endurskoðaða samning hníga þung rök til þess að nauðsynlegt sé að um það mál náist breið pólitísk sátt hér innan lands, milli þingflokkanna á Alþingi. Spurning er líka með forsetann því að það er ekki hægt að útiloka að hann grípi til synjunarvalds á ný og synji nýjum lögum staðfestingar ef þau verða til. 
             Það er brýnt að menn geri sér ljóst að samningaleiðin felur í sér að Icesave-lögin verði dregin til baka og þar með fallið frá þjóðaratkvæðagreiðslu, enda er ekkert sjálfgefið að Bretar og Hollendingar séu til viðræðu um að endurskoða samningana fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu. Það eru mikil vandkvæði og virðist nánast ómögulegt að ætla að undirbúa þjóðaratkvæðagreiðslu og vera á sama tíma í nýjum samningaviðræðum. Slíkt B-plan, ef má orða það svo, yrði hvort eð er að gera opinbert og það yrði að njóta víðtæks pólitísks stuðnings. Yrði þá ekki líklegra en ella að samningar yrðu felldir í þjóðaratkvæðagreiðslu ef starfandi væri samninganefnd sem er að leita nýrra og skárri samninga?  Það virðist því blasa við að velja þurfi annan hvorn kostinn, að ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu eða reyna að ná hinni breiðu pólitísku sátt og sannfæringu um að nýtt samningaferli skili árangri. Takist það þarf að afnema lögin og ganga til nýrra samningaviðræðna. En menn verða þá að gefa sér tiltölulega stuttan tíma í það til að þjóðaratkvæðagreiðslan geti farið eðlilega í gang. Maður spyr: Á hvaða grundvelli á slík sátt að vera og milli hverra? Mér virðist það ekki liggja ljóst fyrir. Reynist ekki vera grundvöllur fyrir víðtækri pólitískri sátt verður því haldið fram með sterkum rökum að forsendur fyrir leið B, samningaleiðinni, séu brostnar og er þá einboðið að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu eins og að er stefnt nú. Vera kann að Bretar og Hollendingar sjái óhagræði af því að mál af þessu tagi er varðar lánasamninga fari í þjóðaratkvæðagreiðslu hjá lántaka sem gæti skapað hættulegt fordæmi frá þeirra sjónarhóli. Ef gengið yrði frá nýju samkomulagi gætu Bretar og Hollendingar viljað fá fullvissu fyrir því að það yrði ekki borið undir þjóðaratkvæði. Þá spyr maður: Hvað yrði um lýðræðisréttinn og málskotsréttinn? Það kann að reynast erfitt að veita slíka fullvissu. Af framansögðu má ráða að það er einfaldara að tala um pólitíska samstöðu á Alþingi sem allsherjarlausn á Icesave-málinu en að tryggja að hún skili árangri sem er í samræmi við stjórnarskrá okkar, afstöðu forseta til málskotsréttarins og vilja viðsemjenda okkar. Málið er flókið og ekki heiglum hent að skera á þennan gordionshnút sem okkur hefur ekki tekist að leysa og varð síst einfaldara úrlausnarefni með ákvörðun forseta sem aukið hefur á óvissuna í efnahags- og atvinnumálum. En við skulum ræða þetta og sjá hver niðurstaðan verður. Það er ekkert annað sem hefur komið fram núna í kortunum á þessu augnabliki, þó að það kunni sannarlega að breytast, en að ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu. Auðvitað eigum við að hafa opinn hugann fyrir því ef aðrar leiðir eru færar sem sátt er um. Það er þó ekkert einfalt mál eins og ég hef verið að reyna að lýsa hér.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir yfirvegaða ræðu og vil staldra við nokkur atriði í málflutningi hennar, í fyrsta lagi þetta: Sjálfstæðisflokkurinn var ekki í neinum þykjustuleik þegar hann bar hér upp tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu. Það var full alvara á bak við það. Við höfum eitt meginmarkmið og það er að hrinda þeim samningi sem ríkisstjórnin gerði og lögfesti ríkisábyrgð á fyrir í lok ársins. Það er okkar markmið. Getum við náð breiðri pólitískri sátt hér á þinginu um nýjar forsendur eða þarf þjóðaratkvæðagreiðslu til að ná þessu markmiði? Það verður að koma í ljós. Mér finnst ekki mikill sáttatónn í talsmönnum ríkisstjórnarinnar og eftir situr spurningin: Hefur ríkisstjórnin yfir höfuð einhvern áhuga á að láta reyna á samstöðu? Ég verð ekki var við mikil svör. Það er eins og menn haldi að ég ætli að koma hingað upp í ræðustól á Alþingi og úttala mig um þann samning sem ég sé fyrir mér að geti mögulega leyst deiluna. Hvers konar pólitík eru menn að velta fyrir sér? 

Virðulegi forseti. Við í ríkisstjórninni og stjórnarliðar erum einfaldlega að reyna að átta okkur á þeim viðsnúningi sem orðið hefur hjá stjórnarandstöðunni í því efni. Hér var talað mjög hástöfum fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir áramótin sem stjórnarandstæðingar virðast nú vera að hlaupa frá. Það er ekkert auðvelt fyrir ríkisstjórnina að taka bara eins og skot undir að það eigi að fara einhverjar aðrar leiðir af því að hún hefur ákveðnar skyldur eftir að forseti hefur nýtt þennan málskotsrétt og vísað málinu til þjóðarinnar. Við þurfum að fá það miklu skýrar fram en fram hefur komið hér á hvaða forsendum eigi að byggja þessa sátt. Er það á því að ná til baka því sem út af stóð í ágúst, sem ekki voru ýkja margir hlutir, eða er það einhver önnur leið eða aðrar leiðir eða efnistök sem stjórnarandstaðan  
            

Virðulegi forseti. Fulltrúar mínir og Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd skiluðu nefndaráliti hér í ágúst sl. Þar sagði m.a., með leyfi forseta: „Að mati Sjálfstæðisflokksins hefði verið farsælast að hefja þegar viðræður við Breta og Hollendinga um þá stöðu sem uppi er á Alþingi vegna þessa máls …“ Við höfum talað fyrir því allt síðasta sumar, í haust og allan vetur að menn sætti sig ekki við þá samninga sem gerðir voru, 

Virðulegi forseti. Þetta virkar á mig og reyndar fleiri úti í samfélaginu sem hreinn viðsnúningur. Það er eðlilegt að við áttum okkur á þessari stöðu. Við hljótum líka að meta þá stöðu sem upp er komin með ákvörðun forsetans, hvaða áhrif þetta hefur á efnahags- og atvinnulífið í landinu. Við höfum okkar skoðun á því, höfum lýst henni og höfum alvarlegar áhyggjur. Við tökum líka eftir því hvað erlendir fjölmiðlar segja, t.d. var í morgun sagt í tímaritinu Economist , með leyfi forseta: „Á þessu stutta tímabili hefur ríkisstjórnin tekið nokkrar óþægilegar ákvarðanir og var farin að öðlast varfærna virðingar á alþjóðavettvangi fyrir það hvernig hún hefur nálgast nær óleysanleg verkefni. Hún hefur hafið endurbyggingu viðkvæms efnahags- og atvinnulífs og öðlast vott af trú umheimsins. Icesave-málið var síðasta púslið í endurreisninni. Ísland var að því er virtist á trúverðugri en skuldahlaðinni leið til bata og lokamarkmiðið var aðild að Evrópusambandinu.“  Við hljótum líka að skoða stöðuna í því ljósi hvað best er að gera til þess að öðlast trú alþjóðasamfélagsins á ný, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir hófstillta ræðu. Ég vona að hæstv. ráðherra komi þeim boðum til ráðherra sinna að það er skynsamlegra að nálgast málið með þessum hætti og reyndar á þjóðin það skilið. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra um tvö atriði: Ég hlustaði á hæstv. ráðherra eins og aðrir og það er erfitt að greina hvort það sé virkilegur vilji til að setjast niður og skoða þetta, reyna að ná sátt eða ekki - ég vil fá það á hreint vegna þess að við munum ekki semja við sjálf okkur. Það ætlast enginn til þess að hv. þingmenn segi nákvæmlega til um það hvað eigi að fá út úr samningunum. Það er galið og það vita það allir. Hæstv. ráðherra flutti sem hv. þingmaður frumvarp um þjóðaratkvæði. Þar stóð að fimmtungur kosningabærra manna í landinu gæti krafist þess að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um lagafrumvarp sem Alþingi hefur samþykkt og enginn fyrirvari var á því. Telur hæstv. ráðherra að það frumvarp um breytingar á stjórnarskránni hafi verið mistök?

Virðulegi forseti. Í þeim frumvörpum sem ég hef í gegnum árin flutt um þetta mál hef ég alltaf haldið því til haga að það væru mál sem væri erfitt að setja í þjóðaratkvæðagreiðslu eins og fjárlög íslenska ríkisins, eins og skattamál og ýmsar þjóðréttarlegar skuldbindingar. Það er ljóst að ég hef talið það. En ég vil líka taka undir það sem hv. þingmaður sagði að það er ekki leið til að ná niðurstöðu að vera að semja við sjálfan sig. En það var það sem við gerðum í sumar. Við sátum hér og sömdum niðurstöðu sem við vildum fá og töldum að Hollendingar og Bretar mundu kokgleypa það sem við segðum í því máli og vorum mjög hissa á að þeir skyldu ekki gera það. Þeir hefðu alveg eins getað á sínum þjóðþingum komið fram með hugmyndir sínar og tillögur í þessu máli, hvernig þeir vildu sjá það, og auðvitað er málið þannig vaxið að það er ekkert annað að gera. Ef málið verður fellt í þjóðaratkvæðagreiðslu þurfum við alla vega að taka málið upp við Hollendinga og Breta og semja um það og þá getur það orðið erfitt og snúið þegar búið er að fella málið í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningunum þannig að ég bið hana að svara í seinni umferð. Frumvarpið liggur fyrir, það er í þingskjölum. Það eru ekki neinir fyrirvarar á frumvarpi hv. þingmanns og hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, hvað varðar þjóðaratkvæði. Þetta er skýrt og ég get lesið það í ræðu minni á eftir og mun gera það. Ég bið hæstv. ráðherra að svara aftur spurningum mínum. 1. Var þetta frumvarp mistök? 2. Er raunverulegur vilji til að setjast niður og fara yfir þetta? Ég vek athygli á því út af orðum hæstv. ráðherra að það var hæstv. ráðherra Jóhanna Sigurðardóttir sem sagði okkur í ágúst að það sem við vorum að afgreiða væri innan samkomulagsins. Hæstv. ráðherra sagði að það væri ekkert mál að fara og útskýra það fyrir viðsemjendunum. Hún bæri engan kvíðboga fyrir því þannig að það þýðir ekki að koma því yfir á stjórnarandstöðuna. Stóra málið er þetta: Ætlum við á þessari ögurstundu að setjast niður og finna aðra lausn á þessu máli? Sú lausn sem liggur fyrir, þessi samningur sem liggur fyrir, er ekki ásættanleg fyrir þjóðina og hér er hvorki meira né minna en framtíð þjóðarinnar að veði.

Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður er að vísa til þess stjórnarfrumvarps sem nú liggur fyrir þinginu 

Já.

Þar er einmitt vísað til þess að það þurfi að skoða sérstaklega, og það kemur fram í greinargerðinni, hvort ekki þurfi að hafa hliðsjón af þeim ákvæðum sem eru í dönsku lögunum sem undanskilja ákveðna þætti við þjóðaratkvæðagreiðslu.

Það breytir engu.

Það taldi ég fram í framsögu minni og taldi að nefndin sem fjallaði um málið þyrfti einmitt að skoða það. Hvar værum við stödd ef við værum að setja fjárlög og skattatillögur í þjóðaratkvæðagreiðslu? Ég veit ekki hvar það mundi enda. Ég taldi það koma fram í framsögu minni áðan að ef ég fyndi að það skapaðist raunverulegur grundvöllur til að ná einhverri breiðri sátt í þessu máli - þá er ég ekki að tala um bara innan þings, ég er að tala um milli þings og þjóðar. Maður veltir því líka fyrir sér að það er forseti sem vísar málinu til þjóðaratkvæðagreiðslu. Hvað gerir forsetinn ef einhver sátt næst 

Forseti biður hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að virða þau tímamörk sem eru í andsvörum.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem við ræðum hér, og er dagskrárefni þessa fundar, er tiltölulega skýrt. Það er frumvarp til laga um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu til þess að skera úr um þau lög sem forseti Íslands synjaði staðfestingar. Hins vegar hafa stjórnarliðar einhvern veginn haft á því lag að þvæla þetta mál og gera það mjög ruglingslegt þannig að það er alls ekki ljóst hvernig þeir líta á þetta mál eða um hvað eigi að kjósa. Umræðan sem hefur farið fram af hálfu stjórnarliða er sú að þetta sé ekki þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta tiltekna frumvarp eða þessa tilteknu lagasetningu heldur sé þetta þjóðaratkvæðagreiðsla um stuðning við ríkisstjórn eða stuðning við forseta Íslands. Síðan er líka fimbulfambað um það að staða ríkisstjórnarinnar eftir ákvörðun forseta Íslands sé orðin þannig að þetta sé nánast orðin eins konar starfsstjórn. Nú vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún líti ekki þannig á að sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem nú fari fram sé eingöngu þjóðaratkvæðagreiðsla um þessa illræmdu lagasetningu eða hvort hún telji að skoða eigi þetta í öðru ljósi. Ég vil líka spyrja hæstv. forsætisráðherra að því hver sé hin raunverulega staða ríkisstjórnarinnar. Er hún eins konar starfsstjórn fram yfir þjóðaratkvæði sem á að fara fram í lok febrúar?

Virðulegi forseti. Ég ætla að svara síðustu spurningunni. Þetta er ekki starfsstjórn. Það hafa engar breytingar orðið nema ríkisstjórninni hefur verið falið að undirbúa ákveðið mál samkvæmt málskotsrétti sem forsetinn hefur og vísa því til þjóðarinnar til þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er eina breytingin sem orðið hefur. Sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem fram mun fara mun fara fram um efni máls sem eru þau lög sem samþykkt voru fyrir áramót. Ég tel nauðsynlegt að við, formenn stjórnar og stjórnarandstöðu, setjumst sem fyrst yfir það hvort grundvöllur sé fyrir einhverri breytingu á þessu. Ég vil ítreka það að frumskilyrði er hjá ríkisstjórninni að setja málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. En við þurfum þá sem fyrst að ganga úr skugga um hvort einhver annar flötur og sátt sé til í þessu máli sem er erfitt að taka úr þjóðaratkvæðagreiðslu nema raunverulegur vilji sé fyrir því og þá á þeim forsendum að menn hafi trú og sannfæringu fyrir því að það skili einhverjum árangri. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir tiltölulega skýr svör við spurningum mínum. Hún lítur þá ekki þannig á að verið sé að kjósa í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu um líf og framtíð ríkisstjórnarinnar né heldur um líf og framtíð forsetans á forsetastóli. Það liggur þá líka fyrir að ríkisstjórnin er ekki starfsstjórn eins og haldið hefur verið fram. Það liggur þá fyrir að við erum að fara að kjósa um efni máls eins og ætti að vera hverjum manni augljóst. Það er hins vegar fullt tilefni til að spyrja þessara spurninga. Nú rétt áðan birtust fréttir af því að hæstv. viðskipta- og efnahagsráðherra hefði sagt við erlenda fjölmiðla að líf stjórnarinnar héngi á því hver niðurstaðan yrði í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu. En það er ekki þannig að verið sé að kjósa um það hvort menn vilji þennan óbreytta Icesave-samning eða það ástand sem nú er. Það er ekki þannig að nokkur maður vilji búa við þá óvissu sem nú er en það er hins vegar ekki svo að hægt sé að fella sig við þá lagalegu niðurstöðu sem fékkst við lagasetninguna rétt fyrir áramótin 

Virðulegi forseti. Sú ákvörðun sem forseti Íslands tók hefur þegar haft mjög neikvæð áhrif á efnahagsþróunina og gæti ég farið yfir það lið fyrir lið og það höfum við séð á undanförnum dögum, það er alveg ljóst. En ég hygg að kosningarnar, sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem fram mun fara, muni ekki einvörðungu snúast um Icesave-málið.

Því miður.

Hún mun ekki einvörðungu snúast um Icesave-málið. Ég hygg að fólk muni ræða um fleiri hluti og ýmsir halda því fram að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla muni líka snúast um líf og framtíð ríkisstjórnarinnar. Með einhverjum hætti mun það örugglega koma fram í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu þó að ég ætli ekki fara að halda því fram. Ég mun ekki taka afstöðu til annars í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu og í undirbúningi hennar en efni máls, þau lög sem á að fara að greiða atkvæði um. 

Virðulegur forseti. Það er að renna upp fyrir mér að líklega var það ofmat hjá bæði stjórnarandstöðunni og Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur að bjóða upp á samstarf við ríkisstjórnina til að reyna að fá betri samning. Miðað við það hvernig því hefur verið tekið er alveg ljóst að það var líka ofmat. Hæstv. forsætisráðherra er að núa okkur því um nasir að hafa skipt um skoðun. Hvaða endemis vitleysa er þetta, virðulegur forseti? Þeir sem tala svona vilja enga sátt og ég held að við ættum því að hætta að tala þetta, snúa okkur að hörkubaráttu um þessa þjóðaratkvæðagreiðslu og reyna að koma því þannig fyrir að fólkið segi nei í þessari atkvæðagreiðslu til að efla samningsstöðu Íslands, bæta samningsstöðu Íslands. Eva Joly segir á bls. 2 í Morgunblaðinu í morgun: Þetta er þjófnaður á almannafé. Það er ekkert annað. Eiríkur Tómasson segir að ef þetta verði samþykkt sé búið að útiloka að við getum tekið samninginn upp seinna. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra út í það. 

Virðulegi forseti. Hvorki ég né hv. þingmaður getum sagt til um það hver staðan verður ef reynt verður að taka þessa samninga upp og málið fer ekki í þjóðaratkvæðagreiðslu, ég held að það sé alveg ljóst. Af samtölum þeim sem ég átti í gær við forsætisráðherra Hollands og forsætisráðherra Bretlands kom fram að þeir - þó að þeir lýstu vonbrigðum með þá þróun sem hefur orðið - lýstu yfir vilja til áframhaldandi samstarfs við íslensk stjórnvöld í þeirri erfiðu stöðu sem væri komin upp. Ég held að gott væri að við settumst yfir málin og gerðum tilraun til að skoða það og við í stjórnarliðinu fengjum að heyra hvert upplegg stjórnarandstöðu ætlar að vera í þessu máli áður en við vísum því frá. Ég held að það komi skýrt fram í máli mínu að ef einhver möguleiki opnast til sátta, bæði við þing og þjóð, sem á þann rétt að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, þá erum við tilbúin að skoða það. Ég er tilbúin að funda með formönnum flokkanna hvenær sem er til að fara yfir þessa stöðu.

Virðulegur forseti. Stjórnarandstaðan lagði fram tilboð um að reyna einhvers konar samstarf til að fá betri samning en fær svo framan í sig frá hæstv. forsætisráðherra: Þið hafið skipt um skoðun, það er sérkennilegt hvernig þið talið núna. Viljið þið ekki þjóðaratkvæðagreiðslu eða hvað? Forsætisráðherra sem talar þannig vill ekki samstarf, virðulegur forseti. Það er verið að ýta stjórnarandstöðunni frá en ekki reyna að taka í útrétta hönd hennar. Það er verið að slá á hana með þessu tali. Við skulum bara fara að tala um þjóðaratkvæðagreiðsluna sjálfa. Eva Joly hefur talað við þá sem sömdu tilskipunina. Hún átti ekki að fjalla um það þegar heilt bankakerfi heillar þjóðar hrynur. Hún átti ekki að fjalla um það, þessi tilskipun. Eva Joly segir líka að Bretar og Hollendingar komi ekki vel fram við okkur. Það þarf að semja betur. Þetta er þjófnaður á almannafé, virðulegi forseti. Eiríkur Tómasson hefur líka tjáð sig. Ég tel að við eigum að nota tímann í að fjalla um þessa 

Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þingmaður ekki hafa neitt leyfi til að túlka orð mín og ræðu mína áðan með þeim hætti sem hún hefur gert, að ég sé að slá á útrétta hönd stjórnarandstöðunnar. Þetta er alrangt og ég óska eftir að hv. þingmaður taki þetta til baka vegna þess að ég hef sagt, bæði í ræðu minni og andsvörum, að ef einhverjir raunverulegir möguleikar opnuðust, sem breið sátt væri um milli þings og þjóðar, um einhverja aðra leið væri ég tilbúin til að skoða það. En ég sé það ekki í augnablikinu hvernig hún gæti verið vegna þess að við getum ekki bæði verið í einhverjum samningum okkar á milli og við þessar þjóðir og um leið verið að undirbúa þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég sé ekki alveg hvernig þetta getur farið saman þannig að við skulum sem fyrst reyna að setjast yfir það hvort einhver flötur er á samstöðu í málinu og ef hann er ekki skulum við snúa okkur að fullu að þessari þjóðaratkvæðagreiðslu. En ég vísa því á bug að ég sé að slá á einhverja útrétta sáttarhönd. Þvert á móti hef ég opnað fyrir hana ef einhver raunsær flötur skapaðist á því máli.

