Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég vil beina orðum mínum til hv. þm. Skúla Helgasonar, formanns iðnaðarnefndar. Nú er staðan þannig að ekki hefur verið fundað í iðnaðarnefnd frá því einhvern tímann fyrir páska  Ég vil því spyrja hv. þingmann, formann iðnaðarnefndar, að því hvað dvelji og hvenær við megum vænta þess að málið fái afgreiðslu. Ég fullyrði að við í Sjálfstæðisflokknum viljum afgreiða þetta mál úr nefnd sem allra fyrst þannig að verkefnið megi fara í sem bestan farveg. Fyrst ég er kominn hingað í ræðustól, virðulegi forseti, vil ég nota tækifærið og ræða við formann iðnaðarnefndar, sem ferðamál heyra undir, um ummæli forseta Íslands í erlendum fjölmiðlum í gær. Þau hafa vakið mikinn ugg í ferðaþjónustu og ljóst að menn telja þau afar óheppileg og hafa miklar áhyggjur af því að þau verði til þess að draga úr þeim ferðamannastraumi sem ætlað var að kæmi til landsins. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hann meti þessi ummæli og hvort til standi að funda í iðnaðarnefnd með fulltrúum ferðaþjónustunnar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni þessa fyrirspurn. Hún lýtur að verkefni sem hefur verið í undirbúningi á vegum fyrirtækisins Verne Holdings ehf. um nokkurra ára skeið en það felur í sér að setja upp alþjóðlegt gagnaver á Suðurnesjum. Ég deili því viðhorfi sannarlega með fyrirspyrjanda að hér er verkefni sem felur í sér afar mikilsverða og kærkomna viðbót við atvinnustarfsemina á Suðurnesjum, en hvergi á landinu er hlutfall atvinnulausra hærra en einmitt þar, eða 15% samkvæmt nýjustu tölum Vinnumálastofnunar. Viðfangsefni nefndarinnar er fjárfestingarsamningur milli stjórnvalda og Verne Holdings um þetta verkefni sem á að skapa því stöðugri grundvöll varðandi skattalega meðferð, opinber gjöld o.s.frv. Hann er talinn afar mikilvægur varðandi möguleika Vernes á því að tryggja samninga við erlenda viðskiptavini sem horfa mjög til þess að vænta megi stöðugleika í þeim ramma sem stjórnvöld skapa atvinnulífinu á komandi árum. Ég hef óskað eftir því að iðnaðarnefnd komi saman á föstudaginn til þess að halda áfram meðferð þessa máls. Það var sjónarmið meiri hluta nefndarinnar að okkur bæri skylda til að bíða eftir niðurstöðu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og meta þá sérstaklega hver hlutur Björgólfs Thors Björgólfssonar yrði í henni áður en málið yrði tekið úr nefnd. Nú liggur skýrslan fyrir og ég hef óskað eftir því að nefndin komi saman á föstudag til að meta áhrif hennar á framvindu þessa máls. Það viðhorf hefur komið fram, og ég tel eðlilegt að menn tali um það eins og það er, að í einhverjum skilningi sé óeðlilegt að stjórnvöld samþykki gjörning sem feli í sér sérstaka fjárhagslega fyrirgreiðslu við einn þeirra einstaklinga sem léku stórt hlutverk í aðdraganda bankahrunsins, og deila ábyrgð á þeim hamförum sem kallað hafa þungar búsifjar yfir þjóðina. Þetta er eitt af þeim viðhorfum sem nefndin þarf að taka til greina, jafnframt því að virða grunnreglur réttarríkisins um að hver maður  Þetta eru þau sjónarmið sem við erum að meta í iðnaðarnefnd en ég ítreka að það er vilji minn að finna lausn sem tekur tillit 

Virðulegi forseti. Ég vil blanda mér í þessa umræðu og hvetja hv. iðnaðarnefnd til að ljúka þessu máli hið fyrsta. Í havaríinu fyrir jól var þetta mál á lista ríkisstjórnarinnar yfir þau mál sem klára ætti fyrir jól og nú er kominn 21. apríl. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur alltaf svarað því til að hlutur þessa ákveðna fjárfestis, sem formaður iðnaðarnefndar gerði hér að umtalsefni, væri algjörlega minni háttar og færi minnkandi. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann geti útskýrt hvað gæti falist í þeirri lausn sem hann boðaði, að taka yrði tillit til siðferðislegra sjónarmiða án þess að stöðva verkefnið. Staðan er sú núna að verkefnið er stopp með öllum þeim alvarlegu afleiðingum fyrir atvinnulíf á Suðurnesjum sem það hefur í för með sér. Ég hvet hv. iðnaðarnefnd til að afgreiða þetta mál farsællega, þetta er eitt af þeim málum sem getur skipt sköpum fyrir atvinnulíf, uppbyggingu og mannlífið á Suðurnesjum, sem mér er mjög umhugað um að komist upp úr þeim öldudal sem það er í. Ég kem líka upp til að minna á að við í viðskiptanefnd Alþingis höfum verið að kalla eftir upplýsingum um eignarhald á bönkunum sem nú hefur verið komið í hendur kröfuhafa. Ég hef verið í samskiptum við samskiptastjóra skilanefndar Kaupþingsbanka. Mig langar að gera Alþingi grein fyrir því að ég óskaði eftir því við þennan ágæta samskiptastjóra að viðskiptanefnd yrði leyft að fá aðgang að lokuðu vefsvæði þar sem kröfuhafar eru listaðir, eða fá stærstu kröfurnar. Ég fékk það svar að þetta sé ekki löglegt, ekki samkvæmt 

Ég bið hv. þingmenn um að virða ræðutímann, tvær mínútur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. formanni iðnaðarnefndar þau svör sem hann gaf hér. Ég fagna því að iðnaðarnefnd skuli vera boðuð til fundar á föstudag. Ég hefði reyndar kosið að það fundarboð hefði verið komið heldur fyrr þar sem ekki var gert ráð fyrir þessu í dagskrá þingsins og menn búnir að gera ráðstafanir til að fara út í kjördæmin. En ég mun reyna af fremsta megni að koma á þennan fund á föstudaginn. Þetta verkefni Verne Holdings á Suðurnesjunum hefur verið stopp í iðnaðarnefnd af ákveðnum siðferðislegum ástæðum og það er út af fyrir sig eðlilegt að fólk vilji ræða þá hlið mála í því andrými sem er í samfélaginu í dag. Hitt er svo annað mál að að þessu fyrirtæki, eins og ég sagði áðan, eru komnir mjög öflugir aðilar, viðurkenndir á alþjóðavettvangi. Þeir munu eiga meiri hluta í því og það er okkar á Alþingi að greiða fyrir atvinnulífinu eins og við getum um þessar mundir og reyna að skapa öflugt og efnilegt atvinnulíf. Við megum þess vegna ekki láta það fólk sem var í tengslum við útrásina, og átti vissulega stóran þátt í hruni íslensks efnahagslífs, eyðileggja tækifæri þegar svo stór og efnileg fyrirtæki eru komin að og eru að ræða við ein stærstu fyrirtæki á alþjóðavettvangi sem nýta slíka þjónustu. Það yrði íslensku atvinnu- og efnahagslífi til mikils framdráttar ef þau fyrirtæki mundu velja Ísland sem vististað fyrir gögn sín í slíkri starfsemi. Ég vil ítreka spurningu mína til hv. þm. Skúla Helgasonar varðandi ummæli forseta Íslands. Mjög harkaleg viðbrögð hafa komið frá ferðaþjónustunni varðandi ummæli hans um mögulegt eldgos hér í framtíðinni. Beðið hefur verið eftir eldgosum í tugi ára og lengi hafði verið beðið eftir jarðskjálftum, það er alveg út úr kortinu að vera með einhvern hræðsluáróður. Ég vil ítreka spurninguna um það hvort iðnaðarnefnd verði kölluð saman 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það að það er mikilvægt að fá niðurstöðu í þetta mál hið fyrsta en sú niðurstaða þarf að vera þannig að við getum verið stolt af henni og að tryggt sé að verkefnið nái fram að ganga án þess að við göngum fram af þjóð okkar í leiðinni. Ég hef fullan skilning á því viðhorfi að eigendur og stjórnendur bankanna standi í verulegri skuld við þjóð sína og eigi að standa reikningsskil gjörða sinna gagnvart henni. Við verðum hins vegar að virða grunnreglur réttarríkisins og við verðum líka að átta okkur á því að tilteknir aðilar sem tengjast þessu bankahruni eru í dag aðilar að atvinnulífi okkar. Þessi tiltekni fjárfestir, Björgólfur Thor, á hér fyrirtæki á ýmsum sviðum í símaþjónustu. Hann er einn af helstu hluthöfum í CCP tölvuleikjafyrirtækinu sem er talið eitt merkilegasta fyrirtæki í landinu og var að fá útflutningsverðlaun í gær, ef ég man rétt. Við þurfum að spyrja okkur að því hvort það geti verið hlutverk okkar hér í þinginu að ráðskast með það hverjir séu þóknanlegir sem þátttakendur í atvinnustarfsemi í landinu og hverjir ekki. Okkar lausn þarf að vera málefnaleg, hún þarf að vera sanngjörn og taka tillit til þeirra sjónarmiða sem uppi eru. Varðandi ummæli forseta Íslands vil ég segja að ég tel að þau hafi verið mjög óheppileg. Ekki er tekið til greina að mikilvægt er að menn tali af stillingu um það ástand sem hér er. Vissulega eru það engar nýjar fréttir að Katla kann að gjósa í nánustu framtíð en það er mikilvægt að senda ekki þau skilaboð að hér sé eitthvert upplausnarástand. Stjórnvöld hafa góða stjórn á viðbúnaði vegna þessara hamfara og eins og við þekkjum erum við með sérfræðinga- og almannavarnarkerfi sem stenst fyllilega samjöfnuð við það sem við þekkjum 

Frú forseti. Ég hef líkt og aðrir verið að glugga í og lesa skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, þessi bindi, og sú lesning er á margan hátt mjög fróðleg. Hún hefur valdið því að þrír þingmenn hafa farið í tímabundið leyfi og mig langar aðeins að ræða um málefni því tengd. Í gegnum tíðina hafa allmargir alþingismenn fengið lausn frá þingmennsku áður en kjörtímabil hafa klárast. Ýmsar ástæður hafa legið að baki því að þingmenn hafa tekið þá ákvörðun að hverfa af þingi. Flestir hafa hætt af persónulegum ástæðum, t.d. vegna þess að þeir hafa snúið til annarra starfa, vegna veikinda eða annarra þátta. Ekki hefur verið algengt að alþingismenn og/eða ráðherrar hafi sagt af sér þingmennsku af öðrum ástæðum en að framan greinir. Í skýrslunni er hart deilt á Alþingi og vinnubrögðin hér, þá menningu sem hér hefur verið. Við höfum bæði skrifaðar og óskrifaðar reglur, og það er sú stjórnmálamenning sem hér ríkir. Ég velti því fyrir mér hvar við viljum draga víglínur í þessum efnum. Mér varð hugsað til afsagnar þingmanns sem sagði af sér þingmennsku 2008. Það var þegar fyrrverandi þingmaður Framsóknarflokksins, Bjarni Harðarson, sagði af sér þingmennsku. Það var, eins og frægt er, vegna þess að hann hafði fyrir mistök sent bréf frá flokksmönnum með harðri gagnrýni á Valgerði Sverrisdóttur fyrir það hvernig staðið var að einkavæðingu bankanna. Í tilkynningu sem hann sendi á fjölmiðla sagði hann að hann hefði af þeirri ástæðu ákveðið að segja af sér þingmennsku enda hafi það ævinlega verið sannfæring hans að menn eigi alltaf að axla ábyrgð á eigin gerðum.  Um þessa afsögn Bjarna Harðarsonar sagði Gunnar Helgi 

Enn og aftur vill forseti minna þingmenn á að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég hygg að sá lærdómur sem draga megi af rannsóknarskýrslunni, sem ég held að við séum mörg að lesa þessa dagana, sé sá helstur fyrir okkur alþingismenn að við ættum að líta á stöðu Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu og stöðu Alþingis gagnvart því umhverfi, lagaumhverfi, sem við erum að móta úti í þjóðfélaginu. Ég sagði hér í ræðu um daginn vegna skýrslunnar að stundum hafi skort á að Alþingi taki það vald sem það hefur. Ég held að það sé nokkuð sem við þurfum að hugleiða. Mér finnst mjög mikilvægt, þegar við förum yfir niðurstöðu þessarar rannsóknarskýrslu, að við gaumgæfum stöðu Alþingis. Við skulum ekkert horfa fram hjá því að Alþingi hefur alls ekki haft nógu sterkt hlutverk gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég held við séum sammála um það flest hér. Ég held við þurfum ekkert endilega að vera að deila svo mikið um það. Ég held að það sé mjög mikilvægt, þegar við metum rannsóknarskýrsluna, að við náum því að horfa fram á veginn og reynum að læra af henni, en ekki endilega stöðugt vera að setjast í dómarasæti um einstaka þætti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við náum þeim árangri í þessari umræðu. Ég kom þó fyrst og fremst hingað upp vegna þeirra orða sem féllu í lok ræðu hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur þegar hún lýsti samskiptum sínum við Kaupþing vegna eigenda þess fyrirtækis. Það er líka sá lærdómur sem við getum dregið af rannsóknarskýrslunni að enginn vissi í raun og veru hver átti nokkurn skapaðan hlut á Íslandi vegna þess flókna nets eignarhaldsfélaga og slíkra hluta sem hér höfðu skapast. Ég get því miður ekki séð að nógu mikið hafi breyst í því efni og þar þurfum við líka að taka til hendinni. Við vitum ekkert hver á Íslandsbanka. Við vitum ekkert hver á Kaupþing-banka. Þetta er allt falið á bak við einhverja óljósa eigendur og Alþingi fær ekki upplýsingar um það hverjir þetta eru. Þetta er hluti af vandanum, Alþingi verður að fara að taka upp það vald sem það hefur, það á ekki að sætta sig við svör af þessu tagi.

Frú forseti. Ég vildi bara koma hingað upp til að taka undir með þeim þingmönnum sem undanfarna daga og vikur hafa rætt um stöðu Alþingis og þann lærdóm sem draga megi af rannsóknarskýrslunni. Við erum eflaust öll enn að lesa skýrsluna og verðum að því næstu daga og vikur því að þetta er jú mikill bálkur. En við verðum að draga af þessu skýran lærdóm. Það er starf þingmannanefndar um rannsóknarskýrsluna að hjálpa okkur til þess og setja það niður á blað og staðfesta en um það verður líka að vera þverpólitísk samstaða, það er meginmálið. Við þingmenn varðveitum og eflum sameiginlega sjálfstæði Alþingis með ráðum og dáð á allan hátt. Eftirlitshlutverk Alþingis með framkvæmdarvaldinu og með þeim lögum sem það vill setja er mikilvægur þáttur en líka stjórnmálamenning okkar, líka sá kúltúr sem hér viðgengst innan húss, hvernig við ræðum saman, hvernig við nálgumst hvert annað í vinnubrögðum, hvernig það er metið að t.d. stjórnarliðar spyrji sitt eigið framkvæmdarvald út úr hlutunum, hvernig bæði stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar krefjast upplýsinga fyrir hönd þingsins og spyrja gagnrýnna og sjálfstæðra spurninga. Þetta er allt liður í betri stjórnmálamenningu innan þingsins. Þar held ég að við verðum öll að taka höndum saman. Ég hlakka til að sjá hvað kemur út úr þessari sérstöku þingmannanefnd. Ég held við getum öll hjálpast að og lagt fram tillögur til hennar, bæði nýliðar sem hér hafa verið í stuttan tíma, eins og sú sem hér stendur, og þeir sem hafa verið hér í lengri tíma og hafa reynslu, þekkingu og innsýn en eru um leið kannski líka grónir inn í 

Frú forseti. Ég vil blanda mér í þessa umræðu um hlutverk Alþingis í stjórnskipuninni. Þannig er að velflest frumvörp, nánast öll, sem Alþingi samþykkir sem lög eru samin í ráðuneytum eða jafnvel í þeim stofnunum sem framkvæma lögin, sem er stórhættulegt. Ég hef margoft bent á þetta. Í gær ræddum við meira að segja frumvarp sem veila var í, galli, sem var aðlögun að EFTA-tilskipunum þar sem Hæstiréttur hafði komist að einni niðurstöðu og síðan komst ESA-dómstóllinn að annarri. Nú þurfum við að breyta lögum vegna galla í lagasetningunni upprunalega. Nú er það spurningin: Ber ég sem þingmaður ábyrgð á þessum galla í frumvarpi sem var samið í ráðuneytinu og flutt af ráðherra eða ber ráðherra ábyrgð á því? Mér finnst ákaflega erfitt að bera ábyrgð á þessari lagasetningu en geri það samt eins og aðrir hv. þingmenn. Ég legg til að við skoðum þetta mjög náið og flytjum alla samningu lagafrumvarpa til Alþingis 

Frú forseti. Ég vil fagna þeirri umræðu sem orðið hefur um hlutverk þingsins. Ég tek undir orð hv. þm. Ólafar Nordal um mikilvægi þess að við drögum lærdóm af rannsóknarskýrslunni, að við eflum þingið og tökum alvarlega þær ábendingar og niðurstöður sem þar eru settar fram. Ég er mjög hugsi yfir þessum vinnubrögðum. Við þekkjum það öll að við erum á kafi í vinnu í nefndum. Ég á sæti í viðskiptanefnd. Þar erum við með heildstæðar breytingar á stórum lagabálkum sem tengjast beint þeim hamförum sem hér hafa gengið yfir. Við erum að endurskoða lög um vátryggingar. Við erum að endurskoða lög um fjármálafyrirtæki. Þar er verið að setja stífari reglur, eðlilega, við ætlum öll að leggja okkur fram um að hlutirnir verði með betri hætti. En er það nákvæmlega það sem dugar til? Er það nákvæmlega það sem brást? Ég er ekki algjörlega sannfærð um það. Ég hef áður haft á því orð að ég held að það sé ekki orsök hrunsins hvort endurskoðendur skipti um fyrirtæki eftir fimm ár eða sjö ár enda voru þær reglur um tímasetningar ekki komnar fyrr en árið 2008, þannig að þarna skiptir þetta ekki heildstæðu máli. Ég tek þetta sem dæmi og hef gert það áður. Ég held að við þurfum fyrst og fremst að gæta þess að við vinnum löggjöfina sem okkur er falin hér, að við gefum okkur meiri tíma, vöndum okkur betur og séum ekki alltaf að klára hlutina á einhverjum handahlaupum með allt of mikið í fanginu. Ég er ekki að kvarta yfir álagi, ég er að kvarta yfir því að ég fái ekki nógu mikinn tíma til að geta sinnt starfi mínu og mikilvægu hlutverki, sem ég tek mjög alvarlega, sem meðlimur á löggjafarsamkomunni. 

