Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Gylfi Þ. Gíslason) : Hæstv. forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að lengi hefur verið mikill áhugi á skák á Íslandi. Skákkunnátta er mjög útbreidd meðal íslendinga og áhugi á skák hefur farið ört vaxandi á undanförnum árum. Og svo er nú komið að íslendingar hafa getið sér hinn besta orðstír á erlendum vettvangi á þessu sviði, ekki aðeins á Norðurlöndum, heldur á heimsvettvangi. Íslendingar hafa eignast ýmsa afburðamenn í skák á heimsmælikvarða, stórmeistara og aðra þá sem sæmdir eru verðlaunum og titlum á alþjóðlegum skákmótum. Það var lengi vel baráttumál launþegasamtaka að auka sem mest tómstundir. Það var talið jafngildi beinna kjarabóta að fá tómstundum fjölgað. Í velmegunarþjóðfélagi nútímans er hins vegar svo komið að sumir telja vaxandi tómstundir færa nokkurn vanda, það sé nokkur vandi á höndum að hagnýta tómstundir til þroska og ánægju. Iðkun skákíþróttar er ein helsta tómstundaiðja bæði fullorðinna og ungra manna hér á Íslandi og á því getur varla leikið nokkur vafi að iðkun skákíþróttarinnar - skáklistarinnar vildi ég mega segja - er hin hollasta tómstundaiðja sem völ er á. Þess vegna er á því enginn vafi að stuðningur við bað að skólafólk iðki skák mundi verða mjög til bóta. Það mundi bæta skólastarfið sjálft og hjálpa ungu fólki til þess að hagnýta tómstundir sínar ekki aðeins sér til heilbrigðrar ánægju, heldur einnig til þroska. Hið opinbera hefur stutt nokkuð að því að skák sé kennd í skólum og skákmenn tefli við skólafólk. En þetta hefur gerst með óformlegum hætti og hefur því ýmsum þótt rétt að lögbinda slíka starfsemi, og það er markmið þessa einfalda frv., að ráðh. verði heimilað að gera slíkt. Efni þess er það eitt - og getur varla einfaldara verið - að ráðh. sé heimilt að skipa íslenska skákmenn í fast starf við íslenska skóla til kennslu í skák. Þó þykir rétt að takmarka þessa heimild við það að skákmaðurinn hafi hlotið stórmeistaratitil eða annan alþjóðlegan titil í skák, en nokkrir íslendingar hafa getið sér slíks frama á erlendum vettvangi. Laun skulu vera hámarkslaun menntaskólakennara. Ef þessi slík ákvæði yrðu að lögum væru tvær flugur slegnar í einu höggi. Annars vegar væri skólastarf bætt og stutt að því að skólafólk noti tómstundir sínar með heilbrigðum og þroskandi hætti og hins vegar væri hinum stórsnjöllu skákmönnum, sem íslendingar hafa eignast, auðveldað að helga sig skákíþróttinni - skáklistinni - í þeim mæli sem nauðsynlegt er til þess að þeir geti áfram helgað sig skákíþróttinni og bætt eigin skilyrði og annarra til þess að öðlast áframhaldandi og vaxandi frama bæði á Íslandi og á alþjóðavettvangi. Síðan þetta mál var lagt fram hef ég orðið þess var að efni málsins hefur hlotið stuðning hjá skákmönnum, hjá skólamönnum og hjá skólafólki. Þess vegna vildi ég mega vænta þess að málið fengi vinsamlegar viðtökur í þeirri n., sem ég legg til að málinu verði vísað til, þ. e. menntmn., og það geti hlotið afgreiðslu á þessu þingi. Hér er að sjálfsögðu ekki um pólitískt mál að ræða, hvað þá flokkspólitískt, og vona ég því að sem almennust samstaða geti um það skapast.



Virðulegi forseti. Ég er eingöngu hingað kominn nú til þess að lýsa yfir mjög eindregnum stuðningi mínum við það frv. sem hér liggur fyrir. Ég vil þakka flm. þess, hv. 9. þm. Reykv., fyrir framlagningu þess og glögga grg. og ég vil mega vænta þess að frv. fái þrátt fyrir setu margra varamanna fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi. Skákáhugi hefur jafnan verið ríkur meðal íslendinga þótt hann hafi kannske aldrei verið meiri en nú, og íslendingar hafa eignast afburðamenn á sviði þessarar íþróttar - á sviði þessarar listar sem ég vildi líka svo nefna - þó að auðvitað beri þar hæst stórmeistara okkar þá Friðrik Ólafsson og Guðmund Sigurjónsson. En það eru margir aðrir sem hafa náð mjög glæstum árangri bæði fyrr og síðar. Það er enginn vafi á því að aukin fræðsla og aukin þjálfun er öruggasta leiðin til betri árangurs. Sá árangur leiðir svo aftur til vaxandi áhuga og kallar þar með beinlínis á aukna fræðslu og aukna þjálfun. Þessa hringrás tel ég vera mjög heppilega. En til þess að ná glæstum og raunar alveg nauðsynlegum alþjóðaárangri dugir ekki meðfædd skákgáfa ein saman. Þar verður að koma til þjálfun og svo keppni við fremstu meistara. Af þessu leiðir nánast óhjákvæmilega atvinnumennsku og hún verður hinum allra fremstu nauðsynleg, en tekjur af slíkri atvinnumennsku eru afar óvissar, afar ótryggar, og með frv. þessu er í senn stefnt að tekjustofni handa okkar fremstu meisturum á sviði skáklistarinnar, jafnframt því sem kennslan gæti verið þjálfunarþáttur þeim sjálfum, þótt auðvitað væri með nokkrum öðrum hætti en hjá hinum er menntunarinnar munu njóta. Auðvitað yrði skák - býst ég við - að vera valgrein, en ekki skyldugrein og kennslufyrirkomulag skipulagt í samráði við samtök skákmanna og skákkvenna annars vegar og fræðsluyfirvalda hins vegar. Ég býst hins vegar við því að hv. flm., hv. 9. þm. Reykv., hafi, áður en hann lagði þetta frv. fram, nokkuð kynnt sér að þeir skákmanna okkar, sem náð hafa alþjóðlegri viðurkenningu, mundu fúsir til að taka að sér skákkennslu svo að af framkvæmdum megi verða ef frv. nær fram að ganga, sem við báðir einlæglega vonum, Fyrir mörgum árum var ég í stjórn Friðrikssjóðs. Þessi sjóður var til þess stofnaður að gefa Friðrik Ólafssyni kost á því að stunda íþrótt sína meira en ella hefði kannske orðið. Það voru fyrirtæki og einstaklingar sem gáfu í þennan sjóð, að mig minnir, 500 kr. á ári í 5 ár. Þetta var mikið fé í þá tíð og það dugði allnokkuð, og það var einmitt á þessum árum sem Friðrík Ólafsson vann sín glæstu afrek á sviði skákíþróttarinnar, og ég hygg að þau hafi yljað mörgum íslendingum um hjartarætur, a. m. k. einlægum skákáhugamönnum eins og mér og fleirum, og þá hygg ég að mörgum hafi fundist vera aukið yndi að því að vera íslendingur. Ég nefni þetta aðeins sem dæmi um það hvað bætt aðstaða, þótt kannske í smáu sé eins og þarna var, stuðlaði að glæstari og betri árangri en ella hefði e: t. v. orðið. Ég vil aðeins segja það að lokum að ég tel að skákáhugi íslendinga verðskuldi að hlúð sé að honum og hann efldur, og ég tel að skákmenn okkar verðskuldi að þeir hafi til þess aðstöðu að stunda íþrótt sína og þessa list. Og með því að það frv., sem hér liggur fyrir, stuðlar að þessu hvoru tveggja, lýsi ég aftur yfir eindregnum stuðningi mínum við það, þakka hv. flm. og vil mega vona enn að það nái fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til að lýsa stuðningi við þetta mál sem ég tel að sé meira en tímabært að flytja hér á hv. Alþ. Við styðjum ýmsa aðila í ýmsum efnum. Við styðjum listamenn á ýmsum sviðum. Það er því eðlilegt að við veitum því athygli þegar sérstakir afreksmenn í einhverri íþrótt koma fram á sjónarsviðið. Það er vissulega þess vert að veita því verðskuldaða athygli þegar afreksmaður á borð við Friðrik Ólafsson skákmeistara tekur þátt í keppni í íþrótt sinni á alheimsmótum og mætir þar fremstu skáksnillingum veraldar og heldur fyllilega sínum hlut. Þess vegna álít ég að sá þáttur málsins sem snertir það að styrkja eða skapa skáksnillingum, sem við eigum á að skipa, a. m. k. tveimur, bætta aðstöðu, sé gott og þarft mál og væri Alþ. til sóma að mínum dómi ef tekið væri til við rösklegan stuðning við slíkt málefni. Svo er einnig hitt, að skákíþróttin er býsna almenn hér á landi, mjög mikið iðkuð, sennilega miklu meira hlutfallslega en í nokkru öðru landi. Þetta er holl og góð íþrótt og þroskandi leikur fyrir alla og ekki síst fyrir þjóð eins og íslendinga sem eiga langt skammdegi og langan vetur og verða að vera inni við, þannig að ég er þeirrar skoðunar að hér sé hreyft þörfu og góðu máli og vil lýsa eindregnum stuðningi við það.

Ingólfur Jónsson; Herra forseti. Ég get sagt nokkuð svipað og síðustu ræðumenn, að ég er hingað kominn til að lýsa stuðningi við þetta mál. Ég tel það alveg tímabært að gera ráðstafanir til þess að kenna skák. Hingað til hafa menn orðið að læra hana af bókum og af sjálfum sér, sem er vitanlega miklu erfiðara en að njóta kennslu hæfra manna. En ég vil aðeins vekja athygli á því að í 1. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir því að það séu aðeins menn með stórmeistaratitil eða annan alþjóðlegan titil sem ætlað er að skipa til þessarar kennslu. Nú eigum við tvo stórmeistara, en það er alls ekki víst að þeir hafi tíma til að taka kennsluna að sér. Alþjóðlegan titil hefur, held ég, aðeins einn til viðbótar stórmeisturunum. En hér á landi eru margir menn sem kunna skák og eru færir til þess að stunda kennslu í þeirri grein þótt þeir hafi ekki stórmeistaratitil eða alþjóðlegan titil. Það er alveg öruggt að hér eru margir sem eru færir um að kenna þótt þeir hafi ekki hlotið sérstaka gráðu. Þetta er aðeins til umhugsunar og athugunar, hvort ekki er þörf á að breyta greininni, en það breytir ekki því að stefnan er rétt að taka hér upp kennslu í skák. Íslendingar eru áhugamenn um skák. Það eru víst margir sem kunna mannganginn og kannske lítið meira. En flestir hygg ég að hafi eitthvað gert að því að tefla skák um ævina á uppvaxtarárunum og kannske eftir að þeir urðu fullorðnir. Með fáum fréttum er betur fylgst heldur en þegar Friðrik eða okkar menn eru á alþjóðlegum mótum að keppa. Það er rétt sem hér hefur verið sagt að mörgum yljar um hjartarætur þegar íslensku keppendunum gengur vel og þeir drýgja dáðir á þessu sviði. - Ég vil aðeins endurtaka það að ég mun styðja þetta mál.



Herra forseti. Það er einmitt vegna ræðu síðasta hv. ræðumanns að ég stend upp núna, reyndar til að lýsa stuðningi mínum við það sem hann benti á, ég hafði rekið augun í þetta líka, en kannske fyrst og fremst til þess að mæla með samþykkt þessa frv. Eins og komið hefur fram eigum við að reyna að láta þetta frv. ganga skjótlega fram og samþ. það nú á þessu þingi. Ég hef lítið á þetta með tvennt í huga, annars vegar að við eigum með slíkri kennslu sem við tökum upp að stuðla að menntun barna og unglinga í skólum okkar, og hins vegar getur þarna verið um óbeinan stuðning að ræða við meistara okkar. Við getum veitt þeim óbeinan stuðning með því að veita þeim aðstöðu til slíkrar kennslu. Það er alveg furðulegt hvað hefur orðið mikill áhugi hjá íslendingum í þessum málum, t. d. eftir heimsmeistarakeppnina, sem hér var milli Fischers og Spaskys. Heima hjá mér tók ég eftir því að börn, 8–14 ára, voru með félaga sina og tefldu og tefldu frá morgni til kvölds. Og í hvert skipti sem sigur vinnst eða verðug framkoma og sigrar okkar manna á erlendum vettvangi berast til þjóðarinnar í fjölmiðlum, þá eru unglingarnir og börnin komin af stað til þess að reyna að feta í þeirra fótspor. Ég veit að þótt ekki væri annað en að þeim væri gefið tækifæri, stórmeisturum okkar, til þess að fara um landið - við skulum hafa í huga að það er ekki bara Reykjavík, heldur allt landið - koma fram í okkar skólum, - og þá tek ég undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, þá auðvitað getum við látið aðra aðila annast hina, hvort sem það verður dagleg, vikuleg eða mánaðarleg kennsla, - en ég held að það hafi mikla þýðingu þegar slíkir garpar fá að koma til unglinganna úti um allt land og að því eigum við að stuðla. M. a. vegna þess mæli ég eindregið með því að við samþykkjum þetta frv. nú á þessu þingi.