Frú forseti. Það er mjög undarlegt hvernig þessi umræða hefur þróast hér í dag. Aftur og aftur heyrum við í stjórnarandstöðunni spurninguna um hvað sátt eigi að snúast, um hvað menn eigi að taka saman höndum. Það er mjög einfalt svar við því: Einfaldlega það að ná betri samningi, tryggja betur stöðu Íslands. Og við höfum aldeilis fengið stuðning við það undanfarna daga, ekki hvað síst utan frá, að Íslendingar eigi að fá betri samning, það eigi að koma betur fram við þá, þeir eigi ekki skilið það sem í þessu Icesave-frumvarpi felst. Ég hélt að ríkisstjórnin mundi grípa tækifærið þegar forsetinn synjaði lögunum staðfestingar til þess, eins og forseti nefndi sjálfur, að skapa samstöðu um málið. Það hefði verið tiltölulega einfalt, ekki þurft annað til en að ríkisstjórnin segði sem svo að hún hefði reynt hvað hún gat til að koma frumvarpinu í gegn, ekki vegna þess að hún teldi það gott frumvarp eða að Íslendingar ættu þetta skilið eða að okkur bæri að taka á okkur allar þessar skuldbindingar, heldur vegna þess eins og ríkisstjórnin hefur margoft haldið fram í þinginu að það væri verið að þvinga okkur til þess. Þess vegna ættum við ekki annan kost. Það er verið að þvinga okkur af hálfu Breta og Hollendinga, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Norðurlandanna vegna þess að ef skoðun ríkisstjórnarinnar er raunverulega sú að það sé það sem er að gerast verður hún að vera tilbúin til að segja það opinberlega. Ég held að almenningur, a.m.k. á Norðurlöndunum og raunar í Bretlandi líka og Hollandi, vilji ekki að komið sé fram við Ísland með þeim hætti. Að því búnu hefði verið hægt að segja: Ja, íslenska þjóðin er engu að síður mjög ósátt. Mikill meiri hluti þjóðarinnar er mjög ósáttur við þetta og sættir sig ekki við þessar þvinganir. Við skiljum það. Ríkisstjórnin hefði alveg getað brotið odd af oflæti sínu og sagt: Við skiljum afstöðu þjóðarinnar í þessu máli. Auðvitað vill enginn láta þvinga sig. Þar gafst tækifæri til að kynna fyrir heiminum öllum, alþjóðasamfélaginu margumrædda, afstöðu Íslands og hvernig farið hefði verið með okkur. Þar með gafst líka tækifæri fyrir ríkisstjórnina til að sameina þjóðina að baki sér í því að berjast fyrir hagsmunum Íslands út á við. Við hljótum öll að vera sammála um að við viljum lágmarka tjónið sem allra mest. Við hljótum að geta a.m.k. náð saman um það. Þess vegna skil ég ekki þessa spurningu: Um hvað á samstaðan að snúast? Samstaðan á að snúast um það að Íslendingar reyni hvað þeir geta til að lágmarka tjón sitt. Við höfum heldur betur séð það undanfarna daga að tækifærin eru til staðar til þess og það þrátt fyrir hvernig haldið var á málinu af hálfu ríkisstjórnarinnar í upphafi. Ég ætla ekki að dvelja lengi við það en ég verð samt að segja nokkur orð um það til að útskýra hvað við þurfum að gera öðruvísi. Margir hafa talað um blaðamannafund ríkisstjórnarinnar. Þá hafa ráðherrar bent á móti á að starfsmenn í utanríkisráðuneytinu hafi lagt mikið á sig til að kynna málstað Íslands. Það hefur hins vegar tiltölulega lítið að segja þó að margir sitji við símann og hringi út um allan heim ef skilaboðin sem koma frá hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra eru á allt aðra leið. Við hverju var að búast þegar umræðan eftir ákvörðun forsetans snerist fyrst og fremst um reiði í garð forsetans, um það hversu óábyrg ákvörðun hans hefði verið, um það að Icesave-samningarnir væru það besta í stöðunni, að Icesave-samningarnir væru eina vitið fyrir Íslendinga, það að setja þá í uppnám gæti leitt hér til algjörs hruns og mundi líklega strax stórskaða hagsmuni Íslands? Hvernig hefðu erlendir fjölmiðlar átt að fjalla um stöðu mála á Íslandi þegar leiðtogar þjóðarinnar tala með þeim hætti? Áttu þeir að segja: Þetta er ekki rétt? Áttu breskir ráðamenn að segja: Þetta er ekki rétt hjá íslensku ríkisstjórninni, Íslendingar gætu fengið miklu betri samninga? Áttu erlendir fjölmiðlar að segja: Þetta er ekki rétt hjá ríkisstjórninni, efnahagsástandið á Íslandi er í góðu lagi og þetta hefur ekkert með það að gera? Að sjálfsögðu varð umfjöllunin í upphafi eins og til var sáð. En svo sáum við hvaða áhrif það hafði þegar menn fóru að reyna að vinda ofan af þessu þó að tiltölulega seint væri. Þar hafa margir lagst á árarnar. Almennir borgarar í þessu landi hafa haft þar ótrúlega mikið að segja. Indefence-hópurinn sem safnaði undirskriftunum er líklega búinn að fara í u.þ.b. 100 viðtöl, jafnvel fleiri, við erlenda fjölmiðla, allt frá CNN að Al Jazeera . Mér fannst dálítið lýsandi fyrir það allt saman þegar einn þeirra, Jóhannes Þ. Skúlason, sagði í viðtali eftir að hafa verið í viðtali á Al Jazeera , BBC og víðar að hann hefði spurt sig: Hvernig stendur á því að ég, Jóhannes Þ. Skúlason, grunnskólakennari í Breiðholti, er hér að svara fyrir Íslendinga í þessu máli en ekki ráðherrar í ríkisstjórninni? Maður hlýtur að spyrja sig þessarar spurningar, ekki hvað síst nú í dag þegar við sjáum að forusta ríkisstjórnarinnar heldur áfram að einbeita sér að því að reyna að útskýra fyrir Íslendingum að þeir eigi að fallast á þessa samninga sem fólk um allan heim er nú farið að taka undir að séu algjörlega óásættanlegir fyrir Íslendinga. Það eru gríðarleg vonbrigði ef ríkisstjórnin ætlar að festast í þessu hjólfari, þá líklega eingöngu vegna þess að hún telur sig búna að leggja það mikið undir, pólitískt séð, að hún komist ekki út úr því að verja það sem menn um allan heim sjá nú að eru mistök. Þá erum við líklega með svæsnasta dæmi um það að menn hafi tekið eigin pólitíska hagsmuni fram yfir hagsmuni heildarinnar. Það er ekki of seint að snúa við en það þarf að gerast hratt. Nú eru ráðherrar að ferðast um heiminn. Og hvað segja þeir á þeim fundum? Hættan er auðvitað sú ef menn stilla þessari þjóðaratkvæðagreiðslu þannig upp að hún snúist um líf ríkisstjórnarinnar, að ríkisstjórnin telji sig þurfa endalaust þau skilaboð sem hún hefur sjálf flutt hér í þinginu, að Íslendingar eigi ekki annan kost en að samþykkja, raunar þurfi hræðsluáróður til að taka undir með hræðsluáróðri ríkisstjórnarinnar og því geti ráðherrarnir sem nú ferðast um og hitta kollega sína ekki sagt: Þið verðið að styðja okkur í því að ná betri niðurstöðu. Þeir neyðast til að segja: Hjálpið okkur að útskýra fyrir Íslendingum að þetta sé það sem þeir þurfa að samþykkja í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hér eru tvær fréttir af ferðalögum ráðherra í dag, báðar af mbl.is, önnur af Gylfa Magnússyni sem segir í norsku blaði að ríkisstjórnin falli verði frumvarpið ekki samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hann segir: „Ríkisstjórn Íslands mun segja af sér ef þjóðin segir nei við ríkisábyrgð á Icesave-samningnum í þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Þetta segir Gylfi Magnússon, ég man nú raunar ekki fyrir hvaða flokk hann er kjörinn, þessi hæstv. ráðherra, en hann staðfestir hér að ríkisstjórnin muni segja af sér og leggur þannig líf stjórnarinnar að veði. Með öðrum orðum, við erum ekki að fara að kjósa um Icesave-frumvarpið fyrst og fremst að mati stjórnarinnar, heldur líf hennar,  En það er áhyggjuefni í hvað stefnir og má segja að fyrstu teiknin hafi birst strax eftir ákvörðun forsetans á blaðamannfundinum en svo næst í viðbrögðum ríkisstjórnarinnar eftir það. Hvað gerði hún? Hún boðaði til fundar með öllum helstu Icesave-sinnunum, þeim sem hafa verið duglegastir í að reka áróðurinn fyrir ríkisstjórnina um að það þyrfti að fallast á samningana. Það er svo sem í takt við það sem Dagens Nyheter hefur eftir seðlabankastjóra sem segir að Icesave-samningarnir boði ekki endalokin fyrir Ísland, heldur verði það miklu alvarlegra ef fólk segi nei við Icesave. Og með leyfi forseta: „Þá verði gjaldeyrishöft ekki afnumin, vextir verði áfram háir, aðgangur að alþjóðlegum fjármálamörkuðum opnist ekki, lánshæfismat Íslands verði áfram í ruslflokki, hagvöxtur verði minni og endurreisn efnahagslífsins hægist mikið.“ Menn eru enn fastir í þessum gamla hræðsluáróðri sem löngu er búið að sýna fram á að engin innstæða er fyrir. Þeir leyfa sér jafnvel að halda því fram að krónan verði veik og gjaldeyrishöft haldist lengur ef menn samþykki ekki Icesave þrátt fyrir að jafnvel Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segi að leiðin til að greiða Icesave sé að viðhalda gjaldeyrishöftunum lengur, ekki skemur, við höldum gjaldeyrishöftunum lengur og höfum krónuna veikari í a.m.k. 10 ár, líklega miklu lengur en það. Samt leyfa menn sér enn, nú þegar fólk um allan heim er að tala máli Íslands, að koma fram með þessum hætti og halda áfram þessum innihaldslausa hræðsluáróðri til að reyna að sannfæra fólk um að fallast á það klúður, leyfi ég mér að segja, sem ríkisstjórnin er búin að skapa. Með þessu er ekki verið að taka hagsmuni heildarinnar fram yfir flokkspólitíska hagsmuni eða hagsmuni einstaka þingmanna sem telja sig ekki mega við því að fá betri niðurstöðu. Hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, er í Noregi. Þar var hann spurður hvers vegna Íslendingar ættu að borga fyrir mistök örfárra bankamanna. Svarið var: Hvers vegna er heimurinn ekki réttlátur? Þarna voru menn tilbúnir, og eru svo sannarlega í Noregi, til að verja málstað Íslands. En við afþökkum það, þ.e. fulltrúar okkar. Þetta má ekki halda svona áfram. Við megum ekki klúðra því tækifæri sem hefur skapast þessa dagana og er hugsanlega bara til staðar í dag og á morgun, við vitum ekki hversu lengi við náum eyrum umheimsins. En í þessu blaði, Dagens Nyheter , er líka talað við íslenska konu sem heitir Anna Margrét Bjarnadóttir. Hún er flutt til Noregs og hún segir: „Dóttir mín á ekki að verða skuldaþræll. Hún er saklaus og ég vil bara að hún fái að lifa góðu lífi. Það get ég ekki gefið henni á Íslandi. Margir sem ég þekki hafa flutt burt og ég vonast til að finna starf nægilega nálægt vinum dóttur minnar á Íslandi.“ Anna Margrét missti vinnuna á síðasta ári og glímir við erfiða skuldastöðu. Í viðtalinu segir hún að það sé dapurlegt að í Noregi og annars staðar á Norðurlöndunum stilli menn sér upp við hlið Evrópusambandsins og styðji ekki við bakið á Íslendingum. Sjálf var hún meðal þeirra sem skrifuðu undir áskorun til forseta Íslands um að synja Icesave-lögunum staðfestingar. Í sama blaðinu er viðtal við þrjá Íslendinga, hæstv. viðskiptaráðherra Gylfa Magnússon, seðlabankastjórann og þessa konu, Önnu Margréti Bjarnadóttur. Anna Margrét útskýrir málið og talar máli Íslands. Það er hlustað því að viðbrögðin í Noregi eru þau, bæði meðal almennings og þingmanna, að menn geti ekki leyft sér að taka þátt í kúgun gagnvart Íslandi. Og hvað gerir svo norski utanríkisráðherrann? Hann lýsir því formlega yfir að Norðmenn muni ekki gera afgreiðslu Icesave-málsins að skilyrði fyrir lánveitingu. Þetta gerir hann ekki vegna aðkomu íslenskra ráðherra eða fyrir beiðni þeirra, þetta gerir hann vegna þess að almenningur á Íslandi hefur tekið frumkvæðið af ríkisstjórninni og útskýrt fyrir Norðmönnum og fólki í öðrum löndum hver staðan raunverulega er. En ef við eigum að ná árangri, ef við eigum að ná betri niðurstöðu, verður ríkisstjórnin að koma með. Og hún verður að vera tilbúin til að ræða sáttaboð stjórnarandstöðunnar. Það er ekki rétt að þetta sé eitthvað nýtt, það hafi orðið einhver stefnubreyting hjá stjórnarandstöðunni. Alveg fram á síðasta dag, fram að 30. desember þegar atkvæðagreiðslan um Icesave fór fram, lagði stjórnarandstaðan til að farin yrði sú leið sem enn er talað fyrir hér; að mynda samráðshóp með fulltrúum allra flokka. Skömmu áður hafði ég lagt til að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir færi fyrir slíkum hópi. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir er reyndar enn þá á því að þetta sé eina vitið en því miður virðist ekki hafa náð í gegn hjá flokksfélögum hennar að það verði að setjast niður að nýju og fara yfir málið í sameiningu. 
             Það eru þess vegna gríðarleg vonbrigði ef þetta á að þróast út í það að ríkisstjórnin ætli að reyna hvað hún getur til að hræða Íslendinga til að fallast á Icesave-skuldaklafann allan skilyrðislaust þrátt fyrir alla þá aðstoð sem okkur berst núna víða að. Það er í raun þyngra en tárum taki. Og í ljósi þessara viðbragða ríkisstjórnarinnar get ég ekki annað en hugsað til dæmisögunnar um froskinn og sporðdrekann. Innan úr stjórnarliðinu kom einmitt áhugi á því að við hugsuðum málið upp á nýtt, mundum vinna saman. Þar er að sjálfsögðu fólk, fjölmargt fólk, sem gerir sér grein fyrir mikilvægi þess. En hvað er gert þegar stjórnarandstaðan ítrekar vilja sinn til þess? Það er notað sem tækifæri í endalausum spunaleik. Það er eins og menn ráði ekki við sig. Þeir ráða ekki við sig og setja það alltaf ofar ef þeir geta fundið tækifæri fyrir eina fyrirsögn eða að hnýta í stjórnarandstöðuna með athugasemdum einn dag á Alþingi. Þessu þurfum við að breyta. Við þurfum að vera tilbúin að vinna saman að lausn þessa máls því að tækifærin eru svo sannarlega til staðar.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann í tilefni þess að hann heldur uppteknum hætti og talar um hræðsluáróður varðandi það hvaða áhrif þessi ákvörðun hefur á efnahagslífið. Nú liggja fyrir staðreyndir og ég vil því spyrja hv. þingmann. Fyrir liggur að skuldatryggingarálagið hefur hækkað úr 420 punktum í 490 og það þýðir að fjárfestar hafa þegar minni trú á Íslandi. Það eykur óvissuna sem gæti dregið verulega úr líkum á vaxtalækkun Seðlabankans í lok mánaðarins og í sama streng tekur greiningardeildin. Vaxtakjör ríkissjóðs á innanlandsmarkaði hafa þegar hækkað verulega en ávöxtunarkrafa á ríkisskuldabréf hefur hækkað umtalsvert og ríkissjóður þarf í allt að gefa út 240 milljarða kr. á þessu ári. Aðeins 1% hækkun á fjármögnunarkostnaði ríkissjóðs er því 2,4 milljarðar kr. Við þekkjum að Fitch hefur lækkað lánshæfismatið í ruslflokk. Við þekkjum að Orkuveitan hefur þegar sagt að við þessar aðstæður sé ekki hægt að sækja nýtt fjármagn. Við vitum að ef þessu heldur fram verður ekkert 

