Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Þann 25. maí síðastliðinn var undirrituð viljayfirlýsing milli ríkisstjórnar Íslands, Norðurþings, Skútustaðahrepps, Þingeyjarsveitar og Tjörneshrepps. Þar var farið yfir málefni þessara sveitarfélaga og þá atvinnuuppbyggingu sem fyrirhuguð er með orkunýtingu í Suður-Þingeyjarsýslu. Í þeirri viljayfirlýsingu segir, með leyfi frú forseta: „Aðilar eru sammála um mikilvægi þess að nýta jarðvarma í Þingeyjarsýslum til umfangsmikillar atvinnuuppbyggingar og eflingar byggðar á svæðinu. Aðilar eru sammála um mikilvægi þess að staðinn verði vörður um opinbera þjónustu á svæðinu sem nauðsynlegt er þegar til uppbyggingarinnar kemur. Með viljayfirlýsingu þessari er stefnt að því að skapa þær aðstæður að allri nauðsynlegri forvinnu verði lokið þegar gengið verður til samninga við einn stóran orkukaupanda eða fleiri minni orkukaupendur um uppbyggingu orkufreks iðnaðar í Þingeyjarsýslu.“ Fulltrúar sveitarfélaga í Þingeyjarsýslu stóðu í þeirri trú að staðinn yrði vörður um opinbera þjónustu á þessu svæði eins og stendur í þessari viljayfirlýsingu. Það var því algjört reiðarslag þegar fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar leit dagsins ljós í byrjun októbermánaðar síðastliðinn þar sem kveðið var á um 9% niðurskurð, m.a. á Heilbrigðisstofnun Þingeyinga, sem hefði þýtt það að á síðustu þremur árum, ef þetta nær fram að ganga, er búið að skera fjárframlög til heilbrigðisstofnunarinnar niður um 33%, um þriðjung. Ef þetta verður ekki leiðrétt þarf að öllu óbreyttu að loka sjúkrahúsinu á Húsavík. Það er því eðlilegt að Þingeyingar spyrji hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnina, sem stóð að þessari viljayfirlýsingu, hvort til standi að fylgja viljayfirlýsingunni eftir og draga þar með til baka þann niðurskurð sem boðaður er í fjárlagafrumvarpinu. Það skiptir máli hvaða yfirlýsingar menn gefa og undir hvaða samkomulag menn skrifa. Ríkisstjórnin hefur orðið uppvís að því að hafa ekki staðið við stöðugleikasáttmálann gagnvart Samtökum atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Stendur þá til að fara eins með þessa viljayfirlýsingu gagnvart sveitarfélögum í Þingeyjarsýslu? Það var ákveðið áfall að Alcoa skyldi hafa hætt við þá atvinnuuppbyggingu sem til stóð, en við þurfum að halda áfram og við þurfum að efla innviðina. Þess vegna má það ekki gerast að fyrsta verk ríkisstjórnarinnar á árinu 2009 verði að skera niður framlög til opinberra aðila á þessu svæði sem þurfa að 

Frú forseti. Það er alveg rétt sem hv. málshefjandi segir að þessi viljayfirlýsing var undirrituð milli ríkisstjórnarinnar - iðnaðarráðherra gerði það fyrir hennar hönd - og fjögurra sveitarfélaga í Þingeyjarsýslum. Þar segir að aðilar séu sammála um mikilvægi þess að staðinn verði vörður um opinbera þjónustu á svæðinu sem nauðsynleg er þegar til uppbyggingar kemur. Síðar í sömu yfirlýsingu er rætt um að fara í greiningarvinnu á innviðum og þjónustu, hvað þurfi að koma til, og að þeirri vinnu verði lokið þegar að því kemur að framkvæmdir hefjist eða ákvarðanir hafa verið teknar um slíkt. Unnið hefur verið eftir þessu síðan og greiningarvinna af þessu tagi, það ég best veit, hefur verið í höndum verkefnisstjórnar. Þessi yfirlýsing þýðir að sjálfsögðu ekki að allt verði óbreytt. Hún þýðir ekki að það sem verið er að vinna að í ríkisfjármálum almennt í landinu eigi þá ekki við um Þingeyjarsýslur. Það er ekki svo. Meðal annars í ljósi reynslunnar að austan fagnar maður því að menn vilji nálgast þetta á þann veg að greina það fyrir fram hvaða álag verður á einstakar stofnanir og þjónustuaðila á svæðum þar sem miklar framkvæmdir fara í gang. Það er verið að gera það. Reyndar hefur verið staðinn vörður um þjónustu á þessu svæði sem hefur staðið höllum fæti og gerðar hafa verið sérstakar ráðstafanir í þeim efnum. Þar má nefna í fyrsta lagi að Framhaldsskólinn á Húsavík, sem hefur búið við nemendafækkun, fékk sérstaka aðstoð á síðasta ári eða fram að öndverðu þessu ári, þ.e. sett var gólf í fjölda nemendaígilda til að verja skólann fyrir frekari fækkun sem leiðir til þess að í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2012 fær hann um 10 milljónum meiri fjárveitingar en á árinu 2011. Framhaldsskólinn á Laugum fær reyndar enn meiri aukningu, enda aðsókn að þeim skóla góð. Í öðru lagi má nefna að nú hefur verið auglýst embætti sýslumanns á Húsavík til frambúðar þannig að í því eru fólgnar ákveðnar vísbendingar um að höfuðstöðvar sýslumannsembættis verði á þessu svæði verði af fyrirhugaðri stækkun sýslumannsumdæma. Í þriðja lagi var farið í sérstakar ráðstafanir til að styrkja rekstur hjúkrunarheimilisins Hvamms með því að bæta þar við 10 hjúkrunarrýmum og hjálpa heimilinu að ráða við skuldavanda frá fyrri árum. Það er vissulega rétt að samdráttur í rekstri heilbrigðisstofnunar Þingeyinga hefur verið erfiður. Það er í sérstakri skoðun, eins og ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður viti, og málið á forræði fjárlaganefndar hvað varðar útfærslu aðhaldsaðgerðanna á árinu 2012. Rætt hefur verið um fækkun starfa í þessum efnum og hvort svæði eins og Þingeyjarsýslur eða Norðausturland fari verr út úr því en aðrir landshlutar. Ég lét taka saman gögn úr launabókhaldi ríkisins til að reyna að átta mig á heildarfjölda þeirra sem fá greitt þaðan fyrir dagvinnu, í hlutastarfi eða í fullu starfi, og skoðaði þar aprílmánuð 2008 og aprílmánuð núna 2011. Þar kemur vissulega í ljós að orðið hefur nokkur fækkun eins og við mátti búast. Í apríl 2008 voru 244 í launabókhaldi ríkisins sem fengu greitt fyrir dagvinnu hjá opinberum stofnunum í Þingeyjarsýslu eða á Norðausturlandi, það er ekki alveg tæmandi - hér erum við að tala um ÁTVR, Framhaldsskólann á Húsavík og Laugum, Heilbrigðisstofnun Þingeyinga, Landgræðslu ríkisins, Náttúruverndarstöðina við Mývatn, rekstur Vegagerðarinnar og sýslumannsembættið á Húsavík - en 225 í apríl á þessu ári, eða 7,8% færri sem eru á daglaunagreiðsluskrá í ríkisbókhaldinu. Ef við tökum þetta og berum það saman við heildarfjölda sambærilegra hópa í launabókhaldi ríkisins, voru það 21.997 sem með sambærilegum hætti fengu greidd dagvinnulaun að einhverju leyti í apríl 2008, en eru 19.446 í apríl í ár, eða 11,6% færri. Miðað við vísbendingar úr launabókhaldi ríkisins hefur opinberum störfum fækkað minna á Norðausturlandi en að landsmeðaltali svo að nemur marktækum mun. Ég held því að ekki sé hægt að færa fyrir því rök að að þessu leyti hafi þetta svæði eða þess vegna landsbyggðin öll, sem mig grunar að svipað gegni um, farið verr út úr óumflýjanlegum sparnaðaraðgerðum ríkisins en landið almennt, enda liggur nokkuð í hlutarins eðli að hér á suðvesturhorninu og einkum í höfuðborginni sjálfri eru stærstu 

Virðulegi forseti. Með viljayfirlýsingunni sem undirrituð var fyrir nokkru eru gefin fyrirheit um að staðinn verði vörður um opinbera þjónustu. Þetta er gert vegna atvinnuástands í Þingeyjarsýslum og þeirrar fólksfækkunar sem þar hefur átt sér stað - en jafnframt eru þar mjög miklar auðlindar sem ætlunin er að nýta til stóriðjuuppbyggingar. Ef við tökum til dæmis Heilsugæsluna á Húsavík er ljóst að ef byggja á upp á staðnum þarf að vera þar heilbrigðisþjónusta sem hentar. Með þeim niðurskurði sem orðið hefur og þeim niðurskurði sem er fyrirhugaður er ljóst að ekki er hægt að standa við þetta fyrirheit. Ég get því ekki séð annað en að verið sé að svíkja það sem var lofað. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu. Ég held að það sé afar mikilvægt að við greinum dálítið þessa viljayfirlýsingu því að þar kemur fram að það eigi að vinna greiningarvinnu, þar sem eigi að skoða innviðina. Það stendur ekki, en má lesa það á milli línanna, það á að reyna að nýta þá reynslu sem við höfum, t.d. vegna framkvæmdanna á Miðausturlandi. Það stendur líka að það skipti máli að við tökum ekki innviðina svo mikið í nefið með niðurskurði að þeir skemmist til frambúðar, það skiptir mjög miklu máli. Þar finnst mér vera lykilatriði að við horfum til lengri tíma, almennt þurfum við að horfa til lengri tíma og móta stefnuna til lengri tíma þannig að allir séu viðbúnir þeim breytingum sem eiga að verða. Síðan langar mig bara til að minnast örlítið á framhaldsskólann. Það var mjög vel gert að setja ákveðið gólf á Framhaldsskólann á Húsavík til að sá góði skóli geti haldið starfi sínu áfram, en við verðum að gæta þess að því verði haldið áfram. Síðan verðum við að horfast í augu við að bættar 

Frú forseti. Ég ætla aðeins að blanda mér í þessa umræðu og hvetja hæstv. ráðherra til að koma með afdráttarlausar yfirlýsingar um að staðið verði við þá viljayfirlýsingu á allan hátt sem menn hafa reynt að skilja. Hæstv. ráðherra talar um að nauðsynlegt sé að greina þetta og kanna og hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir talar um álag á stofnanir vegna reynslunnar fyrir austan. Þetta hljómaði svolítið neikvætt hjá hæstv. ráðherra og mig langar að spyrja hann hvort í þeirri skýrslu sem var unnin um verkefni fyrir austan, og finnst á heimasíðu iðnaðarráðuneytisins, hafi ekki einmitt komið fram að allt hafi gengið eftir sem menn spáðu - það eina sem hafi farið fram yfir var að einhverjir einkaaðilar hefðu ákveðið að byggja fullmikið af íbúðum, en reynslan hefði verið býsna góð af verkefninu 

Frú forseti. Mér finnst hv. stjórnarliðar, þá á ég við hæstv. ráðherrann og hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur, vera með orðhengilshátt í þessari umræðu. Það er verið að reyna að túlka þessa viljayfirlýsingu á þann veg að það megi skera niður hjá Heilbrigðisstofnun Þingeyinga um þessi 9% - að menn hefðu bara alveg eins getað átt von á því. Ég get sagt það eftir að hafa átt fund með fulltrúum allra þessara sveitarfélaga ásamt hv. þingmanni og hæstv. ráðherra stóð enginn þeirra viðmælenda í þeirri trú að leggja ætti niður sjúkrahúsið á Húsavík, að það kæmi fram 9% niðurskurður gagnvart þeirri stofnun, sem mundi þá á þriggja ára tímabili jafngilda því að niðurskurðurinn væri 33%. Hv. stjórnarliðar geta komið hér upp og reynt að lesa eitthvað á milli línanna að þetta hafi nú verið andinn. En staðreyndin er sú að viðsemjendur þeirra, forustumenn sveitarfélaganna í sýslunni, eru algjörlega á öndverðum meiði við þau þegar kemur að túlkunum á þessari viljayfirlýsingu. Ég hvet hæstv. ráðherra og hv. stjórnarliða til að standa við þá viljayfirlýsingu sem ritað var undir fyrir tæpu hálfu ári, því að við erum að tala um grundvallarþjónustu. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra valdi sér ákveðnar tölur þegar hann fór yfir þróun opinberra starfa. Eigum við að fara yfir byggðaþróunina á þessu svæði á undangengnum árum? Þetta svæði, Þingeyjarsýslur, hefur farið einna verst hvað varðar fólksfjölda út úr þeirri þróun á undangengnum árum. Ég held að það hafi verið nægjanlegt líka að taka þær tölur inn í þessa umræðu. Það er því mikilvægt að standa vörð um grundvallarþjónustu á þessu svæði. Ég vek líka athygli á sérstöðu svæðisins, það er gríðarlega víðfeðmt. Það eru sex heilsugæslustöðvar á þessu svæði, enda er það gríðarlega mikið að umfangi eins og ég veit að hæstv. ráðherra þekkir. Ég skora á hæstv. ráðherra að beita sér með okkur hinum í því 

Frú forseti. Það á ekkert að þurfa að túlka þetta út og suður. Það stendur þarna einfaldlega að það eigi að fara yfir og greina hvað sé nauðsynleg þjónusta til þess að svæðið sé undir það búið að taka við auknum umsvifum og auknum framkvæmdum. Það þýðir ekki að allt sé óbreytt. Það getur þýtt jafnvel að það þurfi á einhverjum sviðum að bæta í þjónustuna til að hún sé betur undirbúin, ég nefndi reynsluna að austan. Ég var þar fyrst og fremst að tala um það sem snýr að því hvað mætir opinberum þjónustuaðilum, löggæslu, heilsugæslu o.s.frv. ef umsvif stóraukast á svæði, ég tala nú ekki um eins og þar var þegar þúsundir erlendra verkamanna bættust við inn á svæðið. Í Þingeyjarsýslum verður þetta væntanlega eitthvað í minni skömmtum og vonandi uppbyggingarstig sem er viðráðanlegra fyrir samfélagið og heimaaðilar geta verið meiri þátttakendur í. Mér finnst ekki mega gleyma þeim aðalþætti málsins. Það er hárrétt - þetta svæði stendur að mörgu leyti höllum fæti. Þar hefur verið mikil fólksfækkun. Ekki var það nú síst á árunum eftir aldamótin og meðan þenslan var sem mest í öðrum landshlutum sem seig á ógæfuhliðina í Þingeyjarsýslum, ættu menn að hafa í huga. Þar af leiðandi hefur aldurssamsetning líka þróast með óhagstæðum hætti. Meðalaldur er hár. Þannig að það er fullkomin ástæða til að hafa verulegar áhyggjur af þessu svæði og mikilvægt að styrkja það með því að koma framkvæmdum og umsvifum í gang. Að því er unnið hörðum höndum. Þetta svæði er í algerum forgangi hvað það varðar, t.d. hjá Landsvirkjun, að þarna verði næst borið niður með nýjar virkjanir og reynt að landa samningum við aðila um kaup á orku. Sama gildir um samgöngubætur af því Vaðlaheiðargöng voru nú hér á dagskrá á næsta fundi á undan. Þá er óhætt að nefna það að sennilega yrði fátt betra fyrir þetta svæði og allt Norður- og Norðausturlandið en að fá þá miklu samgöngubót þannig að innviðir svæðanna styrktust í heild. Unnið er samkvæmt þessu í samstarfi við heimamenn að 

