Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag, þ.e. þar til umræðu um dagskrármálið er lokið. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Ef svo er ekki skoðast hún samþykkt.

Samkomulag er um að 5 mínútur bætist við ræðutíma samkvæmt þingsköpum við þessa fyrri umræðu.

Frú forseti. Þetta er sögulegur dagur að ýmsu leyti, sögulegur vegna þess að hér er verið að mæla fyrir tillögu til þingsályktunar þar sem þess er farið á leit að Alþingi samþykki að ríkisstjórnin gangi til samninga um aðild Íslands að Evrópusambandinu og leggi síðan niðurstöðuna í formi aðildarsamnings í dóm þjóðarinnar. Þessi dagur er líka sögulegur að öðru leyti. Hér hefur í upphafi þessa þingfundar verið lögð fram tillaga undir forustu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, tillaga sem lögð er fram af Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki þar sem í reynd er verið að leggja til að sama leið sé farin. Þar er einungis verið að leggja til að málaumbúnaðurinn verði svolítið öðruvísi og það verði gert síðar á þessu sumri. Ég fagna þessu vegna þess að þetta sýnir mér að það er hægt á þessu þingi að ná samstöðu í gegnum samráð um mjög mikilvæg mál. Þetta skiptir máli. Allir flokkar ættu þess vegna að fagna því, frú forseti, að í greinargerð með þeirri tillögu sem ég er að mæla fyrir kemur einnig fram að ríkisstjórnin hyggist leggja fram frumvarp um framkvæmd þeirra mála sem eru þess eðlis að þeim ber að ráða til lykta með þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hygg að með framlagningu þeirrar tillögu sem ríkisstjórnin stendur fyrir og tillögu þeirra tveggja flokka sem hafa lagt fram aðra tillögu á þessum morgni liggi það alveg ljóst fyrir á hinu háa Alþingi að umsókn um aðild að Evrópusambandinu er svo stórt mál og varðar stefnu Íslands um svo langa framtíð að þjóðin verður sjálf beint og milliliðalaust að taka sína afstöðu. Það er lýðræðislegasta aðferðin og það getur þjóðin ekki gert nema allt sé uppi á borðinu og við fáum ekki allt upp á borðið nema gengið sé til samninga og niðurstaða fáist í þeim hagsmunamálum sem mestu varðar. Það má því segja að með þessari tillögu sé þingið að búa málið í hendur þjóðarinnar. Í greinargerðinni sem fylgir þessari tillögu eru raktir þeir grundvallarhagsmunir sem Íslendingar þurfa að sækja og verja og þeir verða grunnur þeirra markmiða sem verða sameiginlega mótuð áður en Íslendingar ganga til samninga. Ég hygg að það hafi komið fram hjá öllum að þar skiptir langmestu varðstaða og forræði yfir auðlindum til lands og sjávar. Í greinargerðinni er þetta rakið. Þar er sagt skýrum orðum að tryggja verði forræði þjóðarinnar yfir fiskveiðiauðlindinni, yfir auðlindum í vatni og orku og sömuleiðis er lögð skýr áhersla á að það þurfi að tryggja íslenskan landbúnað á grundvelli fæðu- og matvælaöryggis. Því er slegið föstu af hálfu ríkisstjórnarinnar að unnið verði að því að skapa íslenskum fyrirtækjum og atvinnulífi vaxtarhvetjandi og sem jákvæðast umhverfi. En það er sömuleiðis sagt afdráttarlaust að það verði að standa vörð um réttindi launafólks, um vinnurétt og tryggja lýðræðislegan rétt til að stýra almannaþjónustu á félagslegum forsendum. Ég vek líka eftirtekt hv. þingmanna á því að þar er tekið fram að samhliða viðræðum um hugsanlega aðild eigi að kanna hvort unnt sé að ná fram samstarfi í gjaldmiðilsmálum til að styðja við gengi krónunnar. Þetta, frú forseti, eru þeir grundvallarhagsmunir sem við þurfum að standa fast á í þessu máli og þeir eru í samræmi við það sem allir stjórnmálaflokkar hafa reifað í stefnumótun sinni varðandi nánari tengsl við Evrópu. Rauði þráðurinn í málflutningi allra flokka, sem allir hafa á þessu ári fjallað um málið, er varðstaða um auðlindir fari svo að gengið verði til viðræðna um aðild. Það er mér fagnaðarefni að um þetta er alger samstaða milli flokka. Menn geta svo velt fyrir sér hvort það sé tímabært að sækja um aðild núna. Mér virðist að sú skoðun sé að ná meira fylgi en áður og þá vísa ég til þeirrar þingsályktunartillögu sem kynnt var af frú forseta að lögð hefði verið fram af tveimur flokkum sem standa utan ríkisstjórnar. Ég tel að það sé tímabært af mörgum ástæðum að láta einmitt núna reyna á umsókn. Í fyrsta lagi má færa mjög sterk rök fyrir því að þjóðin vilji fá að segja sitt álit og stjórnmálaflokkarnir, hvaða afstöðu sem þeir hafa til ESB, virðast vera á þeirri skoðun að hún eigi að fá það, samanber þá staðreynd að nú liggja fyrir þingsályktunartillögur sem fluttar eru með fulltingi fjögurra stjórnmálaflokka einmitt til að gefa þjóðinni færi á að tjá þennan vilja sinn. Í öðru lagi hefur samfélagið tekið þátt í djúpstæðri umræðu um kosti og galla aðildar og upptöku evrunnar. Það má segja að lokasprettur nýliðinna kosninga hafi að töluverðu leyti snúist um það. Háskólasamfélagið hefur rætt þetta í þaula. ASÍ hefur tekið þetta mál fast að brjósti sínu. Ég hygg að segja megi að öll aðildarfélög Samtaka atvinnulífsins hafi mótað mjög ítarlega stefnu um þetta. Við vitum það líka að tvær nefndir, skipaðar einvalaliði stjórnmálaflokka og atvinnulífs, hafa á síðustu árum og missirum fjallað um þetta mál og dregið saman óhemjumagn gagna og þokað umræðunni mjög áfram. Því má segja að Íslendingar hafi sem samfélag tekið mjög öflugan og mikinn þátt í þessari umræðu. Í þriðja lagi hafa allir íslensku stjórnmálaflokkarnir lokið ítarlegri umræðu um málið í sínum stofnunum. Hver og einn einasti þeirra hefur tekið tengsl okkar og Evrópu til umfjöllunar á landsfundum sínum og mótað ítarlega stefnu um það hverjir grundvallarhagsmunir Íslendinga eigi að vera. Ég get því ekki annað en dregið þá ályktun að íslensku stjórnmálaflokkarnir séu ákaflega vel nestaðir í þessa umræðu. En þegar ég segi að þetta sé tímabært einmitt núna vil ég bæta því við í fjórða lagi að nákvæmlega núna stendur íslenska þjóðin á krossgötum. Við höfum saman gengið í gegnum mestu erfiðleika sem dunið hafa yfir íslenska þjóð og við erum byrjuð að byggja upp hið nýja Ísland. Einmitt þá tel ég tímabært og nauðsynlegt að þjóðin sjálf taki ákvörðun um það hvert beri að stefna. Ég held að við sem erum í þessum sal, þó að við kunnum að vera ósammála um Evrópusambandið, getum verið sammála um að umræðan hefur leitt mjög skýrt fram andstæð sjónarmið. Við þekkjum öll sjónarmið þeirra sem styðja aðild og þeirra sem eru á móti. Hvor tveggja sjónarmiðin hafa lögmætt gildi og eiga rétt á sér í umræðunni. Andstæðingar aðildar telja að í aðild felist óviðunandi afsal á fullveldi. Þeir óttast að gangi Ísland í Evrópusambandið verði ómögulegt að losna þaðan aftur og þeir telja að það sé ekki hægt fyrir Ísland að ganga í sambandið nema fá einhverjar varanlegar undanþágur frá regluverki sem ómögulegt sé að fá samkvæmt reglum sambandsins. Andstæðingarnir álíta sömuleiðis að Íslendingar verði að gefa eftir forræði yfir auðlindum, ekki síst í hafinu, og því er haldið fram að fiskimiðin muni komast í hendur útlendinga til frambúðar. Ég held að við getum verið sammála um það sem höfum tekið þátt í þessari umræðu að þetta eru sterkustu rökin sem tengjast umræðunni. Þetta eru þau rök sem umræðan hverfist um. Ég nefni vitaskuld líka málefni landbúnaðar. Því er haldið fram að hann mundi eiga erfitt uppdráttar innan Evrópusambandsins, efnahagslegum grundvelli greinarinnar yrði stefnt í hættu og Íslendingar yrðu öðrum þjóðum háðir. Í tengslum við þetta hafa menn rakið það, ekki síst hv. þingmenn Framsóknarflokksins, að ef við gengjum inn kynnu varnir gegn smitsjúkdómum að bresta þannig að fæðuöryggi þjóðarinnar yrði ótryggt. Þetta eru helstu rökin sem eru gegn aðild. Allir vita hvar ég stend í þessu máli. Ég hef aldrei dulið mína afstöðu. Ég hef verið eindreginn og sannfærður Evrópusinni eins og svo margir félagar mínir í Samfylkingunni, sumir í Sjálfstæðisflokknum líka, þannig að það kemur engum á óvart að ég er ekki sammála þeim röksemdum sem ég var að telja fram gegn Evrópusambandinu. Ég tel hins vegar að það sé málefnalega rétt af mér að undirstrika þær rækilega vegna þess að þær eiga lögmætt erindi í umræðunni. Ég tel hins vegar að aðild feli ekki í sér afsal á auðlindinni og þegar um sjávarútveg og landbúnað er að tefla hefur sambandið gefið skýr fordæmi í tengslum við mikilvæga hagsmuni nýrra aðildarríkja sem sýna það svart á hvítu að hægt er að semja um sérlausnir á ýmsum mikilvægum úrlausnarefnum og umræðurnar um breytingar á sameiginlegu fiskveiðistefnunni í nýrri grænbók renna stoðum undir það. Við höfum í gegnum fréttir fylgst með því allra síðustu daga og við höfum séð það á fundi sjávarútvegsráðherra Evrópusambandsins sem voru að funda fyrir tveimur þremur dögum að þar er beinlínis tekið undir sjónarmið Íslendinga um að færa hið miðstýrða vald varðandi stjórn fiskveiða frá Brussel út til aðildarlandanna og í þeim efnum eigum við mikilvæga bandamenn. Þetta er mál sem hefur verið í þróun síðustu ár og við sjáum núna að er að renna í ákveðna fyllingu og það skiptir okkur verulegu máli. Hvað landbúnaðinn varðar tel ég, miðað við þær breytingar sem líklegt er að verði á umhverfi landbúnaðarins í tengslum við þá samninga sem fyrirhugaðir eru á vegum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar á næstu árum, að íslenskum landbúnaði kunni að vera betur borgið á næstu árum innan ESB en utan. Ég þori að fullyrða það hér en það mun þingnefndin sem fær þetta til rannsóknar kynna sér. Og ég vil eigi að síður segja að ég tel t.d. að þeim hefðbundnu greinum landbúnaðar sem okkur hefur verið svo umhugað um eins og sauðfjárrækt og mjólkuriðnaði verði ekki verr borgið innan ESB en utan og sauðfjárræktinni raunar betur. Í sjávarútvegi, sem auðvitað skiptir verulega miklu máli fyrir okkur og eru grundvallarhagsmunir, sýnir reynslan að Evrópusambandið hefur alltaf verið reiðubúið til að finna lausnir sem snerta grundvallarhagsmuni nýrra aðildarríkja. Sjávarútvegurinn eru grundvallarhagsmunir fyrir okkur og þetta eru auðvitað rök fyrir því að við eigum frekar að láta reyna á samning en standa álengdar hjá og telja að við munum ekki fá eitthvað sem við höfum ekki látið á reyna. Ég vil hins vegar segja það, frú forseti, að meðal sterkustu raka fyrir aðild er vitaskuld sá efnahagslegi ávinningur sem ég sé að í henni felst, bæði til skemmri og lengri tíma. Ég vil segja það alveg skýrt að aðild er engin töfralausn, hún er engin allsherjarlausn sem losar okkur við öll þau vandamál sem við höfum eins og með því að smella fingri. Ég tel hins vegar að hægt sé að færa verulega sterk rök að því að aðild muni renna styrkari stoðum undir efnahagslífið og hún stuðli að því sem við þurfum svo ríkulega á að halda, auknu trausti á íslenskt atvinnu- og efnahagslíf. Og ég tel líka að í þeirri óvissu sem ríkir núna um það hvert við, íslenska þjóðin, íslenska þingið vill stefna mundi umsókn draga verulega úr þeirri óvissu og ég vísa til þess líka að í stefnuræðu sinni um daginn færði hæstv. forsætisráðherra gild rök fyrir því að umsókn mundi að öllum líkindum mjög skjótlega hafa styrkjandi áhrif á gengið. Hvað er það sem hv. þingheimur hefur verið að ræða um í þessum ræðustól frá því að þing kom saman í vor? Eitt af því er sú nauðsyn sem íslenskum fyrirtækjum og íslenskum heimilum er á því að fá stöðugan gjaldmiðil og á þeirri nauðsyn þeirra að losna við verðtrygginguna. Þetta er leið til þess. Ég dyl ykkur þess ekki heldur að fyrir mér sem fyrrverandi atvinnuráðherra eru það sterk rök sem ég fann á eigin hljóðhimnum næstum því vikulega meðan ég var í forustu í iðnaðarráðuneytinu að aðild og upptaka evrunnar mun greiða erlendri fjárfestingu leið inn í samfélagið á sama tíma og það er óhjákvæmilegt að innlendar fjárfestingar munu minnka vegna þess að heimili og fyrirtæki munu vera að berjast við það að borga skuldir sínar. Það er skoðun mín að aðild að Evrópusambandinu mundi verulega hvetja til erlendra fjárfestinga hér á landi og það er skoðun mín og míns flokks, Samfylkingarinnar, að við þurfum á erlendri fjárfestingu að halda til að vinna bug á atvinnuleysinu. Það hlýtur að skipta okkur máli. Og ég spyr hv. þingmenn: Hver getur annað en horft á þau rök að miðað við vaxtamuninn sem er að lágmarki milli okkar og evrunnar gæti upptaka hennar lækkað vaxtabyrði íslenskra fyrirtækja um 130 milljarða á ári? Aðild og upptaka evrunnar gæti lækkað vaxtabyrði, vaxtagreiðslur íslenskra heimila um 60 milljarða á ári.  Ég held hins vegar að við getum ekki skorið úr því hvort ég eða hv. þm. Höskuldur Þórhallsson kunnum að hafa rétt fyrir okkur með vangaveltum úr stóli Alþingis. Eina leiðin til að skera úr þessu er sú að láta á það reyna hvað Íslendingum í krafti sinnar sérstöðu stendur til boða, hver ávinningurinn er og hver fórnarkostnaðurinn verður í samanburði við hann. Það er sú leið sem við skuldum íslensku þjóðinni. Ef íslenska þjóðin kemst síðan að þeirri niðurstöðu að samningur sé henni óhagkvæmur þegar allir hagsmunir eru metnir, þegar öll lóð eru á vogarskálum vegin, þá mun íslenska þjóðin einfaldlega hafna samningnum í atkvæðagreiðslu. En það er réttur hennar að fá að standa frammi fyrir þessum möguleikum, fá að taka afstöðu til þeirra og segja já eða nei. Ég tel að það sé hlutverk okkar löggjafans og framkvæmdarvaldsins í sameiningu að búa málið í hendur þjóðinni svo hún geti sjálf tekið upplýsta ákvörðun. Og það er einungis hægt að leggja málin í dóm hennar með því að ganga til samninga við Evrópusambandið, semja um hvert einasta mál af íslensku harðfylgi og leggja svo niðurstöðuna fyrir í þjóðaratkvæði. En ég segi það alveg hiklaust sem umhverfisráðherra að í því máli er ekkert gefið fyrir fram - sem utanríkisráðherra.  Það má svo velta því fyrir sér hvort sú leið sem hér er lögð til sé ásættanleg fyrir þá stjórnmálaflokka sem eiga sæti á Alþingi. Ég tel að ef yfirlýsingar leiðtoga flokkanna eru skoðaðar sé svo. Ég tel að Borgarahreyfingin, sem er nýjasta aflið hérna, hafi lýst því skýrt yfir að hún sé reiðubúin til að styðja þessa aðferð svo fremi sem ákveðnum lýðræðislegum skilyrðum sé fullnægt. Ég hef lýst því yfir að ég mun gera allt mitt til þess að uppfylla þau skilyrði vegna þess að ég er þeim sammála. Framsóknarflokkurinn samþykkti á flokksþingi sínu mjög merka tillögu í kjölfar þess að tillögu á því þingi um tvöfalda atkvæðagreiðslu var hafnað og þar sagði flokkurinn að hann vildi gjarnan að sótt yrði um aðild á grundvelli tiltekinna skilyrða og niðurstaðan borin undir þjóðina. Aðferðafræðin er sú sama og í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir af minni hálfu.  Hvað Sjálfstæðisflokkinn varðar liggur fyrir mjög skýr afstaða formanns hans og formanns þingflokksins til einmitt þeirrar leiðar sem lagt er til að hér verði farin. Í grein sem þeir skrifuðu saman í Fréttablaðið fyrir nokkru segja þeir skýrum orðum að jafnvel þótt það yrði niðurstaða Sjálfstæðisflokksins að Ísland ætti að standa utan ESB væri það, með leyfi forseta, engu að síður mjög í samræmi við sterka lýðræðishefð í Sjálfstæðisflokknum að láta málið ganga til þjóðarinnar í kjölfar viðræðna þar sem ýtrustu hagsmuna hefur verið gætt. 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir ræðuna sem hann flutti hér til stuðnings þeirri stjórnartillögu sem liggur fyrir þinginu. Nú er ljóst að mikilvægasti hluti þess ferlis, ef til hugsanlegra aðildarviðræðna kæmi, er sjálft undirbúningsferlið, þ.e. hvernig Íslendingar færu í þær viðræður, og þess vegna höfum við í þingflokki Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks lagt fram þingsályktunartillögu um mjög vandað undirbúningsferli. Nú spyr ég og vil inna hæstv. utanríkisráðherra eftir því hvort hann sé ekki sammála okkur um að það þurfi að vanda mjög til verka þegar kemur að undirbúningi sem þeim. Mér fannst hæstv. ráðherra tala nokkuð fjálglega um þingsályktunartillögu sem ég held að hæstv. ráðherra hafi ekki séð því að það er ekki búið að dreifa henni hér. 

Frú forseti. Það hefur margsinnis komið fram af minni hálfu að ég skipti mér ekki af störfum þingsins. Ég legg fram þessa tillögu sem utanríkisráðherra og þegar málið er komið til þingsins er það þingið sem ræður framvindu málsins og ég hef aldrei reynt að grípa inn í það. Mín skoðun er sú að þingið eigi að fjalla um þetta mál eins og öll önnur af natni og vandvirkni. Ég er þeirrar skoðunar að jafnviðamikið mál og umsókn um aðild að Evrópusambandinu þurfi mjög nákvæman og ítarlegan og vandaðan undirbúning. Það er þess vegna sem það er algjörlega skýr og klár afstaða mín að ég vil hafa sem nánast samráð við þingið um það. Ég vil hlusta á með hvaða hætti þingið vill að framkvæmdarvaldið framkvæmi þá tillögu sem hér liggur fyrir, verði hún samþykkt, eða aðra tillögu sem kann að vera samþykkt. Ég get ekki sagt til um það. En það er alveg ljóst af minni hálfu að samráð er númer eitt, tvö og þrjú við þingið og við öll þau hagsmunasamtök sem með einhverjum hætti telja 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra talar mikið um lýðræðislegar aðferðir og hann er samt að leggja fram tillögu til þingsályktunar um að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn. Af hverju í ósköpunum ekki þjóðin? Af hverju í ósköpunum greiðir þjóðin ekki atkvæði um það hvort ríkisstjórnin leggi inn umsókn? Af hverju Alþingi? Hvar eru lýðræðislegu hefðirnar hjá hæstv. ráðherra? Síðan vil ég spyrja ráðherra að því hvernig hann sér Evrópusambandið eftir 50 eða 100 ár? Nú eru breytingar í gangi. Það er verið að tala um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það minnir á það að Drottinn gaf og Drottinn tók. Því sem Evrópusambandið getur breytt í eina átt getur það breytt í aðra átt, þ.e. það getur tekið fiskveiðiréttinn aftur af okkur. Þetta er í stöðugri breytingu og hefur verið það í 60 ár og sú breyting stoppar ekki við það að Íslendingar gangi þarna inn. Síðan er spurningin um kostnað í tíma og mannafla. Í fyrsta lagi kostnað í tíma og svo það að binda öll ráðuneyti við það að sækja um aðild 

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að auðvitað verður það tímafrekt og það kallar á mannafla og það kallar á fjármuni ef menn ætla sér að sækja um aðild að Evrópusambandinu og gera það með þeim hætti að það uppfylli allar kröfur um vandvirkni og eftirgrennslan og rannsóknir af okkar hálfu. Það kostar að standa fast á sínum hagsmunum. Ég held hins vegar að þeir sem eru þeirrar skoðunar að það eigi að láta reyna á umsókn nákvæmlega núna telji að hagsmunirnir sem eru í húfi séu svo miklu meiri að það sé fararinnar virði. Hvernig verður Evrópusambandið eftir 50 eða 100 ár? Ég hef ekki kristalskúlu til að spá inn í framtíðina en ég ímynda mér, ef Íslendingar mundu ganga í Evrópusambandið, að eftir 50 ár væri þar fyrir lifandis löngu komin á almennileg fiskveiðistjórnarstefna. Evrópusambandið væri hætt að ofveiða fiskstofna sína eins og núna og þau markmið sem við Íslendingar höfum að leiðarljósi í fiskveiðistjórn okkar yrðu þar orðin ofan á. En sennilega er svo langt þangað til að ég á ekki von 

Frú forseti. Eftir 50 eða 100 ár verðum við, ég og hæstv. ráðherra, örugglega dauðir en íslenska þjóðin lifir áfram og það skiptir máli. Við þurfum að gæta að því við svona stóra ákvörðun hvernig íslensku þjóðinni vegnar í Evrópusambandinu eftir 50 eða 100 ár þegar sambandið er orðið pikkfast ríki eins og Bandaríki Norður-Ameríku. Hæstv. ráðherra talaði um að ekki væri gert ráð fyrir þessum kostnaði eða mannafla í ráðuneytunum. Atvinnulífið er stopp, bankarnir eru stopp, heimilin eru stopp vegna þess að það vinnst ekki í ráðuneytunum. Og nú ætla menn að bæta við álagið í ráðuneytunum. Halda menn virkilega að það náist einhver lausn fyrir heimilin í landinu með þessu vinnulagi? Ég hef enga trú á því. Ég held að það sé miklu mikilvægara núna að snúa okkur að þeim vanda sem virkilega blasir við hjá heimilunum en að grípa til töfrabragða eins og hér er um að ræða og víkja sér undan vandanum. Ég held að hæstv. ríkisstjórn sé haldin verkfælni. Hún tekur ekki á vandanum og er alltaf að koma með eitthvað nýtt og 

Frú forseti. Ég tek alveg undir með hv. þingmanni að við, bæði ríkisstjórn og Alþingi, þurfum að gera allt sem við getum til þess að finna leiðir til að létta undir með heimilum og fyrirtækjum sem eiga um sárt að binda og eru í erfiðleikum. En eins og ég rakti ítarlega í ræðu minni tel ég að þegar horft er til framtíðar muni aðild að Evrópusambandinu skipta miklu máli.  
             Ég tel að ef okkur tækist að ná samningum við Evrópusambandið mundi það leiða til þess að það væri miklu auðveldara fyrir okkur að ná erlendum fjárfestingum inn í landið og við þurfum þeirra við - það vita hv. þingmenn - til að vinna bug á atvinnuleysinu.  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir framsögu hans vegna þessa máls sem auðvitað ber þess öll merki að það var sviðið út úr Vinstri grænum með heitum töngum og lagt fram í miklum ágreiningi milli ríkisstjórnarflokkanna. Það sér maður m.a. á greinargerðinni þar sem settir eru slíkir fyrirvarar að augljóst er að utanríkisráðherra sjálfur hefur engar áhyggjur af þeim málum. Hann kemur hingað upp til að mynda og segist telja að aðild feli ekki í sér nokkurt afsal eða framsal á málum sem snerta fiskveiðiauðlindina. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hvernig væri samningur í því máli þannig úr garði gerður að hann gæti ekki stutt hann? Samningurinn sem talað er um í þingsályktunartillögunni að málsaðilar, hverjir sem þeir nú eru, geri fyrirvara við? Hvernig samningur er það við Evrópusambandið sem utanríkisráðherra mundi ekki geta stutt?

Frú forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson þekkir mig og hann þekkir mitt skaplyndi og blíðlyndi. Hann veit að ég svíð engan mann og ég hef ekkert sviðið út úr Vinstri grænum eða samstarfsmönnum mínum í ríkisstjórninni.  Hv. þingmaður spyr síðan hvaða samning ég muni vilja samþykkja eða ekki. Menn semja ekki fyrir fram. Menn ganga til samninga af harðfylgi, menn verja og sækja á grundvelli þeirra hagsmuna sem þeir skilgreina fyrir fram og síðan vega þeir og meta allt sem út úr því kemur: Er það gott fyrir íslenska þjóð? Er það slæmt fyrir íslenska þjóð? Ég skal taka þátt í slíkri ákvörðun þegar að því kemur en ekki fyrr en ég og hv. þingmaður og hugsanlega fleiri erum búnir að taka höndum saman um það að verja og sækja fyrir Ísland á þessum vettvangi.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra kom einmitt að meinsemd þessa máls. Það hefur ekkert verið skilgreint hvaða hagsmuni menn ætla að verja í þessum viðræðum og í því liggur grundvallarmisskilningur hæstv. utanríkisráðherra á muninum á þessari tillögu og þeirri sem lögð var fram í morgun. Hún snýst einmitt um það hvað þurfi að liggja fyrir áður en menn taka ákvörðun af þeim toga sem hér er farið fram á að þingið geri. Hvaða hagsmunir eru það sem menn sjá mikilvægasta og hvernig ætla menn að verja þá. Það er augljóst að hæstv. ráðherra er þeirrar skoðunar að það sé allt í langi að ganga inn í Evrópusambandið eins og það er þannig að maður hefur ekki miklar væntingar vegna þeirra viðræðna sem eru að fara af stað um að hann muni berjast gegn þeim samningi, sama hvernig hann lítur út vegna þess að hann er sáttur við Evrópusambandið, sjávarútvegsstefnu þess eins og hún er nema hann sé tilbúinn til að koma hingað upp og segja hvaða atriði það eru sem hann telur svo mikilvæg að þau verði samningsbrjótar ef ekki næst samstaða um þau í viðræðum við Evrópusambandið.

Frú forseti. Ég lýsti því nákvæmlega í ræðu minni áðan hvaða vankantar ég tel að séu á sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Ég sagði hins vegar líka að þróunin innan sambandsins hefði verið okkur hagkvæm síðustu árin og sérstaklega fréttirnar í síðustu viku þar sem bókstaflega var tekið undir með vissum hætti af sterkum þjóðum innan sambandsins ákveðin sjónarmið sem eru lykilsjónarmið. Í framhaldi af því sagði ég að þess vegna væri rökrétt að einmitt núna létum við á þetta reyna. Þarna virðist vera að rakna upp ákveðin fyrirstaða sem hefur verið innan Evrópusambandsins. Hvernig sé ég samninga fyrir mér? Þingið ræður, löggjafinn ræður. Ef löggjafinn veitir samþykki sitt fara menn í það að undirbúa slíka samninga. 

Virðulegur forseti. Framsóknarflokkurinn vill aðildarviðræður en við erum með nokkur skilyrði og það skiptir miklu hvernig haldið verður á þessu máli í þinginu. Ég er að mörgu leyti sammála innihaldi ræðu hæstv. utanríkisráðherra og tel að við eigum að skoða mjög alvarlega núna að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég tel að þingið og stjórnsýslan geti unnið bæði að þessu máli og efnahagsmálum í einu en svo virðist sem ríkisstjórnin geri mjög lítið af því að vinna að efnahagsmálunum, því miður. Ég er með tvær spurningar, virðulegi forseti. Í fyrsta lagi: Er ríkisstjórnin fallin ef ekki verður samþykkt á næstu vikum að sækja um aðild að Evrópusambandinu eða skiptir það engu máli fyrir ríkisstjórnina? Í öðru lagi: Ef þetta verður samþykkt af minni hluta þingsins, hver er samningsstaða okkar að mati hæstv. utanríkisráðherra? 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir heldur jákvæðar undirtektir. Ég hef auðvitað grandskoðað það plagg sem Framsóknarflokkurinn samþykkti fyrr á árinu og eins og ég hef sagt er ég eiginlega sammála öllum þeim skilyrðum sem svo eru kölluð varðandi það að ganga til þessara viðræðna. Ég held að á þeim grundvelli gæti ríkisstjórnin og Framsóknarflokkurinn auðveldlega náð niðurstöðu og samvinnu. Varðandi fyrri spurningu hv. þingmanns þá er það ekki hlutverk mitt að setja á eða fella ríkisstjórnir í ræðustól Alþingis, ég hef einfaldlega ekki vald til þess. Ég er bara ráðherra á plani. Varðandi síðari spurninguna þá skal ég svara alveg hreinskilnislega. Það væri sterkara fyrir samningsstöðu Íslendinga ef hægt væri að ná grundvallarsamstöðu í þinginu um þetta mál, 

Virðulegur forseti. Ég á erfitt með að túlka svar hæstv. ráðherra gagnvart því hvort ríkisstjórnin sé fallin eða ekki að hans mati ef þessi tillaga verður ekki samþykk, en það er alveg ljóst að Samfylkingin hefur lagt ofurkapp á að ná þessu máli í gegn og því yrði það að sjálfsögðu mikið áfall fyrir þann flokk ef það næðist ekki. Um seinna svarið vil ég segja að ég er sammála hæstv. utanríkisráðherra. Það er miklu veikara fyrir samningsstöðu okkar að fara í aðildarviðræður ef ekki er meiri hluti þings á bak við það umboð. Það þýðir að hæstv. utanríkisráðherra og Samfylkingin ásamt Vinstri grænum verða að sýna geysilegan lipurleika í þinginu. Hér þarf að koma til móts við hina flokkana til að geta skapað þetta sterka samningsumboð. Þessi staða krefst þess að ríkisstjórnin geri allt sem í hennar 

Frú forseti. Ég er algerlega sammála hv. þm. Siv Friðleifsdóttur. Í svona máli skiptir mjög miklu að flokkarnir reyni að ná samstöðu. Málið varðar svo brýna hagsmuni allrar þjóðarinnar að ég tel að vandaðir stjórnmálamenn, ábyrgir stjórnmálaflokkar eigi að freista þess af megni að hrinda þessu máli ekki ofan í einhverjar flokkspólitískar skotgrafir. Það er alveg ljóst að af minni hálfu mun ekki á standa að leita eftir samráði og samvinnu og sýna lipurleika gagnvart öllum flokkum í þinginu. Ég tel að þetta mál sé þess eðlis að við eigum að freista alls til að við getum náð saman um það. Ef svo kemur í ljós að það er ekki hægt að því er alla varðar verður svo að vera, en ég er til í að ganga ákaflega langt bæði varðandi mótun samningsmarkmiða, varðandi samninganefndina, varðandi alla vinnuna í þessu máli, allt ráðslag, til að ná þeirri samstöðu sem ég tel að þurfi að nást á þinginu en líka milli þingsins og þjóðarinnar. Það má enginn viðskila verða.

Frú forseti. Mér þykir rétt að byrja á að óska hæstv. utanríkisráðherra til hamingju með daginn. Þetta er stór dagur, málið eina komið fram, og það hlýtur að skipta miklu máli fyrir hæstv. utanríkisráðherra að vera með sterkt og mikið bakland í þessu máli. Frú forseti. Getur frú forseti upplýst hvar ráðherrar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eru í dag? Og hvar er hæstv. forsætisráðherra? Er þetta ekki stjórnartillaga? Er þetta ekki stærsta málið, er þetta ekki málið sem allir eru búnir að vera að bíða eftir?  
            

Forseti vill geta þess að þessi ræða átti ekki alveg við fundarstjórn forseta enda tel ég að það sé lítið við hana að athuga og farið að þingsköpum.  Forseti telur enga ástæðu til að ræða fundarstjórn forseta. Hér er mælendaskrá.

Frú forseti. Ég geri athugasemd við það að frú forseti skuli gera athugasemd við það að við séum að gera athugasemd við fundarstjórn forseta. - Náði einhver þessari setningu? - Mér finnst það algerlega óásættanlegt að við skulum vera að ræða stjórnartillögu, tillögu sem mér skilst að hafi verið helsti tilgangur þess að boða okkur til funda á sumarþingi og við sjáum bara helminginn af ríkisstjórninni. Meira að segja utanþingsráðherrarnir telja að tillagan sé svo mikilvæg að það sé ástæða til að mæta en hæstv. ráðherrar Vinstri grænna sjá ekki ástæðu til að sitja undir framsögu hæstv. utanríkisráðherra. Ég ítreka það að forseti Alþingis óski eftir að hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon, hæstv. menntamálaráðherra Katrín Jakobsdóttir, hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmundur Jónsson, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason, sem ætti nú einmitt að hlusta á umræðuna um aðildarumsókn, og hæstv. umhverfisráðherra Svandís Svavarsdóttir mæti hér og sitji undir umræðunni.

Forseti hefur þegar gert ráðstafanir til að viðkomandi ráðherrar verði kallaðir til þingsalar, til Alþingishúss.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um aðildarumsókn að Evrópusambandinu sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að fela þinginu að fjalla um þrátt fyrir að ekki sé samstaða í ríkisstjórn efnislega um málið. Það kemur í sjálfu sér ekki á óvart vegna þess að ríkisstjórnarflokkarnir tveir eru hvor með sína stefnuna í málinu um hvort sækja beri um aðild. Það er í sjálfu sér ágætt að ríkisstjórnin taki þá ákvörðun að leggja málið í dóm þingsins og kanna hvort meiri hluti sé á þinginu fyrir því að ríkisstjórnin fái þetta umboð. En það verður ekki gert nema nægilega sé vandað til málsins. Það hefur alls ekki verið gert í því þingmáli sem við ræðum um. Það er meginástæða þess að á þinginu í morgun var lögð fram ný þingsályktunartillaga studd þingmönnum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks um það hvernig menn undirbúa mál af þessari stærðargráðu og þessum toga. Fram kom í máli hæstv. utanríkisráðherra áðan að hann teldi afar mikilvægt að búið væri að skilgreina skýrt hvaða hagsmuni menn ætluðu að verja í mögulegum aðildarviðræðum við Evrópusambandið áður en menn legðu af stað í þessa vegferð. Í þingsályktunartillögunni sem við höfum til umfjöllunar er beinlínis gert ráð fyrir því að þingið samþykki að fela ríkisstjórninni að fara í viðræðurnar án þess að hafa neitt um það að segja hvaða skilyrði og hvaða skilmálar fylgja slíku umboði eða hvaða skilyrði eru veitt fyrir því að viðræðurnar fari af stað varðandi þá hagsmuni sem á að verja. Í þingsályktunartillögunni sjálfri segir að haft verði víðtækt samráð við hagsmunaaðila um samningsmarkmiðin. Þingið á fyrst að ákveða að veita umboðið og svo ætlar ríkisstjórnin eftir á að tala við einhverja hagsmunaaðila um hvaða hagsmuni á að verja í viðræðunum. Fyrst á þingið að gefa grænt ljós, svo ætlar ríkisstjórnin að tala við einhverja hagsmunaaðila. Þetta þingmál í heild sinni er með mestu ólíkindum, virðulegi forseti, vegna þess hversu kastað hefur verið til höndunum við samningu þess. Við heyrðum mjög berlega í framsöguræðu hæstv. utanríkisráðherra að hann hefur ekki þær áhyggjur sem birtast í skjalinu sjálfu um þau atriði sem talað er um að þurfi sérstaklega að verja. Hann er þeirrar skoðunar að það sé ekkert að sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins, það sé ekkert að óttast ef við göngumst undir hana. En það er einmitt sjávarútvegsstefnan sem hefur verið ein helsta ástæða þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefur komist að þeirri niðurstöðu að hagsmunum Íslendinga sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan. Í þeirri umræðu spretta oft margir upp og segja: Það má ná svo góðum samningum um þetta mál. Við skulum láta á það reyna og semja bara um það til og frá. Í skýrslu Evrópunefndarinnar frá árinu 2007 voru í það minnsta fulltrúar Sjálfstæðisflokks og Vinstri grænna, þar með talinn hæstv. núverandi menntamálaráðherra, þeirrar skoðunar að ómögulegt væri að fá varanlega undanþágu frá fiskveiðistefnu Evrópusambandsins og eins væri ómögulegt að fá íslensku fiskveiðilögsöguna skilgreinda sem sérstakt fiskveiðistjórnarsvæði. Maður veltir því fyrir sér hvort það geti mögulega verið krafa hæstv. utanríkisráðherra að þetta tvennt nái fram að ganga. En hann veigrar sér auðvitað við því, sveigir fram hjá öllum spurningum um hvað hann telur vera mikilvægast til að ná samningum um í þessu efni. Í þessari þingsályktunartillögu er síðan lagt upp með að ríkisstjórninni verði falið að ganga frá samningi sem hún síðan ætlar mögulega ekki að styðja í framhaldinu. Mér er algjörlega fyrirmunað að skilja hvað átt er við í þingskjalinu þegar kemur að þessu atriði. Er sem sagt verið að ræða um að utanríkisráðherra ætli að leiða til lykta og staðfesta með undirskrift sinni og örugglega með handabandi líka samninga við Evrópusambandið en áskilja sér síðan rétt til að snúa sér við og koma heim til Íslands og berjast gegn niðurstöðunni? Er virkilega átt við það í þingsályktunartillögunni? Á ég að trúa því að mönnum sé alvara með að standa þannig að málum? Maður hefði þó frekar ætlað að sá sem ábyrgð ber á viðræðunum mundi segja að hér ljúki viðræðunum og samningar takist ekki. Við hljótum að vera sammála um það á þinginu að ef við ætlum að veita eitthvert umboð af þessum toga að við ætlumst til þess að þeir sem klára samninginn komi heim og berjist fyrir því að sú niðurstaða verði samþykkt á Íslandi. Ég trúi því ekki upp á hæstv. utanríkisráðherra að hann ætli að áskilja sér rétt til þess að skipta um skoðun eftir að hann kemur aftur heim. Hverjir eru þeir málsaðilar sem rætt er um í þingsályktunartillögunni? Erum við ekki öll sammála um hvers konar plagg við erum með í höndunum? Hér er lagt upp með það að þingið, Alþingi, álykti um að ríkisstjórnin fái umboð til þess að ganga til aðildarviðræðna. Hvernig má það þá vera að það standi í þessu sama skjali að málsaðilar, sem í fyrri drögum hétu reyndar stjórnvöld, áskilji sér rétt til að mæla með eða leggjast gegn samningnum? Hvaða málsaðila er verið að tala um?  Ég segi það alla vega fyrir mitt leyti að ég tel að það sé bara einn málsaðili í þessu máli og það er Alþingi. Það er bara Alþingi sem veitir hér umboð. Það er Alþingi sem ályktar. Það eru engir aðrir málsaðilar sem eiga aðkomu að málinu. Menn geta talað um að Pétur eða Páll úti í bæ áskilji sér rétt til að berjast gegn niðurstöðunni en það hefur ekkert með það að gera að hér ályktar Alþingi um hvort ríkisstjórnin eigi að fá umboð til að ganga til samningaviðræðna. Þetta er bara eitt af mörgum atriðum í þessari þingsályktunartillögu sem er til vitnis um hversu illa hefur verið staðið að henni og hversu illa málið er undirbúið. Það er þess vegna sem þingflokkar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hafa í dag lagt fram þingsályktunartillögu til þess að leiðbeina ríkisstjórninni um það hvernig mögulega væri hægt að búa málið þannig að hægt væri yfir höfuð að taka um það ákvörðun á Alþingi hvort að ríkisstjórnin fái umboð af þeim toga sem farið er fram á. En það er eitt sem ég hef áhyggjur af í því sambandi, málið hefur á sér það yfirbragð að þar séu loforð frá þingflokki og ráðherrum Vinstri grænna um að þingsályktunartillagan verði afgreidd eigi síðar en í júnímánuði, í síðasta lagi í byrjun júlí. Ef það er ekki grundvallarkrafa af hálfu ríkisstjórnarinnar að þingið klári málið á þessu sumarþingi óska ég eftir að það komi fram frá þeim sem að málinu standa. Ef menn meina eitthvað með því að til standi að eiga við það samráð, að skilgreina eigi þá hagsmuni sem þeir hyggjast verja og telja mikilvægasta í samskiptum við Evrópusambandið - og ég ætla ekki að fara að hafa langt mál um það vegna þess að þá væri ræðutími minn fljótur að brenna upp. Ef menn meina eitthvað með því að draga eigi upp ferlið í heild sinni - og ég tel reyndar, eins og kemur fram í þingsályktunartillögunni sem lögð var fram í morgun, að það sé skýlaus krafa og skýrt frá upphafi til enda hvernig menn ætli að standa að málum. Að mínu áliti þarf þingið að taka til umfjöllunar spurninguna um hvort fela eigi þjóðinni að taka ákvörðun um hvort leggja eigi af stað í þessa vegferð. En það eru fjölmörg önnur atriði sem ekki hafa fengist rædd á þinginu og er í engu vikið að í þessu plaggi. Hér er einungis farið fram á að þingið veiti utanríkisráðherra umboð til þess að hlaupa af stað með málið. Síðan verði bara ákveðið það sem skiptir máli í því samhengi eins og t.d. hvernig staðið verður að þjóðaratkvæðagreiðslu, hvaða þátttökukrafa verður gerð þar, hvernig fer með samninganefndina, hvernig fer með eftirlit og upplýsingagjöf til þingsins og þann kostnað sem menn leggja út í hér og síðast en ekki síst hvaða hagsmunir það eru sem menn hyggjast verja? Ég fer líka fram á, þegar utanríkisráðherra leggur fram þingsályktunartillögu um að það kunni að takast svo slæmir samningar við Evrópusambandið að hann hyggist berjast gegn niðurstöðunni, að hann geri miklu betur grein fyrir því en hann gerði í framsöguræðu sinni hvað er hættulegt í samningnum. Á hvaða sviðum samstarfs við Evrópusambandið liggja hætturnar? Er það á sviði sjávarútvegsmála? Er það vegna landbúnaðarins sem ráðherrann vék stuttlega að í máli sínu? Eða er það á einhverjum öðrum sviðum sem við verðum að gangast undir með dýpra samstarfi við Evrópusambandið, í öryggis- og varnarmálum eða einhverjum öðrum sviðum sem mér eru ókunn? Það sem ég sakna fyrst og fremst, þrátt fyrir allt sem ég hef sagt í þessu máli, er að það sé eitthvað, þó ekki væri nema ein setning, um að skynsamlegt sé að leggja af stað í þessa vegferð. Hvar er sannfæringin í þessu máli? Hvar er greinargerðin um að nú stöndum við Íslendingar á þeim tímamótum að það sé skynsamlegt fyrir okkur að auka samstarfið við Evrópusambandið? Að EES-samningurinn standi svo höllum fæti að ekki verði búið við hann til langrar framtíðar? Hvar er öll sannfæringin sem birtist alltaf þegar maður hitti sósíaldemókratana á norrænum vettvangi eða annars staðar á Evrópuþinginu um að Ísland eigi samleið með Evrópusambandsþjóðunum? Nei. Umræðan á Íslandi er ekki rædd á þeim forsendum eða keyrð áfram. Umræðan á Íslandi snýst bara um að við skulum að ganga í Evrópusambandið vegna þess þá fáum við evruna. Það er vegna þess að umræðan er á þessum nótum sem við eigum ekki að láta okkur koma það á óvart að í dagblöðum í Evrópusambandinu er vikið að því að Íslendingar séu nú bara að sækjast eftir aðild vegna þess að það henti þeim hagsmunalega í augnablikinu. Ég vænti þess að þingmenn Samfylkingarinnar stigi hér í pontu í dag og lýsi því yfir hvernig Ísland eigi augljósa samleið með Evrópusambandinu og málið eigi að fá jákvæða umfjöllun, að við Íslendingar eigum að staðfesta samning við Evrópusambandið vegna þess að Ísland eigi heima inni í Evrópusambandinu. Að við eigum að starfa hlið við hlið, hönd í hönd með þeim ríkjum sem þar hafa komið sér saman og skipa málum fyrir þjóðríkin. Hvar eru þessar ræður? Ég vænti þess að þær verði fluttar í dag en að ræður Samfylkingarinnar snúist ekki bara um evruna vegna þess að baki þessu máli hlýtur að búa einhver Evrópusambandshugsjón sem ekki einu sinni hæstv. utanríkisráðherra treystir sér til að opinbera í ræðustól áðan. Nei. Málið, eins og það er kynnt fyrir okkur, snýst um þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Tillaga um aðildarumsókn að Evrópusambandinu er lögð fram til þess að íslenska þjóðin fái tækifæri til að hafna eða samþykkja samning um aðild að sambandinu þegar hann liggur fyrir.“ Það er hugsjónin. Hún ristir ekki dýpra en þetta. Málið snýst eingöngu um að leggja það fyrir þjóðina. Það snýst ekkert um það að við eigum augljósa samleið með Evrópusambandinu. Það snýst ekkert um að EES-samningurinn sé kominn á vonarvöl og eigi sér enga framtíð. Virðulegi forseti. Það er ekki einu sinni minnst á það í greinargerðinni né er rökstuðningur fyrir því að við eigum að samþykkja að ganga til viðræðna við Evrópusambandið að við eigum í vandræðum með íslensku krónuna. Að það sé betra fyrir okkur að ganga í myntbandalag Evrópusambandsins en að halda áfram með sjálfstæða peningamálastefnu. Það er ekki neinn rökstuðningur í þá átt. Það er þess vegna sem ég sagði áðan að málið beri þess öll merki að hafa verið dregið út úr ráðherrum Vinstri grænna með glóandi töngum inn á þingið vegna þess að það er enginn sannfæringarkraftur sem fylgir málinu sjálfu. Það kom ekki einu sinni í framsöguræðu hæstv. utanríkisráðherra sem mestu skiptir, að ég tel, í hugum þeirra sem skipa sér í flokk með sósíaldemókrötum. En þeir eru auðvitað flestir þeirrar skoðunar að Evrópusambandið eigi að þróast í eitt risastórt sambandsríki í Evrópu sem fái til sín sífellt meiri og dýpri völd eins og þróunin hefur verið. Og ég vænti ræðna og rökstuðnings frá þingmönnum og ráðherrum Samfylkingarinnar - ég vænti þess að sjálfsögðu ekki frá þingmönnum eða ráðherrum Vinstri grænna - 

Frú forseti. Hv. þingmanni hefur orðið tíðrætt um þær brennandi tangir sem ég hef í farteski mínu og get notað til að svíða út skoðanir á fólki. Ég þyrfti nú heldur betur á þeim að halda núna til að reyna að svíða út úr formanni Sjálfstæðisflokksins snefil af skoðun á málinu. Í hans löngu ræðu kom ekki fram nein afstaða Sjálfstæðisflokksins. Þá kom ekki fram nein sannfæring hv. þingmanns. En hv. þingmaður hafði sannfæringu þegar hann skrifaði greinina „Endurreisn á nýjum grunni“ í Fréttablaðið. Þá sagði hv. þingmaður, með leyfi forseta: „Þær sérstöku aðstæður sem nú eru uppi kalla á að þjóðin öll taki í kjölfar aðildarviðræðna ákvörðun um þetta mikilvæga mál.“ Hann sagði líka, með leyfi forseta, að það gengi „gegn kjarna sjálfstæðisstefnunnar að flokkurinn leggi stein í götu slíkrar leiðar“. Hvers konar umskipti hafa orðið hér á, frú forseti? Hv. þingmaður ætti síðan að kynna sér betur hvernig samningar ganga fyrir sig. Það er ekki þannig að menn komi heim með tiltekinn samning. 

