Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta frv. enn til athugunar, rætt það á mörgum fundum og gert á því nokkrar breyt., sem er að finna á þskj. 964. Eru þær bornar fram af meiri hl. n. Einn nm., hv. 1. þm. Eyf., flytur brtt. sér á öðru þskj. Ef til vill hugsa sumir hv. þm., að brtt. þær, sem n. kemur nú með, séu afleiðingar þeirra, sem n. kom áður með við 2. umr. En svo er ekki. Aðeins ein brtt. er nú gerð til samræmis við það, sem n. hefur lagt til áður, en það er hækkunartill. um laun landlæknis. Að öðru leyti eru brtt., sem meiri hl. n. flytur, ýmist við gr., sem n. var við 2. umr. ætlað að athuga, svo sem þær brtt., sem gerðar eru við laun lækna og sýslumanna ag aukatekjur þessara embættismanna, eða þá brtt., sem n. hefur haft til athugunar fyrir 2. umr., en þverskallaðist við í lengstu lög að taka upp. Þá eru hér einnig nokkrar smávægilegar brtt., sem eru aðeins lagfæringar. Vil ég þar benda á eina, sem er við 13. launaflokk. Hún er fram komin af því, að d. felldi brtt., sem gekk í sömu átt og var einna mikilvægust allra brtt. n. og sú, sem nauðsynlegast var, að samþ. hefði verið. Ég hef litið þannig á, þó að brtt. séu allmargar talsins, að þær séu að fjórum til fimm undanteknum alls ekki stórvægilegar og skipti mjög litlu máli. Langmestur tími n. fór í að ákveða aukatekjur embættismanna og í sambandi við það að komast að niðurstöðu um laun lækna og sýslumanna, sem sagt að ákveða atriði, sem ekki vannst tími til að ganga frá við 2. umr. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að einstökum brtt. Ég get farið mjög fáum orðum um brtt. við 8.–10. gr. og 14.–17. gr. N. hafði þessar brtt. við 2. umr. og sá þá, að þær voru réttmætar, þó að hún frestaði þeim þá. Um brtt. við 8. gr. er það að segja, að tollstjóri óskaði eftir verkaskiptingu á skrifstofunni. Gerði tollstjóri mjög skýra grein fyrir þeim óskum. Hér er aðeins um fáeina starfsmenn að ræða og þá aðallega verkstjóra á tollstjóraskrifstofunni. Hann óskaði eftir, að fulltrúar 2. fl. væru til við stofnunina, og er það ekki nema eðlilegt, og að til séu deildarstjórar. Er þar um þrjá menn að ræða, og eru það menn, sem hafa verkstjórn í sérstökum deildum skrifstofunnar. Enn fremur má geta þess, að hér er ekki um raunverulega hækkun að ræða, því að flestir þessir menn hafa eins há laun nú og jafnvel hærri en þeir hefðu, þó að brtt. yrðu samþ., t.d. aðalbókari. Hann hefur nú hærri laun en hámarkið eftir brtt. n. Sama er að segja um brtt. við 10. gr. Við höfðum þær til meðferðar fyrir 2. umr., en gerðum þá engar brtt. við gr. En eftir nánari athugun á málinu sá n., að ekki varð hjá því komizt til samræmis að hækka þar nokkra menn um einn flokk. Ég gæti um leið vikið að öðrum brtt., sem eins stendur á um. Vil ég þar t.d. nefna 23. brtt., við 19. gr. Það er ekki eðlilegt, að skattstjórinn í Reykjavík hafi sömu laun og aðrir skattstjórar, þar sem starf hans er miklu umfangsmeira. Þess vegna höfum við hækkað hann. Sama er að segja um skrifstofustjóra skattstjóra, sem er í raun og veru varaskattstjóri og hefur mikil störf með höndum. N. hefur nú sem áður komið sér hjá að taka nýja starfsmenn inn í frv. Hún hefur ekki álitið það verkefni sitt að gera nokkrar skipulagsbreyt., þó að óskir hafi komið fram um slíkt. T.d. hefur verkfræðingafélagið og vegamálastjóri eindregið óskað eftir, að við stofnunina væri til yfirverkfræðingur. N. hefur ekki álitið það sitt verk að gera till. um breyt. í þá átt og taldi, að slíkar breyt. þyrftu að koma frá ríkisstj. Sama er að segja um óskir, sem hafa komið fram frá forstjóra rafmagnseftirlits ríkisins og fela í sér gerbreyt. á starfstilhögun við stofnunina og þar með fjölgun starfsmanna. Við getum vel skilið, að slík stofnun sem rafmagnseftirlitið, sem fær fleiri og fleiri verkefni með ári hverju og er miklu meira en nafnið bendir til eða beinlínis raforkumálaskrifstofa, þurfi á fleiri mönnum að halda en áður var, en við viljum ekki gera till. um þetta. en álítum, að það sé verk stj. að gera till. um slíkt. Við höfum sem sagt komið okkur hjá að gera þess konar brtt. við frv. En þó eru það fáein störf, sem hafa beinlínis verið unnin á vegum ríkisins í mörg ár og launuð af því, og þá er engin ástæða til annars en þau komi fram í launal., fyrst þau eru til og ríkið greiðir fyrir þau. T.d. má nefna 20. brtt., við 15. gr., um aðstoðarlækna við rannsóknarstofuna. Hér er um sérfræðinga að ræða. sem gegna mjög nauðsynlegu starfi og stofnunin getur engan veginn án verið. Þeir eru ráðnir til starfsins og hafa laun sín frá ríkinu. En þó að mþn. hafi láðst að setja þetta. embætti inn í frv., fannst okkur engin ástæða til annars en lagfæra það og flytjum því brtt. um að ætla þeim ákveðin laun í samræmi við það. sem þeir hafa nú. Svipað er um 21. brtt., við 15. gr. Þar er bætt við aðstoðarmanni hjá þjóðminjaverði. Er það reyndar gert eftir till. frá hæstv. ríkisstjórn. Þá eru tvær till., sem sama gildir um. Önnur er nr. 24, um féhirði vegamálastjóra. Féhirðir vegamálastjóra er til, en hefur fallið niður af vangá, og leggjum við til, að hann verði settur inn í frv. Hin er nr. 32, við 26. gr. Er þar bært við bifreiðarstjóra grænmetisverzlunarinnar, sem allar hliðstæðar stofnanir í frv. hafa. Hefur aðeins láðst að setja þennan inn í frv. Telur n. ekki ástæðu til annars en þessi stofnun hafi sinn bifreiðarstjóra eins og aðrar hliðstæðar. Þá eru nokkrar brtt., sem n. hefur gert. T.d. vil ég nefna 1., 2. og 6. brtt., en þær heyra allar saman. Þær fela í sér að hækka laun ráðherra úr 14000 kr. í 16000 kr. Þessar till. eru komnar fram vegna þess, að n. þykir óeðlilegt, að ráðh. séu ekki hæstir í launum, ekki eingöngu vegna þess, hve mikilvægum störfum þeir gegna í þjóðfélaginu, heldur vegna hins, að reynslan hefur sýnt, að það er ekki varanlegt starf. - Þá hefur n. á öðru þskj. borið fram nýja brtt. um laun hæstaréttardómara, að í stað 14000 kr. fái þeir 15000 kr. Þetta er ekki gert peninganna vegna, heldur vegna þess, að í eldri launal. er það beinlínis tekið fram, að dómstjóri hæstaréttar skuli hafa jöfn laun og ráðh. Þessar brtt., ef samþ. verða, fela ekki í sér mikla fjárhæð, og má yfirleitt um þær segja, að þær séu mjög eðlilegar. 1. og 2. brtt. eru fram komnar vegna þessarar hækkunar, því að tala launaflokkanna breytist, ef nýr fl. kemur fyrir ráðh. og annar fyrir hæstaréttardómara. Eins og ég gat um, eru það aðallega fjögur til fimm atriði, sem eru verulega mikilvæg af brtt. n. Eina mikilvæga breyt. vil ég nefna við 13. launaflokkinn, en það er 3.–5. brtt. á þskj. 964. Í 13. launaflokki eru eingöngu ritarar III. flokks, og felur brtt. n. í sér, að lágmarkslaun hans hækki um 300 kr. og ákvæði sé bætt í frv. þess efnis. að þegar starfsmenn eru búnir að. starfa í þessum launaflokki í eitt ár með hámarkslaunum flokksins, skuli þeir vera færðir upp í næsta launaflokk fyrir ofan og taka síðan þær aðrar hækkanir, sem eru í þeim launaflokki. Við 2. umr. fluttum við brtt., sem gekk í sömu átt, en hún var felld í þessari hv. d., og held ég, að það hafi eingöngu verið af slysni. Það var fyrsta brtt. frá fjhn., sem greidd voru atkv. um. Ég veit um tvo þm., sem sátu hjá við atkvgr., því að þeir höfðu ekki áttað sig á því, hve réttlát og mikilvæg hún var. Starfsmenn í 13. launaflokknum hafa að heita má ekkert hækkað í launum. En það er þó tilgangur launafrv. að bæta kjör starfsmanna, ekki sízt þeirra, sem lægstir eru í launum. Auk þess eru lágmarkslaun þessa flokks ekki í neinu samræmi við það, sem er. Lægstu laun kvenna í ríkisstofnunum munu nú vera 260 kr. á mánuði í grunnlaun, og þar við bætist 30% grunnkaupshækkun, svo að launin eru 338 kr. En eftir till. n. hækka lágmarkslaunin, svo að nú verða grunnlaunin 275 kr. á mánuði, sem er 15 kr. hærra en þau eru nú, en þó miklu lægri, þegar miðað er við grunnlaunin með uppbótinni, eins og hér verður að gera. Þannig var beinlínis í frv. um launalækkun að ræða hjá þessum konum, sem hafðar eru í lægsta flokki, og er slíkt óviðunandi með öllu. Brtt. um flutning úr XIII. í XII. flokk álít ég til talsverðra bóta. Allir nm. voru sammála um það, að ekki væri nema réttmætt, þegar starfsmenn hefðu starfað lengi við stofnun, að launin hækkuðu meira en gert er ráð fyrir í 13. flokki. Það er því meiri ástæða til þess að samþ. þessa till. en nokkra aðra till., sem n. hefur flutt. Ég álít, að hv. d. geti ekki verið þekkt fyrir að afgr. frv. án þess að gera þessa sjálfsögðu breyt. á 13. launaflokknum. Launakjörin í þessum flokki virðast miðuð við það, að það séu eingöngu konur, sem taki laun samkvæmt honum. En það nær engri átt að búa til launaflokk til þess að halda niðri launum kvenna. Þá kem ég að þeim þrem brtt., sem kostað hafa n. mestan tíma. Það er 13. brtt., við 9. gr., um bæjarfógeta og sýslumenn, 19. brtt., við 11. gr., um héraðslækna, og 34. brtt., við 37. gr., um aukatekjur og innheimtulaun embættismanna. Fyrst ætla ég að víkja að brtt. við 11. gr. Í frv. eru læknishéruðin flokkuð í fjóra flokka og laun héraðslækna aðallega ákveðin eftir því, hversu erfið læknishéruðin eru eða hversu erfitt hefur reynzt að fá lækna í þau. Launamálan., sem samdi frv., flokkaði það þannig, að tólf héraðslæknar, sem eru í héruðum, er talin eru sérstaklega erfið, væru í 4. fl. með 10200 kr., fimm héraðslæknar í 5. fl. með 7200–9600 kr., tuttugu héraðslæknar í 8. fl. með 6000–7800 kr. og ellefu héraðslæknar í 10. fl. með 4800–6600 kr. Eftir að frv. var komið fram, hélt Læknafélag Íslands aðalfund og tók meðal annars þetta mál til meðferðar og komst að þeirri niðurstöðu, að sú skipting. sem er í frv., væri mjög af handahófi og sömuleiðis algerlega ósanngjörn. Læknafélagið bar fram nýjar till. um skiptingu læknishéraða. N. tók þetta til rækilegrar athugunar, og niðurstaðan varð sú, að ekki væri hægt að fallast á þá skiptingu, sem í frv. væri, og í annan stað treysti hún sér ekki til að taka upp þá till., sem læknafélagið bar fram, m.a. af því, að sú tala fæli í sér töluverða hækkun frá því, sem í frv. er. og enn fremur, að tíminn væri nú mjög óheppilegur til þess að ákveða um skiptingu læknishéraða, sérstaklega vegna þeirra breyt., sem nú fara fram á tryggingal., og eins við þá breyt., sem fer fram nú eða á næstunni, þannig að þau læknishéruð, sem ekki eru talin gefa miklar tekjur nú, geta haft öruggar tekjur eftir framkvæmd þessara l. o.s.frv. Eftir nokkur heilabrot varð n. sammála um þá brtt., sem hér er flutt, 19. brtt., um að flokka læknishéruðin ekki með nöfnum, heldur ákveða aðeins þrjá flokka, 3., 2. og 1. flokk, og ákveða hverjum flokki ákveðin laun, en fela að öðru leyti þeim ráðh., sem fer með heilbrigðismál, að setja ásamt landlækni reglugerð um skiptingu læknishéraða og fara við þá flokkun eftir fólksfjölda, samgöngum og því, hve erfitt er að fá lækna í héraðið. Að síðustu er ætlazt til, að reglugerð þessi verði endurskoðuð á fimm ára fresti. - Enn fremur vildi n. setja þann varnagla, að fjárl. bæru með sér, hve margir héraðslæknar verði í hverjum flokki, til þess að Alþ. geti haft eftirlit með því , að heilbrigðisstjórnin setji hæfilega marga lækna í hæsta flokk. N. ætlast ekki til þess, að launin í heild til héraðslækna breytist að neinu ráði við þessar brtt., heldur er það á valdi heilbrigðisstjórnarinnar að ákveða, hvernig skiptingu læknishéraða skuli háttað, einmitt af því að n. taldi það ekki á sínu færi að gera þessa skiptingu. Þá er brtt. við 9. gr., um bæjarfógeta og sýslumenn, en hana verð ég að ræða í sambandi við 34. brtt., við 37. gr., um aukatekjur þessara manna. - 37. gr. frv., sem áður var 46. gr., er mjög óljóst orðuð í frv., svo að naumast verður af henni ráðið, hvort ætlazt er til þess, að innheimtulaun og aukatekjur falli niður eða ekki. Eftir orðalagi gr. liggur beinast við að skilja hana svo, að ætlazt sé til þess, að þau falli niður. Hver eru laun bæjarfógeta og sýslumanna? 