Frú forseti. Mér finnst tilefni til að ræða aðeins skoðanir hv. þm. Péturs Blöndals, sem hann hefur svo oft og svo ítrekað orðað hér, á því hvernig löggjöf ætti í mun meira mæli að verða til hér á Alþingi, í stað þess að við tökum endalaust við frá ráðuneytum. Ég er sammála því á ýmsan hátt að hér eigi að verða til meiri löggjöf, hér eigi að greiða mun meir fyrir t.d. þingmannamálum. En ég er hins vegar ekki sammála því að þetta verði allt að verða til hér innan þingsins. Það er til alls kyns sérhæfð þekking innan ráðuneytanna og þar eru ráðherrar með hugmyndir sínar og pólitíkina um hverju þurfi að breyta. Það er sjálfsagt að það komi hér inn. Lykilatriðið er þá að þingið hafi nægan tíma, nægan mannskap og nægilega gott verklag í raunverulegri menningu sinni til að taka hvert og eitt mál sem hér kemur fyrir mjög alvarlega og taka í það, eins og hér hefur komið fram, þann tíma sem þarf. Það skiptir líka máli að kúltúrinn sé slíkur að það sé sjálfsagt mál og æskilegt, í augum stjórnarliða og ríkjandi stjórnvalds hverju sinni, að þingið taki sér þessa stöðu, að það sé engin móðgun við einn né neinn, ekki verið að ráðast gegn ríkisstjórn með einum eða öðrum hætti, ef Alþingi tekur sér þessa stöðu, vegna þess að það sé sjálfsagt mál og þá verða bæði stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar að taka saman höndum um það. Hv. þm. Atli Gíslason og fleiri hafa bent á að til eru handbækur um hvernig fara eigi með mál en margar leiðbeiningar og reglur eru þar þverbrotnar og hafa verið í gegnum árin. Við ættum kannski að lesa þetta saman reglulega og sjá hvernig við getum breytt þessu. Ég held hins vegar að þetta taki tíma en 

Frú forseti. Ég fagna þessari umræðu um að við þingmenn þurfum að endurheimta þau völd sem þinginu ber að hafa. Þetta heitir löggjafarvald en í raun og veru erum við kannski komin í það hlutverk að hrinda í framkvæmd eða tjasla upp á löggjöf frá framkvæmdarvaldinu sem á að framkvæma löggjöfina sem á að koma héðan. Þetta er allt ákaflega öfugsnúið. Þegar ég fór að vinna hér vissi ég t.d. að einn flokkur sem hafði verið í minni hluta í tíu ár hafði einungis fengið eitt frumvarp samþykkt, þingmannafrumvarp, á öllum þeim tíma. Það finnst mér ákaflega furðulegt og ég held að flestir viti ekki hvað þingið er veikt. Jafnvel þó að þú sért þingmaður í ríkisstjórn er mjög erfitt að fá þingmannafrumvörp í gegn. Hér er talað um það að frumvörp endi í nefndum og fari í svefninn langa og svo eru þau endurupptekin kannski 13 sinnum og aftur kallað til fólk til þess að fjalla um málin o.s.frv. Ég komst að því þegar ég var að semja með hinum foringjunum um starfslok þingsins í kringum áramótin að ekkert þingmannafrumvarp fær afgreiðslu nema forsætisráðherra eða fjármálaráðherra veiti því brautargengi. Finnst ykkur þetta eðlilegt, kæru samþingmenn? Nú er kominn tími til að við þingmenn stöndum saman og gerum eitthvað í þessu. Ég legg til að við myndum einhvers konar hóp þingmanna sem fer að vinna markvisst í þessu. Ég skora á þá sem hafa áhuga á því í alvörunni að við endurheimtum völd og virðingu þingsins að fara að gera eitthvað í því í verki.

Virðulegi forseti. Ég er sammála því sem hér hefur komið fram að það næsta sem þarf að gera, í kjölfar þeirrar miklu greiningar á samfélaginu sem rannsóknarskýrslan er, er að leiða hugann að því hvernig við stígum næsta skref fram á við, að við sökkvum okkur ekki í hneykslun og andvörp yfir því sem átti sér stað heldur stígum skrefið fram á við. Við verðum öll að lifa við það, framkvæmdarvaldið, löggjafarvaldið, viðskiptalífið, að þetta er heldur ömurleg fortíð sem við eigum. Þá er það spurningin um það hvernig við getum stigið skref fram á við sem yrði okkur öllum til góðs. Ég satt besta að segja hef ekki svar við því en það er nú það sem ég velti mest fyrir mér. Við hér í þinginu þurfum náttúrlega að gera það. Við þurfum líka að gæta okkar á því að halda ekki að við séum nafli alheimsins, að við getum leyst allt. Við getum leyst marga hluti en við getum ekki leyst allt. Ég er sammála því að skilja þarf betur á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Við lögðum nokkur fram tillögu um daginn um það að ráðherrum yrði strax gert kleift, án stjórnarskrárbreytingar, að segja sig frá þingmennsku ef þeir svo kjósa. Vonandi getum við lagt áherslu á það að það fari hér í gegn og þá reynir á hvort menn meina það sem þeir segja og standa við það. Ég er sammála því líka að frumkvæði þingmanna þarf að vera meira en ég vil hins vegar alls ekki segja að ég hafi þá reynslu að nefndir vinni illa. Þær nefndir sem ég tek þátt í vinna vel að þeim málum sem þær fá úr Stjórnarráðinu. Oft mega þau mál vera betur unnin þegar þau koma þaðan en það hlýtur að vera okkar að gera þau betri en þau eru þegar þau koma inn.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir að koma hingað til að svara þessari fyrirspurn minni. Það hefur staðið til í nokkurn tíma að við hittumst og ræddum þetta mál en eins og gengur hefur það ekki tekist. Fyrirspurnin sem lögð er fram hljóðar svo: „Í hvaða atvinnugreinum, þ.e. iðnaði, hátækni o.s.frv., eru fjárfestingarsamningar sem unnið er að og hve margir eru í vinnslu í hverri atvinnugrein?“ Ég er að reyna að átta mig á því og vil að þingið geti áttað sig á því að hve mörgum samningum á þessu sviði er unnið í iðnaðarráðuneytinu. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að efla erlenda fjárfestingu í landinu og að sjálfsögðu einnig innlenda. Það væri afar æskilegt ef við gætum, eins og ég veit að unnið er að víða, liðkað fyrir erlendri fjárfestingu. Ég vil nota tækifærið og lýsa mikilli ánægju með þá vinnu sem unnin hefur verið hjá Fjárfestingarstofu, sem heyrir undir iðnaðarráðuneytið, við að laða að erlenda fjárfesta. Engu að síður er mikilvægt fyrir okkur að þingið fái upplýsingar um það hvaða vinna er í gangi í ráðuneytinu og að hverju er unnið, hvort þessir samningar eru fáir eða margir og misjafnir eftir atvinnugreinum og allt þess háttar, það eru eflaust til skýringar á slíku. Við vitum að fjárfestingarsamningar hafa verið í vinnslu og verið gerðir varðandi t.d. álverið í Helguvík. Fjárfestingarsamningur eða drög að slíkum samningi varðandi gagnaver í Reykjanesbæ er í meðförum hjá þinginu. Ég man ekki eftir öðrum samningum sem eru í meðferð eða hafa verið gerðir nú á síðustu mánuðum þannig að afar gott væri ef hæstv. ráðherra getur varpað ljósi á það hver staðan er í þeim málefnum. Við þurfum líka að spyrja okkur að því hvort þau úrræði sem við höfum í dag til að laða að erlenda fjárfesta og vinna með þeim séu nægilega öflug og hvort við getum eflt þá starfsemi sem þar er í gangi. Frú forseti. Fyrirspurnin er sem sagt: „Í hvaða atvinnugreinum, þ.e. iðnaði, hátækni o.s.frv., eru fjárfestingarsamningar sem unnið er að og hve margir eru í vinnslu í hverri atvinnugrein?“

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn en frá því að hann lagði hana fram hefur töluvert breyst í þessum efnum vegna þess að á Alþingi hefur verið lögð fram heildstæð rammalöggjöf um ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi sem mun leiða til algjörrar byltingar í þeim efnum og gera okkur raunverulega samkeppnishæf þegar fjármagnseigendur leita sér að fjárfestingarkostum þvert á landamæri, af því að við vitum að við erum að keppa við önnur ríki og nágranna okkar um þessar fjárfestingar hverju sinni. Frá árinu 1966 hafa verið gerðir einir sex fjárfestingarsamningar. Þeir eru ekki fleiri, þessum tækjum hefur ekki oft verið beitt. Ástæðan er líklega sú að fyrirkomulagið er mjög þunglamalegt. Ekki þarf einungis að fara í gegnum samningaviðræður við einstök fyrirtæki um gerð fjárfestingarsamnings heldur þarf líka að leggja fram frumvarp í þinginu. Það fer síðan í gegnum ferli í þinginu og í framhaldi af því þarf Eftirlitsstofnun EFTA að fara í gegnum málið og það tekur nokkra mánuði. Um álverið í Straumsvík var gerður samningur árið 1966 og 1977 um járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga. Árið 1997 var gerður samningur um álverið í Hvalfirði og árið 2003 voru tveir gerðir, þ.e. um álver í Reyðarfirði og síðan vegna stækkunar í Hvalfirði. Á árinu 2009 var einum samningi lokið vegna álvers í Helguvík. Meiri eftirspurn hefur verið eftir gerð slíkra fjárfestingarsamninga af hálfu mögulegra fjárfesta hér á landi og því hefur sú er hér stendur áritað drög að fjárfestingarsamningi vegna gagnavers við Reykjanesbæ sem er í meðförum þingsins eins og menn þekkja. Jafnframt hef ég ritað undir MoU eða viljayfirlýsingar um gerð fjárfestingarsamninga, við köllum þetta léttari fjárfestingarsamninga, sem hafa þá losað menn undan ákveðnum hlutum gjaldeyrislaganna, annars vegar við Icelandic Silicon Corporation og Tomahawk Development og hins vegar við Becromal Iceland. Fleiri aðilar eru að banka á dyrnar og vilja fá upplýsingar fyrir fram um hvað Ísland gæti boðið upp á í þessum efnum og þess vegna höfum við lagt fram frumvarp á þingi sem leggur þetta einfaldlega á borðið og gerir ferlið gagnsærra og sveigjanlegra og veitir okkur líka færi á að veita minni og meðalstórum fyrirtækjum ívilnanir, en eins og þið heyrðuð af upptalningu minni áðan hafa fjárfestingarsamningar alltaf verið gerðir út af mjög stórum fjárfestingum. Við þurfum líka að örva minni fjárfestingar og iðnaðarkosti og þess vegna held ég að frumvarpið sem lagt hefur verið fram eigi eftir að skipta sköpum. Þær ívilnanir sem lagðar eru til í frumvarpinu felast annars vegar í byggðaaðstoð fyrir fjárfestingarverkefni í landsbyggðarkjördæmunum þremur og samanstanda af stofnfjárstyrkjum, frávikum frá tilteknum sköttum og opinberum gjöldum og sölu eða leigu á landi eða lóð undir nýfjárfestingu á hagstæðu verði. Hins vegar er um almennan stuðning að ræða sem er þá óháður staðsetningu verkefnis en þó aldrei hlutfallslega jafnhár og heimilað er í landsbyggðarkjördæmunum og felur í sér þjálfunaraðstoð, t.d. aðstoð vegna nýfjárfestinga lítilla og meðalstórra fyrirtækja, rannsóknar- og þróunaraðstoð, aðstoð vegna umhverfistengdra verkefna o.s.frv. Þær ívilnanir sem tilgreindar eru í frumvarpinu eru sambland af því sem þekkist í nágrannalöndunum og þeim ívilnunum sem eru í fyrri fjárfestingarsamningum en módelið er byggt á löggjöf Evrópusambandsins. Auðvitað eru mjög ströng skilyrði fyrir því að þessar ívilnanir verði veittar og ég veit að sú umræða á eftir að fara fram og málin verða kynnt enn betur í meðförum þingsins. Þá er lagt til að nefnd fari yfir þær umsóknir um ívilnanir sem henni berast og fara þurfi í gegnum mjög strangt ferli. Mér þykir líka mikilvægt að hér komi fram að með þessu kerfi er sveigjanleikinn mun meiri, þetta tekur styttri tíma og fjárfestar vita nákvæmlega fyrir fram hvað Ísland hefur upp á að bjóða þannig að samkeppnishæfi okkar er allt annað með samþykkt slíkrar löggjafar en hefur verið hingað til. Það sem er líka merkilegt í þessu frumvarpi og skiptir máli er að nefndin getur, að teknu tilliti til ákvæða stjórnarskrár og stjórnsýslulaga, veitt ríkari ívilnanir til fjárfestingarverkefna á ystu jaðarsvæðum svo við tökum sem dæmi efnahagslega kaldari svæði á 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæta söguskýringu og yfirlit yfir það hvaða fjárfestingarsamningar hafa verið gerðir. Tvennt stendur upp úr, annars vegar það að þetta ágæta frumvarp mun væntanlega þýða að betri yfirsýn verður yfir það sem í boði er og að þeir aðilar sem hafa áhuga á því að fjárfesta á Íslandi hafi greiðari aðgang að því að sjá hvaða leiðir eru hugsanlega opnar fyrir þá. Ég geri hins vegar ráð fyrir því að samt sem áður þurfi alltaf að semja um hlutina, það þarf væntanlega að semja um útfærslur og ýmislegt þess háttar þó að þetta frumvarp verði að lögum. Ef ég hef ekki misskilið hæstv. ráðherra þá er einnig nokkuð ljóst að í sjálfu sér eru engar viðræður eða vinna í gangi við gerð annarra fjárfestingarsamninga en þeirra sem við þegar þekkjum varðandi gagnaverið í Reykjanesbæ. Síðan hafa verið undirrituð minnisblöð, eða þessi sameiginlegi skilningur, við þau tvö fyrirtæki sem voru nefnd hér áðan. Það er skylda okkar og ég veit að hæstv. ráðherra hefur það í hyggju með lagasetningunni að einfalda það kerfi sem við höfum og auðvelda erlendum fjárfestum að nálgast upplýsingar um hve gott er að fjárfesta á Íslandi. Hins vegar er það að sjálfsögðu áhyggjuefni að ekki skuli vera fleiri samningar á borðinu eða við komin enn lengra með þá aðila sem við vitum að eru áhugasamir, en hjá hæstv. ráðherra kom fram að margir eru að banka á dyrnar. Ég vona svo sannarlega 

