Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. um æskulýðsmál hefur verið fyrir Alþ. nokkrum sinnum undanfarin ár. Menntmrh. skipaði 1963 n. til þess að semja frv. um þessi mál. Frv. var lagt fyrir Alþ. 1967–1968, en náði ekki afgreiðslu. Málið var tekið upp aftur sem þmfrv. í óbreyttu formi á þinginu 1968–1969, en hlaut þá heldur ekki afgreiðslu. Menntmrh. hefur nú flutt þetta frv. á nýjan leik, en gert á því nokkrar breytingar frá því, sem áður var. Þegar frv. var í fyrsta skipti fyrir þessari hv. d., var það mjög ítarlega athugað af menntmn. og mun hafa orðið samkomulag með nm. um að stuðla að ýmsum breytingum á frv. Menntmrh. hefur nú látið endurskoða frv., m.a. með tilliti til þeirra breytinga, sem augljóst virtist, að þessi d. mundi óska eftir. Menntmn. hefur nú fengið málið enn einu sinni til meðferðar og hefur n. rætt frv. og fengið á sinn fund fulltrúa frá Æskulýðssambandi Íslands og formann þeirrar n., sem upphaflega samdi frv. Eftir þær viðræður hefur n. orðið sammála um að leggja til þrjár breytingar við frv., eins og það nú liggur fyrir. Brtt. þessar er að finna á þskj. 100. 1. brtt. er við 2. gr., sem fjallar um Æskulýðsráð ríkisins og skipan þess. Í frv. segir, að skipunartími skuli vera 3 ár, en samkvæmt ábendingu frá stjórnendum Æskulýðssambands Íslands leggur menntmn. til, að þarna komi 2 ár, og er það í samræmi við venjulegan kjörtíma stjórna hjá þeim samtökum, sem eiga að standa að Æskulýðsráði. Virðist augljóst, að það sé hyggilegt að hafa þarna samræmi á milli. 2. brtt. er við 4. gr. frv., en hún fjallar um skipan æskulýðsfulltrúa ríkisins. Þetta er vafalaust mikilsverðasta gr. frv., og verður að líta svo á, að með því að setja ákveðinn starfskraft til að samhæfa æskulýðsstarfsemi áhugasamtaka og styrkja þau, stígi ríkið raunhæft skref í þessum málum. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að skipa æskulýðsfulltrúa ríkisins að fengnum till. Æskulýðsráðs ríkisins, og skulu laun hans greiðast úr ríkissjóði samkvæmt hinu almenna launakerfi ríkisstarfsmanna. Þarna er gert ráð fyrir, að æskulýðsfulltrúi verði opinber starfsmaður á venjulegan hátt. En sú hugmynd kom fram í n. og hlaut stuðning þeirra, sem n. ræddi við um frv., að einmitt í málefnum æskulýðsins mætti búast við miklum breytingum á verkefnum og vandamálum, breytingum á hugsunarhætti og áhugamálum unga fólksins, en þess vegna væri ástæða til að ráða æskulýðsfulltrúa aðeins um ákveðið árabil. Menntmn. hefur fallizt á þetta sjónarmið og telur það eiga við einmitt um þetta embætti jafnvel frekar en önnur, og hefur þetta vandamál þó verið rætt á ýmsum öðrum sviðum. N. leggur því til, að menntmrh. skuli ráða æskulýðsfulltrúa til 5 ára í senn að fengnum till. Æskulýðsráðs ríkisins, og greiðist laun hans úr ríkissjóði. 3. brtt. er við 9. gr. Þar er talað um aðra starfsemi í þágu æskufólks en greint er frá í 6.–8. gr. og stuðning við þá starfsemi. Greinin hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt skal að styðja einstök verkefni í þágu æskufólks, þ. á m. nýjungar og tilraunir í æskulýðsstarfi svo og ráðstafanir, sem miða að lausn sérstakra æskulýðsvandamála, er skapast kunna.“ Lagt er til, að þarna verði bætt við: „enn fremur til námskeiða og annars fræðslustarfs einstakra samtaka.“ Í sambandi við þetta mál var rætt um það í n., hvort æskulýðsfulltrúi væri líklegur til að reyna að sópa í fang opinberrar skrifstofu verkefnum æskulýðssamtaka. Það er skoðun okkar, að það eigi ekki að gerast, heldur eigi æskulýðsfulltrúinn fyrst og fremst að styðja samtökin, en starfið sjálft verði eins og hingað til í höndum samtaka æskumanna og áhugamanna um æskulýðsmál, eins og gerð er grein fyrir hér í 1. gr. Með því að heimila, að styðja megi námskeið og fræðslustarf einstakra samtaka, er undirstrikað, að Æskulýðsráð og æskulýðsfulltrúi eigi, þegar þess er kostur, að styðja þau samtök, sem til eru í landinu, til að vinna hin ýmsu verkefni frekar en að vinna þau sjálf á sínum vegum. Herra forseti. Menntmn. lýsir einróma stuðningi við frv. og óskar þess, að það nái fram að ganga á þessu þingi með þessum þremur breyt., sem ég nú hef lýst.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs hér utan dagskrár út af hneyksli, sem átti sér stað í fréttaflutningi sjónvarps og hljóðvarps nú um helgina. S. l. laugardag var haldinn á vegum stúdentafélagsins Verðandi fundur í Háskólabíói til stuðnings kröfunni um tafarlausan og algeran brottflutning bandarísks herliðs frá Víetnam. Fundur þessi var svo fjölmennur, að slíks eru fá dæmi hér á landi. Það var ekki aðeins, að hvert einasta sæti í hinum stóra sal væri setið, en þau munu vera um 930, heldur var svo þétt skipað í ganga og annað pláss þarna, að óhætt er að fullyrða, að tala fundarmanna hafi verið a. m. k. tvöföld sætatalan. Það er aldrei minna en svona 1800 manns. Fundarmenn voru á öllum aldri, en meiri hlutinn skólafólk. Fundarsóknin og undirtektir allar á fundinum staðfestu það, að krafa sú, sem þarna var fram borin, sama krafan og fram var borin á mótmælafundum - fjölmennum mótmælafundum - og í mótmælagöngum vestur í Bandaríkjunum nú um þessa sömu helgi, þessi krafa nýtur öflugs og ótvíræðs stuðnings skólafólks hér í höfuðstaðnum. Ég fullyrði hiklaust, að fátt hafi skeð frásagnarverðara hér á landi nú um langt skeið heldur en þessi fundur, fátt fréttnæmara, fátt sjálfsagðara til ýtarlegrar frásagnar af hálfu heiðarlegra fréttamanna. En þeir, sem valizt hafa til þess að segja þjóðinni merk tíðindi á vegum ríkisrekinna fyrirtækja, þ. e. a. s. fréttamenn sjónvarps og hljóðvarps, virtust hins vegar líta svo á, að fréttamennskuheiðri þeirra væri bezt borgið með því að minnast varla á þetta mál eða haga þannig því litla, sem þeir létu þjóðina af því vita, að