Virðulegi forseti. Það var ekki við öðru að búast en að hæstv. utanríkisráðherra mundi vitna í eitthvað annað en ég sagði í ræðustólnum. Þannig er með þetta mál að það er beinlínis gengið út frá því að sá sem lýkur samningi komi heim og áskilji sér rétt til að berjast gegn niðurstöðunni. Ef hæstv. utanríkisráðherra afsalar sér þeim rétti eru mér það tíðindi. Auðvitað er augljóst að það er ekki samstaða um þetta mál í ríkisstjórninni. Ég held að hæstv. utanríkisráðherra gæti t.d. spurt hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, eða eftir atvikum hæstv. umhverfisráðherra sem aðspurð var ekki tilbúin til að lýsa yfir stuðningi við þetta mál. Það er augljóst þegar málið er í þeim farvegi í ríkisstjórninni að það er lagt fram í ágreiningi.

Frú forseti. Það er ekkert óeðlilegt við það að ég vísi í ummæli hv. þm. Bjarna Benediktssonar utan þings. Hv. þingmaður hefur skrifað stefnumarkandi greinar. Þegar hann var í keppninni við hv. þm. Kristján Þór Júlíusson um leiðtogasæti í Sjálfstæðisflokknum byrjaði hann þá keppni á þeim grundvelli að hann væri Evrópusinni. Flokkurinn tók aðra afstöðu og hv. þingmaður virðist ekki hafa kjark eða sannfæringu til að fylgja sinni upphaflegu skoðun. Hann hefur sagt það manna skýrast að sú stefna sem hér er lögð fram, eða aðferðin sé hin rétta og hann hefur sagt að það væri gegn kjarna sjálfstæðisstefnunnar að fara ekki þessa leið. Svo kemur hann hingað og hefur einhverja allt aðra skoðun. Frú forseti. Við verðum í þessu efni að taka þrönga flokkshagsmuni og víkja þeim frá þegar hagsmunir eru svona stórir. Þetta eru hagsmunir allrar þjóðarinnar. Ég segi það alveg skýrt að ég vil eiga gott samstarf við alla flokka um þetta mál en til að það sé hægt þurfa menn auðvitað að hafa einhverjar skoðanir.  
            

Virðulegi forseti. Sá grundvallarmunur er á afstöðu okkar í Sjálfstæðisflokknum og flestra þeirra sem skipa sér í flokk með sósíaldemókrötum að við höfum byggt okkar afstöðu á hagsmunamati. Hafi það einhvern tíma vafist fyrir hæstv. utanríkisráðherra hef ég ávallt verið þeirrar skoðunar að hagsmunum okkar verði betur borgið utan Evrópusambandsins. Ég hef hins vegar sagt að stæðu menn rétt að málum væri mögulega hægt að fara í viðræður en það hefur einfaldlega ekki verið gert hér. Ég hélt að ég hefði komið því nægilega skýrt fram í framsöguræðu minni að það þingmál sem við erum að ræða hér og nú er illa undirbúið og illa ígrundað. Ríkisstjórnin hefur algerlega látið undir höfuð leggjast að leggja fram grundvöll að þessari ákvörðun sem nauðsynlegur er fyrir þingið. Þess vegna sáu þingmenn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks sig knúna til að leggja fram sérstakt þingmál og leiðbeina ríkisstjórninni um það 

Frú forseti. Ég hef lesið með athygli tillögu þingflokks Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins sem nú er runninn saman í einn og ég er að reyna að skilja hvernig það hafi gerst. Hér kom hv. þm. Siv Friðleifsdóttir og sagði að Framsókn vildi aðildarviðræður. Hér kom hv. þm. Bjarni Benediktsson og sagði að hagsmunum Íslands væri betur borgið utan en innan Evrópusambandsins. En hvað um það, tillagan liggur fyrir og menn hafa sameinast um undirbúninginn. Því spyr ég hv. þm. Bjarna Benediktsson, formann Sjálfstæðisflokksins, hvort 15 ára aðild Íslands að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, fjórfrelsið og innleiðing um 4.000 gerða í íslenska löggjöf sé á engan hátt undirbúningur eða gefi okkur hugmynd um það sem fram undan er í samningaviðræðum við Evrópusambandið.

Virðulegi forseti. Ég verð að svara þessari spurningu neitandi. Ég tel að í aðildarviðræðum séum við í raun og veru að ræða við Evrópusambandið um það að innleiða hér nýja kafla, nýja þætti, nýjar stoðir í Evrópusamstarfinu sem hafa ekkert með Evrópska efnahagssvæðið að gera. Ég hef hins vegar verið þeirrar skoðunar lengi að þingið hafi látið undir höfuð leggjast að framkvæma EES-samninginn af skynsemi og að þingið hefði átt að taka til sín miklu stærri hlut í undirbúningi þeirra ákvarðana sem teknar eru á vettvangi sameiginlegu nefndarinnar. Við megum sannarlega margt læra af því sem við höfum þurft að innleiða á grundvelli þess samnings en ég tel það í sjálfu sér alls ófullnægjandi undirbúning að inngöngu í Evrópusambandið eða aðildarviðræðum, þ.e. þá staðreynd eina að við erum á Evrópska efnahagssvæðinu.

Frú forseti. Hér erum við þingmaðurinn algerlega ósammála. Ekkert land í Evrópu á í raun styttri leið inn í Evrópusambandið en Ísland vegna aðildarinnar að EES. Ef ég man þetta rétt eru það 22 kaflar af þeim 35 sem um ræðir - það getur verið að skeiki einum eða tveimur - það er grundvallaratriði og það vita allir. Allir þingmenn sem koma undirbúnir til umræðunnar um það hvort leggja eigi inn umsóknina og fara í aðildarviðræður vita hvað út af stendur og um hvað þurfi að semja. Ég hygg að þingmenn séu líka í mun meira mæli sammála um þá hagsmuni sem þarf að verja en menn láta uppi við upphaf þessarar umræðu, væntanlega af flokkspólitískum hagsmunum, en þeir hagsmunir sem þarf að verja liggja 

Frú forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni um að við erum í miklu samstarfi við Evrópusambandið í gegnum EES-samninginn. Ég misskil e.t.v. spurningu hv. þingmanns en ég tel að sú staðreynd að við erum í því samstarfi geri ekki annað að verkum en það að leiðin er styttri, eins og hv. þingmaður sagði. Það er um færri atriði að semja í viðræðum við Evrópusambandið. Vera okkar á því svæði, Evrópska efnahagssvæðinu, gerir í sjálfu sér ekkert fyrir okkur í viðræðunum og undirbýr okkur ekkert sérstaklega undir viðræður um t.d. sjávarútvegsmálin. Ég vænti þess að hv. þingmaður komi upp í dag og geri grein fyrir því hvað er sérstaklega eftirsóknarvert fyrir okkur Íslendinga umfram það sem við höfum á grundvelli EES-samningsins. Mér hefur þótt það einkenna þann rökstuðning sem flestir þingmenn færa að þetta snúist þegar upp er staðið bara um gjaldmiðilinn.

Virðulegur forseti. Hv. þingmanni verður tíðrætt um heitar tangir en ég held að það sé eðlilegt að kalla eftir svörum hans við bæði greinaskrifum en ekki síður ræðuflutningi á Alþingi um málið. Í umræðum í framhaldi af greinaskrifunum í desember hrósaði ég hv. þingmanni sérstaklega fyrir þá forustu sem hann tók í umræðunum og einkanlega fyrir það viðhorf að mikilvægt væri fyrir þjóðarhagsmuni að rífa þetta mál upp úr flokkapólitíkinni, upp úr flokkadráttunum, fara í viðræðurnar, fá niðurstöðu og taka afstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu til þeirrar niðurstöðu. Þess vegna undrar mig að hv. þingmaður kalli eftir því að hér liggi fyrir hreinar flokkslínur og gagnrýni að hér gangi ekki allir í takt og séu ekki búnir að lýsa því yfir fyrir fram að þeir muni styðja niðurstöðuna þegar hún kemur. Ég hlýt þess vegna að spyrja, eftir þær umræður sem við hv. þingmaður áttum í þingsalnum í desember, hvort hann sé ekki örugglega enn þá þeirrar skoðunar að það eigi einmitt 

Virðulegi forseti. Ég hef ekki kallað eftir því að menn fylgdu sérstaklega flokkslínum í þessu máli. Ég hef ekki vikið orði að því í dag. Ég gerði einfaldlega athugasemd við það að utanríkismálaráðherra legði fram þingmál þar sem gengið er út frá því að hann, sá sem leiðir viðræðurnar við Evrópusambandið, geti barist gegn niðurstöðunni. Eða hvað er annars átt við þegar sagt er í þessari þingsályktunartillögu að málsaðilar áskilji sér rétt til að berjast gegn niðurstöðunni? Hvaða málsaðila er eiginlega verið að tala um? Mér er algerlega fyrirmunað að skilja það, eins og ég vék að í mínu fyrra máli. Ég áskil mér líka rétt, þrátt fyrir það sem ég hef sagt og skrifað, til að mótmæla því þegar menn koma með svo vanbúið mál, eins og það sem við erum að ræða í dag, til umræðu á þinginu. Þegar menn ætlast til þess að þingið taki ákvörðun á jafnveikum grunni og lagt er upp með áskil ég mér rétt til að mótmæla því.

Virðulegur forseti. Fyrir örfáum mánuðum, áður en hv. þingmaður var snúinn niður á landsfundi Sjálfstæðisflokksins með sjónarmið sín í Evrópumálum,  Hann sagði líka að hann sæi ekki hvers vegna ætti að halda tvær þjóðaratkvæðagreiðslur vegna þess að bestu aðstöðuna hefði þjóðin til að skera úr um í málinu þegar niðurstaða í samningunum lægi fyrir. 

Virðulegi forseti. Já, ég hef sagt að það voru einkum tvær ástæður til þess að Sjálfstæðisflokkurinn gerði rétt í því að fara að nýju yfir hagsmunamat sitt. Það eru breyttar pólitískar aðstæður, til að mynda eftir brotthvarf varnarliðsins, og það er sannarlega gjaldmiðillinn. Sannarlega hefur hann verið okkur til vandræða og ég hef margoft sagt að til lengri tíma kunni hann að reynast okkur fjötur um fót. Það er á þessum forsendum sem umræðan hefur átt sér stað innan Sjálfstæðisflokksins, á forsendum hagsmunamatsins. Það kann að vera að hv. þingmaður sé sömu skoðunar, að við eigum að keyra þetta mál áfram á ísköldu hagsmunamati. Sannarlega er úr vöndu að ráða. Það eru engir augljósir, einfaldir kostir sem okkur standa til boða. Ég hef engu að síður verið þeirrar skoðunar að ókostirnir við inngöngu í Evrópusambandið væru slíkir að mín sannfæring stæði til þess að okkur væri enn betur borgið utan. Varðandi það sem hv. þingmaður vísar stöðugt í að ég hafi sagt og skrifað stend ég við það allt saman.

Virðulegi forseti. Við skoðanabræðurnir, ég og hv. formaður Sjálfstæðisflokksins, hljótum að fagna því að hér sé komið fram mál í fyrsta sinn í þingsölum Alþingis þar sem lagt er til að sótt verði um aðild að Evrópusambandinu. Það er sögulegur dagur en það er líka sögulegur dagur að lagt er til að svo stórt mál gangi með þessum hætti til þings og þá til þjóðar. Það er ákaflega lýðræðisleg og vönduð málsmeðferð og því hljótum við formaður Sjálfstæðisflokksins líka að fagna. Þess vegna kom mér á óvart sú vandlæting sem kom fram í máli formannsins um innihaldið í texta tillögunnar þegar kjarninn er alveg skýr og í öðru lagi er málið að ganga til þingnefndar, utanríkismálanefndar, til meðferðar, úrvinnslu og væntanlega þá betrumbóta ef nefndin telur á því þurfa að halda, dýpri og ítarlegri greinargerðar o.s.frv. Þess vegna spyr ég hv. þingmann hvort hann fagni því ekki örugglega að þetta mál sé komið fram sem við töluðum báðir fyrir oft í ræðu og riti á Alþingi og utan Alþingis í fyrravetur 

Frú forseti. Ég held að ég og hv. þingmaður séum ósammála um kjarna þess máls sem hér er verið að ræða. Kjarni málsins er að farið er fram á það við þingið að afgreiða málið án þess að ríkisstjórnin geri grein fyrir þeim hagsmunum sem hún ætlar að verja, án þess að ljóst sé hver aðkoma þingsins á meðan á viðræðunum stendur skuli vera, án þess að fyrir liggi hvaða kostnaður hlýst af aðildarviðræðunum, án þess að gerð sé grein fyrir því hvaða stjórnarskrárbreytingar séu nauðsynlegar og hvenær þær eigi að eiga sér stað. Hagsmunaaðilum - ekki þinginu, nei, hagsmunaaðilum úti í bæ - verður falið að skilgreina samningsmarkmiðin og á þessum grundvelli á ráðherra Samfylkingarinnar, sem hefur nota bene engar athugasemdir við sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins, að fá umboð til að ganga til viðræðna og ljúka samningi við Evrópusambandið. Sá er kjarni þessa máls. 
            

Frú forseti. Það væri tilefni til vandlætingar og það væri tilefni til að gagnrýna málsmeðferð ef ríkisstjórn Íslands hefði ákveðið að senda fullbúna umsókn til Evrópusambandsins án þess að hún kæmi til ítarlegrar meðferðar hjá Alþingi Íslendinga. Hér kemur fram vönduð tillaga þar sem tíundaðir eru allir grundvallarhagsmunir Íslendinga í slíkum viðræðum en málið síðan sent til meðferðar á Alþingi Íslendinga. Utanríkismálanefnd getur með hvaða hætti sem er breytt málinu, dýpkað textann, útfært tillöguna mjög ítarlega þannig að þegar ríkisstjórn sækir síðan um aðild gerir hún það á sjálfsögðu á grunni þeirrar tillögu sem Alþingi Íslendinga og utanríkismálanefnd hefur ákveðið að gera skuli. Þetta er eins jákvæð og vönduð málsmeðferð og hugsast getur í svo gríðarlega stóru máli. Eftir hvernig málsmeðferð er þingmaðurinn að kalla? 

Frú forseti. Það er rangt hjá hv. þingmanni að Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur séu að leggja það til með þingsályktunartillögu sinni að sótt verði um aðild. Ég hvet hann til að lesa tillöguna. Auðvitað er hv. þingmanni ekki alvara þegar hann segir að hér liggi fyrir vönduð tillaga. Auðvitað er honum heldur ekki alvara þegar hann segir að í þessari tillögu séu skilgreindir skilmerkilega allir þeir grundvallarhagsmunir sem við þurfum að verja í viðræðunum. Eða er hv. þingmaður að segja að þá grundvallarhagsmuni sé hægt að tilgreina í 6–8 setningum eins og gert er í þessu skjali? Er hv. þingmaður að segja að allt talið um samráðið við hagsmunaaðilana og sú vandaða málsmeðferð sem á að fara fram á þinginu muni fæða af sér 5–6 stuttar setningar um þá hagsmuni sem þurfi að verja og þau sjónarmið sem þurfi að gæta að í viðræðum við Evrópusambandið? Auðvitað er hv. þingmanni ekki alvara með þessum málflutningi.

Forseti. Hér liggur fyrir þingsályktunartillaga sem hæstv. utanríkisráðherra hefur lagt fram og mælt fyrir um um að Alþingi feli ríkisstjórninni að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu og að að loknum viðræðum við sambandið verði haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um væntanlegan aðildarsamning. Tillagan er í sjálfu sér einföld í sniðum en hún varðar hins vegar ríka þjóðarhagsmuni. Tengsl okkar við Evrópusambandið vekja blendnar tilfinningar í hjörtum Íslendinga og því er afar mikilvægt að umræður um og vinnan við þetta þingmál verði yfirveguð og vönduð í alla staði og mun ég koma nánar inn á það síðar. Í athugasemdum við tillöguna eru reifuð ýmis sjónarmið sem hafa ber í huga og þar kemur fram að tillögunni sé ætlað að tryggja að íslenska þjóðin fái tækifæri til að hafna eða samþykkja samning um aðild að sambandinu. Enn fremur er þar undirstrikað að umsókn jafngildi ekki aðild og skýr fyrirvari er gerður þar sem málsaðilar áskilja sér rétt til að mæla með eða leggjast gegn samningnum ef og þegar þar að kemur. Það dylst engum að hér eru ríkir hagsmunir í húfi fyrir íslenska þjóð, hagsmunir sem sumir hverjir tala fyrir aðild að Evrópusambandinu og aðrir sem vega gegn henni. Öll sjónarmið eiga rétt á sér og við getum ekki leyft okkur að gera lítið úr andstæðum málsrökum og tilfinningum sem tengjast þessu máli. Meðal grundvallarhagsmuna sem tíundaðar eru í athugasemdum eru: Að tryggja forræði þjóðarinnar yfir vatns- og orkuauðlindum og ráðstöfun þeirra. Að tryggja forræði þjóðarinnar yfir fiskveiðiauðlindinni, sjálfbæra nýtingu auðlindarinnar og hlutdeild í deilistofnum og eins víðtækt forsvar í hagsmunagæslu í sjávarútvegi í alþjóðasamningum og hægt er. Að tryggja öflugan íslenskan landbúnað á grundvelli fæðuöryggis og matvælaöryggis. Að tryggja lýðræðislegan rétt til að stýra almannaþjónustu á félagslegum forsendum Að standa vörð um réttindi launafólks og vinnurétt. Að ná fram hagstæðu og vaxtarhvetjandi samkeppnis- og starfsumhverfi fyrir atvinnulíf á Íslandi um leið og sérstöðu vegna sérstakra aðstæðna er gætt. Öll þessi atriði skipta verulegu máli fyrir okkur Íslendinga og er hér þó ekki um tæmandi upptalningu að ræða. Verði þessi tillaga samþykkt tel ég einboðið að af Íslands hálfu verði hagsmunir og markmið okkar skilgreind frekar af hálfu stjórnvalda í nánu og víðtæku samráði við hagsmunaaðila og að sjálfsögðu við Alþingi. Þeirri hugmynd hefur verið hreyft í þingsályktunartillögu tveggja stjórnarandstöðuflokka að utanríkismálanefnd hafi umsjón með því starfi og að mínu viti er sjálfsagt að skoða þann möguleika þótt ég hallist frekar á þá sveif að það eigi að kjósa sérnefnd um Evrópumál eins og ég kem að síðar. Undanfarin 15 ár hefur Ísland verið aðili að samningum um hið Evrópska efnahagssvæði í gegnum aðild okkar að EFTA. Á þann hátt höfum við nú þegar fullgilt marga veigamikla þætti í gildandi sáttmálum, löggjöf og stefnumiðum Evrópusambandsins. Af þeim sökum eru þau sjónarmið hávær að nú sé einungis lokahnykkurinn eftir, full aðild að sambandinu. Enda þótt margir málaflokkar falli undir EES-samninginn má ekki gleymast að mjög þýðingarmiklir hlutar standa þar fyrir utan, svo sem sjávarútvegur og landbúnaður, skatta- og tollamál og ríkisfjármál, efnahags- og myntsamstarf, dómsmál, byggðamál og utanríkis- og öryggismál. Allt eru þetta afar umfangsmikil málasvið og aðild að Evrópusambandinu þýðir stóraukið framsal á innlendu valdi til yfirþjóðlegra stofnana. Um það verður varla deilt. Hitt er meira álitamál hvort ávinningurinn af aðild sé slíkur að hann vegi upp eða réttlæti yfirleitt slíkt valdaframsal. Vissulega er bent á að aðildarríki Evrópusambandsins eru nú orðin 27 og ekkert þeirra mun telja sig ósjálfstætt eða ófullvalda ríki vegna aðildarinnar. Ákvörðun af þessum toga er hins vegar þess eðlis að hana getur einungis þjóðin sjálf tekið. Og hún á að taka hana. Á undanförnum árum hafa margar nefndir og starfshópar unnið að Evrópumálum á vegum margra ríkisstjórna, á vegum stjórnmálaflokkanna, hagsmunaaðila o.s.frv. Þannig liggur fyrir mikil undirbúningsvinna og upplýsingasöfnun sem sjálfsagt er og eðlilegt að nýta í þeirri vinnu sem fram undan er. Það er einnig brýnt að mínu mati að umræðan um þessi mál verði ekki einskorðuð við hið pólitíska umhverfi heldur nái vítt og breitt um samfélagið. Stjórnmálaflokkarnir hafa mótað afstöðu sína til aðildar að Evrópusambandinu á landsfundum og flokksþingum, m.a. fyrr á þessu ári. Það er öllum ljóst að skoðanir um málið eru afar skiptar í flestum flokkum og kjósendahópnum. Afstaða fólk breytist frá einum tíma til annars og að sjálfsögðu geta ytri aðstæður eins og staða efnahagsmála haft sitt að segja um þróunina í skoðanakönnunum. Um nokkurt skeið hefur sú staða verið uppi að meiri hluti landsmanna virðist vilja að farið verði í aðildarviðræður á sama tíma og meiri hlutinn virðist jafnframt andvígur aðild. Þessi staðreynd á sér samsvörun í því sem segir í athugasemd með tillögunni, nefnilega að í aðildarumsókn felist ekki nauðsynlega jákvæð afstaða til aðildarinnar sjálfrar. Afstaðan til hennar ræðst af mörgum ólíkum þáttum sem margir hverjir eru ekki fyrirséðir fyrr en á hólminn er komið. Á vettvangi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur farið fram talsverð umræða um Evrópumálin og á vegum flokksins hafa verið haldnir margir fundir þar sem þau mál hafa verið skoðuð frá ólíkum hliðum. Stefna flokksins gagnvart aðild að sambandinu var mótuð strax í upphafi og hún hefur ekki breyst þann áratug sem flokkurinn hefur starfað. Vinstri hreyfingin – grænt framboð telur hagsmunum Íslands best borgið utan Evrópusambandsins. Stefna hins stjórnarflokksins, Samfylkingarinnar, hefur á hinn bóginn verið sú að Ísland ætti að ganga í Evrópusambandið. Þetta er öllum kunnugt. En þrátt fyrir andstöðu VG við aðild að Evrópusambandinu telur flokkurinn að þjóðin sjálf eigi að ráða örlögum sínum í þessu þýðingarmikla máli. Á landsfundi flokksins í mars sl. var samþykkt ályktun þar sem segir m.a., með leyfi forseta: „Vinstri hreyfingin – grænt framboð telur nú sem fyrr að hagsmunum Íslands sé best borgið utan Evrópusambandsins. Sjálfsagt er og brýnt að fram fari opin og lýðræðisleg umræða um samskipti Íslands og sambandsins. Landsfundur VG leggur áherslu á að aðild Íslands að ESB eigi að leiða til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Þannig lagði landsfundurinn áherslu á þrennt, í fyrsta lagi andstöðu flokksins við aðild að ESB, í öðru lagi mikilvægi opinnar og lýðræðislegrar umræðu um málið og í þriðja lagi að þjóðin sjálf leiddi málið til lykta. Sú tillaga sem hér liggur fyrir er að sjálfsögðu málamiðlun milli ólíkra sjónarmiða stjórnarflokkanna til málsins. Það er engin ástæða til að gera lítið úr því og það vita allir. Tillagan var einnig kynnt stjórnarandstöðuflokkunum sem höfðu tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. En þótt afstaða stjórnarflokkanna til aðildar sé ólík hafa þeir verið sammála um að vísa endanlegri ákvörðun í málinu til þjóðarinnar og aðrir flokkar hafa einnig ályktað um það með sama hætti. Sú tillaga sem stjórnarandstöðuflokkarnir Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur hafa hér lagt fram í dag virðist mér ganga út á hið sama. Á þessum grunni byggir sú tillaga sem hér er á dagskrá í dag. Um leið heldur hún til haga þeim þremur meginatriðum sem landsfundur VG samþykkti í málinu. Hún kveður á um þjóðaratkvæðagreiðslu, opna og lýðræðislega umræðu og upplýsingagjöf og að málsaðilar - þar með talið einstakir stjórnmálaflokkar þar sem formaður Sjálfstæðisflokksins var að spyrja hverjir þessir málsaðilar gætu verið - geti lagst gegn málinu þegar kemur að ákvörðun um aðild eða ekki aðild. Sá áskilnaður á vitanlega við um báða stjórnarflokkana og sama máli hlýtur að gegna um stjórnarandstöðuna. Það er beinlínis villandi og hálfsannleikur sem haldið er fram, reyndar í leiðara eins dagblaðanna í morgun, að aðeins annar stjórnarflokkurinn áskilji sér rétt til að leggjast gegn samningi um aðild að ESB. Enginn stjórnmálaflokkur getur fyrir fram lýst yfir skilmálalausum stuðningi við Evrópusambandsaðild. Þvert á móti hljóta allir flokkar að heita þjóðinni því óháð því í hvaða farveg þetta mál fer að halda utan um hagsmuni íslensku þjóðarinnar og íslensks samfélags og taka endanlega afstöðu til aðildarsamnings þegar fyrir liggur hvernig hann þjónar heildarhagsmunum Íslands. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna er með sama hætti fjallað um fyrirvarana en þar segir m.a. um þetta mál, með leyfi forseta: „Ákvörðun um aðild Íslands að Evrópusambandinu verði í höndum íslensku þjóðarinnar sem mun greiða atkvæði um samning í þjóðaratkvæðagreiðslu að loknum aðildarviðræðum. Utanríkisráðherra mun leggja fram á Alþingi tillögu um aðildarumsókn að Evrópusambandinu á vorþingi. Stuðningur stjórnvalda við samninginn þegar hann liggur fyrir er háður ýmsum fyrirvörum um niðurstöðuna út frá hagsmunum Íslendinga í sjávarútvegs-, landbúnaðar-, byggða- og gjaldmiðilsmálum, í umhverfis- og auðlindamálum og um almannaþjónustu. Víðtækt samráð verður á vettvangi Alþingis og við hagsmunaaðila um samningsmarkmið og umræðugrundvöll viðræðnanna. Flokkarnir eru sammála um að virða ólíkar áherslur hvors um sig gagnvart aðild að Evrópusambandinu og rétt þeirra til málflutnings og baráttu úti í samfélaginu í samræmi við afstöðu sína og hafa fyrirvara um samningsniðurstöðuna.“ Þetta er skýrt. Sú nálgun sem stjórnarflokkarnir hafa á þetta mál er um margt nýlunda í íslenskum stjórnmálum. Einhverjum kann að þykja sérkennilegt að samstarfsflokkar í ríkisstjórn skrifi sérstaklega um það í samstarfsyfirlýsingu sem þeir eru ósammála um en um leið er verið að styrkja þingræðið og lýðræðið í sessi. Þingið mun fjalla um og taka afstöðu til tillögunnar og verði hún samþykkt fer af stað ferli sem væntanlega endar í aðildarsamningi sem þjóðin mun taka af skarið um. Nú þegar hæstv. utanríkisráðherra hefur mælt fyrir þessari tillögu er hún komin í hendur Alþingis sem hefur það í hendi sér hver örlög hennar verða. Ég vil ekki draga fjöður yfir það að innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eru skiptar skoðanir um þessa leið. Margir innan okkar raða eru alfarið andvígir því að sótt verði um aðild að Evrópusambandinu á meðan aðrir telja að það sé rétt leið til að koma málinu í hendur þjóðarinnar. Bæði sjónarmiðin eiga rétt á sér og eiga að njóta virðingar og sannmælis og einstakir þingmenn flokksins áskilja sér að sjálfsögðu allan rétt til að greiða atkvæði um tillöguna eins og samviska þeirra býður þeim. Vonandi mun það reyndar eiga við um þingheim allan. Forseti. Þegar þessari umræðu lýkur verður tillögunni að öllum líkindum vísað til utanríkismálanefndar til meðferðar. Sem formaður nefndarinnar mun ég kappkosta að ná sem breiðastri samstöðu um verklag og vinnu í nefndinni um málið. Ég tel afar brýnt að sem flestum verði gert kleift að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við nefndina og að nefndin hafi tækifæri til að vinna vandlega úr umsögnum og skiptast á skoðunum og viðhorfum. Það mun ekki standa á mér að leita leiða til að sem flestir geti orðið samferða um afgreiðslu málsins þótt auðvitað sé ekki enn tímabært að fara frekar út í það. Fyrst verður nefndin að sjálfsögðu að fá málið til umfjöllunar og skoða umsagnir, ræða mismunandi leiðir og útfærslur, þar með talið kostnaðarmat sem hér var kallað eftir af hálfu formanns Sjálfstæðisflokksins. Í athugasemdum með tillögunni er vikið að því að stefnt skuli að því að setja á laggirnar sérstaka Evrópunefnd þingsins með fulltrúum allra stjórnmálaflokka sem fari með samskipti við viðræðunefnd vegna ESB. Utanríkismálanefnd mun þurfa að taka afstöðu til þessa og þá jafnframt að skilgreina hlutverk og ábyrgðarsvið þeirrar nefndar og hvernig hún muni starfa. Sjálfur tel ég einboðið að Evrópunefnd sem Alþingi kýs hafi víðtækt umboð, gegni mikilvægu hlutverki við skilgreiningu á samningsmarkmiðum og grundvallarhagsmunum og fylgist grannt með viðræðum, jafnvel þannig að nefndin hafi eða geti haft beina aðkomu að viðræðuferlinu sjálfu. Evrópunefnd á að mínu viti einnig að tryggja jafna og markvissa kynningu og upplýsingagjöf til þings og þjóðar í samvinnu við hagsmunaaðila og félagasamtök, ekki síst þeirra sem annars vegar styðja aðild Íslands að Evrópusambandinu og hins vegar þeirra sem mæla gegn inngöngu Íslands í sambandið. Við Íslendingar glímum nú við margvíslega erfiðleika og á slíkum tímum er hætt við að margir leiti að einföldum og skjótvirkum lausnum. Þær eru því miður ekki til. Við munum á næstu vikum og mánuðum þurfa að taka þungbærar en óhjákvæmilegar ákvarðanir í því augnamiði að vinna okkur í gegnum efnahagsófarirnar og afleiðingar hagstjórnarmistaka undanfarinna margra ára. Það eru stóru verkefnin í íslenskum stjórnmálum um þessar mundir og það er einkar brýnt að þjóðin standi saman við þær kringumstæður. Einmitt á þeim tímum er knýjandi hlutverk forustumanna í stjórnmálum að vinna að slíkri samheldni meðal þjóðarinnar og þá fyrst reynir á úr hverju menn eru gerðir. Nú ætla ég að leyfa mér, virðulegi forseti, að vitna í þingsetningarræðu í vor. Samheldnin var forseta Íslands hugleikin við setningu Alþingis en þá vék hann að umræðu um Evrópusambandið og minnti m.a. á þann klofning meðal þjóðarinnar sem ágreiningur um tengsl okkar við önnur ríki orsakaði á sínum tíma og hvatti til þess að öll meðferð málsins nú yrði með þeim hætti að sem flestir yrðu sáttir. Síðan sagði forsetinn, með leyfi forseta: „Rökin bæði með og á móti eru svo efnisrík að sérhverjum ber að virða málflutning hinna, gæta hófs, viðurkenna að málið snertir svo sögu, sjálfsvitund og framtíðarsýn Íslendinga að strengir röksemda og heitra kennda munu ætíð hljóma í senn. Við þurfum öll að hafa í huga, hvaða stöðu sem við gegnum eða hver sem afstaðan er til aðildar, að í þessum efnum er það þjóðin sem ræður. Okkar skylda er fyrst og fremst að búa málið vel í hennar dóm, að forðast eftir fremsta megni að úrslitin skilji eftir djúpstæða gjá.“ Ég tel einmitt, frú forseti, mikilvægt að við stöndum með þessum hætti að þessu máli sem hér er til umfjöllunar. Það mál sem við erum að ræða hér í dag snýst ekki síst um það hvort við höfum til að bera lýðræðislegan þroska til að takast á við þetta viðfangsefni og sættast á þá niðurstöðu sem þingræðið og lýðræðið leiðir til. Þar er enginn undanskilinn.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu nema öll ræðan var í núinu. Það er nútíðin sem menn fjalla um og ekkert annað. Hann fjallaði ekkert um framtíðina svo að ég tali ekki um fjarlæga framtíð. Þá er ég að tala um 50 eða 100 ár, eins og ég hef nefnt áður. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvernig sér hann Ísland inni í Evrópusambandinu eftir 50 eða 100 ár? Hann var heldur ekki á móti. Hann kom heldur ekki með beina afstöðu gegn því að ganga inn í Evrópusambandið. Ábyrgð hv. þingmanna Vinstri grænna er mjög mikil á því að veita þessu máli brautargengi á Alþingi. Ég vil spyrja hv. þingmann: Ef hann kaupir hús og búnar eru til væntingar um að hann geti flutt inn í húsið en síðan kemur í ljós þegar hann á að fara að kaupa húsið að hann á að borga fullt verð. Hann eignast það ekki, hann leigir það bara. Hvernig mundi hv. þingmaður taka afstöðu í slíku dæmi? Hann er jú fluttur inn og hvað ætlar hann að gera?

Frú forseti. Ég mun ekki taka þátt í samjöfnuði þingmannsins á því að kaupa hús annars vegar og ganga í Evrópusambandið hins vegar. Mér finnst þessi samlíking ekki gáfuleg. Það sem ég vil segja um það sem þingmaðurinn kom inn á þegar hann ræddi um framtíðina og spurði hvernig ég sjái framtíðina fyrir mér - hann gerir athugasemd við að ræða mín hafi fyrst og fremst verið í núinu - vil ég eingöngu segja þetta: Við erum að ræða um hvort Alþingi ætlar að veita ríkisstjórninni umboð til þess að ganga til viðræðna við Evrópusambandið um aðild á tilteknum forsendum og að láta síðan ákvörðun þar að lútandi vera í höndum íslensku þjóðarinnar. Það er sú framtíðarsýn sem ég hef, að þjóðin sjálf taki ákvörðun um það hver örlög hennar verða í þessu máli í núinu og til framtíðar.

Frú forseti. Þegar hæstv. utanríkisráðherra, því að það er hann sem fer með málið samkvæmt stjórnarskránni, það er hann sem semur og enginn annar, er búinn að gera einhvern samning um fá undanþágur í sjávarútvegi til 15 ára um að Íslendingar megi borða hákarl í 10 ár eða eitthvað því um líkt, leggur hann ákveðinn samning fyrir þjóðina. Þá verður sagt: Takið þið þennan samning eða ekki. Takið þið þennan samning af því að hann er lausn á dæminu. Þið fáið ekki allar þær töfralausnir sem við höfum bent á, allt þetta góða, lækkaða vexti, lækkað verðlag, atvinnutryggingu og ég veit ekki hvað og hvað. Þá standa menn einmitt í þeim sporum sem Vinstri grænir þykjast vera á móti og hugsa að allir samþykki þetta af því að þeir fá ekkert annað. Það er þessi hætta, það er þessi samningstækni, það er þetta trix sem Vinstri grænir hafa fallið á á prófinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðisræðu. Þar talaði hann sérstaklega um að það skipti máli að umræðan væri yfirveguð og vönduð. Það sem hann var að lýsa var einfaldlega þetta: Við erum alveg út og suður, ríkisstjórnarflokkarnir, í þessu máli og það sem við ætlum að gera er að setja það yfir í þingið. Allt í góðu. Ef hv. þingmaður er samkvæmur sjálfum sér hlýtur hann að hafa ansi mikið svigrúm í þinginu núna. Það er alveg augljóst að þegar við berum saman þessar tvær þingsályktunartillögur, annars vegar frá Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum og hins vegar frá ríkisstjórninni að hv. þingmaður talar fyrir þingsályktunartillögu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það komi þá ekki til greina, af því að hann kallar eftir því að þingmenn séu óbundnir, að hann, eins og aðrir þingmenn Vinstri grænna, styðji þingsályktunartillögu Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks.

Frú forseti. Hæstv. utanríkisráðherra hefur mælt fyrir þingsályktunartillögu um aðildarviðræður að Evrópusambandinu og ég hef stutt það, ég studdi að sú tillaga yrði lögð fram.  Mér finnst eins og Sjálfstæðisflokkurinn sé dálítið að kalla eftir gömlum tíma, nefnilega þeim að þingið sé stimpilpúði fyrir framkvæmdarvaldið.  Það sem ég er að segja er að mér finnst hér vera kallað eftir því að þingið eigi að vera stimpilpúði fyrir framkvæmdarvaldið. Það er ekki þannig sem við viljum vinna þetta mál. Ég hef sagt að ég vil efna til mikils og góðs samráðs við stjórnarandstöðuflokkana og ég hef reyndar þegar lagt drög að því að gera það þótt sumir hafi ekki séð sér fært 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er ekki enn þá búinn að svara því hvort það komi til greina að hans áliti að styðja mál Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Allir sem hlustuðu á málflutning hv. þingmanns geta ekki komast að annarri niðurstöðu en að hann sé efnislega alveg sammála þeim. Hv. þingmaður segir: Hættum þessu flokkakarpi. Nú eru allir óbundnir, þannig styrkjum við þingræðið. Það er mjög eðlilegt að hv. þingmaður sem og aðrir þingmenn Vinstri grænna svari því í það minnsta hvort það eigi þá við um bæði málin. Þegar vinstri grænir voru snúnir niður í Evrópusambandsmálinu, fólst þá það í því að menn væru bara bundnir við þingmál utanríkisráðherra? Hv. þingmaður verður að svara þessu. Kemur það til greina? Er hann jafnóbundinn varðandi mál Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins eins og hann fer fram á að aðrir séu varðandi mál hæstv. utanríkisráðherra?

Frú forseti. Þessari spurningu má að sjálfsögðu snúa upp á fyrirspyrjanda sjálfan.  Ég tel að komi þessi tillaga til umræðu og verði vísað til utanríkismálanefndar muni hún fá efnislega meðferð. Ég hef sagt: Ég vil gjarnan vinna að sem breiðastri samstöðu.  
            

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir virði ræðutímann.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega umræðu áðan, 

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að ákveði Alþingi að farið verði í viðræður við Evrópusambandið sé mikilvægt að við vitum og gerum okkur glögga grein fyrir því um hvað við ætlum að ræða við Evrópusambandið.  Ég fæ ekki séð að í tillögu stjórnarandstöðuflokkanna tveggja sé í grundvallaratriðum verið að leggja upp með annað vinnulag. Það er að einhverju leyti frábrugðið en ég tel alls ekki útilokað að þau sjónarmið sem hér koma fram 

Virðulegi forseti. Mér finnst það út af fyrir sig ekki mikil speki að við þurfum að vita það áður en við fljúgum út til Brussel um hvað við ætlum að semja. Það var það sem hv. þingmaður sagði í raun og veru. Hann sagði að við þyrftum eitthvað að vita í okkar haus um hvað við ætluðum að semja áður en við stigjum upp í flugvélina á leið til Brussel. Það sem ég spurði hv. þingmann um var einfaldlega þetta: Telur hv. þingmaður ekki, með skírskotun til þess að hann hefur auðvitað miklar efasemdir um aðild okkar að Evrópusambandinu, að það væri skynsamlegra fyrir okkur að gera okkur betur grein fyrir þessu máli áður en við tökum ákvörðun um það á hv. Alþingi hvort við ætlum að leggja upp í þessa vegferð? Mér finnst eins og hv. þingmaður sé svolítið að reyna að skauta fram hjá því og það er auðvitað af eðlilegum ástæðum. Hv. þingmaður er fulltrúi stjórnmálaflokks sem er á móti aðild að Evrópusambandinu. Það hefur greinilega komið fram og það vitum við. En ég ítreka þessa spurningu til hv. þingmanns: Telur hann ekki skynsamlegra að þessir hlutir séu betur skýrðir áður en Alþingi tekur um þetta ákvörðun, að það sé gert með vandaðri greinargerð sem allir sjá að verður ekki unnin 

Virðulegi forseti. Ég tel skynsamlegt að Alþingi marki stefnu í þessu máli, taki ákvörðun um hvort það vill að farið verði í viðræður við Evrópusambandið eða ekki. Á grundvelli þeirrar niðurstöðu, verði það niðurstaða Alþingis að fara eigi í viðræður við Evrópusambandið, er mjög mikilvægt að við skilgreinum vel samningsmarkmið okkar fyrir viðræðurnar á ýmsum sviðum, eins og kemur fram í tillögu til þingsályktunar sem hæstv. utanríkisráðherra hefur mælt fyrir þar sem segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Víðtækt samráð verður haft við hagsmunaaðila um samningsmarkmið fyrir viðræðurnar á ýmsum sviðum, svo sem sjávarútvegs-, landbúnaðar- og byggðamála, á sviði almannaþjónustu, umhverfis- og jafnréttismála og gjaldmiðilsmála, og leitast við að ná sem breiðastri samstöðu um umræðugrundvöll viðræðnanna.“ Ég tel að það sé skynsamlegt að standa að málum með þessum hætti. Alþingi taki ákvörðun um það hvort það telur rétt að leggja af stað í þennan leiðangur. Verði það niðurstaðan förum við í frekari vinnu við að skapa sem allra breiðasta samstöðu og sátt um þau markmið sem við viljum setja okkur 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem vakti upp fleiri spurningar en hún svaraði. Fyrsta spurning mín til þingmannsins er að honum var tíðrætt um lýðræðið, að þjóðin sjálf eigi að taka afstöðu til örlaga sinna. Við viljum spyrja þingmanninn um afstöðu hans til tvöfaldrar atkvæðagreiðslu sem mig rámar í að hann hafi einhvern tíma verið fylgjandi. Í öðru lagi talaði þingmaðurinn mikið um að þetta væri tillaga sem væri málamiðlun milli stjórnarflokkanna en í mínum huga er þetta hrein og klár stefna Samfylkingarinnar. Þá vil ég spyrja þingmanninn hvað í þessari tillögu er málamiðlun af hálfu Vinstri grænna og þætti mér vænt um að þingmaðurinn hlustaði á spurningar mínar. Í þriðja lagi vakti formaður Sjálfstæðisflokksins áðan máls á því hvort um það hafi verið samið milli stjórnarflokkanna að koma umsókn um aðild Íslands að Evrópusambandinu 

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessar spurningar. Fyrst vil ég segja um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu að það er atriði sem margir hafa viðrað, að það gæti verið skynsamlegt að efna til sérstakrar atkvæðagreiðslu fyrst. Í þingræðu fyrir sennilega hálfu öðru ári síðan viðraði ég það hvort það gæti verið skynsamleg leið. Við höfum rætt það á vettvangi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs en það hefur ekki verið niðurstaða okkar að leggja til að sú leið verði farin. Varðandi málamiðlun. Já, ég sagði að um væri að ræða málamiðlun á milli sjónarmiða stjórnarflokkanna.  Í þriðja lagi varðandi umsókn fyrir júnífrest. Þessi tillaga er komin fram til þingsins og það er í höndum þingsins sjálfs og þeirrar nefndar sem fær málið til meðferðar að ákveða hversu langan tíma hún þarf til umfjöllunar. 

Virðulegur forseti. Svo það sé rétt skilið hjá mér, er þá enginn samningur í gildi milli Samfylkingar og Vinstri grænna um að ljúka þessu máli þannig að umsóknin komi til Evrópusambandsins fyrir júnílok? Ég vil biðja þingmanninn að svara því annaðhvort með jái eða neii. Varðandi tvöföldu atkvæðagreiðsluna veit ég hver skoðun Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er en ég mundi gjarnan vilja fá að vita skoðun þingmannsins og spyr því í kjölfarið: Væri það ekki einmitt málamiðlun á milli stjórnarflokkanna að setja málið í þann lýðræðislega farveg að þjóðin fái að skera úr um hvort hún vill yfir höfuð fara í viðræður eða ekki? Ég skil ekki alveg hvaða sjónarmið Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa náðst fram í þessari málamiðlun vegna þess að daginn fyrir kosningar sagði formaður flokksins í sjónvarpi að hann væri andvígur umsókn, það ætti alls ekki að sækja um í sumar, ef ég man rétt. 

Frú forseti. Ég tel mig hafa svarað þessu með tvöföldu þjóðaratkvæðagreiðsluna. Ég hef lýst því sjálfur að það er leið sem ég tel að gjarnan hefði mátt skoða. Ég hef aldrei lýst því yfir að ég væri afdráttarlaust þeirrar skoðunar að hana ætti að fara en hún er að sjálfsögðu ein af þeim aðferðum sem menn geta hugsað sér. En það hefur ekki verið niðurstaðan í mínum flokki að leggja til að sú leið væri farin, því svaraði ég. Í öðru lagi, varðandi umsóknartímafrestinn, hefur mér vitanlega ekkert verið ákveðið um hann annað en að leggja þessar tillögu fram á Alþingi í lok maí. Hún fer til umfjöllunar á vettvangi utanríkismálanefndar. Það er væntanlega á forræði nefndarinnar að ákveða hversu langan tíma hún telur hæfilegan til að fjalla um þetta mál. Ég sé fyrir mér og hef kynnt ákveðnar hugmyndir um það fyrir ýmsum úr stjórnarandstöðunni að við tækjum júnímánuð til umfjöllunar um málið. 

Frú forseti. Eru ráðherrar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs enn þá ófundnir? Eru þeir kannski með slökkt á símunum í sumarbústað með dregið fyrir gluggana? 

Forseti getur upplýst að æðimargir ráðherrar eru í húsi þótt þeir sitji ekki á ráðherrabekkjum. Hæstv. umhverfisráðherra þurfti að hverfa á braut til fundar í umhverfisráðuneytinu en kemur til baka að loknum þeim fundi. Hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, hæstv. viðskiptaráðherra og hæstv. dómsmálaráðherra eru í húsi.