Frú forseti. Ástæða þessarar fyrirspurnar er að þegar maður fylgist með umræðu um þróun með vistvænt eldsneyti á bíla og þær breytingar á bílum sem þar þurfa að koma til, finnst manni umræðan oft staðnæmast við það að menn treysta sér einhvern veginn ekki í verkefnið. Það virðast vera ýmsar ástæður sem skýra það. Til að mynda er aðeins hægt að kaupa metan á tveimur stöðvum og þær eru báðar á höfuðborgarsvæðinu þó að vissulega standi til að opna stöð á Akureyri, og er kannski nýbúið að því, og í Reykjanesbæ. Aðgangurinn er að minnst kosti afar takmarkaður. Víða um land þar sem áhugi á þessu treysta menn sér ekki í verkefnið. Það er líka annar þáttur sem veldur því að menn fara ekki af stað með breytingar á bílum sem eru kostnaðarsamar þó að veittur sé stuðningur við breytingar á ákveðnum fjölda bíla. Það er óttinn við að allt í einu verði lagðir skattar á þessa bíla. Þess vegna fer ég fram með þessa fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra, í fyrsta lagi til að fá yfirlit yfir skattlagninguna í dag. Hún er auðvitað nánast engin eins og við þekkjum, þar er fyrst og fremst um að ræða virðisaukaskatt. Í öðru lagi hvort hægt sé að fá yfirlýsingu um að ekki verði skattlagt með öðrum hætti í til að mynda þrjú eða fimm ár eða jafnvel lengri tíma. Ég veit að í einstaka öðrum löndum hafa verið gefin slík fyrirheit í von um að búa til þann hvata að fleiri og fleiri kaupi sér slíka breytta bíla eða láti breyta bílum sínum. Ég hef mér til fulltingis tvö verkefni, eitt er verkefni nemenda við Háskólann í Reykjavík, Gunnars Steingrímssonar og Kristjáns Helga Theodórssonar um rafmagnsbíla, og lokaverkefni Valgerðar Ögmundsdóttur frá Háskólanum á Bifröst um metan. Mér sýnist á gögnum þeirra að staðan sé sú í dag að í landinu séu um það bil 550 tvinnbílar, 235 metanbílar og 14 rafmagnsbílar, en árið 2001 voru rafmagnsbílarnir sjö þannig að ekki hefur orðið mikil fjölgun þar. Þess vegna finnst mér mikilvægt að fá fram stefnu ríkisstjórnarinnar og ráðherra í því hver framtíðarskattlagning verður. Ef yfirlýsing kæmi um að þessu yrði ekki breytt á næstu árum held ég að það yrði jákvæður hvati fyrir menn til að færa sig yfir í þetta. Við flytjum inn eldsneyti fyrir meira en 50 milljarða. Það væri mjög áhugavert ef við gætum nýtt endurnýjanlega orku okkar í mun meira 

Frú forseti. Í fyrsta lagi er spurt um hvernig háttað sé skattlagningu á umhverfisvænt eldsneyti, þ.e. orkugjafa eins og metan, vetni, rafmagn og lífdísil. Því er fljótsvarað. Engir skattar eru lagðir á þessar tegundir orkugjafa nema virðisaukaskattur, þ.e. metan, vetni og lífdísill bera hvorki olíugjald, bensíngjald né kolefnisgjald eða önnur slík gjöld. Á rafmagn er að vísu lagður 12 aura skattur á hverja kílóvattstund, en það er lagt á alla notendur raforku í landinu óháð því hvers eðlis notkunin er. Þá vil ég nefna sérstaklega því til viðbótar að 1. janúar síðastliðinn tóku gildi lög sem kveða á um gjaldfrelsi vistvæns eldsneytis, þ.e. íblöndunar þess í hefðbundna orkugjafa. Þannig að til viðbótar því að það sé skattfrjálst ef menn nota eingöngu metan, vetni, rafmagn eða lífdísil, er íblöndun vistvænna orkugjafa í bensín eða olíur sömuleiðis skattfrjáls. Þar með lækkar olíugjaldið eða bensíngjaldið sem viðkomandi aðili greiðir. Varðandi framtíðarfyrirkomulag þessarar skattlagningar er þar hreyft við stóru máli. Það er að sjálfsögðu bæði æskilegt og hagkvæmt í þjóðhagslegu samhengi að vistvænt eldsneyti sé undanþegið hefðbundnum eldsneytisgjöldum eins lengi og þess er nokkur kostur, eða í þeim mæli sem mögulegt er, þannig stuðla stjórnvöld að aukinni notkun þess enda hefur margt verið gert til að hraða þeirri þróun. Ég nefni t.d. að í ár er í gildi sérstakur stuðningur við þá sem breyta bílum sínum í metanbíla, þ.e. fyrstu þúsund bílarnir sem breytt verður á þessu ári fá stuðning allt að 100 þús. kr. Þannig að til viðbótar því að eldsneytið er án skattlagningar er sérstakur beinn fjárstuðningur við breytingarkostnaðinn til að hraða þróuninni og koma henni betur af stað. Síðan binda menn að sjálfsögðu vonir við að eftir því sem fleiri bílum hefur verið breytt verði það hagstæðara og verkstæði betur útbúin til að vinna þá þjónustu. Ég held að á þessu stigi mála sé mikilvægt að stjórnvöld taki ekki beina afstöðu til tiltekinna tæknilausna í orkumálum og ætli sér ekki þá dul að stýra því fyrir fram í hvaða farveg þetta fer nákvæmlega, m.a. vegna þess að tækniþróun erlendis og þær lausnir sem erlendir vélaframleiðendur eru að velja eða munu velja munu ráða mestu um það hvernig umferðarflotinn verður samansettur í framtíðinni, þangað til við förum að framleiða okkar eigin bíla og ákveðum á hverju þeir skuli ganga. Ég tel því að enn um sinn eigum við að hlúa að þessari þróun með því að undanþiggja hana sköttum eða fara mjög vægt af stað í þeim efnum, en ég sé heldur ekki forsendur til þess að niðurgreiða með beinum hætti aðra orkugjafa til samgangna. Mörkin verði dregin þar að við hlífum þeim við skattlagningu eins lengi og mögulegt er á meðan verið er að ýta undir að umhverfisvæn þróun ryðji sér til rúms á þessu sviði. Hitt verður að hafa í huga að almennt hefur það verið eldsneyti sem hefur verið skattlagt til að fjármagna uppbyggingu samgöngukerfisins í þágu annarra almannaþarfa. Því eru að sjálfsögðu takmörk sett hversu hátt hlutfall óskattlagðrar umferðar getur orðið áður en það kerfi springur. Þar af leiðandi þarf að huga að því hvernig við búum okkur undir þessa framtíð þó að sú stund sé ekki alveg runnin upp enn. Allt bendir til þess að vænlegast verði að skattleggja notkunina sjálfa, þ.e. sjálfan aksturinn, jafnskjótt og tækni býður upp á það. Vaxandi hluti bílaflotans verður á komandi árum útbúinn slíkri staðlaðri tækni og hún mun verða ódýrari eftir því sem tímar líða. Þannig að innan skamms mun endurnýjun bílaflotans sjálfs fara að bjóða upp á að notkunin sjálf sé mæld og skráð og eftir atvikum að hún sé andlag skattlagningarinnar. Þá er jafnvel hægt að hafa hana mismunandi eftir gæðum veganna sem ekið er á og þar fram eftir götunum. Enda þekkja menn auðvitað af eigin raun slíka sjálfvirka gjaldtöku, t.d. er stærstur hluti umferðar um Hvalfjarðargöng núna gjaldlagður með slíkum hætti. Þetta ásamt auðvitað mörgu fleiru er til skoðunar í fjármálaráðuneytinu. Við reynum að fylgjast mjög grannt með þróun þessara mála, bæði hvað varðar tækniframfarir en líka þær aðferðir sem nágrannaríkin eru að taka upp í sambandi við skattlagningu. Ég nefni líka að við höfum gjörbreytt undirstöðu bifreiðagjalda með því að gera losun koltvíoxíðs að andlagi skattlagningarinnar þar, þannig að satt best að segja hefur mjög mikið gerst í þessum málum á allra síðustu missirum. Skattkerfi okkar er mun betur í stakk búið til að takast á við þetta í dag en það var fyrir fáeinum missirum síðan. 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir þessa umhverfisvænu spurningu. Það er mikilvægt eins og hv. þingmaður benti á að við horfum til langrar framtíðar. Ég verð var við það hjá fólki sem hefur horft til þess að umbreyta bifreiðum sínum þannig að þær verði umhverfisvænni, að það hefur haft á tilfinningunni að á næsta ári eða þarnæsta ári komi hin stóra krumla ríkisvaldsins og setji auknar álögur á það eldsneyti. Ég tel að við þurfum með einhverjum hætti að tryggja að menn séu öruggir í einhvern tíma með það að ríkissjóður eða ríkisvaldið fari ekki að leggja á auknar álögur með stuttum fyrirvara. Hæstv. ráðherra nefndi umhverfisvæna orku og fleira og nú er dísilolían orðin um 12 krónum dýrari en bensínið. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort til standi 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni andsvarið og hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hann gaf. Það er auðvitað ekkert skrýtið að við þá skattstefnu ríkisins sem hefur verið kennd við hina ensku setningu „you ain't seen nothing yet“, sem hæstv. ráðherra sagði á skattaráðstefnu endurskoðendafyrirtækja fyrir einhverjum missirum, og allar þær breytingar sem hafa orðið á skattkerfinu séu landsmenn aðeins hikandi og óttist að allt í einu breytist leikreglurnar eftir að þeir hafi tekið ákvörðun um að skipta yfir í vistvæna orkugjafa. Hæstv. ráðherra sagði þegar hann svaraði fyrirspurninni að reynt yrði að hlífa mönnum við skattahækkunum eins lengi og kostur er, en það er kannski ekki nóg í ljósi þess sem ríkisstjórnin hefur að öðru leyti staðið fyrir í skattbreytingum. Kannski er eðlilegast að fara þá leið sem hv. þm. Birkir J. Jónsson nefndi, að það væri hreinlega gefin yfirlýsing um að þetta kerfi verði við lýði í þrjú eða fimm ár eins og ég hef séð gert í einstaka öðrum löndum. Ég held að það sé mikilvægt að gefa skýrari yfirlýsingar í þá veru að við viljum og ætlum að byggja þetta hraðar upp. Í dag eru aðeins 800 bílar hér á landi sem geta nýtt sér vistvæna orkugjafa. Ég held að það sé allt of lítið. Ég held að við séum ekki að gera nóg þó að vissulega sé búið að marka ákveðna braut og gefa út ákveðnar yfirlýsingar. Það þarf líka að hvetja þá sem ætla að setja upp slíkar stöðvar að gera það víðar. Það er erfitt þegar menn virðast vera að bíða, hvort sem það er eftir egginu eða hænunni, og vita ekki hvort þeir ætla að byrja.

Herra forseti. Ég held að ekki sé hægt að neita því að hvatarnir sem eru til staðar í dag gera þetta mjög hagstætt. Ef menn velja til dæmis þann kost að kaupa nýjan sparneytinn metanbíl í staðinn fyrir bensínbíl, þá um það bil helmingast orkukostnaðurinn og munar um minna. Vilji stjórnvalda stendur til að stuðla að þeirri þróun. Ég held að það sé nú eins rækilega undirstrikað og nokkuð getur verið. Ég nefni þar áætlun um orkuskipti eða mótun heildstæðrar orkustefnu. Ég nefni markmið okkar í loftslagsmálum. Á mörgum stöðum er því slegið algerlega föstu að stjórnvöld vilja stuðla að þessari þróun. Það hafa þau gert og því verður ekki á móti mælt að meira hefur gerst í þessum málum á allra síðustu missirum en nokkru sinni fyrr.  Það væri óheiðarlegt að gefa það til kynna að með umhverfisvænum orkugjöfum og bílum sem geta nýtt sér þá komist menn hjá því að greiða eitthvað til samgöngukerfisins um aldur og ævi. Að gefa mönnum falsvonir um að slíkt geti gengið út í hið óendanlega væri það eina sem væri virkilega óheiðarlegt í þessum efnum, því allir sjá að slíkt gerist ekki. En hinu geta menn treyst að hvati verður til staðar og það verður haft hagstætt að nýta sér vistvæna 

Frú forseti. Ég spyr hæstv. iðnaðarráðherra um jöfnun kostnaðar við húshitun sem hljóðar svo: „Hvað líður aðgerðum til að jafna kostnað við húshitun?“ Þar fylgi ég eftir máli sem ég hef spurt hæstv. ráðherra út í áður. Í fyrra, þann 22. nóvember, spurði ég hæstv. ráðherra sömu spurningar. Þá var ljóst að 12–13 þús. íslensk heimili greiða miklu hærri fjárhæðir fyrir að hita húsnæði sitt en afgangur þjóðarinnar. Í raun og veru erum við að ræða um 30–40 þús. Íslendinga sem búa á hinum svokölluðu köldu svæðum, sem eru oftar en ekki mjög langt frá höfuðborgarsvæðinu, og þurfa því að verja heilmiklum fjármunum í eldsneytiskaup vegna flutningskostnaðar og út af þessum margumrædda kostnaði við að kynda hús sín. Ég hef talað fyrir því og fært fyrir því nokkur rök, sem ég held að sé erfitt að hnekkja, að þessi heimili borgi hærri skatta. Það kostar þau meira að lifa venjubundnu lífi en aðra Íslendinga. Við höfum talað fyrir því að jafna eigi aðstæður fólksins í landinu til þess að lifa og þetta er ekki beint í samræmi við þá jafnaðarhugsun. Það mundi heyrast í einhverjum ef tvær fjölskyldur í Reykjavík byggju í sama botnlanganum í svipuðu húsnæði og fólkið sem byggi hægra megin í götunni borgaði 200 þúsund í húshitunarkostnað á ári en fólkið á móti 400 þúsund. Það er einfaldlega um svo hróplegt ójafnræði að ræða. Hæstv. ráðherra svaraði því til í fyrra að hún væri í viðræðum og samráði við sveitarfélög á köldum svæðum. Hæstv. ráðherra sagði í fyrra, með leyfi frú forseta: „Ef samráðið leiðir til þess að menn telji þann vettvang ekki duga til að ljúka þessu máli, að menn vilji frekar setja niður starfshóp, verður það svo. En vonandi tekst okkur, án þess að þurfa að setja sérstakan starfshóp á laggirnar, að ljúka þessu með þeim. Ég held að það sé aðalatriðið.“ Hér mælti hæstv. ráðherra af góðum hug. Nú inni ég hæstv. ráðherra eftir því hvort við förum að sjá það í náinni framtíð að menn jafni húshitunarkostnað í landinu til hagsbóta fyrir þær tugþúsundir Íslendinga sem þurfa að kynda hús sín á miklu hærra verði en aðrir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa spurningu. Við deilum þeim prinsippum, ég og hv. þingmaður, að vilja leggja mikið á okkur til að ná fram þessum markmiðum í lífskjörum hvar sem menn búa á landinu. Frá því við ræddum málið síðast hefur verið settur á laggirnar starfshópur sem ég minntist á og hv. þingmaður vitnaði til í svari mínu. Við ákváðum að fara þessa formlegu leið og fengum því líka fulltrúa frá fjármálaráðuneyti og öðrum aðilum sem þurfa að koma að þessu. Starfshópurinn var settur á laggirnar núna á vordögum í kjölfar funda ríkisstjórnarinnar á Ísafirði þann 5. apríl síðastliðinn. Þar var samþykkt að vinna að því með Samtökum sveitarfélaga á köldum svæðum að leita leiða til að lækka og jafna húshitunarkostnað. Í kjölfarið var starfshópurinn skipaður þar sem m.a. eiga sæti fjórir fulltrúar sveitarfélaga á köldum svæðum. Starfshópurinn mun skila tillögum á næstu dögum, en honum var falið verkefni samkvæmt erindisbréfi sem felst aðallega í fjórum þáttum. Í fyrsta lagi að yfirfara lög um niðurgreiðslu vegna húshitunarkostnaðar og koma með tillögur til úrbóta varðandi framkvæmd laganna. Í öðru lagi að setja fram tillögur um framkvæmd og fjármögnun niðurgreiðslna til húshitunar. Í þriðja lagi gera tillögur um viðmið fyrir húshitunarkostnað. Í fjórða lagi að yfirfara þær aðgerðir sem nú er beitt varðandi orkusparnað á köldum svæðum og koma fram með tillögur um frekari aðgerðir á því sviði. Í þessum starfshópi sitja: Sigurður Ingi Friðleifsson, framkvæmdastjóri Orkusetursins, sem er formaður nefndarinnar og skipaður af iðnaðarráðherra, Arnbjörn Sveinsdóttir, forseti bæjarstjórnar Seyðisfjarðarkaupstaðar, Ása Ögmundsdóttir, lögfræðingur í fjármálaráðuneyti, Hjalti Þór Vignisson, bæjarstjóri í sveitarfélaginu Hornafirði, Ingibjörg Sigmundsdóttir, stjórnarmaður hjá Rarik, Katrín Skúladóttir, sérfræðingur Orkubús Vestfjarða, Kristinn Jónasson, bæjarstjóri í Snæfellsbæ, og Ómar Már Jónsson, sveitarstjóri í Súðavíkurhreppi. Í hópnum er góð dreifing af fólki hvaðanæva af landinu. Ég lít svo á að við séum komin með einvala mannskap til að fara vandlega yfir þetta mál og skila tillögum og mun hann gera það á næstunni. Einkum hefur verið að fjallað um tvo meginþætti. Það er í fyrsta lagi hvort rétt sé að ganga lengra en nú er gert varðandi jöfnun húshitunarkostnaðar af því nú nemur niðurgreiðslan um 60% af kostnaði við dreifingu og flutning. Verði þessi kostnaður niðurgreiddur að fullu er kostnaðurinn við þetta um 1.700 millj. kr., eða 500 milljónum hærri fjárhæð en nú er varið í þessu skyni á fjárlögum. Eins og hv. þingmaður þekkir, sem fyrrverandi formaður fjárlaganefndar Alþingis, koma inn á borð fjárlaganefndar margvísleg verkefni og án efa þarf að taka ákvörðun um þetta þar. Það þarf ekki endilega að vera svo að menn taki þetta beint úr ríkissjóði vegna þess að starfshópurinn er að skoða hvort rétt sé að gera breytingar á því hvernig þessar aðgerðir eru fjármagnaðar. Menn hafa nálgast þetta með opnum huga og að meginstofninum til koma tvær leiðir til greina. Það er annars vegar að fjármagna niðurgreiðslurnar úr ríkissjóði, eins og ég nefndi, og hins vegar er hægt að finna jöfnunarleiðir í innheimtu á raforkukostnaði hjá notendum um land allt, þ.e. raforkukaupendum. Menn eru að skoða sérstakan jöfnunarsjóð og fleira í þeim efnum. En um þetta allt mun ég fá tillögur frá nefndinni sjálfri. Ég treysti nefndinni vel til þessara verkefna og síðan mun ég að sjálfsögðu eiga gott samstarf við Alþingi um það hvert framhaldið verður þegar tillögurnar liggja fyrir.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu og hv. fyrirspyrjanda fyrir að hefja hana. Um er að ræða eitt stærsta byggðamálið sem við erum að fást við. Stundum hefur okkur gengið vel, stundum hefur okkur gengið illa. Ég ætla bara aðeins að vekja athygli á nokkrum tölum. Ég fékk svarað fyrirspurn í fyrra um þessi mál. Þar kom fram að árið 2000 var munurinn á húshitunarkostnaði í Reykjavík annars vegar og dreifbýli Rariks hins vegar um 65%. Árið 2009 var þessi munur orðinn þrefaldur. Eitthvað hefur dregið úr honum vegna hækkana hjá Orkuveitu Reykjavíkur en það breytir ekki málinu. Um er að ræða mjög tilfinnanlegan og erfiðan útgjaldalið heimila víða á landsbyggðinni. Nú áformar ríkissjóður að taka upp verulega skattlagningu fyrir auðlindanotkun á orku. Ég tel þess vegna eðlilegt að nýta hluta af þeim fjármunum til að greiða þennan kostnað niður. Við erum að tala um 500 millj. kr. til þess að koma í veg fyrir að notendur á landsbyggðinni þurfi að bera þennan dreifingar- og flutningskostnað. 

