Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármálaráðherra og iðnaðarráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, innanríkisráðherra, velferðarráðherra og utanríkisráðherra.

Frú forseti. Nú eru tíu þingdagar eftir af þessu Alþingi auk örfárra daga fyrir nefndir til að starfa. Ríkisstjórnin hefur kosið að leggja aðaláherslu á nokkur stór mál sem komu mjög seint fram. Þau hafa nú farið í umsagnarferli og fengið alveg hreint hrikalega útreið hjá umsagnaraðilum. Ég nefni sem dæmi sjávarútvegsfrumvörpin frá sjávarútvegsráðherra sem fá þá einkunn að um helmingur allra stærri útgerða í landinu muni ekki ráða við greiðslubyrði sína verði lögin staðfest á Alþingi og að 75% af smærri fyrirtækjum muni ekki ráða við greiðslubyrði sína verði lögin staðfest. Ég get líka nefnt til sögunnar rammaáætlunina sem fékk þá umsögn frá umsagnaraðilum í þessari viku að fikt ríkisstjórnarinnar við þau drög sem fagaðilar höfðu undirbúið muni leiða til þess að á árunum fram til 2016 muni 5 þús. ársverk tapast, það muni draga úr fjárfestingum miðað við það sem áður mátti áætla um á að giska 260 milljarða. Helstu frumvörp ríkisstjórnarinnar sem hún leggur mesta áherslu á og mestur tími þingsins fer í þessa fáu daga sem eftir eru eru frumvörp þar sem þúsundir starfa munu tapast og fjöldi fyrirtækja í okkar mikilvægustu atvinnugreinum muni hreinlega fara á hausinn. Er ekki kominn tími fyrir hæstv. forsætisráðherra til að forgangsraða upp á nýtt og fara aðeins yfir listann af þingmálum og spyrja sig: Eru einhver mál yfir höfuð sem horfa til framfara af þeim sem fyrir þinginu liggja? Væri ekki til dæmis ágætt að hugleiða að fallast á frumvarp sjálfstæðismanna 

Virðulegi forseti. Ég held að staðan í málum á Alþingi miðað við það sem eftir lifir af starfsáætlun þingsins, sem auðvitað má vel framlengja, sé ekki óvanaleg miðað við stöðu fyrri þinga, bæði varðandi málafjölda þar sem ekki er óalgengt að séu 50–70 mál óafgreidd þrem vikum fyrir þinghlé og líka varðandi þau mál sem þarf að afgreiða. Ég viðurkenni vel að mörg þeirra eru stór eins og stjórnarskrármálið. Það er stórt mál en það hefur líka verið í þeim farvegi að sjálfstæðismenn hafa séð til þess raunverulega í þrjú ár að tefja  Önnur stór mál eru rammaáætlun og sjávarútvegsmálin. Það er ekkert óeðlilegt að það séu skiptar skoðanir um þau, bæði innan þings og utan, og það birtist í þeim umsögnum sem fram hafa komið. Ég tel þó að ef þingmenn vinna vel á þeim tíma sem eftir lifir af þessari starfsáætlun ættum við að komast nokkuð langt með þessi mál. Ef ekki er eilíft málþóf í öllum málum  Varðandi það sem þingmaðurinn nefndi sérstaklega um flýtimeðferð í dómsmálum, og er þá væntanlega að meina gengislánin, hefði það engu breytt þó að frumvarp sjálfstæðismanna hefði náð fram að ganga 

Frú forseti. Það er út af fyrir sig rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að það er ekki óvanalegt að við séum með fjölmörg mál óafgreidd á vorþingi. Það sem er óvanalegt er að þessi mál eru nýkomin inn í þingið, þau eiga almennt séð að koma fram á haustin, vera í vinnu á þinginu yfir allan veturinn og svo tökum við þau til lokaafgreiðslu á vorin. Þetta er ekki að gerast. Það er vegna þess að málin eru nýkomin inn í þingið. Það sem ég vek hér athygli á er að umsagnir um stærstu mál ríkisstjórnarinnar eru hrein falleinkunn í þessum stóru málum. Hvernig ætlar þessi ríkisstjórn að bera ábyrgð á því að þingið ætli að verja þeim fáu dögum sem eftir eru til að vinna framgang málum þar sem stór hluti útgerðarinnar mun lenda í greiðsluþroti, þar sem við afgreiðum rammaáætlun sem mun fórna stórkostlegum fjárfestingarkostum og draga úr möguleika okkar til hagvaxtar með nýrri fjárfestingu? Hvernig ætlar ríkisstjórnin að bera ábyrgð á þessu og hvers vegna eru menn að þessu? 

Hæstv. forseti. Ég tel að nokkuð vel hafi verið unnið í sjávarútvegsmálunum, haldnir 14 fundir og þau eru á lokastigi. Það eru vissulega skiptar skoðanir um þau, en þær forsendur sem hefur verið lagt upp með í ýmsum útreikningum sem hafa komið fram hafa ekki staðist.  Þegar sagt er að rammaáætlunin þýði að fjárfestingar upp á 200 milljarða kr. tefjist, eitthvað slíkt, 

Virðulegi forseti. Á þessu kjörtímabili hef ég farið á fjölmarga borgarafundi úti á landi. Síðast í þessari viku fór ég á borgarafund á Norðfirði sem snerist um sjávarútvegsmál fyrst og fremst en ég hef líka farið á fjölmarga fundi sem hafa snúist um heilbrigðismál. Flestir þessara funda hafa átt það sammerkt að þeir eru til komnir út af aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin stígur skref sem skerðir lífsgæði fólks sem býr úti á landi. Það hefur líka verið haldinn fjöldi borgarafunda á höfuðborgarsvæðinu. Þeir hafa hins vegar snúið að aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar og flestir snúist um skuldavanda heimilanna. Á vanskilaskrá hefur fjölgað um 1.500 manns á einu ári. Um 26 þús. einstaklingar eru í alvarlegum vanskilum. Um 8,7% einstaklinga yfir 18 ára aldri og 9% allra hjóna í sambúð með börn eru á vanskilaskrá. Þetta eru einstaklingar sem njóta ekki greiðsluskjóls hjá umboðsmanni skuldara. Virðulegi forseti. Það skiptir máli að þessi mál séu á dagskrá á Alþingi. Það skiptir máli að það sé ekki verið að kveikja elda á landsbyggðinni heldur þarf að slökkva elda á höfuðborgarsvæðinu út af skuldavanda heimilanna. Ég mundi vilja heyra hæstv. forsætisráðherra útskýra fyrir þingheimi og þjóðinni hvernig hún og ríkisstjórnin  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að vandi er mjög víða hjá heimilum og fyrirtækjum, en enginn getur sagt með sanni að þessi ríkisstjórn hafi ekki unnið að því sleitulaust í þrjú ár að taka á þessum málum.  Þær tölur sem hafa komið frá Creditinfo ríma ekki við upplýsingar sem hafa borist frá fjármálastofnunum en samkvæmt þeim tölum hafa vanskil minnkað. Við þurfum að fara ofan í það og rýna það eins og við höfum verið að gera. Við höfum verið að rýna varðandi skuldir heimilanna hvað þurfi að gera til að taka á skuldavandanum og við höfum komist að þeirri niðurstöðu að það sé miklu meiri greiðsluvandi en skuldavandi. Þess vegna höfum við horft til aðgerða sem geta hjálpað þeim sem eru í mestum greiðsluvanda. Það hefur tekið allt of langan tíma, ég skal viðurkenna það, að koma lánsveðunum í það horf sem þarf að gera. Það hefur verið unnið mjög mikið í þeim málum með lífeyrissjóðunum sem eru mjög erfiðir í samvinnu um þau mál. Þeir telja að þau séu í skilum og horfa til þess að þá geti þeir lítið gert í því að koma í aðgerðir með okkur varðandi lánsveðin. Við ætlum þó ekki að gefast upp við það og ég vona að við sjáum fljótlega niðurstöðu í því máli. Þarna er um 2–3 þús. heimili að ræða og mörg þau mál eru hjá lífeyrissjóðunum. Ég vona að við sjáum einhverjar aðgerðir fljótlega, 

Virðulegi forseti. Aumingjaskapur ríkisstjórnarinnar ríður ekki við einteyming. Það er algjörlega til skammar að hæstv. forsætisráðherra vísi hér til þess að samstarf við lífeyrissjóðina sé erfitt, að það vanti greiningu á þessum skuldum. Síðan dregur hún í efa að þær upplýsingar sem koma frá Creditinfo, sem heldur utan um þá vanskilaskrá sem er við lýði á Íslandi, séu hugsanlega réttar. Virðulegi forseti. Það er ár í kosningar og þessi ríkisstjórn hefur ekki bara haft þetta kjörtímabil heldur líka árið þar á undan til að ráðast í þessi mál, til að safna saman öllum upplýsingum og stíga þau nauðsynlegu skref  Ég vil fá betri og raunsæja 

Virðulegi forseti. Ég var að vitna í umboðsmann skuldara sem segir að það þurfi að rýna miklu betur þær upplýsingar sem koma frá Creditinfo og hvernig þessar skuldir eru til komnar. Ég er sammála umboðsmanni skuldara að í staðinn fyrir að kasta út tölum og alhæfa, eins og mér finnst margir gera, segja að þetta sé út af húsnæðisskuldum o.s.frv., þurfum við að skoða þetta. Það er það sem við höfum verið að gera. Ég ætla að minna hv. þingmann á það sem hann vill kannski ekki mikið ræða, að í þeim athugunum og könnunum sem við höfum verið að gera og Seðlabankinn líka hefur komið fram, sem hlýtur að skipta verulegu máli þegar við erum að tala um vanskil og skuldir heimilanna, stöðu heimilanna almennt, hvað jöfnuður hefur aukist mikið í samfélaginu.  Svo skulum við aðeins skoða hvort ekki fari að sjást í aðgerðir 

Frú forseti. Við höfum fregnir af því að Kínverjinn Huang Nubo hafi með aðstoð sveitarfélaga á Norðausturlandi tekið sænska skúffufyrirtækisleið á aðferð sína til að komast yfir íslenska auðlind, í þessu tilfelli land. Aðkoma og framferði sveitarfélaganna á svæðinu í málinu gengur beint gegn ákvörðun íslenskra stjórnvalda sem vildu takmarka möguleika þessa augljósa útsendara kínverskra stjórnvalda til stórfelldra landakaupa hér á landi. Þau hafa tekið afstöðu með kínverskum stjórnvöldum og gegn íslenskum. Í stað sænsks skúffufyrirtækis hefur hann nú fjármagnað sveitarfélög á svæðinu sem skúffufyrirtæki væru. Það er ótrúlegt að horfa upp á annað stjórnsýslustig landsins haga sér með þessum hætti og taka þátt í slíku skuggabraski með sjálft landið gegn fyrri ákvörðun landsstjórnarinnar. Því spyr ég hæstv. innanríkisráðherra sem er líka ráðherra sveitarstjórnarmála og ber ábyrgð á þeim sem slíkum: Hvert er álit hæstv. ráðherra á þessari gerð sveitarfélaganna á Norðausturlandi? Hvernig mun hæstv. ráðherra tala fyrir málinu í ríkisstjórn sem virðist, a.m.k. að hluta til, styðja slík vinnubrögð á hinu stjórnsýslustigi landsins? Mun ráðherra sveitarstjórnarmála hugsanlega taka fram fyrir hendurnar á sveitarfélögum á svæðinu og stöðva svona háttsemi sem í eðli sínu er mjög vafasöm og mundi aldrei líðast í nokkru einasta nágrannalandi sem kennir sig við siðmenntað samfélag?

Hæstv. forseti. Annars vegar er um að ræða spurningu sem hv. þingmaður setur fram og hins vegar vangaveltur af hans hálfu um málefni sem eðlilegt er að sé rætt á Alþingi og menn láti til sín taka. Þannig kem ég að þessu máli, bæði sem ráðherra og sem þingmaður sem tekur þátt í almennri umræðu um stefnumótun í þessu efni. Ég kom að þessu sem innanríkisráðherra upphaflega þegar um var að ræða tilboð til kaupa á landi. Samkvæmt þeim lögum sem ég studdist þá við segir einnig að leiga á landi lengur en í þrjú ár skuli koma til umfjöllunar í innanríkisráðuneyti en við höfum síðan einnig lög sem veita undanþágu frá þessum ákvæðum. Það er á forsendum þeirra laga sem málið er nú til skoðunar. Ég hef mjög ríkar skoðanir á þessu máli og hef mjög miklar efasemdir um það sem þarna er að gerast en að sjálfsögðu einskorðast athafnir mínar við þau lög sem ég styðst við, þá sem ráðherra sveitarstjórnarmála. Þá mundi ég horfa til skuldastöðu sveitarfélaganna. Þar kemur málið inn á okkar vettvang í innanríkisráðuneytinu. Það liggur enginn samningur fyrir, enginn samningur hefur verið kynntur í ríkisstjórn. Það eru náttúrlega næstu skref sem þarf að horfa til, þau hafa ekki verið stigin. Ég tek undir það almenna sjónarmið með hv. þingmanni að við eigum að vera afar varfærin í þessum efnum og þar hef ég meira en litlar efasemdir sjálfur eins og fram hefur komið á opinberum vettvangi.

Frú forseti. Samkvæmt fréttum horfum við nú upp á kínversk stjórnvöld moka hundruðum milljóna króna í sjóði íslenskra sveitarfélaga, annars stjórnsýslustigsins í landinu. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra í framhaldi af því: Verður ekki með hraði að koma á löggjöf sem kemur í veg fyrir að þetta geti gerst? Er ekki jafnvel í framhaldinu nauðsynlegt að takmarka völd sveitarstjórnarstigins enn frekar? Það er verið að tala um að færa frekari verkefni frá ríki til sveitarfélaga. Við höfum sögu sveitarfélaga undanfarinna ára þar sem tugir þeirra eru orðin gjaldþrota vegna alls kyns háttsemi og brasks. Við sjáum braskið með Hitaveitu Suðurnesja og hvernig Ross Beaty komst upp með að stofna sænskt skúffufyrirtæki til að komast yfir þá auðlind. Við höfum allt það sem gerst hefur með Orkuveitu Reykjavíkur. 
             Ég hvet hæstv. ráðherra til að lýsa því yfir að hann muni í framhaldinu af þessu taka til endurskoðunar lög um sveitarstjórnir á Íslandi. 
            

Hæstv. forseti. Engum milljónum, hvað þá hundruðum milljóna, hefur verið mokað í sveitarsjóði. Ekkert slíkt hafa Kínverjarnir gert. Við höfum hins vegar spurnir af því að samningar séu í bígerð og við viljum sjá hvað þar hangir á spýtunni. Varðandi almennar vangaveltur hv. þingmanns um mikilvægi þess að við verjum auðlindir okkar gagnvart fjármagni, hvort sem það er innlent eða erlent, tek ég undir þau sjónarmið. Við eigum þar að vera á varðbergi og við eigum að sjálfsögðu að taka til endurskoðunar löggjöf sem snýr að eignarhaldi á landi. Við eigum að sjá til þess að það haldist, hvort sem er eignarhaldið eða afnotaréttur af landi eða auðlindum innan okkar samfélags. Það tel ég grundvallaratriði og undir það sjónarmið tek ég.

Forseti. Fréttir berast af því að fyrir nokkrum dögum hafi tveir ungir menn verið teknir á Keflavíkurflugvelli, flóttamenn með fölsuð skilríki. Við það gerir maður auðvitað enga athugasemd en það sem síðan gerðist var að þeir voru dæmdir í Héraðsdómi Reykjaness til óskilorðsbundinnar fangelsisvistar og hófu afplánun þess dóms eins og skot. Síðan hefur það farið öðruvísi og af fréttum má skilja að þar hafi atbeini hæstv. innanríkisráðherra ráðið nokkru, sem ég þakka fyrir, en augljóslega hafa átt sér stað mistök í kerfinu sem þarf að fara í. Mér sýnist meðal annars að túlkun 31. gr. flóttamannasamningsins frá 1951 hafi ekki verið kunn þeim sem fyrir þessu stóðu. Það eru auðvitað mistök í þessum efnum að kalla ekki til barnaverndaryfirvöld þegar svona lagað gerist. Forstjóri Barnaverndarstofu hefur látið í ljós afar neikvætt álit sitt á þessu máli og sagt meðal annars að það brjóti í bága við barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem við höfum gerst aðilar að. Fréttir herma líka að þeir sem fyrir þessu stóðu segi sem svo: Þessir ungu menn eru ekki 15 og 16 ára eins og þeir halda fram. Þar er líka vitnað í Finna, þeir voru í Finnlandi áður en þeir komu hingað. Það má vel vera, það getur enginn dæmt um það. Reglur um móttöku flóttamanna og hegðun við flóttamenn ganga út á að láta þá njóta vafans 

Hæstv. forseti. Ég tek undir þau grundvallarsjónarmið sem fram koma í máli hv. þingmanns. Það er rétt sem hann segir að ég sem innanríkisráðherra hafði strax samband við fangelsismálayfirvöld, barnaverndaryfirvöld og fulltrúa Útlendingastofnunar þegar fregnir bárust af þessu máli og niðurstaðan varð sú að fyrir snör handtök þessara aðila eru þessir tveir einstaklingar ekki vistaðir í fangelsi heldur annar á stofnun og hinn á einkaheimili. Það var gripið til ráðstafana af þessu tilefni. Íslenskt ákæruvald sem í þessu tilfelli var lögreglustjóraembættið á Suðurnesjum hegðar sér samkvæmt lögum, reglum og hefðum. Ég tek undir með hv. þingmanni að viðkomandi regluverk og hefðir þurfum við að skoða, sérstaklega hvað þessi mál áhrærir. Við teljum að flóttamannasamningur hafi ekki verið brotinn með þessari aðgerð. Hins vegar er þetta mjög verðugt og nauðsynlegt viðfangsefni, þarna eru brotalamir sem við þurfum að taka til endurskoðunar. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu. Við eigum að standa eins vel að verki og nokkur kostur er, sérstaklega og ekki síst að standa vörð um hagsmuni unglinga sem hrekjast frá heimaslóð sinni með falsaða pappíra. Ég hef miklar efasemdir um að þeir eigi að sæta ákærumeðferð eins og hefðin hefur skapast fyrir hér en þetta eru mál sem við erum öll með til endurskoðunar í innanríkisráðuneytinu. Þetta mál hefur orðið okkur tilefni til að herða á því starfi.

Forseti. Ég fagna svari hæstv. innanríkisráðherra við þessu og spyr þá í framhaldinu hvað líði endurskoðun á flóttamannalögum, þessum ramma utan um móttöku flóttamanna, og viðbrögðum við hælisleitendum. Það eru auðvitað lög og reglur í landinu. Ég dreg að vísu í efa að hér hafi verið farið að flóttamannasamningnum og ég dreg líka í efa að hér hafi barnasáttmálinn verið virtur en hér eru auðvitað hefðir og reglur. Þær hafa verið mjög þröngar og stífar og eitt af því sem gerist í þessu máli og vekur undrun er að eftir þennan dóm um óskilorðsbundið fangelsi yfir mönnum sem segjast sjálfir vera 15 og 16 ára - enginn getur dregið það í efa, þeir eru að minnsta kosti ekki rígfullorðnir karlmenn í útliti - er næsta frétt sú að þeir hafi ekki áfrýjað dómnum vegna þess að lögmaðurinn sem kallaður er til virðist ekki vera starfi sínu vaxinn. 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara ofan í einstaka efnisþætti þessa máls eða framgöngu einstaklinga eða embætta. Ég hygg að allir séu að gera sitt besta í þessu efni. Hv. þingmaður spyr hvað líði endurskoðun á regluverki og löggjöf sem snýr að flóttamönnum og hælisleitendum. Því er til að svara að með haustinu verður vonandi til frumvarp um ýmsar réttarbætur í þessum efnum. Við höfum stigið slík skref á undanförnum missirum og árum og þar hefur hv. þm. Mörður Árnason komið mjög vel að verki. Allsherjarnefnd þingsins og ráðuneytið hafa unnið ágætlega saman að réttarbótum. Við erum með samstarf á milli ráðuneyta undir forustu innanríkisráðuneytisins og ég vonast til að við höfum drög að nýrri löggjöf í haust. Síðan skiptir ekki annað minna máli og það er allt vinnulagið. Þar erum við 

Virðulegi forseti. Á síðasta ári komu fram tvær skýrslur, annars vegar frá Landsvirkjun og hins vegar frá nefnd sem ríkisstjórnin skipaði um samræmda orkustefnu á Íslandi. Það má segja að niðurstaða þessara skýrslna hafi verið samhljóma um það hve mikil tækifæri liggja í nýtingu orkuauðlinda landsins. Eftir að ákveðnum virkjanaáföngum er náð er niðurstaða þessara skýrslna að skatttekjur og arðtekjur ríkisins verði á bilinu 120–200 milljarðar þegar kemur vel fram á þriðja áratug þessarar aldar. Nú höfum við séð tillögu um rammaáætlun frá hæstv. ráðherrum umhverfismála og iðnaðarmála og umsagnir eru farnar að berast um hana. Í skýrslu sem GAMMA sendi frá sér í gær kemur fram að miðað við þær tafir sem munu verða á framkvæmdum samkvæmt þessari tillögu ráðherranna megi áætla að á árunum 2012–2016 verðum við af fjárfestingum vegna flutninga og orkuframleiðslu upp á 120 milljarða, og 150 milljarða vegna fjárfestinga í orkufrekum iðnaði og afleiddum störfum. Þetta eru tæpir 300 milljarðar, virðulegi forseti, og um 5 þús. ársstörf á næstu fjórum árum samkvæmt skýrslu GAMMA. Þetta er staðfest af hæstv. umhverfisráðherra og eru þessi fjögur ár í raun þær tafir sem fylgja þeirri niðurstöðu sem ráðherrarnir komust að í rammaáætlun. Ef við reiknum þetta samkvæmt þeim skýrslum sem ég vitnaði til má reikna með, ef þetta er reiknað frá hinum endanum, að þá geti tjónið verið allt að 800 milljarðar. Hæstv. forsætisráðherra sagði áðan að forsendur væru rangar í þessari skýrslu. 

Forseti biður um hljóð í þingsalnum, að hér sé einn fundur í gangi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er mikilvægt, eins og margsinnis hefur komið fram í þessum þingsal, að það er mikilvægt að ná sátt um nýtingu og verndun orkuauðlindanna okkar. Orkuauðlindirnar eru auðvitað verðmætar og þær munu gefa okkur vel í aðra hönd ef við förum varlega. Við þurfum að meta verðmætin við að nýta og eins verðmætin sem felast í því að vernda. Ég leyfi mér að fullyrða að í skýrslunni sem hv. þingmaður vitnar í frá fyrirtækinu GAMMA eru ályktanir dregnar á mjög veikum grunni. GAMMA fullyrðir að framkvæmdir tefjist í fjögur ár og að Landsvirkjun geti selt orkuna strax frá þessum virkjunum. Það stangast hreinlega á við raunveruleikann. Í fyrsta lagi hefur ekki tekist að selja orkuna sem þó er í boði á Norðausturlandi og næg orka er til í kerfinu sem hægt er að nýta. Í öðru lagi virðist GAMMA ganga út frá því að virkjanirnar verði í bið í fjögur ár, að það hefði verið hægt að selja orkuna strax og framkvæmdir getað hafist strax. GAMMA gerir ekki grein fyrir því að við erum að tala um biðflokk, við erum að tala um að gera þarna ákveðnar rannsóknir og síðan verða virkjunarkostirnir flokkaðir annaðhvort í verndarflokk ef niðurstaðan verður þannig eða í nýtingarflokk. Það er rangt af þessu annars ágæta fyrirtæki að gefa sér þær forsendur að ekkert muni gerast þarna næstu fjögur árin og einnig þær forsendur við núverandi ástand, 

Virðulegi forseti. Það hefur ítrekað komið fram að það er ekki hægt að gera orkusamninga vegna þess að virkjunarkostir hafa ekki legið fyrir eða ákvarðanir um að nýta þá. Hæstv. ráðherra segir að það sé gengið út frá fjögurra ára bið í þessari skýrslu. Það er það sem hæstv. umhverfisráðherra staðfesti í ræðu sinni, að þetta mundi þýða fjögurra ára töf, þannig að það er í fullu samræmi. Niðurstöður þeirra byggja á framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar sem liggur fyrir í þeirri skýrslu sem þeir kynntu í maí í fyrra, fyrir ári. Þar er framkvæmdaröðin tilgreind algjörlega og það er auðvitað gengið út frá því að fara að nýta þá virkjunarkosti sem eru tilbúnir til framkvæmda eins og í neðri hluta Þjórsár. Þessir virkjunarkostir eru núna settir í bið og þess vegna eru þessar tafir reiknaðar svona út. Þessi málflutningur stenst því ekki skoðun. Það að Landsvirkjun geti ekki selt er í algjöru ósamræmi við þær upplýsingar sem við fáum frá Íslandsstofu, Landsvirkjun og öðrum þeim sem fjalla um þessi mál gagnvart áhugasömum  Ég ítreka aftur spurningu mína til hæstv. ráðherra: Hyggst ráðherrann bregðast við ef þetta er rétt mál 

Virðulegi forseti. Við aðstoðarmaður minn höfum haft samband við fyrirtækið GAMMA og spurt út í forsendur þessara niðurstaðna. Auðvitað skipta forsendurnar mestu máli þegar menn draga ályktanir.  Ég fullyrði hér að þessi niðurstaða er byggð á veikum grunni. Það er mikil umframorka til í kerfinu nú þegar sem ekki hefur tekist að selja. Landsvirkjun hefur sem kunnugt er ekki tekist að selja orku frá norðaustursvæðinu þótt margir hafi lýst yfir áhuga og séu í viðræðum við félagið. GAMMA tekur ekki til hvenær þau reikna með að orkan úr neðri hluta Þjórsár seljist og  Virðulegi forseti. 

Virðulegi forseti. Hér er enn verið að bæta á dagskrá þingsins málum sem koma of seint fram. Þau bætast við þau mál sem komu í einni kippu síðasta dag sem hægt var að leggja fram mál í þinginu. Á þeim degi hygg ég reyndar að sett hafi verið met í að koma seint fram með mál, þ.e. hversu mörg mál komu fram, og enn bætist við þann stabba. Ég vil hins vegar fullvissa stjórnarþingmenn um að við munum að sjálfsögðu greiða fyrir þessum afbrigðum, þ.e. að þessi mál geti komist inn með þeim hætti sem þau þurfa að komast þannig að það liggi fyrir. Það er samt mikilvægt að taka það fram til að það komist til skila að enn kemur ríkisstjórnin fram með mál sem væntanlega munu bætast við þann langa lista sem ríkisstjórnin óskar eftir að verði kláruð á þeim örfáu dögum sem eftir eru. Ég hlýt því að velta því upp, frú forseti, 

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur haldið áfram þeim plagsið sínum að koma með mál, stór og smá, á síðasta degi inn í þingið. Hún sló reyndar öll met í vor, setti fram 54 mál á síðasta degi. Svo er eins og ríkisstjórninni hafi ekki fundist nóg að gert heldur ákveður hún núna að koma með enn fleiri mál til umfjöllunar í þinginu, vafalaust hin ágætustu mál, einhver þeirra, en þetta eru ólíðandi vinnubrögð. Þetta gerir það að verkum að það ástand hefur skapast í þinginu sem við öll þekkjum en vildum gjarnan forðast. Við vitum líka að ýmis önnur mál hafa verið boðuð sem eiga eftir að koma fram, t.d. er lúta að skuldamálum heimilanna. Það hefur mjög verið boðað af tilteknum þingmönnum stjórnarliða þannig að við erum örugglega ekki búin að sjá fyrir endann á þessu. Við sjálfstæðismenn munum greiða fyrir því að þessi mál komist á dagskrá en þetta eru auðvitað ekki boðleg vinnubrögð sem hér er þó boðið upp á.

Frú forseti. Ég hlýt að gagnrýna þá verkstjórn sem er í gangi hjá hæstv. ríkisstjórn. Hún kemur með mál allt of seint fram, meira að segja eftir að þeim fresti er lokið sem menn mega koma fram með mál. Þetta eru risavaxin mál. Þegar hv. þingmenn, aðallega í stjórnarandstöðunni, leyfa sér svo að ræða þessi mál er það kallað málþóf, málþóf vegna þess að málin koma allt of seint fram. Mér er skapi næst að greiða atkvæði gegn þessum málum. Hins vegar hef ég samúð með ríkisstjórninni þegar hún er komin í þessa stöðu og mun greiða atkvæði með þessu en þetta eru ólíðandi vinnubrögð og ég vil ekki heyra að menn tali um málþóf þegar við reynum að ræða málin, aðallega stjórnarandstæðingar. Hv. stjórnarliðar taka yfirleitt ekki þátt í þessum umræðum.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að hæstv. forseti óskar eftir lengdum þingfundi er sú staða sem uppi er í þinginu og okkur er öllum ljós. Ástæður þessa eru, eins og ég rakti áðan, að ríkisstjórnin hefur ákveðið að vinna með þeim óskipulega og ólíðandi hætti að koma með öll sín mál meira og minna inn í þingið á síðustu dögum. 54 mál voru lögð fram á síðasta degi, fáeinum dögum áður stóru sjávarútvegsmálin og þannig má áfram telja. Þetta eru ekki góð vinnubrögð. Við þessar aðstæður er mjög mikilvægt að reyna að ná saman um það hvernig menn standa að málum í þinginu. Ekkert slíkt samkomulag hefur litið dagsins ljós og í ljósi þess tel ég enga ástæðu til að fara að lengja þingfundinn, hafa ómarkvissan þingfund í kvöld, og við sjálfstæðismenn munum þess vegna greiða atkvæði gegn því.

Frú forseti. Við greiðum atkvæði um nýtt endurgreiðslukerfi lyfja að fyrirmynd Dana og Færeyinga, kerfi sem tryggir að hver einstaklingur greiðir þrepaskipt lyfjakostnað sinn upp að tilteknu hámarki en þá taki við full greiðsluþátttaka sjúkratrygginga. Þetta er kerfi sem hlífir þeim sem þurfa að nota mest af lyfjum og þeim sem þurfa að nota dýrustu lyfin. Þetta er kerfi sem tryggir jafnræði óháð því hvaða sjúkdómar hrjá menn. Þetta er kerfi sem tryggir að börn, öryrkjar, aldraðir, atvinnuleitendur og ungmenni að 21 árs aldri greiði aldrei meira en tvo þriðju af lyfjakostnaði okkar hinna. Þetta er kerfi þar sem öll börn á sama fjölskyldunúmeri teljast eitt barn. Þetta er kerfi þar sem sýklalyf eru niðurgreidd eins og önnur lyf. Þetta er kerfi þar sem engu skiptir hvort lyfin eru gefin heima, á sjúkrahúsi eða hjúkrunarheimili. Ég hvet þingmenn til að styðja þessa mikilvægu réttarbót.

Virðulegur forseti. Það er ýmislegt í þessu frumvarpi sem hefur verið betrumbætt. Þar inni eru hins vegar þættir sem hugnast í það minnsta ekki mér og ég hefði viljað skoða frekar. Ég mun því óska eftir því við hæstv. forseta að þetta mál gangi til nefndar á milli 2. og 3. umr. og hyggst sitja hjá við atkvæðagreiðslu að þessu sinni.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um breytingu á greiðsluþátttöku í lyfjakostnaði sem fyrst og fremst hlífir þeim sem hæstan hafa lyfjakostnaðinn og jafnar aðstæður þeirra sem fá hin dýrustu lyf sem á markaði eru hvar sem þeir fá þau. Ég held að hér sé um verulega réttarbót að ræða þannig að ég legg til að fólk samþykki þetta frumvarp með þeim breytingum sem lagðar eru til því að hér er um verulega réttarbót að ræða fyrir marga í samfélaginu þó að við séum að sjálfsögðu bara að stíga fyrsta skrefið í því að allur heilbrigðiskostnaður verði settur undir eitt þak og sá kostnaður lagður saman.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp um greiðsluþátttöku sjúklinga í sjúkratryggingum sem er jákvætt skref, en ég tek undir með hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, það þarf að vinna þetta betur. Fyrir utan lyf borgar fólk heilmikið í rannsóknir, heimsóknir til lækna, myndatökur, sjúkraflutninga o.s.frv. Fólk borgar úti um allt, líka þeir sem hafa fengið ókeypis lyf hingað til. Þetta kann að valda því að fólk sem hefur fengið ókeypis lyf og er að borga heilmikið fyrir utan það borgar núna hvort tveggja. Þar fyrir utan er lausnin með börnin ekki nógu góð vegna þess að hjón með þrjú börn geta lent í því að borga 175 þús. kr. á einum mánuði ef fjölskyldan lendir í illvígum sjúkdómi. Ég skora á hv. nefnd að skoða þetta mál betur. Þetta er jákvætt en 

Frú forseti. Haustið 2008 var í kjölfar hrunsins ákveðið að taka upp innlagnargjald á sjúkrahús á Íslandi. Það átti að taka 360 millj. kr. af sjúklingum með þeim hætti á árinu 2009. Þessi heimild var aldrei nýtt og samkvæmt upplýsingum frá velferðarráðuneyti er ekki á dagskrá núverandi ríkisstjórnar að nýta hana enda aðstæður allar aðrar. Þetta var líka mjög umdeild ákvörðun. Með þessari breytingartillögu er lagt til að þessi heimild sem var sett inn í lög um sjúkratryggingar 2008 verði felld niður. Það þýðir að lagabreytingu þarf ef innleiða á innlagnargjald eða spítalaskatt í íslensk lög að nýju. Þetta er tillaga meiri hlutans og ég vildi gera þingheimi grein fyrir því og hvet til þess að þessi heimild verði felld úr lögunum. Hún hefur aldrei verið nýtt.

Frú forseti. Í þessu frumvarpi og þessari breytingartillögu er mikil tilvísun í reglugerðir. Öll uppbygging laganna byggir á reglugerð sem ráðherra ákveður. Mér finnst mjög varasamt að Alþingi framselji vald með þessum hætti. Alþingi hefur löggjafarvaldið. Auk þess vildi ég geta þess aftur að börn eru höfð sem séreinstaklingar í fjölskyldunni. Það hefði átt að hafa börnin með öðru hvoru foreldranna. Þá hefði þetta orðið miklu réttlátara og jafnara. Sú hugmynd var í gangi einu sinni en menn hafa af einhverjum ástæðum fallið frá henni. Það er mjög einfalt að gera það. Það kann að vera að það þurfi að hækka mörkin eilítið en það er miklu réttlátara, sérstaklega fyrir barnafólk.

Frú forseti. Ég vil geta þess vegna atkvæðagreiðslunnar áðan að í 2. gr. er einmitt verið að færa úr reglugerð í lög öll veigamestu atriðin sem snerta réttindi sjúklinga gagnvart lyfjakostnaði. En nú greiðum við atkvæði um breytingar á lyfjagagnagrunni landlæknis. Hann hefur hingað til verið til þess ætlaður fyrst og fremst að fylgjast með lyfjaávísunum lækna. Nú er verið að útvíkka tilgang lyfjagagnagrunnsins þannig að læknar geti fengið upplýsingar um lyfjasögu sjúklinga sinna allt að þrjú ár aftur í tímann og enn fremur að sjúklingar geti fengið upplýsingar um það hverjir hafa farið inn í lyfjagagnagrunninn til að athuga upplýsingar um þá sjálfa. Auk þess eru settar styrkari stoðir undir aðgang annarra sem hingað til hafa haft aðgang að lyfjagagnagrunninum, þar á meðal til rannsókna. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Það sem ég ætlaði að benda á á ekki endilega við þessa breytingartillögu heldur almennt þann kostnað sem lendir á sjúklingum. Samningar við sérfræðilækna hafa ekki verið endurnýjaðir af Tryggingastofnun og samkvæmt fréttum eru þeir farnir að innheimta gjald fyrir álag og einhvers konar umsýslu, seðilgjald sem í rauninni gæti samsvarað einhvers konar innlagnargjaldi sem var fellt úr lögum rétt áðan. Ég vil beina því til hæstv. ríkisstjórnar og formanns velferðarnefndar að hún kanni þetta sérstaklega vegna þess að þetta eru gríðarlega mikilvæg atriði sem snerta velferðarnefnd og hún verður að taka á.

Frú forseti. Við greiðum atkvæði um nýtt fyrirkomulag á greiðslu svokallaðra S-merktra lyfja. Við höfum að undanförnu heyrt að það hafi verið ótrúlega mikil byrði fyrir lítil hjúkrunarheimili að taka við sjúklingum af sjúkrahúsum ef þeir hafa þurft að nota dýr S-merkt lyf. Með þessum ákvæðum sem við erum að samþykkja er tryggð sama greiðsluþátttaka ríkisins og það er heimilt að endurgreiða þessi lyf að fullu með tilteknum hætti. Það er sama endurgreiðsla hvar sem þessi lyf eru gefin, hvort heldur er á spítala, í heimahúsi eða hjúkrunarheimili. Það þýðir að það á ekki lengur að vera neinn þröskuldur fyrir fólk að komast inn á hjúkrunarheimili ef það er á dýrum lyfjum eins og við höfum heyrt dæmi um hingað til. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Það þarf kannski að gefa smátíma meðan verið er að rýma salinn, það er ekki það merkilegt mál sem á að ræða hér. Óhætt er að segja að í árslok 2010 þegar ríkissjóður þurfti að leggja 33 milljarða inn í Íbúðalánasjóð hafi þær upplýsingar sem lágu fyrir þegar sú ákvörðun var tekin ekki verið nægjanlega góðar og það er ekki til eftirbreytni. Þetta gerðist á síðustu dögum ársins og það væri forvitnilegt að fá upplýsingar um það hvernig þeim fjármunum hefur verið ráðstafað, þ.e. hvernig þeir voru nýttir. Þess vegna er mjög mikilvægt að þingið sé tímanlega upplýst ef það er þörf fyrir aukið eiginfjárframlag eða ríkisframlag í Íbúðalánasjóð hugsanlega á árinu 2012. Í svari frá Íbúðalánasjóði til hv. fjárlaganefndar hefur komið fram að þörf sé á því að auka framlag ríkissjóðs til Íbúðalánasjóð og í raun og veru hafi þær viðræður verið teknar upp í árslok 2011. Það kemur fram í þessu svari að ítrekað hafi verið gengið á velferðarráðuneytið um að svara því hvenær til standi að verða við þessari beiðni en ekki koma fram upplýsingar um hvaða fjárhæðir um er að ræða. Því spyr ég hæstv. velferðarráðherra hvort hann hafi upplýsingar um það og megi þá svara því í þessu tilfelli um hvaða upphæðir er að ræða á árinu 2012. Það vekur líka athygli mína að þetta kemur ekki fram í veikleikamatinu sem við vorum að funda um í gær í framkvæmd fjárlaga 2012. Það hefur komið fram í umræðunni að nú hafa margir tekið lán hjá fjármálastofnunum, bönkunum, sem eru þá með óverðtryggðum vöxtum og hafa á sama tíma greitt upp lán hjá Íbúðalánasjóði. Er hæstv. ráðherra kunnugt um að þetta hafi einhver áhrif á sjóðinn, og þá hver? Það gengur, eins og allir vita, mjög illa að fá eðlilega ávöxtun á fjármagn. Síðan langar mig líka að spyrja hæstv. ráðherra um það sem snýr að svokölluðum leigumarkaði. Íbúðalánasjóður hefur yfirtekið mjög mörg leigufélög vítt og breitt um landið og situr uppi með þau. Hugsanlega er eitthvað í samkeppnislögum sem hamlar Íbúðalánasjóði að fara með þessar íbúðir út á leigumarkað þó að sannarlega sé þörf fyrir þær í allmörgum sveitarfélögum eða landshlutum. Hefur hæstv. ráðherra upplýsingar um það hversu mörg leigufélög Íbúðalánasjóður hefur yfirtekið á undanförnum árum og þá hugsanlega hvað það eru miklar fjárhæðir? Síðan er aðalspurningin: Hvernig er hægt að höggva á hnútinn? Mínar upplýsingar segja, eins og ég sagði áðan, að Íbúðalánasjóður óttist hugsanlega að skekkja leigumarkaðinn vegna meintra samkeppnissjónarmiða sem í sumum tilfellum, a.m.k. þar sem ég þekki til, er mjög sérkennilegt vegna þess að á því svæði sem ég þekki vel til er sveitarfélagið eini samkeppnisaðilinn við Íbúðalánasjóð á leigumarkaði. Í mörgum tilfellum, til að mynda þar, óskar sveitarfélagið eftir því að taka leiguíbúðir frá Íbúðalánasjóði þannig að það er mjög hæpið að hægt sé að halda því fram að það muni skekkja samkeppnisstöðuna. Getur Íbúðalánasjóður hugsanlega fengið leiðbeiningar frá Samkeppniseftirlitinu um hversu stórt hlutfall eigna hans hann megi leigja í landshlutum eða jafnvel einstaka sveitarfélögum þannig að þessu yrði rutt úr vegi? Það er víða gríðarlega mikil þörf, úti á landsbyggðinni sérstaklega sem ég þekki til, fyrir þetta húsnæði og því spyr ég hæstv. ráðherra: Hyggst hæstv. ráðherra beita sér í að finna lausn á því að Íbúðalánasjóður geti leigt stærri hluta eigna sinna þar sem ljóst er að mikil þörf er á leiguhúsnæði víða á landinu? Auðvitað er niðurstaðan sú, eins og allir vita, að allir tapa á þessu. Ríkissjóður tapar vegna þess að ef Íbúðalánasjóður má ekki leigja eignirnar vegna samkeppnissjónarmiða og þær standa auðar þar sem er klárlega þörf fyrir þær stendur það í vegi fyrir því að hægt sé að ráða fólk til atvinnu á viðkomandi svæðum í núverandi atvinnustigi. Það er mjög mikilvægt og þess vegna óska ég eftir því að hæstv. ráðherra svari þessum spurningum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir að vekja máls á stöðu Íbúðalánasjóðs og leigumarkaðnum. Ég tel afar mikilvægt að fá tækifæri til að fara yfir stöðuna og fá líka að heyra frá öðrum um stöðu og hlutverk Íbúðalánasjóðs. Það er eðlilegt að menn velti fyrir sér hvort ríkissjóður þurfi að leggja Íbúðalánasjóði til fjármagn á þessu ári í ljósi stöðu ríkisfjármála og umræðunnar um eiginfjárhlutfall. Gert er ráð fyrir að Íbúðalánasjóður hafi það sem langtímamarkmið og það yrði bundið í reglugerð sem sett hefur verið um sjóðinn að halda eiginfjárhlutfalli yfir 5%. Ég ítreka að þarna er um langtímamarkmið að ræða, við erum að fara í gegnum mikinn ólgusjó í íslensku fjármálalífi og þá er kannski eðlilegt að eiginfjárhlutfallið sé um tíma lægra. Það er mat Íbúðalánasjóðs að þeir fjármunir sem þegar hafa verið lagðir til hliðar vegna væntra afskrifta komi einungis til með að duga fyrir útlánatöpum sem gert er ráð fyrir. Þannig munu þeir fjármunir ekki nýtast til að hækka eiginfjárhlutfallið og svarar það í sjálfu sér spurningunni. Þegar farið var út í að setja 33 milljarða inn í sjóðinn átti það að hluta til að vera til þess að fjármagna 110%-leiðina, í öðru lagi til að mæta afskriftum í sjóðnum og í þriðja lagi til að styrkja eiginfjárhlutfallið. Það hefur komið í ljós að afskriftir í sjóðnum eru meiri og sérstaklega út af lögaðilum sem hafa verið í sjóðnum með stóru leigufélögin og byggingarverktökunum. Um síðustu áramót var eiginfjárhlutfall sjóðsins rúmlega 2%, ég held að það hafi verið 2,3%. Áætlanir liggja ekki fyrir um það enn þá hvenær unnt verði að ná eiginfjárhlutfallinu upp í 5% en rúmlega 10 milljarða þarf að óbreyttu til þess að því markmiði verði náð. Hins vegar er ljóst að stefnt er að því að ná markmiðinu og verður að leita leiða í þeim efnum. Sem einn liður í því kann að vera að fá framlög úr ríkissjóði en eins og ég segi hefur engin ákvörðun verið tekin í því efni. Við mat á því hvort skynsamlegt sé að ríkissjóður leggi sjóðnum til aukið fé þarf að líta til ýmissa atriða og í því sambandi ber að nefna að það er mat Íbúðalánasjóðs að óvissa um hvort eiginfjárhlutfallið náist upp í 5% geti leitt til þess að lánshæfismat sjóðsins lækki og slíkt geti þá aftur haft áhrif á lánakjör sjóðsins. Það er mikilvægt að fjalla um þennan þátt og afgreiða hann sem stjórnin mun líka gera. Varðandi uppgreiðslu lána stendur Íbúðalánasjóður frammi fyrir því að það sem af er ársins 2012 hefur það gerst í fyrsta sinn í mörg ár að uppgreiðslur lána eru meiri en útlán sjóðsins. Á fyrstu fjórum mánuðum ársins nam mismunurinn 1,3 milljörðum. Þarna gætu menn hugsað með sér að fasteignamarkaðurinn væri farinn að glæðast enda þótt þetta séu ekki góðar fréttir í sjálfu sér fyrir sjóðinn. Við fyrstu sýn virðist þó ástæðan vera sú að lántakendur séu að endurfjármagna lán sín og greiða þar með lán sín hjá Íbúðalánasjóði upp eins og hefur svo sem gerst áður og þá kannski taka óbreytt óverðtryggð lán sem í boði eru. Eitthvað er um að fólk sé að greiða upp lánin með sparnaði sínum og eflaust einhver dæmi þess að fólk selji fasteignir sínar án þess að taka aftur lán hjá sjóðnum fyrir nýrri eign. Þá þarf að líta til þess að útlán sjóðsins hafa að auki dregist saman þannig að núna er verið að greiða upp meira en lánað er út. Það er fylgst mjög náið með þróuninni og í hvað stefnir, hvaða áhrif ný framboð íbúðalána hjá almennu bönkunum hafa á Íbúðalánasjóð. Það liggur fyrir að Íbúðalánasjóður hefur eignast, af því að við vorum að ræða um leigufélögin, á annað þúsund fasteignir frá október 2008. Eignasafn sjóðsins hefur stækkað mikið á stuttum tíma og hefur mikill tími farið í að meta ástand þess. Eignirnar eru dreifðar um landið og eru af öllum stærðum og gerðum. Þar á meðal eru fasteignir um 12–14 leigufélaga á landsbyggðinni. Fasteignir þeirra eru metnar á um 5 milljarða kr. Samtals hefur Íbúðalánasjóður leyst til sín fasteignir fyrir um það bil 15 milljarða kr. að undanskildum fasteignum um 20 verktakafyrirtækja á landsbyggðinni en verðmæti þeirra eigna liggur ekki fyrir. Síðan eru til viðbótar verktakar sem eru í vandræðum. Mönnum hefur orðið tíðrætt um að nauðsynlegt sé að byggja upp traustan leigumarkað og tryggja möguleika fólks á að leigja húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Ég get vonandi komið betur inn á það í seinna svari mínu. Nú þegar eru 800 íbúðir í leigu og það hefur legið fyrir að það er óskað eftir því að Íbúðalánasjóði verði heimilt að stofna leigufélag utan um þessar eignir og við getum farið betur í seinni hlutanum yfir þá stefnu sem Íbúðalánasjóður hefur, svo sem að vera ekki með yfir 30% af markaðshlutdeild á ákveðnum svæðum varðandi framboð á leiguíbúðum. Það þarf að taka upp það sem hv. þingmaður benti á, viðræður við Samkeppniseftirlitið til að tryggja að hægt sé að fara út fyrir 

Virðulegi forseti. Ég þakka frummælanda, hv. þm. Ásbirni Óttarssyni, kærlega fyrir að taka upp þetta mikilvæga mál á Alþingi. Íbúðalánasjóður hefur gegnt veigamiklu hlutverki á húsnæðismarkaði og við framsóknarmenn höfum staðið vörð um sjóðinn og lagt mikla áherslu á þetta hlutverk hans. Við teljum mikilvægt að við tryggjum það að sjóðurinn geti áfram gegnt hlutverki sínu á Íslandi hvað varðar húsnæðismálin. Það sem við leggjum hins vegar áherslu á nú er að við þurfum að tryggja raunverulegt val um búsetuform þannig að allir landsmenn geti búið við öryggi í húsnæðismálum. Lykillinn að því er að auka fjölbreytni búsetuforma. Frumvarp er nú í þinginu þar sem komið er til móts við ábendingar frá ESA um hlutverk Íbúðalánasjóðs og þá áherslu sem lögð er á að sjóðurinn einbeiti sér fyrst og fremst að sínu félagslega hlutverki. Undir það get ég tekið. Hins vegar skiptir líka máli að virða það lykilhlutverk sem sjóðurinn hefur við það að byggja upp þessa fjölbreytni á húsnæðismarkaðnum. Við beittum sjóðnum með ágætisárangri hvað varðar séreignarstefnuna og ég held að að sama skapi sé hægt að beita sjóðnum af miklum krafti í því að byggja upp fjölbreyttan húsnæðismarkað. Þess vegna vil ég nefna nokkur frumvörp sem eru í þinginu og ég er 1. flutningsmaður að sem við þurfum að afgreiða til að bæta úr hvað þetta varðar og styðja við sjóðinn. Það er meðal annars að aflétta stimpilgjöldum, innleiða skattaívilnanir vegna húsnæðissparnaðar og búa til hagstæðara skattumhverfi fyrir 

Frú forseti. Við ræðum hér málefni Íbúðalánasjóðs sem er fyllilega tímabært. Mjög ítarleg opinber rannsókn á starfsemi sjóðsins hefur staðið yfir fyrir undanfarið tíu ára tímabil og er það vel. Íbúðalánasjóður hefur tapað gríðarlegum fjármunum og kostað ríkissjóð tugi milljarða króna á undanförnum árum. Að hluta til, en eingöngu að hluta til, er það vegna hrunsins en aðallega er það vegna rangra ákvarðana stjórnar og stjórnenda sjóðsins við breytingar á fjármögnun hans og upptöku HFF-bréfakerfisins árið 2004. Nýjustu fréttir eru þær að það er búið að skipa enn einu sinni tvo pólitíska varðhunda í stjórn Íbúðalánasjóðs, nú tvo fyrrverandi þingmenn Samfylkingarinnar. Leikurinn heldur áfram. Þrátt fyrir að það kosti tugi milljarða er ekki tekist á við það að virkilega þurfi að skipa fagfólk í stjórn og sem stjórnendur Íbúðalánasjóðs. Íbúðalánasjóður er einhver stærsta fjármálastofnun landsins og skiptir efnahagslífið og allar fjölskyldur í landinu alveg gríðarlega miklu máli. Það er óþolandi að stjórnmálaflokkar á Íslandi skuli fara með þessa stofnun eins og hvert annað flokksapparat. Það þarf að ráða fagfólk í stjórn Íbúðalánasjóðs, það þarf að ráða fagfólk sem stjórnendur Íbúðalánasjóðs en ekki fyrrverandi ráðherra sem framkvæmdastjóra eða forstjóra. Það þarf að ráða fólk úr bankageiranum og á kjörum bankamanna frekar en ríkisstarfsmenn úr flokksskrám stjórnarflokkanna eins og verið hefur alveg frá stofnun sjóðsins 1. janúar 1999. Vonandi mun rannsóknin sem nú er í gangi á Íbúðalánasjóði leiða í ljós þá misbresti sem verið hafa í rekstri sjóðsins undanfarin ár og vonandi mun hæstv. velferðarráðherra nota það tækifæri til að endurhugsa það hvernig ráðið er í þessar gríðarlega mikilvægu stöður hjá Íbúðalánasjóði.

Virðulegi forseti. Íbúðalánasjóður lánar til almennings á kjörum sem tryggja að lífeyrissjóðunum sé tryggð viðunandi raunávöxtun. Ávöxtunarkrafan tekur lítið tillit til markaðsaðstæðna og almenns forsendubrests í samfélaginu. Þeir sem ekki ráða við forsendubrestinn missa íbúðina og sjóðurinn situr upp með verðlitlar eignir og það kallar á aukið framlag ríkissjóðs. Þegar bankar bjóða hagstæðari kjör í formi lægri vaxta flýr fólk Íbúðalánasjóð. Fólkið sem flýr sjóðinn er það sem hefur efni á að greiða uppgreiðslu- og stimpilgjöldin, þ.e. tekjuhátt fólk. Uppgreiðsla lána hjá sjóðnum ógnar enn á ný rekstrargrundvelli sjóðsins. Ástæðan er sú að sjóðurinn getur ekki greitt upp íbúðabréfin sem lífeyrissjóðirnir eiga. Margir lántakendur hafa fáa aðra búsetuvalkosti en að fjármagna húsnæðiskaup á kjörum sem þeir eiga erfitt með að standa undir. Þeir lenda því í greiðslu- og skuldavanda um leið og breytingar verða í efnahagslífinu eða á einkahögum þeirra. Ríkissjóður þarf þá að auka framlag sitt til sjóðsins til að koma í veg fyrir að útlánatapið lendi á lífeyrissjóðunum. Frú forseti. Það á ekki að nota ríkissjóð til að niðurgreiða starfsemi lífeyrissjóðanna. Ef lífeyrissjóðirnir geta ekki starfað á markaðsforsendum verður að minnka umsvif þeirra og auka vægi gegnumstreymiskerfisins. Lausnin á vanda Íbúðalánasjóðs er ekki ESB-aðild frekar en á öðrum vanda. Fólk mun flýja háa vexti Íbúðalánasjóðs þegar við göngum inn í ESB og sjóðurinn verður gjaldþrota nema fólk verði neytt til þess að vera áfram í Íbúðalánasjóði með banni á uppgreiðslu. 

Virðulegi forseti. Miðað við þau svör sem hæstv. ráðherra gaf mér er 1751 íbúð í eigu Íbúðalánasjóðs. Hér erum við með banka í eigu ríkisins, það er ekkert um það að ræða að neinir kröfuhafar taki þennan kostnað, þetta fer allt saman beint á ríkissjóð. Eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson benti á voru settir 33 milljarðar í sjóðinn og miðað við þessa umræðu hér lítur út fyrir að það þurfi meira og að það verði gert. Í ofanálag erum við með þennan ríkisbanka, sem á að gera fólki auðveldara að eignast húsnæði, í þeirri stöðu að fólk er núna fast inni með verðtryggðu lánin sín. Það er augljóst af þessum hreyfingum, þ.e. þessum miklu uppgreiðslum, að fólk er hrætt við verðbólguskot. Fólk er hrætt við það að ef við einhvern tímann losnum við þessi gjaldeyrishöft, sem við gerum vonandi, verði hér verðbólguskot og það muni koma beint inn í lánin hjá því. Það er svolítið sérstakt að vera í þeirri stöðu að þeir sem eru í bankanum sem á að halda utan um og hjálpa fólki við að eignast íbúðir séu þeir sem hafi fengið minnstar leiðréttingar og séu hræddastir um stöðu sína. Það er líka óþægilegt og ekki ásættanlegt að við getum ekki komið þessum íbúðum annaðhvort í verð eða leigu. Ég er þeirrar skoðunar, því meira sem ég skoða málið, að það sé óeðlileg verðmyndun á fasteignamarkaði í dag. Það ætti að vera mikil verðlækkun á fasteignum. Gjaldeyrishöftin og aðrir þættir gera það að verkum að við sjáum hér allt að því bólu í fasteignaverði sem er fullkomlega óeðlileg. Við verðum að taka á þessu máli og þar er 

Virðulegi forseti. Það er mjög brýnt að fá hér umræðu um stöðu Íbúðalánasjóðs vegna þess að það er að verða breytt staða og verður fram undan á húsnæðismarkaði. Það þarf að horfa til eiginfjárstöðu og hlutfalls sjóðsins. Það þarf að horfa til framtíðar afskrifta varðandi þá stöðu sem er í skuldamálum þeirra sem eru með sín lán í Íbúðalánasjóði. Það þarf að horfa á þann þátt sem lýtur að uppgreiðsluvandanum sem sjóðurinn stendur frammi fyrir og við þurfum að horfa til þessarar breyttu framtíðarstöðu. Auðvitað mun aðild að Evrópusambandinu, ef af verður, þýða breytta framtíðarstöðu eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir nefndi áðan. Auðvitað þýðir það tækifæri og ávinning fyrir þá tekjulægstu, en við verðum að horfa til þess að það verður að laga Íbúðalánasjóð að þeim aðstæðum sem við erum að horfa til í þeim efnum, rétt eins og aðrar stofnanir. Mér finnst mikilvægt að ræða líka leigumarkaðinn sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi í spurningum sínum. Þar er orðin mjög sérstök staða. Ég nefndi það í þingræðu fyrir nokkrum dögum. Þar er að verða sú breyting að stærri og stærri hluti þjóðarinnar er að fara inn á leigumarkað sem er bara sjálfsagður og ágætur hlutur. Það verður hins vegar að vera staða til að mæta þeirri þörf og þeim kostnaði og réttlæti sem þarf að vera til staðar gagnvart annars vegar leigjendum og hins vegar kaupendum. Staðan með íbúðir Íbúðalánasjóðs út af leigumarkaði er erfið en það er líka vegna þess að þessar íbúðir eru ekki endilega allar heppilegar sem leiguíbúðir. Það þarf að fara með þær inn á sölumarkað þegar losnar um í þeim efnum og það verður fyrr en seinna. Það sem skiptir mestu núna er að taka á og jafna stöðu og hlut þeirra sem eru á húsnæðismarkaði, hvort heldur þeir eru eigendur eða leigjendur. Það gerum við með upptöku nýs húsnæðisbótakerfis sem verið er að vinna. Þar er breið samstaða allra aðila sem eru að vinna að því máli og þær tillögur verða kynntar á næstu dögum. Þær munu hér móta ákveðna nýja, skýra og 

Virðulegi forseti. Það er ágætt að fá tækifæri til að tjá sig tvisvar um þetta stóra mál. Sá þáttur sem ég held að við öll höfum sérstaklega áhyggjur af er fjárhagsstaða sjóðsins. Nokkrir þingmenn hafa komið inn á það hversu einkennileg staðan er, að það ógni tilveru sjóðsins að fólk borgi upp lánin sín og dragi þar með úr skuldabyrði einstakra heimila. Það virðist jafnvel líka að einhverju leyti ógna tilveru sjóðsins að við leggjum áherslu á að fjölga búsetukostum. Þá greiðir fólk væntanlega upp lánin sín á séreigninni, fer út á leigumarkaðinn og tekur þá ekki önnur lán í staðinn. Þetta er það sem gerðist fyrir hrun, þegar fjármálafyrirtækin fóru af mikilli hörku inn á húsnæðismarkaðinn varð mjög mikið um uppgreiðslur hjá sjóðnum. Stór hluti af því tapi sem varð hjá sjóðnum í framhaldinu tengdist því hvað hann neyddist til að gera til þess að festa upp á nýtt það fé sem streymdi inn í sjóðinn. Þetta er ein ástæðan fyrir því að ég hef mikið verið að velta fyrir mér danskri húsnæðislöggjöf þar sem gullna reglan er svokölluð jafnvægisregla, að það sé alltaf jafnvægi á milli annars vegar íbúðabréfsins sem er gefið út til að fjármagna lánið og hins vegar lánsins til íbúðareigandans sjálfs. Það verður alltaf að vera fullkomin speglun þarna á milli. Þeir sem lána taka bara smáþóknun á milli. Þetta þarf ekki bara að gilda fyrir Íbúðalánasjóð heldur alla þá sem veita lán til húsnæðiskaupa. Þetta skekkti virkilega stöðuna hjá öðrum fjármálafyrirtækjum, öðrum bönkum, 

Forseti. Eins og aðrir þakka ég málshefjanda fyrir að hafa frumkvæði að þessari mikilvægu umræðu. Mig langar í byrjun máls míns að taka sérstaklega fyrir einn punkt sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson kom inn á, meint samkeppnissjónarmið. Það er mikið umhugsunarefni þegar meint samkeppnissjónarmið ganga þvert gegn samfélagssjónarmiðum, sjónarmiðum og hagsmunum samfélagsins. Það er einmitt það sem birtist hér að vissu leyti þegar það blasir við að það er í þágu samfélagsins að nýta allar leiðir til að efla og styrkja og mæta þeirri þörf sem fyrir er til að efla leigumarkaðinn. Það blasir við að þar liggja hagsmunir samfélagsins og borgaranna og þá ber okkur skylda til að taka hagsmuni samfélagsins fram fyrir meint samkeppnissjónarmið sem eru reyndar á ýmsan hátt hæpin eins og kom fram í máli hv. þingmanns. Ég ætla ekki að fara út í ESA og kröfur þeirra og önnur sjónarmið sem á margan hátt hafa reynt að vega að grundvelli Íbúðalánasjóðs að mínu mati. Mig langar hins vegar að koma inn á annað sem hér hefur ekki verið mikið rætt, skuldamál heimilanna. Eins og við vitum öll var illu heilli ekki fallist á almenna niðurfærsluleið á sínum tíma heldur farið í sértæk úrræði. Það er alvarlegt þegar þessi sértæku úrræði eru framkvæmd með mismunandi hætti. Þar hefur til dæmis Íbúðalánasjóður hagað sér að mínu mati með gagnrýniverðum hætti þar sem hann hefur ekki fylgt reglum sem eru hagstæðar fyrir lántakendur, heldur þvert á móti. Það er þörf á mun lengri umræðu um fjárhag Íbúðalánasjóðs. Það eru skatthirslur samfélags okkar 

Forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Það er aðallega tvennt sem mig langar til að koma inn á. Það er mjög þarft að ræða um leigumarkaðinn. Það sem ég hef pínulitlar áhyggjur af og langaði að spyrja ráðherra er: Standast ákvæði nýrra laga um Íbúðalánasjóð ákvæði EES-samningsins þegar kemur að áformum um að búa til leigufélag á vegum sjóðsins? Það eru til félög, eins og Búseti, sem eru ekki á þessum markaði til að hagnast og þau hafa boðið upp á úrræði eins og kaupleigu. Er ekki skynsamlegra að félög eins og Búseti yfirtaki þessa starfsemi í staðinn fyrir að búa til sérstakt leigufélag til bráðabirgða hjá Íbúðalánasjóði sem er jafnvel möguleiki á að standist ekki EES? Nóg eru nú vandræðin varðandi EES-samninginn og Íbúðalánasjóð. Síðan langaði mig líka aðeins að ræða um áhyggjur mínar af óverðtryggðu lánunum og þeirri staðreynd að Íbúðalánasjóður býður ekki upp á slíkt. Ég hef heyrt röksemdina. Það sem ég hef mestar áhyggjur af er að það er ekkert þak á þessu. Ég fagna því samt að það sé kominn þessi valkostur fyrir þá sem vilja taka lán á íbúðamarkaði. Á að búa til markað á Íslandi þar sem fólk rokkar fram og til baka á milli lánastofnana án þess til dæmis að búið sé að taka á uppgreiðsluskilmálunum? Mér finnst við einhvern veginn ekki enn vera komin með skýra stefnu um húsnæðismálin og á sama tíma er endalaust verið í bútasaumi. Ég skora á að við förum að setja kraft í að finna heildstæðar lausnir til framtíðar þannig að hægt sé að hafa hér fjölbreytt búsetuform og ég fagna þeim tillögum sem hv. þm. Lúðvík Geirsson ætlar að leggja fram. Það er mjög mikilvægt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu og þeim hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í henni. Jafnframt þakka ég hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hann komst yfir að veita í sinni fyrri ræðu. Ég tel einsýnt að hv. fjárlaganefnd muni kalla forsvarsmenn Íbúðalánasjóðs á sinn fund til að fara yfir stöðuna nákvæmlega, hvernig hún er gagnvart þeirri fjárþörf sem hugsanlega er á árinu 2012. Mig langar örstutt að halda áfram þar sem ég náði ekki að klára og hæstv. ráðherra heldur ekki sín svör vegna tímaskorts. Hvernig getum við brugðist við þeirri stöðu sem klárlega er núna gagnvart leiguhúsnæði? Við vitum að Íbúðalánasjóður er settur undir samkeppnissjónarmið. Eins og kom fram í svari hæstv. ráðherra á hann að vera með 30% af eignum sínum á markaðnum. Þá verðum við líka að ræða það og hvernig við getum brugðist við því að leigumarkaðurinn er mjög mismunandi eftir sveitarfélögum. Þetta ákvæði getur átt við sum sveitarfélög en alls ekki önnur. Eins og ég nefndi til að mynda þar sem ég þekki til, í nokkrum sveitarfélögum úti á landsbyggðinni, er staðan einmitt sú að eiginlega einu virku aðilarnir á leigumarkaði eru Íbúðalánasjóður og sveitarfélögin sjálf. Það er dapurlegt að sú staða skuli vera uppi í dag að Íbúðalánasjóður eigi íbúðir sem standa auðar sem hinn samkeppnisaðilinn í skilgreiningu samkeppnislaganna vill leigja af sjóðnum. Auðvitað tapa allir á þessu, hvort heldur eru skattgreiðendur sem þurfa að greiða framlög í sjóðinn eða samfélagið og að fólk getur ekki flutt til þess að fá atvinnu. Húsin standa auð og það er óþolandi ástand. Því hvet ég hæstv. ráðherra til að beita sér fyrir því að boða saman Íbúðalánasjóð, Samkeppniseftirlitið, sveitarfélögin og reyna að útfæra reglur, hvort heldur er á landshlutavísu eða bara meðal einstakra sveitarfélaga, þannig að forsvarsmenn Íbúðalánasjóðs séu alveg öruggir um að þeir séu ekki að fara á svig við Samkeppniseftirlitið. Þeir verða að fá leiðbeiningar um hvernig megi bregðast við vandamálunum 

Hæstv. forseti. Kærar þakkir fyrir þessa umræðu og gagnlegar ábendingar. Það er augljóst að að minnsta kosti þrír flokkar hér eru vinir Íbúðalánasjóðs og vilja honum allt hið besta. Það var þó forvitnilegt að heyra fluttar tillögur um að hann yrði gerður að meiri bankastarfsemi, hækka ætti laun og annað slíkt sem ég hélt að væri ekki forgangsverkefni. En það komu ágætar ábendingar um að það hafi verið ákveðin vandkvæði við framkvæmdir hjá Íbúðalánasjóði varðandi endurgreiðslu á lánum eins og HFF-bréfunum. Það eru hlutir sem menn þurfa að taka á og er verið að vinna að lausnum á. Hér var rætt um 110%-leiðina og það er ástæða til að taka fram að hún fór nákvæmlega eins og þingið setti lögin um hana. Það varð töluverð umræða um hversu langt ætti að ganga og þingið breytti frumvörpunum þar og tók afstöðu. Íbúðalánasjóður hefur verið bundinn af þeim lögum og ekki hefur verið flutt um það breytingartillaga að breyta þeim. Það er líka ástæða til að taka undir það sem hér hefur komið fram, að Íbúðalánasjóður er sérstakur sjóður að því leyti að það er ríkisábyrgð á honum. Allar þær breytingar sem þar eru og þau töp sem þar verða eru fjármögnuð af ríkissjóði og það takmarkar auðvitað möguleikann á því hvað hægt er að gera. Varðandi óverðtryggðu lánin hjá Íbúðalánasjóði liggur fyrir að komin er lagaheimild frá þinginu til að taka upp óverðtryggð lán og er unnið að því á vegum Íbúðalánasjóðs. Það er líka ástæða til að leiðrétta það sem hér kom fram hjá hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, það er búið að leggja fram skýrslu og heildstæða stefnu í húsnæðismálum og verið að vinna þar að einstökum þáttum. Húsnæðisbæturnar eru einn hluti af því. Ég get tekið undir með hv. þingmanni og málshefjanda, sem ég þakka fyrir að taka þetta mál upp, að það þarf að leysa úr þessum samkeppnisþáttum. Það þarf að taka upp samráð við Samkeppniseftirlitið. Þessi 30% regla getur ekki endilega átt við alls staðar, þ.e. að Íbúðalánasjóður fari ekki yfir það mark. Það verður líka að taka fram að Íbúðalánasjóður hefur farið í mikla greiningarvinnu um leigumarkaðinn og safnað upplýsingum sem hægt er að byggja á. Íbúðalánasjóður hefur ákveðið líka að setja 70 nýjar fasteignir inn á markaðinn núna í maímánuði, en auðvitað verða menn að gæta sín að „dömpa“ ekki markaðinn 

Virðulegi forseti. Við hefjum nú aftur umræðuna um Stjórnarráðið og skipan þess. Í fyrstu ræðu minni um þetta mál ræddi ég þá vinnu sem farið var í í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og þau álitamál sem upp komu í fyrri umræðu um þær breytingar sem hér er verið að leggja til og hversu eðlisólíkar tillögurnar eru hvað varðar hversu mikið þær hafa verið ræddar í þinginu í aðdraganda þessarar tillögu. Það þarf ekkert að eyða mörgum orðum í það að þegar litið er til skipan atvinnuvegaráðuneytis hefur það verið rætt verulega mikið á Alþingi á undanförnum missirum. Fjöldamargar umsagnir liggja fyrir um það efni. Það eru skiptar skoðanir um það hvort stofna skuli slíkt ráðuneyti, en í sjálfu sér má segja að sú umræða liggi bara fyrir að því leyti. Öðru máli gegnir í mínum huga þegar kemur að breytingum hvað varðar efnahagsmál. Þar finnst mér töluvert mörgum spurningum vera ósvarað. Mig langar aðeins af því tilefni að velta því upp, því að það hefur komið fram í umræðunni, hversu mikið Alþingi eigi að taka afstöðu til þess hvernig skipan Stjórnarráðsins er, hvort eðlilegt sé að þeir sem ráði ríkjum í Stjórnarráðinu á hverjum tíma skipi þeim verkefnum sem þar eru undir. Þá finnst mér eiginlega tvennt skipta máli. Í fyrsta lagi, ef það er skoðun ríkisstjórnar og þeirra sem hæst ráða í Stjórnarráðinu að nauðsynlegt sé að gera breytingar á Stjórnarráðinu, er að sjálfsögðu eðlilegt að það sé gert í upphafi kjörtímabils þannig að þær breytingar sem þar eru lagðar til komist til framkvæmda og reynsla komi á þær í tíð þeirrar ríkisstjórnar. Það skýtur því skökku við að svo umfangsmiklar breytingar séu í farvatninu undir lok kjörtímabils, sérstaklega af því við vitum að þær munu ekki koma að fullu til framkvæmda fyrr en undir eða á síðustu metrum kjörtímabilsins. Í öðru lagi, hvort það sé hluti af verkefnum Alþingis að hafa skoðanir á því hvernig þessum grundvallarþáttum sé háttað í Stjórnarráðinu, hvort það skipti máli fyrir formfestu í stjórnsýslunni að Alþingi taki umræðu um það og ræði það í þessum sölum hvernig þeim málum sé háttað. Hér er verið að tala um skipan efnahagsmála. Hér verið að tala um að leggja niður efnahagsráðuneytið, sem er reyndar nýstofnað og í mínum huga ekki komin fullnægjandi reynsla á það hvort heppilegt hafi verið að stofna það ráðuneyti. Ég vil nú segja það hér svo að því sé til haga haldið að ég gerði sjálf verulegar athugasemdir við að það ráðuneyti yrði stofnað og taldi reyndar að heppilegra væri fyrir skipan efnahagsmála að forsætisráðherrann hefði beint með það að gera. Niðurstaðan varð hins vegar sú á grundvelli samstarfssamnings ríkisstjórnarinnar að fara í stofnun þessa ráðuneytis. Það er svo stutt um liðið frá því þetta var gert að það vekur auðvitað furðu að niðurstaða sömu ríkisstjórnar, án þess að það hafi verið rætt eða breyting hafi orðið í samstarfsyfirlýsingu hennar, hafi orðið sú að leggja eigi það ráðuneyti niður og fara með þessi mikilvægu efnahagsmál aftur á milli ráðuneyta. Þetta dregur að sjálfsögðu úr formfestu í stjórnsýslunni. Mér finnst það vera gagnrýnivert. Ég lít á það sem eitt af hlutverkum Alþingis að hafa slíkt eftirlit með framkvæmdarvaldinu að þegar menn taka slíkar ákvarðanir þá séu a.m.k. færð fyrir því veigamikil rök og þau lögð á borðið og þau rædd. Þannig háttar nú til að skammt er síðan sú skýrsla sem stuttlega hefur verið komið inn á í þessari umræðu, um framtíðarskipan fjármálamarkaða, var kynnt hér á landi og gefin út á vettvangi efnahags- og viðskiptaráðuneytisins. Einn höfundur þeirrar skýrslu er Kaarlo Jännäri sem áður veitti ríkisstjórninni ráðgjöf þegar kom að skipan þessara mála. Nú liggur fyrir að á grundvelli þessarar skýrslu hefur verið stofnaður annar starfshópur og Kaarlo Jännäri situr einmitt í þeim starfshópi. Það er augljóst af þeim fréttum sem borist hafa af vinnu þess hóps að þar er meðal annars verið að velta vöngum yfir skipan fjármálaeftirlits, hvernig haga skuli fjármálaeftirliti, hvernig best sé að koma því fyrir í stjórnsýslunni og hvernig hægt sé að auka skilvirkni í eftirliti með fjármálamörkuðum. Hefði ekki verið heppilegt, virðulegi forseti, að bíða eftir niðurstöðum þess starfshóps áður en þessi tillaga var lögð fram? Hefði ekki verið heppilegt fyrir t.d. hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að kynna sér hvaða hugmyndir eru á ferðinni í þeim starfshóp? Það hefði kannski verið þess virði að halda eins og einn fund þótt ekki væri meira og hitta þá sérfræðinga sem við höfum kallað til ráðgjafar við okkur og spyrja þá að því hvað þeim finnst og hvað þeir telji að við getum lært af þeim breytingum sem þegar hafa verið gerðar og hvort ástæða sé til að fara með Fjármálaeftirlitið undir atvinnuvegaráðuneyti? Í því sambandi held ég að rétt sé að hafa í huga, því að það hefur verið nefnt sem ein röksemd með því að Fjármálaeftirlitið skuli fara undir atvinnuvegaráðuneyti, að lögð hefur verið áhersla á það að fjármálamarkaður sé í raun og veru grundvallaratvinnugrein í landinu. Öll umræða um stofnun atvinnuvegaráðuneytis hefur hins vegar verið á allt öðrum grunni. Þar hefur fyrst og fremst verið lagt til og röksemdir hafa verið í þá átt að nauðsynlegt sé að búa til ráðuneyti sem sé með grundvallarauðlindir þjóðarinnar undir. Það liggur reyndar ekki fyrir og engin svör hafa fengist um það hvað eigi að verða um þá rannsóknarstofnun sem þar er hvað mikilvægust, Hafrannsóknastofnun, en látum það liggja milli hluta í þessari tilteknu röksemdafærslu. En hvernig stendur á því að Fjármálaeftirlitið er skyndilega komið þarna undir? Hvernig stendur á því að menn sjá rök fyrir því að Fjármálaeftirlitið eigi að vera þarna? Það kann að vera að hægt sé að tína til einhver rök fyrir því. Þau hafa ekki verið lögð á borðið. Það hefur ekki verið rætt í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, þvert á móti kom fram hjá fulltrúa Seðlabanka að þeir væru á móti þessari breytingu. Ég tek hins vegar eftir því að í meirihlutaáliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar er ekkert um það talað, það er hreinlega ekki nefnt, að þessi grundvallarstofnun landsins, Seðlabanki Íslands, telji ekki hyggilegt að færa Fjármálaeftirlitið undir atvinnuvegaráðuneyti. Mér finnst þetta skipta gríðarlega miklu máli. Svo þegar kemur að formfestu í stjórnsýslunni, virðulegi forseti, þá finnst mér undarlegt svo ekki sé meira sagt að nú standi til að færa Seðlabanka Íslands undir þriðja ráðuneytið á þessu kjörtímabili. Fyrst var hann undir forsætisráðuneytinu, svo fór hann undir efnahagsráðuneytið og nú á hann að fara undir fjármálaráðuneytið. Í niðurstöðu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, þegar nefnt er að það kunni að vera óheppilegt að Seðlabankinn sé undir ráðuneyti sem fer með eignarhluta í fjármálafyrirtækjum, segir að það sé kannski ástæða til að hvetja menn til að fara varlega. Engin raunveruleg skoðun er sett fram af hálfu nefndarinnar á því hvort þetta sé skynsamlegt eða ekki. Meiri hluti nefndarinnar gerir enga tilraun til að rökstyðja það hvers vegna er heppilegt fyrir stjórnsýsluna að haga þessu svona. Ég undra mig mjög á þessu öllu saman. Ég hefði haldið að langskynsamlegast væri og reyndar það eina eðlilega að rýna núna þær breytingar sem þegar hafa verið gerðar, velta vöngum yfir hvort þær hafi skilað þeim árangri sem stefnt var að, hvort ástæða sé til að efla efnahags- og viðskiptaráðuneytið eða hvort gera þurfi aðrar breytingar. Svo hitt, að setja þær röksemdir á borðið hvernig best sé að haga eftirliti með fjármálamarkaði. Enn og aftur, af því það fást engin svör við því í þessari umræðu, held ég að það skipti mjög miklu máli að menn velti því fyrir sér hvaða samspil er á milli Seðlabanka og Fjármálaeftirlits hvað þetta varðar. Engin svör fást við því. Engin svör fást við nokkrum sköpuðum hlut í þessu máli. Upp úr stendur að það virðist vera skoðun meiri hlutans að það komi Alþingi ekki við hvernig grundvallarskipulagi er háttað í Stjórnarráðinu. Ég held að þar gefi Alþingi frá sér mikilvægt eftirlitshlutverk með framkvæmdarvaldinu. Að sjálfsögðu kemur það Alþingi við hvar grundvallarstofnanir á sviði rannsókna í sjávarútvegsmálum eru vistaðar og einnig hvernig farið er með sjálfan Seðlabanka Íslands.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Ég vil sérstaklega taka undir áhyggjur hans af því að ekki eigi að blanda Alþingi inn í þetta mál eða leyfa Alþingi að koma að því. Það liggur ljóst fyrir að frá því að ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur fór fyrst að hringla í Stjórnarráðinu, í upphafi þessa kjörtímabils, hefur Alþingi á öllum stigum gripið inn í málið og breytt því. Allar breytingarnar hafa endurspeglað vilja þingmanna og þingheims til að hafa áhrif á það hvernig Stjórnarráðið er skipað, hver er skipan ráðuneyta o.s.frv. Það að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og stofna atvinnuvegaráðuneytið og auðlindaráðuneytið var tekið út úr tillögum sem komu frá hæstv. forsætisráðherra. Þá kom hæstv. forsætisráðherra með frumvarp þess efnis að ekki þyrfti að ráðfæra sig við þingið um þessi mál, forsætisráðherra gæti bara hringlað í þessu eftir atvikum og allir ráðherrar heyrðu óbeint undir hennar vald. Alþingi ákvað að gera þá breytingu að þingsályktunartillaga yrði að koma fram og ekki væri hægt að breyta skipan Stjórnarráðsins nema þingsályktunartillaga yrði lögð fyrir þingið. Nú horfum við upp á þessa þingsályktunartillögu sem töluvert mikil andstaða er við - í það minnsta tveir þingmenn stjórnarliðsins og fyrrverandi hæstv. ráðherrar hafa lýst andstöðu við hana - og langar mig því að spyrja hv. þingmann, af því að ég veit að hún á sæti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, hvort það hafi ekki vakið furðu hjá hv. þingmanni að þetta mál, í ljósi andstöðunnar og í ljósi þeirrar miklu umræðu sem varð við fyrri umr., skuli ekki hafa fengið eðlilega, þinglega meðferð, þ.e. að málið skuli ekki hafa farið út til umsagnar í tvær vikur eins og gengur og gerist þar sem hagsmunaaðilum og fleirum gefst tækifæri til að segja skoðun sína. Telur hv. þingmaður að þetta sé í samræmi við það sem fjallað var um þegar þessi krafa var 

Virðulegi forseti. Það er ekki einasta að það veki mikla furðu hjá mér að málið skyldi ekki hafa fengið eðlilega þingmeðferð í nefndinni, heldur ekki síður vegna þess að farið var fram á það af hálfu minni hlutans að málið yrði sent til annarra nefnda til umsagnar og meðferðar en því var hafnað. Það var óskað eftir fjöldamörgum umsögnum. Ekki þótti þörf á því að koma með neinar skriflegar umsagnir heldur var þetta afgreitt á einum til tveimur fundum í nefndinni. Ég vil taka fram að ekkert samkomulag var um það hér í haust - þegar við fengum það inn í þinginu að þingsályktunartillagan skyldi lögð fram - að sú tillaga ætti að hljóta aðra meðferð en aðrar tillögur. Hreint ekki. Tilgangurinn var sá að málið fengi eðlilega þinglega meðferð eins og þingsályktunartillögur eiga að fá. Í því felst að mál séu send út til umsagnar, menn gefi sér tíma til að fara yfir þær umsagnir og vegi og meti síðan framhaldið. Ekki síður hefði maður haldið að ástæða væri til þess vegna þess að fjölmargar athugasemdir eru um það hvernig haldið er á þessu máli af hálfu þeirra sem eru í samskiptum við ráðuneytið. Það er ekki bara vegna atvinnuvegaráðuneytisins, það er líka út af efnahagsmálunum. Þau eru nú fyrst að koma inn í þetta mál. Þetta heyrðist ekki fyrr en eftir áramótin, heyrðist reyndar ekki fyrr en hæstv. forsætisráðherra gerði breytingar á ríkisstjórn sinni. Þá allt í einu dúkkaði upp nauðsyn þess að fara að snúa öllum efnahagsmálum þjóðarinnar við. Það var nú ekki fyrr en þá sem það kom fram. Það er síðan athyglisvert að nú er það orðin skoðun hæstv. forsætisráðherra að það sé Alþingis í atkvæðagreiðslu að kalla fram hvaða meiri hluti er fyrir ríkisstjórninni í hvert skipti.

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra kom mjög seint fram með þetta mál eins og fjöldamörg önnur sem komið hafa frá ríkisstjórninni, þeim var hent inn í þingið á síðustu dögum fyrir páskaleyfi, þannig að í raun var þeim ekki gefinn nægilegur tími í þinginu til að þau gætu fengið eðlilega þinglega meðferð. Hæstv. forsætisráðherra sagði svo í síðustu viku að það væri alvanalegt hjá Alþingi að afgreiða mál á færibandi. Hæstv. forsætisráðherra finnst væntanlega alvanalegt að mál komi inn í þingið, fái ekki eðlilega þinglega meðferð, fái ekki þá meðferð sem þarf í þingnefndum þar sem félagasamtökum, fyrirtækjum, einstaklingum og öðrum gefst tækifæri til að gera athugasemdir við þingmál. Oft og tíðum taka þingmál breytingum eftir slíka vinnslu. Í ljósi ummæla forsætisráðherra hvað þetta snertir, að það sé fyllilega eðlilegt að mál séu afgreidd með þessum hætti gegnum þingið, að það sé fyllilega eðlilegt að þingnefndir fái þau ekki í eðlilegan tíma til meðhöndlunar, að það sé fyllilega eðlilegt að engar umsagnir séu heimilaðar um málin - getur ekki verið, ég er með þessar vangaveltur af því að hæstv. forsætisráðherra var að æsa sig yfir þessu í morgun, að þetta sé eitt af þeim málum sem sé lagt fram í gríðarlegum ágreiningi innan stjórnarliðsins, menn séu ekki búnir að koma sér saman um málið áður en það kemur inn í þingið og þess vegna sé þetta mál að koma of seint? Er mikill bragur á því að við skulum ítrekað vera að sjá stór og mikilvæg mál koma inn í þingið á síðustu metrunum og fái þar af leiðandi ekki eðlilega þinglega meðferð? Er þetta það sem mætti kalla hluta af nýja Íslandi? Gæti hv. þingmaður aðeins komið inn á þetta og velt upp þessum sjónarmiðum? Ég vildi gjarnan heyra álit hv. þingmanns á þessu.

Virðulegi forseti. Í huga hæstv. forsætisráðherra er eðlilegt að öll mál séu í ágreiningi. Í huga hæstv. forsætisráðherra virðist það líka vera eðlilegt að tilteknir fyrrverandi ráðherrar og þingmenn í stjórnarliði ríkisstjórnarflokkanna styðji ekki mál. Það er hin eðlilega framganga máls í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur að stjórnarflokkarnir standi ekki að þeim málum sem hæstv. forsætisráðherra leggur fram. Það er hið nýja vinnufyrirkomulag sem hæstv. forsætisráðherra hefur kynnt til sögunnar - öll mál skuli vera í ágreiningi, alveg sama hvaða mál það eru. Jafnvel þegar hægt er að ná samkomulagi þurfa mál að vera í ágreiningi. Þetta hefur verið mikið áhyggjuefni allt frá því þessi ríkisstjórn tók við völdum. Því miður er ekkert lát á því. Það á ekki bara við um þetta mál um Stjórnarráðið, það á líka við um önnur veigamikil mál. Þessu virðist síðan fylgja í huga hæstv. forsætisráðherra að ekki megi ræða þau ágreiningsmál sem hún leggur á borð fyrir Alþingi. Það á bara að leggja málin fram í ágreiningi innan ríkisstjórnar, innan þingflokka. Síðan, eins og ég segi, er það orðið nýtt hlutverk Alþingis að kanna það í atkvæðagreiðslu hverjir það eru sem styðja ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra. Það er bara eitthvað sem við athugum í atkvæðagreiðslu. Það veit enginn fyrir fram hverjir það eru sem standa að baki málum. Við vitum í þessu tilviki að tveir fyrrverandi ráðherrar styðja ekki málið og það eru menn sem hafa töluvert mikla þekkingu á viðkomandi málaflokkum. Það skiptir náttúrlega ekki nokkru einasta máli. Það skiptir engu máli, af því þá er það bara verkefni Alþingis í atkvæðagreiðslu að kanna hvort ekki fáist aðrir til að lyfta undir ríkisstjórnina í þessum málum.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að taka undir það með hv. þingmanni að eðlilegt væri að skipulag Stjórnarráðsins væri með þeim hætti sem viðkomandi ríkisstjórn vildi hafa það. En þá væri það auðvitað forsendan að það yrði gert í upphafi kjörtímabils. Þá væri komin reynsla á það og hægt að meta það þegar kjörtímabilinu lýkur og ný ríkisstjórn tekur við. Því er ekki að heilsa núna, heldur á að breyta þessu og eiga breytingarnar að taka gildi 1. september á þessu ári, en þá eru örfáir mánuðir eftir af kjörtímabili núverandi ríkisstjórnar. Ég hef töluverðan áhuga á ríkisfjármálum og forgangsröðun í þeim eins og margir aðrir hv. þingmenn: Í þessu tilfelli er lagt upp með að kostnaðurinn við þessar breytingar gæti verið í kringum 250 millj. kr. Það er ekki unnið í samstarfi eða sátt við aðra stjórnmálaflokka hér á Alþingi þannig að ætla mætti að fljótlega í upphafi nýs kjörtímabils yrði þessu breytt. Þá væri búið að setja 250 millj. kr. akkúrat í þetta verkefni til að koma því fram. Tekin var ákvörðun um það um síðustu áramót að segja upp 28 konum á E-deild á sjúkrahúsinu á Akranesi, leggja deildina niður. Þessar konur hafa starfað þarna áratugum saman margar hverjar og sumar hafa meira að segja helgað sig þessari deild allan sinn starfsaldur. Möguleikar þessara kvenna til að fá vinnu við sitt hæfi á þessu svæði eru nánast engir. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hún geti ekki tekið undir það að þetta sýni verkin, það sem er framkvæmt, en sé ekki í takt við orðaflauminn um kynjaða fjárlagagerð og kynjaða hagstjórn - að koma þannig fram gagnvart þessu starfsfólki og ekki síst gagnvart vistmönnum og aðstandendum þeirra sem búa á þessu svæði, allt það óöryggi sem fylgir því að fara í vegferð sem þessa. Auðvitað eru forsvarsmenn að fara eftir fjárlögum. Hefði ekki verið nær að setja þá peninga sem áætlaðar breytingar kosta í að reka deildina í tvö ár 

Hæstv. forseti. Ég er að sjálfsögðu sammála hv. þingmanni um það að forgangsröðunin hér er kolröng. Hún endurspeglast í dagskrá Alþingis í dag, 33. mál á dagskrá Alþingis í dag er mál sem við gætum litið á sem mál til aðstoðar heimilunum. Það er mál nr. 33 á þessari dagskrá. Það má kannski segja að það sæti furðu að slíkt mál sé bara yfirleitt á dagskrá, en það er sem sagt á dagskrá nr. 33. Nái þessi tillaga fram að ganga um breytingar á Stjórnarráði mun kostnaðurinn, og þá lítum við bara til breytinga á húsnæði, slaga upp í 500 milljónir á þessu kjörtímabili - 500 milljónir bara þegar litið er til húsnæðisins. Þá á eftir að fara yfir það hvert vinnuframlag starfsmanna hefur verið við þessar breytingar. Við getum velt því fyrir okkur hvort kröftum starfsmanna velferðarráðuneytis og innanríkisráðuneytis, en bæði ráðuneytin fara með málaflokka sem skipta miklu fyrir fjölskyldurnar í landinu, og tíma hefði ekki verið betur varið í að finna lausnir á þeim þætti málsins frekar en að fara að þvælast milli skrifstofa úti um allan bæ.

Virðulegur forseti. Þetta er áhugaverð pæling sem hv. þingmaður kemur með í svari sínu, kannski líka í ljósi þess að í veikleikamati á fjárlögum 2012 liggur fyrir að hallinn á aðalskrifstofu velferðarráðuneytisins sem á að greiða upp þennan einskiptishalla - hagræðingin innan ráðuneytanna þegar lagt hefur verið út fyrir húsnæðiskostnaði, var í því tilviki um 250 millj. kr. Gert var ráð fyrir að það mundi kosta 160 milljónir, það endar í 243 milljónum. Nú liggur fyrir áætlun sem segir 125–225 millj. kr. og auðvitað er ekki hægt að bjóða þinginu upp á að ræða það, sérstaklega í ljósi fjárhagsstöðu ríkissjóðs. Í mati á veikleikum í fjárlögum 2012 segir velferðarráðuneytið: Við munum ekki geta orðið við þessum niðurskurði. Það hefði þurft að rétta hann af árið 2011. Ráðuneytið mun ekki ráða við þennan niðurskurð árið 2012 þannig að rökin fyrir sameiningu eru fallin. Ekki síst í ljósi þess að aðalskrifstofurnar fengu minni niðurskurð á þessum árum en aðrar aðalskrifstofur ráðuneyta. Það lýsir kannski vinnubrögðunum þegar menn halda í þessa vegferð og áætlanir, sem ættu auðvitað að vera vel unnar, að þær standast engan veginn þegar niðurstaðan liggur fyrir. Það er grafalvarlegt að fara í þessar breytingar þegar fyrir liggur að hafa þarf miklar áhyggjur af því að niðurstaðan verði önnur en í upphafi var lagt af stað með. Ég verð að nota síðustu sekúndurnar til að segja að þetta endurspeglar það sem oft og tíðum á sér stað á þinginu, og sérstaklega hjá stjórnarliðum. Menn tala um að verið sé að vinna að ákveðnum verkefnum en svo er unnið þvert á það sem sagt er. Það kristallast í þessu dæmi, að breyta Stjórnarráðinu á síðustu vikum þingsins, og í raun kjörtímabilsins, 

Virðulegi forseti. Það er sláandi að setja hlutina jafnskýrt fram og hv. þingmaður gerir. Það er ekki einasta það að enginn rökstuðningur sé fyrir þeim tillögum sem bornar eru á borð hvað varðar efnahagsmálin, það er ekki einungis það að þær tillögur muni væntanlega ekki, nái þessi tillaga fram að ganga, komast til framkvæmda fyrr en einhvern tímann á næsta ári rétt áður en kjörtímabili hæstv. ríkisstjórnar lýkur, heldur liggur það fyrir að þær áætlanir sem gerðar hafa verið um kostnað við breytingu á ráðuneytum hafa ekki staðist. Þær stóðust ekki þegar innanríkisráðuneytið og velferðarráðuneytið voru sett á laggirnar. Og nú ber svo við, þegar hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd leitaði eftir því í vinnu nefndarinnar að fá upplýsingar um kostnað, af því að þær upplýsingar lágu ekki fyrir þegar málið var lagt fram - strangt til tekið þarf ekki að leita álits fjármálaráðuneytisins af því þetta er þingsályktunartillaga, en það vita allir að þetta er tillaga sem kallar á fjárútlát. Það hefði því verið skynsamlegt að vera með þessar tölur fyrir fram, en þá er svarið á svo breiðu bili að ómögulegt er að gera sér grein fyrir hver kostnaðurinn verður, 125–225 milljónir, þetta er nú ansi rúmt svo að ekki sé meira sagt. Það sem stendur upp úr, þrátt fyrir þá mjög svo rúmu áætlun, er það að við getum alveg eins gert ráð fyrir því, miðað við þá lausung sem er í ríkisfjármálum hvert sem litið er, að upphæðin fari fram úr efri mörkum þeirrar tölu.

Frú forseti. Þegar við ræðum þessa tillögu til þingsályktunar og skoðum nefndarálit meiri hlutans dregst upp sú mynd að hér séu á ferðinni hugmyndir sem hafi verið töluvert ræddar á fyrri stigum á þessu kjörtímabili. Vissulega hafa verið gerðar breytingar á Stjórnarráðinu áður á kjörtímabilinu. Sumt af því sem nú er verið að leggja til varðar hugmyndir sem áður hafa komið fram en hafa farið í nýjan farveg, þeim var frestað og málin skoðuð nánar, en engu að síður telur minni hluti nefndarinnar, og ég tek undir með honum, að einhverra hluta vegna hafi ekki tekist í þeirri vinnu sem átt hefur sér stað í millitíðinni að skýra nákvæmlega tilganginn með þessum breytingum. Mér finnst nokkuð mikilvægt að við veltum því fyrir okkur þegar gerðar eru jafnmiklar breytingar á Stjórnarráðinu og hér er lagt til og sérstaklega ef við skoðum það í heildarsamhengi hlutanna, þ.e. í samhengi við það sem áður hefur gerst, að hér lagt upp með það að við förum niður í átta ráðuneyti. Við þekkjum það að við höfum oft verið með tólf ráðuneyti þannig að heilt yfir er verið að leggja hér til af þessari ríkisstjórn að við tökum einn þriðja ráðuneytanna og fellum saman við önnur og með því fækkar ráðherrum úr tólf í átta. Það hefur ekki komið skýrt fram í þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað hvort hugmyndin sé sú að það komi aðstoðarráðherrar eða aukaráðherrar inn í einstök ráðuneyti. Það er búið að opna fyrir þann möguleika í lögunum, en það hefur ekki komið fram hjá forsætisráðherra eða í vinnu nefndarinnar hvort eitthvað slíkt standi fyrir dyrum. Í öllu falli er ljóst að við erum með miklu stærri einingar í stjórnkerfinu en við höfum lengst af haft með því að ráðuneytin eru orðin átta en voru áður tólf. Það þýðir líka að það þjappast vald til ráðherranna sem fara þá fyrir viðkomandi ráðuneytum. Það þjappast vald undir þá. Líkt og bent er á í nefndarálitum sem fylgja málinu inn í þessa umræðu hafa sumir lýst áhyggjum af því að það kunni að vera erfiðara að ná eyrum ráðherrans, hann kunni að vera önnum kafinn í að sinna einum málaflokki þegar athygli hans er krafist vegna hins málaflokksins. Við þekkjum dæmi þess í þinginu að sá sem fer með sjávarútvegs-, landbúnaðar- og eftir atvikum einhver önnur atvinnumál eins og lagt er upp með hér, iðnaðarmálin, getur verið upptekinn í útlöndum þegar nærveru hans er krafist vegna annarra mála hér heima. Þess eru nýleg dæmi á þinginu. Ég sakna þess að þessi þáttur sé ekki ræddur sérstaklega, þá ekki síst í samhengi við umræðuna um að gera skýrari skil á milli þings og framkvæmdarvalds, þ.e. ríkisstjórnarinnar. Í þeirri vinnu sem stendur yfir við endurskoðun stjórnarskrárinnar eru nefnilega uppi hugmyndir um að þegar þingmenn verða ráðherrar láti þeir af störfum sem þingmenn og flytjist alfarið inn í ráðuneytin. Mér finnst að það ætti að vera hluti af þeirri umræðu sem á sér stað hér, hvort það er hugmyndafræðin á bak við það sem menn eru hér að kynna til sögunnar með þessari miklu fækkun ráðuneyta. Ég vil að það komi líka skýrt fram að ég er hlynntur hagræðingaraðgerðum í stjórnkerfinu hjá okkur. Ég tel að við eigum að halda áfram því sem unnið hefur verið að undanfarin ár, að sameina stofnanir sem eru með starfsemi sem getur farið saman undir einni yfirstjórn. Við höfum nokkur dæmi um það. Matís er tiltölulega nýlegt dæmi um stofnun sem komið var á fót með slíkum hætti. Núverandi ríkisstjórn hefur líka átt sinn þátt í að sameina stofnanir. Hún hefur reyndar líka komið á fót nýjum stofnunum, nýjum embættum. Mér verður hugsað til umboðsmanns skuldara þar sem rekstrarkostnaðurinn á ári er kominn upp í 1 milljarð, stofnun sem áður var ekki til. Það fer 1 milljarður í að sinna þeim verkefnum sem þar eru - á ári. Ég er hlynntur hagræðingaraðgerðum í stjórnkerfinu. Að því leyti til get ég tekið undir það markmið þessarar þingsályktunartillögu að ná fram aukinni hagræðingu, en mér finnst að þegar menn tefla fram slíkum hugmyndum þurfi jafnframt að fylgja heildarhugmynd, að hún þurfi að koma upp á borðið. Í þessu tilviki finnst mér allt of mörg stór göt í málflutningi þeirra sem tala fyrir málinu. Mér finnst til dæmis óásættanlegt að ekki sé gerð grein fyrir því hvar einstakar, stórar stofnanir eiga að vistast í þessu breytta stjórnkerfi. Mér finnst það stórmál. Það er mjög óljóst í hinu stækkaða umhverfisráðuneyti sem fer jafnframt með auðlindamál hvaða stofnanir eiga þar að heyra undir, hver skiptingin verður á milli atvinnuvegaráðuneytisins og þess ráðuneytis hvað einstakar stofnanir áhrærir. Það er stórmál í sjálfu sér. Það getur haft mjög miklar pólitískar afleiðingar undir hvaða ráðuneyti slíkar stofnanir heyra. Þetta eru atriði sem ég sakna að hafi ekki komið skýrar fram hér og eins hitt sem ég hef aðeins komið inn á, tengingin við hugmyndir um að gera skýrari aðskilnað á milli þings og framkvæmdarvalds. Mér finnst reyndar að sú umræða sé mjög skammt á veg komin. Ég bíð þess að við tökum alvöruumræðu á Alþingi um stjórnarskrána, hugmyndir á borð við þá hvort skynsamlegt sé að gera skýrari aðskilnað á milli þessara höfuðþátta stjórnskipunar okkar. Engu að síður leitar á mann sú hugsun eftir að ráðherra er kominn í jafnstór ráðuneyti og verið er að skapa hér hvort það sé skynsamlegt að hann sé áfram með stöðu þingmanns og hvort hann geti í raun og veru sinnt öllum þeim verkefnum sem á hann eru lögð með því. Það væri töluvert mikil breyting. Ég tel að ef að henni verði unnið þurfi það í sjálfu sér ekki að setja þingræðisregluna á nokkurn hátt í uppnám, þetta væri miklu meira praktískt atriði. Ef af þessu yrði sé ég fyrir mér að stjórnarmeirihlutinn mundi styrkjast við þetta, ráðherrann fengi aukið svigrúm til að sinna sínum verkefnum, væri laus undan skyldum, t.d. að greiða atkvæði í einhverjum óskyldum málum á þinginu, málum sem hann hefði ekki lagt fram, reyndar einnig í eigin málum. Á móti kæmi á þingið hópur nýrra þingmanna sem allur væri starfandi fyrir stjórnarmeirihlutann ásamt með ráðherrunum. Það má alveg halda því fram að verði einhvern tímann af því að þessi breyting verði gerð verði hún á kostnað stjórnarandstöðunnar á þingi. Ég hef ekki fyrir mitt leyti komist að neinni niðurstöðu um það hvort þetta væri skynsamlegt. Ég hef frekar haft efasemdir um það, m.a. af þeirri ástæðu að það væri svo mjög verið að styrkja stjórnarmeirihlutann. Mér hefði þótt eðlilegt að þetta væri að minnsta kosti rætt hér í tengslum við þá hugmynd að fækka mjög, um einn þriðja, ráðuneytunum í Stjórnarráðinu, skapa svona miklu stærri einingar og leggja þannig um leið miklu meiri skyldur á herðar einstökum ráðherrum til þess að þurfa að setja sig inn í ólíka málaflokka. Ég nefndi það hér fyrir nokkrum dögum í minni fyrri ræðu í þessari umræðu að við hljótum öll að sjá hversu miklu máli það hefur skipt fyrir einstakar atvinnugreinar að hafa sterka ráðherra sem málsvara fyrir viðkomandi greinar eins og öflugur landbúnaðarráðherra getur skipt landbúnaðinn í málinu gríðarlega miklu máli. Hið sama gildir fyrir öflugan sjávarútvegsráðherra og öflugan iðnaðarráðherra. En mun einn öflugur atvinnuvegaráðherra geta gegnt jafnmikilvægu og kraftmiklu hlutverki fyrir þessa þrjá þætti alla saman í einu? Það er nefnilega svolítið stór spurning.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem var um margt málefnalegri en margar af þeim fjölda ræðna sem hafa verið haldnar í tilefni af þessari þingsályktunartillögu. Þetta er ekki fyrsta sinn sem hér er verið að breyta stjórnarráðslögunum og fækka ráðuneytum. Það var líka gert 2007, í tíð Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, þar sem sameinað voru sjávarútvegsráðuneytið og landbúnaðarráðuneytið. Þar var félagsmálaráðuneytinu breytt og tryggingahluta í heilbrigðiskerfinu bætt við. Þá var breytt heiti ráðuneytisins í félags- og tryggingamálaráðuneyti. Hagstofunni var líka breytt úr ráðuneyti í sjálfstæða stofnun. Reyndar var á þeim tíma iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti skipt upp þótt ekki þyrfti lagabreytingu þar um. Það tók samtals þrjár klukkustundir að ræða það mál frá upphafi til enda. Nú höfum við talað hér í yfir 30 tíma og sér ekki fyrir endann á mælendaskránni. Hvað er það sem réttlætir það að tala um þetta mál í 30–40 tíma, eða hver endirinn verður, ef það sem var á þinginu 2007 þegar þinginu dugðu þrjár klukkustundir til að ræða verulega stórar og miklar breytingar á ráðuneytum? Líka er alveg ljóst, þannig að þingmaðurinn viti það, að þá þurfti að fara í stofnanabreytingar eins og hugsanlegt er núna. Við vitum það ekki. Þá var bara boðað að það yrði gert á hausti komanda og að sjálfsögðu í samráði við þingið og lagt fram lagafrumvarp um það sem að sjálfsögðu verður gert í þessu tilviki ef þetta kallar á einhverjar stofnanabreytingar. Hvernig sér þingmaðurinn fyrir sér að það sé svona mikill munur á þessum breytingum að það kalli á allt þetta málþóf í marga tugi klukkustunda á móti því sem var á árinu 2007 þegar þinginu dugðu þrjár klukkustundir fyrir mjög stórar breytingar á Stjórnarráðinu?

Frú forseti. Ég tel í fyrsta lagi að við hefðum getað komist hjá langri umræðu um þetta mál hér ef við hefðum borið gæfu til að vinna málið til enda í nefnd. Ég hygg að ekki hefðu komið fram jafnmargar efnislegar spurningar um málið hvað snertir einstakar stofnanir og hvað standi fyrir dyrum í Stjórnarráðinu ef menn hefðu gefið sér tíma til að vinna málið lengur en í tvo daga eða þrjá í nefndinni eins og gert var. Því var til dæmis fálega tekið að senda málið út til umsagnar og gefa því nokkra daga í nefndinni. Það held ég að sé eitt grundvallaratriðið. Síðan eru breytingarnar sem vísað er til hér um margt mjög ólíkar því sem verið er að gera með tillögunni sem við erum að ræða, þ.e. þegar menn sameina í eitt ráðuneyti sjávarútvegsmál og landbúnaðarmál erum við engu að síður með sjávarútvegsráðuneyti og landbúnaðarráðuneyti. Í þessu máli er verið að leggja þau ráðuneyti niður og stofna nýtt ráðuneyti sem ekki var áður hægt að gera án þess að koma inn í þingið með lagabreytingu. Hér er sem sagt verið að stofna frá grunni ný ráðuneyti þar sem gömlu ráðuneytin verða lögð niður og nýtt ráðuneyti tekur við. Það er ekki alveg sanngjarnt að leggja þetta tvennt að jöfnu þó að það sé hárrétt hjá hæstv. forsætisráðherra að í gegnum tíðina hafi menn oft valið að fella saman málaflokka undir einn ráðherra. Þá hafa ráðuneytaheitin haldið sér og það hefur verið mjög auðvelt að hverfa til baka frá þeirri breytingu sýndist mönnum svo í framhaldinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svörin. Ég minni líka á að það tók ekki nema 12 daga í þinginu, fyrir utan þessar þrjár klukkustundir í þingsal, að afgreiða það mál. Engar greiningar lágu þar til grundvallar sem þó liggja hér til grundvallar að því er varðar atvinnuvegaráðuneytið og efnahagsráðuneytið. Stofnun atvinnuvegaráðuneytisins er ekki ný af nálinni, hún hefur verið á stefnuskrá margra flokka og hefur verið lengi hér til umræðu, raunverulega allt þetta kjörtímabil. Mér finnst svörin sem hér er lagt upp með ekki mjög trúverðug. Þegar við vorum með stjórnarráðsmálið á síðasta þingi átti að breyta fyrirkomulaginu og setja það á sama stað og er alls staðar annars staðar á Norðurlöndunum nema Finnlandi, að það væri raunverulega á valdsviði ríkisstjórnar hverrar um sig hvernig hún vildi haga skipan Stjórnarráðsins. Samkomulag náðist ekki um það. Við reyndum að ná samkomulagi sem ég veit að þingmaðurinn man eftir, að þegar og ef gerðar yrðu breytingar færu þær í eina umræðu hér í þinginu, tekið strax á dagskrá og afgreitt. Hér stendur að taka eigi málið strax á dagskrá í þessum lögum og afgreiða það. Merking þess „að afgreiða það“ lít ég svo á að sé að það eigi að afgreiða það út úr þinginu. Mér finnst stjórnarandstaðan hálft í hvoru vera að brjóta það óformlega samkomulag sem var gert á síðasta þingi um Stjórnarráðið þegar þetta mál er tekið í gíslingu með þessum hætti.  Síðan er ekki rétt farið með hér, eins og stundum er rætt, að það er verið að tala um mikinn kostnað af þessu. 400–500 milljónir var rætt í ræðustól áðan en það er ekkert talað um sparnaðinn af þessu.  
            

Frú forseti. Ég held að við þurfum ekki að deila um það að lögin gera ráð fyrir því að tillagan fái þinglega meðferð eins og hún er að gera núna. Það er hins vegar ekki annað hægt en að taka undir með hæstv. forsætisráðherra um að umræðan hefur staðið þó nokkuð lengi. Ég segi fullum fetum að það sé vegna þess hvernig málið er lagt hérna fyrir þingið, óskýrt um marga þætti, og eins líka að nefndin skyldi ekki bera gæfu til þess að hlusta eftir sjónarmiðum nefndarmanna um að fá umsagnir og frekari vinnu við málið. Mér finnst til dæmis einkennilegt að ríkisstjórnin skuli setja þetta mál í þann forgang sem hún gerir hérna á þessu þingi. Það er auðvitað val stjórnarinnar að hafa málið á dagskrá stanslaust á meðan önnur mál bíða. Það er greinilega krafa meiri hlutans að þetta mál umfram önnur þurfi að vera á dagskrá. Mér finnst það dálítið einkennilegt í því ljósi að svo margt virðist enn óútfært í þessari hugmynd, þ.e. það er dálítið einkennilegt að upplifa jafnmikla áherslu á þetta mál og raun ber vitni þegar menn hafa ekki gert það almennilega upp við sig hvað síðan tekur við. Þá vil ég sérstaklega nefna þetta með undirstofnanir ráðuneytanna, hvar þeim verður komið fyrir og verkaskiptinguna milli einstakra ráðuneyta. Ég ætla jafnframt að taka undir með þeim sem nefna efnahagsráðuneytið sérstaklega til sögunnar og þá hringekju sem það ráðuneyti hefur lent í í þessari stjórnartíð. Umræðan hefur sannarlega staðið lengi. Mér finnst að málatilbúnaðurinn og efni málsins hafi svo sem dálítið kallað á það, en þessari umræðu hlýtur nú að fara að ljúka og við vonandi að komast í önnur mál, enda fáir þingdagar eftir. Við erum líka að tala um stórt mál, fjölda ráðuneyta. Við erum að tala um ákveðin valdahlutföll um leið á milli þings og framkvæmdarvalds. Það er margt sem 

Frú forseti. Það er full ástæða til að efna til umræðu um umgjörð ríkisfjármála hér í þinginu. Í kjölfar hruns íslensku bankanna myndaðist grafalvarleg staða í ríkisfjármálum, skuldirnar jukust og tekjurnar drógust saman. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hefur lyft grettistaki í ríkisfjármálum svo eftir hefur verið tekið. Þrátt fyrir góðan árangur þarf að tryggja að ekki verði slakað á kröfunum því að ekki má mikið út af bera svo að ríkissjóður lendi í vítahring skulda. Til að tryggja aga og langtímahugsun í ríkisfjármálum þarf að endurskilgreina umgjörðina. Í því felst ekki bara ný lagasetning og nýjar reglugerðir heldur einnig breytt viðhorf og hugsun um ríkisfjármál, sérstaklega hjá stjórnmálamönnum en einnig hjá starfsmönnum ríkisins sem og í umfjöllun fjölmiðla. Það er hlutverk stjórnmálamanna að tryggja almannahagsmuni og sjálfbær ríkisfjármál falla svo sannarlega í þann flokk. Til að skapa heilbrigða umgjörð um ríkisfjármál á Íslandi þurfa framkvæmdar- og löggjafarvaldið að vinna samhent að sama markmiði. Í hinni vinsælu þingsályktun um skipan Stjórnarráðsins sem nú er til umræðu í þinginu er gerð tillaga um skipan efnahagsráðs sem á að leggja sjálfstætt og hlutlaust mat á efnahagsáætlanir og hagstjórn. Slíkt ráð er að mínu mati mjög mikilvægt til að auka agann og stuðla að upplýstri opinberri umræðu um mikilvægi ríkisfjármála og ábyrgra stjórnmálamanna. Mikil vinna fer nú fram á vegum fjármálaráðherra til að endurbæta fjárlagaferlið. Lykilatriði í þeirri viðleitni eru ný lög um fjárreiður ríkisins. Núgildandi lög eru frá árinu 1997 og þó að þau hafi verið mjög til bóta á sínum tíma er tímabært að endurskoða þau frá grunni. Ég vil því spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvernig vinnan gangi og hver séu helstu markmið frumvarpsins. Á undanförnum árum hafa fjármálareglur verið mjög til umræðu í sambandi við opinber fjármál bæði hér og erlendis. Víða erlendis hafa ríkisstjórnir samþykkt ýmiss konar reglur varðandi afkomu ríkissjóðs og skuldastig sem hefur komið sér vel í núverandi niðursveiflu. Þar má nefna Svíþjóð sem dæmi en fjárlaganefnd hefur kynnt sér umgjörð ríkisfjármála þar í landi sérstaklega. Alþingi hefur nýlega samþykkt ný sveitarstjórnarlög með fjármálareglum um afkomu og hlutfall skulda af tekjum. Því er eðlilegt, frú forseti, að ég spyrji hæstv. fjármálaráðherra hvort komið hafi til tals að lögfesta fjármálareglur af þessu tagi fyrir ríkissjóð. Á þessu kjörtímabili hefur þingið stigið mörg mikilvæg skref til að styrkja fjárstjórnarvald sitt. Þingsköpum var breytt og samkvæmt þeim hefur eftirlitshlutverk fjárlaganefndar verið eflt og frá og með árinu 2013 á fjármálaráðherra að leggja fram rammafjárlög á Alþingi í apríl ár hvert. Hugsunin með því er að ríkisfjármálin séu hugsuð til lengri tíma en eins árs í senn en það eykur skilning á að ákvörðun sem er tekin í dag - nú eða ákvörðun um aðgerðaleysi - getur haft mikil áhrif til næstu áratuga. Fjárlaganefnd, þegar hún var undir forustu núverandi hæstv. fjármálaráðherra Oddnýjar G. Harðardóttur, skilaði áliti um skýrslu Ríkisendurskoðunar vegna ríkisreiknings 2009 sem var tímamótaálit og stefnumarkandi fyrir nefndina og hlutverk hennar. Nefndin skilar nú álitum til þingsins um allar skýrslur Ríkisendurskoðunar og er það nýlunda. Fjárlaganefnd og þeir þingmenn sem í henni sitja taka hlutverk sitt alvarlega og er nú á vegum nefndarinnar unnið að verklagsreglum um aukið eftirlit með framkvæmd fjárlaga, um ákvarðanatöku um stærri verkefni eða útgjaldatilefni sem og vinnulag við fjárlagafrumvarpið. Nefndin leitar ráðgjafar hjá Ríkisendurskoðun við þessa vinnu. Breyttar áherslur fjárlaganefndar munu vonandi verða sýnilegri í störfum þingsins. Til dæmis mun nefndin leggja fram skýrslu fyrir þinglok þar sem Alþingi verður upplýst um afkomuhorfur ríkissjóðs miðað við stöðu á fyrsta ársfjórðungi auk mats á helstu veikleikum við framkvæmdina. Þá hefur nefndin stutt tillögu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar um breytt skipulag umræðna um fjárlagafrumvarpið og mikilvægt er að þingskapanefnd sem nú er að endurskoða lögin taki tillit til þessa. Þá hyggst fjárlaganefnd flytja frumvarp til að afnema mörkun tekjustofna að mestu til að efla fjárstjórnarvald sitt. Ný fjárreiðulög eru mikilvæg forsenda fyrir nútímalegri og skilvirkari fjárstjórn. Því spyr ég, frú forseti, hæstv. fjármálaráðherra áðurgreindra spurninga um markmið nýrra laga, fjármálareglur og hvenær þingið megi vænta þess að fá frumvarpið til umfjöllunar.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir hefur hafið umræðu um umgjörð ríkisfjármála og fyrir það vil ég þakka. Ég mun nú leitast við að gefa viðhlítandi yfirlit yfir stöðu endurskoðunar á gildandi fjárreiðulögum sem nú stendur yfir. Aðdragandi að endurskoðun fjárreiðulaga, nr. 88/1997, er sá að fjármálaráðherra skipaði í október á síðasta ári fulltrúa í stýrinefnd sem fjalla skyldi um gildandi löggjöf og setja fram tillögur um breytingar. Í nefndinni eiga sæti fulltrúar frá fjármálaráðuneyti, forsætisráðuneyti, Hagstofu Íslands, Ríkisendurskoðun, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Fjársýslu ríkisins auk áheyrnarfulltrúa frá fjárlaganefnd. Fulltrúar nefndarinnar tryggja að ólík sjónarmið á kosti og galla gildandi löggjafar og nauðsynlegar umbætur verði rædd. Stefnt er að því að kynna drög umrædds frumvarps fyrir hv. fjárlaganefnd í lok maí og að frumvarp til nýrra laga um opinber fjármál verði lagt fyrir Alþingi í haust. Lög um fjárreiður ríkisins frá 1997 voru á sínum tíma mikið framfaraskref. Lögin ná í meginatriðum til undirbúnings framkvæmda fjárlaga, reikningshalds ríkisins og að nokkru leyti til áætlunargerðar og stefnumörkunar. Gagnrýni á gildandi löggjöf hefur einkum verið á þá leið að lögin séu nokkuð almenn og varði mikið til reikningsskil og bókhald. Þá hefur verið gagnrýnt að lögin skorti ákvæði um hvernig staðið skuli að stefnumörkun í opinberum fjármálum og hvernig slík stefnumörkun tengist undirbúningi fjárlagagerðar. Þá er talið mikilvægt að setja skýrari reglur um fjáraukalög og undirbúning og samþykkt þeirra, að herða reglur um flutning fjárheimilda og fækka fjárlagaliðum. Markmið umræddrar endurskoðunar er því eðli málsins samkvæmt að leggja fram heildstæða löggjöf um stjórn opinberra fjármála, þ.e. löggjöf sem nær bæði til ríkis og sveitarfélaga auk ríkisfyrirtækja og tekur með skýrari hætti á stefnumörkun hins opinbera, undirbúningi og framkvæmd fjárlaga. Ekki er unnt að greina ítarlega frá þeim drögum sem nú liggja fyrir enda er mörgum spurningum enn ósvarað. Ég mun því fjalla almennt um þau atriði sem líklegt er að rati í frumvarp til nýrra laga um fjármál hins opinbera. Í fyrsta lagi virðist ríkja einhugur innan stýrinefndar um að í lögum um fjármál hins opinbera verði tilgreind ófrávíkjanleg gildi sem stefnumörkun í fjármálum hins opinbera skal grundvölluð á. Þau gildi sem um ræðir eru m.a. sjálfbærni, fyrirhyggja og stöðugleiki. Með því að tilgreina slík ófrávíkjanleg gildi eru sett viðmið sem hverri ríkisstjórn er skylt að fylgja þegar m.a. fjárlagafrumvarp er undirbúið og lagt fram. Auk fyrrgreindra gilda er stefnt að því að settar verði nánari reglur og viðmið um hvernig staðið verði að stefnumótun hins opinbera, þar með talið hvenær áætlanir um fjármál næstu ára eru lagðar fram á Alþingi, hvaða markmið komi fram í slíkum áætlunum og hvernig áætlanir um opinber fjármál tengist undirbúningi og framlagningu fjárlagafrumvarpsins. Í öðru lagi er stefnt að því að leggja til einfaldari og jafnframt skýrari framsetningu fjárlagafrumvarps. Með því megi auka yfirsýn Alþingis um þróun ríkisútgjalda og þær megináherslur sem koma fram í fjárlagafrumvarpi hverju sinni, í stað þess að fjalla um einstakar stofnanir eða verkefni. Samkvæmt þessu mundi fjárlagaliðum fækka og Alþingi samþykki þess í stað útgjöld til málefnasviða sem svo skiptast í málaflokka. Dæmi um málasvið er til að mynda menntamál og málaflokkar þess sviðs væru m.a. grunnskólar, framhaldsskólar og háskólar. Ráðherrum bæri svo að ákveða fjárveitingar til stofnana samkvæmt fjárheimild Alþingis og nánar tilgreindum reglum. Í þriðja lagi er stefnt að því að fjárstjórn ríkisaðila verði efld til muna. Þannig verði gerðar auknar kröfur til áætlunargerðar stofnana og ráðuneyta. Stofnunum verði gert að skila sjóðsstreymisáætlunum fyrir áramót og skerpt er á ábyrgð forstöðumanna ef rekstur er ekki í samræmi við rekstraráætlanir eða samþykktar fjárveitingar. Fjölmörg önnur atriði eru til skoðunar, svo sem að lögin nái einnig til fjármála sveitarfélaga og öll notkun alþjóðlegra staðla verði uppfærð. Hlutverk fjárlaganefndar mun ekki breytast nema með óbeinum hætti með nýjum lögum. Þær breytingar sem að er stefnt er að styrkja umgjörð opinberra fjármála og skýra þær reglur sem fylgja ber ásamt því sem auðveldara verður að átta sig á þróun ríkisútgjalda, bæði innan fjárlagaárs og milli ára. Eftirlit fjárlaganefndar verður um leið markvissara.

Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir þá umræðu sem hér er vakin, hún er löngu þörf og brýn. Það sem hv. málshefjandi og hæstv. ráðherra hafa sagt hér er allt satt og rétt og gott og gilt. Ég hef hins vegar þá sýn til þessara hluta að regluverk og löggjöf sé eitt og framkvæmd annað, þ.e. að koma hlutum til verka. Við sjáum ýmis dæmi þess í fjárstjórninni að þrátt fyrir gildandi ákvæði laga og reglna er ekki endilega unnið í samræmi við þær. Mér hefur því oft og tíðum þótt meira áberandi að reglum sem fyrir liggja sé ekki fylgt og vanmáttur þingsins er töluverður í því að koma athugasemdum og úrbótum í því efni til framkvæmda. Ég er ekki að segja þetta í einhverju pólitísku þjarki heldur segir sagan okkur að þingið er í afgreiðslu sinni og umræðu oft og tíðum læst í þeim veruleika sem er, eðlilega, að stjórnarliðar bera ábyrgð á þeim ráðherrum sem koma úr þeirra röðum. Ég tel að við þurfum að ganga betur úr skugga um og styrkja valdheimildir þingsins og svigrúm þess til að vinna með það sem lýtur að áætlunum fjárlaga og eftirfylgni, að ábyrgðarveitingum ríkissjóðs, að því sem lýtur að heimildargreininni margumræddu og síðan atriði sem við eigum eftir að ræða hugsanlega síðar á þessum fundi, þ.e. samspil ríkisreiknings og lokafjárlaga. Þetta eru allt saman þættir sem heyra til þess verks sem við eigum eftir að vinna og koma vonandi fljótlega fram. En meginatriðið í því sem ég tel að við þurfum að gera er að losa þingið úr þeirri læstu stöðu sem það er í gagnvart gerð 

Forseti. Þeir lærdómar sem við eigum að hafa tileinkað okkur af atburðum undanfarinna ára og jafnvel áratuga eiga að hjálpa okkur í því að leysa þau vandamál sem við erum að fást við í dag. Fyrir utan auðvitað rangar ákvarðanir sem voru teknar hér í ríkisfjármálum lengi vel og í löngum bunum með alls kyns slæmum afleiðingum, held ég að við getum verið sammála um eitt, það er að agaleysið í ríkisfjármálum var algjört, regluverkið var meira og minna í molum, við höfðum engan ramma til að halda okkur innan við og þingmenn virtust oft og tíðum ekki bera mikla ábyrgð á því sem þeir lögðu til í gerð fjárlaga, svo dæmi séu nefnd. Útgjöld og eftirlit með útgjöldum og framúrkeyrslu á ríkisútgjöldum miðað við fjárlög þarf náttúrlega ekki að fara yfir hér, það er oft búið að ræða það úr þessum ræðustól hvernig þeim var háttað lengi vel og til viðbótar þegar á reyndi hafi tekjustofnum ekki verið sinnt og þeir ófærir um að takast á við þau verkefni sem síðan var ætlast til af þeim. Í grófum dráttum á þetta að hafa kennt okkur að við eigum að undirbúa betur það sem við erum að gera. Við eigum að hafa framtíðarsýn og þá er ég að tala um framtíðarsýn, ekki til næsta árs, það er ekki framtíðarsýn. Framtíðarsýn í fjármálum ríkisins er ekki til eins árs eða fimm ára heldur framtíðarsýn þar sem við höfum sett okkur markmið sem við ætlum okkur að halda, skýr markmið sem við leyfum okkur ekki og megum ekki og ætlum okkur ekki að rjúfa eða brjóta. Aðeins með slíkri framtíðarsýn og slíkum ramma sem við þurfum að setja okkur, inn í framtíðina, munum við ná þeim tökum á ríkisfjármálum sem okkur er nauðsynlegt að gera. Ég held að við séum á þeirri leið í dag. Það þokast kannski hægt að margra mati en við erum á þeirri leið og ég held að það sé einbeittur 

Virðulegi forseti. Hlutirnir þokast hægt og ég held að þar liggi hundurinn grafinn. Ég þakka málshefjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli, aga í ríkisfjármálum, en mig langar til að benda á það um leið að aðeins eru örfáir mánuðir síðan ég var með utandagskrárumræðu um nákvæmlega sama mál. Ég held að agi í ríkisfjármálum sé eitthvert brýnasta verkefnið sem snýr að þessari ríkisstjórn. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum þegar ég heyrði að hæstv. fjármálaráðherra ætlar ekki að leggja frumvarpið fram fyrr en í haust. Ég hafði bundið miklar vonir við að við gætum rætt það núna, á þessum vormánuðum. Við höfum rætt það óformlega í fjárlaganefnd að fjárlaganefndin í heild sinni leggi fram þetta frumvarp. Ég held að þetta sé þannig verkefni að allir flokkar eigi að koma að því. Við getum unnið það í sumar ef vilji stendur til þess, ekki mun standa á mér varðandi þetta brýna verkefni. Það er tvennt sem ég vil gera athugasemdir við. Frummælandi nefndi að hér hefði þingsköpum verið breytt og umgjörðin styrkt að sama skapi. Ég held að það sé ekki rétt. Ég vil benda á að það kom ekkert álit frá efnahags- og viðskiptanefnd um tekjuhluta fjárlaganna síðast í desember, sem er grafalvarlegt mál, einfaldlega vegna þess að þingsköpin voru ekki nægilega vel úr garði gerð. Safnliðir hafa verið færðir frá fjárlaganefnd, eitthvað í menningarsamninga, það er ágætt, eitthvað í sjóði, en stór hluti inn til ráðuneytanna. Ég vil meina að þar hafi ráðstöfunarfé ráðherra einfaldlega verið margfaldað. Það var ekki það sem til stóð með þessum flutningum og hv. þingmaður Samfylkingarinnar, Sigmundur Ernir Rúnarsson, hefur komið hér upp í ræðupontu og lýst því yfir að gerð hafi verið mistök. Virðulegi forseti. Við eigum einfaldlega langt í land. 