Frsm. meiri hl. (Pétur Sigurðsson) : Herra forseti. Ég held að mér leyfist í upphafi máls míns að koma á framfæri einni fullyrðingu, sem sé líklega samdóma álit hv. sjútvn., Nd. En sú fullyrðing er í því fólgin að telja að við sem þar eigum sæti, hefðum frekast viljað vera lausir við að mæla með og styðja þetta frv. En þessi fullyrðing er að sjálfsögðu komin fram vegna okkar og sambands við þá sem hlut eiga að máli, en við verðum því miður eða þá að sjálfsögðu - getum við orðað það líka - að taka mið af því hvað við þurfum að gera, þeir sem hafa tekið að sér að styðja hæstv. ríkisstj. og standa að stjórn ríkisins. Eitt af því, sem verið er að gera með þessu frv. og öðrum, sem hafa verið hér á ferðinni að undanförnu, er að þau hafa að markmiði að ráða fram úr gjaldeyrisþröng og efnahagslegu öngþveiti þjóðarinnar og fyrirbyggja atvinnuleysi. Ég álít persónulega að kannske gangi þetta frv. lengst í því efni að gera það mögulegt að sú atvinnugrein, sem flestum útvegar atvinnu og þjóðinni beint og óbeint þær tekjur sem hún hefur til ráðstöfunar, að við gefum þessari atvinnugrein, sjávarútveginum, útgerðinni, tækifæri til þess að starfa á því sem við mundum kalla nær heilbrigðan grundvöll, sem við verðum þó að viðurkenna að er ekki til í þjóðfélaginu í neinni grein í dag. Við erum hins vegar sammála um það, þeir sem að þessu nál. og brtt. standa, meiri hl. sjútvn., að við reynum hvað við getum til þess að mæta vandamálunum og við viljum vinna um leið að því að nýjar atvinnugreinar rísi upp og verði til hjá okkur, - atvinnugreinar sem eru þá byggðar á okkar eigin orku í fallvötnum og heitu vatni í iðrum jarðar. En það eins og allt annað verður að sjálfsögðu að haldast í hendur við sjávarútveginn, útgerðina. Við vitum hvaða þýðingu hann hefur fyrir þjóðina, og það er okkar skylda að sjá til þess að sá atvinnuvegur geti gengið. Eins og segir í nál. meiri hl. var þetta mál eða drög að þessu frv., sem hér hefur verið lagt fram, til athugunar og umr. hjá stjórnarflokkunum í rúman mánuð. Það var svo lagt fram í hv. Nd. Alþ. 22. apríl og tekið til umr. og vísað til n. 25. apríl. Í sjútvn. var þá ákveðið, og það var samdóma álit n., bæði minni og meiri hl., til þess að flýta afgreiðslu frv. að hafa þann hátt á að n. kallaði til þeirra, sem voru fulltrúar viðkomandi hagsmunasamtaka, og fengu þá á fund sinn í stað þess að senda málið til umsagnar, sem hefði óhjákvæmilega tekið lengri tíma. Þetta varð að ráði, að þessir aðilar komu á fund n., og hún heyrði álit þeirra og gat spurt þessa fulltrúa og beðið ýmissa upplýsinga. Ég held að það megi fullyrða að efni frv. hafi ekki komið neinum á óvart meðal þessara aðila, enda hafði hæstv. sjútvrh. kynnt málið fyrir flestum þeirra, þegar það komst á dagskrá eftir gengisfellinguna í febrúar. En það hafa nokkrar breyt. verið gerðar á frv. frá upprunalegri mynd þess, m. a. vegna ábendinga útgerðarmanna og fulltrúa þeirra og sjómanna, og þá ekki síst frá fulltrúum stjórnarflokkanna í sjútvn. beggja d. Þeir hafa á liðnum vikum átt fjölmarga fundi með ráðh. um málið. Í grg. eru þeir aðilar taldir upp, sem komu á fund n. Það voru að sjálfsögðu aðstoðarmaður sjútvrh.-og forstöðumaður Þjóðhagsstofnunarinnar, Jón Sigurðsson, enn fremur, eins og þar er talið upp, fulltrúar þeirra helstu hagsmunasamtaka sem hlut eiga að máli í sambandi við þetta mál. Við fengum og vorum síðast í dag að fá bréf frá hagsmunasamtökum, er við fengum frá tveim aðilum, frá Síldarverksmiðjum ríkisins og frá Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, mjög hörð mótmæli og kannske hvað hörðust frá Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda. En það er eins og ykkur mun kunnugt, hv. þm., þeir sem hafa með saltfiskverkun og útflutning að gera. Þessir aðilar töldu sig þurfa að koma því á framfæri við Alþ. að þeir væru með nokkrar ófrávíkjanlegar kröfur stjórnar Sölusambands ísl. fiskframleiðenda. Bæði þær kröfur og aðrar frá þessum umræddu hagsmunasamtökum, sem talin eru upp í grg. - það var hlustað á og það var reynt að skoða hvert einasta atriði, sem þar kom fram, og ég vil leyfa mér að láta þá skoðun í ljós, að það hafi verið reynt að koma á móti óskum þeirra og kröfum eins og frekast var unnt. Það er máske auðvelt í sambandi við lausn vandamála að segja: Við borgum þetta bara úr ríkissjóði. En ég held að allir menn, sem til þekkja, víti að þannig standi á í dag að það eru ekki til peningar þar til þess að taka upp tugmilljóna eða hundraða milljóna kr. greiðslur, sérstaklega þó þegar við gætum þess að það eru ákveðnir þættir innan útgerðarinnar eða sérstaklega þó fiskframleiðslunnar, sem búa við mjög góðan hag og kannske svo góðan hag, að þeir sjálfir, sem við hann búa, eru feimnir við að láta í ljós hver sá góði hagur er. Það má segja kannske að það hafi verið alhliða hjá öllum þessum hagsmunafulltrúum sem komu á fund n. að þeir lögðu mikla áherslu á að þeirra hagsmunir væru ekki bornir fyrir borð og að þeirra framleiðslugreinar héldu öllu sínu. Má segja að niðurstöðu funda með þessum aðilum hafi mátt túlka með vísunni vestfirsku sem hljóðar á þessa leið, með leyfi forseta: Margur ágirnist meira en þarf, maður einn fór að veiða skarf og hafði fengið fjóra, elti þann fimmta og í því hvarf ofan fyrir bjargið stóra. Má máske segja líka til viðbótar þessu að það séu ekki allir sem þekki sinn vitjunartíma og muni með kröfugerð sinni og kröfuhörku kannske hverfa niður fyrir bjargið stóra áður en yfir lýkur. Það er í sjálfu sér eftirtektarvert að það kom ekki fram hjá neinum þessara hagsmunafulltrúa að það jaðrar við neyðarástand í efnahagsmálum okkar þjóðar og að þessar aðgerðir, sem nú er verið að gera með flutningi þessa frv. og fleiri frv., sem bæði hafa verið samþ. og eru máske á leiðinni, að þær beindust fyrst og fremst að því að halda sem flestum atvinnutækjum gangandi til að fyrirbyggja atvinnuleysi og auka gjaldeyrisforða þjóðarinnar. Ég held að enginn loki augunum fyrir því að ef atvinnuleysi bættist ofan á þá miklu verðbólgu sem íslenskt þjóð býr nú við, þá mundi það valda hörmungum allrar alþýðu manna. Það má líka líkja þeim ráðstöfunum, sem nú er verið að gera, við það sem gert var og að ég tel með samþykki allflestra aðila í þjóðfélaginu, en það var er ríkisstj. og þá í samráði við alþýðusamtökin beitti sér fyrir launahækkun til láglaunafólks og kjarabótum til þeirra og annarra launþega með breyt. á skattalöggjöfinni. Með þessu frv., sem við erum nú að taka hér til umr., er verið að flytja til innan sjávarútvegsins sjálfs. Það er verið að flytja frá þeim, sem högnuðust bæði beint - og frekast beint - og óbeint á gengisfellingunni, til útgerðarinnar, svo að hún fái gengið á sem næst eðlilegan hátt. Okkur, sem stöndum að flutningi þessa frv., stjórnarflokkunum á Alþ., hefur verið legið á hálsi fyrir að auka svokallað sjóðafargan, þrátt fyrir yfirlýsingar ríkisstj. um að draga úr því kerfi sem nú er búið við. Að vísu er engum nýjum sjóði bætt við, en tekjur Olíusjóðs eru auknar með hækkun útflutningsgjalds til að mæta mikilli hækkun olíunnar og reyndar nær allra rekstrarliða útgerðarinnar. Þær - við vonum, tímabundnu aðgerðir, sem felast í frv., og þær breyt., sem gerðar hafa verið á því frá því að það var fyrst kynnt, eiga sér ástæður, sem ég mun nú nokkuð lýsa. En áður en ég kem að því vil ég aðeins benda á kostnaðarliði, hækkunarliði hjá útgerðinni, auk olíunnar, sem frá áramótum mun nema nær einum milljarði kr. Þjóðhagsstofnunin hefur gert áætlun um það fyrir sjútvn. þessarar hv. d. hver hækkun helstu rekstrarliða útgerðar hafi verið frá ársbyrjun 1975 til marsverðlags 1976 og er þá miðað við ársgrundvöll. Á veiðarfærum er það hjá bátum, sem ekki veiddu loðnu, 273 millj., hjá bátum, sem veiddu loðnu, 41 millj., hjá minni skuttogurunum 91 millj. og stærri skuttogurunum 52 millj., eða samtals í veiðarfærum á ársgrundvelli 467 millj. Iðgjald skipatrygginga að frádregnum endurgreiðslum verður samtals 49 millj. Viðhald verður samtals á þessum framangreindum flokkum 221 millj. og afskriftir 174 millj. Samtals er þetta 901 millj. á ársgrundvelli plús það sem ég áður sagði, olíuhækkunin. Allt þetta nema nær 2 milljörðum kr., en þá er niðurgreiðsluverð olíunnar einnar komið á ársgrundvelli, með því sem áður var, upp í 21/2 milljarð kr. Þegar þetta frv. var fyrst kynnt var áætlað að í stað þess að hækka útflutningsgjöld til fjáröflunar fyrir Olíusjóð skyldu fiskkaupendur greiða útgerðinni fram hjá samningsbundnum hlutaskiptum 11% hærra fiskverð en nú er. Þessi stefna var kynnt sjómönnum og útgerðarmönnum á hávertíðinni, meðan viðkvæmir samningar stóðu yfir. Ábyrgir aðilar úr röðum sjómanna skýrðu sjútvrh. frá því að ef þessi leið yrði lögfest næðust engir samningar á bátaflotanum fyrr en eftir langt samningaþóf, jafnvel verkfall, sem ekki lyki nema með afarkostum fyrir útgerðina. Þessi skoðun var staðfest af áðurnefndum fulltrúum, sem eru nefndir í nál. sjútvn. meiri hl., og var staðfest af þeim fulltrúum, sem komu frá sjómannasamtökunum á fund n. Þeir sögðu aðspurðir að það hefði aldrei verið samið upp á það sem þó samdist um, ef slík lagaákvæði hefðu verið yfir sjómannasamtökunum. Þá var það mat okkar í meiri hl. n., og ég geri ráð fyrir að það sé reyndar líka skoðun þeirra sem skila minnihlutaáliti, að það væri ákaflega óskynsamlegt að fara þessa einhliða fískverðshækkunarleið þegar væri horft til sameiginlegrar óskar sem hefur komið fram frá framangreindum aðilum og er á þessa leið. Samninganefnd Sjómannasambands Íslands og Landssambands ísl. útvegsmanna samþ. að óska eftir því við ríkisstj. að hún feli Þjóðhagsstofnuninni að láta fara fram endurskoðun á samningafyrirkomulagi varðandi kerfisbreytingu á hlutaskiptum og afstöðu til sjóðakerfis sjávarútvegsins. Samninganefndirnar óska eftir að skipuð verði 9 manna n. undir forustu Þjóðhagsstofnunar með aðild tveggja fulltrúa frá eftirtöldum samtökum: Sjómannasambandi Íslands, Landssambandi ísl. útvegsmanna, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda, og enn fremur að kallaðir verði til fulltrúar Alþýðusambands Vestfjarða og Alþýðusambands Austurlands. N. skili áliti fyrir 1. des. 1975. Lagasetning þess efnis, að fiskverð skyldi einhliða hækka til útgerðarmanna, hefði að sjálfsögðu haft í för með sér þá skoðun sjómanna að um stefnumörkun væri að ræða. Þetta væri eina leiðin sem fara ætti við endurskoðun sjóðakerfisins. Þetta bar að sjálfsögðu að forðast svo að árangur næðist, en það virðist nú vilji allra aðila, sem hlut eiga að máli, nema þeirra sem máske eru ekki farnir að skilja tilgang eigin samþykktar enn þá. En ef þessi einhliða leið hefði verið farin hefði ekki þurft á sjómönnum að halda í væntanlegri endurskoðun, útgerðarmenn hefðu getað ríslað sér við þá uppskiptingu í sínum hóp. Á ekki mjög mörgum s. l. árum og með samþykkt þessa frv. er svo komið að nær 60% af fiskverði kemur ekki til hlutaskipta þrátt fyrir skýr samningsákvæði sjómanna og útgerðarmanna þar um. Þessi staðreynd og upplýsingar, sem eru að koma, þótt máske óstaðfestar séu að nokkru, um yfirborganir til útgerðarmanna, auk margs konar fríðinda til þeirra, eru nú að ríða Verðlagsráði sjávarútvegsins að fullu. Það eru æ fleiri sjómenn, ábyrgir aðilar í röðum samtaka þeirra, sem hafa kveðið upp úr um það nú upp á síðkastið að það sé til lítils að sitja á löngum fundum þar og það hafi lítið að segja að gera þetta og vinna svona meðan búið sé við framangreindar staðreyndir, sem ég hef greint hér frá, auk þess sem íslensk sölusamtök á erlendum mörkuðum virðast ekki þurfa að gefa upp samningsbundið söluverð afurða, sem innlenda verðið á þó að taka mið af samkvæmt lögum Verðlagsráðs sjávarútvegsins. Ef þetta verðákvörðunarkerfi á ekki að hrynja í rúst á næstunni verður full alvara að fylgja þeirri endurskoðun, sem um hefur verið beðið, og það situr þá síst á sumum af samtökum sjómanna að sniðganga slíka endurskoðun, heldur eiga þeir að ganga þar á undan og Alþ. á að vera í fararbroddi um að skora á þá að gera það. Og máske þarf Alþ. líka að ganga að því að endurskoða og setja lög og lagaákvæði um starfsemi þeirra sölusamtaka sem njóta einkaréttar hjá íslensku þjóðinni í sambandi við sína starfsemi, og þar á ég við útflutning á afurðum sínum. Það voru fleiri vandamál, sem komu upp nú í sambandi við störf n. og höfðu að vísu verið rædd, en kannske ekki til fullnustu á þeim tíma sem þetta var til umr. milli sjútvn. beggja d. og undir forsæti hæstv. ráðh. En í sambandi við 11%, sem tóku breytingum á því stigi að meiri hl. n. var að ræða saman, þá komu upp tvö önnur vandamál og þ. á m. var sú skoðun saltfiskframleiðenda, að ef við fylgdum stíft eftir því sem segir í 2. gr. frv. um 6% útflutningsgjald af fob.-verði útflutnings á saltfiski, ef við ekki gerðum þar einhverja bragarbót á, þá mundum við máske með þessari aðgerð ríða að fullu þurrfiskútflutningi okkar og verkun og auk þess stæði saltaði ufsinn ákaflega illa í sambandi við erlenda markaði. Við höfum, sbr. brtt., sem n. í heild flytur, komið á móti þessari skoðun. Þó að það sé álit a. m. k. meiri hl. í sjútvn. að saltfiskverkunin standi máske miklu betur en sé látið í skina, þá vitum við að þeir, sem ekki eru með hráefnisframleiðsluna og blautfiskverkunina í sínum höndum, þeir sem eru eingöngu með þurrfiskverkunina, þeir ríða ekki of feitum hesti frá sinni framleiðslu, auk þess sem við vitum um leið að sala þessara afurða hefur dregist saman á erlendum mörkuðum og við þurfum að gæta þess að halda þeim, jafnvel þó að ríkissjóður eða aðrir sjóðir komi á móti. Við verðum þá að vera reiðubúnir og geta komið á móti með nokkra lækkun á gjöldum til ríkisins til þess fyrst og fremst að tryggja framtíðarmarkaði fyrir þurrfiskinn. Það sjá allir, að það er mikið sem fylgir því, ekki aðeins að blautfiskverka fiskinn, heldur og að koma honum í fulla þurrkun og flytja hann þannig á erlendan markað. Brtt. okkar í sambandi við þetta mál er á þá leið, að heimilt er að endurgreiða útflutningsgjald skv. b-lið 2. gr. að hluta eða öllu leyti á þurrkuðum saltfiski, þ. á m. af þurrkuðum saltufsa. Við höfum þetta í heimildarformi til hæstv. sjútvrh., m. a. vegna þess að við gerum okkur grein fyrir því að þótt saltfiskframleiðendur hefðu farið fram á lækkun, sem næmi nokkrum prósentum af því útflutningsgjaldi sem fyrirhugað er í frv., þá gerum við okkur fulla grein fyrir því að það getur þurft að fara miklu neðar. Það getur verið að það þurfi algjörlega að sleppa gjaldi til þess að við getum haldið því sem ég gat um áðan og þá á ég við markaðina fyrir þurrsaltfiskinn. Það kom skýrt fram frá aðilum, sérstaklega suðaustanlands og reyndar frá þeim sem hafa séð um hagsmuni síldarsaltenda og þeirra, sem verkað hafa síld frekar, að við þyrftum að vera með sömu undanþáguheimildir og voru í sambærilegum lögum sem við samþ. skömmu fyrir þinghlé. Því erum við með þá brtt. að við ákvæði til bráðabirgða bætist nýr liður þess efnis, að heimilt sé að endurgreiða útflutningsgjald samkv. lögum nr. 19/1973 og a-lið 2. gr. þessara laga af saltsíld og saltsíldarflökum sem framleidd eru á árinu 1975. Þetta verður að vera matsatriði hverju sinni. Ef af því verður, sem hefur nokkuð komið á dagskrá, að leyfa veiðar á síld allt að 10 þús. tonnum við Suðausturlandið, þá sjáum við auðvitað að svo getur farið að við flytjum út þúsundir tunna af saltsíld eða saltsíldarflökum. Það er ekki þar með sagt að við séum þá að taka hreinar tekjur upp og einhvern stórkostlegan ágóða sem hægt sé að skattleggja fyrir aðra þætti útgerðarinnar. Við megum ekki gleyma því að á undanförnum árum hefur á okkar gömlu mörkuðum, þar sem við seldum okkar saltsíld, verið selt mikið af Norðursjávarsíld, sem hefur verið stimpluð sem Íslandssíld, og ef við kæmum með miklu hærra verð en sú síld er seld á á þessum mörkuðum, og ég held að það sé frekast Svíþjóðarmarkaðurinn sem við hugsum þá um, þá gæti það skeð að kaupendur vildu ekki fá þessa afurð okkar á því verði sem við teldum okkur geta selt hana á. Ég veit að hún mun að sjálfsögðu seljast hærra verði en hin þegar kemur í ljós að þetta er hin ekta og besta Íslandssíld sem hægt er að fá, en við skulum samt vera viðbúin því að við þyrftum að gefa þessi opinberu gjöld algjörlega eftir til þess að við á ný tryggðum okkur þá markaði sem þarna er um að ræða. Við erum með sameiginlega brtt. frá n. líka við a-lið 1. gr. í sambandi við lífeyrissjóði sjómanna. Ég vakti athygli á því að það skeði daginn áður en við hófum fundi í n., að tveir miðaldra - eða ég kalla þá unga sjómenn, það voru tveir ungir sjómenn, sem komu til mín. Annar hafði í fyrravetur misst annan fótinn, en hinn var að koma af spítala þar sem annar fótur hans var gerður að staurfót. Þetta eru menn sem voru á besta aldri og höfðu gegnt trúnaðarstörfum um borð í skipum og voru þar yfirmenn, bátsmenn á togurum og farskipum, og þá auðvitað sá maður strax að við getum ekki aðeins talað um verðbætur á lífeyrisgreiðslur, heldur þyrfti að koma þarna inn í líka á örorkugreiðslur. En þessir menn eiga að geta fengið og fá örorkugreiðslur úr sínum lífeyrissjóðir, lífeyrissjóði sjómanna. Þetta er að sjálfsögðu breyting sem enginn mun amast við og allir munu telja sjálfsagða, en þetta er yfirsjón þeirra sem unnu að því að fá þetta atriði inn í lögin í byrjun. Þá kem ég að því atriðinu sem hefur tekið hug og hönd n., a. m. k. margra úr n., undanfarna daga, en það eru ákvæði til bráðabirgða, 3. liður, en með leyfi forseta segir svo orðrétt í frv.: „Ákvæði b-liðar 1. málsgr. 2. gr. l. nr. 2 13. febr. 1975, um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breyt. á gengi íslenskrar krónu, um 20% frádrátt vegna gengismunar, skulu taka til afurða framleiddra úr loðnu, sem landað hefur verið fyrir 16. febr. 1975:“ Því þarf kannske ekki að lýsa, líklega hafa allir hv. þm. fengið einhverja nasasjón af hagamunahópum, pressuhópum, sem einhverjir kalla, sem hafa verið á ferðinni vegna þessa ákvæðis. Sannleikurinn er sá að það verður að viðurkenna að margt er rétt sem þeir, sem þetta nær til, verksmiðjurnar austanlands, hafa haldið fram í sambandi við sitt mál um að það sé ekki hægt að telja það framleiddar afurðir, þótt mikið loðnumagn sé komið í þrær verksmiðju. Við megum þó ekki gleyma hinu, að það er hluti framleiðslunnar og það er eitt framleiðslustigið að láta loðnuna lagerast í þrónum, þannig að það má segja að framleiðsla sé hafin um leið og loðnan sé komin í þrær. Og það nær auðvitað ekki nokkurri átt fyrir þá að halda því fram að þeir einir meðal loðnuverksmiðja á landinu hafi þurft að kaupa á víxlum þau hjálpargögn, poka og annað, sem þarf til framleiðslunnar. Ég mundi frekar álita að það séu öll líkindi til þess að þeir einir hafi vegna samgönguerfiðleika austur verið búnir að tryggja sér þetta á eldra genginu. Það eru þá frekar hinir, sem eru hér í grennd við Reykjavík, sem mundu hafa þurft að kaupa þetta á nýja genginu vegna þess að þeir hafa ekki haft fé til þess að festa í þessu áður, En hvort tveggja eru þetta smáatriði miðað við heildarmálið. Heildarmálið er það að þeir vildu láta afreikna allt það magn, sem var í þróm þessara verksmiðja, sem samkv. upplýsingum loðnunefndar mun hafa numið um 80 þús. tonnum, sem er ákaflega stór hluti af heildarmagninu sem unnið var og var nokkuð á fimmta hundrað þús. tonn, á hinu eldra gengi og vildu njóta gengishagnaðarins af þessu, að þetta væri hráefni sem ekki kæmi undir framleiddar afurðir. Á þetta vildum við ekki fallast eins og það var sett fram og þá ekki heldur þá till., sem kom frá fulltrúum bæði frá Síldarverksmiðjum ríkisins og verksmiðjum austanlands þess efnis að það yrði sett jöfnunargjald, útflutningsgjald á allar útfluttar loðnuafurðir á vertíðinni. Í fyrsta lagi kom í ljós auk óréttlætisins, sem þetta hafði haft í för með sér gagnvart þeim, sem eru á Suðvesturlandi, Vesturlandi og hluta Suðurlands, þá kom auðvitað í ljós að það voru ákveðnir aðilar sem voru búnir að flytja út og gera gjaldeyrisskil fyrir öllum sínum loðnuafurðum þannig að það hefði aldrei náðst í þetta útflutningsgjald af þeim afurðum. Hún datt því mjög fljótlega upp fyrir, þessi hugmynd, þegar málið var skoðað niður í kjölinn. En það var haldið áfram að vinna í þessu og samkvæmt mjög eindregnum óskum bæði þm. að austan og reyndar okkar í meiri hl. sjútvn. var þetta tekið til sérstakrar endurskoðunar síðustu daga og sú endurskoðun og skoðun hefur haft það í för með sér að við flytjum nú við þessa umr. skriflega brtt. við 3. lið ákvæða til bráðabirgða einmitt til þess að koma nokkuð á móti skoðunum framleiðendanna eystra og í Vestmannaeyjum og reyndar í Grindavík líka og Þorlákshöfn. Þeir eru allir undir þessu, að hafa átt mikið af loðnu í sínum þróm þegar gengisfellingin átti sér stað. Þessi skriflega brtt. hljóðar svo, að við 3. tölul. bætist: „ Sjútvrn. skal setja reglur um framkvæmd þessa liðar, þar sem m. a. verði kveðið á um, hvernig meta skuli það afurðamagn sem framleitt hefur verið úr hráefnisbirgðum loðnuverksmiðja, eins og þær voru um miðnætti 15. febr. 1976.“ Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja þessa skriflegu brtt. fram frá mér og hv. þm. Jóni Skaftasyni. Það verður að viðurkennast að þetta ákvæði er nokkuð óvenjulegt, þar sem má segja að í því felist túlkun á því hvað felist í orðinu framleiðsla í skilningi laga nr. 2 frá 1975, um ráðstafanir vegna gengisbreyt., 14. febr. s. l. Þegar þess er gætt að af 166 þús. tonnum af loðnu, sem að landi var komin að kvöldi hins 15. febr. s. l., eru allt að 80 þús. tonn talin hafa verið í þróm verksmiðjanna, er eðlilegt að sett séu sérstök ákvæði um meðferð þeirrar framleiðslu sem rekja má til þess magns sem allt var að sjálfsögðu verðlagt á hráefnisverði sem miðaðist við eldra gengið. Eins og ég sagði áðan er auðvitað ljóst fyrir öllum, að framleiðslan verður ekki til á neinni örskotsstund og það þarf margs að gæta í því sambandi. Og það er enginn vafi á því að framleiðslan úr þessum 80 þús. tonnum hefur orðið til við skilyrði, sem voru afar lík þeim sem giltu fyrir þá framleiðslu sem komin var í birgðir eða hafði verið flutt út fyrir 15. febr. 1975, þótt nokkuð af aðföngum til vinnslunnar kunni að hafa verið greitt eftir gengisbreytinguna. Því er það sem við leggjum til að það verði settar þessar sérstöku reglur um framkvæmd þessa ákvæðis. Er gert ráð fyrir að reglurnar verði í aðalatriðum reistar á tvenns konar heimildum. Annars vegar verði byggt á skýrslum Fiskifélags Íslands um móttekið hráefnismagn á miðnætti 15. febr. 1975 og um fullunna framleiðslu og birgðir loðnuafurða hverrar verksmiðju á sama tíma. Með því að áætla það hráefnismagn, sem farið hefur í fullunnar afurðir samkv. framleiðsluskýrslum, og draga það frá tölum um móttekið hráefnismagn, fæst áætlun um hráefni í birgðum. Hins vegar verði byggt á upplýsingum loðnunefndar um laust þróarrými hjá hverri verksmiðju á þessum tíma því að þessi stærð dregin frá áætluðu heildarþróarrými gefur áætlað magn hráefnis í þrónum. Vegna óhjákvæmilegrar óvissu um þessar áætlanir eins og reyndar allar þær, sem eru lagðar til grundvallar í frv. í heild, og til þess að gæta fyllstu sanngirni er reiknað með því að hráefnismagnið verði í þessu skyni metið sem 2/3 hlutar þess magns sem beinar áætlunartölur samkv. því sem áður sagði gefa sem niðurstöður. Þetta er auðvitað meginatriðið í málinu varðandi það, sem þarna er um að ræða, 80 þús. tonnin, að það verði aðeins 2/3 hlutar þess magns samkv. beinum áætlunartölum sem gefi þá niðurstöðu sem leitað verður eftir. Síðan verði áætlað afurðamagn úr þessu hráefni metið á grundvelli þeirrar nýtingartalna, sem taldar voru gildar um vikuna frá 9. febr. - 15. febr. 1975, en í þeim áætlunartölum var rætt um 15% mjöl og 5,3% lýsi. Og það er auðvitað eitt, sem við verðum að hafa líka í huga, þegar við ræðum hagsmuni þeirra þarna eystra. Það er auðvitað stór munur á hvað út úr fyrstu loðnunni fékkst eða þeirri sem var landað síðast í febr. og í mars við Faxaflóann, en þar er auðvitað fituinnihaldið svo gífurlega miklu meira að þeir eiga að hafa svolítið meira bakþol en hinir. Þessu afurðamagni, sem þannig fæst, verður síðan bætt við birgðamagnið hjá hverri verksmiðju og það magn allt gert upp á eldra gengi við gjaldeyrisskil. Er áætlað að upphæð þessi geti numið allt að 36 millj. kr. Herra forseti. Það komu að sjálfsögðu fram margar spurningar í sambandi við mál þetta á nefndarfundinum. Ég vil taka það mjög skýrt fram og ég vil þakka hv. þm. Gils Guðmundssyni fyrir að hafa orðið við þeirri ósk að taka sæti á fundi n. í fjarveru fulltrúa Alþb. í n., Garðars Sigurðssonar, en hann dvaldist erlendis í opinberum erindagjörðum meðan við vorum að vinna í málinu, en Gils Guðmundsson sat alla okkar fundi og fylgdist þar með og lagði fram ýmsar spurningar, sem ég geri ráð fyrir að verði gerð grein fyrir á eftir. Ég sé ekki ástæðu til þess að vera að þreyta hv. þm. með að fara út í frv. öllu meir. Þar sem ljóst er að við 1. umr. málsins var í ræðu, sem hæstv. sjútvrh. þá flutti er frv. var fylgt úr hlaði, mjög ítarlega farið í hverja einustu gr. og sé ég ekki ástæðu til þess að fara yfir þær aftur. Ég hef reynt að skýra nokkuð frá þeim brtt., sem við leggjum fram, og af hverju þær hafa komið og jafnframt að skýra nokkuð frá því helsta sem fram kom í umr. nm. við þá fulltrúa, sem boðaðir voru á fund hennar. Ég vil endurtaka það sem ég sagði í byrjun míns máls, að það er vissulega ekki neinn stór fögnuður, hvorki hjá mér né reyndar fleirum, yfir því að óska eftir því við hv. Alþ. að samþ. þetta frv. Við hins vegar sjáum að það er hluti þeirra neyðarráðstafana, sem hefur orðið að gera að undanförnu til þess, eins og ég sagði í upphafi míns máls, að tryggja gjaldeyrisstöðu þjóðarinnar, tryggja atvinnulíf og fyrirbyggja atvinnuleysi. Það er skilyrðislaust sú krafa, grundvallarkrafa, sem verður að gera til ríkisstj. og þess meiri hl. á Alþ. sem hana styður, að við forðum því fári frá þjóðinni, og við gerum það ekki frekar en með því að halda útveginum gangandi. Til þess að svo megi verða hefur þetta frv. verið flutt, sem við mælum með að samþ. verði með þeim breyt. sem við leggjum til á þessu sérstaka þskj. sem. ég hef skýrt frá.

Frsm. minni hl. (Garðar Sigurðsson) : Herra forseti. Hv. þm. Reykv., Pétur Sigurðsson, sem mælti fyrir nál. meiri hl. hv. sjútvn. hóf mál sitt á því að flestir ef ekki allir nm. væru andvígir frv., en samt vildi meiri hl. mæla með samþykkt þess með lítils háttar breyt., - breyt. sem að vísu skipta varla nokkru máli. Frv. verður þrátt fyrir þær í meginatriðum hið sama. Það, sem máli skiptir er hin gífurlega hækkun útflutningsgjalda sem ráðgerð er og verður þess valdandi að enn eru gerðar ráðstafanir sem koma í veg fyrir nokkra hækkun til sjómanna. Ég er ekki hissa á því þótt hv. þm, sé í anda andvígur frv., en ég er jafnundrandi á þeirri afstöðu hans og annarra meirihlutamanna að vilja ekki einmitt þess vegna fara aðra leið sem er fær, en gerir jafnframt ráð fyrir því að sjómenn kunni að fá bætt þau smánarlaun sem þeim eru skömmtuð fyrir mikla vinnu. Hv. þm. gerir einnig grein fyrir því að fulltrúar hagsmunahópa hafi komið á fund n., en honum láðist hins vegar að geta þess að þeir voru allir sem einn á móti frv., og sýnir það í hvert óefni stefnir með því, Sérstaklega vil ég vekja athygli á því að bæði fulltrúar samtaka útgerðar og ekki síst fulltrúar sjómanna andmæltu frv. harðlega. Af því ættu þeir sem virða hlut þeirra svo mikils sem eins viðlits, að geta dregið sína lærdóma. Nú er nokkuð liðið á annað ár síðan nokkrir óhappamenn úr þingflokki SF sviptu fyrrv. hæstv. ríkisstj. völdum sínum í raun. Er ekki ýkjamikið vatn til sjávar runnið síðan Sjálfstfl, ásamt íhaldsöflun Framsfl. tók við stjórnartaumunum. en á þeim stutta tíma hefur sú hæstv. ríkisstj. látið hendur standa fram úr ermum við að þrengja kost almennings í landinu strax með gengisfellingu, því að ráðin eru alþekkt, með 2% hækkun á söluskatti í kjölfarið. Á haustþinginu kom svo það eindæma frv., sem menn muna, um ráðstöfun gengishagnaðar og var umráða- og útbýtingarréttur ráðh. þar hvergi við nögl skorinn, auk þess sem sjómenn voru hlunnfarnir og datt raunar engum annað í hug sem þekkir feril íhaldsstjórnar í landinu. Nú fyrir nokkru voru afgr. lög héðan frá hv. Alþ. um efnahagsráðstafanir, sem fyrst og fremst höfðu að geyma stórfelldan niðurskurð fjárl. til félagslegra framkvæmda. Ekki þurfti að bíða lengi eftir næstu gengisfellingu, hún kom strax eftir að þing kom saman eftir áramót og þá enn stórkostlegri hinni fyrri. Nemur hækkun erlends gjaldeyris í þessum gengisfellingum tveim samtals yfir 50%. Með sama áframhaldi - og er þá vægt reiknað - verður einn dollar kominn í 500 kr. við lok kjörtímabils þessarar hæstv. ríkisstj. fimmfalt dýrari en haustið 1974. Þessari gengisfellingu fylgir auðvitað ráðstafanafrv. það sem hér er til umr. Það er um hvernig á að ráðstafa gengismun. Gengisfelling var gerð 14. febr., fyrir þrem mánuðum, og það sér hver maður að það er allt of seint fram komið, aldeilis ótrúlegur seinagangur og lýsir best ástandinu á stjórnarheimilinu. Sannleikurinn er sá að í þessu máli, eins og mörgum öðrum er hver höndin upp á móti annarri og ekki aðeins það, heldur sýnir hvert ráðleysi og fálm skin út úr öllum stjórnarathöfnum þessarar hæstv. ríkisstj. Það gefur auga leið, að seinagangur við afgreiðslu þessa frv. hefur það í för með sér að ekki er hægt að innheimta innflutningsgjöld af þeim vörum sem þegar hafa verið fluttar út og gjaldeyrisskil gerð. Missir Olíusjóðurinn meira fé eftir því sem lengra líður. En 2. gr. var sett til að styrkja hann. Það er býsna hætt við að mikið komi til með að vanta í sjóðinn þegar upp verður staðið, nema því aðeins að farið verði að ráðum minni hl. sjútvn. og fiskverð hækkað til skipta og teljist sú hækkun þá taka gildi frá 15. febrúar. Eins og fram kemur af nál. meiri hl. n. átti ég þess því miður ekki kost að taka þátt í síðasta fundi n. En ég hef kynnt mér málið frekar en ég átti kost á að gera við 1. umr. og fengið gögn í hendur varðandi það sem fram fór á fundum n. og skrifa þess vegna undir nál. minni hl. ásamt hv. þm. Sighvati Björgvinssyni. Minni hl. n. flytur nokkrar brtt. á sérstöku þskj., nr. 580, en nál, birtist á þskj. 579. Ég vil, áður en ég geri grein fyrir brtt. minni hl., taka það skýrt fram að okkur Alþb.- menn greinir ekki á við stjórnarflokkana um að við efnahagsvanda hefur verið að glíma frá byrjun síðasta árs, en okkur greinir mjög á um stærðargráðu vandans. En við erum alls ekki sammála hæstv. ríkisstj. um leiðir til lausnar þess vanda. Við neitum að viðurkenna að við eigum þátt í því hvernig komið er í þessum efnum eftir þetta tímabil gengisfellingaræðis ríkisstj. En minni hl. n. vill samt benda á aðra leið í meðferð þessa máls sem er þó fylgifiskur gengisfellingarinnar frá í febrúar. 1. brtt. á þskj. 580, gerir ráð fyrir smávægilegum breyt. á ráðstöfun gengismunar, en minni hl. er ljóst að full ástæða væri til að taka öll þessi mál til gagngerðrar endurskoðunar. Höfuðatriðið í brtt. okkar er breyt, við 2. gr. frv. þar sem minni hl. n. neitar alfarið að fara enn þá leið að hækka útflutningsgjöld af sjávarafurðum til að standa undir hækkun á olíuvörum. Sú leið kemur í veg fyrir það sem fyrr að fiskverð til skipta geti hækkað, og með henni væri enn gengið fram hjá sjómönnum eins og í fyrri skipti og hlutur þeirra ekki réttur þó að illa sé komið. Við skulum aðeins staldra við og athuga hvernig málum væri komið ef frv. þetta yrði að lögum. Ég bið hv. alþm. að taka vel eftir því að það þýddi einfaldlega að meira en helmingur þess fisks sem á land yrði dreginn, yrði skorinn burt áður en til skipta kemur milli útgerðarmanna og sjómanna, - meira en helmingurinn. Þess vegna vil ég alvarlega vara við að leið frv. verði valin, en í stað þess verði fiskverð hækkað þannig að útgerðin geti staðið undir hærra olíuverði. 13% hækkun á fiskverði til skipta gefur milli 1500 og 1600 millj. kr. á ársgrundvelli, en nokkru minna eða 1300–1400 millj. frá 15. febr. að telja, frá þeim degi sem gert er ráð fyrir að fiskverðið eigi að hækka samkv. okkar till. Í versta falli fær útgerðin milli 700 og 800 millj. af því í sinn hlut og þá vantar samkv. útreikningi um það bil 200 millj. kr. í Olíusjóð, sem við gerum þá ráð fyrir að ríkissjóður bæti við. Fiskverðshækkunin leysir sem sagt olíuvandann að mestu. Hún leysir enn fremur þann vanda sem nú er við að glíma við að manna skipin vegna þess hve sjómenn á meðalbát eru nú langt á eftir í launum, og hún gæti orðið til þess að leysa þær launadeilur sem nú standa yfir eða eru fyrir dyrum. Fiskverðshækkunin getur sem sagt orðið til þess að leysa stórvirkustu atvinnutæki þjóðarinnar frá bryggju og er þá ekki lítið unnið ef allt er saman lagt. Ég vil einmitt fyrst ég minnist á togarana leggja mikla og þunga áherslu á það að togarana verður að leysa. Þeirri mótbáru verður auðvitað hreyft að vinnslan geti ekki greitt hærra verð fyrir fiskinn. En því er til að svara í fyrsta lagi að þá sleppur hún við útflutningsgjöldin, sem nema stórupphæðum eða á annað þúsund millj. kr. á tímabilinu. Það skal nefnt í öðru lagi að nú hefur verið staðfest opinberlega að um talsverðar yfirborganir hefur verið að ræða á fiski. Þessar yfirborganir hafa verið fólgnar fyrst og fremst í beinum umframgreiðslum, en auk þess í alls konar aðstöðu, í ókeypis ís og jafnvel hluta af veiðarfærum. Þess eins er gætt að sjómenn fái ekki hlut af yfirborgununum. Með því er vitanlega farið fram hjá samningum þar sem sjómenn eiga að fá sama verð fyrir aflann og útgerðarmenn. Sumir hafa gripið til þess ráðs að sverja fyrir yfirborganir af þessu tagi. Það er sennilega til þess gert að það geti synt fram hjá uppgjöri til skatts. Verði hins vegar áframhald á yfirgreiðslum af þessu tagi verða þær að koma til skipta eins og sjálfsagt er, Nefni ég þessar yfirborganir, sem hafa víða viðgengist til að sýna að tillögur okkar í minni hl. n. eru eins hógværar og frekast er unnt, aðeins um 13% hækkun á skiptaverði sem hlutur útgerðar ætti að ná langt til að greiða nokkru hærra olíuverð fyrir. Dugi þessi hlutur ekki til fulls er gert ráð fyrir því í brtt. minni hl. n. að heimila ríkissjóði að greiða 200 millj. í Olíusjóð til hækkunar niðurgreiðslna og brúa þar með það bil sem verða kunni. Þetta er stórt mál og alvarlegt. Getur mönnum þótt sanngjarnt að búið sé að klípa meira en helminginn af hverjum fiski áður en til skipta kemur? Slíkar aðferðir minna helst á það þegar ánauðugir bændur og leiguliðar þurftu að greiða lénsherrum og Tyrkjum helming af framleiðslu sinni og þaðan af meir. Ég vil þó benda á það að af þeim tæpa helmingi, sem eftir er, eiga sjómenn þó ekki nema tæpan helming í besta falli og oftast minna og þó eiga þeir þá eftir að greiða alla sína skatta af þeim hlutum sem þeir þá fá. Getur nokkrum manni fundist það sanngjarnt að með hverjum þeim ráðstöfunum sem gerðar hafa verið í sjávarútvegsmálum undir núv. hæstv. ríkisstj. sé þess og þess eins sífellt gætt að auka þann hlut sem ekki kemur til skipta og hlunnfara þannig sjómenn meir en orðið er? Sjómenn eru undirstöðustétt í þjóðfélaginu, yfirleitt illa launuð, vinnandi langan vinnutíma á erfiðustu fiskimiðum heimsins, langtímum saman frá fjölskyldum sínum á sama tíma og á herðum þeirra, öðrum fremur, hvíla þær stoðir sem standa undir lífsafkomu þjóðar okkar hér norður við ysta haf. Ef við veitum þessari stétt ekki mannsæmandi lífskjör og helst nokkru betri en þeim sem í landi vinna, stétt sem vinnur langan dag og erfiðan, eins og ég gat um áðan, þá kemur að því að sjómenn, vanir sjómenn, ganga í land og þá er skarð fyrir skildi, nægilegt til þess að efnahagur landsmanna brotnar auðveldlega niður. Minni hl. n. varar alvarlega við hækkun útflutningsgjalda nú af ástæðum sem nú hefur verið greint frá, en í stað þess verði farin leið hækkaðs fiskverðs til skipta útgerðarmönnum og sjómönnum til hagsbóta, það verður áreiðanlega sjávarútveginum notadrýgst og allri þjóðinni fyrir bestu. Þess vegna skora ég nú á hæstv. sjútvrh. að falla frá rangri till., till. sem sýnilega getur ekki skilað því sem hún átti að skila vegna þess hversu nú er áliðið, Hins vegar skilar till. minni hl. n. meiru, auk þess sem hún verður að miklu gagni öðru, eins og ég hef drepið á hér á undan.