Forseti biður hv. þingmenn að gæta að klukkunni.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir þessa umræðu. Við erum að ræða grundvallarmál - við erum að ræða um það að fólk búi við sem líkust lífsskilyrði hér á landi. Eins og ég fór yfir áðan er kostnaður fjölskyldna á þessum köldu svæðum mun hærri vegna matarkaupa, skólamála og eldsneytis vegna þess að eðli málsins samkvæmt þegar menn búa fjarri helstu þéttbýlisstöðum landsins fara heilmiklir fjármunir í það að koma sér á milli staða, að við tölum nú ekki um þennan þrefalda mun, sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson nefndi, fyrir að kynda húsið sitt. Við skulum tala um hlutina eins og þeir eru. Það eru tvö skattstig í landinu. Fólkið á köldu svæðunum borgar - ég vil bara kalla það skatta - miklu hærri skatta, þarf að verja miklu meiri fjármunum til grundvallarmannréttinda, vil ég meina, sem er að hita húsið sitt hér á landi. Ég fagna því að við skulum ná hér saman þverpólitískt um það að þessu verði að breyta. Hvernig sem menn gera það, hvort sem það er hrein og bein jöfnun þannig að stóra heildin, 90% heimila, borgi mögulega eitthvað hærra verð til að jafna þennan mun, hlutföllin eru um það bil 90% á móti 10%, eða hvort menn leita annarra leiða eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson nefndi áðan. Aðalatriðið er að við stöndum ekki enn einu sinni á næsta ári og ræðum þessi mál. Þessi starfshópur verður að klára vinnu sína. Í framhaldi verðum við hér á Alþingi að hafa kjark til að taka ákvarðanir sem mögulega verða ekkert pólitískt vinsælar, en eru réttlætismál. Hér er um mikið óréttlæti að ræða sem við verðum að leiðrétta hið fyrsta. Ég skora á hæstv. ráðherra að reka á eftir því ágæta fólki sem er í hópnum sem er að leita lausna á þessu vandamáli 

Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi áðan er þessi vinna á lokasprettinum núna. Á næstunni munu þessar tillögur líta dagsins ljós. Ég veit líka til þess að það hefur verið fjallað um þetta í atvinnuveganefnd. Þar er ætlunin að taka þetta til gagngerrar skoðunar þegar tillögurnar liggja fyrir eða jafnvel á næstunni og til umfjöllunar þannig að ég vænti mjög góðs samstarfs við þingið. Ég held að það þurfi svo sem ekkert að reka á eftir þeim harðsnúna hópi sem þarna er saman kominn. Þetta er honum það mikið hjartans mál. Virðulegi forseti. Mig langaði aðeins í lokin að nefna líka að það eru, eins og fram hefur komið, um 10% landsmanna sem eiga enn sem komið er ekki kost á því að tengjast hitaveitum. En það hefur orðið töluverður vöxtur í hitaveitukerfinu á undanförnum árum, enda hafa ýmsar aðgerðir stjórnvalda síðastliðinn áratug, ekki bara þeirra sem nú eru heldur líka áður, ýtt undir frekari hitaveituvæðingu. Það má t.d. nefna stofnstyrki til hitaveitna og styrki til jarðhitaleitar og víkjandi lán til borunar og vinnslu á holum. Þar sem hitaveitu verður ekki komið við hefur verið leitað annarra leiða, t.d. með uppsetningu varmadælna en stórt verkefni á því sviði er nú til alvarlegrar skoðunar í Vestmannaeyjum. Þetta vil ég nefna til að árétta mikilvægi þess að við leitum áfram leiða til að finna hagkvæmar leiðir til húshitunar og hið opinbera kerfi þarf áfram að styðja við þá þróun. Það hefur þrengt verulega að fjármunum til þessara verkefna vegna þess að við höfum þurft að fara í niðurskurð á undanförnum árum og höfum látið beinu niðurgreiðslurnar ganga fyrir síðastliðin ár. Þetta skiptir því máli og vildi ég nefna það hér, virðulegi forseti, að við þurfum að huga að því áfram til að við getum freistað þess að tengja enn fleiri heimili í landinu beint við hitaveitu en nú eru.

Virðulegi forseti. Í öðrum áfanga rammaáætlunar, í þeim drögum sem fyrir liggja og við höfum flest séð, er virkjunum er skipað í þrjá flokka; í nýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Eina virkjunin á Norðurlandi vestra sem kemst í nýtingarflokk samkvæmt þessari flokkun er Blönduvirkjun, Blönduveita sem þar er nánar gerð grein fyrir. Eins og við vitum fóru fram miklar virkjunarframkvæmdir á sínum tíma í Blöndu. Þær hófust árið 1984 og árið 1991 var fyrsta vélasamstæðan tekin í notkun. Blanda var þá stífluð við Reftjarnarbungu, miðja vegu milli upptaka og árósa, og enn fremur var reist stífla við upptök Kolkukvíslar nokkru vestar. Frá henni er síðan veitt vatni um veituskurð, samtals 25 km leið, af inntakslóni virkjunarinnar. Sú virkjun er samtals 150 megavött og síðan hafa komið fram hugmyndir um að virkja Blöndu frekar, ekki með stíflumannvirkjum í þeim mæli sem áður hafði verið gert heldur með annars konar virkjun. Það er sú virkjun sem er einmitt komin í nýtingarflokk samkvæmt rammaáætluninni eins og hún liggur fyrir. Við vitum auðvitað ekki hver niðurstaðan verður þegar málið kemur í þingið eða hvernig það verður þegar málið verður afgreitt úr þinginu, en miðað við þær upplýsingar sem ég hef undir höndum verður ekki annað séð en að umhverfisáhrif af slíkri virkjun séu hverfandi. Það eru því allar líkur á því að við getum verið bjartsýn á að hefjast megi handa við virkjunarframkvæmdir þarna. Virkjunin virðist líka vera ákaflega hagkvæm. Þarna er í raun verið að nýta vatnið sem þegar hefur runnið í gegnum núverandi Blönduveitu, segja má að verið sé að nýta það aftur, sem er sama hugmynd og varðandi Þjórsá. Að því sögðu er ljóst mál að hér getur verið um að ræða mjög mikilvægt mál fyrir byggðina á þessu svæði. Hugmyndir manna ganga út á að reyna að finna nýja iðnaðarkosti. Menn hafa skoðað ýmislegt í því sambandi og þó að það sé ekki enn þá komið á koppinn eru menn ekki af baki dottnir, fjarri því. Það er heilmikil orka í Blöndu eins og við vitum, þegar eru framleidd 150 megavött og er nú gert ráð fyrir viðbót af þessu tagi. Þess vegna hef ég leyft mér, virðulegi forseti, að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra út í hvernig þessi mál standa, hversu stóra virkjun ætlað er að reisa þarna, hvenær búast má við að ákvarðanir liggi fyrir og hvenær framkvæmdir geta hafist.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir spurningarnar. Landsvirkjun hefur um þó nokkurt skeið haft til skoðunar frekari virkjanir í Blöndu og leitaði ég upplýsinga hjá fyrirtækinu í tilefni af fyrirspurn hv. þingmanns. Landsvirkjun vinnur nú að frumhönnun á þremur smávirkjunum í Blönduveitu sem nýta þá óvirkjað fall í veitulegu úr Blöndulóni niður í inntakslón virkjunarinnar sem heitir Gilsárlón. Gert er ráð fyrir að uppsett afl verði 28 megavött og er áætlað að samanlögð orkugeta verði um 180 gígavattstundir á ári. Virkjað fall er um 64 metrar úr Blöndulóni í Gilsárlón, sem er inntakslón Blönduvirkjunar. Fyrirhugaðar virkjanir sem verið hafa til skoðunar eru þrjár: Sú efsta, Kolkuvirkjun, sem virkjar fallið úr Blöndulóni yfir í Þrístiklu og verður stöðvarhús hennar staðsett sunnan við Þrístiklu. Næsta er Fannlækjarvirkjun sem virkjar fallið frá Smalatjörn í Austara-Friðmundarvatn og verður stöðvarhúsið staðsett sunnan við vatnið. Sú þriðja er Gilsárvirkjun sem virkjar fallið frá Austara-Friðmundarvatni niður í Gilsárlón og verður stöðvarhúsið staðsett mitt á milli Gilsárlóns og Austara-Friðmundarvatns. Á næsta ári áformar Landsvirkjun að halda áfram nauðsynlegum rannsóknum og verkfræðilegum undirbúningi auk vinnu við mat á umhverfisáhrifum. Það er mögulegt að hefja virkjunarframkvæmdir á seinni hluta árs 2013 og gangsetja þá virkjanirnar á seinni hluta árs 2016. Núverandi útfærsla á virkjunum í Blönduveitu er raðað í orkunýtingarflokk, eins og áður kom fram hjá hv. þingmanni, í tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða sem við stefnum að að leggja fram í endanlegri mynd í þingsályktunartillögu fyrir jól. Þar kemur fram í töflu C2 í skýrslu verkefnisstjórnar rammaáætlunar sem skilað var til okkar 5. júlí síðastliðinn að Blönduveitu er raðað í sæti 2 frá sjónarhóli nýtingar og sæti 65 af sjónarhóli verndar. Samkvæmt könnun sem er fylgigagn með þeim pappírum sem til okkar var skilað röðuðu allir tólf meðlimir verkefnisstjórnar Blönduveitu í orkunýtingarflokk. Það var því alger samstaða um það innan verkefnisstjórnarinnar að raða henni í þann flokk. Að öðru leyti má segja um þessa framkvæmd að framgangur virkjana í Blönduveitu mun ráðast af afgreiðslu Alþingis á tillögunni nú á vordögum. Það sem dregið er fram hér og má þakka hv. þingmanni fyrir að nefna, er að það eru fjölmargir kostir til að auka og bæta nýtingu á þeim virkjunum sem þegar eru til staðar. Það eru ekki bara tækifæri þarna heldur horfa menn líka til stækkunar Búrfellsvirkjunar, að hugsanlega megi auka orkugetu kerfisins um 208 gígavattstundir á ári í gegnum ákveðnar framkvæmdir á þeirri virkjun, sem gæti verið jákvætt. Einnig er verið að skoða aðra kosti sem aukið geta reiðuafl í kerfinu og má þar nefna að ef bætt yrði við einni vél við Sigöldustöð mætti fá þar um 50 megavött, sömuleiðis við Hrauneyjarfossstöð, þar gæti ein vél gefið um 70 megavött. Einnig má benda á að ef álag á Sultartangavirkjun væri aukið gæti nýtingin aukist um 10 megavött. Víða í gömlu virkjununum, þ.e. þeim virkjunum sem tryggt hafa okkur raforku hingað til, er fjöldinn allur af tækifærum sem menn eru að skoða núna og gætu verið góðir kostir fyrir okkur. Blönduveita gæti því verið upphafið að því menn færu í gegnum þessar virkjanir með þeim hætti sem ég nefni hér, og bæti við afli á þeim stöðum sem við nýtum nú þegar til raforkuframleiðslu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir greinargóð svör sem varpa sannarlega ljósi á þetta mikilvæga mál. Við sjáum af þessu að ef vel er haldið á spöðunum er hægt að hefja þarna framkvæmdir síðari hluta árs 2013, eftir u.þ.b. tvö ár. Þá er mjög mikilvægt að nýta tímann vel á næsta ári til að vinna að þeim undirbúningi sem hæstv. iðnaðarráðherra rakti, bæði að tæknilegum undirbúningi og eins undirbúningi sem lýtur að umhverfismatinu. Ég sé það af gögnum rammaáætlunarinnar og hæstv. iðnaðarráðherra staðfesti það raunar áðan að ekki er hægt að sjá að nein umtalsverð umhverfisáhrif verði af þessu, a.m.k. ekki þannig umhverfisáhrif að það ætti að hafa neikvæð áhrif á hugmyndir manna um að fara í þessar virkjunarframkvæmdir. Ef það tekst allt saman fylgja þessum framkvæmdum störf og umsvif í héraði, sem skiptir líka mjög miklu máli, ekki síst á þessum slóðum, fyrir utan það að með þessu er verið að styrkja enn betur allar forsendur fyrir frekari iðnaðaruppbyggingu á Norðurlandi vestra. Við vitum að heimamenn, t.d. á Blönduósi, hafa unnið mjög ötullega að hugmyndum um að koma á gagnaveri við Blönduós og hafa staðið yfir viðræður við stórt alþjóðlegt fyrirtæki. Þær viðræður hafa að mestu gengið vel. Það er eitthvert hlé á þeim viðræðum núna en það er fjarri því að menn ætli að hverfa frá þeim hugmyndum sem þar hafa verið uppi. Þó að þessi framkvæmd ráði ekki úrslitum um framgang málsins sjá allir að það mundi hafa góð áhrif á það og aðrar hugmyndir manna um orkunýtingu og iðnaðaruppbyggingu í Húnaþingi að geta farið í þessar virkjunarframkvæmdir. Þess vegna hvet ég til þess að öllum undirbúningi sé hraðað sem mest er mögulegt af hálfu Landsvirkjunar. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra: Stendur virkjunarhugmyndin og fellur með því að rammaáætlunin verði afgreidd á komandi vori eða 

