Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 790, um nefndir, starfshópa og verkefnisstjórnir, frá Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli þingheims á bleika skattinum svokallaða. Hann er þannig að sama vara, nákvæmlega sama vara, kostar mjög oft mun meira ef hún er ætluð og markaðssett fyrir konur en ef hún er ætluð karlmönnum. Það sem er ætlað konum kostar heilt yfir um 7% meira en oft er munurinn mun meiri. Þetta er það sem framleiðendur og sölumenn setja á, sem er kallaður skattur en eru auðvitað álögur þessara aðila á það sem konur kaupa frekar en karlar. Þetta er fjöldinn allur af vörum. Þetta eru barnavörur, leikföng og fatnaður fyrir börn; það sem er ætlað fyrir stelpur er dýrara en það sem er ætlað fyrir drengi. Svo eru líka vörur sem eru ætlaðar fyrir okkur fullorðna fólkið. Þá er ég ekki að tala um að konur velji dýrari merki en karlar, ég er bara að tala um nákvæmlega sömu vöruna sem framleiðendur hafa ákveðið að markaðssetja á hærra verði fyrir konur en karla og rukka þá konurnar um meira. Neytendavitundin er auðvitað mikilvæg. Einhver gæti sagt að neytendur ættu ekki að láta bjóða sér þetta, konur ættu ekki að láta bjóða sér að borga hærra verð. En eins og við vitum þá er oft ekkert val í því. Það er ekki bara hægt að setja ábyrgðina á konur sem neytendur þarna, því að leikreglurnar sjálfar eru bjagaðar og fólki þessi munur kannski ókunnur. Tvennt þarf að koma til til þess að breyta þessu. Við þurfum að auka neytendavitund, svo þurfum við raunverulegar aðgerðir stjórnvalda. Við þurfum verðlagseftirlit og við þurfum neytendavernd 

Virðulegur forseti. Reglulega berast okkur og samfélaginu öllu tíðindi af því, mjög sorgleg tíðindi, að feðrum, yfirleitt feðrum, er meinað að hitta börnin sín; jafnvel árum saman fá þeir ekki tækifæri til að hitta börnin sín. Það stendur alveg skýrt í barnalögum að báðir foreldrar hafa rétt á því að umgangast börnin sín og börnin hafa rétt á því, og það er lykilatriði, að umgangast báða foreldra. Foreldrum ber reyndar skylda til að umgangast börnin sín. Mig langar að freista þess að setja þessi mál á dagskrá hér í þinginu vegna þess að við höfum mjög oft, blessunarlega, skiljanlega og nauðsynlega, talað um kynbundið ofbeldi. Mér finnst þessar tálmanir, þessar hindranir á rétti barna og feðra til að umgangast hvert annað, ekki vera annað en það, kynbundið ofbeldi. Mér finnst mjög mikilvægt að við förum að ræða þessi mál undir þeim hatti. Blessunarlega höfum við ákveðið að grípa til alls konar aðgerða gegn ýmiss konar kynbundnu ofbeldi og reyna að útrýma því. Mér finnst mikilvægt að við setjum þessa tegund af ofbeldi, þar sem feðrum er meinað að hitta börnin sín, undir nákvæmlega þann sama hatt. Þetta er ekkert annað en það. Þetta er ofbeldi sem beinist aðallega gegn feðrum og eins og svo oft er með kynbundið ofbeldi þá bitnar þetta ofbeldi á börnunum. Það vill svo til að þetta er algjörlega skýrt í barnalögum. Samfélagið á að hætta að tipla á tánum í kringum þessi dæmi. Það er oft sagt að þetta séu flókin dæmi, það sé erfitt að fara inn í þau o.s.frv. Vissulega eru þau oft flókin, en hins vegar verður að horfast 

Virðulegur forseti. Ríkisstjórnin hefur forklúðrað málefnum ferðamanna en það er ekki að spyrja að verkgleði hennar þegar kemur að lögum um rammaáætlun. Nú kemur í ljós að ríkisstjórnin hefur í miðjum leik ákveðið að breyta starfsreglum verkefnisstjórnar rammaáætlunar. Hún hóf í upphafi þessa kjörtímabils að vinna að flokkun sérstakra virkjunarkosta sem nutu sérstakrar aðdáunar ríkisstjórnarinnar. Síðan byrjaði hún í mars á síðasta ári að flokka 28 virkjunarkosti og er væntanlega komin vel á veg með þá vinnu sína. En þá ber svo við að ríkisstjórnin vill, að beiðni Landsvirkjunar, breyta reglunum á þann veg að hægt sé að sækja um lítið breytta virkjunarkosti sem búið er að afgreiða í verndarflokk rammaáætlunar. Þetta er svo greinilega ekki í anda laganna um rammaáætlun og er siðlaust með öllu og við það verður ekki unað. Þetta er í senn ólöglegt og siðlaust. Það verður að segjast eins og er að ríkisstjórninni er ekki treystandi fyrir málaflokki náttúruverndar. Það á ekki að vera hlutverk virkjunarfyrirtækja að ákveða eftir hvaða leikreglum virkjunarkostir eru vegnir og metnir. Það er hlutverk þjóðarinnar og fulltrúa hennar að ákveða það. Það er gert með reglum sem settar eru hér á Alþingi. 
            

Herra forseti. Í gær bárust okkur þau gleðitíðindi að sýrlensku fjölskyldunni sem dvalist hefur hér á landi síðan á síðasta ári var veitt dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Við fengum að sjá í fréttum gærdagsins gleðina og léttinn sem fjölskyldan upplifði þegar henni var tilkynnt þessi niðurstaða, en eins og flestum er kunnugt stóð til að vísa þeim úr landi á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar. Það voru samt ekki allar fréttir gærdagsins hvað varðar hælisleitendur jafn gleðilega. Hér á ég við þær fréttir að til stendur að vísa úr landi Nígeríumanninum Martin Omolu sem dvalið hefur hér í fjögur ár, sem er sá tími sem hann hefur mátt þola að bíða eftir niðurstöðu í máli sínu. Hann er ekki einn um að vera í þessari hörmulegu stöðu þar sem tveimur öðrum hælisleitendum, þeim Eze Okafor, sem einnig er Nígeríumaður og hefur dvalið hér í fjögur ár, og Christian Boadi, sem er Ganamaður og hefur verið hér í þrjú ár, hefur verið synjað um dvalarleyfi. Standa þeir frammi fyrir brottvísun vegna Dyflinnarreglugerðarinnar þrátt fyrir að hafa bráðabirgðadvalarleyfi fram í júní. Enginn fyrirvari var gefinn, bara eitt símtal og þeim er hent úr landi. Það þarf að vera traust gagnvart stofnunum og framkvæmd í þessum málaflokki. Nú er ekkert traust til staðar. Lög og reglur og framkvæmd sem byggjast á mannúð og ábyrgð eru það sem þessi mál eiga að snúast um. Margir spyrja sig hvort ákvarðanir stjórnvalda um að veita leyfi eða ekki ráðist fyrst og fremst af því hversu mikil viðbrögð mál fái í fjölmiðlum og frá almenningi. Framkvæmdin virðist tilviljanakennd og háð geðþótta. Þeir sem eru svo heppnir að um mál þeirra er fjallað í fjölmiðlum og á Facebook-síðum eiga miklu meiri möguleika en aðrir og ekki spillir að vera fyrir með fjölskyldumyndir í fjölmiðlum. Stjórnvöld verða að hysja upp um sig og breyta aðferðafræði í þessum málum og leggja fram frumvarp um ný útlendingalög strax þar sem stendur til að bæta úr þessu. Við eigum að byggja það á mannúð og víðsýni gagnvart öllum en ekki bara sumum og sýna þjóðinni það í verki. Og hættum, herra forseti, að taka svona hræðilegar ákvarðanir eins og teknar voru í gær. 
            

Herra forseti. Nú hafa tæplega 78 þúsund manns krafist með undirskrift sinni aukins fjármagns til heilbrigðiskerfisins. Stjórnvöld hljóta að bregðast við því kalli. En hvert á að beina fjármagninu? Hvaða þætti heilbrigðiskerfisins eigum við að styrkja? Hvernig vilja þeir sem skrifa undir í nafni endurreisnar sjá endurreist heilbrigðiskerfi? Ég er ekki hrifin af því í hvaða átt heilbrigðiskerfið hefur þróast á sumum sviðum. Á undanförnum árum hefur oft komið fram í könnunum að við Íslendingar viljum að heilbrigðiskerfi okkar sé rekið fyrir opinbert fé og að mestu í opinberum stofnunum. Landlæknir hefur bent á að meiri hluti lækna sem starfa á Landspítalanum starfi einnig á einkastofum úti í bæ og að það samkrull sé orðið það mikið að það skaði Landspítalann. Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir skrifaði á dögunum ágætan pistil í Stundina og bendir þar á að markmið um að heilsugæslan verði fyrsti viðkomustaður sjúklinga og að Landspítalinn verði háskólasjúkrahús, miðstöð sérhæfðrar læknisþjónustu, séu brýnir almannahagsmunir. Þróun sérgreinalæknaþjónustu utan sjúkrahúsa hafi hins vegar grafið undan þessum markmiðum. Einkarekin heilbrigðisþjónusta hefur aukist á kostnað opinberrar þjónustu. Einkarekin sérgreinalæknaþjónusta utan sjúkrahúsa hefur haft betur þegar kemur að opinberu fjármagni. Samningar við sérgreinalækna gera ráð fyrir magnaukningu og fjölgun aldraðra er tekin þar til greina á meðan Landspítalinn fær ekki fjármagn til að mæta fjölgun sjúklinga. Og nú leita heimilislæknar út með stuðningi stjórnvalda. Ég vil því spyrja aftur, herra forseti: Hvert ætlum við að beina fjármagninu og hvernig viljum við og fólkið í landinu sjá heilbrigðiskerfið þróast?

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka heils hugar undir það sem hæstv. þm. Guðmundur Steingrímsson sagði áðan um kynbundið ofbeldi gagnvart feðrum sem ekki fá að hitta börnin sín. Ég tek heils hugar undir það. Ég ætla að ræða ræðu hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur frá því í gær þar sem hún ræddi í störfum þingsins og í sjónvarpsviðtali um hættulega ferðamannastaði. Ég vil koma fram leiðréttingu varðandi það. Ég vil ekki gera lítið úr þeirri hættu sem ferðamönnum stafar af náttúrunni. Það er ekki nóg að við höldum vöku okkar í þeim málum, heldur verðum við að láta verkin tala og ég vil klárlega stefna þangað í samstarfi við ferðaþjónustuna og sveitarfélög í landinu. Mig langar að vitna í ræðu hæstv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur. Þar segir hv. þingmaður, með leyfi forseta: „Ég vil taka upp þráðinn í dag um öryggismál ferðamanna á Íslandi. Það er svo sem ekki í fyrsta skipti sem ég geri það að umtalsefni hér. […] Hættan í Reynisfjöru hefur lengi verið öllum ljós. Þar hafa sex manneskjur dáið á fáum árum.“ Sem betur hefur þingmaðurinn ekki haft réttar upplýsingar um málið, en tveir ferðamenn hafa látið lífið í Reynisfjöru á umliðnum árum. Það er að sjálfsögðu tveimur of mikið. Fyrir níu árum lést kona í fjörunni þegar hún fór of nærri sjónum og fyrir tveimur vikum dó erlendur ferðamaður þrátt fyrir góðar aðstæður og er það slys til rannsóknar. Frá árinu 1942 hefur enginn látist í Reynisfjöru fyrir utan þessi tvö hörmulegu slys á síðustu árum. Ég bendi líka á að rétt vestan við Reynisfjöru er lífhöfn íbúa og ferðaþjónustunnar í Vestmannaeyjum, Landeyjahöfn. Sú höfn er lokuð mánuðum saman á hverju ári og ekkert er gert til að leita að rót vandans. Á meðan sitja ferðaþjónustuaðilar í Vestmannaeyjum með tóm hótel, rútur og veitingastaði. Virðulegi forseti. Það er stóralvarlegt mál að Eyjamenn geti ekki setið við sama borð og aðrir landsmenn þegar kemur að því að flytja ferðamenn til Eyja með stystri mögulegu siglingu frá Landeyjahöfn sem verður umsvifalaust að endurmeta og bæta svo nýtt skip sem ákall er um geti nýtt sér nýja höfn allt árið.

Virðulegi forseti. Í fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra á mánudaginn rakti ég það ófremdarástand sem er að skapast í málefnum ferðaþjónustunnar og er ekki hægt að orða það með neinum öðrum hætti. Það er grafalvarlegt mál þegar við sjáum það mikla álag sem nú er að verða á innviði samfélagsins án þess að gjaldtaka komi í staðinn til að standa undir nauðsynlegum úrbótum á innviðum vegna fjölgunar ferðamanna. Nú í janúar var fjöldi ferðamanna jafn mikill og í júnímánuði árið 2012. Við sjáum fréttir af alvarlegum slysum á fólki og fólki í lífshættu á fjölförnum ferðamannastöðum. Og álagið á löggæslu, á heilbrigðisþjónustu og á vegakerfið er með þeim hætti að ástandið er orðið grafalvarlegt. Ef við ætlum að taka á móti 1,5 millj. ferðamanna á ári má líkja því við að hér sé að jafnaði í landinu um 70.000 manns til viðbótar við þá 330.000 sem hér búa. Það segir sig sjálft að 330 þúsund manna þjóð getur ekki búið til innviði fyrir 400 þúsund manna þjóð af eigin skattfé nema færa alvarlegar fórnir. Við þurfum þá að sætta okkur sjálf við lélegri heilbrigðisþjónustu og lélegra vegakerfi en við byggjum ella við. Það þarf að finna leiðir til þess að þessir 70.000 manns sem eru hér á hverjum tíma leggi af mörkum í innviðafjárfestingu eins og eðlilegt er. Sagt er að ferðaþjónustan búi til svo mörg störf og að það séu svo miklar tekjur af henni. Allt er það rétt og þetta er mikilvæg og góð atvinnugrein. En allar aðrar atvinnugreinar skila hagnaði í þjóðarbúið. Einu skatttekjurnar af greininni í dag umfram tekjuskatt af fyrirtækjunum sem í henni starfa er virðisaukaskattur í neðra þrepi. Ef það væri fullnægjandi væri nóg fyrir okkur hin að greiða bara virðisaukaskatt í neðra þrepi og engan tekjuskatt. En það þarf meira til og það er grundvallarvandamál 

Hæstv. forseti. Ég ræddi hér í störfunum þingsins í gær um húsnæðismál og vitnaði þar meðal annars í ágætisúttekt og greiningu frá Samtökum iðnaðarins sem telja mikla uppsafnaða þörf fyrir minni og ódýrari íbúðir til að sinna leigumarkaði og/eða til handa ungu fólki sem hyggur á fyrstu kaup. Hv. þm. Helgi Hjörvar greip þessi skilaboð á lofti og setti fram kenningu um að það væri mögulega lausnin á vanda sem væri of hátt vaxtastig, þ.e. að byggja þá bara minna, það væri svarið. Mér fannst athugasemdin býsna athyglisverð í samhengi við lánafyrirkomulag sem neytendur búa við á húsnæðismarkaði. Það má nefnilega snúa þessu við og spyrja hvort hið verðtryggða lánafyrirkomulag þar sem verðtryggingunni er bætt við höfuðstólinn og dreift á langan lánstíma, eða 40 ár, deyfi ekki kostnaðarvitund lántaka og hafi leitt til þess að fólk kaupi í raun og veru stærra og dýrara en forsendur eru til. Svo má líka velta því fyrir sér hvort hugsunarháttur nýrrar kynslóðar sé ekki breyttur þegar kemur að húsnæði, fermetrum og þeim kostnaði sem það vill í raun setja í aukafermetra. Um eitt erum við hv. þingmaður þó sammála; lánafyrirkomulaginu viljum við breyta og kalla verðtrygginguna sínu rétta nafni, nefnilega breytilega vexti þar sem lánveitandinn metur raunvextina og þann raunkostnað sem hann býður lántakanum. Í slíku lánaumhverfi er líklegra að lögmál framboðs og eftirspurnar á þessum markaði virki betur, að kostnaðarvitund fólks verði meiri þar sem kostnaður og gagnsæi kostnaðar liggur fyrir. Fólk tengir þá frekar kostnaðinn við hvern fermetra sem það fjárfestir í og fer varlegar í sakirnar í fyrstu fjárfestingu. Það sem skiptir öllu máli hér er að 

Herra forseti. Ég vil gera að umtalsefni þá nýbreytni hjá hæstv. innanríkisráðherra að leggja fram, að því er virðist til kynningar, þá hugmynd að færa hringveginn, þjóðveg 1, á Austfjörðum, og þá þannig að hann liggi lengri leiðina með fjörðunum en ekki úr Breiðdal upp á Hérað. Það er vel þekkt kunnugum að þarna er um ákaflega viðkvæmt mál að ræða innan fjórðungs. Um þetta hefur ekkert samráð verið haft við þingmenn kjördæmisins svo ég viti til og stendur kannski ekki til. Það sem gerir þetta enn þá viðkvæmara er að það er engin samgönguáætlun í gildi þannig að eðlilega fara menn að velta fyrir sér: Skyldi nú verða af þessu? Eru í því fólgin skilaboð um einhverja breytta forgangsröðun fjármuna, sem reyndar engir eru að heitið geti, til framkvæmda í vegamálum? Ég hefði nú talið allt í lagi að bíða með það að hræra í þessu þangað til að minnsta kosti búið væri að ljúka vegi um Berufjarðarbotn og þangað til búið væri að sýna á spilin með samgönguáætlun, bæði til fjögurra ára og langtímaáætlun. Að því máli, herra forseti, er það auðvitað orðið alveg yfirgengilegt að við skulum þurfa að búa við það ástand að það er engin samþykkt samgönguáætlun í gildi og í raun komið tveggja ára gat í þeim efnum. Samkvæmt lögum nr. 33/2008, um samgönguáætlun, hvílir skýr lagaskylda á þeim sem fer með samgöngumál hverju sinni að leggja slíka áætlun fram. Það er ekki hægt að orða það öðruvísi en það er og á mannamáli að ríkisstjórnin virðir ekki lög í landinu með því að gera ekki einu sinni tilraun til þess allt þetta þing að leggja nýja samgönguáætlun fyrir þingið. Það forsmánun og gengisfelling þessa málaflokks, fyrir nú utan hversu hörmulega litlum fjármunum er varið í þetta, samanber til dæmis það sem hagfræðingur Samtaka iðnaðarins talar um í dag, að innviðirnir rýrna núna hægt 

Hæstv. forseti. Í Viðskiptablaðinu í dag  Þessi þróun minnir ískyggilega á það sem gerðist hér í aðdraganda hrunsins 2008. Af hverju gerist þetta? Jú, þetta er vegna þess að Seðlabanki Íslands býður þessum aðilum til vaxtamunarveislu á fáheyrðum kjörum. Nú, þegar við blasir að það þarf að losa 200 milljarða í krónueignum í næsta mánuði á uppboði, verður maður að viðurkenna að maður skilur ekki alveg hvað mönnum gengur til; nú þegar kominn er upp skafl sem er um það bil þriðjungur af þeim sömu upphæðum og menn eru að reyna að losa, og er þáttur í að losa hér höft. Það virðist sem vaxtastefna Seðlabankans sé orðin að sjálfstæðu efnahagslegu vandamáli. Hún er ekki bara vandamál fyrir fólk og fyrirtæki sem pínast hér í ofurvöxtum, heldur er hún, að þessu virtu, líka þáttur í því að grafa undan efnahagslegum stöðugleika. Það hlýtur að vera kominn tími til, fyrir menn í Seðlabanka Íslands, að virða fyrir sér afleiðingar þess sem þeir hafa verið að gera nú, þá fáheyrðu vaxtahækkun sem hér varð síðasta vor í kjölfar kjarasamninga, í hreinni panik og algerum óþarfa, og hefur orðið til þess að 50–60 milljarðar 

Herra forseti. Vestfirðir hafa lengi verið aftarlega á merinni varðandi afhendingaröryggi á rafmagni og hafa menn barist fyrir að fá hringtengingu rafmagns og ljósleiðara. Í dag eru framleidd um 10 megavött í Mjólkárvirkjun á Vestfjörðum og síðan verða menn að treysta á það að byggðalínan haldi. Oftar en ekki þarf að keyra dísilrafstöðvar þegar rafmagnið fer. Lengi hefur verið í bígerð að skoða möguleika á að virkja Hvalá í Ófeigsfirði á Ströndum 