Herra. forseti. Þegar frv. þetta kom til fyrstu umr. hér í hv. deild fyrir nokkrum dögum voru liðnir hátt í tveir mánuðir frá því sú gengisfelling var gerð sem þetta frv. er flutt í framhaldi af. Hæstv. ríkisstj. hafði sem sé þurft margar vikur til þess að gera sér grein fyrir því til hvaða ráða hún vildi grípa til að hressa eitthvað upp á útgerðina í landinu eftir afleiðingar þær sem efnahagsstefna ríkisstj. og hinar tíðu gengisfellingar hennar höfðu haft fyrir útveginn. Þessi langi biðtími sannar tvennt: Í fyrsta lagi að ríkisstj. þreifar fyrir sér um úrræði eins og blindur maður og hún veit aldrei í dag hvað hún hyggst gera á morgun. Í annan stað er þessi langi biðtími ljós vottur þess ósamlyndis sem ríkir í stjórnarherbúðunum. Aðgerðir eru dregnar von úr viti meðan deilt er fram og aftur um hvað gera eigi. Fyrirheit eru gefin í dag sem eru tekin aftur til baka á morgun og niðurstaðan verður óhrjálegur hrærigrautur bráðabirgðaráðstafana sem ekkert megna og allir eru óánægðir með. Niðurstaðan er „sorglegt stjórnarfrv.“ þar sem „stór spor eru stigin aftur á bak“ svo að vitnað sé í ummæli annars aðalmálgagns Sjálfstfl. og hæstv. sjútvrh. um frv. það sem hér er til meðferðar. Mér hefur verið sögð sú saga og tek hana fyllilega trúanlega að þeir, sem fyrst komu nálægt samningu þessa frv., hafi ekki þekkt sitt eigið afkvæmi þegar loksins það lá prentað fyrir í þskj. eftir að þeir voru til skiptis búnir að tína og finna aftur ýmis ákvæði sem annað hvort eru í frv. í núv. mynd þess eða voru í því í upphaflegri gerð þess. Hv. frsm. meiri hl. sjútvn. Nd. vitnaði hér áðan í vestfirska stöku. Ég skal gjarnan koma með aðra slíka tilvitnun, með leyfi hæstv. forseta, sem e. t. v. lýsir þeim vinnubrögðum sem hæstv. ríkisstj. hefur haft við samningu þessa máls, en stakan er svona: Týndur fannst, en fundinn hvarf, að fundnum týndur leita þarf, en týndist þá og fundinn fer að finna þann sem týndur er. Þannig hefur hæstv. ríkisstj. haldið á þessum málum. Hún hefur til skiptis týnt og fundið aftur þær greinar sem hún setti upphaflega í frv. og það er vart svo að menn þekki sitt eigið afkvæmi í stjórnarherbúðunum. Þegar frv. þetta um ráðstöfun gengismunar í þágu sjávarútvegsins loks komst til sjútvn. þessarar hv. d. eftir japl, jaml og fuður innan ríkisstj. og stjórnarflokkanna, var farið að hylla undir þinglok. Því var það að nefndinni gafst ekki nægur tími til að skoða það mál sem tekið hafði hæstv. ríkisstj. hart nær tvo mánuði að semja. Nefndinni gafst m. a. ekki tími til þess að óska skriflegra umsagna þeirra hagsmunaaðila sem mál þetta varðar, en varð að láta sér nægja að kalla forsvarsmenn þeirra til stutts spjalls. Hefði þó verið rík ástæða til þess að þingmönnum gæfist kostur á því að kynna sér svart á hvítu umsagnir þeirra aðila sem efni þess frv. varðar því að allir eru þeir sammála um að telja meginefni þess ákaflega varhugavert, með öllu óaðgengilegt og beinlínis hættulegt fyrir eðlilega starfsrækslu í þessum undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar. Í nál. meiri hl. sjútvn. er reynt að koma sér undan því að geta um þessar umsagnir og hvað þessir menn höfðu til málanna að leggja. En staðreyndin er sú að í sjútvn. kom fram eindregin og áköf andstaða allra þeirra aðila, sem hagsmuna eiga að gæta í sjávarútvegi, við það meginefni þessa frv. að leggja út í vanhugsaðar tilfærslur á hundruðum milljóna króna innan sjávarútvegsins með myndun risavaxins sjóðakerfis. Þetta var samdóma álit allra þeirra oddvita hagsmunahópa sem komu að máli við sjútvn. Nd., hvort heldur þeir töluðu fyrir munn útgerðarmanna, fiskverkenda eða sjómanna. Og það er stórlega varhugavert og raunar mjög ámælisvert af stjórnvöldum að knýja í gegn lausn, ef lausn skyldi kalla, sem allir þeir aðilar, er hagsmuna eiga að gæta, vara eindregið við og taka ákafa afstöðu gegn, ekki hvað síst ef sú leið stangast algjörlega á við raunverulegar skoðanir stjórnarliða sjálfra eins og ég hygg að ýmis meginatriði þessa frv. geri. Verði það samþ., á þessu þingi í núv. mynd, þá verður það gegn betri vitund flestra hv. stjórnarþingmanna og gegn vilja þeirra margra hverra. Fyrir það geta þeir ekki beðið forláts á þeim grundvelli að þeir viti ekki hvað þeir eru að gera. Eins og fram kemur í nál. minni hl. sjútvn. náðist ekki samstaða í nefndinni um afgreiðslu frv. Ágreiningur er um allar greinar frv., en þó mestur efniságreiningur um 2. gr. þess. Um 1. gr., frv. er það að segja að þar er, eins og venja hefur verið til undir slíkum kringumstæðum, verið að ráðstafa gengismun sem skapaðist á birgðum sjávarafurða í kjölfar síðustu gengisbreytingar hæstv. ríkisstj. Samkv. áætlun Seðlabanka Íslands er gert ráð fyrir að þessi gengismunur nemi 1644 millj. kr. að frádregnum hækkuðum kostnaði, svo sem eins og farmgjöldum og vátryggingum. Með frv. þessu er Alþ. svo ætlað að ráðstafa þessu fjármagni og þá fyrst og fremst til útgerðarinnar af þeim eðlilegu orsökum að gengisbreytingin hafði mjög slæm áhrif á rekstrarstöðu og afkomu útgerðarinnar, m, a. vegna mikilla skulda hennar, ýmist í erlendum gjaldeyri eða í gengistryggðum lánum. Er raunar meira en lítið vafasamt hvort þessar aðgerðir nægja til þess að bæta útgerðinni það tjón sem hún hefur hlotið af völdum gengisfellingarstefnu hæstv. ríkisstj., a. m. k. virðist af útreikningum sem svo muni tæpast vera þótt ég sé vissulega enn þeirrar skoðunar, sem komið hefur fram hjá mér á Alþ. áður, að vafasamt sé að taka of mikið mark á meðaltalstölum um afkomu útgerðar í landinu, m, a. vegna þess að þær tölur eru að verulegu leyti byggðar á grunnupplýsingum atvinnurekendanna sjálfra um eigin hag, en ekki frumgagnasöfnun Þjóðhagsstofnunarinnar eins og á t. d. við um útreikninga hennar á afkomu frystihúsa og annarra fiskverkunarstöðva. Það er a. m. k. fleirum en mér hulin ráðgáta hvernig það getur átt sér stað að hægt sé að reka útgerð árum og jafnvel áratugum saman með sífelldu tapi án þess að atvinnurekendurnir þurfi að segja sig nema rétt mátulega mikið til sveitar. Kannske er þetta unnt með því að gera út á sjóðina í staðinn fyrir á sjóinn, a. m. k. er orðið talsvert veiðilegt þar um að litast þegar millifærslusjóðir útgerðarinnar fara nú að nálgast 7. milljarðinn. Fer þá að láta nærri að útgerðin hirði hálfan afla sinn úr sjó og hálfan afla sinn úr sjóði. Ég sagði áðan að Alþ. væri með þessu frv. ætlað að ráðstafa gengishagnaðarsjóði að upphæð 1644 millj. kr. Þetta er þó vart nema hálfur sannleikurinn því að samkv. 2. málsgr. b-liðar 1. gr. þessara laga er ætlast til að Alþ. heimili hæstv. sjútvrh. að ráðstafa um fjórðungi af þessu fé til skammtímalánveitinga í sjávarútvegi án nokkurra fyrirmæla frá Alþ. um hvernig með skuli fara. Sama upphæð og sömu ákvæði eru í sambærilegum lögum sem afgreidd voru frá Alþ., fyrir fáeinum mánuðum. Verði þetta ákvæði samþykkt óbreytt mun hæstv. sjútvrh. hafa fengið á þessum vetri alls 800 millj. kr. til ráðstöfunar til lánveitinga í sjávarútvegi. Skyldi hæstv. fjmrh. ekki gjarnan vilja fá slíka heimild við afgreiðslu fjárlaga - að Alþ. heimilaði honum að ráðstafa t. d. þriðjungi af framkvæmdafé fjárlaga eins og hugurinn girnist? Hæstv. sjútvrh, hefur sagt að að vísu hafi hann ekki látið leggja þetta fé inn á tékkareikning hjá sér og deilt svo ávísununum út með jólakertum og nýárskveðjum. Hann hefur lýst því yfir að þeim 400 millj. kr., sem hann fékk til ráðstöfunar í gildandi lögum hafi verið úthlutað af Fiskveiðasjóði að fengnum tillögum viðskiptabanka sjávarútvegsins sem svo ábyrgðust endurgreiðslu á því fé. En það breytti ekki því að samkv. ákvæðum frv. eins og þau eru ber sjútvrh. ekki að hafa þennan háttinn á. Alþ. selur honum sjálfdæmi í málinu. Samþykki það frvgr. óbreytta hefur hann í sínum höndum úrslitavald um ráðstöfun fjárins svo og um einstakar lánveitingar, en ekki þær stofnanir sem eðlilega ættu með að fara. Og hver er kominn til með að segja að ef það fordæmi verður sett sem nú er verið að setja, þá muni sjútvrh., annaðhvort nú eða í framtíðinni, ef slíkar ráðstafanir verði gerðar - og á ég þá ekkert frekar við þann ágæta mann, sem nú gegnir því embætti, en þá aðra sem kunna að setjast í sæti hans, - hver er kominn til með að segja að verði ráðstöfunarvald yfir slíku fjármagni sett óskorað í hendur ráðh., þá muni hann ekki hafa afskipti annaðhvort af einstökum lánveitingum eða heildarráðstöfun fjárins? Í frv. er ekkert sem bannar honum það. Þvert á móti er beinlínis verið að ýta undir að hann geri það með því að fá honum þetta vald í hendur. Ég tel það mjög óhyggilegt, hver sem í hlut á, að pólitískum ráðh., sem á ýmissa hagsmuna að gæta, sé fenginn svo skilmálalaus ráðstöfunarréttur á fjármagni sem hér um ræðir. Verði það gert er nánast hreinn skrípaleikur að vera að hafa það yfirbragð á málinu að Alþ. sé að útdeila fénu. Hvílíkur skrípaleikur það er sést best á því að ógerningur hefur verið að fá nákvæmlega upplýst hér á Alþ. hvernig þessu fé hefur verið ráðstafað til þessa, hverjir hafa notið þess og hvers vegna. Annað atriði í þessu sambandi vil ég einnig nefna. Sé það slíkur kross á hæstv. ráðh. að eiga að ráðstafa þessu fé eins og heyra mátti í ræðu hans við 1. umr. þessa máls, hvers vegna leggur hann þá slíkt ofurkapp á að fá frv. samþ., einmitt þannig sem það er úr garði gert? Hæstv. ráðh. hefur sagt að þeim 400 millj. kr. sem komu í hans hlut, ef svo má segja samkv. nýlega samþykktum lögum hafi verið úthlutað Fiskveiðasjóði samkv. till. viðskiptabanka sjávarútvegsins og að þann hátt hyggist hann hafa á áfram. Gott og vel. Við hv. þm. Garðar Sigurðsson höfum flutt brtt. við síðari málsgr. b-liðar 1. gr. þessa frv. á þskj. 580, þar sem við leggjum til að einmitt þessi framkvæmdamáti, sem ráðh. segist vilja hafa, verði lögfestur. Og fyrst sá er vilji hæstv. ráðh. um framkvæmdina, er honum þá nokkuð að vanbúnaði að samþ. þá till.? Vilji hann það ekki er ástæðan einfaldlega sú að krossinn er honum ekki jafnþungur á baki og hann vill vera láta. Þá er ástæðan sú að hann vill hvað sem tautar og raular fá einn og sjálfur að hafa síðasta orðið um ráðstöfun fjórðungs gengishagnaðarsjóðsins, Hvers vegna skyldi hæstv. ráðh. endilega vilja hafa það vald ef hann hyggst ekki beita því? Um önnur atriði 1. gr. þessa frv. mætti einnig ræða. T. d. gæti talist eðlilegt að breyta nokkuð ákvæðum um upphæðir samkv., c- og d-lið gr., t. d. á þann veg að óafturkræft framlag til Fiskveiðasjóðs til að greiða fyrir lánveitingum til tækjakaupa og endurbóta á eldri fiskiskipum yrði lækkað eitthvað, en á móti yrði aukið það fé sem varið er samkv. g-lið til að bæta eigendum fiskiskipa tjón sem þeir verða fyrir séu skip þeirra dæmd ónýt og tjónið ekki bætt með öðrum hætti. Þær 50 millj. kr., sem verja á í þessu skyni, duga harla skammt. Þá þykir okkur í minni hl. sjútvn. einnig eðlilegt að sjómenn fái í sinn hlut nokkru meira af gengishagnaðarsjóðnum en frv., þetta gerir ráð fyrir, einfaldlega vegna þess að þeir eiga sama tilkall til hans og atvinnurekendur þeirra. Við höfum þó látið okkur nægja að gera þá lítilvægu brtt. við i-lið 1. gr. að framlagið til orlofshúsa sjómannasamtakanna verði hækkað úr 12 millj. kr. í 20 millj., en eftirstöðvar gengismunarsjóðs til síðari tíma ráðstöfunar minnki þá samkv. því. Þau verðmæti, sem standa á bak við gengishagnaðarsjóðinn, eru sköpuð af öllum þeim aðilum sem starfa við sjávarútveg og fiskvinnslu. Þau eru sköpuð af atvinnurekendum og launþegum í útgerð og þau eru líka sköpuð af atvinnurekendum og launþegum í fiskvinnslu. Þó eru það atvinnurekendurnir fyrst og fremst í útgerðinni, en einnig að nokkru leyti í fiskvinnslunni, sem því nær einir eiga að njóta þeirra verðmæta sem gengishagnaðarsjóðurinn býr yfir samkv. ákvæðum þessa frv. Réttur sjómannsins er að nokkru leyti viðurkenndur í frv., en réttur fiskverkunarfólksins ekki. Ég geri mér auðvitað ljóst að mjög erfitt er að láta eitthvað af fjármunum sjóðsins renna til verkafólks í fiskiðnaði með svipuðum hætti og frv. gerir ráð fyrir gagnvart sjómönnum. Sjómenn eru afmörkuð starfsstétt með sérstök stéttarfélög, sérstakar orlofshúsaframkvæmdir og í flestum tilvikum sérstaka lífeyrissjóði. Verkafólk í fiskiðnaði deilir sínum félagsmálum hins vegar með öðru verkafólki svo að erfitt er að skilja þar á milli. Þó er unnt að ganga talsvert til móts við þetta verkafólk í frv. eins og þessu ef vilji er fyrir hendi. Það er t. d. hægt að gera á þeim grundvelli sem lagt er til í 1. brtt. okkar á þskj. 580, þar sem lagt er til að hluta af því fjármagni, sem til ráðstöfunar er til skammtímalánveitinga, verði varið til lánveitinga til fiskverkunarstöðva til þess að flýta framkvæmdum við að bæta hreinlætisaðstöðu og aðra aðbúð verkafólksins sem mjög víða er ábótavant. Mikið hefur verið gert í þessum málum á undanförnum árum, einkum af ákveðnum aðilum í fiskverkun, en þó er enn langur vegur frá að ástandið sé komið í gott horf. Hér er um talsvert fjárfrekar framkvæmdir að ræða sem þó verður að vinna og fiskvinnslufyrirtæki verða að verja fjármunum til sem þau ella gætu haft til annarra nota. Því kæmi sérstök bráðabirgðalánafyrirgreiðsla í þessu skyni til að flýta slíkum framkvæmdum fiskvinnslufyrirtækjunum ekki verr en önnur lánafyrirgreiðsla til annarra verkefna. Eini munurinn er sá að ef sú leið yrði valin, sem minni hl. sjútvn. leggur til, þá fengi verkafólkið einnig að njóta þess með óbeinum hætti. Þá væri einnig verið að reyna að viðurkenna í verki að það aetti líka tilkall til þeirra fjármuna sem það hefur átt þátt í að skapa og Alþ. er nú að ráðstafa. Ég fæ ekki séð að þessi till. okkar breyti neinu til eða frá um eðli og inntak þeirrar sérstöku lánsfjárfyrirgreiðslu sem síðari málsgr. b-liðar 1. gr. frv. gerir ráð fyrir. Hún getur staðist út af fyrir sig sjálfstæð þótt fyrri málsgr. brtt. okkar verði felld, og ég vona að hún hljóti stuðning hv. alþm. Ágreiningurinn um 1. gr. er ekki ágreiningur um meginefnisatriði nema að mjög óverulegu leyti, heldur fyrst og fremst um einstök framkvæmdaatriði. Ágreiningurinn, sem í nefndinni er um 2. gr. frv., er hins vegar mjög djúpstæður efniságreiningur. Minni hl. nefndarinnar er algerlega á móti því meginmarkmiði greinarinnar að efla enn um allan helming millifærslusjóðakerfið í sjávarútvegi sem er eðlilegri starfsemi atvinnugreinarinnar fjötur um fót og býður upp á gróflega misnotkun. Minni hl. nefndarinnar finnst eðlilegast að olíuverðshækkunin verði bætt útgerðinni með hækkuðu fiskverði sem vitað er að fiskverkendur geta borgað. Slíkt er eðlileg og sjálfsögð ráðstöfun sem kemur þeim mest að gagni sem hagkvæmastan reksturinn hafa og gæta vilja eðlilegs sparnaðar í olíunotkun, þar sem hins vegar millifærslu- og niðurgreiðsluleiðin ýtir undir algert hömluleysi, leggur þyngstu útgjöldin tiltölulega á þá sem best standa sig og gerir það að verkum að fela raunverulegt kostnaðarverð þeirra verðmæta, þ. e. a. s, olíunnar, sem menn eru að fara með. Slíkt kerfi hlýtur ávallt að vera óæskilegt og mjög viðsjárvert, enda er það samdóma álit allra þeirra hagsmunaaðila í sjávarútvegi sem nefndin hafði tal af. Enginn þeirra mælti því kerfi bót sem 2. gr. frv. leggur til. Allir, hvort heldur þeir voru málsvarar sjómanna, málsvarar útgerðarmanna eða málsvarar fiskverkenda, - allir lögðust mjög eindregið gegn því að hún yrði farin, af mjög svo eðlilegum og auðskiljanlegum ástæðum. Áður en vikið er að efni 2. gr. sem gerir ráð fyrir því hvernig bæta eigi útgerðinni kostnaðarhækkun hennar vegna hækkunar á olíuverði eingöngu, er rétt að reyna að gera sér nokkra grein fyrir stöðu útgerðarinnar í landinu almennt. Að beiðni minni lét Þjóðhagsstofnunin sjútvn, Nd. í té útreikninga á hækkun helstu rekstrarkostnaðarliða útgerðar, annarra en olíu, frá ársbyrjun 1975 til marsverðlags 1975, miðað við heilt ár. Fyrir einstaka stærðarflokka fiskiskipa eru þessar tölur sem hér segir: Hækkun nokkurra rekstrarliða útgerðar frá ársbyrjun 1975 til marsverðlags 1975 á ársgrundvelli: Bátar án loðnu, hækkun rekstrarliða 551 millj. Loðnuveiðar, hækkun rekstrarliða 70 millj. kr. Minni skuttogarar, hækkun rekstrarliða 184 millj. kr. Stærri skuttogarar, hækkun rekstrarliða 96 millj. kr. Samtals hækkun rekstrarliða á ársgrundvelli á öllum flotanum 901 millj. kr. Þjóðhagsstofnunin gerir m. ö. o. ráð fyrir því að heildarhækkun á öðrum rekstrarliðum útgerðar en ollu verði á ársgrundvelli miðað við marsverðlag 1975 rétt röskar 900 mill. kr. Í aths. með þessu frv., neðst á bls. 2, stendur að skipshluturinn af fiskverðshækkuninni, sem varð í febr. s. l., muni nema á árinu um 900 millj. kr. til útgerðarinnar eða sömu heildarupphæð og hækkun annarra rekstrarliða en olíu á árinu. Fiskverðshækkunin frá 14. febr. mun því nægja til þess að mæta umræddum kostnaðarhækkunum útgerðar í heild, að undanskildum hækkunum vegna olíu þótt hún komi að sjálfsögðu ójafnt niður á einstaka stærðarflokka fiskiskipa eins og kostnaðarhækkun rekstrarliðanna er mismikil. Einkum mun afkoma bátaflotans verða örðug á árinu jafnvel svo að sennilegt er talið að um helmingur flotans verði á Aflatryggingasjóði. Sá furðulegi hlutur getur þó gerst í sambandi við það fyrirkomulag að þótt skip lendi á Aflatryggingasjóði getur útgerð þess þó gengið sæmilega vel og er það eitt út af fyrir sig röksemd fyrir hversu varhugavert þetta sjóðakerfi er og hvernig unnt er að sniðganga það. Af þeim tölum, sem ég hef að framan rakið, má sjá, að útgerðin hefur nú þegar fengið í fiskverðshækkuninni frá 14. febr. bættar þær kostnaðarhækkanir sem orðið hafa og verða á öðrum rekstrarliðum en olíu, Þess er að vænta að enn kunni fiskverð eitthvað að geta hækkað og ætti sú hækkun a. m. k. að geta nægt fyrir ófyrirséðum hækkunum á rekstrarliðum, sem verða kunna, og jafnvel heldur betur. Samkv. þessu er því hægt að líta á olíudæmið eitt út af fyrir sig. Um s. l. áramót var verð á gasolíu til íslenskra fiskiskipa kr. 5.80 á hvern lítra. Niðurgreiðslan úr Olíusjóði nam þá kr. 8.50 með hverjum lítra. 11. jan. s. l. hækkaði olíuverð í 8.20 á lítra og 19. febr. í kr. 11.70 á lítra, en niðurgreiðslur úr Olíusjóðnum héldust óbreyttar. Þessi verðhækkun á olíunni er talin nema 1000 millj. kr. útgjaldaauka hjá útgerðinni á einn ári. Það eru sem sé þessar 1000 millj. kr. sem á vantar til þess að afkoma útgerðarinnar í heild geti orðið sú sama á árinu 1975 og hún var á árinu 1974 að öllu öðru óbreyttu. Það er svo önnur saga að liðið hafa ár og dagar áður en ríkisstj. lagði fram till. sínar um ráðstafanir til þess að bregðast við þessum vanda og á meðan hefur útgerðin væntanlega verið skuldfærð fyrir olíuverðshækkuninni. Með till. ríkisstj. í 2. gr. þessa frv. er ráð fyrir því gert að bregðast við þessum olíuvanda með þeim óeðlilega hætti að greiða alla olíuverðhækkunina niður. Hún ætlar að afla fjár með hækkunum á útflutningsgjöldum í því skyni að halda olíuverðinu til fiskiskipa óbreyttu í 5.80 á lítra, enda þótt hið raunverulega olíuverð sé nú kr. 20.20 á lítra. Niðurgreiðslurnar ættu því að nema alls kr. 14.40 á lítra, hvorki meira né minna, eða um 3/4 hlutum hins raunverulega olíuverðs. Hvaða afleiðingar hefur þetta? Þetta hefur að sjálfsögðu þær afleiðingar að menn eru sér allsendis óvitandi um raunveruleg verðmæti þess sem þeir eru að fara með, í þessu tilviki verðmæti olíunnar. Menn geta sagt sér það sjálfir hvort tilhneiging yrði til þess að reyna að fara sparlega með olíu þegar aðeins þarf að greiða fyrir hana 1/4 raunverulegs verðs, svo að ekki sé talað um þá misbeitingarhættu sem í slíku felst og við íslendingar þekkjum mætavel úr langri og erfiðri niðurgreiðslusögu. Þessi röksemd ein út af fyrir sig ætti því að nægja til þess að hræða menn frá þessari óeðlilegu niðurgreiðsluleið. Í annan stað er með þessu móti óbeint verið að leggja þyngstu byrðarnar á þá útgerðarmenn sem bestan rekstur hafa og mesta nýtni og gætni sýna, en verið að lyfta undir skussa og óráðsíumenn. Það er sem sé verið að vinna beinlínis á móti eðlilegum og skynsamlegum rekstrarháttum í þeirri atvinnugrein landsmanna sem mest á ríður að sé vel og skynsamlega rekin. Í þriðja lagi er með þessu móti í reynd verið að velta hluta olíuverðshækkunarinnar yfir á sjómenn. Það liggur auðvitað í augum uppi því að ef fiskverkendur væru ekki skattlagðir með þessum hætti gætu þeir greitt hærra fiskverð sem þá rynni að hluta til sjómanna. Eins og nú standa sakir, koma aðeins um 58% af raunverulegu aflaverðmæti hvers skips til hlutaskipta. Verði frv. þetta samþ. óbreytt er búið með skattlagningu og öðrum sambærilegum ráðstöfunum að taka svo mikið af óskiptu að aðeins 46–48% af raunverulegu aflaverðmæti koma til hlutaskipta, Þessi viðsjárverða þróun, sem beinist að því að hafa umsamið kaup af sjómönnum, hefur leitt til þess að sjómannasamtökin íhuga nú í fyllstu alvöru að hætta að semja á grundvelli hlutaskipta, en semja þess í stað um fast kaup. Í fjórða lagi er með ákvæðum 2. gr. mjög verið að mismuna einstökum framleiðsluþáttum í sjávarútvegi með því að taka upp mishátt útflutningsgjald á einstökum afurðum. Raunverulega verka þessi ákvæði nákvæmlega eins og mismunandi gengisskráning fyrir mismunandi afurðir. Ég átti sannast sagna von á öðru af hálfu þeirra sjálfstæðismanna en að þeir tækju ábyrgð á því að innleiða í meginatriðum sambærilegt kerfi á við það sem Framsfl. bar höfuðábyrgð á áður fyrr og fyrsta og eitthvert besta verk viðreisnarstj. var að afnema. Í fimmta lagi er svo með ákvæðum 2. gr. verið að byggja upp risavaxið millifærslu- og sjóðabákn í undirstöðuatvinnugrein landsmanna - bákn sem leggjast mun eins og helsi um háls þessarar atvinnugreinar. Ég veit ekki hvort menn gera sér fulla grein fyrir því hve viðamikið þetta millifærslubákn verður verði frv. samþ. Nefnd hefur verið talan 6 500 millj. kr., sem yrðu bundnar í sjóðakerfi sjávarútvegsins með þessum hætti, en best held ég þó að málið skýrist með því að menn athugi hve hátt útflutningsgjaldið, grundvöllur millifærslukerfisins, verður orðið eftir samþykkt þessa frv. Þjóðhagsstofnunin gaf sjútvn. Nd. einnig upplýsingar um það og ég tel rétt að láta þær koma fram hér og nú. Í skýrslu Þjóðhagsstofnunarinnar segir: „Að þessu frv. samþykktu verða útflutningsgjöld af nokkrum helstu sjávarafurðum 1975 sem hér segir: Af frystum fiskflökum 15.1%, Af frystum humri, rækju og hörpudiski 16.9%. Af óverkuðum saltfiski 18.3%. Af skreið 14.9%. Af fiskmjöli 16.9%. Af loðnumjöli 17.9%. Af loðnulýsi 17.9%.“ Einn ókosturinn er þó eftir enn og hann varðar sjálfa framkvæmd málsins. Í 2. gr. frv., er ráð fyrir því gert að útflutningsgjaldið, sem leggja á samkv. ákvæðum gr., verði innheimt af sjávarafurðum sem framleiddar voru eftir 15. febr. s. l., en á tímabilinu frá þeirri dagssetningu og þar til frv. þetta gæti orðið samþ. sem lög hafa liðið 3 mánuðir. Á þeim tíma hafa útflytjendur keppst við að koma frá sér framleiddum sjávarafurðum, og eftir þeim upplýsingum, sem ég hef aflað mér, er ógerningur að ná útflutningsgjaldi af nema hluta þess útflutnings. Enginn veit því hvort útflutningsgjaldið muni skila nægum tekjum til Olíusjóðs fiskiskipa á þessu ári. Um það renna menn algjörlega blint í sjóinn. Verði útflutningsgjaldinu haldið óbreyttu á næsta ári mun það hins vegar skila talsvert meiru fé í Olíusjóð en þá kynni að vanta að óbreyttum ytri aðstæðum og þar með erum við sem sé komnir með varanlegan sjóð upp í hendurnar sem tekur inn meira en hann lætur í té. Þótt hæstv. ríkisstj. keppist við að lýsa þeirri skoðun sinni að hún sé á móti þessu sjóðafargani, milli þess sem hún eykur við það, þá grunar mig að það sé auðveldara fyrir hana að stofna til þess en að afnema það aftur. Hæstv. ráðh. gætu nefnilega tekið sér í munn orð Páls postula: Það góða sem ég vil, það gjöri ég ekki, en það illa, sem ég ekki vil, það gjöri ég. Við stjórnarandstæðingar erum algerlega andvígir þeirri stefnu stjórnvalda, sem fram kemur í 2. gr., að mæta olíuverðshækkuninni til fiskiskipa með auknum útflutningsgjöldum, sjóðastofnun og niðurgreiðslu á olíuverði. Við teljum að þann vanda eigi að leysa með nærtækasta hætti, þ. e. a. s. með því að hækka fiskverð. Sú hækkun útflutningsgjalda, sem ráð er fyrir gert í 2. gr. frv. er talin kosta fiskverkendur sama fé og 11% fiskverðshækkun. Sú fiskverðshækkun mundi kosta fiskverkendur um 1450 millj. kr. á ársgrundvelli, en um 1100 mill. kr. sé miðað við sama tíma og útflutningsgjaldið á að gilda. Ef 11% fiskverðshækkun kæmi í stað útflutningsgjaldahækkunarinnar og sú fiskverðshækkun kæmi til skipta eftir skiptareglum, eins og sjálfsagt og eðlilegt er, mundi útgerðin því skorta um það bil 250 millj. kr. til þess að jafna sinn hlut vegna olíuverðshækkunarinnar samkv. upplýsingum Þjóðhagsstofnunarinnar. Nú er það vitað mál að a. m. k. sumir fiskkaupendur telja sig geta greitt meira verð fyrir fisk en það lágmarksverð sem í gildi er og þeir gera það. Því er alls ekki svo fráleitt að áætla að fiskverkendur, væri þeim sleppt við útflutningsgjaldið, gætu greitt a. m. k. 13% hærra verð fyrir bolfisk en það lágmarksverð sem nú er greitt. Þetta er raunar ákaflega líklegt samkv. þeim upplýsingum, sem menn hafa og samkv. þeim dæmum, sem eru á flestra vitorði um aukagreiðslur sem inntar eru af hendi. Því leggjum við í minni hl. sjútvn. til að 2. gr. verði algerlega felld niður í núverandi mynd, en þess í stað samþ. grein sem geri ráð fyrir 13% fiskverðshækkun frá og með 15. febr. s. l. er standi út árið, nema um annað og hærra verð semjist í sambandi við fiskverðsákvarðanir á tímabilinu. Verði fiskverð hækkað sem þessu nemur mun hlutur útgerðarinnar af því skapa henni auknar tekjur á árinu sem mundi nema um eða yfir 800 millj. kr. Þá mundi vanta milli 100 og 200 millj. kr. til þess að ná þeim 950–1000 millj. kr. sem áætlað er að olíuverðshækkanirnar muni kosta útgerðina. Sjálfsagt væri hægt að vinna þetta upp að einhverju leyti með betri nýtni. Menn færu sparlegar með þegar þeir þyrftu að borga meiri hl. af raunverulegu olíuverði heldur en þeir gera nú. En til þess að gera ekki ráð fyrir frekari byrðum á útgerðina en orðnar eru leggjum við í minni hl. sjútvn. einnig til á þskj. 580 að ríkisstj. verði heimilað að ráðstafa allt að 200 millj. kr. úr ríkissjóði til þess að auka niðurgreiðslur á olíuverði til fiskiskipa fyrir milligöngu Olíusjóðs, sýni það sig að útgerðin geti ekki mætt kostnaðaraukanum af eigin rammleik með tekjum af hækkuðu fiskverði. 200 millj. kr. eru ekki mikið fé í fjárlögum upp á tæplega 50 þús. millj. kr. og þá síst er í hlut á undirstöðuatvinnuvegur landsmanna sem stendur undir rekstri þjóðarbúsins og nýtur engra beinna styrkja úr ríkissjóði þrátt fyrir mjög erfitt árferði. Ég vil í því sambandi leyfa mér að benda á að það vafðist ekki lengi fyrir mönnum að verja allt að 750 millj. kr. á einu ári til þess að greiða niður verð á innfluttum áburði til landbúnaðarframleiðslu á sama tíma og offramleiðslan í þeirri atvinnugrein mun kosta ríkissjóð um 1300 millj. kr. á ári í útflutningsuppbætur. Sú ákvörðun var tekin því sem næst á einni nóttu. Hækkunin á áburðarverðinu er af nákvæmlega sömu rótum runnin og hækkun á olíuverði til fiskiskipa. Þeir hinir sömu menn, sem ekki horfa í það að verja allt að 700 millj. kr. á heilu ári af almannafé í niðurgreiðslu á verði áburðar, ættu því ekki að láta það hlaupa fyrir hjartað á sér þótt orðað sé að veita ríkisstj. heimild til að greiða 200 millj. kr. úr ríkissjóði, um 0.4% af fjárlögum, til þess að styðja sjálfan undirstöðuatvinnuveg landsmanna í tímabundnum erfiðleikum. Sú leið, sem við hv. þm. Garðar Sigurðsson leggjum hér til, að snúa af braut hins viðsjárverða millifærslukerfis, en mæta olíuverðshækkuninni til fiskiskipaflotans með hinni eðlilegu ráðstöfun, fiskverðshækkun, sömu ráðstöfun og hækkun á öðrum kostnaðarliðum útgerðarinnar á árinu hefur verið mætt með, - þetta er heilbrigð leið sem nýtur stuðnings allra þeirra aðila sem hér hafa hagsmuna að gæta. Hún er heilbrigð, hún er eðlileg og hún er raunhæf. Hún er í stuttu máli sagt algerlega andstæð þeirri sem 2. gr. þessa frv. gerir ráð fyrir. Mér er ljóst að sá málstaður, sem við túlkum, á fylgi langt inn í raðir núv. stjórnarliða og þá e. t. v. ekki síst inn í raðir Sjálfstfl., en þm. hans þurfa nú að horfa upp á hver grundvallaratriðin af öðrum í stefnu flokksins um eðlilegan og heilbrigðan rekstur atvinnulífsins þverbrotin. Ég sagði við 1. umr. þessa máls að svo virtist vera að það væri ekki Framsfl. sem sveiflaðist til í pólitíkinni eftir því með hverjum hann starfaði, heldur Sjálfstfl., því að það fer ekki á milli mála að það bragð, sem er af þessu frv., er hafta- og millifærslubragð Framsfl., bragðið af þeirri stefnu í efnahagsmálum sem flokknum var kennd fyrir 30 árum og hann hefur ekki getað gleymt síðan. Úrslitin í atkvgr„ sem mér skilst að væntanlega fari fram hér á eftir, munu þá leiða í ljós hver það er sem genginn er í húsmennsku hjá hverjum.