þeir hefðu betur þjónað sannleikanum með því að segja ekkert um þetta. Sjónvarpið s. l. laugardagskvöld minntist ekkert á þann fjölda, sem á fundinn kom, og sagði ekki heldur neitt um það, sem þar fór fram, en birti hins vegar kvikmynd af nokkrum hluta, aðeins litlum hluta fundarmanna á göngu að fundarstaðnum, og svo undarlega vildi til, að þegar gangan var alveg að komast þangað, sem mannfjöldi stóð fyrir utan húsið og beið þess að komast inn, þá slokknaði allt í einu á myndinni. Áhrifin af þessu hlutu að verða þau fyrir allan þann fjölda sjónvarpsáhorfenda, sem ekki vissu betur, að þetta hefði verið misheppnaður fundur, á hann hefði aldrei komið nema þessi hópur göngumanna. Hvernig stóð á þessu? Það getur verið, að sjónvarpið sé fátækt fyrirtæki. En ósköp hlýtur sú fátækt að vera orðin alvarleg, ef sjónvarpið verður alveg uppiskroppa með filmur strax og það fer að komast í námunda við sannleikann í máli, sem það læzt þó vera að fræða fólk um. Ég ætla ekki að fullyrða, að það, sem valdið hafi þessu undarlega háttalagi hjá fréttamönnum sjónvarpsins, hafi verið skortur á heiðarleika, en skortur á einhverju var það. Og hann virðist næsta undarlegur, þankagangur þessara manna,það get ég fullyrt eftir að hafa rætt við tvo fréttamenn sjónvarpsins um þetta mál. Ég spurði, af hverju þeir hefðu ekki kvikmyndað inni í sjálfum fundarsalnum, en aðeins látið nægja að kvikmynda umrædda göngu. „Gangan var á hreyfingu“, sögðu þeir, „fundarmenn, sem sitja hreyfingarlausir í sal, eru hins vegar ekki merkilegt sjónvarpsefni.“ Óneitanlega nokkuð svo nýstárleg speki, þetta. Út af þessu gæti maður næstum freistazt til þess að beina þeirri fsp. til hæstv. menntmrh., yfirmanns þessarar stofnunar, sjónvarpsins, hvort fréttamönnum sjónvarpsins hafi verið gert að segja ekki sannleikann nema hann sé á hreyfingu. Staðreyndirnar gera reyndar slíka fsp. alveg óþarfa. Sjónvarpið hefur hvað eftir annað sýnt nákvæmar kvikmyndir af fólki, sem situr hreyfingarlaust í fundarsal, og ekki hvað sízt einmitt í þessum sal, Háskólabíói, og er eitt dæmi nærtækt. S. l. laugardag var haldin samkoma í Háskólabíói til heiðurs okkar ástsæla Nóbelsskáldi, og sjónvarpsmenn voru þar með kvikmyndatökuvélar sínar í gangi, eins og líka vera bar, og þeir sýndu kvikmynd frá þessari samkomu um kvöldið, jafnvel þó að ekki væri hægt að segja, að það væri neitt tiltakanlega mikil hreyfing á samkomugestum. Kvikmyndatökuvéla þeirra varð hins vegar hvergi vart á þeim fundi, sem hófst þó þarna aðeins stuttri stundu síðar. Og hvers vegna? Það hefur þó varla verið vegna þess, að sjónvarpsmönnum hafi fundizt, að enn meira hreyfingarleysi væri á þeim fundi heldur en hinni virðulegu samkomu þarna rétt á undan. En þrátt fyrir ýmis ótvíræð merki um æskuþrótt á þeim fundi, þá fór hann hið bezta fram og var bæði fundarmönnum, fundarboðendum og öllum þátttakendum til sóma. Var það kannske þess vegna, sem sjónvarpið taldi hann ekki frásagnarverðan? Nei, fyrr mætti nú vera. Og þó mætti með nokkrum rétti spyrja slíkrar spurningar, ekki sízt þegar líka er athugaður hlutur hljóðvarpsins í þessu máli. Ég er hér með orðrétt afrit af því, sem hljóðvarpið sagði um fund þennan í sjö-fréttum á laugardagskvöldið, með leyfi hæstv. forseta: „Í dag kl. 15.30 var efnt til Víetnam-göngu í Reykjavík. Var gengið frá Austurvelli að Háskólabíói, þar sem fundur hófst kl. 16.30. Fundinum var ekki lokið nú kl. 18.30, en allt hafði þá farið friðsamlega fram.“ Þetta hafði sem sé hljóðvarpið að segja um þennan fund. Allt og sumt. Ekkert minnzt á þann mikla fjölda, sem á fundinn kom, né heldur það, sem þar átti sér stað. Og ég vek athygli á því, að þó að þessi klausa sé stutt, þá tekst viðkomandi fréttamanni að brjóta með henni hlutleysi útvarpsins á hinn herfilegasta hátt. Í orðum hans má greinilega finna það, sem bókmenntagagnrýnendur nefna stundum undirtóna, djúpa undirtóna, - „en allt hafði þá farið friðsamlega fram.“ Til hvers er þetta sagt einmitt í sambandi við þennan fund? Því fer fjarri, að þetta sé venjan um fréttir útvarpsins af fundum yfirleitt. Af hverju endilega þessi aths. í sambandi við þennan fund? Af hverju? Um það skal ég ekkert fullyrða. En hitt fullyrði ég, að með þessu var hlustendum útvarpsins, hvort heldur það var viljandi gert eða óviljandi, gefið fyllilega í skyn, að þessi fundur hafi verið skrílsamkoma, þar sem búast hefði mátt við ýmsu miður viðkunnanlegu háttalagi. Svona sagði sem sé hljóðvarpið frá þessum fundi og síðan ekki meir, ekkert orð. Og af hverju? Af því að hann reyndist ekki vera nein skrílsamkoma - eða hvað? Hefði útvarpið sagt nánar frá fundinum, ef á honum eða í sambandi við hann hefðu orðið óspektir eða eitthvað gerzt, sem ekki gat talizt kannske fundarmönnum til sóma? Ja, eftir að hafa rætt málið við fréttastofu útvarpsins liggur mér við að svara þessu játandi. Fréttastofan gaf mér svo hljóðandi skýringu: „Þegar við erum, eins og í þessu tilfelli, búin að segja frá fundum og samkomum, höfum skýrt frá efni þeirra fyrir fram, þá er ekki verið að fjalla neitt frekar um þetta eftir á, nema eitthvað sérstakt gerist.