Frú forseti. Það er í raun stórfurðulegt þegar ríkisstjórn Íslands kemur fram og lýsir því yfir gagnvart umheiminum, þar sem allir helstu fjölmiðlar heims eru að fylgjast með, að íslenskt efnahagslíf muni verða fyrir stórkostlegu tjóni af óábyrgri ákvörðun forseta Íslands, þeirra eigin forseta, og þetta stefni allri uppbyggingu í landinu í uppnám o.s.frv. Því sætir það undrun að skuldatryggingarálag Íslands skuli bara sveiflast eins og innan dags, eins og það hefur gert síðustu vikurnar, og gengi krónunnar haldist stöðugt og menn um allan heim tjái sig um það, hagfræðingar jafnt sem blaðamenn og aðrir álitsgjafar, að Ísland hafi þrátt fyrir allt tækifæri til að vinna sig út úr vandanum en Ísland megi ekki við aukinni skuldsetningu, þannig að þrátt fyrir það hvernig ríkisstjórnin hélt á málum og kynnti var tjónið samt hverfandi.

Virðulegi forseti. Ég hélt mig bara við það að lýsa staðreyndum um hvað fram hefur komið í þessu efni og ég trúi því ekki að hv. þingmaður neiti því að það ástand sem við erum í hafi skapað mikla óvissu. Það hefur komið fram að ef hægir svona á framkvæmdum, stóriðjuframkvæmdum eins og ég nefndi hér, gæti það dregið úr hagvexti um 1,5% og atvinnuleysi gæti aukist um nær 0,5%. Og 1,5% af landsframleiðslu í hagvexti eru um 20 milljarðar kr., þannig að þetta hlýtur að hafa áhrif. Mér finnst hv. þingmaður taka því af vissri léttúð hvaða áhrif þetta getur haft og vísar alltaf í hræðsluáróður þó að fyrir liggi staðreyndir í málinu. Ég vísa í það sem fram hefur komið í fjölmiðlum og hvað hagfræðingur ASÍ segir um málið. Hann segir: „Í þeirri óvissu sem nú er komin upp er ómögulegt fyrir orkufyrirtækin að fjármagna sig. Þá er ljóst að ákvörðun forsetans um Icesave hefur einnig neikvæð áhrif á bæði vaxtastigið og gjaldeyrishöftin. Ef krónan væri ekki bundin gjaldeyrishöftum væri hún líklega í frjálsu falli núna.“ Það þýðir ekkert að berja hausnum við steininn 

Frú forseti. Ef ekki væri fyrir gjaldeyrishöftin væri krónan líklega í frjálsu falli. Ýmist notar ríkisstjórnin styrkingu krónunnar, 

Frú forseti. Ég er einn þeirra sem styðja eindregið að þjóðaratkvæðagreiðsla verði stjórnarskrárbundinn réttur almennings hér á landi á komandi árum og vona að við getum hér, þingheimur, sameinast um breytingar sem leiða til þess að þau mannréttindi verði innleidd í landinu. Ég vek þess vegna athygli á því að umræðan í dag fram að þessu er afar lítið um það frumvarp sem hér er til umfjöllunar, sem er sögulegt. Við horfum fram á það í fyrsta sinn í manna minnum að þjóðin gangi að kjörborðinu til að greiða atkvæði í svo mikilvægu máli. Sjálfur hef ég haft efasemdir um að þetta mál henti vel til þjóðaratkvæðagreiðslu en látum það liggja milli hluta, við erum stödd þar að forsetinn hefur nýtt stjórnarskrárbundinn rétt sinn til þess að leggja málið undir dóm þjóðarinnar. Mér var ekki ljóst af ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hver er vilji hans í dag. Hann talaði mjög kröftuglega og skilmerkilega fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir jól en hefur síðan verið að draga í land í fjölmiðlum á undanförnum dögum. Ég vil fá skýrt svar um það hvort hann vill eða vill ekki að þjóðin gangi að kjörborðinu og greiði atkvæði um þetta mál innan nokkurra vikna?