Hæstv. forseti. Að þessu sinni ætla ég að gera að umtalsefni það sem birst hefur í nokkrum fjölmiðlum um kostnað krabbameinssjúkra sjúklinga hér á Íslandi til samanburðar við það sem gerist í nágrannalöndum okkar sem við viljum oft bera okkur saman við. Í tímariti Krafts, stuðningsfélags ungs fólks sem greinst hefur með krabbamein, birtist grein eftir Jón Eggert Víðisson, stjórnarmann í úthlutunarnefnd samtakanna. Þar segir meðal annars að greiðsluþátttaka krabbameinsveikra hafi tvöfaldast frá árinu 1983. Það sé mikill munur á því í löndunum í kringum okkur. Jafnframt birtist viðtal í fjölmiðlum við Ragnheiði Guðmundsdóttur sem nýlega hefur greinst með krabbamein á lokastigi þar sem hún segir að það taki mjög á andlegu hliðina að hafa fjárhagsáhyggjur á sama tíma og barist er við lífshættulegan sjúkdóm. Í tímariti Krafts er svo tekið dæmi af nokkrum Íslendingum sem voru svo heppnir að búa í útlöndum þegar þennan illvíga sjúkdóm bar að garði. Þar er gerður samanburður á því hvað þeir hefðu þurft að borga hér á Íslandi og hvað þeir borguðu í útlöndum. Þeir segja að í nágrannalöndunum hafi þeir nánast aldrei þurft að taka upp veskið. Jón Eggert lýsir því sem hann lenti í þegar hann bjó í Frakklandi þar sem hann þurfti aldrei að taka upp veskið og félagsráðgjafi sá um öll hans mál sem sneru að veikindum hans á meðan á þeim stóð. Síðan nefnir hann líka það sem við vitum, að krabbameinsmeðferð hefur í för með sér skerta starfsgetu í flestum tilfellum, að ekki sé talað um mjög háan lyfjakostnað. Það sama kemur fram í reynslusögu Ragnheiðar Guðmundsdóttur sem birtist á bleikt.is. Þar segir meðal annars, með leyfi forseta: „Ragnheiðar bíður ærið verkefni næstu mánuðina, en auk álagsins sem fylgir því að takast á við þetta nýja hlutverk í lífinu fær hún kvíðaköst út af fjárhagsáhyggjum. Að hennar sögn er mjög kostnaðarsamt að veikjast alvarlega á Íslandi.“ Í lok greinarinnar  Virðulegi forseti. Viljum við Íslendingar hafa svona heilbrigðiskerfi á 

Virðulegi forseti. Hér hefur verið áhugaverð umræða um bleika skattinn sem hefur fengið mig til að hugsa enn og aftur um mátt neytenda, sérstaklega kvenna, í hagkerfinu. Ég hef verið að rifja upp bók sem ég las fyrir margt löngu um áhrif kvenna sem neytenda þar sem meðal annars var tekið dæmi um að konur hafa alveg ótrúlega mikil áhrif á það hvaða bíll er keyptur á heimilið. Karlarnir halda raunverulega að þeir séu að velja bílinn en það er vegna þess að konurnar láta karlana halda að þeir hafi tekið ákvörðunina. Ég er ekki að segja að það séu ekki einhverjir karlar þarna úti, og hugsanlega líka hér inni miðað við skelfingarsvipinn á nokkrum hv. þingmönnum, sem raunverulega ráða því hvaða bíll er keyptur en mér finnst þetta skemmtilegt dæmi og heillandi að hugsa til þess hvað konur geta raunverulega gert sem neytendur, hvernig þær gætu raunverulega breytt heiminum. Máttur neytenda í heild getur verið mjög mikill og við erum ekkert endilega að nýta hann vel á Íslandi. Kannski einstaka sinnum þegar Mjólkursamsalan gengur fram af okkur kaupum við Arla-vörur um hríð. En ég hef verið að hugsa þetta í tengslum við sölu Arion banka á hlut í Símanum þar sem einhverjum vildarvinum var í rauninni seldur hann á lægra verði. Það sem gerir þetta mál sérlega grágruggugt í mínum huga er ekki síst að einhverjir yfirmenn blönduðust inn í þessi mjög svo vafasömu hlutabréfakaup. Af hverju ættu yfirmennirnir ekki að kaupa í opnu útboði eins og allir aðrir? Það er líka áhugavert að það eru allt karlar sem eru þarna að skipta á milli sín einhverjum kökum. Í gær hitti ég konu sem var svo misboðið út af þessu máli að hún hafði fyrir því að skipta um símafyrirtæki. Hún sagði að það væri mikið vesen en ef maður vildi raunverulega sýna viljann í verki yrði maður að gera svona. Annars breytist ekki neitt og ég velti fyrir mér, virðulegi forseti, þar sem ég stend hér: Hvað í fjáranum er ég enn þá að gera í viðskiptum við Símann?

Herra forseti. Í gær ræddi ég hér meðal annars um Borgunarmálið og Landsbankamálið. Ég sé að fjármálaráðherra er svolítið argur á fésbókarsíðu sinni í dag, m.a. væntanlega vegna ummæla sem hv. stjórnarandstöðuþingmenn hafa látið falla um þau mál og ýmis önnur. Tilraun til að kæfa málið tel ég vera í formi þess að Landsbankinn skilaði skýrslu til Bankasýslunnar upp á 120 blaðsíður sem barst okkur fjárlaganefndarmönnum seint í gær. Ég velti fyrir mér hver eigi að leggja það á sig að lesa hana en líklegast verður maður að gera það til að komast til botns í þessu leiðindamáli. Það sem ég ætlaði að gera að umtalsefni hér í dag er holan vestur á Melum, holan þar sem við ætlum að reisa Hús íslenskra fræða. Guðrún Nordal hefur verið ötul við að halda því á lofti að við förum vel með þjóðararfinn okkar, höfum hann til sýnis og aðgengilegan bæði okkur Íslendingum og auðvitað ferðamönnum þar sem hún telur í ljósi aukins ferðamannastraums að til dæmis væri hægt að taka töluverða fjármuni þar inn og beina fólki í það sem tilheyrir grunninum okkar. Á sama tíma vekur athygli að hæstv. forsætisráðherra skuli hafa meiri áhuga á að eyða væntanlega milljörðum, a.m.k. eru farnar einar 500 milljónir, í einhvern grjótgarð rétt hjá okkur en að leggja áherslu á að koma þessu mikilvæga verkefni af stað. Við getum gert það með ýmsum hætti, eins og við vinstri græn erum óþreytandi við að minna á. Tekjuöflunarmöguleikarnir eru gríðarlegir, m.a. í auðlindum okkar. Forgangsröðunin virðist vera ljós hjá hæstv. ráðherra. Hann er að vernda hér gamalt í staðinn fyrir að byggja upp nýtt, hvort sem það er Hús íslenskra fræða, Landspítali 

Hæstv. forseti. Háskóli Íslands hefur kynnt ákvörðun um að færa íþróttakennaranám frá Laugarvatni til Reykjavíkur. Tvær skýrslur hafa verið unnar og þær draga upp of dökka mynd af stöðu háskólanáms á Laugarvatni. Helstu ástæður sem háskólinn færir fram eru fækkun nemenda og að dýrt sé að halda úti námi á Laugarvatni. Augljóst er að ef meta á kostnað við að halda úti námi í hinum dreifðu byggðum og bera saman við kostnað á höfuðborgarsvæðinu mun allt nám færast á suðvesturhorn landsins. Þess vegna er óhjákvæmilegt að velta upp hlutverki Háskóla Íslands og hvort hann sé í raun fær um að halda starfseminni á landsbyggðinni. Þingmenn Suðurkjördæmis eru einhuga um að leita leiða til að halda náminu áfram á Laugarvatni. Horfa skal sérstaklega til fjárveitinga á undanförnum árum til náms sem kennt er utan höfuðborgarsvæðisins. Þá er fækkun íþróttakennara í grunnnámi sambærileg við fækkun nemenda í grunnnámi í kennaradeild. Ljóst er að meginástæðan fyrir fækkuninni er breyting á lengd námsins úr þremur árum í fimm en ekki staðsetningin. Því er eðlilegt að ráðast í aðgerðir til að breyta og bæta fyrirkomulag námsins eins og gert var við leikskólakennaranám þegar aðsókn var sem slökust. Stjórnendur námsins hafa ekki fengið það tækifæri til að rétta úr kútnum og mæta nemendaþróuninni og ef þessi ákvörðun háskólans nær fram að ganga mun það hafa gríðarlegar afleiðingar fyrir samfélagið á Laugarvatni, Bláskógabyggð og menntaskólann. Þá er hún ekki einskorðuð við íþróttakennaranám heldur gefur tóninn fyrir það sem á eftir mun fylgja því að ef einangruð hagræðingarsjónarmið einstakra stofnana án tillits til heildarhagsmuna verða allsráðandi er ljóst að skammt mun verða í að allar menntastofnanir á landsbyggðinni leggist meira og minna af 

Virðulegi forseti. Í gærkvöldi sendi ég hæstv. forseta og ritara forsetaskrifstofu bréf þar sem ég óskaði eftir að fá að komast að undir liðnum störf þingsins til að gera leiðréttingu á upplýsingum sem ég gaf í ræðu hér í gær. Ég komst ekki á mælendaskrá og hef ekki fengið að leiðrétta ummæli mín fyrr en nú en það hefur hins vegar þingmaðurinn Ásmundur Friðriksson fengið að gera í minn stað af einhverjum ástæðum. Hafi hann þakkir fyrir það sæmilega litlar. Í ummælum sem ég lét falla hér í gær um fjölda banaslysa í Reynisfjöru byggði ég á upplýsingum í fjölmiðlum um að þar hefðu orðið sex banaslys á síðustu árum. Það er ekki rétt. Nú hafa þessar fréttir verið uppfærðar og það er talað um nokkur banaslys en ekki tiltekna tölu. Ég hef ekki komist aftar en til 2007. Frá þeim tíma hafa tvö banaslys orðið við Reynisfjöru en að minnsta kosti níu manns hafa komist þar í bráða lífshættu. Þessar tölulegu upplýsingar breyta í raun og veru engu um efni míns máls en rétt skal vera rétt og mér er ljúft og skylt 

Forseti vill af þessu gefnu tilefni segja að forseta barst í morgun ósk frá hv. þingmanni um að taka til máls um fundarstjórn forseta að loknum umræðum um störf þingsins. Forseta var auðvitað ekki kunnugt um efni þeirra ræðna sem voru fluttar undir dagskrárliðnum störf þingsins fyrr en þær höfðu verið fluttar.

Virðulegi forseti. Ég vil bara koma að tveimur örstuttum tillögum. Önnur er sú að dagskrárliðurinn störf þingsins verði lengdur um að minnsta kosti korter. Að mínu mati væri fínt að lengja hann um hálftíma til að fólk geti komist að og sagt það sem það þarf að segja. Hvað varðar liðinn fundarstjórn forseta er hann, eins og þingmenn vita, einnig notaður til að bera af sér sakir og það kemur fyrir að í störfum þingsins segir einn hv. þingmaður eitthvað um ummæli einhvers annars hv. þingmanns sem sá hv. þingmaður getur viljað eiga kost á að leiðrétta strax eða í það minnsta koma einhverju áleiðis. Því þætti mér eðlilegra ef það væri heimilt að óska eftir innleggi um fundarstjórn forseta á milli ræðna í störfum þingsins. Að því sögðu held ég að vandinn væri leystur með því einfaldlega að lengja dagskrárliðinn.

Virðulegi forseti. Ég verð bara að leiðrétta ummæli hæstv. forseta. Ég óskaði ekki eftir því að taka til máls um fundarstjórn forseta til að leiðrétta þessi ummæli. Ég óskaði eftir því við ritara forsetaskrifstofu strax í gær að fá að leiðrétta þau. Ég fékk ekki svar og bað þar af leiðandi um orðið undir liðnum störf þingsins í morgun og lét fylgja þau skilaboð að það væri vegna leiðréttingar sem ég vildi koma á framfæri. Mér var hins vegar sagt að ég yrði að biðja um orðið um fundarstjórn forseta ef ég ætlaði að koma þessari leiðréttingu á framfæri þannig að það var annar þingmaður sem slapp í ræðustól undir liðnum um störf þingsins til að koma henni á framfæri í minn stað. Og það harma ég, mér fannst það ekki viðeigandi.

Forseti ætlar svo sem ekki að vera með mikil orðaskipti út af þessu að öðru leyti en því að honum bárust þessi boð sem forseti vitnaði til hér áðan og fer með rétt mál í þeim efnum.

Virðulegur forseti. Ég var framsögumaður nefndarálits fyrir hönd velferðarnefndar sem allir fulltrúar velferðarnefndar eru á, hv. 4. þm. Norðaust. Steingrímur J. Sigfússon með fyrirvara, og í þessari ágætu nefnd náðist mikil og góð samstaða um frumvarpið og breytinguna sem lögð er til. Fyrir hönd nefndarinnar óska ég eftir því að hv. þingmenn greiði frumvarpinu og þessari breytingu atkvæði sitt í ljósi þess hversu vel var að verki staðið og nefndin samtaka.

Virðulegi forseti. Það mál sem við göngum nú til atkvæða um er mikið réttlætismál og mjög gott dæmi um ávinning af Evrópusamvinnu þar sem fólk fær að losa sig undan ofbeldi eigin stjórnvalda ef eigin stjórnvöld fólks kjósa að hlaða upp biðlistum eftir brýnni velferðarþjónustu. Nú er staðan sú að fullt af fólki við góða heilsu að öðru leyti fær að heyra að það þurfi að bíða í á annað ár eftir mjaðmaskiptaaðgerðum. Þetta er óþolandi stjórnarstefna og það er mjög mikilvægt að gefa fólki val um að geta fengið aðgerðir gerðar annars staðar ef ríkisstjórn ákveður að haga málum með þessum hætti. Við stöndum að breytingartillögu sem nefndin leggur til í trausti þess að hún verði ekki nýtt til þess að hneppa fólk hér í átthagafjötra og koma í veg fyrir að það geti nýtt sér ávinninginn af þessari tilskipun. Þetta er mikið framfaramál og mikilvægt til þess að stjórnvöld þvingist til að fjármagna 

Herra forseti. Eins og fram kom stend ég að afgreiðslu málsins með fyrirvara. Sá fyrirvari helgast af því að ég er enginn sérstakur aðdáandi þess fyrirkomulags sem þarna er á ferðinni eða þeirrar þjónustutilskipunar sem slíkrar sem hér er verið að gera breytingu á innleiðingu á sem er auðvitað liður í því að færa velferðarþjónustuna nær markaðstorginu. Hér er hins vegar á grundvelli góðrar samstöðu sem skapaðist í velferðarnefnd valin varfærin leið við innleiðinguna og hagsmunir íslensks heilbrigðiskerfis og almannahagsmunir settir í öndvegi. Með það er ég ákaflega ánægður. Ég stend því að og flyt breytingartillöguna og mæli að sjálfsögðu með því að hún verði samþykkt. Eftir atvikum geta menn svo gert það við frumvarpið sem þeim sýnist. Ég tel að með þessu högum við innleiðingunni á þann hátt að við nýtum til fulls möguleika okkar á að gera það með tilliti til íslenskra aðstæðna. Vonandi verður þetta okkur svo hvati til þess að vinna niður biðlista og búa almennt svo vel að heilbrigðisþjónustunni í landinu að það verði engin sérstök þörf fyrir fólk að sækja þjónustu til útlanda.

Hæstv. forseti. Við í Samfylkingunni styðjum bæði frumvarpið og breytingartillöguna. Nú er uppi í samfélaginu hávært ákall um aukið fjármagn til heilbrigðismála. Það er lífsnauðsynlegt fyrir íslenskt heilbrigðiskerfi að við aukum fjármuni inn í kerfið. Við styðjum þá breytingartillögu sem hér er gerð vegna brýningar landlæknis sem hefur miklar áhyggjur af því ástandi sem uppi er í íslensku heilbrigðiskerfi og er þá mikilvægt að ráðherra geti gripið til þess að takmarka fjárstreymi sem kann að skapast og stjórni þar með forgangsröðun fjármuna inn í heilbrigðiskerfið. Ég vil nota tækifærið og brýna ríkisstjórnarflokkana til þess að verða við ákalli landsmanna og bæta fjármunum inn í íslenskt heilbrigðiskerfi. 
            

Virðulegur forseti. Það er allnokkuð síðan ég óskaði eftir þessari sérstöku umræðu. Tilefnið var umræða um fjárlög og ríkisfjármálaáætlun síðasta haust. Þó að umræðan hafi einhverra hluta vegna ekki farið fram hef ég haldið þessari beiðni inni vegna þess að mér sýnist tilefni til umræðu um þörf á fjárfestingum í innviðum síst hafa minnkað. Það blasa við dæmi um hversu alvarleg staðan er orðin og hversu mikil þörfin er á að blása til opinberra fjárfestinga, bæði í viðhaldi og uppbyggingu á grunninnviðum samfélagsins. Eins og ég segi var kveikjan að þessu fjárlögin. Ég bjóst við að ég fengi að sjá í áætlunum sem núna eru kynntar á þessum uppgangstímum að gefið yrði í varðandi fjárfestingar í innviðum. Núna fara uppgangstímar í hönd eftir mjög erfitt samdráttarskeið eftir hrun þar sem nauðsynlega þurfti, held ég að megi óhikað halda fram, að draga saman seglin í fjárfestingum. Hvort sem það var skynsamlegt eða ekki held ég að blasað hafi við að okkur var nauðugur sá kostur en það urðu mér vonbrigði að sjá að í raun er áætlað að halda aðeins í horfinu á komandi árum. Þetta kemur fram í ríkisfjármálaáætlun til 2018. Mér finnst þetta mikið áhyggjuefni. Þótt ekki væri nema bara út af fólksfjölgun, og okkur hefur líka orðið tíðrætt hér í þessum sal um fjölgun ferðamanna, bara af þessum tveimur orsökum er alveg augljóst að það þarf að gefa í hvað varðar fjárfestingar í innviðum. Ýmsir mælikvarðar eru notaðir í þessu, t.d. er talað um að það sé eðlilegt að þróað samfélag verji 4–5% af vergri landsframleiðslu til opinberra fjárfestinga í innviðum. Þetta hlutfall hefur á undanförnum árum verið í kringum 2% sem þýðir að þörfin safnast upp. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn benti á það fyrir ári að opinber fjárfesting hefði dregist saman um 47% á föstu verðlagi frá árinu 2008. Samtök iðnaðarins hafa bent á það líka, m.a. í umsögn um fjárlögin, að uppsöfnuð þörf á margvíslegum opinberum fjárfestingum sé að minnsta kosti 100 milljarðar. Síðast í morgun var í útvarpinu ágætisviðtal við hagfræðing Samtaka iðnaðarins, Bjarna Má Gylfason, þar sem hann áætlar að uppsöfnuð þörf á fjárfestingum í vegakerfinu sé 60–70 milljarðar. Maður þarf ekki að vera neinn sérstakur vísindamaður til að sjá þetta. Það var dregið mjög mikið saman í fjárfestingum eftir hrun. Það var 150–200 milljarða halli á ríkissjóði út af þeim áföllum sem höfðu orðið. Við erum einfaldlega að verða vitni að því að vegir eru að versna. Það þarf uppbyggingu, þetta er farið að ógna öryggi ferðamanna og bara tímaspursmál hvenær stórslys verða. Okkur hefur líka orðið tíðrætt um heilbrigðiskerfið, þetta blasir við þar. Þar eru húsin einfaldlega að mygla. Það er ekkert annað en birtingarmynd þess að þeim er ekki haldið við. Það er ekki byggt upp. Sem betur fer stendur eitthvað til í þeim efnum en þetta er birtingarmynd þess að eignir samfélagsins, opinberar eignir, eru að rýrna. Það kemur raunar fram í forsendum fjárlaganna að það er verið að fjárfesta minna en sem nemur afskriftum sem þýðir að eignirnar munu rýrna og samfélagið versnar. Í heilbrigðiskerfinu styður líka samanburður við önnur lönd þessa greiningu. Við erum í næstneðsta sæti þegar kemur að fjárfestingum í innviðum í heilbrigðisþjónustu þegar litið er til OECD-ríkjanna samkvæmt tölum frá 2013 og ég held að það hafi lítið breyst. Aðeins Mexíkó er neðar. Kveikja að þessari umræðu er þessi tilfinning sem og tölurnar. Maður sér alls staðar að það vantar fjármuni í nauðsynlega uppbyggingu á innviðum, húsakosti, vegum, tækjabúnaði og þar fram eftir götunum. Maður spyr sig auðvitað: 