9600 kr. árslaun, þar er ekki miðað við, að aukatekjur og innheimtulaun falli niður. Ég tel víst, að þetta sé óútkljáð mál hjá launamálan. Fjhn. mun vera sammála um, að eins og frv. er, sé ekki hægt að taka af þeim innheimtulaunin og aukatekjurnar. Ef svo hefði átt að gera, hefði vitanlega orðið að skipta embættunum öðruvísi niður. Það kemur ekki til mála, að bæjarfógetar í stærstu bæjunum, sem hafa mest störf með höndum, fái ekki hærri laun en bæjarfógetar í smákaupstöðum. Ég tel mér skylt, áður en ég ræði nánar þessa brtt. okkar við gr., að gera grein fyrir því, hverju þessar aukatekjur embættismanna nema. Samkv. skýrslu frá fjmrn. voru innheimtulaun árið 1943 af stimpilgjaldi kr. 25918,08, verðtolli kr. 38963,17 og af skipagjaldi kr. 3123,71 eða samtals kr. 68004,96. Þá eru auk þess innheimtulaun greidd af Tryggingastofnun ríkisins, lífeyrissjóðstillag, kr. 74476,07, og af slysatryggingagjöldum kr. 75502,25 eða samtals kr. 149978,32. Ef öll þessi innheimtulaun eru reiknuð saman, er heildartalan kr. 217983,28. Það mun vera nokkurn veginn víst, að innheimtulaun munu vera talsvert hærri 1944 og hljóta að aukast enn á þessu ári, m.a. vegna hækkunar á stimpilgjaldi. Hér er því um allháa upphæð að ræða fyrir ríkissjóð. Annað athugavert við þessar tölur er það, hvað tekjurnar koma ójafnt niður á embættismennina, og þá líka það, að þær renna til embættismannanna persónulega, en ekki til embættisins, þó að innheimtan sé í raun og veru framkvæmd af starfsmönnum, sem ríkið kostar. Skýrslur yfir innheimtulaun sýna, að hjá einum manni námu þau yfir 60000 kr. árið 1943, en hjá sumum sýslumönnum urðu þau innan við 700 kr. Það komu í rauninni fram hjá n. mjög ólík sjónarmið og margvíslegar till. um það, hvernig fara skyldi með þessar aukatekjur og innheimtulaun. Ég held, að sjónarmiðin hafi verið allt á milli þess , að láta allt vera óbreytt og hins að afnema þau með öllu. Nm. gátu orðið sammála um það, að hjá einstaka embættismanni - með því að láta tekjurnar haldast - yrðu aukatekjurnar óhjákvæmilega margfalt hærri en fastar árstekjur þeirra. En þá kom fram sú skoðun, að væru innheimtulaunin afnumin, gæti orðið af því tjón fyrir ríkissjóð þar, sem innheimt;an væri ekki jafnmikil og á öðrum stöðum; enn fremur, að mikil ábyrgð fylgdi innheimtu og embættismaðurinn gæti orðið fyrir allháu tjóni af henni, þar sem hann ber samkv. I. ábyrgð á því, að gjöldin verði innheimt, og mundi þá verða vandi að fá menn í erfiðustu og ábyrgðarmestu embættin vegna þess, að menn hafa tekið við embættum og sótt um þau vegna þess, hverjar aukatekjur fylgdu þeim. Enn önnur skoðun var, að rétt væri að afnema innheimtulaunin alveg og greiða þessum embættismönnum eins og öðrum þau laun, sem væru sambærileg við þau störf, sem þeir inntu af hendi, þessar aukagreiðslur væru arfur frá þeim tíma, er embættismenn greiddu kostnaðinn við embættisreksturinn af því fé, sem ríkissjóður lagði embættinu til. Till., sem hér er flutt af meiri hl. n., er eins konar miðlunartill. vegna hinna ólíku skoðana, sem fram komu hjá nm., og má kannske segja, að frá vissum sjónarmiðum sé hún hálfgerð vandræðatill. Með till. er gert ráð fyrir, að 1/4 innheimtulaunanna renni í tryggingarsjóð, sem verði í umsjá ráðh., en veita megi úr honum til þess að greiða embættismönnum kostnað og tjón, sem þeir kunna að verða fyrir af innheimtunni, einnig, að helmingur launanna falli niður, renni til ríkissjóðs. Ég býst við því, að aðrir nm. geri frekari grein fyrir þessari till. Meiri hl. n. stendur ekki óskiptur að henni, og hefur hann nú flutt brtt. við hana. Auk þess hefur komið fram frá einum nm. brtt. við hana. Það, sem ég hef sérstaklega fundið að till., er ákvæðið um sjóðinn. Því er haldið fram, að með því að stofna slíkan sjóð og ætlast til þess, að greitt sé úr honum kostnaður og tjón, sem embættismenn verða fyrir, sé beinlínis lyft undir þessa starfsmenn að hafa vanskil hjá sér til þess að fá þessar bætur úr ríkissjóði, í staðinn fyrir það, að í raun og veru sé tilgangurinn með því að láta embættismennina halda innheimtulaununum að einhverju leyti að örva þá til þess að gera sem bezt skil. En með þeirri brtt., sem hér er gerð við 37. gr., að skerða innheimtulaun þessara embættismanna a.m.k. um helming, var n. ljóst, að ekki væri réttlátt; að ákveða laun bæjarfógeta og sýslumanna jafnlágt og gert er í frv., og hefur hún því flutt brtt. við 9. gr. frv. um hækkun á bæjarfógetum og sýslumönnum úr 9600 kr. í 11100 kr. En hins vegar hefur n. ekki flokkað störf þeirra með tilliti til þess, að þrátt fyrir það að svo mikill hluti innheimtulaunanna sé af þeim tekinn, þá nema þó þessi innheimtulaun á sumum stöðum, í stærstu bæjum og sýslum, talsverðu fé og nægilegu fé til þess að jafna á milli embætta. Með þeirri skerðingu, sem orðin er á innheimtulaununum, - en það eru lítil innheimtulaun hjá sumum sýslumönnum og bæjarfógetum, en hins vegar mikil hjá sumum, - kæmi fram meiri jöfnuður milli embætta, þó að árslaunin eftir till. okkar verði jöfnuð. - Í 34. brtt. n. felst í rauninni fleira en það eitt að ákveða um laun sýslumanna, bæjarfógeta og annarra hliðstæðra embættismanna. Þar eru nánari ákvæði en áður væru um það, hvað teljast skuli aukastörf og hvað aðalstörf. Í till. er gert ráð fyrir, að greiðslur fyrir aukastörf. önnur en eftirvinnu, skuli falla niður, en í gr., sem fyrir var í frv., var þetta ákvæði mjög óljóst og var á þá leið, að öll aukastörf, sem unnt væri að telja til aðalstarfs, skyldu ekki koma til greina. En hver átti svo að ákveða um það, hver aukastörf skyldi telja til aðalstarfs, og hvernig yrði það gert? Það mátti búast við, að um þetta gætu orðið allskiptar skoðanir og ef til vill verða ásteytingarsteinn milli starfsmanna annars vegar og forstjóra og framkvæmdarvalds hins vegar. Hefur því n. lagt til, að þriggja manna n., þar sem einn væri tilnefndur af ríkisstj., annar frá BSRB og hinn þriðji frá hæstarétti, skuli úrskurða, hver aukastörf rétt sé að telja til aðalstarfa og hver beri að launa sérstaklega, og setji ráðh. reglur um greiðslu fyrir yfirvinnu að fengnum till. BSRB og forstöðumanns stofnunar þeirrar, sem í hlut á. Hér er um eins konar dómnefnd að ræða. Ég held, að ég hafi þá gert grein fyrir öllum brtt. á þessu fskj., og þyrfti ég því ekki að lengja umr. mikið úr þessu að öðru leyti en því, sem varðar heildargjöld ríkissjóðs vegna frv. Fyrir 2. umr. hafði fjmrn. látið reikna nákvæmlega út aukin gjöld ríkissjóðs samkv. frv. vegna barnafræðslunnar, og sá útreikningur sýndi, eins og áður var skýrt frá, að þessi upphæð nemur 3320893 kr. Hins vegar hafði ekki unnizt tími til þess fyrir 2. umr. að reikna út, hver útgjöldin yrðu í heild. Fjmrn. hefur nú látið gera þetta og komizt að sömu niðurstöðu um það, sem eftir var að reikna út, og mþn. og sömu niðurstöðu og ég gat um við 2. umr. eftir lauslegri áætlun. Við 2. umr. málsins gat ég þess, að upphæðin væri 2560243 kr., en eftir þessum nýja útreikningi og niðurstöðum fjmrn. og fyrri útreikningi n. 2490714 kr. eða samtals 5811607 kr. Þá hefur fjmrn. gert útreikning á launum hvers starfsmanns samkvæmt brtt. fjhn., sem samþ. voru við 2. umr., og nema þær breyt., eftir því sem næst verður komizt, 110 þús. kr. í grunnlaun eða 298100 kr. með vísitölu 271 eða samtals 6109707 kr., sem eru þá áætluð heildargjöld ríkissjóðs af samþykkt þessa frv., áður en til komu þær brtt., sem fjhn. flytur nú. Viðvíkjandi þessari hækkun fjhn., sem er í rauninni ein, 110 þús. kr., vil ég taka það fram. að það er munurinn á hækkun og þeirri lækkun, sem n. gerði, því að n. gerði eina lækkunartili. um farkennara, sem hafa ekki farkennararéttindi. Ég vil taka það fram, að það er enn eitt að athuga, þegar litið er á hækkunartill., sem fjhn. hefur gert: Hún fellir niður 48. gr. frv., sem var, en sú gr. fól það í sér, að þeir, sem áttu að lækka að launum samkv. frv., skyldu ekki lækka persónulega, heldur skyldi hver einstaklingur halda þeim launum, sem hann hefði, þó að starf hans væri lækkað eftir frv. Ég hef verið að gera mér grein fyrir því, hverju þessar lækkanir næmu með verðlagsvísitölu, og það er eftir útreikningi fjmrn. 442 þús. kr., sem þessi lækkun nam eftir frv., till. mþn. En svo hef ég verið að reyna að gera mér grein fyrir því, hvað þær hækkanir, sem fjhn. gerði við 2. umr., mundu nema mikilli upphæð, og mér taldist svo til, að þær næmu rúml. 100 þús. kr., þannig að með því að samþ. það, eins og gert hefur verið, að fella niður 48. gr., þá er að því sparnaður fyrir ríkissjóð, sem nemur 340 þús. kr., hversu réttlátur sem sá sparnaður annars er. Hitt er svo annað mál, hvort fjhn. eða Alþ. er stætt á því að hafa fellt niður þessa till., því að það er komin fram frá einum hv. þm. brtt. þess efnis, að menn megi velja um það, hvort þeir vilji halda þeim launum, sem þeir hafa nú, eða ganga undir launalögin. Mér er kunnugt um það, að við það að fella niður 48. gr. hefur orðið mikil óánægja hjá starfsmönnum hins opinbera, sérstaklega við póst og síma, og hafa þeir skrifað n. bréf, þar sem þeir sýna fram á, að þessi lækkun geti numið hjá einstökum mönnum frá 500–6000 kr. En þetta kemur til umr. í hv. d., svo að ég skal ekki fara út í það að sinni. Þá vil ég aðeins víkja að því, að fjhn. tók afstöðu til brtt. þeirra, sem fyrir lágu við 2. umr. frá einstökum þm. Brtt. 714 frá hv. þm. Barð., brtt. 927 frá hv. þm. S.-Þ. og brtt. 886 voru bornar upp í n., og fékk engin þeirra atkv., enn fremur var felld brtt. 868 frá hv. þm. Str. Eftir samþykkt frv. við 2. umr. hefur komið fram óánægja hjá starfsmönnum hins opinbera, aðallega og nær eingöngu út af þrem atriðum, - í fyrsta lagi af því, að n. hefur fellt niður 48. gr., í öðru lagi út, af gr., sem felld var niður, um það, að menn skyldu fá ráðningarbréf, og í þriðja lagi var mikil óánægja út af því, og jafnvel var því haldið fram af stj. BSRB, að það væru hrein svik af Alþ. að hafa fellt niður nokkrar gr. úr frv., og lagði stj. bandalagsins áherzlu á það, að a.m.k. þrjár stofnanir, sem hún tilgreindi, yrðu teknar inn í launal. aftur, þ.e. Tryggingastofnun ríkisins, Brunabótafélag Íslands og Samábyrgð Íslands. N. hefur ekki orðið sammála um að flytja neinar nýjar brtt., en einstakir nm. hafa óbundnar hendur um að flytja eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma um þessi atriði. Ég held, að ég þurfi ekki að taka fleira fram að sinni. Ég vil aðeins að lokum lýsa ánægju minni yfir samstarfinu við meðnm. mína. Hversu ánægð sem hv. d. kann að vera með starf hennar, þá hefur hún lagt á sig mikla vinnu við frv. Hún hefur varið öllum tómstundum sínum frá öðrum þingstörfum til þess að vinna að frv. og hefur gert það af mikilli samvizkusemi og hefur reynt að hafa augun á því hvoru tveggja að flytja ekki brtt., sem hækkuðu að neinu verulegu leyti útgjöld ríkissjóðs, og hins vegar að reyna eftir megni að verða við sanngjörnum óskum frá stofnunum eða einstökum starfsmannahópum. Ég held, að það verði ekki með sanngirni borið n. á brýn, að hún hafi flutt brtt., sem ekki eru sérstaklega sanngjarnar, og hún hefur sannarlega reynt til þess að raska ekki frv. að neinu verulegu leyti, svo að það hafi aukin útgjöld í för með sér fyrir ríkissjóð. Hins vegar taldi n. skyldu sína að leiðrétta augljósa galla, sem á frv. voru, en þó innan þeirra takmarka, að útgjöldin í heild yrðu sem minnst.