Frú forseti. Hér hefur mikið verið rætt um mikilvægi þess að ná sátt og samstöðu í þessu máli. Þessi ríkisstjórn hefur reyndar frá því að hún var mynduð mikið talað um að við þyrftum að beita okkur í þinginu fyrir breyttum vinnubrögðum og leggja gríðarlega áherslu á sátt og samvinnu í öllum málum. En þó hefur í þessu máli sérstaklega verið lögð gríðarlega mikil áhersla á að ná sem víðtækastri sátt og að vinna hlutina saman. Eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson nefndi áðan lagði forseti Íslands mikla áherslu á það á þingsetningardaginn. Það er þess vegna dálítið sérkennilegt að hér er lagt upp með sátt sem á að vera þess eðlis að fyrst sé ákvörðun tekin og svo séu hlutirnir ræddir. Reyndar var málflutningur hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar þess eðlis að ég var sammála nánast öllu sem hann sagði, enda var hann að langmestu leyti í samræmi við þingsályktunartillögu stjórnarandstöðunnar í þessu Evrópumáli. Svo má geta þess líka sem hæstv. utanríkisráðherra sagði um tillögu stjórnarandstöðunnar, hann fjallaði heilmikið um hana og talaði mjög vel um hana svo ég velti því fyrir mér hvort ekki væri ráð til að ná sátt og samstöðu um þessa tillögu, sem hæstv. utanríkisráðherra tekur svona ljómandi vel í, að við ræddum hana og hættum að spá í stjórnartillöguna. Ráðherrann heldur því fram að þetta sé nokkurn veginn það sama en sé það skoðun hans, getur hann þá ekki bara fallist á það í nafni sáttar og samstöðu að við ræðum tillögu stjórnarandstöðunnar og sjáum hvort við getum ekki náð saman um hana? Til þess er þessi tillaga lögð fram, að reyna að ná sátt, rétta fram útrétta sáttarhönd í þessu máli því að þetta er gríðarlega mikilvægt mál og áríðandi að menn reyni að komast að einhverri sameiginlegri niðurstöðu, a.m.k. að ræða meginefni málsins áður en ákvörðunin er tekin. Það er grundvallarmunurinn á þessum tveimur tillögum. Þó að hæstv. utanríkisráðherra hafi haldið því fram að á þessum tveimur tillögum sé enginn reginmunur, er á þeim býsna stór munur: Önnur tillagan gerir ráð fyrir að ákvörðun sé tekin fyrst og svo ræði menn forsendur ákvörðunarinnar en hin tillagan gerir ráð fyrir öfugri röð sem ég hallast að því að sé betri röð, þ.e. að ræða tillöguna fyrst og taka svo ákvörðun. Reyndar er annar stór munur á þessum tillögum og hann varðar niðurstöðuna þó að hún liggi ekki endanlega fyrir. Ljóst er að sú niðurstaða sem stefnt er að með þingsályktunartillögu stjórnarinnar eða Samfylkingarinnar er sú að Samfylkingunni, hæstv. utanríkisráðherra og hans mönnum verði einum falið umboð til að fara í viðræður við Evrópusambandið. Hvernig kemur það heim og saman þegar menn tala um mikilvægi þess að vinna hlutina með þinginu, að við gerum þetta öll saman, þingræðið ráði og hinar ólíku skoðanir á þingi, að menn ætlast til þess að einn flokkur með mjög afdráttarlausar skoðanir á málinu fái umboð til að fylgja því eftir? Það er ekki með nokkru móti hægt fyrir þingið að sætta sig við að aðeins einn flokkur, Samfylkingin, fari með umboð þessa máls. Enda held ég að það væri ekki sérstaklega æskilegt fyrir þjóðina að einungis Samfylkingin færi í viðræður við Evrópusambandið vegna þess að sá flokkur hefur talað þannig um Evrópusambandið á undanförnum vikum, mánuðum og árum að samningsstaðan er ekki sérstaklega sterk. Samfylkingin er ekki í stöðu til annars en samþykkja hvað svo sem Evrópusambandið mundi rétta henni. Ef Evrópusambandið segði við Samfylkinguna: Takið þessu eða þið fáið ekki neitt, hvernig ætlar Samfylkingin að bregðast við því? Ætlar hún að koma heim og segja: „Við náðum ekki samningi. Lausnir allra vandamála þjóðarinnar brugðust. Við höfum ekki neitt“? Ætlar Samfylkingin að koma heim samningslaus og segja að allur málflutningur hennar undanfarna mánuði, jafnvel undanfarin ár, hafi verið til einskis vegna þess að ekki hafi verið hægt að ná samningum við Evrópusambandið? Nei, Samfylkingin mundi aldrei segja það. Samfylkingin er ekki í stöðu til annars en að taka því sem að henni væri rétt í Brussel. Þar af leiðandi held ég að það væri æskilegt fyrir okkur öll, fyrir Samfylkinguna líka, að breiðari hópur stæði að baki hugsanlegum aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Hvað svo með hvernig þetta birtist út á við? Nú er flokkur hæstv. utanríkisráðherra vel að sér í almannatengslamálum, pólitískum spuna og slíku. 

Það eru fleiri.

Við skulum, hæstv. ráðherra, taka þá umræðu síðar. Ég kvíði því ekki að ræða það við þig. Ég held að menn greini ekkert á um að Samfylkingin er mjög áhugasöm um pólitíska „spunataktík“ og beiti henni óspart. Þar af leiðandi tel ég Samfylkinguna vel til þess færa að velta fyrir sér hvernig það muni birtast nú þegar gríðarlega mikið hefur verið fjallað um Ísland í fjölmiðlum um alla Evrópu og raunar um allan heim mánuðum saman en alltaf um eitt atriði, um að Ísland sé í rauninni á hausnum, hér sé skelfingarástand. Svo kemur frétt um að Íslendingar hafi skilað inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Þeir hafi reyndar ekki verið búnir að finna út úr því hvernig þeir ætluðu að leysa úr atvinnuleysisvandanum hjá sér, þeir séu á hausnum og þar fram eftir götunum en þeir ætli að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það sé gert vegna þess að flokkurinn sem fer með aðildarviðræðurnar sé búinn að útskýra það fyrir þjóðinni að það sé okkar eina von. Evrópusambandið sé svona nokkurs konar björgunarfélag sem þurfi að bjarga okkur úr því ástandi sem við erum í. Hvernig telur Samfylkingin, sem hefur mikla þekkingu á almannatengslamálum, að þetta muni birtast? Reyndar erum við þegar farin að sjá hvernig þetta mun birtast ef við gerum þetta með þessum hætti. Til að mynda er raunar hæðst að Íslendingum í þýsku útgáfunni af The Financial Times fyrir að vilja nú sækja um aðild að Evrópusambandinu vegna þess að þeir séu komnir í þrot að öllu öðru leyti. Það er ekki mikil reisn yfir því að nálgast Evrópusambandið með þessum hætti. Hvar er sjálfsvirðingin? Hvar er sæmdin? Hvar er sú hugsun að við þurfum að fara í viðræður við Evrópusambandið eða ætlum að gera það sem sjálfstæð þjóð sem er búin að hugsa málið til enda, búin að hugsa með sér hvernig hún ætli að taka til heima hjá sér fyrst og hvað hún hafi fram að færa gagnvart Evrópusambandinu, hvað hún er tilbúin að semja um? Hvaða reisn er yfir því að utanríkisráðherra kroti á miða SOS og sendi hann í hraðpósti til Brussel? Það skiptir máli hvernig við nálgumst Evrópusambandið og það skiptir máli hvort sem við erum fylgjendur aðildar eða ekki. Ef við gerum það eins og lagt er upp með í tillögu Samfylkingarinnar þýðir síðan ekkert að ætla einhvern tíma seinna eftir nokkur ár að fara aftur í aðildarviðræður við Evrópusambandið eftir að þessu hefur verið klúðrað. Í rauninni er ákveðin hætta á því ef þessari leið yrði fylgt að taka ákvörðun um það núna, að ræða síðan málin á meðan Samfylkingin ræðir við félaga sína úti í Brussel, að það mundi ekki enda með aðild að Evrópusambandinu heldur áframhaldandi niðurlægingarferli fyrir Ísland. Þar af leiðandi skulum við sammælast um það sem ríkisstjórnin hefur talað svo mikið fyrir, að fara þessa hefðbundnu leið að ná sátt og samstöðu, ræða málin fyrst áður en við tökum ákvörðun. Það gagnast okkur öllum. Það gagnast hæstv. utanríkisráðherra og það gagnast Samfylkingunni líka. Og þó að hæstv. utanríkisráðherra hafi lagt sig fram um að túlka stefnu annarra flokka er ég hræddur um að það sé alveg tilefni til þess - við getum gert það á kaffistofunni á eftir svo tímanum sé ekki öllum varið í það - að ég fari yfir stefnu Framsóknarflokksins með stefnu hæstv. utanríkisráðherra. Reyndar mundi ég vilja gera orð hv. þm. Vinstri grænna, Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, óbeint að mínum í þessu máli og biðja hæstv. ráðherra fyrir alla muni að tala fyrir sinn flokk í Evrópumálunum en ekki fyrir aðra. Af því að menn eru svo mikið farnir að vitna í það sem skrifað hefur verið og sagt í gegnum tíðina tel ég alveg tilefni til þess líka að vitna í einn af þingmönnum Samfylkingarinnar, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, sem á þeim tíma var hæstv. viðskiptaráðherra. Hann sagði þann 17. júlí í fyrra, með leyfi forseta: „Stór skref verða ekki stigin í Evrópumálunum nema um þau skapist breið samstaða á vettvangi stjórnmálanna og í samfélaginu öllu.“ Ég tek undir hvert orð hjá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni og út á það gengur þingsályktunartillaga stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Þetta er framrétt sáttarhönd til að ná breiðri sátt og samstöðu um málið sem við hljótum öll að geta verið sammála um að sé eðlilegt fyrsta skref í svona gríðarlega stóru hagsmunamáli.

Frú forseti. Þetta rifjaði upp blíðar endurminningar úr iðnaðarráðuneytinu en ég er hér sem utanríkisráðherra. Ég kem fyrst og fremst til þess að þakka hv. þingmanni og formanni Framsóknarflokksins, Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, fyrir þessa ræðu. Ég er honum þakklátur fyrir þær leiðbeiningar sem hann veitti mér um spuna, hann er vafalaust miklu færari í þeim efnum en aumur ég þrátt fyrir langa setu á þingi. Mér finnst hins vegar að ræða hans öll hafi verið ofin þeim þræði að hann vill ná breiðri samstöðu um þetta mál og mér finnst á honum að hann telji að það sé hugsanlega hægt. Ég er auðvitað sannfærður um það, án þess að vilja túlka of mikið stefnu Framsóknarflokksins þó að ég hafi grandlesið hana, að það séu miklir möguleikar á því. Það var eitt sem hv. þingmaður nefndi sérstaklega, hann taldi að það væri ekki rétt að einn flokkur færi með þessa samninga. Það er ekki ætlunin. Ég er, eins og ég sagði hér fyrr í dag, reiðubúinn til þess að hlusta á allt það sem þingið hefur að segja í þessum efnum og ég mun fara eftir því sem þingið vill, það er ekkert 

Frú forseti. Ég tók eftir því að formaður Framsóknarflokksins vill gjarnan ná breiðri og góðri samstöðu í þessu máli og ég ítreka það sem ég sagði áðan að það er fullur vilji til þess og vonandi er hægt að vinna málið með þeim hætti. Ég velti hins vegar fyrir mér hvort formanni Framsóknarflokksins hafi verið alvara þegar hann fjallar um að það komi ekki til álita að einn flokkur, þ.e. Samfylkingin, fari með samningsumboð Íslands. Hefur nokkrum dottið það í hug nokkurn tíma að samningsumboð Íslands yrði falið einum stjórnmálaflokki? Það mun aldrei verða svoleiðis.  Að sjálfsögðu getur samningsumboð Íslands, ef til kemur, aldrei verið í höndum einhverrar flokksskrifstofu úti í bæ,  
            

Frú forseti. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, þetta var fróðlegt. Ber að skilja orð hv. þingmanns sem svo að Vinstri hreyfingin – grænt framboð ætli að vera með í aðildarviðræðum við Evrópusambandið? Ef sú er raunin, ef Vinstri hreyfingin – grænt framboð ætlar að vera fullur þátttakandi í því, eru það ný tíðindi og væri mjög fróðlegt fyrir þingheim að heyra þau.

Frú forseti. Mér heyrðist í ræðu formanns Framsóknarflokksins áðan að hann væri að leita eftir breiðri samstöðu þannig að það mætti skilja hann þannig að Framsóknarflokkurinn vildi gjarnan vera með í þessu ferli, eða hvað? 
             Menn verða að gera sér grein fyrir stjórnskipuninni í þessu máli. Það er auðvitað ekki þannig að einstakir stjórnmálaflokkar, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, fari með samningsumboðið. Það er hjá framkvæmdarvaldinu og framkvæmdarvaldið starfar í umboð löggjafarvaldsins. Þannig er hin íslenska stjórnskipun. Það er því auðvitað ekki þannig að þó að einhver tiltekinn ráðherra, utanríkisráðherra í þessu tilfelli, komi úr tilteknum stjórnmálaflokki og annist framkvæmdina fyrir hönd framkvæmdarvalds, sé samningsumboðið hjá þeim sama stjórnmálaflokki og viðkomandi ráðherra kemur úr, alls ekki. 

Frú forseti. Þessar skýringar hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar hljómuðu nokkuð „teknókratískt“. Ég velti því fyrir mér hvort þingmaðurinn er í réttum flokki 

Frú forseti. Í afar efnismikilli og fróðlegri ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar um þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir hjó ég sérstaklega eftir einu atriði sem mig langar til að inna hann betur eftir af því að ég hygg að þingmaðurinn hafi kynnt sér ágætlega aðildarviðræður annarra ríkja að Evrópusambandinu og hvernig þær hafi farið fram. Þingmaðurinn gerði mikið úr því að menn séu búnir að semja af sér fyrir fram, ef ég skildi hann rétt. Þá velti ég fyrir mér hvernig hann skýrir það hvernig í ósköpunum ríkisstjórnin með stuðningi sinna þinga, samansettar af stjórnmálaflokkum sem vildu ganga í Evrópusambandið - og það hefur nokkrum sinnum gerst að þannig ríkisstjórnir hafi sótt um aðild fyrir hönd ríkja sinna, farið í samningaviðræður og síðan orðið aðildarríki 

Frú forseti. Spurningu hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur er fljótsvarað. Þessum ríkjum tókst væntanlega að semja við Evrópusambandið vegna þess að þau höfðu ekki Samfylkinguna.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. formanni Framsóknarflokksins, þingmanninum Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, fyrir skýrt svar. Í raun og veru kristallast málatilbúnaður Framsóknarflokksins í þessu eina svari formannsins, þar er hinn algjörlega efnislega innstæðulausi málflutningur eins stjórnmálaflokks og eins formanns í hnotskurn, í einu andsvari hér á hinu háa Alþingi. 
            

Frú forseti. Ég svaraði einfaldlega spurningunni og þetta er eðlilegt svar í framhaldi af skýringum mínum áðan. Skýringarnar voru á þá leið að þessi tiltekni stjórnmálaflokkur hefði talað þannig um Evrópusambandið og í rauninni byggt alla sína pólitík og sína tilveru sem stjórnmálaflokks á því að samningar náist við Evrópusambandið. Ég veit ekki um annað dæmi um slíkt í Evrópu. Hugsanlega getur hv. þingmaður bent mér á það en ég þekki ekki annað dæmi um stjórnmálaflokk sem byggir tilvist sína og alla sína tillögugerð algjörlega á því að samningar náist við Evrópusambandið og þar af leiðandi tel ég þetta eðlilegt svar við spurningunni.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum ágæta ræðu þar sem hann skaut upp ýmsum skemmtilegum skoteldum. En var hann ekki í kjarnann að fagna fram kominni tillögu og þeim málatilbúnaði t.d. með tilvitnun í grein mína um að við ættum aldrei og gætum ekki staðið að þessu máli og sótt um aðild að sambandinu með trúverðugum hætti án þess að það skapaðist um það breið samstaða meðal þings og þjóðar? Hér er komin fram tillaga frá ríkisstjórn sem gerir ráð fyrir því að Alþingi Íslendinga álykti um að sótt verði um aðild á ákveðnum forsendum sem þingnefnd mun vinna á næstu vikum og síðan gangi málið frá þingi til þjóðar. Er þetta ekki nákvæmlega eina vegferðin sem við getum farið í þar sem við freistum þess að á bak við slíkt stórmál, slíka umsókn um aðild að Evrópusambandinu sé breið samstaða á meðal þings og þjóðar og eina leiðin sem er réttlætanlegt og vitlegt að fara í svona stóru máli?

Frú forseti. Jú, ég get áfram tekið undir það sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson segir, rétt eins og ég tók undir það sem hann skrifaði. Það liggur við að maður fái samviskubit yfir því að hafa skotið á Samfylkinguna þegar samfylkingarmaður kemur og talar af slíkri skynsemi enda var svar mitt áðan bara skýring á því hvers vegna öðrum ríkjum hefði gengið betur að semja við Evrópusambandið. Aðalatriðið í þessu hlýtur að vera það og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hlýtur að vera sammála mér um að eðlileg röð í slíku ferli þegar menn ætla að ná sátt og samstöðu um eitthvað sé að byrja að ná sátt og samstöðu, ræða hlutina fyrst og taka ákvörðunina sem byggist síðan á umræðunum.

Frú forseti. Ég tek eindregið undir það og lít svo á að þetta sé sá ferill sem sé heppilegastur til þess. Hér kemur fram tillaga frá ríkisstjórn sem gengur til þings og þingnefndar til frekari úrvinnslu, dýpkunar og allrar þeirrar vinnu sem Alþingi Íslendinga kýs að leggja í þá tillögu henni til breytinga og betrumbóta hvers konar. Síðan leggur nefndin það í dóm þingsins hvort það sé meiri hluti fyrir tillögunni, annars gengi hún ekki fram og þar með væri málið úr sögunni. Það verður því aldrei annað en meiri hluti þings á bak við umsóknina þegar hún gengur út. Þess vegna held ég að þetta sé mjög heppilegur málatilbúnaður og mjög í anda málflutnings þeirra flokka sem haft hafa það á stefnuskrá sinni að sækja beri um aðild að Evrópusambandinu á tilteknum forsendum og ekki nema um það sé ágæt sátt og samstaða bæði á meðal þings og þjóðar. Þess vegna fagna ég nálgun Framsóknarflokksins í þessu máli almennt og yfirleitt og hef gert alveg frá því að framsóknarmenn voru með það til umfjöllunar á landsfundi sínum í vetur.

Frú forseti. Enn fagna ég ummælum hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar því að mér heyrist umræðan vera að færast smátt og smátt inn á að menn séu að átta sig á því að líklega sé skynsamlegast að byrja á því að ræða hlutina og svo getum við tekið ákvörðun eftir það. Ég er því að verða vongóður um að sú verði niðurstaðan og ég held að langeinfaldasta leiðin til þess að við komumst að þeirri niðurstöðu og til þess að spara tíma sé sú að við hættum að spá í tillögu hæstv. utanríkisráðherra og ræðum málið út frá tillögu stjórnarandstöðunnar.

Virðulegi forseti. Borgarahreyfingin fagnar því að hið mikilvæga mál um aðildarviðræður að Evrópusambandinu sé nú loksins lagt fyrir Alþingi og fagnar því jafnframt með hvaða hætti það er gert. Það er nýmæli að Alþingi sé falið að ná niðurstöðu um mál án þess að fyrir liggi alger samstaða framkvæmdarvaldsins um samþykki málsins. Þetta heitir að efla þingræðið og veitir nú ekki af hjá stofnun sem lengi hefur verið eins og afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdarvaldið. Borgarahreyfingin tekur ekki afstöðu til aðildar að Evrópusambandinu þar sem einfaldlega er ekki hægt að leggja mat á kosti og galla aðildar fyrr en að loknum samningaviðræðum. Borgarahreyfingin telur einnig að ákvörðun um aðild að Evrópusambandinu sé þjóðarinnar og málið verði að leiða til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þess vegna styður Borgarahreyfingin aðildarviðræður að því gefnu að tryggt sé fyrir fram að málið fái lýðræðislega meðferð í undanfara þjóðaratkvæðagreiðslu og að aðildarviðræðurnar sjálfar verði leiddar af nefnd fagfólks með aðkomu og ráðgjöf erlendra sérfræðinga. Skilyrði Borgarahreyfingarinnar hafa þegar verið kynnt hæstv. utanríkisráðherra og eru þessi: 1. Að tryggð verði gagnsæ og hlutlaus miðlun fræðslu um samninginn frá sérstakri upplýsingastofu á vegum Alþingis. Stofan skal skipuð fagfólki og taka mið af reynslu nágrannaþjóða við þjóðaratkvæðagreiðslur. Endanlegur samningur skal vera almenningi aðgengilegur. 2. Að samninganefndin verði skipuð á faglegum forsendum og njóti ráðgjafar að minnsta kosti tveggja óháðra erlendra sérfræðinga. 3. Að tryggt verði jafnt vægi atkvæða allra landsmanna við þjóðaratkvæðagreiðslu um samninginn. Ekki er að sjá á þingsályktunartillögunni sem núna liggur fyrir að þessum skilyrðum sé mætt. Rétt er að ítreka að þessi þrjú skilyrði snúa öll að lýðræðislegri meðferð málsins og af hálfu Borgarahreyfingarinnar eru þau ekki verslunarvara. Vonandi munu þessi atriði ná fram að ganga áður en kemur til endanlegrar afgreiðslu málsins hér í þinginu. Eins og við höfum fengið forsmekkinn af í þeim umræðum sem hér hafa farið fram er öllum fjórflokknum mikið í mun að í þeim heyrist varðandi þessa tillögu um aðildarviðræður og má búast við langri röð á mælendaskrá sem mun því miður að mestu samanstanda af sömu endurtekningum, útúrsnúningum og hártogunum aftur og aftur. Borgarahreyfingin vill minna á að það er þjóðarinnar að ákveða um samþykkt eða synjun aðildar að Evrópusambandinu, ekki þingsins. Því eru allar langlokur um málið á þessu stigi til þess eins fallnar að tefja málið og gera almenningi enn þá erfiðara um vik að átta sig á því. Umræðan hér á þinginu á að vera málefnaleg og upplýsandi fyrir almenning og í þessu mikilvæga máli vonar Borgarahreyfingin að þingmenn sýni þingi og þjóð þá virðingu að setja umræðu um þetta mikilvæga mál ekki ofan í gamaldags skotgrafapólitík heldur veita því brautargengi með hraði og koma því til viðeigandi nefndar hið fyrsta. Þar sem skilyrði Borgarahreyfingarinnar eru komin fram teljum við ekki tilefni til frekari málalenginga og munum því ekki setja á frekari ræðuhöld um málið í þessari umræðu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þráni Bertelssyni fyrir ágæta ræðu. Þegar mótmælin voru í vetur var mikil gerjun í gangi og ég batt miklar vonir við þá gerjun. Hún hefur leitt af sér að Borgarahreyfingin er komin með fjóra þingmenn inn á þing og ég bind miklar vonir við það. Í ræðu Þórs Saaris í stefnuræðu forsætisráðherra 18. maí sagði, með leyfi frú forseta: „Fjórflokkurinn hefur talað. Það hefur fátt breyst í íslenskum stjórnmálum.“ Og svo áfram: „Í apríl voru kosningar og í þeim kosningum kom Borgarahreyfingin – þjóðin á þing, fjórum þingmönnum að á Alþingi Íslendinga.“ En nú ætlar þessi sama hreyfing að samþykkja tillögu til þingsályktunar sem stendur: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu …“ Alþingi, þessi fjórflokkur, á að taka ákvörðun um að sækja um aðild að einhverju ríkjabandalagi. Hvernig fer það saman við það að þjóðin eigi að ráða? Hvernig fer það saman við þá gerjun sem var á Austurvelli að nú eigi Alþingi, þessi fjórflokkur, að taka ákvörðun um að ganga í Evrópusambandið, að sækja um? Það er heilmikil ákvörðun að sækja um inngöngu í ákveðið ríkjabandalag. Hvað mundi gerast ef hér kæmi ályktun um að ganga í Bandaríkin?

Eigum við ekki bara að hafa atkvæðagreiðslu um það eins og annað sem þú mælir með? …

Það er spurning. Á þá Alþingi að taka ákvörðun um að ganga í Bandaríkin? 

Virðulegi forseti. Það á fyrir manni að liggja að svara fyrirspurnum sem eru þess eðlis að manni fallast eiginlega hendur. Ég skil spurninguna ekki nákvæmlega. Ef Pétur Blöndal vill fá að vita hvort Borgarahreyfingin gæti lifað við það að hann eða Sjálfstæðisflokkurinn legði til að Ísland gengi í Bandaríkin gætum við alveg lifað við það svo lengi sem það væri tryggt að þjóðaratkvæðagreiðsla mundi ráða úrslitum um niðurstöðu málsins. Við í Borgarahreyfingunni erum ákaflega hlynnt sem víðtækustu lýðræði og enn sem komið er þekkjum við ekki víðtækara lýðræði og fullkomnara en þjóðaratkvæðagreiðslur sem Alþingi hefur verið allt of spart á að veita þjóðinni aðgang að. Úr því að ég er búinn að ljúka Bandaríkjunum af er best að koma aftur að Evrópusambandinu. Það sama mundi gilda um það, hv. þm. Pétur Blöndal, við erum áhyggjulaus af þessu máli vegna þess að það er þjóðin sem mun skera úr samkvæmt þeirri þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir.

Frú forseti. Hv. þingmenn valda mér miklum vonbrigðum vegna þess að nú er verið að greiða atkvæði um eitthvað. Alþingi Íslendinga er að fara að greiða atkvæði um mjög stórt mál sem er að sækja um að aðild að Evrópusambandinu, efnahagsbandalagi margra ríkja, og Borgarahreyfingin ætlar ekki að fela þjóðinni að taka þá ákvörðun að sækja um. Borgarahreyfingin ætlar að láta fjórflokkinn á Alþingi taka þá ákvörðun fyrir sig en ekki þjóðina. Mér finnst það bara alls ekki í samræmi. Það er ekkert samræmi í því þegar menn segja að þjóðin eigi að taka ákvörðun í mikilvægum málum. Telur þá Borgarahreyfingin að þetta sé ekki mikilvægt mál sem við fjöllum hér um í dag? Það er stórmál og ég skil ekki af hverju Borgarahreyfingin getur fallist á að Alþingi feli ríkisstjórninni, þ.e. hæstv. utanríkisráðherra, sem samkvæmt stjórnarskrá fer með málið, einum manni að semja um aðild og láta þjóðina bara bíða og svo tekur hún einhverja endanlega niðurstöðu. Mér finnst að Borgarahreyfingin hafi brugðist vonum mínum og væntingum.

Virðulegi forseti. Það veldur mér vissulega nokkrum trega að væntingar hv. þm. Péturs Blöndal til Borgarahreyfingarinnar skuli sveiflast svo ört sem raun ber vitni, að fyrst vöknuðu bjartar vonir en nú sér hann aðeins svartnætti fram undan vegna þess að við teljum ekki nauðsynlegt að leggja í þjóðaratkvæði hvort sækja skuli um aðild að Evrópusambandinu eða ekki. Ég vek athygli hv. þm. Péturs Blöndals á að aðild Íslands að Evrópusambandinu hefur verið til umræðu, ég skal ekki tilgreina árafjöld sem þessi umræða hefur staðið með þjóðinni - 10, 15, 20 ár. 

Forseti biður hv. þingmenn um að ávarpa ekki einstaka þingmenn með þessum hætti.

Ég biðst afsökunar, forseti. Nú er komin ný fyrirspurn frá hv. þm. Pétri Blöndal um hvort þjóðin hafi sjálfstæði eða ekki. Jú. Ég held að þjóðin hafi bæði sjálfstæði, sem ég fagna ákaflega, og Sjálfstæðisflokk svo henni er nokkuð vel borgið.

Virðulegi forseti. Það er mikið fagnaðarefni að við skulum nú loks ræða tillögu til þingsályktunar lagða fram af ríkisstjórn um aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Það skiptir miklu máli að þetta mál skuli vera komið á vettvang Alþingis með þessum hætti og það er vonum seinna. Því má halda fram með góðum rökum að við höfum of lengi tafið ákvarðanatöku í þessu brýna hagsmunamáli. Við höfum of lengi flækt þetta mál. Við höfum of lengi japlað um það í ótal mörgum nefndum endalaust aftur og aftur hverjir hagsmunir okkar eru þegar þeir lágu nokkurn veginn skýrir fyrir. Og það má líka halda fram með góðum rökum að við höfum vanmetið allan þennan tíma hætturnar sem að okkur steðjuðu vegna þess að við stóðum utan Evrópusambandsins. Fátt sýnir betur það djúpstæða vanmat en efnahagshrunið og veikleiki íslensku krónunnar á undanförnum árum. Það er ljóst í mínum huga að það eru öll rök fyrir því að við sækjum um aðild að Evrópusambandinu sem allra fyrst. Hefjum það ferli og fáum úr því skorið hvernig aðildarsamningur lítur út og leggjum hann síðan í dóm þjóðarinnar. Efnahagslegur stöðugleiki verður ekki auðveldlega fenginn við núverandi aðstæður í efnahagslífinu. Það er ljóst að tengsl okkar við Evrópu eru í uppnámi. Það hefur farið merkilega lítið fyrir umræðu um það að tengsl okkar við Evrópu eru nú í uppnámi. Við uppfyllum ekki samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og erum bundin í viðjar víðtækra gjaldeyrishafta sem koma í veg fyrir frjálsar fjármagnshreyfingar sem er ein af grunnstoðum EES-samningsins. Sérfræðingar sem best er mark takandi á telja verulegan vafa á því að við munum með þessum gjaldmiðli nokkurn tímann getað komið aftur á frjálsum fjármagnsflutningum, óheftum og ótakmörkuðum, með þeim hætti sem EES-samningurinn krefst. Af því leiðir að núverandi samband okkar við Evrópu er ekki sjálfbært. Og þeir sem telja að hægt sé að fresta ákvörðunum um aðildarumsókn og um að hefja það ferli hljóta auðvitað að leggja fram sýn sína á það hvernig núverandi ástand sé sjálfbært  EES-samningurinn er með öðrum orðum í uppnámi hvað Ísland varðar og öll sú efnahagslega stoð og allur sá markaðsaðgangur sem hann veitir okkur er þar af leiðandi líka í uppnámi. Við getum ekki gengið út frá því sem vísu að hann haldi ef við erum ekki í stakk búin til þess að tryggja frjálsa og óhefta fjármagnsflutninga eins og við erum skuldbundin til að gera samkvæmt samningum. Það eru víðtæk sóknarfæri samhliða aðild að Evrópusambandinu, um það er ég sannfærður. Það má auðvitað nefna augljós sóknarfæri eins og þau að hagur heimilanna mun vænkast verulega sem og hagur fyrirtækjanna með lækkandi vaxtastigi. Við vinnum of langan vinnudag vegna þess óhagræðis og kostnaðar sem hlýst af of smáum gjaldmiðli. Framleiðni í íslensku atvinnulífi er lægri en hún þyrfti að vera vegna gjaldmiðilsins. Við vinnum með öðrum orðum of lengi og berum of lítið úr býtum vegna kostnaðarins sem fylgir íslensku krónunni. Um þessar staðreyndir er ekki lengur deilt og það er þess vegna svo mikilvægt að við horfum til þess hvernig við ætlum að reisa við íslenskt efnahagslíf á þeim tímum sem við lifum nú. Það er heldur ekki um það deilt að aðilar vinnumarkaðarins sjá ekki fram á hvernig hægt er að ná kjarastöðugleika með núverandi gjaldmiðli. Við þessar aðstæður verður ekki auðveldlega séð hvaða valkostur er við að marka nýja stefnu sem leggur grunn undir efnahagslega breidd, skapar íslensku atvinnulífi samkeppnishæf skilyrði og skapar íslenskum heimilum auknar ráðstöfunartekjur vegna lægri vaxta og aukinnar arðsemi í atvinnulífinu. Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að við vinnum þetta mál vel. Ég vil ítreka þau orð sem fram komu í máli hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar áðan þegar hann lagði út af þingsetningarræðu forseta Íslands: Við eigum að forðast að þetta mál kljúfi þjóðina í herðar niður og við eigum að forðast að þetta mál verði togstreituefni og bitbein okkar næstu áratugi. Þess vegna skiptir svo miklu máli að leggja lýðræðislegan grunn að ákvörðunum og að því hvernig við höldum á málum í samskiptum við Evrópusambandið. Sú þingsályktunartillaga sem hér er lögð fram af hálfu ríkisstjórnarinnar býður upp á mjög nýstárlega aðferðafræði. Aðferðafræðin felst í því að við tökum ákvörðun um að hefja aðildarumsóknarferlið og við vinnum síðan samningaferlið í samvinnu allra flokka í þinginu. Við erum tilbúin að bjóða öllum flokkum til leiks og vinna öll mál fyrir opnum tjöldum með gagnsæjum og faglegum hætti. Það er þessi aðferðafræði sem er sérstök, nýstárleg og til þess fallin að skapa sátt um þetta mikilvæga hagsmunamál. Ég held að það sé óskaplega mikils virði að við hefjum okkur upp úr flokkahjólförunum og finnum málinu þennan málefnalega farveg. Fyrst af öllu vil ég nú víkja að málflutningi Borgarahreyfingarinnar í þessari umræðu sem ég vil hrósa sérstaklega og þakka fyrir. Mér finnst mjög mikilvægt að sjá þann jákvæða anda sem einkennir nálgun þeirra gagnvart þessu máli og undirstrika að auðvitað hafa þau haft áhrif á þróun þessa máls. Í tillögu ríkisstjórnarinnar er t.d. sérstaklega kveðið á um faglega samninganefnd en það er t.d. atriði sem kom að frumkvæði Borgarahreyfingarinnar í greinargerðina og skiptir miklu máli.  
             Ég vil líka nefna að Framsóknarflokkurinn hefur markað mjög jákvæða stefnu í þessu máli á flokksþingi sínu og lagt til aðildarumsókn. Ég deili þeirri skoðun með framsóknarmönnum að þau atriði sem þar voru reifuð og Framsóknarflokkurinn vill standa vörð um séu grundvallaratriði. Ég held að það sé verðugt verkefni fyrir utanríkismálanefnd að vinna úr þeim atriðum í meðferð þessa máls og fella þau inn í nefndarálit. Það er hins vegar ekki skynsamlegt fyrir íslenska þjóðarhagsmuni að við reifum í smáatriðum samningsmarkmið okkar í opinberum gögnum. Það sem skiptir þar máli er að leita samráðs við utanríkismálanefnd og nýta trúnaðarskyldu hennar samkvæmt 24. gr. þingskapalaga til þess að vinna málin vel og leggja þar traustan grunn með aðkomu allra flokka að samningaferlinu því að auðvitað þurfa samningsmarkmið okkar að byggja á raunsæju mati á því hverju hægt er að ná fram. Og ef við ætlum að vinna öll okkar samningsmarkmið í þingsölum mun það kalla á að allar þær greiningar sem við leggjum til grundvallar þurfa þá jafnframt að vera opinber gögn. Þá er nú farið að sneyðast um samningssvigrúm okkar þegar komið er til samninga og viðsemjendur vita allt sem við ætlum að segja. En ég held að það hljóti að vera sameiginlegt verkefni og markmið okkar allra að við styrkjum stöðu samningamanna okkar en veikjum hana ekki. Ég legg líka áherslu á að í Sjálfstæðisflokknum eru margir einlægir stuðningsmenn aðildarumsóknar. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við náum saman um verklag sem gerir okkur kleift að nálgast þetta mál með opnum og lýðræðislegum hætti. Draumur minn er að það verði ekki bara stuðningsmenn aðildarumsóknar sem geta hugsað sér að styðja þetta mál heldur líka andstæðingar aðildarumsóknar vegna þess að það er bjargföst trú mín að það sé jafnmikið hagsmunamál einlægra andstæðinga aðildar og einlægra stuðningsmanna aðildar að málið verði vel unnið og að aðkoman að samningaferlinu verði með opnum lýðræðislegum hætti til þess að friður verði um niðurstöðuna í hvora átt sem hún verður. Fyrir okkur sem erum einlægir stuðningsmenn aðildar yrði það óbærileg tilhugsun ef málinu yrði hafnað vegna þess að illa hefði verið að undirbúningnum staðið. Þá mundu strax í kjölfarið koma upp raddir um það að við hefðum nú getað fengi betri samning strax í kjölfarið. Það verður enginn friður um neiið. Með sama hætti verður heldur enginn friður um jáið ef við vöndum okkur ekki nægilega vel, tryggjum ekki lýðræðislega aðkomu allra, líka andstæðinganna. Og andstæðingarnir munu endalaust segja: Ja, okkar hagsmunir voru fyrir borð bornir og ekki var gætt nægilega vel að undirbúningi málsins. Þess vegna er nauðsynlegt að vanda vel til verka og að allir komi til leiks til að tryggja þann samfélagslega frið um niðurstöðuna sem er okkur öllum svo mikilvægur. Virðulegi forseti. Í morgun kom fram tillaga sjálfstæðismanna og framsóknarmanna um mögulega aðildarumsókn að Evrópusambandinu.  Í grunninn snýst ágreiningur minn við tillögu framsóknarmanna og sjálfstæðismanna bara um eitt. Það er að tillaga Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins er þess eðlis að hún felur í sér enn eina frestunina á þessu máli.  
             Fyrir liggur að það eru margar ástæður fyrir því af hverju við þurfum að sækja um aðild sem fyrst og af hverju það skiptir máli. Í fyrsta lagi eru það hin efnahagslegu rök sem ég rakti hér í byrjun, að núverandi ástand í efnahagsmálum er ósjálfbært. Að við núverandi aðstæður er ekki hægt að leggja grunn að kjarasamningum, að við núverandi aðstæður er viðhaldið óvissu í efnahagslífinu sem skaðar efnahagslegan viðsnúning okkar. Í annan stað eru þau augljósu rök að frændur okkar Svíar eru að taka við formennsku í Evrópusambandinu og þeir hafa gefið okkur skýran ádrátt um að þeir vilji hafa þetta mál framarlega á verkefnalista sínum næsta hálfa árið. Og þó svo að það tryggi okkur ekki betri niðurstöðu í samningum við Evrópusambandið getur það haft veruleg áhrif á hversu hratt gengur að vinna málið. Það skiptir okkur vissulega máli að komast sem fyrst inn í þá biðröð sem er um aðild að Evrópusambandinu vegna þess að við höfum af því augljósan hag að lenda ekki aftarlega þar. Þar fyrir utan liggur fyrir að skipuð verður ný framkvæmdastjórn Evrópusambandsins í árslok og þeir tveir framkvæmdastjórar sem þekkja vel til málefna Íslands, stækkunarframkvæmdastjórinn og sjávarútvegsframkvæmdastjórinn, ljúka sínu starfstímabili þá. Ég tel að það séu alveg augljósir þjóðarhagsmunir að því að nýta  Virðulegi forseti. Ef fresta á þessu máli þarf að færa fram fyrir því haldbær rök. Þau hafa ekki verið færð fram og það eru ekki rök í málinu að sumir menn í ákveðnum stjórnmálaflokkum eigi erfitt með að samþykkja þetta mál. Það eru ekki haldbær rök fyrir frestun. Og ef gagnrýnendur þessa máls telja frestun nauðsynlega ber þeim auðvitað skylda til þess að útskýra hvað það er sem á að vera hægt að ná fram á tveimur næstu mánuðum í lengri undirbúningi miðað við þá augljósu hagsmuni sem eru í húfi með því að fresta þessu máli. Það er mjög mikilvægt að við tökum nú það skref sem fyrir löngu er orðið tímabært og samþykkjum þessa tillögu.

Frú forseti. Hv. þingmaður talaði niður til andstæðinga aðildar með því að segja að þeir séu að japla á fundum. Svo talaði hann um að EES-samningurinn væri í uppnámi og hann hótaði ýmsu. Síðan kom hann með töfrasprotann: Ef við göngum inn í Evrópusambandið lagast vextirnir, verðlag lagast o.s.frv. Töfrasprotinn. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi sýn til 50 eða 100 ára á það hvernig Íslandi reiðir af sem smáhreppi inni í risaríki. Ég vil spyrja hann að því hvort hann sé ekki að villa um fyrir þjóðinni þegar hann veit að evran verður ekki tekin upp fyrr en eftir sjö eða tíu ár þó að við gengjum strax í Evrópusambandið, jafnvel 30 ár segja sumir. Ég spyr hann að því hvort hrunið í haust hafi ekki verið út af Evrópusambandinu. Við vorum með evrópskar reglur í fjármálaheiminum og Icesave-reikningarnir voru hreinlega galli á evrópskum reglum. Við vorum kúguð af Evrópusambandinu til að fallast á að greiða þá reikninga.

Virðulegi forseti. Ég deili ekki þeirri skoðun hv. þingmanns sem mér fannst hann vera að ýja að, að vandi okkar felist í tengslum okkar við Evrópu. Ég get hins vegar alveg tekið undir með honum um að það hjálpaði okkur ekki í aðdraganda hrunsins að við höfðum takmarkaða aðild að Evrópu. Með öðrum orðum, EES-samningurinn, sú veikburða tenging við Evrópu sem við höfðum, ýtti undir hrunið og gerði það verra. Einn stærsti áhrifaþátturinn þar var okkar veikburða gjaldmiðill sem veitti okkur ekki stoð gegn efnahagssveiflum, öfugt við það sem við héldum, heldur þvert á móti ýkti hann þær og gerði okkur sérstaklega viðkvæm í aðdraganda hrunsins. Ég held að lærdómurinn sem við eigum að draga af þessu sé að til þess að leggja grunn fyrir efnahagslegan stöðugleika til lengri tíma litið og fyrir fjölþættan atvinnurekstur sem getur skapað þjóðarbúinu viðvarandi, jafnan og stöðugan hagvöxt, þurfum við aðild að Evrópusambandinu. Hún er nauðsynleg forsenda 

Frú forseti. Aftur veifar hæstv. ráðherra töfrasprotanum. Aftur á lausnin bara að felast í að ganga inn án rökstuðnings. Til dæmis sagði hann að það væri ekki hægt að gera kjarasamninga nema að ganga inn. Er það virkilega þannig að ráðherra vinnumála gefi þau skilaboð að ekki sé hægt að semja? Svo vil ég spyrja hann að því í þessari stöðu þegar allt er stopp, bankarnir og allt, hvort það sé þá ástæða til að binda öll ráðuneyti og mannskap þeirra meira og minna í aðildarumsókn og það kostar fé, fé sem þjóðin á lítið af. Er ekki betra að vinna að því að koma atvinnuleysinu niður, hæstv. ráðherra? Við vorum kúguð af Evrópusambandinu til gangast inn á Icesave-reikningana. Það var hreinlega kúgun og það er þess vegna sem þjóðin á í svona miklum erfiðleikum, út af Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kallar eftir rökum fyrir aðild að Evrópusambandinu og hvaða rök séu fyrir því að efnahagslegur stöðugleiki aukist með aðild að Evrópusambandinu. Ég bendi hv. þingmanni á, vegna þess að það er augljóst að talsamband Sjálfstæðisflokksins við atvinnulífið er löngu rofið, að t.d. hafa ágæt hagsmunasamtök atvinnulífsins lagt fram mjög ítarlegan rökstuðning í þessa veru. Ég nefni Samtök iðnaðarins og Samtök verslunar og þjónustu. Ég nefni líka þá vinnu sem fram hefur farið á vettvangi Samtaka atvinnulífsins. 
             Ég ætlaði nefnilega að minna hv. þingmann á það, vegna þess að þingmenn Sjálfstæðisflokksins virðast hvorki skilja upp né niður í þörfum atvinnulífsins nú til dags, að efnahagsleg endurreisn í þessu landi verður ekki nema með skipun nýrra starfa sem verða fyrst og fremst til í iðnaði og þjónustu. Það er því þingmönnum Sjálfstæðisflokksins ágæt lexía að reyna að tala við atvinnulífið og skilja hagsmuni atvinnulífsins og þarfir þess. Þá fær hv. þingmaður kannski svar við spurningum sínum  
            

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra ræddi hér áðan um EES-samninginn og að hann væri í uppnámi. Ég skildi hann þannig að hann væri í uppnámi vegna þess hvernig staða þjóðarinnar væri. Þá velti ég fyrir mér ef hann er í uppnámi út af því, hvernig við getum þá sótt um aðild að bandalagi sem gerir þær kröfur sem væntanlega eru í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Hann talar líka um langan vinnudag. Ég velti því þá upp hvort það geti verið að langur vinnudagur á Íslandi sé vegna þess hvernig þeir sem semja á vinnumarkaði, þ.e. verkalýsðfélögin, standa sig. Hann veit það kannski betur ég. Ég mótmæli því að verið sé að fresta þessu máli í tillögu þeirri sem við leggjum fram. Það stendur klárt og skýrt í tillögunni að ef hægt er að gera þetta á styttri tíma þá skila menn af sér, það er einfaldlega þannig. Það er ekki sagt að málið skuli unnið fram að þessum degi. Ef hægt er að gera það á styttri tíma er það bara fínt. Ég vil líka spyrja hann, af því að hann kom inn á það í byrjun ræðu sinnar: Er það rétt skilið hjá mér að frumvarp það sem kemur frá ríkisstjórninni er lagt fram 

Virðulegi forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir að stjórnarfrumvarp og stjórnartillaga sem er lögð fram af ráðherra og samþykkt í ríkisstjórn er auðvitað tillaga ríkisstjórnarinnar allrar. Síðan hafa þingmenn stjórnarflokkanna auðvitað frelsi, og um það er líka samkomulag, til þess að taka ákvarðanir við afgreiðslu þess máls eins og samviska þeirra býður  Hins vegar er spurt: Af hverju er EES-samningurinn í uppnámi og girðir sú staða fyrir aðild að Evrópusambandinu? Svo er alls ekki. Hann er hins vegar í uppnámi vegna þess að það eru engar horfur á því að við getum efnt þau ákvæði hans sem fela í sér frjálsa og óhefta fjármagnsflutninga. Það er vegna hinnar veikburða krónu, það er staðreynd sem við getum ekkert vikist undan. Eina forsendan fyrir því sem ég get séð að við getum yfir höfuð látið krónuna virka á næstu árum 

Forseti vill benda hv. þingmönnum á að klukkan er í augnablikinu frosin og notast þarf við klukku hér á móti en þingmenn hafa eina mínútu.