“ Þessi skýring stenzt nú reyndar ekki, og má nefna mörg dæmi því til sönnunar úr fréttaflutningi útvarpsins. En svarið er engu að síður auðskiljanlegt varðandi þennan fund. Frá honum hefði verið sagt nánar, ef á honum hefði gerzt „eitthvað sérstakt“. Er að furða þó að maður spyrji, hvort þessar stofnanir séu að segja það ungu fólki, sjónvarpið með kenningum sínum um hreyfanleikann og hljóðvarpið með útskýringum sínum varðandi þetta „eitthvað sérstakt“, sem þurfi að gerast, - er að furða þó að maður spyrji, hvort þessar stofnanir séu að tilkynna það ungu fólki, að því aðeins geti það komið á framfæri skoðunum sínum, að það efni til óspekta, geri eitthvað það, sem gefi góðborgurunum og blöðum þeirra átyllu til þess að kalla það skríl? Þó að ég taki til máls í sambandi við þennan sérstaka fund, Víetnam-fundinn s. l. laugardag, og til þess að víta fréttaflutning hljóðvarps og sjónvarps í sambandi við hann, þá vil ég leggja áherzlu á, að hér er um að ræða miklu víðtækara mál. Þetta er aðeins eitt dæmi af mörgum um vítaverðan fréttaflutning þessara stofnana og þá sérstaklega sjónvarpsins. Þær meginreglur, sem sú stofnun virðist fylgja á þessu sviði, eru í einu orði sagt forkastanlegar, þessi tilhneiging sjónvarpsins til þess að draga alltaf taum valdhafanna íslenzku, íslenzku ríkisstj., þar sem tilefni er til í innlendum fréttum, og hossa sjónarmiðum og áróðri Bandaríkjastjórnar í erlendum fréttum. Einn hinna ungu manna, sem töluðu á Víetnamfundinum s. l. laugardag, gerði einmitt þetta mál að umtalsefni og komst m a. svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Svona þjónusta kallast í mæltu máli heilaþvottur. Markvisst er stefnt að því að brjóta niður sjálfstæða hugsun neytandans. Stefnt er að því að gera manninn að viljalausum þræli hinnar opinberu skoðanamyndunar.“ Og ég leyfi mér í nafni þessa unga manns og í nafni allra félaga hans að mótmæla slíkri óhæfu. Og ég vænti þess, að hæstv. menntmrh. sýni, að hann finnur til ábyrgðar sinnar sem æðsti yfirmaður nefndra stofnana með því að taka nú mál þessi til rækilegrar athugunar, geri til að mynda fréttamönnum hljóðvarps það ljóst, að ungt fólk á rétt á að skoðanir þess séu túlkaðar til jafns við skoðanir annarra, hvort sem í sambandi við þær gerist „eitthvað sérstakt“ eða ekki, og komi fréttamönnum sjónvarps í skilning um, að þeir eiga í hverju máli að segja sannleikann, hvort sem hann hreyfist eða hreyfist ekki.



Herra forseti. Hv. þm. beindi til mín þeirri fsp., hvort ég hefði gefið fréttamönnum sjónvarps eða hljóðvarps einhver fyrirmæli um afstöðu þeirra til sannleikans, hvort sem hann væri á hreyfingu eða kyrrstæður. Ég vil aðeins segja það af þessu tilefni, að ég hef aldrei haft nokkur afskipti af fréttastarfsemi hljóðvarps eða sjónvarps og mun ekki hafa.

Flm. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Frv. þetta, sem hér er til umr., var lagt fyrir síðasta þing af formanni Alþb., Ragnari Arnalds. Hann mælti þá fyrir málinu í þessari hv. d., en síðan fór það til n., og fara ekki frekari sögur af því. Þannig vill verða um býsna mörg mál, sem hér er fjallað um, að þótt þau séu lögð fram snemma á þingtímanum, þá vilja þau mörg tefjast svo í n., að þau koma aldrei til endanlegrar afgreiðslu. Ég tel, að allt of mikil brögð séu að þessu og hæstv. forsetar Alþ. þyrftu að gefa þessu máli meiri gaum en gert hefur verið. Hins vegar er það mjög mikill misskilningur, að hægt sé að salta mál með því að svæfa þau í n. Ef mál fjalla um einhverja góða hugmynd, þá heldur hugmyndin áfram að lifa engu að síður, og það hefur sannazt á þessu máli. T. d. gerðust þau tíðindi hér fyrir nokkru á þingi, að allmargir hv. þm. Framsfl. fluttu í Ed. frv. um hliðstætt efni: Frv. til l. um Togaraútgerð ríkisins og stuðning við útgerð sveitarfélaga. Í þessu frv. var tekin upp hugmyndin úr frv. því, sem flutt var á vegum Alþb. í fyrra og sumir þættir raktir býsna nákvæmlega. Ég er ekki að nefna þetta, vegna þess að ég telji, að Framsfl. hafi þarna verið að hirða af okkur mál, eins og stundum er komizt að orði hér í þingsölunum, þegar hv. alþm. eru að bera hvor á annan, að þeir hafi stolið frá sér málum. Ég sá raunar í einu stjórnarblaðinu um daginn fyrirsögn, sem hljóðaði á þessa leið: Þingmaður stelur. Og þegar ég fór að gá, hvað þarna væri um að ræða, þá kom í ljós, að einn af þm. þessarar d., hv. þm. Jón Skaftason, hafði leyft sér að flytja till. um aukinn stuðning við vísindastarfsemi í landinu, og blaðið taldi, að þetta væri algerlega óheimilt, vegna þess að um þetta mál hefði verið fjallað á landsfundi Sjálfstfl. Afstaða af þessu tagi er auðvitað algerlega fráleit, og ég vil hér lýsa sérstakri ánægju með þann stuðning, sem Framsfl. hefur veitt þessari hugmynd með flutningi sínum á frv. í Ed. Mér virðist sá stuðningur vera svo mikilvægur, að það eigi að vera nokkuð augljóst, að hér á þingi ætti að vera meiri hl. við þessa hugmynd, ef Alþfl. heldur við yfirlýsta stefnu sína í þessu máli. Þetta er hugmynd, sem Alþfl. hefur ákaflega oft hreyft, og það hefur einmitt verið rifjað upp í sambandi við frv. framsóknarmanna, að 1937 var þetta ákaflega mikið ágreiningsmál milli Framsfl. og Alþfl. Framsfl. hefur skipt um skoðun í málinu vegna breyttra þjóðfélagshátta m. a., og því tel ég, að nú eigi að vera mjög góðir möguleikar til þess að fylgja þessu máli eftir. Raunar er Sjálfstfl. ekki andvígur því, eftir því sem hann segir sjálfur, að ríkisvaldið beiti áhrifum sínum til þess að auka togaraútgerð á Íslandi, en það mál er að sjálfsögðu nátengt þessu frv. Í áliti sjútvn. 18. landsfundar Sjálfstfl. er fjallað um, hvað gera þurfi til þess að efla sjávarútveg á Íslandi. Þar er talað um, að æskilegt sé að takmarka ríkisforsjá, eins og gera mátti ráð fyrir, en síðan segir svo, með leyfi hæstv. forseta : „Nefndin telur þó, að eins og nú standa sakir, sé nauðsynlegt að unnið sé skipulega að endurnýjun fiskiskipastólsins, en þess beri þó að gæta, að hún sé fyrst og fremst miðuð við þarfir atvinnuvegarins sjálfs og verði stöðug og jöfn. Enn fremur er ljóst, að eins og nú er komið, er óhjákvæmilegt, að ríkisvaldið leggi verulega mikið af mörkum til endurnýjunar togaraflotanum, sem er ómissandi þáttur í atvinnulífi landsmanna.