Frú forseti. Ég fagna þessari umræðu um umgjörð ríkisfjármála, hún skiptir sérstaklega miklu máli þegar skuldir ríkissjóðs nema um það bil heilli landsframleiðslu. Mig langar að gera að umtalsefni þann hluta ríkisfjármálanna sem snýr að skuldastýringu ríkissjóðs. Fyrir nokkrum árum var umgjörðin um skuldastýringu ríkissjóðs færð úr faglegu umhverfi inn í stofnanaumhverfi sem er ekki í samræmi við það sem best gerist samkvæmt stöðlum OECD. Það var gert af fyrrum fjármálaráðherra, Árna Mathiesen, og að tilstuðlan skrifstofustjóra í fjármálaráðuneytinu. Með því var umgjörð skuldastýringarinnar sett inn í sama umhverfi og í Danmörku, þ.e. í vörslu seðlabanka landsins. Það er fyrirkomulag sem OECD notar sem dæmi um það hvernig hlutirnir eiga ekki að vera þegar kemur að skuldastýringu ríkissjóða. Frá því að ég tók sæti á þingi hef ég rætt við fyrrverandi fjármálaráðherra, Steingrím J. Sigfússon, fyrrverandi formann fjárlaganefndar og núverandi velferðarráðherra, Guðbjart Hannesson, og fjárlaganefnd í heild um þetta mál. Ég hef rætt við núverandi hæstv. fjármálaráðherra, sem þá var formaður fjárlaganefndar, og ég hef rætt þetta við núverandi formann fjárlaganefndar og bent á hvað þurfi að gera í þessu máli. Það gerist hins vegar ekki neitt og enn er skuldastýring ríkissjóðs Íslands í Seðlabanka Íslands með allri þeirri hættu sem því fylgir. Ein af fyrstu spurningunum sem ég fæ í samskiptum mínum erlendis um hrunið og stöðu ríkisfjármála er einmitt um umgjörð skuldastýringar ríkissjóðs Íslands. Núverandi fyrirkomulag veldur vonbrigðum og ríkissjóður Íslands nýtur einfaldlega ekki trausts á alþjóðavettvangi, m.a. vegna þessa. Gríðarlega háir vextir á nýteknu láni ríkissjóðs erlendis bera þess meðal annars merki. Það bólar hins vegar ekki einu sinni á því í ræðum formanns fjárlaganefndar eða ræðu hæstv. fjármálaráðherra að það eigi að breyta þessu fyrirkomulagi og ég lýsi eftir breytingum á því. Það er mjög brýnt fyrir íslenska samfélagið í heild sinni að skuldastýring 

Virðulegi forseti. Árið 2003 var tekin upp fjármálaregla hér á landi um að raunvöxtur samneyslu yrði ekki meiri en 2% á ári. Þessari einföldu reglu var ekki fylgt eftir. Ástæðurnar eru bæði pólitískar og verðbólga sem skapaði óvissu um raunvöxtinn. Á síðasta ári samþykkti Alþingi að setja sveitarfélögum fjármálareglur um jafnvægi í rekstri yfir hver þrjú ár og að heildarskuldir mættu ekki fara yfir 150% af heildartekjum. Nú þegar eru vísbendingar um að verið sé að fara í kringum skuldaþaksregluna með til dæmis skapandi bókhaldskaupum sveitarfélaga á landsvæði norðan heiða. Síðan má nefna ríkisábyrgð á fjármögnun Vaðlaheiðarganga sem dæmi um skapandi hugsun við að sniðganga fjármálareglur. Rannsóknir sýna að fjármálaregla sem kveður á um nafnvöxt útgjalda er best til þess fallin til að tryggja sveiflujöfnun. Frú forseti. Fjármálareglur takmarka hallarekstur og skuldsetningu ríkissjóðs og þær eru því vinsælar á krepputímum. Slíkar reglur gera kreppuna dýpri ef þær eru ekki hannaðar til að vinna gegn samdrætti. Ef koma á í veg fyrir að ríkisfjármálin og peningastefna magni upp sveiflurnar í hagkerfinu er ekki nóg að innleiða fjármálareglur og verðbólgumarkmið. Fylgjast þarf með og setja þar reglur um 1. skuldsetningu ríkissjóðs, 2. skuldsetningu einkageirans, 3. viðskiptajöfnuð, 4. útlánavöxt bankakerfisins.

Frú forseti. Hrunið, kreppan um allan heim og sérstaklega vandræðin í Evrópu segja okkur að það er mjög nauðsynlegt að taka upp meiri fjármálaaga og hafa fjármálalæsi sem víðast, líka hjá ríkinu. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, sem var frummælandi og ég þakka henni fyrir það, lofaði sem endranær ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, sem hefði bætt framkvæmd fjárlaga. Ég get ekki verið sammála þessu, ég kalla þetta allt að því öfugmæli. Þetta er ríkisstjórn sem skrifaði undir Icesave óséð, samþykkti meira að segja um það lög og setti aldrei í fjárlög.

Rétt.

Það er ekki mikill fjármálaagi eða góð framkvæmd. Ríkisstjórn sem lánaði Sögu Capital 19 milljarða án heimilda, og líka VBS, Sparisjóði Keflavíkur og Sjóvá, allt saman án heimilda í fjárlögum, sýnir ekki gott fordæmi í fjármálalegum aga. Núna liggur fyrir Alþingi eitt dæmi í viðbót, Vaðlaheiðargöng. Við þekkjum Hörpu og við munum kynnast háskólasjúkrahúsinu þar sem menn ætla að fara á svig við og plata skattgreiðendur framtíðarinnar. Staða Grikkja og hrunið ætti að kenna okkur mikilvægi þess að sýna aga í fjármálum, upplýsa um skuldbindingarnar og bæta regluverkið sem sameiginlegt verkefni allra þingmanna. Við ættum öll að standa að þessu. Og svo er kannski mest um vert að fara eftir þeim reglum sem í gildi eru. Það hefur ekkert gildi að hafa lög og reglur, stjórnarskrá o.s.frv. ef ekki er farið að því. 
            

Virðulegi forseti. Það er sorglegt að horfa upp á það að þessi umræða hér skuli vera enn ein sjálfshólsumræðan frá Samfylkingunni. Hv. málshefjandi, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, sagði í upphafi ræðu sinnar að þessi ríkisstjórn hefði lyft grettistaki í ríkisfjármálum svo eftir hefði verið tekið. Ég hef hvergi séð það grettistak og ég þekki engan sem hefur tekið eftir neinni framför. Staðreyndin er nefnilega sú að skuldastýring núverandi ríkisstjórnar er grafalvarleg. Eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal kom hér inn á er meira og minna hægt að tvöfalda fjárlögin vegna þess að mjög háar skuldir eru ekki færðar í ríkisreikning. Hv. þm. Pétur Blöndal taldi upp nokkur verk sem eru ekki þar inni og skal þar við bæta Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins sem er skuldsettur upp á 400 milljarða og er hvergi getið um í ríkisreikningnum. Virðulegi forseti. Ég óttast það sem fram hefur komið hér í dag um það hvernig þetta nýja frumvarp á að líta út. Það virðist stefnt að því að hafa það fullt af kratavæðingu eins og önnur frumvörp sem frá ríkisstjórninni koma. Ég sé ekki betur en að um fullkomið valdaframsal frá Alþingi sé að ræða vegna þess að nú á að fara að deila út peningum til ákveðinna ábyrgðarsviða. Þá eru það ráðherrarnir sjálfir sem ákveða hvernig á að deila þessu út í stað þess að merkja þessa fjármuni ákveðnum stofnunum. Þetta tel ég mikla afturför og ekki auka það gegnsæi sem hefði þurft að verða í ríkisfjármálunum. Svo vil ég líka benda þingmönnum Samfylkingarinnar á 

Frú forseti. Ég þakka fyrir að mestu leyti málefnalega umræðu og hæstv. ráðherra þakka ég fyrir greinargóð svör. Ég fagna því að í vændum séu hér á landi fjárreiðulög sem eru sambærileg við þau lög sem notuð eru í nágrannaríkjum okkar og þykja hvað best. Margir hv. þingmenn hafa fjallað um þá þætti sem þeir telja að þurfi að bæta og ég get tekið undir margt af því sem sagt hefur verið, þó ekki allt. Ég get sagt að við ætlum að gera þessar breytingar en minni á að það tekur tíma að snúa ofan af vondum venjum. Það þarf pólitískan kjark, öfluga stjórnsýslu og skýran vilja. Ég tel að hv. fjárlaganefnd Alþingis hafi skýr markmið í vinnu sinni, sterkan vilja og jafnframt þverpólitíska samstöðu. Ég vil sérstaklega koma inn á orð hv. þm. Þórs Saaris um lánaumsýslu ríkisins. Ég tek heils hugar undir með honum að þetta sé þáttur sem fjárlaganefnd þurfi að einbeita sér mun meira að, enda er skuldastaða ríkissjóðs alvarleg þó að markvisst sé unnið að því að byrja að greiða niður skuldirnar. Ég mun svara því ákalli hans og hef þegar rætt það við hann að við tökum málefni lánastýringar ríkissjóðs til umfjöllunar í fjárlaganefnd í maímánuði.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þær ágætu umræður sem hér hafa farið fram. Þörf er á breyttu viðhorfi og breyttri hugsun hvað ríkisfjármálin varðar, sagði hv. formaður fjárlaganefndar í ræðu sinni áðan. Undir þau orð vil ég taka. Langtímaáætlanir og síðan skuldbindingar við þær skipta miklu máli í því sambandi. Við verðum að finna leiðir til að auka aga í ríkisfjármálum hér á landi og sé litið til umræðu innan Evrópusambandsins hefur athyglin einkum beinst að því hvernig tryggja megi að ríkið fylgi sambærilegum leikreglum, að samsetning afkomu og skuldastöðu sé samhæfð, hvernig samræma megi notkun reikningsskilastaðla og umfram allt að sett séu ströng skilyrði fyrir notkun fjárheimilda og að viðurlögum sé beitt ef áætlanir standast ekki. Öll þessi sjónarmið tengjast beint og óbeint endurskoðun á fjárreiðulögunum sem vonandi mun leiða til þess að á Íslandi gildi til framtíðar fyrirmyndarlöggjöf á sviði fjármála hins opinbera. Við eigum að kynna okkur vel og leggja okkur fram við að njóta góðs af reynslu þeirra ríkja sem lengst eru á veg komin til að þróa skýra og skilvirka umgjörð um opinber fjármál og því hefur fjármálaráðuneytið átt meðal annars í góðu samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn við mótun helstu áherslna við umrædda endurskoðun og horft til nágrannalanda, svo sem Svíþjóðar, við endurbæturnar. Vönduð og skilvirk skuldastýring er þar á meðal. Ísland hefur nú endurheimt trúverðugleika og traust á alþjóðamörkuðum og það er einkum fyrir árangur ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna í ríkisfjármálum.

Ertu að grínast?

Það kemur mér á óvart ef það hefur farið fram hjá hv. þingmönnum. Að lokum vil ég taka fram að mikil áhersla er lögð á að frumvarp til nýrra laga um opinber fjármál verði undirbúin eins faglega og kostur er og í góðu 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Við höfum rætt þetta mál nokkuð en þrátt fyrir það eru margir vinklar á því óræddir. Ég hef reynt að einbeita mér að efnahagsmálunum og ætla að fara aðeins yfir hvernig þeim verður háttað í nýrri ráðuneytaskipan, eftir því sem hægt er að segja miðað við þær uppýsingar sem koma fram í þingsályktunartillögunni. Það er ljóst, ef horft er út frá efnahagslegu sjónarmiði, að mjög mikilvægur þáttur í því að tryggja til að mynda fjármálalegan stöðugleika og góðar undirstöður undir hagstjórn er að stofnanaumgjörðin sé eins og best verður á kosið. Hér voru gerð mistök á sínum tíma þegar fjármálaeftirlit eða bankaeftirlit var aðskilið Seðlabanka Íslands. Eftirlit með fjármálastöðugleika var skilið eftir í Seðlabanka en eftirlit með fjármálamarkaði var flutt yfir í sér stofnun sem ber nafnið Fjármálaeftirlitið í dag. Þetta voru afleiðingar af þróun sem átt hafði sér stað í Evrópu og hinum vestræna heimi á 10. áratugnum. Flestar þjóðir eru orðnar sammála um að þetta hafi verið óheillaskref og að nokkru leyti megi rekja fjármálakreppuna miklu sem hófst um mitt ár 2007 til þessara ráðstafana. Í stjórnarsáttmála var talað sérstaklega um að til að bæta úr þessu og bæta hagstjórn yfirleitt og yfirsýn yfir efnahagsmál, yrði sett á nýtt ráðuneyti, efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Því voru færð aukin völd og undir það færðar stofnanir eins og Seðlabankinn sem hafði verið undir forsætisráðuneytinu. Að mörgu leyti var þetta heillaspor þrátt fyrir að kannski hafi ekki verið gengið alveg nógu langt, að því leyti að ráðuneytið fékk raunverulega ekki þann kraft sem málaflokkurinn gefur tilefni til. Ef farið verður eftir þessari þingsályktunartillögu á nú að umbreyta þessu öllu rúmum tveimur árum seinna og taka eina hringekju. Færa á hluta af starfsemi efnahags- og viðskiptaráðuneytisins aftur undir fjármálaráðuneytið og annan hluta á að færa undir nýtt atvinnuvegaráðuneyti sem samanstendur af iðnaðar-, sjávarútvegs- og landbúnaðarmálaflokkunum. Það er augljóst að með þessari nýju skipan er verið að búa til stofnanaumgjörð sem gengur í raun á móti því sem aðrar þjóðir eru að gera og með henni er ekki tekið á því sem talin er meðal annars hafa verið ástæðan fyrir fjármálakreppunni miklu, þ.e. að eftirliti með fjármálamarkaði væri að vissu leyti ábótavant vegna þess að ekki væri nægilega skýrt hver bæri ábyrgð á fjármálastöðugleika. Það er ljóst að með því að vista Seðlabanka í fjármálaráðuneyti, en lög og reglur um fjármálamarkaði og Fjármálaeftirlitið í nýju atvinnuvegaráðuneyti, er verið að mynda gjá á milli þessara mikilvægu stofnana, Fjármálaeftirlits og Seðlabanka. Ég er þeirrar skoðunar á bilið á milli þeirra eigi að reyna að brúa sem mest með sameiningu bankaeftirlitshluta Fjármálaeftirlits og Seðlabanka, en hér er verið að mynda gjá og sú gjá er jafnvel enn stærri en sú sem var fyrir hrunið. Ég tel því að ekki sé nægjanlega mikil hugsun í því hvernig efnahagsmálunum sé best fyrir komið og ég tel að þetta sé afturför frá því sem nú er. Að störfum er nefnd þriggja sérfræðinga sem hefur verið að fara yfir umgjörð fjármálamarkaða. Í henni sitja þrír menn sem eiga að heita sérfræðingar á sviðinu, þ.e. Finninn Kaarlo Jännäri, Frakkinn Pierre-Yves Thoraval og Jón Sigurðsson, fyrrverandi bankastjóri Norræna fjárfestingabankans,  Ég hef verið mjög þeirrar skoðunar að þegar breyta á til dæmis stofnanaumgjörð eða reyna að koma stofnunum fyrir þannig að fyrirkomulagið verði sem árangursríkast, sé gott að fá utanaðkomandi menn eða konur til þess að veita ráðgjöf í því sambandi. Íslendingar, vegna hinna nánu tengsla sem eru á milli þeirra sem hafa starfað í kerfinu og í því stofnanafyrirkomulagi sem hefur ríkt á Íslandi þó nokkra hríð, eru of nátengdir því til að þeir séu að fullu dómbærir á hvernig því skuli háttað. Þess vegna kemur mér á óvart að fremur skuli vera farið eftir áliti minni hluta þessarar nefndar sem ég fjallaði um en áliti þessara viðurkenndu erlendu sérfræðinga, Kaarlos Jännäris og Pierre-Yves Thoravals, mér finnst það miður. Það vill svo til að ég er sömu skoðunar og þessir tveir sérfræðingar og hef verið lengi. Ég held að ég hafi fyrst skrifað um það 2006 að til að bæta og auka eftirlit með fjármálalegum stöðugleika væri rétt að bankaeftirlit Fjármálaeftirlitsins væri sett inn í Seðlabankann. Í þessari þingsályktunartillögu er farin akkúrat öfug leið. Gjáin er breikkuð og sagt að það sé í góðu lagi vegna þess að brúin yfir gjána verði tryggð með skýrum boðleiðum og skýrum lögum sem kveði á um hvernig þessar stofnanir eiga að hafa samskipti og samvinnu. Ég held að það sé gryfja sem menn falla í. Óhjákvæmilega er það þannig að þegar tvær stofnanir eru komnar hvor undir sitt ráðuneytið verður alltaf einhver togstreita þar á milli, um upplýsingar og um aðgerðir sem grípa þarf til og annað slíkt. Þannig að ég held að það sé mjög misráðið hvernig efnahagsmálum er háttað samkvæmt þessari tillögu. Ég hef hér tæpt á örlitlu atriði sem þessi þingsályktunartillaga snertir. Ég mun í síðari ræðum mínum fara betur yfir aðra galla sem ég sé á henni, til að mynda hvernig auðlinda- og umhverfismálum verður skipað. En ég mun gera það í síðari ræðu minni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir ræðuna. Hann er vel að sér í þeim málaflokki sem hann fór hér yfir og því langar mig til að spyrja hann og leita álits hjá honum á því hvers vegna ríkisstjórnin er búin að kúvenda í málefnum Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands. Það eru ekki margar vikur síðan hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, talaði fyrir því að sameina ætti þessar stofnanir. Jú, þingmaðurinn fór aðeins í ræðu sinni yfir að stofnaður hefði verið þriggja manna hópur með tveimur erlendum aðilum og einum íslenskum, Jóni Sigurðssyni, sem var áður stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins, m.a. þegar hrunið varð, eins og þingmaðurinn fór yfir, og birtist þá í glanstímariti Landsbankans þar sem beinlínis var auglýst hve tryggir Icesave-reikningarnir væru. Nú er ríkisstjórnin farin að hlusta á ráðgjöf þessa manns sem situr í minni hluta í nefndinni. Hvað er hér um að vera að mati þingmannsins? Hví skyldi ríkisstjórnin ekki styðjast við ráðgjöf þeirra erlendu aðila sem leggja eindregið til að þessar fjármálastofnanir verði sameinaðar, m.a. með það fyrir augum að hafa hér betri yfirsýn yfir fjármálamarkaðinn? Mér þætti vænt um að þingmaðurinn færi yfir það. Í öðru lagi taldi hann að sú stofnanaumgjörð sem er verið að leggja til í þessari þingsályktunartillögu væri ólík því sem gerist í öðrum löndum sem við berum okkur gjarnan saman við. Hvers vegna ættum við ekki að reyna að hafa ráðuneytaskipan okkar í takti við það sem gerist annars staðar og hefur reynst vel í stað þess að beygja enn einu sinni út í skurð og fara þá leið sem ríkisstjórnin leggur til?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir ágætisspurningar. Fyrri spurningin er: Af hverju skyldi ríkisstjórnin vera búin að skipta um skoðun, að því er virðist, og hvers vegna er ekki stuðst við ráðgjöf sérfræðinganna Kaarlos Jännäris og Thoravals? Við þessu hef ég ekki mikil svör, en mér sýnist þetta vera hluti af einhvers konar valdabaráttu innan ríkisstjórnarinnar. 

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Já, ekki er hægt að ráða í þetta að þessu leyti miðað við þær upplýsingar sem við þingmenn höfum í málinu vegna þess að þarna virðist eitthvað hulið og ekki sjá þessir viðkomandi ráðherrar sóma sinn í að sitja í þingsal meðan þessi umræða fer fram þannig að þeir geti þá svarað þeim spurningum sem koma fram í umræðunni. Þingmaðurinn minntist á að hugsanlega væri um að ræða valdabaráttu innan ríkisstjórnarinnar. Ef það er, frú forseti, er þessi ríkisstjórn hvorki í þessu máli né öðrum að huga að þjóðarhag. Þá er þessi ríkisstjórn fyrst og fremst að hugsa um að halda völdum og reyna að sitja nokkra daga í viðbót í stólunum sínum. Sá atburður varð í byrjun þessarar umræðu að hæstv. þáverandi efnahags- og viðskiptaráðherra hefur sagt sig andsnúinn þessum hugmyndum og þar með missti ríkisstjórnin atkvæði hans í þessu máli. Sá ráðherra sem ég minntist á situr nú sem óbreyttur þingmaður, hv. þm. Árni Páll Árnason, og hefur aðeins komið í ræðustól í þessari umræðu til að gagnrýna hvernig farið er fram með þessi mál í þessari þingsályktunartillögu. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson talaði um að það væru þröngir hagsmunir sem réðu för í þessu máli og talaði um skammsýni ríkisstjórnar að fara fram með þetta á þennan hátt. Þar af leiðandi sagði hann að málin væru ekki nægilega krufin og ekki hugsuð til lengri tíma, enda styttist í kosningar. Í framhaldi af því langar mig að biðja þingmanninn að svara seinni spurningunni minni frá fyrri umferð: Hvernig er þessum málum fyrirkomið í þeim löndum sem við berum okkur svo gjarnan saman við? Þá er ég aðallega að vísa til Norðurlandanna svo svarið verði ekki langt.

Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á að hafa ekki svarað seinni spurningunni, það var út af tímaskorti, en ég hygg að þessu sé háttað þannig til dæmis annars staðar á Norðurlöndum að málefni efnahagslífsins, fjármálamarkaða og seðlabanka, séu öll á einni hendi og yfirleitt á hendi annaðhvort fjármálaráðuneytis eða sérstaks efnahagsráðuneytis. Ég get sagt frá því að í Bretlandi var búið að skipta þessum stofnunum þó nokkuð upp. Menn telja í dag að það hafi verið mjög mikil mistök og eru að reyna að sameina þær aftur. Þar er bankaeftirlitið að fara inn í seðlabankann en eftir stendur fjármálaeftirlit sem mun sjá um neytendavernd og samkeppnismál. Það er sú leið sem ég mundi vilja fara. Af hverju er þessu öllu svona háttað? Ég get ekki verið með neitt nema einhverjar spekúlasjónir í því og ég geri mér á engan hátt grein fyrir hvað vakir fyrir hæstv. ríkisstjórn eða formönnum hæstv. ríkisstjórnar. Það eina sem ég get sagt um það er að eftir þrjú ár - það kom fram í stjórnarsáttmála að það ætti að gera einhverja breytingu á ráðuneytaskipan - er lítill rökstuðningur fyrir þessari hugmynd og þessari framkvæmd, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Mig langar að taka upp þráðinn þar sem hv. þingmaður endaði þegar hann fór að tala um rökstuðninginn fyrir þessari þingsályktunartillögu hæstv. forsætisráðherra. Hann kom inn á það að greinargerðin með henni væri einungis fimm blaðsíður. Það hefur komið fram í umræðum um málið, bæði núna við síðari umr. sem og við fyrri umr., að í nefndarvinnunni milli umræðna var ekki leitast við að bregðast við þeim áhyggjum manna sem komu fram við fyrri umr. Meðal annars hefur komið fram að menn draga verulega í efa það sem hæstv. forsætisráðherra sagði um að það yrði sparnaður af að sameina þessi ráðuneyti. Svo berast okkur fréttir af því að það eigi að setja aðstoðarráðherra þannig að það verði sami fjöldi ráðherra. Menn hafa dregið í efa að þetta stuðlaði að sparnaði og sumir halda því fram að kostnaðarauki felist í þessu. Það hefur líka komið fram mikil gagnrýni á þann málflutning hæstv. forsætisráðherra að þetta mál valdi því með einhverjum hætti að ráðherrar hafi betri yfirsýn yfir málaflokka og að þetta auki skilvirkni og formfestu. Við fyrri og síðari umr., bæði hjá stjórnarliðum, sumum hverjum, og stjórnarandstæðingum, kom fram gagnrýni á þetta og margir hafa talað um að þetta muni hugsanlega auka flækjustigið og völd embættismannanna sem dragi þá úr yfirsýn ráðherranna. Varðandi þessa tvo þætti, annars vegar hvort þetta sé sparnaður eða kostnaðarauki og hins vegar hvort þessi þingsályktunartillaga og sameining ráðuneyta muni skila aukinni skilvirkni og formfestu, spyr ég: Hvað heldur hv. þingmaður um þetta? Er hann sammála því? Telur hann að sú breyting 

Virðulegi forseti. Hvað varðar kostnaðinn leyfi ég mér að efast um að það verði einhver sparnaður af þessu. Það er algjörlega ljóst í mínum huga að það að breyta ráðuneytum á eins til tveggja ára fresti, eins og hefur verið þetta kjörtímabil, er gríðarlega dýrt og hefur ekkert með sparnað að gera, er þvert í móti kostnaðarauki fyrir rekstur hins opinbera. Það er mikill kostnaður fólginn í að sundra og sameina ráðuneyti eins og þessi ríkisstjórn tíðkar þannig að ég leyfi mér að efast um það. Ræða mín fjallaði um skilvirkni í sambandi við fjármálamarkaði, hagstjórnina og efnahagsmálin og ég tel að með þessu muni hún minnka. Ég tel að það að byggja gjá á milli til dæmis Fjármálaeftirlits og Seðlabanka með því að láta þetta hvort heyra undir sitt ráðuneytið sé andlag við skilvirkni. Jafnframt held ég að til meðallangs tíma litið sé það ekki skilvirkt að sundra stöðugt og sameina ráðuneyti vegna þess að þá næst engin festa í hlutina. Þar af leiðandi tel ég þetta misráðið út frá kostnaði, skilvirkni og yfirsýn, auk þess sem ég er sammála túlkun hv. þingmanns á því að það er líklegt að veldi embættismannanna vaxi með tímanum ef við fáum gríðarstór ráðuneyti vegna þess að þeir sem bera pólitíska ábyrgð hafi ekki lengur 

Frú forseti. Ég var akkúrat að leita svara við þeim spurningum sem hv. þingmaður kom inn á. Þá fer maður óneitanlega að velta fyrir sér hvaða tilgangi þetta þjónar ef þetta stuðlar ekki að sparnaði sem er ein af meginröksemdunum fyrir þessum ráðuneytabreytingum, hefur að minnsta kosti verið. Það eru miklar efasemdir um að þetta muni á nokkurn hátt stuðla að auknum sparnaði, enda stendur til að setja aðstoðarráðherra, og gríðarlegur kostnaður felst í þessum breytingum, færa skrifstofur á milli húsa og annað því um líkt. Þetta mun að öllum líkindum ekki auka skilvirkni heldur þvert á móti auka völd embættismanna, eins og til að mynda fyrrverandi hæstv. ráðherra, Ragna Árnadóttir, benti á þegar hún var hætt sem ráðherra. Hún var mjög vinsæl sem ráðherra og hafði áður verið ráðuneytisstjóri þannig að hún þekkir mjög vel innviði ráðuneytanna. Hún sagði að menn skyldu alveg átta sig á því að ef við sameinuðum ráðuneyti svona mikið mundum við sjálfkrafa auka völd embættismanna og draga úr völdum þeirra sem raunverulega bera ábyrgð og eiga að taka ákvarðanirnar. Hún hafði ekki neinna beinna hagsmuna að gæta af því að ráðast á ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur. Í ljósi þess að hv. þingmaður telur að þetta skili ekki fjárhagslegum sparnaði, þetta auki ekki skilvirkni heldur auki þvert á móti völd embættismanna spyr ég: Hver eru rökin fyrir því að ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, með hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingrím J. Sigfússon, með sér leggur svona gríðarlega áherslu á að auka völd embættismanna í íslensku samfélagi þegar það er ekki neinn sparnaður á bak við það? 

Forseti hvetur hv. þingmann til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Þetta eru góðar spurningar. Ég hef velt þessu fyrir mér. Nú erum við búin að ræða þetta mál þó nokkuð mikið, þó alls ekki í þaula. Ég hef ekki enn komið auga á röksemdirnar fyrir því að fara út í þessar breytingar en það sem meira er, ekki hafa verið gerðar neinar tilraunir til þess að rökstyðja breytingarnar, ekki nokkrar einustu. Við höfum ekki séð stjórnarliða koma hér upp af einhverri sannfæringu og segja okkur frá því með tilfinningaríkum hætti af hverju farið er í þessa vegferð. Ég hefði haldið að tímanum og kröftunum sem við eyðum í þetta mál væri mun betur varið, sem og áherslunum sem ríkisstjórnin leggur á að klára málið, í að koma með hugmyndir og frumvörp sem kæmu til dæmis heimilunum í landinu til hjálpar eða að hér kæmu fram mál sem styddu við fjárfestingar atvinnulífsins sem mundi í framhaldinu ráða til sín fólk og létta oki atvinnuleysisins af okkur. Það virðist bara ekki vera neinn einasti áhugi fyrir því. Af óskiljanlegum ástæðum er ofuráhersla lögð á stofnanaumgjörð Stjórnarráðsins. Ég verð bara að segja, hæstv. forseti, að ég skil ekki út af hverju þessi áhersla er lögð á þetta mál hér, í þinglok 

Frú forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar sem hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir hefur lagt fram og lagt mikla áherslu á að ná í gegn breyttri skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Rétt er að varpa hér í upphafi ljósi á þá staðreynd sem hefur komið fram í þingræðum að þetta er líklega sjötta þingmálið sem hæstv. forsætisráðherra leggur fram sem tengist því að breyta Stjórnarráði Íslands og ráðuneytaskipan frá því að hún tók við embætti eftir síðustu alþingiskosningar. Maður veltir því óneitanlega fyrir sér hver séu rökin fyrir því að hringla þarf með Stjórnarráðið fram og til baka nánast árlega með ærnum tilkostnaði af rótleysi og stefnuleysi. Svari hver fyrir sig. Af því hæstv. forsætisráðherra hefur farið mikinn og talað um að þingmenn séu í málþófi í þessu og öðrum málum er rétt að halda því til haga að ríkisstjórnin, sem leggur áherslu á það með þessari þingsályktunartillögu að verið sé að auka formfestu, skilvirkni og fleira í Stjórnarráðinu og stjórnkerfinu, kom með bunka af þingmálum á síðustu dögunum fyrir páska og sagði svo strax eftir páska að þessi mál yrðu öll keyrð í gegn. En til að það megi takast er mikilvægt að mál eins og þetta fái ekki eðlilega, þinglega meðferð. Það vita allir að þegar mál koma inn á síðustu metrum þings munu þau ekki ná í gegn ef þau eiga að fá eðlilega, þinglega meðferð. Hvað veldur því að ríkisstjórnin hefur í allan vetur verið að vandræðast með að leggja fram fjölmörg mál sem hefðu getað komið fram á haustdögum og þar af leiðandi fengið eðlilega þinglega meðferð? Þessi þingsályktunartillaga fór til að mynda eftir fyrri umræðu og gríðarlega gagnrýni, bæði stjórnarandstöðu og stjórnarliða, tveir hæstv. fyrrverandi ráðherrar gagnrýndu tillöguna harðlega, til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar en var tekin þaðan út tveimur og hálfum sólarhring síðar. Fyrir þá sem ekki þekkja hvernig málum er yfirleitt háttað þá fara mál til nefndar eftir fyrri umræðu, því næst fara þau til umsagnar í um það bil tvær vikur þar sem félagasamtökum, einstaklingum, fyrirtækjum og öllum þeim sem vilja gera athugasemdir við viðkomandi þingmál gefst færi á að senda inn umsagnir um málið og í framhaldinu geta mál tekið breytingum í nefnd, menn átta sig á því að eitthvað hefði mátt vera öðruvísi o.s.frv. Það lá svo mikið á þessu máli þar sem komið var með það inn á síðustu dögunum fyrir vorþing að ekki var hægt að senda það út í eðlilegt umsagnarferli. Frú forseti. Maður skyldi ætla ef menn hlustuðu á fyrri umræðu þessa máls að þeir áttuðu sig á því að töluverður ágreiningur var um málið, ekki var það einungis stjórnarandstaðan. Mig langar að vitna til ummæla hv. þm. Árna Páls Árnasonar sem var ráðherra efnahagsmála fyrir áramót. Hann sagði í fyrri umræðu um þetta mál, með leyfi forseta: „Þetta er stórt mál sem liggur hér undir og tími naumt skammtaður og ég mun því reyna að einskorða mig við aðalatriði málsins. Ég vil fyrst segja að almennt séð er auðvitað ekki góður bragur á því að hringlað sé með verkaskiptingu í Stjórnarráðinu nema að vel athuguðu máli. […] núna er tæpt ár til þingkosninga og þær breytingar sem hér er rætt um eiga að taka gildi hálfu ári fyrir þingkosningar.“ Þetta gagnrýndi hv. þingmaður. Hann kemur jafnframt inn á í ræðu sinni að þetta sé algerlega andstætt því sem hafi komið fram í samstarfsyfirlýsingu flokkanna og efast um að ríkisstjórnin hafi umboð til að leggja þetta fram. Hann endaði ræðu sína á því að segja, með leyfi forseta: „Það er ómögulegt að róta svo í grundvallarforsendum hagstjórnar í landinu eins og hér er gert ráð fyrir án nokkurrar undangenginnar greiningar.“ Fram hefur komið við fyrri umræðu um málið og aftur við síðari umræðu þess að engin slík vinna hefur farið fram. Ekkert slíkt fór fram milli fyrri og síðari umræðu. Frú forseti. Það getur ekki gengið til lengdar að forustumenn ríkisstjórnarinnar, sem hafa verið vanir því allan sinn pólitíska feril í 30 ár að geta farið allt á hnefanum án þess að gætt sé faglegra vinnubragða, geti ítrekað komið fram við Alþingi með þeim hætti sem verið er að gera. Það er ekki bara í þessu máli, fleiri mál bíða afgreiðslu sem ljóst er að verða keyrð í gegn á færibandi eins og hæstv. forsætisráðherra sagði hér í lok síðustu viku. Hæstv. forsætisráðherra sagði í síðustu viku að það væri fullkomlega eðlilegt að mál væru keyrð í gegn á færibandi á síðustu vikum þingsins. Menn eru auðvitað að reyna að breyta þessu. Þetta mun ekki breytast meðan slíkt viðhorf er ríkjandi í Stjórnarráði Íslands og hjá forustumönnum ríkisstjórnarinnar sem hafa greinilega ekki komið hingað inn eftir síðustu kosningar í þeim tilgangi að tileinka sér þær breytingar sem lagt var upp með í skýrslu þingmannanefndar Alþingis sem var samþykkt 63:0 í þinginu. Frú forseti. Komið hefur fram mikil andstaða við þetta mál. Ég leysti hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur af þá tvo daga sem þetta mál var til umfjöllunar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Tveir fundir voru haldnir þar sem gestir komu í belg og biðu. Þeir fengu tvær mínútur til að gera grein fyrir afstöðu sinni til málsins. Enginn þeirra hafði tækifæri til að senda inn skriflega umsögn. Það vakti athygli mína því að hæstv. forsætisráðherra hefur haldið því fram að þetta sé margskoðað, stofnun umhverfis- og auðlindaráðuneytis og atvinnuvegaráðuneytis og það að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, hringla með Seðlabankann og alla umgjörð efnahags- og viðskiptamála á kjörtímabilinu, og allt liggi ljóst fyrir í þessu efni. Það vakti einnig athygli mína, sem hef þó fylgst nokkuð vel með þessu máli, að þá fundi sem ég sat í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd kom fram að langflestir þeirra gesta sem komu fyrir nefndina voru mjög andvígir málinu og töldu að það þyrfti að skoða það miklu betur og svara þyrfti spurningum á borð við hvar einstakar stofnanir yrðu vistaðar. Það sem vakti sérstaka athygli var að mörg þau hagsmunasamtök og félagasamtök sem áður voru frekar jákvæð fyrir breytingum á Stjórnarráðinu í þá átt að stofna atvinnuvegaráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneyti sögðu: Í ljósi alls sem við höfum kynnt okkur og séð hvernig þetta mál hefur þróast erum við orðin andvíg því í dag. Þetta eru auðvitað bara orð á móti orði viðhöfð á nefndarfundi, en ég hygg að hefði málið farið í eðlilega, efnislega meðferð í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og farið til umsagnar hefðu menn fengið umsagnir þess efnis að margir þeirra sem áður studdu þessa tillögu hefðu snúist gegn henni. Ég hygg til að mynda að í sjávarútvegi, landbúnaði og í atvinnulífinu í heild sinni, hjá Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins og fleirum, hefðu menn lagst algerlega gegn þessu. Hluti þessara samtaka var fylgjandi þessum breytingum á sínum tíma. Þannig að það er farið að fjara undan. Ríkisstjórnin gat í rauninni ekki komið þessu máli í gegn óbreyttu til síðari umræðu með því að fara með það í eðlilega, þinglega meðferð. Það er ámælisvert, sérstaklega þegar maður skoðar rökstuðninginn fyrir þessari þingsályktunartillögu sem er m.a. sá að þetta muni á einhvern hátt styrkja og efla stjórnsýsluna, gera vinnubrögð betri og skilvirkari. Frú forseti. Þetta snýst ekkert um stjórnarráðsmálið. Þetta snýst um það að forustumenn ríkisstjórnarinnar, sem hafa setið hér svo áratugum skiptir, séu tilbúnir að tileinka sér ný vinnubrögð. Nú horfi ég á hæstv. utanríkisráðherra, það á ekki hvað síst við um hann að tileinka sér ný vinnubrögð,  Frú forseti. Við verðum að fara að sjá það í þinginu að mál fari í eðlilega, þinglega meðferð. Það á ekki við um þetta mál. Ég vil taka undir með þeim ræðumönnum sem hafa talað hér í dag og hafa gagnrýnt þetta og sagt að umræðan 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom víða við í ræðu sinni. Hann kom inn á að hann hefði setið í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem varamaður þegar fjallað var um þetta mál og að ekki hefði verið mikill fögnuður hjá gestum sem fengu þar lítinn tíma og engan til að skrifa umsögn. Mig langar að biðja hv. þingmann um að fara aðeins betur yfir það í svari sínu hvernig að þessu var staðið. Hv. þingmaður nefndi líka og gerði athugasemdir við þau ummæli hæstv. forsætisráðherra að það væri ekkert óeðlilegt við að mál færu hérna í gegn á færibandi, það væri viðtekin venja. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið undir þau sjónarmið að þó svo að einhverjir hafi verið með afsakanir fyrir því að málin hafi líka verið afgreidd á óvenjulega stuttum tíma fyrir einhverjum árum síðan réttlæti það ekki það sem verið er að gera í dag. Það má rifja upp það sem gerðist í síðustu eða þarsíðustu viku þegar upp kom að lög um skeldýrarækt voru túlkuð af sumum eftirlitsstofnunum með þeim hætti að það var ekki að heyra á þeim stjórnarþingmönnum sem samþykktu það mál að markmið laganna hefði verið eins og viðkomandi eftirlitsstofnun túlkaði þau. Er þá ekki sérstök ástæða til að vanda lagasetninguna hvort heldur sem er í þessu máli eða öðrum? Það þarf ekki að fara nema örfáa daga aftur í tímann til að leita að svörum við því hvers vegna það er mikilvægt að lög samþykkt á Alþingi séu túlkuð með sama hætti þar og af viðkomandi stofnun sem á að framfylgja þeim. Væri ekki æskilegt að breyta vinnubrögðunum og benda ekki alltaf á að hugsanlega hafi einhvern tímann verið gert eitthvað verra?

Frú forseti. Fyrst aðeins að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég sótti nefndarfundi þá þrjá daga sem nefndin hafði þetta mál til umfjöllunar og var þá að leysa hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur af. Mér blöskruðu vinnubrögðin. Ég átti von á því, eins og ég rakti í ræðu minni, að í ljósi þeirrar miklu andstöðu sem virtist vera við þetta mál og athugasemda stjórnarandstöðu og fleiri en eins stjórnarliða, sem komu hingað upp og gagnrýndu meginþætti málsins, yrði málið tekið fyrir og skoðað frá ýmsum hliðum og í það minnsta sent í eðlilega, þinglega meðferð, til umsagnar og fleira því um líkt. Ég furða mig í rauninni á þeim vinnubrögðum sem þarna eru. Það segir manni kannski, svo ég komi inn á næsta svar, að hæstv. ríkisstjórn eða hæstv. forsætisráðherra og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, forustumönnum ríkisstjórnarinnar, finnst sjálfsagt að mál komi seint og illa til þingsins á síðustu dögum þess. Hliðarherbergi voru full af þingmálum dögunum áður en frestur rann út til að skila þeim inn. Fram að þeim tíma höfðu til að mynda engin mál verið í atvinnuveganefnd. Svo kemur hæstv. forsætisráðherra hingað upp og segir að eðlilegt sé að afgreiða mál á færibandi. Það vekur þó mesta athygli að þeir sem gagnrýndu þessi vinnubrögð á árum áður skuli nú standa við færibandið og snúa því eins hratt og þeir geta til að koma þessum málum í gegn án þess að nokkur geti litið á þau. Hv. þingmaður minntist á skeldýramálið sem er gott dæmi um þetta. Vinnubrögðunum verðum við að breyta. Þau breytast ekki nema menn segi: Hingað og ekki lengra. Það er ekki hægt að leyfa forsætisráðherra og mörgum hverjum í hæstv. ríkisstjórn, sem hafa setið á þingi svo áratugum skiptir, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni og hafði eftir hv. þm. Árna Páli Árnasyni þegar hann ræddi þetta mál í fyrri umræðu að hann segði málið óunnið, vanreifað og órökstutt. Hv. þingmaður benti líka á að komið hefði fram að þetta gengi hugsanlega gegn stjórnarsáttmálanum og ekkert væri gert til að réttlæta málið og fara í greiningu á efnahags- og viðskiptaráðuneyti sem hann hafði mestar áhyggjur af. Síðan sagði hv. þingmaður reyndar líka að það væri engu líkara en ríkisstjórnin væri búin að gefast upp á verkefninu um sameiginlega og samstillta hagstjórn, sem eru stór orð og þeir sem hlustuðu á þá ræðu tóku auðvitað vel eftir því sem þar kom fram. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Við ræddum hérna rétt áðan um ábyrgð í ríkisfjármálum og umgjörð ríkisfjármála og allir voru sammála um að mikilvægt væri að taka á því, en þegar fjárlög voru samþykkt fyrir árið 2012, sem gerðist í desember, lágu ekki fyrir neinar beiðnir um að fara í þessar framkvæmdir, það voru engar beiðnir um það. Þetta kom bara upp úr hattinum eftir áramót. Það staðfestir kannski hvernig þetta gerist. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji þessar breytingar á Stjórnarráðinu eingöngu til komnar út af þeim ráðherrabreytingum sem urðu síðustu áramót þegar tekin var sú ákvörðun að henda út tveimur hæstv. ráðherrum.

Henda út?

Henda út, hæstv. utanríkisráðherra, ekki fóru þeir sjálfviljugir, það fór ekki á milli mála, það gefur augaleið. Því spyr ég hv. þingmann: Er þetta mál ekki einfaldlega svona vegna þess að þegar farið var í þessa vegferð var verið að púsla ráðuneytum utan um einstaka hæstv. ráðherra?

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að ekki var gert ráð fyrir þeim kostnaði sem af þessu hlýst með nokkrum hætti í fjárlögum þessa árs. Það er engu líkara en þetta hafi bara sprottið upp úr hattinum, hafi verið til komið til að púsla brotunum saman eftir ráðherrakapalinn sem var á margan hátt misheppnaður. Það blasti auðvitað við að ríkisstjórnin var að losa sig við ráðherra sem ekki 

Nei.

Hann vildi vinna það í miklu meira samstarfi við stjórnarandstöðuna. Þegar kemur að sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum blasti það líka við að losna varð við hv. þm. Jón Bjarnason úr sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu vegna þess að hann var ekki tilbúinn til þess að láta teyma sig í blindni til Brussel. Hann var ekki tilbúinn að gefa eftir grundvallarhagsmuni þjóðarinnar í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum. Hæstv. utanríkisráðherra veit þetta því að þetta segja embættismenn honum. Þeir fögnuðu í Evrópusambandinu 

Hann var ráðherra …

Frú forseti. Gæti ég fengið þögn á ráðherrabekknum? 

Gefa hv. þingmanni hljóð.

Í Brussel var fagnað þegar hæstv. ríkisstjórn og hæstv. utanríkisráðherra hafði tekist að henda út eina manninum sem stóð í lappirnar í ríkisstjórninni.  Þetta er púsluspilið sem er verið að púsla eftir þennan misheppnaða kapal. Verði þjóðinni að góðu að 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér enn um Stjórnarráðið og höfum gert í allnokkra stund en velta má því fyrir sér hverju sú umræða skilar. Við höfum gagnrýnt vinnubrögðin og ég fór fyrr í umræðunni nokkuð ítarlega yfir skýrslu þingmannanefndarinnar þar sem niðurstaðan er sú að stjórnsýslan hafi brugðist í aðdraganda hrunsins og að stjórnsýslan þyrfti að fara í gagngera endurskoðun. Ég hef haldið því fram, og því hefur ekki verið mótmælt af þeim sem vilja breyta skipan á Stjórnarráðinu, að hvergi í skýrslunni standi að fara eigi þá leið sem hér er verið að fara. Eiginlega má halda því fram að sumt gangi í berhögg við það, samanber ábyrgð ráðherra, sameiginlega, og skýra ábyrgð ráðherra á sjálfstæðum undirstofnunum. Ég hef ítrekað rætt hér um efnahags- og viðskiptaráðuneytið og niðurlagningu þess en engin svör hafa borist, engin rök. Bent hefur verið á skýrslu samstarfshópsins þar sem rök voru sett eftir á, eftir að menn tóku þessa ákvörðun við ráðherrauppskiptinguna um áramótin, og það verður að segjast eins og er að þar stangast margt á. Einnig hefur verið vísað til þess að verið sé að setja upp norrænt kerfi og setja fjármálaeftirlitskerfið undir norrænt skipulag. Það er rangt. Varðandi auðlinda- og umhverfisráðuneytið og síðan atvinnu- og nýsköpunarráðuneytið hefur því líka verið haldið fram að verið sé að setja upp norrænt kerfi. Það er hrein blekking. Það kemur fram í þessari ágætu skýrslu samstarfshópsins þar sem er yfirlit yfir það hvernig þessum málum er háttað á Norðurlöndunum. Ég ætla að nota smátíma í að fara yfir það hvernig þetta gæti síðan þróast. Við höfum talsvert rætt um það hvar þær stofnanir sem heyra undir ráðuneytin í dag munu enda, talsvert hefur verið rætt um Hafrannsóknastofnun og ýmsar aðrar stofnanir. Engin svör hafa komið, væntanlega vegna þess að ekki er meiri hluti í ríkisstjórninni og stjórnarflokkunum, eins og fram hefur komið, og þau fara fram með þetta mál án nægilegs undirbúnings og vilja ekki rugga bátnum óþægilega mikið með því að lýsa því yfir hvað vaki fyrir þeim með færslu á stofnunum og skapa þannig enn meiri óánægju úti í samfélaginu og innan raða Stjórnarráðsins og stofnana þess. Við höfum verið að ræða rammaáætlun upp á síðkastið og hvernig hún hefur breyst í pólitískt plagg þar sem þó komu tveir ráðherrar saman, úr iðnaðarráðuneyti og úr umhverfisráðuneyti, og breyttu niðurstöðu faghópanna sem var skilað til ríkisstjórnarinnar síðastliðið sumar. Mig langar, með leyfi forseta, að vitna til ágætrar umsagnar og álits GAMMA á rammaáætlun: „Breytingar þær sem urðu á drögum að tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða (lögð fram 18. ágúst 2011) til endanlegrar tillögu (727. mál), þar sem virkjanir í neðri hluta Þjórsár og Skrokkölduvirkjun voru færðar í biðflokk, leiða til þess að fjárfestingar í orkuframleiðslu og flutningi munu dragast saman um 120 milljarða króna á árabilinu 2012–2016 og fjárfestingar í orkufrekum iðnaði og afleidd áhrif munu dragast saman um 150 milljarða króna. Samtals verður því fjárfesting og afleidd áhrif um 270 milljörðum króna minni en ella á umræddu tímabili. Uppsafnaður hagvöxtur verður 4–6% minni fyrir vikið og atvinnulífið verður af um það bil 5.000 ársverkum á þessu fjögurra ára tímabili.“ Mig langar að varpa því hér fram hvort það að breyta núverandi fyrirkomulagi í það að auðlinda- og umhverfisráðuneyti fari eitt með öll þessi mál, þetta yrði sem sagt háð ákvörðun eins ráðherra - ef við sætum áfram uppi með ríkisstjórn sem er skipuð eins og nú er, sem ég vona svo sannarlega að verði ekki, gæti ráðherra sem færi fyrir því ráðuneyti haldið áfram að breyta faglegri vinnu, sem sett hefur verið á laggirnar og unnið hefur verið að í meira en áratug, í þetta pólitíska plagg. Við gætum haldið áfram að verða af verulegum hagvexti í landinu vegna þess að sjónarmið þess ráðherra sem færi með þessi mál undir einu ráðuneyti næðu  Ég fullyrði, frú forseti, að þetta mundi ekki 

Virðulegi forseti. Ég er mjög ánægður með að sjá að hæstv. utanríkisráðherra situr hér í salnum og ætlar að hlusta á ræðu mína. Ég vænti þess að hann komi í andsvör um þessar bollaleggingar mínar. Það er dálítið athyglisvert að ræða þetta í ljósi þess að við vorum að ræða það fyrir örfáum mínútum hvernig standa eigi að því að vera með forgangsröðun og ábyrg ríkisfjármál. Mig langar að setja það í þetta samhengi þegar verið er að fara í breytingar á Stjórnarráðinu sem sumum hverjum finnst að verið sé að gera of mikið úr og ekki sé ástæða til. Ég vil setja þetta í þetta samhengi til að reyna að opna augu hv. stjórnarliða. Við afgreiðslu fjárlaga 2012 lá ekki fyrir nein beiðni og umfjöllun um það í þinginu hvort fara skyldi í þessa vegferð, þ.e. að setja 250 milljónir í kostnað vegna húsnæðis. Hins vegar var tekin ákvörðun um það í desember að skera mjög niður í heilbrigðismálum, eða töluvert ofan á fyrri niðurskurð. Það er rannsóknarefni hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur komið fram gagnvart heilbrigðisstofnunum víðs vegar um landið. Nú er staðan þannig að einungis einn af hverjum tíu forstöðumönnum heilbrigðisstofnana telur sig geta sinnt lögbundnu hlutverki sínu. Einn af hverjum tíu telur sig geta sinnt lögbundnum verkefnum sínum samkvæmt könnun sem gerð var á vegum ráðuneytisins. Kveikir þetta hugsanlega á einhverjum perum eða opnar augu einhverra hv. stjórnarþingmanna? Það ætti auðvitað að gera það, en mér finnst eins og það geri það ekki. Við skulum bara ræða hlutina eins og þeir eru og ég vil líka setja þetta í það samhengi að þetta snýst um að menn forgangsraði í ríkisfjármálum. Nú höfða ég til hæstv. utanríkisráðherra: Það hlýtur að vera mikið umhugsunarefni hjá hv. stjórnarþingmönnum og hæstv. ráðherrum sem vilja styðja þetta mál að á sama tíma og verið er að gera það telur einn af hverjum tíu sig geta uppfyllt lögin hvað varðar þá þjónustu sem heilbrigðisstofnunum er skylt að veita. Ég vil líka nefna að tekin var mjög erfið og afdrifarík ákvörðun hjá Heilbrigðisstofnun Vesturlands, það var að loka svokallaðri E-deild. Það þýddi að 28 konum var sagt upp störfum - 28 konur reknar út. Sumar þeirra höfðu starfað í áratugi við þessa sömu stofnun, margar þeirra, og sumar meira að segja alið allan sinn starfsaldur og tileinkað starf sitt uppbyggingu þessarar stofnunar. Þetta segi ég í þessu samhengi vegna þess að fyrir þá peninga sem verið er að eyða í þessar húsnæðisbreytingar væri sennilega hægt að reka umrædda deild í um tvö ár. Þetta fjallar um forgangsröðun í ríkisfjármálum. Síðan tala hv. stjórnarliðar og hæstv. ráðherrar um kynjaða fjárlagagerð, kynjaða hagstjórn og bullfrasa af því tagi daginn út og daginn inn. En þetta eru verkin. Auðvitað munu hv. stjórnarþingmenn verða dæmdir af verkunum en ekki því sem þeir segja, því að oft og tíðum er ekki mikil innstæða fyrir því hjá hv. stjórnarþingmönnum, mörgum hverjum. Til hvers er ég að draga þetta fram? Hv. þingmönnum ber að taka ákvörðun um forgangsröðun í ríkisfjármálum og að setja 250 milljónir í gæluverkefni af þessu tagi, sem ekki lá fyrir að yrði gert við afgreiðslu fjárlaga 2012, og reka á sama tíma konur út af heilbrigðisstofnunum víðs vegar um landið - ég tek þetta dæmi sérstaklega sem er náttúrlega mjög alvarlegt, líka gagnvart því ágæta fólki sem er vistað þarna og aðstandendum þess. Það fólk sem er vistað á þessari deild, vistmenn, á þetta ekki skilið. Þetta er ekki hávær kröfuhópur og þannig er framkoman. En frasaumræðan hljómar á þann veg að stefnt sé að því að gera eitthvað allt annað. Verkin munu auðvitað tala sínu máli. Það er hreint með ólíkindum að 250 millj. kr. skuli hent í vitleysisframkvæmd af þessu tagi, sem engin samstaða er um, í lok kjörtímabils. Það eru meiri líkur en minni, leyfi ég mér að fullyrða, á því að þessu verði breytt. Það er þetta sem hv. þingmenn verða að horfast í augu við þegar þeir greiða atkvæði um forgangsröðun í ríkisfjármálum. Það kemur þá skýrt fram að þeir vilja frekar eyða peningunum í þetta og reka á sama tíma konurnar út af heilbrigðisstofnunum, þvert á það sem þeir segja á 

Frú forseti. Mér finnst nú hálfaumingjalegt af stjórnarandstöðunni sem stendur hér fyrir langdregnu málþófi að geta ekki einu sinni mannað málþófið. Ef menn ætla sér á annað borð að reyna að spilla málum með því að tefja tímann og koma í veg fyrir að hægt sé að taka þau til formlegrar afgreiðslu, finnst mér algjört lágmark, frú forseti, að menn standi a.m.k. vaktina. Ég er þeirrar skoðunar að ef ekki er hægt að draga menn sem standa í málþófi hingað upp í ræðustól, eigi bara að slíta umræðunni.

Virðulegi forseti. Það eru nokkur hlaup á mönnum núna, verið er að funda hjá forseta og ýmislegt í gangi. Ég mun líklega ekki geta nýtt allan ræðutíma minn í þessari atrennu. Þetta mikla mál, breytt skipan ráðuneyta í Stjórnarráðinu, hefur verið mikið rætt og ýmislegt sagt um það. Ljóst er að skiptar skoðanir eru á því hvernig ráðuneytin eiga að líta út, hvernig staðið er að breytingum á þeim og annað. Ég vil ítreka það sem kom fram hjá mér fyrr í umræðu um þetta mál að skynsamlegra væri að reyna að ná einhvers konar sameiginlegri sýn á ramma utan um Stjórnarráðið, ramma sem hver ríkisstjórn getur starfað innan á hverjum tíma, ekki eigi að binda þetta við ákveðinn fjölda ráðuneyta eða eitthvað slíkt. Það er líka mjög bagalegt að hræra í þessum hlutum rétt áður en kjörtímabilið er úti og öllum er ljóst að ný ríkisstjórn mun taka við að ári liðnu. Þar af leiðandi er svolítið sérstakt að hraða og þvæla málinu í gegn eins og hér er gert. Það liggur ekki heldur nógu skýrt fyrir hvort frekari breytingar eru fyrirhugaðar, þ.e. breytingar á verkefnum eða málaflokkum milli ráðuneytanna, breytingar á stofnunum og þess háttar. Verð ég einnig að lýsa því yfir að ætli menn að fara í einhverjar stórkarlalegar breytingar á stofnunum, uppskiptingu eða færslu verkefna milli ráðuneyta, er það að sama skapi svolítið sérstakt í ljósi þess hversu stutt er eftir af kjörtímabilinu. Svona breytingar er eðlilegra að gera - og ég vona að menn læri af þessu í framtíðinni - í upphafi kjörtímabils, einbeita sér svo að því að láta þau ráðuneyti og stofnanir virka og ganga sem hafa verið sameinuð. Ég hef lýst því yfir og vil endurtaka það hér að ég hef mjög miklar efasemdir um að það sé snjallt að setja á fót svo stór ráðuneyti eins og fyrirhugað er, ekki síst þegar komið hefur fram að þau eru býsna umfangsmikil og jafnvel full þörf á því að vera með fleiri en einn ráðherra í ráðuneytunum. Þá fer nú hagræðingin að verða lítil, nema kannski af símsvörun eða einhverju slíku, því væntanlega þurfa sérfræðingar að vera til staðar á hverju sviði. Auk þess er að mínu viti bagalegt að eyða jafnvel nokkrum sinnum á kjörtímabili tugum eða hundruðum milljóna í breytingar á húsnæði og tilfærslur. Það hefur verið lenskan hjá ríkisstjórninni að hræra í skipulaginu fram og til baka og spá ekkert í hvað það kostar. Ég vil leyfa mér að hafa miklar efasemdir um að sú hagræðing, sem hér er gert ráð fyrir muni nokkurn tímann nást, ekki síst ef öllu verður hér breytt að ári liðnu, þá er alveg klárt að þessir fjármunir koma ekki til baka. Það er eðlilegt að spyrja sig að því hvort hverri ríkisstjórn sé ekki í sjálfsvald sett að ákveða fjölda ráðuneyta og hvernig þau líti út. Það má færa rök fyrir því. Það var hins vegar ákveðið að Alþingi hefði tækifæri til að tjá sig um þær breytingar sem fyrirhugaðar eru. Það er ekki síst mikilvægt í ljósi þess að ekki hefur verið gerð nein tilraun til að ná samstöðu með stjórnarandstöðunni eða að hafa samráð við hana um þær breytingar sem eru í farvatninu. Engin samstaða og aldrei reynt að tala við stjórnarandstöðuna um hvernig þessir hlutir eiga að líta út. Þar af leiðandi er ekki óeðlilegt að þó nokkur tími hafi farið í að ræða þetta mál. Það er hins vegar mikilvægt að sama skapi að ríkisstjórn hvers tíma geti í raun haft Stjórnarráðið í því fari sem sú stjórn telur að virki best. Það er nú ekki hægt að fullyrða að það eigi við í þessu tilviki þegar handahófskennd vinnubrögð virðast ráða því hvaða breytingar eru settar fram. Komið hefur fram að sú breyting að hræra í efnahagsráðuneytinu og fjármálaráðuneytinu var ekki á teikniborði ríkisstjórnarinnar þegar stjórnarsáttmálinn var gerður, en vissulega kemur sameining atvinnuvegaráðuneytanna þar fram, þ.e. að ráðuneytin er snúa beint að þessum hörðu atvinnumálum, iðnaði, sjávarútvegi og landbúnaði, verði sameinuð í eitt. Ég hef efasemdir um að rétt sé að gera það. Nýlundan er vitanlega breytingarnar á fjármálaráðuneytinu og efnahagsráðuneytinu. Eðlilegt er að ýmsir aðilar, bæði í stjórnarandstöðu og stjórnarflokkunum, hafi efasemdir um það. Hvert er markmiðið með þessum breytingum? Það er búið að fara yfir það, hæstv. forsætisráðherra gerði það og reyndi að selja okkur þá hugmynd að af þessu væri mikil hagræðing og betri stjórnskipan næðist fram. Á hvorugt hefur verið sýnt fram. Það er ekki heldur hægt að sýna fram á að þær breytingar sem gerðar hafa verið á innanríkisráðuneyti og velferðarráðuneyti hafi verið viðskiptavinum þessara stórráðuneyta að skapi, ef rætt er við þá, í það minnsta segja þeir viðskiptavinir sem ég hef rætt við að erfiðlega gangi að fá svör eða jafnvel átta sig á því hver fari með hvaða hlutverk. Það sem stendur þó upp úr er að eftir þrjú ár við völd hefur ríkisstjórnin ekki reynt að nálgast stjórnarandstöðuna og ná einhvers konar samstöðu eða samvinnu um framtíðarsýn á Stjórnarráðið. Það er alger uppgjöf á þeim bæ gagnvart því að reyna slíkt. Það hefur svo sem ekki mikið farið fyrir því, en hér var kjörið tækifæri til að lenda ekki í því þrasi sem við erum núna í. Það hefur reyndar, frú forseti, verið aðalsmerki þessarar ríkisstjórnar að vinna helst málin með hnefann á lofti án þess að stjórnarandstaðan sé kölluð til fyrr en allt er komið í kaldakol. Við þekkjum það úr umræðunum að þegar við í stjórnarandstöðunni höfum reynt að koma á einhverjum breytingum til batnaðar fyrir heimilin í landinu hefur ekki verið á það hlustað fyrr en allt er komið í hnút. Við hljótum í því sambandi, frú forseti, að spyrja okkur líka að því hvers konar forgangsröðun það er hjá ríkisstjórn að setja algjörlega óþörf mál eins og þetta, stjórnarráðsmálið, fremst í röðina. Öllum ætti að vera það ljóst, nema líklega hv. ríkisstjórn, að það sem mestu skiptir á Íslandi í dag er að koma fram með tillögur og hleypa í gegnum þingið tillögum er lúta að því að bæta stöðu heimilanna og bæta hag þeirra fyrirtækja sem eru þó að reyna að starfa í landinu. Við heyrðum í umræðum í dag að vanskil hafa aukist. Í dag eru 26 þúsund einstaklingar í alvarlegum vanskilum, eins og það er kallað. Þeim hefur fjölgað um 1.500 milli ára. Það kom fram í mars síðastliðnum, minnir mig, að 6.300 fyrirtæki, um 20% allra fyrirtækja á Íslandi, eru í sömu stöðu. Ríkisstjórn hlýtur að þurfa að horfa á umhverfið sem þessi fyrirtæki vinna í og velta því fyrir sér hvar meinið liggur, hvort það er hjá ríkisvaldinu eða einhvers staðar annars staðar. Í tilfelli heimilanna og í tilfelli fyrirtækjanna held ég að meinið liggi klárlega hjá ríkisstjórninni. Þar hefur skort á allan vilja til að taka á þessum alvarlegu málum. Frú forseti. Hjá nefndum Alþingis liggja nokkrar tillögur er lúta beint að því að bæta stöðu heimilanna og að koma atvinnulífinu af stað. Það verður mjög eftirtektarvert, ég ætla að nota það orð, að sjá hvort ríkisstjórnin mun taka til umræðu einhver af þeim fjölmörgu góðu málum sem stjórnarandstaðan hefur sett fram til að taka á málefnum heimilanna og fyrirtækjanna. Ég bið þá sem hafa áhuga á málefnum heimilanna og atvinnumálum að fylgjast vel með því á næstu dögum og vikum hvort stjórnarflokkarnir munu hleypa þessum málum í gegnum þingið og fara að vinna eftir þeim tillögum sem lagðar hafa verið fram og sýnt hefur verið fram á að geti gengið upp. Það mun reyna á þetta núna á næstu dögum. Það er óhætt að segja, frú forseti, að stjórnarandstaðan mun að sjálfsögðu á þessum lokadögum leggja mikla áherslu á að í gegnum þingið fari mál sem snúa að heimilum og fyrirtækjum í landinu. Frú forseti. Ég gæti talað lengur. Ég get því miður ekki nýtt ræðutíma minn þar sem ég er að fara á fund með forseta þingsins, en ég held að ég hafi komið meginmáli mínu á framfæri á þessum stutta tíma.