Virðulegi forseti. Varðandi síðustu spurninguna skiptir það máli til þess að ná fram þeirri heildarsýn sem við þurfum og mikilvægri framtíðarsýn til lengri tíma sem við þurfum í orku- og náttúruverndarmálum okkar að við ljúkum rammaáætlun á vordögum. Ég held að við séum öll sammála um það hér inni og ég trúi því að við munum öll leggjast á eitt um að reyna að ljúka henni hér þannig að menn geti gert áætlanir til lengri tíma innan orkufyrirtækjanna en líka til að við getum farið að friðlýsa þau svæði sem menn hafa náð samstöðu um í þinginu að eigi að taka til hliðar.  Náum við því ekki tel ég að þingið verði að ná breiðri samstöðu um hvað menn ætla að gera í millitíðinni. Ég er ekki tilbúin að leika neina biðleiki vegna þess að ég vil enn þá að trúa því að við náum að klára rammaáætlun á vordögum. Hún gefur okkur nauðsynlega framtíðarsýn. Þegar ég fór að skoða þessi mál í tengslum við fyrirspurn hv. þingmanns fannst mér áhugaverð sú staðreynd að við eigum enn þá gríðarlega mikilvæga orkukosti í tengslum við núverandi virkjanir. Það hlýtur að vera eitthvað sem við horfum grannt til á næstunni, til næstu ára, vegna þess að það eru röskuð svæði, það eru vel þekkt svæði, og mikilvægt vatnsafl sem við þurfum inn á kerfið á komandi árum. Þarna er töluvert afl og mér reiknast svo til að það séu hvorki meira né minna en um 200 megavött sem þarna gætu hugsanlega fengist á næstu árum í gegnum þessa fimm liði; Blöndu og síðan Sigöldustöð, Hrauneyjarfossstöð, Sultartangavirkjun 

Frú forseti. Ég kem hér upp til að inna hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra eftir afstöðu hennar til málefna Háskólans á Akureyri og þeirrar grundvallarspurningar hvort hún hyggist standa vörð um sjálfstæði Háskólans á Akureyri, þ.e. að höfuðstöðvar og stjórn skólans verði á Akureyri þrátt fyrir að aukið samstarf og samvinna muni eiga sér stað og hugsanlega einhverjar sameiningar í framtíðinni. Við þekkjum það að Háskólinn á Akureyri er ein mikilvægasta stofnun og ég vil bara segja allra mikilvægasta stofnun landsbyggðarinnar. Á undangengnum árum hafa um 1.500 nemendur innritað sig ár hvert í háskólann og tölur hafa sýnt að hlutfallslega langflestir nemenda, miðað við aðra háskóla á suðvesturhorni landsins, sem stunda nám við skólann skila sér til starfa vítt og breitt um landið. Enda er það engin tilviljun í ljósi þess að fjarkennslunet Háskólans á Akureyri er gríðarlega umfangsmikið. Það má því með réttu segja að Háskólinn á Akureyri sé vagga menntunar á landsbyggðinni og þess vegna er mikilvægt að við höfum á hreinu hver stefna stjórnvalda er til framtíðar litið gagnvart honum. Háskólinn hefur sinnt því hlutverki að þjónusta fólk vítt og breitt um landið sem hefur viljað afla sér aukinnar menntunar en það er eitt grunnstef 21. aldarinnar að fólk hafi aðgengi að menntun við hæfi án þess að þurfa að sækja hana um langan veg. Við vitum að á mörgum stöðum víða um land sinnir háskólinn því hlutverki að fólk geti sótt sér aukna menntun sem það hefði annars ekki haft tækifæri til. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra um málefni Háskólans á Akureyri. Við tókum þessa umræðu í fyrra og þá var hæstv. ráðherra eðlilega mjög jákvæð gagnvart þeirri glæsilegu starfsemi sem Háskólinn á Akureyri hefur haldið uppi á undangengnum árum. Ég vil líka minna á að miðað við sögu skólans og fjárhagsleg mál hans hefur háskólinn á seinni árum náð tökum á fjármálum sínum sem eru umfangsmikil eins og nemendafjöldinn bendir til. Ég vil því inna hæstv. ráðherra, sem er sem betur fer komin aftur til starfa á hv. Alþingi og í Stjórnarráðinu, eftir því hvaða stefnu hún hefur gagnvart málefnum háskólanna, sérstaklega með tilliti til sjálfstæðis Háskólans á Akureyri.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir þessa fyrirspurn. Eins og hann benti á ræddum við einmitt um stöðu Háskólans á Akureyri líklega í fyrra, það er rétt. Ég get í raun og veru endurtekið það sem mig minnir að ég hafi sagt þá og tek undir með hv. þingmanni að Háskólinn á Akureyri hefur auðvitað mjög mikilvægu hlutverki að gegna, ekki síst í fjarnámi og fjarkennslu þar sem hann hefur verið brautryðjandi á mörgum sviðum og hefur skipt mjög miklu máli hvað varðar menntun margra í hinum dreifðari byggðum. Eins og hv. þingmanni er kunnugt höfum við verið með málefni háskólanna til skoðunar í ráðuneytinu og til umræðu í þessum sal allt frá hruni og ekki sjaldan er rætt um sameiningar háskóla. Ég veit að meðal annars hefur talsvert verið rætt um sameiningar núna þegar horft hefur verið á fjárlög fyrir næsta ár. Ég hef hins vegar ávallt sagt að sameiningar skila ekki endilega sparnaði. Þær geta verið æskilegar, þær geta skilað sparnaði og skilað öflugri stofnunum en þær eru ekki sjálfgefið hið eina rétta svar, ekki síst þegar um er að ræða mjög ólíkar stofnanir eins og raunin er um íslensku háskólana. Við höfum hins vegar gefið út formlega stefnu um opinbera háskóla sem snýr að því að koma á laggirnar samstarfsneti. Samningur um slíkt samstarfsnet var undirritaður þann 9. maí 2010. Ég held reyndar að þetta hafi ekki verið 2010, ég held að þetta hafi verið 2011, ég biðst velvirðingar. Ég er, eins og hv. þingmaður benti á, tiltölulega nýkomin til starfa og er aðeins rugluð í ártölum, en það var sem sagt í vor að samningur var undirritaður um samstarfsnet allra þessara opinberu háskóla. Til upprifjunar minni ég á að markmiðið er að efla háskólakennslu, rannsóknir og nýsköpun til styrktar framtíðaruppbyggingu íslensks samfélags, hagræða í rekstri háskóla þannig að fjármunirnir nýtist sem best og í þriðja lagi að halda uppi öflugri og fjölbreyttri háskólastarfsemi víðs vegar á landinu. Þetta verkefni höfum við einfaldlega kallað háskólanetið. Við höfum margar fyrirmyndir til að líta til þar sem háskólar starfa saman undir einum hatti eða einni regnhlíf og sameinast m.a. um ýmsa stoðþjónustu og annað slíkt. Ég nefni sem dæmi að mjög margir öflugir háskólar í Kaliforníu starfa undir einum hatti sem einfaldlega heitir Kaliforníuháskóli og þar undir eru margir fremstu háskólar heimsins. Samningurinn sem ég nefndi áðan sem undirritaður var í vor snýst um sameiginlegt upplýsingakerfi fyrir nemendur og kennslu og samræmt fræðilegt hæfnismat starfsmanna, en frammistaða í slíku mati hefur ákveðið vægi um ráðningar, framgang og launabreytingar. Það hefur ekki verið við lýði hingað til í þessum háskólum sem er í sjálfu sér merkilegt. Stefnt er síðan að því að víkka út samninginn og horfa til gæðaviðmiða og það verður væntanlega auðveldara nú þegar búið er að koma á gæðaráði alþjóðlegra sérfræðinga sem líka var sett á laggirnar í fyrra. Ráðið hefur þegar hafið störf og starfar nú af fullum krafti við gæðamat á háskólum. Þegar kemur að meistara- og doktorsnámi sjáum við líka fram á aukið samstarf skólanna en einnig með stuðningi við kennara, kennslufræðilegri ráðgjöf, þjálfun og ýmsu fleira þar sem við teljum að megi ná betri árangri með því að skólarnir vinni saman. Í þessum málum vinna háskólarnir fyrst og fremst með hagsmuni nemenda í huga. Ég nefni sem dæmi að eitt af markmiðunum er að nemendur geti sótt námskeið á milli skóla með auðveldari hætti en verið hefur og þannig verði hugsanlega hægt að bjóða fjölbreyttara nám. Þetta er því í raun og veru stóra málið og ég hef sagt að hugsanlega geti þetta leitt til sameiningar einhverra stofnana ef við metum það sem rétt skref. Stóra málið er að skólarnir vinni saman, að við eflum þetta samræmda kerfi okkar því að það er til hagsbóta fyrir íslenskt háskólasamfélag. Ég get að lokum sagt um Háskólann á Akureyri að ég hef engar fyrirætlanir nú um að fara út í sameiningu eða að sameina Háskólann á Akureyri öðrum skólum undir einhverjum öðrum hatti, því að mér fannst hv. þingmaður fyrst og fremst vera að spyrja um hvort stjórn Háskólans á Akureyri yrði áfram á Akureyri. Það eru engar fyrirætlanir um neitt annað. Ég legg hins vegar áherslu á að Háskólinn á Akureyri taki þátt í samstarfsnetinu á þeim forsendum sem ég hef lýst hér og mér finnst þetta vera þær forsendur sem við eigum að vinna að til að efla háskólasamfélagið. Þetta snýst um fjölbreytni í námsframboði þar sem fólk leggur saman krafta sína og getur í rauninni kannski fengið meira með því að sameina þá. Þar hefur Háskólinn á Akureyri, leyfi ég mér að segja að lokum, ekki bara tekið fullan þátt heldur verið mjög áhugasamur og oft tekið forustuna í ýmsum málum sem þar hafa komið á borð þannig að mér hefur ekki sýnst annað en að það gangi mjög vel.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu sem er afar þörf um Háskólann á Akureyri og sjálfstæði hans. Við getum endalaust talað um sjálfstæði versus samvinnu og mér finnst sjálfsagt að sú umræða sé tekin en ég hef reyndar þá bjargföstu trú að Háskólinn á Akureyri eigi að vera sjálfstæð stofnun vegna þeirrar sérstöðu sem hann hefur sem mjög mikilvæg stofnun í menntun fólks í hinum dreifðu byggðum almennt. Þar hafa þeir tekið sérstaka forustu með fjarnám því að þeir eru í raun og veru eini háskólinn sem virkilega kann það og ætti að geta kennt öllum öðrum skólum það. Tilvist Háskólans á Akureyri hefur í raun aukið menntunarstig fólks á landsbyggðinni verulega og er örugglega hægt að mæla það. Ég held að það sé hægt að gera mjög mikið í því að efla samstarfið og þar getur Háskólinn á Akureyri svo sannarlega lagt sitt af mörkum á 

Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér að segja að stofnun Háskólans á Akureyri fyrir bráðum 25 árum sé einhver best heppnaða, ef ekki best heppnaða byggðaaðgerð Íslandssögunnar. Ég veit að ég tek stórt upp í mig en ég hef fylgst mjög gjörla með starfsemi skólans nánast frá byrjun og hann er glæsilegur vitnisburður um það hvernig sækja má fram á sviði mennta úti á landi. Ein lykilforsenda fyrir því að sjálfstæði Háskólans á Akureyri beri að varðveita er að 70% af nemendum skólans setjast að úti á landi með sína góðu menntun en það hefur einmitt staðið byggðum lengst frá Reykjavík fyrir þrifum að þar hefur menntunarstig ekki verið nógu hátt. Af þeirri ástæðu einni er mikilvægt að leggja áherslu á sjálfstæði Háskólans á Akureyri. Hann skilar sínu í tölum, hann eykur menntunarstig þjóðarinnar 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra og þeim hv. þingmönnum sem hafa tekið til máls um málefni Háskólans á Akureyri. Ég fagna þessum samhljómi gagnvart þeirri stofnun sem háskólinn er, vagga háskólamenntunar á landsbyggðinni. Við þekkjum það mörg sem höfum unnið að fjárlagagerð og horft upp á það hvernig ýmsar stofnanir ríkisins hafa hagað störfum sínum þegar niðurskurðarhnífnum er beitt, að það er einfaldlega þannig að auðveldara er að skera niður starfsemi á einhverri stofnun sem er fjarri höfuðstöðvunum en hjá manninum sem á skrifstofuna við hliðina á forstjóranum. Það er einfaldlega þannig. Allt frá upphafi hafa menn því talað fyrir mikilvægi þess að forræði yfir málefnum Háskólans á Akureyri sé þar þannig að fólk í nærumhverfinu forgangsraði þeim fjármunum sem skólanum er veitt á hverju ári. Ég fagna því að hér sé mikill samhljómur um að viðhalda þeirri stöðu en ég tek líka undir með hæstv. ráðherra að mikilvægt er efla samvinnu og samstarf á milli háskólanna í landinu, sem eru óneitanlega fjölmargir, og að við aukum með því fagleg gæði háskólanna hér á landi sem eru náttúrlega í samkeppni við aðrar háskólastofnanir, m.a. í Evrópu og fyrir vestan haf, þannig að Ísland haldi stöðu sinni og bæti í raun og veru stöðu sína þegar kemur að háskólamenntun hér á landi. Ég tel að þessum málum sé ágætlega fyrir komið. Það er mikilvægt að við höldum þessari breiðu samstöðu og höldum líka á lofti upplýsandi umræðu um hversu miklu Háskólinn á Akureyri hefur skilað í þágu lands og þjóðar á undangengnum árum og þá ekki síst í málefnum landsbyggðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum sem hér hafa talað og ítreka að ég get tekið undir með þeim um mikilvægt hlutverk Háskólans á Akureyri en líka þeirra stofnana almennt sem við eigum á sviði háskólamenntunar og rannsókna. Þær hafa skipt mjög miklu máli fyrir samfélagið og ég held að þaðan munum við fá sprota til uppbyggingar á næstu árum þegar við lítum aftur uppbyggingartíma í íslensku samfélagi. Ég held því að það skipti mjög miklu að við komum þessum skólum vel út úr kreppunni. Ég verð að segja að þar finnst mér háskólarnir hafa staðið sig ótrúlega vel á erfiðum tímum. Ég ítreka líka varðandi samstarfsnetið sem ég nefndi áðan að við þurfum að sjá hvaða árangri það skilar og hverju það skiptir. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við tökum einhvern tíma umræðu um það í þessum sal og ræðum hvaða árangur við sjáum af aukinni samvinnu háskóla og hvort við séum sátt við þá leið sem við erum á í þeim efnum. Ég þakka fyrir umræðuna og veit að við eigum eftir að ræða þessi málefni aftur síðar. 
            

