Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég legg fyrirspurn fyrir hæstv. forsætisráðherra, sem er jafnframt ráðherra Hagstofu Íslands, um útgáfu talnaefnis um umhverfismál. Tilefni fyrirspurnarinnar er það að Hagstofa Íslands gaf út fyrir tæpum níu árum afar handhægan, lítinn bækling um umhverfismál. Af þeim bæklingi má sjá að Hagstofan tekur hlutverk sitt afar alvarlega. Hún safnar tiltækum gögnum um umhverfismál frá sérhæfðum stofnunum á þessu sviði, hún hefur haldið þeim til haga og hún lítur á það sem sitt hlutverk að koma þeim upplýsingum á framfæri innan lands og utan. Hagstofan getur í formála þessa rits um það að veigamikill þáttur í starfi hennar sé sá að sjá um þetta talnaefni, sjá um að það berist alþjóðastofnunum og gæta þess að alþjóðlegum stöðlum og viðurkenndum skilgreiningum í þessum efnum sé fylgt eftir. Ég er þeirrar skoðunar að Hagstofan hafi unnið verulega þarft verk og tel þetta rit geyma afar nytsamlegar upplýsingar. Hér er t.d. hægt að lesa um ýmsa áhrifaþætti umhverfisins, landnýtingu í ýmsum löndum, útstreymi lofttegunda, orkumál, samgöngur, landbúnað, áhrif hans á umhverfið og fleira slíkt. Síðan getum við lesið um ástand umhverfismála, loftmengun og líffræðilegan fjölbreytileika, ástand hafsins. Við getum fræðst um umhverfisvernd, friðuð svæði og alþjóðlegt samstarf og aftast í ritinu er yfirlit yfir ýmsa samninga sem Íslendingar eru aðilar að á vettvangi umhverfismála. Í ritinu er þess getið að efnið sé að stofni til fengið frá Svíþjóð, en það byggist á tölulegum samanburði á milli landa og tilteknum upplýsingum þar að lútandi, og þess vegna sé t.d. í ritinu ekki fjallað um einn mesta umhverfisvanda Íslendinga sem er jarðvegseyðingin. Þess er getið að engar upplýsingar liggi fyrir um samanburð milli Evrópulanda hvað þetta varðar en ljóst sé að jarðvegseyðing hafi orðið meiri á Íslandi en í flestum öðrum Evrópulöndum. Nú er það ljóst að þetta rit er komið nokkuð til ára sinna. Það er mjög mikilvægt að miðla þessum upplýsingum og útfæra þær og þó að Umhverfisstofnun hafi hafið útgáfu Umhverfisvísa, sem eru líka mikilvægir, þá tel ég að þetta rit Hagstofunnar þurfi að endurnýja og hef þess vegna lagt þessar tvær fyrirspurnir fyrir hæstv. ráðherra málefna Hagstofu Íslands: Hvað líður útgáfu Hagstofunnar á riti á borð við Umhverfistölur sem út kom árið 1997 og er að vænta reglulegrar skýrslugjafar um umhverfismál frá stofnuninni?

Frú forseti. Að því er varðar fyrri lið fyrirspurnarinnar vil ég segja: Á Hagstofunni var skipulega farið að safna tölulegum upplýsingum um umhverfismál árið 1993 og hefur síðan verið unnið að því verkefni í samvinnu við umhverfisráðuneytið og ýmsar fagstofnanir sem sjá um eftirlit og mælingar á sviði umhverfismála. Útgáfa ritsins Umhverfistölur Íslands og Evrópu árið 1997 og síðan bæklingsins Umhverfistölur 1997, sem kom út árið eftir, var hugsuð til að vekja athygli á úrvinnslu og tilvist þessara talna meðal almennings og þeirra sem láta í té gögn til umhverfisskýrslna. Hagstofan hefur frá árinu 1994 birt tölur um umhverfismál í árbók sinni, Landshögum, sem einnig hefur komið út á rafrænu formi og hefur verið birt á vef Hagstofunnar og hefur það efni vaxið ár frá ári. Hagstofan breytti útgáfustefnu sinni á árinu 2004. Frá þeim tíma er lögð megináhersla á birtingu talnaefnis á vef Hagstofunnar. Mánaðarritið Hagtíðindi var þá fellt niður en upp tekin ný ritröð með sama heiti. Þessi rit eru gefin út á vef Hagstofunnar en auk þess má fá ritröðina eða einstaka efnisflokka hennar í áskrift á prenti. Nú er unnið að því að taka saman rit um umhverfismál í þessari ritröð og er það væntanlegt á næsta ári. Að því er varðar annan lið fyrirspurnarinnar er rétt að endurtaka að Hagstofan hóf talnasöfnun um umhverfismál á árinu 1993 og byrjaði að birta það efni ári síðar. Frá þeim tíma hefur verið unnið sleitulaust að söfnun og miðlun þessa efnis. Hagstofan safnar ekki frumgögnum á þessu sviði heldur hefur hún samvinnu við sérfræðistofnanir um efni, skipulag og útvegun umhverfistalna. Þetta efni hefur verið birt innan lands í Landshögum, bæði á prenti og á rafrænu formi, og í gagnasafni Hagstofunnar á vefnum. Þá hefur Hagstofan annast miðlun þessa efnis til alþjóðastofnana, einkum OECD, Hagstofu Evrópusambandsins og Sameinuðu þjóðanna, og hafa umhverfistölur um Ísland birst í gagnasöfnum og ritum þeirra. Á norrænum vettvangi hefur þetta efni einkum birst í Norrænu tölfræðiárbókinni. Þess má geta að Landshagir 2005 hafa að geyma 15 töflur í kafla um land og umhverfi auk ýmissa annarra taflna sem varða umhverfismál í öðrum köflum árbókarinnar, svo sem um orkumál, landbúnað og fleira. Hagstofan heldur því þegar úti reglulegri skýrslugjöf á þessu sviði. Vinnu sérfræðistofnana við að taka saman og veita reglubundnar talnaupplýsingar hefur fleygt fram og talnaefni vaxið bæði að magni og gæðum. Hins vegar er ljóst að nauðsynlegt er að gera enn betur og eru ýmis áform uppi um það. Á þessu sviði er e.t.v. áleitnast að taka saman efni sem gerir kleift að setja umhverfisþætti í efnahagslegt samhengi. Að því er m.a. stefnt í hagsýslustarfsemi EES-ríkja. En enda þótt þessu megi fagna sem slíku er ljóst að stofnanir okkar hafa takmarkað bolmagn til mikilla verka á þessu sviði, a.m.k. enn sem komið er.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svörin. Það er gott til þess að vita að við skulum fá uppfærðar ákveðnar upplýsingar strax á næsta ári frá Hagstofunni í þessum efnum og sömuleiðis er ágætt til þess að vita að hæstv. ráðherra hefur staðfest sjónarmið mín, að hér sé þörf á ákveðnum úrbótum og við þurfum að halda vöku okkar og þróa áfram aðferðir, sem við erum reyndar byrjuð að þróa, við það að setja upplýsingar um umhverfismál í tölum í samhengi við aðra hluti, t.d. efnahagslega þætti. Það er líka mjög mikilvægt að ríkisstjórnin líti til eigin stefnu í málefnum sjálfbærrar þróunar og þar sem fram undan er umhverfisþing, sem á að fjalla sérstaklega um sjálfbæra þróun, er ekki úr vegi að rifja upp það sem stendur í bæklingi ríkisstjórnarinnar, Sjálfbær þróun í íslensku samfélagi, um velferð til framtíðar. Þar er einmitt fjallað um fræðslu, vöktun, rannsóknir og vísa um sjálfbæra þróun sem allt eru hlutir sem koma við þessari upplýsingasöfnun Hagstofu Íslands. Það er ljóst að það hefur ekki farið fram mikil vinna hér á landi við að skilgreina eða þróa vísa á sviði umhverfismála og þó að Hagstofan safni öllum þessum upplýsingum höfum við kannski ekki stigið til fulls það skref að tengja þessar tölulegu upplýsingar við markmiðssetningu okkar, t.d. markmiðssetningu varðandi sjálfbæra þróun. Ég tel að það sé afar mikilvægt að stjórnvöld taki hlutverk sitt alvarlega, ekki bara söfnun upplýsinga og vöktun ástandsins heldur ekki síður miðlunina. Þessum upplýsingum þarf að miðla á ýmsan hátt, til skóla, til almennings og beinlínis til stjórnvalda sjálfra þegar verið er að taka ákvarðanir.

Frú forseti. Ill meðferð og pyndingar Bandaríkjamanna á föngum sínum í fangelsum í Afganistan og einkum þó í hinu illræmda Abu Ghraib-fangelsi í Írak eru alþekktar. Sama á við um hundruð fanga, aðallega frá Afganistan sem bandaríska leyniþjónustan og bandaríski herinn hafa flutt og geymt í búrum í herstöðinni við Guantanamo-flóa á Kúbu. Þar er föngum haldið, þeir geymdir við ómannúðlegar aðstæður árum saman og án þess að þeim sé birt ákæra. Bandarísk stjórnvöld neita því að viðkomandi njóti verndar sem stríðsfangar og þaðan af síður sem óbreyttir borgarar og reyna að skapa nýtt hugtak utan laga og alþjóðaréttar með tali um réttlausa vígamenn eða hryðjuverkamenn. En margföld mannréttinda- og lögbrot bandarískra stjórnvalda í meðferð fanga eru ekki þar með upptalin. Í ljós hefur komið að bandaríska leyniþjónustan CIA stundar mikinn feluleik í sambandi við flutninga á föngum um heiminn og felur sig á bak við leppfyrirtæki til að dulbúa flug á vegum opinberra aðila sem einkaflug, sem auðvitað er einnig lögbrot. Rökstuddur grunur er um að fangar séu vísvitandi fluttir til landa þar sem pyndingar viðgangast og harðneskjuleg meðferð á föngum er látin óátalin. Leynifangelsi á nokkrum vel völdum stöðum í heiminum, þar á meðal í fleiri en einu Austur-Evrópuríki er það nýjasta í þessum málum. Því miður virðist hafið yfir vafa að slíkt dulbúið, ólöglegt fangaflug með einstaklinga sem mannréttindi eru gróflega brotin á hafi margoft farið um íslensku lofthelgina og bæði Keflavíkurflugvöllur og Reykjavíkurflugvöllur hafi verið notaðir í því skyni. Að minnsta kosti vel á annan tug flugvéla sem hafa margar hverjar lent hér margoft hafa komið þar við sögu á síðustu fjórum árum. Vélar hafa komið frá eða farið til flugvalla eins og Sola-flugvallar við Stavanger, Kastrup, Álaborg og Billund í Danmörku, Arlanda og Bromma í Svíþjóð, Luca-flugvallar á Möltu, Búdapest í Ungverjalandi, Mombay á Indlandi, Dubai í Sameinuðu arabísku furstadæmunum og fleiri og fleiri staðir. Í a.m.k. tveimur tilvikum hafa flugvélar farið hér um og lent sem átt hafa viðkomu í Guantanamo-herstöðinni á Kúbu á svipuðum tíma. Vél með flugnúmer N35NK sem lenti hér 11. desember 2004 og 28. janúar 2005 og vél með flugnúmer N1HC sem lenti á Íslandi bæði 25. ágúst 2002 og 30. nóvember 2004. Ég hef því leyft mér að spyrja hæstv. utanríkisráðherra af þessu tilefni: Er ráðuneytinu kunnugt um þetta flug og að íslensk lofthelgi og íslenskir flugvellir hafi verið notaðir? Ef svo er, munu íslensk stjórnvöld meina flugvélum eftirleiðis með fanga eða slíkt flug að nota íslenska lofthelgi og afnot af íslenskum flugvöllum?

Virðulegi forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr hvort utanríkisráðuneytinu sé kunnugt um að flugvélar á vegum bandarísku leyniþjónustunnar með fanga eða meinta hryðjuverkamenn sem hvorki njóta verndar né meðhöndlunar samkvæmt alþjóðasáttmálum hafi farið um íslenska lofthelgi eða notað Keflavíkurflugvöll. Ef svo er, hver væru viðkomandi flugnúmer, hvaðan væri flogið og hvort og hvaða upplýsingar voru veittar um farm og á hvers vegum flugið væri. Ég vil taka það skýrt fram strax að utanríkisráðuneytinu er ekki kunnugt um flug um íslenska lofthelgi eða Keflavíkurflugvöll af því tagi sem talað er um í fyrirspurninni. Bandarísk stjórnvöld hafa ekki sótt um yfirflugs- eða lendingarleyfi fyrir slíkar flugvélar. Flutningar á föngum sem ekki samræmast alþjóðalögum og skuldbindingum Íslands væru augljóslega í óþökk íslenskra stjórnvalda. Ég vil rifja upp fyrir þingheim að borgaraleg flugumferð um nær allan heim grundvallast samkvæmt alþjóðasamningum á því að ekki þarf sérstök leyfi til að fljúga um lofthelgi ríkja í friðsamlegum tilgangi með vörur eða fólk, þar með talið fanga. Erlend borgaraleg loftför hafa samkvæmt þessu víðtæka heimild til flugs um íslenska lofthelgi. Íslensk stjórnvöld krefjast ekki frekar en stjórnvöld annarra ríkja upplýsinga um farþega einkaflugvéla sem fara um íslenska lofthelgi eða millilenda hér. Þess má geta að 1.500–2.000 einkaflugvélar fara um Keflavíkurflugvöll á ári hverju og sæta þar hefðbundinni afgreiðslu og eftir atvikum tollskoðun eða landamæraeftirliti. Um vélar á vegum erlendra stjórnvalda, svokallaðra ríkisloftfara, gildir almennt sú regla að sækja ber um yfirflugs- og lendingarleyfi. Í umsóknum um yfirflugsheimildir og lendingarleyfi ber einungis að greina frá ef hergögn eða hættulegur varningur er um borð en ekki er skylt að greina frá því hvaða fólk kann að vera um borð. Þegar fyrirspurn þingmannsins barst mér var staðgengill sendiherra Bandaríkjanna boðaður á fund í utanríkisráðuneytinu og honum afhent fyrirspurnin í enskri þýðingu og beðið um svör frá bandarískum stjórnvöldum við því sem þar er spurt um og að þeim snýr. Á fundi í utanríkisráðuneytinu nokkru síðar með fulltrúum bandaríska sendiráðsins í Reykjavík var lýst vonbrigðum með að svör lægju þá ekki fyrir og beðið um skýr og skjót viðbrögð. Síðar þann dag fór sendiherra Íslands í Washington með sömu skilaboð í bandaríska utanríkisráðuneytið. Þar var jafnframt tekið fram að íslensk stjórnvöld gengju út frá því að fangaflutningar sem þessir hefðu ekki átt sér stað enda væri þá brotið gegn alþjóðlegum skuldbindingum Íslands. Óformlega hafa þau svör borist frá Bandaríkjastjórn að Bandaríkin virði fullveldi og lögsögu Íslands í einu og öllu, geri ekki ráð fyrir að Keflavíkurflugvöllur verði notaður í þeim tilgangi sem um er spurt og loks að kæmi slíkt til álita mundu bandarísk stjórnvöld fyrst eiga um það samráð við íslensk stjórnvöld. Að mínum dómi eru þessi svör því miður alls ekki fullnægjandi enda er þeirri spurningu ósvarað hvort umræddir flutningar hafi átt sér stað eða ekki. Bandarískum stjórnvöldum hefur verið gerð grein fyrir þessari afstöðu minni og ítarlegri svara krafist. En eins og kunnugt er hafa fleiri lönd krafist svara hjá Bandaríkjamönnum um þessi mál auk þess sem skyld mál hafa einnig verið til umræðu og umfjöllunar á Bandaríkjaþingi. Þingmaðurinn spyr einnig hvort ráðherra telji meðferð fanga sem hvorki njóta verndar og réttinda sem venjulegir borgarar né sem stríðsfangar, eins og gilda mun um fanga í Guantanamo-fangabúðunum á Kúbu, vera brot á alþjóðalögum. Hann spyr hvort íslensk stjórnvöld muni meina flugvélum með fanga eða meinta hryðjuverkamenn sem þannig eru meðhöndlaðir aðgang að íslenskri lofthelgi og afnot af íslenskum flugvöllum ef svo væri. Hvað þessa spurningu varðar liggur fyrir, m.a. eftir umræður á Alþingi síðast í mars á þessu ári, að íslensk stjórnvöld leggja áherslu á að Bandaríkjamenn sem aðrir fari í einu og öllu eftir gildandi mannúðar- og mannréttindalögum. Hér er m.a. um að ræða alþjóðasamning um bann við pyndingum og annarri ómannúðlegri meðferð og Genfarsamningana, en í þeim felast grundvallarreglur alþjóðlegra mannúðarlaga á stríðstímum og reglur um meðferð stríðsfanga. Þá hafa íslensk stjórnvöld tekið bæði formlega og óformlega upp málefni fanganna í Guantanamo við bandarísk stjórnvöld og lýst áhyggjum vegna stöðu fanganna. Af þessu er ljóst að íslensk stjórnvöld mundu ekki heimila flug af því tagi sem um er talað í fyrirspurninni um íslenska lofthelgi eða leyfa slíkum flugvélum afnot af íslenskum flugvöllum.