Herra forseti. Eins og komið hefur fram í þessum umræðum sat ég nokkra fundi hv. sjútvn. þessarar d. í fjarveru hv. b. þm. Sunnl., Garðars Sigurðssonar, og tók þátt í afgreiðslu þessa máls. Það var í sjálfu sér nokkuð merkileg lífsreynsla að sitja þessa fundi sjútvn. Nd., ekki vegna þess að nm. kæmu mér eitthvað spánskt eða undarlega fyrir sjónir. Ég tel að þeir hafi, miðað við þann skamma tíma sem var til stefnu, unnið vel og myndarlega að þessu máli og ég er formanni nefndarinnar, hv. 8. þm. Reykv., þakklátur fyrir að hann tók mjög vel öllum ábendingum um að fá aðila á fund nefndarinnar til þess að gefa umsagnir og upplýsingar. En hin merkilega lífsreynsla, sem ég nefndi í upphafi þessa máls, var fyrst og fremst sú að á fund nefndarinnar komu fulltrúar flestra þeirra aðila sem segja má að þetta mál snerti beint, a. m. k. voru kvaddir á fund nefndarinnar, og ég held að það sé óhætt að segja að allir, hver og einn einasti þeirra, luku upp einum munni um það, þótt forsendurnar væru að vísu nokkuð ólíkar, að þetta frv. væri illt og í raun og veru óhafandi í þeirri mynd sem það var og þeirri mynd sem það er. Það er kannske ekki neitt spánnýtt að þegar gerðar eru og gera þarf ýmsar ráðstafanir við erfiðar aðstæður, þá komi aðilar, sem þær ráðstafanir koma við á einhvern hátt, og haldi því fram að allt sé í voða ef þannig verði haldið á málum sem ætlunin er að gera. Þetta er í sjálfu sér ekki nýtt að ýmsir aðilar leggi þannig til mála og vilji að sjálfsögðu losna við óþægindi sem þá og þeirra stétt eða starfsgrein varðar. En þetta var svo óvenju samróma kór, jafnt frá fulltrúum fiskimannanna, fulltrúum útgerðarmannanna og þeirra sem taka við fiskinum til verkunar, að það hlaut að vekja sérstaka athygli. Annað var mjög einkennandi í sambandi við það sem þessir fulltrúar hinna ýmsu greina sjávarátvegsins höfðu fram að færa, að þrátt fyrir það að þeir væru spurðir að því, hvort þeir teldu að síðasta gengisfelling hefði verið gerð í þágu sjávarútvegsins eða fært honum einhver betri skilyrði, þá neituðu því allir. Enginn vildi í rauninni við það kannast að hin síðasta gengisfelling hefði verið gerð í þágu sjávarútvegsins eða leysti þar í raun og veru nokkurn vanda. Það má segja að þarna hafi það gerst eins og í þulunni segir þegar um það var spurt, hvort síðasta gengisfelling hefði leyst einhvern vanda: „Kötturinn sagði ekki ég“ o. s. frv. - Menn kunna þessa þulu. Hæstv. núv. sjútvrh. hefur óneitanlega staðið í nokkuð ströngu þann tíma sem hann hefur setið á ráðherrastóli. Hann hefur oftar en einu sinni lýst þeim erfiðleikum sem hafa hrannast upp undanfarin missiri og mánuði og ég skal síst gera lítið úr því að þeir erfiðleikar hafa verið og eru verulegir. Það er í sjálfu sér mannlegt, sem hefur hent hæstv. sjútvrh. og ég mun nú ekki fara langt út í, að leitast við að kenna fyrrv. ríkisstj. um allt það a. m. k. sem hægt er með nokkru móti að kenna henni um og raunar töluvert meira, hann hefur haft nokkra tilhneigingu til þess að gera hana ábyrga fyrir allmiklu meira en með nokkru móti væri hægt að gera. Út í þessa sálma skal ég ekki fara mjög langt, en það verður e. t. v. tækifæri til þess að ræða þau mál við hæstv. ráðh. við eitthvert annað tækifæri. En eitt vil ég nefna alveg sérstaklega í sambandi við þetta mál áður en ég kem að einstökum atriðum. Ég tel vert að vekja á því athygli og raunar miklu rækilegar en við stjórnarandstæðingar höfum gert fram til þessa, hversu lengi í raun og veru aðalflokkur núv. ríkisstj., Sjálfstfl., hefur borið verulegan - ég vil segja ríflegan hluta ábyrgðar á íslensku stjórnarfari og ábyrgð á því ekki aðeins sem gert hefur verið síðan núv. ríkisstj. kom til valda, heldur á ýmsu því sem ógert var látið á fyrri hluta síðasta árs og fram yfir mitt ár meðan fyrrv. ríkisstj. sat að völdum. Það er ekki bara þá 8 mánuði sem þessi hæstv. ríkisstj. hefur setið sem Sjálfstfl. ber sína fullu ábyrgð á þróun t. a. m. verðlagsmála og á þeirri þróun sem vissulega varð til hins verra og kom m. a. sjávarútveginum afar illa á s. l. ári. Í fyrra um þetta leyti var Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu. Þá var verið að glíma við ýmis vandamál og þá ekki síst dýrtíðarvandamálið. Þáv. ríkisstj. hafði þá, eins og allir muna, misst meiri hl. sinn í þessari hv. d. og átti við mjög mikla og vaxandi erfiðleika að etja, m. a. og ekki síst af þeim sökum að hún hafði ekki meiri hl. í báðum d. Alþ. og kom ekki fram þeim málum sem hún taldi nauðsyn til bera. Frá fyrrv. ríkisstj. lágu fyrir ýmsar till. sem að því miðuðu að hamla gegn dýrtíð og draga úr verðbólgu, till. sem voru til þess fallnar að draga a. m. k. úr þeim vanda sem við var að glíma og við er að glíma í dag. Það var álitamál hvort þessar till., sem fyrir lágu frá fyrrv. ríkisstj., væru fullnægjandi og hvort þær væru nákvæmlega þær till. sem ætti að samþ. eða ekki. Ég hygg að þær hafi í rauninni verið algjört lágmark þess sem nauðsynlegt var og sennilega tæplega þó. En hvernig brást Sjálfstfl. við þegar þessi vandi var öllum ljós fyrir ári? Hvernig brást hann við till. og meginfrv. hæstv. fyrrverandi ríkisstj. Ég held að ég þurfi ekki að fara um það mörgum orðum. Aldrei held ég, þó að leitað sé með logandi ljósi í allri þingsögunni, hefur flokkur í stjórnarandstöðu sýnt ábyrgðarlausari framkomu en Sjálfstfl. gerð fyrir um það bil ári. Og ég vil lýsa fullri ábyrgð og fullri sök á hendur Sjálfstfl., ekki minni en annarra flokka, allt frá þeim tíma að hann kom í veg fyrir það að nokkur skynsamleg úrræði í efnahagsmálum væru samþ. hér á Alþ. fyrir ári. Allir sáu þá að hverju fór og að það var nauðsynlegt að gera ráðstafanir. Þá sögðu forustumenn Sjálfstfl. - og kratarnir tóku náttúrlega undir, enginn bjóst við öðru: Við verðum á móti öllum till. ríkisstj., sögðu þessir herrar, það er alveg sama hverjar þær eru, þó að við metum þessar till. í sjálfu sér góðar og teljum þær nauðsynlegar, þá verðum við á móti þangað til ríkisstj., hin vonda ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, er farin frá. - Þessir herrar bentu þá ekki á nokkur úrræði. Þeir voru bara á móti öllu sem stjórnin kom með. Þetta vil ég telja eitthvert dæmalausasta og sennilega dæmalausasta ábyrgðarleysi stjórnmálaflokks sem sögur fara af. Ég tel að allir stjórnmálaflokkar séu að meira og minna leyti ábyrgir fyrir því að ekki voru fyrir ári eða jafnvel nokkru fyrr gerðar eðlilegar og nauðsynlegar ráðstafanir, sem allir sáu að þurfti að gera snemma á ári 1974. Ég undanskil ekki minn flokk. Hann ber að sjálfsögðu sinn hluta þeirrar ábyrgðar. Þó vil ég segja það að Alþb., Framsfl. og hv. þm. Magnús T. Ólafsson gerðu þó það sem hægt var, gerðu það sem auðið reyndist við þær aðstæður sem þá voru. Aðrir gerðu ekkert. Og ábyrgð hinna, sem ekkert vildu gera, sem engum úrræðum lýstu, hún er vissulega þung. Og ábyrgð Sjálfstfl. er þar langsamlega þyngst, stærsta flokksins og þess flokksins sem þá sýndi slíka óbilgirni að það á ekki að gleymast í þingsögunni. Mér finnst ástæða til þess að þessi saga sé öðru hvoru - og þá ekki síst þegar rætt er um vanda sjávarútvegsins - rifjuð upp. Þeir herrar sem fyrir ári sögðu: Við sýnum ekki nein úrræði, við erum að vísu með úrræði, við erum með þau hér í pokum, en fyrir þá er og verður rækilega bundið þangað til við erum komnir í valdastólana. Þá verða þessir úrræðapokar opnaðir og þá mun það sjást að við getum leyst vandann. Fyrr verður það ekki. Þessi vinnubrögð, sem ég hef nú lýst með fáeinum orðum, en mætti útlista miklu nákvæmar og betur og verður sjálfsagt tækifæri til að gera síðar, báru óneitanlega töluverðan árangur. Sjálfstfl. bætti við sig miklu fylgi í síðustu kosningum, og svo gerðist sú saga sem undarleg verður að teljast að hæstv. fyrrv. forsrh., oddviti vinstri stjórnarinnar, gerði Sjálfstfl. þann greiða að mynda fyrir hann þá ríkisstj. sem nú hefur setið að völdum í 8 mánuði. Og nú voru sjálfstæðishetjurnar komnar á valdastólana. Og þá voru nú pokarnir heldur betur opnaðir. Þá var nú farið að sýna úrræðin sem höfðu verið vandlega falin, en afskaplega drjúglega af látið að geymd væru ekki bara í pokahorninu, heldur bæði í pokum þvers og langs. Nú hefur það sýnt sig s. l. 8 mánuði hvað það var, sem Sjálfstfl. hafði geymt í pokunum sínum. Ég ætla ekki að tíunda það við þetta tækifæri í löngu máli. Ég hygg að hinn almenni launþegi í landinu kannist við mikið af því góðgæti sem komið hefur upp úr sjálfstæðispokunum undanfarna mánuði og hann eigi e. t. v. eftir að þakka fyrir sig. En meðal þess, sem dregið hefur verið upp úr þessum pokum, eru tvær heldur myndarlegar gengisfellingar með tæplega hálfs árs millibili, og það segja mér fróðir menn að á þessu sviði, að því er varðar tíðni gengisfellinga, hafi núv. hæstv. ríkisstj. undir forustu Sjálfstfl. sett svo kirfilegt met að undrum sætir. Gamla metið, þ. e. a. s. tíminn sem leið milli gengisfellinga, mun hafa verið um það bil eitt ár, en met þessarar ríkisstj, er eitthvað 51/2 mánuður. Þetta fer sennilega að slaga upp í hið fræga afrek Maós formanns, þótt ólíku sé raunar að öðru leyti saman að jafna, þegar hann hérna um árið synti Gulá, ég held á móti straumi, og náði 80 km hraða á klst. Þess er að vísu að geta að samkv. mjög merkri heimild, Morgunblaðinu, var Maó form. nýstaðinn upp úr annaðhvort sjöundu eða áttundu banalegu sinni þegar hann vann þetta afrek.  Eins og ég sagði áðan ætla ég ekki að fara miklu lengra út í þessa sálma, en ég ætla að segja hæstv. sjútvrh. það, ef hann hefur ekki vitað það áður, að það virðist svo sem allir séu jafnóánægðir með þetta frv. hans um þær ráðstafanir sem lagt er til að gera í sambandi við svokallaða ráðstöfun gengishagnaðar, eins og það er orðið. Þeir aðilar sem ég og við í sjútvn. hlustuðum á, þeir menn, sem komu á fund sjútvn. og skýrðu frá sínum viðhorfum, voru ekki aðeins andsnúnir þessu frv., enginn þeirra taldi að síðasta gengisfelling hefði verið nokkur bót fyrir sjávarútveginn. Á fundi nefndarinnar komu, eins og ég hygg að hv. form. n. og frsm. meiri hl. hafði gert grein fyrir, fulltrúar Landsambands ísl. útvegsmanna, Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda, Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, saltfiskframleiðenda, SÍF, síldar- og loðnuverksmiðjanna. Þessir aðilar voru allir óánægðir. Að vísu tóku þeir nokkuð misjafnlega djúpt í árinni, og það var ekki laust við að nm. sumum fyndist að þeir, sem töldu að allt væri örugglega að farast hjá þeim ef eitt eða annað í þessu frv. yrði samþ., væri e. t. v. ekki þeir sem almenningur teldi að verst væru staddir, en það er kannske önnur saga. En þá kem ég að því að auk þessara aðila frá hinum ýmsu greinum útgerðar og fiskvinnslu komu á fund n. fulltrúar frá Sjómannasambandinu og frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, þ. e. a. s. fulltrúar sjómanna. Og þeir létu í ljós, eins og þegar hefur komið fram, mjög mikla andstöðu gegn þessu frv., einkum 2. gr. þess þar sem ætlunin er að taka stórar fúlgur enn af óskiptu og nota til þar til greindra útgerðarþarfa og þá alveg sérstaklega í Olíusjóðinn. Þessir fulltrúar sjómanna, bæði undir og yfirmanna, héldu því hiklaust fram og færðu að því rök að eftir að þetta frv. hefði verið samþ. og orðið að lögum, fengju sjómenn ekki nema um það bil eða tæplega helming af aflanum til skipta, hitt færi til útgerðarinnar og í hið margbrotna sjóðakerfi áður en farið væri að skipta afganginum milli útgerðarmanna og sjómanna. Einhver hefur lýst þessu þannig að fyrst, áður en farið er að skipta hlutnum, er skorið af fiskinum aftur undir gotraufina og síðan er sagt við sjómennina: Nú skulu þið taka ykkar hlut úr því sem er þarna eftir fyrir aftan. - En fulltrúar sjómanna, og það bið ég hv. stjórnarsinna að leggja á minnið, - fulltrúar sjómanna fullyrtu að með því að halda áfram að vega svona í sama knérunn aftur og aftur og taka meira og meira af aflanum áður en til skipta kæmi, væri verið að kippa öllum stoðum undan hlutaskiptafyrirkomulagi því sem hér hefur ríkt um mjög langan tíma og er gamalt í okkar sögu. Þetta hlutaskiptafyrirkomulag væri ekki orðið annað en skrumskæling þess sem áður var og þess sem á hefur verið byggt svo að segja frá upphafi vega eftir að helmingur eða jafnvel fullur helmingur er tekinn af óskiptu og síðan sagt við sjómenn: Nú getið þið hirt ykkar hlut af því sem eftir er. - Við þetta verður ekki unað, sögðu fulltrúar sjómannanna, og ég held að þeir hafi ekkert ofmælt í þessu. Ég held að sjómenn geti ekki við þetta unað. Fulltrúi Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, framkvæmdastjóri þess, sagði á fundi n.: Okkur frá Farmannasambandinu hefur verið boðið að taka þátt í endurskoðun þessa sjóðakerfis, sem við teljum út af fyrir sig mjög nauðsynlegt að verði endurskoðað og teljum að hafi þegar gengið langt úr hófi fram þó að ekki sé nú við bætt. Á slíkri endurskoðun, sagði þessi fulltrúi, og fulltrúi Sjómannasambandsins tók undir það, er rík nauðsyn. En við höfum hafnað, sagði fulltrúi Farmannasambandsins, boði um að taka þátt í þessari endurskoðun að svo komnu máli og ástæðan er þessi : Það er ekki nokkur leið að sjá að nein alvara sé að baki boða stjórnarvalda um þessa endurskoðun. Á sama tíma og þetta tilboð um endurskoðunina kemur til okkar, er verið að stórauka sjóðakerfið, verið að afla nýrra milljónatuga og milljarða til þess að halda þessu sjóðakerfi gangandi og auka það með þessu frv. sem hér liggur fyrir um ráðstöfun gengishagnaðar. Þetta, sagði fulltrúi Farmannasambandsins, teljum við þannig í pottinn búið að það geti ekki verið af slíkum heilindum mælt, að nú eigi að fara að endurskoða sjóðakerfið, að við erum ekki tilbúnir til þess að eiga hlut að slíku við óbreyttar aðstæður. Þegar sjútvn. þessarar hv. d. ræddi við fulltrúa sjómanna og fékk mjög skýrt og greinargott álit þeirra á því, sem einkum ákvæði 2. gr. frv. leiddu til, að enn væri verið að hlunnfara sjómenn og ómerkja í raun og veru hlutaskiptafyrirkomulagið, þá var á nefndarfundinum lítt eða ekki komið inn á atriði sem þó er full ástæða til í sambandi við þetta mál og í sambandi við kerfi sjávarútvegsins yfirleitt að staldra dálítið við og óska nokkru nánari upplýsinga um ef fáanlegar eru. Það má segja að verulegar líkur, ef ekki nokkurn veginn fullvissa bendir til þess að í sumum tilvikum, jafnvel fleiri tilvikum en margan hefur órað fyrir, fái sjómenn ekki einu sinni skiptan hlut úr þessum tæplega helmingi eða um það bil helmingi raunveralegs aflaverðmætis fisks sem þeir koma með að landi, heldur sé enn klipið af jafnvel svo að um munar án þess að það komi til skipta fyrir sjómennina. Það mun flestum kunnugt, sem hafa einhver afskipti haft af sjávarútvegi eða hafa fylgst með þróun mála þar, að síðari hluta vetrar og nú í vor hafa gengið um það þrálátar sögusagnir, miklu þrálátari en nokkru sinni fyrr þó að þær hafi að vísu komið upp áður, að nafngreindir og ónafngreindir fiskkaupendur byðu útgerðarmönnum verulega hærra verð fyrir afla báta og skipa en lög ákveða um lágmarksverð og ýmis fríðindi jafnvel að auki. Það hefur svo sem heyrst áður undir sérstökum kringumstæðum að á einstaka útgerðarstað og í einstaka grein útvegs eða fiskvinnslu hafi borið á einhverju af þessu tagi áður án þess að til þess kæmi að skipta slíku upp á milli sjómanna. En þessi orðrómur er nú miklu þrálátari og ég hygg að hann eigi nú við miklu meiri rök að styðjast heldur en oftast eða jafnvel nokkru sinni áður. Og ég hygg að það séu alveg sérstaklega ákveðnir útgerðarstaðir hér við Faxaflóa þar sem um þetta er að ræða og kann þó e. t. v. að vera víðar. En reynist þetta rétt, sem fullyrt er og líkur a. m. k. hafa verið færðar að, þá virðist hér vera enn ein aðferðin tekin upp til þess að hlunnfara sjómenn og með leyfi að segja að taka af þeim aflahlut sem þeir hljóta að teljast eiga með fullum rétti og umsaminn er við þeirra viðsemjendur. Það, sem ríkisvald og löggjafarvald hafa á undanförnum árum og eru nú með þessu frv., ef að lögum verður sem verður sjálfsagt, að taka af sjómönnum og láta renna í hina mörgu útgerðarsjóði, er þó löghelgað, jafnvel þótt að mínum dómi kunni þar að vera um ranglát lög að ræða í vissum tilvikum og a. m. k. óskynsamleg. En hitt framferðið, sem ég hef nefnt hér að muni eiga sér stað jafnvel í ríkara mæli en nokkru sinni áður, það hlýtur að teljast alger lögleysa og samningsbrot gagnvart sjómönnum. Það hefur verið fullyrt og er fullyrt að þeir fiskkaupendur, sem gera nú einna best gylliboð, bjóða útgerðarmönnum einna mest gylliboð undir borðið og fram hjá sjómönnum, það séu ýmsir þeir sem hafa verið að framleiða og framleiða nú saltfisk. Það var þó síst á fulltrúum saltfiskframleiðenda að heyra þegar þeir komu, eins og segir í nál. meiri hl., býsna fjölmennir á fund sjútvn. að þeir væru sérlega líklegir til slíkra eða annarra stórræða eins og þess að geta borgað eitthvað umfram hið umsamda lágmarksfiskverð, því að það er sannast sagna að brjóstgóðir menn hlutu að komast við og þeim hlaut að renna til rifja umkomuleysi þeirra sem höfðu lent í þeirri ógæfu að stunda saltfiskverkun á undanförnum mánuðum og missirum því að þeir, sem væru ekki þegar alveg á hvínandi hausnum, þeir væru að detta á hausinn á morgun eða hinn daginn að því er manni skildist. Og það var alveg ljóst að ef gengishagnaðarfrv. ríkisstj., það sem nú er til umr., yrði samþ. þá yrði það alveg tvímælalaust síðasti naglinn í líkkistu þessarar atvinnugreinar. Nú brá svo við fyrir nokkrum dögum - það er oft erfitt að festa hendur á orðrómi eins og þeim sem ég hef verið að nefna hér - en nú fyrir nokkrum dögum brá svo við að þessar sögusagnir um yfirborganir til útgerðarmanna komu skyndilega upp á yfirborðið. Í Þjóðviljanum 1. maí birtust viðtöl, mjög fróðleg og athyglisverð viðtöl, sem óneitanlega bregða nokkru ljósi á þetta sérstæða mál sem ég hef talið ástæðu til að gera hér að nokkru umræðuefni. Þessar upplýsingar eru þess eðlis að mínum dómi að óhjákvæmilegt er að það verði rækilega kannað hvað hæft er í þessum orðrómi og að sannleikurinn fái að koma í ljós. Ég geri a. m. k. fyllilega ráð fyrir því og veit það raunar að hlutaskiptasjómenn telja það nokkru máli skipta að það geti legið fyrir sem réttastar upplýsingar um þetta atriði hvað hæft kunni að vera í því að fram hjá hlutaskiptunum fari jafnvel allt að þriðjungur þess raunverulega verðmætis sem greitt er fyrir þann afla sem sjómennirnir koma með að landi. Þjóðviljinn 1. maí kemst svo að orði í inngangi, með leyfi hæstv. forseta: „Þjóðviljinn hefur fengið staðfest að fiskverð það, sem nú er í gildi víða, er algjörlega sniðgengið og greiða fiskverkendur allt að 45.77 kr. fyrir kg af fiskinum, sama hverrar stærðar og hverrar gæða hann er, en með gæða- og stærðarmati er gert ráð fyrir að meðalverðið samkv. ákvörðun Verðlagsráðs sjávarútvegsins sé um 28 kr. á kg. Þetta verð kemur þó ekki til skipta þannig að sjómenn fái notið þess, heldur er um að ræða rúmlega 15 kr. greiðslu undir borðið beint til útgerðarmanna.“ - Svo segir blaðið: „Blaðamaður spurði Martein Jónasson framkvæmdastjóra Bæjarútgerðar Reykjavíkur að því, hvort rétt væri að BÚR hefði misst af viðskiptum við fiskibáta vegna þess að það hafi ekki gengið að því kauptilboði á fiski sem útgerðin setti fram. Tilboðið hljóðaði upp á 30 kr. meðalverð fyrir allan fisk. Við það áttu að bætast 10% eða 3 kr. á kg sem greiða átti beint til útgerðarinnar án þess að það kæmi til hlutaskipta, ákveðin veiðarfæraþjónusta, afskurður og felling, sem metin er sem 3 kr. á hvert fiskkíló, netaslöngur, ein slanga pr. tonn, en þessi liður mun metinn sem 5 kr. af hverju fiskkílói. Ofan á verð á 1. flokks fiski 31.80 kr. átti svo BÚR að greiða 15% í Stofnfjársjóð fiskiskipa eða 4.77 kr. af hverju kg. Verð það, sem þannig yrði greitt fyrir fiskinn, yrði því kr. 45.77 fyrir hvert kg. Þetta er alveg rétt, sagði Marteinn, útgerðin sagðist geta fengið þetta annars staðar og spurði, hvort við vildum ganga inn á þetta sem við gerðum ekki og var málið þar með útrætt. Marteinn sagði að sér skildist að þessi verslunarháttur væri viðhafður um öll Suðurnes og víðar, t. d. á Akranesi. Marteinn tók fram varðandi það tilboð, sem BÚR var gert og skýrt er frá hér að framan að í því hefði ekki verið minnst á netaslöngur, en hins vegar hefði hann heyrt að sumir fiskkaupendur byðu greiðslur á þeim til viðbótar við þær greiðslur aðrar sem hér að framan voru tíundaðar.“ - Enn segir blaðið: „Við spurðum Kristján Ragnarsson, formann og framkvæmdastjóra Landssambands ísl. útvegsmanna, hvort vitneskja hefði borist til hans um slíkar greiðslur fyrir fisk eins og að framan er greint frá. Kristján sagðist hafa heyrt þessa tilboðs getið, nákvæmlega eins og það var tínt til af blaðamanni, og sagðist ekki fara í grafgötur með að slíkt væri gert. Sagði hann að best væri að leita upplýsinga um það hjá þeim sem þar ættu hlut að máli, sem ég geri ráð fyrir að þú vitir hverjir eru, sagði Kristján, og eru í forsvari fyrir önnur samtök sem svo aftur koma fram fyrir hönd kaupenda í Verðlagsráði á móti okkur.“ Annar þeirra manna, sem hér er til vitnað í þessari grein Þjóðviljans, Marteinn Jónasson framkvæmdastjóri og skipstjóri, er mér vel kunnugur og ég tel hann manna ólíklegastan til þess að fara með fleipur eða staðlausa stafi. Ég þekki ekki Martein Jónasson að því og á ekki von á að hann geri slíkt. Hinn maðurinn sem þarna var til vitnað, formaður Landssambands ísl. útvegsmanna, telur sig að vísu þurfa ýmsum herrum og sundurleitum hagsmunum að þjóna, en ég hef ástæðu til að ætla að í áður tilvitnuðu viðtali hafi hann nú fyrst og fremst verið að þjóna sannleikanum. Um svokallaða leiðréttingu formanns LÍÚ ætla ég hans vegna engin orð að hafa. Í viðtali við hæstv. sjútvrh., sem birtist í Þjóðviljanum s. l. laugardag, hinn 3. þ. m., um þessi mál segir m. a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Ég hef heyrt mjög svipaðar frásagnir, sagði sjútvrh., Matthías Bjarnason, er Þjóðviljinn spurði hann eftir því í gær, hvort hann hefði haft vitneskju um það að greitt væri allt að kr. 15.77, eins og Þjóðviljinn skýrði frá 1. maí, eða um 50% hærra verð fyrir fisk upp úr báti en látið hefur í veðri vaka að fiskverkunin þoli og gert er ráð fyrir að greitt sé miðað við verðákvarðanir Verðlagsráðs sjávarútvegsins. Engar staðfestingar hef ég fengið á þessu, sagði ráðh., nema að það fer ekki á milli mála að fiskur var keyptur án þess að gæðamat færi fram. Þegar spurt var um þessi mál stendur fullyrðing gegn fullyrðingu.“ Eins og hér kemur fram og raunar víðar í þessu viðtali við hæstv. sjútvrh. gerir hann sér grein fyrir því að hér kunni að vera um nokkurt vandamál að ræða. Í sambandi við það, sem þegar virðist upplýst, og þann sterka orðróm sem um það gengur að mjög mikið kveði að þessum greiðslum sem fari fram á svipaðan hátt og lýst er í blaðinu, vil ég leyfa mér að beina nokkrum fsp. til hæstv. sjútvrh. Í fyrsta lagi langar mig til að bera það undir hann hvort hann líti ekki tvímælalaust þannig á að svo framarlega sem fiskkaupendur telja sig í ýmsum tilvikum geta greitt hærra verð en hið umsamda eða úrskurðaða lágmarksverð, þá beri sjómönnum, sem ráðnir eru upp á hlut eða aflaverðlaun, að njóta þess að sínum hluta. Þetta var fyrsta spurningin sem mig langar til að beina til hæstv. sjútvrh., það er aðeins álít hans á þessu atriði. - Já, ég skal endurtaka þessa fsp. Ég spurði hvort hæstv. sjútvrh. liti ekki þannig á að svo framarlega sem einhverjir fiskkaupendur, fleiri eða færri, telji að í ýmsum tilvikum geti þeir greitt hærra verð en umsamið er eða úrskurðað lágmarksverð, þá beri sjómönnum, sem ráðnir eru upp á hlut eða upp á aflaverðlaun, að njóta þess að sínum hluta, hvort það sé ekki skoðun ráðh. Í öðru lagi langar mig til að spyrja hæstv. ráðh., hvort hann telji ekki varhugavert - og raunar vil ég kveða sterkar að orði - hvort hann telur ekki með öllu ótækt að nýlegar og jafnvel alveg nýsettar reglur um stærðarflokkun og gæðamat á ferskum fiski séu þverbrotnar og að því er sagt er allvíða að engu hafðar. Ber hæstv. ráðh. ekki kvíðboga fyrir því? Þriðja spurningin sem mér þætti æskilegt að ráðh. taki afstöðu til: Ber hæstv. ráðh. ekki kvíðboga fyrir því að þessi sterki orðrómur, sem nú er uppi um það að útgerðarmönnum ýmsum séu greiddar verulegar fjárhæðir undir borðið, fjárhæðir sem ekki koma til skipta, geti torveldað alla samningagerð við sjómenn á næstu mánuðum ef þetta mál fæst ekki upplýst eftir því sem nokkur tök eru á? Í fjórða lagi: Séu fyrrgreindar staðhæfingar um allt að 45 kr. verð fyrir kg. upp úr bát réttar eða eitthvað nærri lagi, er þá ekki annaðhvort verið að eða búið að kollvarpa öllum þeim verðlagsákvörðunum sem síðast voru teknar í sambandi við fisk? Þurfa þær þá ekki endurskoðunar ef svo reynist að veruleg brögð séu að þessu eins og fullyrt er? Og ef margir aðilar, eins og fullyrt hefur verið, a. m. k. hér við Faxaflóa, geta keypt fisk á því verði sem fullyrt er, þarf þá ekki jafnvel einnig að endurskoða stöðu fiskvinnslu og útgerðar í ljósi þess að hægt virðist vera að greiða miklu hærra verð en þeir útreikningar byggjast vafalaust . Að síðustu beini ég því til hæstv. ráðh., hvort bæði hann eða hæstv. ríkisstj. telji ekki nauðsyn á því og hvort hann sér ekki einhver tök á því að upplýsa þetta mál nokkru betur en þegar hefur verið gert og þá leiðrétta það sem nýjar upplýsingar kynnu að gefa til kynna að þörf væri á að leiðrétta í sambandi við ýmsar ákvarðanir varðandi sjávarútveginn. Ef hæstv. ráðh. telur þetta nauðsynlegt og ef hann hyggst beita sér fyrir því að þetta mál upplýsist nokkru betur en gert hefur verið, hvenær hyggst hann þá hefjast handa um það? Er hann þegar farinn að undirbúa slíkt eða hæstv. ríkisstj. með einhverjum hætti? Mér er það alveg ljóst að það kann að vera verulegum vandkvæðum bundið að fá þetta mál upplýst til fullrar hlítar, það er þess eðlis, en ég fullyrði hins vegar að það er mjög mikilvægt ef hægt er að komast til botns í málinu og hægt væri þá að kveða niður orðróm sem ekki hefði við rök að styðjast, ef svo vildi verkast, ellegar þá að sannreyna það sem fullyrt hefur verið í þessum efnum, ef svo væri. Um þetta ætla ég þá ekki að fjölyrða meira að sinni. Hv. 5. þm. Sunnl., Garðar Sigurðsson, og hv. landsk. þm., Sighvatur Björgvinsson, hafa þegar fjallað það rækilega um einstakar greinar þessa frv. af hálfu minni hl., okkar í stjórnarandstöðunni, að ég hef þar í rauninni engu við að bæta. Ég vil að lokum biðja nokkurrar velvirðingar á því að ég hef í þessu spjalli mínu farið dálítið út fyrir sjálft frv. og það efni sem hér er beinlínis á dagskrá, en það er ekki óalgengt þegar sjávarútvegsmál eru á ferð að þær umræður fari nokkuð vítt og breitt og óneitanlega eru a. m. k. sum þau atriði, sem ég hef gert að umtali í síðari hluta ræðu minnar, þess eðlis að þau snerta bæði beint og þó einkum óbeint það mál sem hér er nú til umræðu, Það er áreiðanlega enginn leikur að vera sjútvrh. á Íslandi. Það hefur sjaldan verið það og er það ekki nú, og síst af öllu er það leikur þegar erfiðlega árar eins og allir viðurkenna að gerir nú um stundir. Ég þykist því vita að starf hæstv. núv. sjútvrh. hefur ekki verið og er enginn dans á rósum. Þar er við ýmsa erfiðleika að stríða eins og löngum hefur verið og e. t. v. meiri en stundum áður. Eitt af því, sem ég býst við að hann hafi á valdaferli sínum sem sjútvrh. komist að raun um, er að stundum er við býsna kappsfulla og jafnvel nokkuð óbilgjarna aðila að eiga þar sem eru ýmsir þeir aðilar að sjávarútvegi sem e. t. v. skirrast ekki a. m. k. stundum við að sniðganga og jafnvel ryðja úr vegi reglum og ákvörðunum stjórnvalda ef þær eru þess eðlis að slíkir kappar telji þær sér til trafala. Meðal þessara reglna hygg ég að séu ákvæðin um ferskfiskmat og stærðarflokkun á fiski, og ef sá orðrómur, sem ég gerði grein fyrir, reynist réttur, þá í rauninni einnig um hlutaskiptareglur og greiðslur til sjómanna. Ég þykist þekkja hæstv. sjútvrh. að því að hann hefur bæði kappsemi og metnað til þess að láta ekki fótumtroða þær reglur, sem hann setur, né þau lög, sem Alþ. hefur sett að því er sjávarátveginn varðar. Þess vegna tel ég fullvíst að hæstv. sjútvrh. geri það sem hann telur rétt og fært til þess að koma bættri skipan á þau atriði sem ég hef nú í síðari hluta ræðu minnar gert sérstaklega að umtalsefni: Að raunverulegt fiskverð komi til skipta þannig að sjómenn verði ekki stórlega hlunnfarnir, að settar reglur um fiskmat og stærðarflokkun á fiski verði í heiðri hafðar eða þær verði í rauninni framkvæmdar, en þeim þá breytt ella ef réttar kynnu að reynast þær fullyrðingar að við óbreyttar aðstæður séu þær lítt eða ekki framkvæmanlegar, sem ég tek þó ekki allt of trúanlegt að sé. Ég skal svo ekki, án þess að tilefni gefist, fjölyrða meira um þetta mál, en þætti að sjálfsögðu vænt um það ef hæstv. ráðh. gæti gefið mér nokkrar upplýsingar um það sem ég hef til hans beint og sérstaklega spurt hann um.