Virðulegi forseti. Með leyfi forseta langar mig að lesa hérna upp úr nýrri grein sem er í Bændablaðinu sem kom út í dag. Þar er vitnað í John Monks sem leiðir samtök launþega í 36 löndum með 90 milljónir félagsmanna, með leyfi forseta: Þessi ágæti Monks „óttast þróun sem leiði til þess að ESB klofni vegna aukins atvinnu- og forustuleysis. Orsökin, sem liggur að baki því, eru mistökin sem gerð voru í stjórn efnahagsmála og reiði fólks yfir því hvernig málum er þar komið. Gjald almennings eru störf fólks, hús þess og heimili og brostnar vonir.“ Þekkjum við þetta?

Virðulegi forseti. Já, við þekkjum þetta að sjálfsögðu. Auðvitað þekkja Evrópusambandsríkin líka mörg þau mistök sem stjórnvöld víða um lönd gerðu í aðdraganda hinnar alþjóðlegu bankakreppu. Staðreyndin er hins vegar sú að við glímum ekki bara við alþjóðlega bankakreppu heldur líka við gjaldeyriskreppu vegna þess að gjaldmiðill okkar gerir okkur ómögulegt að grípa til nauðsynlegra aðgerða til þess að reisa efnahagslífið úr rústum. Það er sú bitra staðreynd sem við stöndum frammi fyrir. Það er gjaldmiðillinn sem stendur í vegi nauðsynlegra vaxtalækkana, það er gjaldmiðillinn sem stendur í vegi þess að við komum viðskiptum við útlönd í eðlilegt horf. Það er þessi grundvallarstoð sem vantar undir efnahagslega endurreisn. Þetta verða þingmenn auðvitað að horfast í augu við. Varðandi frestunina er ljóst að í tillögu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks felst frestun vegna þess að það er ekki einu sinni kveðið á um í henni að sækja skuli um aðild að Evrópusambandinu heldur að leggja enn og aftur í nefndarvinnu. Það er búið að tefja þetta mál í nefndum árum saman að frumkvæði þessara sömu flokka og ég var satt að segja að vona að Framsóknarflokkurinn væri kominn í aðra átt í ljósi 

Frú forseti. Það kemur mér ekkert á óvart frekar en öðrum hér að áhugi hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra á inngöngu í Evrópusambandið er gríðarlega mikill. Það sem kemur hins vegar töluvert á óvart eru þær röksemdir sem hann færir fram í ræðu sinni, ekki hvað síst hvað varðar efnahagslegan stöðugleika á Íslandi, upptöku evru og slíka hluti, að ekkert af þessu kemur fram í þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar. Í þingsályktunartillögunni kemur ekkert fram um af hverju við ættum að fara inn í Evrópusambandið. Fyrir þá sem munu lesa þessa tillögu þegar hún verður þýdd úti í Brussel munu þeir væntanlega spyrja sig að því hvaða ástæður það eru sem Íslendingar setja á oddinn fyrir því að vilja fara inn. Þarna eru eingöngu talin upp atriði sem mæla gegn því að menn ættu að ganga í Evrópusambandið og þau atriði sem þarf sérstaklega að vernda í samningaviðræðum við Evrópusambandið. Mig langar því til að spyrja hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra að því 

Virðulegi forseti. Í tillögunni er að finna farveg um ákvarðanatöku, farveg til þess að þingið geti tekið grundvallarákvarðanir í þessu máli. Það er mikilvægasti þáttur málsins. Um stefnu ríkisstjórnarinnar ræddi hæstv. forsætisráðherra í stefnuræðu sinni og rakti þar fjöldamörg rök fyrir aðild að Evrópusambandinu. Eins og ég nefndi áðan hafa einstakir þingmenn stjórnarflokkanna frelsi og það er mjög mikilvægt að við höldum í heiðri þann rétt þingmanna. Ég verð bara að segja alveg eins og er að mig langar ekki að draga þetta mál enn eina ferðina niður í hjólför flokkadrátta milli flokkanna. Ég tel mikilvægara að við vinnum það á vettvangi þingsins, ég tel enga ástæðu til annars. Í meðferð utanríkismálanefndar verði síðan málið þroskað og í nefndaráliti hennar komi eftir atvikum fram þau sjónarmið sem hún telur eðlilegt að komi fram gagnvart viðsemjandanum. Síðan verði áfram unnið á vettvangi utanríkismálanefndar 

Hæstv. forseti. Þetta var náttúrlega ekkert svar. Ég var ekki að spyrja hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra að því hvernig menn ætluðu að greiða atkvæði þegar kæmi að því að afgreiða tillöguna. Ég var fyrst og fremst að spyrja að því, vegna þess að það fer ekki fram hjá neinum sem les þessa tillögu að hér er um afskaplega mikla suðu að ræða milli stjórnarflokkanna sem eru í grundvallaratriðum ósammála um þetta mál, af hverju það komi ekkert fram um það í þessari tillögu hverju við sækjumst eftir, hvað það er á vettvangi Evrópusambandsins sem við teljum henta okkur. Verið er að leggja til að við förum af stað varðandi eitt mikilvægasta hagsmunamál þjóðarinnar og ræðum við önnur lönd. Það kom fram hjá hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra sem vék að því í ræðu sinni, ekkert af því kemur fram í þessu plaggi. Hér eru sex punktar tilgreindir sem einhverjir fyrirvarar, einn þeirra gæti hugsanlega verið þess eðlis að hann sé jákvæður gagnvart Evrópusambandinu. Allir aðrir eru varnarpunktar og fyrir mann sem er jafnáhugasamur um Evrópusambandið og hæstv. ráðherra er kemur þetta afskaplega mikið á óvart.

Virðulegi forseti. Ég verð bara að játa mig það mikinn aðdáanda þingræðis að ég sé enga ástæðu til þess að kokka „formúleringar“ að þessu leyti ofan í Alþingi  Ég verð að segja alveg eins og er að nú hef ég tjáð ýmis sjónarmið fyrir því af hverju ganga eigi í Evrópusambandið. Ég þykist muna að hv. þingmaður hafi sjálf vakið athygli á því að það kynni að vera ástæða til þess að sækja um aðild að Evrópusambandinu.  Ég ætla ekki að taka frelsi þessa ágæta fólks af því að ákveða fyrir sig  
            

Frú forseti. Ég er fylgjandi því að sækjum um aðild að Evrópusambandinu - og gott að ég er kominn með leyfi hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra til að hafa þá skoðun - með þeim fyrirvara þó að ég er ekkert endilega fylgjandi aðild að Evrópusambandinu. Til þess þarf ég að sjá samninginn og ég tel mikilvægt að þjóðin fái núna tækifæri til þess að skera úr um það. Ég tel líka mikilvægt að við gerum þetta rétt og það er inntak tillögu til þingsályktunar frá stjórnarandstöðunni. Skil ég hæstv. félagsmálaráðherra rétt þannig að hann telji ekki ástæðu til þess að skilgreina samningsmarkmiðin eins vandlega og við getum fyrst og skilgreina ferli málsins fyrst áður en við ákveðum að senda inn aðildarumsókn? Þetta er ekki alveg skýrt í hans máli. Í annan stað vil ég spyrja hæstv. félagsmálaráðherra, vegna þess að hann sagði að það væru ekki forsendur til að koma á efnahagslegum stöðugleika á Íslandi núna og setti það í samhengi við þetta mál. Samkvæmt öllum gögnum bendir allt til að aðildarviðræður geti hafist eftir svona eitt til tvö ár og að aðildarviðræðum verði kannski lokið eftir 

Virðulegi forseti. Aðildarumsókn er mikilvæg forsenda þess að hægt sé að ganga frá kjarasamningum með góðum hætti að mínu viti. Ég held að aðildarumsókn sé einfaldlega mikilvæg forsenda efnahagslegs stöðugleika. Auðvitað er það þannig að einhvern veginn bögglumst við í gegnum hlutina ef við höfum ekki aðildarumsókn. En ég held að það sé algjörlega ljóst að við þær aðstæður sem við búum við núna til dæmis til að eyða óvissu um framtíð EES-samningsins og til þess að skýra hvaða leið við erum að fara þá skipti aðildarumsókn miklu máli.  Ég tel að við vitum nákvæmlega nógu mikið til þess að gera tekið þá mikilvægu ákvörðun að við ætlum að sækja um aðild núna, leggja hana inn. Það er síðan verkefni þingsins að vinna það áfram í samvinnu við stjórnvöld hvernig á málinu verði haldið gagnvart viðsemjandanum. Mér finnst það 

Frú forseti. Ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt telur hann að bara umsóknin sem slík muni skapa efnahagslegan stöðugleika á Íslandi og það séu ekki lok aðildarviðræðnanna eða staðfesting samningsins sem muni skapa þennan efnahagslega stöðugleika eða upptaka evrunnar sem verður kannski eftir mjög mörg ár heldur sé það umsóknin sem slík. Mér finnst það merkileg afstaða og ég er ekki alveg viss um að ég sé sammála henni eða geti tekið undir það þó að ég sé fylgjandi því að við sendum inn umsókn. Ég geld varhuga við því að það að senda inn umsókn sé skilið þannig að það hafi svo mikla efnahagslega þýðingu. Um ferli málsins vil ég spyrja ráðherrann aftur einmitt í ljósi þess að það er búið að tala svo mikið um málið og það er svo mikið fyrirliggjandi. Tekur það þá ekki bara stuttan tíma fyrir utanríkisnefnd að setja niður 

Virðulegi forseti. Já, ég held að aldrei hafi farið á milli mála sú afstaða mín að ég tel að aðildarumsókn muni greiða fyrir efnahagslegum stöðugleika og ég er ekki einn um þá skoðun. Ég vil bara benda hv. þingmanni á orð ágæts fyrrverandi formanns Framsóknarflokksins, Jóns Sigurðssonar, til dæmis í því efni og ég vil benda á samdóma álit jafnt helstu hagsmunasamtaka atvinnurekenda og launþega í því efni. Aðildarumsókn að Evrópusambandinu skiptir miklu til að gefa fyrirheit um það hvert við stefnum með efnahagslega framþróun. Síðan taka aðildarsamningar sinn tíma en nauðsynleg forsenda stöðugleikans er að segja hvert við ætlum að fara. Þess vegna skiptir aðildarumsóknin máli. Það er mjög mikilvægt að hefja þetta ferli. Það er mjög mikilvægt að gera það sem fyrst og ég hef fært fyrir því ítarleg rök í mínu máli af hverju það skiptir máli að gera það líka núna á þessum vikum og mánuðum sem fram undan eru og af hverju það skiptir máli að þetta verði ákveðið nú á þessu sumarþingi.

Frú forseti. Við ræðum mál sem hefur verið lengi til umræðu úti í samfélaginu, þ.e. hugsanlega aðild að Evrópusambandinu. Eins og í mörgum erfiðum og mikilvægum málum eru skiptar skoðanir um það í samfélaginu og það er bara fínt. Það er ágætt. Ég verð þó að segja um þá tillögu sem hér er til umræðu og er frá ríkisstjórninni, er samþykkt af ríkisstjórninni þrátt fyrir að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra muni segja nei við tillögunni, hugsanlega hæstv. umhverfisráðherra líka og við vitum síðan ekki hvað aðrir vinstri grænir munu segja - að það er mjög sérkennilegt en engu að síður staðreynd að þetta er stjórnartillaga. Venjulega skilgreiningin á stjórnartillögu er að öll ríkisstjórnin verði að standa við og styðja slíka stjórnartillögu. Ef það er ekki gert þá fellur stjórnin. Fram til þessa hefur þetta verið skýringin. En alla vega þá erum við að ræða aðildarumsókn að Evrópusambandinu sem mér sýnist fyrst og fremst vera um að ríkisstjórnin haldi í rauninni velli. Hún snýst um það. Hún snýst í rauninni ekki um mikið meira. Þó að þessi fyrsta og eina setning sem er í tillögunni um að ríkisstjórnin eigi að fá heimild til að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu þá er uppleggið í þessari tillögu mjög sérstakt. Það verður að segjast eins og er að við - og þar með ég meðtalin - að við, þau sem erum stuðningsmenn þess, hlynntir því að við förum í aðildarviðræður við Evrópusambandið - ég er talsmaður þess - að þá verðum við að segja að svona handabakavinna eins og er verið að bjóða upp á núna er ekki boðleg, er ekki þinginu boðleg. Hér talaði hæstv. félagsmálaráðherra Árni Páll Árnason áðan og sagði að margar nefndir hefðu verið í gangi, margar nefndir í gegnum árin. Já, það er rétt. Margar þverpólitískar nefndir hafa verið starfræktar í gegnum árin og komist að ákveðnum niðurstöðum. Þess vegna er mjög undarlegt að þessi tillaga sem við erum að ræða hér í dag skuli ekki vera betur úr garði gerð en raun ber vitni. Það er mjög sérstakt. Eins og fram hefur komið er ekki einu sinni stjórnmálaleg forusta um það af hverju við erum að fara þessa leið eins og bent hefur verið á, af hverju rétt sé að sækja um aðild að Evrópusambandinu heldur er þetta plagg fyrst og síðast hentistefnuplagg til að halda ríkisstjórninni saman. Það eru mikil vonbrigði að sjá þessi vinnubrögð, þessa aðferðafræði þegar um svona mikilvægt mál er að ræða. Það veldur miklum vonbrigðum að ég og fleiri sem ég veit um í þinginu hvort heldur í stjórn eða stjórnarandstöðu skulum ekki geta fylkt okkur bak við almennilega útbúna tillögu um aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Hvað hefur verið rætt um hér á undanförnum árum og hvað var sérstaklega rætt um núna á þessum vetri? Það var að efla og auka vægi þingsins. Hvað gerist í þessari tillögu? Þingið er bara upp á punt. Þingið er einfaldlega upp á punt. Svo er verið að tala um að það eigi að setja þetta til þingsins. Þingið á bara að samþykkja tillöguna og ekki hafa í rauninni neina skoðun á því hverjir séu hagsmunir Íslands í þessum viðræðum eða: Af hverju teiknar þingið ekki upp hvernig allt ferlið eigi að vera frá A til Ö og sinni þeirri kröfu sem uppi er í samfélaginu að hér ríki gegnsæi, að það sé upplýsingaflæði frá þinginu? Hverju þarf að breyta í stjórnarskránni ef og þegar slíkur samningur liggur fyrir? Hversu langan tíma ætlar þingið að veita þjóðinni til að afla sér upplýsinga um niðurstöðu samninga? Hvernig ætlar þingið að styrkja hugsanlegar nei- og já-hreyfingar? Hvernig verða þær fjármagnaðar? Allt ferlið er þokukennt. Allt ferlið er þokukennt vegna þess að ríkisstjórnarflokkarnir eyddu tíma, dýrmætum tíma í að koma sér saman um plagg sem er ekki burðugt til að fara með til Brussel. Það verður hlegið að því, að okkur Íslendingum þegar búið er að þýða þessa tillögu í Brussel sem hér liggur fyrir. Þess vegna vil ég sérstaklega mótmæla því sem hefur verið sagt um tillögu okkar sjálfstæðismanna og framsóknarmanna. Sú tillaga er tillaga um vandaða málsmeðferð. Hún er ekki tillaga til að tefja málið, síður en svo. Ég legg ríka áherslu á að þetta mál verði ekki tafið. Við leggjum líka ríka áherslu á að vandað verði til verka. Þess vegna fullyrði ég hér að sá tími sem ríkisstjórnarflokkarnir notuðu í að karpa sín á milli um hvað ætti að standa í tillögunni var vannýttur tími til vandaðrar málsmeðferðar gagnvart Evrópusambandinu og hugsanlegri aðild. Það var vannýttur tími. Það hefur verið vitnað í ræðu forseta Íslands. Ég ætla að gera það líka. Tvennt bar að mínu mati hæst í þeirri ræðu. Það var annars vegar það að hann sagði í sinni þingsetningarræðu fyrir nokkrum vikum að stjórnarskráin okkar hefði staðið, að hún væri sígild og hún hefði staðist í rauninni þá tíma sem við hefðum verið að upplifa. Að sjálfsögðu má breyta stjórnarskránni. Við höfum margoft ítrekað það. En stjórnarskráin okkar hefur staðið tímanna rás. Það sagði forsetinn okkar og ég er sammála honum í því. Það er annað atriði. Hitt atriðið er mikilvægt atriði sem forsetinn okkar kom inn á í sinni ræðu líka. Það var að hugsanlegar aðildarviðræður að Evrópusambandinu mættu ekki kljúfa þjóðina. Þá ber þingið ríka ábyrgð í þá veru hvernig við nálgumst þá málsmeðferð alla. Þá má ekki kasta til höndunum því ábyrgð okkar þingmanna er mikil í þessu stóra máli. Því tek ég undir með forsetanum að ég hefði viljað sjá vandaðri málsmeðferð í þessu og það er í þessum tveimur málum sem ríkisstjórnin hefur sýnt sitt rétta andlit að mínu mati, í þessum tveimur málum, þ.e. breytingum á stjórnarskránni og við það að sækja um aðild að ESB. Í þessum risamálum hefur ríkisstjórnin vaðið áfram, ekki kært sig um að hafa samráð við öll lýðræðislegu öflin á þingi heldur vaðið áfram hvort sem það er í breytingum á stjórnarskránni og núna varðandi ESB. Og síðan upp á punt þegar búið er að ákveða í rauninni dagsetningar, hvenær eigi að sækja um, ákveða að þingið eigi ekkert að gera annað en samþykkja tillöguna og síðan eiga aðilar úti í bæ eingöngu að ráða því hvernig verði samið - þingið á ekki að koma að ákvörðun um það hvernig eigi að skipa viðræðunefndina - þá á stjórnarandstaðan „vesgú“ að koma inn í málið, þegar búið er að ákveða málið. Þetta er mikilvægasta mál landsins að mati Samfylkingarinnar, og núna Vinstri grænna vegna sem hafa játað sigraða. Því var kostulegt að upplifa ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, formanns utanríkismálanefndar, áðan þar sem það var alveg ljóst að hann kemur múlbundinn til þessarar atkvæðagreiðslu því að hann getur ekki, miðað við orð hans áðan, greitt atkvæði með tillögu okkar framsóknarmanna og sjálfstæðismanna. Eða getur hann það? Málið er nefnilega að sú tillaga sem við sjálfstæðismenn og framsóknarmenn leggjum upp með - og ég vil taka undir með hv. þm. og formanni Framsóknarflokksins, Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, að það væri réttara að ræða tillögu okkar af því að hvort kemur á undan, eggið eða hænan? Ef við ætlum að fara í þessar aðildarviðræður verðum við „vesgú“ að vinna okkar heimavinnu. Það liggur svo margt fyrir. Það er ekkert verið að tala um að tefja málið. Það eru margar skýrslur og margar nefndir og síðan eigum við að taka á pólitískum forsendum ákvörðun um það hvernig við ætlum að haga málsmeðferðinni, upplýsa þjóðina um það hvenær hún fái aðgang að málinu, hvernig við ætlum að miðla upplýsingum, í hvaða farveg við ætlum að setja málið allt í heild sinni og hvað málsmeðferðin kosti. Það var ekki lítið talað um það af hv. þingmönnum Vinstri grænna sem nú eru í ríkisstjórninni með hæstv. fjármálaráðherra í broddi fylkingar hvað allt ferlið varðandi umsóknina í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna kostaði. Það var nú ekki lítið talað um það ferli og að það yrði að ríkja gegnsæi um kostnaðinn. Mér finnst ekkert tiltökumál að ríkisstjórnin upplýsi það fyrst hún er búin að fara svona gaumgæfilega í gegnum málið hvað allt ferlið muni kosta þjóðina. Það er ekkert að því og það er í samræmi við þá kostnaðarvitund sem við eigum að viðhafa alls staðar þegar kemur að hagsmunum ríkisins og ríkisfjármálanna. Ég legg mikla áherslu á að við höldum áfram með málið og reynum að ná sáttum í þinginu. Ég tel það skipta miklu máli því að mín skoðun er sú að við eigum að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það er alveg klárt af minni hálfu. En ég get ekki fallist á þá tillögu sem hér liggur fyrir af því að vinnubrögðin eru til vansa. Mér finnst við vera að gelda þingið með þeirri tillögu. Síðan koma menn hér með reglulegu millibili og segja að það þurfi að auka veg og vanda þingsins þegar við fáum vart að koma að málinu nema bara með því að segja nei eða já við þessari tillögu. Af hverju fær ekki þingið að skipa sína fulltrúa eða koma að því að skipa sína fulltrúa varðandi þessa faglegu viðræðunefnd við ESB sem verður skipuð af ríkisstjórn Íslands? Af hverju er hún ekki bara skipuð og samþykkt af þinginu? Þetta mikilvæga pólitíska leiðarljós sem maður hefði haldið að kæmi frá Samfylkingunni, sem að mínu mati er líka með allt niður um sig í þessari tillögu, kemur ekki fram. Við ítrekum að hvergi er sagt af hverju fara eigi þessa leið og það er rétt að draga fram að enginn ráðherra Vinstri grænna hefur rætt málið í þinginu. En mér skilst að hæstv. fjármálaráðherra muni koma upp í ræðustól strax á eftir mér og þá fáum við væntanlega að heyra hver afstaða ráðherranna er hjá Vinstri grænum. Þeir hljóta að geta talað fyrir sig eins og þingflokksformaður Vinstri grænna bað um í umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra og þá fáum við það skýrt og klárt vonandi hvort hæstv. fjármálaráðherra ætli að greiða atkvæði með þessari tillögu eins og hún liggur fyrir eða ekki. Ætlar hann að beita sömu aðferð og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og segja nei við tillögunni? Ætlar forustumaður Vinstri grænna að gera það? Við fáum örugglega skýr svör við því því þetta er allt saman óljóst alveg eins og það er allt annað óljóst í svo mörgu öðru, í stóru málunum öðrum sem ríkisstjórnin verður að fara að klára. Ríkisfjármálin eru algerlega óljós. Einu skilaboðin sem við fáum hingað - við tökum náttúrlega aðra umræðu í það - eru að það eru skattahækkanir, aukin gjöld. Engar tillögur eru um hvernig við ætlum að koma atvinnulífinu af stað á nýjan leik. Það er allt óljóst, það er allt órætt þegar kemur að þeim málum og það sama má segja um þá tillögu sem við erum að ræða hér. Það er merkilegt að Samfylkingin, eftir allt þetta, eftir þetta stærsta kosningamál þeirra, skuli ekki koma betur undirbúin til leiks og segja okkur af hverju við eigum að fara í þessa vegferð. Ég undirstrika að ég vil sækja um aðild að Evrópusambandinu en ekki á þessum forsendum, nei takk. Ég vil að við vinnum þetta betur innan þingsins, gerum þetta í meiri sátt en verið hefur og að við í stjórnarandstöðunni séum ekki bara kölluð til þegar ríkisstjórnin sér fram á að koma ekki sínum málum í gegn öðruvísi en með stjórnarandstöðunni. Í mikilvægum málum eru þjóðarhagsmunir svo brýnir að allir þurfa að koma að borðinu frá upphafi. Ríkisstjórnin hefði betur nýtt þann tíma sem hún notaði í að möndla saman þessari hörmulegu þingsályktunartillögu í að tala við forustumenn annarra lýðræðisafla á þingi. Ég tel að tillaga okkar sjálfstæðismanna og framsóknarmanna feli það í sér að við getum komið bæði stolt og vel upplýst með málið allt á hreinu, málsmeðferðina gegnsæja frá A til Ö og sagt við fólkið okkar hvort sem það er á Austurvelli eða annars staðar á landinu hvernig við sjáum framvinduna í málinu, hvar við sjáum aðkomu frjálsra félagasamtaka eða lýðræðislegra hreyfinga, hvernig þau eigi að koma með sín sjónarmið inn í allt ferlið, hvað það kosti og svo framvegis. Ég tel mikilvægt að þetta verði rætt ítarlega í utanríkismálanefnd sem ég sit í og ég treysti því að Alþingi beri gæfu til að við, þ.e. ef við förum í viðræður að þá förum við í þær viðræður þannig að það ríki sátt, við förum inn í þær viðræður með traust umboð á grundvelli upplýsinga og gegnsæis í öllu ferlinu. Við skulum bara viðurkenna að plaggið frá ríkisstjórninni er handónýtt. Hendum því. Vinnum sameiginlega að þessu markmiði sem að mínu mati er mikilvægt að við náum, þ.e. að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið. En gerum það þá almennilega.

Frú forseti. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir fór hér yfir þetta mál og lýsti sinni afstöðu til grundvallarþátta í málinu. Hún sagði líka að tillagan snerist um það eitt að stjórnin héldi velli. Að sjálfsögðu snýst þessi tillaga ekki um það og það veit hv. þingmaður. Hún sagði líka: „Þingið er upp á punt og það á ekkert að gera nema að samþykkja tillöguna.“ Þetta er líka rangt. Við höfum farið yfir það hér hæstv. utanríkisráðherra og ég sem formaður utanríkismálanefndar að við leggjum kapp á að það fari fram vönduð og yfirveguð umræða um málið á vettvangi utanríkismálanefndar og ég hlakka til að ræða við hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur þar um þessi mál því væntanlega fer þingsályktunartillaga stjórnarandstöðuflokkanna tveggja þangað líka. Ég hef sagt að sá tími eigi að vera liðinn að þingið sé bara stimpilpúði fyrir framkvæmdarvaldið eins og það hefur verið hér um allt of langan tíma og þess vegna hafi þingið hlutverki að gegna í þessu samhengi. Ég hef einmitt boðið upp á það í samtölum við forustumenn stjórnarandstöðuflokkana að reyna að ná einhvers konar samkomulagi eða samstöðu um það hvernig málið verður unnið í þinginu. Ég tel að það sé til marks um að fullur vilji sé til þess að ná góðri samstöðu jafnvel þó að skoðanir kunni að vera skiptar á milli einstakra flokka um efnisatriði málsins. Þá er af minni hálfu fullur vilji til þess að samstaða geti tekist um málsmeðferðina og hvernig við förum í það. Vill hv. þingmaður ekki leita eftir viðhorfum hagsmunasamtaka, félagasamtaka til málsins? Eiga þau ekki að fá tækifæri til þess að koma á fund utanríkismálanefndar og lýsa sínum viðhorfum, hvernig þau vilji koma að málinu og hvernig þau vilji að það verði unnið og hvaða samráð eigi að hafa við þau? 

Frú forseti. Ég fagna þessum sáttatón hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni. Það verður samt að segjast eins og er að það er holur hljómur í því þegar ríkisstjórnarflokkarnir tala um sátt og sáttagjörð þegar þeir eru í rauninni búnir að afgreiða málið formlega séð. Það er bara einfaldlega verið að segja við okkur: „Við erum í vandræðum, kæra stjórnarandstaða. Eruð þið ekki til í að hjálpa okkur í gegnum þingið með málið?“ Þannig standa málin. Þetta er staðreynd. Ég get alveg talað um holan hljóm og farið út í stjórnarskrármálið þegar menn eftir á reyndu að bjarga því sem bjargað varð. Það er ekki raunverulegur vilji til þess að vinna hér þverpólitískt eða þvert á alla flokka í mikilvægum málum. Á þeim skamma tíma sem ríkisstjórnin hefur setið - í 120 daga eða hvað það er? Reyndar er það nægur tími til að vinna úr þeim verkefnum sem liggja fyrir - þá liggja ekki nema þannig dæmi fyrir sem sýna okkur að ekki er raunverulegur vilji til þess að ná samkomulagi um mikilvæg mál. Ég er búin að nefna dæmi um það. Ég spyr líka: Af hverju komum við þá ekki fyrr að borðinu? Af hverju erum við bara að lesa um það í blöðum alltaf hvernig hin og þessi tillaga frá ríkisstjórninni muni líta út og hvernig niðurstaðan eigi að vera? Af hverju komum við ekki fyrr að borðinu, aðrir þingflokkar á þingi en stjórnarinnar? Ég spyr líka fyrst að hv. formaður utanríkismálanefndar mun fara hérna upp á annað andsvar við mig á eftir væntanlega: Ef honum er svona heilög þessi sáttagjörð - ég vonast til þess. Ég hef ekki reynt hann að öðru - þá spyr ég líka hvort ekki sé bara fínt að þingið noti þann tíma sem það þarf til þess að fara yfir málið eða er júnímánuður heilagur tími fyrir hv. þingmann, formann utanríkismálanefndar til að klára málið? Eru svipuhöggin frá ríkisstjórninni slík að hann verði að klára málið í júnímánuði eða hefur hann frelsi til þess að haga vinnu utanríkismálanefndar eins og honum hentar?

Virðulegur forseti. Mér finnst pínulítið holur hljómur í því sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir segir vegna þess að hún er að segja að við viljum samstarf og samráð og það á að vinna þannig. En þegar boðið er upp á það þá er strax slegið á útréttar hendur og sagt: „Þið meinið ekkert með því.“ Það er ekki einu sinni látið á það reyna. Ég hef kynnt, eins og ég sagði áðan, forustumönnum úr stjórnarandstöðunni það að ég vilji gjarnan eiga gott samstarf um það hvernig málið verður unnið. Ég hef sett upp ákveðinn ramma þar sem ég sé fyrir mér hvernig málið geti verið unnið. Ég hef ekki sýnt hæstv. utanríkisráðherra það. Hann veit ekkert hvernig það lítur út og verður ekki spurður að því. En það var sett upp í þeim tilgangi að fá viðbrögð frá stjórnarandstöðunni um það hvaða sjónarmið þar kynnu að vera á ferðinni varðandi vinnulag. Ég hef ekki fengið nein viðbrögð enn þá en vonandi koma þau þegar nefndin kemst að málinu þegar hún fær það til umfjöllunar og tekur það til umræðu áður en mjög langt um líður að öllum líkindum. Þannig að ég ítreka það sem ég sagði hér áðan að mér finnst mikilvægt að við reynum að verða sammála um það hvernig svona mál er unnið, hvaða upplýsingar þarf að reiða fram. Hér hafa verið nefndir hlutir eins og kostnaðarmat. Ég gat þess þegar í minni ræðu að það væri eitt af því sem við mundum að sjálfsögðu kalla eftir og ég hef grun um að það hafi nú verið einhver vinna unnin í því sambandi á vegum utanríkisráðuneytis og/eða fjármálaráðuneytis. Þannig að slíkar upplýsingar verða kallaðar inn. Ég hef líka hugmyndir um það að utanríkismálanefnd auglýsi eftir umsögnum um þetta þýðingarmikla mál sem er óvenjulegt. Venjulega eru þingmál send til valinna aðila til umsagnar. 

Forseti vil biðja hv. þingmenn afsökunar á því en klukkan er enn og aftur að stríða okkur hér í borðinu þannig að hana er ekki alveg marka.

Frú forseti. Ég get ekki túlkað orð hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar öðruvísi en með jákvæðum hætti þannig að hann ætli að veita utanríkismálanefnd allan þann tíma sem hann telur og nefndarmenn telja að við þurfum að fá í málið og nýta í málið til að það verði sem best úr garði gert. En það er mitt mat að við verðum að fara fyrst þá leið sem við sjálfstæðismenn og framsóknarmenn lögðum fram í okkar tillögu til þess að geta farið af fullum krafti í málið þegar þar að kemur þannig að undirbúningurinn verði slíkur að við getum verið bæði stolt af og hann nýst okkur sem skyldi í samningaviðræðunum og þjóðin viti út á hvað málið gangi. Þrátt fyrir allar nefndirnar vita menn ekki nákvæmlega út á hvað þetta allt gengur, hver kostnaðurinn sé og svo framvegis. Ég er hins vegar ósammála hv. þingmanni um að ríkisstjórnin standi og falli ekki með þessu máli. Það tók þetta langan tíma að koma stjórnarsáttmálanum saman því menn þurftu að ná niðurstöðu í þessu máli. Þetta er líflína 

Hæstv. forseti. Það hefur verið endurtekið alloft í þessari umræðu hér í dag að málið sé á einhvern hátt vanbúið og að ótímabært sé að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég kem hér upp til þess eins að halda því til haga að líklega hefur ekkert ríki í sögunni verið jafn vel undirbúið undir aðildarumsókn að ESB og Ísland er nú. Ástæðan er sú að öfugt við öll önnur ríki sem hafa sótt um aðild að ESB þá er Ísland í þeirri einstöku stöðu að hafa meira en áratugs reynslu af mjög nánu samstarfi við Evrópusambandið í gegnum EES-samninginn og í gegnum þann samning höfum við verið þátttakendur í innri markaðnum allt frá 1994. Við höfum lögleitt á Íslandi 3.000 eða 4.000 gjörðir á öllum sviðum fjórfrelsisins og unnið náið með Evrópusambandinu allt frá sérfræðinganefndum til pólitísks samráðs. Íslenskt viðskiptalíf, íslenskt samfélag og íslenska stjórnkerfið hefur þess vegna fengið besta mögulegan undirbúning fyrir það skref að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Þessu til viðbótar hafa allir stjórnmálaflokkar haft þetta mál til umræðu í langan tíma og ýmsar nefndir og rannsóknastofnanir hafa fjallað ítarlega um málið undanfarin ár. Mér er því stórlega til efs að nokkurt ríki sem sótt hefur um aðild að ESB hafi notið viðlíka reynslu þegar lagt er af stað í aðildarviðræður.

Frú forseti. Það er margt hárrétt sem kom fram í máli hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur. Þess vegna spyr ég sjálfa mig þegar ég les plaggið frá ríkisstjórninni, allri ríkisstjórninni, líka ráðherrum Vinstri grænna, ráðherrum Samfylkingarinnar: Hafa þau ekki lesið allar þessar skýrslu frá flokkunum sem hv. þingmaður benti á? Það er eins og þeir sem komu með plaggið sem við erum að ræða um hér í dag, þ.e. að menn hafi bara ekki kynnt sér nein gögn, ekkert, til þess að segja af hverju rétt sé að fara í þessa vegferð. Ég veit það fyrir mína parta. Ég er sannfærð um að við eigum að fara í aðildarviðræður. En ekki með þessum undirbúningi. Það hefur verið ákall um það í vetur að við eigum að upplýsa þjóðina í öllum mikilvægum málum um hvernig ferlið er. Ef það er ekki í þessu máli þá er það í engu máli. Við eigum að segja þjóðinni hvernig við ætlum að gera þetta, hvaða stjórnarskrárákvæði við verðum að breyta, hvað það kosti, hvernig við ætlum að tryggja aðgengi frjálsra félagasamtaka og hreyfinga sem hafa mismunandi skoðanir í málinu. Allt þetta liggur ekki fyrir. Það er bara eitthvert „me-he“ og blaður - fínt - verið að reyna að segja út á hvað þetta gangi varðandi ákveðna hagsmuni en ekki miklu meira. Eina sem þetta snýst um að þeirra mati er að þjóðin fái að hafna eða samþykkja samninginn. Það eru allir sammála um það. En það er ekki ein setning eða leiðarljós um það af hverju rétt sé að fara þarna inn.

Virðulegi forseti. Það er sorglegt að verða vitni að þeirri gamaldags hjólfarapólitík sem hér er iðkuð í sölum Alþingis. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir vill sækja um aðild að Evrópusambandinu en hefur nú fundið leið til að vera á móti ályktun þess efnis.  Hvað á að gera? Það á að undirbúa mögulega umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Hér er tillaga Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Það á að setja saman greinargerð og vera að því til 31. ágúst 2009, 

Frú forseti. Hér talaði nýr þingmaður á þingi sem maður hefði haldið einmitt að tæki ekki þátt í þessari gömlu og gamaldags pólitík, hjólfarapólitík sem hann vitnaði í hér áðan.  Það sem um er að ræða er og ég segi það aftur: Ég vil sækja um aðild að Evrópusambandinu en ég vil ekki gera það á þessum forsendum því mér finnst til vansa hvernig hefur verið unnið að þessari tillögu. Það er eins og menn hafi ekki lesið þá vinnu sem hefur verið unnin í áranna rás og ekkert nýtt sér þá vinnu sem þar liggur fyrir, hvað þá sýnt pólitískan kjark eða hugrekki til að setja inn eina eða tvær setningar um það af hverju sé gott að fara þessa leið. Við skulum bara segja söguna eins og hún er og veruleikann eins og hann er. Þetta var bara til að koma ríkisstjórninni saman. Þetta er bara plagg upp á punt, ekki er neitt pólitískt innihald.

Frú forseti. Í þingsályktunartillögu sjálfstæðismanna og Framsóknarflokks segir að það verði að ákveða með hvaða hætti viðræðum verði hrint af stað, - það liggur fyrir - hvernig þær fara fram - og það liggur fyrir líka - og loks hvernig staðið verði að staðfestingu mögulegs samnings. 
             Hér eru talsmenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem meira að segja voru aðilar að þeirri ríkisstjórn sem fór með Ísland inn í styrjöld, lýsti yfir stuðningi við stríð  Hér er gamaldags hjólfarapólitík  
            

Mér finnst eiginlega sorglegt að upplifa það að nýir þingmenn sem eru kjörnir hingað inn á þing átti sig ekki á því að þeir eru ekki kosnir hingað til þess að vera sagnfræðingar eða stunda sagnfræði. Þeir eru kosnir hingað til þess að taka ákvarðanir til þess að koma okkar þjóð áfram og út úr þeim erfiðleikum sem við erum í.  Það sem mér finnst til vansa er sú vanvirðing sem tillaga ríkisstjórnarflokkanna sýnir þinginu. Þingið er bara upp á punt. Við fáum enga aðkomu að þessari faglegu viðræðunefnd. Við eigum bara að skipa einhverja Evrópunefnd sem er stundum í samráði og í samvinnu við þessa samninganefnd. Þingið á að koma miklu ríkara að öllu ferlinu og ég trúi ekki öðru en að nýr þingmaður geti tekið undir mér. Þingið á að koma miklu ákveðnar að þessu máli öllu. Ég tel að það verði málinu til farsældar sérstaklega þegar horft er upp á það hvernig ríkisstjórnin heldur á þessu máli öllu. 

Frú forseti. Eins og tillaga þessi ber með sér hafa stjórnarflokkarnir orðið ásáttir um að leggja það í hendur Alþingis hvort sækja skuli um aðild að Evrópusambandinu þannig að þjóðin geti síðan tekið afstöðu til þess ef til samningsniðurstöðu kemur og hafnað niðurstöðunni eða samþykkt hana. Frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslur sem tengist þessu máli verður flutt hér innan skamms þannig að lagaramminn liggi einnig klár fyrir með hvaða hætti kosið verði um niðurstöður í stórmáli af þessu tagi en um það hefur sem betur fer verið samstaða að að sjálfsögðu eigi þjóðin að eiga síðasta orðið og ákveða sín örlög í þessu stóra máli. Ég verð þar af leiðandi að segja að ég skil ekki alveg ræðuhöld um að Alþingi Íslendinga sé ekki fullur sómi sýndur með þessari málsmeðferð. Ég tel að það sé þvert á móti því hér er valin sú leið að láta þingræðið og þingviljann ráða og veita leiðsögn í þessu mikilvæga máli. Ef svo reynist að ríkur þingvilji standi til þess að fara í þessar viðræður og sömuleiðis að fyrir liggi vísbendingar um að meiri hluti þjóðarinnar sé þeirrar skoðunar að rétt sé að láta á þetta reyna þó svo að gjarnan í sömu skoðanakönnunum reynist helmingur eða meiri hluti jafnvel þjóðarinnar sem afstöðu tekur andvígur því að Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu þá er væntanlega bæði lýðræðislega og þingræðislega rétt að þetta sé gert, að meiri hlutinn ráði þar ferðinni. Menn geta spurt hvort það sé ekki mótsagnakennt að talsverður meiri hluti í könnunum gefi upp þá afstöðu að það beri að sækja um en á sama tíma telji jafnvel meiri hluti ekki hagstætt að ganga í Evrópusambandið. Hverju sætir þá þessi munur? Jú, væntanlega er hann tvíþættur, eins og ég les í það mál. Annars vegar trúa ýmsir því að umtalsvert samningssvigrúm sé fyrir hendi og að möguleikar séu á því að Ísland fái umtalsverða sérmeðferð eða sérúrlausn sinna mála. Hins vegar er það sjónarmið líka allútbreitt að það eigi einfaldlega að útkljá þetta mál og það telja bæði þeir sem eru því fylgjandi og einhverjir þeirra sem eru því andvígir að við göngum í Evrópusambandið að eftir sem áður þurfi að fá botn í málið og útkljá það. Ég held að það sjónarmið hafi færst í vöxt á undanförnum árum. Nú hefur verið dreift hér annarri tillögu um að hefja undirbúning að aðildarviðræðum við Evrópusambandið og tillagan sem ég er með í höndum - þangað til athygli mín var vakin á því að hún hefði verið prentuð upp og lagfærð - hljóðaði einmitt upp á þetta svona, með leyfi forseta: „Tillaga til þingsályktunar um undirbúning umsóknar um aðild að Evrópusambandinu.“ En á hinu uppprentaða skjali stendur, með leyfi forseta: „... um undirbúning mögulegrar umsóknar um aðild að Evrópusambandinu.“ Gott og vel. Upp á þetta skrifa allir með tölu 25 þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokksins. Það virðist þar af leiðandi vera þannig að það megi ætla að það sé mjög ríkulegur þingmeirihluti fyrir því að fara í slíkar viðræður.  Að sjálfsögðu skiptir undirbúningurinn máli. Að sjálfsögðu þarf að vanda hvernig staðið verður að þessu, hvernig haldið verður á samningaviðræðum af okkar hálfu og það er einmitt ætlunin að utanríkismálanefnd leggist yfir það og henni er ætlað ríkulegt hlutverk í greinargerð stjórnartillögunnar og henni er líka ætlað hlutverk og/eða sérstakri Evrópunefnd Alþingis í framhaldinu, verði farið í viðræðurnar. Nú veit ég ekki betur en að utanríkismálanefnd sé þannig skipuð að í henni sitji að minnsta kosti tveir og þar af leiðandi báðir formenn stjórnarandstöðuflokkanna því að sá þriðji er ekki með formann þannig að þeir eru þá í prýðilegri aðstöðu, forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna tveggja sem hér flytja svo saman aðra tillögu, um að koma sínum sjónarmiðum á framfæri og beita sér í utanríkismálanefnd. Undirbúningurinn skiptir að sjálfsögðu máli, hvernig farið verði í viðræðurnar, hvernig samráði við þingið verði háttað og hver aðkoma þess verði í gegnum eftir atvikum sjálfstæða Evrópunefnd eða utanríkismálanefnd og það stendur ekkert annað til og hefur væntanlega aldrei staðið neitt annað til en það að tryggja Alþingi öllu og helstu aðilum úti í þjóðfélaginu aðkomu að þessu máli enda væri annað auðvitað fráleitt. Það hvernig menn vilja síðan búa um viðræðurnar í skilningnum hvaða fyrirvara, samningsmarkið eða eftir atvikum skilyrði menn vilja setja ef þeir kjósa að kalla það svo þá er að sjálfsögðu sjálfsagt að ræða það. En þegar til kastanna kemur er ákvörðunin einföld og tillögugrein um þetta efni - það hefur ekkert upp á sig að hafa hana meira en tvær línur: Ætla menn að hefja aðildarviðræður eða ekki, já eða nei? Mér virðist gæta þess misskilnings hér að menn samþykki greinargerðir með þingsályktunartillögum. Það er ekki gert. Það er tillögugreinin sem er borin upp til atkvæða.  Það er heilmikið álitamál og ég væri ekki hreinskilinn ef ég viðurkenndi ekki að það sé mikið álitamál, burt séð frá því hvort menn eru á þessari stundu og þessum stað og þannig staddir í sinni tilveru að þeir telji að Íslendingar eigi að ganga í Evrópusambandið eða ekki, þá er samt mikið álitamál og ætti að vera það fyrir báða aðila hvort nú sé rétti tíminn til að leggja í þennan leiðangur. Það er meðal annars vegna þess að menn þurfa auðvitað að meta hvort líkur séu á því að samningsniðurstaðan geti orðið sú sem þjóðin sættir sig við. Eru þær litlar, umtalsverðar eða miklar? Menn verða líka að hafa í huga að þetta er heilmikið verkefni ef í þetta er ráðist. Þetta mun leiða til heilmikils álags á okkar stjórnsýslu. Þetta mun binda mannafla. Þetta mun taka tíma og þetta mun kosta peninga. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt að að sjálfsögðu er eitt af því sem utanríkismálanefnd og stjórnvöld þurfa að meta sameiginlega það hver yrði óumflýjanlegur lágmarkskostnaður af því að fara í slíkar viðræður. Það eiga menn að gera með opin augun og reyna að svara því til og meta það hvert umfangið á slíku verður. Að sjálfsögðu eru aðstæðurnar erfiðar og við ekki vel stödd að ýmsu leyti til þess að bæta viðbótarvinnu og álagi á okkar fáliðaða Stjórnarráð, stjórnsýslu og eftir atvikum fleiri aðila sem hafa í mörg horn að líta og ekki liggja fjármunirnir á lausu beinlínis - svo það sé nú sagt héðan úr þessum ræðustóli og af þeim sem talar - til þess að bæta við  Málið er hér lagt fram og þess vegna undrast ég líka svolítið tóna hér í ræðum um að þetta sé á einhvern hátt nálgun sem ekki sé frambærileg fyrir okkar hönd sem hér er lögð til í tillögu. Málið er lagt fram með mjög hliðstæðum hætti og gert var í Noregi þegar þeir voru að undirbúa að sækja um í annað sinn.  Þar af leiðandi er málið einfaldlega lagt fram með hliðsjón af þessum aðstæðum eins og eðlilegt er þá. Þetta er stórt, þetta er afdrifaríkt og þetta er erfitt mál og þetta mun reyna á og það er mikilvægt að menn fari með málið og vandi sig í samræmi við það. Eina frambærilega málsmeðferðin er þá málefnaleg, uppbyggileg og lýðræðisleg nálgun og það að þingræðið og þingviljinn og síðan þjóðin afgreiði þetta mál á grundvelli vandaðrar umræðu og upplýsingar er að sjálfsögðu einboðið. Ég tek þar af leiðandi líka undir það að eitt af því sem þarf að skoða er með hvaða hætti það verði undirbúið að kynna málið, að stuðla að umræðu um það. Er ekki sjálfgefið til dæmis að stjórnvöld styðji við bakið á þeim sem eru vel til þess fallnir að halda uppi málflutningi, til dæmis heildarsamtökum þeirra sem eru meðmæltir og eru andvígir aðild að Evrópusambandinu? Mitt svar er jú. Ég held til dæmis að það væri mjög æskilegt að slíkum aðilum yrði auðveldað að koma rökum sínum og gagnrökum á framfæri. Ég vil svo segja fyrir mitt leyti að ég er ekki trúaður á að Íslendingar fái miklar undanþágur eða sérreglur í samningaviðræðum við Evrópusambandið. Dæmt af reynslu annarra þjóða, til dæmis Noregs sem sótti um í annað sinn og allir vissu að Noregur yrði að ná mjög hagstæðum samningi ekki síst á sviði sjávarútvegs ef líkur ættu að vera á því að norska þjóðin skipti um skoðun og samþykkti - niðurstaðan, hver var hún? Tímabundin aðlögun í aðalatriðum og niðurstaðan var felld. Ég tel miklu meiri líkur en minni á því að samningsniðurstaða, verði farið í þennan leiðangur, verði ekki aðgengileg fyrir Ísland og að þjóðin muni hafna henni. En málið er þá þar með úr sögunni. Þar með er kominn botn í það og það er ekki hangandi lengur yfir okkur endalaust eins og þetta hefur í raun og veru verið. Það sem ég sæi einna mest eftir fyrir utan þá almennu grundvallarhagsmuni sem hér eru reifaðir, forræði yfir vatns- og orkuauðlindum, fiskveiðiauðlindinni, landbúnaður og matvælaiðnaður, lýðræðisþátturinn í þessu máli og svo framvegis, það er samningsforsvar, samningssjálfstæði og forsvar Íslendinga sjálfra í sjávarútvegsmálum í alþjóðasamskiptum. Ég hef meiri áhyggjur af því ef Íslendingar missa úr sínum höndum það að gæta sjálfir sinna hagsmuna og semja sjálfir um sína hlutdeild, til dæmis í deilistofnum og flökkustofnum heldur en jafnvel öðrum þáttum sjávarútvegsmálanna og er þar þó ekki lítið undir þar sem er forræðið yfir fiskveiðistjórninni og annað í þeim dúr. Ef við skoðum það aftur í tímann hefur þetta samningsforræði reynst okkur aftur og aftur ómetanlegt og við þurfum áfram á því að halda því að um þessa hluti, okkar hlutdeild í norsk-íslenskri síld, kolmunna, makríl þegar þar að kemur, loðnu og öðru slíku verður aldrei samið í eitt skipti fyrir öll. Við þurfum alltaf að vera á staðnum og gæta okkar hagsmuna og mig hryllir við þeirri framtíð að Íslendingar sæti þar aftarlega á bekkjum í Evrópusambandinu og ættu að bítast um sinn hlut í slíkum þáttum við 27 eða 30 aðrar Evrópusambandsþjóðir ef til þess kæmi, sem ég á ekki von á. Að öðru leyti höfum við um nóg annað að hugsa, Íslendingar, þessa dagana. Ég vara við því að við látum þetta mál trufla okkur of mikið í glímunni við þá örlagahluti sem við erum með í höndunum núna, íslensk stjórnvöld, dag frá degi 

Virðulegi forseti. Bara svo enginn gleymi því vek ég athygli á að hér var fjármálaráðherra að mæla fyrir umsókn inn í Evrópusambandið, svo því sé til haga haldið. Ríkisstjórnin er að biðja okkur um umboð fyrir umsókn um aðild að Evrópusambandinu og það segir kannski eitthvað um ástandið í ríkisstjórninni að þegar maður hlustar á þessa ræðu er ekki alveg hægt að greina það. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra nokkurra spurninga. Í fyrsta lagi um sinnaskiptin: Af hverju skipti VG svo hastarlega um skoðun eftir þær yfirlýsingar sem voru gefnar rétt fyrir kosningar? Í öðru lagi: Mun ríkisstjórnin lifa ef þessi tillaga verður ekki samþykkt? Og í þriðja lagi: Af því að hér er talað mikið um að þingið eigi að taka ákvörðun um þessa hluti, kemur til greina af hálfu hæstv. fjármálaráðherra að samþykkja þá tillögu sem hér er lögð fram af Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki?