Forseti. Eins og oft hefur komið fram í þessari umræðu hefur töluvert verið talað í henni og í sjálfu sér af nógu að taka. Ég átti þess kost að ræða við einn hæstv. ráðherra skömmu áður en ég kom í ræðustól og hann tjáði mér þá skoðun sína að honum veittist erfitt að átta sig á því hvað það væri sem ræðumenn gerðu ágreining um. Til að fríska örlítið upp á það er í grófum dráttum hægt að draga það einfaldlega saman í þá setningu að hér liggur ekki annað fyrir en ósk hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnar um að Alþingi styðji nafnabreytingu á ráðuneytum. Í þeirri nafnabreytingu felst hins vegar, eins og greinargerðin ber með sér, breyting á verkefnaskipan ráðuneytanna sem fyrir eru án þess að í greinargerðinni sé tilgreint nákvæmlega hvert innihald breytinganna er. Þar liggja stærstu athugasemdirnar sem gerðar eru við þessi áform. Raunar má segja að stærsta einstaka athugasemdin sem komið hefur fram í umræðunni hafi komið frá stjórnarliðum, en hv. þm. Árna Páli Árnasyni gerði þær athugasemdir að með þessari þingsályktunartillögu væri verið að taka algjöra U-beygju frá þeim áformum sem sett voru fram í stjórnarsáttmála Samfylkingar og Vinstri grænna á árinu 2009. Í honum var reynt að setja fram í orðum að forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar væri að byggja upp getu stjórnkerfisins til að sinna hagstjórn með sama hætti og í nágrannalöndunum. Stærsta skylda stjórnvalda stæði til þess að byggja upp trúverðuga umgjörð um hagstjórn og fjármálalegan stöðugleika, auk þess að skapa um það verkefni eins víðtæka sátt og kostur væri. Með þeirri þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir er alveg ljóst, í ljósi þeirra viðbragða og athugasemda sem við hana hafa verið gerðar, hvoru tveggja af stjórnarliðum og stjórnarandstöðu, að þetta meginmarkmið stjórnarsáttmálans er horfið á braut og að auki er engin sátt um þær tillögur sem hér liggja fyrir. Það skal þó undirstrikað að ekki er allt algalið í þeim áformum sem birtast í þessari tillögu, það er langur vegur frá því. Ýmislegt er hægt er að ræða og í raun vel unnt að styðja, en eins og málið er búið er ekki boðið upp á neitt annað en eina allsherjarafgreiðslu á þeirri stuðningsyfirlýsingu sem hæstv. ríkisstjórn fer fram á, annaðhvort já eða nei. Það er ekkert um það að ræða að koma öðrum verkefnum til framkvæmda. Ég vil þó gera að umtalsefni eitt sérstakt atriði sem ég tek heils hugar undir að beri að vinna að, sem er greint frá í rökstuðningnum eða greinargerðinni með tillögu til þingsályktunar um breytta skipan sem hæstv. forsætisráðherra lagði fram, og er einnig ítrekað og undirstrikað í nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þetta eru þau áform sem lúta að því að koma á fót sjálfstæðu efnahagsráði. Stefnt er að því að það verði skipað óháðum sérfræðingum sem ætlað er að leggja sjálfstætt og hlutlaust mat á áætlanir og hagstjórn. Ég tel mjög af hinu góða að við höfum einhverja slíka sjálfstæða starfsemi utan Stjórnarráðsins sem ekki er háð upplýsingum þaðan eða mati á fjárhagslegum stærðum og við höfum einhverja sjálfstæða stofnun sem getur lagt eigið, óháð mat á stöðu mála sem lúta að efnahagsspám, efnahag, hagspám, hagstjórn og öðru því um líku sem við glímum við um þessar mundir. Það væri mjög æskilegt að þetta markmið gæti gengið eftir og er í raun í fullu samræmi við þann vilja sem margoft hefur verið ítrekaður hér af þingmönnum allra flokka í tengslum við umræður um langtímaáætlun í fjármálum ríkisins, og ekki síður og oftar en ekki í samhengi við fjárlagaumræðu hvers árs, vegna þess að fjárlaganefndin hefur mjög takmarkaða getu og krafta utan frá til að leggja sjálfstætt, óháð mat á þær áætlanir og upplýsingar sem koma til hennar frá 

Virðulegi forseti. Þetta mál sem við erum að ræða er meingallað, þetta er þingsályktunartillaga sem gengur út á að breyta Stjórnarráði Íslands. Það er af mörgu að taka fyrir okkur sem gagnrýnum þetta mál. Það sem vekur athygli er að allir þeir sem þekkja til Stjórnarráðsins vita að þær breytingar sem hér er verið að fara í munu trauðla ná í gegn eða koma til framkvæmda fyrr en núverandi ríkisstjórn er farin frá völdum. Þetta væri kannski svolítið öðruvísi ef um væri að ræða breytingar sem góð sátt væri um. Ég vek athygli á því að þegar menn hafa farið í slíkar breytingar hefur verið reynt að ná góðri sátt ef marka má orð núverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, sem hann viðhafði 2007, þegar hann fullyrti hreinlega að það væri hefð og stefna að ná sátt og samstöðu um þessi mál meðal allra stjórnmálaflokka á Alþingi, hvorki meira né minna. Hann var með slík stóryrði. Að vísu var það mál betur undirbúið, tekin lengri umræða, frá október fram í desember,  Þess vegna er áhugavert að sjá það núna að þessi þingsályktunartillaga er augljóslega samin á handahlaupum. Það sem vekur kannski mesta athygli er að leggja á niður efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Hv. þm. Árni Páll Árnason hefur farið yfir það í þingræðu að það mál var ekki neitt rætt innan ríkisstjórnar og ekki innan þingflokka heldur var því bara skellt fram, enda er ekki samstaða meðal stjórnarflokkanna um málið. Það er augljóst að Hreyfingin og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson ætla að bjarga ríkisstjórninni í þessu máli. Þau eru hins vegar ekki hér til að tala fyrir þessum breytingum heldur ætla þau einungis að bjarga ríkisstjórninni í þessu máli og verða að sitja uppi með þá ábyrgð. Hér hafa margir þættir verið teknir inn. Einn þeirra er að stía í sundur Fjármálaeftirliti og Seðlabanka, þvert á það sem sérfræðingar hafa bent á að sé skynsamlegt. Reyndar hafa sérfræðingar bent á, og ég hélt að góð sátt væri um innan þingsins, að sameina Fjármálaeftirlit og Seðlabanka. Sjálfur hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon sagði í desember á síðasta ári að hann vildi sameina Fjármálaeftirlit og Seðlabanka. Núna sjáum við hins vegar þingsályktunartillögu sem gengur út á það að setja Fjármálaeftirlit og Seðlabanka hvort í sitt ráðuneytið. Ég hef ekki heyrt ein einustu efnislegu rök fyrir því. Ástæðan fyrir því að menn vildu setja hvort tveggja undir sama ráðuneyti, þ.e. efnahags- og viðskiptaráðuneyti, var sú að þeir vildu hafa boðleiðirnar stuttar og samvinnuna mikla. Menn töluðu um það sem byrjun á því að sameina Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann en síðan, eins og hendi væri veifað, þvert á yfirlýsingar sem eru alveg glænýjar, var komið fram með þessa þingsályktunartillögu um að leggja niður efnahags- og viðskiptaráðuneytið, nokkuð sem er efst á lista yfir þær breytingar sem núverandi ríkisstjórn ætlaði að fara í, ef menn skoða stjórnarsáttmálann, og fór í. Ég held að það þurfi ekki að leita lengi til að finna hástemmdar lýsingar á því hversu mikilvægt og skynsamlegt það væri að stofna efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Við vitum að gríðarlega brýn hagsmunamál bíða. Það eru skuldamál heimilanna. Ríkisstjórnin er fullkomlega búin að klúðra þeim, t.d. varðandi útfærsluna eftir gengislánadóminn. Við þurfum að koma atvinnulífinu af stað. Orka þeirra sem vinna í Stjórnarráðinu mun fara 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Það er eitt sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í. Rökstuðningur hæstv. forsætisráðherra fyrir þessari þingsályktunartillögu var mikið gagnrýndur við fyrri umræðu málsins og sagt að tillagan yki völd embættismanna þrátt fyrir að hæstv. forsætisráðherra segði hið gagnstæða. Bent hefur verið á að Ragna Árnadóttir, fyrrverandi dómsmálaráðherra og ráðuneytisstjóri í dómsmálaráðuneytinu, sagði eftir að hún gekk úr ráðherrastól að menn skyldu átta sig á því að það að stækka ráðuneyti mundi auka völd embættismanna og draga úr yfirsýn og áhrifum þeirra sem bera raunverulega ábyrgð, þ.e. ráðherranna, þeirra sem eru kjörnir á fjögurra ára fresti. Nú liggur ljóst fyrir að málið fór tiltölulega hratt í gegnum stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og var ekkert tillit tekið til neinna þeirra athugasemda sem komu fram við fyrir umræðu málsins þannig að það hefur engum efnislegum breytingum tekið á milli umræðna. Mig langaði að spyrja hv. þingmann um þá greinargerð og rökstuðninginn sem liggur til grundvallar þessari þingsályktunartillögu hvað varðar, eins og ég nefndi áðan, að þjappa valdi á hendur embættismönnum. Í greinargerðinni er gert ráð fyrir því að þetta muni auka skilvirkni og gera starfið markvissara en hins vegar hefur gagnrýnin öll verið á hinn veginn, að þetta muni auka vald embættismanna, þetta muni ekki auka skilvirkni. Eins varðandi kostnaðarhliðina er talað um að það muni spara verulegar fjárhæðir að sameina ráðuneyti en gagnrýnin hefur öll verið í hina áttina. Er hv. þingmaður sammála því sem fram kemur í greinargerð með þingsályktunartillögunni, rökstuðningnum fyrir þessari þingsályktunartillögu, 

Virðulegi forseti. Það skiptir máli að fólk sé meðvitað um að í greinargerðinni, í rökstuðningnum, kemur afskaplega lítið fram. Hv. þm. Árni Páll Árnason sagði að þetta hefði ekkert verið skoðað, ekkert verið tekið út og hann nefndi að einhverjir þrír sérfræðingar hefðu búið til stutta skýrslu sem færi í rauninni gegn þeim tillögum sem hér eru nefndar, þá sérstaklega varðandi efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Ég vek athygli á því og hvet menn til að skoða umræður um stjórnarráðsbreytingarnar 2007. Þar talaði til dæmis Steingrímur J. Sigfússon um það sem almenn sátt var um, að heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið væri of stórt. Hann kom akkúrat með rökin sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason fór yfir og Ragna Árnadóttir, að ráðuneytin þyrftu að vera í þeirri stærð að yfirsýn væri yfir þau til að hægt væri að vinna í stefnumótun og öðru slíku þannig að embættismenn mundu ekki ráða of miklu. Hvað gerir síðan þessi ríkisstjórn? Hún sameinar tryggingamál aftur og heilbrigðismál og félagsmál. Það þýðir að ráðuneytið er með um 70% af ríkisútgjöldunum. Það getur enginn haldið því fram að góð yfirsýn hafi verið yfir þessa málaflokka eftir að þeir fóru þarna yfir. Það er ekki hægt að finna nein rök fyrir því. Varðandi kostnaðinn er ekkert sem bendir til þess að það verði sparnaður. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði árið 2007 að það væri hlægilegt og hann gerði ekkert með það að sameining ráðuneyta mundi spara einhverja fjármuni. Ég ætla ekki að taka svo sterkt til orða, en það er ágætt að vekja athygli á því hvað hæstv. ráðherra sagði í stjórnarandstöðu. Það eina sem er alveg ljóst varðandi kostnaðinn, því að mesti kostnaðurinn er dulinn og kemur hvergi fram eins og orkan sem fer í þessar breytingar hjá starfsfólkinu, það gerir ekki annað á meðan, er húsnæðiskostnaðurinn sem fer í hálfan milljarð á þessu kjörtímabili 

Frú forseti. Já, það var fróðlegt að heyra vitnað í ummæli úr ræðu hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og formanns Vinstri grænna, Steingríms J. Sigfússonar. Það er alveg rétt, eins og hv. þingmaður kemur inn á, að maður skilur ekki þær verulegu breytingar sem hafa orðið á afstöðu formanns annars stjórnarflokksins til slíkrar samþjöppunar valds og þess að minnka yfirsýnina og setja allt í hendur embættismanna. Eitt sinn varaði sá maður við þessu og taldi mjög mikilvægt, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, að í málum sem þessum mættu ráðuneytin ekki verða of stór, þeir sem kjörnir væru lýðræðislega yrðu að hafa pólitíska yfirsýn yfir málaflokka og annað slíkt. Maður er farinn að sjá að það hefur orðið stefnubreyting í töluvert mörgum málum, það má til dæmis nefna Icesave-málið þar sem þessi ágæti hæstv. ráðherra gagnrýndi það mjög ef semja ætti um Icesave-samningana og sagðist verða sá harðasti gegn því. Það sama má segja um Evrópusambandsmálið. Kvöldið fyrir kjördag sagði hann að ekki yrði sótt um aðild að Evrópusambandinu á næsta kjörtímabili. Mig langaði bara að velta þessu upp við hv. þingmann: Af hverju lætur Vinstri hreyfingin – grænt framboð Samfylkinguna beygja sig í þessu máli? Telur hv. þingmaður að þetta mál eigi fremur rætur að rekja til hæstv. forsætisráðherra og Samfylkingarinnar en til Vinstri grænna? Maður skilur þetta ekki því að það virðist ekki vera breiður stuðningur við þetta í samfélaginu. Það er ekki breiður stuðningur við þetta á þingi. Er hæstv. ráðherra og formaður Vinstri grænna, Steingrímur J. Sigfússon, enn á ný að gefa eftir gagnvart Samfylkingunni? Hver gætu annars verið rökin fyrir því í þessu máli? Það væri fróðlegt að fá sýn hv. þingmanns á því.

Virðulegi forseti. Þetta er áhugavert og það væri áhugavert að fá að vita hvaðan hugmyndin um að leggja niður efnahags- og viðskiptaráðuneyti kom. Hver eru efnislegu rökin fyrir því? Jú, þau eru að efnahags- og viðskiptaráðuneytið sé of lítið, það vanti starfsfólk þar til að sinna ákveðnum hlutverkum til að efnahags- og viðskiptaráðuneytið geti staðið undir nafni. Virðulegi forseti. Er það fólk í fjármálaráðuneytinu? Hefur einhver fundið einhverja deild í fjármálaráðuneytinu sem hefur verið að bíða eftir þessum verkefnum? Ef svarið er nei við því, sem ég býst við, hvað kostar þá að setja þá deild upp í fjármálaráðuneytinu? Það hlýtur að kosta svipað og að setja hana upp í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu, mundi ég ætla. Þetta liggur ekki fyrir. Varðandi spurninguna hvort hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon sé að gefa eftir gagnvart Samfylkingunni held ég að svarið sé einfaldlega þetta: Þetta er niðurstaða pólitískra hrossakaupa þessara stjórnarflokka. Þeir hafa komið sér saman um að skipta fengnum með þessum hætti. Þetta fólk er ekki að berjast fyrir bættum hag almennings, svo mikið er víst, með athöfnum sínum, heldur er það í því að skipta völdum. Mér sýnist hæstv. ráðherra Steingrími J. Sigfússyni líða ágætlega, hann er kominn með slatta af ráðuneytum og ekki minnka völd hans við þetta. Svo held ég að ekki felist minni völd í því að láta fólk sem er tiltölulega nýkomið í pólitík, ágætisfólk, taka við stórum ráðuneytum sem hann var áður í. Hver er að gefa eftir gagnvart hverjum? Mér sýnist ýmislegt benda til þess að leifarnar af Vinstri grænum, í það minnsta þeir sem eru í æðstu stöðum, séu að velta fyrir sér að renna inn í Samfylkinguna. Þetta gæti alveg verið liður í því. Það er ljóst að þetta er ekki vel undirbúið, 

Frú forseti. Ég og hv. þingmaður eigum það sameiginlegt að vinna ekki aðeins við stjórnmál heldur vera líka miklir áhugamenn um stjórnmál og höfum stundum velt fyrir okkur málum hér út frá stjórnmálafræðinni, ef svo má segja, eða vangaveltum um hvað sé raunverulega að gerast. Þar hefur einmitt þessi ríkisstjórn verið óþrjótandi uppspretta álitamála. Þetta er svo sannarlega ein af þeim ráðgátum sem er áhugavert að heyra hv. þingmann velta fyrir sér. Ég er alveg sammála mati hv. þingmanns á því að þetta sé hluti af hrossakaupum innan ríkisstjórnarinnar, á milli stjórnarflokkanna og hugsanlega að einhverju leyti innan þeirra. En hver telur hv. þingmaður að sé ástæðan fyrir því að hluti ríkisstjórnarinnar telur sig þurfa að fara í slík hrossakaup til að ná þessari niðurstöðu? Maður sér hvergi, eins og hv. þingmaður kom ágætlega inn á í ræðu sinni, rökin fyrir því að gera þetta svona. Þvert á móti gengur þetta í berhögg við það sem ríkisstjórnin hafði boðað áður og er 180 gráðu viðsnúningur frá yfirlýstri stefnu ríkisstjórnarinnar. Hvað telur hv. þingmaður að hafi gerst í millitíðinni sem varð til þess að að minnsta kosti hluti ríkisstjórnarinnar fór að beita sér fyrir þessari niðurstöðu? Ástæðan fyrir því að ég spyr er ekki bara hinn almenni áhugi á stjórnmálunum sem ég nefndi hér í upphafi, heldur væri líka mjög gagnlegt fyrir okkur þingmenn að gera okkur grein fyrir því hver er hinn raunverulegi drifkraftur í þessu máli, hvers vegna þessi kerfisbreyting, sem ljóst er að mundi aldrei gilda lengur en í hálft ár, er keyrð áfram hér af slíkri hörku að allt annað er sett í uppnám eða sett í bið.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að við hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson höfum leyft okkur, af því að annað er ekki hægt, að velta þessu fyrir okkur út frá öðru sjónarhorni en bara þeim texta sem hér er. Báðir höfum við áhuga á stjórnmálum og ég tala nú ekki um fortíð íslenskra vinstri manna og hvernig þau mál þróast. Ég held að við höfum komist að þeirri niðurstöðu hér einhverja nóttina, og ég stend við það, að sá alþýðubandalagsþráður sem er í báðum flokkunum sé alveg gríðarlega sterkur og að til dæmis þessi ofurtrú á Evrópusambandið sé ekkert ósvipuð ofurtrú fyrirrennara Alþýðubandalagsins á Sovétríkin á sínum tíma og þó svo að ég vilji ekki bera saman Sovétríkin og Evrópusambandið er hins vegar karakterinn ekki ósvipaður í flokkunum, þessi ofurtrú á eitt og það leysi einhvern veginn alla hluti. Ég held að í flestum öðrum stjórnmálaflokkum sé slík hugsun framandi. Ég hvet menn til að skoða bls. 17 í stjórnarsáttmálanum, þó að segja megi að stjórnarsáttmálinn ætti í rauninni að heita öfugmælavísur því að þar er búið að snúa öllu við. Þar er hins vegar skýrt tekið fram röksemdirnar fyrir því til dæmis að fara í efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Þá spyr maður og þetta er mjög eðlileg spurning eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson spurði: Hvað er eiginlega í gangi? Af hverju setja menn hundruð milljóna í einhverjar breytingar sem menn vita að verður snúið til baka? Það er mjög erfitt að rýna í það. Ég velti fyrir mér hvort þetta snúist um það að stjórnarherrarnir, því að það hefur aldrei verið jafnmikið leiðtogaræði og er núna í stjórnarflokkunum, séu að herða tökin enn frekar, þetta snúist um að sjá til þess að það sé ekkert verið að þvælast fyrir, að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. 

Frú forseti. Ég vona að virðulegur forseti geti tekið undir það með mér að kenning hv. þingmanns er mjög áhugaverð varðandi það hvernig Evrópusambandið hefur á vissan hátt fyllt upp í eyðu sem skapaðist í hugmyndaheimi alþýðubandalagsmanna. Því það liggur alveg fyrir að Alþýðubandalagið stjórnar Íslandi, við erum með ríkisstjórn Alþýðubandalagsins. En ég hef aldrei almennilega áttað mig á hvernig það gerðist að Alþýðubandalagið, sem var mikill andstæðingur Evrópusambandsins eða hafði að minnsta kosti að langmestu leyti miklar efasemdir um það og var tiltölulega þjóðlegur flokkur, skyldi allt í einu í heilu lagi færast yfir í það að menn yrðu svona harðir Evrópusambandssinnar. En kenning hv. þingmanns er hugsanlega skýringin sem ég hef verið að leita að. Þetta var útúrdúr, frú forseti, en mjög áhugaverðar vangaveltur sem komu upp núna í tengslum við hina furðulegu atburðarás í kringum það mál sem við ræðum hér. Það sem ég vildi hins vegar spyrja hv. þingmann nánar út í er atriði sem hann nefndi í ræðu sinni og mér finnst ekki hafa verið fjallað nógu mikið um í þessari umræðu og er í raun miklu stærra atriði en menn gera sér kannski grein fyrir, það er sú orka embættismanna og stjórnmálamanna reyndar líka, en ekki hvað síst starfsmanna ráðuneytanna, sem fer í þessar breytingar og þá ekki í annað á meðan. Það hefur gríðarleg orka í stjórnkerfinu farið í umsóknina um aðild að Evrópusambandinu en það að þetta skuli svo bætast við, í fyrsta lagi algjör óvissa sem ein og sér tekur mikla orku og dregur þrótt úr fólki, og í öðru lagi vinnan við að hrinda þessu í framkvæmd sem veldur því að þessi ráðuneyti verða ekki í stakk búin til að taka á þeim brýnu málum sem þau ættu að vera að sinna þessa dagana. 

Virðulegi forseti. Vegna þess að það er svo augljóst að þetta mál er sett hér inn bara til þess að láta stimpla það hefur verið erfitt að taka alvöruumræðu um efnisþætti málsins. Til dæmis hafa menn ekki rætt, af því að hv. þingmaður nefndi hér samskipti við stofnanir, hvað fólk væri að gera í Stjórnarráðinu. Nú er það ekki svo að mér finnist opinberir starfsmenn, alveg sama hversu góðir þeir eru, hafa einhvern rétt á því að segja að þeir vilji ekki breytingar og þá verði þær ekki. Það er ekki þannig. Hins vegar er áhugavert að kannanir sýna að óánægja með samskiptin við Stjórnarráðið hefur aukist alveg gríðarlega hjá stofnunum hins opinbera. Það kemur fram í könnun sem Ómar Kristmundsson, prófessor í stjórnmálafræði, hefur kynnt. Nú kemur þetta úr þeim ranni sem ég get ekki sagt að sé andstæðingur ríkisstjórnarinnar, en látum það liggja milli hluta. Þetta eru bara kannanir sem eru gerðar og óánægjan í samskiptum við Stjórnarráðið hefur aukist mjög frá árinu 2007. Hvað hefur gerst síðan 2007? Þetta er að vísu misjafnt eftir ráðuneytum en það virðist að með þau ráðuneyti sem minnst hafa breyst eða ekkert breyst sé meiri ánægja. Það þekkja allir sem hafa farið í svona ferli að það fer gríðarleg orka í þetta. Það er mikil spenna, það er spenna milli ráðuneyta, það er spenna á nýjum stað þegar sameining verður. Síðan eru náttúrlega praktískir hlutir. Segjum sem svo að forstöðumaður eða starfsmaður úti á landi eða hvar sem er sem á í samskiptum við ráðuneyti og þegar komið er glænýtt ráðuneyti, glænýtt skipurit og kannski nýbúið að breyta því, nýkominn í samskipti við einhverja aðila og þá er því öllu breytt og það er kannski ekki ljóst hver á að hafa samskipti við hann. Það er ekki vænlegt til árangurs því að það verður að vera og ætti að vera kosturinn við okkar litla stjórnkerfi og okkar litla Stjórnarráð að þessir hlutir séu einfaldir, en við erum örugglega ekki að einfalda þá núna. 

Frú forseti. Við ræðum hér tvö nefndarálit um tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Þegar maður les þessi tvö nefndarálit eru þau töluvert mikið á öndverðum meiði um gæði þessarar þingsályktunartillögu. Ég sakna þess, frú forseti, að hér eru engir stjórnarliðar í þingsalnum og það er eiginlega lítil umræða frá þeirra hálfu. Mér finnst umræðan líða mjög mikið fyrir það að spurningum er ekki svarað. Það væri miklu eðlilegra að hv. stjórnarliðar kæmu í andsvör við okkur stjórnarandstæðinga og svöruðu spurningum sem við setjum fram, fyrir utan náttúrlega að það væri eðlilegt að formaður nefndarinnar væri viðstödd sem er í rauninni að flytja málið, og að framsögumaður nefndarálitsins, Álfheiður Ingadóttir, væri viðstödd umræðuna og sýndi málinu þá virðingu. Eins og ég sagði vantar mjög margt inn í þetta. Ég hef nefnt það áður og ætla ekki að fara að endurtaka það en bara rétt aðeins til að nefna stikkorð, Hagstofan, Hafrannsóknastofnun, hvar eiga þær stofnanir heima í nýju skipuriti? Ég byrjaði að ræða um mannlega þáttinn síðast og ætla ekki að endurtaka það nema það var einn þáttur sem ég gleymdi og það er einmitt valdastrúktúrinn innan ráðuneyta. Nú er það svo að ráðuneytismenn hafa heilmikil völd, þeir hafa völd í þeim skilningi að þegar kemur nýr ráðherra þarf hann að kynna sér öll mál, og hvaðan kynnir hann sér það? Frá ráðuneytisstjórum og ráðuneytisfólkinu. Eftir því sem ráðuneytið er stærra þeim mun háðari er ráðherrann starfsmönnunum þannig að þessi þingsályktunartillaga með fækkun ráðuneyta og gífurlegri stækkun - þau eru nú þegar orðin óskaplega stór eins og velferðarráðuneytið og sjávarútvegs-, landbúnaðar-, efnahags- og viðskiptaráðuneytið þar sem ráðherrann hefur ekki einu sinni tíma til að flytja mikilvægustu frumvörp sín eins og sjávarútvegsmálin, hann hafði ekki tíma til að flytja þau mál - gerir það að verkum að völd ráðuneytisstjóra og ráðuneytismanna vaxa. Það er ekki á bætandi, held ég, að þau völd verði aukin. Ég ætlaði að tala um annað, herra forseti, og það er óvissan sem þetta bætir ofan á alla þá óvissu sem er í þjóðfélaginu og algjörlega að óþörfu. Vegna þess að þegar þetta þingmál verður samþykkt og fer í gang, það verður í september sem það á að taka gildi, verður byrjað að breyta ráðuneytum og fara í gang með allar þessar breytingar sem kosta heilmiklar breytingar fyrir starfsmennina og fyrir þá sem leita til starfsmannanna, þ.e. viðskiptavina ráðuneytanna. Þetta býr til óreiðu. Svo er alveg á hreinu að þessar breytingar verða nokkurn veginn komnar í gegn þegar verður kosið og þá mun allt fara á hreyfingu aftur, af því að ég er nærri viss um að ný ríkisstjórn, og ég mun leggja það til, komi með svipaða breytingu, því að ég held að það sé mjög góð hugsun á bak við þetta ef þetta er framkvæmt í byrjun kjörtímabils. Ef Sjálfstæðisflokkurinn skyldi nú verða í ríkisstjórn næst, sem ég tel töluverðar líkur á, mun ég leggja til að hann komi með fullbúið skipurit fyrir ráðuneytin þar sem stendur nákvæmlega hvar hver stofnun á að vera, hvað ráðherrann heiti o.s.frv. þannig að það sé enginn efi um hvað menn eru að samþykkja, ekki eins og hérna þar sem þetta er blankó tékkur. Þannig þurfum við að hugsa til framtíðar, að skipuritið og stjórnunin á þessu stærsta fyrirtæki landsins sem er ríkisvaldið, þetta er langstærsta fyrirtæki landsins með um 20 þúsund starfsmenn, að skipuritið á þessu fyrirtæki eða hvað við viljum kalla það eða stofnun, þessari sameiginlega stofnun, sé alveg á tæru, því að ég tel að í allri stjórnun sé það eitt mikilvægasta að skipuritið sé klárt og alveg á hreinu hver er yfir hverjum. Mér finnst, eins og ég hef nefnt áður, að hæstv. ríkisstjórn sé að missa af gullnu tækifæri til að koma með skilvirkt og skýrt skipurit yfir stjórnun ráðuneyta og annað slíkt fyrir utan það að koma með þetta þremur árum of seint.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir ræðu hans. Hann fór ansi vel yfir þá kratavæðingu sem á sér stað með þessari þingsályktunartillögu um að stækka ráðuneytin og hafa þau þannig úr garði gerð að erfitt verður að hafa yfirsýn yfir málaflokkana innan ráðuneytanna. Þetta hefur verið gagnrýnt í þessari umræðu og svör meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd voru á þá leið að þá yrði bara ráðnir aðstoðarráðherrar. Það er mjög undarlegt að það skuli fyrst koma fram í nefndaráliti eftir fyrri umr. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hvað telur hann búa að baki því að lagt er svo mikið ofurkapp á það núna að þessar breytingar fari fram þótt kjörtímabil ríkisstjórnarinnar sé að verða búið, því fyrr því betra, og minna en ár í kosningar samkvæmt lögum? Er ríkisstjórnin að mati þingmannsins á einhvern hátt að bregðast við kröfu Evrópusambandsins um sameiningu ráðuneyta til að liðka um fyrir Evrópusambandsumsókninni? Og í öðru lagi langar mig að spyrja þingmanninn um það sem hann ýjaði aðeins að í ræðu sinni. Er ekki verið að embættisvæða Stjórnarráð Íslands með því að stækka ráðuneytin svona mikið og framkvæmdarvaldið þar með að úthýsa valdi sínu, ráðherravaldinu, til embættismanna vegna stærðar málaflokkanna sem þingsályktunartillagan býður?

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Ég hef velt því fyrir mér og hef komið inn á það í fyrri ræðum af hverju menn leggja svona mikla áherslu á breytingar Stjórnarráðsins. Hvers vegna þarf að gera þetta núna og hvers vegna má ekki taka fyrir brýnni mál eins og stöðu heimilanna eða stöðu fyrirtækjanna, búa til forsendur fyrir atvinnu eða annað slíkt? Ég held að stikkorðið sé, herra forseti, auðlindaráðuneytið. Margir grænir þingmenn Vinstri grænna - þeir eru ýmist grænir eða vinstri, enginn þeirra er hvort tveggja - hafa einmitt lagt ofuráherslu á auðlindaráðuneytið vegna þess að þeir ætla sér að nota það eða vilja að það verði nýtt í samvinnu við umhverfisráðuneytið til að stöðva allar virkjanir á Íslandi. Það er þeirra draumur. Þeir geta haft þann draum, en mér finnst þá að þeir eigi að segja það beint út að þeir ætli sér að stöðva allar virkjanir og alla framþróun á Íslandi og gera eitthvað annað. Hinn þátturinn varðar Evrópusambandið. Það er engin spurning að mínu mati að brottvikning fyrrv. hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, hv. þm. Jóns Bjarnasonar, stóð í beinum tengslum við umsóknina að Evrópusambandinu. Hann var óþægur ljár í þúfu og það þurfti að losa sig við hann. Það var mjög einfalt. Ég held að það sé ástæðan, ég held að það að sameina ráðuneyti núna sé ekki gert til að þóknast Evrópusambandinu. Ég sé ekki þá tengingu, af því það er búið að losa sig við hæstv. fyrrv. ráðherra Jón Bjarnason. Ég sé ekki þá tengingu beint, en það má vel vera að hv. þingmaður sjái hana. Ég held að þetta snúist bæði um að fá að ráða og svo um auðlindaráðuneytið.

Virðulegi forseti. Ég bið þingmanninn um að endurskoða þau orð sín að markmiðinu hafi verið náð. Það var ekki nóg að losa sig við einn ráðherra sem stóð í lappirnar fyrir hönd íslensku þjóðarinnar, undirvinnan er eftir. Ég minni þingmanninn á að þingmannanefnd Evrópusambandsins ályktaði sérstaklega um þetta og fagnaði því að hæstv. þáverandi landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra Jón Bjarnason væri hættur í ríkisstjórn. Þetta eru náttúrlega eins frekleg afskipti af innanríkismálum og frekast getur verið, og minnir okkur á að nú er verið að keyra hér Evrópuviku hjá Evrópustofu og sendiráði Evrópusambandsins. Þetta er náttúrlega hneyksli og þetta er svo mikið inngrip í störf og líf einnar þjóðar að það er ekki einu sinni hægt að tala um það nema æsa sig. Og ég minni jafnframt á að sendiherra Kanada á Íslandi var bannað að taka til máls og bjóða gesti velkomna á ráðstefnu sem Framsóknarflokkurinn hélt um upptöku kanadadollars. Svona halda stjórnvöldin á spilunum. Ég get hins vegar tekið undir það sem kom fram í andsvari hv. þm. Péturs H. Blöndals að nær væri hjá þessari verklausu ríkisstjórn að ræða stöðu heimilanna. Ég vil benda á að samkvæmt fyrirliggjandi dagskrá eru 35 mál á dagskrá, þar af sex EES-mál. Mál nr. 33 á dagskránni er eina málið sem hægt er að finna sem snýr að heimilunum í landinu, um greiðsluaðlögun einstaklinga, kærufrestsbreytingar samnings. Þetta er forgangsröðunin. Þetta er velferðarstjórnin. Þetta er hneyksli. Og svona er forgangsröðunin. Við skulum ekki gleyma því að það kom fram í umræðum í morgun að ríkisstjórnin hefur raunverulega engan áhuga á 

Herra forseti. Ég er ekki sömu skoðunar og hv. þingmaður um tengsl Evrópska efnahagssvæðisins eða ESB við þetta mál. Ég tel að búið sé að leysa það. Hæstv. ríkisstjórn er búin að ganga erinda Evrópusambandsins með því að reka hv. þm. Jón Bjarnason, fyrrum hæstv. ráðherra, úr embætti. Því var að sjálfsögðu fagnað og málið var leyst. Ég held að Evrópusambandið sé ekkert mikið að skipta sér af því hvernig ráðuneytin eru uppbyggð, svo fremi sem þau geri það sem þau eiga að gera að þeirra mati til að aðlaga Ísland að aðild að Evrópusambandinu. Það er ljóst og leynt verið að vinna að því í öllum ráðuneytum að koma því í gegn. Það er áhugavert að skoða nákvæmlega af hverju lögð er ofuráhersla á þetta eina mál, því að það hefur í raun ekkert í för með sér nema útgjöld og óreiðu. Ef það verður samþykkt fer það í framkvæmd í september, október, eins og ég gat um og verður komið í gagnið um það leyti sem kosið verður. Ný ríkisstjórn mun að loknum kosningum örugglega koma með nýtt skipurit yfir ráðuneytin. Menn eru því eingöngu að búa til kostnað og óreiðu í þjóðfélagi þar sem er allt of mikil óreiða fyrir, þar sem fjölskyldurnar vita ekki hvernig fjármálastaðan verður næstu vikurnar o.s.frv. Svo er það náttúrlega auðlindaráðuneytið. Ég held að það sé númer eitt, tvö og þrjú í hugum mjög margra grænna sem eru uggandi yfir öllum virkjunum og vilja helst ekki sjá þær. Það væri gaman að heyra hver afstaða hv. stjórnarliða er til þess af hverju menn eru að drífa þetta svona í gegn.

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég drepa á mál sem kom upp í andsvörum og svörum eftir ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals nú áðan og varðar tengslin við Evrópusambandsumsóknina. Ég held að rétt sé að rifja upp að á fyrri stigum hefur komið upp í umræðum á þingi, þegar gerðar hafa verið breytingar á Stjórnarráðinu eða stjórnarráðslögum, hvort tengsl væru við umsóknina um Evrópusambandið, hvort verið væri að ráðast í tilteknar breytingar á fyrirkomulagi ráðuneyta hér á landi til þess annaðhvort að bregðast við athugasemdum Evrópusambandsins eða til að liðka fyrir aðlögunarferlinu eins og sagt hefur verið. Þessu hefur jafnan verið neitað af hálfu stuðningsmanna hv. ríkisstjórnar. Á hinn bóginn hefur komið fram, síðast í september á síðasta ári og raunar líka sumarið 2010 þegar við ræddum þessi mál, að hvað sem líður kröfum Evrópusambandsins að þessu leyti er að minnsta kosti ljóst að í pappírum, sem farið hafa frá íslenskum stjórnvöldum til Evrópusambandsins í tengslum við samningaviðræðurnar, hefur oftar en einu sinni og oftar en tvisvar verið vísað til ráðuneytabreytinganna sem liðar í undirbúningi Íslands að aðild. Það liggur fyrir í ýmsum plöggum frá íslenskum stjórnvöldum og frá ráðuneytum til Evrópusambandsins, í svörum við fyrirspurnum og öðru, að vísað er til þess að verið sé að gera breytingar á ráðuneytafyrirkomulagi hér á landi og það sé liður í aðildar- eða aðlögunarferlinu. Nýjasta dæmið snýr auðvitað að málum sem varða landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið. Það er ljóst og hefur komið fram fyrr í þessari umræðu, að í skilyrðum Evrópusambandsins fyrir því að opna þá kafla samningaviðræðnanna sem lúta að landbúnaðarmálum og byggðamálum, hefur sambandið gert kröfu um að Ísland leggi fram tímasetta áætlun um hvernig undirbúa eigi aðildina. Og að minnsta kosti í nýlegum drögum sem kölluð eru vinnudrög - ég hef ekki séð endanlega útgáfu en drögin eru reyndar dagsett 27. apríl síðastliðinn þannig að þetta er ekkert eldgamalt plagg, aðeins tveggja vikna gamalt - er tilgreint meðal þeirra atriða sem íslensk stjórnvöld eru að ráðast í til að undirbúa aðlögunina, að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið verði sameinað iðnaðarráðuneytinu nú í vor og það muni taka gildi í september á þessu ári. Þetta er tengt með beinum hætti kröfu af hálfu Evrópusambandsins um að greiðslukerfi verði komið hér á í samræmi við skilyrði þess. Það er því ljóst að þegar íslensk stjórnvöld eru að bregðast við fyrirspurnum, athugasemdum og skilyrðum frá Evrópusambandinu sem tengjast viðræðunum, bæði í fyrra, hittiðfyrra og reyndar bara í síðasta mánuði, er gert ráð fyrir að svarað sé með þeim hætti að þessi ráðuneytabreyting skipti máli í því sambandi. Tengslin eru því fyrir hendi. Hversu mikil þau eru ætla ég að láta öðrum að dæma um, en það eru tengsl fyrir hendi og ekki hægt að hafna því. Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að í hádeginu kom hæstv. forsætisráðherra í salinn og beindi tilteknum fyrirspurnum til hv. þm. Bjarna Benediktssonar. Ég teldi rétt að hæstv. forseti kannaði hvort hæstv. forsætisráðherra hefur hugsað sér að vera viðstödd umræðuna að öðru leyti í dag, vegna þess að í þessari umræðu hafa hvað eftir annað komið fram fyrirspurnir um útfærslu þeirra tillagna sem er að finna í þessari þingsályktunartillögu. Það hafa komið fram fjöldamargar spurningar um framkvæmd tillögunnar og útfærslu. Ég hygg að ekki sé hægt að beina þeim spurningum til neins annars en hæstv. forsætisráðherra af því að það hefur komið fram að í meðförum hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar var ekkert farið í þá þætti með neinum hætti og ekkert útskýrt hvernig ætti að útfæra þessar breytingar.

Herra forseti. Hv. þingmaður vék hér að því að tengsl væru á milli Evrópusambandsumsóknarinnar og þess að fara í ráðuneytissameiningar, þ.e. að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og sameina það iðnaðarráðuneyti vegna þeirra krafna sem gerðar eru til okkar til þess að uppfylla skilyrðin sem Evrópusambandið setur fyrir áframhaldandi viðræðum. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að sú krafa hefur verið gerð að Ísland geti sýnt fram á stjórnsýslulega getu sína til þess að takast á við þessi verkefni, því að þetta er ekkert smáræði, þetta er gjörbreyting á því stuðningskerfi sem er við landbúnaðinn. Þetta er mjög einfalt kerfi. Það tengist framleiðslumagni. Það lýtur fyrst og fremst að fæðu og matvælaöryggi sem þjóðin hefur sett sér í þeim efnum að tryggja pólitísk markmið og er hluti af stefnu ríkisstjórnarinnar í að efla og tryggja fæðuöryggi og auka hlut innlendrar framleiðslu hér á landi. Því er öðruvísi farið í Evrópusambandinu, þar er það tengt öðrum þáttum en á Íslandi. Hins vegar eru beinir byggðastyrkir sem eru mjög í líkingu við þá sem veittir sem verið af hálfu iðnaðarráðuneytisins, Nýsköpunarsjóðs og þess háttar. Það er alveg hárrétt, stjórnsýsluleg geta Íslendinga var dregin í efa hvað varðar landbúnað og byggðamál og eins getan til að uppfylla þær kröfur sem þarna væru gerðar og beðið um svör hvernig þeir hygðust gera það. Hér er um að ræða gríðarlegar kröfur. Þetta er margföldun. Menn eru að tala um fimm-, sexföldun á starfsmönnum 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir andsvarið. Hann getur talað af ákveðinni reynslu í þessu sambandi sem ráðherra í ríkisstjórninni til síðustu áramóta og var undir töluverðri pressu og gagnrýni af hálfu ýmissa félaga sinna í ríkisstjórninni fyrir að vera ekki nógu lipur í aðlöguninni gagnvart Evrópusambandinu. Það er ágætt að það komi fram skýrt í þessari umræðu að tengslin eru fyrir hendi þótt ég efist ekki um að markmiðin á bak við þær breytingar á ráðuneytum sem ríkisstjórnin beitir sér fyrir séu fleiri en bara þau sem tengjast Evrópusambandsaðildinni. En það kom fram í þinginu fyrr í vor í einhverjum skjölum frá Evrópusambandinu að því hafi verið lofað að ljúka þessu máli fyrir vorið. Það kann að skýra að einhverju leyti þá tímapressu sem sett er á málið og skýrir af hverju klára á þetta á síðasta ári kjörtímabilsins en er ekki beðið með það þangað til ný ríkisstjórn tekur við völdum sem fær þá tækifæri til að skipuleggja sig frá grunni. Á það hefur verið bent í umræðunni að jafnvel þótt menn fallist á að það geti verið rök af og til fyrir því að gera breytingar á fyrirkomulagi ráðuneyta í Stjórnarráðinu er þó engum til hagsbóta að standa í stöðugu breytingaferli og breyta þessu í ár og einhverju öðru á næsta ári og breyta svo til baka á þarnæsta ári. Það er engum til gagns að þetta sé í tómu hreinu rugli, leyfi ég mér að segja, hæstv. forseti, það bætir hvorki stjórnsýsluna né sparar nokkurn kostnað.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt sem þingmaðurinn segir um tenginguna á milli þessara breytinga og Evrópusambandsaðlögunar sem við erum þarna að fara út í ef þetta verður. Þarna aðlögum við íslenska stjórnsýslu að þeim kröfum sem Evrópusambandið gerir. Eins og hv. þingmaður segir hafa verið ýmis önnur rök fyrir því að menn breyti stjórnsýslunni og þá á bara að telja þau upp. Þau geta líka átt rétt á sér. En menn eiga ekki að vera feimnir við að viðurkenna hitt að þetta sé hluti af þeim kröfum sem þarna eru gerðar. Evrópusambandsumsóknin á ekki að vera neitt feimnismál. Þótt ég og hv. þm. Birgir Ármannsson séum andvígir henni á ferlið sjálft ekki að vera feimnismál þeim sem fylgja því eftir. Þeir verða þá að geta mælt fyrir málinu í þinginu og annars staðar þar sem að þessum málum er unnið. Menn eiga bara að viðurkenna það. Ef við göngum í Evrópusambandið get ég alveg fallist á að fyrir harða ESB-sinna sé kannski skynsamlegt að sameina þessi ráðuneyti. Þá eru það rök í sjálfu sér sem menn eiga að bera fram kinnroðalaust. Það er ekki alveg nauðsynlegt að þessir málaflokkar, landbúnaðarmálin og byggðamálin eða byggðastyrkirnir, séu í sömu stofnun og hjá Evrópusambandinu. Ég held alla vega að þar sé að hluta til aðgreint þar. Evrópusambandið hefur fært þá kröfu á íslenska stjórnsýslu  Ég ítreka, herra forseti, að mér finnst að ESB-sinnar eigi bara að viðurkenna rökin 

Hæstv. forseti. Án þess að ég vilji staldra eingöngu við þennan þátt málsins þá rifja þessi orðaskipti okkar hv. þm. Jóns Bjarnasonar það upp fyrir mér að þegar við fórum í gegnum breytingar á Stjórnarráðinu, sennilega bæði í fyrra og hittiðfyrra. Þá komu upp svipaðar umræður um að tenging væri milli Evrópusambandsumsóknarinnar og aðlögunarferlisins annars vegar og breytinga á Stjórnarráðinu hins vegar. Í báðum tilvikum, bæði 2010 og 2011, komu ýmsir hv. þingmenn stjórnarflokkanna afar hneykslaðir upp í ræðustól og sögðu: Hvaða vænisýki er þetta? Af hverju er verið að kenna Evrópusambandinu um allt? Það eru engin tengsl þarna á milli, þetta er allt saman bara firra og ímyndun í ykkur stjórnarandstæðingum. Það var sagt í fyrra, það var sagt í hittiðfyrra og það hefur verið sagt í umræðunni núna í vor. Samt sem áður stöndum við frammi fyrir því að í þeim skjölum, í þeim skilaboðum sem íslensk stjórnvöld senda Evrópusambandinu er ítrekað vísað til þessara ráðuneytabreytinga sem liðar í undirbúningsferlinu fyrir Evrópusambandsaðildina. Í fyrra sáum við áfangaskýrslu íslenskra stjórnvalda til framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins vegna aðildarferlisins, sem var undirrituð af íslenskum ráðherrum og unnin í íslenskum ráðuneytum þar sem sérstakur kafli var um ráðuneytabreytinguna og hvað hún væri mikilvæg í þessu sambandi. Ekki var verið að tína hana til að ástæðulausu. Ef þetta er mál sem kemur Evrópusambandinu ekkert við, af hverju er verið að tiltaka þetta? Annaðhvort er verið að reyna að blekkja Evrópusambandið eða þá Alþingi Íslendinga. Menn geta velt fyrir sér hvort er þarna á ferðinni.

Virðulegi forseti. Hér er talað um að stundað sé málþóf á Alþingi vegna þeirrar umræðu sem fer hér fram. Það hefur sýnt sig að umræðan er að færast á nýtt stig eftir því sem málið er rætt frekar eins og oft er með mál sem við í stjórnarandstöðunni höfum þurft að berjast fyrir. Nefni ég þar til dæmis Icesave-málið. Ég tek heils hugar undir orð hv. þm. Birgis Ármannssonar um að þeir sem bent hafa á að þingsályktunartillagan um að sameina hér ráðuneyti gæti hafa verið gerð að kröfu Evrópusambandsins, hafa verið vændir um mikið samsæri og reynt hefur verið að níða af þeim skóinn til að sýna fram á að þeir séu ótrúverðugir. Ég hef fengið margar svoleiðis ræður yfir mig og man ég eftir einni sérstaklega harðorðri ræðu frá hæstv. forsætisráðherra þegar hún steytti hnefann og sakaði mig um að sjá ESB-djöfulinn í hverju horni. Fyrirgefðu orðbragðið, herra forseti. En nú hefur komið í ljós að krafa Evrópusambandsins er undirliggjandi í þorra þeirra mála sem komið hafa inn í þingið. Sannast það enn í dag þegar hv. þm. Jón Bjarnason upplýsir okkur um að það sé staðreynd. Það veit hann vegna þess að hann var hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þegar þessi mál fóru á stað. Mig langar því til að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson: Getur verið að þetta séu vinnubrögð ríkisstjórnarinnar vegna þess að meiri hlutinn er svo tæpur á Alþingi? Er verið að blekkja þingheim til fylgis við mál ríkisstjórnarinnar með því að upplýsa ekki, hvorki í umræðu né greinargerð, í þeim málum sem hér 

Herra forseti. Ég get ekki svarað þessari ágætu spurningu hv. þingmanns með fullri vissu. Ég veit hins vegar að ráðuneytabreytingin er tengd aðildarumsókninni, það er ekkert feimnismál í plöggum sem fara frá íslenskum stjórnvöldum til Evrópusambandsins en þegar minnst er á það í þinginu verður það skyndilega mikið viðkvæmnismál og því er hafnað ítrekað að um nokkur tengsl sé að ræða. Þess vegna spurði ég áðan: Hvort er verið að reyna að blekkja Evrópusambandið eða Alþingi Íslendinga? Er verið að blekkja Evrópusambandið með því að halda því fram að gerðar séu einhverjar breytingar hér innan lands til þess að hjálpa til við aðildarferlið, þótt þær skipti engu máli í því sambandi og séu til komnar af einhverjum öðrum ástæðum? Eru þá plöggin sem ráðuneytin og ráðherrarnir senda til Evrópusambandsins með einhverjum slíkum blekkingum, leiktjöldum? Eða er hæstv. ríkisstjórn svona óskaplega viðkvæm fyrir þessum Evrópusambandsmálum þegar þau koma til umræðu í þinginu? Telur hæstv. ríkisstjórn að tengslin við Evrópusambandsumsóknina, sem er nú eitt af aðalmálum hennar eins og hæstv. forsætisráðherra hefur ítrekað lýst yfir, geti eyðilagt fyrir einhverjum öðrum málum sem ríkisstjórnin kemur með í þingið ef þau eru tengd Evrópusambandsumsókninni? Það eru mjög áhugaverðir fletir á málinu sem maður getur velt fyrir sér. Ég tek að minnsta kosti undir það með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að það er furðulegt og óskiljanlegt að talsmenn ríkisstjórnarinnar skuli ítrekað hafna því í sölum Alþingis að það séu tengsl þarna á milli meðan þeir sitja sjálfir við skrifborðin sín og senda bréf til Evrópusambandsins sem gefa allt annað til kynna.

Virðulegi forseti. Það sannaðist þó í hinni svokölluðu Evrópuviku hér á Íslandi að það er svo sannarlega verið að gera bjölluat í Brussel. Þegar hæstv. ráðherrar láta svo lítið að mæta hér í þingsal til að svara spurningum þingmanna fara þeir hreinlega með ósannindi og afneita Evrópusambandinu úr þinggögnum, afneita Evrópusambandinu með ýmsum brögðum. Það er mjög alvarlegur hlutur að það sé gert á Alþingi Íslendinga þegar komið hefur fram nú þegar langt er liðið á þessa umræðu að þetta er gert að kröfu Evrópusambandsins, að Evrópusambandið fari beinlínis fram á það að þessar stjórnsýslustofnanir, sem við köllum ráðuneyti hér á Íslandi, verði stækkaðar svo mjög í þá átt að þær verði nógu stórar til að Evrópusambandið treysti því að þær geti tekist á við verkefnin, meðal annars meðhöndlað hina svokölluðu IPA-styrki sem eru ná á dagskrá þingsins seinna í dag. Það er búið að koma frumvarpinu og þingsályktunartillögunni um það með brögðum í gegnum þingið með því að upplýsa ekki um það sem hér er undirliggjandi. Líklega skýrir það fögnuð hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur þegar hún klappaði nánast saman lófunum í ræðustól yfir því að loksins - loksins - væru Vinstri grænir búnir uppfylla stefnuskrá sína, að sameina umhverfis- og auðlindaráðuneyti í 

Hæstv. forseti. Það er allt rétt sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir segir hér, í þessu máli og reyndar fleiri málum er ekki komið hreint fram. Það er eitt sagt en eitthvað annað virðist búa að baki. Það er eitthvað sem býr að baki, í þessu tilviki Evrópusambandsaðildin sem hefur ótvíræð og skjalfest tengsl við þetta mál þó að því sé ítrekað neitað í sölum þingsins. Það er ekki eina vandamálið við þessa þingsályktunartillögu, eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur raunar áður bent á í þessum umræðum. Vandamálin eru meðal annars fólgin í því að breytingarnar eru að sumu leyti algjörlega óútfærðar. Þá er ég að hugsa til verkaskiptingar milli væntanlegs atvinnuvegaráðuneytis og væntanlegs umhverfis- og auðlindaráðuneytis þar mönnum hefur ekki enn þá tekist, þrátt fyrir að það sé búið að vera á verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar í þrjú ár, að koma sér saman um einhverja niðurstöðu, einhverja línu um það hvernig verkaskiptingin á að vera milli þessara ráðuneyta. Það er enn þá í óvissu, að því er sagt er, þegar spurt er eftir því í þingsal og í þingnefnd hver verkaskiptingin eigi að vera milli atvinnuvegaráðuneytis og umhverfisráðuneytis í sambandi við auðlindanýtingu. Þá er sagt að verði farið í þá vinnu eftir að þessi þingsályktunartillaga hefur verið samþykkt. Þrátt fyrir þriggja ára aðlögunartíma eða undirbúningstíma hefur mönnum ekki tekist að komast að niðurstöðu um þetta, nema verið sé að leyna þingið því hvernig þetta á að vera í raun og veru. Það eru tveir kostir. Annaðhvort hafa menn vanrækt heimavinnuna sína áður en tillagan var lögð fram eða menn leyna því hver raunverulegur ásetningur þeirra er. Það er annað hvort. Hins vegar er hent inn í þingið tillögu um sameiningu fjármálaráðuneytis og 

Virðulegi forseti. Ég hef áður vakið athygli á því að það er svolítið sérkennilegt með þessa umræðu alla saman að eftir því sem henni vindur fram, þeim mun óljósari verður allur málatilbúnaðurinn sem býr hér að baki og ekki síður hitt, hvernig menn hafa hugsað sér skipan þessara ráðuneyta og þeirra stofnana sem starfa undir þeim. Við fáum ekki mikla mynd af starfsemi ráðuneytanna nema við fáum skýra mynd af því hvernig skipan stofnananna á að vera. Það sem gerist á vettvangi stofnananna er svo snar þáttur í verkefnavinnu ráðuneytanna að við hljótum að þurfa að fá miklu skýrari svör við því hvernig þessum málum verður hagað í framtíðinni. Ástæðan fyrir því að við fáum ekki svörin er mjög einföld, sú að hæstv. ráðherrar sem mæla fyrir málinu hafa ekki hugmynd um svörin, þeir eru ekki búnir að útkljá þetta deiluefni. Það hefur að vísu verið sagt við okkur að Hafrannsóknastofnunin verði undir nýja atvinnuvegaráðuneytinu en um leið er sagt að nýja umhverfis- og auðlindaráðuneytið eigi að hafa einhverja aðkomu að þessu. Þegar maður les síðan með hvaða hætti sú aðkoma á að vera er maður engu nær. Það er sagt að þetta nýja ráðuneyti umhverfis og auðlinda eigi að hafa það mikilvæga hlutverk að leggja grunn að sjálfbærri nýtingu og hafa dularfulla aðkomu að þessu máli. Ég spurði þá til dæmis: Með hvaða hætti verður staðið að grundvallarákvörðunum eins og um hámarksafla á einstökum fisktegundum? Þetta hefur alveg klárlega alla tíð verið á forræði fyrst sjávarútvegsráðuneytisins og síðan sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Nú er hins vegar með einhverjum óskýrðum og óskilgreindum hætti talað um að nýja umhverfis- og auðlindaráðuneytið eigi að hafa þarna einhverja aðkomu, örugglega ekki bara til að eiga huggulegt kaffispjall heldur auðvitað til að setja svip sinn á þetta. Þá er það orðið þannig að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, nú atvinnuvegaráðuneyti ef þetta nær fram að ganga, mun ekki lengur hafa eiginlegt forræði á málinu heldur deila því með öðru ráðuneyti. Þetta er niðurstaðan af hrossakaupunum. Upphaflega ætlunin var sú, og það er sú hugmynd sem var kynnt í greinargerð með lagafrumvarpinu á sínum tíma, að færa þessi verkefni algjörlega frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, atvinnuvegaráðuneytinu, til umhverfisráðuneytisins. Sú niðurstaða hefur greinilega ekki orðið ofan á enda er um það gríðarlegur ágreiningur. Þá var farin þessi millilending til að reyna að sætta menn, til að fá menn til fylgilags við þessar breytingar, að koma þessum málum þannig fyrir að umhverfis- og auðlindaráðuneytið hefði þarna aðkomu, ekki til þess að eiga huggulegt kaffispjall eins og ég sagði heldur til að móta niðurstöðuna sem fengin verður að lokum. Þetta er allt saman mjög sérkennilegt. Síðan fylgir með í kaupunum og er partur af þessum kaupskap það sem flogið hefur hér fyrir, hefur verið fullyrt í fjölmiðlum og ekki borið til baka, það að önnur stofnun, minni stofnun en hins vegar gríðarlega mikilvæg, Veiðimálastofnun, verði eins konar sárabót fyrir það að umhverfisráðuneytið hafi ekki fengið sinn hlut, Hafrannsóknastofnun, og sárabæturnar eru þá þær að það eigi að færa Veiðimálastofnun undir umhverfisráðuneytið. Ég kalla enn og aftur eftir skýrum svörum við þessu. Formaður nefndarinnar kom í andsvar við mig þar sem ég meðal annars lagði fram þessa spurningu en ég fékk engin svör. Ég vil ekki ljúka þessari ræðu öðruvísi en að fara aðeins í hinn hluta málsins sem er stofnun hins nýja fjármála- og efnahagsráðuneytis eða hvað það ráðuneyti á að heita. Það er mjög sérkennilegt mál. Ég hef farið í gegnum þá umræðu sem hefur sprottið af þessu fyrr á þessu kjörtímabili. Hæstv. forsætisráðherra sagði í ræðu 18. júní 2009: „Nokkuð hefur verið spurt um það af hverju verið er að búa til efnahagsráðuneyti og af hverju þessi mál eigi ekki að vera áfram hjá forsætisráðuneytinu. Það er auðvitað skoðun út af fyrir sig en ég held að þegar menn horfa til reynslunnar og til þeirrar skýrslu sem finnski sérfræðingurinn Jännäri gerði í þessu efni þá taldi hann rétt að hafa þessi mál á einum stað í einu ráðuneyti. Við þær breytingar sem við höfum gert í þessu efni var horft til Danmerkur sem er þekkt fyrir vandaða stjórnsýslu og sterka stöðu efnahagsmála en þar er fyrirkomulagið með þessum hætti.“ Með öðrum orðum segir hæstv. forsætisráðherra okkur að sú breyting sem var gerð í upphafi kjörtímabilsins við að setja þessi verkefni inn í nýtt efnahagsráðuneyti sem eigi að verða öflugra ráðuneyti en áður sé til fyrirmyndar, það sé fyrirmyndarstjórnsýsla, það sé eins og í Danmörku þar sem stjórnsýslan sé til sérstakrar eftirbreytni. Hvað hefur þá breyst? Hefur runnið upp fyrir mönnum það ljós að stjórnsýslan í Danmörku hafi kannski ekki verið eins góð og menn töldu? Hafa menn skipt um skoðun? Eru menn þeirrar skoðunar eftir þessa reynslu að þetta fyrirkomulag hafi verið vont, að fyrirmyndin frá Danmörku hafi ekki verið góð? Við fáum engin svör við þessu. Við vitum svarið í sjálfu sér. Það er bara það að til þess að ráðherrakapallinn gengi upp um áramótin þurfti að skipa þessum málum svona. Hæstv. forsætisráðherra sagði líka í andsvari þennan sama dag, 18. júní 2009, með leyfi virðulegs forseta: „Ég tel það í samræmi við eðlilega stjórnarhætti í þessum málum að efnahagsmálin eigi sem mest að vera á einni hendi og nú verður það í höndum sérstaks efnahagsráðuneytis.“ Hæstv. ráðherra var með öðrum orðum með öllum sínum sannfæringarkrafti að reyna að útskýra fyrir okkur hér 18. júní 2009 að skipulagið á þessum málum ætti að vera það að við værum með sérstakt efnahagsráðuneyti og þessi mál ættu síðan að fara inn í það efnahagsráðuneyti en ekki eins og verið hefði. Hæstv. ráðherra lagði mjög mikið á sig til að það gæti komist fram og þannig varð það eins og allir vita. Enn ætla ég að vitna í hæstv. forsætisráðherra, nú í ræðu frá 7. desember 2011, þar sem vikið var að því að hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, formaður VG, hefði talað fyrir því að færa öll þessi mál inn í fjármálaráðuneytið, að málasvið efnahagsráðuneytisins ætti að bætast við málasvið fjármálaráðuneytisins enda var hann þar þá húsbóndi. Þá segir hæstv. forsætisráðherra út af þessu, með leyfi virðulegs forseta: „Þar sem vitnað er í fjármálaráðherra og svör hans, væntanlega hér á þingi, um að hann teldi að efnahagsmálin ættu að vera í einu ráðuneyti spyr ég: Eru ekki efnahagsmálin í einu ráðuneyti í dag? Það sem sneri að efnahagsmálum var að hluta til flutt úr forsætisráðuneytinu yfir í efnahagsráðuneytið og það sem þar var til staðar, í forsætisráðuneytinu, eins og Seðlabankinn, var flutt yfir í efnahagsráðuneytið. Engin sérstök fagleg skoðun hefur farið fram á því hvort það sé rétt og eðlilegt að gera á þessu breytingu þannig að ég ítreka að engin ný ákvörðun hefur verið tekin um að breyta eða leggja niður efnahagsráðuneytið.“ Þetta var 7. desember 2011 þar sem þá var upplýst að engin fagleg skoðun hefði farið fram á málinu og hæstv. ráðherra útskýrði að það væri skynsamlegasta fyrirkomulagið að hafa málin þannig að þessir hlutar væru allir í sérstöku efnahagsráðuneyti, gera það sterkt og öflugt og skipa þessum málum þannig. Þetta er bara þremur vikum áður en ráðherrakapallinn var síðan endanlega lagður og öllu snúið á hvolf miðað við það sem hæstv. ráðherra sagði. Og enn vitna ég í hæstv. forsætisráðherra, enn frá sama degi, enn frá 7. desember 2011, þar sem hæstv. forsætisráðherra segir, með leyfi virðulegs forseta: „Ég get talað enn skýrar, ég hef ekki séð nein rök fyrir því að sameina efnahagsráðuneytið og fjármálaráðuneytið. Ég þarf þá að fá mjög sterk fagleg rök fyrir því ef einhverjar breytingar eiga þar að verða. Ég ítreka aftur að ekki hafa verið teknar neinar ákvarðanir um það, hvorki fyrr né nú.“ Ég undirstrika dagsetninguna í þessum efnum, 7. desember. Síðan kemur aðventan og svo koma jólin og hæstv. ráðherrar hafa væntanlega haft annað að sýsla en stússast í breytingum á Stjórnarráðinu. Fáeinum dögum eftir þetta, eftir alla þessa miklu svardaga hæstv. forsætisráðherra um að engar breytingar væru fyrirhugaðar, ekki stæði til að sameina þessi mál í fjármálaráðuneytinu eins og nú er boðað, segir hæstv. forsætisráðherra: Það þarf endilega að hafa þetta í efnahagsráðuneytinu, þar á þetta best heima, þannig er þetta í Danmörku og þar er stjórnsýslan til fyrirmyndar. Hæstv. ráðherra segir nokkrum dögum áður en öllu er dembt á hvolf að engin fagleg rök séu fyrir því að sameina starfsemi efnahagsráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins og að ekki hafi verið teknar neinar ákvarðanir í málinu. Þetta dregur upp algjörlega skýra mynd af því sem þarna var að gerast, það sem blasir við hverjum manni og sást nánast í beinni útsendingu um áramótin þegar hæstv. ráðherrar, forustumenn stjórnarflokkanna, véluðu um þessi mál, lögðu sinn mikla kapal og til að þeim tækist að losa sig við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þurftu þau í leiðinni að búa til þessa gerviuppstokkun á efnahags- og viðskiptaráðuneytinu og fjármálaráðuneytinu.