Herra forseti. Ég mun ekki verða langorður í þessum umr. þó að sannarlega væri tilefni til þess. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. sjútvn. hafði ég fjarvistarleyfi vegna aðkallandi starfa á öðrum vettvangi þegar n. hafði málið til meðferðar og hef því ekki haft áhrif á þær niðurstöður sem fram koma í þeim nál. sem fyrir liggja. Það er öllum þm. kunnugt að mjög skiptar skoðanir hafa verið meðal þm. um á hvern hátt bæri að verja þeim gengishagnaði sem 1. gr. frv. gerir ráð fyrir. Þó hygg ég að þm. séu nokkuð sammála um hina smærri liði, en skiptar skoðanir hafi aðallega verið um ráðstöfun þess fjármagns sem um ræðir í b- og c-lið 1. gr. frv. B-liðurinn gerir ráð fyrir að af gengishagnaðinum verði 950 millj. kr. varið „til þess að létta stofnfjárkostnaðarbyrði eigenda fiskiskipa sem orðið hafa fyrir gengigtapi vegna erlendra og gengistryggðra skulda,“ eins og orðrétt segir í frv. varðandi þennan lið. Er þá gert ráð fyrir, að hér verði um óafturkræf framlög að ræða. Þegar tekið er tillit til að Alþ. hefur fyrr á þessum vetri ráðstafað 600 millj. kr. af fyrri gengishagnaði sem óafturkræfu framlagi í sama skyni verður ekki annað séð en að verið sé að marka þá stefnu að meginhluta ef hugsanlegum gengishagnaði skuli varið sem óafturkræfum framlögum til þeirra sem erlend lán skulda vegna kaupa á fiskiskipum. Ég tel slíka stefnumörkun vægast sagt mjög hæpna, enda er hún í fullu ósamræmi við c-lið 1. gr. þar sem gert er ráð fyrir að þær 300 millj. kr., sem þar um ræðir, verði lánaðar til tækjakaupa og endurbóta á eldri fiskibátum. En það er fleira en skiptar skoðanir um ráðstöfun á gengishagnaðinum, sem tafið hefur framlagningu þess frv. sem hér er til umr. Í umr. um það hafa mjög blandast umr. um rekstrargrundvöll sjávarútvegsins og það sjóðakerfi sem hann nú býr við. Ég vona og ég hygg að hv. alþm. séu æ betur að gera sér grein fyrir að á rekstrargrundvelli sjávarútvegsins verður að gera breytingar í grundvallaratriðum með því að afnema það sjóðakerfi sem hana nú í allt of ríkum mæli byggist á. Ef við athugum hvernig þetta dæmi kemur út mun það vera þannig í stórum dráttum: Þjóðhagsstofnun telur andvirði þess afla, sem ráðgert er að landað verði hér á landi á árinu 1975, samtals um 11.8 milljarðar króna og er þá talið með andvirði loðnuafla og innifalið er í þessari upphæð 15% stofnfjárframlag sem fiskkaupendur greiða umfram skiptaverð. Samkvæmt áætlun sömu stofnunar var gert ráð fyrir að framlög í hina ýmsu sjóði sjávarútvegsins af útflutningsgjöldum næmu á árinu 1975 samtals 4 milljörðum 340 millj. kr. Við þessa upphæð bætast 1450 millj. í olíusjóð samkv. 2. gr. frv. sem hér liggur fyrir og verða því heildartekjur sjóðakerfis sjávarútvegsins af útflutningsgjöldum á þessu ári samtals 5 780 millj. kr. eða sem næst 50% af andvirði þess afla sem tekinn verður til vinnslu á þessu ári hér á landi, ef miðað er við brúttóandvirði aflans, en um 57% ef miðað er við skiptaverð. Af framangreindum 5 780 millj. kr. er áætlað að til Olíusjóðs og Tryggingasjóðs renni samtals 4 milljarðar 340 millj. kr. Mismunurinn á þessum tveimur upphæðum er framlag til hinna ýmsu hefðbundnu og föstu sjóða sjávarútvegsins, svo sem Aflatryggingasjóðs, Fiskveiðasjóðs og fleiri smærri sjóða. Þegar þetta allt er skoðað vona ég að menn geti orðið sammála um að í framtíðinni verði sjávarútvegurinn ekki rekinn á þeim grundvelli sem hann nú býr við. Ég hef lagt á það ríka áherslu í mínum þingflokki að sjóðakerfi sjávarútvegsins verði tekið til gagngerðrar endurskoðunar og það afnumið, a. m. k. að því er Tryggingasjóðinn og Olíusjóðinn varðar. Ég hlýt því að fagna yfirlýsingu hæstv. sjútvrh. í þessa átt og enn fremur og ekki síður því samkomulagi sem náðst hefur milli fulltrúa útgerðarmanna og sjómanna um að skipuð verði sérstök n. til endurskoðunar á þessu máli. Það sem mér finnst þó að í sambandi við þessa nefndarskipun, er að henni er gefinn of rúmur tími til að skila áliti, en henni mun vera áætlaður starfstími fram í des. n. k. En nokkuð bætir úr að hæstv. sjútvrh. hefur lýst því yfir að hann muni leggja áherslu á að n. hafi lokið störfum um það leyti sem Alþ. kemur saman í haust. Ég tel slíkt alveg nauðsynlegt, því að ég tel að þjóðarnauðsyn sé að sjávarútvegurinn hefji rekstur sinn í byrjun næsta árs á nýjum grundvelli, þannig að fiskverð verði við það miðað að útgerðin verði þess umkomin að greiða sjálf rekstrarútgjöld sín, þ. á m. vátryggingaiðgjöld og olíu, á réttu útsöluverði eins og áður var. Ég hef heyrt fleygt að sjómenn muni e. t. v. eitthvað uggandi um sinn hag í sambandi við væntanlega endurskoðun. Ég held að þetta hljóti að vera á misskilningi byggt. Fulltrúum sjómanna hlýtur að vera alveg ljóst hver hin raunverulega skiptaprósenta úr brúttóandvirði aflans er í dag. Þetta er í sjálfu sér mjög einfalt reikningsdæmi, og það er sannfæring mín að hlutur sjómanna geti orðið betri, en ekki verri, ef sjóðakerfið verði afnumið að því marki sem ég hef minnst á. Ég byggi þetta á því að ég tel að t. d. vátryggingakerfið hafi þróast í það að verða kostnaðarsamara fyrir útgerðina heldur en ef það væri á ný fengið í hendur útgerðarmönnum sjálfum og þeir látnir sjálfráðir um hvar þeir tryggðu skip sín. Ég er einnig sannfærður um að olíueyðsla yrði minni á fiskiskipaflotanum ef eigendur skipanna yrðu sjálfir að greiða fullt verð fyrir olíuna. Ég byggi þetta á þeirri staðreynd, sem öllum er kunn, að óhófleg niðurgreiðsla, í hvaða mynd sem er, veldur alltaf óþarfasóun fjármuna, og ég tel að það liggi í hlutarins eðli að sparnaður í rekstri fiskiskipaflotans gefi meira svigrúm til bættra kjara sjómanna heldur en ef haldið verður áfram á sömu braut og nú er. Ég tel að þetta gefi vonir um samstöðu milli sjómanna og útgerðarmanna, því að það er staðreynd sem liggur alveg augljóslega fyrir að skipulagsbreyting, sem leiðir til bættrar rekstrarafkomu útgerðarinnar er hagsmunamál sjómanna jafnt og útgerðarmanna. Ég geri mér að sjálfsögðu alveg ljóst, eins og aðrir hv. þm., að ákvæði 2. gr. frv. er framhald á því sem áður hefur verið samþ. hér á hv. Alþ. En ástæðan fyrir því, að ég hef ekki talið mér fært að ganga beint á móti þessu ákvæði 2. gr., er að vitað var að í frv. því, sem nú hefur verið lagt hér fram, átti að vera ákvæði um 11% fiskverðshækkun utan hlutaskipta. Útgerðarmönnum hafði verið tilkynnt um þetta og ég hygg reyndar að fulltrúum sjómanna hafi einnig verið kunnugt um þetta og þetta hafði verið tekið inn í alla útreikninga í sambandi við rekstrargrundvöll sjávarútvegsins. Við þetta varð því að standa í einhverju formi ef útgerðin átti ekki að stöðvast. Ég taldi og tel þetta ákvæði um 11% fiskverðshækkun utan hlutaskipta ófæra leið og af tvennu illu tel ég þó skárri þá leið sem 2. gr. frv. gerir ráð fyrir. Ég vil einnig geta þess að ég hef gefið um það ákveðna yfirlýsingu í mínum þingflokki að ég mun ekki ganga gegn ákvæði 2. gr. í trausti þess að ríkisstj. muni gera allt sem í hennar valdi stendur til að hlutast til um að þær viðræður, sem fram undan eru, leiði til þess að sjóðakerfið verði tekið til endurskoðunar og að hægt verði að koma því þannig fyrir að það verði afnumið um næstu áramót og að útgerðin geti þá byrjað á nýjum rekstrargrundvelli. Ég tel að eftir þær umr., sem hér hafa orðið í kvöld, þá sé fullkomin ástæða til að ætla að um þetta muni nást samstaða. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa allir lýst því yfir að þeir séu mjög á þessari skoðun, að sjóðakerfið, eins og það hefur þróast, leiði til ófarnaðar bæði fyrir útgerðina og einnig fyrir sjómenn. Það hefur verið skýrt frá því hér af fulltrúum í sjútvn. að allir þeir aðilar, sem kallaðir voru á fund n. til viðræðna um þetta mál til að leita álits þeirra á frv., hafi verið alveg sammála um það að sjóðakerfið bæri að afnema og að þetta hafi einnig verið skoðun fulltrúa sjómanna: Ég sé því ekki annað en að þessi einróma afstaða allra aðila í sjávarútvegi og einnig sjómanna og alþm., sem hér hafa tjáð sig um þetta atriði, hljóti að leiða til þess að þetta náist fram þegar á þessu ári. Í sambandi við þá till., sem hér er flutt af minni hl. sjútvn. á þskj. 580, þá má vel vera að það sé ekkert nema gott hana að segja, en hún er engin lausn á þessu máli. Þó að hún yrði samþ. eins og hún liggur þar fyrir verður allt sjóðakerfið, sem áður var, enn í gildi, mun halda áfram, og ég tel að það skipti ekki neinu endanlegu máli hvort það sé nokkrum hundruðum milljónum hærra eða lægra. Það, sem ég tel að skipti máli, er að samstaða náist um það að afnema þetta sjóðakerfi og byrja útgerðina þegar á næsta ári á eðlilegum rekstrargrundvelli. Ég tel að aldrei geti orðið friður í sambandi við samninga milli sjómanna og útgerðar nema þessu marki verði náð, og ég tel að fiskverð verði að ákvarðast þannig að útgerðin sjálf greiði allan sinn rekstrarkostnað án nokkurrar tilfærslu í gegnum sjóðakerfi það sem nú er í gildi, eða annað slíkt. Ég tel að það verði að koma því svo fyrir að hlutaskipti sjómanna verði reiknuð af því sama verði sem útgerðin fær í sinn hlut. Það er búið að vera í mörg ár og jafnvel áratugi þrætumál á milli útgerðar og sjómanna, þær aðgerðir sem Alþ. hefur gert í sambandi við skerðingu á þeim samningum sem gerðir hafa verið, með ýmis konar hliðarráðstöfunum í sambandi við gengisbreytingar. Ég tel að þessu verði að linna. Rekstrargrundvöllur útgerðarinnar verður að komast í það horf að það geti verið um hrein skipti að ræða milli sjómanna og útgerðarmanna annars vegar. Og satt að segja, eins og ég hef áður sagt miðað við þær umr., sem hér hafa orðið, og miðað við þær upplýsingar, sem fyrir liggja, munu allir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, vilja koma þessu þannig fyrir. Hlýtur það að gefa manni góðar vonir um að þessu marki verði náð þegar á þessu ári.