Virðulegi forseti. Mér finnst gæta ákveðins misskilnings í máli hv. þingmanns vegna þess að ég fór yfir það áðan hvílíkt ferli einn einstakur fjárfestingarsamningur við einstakt fyrirtæki er. Það felur ekki bara í sér samningaviðræður heldur sérstök lagafrumvörp á þingi fyrir hvert og eitt verkefni og síðan fer hvert einstakt verkefni jafnframt til Eftirlitsstofnunar EFTA. Þegar þetta frumvarp um ívilnanir lá fyrir sáu þessi fyrirtæki auðvitað að það væri beinlínis óskynsamlegt fyrir þau og borgaði sig ekki að fara í samningaviðræður um gerð einstakra fjárfestingarsamninga við ríkið, ég tala ekki um minni og meðalstærri kosti sem hingað vilja koma. En það liggur fyrir að þessar tvær minni gerðir af fjárfestingarsamningum sem gerðar hafa verið við Becromal og Tomahawk eru miklu meira minnisblöð. Það er ekki hægt að kalla þetta minnisblöð heldur eru þetta beinlínis yfirlýsingar um að gerður verði fjárfestingarsamningur og á hverju hann mun byggja, þannig að ég held að áhyggjuefni hv. þingmanns ættu vonandi að vera blásin út af borðinu vegna þess að þetta er einfaldlega ástæðan. Fyrirtækin sem hingað horfa fagna því að þessi leið sé farin vegna þess að fyrir hvert og eitt þeirra er ferlið við gerð einstakra fjárfestingarsamninga rándýrt og gríðarlega þungt að fara í gegnum. Eins og ég dró fram með upptalningunni og söguskýringunum, eins og hv. þingmaður kallaði það, þá hafa fjárfestingarsamningar hingað til eingöngu hentað þeim allra stærstu. Það er það ferli sem við viljum koma okkur út úr og vera aðlaðandi líka fyrir meðalstóra og minni fjárfestingaraðila og í gegnum svona frumvarp tekst okkur það vegna þess að þá erum við búin með þinglegu meðferðina og meðferð Eftirlitsstofnunar EFTA 

Hæstv. forseti. Mig langar að eiga orðastað við hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra um uppbyggingu fiskeldis og ég held að það sé alveg upplagt fyrir hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, Jón Bjarnason, að snúa sér að einhverju öðru en því að brölta í kvótakerfinu með þeim afleiðingum að stefna undirstöðu atvinnugreinarinnar í fullkomna óvissu, samþykkja skötuselsfrumvarp sem kollvarpar öllum kvótasetningum í landinu og vilja síðan ekkert við það kannast að svo sé. Ég ætla að benda hæstv. ráðherra á önnur verkefni á sviði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins sem væri alveg upplagt fyrir ráðherrann að fara að einbeita sér að og þar er ég að horfa á fiskeldi. Fiskeldi hefur verið stundað á Íslandi um langa hríð en ég held að það sé ástæða til þess núna, við þær aðstæður sem hér eru, að leita að frekari tækifærum á þessu sviði, efla þá enn frekar undirstöðuna í sjávarútvegi. Mig langar til að spyrja hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra hver skoðun hans sé á uppbyggingu fiskeldis og þá sér í lagi þorskeldis í landinu. Ég vil jafnframt spyrja ráðherrann að því hvort hann hyggist beita sér fyrir framgangi greinarinnar. Við þekkjum það að veiðar hafa dregist verulega saman í Norður-Atlantshafi. Árið 1980 voru 2 millj. tonna veiddar, árið 2000 var talan komin niður í 1 millj. tonn, að ég hygg, og á árinu 2007 voru þetta um það bil 750.000 tonn. Við sjáum því að þorskveiðar hafa verið að dragast saman á þessu hafsvæði og er fullkomin ástæða til þess fyrir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að gera gangskör í því, eða ég vil a.m.k. kanna hug hans til þess, að efla möguleika á því að rækta þorsk. Ég vil spyrja hann hvaða viðhorf hann hafi gagnvart svokölluðum áframeldiskvóta en hann er ein grunnforsenda þess að menn geti fjárfest á sviði fiskeldis. Það er nokkuð kostnaðarsamt að stunda fiskeldi og reynslan hefur kennt okkur að einungis öflugustu fyrirtækin hér í landi á sviði sjávarútvegs hafa tök á því. Það er afar vandasamt fyrir þau fyrirtæki þegar verið er að sækja mjög harkalega að þeim frá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á sviði kvótans að ætla á sama tíma að setja mikla peninga í rannsóknir á sviði fiskeldis sem er grundvallaratriði þess að fiskeldi geti átt sér stað, þannig að samhengi hlutanna er svo gríðarlega mikilvægt hér. Um leið og verið er að tefla þessari mikilvægu atvinnugrein í tvísýnu - og ég ætla að taka það fram að ég er ekki með þessu að segja að ekki eigi að gera neinar breytingar á kvótakerfinu en það er afskaplega óskynsamlegt af hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem er mjög skynsamur maður, að ætla að gera það við þær aðstæður sem nú eru í þjóðfélaginu. Ég vil því gjarnan fá viðhorf hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í þessu efni og hvaða skoðanir hann hafi á þessum mikilvæga málaflokki.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir spurninguna og áhugann á fiskeldi. Um skoðun ráðherra á uppbyggingu fiskeldis og sér í lagi þorskeldis vil ég segja í upphafi að á árinu 2008 var útflutningsverðmæti fiskeldisafurða 3,3 milljarðar miðað við meðalgengi ársins 2008. Þar af var útflutningsverðmæti bleikju um 2 milljarðar kr. Gera má ráð fyrir svipaðri framleiðslu á árinu 2009. Mjög hefur dregið úr laxeldi á síðustu árum en framleiðsla eldislax var næstum 7.000 tonn á árinu 2006 en var aðeins tæp 300 tonn á árinu 2008. Á sama tíma hefur bleikjueldi vaxið og var um 3.000 tonn á síðasta ári. Ísland er leiðandi á heimsvísu í bleikjueldi og má fullyrða að öflugt bleikjukynbótastarf Hólaskóla á undanförnum árum hafi ráðið mestu um þróun bleikjueldis hér á landi. Nýlega var gerður samningur um áframhaldandi bleikjukynbótastarf Hólaskóla og af því að hv. þingmaður vék að þessu máli þá átti sá sem hér stendur frumkvæði að því að koma á þessum skipulegu bleikjukynbótum og bleikjueldi í landinu sem hefur gengið einstaklega vel, ekki síst vegna þess hversu góður grunnur var að því lagður. Í þessu sambandi má enn fremur geta þess að í nýlegri skýrslu Landssambands fiskeldisstöðva, um stöðu fiskeldis á Íslandi, kemur glögglega fram mikilvægi bleikjukynbótanna. Þess má geta að á árinu 2008 lét ráðuneytið gera úttekt á bleikjukynbótastarfi Hólaskóla. Niðurstaða úttektarinnar var að mjög vel hefði tekist til með þetta verkefni og árangur af starfinu væri mjög mikilvægur fyrir framleiðendur bleikju í landinu öllu. Stærstu framleiðendur bleikju eru Íslandsbleikja, Rifóss, Hólalax og bleikjueldið á Haukamýragili. Gera má ráð fyrir að framleiðsla á bleikju vaxi á næstu árum og geti orðið um 5.000 tonn eftir 2 til 3 ár. Því má gera ráð fyrir að bleikja verði áfram mikilvægasta eldistegund hér á landi. Þorskeldi byggist hins vegar mest á veiðum á smáþorski sem síðan er alinn áfram í kvíum. Árlegur kvóti til veiða á smáþorski er nú 500 tonn og eru ekki áform um að auka hann. Framleiðsla eldisþorsks hefur verið um 1.500 tonn á síðustu árum. Ekki er gert ráð fyrir að þorskeldið aukist mikið á næstu árum þar sem þróunarstarf er stutt á veg komið. Fyrirtækið Icecod hefur á undanförnum árum stundað kynbætur á eldisþorski og fengið árlega um 25 millj. kr. styrk til verkefnisins. Helstu framleiðendur á eldisþorski eru Gunnvör í Hnífsdal, Þóroddur á Tálknafirði og Álfsfell á Ísafirði. Nefna má aðrar eldistegundir, svo sem lax, lúðu og sandhverfu, en vægi þeirra er tiltölulega lítið. Tilraunarækt með krækling fer nú fram víða og Norðursker í Hrísey og fleiri fyrirtæki hafa náð athyglisverðum árangri þar. Útflutningstekjur fiskeldisafurða eru nú, eins og ég sagði, um 3 milljarðar á ári en gera má ráð fyrir að útflutningstekjurnar muni tvöfaldast á næstu árum, einkum vegna aukinnar bleikjuframleiðslu. Í nágrannalöndum okkar, t.d. í Noregi, hefur þorskeldið ekki gengið upp sem skyldi og hefur verið erfitt að ná þar viðunandi eldisferlum til að þorskeldi yrði arðbært. Það er greinilegt að það þarf að vinna meira grunnþróunarstarf til að svo geti verið. Í þeirri stöðu sem við nú erum í er ekki gert ráð fyrir því að við séum að leggja fleiri tonn af kvóta til þessara eldistilrauna en reynt verður að halda sjó, eins og við segjum, í rannsóknum og grunnrannsóknum á þessu sviði. Þar höfum við sjóði eins og AVS-sjóðinn sem lýtur stjórn sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Hann hefur veitt fjármagn til ýmiss konar rannsókna- og þróunarstarfs í þessum efnum en það er alveg ljóst að nú þegar fer að sneyðast um fjármagn þurfum við að forgangsraða í þessum efnum. En ég vek sérstaklega athygli á þeim miklu möguleikum sem við eigum áfram í bleikjueldi. Við erum virkilega á undan öðrum í þeim efnum.

Frú forseti. Það skal engan undra að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sé stoltur af bleikjueldinu og því starfi sem var í Hólaskóla og að það skyldi hafa verið nefnt að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra réði húsum þar fyrr á tíð. Ég held þess vegna að það sé upplagt fyrir hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra að horfa til fiskeldis í heild. Þó að ég ætli alls ekki að draga úr mikilvægi bleikjueldis þá var reyndar grundvöllur fyrirspurnar minnar þorskeldi og ég vil fá frekari upplýsingar um það hjá hæstv. ráðherra hvernig hann horfir til þorskeldis. Hann nefnir að það sé ákveðinn vandi þar á ferðinni. Ég hygg að menn séu sammála um að farið sé að þrengja að þorskeldi í landi en menn hafa töluverðan áhuga á þorskeldi í sjó. Mig langar þá til að spyrja hæstv. ráðherra að því hvaða skoðanir hann hafi í því efni. Mig langar einnig að inna ráðherrann eftir því hvað líði starfi nefndar sem ég hygg að fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Einar K. Guðfinnsson, hafi sett á fót um grunn áframhaldandi þorskeldis þar sem átti að kanna hvaða möguleikar væru þar fyrir hendi. Það væri fróðlegt að vita hvort hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra viti eitthvað um þessa nefnd eða hvort hún hafi týnst einhvers staðar í þeim stjórnarskiptingum og hremmingum sem hér hafa verið. Ég held, og ég ætla að ítreka það við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, að þegar litið er til rannsókna á sviði fiskeldis þá sé það óumdeilt að það eru þau fyrirtæki sem stunda sjávarútveg sem skipta gríðarlega miklu máli. Það verður því að líta á þessa hluti í samhengi og þess vegna held ég að enn og aftur sé ástæða til að brýna hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til að hætta að brölta þetta í kvótakerfinu og fara frekar að einbeita sér að því að tryggja afkomu sjávarútvegsfyrirtækjanna sem síðan þýðir áfram frekari nýsköpun og hagsæld fyrir Íslendinga.

Frú forseti. Svo að ég víki áfram að þorskeldinu þá er það svo að það hefur gengið þokkalega með áframeldi á smáþorski sem hefur verið veiddur. Hversu mikil framtíð er í slíku þorskeldi skal aftur látið ósagt en engu að síður hafa menn náð þarna að fá, án þess að greiða sérstaklega fyrir, þessa 500 tonna heimild í kvóta. Það má velta því fyrir sér hvort eðlilegt hefði verið að það væri í staðinn fjárframlag því að þetta er í rauninni fjárstuðningur sem verið er að leggja til með þessum hætti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að útgerðarfyrirtækin hafa verið leiðandi í þessari vinnu og hafa þá líka fengið aðgang að þessum heimildum sem hafa haldist þarna áfram. Ég tek undir að það er alveg sjálfsagt að halda áfram þróunarstarfi varðandi þorskeldið en við skulum samt ekki vera að fara fram úr okkur í þeim efnum. Við fylgjumst með þeim árangri sem aðrar þjóðir eru að ná og þeim vandamálum sem þær rekast á. Við erum í nánu samstarfi með Norðmönnum í þeirra þróunarstarfi og munum fylgjast með því. Það er hárrétt. Það eru líka fleiri tegundir sem eru inni í myndinni: Lúðan, sandhverfan eru tegundir sem hafa verið og eru í eldi hér á landi og eru lúðuseiði flutt út. Við breytta gengisstöðu styrkist samkeppnisstaðan hér hvað það varðar að ala fleiri fisktegundir. Ég tek mjög vel brýningu hv. þingmanns og veit að við stöndum saman í fiskeldinu en kvótakerfið er allt annað mál 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir að vera hér og svara þessari fyrirspurn. Fyrirspurnin hljóðar svo: Hefur ráðherra í hyggju að beita sér fyrir bættu starfsumhverfi skelræktar á Íslandi og ef svo er með hvaða hætti? Skelrækt eða kræklingarækt, hvernig sem við orðum þetta, hefur verið áhugamál margra um langt skeið og atvinnugrein einnig. Nú er þetta vaxandi atvinnugrein. Það eru um það bil 20 aðilar, ef ég man rétt, sem hafa áhuga á því að efla þessa grein. Það hafa verið stofnuð samtök sem heita Skelrækt, ef ég man rétt, og hafa þessir aðilar mikinn áhuga á, og hafa bent á, að hér gæti verið um að ræða stóriðju fyrir Ísland. Fyrir 25 árum fóru menn af stað á Prince Edward eyju í skelrækt og nú eru flutt 20.000 tonn af bláskel frá þeirri eyju ef ég er ekki að rugla því saman við eitthvað annað. Virðulegi forseti. Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera til að bæta starfsumhverfið? Í fyrsta lagi held ég að það sé mjög mikilvægt að ákveðin lagaumgerð sé utan um skelræktina og hefur ráðherrann sett fram frumvarp varðandi það. Mig langar hins vegar líka að vita hvort ráðherra hyggst beita sér fyrir því að meiri fjármunir séu settir í þróun í skelræktinni til að styðja við þau fyrirtæki sem þar eru á ferð. Einnig er mjög mikilvægt að fá svör við því, og velta því upp, hvernig aðstaða þessara fyrirtækja er til að ná í fjármagn. Þar veit ég að ráðherra getur beitt sér verulega, t.d. varðandi þá sjóði sem ríkið hefur yfir að ráða eða þær stofnanir sem eru undir ríkinu. Það er mjög mikilvægt að lífríkið sé í rauninni vaktað og ekki síst lirfurnar sem eru nýttar í þessu eða eru í rauninni undanfari skeljarinnar sem sest á spottana eða kaðlana eða hvað sem við nefnum það. Það þarf að vakta hvenær þær eru best til þess fallnar og því hefði ég talið að hæstv. ráðherra ætti að beita sér fyrir því að setja fjármuni í að vakta þennan hluta. Einnig þarf að skoða frumvarpið sem hæstv. ráðherra lagði fram því að í 8. gr. þess sýnist mér að gert sé ráð fyrir að þeir aðilar sem stunda skelrækt eða hafa ræktunarleyfi beri meiri kostnað, t.d. varðandi heilnæmiskönnun, en aðrir aðilar í sjávarútvegi. Ég velti því fyrir mér hvort þetta sé réttlátt. Það er mjög mikilvægt að greininni, þessari vaxandi grein, verði boðið gott starfsumhverfi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir fyrirspurnina um skelrækt. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að þarna eigum við mikla möguleika. Við eigum þá möguleika að hér er hreinn sjór og mikið af náttúrulegum kræklingi.

Verður það ekki ríkisvætt líka?