Virðulegur forseti. Ég held að herra forseti hljóti að geta tekið undir það með mér að það var mjög sláandi að heyra upplestur hv. þingmanns áðan á fyrri yfirlýsingum hæstv. forsætisráðherra um þetta mál. Yfirlýsingar sem voru vægast sagt afdráttarlausar og ganga algjörlega í berhögg við málflutning hæstv. forsætisráðherra núna. Og það er rétt sem hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni að þeim mun meira sem menn skoða þetta mál og ræða það þeim mun óskiljanlegra verður það. Mig langaði að nota tækifærið til þess að tappa aðeins af reynslu hv. þingmanns sem hefur reynslu af því að sitja sem ráðherra og spyrja hann út í ákveðna hlið á þessu máli sem kom til umræðu áðan sem er sá órói sem skapast í ráðuneytum við það að ráðast í svona breytingar. Óvissan og ekki síður auðvitað vinnan við að framkvæma breytingarnar taka að sjálfsögðu mikinn kraft. Það verður mikið álag, geri ég ráð fyrir, í ráðuneytinu þegar ráðist er í svona breytingar, bæði vegna óvissunnar og vegna vinnunnar sjálfrar. Getur hv. þingmaður lagt mat á það fyrir mig hversu mikið umrót hlytist af þessum breytingum? Ástæðan fyrir því að þetta er sérstaklega mikilvæg spurning núna er sú að ráðuneytin ættu að fá frið til að takast á við mjög stór úrlausnarefni sem hafa beðið úrlausnar allt of lengi, en einnig vegna þess að það er nánast ljóst að jafnvel þó að hæstv. forsætisráðherra kæmi þessum breytingum í gegn mundu þær bara gilda í hálft ár, þá væri ráðist í að laga þetta aftur. Hver er fórnarkostnaðurinn í formi vinnuálags og óvissu?

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði. Það er auðvitað þannig að þegar verið er að gera uppstokkanir í Stjórnarráðinu skapast óróleiki, það skapast óvissa. Þetta er ekki bara bundið við Stjórnarráðið, þetta er líka bundið við þær stofnanir sem heyra undir viðkomandi ráðuneyti. Ég þekki þetta meðal annars af reynslu sem ég gekk í gegnum sem ráðherra þegar verið var að sameina tvö veigamikil ráðuneyti sem á margan hátt voru samt ólík að gerð og líka stofnanaumhverfið í kringum þetta sem ég gerði aðeins að umtalsefni sem líka skiptir gríðarlega miklu máli. Þetta skulum við síðan setja í samhengi við annað. Það hefur verið mjög mikið álag víðast hvar í stjórnsýslunni undanfarin ár. Verkefnin hafa verið mikil og enn fremur fór hæstv. ríkisstjórn í mikinn leiðangur eins og við munum á árinu 2009 sem var Evrópusambandsleiðangurinn. Það þekkja allir, t.d. í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, að þar hefur verið gríðarlega mikið álag. Þetta fólk hefur þurft, meðfram sínum hefðbundnu daglegu störfum, að taka þátt í margs konar vinnu varðandi Evrópusambandið. Ekki hefur verið bætt í starfsmannafjöldann til að mæta þessu, eingöngu hefur verið gert ráð fyrir að menn gætu unnið þetta meira og minna samfara öðrum störfum, og nú bætist þetta við. Talað er um að gera þurfi stjórnsýsluna virkari, samhæfðari o.s.frv. Ég fullyrði að það sem mun gerast á næstu vikum, mánuðum og missirum, ef þetta verður ákveðið fyrir þinglokin núna, er að stjórnsýslan verður miklu ómarkvissari, það er ekki spurning. Það er miklu meiri hætta á að ýmislegt sem menn vildu gera með skipulegum hætti verði ekki gert með skipulegum hætti. Með öðrum orðum, það geta orðið alls konar slys sem þyrftu ekki að verða ef menn væru ekki að hræra í þessu. Ég skil vel að menn vilji setja mark sitt á skipan ráðuneyta í upphafi kjörtímabils og þá ættu menn að gera það með eðlilegum hætti en ekki nánast í bláendann á kjörtímabilinu. Það er algjör 

Virðulegur forseti. Já, ég er dálítið hræddur um að orðið „fásinna“ sé einmitt orðið yfir þetta. Menn hafa rætt um kostnaðinn, beinan kostnað við þessar aðgerðir, til að mynda hefur töluverður kostnað farið í breytingar á húsnæði og ljóst er að sá kostnaður mundi aukast verulega ef þetta næði allt fram að ganga. Ég gæti best trúað því að óbeini kostnaðurinn, kostnaðurinn af þeim áhrifum sem hv. þingmaður lýsti, væri engu minni en sá kostnaður sem einfalt er að reikna út vegna breytinga á húsnæði og öðru slíku. Það leiðir nefnilega verulegt tjón af aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar. Við sjáum það reyndar núna svart á hvítu í nýju mati á áhrifum rammaáætlunar þar sem tjón vegna breytinga sem gerðar hafa verið á henni er metið á 270 milljarða, en það tjón sem hlýst af því að ráðuneytin séu ekki í stakk búin til að sinna hlutverki sínu er líka umtalsvert.

Virðulegi forseti. Það vita auðvitað allir að þegar ríkisstjórn kemur með svona stórfelldar breytingar á lokaspretti kjörtímabils síns er verið að tjalda til einnar nætur. Það kemur fram í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar sem flytur þetta mál inn í þingið að kostnaðurinn, beini kostnaðurinn, mér skilst að það sé aðallega húsnæðiskostnaður, sé eitthvað á þriðja hundrað millj. kr. Ég geri ráð fyrir að hægt væri að verja þessum fjármunum til mjög margra verðugra verkefna. Það sem verður hins vegar ekki hægt að meta til fjár er í fyrsta lagi sú óvissa sem hefur grúft yfir stjórnsýslunni, ekki aðeins frá því að þessi tillaga var lögð fram, heldur frá því að farið var að ræða um það á haustdögum að fram undan væri þessi uppstokkun. Síðan er hitt að meðan verið er að hrinda þessum breytingum í framkvæmd hefur það líka mikinn kostnað í för með sér og óvissu sem ég hygg að seint verði metin endanlega til fjár.

Herra forseti. Hv. þingmaður vék einmitt að vinnubrögðunum og þeim markmiðum sem sett voru við vinnu þeirrar þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu. Talað hefur verið um mikið samráð við hin ýmsu samtök atvinnulífsins, þeirra aðila sem eiga beint undir ráðuneytið að sækja, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Það er alveg rétt, efnt var til raða svokallaðra samráðsfunda af hálfu fulltrúa ráðuneytanna, forsætisráðuneytið, iðnaðarráðuneytið, umhverfisráðuneytið og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið sendu fulltrúa á staðinn án þess að vilja eiga beina aðild að þessu, enda fannst mér sem ráðherra málið illa upplagt og forsendur þess mjög óljósar. Þó er rétt að minna á að teknir voru niður minnispunktar fyrir mig af þessum fundum og á einum fyrsta fundinum var einmitt kveðið á um hvert ætti að vera hlutverk hópsins sem þarna var verið að boða til samráðs við. Þar eru þessir minnispunktar, sem ég leyfi mér að vitna hér til, herra forseti: Hópurinn á að einbeita sér að stóru línunum en ekki fjalla um hvar einstakar stofnanir verði o.s.frv. og koma með tillögur að því hvar mörkin milli ráðuneytanna væru. Lögð var áhersla á að hér væri fyrst og fremst um fagleg samtöl að ræða. Samráðsferli byggðist ekki á því hvort, heldur hvenær og hvernig breytingarnar ættu sér stað og hvaða væntingar menn hefðu til nýrra ráðuneyta. Þessar setningar urðu tilefni til þess að einn nefndarmanna, fulltrúi Landssambands íslenskra útvegsmanna, 

Virðulegi forseti. Alveg frá upphafi, frá því að sú hugmynd kom fyrst fram að búa til þetta nýja atvinnuvegaráðuneyti og þá var auðvitað mjög skýrt kveðið á um að ætlunin væri að taka þann þátt sem sneri til dæmis að Hafrannsóknastofnuninni út úr ráðuneytinu og setja inn í umhverfisráðuneytið, alveg frá þessum tíma hafa þeir sem hafa komið að málinu kvartað mjög undan skorti á samráði. Þá var reynt að bregðast við með því að setja á svona sýndarsamráð, eins og hv. þm. Jón Bjarnason upplýsir okkur hér um. Í hverju felst þetta sýndarsamráð? Jú, það eru haldnir margir fundir, þeir eru tölusettir og greint er frá því hversu margir fundir hafi verið haldnir. Og það mætti þá kannski líka segja frá því, af því að það skiptir örugglega miklu máli í þessu samhengi, hversu margir kaffibollar hafi verið drukknir. Það er augljóst mál að það er kannski fyrst og fremst það sem hefur komið út úr þessu samráði, að menn hafi átt saman samdrykkju með kaffibollana fyrir framan sig, því að ætlunin var greinilega aldrei sú að hlusta á þá sem leitað var eftir samráði við. Að vísu sjáum við að menn hafa séð að það var nánast óvinnandi vegur að ætla að slíta Hafrannsóknastofnun algjörlega undan atvinnuvegaráðuneytinu þannig að þetta var gert með þeim hætti að búa til einhverja svona lykkju þar sem aðkoma annars ráðuneytis að stærstu ákvörðunum þeirrar stofnunar yrði síðan tryggð. Eins og ég rakti áðan er það auðvitað þannig að eins og málin eru útskýrð í nefndarálitinu, og eins og maður hefur þó getað togað út með töngum í andsvörum við einstaka hæstv. ráðherra, er gert ráð fyrir að umhverfisráðuneytið eigi að hafa talsverða aðkomu þarna. Reyndar er gert mjög úr því, til að mynda af hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra, að þessi aðkoma eigi að vera mjög mikil. Enda til hvers ætti þetta ráðuneyti að hafa aðkomu að málinu nema vegna þess að ráðuneytið ætlaði sér líka að hafa áhrif á og kannski stjórna niðurstöðunni? Með öðrum orðum, virðulegi forseti, þetta segir okkur 

Herra forseti. Það er einmitt mjög mikilvægt í ferli sem þessu að vinna það frá réttum enda, getum við sagt. Að mínu viti ætti að byrja á því að raða upp grunninum, hvaða verkþættir, hvaða stofnanir, hvaða hlutverk heyri saman, bæði framkvæmdarlega og stjórnsýslulega séð. Á grundvelli þeirrar vinnu væri framkvæmdarvaldið síðan skilgreint í ráðuneyti. En eins og hér var unnið og eins og ég upplifði þetta sem ráðherra var þetta fyrst ákveðið ofan frá; við höfum þetta svona, það þarf að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, það er ómögulegt að vera með svona gamaldagsorð eins og sjávarútveg og landbúnað - það var reyndar gamall draumur Alþýðuflokksins að leggja niður landbúnaðarráðuneytið eins og við þekkjum. En fyrst væri þetta ákveðið og svo ætla menn að púsla undir hvar hver stofnun og hvert verkefni eiga heima. Það er í sjálfu sér óútfært í þessu frumvarpi, vinnubrögð sem eru gjörsamlega á haus.  
            

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það sem hv. þm. Jón Bjarnason sagði hér. Það sem hv. þingmaður er að segja er að það var byrjað á öfugum enda, það var byrjað þar sem við hefðum átt að ljúka verkinu. Það hefði auðvitað verið skynsamlegast að reyna að átta sig á hvort hægt væri að skipa þessum málum með skilvirkari og betri hætti og síðan mundu menn enda á því að máta það við ráðuneytin eins og menn vildu hafa það og teldu skynsamlegast. Ég held að menn verði líka að átta sig á hverjir hafa mesta hagsmuni af því að ráðuneytin séu skilvirk og undan þeim gangi og þar sé vel staðið að málum. Það eru hagsmunaaðilarnir og almenningur. Þegar hagsmunaaðilar segja, það er ekki mjög skynsamlegt að gera þetta með þessum hætti, þá horfa þeir á þetta með augum þeirra sem eiga dagleg samskipti eða mikil samskipti við ráðuneytin og sjá auðvitað að það skiptir miklu máli að skipulag ráðuneytanna sé vel virkt. Ég ætla að fullyrða að eins og þarna er verið að stilla upp málum þá er þetta allt saman í algjörri óvissu og þó að við séum búin að tala um þetta mikla mál í fáeinar klukkustundir hefur það ekki orðið 

Virðulegi forseti. Það er áhugavert að líta yfir salinn og sjá að engir stjórnarþingmenn eru hér til þess að taka þátt í þessari umræðu. Svo virðist sem það sé takmarkaður áhugi á umræðum á þeim bænum. Það er hins vegar eitthvert ósamræmi, mundi ég telja, í ljósi þess að það er aðaláherslumál ríkisstjórnarinnar að keyra í gegn breytingar á Stjórnarráðinu. Við erum með að minnsta kosti 30 önnur mál á dagskrá þessa fundar sem þyrfti að ræða og koma til nefndar en þetta mál er sett í forgang. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort þingmaðurinn geti tekið undir það með mér að það væri snjallt að fresta þessu máli, ýta til hliðar og hleypa öðrum málum að til að hægt sé að ræða þau og koma þeim til nefndar. Það er ljóst að það er engin samstaða um þetta mál. Það er ekki samstaða milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Það er heldur ekki samstaða innan stjórnarflokkanna um málið. Það er einhvers konar þráhyggja að halda þessu máli í þinginu. Þar af leiðandi er það þráhyggja hjá þeim sem vilja ekki leggja málið til hliðar og hleypa öðrum málum að. Það stendur ekki á okkur, stjórnarandstöðunni, að liðka til og fresta þessu máli, fram yfir helgi til dæmis þannig að hægt sé að ræða hér í kvöld og á morgun vörumerki, innstæðutryggingar, vinnustaðanámssjóð og ýmis fleiri ágætismál sem eru á dagskrá. Við fáum þessi mál ekki rædd þó að við séum reiðubúin að liðka til. Því hlýt ég að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála mér um að það væri rétt að gera hér breytingar á dagskrá til að þessi mál komist áfram. Önnur spurning tengist aðeins þeim spurningum sem hér voru lagðar fram áðan: Þarf frekari vitna við um áhrif Evrópusambandsins á þetta brölt allt saman þegar við höfum fengið staðfestingar hjá fyrrum ráðherra á því hvernig á þessum málum er haldið 

Virðulegi forseti. Auðvitað væri skynsamlegast í þeirri stöðu sem við erum í núna, þar sem þingið er í þessu uppnámi vegna þess að ríkisstjórnin kom seint með málin sín inn í þingið, vegna þess að ríkisstjórnin hefur verið að setja á dagskrá stór og alvarleg og flókin mál, að ýta þessu máli til hliðar. Allir sem skoða þetta, a.m.k. faglega, eru sammála um að það sé ekki mjög viturlegt að taka fyrir uppstokkun á Stjórnarráði í lok kjörtímabils. Það reyna menn yfirleitt að gera í upphafi þess. Ríkisstjórnin taldi sig knúna til að fara í þessa uppstokkun, ekki af efnislegum ástæðum heldur pólitískum. Það lá á að gera ákveðna uppstokkun í ráðherrahópnum og skipa málum þar öðruvísi. Fyrir því lágu einfaldlega pólitískar ástæður, það var pólitísk nauðsyn af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þess vegna er þetta mál í svona miklum forgangi. Á föstudaginn var náðist í þinginu niðurstaða sem hæstv. forseti þingsins hafði veg og vanda af, niðurstaða um að fresta málinu um sinn og taka fyrir önnur mál. Hvað gerðist? Það var hér rífandi gangur. Hér voru afgreidd fjöldamörg mál sem sýndi það að stjórnarandstaðan var meira en tilbúin til þess að greiða fyrir málum þannig að þau kæmust ýmist í þingnefndir eða hægt væri að afgreiða þau með öðrum hætti. Með öðrum orðum hefur stjórnarandstaðan sýnt það algjörlega svart á hvítu að hún vill gjarnan eiga gott samstarf við stjórnarliðið, en þá verður það auðvitað að vera gagnkvæmt. Það sem við sjáum hins vegar og mætir okkur er gríðarleg óbilgirni og þrákelkni og ekkert annað. Hæstv. forsætisráðherra er mjög upptekin af forminu. Við sjáum það að hæstv. ráðherra fer austur á land og fagnar þeim breytingum sem verið er að gera þar á stofnanakerfi. Það eru út af fyrir sig ágætar breytingar en á sama tíma leggur hæstv. ráðherra stein í götu helsta atvinnuvegar Austfirðinga sem er sjávarútvegurinn. Hæstv. ráðherra sker 

Virðulegi forseti. Já, það er ferðasirkus sem fer um landið og lofar og gerir einhvers konar samninga. Það er mjög sérkennilegt að horfa upp á þetta þegar skrifað er undir með hægri hendinni eða vinstri og svo er tekið með hinni á bak við eða ekki hleypt áfram eða reynt að skemma, reynt að koma í veg fyrir að þessi byggðarlög geti vaxið á þeim grunni sem hentar þeim best. Auðvitað er það mjög sérkennilegt. Það er líka mjög sérkennilegt að halda þessu máli í þinginu án þess að fá til dæmis ræddar breytingar á því. Það hefur ekki mátt ræða það að breyta því þingmáli eitthvað sem hér er til umræðu. Er hægt að setja gildistíma á það, að það taki ekki gildi alveg strax? Þetta er nokkuð sem hefur ekki verið svarað af því sem hefur komið fram í umræðum. Það er ýmislegt svona sem hreinlega vantar svör við. Niðurstaðan hlýtur því að vera sú að það er alveg sama hvað gerist, hvaða mál koma á dagskrá, hvaða mál bíða, þetta mál skal klárað hvað sem öðru 

Virðulegur forseti. Ég sagði áðan að hæstv. ríkisstjórn væri óskaplega upptekin af forminu. Það leynir sér ekki, það kemur alltaf fram, en það vill hins vegar þannig til að form Stjórnarráðsins skiptir líka miklu máli fyrir þá efnislegu niðurstöðu sem frá Stjórnarráðinu kemur. Þess vegna er þetta nátengt. Það sem hæstv. ríkisstjórn er að gera er að setja form Stjórnarráðsins í uppnám. Það sem menn lærðu á sínum tíma, fyrir árið 1969, var að það þyrfti að hafa mjög stíft form á öllu sem sneri að Stjórnarráðinu. Menn höfðu fengið sig algjörlega fullsadda. Þá gerðist það að ríkisstjórnin lét sér allt í einu detta í hug að nú væri um að gera, á sama tíma og við erum hér í umrótsástandi í samfélaginu, að skapa formleysi í kringum Stjórnarráðið og eyðileggja þá skipan sem hafði reynst vel um áratugi og um leið veikja stjórnsýsluna okkar. Það er það sem við erum að gera. Ég ítreka það að á næstu vikum, mánuðum og missirum munum við sjá veikari 

Hæstv. forseti. Í ræðu hér fyrr í dag nefndi ég að það væri gott ef hæstv. forsætisráðherra gæti verið eitthvað við þessa umræðu. Ég hef skilning á því að hæstv. forsætisráðherra geti vegna annarra embættisstarfa ekki verið við alla umræðuna, en ég held að það sé hins vegar nauðsynlegt að hæstv. forsætisráðherra komi eitthvað til umræðunnar til að svara fjöldamörgum spurningum sem varða útfærslu þessara tillagna. Ég hygg að enginn sé betur til þess fallinn en hæstv. forsætisráðherra að greina frá þeim áformum sem eru um útfærsluna og raunverulega verkaskiptingu, sérstaklega milli atvinnuvegaráðuneytis og umhverfis- og auðlindaráðuneytis. Spurningum í þeim efnum hefur ekki verið svarað í umræðum í þinginu og hefur ekki verið svarað í störfum nefndar. Gögn málsins gefa afar takmarkaða mynd af því hver framtíðarsýnin er að þessu leyti. Það er hins vegar eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra gefi áður en þessari umræðu lýkur nánari 

Forseti getur upplýst að hann hefur komið þeim sjónarmiðum á framfæri að nærveru forsætisráðherra sé óskað.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þessi orð hv. þm. Birgis Ármannssonar. Það er mjög nauðsynlegt að hæstv. forsætisráðherra sé við þessa umræðu. Í ræðu minni áðan fór ég mjög yfir ummæli hæstv. ráðherra frá því í árslok 2011 og vakti athygli á því hversu illa þau rímuðu við það sem hæstv. forsætisráðherra boðar síðan í þessari þingsályktunartillögu. Vegna þess að ég er almennt talað fremur sanngjarn vil ég segja að ég hef hins vegar skilning á því að hæstv. forsætisráðherra sé ekki við umræðuna. Það er mikið um að vera þessa vikuna. Er ekki svokölluð Evrópuvika í gangi? Og hæstv. forsætisráðherra er sjálfsagt upptekin við lúðrablástur og söng og húrrahróp sem fylgja Evrópuvikunni. Mér skilst að hið mikla hús, Harpa, verði til dæmis tekið frá fyrir hátíðir af þessum ástæðum og hæstv. ráðherra er kannski upptekin við hátíðahöld vegna Evrópuvikunnar. Ég hefði þá ímyndað mér að hæstv. ráðherra mundi óska eftir því að vera ekki trufluð við störf sín í Evrópuvikunni með umræðu hér um Stjórnarráðið og af tillitssemi við hæstv. ráðherra væri eðlilegt að óska eftir því að málinu yrði frestað af þeim ástæðum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram, það er eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra sé við þessa umræðu. Ef ráðherrann er í skrúðgöngum úti í bæ telst það varla lögmæt afsökun fyrir því að vera ekki í þingsal. Hæstv. forsætisráðherra hlýtur að þurfa að forgangsraða dagskrá sinni þannig að hátíðahöld með blöðrum og þess háttar einhvers staðar gangi ekki fyrir þingstörfunum. Það er mjög óeðlilegt ef svo er, en ég hef ekki hugmynd um það. Ég tek undir að það væri mjög gott ef ráðherra gæti verið hér. Mig langar jafnframt að biðja hæstv. forseta, úr því að hæstv. forsætisráðherra er ekki hér til að hlýða á þetta góða tilboð mitt, að koma því á framfæri og hugsanlega að taka af skarið með það að gera nú hlé á þessari umræðu þannig að við getum tekið inn einhver önnur mál sem þurfa svo sannarlega að komast til nefnda. Það er ljóst að við náum ekki í bráð neinu samkomulagi um þetta mál. 
            

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að taka undir ábendingar þeirra þingmanna sem talað hafa á undan mér. Almennt þykir æskilegt að ráðherrar séu við umræður um mál sem þeir hafa lagt fram þótt ekki væri nema til þess að gefa upplýsingar svoleiðis að umræðan megi verða til þess að betri skilningur fáist á málinu og jafnvel einhver rökræða um kosti þess og galla. Það á alveg sérstaklega við um þetta mál vegna þess hversu fullkomlega óskiljanlegt það er. Því meira sem við ræðum það hér og reynum að grennslast fyrir um hvað hæstv. forsætisráðherra gengur raunverulega til, þeim mun óskiljanlegra verður það. Þess vegna er mjög brýnt að hæstv. forsætisráðherra taki þátt í umræðunni og útskýri hvað hæstv. ráðherra er að fara. Það hefur komið fram mjög ítarlega að sú afstaða sem birtist í frumvarpinu felur í sér algjöran viðsnúning frá því sem hæstv. forsætisráðherra talaði fyrir áður. Hver eru 

Forseti getur upplýst að þeim skilaboðum hefur verið komið á framfæri við forsætisráðherra að nærveru hæstv. forsætisráðherra sé óskað í salnum.

Herra forseti. Mér þykir rétt að koma inn í þessa umræðu, ekki síst af því að hún snertir með beinum hætti þau ráðuneyti, þá málaflokka og þau viðfangsefni sem ég hafði með að gera og bar ábyrgð á fyrir hönd ríkisstjórnarinnar þann tíma sem ég gegndi embætti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þessi mál voru allan tímann í deiglunni og í umræðunni og jafnvel líka á þingi. Mér finnst rétt að ég geri örstutt grein fyrir því af minni hálfu, og hv. þingmönnum gefst þá líka tækifæri til að spyrja ef það eru einhver atriði sem þeir vilja beina til mín sem fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og sem þingmanns og verulegs áhugamanns um þetta mál. Það er rétt að geta þess í byrjun að þegar það kom inn í drög að samstarfsyfirlýsingu flokkanna við ríkisstjórnarmyndun í byrjun að breytt ráðuneytaskipan væri sett á oddinn og að það ætti að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og stofna atvinnuvegaráðuneyti voru ég og fleiri þingmenn í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þessu ekki hlynntir á ýmsum forsendum. Í fyrsta lagi töldum við önnur verkefni sem biðu ríkisstjórnarinnar brýnni en þau að hræra í ráðuneytum og skapa þá stjórnsýslulegu óvissu sem það yfirleitt hefur í för með sér, óöryggi fyrir starfsfólk og óöryggi fyrir þá verkefnaflokka sem Stjórnarráðið og einstök ráðuneyti bera ábyrgð á. Það var á engan hátt hægt að rekja til skipanar Stjórnarráðsins það efnahagshrun eða þær hörmungar sem dundu yfir íslenska þjóð á árunum fram að kosningunum 2009. Það var á engan hátt hægt að höfða til þess að eitt brýnasta verkefnið væri að fara í ráðuneytauppstokkun og breytingar á stjórnsýslunni til að takast á við það mál. Önnur mál voru brýnni eins og efnahags- og atvinnumál og svo ýmis önnur mál sem þeir stjórnarflokkar, sem þá voru að mynda ríkisstjórn, höfðu haft sem baráttumál á undanförnum árum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafði verið í stjórnarandstöðu en Samfylkingin var reyndar búin að vera í ríkisstjórnarsamstarfi við Sjálfstæðisflokkinn í um tvö ár og bar þess vegna á vissan hátt samábyrgð á því ferli sem var á árunum 2007–2009. Þótt það hafi farið lítið fyrir því hjá fulltrúum þess flokks gáfu þeir lítið eftir í því einkavæðingarrugli sem var ekki hvað síst tvö síðustu ár ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins, þá með Samfylkinguna sem stuðningsaðila í þeim efnum. Það er hollt að hafa þetta í huga þegar verið er að ræða þessa stöðu. Víkjum aftur að málinu í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ein ástæðan var að það var ekki brýnasta málið að ráðast í að hleypa Stjórnarráðinu í uppnám, sem það óneitanlega hefur í för með sér, þó að í sjálfu sér sé í hæsta máta eðlilegt að skoða skipan Stjórnarráðs á hverjum tíma. Það er ekkert við það að athuga per se við aðrar aðstæður og reyndar þó að það væru einhverjar minni háttar breytingar. Í öðru lagi var ljóst að meiri hluti þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingin höfðu sammælst um að aðildarumsókn að Evrópusambandinu yrði lögð fram í þinginu og að það væri hluti af samstarfsyfirlýsingu flokkanna. Í umræðum og meðferð í þingflokkunum varð ljóst að ef þetta ætti að verða þingflokksmál mundi þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs klofna um það því að þar voru þingmenn sem á engan hátt gátu tekið þátt í því að verða flutningsmenn og síðan aðilar að samþykkt þess að senda inn umsókn að Evrópusambandinu. Þá var alveg augljóst að það gæti valdið klofningi að vega að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, því ráðuneyti sem fór með þá málaflokka sem yrðu hvað viðkvæmastir og erfiðastir í þessu aðildarumsóknarferli, með því að setja það í uppstokkun og breytingar. Auk þess voru þá ekki heldur nema tvö ár liðin frá því að gerðar höfðu verið á því veigamiklar breytingar þar sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið var sameinað í eitt stjórnsýslulegt ráðuneyti og stofnanir færðar frá því ráðuneyti til annarra ráðuneyta og öfugt. Þeim breytingum var engan veginn lokið á þessum tíma, það var ekki búið að ljúka uppbyggingu á því stofnanakerfi sem þær breytingar höfðu í för með sér. Þess vegna lögðumst við líka gegn því að byrjað yrði á að stokka upp sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið í miðju því ferli þar sem verið væri að bregðast við þeim lögum og þeim samþykktum sem höfðu verið gerðar tveim árum áður. Í allri þessari umræðu var reynt að friða okkur sem vorum ekki hlynnt þessu, sagt að þetta væri bara samstarfsyfirlýsing sem yrði síðan skoðuð og endurskoðuð í ljósi þess ferlis sem fram undan væri og hvernig mál þróuðust. Þetta átti að vera bara samstarfsyfirlýsing en ekki samstarfssamningur. Það er mjög mikilvægt að átta sig á því að flokkarnir komu sér saman um samstarfsyfirlýsingu, gerðu ekki samstarfssamning. Þegar menn kalla það samstarfssamning er það allt annað en var sagt þegar þingflokkarnir afgreiddu þessa yfirlýsingu frá sér á sínum tíma. Ég lét bóka sérstök mótmæli strax í þingflokki gagnvart því að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið yrði lagt niður með þeim tilfæringum sem þar voru lagðar til, sameinað iðnaðarráðuneytinu eða öðrum ráðuneytum á tímabilinu. Ég lét strax bóka mótmæli við því og benti ekki síst á tengslin við Evrópusambandsumsóknina og það með að þá var alveg ljóst að sjávarútvegur og landbúnaður mundu gegna lykilhlutverki í enduruppbyggingu atvinnulífsins, í að styrkja efnahag þjóðarinnar, styrkja útflutningsgreinarnar, styrkja og auka útflutningstekjurnar, það væri ekki síst á þessum atvinnugreinum, sjávarútvegi og landbúnaði, sem við byggðum væntingar okkar við endurreisnina. Þá ætti allra síst að veikja þessi ráðuneyti. Þannig var þetta síðan afgreitt, að þetta væri bara samstarfsyfirlýsing en ekki samstarfssamningur og málin yrðu síðan skoðuð. Þegar svo var haldið áfram að keyra á þessar stjórnarráðsbreytingar var það sérstaklega tekið fyrir og varð eitt aðalmál á flokksráðsfundi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á Akureyri 15. og 16. janúar árið 2010. Þar var samþykkt, ég held einróma eða að minnsta kosti voru ekki bókuð mótatkvæði, af flokksráðsfundi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vegna áhyggju félagsmanna, stuðningsmanna, flokksmanna, kjósenda Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um allt land, að leggjast gegn því að renna sér fótskriðu inn í Evrópusambandið og veikja stöðu sjávarútvegs og landbúnaðar með því að leggja ráðuneytið niður. Þess vegna var þessi ályktun samþykkt sem ég leyfi mér hér að lesa, með leyfi herra forseta: „Flokksráðsfundur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, haldinn á Akureyri 15.–16. janúar 2010, skorar á stjórn og þingflokk VG að áform um endurskipulagningu Stjórnarráðsins verði endurskoðuð í ljósi breyttra aðstæðna og yfirfarin áður en frekari skref verða tekin. Á næstu árum munu grunnatvinnuvegir þjóðarinnar svo sem landbúnaður og sjávarútvegur skipta verulegu máli við endurmótun íslensks atvinnulífs, eftir sviðna jörð frjálshyggjunnar og græðgisvæðingu undanfarinna ára.“ Þetta stendur í þessari ágætu tillögu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem er í miklum og öflugum baráttuhug eins og við erum jafnan. Áfram segir í ályktuninni, herra forseti: „Varhugavert er að draga úr vægi ofangreindra atvinnugreina innan stjórnsýslunnar á sama tíma og þjóðin þarf öðru fremur að treysta á þessa málaflokka í þeim hremmingum sem nú ganga yfir.“ Þessi ályktun var samþykkt og henni hefur ekki verið breytt. Hins vegar hefur flokkurinn ekki tekið þá umræðu um hinar breyttu aðstæður sem þarna var krafist, því miður. Þarna er með skýrum hætti vísað til þess að Evrópusambandsumsóknin var þá komin á fullt og þá væri afar varhugavert að breyta stjórnsýslustöðu og styrk sjávarútvegs og landbúnaðar sem og að leggja niður nafnið. Nafnið eitt, sjávarútvegur og landbúnaður, í stjórnsýslunni er gríðarlega sterk ímynd og það gefur sterka stöðu, ekki hvað síst varðandi Evrópusambandsumræðuna. Greinargerðin sem fylgdi er náttúrlega skrifuð árið 2010, í þeim átökum sem þá voru. Þá voru átök innan flokksins um það hvort ekki ætti að stöðva þessa umsókn að Evrópusambandinu. Þá var lögð áhersla á að ekki yrði farið í neins konar aðlögun í ferlinu. Í greinargerðinni segir, með leyfi forseta: „Það er ljóst að á næstu árum munu grunnatvinnuvegir þjóðarinnar landbúnaður og sjávarútvegur skipta verulegu máli við endurreisn íslensks atvinnulífs, eftir sviðna jörð frjálshyggjunnar. Varhugavert er að draga úr vægi ofangreindra atvinnugreina innan stjórnsýslunnar á sama tíma og þjóðin þarf öðru fremur að treysta á þessa málaflokka. Þá er slík aðgerð til þess fallin að veikja samningsstöðu Íslands gagnvart Evrópusambandinu. Með fyrirhugaðri sameiningu hverfur sú sérstaða sem þessir málaflokkar fæðuöflunar og fæðuöryggis hafa haft innan stjórnsýslu landsins. Fjölmargir aðilar hafa lýst sig mótfallna því að leggja niður ráðuneyti sjávarútvegs og landbúnaðar, hagsmunaaðilar til lands og sjávar, sveitarstjórnir á landsbyggðinni og flokksfélög VG.“ Á þessum tíma var lögð fram byggðaáætlun og þess vegna er vísað til hennar hérna og áfram vitna ég til greinargerðarinnar, herra forseti: „Í drögum að byggðaáætlun sem unnin er á forræði iðnaðarráðherra er ekki minnst á landbúnað og lítið sem ekkert á sjávarútveg.“ Þannig birtist sú byggðaáætlun þessarar ríkisstjórnar sem unnin er á forræði iðnaðarráðherra. „Þetta er þá byggðaáætlun fyrir allt land,“ segir í ályktuninni. „Ekki er minnst á grunnatvinnuvegi þjóðarinnar sem verða þó lífakkeri okkar eftir frjálshyggjuhrunið. Það sjá allir í hvað stefnir ef þessi sameining, gæluverkefni Samfylkingarinnar, nær fram að ganga,“ segir í greinargerð með ályktuninni. Áfram segir, herra forseti: „Einnig er þarft að benda á að ekki er ásættanlegt að skipan Stjórnarráðs Íslands fari eftir meirihlutavilja þeirra flokka sem við völd eru hverju sinni. Þær breytingar sem gerðar voru á Stjórnarráðinu þegar stjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar tók við völdum árið 2007 og vinnubrögð stjórnarmeirihlutans í þeim málum geta ekki verið okkur til eftirbreytni, okkar flokki sem öðrum fremur kennir sig við lýðræði, bætta stjórnsýslu og aukið þingræði. Það ætti því ekki að dyljast neinum hversu mikilvægt það er að ná samstöðu allra flokka um afgerandi breytingar á Stjórnarráðinu og stjórnarskrá,“ segir í þessari greinargerð með ályktun flokksráðsfundar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Áfram segir: „Við hæfi er að vitna í orð Bjarna Benediktssonar frá 1958 þegar fyrir dyrum stóð að koma á skipan Stjórnarráðs Íslands,“ en þar segir með beinni tilvitnun, herra forseti: „Þetta er áreiðanlega þýðingarmeira mál en í fljótu bragði skyldi ætla og mál sem mikilsvert er, eins og sum fleiri, að menn reyni að koma sér saman um að leysa án flokkságreinings. Það eru líkur til þess í lýðræðisþjóðfélagi, að flokkar skiptist á um völd, einn hafi völdin í dag, annar á morgun.“ Tilvitnun í þessa ræðu Bjarna Benediktssonar frá 1958 er hluti af rökstuðningi greinargerðar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á flokksráðsfundi 15. og 16. janúar 2010. Áfram segir í greinargerðinni: „Þá má einnig vitna í orð Árna Þórs Sigurðssonar, þingmanns VG, við umræður á Alþingi 4. júní 2007 þegar landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytin voru sameinuð: „En til þess að endurskipulagning af þessu tagi geti tekist vel er algjör forsenda að vandað sé til undirbúnings og víðtæk pólitísk samstaða verði um þær breytingar.““ Við umræður á Alþingi 11. desember 2007 flutti formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Steingrímur J. Sigfússon, ræðu um tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðsins. Áfram er þetta tilvitnun, herra forseti, í greinargerð með ályktun Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs frá því í janúar 2010 og þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Að mínum dómi eiga grundvallarleikreglur eins og stjórnarskráin sjálf, kosningalög í landinu, þingsköpin og að mörgu leyti einnig skipan Stjórnarráðsins að kalla á að menn leggi mikið á sig til að ná samstöðu um breytingar. Það er ekki nýtt að á það sé bent og menn hafa gegnum tíðina jafnan talið sjálfgefið að þannig ætti að standa að málum.“ Þarna er komið að kjarna málsins, að breytingar á ofangreindum atriðum er varða lýðræðið í landinu verða að vera með þeim hætti að allir flokkar séu kallaðir að þeirri vinnu. Það ætti að tryggja að ekki sé verið að breyta stjórnskipan landsins í hvert sinn sem ný stjórn verður mynduð. Þarna er verið að vitna í ræðu hæstv. núverandi ráðherra og þáverandi þingmanns, Steingríms J. Sigfússonar. Þessi ákvörðun af hálfu flokksráðs Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs stendur í sjálfu sér enn að mínu mati. Í þessum efnum sem og mörgum öðrum fylgi ég ályktunum og grunnstefnu flokksins míns. Þegar þetta mál kom fyrr upp á þingi voru gerðar miklar athugasemdir við vinnubrögðin. Það var sagt að það ætti að vinna breytingarnar fyrst og að þær ættu að vinnast frá grunnstofnununum, frá starfsfólkinu sem þar vinnur, og það ætti síðan að skapa grunn fyrir þau ráðuneyti sem væru byggð. Ráðuneyti eru ekki hugsuð sem valdastofnanir, þetta eru þjónustustofnanir fyrir viðkomandi atvinnugreinar, viðkomandi verkefni, viðkomandi stoðþjónustu sem samfélag okkar og atvinnuvegir byggja á. Þess vegna skiptir svo miklu máli að það sé byggt upp með því hugarfari en ekki bara með valdbeitingarhugarfarinu. Ég minni líka á að það að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið mætir eðlilega gríðarlega mikilli andstöðu frá öllum félögum og samtökum, sérstaklega á landsbyggðinni, sem tengjast landbúnaði, sem tengjast matvælavinnslu, sem tengjast sjávarútvegi, sem tengjast fiskvinnslu, ekki aðeins vegna ESB-málanna eins og ég vék að áðan heldur er líka ímyndin sterk sem þessar atvinnugreinar hafa og þau nánu tengsl sem hafa verið inn í viðkomandi ráðuneyti. Það má vel vera að þeim sem hafa ekki sömu tengsl úti um byggðir landsins, út í atvinnugreinarnar, finnist þetta léttvægt mál. Mér finnst það ekki. Mér finnst skipta máli að atvinnugreinar landsmanna eins og sjávarútvegur og landbúnaður 

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir afar áhugaverða ræðu, góða yfirferð um sögu þessa máls, en eins og með svo margt vekja nýjar upplýsingar iðulega spurningar. Ég velti til dæmis fyrir mér: Hvernig stendur á því í ljósi þessarar ályktunar flokksráðsfundar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og þeirra yfirlýsinga sem þar var vitnað til, m.a. yfirlýsinga formanns flokksins, að flokkurinn eða að minnsta kosti stærstur hluti hans á Alþingi hefur algjörlega breytt um stefnu í málinu og reynir nú af fremsta megni að draga þennan vagn fyrir hæstv. forsætisráðherra? Ég hugsa að það sé ekki hvað síst þingflokksformaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem er að reyna að troða þessu máli hér í gegn. Hvernig kemur þetta heim og saman við þá yfirlýsingu sem hv. þingmaður las upp úr og stefnu flokksins? Það liggur fyrir að þau áform sem við ræðum hér eru annars vegar í andstöðu við stefnuyfirlýsingu sjálfrar ríkisstjórnarinnar, ganga í berhögg við hana, og hins vegar gengur þetta í berhögg við stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Það er reyndar ekki alveg á sömu forsendum en í báðum tilvikum fer þetta gegn stefnu annars vegar ríkisstjórnarinnar og hins vegar Vinstri grænna. Við höfum velt fyrir okkur hvort ástæðan fyrir viðsnúningi Samfylkingarinnar í málinu sé ekki Evrópusambandið og það hafa verið færð sterk rök fyrir því, m.a. af hv. þingmanni, mjög sannfærandi, en hver er ástæðan fyrir viðsnúningi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs? Er það Evrópusambandið líka í því tilviki? Hvernig skýrir hv. þingmaður þetta?

Herra forseti. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Styrkur flokksins var ekki hvað síst í góðri kosningu úti á landi, einmitt meðal fólks sem tengdist sjávarútvegi og landbúnaði. Bændur, þeir sem unnu í matvælavinnslu, treystu á að flokkurinn stæði við þau loforð sem höfðu verið gefin, m.a. að sækja ekki um aðild að Evrópusambandinu og standa vörð um þessar stoðgreinar. Hins vegar þarf afstaða arftaka gamla Alþýðuflokksins ekkert að koma á óvart í sjálfu sér. Ég er uppalinn í sveit og man eftir því að þegar þurfti að segja eitthvað sem allir gætu sameinast um var nóg að nefna Alþýðuflokkinn og afstöðu hans til íslensks landbúnaðar. Hún var löngu kunn, enda þekkjum við þá umræðu frá býsna mörgum. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem fulltrúar Alþýðuflokksins hafa óskað eftir því að leggja niður landbúnaðarráðuneytið eða vega að stoðþjónustu landbúnaðarins með einum eða öðrum hætti. Enn er ekki of seint að snúa við. Þessi ráðuneytamál eru enn í dag, og allra helst núna, brýnustu mál þjóðarinnar. Ættum við ekki frekar að ræða skuldastöðu heimilanna sem hefur beðið eftir að komist á dagskrá? Ég hef verið talsmaður og baráttumaður fyrir íslenskum landbúnaði og þessum atvinnugreinum, og atvinnugreinum vítt og breitt um landið, og verð það áfram. Áform um breytta ráðuneytaskipan og að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og sameina það í atvinnuvegaráðuneyti 

Virðulegur forseti. Það er full ástæða til að taka undir það með hv. þingmanni að við ættum að sjálfsögðu að vera að ræða hér stöðu heimilanna frekar en þessar kerfisbreytingar sem munu, þótt þær verði samþykktar, að öllum líkindum bara gilda í hálft ár en geta engu að síður valdið heilmiklu tjóni á þeim tíma. Ég ítreka spurningu mína: Hver er skýringin á viðsnúningi meiri hluta þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessu máli? Eins og hv. þingmaður fór mjög vel og ítarlega í gegnum í ræðu sinni liggur fyrir að þetta frumvarp hæstv. forsætisráðherra stangast á við stefnu Vinstri grænna, það stangast á við samþykkt flokksráðsfundarins þar sem stefna VG var ítrekuð og það stangast svo sannarlega á við fyrri yfirlýsingar til að mynda formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Það hvernig að þessu er staðið hefur algjörlega brotið öll þau grundvallarviðmið sem hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon lýsti að þyrftu að vera í hávegum höfð við svona vinnu og að sjálfsögðu er efni frumvarpsins þess eðlis að það brýtur í bága við þá stefnu sem hæstv. ráðherra hefur boðað í gegnum tíðina. Hver er skýringin á þessum viðsnúningi? Ég geri ráð fyrir því að hv. þingmaður sé sammála mér um að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sé nú að beita sér gegn stefnu eigin flokks, það liggur bara fyrir, hv. þingmaður er búinn að lesa það upp hér, en hvers vegna fer formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs svona harkalega gegn því sem flokksráðsfundur sá sérstaklega ástæðu til að árétta?

Herra forseti. Til að öllu sé til skila haldið er því einmitt lýst í stefnuskrá Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að uppskipti á ráðuneytum geti vel átt sér stað. Þar er líka minnst á atvinnuvegaráðuneyti þannig að í sjálfu sér er flokkurinn ekki á móti því að þessi atriði séu skoðuð. En í stefnuskrá Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs stendur líka að ekki skuli sótt um aðild að Evrópusambandinu. Einn af hornsteinum sjálfstæðrar utanríkisstefnu í stefnuskrá Vinstri grænna er einmitt að ekki skuli sótt um aðild að Evrópusambandinu. Þegar þessi Evrópusambandsumsókn er komin í gang með þeim hætti sem hún er núna hlýtur líka að verða að skoða alla þá aðra þætti sem henni tengjast, m.a. uppskipti og uppstokkun á ráðuneytum og tilfærslu á stofnunum. Þau mál sem koma fyrir þingið og eru unnin hér eru mörg hver meira eða minna tengd Evrópusambandsumsókninni, a.m.k. að þau gangi ekki í berhögg við það sem þar er verið að semja um. Það má segja að Evrópusambandsumsóknin haldi flestöllum málum í gíslingu hvað það varðar. Eitt af því er einmitt, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson kom að hér fyrr í dag, að í drögum að skilagrein til Evrópusambandsins um opnunarskilmála í landbúnaðarkaflanum er tekið sérstaklega fram að verið sé að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið iðnaðarráðuneytinu og stofna atvinnuvegaráðuneyti. Ef það kemur ekki Evrópusambandsumsókninni við, hvers vegna er þá verið að nefna það þar? 
             Ég kom í fyrri andsvörum mínum í dag inn á umræðuna um tengslin 

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Jón Bjarnason hvenær rætt hafi verið um þessa breytingu á ráðuneytaskipaninni. Við þekkjum þessa umræðu um atvinnuvegaráðuneytið, þ.e. að færa iðnaðarráðuneytið inn í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, og margir hafa haft miklar efasemdir um hvort það væri rétt skref, það væri of mikið fyrir einn hæstv. ráðherra að sinna öllum þessum málaflokkum, en núna er tekin sú ákvörðun að setja bankamálin til viðbótar, Fjármálaeftirlitið og það allt saman, inn í þetta ráðuneyti. Hv. þingmaður hefur reynslu af því að sitja í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Telur hann þetta ekki bara allt of stórt ráðuneyti? Mun þetta ekki til að mynda bitna á sjávarútvegsmálunum eða landbúnaðarmálum eða ferðamálunum eða öðru því sem á að fara inn í þetta ráðuneyti? Einhvern veginn sé ég það fyrir mér. Þessi ráðuneytaskipan hefur virkað þannig á mig að þegar búið verður að stækka ráðuneytin svona mikið verði yfirsýnin ekki nægilega mikil. Það kemur ekkert við þeim einstaklingum sem sinna þessum störfum á hverjum tíma, ég held bara að verkefnin séu svo yfirdrifin að það geti bitnað á því starfi sem hæstv. ráðherra þurfi að sinna. Auðvitað þurfum við að hlúa að undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar og ég taldi það bara algjörlega fullt starf. Mig langar því að kalla eftir skoðun hv. þingmanns á því. Hvenær var þetta kynnt í þingflokkunum? Þetta virðist bara gerast einhvern veginn um áramótin í kjölfar þess að það er gerð uppstokkun á ríkisstjórninni og tíminn líður og þetta kemur svo upp nokkrum vikum seinna. Það var líka mjög merkilegt að bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra svöruðu því í þinginu í desembermánuði að ekki stæði til að fara í þessa vegferð. Ég spyr hv. þingmann: Hvenær var eiginlega kynnt í til að mynda þingflokki Vinstri grænna að það stæði til að fara í þessar breytingar?

Herra forseti. Styrkur íslenskrar stjórnsýslu hefur einmitt verið stuttar boðleiðir, það að ráðherrar væru tiltölulega nátengdir þeim verkefnum sem þeim voru falin og þeir báru ábyrgð á sem ráðherrar. Menn geta verið sáttir við ráðherrann á hvorn veginn sem er en boðleiðirnar verða að vera sem allra stystar. Í litlu landi eins og okkar skiptir það gríðarlega miklu máli, enda er stjórnsýslan hér miklu fámennari en almennt er erlendis. Ég held þess vegna að það sé rangt að fækka ráðuneytunum því að það lengir þær boðleiðir sem hinir almennu borgarar, íbúar, fulltrúar atvinnulífs eða fulltrúar annarra hagsmuna þurfa að sækja inn í ráðuneytin. Ég man ekki eftir að sú umræða um efnahags- og viðskiptaráðuneytið sem hv. þingmaður spurði um yrði af neinni alvöru fyrr en eftir að búið var að víkja mér frá sem og þáverandi ráðherra efnahags og viðskipta, Árna Páli Árnasyni. Við vorum ekki hafðir með í ráðum um það mál, það er alveg óhætt að segja það. Ég ítreka að fyrir lítið land eins og okkar, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Mig langar að rifja aðeins upp fyrir hv. þm. Jóni Bjarnasyni þegar forsvarsmenn landshlutasamtaka á Norðurlandi vestra komu í fyrrahaust margítrekað alvarlegum ábendingum til stjórnvalda, til þingmanna, um þá stöðu sem þar var uppi og þurfti að bregðast við. Þá þurftu þingmenn kjördæmisins að skrifa sameiginlegt bréf og biðja hæstv. forsætisráðherra að sjá af smástund til að taka á móti þessum forustumönnum sveitarfélaganna á Norðurlandi vestra. Það hefði verið ærin ástæða að funda með þeim miklu fyrr miðað við það sem þeir lögðu á borð stjórnvalda. Hv. þingmaður hefur staðið í lappirnar gagnvart Evrópusambandinu og þeirri aðlögun sem á sér stað, til að mynda hvað sneri að makríldeilunni. Manni finnst eins og íslensk stjórnvöld séu oft og tíðum að þjónkast Evrópusambandinu og maður skilur ekki á hvaða vegferð þau eru. Því langar mig að spyrja hv. þingmann um það sem gerðist akkúrat þegar hann var að spyrna við fótum, sérstaklega í makríldeilunni og mörgum öðrum málum. Þá var ekki nóg að reka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir að standa í lappirnar heldur varð að fylgja því meira og þá var aðalsamningamaður ríkisins, Tómas Heiðar, mjög fær maður, látinn hætta líka. Maður er alveg gáttaður á þessum vinnubrögðum. Menn umgangast Evrópusambandið þannig að maður skilur hvorki orðið upp né niður í þeirri virðingu sem stjórnvöld á hverjum tíma sýna því eins og núna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað honum hafi fundist um það þegar aðalsamningamanni Íslands, Tómasi Heiðar, var í raun og veru sagt upp störfum eða hann látinn hætta að semja fyrir hönd Íslands í þeirri deilu.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá þingmanninum, það er eins og Evrópusambandsumræðan sé eitthvert feimnismál á þingi, þingmenn og ráðherrar þora ekki að taka þá umræðu almennilega. Ég óskaði eftir sérstakri umræðu um stöðuna í Evrópusambandsviðræðunum og ályktun Evrópuþingsins frá því í febrúar og mars, óskaði eftir sérstakri umræðu um það mál við forsætisráðherra sem var þá nýbúin að tjá sig afar fjálglega um að það gæti ekkert gott gerst á Íslandi fyrr en það væri komið í Evrópusambandið. Forsætisráðherra hefur hins vegar ekki lagt í þá umræðu, hún hefur hafnað henni. Við getum deilt um hvort það eigi að sækja um aðild að Evrópusambandinu eða ekki. Ég er því andvígur, aðrir eru því fylgjandi og ég virði skoðun manna í þeim efnum. En þá verða menn líka að vera menn til að standa með henni. Þegar við erum að tala um breytingar á ráðuneytunum, þó að það sé ekki hægt að segja með beinum hætti að á ákveðnum sviðum sé verið að breyta í þágu Evrópusambandsins, er stöðugt komið að því í svörum til Evrópusambandsins að verið sé að breyta þessu og hinu sem ætti að geta svarað kröfum Evrópusambandsins. Það er alveg sérstakt að Evrópuþingið skuli sjá sérstaka ástæðu til þess að álykta um íslensk innanríkismál eins og að fagna því að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sé látinn fara og vonast til að breytingarnar á ríkisstjórninni leiði til þess að umsókninni um aðild að Evrópusambandinu verði fylgt eftir af enn meiri einurð. Líklega er enn meiri einurð innan ríkisstjórnarinnar núna eftir að ég er farinn, ég efast ekkert um það, en er það það sem við óskuðum eftir, að Evrópusambandið hefði hér beina íhlutun í íslenskum innanríkismálum? Eða að Evrópusambandið fagnaði breytingum  Mér finnst þarna mjög langt gengið og vil miklu sjálfstæðara Ísland, herra forseti.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa þeirri afstöðu minni að ég hef af því nokkrar áhyggjur að við myndun þeirra ráðuneyta sem lagt er til að stofnuð verði, að hægt sé að rökstyðja að stærð ráðuneytanna, þ.e. yfirgrip þeirra eftir málaflokkum, verði það mikið að það muni reynast mörgum ráðherranum ærið vandasamt að fá nægilega yfirsýn yfir þau verkefni sem heyra undir viðkomandi ráðherra. Ég hef verið þeirrar skoðunar og er þeirrar skoðunar eftir þessa umræðu að sterk rök séu fyrir því að það sé ákveðinn kostur við íslenska stjórnsýslu að hafa fleiri og þá afmarkaðri ráðuneyti þannig að viðkomandi ráðherrar hafi góða þekkingu á málaflokki sínum og hafi um leið tíma og tækifæri til að taka þátt í almennri stjórnmálaumræðu í landinu. Ég óttast að það fari þannig eða það sé í það minnsta hætta á því að þessir ráðherrar grafist inn í þessi ráðuneyti, verði jafnvel að einhvers konar súperráðuneytisstjórum og eigi þá erfiðara með að taka þátt í almennri pólitískri umræðu og þeir muni einfaldlega ekki ná að grípa utan um jafnvíðfeðm málasvið og hér er lagt upp með. Mörgum hæstv. ráðherra hefur fundist það vera alveg ærið verkefni að vera til dæmis sjávarútvegsráðherra og er margt sem þarf að setja sig inn í í þeirri umræðu og hefur hingað til verið talið alveg fullt dagsverk að sinna þeim mikilvæga málaflokki. Reyndar hafa því ráðuneyti stundum fylgt önnur ráðuneyti eins og dóms- og kirkjumálaráðuneyti á sínum tíma en málaflokkurinn kallar á fulla athygli eins hæstv. ráðherra, mundi ég ætla. Ég er ekki viss um að við búum til betri stjórnmálakúltúr og ég er ekki viss um að það verði yfirsýn yfir þessa málaflokka með því að fara þá leið sem lögð er til í þessari þingsályktunartillögu. Ég vil aftur beina sjónum mínum að stofnanaþætti þessa máls, eins og margir aðrir hv. þingmenn hafa gert. Ég skil ekki hvernig hægt er að ætlast til þess að við alþingismenn eigum að sætta okkur við að samþykkja þessa þingsályktunartillögu óbreytta. Það er svo augljóst að þættir sem skipta verulega miklu máli hvað varðar verkaskiptingu á milli ráðuneyta og hvernig stofnanastrúktúrinn þar undir á að vera eru óljósir í þessu plaggi. Þeir gera það að verkum að við vitum ekki hvað það er sem við munum segja já eða nei við. Mér finnst mest sláandi sá þáttur sem til dæmis hv. þm. Einar K. Guðfinnsson nefndi sem snýr að ákvörðuninni um heildaraflann. Innan Hafrannsóknastofnunar starfa vísindamennirnir og þar er þekkingin á þessu sviði. Þar er haldið utan um alla þessa hluti. Ef hugmyndin er síðan sú að annað ráðuneyti, umhverfis- og auðlindaráðuneytið, á að smíða sér einhverja meginreglu sem á að stýra nýtingunni þá spyr maður sig: Á hvaða grunni er það? Hvers vegna á ekki að gera það innan Hafrannsóknastofnunar og þá innan vébanda þess ráðuneytis sem sú stofnun heyrir undir? Virðulegi forseti. Búið er að kalla eftir svörum við þessum þætti málsins aftur og aftur og ég leyfi mér að fullyrða að hér er ekki á ferðinni nein málþófstækni. Hér er verið að spyrjast fyrir um mjög mikilvægan hlut og allir sem láta sig sjávarútvegsmál á Íslandi einhverju varða hljóta að vilja vita nákvæmlega hvernig á að fara með það en vilja ekki skilja það eftir svona óútfyllt. Það hafa ekki komið fram svör við þessu. Það hafa ekki komið fram útskýringar á því hvernig fara á með þetta nákvæmlega. Ég hef sagt að í sjálfu sér er það ekkert galið fyrirkomulag að framkvæmdarvaldið komi til þingsins og leggi fram þingsályktunartillögu um skipan innan Stjórnarráðsins. Ég tel að það eigi að gera í upphafi kjörtímabils og hef áður rakið hvers vegna mér finnst það. En það er krafa okkar þingmanna á framkvæmdarvaldið að það komi með útfærða tillögu þannig að hægt sé að segja já eða nei vegna þess að það er ekki hægt að taka fyrir einstakar greinar. Þetta er þingsályktunartillaga þannig að það er bara já og nei við öllu saman. 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að koma inn á það sem ég ræddi í andsvörum við hv. þm. Jón Bjarnason sem snýr að því að oft hefur verið í umræðunni að stofna eitt svokallað atvinnuvegaráðuneyti og hefur sitt sýnst hverjum varðandi það. Síðan kemur sá nýi vinkill á málið að setja bankamálin undir það til viðbótar. Ég hef af því verulegar áhyggjur að sá hæstv. ráðherra sem sinnir þeim málaflokki muni ekki geta haft þá yfirsýn sem nauðsynleg er. Það hefur ekkert með þann einstakling að gera sem mun sinna því. Mér hefur fundist sú breyting sem gerð var á velferðarráðuneytinu og innanríkisráðuneytinu hafa sýnt að það er mjög erfitt fyrir einn hæstv. ráðherra að sinna öllum þeim málaflokkum sem þar eru og hafa yfirsýn yfir það sem er að gerast á þeim vettvangi. Ég held að það sem þurft hefði að gera og það sem fer eiginlega mest í taugarnar á mér sé allur kostnaðurinn sem fellur til vegna húsnæðismálanna. Það er búið að henda stórfé í þau, það er nýbúið að fara í breytingar upp á 250 millj. kr. og nú stefnir í að gerðar verði breytingar á þessu kjörtímabili fyrir um 250 millj. kr. Það eru 500 millj. kr. á þeim tímum sem nú eru. Það er eins og það vanti ekki peninga í ríkissjóð. Mér finnst það líka mjög dapurlegt að þessu verður jafnvel breytt strax eftir næstu kosningar, eftir eitt ár, en breytingarnar eiga ekki að taka gildi fyrr en eftir 1. september. Ég hefði talið betra ef menn hefðu unnið þetta á skynsamlegri hátt, til dæmis ef menn gætu náð samkomulagi um að hafa Stjórnarráðið á einhverjum ákveðnum stað í ákveðnum byggingum þannig að við þyrftum ekki alltaf að vera að henda peningum og stórum upphæðum í það. Menn mundu þróa umræðuna og kanna kosti þess og galla að hafa hugsanlega aðstoðarráðherra eða skipta ráðuneytunum upp en stilla því þó þannig upp í ráðuneytunum sjálfum og í húsnæðinu að hægt væri að gera hvort tveggja ef ekki næst samkomulag um að gera það þannig. Síðan mundum við ræða um hvort þetta sé skynsamlegt því að það er bagalegt að fara í allar þessar breytingar á húsnæði þegar því verður kannski breytt aftur eftir örstutta stund. Svo er alveg einsýnt að mínu viti að það þarf að breyta þessu í þá veru, og ég sagði líka það við breytingarnar 2010–2011, að við eigum að hætta að ráða starfsfólk inn í sérhvert ráðuneyti. Það á að ráða starfsfólk í Stjórnarráðið, þ.e. maður er ráðinn í stjórnsýsluna í heild, hann er ekki merktur einhverju einu ráðuneyti því að það gefur augaleið að þegar svona mál koma upp, þegar fækka á ráðuneytum og sameina á ráðuneyti kemur upp mikill ótti og óvissa í starfsfólkið um hvaða afleiðingar það muni hafa fyrir viðkomandi starfsmann. Það er bara mannlegt, alveg sama hvort það er í Stjórnarráðinu eða í einhverjum öðrum fyrirtækjum. Ef ráðið væri inn í Stjórnarráðið í heild sinni þyrfti að vera hægt að færa til starfsfólkið innan Stjórnarráðsins, það kæmi kannski mikið álag á eitt ráðuneyti og þá væri hægt að fá starfsfólk úr öðru ráðuneyti þar sem ekki væri jafnmikið um að vera og minna af verkefnum á þeim tíma. Með því væri hægt að létta álaginu af því starfsfólki sem væri undir miklu álagi. Ég hef til að mynda séð starfsfólkið í fjármálaráðuneytinu við gerð fjárlaga á haustin, þetta fólk er boðað á fundi á öllum tímum sólarhringsins, liggur við, hvort heldur er á laugardögum eða sunnudögum. Ég held að það sé verðugt umhugsunarefni að ráða inn í Stjórnarráðið með þessum hætti vegna þess að þá mundi komast á miklu meiri ró þegar svona breytingar standa fyrir dyrum, þá væri stjórnsýslan mönnuð alveg eins og hún er núna þótt menn fengju annan ráðherra, stjórnsýslan væri þá miklu stöðugri. Þá þarf líka að gera þá kröfu og rökræða það að þegar nýir ráðherrar koma inn komi þeir með ákveðinn fjölda aðstoðarmanna og taki með sér starfsmenn þegar þeir fara út, hvort sem þeir eru tveir eða þrír. Eins og þetta er í dag er komið inn með hóp fólks sem er kallað alls konar nöfnum; upplýsingafulltrúar, blaðafulltrúar, sérfræðingar og hvað þetta heitir allt saman, og þeir sitja oft og tíðum eftir í ráðuneytunum þegar nýr ráðherra tekur við. 