“ Það er þannig einnig stefna Sjálfstfl., að ríkisvaldið verði að leggja verulega mikið af mörkum til þess að efla togaraútgerð á Íslandi. Og þegar afstaða flokkanna er eins einróma og fram kemur í þessu, þótt einnig sé vissulega um ágreiningsefni að ræða, þá er engu að síður allsherjar stuðningur við það, að ríkisvaldið beiti sér fyrir því að efla togaraútgerð á Íslandi, svo mikilvægur, að eitthvað ætti undan að láta. Þetta mál, togaraútgerðin, er mikið stórmál, eins og allir vita. Alþb. hefur undanfarinn áratug flutt till. árlega á þingi um opinberar ráðstafanir til þess að endurnýja togaraflotann á Íslandi. Eitt slíkt frv. liggur nú þegar fyrir Ed., frv., sem hv. þm., Gils Guðmundsson og Karl Guðjónsson, flytja um forystu ríkisins fyrir því að kaupa 15 togara, sem síðan verði seldir útgerðaraðilum. Allir hv. alþm. vita, hver þróun hefur orðið í togaramálum. Fyrir áratug, þegar núv. hv. ríkisstj. tók til starfa, voru togararnir í landinu 48, en nú eru þeir aðeins um 20. Meðalaldur þessara togara, sem eftir eru, er 18 ár, og yngstu togararnir eru 9 ára gamlir. Og allir vita, að þessi skip samsvara ekki lengur þeim kröfum, sem til togara eru gerðar. Ástandið í þessu efni er einna alvarlegast á Reykjavíkursvæðinu. Hér hefur togurum fækkað um 10 á síðustu 5 árum. Og í Hafnarfirði hefur þeim fækkað úr 10 í 3 á sama tíma, auk þess sem vélbátum í Hafnarfirði hefur fækkað um 2/3 á síðustu 12 árum. Af þessu hefur það að sjálfsögðu leitt, að togaraaflinn hefur orðið æ minni hluti af aflafeng landsmanna. Árið 1959 var togaraaflinn 41% af heildaraflamagninu, en á síðasta ári var þetta magn dottið niður í tæplega 21%, og í Reykjavík var þessi samdráttur að sjálfsögðu mun meiri. Af afla þeim, sem var hagnýttur í Reykjavík 1959, voru 78% togarafiskur, en í fyrra 34%, og þetta hefur leitt til þess, að afköst frystihúsa hafa minnkað til mikilla muna. Á áratugnum 1959–1968 var um að ræða fækkun mannafla í frystihúsunum í Reykjavík um 200–300 ársmenn, enda þótt heildarfjölgun fólks væri á sama tíma 14–12 þús. manns á því svæði, sem frystihúsin sækja vinnuafl sitt til. Þetta er ákaflega alvarlegt ástand, og hverjar hafa verið afsakanir stjórnarvalda, þegar um þetta hefur verið rætt á undanförnum árum? Þær afsakanir hafa verið á þá leið, að framtak einstaklingsins hafi ekki viljað leysa þennan vanda. Það hafi engir einstaklingar verið til, sem vildu kaupa togara. Það var engin eftirspurn eftir togurum, segja menn. Og þó menn viðurkenni, að Íslendingar þurfi togaraflota, þá er þetta notað sem afsökun, að engir einkaaðilar hafi haft bolmagn eða vilja til að kaupa togara. En þetta er ekkert ný reynsla hér á landi. Þessa reynslu hafa menn haft áratugum saman. Hvernig var ástandið í lok síðustu heimsstyrjaldar, þegar þjóðin öll var sammála um það, að endurnýja þyrfti togaraflotann, og þegar mynduð var sérstök ríkisstj. til þess að tryggja nýsköpun atvinnulífsins? Þá kom í ljós, að einkaaðilar höfðu hvorki getu né vilja til að taka þetta verkefni að sér. Þá gerðist það, að ríkisstj. ákvað, að Íslendingar skyldu kaupa 32 togara. Og hæstv. ríkisstj. samdi um kaup á þessum togurum. Síðan bauð hún þá fala til útgerðar, og þegar í ljós kom, að einkaaðilar voru ekki reiðubúnir til þess að taka þetta verkefni að sér nema tiltölulega fáir, þá var gripið til þess ráðs að stofna bæjarútgerðir víða um land til þess að tryggja það, að þessir togarar væru gerðir út. En á þessum áratug, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur verið að störfum, þá hefur verið um að ræða raunverulega andstöðu gegn togaraútgerð innan ríkisstj. Þessi andstaða hefur að vísu oft verið falin bak við hræsnisfull orð, en engum þeim, sem fylgzt hefur með, hefur getað dulizt það, að hæstv. ráðh. og valdamenn stjórnarflokkanna voru andvígir því, að togaraflotinn yrði endurnýjaður. Þeir höfðu ekki trú á þessum atvinnuvegi. Og einmitt þess vegna voru frv. okkar Alþýðubandalagsmanna söltuð á hverju þingi. Það var ekki fyrr en nokkru fyrir kosningar 1967, að stjórnarflokkunum vitraðist sú staðreynd, að staða þeirra í almenningsálitinu var orðin ákaflega veik af þessum ástæðum. Og þá var gripið til þess ráðs, sem er alkunnugt, að skipuð var skuttogaranefnd, og þegar rætt var um togaramálin fyrir kosningarnar, þá vísuðu stjórnarflokkarnir ævinlega til þessarar nefndar. Þarna er málið, þarna sjá menn áhuga ríkisstj., það er búið að gera það, sem hægt er að gera, til þess að tryggja það, að nú verði ráðizt í endurnýjun flotans.“ En það dofnaði heldur betur yfir n., um leið og kosningum lauk, og ríkisstj. hélt meiri hl. sínum. Þessi n. hefur starfað ákaflega slælega. Afköst hennar eru mjög lítil, og hún er í rauninni engan veginn búinn að skila því verki, sem hún átti að vinna. Að vísu er búið að gera bráðabirgðateikningar af sérstakri gerð af togara, en þessar teikningar eru engan veginn fullkomnar. Það vantar t. d. mikinn fjölda vinnuteikninga, sem þyrfti að hafa, ef ætti að bjóða þetta verkefni út raunverulega. Síðan hefur verið spurzt fyrir hjá skipasmíðastöðvum, fyrst og fremst erlendis, um það, hvort þær gætu tekið að sér að vinna þetta verk fyrir Íslendinga. Það hafa borizt svör frá allmörgum aðilum, en þau hafa verið býsna mikið á reiki, vegna þess að hér var ekki um raunverulegt útboð að ræða, vegna þess að þær upplýsingar, sem fyrir lágu hjá n., voru of takmarkaðar til þess að hægt væri að svara þeim. Og þess vegna liggur þetta mál enn þá og veltist hjá hæstv. ríkisstj. Samt hygg ég, að vissar vonir séu um það, að eitthvað geti gerzt í þessu máli á næstunni. Ástæðan er sú, að það eru nýjar kosningar framundan á Íslandi, sveitarstjórnarkosningar á næsta ári. Sumir staðir, a. m. k. höfuðborgin, eru þannig á sig komnir, að ég hygg, að stjórnarvöldunum finnist ekki fýsilegt að eiga að mæta kjósendum án þess að geta bent á eitthvað, sem fyrirhugað sé eða meira en fyrirhugað, í togaramálunum. En raunar hefði