Hver er ríkið? Ég held að hv. þm. Pétur H. Blöndal sé hluti af ríkinu. Í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu er nú starfandi samráðshópur um kræklingarækt sem skipaður var af hv. þingmanni og þáverandi sjávarútvegsráðherra, Einari K. Guðfinnssyni 26. nóvember 2008. Samráðshópurinn var skipaður fulltrúum kræklingaræktenda og opinberra stofnana og var ætlað að gera tillögur um uppbyggingu kræklingaræktar. Þegar ég tók við starfi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í maí á árinu 2009 var starfandi samráðshópur um kræklingarækt í ráðuneytinu. Engin heildarlög voru um kræklingarækt og taldi samráðshópurinn að mikilvægt væri að bæta lagaumhverfi og þar með starfsumhverfi greinarinnar. Óskaði ég þá eftir því að bætt yrði úr þessu og samið sérstakt lagafrumvarp um skeldýrarækt. Samráðshópurinn hefur skilað frumvarpi um skeldýrarækt sem lagt hefur verið fram á Alþingi og hv. þingmaður minntist á og verður vonandi mælt fyrir því á allra næstu dögum. Markmiðið með setningu sérstakra laga um skeldýrarækt er að skapa skilyrði til uppbyggingar og ræktunar skeldýra og setja fram reglur um starfsemina og efla þannig atvinnulíf og byggð í landinu sem geti þá styrkst á grundvelli skeldýraeldis. Sem kunnugt er er skeldýrarækt ný atvinnugrein sem hefur átt misjöfnu gengi að fagna á þeim tíma sem hún hefur verið stunduð. Eigi að síður eru bundnar vonir við það að atvinnugrein þessi geti eflt atvinnulíf og byggð í landinu og þannig skilað þjóðarbúinu umtalsverðum tekjum svo sem raun hefur orðið á með mörgum öðrum þjóðum. Með gildistöku laganna er ætlunin að stuðla að möguleikum kræklingaræktar og setja jafnframt atvinnugreininni skýrar reglur og umgjörð. Ég vil einnig geta þess að á vegum ráðuneytisins er hafin vinna við athugun á stöðu greinarinnar en margt bendir til þess að veiðar og framræktun á kræklingi geti orðið arðbær. Það er þó ljóst að gera má ráð fyrir að verulegt þróunarstarf þurfi að fara fram í greininni áður en hún geti talist sjálfbær. Tilraunir með kræklingarækt eru nú stundaðar víða um land, á Vestfjörðum og Norðurlandi og einnig eru tilraunir hafnar á Austfjörðum. Fyrirtækið Norðurskel í Hrísey hefur stundað tilraunir með kræklingarækt í nokkur ár og selur fyrirtækið vikulega ferskan krækling á Evrópumarkað. Norðurskel stundar einnig tilraunaveiðar á kræklingi, m.a. í Hvalfirði, og lofar sú starfsemi góðu. Hitt er alveg hárrétt að þessi grein býr við, eins og ég hef gert grein fyrir, skort á fjármagni til þróunarstarfs til að komast í það ástand að geta orðið sjálfbær fjárhagslega. Þar hafa komið að aðilar eins og Byggðastofnun og fleiri með hlutdeild í þessum fyrirtækjum en það er alveg rétt að það þarf meira til á bak við þessa atvinnugrein bæði í rannsóknum og í þróun. Að því er sérstaklega unnið í ráðuneytinu að standa bak við þróunarstarfið. Lagafrumvarpið, sem hv. þingmaður minntist á, um skeldýrarækt mun líka skapa þessari grein þá stöðu að hægt verði að koma að henni með mun skipulagðari hætti en áður hefur verið þegar komin verða heildarlög um þá atvinnugrein. Ég tek undir með hv. þingmanni að við getum borið miklar væntingar til greinarinnar en hún mun þurfa sinn tíma í þróunarstarfi.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þessi umræða er hafin hérna. Á sínum tíma setti ég á laggirnar starfshóp sem hæstv. ráðherra nefndi áðan til að fara yfir möguleika á kræklingarækt. Skiptar skoðanir höfðu verið uppi um það hvort kræklingarækt ætti yfir höfuð nokkra framtíð fyrir sér. Niðurstaða nefndarinnar, sem skipuð var bæði sérfræðingum og fólki úr atvinnugreininni, var ótvírætt sú að kræklingaræktin ætti framtíð fyrir sér. Hins vegar þyrfti að setja um hana almennan ramma og skapa eðlilegar reglur í kringum þetta. Það var athyglisvert í niðurstöðu þessarar nefndar að hún gerði ekki kröfur um að ríkið kæmi mjög mikið inn í þetta. Ætlunin var sú að byggja þetta upp á forsendum greinarinnar og það er auðvitað það sem skiptir mjög miklu máli. Hins vegar var gert ráð fyrir að haldið yrði uppi vöktun á svæðum o.s.frv. og er mjög mikilvægt að því verði haldið áfram. Það er svo að einstaklingar hafa sett heilmikla peninga í þetta og þeir hafa lagt áhættufé inn í þennan atvinnurekstur en það sem hefur skort á er lánsfjármagn. Ég tel 

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari umræðu og tek heils hugar undir að þetta er ný atvinnugrein sem maður bindur miklar vonir við. Það sem er þó mikilvægast í þessu er að menn styðji við atvinnugreinina, eins og hæstv. ráðherra kom inn á í máli sínu, og þá sérstaklega í þeirri þróunarvinnu sem er fram undan, bæði hvað varðar veiðarnar og ræktina og eins í sambandi við markaðsmálin. Ég hvet hæstv. ráðherra til að horfa þá líka til framtíðarskipunar, þannig að við förum ekki af stað eins og við höfum oft gert, hvort heldur það er í loðdýrarækt eða einhverju öðru, að við horfum til framtíðar og skipuleggjum þetta með þeim hætti að menn sjái fram yfir næstu eitt, tvö, þrjú árin. Og ég vil nota tækifærið til að hvetja hæstv. ráðherra til að gera það í nánu samstarfi og samvinnu við þá aðila sem eru að byggja þessa grein upp.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Í fyrsta lagi er mjög gott að frumvarpið skuli vera komið fram varðandi skelræktina. Í öðru lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra út í 8. gr. frumvarpsins um heilnæmiskönnun, hvort það sé ekki eðlilegt að þessi grein, líkt og aðrar greinar í sjávarútvegi, því að ég vil meina að þetta sé hluti af sjávarútveginum, búi við sama umhverfi og aðrar. Hafrannsóknastofnun er að rannsaka það sem er í hafinu, þorskinn og allt slíkt, og menn borga gjald, útgerðarmenn og útgerðir, inn í það apparat, en hérna er gert ráð fyrir að leyfishafi láti framkvæma heilnæmiskönnun og beri kostnað af því. Mig langar að spyrja ráðherra hvort hann telji ekki eðlilegt að þessi grein verði meðhöndluð með sama hætti og aðrar. Síðan er þetta með lirfuna, mér er kunnugt um að þeir sem standa í þessu eru að reyna að vakta þetta sjálfir með mikilli fyrirhöfn og miklum tilkostnaði hvenær lirfan er, ég orða það bara þannig, upp á sitt besta til að setja niður spottana, svo dæmi sé tekið. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að það komi fjármagn inn í stöðugildi og til verði stöðugildi sem hafi það verkefni að vakta einmitt þetta þannig að hægt sé að bregðast við á réttum tíma, læra, skrá og þróa þessa grein. Það skiptir mestu máli fyrir næstu ár. Allt bendir til þess að þetta geti orðið mikill vaxtarbroddur í atvinnulífi, ekki síst á landsbyggðinni, og því tek ég undir það að stofnanir líkt og Byggðastofnun eða aðrir sjóðir ríkisins verði að horfa á þetta sérstaklega, af því að þarna er klárlega vaxtarbroddur. Frú forseti. Þetta er varðandi 8. gr., heilnæmiskönnunina, og einnig varðandi vöktun á lífríkinu 

Frú forseti. Eins og kom fram í athugasemd hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar er náttúrlega gert ráð fyrir að atvinnugrein sem þessi verði rekstrarlega sjálfbær en hins vegar er mikilvægt að standa á bak við hana með þróunar- og rannsóknarstarfi til að hún komist yfir þann þröskuld sem ég vona að hún sé að hluta til samt komin ef eðlilegt lánsfjármagn er til staðar. Með lagafrumvarpi því sem lagt hefur verið fram og verður vonandi afgreitt sem fyrst á þinginu er einmitt verið að leggja til það framtíðarskipulag sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson gat um. Það er mikilvægur þáttur í þróun þessarar greinar frá upphafi að um hana sé skýr lagaumgjörð. Um 8. gr. þessa frumvarps, sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson gerði að umtalsefni, segir í athugasemdum: „Hér er kveðið á um að áður en ræktunarleyfi eru gefin út sé skylt að framkvæma heilnæmiskönnun á tilraunasvæði.“ - Nú vitum við að kræklingar eru einmitt oft notaðir sem mælikvarði fyrir t.d. ýmsa málma, þeir eru mjög næmir fyrir ýmsum málmum sem þarna geta verið. - „Kanna þarf hvort svæði hentar til skeldýraræktar […] Fram kemur að heilnæmiskönnun skuli skipulögð og framkvæmd af Matvælastofnun í samræmi við lög og stjórnvaldsreglur þar að lútandi. Þá er fjallað um að leyfishafi greiði kostnað við heilnæmiskönnunina en ráðherra er þó heimilt að ákveða að hann skuli greiddur úr ríkissjóði að hluta eða öllu leyti ef fjárheimildir fást til þess í fjárlögum.“ - Þarna er því sleginn varnagli í þá umræðu. Ég tek undir orð hv. þingmanna að við bindum miklar vonir við skeldýraræktina 

Virðulegi forseti. Á þessum dögum minna náttúruöflin á sig. Alvarlegt ástand hefur nú skapast í einu af landbúnaðarhéruðum landsins þar sem bændur þurfa hugsanlega að bregða búi og jafnvel skera niður fjárstofn. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að menn hafi ákveðin svæði í landinu, eins og hefur verið gegnum aldirnar, þar sem ekki er sýkt fé. Virðulegi forseti. Ég vil fá að vitna í ályktun sem mér barst frá sauðfjárveikivarnanefnd Strandabyggðar og nágrennis sem hljóðar svo: „Haustið 2009 kom upp lungnapest í sauðfé í miðvesturhólfi og hafa þegar drepist tíu kindur á einum bæ af völdum veikinnar. Lungnapest er áður óþekkt norðan Gilsfjarðarlínu og er því koma hennar á svæðið gífurlegt áfall fyrir sauðfjárrækt í landinu. Því gerir nefndin alvarlegar athugasemdir við fjárframlög til viðhalds og endurbyggingar Gilsfjarðarlínu og krefst þess að þegar í stað verði veitt nægt fjármagn til styrkingar hennar þannig að sauðfé hætti að rápa yfir línuna og sama gildir um Kollafjarðarlínu. Jafnframt krefst nefndin þess að ráðuneytið og/eða Matvælastofnun í samráði við sveitarstjórnirnar sýni sauðfjárbændum stuðning í verki og veiti fé til að útrýma þessari nýju pest á svæðinu. Í Múlarétt í Kollafirði mun hafa komið ær úr Dalasýslu sem líklega hefur borið með sér lungnapest og einnig kemur fé að sunnan á hverju hausti fyrir á bæjum í Gilsfirði og Bitrufirði og jafnvel víðar norðan girðingar. Gilsfjarðarlína er mjög stutt varnarlína sem verja skal eitt af þeim svæðum sem lausast er við alvarlega smitsjúkdóma í sauðfé og er það því eitt af mikilvægustu svæðum landsins þegar kemur að því að sækja ósýktan fjárstofn vegna niðurskurðar eða kynbóta. Þannig getur orðið óbætanlegt tjón ef alvarlegir smitsjúkdómar komast inn á svæðið og ná þar fótfestu. Það er vitað að kindur fara yfir ristarhliðið við Kleifar í Gilsfirði þannig að skilyrðislaust verður að breikka ristina. Einnig fara kindur í allt of miklum mæli yfir girðinguna sjálfa sem hvort tveggja er algjörlega ótækt. Ef halda skal girðingunni gripheldri er ófært annað en að endurnýja ákveðna kafla á hverju ári og þannig endurnýist hún öll á fyrirframákveðnum árafjölda sem auðvelda mun viðhald. Að öðrum kosti drabbast girðingin öll niður og viðhald verður bæði dýrt og lélegt.“ Undir þessa ályktun skrifar Jón Stefánsson frá Broddanesi fyrir hönd sauðfjárveikivarnanefndar Strandabyggðar og nágrennis. Virðulegi forseti. Ég vil segja það hér að lokum, áður en ég beini fyrirspurn til hæstv. ráðherra, að þetta er eitt af mikilvægustu svæðum landsins þegar kemur að því að sækja ósýktan fjárstofn vegna niðurskurðar. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hyggst ráðherra, og þá hvernig, bregðast við þeirri alvarlegu stöðu sem skapast hefur vegna slæms ástands Gilsfjarðar- og Kollafjarðarlínu?

Frú forseti. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson spyr: „Hyggst ráðherra, og þá hvernig, bregðast við þeirri alvarlegu stöðu sem skapast hefur vegna slæms ástands Gilsfjarðar- og Kollafjarðarlínu, þeirrar sauðfjárvarnalínu sem þar liggur um?“ Almennt má segja að á undanförnum áratugum hafi ekki fengist nægilegt fjármagn til viðhalds á varnarlínum svo að þær teldust vera fullnægjandi. Því fjármagni sem fengist hefur á hverjum tíma hefur jafnan þurft að forgangsraða og miða þá við ástand hverrar girðingar fyrir sig og mikilvægi hennar. Liður í þessari forgangsröðun var endurskoðun á öllum varnarlínum sem hófst með vinnu stjórnskipaðrar nefndar árið 2005 og lauk með útgáfu auglýsingar nr. 793/2009 um varnarlínur vegna sauðfjársjúkdóma. Með auglýsingunni voru lagðar niður nokkrar varnarlínur sem voru taldar orðnar óþarfar vegna sambærilegrar sjúkdómsstöðu beggja vegna. Með þessu er ætlað að nýta betur þá takmörkuðu fjármuni sem á hverju ári fást í þetta verkefni. Á árinu 2008 óskaði Matvælastofnun vegna fjárlagagerðar 2009 sérstaklega eftir auknu fjármagni til viðhalds varnarlína. Óskað var eftir tímabundinni fjárheimild allt að 25 millj. kr. til sérstaks átaks til nýgirðinga á verst stöddu varnarlínunum en þetta fjármagn náðist ekki að fá fram á fjárlögum. Varðandi Gilsfjarðarlínu liggur fyrir að hér er um eina af mikilvægustu varnarlínum landsins að ræða þar sem hún liggur úr Gilsfjarðarbotni um Snartartungu og í Bitrufjörð. Norðan hennar eru mjög mikilvæg líflambasvæði á Vestfjörðum, eins og hv. þingmaður kom inn á. Árið 2007 var varið alls 1.952.887 kr. í þessa girðingu og 2.973.000 árið 2008. Árið 2009 var varið alls 1.241.980 kr. í þessa girðingu og þar af var nýgirðing girt fyrir um 600.000 kr. Þessi girðing hefur því fengið á hverju ári ríflegan hluta af því heildarfjármagni sem til ráðstöfunar hefur verið á hverjum tíma til þessara sauðfjárveikivarnagirðinga enda er það í samræmi við mikilvægi girðingarinnar. Almennt er þessi girðing talin í góðu ástandi. Þó er vitað, eins og hv. þingmaður kom inn á, að 13 kindur fóru yfir hana árið 2009. Þeim var lógað og þær bættar eigendum sínum sem línubrjótar. Talið er að talsvert álag sé á girðingunni af völdum fjár sem er sunnan við hana og það hafi komist í gegnum hana á ákveðnum stöðum. Á þessu ári verður kappkostað að gera þessa girðingu fjárhelda eins og kostur er miðað við það takmarkaða fjármagn sem til ráðstöfunar er, eins og þegar hefur verið vikið að, en fjármunir til viðhalds á varnarlínum hafa því miður verið skornir niður eins og aðrir fjárlagaliðir í þeim niðurskurði sem ríkissjóður og ríkisstofnanir standa nú frammi fyrir. Einnig er sett hagræðingar- og niðurskurðarkrafa á Matvælastofnun, sem hefur yfirumsjón með þessu, eins og á aðrar stofnanir. Varðandi Kollafjarðarlínu er það að segja að mikilvægi hennar er ekki eins mikið og Gilsfjarðarlínu. Hún liggur úr Kollafirði á Barðaströnd og í Ísafjarðarbotn. Henni er haldið við af öryggisástæðum til að aðskilja hið mikilvæga líflambasölusvæði austan hennar frá svæðinu vestan við girðinguna þar sem riðuveiki var fyrir meira en 20 árum. Girðingunni hefur verið haldið vel við á undanförnum árum frá sjó báðum megin og upp á háfjallið, eða þar sem mest álag er talið vera á henni. Á sjálfu háfjallinu mun ástand hennar vera öllu lakara en mikill kostnaður mun vera fólginn í að standsetja girðinguna þar. Samkvæmt áhættumati Matvælastofnunar og þeirri forgangsröðun sem stofnunin verður að beita við viðhald girðinga almennt er ekki fyrirhugað að leggja nema svipaða fjármuni í þessa girðingu og verið hefur á undanförnum árum en á árinu 2007 voru lagðar 683.800 kr. til viðhalds Kollafjarðarlínu, 798.000 árið 2008 og árið 2009 voru það 580.000 kr. Ég tek alveg undir með hv. þingmanni um hversu mikilvægt það er að halda þeim girðingum vel við sem gegna því hlutverki að vernda þessi mikilvægu líflambasölusvæði á Vestfjörðum. Þau hafa svo sannarlega komið öðrum landshlutum til góða þegar grípa hefur þurft til þess að skera niður fé og flytja síðan nýtt ósýkt fé aftur inn á svæðið. Mikilvægi þessa svæðis og þessara girðinga er því gríðarlegt einmitt hvað þetta varðar, eins og hv. þingmaður vék að.