Virðulegi forseti. Á síðastliðnu ári hrinti ríkisstjórnin af stað verkefni sem fékk nafnið 20/20 – Sóknaráætlun fyrir Ísland, sem er verkáætlun um hvernig best verði lagður grunnur að nýrri sókn í íslensku atvinnulífi og samfélagi. Landshlutasamtökum Sambands íslenskra sveitarfélaga var falið að hafa umsjón með svæðisbundnu samráði um áætlunina. Um sjö svæði er að ræða og er Suðurland eitt þeirra. Stjórn SASS, Samtaka sunnlenskra sveitarfélaga, samþykkti að taka þátt á þeirri forsendu að þátttaka ráðuneyta og stofnana ríkisins væri tryggð og verkefnið yrði unnið í nánu samstarfi við Atvinnuþróunarfélag Suðurlands, aðrar sameiginlegar stofnanir sveitarfélaganna, ríkisstofnanir á svæðinu og fulltrúa vinnumarkaðarins. Stjórnvöld tilkynntu svo í sumar að sóknarsvæðin sjö gætu sent inn fimm til sjö tillögur til fjárfestingaráætlunar sem eftir atvikum fengi fjárframlög á fjárlögum. Skilaði framkvæmdaráð verkefnisins á Suðurlandi inn átta tillögum sem samþykki höfðu hlotið hjá stjórn SASS. Efst á þeim lista var viðbygging við verknámshús Fjölbrautaskóla Suðurlands. Jafnframt samþykkti ársþing SASS í október að skora á stjórnvöld að láta hefja nú þegar hönnun viðbyggingar við verknámshúsið og benti á að sveitarfélög hefðu þegar lagt fram fé til verkefnisins, en sveitarfélögin eiga nú um 140 millj. kr. handbærar í verkefnið. Ársþingið lagði mikla áherslu á að ríkisstjórnin tryggði fjármagn til verkefnisins á næstu fjárlögum svo verkið gæti hafist sem fyrst og hægt væri að stefna að verklokum haustið 2014. Þessi tillaga SASS og sveitarfélaganna á Suðurlandi var þannig í fullkomnu samræmi við sóknaráætlun stjórnvalda fyrir Ísland, hina svonefndu 20/20 áætlun, þar sem lögð var áhersla á að fjölga þurfi iðn- og tæknimenntuðu fólki á Íslandi og gera þurfi verknám að raunverulegum valkosti í skólakerfinu og auka virðingu fyrir verknámi og verkfærni. Því skýtur skökku við að ekki skuli vera gert ráð fyrir viðbyggingu við verknámshús Fjölbrautaskóla Suðurlands á fjárlögum næsta árs. Það er í hróplegu ósamræmi við þær áherslur sem lagðar eru í 20/20 áætluninni, stefnu stjórnvalda og áherslu Samtaka sveitarfélaga á Suðurlandi. Það er jafnframt í hróplegu ósamræmi við stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þar sem segir að lögð sé áhersla á að ungt fólk á landsbyggðinni geti tekið sem mest af grunnnámi sem næst sinni heimabyggð og geti valið um bók-, starfs- og listnámsbrautir og jafnframt að efla þurfi verk- og starfsnámsbrautir. Þá er ekki síður undarlegt þar sem það liggur fyrir að þau munu leggja fram um 140 millj. kr. í verkefnið. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Verður ráðist í byggingu verknámshúss við Fjölbrautaskóla Suðurlands árið 2012? Hver er áætlaður verktími, fyrirkomulag og kostnaður við framkvæmdina? Mun ráðuneytið leggja til að gerð verði breyting á fjárlögum í samræmi við þær 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það liggur fyrir að fyrirhugað er verknámshús við Fjölbrautaskóla Suðurlands og þetta er verkefni sem við í ráðuneytinu höfum tekið til skoðunar. Svo ég segi það strax höfum við litið það jákvæðum augum, enda liggur fyrir að þörf er fyrir þessa byggingu og við teljum að þetta sé gott verkefni. Þegar kemur að stofnkostnaði framkvæmda sem við höfum haft á okkar könnu í ráðuneyti mennta- og menningarmála má hins vegar sjá að þær hafa verið skornar talsvert niður og af þeim sökum höfum við ekki getað farið af stað með mjög mörg æskileg verkefni, nýbyggingar og stofnkostnaðarframkvæmdir. Ég get nefnt sem dæmi Hús íslenskra fræða og fleiri byggingar sem við höfum haft fyrirætlanir um að byggja. Hafandi sagt þetta vil ég fara aðeins yfir þetta verkefni sérstaklega. Það liggur fyrir frumathugun á þörfinni og hún gerir ráð fyrir að byggja þurfi u.þ.b. 1.600 fermetra hús sem kostar nálægt 600 millj. kr. Við undirbúning fjárlaga 2012 vorum við með beiðni um að veitt yrði fjárframlag til upphafsframkvæmda við verknámshús en eftir á að skoða enn þá við vinnslu fjárlaga núna fyrir 2. umr. hvaða stofnkostnaðarframkvæmdir verða í raun og veru ofan á. En svo því sé til haga haldið höfum við haldið þessari framkvæmd vakandi í þeirri vinnu. Til að fólk átti sig á fyrirkomulaginu er hluti ríkisins í kostnaði við framkvæmdina 60%, eða u.þ.b. 360 millj. miðað við að þessi kostnaðaráætlun standist. Við lítum svo á að fjárveiting á fjárlögum sé forsenda þess að gera megi samning um verkið og hefja í raun næsta þátt þess sem er hin eiginlega hönnun hússins og gerð framkvæmda- og kostnaðaráætlunar. Eins og hv. þingmaður nefndi hafa þau sveitarfélög sem standa að Fjölbrautaskóla Suðurlands lagt til hliðar fé til að mæta hluta af kostnaði þeirra við framkvæmdirnar og því væri að sjálfsögðu æskilegt að geta farið af stað með verkið á næsta ári. En eins og ég sagði áðan verður það metið við vinnslu fjárlaga þegar stofnkostnaðarframkvæmdir verða skoðaðar. Þá hef ég lagt á það áherslu að þetta má að sjálfsögðu gera í áföngum, að hefja fyrst hönnun og fara síðan í framkvæmdir hugsanlega til þriggja til fjögurra ára. Ég lít svo á, til að svara spurningu hv. þingmanns eins vel og ég get svarað henni á þessu stigi, að við höfum litið þetta verkefni mjög jákvæðum augum og vonumst til að þess muni sjá stað við endanleg fjárlög núna.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með fyrirspyrjanda um að allt mælir með þessu verkefni og hefur lengi gert, 20/20 áætlunin, sveitarfélögin, samstaðan í héraði, og ekki síst eins og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra nefndi áðan um fjárfestingu í starfsnámi og þessu mikilvæga verkefni, sem allt mælir með að verði farið í. Sveitarfélögin hafa lagt 140 millj. í sjóð sem er hægt að leysa út þegar fyrstu fjárlög koma frá ríkinu. Auðvitað þarf að ljúka gerð áætlunar. Meirihlutaálit allsherjar- og menntamálanefndar mun mæla sérstaklega með þessu í áliti sínu til fjárlaga. Ég get staðfest það sem fjárlaganefndarmaður að við erum að vinna að því að skilgreina hversu hátt fyrsta framlag ríkisins til verkefnisins verði fyrir 2. umr. fjárlaga sem er áætluð í lok nóvember. Samkvæmt áætlunum skólans sjálfs og sveitarfélaganna er gert ráð fyrir þessu í þremur áföngum. Gerð er tillaga um 25 millj. kr. framlag fyrst þannig að hægt sé að hefja hönnun, síðan í tvennu eða þrennu lagi í lokin og við vinnum út frá þessu. Þetta mun koma í ljós eins og hæstv. 

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn og þær upplýsingar sem hér hafa komið fram. Þetta mál hefur verið nokkuð óljóst. Hv. 1. þm. Suðurkjördæmis, Björgvin G. Sigurðsson, sagði að gert væri ráð fyrir þessu og yrði gert við 2. umr. um fjárlög. Ég sendi fyrirspurn til menntamálaráðuneytisins fyrr í haust þar sem ég sá ekki nein merki þess í fjárlagafrumvarpinu og fékk það svar að ekki væri gert ráð fyrir fjárveitingu eða fjárframlagi í frumvarpinu 2012 og í skoðun væri að veita framlag til viðbyggingarinnar á komandi árum. Þess vegna fannst mér svar ráðherrans hér mjög gott og upplýsandi og eins upplýsingar sem komu frá hv. þingmanni og fjárlaganefndarmanni um að stefnt sé að því við 2. umr. fjárlaga, en það er sem sagt óljóst enn. Mig langar að spyrja ráðherra hvort þetta þýði ekki ef þessi leið verður farin - hvort sem það verður lág upphæð sem veitt verður fyrst á fjárlögum 2012 og væntanlega reynt að 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svör hæstv. ráðherra og þeirra þingmanna sem tóku þátt í umræðunni. Það var mjög jákvætt að heyra frá ráðherranum að ráðuneytið lítur þessa framkvæmd jákvæðum augum og ég vænti þess að ráðherra muni gera sitt til að tryggja að það komi fjárveiting vegna hennar inn í fjárlög fyrir 2. umr. Ég ætla líka segja að það er mjög jákvætt að 1. þingmaður Suðurkjördæmis skuli koma hér upp sem nefndarmaður í fjárlaganefnd og líka sem formaður allsherjar- og menntamálanefndar og leggja svo mikla áherslu á að sett verði fjárveiting í þetta verkefni fyrir árið 2012. Ég vil líka benda á, þó að ég hafi ekki nefnt það ekki í framsögu minni, að það hefur verið umtalsvert atvinnuleysi í byggingargeiranum einmitt á þessu svæði og allt of oft höfum við þurft að horfa upp á það að annar makinn hefur þurft að fara jafnvel af landi brott til að vinna fyrir sér. Þannig að hugtakið „fjarbúð“ hefur orðið æ algengara í þessu byggðarlagi sem stafar auðvitað fyrst og fremst af því algjöra hruni sem varð í byggingargeiranum á svæðinu. Og þó að maður vilji líta fram á við og vera bjartsýnn og benda á mikilvægi verkmenntagreinanna fyrir framtíðina er þetta líka mjög mikilvægt fyrir nútíðina til að tryggja störf í byggingargeiranum á þessu svæði. Ég vonast því til að við getum farið af stað með þetta verkefni á næsta ári og klárað það eins og hér er verið að leggja til helst árið 2014 eða 2015.

Virðulegi forseti. Aðeins eitt sem mig langar að koma á framfæri að lokum. Ég lít svo á að fari ríkið af stað í svona framkvæmd sé eðlilegt að sjá fyrir endann á henni þannig að þá verði sett niður áætlun. Í ljósi þess sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannesson 

Virðulegi forseti. Í anda framsóknarmanna um víða veröld er ég mjög áhugasöm um sauðkindina. Íslenska sauðkindin kom með landnámsmönnum á sínum tíma. Oft hefur henni verið þakkað fyrir það að þjóðin skyldi lifa af í gegnum aldirnar við erfiðar náttúrulegar aðstæður. Við erum mjög stolt af sauðkindinni og viljum gjarnan trúa því að íslenska lambakjötið sé það besta í heimi. Ég vil þó ræða hér aðra afurð íslensku sauðkindarinnar, sem hefur ekki fengið næga athygli að mínu mati á undanförnum árum, sem er íslenska ullin. Íslenska sauðkindin þykir vera mjög harðgerð og nægjusöm og frekar frumstæð að byggingu. Ullin er gróf og frumstæð rétt eins og féð. Hún skiptist í tvennt; þel, sem er mjúkt og tiltölulega stutt, og tog, sem er lengra og grófara og vex utan á þelinu. Heldur togið þannig frá m.a. bleytu og snjó. Fjöldi náttúrulegra ullarlita tegundarinnar þykir einnig mjög áhugaverður. Það er þekkt að ull aðlagi sig að veðurfari og aðstæðum hverju sinni. Fé af íslenskum stofni sem ræktað hefur verið í Norður-Ameríku er þannig með mýkri ull en fé á Íslandi. Að sama skapi hafa menn uppgötvað að ull af kindum sem eru inni yfir veturinn hentar illa til handverks sökum þess að hún þófnar og verður full af mori. Þannig eru flestir farnir að taka upp á því að haustrýja til að tryggja að afurðin sé sem best. Tilraunir til að kynbæta sauðkindina hér hafa gengið misjafnlega, en góð sauðkind ætti að gefa betri og meiri ull. Gæði fóðurs getur skipt máli og meðhöndlun bænda á ullinni. Því miður fer ekki lengur fram samhæft ullarmat heldur meta bændur sjálfir ull sína. Ullarvinnsla og skinnaiðnaður hefur verið stundaður hér á landi langt aftur í aldir. Ullarvörur eru meðal vinsælustu minjagripa erlendra ferðamanna, enda telja þeir og ég held að við getum verið sammála þeim að vörurnar endurspegli sérstöðu Íslands, þess sem er öðruvísi en annars staðar. Ekki endilega betra, heldur öðruvísi. Þrátt fyrir það hefur textílþróun verið lítil hér á landi. Nokkrir hafa þó reynt að gera sitt besta til að þróa áfram vinnslu og vöruþróun á ull hér á landi. Vil ég þá nefna Ístex, sem raunar fer með mest af ullarframleiðslunni, en sérstaklega líka frumkvöðlana í Þingborg sem stofnuðu samvinnufélag um ullarvinnsluna árið 1991 og ullarvinnslu frú Láru á Seyðisfirði. Því vil ég spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um hvernig hann telji að hægt sé að styðja við vöruþróun og vinnslu á íslenskri ull. Kemur til greina að taka aftur upp samræmt ullarmat? Væri hægt að styðja við rannsóknir og kynbætur á íslensku sauðkindinni og ullinni? Kemur til greina að hefja samstarf við iðnaðarráðuneytið um þróun og vinnslu á ull? Telur hæstv. ráðherra ástæðu til að hvetja bændur sérstaklega til að stofna og reka 

Herra forseti. Það er sérstaklega ánægjulegt að fá svona hlýjar fyrirspurnir, því að íslenska ullin hefur jú haldið hita á íslensku þjóðinni í gegnum aldirnar og gerir enn. Þess vegna þakka ég hv. þingmanni fyrir að vekja hér athygli á íslensku ullinni. Til viðbótar við það sem hv. þingmaður nefndi um gæði og gerð íslenskrar ullar vil ég vinda mér strax í þær fyrirspurnir sem hv. þingmaður leggur fram. Í fyrsta lagi, hvernig hægt sé að styðja við vöruþróun og vinnslu á íslenskri ull. Ég vil fyrst rekja það að á árinu 2011 greiða stjórnvöld bændum styrk að fjárhæð 390 millj. kr. til ullarnýtingar, en það er gert á grundvelli gildandi samnings um starfsskilyrði sauðfjárræktar. Þessi fjárhæð er m.a. greidd til að hvetja bændur til umhirðu og söfnunar ullar, en fyrirtækið Ístex hf. greiðir bændum að auki heimsmarkaðsverð fyrir innlagða ull. Ístex hf. er ullarvinnslufyrirtæki í Mosfellsbæ sem hefur verið starfrækt síðan 1991. Það fyrirtæki tók við af Álafossi á sínum tíma. Ístex kaupir ullina beint af bændum og vinnur úr henni band, en ullin er þvegin í þvottastöð Ístex á Blönduósi og spunnin í band í spunaverksmiðjunni í Mosfellsbæ. Vörur Ístex eru síðan seldar um allan heim. Á síðustu árum hefur eftirspurn eftir lopa aukist mjög umtalsvert, en auk þess framleiðir fyrirtækið ullarteppi, vefnaðarband og gólfteppaband. Teppin eru að vísu enn sem komið er unnin fyrir Ístex í Litháen. Varðandi aðila sem hafa verið að hefja framleiðslu á ullarvörum í minni stíl þá er, eins og hv. þingmaður kom inn á, lítils háttar af ull unnið á ullarvinnslusetrum á landsbyggðinni. Þannig fóru haustið 2010 niðurgreiðslur samkvæmt þeim reglum sem ég gat um áðan fyrir um 180 kg til ullarsafnsins á Hvanneyri. Sambærileg tala í Þingborg í Flóa var á sama tíma 287 kg, sem síðan skilaði sér í um 200 þús. kr. niðurgreiðslu eða stuðningi frá hinu opinbera samkvæmt þeim reglum sem ég greindi frá. Það er því ljóst að á þessum tveimur stöðum fer fram mikilvæg vöruþróun og úrvinnsla á ullinni. Reyndar þekkjum við til fleiri staða víða út um land þar sem fer fram vinnsla á ull með einum eða öðrum hætti, hvort heldur það er í flóka, prjóni eða jafnvel vefnaði. Þetta er allt saman mjög vaxandi og hluti af þeim margbreytileika sérstaklega sem tengist ferðaþjónustu sem hv. þingmaður minntist á. Bara til upplýsinga skal ég líka greina frá því að innvegin ull árið 2008 var 707 þús. kg, árið 2009 786 þús. kg. og árið 2010 761.770 kg, þannig að maður átti sig hvað þarna hefur verið á ferðinni. En þarna er, eins og ég greindi frá, um beinan stuðning að ræða og þátttöku og hvatningu varðandi framleiðslu, hirðu og vinnslu á ull. Í öðru lagi spurði hv. þingmaður: Hefur ráðherra hugleitt að hvetja bændur til að stofna og reka samvinnufélög um vinnslu og vöruþróun á íslenskri ull? Ég tek undir með hv. þingmanni að það er fyllilega ástæða til að hvetja sem flesta, ekki aðeins bændur, til að stofna og reka samvinnufélög um tiltekna þætti og, eins og hv. þingmaður nefndi, um vinnslu og vöruþróun á íslenskri ull, en það hefur tekið á sig önnur form en samvinnufélögin unnu eftir fyrir allmörgum árum síðan. Þó vil ég minna á að Ístex er 50% í eigu um 1.800 bænda og 46% í eigu starfsmanna, auk annarra aðila. Flest árin frá stofnun fyrirtækisins hefur rekstur þess verið erfiður en síðustu árin hefur reksturinn verið réttu megin við strikið. Það er því ljóst að ullarvinnsla í heimahéraði er mikilvæg stoð í atvinnulífi, ferðamennsku og menningu sauðfjárbúskapar í landinu. Því er ástæða til að fagna áhuga þingsins og þingmannsins í þessu máli og ég styð alveg heils hugar allar þær hugmyndir sem mega leiða til hvatningar, framfara og 