Frú forseti. Þetta svar var enn þá aumara en ég átti von á og það er alveg í stíl við það hversu linkulega hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórnin hefur tekið á þessu máli. Það liggur fyrir í upplýsingum sem danska þingið hefur fengið að flugvélar með þekktum skrásetningarnúmerum eru grunaðar um að hafa flutt fanga m.a. um Ísland til ríkja þar sem vitað er að pyndingum er beitt við yfirheyrslur. Það er krafa stjórnarandstöðunnar, það er krafa Samfylkingarinnar að utanríkisráðherra gefi út yfirlýsingu um að flugvélum með þessum þekktu númerum verði bannað að fljúga um Ísland. Hvernig stendur á því að hæstv. ráðherra hefur ekki gert það? Hvernig stendur á þessum undirlægjuhætti gagnvart Bandaríkjamönnum? Meira að segja Morgunblaðið segir í leiðara að engu sé að treysta um upplýsingar stjórnvalda varðandi aðferðir CIA. Svo kemur ráðherrann hingað og segir að hann sé í einhverjum kurteisum bréfaskriftum. Þetta er spurning um grundvallaratriði.

Forseti. Hæstv. utanríkisráðherra hefur ekki upplýst um það hvort Bandaríkjamenn kynnu að hafa fundið sér leyfi til þeirra flutninga sem hér um ræðir í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um stuðning við stríðið í Írak vegna þess að þeir flutningar að mestu, sem menn grunar að fram hafi farið, eru í beinum tengslum við styrjöldina í Írak sem íslensk stjórnvöld styðja, þar á meðal hæstv. utanríkisráðherra. Yfirlýsing stjórnvalda á sínum tíma var þannig orðuð að auðvelt er fyrir Bandaríkjamenn að túlka hana sem framlag Íslands með öllum hætti og þar á meðal þeim sem hér er um að ræða. Forseti. Fyrir 30 árum var líka utanríkisráðherra á Íslandi sem hét Geir. Hann hét Geir Hallgrímsson. Hann lýsti því yfir í umræðum um kjarnorkuvopn á Keflavíkurflugvelli að íslensk stjórnvöld og Íslendingar allir vildu ekki slík vopn. Nú á sá utanríkisráðherra sem starfar á okkar tímum og heitir líka Geir að lýsa því yfir að íslensk stjórnvöld og Íslendingar vilji ekki fangaflutninga eða bandalag við þjóðir sem ekki virða mannréttindi.

Virðulegi forseti. Einhverjar öruggustu samtímaheimildir um alþjóðamál, stórblöð á borð við Washington Post, hafa greint frá því að fangaflutningar fari fram yfir Atlantshafið með flugvélum sem staðfest er að hafi lent á Íslandi. Vestan hafs er í öldungadeild Bandaríkjaþings unnið að lagasetningu til að taka á málinu. Austan hafs hefur Evrópusambandið fyrirskipað rannsókn en á Íslandi situr hæstv. utanríkisráðherra bljúgur með hendur í skauti og bíður eftir því að einhver komi að svara honum. En það kemur enginn að svara honum. Er hæstv. ráðherra svo hræddur um að herinn sé að fara að hann þori ekki að anda á Bandaríkjamenn? Eða er það kannski vegna þess að við erum meðsek? Meðsek vegna framgöngu þessarar ríkisstjórnar um innrásina í Írak. Hún er í okkar nafni og meðferðin á föngum í Abu Ghraib og meðferðin á óbreyttum borgurum í Írak er á okkar ábyrgð og þeir fangaflutningar sem hér kunna að fara fram eru á okkar ábyrgð 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að stutt athugasemd felur aðeins í sér eina mínútu.

Herra forseti. Hæstv. utanríkisráðherra hefur svarað alveg ótvírætt þeirri spurningu sem fyrir hann var lögð. Íslensk stjórnvöld munu ekki samþykkja það að flugvélar með fanga eða meinta hryðjuverkamenn hafi aðgang að íslenskri lofthelgi eða afnot af íslenskum flugvöllum. Ég fagna því að afstaða ráðherrans og ríkisstjórnarinnar er ótvíræð í því efni. Ég vil hins vegar hvetja hæstv. ráðherra til þess að hann og ríkisstjórnin öll gangi hart fram í því að íslensk yfirvöld fylgi eftir þessum vilja og sitji ekki með hendur í skauti og bíði eftir að Bandaríkjamenn upplýsi um það sem þeir hugsanlega hafa í hyggju. Því miður er staðan sú að Bandaríkin, þessi brjóstvörn lýðræðis um áratugi, eru orðin uppvís að því að sniðganga alþjóðamannréttindasáttmála og fótumtroða almenn grundvallarmannréttindi og þeim er því miður ekki treystandi, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Stöðugt berast ábendingar, staðhæfingar og upplýsingar um falsfréttir og blekkingar sem lagðar voru fram til að réttlæta ólögmæta innrás í Írak. Ábendingar um að íslensk lofthelgi og flugvellir hafi verið notaðir til ólöglegra fangaflutninga eigum við þar af leiðandi að taka mjög alvarlega. Við megum ekki gleyma því að allt tengist þetta innrásinni í Írak og við erum á lista hinna viljugu þjóða. Því tel ég mikilvægt að upplýst verði við þessa umræðu og er tengt þessu máli hversu víðtæk heimild íslenska ríkisins er til bandarískra yfirvalda á notkun flugvalla og lofthelgi í baráttunni við hryðjuverkamenn, eins og kom fram við stuðning okkar við ólögmæta innrás í Írak.

Hæstv. forseti. Niðurlæging íslenskra stjórnvalda í þessu máli er alveg hrikaleg. Eftir að hafa lýst yfir stuðningi við Bandaríkjamenn við innrásina í Írak taka Bandaríkjamenn sér leyfi til að fljúga með fanga yfir land okkar til að fara með í ólögleg fangelsi sem þeir eru með einhvers staðar í leynum. Og það er nöturlegt, það kom einmitt frétt í fjölmiðlum í gær eða fyrradag þar sem bandaríski herinn var að finna leynifangelsi í Írak sem var þar á vegum stjórnvalda. Þeir þyrftu líklega að nota þessa sömu hermenn til að leita uppi sín eigin leynifangelsi og koma þessum málum á hreint gagnvart heiminum hvernig þeir haga sér. Þetta er auðvitað slík niðurlæging fyrir stjórnvöld á Íslandi að ekkert nema krafa og að henni verði fylgt eftir til enda um að fá að vita hvað hefur gerst á þessum tíma er ásættanlegt. Það er ekki hægt að sætta sig við annað en að fá að vita þetta. Síðan verða menn að taka afstöðu til þess hvernig á að bregðast við í framhaldi af því.

Virðulegi forseti. Mér finnst það grátbrosleg staðreynd að til þurfti þessa fyrirspurn frá stjórnarandstöðuþingmanni til að íslenska ríkisstjórnin brygðist við og færi að spyrja Bandaríkjamenn erfiðra spurninga í þessu máli. Það er nefnilega þannig að þeir sem fylgjast með fréttum af alþjóðamálum vita ósköp vel að lengi hefur verið uppi grunur um að Bandaríkjamenn væru að flytja fanga yfir hafið, m.a. um íslenska lofthelgi, á vit pyndingaböðla í ónefndum fangelsum í löndum sem okkur eru framandi. Þetta þurfti ekki að koma neinum á óvart. Hér eru menn að sjálfsögðu að uppskera eins og þeir hafa sáð til, menn sem upphaflega studdu hina glæpsamlegu innrás í Írak sem efnt var til á grundvelli upploginna saka, styrjaldar sem kostað hefur tugi þúsunda borgara, saklausra borgara lífið. Enn þá fleira fólk býr nú við ævarandi örkuml, að ekki sé talað um þau andlegu sár sem orðið hafa á íröksku þjóðinni. Þessir menn eiga að skammast sín.

Hæstv. forseti. Mér finnst það mjög alvarlegt að hæstv. utanríkisráðherra skuli svara eins og hann gerir á fremur litlausan hátt, kurteislega, nánast diplómatískan. Hér sýnist mér vera krafa á hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórnina alla um að ríkisstjórnin sýni að það renni blóð í æðum hennar. Fólk krefst þess að þessi flug séu fordæmd, fortakslaust fordæmd og við krefjumst þess hér í þessum sal af hæstv. utanríkisráðherra að hann fordæmi þessar misgerðir Bandaríkjamanna. Hann á auðvitað að gera það. Hann á að sýna okkur að honum renni í skap eins og okkur öllum þegar við sjáum að við höfum setið hér nokkuð aðgerðalaus á meðan fangaflug af þessu tagi hefur eflaust farið um flugvelli okkar og verið dulbúið sem borgaralegt flug. Allar vísbendingar benda til þess. Hæstv. utanríkisráðherra á auðvitað að sýna viðbrögð sem eru honum sæmandi en ekki þá kurteisi sem hér hefur verið gagnrýnd.

Frú forseti. Þessar umræður eru mjög sérkennilegar en kannski ekki óvenjulegar ef maður rifjar upp gamlar umræður sem varða Keflavíkurflugvöll og varnarmál okkar Íslendinga. Það liggur ljóst fyrir samkvæmt yfirlýsingu utanríkisráðherra að flug af því tagi sem fyrirspurnin fjallar um verður ekki heimilað um íslenska lofthelgi og slíkum flugvélum verður ekki leyft að hafa afnot af íslenskum flugvöllum. Þetta kom skýrt fram í niðurlagi ræðu hæstv. ráðherra. Ef maður hefur það í huga er augljóst að þær ræður sem síðan hafa verið haldnar eru haldnar af mönnum sem ekki kunna að hlusta og ekki kunna að skilja það sem talað er.

Frú forseti. Ég tel mig hafa undir höndum gögn og heimildir sem sanna það því miður að íslensk lofthelgi og íslenskir flugvellir hafa verið misnotaðir í þessu skyni og ég get afhent ráðuneytinu þau ef mönnum er þægð í því. Ég þakka svörin og ég þakka í sjálfu sér það sem hæstv. utanríkisráðherra hefur aðhafst til að afla upplýsinga í málinu. En það sem á vantar er að íslensk stjórnvöld með formlegri tilkynningu til bandarískra stjórnvalda lýsi því yfir að þau vilji ekkert slíkt hafa hér á landi, hvorki á flugvöllum né í lofthelgi okkar með sambærilegum hætti og Danir hafa gert. Þrátt fyrir svör hæstv. ráðherra vantaði það upp á að það væri gert með formlegum hætti af íslenskra stjórnvalda hálfu að koma þeirri afstöðu okkar á framfæri sem hæstv. ráðherra lýsti í niðurlagsorðum sínum. Það er algerlega óásættanlegt að Ísland sé aðili að eða leggi slíkum lögbrotum og mannréttindabrotum lið sem þarna fara fram. Einmitt vegna aðildar Íslands að innrásinni í Írak og vegna aðgangs Bandaríkjamanna að Keflavíkurflugvelli er sérstök ástæða til að þetta sé gert skýrt og það er lágmark að íslensk stjórnvöld tilkynni Bandaríkjamönnum með formlegri orðsendingu að allt slíkt sé óheimilt og eftirleiðis verði slíku flugi vísað frá íslensku lofthelginni og lendi hér flugvélar engu að síður í þessum erindagerðum verði þær kyrrsettar, málin rannsökuð og föngunum um borð tryggð full mannréttindi. Vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra telur sig enn vera að draga að upplýsingar í málinu þá hyggst ég, frú forseti, breyta fyrirspurn minni í beiðni um skriflegt svar þannig að hæstv. ráðherra geti þá svarað henni með formlegum hætti skriflega þegar þau gögn sem hann er enn að bíða eftir eru komin í hans hendur. En ég tel að það þoli ekki bið að íslensk stjórnvöld sendi frá sér formlega yfirlýsingu í þessum efnum og verði ríkisstjórnin ekki til þess þá á Alþingi að gera það og við munum taka það upp á vettvangi utanríkismálanefndar að það verði gert.