Frú forseti. Fyrirspurn hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar er góðra gjalda verð og ég fagna henni. Hún vekur hins vegar upp aðrar spurningar hvað varðar almenna stefnumörkun vegna sauðfjárveikivarna. Það er ljóst að enn er mikil þörf á virkum aðgerðum til að halda aftur af sauðfjársjúkdómum, ekki síst riðuveiki og garnaveiki og útbreiðslu þeirra. Líkt og kom fram hjá hæstv. ráðherra hefur fjármagn til viðhalds á varnarlínum engan veginn verið nægilegt og svo virðist sem nokkuð hafi skort á samráð við bændur og hagsmunasamtök þeirra hvað varðar breytingar á varnarlínum. Árið 2006 skilaði starfshópur um endurskoðun á vörnum gegn búfjársjúkdómum afar vandaðri skýrslu til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þar kom fram sú skoðun að fækka ætti varnarhögum í landinu. Eftir því var ekki farið og þetta breyttist verulega í meðförum Matvælastofnunar sem hefur með þessi mál að gera og gengið var mun lengra. Það er mín skoðun að hæstv. ráðherra ætti að íhuga að endurskoða þær aðgerðir sem ráðist hefur verið í varðandi niðurlagningu og viðhald varnarlína. Nú er ekki tíminn til að 

Virðulegi forseti. Hér er hreyft við mjög mikilvægu máli. Kjarni málsins er þessi: Norðan við þessa línu er ósýktur fjárstofn sem hefur skipt mjög miklu máli, m.a. þegar verið er að selja líflömb til svæða sem hafa lent í sýkingu. Þess vegna er mjög mikilvægt fyrir okkur að við getum varið þetta svæði þannig að þarna verði áfram ósýktur fjárstofn. Það er líka rétt sem hæstv. ráðherra sagði hér áðan, að of litlu fjármagni hefur verið veitt til þessa verkefnis. Við þurfum að reyna að breyta því. Það þarf örugglega ekki mjög mikla fjármuni til viðbótar til þess að hægt sé að standa bærilega að því að halda við þessum sauðfjárveikilínum og við eigum að leggja metnað okkar í að það sé gert. Auðvitað þarf að forgangsraða í þessum efnum, því gerum við okkur grein fyrir. Sú forgangsröðun er hins vegar viðkvæm, það þekkjum við. Skýrslan frá 2006 sem átti að vera fræðileg, og var auðvitað fræðileg og vönduð úttekt - um hana var enginn einhugur. Það er hins vegar mjög mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því að sumar línur eru mikilvægari en aðrar og þar verðum við sérstaklega að vanda okkur. Ég hvet til þess að 

Frú forseti. Eins og kom fram hjá síðustu ræðumönnum er þetta gríðarlega mikilvægt málefni. Ég er ekki viss um að allir hv. þingmenn geri sér grein fyrir því hversu mikilvægt það er en það er mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir auknum fjárheimildum til þess að halda við og endurbyggja þær varnarlínur sem þurfa virkilega á því að halda. Þetta hólf sem þarna er um að ræða, með þessum líflömbum og með þessum ósýkta stofni, er gríðarlega mikilvægt. Ég sakna þess að við skulum ekki fá skýrari svör - það kemur kannski hjá hæstv. ráðherra nú á eftir - um hvort hann muni beita sér af hörku fyrir því að fá í þetta aukið fé. Við erum að eyða hundruðum milljóna í eitthvert Evrópusambandsklístur og brölt og reynt er að koma landinu inn í slík samtök. Við hljótum að geta séð eftir nokkrum milljónum í að vernda íslenskan landbúnað sem full þörf er á. Við getum ekki staðið og horft á, hæstv. ráðherra, fjármunina renna alla í þennan félagsskap sem þingmenn hér virðast vera einkanlega áhugasamir um, 

Virðulegi forseti. Ég sé að hæstv. ráðherra langar strax í púltið að ræða Evrópusambandið en það verður aðeins að bíða. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa umræðu sem hér er og svör hæstv. ráðherra þó að mér finnist þau ekki nógu afgerandi. Það sem hefur komið fram og við gerum okkur öll grein fyrir er að norðan þessarar línu er ómetanlegt svæði til þess að tryggja sauðfjárrækt í landinu. Þegar þurft hefur að skera niður fé í öðrum landshlutum hefur margsinnis verið leitað inn á þetta svæði og þess vegna er gríðarlega mikilvægt að við verjum það. Hæstv. ráðherra sagði í svari sínu áðan að almennt væri girðingin í góðu lagi. Það eru ekki þær upplýsingar sem ég hef af þessu svæði enda hefur reynslan sýnt okkur að þarna fer fé á milli hólfa. Það er gríðarlega mikilvægt að menn bregðist við og geri það fljótt. Reyndar kemur fram í þessari ályktun sem ég las áðan að það er líka hugsanlega eitt ristarhlið sem er ekki í lagi. Þess vegna verða menn að fara ekki með þetta of mikið inn í kerfið og geta brugðist við með þeim hætti að laga þetta. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefndi Evrópusambandsumsóknina, sem ég sé eftir hverri krónu í eins og hv. þingmaður. Að lokum væri forvitnilegt að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hefði ekki verið skynsamlegra að láta allt ráðuneytisfólkið sem er að garfa í að svara öllum þeim spurningum sem þar eru, hver grasspretta sé í 600 metra hæð í 10% halla og þar fram eftir götunum - það hefði kannski verið skynsamlegra að láta það fólk fara og labba með girðingunni og koma henni í lag til þess að tryggja fæðuöryggi okkar hér í framtíðinni. Ekki fáum við eitthvað ósýkt úr Evrópusambandinu, svo mikið er víst. Hæstv. ráðherra getur vonandi tekið undir það sjónarmið að þetta verði gert. Að öllu gamni slepptu er þetta gríðarlega mikilvægt mál og ég treysti því að hæstv. ráðherra láti verkin tala í þessu máli. 
            

Frú forseti. Já, það er alveg hárrétt að ég er viss um að margt af fólkinu sem starfar í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu er bæði vant og vildi gjarnan frekar skrefa og fara með sauðfjárveikivarnalínum en að vinna að umsókn í Evrópusambandið. En það er nú svona, það verður stundum að gera fleira en gott þykir og það var ákveðið af meiri hluta Alþingis að þessi vinna færi fram.  Varðandi sauðfjárveikivarnalínurnar er hárrétt að þetta er viðkvæmt mál og ég tek undir bæði áhyggjur og áherslur þingmanna hér í þeim efnum, að það þurfi að viðhalda þessum girðingum eins og nokkur kostur er þannig að hægt sé að standa vörð um heilbrigði sauðfjár í landinu og geta brugðist við þar sem kemur sýking og átt alveg sjúkdómsfrí hólf sem hægt er að sækja fé í. Það er líka alveg hárrétt, og ég hef upplifað það í þessari umræðu, eins og hv. þm. Auður Lilja Erlingsdóttir kom hér inn á, að ýmsum finnst skorta á samráð við samtök sauðfjárbænda, við sauðfjárbændur víða um land, þegar unnið var að tillögum um hvaða girðingar skyldi leggja niður og takmarka viðhald á. Þess vegna hefur Landssamband sauðfjárbænda komið að máli við mig og óskað eftir því að aftur verði farið í gegnum þessi mál og þau skoðuð og þau rædd, hvort þarna hafi eitthvað brugðið út af með áherslur eða hvort það þarna megi taka inn aðrar áherslur  Ég legg áherslu á mikilvægi samstarfs við alla þá aðila sem hlut eiga að máli og 

Virðulegi forseti. Ég hef nokkrum sinnum í fyrirspurnum vikið að hinni svokölluðu aflareglu varðandi nýtingu á þorskstofninum. Eins og ég hef stundum vakið athygli á þá var ákveðið í ríkisstjórninni í maí í fyrra að fylgja næstu fimm árin 20% aflareglu í þorski. Þessi ákvörðun var síðan send Alþjóðahafrannsóknaráðinu í Kaupmannahöfn sem tók aflaregluna út og eins og fram kom í svari hæstv. ráðherra við fyrirspurn minni fyrr á þessu ári var niðurstaða ICES sú að þeir samþykktu aflaregluna og lögðu yfir hana blessun sína. Mér finnst hæstv. ráðherra þurfa að gera okkur grein fyrir því hvert sé markmiðið með þeirri aflareglu sem er í gildi varðandi nýtingu á þorskstofninum. Við erum að tala um aflareglu sem gildir ekki bara á þessu fiskveiðiári heldur næstu fjögur fiskveiðiárin. Ég geri ráð fyrir því að markmiðið sé að byggja þorskstofninn upp með einhverjum tilteknum hætti. Þess vegna hef ég spurt hvert markmiðið með aflareglunni er. Enn fremur vil ég leita eftir því við hæstv. ráðherra hvert matið sé á því hver þróunin verður, bæði á viðmiðunarstofni, þ.e. fjögurra ára fiski og eldri, og hrygningarstofni á komandi árum ef þessari aflareglu hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar verður fylgt á næstu fjórum árum til viðbótar við það ár sem nú er að líða. Það er enn brýnna að spyrja um þetta núna vegna þess að nú liggja fyrir niðurstöður úr stofnmælingum botnfiska á Íslandsmiðum sem framkvæmdar voru í mars á þessu ári. Fram kemur í fréttatilkynningu Hafrannsóknastofnunarinnar að bráðabirgðastofnmat á þorski sem er byggt á aldursgreindum vísitölum og aldursgreindum afla - það er mjög mikilvægt að undirstrika þetta, aldursgreindum vísitölum og aldursgreindum afla - bendi til þess að stofnstærð þorsksins í ársbyrjun 2010 sé nálægt fyrra mati, þ.e. að viðmiðunarstofninn sé nálægt 700 þús. tonnum. Margir höfðu gert ráð fyrir því að matið mundi benda til þess að stofninn væri stærri, hann væri að stækka eins og menn hafa heyrt á undanförnum vikum og mánuðum að sé mat sjómanna og útvegsmanna almennt. Ef þetta verður niðurstaðan þá erum við væntanlega að tala um að verði þessari aflareglu fylgt muni aflaheimildir á næsta ári dragast saman og ekki verða 150 þús. tonn heldur kannski nær því að vera á milli 140 og 150 þús. tonn. Til viðbótar við þetta liggur fyrir þinginu frumvarp um svokallaðar strandveiðar sem mun gera ráð fyrir því að allt að 5 þús. tonn eða svo af þorski verði dregin frá aflakvótanum áður en honum verður úthlutað þannig að ef þetta er bráðabirgðaniðurstaðan og vísbending um það sem koma skal þá sýnist mér að verði aflareglunni fylgt á næsta ári sjáum við að 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni fyrir spurningu um þau markmið sem liggja að baki þeirri aflareglu sem nú er í gildi varðandi nýtingu á þorskstofninum. Markmiðið með núgildandi aflareglu er að hrygningarstofn á árinu 2015 verði með yfirgnæfandi líkum ekki minni en hann var árið 2009. Langtímamarkmiðið er að nýta þorskstofninn þannig að hann gefi af sér hámarksafrakstur til lengri tíma litið. Sem kunnugt er hafa árgangar eftir árið 2000 verið verulega undir langtímameðaltali eða um 115 milljónir þriggja ára nýliða en langtímameðaltalið er 180 milljónir nýliða. Árgangur 2008 er nú metinn meðalstór. Á sama tíma er hlutfall stórra hrygna í hrygningarstofni með því lægsta sem þekkst hefur á undanförnum áratug. Það er talið hafa áhrif á stærð árganga og miðar nýtingarstefna næstu ára að því að auka þetta hlutfall og þar með líkurnar á betri nýliðun. Samkvæmt mati Alþjóðahafrannsóknaráðsins er þessi nýtingarstefna í samræmi við alþjóðleg varúðarsjónarmið og skuldbindingar um nýtingu sem leiði til hámarksafraksturs þegar til lengri tíma er litið. Þá er spurt: Hver er talin verða þróun viðmiðunarstofns og hrygningarstofns á komandi árum verði aflareglunni fylgt næstu fimm árin? Samkvæmt mati munu hrygningar- og viðmiðunarstofnar þorsks vaxa hægt og verða með yfirgnæfandi líkum stærri árið 2015 en þeir voru í ársbyrjun 2009. Vísbendingar eru um að árgangar 2008 og jafnvel 2009 nái meðalstærð. Gangi það eftir og að auki komi fleiri meðalsterkir eða sterkir árgangar í kjölfarið má reikna með að hrygningar- og viðmiðunarstofnar fari þá mjög ört vaxandi. Þetta eru þau markmið sem sett voru, frú forseti, þegar ákvörðunin var tekin. Við vitum að mjög harðar kröfur eru gagnvart markaðnum að farið sé mjög gætilega og varúðarsjónarmiðum fylgt í þessum efnum og þess vegna er þessi áætlun lögð fram.

Virðulegi forseti. Ég hef áður sagt það í þessum ræðustól að þetta bréf til Alþjóðahafrannsóknaráðsins um 20% aflareglu sé eitt af stærstu axarsköftum hæstv. ráðherra. Mjög nálægt kemur umsókn hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar um aðild að Evrópusambandinu. Það sem liggur fyrir er að við núverandi skilyrði er þessi 20% aflaregla algjörlega út í bláinn. Það er verið að byggja þorskstofninn allt of hratt upp við þessar efnahagslegu aðstæður. Ég hef margsinnis bent á að það er hægt að auka verulega úthlutun í þorskkvóta án þess að ganga að stofninum. Nú liggur fyrir að menn eru að byggja þorskstofninn úr 702 þús. tonnum upp í 762 þús. tonn eftir þessu. Ég spyr bara: Er það réttlætanlegt á þessum tímum? Í öðru lagi er ekkert hugsað um það sem er verið að gera á hinum endanum. Það er verið að veiða tugi þúsunda af gulldeplu og manni er sagt að þar sé mikið af seiðum og þar fram eftir götunum. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig ætlar hann að byggja upp þorskstofninn ef það á alltaf að veiða alla fæðuna frá honum?

Virðulegi forseti. Þó svo að bréfið hafi verið vitlaust er Evrópusambandsumsóknin enn þá vitlausari. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hreint út, frú forseti: Ætlar hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að kvótinn, aflaheimildirnar verði auknar? Það hefur verið sýnt fram á það, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson benti á áðan, að þó að við aukum þorskkvótann um 20 þús. tonn eða 30 þús. tonn, þá rúmast það innan þeirra viðmiðunarmarka sem Hafrannsóknastofnunin hefur gefið út varðandi veiðistofninn og hrygningarstofninn. Ég ætla að biðja hæstv. ráðherra um að leiðrétta mig ef þetta er rangt hjá mér, því það er hægt og ég hefði talið að hæstv. ráðherra ætti í ljósi efnahagsástandsins og stöðu sjávarútvegsins að beita sér fyrir því að aflaheimildir verði auknar. Hann sendir einfaldlega út annað bréf og segir að þetta rúmist innan þeirra viðmiðana sem þessi ágæta stofnun, 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir svörin og þá ágætu umræðu sem hefur sprottið í kjölfarið á þessari fyrirspurn. Ef hæstv. ráðherra fylgir eftir aflareglunni sem ríkisstjórnin hefur samþykkt og hyggst taka frá 5 þús. tonn af kvótanum til að deila út til strandveiðiflotans, eru þá ekki líkur á því að úthlutað aflamark minnki frá þessu ári til næsta fiskveiðiárs? 150 þús. tonnin voru þannig til komin að þar var að hálfu leyti tekið tillit til aflaúthlutunar ársins á undan sem var 160 þús. tonn. Aflamarkið hefði verið 140 þús. tonn ef ekki hefði verið tekið tillit til úthlutunar ársins á undan. Nú er það 150 þús. tonn. Hér segir að bráðabirgðaniðurstaðan gefi til kynna að 20% af viðmiðunarstofninum séu 140 þús. tonn, sem þýðir að miðað við algjörlega óbreyttar forsendur gæti aflamarkið verið í kringum 145 þús. tonn. Þá þarf að draga frá strandveiðarnar og erum við þá ekki farin að tala um, hæstv. ráðherra, að aflamarkið á næsta ári verði í kringum 140 þús. tonn? Mér finnst afar brýnt að ráðherrann svari þessu vegna þess að umræðurnar hafa snúist um það hvort möguleiki sé á að auka aflaheimildir. Ráðherrann hefur ríkisstjórnarsamþykkt fyrir því að fara þessa leið og hefur beðið um sérstakt álit til að undirbyggja ákvörðun ríkisstjórnarinnar og ég held að menn verði bara að tala hreint út í þessum efnum. Ef menn ætla að auka aflamarkið þá verður það ekki gert nema hverfa 

Frú forseti. Rannsóknir Hafrannsóknastofnunarinnar benda mjög til þess að hlutfall stærri fisks sé að hækka. Auk þess eiga eftir að koma inn frekari upplýsingar eins og úrvinnsla afladagbóka, netarall og síðan á eftir að skoða þetta mál í heild sinni. Ég hef því enn sterka og góða von um að aflamarkið geti verið hliðstætt og heildarveiðin á næsta ári svipuð og á þessu ári og sé ekki bein teikn þess að svo verði ekki. Hins vegar er ljóst að tilefni gefst ekki til stóraukningar á grundvelli þessa. Við vitum að skiptar skoðanir eru á mati Hafrannsóknastofnunarinnar og Landssamband smábátaeigenda, Landssamband íslenskra útvegsmanna og Sjómannasambandið koma til ráðuneytisins með tillögur sínar og auk þess fáum við fréttir frá sjómönnum um mat þeirra á fiski í sjónum. Samt er ég þeirrar skoðunar að hagsmunir okkar felist í því að umgangast þessa auðlind af varúð og horfa til framtíðar. Ég tek alveg undir með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni um að við þurfum líka að taka tillit til átumagnsins í sjónum, gulldeplu, loðnu og annars sem fiskurinn étur. Síðan kemur makríllinn og hann kemur ekki í kurteisisheimsókn, hann étur gríðarlega mikið á Íslandsmiðum. 

