Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 379, samþykkti menntmn. að mæla með samþykkt frv. með þeirri einu breytingu, að 1. mgr. 6. gr. falli brott, og var um það haft samráð við skólastjóra Stýrimannaskólans, sem kvaðst ekkert hafa við þá breytingu að athuga, en innan n. kom sú skoðun fram, að óeðlilegt væri að binda með lögum skólaárið, heldur yrði það þá frekar á valdi ráðh. og skólastjórnar hverju sinni að ákveða það með öðrum hætti. Einstakir nm., eins og einnig kemur fram á þskj., hafa óbundnar hendur um afgreiðslu málsins og áskilja sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., er fram kunna að koma. Þegar málið var tekið til umr. í n., lágu einnig fyrir tvær brtt. frá hv. 10. landsk., sem prentaðar eru á þskj. 58, og n. sem slík tók ekki afstöðu til þessara brtt. og hefur því ekki úttalað sig um það efni. Persónulega vil ég nota þetta tækifæri, þó að ég sé hér sem fulltrúi n. allrar, til að skýra frá því, að ég er samþykkur þeim till., sem um ræðir á þskj., og mun fylgja þeim við afgreiðslu málsins til 3. umr. Ég tel ekki þörf á því, herra forseti, að fara um frv. frekari orðum. Það var rækilega skýrt við 1. umr. málsins og óþarft að endurtaka nokkuð af því, sem þá var sagt, en n., eins og ég áðan sagði, mælir með samþykkt frv. með þeirri breytingu, sem ég áðan nefndi á þskj. 379.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð. Ég hef sem nm. menntmn. mælt með samþykkt þessa frv., en hins vegar, eins og síðasti hv. ræðumaður sagði, þá áskildu nm. sér rétt til þess að fylgja eða hafna brtt., sem fram kynnu að koma við þetta frv. Þessar brtt., sem fram eru komnar, eru á þskj. 58. Þær eru tvær. Ég vildi tjá afstöðu mína til þessara brtt. Fyrri till. fjallar um skipun skólanefndar Stýrimannaskólans. Í till. þessari felst sú breyting frá frv., að í skólanefnd skuli sitja tveir fulltrúar nemenda. Ég hef ekkert við þessa till. að athuga og lýsi mig fylgjandi henni. En það er síðari till. á þskj. 58, sem ég vil víkja nokkru nánar að. Í 15. gr. frv., 1. mgr., segir, með leyfi hæstv. forseta: „Námskeið, er veiti þá fræðslu, sem um getur í 5. gr., svo og þá fræðslu, sem þarf til að standast fiskimannapróf 1. stigs og jafnframt til að setjast í 2. bekk í stýrimannaskóla, skal skólastjóri Stýrimannaskólans í Reykjavík láta halda árlega á eftirfarandi stöðum, þegar næg þátttaka er að dómi rn.: Akureyri, Ísafirði og í Neskaupstað.“ Seinni brtt. á þskj. 58 fjallar um það, að hér komi til viðbótar „og Keflavík eða Njarðvík.“ Það er augljóst, hver er ástæðan fyrir því að gera ráð fyrir, að það séu haldin sérstök námskeið á Akureyri, Ísafirði og í Neskaupstað, eins og frv. gerir ráð fyrir. Hér er um að ræða staði, sem eru fjarlægir Reykjavík, þar sem Stýrimannaskólinn er staðsettur. Það er sjálfsagt að hafa slíkt ákvæði í lögum, og það eru sérstakar ástæður fyrir hendi. Spurningin er sú, hvort þær ástæður eru fyrir hendi hvað varðar Keflavík eða Njarðvík. Er þar um svo mikla fjarlægð að ræða frá Reykjavík? Og þetta vekur aðra spurningu. Á þetta þá ekki við um fjölmarga aðra staði á landinu? Hvers vegna má þá ekki nefna t.d. Patreksfjörð eða Húsavík eða Hornafjörð eða Akranes? Við sjáum, að það mundi vera algerlega ástæðulaust að fara að tiltaka sérstaklega Keflavík eða Njarðvík í þessari löggjöf. En það er ekki hægt að komast hjá því, að það væri frekar ástæða til þess að lögfesta slíkt varðandi ýmsa aðra staði. Mér finnst, að þessi till. beri með sér viss sjúkdómseinkenni, sem maður verður oft var við hér í sölum hv. Alþ., þau, að ef eitthvað þarf af eðlilegum ástæðum að gera fyrir ákveðna staði eða byggðarlög í landinu af sérstökum ástæðum, þá vilja menn heimfæra þessar ástæður upp á aðra staði og þá einkum í sínu kjördæmi. Mér þykir ástæða til þess að vara við þessum vinnubrögðum, og með sérstöku tilliti til þess stend ég hér upp til þess að lýsa andstöðu minni við þessa brtt. Til frekari áherzlu á þetta sjónarmið leyfi ég mér að benda á, að í 3. mgr. 15. gr. frv. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er að hafa námskeiðin á öðrum stöðum en að ofan greinir að tilskildu samþykki menntmrn.“ Ég held, að með þessu ákvæði sé fyllilega séð fyrir þeim þörfum, sem kunna að vera fyrir hendi hvað varðar Keflavík og Njarðvík eins og alla aðra staði á landinu.