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir flest eða allt af því sem kom fram í máli hv. þingmanns en ég mundi gjarnan vilja spyrja hann nánar út í eitt atriði. Hv. þingmaður talaði töluvert um kostnaðinn við breytingar á húsnæði, sem mun líklega slaga upp í hálfan milljarð eins og hv. þingmaður nefndi. En hvað finnst hv. þingmanni þá um allan þann gríðarlega óbeina kostnað sem af þessu hlýst? Er ekki ástæða til að hafa jafnmiklar áhyggjur af honum? Þegar verið er að ráðast í svona breytingar til hálfs árs - það liggur nánast fyrir að breytingin muni ekki gilda nema í hálft ár þó að í hana verði ráðist og þá þarf aftur að fara í breytingar - þá skapar það gríðarlega mikla óvissu hjá öllum starfsmönnum hinna mörgu ráðuneyta sem þar eru undir. Það skapar álag, óvissan veldur miklu álagi því að fólk er kannski ekki eins vel í stakk búið til að sinna öðrum hlutverkum á meðan, auk þess sem framkvæmdin sjálf, það að standa í breytingunum, veldur því að menn eru ekki í öðru á sama tíma. Þetta er alveg sérstakt áhyggjuefni einmitt þessa dagana þegar við þurfum á því að halda að ráðuneytin séu að beita sér í uppbyggingu, í að leysa vandamál heimila, í að byggja upp atvinnu í landinu. Þá er kostnaðurinn af því að þau séu ekki í stakk búin til að gera þessa hluti þeim mun meiri. Við sáum í gær kostnaðarmat hvað varðar stefnubreytingu ríkisstjórnarinnar í virkjanamálum. Þar er talað um 270 milljarða, meðal annars vegna tapaðra atvinnutækifæra. Er ekki hætt við því að kostnaðurinn af því að setja öll ráðuneytin meira og minna í uppnám sé líka gríðarlega mikill?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Jú, auðvitað er þetta gríðarlega mikill óbeinn kostnaður. Það segir sig alveg sjálft. Við erum bara að tala um breytingar á húsnæðiskostnaðinum. Það er margfalt meiri kostnaður annar líka. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, og það gefur auga leið, að meðan verið er að flytja ráðuneytin og starfsfólkið er upptekið við það þá sinnir það ekki öðrum störfum. Auðvitað bitnar það á öðrum málaflokkum sem því ágæta fólki er ætlað að sinna, það segir sig alveg sjálft. Ég hef gert athugasemdir við kostnaðinn. Nú er sagt og manni er boðið upp á það að kostnaður vegna húsnæðis sé 125–225 milljónir. Þetta er dálítið mikið svigrúm að mínu mati. Ég mundi ætla að það yrði alla vega ekki minna en 250 milljónir því að við fyrri breytingar var kostnaðaráætlun upp á 160 milljónir en endaði í 243 milljónum þannig að menn sjá alveg hver hækkunin er. Þessi kostnaður gæti þess vegna farið upp í 300 milljónir, ég veit það ekki. En ég mundi ætla að hann yrði að minnsta kosti 250 milljónir. Fyrr í dag ræddum við um ábyrgð í ríkisfjármálum, hverju þyrfti að breyta og allt það. Allir voru sammála um að mikilvægt væri að breyta þessu en þessi kostnaður, þessar 250 milljónir, er ekki í fjárlögum fyrir árið 2012. Á sama tíma og menn eru að taka ákvarðanir af þessu tagi er gerð viðhorfskönnun hjá forstöðumönnum í ríkisstofnunum. Þar kemur fram að einungis einn af hverjum tíu sem stýra heilbrigðisstofnunum telur sig geta uppfyllt skilyrði laga hvað varðar heilbrigðisþjónustu. Það er með eindæmum að menn skuli vera tilbúnir að taka þessa peninga, henda þeim til einskis, liggur mér við að segja, á sama tíma og verið er að boða til viðbótar 1,5% niðurskurð í heilbrigðismálum. Ég segi: Mikil er ábyrgð þeirra manna sem samþykkja tillögur eins og þá sem hér er um að ræða.

Virðulegi forseti. Samanburðurinn við niðurskurðinn í heilbrigðisþjónustu er að sjálfsögðu mjög sláandi. Hér er verið að kasta peningum út um gluggann, eyða mörghundruð milljónum króna - og ég er því miður sammála hv. þingmanni um að í ljósi reynslunnar verður þetta örugglega hærri tala og jafnvel enn hærri en nemur hærra matinu, kostnaðurinn á endanum. Á sama tíma og verið er að skera niður í heilbrigðisþjónustunni henda menn peningum út um gluggann með þessum breytingum. Við skulum hafa í huga að þegar ný ríkisstjórn tekur við og stendur frammi fyrir því að þurfa að laga þessar vanhugsuðu breytingar - þær eru svo sannarlega vanhugsaðar, ekki hefur verið hægt að útskýra fyrir okkur neitt í þessu að ráði - þá mun það aftur fela í sér kostnað. Þá bætist enn við kostnaðinn og óbeina kostnaðinn sem ég nefndi áðan, óvissuna og vinnuna við að standa í breytingunum, svo að allt þetta ævintýri til einskis gert, nema hugsanlega til að geta sent eina skýrslu til Evrópusambandsins, mun að öllum líkindum á endanum kosta meira en nemur niðurskurðinum í heilbrigðisþjónustunni. Það er grátlegt að horfa upp á svona hluti gerast algerlega að ástæðulausu. Svo fæst hæstv. forsætisráðherra ekki einu sinni til að koma hingað og ræða þessi mál eða útskýra hvað hún er eiginlega að fara með þessum hugmyndum sínum sem ganga í berhögg við það sem hún hefur boðað áður. Það liggur við að maður fyllist örvæntingu yfir þessu ástandi, að svona sé komið fyrir stjórn landsins. Menn leyfa sér að henda hundruðum milljóna króna í tilgangslausar breytingar til sex mánaða til að geta hugsanlega sent eitt bréf til Evrópusambandsins og sagt: Sjáið þið, við gerðum það sem þið báðuð um - en eru á sama tíma að skera niður í heilbrigðisþjónustunni.

Virðulegi forseti. Þetta er algerlega hárrétt og ég hef verið að benda á það í þessari umræðu hvernig menn forgangsraða í ríkisfjármálum. Í skýrslu frá Ríkisendurskoðun segir að í 85% tilfella þar sem farið er út í sameiningar til að spara hafi sparnaðurinn ekki gengið eftir. Það eru of miklar væntingar. Menn setja fram mjög óraunhæfar sparnaðartillögur þegar verið er að sameina því að niðurstaðan er sú að í 85% tilfella gengur þetta ekki eftir. Hæstv. forsætisráðherra sagði: Þetta sparast þegar búið er að sameina, þá er hægt að fækka. Hver er einn af veikleikunum í fjárlögum 2012? Það er aðalskrifstofa velferðarráðuneytisins. Hún var 46 milljónir í mínus í fyrra og verður aftur 46 milljónir í mínus á þessu ári. Það gefur því augaleið að þessi sparnaður gengur ekki eftir. Mér finnst eins og menn séu að leyfa sér lúxus á sama tíma og ekki er til matur handa börnunum. Þannig lítur þetta út ef þetta er sett í samhengi við það sem maður gerir á sínu eigin heimili. Ég lagði fram spurningu hér í dag en fékk hæstv. ráðherra, sem var í salnum, ekki í andsvar út af því. Á sama tíma og verið er að taka 250 milljónir sem ekki eru í fjárlögum og henda þeim í þessar breytingar, sem allir eru sammála um að munu ekki ganga eftir, er verið að loka E-deildinni á Heilbrigðisstofnun Vesturlands á Akranesi. Þar er verið að reka 28 konur út. Hverjir eru atvinnumöguleikar og hver eru starfsskilyrði þess ágæta fólks? Akkúrat ekki neinir, bara alls ekki neinir. Þetta eru allt saman konur, hafa unnið þarna í áratugi og sumar helgað sig þessari deild allan sinn starfsaldur. Þetta er framkoman. Svo koma stjórnarliðar og hæstv. forsætisráðherra og segja: Hér er kynjuð fjárlagagerð og kynjuð hagstjórn. Þetta er bara frasabull og kjaftæði. Auðvitað verður þetta fólk dæmt af því sem það gerir en ekki af því sem það segir. Það er ekkert samhengi á milli þess sem hv. stjórnarliðar segja og gera. Ég held að það hljóti að standa í einhverjum hv. þingmanna stjórnarliðsins að samþykkja þetta en vera á sama tíma að gera aðra hluti eins og ég hef farið yfir.

Herra forseti. Það er rétt að geta þess í ljósi umræðunnar sem hefur átt sér stað um umfang þessara umræðna að ég er að ræða þetta mál í fyrsta sinn og ætla mér að nýta þær mínútur sem ég hef til að fara yfir þetta mál og það sem mér finnst mega betur fara. Það er ljóst að fara þarf mjög gaumgæfilega yfir þetta mál sem tengist breyttri skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Þessi þingsályktunartillaga er sett fram undir forustu hæstv. forsætisráðherra, m.a. til að fylgja eftir þeim breytingum sem gerðar voru á lögum um Stjórnarráðið. Ég vil draga strax fram að það er engan veginn óeðlilegt að gerðar séu breytingar á Stjórnarráði Íslands, síður en svo. En þá verða menn að hafa skýra sýn og ákveðin markmið. Það verður að segjast eins og er að ríkisstjórnin, sem nú hefur setið í þrjú ár því miður og ætlar sér að hanga á stjórnarsamstarfinu eins og hundur á roði, hefur ekki haft skýra sýn á það hvert hún vill fara varðandi breytingarnar á Stjórnarráðinu því það hefur verið slegið úr og í í öllu þessu máli og eftir situr, þegar maður fer út á meðal fólks og reynir að útskýra hvað um er að ræða, að enginn skilur hvert ríkisstjórnin er að fara í þessu máli, sem og reyndar öðrum. Gott og vel. Ég hefði haldið að ef menn væru með þetta svo mjög á hreinu væri einfalt að leggja fram skipurit um Stjórnarráðið og hvernig menn sæju uppbyggingu þess til lengri tíma. Svo er ekki. Við höfum hvergi séð hvaða sýn núverandi forsætisráðherra hefur, til dæmis á það undir hvaða ráðuneyti mikilvægar stofnanir sem starfandi eru á vegum Stjórnarráðsins eiga að heyra. Það kemur mér mjög á óvart því að menn höfðu fagnað því sérstaklega að gerðar voru úttektir á ýmsum þáttum strax eftir hrunið. Hingað komu ýmsir merkir fræðingar og skiluðu merkum skýrslum sem var fagnað af vel flestum, t.d. skýrslu Kaarlos Jännäris og fleiri um hvernig ætti m.a. að haga skipun Fjármálaeftirlitsins. Ég hefði líka haldið, í ljósi orða fyrrum fjármálaráðherra og núverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, að menn ætluðu sér að fara í þann leiðangur að sameina Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann í eina stofnun. Það hefur ekki verið gert þrátt fyrir fjölda ráðlegginga, mikla íhugun og yfirlegu um hvað væri skynsamlegast að gera í þessu ástandi. Ég hef ekki enn þá heyrt nægilegar útskýringar frá hæstv. ráðherra af hverju menn hafa horfið frá því markmiði sem ég hélt að lægi fyrir að sameina Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann. Það hefur ekki verið útskýrt að mínu mati í þinginu. Ég spyr líka: Ef þetta er svona mikilvægt mál sem á að keyra í gegn, af hverju er því ekki gefinn meiri tími? Nú sit ég ekki í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og það er með ólíkindum að sjá hraðann á þessu máli. Það mætti ætla að þetta væri mikilvægasta mál ríkisstjórnarinnar, það sem ætti að koma samfélaginu af stað inn í bjartari framtíð, mál sem kæmi okkur úr þeirri kyrrstöðu sem við erum stödd í inn í aðeins bjartari framtíð. Nei, svo er ekki. Engu að síður er þessi tillaga forsætisráðherra lögð fram á Alþingi 30. mars. Það er eins og menn vita síðasti dagurinn sem er heimilað að leggja inn ný þingmál lögum samkvæmt án þess að þau séu tekin inn og samþykkt með afbrigðum. Síðan var þessi þingsályktunartillaga tekin fyrst til umræðu 17. apríl og afgreidd til nefndar strax daginn eftir, sem er algerlega eðlilegt. Fyrsti fundur nefndarinnar um málið fór fram 24. apríl og þá kynntu fulltrúar forsætisráðuneytisins efni hennar og ýmis gögn sem maður hefði haldið að ættu að liggja alveg skýr fyrir í málinu, mér finnst það ekki koma fram í greinargerðinni. Það er engan veginn þannig. Ég hefði haldið að eftir þetta hefðu menn sent tillöguna út til umsagnar. Menn funduðu með gestum en fengu ekki að senda málið út til umsagnar og ég spyr: Af hverju ekki? Ég hlýt að ætla að hv. þingmaður og formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Valgerður Bjarnadóttir útskýri af hverju málið var afgreitt með þessum hætti úr nefndinni. Þetta er algerlega óskiljanlegt. Ef það er svona mikilvægt að afgreiða tillögu um Stjórnarráð Íslands, tillögu sem á að fela í sér úrbætur í stjórnsýslunni, og enginn er á móti úrbótum, þá hefði maður haldið að menn fengju meiri tíma til að fara yfir hana til að breytingarnar mundu skila sér í raunverulegum úrbótum til lengri tíma en ekki einhverjum bútasaumi sem hentar hverri ríkisstjórn hverju sinni. Það er vont ef þessi flumbrugangur, þetta litla gegnsæi og óvissa eigi að standa yfir í tvö, þrjú ár og hugsanlega fjögur ár í mesta lagi, þ.e. eitt kjörtímabil, og síðan verði aftur tekið til við það að breyta öllu havaríinu. Það er ótrúlegt hversu mörg tækifæri ríkisstjórnin hefur haft til að horfa til lengri tíma en bara út kjörtímabilið. Ég nefni rammaáætlun. Það er einstakt tækifæri, herra forseti, fyrir þingið, fyrir alla stjórnmálaflokka að komast að samkomulagi um nýtingu og verndun á náttúru Íslands öllum til hagsbóta. Þar lét ríkisstjórnin sér tækifæri úr greipum renna þegar hún hróflaði við margra ára vinnu, meira en tíu ára vinnu sem lá til grundvallar því að menn ætluðu að reyna að ná þverpólitískri sátt um verndun og nýtingu vatnsafls og hita í landinu. Ríkisstjórnin þurfti að gera pólitíska málamiðlun og málamiðlun er sú rammaáætlun sem nú liggur fyrir. Mönnum hefði verið í lófa lagið að reyna að negla svolítið niður stjórnmálaflokkana, ef svo má að orði komast. Ég sagði einmitt í ræðu um rammaáætlunina: Af hverju nýttu menn ekki tækifærið og stilltu okkur sjálfstæðismönnum upp við vegg í þessu máli og Vinstri grænum líka og öllum þar á milli? Þetta var kærkomið tækifæri til að ná sátt um það sem okkur öllum er kært, náttúru Íslands, en er um leið svo mikilvægt fyrir okkur til að halda uppi hagvexti og þróun til lengri tíma. En það tækifæri rann úr greipum ríkisstjórnarinnar, alveg eins og ríkisstjórnin er að mínu mati að renna á rassinn með þessa tillögu um breytta skipan í Stjórnarráðinu. Ef menn hefðu lagt sig aðeins fram og rýnt í það sem allir stjórnmálaflokkar á þingi hafa sagt um Stjórnarráðið, geta menn auðveldlega greint að allir flokkarnir eru tilbúnir til að endurskoða skipulagið á Stjórnarráðinu með tilliti til gagnsæis, skilvirkrar stjórnsýslu og að stjórnsýslan sé til að þjónusta fólkið og fyrirtækin í landinu. Hér er það algerlega óljóst. Hér gildir enn og aftur hentistefnan til að menn geti annaðhvort hakað við það sem þeir eru búnir að koma í framkvæmd með góðu eða illu eða hitt, sem ég tel líklegra eins og með rammaáætlun, að menn séu að breyta þessu til að halda ríkisstjórninni saman. Þetta fer að verða svolítið dýrt, herra forseti. Allar þessar pólitísku krumlur sem fara inn í hvert málið á fætur öðru, mál sem hægt er að ná sátt um en það er hrist upp í þeim og útkoman er einhver óskapnaður eins og þetta mál sem við ræðum núna. Öll tækifæri til víðtækari sáttar fljóta hjá vegna vinnubragða, verklags og verkstjórnar ríkisstjórnarinnar. Það er sárgrætilegt. Ég hefði líka haldið, ef þetta er svona óskaplega mikið mál að gestir megi ekki einu sinni koma fyrir þingnefndina, ef þetta er svona mikið mál fyrir ríkisstjórnina, að þetta yrði meira baráttumál. Kannski ekki síst fyrir Samfylkinguna sem er reyndar, miðað við orðræðuna innan Alþingis en líka í fjölmiðlum, klofin í þessu máli eins og í mörgum öðrum. Hún kemur ekki sátt að málinu og ég verð að segja að þau sjónarmið sem fyrrverandi ráðherra og hv. þm. Árni Páll Árnason hefur látið frá sér fara í þessu máli eru mjög skiljanleg. Ég held að kominn sé tími til að menn innan Samfylkingarinnar hlusti á fleiri og hlýði fleirum en þeim formanni sem þar er. En ég spyr stjórnarliðið: Ef þessar breytingar eru svona mikið mál fyrir ríkisstjórnarflokkana, af hverju fara þeir þá ekki í kosningar með þetta plagg? Af hverju er þetta ekki bara baráttumál? Af hverju segja stjórnarliðar ekki: Við ætlum að berjast fyrir breyttri stjórnsýslu og við ætlum að hafa hana svona? Ekki eru þeir hræddir við kjósendur út af þessu, ég trúi því ekki. Af hverju spyrja þeir ekki kjósendur um þetta í næstu kosningum, sem verða sem betur fer innan árs í síðasta lagi? Af hverju segja þeir ekki: Við viljum breyta Stjórnarráðinu svona, við viljum kannski ekki tala voðalega mikið um þetta eða standa við það sem við sögðum í upphafi kjörtímabilsins, en við ætlum að breyta þessu svona? Af hverju er það ekki gert? Af því að í svona máli þar sem engin skýr sýn liggur fyrir verður þetta grautarlegt og ruglingslegt og menn vita í raun ekki hvert þeir eru að fara. Það er sama hvaða stjórnarþingmenn maður spyr, það hrista allir hausinn. Það má kannski ekki segja þetta en hér hrista allir hausinn á göngunum og skilja ekkert hvert verið er að fara og segja: Vonandi verður þetta látið kyrrt liggja. Það er von að menn óski eftir því og ég vil taka undir þær óskir og þær vonir stjórnarþingmanna. Sem betur fer átta ákveðnir þingmenn í meiri hlutanum sig á því að þessi tillaga er ekki á vetur setjandi, að mínu mati, hún er vanbúin, vanreifuð. Og það hefði verið hægt að gera svo margt. Ég hef marglýst því yfir, meðal annars innan míns flokks, að ég taldi skynsamlegt og studdi það á sínum tíma að sameina landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneyti. Ég taldi það þjóna málaflokknum, það yrði dýnamískara og skilvirkara og mundi þjóna málaflokknum betur. Það mætti svo sannarlega ræða að sameina iðnaðarráðuneytið þar við, ef auðlindamálin mundu fylgja með líka en ekki væri farin sú leið sem hér á að fara og skilja þar á milli. Og það er mjög stór munur á þeirri leið sem ríkisstjórnin er að fara og þeirri sem ég nefndi. Það er með ólíkindum að lesa kaflann í þingsályktunartillögunni um sameiningu fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Menn eru að reyna að finna einhverja samsvörun á Norðurlöndunum en það er langur vegur frá því að hún finnist. Ég undirstrika aftur það sem ég sagði um Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið áðan: Af hverju í ósköpunum hafa menn horfið frá þeirri hugmynd að sameina þær stofnanir? Þegar menn lesa þessa tillögu og hafa í huga þá umræðu sem varð í tengslum við frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands sem samþykkt var árið 2011, er þessi þingsályktunartillaga eins og menn hafi ákveðið að gefa eitthvað í jólagjöf, taka kassa og pakka honum inn en eiga alveg eftir að ákveða hvert innihaldið eigi að vera. Þetta er svona sitt lítið af hverju, engin stefna, engin sýn. Það er svo hættulegt þegar verið er að reyna að byggja upp samfélag sem getur svo margt. Það er svo mikil dýnamík í íslensku samfélagi og svo margt hægt að gera, hvort sem er á sviði menntamála, heilbrigðismála, sviði rannsókna og vísinda og ég tala nú ekki um sjávarútveginn ef hann fengi að vera í friði fyrir ríkisstjórnarkrumlunni. Þess vegna er svo sárt að sjá að menn skuli ekki hafa vandað sig betur við að breyta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Ég undirstrika að ég er ekki á móti því að skipulagi Stjórnarráðsins verði breytt, engan veginn, síður en svo og það höfum við sjálfstæðismenn ekki verið. Það er hægt að segja margt um kostnaðinn við þessa tillögu. Hann er algerlega óljós. Beini kostnaðurinn er skýr en óbeini kostnaðurinn hleypur að mati margra á mörg hundruðum milljónum kr. Ég veit ekki hversu mörg mál ríkisstjórnin hefur sent frá sér eða beitt sér fyrir, hvort sem þau tengjast stjórnarskránni, sjávarútveginum eða breyttri skipan á Stjórnarráðinu, sem kosta 100 millj. kr., 300 millj. kr., kosta milljarða. Það fé hefði betur verið notað í að byggja enn frekar upp heilbrigðisþjónustuna víða um landið og allir geta sett fram sinn óskalista þar. Þess vegna er vont að sjá, þegar fjármagnið er takmarkað, að menn glutri niður málum algerlega að ófyrirsynju. Það sem ég hefði gjarnan viljað sjá er að formenn stjórnmálaflokkanna hefðu einfaldlega reynt að koma sér saman um hvernig þeir sæju íslenska stjórnsýslu fyrir sér, sem skilvirkasta og besta fyrir íslenskt samfélag eins og það er byggt upp í dag. Það þarf ekki að segja við mig að það hafi ekki verið hægt. Það var bara ekki látið reyna á það. Forsætisráðherra lét aldrei reyna á það í þessu máli fremur en mörgum öðrum, lét ekki reyna á að fá aðra til liðs við sig, horfði ekki til lengri tíma en eins árs og það er sárt. Þess vegna tek ég heils hugar undir með því sem fulltrúar okkar sjálfstæðismanna í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins segja í niðurstöðu sinni, með leyfi forseta: „Það er mat minni hlutans að vinna þurfi tillögur um ráðuneytabreytingar mun betur og útfæra þær með ítarlegri hætti áður en þær verða afgreiddar frá Alþingi. Minni hlutinn leggst því gegn því að þessi tillaga nái fram að ganga. Skipulag Stjórnarráðsins og fyrirkomulag ráðuneyta“ - og hér er hnykkt nákvæmlega á því sem ég hef verið að segja - „er vissulega þess eðlis að rétt er og skylt að endurskoða það með reglulegu millibili. Til þess þarf hins vegar að koma betri stefnumörkun og skýrari sýn en birtist í þessari tillögu. Jafnframt er mikilvægt að leitað sé sem víðtækastrar samstöðu um fyrirkomulag þessara mála þannig að það þurfi ekki að vera meðal fyrstu verka hverrar ríkisstjórnar að breyta fyrirkomulagi ráðuneyta í landinu.“ Þetta vil ég draga fram. Það er kominn tími til að við hugsum aðeins lengra en alltaf til fjögurra ára í senn og síðan sé öllu rótað upp. Ég held að það hefði sýnt mun meiri metnað ef við á Alþingi hefðum náð samkomulagi í þessu máli. Ég trúi því að það sé enn hægt ef menn hlusta, ef þeir sem með valdataumana fara leggja sig fram og hlusta og reyna að taka í þær sáttarhendur sem svo margoft hafa verið reiddar fram í þessu máli sem og mörgum öðrum. Því miður er allt of sjaldan tekið í þær sáttarhendur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ræða hennar er, eins og fleiri í þessari umræðu, töluð nánast út í loftið því að hér er enginn til að svara fyrir þær spurningar sem þingmaðurinn hefur. Hér varpaði hún fram spurningum sem áttu erindi til meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd en hér er ekki nokkur einasti þingmaður til að svara þeim spurningum sem þingmaðurinn hafði. Ég ætla ekki að gerast talsmaður ríkisstjórnarflokkanna í þessari umræðu og í þessu andsvari en vil upplýsa um það, vegna þess að þingmaðurinn spurði hvers vegna málið hefði staldrað svo stutt við í nefndinni, ekki beðið eftir umsögnum aðila í málinu, að segja má að það séu engin svör við því og engin haldbær rök. Jú, því var borið við að þetta hefði verið unnið svo vel við síðustu stjórnarráðsbreytingar að ekki þyrftu að koma umsagnir á nýjan leik. Það er tóm blekking vegna þess að í síðustu tillögum að breytingum á stjórnarráðsskipulaginu var ekki ákvæði um að það ætti að búa til nýtt ráðuneyti umhverfis- og auðlindamála eins og það lítur út í dag. Það setur málið í algjöra upplausn og aðalmálið í þessu er náttúrlega að það eigi að leggja niður efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Þetta eru vinnubrögðin sem hér eru viðhöfð. Það skal líka upplýst að það kom fram í dag í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar að þetta væri knúið áfram að kröfu ESB, að breyta Stjórnarráðinu, að taka upp svo stórar stjórnsýslustofnanir að íslensk stjórnsýsla muni ráða við Evrópusambandsumsóknina og að taka við styrkjum. Mig langar til að spyrja þingmanninn vegna atkvæðagreiðslunnar sem fór hér fram um ESB-málið á sínum tíma: Telur þingmaðurinn Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir að það sé landsmönnum til farsældar að taka upp svo stórar stjórnsýslustofnanir 

Herra forseti. Fyrir það fyrsta vil ég þakka hv. þingmanni fyrir að upplýsa aftur hvernig vinnubrögðunum innan stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar var háttað. Ég fullyrði líka að viðvera stjórnarþingmanna, ráðherra og sérstaklega þeirra sem þetta mál snertir, annars vegar þeirra og hins vegar kannski formanns stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, væri til bóta. Ég ætla samt að leyfa mér að segja að ég geri mér fulla grein fyrir því að þingmenn þurfa að sinna mörgum störfum og það er ekki alltaf hægt að krefjast þess að þeir séu hér alla daga. Engu að síður, ef þetta mál er þeim svona kært og svona mikilvægt hefði ég talið að það mundi greiða götu þessa máls og skýra ýmislegt ef þingmenn stjórnarliðsmegin hefðu verið í salnum, útskýrt málið og svarað spurningum sem ég og svo margir fleiri hafa sett fram með svo sannarlega réttmætum og skiljanlegum hætti. Ef hv. þingmaður er að spyrja hvort það sé rétt að breyta íslenskri stjórnsýslu vegna ESB, að verið sé að gera það, hef ég bara enga trú á að svo sé. Ég held að menn hugsi þetta ekki einu sinni svo djúpt, ég held að menn hafi ekkert verið að spá í hvað menn eru að fara. Það sem ég sagði í minni ræðu áðan er að menn hafa enga sýn. Menn fara tvist og bast yfir það hvernig þeir geta breytt íslenskri stjórnsýslu. Ég hef ekki haldið fram, og vil ekki endilega gera það, að það sé í tengslum við aðildarumsókn Íslands að ESB. Ég verð hins vegar að segja að ég er enn þeirrar skoðunar að það eigi að klára aðildarviðræðurnar og leyfa Íslendingum að kjósa um niðurstöðu samninga þegar þar að kemur. En ég vil líka segja að það lítur út fyrir að sú ríkisstjórn sem nú situr hafi gert meiri skaða og meira tjón fyrir aðildarumsóknarferlið en nokkurn hafði dreymt um.

Virðulegi forseti. Varðandi ummæli þingmannsins um að þingmenn geti haft lögmæt forföll tek ég að sjálfsögðu undir það, en þegar þessi forföll eru dag eftir dag í þinginu og stjórnarliðar sjást ekki í þinghúsinu er eitthvað mikið að. Vegna umræðunnar mundi það skýra málið mjög mikið ef hér væri einhver til andsvara. Það eru sífellt að koma nýjar upplýsingar inn í þetta mál, eins og gerðist með Icesave og fleiri mál, alveg fram á síðustu stundu en hér er enginn til að svara fyrir þessi mál. Í síðustu viku var okkur þingmönnum líkt við ákveðna dýrategund. Ég tek ekki hatt minn ofan fyrir svoleiðis lýsingu en það sýnir á hvaða stað þetta mál er, það á að knýja okkur til þess að láta af umræðum án þess að öll kurl séu komin til grafar. Sú gagnrýni sem kom á stærð ráðuneytanna samkvæmt þingsályktunartillögu þessari, að það væri alveg hreint gráupplagt að ráða inn í ráðuneytin aðstoðarráðherra, er alveg ný í umræðunni og kemur fram í meirihlutaáliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þá spyr ég: Hvar er ráðherraábyrgðin þá? Koma lög um ráðherraábyrgð til með að gilda um aðstoðarráðherra? Þessu er fleygt inn í umræðuna algjörlega órökstutt og vanhugsað og ég tek undir með þingmanninum um að hér virðist skorta framtíðarsýn. Ég fullyrði að þessi ríkisstjórn, a.m.k. samfylkingarhluti hennar, hefur eina sýn og hún er Evrópusambandið. Varðandi umhverfis- og auðlindaráðuneytið sem á að stofna hafa vinstri grænir, a.m.k. sá hluti sem telur sig grænan, fagnað því mjög að hér verði til nýtt ráðuneyti sem fer með þessa málaflokka sameiginlega. En ég spyr: Skarast ekki hagsmunir nýtingar náttúrunnar og verndunar náttúrunnar ef þessir málaflokkar eru í sama ráðuneyti?

Herra forseti. Varðandi síðasta atriðið: Jú, ég er algjörlega á því og þess vegna er ég andsnúin því að menn setji auðlindamálin inn í stórt og sameinað atvinnuvegaráðuneyti. Ég er ekki á móti því að menn tali um að sameina landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið og iðnaðarráðuneytið, alls ekki, en ég er algjörlega andsnúin því að auðlinda- og umhverfismálin séu saman í ráðuneyti af því að þau gera nákvæmlega það sem hv. þingmaður sagði, málaflokkarnir skarast. Ég tel að auðlindamálunum sé betur fyrir komið í atvinnuvegaráðuneyti en annars staðar. Það er mín skoðun og ég hefði gjarnan viljað fá að ræða þetta við fleiri og þá stjórnarþingmenn hér því að við heyrum ekki skoðanir þeirra. Mér finnst hv. þingmaður líka koma inn á það sem við þingmenn erum gagnrýnd fyrir, vinnubrögðin á Alþingi. Ég held að þetta mál kristalli svolítið hvernig þessi mál eru unnin. Hér var sagt eftir hrun að það þyrfti að vera - hvað sagði rannsóknarnefnd Alþingis? Hún er reyndar ekkert alvitur en hún kom með margar mjög skýrar ábendingar til þingsins sem menn ættu að taka mark á en það er ekki verið að því. Mál eru keyrð í gegn, það eru gömul vinnubrögð, já, það getur vel verið að einhverju leyti en ég tel að þau vinnubrögð eigi ekki að vera ásættanleg lengur og við eigum ekki að keyra svona mál í gegn, síst þegar um er að ræða stjórnsýslu landsins sem þarf að vera skýr, gegnsæ og skiljanleg. Ég gagnrýni harðlega þau vinnubrögð í þessu máli sem í svo mörgum öðrum hjá ríkisstjórninni og vona enn að hún sjái ljósið í þessu máli og láti það liggja.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þingmaðurinn hefur reynslu af þingstörfunum. Ég kann ekki söguna algjörlega til hlítar en ég velti fyrir mér þegar svo stutt er eftir af kjörtímabili hvort það sé algengt að ráðist sé í svo viðamiklar breytingar sem hér er verið að gera á stjórnkerfinu eða stjórnsýslunni þar sem ráðuneytum er breytt og gefið út að færa eigi málaflokka jafnframt milli ráðuneyta eða skipta þeim upp. Ég held að flestum sé ljóst að ný ríkisstjórn mun taka við að loknum kosningum, ríkisstjórn sem mun væntanlega móta sjálf þá framtíðarsýn sem hún hefur fyrir land og þjóð sem verður vonandi einhver önnur sýn en nú er við lýði. Mun sú ríkisstjórn vilja hafa málin með öðrum hætti, verkefnin á öðrum stað eða ráðuneytin öðruvísi? Eflaust. Þá velti ég fyrir mér hvort ekki hefði verið skynsamlegra, ekki síst á þeim tímapunkti sem nú er, svo stutt eftir, að leita eftir því við stjórnarandstöðuna að einhvers konar samstaða yrði um þær breytingar sem lagt er af stað með. Það er vitanlega fáránlegt að standa í þessum breytingum þegar það er nánast gefið, við skulum segja það bara þannig, að mikið af þessu mun taka breytingum að ári liðnu. Kostnaðurinn er óheyrilegur þegar horft er á þetta í því sambandi. Var haft samráð við þingmenn Sjálfstæðisflokksins um þetta mál? Var það kynnt fyrir þingmönnum Sjálfstæðisflokksins með einhverjum hætti, var leitað sátta, var leitað álits? Þetta eru þær spurningar sem mig langar að leggja fram núna.

Herra forseti. Nei, eins sárgrætilegt og það er var ekki leitað álits hjá þingmönnum úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir hér, það er mjög líklegt og ég gef mér, sérstaklega ef þessi þingsályktunartillaga verður samþykkt og það sem hún ber með sér verður framkvæmt, að þessu verður breytt þegar nýir flokkar komast til valda. Þetta er glatað skipulag, það er bara þannig. Þetta er glatað eins og þetta er, gerir ekkert fyrir íslenska stjórnsýslu, gerir ekkert fyrir fólkið, hvað þá atvinnulífið og fyrirtækin í landinu. Það er ekki gegnsætt og það er engin sýn á bak við það. Það er þetta sem ég er að tala um varðandi sættirnar og samráðið sem við í stjórnarandstöðunni höfum margoft reynt að sýna og lagt okkur fram í því, t.d. um fiskveiðistjórnarmálin þar sem við vorum með okkar frábæru fulltrúa sem gerðu allt til þess að ná niðurstöðu til farsældar og til lengri tíma í sáttanefndinni svokölluðu í sjávarútvegsmálum. Öllu var ýtt út af borðinu og ekkert samráð haft eftir það. Það eru þessi tækifæri sem er svo sárt að sjá fljóta hjá í þinginu og fram hjá okkur þingmönnum, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu. Við heyrum líka að þingmenn stjórnarmeirihlutans eru mjög efins. Það er ekki eins og það sé einhver hallelújakór hjá þeim. Þeir þora bara ekki fram og það verður mjög forvitnilegt að sjá hvernig þeir munu síðan greiða atkvæði um til dæmis þetta mál eftir þau stóru orð sem hafa fallið um það. Nei, eins og ég segi var ekki leitað til okkar, þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Ég spái því að ef rammaáætlun verður afgreidd verði þetta mál tekið upp að nýju. Mér finnst það svo vont af því að við erum að missa af tækifærum fyrir komandi kynslóðir, líka til þess að allir stjórnmálaflokkar, hvort sem eru Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur eða aðrir flokkar, beri ábyrgð á því hvernig við sjáum meðal annars nýtingu á orku og náttúrunni okkar til lengri tíma litið. Við erum að missa af þessu öllu 

Virðulegi forseti. Já, það er alveg rétt að maður sér tækifærin fljóta fram hjá, það má orða það þannig. Það er ekki verið að huga að nauðsynlegum framkvæmdum og breytingum á stjórnsýslu eða efnahag landsins eða hvar sem við setjum fingurinn niður. Það er ekki verið beita réttum aðferðum, að mínu mati, til að koma okkur hér út úr þeim efnahagsþrengingum sem við erum í. Næg eru tækifærin hringinn í kringum landið. Nú er talað um að styrkja stjórnsýsluna, að það sé verið að styrkja ráðuneytin með þessum breytingum. Ég velti fyrir mér hvort ekki séu aðrar leiðir til að styrkja ráðuneytin ef þau eru svo veik, t.d. með því að setja verkefnin ekki inn í einhverjar sérstakar stofnanir heldur í ráðuneytin sjálf og styrkja þau með því. Mér hefur fundist það í mörg ár. Stjórnsýslunni er úthýst í einhverjar undirstofnanir í stað þess að vera með fleiri sérfræðinga í ráðuneytunum ef þau eru of veik. Þá höfum við væntanlega verið að veikja þau. Þetta er nokkuð sem þarf að skoða að mínu viti. Við erum að ræða hér mál sem er í algjörum hnút og hér er búið að lýsa því yfir að stjórnarandstaðan sé til í að breyta dagskrá þingsins, koma að dagskrármálum sem þurfa að komast til nefnda. Það þarf ekkert að gera nema fresta þeirri umræðu sem hér er í gangi til að koma þeim málum að en á það hefur ekki verið hlustað. Hæstv. forsætisráðherra hefur ekki verið í salnum til að taka við þeim góðu tilboðum sem hér hafa verið sett fram. Því langar mig að spyrja hv. þingmann enn og aftur hvort ekki væri farsælla 

Herra forseti. Ef menn mundu aðeins róa sig í þinginu og stjórnin átta sig á um hvað þetta mál snýst sæju menn, líka þegar maður lítur á þessa dagskrá, 35 mál, og við þokumst ekkert áfram, að það væri skynsamlegra að fresta þessu máli, ekki síst út af því að við höfum heyrt mjög alvarlegar athugasemdir frá stjórnarliðinu. Við heyrum hvað hv. þm. Jón Bjarnason segir. Hann hefur reynslu innan ríkisstjórnar og hefur starfað með því fólki sem þar stýrir. Hið sama á við um Árna Pál Árnason. Það eru mjög efnislegar og skiljanlegar röksemdir sem þeir leggja fram sem gagnrýni á þessa þingsályktunartillögu. Af hverju doka menn ekki við? Af hverju hlusta menn ekki á eigin flokksmenn? Skítt með okkur í stjórnarandstöðunni, en menn vilja ekki einu sinni hlusta á eigin flokksmenn af því að þrákelknin og kergjan er það mikil að það þarf að keyra allt svona í gegn, bara til að sýna hver hefur valdið. Það er frekar gamalt, finnst mér. Síðan varðandi ráðuneytin, þau eru svo misjafnlega í sveit sett, það verður að segjast eins og er. Ég get ekki alveg deilt allri skoðun hv. þingmanns um að menn séu að útvista allt of miklu, það er kannski frekar að þingið þurfi að hugsa sinn gang um að setja ekki allt inn í framkvæmdarvaldið, hvort sem það er í menntamálaráðuneytið, heilbrigðisráðuneytið eða stofnanir. Við megum ekki vera svo hrædd að geta ekki tekið afstöðu í málum. Við erum stjórnmálamenn og það er ekki betra að einhverjir embættismenn taki ákvarðanirnar. Þeir hafa ekki lýðræðislegt umboð, það höfum við. Við þurfum alltaf á fjögurra ára fresti að standa frammi fyrir kjósendum og útskýra af hverju við fórum þessa leið en ekki hina. Það þurfa aðrir innan stjórnkerfisins ekki að gera. Af því að ég talaði um menntamálaráðuneytið vil ég segja að þar eru margir mjög sterkir einstaklingar sem eru miklir og góðir sérfræðingar á hinum ýmsu sviðum. Við eigum að nýta og skoða þau ráðuneyti 

Forseti. Þegar unnið var að stjórnkerfisbreytingum 2007 komst Steingrímur J. Sigfússon, þáverandi hv. þingmaður, svo að orði í ræðu sinni um tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðsins, með leyfi forseta: „Að mínum dómi eiga grundvallarleikreglur eins og stjórnarskráin sjálf, kosningalög í landinu, þingsköpin og að mörgu leyti einnig skipan Stjórnarráðsins að kalla á að menn leggi mikið á sig til að ná samstöðu um breytingar. Það er ekki nýtt að á það sé bent og menn hafa gegnum tíðina jafnan talið sjálfgefið að þannig ætti að standa að málum.“ Sömuleiðis sagði hv. þm. Árni Þór Sigurðsson við sömu umræðu örlítið fyrr á árinu þegar landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið voru sameinuð, með leyfi forseta: „En til þess að endurskipulagning af þessu tagi geti tekist vel er algjör forsenda að vandað sé til undirbúnings og víðtæk pólitísk samstaða verði um þær breytingar.“ Það vekur manni nokkra undrun við umræðu um þetta mál, sem vissulega er orðin allveruleg, hvernig fyrir þessu er komið þegar hv. þingmenn sem hér var vitnað til hafa fengið tækifæri til þess að koma fram breytingum á Stjórnarráði Íslands með öðrum hætti en þeir töldu að vera æskilegt fyrir tiltölulega skömmu síðan. Í desember 2011 reyndi í fyrsta skipti verulega á þetta. Þá höfðu forgöngu um gagnrýnina stjórnarliðar nokkrir, þar á meðal hv. þm. Atli Gíslason, sem leiddi starf þingmannanefndarinnar sem margoft hefur verið vitnað til og er meðal annars seilst í álit hennar og niðurstöðu í röksemdum fyrir tillögu þeirri sem hér liggur fyrir. Þá kom fram mjög einbeitt gagnrýni af hálfu þessa þingmanns í garð hæstv. forsætisráðherra þar sem hann dró ágætlega saman og sýndi fram á að enn og aftur væri þetta verkefni þannig úr garði gert að það ylli deilum á lokadögum þings. Þetta væri mál sem lengi hefði legið fyrir og nyti ekki fulls stuðnings ríkisstjórnarinnar, jafnvel ekki almennra stjórnarþingmanna. Það er svo einfalt mál að upplýsa það hér sem flestum er orðið ágætlega ljóst að verið er að endurtaka leikinn. Enn og aftur er dregið upp mál sem er ekkert annað en grunnur að illdeilum á meðan allt önnur mál þarfnast meiri forgangs. Ekki leiðir sparnaður af þessu eins og hefur verið sagt. Það eru allt aðrir þættir sem eru mjög óljósir. Stuðningurinn við málið er, eins og hér hefur verið rakið, er ekki frá neinum meðalmönnum. Að minnsta kosti þrír hæstv. fyrrverandi ráðherrar hafa sett fyrirvara við þetta mál. Einnig má nefna núverandi hæstv. innanríkisráðherra sem hafði allan fyrirvara á þeim breytingum á Stjórnarráðinu sem verið er að knýja fram núna. Þegar þær voru ræddar í desember 2011 lagðist hæstv. innanríkisráðherra gegn því máli af þeirri ástæðu að hann taldi það auka miðstýringu innan Stjórnarráðsins. Hann var andvígur slíkum breytingum og er það enn. Það er ekkert sem liggur fyrir í þessu máli um það annað en að verið er að þétta tökin, herða böndin og auka miðstýringu. Það versta við það er að það er algjörlega órökstutt. Það er algjörlega fráleitt að ganga þannig til mála á lokadögum þingsins í svo mikilvægu máli sem hér er, endurskipun Stjórnarráðsins, að ætlast til þess að þingmenn afgreiði það á sama tíma og fyrir liggja mörg önnur mjög umdeild mál sem ósamið er um hvernig og hvenær eigi að koma til afgreiðslu. Það liggur eitthvað annað undir þarna sem hefur því miður ekki verið upplýst og væri æskilegt að hæstv. forsætisráðherra kæmi og ætti orðastað við þá þingmenn sem kalla hér eftir svörum. En af einhverjum ástæðum hefur stjórnarmeirihlutinn, hæstv. forsætisráðherra og einstakir ráðherrar sem bera ábyrgð á þessu máli, kosið að þegja málið í hel í stað þess að gefa þinginu heiðarlegar upplýsingar um megintilganginn í þeim breytingum sem hér er ætlunin að koma fram.

Er hv. þingmaður að óska eftir því að hæstv. forsætisráðherra komi í salinn?

Forseti. Ég tek undir eindregnar óskir þingmanna í þá veru sem komið hafa fram í umræðunum í dag.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að hæstv. ráðherra komi og verði viðstödd umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Hér fór hann yfir þá vonlausu stöðu sem þessi ríkisstjórn er í í þessu máli sem og öðrum. Þá er ég að vísa í að það er mjög tæpur meiri hluti í þinginu og fyrrverandi ráðherrar og einn núverandi hæstv. ráðherra hafa lýst yfir efasemdum í þessu máli og tveir fyrrverandi ráðherrar ætla ekki að styðja það. Vegna forgangsröðunar ríkisstjórnarinnar er rétt að rifja það upp hér að þegar dagskrá þessa dags er skoðuð eru áætluð 35 mál á dagskránni. Og nú gengur hæstv. forsætisráðherra í salinn og það er gott. Einungis eitt mál hefur eitthvað með heimilin í landinu að gera. Það er eitthvað sem hæstv. forsætisráðherra verður að lifa með en svo mikið liggur á þessu stjórnarráðsmáli að allt er lagt undir. Á dagskrá þingsins eru til dæmis sex mál sem varða EES-samninginn. Hér eru mál nr. 22 og 23 vegna IPA-styrkjanna svokölluðu. Virðulegi forseti. Ég kalla eftir forgangsröðun hjá ríkisstjórninni vegna þess að hæstv. forsætisráðherra gengur hér um salinn. Það væri ágætt ef hæstv. forsætisráðherra mundi koma í andsvör og svara þeim spurningum sem komið hafa fram í umræðunni, meðal annars það sem kom frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni varðandi það að þetta mál er á dagskrá vegna kröfu Evrópusambandsins um að stækka hér stjórnsýslustofnanir til þess að hægt sé að taka við IPA-styrkjunum. Það er hárrétt hjá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni að ríkisstjórnin leggur fram mál eftir mál sem grunn að illdeilum. Þessi ríkisstjórn fer fram í ófriði en ekki friði 

Forseti. Eins og fram kom í ágætu andsvari hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur er ljóst að málið snertir ýmsa þætti í íslenskri stjórnsýslu. Komið hefur gagnrýni á þessa þingsályktunartillögu víða að frá hv. þingmönnum. Komið hefur mjög einbeitt gagnrýni innan úr stjórnarherbúðunum sjálfum þannig að það er ekkert óeðlilegt við að við köllum eftir fyllri rökstuðningi fyrir þeim breytingum sem þarna er verið að gera. Eins og ég sagði hef áður sagt í ræðu liggur meginvandinn í því að óskað er eftir stuðningsyfirlýsingu Alþingis um einhverjar breytingar sem ætlunin er að gera án þess að Alþingi sé upplýst um það í smærri atriðum hvers eðlis það er og hvernig málum verður skipað ef það lýsir yfir stuðningi við þessar fyrirætlanir. Það er illt að þurfa að efna til ófriðar um þessar breytingar. Það er sömuleiðis illt að þurfa að standa frammi fyrir því að þær breytingar sem stjórnarmeirihlutinn vill gera komi ekki til framkvæmda fyrr en seint í haust. Þótt manni þyki langt í það er samt tiltölulega stutt í að nýtt Stjórnarráð taki við á árinu 2013. Ég vil samt sem áður leyfa mér að efast um að sá tími sem til stefnu er nú í sumar dugi til þess að yfirlýst markmið þessarar þingsályktunartillögu um að væntanlegar breytingar taki gildi 1. september á þessu ári nái fram að ganga. Ég tel það sé langt í frá nægilega rúmur tími ef menn vilja vanda sig við undirbúninginn.

Virðulegi forseti. Já, svo virðist vera að ríkisstjórnin þjáist af ákvörðunarvanda og skorti framtíðarsýn því að eins og komið hefur fram er verið að breyta þeim grunni sem lagður var síðast af þessum ráðuneytum sem kostaði hvorki meira né minna en 250 millj. kr., sem er nýjasta talan, en oft er kostnaður við breytingar á ráðuneytum falinn. Það stendur í þessari þingsályktunartillögu að hún sé ekki gerð í hagræðingarskyni. Þá spyr ég: Eru þessir forustumenn ríkisstjórnarinnar hæfir til að starfa á hinum almenna vinnumarkaði þar sem til dæmis sameiningar fyrirtækja ganga allar út á hagræðingarkröfu? Það er alveg hreint með ólíkindum hvernig komið er fyrir þessu máli í þinginu. Það eru nokkrar skýringar á því og fer ég yfir það í ræðu minni seinna í kvöld. Mig langar til þess að spyrja þingmanninn hv. Kristján Þór Júlíusson: Hvað telur hann að verði ofan á verði þessi þingsályktunartillaga samþykkt í nýju umhverfis- og auðlindaráðuneyti með Vinstri græna í ríkisstjórn? Munu þá ekki til dæmis virkjunarkostir víkja fyrir vernd náttúrunnar, því að eins og allir vita er það stefnumál Vinstri grænna að nýta ekki auðlindir, samanber rammaáætlun? Það er búið að taka hagkvæmustu virkjunarkostina úr nýtingarflokki og setja yfir í biðflokk. Sér þingmaðurinn fram á einhverja framþróun í íslensku samfélagi eða atvinnusköpun verði þessi þingsályktunartillaga samþykkt og þetta nýja ráðuneyti tekur til starfa?

Forseti. Það er stórt spurt, hvort maður sjái fram á einhverja framþróun í íslensku samfélagi. Já, ég er nú bjartsýnismaður að eðlisfari og tel að samfélagið muni þá þróast betur á sínum eigin forsendum ef Stjórnarráðið verður allt saman upptekið við einhverjar skrifborðsæfingar ef þingið lýsir yfir stuðningi við þetta mál. Það er annað sem vekur hjá mér mjög margar spurningar og lýtur að kostnaðarþætti þessa máls. Eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir nefndi er áætlaður kostnaður í greinargerð með þingsályktunartillögunni einhvers staðar á bilinu 100–250 millj. kr. Þetta er svona slumpaðferð eins og maður segir. Reynslan er sú að breytingar í tengslum við stjórnkerfisbreytingar eru venjulega vanmetnar í kostnaðaráætlun. En að því gefnu að þetta væru 200 millj. kr. er agalegt að hugsa til þess að menn ætli að setja þá fjármuni til þessa verks sem er svo illa útfært á sama tíma og ríkisvaldið hefur ekki einu sinni fjárhagslega burði, alla vega eftir forgangsröðuninni að dæma, til að veita foreldrum fjölfatlaðra barna styrk til bifreiðakaupa sem er bara örlítið brot af þessari fjárhæð. Þetta er spurning um forgangsröðun. Mér þykir það illásættanleg forgangsröðun. Ég hefði talið miklu skynsamlegra að nýrrar ríkisstjórnar og nýs þings biði það verkefni að endurskipuleggja Stjórnarráðið og að við verðum þessum fjármunum, ef maður gengur út frá því að ríkisstjórnin sé með þá einhvers staðar í handraðanum, til annarra þarfari og brýnni verkefna.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður benti á ræðu í sinni, þó að hann notaði ekki það orðalag sem ég ætla að nota um þessa þingsályktunartillögu að þetta mál sé eins konar góðkunningi okkar, það kemur hér inn aftur og aftur. Breytingar á Stjórnarráðinu eru orðnar eins og sápuópera sem er endurtekin allt of oft í sjónvarpinu og enginn nennir að horfa á þegar búið er að endurtaka hana í fimmta eða sjötta skipti. Nú er sagt að verið sé að leggja lokahönd á einhvers konar breytingar. Það fylgdi hins vegar laumufarþegi með sem eru breytingar sem snúa að efnahags- og viðskiptamálum sem ekki var gert ráð fyrir í upphafi og hafa eðlilega orsakað mikinn titring innan stjórnarflokkanna, ekki síst innan Samfylkingar. Það er umhugsunarefni að fara af stað með mál með þeim hætti sem hér er gert, eins og hefur verið bent á hér nokkrum sinnum. Maður veltir því fyrir sér: Hverju eiga þessar breytingar að ná fram fyrir þjóðina, fyrir Íslendinga? Hvert er markmiðið? Það er ljóst að stjórnarmegin er að minnsta kosti eitt markmið, að gera stjórnkerfið þannig að færri þurfi að koma að málum, þ.e. að semja þarf við færri ráðherra um mál til að koma þeim í gegnum ríkisstjórn og þess háttar. Ég velti líka fyrir mér hvort þetta sé dæmi um góða stjórnsýslu og öll þau fögru fyrirheit sem farið var af stað með í upphafi þessa kjörtímabils, að þetta yrði ríkisstjórn samráðs og sátta og nú yrðu ný vinnubrögð og allt upp á borðinu og guð má vita hve mörg skrautleg orð voru notuð sem hafa svo ekki haft neina merkingu. Er þingmaðurinn sammála mér að núverandi ríkisstjórn hafi stundað allt annað en góð vinnubrögð og gott samráð? Síðan langar mig að spyrja þingmanninn um álit hans á því hvað reki í raun á eftir þessum breytingum.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það sem ég tel að reki á eftir þessum breytingum er fyrst og fremst einbeittur vilji til að stunda skrifborðsæfingar fremur en að einbeita sér að þarfari verkum. Það virðist vera meiri áhersla í þá veru, því miður, að búa til eitthvert ástand sem skapar deilur, svo ég gangi nú ekki svo langt að segja illindi en alla vega kallar þetta á deilur og ófrið og meðan það ástand ríkir er reynt að koma öðrum málum fram. Það er fyrst og fremst þetta sem ég held að liggi undir. Það hafa heyrst og ber að taka alvarlega ábendingar frá fyrrverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem hefur innsýn í það aðlögunarferli sem ríkisstjórnin kaus að fara í gagnvart Evrópusambandinu. Eins og hv. þm. Jón Bjarnason hefur upplýst er hluti skýringar hans á þessu máli sá að ekki sé hægt að opna kaflana á sviði sjávarútvegs- og landbúnaðarmála fyrr en búið er að sameina þessi ráðuneyti og færa þeim aukin verkefni. Við höfum ekki fengið nein svör við þessu nema eitthvert tal út í bláinn, því miður, en það sem þingmenn hafa verið að kalla eftir er að geta átt skoðanaskipti við hæstv. ríkisstjórn um þessi atriði. Svo er það allt annar handleggur í þessu sem lýtur að sjónarhorni fyrrverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem snýr að tilteknum atriðum í þessum tillögum. Hv. þm. Árni Páll Árnason gerði mjög góða og skýra grein fyrir sinni stöðu í því máli og sinni sýn, sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefndi hér áðan og er full ástæða til að ræða frekar. Maður hefði ætlað að fyrrverandi ráðherra hefði tiltölulega góða sýn til þessara hluta en það er eins og að ekki sé tekið mark á nokkru einasta orði sem frá honum kemur í þessari umræðu af hálfu hæstv. ríkisstjórnar.

Virðulegur forseti. Ekki er hægt annað en að taka undir síðustu orð þingmannsins, það er svo augljóst. Hv. þingmaður ræddi hér kaflana sem á eftir að opna eins og varðandi sjávarútvegs- og landbúnaðarmál. Það er flestum orðið ljóst að allt þetta ferli með Evrópusambandið er komið í einn stóran hnút og ekki síst vegna þess að ástandið innan Evrópusambandsins er að sjálfsögðu orðið mjög skrautlegt. Gárungarnir segja að þetta sé orðið þannig í Evrópusambandinu að nú ráði Holland yfir Frakklandi, af því að frambjóðandinn heitir Hollande sem þar náði kjöri. Það er athyglisvert fyrir Frakka. Hv. þingmaður nefndi þarfari verk, það væri nær að einbeita sér að þarfari verkum. Ég velti því upp við hv. þingmann hvort hann geti gengið í lið með þeim er hér stendur að bjóðast til að hliðra til fyrir 33. máli á dagskrá þingsins sem er greiðsluaðlögun einstaklinga, kærufrestur, breyting samnings, mál sem velferðarnefnd leggur fram. Ég velti því fyrir mér hvort rétt sé að fresta þeirri umræðu sem hér er. Ég átta mig kannski ekki alveg á hvort full samstaða er um það mál nákvæmlega en hins vegar sýnist mér að þarna sé reynt að laga stöðu einhverra einstaklinga í landinu og má velta því upp hvort taka eigi það mál eða einhver önnur sem eru jafnvel brýnni á dagskrá frekar en það mál sem hér er rætt. Ég hef lýst því að ég hygg að framsóknarmenn séu reiðubúnir að hliðra til dagskránni til að koma þarfari málum í umræðu og til nefnda og fresta þessu máli. Það er ljóst að menn eru ósammála um þetta mál, bæði stjórnarandstaðan og ríkisstjórnin 

Forseti. Sá sem hér stendur er tilbúinn til þess að leggja hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni lið í því að greiða fyrir að brýnni mál komist á dagskrá þingsins. Það er einboðið að leggja mönnum lið í því. Ég hef hins vegar upplýsingar um að það sé ekki mikill samningsvilji hjá hæstv. forsætisráðherra til að ganga þannig frá málum að okkur verði eitthvað úr verki. Frekar taka menn slaginn og deilurnar en að reyna að semja sig niður að einhverri lausn. Vissulega þarf tvo til samninga og ég tel að stjórnarandstaðan sé búin að leggja fram ákveðnar hugmyndir í því sem ég hvet hv. stjórnarliða til að fallast á. Ég vil nefna það hér, af því að hv. þingmaður ræddi hvort ekki væri æskilegt að taka hér einhver tiltekin mál fyrir, að þó að ekki væri annað en mál nr. 14 sem snýr að þeirri áherslu sem við tókum fyrir fyrr í dag í sérstakri umræðu, að auka tök Alþingis á hagstjórninni og efla okkar starf í því - mál nr. 14 er lokafjárlög fyrir árið 2010 sem lauk fyrir tæpu einu og hálfu ári - þó að ekki væri annað en að einhenda sér í það verk að afgreiða fjárlögin fyrir árið 2010 væri töluvert mikið unnið.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Það er ljóst að málið er umdeilt og þess vegna er enn verið að ræða það. Sagt er að markmiðið með þessum breytingum sé að gera Stjórnarráðið öflugra og skilvirkara og til að skerpa betur og stýra verkaskiptingu á milli ráðuneyta. Ég get fallist á að það sé þarft markmið. Ég get fallist á að fjárhagslegt hagræði með sameiningu ráðuneyta sé af hinu góða og ég get líka fallist á að stærri og öflugri einingar geti leitt til hagræðingar og nýtt betur þá fjármuni sem fyrir hendi eru. Ég get enn fremur fallist á að meira svigrúm yrði til stefnumarkandi vinnu og að hugsanlega væri hægt að samþætta ýmislegt fleira. Ég get hins vegar ekki séð, virðulegur forseti, hvernig yfirsýn yfir málaflokk verði betri með stærri einingum, faglegur ávinningur meiri og þjónusta skilvirkari. Ég held að menn þurfi aðeins að velta því fyrir sér með hvaða hætti þeir telji að þeir nálgist það verkefni. Hins vegar er hér einn þáttur sem svo auðvelt væri fara í án þess að ræða þær breytingar á ráðuneytum sem hér liggja fyrir og það er að sameina stoðþjónustu allra ráðuneyta innan Stjórnarráðsins. Það er ekkert sem mælir gegn því, virðulegur forseti, að hægt sé að fara í frekari samvinnu og samrekstur á stoðþjónustu allra ráðuneyta, svo sem á sviði rekstrar, tölvu- og öryggismála, skjalamála, húsnæðis- og byggingarmála og mannauðsmála. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir að hægt sé að fara í þetta verkefni og það er algjörlega óháð því að farið sé samhliða í grundvallarbreytingar á Stjórnarráðinu. Þetta er kannski það markmið sem ríkisstjórnin ætti að beita sér fyrir og þá líka fyrir öflugri og skilvirkari stjórnsýslu, meiri formfestu innan stjórnsýslunnar, eins og oft hefur verið komið að í þessari umræðu að sé nauðsynlegt. Ég sagði í fyrri ræðu minni að þessi þingsályktunartillaga, eins og hún liggur hér fyrir, sé hvorki í takt við skýrslu þingmannanefndarinnar né í takt við rannsóknarskýrslu Alþingis, þó að ekki þurfi endilega alltaf að vitna í og miða við þær skýrslur en stjórnarliðum hefur hins vegar verið tíðrætt um þær. Mig langar aðeins að ræða hér, virðulegur forseti, að árið 2009 stofnað nýtt efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Sitt sýndist hverjum um það. Í ársbyrjun 2012 finnst sömu ríkisstjórn og þá tilhlýðilegt að breyta enn skipan efnahagsmála. Árið 2009 voru efnahagsmálin færð úr forsætisráðuneytinu yfir í þetta nýja ráðuneyti og Seðlabankinn samhliða. Nú á aftur að fara í endurskipulagningu efnahagsmála og færa þau undir fjármálaráðuneytið. Ég hefði talið skynsamlegra, frú forseti - og ég leyfi mér að hafa skoðun á þeim breytingum sem hér er verið að leggja til í færslu efnahagsmála enn einu sinni - fyrir land og þjóð, fyrir stjórnmálin í heild, að við ræddum skipan efnahagsmála til framtíðar og fólk velti fyrir sér í sameiningu, stjórn og stjórnarandstaða, hvernig við teldum því best fyrir komið því að skipan efnahagsmála í íslensku samfélagi er grunnur að flestöllu öðru sem við síðan vinnum eftir. Það hlýtur að skjóta skökku við að enn einu sinni á kjörtímabili núverandi ríkisstjórnar, á þeim fjórum árum sem ríkisstjórnin er við völd, þurfi að færa til yfirstjórn efnahagsmála. Ég hefði kosið að menn hefðu sæst á að skoða skipan efnahagsmála til framtíðar og rætt það í þaula hvernig við teldum skynsamlegast að koma að þeim málum. Ég dreg líka í efa og velti því fyrir mér hvernig sjálfstæði Seðlabanka Íslands, sem nú mun falla undir fjármála- og efnahagsráðuneyti ef þessar breytingar verða að veruleika, gagnvart því að veita aðhald í ríkisfjármálum eigi að vera háttað þegar sami banki heyrir stjórnsýslulega undir fjármála- og efnahagsráðuneyti. Ég sé það ekki í fljótu bragði og vara við þeirri hættu að vegið sé að sjálfstæði Seðlabankans með slíkri skipan mála. Menn hljóta að velta því fyrir sér hvort og hvernig það fari saman að heyra stjórnsýslulega undir sérstakt ráðuneyti og eiga jafnframt að veita aðhald í ríkisfjármálum. Virðulegur forseti. Svo er annað sem mætti kannski ræða hér líka og tengist þessari tilfærslu og þessum breytingum á Stjórnarráðinu að allt kostar þetta fjármuni og fram til þessa hafa þeir frekar verið af skornum skammti hjá okkur og þá hljóta menn að velta fyrir sér jafnt forgangsröðun verkefna og forgangsröðun fjármuna. Þær breytingar sem hér eru lagðar til og breytingar sem hafa verið gerðar á ráðuneytum í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur munu, verði þetta verkefni að veruleika, fara hátt í hálfan milljarð króna á sama tíma og verið er að samþykkja í allsherjar- og menntamálanefnd að framlengja gildistöku ákvæðis um efnisgjald á nemendur í framhaldsskólum af því að þar vantar til að hægt sé að framfylgja lögum um framhaldsskóla frá 2008 í kringum 200 milljónir til að hægt sé að létta þessum skuldbindingum af nemendum í framhaldsskólum. Ég segi þetta hér og nú, virðulegur forseti, af því að við erum alltaf að ræða forgangsröðun fjármuna. Við erum að draga úr ýmsum velferðarmálum, við erum að draga úr rekstri og þjónustu á heilbrigðisstofnunum samhliða því að vera tilbúin að leggja til fjármuni í verkefni eins og þetta, breytingu á Stjórnarráðinu, sem ég tel ekki forgangsverkefni, hvorki hvað varðar flutning í nýtt húsnæði né til að samþætta og færa á milli ráðuneyta og gera verkefnin skýrari og skilmerkilegri. Ég tel þetta einfaldlega ranga forgangsröðun verkefna. Ég hefði kosið að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, sem kennir sig við norræna velferð, hefði frekar lagt þá fjármuni sem ríkisstjórnin er tilbúin að leggja í þetta verkefni og hefur verið tilbúin að leggja í sameiningu ráðuneyta og stofnana, í önnur og betri verkefni sem koma fólkinu í landinu til góða á þeim tímum þegar við búum við skert fjármagn. Það er mín trú að breyting á ráðuneytum eins og verið er að gera sé ekki slíkt forgangsverkefni að það komi fólkinu í landinu sérstaklega til góða. Ég tala nú ekki um, virðulegur forseti, á meðan menn hafa ekki getað sest niður og rætt skipan efnahagsmála sem ákveðinn grunn í öllu því sem fram á að fara í Stjórnarráðinu og séð einhverja sýn til framtíðar um hvernig við viljum skipa efnahagsmálum, hvaða sess við viljum að efnahagsmálin hafi innan ráðuneyta eða ráðuneytis og hvernig við viljum að stefnan sé mótuð til framtíðar um efnahagsmál þjóðarinnar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir ræðuna. Nú er þetta mál búið að vera talsvert til umfjöllunar hér og menn eru búnir að fara, eins og kom fram í ræðu þingmannsins, bæði yfir vinnubrögðin og hvernig staðið hefur verið að þessu. Menn hafa líka farið yfir það hvernig breyta á fjármálaeftirlitsmarkaðnum og færa hann á milli ráðuneyta þannig að óljóst sé hvar stofnanir lendi. Sagt er að verið sé að gera þetta í anda norrænnar fyrirmyndar, sem hv. þingmaður hefur meðal annars sýnt fram á í fyrri ræðu sinni að er kolrangt. Fjármálaeftirlitið heyrir ekki til slíkra ráðuneyta sem hér eru lögð til. Það var talað um að það væri veiking á hvernig farið yrði með grundvallaratvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútveg og landbúnað, þegar hugmyndin um að stofna atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti kom fram. Sumir hafa líka haft það á orði að það verði býsna stórt ráðuneyti og kannski erfitt fyrir einn mann að sinna því, ég veit ekki hvort hv. þingmaður vill kommenta um það. Núna á að setja eftirlit með banka- og fjármálageiranum inn í sama ráðuneyti og fer með grunnatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútveg, landbúnað og svo iðnaðinn með allri sinni orku. Þetta er gríðarlegt umfang og allt annars eðlis, að manni finnst, þessi fjármálaeftirlitsstarfsemi. Finnst þingmanninum líklegt 

Virðulegur forseti. Nei, ég held að það muni ekki styrkja sjávarútveg, landbúnað eða iðnað í landinu að fjármálastofnanir og Fjármálaeftirlitið fari undir sama ráðuneyti. Ég tel að einingarnar séu svo ólíkar og nálgunin varðandi fjármálafyrirtæki og síðan fjármálaeftirlitið sé af allt öðrum toga en það sem þarf til þegar við horfum til undirstöðuatvinnugreina samfélagsins, sjávarútvegs og landbúnaðar og svo iðnaðarins. Ég get ekki séð með hvaða hætti það felst einhver hagræðing í að setja fjármálafyrirtækin og Fjármálaeftirlitið undir atvinnuvegaráðuneyti vegna þeirra ólíku eiginleika sem felast í þessum ólíku atvinnugreinum. Vissulega má horfa til þess að fjármálafyrirtækin og þjónusta fjárfestinga og viðskiptabanka sé atvinnugrein í sjálfu sér en í mínum huga tengist hún meira fjármálum og fjármálaráðuneyti og þá frekar efnahagsráðuneyti en nokkurn tíma atvinnuvegaráðuneyti. Hin faglega nálgun er meðal annars sú að meiri fagleg yfirsýn verði hjá þeim ráðherra sem sér um þessa málaflokka. Ég tel að fagleg yfirsýn verði ekki meiri og betri í atvinnuvegaráðuneyti með því að taka inn svo gjörólíkar einingar eins og hér er verið að gera og geld varhuga við þessari breytingu.