Ég skal ekki lengja mikið umr. um þetta mál og ekki tala mikið um það almennt. Ég vil samt að gefnu því tilefni, að bæði hv. frsm. meiri og minni hl. minntust ofur lítið á starfið í n., þá vil ég, form. í n., taka undir það, að n. hefur lagt á sig mikið við þetta mál og ætíð verið reiðubúin til að koma á fundi, jafnvel þegar fundir hafa verið í d. N. hefur unnið að málinu eftir því, sem hún hefur getað, en eins og vant er, þá orkar auðvitað tvímælis um niðurstöðuna. Ég vil, að það komi fram, sem mér finnst, að sé ekki einskis virði, að n. hefur tekið fyrir öll vandamál, sem fyrir, hafa komið í frv., þó að það hefði verið nokkur freisting að skjóta nokkrum þeirra fram af sér og láta hina d. um að eiga við þau. Ég held því, að þessi d. geti vel skilizt við þetta mál þannig, að n. hafi gert skyldu sína að þessu leyti. Hitt er annað mál, hvernig þær niðurstöður eru, sem að hefur verið komizt. Ég geri ráð fyrir, að fjhn. Nd. finni, ef hún tekur málið verulegum tökum, að það er þó nokkuð vandasamt í því. Ég skal þá snúa mér að brtt. og aðeins minnast á, brtt. mínar og ekki tala langt mál um þær, því að þær liggja ljós fyrir. Þær eru fluttar á þskj. 975 og eru tvær. Önnur er brtt. við 34. brtt. meiri hl. n. og er viðvíkjandi því mikla vandamáli, sem þar er um rætt. Brtt. n. er um, hvernig fara skuli með innheimtulaun sýslumanna og bæjarfógeta og annarra hliðstæðra embættismanna. Till. n. er um það, - og skal ég þó ekki rifja það upp í löngu máli, - að helmingur þessara innheimtulauna skuli nú renna óskorað í ríkissjóð. Er það mjög stórvægileg breyt. Það hefur þótt óhæfilegt, að tekjurnar rynnu allar til einstakra embættismanna, og þá er það þó lausn út af fyrir sig að lækka þessar tekjur um helming og líta svo á, að þá væri það nokkuð við hóf. Á hinn bóginn er það svo, að till. meiri hl. n. lutu að því að skipta hinum hlutanum í tvo hluta, þar sem hlutaðeigandi embættismaður fær þennan hlutann, en hinn hlutinn rennur í tryggingarsjóð, sem á að standa undir ábyrgð eða áhættu við innheimtu o.fl., og virðist eftir till. þeirra ekki fullkomlega ljóst, hvort þessi fjórði partur teknanna skuli renna í ríkissjóð. Það er um þann hlutann, sem ég geri mína brtt., sem er á þá leið, að þessi fjórði partur innheimtuteknanna verði að vísu tekinn frá og varðveittur af fjmrn., en ekki lagður í sameiginlegan sjóð, eins og helzt gæti virzt vera bent til í brtt. meiri hl. heldur inn á sérstakan reikning fyrir hvert embætti. Þessi hluti skal svo standa undir þeim skakkaföllum, sem hlutaðeigandi embættismaður kann að verða fyrir við innheimtuna, en þegar hann lætur af embætti, annaðhvort fyrir fullt og allt eða flyzt í annað embætti, þá skal það fé, sem kann að verða eftir í slíkum sjóði, verða eign hans. Það er auðséð, að við þau embætti, sem hafa ekki miklar innheimtutekjur, getur farið svo, að ekkert verði eftir í þessum sjóði, en þess eru dæmi hjá embættismönnum, sem hafa embættisrekstur sinn í ágætu lagi, að óhöpp komi fyrir, t.d. að stimpilmerki tapist eða eitthvað þess konar, sem fljótt getur numið nokkrum þúsundum króna, eða þeim hnuplað frá honum. Getur það orðið til þess, að við embætti hans verði ekki miklar embættistekjur. Það getur farið svo, að þessi fjórði partur nægi naumast til að standa undir því tapi, þó að embættismaðurinn sitji alllengi í embættinu. Það, sem ég hef aðallega að athuga við brtt. meiri hl., er það, að með því að setja þessar tekjur allar í sameiginlegan sjóð virðist mér vera opin leið fyrir óhlutvanda menn í einhverjum af þessum stöðum að syndga upp á náð þessa sjóðs. beinlínis gera eitthvað það, sem þeir hafa upp úr, en hallinn er svo borinn af þessum sameiginlega sjóði, sem m.a. er aurað í af þeim embættismönnum, sem standa samvizkusamlega í stöðu sinni. Mér finnst dálítið varhugavert að stofna til þess, að eitthvað slíkt gæti fyrir komið. Á hinn bóginn finnst mér, að það sé í raun og veru ekki annað en verðlaun fyrir ýtrustu nákvæmni um alla þessa hluti, sem ríkissjóður á svo mikið undir, að embættismaður, þegar hann yfirgefur embættið, fái það, sem hann með árvekni og samvizkusemi hefur aurað saman í þennan sjóð. Það má náttúrlega segja, eins og hv. 1. þm. Eyf. sagði, að menn eigi að sýna fulla samvizkusemi, án þess að þeir séu hvattir til þess á þennan hátt, og ég veit, að allur þorri þessara manna starfar þannig. En án þess að verið sé að gefa í skyn, að menn vilji ekki vinna vel án sérstakra launa, hefur það jafnan þótt vera skynsamleg tilhögun gagnvart þeim mönnum. sem mikla fjárhagslega ábyrgð hafa, að það sé þeim nokkur fjárhagsleg hvöt að rækja starf sitt með ýtrasta dugnaði og nákvæmni. Ég sé ekki, að sú hliðstæða, sem hv. 1. þm. Eyf. nefndi, sé nokkur hliðstæða, nefnilega innheimta bankanna. Þær eru auðvitað svo margfalt stórkostlegri, vegna þess að bankarnir innheimta hundruð milljóna á ári, og fyrir utan bankastjórnirnar sjálfar, sem ráða útlánum, þá eru bankastofnanirnar allar eitt innheimtukerfi, og þar er búið svo sterklega um með eftirliti og endurskoðun og sérstakri endurskoðunarstofnun, að þar á ekki að geta komið til fjárhagsleg ábyrgð nema sú, sem kemur daglega frá innheimtunni og er því allt öðruvísi og ópersónulegri en hjá hinum dreifðu embættismönnum ríkisins, sem ríkisbúskapnum stendur þó á svo miklu. Ef maður lítur á þann embættismann, sem nefndur hefur verið í þessu sambandi, tollstjórann í Reykjavík, þá er þetta svo geysilega mikill hluti af öllum tekjum ríkisins, sem hann innheimtir, að það er í raun og veru ekki áhorfsmál um nokkur þúsund krónur, sem rynnu í vasa hans fyrir verulega vel rækt starf á þessu sviði. Hv. 1. þm. Eyf. segir, að ekki sé frekar ástæða til að hafa það á þennan hátt við þessa menn en prófessora við háskólann. Ég held, að það sé ekki sambærilegt. Þar koma ýmsar aðrar ástæður til greina, eins og fræðiiðkanalöngun. Það dregur marga menn í þau embætti, þó að þeir hafi oft lapið dauðann úr bláskel í þeim stöðum. Ég skal svo ekki fara mikið fleiri orðum um þessa brtt. Hv. þm. hafa vafalaust áttað sig á, hvaða munur er á brtt. minni og till. meiri hl. Hér er í flestum tilfellum um smáupphæðir að ræða hjá hinum einstöku embættismönnum, en getur numið nokkurri upphæð hjá þeim, sem mestar innheimtutekjur hafa. Hv. 1. þm. Eyf. gerði að umtalsefni í sambandi við þessa till. laun , sýslumanna og bæjarfógeta samkvæmt till. n. Hann fór fram á það við hæstv. forseta, að hann bæri fyrr upp til atkvgr. brtt. við 37. gr. en við 9. gr., um launaákvæðin. Mér finnst þetta í fljótu bragði eðlilegt, því að launaupphæðin breytist mjög eftir því, hvaða till. verður ofan á í þessu efni. Þó vil ég benda hv. dm. á, að suma af þessum embættismönnum, sýslumenn úti um land, skiptir þetta litlu máli, og þau laun, sem ákveðin verða í frv.. verða aðallaun þeirra, því að aukatekjur þeirra eru tiltölulega litlar. Ef bornir eru saman prófessorar og sýslumenn, þá verð ég að segja, að mér finnst eðlilegt, að sýslumenn hafi einmitt svipuð laun og prófessorar við háskólann. Þótt sýslumenn hafi kannske nokkur þúsund krónum meiri tekjur, sem embættinu fylgja, þá er svo margt. sem dregur menn að þessum að mörgu leyti hugleiknu embættum, prófessorsstöðunum, það er fræðaáhugi og tóm til að sinna þeim, sem dregur menn áreiðanlega langmest að þeim störfum. Þeim fylgir gott tóm yfir sumartímann, sem menn nota þá til fræðiiðkana. Þar að auki vil ég minna hv. 1. þm. Eyf. á þennan sífellt aukna og alkunna straum til Reykjavíkur. Af hverju stafar hann nema því, að menn vilja heldur eiga heima hér, þykir það aðgengilegra en vera úti í kauptúnunum. Það væri naumast nokkur maður, sem gæti valið um prófessorsembætti og sýslumannsembætti, sem mundi fremur taka sýslumannsembættið. Sýslumenn eru fulltrúar ríkisvaldsins hver á sínum stað, og þeir eru látnir þar í öll hugsanleg störf, sem ríkið þarf að láta vinna á þeim stöðum. Þeir eru oddvitar sýslunefnda, og á þeim hvílir að verulegu leyti fjárhagur Íslands. Ég held því, þótt ég telji rétt að bera till. upp eins og hv. þm. mæltist til, ef hæstv. forseti sér sér það fært, að það geri nokkurn mun um ákvarðanir á 9. gr., hvað verður ofan á um 37. gr. Hv. 1. þm. Eyf. vildi sýna fram á, að innheimtulaun sýslumanna og bæjarfógeta væru nokkurs konar leifar frá þeim tímum, þegar menn tóku embættin á leigu og höfðu svo tekjur af því, er innheimtist. Þótt þetta sé sennilega sögulega rétt, þá má sjá mörg dæmi um það, að alveg nýjar stofnanir taka upp sömu aðferð. Vil ég þar í fyrsta lagi benda á lífeyrissjóð. Þar er farin sú leið, að innheimtumönnum er heitinn fjárhagslegur hagnaður, ef þeir leysa verkið vel af hendi. Og þannig er það með ríkið eins og aðrar stofnanir, að það vill hvetja starfsmenn sína til að rækja störf sín sem bezt og heita þeim nokkurri fjárhagslegri þóknun fyrir, auk hinnar góðu samvizku fyrir að finna, að þeir hafa leyst starf sitt vel af hendi. Ég hef borið fram þessa brtt. beinlínis vegna þess, að ég sé mér ekki fært annað en gera tilraun til þess, að innheimtumenn haldi einhverju af þessum tekjum áfram. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þessa brtt. 40. gr. frv. var bráðabirgðaákvæði. Greinin var um það, eins og mönnum er kunnugt, að enginn skyldi persónulega lækka í launum við ákvæði launal. Þessi grein var að vísu mjög óákveðin að orðalagi, og lá ekki beint við, hvað í henni fælist. Það varð ekki séð, hvort miðað væri við grunnlaunin og allar uppbætur eða 25–30% að viðbættum smáliðum til einstakra embætta. Ég var með því að fella greinina niður, vegna þess að hún var svo óljós og hæpið, að nokkur starfsmaður hefði gagn af henni. En ég skal játa það hreinskilnislega, að ég hef skipt um skoðun. Eftir að greinin var felld niður, fór ég að verða þess var. að allmargir starfsmenn söknuðu hennar mjög mikið, hvort sem hún hefur nú verið mikils virði fyrir þá eða ekki. Og þetta er nú ástæðan fyrir því, að ég hef skipt um skoðun, þótt ég hins vegar telji, að gr. hafi haft litla þýðingu fyrir þessa menn. Ég hef þó borið hana fram í öðru formi. Í launal. frá 1919 er ákveðið, að þau tækju til þeirra embættismanna, sem þá sátu í embættum, og þeir skyldu sjálfir velja um það, hvort þeir vildu ganga undir launal. þau eða sitja við þau kjör, sem þeir höfðu áður. Með því ætti orsökin til óánægju að vera numin burt. Með þessari tilhögun velur hver maður um þetta upp á eigin ábyrgð. Ég vil taka það fram, að brtt. mín er alveg óháð þeim deilumálum, sem komið hafa upp hér í d. við fyrri umr. um það, hvort Alþ. hafi vald til að lækka laun manna. Mér finnst, að með ákvæði l. frá 1919 og sömuleiðis þessu ákvæði, ef samþ. verður, sé því miklu frekar slegið föstu, að Alþ. hafi þetta vald. En Alþ. hefur þá einnig það vald að ákveða, að launin skuli ekki lækka. Ég hef svo sett inn í brtt., að greiða skuli launin eins og ákveðið er í l., þar til embættismaður segir til um annað, og til þess að óvissa ríki ekki um þetta, verða menn að segja til innan þriggja mánaða, annars er litið svo á, að þeir gangi inn í hin nýju launalög. Eins og frsm. gat um, er þetta fyrst og fremst gert samkv. tilmælum frá þeim starfsmönnum við símann, sem borgað er eftir kauptaxta iðnaðarmanna. Það er augljóst, að það kostar mikið fyrir símann að halda þessum .mönnum, en það er ekki hægt að gera ráð fyrir, að hann haldi þeim, ef frv. verður samþ. óbreytt, og þá verður síminn að leita til hins almenna vinnumarkaðs. og tæplega verður það sparnaður fyrir ríkissjóð. - Það er ákaflega erfitt að elta þannig uppi hvert einstakt tilfelli. Einfaldasta ráðið er að setja öruggt speldi, þar sem hver maður á það við sjálfan sig, hvort hann gengur undir l. eða ekki. Ég vil benda á það, að ég man ekki eftir því, að nokkurn tíma hafi laun embættismanna verið lækkuð með launal. eða reglum, meðan þeir gegndu störfum. Þetta er vitanlega hægt, en ég óska ekki eftir því, að það sé frekar gert nú með þessum l. Og Alþ. getur nú, eins og 1919, sett þetta ákvæði inn í lögin.