Frú forseti. Ég var að tala um þá tillögu sem felur í sér að Alþingi komist að niðurstöðu í því efni, hvort sækja eigi um að aðild að Evrópusambandinu eða ekki. Það mál er sett í hendur Alþingis með flutningi þessarar tillögu. Um það er samkomulag milli stjórnarflokkanna en það er jafnframt ljóst að þeir hafa ólíka afstöðu í þessu máli. Hér inni á þingi munu þingmenn greiða atkvæði, væntanlega allir sem einn, í samræmi við og bundnir af engu öðru en samvisku sinni og sannfæringu. Ég vona að það gildi líka um Sjálfstæðisflokkinn. Um hvaða áhrif framvinda þessarar tillögu hefur á ríkisstjórnina þá ætla ég ekki að svara fyrir aðra en okkur vinstri græn. Ég geri ekki ráð fyrir öðru en að við hlítum niðurstöðu Alþingis í sambandi við þetta þingmál rétt eins og önnur. Það er mikill misskilningur að ríkisstjórnarþátttaka og stuðningur sé skilyrt og bundin því að hvert einasta mál sem flutt er sem stjórnartillaga eða stjórnarmál nái fram að ganga. Stuðningur þingmanna í grunninn við ríkisstjórn felur aðeins eitt í sér 

Virðulegi forseti. Ég vil bara lesa tillöguna: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu og að loknum viðræðum við sambandið verði haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um væntanlegan aðildarsamning.“ Við skulum ekki gera minna úr málinu en efni standa til. En eftir stendur að hæstv. fjármálaráðherra svaraði ekki spurningunni: Hver voru sinnaskiptin? Rétt fyrir kosningar sagði hæstv. ráðherra klárt að ekki verði farið í aðildarviðræður strax eftir kosningar eins og Samfylkingin vill. Tók hann það sérstaklega fram að flokksráð VG mundi ekki samþykkja slíka tillögu. Síðan spurði ég hæstv. ráðherra, af því að mönnum er tíðrætt um það hér að það skipti máli að þingið komi að þessu og hér komi allir óbundnir að máli, og ég vil fá svar við því: Kemur það til greina, eru þingmenn Vinstri grænna og þar með talinn hæstv. fjármálaráðherra opnir fyrir því að greiða atkvæði tillögu sjálfstæðismanna og framsóknarmanna sem hefur verið dreift í þinginu?

Frú forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur ekki breytt grundvallarstefnu sinni í Evrópumálum. Við erum flokkur sem er andvígur aðild að Evrópusambandinu. Það liggur alveg ljóst fyrir. En við höfum gert þá málamiðlun að fallast á að þessi tillaga fari í hendur Alþingis og lyktir hennar ráðist þar. Ég get auðvitað alveg eins spurt hv. þingmann á móti: Eru þingmenn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins ekki tilbúnir til að styðja stjórnartillöguna? Tillögurnar eru í raun og veru mjög hliðstæðar eins og ég sé þær.  
             Eðlilegasta nálgunin við þessar aðstæður væri auðvitað að leggja það til að viðkomandi þingmenn tækju tillögurnar, bæru þær saman og skoðuðu og reyndu að komast að niðurstöðu um hvort ekki væri hægt að bræða þær saman. Vegna þess að þrátt fyrir allt hafa þau merkilegu tíðindi gerst að sjálfstæðismenn og framsóknarmenn flytja hér tillögu sem gengur nákvæmlega í sömu átt og stjórnartillagan, þeir nálgast málið aðeins öðruvísi og formúlera það aðeins öðruvísi, vilja standa aðeins öðruvísi að undirbúningnum og vilja hafa greinargerðina aðeins öðruvísi. En varðandi svarið við spurningunni þá hef ég ekki hugsað mér að styðja þessa tillögu sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, enda var hún ekki borin undir mig og 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir nokkuð hreinskipta ræðu þar sem hann segir alveg skýrt og klárt að hann efist um að við fáum nokkrar undanþágur varðandi okkar mikilvægustu hagsmuni sem tengjast sjávarútvegi og landbúnaði. Mig langar til að spyrja hann að tvennu. Það er alveg ljóst að hann ætlar að segja nei við tillögu okkar sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, segir hann já við þeirri tillögu sem liggur hér fyrir og við erum að ræða? Ég gef mér það að hann segi já við þeirri tillögu, að hann ætli ekki að segja nei eins og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það er gott að fá þetta á hreint. Mig langar líka til að spyrja hann hvort hann sjái fyrir sér að þingið fái þann tíma sem það þarf til að vinna úr þessum tillögum sem bestu lausn fyrir Ísland. Er hann reiðubúinn til að gefa eftir í þeim ófrávíkjanlegu tímamörkum sem ríkisstjórnin hefur gefið, þ.e. að þingið verði að vera búið að afgreiða þetta mál í júnímánuði? Sér hæstv. fjármálaráðherra fram á að þingið geti fengið meiri tíma ef svo ber undir?

Frú forseti. Þessi tillaga kemur hingað til efnislegrar afgreiðslu eftir umfjöllun í nefnd og að lokinni síðari umr. kemur afstaða manna í ljós. Þeim ber engin skylda til að standa neinum skil á því hvernig þeir ætla að greiða atkvæði fyrr en þegar þar að kemur. Það er heldur hvimleiður plagsiður sem er tekinn upp og fjölmiðlar gjarnan tína upp að yfirheyra menn um það fyrir fram hvaða afstöðu þeir ætla að taka til máls, jafnvel áður en það er komið til umræðu á Alþingi. Er þá hin þinglega meðferð þess bara út í loftið? Eiga menn að ganga að slíkri vinnu fyrir fram niðurnegldir? Skiptir ekki máli rannsókn máls í nefnd og hvaða breytingartillögur kunna að verða gerðar o.s.frv.? 
             Ég hef iðulega sagt að það kemur engum við í sjálfu sér fyrr en þar að kemur hvernig atkvæði manna falla og mönnum ber engin skylda til að upplýsa það frekar en þeir sjálfir vilja. Ef afstaða þeirra er þegar klár og liggur fyrir 

Frú forseti. Nú er Bleik brugðið ef hæstv. fjármálaráðherra hefur allt í einu ekki skoðun á eigin tillögu. Ég reyndi að rýna í orð hans í lokin og ég skildi þau svo að hann ætli að segja já við þeirri tillögu sem við ræðum hér, þ.e. tillögu ríkisstjórnarinnar. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra að því, af því að hann talaði fjálglega um að hann sæi fyrir sér nei- og já-hreyfingar og mundi vilja styðja þær, og ég fagna því sérstaklega að hann taki undir það sem við vorum að fara yfir áðan. En ég spyr hann í kjölfarið af ræðu sinni og velti því fyrir mér: Mun hæstv. fjármálaráðherra taka af fullum krafti þátt í starfi slíkra nei-hreyfinga á grundvelli stefnu vinstri grænna sem liggur alveg ljós fyrir? Ég held að hann geti ekkert hlaupist undan eða frá stefnu vinstri grænna. Mun fjármálaráðherra taka af fullum krafti þátt í nei-hreyfingunni þegar þar að kemur?

Frú forseti. Ég náði ekki að svara annarri spurningu í fyrri ræðu minni varðandi tímann. Málið gengur nú til utanríkismálanefndar og það er langeðlilegast að utanríkismálanefnd meti það hversu mikinn tíma þarf til að ræða og rannsaka málið með fullnægjandi hætti, hversu langan tíma vilja menn gefa til umsagna og annað í þeim dúr. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að þessi málsmeðferð sé vönduð en það þýðir ekki endilega að hún þurfi að taka einhvern óralangan tíma. Ég tek undir það sem kom fram í ræðu fyrr í umræðunni að auðvitað liggja svo mikil gögn og svo ítarlegar rannsóknir og svo margar skýrslur fyrir í málinu að það þarf auðvitað ekki að fara að vinna það allt saman frá grunni aftur. Það liggur gífurlegur massi af efni fyrir um þessa hluti. Þetta hefur verið þaulrætt í samfélaginu á undanförnum missirum og það liggur fyrir. Varðandi baráttu mína úti í samfélaginu í samræmi við mína sannfæringu, þá er svarið já. Ég hef engum rétti afsalað mér til málflutnings eða baráttu í þágu sannfæringar minnar í þessu máli. Eins og reyndar er tekið sérstaklega fram í stjórnarsáttmálanum. 

Frú forseti. Í aðdraganda síðustu kosninga sögðu forsvarsmenn vinstri grænna að þeir væru skýr valkostur í íslenskum stjórnmálum, vinstri grænir væru alfarið á móti því að gengið yrði í Evrópusambandið. En í 15 mínútna langri ræðu hjá formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs varð ég ekki var við þennan skýra valkost. Í raun og veru tókst formanni vinstri grænna á 15 mínútum að komast upp með það að segja ekki hvort hann styður þá stjórnartillögu sem hér liggur fyrir sem ríkisstjórn hans leggur fram. Ég spyr hæstv. ráðherra Steingrím J. Sigfússon: Styður hann aðildarviðræður að Evrópusambandinu eða ekki? Mér er alveg fyrirmunað að skilja að flokkur sem er á móti því að Ísland fari í Evrópusambandið skuli styðja það að ganga til aðildarviðræðna. Mér er fyrirmunað að skilja það. Og það var alveg ótrúlegur málflutningur sem við urðum vitni að hér þar sem hæstv. ráðherra talaði um að þetta væri eiginlega smámál og vonandi mundi þetta ekki trufla þau mikilvægu störf sem við værum í 

Frú forseti. Ef hv. þingmaður vill ræða mikið um Vinstri hreyfinguna – grænt framboð og afstöðu hennar í þessu máli er honum það fullkomlega frjálst. En einu get ég lofað honum, ég mun ekki reyna að ræða um vegferð Framsóknarflokksins í þessum efnum.  
            

Gefið hljóð.

… ef hann hefur ekki verið fæddur þegar þetta var. Ég hef þegar tekið það skýrt fram í umræðunni að það er enginn misskilningur í gangi um það að Vinstri hreyfingin – grænt framboð er andvíg aðild að Evrópusambandinu og það hefur ekkert breyst í þeim efnum. Við höfum gert málamiðlun um tiltekna málsmeðferð og útskýrt hana og það er það sem þetta mál snýst um.

Frú forseti. Það er náttúrlega orðið ákveðið áhyggjuefni ef hv. þingmanni og formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þykir árið 1988 ekki mjög langt undan þegar sá sem hér stendur var 9 ára gamall en þá hafði hæstv. ráðherra verið lengi í pólitík og nú er árið 2009. Ég vil minna hæstv. ráðherra á að það voru mörg hundruð manns, jafnvel þúsundir einstaklinga, sem kusu Vinstri hreyfinguna – grænt framboð út á það að sá flokkur er andvígur því að Ísland gangi í Evrópusambandið. 

Frú forseti. Ég hvet hv. þingmann til að vera viðstaddur þegar málið kemur úr nefnd og hefur farið í gegnum síðari umr. Þá verða væntanlega greidd hér atkvæði og þá fær hv. þingmaður svarið. Bæði stjórnskipulega og póltískt séð er ekkert sérstakt sem mælir með því að þingmenn gefi endilega upp afstöðu sína til mála sem hér koma fram nema þeir sjálfir kjósi.  Ég geri ráð fyrir því jafnvel að eitthvað af þingmönnum hér inni séu ekki enn þá búnir að gera það endanlega upp við sig hvernig þeir greiða atkvæði. Það er fullkomlega eðlilegt,  Varðandi hins vegar Framsóknarflokkinn, hvað kusu kjósendur Framsóknar í Evrópumálum? 

Frú forseti. Þetta er merkileg umræða. Ég er ekki búinn að vera mjög lengi hér á þingi en ég er þó búinn að átta mig á því að þegar hæstv. fjármálaráðherra lendir í klípu er rökþrota eða getur ekki útskýrt það sem hann er að hugsa bregður hann fyrir sig hæðnistóni eða fer aftur til ársins 1988 og rifjar upp eitthvað gamalt. Það er flott leið til að komast hjá því að svara spurningum eða skýra stefnu sína. Mig langar að spyrja: Mun ráðherrann styðja þessa tillögu eins og hún liggur fyrir núna? Er öll ríkisstjórnin á þessari tillögu? Eru allir ráðherrar flutningsmenn á tillögunni? Ég vil fá svar um hvort þar eru allir ráðherrar, ef hægt er að svara því. Þetta er ekki þannig mál að við getum boðið upp á að hér standi einn af aðalmönnum ríkisstjórnarinnar, einn af þeim sem ber hvað mestu ábyrgð á stjórn landsins, og tali í véfréttarstíl um hvað flokkur hans vill eða vill ekki. Ég tek undir orð hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar að kjósendur VG í Norðvesturkjördæmi, þaðan sem ég kem, 

Frú forseti. Ég held að sögunnar vegna sé rétt að hafa það á hreinu að það mun hafa verið 1991 sem Framsóknarflokkurinn var með þetta slagorð:  
             Þetta er stjórnartillaga flutt af utanríkisráðherra. Ríkisstjórn flytur ekki mál í þeim skilningi að hún er ekki fjölskipað stjórnvald. Þar eru ekki greidd atkvæði og hver ráðherra er ábyrgur fyrir sínum málaflokki. Í raun má segja að það séu tólf ríkisstjórnir í ríkisstjórninni  Ég var að svara þeirri spurningu að það er ekki von til þess að einhver hluti ráðherra ríkisstjórnar flytji stjórnartillögu því að þar með hún orðin að þingmannamáli. 

Frú forseti. Ræða hæstv. ráðherra kom ekki á óvart, þar var engu svarað en hann fór hins vegar nokkur ár fram í tímann, fram til 1991, í röksemdafærslum sínum. Ég skil þá ráðherra þannig að allir ráðherrar ríkisstjórnarinnar standi að því að þessi tillaga fari fyrir þingið. Mig langar að spyrja hann aftur: Telur hann að vinstri græn hafi ekki og séu ekki að víkja frá þeim orðum og þeirri stefnu sem þau boðuðu í kosningunum sem fjöldi fólks kaus þau út á, að þau væru andvíg aðildarviðræðum við Evrópusambandið? Telur hann að ekki sé verið að víkja frá þeirri stefnu með því að leggja fram þessa tillögu?

Frú forseti. Svarið er nei. Það er ekki fráhvarf frá þeirri stefnu að vera andvíg aðild að Evrópusambandinu, þar hefur engin breyting á orðið. Það er okkar mat að aðild að Evrópusambandinu sé ekki hagstæð og við höfum ekki trú á því að útkoman verði slík að það sé líklegt að hún verði aðgengileg fyrir þjóðina eða að það breyti afstöðu okkar til málsins. En að sjálfsögðu áskilja væntanlega allir sér rétt til þess að kíkja á niðurstöðuna ef í þessar viðræður verður farið eða hvað? Ætla menn að hafa afstöðu sína fyrir fram algjörlega óháða því hvað út úr málinu kemur? Það held ég ekki. Ég tel ekki að það sé neitt brot á stefnu okkar þó að við höfum gert samkomulag um málsmeðferð sem felur í sér að setja það í hendur Alþingis hvort sækja eigi um og láta þingviljann ráða í þessum efnum. 

Virðulegi forseti. Nú er farið að færast fjör í leikinn hjá Vinstri grænum, nú er eitt stærsta vandræðamál ríkisstjórnarinnar af mörgum komið formlega á dagskrá þingsins og ég get ekki annað en vottað kjósendum Vinstri grænna um land allt samúð mína. Hér hefur verið gengið algjörlega frá þeirri stefnu sem þau boðuðu fyrir kosningar að þau væru á móti Evrópusambandinu. Hæstv. fjármálaráðherra fer hér eins og köttur í kringum heitan graut til að koma sér út úr vandræðunum. Ég vil benda hæstv. fjármálaráðherra á að hann nefndi samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar ríkisstjórnarsáttmála, það er rangnefni hjá hæstv. ráðherra því að eftir upplýsingum að dæma sem ég hef fengið frá vinstri grænum náðist einmitt ekki samkomulag um það í aðdraganda stofnunar þessarar ríkisstjórnar að kalla þetta plagg ríkisstjórnarsáttmála, þannig að það sé alveg á hreinu. Þú leiðréttir mig ef ég fer með rangt mál. Og það er stór munur á samstarfsviljayfirlýsingu og ríkisstjórnarsáttmála. Líklega er það nákvæmlega það sem þessi tillaga hér gengur út á. Báðir flokkarnir virðast vera að hrekjast frá kosningastefnumálum sínum en eins og staðan er í dag virðist Samfylkingin hafa vinninginn því að eins og við vitum náttúrlega er þetta eina stefnumál Samfylkingarinnar síðan hún var stofnuð, að ganga í Evrópusambandið, sama hvað það kostar. Hún hefur nú sitt þriðja ríkisstjórnarsamstarf og ætlar svo sannarlega að koma þessu máli á dagskrá sama þó að hún þurfi að knésetja samstarfsflokkinn, sama þó að hún þurfi að láta hann henda öllum stefnumálum sínum út, sama hvað það kostar. Evrópumálin eru svo sannarlega komin á dagskrá. Ég bendi hæstv. fjármálaráðherra líka á að það verður ekkert mál að stefnu ríkisstjórnar sem báðir flokkarnir sem að henni standa, eða allir eftir því sem það á við, nema allir séu henni sammála og séu sammála um málsmeðferðina. Það þýðir því ekkert núna fyrir ráðherra Vinstri grænna að segja að þau séu ekki á þessari tillögu. Ef þau eru ekki á þessari tillögu og ef þau eru ekki sammála henni er ekki hægt að tala um að þessi Evróputillaga sé flutt í nafni ríkisstjórnarinnar, svo að það sé á hreinu. Þá verðum við að breyta tillögunni aftur í það sem hún var í upphafi, í einfalt þingmannamál, og þá mun utanríkisráðherra líklega flytja tillöguna eins og hann gerði í upphafi. Ég skrifaði grein í Morgunblaðið eða Fréttablaðið, ég man ekki hvar hún birtist, þar sem ég bendi á að fullveldisafsal þjóðarinnar verður einungis afhent með vilja ríkisstjórnarinnar. Einföld þingmannaþingsályktunartillaga getur ekki farið svo með stjórnskipan okkar. Hv. formaður utanríkismálanefndar lýsti hér eftir stjórnskipunarferli þjóðarinnar og ég er glöð að geta aðeins upplýst hann um það hvernig stjórnskipunin í þessu máli öllu er. Hún verður að vera með þeim hætti sem ég fór yfir áðan, að stjórnarflokkarnir verða að standa samhentir að tillögunni sé hún ríkisstjórnarmál, öðruvísi getum við ekki framselt fullveldi þjóðarinnar. Svo einfalt er það. Fram kom í máli formanns Framsóknarflokksins og einnig í stefnuræðu forsætisráðherra að hæstv. forsætisráðherra var snupraður af þingmanni Vinstri grænna. Hún var beðin um að tala bara fyrir sinn flokk. Nú kem ég með spurningu um hvort hæstv. fjármálaráðherra, formaður Vinstri grænna, fái sömu meðhöndlun og hæstv. forsætisráðherra varðandi það að hann sé að tala fyrir aðra. En hæstv. fjármálaráðherra virðist tala fyrir sitt fólk í ríkisstjórninni alla vega en hann getur ekki tekið ábyrgð á afganginum af þingmönnum sínum því að eðlilega eru þau vinstri græn sem fylgja sannfæringu sinni í þessu máli ekki sammála þeirri málsmeðferð sem formaður þeirra er kominn með flokkinn sinn í. Hann brýtur hér bersýnilega eina kosningaloforðið sem hann setti fyrir kosningar, að ganga ekki í Evrópusambandið. Nú er hann kominn með Vinstri hreyfinguna – grænt framboð á fleygiferð inn í Evrópusambandið. Ég veit ekki hvort ég á að segja: Til hamingju, Íslendingar. Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn hafa sameinast um tillögu um framkvæmd og ferli mögulegrar aðildarumsóknar því að það er reglan í íslenskum rétti að framkvæmdarvaldið fari með utanríkismálin. Sterk rök liggja að baki því að aukin afskipti þingsins af utanríkismálum fari ört vaxandi eðli málsins samkvæmt í vaxandi alþjóðasamvinnu. Íhlutunarréttur Alþingis endurspeglast í 24. gr. laga um þingsköp Alþingis þar sem mælt er fyrir um skyldu ríkisstjórnar til þess að ráðfæra sig við utanríkismálanefnd í meiri háttar utanríkismálum. Hér erum við að tala um að ríkisstjórnir skuli ráðfæra sig við utanríkismálanefnd en ekki að segja henni fyrir verkum. Við skulum hafa það algjörlega á hreinu. Á þessum forsendum, með framlagningu þingsályktunartillögu stjórnarandstöðunnar, eru Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn að bjarga þjóðinni frá stjórnskipunarréttarlegu slysi utanríkisráðherra sem samkvæmt þingsályktunartillögunni á þskj. 38 sem dreift var hér í morgun ætlar að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn að Evrópusambandinu. Í málflutningi manna í dag hefur komið fram að málið skuli jafnvel fara í þann farveg að utanríkismálanefnd hafi eitthvað um málið að segja. Það er eðli málsins samkvæmt en ríkisstjórnin átti raunverulega að hafa samráð við utanríkismálanefnd áður en þingsályktunartillagan var lögð fram vegna þess að hún á að vera ríkisstjórninni til ráðgjafar sérstaklega þar sem svo stórt mál er til umræðu eins og afsal á fullveldi þjóðar. Virðulegi forseti. Að mínu mati er sú ríkisstjórn sem hér situr hættuleg þjóðarhagsmunum og ráðherrarnir virðast ekki hika við að valta yfir stjórnarskrána sé þeim það til hagsbóta og þar með rétt þegnanna til að koma persónulegum og flokkslegum stefnumálum sínum í framkvæmd. Komið hefur fram í máli margra þingmanna, sérstaklega úr stjórnarandstöðunni, að þingsályktunartillagan sem utanríkisráðherra talaði hér fyrir í morgun er mjög illa og hroðvirknislega unnin. Hæstv. utanríkisráðherra viðurkenndi það meira að segja í ræðu sinni í morgun að hann væri nánast tilbúinn til að lúta í gras til þess að ná hér almennri samstöðu um þingsályktunartillöguna strax. Hvað er utanríkisráðherra að fara? Með þessum orðum er hann að lýsa því yfir að tillagan sé ekki nógu góð, að hún sé ekki nógu vandlega unnin, að það vanti samráð í hana. Við skulum átta okkur á því hvað þetta er mikið hagsmunamál fyrir Samfylkinguna að koma þessu máli í gegnum þingið núna. Málin eru öll unnin eftir á, að því er virðist. Fyrst eru teknar ákvarðanir í Stjórnarráðinu, það eru mismunandi margir ráðherrar sem koma að þeirri ákvörðunartöku. Svo eru málin lögð fyrir þingið og þar skulu þau fá afgreiðslu. Jafnvel hefur það gengið svo langt að hæstv. forsætisráðherra hefur hótað því að rjúfa þing vegna þess að Samfylkingin hefur ekki gert neitt til að koma þessu máli á dagskrá. Málið er illa unnið, það hefur engin undirbúningsvinna átt sér stað í Samfylkingunni þó að þetta sé þeirra eina stefnumál. Þeir hafa ekki lagt fram neina vinnu við að reyna að breyta stjórnarskránni fyrir aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Og Samfylkingin hefur ekki frekar en Vinstri græn lagt fram nokkra vinnu til að sé hægt að láta þjóðaratkvæðagreiðslu fara hér fram. Nú liggur fyrir skipun ríkisstjórnarinnar um að frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslu skuli unnið á næstu 100 dögum. Frumvarpið átti að leggja hér fram samhliða þingsályktunartillögunni, eins og segir í greinargerð þingsályktunartillögunnar. Ekkert bólar á því frumvarpi. Ég sit í þeirri nefnd fyrir hönd flokksins og ég get upplýst þingið um að það mál er komið afar stutt á leið. Með þessu upplýstist enn einu sinni handarbakavinna þessara flokka. Við skulum átta okkur á því að það er ekki ákvæði í stjórnarskránni um þjóðaratkvæðagreiðslu varðandi fullveldisafsal þjóðarinnar. Í stjórnarskránni eru þrjú ákvæði varðandi þjóðaratkvæðagreiðslur: Þegar þingið vill víkja forseta, þegar forseti neitar að skrifa undir lög og breyting á kirkjuskipan. Úr því að ekki er ákvæði í stjórnarskránni um þjóðaratkvæðagreiðslu varðandi fullveldisafsal getur sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem mun fara fram í kjölfarið - ef hún nær fram að ganga og það frumvarp verður að lögum - einungis orðið ráðgefandi. Þá spyr ég íslensku þjóðina:  Að mörgu leyti komu líka fram stórfréttir áðan þegar hæstv. félagsmálaráðherra tjáði sig um að aðilar vinnumarkaðarins og íslenskir kjarasamningar væru í uppnámi. Ég vona að fréttamenn taki þetta upp og spyrji félagsmálaráðherra og aðila vinnumarkaðarins að því hvað hann átti við. Komnar eru fram hótanir um að samþykki þingið ekki þessa þingsályktunartillögu og afgreiði hana í flýtimeðferð geti aðilar íslensks vinnumarkaðar ekki samið. Hvers lags eiginlega hótanir eru hér á ferðinni? Ég held að Samfylkingin ætti að róa sig í þessu máli, ég held að hún ætti að lesa betur plaggið sem stjórnarandstaðan lagði fram í morgun um vandaða málsmeðferð og reyna að vinna málin með þeim hætti að þau verði ásættanleg því að þarna er kominn stökkpallur fyrir þessa vandræðalegu ríkisstjórn út úr sínum vandamálum og þá tala ég sérstaklega til ráðherra Vinstri grænna. Ég hefði gjarnan viljað hafa hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hér en hann læðist náttúrlega með veggjum í þessu máli, lætur ekki sjá sig í þingsal. Hann á líklega líka eftir að læðast með veggjum út af Evrópumálinu til framtíðar en út frá því sem ég hef farið yfir er hann líklega flutningsmaður þeirrar tillögu. Ég ætlaði að krefja hann svara um hvort hann væri það - nei, já eða nei - en hann passar sig að sjálfsögðu á því að vera ekki hér. Hv. þm. Birkir Jón biður mig um að óska eftir honum í þingsal og geri ég það hér og nú. Virðulegi forseti. Ég óska eftir að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra komi hér í þingsal, í púlt, og komi í andsvör við mig. Ég óska eftir því að orðið verði við þeirri beiðni. Ágæti forseti, virðulegi forseti. Nú hef ég stiklað á stóru um þau vandræðamál sem þessi ríkisstjórn er búin að koma sér í varðandi svikin kosningaloforð, varðandi meiningarmun á því hver sú ábyrgð er að sitja í ríkisstjórn eða ekki. Vinstri græn sitja að vísu í fyrsta sinn í ríkisstjórn sem flokkur þó að hæstv. fjármálaráðherra - ég hélt á tímabili um daginn að hann væri fósturfaðir minn, hann kallaði sig og hæstv. forsætisráðherra mömmu og pabba þingsins, ég áttaði mig ekki alveg á því hvað hann var að fara. Nú situr hann með flokk sinn í fyrsta sinn í ríkisstjórn og hann og samráðherrar hans átta sig ekki á því hver ábyrgðin er. Þeir átta sig ekki á því hvert stjórnskipunarlegt ferli mála er í þinginu og svoleiðis verður það víst að vera. Við skulum óska eftir því að þeir reyni að læra af þeim mistökum en þarna er heldur betur illa farið fyrir Vinstri grænum.

Frú forseti. Ég held að það þurfi að fara aðeins betur yfir stjórnskipunarréttinn með hv. þingmanni sem hér hefur talað  Þar fyrir utan liggur málið þannig að sú tillaga sem hér er á dagskrá er stjórnartillaga.  
             Þannig ætlum við ekki að vinna. Þingmenn eru bundnir af sannfæringu sinni og munu taka afstöðu til málsins á þeim grunni þegar upp er staðið.

Virðulegi forseti. Ég er tilbúin til að hitta þig hér í þinginu, hv. formaður utanríkismálanefndar, hvenær sem er og fara yfir stjórnskipunarréttinn með þér. Úr því að þú tekur mín orð ekki gild, að fullveldisafsal þjóðar skuli vera lagt fram af ríkisstjórn, hvet ég þig til að hafa samband við umboðsmann Alþingis og fá það á hreint. 
            

Ég vil minna hv. þingmann á að ávarpa þingmann annaðhvort með fullu nafni eða með kjördæmissæti og ávarpa forseta …

Er ekki nóg að segja formaður utanríkismálanefndar?  
             Voru það ekki tvær mínútur sem ég átti að hafa?

Forseti vill upplýsa um að það hefur verið …  
            

Virðulegi forseti. Mér er sönn ánægja að lýsa yfir stuðningi við þingsályktunartillögu þá sem hér er til umræðu um að lögð verði inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Þingmenn eru vissulega ekki allir á eitt sáttir um hvort það sé til hagsbóta fyrir okkur að stíga þetta skref. Það er ekki nema eðlilegt. Fólk greinir á um veigaminni atriði. Við munum vonandi bera gæfu til að færa fram okkar rök í hvaða átt sem þau vísa án gífuryrða eða dylgna um að einhverju okkar gangi eitthvað annað til en það sem við höldum eða teljum að sé best fyrir íslenska þjóð. Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að fjalla um félagsskapinn sem sótt er um aðild að vegna þess að stundum finnst mér eins og verið sé að vísa okkur í einhverja ormagryfju þar sem helsta markmiðið sé að kippa undirstöðuatvinnuvegum undan þjóðum sem eru í þessu samstarfi. Nú eru 27 þjóðir í Evrópusambandinu. Fyrst voru þær sex. Upphafið verður rakið til áranna eftir lok síðari heimsstyrjaldarinnar þegar að stórhuga menn í Evrópu veltu upp hugmyndum um hvernig mætti koma í veg fyrir stríð í álfunni sem logað hafði í stríði og óeirðum um aldir. Efnahagsbandalagið var stofnað 1957 þegar sex þjóðir gerðu með sér Rómarsáttmálann. Hugmyndin var að hægt væri að tryggja frið í álfunni með því að þjóðirnar tengdust sterkum viðskipta- og efnahagsböndum. Þrjár þjóðir bættust í hópinn 1973. En í ljós hafði komið að samstarf í EFTA sem stofnað var 1960 skilaði þeim þjóðum sem þar voru ekki jafnmiklum ávinningi og samstarfið skilaði þjóðum í Efnahagsbandalaginu. Árið 1981 bættist Grikkland í hópinn. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hafði reyndar skilað neikvæðri umsögn um ósk Grikkja um aðildarviðræður en ráðherraráðið ákvað engu að síður að hefja þær. Var það gert til að treysta lýðræði í Grikklandi af því þetta var rétt eftir að herforingjastjórninni þar hafði verið hnekkt. Við megum nefnilega ekki gleyma því að frelsi og lýðræði eru á meðal þeirra grunngilda sem allar þjóðir sem ganga í Evrópusambandið verða að virða. Hin eru mannréttindi og réttindi minnihlutahópa til orðs og æðis. Við Íslendingar höfum verið í náinni samvinnu við Evrópusambandið síðan 1994 þegar EES-samningurinn tók gildi. Hvatinn að þeirri samningsgerð var áætlun Evrópusambandsins um innri markaðinn. Ráðherraráð Evrópusambandsins samþykkti áætlunina árið 1986 en hún fól í sér að innleiða nálægt 280 tilskipanir og reglugerðir á sex árum. Öll ákvæðin miðuðu að því að afnema innri landamæri á milli ríkjanna sem þá voru orðin tólf. Það er hin skringilega mótsögn, hefur mér alltaf fundist, að allt þetta regluverk þyrfti til að koma á frelsi, fjórfrelsinu sem kallað er. Þetta var 29 árum eftir að Rómarsáttmálinn var undirritaður en tilgangur hans var einmitt sá að gera löndin að einu markaðssvæði. Áætlunin um innri markaðinn hafði svo jákvæð áhrif á efnahagslíf landanna í Evrópubandalaginu að innan EFTA vaknaði áhugi á að taka þátt í þessari áætlun og hófust samningaviðræður þeirra og Evrópubandalagsins um aðild EFTA-þjóðanna að innri markaðnum. Hrun Berlínarmúrsins breytti pólitískum raunveruleika í álfunni í nóvember 1989. Hlutlausu löndin í EFTA töldu sig nú geta verið í Evrópubandalaginu. Á næstu árum á eftir sóttu öll EFTA-ríkin nema Sviss og Ísland um aðild að Evrópusambandinu. Öll þekkjum við hvernig norska þjóðin felldi samning um aðild að Evrópusambandinu öðru sinni og Svisslendingar vildu ekki einu sinni vera í EES. Nú eru Liechtenstein, Noregur og við á EFTA-hlið EES-samningsins og löndin á hinni hliðinni eru 27. Það er nú jafnvægið í þeim samningi. EES-samningurinn hefur gagnast vel. En honum fylgir að við tökum yfir allar þær tilskipanir og reglugerðir sem koma innri markaðnum við án þess að vera í fundarherberginu þegar ákvarðanir eru teknar. Það er stóri gallinn við þann annars mjög merkilega samning og ég meina það virkilega. Samvinnan innan Evrópusambandsins hefur ekki verið ein samfelld skemmtisigling. Christopher Tugendhat sem átti sæti í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins 1977–1985 líkir samstarfinu í bók sinni Making Sense of Europe við þrautir Sísyfosar en hlutskipti hans var að velta stórum steini upp fjall, en steinninn rann alltaf niður aftur og hann varð að byrja upp á nýtt. Ég hef skilið þessa samlíkingu á þann veg að sameining Evrópu sé eilífðarverkefni sem stöðugt verði að vinna að og ljúki líklegast aldrei. Annar Evrópumaður lýsti samstarfinu við mann á tvíhjóli. Hann verður alltaf að vera á ferð vegna þess ef hann stoppar þá veltur hann um koll. Hvorug þessi samlíking kallar á að sífellt séu tekin stór stökk fram á við, öllu heldur að alltaf sé eitthvað í gangi. Víst er að stundum hefur samstarfið fremur lullað en verið á hraðri ferð enda ekkert óeðlilegt við það þegar margar þjóðir koma saman og ráða ráðum sínum. Auðvitað eru ekki allar þjóðir sammála um hve náin samvinnan eigi að vera eða hvernig hún eigi að þróast. Sumar þjóðir vilja styrkja yfirþjóðlega valdið. Aðrar vilja draga úr því. Enda væri það skrýtinn heimur þar sem allir væru sammála öllum. Virðulegi forseti. Nú eru þau tímamót að þingsályktunartillaga um að sækja um aðild að Evrópusambandinu hefur verið lögð fram á Alþingi. Verði hún samþykkt, sem ég sannarlega vona, munu aðildarviðræður hefjast innan skamms. Íslendingar hafa mjög ákveðnar og um leið ólíkar skoðanir á því hvernig samning við munum fá. Ég er þeirrar skoðunar að við náum góðum samningi, að við náum samningi sem tryggir okkur forræði yfir náttúruauðlindunum. Aðrir eru ekki þessarar skoðunar. Eina leiðin til að skera úr um þetta er að ganga til samninga um aðild og sjá þann samning. Þá fyrst höfum við fast land undir fótum. Enginn ágreiningur er um að samningurinn verði borinn undir þjóðina til samþykkis eða synjunar. Ég endurtek. Það er enginn ágreiningur um það. Það hefur verið gagnrýnt að þessu máli hafi verið vísað til þingsins með þeim hætti sem gert er. Getur verið að þeir sem gera það sakni þess að ekki sé beitt því meirihlutavaldi sem venja hefur verið til að beita í samskiptum þings og ríkisstjórnar? Ég fagna því að málið er sett í hendur þingsins. Ljóst er að skoðanir fólksins í landinu fara ekki eftir flokkslínum. Það sýnir mikinn kjark að rífa þessa áríðandi umræðu upp úr þeim djúpu hjólförum sem hún hefur spólað í. Ég þyl ekki hér þá bót sem íslensk þjóð mun hafa af því að gerast aðili að Evrópusambandinu. Ég bíð með þá ræðu þangað til að samningsdrögin liggja fyrir. Það hefur verið sagt að við Evrópusinnar höldum að aðild að Evrópusambandinu leysi allan okkar vanda, þaðan sé komin töfralausn Samfylkingarinnar á efnahagsþrengingunum. Þetta er ekki rétt. Við teljum ekki að aðild að Evrópu muni leysa allan vandann. En hún er hluti af lausninni. Aðild að Evrópusambandinu breytir því ekki að við þurfum að skera niður ríkisútgjöld sem aldrei fyrr. Hún breytir því ekki að það þarf að hækka skatta og aðild að Evrópusambandinu kemur ekki í veg fyrir atvinnuleysið og bölið sem því fylgir. En umsókn um aðild að Evrópusambandinu mun sýna hvert við stefnum. Aðildarumsókn sýnir að við stefnum að því að vinna mál náið með vina- og nágrannaþjóðum og hún sýnir að við hyggjumst taka fast á efnahagsmálum vegna þess að við stefnum að því að komast í myntsamstarfið og taka upp evru þegar við höfum náð þeim efnahagsstöðugleika sem til þess þarf. Það verður ekki í dag og það verður ekki á morgun og kannski ekki fyrr en eftir langan tíma. En við getum líka verið viss um það að við munum aldrei komast í myntsamstarfið og aldrei taka upp evru nema að við göngum í Evrópusambandið. Allt hangir saman. Velferðin, atvinnan, fyrirtækin, bankarnir og gjaldmiðillinn. Til að umheimurinn treysti okkur og vilji vinna með okkur, hjálpa okkur til að finna leiðir til að borga niður skuldirnar og byggja upp á nýtt verðum við að sýna svo ekki verði um villst að við ætlum að takast af alvöru á við þetta verkefni. Fyrsta skrefið var samningurinn við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það var þungt skref en nauðsynlegt. Næsta skref er létt skref. Það skref er að sækja um aðild að Evrópusambandinu. En aðild að Evrópusambandinu opnar dyrnar að fundarherbergjum Evrópuþingsins og ráðherraráðs Evrópusambandsins og greiðir leiðina að myntbandalaginu og evrunni. Hv. formaður utanríkismálanefndar hefur lýst því hér hvernig hann hyggist vinna að því að þetta mál fái þá bestu umfjöllun í utanríkismálanefnd sem möguleg er. Ég er varaformaður þeirrar nefndar og ég mun styðja hann í því í hvívetna eftir því sem ég mögulega get og ég vona að þegar þeirri vinnu er lokið verði þessi þingsályktunartillaga samþykkt hér í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir afar fróðlega og yfirgripsmikla ræðu. Ég dreg ekki í efa þekkingu hennar og reynslu á málaflokknum. Ég hnaut um eitt sem þingmaðurinn sagði. Það var að við þyrftum að hafa aðgengi að fundarborðunum, við þyrftum sem aðilar að EES-samningnum að taka möglunarlaust yfir allar gerðir Evrópusambandsins og það væri ekki fyrr en við værum orðin fullgildir aðilar að við gætum haft áhrif á þær gerðir og tilskipanir sem þar eru samþykktar. Í utanríkismálanefnd 8. október 2008 var samþykkt skýrsla utanríkismálanefndar um fyrirkomulag á þinglegri meðferð EES-mála. Þessi skýrsla var unnin að beiðni hæstv. forseta þingsins og það kom fram í vinnu nefndarinnar sem ég átti sæti í um þær mundir að Alþingi og Ísland hefur, þvert á það sem oft hefur verið haldið fram, haft margvísleg tæki og leiðir til þess að hafa áhrif á tilskipanir og gerðir á mótunarstigi. Það hefur ekki skort reglur heldur höfum við einfaldlega ekki nýtt okkur þau tækifæri sem við höfum getað haft til þess að hafa áhrif á EES-samninginn og þær reglur sem við höfum þurft að taka. Raforkutilskipunin er til dæmis nefnd mjög oft. Við innleiddum hana þrátt fyrir það að hún ætti ekki við hjá okkur með sama hætti og meginlandsþjóðunum og Evrópusambandsþjóðunum vegna þess að við áttuðum okkur ekki á því. Ég minnist þess að hæstv. fjármálaráðherra sem þá átti sæti í utanríkismálanefnd sagði að honum þætti bara leitt að þurfa að viðurkenna 

Ég minni hv. þingmenn á að tímastillingin í ræðupúltinu er ekki rétt.

Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að í gegnum EES-samninginn höfum við möguleika til þess að hafa áhrif á gerðir þegar þær eru á undirbúningsstigi. Við getum skipað sérfræðinga í nefndir. Við erum hins vegar ekki þar þegar ákvarðanir eru teknar. Við erum ekki í fundarsölunum. Við höfum ekki aðgang að ráðherraráðinu. Við höfum ekki aðgang. Við erum ekki í þinginu. Við getum reynt að lobbíera sem einhver kallaði held ég gangapot. Var það ekki það sem einhver kallaði það? Mér finnst það gott orð. 

Virðulegi forseti. Nei, það er rétt að við höfum ekki aðgang að ráðherraráðinu. En mín skoðun er sú að fyrst að við erum ekki núna að nota þau tæki sem við höfum samkvæmt EES-samningnum þá dreg ég í efa að það eitt að við það að ganga í sambandið þá breytist þetta vinnulag, við það eitt, vegna þess að ég held að undirbúningsvinnan og áhrifin á málin á mótunarstigi séu engu minna mikilvæg en ákvörðunin sem tekin er við ráðherraborðið vegna þess að við vitum að ákvörðunin er ekki tekin við ráðherraborðið án þess að hún hafi verið rædd. Og þegar við höfum ekki komið okkar málum á framfæri á mótunarstigi eins og við getum gert núna - af því hef ég miklar áhyggjur. Ég held að þetta snúist ekkert um áhugaleysi okkar eða áhrifaleysi innan samningsins. Ég held að þetta snúist fyrst og fremst um það að við erum fáliðuð. Þetta kostar peninga og um það er þessi skýrsla sem ég vísaði til. Ég spyr í leiðinni hv. varaformann utanríkismálanefndar hvort verið sé að vinna eftir þeim tillögum sem við lögðum til. Ég leyfi mér hins vegar að draga það í efa vegna þess að þær tillögur kostuðu peninga og eins og allir vita þá erum við kannski ekki aflögufær um ýmislegt núna. En þá er það nefnilega akkúrat málið og hæstv. fjármálaráðherra sagði það hérna áðan, að vandamál Íslands verða leyst heima fyrir. Við erum ekki mjög fjáð um þessar mundir. Hvað mun breytast við að ganga í Evrópusambandið? Við munum ekki geta sett fleira fólk, meiri pening, meiri tíma og tæki í þessi mál á mótunarstigi en við höfum tækifæri til að gera núna og gerum ekki. Það er punkturinn.

Í stuttu mál þá er ég ósammála hv. þingmanni um að við séum ekkert betur sett innan Evrópusambandsins en með EES-samninginn. Ég hef út af fyrir sig ekkert meira um það að segja. Hvað varðar skýrsluna sem hv. þingmaður nefndi þá var henni dreift á fyrsta fundi utanríkismálanefndar. Það hafa verið haldnir tveir þannig að það er varla að ætla að farið sé að vinna samkvæmt henni nú. En það verður skoðað. Það er ekki mikill vafi á því.