Frú forseti. Það er svo sem réttmæt gagnrýni hjá þingmanninum að ég hefði mátt tala meira um frumvarpið sjálft en ræðurnar á undan sem, ekki hvað síst frá hæstv. forsætisráðherra, voru á þá lund að það varð að svara þeirri umræðu sem þar var búið að setja af stað. Hvað frumvarpið varðar líst mér bara mætavel á það, við höfum verið fylgjandi þjóðaratkvæðagreiðslum um langt skeið, framsóknarmenn, og engin breyting orðið þar á og engin breyting orðið á hvað varðar þessa þjóðaratkvæðagreiðslu nú. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður er einn af þeim sem falla í þá gryfju að lesa bara fyrirsagnir blaðanna eða eins blaðs, í stað þess að kynna sér þann málflutning sem raunverulega er á ferðinni. Ég held að mönnum veiti ekkert af því að ræða málin hér í þaula í stað þess að tala eingöngu út frá fyrirsögnum. Það hefur engin breyting orðið á því að við styðjum þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál og það hefur heldur engin breyting orðið á því að við styðjum það að leitað verði leiða til þess að stjórn og stjórnarandstaða geti unnið saman að því að tryggja sem best hagsmuni Íslands í 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svör hans. Ég tel að þau séu mikilvæg og þetta mál eigi að fara sína leið fyrir dóm þjóðarinnar úr því sem komið er. Ég tel hins vegar að í viðbrögðum hans og ýmissa annarra eftir ákvörðun forseta felist ákveðinn sannleikur og ákveðin rök fyrir því að þetta mál sé vandasamt sem mál fyrir þjóðina og vil rökstyðja það með örfáum orðum. Vandinn er þessi: Ef þjóðin segir nei við því lagafrumvarpi sem samþykkt var á þinginu 30. desember er málið komið á byrjunarreit. Í þeim skilningi er þjóðin ekki að kveða upp endanlegan dóm í málinu. Ég vil að lokum spyrja hv. þingmann: Hver er hættan sem hann sér, sem hann lýsti yfir í fjölmiðlum fyrir örfáum dögum síðan, við að fara út í þjóðaratkvæðagreiðslu núna 

Frú forseti. Ef niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar leiðir til þess að við færumst aftur á byrjunarreit í þessu máli væri það að sjálfsögðu stórkostlegur árangur, eins og Eva Joly, einn helsti ráðgjafi ríkisstjórnarinnar, bendir einmitt á í blöðunum í dag. En spurningin um hættuna er mjög réttmæt. Það eru ýmis tækifæri í þessu, tækifæri til að styrkja samningsstöðu Íslands, en það er líka fyrir hendi stórkostleg hætta og sú hætta er ástæða þess að við höfum nú verið að ítreka vilja okkar til að vinna með ríkisstjórninni. Hættan er sú að ríkisstjórnin leggi líf sitt undir, eins og hún er því miður að gera í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu, og megi þess vegna ekki við því að nokkuð jákvætt gerist hér næstu tvo mánuðina. Varaformaður fjárlaganefndar lýsti því raunar yfir að þetta væri starfsstjórn og hér mundi ekkert gerast fram að þjóðaratkvæðagreiðslunni og þá sæju menn að það væri sko eins gott fyrir þá að að samþykkja.

Frú forseti. Klukkan tifar, dagarnir líða, þjóðaratkvæðagreiðslan nálgast óðfluga. Við komumst ekki undan henni, sem ég er ekkert að mælast til, eða semjum okkur frá henni nema með breiðri sátt, það er öllum ljóst á þinginu en ekki síður við viðsemjendur okkar. Það gerist ekki nema með óformlegum viðræðum okkar á milli og óformlegum viðræðum við Breta fyrst um hvort einhverjir möguleikar séu í stöðunni. Það er jafnljóst. Við verðum að bregðast skarpt við, ræður á þinginu til þessa hafa ekki leyst neitt. Og hvað leggur hv. þingmaður til sátta? Vill hann semja um lágmarkstrygginguna? Ef við synjum þessu, hver er staðan þá? Jú, þá taka lögin frá 28. ágúst gildi með þeim fyrirvörum sem þar eru og leggja okkur brautina í viðræðunum og þar erum við líka bundin. Sér hv. þingmaður einhverjar leiðir eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna? Ef lögin eru staðfest, erum við bundin. Ef þeim er synjað, liggjum við á grundvelli laganna frá 

Frú forseti. Það er áhugavert að hv. þingmaður, sem er virtur lögmaður leyfi ég mér að segja, metur það sem svo að verði synjun ofan á í þjóðaratkvæðagreiðslunni, gildi lögin frá því ágúst. Þetta hefur verið umdeilt en það er gott að þessi skoðun hv. þingmanns liggur fyrir og þá erum við væntanlega ekki á byrjunarreit. En hvað viljum við leggja fram, hverju viljum við ná í samningum? Þessi spurning hefur komið nokkrum sinnum í dag. Ég held að svo reyndur lögmaður sem hv. þingmaður er hljóti að gera sér grein fyrir því að menn fara ekki að lýsa því yfir í ræðustól Alþingis hvað þeir ætli að semja um, hver eigi að vera niðurstaða samninga. Það sem við getum náð saman um hér og nú er að nýta það tækifæri sem var í gær og er í dag og hugsanlega á morgun til að kynna málstað Íslendinga sem best og mest og halda því fram að Íslendingar ætli að sjálfsögðu að standa við allt sem þeir ber lagaleg skylda til, en þeir verði að njóta sannmælis og sanngirni þegar kemur að samningum.

Frú forseti. Það var fátt um svör hjá hv. þingmanni um þá stöðu sem kemur upp ef við synjum lögunum staðfestingar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Við stöndum í þessum sporum frá 28. ágúst, það er staðreynd. Við erum ekki á byrjunarreit, það er staðreynd. Staðan er þröng. Ef menn viðurkenna lágmarkstrygginguna, erum við að ræða um greiðslutíma, við erum að ræða um vexti og hugsanlega eitthvað fleira. Afstaða Breta og Hollendinga er alveg klár. Hún hefur komið fram í viðræðum síðustu daga. Ég spyr hv. þingmann: Vill hann taka útréttri sáttarhönd hæstv. forsætisráðherra og funda með henni? Hæstv. forsætisráðherra hefur boðið upp á það. Ég skil hæstv. forsætisráðherra þannig að hún rétti fram útrétta sáttarhönd, það verð ég að segja, og að tala svo um að ekki hafi farið fram kynning, öll ríkisstjórnin og fleiri og allt utanríkisráðuneytið hefur verið á kafi, blóðug upp fyrir axlir, í að forða því tjóni sem varð af ákvörðun 

Frú forseti. Mér þykir heldur leiðinlegt að heyra hv. þingmann fara í þann hóp sem heldur því fram að forseti Íslands hafi valdið tjóni. Hv. þingmaður var reyndar ekki viðstaddur þegar þingið greiddi atkvæði um Icesave-frumvarpið. Menn hafa verið með ýmsar getgátur um hver afstaða hv. þingmanns er, en nú virðist það liggja fyrir að hv. þingmaður hefði helst viljað samþykkja frumvarpið og vera staddur hér þegar það var gert, ef hann hefði haft svigrúm til þess, og er miður sín yfir því að forseti Íslands skuli hafa tekið þá ákvörðun sem hann tók. Hv. þingmaður skildi ræðu hæstv. forsætisráðherra á þá leið að þar hefði verið um að ræða útrétta sáttarhönd, ræða sem snerist nánast eingöngu um að hnýta í stjórnarandstöðuna og forsetann og útlista hvað væri búið að valda miklu tjóni og að það þýddi ekkert að ræða við stjórnarandstöðuna. Ef hægt er að skilja ræðu hæstv. forsætisráðherra með þessum hætti skal ég í jákvæðni minni taka undir það, taka í þessa útréttu sáttarhönd og hitta hæstv. forsætisráðherra við fyrsta tækifæri.

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að það var mikil spenna í mér í morgun að fá að hlýða á hvernig menn legðu upp þessa umræðu eftir atburði síðustu daga. Ég er einn af þeim sem töldu að forsetinn mundi samþykkja þau lög sem við afgreiddum í lok desember en virði mjög þá niðurstöðu sem hann komst að, að þjóðin eigi að fá að segja skoðun sína á málinu. Ég hef því átt erfitt með að skilja að menn hafi verið á flótta undan því að láta þjóðina tala.  
             Menn byrja á því að fara með spunaræðuna frá þeim sérfræðingi sem verið hefur hvað heitastur í spunanum, hann er sérfræðingur í honum. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson talar um hræðsluáróður eftir að hafa verið tilnefndur sem aðalhræðsluáróðursaðili íslenska samfélagsins á síðasta ári.  
             Það sem ég vil fá að vita hér og skiptir mestu máli er það sem hér hefur verið spurt um: 

Frú forseti. Hv. þm. Atli Gíslason sá samt í hillingum útrétta sáttarhönd forsætisráðherra og þá stekkur hv. þm. Guðbjartur Hannesson á þessa sáttarhönd til þess að reyna að tryggja að hún verði örugglega ekki útrétt lengur og er með alls kona furðulegar fullyrðingar. Meðal annars mun ég hafa fengið einhvern titil sem ég vissi ekki einu sinni að mér hefði hlotnast. En það væri gaman að heyra nánar af því á eftir hvar mér hlotnaðist þessi heiður og hvort því fylgi einhver verðlaun af einhverju tagi.  Hv. þm. Guðbjartur Hannesson fullyrti að Framsóknarflokkurinn hefði aldrei viljað sættir í þessu máli. Hann veit betur vegna þess að Framsóknarflokkurinn var þátttakandi í þeirri fyrirvaravinnu sem ótrúlega mikil vinna var lögð í hér síðasta sumar. Hann gerði athugasemdir við það, taldi niðurstöðuna ekki raunhæfa af ástæðum sem síðan kom í ljós að voru því miður réttar, réttar 