Frú forseti. Það fer auðvitað ekkert á milli mála að pyndingar samrýmast ekki alþjóðalögum og eru fordæmanlegar og forkastanlegar í öllum tilvikum. Ég hélt ekki að það þyrfti að taka fram í þessum sal. En það er ekki lögbrot eða ólöglegt að flytja fanga milli staða. Það er gert á hverjum einasta degi innan lands og utan og slíkur flutningur fer fram í lofthelgi Íslands áreiðanlega mjög oft án þess að ástæða sé til að  Við höfum ekki í höndum upplýsingar um að um lofthelgi okkar eða flugvelli okkar hafi farið flugvélar með fanga sem hafi átt að flytja til pyndinga og það er kjarninn í þessu máli. Við höfum ekki upplýsingar um það. Við mundum ekki leyfa það og við fordæmum að sjálfsögðu allt sem viðkemur slíku. Það liggur alveg fyrir. Þetta eru alveg skýr svör af minni hálfu. Við höfum hins vegar ekki fengið enn þá að mínum dómi fullnægjandi svör við fyrirspurnum okkar hjá Bandaríkjastjórn. Við höfum látið afstöðu okkar í þessum málum koma skýrt fram gagnvart þeim, eins og ég gat um áðan, látið það koma fram að við gengjum út frá því að flutningar sem þessir hefðu ekki átt sér stað án okkar vitundar og afstaða okkar gagnvart Bandaríkjamönnum er alveg skýr og mótmæli Dana voru ekki mikið formlegri en þetta, hv. þingmaður.

Frú forseti. Ég beini þeirri fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra hvort fyrirætlanir séu uppi um að tryggja þeim ríflega 20 þúsund íbúum landsbyggðarinnar sem eru án háhraðanettengingar aðgang að slíkri nettengingu á næsta fjárlagaári. Ef svo er hver er sú áætlun skipt eftir landsvæðum? Tilefni fyrirspurnarinnar eru margvísleg, fyrst og fremst sú staða sem uppi er og kom fram í svari hæstv. samgönguráðherra við fyrirspurn minni sem laut að því hvaða sveitarfélög á landinu hafi háhraðatengingar og hver ekki, hver sé íbúafjöldi þeirra sveitarfélaga sem ekki hafa háhraðatengingar sundurgreint eftir sveitarfélögum. Því svaraði hæstv. ráðherra skilmerkilega á þar síðasta þingi og kom fram að um 22 þúsund Íslendingar höfðu ekki aðgang að háhraðanettengingu, sem er mjög alvarlegt mál í þeirri búsetu- og byggðaþróun sem á sér stað núna þegar fólk flykkist á milli landsvæða. Aftur eru að eiga sér stað fólksflutningar út fyrir hið eiginlega höfuðborgarsvæði út á jaðra svæðisins og má segja að mikið rót fylgi þessum búferlaflutningum. Í dag heyrir það til algerrar grunnþjónustu líkt og vatn, rafmagn og hiti þegar fólk velur sér búsetu, að hafa aðgengi að háhraðanettengingu. Það er ekki hægt að bjóða börnum sínum, unglingum eða heimilisfólki almennt upp á að ekki sé aðgengi að háhraðanettengingu þar sem einfaldlega er verið að setja þær byggðir hjá ef litið er til atvinnumöguleika, möguleika til fjarnáms og almennrar notkunar á netinu sem í dag heyrir til grundvallarþátta í daglegu lífi og allt byggist á. Það er mjög mikilvægt byggðanna vegna. Þær byggðir sem ekki búa við háhraðanettengingu eru annars flokks. Þær eru settar hjá. Ég hef ítrekað skorað á hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að í gegnum okkar öflugu samgöngufyrirtæki með aðstoð hins opinbera verði öllum þessum byggðum veitt aðgengi að háhraðatengingu. Víða er að sjálfsögðu möguleiki að veita slíkt aðgengi í gegnum örbylgju þar sem ekki er fjárhagslega hagkvæmt eða mögulegt að leggja streng. Það má því fara margar leiðir. Þetta er eins og munurinn á kerru og hesti og stórvirkum vinnuvélum. Í nútímabyggð verður að vera til staðar háhraðatenging. Því hef ég lagt þessa spurningu fyrir hæstv. samgönguráðherra. Sums staðar í dag eru einkafyrirtæki eins og eMax, Ábótinn og fleiri að setja upp örbylgjutengingar sem er mjög vel og ágætlega gert. Það er einkaframtak þeirra og það ber að byggja undir og styðja við þau fyrirtæki sem fyrir eru og bjóða dreifbýlinu sums staðar upp á örbylgjuna en fyrst og fremst að öllum íbúum og öllum þessum landsvæðum bjóðist þetta gegn hliðstæðu verði og íbúum þéttbýlisins og með sambærilegum gæðum og álíka öflugum tengingum.

Virðulegur forseti. Svar mitt við spurningu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar er svohljóðandi: Í fjarskiptaáætlun sem hið háa Alþingi samþykkti samkvæmt tillögu minni 11. maí sl. er sett fram svohljóðandi stefna í fjarskiptamálum: Íslendingar verði í fremstu röð þjóða með hagkvæma, örugga og aðgengilega og framsækna fjarskiptaþjónustu. Í samræmi við þessa stefnu eru sett markmið varðandi ýmsa þætti fjarskiptaþjónustu, þar með talið um háhraðatengingar. Áætlunin gerir ráð fyrir að mörg af þeim markmiðum sem þar eru sett fram náist að verulegu leyti á markaðsforsendum, þ.e. án sérstakra aðgerða af hálfu stjórnvalda. Þar sem markaðurinn leysir ekki þessi mál, þ.e. býður upp á viðunandi þjónustu er við það miðað að stjórnvöld geti komið að málinu. Fyrir liggur að stjórnvöld munu fjármagna að hluta eftirfarandi þrjú stór verkefni á sviði fjarskipta sem ríkisstjórnin hefur sett í forgang: Í fyrsta lagi. Að auka aðgengi að farsímaþjónustu á þjóðvegum landsins og um leið öryggi vegfarenda með því að stuðla að aukinni útbreiðslu GSM-farsímanetsins við hringveginn, helstu stofnvegi og fjölfarna ferðamannastaði. Þetta er gert í ljósi þess að farsíminn gegnir mikilvægu hlutverki í samskiptum í nútímaþjóðfélagi auk þess sem ljóst er að almenn eign slíkra farsíma er mikilvægur liður í öryggi viðkomandi þrátt fyrir að GSM-farsímakerfið hafi ekki verið hannað sem öryggiskerfi sérstaklega. Í öðru lagi. Gert er ráð fyrir að fjármunum verði varið til þess að stuðla að dreifingu stafræns sjónvarps um gervihnött. Nauðsynlegt er að tryggja að sjófarendur og íbúar strjálbýlli svæða sem ekki njóta fullnægjandi þjónustu eigi möguleika á að ná sjónvarpsdagskrá RÚV auk hljóðvarps, Rásar 1 og 2 stafrænt í gegnum gervihnött. Markmiðið er að stafrænt sjónvarp nái til allra landsmanna. Í þriðja lagi. Sérstaklega er varðar spurningu fyrirspyrjanda er gert ráð fyrir öflugri uppbyggingu á háhraðatengingum á þeim svæðum sem ekki er líklegt að verði þjónað á markaðslegum forsendum. Háhraðatengingar eru einn af grunnþáttum tækninnar sem gerir upplýsingasamfélag nútímans mögulegt. Markmiðið er að hraða þróun upplýsingasamfélagsins þannig að allir landsmenn sem þess óska geti tengst háhraðaneti og notið hagkvæmrar og öruggrar fjarskiptaþjónustu. Í áætluninni segir að allir landsmenn sem þess óska hafi aðgang að háhraðatengingu árið 2007. Þess má geta að síðustu bæirnir við Djúpið voru að tengjast netinu og Síminn er að ljúka síðasta áfanga við tengingu samkvæmt alþjónustukvöð sinni. Samkvæmt upplýsingum ráðuneytisins verður í byrjun næsta mánaðar búið að tengja alla Íslendinga við netið sem þess hafa óskað. Þetta er auðvitað bylting fyrir þá sem hlut eiga að máli. Skilgreining á háhraðatengingu er ekki einhlít og tekur mið af þörfum hvers og eins á hverjum tíma sem velur sér hraða við hæfi. Hraði í notkun í dag hefur ekki verið kortlagður sérstaklega en þarfirnar eru mjög misjafnar. Í áætluninni er reynt að spá fyrir um ákveðna þróun í þeirri bandbreidd sem almenningi í þéttbýli stendur til boða á viðráðanlegu verði. Þegar liggur fyrir að flestir Íslendingar sem þess óska eiga val um fleiri en eina leið til að tengjast internetinu og eiga oftast aðgang að hraða sem hentar þörfum viðkomandi. Samkvæmt upplýsingum ráðuneytisins m.a. frá fjarskiptafyrirtækjum og Póst- og fjarskiptastofnun geta um 95% landsmanna nú þegar tengst háhraðanetum sem eru í samræmi við viðmið áætlunarinnar í formi xDSL ljósleiðara, kapal og þráðlaust, þ.e. örbylgju WiMAX eða gervihnött. Leysa þarf því vanda þeirra tæplega 5% sem eftir standa með skipulegum hætti með lausnum sem horfa til framtíðar en eru tæknilega óháðar. Þessi hópur er bundinn við ákveðin landsvæði. Miðað er við að ríkið geti komið að málum þar sem ekki eru markaðslegar forsendur fyrir hendi. Miðað er við að þessi þáttur fjarskiptaáætlunar komi til framkvæmda á árunum 2006–2010 og er unnið að útfærslu um þessar mundir. Ákveðið hefur verið að skipa sérstaka verkefnisstjórn sem haldi utan um framkvæmd fjarskiptaáætlunar. Verkefnisstjórnin verði jafnframt stjórn fjarskiptasjóðs sem mun fjármagna þau verkefni í áætluninni sem stjórnvöld taka þátt í. Ljóst er að háhraðavæðingin er stórt verkefni sem stjórnvöld verða að vanda sig við. Ráðuneytið hefur ákveðið að fela Póst- og fjarskiptastofnun þetta verkefni í samræmi við ákvæði 23. gr. fjarskiptalaga. Stofnunin mun nú hefjast handa við undirbúning verkefnisins og nánari útfærslu þess og við munum nýta þá fjármuni sem sala Símans hefur gefið okkur færi á og er til umfjöllunar á hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir þessa fyrirspurn. Þar var í engu ofsagt um þá brýnu þörf sem er á tryggri tengingu við dreifbýli landsins og góðum hraða. Auk þess vil ég benda á það að háhraðatenging er mjög mikilvæg fyrir ýmsa vegna starfa sinna, t.d. bændur. Bændur eru farnir að nýta sér bókhald sem byggist á háhraðatengingum í auknum mæli og auk þess er ferðaþjónusta bænda vaxandi atvinnugrein og þeir nýta sér m.a. netið til þess að kynna þjónustu sína. Það á að vera hægt að panta sér þá þjónustu í gegnum netið en það er því miður víða illmögulegt eða ótryggt og jafnvel ekki hægt vegna þess hve tengingar eru lélegar og víða ekki fyrir hendi.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina og hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin. Það er alveg ljóst að það eru mjög framsæknar hugmyndir sem liggja að baki þeirri samgönguáætlun sem nú er í gildi. Og af þeirri ástæðu að Síminn var seldur er nú hægt að fjármagna það að þau 5% notenda sem ekki hafa haft aðgang að háhraðatengingu komist í samband við háhraðanet. Þetta skiptir gífurlega miklu máli. Þetta er eitt stærsta byggðamálið að mínu mati og þegar við förum og hittum fólk í hinum dreifðu byggðum verðum við mjög vör við það hversu geysilega mikið mál þetta er, bæði varðandi atvinnusókn en ekki síður hvað varðar það að ná sér í menntun en það hefur aukist mjög að fólk um hinar dreifðu byggðir sæki sér framhaldsmenntun í gegnum tölvukerfið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir að vekja athygli á þessu máli í dag með fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra. Virðulegi forseti. Ég lít svo á að aðgengi að háhraðatengingu sé og eigi að vera skilgreindur hluti af nauðsynlegri grunnþjónustu hér á landi, vegna þess að í því samfélagi sem við búum í dag á þetta að vera hluti af grunnþjónustu svo sem eins og vatni, hita og öðru vegna þess hve stóran þátt netið og aðgengi að því spilar í samfélaginu og daglegum störfum. Þetta hefur áhrif á tækifæri til menntunar, þetta hefur áhrif á tækifæri til atvinnu svo ekki sé talað um menningarþáttinn á netinu, í gegnum tölvuna, í gegnum háhraðatengingar, þar er að finna stóran hluta af því sem kallast dægurmenning dagsins í dag. Ég tel að það eigi ekki að halda ungu fólki úti á landi utan við þann þátt sem finna má á netinu þannig að ég vil sjá háhraðatengingu sem skilgreindan hluta af grunnþjónustunni.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra að þessi þjónusta er orðin einn af grundvallarþáttum sem fólk gerir kröfu um að sé í lagi og lítur á sem forsendu fyrir vali á búsetu. Það skiptir því miklu máli að ríkisvaldið hraði eftir föngum uppbyggingu á þessu kerfi þar sem markaðurinn sjálfur byggir það ekki upp á eigin forsendum. Ég fagna því sem fram kom í máli hæstv. ráðherra að uppbygging á háhraðatengingu verði hraðað þannig að allir sem þess óska geti fengið tengingu eigi síðar en á árinu 2007. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að stjórnvöld sýni vilja sinn í þessu verki, gefi út skýrar yfirlýsingar um að þau ætli að gefa fólki kost á þessari tengingu og fyrir tilskilinn tíma þannig að menn viti að tæknin muni koma og hún muni koma fljótt. Það skiptir öllu máli, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með hv. fyrirspyrjanda varðandi mikilvægi þess að háhraðatenging sé alls staðar á landinu. Það skiptir miklu máli varðandi búsetuskilyrði, nám og það kom mjög vel fram í máli hæstv. samgönguráðherra að það er svo sannarlega verið að vinna að þessum málum. Það eru margir sem hafa valið að búa úti í sveit og vinna í gegnum háhraðanetið og geta þá verið þar sem er afskaplega gott. Ég vil líka vekja athygli á því að nokkur sveitarfélög hafa sjálf haft frumkvæði að því að koma á háhraðatengingu en þar verða samt sem áður eftir þessi 5% sem er svo mikilvægt að ríkið sjái um og ætlar að gera með sölu Símans.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp örstutt til að hvetja hæstv. samgönguráðherra áfram til dáða í þessum efnum því ég leyfi mér að segja að háhraðatenging eða tenging við internetið er partur af grunnþörfum fólks alveg eins og hiti, vatn og rafmagn. Ævintýri netsins eru slík, allur aðgangur að upplýsingum, möguleikar til að senda frá sér upplýsingar, finna gögn og annað á netinu, þetta er náttúrlega alger bylting og sjálfsagt mannréttindamál að allir landsmenn hafi aðgang að þessu. Mér sýnist við vera á ágætri leið með þessa hluti, að mörgu leyti. Ef hér kemur stafrænt gervihnattasjónvarp þá erum við í góðum málum hvað það varðar. Ef okkur tekst að halda áfram að koma á góðu GSM-sambandi víða um land og reynum jafnframt að halda í NMT-kerfið, en mér þykir vænt um það kerfi og vil sjá að það verði áfram eftir árið 2007. Síðan þegar það bætist við að við náum að landa þessum 20 þúsundum sem eiga eftir að fá háhraðanet þá held ég að við séum í fínum málum.