mér fundizt, að hæstv. ríkisstj. hefði átt að greina okkur alþm. frá því, hverjar fyrirætlanir hennar eru, hvort það standi í raun og veru til að semja um smíði einhverra togara núna á næstu mánuðum. Mér virðist það aðeins vera hæstv. utanrrh., sem heyrir mál mitt, en þar er ekki í kot vísað, hann var lengi sjútvmrh. og ber mjög verulega ábyrgð á þróun togaraútgerðar á þessu tímabili. Vera má, að hæstv. utanrrh. mundi vilja svara þessari spurningu minni um það, hverjar séu fyrirætlanir ríkisstj. um aðgerðir til þess að tryggja nýja togara á næstunni. Ég hef minnzt á þessi mál vegna þess að þetta frv. okkar um Útgerðarstofnun ríkisins til alvinnujöfnunar er að sjálfsögðu nátengt þeirri nauðsyn að auka og efla togaraútgerð á landinu. En annar meginþáttur frv. er aðgerðir til þess að tryggja aukið atvinnuöryggi á Íslandi. Allir vita, hversu mjög atvinna á Íslandi er háð því, að fiskiskip okkar, togarar og bátar, leggi afla sinn upp hér heima. Raunar blasir við okkur dæmi um þetta ástand einmitt núna þessa dagana. Undanfarnar vikur hefur verið svo ástatt, að ekki aðeins hafa allir togarar okkar siglt með aflann, heldur og svo til allir stærri bátar, þeir, sem ekki hafa stundað síldveiðar hér á miðum nær landi. Þetta ástand hefur leitt til þess, að atvinnuleysi hefur magnazt mjög mikið að undanförnu. Hér í Reykjavík er ekkert að gera í frystihúsum, þegar undan er skilin vinna við síld, og á sumum stöðum úti á landi má heita algert atvinnuleysi af þessum ástæðum. Þannig er t. d. orðið svo víðtækt atvinnuleysi á Siglufirði, að það er ekki hægt að kalla það annað en neyðarástand, og sömu sögu er að segja frá ýmsum smærri byggðarlögum, sem eru háð því, að þar sé lagður afli á land. Í þessu sambandi er vert að minnast á það, að það er mjög alvarleg staðreynd, hversu það hefur aukizt einmitt á þessum áratug, að afli okkar hafi verið fluttur beint til útlanda, en ekki fullunninn hér heima. Á þessu sviði hefur verið um afturför að ræða. Við gerum meira af því en áður að flytja afla okkar utan sem hráefni handa öðrum í stað þess að vinna úr honum sem mest verðmæti heima fyrir. T. d. hefur ísfiskur, sem fluttur er óunninn á erlendan markað, áttfaldazt að magni á árabilinu 1959–1968. Magnið, sem flutt var utan óunnið í fyrra, var átta sinnum meira en það var, áður en núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum. Fyrir þessu eru að sjálfsögðu margar ástæður. T. d. núna er augljós ástæða munurinn á verðlagi hér heima og erlendis. Togarar og bátar fá þrisvar til fjórum sinnum hærra verð erlendis en heima. Nú segir þetta að sjálfsögðu ekki alla sögu um afkomuna, því að þarna koma á móti tollar og mjög hár löndunarkostnaður og ýmis slík atriði, en engu að síður er það ljóst, að hér er um mjög óeðlilegan mun á verði að ræða. Það hefur lengi verið ljóst, að verðlagningarkerfi okkar á fiski hefur verið óeðlilegt og öðruvísi en tíðkast hér í nágrannalöndum okkar, og þar er áreiðanlega atriði, sem nauðsynlegt væri að breyta, því að okkur er það meginnauðsyn að tryggja það, að sem hæst verð fáist fyrir það hráefni, sem sjómenn okkar afla, og hæsta verðið fáum við með því að reyna að fullvinna aflann hérna heima. Úr þessu almenna ástandi, sem ég var að tala um og blasir við hvarvetna á landinu vegna siglinga togara og báta, verður að sjálfsögðu ekki bætt eingöngu með aðgerðum eins og þeim, sem felast í frv. okkar hv. þm., Eðvarðs Sigurðssonar. Þessu frv. er hins vegar ætlað að koma á kerfi til þess að bæta úr öðrum vandkvæðum, sem allir kannast við. Jafnvel þótt ekki sé lagður upp afli erlendis, sem neinu nemur, þá hefur það verið algengt á undanförnum árum, að atvinnuleysi verði á vissum stöðum, vegna þess að hráefni hefur skort. Þar getur verið um að ræða staðbundinn aflaskort á miðum í námunda við þessa staði eða of lítinn bátakost um tiltekinn tíma. Til þess að tryggja sem samfelldasta hráefnisvinnslu alls staðar, þar sem hægt er að koma henni við, þá verður að vera hreyfanleiki í hráefnisöflun. Þess vegna er óhjákvæmileg nauðsyn, að hér á landi sé starfrækt sérstakt fyrirtæki, sem stundi útgerð í samræmi við heildarsjónarmið, einmitt í þágu staða, sem skortir hráefni og þar sem fólk gengur um atvinnulaust af þeim sökum. Dæmi um þetta ástand, sem margir kannast við, hygg ég, eru verstöðvarnar við Breiðafjörð, ekki sízt verstöðvarnar á norðanverðu Snæfellsnesi. Þar má segja, að þrjár vertíðir hafi brugðizt ein af annarri. Og ég vil spyrja: Hvað halda menn að gerist, ef þarna bregzt ein vertíð í viðbót? Ég óttast það mjög, að af því muni það hljótast, að fólk haldist ekki lengur við á þessum stöðum. Ef fólk getur ekki haft sómasamlegt viðurværi, þá hlýtur að líða að því, að það flyzt í brott, og það er einmitt vandamál af þessu tagi, sem við verðum að finna leiðir til þess að leysa. Og þetta frv. er fram borið sem hugmynd í því sambandi. Við vitum allir, að hér á landi er mikið af frystihúsum og þau eru mörg vel búin að vélum. En oft er ekki að því gáð, hversu mikilvægt þjóðhagslegt atriði það er, að þessi frystihús og þessar vélar séu nýtt eins og vera þarf. Nýting sumra þessara framleiðslutækja er ákaflega léleg. Hún getur komizt niður fyrir 10% á sumum stöðum. Og það er algerlega fráleitt, að hægt sé að reka fyrirtæki á skynsamlegan hátt með þessu móti. Það verður að tryggja það, að samhengi sé á milli fiskvinnslustöðvanna og hráefnisöflunarinnar, og það verður ekki gert með neinu öðru móti en því, að til sé í landinu einhver hráefnisaflandi, sem ekki hugsar eingöngu um tiltekinn stað, heldur leysir þau vandamál, sem upp koma hverju sinni. Ég geri mér fyllilega ljóst, að í þessu sambandi munu koma upp mörg vandamál. Það er t. d. augljóst, að það getur hlotizt af því verulegur aukakostnaður að flytja