Hæstv. forseti. Ég held að við hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir séum nokkuð sammála um þetta. Við sátum saman í svokallaðri þingmannanefnd sem útfærði viðbrögð Alþingis við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þar er talsvert fjallað um ábyrgð ráðherra og hvernig þeir eigi að fara með ábyrgðarhlutverk sitt gagnvart undirstofnunum sínum, sjálfstæðum eða þeim sem heyra beint undir ráðherra. Þegar við horfum til hrunsins þá vorum við með viðskiptaráðherra sem var yfir Fjármálaeftirlitinu og fleiri stofnunum. Það hefur komið fram í viðtölum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að menn töldu sig ekki hafa neitt valdboð eða rétt til að fara yfir þau mál. Þá vil ég spyrja hv. þingmann hvort ráðherra í mjög víðfeðmu ráðuneyti með mjög ólíkar stofnanir sé líklegri til að einbeita sér að því að bera þessa ábyrgð, sem við höfum lagt gríðarlega áherslu á að sé skýr og afmörkuð, og hann beri ábyrgð á undirstofnunum sínum, jafnvel þó að um sjálfstæðar stofnanir sé að ræða, um leið og hann sinni öllum öðrum verkefnum, eða er líklegra, eins og ýjað hefur verið að en við höfum því miður ekki getað rökrætt við stjórnarliða eða þá sem fram hafa komið með þetta mál, að menn muni horfa upp á að allt í einu verði komnir fjórir undirráðherrar, einn yfir landbúnaði, annar yfir sjávarútvegi, þriðji yfir iðnaði og síðan fjórði yfir bankamálum. 

Virðulegur forseti. Ég hefði haldið að miðað við það sem við stóðum frammi fyrir við hrun bankanna og þær aðgerðir sem samfélagið þurfti að grípa til á mörgum sviðum vegna þess hefði ríkisstjórnin átt að horfa til þess að styrkja enn frekar það ráðuneyti sem hefur með bankamál og fjármálafyrirtæki að gera, sem og fjármálaeftirlit til að fara yfir allar grunnlagasetningar sem þar að koma og til að tryggja enn frekar eftirlit á ólíkum stigum og með ólíkum þáttum, í stað þess að fara að hrófla við þessum geira með þeim hætti að setja hann undir stórt og mikið atvinnuvegaráðuneyti. Af því að hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson spurði um ábyrgð og hverra ábyrgðin væri vil ég minna á í þessari umræðu að hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og efnahags- og viðskiptaráðherra ræddi um fjármála- og efnahagsráðuneyti sem ákveðið móðurráðuneyti. Samhliða því er þá komið nýtt orð yfir einn ráðherra sem verður móðurráðherra og væntanlega verða undirráðherrar sem eru þá systra- og bræðraráðherrar eða hvernig við lítum svo sem á það. Þá hlýtur móðurráðherrann að bera ábyrgð á undirmönnum sínum eða aðstoðarráðherrum á sama hátt og forstöðumenn stofnana bera ábyrgð á samstarfsfólki sínu, hvort heldur það eru sviðsstjórar, framkvæmdastjórar eða aðrir undirmenn.

Virðulegi forseti. Það voru athyglisverð orð sem féllu um móðurráðuneyti og móðurráðherra, og það skiptir miklu máli að vera yfir eða sá sem stýrir börnunum, þannig að það er hægt að taka undir þessi orð hv. þingmanns. Hv. þingmaður nefndi áðan að kostnaður ríkisstjórnarinnar við þessar hrókeringar allar yrði líklega í kringum 500 milljónir þegar upp verður staðið, ef þetta gengur allt eftir. Ég held reyndar að hv. þingmanni sjáist yfir annan kostnað sem óhjákvæmilega mun fylgja þessu brölti. Mér sýnist augljóst að ný ríkisstjórn muni í það minnsta íhuga að afturkalla þessar breytingar eða breyta aftur með einhverjum hætti og þá gætu auðveldlega fallið til aðrar 250 milljónir í viðbót, ef sú upphæð er algeng tala í þeim bransa að hræra í ráðuneytum. Þá væru komnar 750 milljónir Síðan ætla ég að leyfa mér að bæta öðrum 250 milljónum við, því að ég fæ ekki betur séð en að þær hugmyndir sem uppi eru um einhvers konar skoðanakönnun upp á 250 milljónir í haust, séu eins konar verðmiði á það að koma þessu máli í gegnum þingið. Ég ætla bara að leyfa mér að segja það. Með því að fara þessa leið er væntanlega verið að sjá til þess að tryggja nógu mikinn mannskap til að greiða málinu atkvæði og koma því í gegnum þingið. Ég hef það á tilfinningunni, ég hef ekkert fyrir mér í þessu. Þá er þetta milljarður, ef útreikningar mínir eru réttir 

Virðulegur forseti. Ég held að það sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefnir hér sé rétt, það sé einmitt þannig sem kaupin hafa gerst á eyrinni. Það er ljóst að ríkisstjórnin hefur nauman meiri hluta á Alþingi. Tveir fyrrverandi ráðherrar hafa lýst sig andsnúna þingsályktunartillögunni og þessum breytingum. Hæstv. forsætisráðherra hefur líka sagt að hún telji að í röðum þingmanna séu aðrir sem séu tilbúnir til að styðja þessar breytingar. Ég tel, eftir því sem mér finnst ég geta lesið í það sem hér hefur verið sagt og gert, að hér séu á ferðinni ákveðin kaup á milli hæstv. forsætisráðherra og Hreyfingarinnar um að Hreyfingin styðji breytingar hæstv. forsætisráðherra á Stjórnarráðinu og þess vegna sé verið að fara af stað með breytingar á hugsanlegum spurningum vegna þjóðaratkvæðagreiðslu og leggja drög eða tillögur stjórnlagaráðs fyrir þjóðina í haust, samhliða því að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur rætt það að kalla til sérfræðinga til að fara yfir tillögur stjórnlagaráðs og skoða hvernig þær falla að núgildandi stjórnarskrá og núgildandi lögum öðrum. Ég er sömu skoðunar og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson og tek undir með honum. Hann sagðist ekki vita það fyrir víst en hugboð hans væri að svona væri þetta og þannig hefðu kaupin gerst á eyrinni. Og það er slæmt á þeim tímum sem við lifum nú, vegna þess að eftir kosningarnar 2009 ætluðum við að koma á breyttum vinnubrögðum, annars konar vinnubrögðum en hafa kannski áður tíðkast, en þau hafa lítið breyst.

Virðulegi forseti. Ég held að vinnubrögðin hafi versnað, það er einfaldlega þannig. Það er að sjálfsögðu í ósamræmi við allar þær yfirlýsingar og þau fögru orð sem flugu hér í upphafi þessa kjörtímabils. Hv. þingmaður velti áðan fyrir sér og ræddi breytingarnar varðandi fjármálin og efnahagsmálin. Ég er sammála því að það er mjög sérstakt að fara þessa leið og setja hana svona fram. Það voru lagðar fram tillögur um ákveðnar breytingar, t.d. voru uppi hugmyndir um að sameina Seðlabanka og Fjármálaeftirlit o.s.frv. Hér töluðu erlendir sérfræðingar fyrir því að fara ákveðna leið með þessar stofnanir. Einn íslenskur sérfræðingur eða fræðimaður, fyrrum stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins og sem var að mig minnir stjórnarformaður þegar allt fór hér á hvolf, lagði hins vegar til þá leið sem á að fara núna, ef ég þekki málin rétt. Ég vildi líka taka undir það sem hv. þingmaður sagði, að það væri að sjálfsögðu viturlegast að setjast niður og skoða hvort menn geti náð saman um framtíðarskipulag efnahagsmála innan stjórnkerfisins. Það er vitanlega óásættanlegt að hræra í því á tveggja eða þriggja ára fresti og færa fram og til baka. Mér þóttu tvær leiðir færar. Ef menn vildu styrkja efnahagsmálin þá var hægt að fara þá leið að styrkja efnahagsráðuneytið, veita því meira svigrúm til að ráða til sín starfsfólk og fá því meiri heimildir, eða lyfta efnahagsmálunum enn hærra og fara með þau aftur inn í forsætisráðuneytið og efla mjög sterklega þá efnahagsskrifstofu sem þar ætti að vera. Besti kosturinn að mínu viti, og það er bara mín persónulega skoðun, 

Virðulegi forseti. Fyrst að sameiningu Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitsins. Ég var þeirrar skoðunar og er enn að það hefði þurft að fara fram stjórnsýsluúttekt á Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitinu. Að þeirri stjórnsýsluúttekt lokinni hefðu menn átt að velta fyrir sér hvort skynsamlegt væri að sameina þessar stofnanir með einum eða öðrum hætti. Það er jafnframt mín skoðun að taka hefði þurft ákveðna neytendavernd innan Fjármálaeftirlitsins þaðan út og færa á annan stað, t.d. til Neytendastofu og styrkja hana enn frekar í því sem hún gerir. Ég tek undir það sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefndi og ítreka að við hljótum að þurfa að velta fyrir okkur hvaða stöðu efnahagsmálin eigi að hafa og hvar þau eigi að vera vistuð. Eins og málin standa nú erum við með efnahags- og viðskiptaráðuneyti, hvar þau eru vistuð, við höfum fjármálaráðuneyti og síðan er sérstakur efnahagsráðgjafi forsætisráðherra í forsætisráðuneytinu. En forsætisráðuneytið hefur ekkert með efnahagsmál að gera eins og staðan er innan ríkisstjórnarinnar nú. Ég tel að við eigum að horfa til framtíðar varðandi það hvernig við viljum skipa efnahagsmálum, að þau séu ákveðinn fastur punktur og fastur þáttur innan ríkisstjórnarinnar hverju sinni og þá verði efnahagsþátturinn styrktur í því ráðuneyti þar sem hann verður vistaður. Mér finnst persónulega að færa eigi þann þátt í forsætisráðuneytið og þar eigi að vera styrk stjórn efnahagsmála. Ég hefði talið það heppilegra. Ef menn kjósa að hafa þau annars staðar verða menn líka að vera tilbúnir að ræða það og hvernig við ætlum að skipa þessum málum til framtíðar. Hringl af þessu tagi getur ekki verið til góðs og hlýtur að koma niður á gæðum 

Frú forseti. Það er eitt atriði sem veldur mér sífellt meiri áhyggjum varðandi þetta mál eftir því sem ég skoða það betur og það lýtur að óbeinum áhrifum þess að ráðast í þessar breytingar nú. Töluvert hefur verið fjallað hér um hversu skynsamlegt eða öllu heldur óskynsamlegt sé að ráðast í þessar breytingar út frá því að ópraktískt sé að sameina tiltekin ráðuneyti og ýmsa galla á því. En það sem hefur kannski ekki verið rætt nógu mikið, að minnsta kosti vantar algjörlega sýn hæstv. forsætisráðherra á þetta, eru þau óbeinu áhrif sem óhjákvæmilega leiða af því að ráðast í svona allsherjaruppstokkun á ráðuneytunum svo skömmu fyrir kosningar. Hér er verið að ræða það að ráðast í allsherjaruppstokkun sem muni einungis gilda í sex mánuði af því að þetta tekur ekki gildi fyrr en í september, jafnvel þó að þetta yrði samþykkt hér og nú, og svo er nánast ljóst að næsta ríkisstjórn mun gera breytingar, mun laga þær tilfæringar sem nú eru áformaðar, enda eru þær mjög illa rökstuddar og á þeim eru ýmsir gallar sem hafa verið raktir hér. Það stendur því til að setja hér allt í uppnám til þess eins að framkvæma breytingar sem gilda í sex mánuði. Hver er tilgangurinn með slíku? Hvernig geta menn leyft sér að leggja í þann kostnað og allt það umstang til að breyta ráðuneytunum eftir höfði hæstv. forsætisráðherra í sex mánuði? Afleiðingarnar eru ýmsar og þær hafa margar verið raktar hér en ég ætla að einbeita mér í þessari ræðu að óbeinu áhrifunum sem ég tel vera mikið áhyggjuefni og miklu meira áhyggjuefni en ætla mætti af umræðunni. Þegar ráðist er í svona umfangsmiklar breytingar skapar það óvissu hjá öllum starfsmönnum ráðuneytanna og ekki bara starfsmönnum ráðuneytanna heldur líka starfsmönnum þeirra fjölmörgu ríkisstofnana sem undir ráðuneytin heyra. Við erum að tala um þúsundir starfsmanna í ráðuneytum og hjá stofnunum sem eru í raun settir í mikla óvissu og uppnám. Það eitt og sér getur verið mjög dýrt ef losarabragur kemst á starfsemi þeirra stofnana og ráðuneyta vegna óvissunnar. Svo bætist það að sjálfsögðu við að þeir starfsmenn munu þurfa að verja stórum hlutum tíma síns í að framkvæma breytingarnar. Annars vegar er það þessi óstöðugleiki og óvissa, sem ein og sér er skaðleg, og hins vegar sá tími sem fer í að innleiða breytingarnar. Á meðan menn standa í slíku hafa þeir takmarkaðan tíma til að sinna öðru. Við þær aðstæður sem nú eru ríkjandi í þjóðfélaginu, þar sem við þurfum á því að halda að ráðuneytin öll og ríkisstofnanirnar vinni að því af fullum krafti að koma atvinnulífinu af stað, byggja upp atvinnu í landinu og koma skuldsettum heimilum til aðstoðar, er það mjög dýrt þegar starfsfólk er tekið úr þeirri brýnu vinnu og sett í einhvers konar kerfisbreytingar eða sett í óvissu og uppnám vegna þess að menn vita ekki hvernig starfseminni verður háttað eftir nokkra mánuði. Það felur í sér óbeinan kostnað en samt mjög raunverulegan kostnað, kostnað fyrir samfélagið upp á milljarða króna að öllum líkindum. Ef ráðuneytin geta ekki starfað sem skyldi við þær aðstæður þegar svo brýnt er að þau láti til sín taka við að bæta úr er mjög dýrt að þar komi nokkurra mánaða, jafnvel eins árs gloppa þar sem umræddar stofnanir geta ekki starfað sem skyldi. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því eða við hljótum að ætla það að minnsta kosti að fólk sé ekki í vinnu hjá ráðuneytum eða hjá stofnunum nema vegna þess að ríkið telji hagkvæmt að hafa allt þetta fólk í vinnu. Annars væri ekki skynsamlegt að halda úti öllum þeim störfum sem haldið er úti nú nema menn gangi út frá því að þau störf skapi verðmæti fyrir samfélagið og séu nauðsynleg. Ef við drögum þá ályktun og gefum okkur að það sé eðlilegur fjöldi starfsfólks í ráðuneytum og stofnunum þá leiðir af því sú óhjákvæmilega niðurstaða að ef því fólki er ekki gert kleift að vinna vinnuna sína felur það í sér kostnað fyrir samfélagið, annars þyrfti þetta fólk ekki að vera í þeirri vinnu sem það þiggur laun fyrir. Ég efast ekki um að langflestir starfsmenn ráðuneyta og undirstofnana þeirra mundu svo gjarnan vilja láta til sín taka við að leysa þau vandamál sem samfélagið stendur frammi fyrir. Þeir sem hafa sérþekkingu á sínu sviði þekkja líka tækifærin og tækifærin sem Íslendingar standa frammi fyrir eru óteljandi og gríðarlega stór. Það fólk sem vinnur til dæmis í sjávarútvegsráðuneytinu og þekkir til sjávarútvegsins veit hvers lags tækifæri leynast þar. Það sama á við um þá sem vinna í iðnaðarráðuneytinu, Íslandsstofu, hvaða stofnun sem við nefnum, eða fólk sem vinnur til dæmis hjá umboðsmanni skuldara. Það fólk gerir sér grein fyrir hver staðan er og vill beita sér á hverjum degi til þess að láta gott af sér leiða. Það verður að gera þessu fólki kleift að vinna vinnuna sína og einbeita sér að þessum brýnu verkefnum, hvort sem það er að bjarga einhverju sem farið hefur úrskeiðis, leysa einhver vandamál eða þá að nýta tækifærin eða hjálpa öðrum að nýta tækifærin. Það er eitt af hlutverkum ráðuneyta að gera fólki og fyrirtækjum kleift að nýta þau miklu tækifæri sem eru til staðar í samfélagi okkar. Þegar komið er í veg fyrir það með því að láta allt snúast um einhverjar kerfisbreytingar sem hefur ekki einu sinni verið útskýrt hvers vegna er ráðist í, það er leyndardómur enn þá, þá er það mjög dýrt. Það er í rauninni grátlegt að horfa upp á það að menn ætli að leggja bæði í beinan og óbeinan kostnað við svona tilgangslausa framkvæmd á sama tíma og verið er að skera niður enn meira í heilbrigðisþjónustunni. Menn ætla að kasta peningum út um gluggann í breytingar sem ekki hafa verið rökstuddar og ganga beinlínis gegn stjórnarsáttmálanum að miklu leyti, ganga algjörlega þvert á fyrri yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra, en menn ætla samt að setja það í forgang. Þetta er því miður enn eitt dæmið um það sem við ræddum hér í morgun, sem kom til umræðu í fyrirspurnatíma, óundirbúnum fyrirspurnum til ráðherra, að ríkisstjórnin er með áform um fækkun starfa. Auðvitað lýsir hún því ekki yfir opinberlega, en það hefur verið reiknað út af öllum sem hafa farið yfir stefnu ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum og í orkunýtingarmálum og náttúruvernd að þau áform sem uppi eru núna varðandi þessa málaflokka muni kosta samfélagið þúsundir starfa og valda gríðarlegu efnahagslegu tjóni. Svo bætist þetta við að gera á ráðuneytin og undirstofnanir þeirra óstarfhæf og valda samfélaginu enn meiri kostnaði og enn meira tjóni. Við þær erfiðu aðstæður sem við Íslendingar höfum gengið í gegnum efnahagslega á undanförnum árum sitjum við uppi með ríkisstjórn sem leysir ekki vandann, lágmarkar ekki óvissuna eða skapar tækifæri, heldur rekur stefnu sem beinlínis veldur tjóni og skaða. Því er svo komið núna að ef menn reikna dæmið lauslega er kostnaðurinn af ríkisstjórninni orðinn meiri að öllum líkindum en beinn kostnaður af efnahagshruninu. Auðvitað var það gríðarlegt áfall fyrir landið og mikill kostnaður. En ef menn hefðu nýtt þau tækifæri sem voru til staðar til að bregðast við hruninu, sérstaklega varðandi skuldamál heimilanna, og nýtt þau tækifæri sem voru til staðar 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu og lýsi mig í öllum meginatriðum sammála þeim áherslum sem komu fram í ræðu hv. þingmanns. Ég hjó sérstaklega eftir því undir lok ræðunnar að hann ræddi það að áform stjórnvalda á sviði fiskveiðistjórnar og rammaáætlunar þýddu fækkun starfa - ég get raunar tekið heils hugar undir það, ég hef haldið því fram að stjórnarstefnan miðaði við það að í landinu byggju um 200–250 þús. manns miðað við það að halda núverandi lífskjörum, þannig að þar er um að ræða fækkun starfa. Ég er hins vegar ekki alveg sammála honum um það hvort markmiðið með stjórnarráðsbreytingunum sé að fækka störfum. Það að ráðuneytin og stofnanir ráði ekki við verkefni sín kallar á einu lausnina sem manni virðist þessi ríkisstjórn hafa haft á takteinum, þ.e. að fjölga alltaf fólki til að takast á við vandann sem er að vaxa innan ráðuneytanna. Getum við ekki verið nokkuð sammála um að svo sé? Í ljósi þess líka hvernig fyrri umræður hv. stjórnarliða, og sérstaklega hæstv. ráðherra sumra hverra, um fyrri stjórnarráðsbreytingar hafa verið um þetta aukna samráð langar mig að heyra frá formanni Framsóknarflokksins hvernig samráði stjórnarflokkanna hafi verið háttað við þingflokk framsóknarmanna. Væri mjög fróðlegt að vita hversu miklar þreifingar hafi átt sér stað til þess að reyna að ná sem breiðastri og mestri samstöðu um þær breytingar sem menn telja nauðsynlegar að gera á Stjórnarráðinu. Í ljósi fyrri orða hæstvirtra ráðherra, sérstaklega hæstv. móðurráðherra efnahags og viðskipta, landbúnaðar og sjávarútvegs, mætti ætla að þetta samráð hafi verið ærið, virkt og mikið. 

Virðulegur forseti. Ég er svo sem ekki á því að markmiðið með þessum breytingum á Stjórnarráðinu sé að fækka störfum en afleiðingin er að minnsta kosti aukinn kostnaður. Ábending hv. þingmanns um að þetta geti leitt til þess að ríkisstjórnin þurfi enn að fjölga starfsfólki vegna þess að óhagkvæmni aukist eða skilvirkni minnki réttara sagt er fyllilega réttmæt og ég er ekki frá því að það geti verið mikið til í því. Röksemdafærslan fyrir þessu öllu saman er óneitanlega sérkennileg, eins og hv. þingmaður nefnir, en minnir á margt annað í málflutningi núverandi ríkisstjórnar. Hún heldur því til dæmis fram að framlög til velferðarmála hafi aukist og vísar í hvað? Jú, að atvinnuleysisgreiðslur hafi aukist, með öðrum orðum fleiri atvinnulausir, fleiri eru á atvinnuleysisbótum. Þess vegna hafa framlög til velferðarmála hækkað. Það sama á við um nýlegar fullyrðingar ríkisstjórnarinnar eða hæstv. ráðherra hennar um að jöfnuður og velferð hafi aukist í landinu - vegna hvers? Ekki vegna þess að þeir tekjulægstu hækkuðu í launum eða að tekjur þeirra jukust. Nei, þvert á móti, tekjur þeirra lækkuðu mikið en tekjur hinna tekjuhærri lækkuðu enn þá meira og það telur ríkisstjórnin vera árangur í sjálfu sér. Nú er tími minn á þrotum, ég verð eiginlega að fá að klára seinni hluta andsvarsins á eftir en það sneri að því hversu mikið ríkisstjórnin hefði gert til þess að ná samráði og samstöðu við 

Forseti. Ég skal alveg viðurkenna að ég bíð spenntur eftir því að heyra svarið við síðari spurningu minni því að það kallar á nokkuð ítarlega útlistun geri ég ráð fyrir. Það verður ánægjulegt að heyra hvaða öfluga samráð í anda gegnsæis og samráðs, eins og núverandi stjórnvöld predika, hafi átt sér stað á milli oddvita stjórnmálaflokkanna hér á þingi. Ég vil líka í annan stað nefna og inna hv. þingmann eftir hver afstaða hans sé til þeirra áforma sem í þingsályktunartillögunni felast varðandi hugmyndir, tilraunir til útfærslu á verkefnum einstakra ráðuneyta, þar sem fram kemur að ætlunin er að skipa verkefnum Fjármálaeftirlitsins og Fjármálaeftirlitinu sjálfu undir atvinnuvegaráðuneytið, hvernig það leggist í hv. þingmann og hvernig honum finnist það falla að þeirri stefnumörkun sem unnið hefur verið að af hálfu stjórnvalda í samráði við Kaarlo Jännäri og þá sérfræðinganefnd sem undir forustu hans starfar, hvort hann væri tilbúinn til að hafa nokkur orð um það efni. Svo að lokum aðeins varðandi þann kostnað sem af þessu leiðir. Það er margsannað og hefur sýnt sig að áætlaður kostnaður við breytingar á Stjórnarráðinu í krónum talið, sem lagður hefur verið fram með þeim málum sem hingað hafa borist til okkar og í okkar vinnslu, að sá kostnaður sem áætlaður hefur verið hefur einfaldlega verið allt of lágur. Ég held að margt sé ótalið í þeim efnum og tek undir þau sjónarmið hjá hv. þingmanni að það er ekki allt talið. Ég nefni sem dæmi að velferðarráðuneytið og þá stóru sameiningu sem þar var framkvæmd. Ekki var allur kostnaðurinn þar talinn og sérstaklega vil ég taka undir orð hv. þingmanns um það að seinkunin, flækjustigið í vinnulaginu kostar mikla fjármuni.

Virðulegur forseti. Fyrst að samráðinu. Því er mjög auðsvarað, það var ekki neitt, ekki neitt.  Hv. þm. Árni Páll Árnason, fyrrverandi ráðherra, hefur til að mynda bent á mikilvægi þessa og hyggst ekki styðja þessa tillögu meðal annars á þeim forsendum að það sé algjörlega óásættanlegt að ríkisstjórn sé að breyta skipulagi Stjórnarráðsins með þessum hætti án samráðs, og það rétt fyrir kosningar. Hv. þingmaður spurði um hvað mér fyndist um að Fjármálaeftirlitið færi undir atvinnuvegaráðuneytið. Ég er sammála mati Kaarlos Jännäris og félaga hvað það varðar og ég botna raunar ekkert í mörgu í þeim tillögum hvað varðar skiptingu málaflokka niður á ráðuneytin. Stundum hvarflar að manni að þetta hafi verið unnið á sama hátt og þegar dregið er í riðla í íþróttakeppni, málaflokkarnir hafi verið settir í skál og svo hafi verið dregið og því raðað í aðrar skálar og þannig komið í ljós hvað málaflokkar ættu að vera í hvaða ráðuneyti, því að þetta virðist allt vera mjög handahófskennt. Nema hvað varðar sameiningu efnahagsráðuneytis 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson ræddi nokkuð í ræðu sinni þann losarabrag sem kominn væri á Stjórnarráðið með þeim ákvörðunum sem ríkisstjórnin hefði tekið um skipulag þess. Það má með sönnu færa sterk rök fyrir því að eins og staðan er núna sé ómögulegt að segja til um hver skipan Stjórnarráðsins muni í raun verða á næstu missirum. Hv. þingmaður fór vel yfir það í ræðu sinni hvaða áhrif þetta hefði á starfsemi ráðuneyta. Mig langar til að spyrja hv. þingmann nánar út í þetta. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson ritaði nýlega grein í Morgunblaðið þar sem hann fór yfir kostnað af þessari ríkisstjórn, jafnvel kostnað af því aðgerðaleysi, ef við getum orðað það svo, sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir. Hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á því ástandi sem hefur skapast nú í ráðuneytunum í kjölfar mikilla skipulagsbreytinga og þar með forgangsröðun verkefna í viðkomandi ráðuneytum? Velferðarráðuneytið og innanríkisráðuneytið, stóru ráðuneytin tvö sem urðu til upp úr hugmyndum ríkisstjórnarinnar, gegna til dæmis bæði veigamiklu hlutverki þegar kemur að úrlausnum á vanda heimilanna. Velferðarráðuneytið að sjálfsögðu út af Íbúðalánasjóði og umboðsmanni skuldara og fleiri þáttum og innanríkisráðuneytið þar sem allt réttarvörslukerfið er. Telur hv. þingmaður að það að forgangsraða í þá átt að breyta skipuriti og færa fólk á milli skrifstofa úti um allan bæ hafi að einhverju leyti valdið því að ríkisstjórnin hafi ekki gripið til úrræða, t.d. vegna skuldavanda heimilanna?

Hv. þingmaður hefur örugglega eins og ég heyrt mjög margar sögur af því þegar fólk eða forsvarsmenn lítilla fyrirtækja hefur reynt að fá úrlausn sinna mála í kerfinu og hefur rekið sig hvað eftir annað á að vera vísað fram og til baka milli stofnana eða sagt að ákveðið mál sé í vinnslu einhvers staðar annars staðar og þar sé beðið eftir niðurstöðu og óljóst hver staðan sé á málinu. Svo líður og bíður og þá kemur í ljós að sú stofnun taldi sig ekki eiga að klára þetta mál eða ráðuneytið taldi þetta eiga að gerast einhvers staðar annars staðar. Þetta hefur orðið til þess að ár hafa liðið, þrjú ár, þar sem mörg stór veigamikil mál sem varða grundvallarhagsmuni heimila og fyrirtækja hafa verið í lausu lofti. Losarabragurinn er slíkur að á þremur árum er óvissan nánast jafnmikil til að mynda varðandi skuldamál lítilla fyrirtækja og var strax eftir efnahagshrunið. Þetta er auðvitað gífurlega kostnaðarsamt fyrir þá sem í hlut eiga og samfélagið allt. Tjónið af þessu er því mikið og ákaflega dapurlegt að menn skuli ekki læra af reynslunni heldur halda áfram á sömu braut og auka enn á óvissuna og losarabraginn í stjórnsýslunni í stað þess að taka málin föstum tökum. Mikið var talað um að það þyrfti verkstjórn núverandi hæstv. forsætisráðherra til að koma skikki á hlutina. Í hvað hefur hæstv. forsætisráðherra nýtt tíma sinn í forsætisráðuneytinu? Í að reyna á þrjóskunni einni saman að innleiða einhverjar 

Hæstv. forseti. Ég vil reyndar ganga skrefinu lengra en hv. þingmaður varðandi þá óvissu sem skapast hefur og hvort hún hafi aukist frá falli bankanna. Við þurfum ekki að deila um það í þessum sal hversu mikið áfall fall bankanna var okkur og þær efnahagsþrengingar sem úr því spruttu. En núna má með rökum halda því fram að óvissan sé á margan hátt að aukast. Ekki einungis er það þannig, eins og hv. þingmaður bendir á, að borgarar í landinu vita ekki hvert þeir eiga að snúa sér, slík hreyfing er á grundvallarstofnunum samfélagsins, heldur erum við enn þá að takast á um hver hinn raunverulegi vandi er. Svo ég fari aðeins út fyrir efnið þá kom það fram í morgun, í fyrirspurnatíma hjá hæstv. forsætisráðherra, að hún dregur hreinlega í efa tölur um einstaklinga á vanskilaskrá, opinberri vanskilaskrá. Þær tölur eru hreinlega dregnar í efa. Mig langar til að varpa því til hv. þingmanns, kannski í ljósi þeirrar umræðu eða skorti á umræðu sem um þetta varð í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, hvort hann telji að það sé endilega víst að það að fækka ráðuneytum mjög umtalsvert muni eitt og sér leiða til skilvirkari stjórnsýslu, það að stækka einingarnar svo mikið og færa í raun ráðherrana svo langt frá einstökum verkefnum muni leiða til hagkvæmari stjórnsýslu eins og flutningsmenn þessarar tillögu hafa lagt til. Telur hv. þingmaður að það geti þvert á móti verið nauðsynlegt, kannski ekki síst í því ástandi sem nú er í landinu, að vera með ráðherrastjórnsýslu þar sem mjög náið sé fylgst með tilteknum verkefnum? Væri ekki jafnvel betra að ráðuneytin væru lítil við þessar aðstæður frekar en að þau verði svo stór að öll yfirsýn glatist, eins og mér finnst blasa við í þessum tillögum?

Virðulegur forseti. Ég er algjörlega sammála þessu mati hv. þingmanns og ég held að hæstv. forseti hljóti að vera það líka. Þetta blasir einhvern veginn við ef maður gefur sér bara tíma til að skoða málin og máta tillögurnar við raunveruleikann. Við þær aðstæður sem við erum nú að fást þurfa ráðuneytin að geta einbeitt sér að ákveðnum úrlausnarefnum, þau hafi vald til þess og viti hversu langt valdsvið þeirra nær og við hverja eigi að tala ef fara þarf út fyrir það valdsvið. Og við þurfum að hafa sérhæfinguna, við þurfum að hafa þekkinguna á úrlausnarefnunum. Allt verður þetta miklu erfiðara og óhagkvæmara ef yfirsýnin glatast, ef sérhæfinguna skortir og þekkinguna og menn gaufast í hinu og þessu og vita í raun ekki alveg að hverju þeir eiga að einbeita sér á hverjum tíma. Af því að hv. þingmaður nefndi áðan velferðarráðuneytið má velta því fyrir sér hversu æskilegt það er að einn maður þurfi samtímis að beita sér fyrir því að lausnir verði fundnar á stöðu Íbúðalánasjóðs og stöðu heilbrigðiskerfisins. Hver eru rökin fyrir því að blanda saman þeim málaflokkum? Þau eru ekki augljós, ekki frekar en aðrar samsetningar sem er að finna í þeim tillögum sem við ræðum hér. Hættan er því ekki aðeins sú sem ég fór yfir í ræðu minni, að óvissan og vinnan við að framkvæma breytingarnar valdi óbeinu tjóni, óbeinum kostnaði, heldur líka sú 

Frú forseti. Við ræðum mikilvægt mál um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands sem hefur tekið langan tíma að ræða hér, enda erum við að ræða um grundvallarbreytingar á ráðuneytum í þessu landi. Þess vegna erum við ekki að ræða um eitthvert einkamál einnar ríkisstjórnar heldur erum við að ræða um málefni sem skiptir ekki bara ríkissjóð miklu máli heldur íslenskt efnahagslíf, fjölskyldurnar í landinu og atvinnulíf svo fátt eitt sé nefnt. Þess vegna finnst mér ansi merkilegt eftir að hafa hlustað á ágætar ræður um þetta mál að heyra hvers lags vinnulag hefur verið innleitt í þinginu um slíkt grundvallarmál. Málinu var vísað til nefndar að lokinni fyrri umr. um þessa þingsályktunartillögu og þar þurfti minni hlutinn, þ.e. stærstur hluti stjórnarandstöðunnar, að biðja sérstaklega um að fá gesti á fundi nefndarinnar til að fara yfir málið. Það var í fullri alvöru ætlun hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnarinnar að keyra málið umræðulaust í gegnum þingið eins og þetta væri eitthvert einkamál hennar. Þegar kom að því að fulltrúar stjórnarandstöðunnar komu fram með þá sjálfsögðu bón sem allar þingsályktunartillögur og öll lagafrumvörp sem fara í gegnum þingið fá yfirleitt, um að málið færi til almennrar umsagnar í samfélaginu, var því neitað. Stjórnarandstöðunni var neitað um að um mál sem snertir breytingar á skipan ráðuneyta í þessu landi yrði leitað umsagna úr samfélaginu. Þetta eru vinnubrögð sem ég hélt að væru fyrir löngu liðin undir lok en því miður virðist sem forusta þessarar ríkisstjórnar forherðist með hverjum mánuðinum og gangi enn lengra í einræðislegum vinnubrögðum og tilburðum þegar kemur að stjórn á þessu landi. Þá rifjast upp fyrir mér heilmikil vinna sem fór fram árið 2009 og endaði í skýrslu sem var samþykkt með 63 greiddum atkvæðum í þinginu um að við færum að temja okkur önnur vinnubrögð á þessum vinnustað, á Alþingi Íslendinga. Þingmenn úr öllum flokkum samþykktu hana. Það eru ekki nema rétt rúm tvö ár síðan þessi ágæta vinna fór fram í þinginu. Nú virðist sem hv. þingmenn stjórnarliðsins séu búnir að gleyma því mikilvæga starfi sem þar fór fram. Þar var meðal annars áréttað að við yrðum að standa vörð um Alþingi Íslendinga og mörg dæmi voru nefnd um það hvernig framkvæmdarvaldið hefur á undangengnum árum farið þannig höndum um Alþingi Íslendinga að Alþingi hefur meira verið sem einhvers konar stimpilpúði eða afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdarvaldið, akkúrat meðan hlutirnir eiga að vera á hinn veginn, þ.e. að framkvæmdarvaldið sæki að sjálfsögðu heimildir sínar og völd til Alþingis og þurfi sérstakt samþykki til að framfylgja lögum sem Alþingi Íslendinga setur. Þessu er hins vegar snúið á haus og mér sýnist að eftir hrun séu vinnubrögðin orðin mun verri en þau voru áður fyrr vegna þess að oddvitaræðið hefur sjaldan eða aldrei verið eins sterkt, ég vil segja aldrei, og í tíð hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur og hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar, formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Það er þess vegna eðlilegt að alþingismenn komi hingað upp hver á fætur öðrum og mótmæli þessum vinnubrögðum. Hvað gerðist til að mynda hér síðasta daginn sem leggja mátti fram lagafrumvörp og þingsályktunartillögur áður en hefðbundinn frestur til þess rann út? Ríkisstjórnin kom með bílfarma af lagafrumvörpum, mig minnir að ein 56 mál hafi verið lögð fram síðasta daginn, einungis þegar örfáar vikur voru eftir af þinginu. Ríkisstjórnin kemur fram og segir að Alþingi Íslendinga skuli gjöra svo vel að afgreiða þessi mál, jafnvel mál sem ríkisstjórnin hefur sjálf verið mörg ár að reyna að koma frá sér inn í þingið, til að mynda frumvarp til laga um stjórn fiskveiða. Það tók núverandi ríkisstjórn heil þrjú ár hjá að koma því máli inn í þingið og gerði það svo á allra síðustu dögum áður en þessi umtalaði frestur rann út. Síðan er ætlast til þess að Alþingi Íslendinga klári umræður og vinnu við lagafrumvörp um stjórn fiskveiða á þremur vikum. Eins er með grundvallarmál sem snertir rammaáætlun sem á að marka stefnu til framtíðar um það með hvaða hætti við viljum verja náttúruauðlindir landsins og hvernig við viljum nýta meðal annars vatnsföllin og jarðhitann til að skapa störf í þessu samfélagi. Það var mörg ár í vinnslu. Sú vinna hófst reyndar árið 1999 undir forustu Framsóknarflokksins þegar helstu sérfræðingar landsins fóru í að meta ákveðna virkjunarkosti út frá því hvort ætti að nýta viðkomandi kost eða vernda. Gríðarlega umfangsmikil vinna var unnin af öllum helstu sérfræðingum landsins. Henni lauk í fyrra og var skilað til hæstv. iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra en þá brá svo við að farið var að krukka í áralanga vinnu okkar helstu sérfræðinga í því máli og breyta einstökum ákvörðunum sem vinnuhópurinn hafði lagt til. Það tók marga mánuði innan ráðuneytanna og milli þessara tveggja flokka að koma fram einhverri samsuðu um það hvernig þessi rammaáætlun ætti að líta út. Svo kemur hún inn í þingið á síðustu dögum áður en frestur til að leggja fram mál rennur út og Alþingi Íslendinga eru ætlaðir nokkrir dagar til að ganga frá því máli. Það hefur hins vegar tekið núverandi ríkisstjórn fleiri ár að vinna úr. Þetta sýnir í hnotskurn, frú forseti, virðingarleysi framkvæmdarvaldsins gagnvart löggjafarvaldinu og ég minni á það, og vona að hv. þingmenn stjórnarliðsins hlusti nú á, að það eru ekki nema tæp tvö ár síðan alþingismenn stóðu upp, 63 að tölu, og sögðu að þessum tímum væri lokið, það væri komið að því að Alþingi Íslendinga yrði hafið á ný til vegs og virðingar. Því miður virðast vinnubrögðin hafa verið á þann veg, allt frá því að þessi skýrsla var gefin út, að þau hafa farið í þveröfuga átt og vald og hroki framkvæmdarvaldsins gagnvart þingræðinu er með þeim hætti að varla hefur annað eins sést. Maður veltir fyrir sér í þessu samhengi hvað hafi til að mynda orðið um þingræðissinnann, hæstv. ráðherra Steingrím J. Sigfússon, sem talaði í innblásnum ræðum um mikilvægi þess að staðinn yrði vörður um Alþingi Íslendinga. Hvar er sá maður í dag? Hann er í Stjórnarráðinu. Hann mun halda utan um heil fimm ráðuneyti, hann er maðurinn sem valdið mun hafa og honum líkar það ákaflega vel. Þess vegna er sorglegt, frú forseti, að fylgjast með mörgum mjög ágætum þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar ganga í takt á eftir foringja sínum og ætla með þessu ráðslagi að styðja enn frekar við það að framkvæmdarvaldinu sé í raun heimilt að koma fram gagnvart Alþingi Íslendinga eins og því sýnist. Nei, frú forseti, þetta er ekki það nýja Ísland sem fólkið kallaði eftir. Þetta eru vinnubrögð sem eiga að heyra fortíðinni til. Maður veltir þessu líka fyrir sér þegar maður skoðar þessa þingsályktunartillögu og breytingarnar í henni sem eru þó nokkrar. Í fyrsta lagi er sú að setja atvinnuvegina undir eitt ráðuneyti. Í öðru lagi er tillaga um að setja auðlindanýtinguna til umhverfisráðuneytisins, væntanlega að kröfu Vinstri grænna, og í þriðja lagi að færa efnahagsmálin til fjármálaráðuneytisins. Þetta eru engar smáræðis breytingar á Stjórnarráðinu. Hvernig stendur á því að við fáum þetta mál inn í sali Alþingis svo seint sem raun ber vitni? Það er verið að tala um grundvallarbreytingar á Stjórnarráðinu. Það er til að mynda verið að gera hæstv. fjármálaráðherra gríðarlega valdamikinn einstakling, þ.e. ef efnahagsmálin verða færð honum. Það geta vel verið rök fyrir því, ég ætla ekkert að útiloka það, en það undarlega hlýtur að vera og við hljótum að spyrja okkur: Hvers vegna kemur þetta mál svona seint inn í sali Alþingis? Hvers vegna mátti svo ekki senda þetta mál til umsagnar hjá helstu hagsmunaaðilum í íslensku samfélagi? Það eru nefnilega fleiri en bara ríkisstjórnin ein sem kljást við erfiða stöðu efnahagsmála. Það er ekki einkamál ríkisstjórnarinnar hvernig hún skipar störfum innan Stjórnarráðsins en því miður virðast hæstv. ráðherrar Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon líta á þetta sem sitt einkamál og í raun hluta af einhvers konar samkomulagi eða tilraun til að efla samheldnina innan ríkisstjórnarinnar sem virðist þessa dagana og reyndar síðustu árin eingöngu hafa eitt markmið, og það er að viðhalda sjálfri sér. Það er alveg sama hvað gengur á, alveg sama hvernig staðið er að verkum, það hrífur ekkert á þessa ríkisstjórn þegar kemur að því hvort henni sé treystandi til áframhaldandi verka og þess vegna veldur það mér miklum vonbrigðum að sjá að allir stjórnarliðar og reyndar einstöku stjórnarandstæðingar ætla að styðja verklag af þessu tagi. Maður veltir líka einu fyrir sér í þessu samhengi þegar við hlustum á erlend greiningarfyrirtæki eða stofnanir sem taka út stöðu mála hér á landi með reglubundnum hætti. Þar er æ oftar nefnt, og sífellt er það ofar á blaði, það einkenni á íslensku samfélagi sem kallast pólitískur óstöðugleiki. Það er ekki nóg með að við búum við efnahagserfiðleika og kreppu heldur er pólitískur óstöðugleiki farinn að bætast ofan á erfiða kreppu og erfiða stöðu í efnahagsmálum þjóðarinnar. Hvernig stendur á því að á ekki lengra tímabili séu það sömu aðilarnir, þ.e. hæstv. ráðherrar Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigurðsson, sem enn eina ferðina leggja það til að verkaskiptingu verði breytt innan Stjórnarráðsins? Þetta er pólitískur hringlandaháttur. Þessar endalausu uppstokkanir bjóða einfaldlega upp á það að traust á efnahagsstjórn hér á landi minnkar til muna. Á árum áður heyrði maður um og vorkenndi ýmsum vanþróuðum þjóðum út af þeim mikla pólitíska óstöðugleika sem blasti við mörgum samfélögum þar en það er einfaldlega að verða að veruleika sem blasir við okkur Íslendingum. Þessu verðum við að breyta. Það er trúlega ekki hæstv. forsætisráðherra að skapi að koma með þetta mál hingað inn, enda átti að ryðja málinu í gegnum þingið án þess að það fengi nokkra umfjöllun. Aðilar í samfélaginu áttu ekki að fá að gefa umsögn um þessa þingsályktunartillögu og í raun og veru átti þessi umræða eiginlega ekki að taka nokkurn tíma, en við skulum rifja upp fyrri verk hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur þegar hún kom fram með frumvarp um að hún ætti að eigin geðþótta að geta breytt skipan Stjórnarráðsins án þess að Alþingi Íslendinga kæmi þar nálægt. Ég man þegar við ræddum það hér, þetta væri á þeim tíma þegar órólega deildin í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði var þar enn innan dyra, og þá sáum við fyrir okkur ríkisstjórnarfundinn þar sem hæstv. ráðherra gæti einfaldlega hótað öðrum hæstv. ráðherrum í ríkisstjórninni og sagt: Ja, ef þú gerir þetta ekki svona mun ég taka málaflokkinn af þér. Hæstv. forsætisráðherra er væntanlega ekkert mjög glöð með það að þurfa að mæla fyrir frumvarpi sem þessu í þinginu en að halda að mál sem þetta fari umræðulaust í gegnum það, sérstaklega þegar búið er að neita þeim sjálfsagða rétti þingmanna að mál séu send til eðlilegrar umsagnar þannig að við viðum að okkur ólíkum sjónarmiðum og skoðunum sem mögulega geta breytt framgangi mála í þinginu, og það af forustu framkvæmdarvaldsins rétt eftir að þingmannanefnd samþykkti 63:0 að menn skyldu breyta því að framkvæmdarvaldið gæti hagað sér með þessum hætti, er eðlilegt að við gerum það að umtalsefni hér. Ég vil svo að lokum segja, frú forseti, að það er ekki beinlínis sáttatónn sem kemur frá hæstv. ríkisstjórn og fylgismönnum hennar þegar 56 mál koma frá ríkisstjórninni síðasta dag þegar leggja má fram mál og okkur sagt á Alþingi að við eigum einfaldlega að hlýða og vera góð. Trúlega er meining hv. þingmanna stjórnarinnar sú að menn fari þá að gera það að meginreglu að menn hætti að senda mál út til umsagnar, menn klári þau fljótt og vel hér og helst megi ekki taka til máls um þessi mikilvægu mál. Þegar hv. þm. Björn Valur Gíslason kemur fram í fjölmiðlum og segir að hæstv. ríkisstjórn ætli sér að klára rammaáætlun sem nýlega var lögð fyrir þingið, lög um stjórn fiskveiða, stjórnarskrármálið og eitt enn,  Staðreynd mála er sú að það er ekki forsvaranlegt fyrir Alþingi sem stofnun að standa svona að málum, að ætla að rusla út tugum mála á örfáum dögum. Einhver þessara mál eru ágætlega undirbúin og trúlega getum við náð einhverri sátt um þau. Þegar við komum að til að mynda frumvarpi til laga um stjórn fiskveiða og rammaáætluninni sem hafa fengið gríðarlega gagnrýni í samfélaginu frá nær öllum aðilum sem hafa veitt umsagnir um þau mál og þegar við þurfum að sitja undir því að annaðhvort klárum við þessi mál núna fyrir mánaðamótin eða það verði haldið sumarþing, því að þessum málum skuli koma í gegnum þingið með góðu eða illu, eru nær allar umsagnir um þessi mál neikvæðar. Það er ekki hægt að sitja þegjandi og hljóðalaust undir því, síst í ljósi þeirrar miklu vinnu sem alþingismenn hafa á þessu kjörtímabili lagt á sig í viðleitni til að efla veg og virðingu Alþingis Íslendinga. Hér er verið að hrauna yfir Alþingi Íslendinga, svo maður tali bara íslensku, með þessum vinnubrögðum. Ef við sjálfir, alþingismenn, stöndum ekki vörð um þessa stofnun og að hér sé þannig gengið frá málum að þau séu okkur til sóma, ef við stöndum ekki undir þeirri kröfu höfum við ekki mikið hér að gera.  Þetta er einfaldlega ástand sem gengur ekki upp og þess vegna mælist ég til þess að formenn þingflokka setjist yfir þessi mál 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Hann kom inn á hluti sem skipta miklu máli í öllu vinnulagi á Alþingi. Ég get reyndar bætt því við, af því að ég sit í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, að það var ekki einungis svo að það ætti ekki að fá neina gesti fyrir nefndina heldur var einnig hafnað þeirri augljósu og eðlilegu bón að þessi tillaga fengi meðferð í öðrum nefndum þingsins sem varðar um þá mikilvægu málaflokka sem þarna er verið að véla um. Stofnun heils atvinnuvegaráðuneytis, að menn geti ekki svarað því í umræðunni hvar Hafrannsóknastofnun verði vistuð er alveg makalaust. Einnig ef menn ætla að láta það yfir sig ganga að ekki eigi að svara því hvaða ráðherra og hvaða ráðuneyti eigi að fara með þann mikilvæga málaflokk, svo ekki sé talað um þann hringlanda sem er viðhafður í efnahagsmálunum. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins nánar, hann er þingreyndur maður þegar kemur að setu í efnahags- og viðskiptanefnd og fjárlaganefnd, út í hvaða skoðanir hann hafi á þeirri stefnumörkun sem dúkkaði upp í janúar um að efnahagsmál skyldi færa í heilu lagi úr efnahagsráðuneyti, sem yrði lagt niður, yfir í fjármálaráðuneytið þó þannig að Fjármálaeftirlitið færi í litla „skógarferð“ yfir í atvinnuvegaráðuneytið. Hvaða áhrif telur virðulegur þingmaður að þetta hafi á ásýnd og stjórn efnahagsmála á þeim viðsjárverðu tímum sem við nú lifum? Hefur hv. þingmaður heyrt einhver rök fyrir slíkum aðskilnaði á stjórn fjármálamarkaðar að Fjármálaeftirlitið sjálft eigi án allra raka og rökstuðnings að vera fært yfir í atvinnuvegaráðuneyti?

Frú forseti. Ég hélt satt best að segja að það væri búið að vera alveg nægjanlegt umrót á undangengnum mánuðum í kringum Fjármálaeftirlitið, það væri ekki á það bætandi að stjórn þess og starfsmenn þurfi að vera í óvissu um það við hvaða ráðuneyti þeir eigi að hafa samskipti við verði þetta frumvarp að lögum. Fyrir utan það var með ólíkindum að stjórnarandstaðan þyrfti að krefjast þess að fá gesti á fund nefndarinnar til að ræða þessi mál. Í öðru lagi, að því skyldi hafa verið neitað að senda málið til almennrar umsagnar í samfélaginu. Eins og hv. þingmaður, sem er fulltrúi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, bendir á er náttúrlega fáheyrt að bón um að málið fari til umsagnar hjá öðrum fagnefndum þingsins, eins og atvinnuveganefnd, skuli vera hafnað  Liggur fiskur undir steini sem má ekki líta dagsins ljós eða hvað er eiginlega málið? Hvers vegna má ekki senda málið til umsagnar? Hvers vegna má ekki fá aðrar fagnefndir þingsins til að veita umsögn um veigamiklar breytingar á Stjórnarráði Íslands? Þetta eru alveg dæmalaus vinnubrögð. Ég er hissa á því að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki fara að koma með breytingu á þingsköpum um að sé það óþarfi að vísa málum til nefnda yfir höfuð. Þær eiga greinilega að vera merkingarlaus stimpilpúði. Þessi mál eiga að fara þar 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður nefndi samþykkt Alþingis, sem gjarnan hefur verið kölluð 63:0, um breytingar á vinnubrögðum í Alþingi og stjórnsýslunni. Það er hjákátlegt að við séum að ræða það í tengslum við þetta mál og þessar vanhugsuðu breytingar á Stjórnarráðinu. Mig langar að spyrja þingmanninn að því hvort hann telji Alþingi ekki hafa nokkurt eftirlitshlutverk þegar kemur að skipan mála í Stjórnarráðinu eða hvort það sé bara einkamál þess sem ræður ríkjum í Stjórnarráðinu hverju sinni hvernig haldið er utan um grundvallarmál í landinu. Ég er þeirrar skoðunar að það sé eðlilegt að Alþingi hafi á þessu skoðun. Þegar við fengum það í gegn síðastliðið haust að þessi tillaga skyldi lögð fram, hæstv. forsætisráðherra vildi auðvitað losna við þingið úr menginu, þá var það ekki minn skilningur að í því fælist að við gæfum frá okkur alla þinglega meðferð á málinu, hreint ekki. Þvert á móti var hugsunin að við hefðum tækifæri til að fara í gegnum málið í eðlilegri meðferð með því að senda það til umsagnar og ræða það í þaula eins og við erum vön að gera við einstök þingmál. En hér hefur komið í ljós í umræðunni og síðast hjá hæstv. forsætisráðherra í dag að hún líti svo á að meiningin hafi verið að leggja fram þingsályktunartillögu og síðan átti bara að taka hana til afgreiðslu og samþykktar. Við skulum hafa það í huga og það hefur líka margoft komið fram í þessari umræðu að við vitum ekkert hvaða ríkisstjórnarmeirihluti stendur að þessu máli, það liggur ekki fyrir. Það er a.m.k. vitað að tveir fyrrverandi ráðherrar ríkisstjórnarinnar eru með fyrirvara við málið og hafa reyndar lagst gegn því í stórum atriðum. Það liggur ekki fyrir hvort ríkisstjórnin hafi meiri hluta, en engu að síður hagar hún sér eins og meirihlutastjórn og sú sem valdið hefur. Raunin er sú að hún þarf að athuga í atkvæðagreiðslu, sem við í þinginu eigum að kalla fram, hvort hún hafi raunverulega meiri hluta í einstökum málum. Er þetta það sem við ætluðum að innleiða eftir þær miklu efnahagsþrengingar sem við lentum í? 

Frú forseti. Það er hárrétt sem hv. þm. Ólöf Nordal bendir á. Það virðist hafa verið þannig þegar hæstv. ríkisstjórn lagði þetta mál inn í þingið að málið ætti að keyra í gegn án þess að fá nokkra efnislega umfjöllun. Það átti ekki að fá umsagnir og annað slíkt eins og raunin hefur orðið. Það sýnir að við höfðum eitthvað til okkar máls þegar við komum í veg fyrir að hæstv. forsætisráðherra gæti farið með uppstokkun innan Stjórnarráðsins að eigin geðþótta án þess að leggja slíkt fyrir Alþingi. Hins vegar virðist hæstv. forsætisráðherra ekki hafa sætt sig við þær lyktir mála og hefur því ákveðið að koma fram með þetta mál inn í þingið með því fororði að málið fái enga efnislega meðhöndlun eins og að senda það til umsagnar út í samfélagið. Maður veltir því fyrir sér núna, þegar við heyrum að æ fleiri Íslendingar eiga erfitt með að ná endum saman og þegar margt blasir við okkur eins og fólksflótti og erfiðleikar í efnahagslífinu, hvers vegna í ósköpunum við erum ekki að ræða þau mál sem raunverulega skipta þjóðina máli, mál sem geta sameinað okkur þannig að við sem stofnun, sem ein heild, förum að gera Íslandi gagn, heimilunum og atvinnulífinu, efnahagslífinu. Nei, þess í stað er forgangsmál númer eitt hjá ríkisstjórninni að leggja fram þetta mál, mál sem sundrar, mál sem elur á óeiningu. Við höfum komið fram með fjölmargar hugmyndir að málum sem gætu komið íslenskum heimilum og atvinnulífi til aðstoðar í erfiðu umhverfi efnahagsmála en hæstv. forsætisráðherra neitar því vegna þess að þetta mál, eins hroðvirknislega og það er unnið, skal fara fyrst í gegn. Það er forgangsröðun 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu sem setti málið allt í samhengi. Það sem mig langar til að spyrja hv. þingmann um er efnislegs eðlis, það er hugmyndin að búa til eitt auðlinda- og umhverfisráðuneyti. Ég veit að hv. þingmaður er mikill  Umhverfismál og auðlindanýting kallast að vissu leyti á en í einhverjum skilningi geta þau sjónarmið sem þar ráða verið andstæð. Þar detta mér fyrst í hug hvalveiðar, að þær eru umhverfismál innan Evrópusambandsins. Hvalveiðar eru bannaðar á þeim forsendum. Á Íslandi eru þær auðlindamál og þar er hugað að nýtingunni. Getur verið að þessi sameining í umhverfis- og auðlindaráðuneyti geti leitt það af sér að auðveldara verði að flokka hvalveiðar sem umhverfismál þegar gengið verður í ESB og hvalveiðar bannaðar? Ég varpa því fram til hv. þingmanns vegna þess að ég veit að hann er bæði Evrópumaður og auðlindanýtingarmaður þannig að mér þætti vænt um að 

Frú forseti. Það hefði verið gagnlegt fyrir þessa umræðu og málið í heild sinni að fá umsagnir utan úr samfélaginu þar sem spurningum sem þessum hefði verið svarað, til að mynda varðandi það sem hv. þingmaður benti réttilega á, sameiningu ráðuneyta og flutning auðlindamálanna þarna inn og fyrir heildarbreytingar á málinu. Við þurfum að fá álit og ábendingar úr samfélaginu þegar svona stórar ákvarðanir eru teknar. Svo ég svari þessu er ég sammála hv. þingmanni um að þessir hagsmunir fara ekki saman. Við erum þarna að tala um ólíka hagsmuni og að sjálfsögðu er efnahagslíf okkar að mörgu leyti frábrugðið efnahagslífi annarra þjóða. Ég geld því varhuga við málinu án þess að ég ætli að fella endanlegan úrskurð um það, enda er það svo vanreifað. Málið er svo vanreifað að við höfum til að mynda ekki fengið álit sérfróðra aðila um þau álitamál sem hv. þingmaður hefur komið fram með í þessari umræðu. En af því að hv. þingmaður kom upp í andsvar og ég átti þess ekki kost, því miður, að fara í andsvar við hv. þingmann út af þessu máli fyrr í umræðunni langar mig að spyrja hann að því hvort hann telji það Alþingi til sóma að standa svona að verki að málið fái ekki að fara til umsagnar í samfélaginu, hafi ekki fengið efnislega meðferð frá öðrum nefndum þingsins og það eigi að fara með þetta mál með þvílíkum flýtihraða í gegnum þingið 

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt að snúa þessu við og ég svari. Ég skil ekki þennan flýti allan og málsmeðferð sem mér finnst vera afar óvönduð. Með þingsályktunartillögunni fylgir greinargerð upp á svo sem fimm blaðsíður þrátt fyrir að legið hafi fyrir í stjórnarsáttmála að það væri stefna ríkisstjórnarinnar að gera þetta. Það er eins og ríkisstjórnin hafi vaknað um miðjan mars og séð að nú væri að koma sá tími þar sem ætti að skila inn þingmálum og hún hafi þá ákveðið að rumpa upp einu máli og skella því inn fyrir 1. apríl. Það finnast mér ekki vera vönduð vinnubrögð. Ef ég tiltek nokkrar tölur þá er hv. þingmaður um það bil 15 sentímetrum hærri en ég en ég er um 15 árum eldri en hann, við skulum jafna það á því. En eitt hefur hann fram yfir mig og það er að hann er með mun meiri þingreynslu en ég þótt hann sé yngri að árum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Eru þetta vinnubrögð sem tíðkast hafa í þingmannstíð hv. þingmanns eða er það alveg nýtt að stórmálum sé rumpað upp og allri stofnanaumgjörð ríkisins sé umbreytt svona rétt í þinglok og afraksturinn af því er að allt fari í háaloft? Er það alvanalegt eða er það eingöngu bundið við þá ríkisstjórn sem nú situr?

