Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar þetta mál var til 2. umr. hér í hv. d., féll ég frá að ræða það að ráði, vegna þess að hv. frsm. landbn. lýsti yfir því, að málið yrði nánar rætt í n., og lofaði að ræða við mig atriði, sem ég taldi þurfa að breyta. Nú hefur n. haldið fund um málið, og þar fékk ég tækifæri til að mæta, og er ég þakklátur hv. n. fyrir það, en ekkert samkomulag varð um það, að hún tæki upp brtt. mínar, svo að ég mun flytja þær síðar, og væri rétt að fresta umr. þar til þær eru prentaðar, en ég skal þó fara nokkuð inn á efni þeirra nú þegar. Í fyrsta lagi vil ég benda á það út af 3. gr., að ég tel, að það sé ekki sanngjarnt að ákveða, að bæturnar miðist við fjártölu viðkomandi bænda skv. skattaframtali tveim árum áður en fjárskipti fara fram. Ég tel eðlilegast að miða við fjártöluna árið áður, en fjárskipti fara fram, því að þá sést það tjón, sem bændur verða raunverulega fyrir. Skv. 2. tölul. er svo talað um, að bætur til þeirra, sem lógað hafa fé sínu 1947 og 1948, skuli miðaðar við skattaframtöl þrjú síðustu árin á undan. Ég mun bera fram brtt. við 3. gr. þannig, að 1. málsl. verði á þá leið, að bætur skuli miðaðar við fjártölu árið áður, en fjárskipti fara fram, en 2. málsl. falli niður. - Út af 4. gr. ber ég einnig fram brtt. þess efnis, að í stað tveggja ára á undan komi: þess árs, sem fjárskipti fara fram, - því að það verður að miða við það tjón, sem bændur verða raunverulega fyrir. Einnig legg ég til, að aftan við gr. komi ný málsgr.: þó ekki yfir 85 kr. á bótaskylda kind, - því að nauðsynlegt er að hafa þarna eitthvert hámark. Framkvæmdastj. sauðfjárveikivarnanna lýsti því yfir við fjvn., að hann væri því hlynntur að hafa þetta hámark. Hann vildi hafa 75 kr. hámark, og hann taldi, að betra væri, en ekki að hafa 85 kr. hámarkið. Ég hef því leyft mér að bera fram brtt. um það, að 85 kr. hámarkið verði sett inn í l. og að aftan við 2. málslið 1. málsgr. bætist: „Þó ekki yfir 85 kr. á bótaskylda kind.“ Þá legg ég einnig til, að þar bætist við nýr málsliður: „Hámark þetta skal taka til bóta á árinu 1949 og framvegis.“ Þá finnst mér einnig nauðsynlegt að gera allvíðtækar breyt. á 6. gr., enda hefur hún þvælzt hvað mest fyrir, en ég vil þó ræða nokkuð um 4. gr., áður en ég kem að henni, næstsíðasta málsliðinn, en hann hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Séu nægjanleg líflömb fáanleg, skal fjáreigendum gefinn kostur á að fá allt að því 20% til viðbótar. Sé ekki unnt að útvega þessi 50% lambanna svo fljótt, ber að greiða afurðatjónsbætur vegna þeirra, er á vantar, á sama hátt og fyrir er mælt í 39. gr.“ Þessi ákvæði verð ég að segja, að eru gersamlega óviðeigandi og ekki rétt að leggja þessa byrði á herðar ríkissjóði, þótt af einhverjum ástæðum yrði ekki unnt að fá nægilega mörg líflömb - ja, við skulum bara segja vegna þess, að bændur vildu ekki láta lömbin af hendi. Ég vildi því breyta 2. málsl. 5. mgr. þannig: „Sauðfjársjúkdómanefnd er heimilt að gera sérstakar ráðstafanir, ef nauðsynlegt þykir, til þess að tryggja, að fjáreigendur fái keypt 50% af bótaskyldri lambatölu ár hvert, og heimilast í því skyni eignarnám, enda komi fullt verð fyrir.“ Mér finnst sjálfsagt að gera slíkar ráðstafanir til þess að tryggja það, að líflömbin séu fyrir hendi, þegar um er að ræða milljóna og máske tugmilljóna spursmál fyrir ríkissjóð. Ég sé ekki annað, en þetta sé nauðsynlegur réttur og að engan veginn sé traðkað á þeim, sem hér eru aðilar að, fremur en öðrum, sem verða að beygja sig undir eignarnám. Þessar brtt. vildi ég því leyfa mér að gera og svo að lokum við 6. gr., en ég vil leyfa mér að benda hæstv. forseta á það, að vegna þess, hve þetta er margþætt, hafði ég ekki lokið að fullu við brtt. Ég skal því gera nokkra grein fyrir því, sem ég hafði hugsað mér. Það er sýnilegt á þskj. 624, að það hefur orðið samkomulag um það í n., að skuldabréf þau, sem hér um ræðir, skuli vera fullgild til greiðslu vaxta og afborgana fasteignaveðslána við banka, „þó aðeins þeirra aðila, er tekið hafa bréfin upp í bótagreiðslur samkvæmt lögum þessum.“ Þannig er ákveðið, að þankarnir skuli taka bréfin á nafnverði. En í þessu ætti að fara lengra. Ég vil benda á, að það var ákveðið um önnur skuldabréf á þessu þingi, að þau skuli vera lögmæt greiðsla upp í lausaskuldir við Landsbanka Íslands. Og þessi bréf ættu að vera það einnig, og ég tel að það eigi að setja það inn í frv., að þau skuli vera löggeng til greiðslu á öllum skuldum, sköttum og skyldum og á lausaskuldum við Landsbankann. Ég hafði hugsað mér - en mér hefur ekki unnizt tími til þess enn - að orða þetta svo, að bréfin skyldu vera fullgild til greiðslu á eftirfarandi skuldum og teknar síðan upp í flokka þær skuldir, sem um væri að ræða. Skal ég telja upp helztu skuldaflokkana. Voru þá í fyrsta lagi skuldir vegna vaxta og afborgana á fasteignalánum og alveg sama, hvort þar væri um að ræða skuldir við banka eða einstaklinga. Get ég ekki séð neitt athugavert við það, þótt einstaklingar verði að taka við þeim, ef þau eru gjaldgeng upp í skatta og skyldur, en það ættu þau að vera í öðru lagi, og í þriðja lagi á svo ríkissjóður að geta greitt með þeim lausaskuldir sínar við Landsbanka Íslands og hann yrði sá aðili, sem síðast yrði kaupandi. Og í fjórða lagi væru svo skuldir við verzlanir, hvort heldur kaupfélög eða einkafyrirtæki. Hvað Landsbankann snertir, þá getur þetta ekki verið nein stórkostleg fórn fyrir hann, úr því að vextir eru 4% og bréfin eiga að greiðast á næstu 5 árum, og þess er að vænta, að bankinn sendi ekki nein mótmæli gegn því og skjóti sér ekki undan að bera að einhverju leyti þær byrðar, sem hér er verið að létta af öðrum aðalatvinnuvegi þjóðarinnar. Þessar brtt. vil ég bera fram, en þar sem þær liggja hér ekki enn fyrir og ég tel ekki rétt að láta þær koma undir atkvæði áður en hv. alþm. hafa kynnt sér þær, þá leyfi ég mér að mælast til þess við hæstv. forseta, að hann fresti umr., og skal ég ekki orðlengja um málið meira að svo komnu, en lofa því að hafa gengið svo snemma frá till. mínum, að þeim verði útbýtt á næsta þingfundi.