Forseti (StgrA): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá hv. 6. þm. Reykv. við 20. gr. frv. Á undan 2. málsgr. komi ný málsgr., svo hljóðandi: Vegamálastjóri 14000 kr. Og orðið „vegamálastjóri“ falli niður af 2. málsgr., sem verður 3. málsgr. Brtt. er of seint fram komin, og þarf tvöföld afbrigði fyrir henni.

Forseti (StgrA): Útbýtt er á fundinum brtt. á þskj. 976 og 978. Auk þess hefur mér borizt skrifl. brtt. frá hæstv. menntmrh., svo hljóðandi: [Sjá þskj. 983]. Þar sem brtt. þessar eru of seint fram bornar, verður að veita afbrigði frá þingsköpum til þess að þær megi taka til meðferðar, og skal ég leyfa mér að leita afbrigða fyrir þær allar í einu.

Forseti (StgrA): Ég skal taka það fram, að mér hefur borizt tilkynning frá hæstv. fjmrh. um, að hann sé veikur og geti ekki komið á fund, en hann hefur hins vegar ekki óskað eftir því, að umr. yrði frestað.



Ég hafði rætt frv. þetta í meginatriðum við 2. umr. og sé því eig; ástæðu til að bæta miklu við. Ég get þó ekki skilizt svo við þetta mál, að minnast ekki nokkuð á þær brtt., sem ég hafði borið fram við frv., en tók aftur til 3. umr., svo að hv. fjhn. gæfist kostur á að ræða þær nokkru nánar. Eins og þskj. 964 ber með sér, hefur n. gert nýja till. undir lið 19, um flokkun læknishéraða, og með því að ég get að fullu fellt mig við þá tilhögun, sem felst í næstsíðustu málsgr. till., en er hins vegar andvígur öðrum ákvæðum hennar, vil ég mega vænta þess, að hæstv. forseti beri upp til atkvæða sérstaklega tvær síðustu mgr., því að verði þær samþ., mun ég taka til baka að fullu till. mína á þskj. 857. Ég óska hins vegar eftir því við hæstv. forseta, að hann láti till. mína á þskj. 714 koma til atkv. við þessa umr. En með því að till. var upphaflega borin fram sem brtt. við frv. á þskj. 306, en verður nú að berast fram sem brtt. við frv., eins og það er eftir 2. umr., breytist greinatalan í samræmi við þær breyt., sem orðið hafa á frv., og verður nú þannig; að á eftir 37. gr. komi ný g,r., er verði 38. gr. Leyfi ég mér hér með að afhenda hæstv. forseta till. þannig. Ég hafði búizt við því, að hv. fjhn. mælti óskipt með því, að einhver slík ákvæði sem þau, er í þessari till. felast, yrðu sett inn í frv., en úr því að n. sá sér þetta ekki fært, er rétt, að hv. þd. láti í ljós vilja sinn um þetta atriði. Það er því ósk mín, að till. komi nú óbreytt til atkvæða. Skal ég þá víkja nokkrum orðum að þeim nýju brtt., sem enn hafa komið fram frá n. og eru á þskj. 964. Það hefði verið æskilegt, að hv. frsm., 7. landsk. þm., hefði haft tækifæri til þess að dvelja hér í þd., á meðan umr. fara hér fram um málið, úr því að hann á annað borð tók að sér framsögu. En líklegast þykir honum óþarft að ræða þetta mál úr því, sem komið er, nema því aðeins, að hann ætli hv. 1. þm. Reykv. að svara fyrir sig, líkt og við 2. umr. Hv. frsm. hélt því fram í ræðu sinni áðan, að frv. hefði ekki tekið miklum breyt. hjá n. frá því, er það var samþ. hér við 2. umr., enda hefðu sárafáar kvartanir komið fram til n. síðan eða kröfur til hækkunar launa nema um laun landlæknis, sem sjálfsagt þótti að taka til greina alveg möglunarlaust. Var helzt að skilja á hv. frsm., að n. hefði eiginlega þótt þetta mjög miður. Kvað hann allar till., sem n. bæri nú fram til hækkunar, vera einungis það, sem ekki hefði unnizt tími til að fá samkomulag um, áður en frv. fór til 2. umr. Það var nú mjög deilt um það þá milli mín og hv. 1. þm. Reykv., hve þáverandi till. n. gengju langt fram úr því, sem samið hefði verið um, er stjórnin var mynduð. Leiddi ég þá rök að því, hve takmarkalaust ábyrgðarleysi n. hefði sýnt í till. sínum, sem allar leiddu til stórhækkunar frá því, sem ákveðið var í frv. í upphafi. Hv. 1. þm. Reykv. hélt því hins vegar fram, að hnífnum hefði miskunnarlaust verið beitt og alls staðar til niðurskurðar. En hvaða hugmyndir sein þm. kunna að hafa gert sér um þær staðhæfingar, þá er hitt víst, að það getur engum blandazt hugur um, að í till. n. á þskj. 964 felst enginn niðurskurður. Hækkunin á öllum sviðum er þar svo auðsæ, að fullyrða má. að nú sé n. að skera upp það, sem hún hefur sáð á fyrri fundum sínum. Ég held, að það verði ekki lengur dulið, að moldin er svo frjó, að það þurfa ekki að líða nema dagar eða klukkustundir, frá því að n. hefur sáð nýrri hugmynd til hækkunar, þar til hún hefur uppskorið margfaldan ávöxt og fengið margvíslegar nýjar hugmyndir til nýrra hækkunartill., og það alveg án þess að vera undir utanaðkomandi áhrifum, eins og hv. 7. landsk. þm. vitnaði um áðan, heldur fyrir einskæran innblástur frá hinum sterka vilja n. um að komast sem lengst út fyrir öll skynsamleg takmörk í þessu máli. Sem dæmi þessu til sönnunar vil ég leyfa mér að benda á, að n. lagði til í fyrri till. sínum, að laun hæstaréttardómara yrðu færð upp í 14 þús. kr. grunnlaun. Þótti þá mörgum öðrum þm. nóg komið. En síðan þetta var samþ. í n. með öllum atkv., fá nm. alveg óstjórnlega löngun til þess að bæta enn við einu þúsundi við þennan launaflokk, og það alveg án íhlutunar annarra, eftir því sem hv. 7. landsk. þm. upplýsir. Sama má segja um allar aðrar till. n., þær eru allar sprottnar af sömu óstjórnlegu lönguninni að koma flokkunum sem hæst upp, gera eyðsluna sem allra mesta. Ég gæti hugsað mér, að það yrði engan veginn lítil fjárfúlga, sem það gæti em kostað ríkissjóðinn, ef n. væri enn falin nánari athugun og endurskoðun á till. sínum og hún fengi enn nokkrar vikur til þess að velta þessu verki fyrir sér, sem hún nú loks hefur skilað til 3. umr. með þeim endemum, sem raun ber vitni um. Ég skal ekki fara nánar hér út í einstakar till., þótt það hefði verið freistandi, en ég vil, áður en ég lýk máli mínu, aðeins beina þeirri fyrirspurn til n., hvort hún hafi yfirleitt gert sér ljóst, hve gífurlegar breyt. hún hefur gert á þessu frv., frá því að það var borið fram á þskj. 306. En það þskj. var, eins og kunnugt er, grundvöllur fyrir skilyrðum, sem sett voru til stjórnarmyndunar, snertandi afgreiðslu launal. á þessu þingi. Hafi n. gert sér þetta ljóst, getur ekki hjá því farið, að hún sé sér þess meðvitandi að hafa með þessu haft í frammi stórkostlegar vanefndir á gerðum samningum, bæði að því er snertir hagsmuni einstakra launþega og landsins í heild. Ég minntist á það við 2. umr., hvernig n. hefði brugðizt öllum loforðum, sem gefin hefðu verið og snertu hagsmuni ríkissjóðs, með því að ganga miklu lengra í till. sínum um öll útgjöld en gert hafði verið ráð fyrir og samið um, og hirði ég ekki um að endurtaka það. En jafnframt því, sem þetta var gert, lagði n. einnig til, að felld yrði í burtu 48. gr. á þskj. 306, en sú gr. hljóðaði svo, með leyfi hæstv. farseta: „Nú á fastráðinn starfsmaður að lækka í launum samkvæmt þessum l., og haldast þá laun hans óskert, meðan hann heldur starfinu.“ N. hefur nú við þessa umr. upplýst, að ákvæði þetta kosti launþega hvorki meira né minna en 440 þús. kr. á ári. Og það má hver trúa því, sem vill, að þeir taki því möglunarlaust. Hitt mun sanni nær, að enginn friður skapist um þetta, fyrr en þeim hefur verið bætt það upp á einhvern hátt, enda mun það og vera tilgangur n., að svo verði gert síðar meir. Ég þekki þá illa hv. 3. landsk. þm. og aðra, sem óvægnastir hafa reynzt í sókninni í fjárhirzlur ríkissjóðs, ef þeir láta langan tíma líða, þar til þeir benda á þetta og krefjast leiðréttingar „til samræmis“, eins og þeir kalla það, þótt þeir hafi hægt um sig nú á þessari stundu. Og satt að segja mundi ég ekkert lá þeim það, þegar víst er, að samið var um fullan rétt til handa þessum aðilum. Ég hef talið mér skylt að benda jafnt á þetta atriði, þótt það nú sé talið til niðurskurðar, eins og á hin, sem breytt hefur verið til útgjalda fyrir ríkissjóð. Þá vil ég einnig leyfa mér að benda á, að það var til þess ætlazt, eins og frv. var í upphafi, að allar aukatekjur fyrir innheimtu skyldu niður falla. En nú kemur n. með alls konar till. um, að þeir embættismenn. sem nú taka tugþúsundir í slíkum aukatekjum, skuli halda þeim framvegis, m.a. stórum fjárfúlgum fyrir að innheimta lögboðin lífeyrissjóðsgjöld fyrir tryggingastofnanir ríkisins. Væri nú ekki í sambandi við þessar upplýsingar tilefni til þess að spyrja hv. 3. landsk. þm., hvort hann sem forstjóri fyrir tryggingastofnuninni hafi gætt sem skyldi hagsmuna þeirrar stofnunar með því að hafa enga viðleitni sýnt til þess að spara henni þessi 150 þús. kr. árlegu útgjöld, sem hann sem einn nm. vill, að haldið sé áfram að greiða fyrir innheimtu á þessum öruggu gjöldum, sem eiga ekki aðeins fullan forgangsrétt á undan flestum öðrum gjöldum, heldur og lögtaksrétt á eignum, auk þess sem þau nýlega hafa verið gerð svo rétthá, að heimilt er gegn þungum viðurlögum að krefjast af atvinnurekanda, að hann sendi með þau tafarlaust á skrifstofu innheimtumanns, honum alveg að kostnaðarlausu og án minnstu fyrirhafnar. Hitt er svo alveg ljóst, verði 46. gr. samþ., eins og meiri hl. n. leggur til, að þá er enn einu veigamiklu atriði breytt ríkissjóði í óhag. Út af till. hv. 1. þm. Reykv. á þskj. 975 vildi ég gjarnan mega spyrja hann að því, hvernig hann hugsaði sér, að farið yrði með það fé, sem þar um ræðir, á framtali viðkomandi skattþegns, ef till. yrði samþ. Í till. þessari segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fjárhæðin, sem um er að ræða, skal greidd, þegar embættismaður skilar af sér embættinu.