Hæstv. forseti. Við getum rifist um það hver rétti fram sáttarhönd, sá sem kemur hér í ræðustól, talar um að við sem höfum talað fyrir lausn á þessu máli hugsum um eigin hagsmuni frekar en hagsmuni þjóðarinnar, séum fyrst og fremst að tala máli erlendra ríkja erlendis, eins og hér hefur komið fram. Ef það er að rétta fram sáttarhönd í umræðunni hef ég misskilið eitthvað. Þegar ég fullyrði það, eftir að hafa unnið að þessu máli frá því að ég tók við því sem formaður fjárlaganefndar í byrjun júlí á síðasta ári, fullyrði ég að í þeirri vinnu hafi Framsóknarflokkurinn verið hvað erfiðastur í því að leita lausna, hann hefur stöðugt verið að grugga vatnið. Ég get fært fyrir því fjöldamörg rök. Það er því ekkert óeðlilegt að ég spyrji formann Framsóknarflokksins, hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson: Hvað er það sem hann telur ásættanlegt varðandi lögin nr. 96/2009, frá 28. ágúst, að við förum, sækjum fram og reynum að ná þeim í gegn, eins og mátti skilja á máli hans núna fyrir augnabliki? Vill hv. þingmaður dómstólaleiðina, 

Frú forseti. Hv. þingmaður fullyrti að Framsóknarflokkurinn hefði stöðugt verið að grugga vatnið í þessu máli. Hv. þingmaður fullyrti líka á sínum tíma að hann hefði fullvissu fyrir því að Bretar og Hollendingar mundu fallast á fyrirvarana. Hv. þingmaður fullyrti jafnframt á sínum tíma að frumvarpið væri betra og fyrirvararnir sterkari eftir að lögfræðingar Breta og Hollendinga voru búnir að gera þá að engu. Hv. þingmaður fullyrðir því ýmislegt í þessu máli og er ekki kannski skrýtið að hann skuli ruglast á afstöðu Framsóknarflokksins. Hv. þingmaður virðist heldur ekki hafa verið að hlusta þegar ég útskýrði hér áðan fyrir hv. þm. Atla Gíslasyni hversu fráleitt það væri ef þingmenn ætluðu hér í ræðustól að fara að útlista nákvæmlega hvað þeir ætla að semja um við Breta og Hollendinga. Telja menn virkilega að það sé ekki allt saman ...X og komi strax út til samningamanna þeirra landa? Hugsanlega hafa menn ekki gert sér grein fyrir því. Hugsanlega hafa þeir þess vegna talað eins og þeir hafa gert í íslenskum fjölmiðlum.

Virðulegi forseti. Hér eru margar hendur á lofti, misútréttar eða krepptar. Ég held þó að ég leyfi mér að taka undir með hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, formanni Framsóknarflokksins, og hv. þm. Bjarna Benediktssyni, að ég tel líka ljóst að við náum ekki nýjum lausnum í þessu máli með því að kallast hér á úr pontu. Og báðu þá ýmsir þingmenn um andsvör og ætla kannski að mótmæla mér um það. Ég ætla að minna á að við erum saman komin hér af þeirri einföldu ástæðu að við ætlum að ræða frumvarp hæstv. dóms- og mannréttindamálaráðherra um fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslu, sem kemur í framhaldi af ákvörðun forseta Íslands um að synja þeim lögum staðfestingar sem voru samþykkt hér 30. desember og skjóta lögunum til þjóðarinnar. Það er eðlilegt að við ræðum það mál hér í dag hvernig fyrirkomulag þeirrar þjóðaratkvæðagreiðslu eigi að vera. Hv. þm. Skúli Helgason benti réttilega á að það hafi kannski minnst verið til umræðu í dag enda þörf hv. þingmanna mikil fyrir að ræða hina nýju stöðu í málinu, eðlilega. Við erum líka minnt á að við stöndum nú og ræðum þetta fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslu í þeirri stöðu sem við erum, að hér eru inni tvö ókláruð frumvörp um fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslna almennt. Við erum líka minnt á að þegar rætt var um endurskoðun stjórnarskrárinnar á vormánuðum lauk þeirri umræðu ekki. En þessi ákvörðun minnir okkur jafnframt á að það er mikil nauðsyn að taka þá umræðu upp, um endurskoðun stjórnarskrárinnar. Við áttum okkur á því að það er í raun og veru merkileg staða, sem mikið hefur verið rætt um, líka í innlendum fjölmiðlum á undanförnum dögum, að staðan hér er sú að hluti þjóðarinnar getur ekki kosið að skjóta máli til þjóðarinnar, hluti þingmanna getur það ekki en málskotsrétturinn er forsetans. Umræðan hefur þó þróast frá árinu 2004 þegar ýmsir efuðust um málskotsrétt forseta þegar hann skaut fjölmiðlalögunum til þjóðarinnar, þau fóru raunar aldrei til þjóðarinnar. Ég efast ekki um þennan málskotsrétt og finnst hann nokkuð skýr í stjórnarskránni, án þess þó að vera löglærð manneskja. En ég held hins vegar að það sé þörf á því að við tökum málefni stjórnarskrárinnar til umræðu og ræðum þau, bæði hver eigi að skjóta málum til þjóðarinnar og um hvaða mál eigi að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu, því að þau viðhorf hafa auðvitað líka verið uppi hvaða mál er unnt að halda þjóðaratkvæðagreiðslur um. Eru milliríkjasamningar til þess fallnir? Eru skattalagaákvarðanir til þess fallnar? Eru fjárlagaákvarðanir til þess fallnar að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu? Eru allar ákvarðanir til þess fallnar? Hvert erum við þá að þróa það stjórnskipulag og það stjórnarfyrirkomulag sem við erum með, því að þá breytum við því verulega? Ég held að öll þessi umræða sýni að það er full ástæða til að endurvekja umræðuna um stjórnarskrána og ræða hana á ný hér því að margar spurningar vakna við þetta. Ég vil líka nefna það sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir kom hér inn á varðandi hlutlausan aðila sem ætti að annast upplýsingagjöf í kringum þetta mál. Það er í raun og veru merkilegt að þingmaðurinn nefndi þar tvö stærstu dagblöðin, að þau væru þegar búin að stilla sér upp í málinu eða taka afstöðu. Ég velti aðeins vöngum yfir þessari fullyrðingu því að ég tel auðvitað mjög mikilvægt að fjölmiðlarnir gegni sínu hlutverki sem aðhaldi. Ég vil sérstaklega nefna Ríkisútvarpið sem hefur það hlutverk að vera hlutlaus aðili og veita hlutlausar upplýsingar á hverjum tíma, tryggja lýðræðislega umræðu. Ég held, af því að þingmaðurinn kallaði eftir hlutlausri umræðu, að fjölmiðlarnir hafi mikilvægu hlutverki að gegna og ekki minnst Ríkisútvarpið í þessum efnum. Ég held að leiðirnar í því frumvarpi sem hæstv. dómsmálaráðherra kynnti séu réttar af því að hér er um að ræða mál sem við þurfum að taka afstöðu til strax. Það er í raun og veru á ábyrgð okkar, það er búið að skjóta málinu til þjóðarinnar, það er ríkisstjórnarinnar að leysa úr þeirri ákvörðun forsetans með einhverjum hætti. Ég held að það sé réttara að gera það með lögum sem lögð eru fram um þessa tilteknu þjóðaratkvæðagreiðslu fremur en að ræða allar þær grundvallarspurningar sem ég varpaði hér upp áðan og tengjast m.a. stjórnarskránni en líka ýmsum öðrum þáttum. Hvað varðar málið sjálft og það sem komið hefur upp í umræðu hér, að ríkisstjórnin hafi ekki verið nægilega undirbúin og annað slíkt, vissi ríkisstjórnin auðvitað að það gat brugðið til beggja vona í þessu máli, að forsetinn gat sagt já eða nei, ég held að öllum hafi verið það ljóst. Menn geta svo deilt um hvað þeim þótti um þau viðbrögð en þau voru undirbúin. Hins vegar held ég að þegar svona staða kemur upp sé hún glæný, raunar ekki á Íslandi af því að forsetinn hefur auðvitað gert þetta áður, að því leyti var það þó ólíkt þar sem hægt var á þeim tíma að setja málið til hliðar. En þetta mál setjum við ekki svo glatt til hliðar af því að þetta er milliríkjadeila sem málið snýst um. Við getum ekki sagt: Við skulum ekki ræða þetta í bili, eins og raunin varð um fjölmiðlalögin, heldur þurfum við að leysa málið á einhvern hátt. Að því leyti er staðan ný á Íslandi. Erlendis hef ég séð í þeim fjölmiðlum sem ég hef náð að fylgjast með að þetta þykir merkilegt. Við fjölskyldan fengum bréf frá háskólakennara í Cambridge sem spurði hvort ríkisstjórnin hefði verið sett af, hann hefði ekki ráðið annað af viðtali sem hann sá við forseta Íslands í breskum fjölmiðli. Að sjálfsögðu má því segja að málstaður Íslands komi á ýmsan hátt út. Ég er ekki að segja að það hafi verið með ráðnum hug gert, allir hér í þessum sal og allir þeir sem fylgjast með fjölmiðlum vita að umræðunni verður ekki að öllu leyti stjórnað. Ég tel þó að íslenskir stjórnmálamenn og þeir ráðherrar sem hafa borið hitann og þungann af því að koma fram fyrir Íslands hönd, hæstv. forsætisráðherra, utanríkisráðherra og fjármálaráðherra, hafi staðið sig vel í því að koma málstað Íslendinga á framfæri, sem og allt starfsfólk utanríkisþjónustunnar, að þar hafi hver og einn reynt að gera sitt besta. Við sjáum að viðbrögðin eru líka mismunandi. Fyrstu viðbrögð voru neikvæð, þau sveifluðust og urðu jákvæðari. Nú má segja kannski að rykið sé aðeins að setjast í umfjölluninni og hún færist í meira jafnvægi, ef svo má að orði að komast. Við sjáum það t.d. að ný skoðanakönnun meðal hollensks almennings sýnir að þar segir meiri hlutinn að Íslendingar eigi að borga lágmarkstrygginguna sem um ræðir. En það er líka ljóst af umfjölluninni að skilaboðin eru ekki alveg skýr og það kann ekki að vera neinu um að kenna öðru en því að umfjöllun í fjölmiðlum verður ekki alltaf stjórnað. Ég tel að þessi umræða sé að jafna sig, ef svo má að orði komast, hún er að verða „ballanseraðri“. Ég vil líka nefna það að sagt var að utanríkisráðherra Noregs hefði komið og boðið fram hjálp. Að sjálfsögðu ræddi íslenski utanríkisráðherrann við utanríkisráðherra Noregs strax í kjölfar þessara atburða. Hann ræddi við alla norrænu utanríkisráðherrana, sendiherra og fleiri aðila. Hæstv. fjármálaráðherra er núna á ferð um Norðurlöndin að ræða við ráðamenn á þeim stöðum og hefur aukinheldur að sjálfsögðu rætt við viðsemjendur okkar. Það er því unnið mikið starf í því að halda málstað Íslands á lofti. Ég held hins vegar, og það skiptir mjög miklu máli, og ég tek undir með hæstv. forsætisráðherra sem hér talaði, að það er komin upp ný staða. Það skiptir miklu máli, eins og hæstv. forsætisráðherra orðaði það, að loka ekki neinum dyrum í þeirri stöðu, að festa sig ekki í neinum skotgröfum, leyfi ég mér að segja, af því að það er nauðsynlegt að meta stöðuna upp á nýtt út af því sem ég fór hér yfir áðan. Það er nauðsynlegt í ljósi þess að ákvörðun forsetans er ný bæði á innlendum og erlendum vettvangi, hún breytir stöðunni. Hins vegar er það líka jafnljóst fyrir mér að það sem við erum að ræða hér í dag, sem er frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslu, að það er algjörlega eðlileg afleiðing þess að ákvörðun forseta sem hann tók samkvæmt stjórnarskrá, býður okkur að undirbúa þessa þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er okkar skylda að gera það svo fljótt sem auðið er. Þess vegna erum við hér saman komin í dag og það er verkefnið. Þar með er ekki sagt að við ræðum ekki við umheiminn og skýrum stöðu okkar og þar með er ekki sagt að við getum ekki rætt hér saman. En ég er hins vegar ekki á því að það verði gert með einhverjum köllum úr pontu heldur held ég að það sé mjög nauðsynlegt að allir skoði þá nýju stöðu sem upp er komin og skoði hvaða möguleikar felast í henni. Ég held líka að verkefnið núna sé fyrst og fremst að undirbúa þjóðaratkvæðagreiðsluna og það hefur ekkert gerst sem breytir því verkefni sem við þurfum að vinna hér í dag.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir orð hennar. Þetta var fyrsta rödd Vinstri grænna hér í dag og mér fannst hún hljóma skynsöm, hófsöm og framsýn. Mér fannst hún gera sér grein fyrir því ástandi sem við stöndum frammi fyrir og ég er algjörlega sammála henni um það að verkefni dagsins er að undirbúa þjóðaratkvæðagreiðsluna. Enginn er að skorast undan því og ég vona að allir verði samhentir um það frumvarp sem hér er rætt og að sameiginleg niðurstaða náist. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að sú verði niðurstaðan eftir daginn. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. ráðherra varðandi þann sáttartón sem ég - ég gæti náttúrlega farið hina leiðina og sagt að ég hafi skilið ræðu forsætisráðherra hér áðan sem svo að handsprengju hafi verið kastað. Ég ætla hins vegar ekki að gera það, mér fannst ég greina ákveðinn sáttartón og þá líka hjá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Hvernig mundi hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra til að mynda taka í þá hugmynd að skipuð yrði nefnd sérfræðinga eins og Lees Buchheits, Evrópusambandsins eða 