Frú forseti. Ég vil að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir afskaplega merkilega ræðu. Þetta er í fyrsta skipti sem ég heyri samfylkingarfólk tala öðruvísi en í núinu, öðruvísi en að tala um akkúrat vandamál næstu vikna, samninga, kjarasamninga meira að segja. Við eigum að ganga í Evrópusambandið til að geta gert kjarasamninga. Menn eru sem sagt bara akkúrat í núinu. En hér var farið langt aftur í tímann. Einmitt á það hef ég lagt áherslu. Við erum að taka ákvörðun um afkomu og stöðu íslensku þjóðarinnar til alda, til margra alda. En mér finnst nokkuð vanta. Hv. þingmaður fór mjög vel í gegnum alla forsöguna, hvernig Evrópusambandið hefur breyst, mjög hratt. En hún virtist ekki átta sig á því að Evrópusambandið var að breytast mjög hratt í átt til ríkis, mjög hratt í átt til ríkis, mjög hratt í átt til bandaríkis, til bandaríkja Evrópu og hún dró enga ályktun af því hvernig yrði fyrir Ísland að vera pínulítill hreppur í risaríki eftir 50–100 ár því ályktunin stoppaði í núinu. Fortíðin lá fyrir og svo stoppaði hv. þingmaður í núinu og það virtist allt vera óbreytanlegt eftir það. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Trúir hún því að þróunin í Evrópusambandinu stoppi þegar Ísland gengur þarna inn, að þá bara hætti allt? Trúir hún því? Núna ætlar Evrópusambandið að fara að breyta sjávarútvegsstefnunni. 

Ég þekki vel til umræðunnar og þeirrar togstreitu eða skiptu skoðana sem eru innan Evrópusambandsins um að fara í áttina að sambandsríki eða frá þeim lausbundnari samtökum sem það er núna. Ég út af fyrir sig veit ekkert um það, hv. þingmaður, vegna þess að ég er ekki forspá. Mér finnst þegar ég horfi á þróunina eins og hún hefur verið undanfarin ár að það muni taka óralangan tíma að þetta verði sambandsríki og ég satt að segja efast um að það verði nokkurn tímann. Það er skoðun mín. Hv. þingmaður getur haft aðra skoðun. Hv. þingmaður spyr mig hvernig Ísland verði sem lítill hreppur í stóru ríki eftir 100 ár. Ég spyr hann: Hvernig verðum við eftir 100 ár? Ég veit það ekki.

Frú forseti. Hv. þingmaður fór í gegnum það hvernig Evrópusambandið var mjög lauslegt samband ríkja til að byrja með. Það er það ekki lengur, það er það alls ekki lengur. Það er með sameiginlega löggjöf, það er með sameiginlega mynt að einhverjum hluta, það er með sameiginlega utanríkisstefnu. Danir geta ekki samið við Kínverja um viðskiptamál, þeir eru ekki sjálfstæðir lengur. Evrópusambandið er að breytast mjög hratt í átt til ríkis og svo vantar stjórnarskrá. 40 þúsund eða 50 þúsund embættismenn í Brussel vinna alla daga, þeir eru núna á fundi við að reyna að koma á nýrri stjórnarskrá, reyna að koma á nýju batteríi, reyna að breyta þessu í ríki.

Þá verða Rússar gengnir í Evrópusambandið.

Menn þurfa virkilega, þegar þeir taka svona ákvörðun fyrir íslensku þjóðina - við börðumst fyrir sjálfstæði í áratugi og eftir að við fengum fullveldi og sjálfstæði hefur þjóðinni vegnað mjög vel. Hún hefur breyst úr því að vera fátækasta þjóð í Evrópu í það að verða ein ríkasta, jafnvel eftir hrun. Fullveldið hefur því gefið okkur eitthvað og ég vil ekki að menn hendi því svona léttúðlega frá sér, horfandi á einhverja augnabliksstöðu og gleyma því að Evrópusambandið er að breytast í risaríki. Við höfum 600 ára reynslu af því að vera í tengslum við ríki suður í Evrópu og sú reynsla var ekki góð. Hún var verulega slæm. Ekki vegna þess að Danir væru vont fólk heldur vegna þess að þeir höfðu engan skilning á vandamálum Íslendinga, engan áhuga á þeim. Það verður nákvæmlega eins með Brussel. Þar munu menn ekki hafa skilning á vandamálum Íslands, þeir munu ekki hafa áhuga á þeim og við þurfum að fara að grafa upp gömul bænaskjöl frá 17. öld.

Evrópusambandið er samstarf ríkja.

Ekki lengur.

Jú, jú. Hv. þingmanni er vel kunnugt um það að breytingin á stjórnarskránni sem kölluð er núna hjá Evrópusambandinu hefur gengið mun hægar en þeir sem vilja fara hraðast í þeim efnum hefðu kosið. Vegna þess að þjóðir geta breyst, vegna þess að Írar höfnuðu þessari breytingu í atkvæðagreiðslu.

Og reyndu aftur.

Ég held að við gerum það öll, ef við höfum eitthvað sem við teljum gott reynum við aftur og við breytum. Ég tel það ekki neinni manneskju eða neinu samstarfi til hnjóðs að reyna að ná þeim árangri sem menn telja bestan. Auðvitað er alltaf einhver á móti. Við náum aldrei endanlegu samkomulagi í öllum málum. Ég mótmæli því líka að með því að deila fullveldi í ákveðnum þáttum með öðrum þjóðum afsölum við okkur sjálfstæðinu. Ég bara mótmæli því. Ég held líka að sú söguskoðun að Danir hafi reynst okkur ákaflega illa í gegnum aldirnar sé röng.

Virðulegi forseti. Sú þingsályktunartillaga sem hér er til umræðu er fram komin að mínu mati sökum þess að þeir flokkar sem mynda ríkisstjórn um þessar mundir gátu ekki komið sér saman um málsmeðferð í þessu máli. Ég held að það sé nokkuð ljóst, ef litið er til ummæla forustumanna þessara flokka, einstakra þingmanna, ráðherra og annarra, að þessi leið var valin vegna þess að menn töldu að það væri sýnt að ekki væri hægt að koma sér saman um þetta með öðrum hætti. Gott og vel. Þar með er þetta mál komið inn í þingsal. Ég vil þó segja að sú skoðun vekur mér nokkra furðu að þetta sé eitthvert sérstakt dæmi um aukna lýðræðisást eða sérstakan vilja til að vinna með þinginu að ríkisstjórnin hafi eins og stundum er orðað heimilað þinginu að taka afstöðu í þessu máli. Að sjálfsögðu, og ég held að allir hv. þingmenn skilji það mætavel, hefur þingið alla tíð haft þetta vald í sínum fórum. Það er ekki ríkisstjórnarinnar að ákveða það að þingið geri þetta, það er þingið sjálft. Þingmál eins og hér er til umræðu getur komið fram frá hvaða þingmanni sem er og reyndar kom fram í morgun þingmál sem allir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hafa skrifað upp á þar sem lagt er upp með ákveðna málsmeðferð í tengslum við þá umræðu sem er nú á dagskrá. Þetta er nauðsynlegt að menn hafi aðeins í huga vegna þess að það skýrir líka um leið og menn lesa tillöguna, og sérstaklega greinargerðina sem henni fylgir en greinargerðin endurspeglar það auðvitað og reyndar málatilbúnaðurinn allur, vandamálið sem stjórnarflokkarnir hafa staðið frammi fyrir vegna þessa máls. Og það er þess vegna sem Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa komið fram með tillögu að annarri málsmeðferð sem að mínu mati er mun betri og ítarlegri og á alla kanta betur undirbyggð en sú málsmeðferð sem lagt er upp með af hálfu tillöguflytjenda í því máli sem hér er rætt, þ.e. um að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu og að loknum viðræðum við sambandið verði haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um væntanlegan aðildarsamning. Ég tel einfaldlega að þessi texti hafi ekki verið nægilega ítarlega hugsaður og það sé engan veginn hægt að komast að þeirri niðurstöðu þegar menn lesa greinargerðina að hún sé til nokkurrar fyllingar sem dugar til að Alþingi geti tekið ákvörðun um jafnveigamikið mál og þetta. Mér þykir líka nokkuð hafa borið á þeim misskilningi í umræðunni að það sé í grunninn enginn munur á þessum tveimur tillögum, þ.e. tillögu utanríkisráðherra og hins vegar tillögu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Á þessum tveimur tillögum er algjör grundvallarmunur. Munurinn felst í því að úr því að það er Alþingi sem ætlar að taka þessa ákvörðun og það er að sjálfsögðu Alþingi sem gerir það, þá viljum við að það sé gert þannig að það sé búið að leggja vegvísi fram um allt málið, þ.e. hvernig það gangi fram áður en Alþingi tekur endanlega ákvörðun um hvort farið verði í aðildarumsókn. Á þessari leið og þeirri sem utanríkisráðherra hefur lagt upp með í ræðu sinni og í sínu þingskjali er grundvallarmunur. Af hverju er þetta mikilvægt? Þetta er mikilvægt vegna þess að það er nauðsynlegt að búið sé að leggja fram þennan vegvísi til að koma í veg fyrir að það verði deilur í samfélaginu um það hvernig við eigum að haga málsmeðferðinni. Þær deilur munu verða ef við ákveðum ekki strax í upphafi hvernig halda eigi á þessum málum. Hér eru engin smámál undir, hér eru undir mál sem snúa að stjórnarskránni, að fullveldinu, að efnahagslegri framtíð landsins. Menn hafa mismunandi skoðanir á því hvaða áhrif þetta muni hafa á efnahag landsins og á fjöldamörg önnur atriði sem eru lykilmál í þjóðlífi okkar og munu valda breytingum, ef fram gengur, til ekki bara áratuga heldur enn lengri tíma. Þess vegna skiptir máli að málsmeðferðin sé vel úr garði gerð og menn ákveði áður en lengra er haldið hvernig hún eigi að vera. Það er eðlilegt að þingið gangi fyrst frá þeim málum áður en það tekur ákvörðun um hvort sótt verði um aðild eða ekki. Það er rangt sem hér hefur komið fram, m.a. í þingsalnum og ég hef líka heyrt það í fréttum í dag, að sú staða sé uppi að allir flokkarnir nema Vinstri grænir, eins og sagt var í fréttum Bylgjunnar í hádeginu, séu búnir að ákveða að ganga til aðildarviðræðna við ESB. Þetta er rangt, tillaga okkar gerir þá kröfu til þingsins og til okkar sjálfra að það verði búið að festa þetta form þannig að við getum síðan unnið eftir því. Og það er ekki bara til að koma í veg fyrir deilur um það hvernig málsmeðferðin eigi að vera, það er líka mikilvægt vegna þess að núgildandi stjórnarskrá gerir ekki ráð fyrir að Ísland geti gengið í ESB, breyta þarf stjórnarskránni til þess að svo megi verða. Samt sem áður liggur hér fyrir tillaga um að hefja ferli sem að óbreyttri stjórnarskrá gengur ekki upp. 
             Þess vegna skiptir líka máli og er reyndar höfuðatriði að mínu mati að áður en lengra er haldið, áður en Alþingi tekur þá ákvörðun að sækja eigi um aðild að ESB sé búið að búa til þann vegvísi sem sýni nákvæmlega hvernig menn ætla að halda t.d. á þeim stjórnarskrárbreytingum sem nauðsynlegar eru til að hægt sé að leiða allt ferlið að enda. Það er algjört lykilatriði. Mér finnst einfaldlega ekki boðlegt fyrir Alþingi að það taki ákvörðun um það núna að hefja aðildarviðræður án þess að um leið sé búið að taka ákvarðanir um breytingar á stjórnarskrá. Og ekki bara breytingar á stjórnarskrá, það þarf líka að taka ákvarðanir um það hvernig við ætlum að haga þjóðaratkvæðagreiðslu í þessum málum. Það þarf sennilega að breyta stjórnarskránni til að þjóðaratkvæðagreiðsla hafi gildi, þ.e. bindandi gildi, til að þjóðaratkvæðagreiðsla verði ekki bara einhvers konar risaskoðanakönnun. Þetta er lykilatriði og það sýnir ekki mikla ábyrgð í þessu máli að ætla sér að fara af stað án þess t.d. að hafa bundið þá hnúta. Breytingar á stjórnarskránni þannig að hægt sé að afsala ákveðnum hluta af fullveldi þjóðarinnar, þannig að hægt sé að ganga til atkvæðagreiðslu með þjóðinni og ýmsir aðrir þættir sem skipta máli hér, t.d. eins og sá kostnaður sem við erum tilbúin að gangast undir og hversu mikið það muni kosta að fara í þetta samningaferli, eru hlutir sem skipta okkur máli. Það er sérstaklega tekið á því í tillögu Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins að einn af þeim þáttum sem við viljum að liggi fyrir áður en Alþingi tekur þessa ákvörðun er einmitt sá: Hver verður kostnaðurinn við aðildarumsóknina? Ég hjó eftir því í ræðu hæstv. fjármálaráðherra að hann hafði það einmitt á orði að það væri æskilegt að vita hve mikið þetta kostaði. Það væri eðlilegt að hann, sjálfur hæstv. fjármálaráðherra, hefði á því áhuga. Væri þá ekki bragur á því að vera búin að finna út úr því áður en lengra er haldið? Þannig að það sé eitt af því sem liggi fyrir áður en menn segja já við því að fara í aðildarumsóknina. Þessi mál tel ég að vera, ein og sér, nægilega sterk rök fyrir því að þingið eigi fyrst að taka afstöðu til þeirrar þingsályktunartillögu sem Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa lagt fram. Ég tel að sú málsmeðferð sem þar er lagt upp með sé miklu vandaðri og miklu úthugsaðri en sú sem lagt er upp með í því þingskjali sem við ræðum núna. Síðan er hitt að það eru auðvitað ýmis álitamál sem snúa að Evrópuumræðunni sem skipta máli og við munum örugglega fá tækifæri til þess í þingsölum að ræða þau ítarlega. Það er alveg rétt sem fram hefur komið að sjávarútvegsmálin verða einn af þeim málaflokkum sem mestu skipta þegar kemur að aðildarsamningum og aðildarviðræðum. Mér fannst þess vegna áhugavert svo ekki sé meira sagt þegar hæstv. forsætisráðherra sagði í stefnuræðu sinni á dögunum að íslensk sjávarútvegsfyrirtæki væru svo einstaklega sterk og vel í stakk búin til að keppa á alþjóðamörkuðum að menn þyrftu ekki að hafa miklar áhyggjur af því þó að við gengjum inn í þá sjávarútvegsstefnu sem ESB býður upp á. Á sama tíma er ríkisstjórnin búin að lýsa því yfir að hún ætli að afnema eða taka af sjávarútvegsfyrirtækjum á Íslandi 5% af aflaheimildum þeirra á ári bótalaust, sem mun sennilega gera flest útgerðarfyrirtæki á Íslandi gjaldþrota á einum þremur, fjórum, fimm árum að lágmarki. Það er bara eins og mönnum sé ekki sjálfrátt þegar þeir ræða um þessa hluti og leggja þetta upp með þeim hætti sem gert hefur verið í þingsölum á undanförnum dögum, vegna þess að það er eins og mönnum finnist að allt sé til þess vinnandi að vinna þetta mál á þeim undarlega hraða og með þeim undarlega undirbúningi sem hér er lagt upp með að menn gefi sér ekki tíma til að vinna málið og fara eftir þeirri tillögu sem Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa lagt upp með. Ég vísa því algjörlega frá að þar sé um að ræða einhvers konar frestun á málinu og menn vilji ekki takast á við það, að það sé verið að ýta málinu á undan sér.

Gott!

Þar er verið að nálgast málin þannig að Alþingi geti tekið ákvörðun í þessu gríðarlega mikilvæga máli eftir að hafa farið ítarlega í gegnum þann undirbúning sem við lýsum í okkar þingskjali að við teljum algjörlega nauðsynlegan til að Alþingi geti tekið afstöðu. Það eru mjög margir málaflokkar sem við þurfum að vera búin að móta mjög vel samningsmarkmið okkar í, eins og landbúnaðarmálin, sjávarútvegsmálin. Og einn málaflokkur sem ég teldi ágætt að væri búið að leiða til lykta áður en menn setjast niður með fulltrúum frá ESB eru Icesave-samningarnir. Við vitum hver viðbrögð ráðamanna ESB voru þegar við Íslendingar vorum að reyna að semja við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þau voru langt í frá vinsamleg gagnvart okkur Íslendingum og þar voru greinilega sett mjög harkaleg skilyrði. Sama gildir og mun gilda, tel ég, þegar við Íslendingar ætlum að fara að ræða við ESB um aðild að þeim samtökum. Skyldu ekki verða settar á okkur einhverjar skrúfur akkúrat í þessum málum?

Láttu á það reyna.

Við skulum vera með það alveg á hreinu, ef menn telja að við eigum allt undir því að klára þetta mál fyrir lok júnímánaðar til að koma því af stað inn í eitthvert ferli sem menn vilja sjá ganga eftir, að þá erum við að fara í samningsstöðu sem kann að vera auðvelt að veikja af hálfu ESB. Hitt er líka að ég tel að í umræðunni um ESB og kosti þess að sækja um aðild og kosti þess að ganga inn í ESB, hafi nokkuð borið á því að menn hafi afvegaleitt umræðuna og afvegaleitt þjóðina í þeim málum. Vegna þess að það er augljóst fyrir þeim sem fylgjast með umræðum um efnahagsmál í Evrópu að það eru alveg gríðarleg vandamál sem blasa við mörgum Evrópuþjóðum, hvort heldur þeim sem hafa nú þegar fengið að taka upp evruna eða þeim sem ekki hafa fengið að taka upp evru og eru í þeirri stöðu sem við mundum verða í þegar við værum búin að samþykkja aðild, ef svo færi, og værum þá komin í hið svokallaða ERM2-myntsamstarf. Það er að verða 20% atvinnuleysi á Spáni. Írar gátu bjargað sínu bankakerfi, ekki vegna þess að þeir voru með evru, heldur vegna þess að írska ríkið gekkst í ábyrgðir fyrir allar skuldir írsku bankanna. Eystrasaltslöndin hafa lent í gríðarlegum efnahagsþrengingum og Austur-Evrópa líka. Reyndar hjó ég eftir því í umræðunni fyrr í dag þar sem því var velt upp að líklega mundu vextir á Íslandi lækka töluvert mikið bara við það að sækja um aðild, að þá vil ég bara nefna það sem áhugaverðan punkt til að velta fyrir sér að við það að Slóvenía gekk í sambandið lækkaði lánshæfismat þess lands og vaxtaálagið hækkaði. Það er ekki allt gefið í þessum málum. Fram undan eru gríðarlega erfiðir tímar í Evrópu og það verður ekki þannig að okkar landi verði hjálpað sérstaklega umfram önnur lönd, langt í frá. Það eru kostir við að ganga í ESB og það eru gallar við að ganga í ESB. Ég hef verið í hópi þeirra sem hafa sagt að það sé nauðsynlegt fyrr eða síðar að láta á það reyna hvað þetta þýðir en ég geri líka þá kröfu að menn undirbúi slíka aðildarumsókn almennilega. Að menn geri það ekki með þeim hætti sem hér er gert þar sem að baki liggur klofin ríkisstjórn í málinu. Það kemur fram t.d. hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að hann hyggst ekki greiða atkvæði 

Virðulegi forseti. Í málflutningi stjórnarandstöðunnar í dag hefur afar lítið verið fjallað efnislega um málið sjálft, þetta eru mestmegnis vandlætingar um þingmeðferð. Hefur stjórnarandstaðan eitthvað málefnalegt fram að færa í þessum efnum? Hver eru skilaboð Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks til þjóðarinnar fyrir utan málfundaræfingar og athugasemdir við fundarstjórn forseta?  
             Hver er efnisleg afstaða hv. þm. Illuga Gunnarssonar til Evrópusambandsins? Vill hann sækja um, vill hann standa fyrir utan? Er þetta einhvers konar JC-fundur sem við erum stödd á?  Þess var getið sérstaklega í vikunni þegar fjallað var um skýrslu forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Þetta var áhugaverð ræða og væri nú að æra óstöðugan að reyna að veita málefnalegt svar. Ég vil þó segja þetta: Það sem Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa gert er að leggja fram þingsályktunartillögu um málsmeðferð. Það er alveg rétt af því að við ræðum hér einmitt um málsmeðferð, þ.e. hvernig Alþingi á að taka ákvörðun um hvort sækja eigi um aðild að ESB eða ekki. Annars vegar er sú tillaga sem lögð hefur verið fram um að veita ríkisstjórninni heimild til að fara af stað án nokkurra skilyrða, án nokkurrar annarrar umræðu en þessarar. Hins vegar er tillaga okkar sjálfstæðismanna og framsóknarmanna um að búinn verði til vegvísir um það hvernig slíkar viðræður ættu að fara fram, hvernig standa eigi að þjóðaratkvæðagreiðslu, hvernig standa eigi að breytingum á stjórnarskránni. Þegar allt þetta liggur fyrir, sem er alveg nauðsynlegt vegna þeirra raka 

Virðulegur forseti. Það tók stjórnarandstöðuna hér um það bil mánuð að komast að einhverri niðurstöðu um hvernig þeir fulltrúar hennar sem eru fylgjandi því að sækja um aðild að Evrópusambandinu geti fengið einhverja afsökun til þess að gera það ekki. Það var gert með þeirri þingsályktunartillögu sem stjórnarandstöðuflokkarnir, Framsókn og Sjálfstæðisflokkur, fluttu hér í morgun.

Virðulegi forseti. Það eru til bæði málshættir og orðtök sem viðhafa mætti vegna þessarar ræðu. Einn af þeim væri þá sá sem snýr að glerhúsi og steinum. Það er alveg furðulegt að heyra einn af talsmönnum ríkisstjórnarinnar tala um að það hafi tekið langan tíma og verið erfitt fyrir stjórnarandstöðuna að koma saman tillögu sinni í þessu máli. Ég veit ekki betur en að hér hafi allt leikið á reiðiskjálfi vikum saman þegar ríkisstjórnarflokkarnir reyndu að koma sér saman í málinu og mistókst það. Stjórnarandstaðan kemur hér sameinuð með ábyrgan tillöguflutning um hvernig standa eigi að þessum málum, hvernig eigi að vinna þetta. Það má segja sem svo að það er gott að fá ferska vinda og nýja inn í þingið og ég tek eftir því að þingmaðurinn er einn af þeim hv. þingmönnum sem kýs að nota hér ekki bindi, sem er svo sem bara hans ákvörðun. En það eitt og sér gerir menn ekki nútímalega, 

Frú forseti. Þessi umræða hefur verið nokkuð athyglisverð og kostuleg á köflum. Hér hefur farið fram nokkuð ítarleg umræða um málsmeðferð og hvernig verklagi skuli háttað en lítil umræða hefur verið um efni málsins. Þó hefur eitt staðið upp úr, það er mikill samhljómur um það á Alþingi Íslendinga að sótt verði um aðild að Evrópusambandinu. Það er ekki spurning um hvort sækja skuli um aðild ef marka má umræður þorra þingmanna, ekki allra að sjálfsögðu, heldur hvenær. Það er það sem við höfum rætt í dag, málsmeðferð, verklag og hvenær sótt verði um aðild og það er gott og gilt. Við erum stödd við upphaf langs og ítarlegs ferlis sem nær inn í næstu vikur og inn í sumarið þar sem nefnd um utanríkismál mun fjalla um þetta mál mjög ítarlega. Við erum því á upphafspunkti vonandi mjög vandaðrar málsmeðferðar. Til þess eru refirnir skornir, er ekki 

Virðulegi forseti. Það er nákvæmlega það sem tillaga Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks gengur út á, að nú þegar verði sett af stað sú vinna sem lýst er í þingskjalinu. Þegar þeirri vinnu er lokið, þegar þær upplýsingar liggja fyrir, taki Alþingi Íslendinga afstöðu til þess hvort halda eigi að áfram og hvort sækja eigi um aðild að ESB. Það tel ég vera skynsamlega og málefnalega aðferð við að komast að niðurstöðu úr því að ríkisstjórnin fór þá leiðina að segja: Við treystum okkur ekki til þess að fara af stað, þrátt fyrir að ríkisstjórnin hefði auðvitað til þess fullar heimildir þar sem um er að ræða framkvæmdarvaldið og rétt þess til að fara af stað með slíka vinnu. Úr því að málið er í höndum þingsins með þessum hætti er eðlilegt að við vinnum þá vinnu eins og komið hefur fram í tillögu stjórnarandstöðuflokkanna. Síðan þegar sú vinna hefur verið unnin verði tekin 

Frú forseti. Það er nákvæmlega það sem stendur til að gera. Hér liggja fyrir tvær tillögur fyrir þinginu, önnur frá stjórn og hin frá stjórnarandstöðu. Þær snúa báðar að því sama, að sækja beri um aðild að Evrópusambandinu. Lagt er til hvort sitt málsmeðferðarferlið og hvort sitt verklagið  Notum tímann í dag til að ræða um efni málsins og 

Virðulegi forseti. Ég tel rétt, vegna þess sem hér hefur verið rætt, að lesa niðurlag þeirrar tillögu sem Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur hafa lagt hér fram. Það er svona, með leyfi forseta: „Þegar niðurstaða utanríkismálanefndar liggur fyrir er gert ráð fyrir að Alþingi ákveði næstu skref, þ.e. hvort gengið skuli til aðildarviðræðna við Evrópusambandið eða eftir atvikum hvort ákvörðun þar um skuli borin undir þjóðina í atkvæðagreiðslu.“ Á þessu er auðvitað munur. Tillaga ríkisstjórnarinnar, þ.e. þeirra ráðherra sem ætla sér að styðja hana, hverjir svo sem það nú eru, gengur út á að tekin verði ákvörðun strax um að ganga til aðildarviðræðna. Síðan skoði menn málin í framhaldinu. Tillaga stjórnarandstöðunnar gengur út á að við förum yfir málið, búum til þann vegvísi sem nauðsynlegur er til að tryggja góða sátt í samfélaginu um það hvernig á málinu skuli haldið ef Alþingi kemst í framhaldinu að þeirri niðurstöðu að sækja eigi um aðild að ESB. 

Virðulegi forseti. Mig langar að koma örstutt inn á eitt atriði sem hv. þm. Illugi Gunnarsson nefndi í máli sínu og hefur svo sem komið fram hjá fleirum. Það varðar umræðuna um þjóðaratkvæðagreiðslu, að hvað miklu leyti hún er bindandi, ákvarðandi eða ráðgefandi. Að sjálfsögðu getur þjóðaratkvæðagreiðsla aldrei orðið nema ráðgefandi samkvæmt lagaramma okkar og stjórnarskrá. Ég lít hins vegar svo á að ef mál er borið undir þjóðaratkvæðagreiðslu og það samþykkt, séu menn nú býsna bundnir af þeirri niðurstöðu sem út úr henni kemur.

Enda var sá samningur felldur.

Ég tala fyrir sjálfan mig hvað það snertir. Sagt hefur verið að hér muni verða flutt frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslu sem setur almennan ramma um þjóðaratkvæðagreiðsluna. En ég veit ekki betur en að í Noregi hafi t.d. sú leið verið farin að þar voru sett sérstök lög um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildina að Evrópusambandinu þegar samningurinn lá fyrir. Þá voru sett lög um þjóðaratkvæðagreiðsluna þar sem m.a. 

Virðulegi forseti. Þetta er einmitt eitt af þeim málum sem ég tel að þurfi að ganga frá áður en þessi vegferð hefst. Ég tel að það sé nauðsynlegt að við séum búin að mynda okkur skoðun um þetta, það sé niðurneglt. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að þjóðaratkvæðagreiðsla er ekki bindandi nema um sé að ræða þjóðaratkvæðagreiðslu sem á sér uppruna í 26. gr. stjórnarskrárinnar. En það kann að fara svo að það verði gríðarlega mjótt á mununum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá verða menn auðvitað að muna að í þessu máli eins og öllum öðrum greiða alþingismenn atkvæði í samræmi við sannfæringu sína og geta ekkert vikið frá því hvernig svo sem þjóðaratkvæðagreiðsla fer. Menn eru bundnir af sannfæringu sinni. Það þarf þá væntanlega að gera breytingar á stjórnarskránni sem snúa að þjóðaratkvæðagreiðslum til þess að hægt sé að bera þetta mál fyrir þjóðina með þeim hætti að þjóðin hafi lokaorðið. Það eru ýmis svona mál 

Frú forseti. Ég get tekið undir með þingmanninum, ég tel að það eigi a.m.k. að ræða þessi mál, hvernig standa eigi að þjóðaratkvæðagreiðslu ef og þegar til hennar kemur. Ég er þeirrar skoðunar, án þess að hafa gruflað mjög mikið í þessu með þjóðaratkvæðagreiðsluna, að Alþingi þyrfti að ákveða texta spurningarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu varðandi aðild að Evrópusambandinu. Þess vegna held ég að það sé í raun ekki hægt að taka ákvörðun um ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu í tengslum við aðild að Evrópusambandinu fyrr en samningurinn liggur fyrir og menn vita um hvað þeir ætla að spyrja. Það er að sjálfsögðu hægt að setja almennan ramma í löggjöf um þjóðaratkvæðagreiðslur almennt séð. En þegar að því kemur að aðildarsamningur liggur fyrir, ef málið gengur svo langt, og það á að bera hann undir þjóðina tel ég að Alþingi þurfi að koma að því að ákveða með hvaða hætti verður spurt. Þá dugar ekki einhver almennur lagarammi um þjóðaratkvæðagreiðslu 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir að Alþingi yrði væntanlega að orða þá spurningu sem færi til þjóðarinnar. En án þess að ég geti borið fyrir mig mikla kunnáttu í lögfræði mundi ég ætla að til þess að slík atkvæðagreiðsla hefði eitthvert gildi þyrfti að liggja fyrir breyting á stjórnarskránni sem snýr að þjóðaratkvæðagreiðslu þannig að hún yrði ekki bara skoðanakönnun. Þannig þyrfti að búa um hnútana að þjóðin geti með sanni tekið ákvörðun um þetta mál. Það sé þjóðarinnar að kjósa um það og lokaorðið verði hjá henni, að annars yrði það áfram hjá Alþingi. Þetta er því enn og aftur dæmi um mál sem er svo miklu betra að við göngum frá hér á Alþingi, að við búum til þennan vegvísi áður en við tökum þá ákvörðun að ganga til samningaviðræðna við ESB.

Virðulegur forseti. Ég er komin hér upp til þess að lýsa yfir ánægju minni með málflutning hv. þm. Illuga Gunnarssonar. Það er nákvæmlega þetta sem við þurfum að huga að þegar við stöndum í þessum sporum. Það er stjórnarskráin sem er æðri öðrum lögum og hana verðum við að virða. Það er hún sem stendur vörð um rétt þegnanna til að búa í þessu landi og í þeim ríkjum þar sem stjórnarskrá er í gildi. Eins og málið er sett fram í þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar, sem hún stendur ekki öll að, er byrjað öfugum megin. Fyrst er byrjað á að taka ákvörðun og að lokum á jafnvel að breyta stjórnarskrá. Stjórnarskrá má aldrei breyta undir þeirri pressu sem felst í tillögu ríkisstjórnarflokkanna, að næstu kosningar snúist raunverulega um já eða nei, aðild að Evrópusambandinu eða ekki. Það er hættan í þessu. Þess vegna leggjum við framsóknarmenn og sjálfstæðismenn fram þessa þingsályktunartillögu með málsmeðferð.

Virðulegi forseti. Enn og aftur segi ég að þarna er mergurinn málsins hvað varðar stjórnarskrána, að við þurfum að hafa gengið kirfilega og vel frá þessum málum. Það er ekki góður bragur á því fyrir Alþingi að halda áfram með þetta mál án þess að sá vegur liggi fyrir. Ég tel að það sé algjörlega nauðsynlegt. Það er auðvitað líklegt þegar kemur að því að breyta stjórnarskránni - það verður þá gert í almennum kosningum - að sú breyting sem snýr að því að heimila framsal á fullveldi landsins, sem þyrfti þá að gera, verði í raun og sanni kosning um hvort menn eru með eða á móti ESB. Það er mjög líklegt vegna þess að þeir sem eru á móti aðild munu gera það sem þeir geta til þess að fella slíka stjórnarskrárbreytingu og þeir sem vilja aðild munu þá væntanlega styðja hana. Það eru því ýmis álitamál uppi og átakamálin verða mörg sem íslenska þjóðin þarf að takast á við vegna þessa 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Sækir maður um aðild að einhverjum félagsskap ef ekki liggur einhver alvara þar að baki og raunverulegur áhugi og vilji er fyrir hendi sem knýr mann til þess að láta á það reyna hvort maður kemst í félagsskapinn á sínum forsendum eða ekki? Ég segi nei. Í mínum huga hlýtur mikil alvara og áhugi að liggja að baki aðildarumsókn að Evrópusambandinu, ákvörðun sem tekin er þegar 95% af því í hverju aðild felst eru þekkt. Hver eiga forgangsmálin að vera þegar þjóðin stendur frammi fyrir mesta efnahagshruni Íslandssögunnar og verkefnin heima fyrir hrannast upp og kalla á alla okkar krafta og fjármuni sem við höfum úr að spila? Eigum við þá að verja miklum kröftum og fjármunum og orku í að vinna að samningsgerð við ESB sem kallar á klofning og sundrungu meðal þjóðarinnar sem ekki er á bætandi í þeim miklu erfiðleikum sem þjóðin gengur í gegnum? Er Evrópusambandið aðildarríkjum sínum það skjól í þeirri heimskreppu sem gengur yfir hinn vestræna heim? Nei. Svo virðist ekki vera. Mörg ríki eiga þar í miklum vanda og búa við gífurlegt atvinnuleysi sem er eitt mesta einkennið á atvinnulífi í Evrópu. Við getum nefnt lönd eins og Lettland, Spán og Írland. Mismunandi efnahagsaðstæður í aðildarríkjum Evrópu auka enn frekar líkur á auknu atvinnuleysi í jaðarríkjum sem Ísland kæmi til með að vera. Fall krónunnar hefur ýtt undir áhuga almennings á möguleikum á upptöku annars gjaldmiðils og er það vel skiljanlegt. En það liggur fyrir að það munu líða mörg ár þar til að við uppfyllum skilyrðin um upptöku evru og skuldir þjóðarbúsins verða aðeins 60% af vergri landsframleiðslu þannig að ekki er evran í hendi þótt innganga í ESB verði samþykkt. Krónan verður því að duga okkur enn um sinn þótt vissulega verði að skoða alla þá möguleika sem við eigum í gjaldmiðilsmálum. Mikill lýðræðishalli hefur einkennt Evrópusambandið og hefur það verið að þróast hratt í átt til stórríkis þar sem völd lítilla ríkja fara sífellt minnkandi og hinna stóru vaxandi. Hvert yrði nú vægi Íslands í valdakerfinu í Brussel? Við fengjum þrjú atkvæði af 350 í ráðherraráðinu þar sem veigamestu ákvarðanir eru teknar, fimm atkvæði af 750 fulltrúum á ESB-þinginu. Það sýnir okkur hversu agnarsmátt peð við yrðum á skákborði ESB og hversu miklu valdi við yrðum að afsala okkur til embættismannakerfisins í Brussel. Fullveldisframsal sem fælist í aðild að ESB er stórhættulegt lítilli þjóð sem á sér langa sögu í baráttu fyrir fullveldi og sjálfstæði og yfirráðum yfir fiskveiðilögsögu landsins. Íslendingar þyrftu að gangast undir sameiginlega fiskveiðistefnu ESB og ekki hefur neinu ríki enn tekist að fá undanþágu frá þeirri reglu. Nú stefnir Evrópusambandið að því að endurskoða sjávarútvegsstefnu sína og jafnframt að frjálsu framsali sem við Íslendingar þekkjum mætavel og viljum mörg hver komast út úr sem fyrst. Evrópusambandsaðild opnar á erlenda fjárfestingu í íslenskum sjávarútvegi. Fyrirtæki í sjávarútvegi, sem eru mörg hver mjög skuldug, gætu færst í hendur erlendra auðmanna og arðurinn og kvótinn færu úr landi. Það færi í burtu eins og svo mörg sjávarþorp hafa þurft að þola. Íslenskur landbúnaður hefur aldrei verið okkur mikilvægari en nú þegar við þurfum að tryggja fæðuöryggi í landinu og framleiða sem mest af matvöru okkar innanlands og spara okkur gjaldeyri. Aðild að Evrópusambandinu yrði stórhættuleg fyrir búvöruframleiðslu í landinu og mundi valda miklu atvinnuleysi víðs vegar um landið, jafnvel byggðarhruni sem hefði ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Við sem viljum standa vörð um fullveldi landsins, tryggja yfirráð yfir náttúruauðlindum þess, hafa svigrúm til að gera samninga við önnur ríki ásamt því að tryggja lýðræðið í landinu í stað valdaafsals til Brussel, getum ekki skrifað upp á aðildarumsókn til Evrópusambandsins. Einnig bendir margt til þess að Evrópusambandið sé að efla hernaðarmátt sinn og stefna að Evrópusambandsher sem er okkur friðarsinnum mjög á móti skapi. Þau sjónarmið eru uppi að nauðsynlegt sé að sækja um aðild og sjá hvað í boði er en fella svo samninginn ef hann er óásættanlegur. Gott og vel, það er sjónarmið út af fyrir sig. En væri það nú ekki ódýrara og einfaldara fyrir þjóðina að fá fram í könnunarviðræðum hvað stendur til boða fyrir utan þau 95% upplýsinga sem þegar liggja fyrir? Þetta er versti tíminn sem hugsast getur til að óska eftir aðild að ESB. Þjóðin er í sárum, hún er veik fyrir og samningsstaðan er engin. Við skulum minnast þess hvað framboð til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna kostaði okkur, 500 millj. kr. Hve mörgum sinnum meira mun tveggja ára umsóknarferli kosta okkur fyrir utan allan þann tíma sem ferlið tæki frá uppbyggingarstarfi innan lands? Það mundi auk þess valda miklum óróleika í þjóðfélaginu. Nei. Við eigum að einbeita okkur að endurreisn íslensks efnahags. Það gerir enginn það fyrir okkur eins og dæmin sanna. Umsókn um aðild að Evrópusambandinu er ekkert annað en villuljós í myrkri.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afskaplega góða ræðu, hún er eins og töluð úr mínu hjarta. Ég skynja mikla nauð hjá mörgum hv. þingmönnum Vinstri grænna og ég skynja hana líka hjá einstökum flokksmönnum Vinstri grænna. Þeir vilja jú að sjálfsögðu komast að sem ráðherrar og fá að stjórna málum, koma á þeim sósíalisma sem þá dreymir um og ég skil það ósköp vel þó að ég sé kannski ekki alveg sammála því. Þeir vilja gjarnan koma sínum málum að og þeir fórna ansi mörgu fyrir það. Nú er bara spurningin: Er fórnin að verða of mikil? Ég vil minna á það þegar vinstri grænir þingmenn hér í þingsal ætluðu aldrei að samþykkja Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Svo var því bara allt í einu kyngt og það var bara ágætt að tala við þessa menn og nú er unnið í góðu samstarfi við þá sem voru óalandi og óferjandi fyrir nokkrum mánuðum. Svo átti heldur aldrei að samþykkja Icesave. Nú er ekki lengur verið að tala um það, verið er að tala um vexti af einhverjum skuldum þannig að menn eru búnir að samþykkja Icesave líka. Svo gerist það núna með Evrópusambandið, sem var nú eiginlega meginmálið, að menn bakka með það líka. Þetta eru allt saman 180° beygjur hjá vinstri grænum til þess að koma sínum vinstri sjónarmiðum að í ríkisstjórn og ég get alveg skilið það allt saman. Það sem ég er að velta fyrir mér er: Hver er ábyrgð þingmanna sem láta það viðgangast að þeirra menn í ríkisstjórn komi með aðildarbeiðni? Segjum að þetta verði samþykkt, segjum að þjóðin samþykki svo samninginn vegna þess að hún er beitt fagurgala, hótunum og loforðum, eins og hér hefur komið fram. Sagt er: Það er ekki hægt að semja í kjarasamningum, það er ekki hægt að gera hitt og þetta, en ef þið samþykkið þetta, elskurnar, fáið þið þetta og þetta, og þjóðin samþykkir samninginn. Á endanum sitja þessir sömu þingmenn uppi með að þjóðin er orðin aðili að Evrópusambandinu. Hver er þá ábyrgð þeirra?

Hv. þm. Pétur H. Blöndal spyr hver sé ábyrgð okkar sem erum á móti Evrópusambandsaðild varðandi það ferli allt. Við getum auðvitað ekki tekið ábyrgð á öðrum en okkur sjálfum í þessu máli hér á þingi. Málið er komið til afgreiðslu þingsins. Ég hef gert grein fyrir afstöðu minni og gerði það við þessa ríkisstjórnarmyndun. Ég segi bara fyrir mig: Ég stend við sannfæringu mína og mun ekki hvika í því máli.

Frú forseti. Það er jú formaður flokks hv. þingmanns sem er einn af tveimur gerendum í ríkisstjórninni. Það er hann sem er að keyra þetta í gegn. Og ef á endanum, þó að hann sé á móti því, þó að hann sitji hjá og þó að hann greiði þessu jafnvel atkvæði - segjum að þetta verði samþykkt og við sækjum um aðild. Síðan kemur einhver samningur til baka um þetta og hitt, að við megum borða hákarl í 15 ár og hnoðmör í 10 ár  Segjum að þjóðin samþykki þennan samning í kjölfar slíks fagurgala, töfrabragða og hótana, hver er þá ábyrgð almennra þingmanna Vinstri grænna í því að þetta varð svona? Íslendingar sitja allt í einu í Evrópusambandinu og allt það gerist sem hv. þingmaður nefndi með réttu, landflótti, kvótinn kominn til Evrópusambandsins o.s.frv. Það getur allt gerst. Hver er þá ábyrgð hv. þingmanna Vinstri grænna og þáttur þeirra í þessu?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal spyr enn og aftur um ábyrgð og ég get einungis svarað því að ég eins og hann ber eingöngu ábyrgð á eigin atkvæði. Við getum auðvitað haldið uppi þeim málflutningi að reyna að sannfæra fólk um að það sé rangt að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Vonandi verðum við félagar í þeim efnum og beitum okkur þar hvort sem er á þingi eða úti í þjóðfélaginu en við höfum bara okkar atkvæði, við höfum ekki vald yfir öðrum sem betur fer. Við getum sannfært þá með málflutningi okkar en ekki með öðrum hætti.

Virðulegi forseti. Ég ætla að þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir innlegg hennar í þessa umræðu og tel hana vera mjög heiðarlega og samkvæma því sem hún hefur sagt á öðrum vettvangi. Ég get tekið heils hugar undir með henni að við snúum okkur að einhverju sem skiptir minna máli en það við eigum að vera að eyða tímanum í núna. Þá langar mig að spyrja hana að tvennu. Í fyrsta lagi: Hver gaf þeim hluta ríkisstjórnarinnar, þeim ráðherrum sem sitja af hálfu Vinstri grænna, umboð - því að ekki styðja þeir allir þá tillögu sem er komin inn í þingið? Hafa þeir þá fullt umboð þingflokksins gagnvart þeirri tillögu? Í öðru lagi: Þar sem tillaga sjálfstæðismanna og framsóknarmanna er mun skynsamlegri og menn draga þar andann með nefinu og hella sér ekki út í þessa vitleysu strax, er hv. þingmaður þá tilbúin að styðja tillögu til að koma í veg fyrir það óðagot sem nú er upp komið?

Virðulegi forseti. Já, í þessu máli hef ég gert grein fyrir því bæði fyrir ríkisstjórnarmyndunina og í þingflokknum að ég hef fyrirvara í þessu máli og er búin að lýsa því að ég mun greiða atkvæði gegn aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Þá skiptir ekki máli hvort hún er lögð fram af framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum eða hvort það er sú tillaga sem liggur hér fyrir. Afstaða mín er skýr.

Virðulegi forseti. Ég ætla að hvetja hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur til að lesa tillögu okkar því að í niðurlagi hennar stendur að þegar menn hafa sett sér samningsmarkmið verði það borið undir þjóðina hvort menn fari í þessar viðræður eða ekki. Ég tel það mun skynsamlegra. 
            