Frú forseti. Ég fagna því að hæstv. samgönguráðherra lýsir yfir vilja sínum til að háhraðavæða dreifbýlið sem út af er sett nú á næstu missirum og að hluti símasilfursins verði notaður til þeirrar mikilvægu uppbyggingar, enda ekki nema sanngjarnt að svo sé. Ég vil skora á hann að beita sér fyrir því að þeirri uppbyggingu ljúki fyrr en seinna því það er ekki ofmælt þegar sagt er að aðgengi að einhvers konar lágmarksnettengingu, háhraðatengingu, liggi búsetu að mörgu leyti til grundvallar sérstaklega þegar yngra fólk er að velja sér búsetu. Sjálfur gæti ég ekki haft daglega fasta búsetu austur í Gnúpverjahreppi ef ég væri ekki svo heppinn að einkafyrirtæki byði þar upp á örbylgjusamband sem er alveg viðunandi þokkalegur háhraði og má segja að bæti úr brýnustu þörfinni. Þess vegna er ástæða til að skora á yfirvöld og hvetja hæstv. ráðherra til að beita sér af fullu kappi fyrir því að þessar fyrirætlanir hans gangi eftir. Það eru tímamót og það eru tíðindi og ég fagna því að á borðinu liggi fyrirætlan um að ljúka háhraðavæðingunni fyrir þessi 5–10% sem eftir standa á næstu 18 mánuðum. Ég skora á hann að flýta því eins og nokkur kostur er. Þetta er bylting fyrir sveitirnar, bylting fyrir byggðirnar úti á landi að fólk geti stundað bæði nám og vinnu í gegnum tölvuna heima hjá sér og oft fer þetta saman. Þetta skiptir öllu máli. Þetta opnar nýjar víddir og ný tækifæri fyrir byggðirnar. Upplýsingahraðbrautin er grundvallaratriði í nútímanum. Þess vegna er ástæða til að fagna þessari fyrirætlan og hvetja hæstv. ráðherra til að fylgja henni fast eftir af kappi.

Virðulegur forseti. Ég fagna viðbrögðum hv. þingmanna við þessari fyrirspurn og svörum mínum. Það er alveg ljóst að menn átta sig á því að fjarskiptaáætlunin sem ég lagði fram og Alþingi samþykkti markar hér mikil tímamót, þau áform sem þar eru og ákvörðun ríkisstjórnarinnar að leggja 2,5 milljarða af símasölunni til þess að byggja upp fjarskiptin í landinu. Eitt af markmiðum í fjarskiptaáætluninni lýtur að háhraðatengingum ríkisstofnana sem er ástæða til að vekja athygli á. En öflugar tengingar ríkisstofnana, sérstaklega á landsbyggðinni eru mjög mikilvægur grundvöllur fyrir frekari þjónustu í sveitarfélögunum þegar háhraðatengingarnar eru komnar inn í miðju sveitarfélaganna þar sem ríkisstofnanir eru og þar með geta fyrirtæki og einstaklingar nýtt sér þá uppbyggingu. Þegar er hafið samstarf við fjármálaráðuneytið og önnur ráðuneyti um framkvæmd þessara markmiða og samgönguráðuneytið hefur talið að ein leið til að ná árangri í þessu sé útboð á allri fjarskiptaþjónustu eða öllum fjarskiptatengingum og þjónustu við ríkisstofnanir sem nýta háhraðatengingar. Ég tel að það sé mikilvæg leið til að ná markmiðum okkar, að útvíkka þannig háhraðanetið, auka hraðann í samræmi við markmið fjarskiptaáætlunarinnar, auka samkeppni, bæta þjónustu og lækka verðið. Ég tel að með því að bjóða út alla fjarskiptaþjónustu ríkisins skapist skilyrði til þess að ríkisstofnanirnar tengist og þar með aukist áhugi fjarskiptafyrirtækjanna á því að veita almenningi á þessum stöðum þessa þjónustu sem ég tel afar mikilvæga.

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um veggjöld og spyr í fyrsta lagi: Hvað líður stefnumörkun um gjaldtöku vegna samgöngumannvirkja, þ.e. veggjöld, sem ráðherra hefur ítrekað boðað að sé í vændum? Ráðherra boðaði fyrir tveimur árum að niðurstöður stefnumörkunar um gjaldtöku vegna samgöngumannvirkja mundu liggja fyrir á síðasta hausti, þ.e. fyrir ári. Hvað er eiginlega að frétta af þeirri stefnumörkun? Það er ekki lítil ástæða til að spyrja vegna þess að í greinargerð með lagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar um hvernig skuli verja söluandvirði Símans er tekið fram að seinni áfangi Sundabrautar skuli unninn í einkaframkvæmd. Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir var engin svör að fá hjá hæstv. forsætisráðherra við því hvort hugmyndin væri að innheimta veggjöld af þeirri framkvæmd með svipuðum hætti og gert hefur verið af veggöngunum í Hvalfirði. Tvenn áramót eru liðin og þau þriðju stutt undan. Hver er stefnan sem var mótuð? Af hverju hefur hæstv. ráðherra ekki gert samgöngunefnd Alþingis grein fyrir hugmyndunum eins og hann lofaði á sínum tíma? Munu tillögurnar tryggja að eitt verði látið yfir alla ganga hvað varðar veggjöld, eins og ráðherrann hefur sagt að ætti að felast í þeirri stefnumörkun? Svo spyr ég eins og venjulega hvert haust: Hvenær kemur til framkvæmda boðuð lækkun virðisaukaskatts á veggjald í Hvalfjarðargöngum? Hvar í ósköpunum er það mál statt? Heldur Framsókn því í gíslingu eða var aldrei innstæða fyrir loforðum hæstv. ráðherra um að lækka virðisaukaskatt af því gjaldi? Ég tel fulla ástæðu til að spyrja þar til svörin fást. Þau hafa ekki komið fram enn þá. Ég tel líka ástæðu til að ganga eftir þeirri stefnumörkun sem hæstv. ráðherra hefur lofað hvað varðar gjaldtöku af samgöngumannvirkjum. Við höfum búið við það að í 20 ár borgi menn skatt í Hvalfjarðargöngin og borgi þau göng að fullu. Hugmyndir eru uppi um að skattlöndin haldi áfram að vera fyrir vestan og norðan, til að komast inn í höfuðborgina, en ekki verði innheimt gjöld ef menn koma að austan eða sunnan. Þetta er auðvitað óviðunandi, að menn viti ekki hvað stjórnvöld ætla sér með þessum veggjöldum. Ég ætla satt að segja að vona að hæstv. ráðherra tali skýrt um þau mál í þetta skiptið.

Virðulegi forseti. Hv. þm. spyr í fyrsta lagi: „Hvað líður stefnumörkun um gjaldtöku vegna samgöngumannvirkja, þ.e. veggjöld, sem ráðherra hefur ítrekað boðað að sé í vændum?“ Svar mitt er svohljóðandi: Stefnumörkun um gjaldtöku vegna samgöngumannvirkja er í fullkomlega eðlilegum farvegi í tengslum við endurskoðun 12 ára samgönguáætlunar sem nú er í gangi og verður lögð fyrir Alþingi á haustþingi 2006. Í því samhengi vil ég benda á álit nefndar um gjaldtöku og einkaframkvæmd til fjármögnunar samgöngumannvirkja sem skilaði áliti sínu í febrúar síðastliðnum. Sú skýrsla, ásamt öðru sem komið hefur fram um þessi mál, verður höfð til hliðsjónar í áframhaldandi vinnu við það mikilvæga verkefni að endurskoða gjaldtöku vegna notkunar samgöngumannvirkja. Ástæða þess að ég hef þurft að margítreka, eins og kemur fram í fyrirspurninni, að þessi stefnumörkun sé í vændum er sú að þingmenn, þar á meðal hv. fyrirspyrjandi eru sí og æ að spyrja um sama hlutinn. Þeir fá auðvitað sama svarið við þeim annars eðlilegu spurningum á hinu háa Alþingi. Í annan stað spyr hv. þingmaður: „Hvenær kemur til framkvæmda boðuð lækkun virðisaukaskatts á veggjald í Hvalfjarðargöngum?“ Svar mitt er: Ég verð að benda hinum reynda þingmanni Jóhanni Ársælssyni á að rétt væri að hann beindi spurningum um virðisaukaskatt til fjármálaráðherra. En þar sem þingmaðurinn gerir, við skulum kalla það svo, þessi mistök mun ég reyna að svara honum. Málið er á forræði fjármálaráðherra sem hefur svarað þessari fyrirspurn á þeim nótum sem hér greinir: Boðuð lækkun virðisaukaskatts á veggjaldi í Hvalfjarðargöngunum mun koma til framkvæmda með lækkun neðra þreps virðisaukaskattsins. En breytingar á virðisaukaskattskerfinu eru til skoðunar milli stjórnarflokkanna. Ég get á þessum tímapunkti ekki nefnt tímasetningar en vísa til þess sem sagt hefur verið um það mál, m.a. á Alþingi. Vegna umræðu sem komið hefur upp undanfarnar vikur varðandi Sundabraut og að farin verði leið einkaframkvæmdar við lagningu hennar vil ég koma á framfæri sjónarmiðum mínum, þar sem ég veit að alþingismenn víða af landinu hafa áhuga á að heyra afstöðu mína til þess að leggja Sundabraut alla leið upp á Kjalarnes með aðstoð einkaframkvæmdar. Í tengslum við þau áform hefur vaknað umræða um það hvort leggja eigi gjald á þá sem aka vestur og norður land tvisvar á stuttum vegkafla. Að mínu mati kemur það ekki til greina. Tvær leiðir eru færar við að leggja Sundabraut sem einkaframkvæmd, eins og gert var með Hvalfjarðargöngum. Annars vegar er að fara leið notendagjalda eins og gert hefur verið í Hvalfjarðargöngunum, þar sem notendur samgöngumannvirkja greiða beint fyrir notkun hverju sinni. Hin leiðin er svonefnd skuggagjaldaleið þar sem framkvæmdaaðilinn fær greitt frá ríkinu fyrir þá umferð sem fer um mannvirkið. Sú aðferð, skuggagjaldaleiðin, kallar ekki á greiðslu vegfarenda þegar þeir aka um mannvirkið. Verði notendagjaldsleiðin valin, sú aðferð sem Spölur fékk leyfi til að nota, verður það að mínu mati ekki gert nema með uppstokkun gjaldtöku í Hvalfjarðargöngunum þannig að aðeins verði gjaldtaka á einum stað á þessum vegkafla. Það er útfærsluatriði hvernig að því yrði staðið en það er ljóst að frekari gjaldtaka er ekki auðveld, eins og hv. fyrirspyrjandi þekkir mætavel. Ég tel hins vegar skuggagjaldaleiðina vera góðan kost. En eins og ég sagði fyrr í svari mínu þá hefur sú nálgun í för með sér að greitt yrði úr ríkissjóði til framkvæmdaaðila í samræmi við notkun brautarinnar þegar þar að kæmi. Sú leið hefur ekki verið farin í vegamálum hér en er vel þekkt erlendis. Ég tel að hún komi vel til greina og að ekki eigi að þurfa að vefjast fyrir mönnum að velja þann kost. Aðalatriði málsins er hins vegar að við getum nýtt okkur einkaframkvæmdarkostina en gjaldtakan yrði með öðrum hætti en við þekkjum úr Hvalfirðinum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina og hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin. Ég vil að það komi fram að ég tel mikilvægt að hægt verði að ráðast í samgönguframkvæmdir með einkaframkvæmd og með gjaldtöku. Við höfum haft mikinn áhuga á því, mörg hver, að hægt verði að ráðast í meiri jarðgangagerð. Þar eru kannski fyrst og fremst nefnd Vaðlaheiðargöng, sem mjög mikill áhugi er fyrir. Þess vegna skiptir mjög miklu máli að sú leið sé í boði til að fjármagna mikilvægar samgönguframkvæmdir. Auðvitað er hægt að fara aðrar leiðir og lengri en með jarðgangaframkvæmdum næst veruleg stytting leiða sem hefur í för með sér sparnað fyrir notendur. Við reiknum með því að þessi kostur verði áfram til staðar og að ekki verði lagður steinn í götu þess að fara þá leið.

Frú forseti. Hér er til umræðu mikið misréttismál. Það er verið að mismuna ungu fólki, leggja álögur á ungt fólk á Akranesi og í byggðum Vesturlands, þaðan sem fólk sækir t.d. skóla til Reykjavíkur. Byggðunum norðan Hvalfjarðar er einnig mismunað þannig að ungt fólk, fjölskyldufólk sem flytur í auknum mæli að frá Reykjavík í smærri og þægilegri byggðir, velur síður byggðirnar norðan Hvalfjarðar. Í hvert sinn sem það þarf að sækja til Reykjavíkur, t.d. til að sækja vinnu, er fólki gert að greiða fyrir að ferðast um göngin á meðan fólk sem fer yfir Hellisheiði til Selfoss eða á Suðurnes ekur á vegum sem eru kostaðir af landsmönnum öllum. Þetta er ósanngirni sem verður að leiðrétta. 

Virðulegi forseti. Mér þótti hæstv. samgönguráðherra koma með mjög athyglisverða hugmynd þegar hann talaði um svokallaða skuggagjaldaleið á Sundabrautinni. Þetta er svolítið framandi fyrir mér, ég verð að viðurkenna það. Ég þarf betri tíma til að kynna mér þá hugmynd aðeins nánar áður en ég tala meira um hana. En þrátt fyrir það hljómar mjög spennandi að hugsanlega sé þar komin leið til að fara í gerð Sundabrautar og klára hana jafnvel í einum rykk, ef svo má segja, án þess að til aukagjaldtöku komi á þessari leið norður úr borginni. Ég tel brýnt að farið verði í að leggja Sundabrautina alla leið upp á Kjalarnes. Vegurinn í gegnum Mosfellsbæ og um Kollafjörðinn er að mörgu leyti hættulegur og erfiður, sérstaklega á veturna. Ég veit það vel sjálfur því að ég fer hann á hverjum einasta degi. Ég tel því að það sem hæstv. samgönguráðherra sagði áðan um Sundabrautina hafi verið mikið fagnaðarefni.