Frú forseti. Ég efast um að hægt sé að finna sambærileg vinnubrögð og verið hafa í þessu máli þegar kemur að breytingum á Stjórnarráðinu. Reyndar hafa mótmælin verið mun kröftugri og það er kannski vegna þess sem okkur hefur fundist vanta upp þá vinnu sem fara hefði þurft fram í aðdraganda þess að þetta mál var lagt fram og að við hefðum haft aðkomu að þessu málinu vegna þess að við hljótum að vera sammála um að svona mál þarf helst að afgreiða í mikilli sátt og sem breiðastri samstöðu. Málið er þess eðlis. Málið var keyrt í gegnum þingið án þess að samráð hafi verið haft við til að mynda þingflokk Framsóknarflokksins. Ég get ekki talað fyrir hönd annarra þingflokka en ég þykist hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson hafa vitneskju um að ekki hafi verið haft samband við þingflokk hans heldur þannig að ljóst er að gengið var fram hjá stjórnarandstöðunni þegar kom að undirbúningi þessa máls. Það er mjög ámælisvert fyrir utan það ferli sem ég rakti áðan. Ég náði því miður ekki að koma inn á eitt atriði sem tengist þessu máli en það er kostnaðarumsögnin sem fylgir frumvarpinu. Það mun kosta á þriðja hundrað millj. kr. að framkvæma þessar breytingar, þetta áhugamál hæstv. ráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, á sama tíma og við þingmenn höfum þurft að vera viðstaddir fjölmarga íbúafundi meðal annars vegna þess að skera hefur þurft niður tugi milljóna af einstökum heilbrigðisstofnunum hringinn í kringum landið og því miður hefur í framhaldinu þurft að segja upp starfsfólki þess vegna. Þetta er forgangsröðun stjórnarinnar, að við tölum ekki um heimilin í landinu þar sem úrbóta er þörf á Alþingi, en því miður er það helsta baráttumál ríkisstjórnarinnar að ala á óeiningu 

Virðulegi forseti. Nú er ræðutíminn orðinn nokkuð stuttur þannig að maður þarf að velja sér umræðuefni. Fyrr í dag fór ég aðeins yfir hverju mér fyndist vera ósvarað í þessu máli og var kominn að punkti sem snerist um hugmyndir um að skipta upp ráðuneytum í annars vegar atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti og hins vegar auðlinda- og umhverfisráðuneyti. Sagt hefur verið að þetta sé gert að norrænni fyrirmynd. Ég hef farið ítrekað yfir það og það hafa reyndar fleiri þingmenn gert og mótmælt því harðlega. Frú forseti. Það er svolítið sláandi að ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, hefur frá upphafi kennt sig við norræna velferð og þykir mörgum það sérkennilegur samanburður. Jafnframt hafa stjórnarliðar talað um það í mjög mörgum málum hvernig norrænir frændur okkar haga stjórnsýslu sinni. Því er mjög áhugavert að skoða bara þetta eina mál. Ég fékk símhringingu í gær þar sem spurt var: Eru þau vinnubrögð komin til að vera sem sjást á þingi í dag og við höfum séð á liðnum missirum? Er hægt að breyta því? Ég taldi að mjög auðvelt væri að breyta því. Viðmælandi minn var nokkuð undrandi yfir þessu. Ég sagði að ríkjandi stjórnvöld á hverjum tíma, nú hæstv. ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, þurfi einfaldlega að átta sig á því að þegar menn hafa minnsta mögulega meiri hluta, og jafnvel eins og í þessu máli ekki einu sinni meiri hluta í eigin röðum, fara menn ekki fram með grundvallarbreytingar á einu eða neinu. Við getum nefnt fiskveiðistjórnarfrumvarpið, við getum nefnt rammaáætlun, við getum tekið ansi mörg stórmál sem komið hafa inn og jafnvel smámál, frú forseti, þar sem ríkisstjórnin reynir að beita hótunum og þvingar í gegnum þingið sem eins konar afgreiðslustofnun öllum málum í bullandi ágreiningi og jafnvel gegn stórum meiri hluta þjóðarinnar. Það er einmitt ekki raunin með hina norrænu stjórnsýslu. Við höfum séð það í ágætum sjónvarpsþáttum á sunnudagskvöldum á RÚV, Höllinni, eða Borgen á dönsku, þar einmitt er sýnt fram á hvernig stjórnmálin á Norðurlöndum virka. Þar eru oft minnihlutastjórnir og jafnvel þótt þar séu meirihlutastjórnir reyna menn að leita samkomulags við sem flesta, helst 70–80% af þingmönnum viðkomandi þings, við sem flesta þingflokka, áður en þeir fara fram með mál þannig að meiri sátt ríki í samfélaginu um þær breytingar sem gerðar eru. Auðvitað þýðir það að hæstv. forsætisráðherra, hver sem hann er og í hvaða landi Norðurlandanna sem hann er, fær ekki allt sem hann vill, það sjáum við vel í þessum margumræddu sjónvarpsþáttum, sem er lýsing á því ástandi sem ríkir á Norðurlöndum. Þar er einmitt farin sú leið að menn reyna að ná fram sátt og samlyndi og hafa samráð frá fyrsta degi og þegar þeir koma síðan í lokaafgreiðsluna og afgreiða málin kemur oft og tíðum upp ágreiningur um það hvernig klára eigi málin. Þeir sem eru á móti málinu reyna auðvitað að sveigja málið þá lengra í þá átt sem þeir vilja fara og þá lengra frá sjónarmiðum þeirra sem keyra vilja málið í gegn. Þá þurfa menn aftur að setjast niður og reyna að semja. Hér er ríkisstjórn og hæstv. forsætisráðherra sem reynir að þvinga öll mál í gegn og það hefur ekkert með norrænar fyrirmyndir að gera, hvorki norræna velferð, norræna stjórnsýslu né heldur norræna uppbyggingu á Stjórnarráðinu, eins og kemur ágætlega fram í skýrslu samstarfshópsins, sem vann rökin eftir á, vel að merkja, fyrir því að fara í þær framkvæmdir og breytingar sem hér eru lagðar til og sem við höfum lagt mikla áherslu á að menn hætti við. Við teljum að það sé allt of seint verið að breyta þessu, það séu ekki nægileg rök og að málið sé ekki nægilega undirbyggt. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fer inn á grundvallaratriði í störfum Alþingis um þessar mundir; vinnubrögðin sem hér eru viðhöfð, af hverju þau eru með þeim hætti sem raunin er og hvað hægt sé að gera til að snúa þeirri þróun við. Við höfum séð á þessu kjörtímabili, að minnsta kosti horfi ég þannig á, að það eru vaxandi átök og ágreiningur innan stjórnarliðsins og milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Það birtist fyrst og fremst í því að hæstv. forsætisráðherra er ófáanleg til að víkja nokkru sinni frá neinu af því sem hún ákveður. Hv. þingmaður fór aðeins yfir hvernig þetta er annars staðar á Norðurlöndunum. Reyndar verður að hafa í huga að til dæmis í Danmörku er mikil hefð fyrir minnihlutastjórnum og hefð fyrir því að það þurfi að semja sig í gegnum mál. Við á Íslandi höfum hins vegar jafnan búið við meirihlutastjórn. Núna erum við reyndar með minnihlutastjórn sem þykist vera meirihlutastjórn og það veldur ákveðnum vandræðum í sjálfu sér. Nú er spurningin þessi: Sér þingmaðurinn einhverja leið fyrir okkur núna við þessar aðstæður til að brjótast út úr vandræðunum? Við í stjórnarandstöðunni höfum margoft farið fram á að samráð verði aukið en enginn vilji virðist vera til þess af hálfu forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar. Sér hv. þingmaður fram á að hægt sé að bæta úr þessu á kjörtímabilinu? Kannski er það bara þannig að þeir sem hafa þetta gamaldagsviðhorf, vil ég kannski segja, að þurfa að fá allt sitt fram og aldrei að sleppa neinu, geti ekki breytt því og við þurfum hreinlega kosningar til að fá þær breytingar sem við þurfum á að halda á Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé rétt hjá hv. þm. Ólöfu Nordal að hér séu vaxandi átök innan stjórnarliðsins. Það eina sem hæstv. forsætisráðherra virðist hafa uppi í erminni þrátt fyrir alla sína þingreynslu og stjórnmálareynslu, hún er komin á fjórða tug ára held ég, er að sýna enn þá meiri óbilgirni, enn þá meiri þvermóðsku og hörku við að reyna að berja mál í gegn. Hvort hægt sé að brjótast út úr þessu á kjörtímabilinu eða hvort það sé kannski orðið of seint, ég skal ekki segja um það. Ég get hreinlega ekki svarað því því að ég held að boltinn sé að verulegu leyti hjá hæstv. forsætisráðherra. Á síðustu tveimur vikum eða svo hafa formenn þingflokka stjórnarandstöðuflokkanna, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, ítrekað boðið stjórnarliðum, formönnum þingflokka stjórnarliðanna, að taka mikilvægari mál á dagskrá en þeim er alltaf ýtt af hæstv. forsætisráðherra aftur fyrir þetta eina stjórnarráðsmál sem mikill ágreiningur um. Hæstv. forsætisráðherra virðist hreinlega ekki hafa það í sér að geta gefið eftir á því sviði. Ég held að það verði hreinlega mjög erfitt fyrir núverandi ríkisstjórn að breyta viðhorfi sínu til þessa. Fyrir líklega einu ári var talað um að breyta ætti þingsköpum. Það átti jafnvel að gera það þannig að formenn nefnda kæmu úr röðum stjórnarandstöðunnar til að auka vægi hennar og efla sjálfstæði þingsins. Það var ekki meira að marka það en svo að þegar hv. þm. Atli Gíslason sagði á sama tíma skilið við stjórnina og gekk út úr stjórnarliðinu, var honum þann sama dag kippt út sem formanni 

Virðulegi forseti. Ég hygg að stjórnmálafræðingar framtíðarinnar og raunar sagnfræðingar hennar líka muni væntanlega komast að þeirri niðurstöðu að viðhorf og verklag ríkisstjórnarinnar hafi leitt til þess að á því kjörtímabili sem hún réð ríkjum í Stjórnarráðinu hafi látlaust kvarnast úr stjórnarmeirihlutanum, látlaust hafi stjórnarþingmenn fallið fyrir borð. Ástæðan er auðvitað sú að verið er að setja á dagskrá átakamál og þvinga flokka til að setja mál á dagskrá gegn eigin stefnu, menn láta það yfir sig ganga og niðurstaðan er sú að við komumst hvorki eitt né neitt. Það sem er alvarlegt við þetta er að undir þessari ágreiningspólitík eru mikilvægir málaflokkar, í þessu tilviki Stjórnarráð Íslands. Þar starfar fólk og það er fært á milli skrifstofa eins og ekkert sé. Heilu stofnanirnar, lykilstofnanir þjóðfélagsins, eru á fleygiferð. Eitt stykki seðlabanki er að fara undir þriðja ráðuneytið á kjörtímabilinu. Enginn veit hvar Hafrannsóknastofnun á að lenda. Þetta eru stofnanir sem skipta miklu máli, ekki síst við þær aðstæður sem nú ríkja. En það virðist ekki vera á forgangslista ríkisstjórnarinnar að líta þannig á málin heldur er búið að ákveða með einhverjum dularfullum hætti í upphafi ársins að gera þurfi breytingar á stjórn efnahagsmála. Nú er spurningin þessi í ljósi reynslu þingmannsins í þingmannanefnd og víðar: Hversu líklegt er það til árangurs að samþykkja breytingar af þessum toga örfáum mánuðum fyrir kosningar á síðustu dögum þessarar tilteknu ríkisstjórnar og halda að með því séu menn að efla stjórnsýsluna og stefnufestu til langs tíma?

Frú forseti. Ég held að eitt af lykilatriðunum sé að breytingarnar munu ekki skila árangri. Það hefur reyndar komið í ljós að sumir þingmenn sem áður töldu fullkomlega eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra gæti hringlað með Stjórnarráðið eins og raun ber vitni, ég held að þetta sé sjötta breytingin, segja nánast allir núna og reyndar fleiri, nokkrir úr stjórnarliðinu einnig, að þetta sé gert einfaldlega allt of seint, þetta sé galið. Það má ekki vera þannig að engu máli skipti hver niðurstaðan verði, hver kostnaðurinn verði eða að menn hafi hreinlega ekki velt fyrir sér afleiðingunum af því að aðalatriðið sé að breyta, en manni virðist það vera helsti tilgangur þessa máls. Hv. þm. Ólöf Nordal minntist á skýrslu þingmannanefndarinnar. Ég veit að þingmaðurinn er vel að sér í þeirri skýrslu og þykir nokkuð til koma, en þingmannanefndin mótaði viðbrögð fyrir hönd Alþingis við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Það er rétt sem hv. þingmaður nefndi að það sem þingmannanefndin taldi vera að í stjórnsýslunni var fyrst og fremst formleysið og óskilvirkar og ógagnsæjar aðgerðir og áform um hvernig hlutirnir ættu að vera. Það er algerlega augljóst í mínum huga, frú forseti, að þær hugmyndir sem hér eru lagðar fram þar sem ekki er einu sinni sagt hvar mikilvægar stofnanir munu lenda, munu ekki styrkja stjórnsýsluna eða gera það að verkum að ábyrgð ráðherra á sínum málaflokki og ábyrgð hans á undirstofnunum eða sjálfstæðum stofnunum sem heyra undir ráðuneyti hans, verði skýrari. Um þetta var fjallað í ályktun þingmannanefndarinnar 

Forseti. Ég vil staldra aðeins við vinnulagið og verklagið, þingmannanefndina margfrægu og einróma niðurstöðu hennar. Nú liggur fyrir að við þá vinnu rýndu þingmenn í söguna og reyndu að draga lærdóm af þeim vinnubrögðum sem tíðkast höfðu áður en nefndin skilaði af sér. Mér leikur nokkur forvitni á að vita hvort nefndin hafi við þá rýni rekist á álíka stöðu og við sjáum nú á þessu þingi. Í hverju málinu á fætur öðru reynir meirihlutastjórnin að knýja fram mál þannig að innan raða hennar logar allt í illindum og jafnvel gengur svo langt að ráðherrar víkja og koma fram í umræðum um einstök mál á móti ríkisstjórninni sem þeir áttu sæti í. Í mínum huga er þetta ástand orðið þannig að það jaðrar við að vera hálfstjórnlaust hvernig atburðarásinni vindur fram. Mér þætti vænt um að heyra skoðanir hv. þingmanns á því hvort sagan geymi álíka stöðu eins og uppi er núna, undir þeirri verkstjórn sem á að vera af hálfu hæstv. forsætisráðherra sem kaus að kalla sig verkstjóra ríkisstjórnarinnar. Það væri fróðlegt að heyra hvaða lærdóm megi draga af fyrri árum. Tilfinning mín er sú að þetta sé að versna og óreiðan, ef maður getur sagt sem svo, sé meiri nú en hún hefur nokkurn tíma verið síðustu tíu til fimmtán ár.

Hæstv. forseti. Þetta er ákaflega góð spurning hjá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni. Svarið liggur eiginlega í ályktun þingmannanefndarinnar þar sem fjallað er um stjórnsýsluna eins og hún var. Ég ætla að fá að lesa eina setningu eða tvær, með leyfi forseta, en á bls. 11 segir: „Oddvitaræðið og verklag þess sem tíðkast hefur í íslenskum stjórnmálum undanfarna áratugi dregur úr samábyrgð, veikir fagráðherra og Alþingi og dæmi eru um að mikilvægar ákvarðanir hafi verið teknar án umræðna í ríkisstjórn. Slíkt verklag er óásættanlegt.“ Og litlu síðar segir, af því að það var sannarlega bent á að endurskoða ætti lög um Stjórnarráðið: „Við endurskoðun laga um Stjórnarráð Íslands telur þingmannanefndin mikilvægt að fram komi hvaða reglur eigi að gilda um pólitíska starfsmenn ráðherra. Þá verði verklag innan ráðuneyta samræmt sem og skráning samskipta og skýrt sé með hvaða hætti ráðuneyti hafi eftirlit með þeim sjálfstæðu stofnunum sem undir þau heyra.“ Svo er í framhaldinu fjallað um það að brýnt sé að innan ráðuneytanna sé til staðar sú fagþekking og reynsla sem nauðsynleg er og skýrt sé hvaða ráðherrar beri ábyrgð á hvaða sviði. Nú ætla ég ekki að dæma um allt, hvorki það sem hefur gerst áður né það sem núverandi ríkisstjórn hefur gert. En það eru til dæmi. Til dæmis var Varnarmálastofnun lögð niður. Hún heyrir núna undir tvö ráðherra tímabundið. Hvor þeirra ber ábyrgð á málaflokknum og hvenær grípur annar fram fyrir hendur hins? Það er óljóst. Við getum líka nefnt flutning á stofnunum, t.d. Hafrannsóknastofnun sem á að heyra að einhverju leyti undir atvinnu- og nýsköpunarráðuneytið, að því er við best vitum, en ákveðnir þættir eiga síðan að heyra undir auðlinda- og umhverfisráðuneytið. Hvor ráðherrann mun bera hina faglegu ábyrgð? Það er algerlega óljóst. 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni greinargóð svör. Þetta staðfestir í rauninni þá tilfinningu sem hefur vaxið við umræður um þetta mál, þó svo að þeim sé komið þannig að mönnum þyki sumum hverjum nóg um. Það er annar vinkill sem ég hefði viljað taka líka sem snýr að því hvers vegna þingið lendir í þeirri stöðu sem við erum lent í núna, vinnsla mála er orðin hálfgerð froða og mál ber þannig að þinginu að hér logar allt í deilum um einstök mál og í þessu tilfelli um Stjórnarráðið. Ef við lítum aðeins upp úr málinu sjálfu og íhugum hvaða leiðir við getum farið út úr þessu ástandi, þá er mín tilfinning sú að til að létta á því ástandi sem skapast um umdeild, einstöku mál þurfi þingflokkar að finna leiðir til að koma sér saman um dagskrána áður en menn hleypa henni í þennan hnút sem myndast, eins og nú undir þessum skilmálum. Mér þætti vænt um að heyra frá hv. þingmanni hvort þetta hafi ekki komið til umræðu í þeirri vinnu sem hv. þingmaður tók þátt í, hvaða leiðir þingmannanefndin sá til að forða þinginu frá þeirri stöðu sem skapast þegar ósamið er um mál og reynt er að gera það undir umræðum. Ég held að það sé þarft að hugleiða hvernig við getum brotist út úr þessari stöðu sem nánast má líkja við herkví. Þetta er bara stál í stál, menn komast ekki að samkomulagi. Við verðum að finna einhverjar aðrar leiðir til að miðla málum áður en til þeirrar stöðu kemur.

Frú forseti. Það er rétt að vinnulaginu og verklaginu er verulega ábótavant og það hefur verið gagnrýnt. Það var gagnrýnt í þessari margumtöluðu þingmannaskýrslu. Þar var m.a. fjallað um hvernig alþingismenn gætu styrkt stöðu sína sem þingmenn og þá um leið styrkt stöðu Alþingis, og fjallað um rétt þingmanna til upplýsinga, aðgengi að faglegri ráðgjöf og stöðu stjórnarandstöðu sem gegnir mikilvægu aðhaldshlutverki, svo ég vísi beint til skýrslunnar. Einnig var fjallað um að breyta þyrfti ýmsu. Við höfum til dæmis breytt þingsköpum. Ég nefndi í andsvari mínu áðan að þegar þær hugmyndir komu upp að formenn kæmu úr stjórnarandstöðuflokkunum leið ekki sólarhringur þar til að það kom í ljós hvernig stjórnarmeirihlutinn vildi í raun haga sér. Hann treysti ekki manni sem hann hafði treyst í tvö ár, til að vera áfram formaður í nefnd vegna þess að nú var hann orðinn stjórnarandstöðumaður. 
             Ég held að við munum ekki komast út úr þeim vítahring sem við erum í nema með því að breyta fjölmörgum þáttum. Einn þátturinn er hvort við þurfum að flýta þeim tíma sem þarf að leggja mál inn fyrir þing til að þau hljóti þinglega meðferð og verði kláruð á yfirstandandi þingi. Ég hef líka oft talað um að þessi þörf á að setja 200 lög eða lagabreytingar á hverju ári geri að verkum að þingið verður eins og hálfgerð afgreiðslustofnun að lokum og að við ættum einfaldlega að gefa okkur meiri tíma. Lykilatriðið er að þegar breyta á stórum málum eða málum sem ágreiningur er um eiga allar ríkisstjórnir á hvaða tíma sem er að leita hreinlega samráðs, 

Virðulegi forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu um breytingar á Stjórnarráði Íslands. Ég hef farið hér í fyrri ræðum mínum yfir það sem snýr að stofnanaumgjörð er varðar fjármálamarkaði, fjármálaeftirlit, peningamálastjórn, hagstjórn og annað slíkt og lagalegu umgjörðina um fjármálamarkaði. Ég hef bent á að ef raunverulega verður farið eftir þessari þingsályktunartillögu verður stofnanaumgjörðinni breytt á þann hátt að það veikir umgjörðina um fjármálamarkaðinn. Annað mál hefur verið mér hugleikið í þessu. Það er sameining umhverfisráðuneytis og auðlindanýtingarhlutans. Mér finnst það vera óheillaþróun að sameina þessa tvo málaflokka í sama ráðuneyti vegna þess að þeir eru eðlisólíkir. Af hverju segi ég að umhverfismál og auðlindamál séu eðlisólík? Jú, ég segi það vegna þess að í umhverfismálum er tilhneiging til þess, eins og við höfum séð í núverandi umhverfisráðuneyti, að vilja toga hlutina alla í þá átt að vernda umhverfi, minnka útblástur gróðurhúsalofttegunda og annað slíkt en í auðlindaráðuneyti er meiri tilhneiging til að hugsa um efnahagslegar afleiðingar sem getur vissulega haft í för með sér umhverfisógn að einhverju leyti eða alla vega að farið er öðruvísi með umhverfið en þeir sem fókusera beint á umhverfismál hefðu helst kosið. Við sjáum þetta mjög vel í ráðuneytum erlendis þar sem auðlinda- og umhverfisráðuneyti hafa verið sameinuð og sinna þessum málum saman. Hér á landi höfum við til dæmis litið á hvalveiðar sem auðlindanýtingarmál og höfum viljað nýta hvali á sjálfbæran hátt þegar aftur á móti er litið á hvalveiðar sem umhverfismál í umhverfisráðuneytum innan Evrópusambandsins. Það er einfaldlega flokkað sem umhverfismál að banna hvalveiðar. Það er ekki auðlindanýtingarmál þar. Ég er hræddur um að ef við horfum á sameinað umhverfis- og auðlindaráðuneyti á Íslandi verði farið í þennan farveg og við hættum að nýta auðlindir eins og hval, sem við höfum nýtt frá aldaöðli og Íslendingar hafa veitt og nýtt eins lengi og elstu menn muna þó svo að nýtingin hafi kannski ekki verið af neinum krafti fyrr en fyrir þarsíðustu aldamót þegar Norðmenn komu hingað og veiddu mikinn hval og Íslendingar fóru að veiða hval. Ég hef áhyggjur af því að hér skuli menn ætla að setja auðlinda- og umhverfismál í sama farveg vegna þess að ég tel að það muni leiða til þess að of lítil auðlindanýting verði sem þýðir að lífskjör verða verri en ella hér á landi. Ég geld varhuga við því stofnanafyrirkomulagi sem boðað er í þessu frumvarpi og tel það vanhugsað, enda sjáum við þau mál sem ég er að tala um hvergi nefnd í greinargerð, hvorki kosti né galla við að gera það, þannig að það heggur allt 

Virðulegur forseti. Áhyggjur hv. þingmanns eru mjög skiljanlegar, sérstaklega í ljósi þess sem við höfum fylgst með hjá þessari ríkisstjórn hvað varðar nýtingu auðlinda. Nú skal ég ekki segja hvort hv. þingmaður leggur jafnmikla áherslu á náttúruvernd og ég, við framsóknarmenn erum miklir náttúruverndarmenn, en hluti af því að vernda náttúruna, ekki bara hér á landi heldur í veröldinni allri, er að nýta umhverfisvæna orkugjafa. Þar af leiðandi er ákaflega mikilvægt að Íslendingar leggi sín lóð á vogarskálarnar hvað það varðar. Hv. þingmanni var líka tíðrætt um hvalveiðar og að færsla nýtingar á auðlindum hafsins yfir í umhverfisráðuneytið, umhverfis- og auðlindaráðuneyti eins og það mun heita samkvæmt þessum tillögum, væri liður í því að hætta hvalveiðum. Það er eflaust rétt ályktun í ljósi þess hvernig stjórnarliðar hafa talað um hvalveiðar þar sem þeir hafa smátt og smátt fært sig inn á þá braut að hætta hvalveiðum og í sumum tilvikum tengist það náttúrlega umsókninni að Evrópusambandinu. Það sem ég mundi gjarnan vilja að hv. þingmaður velti aðeins vöngum yfir er hvort ekki sé til staðar sú hætta að það aðhald sem hefur verið til staðar úr báðum áttum, annars vegar frá umhverfisráðuneyti gagnvart iðnaðarráðuneyti og frá iðnaðarráðuneyti gagnvart umhverfisráðuneyti, verði fyrir bí, það hverfi með þessari sameiningu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir góða spurningu. Ég held að hv. þingmaður hafi akkúrat hitt naglann á höfuðið. Það er þetta sem ég var að reyna að segja áðan, að með því að sameina þetta í eitt ráðuneyti, umhverfis- og auðlindaráðuneyti, held ég að jafnvægið raskist. Nákvæmlega eins og framsóknarmenn eru náttúrubörn erum við sjálfstæðismenn það líka. Auðvitað er ég ekki að tala um að við eigum að valta yfir umhverfið eða nýta það á ósjálfbæran hátt, ég er einmitt að tala um að við eigum að nýta umhverfið á sjálfbæran hátt. Eins og við höfum heyrt úr umhverfisráðuneytinu núna og sjáum vel í rammaáætlun og í breytingum á stjórnkerfi fiskveiða þá er efnahagslegri sjálfbærni fórnað fyrir algjörlega ósnerta, vannýtta náttúru. Það er ekki umhverfisvernd, það er bara öfgasjónarmið þar sem ekki er viðurkennt að maðurinn lifir á því að nýta auðlindir jarðar og náttúru. Það er miklu líkara trúarbrögðum en að nálgast þetta á praktískan hátt eins og við náttúrubörnin í Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum höfum gert í gegnum árin, áratugina og aldirnar, enda tiltölulega nýtt fyrirbæri þessi umhverfissósíalismi sem við erum að sjá. Við þekkjum þetta náttúrlega ekki, náttúrubörnin í Framsókn og Sjálfstæðisflokki.

Virðulegi forseti. Ég er feginn að heyra að hv. þingmaður hefur sama skilning á þessu og ég og deilir áhyggjum mínum. Þegar umhverfisráðuneytið var stofnað var það að sjálfsögðu hugsað þannig að áherslan hjá því ráðuneyti yrði á verndun þegar áherslan hjá iðnaðarráðuneytinu hefur kannski frekar verið á nýtingu. Þetta hefur skilað sér í því að ákveðið jafnvægi hefur skapast, aðhald veitt úr báðum áttum. Niðurstaðan átti að minnsta kosti að verða ákveðið jafnvægi og menn ætluðu síðan að leitast við að ná fullkomnun í því að ná jafnvægi á faglegum nótum með hinni svokölluðu rammaáætlun sem nú er einnig verið að varpa fyrir róða. Það hvernig komið er fyrir rammaáætluninni hlýtur að vera ótvíræð vísbending um hvernig menn mundu fara með þessa hluti eftir að búið væri að sameina nýtingu og verndun í umhverfisráðuneyti. Vísbendingarnar gefa allar til kynna að áhyggjur hv. þingmanns séu réttmætar. Ég ætla að fá að heyra álit hv. þingmanns, ef hann vildi vera svo góður, á því sem ég tel að sé alveg ný tilraun í stjórnmálasögunni, sem er sósíalistastjórn án orkuframleiðslu. Við höfum auðvitað séð kommúnista- og sósíalistastjórnir gegnum tíðina í hinum ýmsu löndum. Þar hefur þó iðulega verið gengið mjög langt í því að framleiða orku, oft á kostnað náttúrunnar og oft mjög illa farið með náttúruna. En menn hafa þó verið að framleiða orku vegna þess að öðruvísi hefði samfélagið ekki gengið undir sósíalismanum. 
             En hér erum við með merkilega tilraun sem væri áhugavert að heyra álit hv. þingmanns á, sósíalisma án orku.

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt að sósíalistastjórnir og kommúnistastjórnir hafa í gegnum söguna yfirleitt einbeitt sér að því að byggja upp iðnað og orkuöflun og annað slíkt, öfugt við þá sósíalistastjórn sem við búum við. Hér er áherslan á eitthvað allt annað. Það er kannski þess vegna sem við sjáum landsmenn ekki glepjast eins og menn hafa oft glapist af sósíalistastjórnum í gegnum söguna vegna þess að hagvöxtur á ósjálfbæran hátt leiðir til að byrja með til efnahagslegra framfara fyrir þegnana. Það er vissulega merkileg tilraun sem er verið að gera hér á landi. Nú hefur hún staðið í þrjú ár og það er komin einkunn fyrir hana, tilraunin mistókst. Þessi ríkisstjórn fær falleinkunn. Þess vegna held ég að það þurfi ekki að prófa þetta oftar í sögunni. Nú höfum við bæði prófað sósíalisma með orku og sósíalisma án orku og hvorugt virkar. Ég held að athafnafrelsið sé langbest og það að taka tillit til sem flestra, miðjumennska sem sagt, fái þjóðfélög til að virka best, þannig hefur okkur Íslendingum til að mynda liðið best. Mestu kaupmáttarskeið á Íslandi hafa orðið undir hægri og miðjustjórnum en mestu lífskjaraskerðingarnar undir vinstri stjórnum.

Virðulegi forseti. Nú er komið að því að þessari umræðu fari að ljúka. Rætt hefur verið um framhald mála og alltaf gott þegar að því er komið. Ég vil hins vegar, áður en þetta er klárað með hefðbundnum hætti, koma því á framfæri að það hefur verið skoðun okkar að það væru önnur og brýnni mál sem þyrfti að ræða en þetta, þetta væri ekki stóra málið sem þjóðin væri að kalla eftir. Við höfum bent á að í nefndum þingsins væru mál, meðal annars mál sem við framsóknarmenn höfum lagt fram, sem eru til þess fallin og hafa það markmið að bæta stöðu heimila og fyrirtækja. Vil ég þar nefna sérstaklega mál nr. 695 er snýr að því að setja þak á hækkun verðtryggingar og fleira í þeim dúr. Þetta eru allt mál sem við ættum að sjálfsögðu að vera að ræða og þetta eru mál sem við munum að sjálfsögðu leggja áherslu á nú á næstu dögum þegar farið verður að semja enn frekar um lyktir hér í þinginu. Ástæða þess að ég nefni þetta, frú forseti, er sú að ég fæ ekki séð að nokkurt einasta mál frá ríkisstjórninni, af þeim sem eru komin fram eða munu koma fram, sé til þess fallið að taka á þeim mikla vanda sem heimili og rekstrarfyrirtæki hér á landi eru í. Þannig sé ég þetta mál, frú forseti. Ég mun ekki hafa þessi orð fleiri. Það er, að mér skilst, komið að öðrum dagskrárliðum. En ég vildi enda þessa umræðu með þeim orðum að forgangsröðunin er með ólíkindum hjá ríkisstjórninni.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um vinnustaðanámssjóð, en í athugasemdum með frumvarpi til laga um framhaldsskóla, sem lagt var fram árið 2007 og varð að lögum 2008, er vakin athygli á þörf á sjálfstæðum sjóði til að tryggja vinnustaðanámi framgang. Þann 18. maí 2011 skipaði ég nefnd til að fylgja þessu verkefni eftir, en samkvæmt skipunarbréfi hennar var það hlutverk hennar að gera tillögur um efni í frumvarp til laga um sjóð sem hafi það hlutverk að efla vinnustaðanám og koma til móts við kostnað fyrirtækja og stofnana sem annast kennslu starfsnámsnemenda. Nefndin var skipuð helstu hagsmunaaðilum er gætu tengst málefnum vinnustaðanámssjóðs. Árangur samstarfsins er það frumvarp sem ég mæli nú fyrir. Frumvarpið felur í sér tímamót í starfsmenntun hér á landi. Starfsnám á framhaldsskólastigi fer yfirleitt fram bæði í skóla og á vinnustað. Stór þáttur námsins felst í að nemendur læri að beita mismunandi aðferðum og verklagi. Það nám fer annars vegar fram í verklegu sérnámi framhaldsskóla undir leiðsögn kennara og hins vegar í vinnustaðanámi eða starfsþjálfun á vinnustað. Til þessa hafa ekki verið nein tök á að mæta kostnaði fyrirtækja og stofnana vegna vinnustaðanáms og þar af leiðandi hefur hinu opinbera heldur ekki verið fært að gera viðhlítandi gæðakröfur í því efni. Með tilkomu vinnustaðanámssjóðs skapast tækifæri til að koma til móts við kostnað fyrirtækja og stofnana vegna námsins og viðurkenna þar með mikilsvert framlag þeirra til starfsmenntunar. Jafnframt skapast möguleikar á að gera auknar kröfur um gæði námsins, skipulag þess og framkvæmd. Með frumvarpi þessu er stofnaður sjóður sem hefur það að markmiði að mæta þessum kostnaði og auka um leið möguleika nemenda á að ljúka starfsnámi sínu með viðunandi hætti, en það er þekkt að nemendur hafa oft ekki getað lokið starfsnámi sínu og einungis átt eftir að fara á samning, eins og það er kallað, og hafa þar af leiðandi jafnvel verið skráðir sem brottfallsnemendur þó að þeir hafi lokið öllum tilskildum einingum innan skólans. Í frumvarpinu er kveðið á um starf og yfirstjórn vinnustaðanámssjóðs. Hlutverk sjóðsins er skilgreint og kveðið á um hvaða aðilar skuli tilnefna í stjórn hans, en þar er breiðfylking Alþýðusambands Íslands, Samtaka atvinnulífsins, Sambands íslenskra sveitarfélaga, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Félags íslenskra framhaldsskóla, Sambands íslenskra framhaldsskólanema, Kennarasambands Íslands og fjármálaráðuneytis. Formaðurinn er skipaður án tilnefningar af menntamálaráðherra. Fjallað er um úthlutanir úr sjóðnum og tekjur hans og ákvæði er um mat og eftirlit með sjóðnum. Eins og fram kemur í umsögn fjárlagaskrifstofu var veitt 150 millj. kr. framlag til sjóðsins til að mæta kostnaði vegna starfsnáms á vinnustað í fjárlögum 2012 og var þá ákveðið að framlagið væri til þriggja ára, 2012, 2013 og 2014, samtals 450 millj. kr. Ég lít svo á að þetta sé mikið framfaramál fyrir starfsnám á Íslandi sem við höfum oft rætt í sölum hv. Alþingis og vona svo sannarlega að um það geti skapast þverpólitísk samstaða. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæta ræðu og ágætt mál. Ég vildi ekki fara í andsvar því að ég hef ekkert á móti þessu máli. Ég fagna því og ég tel að þetta sé einmitt sá þáttur í menntakerfi Íslands - þeir eru reyndar fleiri - þar sem sérstakra úrbóta er þörf.

Frú forseti. Ég geri hér grein fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu samninga um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum á árinu 2012. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta þrjá samninga um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum á árinu 2012 sem gerðir voru í október sl. Um er að ræða sameiginlega bókun milli Evrópusambandsins, Færeyja, Íslands, Noregs og Rússneska sambandsríkisins um niðurstöður fiskveiðiviðræðna um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum í Norðaustur-Atlantshafi á árinu 2012; samkomulag milli Íslands og Noregs um veiðiheimildir innan efnahagslögsögu Noregs norðan 62°N, fiskveiðilögsögu Jan Mayen og efnahagslögsögu Íslands á árinu 2012; og samkomulag milli Íslands og Rússneska sambandsríkisins um veiðiheimildir innan efnahagslögsögu Íslands á árinu 2012. Með þessum árlegu fimmhliða samningum um norsk-íslenska síldarstofninn skiptast veiðiheimildir í sömu hlutföllum og gilt hafa frá árinu 2007. Vegna minni árganga undanfarinna sjö ára en á tímabilinu 1998–2004 er heildarafli minnkaður verulega á milli ára og þar með veiðiheimildir allra samningsaðila hlutfallslega. Heildaraflamark var ákveðið 833.000 lestir en var 988.000 lestir á árinu 2011 og 1.483.000 lestir á árinu 2010. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Bjarni Benediktsson, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Ragnheiður E. Árnadóttir og Sigurgeir Sindri Sigurgeirsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, Helgi Hjörvar, Lúðvík Geirsson, Róbert Marshall og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.

Frú forseti. Hér er til umfjöllunar tillaga til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 83/2011 og fjallar um opinber innkaup. Utanríkismálanefnd hefur haft þetta mál til meðferðar en markmið þessarar tilskipunar er að auka skilvirka réttarvernd hagsmunaaðila í meðferð kærumála vegna gerðra samninga um opinber innkaup, meðal annars með því að samningsgerð stöðvist sjálfvirkt eftir að kæra hefur borist kærunefnd útboðsmála og að nefndin geti lýst samninga óvirka. Með reglugerðunum eru gerðar breytingar á formi staðlaðra tilkynningareyðublaða vegna opinberra innkaupa auk þess sem tilteknum viðmiðunarfjárhæðum vegna slíkra innkaupa er breytt. Innleiðing þessarar tilskipunar og reglugerðanna kallar á lagabreytingar hér á landi og fjallar frumvarp fjármálaráðherra um breytingu á lögum um opinber innkaup, nr. 84/2007, með síðari breytingum, um það efni. Nefndin leggur til að þessi tillaga verði samþykkt. Árni Páll Árnason, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar og Ragnheiður E. Árnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Gunnar Bragi Sveinsson, Mörður Árnason og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.

Frú forseti. Hér er til umfjöllunar tillaga til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 119/2010 um breytingu á II. viðauka. Hún fjallar um tæknilegar reglugerðir, staðla, prófanir og vottun við EES-samninginn. Það er rétt að taka það fram að hv. þm. Árni Páll Árnason var framsögumaður nefndarinnar með þessu máli en ég mæli hér engu að síður fyrir nefndaráliti sem ég á aðild að. Með tilskipun sem hér er verið að fjalla um eru settar reglur sem ætlað er að tryggja frjálst flæði skotelda innan ESB og jafnframt að tryggja neytendavernd á þessu sviði. Með tilskipun 2008/43/EB er komið á fót samræmdu kerfi að því er varðar rekjanleika sprengiefna til almennra nota. Innleiðing tilskipananna krefst lagabreytinga hér á landi en fyrirhugað er að innanríkisráðherra muni á yfirstandandi löggjafarþingi leggja fram frumvarp til breytinga á vopnalögum, nr. 16/1998, til innleiðingar á þessum tilskipunum. Hugsanlegar breytingar á högum þeirra sem hagsmuna eiga að gæta snúa fyrst og fremst að innflutningi sprengiefna og flugelda og mögulegri ábyrgð innflytjanda á vörunni ef hún uppfyllir ekki skilyrði tilskipananna. Þá þarf að gefa þeim aðilum sem flytja inn slík efni og vörur svigrúm til að finna birgja sem uppfylla skilyrði tilskipananna og tíma til að selja það efni og vörur sem þegar eru til og ekki uppfylla skilyrðin. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Helgi Hjörvar var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, Árni Páll Árnason, sem er framsögumaður, Bjarni Benediktsson, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Gunnar Bragi Sveinsson, Mörður Árnason, Ragnheiður E. Árnadóttir og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.

Frú forseti. Hér er til umfjöllunar tillaga til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 65/2009 og varðar flutningastarfsemi. Hér er einnig rétt að geta þess að framsögumaður af hálfu nefndarinnar er hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir en ég mæli fyrir nefndarálitinu. Markmið þessarar tilskipunar er að innleiða í löggjöf Evrópusambandsins alþjóðlegar viðmiðanir varðandi mengun, sem á upptök sín í skipum, og tryggja að einstaklingar, sem bera ábyrgð á losun, sæti hæfilegum viðurlögum, með það að markmiði að bæta siglingaöryggi og auka vernd umhverfis sjávar gegn mengun af völdum skipa. Fram kemur í athugasemdum við tillöguna að til að innleiða tilskipun 2005/35 hér á landi þarf að breyta lögum um varnir gegn mengun hafs og stranda eða setja ný lög hvað varðar mengun frá skipum sem á sér stað á úthafinu. Fyrirhugað er að umhverfisráðherra leggi fram frumvarp til slíkra lagabreytinga á næsta löggjafarþingi, til innleiðingar á tilskipuninni. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Árni Páll Árnason, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar og Ragnheiður E. Árnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, framsögumaður, Gunnar Bragi Sveinsson, Mörður Árnason og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á siglingalögum, nr. 34/1985, um tryggingar skipaeigenda gegn sjóréttarkröfum. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk til sín nokkra umsagnaraðila sem málið helst varðaði. Með frumvarpi þessu er innleidd tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2009/20/EB frá 23. apríl 2009, um tryggingar skipaeigenda gegn sjóréttarkröfum. Markmið frumvarpsins er að skylda útgerðarmenn til að tryggja sig gegn tjóni sem þeir valda þriðja aðila með skipum sínum. Er það til fyllingar alþjóðlegri siglingalöggjöf þar sem að þjóðarétti hvílir ekki almenn skylda á útgerðarmönnum til að tryggja sig gegn tjóni sem þeir valda þriðja aðila. Fram kemur í 1. mgr. 1. gr. að útgerðarmenn íslenskra skipa sem eru 300 brúttótonn og stærri og útgerðarmenn allra erlendra skipa af sömu stærð sem koma í íslenskar hafnir skuli tryggja skip sín tryggingu vegna tjóns sem þeir valda þriðja aðila með skipum sínum. Við meðferð málsins komu fram þær athugasemdir að 1. mgr. 1. gr. væri ekki fyllilega lýsandi um þá tjónþola sem ábyrgðartryggingunni er ætlað að vernda. Meiri hlutinn vill í þessu sambandi taka fram að með þriðja aðila er ekki átt við hina venjubundnu þýðingu þriðja aðila í skilningi skaðabótaréttar heldur er með þriðja aðila átt við hvern þann sem telst eiga lagalega eða samningsbundna kröfu á hendur útgerðarmanni. Rökin fyrir því að kveðið er á um tjónþola en ekki þriðja aðila eru þau að litið er á útgerðarmann sem fyrsta aðila og vátryggingafyrirtækið sem annan aðila. Fram kemur í 7. mgr. 1. gr. frumvarpsins að tryggingar skuli taka til sjóréttarkrafna sem háðar eru takmörkunum samkvæmt HNS-samningnum frá 1996. Meiri hlutinn bendir á að hér er um ranga tilvísun að ræða. Ákvæðið byggist ekki á HNS-samningum heldur bókun frá árinu 1996 við samninginn um takmörkun ábyrgðar á sjóréttarkröfum frá 1976, sbr. 3. mgr. 4. gr. tilskipunar nr. 2009/20/EB. Leggur meiri hlutinn til breytingar á ákvæðinu þessu að lútandi. Hjá umsagnaraðilum kom fram að afar mikilvægt væri að hafið væri yfir vafa hvert bótasvið trygginganna væri. Meiri hlutinn tekur heils hugar undir þau sjónarmið og bendir á að þær kröfur sem samningurinn mælir fyrir um, sbr. 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins, eru í fyrsta lagi kröfur að því er varðar manntjón eða líkamstjón eða eignamissi eða eignatjón, þar með talið tjón á hafnarmannvirkjum, höfnum, vatnaleiðum og leiðsögutækjum sem verður um borð í skipinu eða í beinu sambandi við rekstur þess eða björgunarstörf og tjón sem hlýst þar af. Í öðru lagi kröfur að því er varðar tjón sem hlýst sökum tafa á sjóflutningum farms, farþega eða farangurs þess. Í þriðja lagi kröfur að því er varðar annað tjón sem hlýst af broti á öðrum rétti en samningsrétti og verður í beinu sambandi við rekstur skipsins eða björgunarstörf. Í fjórða lagi kröfur um að bjarga, flytja á brott, eyða eða gera skaðlaust skip sem hefur sokkið, brotnað, strandað eða er yfirgefið, þar með talið allt sem er eða hefur verið um borð í slíku skipi. Í fimmta lagi kröfur um að flytja á brott, eyða eða gera skaðlausan farm skipsins. Og í sjötta lagi kröfur aðila annars en þess sem ber ábyrgð á ráðstöfunum í því skyni að afstýra eða draga úr tjóni, sem ábyrgur aðili getur takmarkað ábyrgð sína á samkvæmt þessum samningi, og frekara tjón sem hlýst af þessum ráðstöfunum. Meiri hlutinn leggur jafnframt til breytingar á 172. gr. siglingalaga þar sem kveðið er á um að viðmiðunarfjárhæð slysatryggingabóta skv. 2. mgr. sömu greinar vegna dauða eða örorku skuli breytast í samræmi við breytingar á næstlægsta launaflokki Dagsbrúnar. Taxti sá, sem greinin vísar til, var hluti af kjarasamningum þegar lögin tóku gildi en í samningum sem gerðir voru í lok ársins 1986 var hann felldur niður. Frá þeim tíma hefur verið í gildi samkomulag um að breyta grunnfjárhæðum slysatryggingabóta eftir launavísitölu eins og hún er reiknuð á hverjum tíma. Með þessari breytingu á 172. gr. sem meiri hlutinn leggur til er verið að uppfæra lagaákvæðið og færa það til samræmis við núgildandi framkvæmd. Meiri hlutinn leggur til nokkrar orðalagsbreytingar til nánari skýringa og breytingu á gildistökunni sem hér fylgja með. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum. Undir nefndarálitið rita, auk þeirrar sem hér stendur, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, formaður umhverfis- og samgöngunefndar og framsögumaður málsins, Ólína Þorvarðardóttir, Róbert Marshall og Mörður Árnason.

Frú forseti. Hér er um að ræða tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 85/2011 og varðar umhverfismál. Framsögumaður nefndarinnar með þessu máli er hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir en ég geri hér grein fyrir nefndarálitinu. Með tilskipun 2008/98/EB eru settar fram leiðir til að vernda umhverfið og heilsu manna með því að koma í veg fyrir eða draga úr óæskilegum áhrifum sem myndun eða meðhöndlun úrgangs hefur og með því að minnka heildaráhrif af því og bæta nýtingu auðlinda. Tilskipunin kallar á að aðildarríki ráðist í áætlanagerð um meðhöndlun úrgangs. Þar eigi að koma fram mat á núverandi stöðu úrgangsmeðhöndlunar á viðkomandi landsvæði, þær leiðir sem valdar eru til að bæta umhverfisvæna endurnotkun, endurvinnslu, endurnýtingu og förgun úrgangs og mat á því hvernig áætlanir muni styðja við framkvæmd markmiða og ákvæða tilskipunarinnar. Í athugasemdum við tillöguna kemur fram að hluti af ákvæðum tilskipunar 2008/98/EB hefur þegar verið innleiddur með lögum nr. 58/2011, um breytingu á lögum nr. 55/2003, um meðhöndlun úrgangs. Til þess að ljúka við innleiðingu á tilskipun 2008/98 þarf að breyta lögum nr. 55/2003, um meðhöndlun úrgangs, á nýjan leik, m.a. markmiðsákvæði laganna, og bæta þarf við skilgreiningum vegna innleiðingar tilskipunar 2008/98/EB. Þá þarf að setja inn ákvæði um forgangsröðun úrgangsmeðhöndlunar, ýmis ákvæði sem varða auknar skyldur starfsemi þeirra aðila sem meðhöndla úrgang, um þátttöku almennings og hagsmunaaðila í mótun áætlana um meðhöndlun úrgangs, ýmis ákvæði um úrgangsstjórnun og ábyrgð, sem og um meðferð spilliefna svo að eitthvað sé nefnt. Í kjölfarið þarf að breyta ýmsum reglugerðum sem hafa stoð í lögum nr. 55/2003, og fella aðrar brott. Eftir víðtækt samráð við önnur stjórnvöld, atvinnulífið, almenning og hagsmunaaðila, stefnir umhverfisráðherra að því að leggja fram lagafrumvarp vorið 2012 til innleiðingar á ákvæðum tilskipunarinnar. Lagabreytingar munu hafa í för með sér óverulegan kostnað fyrir ríkissjóð en endanlegt mat á þeim kostnaði á eftir að fara fram. Lagabreytingarnar hafa í för með sér kröfu um skráningu á magni úrgangs en það fellur á meðhöndlunaraðila, sem eru í flestum tilvikum sveitarfélög. Sú framkvæmd kann að leiða til aukins kostnaðar af hálfu sveitarfélaganna. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Árni Páll Árnason, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar og Ragnheiður E. Árnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, framsögumaður, Gunnar Bragi Sveinsson, Mörður Árnason og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.

Frú forseti. Nú renna í gegn tilskipanir Evrópska efnahagssvæðisins á færibandi klukkan korter yfir tíu að kvöldi og allar mjög afdrifaríkar. Ég vona að hv. utanríkismálanefnd hafi farið mjög vandlega yfir öll þessi mál. Í nefndaráliti um þessa þingsályktunartillögu kemur fram að þetta muni hafa óverulegan kostnað fyrir ríkissjóð en valdi kostnaði hjá sveitarfélögum og ekki var talað um kostnaðinn sem þetta gæti valdið hjá fyrirtækjum og einstaklingum. Ég vil spyrja hv. þingmann, framsögumann málsins, hvort nefndin hafi kannað hvaða kostnaði þetta veldur sveitarfélögum í fyrsta lagi, fyrirtækjum í öðru lagi og heimilum í þriðja lagi. Heimilin eru ekki það vel stödd eða fyrirtækin í landinu.

Frú forseti. Þetta eru auðvitað mjög eðlilegar spurningar sem hv. þm. Pétur H. Blöndal ber hér fram. Eins og ég gat um er ég ekki framsögumaður nefndarinnar með þessu málum en þetta mál var hins vegar rætt og sú hlið málsins sem hv. þingmaður gerir hér að umtalsefni var rædd á vettvangi nefndarinnar. Þess vegna kemur fram í nefndaráliti matið á þeim kostnaði sem innleiðingin kann að hafa fyrir ríkissjóð, sem er talin óverulegur, en hins vegar er bent á að þetta kunni að hafa í för með sér kostnað, ekki síst fyrir sveitarfélögin. Það kemur líka fram, eins og ég gat um í framsöguræðunni, að þessi tilskipun hefur að uppistöðu til þegar verið lögleidd í lögum frá árinu 2003 og hér er verið að gera nokkrar breytingar til fyllingar. Eins og ég nefndi mun umhverfisráðherra flytja frumvarp í þessu sambandi. Það kemur líka fram að það mun verða haft víðtækt samráð við önnur stjórnvöld, þ.e. sveitarfélögin, við atvinnulífið, almenning og hagsmunaaðila, og þegar frumvarpið kemur fyrir þingið verður auðvitað farið rækilega yfir kostnaðarmat og aðra slíka hluti. Hér erum við eingöngu að tala um þingsályktunina sem heimilar innleiðingu á þessari gerð en síðan þarf að koma lagafrumvarp þar sem útfærsluatriðin eru nákvæmlega tilgreind og því þarf að fylgja kostnaðarmat eins og lög gera ráð fyrir.

Frú forseti. Ég þakka svör hv. þingmanns. Það er ekki þannig að ég sé á móti því að menn gangi vel um úrgang og komi honum á réttan stað. Hins vegar hefur verið kvartað mikið undan reglum sem eru óþarflega flóknar og óþarflega íþyngjandi fyrir smotterí. Eins og einhver sagði var eitt fyrirtæki í heilan dag að reikna út plastinnihald í gámi og þurfti að borga 500 kr. í spilliefnagjald. Þetta er náttúrlega alveg glórulaust að einn starfsmaður sé að vinna í heilan dag til þess að borga 500 kr. Það er þetta sem atvinnulífið hefur kvartað undan. Þetta kemur líka til með að lesta heimilin og það má segja að hvorugur aðilinn sé mjög vel stæður um þessar mundir. En auðvitað þurfum við að ganga vel um og ganga frá okkar úrgangi með sómasamlegum hætti en það þarf líka að gæta hófs í því og skynsemi.

Frú forseti. Ég geri hér grein fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 161/2011, sem varðar félagarétt. Framsögumaður nefndarinnar með þessu máli er hv. þm. Árni Páll Árnason en ég geri grein fyrir nefndarálitinu. Markmið með ákvörðun 2010/485/ESB er að greiða fyrir samvinnu lögbærra yfirvalda aðildarríkjanna og lögbærra yfirvalda í tilteknum þriðju ríkjum, þ.e. Ástralíu og Bandaríkjunum, hvað varðar eftirlit, gæðaeftirlit og rannsóknir, en jafnframt að tryggja að réttinda hlutaðeigandi aðila sé gætt. Þau yfirvöld sem hér um ræðir eru þau sem gegna eftirlitshlutverki gagnvart endurskoðendum. Hér á landi er það endurskoðendaráð. Fram kemur í athugasemdum við tillöguna að innleiðing ákvörðunar 2010/485/ESB kallar á breytingar á lögum nr. 79/2008, um endurskoðendur. Efnahags- og viðskiptaráðherra hyggst leggja fram lagafrumvarp á yfirstandandi löggjafarþingi til innleiðingar á ákvæðum hennar. Lagabreytingarnar munu hafa í för með sér óverulegan kostnað sem hlýst af milligöngu endurskoðendaráðs við afhendingu skjala. Ekki er gert ráð fyrir að breytingarnar hafi stjórnsýslulegar afleiðingar hér á landi né heldur efnahagslegar fyrir einkaaðila. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar og Ragnheiður E. Árnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, Árni Páll Árnason, framsögumaður, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Gunnar Bragi Sveinsson, Mörður Árnason og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.

Frú forseti. Hér er um að ræða tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar og hún fjallar um flutningastarfsemi. Markmið þeirrar reglugerðar sem hér er um að ræða er að samræma reglur innan Evrópska efnahagssvæðisins um réttindi og skyldur farþega og flutningsaðila á sjó þegar óhapp verður, og færa þær til nútímahorfs. Hluti af því er að til staðar sé regluverk er kveður á um fullnægjandi bætur fyrir farþega sem verða fyrir tjóni þegar þeir ferðast með farþegaskipum. Fram kemur í athugasemdum við tillöguna að innleiðing þessarar reglugerðar kallar á breytingar á siglingalögum, einkum á ákvæðum laganna er varða bótaábyrgðarkerfið. Í reglugerðinni er mælt fyrir um strangari bótaábyrgð en kveðið er á um í núgildandi siglingalögum. Þá eru hærri takmarkanir á bótaábyrgð flutningsaðila samkvæmt reglugerðinni. Einnig má nefna þá reglu sem kemur fram í 6. gr. reglugerðarinnar um fyrirframgreiðslu bóta þegar mannskaði eða slys á fólki verður vegna óhapps á sjó eins og það er skilgreint í svokölluðum Aþenusamningi. Þær lagabreytingar sem þessu þurfa að fylgja hafa í för með sér aukinn kostnað fyrir þá einkaaðila sem stunda atvinnurekstur í farþegaflutningum á sjó og hafa ekki tryggingar sem uppfylla kröfur samkvæmt reglugerðinni. Ekki er gert ráð fyrir að lagabreytingarnar hafi í för með sér stjórnsýslulegar afleiðingar. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar og Ragnheiður E. Árnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, Árni Páll Árnason, framsögumaður, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Gunnar Bragi Sveinsson, Mörður Árnason og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.

Frú forseti. Hér er um að ræða frumvarp til laga um breyting á lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, nr. 64/2006, með síðari breytingum, og nefndarálit með breytingartillögu frá efnahags- og viðskiptanefnd. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka til samræmis við tilmæli og ábendingar FATF sem er alþjóðlegur framkvæmdahópur sem vinnur að aðgerðum til að koma í veg fyrir að fjármálakerfi séu notuð til að þvætta fé og fjármagna hryðjuverk. Til að ná þessu markmiði er almennt gert ráð fyrir að tilgreindir aðilar þekki deili á viðskiptavinum sínum og starfsemi þeirra og tilkynni það til bærra yfirvalda verði þeir varir við slíka ólögmæta starfsemi. Í 1. gr. frumvarpsins er kveðið á um að Fjármálaeftirlitinu verði að greindum skilyrðum heimilt að undanþiggja greiðslustofnanir ákvæðum laganna en slíkar stofnanir voru felldar undir gildissvið laganna með lagabreytingu á árinu 2011, en greiðslustofnanir eiga skv. 6. gr. frumvarpsins að heyra undir eftirlit Fjármálaeftirlitsins. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að skilgreiningu laganna á „raunverulegum eiganda“ verði breytt og gildissvið hennar víkkað út. Í b-lið 3. gr. er hert á skyldu tilkynningarskyldra aðila til að afla í hverju tilviki fyrir sig fullnægjandi upplýsinga um hver sé raunverulegur eigandi. Þá gerir ákvæðið ráð fyrir að þegar um lögaðila ræði skuli leggja sjálfstætt mat á hvort upplýsingar um viðskiptamann og raunverulegan eiganda séu réttar og fullnægjandi. Breytingar sem lagðar eru til í 4. og 5. gr. varða kröfur sem gerðar eru til könnunar á áreiðanleika viðskiptamanna. Í 7. gr. er lagt til að heimilt verði að beita framkvæmdastjóra eða aðra aðila sem stjórna daglegum rekstri lögaðila sektum ef um brot gegn ákvæðinu er að ræða. Í athugasemdum frumvarpsins segir að hér sé um grundvallarbreytingu á viðurlagaákvæðum laganna að ræða. Loks er í frumvarpinu aukið við lögin skilgreiningu á því hvað teljist til viðurkenndra skilríkja og þar undir felld rafræn skilríki á háu öryggisstigi, samanber b-lið 2. gr. Frumvarpið mæltist almennt vel fyrir hjá viðmælendum nefndarinnar og kemur fram í athugasemdum að við samningu þess hafi verið haft samráð við fulltrúa nefndar um aðgerðir gegn peningaþvætti sem og Neytendastofu og Auðkenni ehf. Í nefndinni eiga sæti fulltrúar frá Samtökum fjármálafyrirtækja, embætti ríkislögreglustjóra, Fjármálaeftirlitinu, innanríkisráðuneyti, utanríkisráðuneyti, fjármálaráðuneyti, Seðlabanka Íslands, Félagi löggiltra endurskoðenda, Félagi fasteignasala, Lögmannafélagi Íslands, auk fulltrúa efnahags- og viðskiptaráðuneytis. Enn fremur ber að geta þess að engar athugasemdir bárust frá Persónuvernd um þetta mál. Nefndin hefur farið yfir málið og rætt það og leggur til breytingar við frumvarpið á d- og m-lið 1. mgr. 2. gr. laganna sem felst í því að fella umboðsaðila og útibú greiðslustofnana undir gildissvið laganna. Breytingin er lögð til með hliðsjón af athugasemd Fjármálaeftirlitsins og til samræmis við 23. gr. laga um greiðsluþjónustu, nr. 120/2011, en þar er eftirlitinu falið tiltekið eftirlit með umboðsaðilum og útibúum greiðslustofnana. Fjármálaeftirlitið bendir á í umsögn sinni að umboðsaðilar í skilningi framangreinds eigi bæði við um umboðsaðila innlendra og erlendra greiðslustofnana. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með með breytingum sem gerð er grein fyrir á þskj. 1094. Margrét Tryggvadóttir sem sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi styður álitið. Guðlaugur Þór Þórðarson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Helgi Hjörvar, formaður og framsögumaður, Skúli Helgason, Tryggvi Þór Herbertsson, með fyrirvara, Lilja Mósesdóttir, Árni Þór Sigurðsson, Telma Magnúsdóttir, Magnús M. Norðdahl og Eygló Harðardóttir.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um mál 269 á þskj. 296 um vörumerki. Nefndarálitið er að finna á þskj. 1061, sem dreift hefur verið til þingmanna, og breytingartillögur okkar má finna á þskj. 1062. Málið er fyrst og fremst í þremur þáttum. Hinn fyrsti lýtur að tilteknum lagabreytingum er fylgja gerð Singapúrsamningsins um vörumerkjarétt til þess að Ísland uppfylli ákvæði hans. Í öðru lagi eru tilteknar breytingar á vörumerkjaréttinum sem fylgja norrænum samningum sem við erum aðilar að. Og í þriðja lagi er skerpt á nokkrum atriðum sem varða einvörðungu íslenskan rétt. Gestir komu fyrir nefndina og fjölluðu um málið og góður samhugur var í nefndinni um það. Þær breytingar sem nefndin leggur til við 2. umr. eru óverulegar, en eins og áður segir er þær að finna á þskj. 1062, og mælir nefndin með því að frumvarpið verði að lögum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir árvissri þingsályktunartillögu sem felur í sér staðfestingu samnings milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar, bæði innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu, á yfirstandandi ári. Með þessari tillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta þennan samning sem var gengið frá með bréfaskiptum í Þórshöfn og Reykjavík undir lok mars á þessu ári. Samningurinn kveður á um að allar heimildir þessara aðila til þess að veiða uppsjávarfisk í lögsögu hvor annars á árinu 2012 verði óbreyttar frá því sem áður var. Þó er sú breyting að það er ekki lengur kveðið á um gagnkvæma veitingu leyfa til tilraunaveiða á túnfiski innan lögsögu landanna. Samkvæmt þessu fá færeysk skip heimild til að veiða sömuleiðis 30 þús. lestir af loðnu innan íslenskrar lögsögu á loðnuvertíðinni 2012/2013 svo fremi að leyfilegur heildarafli verði 500 þús. lestir. Eins og hv. þingmenn rekur örugglega minni til er hér um að ræða loðnuna sem Íslendingar af eigin frumkvæði ákváðu að veita Færeyingum heimild til að veiða í upphafi áratugarins 1990 þegar töluverð kreppa reið yfir Færeyjar. Síðan hafa Færeyingar fengið þessar heimildir með tilteknum kvöðum. Færeyingar fá að þessu sinni sömuleiðis heimild til að vinna loðnuna um borð og landa henni til manneldis erlendis. Þeir mega þannig vinna 3/4 hluta kvótans ef leyfilegur heildarafli er minni en 500 þús. lestir. Ef leyfilegur heildarafli fer hins vegar yfir 500 þús. lestir mega Færeyingar vinna 2/3 hluta kvóta síns til manneldis. Það er hins vegar áskilið að eftir 15. febrúar skal þó eigi meira en 1/3 hluti kvóta færeyskra skipa fara til manneldisvinnslu utan Íslands. Færeyskum skipum er sömuleiðis heimilt á loðnuvertíðinni 2012/2013 að veiða allt að 10 þús. lestum af loðnu innan íslenskrar lögsögu úr veiðiheimildum sem eru fengnar með samningum færeyskra og grænlenskra stjórnvalda. Þá gerir þessi samningur sömuleiðis ráð fyrir gagnkvæmri heimild skipa hvors lands um sig til að veiða kolmunna og norsk-íslenska síld innan lögsögu hins á árinu 2012. Íslenskum skipum eru sömuleiðis heimilar veiðar á allt að 1.300 lestum af makríl og 2.000 lestum af síld, þó annarri en norsk-íslenskri, innan færeyskrar lögsögu á árinu 2012. Ég get þess líka, frú forseti, að áður en samningur þessi var gerður var á grundvelli samnings landanna frá 1976 um heimildir Færeyinga til að veiða í lögsögu Íslands ákveðið að færeyskum skipum væri heimilt að veiða 5.600 lestir af botnfiski við Ísland á árinu 2012. Þó má heildarafli þorsks aldrei verða meiri en 1.200 lestir. Hér er í fyrsta sinn lýst áskilið í samningum landanna á milli að ekki séu heimilaðar neinar veiðar á lúðu. Eins og hæstv. forseta rekur örugglega minni til hefur sá sem hér stendur mörgum sinnum talað gegn því að Færeyingar fengju heimildir til að veiða á haukalóð íslenska lúðu. Sýnt hefur verið fram á að lúðustofninn á mjög undir högg að sækja og er að honum sótt. Undirstöður hans eru mjög ótraustar. Því hef ég samhliða því að ég hef alltaf talað fyrir því að þessum samningi okkar við Færeyinga verði fram haldið, lagt til að lúðan væri eigi að síður undanskilin. Ég fagna því að núverandi sjávarútvegsráðherra hefur loksins hlýtt þessum ábendingum mínum og annarra sem hafa látið sig þetta mál varða. Að öðru leyti, frú forseti, hvet ég þingheim, sem ég veit að er áfjáður í að styrkja það góða samband sem við höfum við Færeyinga, til þess að afgreiða þetta mál fljótt og vel og engum treysti ég betur til þess en hv. formanni utanríkismálanefndar, Árna Þór Sigurðssyni. Ég legg svo til að þessari tillögu, frú forseti, verði vísað til hv. utanríkismálanefndar. Sömuleiðis tel ég að það væri ráðlegt af hv. formanni nefndarinnar að fá líka umsögn atvinnumálanefndar.

Frú forseti. Mér finnst gott og líkar vel við það að menn geri samninga við Færeyinga sem heimili þeim að veiða fisk í íslenskri lögsögu. Þeir sýndu okkur það vinarbragð í sambandi við Icesave að þeir voru eina þjóðin sem lánaði okkur í kreppunni miklu, hruninu, án þess að gera skilyrði um að við samþykktum Icesave.