“ Nú er upplýst, að hér geti hæglega verið um að ræða tekjur, sem nema 15–20 þús. kr. á hverju ári, sem þannig skal draga í sérstakan sjóð og skila viðkomandi embættismanni, þegar hann lætur af embætti, ef engin vanhöld verða á rekstri embættisins. Ætlast hv. flm. til þess, að viðkomandi embættismaður greiði árlega skatt af þessum fúlgum, þótt þeir fái þær ekki útgreiddar fyrr en seint og síðar meir eða jafnvel aldrei, eða ætlast hann til þess, að öll upphæðin verði skattskyld það ár, sem hún er greidd út til viðkomanda? Ef það síðara er ætlunin, og annað er varla framkvæmanlegt, nema þá að undanþiggja fúlguna alla undan skatti, mætti svo fara, að lítill fengur væri í þessum launum, ef skattal. þau, sem vér nú búum við, væru óbreytt til hins betra. Sæti maður á slíkum launakjörum í embætti í 20 ár, gæti þessi upphæð hæglega verið orðin yfir 300 þús. kr., og kæmi þá mestur hluti hennar aftur til ríkissjóðs í skattgreiðslum. Ég hygg, að hv. þm. sjái af þessum rökum, hve frámunalega ótryggur grundvöllur er fyrir þessu greiðslufyrirkomulagi. Ég veit ekki, hvort það kom til umtals í n., en það vakti strax athygli mína, að hér hlyti að verá vanhugsaður einn liður í þessum hlekk, nema því aðeins, að það sé ætlunin, að ekki sé reiknaður neinn skattur af þessu árlega. En þá er um að ræða sérstök skattfríðindi viðkomandi bæja, sem nema ekki minna en 200 –300 þús. kr. í sambandi við það, sem fram kom í gær, að væri þetta algerlega fellt niður, yrði nauðsynlegt að lækka sýslumenn og bæjarfógeta úti um land í launafl., og voru færð að því þau rök, að það væri vitanlega ósanngjarnt, að stærstu og umsvifamestu embættin væru ekki hærra launuð. Ég skil ekki þessa röksemdafærslu. Mér skilst, að í þessum embættum hafi þessir menn ekki lengri vinnutíma en í hinum embættunum, og venjulega er reynslan sú, að því umsvifameiri sem embættin eru, því fleiri starfsmönnum hafa þeir á að skipa og þeim mun sjaldnar koma þeir í skrifstofu sina. Ég held, að hægt sé að færa rök að því, að menn í þessum svokölluðu umsvifamestu embættum séu miklu færri stundir í skrifstofu sinni en hinir embættismennirnir úti um land, sem hafa kannske aðeins einn skrifara sér til aðstoðar. Það eru t.d. ýmsir embættismenn, sem koma ekki í skrifstofu sína fyrr en kl. 10–11 f.h. og fara þaðan kl. 3–4 e.h. Vil ég í þessu sambandi benda á tollstjóraskrifstofuna hér í bæ; hún er opnuð kl. 10 f.h., og henni er lokað kl. 4 e.h. Hins vegar er mér kunnugt um, að úti um land er hægt að koma á skrifstofur kl. 9 f.h. eða jafnvel kl. 8 f.h. og allt til kl. 7 á kvöldin. Ég vil því ekki viðurkenna, að hér sé um að ræða umsvifameiri störf eða lengri vinnudag, því að til þessara embætta eru lagðir fram miklu meiri starfskraftar til þess að inna störfin af hendi, og eru sumir þessara embættismanna í þeirri aðstöðu, að þeir gegna ýmsum öðrum störfum og eru ekki við embættisstarf sitt nema þegar þeim sýnist. Þess vegna sé ég ekki, að ástæða sé til þess að flokka þessi embætti fyrir hina stærri bæi heldur en héruðin úti um land, nema síður væri. Það væri hins vegar miklu eðlilegra, að ríkissjóður byggði yfir þessa embættismenn úti í héruðum landsins eins og læknana. því að þá væri meiri trygging fyrir þessi héruð, að þau fengju sæmilega menn til þess að gegna þessum embættum, og sérstaklega væri ástæða til þess, ef búið væri að taka þessar aukatekjur af þeim. og get ég alls ekki fallizt á, að ástæða sé til þess að flokka þessar aukatekjur. Þá vil ég minnast á, hvað talið er, að af þessum l. verði mikill kostnaður. Eftir því sem hv. 7. landsk. (KA) hefur gefið hér upp, telur hann. að kostnaður af þessu muni nema rúmlega 6 millj. kr. fyrir utan 342 þús. kr., sem þurfi að bætast við viðvíkjandi einni gr. frv., sem minnzt var á áðan. Nú er þetta töluvert hærri upphæð en ákveðið var í fyrstu, og þó er ekki allt tekið með, sem reiknað var með í fyrstu, þegar frv. var lagt fram, því að þá var reiknað með því, að ríkissjóður tæki á sig alla byrði af kennslu í sveitum, og var þetta ein af ástæðunum fyrir því, að ég vildi fylgja þessu frv. Nú er þessari byrði létt af ríkissjóði og hún látin falla á sveitarsjóðina áfram. Fyrir sveitirnar er þarna um stóra upphæð að ræða, sem ætlazt var til að létta af þeim, og það er því raunverulega verið að falsa þessa till., þegar sagt er, að með þessu sé verið að spara fyrir ríkissjóð, því að með því er skyldan færð yfir á annan aðila, þann aðila, sem á bágt með að standa undir þessari byrði vegna þess, hve ríkissjóður fer djúpt ofan í vasa hvers skattþegns. Er þetta ein af meginástæðunum fyrir því, að ég treysti mér ekki til þess að fylgja meginatriðum þessa frv. Að síðustu vil ég minnast ofur ð á þá till. mína, sem ég tók aftur til 3. umr. og fjallar um, að inn í frv. komi þetta ákvæði: „Verði lögum þessum síðar breytt í heild eða í einstökum atriðum til launalækkunar, skulu þeir, sem laun taka eftir þessum lögum, færðir niður í þau laun, sem þar verða ákveðin fyrir sama starf.“ Nú hefur því verið haldið fram, að þessi till. sé óþörf, með því að þetta sé sjálfsagður hlutur. Um þetta hafa orðið nokkuð skiptar skoðanir, en hv. 1. þm. Reykv. taldi, ef 2. liður í brtt. hans á þskj. 975 yrði samþ., að slegið væri föstum þeim skilningi, sem hv. 6. þm. Reykv. hefur haldið fram. En ég er hins vegar á annarri skoðun. Mér finnst, að sá skilningur, sem ég hef á l., sé undirstrikaður, ef 2. liðurinn í brtt. hv. 1. þm. Reykv. á þskj. 975 verður samþ., því að það er einmitt af hræðslu við, að þetta geti verið svona. Það er því nauðsynlegt að slá þessu atriði föstu fyrir þá menn, sem taka laun eftir þessum l., vegna þess að hv. 6. þm. Reykv. veit engin dæmi til þess, að nokkurn tíma hafi verið sett persónuleg launal., ef menn hafa lækkað í launum með þeim l., og það hefur verið upplýst hér í þessari hv. d. Í öllum launal. hefur það alltaf verið tryggt, sem hv. 1. þm. Reykv. vill nú tryggja, að þeir menn, sem hafa fengið laun samkv. öðrum l., séu ekki lækkaðir við það í lögunum. Þegar verið er að semja þessi launal., er hið sama upp á teningnum. Áður en langur tími líður, getur sama krafan komið fram, að hér sé um fasta venju að ræða og sé ekki hægt að breyta því. Ég var alveg undrandi, er hv. 6. þm. Reykv. hélt þessu fram og sló föstu, að réttarvenja mundi vera sterkari en lagaákvæði. Ég vil svo að síðustu lýsa yfir, að ég tel mig alveg óbundinn af þeim stjórnarsamningum, sem gerðir hafa verið í sambandi við þetta mál, og mun - á því stigi, sem það er nú, - ekki greiða atkv. með brtt. við frv., sem eru til launahækkunar, þótt ég hefði að vísu löngun til að koma samræmi á ýmislegt í frv., sem till. hafa komið fram um, eins og t.d. till. um laun vegamálastjóra, þar sem ósamræmi er í því, að hann hafi lægri laun en símamálastjóri eða landlæknir, en mun þó ekki greiða því atkv., vegna þess að allar þessar till. eru komnar upp fyrir og út fyrir þann samningsgrundvöll. sem í upphafi var lagður. Síðan mun ég greiða atkv. móti frumvarpinu í heild út úr hv. deild.