Herra forseti. Opinber fjárfesting hefur dregist mjög mikið saman á undanförnum árum í kjölfar þess áfalls sem við urðum fyrir hér þegar bankarnir féllu. Þá má segja að birst hafi ákveðin forgangsröðun í því að skera svo mikið niður sem gert var í opinberri fjárfestingu og alveg augljóst að þar voru menn að reyna að hlífa tilfærslukerfunum okkar, almannatryggingakerfinu, og vildu síður draga úr samneyslunni, hinum sameiginlega rekstri ríkisins, vegna þess að augljóst var að grípa þurfti til hagræðingaraðgerða einhvers staðar. Það birtist okkur mjög harkalega í miklum samdrætti í opinberri fjárfestingu. Mér fannst tölurnar sem hv. þingmaður nefndi um að það væri að jafnaði ágætt að hafa fjárfestingu hins opinbera í kringum 4–5% býsna háar en ef við horfum bara til þess hvað hefur verið að gerast hjá ríkinu í gegnum tíðina hefur fjárfestingin frá um það bil 1998 verið um 2% af landsframleiðslu að jafnaði. Við höfum verið mun lægri á undanförnum árum, rétt í 1%. Á undanförnum árum höfum við þó mjakað okkur aðeins upp og gerum ráð fyrir 1,3% á þessu ári. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að til lengri tíma er það allt of lítil opinber fjárfesting. Hér stöndum við frammi fyrir spurningunni: Er svigrúm til að stórauka þessa fjárfestingu? Hvert 0,1% í aukningu mundi þýða um 2,3–2,4 milljarða í aukna opinbera fjárfestingu. 1% upp þýðir 23 milljarða á ári í aukna fjárfestingu. Er svigrúm fyrir það? Það sem opinberar tölur segja okkur í augnablikinu er að það sé mjög lítið svigrúm fyrir stóraukna opinbera fjárfestingu. Að minnsta kosti þyrfti þá með einhverjum hætti að búa það svigrúm til. Þetta er vegna þess að einkageirinn hefur tekið mjög við sér og nálgast langtímameðaltal í fjárfestingu. Við þekkjum einstaka stór verkefni og þann uppgang sem er almennt í atvinnulífinu. Það mælist talsvert aukin fjárfesting einkageirans, jafnvel svo að við stefnum í að fara yfir langtímameðaltal. Það dregur aðeins úr því svigrúmi sem hið opinbera hefur á sama tíma. Ef við horfum á aðra hagvísa, eins og atvinnuleysi, og hvort það er einhver slaki í hagkerfinu yfir höfuð sjáum við að hér er nánast ekkert atvinnuleysi og slakinn er horfinn. Reyndar hefur Seðlabankinn að undanförnu frekar hækkað vexti út af ástandinu í hagkerfinu. Allt eru þetta merki um að það sé lítið svigrúm fyrir ríkið til að taka öllu meira til sín. Ég er hins vegar sammála hv. þingmanni um að við stöndum frammi fyrir mjög mörgum brýnum verkefnum. Góðu fréttirnar eru þær að þau verkefni sem eru í gangi í dag eru sum hver að klárast. Þannig sjáum við fram á að það sé að myndast 5–15 milljarða svigrúm á komandi árum í ný verkefni þar sem eldri verkefni eru að klárast, samanber Norðfjarðargöngin og önnur slík mjög fjárfrek verkefni. Það sem við erum með fyrir framan okkur er ekki bara bygging nýs Landspítala eða viðbyggingar við hann heldur mjög miklar framkvæmdir í vegakerfinu. Þar stöndum við frammi fyrir risavöxnu verkefni í sjálfu sér. Ég held að við höfum sett of lítið í viðhald á undanförnum árum. Við höfum fyrir framan okkur verkefni eins og nýja ferju fyrir Vestmannaeyjar. Landhelgisgæslan kallar eftir þyrlum. Ýmsar opinberar byggingar hafa beðið þess að komast á framkvæmdastig, hvort sem við tölum um þjóðskjalasafn sem var svolítið í umræðunni í tengslum við fjárlögin í vetur eða Hús íslenskra fræða, nýja skrifstofubyggingu fyrir Alþingi, hafnarframkvæmdir, þjóðgarðinn á Þingvöllum o.s.frv. Við stöndum frammi fyrir mjög krefjandi verkefni sem er að skapa þetta svigrúm. Að hluta til er þolinmæðisverk að bíða eftir að fjármagn losni úr verkefnum sem eru til staðar. Að hluta til þurfum við að haga seglum eftir vindi og gæta þess að vilji okkar til að gera betur á fjárfestingarsviðinu sé ekki úr takti við það sem er að gerast almennt í efnahagsmálum. Þetta svigrúm væri auðvitað hægt að skapa með því að draga saman í rekstri ríkisins en ég sé ekki mikla samstöðu um það á þinginu að draga reksturinn mjög saman þannig að þetta svigrúm verði til staðar. Það er dálítið vandlifað þegar menn vilja hækka launin um  Það er mjög brýnt mál sem hér er tekið upp en við munum þurfa að sýna þolinmæði til að geta tekið verulega til hendinni.

Herra forseti. Vegakerfið þarf á uppbyggingu að halda. Efla þarf löggæsluna og álagið á heilbrigðiskerfið hefur líka aukist vegna fjölda ferðamanna. Ef stjórnvöld draga lappirnar í innviðauppbyggingu er ferðaþjónustan og fjárfestingar í henni í hættu svo ekki sé talað um öryggi manna og heilsu. Við þetta bætist svo ákall landsmanna um fjárveitingu til heilbrigðiskerfisins í gegnum undirskriftalista sem Kári Stefánsson stendur fyrir. Stjórnvöld segjast munu bregðast við því kalli. Framkvæmdir og fleiri störf sem verða til við uppbyggingu á þessum sviðum munu valda þenslu ef ekkert er að gert. Tvennt kemur helst til greina til að verjast þenslu, að skera niður aðra starfsemi á móti eða hækka skatta. Hægri stjórninni er betur trúandi til að velja niðurskurð en sá niðurskurður mætti þá ekki beinast að viðhaldi vega, löggæslu eða heilbrigðiskerfinu. Þá eru fáir stórir póstar eftir. Þeir helstu eru almannatryggingar og skólarnir. Kæmi til greina niðurskurður á barnabótum? Ættu stjórnvöld kannski að sleppa því að hækka húsnæðisbætur og sleppa því að ráðast í vandann á húsnæðismarkaði? Skerða kjör aldraðra og öryrkja kannski, setja á fjöldatakmarkanir í skólum og fækka kennurum? Ég held að meira að segja hægri mönnum finnist þessi ógeðslisti ekki árennilegur, síst rétt fyrir kosningar. Með hinni leiðinni, að hækka skatta, getur hægri stjórnin leiðrétt sínar eigin aðgerðir og tekið til baka tekjuskattslækkanir sem tekjuháir njóta sem og lækkun á veiðigjaldi og sett á orkuskatt og auðlegðarskatt eða fjölgað skattþrepum til að ná inn hátekjuskatti. Ég tel líklegast, ekki síst eftir að hafa heyrt í hæstv. fjármálaráðherra áðan, að hægri stjórnin muni ekki gera neitt. Hún mun ekki byggja upp, ekki skera niður og ekki hækka skatta. Hún mun bara halda að sér höndum fram yfir kosningar og vonast til 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir að vekja máls á þessu. Þessi málefni, opinberar fjárfestingar, voru til umræðu í tengslum við afgreiðslu fjárlaga og líka við afgreiðslu tekjuhliðar fjárlagafrumvarpsins í haust. Það er staðreynd sem allir viðurkenna, að opinber fjárfesting er í sögulegu lágmarki og langt undir meðaltalinu. Við verðum líka að horfast í augu við að það eru ákveðin þenslumerki á lofti í efnahagslífinu þannig að mikilvægt er að við skoðum opinbera fjárfestingu í tengslum við önnur teikn í efnahagslífinu. Það er mín skoðun, sem ég fór yfir í tengslum við afgreiðslu þessara mála, að betur hefði farið á að fara ekki í skattalækkanir, sem eru þensluhvetjandi, heldur horfa fremur til opinberrar fjárfestingar sem ekki er vanþörf á að byggja upp á þessum tímum. Þar verðum við auðvitað líka að skoða atvinnuvegafjárfestingu. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, málshefjandi, vitnaði til umsagnar Samtaka iðnaðarins um ýmsar forsendur fjárlagafrumvarpsins. Þar er lýst verulegum áhyggjum af þessu máli sem einum helsta veikleika íslensks efnahagslífs. Eins og hæstv. ráðherra segir klárlega er vandlifað og það þarf að velja leiðir. Það liggur alveg fyrir að ekki er hægt að gera allt í einu. Það er til dæmis ekki hægt að lækka skatta, viðhalda rekstri og ráðast í mikla opinbera fjárfestingu. Ég er ósammála þeirri leið sem hæstv. ríkisstjórn fór og tel að við verðum að bregðast við uppsafnaðri þörf í opinberum fjárfestingum og menn hafa nefnt ýmis mjög mikilvæg verkefni. Við erum búin að vera að ræða samgöngumálin. Hér hefur verið nefnd hola íslenskra fræða. Kallað er eftir því að ráðist verði í að byggja yfir handritin okkar sem eru á heimsminjaskrá UNESCO. Við ræðum ferðaþjónustuna nánast dag hvern sem er stærsti útflutningsatvinnuvegur þjóðarinnar. Við sinnum ekki innviðum þess atvinnuvegar eins og við ættum að gera. Tækifærin eru svo sannarlega til staðar til að gera betur í þessu máli en það verður ekki bæði sleppt og haldið. Við verðum auðvitað að afla tekna 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu. Hér er um að gera að tala í lausnum, finna lausnir og finna tækifæri sem okkur eru boðin í þessari umræðu. Ég eins og fleiri legg áherslu á að einskiptisaðgerðir við sölu ríkiseigna verði notaðar til þess að borga niður skuldir ríkisins því ríkið eyðir himinháum upphæðum í vaxtagreiðslur. En mig langar af þessu tilefni að viðra hér tillögu sem kom fram á síðasta kjörtímabili og það er tillaga um einskiptisaðgerð í þá veru að ríkið innheimti skatttekjur sínar upp á fleiri tugi milljarða sem það á inni í séreignarsjóðum landsmanna. Með þessum hætti væri auðvelt að fara á fjórum til fimm árum í þá innviðauppbyggingu sem við þurfum svo sannarlega á að halda, reisa nýjan Landspítala, laga vegakerfið, útrýma einbreiðum brúm, laga hafnir, ljósleiðaravæða landið allt, styrkja Landhelgisgæsluna, byggja upp ferðamannastaði og hlúa að lögreglunni. Virðulegi forseti. Þetta er tillaga sem var viðruð á síðasta kjörtímabili. Þetta er lausnin. Ef þessi leið verður farin þá verða innviðir landsins orðnir sterkir og styrkir eftir kannski fimm til sjö eða tíu ár. Þá eru tækifæri komandi kynslóða svo langtum betri og tækifæri stjórnmálanna til framtíðar í þá veru að lækka skatta, lækka jafnvel virðisaukaskatt enn frekar og hlúa að kynslóðinni sem byggja á landið til framtíðar sem kemur til með að borga lífeyrisgreiðslur ellilífeyrisþega og örorkubætur til framtíðar, því í þeim hópum er vissulega að fjölga með 

Virðulegi forseti. Mig langar til að byrja á að þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir að vekja máls á þessu. Hverjum manni ætti að vera ljóst að innviðir Íslands eru að grotna niður. Ég tel það ekki einhverja einskiptisaðgerð að laga innviði okkar heldur er þetta langhlaup, þetta er nokkuð sem við þurfum að byggja upp jafnt og þétt og það hefur ekki verið upp á teningnum. Svo ég taki dæmi af Vestfjörðum hefur þar verið lofað nýjum vegum frá því áður en ég fæddist en ég er samt enn að keyra sömu vegina. Það er kannski alveg kominn tími til að fara að endurskoða það hvernig við metum í hvaða innviði þarf að setja fé á hverjum tíma fyrir sig. Þetta er ekki eitthvað sem gerist á einni nóttu, heldur á að gerast á næstu áratugum. Við þurfum að byrja og við þurfum að vera með langtímaplan. Það þýðir ekkert að vera endalaust að skipta um skoðun. Kannski er ástæðan sú að íslenskt hagkerfi hefur ekki verið í stakk búið til að standa í svona miklum framkvæmdum, það er ýmist of mikil þensla, of mikil útrás eða of mikil kreppa til að gera nokkurn skapaðan hlut. Stundum þarf bara að taka sig til og gera hlutina. Það þarf að laga vegina. Það þarf að koma í veg fyrir og laga mygluna á sjúkrahúsum landsins. Það þarf að efla löggæslu. Við erum ekki með öruggt land þegar kemur að ferðaþjónustu sem er tekjulind sem við þurfum að taka meira af í raun og veru, þ.e. ferðamennirnir, þar sem fleiri þúsund manns eru núna á vegum landsins dag eftir dag og nýta innviði okkar. Það er bara alveg sjálfsagt mál að reyna að fá eitthvað þaðan. Ég held að þetta sé eitthvað sem við þurfum að vinna saman að til langs tíma. Við erum ekki búin að gera það í fortíðinni þannig að núna snýst þetta um að gera það til framtíðar.

Virðulegi forseti. Vinsælasti þátturinn í sjónvarpi um þessar mundir, Ófærð, fjallar um spillingu á æðstu stöðum og lélegar samgöngur. Hann er auðvitað vinsæll vegna þess að hann endurspeglar íslenskan veruleika vel. Svona er Ísland í dag. Ein árangursríkasta aðferðin við að tryggja öryggi ferðamanna er almennilegar samgöngur. Hæstv. fjármálaráðherra nefnir í ræðu sinni að stór verkefni séu í gangi í vegagerð. En eftir hvaða áætlun er unnið þar? Hefur einhver samgönguáætlun verið afgreidd á kjörtímabilinu af núverandi þingmeirihluta? Það hafa verið gerðar tvær eða þrjár tilraunir til þess að leggja fram samgönguáætlun en þær hafa allar runnið út í sandinn. Það er engin áætlun í gangi. Engin verkstjórn eða verkstýring eða áætlun sem unnið er eftir í þessum efnum. Við erum auðvitað að tala um afmarkaðan hluta af þeim fjárfestingarvanda sem blasir við í hagstjórninni á Íslandi og í stjórn landsins. Við búum við það, það er ákveðið lúxusvandamál, að fá hingað mikið af ferðamönnum. En við erum ekki að taka almennilega á því með innviðauppbyggingu. Úti í heimi er tekið öðruvísi á málum. Stjórnvöld á Ítalíu ætla að fækka ferðamönnum um eina milljón sem koma til fimm fiskimannaþorpa á Ítalíu og draga úr álagi og aðgangi þar þangað til að fundin verður fullnægjandi lausn á málinu. Á Íslandi er nýtt markaðsátak kynnt til þess að laða enn fleiri ferðamenn til landsins. Hæstv. iðnaðarráðherra boðar svo í morgun, þegar hún er spurð hvað hún ætli að gera í öryggismálum ferðamanna, að nýjar tillögur í öryggismálum á ferðamannastöðum verði kynntar í byrjun næsta mánaðar og þá verði verkin látin tala. 
             Það er ánægjulegt að núna þegar hillir undir lok kjörtímabilsins hafi hæstv. ríkisstjórn fundið þessa setningu: Þá verði verkin látin tala. Til hamingju með það.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Það er alveg ljóst að fjárfestingarhlutfall í innviðum hefur verið of lágt en við skulum fara aðeins yfir þær kröfur sem kallað er eftir auknum framlögum til að mæta. Undirskriftalistar sem hér er vitnað í varðandi heilbrigðiskerfið eru ávísun upp á nálægt 50 milljarða. Í samgöngum, fjarskiptaleiðum og höfnum erum við að kalla á um 20 milljarða á ári sem við getum auðveldlega bætt við á næstu árum. Síðan getum við bætt við í menntamálin, löggæslumálin, málefni Landhelgisgæslu, þróunarsamvinnumál, dreifikerfi raforku, hælis- og innflytjendamál. Við getum auðveldlega farið upp í 100 milljarða. Ef allar þessar kröfur gengju eftir færum við auðveldlega með það að bæta við okkur 100 milljörðum á ári. Hvert er svar þeirra sem tala hæst í þessum kröfukór? Svar þeirra er: Ja, þið hafið ekki hækkað veiðigjöldin. Jú, þar liggja kannski 5 milljarðar í einhverjum deilum á milli manna. Þið lögðuð niður hátekjuskattinn. Já, þar eru aðrir 5 milljarðar sem reyndar allir flokkar ætluðu að tryggja fyrir kosningar. Þið tókuð orkuskattinn af. Já, hann var settur á með samkomulagi sem var síðan svikið og við létum hann renna út alveg eins og fyrri ríkisstjórn hafði ætlað sér. Síðan er kvartað yfir því að við séum að lækka skatta. Það er talað um að við séum að lækka skatta á hátekjufólk. En skyldu tollar, vörugjöld og lækkun tekjuskatts á millistéttir í landinu sem eru aðrir 5 milljarðar flokkast undir það? Nei, ég held ekki, virðulegi forseti. Þetta eru 20 milljarðar upp í þessa 100. Og það er önnur hlið á peningnum og hún er spurningin: Hvernig ætlum við að afla tekna til að gera þetta? Hvernig hefur sú umræða gengið hér í þinginu þegar hið óljósa er uppi í þeim málum? Já, hér hlær hv. þm. Róbert Marshall. Það er ekki nema von, ábyrgðarleysið á þeim bæ er algjört og hefur aldrei verið öðruvísi í hans þingstörfum hér, algjört ábyrgðarleysi og ómálefnalegur málflutningur.  Ég held, virðulegur forseti, að það sé tímabært fyrir þingið að axla ábyrgð sína í því að ræða það í fullri alvöru hvernig við ætlum að stækka kökuna í þessu samfélagi þannig að ekki þurfi 11% af einhverri köku í heilbrigðismálin í framtíðinni, að 8% sneiðin verði að það stórri köku að hún dugi til þess að loka málum þar og annars staðar. 
            

Hæstv. forseti. Það er ágætt að þessi umræða skuli eiga sér stað hér á Alþingi. Það er allt of sjaldan sem við ræðum þessi mál, innviðastyrkingu og annað. Í tveggja mínútna ræðu er ekki hægt að taka nema einn eða tvo málaflokka. Ég ætla að snúa mér aðeins að samgöngumálum. Það er staðreynd að allar þær samgönguframkvæmdir sem eru í gangi í dag voru ákveðnar í tíð síðustu ríkisstjórnar og hófust þá. Það hafa engar nýjar samgönguframkvæmdir hafist í tíð þessarar ríkisstjórnar. Hér hefur verið talað um samgönguáætlun sem hefur komið fram en dagað uppi. Virðulegi forseti. Hér hefur verið rætt um litlar innviðafjárfestingar en ég vil aðeins geta þess að á erfiðleikatímum okkar 2007–2010 voru veittir 132 milljarðar kr. til samgönguframkvæmda í innviðastyrkingar við ýmsar framkvæmdir, og við sjáum vel hvernig þær virka í dag, bæði til að stækka atvinnusvæði og eins að skapa meira umferðaröryggi og auka jafnvel frekar samvinnu sveitarfélaga. Það er engin spurning, virðulegi forseti, að það þarf að gefa í hvað þetta varðar, en það þarf að forgangsraða og það þarf að huga að þenslu. Það sem ég nefndi í tíð síðustu ríkisstjórnar var líka átak í atvinnusköpun. Þó að það væri ekki aðalatriðið er mikilvægt að hafa það í huga. Þess vegna segi ég fyrir mitt leyti: Ég er mjög hrifinn af því og er mjög sáttur við það að inn í innviðafjárfestingu er sett, ef svo má að orði komast, nýbygging Landspítala. Við eigum það svo sannarlega skilið, Íslendingar, að fara að komast út úr húsi þar sem starfsmenn veikjast út af myglusveppi og loka þarf deildum, við skuldum þjóðinni það. Um þetta er rík samstaða hér á Alþingi eins og kom fram við samþykkt þingsályktunartillögu um byggingu Landspítala við Hringbraut. Það var ánægjuefni. En við þurfum líka að huga að þessum þáttum sem eru samgönguframkvæmdir vegna þess að á nokkrum stöðum úti á landi eru þær enn 

Herra forseti. Við ræðum hér um innviðauppbyggingu á Íslandi. Ríkisstjórnin hefur dregið lappirnar í þeim málum og í raun og veru ætti að setja vanrækslugjald á hana fyrir hennar háttalag í því. Það væri vel þess virði að reyna að ná einhverjum fjármunum þannig inn í ríkiskassann.  Hæstv. fjármálaráðherra hreykir sér af framkvæmdum sem fóru af stað á fyrra kjörtímabili þegar við vorum í þeim sporum að við höfðum ekki mikið milli handanna til framkvæmda. Þá var farið í framkvæmdir upp á 3,5 milljarða á Vestfjörðum og í Norðfjarðargöngin sem nú fer að sjá fyrir endann á. Hæstv. fjármálaráðherra talar þannig að það sé ekkert hægt að gera fyrr en þeim framkvæmdum verði lokið og þetta er auðvitað algerlega til skammar. Menn hafa ekki staðið sig í stykkinu. Ríkisfjármálaáætlun ber þess ekki vott að mikils sé að vænta í framtíðinni, við uppbyggingu í velferðarkerfinu og innviðum í samfélaginu, sem vissulega er þörf á. Hvort sem ferðamannastraumur er vaxandi eða ekki er mikil þörf á því. Mér svíður alltaf þessi umræða, að ríkið eigi að halda að sér höndum varðandi opinberar framkvæmdir þegar einkaaðilar eru að fjárfesta. Hvar eru einkaaðilar að fjárfesta? Núna hér á höfuðborgarsvæðinu. Það eru til fleiri en eitt efnahagskerfi í þessu landi. Á landsbyggðin alltaf að gjalda þess? Þegar eitthvað fer í gang hjá einkaaðilum, og þá hér á höfuðborgarsvæðinu, ætlar ríkið að halda að sér höndum og gera ekki neitt? Ríkið hefur ekkert gert þessi þrjú ár sem ríkisstjórnin hefur verið við völd varðandi uppbyggingu í samgöngumálum. Þó að menn geti flaggað Dettifossi er það nú ekki nægilega stórt flagg, hæstv. fjármálaráðherra. Nú verður samgönguáætlun að fara að koma fram og menn að sýna á spilin, að menn ætli að mæta auknum ferðamannastraumi og gera landið byggilegt.