Virðulegi forseti. Mitt mat á stöðunni er að fyrst þurfi að vinna ákveðna vinnu í tengslum við alþjóðasamfélagið og kannski erum við enn að taka fyrsta skrefið, að ræða við viðsemjendur okkar og aðra aðila sem geta komið okkur til aðstoðar á alþjóðavettvangi. Ég nefni sérstaklega norrænu þjóðirnar og þar sem hv. þingmaður spyr út í það þá tel ég aðstoð frá norrænum þjóðum og öðrum alþjóðlegum aðilum koma til greina í ljósi þeirrar nýju stöðu sem upp er komin. Ég tel líka eðlilegt að samráð verði haft við aðra flokka um ferlið sem fram undan er.

Frú forseti. Ég vil sérstaklega fagna þessum orðum hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Já, samráð allra flokka á þessu stigi er mjög mikilvægt og helst þannig að við getum klárað allt málið í heild sinni sameinuð og samhent. Við erum að undirbúa þjóðaratkvæðagreiðsluna og förum samhent í það verk. Eitt útilokar þó ekki annað og á meðan verið er að undirbúa þjóðaratkvæðagreiðsluna þurfum við að tala saman og vinna sameiginlega að því að verja hagsmuni Íslands. Við höfum hljómgrunn á erlendri grundu, nýtum okkur það. Nýtum okkur það að við erum öll, svona velflest vona ég, reiðubúin að komast upp úr skotgröfunum. Ég held að við eigum að reyna að einbeita okkur að því máli núna. Ég tek undir með mennta- og menningarmálaráðherra um það að við eigum líka að einbeita okkur að því að hafa upplýsingamálin í lagi. Mér sýnist forseti Íslands hafa lagt gjörva hönd á plóg og hann hefur staðið sig vel á síðustu dögum varðandi það að verja hagsmuni Íslands og mér sýnist að ríkisstjórnin sé að hysja svolítið upp um sig buxurnar á þeim vettvangi og sé að gera góða hluti. 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna, sem er ein sú besta ræða sem haldin hefur verið í þingsölum lengi. Íslensk þjóð þarf einmitt á því að halda að vita að í þingsölum situr fólk sem horfir á þá nýju stöðu sem komin er upp með yfirvegun, andar með nefinu og skoðar þá kosti sem í boði eru, vegna þess að við höfum ýmis tækifæri í þessari stöðu. Ég er mjög ánægð að heyra það að einn af yngri forustumönnum þessarar ríkisstjórnar sjái þetta og ég vonast til þess að við hér inni tökum öll mark á þessum orðum og förum að vinna samkvæmt þeim, vegna þess að íslenska þjóðin þarf á því að halda að við vinnum sem Íslendingar í þessu máli og förum upp úr því fari í hvaða flokki við erum. Ég sé að hæstv. heilbrigðisráðherra fussar yfir þessu en það er akkúrat sjónarmiðið, akkúrat viðhorfið sem við verðum að láta af. Við verðum að hætta að láta svona, sama í hvaða flokki við erum. Við erum saman í þessu og ný tækifæri eru í stöðunni. Við höfum ekki efni á því að standa hér og gapa hvert framan í annað.  
            

Virðulegi forseti. Það er sannfæring mín að við öll sem hér erum inni höfum unnið að þessu máli sem Íslendingar, en okkur hefur hins vegar greint á um það hvaða lausn sé best fyrir Ísland. Ég held að við eigum að horfast í augu við það að við höfum öll reynt að vinna þjóð okkar gagn en höfum ekki sömu skoðanir á því. Hins vegar vil ég fagna þeim orðum þingmannsins að nú skipti máli að afgreiða það verkefni sem við eigum fyrir höndum og leita leiða til að skoða þessa nýju stöðu og finna einhverjar lausnir og helst auðvitað að reyna að finna einhverjar sameiginlegar leiðir sem sátt næst um. Ég veit líka að ágreiningurinn hefur verið djúpstæður og hans sér enn stað í þeirri umræðu sem hefur verið hér í dag, en ég vona svo sannarlega að við munum í raun og veru ljúka verkefni dagsins og reyna í framhaldinu að finna nýjan tón í umræðuna.

Hæstv. forseti. Þetta er akkúrat stóra málið, við komum öll saman að þessu borði og reynum í þessari nýju stöðu að líta aðeins upp yfir það sem hefur gerst hingað til - við verðum einfaldlega að gera það - og leita betri lausna. Nú má ekki skilja þau orð sem ég lét falla áðan þannig að einhverjir á þessu þingi hafi unnið gegn hagsmunum Íslands, það var ekki það sem ég sagði. En það segir svolítið um stöðuna í þinginu að fólk hefur greinilega skilið orð mín á þann veg. Það segir okkur að við erum á röngum stað og þurfum öll að stíga aðeins til baka og segja: Við berum ábyrgð á því að koma þessari þjóð áfram og upp úr þessari efnahagslægð. Við skulum anda með nefinu og skoða öll hvernig við höfum sjálf hagað okkur í þessu máli, ég ætla að gera það líka. Við berum mikla ábyrgð. Ný tækifæri eru að opnast, við klárum þetta frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðsluna í dag, það er mál sem þarf að fara í farveg, en þar til hún fer fram höfum við nokkrar vikur. Og hvernig ætlum við að nota þær? Ætlum við að standa hér argandi hvert framan í annað eða ætlum við að vinna þjóðinni gagn með því að 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir góða ræðu. Ég er sammála henni um að við munum klára þetta frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslu í dag. Ekkert annað liggur fyrir en að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Við getum nýtt tímann fram að henni til að leita annarra leiða ef grundvöllur er fyrir því. Ríkisstjórnin lofaði erlendum aðilum því að ríkisábyrgð færi í gegnum þingið og við það hefur hún staðið, við megum ekki gleyma því. Það getur ríkisstjórnin nýtt sér í samtölum við erlenda aðila, hún stóð við það sem hún lofaði. Ég hef verið andstæðingur þessa samnings en ég lít svo á að við höfum sagt það hér á Alþingi að við ætlum að standa við lagalegar skuldbindingar okkar og ef það þýðir að við þurfum að greiða þessa lágmarkstryggingu þá gerum við það, þá fylgi ég því, ég geri það. En það er komin upp ný staða, frú forseti, og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sé sammála mér um það 

Virðulegi forseti. Það eru alltaf tækifæri til að vinna þjóðinni gagn og ég held að enginn telji að við séum hugsanlega að fara að halda þjóðaratkvæðagreiðslu eftir tvo mánuði og ætlum að sitja með hendur í skauti þangað til. Ég held að það liggi alveg fyrir að auðvitað verður unnið áfram að málinu og auðvitað er þegar unnið að því með þeirri vinnu sem hefur farið fram í öllum alþjóðatengslum, þannig að ég get í raun og veru ekki annað en svarað spurningu hv. þingmanns játandi.

Frú forseti. Staðan er sú að við samþykkjum örugglega í dag frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslu og undirbúningur að henni mun væntanlega halda áfram. Hins vegar er tækifæri til að ákveða hvert við förum héðan, hvernig við ætlum að taka málið frá þeim tímapunkti og leiða það til lykta. Ætlum við að reyna aðrar leiðir fram að þjóðaratkvæðagreiðslunni? Ég tel að það sé skylda okkar að gera það. Það verður best gert með því að þverpólitísk nefnd eða einhvers konar sáttanefnd eða hvað á að kalla það fari í það að skoða hvað er mögulegt. Ég held að ekki sé hægt að segja fyrir fram hvað er hægt og hvað ekki. Við sjáum það í erlendum miðlum, af viðbrögðum erlendis frá og frá fólki sem er að tala okkar máli að vegna ákvörðunar forsetans er ákveðið tækifæri til að koma málstað okkar betur á framfæri. 