Ég hef flutt hér þrjár brtt. við frv, það, er hér liggur fyrir. Ein er þegar fram komin, og hefur henni verið lýst. Sú brtt. er við brtt. á þskj. 975 frá hv. 1. þm. Reykv. (MJ) , við 2. gr. þeirrar brtt., en 1. mgr. hennar hljóðar svo: „Þeir, sem nú sitja í þeim embættum og stöðum, er lög þessi taka til. eiga kost á að taka laun samkv. þeim eða sitja við sömu laun og áður.“ Ég hefði kosið, að það þyrfti ekki að vera nokkurt slíkt ákvæði í l. og hægt hefði verið að ganga frá þeim þannig, að þau giltu, hvort heldur væri til hækkunar eða lækkunar. Það hefur nú samt þannig til tekizt, að allmargir menn lækka í launum, verði frv. þetta að l., og hefur út af þessu myndazt óánægja, sem vafalaust er á nokkrum rökum reist hjá sumum, þannig að ég tel orka tvímælis, hvort haldinn væri málefnasamningur sá, sem ríkisstj. er bundin af og gerður var, um leið og stjórnarmyndun náðist, ef ekki væri tekið nokkurt tillit til þeirra raka; sem fram hafa komið frá BSRB um að leiðrétta þær stórkostlegu lækkanir hjá fjölda starfsmanna ríkisins, sem óhjákvæmilega verða, ef frv. þetta verður að l. Hins vegar tel ég, að þeir menn, sem hafa yfir 8000 kr. grunnlaun á ári, eigi að halda launum sínum samkv. l., vegna þess að ég álít nægilega vel fyrir þeim mönnum séð í þessu frv., og því engin ástæða til þess að veita þeim slíka tryggingu. Af þessum ástæðum hef ég borið fram brtt. við 2. gr. brtt. hv. 1. þm. Reykv., að á eftir orðunum „er lög þessi taka til“ í fyrsta málslið komi: og ekki hafa hærri grunnlaun en 8000 kr. á ári. Þá ber ég fram brtt. við brtt. hv. n. á þskj. 964, við 34. gr. Þessi brtt. mín er í raun og veru sama efnis og till. hv. 1. þm. Eyf. (BSt), á þskj. 969, en í henni stendur: „Lögmælt innheimtulaun af verðtolli, stimpilgjaldi, skipagjöldum, lífeyrissjóðsgjöldum og iðgjöldum slysatryggingarinnar skulu hér eftir renna í ríkissjóð.“ Það er sem sé aðalefni þessarar till., sem ég hef tekið upp, en í stað þess, að hún er brtt. við frv., er brtt. mín við brtt. n., að í stað 3. mgr. 34. gr. í brtt. n., á þskj. 964, komi eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „Lögmælt innheimtulaun af verðtolli, stimpilgjaldi, skipagjöldum, lífeyrissjóðsgjöldum og iðgjöldum slysatryggingarinnar skulu hér eftir renna í ríkissjóð. Endurgreiða skal starfsmanni útlagðan kostnað vegna starfs hans eftir reikningi, er ráðherra samþykkir. Ef fjárhagsleg áhætta fylgir starfi embættismanns, skal árlega greiða honum hæfilegt áhættufé samkvæmt reglugerð, er ráðherra setur.“ Þetta er aðalefni till. hv. 1. þm. Eyf., á þskj. 969, en hins vegar eru ýmis ákvæði í brtt. n.. sem ég hefði viljað, að féllu niður, en mundu falla niður, ef brtt. hv. 1. þm. Eyf. kæmu í staðinn. Þá er hér 3. brtt., sem ég vil leyfa mér að gera grein fyrir. Fjallar hún um það, að laun fræðslumálastjóra verði hækkuð úr 12 þús. kr. upp í 14 þús. kr. Í brtt. þeim, sem fram hafa komið frá hv. fjhn. við 2. umr., var ein þeirra á þá leið, að laun biskups skyldu hækkuð upp í 14 þús. kr. Ég greiddi atkv. móti þessari till., en hún náði samþykki. Það var vitað mál, að óhjákvæmilegt var. þegar slík till. var samþ., að fram kæmu tili. um að hækka laun annarra sambærilegra embættismanna. enda hefur n. flutt till. um hækkun á launum Iandlæknis og hv. 6. þm. Reykv. sams konar till. um laun vegamálastjóra. Ég tel ekki síður ástæðu til að hækka laun fræðslumálastjóra, því að vægast sagt er þetta embætti sambærilegt við sum hinna embættanna, og ég fyrir mitt leyti tel það bæði umfangsmeira og ábyrgðarmeira en þau. Það er þó ekki svo að skilja, að ég telji þörf á að hækka laun í ábyrgðarmestu stöðum ríkisins, og tel, að 12 þús. kr. séu nægileg laun, en þegar búið er að hækka launin í sumum þeirra, hljóta launin að hækka í öðrum að sama skapi. Síðan verður hv. Nd., þegar þar að kemur, að hún fer að fjalla um þetta mál, að gera það upp við sjálfa sig, hvort hún vilji, að laun þessara manna skuli vera 12 eða 14 þús. kr. á ári. Mun ég hér með leyfa mér að leggja fram hinar skriflegu brtt. mínar.



Herra forseti. - Ég mun ekki tala langt mál um þetta frv., þar eð hv. 1. þm. Eyf. hefur talað rækilega um þetta mál af hálfu Framsfl., þannig að þar þarf litlu við að bæta. Mun ég því ekki ræða hinar einstöku brtt., sem hér liggja fyrir, við þetta frv., en ætla aðeins að minnast hér á eina brtt., sem ég flyt við frv., og get einnig verið mjög fáorður um hana, því að efni hennar er þannig, að hún skýrir sig sjálf. Það er augljóst mál, að afgreiðsla þessa máls fer þannig úr hendi hér á hv. Alþ., að það veldur allmiklum útgjaldaauka fyrir ríkissjóð, og eru menn nokkuð ósammála um, hve sá útgjaldaauki er mikill. En ég geri hins vegar ráð fyrir því, þegar menn fara að reikna saman, hverjar séu tekjur sumra embættismanna samkv. þessu frv., og margfalda þær með dýrtíðaruppbót, og þegar menn hafa lagt allar þær upphæðir saman, að þá fari menn að renna grun í, hvernig er að fara um gjaldeyri okkar, en ég mun ekki orðlengja um það. En mér finnst það alveg auðsætt mál, að svo geti farið, þegar þessi launal. hafa verið samþ., að ekki líði mjög á löngu, þangað til ríkið eigi fullt í fangi með að inna þessar greiðslur af hendi. Ég er þó þeirrar skoðunar, að það sé eitt aðalatriðið fyrir hvort þjóðfélag, að það eigi góða embættismenn og launi þá vel, en hins vegar getur ekkert ríki til lengdar launað embættismenn sína í ósamræmi við tekjurnar. Ég álít því nokkuð til í því, sem komið hefur fram í grg. fyrir þessu frv. í upphafi og jafnframt í nál. þeirrar hv. n., sem um þetta mál hefur fjallað, að það skipti mjög miklu máli, bæði fyrir þjóðfélagið og ekki síður fyrir embættismennina. að launakerfi ríkisins verði tekið til endurskoðunar og reynt að gera það einfaldara og ódýrara en það nú er. Það er augljóst mál, að slíkt er í þágu þjóðfélagsins, en það mun sannast, að það er ekki síður í þágu embættismanna og starfsmanna ríkisins. fyrir þá sök, að um leið og ríkið launar þeim vel, er alveg fullvíst, ef embættismannastéttin er fjölmenn og fjölmennari en þörf gerist, að þá kemur að því, að þjóðfélagið getur ekki innt greiðslur sínar af hendi gagnvart þeim, og því fyrr sem embættismannastéttin er fjölmennari en hóf er á. Þess vegna hlýtur það alltaf að vera í þágu embættismanna, að embættismannakerfið sé sem einfaldast, vegna þess að með því eina móti getur fátækt þjóðfélag launað þeim svo, að viðunandi sé fyrir þá. Í annan stað er það ljóst, og hefur verið rætt um það hér á hv. Alþ., að það er nú þegar mjög misjafnt, hvernig embættismenn inna, skyldur sínar af hendi, og er ekki til neins að draga fjöður yfir það. Það mun vera nokkuð rétt, sem hér hefur komið fram opinberlega, að skrifstofutími er mjög misjafn og menn sækja skrifstofur sínar mjög misjafnlega. Það hefur þegar verið kastað hnjóðsyrðum til þeirra manna. sem vinna erfiðisvinnu og afkasta litlu, en það er áreiðanlega ekki síður ástæða til þess að kvarta undan því, hvað afköstin hafa minnkað hjá opinberum skrifstofum og embættismönnum. Þess vegna er það, ef við viljum launa embættismenn vel, að þá verðum við jafnframt að gera þá kröfu til þeirra, að þeir vinni störf sín sæmilega. Í þessari till. minni er því gert ráð fyrir því tvennu. að áður en l. þessi öðlist gildi og þjóðfélagið veitir embættismönnum sínum þessa fjárhagslegu réttarbót, komi þar í móti, að embættismenn ríkisins aðstoði við að gera starfsmannakerfið einfaldara og ódýrara en það nú er og að semja l. um réttindi og skyldur embættismanna og opinberra starfsmanna. Með því eina móti, að allt þetta haldist í hendur, er von til þess, að þetta mál geti farið sæmilega úr hendi. Að vísu munu menn segja, að þetta verði gert síðar, en ef það er ekki gert jafnsnemma og lög um laun starfsmanna ríkisins, þá mun verða dráttur á því, að það verði samþ., þótt um það sé rætt í nál. og blöðum. Það kann að vera, að þessi brtt. verði felld, en þá gæti farið svo, að síðar megi á það minnast, að óheppilegt hefði verið að samþ. þetta ekki um leið. Því að ekki má gleyma því. sem oft hefur verið um rætt, að ósamræmi milli stétta í þjóðfélaginu stendur aldrei lengi, slíkt leitar ætíð jafnvægis. Ég álít því fullvíst, að heppilegast væri bæði fyrir ríkið og þegnana, að þetta verði gert samtímis. Ég skal svo ekki tala öllu meira um þetta. Ég geri ekki ráð fyrir, að brtt. mín nái fram að ganga. Það er búið að semja um þetta mál, og má vera, að þetta sé þar til baga, en við því má búast, þegar samningar eru gerðir þannig um eitt mál, eins og frv. um launakerfið, að allt fari ekki vel. Þá var eitt atriði, sem ég vildi minnast á í sambandi við 30. gr. frv. Þar er sleppt úr að ákveða laun við húsmæðraskóla. Að vísu er því svo farið, að mörgum stofnunum, sem ekki eru ríkisstofnanir, er sleppt úr, en hér eru aðrir skólar, sem ekki eru ríkisskólar, teknir upp í frv., og finnst mér því ósamræmi í því að sleppa þessari tegund skóla. Ég vil aðeins beina þessu til n., án þess að ég hafi ákveðið, hvort ég ber fram brtt.. þegar ég hef heyrt skýringu n. Ég ætla ekki að ræða hinar einstöku brtt. við frv., en tel mér hins vegar ekki fært að greiða atkv. með frv. í heild.