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar stöðu sem nú er uppi í efnahagslífinu langar mig til að fitja upp á mjög mikilvægu máli sem eru þau áhrif sem bágt efnahagsástand getur haft á börn og unglinga. Mikill fjöldi Íslendinga er atvinnulaus, 15 þús. manns, og á sumum heimilum eru báðir foreldrar án atvinnu. Þetta er auðvitað afskaplega alvarlegt ástand og um það erum við öll sammála. Ég held að við þessar aðstæður sé mjög mikilvægt að gæta sérstaklega að börnum og unglingum og huga að því sem við getum gert til að fylgjast með þeim og hjálpa þeim. Þess vegna spyr ég hvort hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hafi beitt sér fyrir því að fylgst sé með félagslegum áhrifum kreppunnar á börn og unglinga. Í þessu sambandi er ég sérstaklega að horfa til þess hvort hæstv. ráðherra sé í samstarfi eða í samtali við t.d. ráðuneyti menntamála og heilbrigðismála um þetta efni og jafnvel dómsmála- og mannréttindaráðuneytið. Þessi málaflokkur varðar mörg ráðuneyti. Mig langar til að spyrja hvort einhver samhæfð áætlun eða samhæft samtal sé á milli þessara ráðuneyta og gagnvart Reykjavíkurborg eða sveitarfélögunum. Ég veit að í félags- og tryggingamálaráðuneytinu er svokölluð velferðarvakt til staðar. Það er fróðlegt að heyra hvernig það gengur allt saman fyrir sig. Það sem skiptir mestu máli fyrir mig og það sem ég er kannski að leita eftir er þetta: Hafa menn séð einhver merki þess að þær efnahagsværingar sem hér hafa verið og þau áhrif sem þær hafa haft á heimili hafi haft áhrif á börn þannig að þeim líði verr í skólanum, félagsleg vandamál hafi aukist eða annað slíkt? Það er afskaplega mikilvægt fyrir okkur að vera mjög vel vakandi yfir þessu, vegna þess að ef þetta fer eitthvað úr böndunum þá er erfitt að eiga við það. Við þekkjum þetta frá nágrannalöndunum þar sem börn hafa farið mjög illa út úr efnahagsþrengingum. Ef maður lítur til unglinganna þá er auðvitað áhyggjuefni ef þeir leiðast út á glapstigu. Brugg virðist vera að aukast, maður hefur líka áhyggjur af því. Spurning mín til hæstv. ráðherra og hugleiðingar eru fyrst og fremst af þeim toga. Er verið að fylgjast með þessu, eru menn farnir að sjá einhver merki og hvernig er best að grípa inn í? Ég hef engin svör, ég er einungis að spyrjast fyrir um hvort hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra sé með hugann við þetta.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga máli og með þeim málefnalega hætti sem hún gerir. Þetta er mál sem við leggjum mikla áherslu á, þ.e. staða barna og ungmenna við þessar erfiðu aðstæður. Reynsla nágrannaríkja okkar segir að það sé mjög mikilvægt að gera það við efnahagslegar þrengingar eins og við göngum nú í gegnum. Við höfum falið velferðarvaktinni að horfa sérstaklega til velferðar barna, allt frá því að hún var sett á fót fyrir rúmu ári. Innan vaktarinnar starfar sérstakur barnahópur sem í eru m.a. sviðsstjóri fræðslumála hjá Reykjavíkurborg, fulltrúar frá Barnaheill, Unicef, Heimili og skóla, forstjóri Barnaverndarstofu og Umboðsmaður barna. Við höfum líka sett á fót vinnuhóp um ungmenni, ungt fólk 15–25 ára, með fulltrúum á vaktinni og fulltrúum frá Fjölsmiðjunni, Ungmennahreyfingu Rauða krossins og Sambandi framhaldsskólanema. Fulltrúar allra ráðuneyta, sem hv. þingmaður spurði um, eiga aðild að velferðarvaktinni og koma þar að málum. Við héldum sérstakan þemafund um þetta mál í febrúar á vegum velferðarvaktarinnar með 16 aðilum sem allir sinna aðstæðum barna, hver með sínum hætti, og nægir að nefna að í þeim hópi voru landlæknir, yfirlæknir Barna- og unglingageðdeildar, forstjóri Barnaverndarstofu, framkvæmdastjóri Barnaverndar Reykjavíkur, nokkrir félagsmálastjórar og starfsmenn frá Vímulausri æsku, Sjónarhóli og Fjölskyldumiðstöðinni. Á þessum fundi komu nokkrar meginniðurstöður fram. Í fyrsta lagi að standa þurfi vaktina alls staðar í samfélaginu, staða barna sé almennt góð þrátt fyrir alvarlegt ástand, svo sem atvinnuleysi foreldra, og börnum hafi ekki fækkað sem fá skólamáltíðir heldur fjölgað. Bæði ráðuneytið og velferðarvaktin brýndu síðastliðið haust öll sveitarfélögin til þess að tryggja að öllum börnum stæði til boða matur í skólum. Svo virðist sem afleiðingar kreppunnar séu ekki komnar í ljós gagnvart börnum almennt séð, en það getur auðvitað breyst mjög hratt. Það þarf að efla samvinnu. Það þarf að leggja meiri áherslu á að fólk vinni saman í velferðarþjónustunni, bæði hjá ríki og sveitarfélögum, og að þriðji geirinn verði betur virkjaður. Álag hefur aukist á starfsfólk, m.a. vegna þess að ekki er ráðið í störf sem losna á þeim stofnunum sem sinna umönnun barna. Foreldrar leita meira til starfsmanna skóla og þar með hafa samskipti foreldra og skóla aukist sem er kostur, en það leiðir til meira álags á starfsfólk. Starfsfólk í bæði skólum og velferðarþjónustu verður vart við aukinn kvíða, ekki síst á það við um fjölskyldur sem stóðu höllum fæti fyrir kreppu. Umsóknum um aðstoð vegna fjölskylduvanda, þar á meðal vegna barna, fjölgar hjá öllum stofnunum miðað við undanfarin ár. Það eru fleiri ný mál og málin þyngri. Við þessu er í sjálfu sér að búast þegar kreppir að í efnahagnum. Við erum sérstaklega að horfa til berskjaldaðra fjölskyldna, sem við skilgreinum svo, sem eru börn og fjölskyldur með lítið eða slæmt tengslanet. Þar eru áberandi einstakir hópar, eins og hópar barna innflytjenda og fátækra fjölskyldna. Við höfum helgað umtalsverða fjármuni í verkefni til að bjóða úrræði fyrir þennan hóp, m.a. í sjóði sem við höfum sett á fót vegna Evrópuárs í baráttu gegn fátækt og félagslegri einangrun. Börn og ungmenni sem hvorki eru í skóla né vinnu eru sérstakt áhyggjuefni. Við höfum ráðist í tröllaukið átak svo að ekki sé meira sagt í að koma ungu atvinnulausu fólki til verka, það hefur tekist gríðarlega vel. Verkefnið Ungt fólk til athafna, sem félags- og tryggingamálaráðuneytið hleypti af stokkunum og fól Vinnumálastofnun að sinna í byrjun þessa árs, hefur náð þeim árangri að búið er að ná í allan þann hóp sem var aðgerðarlaus fyrr í haust og við erum búin að koma 2.700 ungmennum til verka, sem eru annaðhvort komin í varanleg úrræði eða eru á námskeiðum og verður síðan boðin varanleg úrræði í kjölfarið. Við horfum líka sérstaklega á heimili þar sem báðir foreldrar eru atvinnulausir. Það eru 354 heimili þar sem báðir foreldrar voru atvinnulausir í febrúar síðastliðnum, með alls 467 börn. Við erum að vinna að sérstakri áætlun um það núna hvernig koma megi þessum fjölskyldum til aðstoðar í samvinnu við bæði Vinnumálastofnun og félagsþjónustu sveitarfélaganna. Ég hef ekki tíma til að fara frekar yfir þetta í þessu fyrsta svari, 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa þörfu umræðu sem ég held að við þurfum að viðhafa hér í þingsal jafnvel oftar og meira. Mig langar til að taka örfá atriði eins og það t.d. að ég held að það sé afar mikilvægt að við séum mjög vakandi, og þeir aðilar sem við eigum á þessu sviði, fyrir og meðvituð um hvers kyns kvíðaraskanir sem má oft sjá á börnum. Ég held að það geti haft mikil áhrif á börn að alast upp, jafnvel til lengri tíma, með viðvarandi kvíða. Mig langar líka til að benda á að það skiptir miklu máli að við fylgjumst mjög vel með aðkomu barna að tómstundastarfi, hvort það hefur minnkað, því að það er mjög auðvelt að mæla þær stærðir. Það er ánægjulegt að sjá að foreldrar virðast almennt forgangsraða í þágu barna sinna þannig að kannski þurfum við fyrst og fremst að efla foreldrana til að sinna hlutverki sínu. Ég held að í þessum málaflokki sé afar mikilvægt að við séum vel vakandi og framkvæmum þegar við sjáum 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra fyrir þessi svör. Ég deili þeirri skoðun með honum að við þurfum að fylgjast mjög vel með á þessu sviði. Það er gott að heyra að staðan sé enn almennt góð, en það er rétt, sem hæstv. ráðherra segir, að hlutirnir geta breyst afar hratt. Við skulum ekki gleyma því að íslensk heimili voru skuldugustu heimili í heimi áður en hrunið varð. Það þýðir að þau geta mörg hver verið í afar miklum vanda eins og við vitum og er það kannski stærsta verkefnið sem við okkur blasir og mesta efnahagsógnin. Það var sláandi að sjá það í atvinnuleysistölum fyrir marsmánuð að 20% þeirra sem eru atvinnulausir voru á aldrinum 16–24 ára, eða um 3.400 manneskjur. Það er afskaplega há tala hjá þessum unga hópi. Ég held að við verðum að horfa sérstaklega til þessa hóps. Við þurfum afar mikið á honum að halda í framtíðinni, að hann komi ekki of laskaður út úr þeim atburðum sem hér hafa orðið. Það var gott að heyra að verið væri að horfa sérstaklega til þeirra barna sem búa við atvinnuleysi beggja foreldra. Við vitum að langvarandi atvinnuleysi hefur áhrif á fjölskyldur. Þótt við getum verið ósammála um marga hluti á öðrum vígstöðvum hvet ég hæstv. ráðherra til að beita sér fyrir því í ríkisstjórninni að menn fari í það að efla atvinnulífið til að koma þessu fólki í vinnuna sem fyrst, þannig að við þurfum ekki að vera að leita að félagslegum úrræðum einvörðungu. Ég hvet hæstv. ráðherra eindregið í því efni. Ég vil að lokum fá nánari upplýsingar hjá hæstv. ráðherra um þetta. Þar sem ég var að spyrjast fyrir um samstarf á milli ráðuneytanna var ég sérstaklega að vísa til menntamálaráðuneytisins og heilbrigðisráðuneytisins hvað varðar börn og ungmenni og hvort áformað sé af hálfu ríkisstjórnarinnar að koma upp einhvers konar samtali eða aðgerðaáætlun, ég veit ekki hvað maður á að kalla það, milli þessara ráðuneyta í þessum mikilvæga málaflokki.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki tíma til þess í svari mínu að geta um þau góðu samstarfsverkefni sem við höfum verið að vinna með sveitarfélögunum sem hafa verið mjög mikilvæg og ég nefni sérstaklega Reykjavíkurborg sem við höfum verið í mjög nánu samstarfi við. Borgin stofnaði þegar í kjölfar hrunsins tvö teymi, annars vegar með börnum í borginni og hins vegar aðgerðateymi velferðarsviðs, bæði vakta stöðu barna og vinna að nýjum úrræðum. Við erum í mjög nánu samráði við borgina um þessi úrræði. Við höfum á vettvangi velferðarvaktarinnar mikið samráð við hin ráðuneytin um lausnir. Það er alveg rétt, sem hv. þingmaður segir, að úrlausn skuldavanda skiptir miklu máli. Það skiptir miklu máli að við náum hratt viðsnúningi í því efni. Þess vegna komum við hér inn með frumvörp sem eiga að greiða fyrir mjög hraðri úrlausn skuldamála. Það er mjög mikilvægt að við náum góðum takti með bönkunum og eignarleigufyrirtækjum í því að létta ósjálfbærri skuldastöðu af fólki hratt - því fyrr getur fólk farið að horfast bjartsýnt í augu við framtíðina. Ekki stendur á okkur að skapa atvinnu í landinu, en það er nú þannig að þó kóngur vilji sigla er það byr sem ræður, og hann hefur ekki verið góður. Við höfum átt erfitt með að fá aðgang að lánsfé og að komast í samhengi við hið alþjóðlega fjármálaumhverfi af ástæðum sem eru okkur öllum kunnar. Að síðustu nokkur orð um þetta merkilega átak, Ungt fólk til athafna. Það er með ólíkindum að sjá árangurinn af þessu átaki. Við erum búin að koma núna hátt í 100 ungmennum í iðnnám. Við höfum verið að þróa nýjar námsbrautir með skólum sem hafa verið mjög viljugir til að vinna með okkur, Menntaskólinn í Kópavogi, Fjölbrautaskólinn í Breiðholti sérstaklega. Vorum að opna sérstakt nám í Grindavík í gær þar sem verið er að horfa til þess að kenna ungu fólki störf til sjós. Það er ótrúlegt að sjá hvað það er mikill sköpunarkraftur í 

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég held að það skipti afskaplega miklu máli að við fylgjumst vel með framkvæmdarvaldinu og hvað meiri hlutinn er að gera hér á þingi. Ég verð að viðurkenna að ég er einn af þeim sem hef verið örlítið hugsi yfir því hve mikið er verið að hringla með nöfn á ráðuneytum á Íslandi. Fyrirspurn mín beinist einungis að agnarlitlum hluta af þessu, þ.e. hvað kostar að skipta um nafn á ráðuneyti. Ég þekki það aðeins, af því ég var í ráðuneyti sem skipti var um nafn á, það er kostnaður sem hægt er að nota í ýmislegt annað. Þó að það séu ekki stórar upphæðir í samhengi fjárlaganna eru þetta samt sem áður peningar. Það hefur sérstaklega vakið athygli mína hvað núverandi ríkisstjórn hefur verið dugleg við að breyta nöfnum á ráðuneytum og ætlar að vera duglegri við að gera það ef ég skil stjórnarsáttmálann rétt. Ég er hér með spurningar sem hljóða svo, með leyfi virðulegs forseta: Hver var heildarkostnaður ríkissjóðs af eftirtöldum breytingum á heitum ráðuneyta, samanber reglugerð nr. 101/2009 um breytingu á reglugerð nr. 177/2007 um Stjórnarráð Íslands og hvernig sundurliðast hann eftir ráðuneytum: a. dómsmála- og mannréttindaráðuneyti í stað dóms- og kirkjumálaráðuneytis, - Það er athyglisvert þetta með dóms- og mannréttindaráðuneyti, það held ég sé mjög séríslenskt. Ef eitthvað er að marka Google eru mannréttindaráðuneyti í það minnsta í einu öðru landi, þ.e. Lesótó, svo er erfiðara að átta sig á því hvort það er í Erítreu og Simbabve, en í það minnsta er til mannréttindaráðuneyti í Lesótó. b. mennta- og menningarmálaráðuneyti í stað menntamálaráðuneytis, c. samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti í stað samgönguráðuneytis, d. efnahags- og viðskiptaráðuneyti í stað viðskiptaráðuneytis? - Þetta er líka áhugavert vegna þess að síðan á eftir að breyta nöfnunum aftur. Ég vek athygli á því að þetta er bara brot af kostnaðinum því að hér eiga að koma - ef ég skil rétt, virðulegur forseti, kannski er ég að gleyma einhverju - innanríkisráðuneyti og atvinnuvegaráðuneyti og síðan velferðarráðuneyti. Inni í innanríkisráðuneytinu eiga að vera einhver af þeim ráðuneytum sem voru að skipta um nöfn núna. Þannig á dómsmála- og mannréttindaráðuneyti í það minnsta að skipta um nafn og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti væntanlega líka, en kannski óvissara með mennta- og menningarmálaráðuneytið. Það væri ágætt að fá svör hæstv. ráðherra við þessum spurningum.