Forseti. Ég fagna þessari fram komnu fyrirspurn og svari hæstv. ráðherra. Ég vil benda á að til er vel rekið fyrirtæki sem heitir Ístex. Það er, eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra, í eigu bænda og starfsmanna Ístex. Hjá Ístex fer fram tvenns konar vinnsla, söfnun ullar og þvottur á Blönduósi og síðan er ullin unnin í Mosfellsbæ, þar sem bæði er litað, spunnið og hannað. Í ljósi þeirrar fyrirspurnar sem hér er lögð fram um að ráðherra ætti sjálfur að hvetja bændur eða aðra til að stofna félög teldi ég vænlegra að stutt væri við þá starfsemi sem þegar er í gangi, henni kannski ýtt betur úr vör frekar en fara að keyra inn önnur fyrirtæki samhliða. Við höfðum áður Gefjun og Álafoss. Þau fóru eins og þau fóru. Hér er blómlegt fyrirtæki. Styðjum við það sem fyrir er en förum ekki að koma með afskipti ríkisins inn í málin á nýjan leik.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þann jákvæða tón sem fram kom í svörum hans gagnvart ullarvinnslu, og ég held ég hafi greint það líka hvað varðar samvinnufélög. Ég vil einnig þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir innlegg hennar í þessa umræðu. Ég vil hins vegar aðeins svara því sem þar kom fram. Ég er þeirrar skoðunar að ríkið hafi gert sitt til að styðja við hlutafélög og einkahlutafélög með því að skapa hagkvæmara skattumhverfi og ákveðna hvatningu hvað það rekstrarform varðar. Það er löngu tímabært að endurskoða löggjöfina hvað varðar samvinnufélög og að vinna áfram með þá hugmyndafræði sem liggur að baki þeim. Því meira sem þú leggur inn, í tilfelli bænda væri það ullin, þeim mun meira færðu út, framleiðslan mundi þá raunar tryggja að þú ættir að geta fengið meira fyrir það. Ég vil líka benda á að til staðar var ákveðið lagaumhverfi varðandi samhæft ullarmat. Ég mundi gjarnan vilja heyra betur frá ráðherranum hvort hann telur ástæðu til að taka slíkt mat upp aftur. Ég ítreka líka hvort mögulegt sé að taka upp samstarf við iðnaðarráðuneytið varðandi vöruþróun og vinnslu á ullinni. Starfsmaður Ístex lagði í samtali við mig megináherslu á það að ef við ætluðum að auka verðmætasköpun af ullinni þá skipti mjög miklu máli að við ynnum sem mest úr henni sjálf, 

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni í þessum efnum. Ég veit að nú þegar er heilmikið samstarf á milli stofnana iðnaðarráðuneytisins og aðila á þess vegum við þá sem eru í vinnslu á ull og einnig er þetta nátengt ferðaþjónustu, þar er víðtækt samstarf. Hvatinn að þessu starfi þarf líka að koma frá þeim einstaklingum og hópum sem vilja takast á við þetta. Þá er það sjálfsagt að hið opinbera veiti hvatningu og stuðning en skapi ekki síst þá umgjörð til að þetta fái blómstrað. Þarna eigum við marga sóknarmöguleika, gríðarleg sóknartækifæri. Ég vil líka minnast á gærurnar í þessu sambandi. Gærur af sauðfé voru orðnar verðlausar fyrir nokkrum árum, sérstaklega þegar gengið var skráð eins og raunin var. Menn voru í vandræðum með að losna við þær til að þurfa ekki að farga þeim. Þær voru þá fluttar út óunnar á lágu verði. Nú er aftur á móti vaxandi eftirspurn innan lands eftir gærum. Loðskinn á Sauðárkróki hefur náð miklum árangri í að endurhanna tæknina og þróunina í nýtingu á gærum og einnig í vöruþróun og markaðssetningu. Þar eru mjög lofsverðir hlutir að gerast, bæði hvað varðar ull og gærur af íslensku sauðkindinni. Þarna eru 

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra varðandi það úrræðaleysi sem við horfumst í augu við þegar stofnanir eins og Bjargráðasjóður og Viðlagatrygging geta ekki leyst þau mál sem komið hafa upp á síðustu tveimur árum á gossvæðunum undir Eyjafjöllum, í Mýrdal og í Skaftárhreppi. Í kjördæmavikunni þegar við þingmenn fórum og hittum sveitarstjórnarmenn kom berlega í ljós - við vissum reyndar um flestöll þau dæmi fyrr - að þó nokkur vandamál væru enn óleyst. Sum heyra ekki undir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, þörf á hjúkrunarrýmum og ýmsum öðrum hlutum, að tryggja opinbera þjónustu á þessum viðkvæmu svæðum, sem þau svo sannarlega eru - og kannski er þetta svæði frá Markarfljóti og austur á Höfn, og þar með talið dreifbýlið í Austur-Skaftafellssýslu, þær byggðir sem hafa orðið fyrir mestri fólksfækkun og sveitarfélögin þar af leiðandi liðið fyrir það. Þau eru með mjög viðkvæman strúktúr í uppbyggingu og þoldu illa að fá þessar náttúruhamfarir yfir sig. Það var þakkarvert að allir tóku sig á, og ríkisstjórnin þar með, í að lýsa því yfir að fólk mundi koma eins tjónlaust út úr þessu og hægt væri. Mig langar því að heyra hver staðan er á þeim málum, ekki einstökum málum heldur í þeirri vinnu og hvað stendur út af að mati ráðherrans, til dæmis er varðar Bjargráðasjóð. Nefna má hluti eins og bæði fyrirhleðslumál, varnargarða, uppmokstur upp úr skurðum sem eru sífullir af ösku og sandi. Vatnsskortur hefur líka verið á einstaka bæjum þrátt fyrir að menn hafi leitað eftir vatni og lent í umtalsverðu tjóni og það virðist engin taka á þessu, ekki Viðlagatrygging, ekki Bjargráðasjóður. Þá er það spurning hvort menn séu að vinna að einhverjum breytingum á Bjargráðasjóði annars vegar og hins vegar hvaða vinna eigi sér stað til að leysa þessi mál. Mér er kunnugt um að þrír ráðuneytisstjórar hafi unnið að því en getur ráðherra upplýst okkur hvort þessi mál séu í farvegi lausna og hvort fólk megi búast við að fá úrlausn sinna mála.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir að taka þetta mál til umræðu í þinginu, þ.e. hvernig þeim verkefnum reiðir af sem Bjargráðasjóður ber ábyrgð á gagnvart afleiðingum gosanna undir Eyjafjöllum, í Mýrdal og í Skaftárhreppi. Af hálfu sjóðsins hefur verið lögð áhersla á að koma með lausnir meðan nokkur kostur er að leysa úr þeim verkefnum sem hafa til hans komið. Ég vil í upphafi geta þess, og tel mikilvægt að það komi fram, að meðal annars fyrir eindregnar kröfur Sambands íslenskra sveitarfélaga og reyndar líka ýmissa í stjórnsýslunni á sínum tíma var lögum um Bjargráðasjóð breytt árið 2009. Reyndar hafði verið gerð önnur atrenna áður að því að leggja hann niður, af þáverandi stjórnvöldum, en árið 2009 voru samþykkt lög sem heimiluðu sveitarfélögunum að ganga út úr sjóðnum með sinn eignarhluta. Annars var þetta bara Bjargráðasjóður sem var rekinn annars vegar af samtökum bænda og hins vegar af sveitarfélögunum eftir ákveðnum reglum. Það að sveitarfélögin skyldu ganga út veikti möguleika sjóðsins til að takast á við ýmis þau verkefni og áföll sem dundu yfir með gosunum í Eyjafjallajökli 2010 og í Grímsvötnum 2011. Ríkisstjórnin ákvað hins vegar strax að standa þannig við bakið á Bjargráðasjóði að han gæti staðið undir hlutverki sínu við tjónabætur vegna eldgosanna eins og hlutverk sjóðsins var skilgreint. Strax eftir að gosið hófst í Eyjafjallajökli í apríl 2010 var skipuð nefnd til að rannsaka tjónið og gera tillögur til stjórnar sjóðsins um aðstoð vegna þess. Það er í samræmi við 11. gr. laga um Bjargráðasjóð, nr. 49/2009. Á grundvelli tillagna nefndarinnar staðfesti ég síðan reglur um bætur úr Bjargráðasjóði þar sem segir í 1. gr.: „Bjargráðasjóður bætir tjón af völdum vatnsflóða og/eða gjósku vegna eldgoss í Eyjafjallajökli á svæðinu frá Markarfljóti til Kúðafljóts.“ Í 2. gr. var síðan skilgreint hvers konar tjón sjóðurinn skyldi bæta, hann bætir fjárhagsleg tjón sem hlýst vegna: hreinsunar á sandburði á ræktarlandi vegna vatnsflóða, hreinsunar á túnvegum vegna vatnsflóða og/eða öskufalls, hreinsunar skurða vegna vatnsflóða og/eða öskufalls, eyðileggingar eða skemmdar á túngörðum vegna vatnsflóða, eyðileggingar á ræktarlandi vegna vatnsflóða og/eða öskufalls, endurræktunar túna vegna vatnsflóða og/eða öskufalls, uppskerurýrnunar á ræktarlandi vegna vatnsflóða og/eða öskufalls, kostnaðar sem hlýst af búfjárflutningum af hamfarasvæðum og framfærslu þess á nýjum stað og tjóns á búfé og afurðum búfjár. Að öðru leyti kváðu reglurnar nánar á um umsóknir, úttektir og mat á tjóni, eigin áhættu og greiðslu bóta. Gildistími reglnanna var fyrst ákveðinn eitt ár en var síðan framlengdur til ársloka 2011 þar sem óraunhæft var að meta allt tjón og ljúka endurbótum fyrr en á þessu ári. Eftir fyrstu úttekt á umfangi tjónsins vorið 2010 var fjárþörf sjóðsins metin á um 190 millj. kr. og var sú upphæð veitt aukalega það ár. Þegar eftir eldgosið í Grímsvötnum í maí 2011 var fljótlega ákveðið að Bjargráðasjóður skyldi starfa með sama hætti og gagnvart því svæði sem þá varð fyrir tjóni og voru reglurnar aðlagaðar samkvæmt því. Áætluð var viðbótarfjárþörf upp á 80 millj. kr. og þar af 30 millj. kr. vegna eftirstöðvar frá fyrra gosi en 50 millj. kr. vegna Grímsvatnagossins. Gert er ráð fyrir þessari fjárveitingu í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2011 sem nú liggur fyrir þinginu. Það er mat sjóðstjórnar að fjárþörf vegna eldgossins verði að fullu mætt með þessum fjárveitingum. Samkvæmt upplýsingum frá formanni sjóðsins eru engin umtalsverð kvörtunarmál óleyst varðandi aðkomu Bjargráðasjóðs að tjónabótum vegna eldgosanna. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson spyr mig um úrræði til lausnar á þeim verkefnum sem Bjargráðasjóður getur ekki leyst. Jafnframt spyr hann efnahagsráðherra og viðskiptaráðherra á sama hátt varðandi Viðlagatryggingu og forsætisráðherra um stöðuna í heild. Ég kem svo nánar að tilteknum þáttum sem hv. þingmaður vék að í seinna svari mínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni kærlega fyrir þessa fyrirspurn og ráðherranum fyrir svör hans eins langt og þau náðu. Það hefði verið hjálplegra, ég vonast til að ráðherrann muni nýta tíma sinn á eftir, að ræða þessi svokölluðu smávægilegu eða litlu umkvörtunarefni sem hafa borist til Bjargráðasjóðs. Ég held að reikna megi með því að þegar spurt verði um hvaða úrræði séu tiltæk til lausnar á þeim verkefnum sem Bjargráðasjóður getur ekki leyst á gosslóðunum undir Eyjafjöllum, í Mýrdal og Skaftárhreppi, þá sé einmitt verið að kalla eftir þeim umkvörtunarefnum sem hafa komið til Bjargráðasjóðs vegna þess að þeir hafa ekki getað komið til móts við þau vandamál. Það hefur verið nefnt sem dæmi skemmdir á ýmsum vélum vegna ösku, nefndar hafa verið skemmdir á vatnslögnum og líka hreinsibúnaði á vegum sveitarfélaganna. Ég held að mjög brýnt sé að fá að heyra frá ráðherranum um úrræði sem væru hugsanlega tiltæk til að leysa úr slíkum vanda.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hann gaf og einnig fínar ábendingar hv. þm. Eyglóar Harðardóttur. Það er mikilvægt að við höldum þessari umræðu við og þó að náttúruhamfarirnar séu vonandi um garð gengnar þá eru eftirköstin allnokkur og fullt af verkefnum sem verða auðvitað aldrei bætt og snúa að stöðugu öskufoki og endalausum þrifum á alls kyns húsum, tækjum og öðru slíku. Það er líka þakkarvert að þau viðbrögð sem stjórnvöld sýndu og allir aðilar sem að málum komu voru fumlaus og gengu hratt fyrir sig. Menn gátu síðan nýtt reynslu af gosinu sem varð undir Eyjafjöllum á gossvæðunum þegar gaus í Vatnajökli. Ég ítreka þær fyrirspurnir sem mér fannst út af standa hjá ráðherranum. Það var ágæt skilgreining á þeim verkefnum sem Bjargráðasjóður hefur farið í eftir reglugerðarsmíð og eftir vinnureglum sem ráðuneytið og hæstv. ráðherra setti, en akkúrat þar standa þá einhver verkefni út af. Og þá er spurningin: Hvað á að gera við þau? Það er auðvitað ólíðandi að lagfæringar við vatnsból sem skemmdust og menn hafa þurft að fara í umfangsmiklar framkvæmdir við að lagfæra séu einungis styrktar að því leyti að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga komið þar að, ég held að það séu um 40% sem hann styrkir eða allt að því. En síðan er hluti af framkvæmdum sem mistókust og þar af leiðandi fellur 100% á viðkomandi býli og eftir stendur ekkert vatn og það er óleysanlegt vandamál.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að tjón, bæði beint og óbeint af völdum náttúruhamfara, verður seint bætt að fullu og aldrei í sjálfu sér bætt að fullu þó að reynt sé að skilgreina ákveðna þætti þess sem hægt er að bæta og þá er það bætt eftir gegnsæjum reglum. Sú hætta er alltaf fyrir hendi þegar svona mál koma upp að ákveðið tiltekið tjón getur lent á milli aðila sem bæta tjón. Við höfum þá tvo aðila sem hv. þingmaður nefndi, Bjargráðasjóð og Viðlagatryggingu. Einmitt þess vegna var af hálfu stjórnvalda settur á fót starfshópur ráðuneytisstjóra sem hefur í nánu samstarfi við almannavarnadeild ríkislögreglustjóra fylgst með þróun mála og tekið við ábendingum, kvörtunum og umsóknum um ýmsa fyrirgreiðslu frá fjölmörgum aðilum og gert tillögu til ríkisstjórnar um afgreiðslu slíkra mála. Hv. þingmaður spyr um, ég held að það sé rétt hjá mér, þá verður hæstv. umhverfisráðherra líka spurður um það, þ.e. aðkomu stofnana umhverfisráðuneytisins sem hafa átt aðild að þessu samráði, að samstarf ráðuneytanna sem koma þarna beint að hefur þá einmitt snúið að þessu. Það er alveg rétt að verið er að endurskoða þessi lög í heild sinni og hvernig brugðist er við bótum vegna náttúruhamfara. Það verk er að ég best veit unnið á ábyrgð forsætisráðherra þar sem fara verður í gegnum gildandi lög um þessa þætti og taka á þeim heildstætt. Það er náttúrlega mjög mikilvægt gagnvart því fólki sem verður fyrir tjóni að það fái sem heildstæðasta úrlausn  Ég tel samt að af hálfu a.m.k. ráðuneytis míns 