Forseti (BSt) : Áður en ég fresta efnislegum umr. um málið, vil ég spyrja hv. landbn., hvort hún hafi nokkuð á móti þeirri frestun.



Herra forseti. Ég læt það liggja í hlut forseta, hvort ég á að hafa lengri ræðu eða skemmri. En ég hygg, að landbn. muni telja það heppilegt að fresta umr. og athuga að nokkru brtt. hv. þm. Barð., þar sem sumar þeirra eru þannig vaxnar, að það þarf að leita umsagnar t.d. Landsbankans, ef það á að fara að greiða skuldir við hann með þessum bréfum. Ég vil svo spyrja hæstv. forseta, hvort ég eigi nú að halda áfram ræðu minni um þetta efni eða hvort honum þyki réttara, að ég láti máli mínu lokið.

Forseti (BSt): Ef umr. á að fresta, þá er æskilegast, að efnislegar umræður um málið hætti nú.



Herra forseti. Mál þetta er um smávægilega breytingu á l. um meðferð einkamála í héraði. Það hefur komið í ljós, að það hefur valdið óþægindum að hafa orðið „skriflega“ í 11. og 15. tölul. 3. mgr. 5. gr. l., og því er lagt til, að það falli niður. Nefndin leggur til, að 3. gr. falli niður, og er það raunar eingöngu formsatriði, og hefur hæstiréttur mælt með brtt. n. Hæstiréttur bendir á, að þessi l. séu orðin 15 ára gömul og þurfi athugunar við, en nú er svo langt liðið á þing, að við sáum okkur ekki fært að gera frekari brtt. - Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta mál, sem á engan hátt er stórvægilegt.



Herra forseti. Ég vildi bara tilkynna, að eins og ég hafði lofað forseta, kallaði ég saman allshn. til fundar um málið, en n. sá ekki ástæðu til að koma fram með nýjar till. eða hafa frekari afskipti af málinu.