Frú forseti. Sú sem hér stendur hefur lengi beðið þessa dags. Það var að rifjast upp fyrir mér að það var fyrir einum fimmtán árum eða svo að ég sat í stjórn Evrópusamtakanna með góðu fólki úr öllum stjórnmálaflokkum íslenskum, Sjálfstæðisflokki, Framsóknarflokki, Alþýðubandalagi, Alþýðuflokki og Kvennalistanum sem ég tilheyrði þá, og þá voru miklar umræður í gangi um stöðu Íslands í ljósi þess að við værum jú aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu og hvort okkur bæri ekki að fara sömu leið og Svíar og Finnar og Austurríkismenn ákváðu að gera, að taka skrefið til fulls og gerast aðilar að Evrópusambandinu. Síðan eru liðin mörg ár og margt hefur gerst og margt breyst í íslensku samfélagi. En það hefur ekki haggað þeirri grundvallarsannfæringu minni og pólitísku skoðun að Ísland eigi heima í nánu samstarfi við önnur ríki innan Evrópusambandsins og það sé bæði til heilla fyrir Ísland og Íslendinga og einnig til heilla fyrir Evrópusambandið. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir fór hér vel yfir söguna og hugsjónina á bak við Evrópusambandið. Hugsjónina um frið og frelsi, um lýðræði, um mannréttindi og ekki síst réttindi minnihlutahópa. Þetta er líka hugsjón um viðskiptafrelsi eins og við þekkjum og jöfnuð og jafnræði. Og eins og hv. þingmenn vita höfum við í fimmtán ár, frá 1. janúar 1994, verið fullgildir aðilar að innri markaði Evrópusambandsins á hinu Evrópska efnahagssvæði og í gegnum þann samning tekið yfir um 4.000 gerðir og leitt í íslenska löggjöf. Ég gæti sett á langa ræðu um það hvernig þessar innleiðingar og innleiðing þessara gerða í íslenska löggjöf hefur fært margt til betri vegar í samfélagi voru, hvort sem það er í atvinnurétti eða á vinnumarkaði eða í umhverfismálum, sem ég þekki nokkuð til, en þorri þeirrar löggjafar sem sett hefur verið á sviði umhverfismála á Íslandi síðasta áratug hefur komið beina leið í gegnum EES-samninginn inn á Alþingi Íslendinga. Menn hafa lengi haldið því fram að við hefðum hvort eð er getað gert þetta allt saman að eigin frumkvæði, en alla vega þau ár sem Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur sátu hér í ráðherrabekkjunum var lítill áhugi á því að hafa frumkvæði að löggjöf á sviði umhverfismála eða umhverfisréttar og það sem þó var gert til bóta var vegna þess að menn urðu að gera það. Hér hafa einnig orðið nokkrar umræður um hvað Ísland og Íslendingar hafi að segja eða hvort við höfum eitthvað fram að færa eða hvort einhver muni hlusta á okkur. Ég verð að viðurkenna það, frú forseti, að ég botna ekki alltaf í þessum fullyrðingum. Ísland er lítil þjóð, það er alveg rétt, við erum örsmátt ríki í hinu stóra samhengi en við tilheyrum hins vegar miklum fjölda smáríkja sem sumir mundu kalla öryggi. Við erum hins vegar bæði sjálfstæð og fullvalda þjóð og förum í samstarf við aðrar þjóðir sem sjálfstæð og fullvalda þjóð. Rödd okkar skiptir alveg jafnmiklu máli innan alþjóðastofnananna og á hinum alþjóðlega vettvangi og rödd þeirra þjóða sem hafa milljónir eða jafnvel hundruð milljóna manna á bak við sig. Það er þannig sem við tökum þátt í alþjóðlegu samstarfi. Og af hverju vil ég taka dæmi um samstarf á sviði umhverfismála? Þegar fulltrúar íslenskra stjórnvalda mæta til fundar til samninga í loftslagsviðræðum um loftslagssamning Sameinuðu þjóðanna sitjum við oft með vinum okkar frá Indlandi vegna þess að stafrófsröðin er þannig. Við fáum alveg jafnmörg sæti við borðið. Það vill hins vegar þannig til að við erum 300 þúsund en Indverjar eru líklega orðnir rúmur milljarður. Rýmið sem hvert sjálfstætt og fullvalda ríki tekur á hinum alþjóðlega vettvangi mælist ekki í magni eða fjölda íbúa heldur í styrk þeirra hugsjóna sem ríkið byggir á og í þeim styrk sem alþjóðarétturinn og þjóðarétturinn veitir hverju fullvalda og sjálfstæðu ríki. Þannig vinnum við á alþjóðavettvangi og þannig eigum við auðvitað að vinna á alþjóðavettvangi og þannig mun Ísland vinna innan Evrópusambandsins ef íslenska þjóðin ákveður að við eigum að ganga þar inn. Í þessu felst að sjálfsögðu mikil pólitísk ákvörðun og pólitísk skref sem gæti markað mikil skil í sögu lýðveldisins. Líklega erum við að taka hér einhverja veigamestu ákvörðun sem við höfum staðið frammi fyrir lengi, áratugum saman. Verði það niðurstaðan að sótt verði um aðild og síðan gengið til atkvæða um aðildarsamninginn verður það auðvitað einhver mesti viðburður í sögu lýðveldisins sem er 65 ára. Það skiptir máli að með þessari ákvörðun erum við líka að gefa umheiminum til kynna hvert við viljum fara og hver samastaður Ísland er í samfélagi þjóðanna. Það er einlæg sannfæring mín að samastaður Íslands er á meðal annarra lýðræðisríkja í Evrópu innan Evrópusambandsins þar sem ríki eiga í samvinnu á jafnréttisgrundvelli. Og það er þá einnig þannig að ákvörðun um að fara í aðildarviðræður og taka það pólitíska skref sendir mjög skýr skilaboð til umheimsins um það hvert Ísland stefni. Það skiptir verulega miklu máli á þessari stundu. Það skiptir verulega miklu máli fyrir ríki sem situr uppi með gríðarlegar skuldbindingar og skuldir vegna bankahrunsins, erfiða stöðu í ríkisfjármálum og efnahagsmálum og að mínu viti ónýtan gjaldmiðil. Það að við gefum til kynna hvert við stefnum, með hverjum við viljum vinna, að við stefnum að því að taka upp nýjan gjaldmiðil, mun efla trú og traust og skilning annarra ríkja og annarra þjóða á því hver vegferð okkar sé. Það eitt og sér hefur pólitískt gildi. Ef við snúum okkur síðan aðeins betur að stöðunni innan lands þá er það þannig að svokallaðir aðilar vinnumarkaðarins, Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins, Alþýðusamband Íslands, stærstu atvinnurekenda- og launþegasamtök á Íslandi eru sammála um að aðild að Evrópusambandinu og upptaka evru sé skref í rétta átt fyrir Ísland, fyrir efnahagslífið, fyrir atvinnulífið, fyrir okkur öll. Það er mér nokkurt umhugsunarefni þegar sá flokkur sem lengi vel hefur a.m.k. talið sig vera í forsvari fyrir atvinnulíf á hinum frjálsa markaði og framsækni, Sjálfstæðisflokkurinn, hefur orðið með þessum hætti svona algjörlega viðskila við það sem ég hélt að væri eða taldi vera hrygglengjuna í flokknum. En svona geta tímarnir breyst og mennirnir með. Það hefur verið farið yfir það vandlega í umræðunni í dag hvernig skoðanir einstakra hv. þingmanna sjálfstæðismanna hafa breyst á liðnum vikum, mánuðum og missirum. Við vitum öll að niðurstaða landsfundar Sjálfstæðisflokksins var að hagsmunum Íslands væri betur borgið utan Evrópusambandsins en innan þess. Samt er forusta Sjálfstæðisflokksins og þingflokkur hans tilbúinn til að undirbúa umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Það er reyndar Framsóknarflokkurinn líka sem kemur ekki eins mikið á óvart nema þar virðast menn heldur hafa slegið af kröfunum. En ég tek undir með þeim sem hafa bent á að það eru í raun mjög gleðileg tíðindi þegar menn eru tilbúnir til að taka þátt í þessari vinnu, vera gerendur í ferlinu, taka þátt í því að mynda hér samstöðu, vonandi þverpólitíska samstöðu um að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið. Og best væri, við vitum það öll, að sem mest samstaða væri um þá ákvörðun á hinu háa Alþingi. Það verður auðvitað ekkert fram hjá því litið. Það fallega við það að þessi mikilvæga ákvörðun skuli vera rædd sem stjórnartillaga inni á hinu háa Alþingi er að hér gefst öllum þingmönnum, hverjum einasta hv. þingmanni tækifæri til að ræða málið í þaula, kynna sér þær umsagnir sem berast munu til umfjöllunar í utanríkismálanefnd og taka síðan afstöðu til málsins á grundvelli sannfæringar sinnar. Eins og við vitum öll mun það væntanlega ekki fara eftir flokkslínum hvernig hv. þingmenn greiða atkvæði í því máli. En við sjáum það væntanlega betur þegar þar að kemur. Sem fullvalda og sjálfstæð þjóð innan Evrópusambandsins, sem fullgildir aðilar eigandi sæti við borðið eins og það er oft nefnt, færist ekki aðeins pólitískt ákvörðunarvald um þau málefni sem mestu varða til okkar sjálfra og svo pólitíska ábyrgð sem því fylgir að vera í slíku samstarfi, heldur færir það einnig ríki eins og Íslandi dagskrárvald innan þessa samstarfs. Þar getum við sett á dagskrá og tekið upp þau málefni sem varða hagsmuni okkar mestu og eru brýnust fyrir Ísland og fengið aðra til að ræða þau með okkur og leita lausna. Það gera öll ríki í slíku samstarfi. Þar höfum við jafnmikla möguleika á því og allir aðrir. Allt tal um að ekki verði á okkur hlustað gengur einfaldlega þvert á reynslu ríkja og fólks, bæði reynslu okkar af öðru alþjóðasamstarfi og einnig reynslu ríkja innan Evrópusambandsins. Við megum heldur ekki vera hrædd við að láta til okkar taka, við höfum fullt erindi. Við megum ekki láta þessa umræðu sveiflast á milli eiginlega oflætis og minnimáttarkenndar, liggur mér við að segja. Ísland á fullt erindi inn í Evrópusambandið. Við getum þar staðið vörð um þá hagsmuni sem mestu varða fyrir þessa þjóð, fyrir atvinnulíf og efnahagslíf og með samvinnu við aðrar sjálfstæðar og fullvalda þjóðir getum við bæði bætt hag Íslendinga, sett nýjar stoðir undir íslenskt efnahagslíf og í raun hafið þá endurreisn sem við þurfum að hefja strax í dag.

Virðulegi forseti. Vissulega vakti athygli mína í ræðu hv. þingmanns að hún telur að rödd okkar á alþjóðavettvangi skipti miklu máli. Þar er ég alveg sammála henni. En að hún skipti jafnmiklu máli og rödd milljónaþjóða verður manni að umhugsunarefni. Hvað verður þegar komið er að því að taka ákvarðanir? Er það skoðun hv. þingmanns að rödd okkar og atkvæðavægi okkar skipti jafnmiklu máli og vegi jafnþungt og stærri þjóða? Er það virkilega sá málflutningur sem Samfylkingin ber á borð fyrir íslenska þjóð og fyrir hið háa Alþingi? Snýst þetta ekki allt saman um eitthvað allt annað? Í kosningabaráttunni var algjörlega ljóst að umræðan um Evrópusambandið snerist um gjaldmiðilinn. Hún snýst um upptöku evrunnar og hv. þingmaður gerði það að umtalsefni sínu og telur að lausn efnahagsvandans, eftir því sem ég skildi hv. þingmann, sé sú að ganga inn í Evrópusambandið. Málið er hins vegar það að við uppfyllum ekki Maastricht-skilyrðin og getum þess vegna ekki tekið upp evruna fyrr en eftir nokkuð mörg ár. Hvert er plan B hjá Samfylkingunni ef þetta plan gengur ekki eftir? Hvað ef Íslendingar samþykkja ekki að ganga í Evrópusambandið? Er þá einfaldlega engin lausn á efnahagsvanda okkar? Hver er afstaða þingmannsins til þessarar spurningar?

Frú forseti. Rödd okkar skiptir miklu máli og hún skiptir máli m.a. vegna þess að í ráðherraráði Evrópusambandsins, þegar ráðherrar einstakra málaflokka koma saman, situr einn ráðherra frá hverju ríki en ekki í samræmi við íbúafjölda ríkjanna. Ég hygg að 85% ákvarðana í ráðherraráðinu séu teknin í „consensus“ eða sem sagt án þess að atkvæðagreiðsla fari fram samhljóða. Það ríki sem oftast er ofurliði borið með atkvæðagreiðslu eða öðru við slík tækifæri er stærsta ríkið, Þýskaland. Og bara til gamans má benda á að í stjórn Evrópska seðlabankans þar sem peningastefna Evrópusambandsins er mótuð fengi Ísland eitt sæti eða jafnmörg og önnur ríki, t.d. Þýskaland. Þannig að þegar til á að taka hafa ríki bæði afl og getu til þess að koma skoðunum sínum á framfæri, hafa áhrif á ákvarðanir og hafa áhrif á önnur ríki í þeim málum a.m.k. sem mestu varða fyrir hagsmuni hverrar þjóðar. Það er ekkert sem bendir til þess hvorki í þessu samstarfi né í öðru samstarfi sem Íslendingar eru í á alþjóðlegum vettvangi að þar neyti menn aflsmunar vegna þess að Íslendingar séu svo fáir.

Virðulegi forseti. Þetta var afskaplega athyglisvert. Við Íslendingar erum sem sagt að fara inn í Evrópusambandið þar sem við komum til með að stjórna því sem okkur langar til að stjórna. Það er augljóst. Hins vegar svaraði hv. þingmaður ekki seinni spurningu minni varðandi evruna og hvernig hv. þingmaður sér fyrir sér lausn efnahagsvandans ef við göngum ekki inn í Evrópusambandið. Er eitthvert plan B hjá Samfylkingunni? Get ég fengið svör við því? 
            

Frú forseti. Það er miklu frekar að þeir sem ætla að halda lífi í krónunni með gjaldeyrishöftum næstu missirin og árin svari því.

Þið eruð í ríkisstjórn?

Svari íslenskum kjósendum því hvernig þeir vilja reisa við efnahagslífið og hvernig þeir vilja bjarga efnahagslífinu og gjaldmiðli Íslands?

Hvenær fáum við evruna?

Þetta er mjög fróðlegt vegna þess að hér æpa og góla tvær hv. þingkonur, önnur úr Sjálfstæðisflokki og hin úr Framsóknarflokki: Þið eruð í ríkisstjórn, hvenær fáum við evruna, hvað er í gangi? En þær styðja væntanlega báðar málsmeðferðartillögu 

Þú ert að tala um efnahagsmál.

Það er ósköp einfaldlega þannig að það er engin 

Ekkert plan B?

Virðulegi forseti. Ísland á heima í nánu samstarfi við aðrar Evrópuþjóðir, ég held að ég hafi þetta rétt eftir hv. þingmanni sem hún sagði í ræðu sinni. Ég verð að segja að þar er ég algerlega sammála þingmanninum. Ég vil taka fram að enginn þeirra sem mælir gegn aðild Íslands að Evrópusambandinu talar gegn nánu samstarfi okkar við aðrar Evrópuþjóðir. Við erum aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Við erum aðilar að fjórfrelsinu og við erum nú þegar í afar nánu samstarfi við aðrar Evrópuþjóðir. Við höfum sent þessi skilaboð um margra ára skeið og ég held að enginn efist um að við séum í nánu samstarfi við aðrar Evrópuþjóðir. Þingmaðurinn talaði um að þetta væri minnimáttarkennd hjá okkur. Mér finnst það vera ákveðin minnimáttarkennd að halda því fram að eina leiðin til að fólk fái það á tilfinninguna að við séum Evrópubúar og við séum í nánu samstarfi við Evrópuþjóðir sé að ganga í Evrópusambandið. Ég vil andmæla þessu. Ég vil líka, og vísa til umræðna okkar hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur áðan, taka fram að það er skoðun mín að það sé hlustað á okkur. Við höfum margvísleg tæki til að láta til okkar taka á mótunarstigi ESB-gerða en við höfum ekki verið að nota þau. Ég held, burt séð frá skoðunum mínum eða hv. þingmanns, að það verði að liggja klárt og kvitt fyrir að Ísland er í nánu samstarfi við aðrar Evrópuþjóðir.

Frú forseti. Ég ætla ekki að andmæla því. Auðvitað er Ísland í nánu samstarfi við Evrópuþjóðir hvort heldur er í gegnum EES-samninginn eða aðra þá samninga sem tengja þessar þjóðir saman eða tengja Ísland við ríki heims um alla jarðarkringluna. Ég er hins vegar ósammála hv. þingmanni Ragnheiði Elínu Árnadóttur um þessi miklu áhrif sem við gætum haft á EES-samninginn. Ég tel að fimmtán ára starf okkar innan þess samnings sýni svo ekki verði um villst að ekki einungis höfum við ekki nýtt þær leiðir sem þar eiga að vera í boði, höfum ekki haft áhuga á því, heldur hafa þær heldur ekkert alltaf verið í boði. Það er mjög mikilvægt að hv. þingmenn geri sér grein fyrir því að EES-samningurinn er embættismannasamningur. Hann er ekki pólitískur samningur í raun. Hann er embættismannasamningur þar sem sérfræðingar koma saman.

Hann er samþykktur á Alþingi.

Ég er að tala um hvernig samningnum er haldið við og hvernig starfað sé eftir honum. Þar geta jú sérfræðingar komið inn með faglegar athugasemdir á frumstigi eins og hefur verið bent hér á og er auðvitað alveg rétt. En það er stundum gert, stundum ekki. En það breytir því ekki að hinar pólitísku ákvarðanir sem á endanum eru teknar um þær gerðir sem ráðherraráð Evrópusambandsins eða framkvæmdastjórnin leggur til við ráðherraráðið að verði færðar í lög eru pólitískar og þær hafa ekkert með það að gera hvort einhverjir embættismenn frá Íslandi hafi komið inn á fund við upphaf ferlisins í Brussel. Þetta eru á endanum pólitískar ákvarðanir.

Virðulegur forseti. Þingmaðurinn er ósammála því að áhrif okkar innan EES-samningsins séu eins mikil og ég vildi gefa til kynna. Ég er ósammála hv. þingmanni um að áhrif okkar innan Evrópusambandsins verði með þeim stórkostlega hætti sem hún vill vera láta. Við höfum haft áhuga á því að hafa áhrif á EES-samninginn. Við höfum haft reglur hér í þinginu allt frá upphafi EES-samningsins. Við höfum bara ekki farið eftir því. Það er ekki einbeittur brotavilji heldur er það einfaldlega það að ekki hafa verið settir í það nægir fjármunir, nægur mannafli, nægir „rísorsar“ ef ég má sletta aðeins og þess vegna höfum við ekki sinnt því. En ég held að það hafi verið pólitískur áhugi á því að við stæðum okkar plikt og sinntum þessu betur. En við erum lítil og fámenn og það þó Samfylkingin haldi því fram að margt muni koma til með að breytast með Evrópusambandsaðild þá held ég að okkur fjölgi nú ekki 

Frú forseti. Nei, það mun auðvitað ekki leiða til þess hvorki að Íslendingum fjölgi sjálfkrafa - líklega verður bara að nota gömlu aðferðina í það - né breyta hitastigi, veðri eða einhverju öðru slíku. Það er ósköp einfaldlega þannig að þetta snýst um pólitíska forgangsröðun og samvinnu. Auðvitað er mikill ávinningur af náinni samvinnu ríkja. 

Strax farin að gefa eftir.

Frú forseti. Eins og fleiri trúboðar þá lifir hv. þingmaður í núinu og sér hvorki framtíð né fortíð, lærir ekkert af fortíðinni um hvernig Evrópusambandið hefur þróast né áttar sig á því hvað gerist með Ísland í Evrópusambandinu í framtíðinni. Hún notar loforð, töfrabrögð og fagurgala í bland við hótanir. Hún segir: „Það er engin önnur leið til.“ Það er hótunin. Og svo segir hún að allt verði miklu betra þegar við göngum inn, að við fáum að hafa áhrif þarna og allt svoleiðis. Það eru loforðin og töfrabrögðin. Hv. þingmaður ætti að geta þess að Ísland mun ekki uppfylla Maastricht-skilyrðin fyrr en í fyrsta lagi eftir sex, átta, tíu ár, hugsanlega 30 ár vegna þess að Evrópusambandið kúgaði þjóðina, þetta sama Evrópusamband. Þetta elskulega Evrópusamband er búið að kúga þjóðina til að taka yfir Icesave-skuldbindingarnar sem Ísland á ekki að taka yfir, sem eru mistök í regluverki Evrópusambandsins. Svo segir hv. þingmaður að ASÍ og Samtök iðnaðarins séu með þessu. Það eru hvor tveggja samtök sem fá sitt félagsgjald á hreinu, annað með lögum og hitt með útilokun á vinnuaðstöðu þannig að þetta eru hvor tveggja samtök sem nota sér það að fá iðgjöld frá fólki sem hugsanlega vill alls ekki ganga í Evrópusambandið og nota þessa sömu peninga til þess að berjast fyrir því að ganga í Evrópusambandið.  (Fél.- og trmrh.: Hvaðan fær Sjálfstæðisflokkurinn peninga?)  Þeir eru búnir að breyta samtökunum í stjórnmálaflokk. Talandi um að menn geti haft áhrif og að þetta sé oflætis- eða minnimáttarkennd. Ég vil geta þess að við fáum reyndar þrjá af  
            

Hæstv. forseti. Ég ætlaði nú ekki að ræða hér við hv. þm. Pétur H. Blöndal um bankahrunið eða þær hörmungar sem riðið hafa yfir íslensku þjóðina hvort sem það er vegna Icesave-skuldbindinganna eða bankastarfsemi sem átti meira skylt við fjárhættu- og glæfrastarfsemi en venjulega bankastarfsemi. Það getur vel verið að það henti Sjálfstæðisflokknum núna að kenna því um að allt hafi þetta verið hægt vegna þess að við erum aðilar að EES. En ég man ekki betur en að Sjálfstæðisflokkurinn hafi samþykkt þann samning og verið með fullri meðvitund líklega síðastliðin fimmtán ár og fylgst með því hvernig löggjöfin - meðal annars með því að mæta á sérfræðingafund í Brussel eins og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir bendir á - fylgst með því hvernig löggjöfin hefur breyst. En við höfum ekki tíma til að fara nánar út í þá sálma hér. Mér þykir þó hv. þm. Pétur H. Blöndal senda Samtökum atvinnulífsins og Alþýðusambandi Íslands heldur kaldar kveðjur héðan úr þingsalnum og gera lítið úr hlutverki þeirra, stærð og mikilvægi í íslensku samfélagi. Við hv. þingmenn skulum ekki stunda það hér að gera lítið úr aðilum vinnumarkaðarins, framlagi þeirra til samfélagsins og framlagi þeirra núna til þess að halda stöðugleika og stuðla að endurreisn efnahagslífsins. Ég hef aldrei sagt að evran væri handan við hornið. Það getur vel verið að hv. þingmann hafi dreymt það. Mér er fullkunnugt um Maastricht-skilyrðin og hversu langan tíma það gæti tekið Ísland að ná þeim. Það er öllum fullkunnugt um það. En ég spyr hv. þingmann á móti. Hvernig hyggst hann, frú forseti, bjarga 

Frú forseti. Ég er ekki haldinn sömu oflætis- eða minnimáttarkennd og hv. þingmaður. Ég sé fullt af tækifærum Íslendinga í stöðunni eins og hún er núna. Það er nefnilega þannig að Ísland ólíkt öðrum löndum sem hafa lent í vandræðum hefur óvenjusterkan útflutning og hann styrkist með hverjum deginum vegna þess að við erum með krónu sem hjálpar honum. Ef við værum með evru þá mundum við lenda í nákvæmlega sömu vandamálunum og Írar og fleiri sem eru í Evrópusambandinu og eru með evru og sjá enga lausn á sínum vanda vegna þess að þeir sjá ekkert annað en gjaldþrot í staðinn fyrir að fella gengið á viðkomandi mynt. Hv. þingmaður heldur áfram að lofa og hóta og svo framvegis. Varðandi ASÍ og SA. Þessi samtök eiga að vinna að því að berjast fyrir kjörum sinna félagsmanna en ekki 

Frú forseti. Ég treysti því að hv. þm. Pétur H. Blöndal komi því til Landssambands íslenskra útgerðarmanna að vera ekki að blanda sér í pólitík frekar en aðrir aðilar á vinnumarkaði.  Mig langar til að greina hv. þingmanni frá því að á fundi heilbrigðisnefndar í morgun kom fram að Landspítali – háskólasjúkrahús 

Virðulegi forseti. Það var fróðlegt að heyra hér á undan orðaskipti hv. þingmanna Þórunnar Sveinbjarnardóttur og Péturs H. Blöndals um krónuna, sérstaklega þegar maður skoðar þá tillögu sem við ræðum hér, tillögu til þingsályktunar um aðildarumsókn að Evrópusambandinu, vegna þess að eins og formaður Sjálfstæðisflokksins benti á í upphafi umræðunnar í dag er ekki minnst á krónuna í þeirri tillögu frekar en önnur þau atriði sem mæla með Evrópusambandsaðild. Ég vildi bara skjóta þessu að í upphafi í tilefni af orðum hv. þingmanna. Margt hefur verið sagt og margt fram komið í umræðunni í dag sem hefur verið á köflum fróðleg og skemmtileg. Ég ætla ekki að endurtaka það hér. En ég tek undir í aðalatriðum ræðu hv. þm. Illuga Gunnarssonar sem fór vel yfir mörg þau sjónarmið sem ég hafði ætlað mér að reifa og ég læt þeirra þá frekar getið með að vísa í þá ræðu í staðinn fyrir að endurtaka þau. Í upphafi vil ég þó segja og taka undir með félögum mínum í stjórnarandstöðunni sem hafa talað á undan mér að tillagan sem við erum að ræða er ekki góð. Hún er illa ígrunduð og hún er ekki boðleg þinginu. Málið er ekki nægilega undirbúið og alls ekki til þess fallið að ná um það sátt, hvort sem er í þinginu eða í samfélaginu öllu, sátt um þetta mikilvæga og umdeilda mál, og tillagan óháð afstöðu manna til málefnisins verður að segjast gerir ekkert til að leysa það mál. Það er engin sannfæring í þessari tillögu, það vantar hjartað í hana. Það er enginn sem heldur því fram að okkur vegni betur innan ESB og að innan ESB muni íslensku þjóðinni farnast betur en utan þess. Það er ekkert talað um það. Þessi tillaga er sett fram sem málamiðlun um ákveðið ríkisstjórnarsamstarf. Það var reyndar mjög fróðlegt að heyra hæstv. fjármálaráðherra, sem fór mikinn í ræðu áðan, reyna að koma sér undan því að svara og lýsa sjónarmiðum sínum en hann talaði um það núna að það væru tólf ríkisstjórnir. Það verður mjög fróðlegt að fylgjast með þessu stjórnarsamstarfi. Ég er sammála hv. þingmanni sem hér situr í salnum, Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, að það væri réttast að leggja þessa tillögu til hliðar og einbeita sér að því að ræða frekar tillögu okkar sjálfstæðismanna og framsóknarmanna sem er að öllu leyti, óháð því hvað mönnum finnst um málið, miklu betri tillaga um málsmeðferð. Það er alveg með ólíkindum að ekki skuli vandað betur til verka með þetta stóra mál og að ekki sé gerð nein tilraun til að ná utan um þau atriði málsins sem eru mikilvæg og reynt að gera þetta þannig úr garði að Alþingi sé sómi að og íslenska þjóðin fái það á tilfinninguna að hún geti með einhverjum hætti tekið afstöðu til þessa mikilvæga máls eftir umfjöllun á Alþingi. Það skortir algjörlega upp á það. Þessar tillögur hafa verið bornar saman í dag og menn hafa, aðallega samfylkingarmenn, haldið því fram að þær séu nánast samhljóða, það væri hægt að slá þeim saman og ræða þær saman. Það er algjörlega rangt. Það er nefnilega grundvallarmunur á tillögunum eins og þingmenn hafa farið hér í áður. Stærsti munurinn á tillögunum er sá að ekki er búið að taka um það ákvörðun að fara í aðildarviðræður samkvæmt tillögu okkar sjálfstæðismanna og framsóknarmanna heldur er lögð til málsmeðferð sem nær ákveðinni niðurstöðu. Sett er saman greinargerð um mikilvægustu hagsmuni Íslands í aðildarviðræðunum og síðan er lagt til að gerður verði vegvísir sem taki á öllum þessum álitamálum. Að þessu loknu, og við gefum okkur sumarið í þessa vinnu, er gert ráð fyrir að Alþingi ákveði næstu skref. Þar er ekki eins og í tillögu stjórnarflokkanna eða stjórnarflokkanna mínus einhverjir, ég er ekki með alveg á hreinu hverjir leggja þessa tillögu fram, ályktað að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn áður en nokkuð er skoðað. Það er verið að biðja okkur þingmenn að veita hæstv. utanríkisráðherra opinn tékka, opið umboð til að fara til Brussel og semja. Ég er ekki tilbúin í það og því styð ég ekki þessa tillögu. En jafnvel þótt skoðun mín sé sú, og ég er sammála því hagsmunamati sem landsfundur Sjálfstæðisflokksins komst að, að hagsmunum okkar sem þjóðar sé betur komið utan Evrópusambandsins, styð ég tillögu okkar og er meðflutningsmaður að því máli vegna þess að í landsfundarályktun okkar sjálfstæðismanna segir - ég er með hana hér einhvers staðar - með leyfi forseta: „Komist Alþingi eða ríkisstjórn að þeirri niðurstöðu að sækja beri um aðild að Evrópusambandinu er það skoðun Sjálfstæðisflokksins að fara skuli fram þjóðaratkvæðagreiðsla um þá ákvörðun á grundvelli skilgreindra markmiða og samningskrafna.“ Við gerum okkur grein fyrir því að við erum í minni hluta, jafnvel þótt við höfum þessa skoðun og landsfundurinn árétti hana, að það gæti komið til þess að meiri hluti þingsins ákveði að fara í viðræður eins og hér er lagt til með tillögunni og þá viljum við passa upp á að málsmeðferðin verði með þeim hætti að Alþingi og okkur sé sómi að. Í lokaorðum greinargerðar með tillögunni, segir með leyfi forseta: „Þegar niðurstaða utanríkismálanefndar liggur fyrir er gert ráð fyrir að Alþingi ákveði næstu skref, þ.e. hvort gengið skuli til aðildarviðræðna við Evrópusambandið eða eftir atvikum hvort ákvörðun þar um skuli borin undir þjóðina í atkvæðagreiðslu.“ Þarna er búið svo um hnútana að niðurstaðan er ekki gefin fyrir fram. Við ætlum að fara í þessa vinnu og við ætlum að tryggja að öll álitamál sem við þurfum að taka tillit til séu rædd fyrir fram en ekki eftir á þegar umboðið er komið. Þar er stór munur á. Með þessari tillögu eru stjórnarandstöðuflokkarnir að gera tilraun til að ná víðtækari sátt um þetta mál og sáttin felst í undirbúningnum og því ferli að Alþingi ákveði næstu skref. Þetta felst í því að við leggjum til að málið verði undirbúið, rætt og afgreitt á Alþingi áður en ákvörðun um aðildarviðræður yrði tekin, þ.e. hvort gengið skuli til viðræðna. Það er nefnilega samráð. Það er ekki samráð þegar fyrst er ákveðið að veita einum ráðherra opið umboð til að ganga til aðildarviðræðna í þeim eina tilgangi að því er virðist samkvæmt tillögunni sjálfri að athuga hvort íslenska þjóðin hafni henni eða samþykki. Það er dálítið kostulegt að lesa tillöguna, það er fyrst talað um að íslenska þjóðin geti hafnað en svo er sagt á að hún geti samþykkt. Það hefur verið gert mikið úr því hér að vinstri grænir hafi ekki fengið að koma neinu að, ég held að þarna sé fingrafar þeirra á tillögunni að orðið hafna kemur á undan að samþykkja. Það er nefnilega ekki nóg að tala um sátt og samráð á tyllidögum eins og þessi ríkisstjórn virðist gera og hún sýnir það í verki með önnur mál í þinginu að það er ekki trúverðugt og alls ekki þannig að ég sé tilbúin að gefa ríkisstjórninni eða öðrum flokknum þennan opna tékka í aðildarviðræðum. Við getum tekið mjög nærtækt dæmi um þetta samráðsleysi. Við ræddum í gær af hverju ekki færi fram áður boðuð utandagskrárumræða sem Framsóknarflokkurinn hafði beðið um um hag heimilanna. Forsætisráðherra hafði fyrir sitt leyti veitt leyfi fyrir þessari umræðu og samráð var haft við forsætisráðuneytið um þennan tíma. Síðan komu með engum fyrirvara skilaboð um að umræðan hafi verið slegin af. Það var ekkert samráð, umræðan var bara slegin af. Þegar við fórum að inna eftir því hverju sætti varð fátt um svör en þó kom hv. þingflokksformaður Samfylkingarinnar upp í umræðunni og sagði að umræðan hefði verið slegin af vegna þess að hæstv. forsætisráðherra væri upptekinn í samráði, ekki við þingið eða stjórnarandstöðuna heldur við aðila vinnumarkaðarins við gerð svokallaðs stöðugleikasáttmála, sem er líka nýtt og fínt orð Samfylkingarinnar. Allt í lagi, þarna var forsætisráðherra upptekin í samráði. Í gærkvöldi var svo annar samráðsfundur, tók ég eftir í fréttum, þar voru stjórnarflokkarnir í Þjóðminjasafninu með samráð um niðurskurð og tillögur í ríkisfjármálum. Þar er greinilega fínt samráð, en hvar er hið margumtalaða samráð við Alþingi, við stjórnarandstöðuna? Við höfum ekki fengið þessar tillögur, við höfum ekki fengið að sjá þær. Það er fólk úti í bæ, aðilar vinnumarkaðarins, sem veit hverjar tillögur ríkisstjórnarinnar eru um niðurskurð í ríkisfjármálum á meðan við þingmenn, sem kallað er statt og stöðugt eftir að eigum nú að leggja niður skotgrafahernað eða koma okkur upp úr skotgröfunum, eigum að leggjast á árarnar með ríkisstjórninni vegna þess að nú eru erfiðir tímar. Ég tek undir það, við eigum öll að hjálpast að, en það er ekki nóg að koma alltaf eftir á með tillögurnar þegar búið er að kynna þær út um víðan völl og segja svo: Nú ber ykkur í stjórnarandstöðunni skylda til að vera stór og þroskuð og hætta að karpa, hætta að sýna aðhald og kaupa strax það sem við erum að segja. Ég kaupi þetta ekki, ég kaupi ekki að þetta sé samráð. Samráð felst í því að tala fyrst og ákveða svo. Það er ekki það sem við höfum heyrt hér. Virðulegi forseti. Það hefur verið mjög fróðlegt að heyra í þingmönnum Vinstri grænna í þessari umræðu og ég verð að taka undir með nokkrum þeirra. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir flutti hér mjög athyglisverða ræðu þar sem hún var mjög hreinskilin með það að hún væri algjörlega andvíg Evrópusambandsaðild og mundi ekki styðja það og hefði gert fyrirvara, ef ég tók rétt eftir, við ríkisstjórnarmyndunina út af þessu. Það var mjög athyglisvert. Og ég var alveg sammála hæstv. fjármálaráðherra Steingrími J. Sigfússyni þegar hann sagði að vandi heimilanna, vandi Íslands verði einungis leystur á Íslandi. Hann sagði líka að vandinn væri brýnn og við mættum ekki eyða tíma í önnur minna mikilvæg mál á meðan við værum að takast á við þennan vanda. Ég tek undir þetta með hæstv. fjármálaráðherra. Þess vegna segi ég: Hættum að karpa um þetta mál. Ég legg til að ríkisstjórnin dragi tillögu sína til baka og sameinist um tillögu okkar sjálfstæðismanna og framsóknarmanna sem hefur miklu betri málsmeðferð í för með sér.  (Fél.- og trmrh.: Er þetta samráð?)  Þetta er samráð vegna þess að samráðið er eftir.  Ég var á fundi í hv. viðskiptanefnd í morgun. Það var ekki bjart fram undan í þeim efnum. Við þurfum að einbeita okkur að því að koma bönkunum af stað, koma fyrirtækjunum, atvinnulífinu í gang, einbeita okkur að því sem máli skiptir. Setjum þetta í þann farveg að það taki ekki tíma frá því sem skiptir máli og taki tíma frá því 

Virðulegi forseti. Ég hnaut um það í ágætri ræðu hv. þingmanns að hún kallaði eftir samráði. Hún kallaði eftir að leitað væri samráðs um málið. Samráðið sem hún býður hins vegar upp á er að fresta ákvörðun í málinu enn einn ganginn þegar ljóst er að atvinnulífið í landinu hefur brýna þörf fyrir skýra sýn og við vitum að við höfum ekki gjaldmiðil sem við getum byggt efnahagslega endurreisn á. Sem sagt frestun á máli þar sem við vitum að brýnir hagsmunir eru af tafarlausum ákvörðunum. Þetta er auðvitað ekki samráð. Þetta þýðir náttúrlega að við eigum enn einn ganginn að nálgast Evrópumálin á forsendum tafaherdeildarinnar í Sjálfstæðisflokknum, þess arms Sjálfstæðisflokksins sem aldrei vill koma að þessu verki og vill ekki vinna þetta verk og leitar að hverri útgönguleið og hverri leið til undanbragða til að komast hjá því að ræða Evrópumálin efnislega. Við þekkjum alveg vegferðina hingað til og við vitum við hverju er að búast. Og það er mjög athyglisvert að í þeirri tillögu sem nú er lögð fram af hálfu stjórnarandstöðuflokkanna tveggja, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, virðist einmitt þessi armur í Sjálfstæðisflokknum hafa fullan sigur ekki bara yfir öðrum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins heldur líka yfir Framsóknarflokknum, því að tillagan felur það eitt í sér að tefja málið, búa til nýjan umræðufarveg og ákveða seinna hvort sækja eigi um aðild að Evrópusambandinu. Það getur auðvitað aldrei verið svar við tillögu sem hér lögð fram um að sótt verði um aðild strax. Þeirri spurningu verður Sjálfstæðisflokkurinn náttúrlega einhvern tímann að fara að svara hvers vegna hann er á móti því að sótt verði um aðild að Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Það er merkilegt að heyra hæstv. félagsmálaráðherra tala í hæðnistón um umræðufarveg, enn einn umræðufarveginn. Mér verður orða vant. Umræðufarvegur innan umræðustjórnmálaflokksins Samfylkingarinnar hlýtur að vera eitthvað sem ætti að vera jákvætt. Auðvitað er ekki verið að leggja til að fresta einhverju, það er verið að leggja til að málsmeðferðin verði bætt. Það er ekki boðlegt, hæstv. forseti, að þingið veiti framkvæmdarvaldinu og þar að auki í því tilviki að það er ekki einu sinni samstíga, það er ekki boðlegt að framkvæmdarvaldið, ósamstíga eins og það er, fái opinn tékka til samningaviðræðna við Evrópusambandið þegar ekkert er skilgreint í hverju það samningsumboð á að felast. Það er gefin einhver tímasetning um júní segir sagan. Og við það hvernig hæstv. ráðherra bregst við tillögu okkar þá rennur mér í grun að sú saga sé rétt. Ég ætti kannski að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort það sé satt að það eigi að ljúka þessu máli fyrir júnílok til að koma því inn í Evrópusambandið. Vegna þess að tillaga okkar sem hann kallar umræðufarveg gerir ráð fyrir að málinu verði lokið með niðurstöðu til ákvörðunar á Alþingi í seinasta lagi 31. ágúst. Það er nú öll töfin sem tafaherdeildin, sem hann nefnir svo smekklega, leggur til.

Virðulegi forseti. Hv. þingmanni verður tíðrætt um hinn meinta opna tékka sem felist í þeirri tillögu sem lögð hefur verið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það stendur auðvitað ekki til að ganga fram hjá þinginu hvað það varðar, auðvitað mun þingið fylla út í þann tékka og auðvitað mun þingið í þinglegri meðferð þessarar tillögu taka afstöðu til þess hvernig það vill haga viðræðunum nákvæmlega. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að utanríkismálanefnd eigi að leika þar lykilhlutverk og ég er þeirrar skoðunar að öll sú vinna sem greind er í tillögu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks eigi að fara fram í sumar í utanríkismálanefnd að samþykktri þeirri tillögu sem ríkisstjórnin leggur fram núna. Ágreiningurinn stendur bara um einn hlut: Ætlum við að sækja um aðild að Evrópusambandinu núna, taka þá grundvallarákvörðun sem er mjög mikilvæg fyrir atvinnulífið í landinu, sem öll helstu hagsmunasamtök, jafnt launþegamegin sem atvinnurekendamegin, kalla eftir, sem er mjög mikilvæg til þess að hægt sé að leggja hér grunn að sjálfbærum efnahagslegum stöðugleika? Eða ætlum við enn einn ganginn að tefja þetta mál? Það þýðir lítið að nefna 31. ágúst sem niðurstöðudag fyrir þessa nefnd því að það er alveg ljóst að þá þarf að hefja að nýju umfjöllun málsins í þinginu. Af fenginni reynslu og vegna þeirra fjöldamörgu þröskulda sem lagðir hafa verið í veg þessara hugmynda sé ég þann kost vænstan að við vinnum málið með faglegum hætti í utanríkismálanefnd í sumar, að tekinni þessari ákvörðun sem er mjög mikilvægt að taka sem fyrst. Auðvitað á að taka ákvörðun um aðildarumsókn fyrir lok júnímánaðar, það liggur í augum uppi. Annars værum við ekki að ræða þetta hér á þessu sumarþingi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi mjög svo skýru svör sem eru í hróplegu ósamræmi við það sem hv. formaður utanríkismálanefndar talaði um áðan að búið væri að taka ákvörðun um að klára þetta í júnímánuði. Hæstv. ráðherra staðfesti þá sögusögn sem uppi er. Þá vil ég hvetja hv. þingmenn Vinstri grænna sem eru í salnum til þess að kynna sér málið og vita að þeir hafa ekki tækifæri til að ræða þessi mál nema til júníloka. Þingið á að fylla út tékkann, segir hæstv. ráðherra. Það er nákvæmlega það sem ég var hrædd um og fór aðeins yfir í ræðu minni að hið svokallaða samráð stjórnarflokkanna hræðir. Það er ekki samráð að koma með eitthvað og segja svo: Þetta leggjum við til. Viljið þið vera með, viljið þið - eins og í þessu tilfelli - hjálpa okkur við að koma þessu í gegn? Ýmsir hv. þingmenn Vinstri grænna  Reyndar er það svo að hv. þm. Atli Gíslason hefur ákveðið að sitja hér og hlusta og fræðast um hvað er að gerast í stað þess að tjá skoðanir sínar og það kemur að vissu leyti á óvart. Við vitum svo sem hver skoðun hans er og við vitum að hann vill ekki frekar en velflestir þingmenn Vinstri grænna  
             Fyrst hv. þm. Árni Þór Sigurðsson 