Hæstv. forseti. Það er alveg sama hver gerði hvað og hvað er hverjum að þakka, öllum er ljóst að þetta er verkefni okkar næstu árin, þ.e. að auka í innviðauppbyggingu samfélagsins. Eins og margir hafa rætt hér á undan vantar fjármuni í mjög marga þætti. Ég er nýkominn, eins og fleiri þingmenn, úr kjördæmaviku og ætli við í Suðurkjördæmi finnum ekki hvað harðast fyrir því hvar fjármuni vantar á landsbyggðinni. Við getum nefnt, eins og aðrir, hafnir og almenningssamgöngur. Og af því að þingmönnum hér inni verður tíðrætt um Landspítalann og undirskriftasafnanir langar mig að nefna heilbrigðisþjónustu úti á landi. Ferðamenn sem koma út á land nýta líka þessa heilbrigðisþjónustu og ég held að það þurfi að stórefla heilbrigðisþjónustu úti á landi og jafnvel frekar en heilbrigðisþjónustu hér í Reykjavík þótt vissulega sé þörf fyrir nýjan Landspítala. Við getum talið endalaust; innviðir ferðaþjónustunnar, menntamálin. Svo að við séum ekki bara að tala um það sem vantar getum við líka talað um jákvætt mál sem er ljósleiðarinn sem við lögðum 500 milljónir í á síðustu fjárlögum og er áætlað að ljúki 2020. Kannski þurfum við fleiri slíkar áætlanir um hvenær við ljúkum við að byggja upp innviði okkar. Ég er sammála hæstv. fjármálaráðherra þegar hann talar um að líklega séum við komin á þann stað að við drögum ekki meira saman í rekstri. Þá held ég að það sé okkar hlutverk hér að finna leiðir til að auka þá fjármuni sem ríkið hefur. 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta umræðuefni en vitaskuld er ekki hægt að fara á tveimur mínútum mjög vandlega yfir hlutina í svo ofboðslega viðamiklum málaflokki. Innviðirnir á Íslandi þurfa að stækka hraðar núna en áður vegna þess að hér höfum við núna ógrynni af ferðamönnum sem skapa álag á löggæslu, heilbrigðiskerfi, samgöngur og fleiri kerfi. Þess vegna er mikilvægt að við höldum í þegar kemur að því. Að mínu mati eru engir innviðir Íslands mikilvægari en heilbrigðiskerfið. Því ber að fagna að einn daginn komi nýr Landspítali og vonandi að heilbrigðiskerfið eflist almennt þó nokkuð enda er það mikið í umræðunni núna og það að gefnu tilefni. Samgöngur víða úti á landi eru í vondu ásigkomulagi eins og frægt er orðið, ekki síst á Vestfjörðum. Annars staðar, eins og á Austfjörðum, eru á ferð annarrar tegundar samgönguvandamál, eins og vandamál í kringum netmál. Þótt vissulega hafi innanríkisráðherra skipað starfshóp þann 5. febrúar 2014 til að gera tillögur að útfærslu á alþjónustukvöðum í fjarskiptum er alveg þess virði að nefna í kjölfar ræðu hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur að það er ýmislegt í innviðum Íslands sem við getum ekki látið einkaaðilum eftir. Netmálin bera þess hvað helst vitni þar sem mörg svæði eru metin þannig að einkaaðilar geti sinnt þjónustunni en svo gera þeir það ekki. Þá getur ríkið ekki gripið inn í. Það eru oft þannig vandamál, í það minnsta þegar kemur að netmálunum, sem við verðum að reyna að leysa, ekki einungis með auknum fjármunum, þó þeim líka, heldur einnig með því að takast á við slíkar áskoranir. Á seinustu sekúndunum get ég ekki annað en minnst á að okkur barst bréf frá Austfjörðum með kvörtun undan því að fólk þurfi að keppa um þessar fjárveitingar, þessar 500 milljónir sem voru nefndar áðan, en ég hef því miður ekki tíma til að lýsa því nánar 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Mér finnst þetta einfaldlega eitt stærsta úrlausnarefni stjórnmálanna, hvernig á að koma í veg fyrir að innviðir samfélagsins rýrni. Þeir eru að því. Mér finnst eitt gott við þessa umræðu, allir átta sig á því að opinber fjárfesting er of lítil. Hæstv. ráðherra taldi upp fjölmörg ágætisdæmi um hvernig innviðirnir eru að rýrna og hvernig fjárfestingarþörfin hefur safnast upp í stóru sem smáu, í vegakerfinu, á Þingvöllum, í heilbrigðiskerfinu, hvert sem litið er. Þetta er æpandi, þetta er augljóst, en ef við ætlum að stunda ábyrg stjórnmál getum við ekki látið þar staðar numið. Nú verðum við að hugsa: Hvað svo? Eitt er alveg augljóst, held ég, alveg kristaltært. Það er ekki hægt að fjármagna hallalausan rekstur á ríkissjóði með því að fresta framkvæmdum á viðhaldi. Það er ekki sjálfbært. Það kemur niður á okkur. Það þýðir til langs tíma að samfélagið rýrnar að gæðum. Við föllum um flokk, förum niður í 2. deild. Það er augljóst mál. Svona getum við ekki haldið áfram, það er kallað eftir því að talað sé í lausnum. Það er auðvitað alveg rétt að það er lítið svigrúm vegna þess að mjög miklar framkvæmdir einkaaðila eru í gangi. Þetta er gömul saga og ný á Íslandi. Hagkerfið ofhitnar alltaf. Er það vegna þess að við erum með of lítið hagkerfi? Er það vegna þess að við erum á of litlu myntsvæði? Eigum við kannski að ræða það hvort við gætum leyst þann vanda með því að verða aðilar að myntbandalagi Evrópu? Væri kannski skynsamlegt að nota fjármuni sem koma inn með einni aðgerð, ekki í að fara í 100 milljarða skuldaleiðréttingar með mjög óljósum tilgangi og markmiðum, heldur nota þá frekar til að byggja upp innviðina til framtíðar? 

Virðulegi forseti. Það er dálítið undarlegt að hlusta á innlegg sumra hér sem vilja lýsa því hvernig gert hafi verið stórkostlegt fjárfestingarátak í tíð síðustu ríkisstjórnar þegar staðreyndin er sú að það var dregið svo mjög úr opinberri fjárfestingu að við fórum úr um það bil 2,4% af landsframleiðslu niður fyrir 1%.  Þetta er ekki svona. Það var skorið stórkostlega niður í opinberri fjárfestingu og við erum að komast upp úr þeim öldudal aftur. Það var ákveðin forgangsröðun sem birtist í þessu og menn verða að kannast við það. Ég hef svo sem ekkert verið að eyða tíma mínum í það tímabil sérstaklega. Ég vek bara athygli á að við erum að koma úr mjög lágri opinberri fjárfestingu. Megintímann notaði ég áðan í að lýsa því að það þyrfti að gæta að því að það væri svigrúm í hagkerfinu fyrir mjög aukna opinbera fjárfestingu, t.d. upp á upp undir 15–20 milljarða á ári. Eins og sakir standa, með vextina þar sem þeir eru, með ábendingar ýmissa aðila um að hér sé slaki horfinn úr hagkerfinu og þensluskeið tekið við, þurfa menn aðeins að gæta að sér í þessu. Ég ætla þó að segja að til eru mjög mikilvægar opinberar fjárfestingar sem eru ekki mjög þensluhvetjandi. Segjum til dæmis ef við keyptum þyrlu fyrir Landhelgisgæsluna eða fjárfestum í skipi fyrir nýja Vestmannaeyjaferju, það er ekki mjög þensluhvetjandi opinber fjárfesting. Þvert á móti getur hún bæði verið þjóðhagslega hagkvæm og haft nánast engin áhrif til aukinnar þenslu innan lands. Það er kannski við þær aðstæður sem eru uppi núna sem við ættum að horfa til slíkra verkefna um leið og við röðum inn í svigrúmið sem er að myndast og ég nefndi áðan, 5–15 milljarðar eru að losna á allra næstu árum, til að fara í ný verkefni. Þar þurfum við að raða inn stórum fjárfestingum eins og 

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar sem miðar að því að efla samstarf Íslands og Grænlands. Ég flyt þessa þingsályktunartillögu með átta manna harðsnúnum hópi einvalaliðs hv. þingmanna, þeirra Unnar Brár Konráðsdóttur, Katrínar Jakobsdóttur, Óttars Proppés, Birgittu Jónsdóttur, Helga Hjörvars, Valgerðar Bjarnadóttur, Kristjáns L. Möllers og Páls Vals Björnssonar. Markmið með þingsályktunartillögunni er fyrst og fremst að styrkja tengsl Íslands og okkar góða granna í vestri, Grænlands, bæði til ábata fyrir þá og líka fyrir okkur. Sömuleiðis til þess að stofna til gagnvirkrar miðlunar á upplýsingum og reynslu tveggja þjóða sem hafa um langt skeið alið aldur sinn upp undir heimskautinu. Það vill svo til að önnur þessara þjóða hefur á sögulegum mælikvarða fyrir tiltölulega skömmu síðan orðið sér úti um sjálfstæði. Það er ekki svo langt síðan að Íslendingar öðluðust sjálfstæði. Hin þjóðin, Grænland, er á góðri leið með að feta sig til aukinnar sjálfstjórnar og að lokum til sjálfstæðis. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að við Íslendingar getum af reynslu okkar úr sjálfstæðisbaráttunni með auknu samstarfi á mörgum sviðum við Grænlendinga miðlað þeim af mikilvægri reynslu. Við höfum séð að Grænlendingar hafa tekið mjög afgerandi skref til sjálfstjórnar og skýrasta dæmið um það er auðvitað þjóðaratkvæðagreiðslan 2009 um sjálfstjórnarlögin sem 3/4 atkvæðisbærra manna í Grænlandi samþykktu. Það má segja að þessi tillaga sé altæk. Hún tekur til aukinnar samvinnu við Grænlendinga svo að segja á öllum sviðum. Megináhersla þingsályktunartillögunnar er þá kannski á fernt; á umhverfisvernd, á menningu og menntun og viðskipti og þjónustu. Það er sömuleiðis drepið á aðra hluti eins og samstarf á sviði fiskveiða og einnig á sviði samgangna og heilbrigðisþjónustu. Í þessari tillögu er lagt til að Alþingi lýsi stuðningi við þau sögulegu skref sem okkar góða vina- og nágrannaþjóð hefur á síðustu áratugum tekið til aukinnar sjálfstjórnar og það er lagt til í 15 tölusettum liðum að tekið sé upp nánara samstarf við Grænland. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að drepa á í hraðri ferð þær tillögur sem hér er lýst: Í fyrsta lagi er lagt til að unnið verði að því að gera samkomulag sem tryggi fullt tollfrelsi varðandi sölu á bæði varningi og þjónustu og jafnframt að rutt verði úr vegi öðrum hindrunum fyrir greiðum viðskiptum. Í öðru lagi að örva tengsl á millum yngstu kynslóðanna, t.d. með sameiginlegum verkefnum á sviði leikskóla-, framhaldsskóla og reyndar líka allt upp á háskólastigið. Það er lagt til að Grænlandssjóður sem hefur lengi stutt samvinnu milli borgara og félagasamtaka í löndunum tveimur verði efldur til þess að greiða því förina. Í þriðja lagi að auka samstarf háskóla landanna, t.d. með því að tryggja að háskólanemar geti fengið námskeið metin á milli háskóla beggja landa til lokaprófs og sömuleiðis að settur verði á stofn svolítill sjóður til þess að veita örvunarstyrki til sameiginlegra rannsóknarverkefna ungra fræðimanna þessara landa á sviði norðurslóða og jafnframt verði það hlutverk þessa sjóðs að gera kennurum við háskóla beggja landanna kleift að stunda kennslu um stundarsakir í hinu landinu. Það er rétt að geta þess að frá því að tillagan var samin og fyrst flutt er kominn vísir að slíku samstarfi þar sem reyndar er farin sú leið, sem einnig er lögð til í útfærðri umfjöllun um þetta tiltekna atriði þingsályktunartillögunnar í greinargerð, að gera það í samvinnu við Færeyjar. Það er mjög jákvæð þróun. Í fjórða lagi að koma á öflugu rannsóknasamstarfi milli umhverfisstofnunar Grænlands og íslenskra stofnana á sviði jökla, hafs, veðurfars, fiskstofna, umhverfis og raunar annarra fræðasviða sem segja má að tengist norðurslóðum. Í fimmta lagi að bjóða til samstarfs á sviði sjávarútvegs í því augnamiði að auka afrakstur af sjávarauðlindum landanna. Þá er rétt að geta þess að með greinargerð með tillögunni er bent á alveg stórmerka úttekt Íslenska sjávarklasans undir forustu Þórs Sigfússonar á grænlenskum sjávarútvegi. Þar kemur fram að þrátt fyrir að Grænlendingar hafi um langan aldur verið mjög framarlega á ýmsum sviðum sjávarútvegs er það eigi að síður staðreynd að Íslendingar hafa náð þannig tökum á vinnslu sinni og markaðssetningu að fyrir hvert kíló af sjávarafurðum sem Grænlendingar selja á markaði fá þeir töluvert minna en Íslendingar fyrir sams konar afurðir. Munurinn til dæmis á þorski nemur 123%, á grálúðu 78% og á úthafsrækju, þar sem segja má að Færeyingar séu markaðsráðandi, nemur 50%. Ef það tækist í anda þessa liðar tillögunnar að auka virði grænlensks sjávarfangs til jafns við hið íslenska með samstarfi um þróun afurða, markaðssetningu og bætta meðferð á afla þá mundi það leiða til þess að grænlenskur sjávarútvegur fengi auknar tekjur sem samsvara nánast 3.000 millj. danskra króna. Til samanburðar er það nálægt þeim hlut sem danska landstjórnin greiðir til hinnar grænlensku. Þannig að ef hægt væri með samstarfi landanna tveggja að efla með þessum hætti það andvirði sem Grænlendingar ná úr hafinu mætti segja að þeir hefðu tekið stórt skref til aukinnar sjálfstjórnar í framtíðinni. Í sjötta lagi er lagt til að stjórnvöldin beiti sér fyrir formlegu samkomulagi millum samtaka atvinnulífs landanna um tímabundið starfsnám hjá fyrirtækjum sem hafa hlutverki að gegna í þróun viðskipta millum þjóðanna. Hér er óhjákvæmilegt að benda á hið frábæra frumkvæði sem sendiherra Íslands, sem raunar gegnir hlutverki ræðismanns í Nuuk, Pétur Ásgeirsson, hafði að því að koma á fót slíku samstarfi að tilhlutan forseta Íslands á sínum tíma og hefur leitt til þess að ungt grænlenskt fólk sem vinnur hjá fyrirtækjum sem tengjast samskiptum og viðskiptum við Ísland hefur komið hingað til náms um skamma hríð og aflað sér mikilvægrar starfsreynslu. Reynslan sýnir að þetta hefur leitt til mikilla og bættra tengsla á sviði fyrirtækjavensla sem aftur hefur leitt til greiðari viðskipta á millum þessara tveggja landa. Í sjöunda lagi að taka frumkvæði að því að gera úttekt á mögulegri samvinnu á sviði læknis- og heilbrigðisþjónustu sem yrði síðan grundvöllur rammasamnings um stóreflt samstarf á því sviði. Nú vek ég eftirtekt á því að sú ríkisstjórn sem ég sat í síðast gerði samkomulag árið 2009 sem hefur leitt af sér töluvert aukið samstarf á sviði heilbrigðisþjónustu milli landanna. Það er þannig að margir Grænlendingar þurfa að fara til Danmerkur til ýmissa flókinna aðgerða sem hægt væri að gera hér á landi og það liggur líka fyrir að landfræðilega er austurströndin einfaldlega þannig í sveit sett að héðan er best að sinna ýmissi þjónustu sem sá partur Grænlands sem er giska afskekktur þarf á að halda. Í níunda lagi að efla samstarf og ráðgjöf á sviði vatnsaflsverkefna á Grænlandi. Íslendingar hafa raunar gegnt mikilvægu hlutverki við að hanna og byggja mannvirki á sviði vatnsaflsvirkjana. Það eru miklar hugmyndir á Grænlandi um að nýta enn frekar stórar jökulelfir til þess að framleiða rafmagn og Grænlendingar sjálfir hafa auðvitað forræði yfir auðlindum sínum, en þar eru uppi hugmyndir t.d. um það í framtíðinni að framleiða rafmagn jafnvel úr vindi á jöklum norðarlega á austurströndinni. Sömuleiðis um svipaðar slóðir að framleiða mikið magn rafmagns úr vatnsafli sem forsjálir menn hafa hug á, partur af hinni grænlensku þjóð, að flytja til Evrópu og þá hugsanlega um streng sem lægi um Ísland og mundi þá tengjast streng frá Íslandi til Skotlands eða annarra Evrópulanda ef sátt og samningar tækjust um það í framtíðinni. Hér er um að ræða mikilvægt tækifæri fyrir báðar þjóðirnar. Í tíunda lagi að undirbúa samkomulag um þjónustu við hugsanlega starfsemi á austurströnd Grænlands í tengslum við sjálfbæra auðlindanýtingu. Sitt sýnist hverjum um ýmis áform sem þar hafa komið upp og vissulega er það svo að þau hafa ekki gengið eftir, hvorki er varðar olíunýtingu né heldur nýtingu annarra auðlinda í jörðu. En jafnvel þó að deilt sé um það þá eru það, eins og ég sagði áðan, Grænlendingar sjálfir sem hafa forráð yfir auðlindum sínum og ef svo færi að þeir mundu taka upp nýtingu auðlinda ýmissa á austurströndinni þá hafa þeir sjálfir sagt að best yrði að þjónusta slíka vinnslu af Íslandi. Það væri því til hagsbóta fyrir þjóðirnar báðar að skoða þetta og efla samstarfið á því sviði. Í ellefta lagi að vinna að sameiginlegri framtíðarsýn um nýjar skipaleiðir á norðurslóðum og gera úttekt á ávinningum bæði Grænlands og Íslands af hinni svokölluðu miðleiðinni um norðurskautið. Menn eru í dag að ræða tvenns konar leiðir yfir norðurskautið, þ.e. hina svokölluðu norðausturleið og síðan hina sem við þekkjum öllu betur og Rússar hafa verið að þróa. En hitt liggur alveg ljóst fyrir að miðað við spár mun fyrst verða íslaust á hinni svokölluðu miðleið sem liggur þvert yfir norðurskautið og þá eru það hafnir á Grænlandi og á Íslandi sem væru nokkuð rökréttur áfangi og áfangastöð áður en kemur alla leið til Evrópu að því er varðar flutninga frá Asíu til Evrópu. Í tólfta lagi að efla samvinnu gegn loftslagsvánni og taka upp formlegt samstarf á sviði umhverfisverndar, ekki síst með tilliti til aukinnar umferðar á hafinu á millum Íslands og Grænlands. Það er lagt til í þessari þingsályktunartillögu að sérstaklega verði hugað að áhrifum aukinna vöruflutninga um Norður-Íshafið og vaxandi skipaumferðar á norðurslóðum. Það liggur alveg ljóst fyrir að jafnvel þótt margir sjái það í hálfgerðum hillingum felur þetta líka í sér mjög marktækar ógnir gagnvart hreinleika sjávar ef um slys yrði að ræða til dæmis á stórum olíuskipum. Sömuleiðis liggur fyrir að það hefur stundum stappað nærri mannsköðum þegar stór kemmtiferðaskip hafa verið upp undir falljöklum á austurströndinni. Við þurfum líka, Íslendingar, að búa okkur undir að geta tekið til viðbragða fyrir hönd alþjóðasamfélagsins ef atburð af slíku tagi rekur að. Í þrettánda lagi að efla á alla lund starfsemi Vestnorræna ráðsins í því skyni að styrkja enn frekar hin pólitísku, hin menningarlegu og hin viðskiptalegu tengsl Íslands, Færeyja og Grænlands. Reyndar er tekið fram í hinni upphaflegu gerð þessarar þingsályktunartillögu að það skuli sérstaklega vinna að því að koma á föstum árlegum leiðtogafundi þessara þriggja þjóða. Þá ber þess að geta að annar flutningsmaður þessarar tillögu, hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, er formaður Vestnorræna ráðsins og hefur rifið þessi mál upp af miklum skörungsskap. Það er einmitt í hennar tíð sem nefndur leiðtogafundur virðist um það bil að öðlast fastan og formlegan sess árlega. Í fjórtánda lagi að tryggja að aukið samstarf sé við Grænland og að það verði snar þáttur í því líka að efla samstarf milli íbúa á vesturhluta vestnorræna svæðisins. Hér er til dæmis verið að horfa til þess að það er mikill samgangur á millum Grænlands og þess hluta norðursvæða Kanada sem liggja vestan Grænlands. Það má segja að þar sé um sama málsvæði að ræða og við þurfum líka að hafa auga á þessum svæðum vegna þess að samstarf við þá kann í framtíðinni að verða öllum til hagsbóta. Í fimmtánda og síðasta lagi er hér lagt til að Alþingi vinni stefnumótun um málefni frumbyggja á heimskautasvæðum þar sem áherslan verði fyrst og fremst á að styðja aðkomu þeirra og áhrif þeirra að því er varðar málefni sem snerta þá með bæði beinum og óbeinum hætti. Virðulegi forseti. Ég hef lokið við að gera stuttlega grein fyrir þessari þingsályktunartillögu sem ég flyt með átta öðrum hv. þingmönnum. Hún samanstendur af 15 ítarlegum liðum þar sem hver tekur til sértæks afmarkaðs þáttar sem lagt er til að samstarfið verði grannskoðað og eflt. Ég er þeirrar skoðunar að eins og mál hafa þróast sé það skylda okkar og að við höfum af því mikinn ávinning að efla tengslin við Grænland á öllum sviðum. 
             Þetta er viðleitni okkar þingmanna sem höfum látið okkur málefni þessa samstarfs varða og þess vegna leggjum við fram þessa þingsályktunartillögu.