Herra forseti. Ég varpa fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra um staðfestingu á aðalskipulagi Skaftárhrepps. Eins og ég kom inn á í umræðunni áðan um afleiðingarnar á gossvæðunum, m.a. í Skaftárhreppi, er þetta viðkvæmt sveitarfélag. Á þrettán ára tímabili, frá 1998–2011, fækkaði fólki þar úr tæplega 600 niður í tæplega 450 eða um 150 manns, þ.e. 25% fækkun. Þar er byggðin líka farin að eldast og mjög mikilvægt er að þarna sé tekið á til framtíðar og menn hafi framtíðarsýn um það hvernig þeir ætli að byggja upp það samfélag. Sveitarstjórnin hefur - og það kom fram í þeirri viku sem ég nefndi áðan, kjördæmavikunni, þar sem við fórum um svæðið - lagt gríðarlega mikla vinnu í að sætta ólík sjónarmið. Á kjörtímabilinu þar á undan varð mikill ágreiningur í samfélaginu um skipulagið og snerist hann eins og oft áður um vernd og nýtingu svæða ýmist til virkjanakosta, náttúruverndar eða friðlýsingar. Ég veit til þess að þetta hafi verið unnið að talsverðu leyti og miklu leyti í samstarfi við ríkisstofnanir, umhverfisráðuneyti, umhverfisstofnanir og aðra þá aðila, m.a. hvað snerti samning um Skaftá, vatnsmiðlun og fleira sem þar var í gangi og var unnið að fyrir ári og náðist að lokum niðurstaða um það. Að því er virtist lá aðalskipulagið að einhverju leyti undir líka. Það er því nokkuð sérkennilegt að við höfum horft margsinnis á það núna á tímabili umræðunnar um rammaáætlun, um vernd og nýtingu, að ekki er hægt að virkja einn einasta hlut í landinu af því að við erum alltaf að bíða eftir niðurstöðunni um vernd og nýtingu og margir geta orðið ásáttir um það. En það hefur aftur á móti tekist að friðlýsa fullt af hlutum á sama tíma. Ekki hefur þurft að bíða eftir niðurstöðu um rammaáætlun um það. Hins vegar náðist samkomulag í samfélaginu við m.a. umhverfisráðherra um að friðlýsa Langasjó og Eldgjá og það var gert í sumar, allt í einu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra af hverju það var tilkynnt á föstudegi fyrir verslunarmannahelgi. Af hverju var ekki beðið eftir niðurstöðu rammaáætlunar? Af hverju var ekki beðið eftir að ganga frá aðalskipulaginu um leið? Af hverju var aðalskipulagið ekki staðfest þá og af hverju var ekki gert meira úr þeirri merkisfriðlýsingu, sem hún sannarlega er, að friða Langasjó og hluta af Eldgjá? Mér finnst að skort hafi á skilning stjórnvalda, og þá í þessu tilviki hæstv. umhverfisráðherra, að þetta 

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrirspurnina og umræðuna um þetta mikilvæga málefni. Ég vil áður en ég fer í smáatriði málsins árétta það að ég hef miklar mætur á Skaftárhreppi, hef átt góð samskipti við sveitarstjórnina þar og ég þarf ekki milligöngu hv. þingmanns til að halda þeim góðu samskiptum gangandi áfram, enda finnst mér hann frekar leggja til málanna tortryggni, sem er ekki það sem þarf í samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Varðandi aðalskipulagið er því til að svara að í júní 2011 barst ráðuneytinu tillaga Skipulagsstofnunar um að staðfesta aðalskipulag Skaftárhrepps 2010–2022 að undanskildum þeim hluta skipulagsins sem varðaði legu háspennulína frá Hólmsárvirkjun að Búlandsvirkjun og frá henni til norðurs að Sigöldulínu 4 sem bætt hafði verið við skipulagstillöguna að loknum athugasemdafresti. Sú breyting kallar að mati Skipulagsstofnunar á endurauglýsingu þar sem fram kemur að ef sveitarstjórn ákveður við síðari umræðu að breyta tillögu í aðalskipulagi í grundvallaratriðum skuli breytt tillaga auglýst á nýjan leik. Í júní óskaði ráðuneytið þess vegna eftir því við Skipulagsstofnun að stofnunin rökstyddi hvort hún teldi að um form- eða efnisgalla væri að ræða á skipulagstillögunni og óskaði ráðuneytið eftir tillögu að afgreiðslu þess hluta skipulagsins er varðaði háspennulínurnar. Í júlí sl. barst ráðuneytinu bréf Skipulagsstofnunar þar sem fram kemur að um formgalla sé að ræða á skipulagstillögunni og í ágúst sl. lagði Skipulagsstofnun það til við ráðuneytið að staðfestingu aðalskipulags sveitarfélagsins yrði frestað að hluta fyrir þann hluta skipulagsins sem inniheldur fyrrnefndar línur. Í ágúst sl. leitaði ráðuneytið umsagnar sveitarfélagsins á tillögu Skipulagsstofnunar og barst umsögn í september þar sem fram kom að sveitarfélagið féllist á tillögu Skipulagsstofnunar. Í október á þessu ári, þ.e. fyrir örfáum vikum, tilkynnti ráðuneytið sveitarfélaginu Skaftárhreppi þá niðurstöðu sína að fresta beri staðfestingu skipulags á þeim hluta aðalskipulags sveitarfélagsins sem varðar legu háspennulínunnar sem þegar er nefnd og var sveitarfélaginu þá jafnframt tilkynnt um að aðalskipulagið verði staðfest þegar nýir uppdrættir hafi borist ráðuneytinu sem gerir grein fyrir frestun aðalskipulags að hluta. Í tilteknu ákvæði í skipulagsreglugerð kemur fram að auðkenna skuli þau svæði á skipulagsuppdrætti þar sem skipulagi er frestað og greina frá ástæðum þess í greinargerð. Síðan gerðist það 9. nóvember, sem sagt í síðustu viku, að ráðuneytinu bárust nýir uppdrættir frá sveitarfélaginu og ráðuneytið stefnir á að það aðalskipulag verði staðfest á allra næstu dögum og verður mér ljúft og skylt að upplýsa þingmanninn um það samdægurs þegar það gerist. Ég vil til viðbótar taka undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram í máli hv. þingmanns að því er varðar sveitarstjórnina í Skaftárhreppi og þá samstillingu sem einkennir það starf þar sem það sveitarfélag hefur verið að vinna við sérlega krefjandi aðstæður, bæði að því er varðar aldurssamsetningu og samsetningu sveitarfélagsins að öðru leyti og ekki síður að búa við þær ógnir náttúrunnar sem sveitarfélagið hefur þurft að glíma við til viðbótar við önnur dagleg viðfangsefni. Það er í raun til fyrirmyndar að undir öllum þessum flóknu kringumstæðum skuli sveitarfélagið að auki, þ.e. sveitarstjórnarmenn, hafa stillt saman strengi um það að sætta þessi ólíku sjónarmið vegna þess að það leit ekki vel út á síðasta kjörtímabili að það tækist. Það var mér mikið fagnaðarefni að það tókst, að sveitarfélagið næði að stilla saman strengi sem litu á tímabili út fyrir að geta orðið mjög vandsamstilltir. Mér varð það að orði þegar ég hitti sveitarstjórnarmenn þar síðast eða þar áður að þeir og þær sem skipa sveitarstjórnina í Skaftárhreppi hefðu örugglega einhverju að miðla til okkar á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda þessa fyrirspurn og ráðherranum svörin. Ég vil þó mótmæla því sem kom fram í svari hennar að ekki sé nauðsyn á milligöngu. Ef við horfum á þær tafir sem orðið hafa á svörum frá ráðherra til sveitarstjórnarmanna í Skaftárhreppi, sem hafa allir verið af vilja gerðir að vinna með ráðuneytinu, verð ég að segja að það sýnir bara að virkilega hefur verið þörf á þessari milligöngu. Og það var strax í ágúst sem ég hafði samband við umhverfisráðuneytið og spurðist fyrir um aðalskipulag Skaftárhrepps og þau svör komu strax þá að þetta snerist um þessar háspennulínur. Ég verð því að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að þetta hefur tafist svo að menn hafa ekki getað komið pósti hraðar á milli? Þó að Skaftárhreppur sé kannski aðeins fyrir utan höfuðborgarsvæðið 

Herra forseti. Ég vona að hæstv. ráðherra virði það við mig að ég komi hér og endurómi tortryggni sveitarstjórnarmanna í litlum sveitarfélögum í samskiptum ríkis og sveitarfélaga, ekki síst er varðar aðalskipulag og staðfestingu þess í ljósi reynslunnar - og er þá nægilegt að telja upp nokkur sveitarfélög í Suðurkjördæmi. Öll hafa þau samskipti og sú tortryggni orðið í kringum nýtingu náttúrunnar til virkjana, í kringum virkjunarkosti. Þess vegna er það kannski ekkert sérstaklega mikið undrunarefni að í þessu aðalskipulagi eru fjögur virkjunarsvæði sem verið að leggja til að merkja sem iðnaðarsvæði og þessar háspennulínur tengjast að hluta einu þeirra. En á sama tíma og hæstv. ráðherra svaraði því ekki hvernig hægt væri að ganga fram og friðlýsa á miðju sumri áður en þessar upplýsingar um formgalla vegna háspennulínunnar lágu fyrir var hægt að taka hluta af stefnumörkun sveitarfélagsins í nýtingu lands og friðlýsa það eins og þar var gert, á föstudegi fyrir verslunarmannahelgi, og gera ekkert meira úr því - þetta er svona hluti af því sem sveitarfélagið getur virkilega verið stolt af, það mun stæra sig af því í framtíðinni að þetta tilheyri þeirra sveitarfélagi. Ég vil kannski fá aðeins nánari svör frá ráðherranum gagnvart því og þakka ráðherranum að öðru leyti fyrir að fara ágætlega yfir tímasetningarnar sem ég veit að eru alveg sannar. Þetta hefur farið fram og til baka í þessu flókna kerfi með þessar háspennulínur. En það breytir því ekki að hægt var að taka hluta af stefnumörkuninni út fyrir sviga 

Herra forseti. Ég þakka áhuga þeirra þingmanna sem hér hafa talað á samskiptum umhverfisráðuneytisins við Skaftárhrepp og bið þingmenn þó að sýna sanngirni. Það tapar enginn á því að sýna sanngirni í þessu máli, ekki nokkur maður. Ég þarf ekki sérstaklega á liðsstyrk þingmanna að halda sem leggja sig fram um að ala á tortryggni og sundurlyndi og allra síst þegar um sveitarfélög er að ræða sem þurfa virkilega á því að halda að við sem hér erum kosin til þess að ráða ráðum á Alþingi stöndum með þeim en ekki á móti þeim. Ég vil hins vegar segja varðandi athugasemd hv. þingmanns um tilkynninguna varðandi friðlýsingu á Langasjó og hluta Eldgjár að þá var það nú svo að þær upplýsingar fóru út í fjölmiðla þegar fyrir lá að auglýsingin væri tilbúin og var það sérstaklega að ósk sveitarfélagsins.

Herra forseti. Ég endurtek fyrirspurn sem ég átti við hæstv. ráðherra umhverfismála í fyrra og snertir snjóflóðavarnir í Siglufirði. Þannig er mál með vexti að miklar framkvæmdir hafa átt sér stað á undangengnum árum til að verja byggðina í Siglufirði og auka öryggi íbúanna þar gagnvart snjóflóðum. Hins vegar hefur hægst á framkvæmdum og þegar ég spurði hæstv. ráðherra í fyrra varðandi framkvæmdir annars vegar í Neskaupstað og á Ísafirði og hins vegar í Siglufirði kom fram að hæstv. ráðherra boðaði að farið yrði í framkvæmdir fyrir austan og fyrir vestan en ekki að sinni á Siglufirði. Þess vegna endurtek ég þá fyrirspurn til hæstv. ráðherra hvað líði fyrirhuguðum framkvæmdum við snjóflóðavarnir þar í bæ vegna þess að fyrir utan öryggisþáttinn sem ég set náttúrlega nr. eitt, tvö og þrjú á oddinn í þessu máli, eru bæjaryfirvöld að skipuleggja svæðið niðri á eyri við höfnina sem lýtur að mjög umfangsmikilli og metnaðarfullri uppbyggingu ferðaþjónustu. Þar hefur fyrirtækið Rauðka sett hundruð milljóna í uppbyggingu ferðaþjónustu í bænum og ætlar sér, ef áform ganga eftir, að byggja upp hótel niður við höfn sem væri framkvæmd upp á hátt í einn milljarð hef ég heyrt auk annarra umsvifa sem kæmu í framhaldinu. Ef ekki verður farið í gerð ofanflóðavarna við Siglufjörð verður því miður ekki hægt að ráðast í þessar framkvæmdir. Hér er um gríðarlega mikilvægt mál í atvinnulegu tilliti að ræða á þessum stað fyrir utan að ofanflóðasjóður er vel bólginn af fjármunum sem koma vegna skyldutrygginga, úr brunatryggingum landsmanna. Hlutverk hans á að vera að auka öryggi íbúa og einnig atvinnulífs í viðkomandi byggðarlögum. Það er mjög mikilvægt upp á framhald málsins að ráðist verði í áframhaldandi framkvæmdir við snjóflóðavarnir í firðinum og bæjaryfirvöld í Fjallabyggð hafa reynt að ýta mjög á það að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því. Það er ekki búið að klára það mál og hér er því í raun og veru ekki um nýja framkvæmd að ræða. Við erum að ræða um upptakastoðvirki í Fífladölum norður eins og framkvæmdin hefur verið kölluð. Nú beini ég þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort hún sé reiðubúin að leggjast á sveif með heimamönnum í þessu mikilvæga öryggismáli en líka mikilvæga uppbyggingarmáli fyrir sveitarfélagið, Eyjafjarðarsvæðið og Norðurland í 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa spurningu og að vekja máls á þessu mikilvæga efni. Eins og hv. þingmanni er kunnugt hefur sveitarfélagið Siglufjörður, nú Fjallabyggð, með stuðningi ofanflóðasjóðs unnið að margvíslegum framkvæmdum við snjóflóðavarnir á Siglufirði og í Ólafsfirði síðastliðinn áratug. Síðast voru varnargarðar ofan við bæinn á Siglufirði vígðir 7. júlí 2009. Þessir garðar voru flestir nefndir „ríplar“ með ýmsum forskeytum og einn þeirra Kálfur af örnefnafélaginu sem starfar á Siglufirði eins og fyrirspyrjanda er vafalaust kunnugt. Áður voru gerðir leiðigarðar sem nefnast Stóri boli og Litli boli og upptakastoðvirki í Gróuskarðshnjúki. Framkvæmdir við ofanflóðavarnir hafa staðið yfir í á annan áratug víðs vegar um land og gera áætlanir ofanflóðanefndar ráð fyrir því að því verkefni sem ákveðið var að ofanflóðasjóður mundi styðja sveitarfélögin til megi ljúka innan tíu ára. Upprunalegar áætlanir sem voru unnar í samráði við ofanflóðanefndar og viðkomandi sveitarfélaga á þessum tíma gerðu ráð fyrir að þessum framkvæmdum yrði hægt að ljúka á árinu 2010. Tvennt kemur til að áætluðum lokum framkvæmda hefur seinkað. Annars vegar eru framkvæmdir heldur umfangsmeiri og á fleiri stöðum en gert var ráð fyrir í upphafi og hins vegar hefur ofanflóðasjóður þurft að hægja á stuðningi sínum við þessar framkvæmdir síðastliðin átta ár, ýmist í þeim tilgangi að draga úr þenslu í þjóðfélaginu eða til að lækka opinber útgjöld. Ofanflóðanefnd hefur styrkt framkvæmdir við ofanflóðavarnir á vegum eftirtalinna sveitarfélaga: Snæfellsbær, Vesturbyggð, Bolungarvík, Flateyri, þ.e. Flateyri og Ísafjörður, Súðavík, Fjallabyggð sem eru Siglufjörður og Ólafsfjörður, Eyjafjarðarsveit, Seyðisfjörður og Fjarðabyggð, þ.e. Neskaupstaður. Nú standa yfir framkvæmdir í Bolungarvík, á Ísafirði, í Ólafsfirði í Fjallabyggð og í Neskaupstað í Fjarðabyggð. Framkvæmdum við upptakastoðvirki ofan ríplanna á Siglufirði er ólokið eins og kom fram í fyrirspurn. Um er að ræða mjög umfangsmiklar framkvæmdir. Í samræmi við óskir sveitarstjórnar í Fjallabyggð gera nýjustu áætlanir ofanflóðanefndar ráð fyrir að næstu verkefni við varnir verði gerð upptakastoðvirkja á svæðinu Fífladalir norður. Það er von ofanflóðanefndar að unnt verði að hefjast handa við þessar framkvæmdir á vegum sveitarfélagsins með stuðningi ofanflóðasjóðs strax á árinu 2013. Mér þykir auðvitað rétt að minna á að allar áætlanir ofanflóðanefndar, þessi sem aðrar, eru gerðar með fyrirvara um fjárheimildir í fjárlögum, en ég stend með þeim.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka bæði fyrirspyrjanda og ráðherra fyrir þessi svör. Ég vil leggja áherslu á að framkvæmdum við upptökumannvirki í Fífladölum norður á Siglufirði verði flýtt sem allra mest vegna þess, eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að þær geta haft áhrif á þau stóru og miklu áform sem eru í gangi hvað varðar hótelbyggingu við smábátahöfnina á Siglufirði, ákaflega metnaðarfull áform. Ég segi þetta, virðulegi forseti, vegna þess að það er auðvitað ákaflega mikilvægt að eftir að svo stórri framkvæmd er lokið sem Héðinsfjarðargöng eru, sem hafa jafnmikil og jákvæð áhrif á sveitarfélagið og samfélögin við utanverðan Eyjafjörð, er ákaflega mikilvægt að ríkið standi sig hvað það varðar að þessi vá sé minnkuð og upptökumannvirki sett upp þannig að það verði ekki til að tefja framkvæmdir. Jafnframt vil ég spyrja hæstv. umhverfisráðherra: Hvað líður því að farið verði í hættumat á skíðasvæðum á landinu? Mér hefur alltaf fundist að skíðasvæðin séu svolítið utan við þessi áform öllsömul 