Herra forseti. - Ég get tekið undir það með hv. þm. Str., að eðlilegast hefði verið að afgr. um leið launal. og l. um réttindi og skyldur embættismanna, en eins og ég gat um við 2. umr., er alveg ófært að láta launal. bíða, og veldur því hinn mikli mismunur á launum milli stétta og ýmiss konar óvissar greiðslur og uppbætur, sem greiddar eru frá ári til árs. Ég hygg því, að öllum sé ljóst, að ástandið er þannig, að svo búið má ekki standa, og er því nauðsynlegt, að þessum hluta sé ráðið til lykta nú þegar. Læt ég þetta nægja sem svar við ræðu hv. þm. Str. og hv. þm. Barð. Að vísu bætti hv. þm. Barð. því við svikaupptalningu sína frá 2. umr., að nú hefði n. einnig svikið launamenn. En þetta er algerlega talað út í loftið. Meginhlutinn af till. n. er leiðréttingar. og flestar voru till. n. um lækkanir á starfsmönnum pósts og síma. Ég vil líka benda á, að loforðið hljóðaði upp á að ganga til samvinnu við BSRB. Þetta es því ekkert annað en fleipur hjá hv. þm. Barð. Þá þótti hv. þm., að forstjóri tryggingastofnana ríkisins hefði verið of ríflegur í greiðslum til tryggingastofnananna, en ég vil benda á, að hér er einungis greitt samkvæmt lögum. Þá sagði hv. þm., að allar aukatekjur skyldu niður falla, en í frv. stendur: „Um leið og lög þessi öðlast gildi, skulu niður falla hvers konar greiðslur fyrir aukastörf, sem unnt er að telja til aðalstarfs, aðrar en fyrir nauðsynlega eftirvinnu, svo og innheimtulaun þau, aukatekjur og skrifstofufé embættismanna, sem ætlað var til greiðslu starfslauna þess fólks, sem nú er tekið í launalög.“ - Og er ekki hægt að skilja þetta svo, að aukatekjur hjá innheimtumönnum falli niður, og er þessu því alveg snúið við hjá hv. þm. Ég skal þá víkja að brtt., sem ég flyt ásamt hv. 7. landsk., á þskj. 978, en þar er lagt til, að aftan við 16. gr. skuli bætast ný málsgr., svohljóðandi: „Hlutaðeigandi bæjar- og sveitarfélög skulu enn fremur sjá forstöðumönnum kaupstaðabarnaskóla og heimavistarskóla fyrir hæfilegu húsnæði. Skal slíkt húsnæði metið til launa skv. 34. gr., jafnt 1/5 hluta grunnlauna að viðbættri hækkun skv. húsaleiguvísitölu, eins og hún er á hverjum tíma.“ En í þessu sambandi koma mér í hug ummæli hv. þm. Str., að níðzt væri á sveitarfélögunum. með greiðslum til kennara, en þá má geta þess, að útlit er fyrir, að launagreiðslur til barnakennara í Reykjavík lækki að mun. En nú skal ég víkja að sjálfri tillögunni. Samkvæmt gildandi launal. hvílir sú skylda á bæjar- og sveitarfélögum að sjá skólastjórum fyrir húsnæði. og er þetta sett til að bæta lág laun þeirra og eins sökum þess, að nauðsynlegt er, að skólastjórar búi nærri eða í skólanum, sem þeir veita forstöðu. Ég legg til, að þetta standi áfram í launal. Þetta gæti þó valdið missætti, og yrði að meta húsnæðið til launa og taka tillit til, hvernig ástatt er um íbúðirnar. Þar, sem skólastjórar búa í skólahúsum, má ekki meta íbúðirnar of hátt, þar eð þær eru ekki alls kostar heppilegar. En þar, sem um leiguíbúðir er að ræða, verður að fara eftir grunnlaupum og hækkun skv. húsaleiguvísitölu hvers tíma. Ég mæli því eindregið með því. að þessu ákvæði verði haldið í launalögunum. Ég skal þá víkja að einni brtt., sem meiri hl. fjhn. flytur við 37. gr., um aukatekjur og greiðslur fyrir aukastörf. Það er rétt, sem hv. frsm. tók fram, að þessi till. er miðlunartill., sem enginn er ánægður með og er niðurstaðan af tilraunum til að fá lausn á þessu. Það var upplýst af hv. frsm., að tekjur af innheimtulaunum árið 1943 hefðu numið allt að 300 þús. kr., og fullvíst má telja, að þær hækki, því að slysatryggingar hækkuðu um áramótin 1943 og 1944, svo og greiðslur til lífeyrissjóðs. Það, sem hér um ræðir, er einnig innheimtulaun af verðtolli, stimpilgjaldi og skipagjöldum. Víða hagar svo til, að sýslumenn eða bæjarfógetar annast ekki innheimtuna, heldur hreppstjórar, og rennur þá helmingur innheimtugjaldsins til hreppstjóranna. En samkv. till. meiri hl. er ætlazt til, að helmingur innheimtulaunanna renni til ríkissjóðs, 4 til hlutaðeigandi embættismanns og '/4 til tryggingarsjóðs, sem fjmrn. varðveitir. Í sambandi við þetta hefur meiri hl. lagt til, að grunnlaun bæjarfógeta og sýslumanna hækki um 1500 kr. Nokkrir tekjuhæstu embættismennirnir, þ. á m. bæjarfógetar og tollstjórinn í Reykjavík, verða fyrir stórkostlegri launalækkun. Ég hygg þó, að það, sem eftir verður af innheimtulaununum, nægi til að gera þann mismun, sem ég álít, að eigi að vera á þessum launum og öðrum. Ég hygg, að eðlileg samræming á launum þessara embættismanna náist með því að greiða þeim 1/4 innheimtulauna. Ég gat ,um, að af innheimtulaunum rynni 1/2 til hreppstjóra. Að vísu er till. orðuð svo, að ætlazt er til þessa, en til þess að taka af öll tvímæli um, að greiðsla þessi haldist, er brtt. á þskj. 976 flutt. Þar segir svo: „Á eftir orðunum „iðgjöldum slysatrygginganna“ í 3. mgr. till. komi: að frádregnum innheimtulaunum hreppstjóra.“ Um önnur atriði þessarar gr. hygg ég, að ekki né neitt sérstakt að segja. Þá er að minnast á gjaldskrána fyrir héraðslækna um afslátt frá taxta, þegar sjúkrasamlag er annars vegar. Gjaldskráin hefur verið miðuð við, að læknarnir innheimtu sjálfir. Þessar tekjur hafa mjög farið eftir því, hvernig læknarnir hafa verið gerðir, og hefur sumum læknum ekki orðið mikill tekjuauki að þessu. Það hefur ekki þekkzt, að læknir hafi neitað um hjálp, þótt greiðsla væri ekki trygg. Í brtt. frá hv. 1. þm. Eyf. (BSt) er lagt til, að þessar tekjur verði felldar niður með öllu, en í stað þess ákveði ráðherra, hvað mikla þóknun skuli greiða læknum fyrir úr ríkissjóði á hverjum tíma. En þá er að ákveða, hvað mikið skuli greiða. Í umr., sem fram hafa farið um þetta mál, kom fram frá ráðherra, sem við var, að hann taldi ógerlegt að ákveða upphæð þá, sem greiða skyldi árlega í uppbætur, og ekki væri hægt að leggja það undir vald ráðherra, bæði gæti ráðherra verið í vafa um, að framtal væri rétt, og í annan stað hygg ég, að það væri ekki ánægjulegt fyrir viðkomandi embættismann að sækja undir ýmsa ráðherra, hvað mikla upphæð þeir fái. N. hvarf frá þessu ráði eftir viðræður við ráðherra. Það hlýtur stundum að vera um talsverða fúlgu að ræða, t.d. hjá tollstjóra, eftir þeim tekjum, sem hann hefur haft. Það má segja, að því embætti fylgi nokkur fjárhagsleg áhætta, en slík áhætta fylgir starfi fjöldamargra embættismanna. Í rauninni er áhættuféð hluti af laununum, og virðist óheppilegt að hafa ákvæði sem þessi í lögum. Ég held, að ekki sé gerlegt að fylgja till. hv. 1. þm. Reykv. Sá hluti innheimtulaunanna, sem ætlazt er til. að embættismaðurinn fái, nægir til að jafna þann mun, sem leiðir af því erfiði og amstri við embættið sem það er umfangsmeira. Tjón getur alltaf komið fyrir, það skal viðurkennt. Innheimtumenn geta glatað fé, mistalið og annað slíkt, en á löngum tíma eiga þessi skakkaföll ekki að vera svo mikil, að það fé, sem ætlað er til að greiða slíkt, nægi ekki. Ef fara ætti að greiða þá fúlgu út eftir langan tíma, yrði það til að raska öllu samræmi, það yrði óviðráðanlegt. Ég tel því ekki ráðlegt að samþ. þessa till. hv. 1. þm. Reykv. Ég tel, að með því að samþykkja hana náist ekki sá tilgangur að jafna það misræmi, sem hún átti að jafna. Þriðja till. hv. 1. þm. Reykv. er um sama efni og till., sem felld var hér við 2. umr., - það er að segja, að þeir menn, sem nú sitja í embættum og stöðum, sem undir þessi l. falla, megi ráða því sjálfir, hvort þeir sitji undir eldri launal. áfram eða þessum. - Þessi till. hefur þann galla, að hún er fullkomlega óskiljanleg. Hvað eru laun samkv. þessu? Er það samkvæmt launal. eða samningum við forstöðumenn stofnananna? - Eða laun eins og greidd eru nú með öllum þeim uppbótum, sem þeim fylgja? Ef miðað er við föstu launin, hygg ég, að engir taki lækkun. Ef miðað er við 25%, hygg ég, að nokkrir taki lækkun. Vegna margflæktra uppbóta á föst laun gæti svo farið, að allir launaðir menn yrðu jafnir þeim, sem hæst höfðu. Ein meginástæðan til þess, að þetta frv. kom fram, var sú, að ósamræmi í launagreiðslum var orðið svo mikið, að ekki varð við það unað. Ég er sammála hv. flm., ef miðað er við lögbundin laun, en ekki, ef miðað er við laun, sem einhvers ráðherra ákveður. - En eru innheimtulaun ekki laun líka? Vissulega. Það verður því að setja þeim ákveðin takmörk, t.d. að láta 3/4 hluta þeirra renna í ríkissjóð. Ég skal að lokum taka það fram, að eins og hv. þdm. er kunnugt, eru l. um alþýðutryggingar í endurskoðun, og er gert ráð fyrir,, að henni verði lokið á þessu ári. Sé ég því ekki, að ástæða sé til að gera á þeim miklar breytingar. Mér þætti rétt að hafa föstu launin sómasamlega há, en telja ekki til þeirra nema lítinn hluta innheimtulaunanna. Um till. hæstv. ráðh., sem hann gerði grein fyrir, er það að segja, að þar er ætlazt til, að ákvæði hennar nái einnig til þeirra, sem hafa laun undir 8000 kr. Þetta hlyti að raska al1ri flokkaskiptingu. Það þarf ekki mikla röskun, til þess að þeir, sem eru í 9. og 10. flokki, yrðu hærri en þeir, sem eru í 6. og 7. flokki. Ég skal svo ljúka máli mínu, en ég tel heppilegast fyrir hv. d. að halda sér sem mest við till. nefndarinnar.