afla lengra en á næstu verstöð. En þetta höfum við Íslendingar gert á ýmsum sviðum. Við höfum t. d. flutt síldina á þennan hátt. Og þetta verður að leysa með einhverjum sameiginlegum sjóði, sem bætir upp þennan kostnað. En ef menn athuga þetta mál á félagslegan hátt út frá hinni sameiginlegu nauðsyn, þá á að vera bægt að leysa þetta mál. Ég vil sérstaklega benda á það í sambandi við þetta frv., að í því er ekki fólgin deila um rekstrarform togaraútgerðar á Íslandi. Þetta er ekki frv. um það, að ríkisútgerð eigi að koma í stað einkaútgerðar hér á landi. Mér þykir rétt að benda á þetta vegna þess, að einn af hv. alþm., Matthías Bjarnason, virtist ímynda sér það í útvarpsþætti á dögunum, að þessi frv. okkar og hv. framsóknarmanna væru frv. um allsherjarþjóðnýtingu á togaraútgerð á Íslandi. Þetta er alger misskilningur. Þetta frv. er ekki um neitt slíkt. Það er atriði, sem hægt er að ræða út af fyrir sig, en þetta frv. fjallar um annað. Þetta frv. hefur þann tilgang, eins og ég sagði áðan, að tryggja afla til þeirra staða, sem ekki fá hann vegna aflabrests á heimamiðum eða vegna þess, að báta skortir. Ég hygg, að þetta verkefni verði ekki leyst af neinum einkaaðila. Verkefni af þessu tagi verða einvörðungu leyst fyrir tilstilli ríkisvaldsins. Ef við komum ekki upp svona stofnun á vegum ríkisins, þá gerir enginn það. Og ef menn viðurkenna, að þarna sé um að ræða vandamál, þá hljóta þeir einnig við umhugsun að viðurkenna, að þetta vandamál getur enginn leyst nema hin samfélagslega heild. Um það fjallar þetta frv. Ég vil vekja athygli á því, að í frv. er m. a. eitt dálítið fróðlegt nýmæli, sem hv. framsóknarmenn hafa raunar tekið upp einnig í sínu frv., um það, að í útgerðarstjórn skuli tveir menn tilnefndir af áhöfnum skipanna og öðru starfsliði stofnunarinnar. Ég tel þetta vera mjög mikilvægt atriði, ekki einvörðungu í sambandi við þessa stofnun, sem þarna er gerð tillaga um, heldur einnig í sambandi við ýmsar aðrar ríkisstofnanir á Íslandi. Það er vissulega rétt, að í því er fólgin áhætta, þegar stofnuð eru ríkisfyrirtæki, sem fá mikil völd. Þess vegna verður að gera ráðstafanir til þess að auka raunverulegt lýðræði innan slíkra stofnana og lifandi þátttöku þeirra manna, sem að fyrirtækinu starfa, í stjórn þess. Þess vegna tel ég þessa hugmynd vera mjög veigamikla í sambandi við þetta mál og í sambandi við önnur ríkisfyrirtæki, eins og ég gat um áðan. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Togaraútgerð og endurnýjun togaraflotans eru mjög á dagskrá hjá Alþ. nú að þessu sinni, og má segja, að það sé kannske ekki neitt óeðlilegt, því að sú staðreynd blasir við, að samdráttur hefur verulega orðið í togaraútgerð hjá okkur, og endurnýjun skipa af þeirri gerð, sem við höfum fram að þessu átt, hefur ekki átt sér stað. Það, sem þó er sameiginlegt með þeim frv., sem fyrir liggja bæði í hv. Ed. og eins hér í þessari d., er það, að þar er því beint að ríkisvaldinu, að það taki þessi mál í sínar hendur og annist útgerð skipanna.Þetta frv. lá hér fyrir síðasta þingi, ef ég man rétt, eða frv. í svipuðu formi, og lýsti ég afstöðu minni til þess þá og tel ekki þörf á að endurtaka það núna, en ég sagði þá, eins og ég get reyndar alveg sagt við þetta tækifæri, að ég hef ekki trú á ríkisrekstri á togurum. Ég tel, að sú reynsla, sem fengizt hefur af bæjarrekstri þessara skipa, sé á þann veg, að það sé ekki það fordæmi, sem okkur kannske hentar bezt. Hvort það sé eðlilegt, að ríkið leggi eitthvað af mörkum og beiti sér beinlínis fyrir því, að endurnýjun togaraflotans eigi sér stað, er allt annað mál, og hef ég alltaf haft þá skoðun og hef hana enn, að það væri þá eðlilegast, að það gerðist í samráði við þá menn, sem mesta reynslu og bezta þekkingu hafa á þessum málum og mesta möguleika til að reka skip af þessari gerð með einhverjum árangri. Í sambandi við þá hugmynd, sem hér er fram sett í þessu frv., er það ein fsp., sem ég hefði viljað beina til hv. flm. Það er þar talað um tvær gerðir skipa, sem hin fyrirhugaða Útgerðarstofnun ríkisins ætti að reka. Það er í fyrsta lagi skuttogarar af stærðinni 1500–2000 tonn. Ég hygg, að Íslendingar hafi enga reynslu í rekstri slíkra skipa. Ég held, að það sé rétt með farið hjá mér, að í eigu Íslendinga hafi aldrei verið til slík skip af þessari stærð. Ég tel, að það væri mjög fróðlegt og jafnvel nauðsynlegt fyrir þá n., sem fær þetta mál, og raunar fyrir hv. alþm. alla að fá upplýsingar frá flm., í fyrsta lagi um stofnkostnað skipa af þeirri stærð, sem þarna eru tilgreind, og í öðru lagi, hvort þeir hafi gert sér nokkra hugmynd um rekstrarmöguleika og hugsanlega rekstrarafkomu skipa af þessari stærð. Ég tel, að þetta frv. verði varla rætt hér í d. af neinni alvöru og megi varla vænta nokkurs árangurs af því, nema flm. geti veitt einhverjar upplýsingar í þá átt, sem ég hef hér minnzt á, bæði í sambandi við stofnkostnað og hugsanlegan rekstrarkostnað og rekstrarafkomu skipa af þessari stærð, því að það náttúrlega er varla hægt að bjóða Alþ. upp á það að fara alveg blindandi í það að ákveða með l., að stofnað skuli til útgerðar af tiltekinni stærð, án þess að fyrir liggi nokkrar upplýsingar um rekstrarmöguleikana og hve mikið það mundi kosta ríkið að reka slík skip eða hvort hugsanlegt væri, að af þeim gæti orðið rekstrarhagnaður. Um hina hliðina á málinu, þar sem talað er um kaup á bátum af vissri stærð, 250–400 tonna, þá er það atriði, sem við þekkjum. Ég fór nýlega gegnum sjómannaalmanakið og sá af því, að í eigu Íslendinga eru nú 105 bátar af stærðinni frá 200–500 tonn. Við vitum nokkuð um stofnkostnað þessara báta, eins og hann hefur verið og jafnvel eins og hann er nú. Einnig vitum við nokkuð um möguleika á að reka þessi skip, þannig að þar horfir málið