Herra forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra tveggja spurninga. Eins og kom fram í máli hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, en ég þakka fyrir ágæta fyrirspurn hans, er ofanflóðasjóður bólginn af fé. Ég vil fyrst spyrja hvort ráðherra sé kunnugt um hversu miklir fjármunir eru til í þeim sjóði sem hægt væri að nýta. Í máli ráðherrans kom fram, herra forseti, að sjóðurinn hefði oft dregið úr starfsemi sinni vegna þenslu í samfélaginu. Nú er akkúrat hið gagnstæða uppi og þess vegna ætti auðvitað að nýta þennan pening í uppbyggingu sem víðast og sem hraðast. Hin spurningin snýr að því að við erum með ofanflóðasjóð og skyldutryggingar en við verðum líka fyrir flóðum úr annarri átt, þ.e. af sjó og því þarf sjóvarnir. Um sjóvarnir gilda allt aðrar reglur. Sveitarfélögin þurfa að taka miklu meiri þátt í kostnaði við þær og ég vil spyrja hvort ráðherra hafi eitthvað skoðað það að bera þetta tvennt saman.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þeim hv. þingmönnum sem tóku til máls um þetta mikilvæga málefni vegna þess að við erum að tala um mjög brýnt mál. Annars vegar að tryggja öryggi íbúanna í firðinum og hins vegar að standa að uppbyggingu metnaðarfullra atvinnumála í sveitarfélaginu. Ég fagna því að ofanflóðasjóður hafi gefið það út að framkvæmdir hefjist árið 2013 og þeim lýkur þá væntanlega ekki seinna en árið 2016. Ég velti þess vegna fyrir mér hvort að það sé einhver möguleiki að hæstv. ráðherra reyni að beita áhrifum sínum, og þá væntanlega í samráði við okkur þingmenn, til að koma einhverjum framkvæmdum af stað árið 2012. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu dró ofanflóðasjóður verulega úr umsvifum til að mæta þenslunni á sínum tíma. Nú held ég að allir séu sammála um að slíkt er ekki fyrir hendi núna og eins og fram hefur komið eru verulegir fjármunir í sjóðnum sem ætlað er að tryggja öryggi íbúa í sveitarfélögum eins og í Fjallabyggð. Er þá ekki lag núna að gefa í og drífa framkvæmdir af stað á eins miklum hraða og hægt er? Þannig getum við staðið að því að auka umsvif atvinnulífsins á svæðinu en ekki síður gefið skýr skilaboð til framtíðar um að menn vilji standa vörð um og efla ferðaþjónustu á svæðinu sem hefur verið að eflast til mikilla muna. Núna á þremur, fjórum árum er búið að setja nokkur hundruð milljónir í ferðaþjónustuverkefni í þessu sveitarfélagi. Ef fram heldur sem horfir getum við horft upp á umsvif á næstu árum upp á milljarða króna og það hlýtur að vera fagnaðarefni. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort hún sé reiðubúin að beita sér fyrir því að flýta þessum áformum með einhverjum hætti.

Herra forseti. Ég þakka enn umræðuna og þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í henni. Siglufjörður býr nú vel að eiga dálítinn stokk af þingmönnum sem eru vel að sér um aðstæður og umhverfi á Siglufirði þar sem orðið hefur mikil og blómleg uppbygging. Ég vil sérstaklega nefna þá ótrúlegu reynslu sem ég sjálf varð fyrir þegar ég áttaði mig á því að ofanflóðavarnir eru ekki bara ofanflóðavarnir heldur geta þær líka verið glæsilega og óvenjulega vel hönnuð mannvirki sem eru þess virði hreinlega að skoða og ganga um eins og tilvikið er fyrir ofan Siglufjörð. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson spurði sérstaklega um umfang sjóðsins. Ég hef ekki tölurnar nákvæmlega eins og þær eru núna en fyrir ári lágu um 6 milljarðar í sjóðnum. Það varð líka til þess, ekki síst vegna hvatningar frá virðulegum þm. Birki Jóni Jónssyni, að gefið var í. Við gerðum það í fyrra og settum meira í framkvæmdir til ofanflóðavarna en fyrirhugað hafði verið vegna þess að þarna er um að ræða markaðan tekjustofn sem liggur algerlega fyrir í hvað á að fara og þess vegna er eðlilegt að nýta slíkan stofn til að gefa í þegar um er að ræða bæði öryggissjónarmið, byggðasjónarmið, atvinnusjónarmið o.s.frv. Það er ekkert að því. Ég er tilbúin til að skoða allar tillögur í þeim efnum og meðal annars þá sem kom fram í máli hans. Ég hef, virðulegur forseti, ekki nægan tíma til að fara út í umræður varðandi sjóvarnir, skíðasvæði eða annað slíkt en hins vegar hef ég í hyggju að leggja fram dálitla breytingu á lögum um ofanflóðasjóð. Hún snýst um að sjóðnum verði kleift að koma líka til móts við kostnað vegna yfirgripsmikils áhættumats vegna eldgosa og annarrar náttúruvár en ofanflóða því að ofanflóðamatinu mun sennilega ljúka á þessu ári eða því næsta.

Herra forseti. Ég átti orðastað við hæstv. umhverfisráðherra í ágúst 2009 um þann stuðning sem ríkisvaldið var með til sveitarfélaga vegna fráveituframkvæmda sem hafði þá runnið út og nam allt að 20% af kostnaði, eða það var heimildarákvæði í lögum til þess. Þeir sem síðast framkvæmdu, þ.e. á árinu 2008 og jafnvel einhverjir 2007, fengu ekki eins góðan stuðning frá ríkinu og aðrir á árunum áður. Ég hafði nokkrar áhyggjur af þessu þá og spurði hæstv. ráðherra hvort hún hygðist bregðast við þessu með einhverjum hætti, framlengja lögin eða fara aðra leið. Nú eru gerðar miklar kröfur hér og við gerum jafnvel meiri kröfur en sjálft Evrópusambandið - ekki í fyrsta sinn sem við göngum skrefinu lengra, það getur verið margt jákvætt við það - til að vernda umhverfið, ekki síst í þessum málaflokki. Umtalsverður kostnaður fellur á sveitarfélögin í þessu tilviki og íbúa þeirra. Því lengra sem maður kemur inn í landið og viðtakinn við fráveitunni verður minni og viðkvæmari þurfa menn að fara í kostnaðarsamari framkvæmdir. Ég hafði grun um það árið 2009 að mörg af þessum minni sveitarfélögum, sem eru hins vegar með gríðarlega stórt landflæmi og vaxandi þorpa- eða þéttbýlismyndun, ættu eftir að fara í umtalsverðar framkvæmdir í fráveitumálum og yrðu að una við þá undarlegu stöðu að ríkisvaldið hefði dregið sig út úr þeim stuðningi sem nam kannski virðisaukahluta framkvæmdanna, 20%. Mig langar því að heyra frá hæstv. umhverfisráðherra, herra forseti, hver staðan sé, hvort öll sveitarfélög í landinu hafi komið fráveitumálum sínum í ásættanlegt horf miðað við þær körfur sem við setjum í lögum og eins hvort ráðherrann hafi frá ágúst 2009 velt því fyrir sér hvort ráðuneytið, ríkisstjórnin, eigi að hafa frumkvæði að því að koma fram með einhvern fjárstuðning við þau sveitarfélög fyrir þau verkefni sem eftir eru. Ég hef grun um að þau séu allnokkur.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Staða fráveitumála hjá sveitarfélögunum endurspeglast fyrst og fremst í gagnasöfnun Umhverfisstofnunar sem safnar stöðuskýrslum heilbrigðisnefnda sveitarfélaganna og dregur saman í skýrslu fyrir landið. Síðasta samantekt var gerð í fyrra, árið 2010, og nær til ársins 2008. Umhverfisstofnun vinnur síðan skýrslu sem nær til ársins 2010 á næsta ári. Staða fráveitumála sveitarfélaga er mjög misjöfn. Af stærri þéttbýliskjörnum er fullnægjandi hreinsun á skolpi frá eftirtöldum stöðum: Reykjavík, Kópavogi, Mosfellsbæ, Garðabæ, Álftanesi og Hveragerði. Hluti skolps frá Hafnarfirði, Egilsstöðum, Ísafirði, Seltjarnarnesi og Reykjanesbæ er hreinsað með fullnægjandi hætti. Í heildina voru aðeins 30 þéttbýlisstaðir á landinu með yfir 100 íbúum með einhverja hreinsun á skolpi sínu. Langflestir þeirra 55 þéttbýlisstaða sem eru með enga hreinsun losa skolp sitt í strandsjó en aðeins þrír losa í ferskvatn. Þótt staðan mætti vera betri þegar litið er til fjölda þéttbýlisstaða hafa undanfarinn áratug orðið framfarir í fráveitumálum og nú er skolp frá um 2/3 landsmanna hreinsað með fullnægjandi hætti ef miðað er við íbúafjölda. Það skýrist m.a. af því að stærsti hluti skolps kemur frá höfuðborgarsvæðinu og er hreinsað með viðunandi hætti og víðast hvar sem betur fer til fyrirmyndar. Árið 1994 var til að mynda aðeins um 10% af skolpi og hreinsun þess með fullnægjandi hætti. Fráveitumál eru viðfangsefni sveitarfélaganna. Þau eru ekki í höndum ríkisvaldsins. Á árinu 1995 þegar lá fyrir að í EES-samningnum væru gerðar tímasettar kröfur um úrbætur í fráveitumálum - og það er rétt sem þingmaðurinn segir að við göngum lengra en sums staðar er gert og allt er það okkur til sóma, ekki síst vegna þess hve háð við erum náttúru- og umhverfisgæðum í atvinnuuppbyggingu okkar - í öllum stærri sveitarfélögum ákvað Alþingi með lögum að styðja tímabundið þau sveitarfélög til tíu ára sem hæfu framkvæmdir til ársloka 2005 með upphæð sem nam þá 200 millj. kr. á ári. Á árinu 2005 var síðan ákveðið að framlengja þennan gildistíma til loka árs 2008 og innan þess tímabils náði að verða algjör bylting í þessum málum á Íslandi þar sem hlutfall íbúa með fullnægjandi skolphreinsun fór úr innan við 10% og vel upp fyrir 60, 65, jafnvel 70%. Þessi lög hafa nú runnið sitt skeið, þ.e. gildistíma framlengingarlaganna lauk árið 2008, og engin áform eru uppi um að hafa frumkvæði að fjárstuðningi við sveitarfélög vegna fráveituframkvæmda. Hins vegar hefur Umhverfisstofnun nálgast Samband íslenskra sveitarfélaga með því að hefja samtal og samráð um það með hvaða hætti þau sveitarfélög sem ekki hafa enn uppfyllt þessi skilyrði með viðunandi hætti hyggist koma til móts við þetta lagaumhverfi og fara að lögum að því er varðar fráveitur.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir þessa fyrirspurn, sem er brýn, og hæstv. ráðherra fyrir upplýsandi svör. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á voru þessi lög í gildi, þ.e. stuðningur við sveitarfélögin af hálfu ríkisins, nánast alveg fram undir hrun má segja. Þannig er mál með vexti að góðærið fór ekki víða, a.m.k. var mikið góðæri á suðvesturhorni landsins - maður sá það í ársreikningum sveitarfélaga sem skýrir það kannski hvers vegna sveitarfélögin þar gátu farið í þær framkvæmdir á því tímabili. Á sama tíma voru mörg sveitarfélög vítt og breitt um landið að heyja mjög harða varnarbaráttu þar sem fólki fækkaði og tekjustofnar drógust saman. Ég tel að það þurfi að horfa á þetta mál í því samhengi. Það er gott ef menn ætla að ræða þetta mál. Þetta er ákveðið ímyndarmál fyrir mörg sveitarfélög þannig 

Herra forseti. Ég þakka umræðuna um efnið og hæstv. ráðherra fyrir skýr svör þó að ég sé hins vegar ekki ánægður með öll þau svör sem koma frá henni. Mér finnst það vera sérkennilegt að ríkisvaldið skuli standa fyrir þeirri mismunun að ekki hafi verið hægt að uppfylla þá heimild sem öllum stóð til boða á þeim tíma sem lögin voru í gildi, að einhverjir sitji allt í einu eftir með svarta pétur af því að peningarnir voru búnir. Mér finnst það enn verra fyrir þau svæði landsins sem þurfa að fara í dýrustu framkvæmdirnar. Þau voru einfaldlega ekki í stakk búin til þess eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson kom inn á. Það var verið að svelta sveitarfélögin í tekjum alls staðar á landinu vegna þess að hér á höfuðborgarsvæðinu græddu menn svo mikið á lóðapeningum að ríkisvaldið neitaði að taka upp tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Sveitarfélög úti á landi fengu ekki eðlilegar tekjur á þeim tíma og gátu þar af leiðandi ekki staðið fyrir þeim framkvæmdum sem þau áttu að gera, þar á meðal þessum hluta. Nú er líka ljóst að ríkisvaldið er að setja auknar kröfur, eins og við höfum rætt. Það er líka alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að fráveitumálin eru á hendi sveitarfélaga, en ríkisvaldið setur alls kyns mál á hendur sveitarfélaga. Við ræddum það í ágústmánuði 2009, m.a. að frumkvæði hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar í þessari umræðu, að ríkið yrði að fara varlega í að setja auknar kröfur á sveitarfélögin í því árferði sem við erum, í þessari kreppu. Þess vegna kemur vel á vondan, eins og einhver gæti sagt, að við settum t.d. vatnatilskipun ESB og flokkun vatns yfir á sveitarfélögin með ævintýralegum kostnaði fyrir oft og tíðum sömu sveitarfélögin, landfræðilega stór en ekki með tekjulega burði til þess að taka á málunum. Mér finnst ekki ásættanlegt 

Herra forseti. Ég þakka þessa mjög svo gagnlegu umræðu. Í raun endurspeglar þessi umræða miklu stærra viðfangsefni sem við kannski gefum okkur of sjaldan tækifæri til að ræða í þingsal sem eru bæði tekjuskiptingarmálin og tekjustofnamál sveitarfélaganna, verkefni þeirra, kostnaðarmat, innleiðingar nýrrar löggjafar á herðar sveitarfélögum o.s.frv. Þetta eru allt saman mjög brýn umræðuefni og ekki síst vegna þess að á Íslandi búum við því miður enn við það ástand, ef svo má segja, að tilfinning flestra sveitarstjórnarmanna er sú að ríkið sé með einhverjum hætti yfirsett sveitarfélögunum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að ganga í að breyta þeirri sýn vegna þess að hér er um að ræða tvær hliðar hins opinbera sem báðar eru jafnmikilvægar, báðar fara með innheimtu opinbers fjár, úthlutun þess í þágu íbúanna og ættu náttúrlega að vera samherjar í því en ekki að togast á um stórt og smátt. Varðandi tímafrestinn sem var frá 1995–2005, fyrst með tíu árum og síðan með framlengingu til þriggja ára, má með réttu segja að sveitarfélögin hafi haft þó nokkuð rúman tíma til að bregðast við og innleiða umbætur á fráveitum sínum, enda gerðu það velflest sveitarfélög. Þess vegna er einmitt mikilvægt, þar sem minni hluti Íslendinga eða íbúa landsins býr við ófullnægjandi aðstæður hvað þetta varðar, að setja nú þegar í gang aðgerðaáætlun í samráði Umhverfisstofnunar og Sambands íslenskra sveitarfélaga til að koma þessu í fullnægjandi horf.