Frú forseti. Það er ljúft og skylt að upplýsa hv. þingmann um þetta mál. Að vísu kom það við mig að heyra hvernig hann talaði um mannréttindaþátt nafngiftarinnar á dóms- og mannréttindamálaráðuneytinu. Ég er ákaflega ánægður með það að mannréttindum sé þannig gert sérstaklega hátt undir höfði með því að geta þeirra sérstaklega í heiti þess ráðuneytis á Íslandi sem fer með þau mál. Sama má segja um menningarþáttinn, að hann sé talinn upp með menntamálaráðuneytinu o.s.frv. Sveitarstjórnirnar hafa lengi lagt áherslu á að þess sæist stað með skýrum hætti í Stjórnarráðinu hvar þeirra málum væri skipað. Efnahags- og viðskiptaráðuneytið var umtalsverð endurskipulagning á stjórnsýslunni, byggð á tillögum ráðgjafarnefndar og ráðgjafa sem var ráðinn sérstaklega í það mál og mælti m.a. með því, í ljósi þess hvernig til tókst í hagstjórn á Íslandi á undanförnum árum, að efnahagsmál væru sameinuð á hendi eins ráðuneytis betur en áður var gert. Hv. þingmaður spyr um kostnað. Samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum tekið saman og aflað í samráði við framangreind ráðuneyti nam heildarkostnaður sem gjaldfærður er eða tengdur við þessar breytingar rúmlega 3 millj. kr. Hann sundurliðast þannig að á dóms- og mannréttindaráðuneytið voru þetta 863 þúsund, á mennta- og menningarmálaráðuneytið 704 þúsund, á samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið 339 þúsund og á efnahags- og viðskiptaráðuneytið 1.167 þúsund. Kostnaðurinn liggur að mestu í breytingum á merkingum og skiltum bæði innan húss og utan, í prentun á bréfsefni, nafnspjöldum og kveðjukortum, kaup á nýjum stimplum og þó ekki síst í vinnu við heimasíðu og málaskrá og skipurit og aðra slíka hluti. Vinnan var kostnaðarsömust hjá efnahags- og viðskiptaráðuneytinu og það skýrist að stórum hluta af því að þar var unnin ný heimasíða og nýtt skipurit. Lægstur var kostnaðurinn hjá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu, þar var farið einfaldast í þessar breytingar og fyrst og fremst með prentun á nýjum nafnspjöldum og öðru slíku. Rétt er að leggja áherslu á að þessi kostnaður er að sjálfsögðu fjárfesting í ýmsum verðmætum sem nýtast ráðuneytunum á komandi missirum og árum. Það eru t.d. að sjálfsögðu verðmæti fólgin í nýrri heimasíðu, í lager af nýju bréfsefni sem keypt er inn og dugar næstu missirin og þar fram eftir götunum. Það ber því á engan hátt að líta svo á að þetta sé útlagður kostnaður einn og sér án þess að einhver verðmæti hafi komið á móti. Það er ekki svo. Í flestum tilvikum skilar þetta um leið vörum í hendur viðkomandi ráðuneytis sem nýtast í starfsemi þess á komandi árum. Því má segja að beinn kostnaður sem ekki er fólginn í því að fá varning eða hluti sem gagnast síðan ráðuneytunum í starfsemi sinni sé aðeins lítill hluti af þeim heildarkostnaði sem ég nefndi. Hér er því um afar óveruleg fjárútlát að ræða ef þetta er haft í huga sem ég hef nefnt til skýringar á málinu. Mennta- og menningarmálaráðuneyti og efnahags- og viðskiptaráðuneyti, ekki eru fyrirhugaðar neinar breytingar á stöðu þeirra aðrar en þær sem þegar eru orðnar, þannig að þar er ekki að vænta frekari kostnaðar eða breytinga sem tengjast áframhaldandi endurskipulagningu Stjórnarráðsins, sem ég tel reyndar að sé mjög mikilsvert verkefni. Má af því m.a. draga marga lærdóma að lesa rannsóknarskýrsluna og sjá hversu víða þar er borið niður í því að Stjórnarráð okkar og stofnanir eru fámennar og veikburða og réðu illa við álag og verkefni sem þau fengu í hendur eða áttu að hafa með höndum á umliðnum missirum. Er þar að leita einnar af mörgum skýringum á því hvernig fór. Það er því enginn vafi í mínum huga að bæði út frá almennum faglegum sjónarmiðum, hagræðingarsjónarmiðum, og til að styrkja og búa stjórnkerfi okkar betur undir viðamikil verkefni eða ófyrirséða hluti sem við kunnum að þurfa að takast á við á komandi árum, er þessi þáttur málsins mikilvægur. Ég tel að kostnaðurinn sem af þessu hlýst, borið saman við þann sparnað, hagræðingu og bættu þjónustu sem á móti geti komið, sé hverfandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Mér finnst reyndar skrýtið hvernig hæstv. ráðherra leggur þetta út. Eins og við vitum báðir, ég og hæstv. ráðherra, er þetta fyrst og fremst symbólískt og bara brot af kostnaðinum þær 3 milljónir sem þarna eru nefndar. Það er vægast sagt sérkennilegt að heyra hjá hæstv. ráðherra að þetta sé fjárfesting sem nýtist á komandi árum ef hæstv. ráðherra ætlar að fara í að klára þau verk sem getið er um í stjórnarsáttmálanum. Það gengur bara ekki upp. Það liggur fyrir að samkvæmt stjórnarsáttmálanum eru áform um innanríkisráðuneyti og atvinnuvegaráðuneyti og þá er sá kostnaður sem hér er nefndur bara einskiptiskostnaður, það liggur alveg fyrir. Hæstv. ráðherra getur ekki talað gegn staðreyndum í því máli. Ég vona að það sé ekki svo að aðeins sé lögð áhersla á mál hjá ríkisstjórninni ef þau eru inni í heitum ráðuneyta eins og mátti skilja á orðum hæstv. ráðherra. Ferðamál, íþróttamál eða önnur slík eru ekki í heiti neins ráðuneytis en ég vona að hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn taki þá málaflokka samt alvarlega þó að þau séu ekki komin inn í heiti ráðuneytis. Það liggur t.d. fyrir að ef hæstv. ráðherra er mjög umhugað um að hafa mannréttindi inni í heiti ráðuneytis verður a.m.k. að koma því einhvers staðar fyrir í ráðuneyti innanríkismála sem á að stofna samkvæmt stjórnarsáttmálanum og þar þarf að leggja út í kostnað. Þessi kostnaður, 3 milljónir í nafnbreytingar, er bara brot, agnarsmátt brot. Það er hins vegar symbólískt og segir nokkuð um það hvernig menn vilja vinna hlutina ef menn leggja mjög mikið út í kostnað eins og þann að skipta um nöfn á ráðuneytum.

Frú forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við svar mitt að bæta. Ég svaraði því sem ég var spurður um varðandi kostnaðinn og gerði það, held ég, sæmilega skilmerkilega. Ég ætla ekki út í einhvern orðhengilshátt af því tagi sem hv. þingmaður var, að mér fannst, hér með um það að ef maður gleddist yfir því t.d. að mannréttindum væri gert hátt undir höfði með því að nefna þau í heiti ráðuneytis, væri maður þar með að gefa sér að öðrum þáttum sem ekki væru sérstaklega teknir fram í heitum ráðuneyta væri ekki sinnt. Það er auðvitað fjarri öllu lagi. Eins og ég sagði áður er ekki gert ráð fyrir í stjórnarsáttmálanum eða þeim plönum sem nú er unnið eftir að neinar breytingar verði á heitum og meginskipulagi mennta- og menningarmálaráðuneytis og efnahags- og viðskiptaráðuneytis þar sem næstum tveir þriðju hlutar þessa kostnaðar liggja. Það er að sjálfsögðu fjárfesting og verðmæti fólgin í hlutum eins og nýrri og uppfærðri heimasíðu, í endurskipulagðri málaskrá í skipuriti sem er síðan þýtt og annað í þeim efnum. Ég er talsmaður stjórnfestu í þessum efnum og tel að lögfesta eigi meginbreytingar í Stjórnarráðinu og skipan verka innan Stjórnarráðsins, það eigi ekki að hafa þetta eins og var hér á árum áður að þessum verkefnum var hent fram og til baka á grundvelli reglugerðarbreytinga um Stjórnarráðið. Menn voru afar frjálslegir að því á umliðnum áratugum og það réðist, að því er best verður séð þegar maður skoðar stjórnmálasöguna, af því hvað hentaði ráðherrum og flokkum í samningum sín á milli. Ég held að það að vinna skipulega að þessu með langtímamarkmið í huga og horfa á meginviðfangsefnin heildstætt, svo sem eins og velferðarmálin, atvinnumálin, þau mál sem flokkast undir eitthvað sem kalla má innanríkisráðuneyti, sé skynsamleg nálgun. Þar af leiðandi tel ég að 

Virðulegur forseti. Rjúpnaveiðar, gæsaveiðar og hreindýraveiðar hafa verið stundaðar á Íslandi um langt skeið. Sú er hér stendur kom sérstaklega að þessum málum á sínum tíma í sambandi við rjúpnaveiðarnar en þá lá stofninn mjög lágt. Ég vil rifja það upp að Sjálfstæðisflokkurinn kom í veg fyrir að við gætum sett á sölubann í fyrra skiptið, en sú er hér stendur tók þá ákvörðun að banna rjúpnaveiðar og það varð til þess að hægt var að endurreisa stofninn. Núna hafa veiðar verið stundaðar aftur og það er mjög mikilvægt að þær veiðar séu sjálfbærar. Ég styð eindregið rjúpnaveiðar þó að ég hafi bannað þær á sínum tíma en þær verða að vera sjálfbærar. Nú er svo komið að í drögum að verndaráætlun fyrir Vatnajökulsþjóðgarð kemur fram á bls. 122 að banna eigi þessar hefðbundnu og sjálfbæru veiðar. Þess vegna vil ég gjarnan spyrja hæstv. umhverfisráðherra: Er það rétt að til standi að banna hefðbundnar og sjálfbærar veiðar á rjúpum, gæsum og hreindýrum á svæðum á austursvæði Vatnajökulsþjóðgarðs þar sem veiðar hafa hingað til verið leyfðar og ef svo er, hver eru rökin fyrir slíkri ákvörðun? Reyndar kemur fram í drögunum að rökin séu þau að þetta skapi meira eftirliti fyrir landverði, þetta eru auðvitað fáránlega veik rök, og að þarna geti skapast hætta af akstri, á gróðurskemmdum vegna aksturs, það á þá væntanlega við alls staðar. Þetta eru heldur ekki rök sem halda og það er hægt að koma í veg fyrir það án þess að banna veiðar. Í öðru lagi vil ég spyrja: Ef svo er, hefur verið haft samráð við hagsmunaaðila, svo sem Skotveiðifélag Íslands, Skotveiðifélag Austurlands, hreindýraráð, Félag leiðsögumanna með hreindýrum og ferðaþjónustuaðila á Austurlandi? Mig grunar nefnilega að ekki hafi verið haft neitt samráð, reyndar hefur Skotveiðifélag Íslands sent frá sér sérstaka ályktun þar sem kemur fram að ekki hafi verið haft neitt samráð við þá. Í þriðja lagi vil ég spyrja: Er það rétt að á fundum nefndar um stofnun þjóðgarðsins hafi margoft komið fram að veiðar skyldu ekki vera bannaðar eða takmarkaðar frá því sem nú gildir? Hagsmunaaðilar fullyrða að svo hafi verið. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að miðað við ályktun stjórnar Skotveiðifélags Íslands, held ég að svo geti jafnvel verið að menn hafi nánast verið plataðir. Ef það er rétt, og ég vona að hæstv. ráðherra geti varpað betur ljósi á það á eftir í svari sínu, finnst mér það svolítið alvarlegt. Nýverið var umræða um það að víkja eigi yfirstjórn þjóðgarðsins frá og færa valdið heim í hérað. Ef menn ganga fram af svona hörku, ef það er meiningin, 

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrirspurnina. Varðandi fyrstu spurninguna um hvort til standi að banna hefðbundnar og sjálfbærar veiðar á rjúpum o.s.frv. er það svo að við undirbúning á stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs var við það miðað að hefðbundin landnýting, svo sem beit og sjálfbærar veiðar, gæti haldið áfram innan þjóðgarðsins á vissum svæðum eins og verið hefur. Samkvæmt lögum um Vatnajökulsþjóðgarð skal stjórn þjóðgarðsins vinna tillögu að verndaráætlun fyrir þjóðgarðinn til umhverfisráðherra og væntanlega liggur sú tillaga enn þá frammi í drögum sem þingmaðurinn er að vísa til. Stjórn þjóðgarðsins vinnur nú að verndaráætlun og því er ekki ljóst hvort áætlunin muni hafa einhver áhrif á hefðbundnar nytjar innan þjóðgarðsins. Samkvæmt upplýsingum stjórnarinnar, sem aflað var vegna þessarar fyrirspurnar, hefur svæðisstofa Austursvæðis lagt til að veiðar verði takmarkaðar á mjög afmörkuðu svæði kringum Snæfell vegna þess m.a. að viðkvæmur gróður á svæðinu þolir litla umferð. Um er að ræða mjög viðkvæman mosagróður sem krefst jafnvel stýringar á umferð göngufólks. Þá er votlendið á Þórisey og nágrenni viðkvæmt fyrir umferð, auk þess sem þar er stór fellistaður og varplönd heiðagæsa. Svæðið er auk þess talið henta einkar vel til gönguferða og fræðslutengdrar ferðamennsku, rannsókna og náttúruskoðunar, m.a. skólahópa á haustin. Það er skoðun svæðisstjórnar Austursvæðis að framangreind ferðamennska og veiðar samræmist illa og æskilegt sé að kynna svæðið sem friðland. Þingmaðurinn spyr líka hvort haft hafi verið samráð við hagsmunaaðila. Ég hef leitað eftir því sérstaklega og mér er tjáð að svæðisráð Austursvæðisins hafi fundað með hagsmunaaðilum um málið, þar með talið fulltrúum úr stjórn Skotveiðifélags Austurlands og Félagi leiðsögumanna með hreindýraveiðum. Þingmaðurinn spyr loks um hvort fram hafi komið að veiðar skyldu ekki vera bannaðar eða takmarkaðar frá því sem nú gildir. Eins og kom fram í máli mínu hér á undan var lögð áhersla á við undirbúning að stofnun þjóðgarðsins að hefðbundin landnýting gæti haldið áfram innan hans eins og verið hefur með sjálfbærum hætti. Þeirri stefnu hefur ekki verið breytt í grundvallaratriðum. Í skýrslu nefndar um stofnun þjóðgarðs fyrir norðan Vatnajökul og í skýrslu ráðgjafarnefndar umhverfisráðuneytisins um Vatnajökulsþjóðgarð eru m.a. sýnd svæði þar sem þessar nefndir gerðu ráð fyrir að hefðbundin landnýting héldi áfram eftir stofnun þjóðgarðsins. Við það hefur verið miðað að þjóðgarðurinn í heild geti flokkast sem verndarsvæði 2 samkvæmt IUCN-skilgreiningu sem þýðir að innan við 25% af svæði þjóðgarðsins gæti verið í lægri verndarflokki en 2 og gæti því verið flokkað sem svæði með hefðbundinni landnýtingu. Nánari útfærsla á þessari skiptingu kemur fram í reglugerð og verndaráætlun fyrir þjóðgarðinn þegar þar að kemur.