nokkuð öðruvísi við, og ætla ég ekki af þeim ástæðum að fara fram á það, að flm. leggi fram gögn eða veiti upplýsingar um stofnkostnað eða rekstrarkostnað, því að ég tel, að hægt sé að afla á nokkuð raunhæfan hátt upplýsinga frá þeim aðilum, sem eru eigendur slíkra skipa, sem nú eru í rekstri. Eitt atriði í sambandi við þetta mál, sem hv. flm. ræddi nokkuð í framsöguræðu sinni, var hugmyndin um að dreifa afla skipanna á hinar ýmsu hafnir landsins. Vissulega væri þetta mjög gott, ef hægt væri að beina togaraútgerð inn á þá braut, að aflanum yrði dreift á þá staði, þar sem helzt væri þörf fyrir aukna atvinnu hverju sinni. En á þessu er einn erfiðleiki, sem ég þekki og ég hygg, að allir, sem einhvern tíma hafa fengizt við togaraútgerð, þekki nokkuð, en það er í sambandi við áhafnir skipanna. Áhafnirnar eiga samkv. samningum visst landgönguleyfi og visst frí í landi, þegar skipið kemur í heimahöfn. Hvernig þessu yrði komið fyrir, ef skipið ætti að landa á 3, 4, 5 eða 6 stöðum úti á landi, er mér sannarlega ekki ljóst, og ég vissi, að á sínum tíma var mjög erfitt að fá menn til að skrá sig á skip úti í dreifbýlinu, sérstaklega menn héðan úr þéttbýlinu, og það er enn þá erfiðara að fá þá til þess að fara með hluta af farminum kannske frá Faxaflóa eða Vestmannaeyjum, meðan við rákum togarana, og eitthvað út á landsbyggðina. Þetta stóð í sambandi við þann rétt, sem þeir höfðu skapað sér í samningum við togaraeigendur, og þeir töldu með eðlilegu móti, að það væri tekjurýrnun fyrir þá, ef skipið væri tafið frá fiskveiðum með því að láta það landa víðar en í einni höfn og dreifa aflanum þannig á ýmsa staði út um landið. Þetta er alveg rétt. Það mundi tefja skipið um 4, 5 eða 6 daga í veiðiferð, ef það yrði sent frá Faxaflóasvæðinu vestur á firði, norður um land eða austur um land, og tekjumöguleikar áhafnar mundu minnka við það. Nú má það vel vera, að þarna yrði kannske annað viðhorf, ef þarna er um stór skip að ræða, sem yrðu þá í burtu svo og svo lengi á fjarlægari miðum, því að ég geri ráð fyrir, að það vaki fyrir flm., að skip af þessari stærð, 1500–2000 tonn, hljóti að vera gerð út á fjarlægari mið, en ekki heimamið, því að það hygg ég, að engum kæmi til hugar, að gert yrði. En þetta er örugglega atriði, sem mun valda erfiðleikum í sambandi við rekstur slíkra skipa, ef til kæmi. Ég skal nú ekki tefja umr. um þetta mál frekar að þessu sinni, en ég vil mjög eindregið fara fram á það, að flm. létu í té, annaðhvort nú við þessa umr. eða þá í þeirri n., sem fær málið til meðferðar, upplýsingar um þessi tvö atriði, sem ég hef hér minnzt á, þ. e. stofnkostnað skuttogara af stærðinni 1500–2000 tonn og aftur rekstraráætlun yfir útgerðina.

Flm. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Hv. 3. þm. Sunnl. hóf mál sitt á því að segja, að hann hefði ekki trú á opinberum rekstri á togurum og, að hann hefði ekki trú á ríkisrekstri, af honum væri í mörgum tilfellum mjög slæm reynsla. Þetta er tónn, sem oft heyrist hér í þingsölunum hjá þm. þessa hv. flokks, en ég held, að það sé kominn tími til að fara að kveða niður þennan söng. Við skulum aðgæta það, að hér á Íslandi er meira um opinberan rekstur á fyrirtækjum en um einkarekstur. Það er meira fjármagn bundið í opinberri eign, ef maður tekur saman ríkiseign og félagslega eign og eignir á vegum samvinnufélaga, en í rekstri einkaaðila. Og ég held, að reynslan sé sú, að þessi opinberu fyrirtæki eru sízt verr rekin en hin. Það er hægt að nefna dæmi um alls konar mistök, sem þarna hafa verið gerð, en það er hægt að nefna önnur dæmi og engu smávaxnari um hrikaleg mistök hjá einkaaðilum. En fyrst við erum einvörðungu að ræða um togaraútgerð í þessu sambandi, þá vil ég minna á það, að ég hygg, að bæði Bæjarútgerð Reykjavíkur og togarafélagið á Akureyri, sem er líka félagslegur rekstur, hafi verið rekin býsna myndarlega. Og eitt er víst, að alþýða manna hér og á Akureyri hefur notið mjög góðs af þessari útgerð. Hv. þm. beindi til mín tilteknum fsp. Ég skal viðurkenna það fúslega, að mig skortir sérþekkingu til að svara þeim af nokkurri nákvæmni. Ég hygg, að togarar af þeirri stærð, sem rætt er um í frv., mundu naumast kosta innan við 100 millj. kr. hver. En um rekstrarkostnað og afkomu get ég að sjálfsögðu ekkert sagt. Það er háð svo mörgum öðrum atriðum. Hins vegar vil ég minna þennan hv. þm. á það, að verulegur floti slíkra togara er gerður út á hafsvæðunum í Norður-Atlantshafi. Þessir togarar eru að sjálfsögðu gerðir út, vegna þess að útgerð þeirra er arðvænleg fyrir þau þjóðfélög, sem hlut eiga að máli. Þjóðfélögin telja sig hagnast á því að gera út þessa togara og fá aflann til sín. Við Íslendingar höfum betri aðstöðu en nokkur önnur þjóð til þess að hagnýta þessi hafsvæði. Og það eru engin rök fyrir því, að það, sem aðrar þjóðir geta gert með góðum árangri á þessu sviði, sé ókleift fyrir okkur. Hitt skal ég fúslega taka undir með þessum hv. þm., að það væri full ástæða til þess að kanna þessi atriði mun betur en við flm. höfðum gert. Ég vil taka mjög undir það, að sú n., sem fær málið til meðferðar, afli sér sem mestrar vitneskju einmitt um þá þætti, sem hann minntist á áðan. Hv. þm. vék að því, að af því gætu hlotizt ýmsir örðugleikar, ef skipta þyrfti afla t. d. togara á fleiri en einn stað og það gæti valdið óánægju hjá áhöfn skipanna o. s. frv. Mér er þetta fullkomlega ljóst. Ég vék að því áðan í framsöguræðu minni, að þarna myndu koma upp mörg vandamál, þetta vandamál, sem hv. þm. minntist á, og einnig það vandamál, að það verður aukinn tilkostnaður af því að vera að flytja fiskinn lengri leið og á marga staði. En auðvitað verður að gera þannig samninga við áhafnir þessara skipa, að þessi atriði vegist upp. Það er, held ég, orðið ákaflega tímabært