Herra forseti. Ég vil aðeins blanda mér í þessar umr. að því leyti til, að ég vil undirstrika einmitt þetta atriði í 15. gr., sem síðasti ræðumaður kom hér inn á áðan, með tilliti til þess, hvaða gildi þetta hefur. Það er dálítið erfitt, eins og fram kom hjá ræðumanni, að tilgreina sérstakar ástæður fyrir því, að svona námskeið eigi endilega að vera á ákveðnum stöðum, því að þeir eru svo margir í landinu, sem koma til greina. Ég hef þá skoðun, að það sé rétt stefna, sem hefur verið tekin upp á vegum Stýrimannaskólans með samþykki menntmrn., að reyna að dreifa þessum námskeiðum út um landið til verstöðvanna sjálfra. Ég stend hér upp einmitt til þess að segja frá því hér, að nú stendur yfir í Ólafsvík slíkt námskeið, þar sem þátttakendur eru 20, og þetta eru einmitt sjómannsefni úr byggðarlaginu og nágrannabyggðarlögum, sem að öðrum kosti hefðu átt erfitt með að sækja skóla hingað til Reykjavíkur. Ég tel, að það sé sérstök ástæða til þess að undirstrika þetta atriði, því að það hefur geysilega þýðingu fyrir hina ýmsu útgerðarstaði á landinu, og hér er rétt stefnt. Ég tel, að það ætti ekki að þurfa að taka upp fleiri sérstök heiti á stöðum, eins og er hér í brtt., heldur að heimildarákvæðið, sem er í frv., verði notað með hagsmuni hinna smærri útgerðarstaða fyrir augum, því að einmitt svona námskeið, svona kennsla er áhrifaríkust, þar sem starfsemin er í fullum gangi. Ég lýsi sérstakri ánægju minni yfir því, að einmitt þetta námskeið, sem nú stendur yfir í Ólafsvík og lýkur í lok þessa mánaðar, skyldi hafa komizt á, því að það leysir mjög mikið úr brýnum vandræðum, sem hafa verið á þessu svæði í sambandi við skipstjórnarmenn með réttindum og til að skapa möguleika fyrir nýja skipstjórnarmenn.



Herra forseti. Í tilefni af þeim orðum, sem hér féllu áðan, að það væru ekki sérstakar ástæður til þess að flytja till. um, að námskeið fyrir 1. bekk stýrimannaskóla yrði haldið á Suðurnesjum, þá vil ég aðeins taka það fram, að þessi till. er ekki flutt vegna þess, að þær ástæður séu fremur fyrir hendi í Keflavík en á ýmsum öðrum stöðum á landinu, og með þessari till. er á alls engan hátt útilokað, að það yrði gert víðar. Ég er þeirrar skoðunar, að ef slíkt nám. bæði undirbúningsnamið og nám 1. bekkjar, færi fram á Suðurnesjum, þá mundu fleiri ungir menn hefja nám til þess að öðlast þau réttindi, sem Stýrimannaskólinn veitir, miklu fleiri en þegar þeir þurfa að sækja til Reykjavíkur. Það eru núna líklega um 10–15 ungir menn frá Suðurnesjum. sem sækja nám í Stýrimannaskólanum. Ég er í engum vafa um, að þeir yrðu miklum mun fleiri, ef fyrir hendi væri að stunda þetta nám eða hluta af því, eins og þarna er gert ráð fyrir, á staðnum sjálfum. Og það er aðalástæðan fyrir því, að þessi till. er flutt, en ekki sú, að þarna séu fyrir hendi aðstæður, sem ekki kunna að vera til annars staðar. Á fáu er meiri þörf nú í sambandi við nám en það, að fleiri ungir menn hefji einmitt þetta nám, sem varðar sjómennskuna, og ef till. gæti orðið til þess, að fleiri hefji þetta nám en ella mundi vera, þá álít ég, að hún eigi á sér fyllsta rétt. Ég læt mér ekki til hugar koma annað en að áður en langt um líður komi fleiri staðir til greina, og það er ekki annað en berjast gegn þróuninni og því, sem hún krefst, að hafa á móti því, að þessi till. verði samþ. Það vill nú oft verða svo í skólanámi hér í Reykjavík sem annars staðar, að dagurinn er slitinn í sundur meira og minna. Því verða menn sunnan af Suðurnesjum að dveljast hér allan daginn við þetta nám, en ef þeir ættu kost á því heima, mundu miklu fleiri hefja þetta nám. En ég legg áherzlu á, að þessi till. þýðir ekki það, að ekki komi aðrir staðir jafnt til greina, og bendi enn fremur á, að framkvæmd þessarar till., ef samþ. yrði, er að sjálfsögðu háð því, að næg þátttaka fáist, og ég efast ekkert um það, að hún mundi fást.