Hæstv. forseti. Ég kem hér til að taka að sjálfsögðu vel undir þessa þingsályktunartillögu sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson, fyrrverandi utanríkisráðherra landsins, flytur og hefur haft forgang um og boðið okkur öðrum átta þingmönnum að vera á, sem við gerum auðvitað með glöðu geði. Tillagan er um að efla samstarf Íslands og Grænlands eins og hv. þingmaður hefur farið svo vel í gegnum og þau 15 atriði sem þar eru nefnd með ákaflega ítarlegri og vel fram settri greinargerð. Tillagan er einfaldlega þessi, með leyfi forseta: „Alþingi lýsir stuðningi við söguleg skref sem vina- og nágrannaþjóð Íslendinga á Grænlandi hefur á síðustu áratugum tekið til aukinnar sjálfstjórnar og felur ríkisstjórninni að efla tengsl og samvinnu við Grænland með því að …“ og svo eru talin upp 15 atriði um hvernig Alþingi geti lýst stuðningi við þetta verkefni og tekið að sér að koma þessum áformum í verk. Þetta eru 15 atriði og ég ætla að taka nokkur þeirra til umræðu í byrjun áður en ég kem að þeim þætti sem ég vildi gera að aðalumtalsefni, þ.e. samgöngum á milli landanna. Í fyrsta lagi er það fullt tollfrelsi. Já, að sjálfsögðu. Við höfum beitt okkur fyrir og samþykkt meðal annars tillögu frá hv. þingmanni um fríverslunarsamning við Kína og nýlega hefur verið mælt fyrir tillögu um fríverslunarsamningi við Japan. Allt eru þetta leiðir í hinum nýja heimi um aukna fríverslun og flæði milli landa. Ég tek að sjálfsögðu undir þetta. Síðan er nefnt að örva tengsl milli yngstu kynslóða þjóðanna. Virðulegi forseti. Má ég aðeins geta um mikið og gott verk Illuga Jökulssonar og þeirra í Skákfélaginu Hróknum  Hér er líka talað um aukið samstarf háskólanna, að sjálfsögðu er það mikið og gott verkefni. Í fimmta lið er lagt til að bjóða til samstarfs á sviði sjávarútvegs í því augnamiði að auka afrakstur af sjávarauðlindum landanna. Ég hef nýlega átt fund með forstjóra og eiganda Brims þar sem hann kynnti fyrir okkur það sem hann er að gera á Grænlandi bæði hvað varðar fiskvinnslu sem er auðvitað alveg frábært, skapar vinnu, og varðandi veiðar. Það var mjög athyglisvert að hlusta á viðkomandi mann segja okkur fréttir af því hvernig fiskgengd er að aukast upp með vesturströnd Grænlands. Fleiri fyrirtæki eiga í samstarfi við Grænlendinga eins og Síldarvinnslan í Neskaupstað og fleiri aðilar, t.d. á sviði loðnu. Ég hef nýlega gert að umtalsefni nýja aflareglu í loðnu og gagnrýnt í tengslum við hana þann fjárskort sem Hafrannsóknastofnun býr við til rannsókna. Við verðum að hafa í huga að vegna loftslagsbreytinga og hlýnunar sjávar er mjög líklegt og margir telja að loðnan fari miklu norðar í kaldari sjó og verði miklu meira inni í lögsögu Grænlendinga en kannski áður var. Er þá ekki mikið og gott verk að samvinna sé um að fylgjast með þessum mikilvæga stofni þannig að um sjálfbærar veiðar verði að ræða? Í sjötta lið er athyglisverður punktur, að beita sér fyrir samkomulagi milli samtaka atvinnulífs landanna. Nú er mér ekki kunnugt um hvernig það starf er rekið á Grænlandi en Samtök atvinnulífsins eru stór og öflug og með mikla starfsemi á Íslandi. Ég er nokkuð viss um að í samvinnu þarna á milli þá getum við stutt vel við Grænlendinga og komið ýmsu til leiðar. Í sjöunda lið er talað um læknis- og heilbrigðisþjónustu. Má ég minna á, virðulegi forseti, að töluvert hefur verið um að sjúklingar hafi komið til Íslands frá Grænlandi? Ég veit þó ekki nákvæmlega í hve miklum mæli og hvað það eru margir Grænlendingar sem njóta læknis- og heilbrigðisþjónustu á Íslandi vegna þessarar samvinnu. En þetta er hlutur sem við getum boðið Grænlendingum, frændþjóð okkar, upp á í meira mæli og þar kemur flugið auðvitað mjög sterkt inn. Þá kem ég að því sem ég vildi kannski gera helst að umtalsefni en það er ferðaþjónusta og samgöngur milli landanna. Ég vil segja það að ég fór einu sinni sem samgönguráðherra í ferð til Grænlands og það var athyglisvert að eiga samtal við Grænlendinga um þetta. Það var mjög athyglisvert að heyra að Grænlendingar vildu auka mjög möguleika á flugi milli Íslands og Grænlands. Hér er talað um að hafa þann möguleika í ferðaþjónustu okkar á Íslandi að bjóða upp á ferðir til Grænlands frá Íslandi, sama hvort það er frá Akureyri, Keflavík eða Reykjavíkurflugvelli. Það væri mjög mikilvægt innlegg og mundi nýtast okkur mjög vel ef ferðamenn sem vilja koma til Íslands og heimsækja okkur og skoða okkar fögru og fínu náttúru ættu líka möguleika á dagsferð eða tveggja daga ferð til Grænlands í meiri mæli en nú er. Þá kemur upp ein spurning sem ég er þó ekkert voðalega undirbúinn til þess að spyrja um. Mig minnir að í umræðunni um aukið flug milli landannna hafi komið upp að ekki sé í gildi svokallaður loftferðasamningur milli Íslendinga og Grænlendinga. Mig minnir endilega að sagt hafi verið að það væri vegna þess að Danir vildu það ekki. Því langar mig að spyrja hv. þingmann, fyrrverandi utanríkisráðherra, en utanríkisráðuneytið fer með svona samninga, hvort að hann muni og geti sagt okkur frá hvort þetta sé rétt munað hjá mér og hvort einhverjar breytingar hafi orðið þar á eða hvort þetta sé kannski svolítið tog á milli Íslendinga og Dana frekar en Grænlendinga. Það er mjög mikilvægt að hafa þetta í huga vegna þess að samgöngur eru jú undirstaða fyrir allt sem talað er um í þeim 15 liðum sem hér eru settir upp, aukin ferðatíðni og meiri möguleikar á flugi þar á milli. Það þarf auðvitað ekki að geta um að þegar maður talar við Grænlendinga þá kvarta þeir mest yfir hvað dýrt er að fljúga milli staða, sérstaklega þegar þeir geta ekki farið nema á fáa flugvelli og við tekur dýrt þyrluflug þar á milli. Hér er svo rætt um aðra þætti eins og sjálfbæra auðlindanýtingu, skipaleiðir á norðurslóðum sem koma fyrr en seinna og um loftslagsvá, að taka upp aukið samstarf á því sviði og þar spilar auðvitað inn í það sem ég ræddi um fiskimið þessara tveggja landa. Virðulegi forseti. Það segir í einum kafla greinargerðarinnar með tillögunni, með leyfi forseta: „Þó að íslenska þjóðin og sú grænlenska hafi um langt skeið átt í margvíslegum jákvæðum samskiptum er tímabært að efla þau að miklum mun. Ísland á að sýna í verki að það vill ljá Grænlandi framtíðarinnar bæði ráð og dáð.“ Það skulu vera mín lokaorð að það ætti að vera keppikefli okkar á Alþingi að samþykkja þessa þingsályktunartillögu áður en þingi lýkur í lok maí þannig að ríkisstjórnin geti farið að vinna eftir því sem segir í tillögunni eins og hún er eða eitthvað breyttri í meðförum nefndarinnar til þess að efla bæði ráð og dáð milli landanna.

Herra forseti. Sem félagi 125 í Skákfélaginu Hróknum, sem hefur farið nokkrar skákferðir til Grænlands, þakka ég hv. þingmanni fyrir að rifja upp frumkvæði Hróksins undir forustu bæði Hrafns Jökulssonar forseta og varaforsetans Roberts Lagermans. Fimmtíu ferðir á þrettán árum. Ekki skulum við heldur gleyma frumkvæði KALAKS, vinafélags Grænlands og Íslands, sem hefur fengið hingað til lands hundruð grænlenskra skólabarna og kennt þeim að synda. Hv. þingmaður spyr mig síðan út í flugsamgöngur og loftferðasamninginn. Það er alveg hárrétt hjá honum að árum sama var mikil stífni af hálfu danskra loftferðayfirvalda gegn því að gera slíkan samning. En sú góða ríkisstjórn sem ég sat í, ásamt hv. þingmanni og hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, fór í það mál af miklum þunga. Það tók langan tíma að ná slíkum samningum og bara að fá þá af stað. En þegar þeir loksins fóru af stað þá reyndist ekki erfitt að semja við Grænlendinga. Á næstsíðasta degi ársins 2011 var skrifað undir nýjan loftferðasamning sem var gerður milli Íslands og Grænlands og hann heimilar flugsamgöngur á milli tíu áfangastaða á Íslandi og Grænlandi. Þessi samningur tekur til áætlunar- og fraktflugs millum ákveðinna staða á Grænlandi og Keflavíkur. En hafandi það í huga að sá ráðherra, utanríkisráðherra, sem gerði þann samning hafði áður verið byggðaráðherra þá gleymdist ekki landsbyggðin því að það var sérstaklega tekið fram að heimildin næði líka til Akureyrar og Egilsstaða. Þannig að millum þessara staða eru núna heimildir fyrir hendi. Nú er Flugfélag Íslands með áætlunarflug til fleiri staða á Grænlandi en innan Íslands og fimmtungurinn af veltu Flugfélags Íslands kemur af Grænlandsfluginu. Þannig að hér er um gríðarlega mikilvæga stoð að ræða 

Hæstv. forseti. Ég vissi að ég kæmi ekki að tómum kofanum hjá hv. þingmanni hvað varðar loftferðasamninginn og það er ákaflega ánægjulegt að fá þessa upprifjun hér um þann samning sem gerður var í lok árs 2011. Það er alveg hárrétt að það var hluti af því sem við töluðum um á þessum árum, þegar ég var samgönguráðherra, hve mikilvægt það væri fyrir Flugfélag Íslands að efla þetta samstarf. Þegar Flugfélag Íslands er að efla flugflota sinn og breyta, koma með nýjar vélar, þá hef ég á tilfinningunni að þetta muni stóraukast. Við skulum hafa í huga að þetta er „win win“, skulum við segja, fyrir bæði Grænlendinga og Íslendinga. Það er gott fyrir okkur að geta boðið þeim ferðamönnum sem heimsækja okkur hvort sem er dagsferð eða lengri ferðir til Grænlands. Þar með getum við stækkað pakkann en ferðamenn vilja alltaf fá mjög mikið út úr ferðalagi sínu og vilja helst vera að skoða eitthvað nýtt allan sólarhringinn nema rétt til að hvíla sig fyrir næsta dag. Ég fagna því líka - ég vissi að við á landsbyggðinni ættum hauk í horni hvað það varðar - að við loftferðasamninginn sem gerður var var hugað mjög vel að Akureyri og Egilsstöðum. Á Akureyri er lítið flugfélag sem heitir Norlandair og ég er alveg sannfærður um að þetta er stærra en fimmtungur í rekstri þar. Það eitt sem við ræðum núna sýnir í hvað er að sækja. Það er beggja hagur að efla þessi tengsl eins og þessi þingsályktunartillaga segir til um.

Herra forseti. Hv. þingmaður nefnir það sem hann kallar lítið flugfélag úr kjördæmi sínu staðsett á Akureyri, Norlandair. Þá er rétt að geta þess að á síðustu árum, eftir því sem áhugi manna hefur aukist á norðurslóðum, er orðin gríðarleg aukning í hvers konar rannsóknarvinnu, einkum að sumarlagi en þó allan ársins hring hin seinni ár. Norlandair er það flugfélag sem sér nánast um flug á öllum þessum rannsóknarleiðöngrum. Þeir fara og lenda á jöklum og það er ferðamáti vísindamanna. Ég held að ég megi segja að það séu hundruð vísindamanna og gríðarlegt magn af tækjum og búnaði sem þetta flugfélag flytur á hverju ári til Grænlands og má segja að án þess væri staða rannsókna á Grænlandi, og reyndar líka á ýmsum svæðum þar um kring, því þeir fljúga alla leið yfir á austursvæði kanadíska frerans, ekki sú sem hún er, bara svo að það liggi alveg ljóst fyrir. Við höfum mikið gagn af samvinnu og sambýli við Grænland á sviði flugsamgangna. Nú er flogið til Grænlands og ekki bara frá Íslandi heldur líka frá Danmörku. En Icelandair og Flugfélag Íslands eru engir aukvisar í markaðssetningu. Ef menn skoða hvaðan ferðamenn til Grænlands koma má heita að mikill meiri hluti þeirra sé fluttur til Grænlands í gegnum það port eða hlið sem Ísland er, þ.e. með Icelandair og síðan áfram með Flugfélagi Íslands til Grænlands; ekki frá Kaupmannahöfn. Það er þess vegna sem Grænlendingar leggja svo mikla áherslu á að vinna þetta samstarf enn betur. Það sem við græðum á því er að ferðamenn eru í leit að nýjum og auknum upplifunum og það að geta boðið upp á Grænland - hvort heldur er dagsferðir á austurströndina eða tveggja til þriggja daga ferðir, eða jafnvel vikuferðir, eins og nú eru í boði, yfir á vesturströndina - eykur 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður nefnir hér og gerir að umtalsefni spurningu mína um flugið, sem báðir aðilar græða mjög á og fá mikið út úr. Við höfum séð hvernig flug milli Íslands og Grænlands er að aukast hjá Flugfélagi Íslands. Og hvað gerist með nýjum vélum? Mér er ekki kunnugt um það. Ég hef ekki kynnt mér það, hvort þar verði aukning á eða öruggara flug eða hvernig við viljum hugsa það. Eg vil nú kalla akureyska flugfélagið Norlandair lítið í samanburði við aðra en það er þó stórt á landsvísu. Ég hef séð undirbúning með vélar þar sem skíði eru sett undir til að lenda á jöklinum. Svo eru skíðin tekin upp þegar aftur er lent á malbikuðum völlum eins og á Akureyri. Hv. þingmaður talaði um flutning á vísindatækjum og vísindamönnum til rannsókna á Grænlandi og það hef ég líka séð eigin augum, sem er aðdáunarvert. Það var jafnframt undrunarvert að sjá hve mikið af tækjum og tólum voru flutt með þessum litlu vélum, sem eru 20 manna vélar, til Grænlands og í þá starfsemi sem þar er. Þess vegna gera þessi stuttu andsvör okkar hér, sem hafa snúið að samgönguþættinum, ekkert annað en að skjóta frekari stoðum undir að Alþingi Íslendinga eigi að sameinast um að samþykkja þessa þingsályktunartillögu í vetur þannig að hægt verði að byrja á því að vinna þetta enn frekar og á skipulagðan hátt eins og hér er lagt til.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um að Alþingi álykti að lýsa stuðningi við áform um alþjóðlegt bann við framleiðslu og beitingu sjálfvirkra og sjálfstýrðra vígvéla og að ríkisstjórn verði falið að vinna að framgangi þess á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og annars staðar þar sem það á við. Ástæða þess að ég legg þetta mál hér fram, sem ég hef verið talsvert spurð um í fjölmiðlum hvort sé ekki framtíðartónlist, þ.e. að það snúist í raun og veru um drápsvélmenni, er að sú umræða er farin af stað úti í hinum stóra heimi. Á síðasta ári, 2015, kom fjöldi þekktra vísinda- og tæknimanna frá ólíkum löndum heims saman á merkri ráðstefnu í Buenos Aires og var skorað á þjóðir heims að sjálfstýrðar og sjálfvirkar vígvélar, þróun þeirra og framleiðsla, yrði bönnuð. Fjöldi vísinda- og fræðimanna víðs vegar um heiminn hefur síðan gengið til liðs við þessa hreyfingu fræðasamfélagsins og undirritað texta áskorunar. Þarna má finna mjög marga af fremstu sérfræðingum heims á sviði gervigreindar og þróun vitvéla. Þessir ágætu fræðimenn vara okkur í stjórnmálunum við því að þróun þessara tækja sé komin mun lengra en almenningur almennt átti sig á og ef ekki verði gripið til þess að banna framleiðslu og þróun þessara tækja megi búast við því að þau verði hluti af hernaðarumsvifum almennt og hernaðar- og varnartækni þeirra stórvelda á sviði þessara mála sem við eigum í heiminum í dag án þess að um það fari fram eðlileg umræða. Af hverju er það svona mikilvægt? Jú, við vitum af sjálfstýrðum flygildum, eða svokölluðum drónum sem bera sprengjur og skotvopn. Þeim hefur þegar verið beitt í herðnaði víða um heim og hefur verið notast við margvísleg sjálfvirk eftirlits- og viðvörunarkerfi sem þó hlíta fyrirskipunum manna. Það á við bæði um eftirlitskerfin og drónana. Þessar vitvélar eru því ekki nýlunda. Þar sem þróunin hefur verið afar hröð á sviði gervigreindar og sjálfvirkni megum við búast við því að brátt komi fram á vígvöllinn vitvélar þar sem engra mannlegra afskipta er þörf. Ekki hefur farið fram sérstaklega almenn umræða um þennan mjög svo umdeilanlega þátt nútímavígbúnaðar sem þeir sem gjörst til þekkja telja að muni breyta stríðsrekstri í heiminum jafn mikið og kjarnorkusprengjan gerði á sínum tíma og púðrið þar á undan, þannig að hér sé í raun og veru um að ræða eðlisbreytingu á stríðsrekstri í heiminum. Þessi vaxandi andstaða sem ég vitnaði til kemur fyrst og fremst frá fræðasamfélaginu. Meðal þeirra sem eru í þeim hópi eru t.d. eðlisfræðingurinn Stephen Hawking og einnig Steve Wozniak, sem er meðstofnandi Apple-fyrirtækisins. Þeir skrifuðu báðir undir á ráðstefnunni í Buenos Aires sem ég nefndi hér áðan. Á vettvangi Sameinuðu þjóðanna hefur talsvert verið rætt um þessi mál og hafa margir haft áhyggjur af því að sú umræða muni taka of langan tíma, þ.e. að þróunin verði í raun hraðari en umræðan á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Vart hefur orðið talsverðrar andstöðu, t.d. frá Bretlandi sem hefur lýst því yfir að þeir telji ekki þörf á að sett verði sérstakt bann við sjálfstýrðum og sjálfvirkum vígvélum, eins og ég hef reynt að þýða það sem á ensku er kallað „killer robots“. Yfir stendur sérstök herferð sem ber yfirskriftina Herferð til að stöðva sjálfstýrðar vígvélar, eða „killer robots“. Margir segja auðvitað að það muni reynast tilgangslaust að stöðva framrás tækninnar og telja að hún muni finna sér leið að vígvöllum heimsins. En hins vegar getum við ekki litið fram hjá því að náðst hefur töluverður árangur með því að banna framleiðslu og beitingu efnavopna. Eins tókst með atbeina Sameinuðu þjóðanna samkomulag um að hindra þróun og framleiðslu leysigeislavopna sem ætlað var að blinda andstæðinginn. Þó að ég teldi æskilegt að enn fleiri samkomulög næðust um að banna þróun ýmiss konar hernaðartóla held ég að það hljóti að vera jarðvegur fyrir því að ræða í fullri alvöru þessi morðtól sem munu hafa jafn mikil áhrif á stríðsrekstur og tilkoma kjarnorkusprengjunnar, eins og ég sagði áðan. Af hverju breytir þetta einhverju? Það gæti haft ýmsar afleiðingar að mannshöndin komi hvergi nærri þegar um er að ræða stríðsrekstur með vígvélum. Það sem hefur til dæmis verið bent á eru siðferðileg álitamál; hver muni bera ábyrgðina á því að stríðsglæpir eru framdir af vélum en ekki mönnum þar sem hin mannlega dómgreind kemur ekki við sögu. Ef vígvélar eru settar út á vígvöllinn, mun það ekki gera það að verkum að ekki þarf að senda menn? Þar af leiðandi gæti freistnivandinn við að fara í stríðsrekstur orðið enn þá meiri, þ.e. við gætum horft upp á aukinn stríðsrekstur með tilkomu vígvélanna. Það mundi líklega hafa þær afleiðingar að afleiðingar stríðsrekstrarins mundu fremur bitna á óbreyttum borgurum en hermönnum. Sú þróun hefur raunar verið í stríðsrekstri undanfarinna ára þannig að óbreyttir borgarar eru skotmörk ekki síður en hermenn. Þá kemur spurningin um ábyrgðina sem ég nefndi hér áðan, siðferðilega spurningin, þ.e. hver bæri ábyrgð á skaðanum á óbreyttum borgurum. Þeir sem eru talsmenn þess að vígvélar séu í auknum mæli notaðar í stríði segja: Það er gott, því að vélar upplifa ekki hatur, eða, þær fá ekki áfallastreituröskun í miðju stríði og annað slíkt. En þær hafa heldur ekki samúð. Þær eiga erfitt með að greina á milli rétts og rangs, því þangað er þróunin ekki komin samkvæmt fræðimönnum á þessu sviði. Tillagan. Ég þarf ekki að fara nákvæmlega út í tæknilegar hliðar málsins enda er ég nú ekki sérfræðingur í þeim efnum. Það sem við sjáum hins vegar er að ýmis ríki eru að vinna mjög ötullega að þróun þessa tæknibúnaðar og við sjáum að umræðunni miðar hægt á hinum alþjóðlega vettvangi. Ef þessi hraða þróun heldur áfram getum við horft upp á orðinn hlut. Ég vil því, ásamt félögum mínum, hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, Steinunni Þóru Árnadóttur og Svandísi Svavarsdóttur, gera það að tillögu okkar að Alþingi taki þetta mál til umfjöllunar, að Alþingi lýsi stuðningi við áform um alþjóðlegt bann og að ríkisstjórn beiti sér fyrir þessu á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og annars staðar þar sem það á við, því að þetta er einmitt mál sem Ísland, herlaust ríki, smáríki, getur beitt sér í. Við eigum enga hagsmuni að missa í þessu máli en getum látið gott af okkur leiða. Heimsmyndin er ekki sérstaklega fýsileg. Ef við horfum upp á það að öll helstu hernaðarstórveldi heimsins verði komin með sjálfvirkar vígvélar í sína þjónustu innan nokkurra ára gætum við verið að horfa upp á enn aukinn stríðsrekstur, óljósa ábyrgð á vígvélum, fyrir utan að við sjáum ekki fyrir endann á þeim. Ég hef svo sem alla tíð verið spennt fyrir hvers konar vísindaskáldskap, kannski einmitt vegna þess að ég sá Tortímandann með Arnold Schwarzenegger heldur ung að árum og það hefur kannski haft varanleg áhrif á áhugaefni mín. En varðandi slíkar tæknibreytingar sem eru eðlisbreyting á stríðsrekstri þá eigum við að hlusta; þegar helstu fræðimenn heimsins hvetja okkur til að hlusta þá eigum við að hlusta og hlusta vel. Ég legg til, herra forseti, að þessi tillaga fari til utanríkismálanefndar að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Því ber að fagna að hv. þingmaður hafi orðið fyrir þessum sterku áhrifum af Arnold Schwarzenegger á sínum tíma, hún hefur bersýnilega ekki gleymt neinu. Þessi tillaga er eins og stokkin út úr vísindaskáldsögu en hún er stórmerk engu að síður. Vegna þess að ég þarf að hverfa af vettvangi get ég ekki tekið þátt í frekari umræðu um tillöguna, en ég vildi koma hér til þess að lýsa alveg skilyrðislausum stuðningi við hana. Ég tel að hér sé verið að taka á mjög þörfu máli. Það er fullkomlega eðlilegt að við þingmenn á hinu háa Alþingi hins herlausa Íslands höfum skoðun á þessu máli. Það er sjálfsagt, finnst mér, og algjörlega í anda þeirrar utanríkisstefnu sem ríkisstjórn fram af ríkisstjórn fram hafa rekið að núverandi hæstv. utanríkisráðherra og aðrir sem með framkvæmdarvald fara og hafa til þess tök beiti sér fyrir alþjóðlegu banni af því tagi sem hér er um rætt. Við höfum fyrr á þessum vetri rætt um með hvaða hætti vélar, róbótar og gervigreind geta haft áhrif á menningu Íslands og íslenska tungu. Hér er um að ræða annars konar þróun sem þó er tengd sama vaxtarmeiði og getur leitt til þess að í framtíðinni verði ómældar hörmungar sem leiða af því að menn beita gervigreind og sjálfvirkum stríðstólum sem taka hugsanlega í fyllingu tímans sínar eigin ákvarðanir til þess að ná markmiðum sínum í mannskæðum stríðum. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að ef hægt er ættu menn að leggja blátt bann við slíku. Hv. þingmaður var með fínt dæmi hérna, sem mér kom einmitt í hug undir ræðu hennar, sem er af efnavopnum. Jú, það er stopul og dreifð notkun efnavopna enn þá, eins og við vitum að var beitt í stríðinu í Sýrlandi í fyrra af hálfu ISIS gagnvart Kúrdum. Það er eldra dæmi og miklu ljótara og verra einmitt úr þeim heimshluta. Eigi að síður er það þannig að hinar stóru 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir innlegg hans hér og fagna því. Hv. þingmaður á sæti í utanríkismálanefnd. Ég vonast til þess að nefndin …  Ég nefni það líka, tengt því sem hv. þingmaður sagði, að hættan við þessi vopn er líka sú að það er til dæmis mun flóknara mál að framleiða kjarnorkusprengju og afla efnanna sem þarf til að framleiða kjarnorkusprengju en að framleiða þessi vopn. Þegar þessi tækni verður orðin fullþróuð mun í raun og veru verða tiltölulega lítið mál að framleiða sjálfvirkar vígvélar. Við gætum því hugsanlega verið að horfa upp á að það væru ekki bara stóru hernaðarveldin sem stæðu væntanlega fremst í þessari tækni, heldur gæti verið minna mál fyrir ýmsa aðra hópa - hv. þingmaður nefndi hér hryðjuverkasamtökin ISIS - að komast yfir slíka tækni. Það er líka áhyggjuefni, því að hún gæti orðið afar útbreidd ef ekki verður gripið til mjög markvissra ráðstafana sem fyrst.