Virðulegi forseti. Það er augljóslega freistandi hverju sinni að fara veggjaldaleiðina til að koma fram stórbrotnum vegaframkvæmdum. En um leið er það ákaflega háskaleg þróun af því að í því felst mismunun milli íbúa á mismunandi svæðum. Menn hljóta því að kalla eftir því að fyrir liggi almenn stefnumörkun áður en menn viðra hugmyndir eins og þá að leggja Sundabrautina og nota til þess veggjöld. Á kannski að nota veggjöld í Héðinsfjarðargöngunum? Er það hugmyndin? Ég veit það ekki. Það verður að fara fram almenn stefnumörkun á þessu sviði áður en umræða um einstakar framkvæmdir fer fram. Það er ástæða til að ítreka fyrstu spurningu hv. fyrirspyrjanda. Það hefur ítrekað verið bent á að fram verði að koma almenn stefnumörkun um veggjöld af samgöngumannvirkjum. Án þess, þegar sá kostur er nýttur við eina framkvæmd en ekki aðra, verður svæðum og íbúum mismunað og það er háskaleg þróun.

Hæstv. forseti. Þegar Hvalfjarðargöngin voru gerð var felldur niður virðisaukaskattur upp á 937 millj. kr. af framkvæmdinni gegn því að lagður yrði 14% virðisaukaskattur á veggjaldið. Þessi 14% skattur er núna langt kominn með að borga upp það sem fellt var niður og því finnst mér sjálfgefið að sá skattur verði felldur niður. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að gjaldið eigi allt að falla niður. Ég flutti tillögu um það á Alþingi fyrir einu ári, og benti á leiðir til þess, sem því miður náði ekki fram að ganga. Ég minni á að göngin eru eina samgöngumannvirkið á Íslandi sem er skattlagt. Ætli þar sé ekki borgaður 1 milljarður kr. á ári á sama tíma og enginn annar borgar neitt? Það nefnir enginn veggjald á tvöföldun Reykjanesbrautar, Fáskrúðsfjarðargöng, Héðinsfjarðargöng og hvað það heitir allt saman. Þetta fyrirkomulag er jafnan réttlætt með því að Hvalfjarðargöng séu einkaframkvæmd, sem er rökleysa að mínu mati. Eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra eru alls konar einkaframkvæmdir í gangi án þess að lýðurinn sé skattlagður til að borga niður framkvæmdina. Ég minni á að nú stendur fyrir dyrum að byggja 12 milljarða kr. monthús við Reykjavíkurhöfn í einkaframkvæmd. Ríki og borg ætla að greiða niður kostnaðinn á 20 árum. Það nefnir enginn að leggja gjald á alla þá sem reka nefið inn í það fína hús.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Jóhanni Ársælssyni fyrir að halda þessu máli vakandi ár eftir ár. Mig langar rétt að benda á þann mismun sem er í gangi eftir því hvort fólk notar þjóðveginn til að komast frá Selfossi til Reykjavíkur eða frá Akranesi til Reykjavíkur. Sá sem kemur frá Akranesi greiðir fyrir notkun á þjóðveginum aukalega um 150 þús. kr. í vegtoll á hverju ári.

Frú forseti. Þegar lagt var í Hvalfjarðargöng vantaði ekki heitstrengingar manna úr öllum flokkum að staðið yrði við það að greiða vegskatt af þeim göngum. Hv. þm. Jóhann Ársælsson og fleiri stigu þá á stokk og strengdu þess heit. Það sem er aðalatriðið í dag er auðvitað að einkaframkvæmd í samgöngumálum opnar möguleika víðs vegar um landið til þess að flýta mikilvægum framkvæmdum sem ella yrði ekki í ráðist. Ég nefni Vaðlaheiðargöng, ég get líka nefnt veg um Stórasand. Ég vil einnig minna á að stofnað hefur verið félag um að leggja veg um Kjöl og þannig mætti halda áfram ræðunni. Ég hygg að hv. þingmönnum sé jafnframt ljóst að í öðrum löndum er hvarvetna notast við veggjöld sem nauðsynlegt er til að koma af stað nauðsynlegum framkvæmdum í samgöngumálum. Við eigum ekki að hopa af vegi á okkar leið í þessu efni sem öðrum. Ef horfið verður frá veggjöldum í Hvalfirði er með því verið að leggja stein í götu manna annars staðar á landinu sem vilja bæta samgöngur eins og Norðlendingar svo dæmi sé tekið, eins og Borgfirðingar sem auðvitað vilja veg um Stórasand eins og ég hef gert glögga grein fyrir á Alþingi.

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega ekki smekklegt hjá hv. málshefjanda að tala um gíslingu Framsóknarflokksins í þessum efnum. Þetta málefni er til skoðunar innan ríkisstjórnarinnar og milli ríkisstjórnarflokkanna. Það er mjög mikilvægt að við horfum til framtíðar í þessum efnum því Hvalfjarðargöngin verða ekki eina einkaframkvæmd Íslandssögunnar í vegagerð. Við horfum á Vaðlaheiðargöng og til Sundabrautar. Ef fara á í breytingar hvað varðar veggjald í Hvalfjarðargöngum skapar það náttúrlega fordæmi gagnvart þeim framkvæmdum sem á eftir koma, það segir sig sjálft. Og það er mjög mikilvægt, hæstv. forseti, að við höfum það í huga í þessari umræðu. Einkaframkvæmd í vegagerð er mjög mikilvæg. Hún flýtir mjög mikilvægum samgöngubótum, eins og ég nefndi áðan, t.d. Vaðlaheiðargöngum sem munu tengja saman Eyjafjörð og Þingeyjarsýslu og er gríðarlega þýðingarmikil aðgerð í byggðalegu samhengi. Ef við þyrftum að styðjast við vegáætlunina eina er alveg ljóst að sú framkvæmd væri ekki í augsýn. Hún er í augsýn vegna þess að við horfum til einkaframkvæmdar í þeim efnum.

Forseti. Ég fagna ákaflega mikilvægri yfirlýsingu hæstv. samgönguráðherra um að ekki verði veggjöld á Sundabraut. Það er mjög mikilvægt að ekki verði veggjöld á Sundabraut. Hann getur svo fundið út einhverjar aðrar leiðir. Ég hélt að það væru innri leið og ytri leið en nú er komin skuggagjaldaleið og ýmsar leiðir í viðbót á þeim vegi. En það mikilvægasta er: Engin veggjöld. Menn verða að gera sér grein fyrir því að veggjöldin í Hvalfjarðargöngunum voru sett sem ákveðin málamiðlun. Fulltrúar þeirra svæða sem þar áttu hlut að máli, höfuðborgarsvæðisins, sem tekur yfir meira en helming af þjóðinni og þeirra svæða sem það tengdist við, voru í minni hluta hér á þinginu og máttu búa við það að neytt hafi verið aflsmunar í samgöngumálum gegn þeim í marga tugi ára. Þess vegna féllust menn á þá framkvæmd með því fororði að hún yrði borguð. Ég tel að núna sé grundvöllurinn undan því fallinn og við eigum að semja upp á nýtt við eigendur, getum við kallað þá, Hvalfjarðarganga og taka þá upp þar skuggagjaldakerfi ráðherrans í staðinn fyrir að íbúar á þessu svæði þurfi að borga fyrir að keyra í gegnum eigin göng.

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði í umræðu um daginn þegar ég spurði hann um afstöðu hans til veggjalda á Sundabraut að það væri til umræðu innan ríkisstjórnarinnar. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson staðfesti það áðan að það er skilningur Framsóknarflokksins að enn sé uppi sá möguleiki, a.m.k. af hálfu Framsóknarflokksins, að leggja á veggjöld á Sundabraut. Þess vegna fagna ég því að hæstv. samgönguráðherra hefur tekið af skarið og raunverulega ýtt þessum þrýstingi Framsóknarflokksins á veggjöld á Sundabraut út af borðinu með því að segja að ekki verði tekin upp veggjöld á Sundabraut. Frú forseti. Það verður að greina á milli annars vegar einkaframkvæmdar og hins vegar veggjalda. Það er alveg hægt að ráðast í einkaframkvæmd án þess að með fylgi veggjöld. Hins vegar var athyglisvert, væntanlega fyrir Siglfirðinga og kjósendur hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, að hann sagði að auðvitað hefði sú aðferð sem beitt var við Hvalfjarðargöngin verið fordæmi sem þyrfti að fylgja. Hv. þingmaður er farinn að segja að taka eigi upp veggjöld í Héðinsfjarðargöngin.

Frú forseti. Mikilvægt er í þessari umræðu að hafa þá sýn klára að þjóðvegirnir eigi að vera eign þjóðarinnar, en ekki eitthvað sem einkaaðilar ráðast í til að hafa síðan fé af þegnunum fyrir. Þetta er mjög mikilvægt. Ég hef aldrei skilið þau rök að einkaaðilar í einkaframkvæmd eigi að komast að betri kjörum en ríkissjóður í að framkvæma vegalagnir eða jarðgöng. Hvað um það. Það á að binda svo um hnútana að þó að menn álpist til að fara í eitthvað sem menn kalla einkaframkvæmd verði hún innan ákveðins tiltekins tíma eign þjóðarinnar og ekki sé verið að skattleggja vegfarendur sérstaklega. Gjaldtakan um Hvalfjarðargöngin er að mínu viti orðin næg. Við ættum nú að huga að því hvernig megi fella þau niður þannig að þau verði almannaþjóðvegur eins og aðrir þjóðvegir á landinu.

Frú forseti. Ég tel að það sem hér skorti á sé einfaldlega vilji hæstv. samgönguráðherra að taka á þessu máli. Menn eru með alls konar fyrirslátt en raunverulegan vilja skortir. Það á einfaldlega að hætta gjaldtöku. Það eru engin rök fyrir því að halda uppi gjaldtöku bara á þessum stað. Við höfum heyrt hér að menn hafi verið að dreifa símapeningum í hin og þessi verkefni og mér finnst þetta vera verðugt verkefni. Ég vil að hæstv. samgönguráðherra ræði það hvort til greina komi að nota þá peninga til að greiða þetta einfaldlega upp og hætta fyrirslætti um tæknilegar hindranir á hinu og þessu. Þetta snýst um vilja, ekki annað. Eins vil ég minna á frumvarp sem við í Frjálslynda flokknum höfum lagt fram varðandi það að fella niður virðisaukaskattinn. Það snýst einnig um vilja, vilja hæstv. samgönguráðherra. Vill hann halda gjaldtöku áfram á fólk sem fer um þessi göng sem er aðallega fólk af Vesturlandi? Mér finnst að þetta snúist einfaldlega um vilja og ég vona að hæstv. ráðherra svari því skýrt.

Hæstv. forseti. Það er mjög mikilvægt að afstaða hæstv. ráðherra liggi fyrir, að hann sé á móti notendagjöldum um Sundabraut. En það hefur samt orðið algerlega ljóst við þessa umræðu að stefnumörkun hvað varðar gjaldtöku á samgöngumannvirkjum liggur ekki fyrir. Það er auðvitað mjög alvarlegt að svo skuli ekki vera vegna þess að nauðsynlegt er að menn viti á hverju menn eiga von í þessum efnum. Mér finnst skrýtið hversu langan tíma það tekur hjá ríkisstjórninni að koma sér saman um hvernig á að standa að þessum málum til framtíðar litið. Fram kom við umræðuna áðan að menn vildu ekki að lagður yrði steinn í götu þess að hægt yrði að fara í einkaframkvæmd í vegamálum. Það er algerlega út í hött að halda því fram að jafnvel þótt gerðar yrðu breytingar á gjaldtöku eða hún felld niður í Hvalfjarðargöngum, að það legði stein í götu þess að menn færu í einhverjar slíkar framkvæmdir í vegamálum. Það er út í hött að halda því fram. Vissulega geta hlutirnir breyst en það sem er alveg á hreinu er að ef menn ætla að halda áfram eftir að búið er að innheimta veggjöld af þeim sem koma að norðan og vestan til höfuðborgarinnar í því formi að taka upp notendagjöld á Sundabraut þá eru sömu landsvæðin að verða fyrir skattlagningu áfram í nokkra áratugi í viðbót við það sem nú liggur fyrir. Þetta er auðvitað ekki hægt að líða. Ekki er heldur hægt að líða að það standi á stefnumörkun frá hendi ríkisstjórnar í svona mikilvægum málum eins og raun ber vitni. Ég hvet því eindregið til þess að menn standi sig betur en þetta. Um virðisaukaskattinn er það að segja að Framsóknarflokkurinn heldur málinu enn í gíslingu. Fram hefur komið hjá sjálfstæðismönnum að Framsóknarflokkurinn hafi staðið í vegi fyrir málinu.

Virðulegur forseti. Það er alrangt hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni að stefnumörkun skorti. Við samþykktum samgönguáætlun á Alþingi fyrir stuttu. Eftir henni vinnum við og samkvæmt þeirri samgönguáætlun er ekki gert ráð fyrir neinum framkvæmdum á þessu tímabili sem eru fjármögnuð með notkunargjöldum eða gjöldum vegna Hvalfjarðarganga. Sú stefnumörkun liggur því algerlega ljós fyrir og var í samræmi við tillögur mínar.  Hvað varðar umræður um gjaldtöku af Hvalfjarðargöngum og fleiru fagna ég því sem kom fram hjá hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur. Ég er alveg sammála henni að við megum ekki eyðileggja þann möguleika í framtíðinni að við getum farið í framkvæmdir á forsendum einkafjármögnunar og einkaframkvæmdar í samræmi við það sem við gerðum í Hvalfirði sem hefur gefist svo vel og við þekkjum. Við þurfum að halda öllum þessum möguleikum opnum og standa þannig að málum að við getum hraðað uppbyggingu samgöngumannvirkja eins og gert var þegar Hvalfjarðargöngin voru grafin. Það var vegna þess að við vildum fara hraðar, stytta leiðir og þess vegna var sú leið valin og það þýðir ekkert annað fyrir menn en viðurkenna að þær ákvarðanir voru teknar á Alþingi.