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þessar umr. að öðru leyti en því, að ég tek eftir, að Páll Þorsteinsson, en ég er hans varamaður, hefur ekki verið viðstaddur, þegar nál. í málinu hefur verið afgr. úr n., og ég vildi aðeins geta þess, að ég er samþykkur þeirri skoðun, sem kemur fram í áliti n. Raunverulega snertir þetta atriði, breytingin á 6. gr., miklu stærra mál. Það snertir það málefni, hvort við Íslendingar eigum að halda við þá skipan, sem við höfum haft á okkar skólamálum, að hafa hér löng sumarfrí skólanemenda, þannig að þeir hafi tækifæri til þess að taka þátt í ýmsum störfum þjóðlífsins og kynnast þeim á unga aldri, eða hvort við eigum að taka upp þá stefnu, sem flestar aðrar þjóðir hafa í þessum efnum, að hafa stutt sumarfrí, miklum mun styttri en tíðkast hér á landi. Ég vildi því koma því að í þessu sambandi, að ég tel fyrir mína parta, að við ættum að halda þeirri stefnu og þeirri skipan, sem hér hefur verið á, að skólanemendur fái tiltölulega löng sumarfrí, fái þá tækifæri til þess að vinna að ýmsum störfum, sem eru nauðsynleg fyrir þjóðfélagið í okkar mannfæð, og jafnframt að kynnast ýmsum þáttum þjóðlífsins snemma, sem þeir ekki fá tækifæri til á unga aldri, ef annar háttur væri hafður á í þessum málum. Mér er kunnugt um. að einn menntaskólinn hér í Reykjavík, Menntaskólinn við Hamrahlíð, sem er nú eins konar tilraunamenntaskóli, hefur í hyggju að breyta til í þessum efnum, þó ekki þannig að stytta sumarfrí, heldur að færa sumarfríin fram, þannig að skólinn hætti fyrr á vorin en verið hefur og hefji svo aftur skólastarf fyrr á haustin. Þetta hefur mikla kosti varðandi vertíðarvinnuna, en nú er svo háttað, að það er meira og meira kvartað um skort á vinnuafli í sambandi við aðalkraftvertíðina hjá okkur Íslendingum. Mér er kunnugt um, að fiskiþing hefur t.d. rætt þessi málefni, og þar eru einróma skoðanir í þá átt, að vinnuaflsskortur um hávertíðina sé vaxandi stórvandamál. Ég hygg, að það væri kannske skynsamlegt til þess að leysa m.a. úr þessu, því að það leysist úr læðingi mikið vinnuafl, þegar skólarnir hætta á vorin, að skólarnir hættu dálítið fyrr en nú er og byrjuðu þá aftur fyrr að haustinu. Með því móti mætti á ýmsum stöðum landsins fá vinnuafl til starfa á hávertíðinni, sem annars situr á skólabekk. Sums staðar tíðkast það, að nemendur fái frí úr skólunum, þegar vertíðarhroturnar steðja að. Ég vildi koma þessum orðum að í sambandi við þessa brtt., sem n. leggur hér til, en hún er í raun og veru liður í miklu stærra máli, og í sambandi við Stýrimannaskólann er nú alveg sérstök ástæða til þess að fylgja þessari breytingu, vegna þess að hvergi mun bera meiri nauðsyn til þess en einmitt meðal nemenda Stýrimannaskólans, að þeir fái tækifæri til þess að vinna að vertíðarstörfum og fá þá e.t.v. æfingu í sjómennsku jafnhliða skólanum.