Herra forseti. Ég á sæti í sjútvn. og hef því fjallað í n. um frv. til l. um ráðstöfun gengismunar í þágu sjávarútvegsins skv. l. nr. 2 frá 1975 og ráðstafanir vegna hækkunar brennsluolíuverðs til fiskiskipa sem hér er til umr. Ég er fylgjandi afgreiðslu málsins eins og meiri hl. sjútvn. leggur til í nál. á þskj. 576 og brtt. n. í heild á þskj. 577. Ég skrifaði undir álit meiri hl. sjútvn. með fyrirvara. Þessi fyrirvari minn varðaði 3. lið í ákvæðum til bráðabirgða sem fjallar um það að reikna skuli 20% frádrátt vegna gengismunar af afurðum framleiddum úr loðnu sem landað hafi verið fyrir 16. febr. 1975. Þegar löggjöfin um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands vegna breytingar á gengi íslenskrar kr. var samþ. á Alþ. í febr. s. l. var ákveðið í 2. gr. þeirra laga að þá er skilað væri til banka gjaldeyri fyrir útfluttar sjávarafurðir skyldi hann greiddur útflytjanda á því kaupgengi sem í gildi var þegar skjölin voru afgr. í banka við gjaldeyrisskil, að frádregnum gengismun sem nam fyrir afurðir framleiddar fyrir 1. sept. 1974 34% og fyrir afurðir framleiddar á tímabilinu 1. sept. 1974 til 15. febr. 1975 20%. Í ákvæðum þeim til bráðabirgða, sem ég gat um hér áður, er ákveðið að 20% frádrátturinn vegna gengismunarins taki til afurða framleiddra úr loðnu sem landað hafði verið 16. febr. 1975 eða fyrir þann tíma. Hér var ákveðið að lögfesta það að líta á loðnu, sem landað hefur verið, sem framleiddar afurðir. Það er að mínum dómi ekki rökrétt að loðna, sem landað hefur verið í þrær, sé skoðuð sem framleiddar afurðir. Þess vegna álít ég að þetta ákvæði, eins og það kom fram í frv., þurfi nánari útskýringar við til að vera í samræmi við löggjöfina um ráðstafanir vegna breytingar á gengi krónunnar frá í vetur. Nú hefur hv., þm. Pétur Sigurðsson, frsm. meiri hl. sjútvn., lagt fram brtt. ásamt hv. þm. Jóni Skaftasyni sem varðar sérstaklega þetta mál og er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Við 3. tölul. ákvæða til bráðabirgða bætist: „ Sjútvrn. skal setja reglur um framkvæmd þessa liðar þar sem m. a. verði kveðið á um hvernig meta skuli það afurðamagn sem framleitt hefur verið úr hráefnisbirgðum loðnuverksmiðja eins og þær voru um, miðnætti 15. febr. 1975.“ Hér er í raun og veru verið að lögfesta að þetta hráefnismagn, sem þarna var til staðar þegar gengisbreytingin tók gildi, var til staðar í þróm fjölmargra verksmiðja, skuli fá sérstaka meðferð og vera reiknað og gert sérstaklega upp. Þetta magn var verulegt, eins og kom fram hjá hv. frsm. meiri hl. sjútvn., eða um 80 þús. tonn, og dreifðist á hinar ýmsu síldarverksmiðjur, allt frá Siglufirði austur um og suður í Faxaflóa. Það hefur komið í ljós við lauslega athugun að hjá Síldarverksmiðjum ríkisins á Siglufirði, Raufarhöfn, Seyðisfirði og Reyðarfirði hafi þetta numið 20800 tonnum, hjá Síldarverksmiðju Vopnafjarðar 7 þús. tonnum, hjá Hraðfrystihúsi Eskifjarðar hf. 7 þús. tonnum, hjá Norglobal 3 þús. tonnum, hjá Fiskimjölsverksmiðjunni hf., Fáskrúðsfirði 3 500 tonnum, hjá Söxu hf., Stöðvarfirði, 2400 tonnum, hjá Braga hf., Breiðdalsvík, 1700 tonnum, hjá Síldarbræðslunni, Djúpavogi, 3 500 tonnum, hjá Fiskimjölsverksmiðjunni hf., Hornafirði, 5 000 þús. tonnum, hjá Fiskimjölsverksmiðju Einars Sigurðssonar í Vestmannaeyjum 4 þús. tonnum, hjá Fiskimjölsverksmiðjunni hf. í Vestmannaeyjum 14 þús. tonnum, hjá Meitlinum í Þorlákshöfn 3 400 tonnum, hjá Fiskimjöl og lýsi hf. í Grindavík 2200 tonnum og hjá öðrum verksmiðjum samtals 2504 tonnum. Samtals gerir þetta 80 þús. tonn. Þetta er að vísu lausleg athugun og kann að breytast þegar nánar verður um þetta fjallað. Frsm. meirihlutaálits sjútvn., hv. þm. Pétur Sigurðsson, gerði, eins og ég sagði áðan, grein fyrir brtt. og með hliðsjón af þessari viðbótartill., sem ég raunar veit að er flutt í samráði við hæstv. sjútvrh., og þeim ásetningi hæstv. sjútvrh. að gera þetta dæmi upp á þann veg að síldarkaupendur, sem áttu loðnumagn í þróm sínum þegar gengisbreytingin mar gerð, uni sæmilega við, þá fell ég frá fyrirvara mínum í nál. meiri hl. sjútvn.



Herra forseti. Það er nú búið að segja æðimikið um það mál sem hér er til umr., en engan skal þó undra þótt menn fari eitthvað út fyrir hið afmarkaða málefni sem hér er verið að ræða. Ég skal þó reyna að vera mjög stuttorður. Ég hef raunar ekki miklu við það að bæta sem ég hef áður sagt, og vel má vera og kannske líklegast að færu menn að ræða þetta í löngu máli, þá yrði allmikið um endurtekningar á því sem þegar er komið fram. Allar þær aðgerðir, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur staðið að í sambandi við lausn þess vanda í efnahagsmálum sem stjórnarliðar telja að fyrir hendi sé, hafa miðað að því fyrst og fremst að rýra kjör launafólks í landinu svo að vart munu finnanleg dæmi um kjaraskerðingu, þó að lengi sé leitað, á borð við það sem átt hefur sér stað í tíð núv. hæstv. ríkisstj. þó að hún hafi ekki setið ýkjalengi að völdum. Það hefur komið fram, kom bæði fram við 1. umr. þessa máls og ég held líka við þessa 2. umr., að það frv., sem hér er nú verið að ræða, virðist, að því er bestu heimildir herma, vera allfrábrugðið því sem hæstv. sjútvrh. og þá ríkisstj. í heild hugðist leggja fyrir Alþ. varðandi gengishagnaðarmálin. Hefur að vonum tekið langan tíma að breyta þessu frv. í það horf sem það nú er. Það mun vera a. m. k. einn og hálfur mánuður sem þetta hefur verið til meðferðar og nú er það að komast á lokastig og svo hart keyrt að allar líkur benda til, ef fram heldur sem horfir, að stefnt verði hér að helgispjöllum á hv. Alþ. og veit ég ekki hvað hæstv. dóms- og kirkjumrh. segir við slíku. Í þeim umr., sem orðið hafa um þetta mál svo og aðrar þær ráðstafanir sem gerðar hafa verið af hálfu stjórnvalda varðandi lausn efnahagsmála, hefur því mikið verið hampað af stjórnarliðum að þessar ráðstafanir hafi fyrst og fremst miðað að því að tryggja atvinnu, koma í veg fyrir atvinnuleysi. Nú standa mál eigi að síður svo að þúsundir manna og kvenna eru atvinnulausar vegna verkfalla sem standa yfir á einum stórvirkustu atvinnutækjum þjóðarinnar og ekkert er a. m. k. sjáanlegt enn sem bendir til þess að lausn á þeirri deilu sé neitt í nánd. Og a. m. k. að þessu leytinu til er ekki að sjá að hæstv. ríkisstj. hafi tekist að halda þannig á málum að því er þetta varðar að komist hafi verið hjá atvinnuleysi hjá stórum hópi verkafólks sem nú er búið að standa í rösklega mánuð. Ég er ekkert hissa á því þó að hv. 8. þm. Reykv., form. og frsm. meiri hl. sjútvn. þessarar d., hafi byrjað á því í sinni framsöguræðu hér í dag að lýsa því yfir að allir nm. í sjútvn. vildu gjarnan vera lausir við að rétta upp hönd með þessu frv. Ég hygg að þessi hv. þm. hafi mælt þarna af heilindum því að þetta frv., þó að það hafi vissulega verið töluvert betrumbætt frá því sem upphaflega var ætlað, er eigi að síður stórfelld kjaraskerðing hjá sjómannastéttinni. Og það var vikið að því við 1. umr. þessa máls af ýmsum ræðumönnum að þeim þótti litlu skilað til baka til sjómannasamtakanna miðað við það sem af þeim hefur verið tekið með þeirri gengisfellingu sem framkvæmd var og þetta frv. fylgir í kjölfarið á. Hæstv. sjútvrh. sagði við 1. umr. þessa máls að það væri ábyggilegt að það hefði verið alveg sama hvað hann hefði lagt til að runnið hefði af gengishagnaði til sjómannasamtakanna, að a. m. k. ég hefði þá bara heimtað meira. Og hann tilnefndi þar 150 millj. kr. Ég bjóst hálfpartinn við því með hliðsjón af fyrri reynslu minni af hæstv. sjútvrh. að hann gengi a. m. k. eitthvað til móts við þetta sjónarmið með því að hækka eitthvað þann hluta, sem sjómannasamtökunum er ætlaður, af því sem af þeim hefur verið tekið. Því miður verð ég fyrir vonbrigðum að því er þetta áhrærir. Ekkert virðist uppi um það, hvorki hjá hæstv. sjútvrh. né öðrum stjórnarliðum, að ganga til móts við þetta sjónarmið sjómannasamtakanna. ég hefði a. m. k. betur getað fellt mig við afgreiðslu þessa máls ef hæstv. ráðh. hefði gengið það til móts við þetta sjónarmið að hann hefði tekið upp 150 millj. kr. hugmyndina sína sjálfur við 1. umr. og látið það af hendi rakna til sjómannasamtakanna í staðinn fyrir þær 87 millj. sem mér sýnist vera gert ráð fyrir í frv. Það hefur komið fram í þessum umr. að allir þeir hópar, sem þetta mál snertir og ræddu við sjútvn. d., telja að hér sé verið að stíga skref í þá átt sem sé neikvæð til lausnar þeim vanda sem við er að glíma. Allir þessir hópar eða fulltrúar þeirra virðast vera um það sammála að hér sé ekki rétt á málum haldið, og það hlýtur að vekja furðu manna þegar slíkar yfirlýsingar koma frá öllum þeim hagsmunahópum sem. þetta mál kemur við. Við 1. umr. þessa máls hér í d. var nokkuð vikið að því að í þessu frv. eins og hinu fyrra, sem fjallað var um nokkru fyrir áramót, er heimild til handa hæstv. sjútvrh. eða sjútvrn. til þess að verja 400 millj. til greiðslna að eigin geðþátta til styrktar hinum ýmsu fiskvinnslugreinum. Við umr. þessa hina fyrstu þá kom hæstv. sjútvrh. inn á þetta í sinni seinni ræðu og fullyrti að engu af þessu fé yrði varið án þess að það færi í gegnum bankakerfið í landinu og þannig væri tryggt að hvorki hann né hans eftirmaður, ef til kæmi, hefði þetta fé til eigin ráðstöfunar. Mér þykir það því furðulegt, ef hæstv. sjútvrh. getur ekki fellt sig við þá breyt. sem lögð er til á þskj. 580 og er frá minni hl. sjútvn., þeim hv. þm. Garðari Sigurðssyni og Sighvati Björgvinssyni, sem kveður nokkuð skýrar á um það á hvern hátt skuli með þessa fjármuni farið og eftir hvaða reglum þeim skuli útdeilt. Ef það er svo sem ég reyndar held að þurfi ekki að draga í efa að hæstv. sjútvrh. sé þeirrar skoðunar að þetta mál eigi að hafa þann gang að fara í gegnum bankakerfið en ekki til ráðstöfunar ráðh. sjálfs, þá sýnist mér að það liggi í hlutarins eðli og augljóst hljóti að vera að sú brtt., sem er á þskj. 580 og lýtur að þessu, falli nokkuð í sama jarðveg og hæstv. sjútvrh. gerði sjálfur grein fyrir við 1. umr. að honum fyndist málið eigi að ganga. Hæstv. sjútvrh. sagði líka við 1. umr. þessa máls að hann héldi að engum hv. þm. dytti í hug, að breyta hlutaskiptum sjómanna með lögum. Ég er þeirrar skoðunar að þessu hafi hæstv. sjútvrh. sjálfur beitt sér fyrir með hinni fyrri gengisfellingu sem framkvæmd var á s. l. hausti á þann veg að aukin var greiðsla í stofnfjársjóð fiskiskipa sem tekin var af óskiptum afla og þýddi í reynd minnkandi hlut sjómanna. Þar er ótvírætt um breytingu á skiptum að ræða, hvaða orðaleik sem menn vilja um það hafa að öðru leyti, og það er vissulega ekki í fyrsta skiptið sem að slíkum ráðstöfunum er staðið af hálfu löggjafans. Það hefur komið fyrir áður. En hér er þó eigi að síður áþreifanlegt dæmi sem gerðist fyrir stuttu og var gert að frumkvæði hæstv. sjútvrh. og ríkisstj. Það hefur komið fram eins og áður hefur verið að vikið, að hinir ýmsu hópar innan þjóðfélagsins, sem mál þetta tekur til, vara mjög eindregið við því að fara inn á þær brautir í auknum mæli að flytja til stórkostlega fjármuni í þessu tilfelli innan sjávarútvegsins. A. m. k. ætti þetta ekki að koma hv. stjórnarliðum neitt á óvart vegna þess að í stjórnarsáttmála núv. hæstv. ríkisstj. er einmitt gefið um það fyrirheit að draga saman seglin í sjóðakerfi sjávarútvegsins, helst að afnema. það. En hér er stígið skref þveröfugt við þessi gefnu fyrirheit og ég efast um að hv. þm. Guðlaugi Gíslasyni verði að þeirri ósk sinni að það verði að draga úr þessu á þessu ári ef fram heldur sem horfir undir forustu núv. hæstv. ríkisstj. Ég held að mál hafi þróast og séu að þróast á þann veg að hér verði stórlega aukið það sjóðakerfi sem átti að draga saman. Það er alveg ljóst að sjómannasamtökin bera mjög skarðan hlut frá borði í þeirri skiptingu sem hér er gert ráð fyrir. Þar eru önnur sjónarmið fremur höfð í huga og rennt stoðum undir aðra hópa þjóðfélagsins en sjómenn og sjómannasamtökin. Það hefur verið mikið um það rætt á undanförnum vikum og mánuðum að fiskvinnslustöðvar í landinu stæðu það höllum fæti að þörf væri stórkostlegra ráðstafana til þess að bæta fjárhagsaðstöðu þessara fyrirtækja. Vel má vera og sjálfsagt hægt að finna stað slíkum fullyrðingum í einhverjum tilvikum. Eigi að síður sýnist það nú vera að koma á daginn að fyrirtæki í fiskiðnaði, fiskvinnslustöðvar, hafi og séu þessa dagana að greiða stórum hærra fiskverð en það sem Verðlagsráð hefur ákveðið. Það hlýtur því að koma upp í huga manna spurning um það hvort mikið mark sé á því takandi hjá þessum fyrirtækjum eða forsvarsmönnum þeirra að svo mikið hallærisástand ríki í búskap þeirra að þurfi að flytja til svo að hundruðum millj. skiptir fjármagn frá sjómönnum yfir til þessara atvinnufyrirtækja. Ég a. m. k. dreg mjög í efa að það sé öllu lengur hægt að fá almenning í landinu og kannske þá allra síst sjómenn til þess að trúa því að það sé endalaust þörf á því að gera ráðstafanir í efnahagsmálum með þeim hætti að taka hundruð millj. kr. af sjómönnum og flytja þær yfir til atvinnufyrirtækjanna, ef það er svo reynslan að þessi hin sömu atvinnufyrirtæki geta borgað miklum mun meira en það lágmarksverð, sem ákveðið er af Verðlagsráði sjávarútvegsins. Mér kemur einnig nokkuð spánskt fyrir sjónir ef það er rétt sem hv. 8. þm. Reykv. lét orð um falla í sinni framsöguræðu hér í dag, að Verðlagsráð sjávarútvegsins fái enga vitneskju um það hvaða markaðsverð sé á útflutningsafurðum þegar verið sé að ákvarða fiskverð til útgerðarmanna og sjómanna. Það má vel vera að það þyki skrýtið, en einhvern veginn get ég ómögulega sætt mig við það að fulltrúar í Verðlagsráði eigi ekki fullan aðgang og heimtingu á því að hafa um það vitneskju hvert markaðsverð er á hverjum tíma þegar sest er á rökstóla og fiskverð ákvarðað. Ég lýsi furðu minni á því ef þetta er rétt sem ég hef enga ástæðu til þess að draga í efa að er rétt hjá hv. 8. þm. Reykv. Hann er, að ég hygg, þessum málum kunnur í gegnum sjómannasamtökin og ég hef ekki ástæðu til þess að draga í efa ummæli hans þar um, en ég lýsi furðu minni á því ef þetta getur viðgengist. Ég held að það sé alveg rétt, sem kom hér fram hjá hv. 3. þm. Reykn., að sjómannasamtökin og fulltrúar þeirra una varla lengur ráðstöfunum af þessu tagi þar sem er svo freklega gengið á rétt sjómanna. Og ég er ekkert hissa á því þó að það viðhorf sé nú ríkjandi innan sjómannastéttarinnar að það verði vart lengur við unað og menn verði að spyrna við fæti svo að ekki verði lengra gengið á þessari braut að hafa af sjómönnum og flytja yfir til útgerðar og fiskvinnslu. Ég held því miður að engin breyting í þessa átt fáist að þessu sinni. Það virðist vera ákveðið af hálfu stjórnarliða að þetta mál skuli fara í gegn hér eins og það nú liggur fyrir. En þá bera þeir og þeir einir ábyrgð á því hvaða afleiðingar af því hljótast. Ég er ekki í neinum vafa um það að það er búið að ganga svo langt í því að taka af sjómönnum og færa yfir til atvinnufyrirtækja að sjómenn una því vart öllu lengur að áfram sé haldið á þeirri braut. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara öllu fleiri orðum um þetta að þessu sinni nema þá því aðeins að tilefni gefist til. En ég vil þó taka það fram að við munum standa að till. þeim sem minni hl. sjútvn. hefur flutt á þskj. 580. Þær eru allar í þá átt að koma frekar til móts við þau sjónarmið sem ég gerði að umræðuefni við 1. umr. þessa máls þó að mér sýnist að engar líkur séu á því nú að þær till. nái fram að ganga, því miður. En ég held - það skulu vera mín lokaorð - ég held að það sé nauðsynlegt ef það er meining stjórnvalda að fá ekki bara sjómenn, heldur almenning í landinu til þess að trúa því að það sé nauðsyn á aðgerðum af þessu tagi til þess að rétta hag atvinnufyrirtækjanna, þá sé nauðsynlegt jafnframt þessu að leiða fólk í allan sannleikann um það hvernig hag þessara fyrirtækja er í reynd komið. Það hefur ekki enn fengist. Það hefur verið flutt hér á Alþ. till. til þál. um að Alþ. sjálft fari í það mál á hlutlausan hátt og rannsaki hvort það sé svo illa komið fjárhagsstöðu þessara fyrirtækja að þær aðgerðir, sem að undanförnu hafa átt sér stað, séu réttlætanlegar vegna fjárhagsafkomu. Ég held að þær upplýsingar, sem komið hafa nú síðustu dagana, hljóti að renna stoðum undir það sjónarmið almennings í landinu, að það séu-því miður á kannske að segja - ekki með öllu réttlætanlegar þær ráðstafanir sem gerðar hafa verið, vegna þess að þær hafa verið byggðar á þeirri forsendu af hálfu stjóravalda að allt væri í kaldakoli hjá þessum atvinnurekstri. Það er því nauðsynlegt að fyrr en seinna verði þetta mál gert upp á þann hátt og þann eina hátt, að Alþ. sjálft gripi hér inn í og kanni að eigin frumkvæði stöðu þessara atvinnufyrirtækja.