Frú forseti. Ég vil byrja á að hrósa hæstv. samgönguráðherra. Þann 14. apríl í fyrra kom í ljós við fyrirspurn minni um tvöföldun Vesturlandsvegar frá Skarhólabraut að Víkurbraut að verkefninu yrði frestað vegna fjárskorts. Fimm dögum síðar lýsti samgönguráðherra því yfir að honum hefði tekist að fá fjármagn í verkefnið og núna einu og hálfu ári síðar er því nánast lokið. Fyrir þessa röggsemi fær hæstv. samgönguráðherra hrós enda er hér um að ræða einn fjölfarnasta þjóðveg landsins. En nú spyr ég um framhaldið. Til stóð að tvöfalda Vesturlandsveg í gegnum Mosfellsbæ að Þingvallaafleggjara. Misvísandi upplýsingar berast um hvenær farið verði í þetta verkefni. Í júní talaði samgönguráðherra um að ekki sé skynsamlegt að fara út í breikkun á Vesturlandsvegi nema mikil seinkun verði á sjálfri Sundabraut. Á íbúafundi í Mosfellsbæ með Vegagerðinni var talað um að farið yrði í frekari tvöföldun eftir nokkur ár, nefnd voru tvö ár, þrjú ár og fimm ár. Hér þarf, virðulegi forseti, að fá skýrari skilaboð. Frestað var að tvöfalda vegstubb frá Skarhólabraut að Langatanga. Í staðinn var farið í bráðabirgðaaðgerð, svokallaða 2+1, en hvað þýðir bráðabirgða? Erum við að tala um mánuði? Erum við að tala um ár? Erum við að tala um áratug? Íbúar hafa bent Vegagerðinni á ýmsar hættur sem fylgja þessari bráðabirgðalausn, 2+1. Hraðinn eykst t.d. í suður og á löngum kafla er engin eyja á milli akreina. Eina eyjan sem er er á milli Túnahverfis og Skálatúns og þar er ávallt mikill skafrenningur og með þeirri eyju eykst enn hættan þar. Að auki er komið upp það hættuástand núna að fólk hreinlega nennir ekki að taka hægri beygju og fara upp á hringtorgið til að komast leiðar sinnar þannig að fólk tekur U-beygju strax hjá eyjunni. Af þeim sökum spyr ég hæstv. samgönguráðherra: Hvenær hefjast framkvæmdir við tvöföldun Vesturlandsvegar frá Skarhólabraut að Langatanga í Mosfellsbæ og hvenær er áætlað að þeim ljúki? Ekki er úr vegi að spyrja í leiðinni: Hvað kostar þessi bráðabirgðalausn, 2+1, hvað á hún að standa lengi? Jafnframt þýðir þetta aukinn kostnað fyrir Mosfellsbæ, þ.e. leggja þarf nýja vegi svo menn komist frá Skálatúni út á Baugshlíð annars vegar og hins vegar að íbúar í Túnahverfi komist til Reykjavíkur.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr: „Hvenær hefjast framkvæmdir við tvöföldun Vesturlandsvegar frá Skarhólabraut að Langatanga í Mosfellsbæ og hvenær er áætlað að þeim ljúki?“ Ef menn vildu sleppa létt frá þessu væri kannski hægt að segja að þessar framkvæmdir eru þegar hafnar, að nokkru er lokið við þær. Engu að síður er svar mitt þetta: Eins og fyrirspyrjandi þekkir hefur verið unnið að miklum endurbótum á þjóðvegi 1 frá gatnamótum Víkurvegar/Vesturlandsvegar allt upp að gatnamótum við Langatanga. Í samgönguáætlun fyrir árið 2003–2014 eru áætlaðar 220 millj. kr. til breikkunar umrædds vegarkafla á öðru tímabili, þ.e. á árunum 2007–2010. Þá er ég að tala um kaflann frá Skarhólabrautinni upp að Langatanga. Vegkaflinn er um 1,2 km að lengd og hefur Vegagerðin nýlega endurmetið kostnað við breikkunina sem er nú áætlaður um 300 millj. Þess ber að geta í þessu samhengi að nú þegar hafa verið gerðar endurbætur til bráðabirgða á þessum kafla milli hringtorganna með styrkingu vegaxla þannig að nú er þessi tiltekni vegur þrjár akreinar, þ.e. tvær til Mosfellsbæjar og ein til Reykjavíkur. Vonir standa til þess að þessi bráðabirgðaendurbót leysi verulega úr þeim vanda sem hér er við að etja en auðvitað vakna spurningar um hvernig til tekst með föstudagsumferðina út úr bænum á sumrin. Í samræmi við vegalög er gert ráð fyrir að bæði samgönguáætlun til lengri tíma, þ.e. 12 ára, og samgönguáætlun til fjögurra ára verði endurskoðuð á Alþingi veturinn 2006–2007. Gera má ráð fyrir að fjárveiting til breikkunar hringvegarins milli Skarhólabrautar og Langatanga verði ákveðin við þá endurskoðun þannig að allt blasir við okkur á þann veg að við sjáum fram á að þessum framkvæmdum ljúki áður en langt um líður. Aðeins vegna þess sem hv. þingmaður sagði í ræðu sinni vegna fyrirspurnarinnar þá vil ég geta þess að það hefur aldrei komið annað til greina að mínu mati en að þessi leið, alla leið upp að vegamótum Þingvallavegar, yrði með tveimur akreinum í hvora átt hvað sem Sundabraut líður að öðru leyti. Ég hef hins vegar látið þau orð falla að ég teldi ekki skynsamlegt að tvöfalda Vesturlandsveginn eða hringveginn alla leið fyrir Kollafjörð og upp að Hvalfjarðargöngum ef við sjáum fram á Sundabrautina. Ég tel að við eigum að leggja áherslu á að tvöfalda þetta alla leið upp að Þingvallaafleggjaranum og gera það sem fyrst og þegar samgönguáætlun gefur okkur tækifæri til þess til þess að greiða þarna fyrir umferð. En ég tel að þær framkvæmdir, þessar miklu og mikilvægu framkvæmdir í gegnum Mosfellsbæinn sem stórbæta umferðarflæði og afkastagetu brautarinnar, séu mikil bragarbót og það þekkjum við sem förum þarna um nær daglega margir hverjir og oft á dag sumir. Ég held nú að Mosfellingar geti mjög vel við unað þessar vegaframkvæmdir og raunar allir þeir sem nýta sér þetta samgöngumannvirki.

Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir þau orð hæstv. samgönguráðherra að gerbylting hefur orðið í vegamálum í gegnum Mosfellsbæinn á undanförnum árum. En betur má ef duga skal. Ég lýsi því líka yfir að ég er sammála því að okkur ber að vinna að því að tvöfalda þennan veg upp að Þingvallaafleggjaranum. En ég vil segja í ljósi þeirra ummæla sem féllu áðan um Sundabrautina og hugsanlega fjármögnun á henni hjá hæstv. samgönguráðherra, sem mér heyrist að hafi kannski verið ákveðin tímamótayfirlýsing sem kannski eigi eftir að marka vatnaskil í þessari umræðu þegar fram líða stundir, þ.e. að hægt verði að fara út í Sundabrautina án gjaldtöku með þessari skuggagjaldaleið, að þá sé rétt að menn staldri við þegar þeir verða komnir með þennan veg upp að Þingvallaafleggjaranum en noti síðan peningana áfram í það að vinna að því að við náum að leggja Sundabrautina alla leið upp á Kjalarnes.

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að mér finnst frestun á þeim hluta framkvæmdarinnar að breikka veginn frá Skarhólabraut að Langatanga vera mistök. Verulega mikil mistök í vegagerð, í fyrsta lagi vegna þess að það þurfti að leggja hvort sem var í töluverðan kostnað til þess að ná tveimur akreinum frá Mosfellsbæ til Reykjavíkur eins og gert var og það þarf þess vegna að fara tvisvar í framkvæmdir á þessu sama svæði og þetta er stuttur kafli. Þeir sem koma frá Reykjavík á leið upp í Mosfellsbæ lenda í því að allt í einu er orðin ein akrein fram undan þegar þeir koma að Skarhólabrautinni. Af þessu er slysahætta. Ég tel að þarna hafi menn gert mistök. Það er ekki eins alvarlegt þó að menn hafi frestað því að klára tvöföldunina upp að Þingvallaafleggjaranum. En þetta eru að mínu viti hlutir sem menn eiga ekki að hnjóta um í, þ.e. að skilja eftir smábúta af svona dýrum og stórum framkvæmdum eins og þessi var.

Frú forseti. Ég þakka samgönguráðherra og öðrum sem hafa tekið þátt í þessum umræðum. Samgönguráðherra sagði að bráðabirgðalausnin 2+1 væri mikil bragarbót. Ég verð að viðurkenna að ég skildi ráðherrann ekki betur en svo að þetta væri endanleg lausn. Það hefur ávallt verið rætt um þetta sem bráðabirgðalausn. En það kom hvergi fram í svörum ráðherra hvenær farið yrði í að tvöfalda þennan kafla. Ég spyr því og ítreka: Er hér ekki verið að tala um bráðabirgðalausn? Er hér verið að tala um endanlega lausn, þ.e. 2+1 á kaflanum frá Skarhólabraut að Langatanga? Ef ekki, hvenær er þá áætlað að fara í tvöföldun alla leið? Ég minni á að þarna er um að ræða aðgerð sem hefur verið frestað.

Virðulegur forseti. Fyrst vil ég segja að ekki er um að ræða neina aðgerð þarna sem hefur verið frestað. Það er verið að vinna þarna í raun hraðar en samgönguáætlunin gerði ráð fyrir. Ég tel að orð mín áðan hljóti að geta skilist þannig að þetta er ekki endanleg framkvæmd. Ég lýsti því yfir að tvær akreinar í hvora átt alla leið upp að Þingvallaafleggjara væri sú útfærsla sem við hljótum að gera ráð fyrir á þessari leið. Hins vegar liggur alveg fyrir að tveggja akreina leið er frá Langatangahringtorginu og niður að Skarhólabraut til borgarinnar en einungis ein akrein í hina áttina. Þetta er því mikil breyting fyrir þá sem koma snemma að morgni t.d. í umferðinni til borgarinnar og sá var tilgangurinn. En endanlegur frágangur, þ.e. þegar tvær akreinar verða á báðum brautum, er eftir. Þess vegna er þetta ekki fullnaðarútfærsla eða fullnaðarframkvæmd fyrr en svo verður. Að öðru leyti fagna ég fyrirspurninni og umræðunni sem hér hefur skapast í kringum hana. Það er jafnan þannig á Alþingi að mikill áhugi er fyrir samgöngubótum og mikill stuðningur við samgönguráðherrann að hraða framkvæmdum, en í hvaða röð það á að vera er annað mál og vandast þá verkefnið því allir vilja fá sína framkvæmd strax og eru ekki tilbúnir til að sætta sig við annað. En ég þakka fyrir þessa umræðu.

Forseti. 16. september síðdegis gerðist það að fjórar herflugvélar breskar flugu hér yfir með nokkrum gný og lentu á Reykjavíkurflugvelli. Það vissu menn ekki sem hér voru að störfum eða á heimilum sínum í miðbæ Reykjavíkur og nágranna- og grannhverfum þess allt suður í Skerjafjörð heldur hrukku við gríðarlegan gauragang og hávaða sem hér varð, ekki einu sinni heldur fjórum sinnum, og vissu ekki hvaðan á sig stóð veðrið. Satt að segja var hávaðinn það mikill yfir mér sem var hér hinum megin við Austurvöllinn að vinna að maður bjóst eiginlega við því að nú færu sprengjurnar að fjalla því að slíkt gerist almennt í kvikmyndum við slíkan hávaða. Á þessu flugi hafa í raun ekki borist neinar skýringar frá viðeigandi yfirvöldum, hvað þá að breski herinn, flugmálastjórn eða hæstv. samgönguráðherra hafi beðist afsökunar á þeirri truflun sem varð með þessum látum yfir vinnustöðum og íbúðabyggð í Reykjavík. Þess vegna er kominn tími til þess fyrir nokkuð löngu að hæstv. samgönguráðherra skýri út fyrir þingheimi og a.m.k. Reykvíkingum hvað þarna var á ferðinni. Ég spyr þess vegna hvort stjórnvöld hafi brugðist með einhverjum hætti við þessu flugi og hvort megi eiga von á frekara lágflugi herflugsveita, sem þetta var, yfir miðborg Reykjavíkur og íbúasvæðin umhverfis. Ég vil bæta við enn einni spurningu um raunverulegt erindi þessara flugvéla því það sem kom fram á heimasíðu Flugmálastjórnar um þetta - ekki var getið um hávaðann í þeirri frétt - var að þessir bresku flugmenn væru að æfa flug yfir hafið. Þeir komu hér á föstudegi og fóru á mánudegi svona eins og í helgarferð. Það er ástæða til að vonast eftir svari við því hvort ekki séu reglur um að slíkar flugvélar sem hér um ræðir séu búnar blindflugstækjum og hvort ekki leiði af þessum viðburði að á Keflavíkurflugvelli verði aftur komið upp búnaði til ratsjárleiðsögu, en hann mun hafa vantað - það er er eitt af því sem herinn hefur tekið heim til sín til Ameríku - sem þýðir að þessar bresku flugvélar gátu ekki lent þar við þessar aðstæður sem hér voru. Spurning er líka auðvitað: Var ekki tilkynnt áður en Bretarnir fóru af stað, hvaða búnaður væri þar fyrir hendi eða var tekinn sénsinn á því að íbúar í miðbæ Reykjavíkur og fólk þar á vinnustöðum mundi afsaka þetta flug? Að lokum segir í frétt í Morgunblaðinu 23. september um þetta frá Flugmálastjórn að hún ætli, með leyfi forseta, að kanna „hvort ástæða sé til að skerpa á reglum varðandi flug slíkra flugvéla“ - nefnilega herþotna - „um Reykjavíkurflugvöll.“ Við vonumst líka eftir fréttum 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Mörður Árnason spyr: „1. Hafa stjórnvöld brugðist með einhverjum hætti við hávaðaflugi fjögurra breskra herflugvéla fyrir lendingu á Reykjavíkurflugvelli 16. september síðastliðinn, og þá hverjum?“ Vegna þessarar fyrirspurnar leitaði ráðuneytið upplýsinga hjá Flugmálastjórn um málið. Þar fengust þau svör að Flugmálastjórn hefði stofnað sérstakan vinnuhóp til að endurskoða verklagsreglur um komu erlendra þotna til flugvallarins, m.a. hvort takmarka eigi slíkt flug við alger undantekningartilvik. Afstaða Flugmálastjórnar kemur fram í svari til ráðuneytisins, þ.e. að almennt verði að telja óæskilegt að herþotur lendi á Reykjavíkurflugvelli. Það er best að það komi fram. Það var hins vegar óhjákvæmilegt þann 16. september síðastliðinn vegna aðstæðna. Svo mikil þoka var að ekki var annarra kosta völ. Ljóst er að þoturnar sem lentu á flugvellinum í september hafa hærra en leyft er á Reykjavíkurflugvelli en þar var um undantekningartilvik að ræða og ég get ekki ímyndað mér að sé hægt væri að gera kröfu um sérstaka afsökunarbeiðni vegna þess að flugvélar neyðist til að lenda á flugvellinum. Í annan stað er spurt: „2. Má eiga von á frekara lágflugi herflugsveita yfir miðborg Reykjavíkur og íbúðasvæðin umhverfis?“ Eins og fyrr segir hefur verið stofnaður sérstakur vinnuhópur á vegum Flugmálastjórnar til að fara yfir og endurskoða reglur verðandi lágflug hersveita við Reykjavíkurflugvöll og lendingar þeirra á Reykjavíkurflugvelli. Það er ljóst að Reykjavíkurflugvöllur gegnir mjög mikilvægu hlutverki, bæði vegna innanlandsflugsins og eins er hann varaflugvöllur og nýtist sem slíkur vegna Keflavíkurflugvallar. Það sýnir betur en margt annað hversu mikilvægt er að hafa flugvöllinn þótt við verðum að vonast til þess að slík umferð verði ekki um hann sem veldur ónæði á borð við það sem gerist með lendingum slíkra véla, sem ég tek undir að er ekki æskilegt, enda eru það alger undantekningartilvik að svo sé. Þetta er svar mitt, virðulegi forseti, og ég vona að hv. þingmaður sé sáttur við það.