Hæstv. forseti. Ég vil taka til máls í umræðu um þessa tillögu til þingsályktunar um stuðning Íslands við að koma á alþjóðlegu banni við framleiðslu og beitingu sjálfvirkra og sjálfstýrðra vígvéla, en ég er einmitt einn af meðflutningsmönnum tillögunnar. Eins og rakið er í greinargerð höfum við séð á undanförnum árum að verið er að þróa ómannaðar sjálfvirkar og sjálfstýrðar vígvélar og verið að nýta sér tækni um gervigreind þannig að þær geti ráðist að fólki og drepið á grundvelli eigin ákvarðana án þess að mannleg hönd eða mannlegur heili komi þar nokkurs staðar nærri. Ég veit eiginlega ekki hvaða orð fá því lýst nógu sterkt hversu geigvænleg mér finnst sú þróun vera því að við höfum séð hvaða áhrif dráp og beiting dróna, sem þó er stýrt af mannlegri hendi og mannlegum heila, hefur haft í hernaði á undanförnum árum og það er nógu skelfilegt. Þess vegna finnst mér afar brýnt og afar mikilvægt að taka þátt í og standa að tillögu til þingsályktunar um þetta efni. Það er talað um í greinargerðinni að þessi nýja tækni muni geta haft svo gagnger áhrif að hún leiði af sér nýtt vígbúnaðarkapphlaup ef ekkert verður að gert og að heimurinn standi hreinlega frammi fyrir gjörbyltingu í hernaðartækni. Tekið er sem dæmi þær breytingar sem urðu þegar menn tóku upp á því að nota púður til skotfæragerðar og svo um þróun kjarnorkusprengjunnar. Það var aðeins komið inn á kjarnorkuvopn í bæði framsöguræðu hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur og einnig í orðaskiptum milli hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur og hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar áðan. Mig langar í kjölfar þeirra orðaskipta að segja að við vitum það sem fylgjumst eitthvað með alþjóðamálum að það er gríðarlega mikil spenna í heiminum nú þegar og það er vígbúnaðarkapphlaup í gangi þegar kemur að þróun kjarnorkuvopna, sem þó eru miklu flóknari og dýrari og erfiðari vopn þegar kemur að framleiðslunni og auðvitað vopn sem virka á miklu stærri skala en sjálfvirkar vígvélar geta á nokkurn hátt unnið. En mér finnst hins vegar mjög mikilvægt í þessari umræðu að minna á að það er nú þegar unnið að því að þróa kjarnorkuvopn sem herveldin, kjarnorkuveldin, binda jafnvel vonir við að hægt sé að nota í einhvers konar strategískum hernaði. Ég held því að við þurfum að hafa allan vara á þegar kemur að þessum málum. Það hefur viljað brenna við, sérstaklega þegar hernaðarsérfræðingar tala, að reynt er að nota tungutak sem lýsir engan veginn því sem raunverulega gerist í stríði. Þá er oft talað um hárnákvæmar árásir og skotmörk og eyðileggingin og dauðinn sem af hlýst verður stundum eins og einhvers konar hliðarverkun. Við höfum séð þetta gerast í fjölmörgum stríðum á undanförnum árum og áratugum og þá er kannski nærtækast að nefna fyrra Íraksstríðið. Í mínum huga er nærtækast að nefna það vegna þess að það er það stríð sem kemur fyrst upp í hugann. Þar sáum við fréttamyndir þar sem látið var að því liggja að verið væri að sprengja strategísk skotmörk með hárnákvæmum hætti. Þessi mynd hefur náttúrlega eitthvað breyst að undanförnu, m.a. fyrir tilstuðlan samskiptamiðla þar sem fólk á jörðu niðri hefur sýnt myndir af því sem það upplifir og af því sem er að gerast. Þetta allt hefur verið nógu hræðilegt þótt sjálfvirkni vígvéla komi ekki í ofanálag. Að mínu mati er firringin næg nú þegar. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir kom í ræðu sinni inn á siðferðilegu hliðina sem tengist þessum málum, þ.e. hver það er sem ber ábyrgð ef það eru vélmenni sem heyja stríðin fyrir hönd einhverra aðila og svo þann freistnivanda sem það gæti leitt af sér, að þröskuldurinn fyrir því að fara í stríð verði lægri því að stríðsaðilinn þarf ekki að svara fyrir fall í eigin herbúðum heldur mun þetta bitna á saklausu fólki. Það er því í mínum huga alveg ljóst að þó svo að einhverjir úrtölumenn vilji halda því fram að það sé tilgangslaust að streitast á móti tækninni þá verðum við að spyrna við fótum. Alþjóðasamfélagið verður að banna drápsvélar af þessu tagi því að ef ekki verður reynt að spyrna við fótunum er held ég alveg öruggt að tæki af þessu tagi munu líta dagsins ljós og þau munu verða notuð. Ég held að sagan hafi kennt okkur ef tækin eru til þá eru þau notuð í stríði. Þess vegna tel ég alveg einstaklega mikilvægt að herlaus þjóð eins og Ísland leggi sitt af mörkum í hinni alþjóðlegu baráttu ef hún er ekki hreinlega beinlínis leiðandi og tali máli friðar og afvopnunar og gegn vígbúnaði. Ég vona því að þessi tillaga fái góða umfjöllun í utanríkismálanefnd og að við sitjum hér í þessum þingsal eftir nokkrar vikur og samþykkjum hana og leggjum þannig okkar að mörkum, með því að lýsa yfir stuðningi við að framleiðsla og beiting á sjálfstýrðum og sjálfvirkum vígvélum verði bönnuð á alþjóðavettvangi.

Virðulegur forseti. Þetta er ákaflega einfalt frumvarp en ég tel hins vegar að verði það að lögum geti það í einfaldleika sínum haft mjög góð áhrif á þingstörfin og lýðræðið og þingræðið í landinu. Við stöndum að því þingmenn úr þremur flokkum, Bjartri framtíð, Pírötum og Samfylkingu, og snýst frumvarpið um að þingskapalögum verði breytt á þann veg að forseti Alþingis eða þingmaður þurfi aukinn meiri hluta greiddra atkvæða til þess að ná kjöri sem forseti Alþingis. Eins og þetta er núna nægir að fá yfir helming greiddra atkvæða til þess að verða kjörinn forseti Alþingis en í tillögunni er gert ráð fyrir að sá verði rétt kjörinn forseti sem hlotið hefur meira en 2/3 hluta greiddra atkvæða. Frumvarpið lætur kannski lítið yfir sér en ég tel málið afar þýðingarmikið og veit til þess að þetta hafi verið rætt meðal annars í þingskapanefnd. Engu að síður viljum vil leggja tillöguna fram, vegna þess að þetta hefur hvað eftir annað komið upp í þingstörfunum og það er mikið rætt um að bæta þingstörfin og koma okkur upp úr ýmsum gömlum hjólförum í þeim og bæta menninguna. Ég held að ýmislegt sé hægt að gera og þetta er þar á meðal, að forseti Alþingis sitji í umboði ekki aðeins stjórnarmeirihlutans heldur líka verulegs hluta þingmanna úr minni hlutanum. Hann sitji sem sagt meira í umboði þingsins alls. Núna er það þannig að yfirleitt er forseti Alþingis kosinn þegar hann er kjörinn með öllum greiddum atkvæðum. Það er sjaldnast sem það eru mótatkvæði eða mótframboð, en engu að síður situr forsetinn þegar á hólminn er komið í skjóli einfalds meiri hluta. Það er því mjög rík tilhneiging til þess í þingstörfunum að forseti Alþingis bíði þangað til hann veit hvað framkvæmdarvaldið ætlar sér að gera, hvað stjórnarmeirihlutinn ætlar sér að gera. Þegar það er mikill hiti í þingstörfunum finnst mér blasa við að forseti Alþingis lítur eiginlega svo á að hann hafi ekki völd til þess að fara gegn meiri hlutanum og hann verður oft frekar passífur í störfum sínum, svo ég sletti. Ef forseti Alþingis sæti í umboði 2/3 þingmanna stæði hann á sterkari grundvelli, hann gæti beitt sér meira í þágu þingsins og fyrir þingið gagnvart ofursterkum áhrifum framkvæmdarvaldsins. Hann gæti vísað til þess að hann sæti ekki aðeins í umboði meiri hlutans heldur einnig minni hlutans. Hann þyrfti þess vegna að beita sér fyrir því að til dæmis stjórnarfrumvörp kæmu snemma inn í þingið, sem er vandamál sem hefur blasað við, þau koma seint inn í þingið. Hann gæti litið svo á að hann hefði umboð til þess að beita sér fyrir sáttum þegar mikið deilt. Mér finnst það oft koma upp í þingstörfunum að forseti bíður eftir frumkvæði forsætisráðherra þegar allt er komið í hnút. Mér finnst það bagalegt. Mér finnst að forseti þingsins eigi að hafa ríkt umboð til þess að beita sér, leiða saman stríðandi fylkingar, reyna að ná sáttum. Hann á að hafa ríkt umboð til þess að setja mál á dagskrá og semja um dagskrá og gera það þannig að hann þurfi að hlusta á sjónarmið allra í þinginu. Forseti Alþingi á ekki að vera erindreki ríkisstjórnarinnar, eins og við segjum í greinargerðinni. Hann á ekki að taka við skipunum frá framkvæmdarvaldinu. Þess vegna er þessi tillaga liður í að efla þingræðið. Ef við kjósum okkur forseta sem situr meira í umboði alls þingheims er hann sterkari gagnvart framkvæmdarvaldinu og ég hef þá trú að með sterkari forseta, með forseta sem lítur svo á að hann þurfi að hlusta mjög vel á sjónarmiða allra þingmanna - og ég er svo sem ekki að segja að ég sé ekki mjög ánægður með núverandi hæstv. forseta Alþingis en af því að hann er kosinn svona hefur hann ekki sterkan grundvöll til að standa á og til að beita sér betur. Þetta er liður í því að skapa þann grundvöll. Mér finnst þetta eitt af því sem hægt er að gera í þingskapalögum til þess að bæta þinghaldið. Ég byrjaði reyndar á því að skrifa þetta frumvarp með það inni að setja ætti í þingskapalögin að skjóta mætti frumvörpum og þingsályktunartillögum til þjóðaratkvæðagreiðslu áður en þau væru staðfest. Það kom á daginn að það væri frekar einfalt, alla vega að mínu mati, að skrifa það inn í þingskapalögin en hins vegar er það ánægjulega að gerast að slíkar tillögur koma frá stjórnarskrárnefndinni og ég ákvað að bíða með að koma með frumvarp um það og sjá hvað stjórnarskrárnefndin gerir. Það eru sem betur fer að koma tillögur um þjóðaratkvæðagreiðslur, þótt þær séu reyndar ekki um að þingmenn geti sett mál í þjóðaratkvæðagreiðslu heldur að þjóðin eða 15% kosningabærra manna geti beðið um þjóðaratkvæðagreiðslu. Það tel ég mjög til bóta. Mér finnst eftir að hafa íhugað þingstörfin og orðið vitni að þeim klemmum og hnútum sem koma oft upp í þingstörfunum tvennt blasa við sem hægt er að gera. Annars vegar að auka styrk forseta Alþingis með því að færa honum ríkara umboð og láta hann sitja í skjóli þingheims alls og hins vegar mætti setja í þingsköp að þriðjungur þingmanna hafi rétt til þess að setja mál í þjóðaratkvæðagreiðslu. En við flutningsmenn tillögunnar ákváðum að halda okkur við fyrri hlutann og vonum að málið fái góðar undirtektir, enda held ég að margir þingmenn hafi skynjað í störfum sínum að það yrði mjög til bóta að forseti Alþingis fengi styrkari grundvöll til að standa á.