að taka í meginatriðum til endurskoðunar ýmsa þætti í samningum sjómanna, vegna þess að úthald á fiskveiðum hefur lengzt svo fjarskalega mikið. Það er orðið algengt, að menn stundi sjóinn allan ársins hring án nokkurra hléa. Og það er áreiðanlega orðið tímabært að taka upp nýjan hátt á þessu, tryggja mönnum sumarleyfi og vetrarleyfi eða hafa það þannig, að hægt sé að skipta um áhafnir á skipunum. Ég hygg, að þetta sé alveg brýn nauðsyn í sambandi við þær breytingar, sem orðið hafa á útgerð á þessum lengda úthaldstíma, sem ég var að tala um. Vafalaust mundu þessi atriði koma þarna á dagskrá, eins og hv. þm. gat um, og þessi vandamál mundi verða að leysa og vafalaust mörg önnur, sem við flm. höfum ekki komið auga á. Engu að síðu stendur eftir sú staðreynd, sem þessi hv. þm. viðurkenndi með mér, að þetta væri mikið vandamál, að ekki væri hægt að tryggja nægilegan afla til þess að tryggja afkastagetu frystihúsa, þegar um er að ræða aflabrest á heimamiðum eða of fáa báta. Og úr þessu vandamáli verðum við að bæta, og ef hv. þm. hefur ekki trú á því, að hægt sé að bæta það með þeirri hugmynd, sem felst í till. okkar hv. þm., Eðvarðs Sigurðssonar, þá væri mjög æskilegt, að hann sem reyndur maður á þessu sviði kæmi fram með einhverja aðra hugmynd, sem dygði til að leysa þetta vandamál, því að þetta er vandamál, sem er hægt að leysa, og þetta er vandamál, sem við verðum að leysa. Það nægir ekki að taka neikvæða afstöðu og segja: „Ég hef ekki trú á þessu,“ ef menn hafa enga jákvæða skoðun og geta ekki gert neina sjálfstæða grein fyrir því, hvað þeir vilja sjálfir. Ég sé, að hæstv. forsrh. er kominn í sæti sitt. Ég leyfði mér áðan í framsöguræðu minni, að beina þeirri fsp. til hæstv. ríkisstj., hvort þess mætti vænta, að gerðar yrðu einhverjar ráðstafanir núna á næstu vikum til þess að tryggja það, að hafizt verði handa um smíði nýrra togara handa Íslendingum, innanlands eða erlendis. Ég held, að alþm. eigi rétt á því að fá vitneskju um slíkar fyrirætlanir, ef um þær er að ræða, og mér væri þökk á því, ef hæstv. forsrh. gæti greint frá þessu máli.



Herra forseti. Allt þetta mál er til athugunar og þá fyrst og fremst hjá sjútvmrh., og mun hann að sjálfsögðu gefa þinginu skýrslu um málið, strax og það liggur nægilega ljóst fyrir.



Herra forseti. Það er nú kannske ekki ástæða til þess að lengja þessar umr. mikið, en hv. frsm. lét liggja að því, að það væri ekki nægilegt fyrir mig að taka neikvæða afstöðu til þessa máls, en benda ekki á neinar aðrar leiðir. Erindi mitt hingað í ræðustól áðan var að biðja um vissar upplýsingar, sem ég satt að segja hélt nú, að flm. frv. hefðu aflað sér, áður en þeir settu það inn í Alþ. í þeirri mynd, sem það kemur fram, þ. e. að lögfesta, að stofna skuli til Útgerðarstofnunar ríkisins, sem skuli gera þessa ákveðnu hluti, að kaupa 5 togara af þessari stærð og 5 báta af tiltekinni stærð. Ég tel það nokkuð mikla tilætlunarsemi, að alþm. taki við þessu og geti ekki fengið frá flm. eðlilegar upplýsingar í sambandi við málið. Þar sem hann var að biðja um jákvæða afstöðu í sambandi við útgerðina eða útgerðarmálin og öflun hráefnis til hinna ýmsu vinnslustaða úti á landi, þá vil ég benda á það, að ég hef hér árum saman barizt fyrir því, að veruleg tilslökun yrði gerð á þeim l., sem giltu um bann gegn botnvörpuveiðum, til handa skipum af tiltekinni stærð til hráefnisöflunar fyrir hinar ýmsu vinnslustöðvar, sem dreifðar eru allt í kringum land. Alþ. bar þá gæfu til þess að stíga þetta skref á síðasta vetri, og ég tel, að það hafi kannske orðið frekar en margt annað til þess að skapa verulega aukna atvinnu og tryggja nokkuð atvinnu yfir þann tíma, sem víða um land var ákaflega erfitt fyrir fiskvinnslustöðvarnar að halda rekstri sínum gangandi á eðlilegan hátt. Ég tel, að þarna hafi verið stigið mjög jákvætt spor með einfaldri lagabreytingu, sem hafi haft mun meiri og betri áhrif á atvinnu- eða rekstrarafkomu og rekstrarmöguleika vinnslustöðvanna úti um landið en það, sem hér liggur fyrir og flutt er af hv. 6. þm. Reykv. og hv. 2. landsk. þm. Þegar rætt er um togaraútgerð og endurnýjun togaraflotans, þá er það eitt atriði, sem nokkuð stendur í mér í sambandi við það mál. Ég skal viðurkenna það. Og það er alveg sama, hvort er um ríki að ræða eða einstaklinga. Ég hef ekki orðið þess var, að menn geri sér grein fyrir því, að möguleikar til togaraútgerðar hér á landi nú eru allt aðrir en þegar togaraútgerð var í blóma sínum og byggði vissulega upp bæði Reykjavík og fleiri staði. Það gerir bara gæfumuninn, að það er ekki sá sami afli á miðunum, þó að togarar fengju að fara inn að þremur mílum allt í kringum landið, eins og var á þeim tíma. Það er bara ekki aflamagn fyrir hendi til þess að reka þá með þeim árangri, sem með þarf, ef þessi útgerð á að geta staðið á eigin fótum án styrkja úr ríkissjóði. Ég hef yfirleitt ekki heyrt, þegar menn tala um togaraútgerð, að menn gerðu sér grein fyrir þessu. En þetta er bara staðreynd, sem við verðum að horfast í augu við. Áður fyrr gátu togararnir ausið upp afla, bæði hér við Suðvesturland og fyrir Vestur- og Norðurlandi, og haft miklu meiri möguleika til þess að rekstur þeirra gæti verið hagkvæmur en þeir hafa nú, jafnvel þó að þeim væri hleypt inn að þrem mílum allt í kringum landið, sem ég hygg, að eigi nú kannske eitthvað í land, að gert verði, því að það út af fyrir sig get ég ekki séð, að það tryggi afkomu þeirra eða veiti þá tryggingu, sem með þyrfti, til þess að afkoma þeirra gæti orðið hagkvæm. En þetta mál fer nú vonandi til n., og það er alveg rétt, að ég geri ráð fyrir að sú n., sem við því tekur, reyni að afla sér þeirra upplýsinga, sem ég tel þó, að hefði verið mjög eðlilegt, að flm. hefðu getað látið okkur hér í té við 1. umr.