Virðulegi forseti. Ég verð nú að viðurkenna að ég var ekki mikið nær eftir þetta svar og hefði fundist eðlilegt að ráðherra talaði skýrt um hverjar fyrirætlanir hennar eru hvað þetta mál varðar. Það er ljóst að ekki hefur verið haft samráð við þá aðila sem ætti að hafa samráð við, samanber ályktun sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir las hér upp áðan. Það er alveg ljóst að þau rök sem hér voru nefnd fyrir því að stöðva sjálfbærar veiðar eru mjög veik. Eins og t.d. að segja að þarna séu varplönd heiðagæsa. Það er enginn að tala um að fara að veiða á þeim tíma sem varp er. Ég held að ekki hafi hvarflað að nokkrum að gera slíkt. Við megum ekki fara þannig fram í máli sem góð sátt hefur verið um að koma í veg fyrir eitthvað sem hefur gengið prýðilega, eins og sjálfbærar veiðar á rjúpu og gæs. Hvað varðar hreindýrin þá gilda þar 

Frú forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn og verð að viðurkenna að sú niðurstaða sem virðist koma fram í nefndaráætlun kemur mér mjög á óvart þar sem ég hef komið að undirbúningi þessa máls frá upphafi. Það var alltaf talað um eðlilega landnýtingu. Heimamenn hafa unnið mjög faglega að veiðimálum og hafa t.d. gert mjög góð og fagleg stígakort og leiðbeint mönnum inn á þau. Ég verð að viðurkenna að það veldur mér miklum vonbrigðum ef það er tilfellið með það eðlilega og góða samspil manns og lands við veiðar sem þarna hafa verið stundaðar. Ég held að það geri veg Vatnajökulsþjóðgarðs mun minni ef við náum ekki góðri sátt um þetta mál. Í ferðaþjónustu er farið að treysta mjög á veiðar þannig að ég vona að hér sé einungis um drög að ræða 

Virðulegur forseti. Ég skora eindregið á hæstv. umhverfisráðherra að draga þetta til baka. Eru þetta fordómar sem eru hér á ferðinni gagnvart skotveiðinni, eða hvað er hér á ferðinni? Ég spyr: Er búið að plata skotveiðimenn? Voru þeir plataðir af því hér er talað um hefðbundnar nytjar? Það er engin breyting á stefnunni varðandi hefðbundnar nytjar, þær eiga bara að halda áfram, segir hæstv. ráðherra. Hvað eru þessar skotveiðar annað en hefðbundnar nytjar? Menn hafa staðið í þeirri trú að allir væru upplýstir um að þetta svæði hefur verið nýtt til veiða um langt skeið. Auðvitað er hefðbundið að stunda þarna veiðar á gæsum og rjúpum og hreindýrum. Þannig að óbreytt stefna varðandi hefðbundnar nytjar eru ekki önnur skilaboð til skotveiðimanna en að þeir geti verið rólegir, það eigi ekkert að breytast. Svo kemur hérna í drögum að verndaráætlun að banna eigi veiðarnar. Rökin eru alveg ótrúlega veik eins og Skotveiðifélag Íslands bendir á. Með leyfi forseta: „Umferð um svæðið að hausti getur valdið spjöllum á vegum og krefst aukins eftirlits og viðveru landvarða.“ Virðulegur forseti. Ég tel að stjórnvöld séu á miklum villigötum hér ef ætlunin er að fara fram af því sem ég vil kalla „óbilgirni“ í garð skotveiðimanna. Það eru ekki nógu sterk rök færð fram fyrir því að þurfa að banna veiðar á þessu svæði. Það krefst auðvitað aukins eftirlits væntanlega löggæsluaðila ef veiðar verða bannaðar þarna þannig að þetta sléttast út. Varðandi umferðina, það má taka á því með öðrum hætti. Virðulegur forseti. Ég skora eindregið á hæstv. umhverfisráðherra að draga þetta til baka og skapa sátt um þjóðgarðinn fyrir bæði heimamenn 

Virðulegur forseti. Ég bið nú hv. þingmenn að halda samhengi hlutanna til haga. Hér er verið að tala um, eins og kom fram í svari mínu, takmörkun á veiðum á mjög afmörkuðu svæði kringum Snæfell. Svæðisráð Austursvæðisins hefur lagt þetta til í drögum að verndaráætlun sem væntanlega verður lögð fyrir umhverfisráðherra í fyllingu tímans. Að tími sé kominn til þess að ég dragi eitthvað til baka samræmist ekki eðlilegu ferli þessa máls. Stjórn þjóðgarðsins er að störfum að því er varðar þessa tillögu og mun ljúka þeirri tillögugerð á grundvelli þeirra gagna sem fyrir liggja. Það er langeðlilegasta leiðin til að vinna þetta. Hér er rætt eins og standi til að stöðva veiðar algjörlega á svæðinu. Ég vil halda því til haga að við erum að tala um mjög afmörkuð svæði þar sem mörkin eru þannig að austurmörkin fylgja austustu kvísl Jökulsár í Fljótsdal frá upptökum og norður að Eyjabakkavaði, þaðan er bein lína í vestur í Sótavistir og frá þeim yfir á toppinn á Sandfelli. Frá þeim toppi yfir á Nálshúshnjúka og síðan á toppinn á Tíutíu og línan fylgir svo Snæfellsslóð, hvar hún fer yfir Grjótlæki og að vaði yfir Langahnjúk, þar sem hún fer í topp til hans og þaðan í topp til Ketilhnjúks o.s.frv. Beint þaðan yfir í Litla-Snæfell og yfir í Eyjabakkajökul. Það skiptir máli að halda því til haga að það þjónar engum hagsmunum að afflytja það svo að hér séu einhverjar tillögur uppi um að banna veiðar á öllu svæðinu. Hér er verið að tala um mjög takmarkað svæði og verið er að gera það vegna mjög viðkvæms mosagróðurs á svæðinu. Mikilvægast af öllu við alla umsýslu í þjóðgörðum er að friður sé í sambúð manns og náttúru. Það er markmiðið.

Frú forseti. Á yfirstandandi skólaári standa samtökin Heimili og skóli fyrir átaki gegn einelti. Þegar átakinu var ýtt úr vör með kynningu nýs fræðsluheftis var nokkuð fjallað um það í fjölmiðlum. Fræðsluheftið er gott til að auka þekkingu á einelti og hjálpa foreldrum að öðlast betri skilning á líðan barna sinna og fyrir framtakið ber að þakka. Fjölmiðlar hafa fjallað um málefnið og vakið athygli á þeim skelfilegu afleiðingum sem langvarandi einelti getur haft. Talið er að um 5.000 grunnskólabörn séu lögð í einelti á hverju ári hér á landi. Rannsóknir sýna að líkur eru á að einelti aukist í kjölfar kreppu og bágs efnahags og í því ljósi er átakið enn mikilvægara en í venjulegu árferði, þó að alltaf sé einelti grafalvarlegt og ofbeldi sem aldrei á að líða. Það er nauðsynlegt að skerpa á umræðu um alvarlegar afleiðingar eineltis reglulega, vera vel á verði gagnvart ofbeldinu og taka á málefnum gerenda jafnt sem þeirra sem fyrir eineltinu verða. Lausn eineltismála þarf að fara í ákveðinn farveg innan hvers skóla fyrir sig. Innleiðing Olweusar-áætlunarinnar í íslenska grunnskóla á liðnum áratug var mikilvægt skref í baráttunni gegn einelti. Stóð grunnskólum til boða að nýta sér aðferðafræði sem reynst hefur vel í öðrum löndum. Áhersla var lögð á að aðferðin væri hluti af árlegri starfsáætlun skóla. Svo umbótaverkefni skili árangri til framtíðar þarf að viðhalda þeim, m.a. með endurmenntun og þjálfun starfsfólks. Endurmenntun í vinnu Olweusar-áætlunar meðal starfsfólks skóla þarf að vera markviss. Einnig þarf að vera ljóst ef skólar vilja ekki taka upp aðferðina hvaða aðrar aðgerðir í forvarnarskyni og meðferð eineltismála séu nýttar. Ef þekktar eru aðferðir sem ætla mætti að skili betri árangri en Olweusar-áætlunin eða yrðu góð viðbót við hana er mikilvægt að því sé komið á framfæri við skólastjórnendur og aðra sem starfa með börnum. Krafan hlýtur að vera sú að allir sem starfa með börnum, svo sem innan skóla, íþróttafélaga og frístundaheimila, séu meðvitaðir um að ef ekki er tekið á einelti með árangursríkum hætti leiða málin oftar en ekki til heilsufarsvandamála og vanlíðanar fórnarlamba langt fram eftir ævi. Ég vil því spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hvort árangur þeirra fjölda skóla sem innleiddu Olweusar-áætlunina á sínum tíma hafi verið metinn og hvort fylgst sé með því að forvarnarverkefninu sé viðhaldið?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga efni og tek undir það að framtak Heimilis og skóla er þarft og hefur vakið verðskuldaða athygli. Hvað varðar fyrirspurnir hv. þingmanns um árangursmat á innleiðingu Olweusar-áætlunarinnar er það svo að mennta- og menningarmálaráðuneytið fól Námsmatsstofnun árið 2008 að meta árangur af Olweusar-áætluninni gegn einelti sem hafði verið innleidd í fjölda grunnskóla allt frá árinu 2002. Áætlunin var rekin sem samstarfsverkefni mennta- og menningarmálaráðuneytis, Sambands íslenskra sveitarfélaga, Kennarasambands Íslands og Heimilis og skóla. Stofnuninni var falið að kanna hvort dregið hefði úr einelti í skólunum, hvort Olweusar-áætlunin hefði náð að festa sig í sessi í skólunum og enn fremur að gera tillögur um áframhaldandi vinnu gegn einelti í grunnskólum. Úttektin átti að byggja á fyrirliggjandi tölfræðigögnum og viðtölum við framkvæmdastjóra og verkefnisstjórn. Rætt var við þátttakendur í 13 skólum. Námsmatsstofnun skilaði skýrslu til ráðuneytisins í desember 2008 sem byggðist á atvinnu- og gagnasafni verkefnisins frá 2005–2007, sem Þorlákur Helgason framkvæmdastjóri þess lét stofnuninni í té, og enn fremur á mælingum Námsmatsstofnunar á einelti í úrtaki skóla og viðtölum við aðstandendur Olweusar-áætlunarinnar í nokkrum skólum. Niðurstöður stofnunarinnar á mælingum úr gagnasafni verkefnisins benda ekki til þess að einelti hafi minnkað að ráði að meðaltali í þeim skólum sem þátt tóku öll þrjú árin, en einn liður í Olweusar-áætluninni eru árlegar mælingar á einelti í þátttökuskólunum. Þetta stangast á við niðurstöður frá fyrsta ári áætlunarinnar sem sýndu mikinn árangur hjá þeim skólum sem hófu innleiðingu áætlunarinnar 2002. Hins vegar kemur fram í úttektarskýrslunni að í viðtölum við aðstandendur verkefnisins í skólum er mikil ánægja með þann stuðning sem verkefnið hefur frá framkvæmdastjóra þess hér á landi og margir telja slíkt nauðsynlegt til þess að halda við þekkingu og hvatningu í einstökum skólum. Í verkefnisstjórn Olweusar-áætlunarinnar var í kjölfarið rætt um að til að mat á árangri yrði sem markvissast þyrfti að meta framkvæmdina í einstökum skólum, a.m.k. úrtaki skóla og meta raunverulega virka viðbragðsáætlun. Einnig þyrfti að meta skólabrag almennt í skólunum og reyna að átta sig á því hversu mikil áhrif Olweusar-áætlunin hefur á almennan bekkjarbrag, líðan nemenda og skólabrag almennt, öryggi starfsfólks til að taka á málum, ánægju foreldra með skólann og færni kennara og stjórnenda. Áttatíu grunnskólar hafa innleitt þessa áætlun og um helmingur allra grunnskólanemenda í landinu stundar þar nám. Ráðuneytið hefur fylgst með þessu verkefni. Sérstök verkefnisstjórn samstarfsaðila stýrði Olweusar-verkefni frá 2002–2008 eins og ég sagði áðan og stuðlaði að innleiðingu þess. Í framhaldinu var talað um að verkefnið gæti lifað áfram sjálfstætt og aflað fjár úr opinberum sjóðum eða á grundvelli verksamninga við skóla og sveitarfélög. Allir samstarfsaðilar voru á því að verkefnið ætti fullt erindi hér á landi og mennta- og menningarmálaráðuneytið studdi árið 2009 við rekstur áætlunarinnar og hyggst halda óbreyttum stuðningi við hann á þessu ári. Að auki leggja sveitarfélög þátttökuskóla fram fjármagn til innleiðingar og rekstraráætlunarinnar. Ráðuneytið fylgist með áætluninni og fær árlega upplýsingar um einelti í þátttökuskólunum. Á þessu skólaári teljast um 70 grunnskólar vera virkir Olweusar-skólar en næsta haust bætast nokkrir skólar við. Í fyrrasumar fór af stað vinna milli menntamálaráðuneytis, heilbrigðisráðuneytis og félagsmálaráðuneytis um hvernig við getum samþætt aðgerðir gegn einelti því að einelti fyrirfinnst vissulega ekki bara í skólakerfinu. Það fyrirfinnst á vinnustöðum og í raun og veru alls staðar þar sem fólk starfar eða nemur saman. Í framhaldinu hefur samstarfshópur þessara ráðuneyta verið starfandi og mun líklega á næstu vikum skila tillögum um hvað betur megi gera. Ef ég lít sérstaklega til þess sem lýtur að skólastarfi er mjög mikilvægt að farvegur eineltismála sé skýr, þ.e. að foreldrar eða nemendur geti vísað eineltismálum til skólastjórnenda ef ekki er unnt að leysa málin innan skólasamfélagsins, þá sé hægt að leita til sérfræðiþjónustu sveitarfélags og ef ekki tekst að leysa málin á þeim vettvangi verði hægt að leita til sérfræðingateymis þess sem leitt er af ráðgjafa eða verkefnisstjóra. 
             Við höfum enn fremur skoðað hvernig við getum tekið á því í reglugerð um sérfræðiþjónustu sveitarfélaga að leggja þarf meiri áherslu en áður hefur verið á aðstoð við skólafólk og foreldra við að móta öflugt og kærleiksríkt námssamfélag í skólunum. Að lokum langar mig að nefna það sem hv. þingmaður kom inn á í sínu máli, þ.e. þróun kennaramenntunar og námskráin, hvernig getum við tekið á 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir svörin og lýsi ánægju minni með að samþættar aðgerðir þvert á ráðuneyti séu í bígerð. Einnig er ég mjög ánægð með að skólar og sveitarfélög geti fengið aðstoð við að bæta skólabrag því að áreiðanlegt er að skólabragurinn getur haft mikil áhrif. Eineltismál koma upp í mannlegum samskiptum. Það er þekkt og á vinnustöðum taka lög yfir meðferð slíkra mála. Nú hafa 80 grunnskólar tekið þátt í Olweusar-áætluninni samkvæmt svari hæstv. ráðherra. Ég velti fyrir mér öðrum skólum. Hvað eru þeir að gera? Það ætti að vera krafa foreldra að þeir geti án undantekninga farið á heimasíðu þess skóla sem barnið þeirra sækir og fengið þar upplýsingar um hvernig skólinn bregst við þegar eineltismál koma upp. Ferillinn þarf að vera skýr og skráður sem hluti af skólastarfinu. Mennta- og menningarmálaráðuneytið ætti að gera þá kröfu og fylgja því fast eftir að allir sem vinni með börnum setji sér skýr markmið við lausn eineltismála og lausnaferlar séu ljósir. Ef barn verður fyrir einelti þurfa bæði starfsmenn og foreldrar að þekkja ferlana og þann farveg sem málin fara í. Þetta á auðvitað við um skóla en einnig um alla aðra starfsemi þar sem unnið er með börnum. Mér er kunnugt um að mörg íþróttafélög sinna þessum málum mjög vel en krafan hlýtur að vera að þau geri það öll. Við ættum að líta svo á að viðbúið sé að einelti komi upp í samskiptum fólks, halda vöku okkar og taka fast á eineltismálum. Aðhald og eftirlit af hálfu ráðuneytisins er lykilatriði hvað þetta varðar og í samstarfi við sveitarfélögin er hægt 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að sjálfsagt er að foreldrar hafi aðgang að viðbragðsáætlunum skóla ef einelti kemur upp og að öllum sé ljós hvaða leið eigi að fara. Það er því miður nokkuð sem ég hef orðið vör við frá því ég tók við embætti að oft hefur fólk jafnvel farið hringi í kerfinu og ekki lent á réttri leið strax. Það skiptir miklu máli að þessi farvegur sé mjög skýr frá upphafi. Skólar hafa sjálfstæði til að velja sér hvaða leiðir þeir fara, hvort þeir taka þátt í Olweusar-áætluninni eða hafa aðrar aðferðir. Sumir skólar hafa unnið eftir annarri hugmyndafræði í þessum efnum, það er sjálfsagt. Eins tek ég undir með hv. þingmanni: Foreldrar og nemendur þurfa að vita að hverju þeir ganga. Við munum hins vegar vinna að því áfram að meta framkvæmdina á Olweusar-verkefninu sjálfu og hvernig við getum látið það spila með öðrum aðgerðum, til að mynda hvernig við getum stuðlað að góðum skólabrag og góðu samfélagi í skólunum sem er lykilatriði því að eineltismál eru samfélagsmál. Þetta er í raun og veru ekki málefni einstaklinganna heldur er þetta mein í hverju samfélagi, hvort sem það er einn bekkur eða einn vinnustaður. Þetta hefur verið skoðað í starfshópi þessara þriggja ráðuneyta. Meðal þess sem þar er sérstaklega talað um er að Stjórnarráðið og opinberar stofnanir geti fylgt á undan með góðu fordæmi, skýrum starfsreglum og aðgerðaráætlun gegn einelti í öllum stofnunum sínum. Ég vænti þess að frekari fregnir berist af þessum tillögum á næstu vikum því að þetta er því miður útbreiddara vandamál en margur áttar sig á, ekki bara í skólum heldur víðar í kerfinu.