Virðulegi forseti. Þetta er frumvarp til laga um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis, um það hvernig staðið er að kjöri forseta Alþingis. Ég held að þetta verði mjög til bóta ef frumvarpið nær í gegn. Það er alveg þess virði að fara örfáum orðum um það hvernig svona tillaga gæti litið út fyrir sitjandi virðulegan forseta. Þetta gæti virkað á einhverja virðulega forseta sem einhvers konar árás á störf þeirra en það er af og frá. Við vitum öll hvernig þetta er, ef við tölum bara íslensku og segjum frá hlutunum eins og þeir eru þá er þetta þannig á Íslandi að það er ríkisstjórnin sem ræður, hún ræður í krafti meiri hluta Alþingis, einfalds meiri hluta Alþingis. Virðulegur sitjandi forseti, og samkvæmt hefð, tilheyrir þeim meirihlutaflokkum, Sjálfstæðisflokki nánar tiltekið. Það er óhjákvæmilegt, virðulegi forseti, alveg sama hversu vel innrættur, duglegur, yndislegur og frábær virðulegur forseti er að viðkomandi virðulegi forseti verði fyrir þrýstingi af hálfu ríkisstjórnarflokkanna. Það er mjög óeðlilegt í lýðræðissamfélagi. Það er mjög óeðlilegt og á ekki að vera þannig. Það á að vera þannig að forseti þingsins sé forseti þingsins. Nú veit ég að það fer eflaust ekki vel í forseta þingsins almennt að svona sé talað um þetta, en það verður að hafa það. Við búum við þær aðstæður að þingið er veikt gagnvart ríkisstjórn og verður að bæta úr því. Það verður að bæta úr því með ýmsum leiðum og þar á meðal þessari. Þetta er mjög einföld og mjög sjálfsögð tillaga. Ég álít að forseti sem fær ekki stuðning 2/3 þingsins eigi ekki að vera forseti. Ég álít enn fremur að bæði sitjandi virðulegur forseti og fjölmargir aðrir kandídatar fyrir þá stöðu færu létt með að afla sér slíks fylgis. En það er eins og hv. þingmaður sagði á undan mér að þegar á reynir, þegar stóru erfiðu málin koma inn þar sem eru mjög skýr mörk milli ríkisstjórnar og restarinnar af Alþingi, þá virðist þetta vera til trafala og er til trafala. Ég veit að virðulegum forseta þykir sjálfum mjög óþægilegt að sitja undir slíku og ég tel að forseta þyki það mjög erfitt gagnvart samflokksmönnum sínum og fólki í ríkisstjórn, því að ef forseti Alþingis tilheyrir ríkisstjórnarflokki þá styður hann ríkisstjórnina að sjálfsögðu. Og það er vandamál, virðulegi forseti, það er vandamál í landi þar sem á að vera aðskilnaður milli löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds. Ég mundi meira að segja ganga svo langt að segja að það væri mjög stórt vandamál. En það er oft mjög einfalt að leysa mjög stór vandamál. stundum er það mjög einfalt. Ein einfaldasta leiðin til þess að laga stóran hluta af því sem er að hér á bæ, virðulegi forseti, væri að mínu mati að 10% kjörbærra manna gætu krafist bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu um ákvarðanir sem Alþingi hefur tekið. Mér þykir sú breyting enn fremur mjög, mjög sjálfsögð og kann illa að meta málflutning þeirra sem eru á öndverðum meiði, enda um afskaplega sjálfsagðan rétt að ræða að mínu mati. Það er auðvitað vegna þess að ég er þeirrar skoðunar. Það er ýmislegt fleira sem má laga á Alþingi en eitt af því sem er sjálfsagt að mínu mati er að fara þá leið að forseti Alþingis sé kjörinn með auknum meiri hluta á Alþingi. Annað sem mér þykir sjálfsagt og ég botna stundum ekkert í hvers vegna er ekki löngu búið að koma á er að ráðherrar sitji ekki sem þingmenn. Mér finnst mjög skrýtið að ráðherrar hafi atkvæðisrétt á Alþingi. Sömuleiðis tel ég það tvímælalaust hafa mjög óeðlileg áhrif á framgang mála á Alþingi og störf forseta og óhjákvæmilega á forgangsröðun mála hér, á ákvarðanir um það hvað fari í atkvæðagreiðslur og hvenær o.s.frv. Þá vil ég einnig segja að ég hef sérstakar mætur á sitjandi virðulegum forseta, sem er einnig hv. 2. þm. Norðvest., Einari K. Guðfinnssyni. Ég tel hann góðan forseta en ég tel hann hins vegar vera í mjög vondri stöðu þegar átakamál koma upp, eins og rammaáætlun í sumar. Þá getur virðulegur forseti ekki verið raunverulegur málsvari alls þingsins. Hann getur það ekki ef hann tilheyrir meirihlutaflokkum. Það er hægt að fara aðrar leiðir. Ein hugmynd sem ég hef stundum viðrað en ekki haft tækifæri til að rökræða við nógu marga til að sjá alla vinkla á er sú hugmynd að forseti Alþingis megi ekki tilheyra ríkisstjórnarflokki. Ég tel reyndar að þá væri kannski sniðugri leið að hafa það þannig að ríkisstjórn mætti ekki tilheyra meiri hluta þingsins, að það væri regla að það væri alltaf minnihlutastjórn, það væri stjórn sem þyrfti að passa sig, og það væri Alþingi sem réði. Það er ekki eðlilegt að allt valdið sé á sömu hendi eða sömu höndum öllu heldur. Og það er ekki eðlilegt þegar við göngum til atkvæða í alþingiskosningum og kjósum okkur þingmenn að efstu þingmennirnir hverju sinni fái framkvæmdarvaldið í kaupbæti. Það er mjög óeðlilegt fyrirkomulag að mínu mati. Mér finnst sjálfsagt að breyta því. Með hliðsjón af þeim fjölmörgum hugmyndum sem ég gæti rakið til þess að bæta störf þingsins og efla lýðræði og skerpa á því á Íslandi þá tel ég þessa tillögu, sem er lögð fram að frumkvæði hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar, vera einstaklega sjálfsagða og mjög hógværa. Ég átta mig ekki á því hvaða rök gætu verið gegn henni, ef ég segi alveg eins og er, önnur en þau að ríkisstjórnin eigi að vera með löggjafarvaldið á sinni hendi alveg sama hvað, eitthvað sem ég hef aldrei heyrt neinn rökstyðja og veit ekki hvernig menn mundu fara að því að rökstyðja. Það er frekar að menn tali ekki um þessi mál en að þeir færi fram einhver rök. Svo má vel vera að það séu til rök en ég hef ekki heyrt þau. Það er svo sem ekki meira að segja um þetta. Þetta er hógvær tillaga. Hún er mjög sjálfsögð að mínu mati. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni og öðrum meðflutningsmönnum tillögunnar fyrir að leggja hana fram. Ef Alþingi starfaði eins og ég hygg að meiri hluti almennings telji að Alþingi eigi að starfa, þá mundi þessi tillaga fljúga í gegn, hún yrði afgreidd hratt og örugglega og ekki nóg með það heldur held ég að virðulegur forseti sjálfur mundi greiða henni atkvæði sitt, enda engin ástæða til annars.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um auðkenningu breytingartillagna. Flutningsmenn eru sá sem hér stendur Helgi Hrafn Gunnarsson, hv. varaþm. Björn Leví Gunnarsson og hv. þm. Ásta Guðrún Helgadóttir. Tillagan er einföld. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela forseta Alþingis að setja reglur um að breytingartillögum annars vegar og frumvörpum til laga um breytingar á gildandi lögum hins vegar skuli fylgja rafrænt skjal sem sýni þau lög eða skjöl sem breyta skal í endanlegri mynd að auðkenndum þeim breytingum sem fyrirhugað er að gera.“ Markmið með þessari tillögu er að gera þingheimi sem og almenningi öllum hægara um vik að gera sér nákvæmlega ljósar þær breytingar sem lagafrumvörp til breytinga á gildandi lögum leggja til sem og þær breytingar sem lagðar eru til með breytingartillögum á Alþingi. Í þessu skyni er lagt til að samhliða breytingarfrumvörpum og -tillögum verði lagt fram rafrænt skjal þar sem þau lög eða skjöl sem fyrirhugað er að breyta verði sýnd með innfærðum breytingum með rekjanlegum hætti. Heimild til að setja reglur um þessi atriði mætti sækja í 1. mgr. 37. gr. þingskapalaga. Gert er ráð fyrir að hið rafræna skjal með auðkenndum breytingum verði aðgengilegt á vef Alþingis við hlið viðkomandi breytingarfrumvarps eða -tillögu þannig að unnt verði að sjá með skýrum hætti nákvæmlega hvaða breytingar verða. Eins og staðan er nú er rannsókn á áhrifum breytingarfrumvarps torveld og tímafrek, enda getur þurft að rýna í fjölmörg atriði innan margra lagagreina til að sjá hver hin raunverulega breyting yrði. Auk þess að auka þægindi þeirra sem skoða og meta áhrif breytingarfrumvarpa mundi það fyrirkomulag sem hér er lagt til stórbæta umhverfi við kynningu á fyrirhuguðum lagabreytingum og þannig stuðla að auknu réttaröryggi. Virðulegi forseti. Þessi tillaga er hluti af tilraunum mínum til að auðvelda almenningi aðgengi að því sem hér gengur á. Eins og ég sagði í ræðu nýlega þá tel ég vef Alþingis stórgóðan. Þegar maður er orðinn vanur því að nota hann þá er mjög auðvelt að finna hluti þar. En það er hins vegar líka þannig að fólk sem er ekki vant því að garfa í lagamáli og þingskjölum og því um líku villist og það áttar sig oft ekki á því hvað er í gangi hverju sinni. Eitt sérstakt mál sem ég get tekið fyrir er nýleg afgreiðsla Alþingis á náttúruverndarlögum sem olli gríðarlegum misskilningi í samfélaginu, um hvað nákvæmlega væri verið að gera og hvenær, enda ekki skrýtið þar sem um var að ræða breytingartillögu á frumvarpi sem var breyting á öðrum lögum sem voru gömul og það átti að taka gildi seinna; einhvern veginn allt mjög flókið, jafnvel fyrir þingmenn ef þeir voru ekki vel inni í málinu, hvað þá almenning, og ekkert skrýtið að þá verði mikill misskilningur. Þetta getur gerst og ekki þarf að vera um að ræða jafn stórt og viðamikið og umdeilt mál og náttúruverndarlög til. Við sem vinnum hér á hinu háa Alþingi könnumst öll við að frumvörp geta verið tormelt, þau geta krafist þess að maður sé með mörg skjöl opin á sama tíma og „innleiði“ þessar breytingar einhvern veginn sjálfur. Eins og flestir þingmenn kannast við þarf oft að fá aðstoð ritara eða nefndarritara við að búa til svokölluð „track changes-skjöl“ þar sem sést þá hverjar breytingarnar eru. Það er almennt auðveldara að átta sig á því sem verið er að breyta í þeim skjölum en með því að lesa línur á borð við þetta: 3. málsl. 12. gr. 8. gr. laga nr. „bla, bla, bla“ fellur brott eða breytist svona eða hinsegin. Ég hygg að með því að hafa það einfaldlega að reglu hér á Alþingi að þegar breytingar eru lagðar til þá komi það strax skýrt fram á svokölluðu mannamáli, eða mannalagamáli skulum við segja, hvaða breytingar séu fyrirhugaðar, þannig að það sé allt mjög augljóst. Ég tel það bæta réttaröryggi að því leyti að almenningur ætti þá auðveldara með að fylgjast með því sem gengur hér á. Fjölmiðlar ættu ekki síður auðveldara með að segja frá málum þannig að ekki sé jafn mikil hætta á misskilningi. En eins og við þingmenn vitum þá getur misskilningur verið mjög erfiður viðureignar jafnvel þó að leiðréttingin sé einföld. Almennt er það þannig að fólk trúir því sem fjölmiðlar segja. Ef fyrsta sagan er röng eða misskilningur einhvers konar þá getur það reynst þrautin þyngri að leiðrétta það. Eðlilega. Hluti af þeim vanda tengist því hvernig þingmál eru sett fram. Auðvitað er það allt samkvæmt ágætum hefðum og er í sjálfu sér ekkert vandamál fyrir fólk sem er vant þessu og hefur tíma fyrir þetta, en ég held þó að þetta mundi bæta til muna skilning almennings og fjölmiðla á þeim málum sem hér eru lögð fram til að breyta því sem þegar er eða öðrum málum sem er verið að leggja fram. Mér þykir rétt að nefna einnig annað þingmál sem ég hef lagt fram, sem er tillaga um tölvutækt snið þingskjala. Það er ástæða fyrir því að ég hafði þetta í tveimur aðskildum tillögum og hún er sú að tölvutækt snið þingskjala er viðameira verkefni. Þar er um að ræða þá tillögu að þingskjöl séu lögð fram á tölvutæku sniði þannig að hægt sé að búa til hugbúnað til þess að meðhöndla efni þingskjala eins og málsgreinar, málsliði, kaflaskiptingar o.s.frv., að það sé hægt með tölvutækum hætti að fletta upp öllum tilvísunum, t.d. þegar vísað er í lög sem á að breyta eða vísað í hæstaréttardóm. Eins og er eru þingskjöl á þannig sniði að ekki er með góðu móti hægt að búa til slíkan hugbúnað. Slíkur hugbúnaður gæti til dæmis framkvæmt það sem hér er lagt til að verði gert. Mér þótti hins vegar mikilvægt að leggja fram aðskilda tillögu til þingsályktunar um auðkenningu breytingartillagna vegna þess að ég sé ekki fram á að það að gera þingskjöl tölvutæk komist jafn hratt á, en sömuleiðis tel ég að þessa tillögu sé hægt að útfæra með frekar einföldum hætti sem hluta af almennu verklagi Alþingis án þess að þingskjöl verði tölvutæk. Það yrði auðvitað handavinna þar til skjölin væru orðin tölvutæk, en yrði hins vegar eðlilegur hluti af skjalavinnslu hér á Alþingi. Þessi svokölluðu „track changes-skjöl“, sem þingmenn fá stundum aðstoðarmenn til að búa til eða búa til sjálfir eru oft gerð en þau eru ekki birt á vef Alþingis. Þau eru ekki aðgengileg almenningi, þau eru misjafnlega vel gerð auðvitað eins og gengur og gerist og aðferðafræðin við þau er kannski ögn misjöfn. Þá hygg ég einnig að hætta sé á tvíverknaði. Ég held að ef við tækjum saman þá vinnu sem nú þegar fer í að búa til „track changes-skjöl“ þá yrði það að vinna eftir þeirri reglu sem hér er lagt til ekki miklu tímafrekara en það sem þegar er gert, en ég hygg að í öllum stærri málum sækist alla vega einn þingmaður eða einn þingflokkur, eða hvernig sem það er, eftir því að slíkt „track changes-skjal“ sé búið til eða búi það til sjálfur án þess að nokkur annar viti af því. Ég held enn fremur að ef Alþingi sæi einfaldlega um þetta sjálft gætu þingmenn sparað tíma sinn og líka tíma nefndarritara, sem ellegar væru að gera aftur eitthvað sem annar hefði gert, hvort sem um væri að ræða starfsmann flokks, þingflokks eða Alþingis eða hvað. Ég efast því um að það að innleiða þessa reglu mundi endilega valda mikilli aukavinnu ofan á það sem þegar er. Í sjálfu sér er ekki meira að segja um þessa tillögu, virðulegi forseti. Mér þykir að lokum rétt að halda því til haga að þótt við alþingismenn verðum alltaf vanir því að vinna í þessu umhverfi - við venjumst alþingisvefnum og eins og fyrr greinir þykir mér hann mjög góður - þá er það ekki þannig fyrir hinn almenna borgara. Sömuleiðis er ekki hægt að ætlast til þess að allir almennir borgarar, sem hafa áhuga á einstaka málaflokkum eða jafnvel einstaka málum, komist inn í verklag við meðhöndlun þingskjala „á nóinu“ til þess að kynna sér eitt og eitt mál eða málaflokk eða kannski nokkur mál saman. Ef einhver hefur til dæmis sérstakan áhuga á húsnæðisfrumvörpunum þá er þar um stór mál að ræða og það mundi hjálpa borgaranum mjög mikið að hafa aðgengi að auðkenndum breytingartillögum. Það er í raun ekki frá meiru að segja að þessu sinni, virðulegi forseti. Ég vona að þessi þingsályktunartillaga fái fulla meðferð þingsins og vænti þess að ef aðstæður væru hér eins og almenningur almennt telur að eigi að vera þá væri það ekki vandamál.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um framtíðaruppbyggingu Laxnessseturs að Gljúfrasteini í Mosfellsbæ. Flutningsmenn auk þeirrar er hér talar eru Valgerður Gunnarsdóttir, Vilhjálmur Bjarnason, Katrín Jakobsdóttir, Helgi Hjörvar, Össur Skarphéðinsson, Óttarr Proppé, Róbert Marshall, Heiða Kristín Helgadóttir, Willum Þór Þórsson, Þorsteinn Sæmundsson og Birgitta Jónsdóttir. Hæstv. forseti. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela mennta- og menningarmálaráðherra í samvinnu við bæjaryfirvöld í Mosfellsbæ og stjórn Gljúfrasteins að hefja uppbyggingu Laxnessseturs að Gljúfrasteini í Mosfellsbæ. Leiðarljós Laxnessseturs verði að halda á lofti minningu Halldórs Laxness, veita fræðslu um verk hans og leggja áherslu á að Mosfellssveit og -bær var hans heimabyggð. Þar verði miðstöð allrar þekkingar um Halldór Laxness. Laxnesssetur verði jafnframt bókmenntasetur þar sem aðstaða verði til rannsókna og fræðistarfa.“ Hæstv. forseti. Á árinu 2015 voru 60 ár síðan Halldór Laxness hlaut bókmenntaverðlaun Nóbels og af því tilefni er tímabært að horfa til þess að byggja upp menningarhús, eða Laxnesssetur, að Gljúfrasteini í Mosfellsbæ. Landsvæði hefur þegar verið tekið frá og tryggt til að byggja Laxnesssetur með tengingu við heimili skáldsins að Gljúfrasteini. Framtíðarsýn fyrir safnið að Gljúfrasteini, sem tók til starfa haustið 2004, var skilgreind í kjölfar stefnumótunarvinnu fyrir safnið og helstu niðurstöður voru þær að Gljúfrasteinn yrði eitt helsta menningarsetur þjóðarinnar og þekktur áfangastaður á leið til Þingvalla. Hlutverk Gljúfrasteins væri að vera heimili Halldórs Laxness, lifandi safn sem stæði vörð um lífsstarf hans. Það er ljóst að Gljúfrasteinn stendur framarlega í flokki dýrmætra staða í íslenskri menningarsögu. Sú uppbygging sem þegar hefur átt sér stað er um margt til mikillar fyrirmyndar og hefur starfsemin svo sannarlega sannað gildi sitt. Gljúfrasteinn var friðaður 7. júní 2010 samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laga nr. 104/2001, um húsafriðun, og er viðurkennt safn samkvæmt safnalögum, nr. 141/2011. Húsið sjálft er því í raun safngripur og einstakt að innbúið allt sé varðveitt óbreytt frá því að Halldór Laxness og fjölskylda hans bjuggu þar. Safnkosturinn samanstendur af innbúinu öllu, listaverkum, bókasafni, ljósmyndum og skjölum. Möguleikar til rannsókna og miðlunar eru óþrjótandi en mikilvægt er að hægt sé að tryggja örugga varðveislu safnkostsins til framtíðar, bæði í húsinu sjálfu og í geymslu. Starfseminni í dag er mjög þröngur stakkur skorinn vegna plássleysis í húsinu. Til þess ráðs var gripið að nýta bílskúr fyrir móttöku, miðasölu, verslun og margmiðlunarsýningu. Frá upphafi var litið svo á að sú ráðstöfun væri til bráðabirgða. Sömuleiðis var þegar ljóst að aðstaða starfsfólks væri óviðunandi. Þá eru bílastæði og aðkoma að húsinu frá Þingvallavegi ekki viðunandi. Frá því að safnið að Gljúfrasteini var opnað 2004 hafa um 75.000 gestir heimsótt safnið. Með góðu skipulagi og hjálp hljóðleiðsagnar hefur tekist að taka á móti stórum hópum. Gljúfrasteinn, þar sem skáldið bjó og starfaði, verður áfram sá staður sem mun laða gesti í heimsókn í Mosfellsdalinn. Mosfellsdalurinn er dalurinn þar sem Halldór Laxness ólst upp og bjó lengstan hluta ævi sinnar og dalurinn er sögusvið ýmissa verka hans. Enn fremur má nefna að í dalnum eru tengsl við bókmenntasögu þjóðarinnar í þúsund ár. Um Mosfellsdalinn er meðal annars fjallað í Egils sögu, Gunnlaugs sögu Ormstungu og Hallfreðar sögu vandræðaskálds. Fornleifauppgröfturinn að Hrísbrú og við hina fornu höfn í Leiruvogi styðja þessa tengingu. Það má og geta þess að það er einlægur vilji heimamanna að rækta minningu Nóbelsskáldsins. Sveitarfélagið Mosfellsbær hefur meðal annars sett það í menningarstefnu sína að halda á lofti minningu Halldórs Laxness, framlagi hans til íslenskrar menningar og heimsbókmenntanna. Það er tilgangur þessarar þingsályktunartillögu að Laxnesssetur að Gljúfrasteini í Mosfellsbæ verði menningarsetur með megináherslu á líf og starf Halldórs Laxness en jafnframt alhliða menningarsetur með áherslu á bókmenntir, rannsóknir, fræðslu og miðlun. Hæstv. forseti. Það er ósk mín og von að þessi tillaga til þingsályktunar fái vandaða umfjöllun í nefnd en að lokum komi hún aftur inn til síðari umr. og atkvæðagreiðslu. Ég sem framsögumaður þessarar tillögu til þingsályktunar tel að það væri Alþingi Íslendinga til sóma að samþykkja slíka tillögu í virðingarskyni við skáldið.