Virðulegi forseti. Ég skil ekki þennan pirring yfir því að hingað skuli hafa komið fjórar Harrier-herþotur frá hinum konunglega breska flugher. Við verðum að muna að við erum í varnarbandalaginu NATO og mér finnst það sjálfsagður og eðlilegur hlutur að vinir okkar komi og heimsæki okkur, hvort sem þeir koma fljúgandi eða siglandi. Mér finnst alltaf jákvætt og gaman þegar hingað koma herdeildir, flotadeildir frá NATO til að mynda, og heimsækja okkur á sumrin. Mér finnst það hið besta mál þó að hingað komi herþotur og lendi á flugvellinum. Það er sjálfsagður hlutur. Við erum í varnarbandalagi. Þetta eru vinir okkar og við eigum að heilsa þeim, taka þeim fagnandi og gera vel við þá. Það er eðlilegt að þeir æfi flug yfir hafið, til að mynda frá Skotlandi, því að ef í harðbakkann slær gæti svo farið að við þyrftum einmitt að kalla á hjálp frá þessum vinum okkar. Þá yrðu þeir að fljúga yfir hafið, hvort sem það yrðu heldur Bretar, Norðmenn, Þjóðverjar eða Bandaríkjamenn. Þetta er bara hið besta mál og fylgir því að vera í varnarbandalagi.

Frú forseti. Ég tek undir þær athugasemdir sem hér komu fram hjá hv. þm. Merði Árnasyni um herflugvélar sem flugu hér yfir þann 16. september. Mér finnst þetta ekki aðeins óæskilegt heldur vil ég halda því fram að það ætti hreinlega að banna herþotum að koma og lenda á Reykjavíkurflugvelli. Ég er einnig hugsi yfir þeim mikla fjölda af einkaþotum sem lenda á Reykjavíkurflugvelli. Hvers vegna segi ég þetta? Jú, ég er þeirrar skoðunar að innanlandsflugvöllurinn verði að vera áfram í Vatnsmýrinni og hluti af því að mynda sátt um að völlurinn verði þar sé að hann þjóni innanlandsfluginu og sé varaflugvöllur, t.d. fyrir sjúkraflug, þyrlusjúkraflug. Við eigum við að minnka aðra umferð sem mest. Lending herflugvéla á alls ekki að eiga sér stað. Einkaþotunum vil ég ráðstafa þannig að þær lendi í Keflavík og séu þar. Þeir sem nota þær keyrðu bara þar á milli. Ég vildi nota síðustu sekúndurnar og spyrja hæstv. samgönguráðherra um kennsluflugið og snertiflugið, snertilendingarnar sem einu sinni var talað um að ættu að fara úr Vatnsmýrinni: Hefur það gengið eftir?

Frú forseti. Þetta er orðin næsta kómísk umræða. Er það kannski innlegg í kosningabaráttu Frjálslynda flokksins fyrir borgarstjórnarkosningarnar í Reykjavík sem hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson segir að það sé framlag okkar til NATO og varnarbandalags, að kalla hingað til Reykjavíkur sveitir erlendra herflugvéla og leyfa þeim að fara í lágflugi yfir miðborg Reykjavíkur og æra fólk og skelfa börn? Hundar stökkva út um allar þorpagrundir af ótta. Heldur hv. þingmaður að þetta kunni að verða til þess að Reykvíkingar flykkist að baki flokki hans í næstu kosningum? Ég held varla. Ég held að hv. þingmaður eigi með einhverjum hætti öðrum að tjá ást sína á þátttöku okkar í varnarbandalaginu. Hins vegar vil ég segja að ég hef aldrei heyrt skondnari rök en hæstv. samgönguráðherra færði áðan fyrir því að flugvöllur ætti áfram að vera í Reykjavík. Það er vegna þess að hann á að vera varaflugvöllur fyrir orrustuvélar sem geta hvergi lent. Heyr á endemi. Er þá ekki betra að setja upp alþjóðlegan varaflugvöll t.d. á Þingeyri eða annars staðar, hæstv. samgönguráðherra?

Hæstv. forseti. Ég vil í tilefni af orðum hæstv. ráðherra spyrja hvort ekki hafi verið mögulegt að þessar flugvélar lentu annars staðar. Auðvitað er það ekki viðunandi að herflugvélar séu á sveimi í lágflugi yfir borginni nema menn líti svo á að með því geti þeir komið því á framfæri að um sýnilegar varnir sé að ræða, að fólk þurfi á því að halda að sjá fjórar flugvélar á flugi öðru hvoru til að það verði rólegt og óttalaust í þessu landi. En það er ekki þannig. Ég tel ástæðu til að spyrja hvort ekki hafi verið möguleiki á að lenda annars staðar og hvort reglur sem verið er að skapa um þessi efni verði ekki þannig úr garði gerðar að þessi varaleið verði a.m.k. ekki notuð nema í undantekningartilfellum sem væri næstum stjarnfræðilega ómögulegt að upp kæmu.

Forseti. Ég fagna því að sjálfsögðu að Flugmálastjórn skuli hreyfa sig í þessum málum þótt svörin séu heldur klén. Ég mun ganga eftir því hvað kemur út úr þeim starfshóp síðar. Staðreyndirnar í málinu eru þær að Harrier-þotur fengu leyfi til að fljúga hingað. Hverjar voru forsendur þess leyfis? Flugmálastjórnvöld á Íslandi vita að ratsjárkerfið „Precision Approach Radar“ er ekki til staðar á Keflavíkurflugvelli. Herinn er farinn með það heim, er að nota það annars staðar, í Írak eða einhvers staðar þar sem hann er að stríða og verja og vernda. Í öðru lagi. Harrier-flugvélarnar eru ekki búnar þeim blindlendingartækjum sem þær þurfa að vera búnar. Þetta vissu menn og þar með var tekin áhættan á því, miðað við það veðurlag sem var fyrir hendi þegar þær leggja af stað, þær eru nefnilega tiltölulega fljótar að fara yfir hafið, að þær mundu þurfa að lenda í Reykjavík. Samt er leyfið veitt. Reglur þær sem gilda um lendingar í Reykjavík taka ekki tillit til hagsmuna íbúa hér og vinnustaða af þessari flugleið, norður–suður, sem liggur einmitt yfir Alþingishúsið. Í öðru lagi, eins og ég er ánægður með hið fyrra svar, að komin skuli af stað einhver vinna hjá Flugmálastjórn, þá gildir ekki hið sama um seinna svarið, forseti. Hæstv. ráðherra svaraði spurningunni: Má eiga von á frekara lágflugi herflugsveita yfir miðborg Reykjavíkur og íbúðasvæðin umhverfis? Seinna svarið var ósköp einfaldlega já. Hæstv. ráðherra sagði: Já, við megum búast við frekara lágflugi herflugsveita yfir miðborg Reykjavíkur og íbúðasvæðin umhverfis meðan þessi flugvöllur er í Reykjavík. Það var þannig. Ráðherra svaraði þannig. Hann vonaðist til þess að þetta yrði undantekning en hann sagði að meðan þetta væri varaflugvöllur Keflavíkurflugvallar mætti eiga von á því og að í einhverjum undantekningartilvikum mætti eiga von á því. Þetta undantekningartilvik var reyndar þannig að fjórum áhöfnum herflugsveitar lá á að komast til Reykjavíkur á föstudegi. Þær voru hér yfir helgina og fóru á mánudegi. Ég vona að hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni líði vel með þær varnir.

Virðulegur forseti. Það er athyglisvert, sem kemur fram í þessari umræðu, að gamlir alþýðubandalagsmenn nota tækifærið og brjótast svolítið um gagnvart þessum herþotum. Staðreyndin í þessu öllu saman er hins vegar að ég gaf enga yfirlýsingu um það, öfugt við það sem fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda, að gera mætti ráð fyrir því að stöðugt ónæði yrði af herflugvélum sem kæmu til Reykjavíkurflugvallar. Ég sagði að þetta væri undantekningartilvik en hins vegar væri Reykjavíkurflugvöllur varaflugvöllur á svæðinu og þess vegna væri hann nýttur. Hins vegar vil ég taka undir að við þurfum að reka Reykjavíkurflugvöll þannig, og það gerir Flugmálastjórn, að sem minnst ónæði verði af fluginu. Þess vegna hefur mjög verið dregið úr snertilendingum á Reykjavíkurflugvelli. Kennsluflugið er þar að sjálfsögðu áfram. Hv. þm. Kristján L. Möller ætti að hlusta núna þar sem hann spurði um það. Það er lögð rík áhersla á að snertilendingar verði sem minnstar en kennsluflugið er á Reykjavíkurflugvelli og því fylgir að sjálfsögðu umferð. En það er reynt að hafa hana í lágmarki og reynt að gera ónæði frá fluginu sem minnst. Hvort hægt hafi verið að lenda annars staðar hef ég ekki upplýsingar um, vegna fyrirspurnar sem kom fram hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni. Það kann að vera hægt að fá upplýsingar um það síðar en þær upplýsingar liggja ekki fyrir á þessari stundu.

Frú forseti. Þessi fyrirspurn er í tveim liðum. Fyrri liðurinn er svo: Hafa verið gerðar ráðstafanir til að tryggja vegasamgöngur ef til eldgoss kemur í Kötlu? Við vitum að ástandið er ekki venjulegt á Íslandi þar eð ýmis eldfjöll hafa farið að banka á dyrnar. Katla getur gosið hvenær sem er og við vitum, ef við horfum aftur til 1918 og Kötluhlaups sem þá var, að það getur orðið mjög alvarlegt og geta komið skvettur með óreglulegu millibili nokkru eftir að aðalhlaupið hefur runnið, gagnstætt því sem var t.d. í Skeiðarárhlaupinu síðara. Þannig getur orðið torvelt að byggja upp öruggar samgöngur um Kötlusand og Mýrdalssand ef hlaupið fellur þar. Jafnframt liggur það fyrir að Hekla hefur risið það mikið að þar má búast við eldgosi en sennilega torveldar það ekki vegasamgöngur. Einnig má búast við að gos verði í Grímsvötnum auk þess sem Bárðarbunga hefur sýnt gamlar kenjar, gamla siði, en hvort tveggja getur valdið hlaupum, sérstaklega þó í Grímsvötnum ef Skeiðarárhlaup mundi endurtaka sig. Við gætum jafnvel líka átt von á hlaupi austur af Öskju. Kjarni málsins er sá að reynslan af síðasta Skeiðarárhlaupi kenndi okkur að ekki er hægt að treysta á samgöngur um Suðurland ef til slíkra hamfarahlaupa kemur. Þá bjuggust menn við að vegurinn yrði lokaður í mánuð. Það reyndist ekki nema hálfur mánuður. En það var þó langur tími og olli mönnum erfiðleikum vegna þess að þeir urðu að fara norður um. Sérstaklega var það í Möðrudalsfjallgörðum sem þeir erfiðleikar urðu. Nú stendur svo á að brúin yfir Jökulsá á Fjöllum er eini farartálminn á hringveginum fyrir miklar flutningalestir. Við vitum að stundum hafa menn orðið að grípa til þess að fara yfir Jökulsá á Fjöllum á vaði. Það eru ekki nema hraustustu vatnamenn sem treysta sér til slíks en það hefur þó komið fyrir, eins og hæstv. samgönguráðherra er kunnugt. Ég var svolítið undrandi á því þegar síðasta vegáætlun var lögð fram, að þar skyldi ekki gert ráð fyrir nýrri brú yfir Jökulsá á Fjöllum. Ég tel nauðsynlegt að slík brú komi, ekki aðeins til að halda uppi samgöngum milli Norðurlands og Austurlands heldur og ef kæmi til hamfarahlaupa syðra til að halda hringveginum opnum, til að hægt verði að komast milli Austurlands og Reykjavíkur. Að því lúta spurningar mínar.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Halldór Blöndal spyr: „Hafa verið gerðar ráðstafanir til að tryggja vegasamgöngur ef til eldgoss kemur í Kötlu?“ Svar mitt er: Tekið skal fram að farið hefur verið sérstaklega yfir allan öryggisbúnað vegna hugsanlegs eldgoss í Kötlu. Þetta á ekki síst við um búnað til að loka vegum ásamt því hvernig að því yrði staðið en einnig hefur verið farið yfir öryggisbirgðir sem hugsanlega þyrfti að grípa til ef til eldgoss kæmi. Það er vissulega að mörgu að hyggja. Þá hafa verið gerðar nokkrar endurbætur á Fjallabaksleið nyrðri með tilliti til þess að hún yrði hugsanlega notuð sem varaleið ef til goss kæmi. Ljóst er að verulega erfitt gæti reynst að nota þá leið, ekki síst að vetri til, og því nauðsynlegt að taka það með í reikninginn. Í annan stað er spurt: „Telur ráðherra skynsamlegt að flýta brúargerð yfir Jökulsá á Fjöllum vegna hættu á að vegasamband um Suðurland rofni í slíkum eldsumbrotum?“ Svar mitt er: Sú brú tekur allan almennan umferðarþunga en ekki hækkaðan þunga og þurfa stórflutningar að fara um brúna á Jökulsá í Öxarfirði. Af þessum sökum er þörf á að huga að endurnýjun brúarinnar á hringveginum yfir Jökulsá á Fjöllum. Það er óhjákvæmilegt. Sú þörf er óháð hugsanlegu gosi í Kötlu þótt það gæti vissulega kallað á aukna flutninga um brúna. Svar mitt er á þann veg að það er augljóst að huga þarf að þessari brúargerð.