Virðulegi forseti. Evrópumálin hafa nú verið rædd mjög lengi á Íslandi og það er kannski ástæða til þess að vekja athygli á því að upp úr 1960 veltu menn því mjög vandlega fyrir sér hvort skynsamlegt væri fyrir Íslendinga að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Að vel yfirlögðu ráði varð niðurstaðan sú að það væri ekki skynsamlegt. Síðan hafa málin þróast með ýmsum hætti eins og allir vita en umræðan um Evrópumálin og sérstaklega tengsl okkar við Evrópusambandið hafa staðið mjög stríð alveg frá því að við gerðum hinn góða EES-samning. Þá voru umræðurnar mjög harðar en reynslan hefur sýnt okkur að það var skynsamleg ákvörðun á þeim tíma. Samningurinn hefur dugað og reynst okkur vel. Hann er ekki úreltur eins og margir hafa látið orð falla um, m.a. úr ræðustóli Alþingis. Þvert á móti er þetta lifandi og sívírkur samningur sem hefur komið okkur mjög að notum. Ástæðan fyrir því að þessi umræða kviknar nú af meiri þrótti en áður er mjög einföld, við erum í vandræðum með gjaldmiðil okkar. Það hrun sem varð hér í efnahagsmálum sl. haust gerði það að verkum að menn fóru að velta fyrir sér hvort það gæti verið lausn á þeim vanda að ganga inn í Evrópusambandið með það í huga að taka upp evruna. Það er drifkrafturinn á bak við þá umræðu sem nú á sér stað. Það er ekkert annað sem hefur knúð á um að þessi umræða ætti sér stað vegna þess að við höfum þennan góða EES-samning og þurfum í raun og veru ekki að sækja nokkurn skapaðan hlut til Evrópusambandsins í þeim skilningi. Auk þess er alveg ljóst mál að í mjög veigamiklum atriðum mundi hagur okkar og ýmissa atvinnugreina okkar versna við aðild að Evrópusambandinu. Á undanförnum árum hafa þessi mál verið rædd mjög mikið og menn hafa reynt að kafa ofan í ýmsa efnisþætti Evrópumálanna. Ýmsir hlutir eru okkur miklu betur ljósir nú en áður. Við vitum í raun og veru hver aðalatriðin eru, þau eru alveg skýr. Það er því mikill misskilningur sem stundum er haldið á lofti, að til þess að vita hvað er í boði þurfi menn að láta reyna á aðildarumsókn. Það er ekki rétt. Við vitum í raun og veru hverjir megindrættirnir eru. Það sem við þurfum hins vegar að átta okkur er hvernig við viljum setja þau mál sem við setjum í forgang inn í tiltekið samhengi og það er verkefnið sem fram undan er. Það verður ekki leyst með því að ganga til skilyrðislítilla aðildarviðræðna eins og hér er lagt til, það verður eingöngu gert með því að hafa eðlilegt verklag í þessum efnum. Aðildarviðræður við Evrópusambandið eru ekki neitt áhlaupsverk. Við þurfum að leggja það algjörlega niður fyrir okkur hverjir eru okkar mikilvægustu hagsmunir og það verður ekki gert í einhverjum símskeytastíl eins og gert er í þessari þingsályktunartillögu. Það verðum við að gera með miklu vandaðri hætti. Við þurfum líka að gera okkur grein fyrir hvernig þessi mál ríma við það sem við vitum nú þegar um stöðu Evrópusambandsins og mögulega stöðu okkar innan Evrópusambandsins. Þess vegna er það alveg augljóst mál að það verklag sem hæstv. ríkisstjórn - nei, afsakið, nú varð mér á mismæli, það er ekki hæstv. ríkisstjórn - ríkisstjórnarhlutinn hefur ákveðið að fara í er auðvitað algjörlega óviðunandi. 
             Ríkisstjórnarhlutinn sem stendur að þessu máli leggur það til að við byrjum á því að ákveða að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu og þegar það hefur verið ákveðið förum við í undirbúningsvinnuna. Það er mjög sérkennilegt verklag. Menn nálgast þessi mál algerlega í öfugri röð. Tillagan gengur sem sagt út á að slá því föstu að fara í viðræður og reyna síðan að átta okkur á því hvort mikilvægustu hagsmunir okkar geti rímað við mögulega aðild. Við sjáum líka að þetta er hrærigrautur, tilraun til þess að ná saman mjög ólíkum sjónarmiðum sem að baki þessari tillögu liggja og gleggst kemur það fram í þeirri makalausu málsgrein sem hljóðar svo, með leyfi virðulegs forseta: „Málsaðilar áskilja sér rétt til að mæla með eða leggjast gegn samningnum þegar hann liggur fyrir enda eru settir margvíslegir fyrirvarar …“ Það er eins og þegar maður les auglýsingar um sölu á bílskrjóðum þar sem stendur: „Sá sem selur áskilur sér rétt til að taka tilboði eða hafna þeim öllum.“ Þannig ganga menn ekki til alvöruviðræðna um kannski eitt stærsta hagsmunamál þjóðarinnar. Þetta er ekki eins og að selja bílskrjóð. Þegar menn ganga til slíkra viðræðna er það gert af fullum heilindum og fullri alvöru og þá á að liggja fyrir hverjir þessir málsaðilar eru. Það var ekki einu sinni skýrt, það þurfti að skýra það í umræðunni hér hvað hugtakið „málsaðilar“ þýðir. Er það ekki nokkuð ljóst mál að málsaðilar í þessu sambandi eru þeir sem bera ábyrgð á því að reyna að gera samninginn? Það kæmi mér mikið á óvart ef Evrópusambandið tæki gott og gilt plagg sem byggist m.a. á þessari undarlegu málsgrein þegar það liggur ekki einu sinni almennilega fyrir við hvern er verið að semja. Er það ekki augljóst mál að sá sem gerir samninginn ætlast til þess að gagnaðilinn standi við samninginn, beri hann upp, fylgi honum eftir og reyni að fá hann samþykktan? Þeir a.m.k. sem staðið hafa í verkalýðsbaráttu vita að það skiptir öllu máli til þess að hafa trúverðugleika í samningagerð að sá sem gerir og undirritar samninginn standi að honum, vilji fylgja honum eftir og leggi allt sitt undir til þess að hann verði samþykktur. 
             Þess vegna liggur það ljóst fyrir, virðulegi forseti, að menn ganga til þessa leiks með hálfum huga, ekki síst Vinstri grænir, og er það mjög skiljanlegt vegna þess að við vitum að Vinstri grænir eru á móti því að ganga í Evrópusambandið. Um það hafa þeir margoft ályktað og þetta plagg er bara tilraun til þess að brúa hið óbrúanlega bil, það er ekkert flóknara en það. Samfylkingin lagði á það ofuráherslu í lok kosningabaráttunnar að það kæmi ekki til greina að mynda ríkisstjórn nema hún mundi sjá til þess að sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu. Það vildu Vinstri grænir ekki. Þess vegna var hnoðast á orðalaginu vikum saman þangað til menn fundu eitthvað sem þeir gátu orðið sammála um, sumir hverjir, annars hefði þessi ríkisstjórn ekki verið mynduð. Það var aðgöngumiðinn að ríkisstjórninni. Ég minni á að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur haft mjög eindregna afstöðu varðandi Evrópusambandið. Ég sat á sínum tíma í nefnd fulltrúa allra stjórnmálaflokkanna, sem þá sátu á Alþingi, sem fór yfir Evrópumálin. Vinstri grænir skrifuðu undir það álit með okkur sjálfstæðismönnum en skiluðu síðan séráliti vegna þess að þeir töldu okkur væntanlega ekki hafa gengið nægilega hart fram í Evrópusambandsandstöðunni. Þeir gengu í raun svo langt að í séráliti Katrínar Jakobsdóttur, varaformanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og Ragnars Arnalds, sem var hinn fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í nefndinni, er sagt að skynsamlegast væri að þróa EES-samninginn frá því sem hann er núna í átt til einfaldari tvíhliða ramma um viðskipti og samvinnu. Með öðrum orðum, þau veltu því ekki fyrir sér hvort hugsa ætti um Evrópusambandsaðild, hvað þá að sækja um Evrópusambandsaðild. Hugmyndir þeirra gengu út á að fara alveg í þveröfuga átt. Nú hefur það gerst á þessum vordögum að hluti Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur ákveðið að kúvenda, snúa við 180°, sigla í þveröfuga átt. Þegar hin opinbera stefna og hið opinbera álit flokksins eru að reyna eigi að stefna út úr EES-samningnum inn í tvíhliða samninga, sem er allt annað mál, segir flokkurinn nú á vordögum að það sé þá betra að reyna að sækja um aðild núna án nokkurra skuldbindinga, eftir því sem mér sýnist. Ég er ekki undrandi á því að menn verði órólegir þegar þessi mál eru rædd. Það er auðvitað ákveðið feimnismál þegar svona er komið. En það verður að hafa það, þetta er orðið opinbert mál, það liggur fyrir. Það er eðlilegast þegar verið er að ræða um Evrópusambandsmálin að þau séu rædd og að fjallað sé um þau í eðlilegri röð og í rökréttu samhengi alveg eins og tillaga okkar og Framsóknarflokksins gengur út á. Þar er talað um að setja saman greinargerð um mikilvægustu hagsmuni Íslands og vinna vegvísi að mögulegri aðildarumsókn. Hér var talað um að það væri einhver tafarpólitík. Er það tafarpólitík að reyna að vinna þessi mál efnislega, eitt stærsta málið sem er viðfangsefni þessarar ríkisstjórnar og okkar hér í dag, vegna þess að málið er hér á dagskrá? Er það tafarpólitík að reyna að vinna málið þannig að við gerum okkur nákvæmlega grein fyrir því hverjir okkar helstu hagsmunir eru og setja þá í samhengi við þá þekkingu sem við höfum á Evrópusambandsmálunum, sem er mikil, áður en við tökum afstöðu til þess hvort það sé ómaksins vert að leggja upp í þá miklu vegferð að ganga til samninga við Evrópusambandið? Auðvitað er það ekki tafarpólitík, það er skynsamleg, efnisleg og heiðarleg pólitík sem miðar að því að reyna að vinna þetta mikilvæga mál þannig að hægt sé að taka um það upplýsta, samviskusamlega ákvörðun á réttum tíma. Það hefur margt verið gert til þess að reyna að skýra þessi mál. Ég sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á sínum tíma átti til að mynda fundi bæði með framkvæmdastjóra sjávarútvegsmála Evrópusambandsins, Joe Borg, og framkvæmdastjóra landbúnaðarmála, Mariann Fischer Boel, til þess að fara yfir þessi mál. Við gerum okkur auðvitað alveg grein fyrir helstu efnisatriðunum um þau mál eftir þá fundi og eftir allt það sem skrifað og skrafað hefur verið. Að mínu frumkvæði á sínum tíma fór skrifstofustjóri úr sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, Stefán Ásmundsson, til starfa á skrifstofu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins á sviði sjávarútvegsmála vegna þess að eftir því var kallað af hálfu Evrópusambandsins. Það hafði áhuga á því að leita eftir þeirri sérþekkingu sem við hefðum í sjávarútvegsmálum. Hér hefur mikið verið talað um að nú séu að renna upp góðir tímar í Evrópusambandinu í sjávarútvegsmálum. Mér er kunnugt um að á skrifstofu Evrópusambandsins í sjávarútvegsmálum er mikill vilji til þess að reyna að koma einhverju lagi á þessa sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins en Einar Oddur Kristjánsson heitinn sagði einhvern tíma að engar tölur væri að marka í þeim plöggum nema blaðsíðutölin á skjölunum. Auðvitað veit ég að það er fullur vilji af hálfu forustumanna Evrópusambandsins í þessum málaflokki að koma þessum málum í betra horf en það liggur hins vegar fyrir að það eru mjög ólíkir hagsmunir innan Evrópusambandsins í sjávarútvegsmálum. Þó að framkvæmdastjórinn vilji vel og reyni sitt besta hefur hann drösul að draga, það eru ólíkir hagsmunir innan sambandsins. Við vitum að það eru ákveðnir hlutir þar sem eru ófrávíkjanlegir í sambandi við sjávarútvegsmálin svo sem að löggjafarvaldið er hjá Evrópusambandinu, hámarksaflinn er ákveðinn af ráðherraráðinu, hlutfallslegi stöðugleikinn er ekki nema fugl í skógi og allt tal um að við fáum sérstök stjórnunarsvæði er margoft búið að afgreiða út af borðinu, svo mikið veit ég. Þetta eru hlutir sem við áttum okkur á og sem við vitum. Þetta eru hlutir sem við þurfum að setja í samhengi með skipulegum hætti núna og átta okkur á því hvort það sé samrýmanlegt fyrir okkur á grundvelli þessara hagsmuna að ganga til samningaviðræðna við Evrópusambandið. Það er það sem tillaga okkar gengur út á og það er það sem greinir hana frá hinni vanhugsuðu tillögu ríkisstjórnarhlutans sem stendur að þessari tillögu. Sama er að segja um landbúnaðarmálin. Búið er að fara rækilega yfir þau, ég minni t.d. á skýrslu fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, Halldórs Ásgrímssonar, um Evrópumál, sem er mjög gott grundvallarplagg fyrir þessi mál. Þar er farið rækilega yfir þetta. Þar er sagt að tekjur sauðfjárbænda geti orðið svipaðar og núna en þá gleyma menn því að að kjötmarkaðurinn yrði augljóslega í uppnámi vegna þess að tollarnir falla niður - það er grundvallaratriði - frá fyrsta degi. Um leið og samningurinn við okkur yrði samþykktur mundi tollverndin falla burtu gagnvart Evrópusambandinu. Sama er varðandi mjólkina. Í þessari skýrslu segir einfaldlega: Tekjur bænda mundu lækka um helming. Tekjur í nautakjötsframleiðslu mundu lækka verulega. Svín, kjúklingar og egg - sú framleiðsla er nánast slegin af. Sagt er að íslenskur matvælaiðnaður muni eiga mjög undir högg að sækja enda má ekki gleyma því að það eru sögð vera ein mestu og helstu rökin fyrir því að ganga í Evrópusambandið, að lækka matarverð í landinu. Það gerist þá væntanlega ekki nema með því að verð til bænda lækkaði alveg eins og við vitum út frá reynslunni í Finnlandi þar sem verð til bænda lækkaði miklu meira en það gerði til neytenda af ýmsum ástæðum sem ég ætla ekki að rekja. Virðulegi forseti. Kvartað var undan því áðan í þessari umræðu að það skorti efnislega umræðu um Evrópusambandið. Ég kaus þess vegna að eyða nokkrum mínútum í þann þátt sem ég hef kynnt mér nokkuð. Ég segi það hispurslaust að það er enginn vafi í mínum huga að þessar atvinnugreinar yrðu verr settar, værum við innan Evrópusambandsins en utan þess. Hitt getur vel verið að menn telji að einhverjir aðrir hagsmunir séu svo veigamiklir að ástæða sé til að láta reyna á Evrópusambandsaðild. Þá hef ég sagt: Þá skulum við bara skoða þetta í réttu samhengi og þegar við erum búin að láta þá vinnu fara fram skulum við setja þá þekkingu, þá vinnu og þá yfirsýn sem við höfum í eðlilegt samhengi þannig að við getum tekið afstöðu til málsins. Menn eiga ekki að vaða út í aðildarumsókn til Evrópusambandsins með það í huga að koma síðan með einhver skilyrði sem enginn veit á þessari stundu hver eiga að vera. Það er ekki heiðarlegt gagnvart okkur sjálfum, það er ekki heiðarlegt gagnvart Evrópusambandinu og það er ekki líklegt til þess að skila okkur góðum árangri.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við um tillögu til þingsályktunar um aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Fyrir þessari tillögu mælti hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson. Ljóst er að um þetta mál eru deildar meiningar bæði innan einstakra stjórnmálaflokka og meðal þjóðarinnar allrar. Nú þegar málið er komið inn í þingið er mikilvægt að hver og einn fylgi sannfæringu sinni og að málið fái málefnalega meðferð. Það er sameiginleg niðurstaða stjórnarflokkanna að afdrif þessa máls muni ekki hafa áhrif á samstarf innan ríkisstjórnarinnar enda er þessi ríkisstjórn ekki mynduð um það mál eitt að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég sakna þess að lítið hefur borið á því að þingmenn tali málefnalega um það mál sem hér er til umræðu, dragi fram sínar persónulegu skoðanir á Evrópusambandinu og hvort möguleg aðild að sambandinu sé það sem sé íslensku þjóðinni fyrir bestu. Mín skoðun varðandi þetta mál er mjög skýr, ég tel Íslandi best borgið utan ESB. Evrópusambandið felur í sér dýpra og víðtækara samstarf milli aðildarríkja og dregur úr möguleikum til sjálfstæðrar ákvarðanatöku í hinum ýmsu málaflokkum. Sambandið getur sjálft sett lög sem gilda sjálfkrafa í öllum aðildarríkjum og síaukin völd eru flutt frá aðildarríkjum til Brussel. Sambandið starfar á sviðum frá heilsugæslu og efnahagsmálum að utanríkis- og varnarmálum. Dæmi um mál sem eru á höndum Evrópusambandsins eru peningastefna, landbúnaðarmál, sjávarútvegsmál, viðskipti, umhverfismál o.fl. Í framkvæmdastjórn ESB sitja nú 27 kommissarar, einn tilnefndur af hverju aðildarríki. Á Evrópuþinginu sitja alls 785 kjörnir fulltrúar og þar af fimm frá Möltu sem er fámennasta ríki sambandsins með um 400 þúsund íbúa. Ef við göngum út frá því að Ísland fái þar kjörinn sama fjölda fulltrúa og Malta eða fimm talsins erum við með innan við 1% af kjörnum fulltrúum á þinginu og dæmi svo hver fyrir sig um áhrif Íslendinga innan sambandsins. Evrópusambandinu fylgir mikil samþjöppun valds á sama tíma og krafan um aukið lýðræði er mjög hávær, sér í lagi í íslensku samfélagi. Áhugi almennings á störfum Evrópuþingsins er að jafnaði mjög lítill. Kemur það m.a. fram í lítilli kosningaþátttöku til Evrópuþingsins sem víða er minni en til þjóðþinga og dæmi eru um að það séu innan við 20%. Einnig má nefna að á vettvangi Sameinuðu þjóðanna samræmir Evrópusambandið afstöðu aðildarríkja sinna og talar nær alltaf einni röddu á allsherjarþinginu gegnum fulltrúa þess ríkis sem fer með formennsku hverju sinni. Innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, WTO, fer Evrópusambandið með samningsumboð allra ríkja. Evrópusambandið talar auk þess einni röddu á öllum stórum alþjóðaráðstefnum Sameinuðu þjóðanna þannig að einstök aðildarríki koma þar ekki fram með sjálfstæðum hætti. Ef Ísland yrði aðili að ESB mundi sjálfstæð rödd þess að mestu hljóðna hjá Sameinuðu þjóðunum og á alþjóðaráðstefnum á þeirra vegum. Það er alveg ljóst hvert Evrópusambandið stefnir, samruni í átt að sambandsríki sambærilegu Bandaríkjum Norður-Ameríku er markmiðið og er Lissabon-sáttmálinn dæmi um skref í þá átt. Um það ríkja miklar deilur og má nefna þjóðaratkvæðagreiðslu í Íran um Lissabon-sáttmálann í því samhengi þar sem sáttmálinn var felldur og á reyndar að fara aftur í atkvæðagreiðslu nú síðar á þessu ári. Evrópusambandið hefur tekið yfir fjölþætt verkefni af aðildarríkjum, t.d. á sviði utanríkis- og öryggismála. Í Lissabon-sáttmála Evrópusambandsins er kveðið á um skyldu aðildarríkja til að leggja af mörkum til sameiginlegra varna og öryggismála ESB. Samkvæmt þessu er einnig kveðið á um að ESB hafi sameiginlega öryggis- og varnarstefnu. Aðildarríkin skulu útvega það sem þarf til, t.d. til hernaðaraðgerða bæði innan og utan sambandsins. Það sjá allir hvert stefnir þarna. Virðulegi forseti. Menn verða að gera sér grein fyrir því að ef Ísland gengur í ESB göngum við í samband sem stefnir að því að verða hernaðarbandalag og þá er Ísland ekki lengur hlutlaust ríki. Evrópusambandsaðild mundi veikja fæðuöryggi Íslands og byggðir landsins, það er staðreynd. Bændasamtök Íslands, Landssamband sláturleyfishafa og fleiri hafa farið ítarlega yfir þessi mál og ég hvet þingmenn til þess að kynna sér það sem þeir hafa gefið út í þessum efnum. Niðurstaða þessa er sú að Evrópusambandsaðild mundi þýða endalok fyrir íslenskan landbúnað eins og hann er í dag og menn skulu bara viðurkenna það ef það er það sem þeir vilja. Allar vangaveltur um annað eru byggðar á misskilningi og lítilli þekkingu á innviðum íslensks landbúnaðar. Hvað varðar sjávarútveg er gríðarlega mikilvægt að Íslendingar fari með öll mál þegar kemur að íslenskum sjávarútvegi, bæði hvað varðar eigin fiskveiðistjórn og samninga við nágrannaríki. Evrópusambandið hefur átt í miklum vandræðum með sjávarútvegsstefnu sína og nýlegar yfirlýsingar um að sambandið hyggist flytja valdið í auknum mæli frá Brussel til aðildarríkja sýna þau vandamál sem sambandið er í. Það er hins vegar ekki komið í gegn og þrátt fyrir að svo væri minni ég á að þessari aðgerð er hægt að breyta aftur og um það mundu Íslendingar hafa lítið að segja því að þeir yrðu jú með fimm menn á Evrópuþinginu eða innan við 1%. Það liggur ljóst fyrir að komist Alþingi að þeirri niðurstöðu að sækja beri um aðild að Evrópusambandinu verður það ávallt í höndum íslensku þjóðarinnar að hafna eða samþykkja slíkan samning, það er staðreynd. Um aðildarviðræður og aðildarumsókn eru skiptar skoðanir en ég skil ekki tímasetninguna á aðildarviðræðunum, hvorki þingsályktunartillöguna sem utanríkisráðherra hefur mælt fyrir né tillögu Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem felur í sér aðildarumsókn að Evrópusambandinu, mér hugnast hvorug þessara tillagna. Ég skil reyndar ekki að sú seinni sé alltaf að taka breytingum. En hvorug tillagan hugnast mér og raunar gerði ég þann fyrirvara við stuðning þessarar ríkisstjórnar um að ég mundi ekki styðja aðildarviðræður við Evrópusambandið. Í mínum huga er núverandi tímasetning í ofanálag algjörlega röng. Fyrir liggja mjög stór, erfið og umfangsmikil verkefni hér á landi sem mikilvægt er að takast á við af fullum krafti, t.d. að tryggja að gjaldeyristekjur landsins dugi til að standa undir erlendum skuldbindingum og nauðsynlegum innflutningi, að koma bankakerfi landsins í gang og ná jafnvægi á ríkisfjármálunum. Í því sambandi minni ég á að halli ríkissjóðs á þessu ári verður um 170 milljarðar. Já, virðulegi forseti, halli ríkissjóðs verður yfir 500 þúsund á hvern Íslending á þessu ári. Þeim halla þarf að ná niður og það er gríðarlega stórt og erfitt úrlausnarefni. Það er ástæða þess að forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa rætt við aðila vinnumarkaðarins og fleiri um að ná þjóðarsátt um það sem fram undan er. Um Evrópusambandið eru jú skiptar skoðanir, eins og ég hef komið inn á, en ég er þeirrar skoðunar að aðild að Evrópusambandinu aðstoði okkur á engan hátt í þeim vandamálum sem við stöndum frammi fyrir. Það er mjög slæmt að binda mannskap, embættismenn, í ráðuneytum, eyða dýrmætum tíma í þinginu og eyða fjármunum í þessar viðræður á næstu árum á sama tíma. Fyrir liggur niðurskurður á öllum sviðum samfélagsins. Að undanförnu hefur Evrópusambandsumræðan verið drifin áfram af umræðu um lækkun vaxta, afnám verðtryggingar og upptöku evru. Þeir þættir nást ekki í gegn um leið og gengið er inn í Evrópusambandið. Það er lykilatriði að hér á landi ríki góð og sterk hagstjórn og að við Íslendingar náum tökum á þeim vandamálum sem við stöndum frammi fyrir. Ég er því fylgjandi að skoða alla möguleika hvað varðar myntstefnu Íslendinga og vil að slík vinna sé sett í gang en ég vara við því að Evrópusambandsumræðan sé hvött áfram á þeim forsendum sem gert hefur verið. Að lokum vil ég segja að við skulum hafa það hugfast um hvað Evrópusambandið snýst raunverulega og að það skuli vera að þróast í þá átt að verða eitt ríki. Í því sambandi er mikilvægt að spyrja sig hvernig Evrópusambandið verði, ekki eftir 2–3 ár heldur eftir 30–40 ár eða 50–100 ár og hver staða, möguleikar og sjálfsákvörðunarvald Íslendinga innan sambandsins verða bæði nú og þá. Með leyfi forseta, vil ég vitna í orð sem norskur sérfræðingur í Evrópumálum lét falla í Kastljóssþætti 19. maí sl. þar sem hann spurði Íslendinga að því að ef Evrópusambandið væri svarið, hver væri þá spurningin.

Frú forseti. Ég get að öllu leyti tekið undir ræðu hv. þingmanns og greiningu hans á því að aðild að Evrópusambandinu sé í reynd einangrunarstefna og að Evrópusambandið sé að þróast í átt til ríkis og ég hef svo sem sagt það líka sjálfur. Mér finnst mjög ánægjulegt - þetta er eiginlega í fyrsta skipti sem ég heyri það, frú forseti, að hér sé talað til framtíðar um stöðu Evrópusambandsins. Mig langar því til að spyrja hv. þingmann af því að svo vill til að sú tillaga sem við ræðum hér, aðildarumsókn að Evrópusambandinu, er flutt af ríkisstjórninni og þar stendur, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu og að loknum viðræðum við sambandið verði haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um væntanlegan aðildarsamning.“ Ríkisstjórnin flytur þessa tillögu og hv. þingmaður styður ríkisstjórnina, hann er í rauninni að stuðla að því að ríkisstjórnin leggi fram aðildarumsókn um Evrópusambandið þó að hann sé svona hjartanlega á móti því. Hvernig ætlar hann að réttlæta það fyrir kjósendum sínum að Ísland sé að sækja um aðild að Evrópusambandinu með stuðningi hans því að hann styður ríkisstjórnina? Eða er hann horfinn frá stuðningi við ríkisstjórnina og mundi hann greiða vantrausti á ríkisstjórnina atkvæði hér og nú í kjölfar þessarar tillögu til þingsályktunar? Ríkisstjórnin hefur ekki nema 34 þingmenn í meiri hluta og ekki þarf nema tvo eða þrjá af þingmönnum, stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar til að greiða atkvæði með vantrausti á ríkisstjórnina og þá er hún fallin og þar með er þetta vandamál, sem hv. þingmaður er svo eindregið á móti, horfið. En hann er í rauninni að stuðla að því að Ísland sæki um aðild og það kann að verða til þess þegar fólk fer að lofa þetta, töfrabrögðin og fagurgalinn og allt þetta og hótanirnar, að þetta verði samþykkt 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir hans innlegg. Það er nú svo að hver þingmaður er bundinn sannfæringu sinni og stuðningur minn við ríkisstjórnina var með fyrirvara um að ég mundi ekki styðja þessa þingsályktunartillögu, báðir flokkar voru meðvitaðir um það. Já, ég styð þessa ríkisstjórn enda er hún mynduð, eins og kom fram í ræðu minni, um fleiri málefni en þetta eitt. Í þessu máli styð ég ekki þessa tillögu og mun ekki gera það.

Frú forseti. Ég veit ekki hvað í huga hv. þingmanns er mikilvægt en í mínum huga er það afskaplega mikilvægt að þjóðin haldi fullveldi sínu og sjálfstæði og það gengur yfirleitt yfir allt annað. Nú er spurningin: Hvaða hagsmunir eru það sem vega meira í huga hv. þingmanns svo hann styðji ríkisstjórnina en þeir að Ísland lendi hugsanlega inni í Evrópusambandinu? Mig langar til að spyrja að þessu. Eru einhverjir hagsmunir hv. þingmanni meira virði en þeir að Ísland tapi fullveldi sínu og sjálfstæði?

Virðulegi forseti. Ég get upplýst hv. þingmann um að það er lykilatriði fyrir íslensku þjóðina að halda sjálfstæði sínu, það er alveg grundvallaratriði. Ég undra mig á þessari spurningu því að ég held að þetta liggi ljóst fyrir eftir ræðu mína. 

Virðulegi forseti. Þetta er stór dagur. Í dag má segja að formlega hefjist ferli sem vonandi mun innan fárra missira leiða til þess að íslenska þjóðin fái tækifæri til að taka um það upplýsta ákvörðun hvort hún vilji að Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu í sérstakri þjóðaratkvæðagreiðslu. Sú tillaga sem hér liggur fyrir þinginu gerir ráð fyrir því að Alþingi samþykki að fela ríkisstjórninni að senda inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu strax í sumar og að aðildarviðræður geti hafist síðar á þessu ári að loknu ítarlegu samráðsferli um samningsmarkmið Íslendinga. Þetta er stór dagur fyrir þjóðina en þetta er líka stór dagur fyrir Alþingi. Þessi stofnun hefur legið undir ámæli árum og jafnvel áratugum saman fyrir að vera afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdarvaldið í stað þess að vera fullburða og sjálfstæð löggjafarsamkoma sem hefur forræði í mikilvægri lagasetningu jafnframt því að veita framkvæmdarvaldinu málefnalegt og faglegt aðhald. Með þeirri málsmeðferð sem hér er lögð til er Alþingi Íslendinga fengið í hendur mikilvægt vald til að koma á rekspöl máli sem hefur verið í þjóðfélagsumræðunni í tæpan aldarfjórðung og hefur kallað fram heitar tilfinningar með og á móti. Stuðningsmenn hafa kallað ESB-aðild mesta þjóðþrifamál samtímans en andstæðingar látið í veðri vaka að aðild fylgdi afsal ekki bara fullveldis heldur hvorki meira né minna en yfirráða yfir mikilvægustu auðlindum þjóðarinnar. Það er stefna ríkisstjórnarinnar, og í fullu samræmi við stefnu Samfylkingarinnar allt frá árinu 2005, að samningsmarkmið skuli móta í samráði allra flokka og helstu hagsmunaaðila í samfélaginu og það ferli mun væntanlega hefjast strax í næstu viku. Ég mun því ekki eyða miklum tíma í að fjölyrða um samningsmarkmiðin að sinni en tel einboðið að krafan um forræði Íslendinga yfir sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar, hvort sem er í sjó eða landi, hljóti að vera helsta samningsmarkmið okkar í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Ég kvíði ekki niðurstöðu þeirra viðræðna og tel reyndar að það liggi í augum uppi að það væru ekki 27 ríki í Evrópusambandinu ef gjaldið sem þau greiddu fyrir aðild að því væri að fórna yfirráðum yfir helstu náttúruauðlindum sínum. Á sama hátt tel ég umræðuna um fullveldisafsal á nokkrum villigötum því að þó að það sé vissulega rétt að ESB-aðild felur í sér ákveðið valdaafsal er að mörgu leyti nákvæmara að tala þar um afsal á hluta ríkisvalds en afsal á fullveldi. Fullveldi er stórt orð sem í huga flestra kallar fram tilfinningar um sjálfstæði og sjálfsforræði í málum sem varða þjóðarhag. Ég tel að fáir komist langt með þá röksemdafærslu að þjóðir á borð við Þýskaland, Frakkland eða Bretland hafi fórnað sjálfstæði sínu með aðild að Evrópusambandinu nú eða frændur okkar Svíar, Finnar og Danir. Hins vegar tel ég að halda megi því fram að við Íslendingar höfum á undanförnum 15 árum með aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu afsalað okkur umtalsverðum hluta af sjálfsforræði okkar með því að lögleiða 4 þúsund gerðir Evrópusambandsins án þess að hafa formlega aðkomu að innihaldi þeirra gerða. Virðulegi forseti. Að þessum orðum sögðum vil ég undirstrika að sú tillaga sem hæstv. utanríkisráðherra mælti fyrir í dag kallar ekki á það að þingheimur skipi sér í fylkingar með og á móti aðild að Evrópusambandinu. Þvert á móti er hlutverk Alþingis í þessu máli fyrst og fremst að setja af stað ferli sem í fyllingu tímans gefi þjóðinni tækifæri til að taka upplýsta ákvörðun um það hvort hagsmunum hennar er betur borgið innan eða utan Evrópusambandsins. Í því felst krafa um víðtækt samráð allra stjórnmálaflokka á þinginu en einnig hagsmunaaðila, launþegahreyfingar, atvinnurekenda, bænda, sjómanna, útvegsmanna, neytenda, fræðimanna, landsbyggðar og höfuðborgar. Ef þessi þingsályktunartillaga um aðildarumsókn fær meirihlutastuðning í þinginu hefst langur ferill sem kallar á mikla og vandaða vinnu jafnt á Alþingi, í Stjórnarráðinu, meðal hagsmunasamtaka, í háskólasamfélaginu og í opinberri umræðu almennings og fjölmiðla. Allir þessir aðilar þurfa að koma að því mikilvæga verki sem er að skilgreina og útfæra hver eigi að vera samningsmarkmið Íslendinga í aðildarviðræðum við Evrópusambandið og þá skiptir engu minna máli að hlusta á og taka tillit til röksemda þeirra sem eru andvígir inngöngu í sambandið en hinna sem eru henni fylgjandi. Hver sem afstaða okkar er til aðildar að Evrópusambandinu erum við öll Íslendingar sem berum hag þjóðarinnar fyrir brjósti jafnt nú og í framtíðinni. Virðulegi forseti. Þjóðin ber takmarkað traust til Alþingis samkvæmt nýlegum viðhorfskönnunum. Einungis 20% þjóðarinnar báru mikið traust til þessarar stofnunar í könnun sem fyrirtækið Markaðs- og miðlarannsóknir birti í gær og tekin var fyrr í þessum mánuði. Traustið hefur að vísu heldur aukist frá því í desember þegar einungis 13% báru mikið traust til Alþingis en þetta er engu að síður falleinkunn hvernig sem á hana er litið. Það er á ábyrgð okkar allra, hvar í flokki sem við stöndum, og á að vera sameiginlegt metnaðarmál okkar allra að hefja Alþingi til vegs og virðingar á ný. Það gerum við með því að sýna í verki að við séum traustsins verð. Það gerum við með málefnalegri umræðu hér í þinginu, með því að hefja okkur upp úr skotgröfum hefðbundinna flokkastjórnmála, með því að setja hagsmuni þjóðarinnar í fyrsta sæti og með því að fylgja sannfæringu okkar eins og stjórnarskráin boðar okkur. Ég leyfi mér að láta í ljós þá von að þingmenn í öllum flokkum hafi þetta hugfast við meðferð og afgreiðslu þessarar þingsályktunartillögu. Sú tillaga sem hér er til umræðu er söguleg því að hún byggir á sátt sem er að verða til í samfélaginu og meðal stjórnmálaflokkanna um meðferð máls sem hefur klofið þjóðina í andstæðar fylkingar. Sáttin felst í því að jafnt fylgjendur sem andstæðingar aðildar eru sammála um að málið eigi að leiða til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Í þessari sátt felast mikilvæg skilaboð til stjórnmálaflokkanna um að bera virðingu fyrir því að málið er ekki aðeins örlagaríkt fyrir þjóðina, það er í eðli sínu einstakt því að það verður ekki þingið heldur þjóðin sem mun eiga síðasta orðið í þessu máli. Hlutverk okkar á þinginu er að tryggja að þjóðin hafi nægilegar upplýsingar til að geta tekið rökstudda afstöðu til málsins. Sérstaklega er málið prófsteinn á það hvort flokkarnir eru þess umkomnir að sýna í verki að þeir treysti þjóð sinni til að taka upplýsta ákvörðun. Í dag eru Evrópumálin loksins komin í skýran farveg eftir þöggun, hunsun og tafir á hinu pólitíska sviði um árabil, og ég fagna því að allir flokkar skuli nú tilbúnir að setja þetta mál á dagskrá með afgerandi hætti. Það er mikið framfaraskref og vekur vonir um að nú séu að hefjast nýir tíma í íslenskum stjórnmálum þar sem hversdagslegar pólitískar skylmingar víki fyrir vandaðri málsmeðferð a.m.k. þegar brýnir þjóðarhagsmunir eru í húfi. Virðulegi forseti. Þetta er sögulegur dagur fyrir Alþingi, fyrir þjóðina, fyrir lýðræðið.

Virðulegi forseti. Sú tillaga sem hér er til umræðu og hefur verið rædd í allan dag er um margt söguleg í ljósi þess að þessi mál, málefni Evrópusambandsins og hagsmunir Íslands af inngöngu í sambandið, hafa auðvitað verið til umræðu í hinu pólitíska lífi í mörg ár og í raun allt frá því að aðild Íslands að EES-samningnum var til umræðu hér í kringum 1990. Sú sem hér stendur hefur þegar setið í nokkrum nefndum um tengsl Íslands og Evrópusambandsins, þeirri fyrstu sem Björn Bjarnason stýrði og tók til starfa árið 2004 og skilaði af sér ítarlegri skýrslu árið 2007, og einnig í þeirri nefnd sem stýrt var af hv. þingmönnum Illuga Gunnarssyni og Ágústi Ólafi Ágústssyni, fyrrverandi varaformanni Samfylkingarinnar, á síðasta kjörtímabili. Þessi málefni hafa því verið til umræðu í hinni pólitísku orðræðu árum saman og ljóst að sitt hefur sýnst hverjum og mjög margvíslegir hagsmunir tengjast þessari umræðu. Það sem oftast er rætt þegar rætt er um Ísland og Evrópusambandið eru auðlindirnar, aðgangurinn að fiskveiðiauðlindinni, hugsanleg framtíð landbúnaðarins og yfirráð yfir auðlindum, hvort sem þær eru á sjó eða á landi, og hvernig Íslandi mundi farnast innan auðlindastjórnunar Evrópusambandsins. Þar hafa ýmis álit verið lögð fram og margir haft sína skoðun á því hvernig okkur mundi farnast en það er ljóst að menn eru ekki á eitt sáttir um það þó að sú sem hér stendur telji ljóst að hagsmunum okkar sé betur borgið utan sambandsins út frá þeirri auðlindastefnu sem þar hefur ríkt, bæði fiskveiðistjórnarstefnu og landbúnaðarstefnu. Fleiri pólitískar spurningar tengjast Evrópusambandinu, það er Evrópusambandið sjálft, hvernig það hefur þróast á undanförnum árum og áratugum. Þróunin þar hefur verið mjög hröð og mikil allt frá því að það var stofnað á sínum tíma sem fyrst og fremst viðskiptabandalag í kringum kol og stál. Samskipti þeirra ríkja sem myndað hafa Evrópusambandið, sem áður hét Evrópubandalagið, hafa síðan orðið umfangsmeiri og hagsmunirnir hafa orðið æ margvíslegri. Þannig hefur sambandið stækkað, ríkjunum fjölgað, íbúum á svæði þess fjölgað og sambandið farið að ná til fleiri og fleiri þátta í daglegu lífi fólks. Það hefur ekki bara snúist um viðskipti heldur líka um löggjöf á margvíslegum sviðum hvort sem það er á sviði atvinnumála, félagsmála, umhverfismála eða annarra málaflokka. Hvert sambandið stefnir nú er í raun og veru ekki alveg ljóst. Mótuð voru drög að ítarlegri stjórnarskrá fyrir Evrópusambandið sem voru felld á sínum tíma í þjóðaratkvæði í Frakklandi og Hollandi og var það ákveðið bakslag í þróun sem hafði verið í Evrópusambandinu sem snerist í raun og veru um að færa ríkin nær hvert öðru, að þróa þetta meir í átt að sameiginlegu ríki fremur en ríkjasambandi. Stjórnarskráin miðaði að meiri sameiningu í ýmsum málaflokkum, sameiginlegri rödd t.d. í utanríkismálum, og þetta varð því ákveðið bakslag fyrir þá sem hefðu viljað sjá Evrópusambandið þróast hraðar í átt að sameiginlegu evrópsku ríki. Stjórnarskráin var svo endurskoðuð og henni breytt í það sem kallað hefur verið Lissabon-sáttmálinn sem var svo felldur í þjóðaratkvæðagreiðslu á Írlandi, sem var enn eitt bakslagið fyrir Evrópusambandið eða þá aðila innan þess sem hafa viljað sjá sambandið þróast í átt að ríki. Í raun má segja að enn sé allt óljóst um þá framtíð því að Lissabon-sáttmálinn verður svo aftur til afgreiðslu á Írlandi núna í haust og auðvitað mun afgreiðsla Íra á sáttmálanum ráða miklu um það hver þróunin verður. Þeir sem hafa fylgst með þróuninni átta sig líka á því að stækkun sambandsins hefur breytt áherslum innan þess og sumir helstu Evrópusinnar innan Evrópusambandsins - ég get nefnt sem dæmi hinn þekkta þýska græningja Joschka Fischer - hafa bent á að stækkunin leiði í raun og veru til þess að minni líkur séu á því að Evrópusambandið verði ríki, að það verði í raun og veru laustengdara samband. Evrópusambandið er ekki eitt óumbreytanlegt fyrirbæri, það er ljóst að þróunin innan þess hefur verið hröð og enn þá sér ekki fyrir endann á því hver hún mun verða. Það virðist vera erfitt fyrir marga að taka skýra afstöðu til Evrópusambandsins og hvert eigi að stefna í þeim málum, bæði út af því að fólk telur sig ekki vita hvernig hagsmunum Íslands verði best borgið, fólk telur sig ekki vita nákvæmlega hvernig samningurinn við Evrópusambandið muni koma út fyrir Ísland, út frá t.d. yfirráðum yfir fiskveiðiauðlindinni, út frá hvernig landbúnaður verði skilgreindur en líka spilar þar inn í að þróunin innan Evrópusambandsins er ekki skýr og ekki ljóst hvert stefnir. Þeir sem hafa haft efasemdir um Evrópusambandið sem fyrirbæri á annað borð benda á það líka að þetta er yfirþjóðlegt batterí og sem slíkt er það auðvitað útilokandi fyrir aðrar þjóðir sem standa utan Evrópu. Það hefur verið eitt helsta gagnrýnisatriði, t.d. róttækra vinstri manna, á Evrópusambandið að það er í raun og veru kapítalísk eining sem byggist á ákveðnum markaðshvötum og útilokar um leið aðrar fátækari þjóðir frá þeim viðskiptahagsmunum sem þar stjórna, enda hafa yfirlýst markmið Evrópusambandsins verið að gera Evrópu að samkeppnishæfasta hagkerfi heims. Enn ein gagnrýnin sem hefur verið nefnd í tengslum við Evrópusambandið eru auðvitað lýðræðismálin og sá lýðræðishalli sem hefur því miður tíðkast innan sambandsins og er í raun viðurkenndur innan þess og snýr að því að ákvarðanir eru ekki endilega teknar mjög lýðræðislega. Það sést á því að t.d. er ekki farið með Lissabon-sáttmálann í þjóðaratkvæði nema hjá einu aðildarríki. Enn fremur að mjög margar ákvarðanir eru teknar eingöngu í framkvæmdastjórninni og ráðherraráðinu en færri ákvarðanir hafa verið teknar á Evrópuþinginu. Þó að ætlunin með þessum sama Lissabon-sáttmála sé einmitt að reyna að styrkja Evrópuþingið hafa menn lýst áhyggjum af því að lýðræðishallinn sé of mikill, hinn almenni kjósandi hafi lítil áhrif á það hvert sambandið þróist og hver þróun mála verði af því að atkvæði greitt Evrópuþinginu skili í raun og veru ekki áhrifum. Þetta hefur því miður sést í bágri þátttöku í kosningum til Evrópuþingsins en sú þátttaka á það til að fara niður í 30–40% sem hlýtur auðvitað að vera sérstakt áhyggjuefni fyrir Evrópusambandið, þ.e. hversu bág þátttakan er. Hafandi sagt þetta er auðvitað ljóst að álitamálin eru mörg. Eitt hef ég auðvitað ekki nefnt hér og það eru hin efnahagslegu rök sem hafa verið hvað mest áberandi á undanförnum mánuðum, eðlilega, í umræðunni um Evrópusambandið á Íslandi. Hin efnahagslegu rök tengjast að sjálfsögðu því að Evrópusambandið hefur þróast í þá átt á undanförnum árum að taka upp æ meiri sameinaða efnahagsstjórn og þegar evran var tekin upp á sínum tíma var það lokastig á ákveðnu peninga- og myntsamstarfi sem ætlað var að skapa meiri stöðugleika í efnahagsmálum innan Evrópusambandsins. Þetta hafa auðvitað verið notuð sem rök hér á Íslandi nú þegar við eigum í okkar miklu efnahagserfiðleikum að þetta gæti verið leið út úr vandanum, þ.e. að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. Sá hængur er á þeirri hugmynd að til að taka upp evru þarf að uppfylla ýmis skilyrði, Maastricht-skilyrðin svokölluðu, og þau er að sjálfsögðu ekki auðvelt að uppfylla miðað við núverandi aðstæður í íslensku efnahagslífi en þau miðast við ákveðin verðbólgumörk, ákveðinn viðskiptahalla, ákveðna skuldastöðu sem við erum langt frá því að uppfylla og því má efast um að þessi efnahagslegu rök séu sérstaklega gild í því samhengi sem við ræðum þessi mál hér og nú. Enn fremur er auðvitað ljóst að staða mála á evrusvæðinu er ekki sérstaklega góð um þessar mundir frekar en nokkurs staðar annars staðar og sérstaklega vil ég nefna atvinnuástand en atvinnuleysi á því svæði hefur verið í kringum 8–9% að undanförnu sem er auðvitað áhyggjuefni að atvinnuleysið sé í raun nýtt sem hagstjórnartæki á þessu svæði en það má segja að í staðinn komi ákveðinn stöðugleiki í öðrum efnum þannig að lausnin sem þessu fylgir er kannski ekki einlit og einhlít. Þetta eru aðeins nokkur af þeim álitamálum sem tengjast Evrópusambandinu og gera það að verkum að umræðan er oft og tíðum erfið því að þetta er ekki svart/hvít umræða, þetta er að mörgu leyti umræða sem er á gráu svæði, það eru kostir og það eru gallar. Þegar öllu er á botninn hvolft, man ég að einhver ágætur Evrópufræðimaður sagði einhvern tíma, snýst þetta um það hvernig okkur líður í hjarta okkar með það að afsala okkur fullveldi að hluta. Og um það snýst auðvitað málið, það er verið afsala ákveðinni stjórn til Brussel, stjórn á fiskveiðum, stjórn á landbúnaði, stjórn mála í auknum mæli. Aðrir koma á móti og segja að við höfum þegar afsalað okkur fullveldi með EES-samningnum og við eigum frekar að sitja við þetta borð og þótt við munum ekki eiga marga fulltrúa við það skipti það máli. Sú tillaga sem hér liggur fyrir og ég hef í raun og veru ekki rætt - enda hef ég fyrst og fremst verið að ræða þau álitamál sem hafa verið uppi í umræðunni um Evrópusambandið og hafa sett svip sinn á þá umræðu - snýr fyrst og fremst að því að með því að sækja um aðild að Evrópusambandinu fari málið í þann farveg að út úr því komi samningur sem hægt verði að vísa til íslensku þjóðarinnar þannig að hún komi að þessu máli, þannig að hún fái það á hreint hvað felst í þessari aðild, þannig að umræðan verði upplýst, að komið verði á hreint ýmsum málum sem tengjast t.d. sjávarútvegsstefnunni og sem tengjast t.d. landbúnaðinum. Að því leytinu til held ég að það skipti máli að þessi tillaga sé komin fram því að hún snýr að því að þetta mál fái lýðræðislega niðurstöðu. Það er það sem skiptir máli í þessum efnum, að þjóðin komi að þessu máli og ákveði það lýðræðislega hvort hún vilji gerast aðili eða ekki. Á öllum Norðurlöndum þar sem sótt hefur verið um aðild að Evrópusambandinu, í Finnlandi, Svíþjóð, Noregi, Danmörku, kannski sérstaklega þó í þremur fyrstnefndu löndunum, Finnlandi, Svíþjóð og Noregi, hafa skoðanir verið mjög skiptar um aðildarumsókn. Í Finnlandi var fjögurra flokka ríkisstjórn sem sótti um á sínum tíma, tveir voru mjög fylgjandi aðild, tveir flokkanna voru tvístígandi í málinu. Í Svíþjóð voru mjög skiptar skoðanir bæði meðal almennings og í pólitíkinni, og bæði fyrir og eftir kosninguna var sagt að þjóðaratkvæðagreiðslan um samninginn í Svíþjóð hefði verið eina skoðanakönnunin sem hefði skilað jái um langt skeið bæði fyrir og eftir, því að það var ávallt meiri hluti á móti aðild bæði fyrir og eftir í Svíþjóð um langt skeið. Í Noregi var það klofinn Verkamannaflokkur sem setti fram umsóknina á sínum tíma og stór hluti hans greiddi atkvæði á móti umsókninni þegar Gro Harlem Brundtland lagði þetta mál fram á sínum tíma í norska þinginu. Þetta sýnir í raun og veru að málið er umdeilt og klýfur þjóðir og ég held að það sé líka mjög mikilvægt að sú umræða sem á eftir að fara fram í samfélaginu verði ekki til að kljúfa þjóðina heldur verði í þá átt að upplýsa málið, ræða það út frá því sem við þekkjum og vitum, að umræðan verði ekki í skotgröfum, því að þetta er auðvitað gríðarlega stórt mál fyrir íslenska þjóð að taka afstöðu til á einhverjum slíkum forsendum. Og það er auðvitað stóra málið, að íslenska þjóðin taki þessa ákvörðun á endanum með lýðræðislegum hætti.

Frú forseti. Hér er um stórt mál að ræða, hvort Íslendingar eigi að leita eftir því að fá samninga upp á borðið hjá Evrópusambandinu. Ég tel að svo sé. Við höfum hér á þessu ágæta landi okkar rætt um þetta mál um langt árabil og ég tel brýnt að það fáist niðurstaða í það.. Niðurstaða í málið fæst ekki með öðrum hætti en að við leitum samninga, fáum samninginn upp á borðið. Og sá sem hér talar er ekki slíkur Evrópusinni að honum sé sama hvernig sá samningur lítur út. Ég held að það sé enginn svo mikill Evrópusinni hér á Íslandi að honum sé sama um hvernig samningurinn lítur út. En þennan samning fáum við ekki að sjá fyrr en við förum í samningaviðræður. Það er lykilatriði í þessu máli. Þá ber annað að hafa í huga, við þurfum að undirbúa mjög rækilega það ferli sem fram undan er svo við komum ekki tómhent til samninga við Evrópusambandið þegar og ef þetta mál fer með þeim hætti. Ég vona að meiri hluti þings vilji að við leggjum inn aðild að Evrópusambandinu og leitum samninga við það um það samningsmarkmið sem við erum sátt um. Sú sátt verður að vera breið. Hún þarf að byggja á sátt alls atvinnulífsins til sjávar og sveita. Hún þarf að byggja á sátt iðnaðarins svo og allra annarra atvinnugreina hér á landi en ég vil líka nefna að hún þarf að byggja á sátt allra byggða í landinu. Hugsanleg Evrópusambandsaðild er að mínu viti byggðaaðgerð. Reykjavíkurvaldið hefur ekki leikið byggðirnar í landinu neitt sérstaklega vel. Það hefur verið upptekið af því að halda fram einhverri mestu byggðaaðgerð Íslandssögunnar sem er stjórnsýslan á Reykjavíkursvæðinu og hún hefur að mörgu leyti skilið eftir byggðirnar úti um land sem afgangsstærð í íslensku samfélagi. Það er mjög miður. Ég tala fyrir sókn í byggðamálum. Ég tala fyrir sókn í atvinnumálum úti á landi með flestum þeim ráðum sem þar duga og ég tel að það séu sóknarfæri falin í því fyrir byggðirnar úti á landi að leita eftir samningi við Evrópusambandið. Það hefur ekki falist nein sérstök sókn fyrir byggðasvæðin úti á landi að láta ríkisvaldinu í Reykjavík eftir málefni þess. Við sjáum það ekki einvörðugu í atvinnuleysistölum úti á landi. Við sjáum það líka í öðrum tölum sem eru miklu merkilegri, það eru íbúatölurnar. Íbúatölurnar  
            

Forseti spyr hv. þingmann hvort hann sé með lengra mál eða hvort hann ætli að fresta ræðu sinni þar sem forseti hyggst fresta þessari umræðu nú og nýr fundur verður boðaður. Síðan heldur umræðan áfram. Vill hv. þingmaður fresta ræðu sinni eða ljúka henni?

Frú forseti. Ég skal gera hlé á ræðu minni. Ég get svo sem haldið áfram lengi kvölds. 

Forseti er afar þakklát hv. þingmanni fyrir að vilja hliðra til varðandi fundarfyrirkomulagið.