Virðulegi forseti. Stundum þegar þingmál kemur hér fram spyr ég til hvers það sé. Að þessu sinni er ég meðflutningsmaður að þessari þingsályktunartillögu og er afar stoltur af því. Ég ætla jafnvel að bæta um betur þar sem frá var horfið í greinargerðinni og í framsöguræðu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur. Ævi Nóbelsskáldsins Halldórs Kiljans Marie Pierre Laxness var afskaplega merkileg og stóð alla tuttugustu öldina. Hann lifði í tæp 96 ár og markaði spor sín í íslenskri menningu og heimsmenningunni. Ég upplifði það í námi mínu að framlag hans til heimsmenningarinnar var nokkurt og ýmsir hafa þekkt Ísland af verkum hans. Ég hef líka verið upptekinn af sjálfstæði þjóðarinnar og sjálfstæðisbaráttu. Ísland öðlaðist sjálfstæði, varð lýðveldi, 1944. Ísland notaði rétt sinn sem lýðveldis til þess að gerast aðili að ýmsum erlendum stofnunum, það er kannski hið formlega sjálfstæði. En hvernig öðlaðist þjóðin sjálfstæði? Ég ætla hér, með leyfi forseta, að vitna í Morgunblaðið frá 10. janúar 1956. Það fjallar reyndar um annan mann, Friðrik Ólafsson. Þar segir: „Sigur Friðriks Ólafssonar skipar honum við hlið bestu skákmanna heimsins. Í gær var nafn Íslands í annað sinn á þessum vetri nefnt í heimsfregnum, í sambandi við unnin afrek. Í desember var það nafn Nóbelsverðlaunaskáldsins Halldórs Kiljans Laxness, sem ljóma varpaði á nafn Íslands. Í gær var það nafn Friðriks Ólafssonar skákmeistara.“ Ég vil minna á að sjálfstæði verður ekki einungis fengið með viðurkenningu annarra þjóða, það verður líka að afla þess með verkum þeirra einstaklinga sem landið byggja. Þessir tveir einstaklingar, Nóbelsskáldið Halldór Kiljan Laxness og stórmeistarinn Friðrik Ólafsson, vörpuðu sannarlega ljóma á landið. Og nú ætlum við með þessari tillögu að heiðra minningu Halldórs Kiljans Laxness með því að gera meira en að hafa hús hans og heimili sem safn heldur byggja menningarmiðstöð í Mosfellsdal þar sem hægt verði að sinna íslenskum bókmenntum, sérstaklega bókmenntum Halldórs Laxness, vegna þess að þær verða eilíft rannsóknarefni. Eins og skáldið segir í einu af sínum höfuðverkum er alltaf leit að sameign þjóðarinnar. Með leyfi forseta ætla ég að vitna í upphaf Íslandsklukkunnar og lesa hér: „Sú var tíð, segir í bókum, að íslenska þjóðin átti aðeins eina sameign sem metin varð til fjár. Það var klukka. Þessi klukka hékk fyrir gafli Lögréttuhússins á Þíngvöllum við Öxará, fest við bjálka uppí kverkinni. Henni var hríngt til dóma og á undan aftökum.“ Nú, sem betur fer, eftir 70 ára sjálfstæði eigum við ýmsar sameignir. Meðal þeirra sameigna er Nóbelsskáldið Halldór Laxness sem hefur borið hróður Íslands um alla jörðu. Það sem meira er að eftir dauða hans hafa verk hans eiginlega fengið nýtt gildi, eða vaknað til lífsins aftur, vegna þess að það sem hefur gerst á Íslandi er að Háskóli Íslands hefur búið til þýðendur af íslensku á aðrar tungur. Það var nefnilega lengi vel þannig að það var vandamál að þýða íslensk skáldverk. Nú er hægt að þýða verk Halldórs Laxness af íslensku án millimáls á aðrar tungur. Þeir nemendur sem hafa útskrifast úr íslensku fyrir erlenda stúdenta hafa unnið þarna ýmis afrek. Það sem meira er: Aðrir íslenskir rithöfundar njóta þessa. Þessi þingsályktunartillaga er til að heiðra minningu Halldórs Kiljans Laxness og verður við hann kennd en hún kemur öðrum íslenskum rithöfundum og listamönnum á heimskortið. Einhver kann að spyrja: Hvað kostar dæmið? Það kann að kosta eitthvað. En það er mín kenning að Laxnesssetur geti orðið nokkuð sjálfbært. Ef menn eru stórhuga getum við jafnvel rekið þetta sjálfbært. Ég tel að safn skáldsins sem vildi verða sjálfstæður - engum öðrum háður, rithöfundur, eins og ég hef skynjað hugarheim hans af lestri ævisagna hans, hann vildi verða óháður - geti orðið óháð öðrum, að skáldið haldi lífi sínu áfram með sínu óhæði. Ég vona að þingheimur verði svo stórhuga að samþykkja þessa þingsályktunartillögu. Það sem meira er: Ég vona að við berum gæfu til að framkvæma það sem í henni stendur, að byggt verði menningarsetur í Mosfellsbæ í Mosfellsdalnum, í dalnum sem á mikla sögu. Sú saga verðskuldar að þarna verði menningarsetur. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mál mitt lengra að sinni. Ég þakka fyrir.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um umbætur á fyrirkomulagi peningamyndunar, sem ég stend að ásamt tíu öðrum hv. þingmönnum frá fimm þingflokkum. Efni tillögunnar er að skipuð verði nefnd þingmanna til að vinna að úttekt á fyrirkomulagi peningamyndunar í landinu og gera tillögu að úrbótum. Í tillögunni er lagt til að nefndin verði skipuð sex þingmönnum, einum frá hverjum þingflokki á Alþingi. Skrifstofa Alþingis sjái nefndinni fyrir starfsaðstöðu, starfsmanni og nauðsynlegri sérfræðiaðstoð auk þess sem viðeigandi stofnanir hins opinbera munu vera nefndinni til ráðgjafar. Nefndin mun skila niðurstöðum sínum með skýrslu til Alþingis eigi síðar en tíu mánuðum eftir skipunardag. Það er ein af frumskyldum ríkisins að starfrækja stöðugan og traustan gjaldmiðil fyrir landið enda er aðgangur að stöðugum gjaldmiðli mikilvæg forsenda blómlegs efnahags. Því miður hefur alls ekki tekist að stýra peningamálum Íslands nægilega vel í gegnum tíðina og það kallar á að þingmenn kynni sér málið rækilega, ígrundi hvað hafi farið úrskeiðis og geri tillögur til úrbóta. Seðlabanki Íslands var stofnaður árið 1961 með það meginhlutverk að starfrækja gjaldmiðil með stöðugan kaupmátt, en það hefur ekki tekist betur en svo að kaupmáttur krónunnar hefur rýrnað um 99,7% á 50 árum. Á því tímabili féll gengi krónunnar margsinnis. Verðbólga var viðvarandi og var hæst um 80% árið 1983 á einu ári. Eftir að bankarnir voru einkavæddir og gengi krónunnar fór að fljóta jókst peningamagn gríðarhratt og virtist Seðlabankinn ekki hafa úrræði sem dugðu til að sporna við aukningunni. Peningamagn nítjánfaldaðist því aðeins á 14 árum og að lokum hrundi bankakerfið, gengi krónunnar hrundi um 50% og síðan 2009 höfum við búið við höft á fjármagnshreyfingar milli landa vegna ójafnvægis í peningakerfinu. Þar sem óhóflega hröð peningamyndun er án nokkurs vafa einn af mikilvægari orsakaþáttum þessara ófara gjaldmiðilsins hlýtur að vera mikilvægt að löggjafinn taki peningamyndun í landinu til nánari skoðunar. Án nokkurrar umræðu eða án sérstakrar ákvörðunar á hinu háa Alþingi hefur meginþungi peningamyndunar í landinu færst frá Seðlabanka til innlánsstofnana. Þessi þróun hefur átt sér stað á nokkrum áratugum í krafti nýrrar tækni. Í stað seðla og myntar nota landsmenn innstæður í bönkum sem gjaldmiðil. Þessi útvistun peningamyndunarinnar til innlánsstofnana, sem Alþingi hefur aldrei rætt til hlítar, hefur haft miklar og alvarlegar afleiðingar eins og nánar er vikið að í greinargerð með frumvarpinu. Ég vil nota tækifærið til að nefna nokkra þætti, m.a. þann að Seðlabankinn virðist hafa sáralitla stjórn á peningamyndun innlánsstofnananna. Eins og kunnugt er þá skapa viðskiptabankar nýja peninga í formi innstæðna þegar þeir veita lán, en þegar lán eru endurgreidd hverfa peningar aftur úr umferð. Seðlabankinn skapar aðeins lítið brot af peningamagninu í landinu. Skorti viðskiptabanka grunnfé vegna mikilla útlána á Seðlabankinn vart annan kost en að útvega það grunnfé, að öðrum kosti missir hann stjórn á vaxtastiginu eða skapar hættu á lausafjárskorti hjá bönkum. Seðlabanki Íslands varð því að útvega bönkum grunnfé á meðan þeir nítjánfölduðu peningamagn í landinu á tímabilinu 1994–2008. Seðlabankinn hækkaði stýrivexti í því skyni að reyna að sporna við peningaaukningunni. Hann varaði sterklega við þenslunni en það hafði lítil áhrif. Bankar héldu áfram að þenja út lánabóluna með vaxandi hraða þar til hún sprakk. Það má einnig nefna að á tímabilinu 1986–2006 var hagvöxtur að meðaltali 3,2% á ári. Á sama tímabili juku bankarnir peningamagn að meðaltali um 18,6% á ári, sex sinnum hraðar og sex sinnum meira en hagvöxturinn var. Þetta má telja mikilvægan orsakaþátt verðbólgu og gengisfellinga í landinu. Seðlabankinn reyndi að bregðast við með því að hækka stýrivexti ítrekað. Þeir fóru úr 5,6% árið 2004 í 18% árið 2008. Þreföldun stýrivaxta dugði ekki til að draga úr útlánaaukningu og peningamagnsaukningu, en hún leiddi hins vegar til ýmissa aukaverkana svo sem innflæðis á kviku erlendu lánsfé og styrkingar á gengi krónunnar. Það má tala um ofris á gengi krónunnar. Bankarnir hófu að bjóða gengistryggð lán í stórum stíl. Árið 2008 urðu afleiðingar af of miklu peningamagni og lánabólu ekki lengur umflúnar. Bankarnir féllu og krónan með og gengi bandaríkjadollars fór úr 63 kr. í 120 kr. Sú staðreynd að Seðlabankinn virðist ekki hafa haft möguleika á því að hægja á þessari peningamagnsaukningu með stýritækjum sínum kallar á að þingið skoði þetta betur, í fyrsta lagi það fyrirkomulag að fela bönkunum að búa til það fé sem þarf að vera í landinu og í öðru lagi þau stýritæki sem Seðlabankinn hefur til þess að fjarstýra peningamagnsaukningu. Annað vandamál sem er við núverandi fyrirkomulag og útvistun peningamyndunar er að í stað þess að Seðlabankinn og þar með ríkissjóður njóti myntsláttuhagnaðar af þeim peningum sem settir eru í umferð hefur Seðlabankinn farið á mis við myntsláttuhagnað af þeim peningum sem hann þarf að búa til. Frá hruni held ég að megi segja að seðlamagn í umferð hafi aukist úr 10 milljörðum í 50 milljarða, lauslega áætlað. Þetta er 40 milljarða aukning á seðlamagni og sú aukning er nánast hreinn myntsláttuhagnaður fyrir Seðlabankann. Ef Seðlabankinn hefði einnig í gegnum árin tekið að sér að búa til það rafræna reiðufé sem hagkerfið þarf, þá má áætla gróft til tekið að runnið hefðu mörg hundruð milljarðar í ríkissjóð í formi myntsláttuhagnaðar, hugsanlega hátt í 400 milljarðar. Það má því segja að ríkissjóður sé 300–400 milljörðum verr staddur en hann væri ef Seðlabankinn mundi rækja það hlutverk sitt að búa til nútímalegan gjaldmiðil fyrir hagkerfið í stað þess að útvista því verkefni til innlánsstofnana. Þetta er mikið og stórt hagsmunamál fyrir ríkissjóð, fyrir fólkið í landinu, skattgreiðendur. Það þarf að taka afstöðu til þess hvort við viljum áfram útvista þessu verkefni til stofnana sem hafa farið svona illa með það verkefni og offramleitt peninga í því magni sem við höfum upplifað. Annað vandamál við núverandi kerfi er hversu hagkerfið er ofurselt því að innstæðurnar virki sem gjaldmiðill. Innstæður í bönkum eru í raun skuldir bankanna við okkur sem eigum innstæðurnar og við erum ofurseld því að bankarnir séu ávallt greiðslufærir. Gjaldmiðillinn sjálfur í landinu sem er að uppistöðu, eða 90%, rafrænar innstæður í bönkum má ekki hætta að virka því þá getum við ekki lengur farið út í búð og keypt vörur eða átt viðskipti. Gjaldmiðillinn er svo mikilvægur, þessar skuldir bankanna, að það er óhjákvæmilegt fyrir ríkissjóð að bregðast við ef einhver banki lendir í vandræðum og getur ekki staðið í skilum. Það má því að segja að á bankakerfinu í heild og skuldum þess ríki óhjákvæmileg ríkisábyrgð. Þetta er eitt af því sem hægt væri hugsanlega að lagfæra með því að skoða málið ofan í kjölinn. Þessi óhjákvæmilega ríkisábyrgð á innstæðum eykur jafnframt áhættusækni bankakerfisins. Þar sem innstæðueigendur geta ávallt reiknað með því að ríkið ábyrgist innstæður þeirra hafa þeir engan hvata til að velja banka sem leggur áherslu á öryggi umfram ávöxtun. Áhersla banka og stjórnenda hans verður því sú að hámarka ávöxtun og arðsemi sína, en til þess þarf að auka áhættusækni bankans. Við þekkjum dæmið um Landsbankann sem hóf árið 2006 að bjóða innlánsvexti sem voru með því hæsta sem þekktist í Bretlandi á þeim tíma. Það virtist sem almenningur í Bretlandi hefði engar áhyggjur af því hvort þessi banki væri traustur. Hann treysti því fyllilega að innstæðuhöfum yrði bjargað, enda lagði almenningur, 300 þúsund viðskiptavinir, bankanum til 4 milljarða punda á Icesave-reikninga Landsbankans þar í landi. Þessir hvatar, þ.e. skortur á áhuga á því hvort bankinn er traustur, leiddu til rangrar niðurstöðu fyrir skattgreiðendur í Bretlandi og hér á Íslandi. Síðan er annað vandamál sem er óleyst og nefndin gæti skoðað ef hún færi í þetta, en það er sú staðreynd að innstæðutryggingakerfið nær einfaldlega ekki tilgangi sínum á smáum markaði. Á Íslandi eru þrír stórir bankar með meira en 90% af innstæðum. Lendi einn þeirra í vanda mundi Tryggingarsjóður innstæðueigenda aldrei duga til að afstýra áhlaupi og hugsanlegri keðjuverkun á þann banka. Stjórnvöld munu því áfram vera knúin til að lýsa yfir ríkisábyrgð til að afstýra áhlaupi ef til þess kæmi. Innstæðutryggingar valda kostnaðarauka í rekstri banka en skapa ekki raunverulega tryggingavernd hér á landi. Það er hugsanlegt að slíkt kerfi virki í löndum þar sem eru kannski hundruð banka sem mynda með sér samtryggingarkerfi, en hér á landi er fyrirsjáanlega ekki mögulegt að ná fram þeim tryggingaáhrifum. Við þurfum að leita annarra leiða, m.a. þurfum við að skoða hugsanlega þá leið að í stað þess að fela bönkum að búa til gjaldmiðil í formi sinna eigin skulda þá mundum við frekar fela Seðlabankanum að búa til þann trausta gjaldmiðil sem hagkerfið þarf svo nauðsynlega á að halda. Virðulegi forseti. Þrátt fyrir margvíslegar úrbætur á lagaumgjörð fjármálastofnana hefur ekki enn verið tekið á þeim vanda sem felst í getu viðskiptabanka til að búa til peninga í formi innstæðna. Það fyrirkomulag hefur sætt vaxandi gagnrýni sérfræðinga hér og erlendis, enda veitir það bönkum bæði hvata og svigrúm til að auka peningamagn langt umfram þarfir hagkerfisins. Fyrrum bankastjóri Englandsbanka, Mervyn King lávarður, hefur kallað þetta fyrirkomulag verst allra mögulegra peningakerfa og hvetur eindregið til umbóta. Það er orðið löngu tímabært og í raun bráðnauðsynlegt að lýðræðislega kjörnir fulltrúar almennings í landinu geri sjálfstæða úttekt á fyrirkomulagi peningamyndunar, myndi sér skoðun og setji fram tillögur til úrbóta á löggjöfinni eftir því sem við á. Það þarf hver að svara því fyrir sig hvort hann vill áfram búa við gjaldmiðil sem er í raun skuld innlánsstofnunar, eða hvort betra væri að Seðlabankinn gæfi sjálfur út allan þann rafræna gjaldmiðil sem nútíminn kallar eftir en ekki bara seðla og mynt. Slíkur gjaldmiðill sem gefinn væri út af traustum Seðlabanka væri ekki ofurseldur því að einstakir bankar væru ávallt greiðsluhæfir. Bankar gætu þá ekki þanið út peningamagn með sama hætti og þeir geta nú. Ágóði af peningamyndun mundi renna til ríkisins til sameiginlegra verkefna og til lækkunar skatta í stað þess að auka hagnað bankanna sem virðist nægur fyrir. Þótt endurbætt fyrirkomulag peningamyndunar sé mikilvægt er það að sjálfsögðu ekki lausn á öllum vandamálum fjármálakerfisins, en það er samt afar mikilvægur þáttur sem nauðsynlegt er að þingið taki til gaumgæfilegrar skoðunar eigi sjaldnar en á hálfrar aldar fresti. Nú er komið að því.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um umbætur á fyrirkomulagi peningamyndunar. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson, 1. flutningsmaður, fór mjög vel yfir tillöguna og forsendur málsins, þessa tillögu um skipun nefndar sem er ætlað að taka út fyrirkomulag peningamyndunar og gera tillögu að úrbótum. Ég er meðflutningsmaður á þessu máli. Ég met það svo að við þurfum að endurskoða okkar kerfi, bæði peningakerfið og fjármálakerfið og fjármálamarkaðinn. Ég tel að hér sé mjög merkileg tillaga á ferðinni og ekki síður sú skýrsla sem liggur að baki tillögunni, sem hv. þingmaður vann fyrir hæstv. forsætisráðherra; skýrsla um mögulegar umbætur peningakerfisins hér á landi, eins og undirtitill skýrslunnar ber með sér: Betra peningakerfi fyrir Ísland. Ég tel rökrétt framhald af þeirri vinnu að unnin verði af þinginu, eins og lagt er upp með í þessari tillögu, slík úttekt sem verður örugglega til að varpa frekara ljósi á peningakerfið okkar eins og það virkar í dag og mögulegar úrbætur sem afurð af þeirri vinnu sem lagt er upp með. Við stöndum að mörgu leyti á krossgötum alla vega frammi fyrir miklum áskorunum þegar kemur að fjölmörgum þáttum hagkerfis okkar og efnahagslífs. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson fór hér áðan vel yfir efnahagssögu okkar, um miklar sveiflur, verðsveiflur, verðbólgu- og óðaverðbólgutímabil, gengisfellingar, eignabólur og hrun og aðdraganda að hruni fjármálakerfisins, bankakerfisins, árið 2008 og hvernig peningamyndunin hafði áhrif þar á. Þetta er ekki einsdæmi fyrir Ísland. Slíkar krísur og áföll hafa víða komið upp síðustu áratugina með viðlíka afleiðingum, misafdrifaríkum. Það kemur fram í þessari ágætu skýrslu, sem ég vitna til og hv. þingmaður vann, að 147 bankakrísur hafi orðið í heiminum í 114 löndum frá árinu 1970. En það hefur hins vegar ekki náðst samstaða um að framkalla meginbreytingar á því kerfi sem er við lýði, þ.e. kerfisbreytingar, en þá erum við ekki að tala um lagabreytingar sem snúa að umhverfi fjármálastofnana og banka, að fjármálakerfinu og stofnunum þess sem eru fjölmargar; breytingar í viðleitni til að tryggja öryggi og stöðugleika og breytingar á hinum ýmsu lögum eins og við þekkjum. Mögulega eru tækifæri fólgin í því að fara í kerfisbreytingar og falla frá því sem kallað er brotaforðakerfi þar sem bankar geta í raun og veru prentað peninga með því að stofna til innstæðna og veita lán, þetta hlutverk sem Seðlabankinn hefur í raun og veru en hefur ekki haft fullt vald á, þ.e. að stýra framboði peninga í umferð. Hv. þingmaður kom vel inn á það hvernig þetta kerfi getur ýkt sveiflur, hagsveiflur, hvort heldur er í samdrætti eða uppsveiflu eins og við höfum svo sannarlega upplifað. Þetta þarf allt að skoða. Þess vegna styð ég þetta mál og tel að það sé hluti af þeirri endurskoðun sem við þurfum að fara í á okkar kerfum. Vonandi varpar sú vinna sem þessi tillaga leggur til frekari ljósi á úrlausnir og bætta hagstjórn, hvort sem það er í peningamálum þjóðarinnar eða því sem snýr að fjármálakerfinu. Fyrst þegar ég heyrði um hugmyndir að betra peningakerfi þá fór maður svona inn í kenningaboxið ef svo má að orði komast, virðulegi forseti. Peningamagnskenning er til að mynda kenning sem hefur þróast í gegnum aldirnar. Við þekkjum öll kenningar Keynes, sem komu í kjölfar kreppunnar miklu; hann gaf út þessa bók um atvinnu, vexti og peninga þar sem reynt var að fara nýjar leiðir í því að ná fram stöðugleika og takast á við það mikla atvinnuleysi sem fylgdi í kjölfar kreppunnar. En hvað sem öðru líður um þróun kenninga hefur brotaforðakerfið, eins og það sem við búum við, mætt vaxandi gagnrýni auk vísbendinga um þátt kerfisins í hruni fjármálakerfisins og veikleika sem bent hefur verið á. Einnig hefur verið bent á þá staðreynd að Seðlabankinn með öllum sínum stýritækjum, aðallega vaxtastýritækinu, hefur ekki náð fullkomlega að halda aftur af aukningu eða stýra alfarið peningamagninu með tilheyrandi afleiðingum. Til að mynda nítjánfaldaðist peningamagn í landinu á 14 ára tímabili í aðdraganda hrunsins. Þá er nauðsynlegt að greina mögulegar úrbætur. Ég ítreka að það er sannarlega bæði ástæða og tækifæri til þess, með þá skýrslu sem liggur til grundvallar og þingsályktunartillögunni eins og hún er sett upp, þar sem ég er sannfærður um að með aðkomu okkar færustu sérfræðinga og stofnana á þessu sviði og þeirri nefnd þingmanna sem mun vinna að þessu máli muni slík úttekt gagnast mjög vel sem innlegg í þær áskoranir sem sannarlega liggja fyrir þinginu. Þá er ég með í huga að skoða peningastefnu, fjármálastefnu og fjármálamarkaðinn. Við stöndum frammi fyrir því að stór hluti af bankakerfinu er kominn í eigu ríkisins og eignarhald á bönkum er mikið í umræðunni. Áskoranirnar eru miklar og það blasir við að það er ýmislegt sem þarf að taka til gagngerrar skoðunar og endurhugsunar og taka inn í heildarstefnumótun á hagkerfi okkar, efnahagslífi, peningastefnu og fjármálastefnu. Þessi brennandi spurning sem kemur fram í greinargerð, svo að ég fari nú að ljúka þessu máli mínu, virðulegi forseti, á bls. 2 finnst mér súmmera þetta ágætlega upp, þetta pólitíska viðfangsefni um bankakerfið sem á að þjóna almenningi. Þar segir, með leyfi forseta: „Brotaforðakerfið hefur sætt vaxandi gagnrýni. Fyrrum bankastjóri Englandsbanka [Lord Mervyn King, 2010] hefur kallað það verst allra mögulegra peningakerfa og telur afar brýnt að gera endurbætur á.“ Ég er sannfærður um að þetta mál er mikilvægt. Eins og það er lagt upp er ég sannfærður um að það geti hjálpað okkur í að endurmeta og endurhugsa margt í hagkerfi okkar þegar kemur að peningamálum og framtíðarstefnumótun í peningamálum.