Ég finn ástæðu til að þakka allshn., að hún hefur haldið fund um þetta mál á milli umræðna og meira að segja kallað mig á hann til viðræðna. Það náðist nú að vísu ekki samkomulag á milli mín og n. Ég benti henni á, að þar sem lögð væri svo mikil áherzla á að fá afnumda skiptingu útsvara, væri rétt að leyfa eina beina álagningu á atvinnurekstur í viðkomandi sveit og hætta svo að skipta útsvörum einstaklinga, sem atvinnu stunda. N. hefur ekki viljað fallast á þetta. Og þar sem það liggur beinlínis fyrir, eftir að útsvarsálagning ásamt skattalöggjöfinni hefur verið í endurskoðun, að heildarlöggjöf fari fram á næsta þingi, þá sé ég ekki ástæðu til að taka hér upp stórfelldar brtt. við frv., en á hinn bóginn mun ég þó ekki álíta rétt, að þetta frv. gangi fram nú, þar sem þessi allsherjar endurskoðun l. verður væntanlega gerð, og mun því greiða atkvæði á móti frv. og láta að öðru leyti niður falla umræður um það af minni hálfu eftir þessa yfirlýsingu.

Frsm. meiri hl. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Á þeim stutta fundi, sem haldinn var um þetta mál í n., tók ég þá afstöðu, að ástæðulítið væri að gera fleiri brtt. en þá einu, sem hér er um að ræða, sökum þess að endurskoðun l. lægi fyrir og það væri á valdi ríkisstj. að leggja frv. um þetta efni fram á næsta þingi. Um það erum við hv. 1. þm. Eyf. sammála. En áður hafa verið leidd rök að því, að það sé aðkallandi fyrir mörg sveitarfélög að fá fram þessa breytingu þegar. Afstaða okkar hv. 1. þm. Eyf. er því með gerólíkum hætti, hvað þetta snertir. Ég tel fullkomna ástæðu til að láta þessa breyt. ná að ganga fram þegar á þessu þingi.

Gísli Jónsson Herra forseti. Það hefur nú verið rætt efnislega mikið um þetta mál, og skal ég ekki tefja umræður. En ég vil leyfa mér að benda á, að rökst. dagskráin á þskj. 524 var felld með 9:6 atkv., en hún var á þá lund, að í trausti þess, að ríkisstj. legði fyrir næsta Alþingi frumvörp til laga um breytingar á útsvars- og skattalöggjöfinni, tæki deildin fyrir næsta mál á dagskrá. Væri nú farið eftir tilmælum hæstv. forseta, þá skildist mér sem það mætti skoðast svo sem hér hefði orðið stefnubreyting og ætti að skoða fellingu frv. sem yfirlýsingu um, að ekki væri nauðsynlegt að endurskoða löggjöfina. Ég mun því fylgja frv. á þskj. 539 til að undirstrika það, að ekki sé hægt að bíða lengur eftir því, að löggjöfin sé tekin til rækilegrar endurskoðunar. Mér er hins vegar ljóst, að vafasamt er, að þetta verði að lögum. En ég álít sterkara fyrir málið í heild, að frv. þetta verði samþ. heldur en fellt.



Herra forseti. Það var nú út af ummælum hv. þm. Barð. Mér finnst nú málið horfa nokkuð öðruvísi en hann vildi vera láta. Ég geri ráð fyrir, að samþykkt þessarar till. mundi fremur seinka endurskoðun l. vegna þess, að ef menn búast við, að lögin verði endurskoðuð í heild á næstunni, þá samþykkja menn ekki þetta frv., og samþykkt þess er þá vitni þess, að menn búast ekki við, að útsvarslöggjöfin verði endurskoðuð í bráð. Ef hv. þm. Barð. er óánægður með frv., ætti hann því að vera hæstv. forseta samferða um afstöðu hans. Ég hef nú talið, að frv. skipti ekki ýkja miklu máli. En það hefur þó tekið svo miklum bótum við meðferð málsins, að ég teldi skaðlítið, þótt það yrði samþykkt. Hins vegar mundi það ýta nokkuð undir endurskoðun útsvarsl. í heild, ef það yrði fellt, og ég mun því greiða atkvæði á móti því. Mín afstaða stjórnast þannig af sömu forsendum og hv. þm. Barð., en við drögum aðeins af þeim gagnstæðar ályktanir.



Herra forseti. Ég get nú ekki orðið sammála hæstv. dómsmrh. um þetta. Mér skilst það liggja í augum uppi, að þegar búið er að fella rökst. dagskrána um að skora á ríkisstj. að endurskoða lögin, þá verði felling frv. skoðuð af áhrifamönnum sem bending um það, að löggjöfin eigi að haldast áfram í sama formi og nú er. Ég hef barizt fyrir því s. l. þrjú ár að fá þessum lögum breytt, en hæstv. ráðh. á móti, og það er því ekkert nýtt, að við séum hvor á sínu máli um þetta.