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan þá held ég að rykið hafi enn ekki sest í erlendri fjölmiðlaumfjöllun og viðbrögðum erlendra stjórnvalda þannig að ég held að það muni auðvitað skipta miklu hvernig endanleg staða verður eða hvernig við sjáum þróunina verða áður en við getum tekið ákvarðanir um næstu skref. Hér var líka bent á að við tökum þær ekki í þessari umræðu úr pontunni. Ég held að mjög mikilvægt sé að við skoðum vel hverju vinna okkar á alþjóðavettvangi skilar í framhaldi af þessari ákvörðun, við erum að gera það núna og það er kannski fyrsta skrefið.

Virðulegur forseti. Líkt og aðrir sem hafa komið í andsvar ætla ég að þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Ég tel að varaformaður Vinstri grænna og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hafi komið með góðan tón í þessa umræðu og á honum skulum við byggja. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra talaði um mikilvægi þess að hafa samráð á milli flokka og ég held að það að tala saman sé bara ein leið til að vinna okkur út úr þessu. Hæstv. ráðherra er varaformaður annars stjórnarflokksins og forustumaður og vegna þess að ég tel tilgangslaust að skiptast á skoðunum um hvernig samningurinn eigi að vera og annað slíkt, en tel að forustumenn verði að setjast niður og tala saman vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sé sammála því, hvernig hæstv. ráðherra sér það fyrir sér og 

Virðulegi forseti. Ég er kannski farin að endurtaka mig en já, ég held að það sé mikilvægt að við ræðum saman, að fulltrúar eða forustumenn flokkanna ræði saman þegar við sjáum hvernig viðbrögð alþjóðasamfélagsins þróast. Ég held að það sé mikilvægt og eðlilegt að það gerist einhvern tíma á næstu dögum. 

Virðulegi forseti. Ég hvet menn til að leggja við hlustir. Hér kom forustumaður í ríkisstjórninni, varaformaður Vinstri grænna og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, og talaði mjög skýrt. Ég vil bara enn og aftur þakka hæstv. ráðherra fyrir orð hennar og ég treysti því og veit að hæstv. ráðherra mun fylgja þessu eftir og það er alveg afskaplega mikilvægt. Ég tel mikilvægt að það gerist sem allra fyrst vegna þess að við þurfum líka að svara þeirri umræðu sem er í alþjóðasamfélaginu. Ég hef ekki hrósað forseta fram til þessa en ég held að við getum verið sammála um það að hann hélt vel á málum fyrir hönd íslensku þjóðarinnar þegar hann ræddi við alþjóðlega fjölmiðla í gær, held ég að það hafi verið. Þannig þurfum við að gera þetta, við þurfum að útskýra málstað okkar og verja okkur, það verða ekki aðrir til þess. Ég tel því að einn liðurinn í þessu sé að við sameinumst um það að verja málstað Íslendinga á þessum tímum, því öll höfum við okkar tengsl í útlöndum.

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að bæta því við að ég tel að hæstv. ráðherrar, eins og ég hélt hér til haga áðan, hafi líka staðið sig feikivel í því að halda málstað landsins á lofti í fjölmiðlum á erlendri grundu nú á undanförnum dögum og nefni t.d. hæstv. fjármálaráðherra, sem hefur víða verið í fjölmiðlum. Ég tel að hann hafi staðið sig vel, en er hins vegar sammála hv. þingmanni um að auðvitað skipti þetta máli eins og annað. Þó að við höfum ekki stjórn á fjölmiðlaumfjölluninni, eins og ég sagði áðan, skiptir auðvitað máli að við séum sýnileg í henni.

Frú forseti. Ég fagna því að þjóðin eigi að fá að greiða atkvæði í alvörumáli. Í dag langar mig mest að gleyma Icesave um stund, geyma það a.m.k., og tala um lýðræðisumbætur og framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Ég vil taka það skýrt fram að við þingmenn Hreyfingarinnar erum fylgjandi þjóðaratkvæðagreiðslum, í þessu máli sem öðrum. Við erum fylgjandi lýðræðisumbótum í víðum skilningi þess hugtaks og treystum almenningi til að taka afstöðu. Forseti Íslands, herra Ólafur Ragnar Grímsson, nefndi það í yfirlýsingu sinni þann 5. janúar sl. að hann vísaði málinu til þjóðarinnar. Svo sagði hann, með leyfi forseta: „Nú fær þjóðin valdið og ábyrgðina í sínar hendur. Það er einlæg von mín að þessi niðurstaða leiði til varanlegra sátta og farsældar fyrir Íslendinga um leið og hún leggi grunn að góðri sambúð við allar þjóðir.“ Frú forseti. Nú fær þjóðin valdið og ábyrgðina í sínar hendur. Nú þarf almenningur að taka upplýsta ákvörðun um þetta mál og þá er mikilvægt að hann fái greiðan aðgang að hlutlausum og vel unnum upplýsingum frá hlutlausum fagmönnum. Í gær hóf Fréttablaðið fréttaskýringaþátt á síðum 6–10 undir heitinu „Óvissa vegna synjunar forseta“. Þar var að finna ótal greinar og var niðurstaðan eftir lestur greinanna á einn veg - engin óvissa er í spilunum, þjóðaratkvæðagreiðsla er bein leið til glötunar. Í dag svaraði Morgunblaðið með fréttaskýringu með örlítið hlutlausara nafni, „Synjun forseta á Icesave-lögunum“. Þar eru aðallega góðar fréttir um þá björtu framtíð sem blasir nú við Íslendingum, bæði á alþjóðavettvangi og hér heima, eftir það sem fjölmiðlar kalla synjun forseta á lögunum, en rétt er þó að benda á að forsetinn synjaði lögunum ekki, hann vísaði þeim til þjóðarinnar. Nú er það svo að ég er hallari undir málflutning Morgunblaðsins í þessu máli en Fréttablaðsins en það er aukaatriði. Aðalatriði málsins er að við verðum að skapa sátt í þjóðfélaginu og það gerum við ekki með stríðandi fylkingum. Ef stjórnmálamenn og fjölmiðlar eiga einir að kynna þá tvo kosti sem standa til boða er nokkuð ljóst að umræðan verður aldrei hlutlaus. Við höfum karpað um þetta mál mánuðum saman án þess að nokkur maður, svo vitað sé, hafi skipt um skoðun. Ég kalla því eftir því að fundinn verði eða búinn til hlutlaus aðili sem getur tekið saman gögn málsins. Víða þar sem hefð er fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum starfa óháðar stofnanir sem hafa það hlutverk að meta kosti og galla og afleiðingar laga á hlutlausan hátt og matreiða upplýsingarnar með þeim hætti að þorri almennings geti auðveldlega sett sig inn í málin og tekið upplýsta afstöðu. Fyrir þinginu hafa legið um skeið tvö frumvörp um þjóðaratkvæðagreiðslur, annað frá hæstv. forsætisráðherra, hitt þingmannafrumvarp, m.a. frá þingmönnum Hreyfingarinnar. Búið er að mæla fyrir þeim, leita umsagna og eru þau í vinnslu í allsherjarnefnd þingsins. Því kemur á óvart að hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra skuli leggja fram glænýtt, einnota frumvarp um þessa tilteknu þjóðaratkvæðagreiðslu, frumvarp sem stendur til að keyra í gegnum þingið í dag án þess að ráðrúm gefist til að leita vandaðra umsagna sérfræðinga og annarra sem málið varða. Það er ljóst að þingi og þjóð gefst ekki ráðrúm til að huga að því hvernig best er að ráðast í þessa mikilvægu aðgerð. Í frumvarpi Hreyfingarinnar er gert ráð fyrir að svokölluð Lýðræðisstofa hafi það hlutverk að taka saman upplýsingar sem máli skipta, greina kosti og galla og fræða almenning um báða kostina. Í þeim frumvörpum sem ríkisstjórnin ber ábyrgð á er ekki gert ráð fyrir hlutlausri, opinberri kynningu til almennings. Við, þingmenn Hreyfingarinnar, munum leggja fram breytingartillögu við 2. umr. sem mundi tryggja hlutlausa og trygga upplýsingmiðlun til almennings. Icesave-málið hefur dvalið of lengi í skotgröfunum. Það er vissulega flókið en þó ekki flóknara en svo að þorri almennings getur skilið það til hlítar fái hann vandaða samantekt á báðum kostum. Hluti þeirra upplýsinga sem liggja fyrir um málið er í svokallaðri leynimöppu í þinginu og verða þær varla gerðar opinberar úr þessu. Það virðist vera ætlun stjórnvalda að hin „upplýsta umræða“ um málið fari fram í fjölmiðlum og komi frá stjórnmálamönnum. Þær upplýsingar sem koma frá stjórnmálamönnum eru afskaplega litaðar eftir því hvort þær koma frá stjórnarliðum eða stjórnarandstæðingum og það er skiljanlegt. Hræðsluáróður af versta tagi hefur því miður verið afskaplega áberandi á kostnað staðreynda og yfirvegaðra samræðna. Það er í meira lagi bagalegt fyrir hinn almenna kjósanda að geta ekki stólað á að fá hlutlausar og traustar upplýsingar um málið og vita ekki hverjum skal treysta. Ég hef einnig efasemdir um spurninguna sem verður lögð fyrir þjóðina. Setningin er flókin, felur í sér nokkrar aukasetningar og krefst töluverðrar forþekkingar frá almenningi. Ég geri mér grein fyrir því að hluti vandans liggur í því að heiti laganna verður að koma fram í spurningunni. Mér dettur í hug hvort heiti laganna mætti koma fram í inngangi að spurningunni eða í neðanmálsgrein og mér þætti vænt um ef hv. allsherjarnefnd sæi sér fært að skoða það nánar. Frú forseti. Nú stendur þjóðin á tímamótum. Fyrsta þjóðaratkvæðagreiðslan er fram undan og nú þurfum við að vanda okkur svo hún geti sameinað þjóðina í réttri lýðræðislegri ákvörðun, hver sem hún verður, frekar en að sundra henni.