Herra forseti. Ég tel, að sú brtt., sem hér er um að ræða og hér hefur verið rætt um, að tiltaka sérstaka staði, geti að vissu leyti átt rétt á sér, en þó vil ég segja það, að eins og er í lögum um menntaskóla t.d., þá gæti þetta komið að sama gagni og yrði nýtt á svipaðan hátt. Við höfum tekið eftir því, að það hefur í æ ríkari mæli færzt í aukana, að hinir ýmsu skólar, gagnfræðaskólar úti á landsbyggðinni, hafa fengið aðstöðu til þess að taka upp kennslu 1. stigs menntaskóla. Þetta er mjög vinsælt, og það er eðlilegt, vegna þess að þetta sparar fólki geysilega mikið, að geta haft nemendurna sem lengst heima hjá sér og sloppið við þann mikla kostnað, sem alltaf er því samfara að senda börn á fjarlæga staði til náms í skóla. Sama máli má segja að gegni um Stýrimannaskólann. Það segir sig sjálft, að það væri mjög æskilegt, að hægt væri að koma á sem víðast í verstöðvunum úti á landi aðstöðu til kennslu námsefnis 1. bekkjar Stýrimannaskólans. Þetta á sér stað allvíða í sambandi við Vélstjóraskólann. Þessi námskeið hafa átt sér stað á undanförnum árum, og það er enginn vafi á því, að það hefur aukið mjög þátttökuna í námi í sambandi við vélstjóranámið, að þessi námskeið hafa verið úti á landsbyggðinni. Og sama máli mundi gegna varðandi 1. bekk Stýrimannaskólans. Ef það verður niðurstaðan við afgreiðslu þessa máls í þessari hv. d., að aukið verði við þessum einstöku stöðum, sem um ræðir í 2. tölul. brtt. á þskj. 58, mun ég áskilja mér rétt til þess að flytja brtt. varðandi staði á Vesturlandi og kannske víðar á landinu við 3. umr. málsins.



Herra forseti. Hv. 10. landsk. vék nokkrum orðum að brtt. sinni, sem ég gerði að umræðuefni hér áður. Hann sagði, að hann flytti ekki brtt. um Keflavík eða Njarðvík vegna þess, að það væri meiri ástæða eða þörf á þeim stöðum fyrir námskeið, sem hér er um að ræða, heldur en víða annars staðar. Ég er honum sammála um þetta. Ég lagði áherzlu á það, að það væru mismunandi ástæður, m.a. eftir því, hvar væri á landinu, og þess vegna væri gert ráð fyrir því í frv., að slík námskeið yrðu haldin á stöðum, sem væru fjærst Stýrimannaskólanum í Reykjavík, þ.e. á Ísafirði, Akureyri og í Neskaupstað. Ef við miðum við fjarlægðina, liggur það í augum uppi, að það er meiri þörf fyrir sérstök námskeið víðast hvar á landinu, þar sem eru þróttmiklir útgerðarstaðir, heldur en á stað, sem tekur klukkutíma eða innan við klukkutíma að ferðast frá til Reykjavíkur. Með tilliti til þessa tel ég, að það sé ekki rétt af löggjafanum að leggja sérstaka áherzlu á að halda námskeið við hliðina á Stýrimannaskólanum í Reykjavík, ef svo mætti segja. Ef það ætti að leggja áherzlu á einstaka staði, þá ætti fyrst tig fremst að leggja áherzlu á þá staði, sem fjærst eru og nemendur eiga verst með að sækja til Reykjavíkur frá. Þetta er það, sem vakti fyrir mér. Ég hef ekki á móti því, að það séu haldin námskeið um þetta efni í Keflavík eða Njarðvíkum, siður en svo. En ég tel, að löggjafinn eigi ekki að leggja sérstaka áherslu á þessa staði fram yfir marga aðra, og ég áskil mér, ef þetta fær hljómgrunn hér í hv. d., að leggja fram brtt. um fleiri staði.



Herra forseti. Í trausti þess, að heimildin í 5. gr. verði notuð, segi ég nei.



Herra forsetl. Þar sem hér er um það að ræða í rauninni, hvort taka eigi upp í lög fleiri staði til námskeiðahalds en þá, sem þegar eru taldir þar, þ.e. einn í hverjum landsfjórðungi, og þar sem vandséð er, hvar nema ber staðar, ef farið er út í slíka upptalningu, og þar sem þess hefur hingað til verið gætt og verður vonandi í framtiðinni að nota heimildina um sérstök námskeið, þegar nemendafjöldi réttlætir, þá segi ég nei.