Frsm. meiri hl. (Pétur Sigurðsson) : Herra forseti. Í sjálfu sér er ekki nein ástæða fyrir mig sem frsm. hv. sjútvn. að halda hér langa tölu. Mér þykir þó rétt að þakka meðnm. mínum og reyndar öðrum ræðumönnum, sem hafa hér rætt efnislega um það vandamál sem við höfum haft til meðferðar, sérstaklega þó nm., þátt nokkuð hafi svo slegið út í fyrir ekki aðeins einstaka meðlim úr þeirri ágætu n., heldur og þó sérstaklega hv. síðasta ræðumanni. Það er í sjálfu sér ekki nýtt þótt það hendi þann hinn stóra og mikla bolvíking að slá út í fyrir honum þegar hann tekur til máls hér á hv. Alþ. En ég held að við verðum að fara til þess sem útgerðarmenn halda oft á tíðum fram og óneitanlega á við nokkur rök að styðjast, að kostnaðarhækkun útgerðar á ekki endilega að leiða til launahækkunar. En það er það sem hefur oft á tíðum komið fram hjá okkur sjómönnum í sambandi við gengislækkanir. Hinu skulum við ekki gleyma, að ég minnist þess aldrei að um leið og útgerðarmenn hafa haldið þessu fram hafi þeir viljað viðurkenna að kostnaðarhækkanir í heimilisrekstri sjómannsins yrðu teknar til greina á einn eða annan hátt, og m. a. vegna þess eru komnar fram, að sumum þykir, óbilgjarnar kröfur þeirra. Og þetta auðvitað á ekki við sjómanninn einan, heldur og aðra launþega sem hlut eiga að máli. Við getum sjálfsagt ráðið fram úr vissu vandamáli í sambandi við yfirborganir á fiskverði með einni lausn sem hefur reyndar oft á tíðum komið fram opinberlega og er líklega ekki frambærileg nema í stærstu útgerðarstöðum landsins. Ég á þá við lausn gagnvart þeim aðilum í fiskverkun sem yfirborga í fiskverði. Það er auðvitað hreinn misskilningur, sem hefur komið fram hér hjá ræðumönnum að ég hafi haldið því fram að þetta þekktist í öllum rekstri útgerðar, hjá öllum aðilum sem fisk kaupa og verka. Það hafa aldrei verið mín orð, og ég held að gagnvart, þeim sem koma á fund n. bæði frá frystihúsum bæði Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og frá Sjávarafurðadeild Sambands ísl. samvinnufélaga og öðrum aðilum sem þar voru til viðræðna, hafi engin gagnrýni komið um að slíkt ætti sér stað. Þessi gagnrýni á séreingöngu stað gagnvart þeim aðilum sem verka saltfisk og það virðist vera svæðisbundið hér við Suðvesturlandið, og sú gagnrýni hefur réttilega verið stutt ýmsum rökum sem mér finnst enn að þurfi að mótmæla frá þessum sömu samtökum sem þarna eiga hlut að máli. Auk þess held ég því skilyrðislaust fram, eins og ég sagði í minni framsöguræðu hér í kvöld, að það virðist svo vera að einstaka sölusamtök, sem fara með sölu á afurðum, að vísu fyrir marga hópa, marga einstaklinga, geti komist hjá því eftir því sem þau vilja að gefa upp það verð sem á svo að miða við í verðlagningu hér heima. Þetta er óþolandi, það stend ég við. Ég hef aldrei nokkurn tíma látið mér það um munn fara að þar ætti ég við hraðfrystihúsaiðnaðinn eða neina aðra en þá sem hafa látið þetta fara frá sér sjálfir vegna þess að kannske hafa þeir álitið að þegar þeir kæmu næst til Portúgal yrðu þeir sjálfir hengdir þar. En alla vega getur þetta ekki gengið til lengdar fyrir viðsemjendur þeirra sem fisk kaupa, bæði útgerðarmenn og sjómenn. Þarna verður að setja einhverjar hömlur á. Og ég vil skora á hæstv. Sjútvrh. að beita sér fyrir því að það verði gert áður en upp verði staðið á þessu þingi eða þá alla vega á milli þinga. Við ræðum hér margoft, eins og ég kom að áðan, um minnkandi hlut sjómanna. Vissulega erum við að tala um minnkandi hlut sjómanna um leið og slíkar ráðstafanir eru gerðar. Og ég gat um það fyrr í kvöld að á nokkrum árum erum við komnir frá því að hafa hundrað prósent skipti eftir hlutaskiptareglum sjómanna og útgerðarmanna og komnir niður í það að um það bil 50% koma til skipta. Við vitum af hverju þetta hefur verið gert. Ein ástæðan er sú, sem ég hef ekki heyrt einn einasta mann minnast á í kvöld, að ef við hefðum átt að fylgja hlutaskiptareglunum á þann veg að sjómenn hefðu fengið samkv. þeim hækkun á sínum launum við hverja gengisfellingu, sem framkvæmd hefur verið á undanförnum árum, hefði það þýtt að þeir hefðu verið um það bil komnir 200% fram úr launum verkamanna áður en nokkurn varði. Dettur nokkrum manni í hug, að verkamenn, hafnarverkamenn og fiskvinnslufólk, hefðu setið á sínum rassi og sagt: Við skulum taka þátt í bágum kjörum þjóðarinnar - dettur nokkrum í hug að þeir hefðu setið og látið það afskiptalaust ef þessi hópur hefði tekið þetta einfaldlega með gengislækkuninni. Ég bið þá, sem hér hafa talað eins og börn, að vera ekki eins og börn í allri framkvæmd þegar þeir horfa til slíkra hluta. Og þetta ætti auðvitað bolvíkingurinn fyrst og fremst að vita og hafa í huga því að hann þarf að semja fyrir fleiri en sjómenn. Hann þarf líka að semja fyrir verkafólk sem í landi vinnur. Hann minntist m. a. á það að e. t. v. séum við að fremja hér helgispjöll með því að vinna nokkuð fram yfir miðnætti og fram á uppstigningardag. Ég vænti þess að jafn trúaður maður og hann geti þá bara farið fram á gang og sungið sinn sálm sem hann syngur stundum hér í þingsal. Við munum ekki lá honum það. En hins vegar er ég alveg á því og mun eindregið styðja það að við afgreiðum málið hér í nótt. Við erum búnir að vera með þetta mál nú til meðferðar töluvert á annan mánuð.  Ég sé enga ástæðu til þess að fara að tefja þetta mál með efnislegum umr. við aðra aðila utan þings úr þessu. Það er búið að tala við alla og þeir hafa allir tjáð sig. Hv. þm. Karvel Pálmason hafði nokkurn efa á því að þetta frv. mundi fyrirbyggja atvinnuleysi, um leið og hann talaði um stórfellda kjaraskerðingu fyrir sjómannastéttina, sem ég er ekki enn þá farinn að heyra í hverju sé fólgin og sé stórfelld í sjálfu sér. Þetta er kjaraskerðing miðað við gildandi hlutaskiptareglur, það er rétt. En þá kemur aftur hin spurningin á móti: Á kostnaðarhækkun útgerðar að valda launahækkun hjá viðsemjendum? Þetta er spurning, sem við verðum einhvern tíma að standa frammi fyrir og svara. Ég geri mér fulla grein fyrir því að hjá sjómönnum og kannske sérstaklega þeim, sem eru í verkfalli í dag sem hann kom nokkuð inn á og ræddi um, þar er lagfæringar þörf og þar þurfa góðmenni að taka höndum saman til þess að leysa það vandamál. Það þýðir ekki fyrir þennan hv. þm. að segja um leið að það hafi ekkert verið gert af hendi ríkisstj. til þess að leysa vandamálið. Það hefur verið komið einmitt til móts við sjómenn í bátakjarasamningunum með aðgerðum sem einnig munu gilda fyrir togarasjómenn og alla sjómenn, fiskimenn: Sérstakar aðgerðir í skattamálum þess efnis að hækka brúttófrádráttinn úr 8% í 10%. Einnig það að stytta það viðmiðunarmark, sem menn þurfa að vera lögskráðir til þess að fá þennan frádrátt, úr 6 mánuðum í 4 mánuði, sem mun auðvitað hafa stórkostleg áhrif fyrir aðila eins og skólapilta sem koma til stutts tíma dvalar á skipum og t. d. þá sem stunda útgerð og sjómennsku á hinum smærri skipum víðs vegar í kringum land, eins og á Austurlandi, Norðurlandi og jafnvel Vestfjörðum. Þetta tel ég að beri vott um það að ríkisstj. hafi strax sýnt vilja til þess að koma þarna á móti. Auk þess sem þessir sjómenn auðvitað munu njóta þeirra kjarabóta sem koma í gegnum skattkerfisbreytingarnar sem við samþykktum fyrir nokkrum dögum hér á hæstv. Alþ. Auk þess hafa komið fram yfirlýsingar frá hæstv. fjmrh. um að bættur verði hlutur hjá þeim sjómönnum sem eru lengi fjarverandi og þar er m. a. átt við þá fiskimenn sem eru fjarverandi á fjarlægum miðum um lengri tíma og þá sérstaklega átt við þá sem dvelja í Norðursjó og reyndar aðra sem koma heim eftir langa dvöl. Það verður nokkuð horft til þess að endurskoða megi það kerfi sem hefur gilt frá 1968 í sambandi við innflutning fyrir gjaldeyri sem sjómenn fá við vinnu sína erlendis. Það verður því ekki sagt að ekki hafi verið komið nokkuð á móti og reyndar hef ég ekki heyrt einn einasta ráðh. halda því fram eða tala um að ekki væri sjálfsagt af hendi ríkisstj. að koma á móti til þess að leysa vandamál sjómannanna á skipunum. En það er ekki vandamálið í sambandi við stóru togarana. Vandamálið er útgerðarkostnaður skipanna, og ef við ekki tökum höndum saman um það að koma okkur sjálfum þar niður á einhvern skaplegan grundvöll, þá skulum við láta þá halda áfram að vera í höfn hér í Reykjavík, Akureyri, Hafnarfirði og Akranesi. En ég vil benda hv. þm. Karvel Pálmasyni á að það, sem stundum er talið vera fjötur um fót stærri togaranna hér í Reykjavík, Hafnafirði og Akureyri, er að það hefur m. a. verið brotið niður af honum sjálfum og öðrum sjómannafélögum úti um land sem gera út hina svokölluðu smærri togara og hreinlega hafa leyft sér að semja af sér íslensk lög, vökulögin, og segja: Þau gilda ekki fyrir togara sem eru undir 500 tonnum. - En meðan við erum að reyna að halda í þessi lög sem voru baráttulög íslenskrar sjómannastéttar undir forustu reykvískra sjómanna, þá leyfa aðrir sér, sem úti um land starfa með slíka togara, að brjóta þau og hafa kannske góða afkomu vegna þess. Og ekki er nóg með það, heldur hafa þeir líka samið upp á það í sambandi við lífeyrisssjóði að meðan lífeyrissjóður, sem greiddur er af hinum stærri togurum, áhöfnum stærri togaranna og farskipum, heldur uppi lífeyrissjóðsgreiðslum í lífeyrissjóði sjómanna og reyndar fleirum, þá er samið upp á næsta óraunverulegar greiðslur frá bæði bátum og hinum minni skuttogurum. Væri ástæða til fyrir þennan hv. verkalýðsleiðtoga að líta nokkuð í kringum sig áður en hann fer að gagnrýna okkur sem hér erum í Reykjavík og annars staðar og höfum verið að leita að lausn á þessu vandamáli stærri togaranna. Ég skal ekki hafa mörg orð fleiri um þetta. En hv. þm. Gils Guðmundsson og reyndar Garðar Sigurðsson einnig voru með nokkrar fullyrðingar sem ég í reynd legg ekki mikið upp úr. Það er ákaflega auðvelt að segja: Við skulum ekki gera neitt innan atvinnuvegarins. Við skulum fara að eins og gert var við bændur, við skulum bara taka þetta úr ríkissjóði og borga það sem á vantar. - Nú vita allir, guð og menn, að það er ekki til króna þar til neins sem heitir, fram yfir það sem þarf að gera frá degi til dags, og ef ég hef ekki rétt orð þar um, þá væntanlega leiðrétta hæstv. ráðh. það hjá mér. En ég ætla samt að svo sé ástatt þar, og því tel ég það út í hött þó það hafi verið gripið til þessara örvæntingarráðstafana á sínum tíma til þess að halda niðri verðlagsvísitölu, að borga þetta niður sem ég persónulega álít að hefði ekki átt að gera, en varð að gera þó eins og ég tók fram í sambandi við þetta mál. Við erum með neyðarráðstafanir ítrekað í efnahagsmálum, og a. m. k. við, sem ætlum okkur að styðja þessa ríkisstj. til þess að ráða fram úr vandamálunum, ætlum að standa við bak hennar til að gera það. Þá álít ég að það sé ekki hægt í dag í sambandi við það vandamál sem við glímum við, þegar við vitum að við getum tekið það frá öðrum hluta sjávarútvegsins, þá getum við ekki sagt: Við skulum bara afgreiða þetta úr ríkissjóði. Hitt skal ég allt taka undir, að auðvitað á það ekki að þekkjast að það sé hægt í ákveðnum greinum sjávarútvegsins að stela undan - og ég vil undirstrika þetta orð mitt - að stela undan því sem á að koma til heilbrigðra skipta samkv. löggiltum og lögformlegum samningum sjómanna og útvegsmanna. En það er kannske heldur stórt í tekið að fullyrða að svo hafi verið gert. Ég held samt sem áður að við höfum fulla ástæðu til þess að gæta mikillar varúðar að svo verði ekki gert í framtíðinni. Það er ein hugmynd, sem auðvitað getur komið þarna til hjálpar ef við komum henni í framkvæmd og að sjálfsögðu mundi Reykjavík og kannske hinir stærri löndunarstaðir fiskafla geta komið þar til hjálpar. Það er að aðstoða með fé frá hinu opinbera til þess að koma á frjálsum fiskmarkaði. Það hefur margoft verið rætt um þetta hér í Reykjavík. Þetta mætti gera í Hafnarfirði, Keflavík, Grindavík, Þorlákshöfn og víðar. En hví er þetta ekki gert þá? Það mun koma í ljós hverjir vilja bjóða í þann afla. Þá munum við ákveða lágmarksverðið í gegnum Verðlagsráð sjávarútvegsins. Ef einhver telur sig geta hagnast á því að verka þennan fisk, þá má hann kaupa hann á viðkomandi markaði. Ég held að það væri fyllilega til athugunar fyrir alla aðila, sem um þetta tala, einmitt að hugsa til þessarar lausnar, sem hefur auðvitað verið notuð árum saman í nágrannalöndum okkar, Ég vil taka undir þau orð sem hv. 3. þm. Sunnl., Guðlaugur Gíslason, viðhafði hér í kvöld og það er auðvitað sú áskorun á alla aðila sem hlut eiga að máli, ekki aðeins útvegsmenn, heldur og sjómenn og kannske ekki síst, að þeir taki þátt í þessari nauðsynlegu endurskoðun, sem loksins hefur fengist samstaða um á nokkurn hátt á meðal þessara aðila og þeir eiga að vita að nauðsynleg er fyrir þá sérstaklega, og þar á ég við sjómennina. Og ég held að það væri ákaflega illa farið ef einhver hluti þeirra neitaði að gangast undir það að taka þátt í slíkri endurskoðun því að fyrst og fremst mun hún vera þeim til góðs, Ég vil svo, virðulegi forseti, aðeins benda þeim ræðumönnum sem hér hafa talað um lánamálin, enn einu sinni á það sem hæstv. sjútvrh. sagði við 1. umr. málsins þegar hann leiðrétti vitleysur, sem komu fram hjá ræðumönnum við 1. umr,, um það að hann væri með ávísanahefti og mundi ávísa til útgerðarmanna og fyrirtækja. Ég hélt satt að segja að þetta hefði komist inn í þykka kolla sumra, en ég heyri það nú við 2. umr. málsins að það hefur ekki verið svo. Og ég vil aðeins undirstrika það sem hann sagði, að þær lánveitingar, sem eru fyrirhugaðar samkv. 1. gr. frv., munu fara fram í gegnum hið opinbera lánakerfi, í gegnum bankana, viðskiptabanka fiskvinnslu- og útgerðarfyrirtækjanna. Þótt að ég geti vel hugsað mér að hæstv. ráðh, hefði þetta tékkhefti í vasanum og nýtti það - ég veit að hann mundi gera það drengilega og vel - þá er það því miður ekki þannig. Það gengur í gegnum hið opinbera lánakerfi. Ég vil endurtaka þakkir mínar til nm, sjútvn. fyrir gott samstarf og málefnalegar umr.

Svo komum við að 2. gr. Um hana má deila, eins og ég hef áður sagt, það óendanlega. Hvað hefur verið gert á undanförnum árum? Hafa ekki allar ríkisstj. ætlað að minnka sjóðakerfi sjávarútvegsins? Ætlaði ekki vinstri stjórnin að gjörbreyta tryggingakerfinu undir forustu fyrrv. sjútvrh.? Hvorugur talsmanna Alþb. tíundaði afköst fyrirrennara míns á því sviði, enda var það illmögulegt því að það gerðist auðvitað ekki neitt annað en að það fjölgaði krónunum sem fóru í tryggingakerfið öll árin sem hann fór með sjávarútvegsmál og þeir ágætu menn studdu hann. Það er nefnilega ekkert rétt að komast út úr þessu kerfi aftur, það er sannleikur málsins. Hitt er svo matsatriði hvernig farið er að. Sumir vildu, og þá sérstaklega Landsamband ísl. útvegsmanna, fá hækkun á fiskverði sem hefði þýtt miklu hærri skatta á sjómannastéttina en að taka það með hækkuðu útflutningsgjaldi á síðasta stigi framleiðslunnar. Enginn minntist á það, sem ég gat um í sambandi við þessar 900–1000 millj. að það er áformað að koma til móts við frystiiðnaðinn með því að hækka viðmiðunarverð Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins um hvorki meira né minna en 400 millj. Allir tala um að það sé verið að ráðast á sjómenn, og svo koma stjórnarandstæðingar himinlifandi glaðir og segja: Það var nú gaman þarna á fundunum í sjútvn., allir, sem komu, voru óánægðir með frv. - og það er dæmi þess hvað frv. sé gersamlega ómögulegt. Ef fulltrúi útgerðarinnar hefði sagt: Ég er mjög ánægður með þetta frv., ætli fulltrúar sjómanna hefðu þá ekki verið enn óánægðir? Og ef fulltrúar hraðfrystiiðnaðarins hefðu sagt: Við erum mjög ánægðir með þetta frv. - Ætli þessir hv. stjórnarandstæðingar hefðu ekki sagt þá: Jú, sjáið þið nú sjútvrh, og íhaldið og framsókn, nú er verið að hygla frystihúsaauðvaldinu, því einu á kostnað allra hinna. - Er ekki örugg vissa fyrir því, fyrst allir eru að mótmæla og allir eru óánægðir með þetta frv., að hér er verið að skipta eins réttlátlega niður og hægt er. Það er sannleikur málsins. Ég vil benda 8. landsk. þm. á það að Alþfl. fór með sjávarútvegsmál í 12 ár í viðreisnarstjórninni. Það kom aldrei fram till. þá um að leggja fram framlag af gengishagnaði til þess að bæta útvegsmönnum sem missa skip sín og fá engar bætur þegar gömul skip eru tekin úr umferð. Hv., 8. landsk. þm. fannst þetta mjög lág upphæð, en mjór er mikils vísir. Ég held að það sé rétt að fara af stað og hefði gjarnan mátt gera fyrr. Alþfl. stóð að sjóðakerfi öll þessi ár. Hann stóð að því að bæta ofan á fiskverðið til útgerðar framhjá skiptum, hann gerði það ekki af fjandskap Alþfl. við sjómennina. Það vita allir og það þýðir ekki að halda að fólk sé svo vitlaust að það sé hægt að segja því að þegar gengisbreytingar séu gerðar, þá eigi ein stétt að fá í kauphækkun allan gengismuninn þannig að bilið á milli þeirrar stéttar og annarra verði með þeim hætti að aðrar stéttir fari af stað. Áhrif gengisbreytingarinnar verða gerðar að engu á nokkrum vikum. Þetta vita allir menn og það þýðir ekki að tala svona. Fólk er ekki svona vitlaust. Hv. 8, landsk. þm. furðaði sig á að það væri mishátt útflutningsgjald á útfluttar afurðir. Það hefur alltaf verið. Ef hann lítur á lögin um útflutningsgjald mun hann sjá að það hefur verið misjafnt eftir afurðum frá því að útflutningsgjald var sett á. Ódýrustu afurðirnar voru með svokallað magngjald. Dýrari afurðirnar voru aftur með hlutfallslegt gjald að verðmæti. Þetta hefur alltaf verið svona. Og þetta verður svo. Jafnvel þó að 8. landsk. ætti eftir að verða sjútvrh. eða forsrh., þá mundi hann aldrei fara að setja jafnt útflutningsgjald á allar sjávarafurðir. Mér dettur ekki í hug að halda að hann sé svo grænn. Það kom fram hjá hv. 3. þm. Reykn. að það voru ólíkar forsendur fyrir andstöðunni við frv. Aðrir menn úr stjórnarandstöðunni forðuðust eiginlega að minnast á það. Það er alveg rétt, forsendurnar voru mjög ólíkar fyrir landsbyggðina vegna þess að hagsmunahóparnir vilja fá hver fyrir sig þannig að hann sé ánægður á kostnað annarra. Þess vegna verður ríkisstj. og Alþ. að skipta þessu fjármagni á milli og reyna að jafna þessi bil, Þetta er auðvitað kjarni málsins. Hv. 3. þm. Reykn. flutti mjög málefnalega ræðu eins og hans var von og vísa. Að vísu hélt hann ákaflega smekklega og fallega útfararræðu yfir vinstri stjórninni og fór það vel úr hendi, eins og við var að búast. Að vísu er hún fullseint flutt, en hún var góð samt. En að öðru leyti ræddi hann málefnalega um sjávarútveginn og lagði fyrir mig nokkrar spurningar sem allar eru eðlilegar og sjálfsagðar og kurteislega fram settar. Hann spurði hvort það væri ekki mín skoðun, svo framarlega sem ýmsir fiskkaupendur greiði hærra verð, að sjómenn eigi ekki rétt á hluta af þessu yfirverði. Ég skal svara þessari spurningu alveg umbúðalaust. Ég tel að sjómenn eigi fullan rétt á því yfirverði ef það er til skipta, og fer hvergi í launkofa með það. Hann spurði einnig um gæðaflokka og stærðarflokka ferskfiskeftirlitsins. Þegar ég frétti af því að það væri farið fram hjá ferskfiskeftirlitinu, þá gaf sjútvrn. mjög ákveðin fyrirmæli til Fiskmats ríkisins um að krefjast þessa að fiskur verði gæðaflokkaður og stærðarflokkaður. Það hefur verið unnið að því með þó nokkrum árangri, en þó ekki eins góðum og miklum og ég hefði kosið. Ég tel gæðaflokkun vera svo mikilvæga að það er hneyksli að kaupa netafisk án þess að gæðaflokka, það er hneyksli að kaupa fisk, sem er kannske tveggja, þriggja eða jafnvel fjögurra nátta, í hæsta gæðaflokki. Það er alls ekki hægt að sætta sig við það. Hitt er kannske oft erfiðara, og við skulum vera sanngjarnir í því, með stærðarflokkana. Þá spurði hv. þm. hvort greiddar væru fjárhæðir undir borðið og hvort það væri ekki mitt álit að þær gætu skapað tortryggni gagnvart sjómönnum. Vitaskuld hlýtur það að skapa tortryggni gagnvart sjómönnum, og það er alveg rétt, sem kom fram hjá honum og raunar einnig hjá hv. 8, þm. Reykv., að Verðlagsráð sjávarútvegsins er í stórhættu ef þannig er að unnið. Hitt er ekki rétt, sem kom fram hjá 2. þm., að Verðlagsráð sjávarútvegsins fái allar upplýsingar um markaðshorfur á hverjum tíma. Þjóðhagsstofnunin veitir þær upplýsingar sem er skylda og ber lögum samkvæmt. En ef það verður þannig að sjávarútvegurinn sjálfur ætlar að vega að því kerfi sem við höfum nú í sambandi við verðlagningu fisks, þá held ég að þeir menn fari út á mjög hættulega braut. Við munum eftir því margir, sem komum nálægt útgerð áður en Verðlagsráðið varð til, hvernig gekk að semja. Fyrst var að semja við sjómenn, síðan við fiskkaupendur og það var stundum ekki búið að semja þegar vertíðinni var lokið. Það var eilíft stríð um fisksölusamning. Ég held að þetta kerfi í Verðlagsráði hafi verið mjög gott kerfi sem allir stóðu að á sínum tíma, og ég hef mikinn áhuga á því að reyna að komast til botns í því, hvernig þessi mál eru, og reyna að uppræta það að verið sé að fara kringum aðila í sjávarútvegi á þennan hátt. Ákvörðun Verðlagsráðs er lágmarksverð. Það má greiða hærra verð, en þá verður það bara að koma til skipta og þá á ekkert að vera að pukra með það. Ríkisstj. hefur ekki tekið neina ákvörðun enn í sambandi við hvernig á að upplýsa þetta mál, það tekur sennilega langan tíma. Það er ekki oft sem ég les upp úr Þjóðviljanum þó að ég lesi hann daglega, en ég get ekki stillt mig um að lesa upp úr Þjóðviljanum í dag örfá orð. Þar er samtal við þrjá menn á sviði útgerðar og fiskimaðurinn, sem samtalið er við, er þingbróðir okkar, Jón Árm. Héðinsson, og Þjóðviljinn spyr hann um yfirgreiðslur á fiski og fríðindin. Jón kvaðst ekki hafa heyrt um aðrar yfirgreiðslur en að fiskverkendur borgi ís fyrir útgerðina og uppsetningu á netum, en sagðist þó hafa heyrt að einhverjir Reykjavíkurbátar fengju enn meiri yfirgreiðslur en þessar, en engar sönnur kvaðst hann hafa á því. Ekki kvaðst Jón, sem er fiskverkandi, þurfa að sæta slíkum kjörum, en sagði síðan: „Það ætlaði einn togaramaður að selja mér fisk og það var stórkostlegt yfirverð sem hann vildi fá. Ég sagðist ekki vera til umr. um það, hann yrði bara að vera hjá þessum úrvalsfrystihúsum sem borguðu engum neitt og rækju sig á kostnað annarra.“ Þetta segir nú einn útgerðarmaður og þm., Alþfl.-maður. Það er talað við annan mann sem heitir Jón Axel Pétursson og er form. stjórnar útgerðarinnar sem gerði BÚR það tilboð um kaup á fiski, að hann yrði keyptur á 30 kr. að meðalverði, 3 kr. yrðu greiddar til útgerðarinnar undir borðið af hverju kg og fram hjá skiptum og afskurður og felling á netum yrði greidd frá BÚR. Hann neitaði í gær í viðtali við Þjóðviljann að kannast við þetta tilboð og sagði, að þetta væri tóm lygi eins og Þjóðviljinn hefur eftir honum. Og svo er talað hér við einn enn og það er Tómas Þorvaldsson, form. SÍF. Hann neitaði því fastlega í viðtali við Þjóðviljann fyrir helgi að greiða nokkuð fyrir fiskinn undir borðið. 8. landsk, þm., ritstjóri Alþýðublaðsins, segir að það sé um stórkostlegar yfirborganir að ræða, en hér er um þrjá alveg úrvalskrata að ræða sem Þjóðviljinn ræðir við, og þeir vita ekki nokkurn skapaðan hlut um yfirborganir. Það verður erfitt að rata í þessum frumskógi, en ég hef mikinn hug á því að leggja þó út í þennan frumskóg til þess að reyna að finna og leita að því sem sannast er og réttast í þessu máli. 



Virðulegi forseti. Það eru aðeins örfá orð þó að ástæða hefði kannske verið til að segja nokkru meira, en það var út af þeim ummælum hv. 8. þm. Reykv, sem hann lét hér falla áðan og voru í sambandi við lífeyrissjóðsgreiðslur sjómanna. Hann lét að því liggja að vestfirðingar greiddu minna í lífeyrissjóði heldur en þeir togaramenn hér í Reykjavík, Hafnarfirði, Akureyri, Akranesi. En þessir lífeyrisjóðsþegar á þessu svæði, sem borguðu meira, þyrftu eigi að síður að standa undir greiðslum til þessara vestfirsku sjómanna í lífeyrissjóðinn þar. Ég er búinn að leiðrétta þetta við hv. þm., en ég vil eigi að síður að það komist á prent að þetta er rangt. Sjómenn á Vestfjörðum eru með sérstaka lífeyrissjóði sem þeir borga til. Þeir sækja því engar greiðslur til hins almenna lífeyrissjóðs sjómanna, standa sjálfir undir þeim greiðslum sem koma til með að verða úr lífeyrissjóði vestfirðinga eða lífeyrissjóði í Bolungarvík, sem er sér. Þessu vildi ég koma á framfæri, ég vildi ekki láta þessu ómótmælt. Ég þykist vita að hv. þm. hefur sagt þetta vegna þess að hann vissi ekki betur, en ég vil að það komi skýrt fram að vestfirskir sjómenn lifa ekki á neinum lífeyrissjóðsgreiðslum úr hinum almenna lífeyrissjóði sjómanna, hvorki hér á Suðurlandi né á Norðurlandi. Ég vildi að það kæmi fram.