Herra forseti. - Ég ætla að leiðrétta hér ummæli hv. 3. landsk. (HG) um, að ég færi með rangt mál. Hann belgdi sig mjög út. líklega af því. að hann hefur brugðizt öllum skyldum sínum við þá, sem hann telur sig vera umboðsmann fyrir hér á Alþ., en hefur gleymt því, að hann er landkjörinn. Það bendir allt til. að forstjórinn hafi haft augun betur opin fyrir einhverju öðru en hann átti að hafa og að hann hafi talið sig vera umboðsmann einhvers annars en ríkisins. Hann vill láta fella niður innheimtulaun hjá öllum nema tollstjóranum í Reykjavík. En þm. hljóti að sjá. að ekki má láta sér detta í hug að láta þessi laun haldast hjá tekjuhæsta manninum, ef þau eru felld niður hjá þeim smæstu. Með því væri grundvellinum algerlega raskað. Um greiðslur til barnakennara er það að segja, að áður báru sveitir og kaupstaðir 2/3 kostnaðarins, og hefur þeim verið lofað. að þeir skyldu ekkert þurfa að bera af honum. En nú eru þær samkv. þessu frv. látnar bera þetta að 1/3. Ef Reykjavíkurbær hefur grætt 200 þús. kr., áður en þetta var fært úr 1/3 í 2/3 hluta. þá hefur hann grætt alls 200 þús. kr., ef samningurinn hefur verið haldinn eins og tilskilið var. Það er furðulegt, að hv. 3. landsk. skuli leyfa sér að bera fram slíkar brtt. á Alþ. sem hann gerir hér. Það er ekki ð atriði fyrir fátæka hreppa, hvort þeir eiga að bera 1/3 af þessum kostnaði eða hvort þeir eiga að vera lausir við hann, eins og lofað var. En hér er ekki farið eftir gömlu l., heldur því, hverju þeim var lofað. En hv. 3. landsk. virðist ekki hafa skilning um þau atriði. sem við koma samningum, hvort sem hann er arðinn svo vanur að bregðast pólitískum samningum sínum í sinni löngu stjórnmálasögu. - ég skal ekki um það segja. Hann virðist ekki hafa nokkra þekkingu eða löngun til þess að skilja innihald samninga, að minnsta kosti eftir því, sem hann hefur talað hér nú. Ég verð að segja það út af því, sem hv. 3. landsk. talaði hér áðan um laun, að ég held, að engum blöðum sé um það að fletta, að yrði till. hans samþ., er átt við laun, sem menn hafa fengið hæst s.l. ár, hvernig sem þeir hafa fengið þau. Og ég skil ekki vel röksemdafærslu hv. þm. um það atriði. Hann hefur marglýst yfir hér í hv. d., að hann vildi ekki, að till. mín yrði samþ., við 37. gr., vegna þess að hann áliti, að þessir menn ættu fullan rétt á að halda þessum launum svo lengi sem þeir lifa og starfa, eftir að þetta frv. er samþ. Ef þetta er réttur skilningur, þá hlýtur hitt að vera jafnréttur skilningur, að ómögulegt sé með þessum l. að taka nokkurt gjald af þeim, sem hafa það samkvæmt öðrum l. Og það mun reynast erfitt. hvað sem samþ. er í sambandi við þessi l., að taka það af embættismönnum, sem ráðnir hafa verið í þau embætti undir öðrum l. og öðrum launakjörum. Ég er viss um það, að um það ganga dómar, áður en lýkur. Þess vegna furðar mig á því, að hv. 3. landsk., eftir að hann hefur lýst yfir því, að hann sé þeirrar skoðunar í málinu, skuli koma með brtt., sem fer í allt aðra átt en hann hefur lýst hér í d. að sýnir, hve framúrskarandi einlægni hann hefur sýnt í þessu máli.



Mér þykir að vísu 12 þús. kr. nægileg laun fyrir landlækni, en þar sem samþ. er hækkun á launum biskups, þykir mér rétt, að landlæknir sé líka hækkaður til samræmis. og segi því já.



Það er búið að samþ. aðrar 14 þús. með mótatkv. mínu o. fl. Brtt. eru svipaðar, og vegna samræmis læt ég till. afskiptalausa og greiði ekki atkv.



Með tilvísun til grg. hæstv. menntmrh. og að því viðbættu. að póst- og símamálastjóri og forstöðumaður Skipaútgerðar ríkisins hafa nú 14 þús. kr., tel ég samræmis vegna ekki annað hægt en landlæknir fái sömu laun og segi því já. Brtt. 964,19 (launaákv.) samþ. með 10:2 atkv. - 974 (2. málsgr.) samþ. með 13 shlj. atkv. - 857 tekin aftur. - 976,3 samþ. með 9:1 atkv. - 964,20–21 samþ. með 9:3 atkv. - 985 felld með 5:4 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: KA, BrB, EE, StgrA. nei: LJóh, PHerm, ÞÞ, BBen, GJ. HG, HermJ, IngP, MJ, BSt greiddu ekki atkv. 3 þm. (JJ, PM, GÍG) fjarstaddir. Brtt. 964,22 samþ. með 8:4 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: BSt, BrB, EE, HG, KA, LJóh, MJ, StgrA. nei: ÞÞ, BBen, GJ, HermJ. IngP, PHerm greiddu ekki atkv. 3 þm. (PM, GÍG, JJ) fjarstaddir. Brtt. 978 felld með 6:4 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: BrB, HG, KA, StgrA. nei: ÞÞ, BBen, EE, GJ, LJóh, MJ. BSt, HermJ, IngP, PHerm greiddu ekki atkv. 3 þm. (GÍG, JJ, PM) fjarstaddir. Brtt. 964.23 samþ. með 7:4 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: MJ. BBen, EE. HG, HermJ, KA, LJóh. nei: PHerm, ÞÞ, BSt. GJ. BrB. IngP, StgrA greiddu ekki atkv. 3 þm. (PM, GÍG, JJ) fjarstaddir. Brtt. 981 samþ. með 5:3 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EE, LJóh, MJ, ÞÞ, BBen. nei: GJ, KA, StgrA. HG, HermJ, IngP, PHerm, BBt, BrB greiddu ekki atkv. 3 þm. (GÍG, JJ, PM) fjarstaddir. Við nafnakallið gerðu grein fyrir atkv.:



Til samræmis við laun hliðstæðra embættismanna segi ég já.



Mér sýnist vera kominn svo mikill glundroði á launakjör hæst launuðu embættismannanna, að óhjákvæmilegt sé að gerbreyta þessari gr. í Nd., og greiði ég þess vegna ekki atkv. um þessa brtt. Brtt. 964,24–26 samþ. með 10 shlj. atkv. - 964,27–29 samþ. með 10:2 atkv. - 964,30 samþ. með 9 shlj. atkv. - 964,31–32 samþ. með 9:8 atkv. - 964,33 felld með 5:4 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já.: KA, LJóh, MJ, HG. nei: HermJ, PHerm, ÞÞ, BSt, GJ. IngP, BBen, BrB, EE, StgrA greiddu ekki atkv. 3 þm. (JJ, PM, GÍG) fjarstaddir. Brtt. 886 samþ. með 10:6 atkv. - 969 felld með 8:8 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HermJ, IngP, JJ, PHerm, BSt, BBen, EE, GJ. nei: KA, LJóh, MJ, ÞÞ, BrB, GÍG, HG, StgrA. 1 þm. (PM) fjarstaddur. Brtt. 984 samþ. með 9:6 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: IngP, KA, PHerm, BSt, BBen, BrB, EE, GJ, StgrA. nei: JJ, LJóh, MJ, GÍG, HG, HermJ. ÞÞ greiddi ekki atkv. 1 þm. (PM) fjarstaddur. Brtt. 975,1 tekin aftur. - 964,34, svo breytt, samþ. með 7:2 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: BBen, BrB, EE, HG, IngP, BA, StgrA. nei: GÍG, LJóh. ÞÞ, BSt, GJ, HermJ, JJ, MJ, PHerm greiddu ekki atkv. 1 þm. (PM) fjarstaddur. 3 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Ég greiði ekki atkv., vegna þess að ég er mótfallinn einni málsgr. þar.



Með því að hæstv. forseti sá sér ekki fært að bera upp 2. lið málsgr. sérstaklega, fer fyrir mér eins og hv. 1. þm. Eyf., að ég er með og móti og get því ekki greitt atkv.



Ég er með sumu, en móti sumu og greiði ekki atkv. Brtt. 964,13 samþ. með 11 shlj. atkv. - 714 felld með 6:6 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: BSt, GJ, IngP, JJ, LJóh, PHerm. nei: BBen, EE, GÍG, HG, MJ, ÞÞ. BrB, HermJ, KA, StgrA greiddu ekki atkv. 1 þm. (PM) fjarstaddur. 3 þm. gerðu svolátandi grein fyrir atkv. sínu:



Með tilvísun til þess, sem ég sagði um þetta mál við 2. umr. og rökstuddi þá, að ég telji brtt. óþarfa, þar sem sjálfsagt er, að heimilt sé að breyta þessu með nýjum l., segi ég nei.



Með tilvísun til grg. hv. 6. þm. Reykv. um, að till. sé óþörf, greiði ég ekki atkv.



Ég er sammála hv. 6. þm. Reykv., að þessi till. sé óþörf, því að ég er ekki í vafa um, að það má breyta l. En þar sem gagnstæð skoðun hefur komið fram og ég sé ekki annað en hún sé meinlaus, segi ég já. Brtt. 927 felld með 9:4 atkv. - 868 felld með 9:6 atkv. - 983 felld með 9:3 atkv. - 975,2 felld með 9:5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: KA, MJ, BrB, GÍG, StgrA. nei: HermJ, IngP, JJ, LJóh, PHerm, ÞÞ, BBen, GJ, HG. BSt, EE greiddu ekki atkv. 1 þm. gerði grein fyrir atkv. sínu:



Ég tel að vísu, að þetta ákvæði sé í samræmi við þann samning, sem fyrst var gerður um þetta mál. En með því að þeir menn, sem um málið hafa fjallað og bera þessa till. fram, hafa gengið svo langt í brigðmælum út af þeim samningi, sé ég ekki ástæðu til þess að lofa þeim að gera það hér og segi því nei. Frv., svo breytt. samþ. með 9:6 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: GÍG, HG. KA, LJóh, MJ. BBen, BrB, EE, StgrA. nei: HermJ, IngP, JJ, PHerm. ÞÞ, GJ. BSt greiddi ekki atkv. 1 þm. (PM) fjarstaddur. 1 þm. gerði grein fyrir atkv. sínu:



Ég tel að vísu, að frv. hafi verið mjög spillt með því að fella úr því stóran kafla. sem hefði orðið til þess að samræma laun þeirra manna, sem raunverulega eru í þjónustu ríkisins, og ég tel, að með þessu hafi verið gefizt upp við að ná einum höfuðtilgangi þessarar lagasetningar og algerlega sé rofinn sá samningur, sem um þetta var gerður í sambandi við stjórnarmyndunina. Þrátt fyrir það mun ég greiða atkv. með frv. í því trausti, að Nd. muni leiðrétta þetta, þar sem vitað er, að hún mun koma með brtt. við frv., og þá kemur málið aftur til atkvgr. hér. og segi ég því að svo stöddu já.