Frsm. minni hl. (Garðar Sigurðsson) Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð sem ég vildi beina til hæstv. ráðh. og ég sakna hans hér í salnum. Er ekki hægt að fá hann til að koma og hlýða á orð manna um þetta frv. sjávarútvegsins ? - Þá birtist hans hágöfgi. Það var aðeins vegna orða hæstv, sjútvrh. sem beint var til mín og okkar í minni hl. sjútvn. Það er rétt sem hann segir um fyrstu brtt. okkar að hún kann að vera þannig orðuð að misskilja megi. Hann segir í sinni ræðu áðan, hæstv. ráðh., að Fiskveiðasjóður megi ekki lána nema á 1. veðrétti. Við segjum í okkar brtt.: „Fiskveiðasjóði er heimilt að ráðstafa, að fengnum till. viðskiptabanka sjávarútvegsins, 330 millj. kr. þessarar fjárveitingar, fjárhæð til lánveitinga í sjávarútvegi til 2–3 ára“ o. s. frv. Það, sem við áttum við með þessu var að Fiskveiðasjóður fengi þessa peninga, síðan léti hann viðskiptabankana hafa af þessum peningum eftir þeirra till. til þess að viðskiptabankarnir lánuðu síðan út. Viðskiptabankarnir lánuðu sem sagt peningana, sem þeir fengu í Fiskveiðasjóði, og sæju um að innheimta þá.  Síðan leyfði hæstv. ráðh. sér að tala í háðstón um þá till. okkar að við vildum leggja 70 millj. til að bæta hreinlætisaðstöðu og annan aðbúnað verkafólks í fiskiðnaði. Ég vil leyfa mér að fullyrða að það fólk hér í Reykjavík og úti á landsbyggðinni, sem vinnur við fiskiðnað, hlýtur að eiga stóran þátt í þeim gengishagnaði sem skapast af vinnu þess. Við höfum því miður verið alltof hógværir við þessa menn til þess að krefja þá um hlut þessa fólks, en vildum þó sýna lít og leyfa að lána 70 millj. til þessara þarfa. Það er svo sannarlega ekki vanþörf á því að bæta aðbúnað verkafólks á mörgum vinnustöðum í landinu. Jafnvel þótt annað lánaprógramm sé til í þessu sambandi og í þessum tilgangi þá get ég ekki séð neitt athugavert við þessar 70 millj., sem eru eyrnamarkaðar til þessara þarfa, að bæta aðstöðu fólksins sem býr við afar misjöfn skilyrði í misjöfnum frystihúsum úti um landsbyggðina, komi þar í viðbót. Það vakti sannarlega furðu mína að heyra hæstv. ráðh. sjávarútvegsmála gera gys að þessari tilraun okkar. Hæstv. ráðh. sagði líka að eftirstöðvarnar yrðu engar, Við kunnum nú að leggja saman og draga frá þótt slæmir séum í minni hl. sjútvn. og þegar dálkurinn er reiknaður niður þá komumst við að raun um að 17 millj. yrðu afgangs. Ef hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason, fær einhverja aðra útkomu, þá langar míg til þess að sjá þá útreikninga. Að vísu höfðum við þá þegar komið með brtt, við lið i, að hækka til orlofshúsa sjómannasamtakanna úr 12 í 20, og þar skilst mér að mismunurinn sé 8, - er ekki rétt reiknað, hæstv. ráðh.? Og þess vegna mun talan 17 millj. einnig lækka um 8 samkv. því. Þá sýnist mér að eftirstöðvarnar séu 9 millj. En röksemdir hæstv. ráðh, voru þær að með þeirri brtt., sem kom fram um loðnubirgðir á Austfjörðum, væri þessi mismunur uppétinn. Ekki skal ég deila við hæstv. ráðh. um það og mér þykir mjög trúlegt að það sé alveg rétt. En hæstv. ráðh. skal athuga það, að þegar við sömdum þessa till, og skiluðum henni til prentunar, þá var sú till. enn í vasanum á hv. þm. Pétri Sigurðssyni, frsm. meiri hl. n., og var borin hér fram skriflega og þurfti tvöföld afbrigði.  Við í minni hl. sjútvn. höfum leyft okkur að koma hér með till. til þess að leysa þetta vandamál útgerðarinnar um hækkun á olíu með öðrum hætti en hæstv. ráðh. hefur stungið upp á. Við leyfum okkur að koma með till. um hækkun á fiskverði. Það gerði LÍÚ einnig, en þó með þeim hætti öðrum að þau 11%, sem þeir vildu fá í fiskverðshækkun, áttu ekki að koma til skipta. Það getum við ekki fellt okkur við. Við viljum aðeins að fiskverð verði hækkað og það skiptaverð komi til skipta handa sjómönnum. 

Ég vil biðja þingmenn að hafa ekki samtal í salnum, ekki við ræðumenn.

Nú kom það fram í máli hæstv. ráðh. áðan að með því að hækka viðmiðunarverð í Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins væri verið að færa frystihúsunum, útflytjendum, 400 millj., ef mér hefur ekki misheyrst. Og 400 millj. gera 400 millj. Ef við tökum einnig þá upphæð sem kemur óbeint inn til útflytjenda með því að útflutningsgjöldin eru felld niður, sem munu vera á annað þús. millj. á ársgrundvelli, þá sýnist mér þegar allt kemur saman að fiskiðnaðurinn geti greitt þetta hærra fiskverð. Hann greiðir það aðeins með öðrum hætti. Í staðinn fyrir að greiða útflutningsgjöldin greiða þeir þetta með því að borga hærra fiskverð. Ég vil einnig benda á annað að ef fiskkaupandinn getur greitt umfram fiskverðið, eins og talað hefur verið um að undanförnu og sýnt var fram á opinberlega í fréttum bæði í sjónvarpi og útvarpi í kvöld, að ætti sér stað, getur hann alveg eins greitt hærra fiskverð, jafnvel þó að það komi til skipta handa sjómönnum. Því ekki það? Hæstv. ráðh. sagði nú sem betur fór ekki eintóma vitleysu hér áðan. Hann lýsti því yfir að hann telur að sjómenn eigi að fá hlut af umframgreiðslu, þ. e. a. s. af því verði sem fiskkaupendur telja sig geta borgað umfram lágmark Verðlagsráðsins Og þá vildi ég leyfa mér að spyrja í sambandi við þessa yfirlýsingu: Hvað ætlar hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason að gera í því að þessar upphæðir komi til skipta, en renni ekki óskiptar í vasa útgerðarmanna? Það er gott og blessað ef menn eru mjög ánægðir með sín verk og þykir allt gott við þau. Hæstv. ráðh. var afar hrifinn af því að allir skyldu vera óánægðir, allir sem einn, sem spurðir voru ráða í sambandi við frv. í n. Hann var mjög hrifinn af því að allir skyldu vera óánægðir. Það þýddi það að þeir væru óánægðir vegna þess að það væri gengið hæfilega mikið á hlut allra. Það hefði verið skipt eins réttlátlega niður og hægt er. En þá mætti jafnframt spyrja hæstv. ráðh.: Hvað fengu sjómenn hjá hæstv. ráðh. í þessu frv.? Nákvæmlega ekki neitt. Þeir fengu ekkert annað en það að sú aðferð var notuð sem varð til þess að sjómennirnir fengu ekki verðið til skipta. Það er staðreyndin. Ég er líka sammála hæstv. ráðh. og sammála því atriði í frv. sem fjallar um að 60 millj. skuli veittar til þess að bæta eigendum fiskiskipanna tjón sem þeir verða fyrir þegar skip þeirra eru dæmd ónýt, ef tjónið er ekki bætt með öðrum hætti. Þessi upphæð er vissulega góð byrjun, hefði kannske mátt vera hærri. Við nm. í minni hl. hv. sjútvn. vorum að veita því fyrir okkur hvort ekki væri hægt að víxla þarna 50 millj. af öðrum stað yfir á þennan lið. Við vitum að eins og verðlagið er á fiskibátum nú í dag duga 50 millj. skammt ef þær eiga að koma að einhverju verulegu haldi. Líklega hefði það verið rétt hjá okkur að koma með brtt, um að þessi tala yrði 100, en 300 millj. þær sem eiga að fara til endurhóta á eldri fiskibátum hefðu þá orðið 250 í staðinn. Við sem ábyrgir stjórnmálamenn leyfum okkur ekki að leggja til að hækka þarna eina eða neina tölu, nema annað eins komi í staðinn. Ég held því einnig fram að við séum ekki með óraunsæjar till. þegar við leggjum til að útflutningsgjaldaaðferðin verði lögð til hliðar og fiskverðshækkunin komi í staðinn. Ég tel að við höfum sýnt fyllilega fram á það að okkar leið sé raunhæf og til þess séu til fjármunir. Það eru aðeins þessar 200 millj., sem gætu þarna orðið á milli, þ. e. a. s. ef þetta háa olíuverð helst til ársloka sem allar líkur benda til að ekki verði. Ég veit ekki betur en olían hafi þegar lækkað víða hér í Evrópu, og hafa ekki rússarnir lækkað olíuna líka? Aðeins eitt orð að lokum. Ég vil spyrja hæstv. ráðh. að því hvort hann telji það ekki yfirborganir á fiski þegar greitt er fyrir fiskinn óragaðan, ógæðametinn eins og nýr væri? Er það ekki að greiða hærra fiskverð að greiða jafnt fyrir óstærðarflokkaðan fisk eins og hann væri stór? Með sérstöku tilliti til þess að íslendingar hafa verið svo dugmiklir fiskimenn á undanförnum árum að þeir eru búnir að drepa allan stóra fiskinn. Þetta er líka hækkun á fiskverði. Hæstv. ráðh. sagði að það væri enginn maður í landinu svo vitlaus að hann teldi réttlátt að ein stétt fengi allan gengismuninn. Hvaðan í ósköpunum hefur hæstv. ráðh. tilefni til þess að taka slíkt upp í sig? Ekki vildum við heimta það. Við förum aðeins fram á 13% hækkun á fiskverði og það er ekkert nálægt því, ekkert líkt því að vera allur gengismunurinn, það er aðeins brot af honum. Gengismunurinn eftir tvær síðustu gengisfellingar er líklega á fjórða milljarð kr. Hæstv. ráðh. sagði að ef sjómenn fengju þessa hækkun, þá færu allar stéttir þjóðfélagsins af stað um leið. Ég neita því að það sé rétt, vegna þess að sjómenn hafa svo lágt kaup. Trygging á fiskibát núna, eftir þá hækkun sem veitt var nú fyrir skömmu, er um 67 þús. kr. Sjómenn eru eina atvinnustéttin í landinu sem greiðir sjálf sitt fæði þegar hún vinnur utan heimilis, ekki að öllu leyti að vísu, þeir fá að vísu nokkra upphæð á dag en þeir greiða talsverðan hluta fæðis síns og eru eina vinnustéttin í landinu sem það gerir. En það má líka níðast á henni, að því er manni skilst af máli hæstv. ráðh., alveg eins og hverjum sýnist.



Virðulegi forseti. Við stjórnarandstæðingar hétum því á sínum tíma að koma ekki í veg fyrir það að hægt væri að afgr. þetta mál frá þessari hv. d. í dag. Ég mun því ekki setja á langa tölu til þess að tefja afgreiðslu málsins, en mun verða eins stuttorður og ég mögulega get, og ekki taka langan tíma af þingstörfum. Hv. þm. Garðar Sigurðsson hefur svarað þeirri gagnrýni sem hæstv. ráðh. hafði uppi á brtt. okkar, 1. lið á þskj. 580, og tel ég ekki rétt að fara öllu nánar út í þá sálma, nema mér finnst það varla vansalaust af hæstv. ráðh. að reyna að snúa út úr till., sem eru augljósar og öllum auðskiljanlegar, með þeim hætti sem hann þar gerði. Ég vil þó aðeins taka það fram og benda hæstv. ráðh. á, sem að eigin hyggju virðist sitja uppi með alla visku í útgerðarmálum, að lesa tillgr. betur en hann hefur gert, vegna þess að í síðustu málsgr. er sagt að það sé heimilt að verja 70 millj. kr. af þessari fjárhæð til lánveitinga til 2–3 ára til fiskverkunarstöðva. Hér er ekki eingöngu rætt um harðfrystihús, heldur fiskverkunarstöðvar í heild, og jafnvel þó að það sé rétt hjá hæstv. ráðh., sem ég raunar benti á í ræðu minni fyrr í kvöld, að það sé búið að vinna nú þegar talsvert mikið að því að bæta aðbúnað starfsfólks og hreinlætisaðstöðu í frystihúsum, þá er því mjög ábótavant í ýmsum öðrum fiskverkunarstöðvum en frystihúsunum, auk þess sem við teljum, sem að þessari till. stöndum, að það sé engin goðgá að verja hluta af þessu fjármagni til frystihúsanna til þess að flýta þeim framkvæmdum sem hér um ræðir. Ég vil eindregið hvetja hæstv. ráðh. til þess að lesa slíkar till. betur áður en hann fer að ráðast á menn fyrir slíkan tillöguflutning. Hæstv. ráðh. virðist vera þeirrar skoðunar að hann einn sitji uppi með alla visku í sjávarútvegsmálum á Íslandi. En hver er sú viska? Hvað sagði hv. frsm. meiri hl. sjútvn. um þá visku í ræðu sinni í dag? Hann sagði að hún væri slík að allir sjútvn.-menn vildu helst vera lausir við að bera hana fram. Það var öll viskan. Og hvað sögðu þeir aðilar sem komu á fund sjútvn. Nd. til þess að fjalla um þessa visku hæstv. ráðh.? Þeir báðust allir eindregið undan því að hún yrði sett í framkvæmd. Slík var viskan. Og hvað er það sem hæstv. ráðh. segir sjálfur héðan úr ræðustól í kvöld? Hann lofar því að láta það verða eitt sitt fyrsta verk að hnekkja því sem hann sjálfur er að gera. Er þetta viskan? Það er e. t. v. jafngott að allir forustumenn þjóðarinnar skuli ekki vera svona vitrir. Ég vil einnig benda hæstv. ráðh. á nokkuð þegar hann gagnrýnir okkar tillöguflutning í sambandi við c-lið á þskj. 680 þar sem við leggjum til, að í stað sjútvrn. ráðstafi Alþ. því sem afgangs kann að verða af gengismunarsjóðnum. Þetta segir hann að sé fráleit vitleysa og hlægileg vegna þess að það verði ekkert eftir. En er það minna hlægilegt og er það minna fráleitt að hæstv. ráðh. sjálfur eigi að úthluta því sem ekkert verður? Ef að samþ. er óbreytt frvgr. eins og hún hljóðar, þá gerir frv. ráð fyrir því að sjútvrh. úthluti því sem ekkert er, og er meiri viska í því að hæstv. sjútvrh. úthluti því, sem ekkert er, fremur en að Alþ. fái það verk? Ég vil taka undir það sem hv. þm. Garðar Sigurðsson, sagði í ræðu sinni rétt áðan, að okkur var ókunnugt um þá skriflegu brtt. sem hv. form. sjútvn. mælti fyrir hér í dag, bar hana fram skriflega og þurfti afbrigða við. Ef hún verður samþ. væri auðvitað eðlilegt að j-liðurinn félli niður. Hæstv. sjútvrh. hefur ekki gert till. um að hann falli niður, þannig að hann virðist ætlast til þess að Alþ. samþ. að honum sé falið að úthluta fé sem ekkert verður, og ég skil ekki í því að það sé meiri viska að sjútvrh. hafi þetta verkefni en Alþ. Mér sýnist hvorugt vera ákaflega viturlegt og hefði raunverulega búist við því af hv. frsm. sjútvn., um leið og hann flutti sína till. sem minnkaði gengishagnaðarsjóðinn um þá fjárhæð sem hann tilgreindi, að þá gerði hann jafnframt brtt. um að þessi j-liður skyldi falla brott.



Virðulegur forseti. „Við í minni hl.,“ sagði hv. þm. Garðar Sigurðsson. „Við eplin,“ sögðu hrossataðskögglarnir. Ég kannast ekki við þennan starfsmann úr minnihlutahópnum. Hann var að gegna öðru mikilvægu hlutverki, að kaupa ferju til handa Vestmannaeyjum upp á 700 millj. eða svo, og sagt er að það þyrfti að flytja alla bílaeign Vestmannaeyja fram og til baka á klukkutíma fresti til þess að hún borgaði sig sú ferja. „Við í minni hl.,“ segir Garðar Sigurðsson og kom þar hvergi nærri. Hins vegar féllumst við á að hv. þm. Gils Guðmundsson, skilgóður maður, sem flutti hér ræðu skilmerkilega, fengi að fylgjast með. Hann hafði varla nokkrar meiningar aðrar en okkar. Málið er flókið og vandasamt og eftir langa mæðu komumst við að þeirri niðurstöðu, og þeirra brtt. eru mjög lítils virði og skipta næstum því engu máli í sambandi við heildarniðurstöðuna. Uppi var sú skoðun að ekki skyldi farin sjóðaleiðin, en okkur var ljóst að ekki yrði samið um kaup og kjör á bátaflotanum með því að fara fiskverðshækkunarleiðina. Þetta lá alveg ljóst fyrir  (Gripið frsm í: Til útgerðarmanna.)  Fiskverðshækkunarleiðina 11% til útgerðarmanna utan skipta. Þessa leið vildi ég fara utan sjóðanna, en fyrir lá að hún yrði ekki samþ. af sjómannasamtökunum. Þetta verður að vera alveg skýrt, Þetta skiptir höfuðmáli vegna þess að við stefnum að því að krækja fram hjá sjóðaleiðinni og nú er sagt að við eflum sjóðina eingöngu vegna þess í þessu brumi snöggvast vegna þeirra örðugleika sem við blöstu, að ekki yrði samið án þess að fara þessa leið. En það er ekki nægjanlegt að taka sjóðaskipulag sjávarútvegsins til endurskoðunar, heldur þarf að taka allt félagslegt skipulag sjávarútvegsins til endurskoðunar. Þar hefur lengi viðgengist furðuleg ringulreið. Það skiptir sköpum hvort togari er 490 tonn eða 510, og það munar í útgerðarkostnaði og mannaflakostnaði 10 millj. á skip. Hvers vegna? Hvernig stendur á því að þessi mál skuli vera með þessum hætti sem ég hef nú nefnt. Það er mjög einföld skýring á þessu. Þeir, sem hafa ráðið hagsmunasamtökum útgerðarinnar, hafa líka átt verkunina í landi og versla jafnan við sjálfan sig úr hægri vasa í vinstri. Þegar útgerðin hefur átt undir högg að sækja hefur það verið jafnað með því að fiskverkunin gæti undir því staðið og LÍÚ, Landssamband ísl. útvegsmanna, sem á að semja um fiskverð til handa skipaflotanum, hefur fyrir framan sig það fiskverð sem hentar fiskverkuninni. Af hverju? Af því að þeir sem eiga flest skipin, ráða öllu í LÍÚ hvort sem er.

Þetta er ekki rétt hjá hv. þm.

Ég veit nákvæmlega hvað ég er um að tala. Það má kannske ekki upplýsa þetta. Er Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna smeyk við þetta?

Vill ekki hv. þm. sanna þetta?

Vill ekki hv. þm. Guðm. H. Garðarsson biðja um orðið og koma með mótrök? Ísbjörninn, Einar ríki Sigurðsson og vestmanneyingar, fiskverkunarstöðvarnar stærstu, hafa ákveðið sjálfar jafnan fiskverðið. Og kenningin var sú að það væri hægt að gera út báta með tapi vegna þess að fiskverkunin mundi geta undir henni staðið.  Þetta mál, sem við nú erum að afgr., hefur verið vandasamt. Hér er um miklar fjárhæðir að tefla. Ég vil benda á að það er nýtt sem gert var í haust og nú, að anna lífeyrissjóðs- og tryggingaþörf sjómanna eins og gert er hér. Það er líka nýtt í þröngri stöðu Fiskveiðasjóðs að hann skuli fá óafturkræft lán, framlag upp á 300 millj. Þetta er gert. Það hefur verið yfir þessu vakað og reynt á og togast á um þessa hluti, en ég hef ekki orðið var við að minni hl. stjórnarandstaðan í sjútvn., hafi haft sérstakar till. bitastæðar, andstæðar því sem við leggjum til með þessu frv. Ég vil láta þá skoðun mína í ljós um leið og ég mæli með, eins og fram kemur á þskj., samþykkt þessa frv. að það þurfi að gera meira en að breyta sjóðakerfi sjávarútvegsins. Það þarf líka að breyta félagslegu skipulagi þessa atvinnuvegar, bæði á sjó og í landi. Þar fara ekki saman heilindi. Það fara ekki saman á milli manna þeirra, sem eiga að stjórna, heilindi og heillaverk. Því fer fjarri. Skipulag sjávarútvegsins er brotalöm gersamleg og það er ekkert undarlegt þótt teygist á þeim lopa að semja um kaup og kjör á stóru togurunum vegna þess að á báðar síður eru engir menn fyrir.

Frsm. meiri hl. (Pétur Sigurðsson) : Herra forseti. Við höfum heyrt erkibiskupsboðskap um það að á báðar síður séu engir menn fyrir í samningum, og sá, sem mælti hin vísu orð, er einn af frumkvöðlum einstaklingsstórútgerðar hér á Reykjavíkursvæðinu. Ég skal fúslega taka undir þessi orð hans og þó sérstaklega tala um það frá hans kollegum, útgerðarmönnum, að það séu fáir menn þar fyrir. En það voru ekki þau orð sem ég ætlaði mér að leggja út af, heldur þau sem komu fram í ræðum manna áðan, komu fram frá hv. ræðumönnum stjórnarandstöðunnar og fullyrðingar nm að sjómenn hefðu ekkert fengið. Svona fullyrðingar ítrekaðar, þegar búið er að segja þeim frá því hvað gerst hafi og þeim er fullkunnugt um þetta, að þeir skuli þá koma hér upp og lemja höfðinu utan í míkrafóna fyrir framan sig og segja: „Allt er tóm lygi og ekkert hefur verið gert“, - ég skil ekki svona framkomu. Það er búið að skýra frá því í sambandi við bátakjarasamningana að þá var hækkaður brúttófrádráttur sjómanna á fiskiskipum úr 8% í 10%. Það var lækkaður sá tími sem þeir þurftu og þurfa að vera lögskráðir á skip til þess að fá frádrátt sem mun hafa stórkostlega mikið að segja fyrir þá sem eru á minni skipunum, að ég tala nú ekki um á opnu bátunum víðs vegar í kringum land. Ég gat líka um fleiri hluti sem komið hafa til greina skv. yfirlýsingum hæstv. fjmrh. og nú eru til afgreiðslu hjá honum. Þá njóta þeir auðvitað hins sama og aðrir aðilar í sambandi við skattkerfisbreytingar, sem gerðar hafa verið hér á hæstv, þingi. Þetta er auðvitað alveg út í hött og ég bendi hv. þm. Garðari Sigurðssyni á það að hann sagði ekki orð við því gerræði þáv. stjórnvalda þegar þeir bönnuðu hækkanir fiskverðs um margra mánaða skeið í tíð fyrrv. ríkisstj. um leið og þeir tóku vísitöluna úr sambandi. En það var þó eitt af því fyrsta, sem núv. ríkisstj. gerði, að hækka fiskverðið um 1l%. Það er önnur fullyrðing sem ég vildi aðeins koma inn á líka, og það er að það hefði verið hægt að láta gengislækkunina ganga til þeirra, sem hlutaskipta njóta, án þess að það hefði haft áhrif annars staðar meðal launþega. Ég bendi á þá almennu skoðun sem var uppi meðal forustumanna launþegasamtakanna 1969, þegar einmitt var talað um að þetta hefði a. m. k. haft mjög alvarleg áhrif á þá samninga, sem gera þurfti og gerðir voru við hin almenna launþegasamtök. Ef hlutaskiptasamningarnir hefðu bókstaflega átt að gilda í orði og á borði við þær tvær gengisfellingar sem nú hafa verið gerðar í tíð þessarar ríkisstj. á nokkrum mánuðum, þá tel ég að það hefði ekki verið nokkurt viðlit að tala um samninga, þótt til skamms tíma séu, eins og gerðir voru við hin almennu launþegasamtök, ef það hefði komið upp úr dúrnum að með gengisfellingunni hefði verið hægt að hækka um kannske 70–80% fiskverð til hlutaskiptasjómanna. Og allir sjá gagnvart því fólki sem enn þá vann og vinnur í fiskverkuninni, að þetta hefði ekki verið á borð leggjandi fyrir það. Ég skal fúslega viðurkenna það að ég hef haft skökk orð um það sem hv. þm. Karvel Pálmason leiðrétti mig um hér áðan í sambandi við lífeyrissjóð þeirra á Vestfjörðum. En það breytir ekki því sem ég vildi hafa sagt, því að stærri togararnir búa við allt önnur kjör í lífeyrisgreiðslum en hinir smærri togarar. Það er að sjálfsögðu það sem ég vildi koma orðum að, rekstrarmismunurinn, sem var þarna að ræða um. Að sjálfsögðu hafa vestfirskir sjómenn aldrei þurft að sækja á annarra mið um eitt eða neitt. Ég skal svo taka undir orð síðasta ræðumanns um það, sem hann sagði, að við erum ekki að efla sjóðina. Við erum að halda áfram um stundarsakir því sem fyrir var. Ég þóttist hafa skýrt þetta ákaflega vel í minni framsöguræðu, eins og ég þóttist hafa fundið hjá n., að hún var sammála um og reyndar fleiri, að það var ekki hægt að fara þessa leið, sem um var rætt, að láta koma einhliða fiskverðshækkun 11% til útgerðarmanna einna. Það var að bæta nýrri bót á bót ofan. En þótt við framlengjum sjóðakerfið um nokkurra mánaða skeið eða um mánaðarskeið, hafandi það í huga að það er samróma ósk samninganefndar útgerðarmanna og sjómanna að sjóðakerfið verði tekið til endurskoðunar, þá tel ég að það hafi verið heillavænlegasta leiðin sem valin var, þótt ég geti tekið undir það með öðrum mönnum, sem hér hafa talað, að hin leiðin hefði kannske verið heilbrigðari fyrir alla aðila og þá sérstaklega með það í huga, að sjóðakerfi eins og við búum við í sjávarátveginum getur boðið og býður spillingunni heim. En við eigum þá frekar að taka höndum saman um það, bæði stjórnarfl. og stjórnarandstöðufl., að reyna að mæla með og ýta eftir viðkomandi hagsmunaaðilum að þeir fari alvarlega í þessa endurskoðun, og við eigum þá að vera menn til þess að standa við bakið á þeim og segja: Við skulum hjálpa ykkur við það. Komið þið ykkur saman nm einhverjar nýjar grundvallarreglur, og við skulum þá hér á Alþ. Íslendinga standa með ykkur í að lögfesta þær ef á þarf að halda.



Virðulegur forseti. Heilbr.- og trmn. þessarar d. hefur haft til athugunar frv. til 1. um breyt. á hjúkrunarl., nr. 8 frá 13. mars 1974. Efni frv. kemur fram í gr. frv. sem ekki er margbrotið og rökstuðning fyrir breyt., sem við höfum fram að færa er að finna í aths. við frv. Heilbr.- og trn. leggur einróma til að frv. verði samþ.