Frú forseti. Ég skal játa að ég hélt að ég hefði misskilið eða mislesið þessa fyrirspurn. Innleiðing hennar lýtur að þeirri ógn sem stafar af væntanlegu eldgosi í Kötlu, sem er jú á Suðurlandi, en síðan lýtur spurningin sjálf að brúargerð á Norðurlandi. En nú hefur hv. þm. Halldór Blöndal útskýrt það og þakka ég honum fyrir þær upplýsingar. Mig langar til að beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort til séu áætlanir um hvaða brýr eigi að taka af á þjóðvegi 1 á Suðurlandi, hver sé kostnaður við að endurbyggja þar og hvort til séu einhverjar neyðaráætlanir þegar, ég held að það sé spurningin um þegar en ekki ef, til Kötlugoss kemur. En ég þakka hv. þm. Halldóri Blöndal fyrir að upplýsa mig.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa athyglisverðu og góðu fyrirspurn og tek í rauninni undir þá gagnrýni sem út úr henni má lesa á andvaraleysi stjórnvalda í þessu máli og birtist t.d. í því að í síðustu samgönguáætlun var ekki gert ráð fyrir þessum framkvæmdum. Það vofir mikil vá yfir þessu svæði í formi náttúruhamfara og Kötlugosa - eins og hv. þm. Hjálmar Árnason nefndi áðan þá er það ekki spurning hvort heldur hvenær - og þá gæti komið til þess að ráðast þyrfti í umfangsmikla fólksflutninga af svæðinu. Því hlýtur að vera eðlilegt að spyrja hæstv. samgönguráðherra hvort neyðaráætlun um umfangsmikla fólksflutninga liggi fyrir og hver sú áætlun sé?

Virðulegi forseti. Mér finnst bæði sjálfsagt og eðlilegt að við höfum vara á okkur varðandi hugsanlegt Kötlugos og ræðum ráðstafanir vegna þess, jafnvel vegasamgöngur og aðra samgönguþætti ef til neyðar kæmi á því svæði. Mér finnst hins vegar dálítið langsótt að tengja það við brúargerð á Norðurlandi því að þó að málum sé því miður hagað með þeim hætti hér á landi í dag að strandsiglingar séu nánast í lamasessi þá eigum við þó eftir sem áður skip sem við hljótum að geta notað til að tryggja flutninga með suðurströndinni þó að til náttúruhamfara kæmi, til að mynda Kötlugoss. Ég er ekki þar fyrir að draga úr þörf á því að þessi brú verði löguð eða að brúargerð á Jökulsá á Fjöllum verði flýtt, alls ekki. Orð mín má alls ekki misskilja með þeim hætti.

Frú forseti. Ég tek það ekki alvarlega að verið sé að reyna að hressa svo upp á Fjallabaksleið nyrðri að hún geti komið í staðinn fyrir hringveginn. Það er auðvitað svo með Jökulsá í Öxarfirði að menn komast ekki þá leiðina og síðan upp Hólssand fyrr en eftir miðjan júnímánuð því að vegurinn er ófær. Það er auðvitað ekki um það að ræða. Hitt vekur athygli mína að hér skuli koma upp þingmaður eftir þingmann og ekki skilja að samhengi geti verið á milli þess að samgöngur séu öruggar um Norðurland ef vegir teppast á Suðurlandi. Við getum tekið alla Austfirðina sem dæmi. Austfirðingar fara ýmist Suðurlandið eða Norðurlandið og þess vegna er brýnt fyrir þá sem þar búa, og einnig fyrir þá sem búa í Reykjavík eða á Norðurlandi, að öruggar samgöngur haldist þó komi til eldgosa í fjöllunum sunnan fjalla. Það er kjarni málsins í minni fyrirspurn. Brúin yfir Jökulsá á Fjöllum er orðin gömul. Hún hefur ekki fullan burð, fram hjá því verður ekki horft. Sú brú hefur ekki fullan burð. Hún er versti farartálminn á hringveginum núna ef um mikla þungaflutninga er að ræða. Það er komið í ljós, eins og ég sagði áðan, og það eru dæmi um það að menn hafa orðið að fara á vaði yfir Jökulsá á Fjöllum og menn skyldu reyna að leika það eftir sjálfir þannig að við erum að tala um alvarlega hluti. Við erum líka að tala um örugga tengingu milli Norður- og Austurlands, tveggja mestu þéttbýlissvæða utan Reykjavíkur. Við erum að tala um að tengja þessi svæði saman. Ég ítreka það því við hæstv. ráðherra að ég vil gjarnan fá um það yfirlýsingu að það verði unnið svo hratt að undirbúningi nýrrar brúar yfir Jökulsá á Fjöllum að af tæknilegum ástæðum verði hægt að bjóða hana út haustið 2006 og í síðasta lagi vorið 2007.

Virðulegur forseti. Það er frá því að segja um brúna á Jökulsá á Fjöllum að hún hefur verið í svipuðu ástandi í marga áratugi þannig að þar er ekkert nýtt á ferðinni.

Það er meira að segja önnur brú þar á undan.

Jafnframt er rétt að ítreka það og undirstrika að hér verða engar yfirlýsingar gefnar af hálfu samgönguráðherra um það hvenær verk sem ekki eru á samgönguáætlun, sem Alþingi hefur ekki afgreitt, verða boðin út. Þó að samgönguráðherrar séu áhrifamiklir þá gengur það ekki þannig fyrir sig að hægt sé að gefa yfirlýsingar um hvaða verk verða boðin út sem ekki hafa þegar fengið eðlilega meðferð við undirbúning samgönguáætlunar. Hvað varðar umræðuna að öðru leyti þá er rétt að geta þess að auðvitað þurfum við að hafa ríkulega í huga þá vá sem stafar af eldgosum og við þurfum að huga að því hvernig við bregðumst við. Ég efast ekki um að almannavarnir og þeir sem fara með þau málefni hafa í sínum fórum traustar áætlanir um það hvað gæti gerst vegna þeirrar fyrirspurnar sem hér kom fram frá hv. þm. Björgvini Sigurðssyni. Ég get ekki svarað því hvaða neyðaráætlanir liggja fyrir, eða eins og kom fram hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni, hvaða brúarmannvirki gætu farið af, en slíkar áætlanir þarf auðvitað að vinna og þær þurfa að liggja fyrir. Við þurfum að átta okkur á því hvað gæti gerst og til hvaða ráða þarf að grípa til að endurbyggja brýr og vegi á þeim svæðum sem gætu orðið fyrir áföllum. Ég get ekki svarað þessu að öðru leyti en því að allar slíkar upplýsingar hljóta að liggja fyrir hjá almannavörnum.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. samgönguráðherra í sambandi við breikkun Suðurlandsvegar og þær framkvæmdir sem nú standa yfir á hluta þeirrar leiðar: 1. Var gert ráð fyrir því við hönnun á breikkun Suðurlandsvegar að víraleiðari yrði notaður til að skilja á milli akreina þar sem vegurinn verður þríbreiður (2+1)? 2. Hve breiðar verða vegaxlirnar og hve mikill verður hallinn niður af veginum á hverja 6 metra út? 3. Hver er meðalbreidd vegaxla á þríbreiðum vegum með víraleiðara í Svíþjóð og hver er meðalhallinn niður af vegunum á hverja 6 metra út? 4. Liggur fyrir áætlun um hvenær breikkun Suðurlandsvegar lýkur? Þær samgöngubætur sem nú standa yfir á þessari leið eru kærkomin vegarbót. Það er verið að leggja á hluta af leiðinni þríbreiðan veg en hins vegar hafa margir orðið til að furða sig á mannvirkinu eins og það lítur út núna vegna þrengsla og vegna þess hve vegurinn er mjór og þar er skilið á milli með víraleiðara. Vegurinn virðist á stórum köflum vera án vegaxla og þverhnípt sums staðar út af veginum niður um. Þessi gagnrýni hefur m.a. komið fram hjá stjórnarmönnum í Félagi íslenskra bifreiðaeigenda og í viðtali á Bylgjunni sagði Ólafur Guðmundsson, með leyfi forseta, að hann stæði í þeirri trú að vegurinn hefði ekki verið hannaður upphaflega með víraleiðara á milli en víraleiðarinn hefði verið settur síðar - sem sé í sjálfu sér hið besta mál og undir það tek ég, virðulegi forseti. - En það hins vegar hefði haft þær afleiðingar að vegurinn hefði orðið allt of mjór, þar af leiðandi séu engar axlir á honum og mjög hátt fram af honum. Ólafur sagði að þegar þríbreiður vegur væri lagður yrði að skoða alla hluti og þar með talinn hallann fram af. Hann nefnir að Svíar vinni út frá þeirri reglu að hafa 1,2 til 1,5 metra í öxl og síðan hallar út af veginum einn metra niður á hverja 6 metra út en vegurinn í Svínahrauni er með þrjá metra niður fyrir hvern metra út. Þessar fullyrðingar, sem ég tel að eigi við nokkur rök að styðjast, hljóta að varpa nokkrum skugga á öryggi vegarins og þær framkvæmdir sem nú standa yfir, sem eru að öðru leyti mjög góðar. Ef um alvarlegt samgönguslys eða samgöngumistök er að ræða á Svínahraunsvegi þarf þá ekki að bregðast við strax og leiðrétta mistökin? En það er mikilvægt að skilja milli akreina með einhverjum hætti. Það er algert grundvallaratriði upp á öryggi. Á síðustu 15 árum hafa hátt í þúsund slys orðið á Suðurlandsvegi. Þau slys eru fjórfalt dýrari en almennt gengur og gerist með slys á vegum landsins og talið er að þau hafi kostað 5 milljarða á síðustu 15 árum. Þá hefur hæstv. samgönguráðherra svarað mér því til í fyrirspurnum að það mundi kosta 6–7 milljarða að breikka tvöfalt að fullu þá 45 km sem liggja á milli Rauðavatns og Selfoss. Rökin fyrir því eru ekki síst þau að umferð um veginn hefur aukist um 70–80% á síðustu tíu árum.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Björgvin Sigurðsson hefur með einhverjum undarlegum hætti leitað allra leiða til þess að draga í efa þá geysilega góðu og miklu samgöngubót sem verið er að vinna að á Suðurlandsvegi. Það kom greinilega fram í ræðu hans, þegar hann mælti fyrir þessari fyrirspurn, og í blaðaviðtölum og greinum sem hann hefur sett fram talar hann um samgöngumistök og samgönguslys. Ég verð að viðurkenna að þar sem um er að ræða þingmann úr umræddu kjördæmi þá er ég mjög undrandi á þeim málflutningi hans að reyna að draga úr þeim endurbótum og vekja óhug og áhyggjur fólks vegna þessara mannvirkja. Engu að síður vil ég svara hv. þingmanni sem spyr í fyrsta lagi: „Var gert ráð fyrir því við hönnun á breikkun Suðurlandsvegar að víraleiðari yrði notaður til að skilja á milli akreina þar sem vegurinn verður þríbreiður (2+1)?“ Svar mitt er: Vegurinn var hannaður með það fyrir augum að hægt væri að skipta honum eftir akstursstefnu með víravegriði, 14 metra breiður. Þegar ljóst varð að fé til verksins var af skornum skammti var ákveðið að ekki skyldi sett upp víravegrið að sinni. Því var þó breytt á byggingarstigi og víravegrið sett á veginn. Þetta er staðreynd málsins og það var ákvörðun mín að gengið skyldi til verka með þeim hætti sem hér segir og gert ráð fyrir frá upphafi að vegurinn yrði 14 metra breiður. Í annan stað er spurt: „Hver er meðalbreidd vegaxla á þríbreiðum vegum með víraleiðara í Svíþjóð og hver er meðalhallinn niður af vegunum á hverja 6 metra út?“ Svar mitt er: Breidd vegaxlar er hálfur metri þeim megin sem tvær akreinar liggja í sömu átt en einn metri þeim megin sem akreinin er ein. Hliðarflái vegarins er 1:3, þ.e. á hverjum 6 metrum út er hæðarmunur 2 metrar. Í þriðja lagi er spurt: „Hver er meðalbreidd vegaxla á þríbreiðum vegum með víraleiðara í Svíþjóð og hver er meðalhallinn niður af vegunum á hverja 6 metra út?“ Svar mitt er: Í Svíþjóð eru, samkvæmt sænskum staðli, nýir 2+1 vegir byggðir 14 metra breiðir með axlarbreidd 0,5 metrar þeim megin sem tvær akreinar liggja á sömu átt en einn metra þeim megin sem akreinin er ein. Hliðarflái vegarins er mismunandi, hann er 1:6 á vegum í hæsta gæðaflokki en 1:4 í þeim næsta. Þessi flái nær um það bil 5–10 metra út frá vegarkanti en ekki endilega niður að jarðbyrði. Í fjórða lagi er spurt: „Liggur fyrir áætlun um hvenær breikkun Suðurlandsvegar lýkur?“ Svar mitt er: Í vegáætlun frá 2005–2008 er 311 millj. kr. fjárveiting árið 2007 áætluð til breikkunar á veginum. Miðað er við að þá verði sá hluti vegarins á Hellisheiði sem er tvær akreinar breikkaður og síðan frá Litlu kaffistofu niður á Sandskeið eftir því sem fjárveitingin endist. Þá á eftir að breikka veginn frá Lögbergsbrekku að Vesturlandsvegi og liggur ekki fyrir tímasetning á þeirri framkvæmd en að þessum mikilvægu framkvæmdum öllum er verið að huga, bæði hjá Vegagerðinni og í ráðuneytinu og við munum leggja ríka áherslu á að okkur megi takast að gera endurbætur á þessum fjölförnu leiðum um Suðurlandsveg og um Vesturlandsveg með sama hætti og við leggjum ríka áherslu á að tvöfalda Reykjanesbrautina, hina mikilvægu leið til millilandaflugvallarins héðan frá höfuðborgarsvæðinu. Þetta er mitt svar, virðulegi forseti, og ég vænti þess að það sé nokkur huggun harmi gegn fyrir hv. þingmenn að mikið er lagt upp úr því að uppbygging vegarins sé í góðu samræmi við gildar reglur.

Frú forseti. Fjölförnustu stofnleiðir að og frá höfuðborginni eru Reykjanesbraut, Suðurlandsvegur og Vesturlandsvegur. Það hefur verið forgangsverkefni að taka á þeim umferðarvandamálum sem í kringum þær hafa skapast og þarf ekki að hafa mörg orð um þann árangur sem náðst hefur með tvöföldun Reykjanesbrautar. Vel miðar með Vesturlandsveg og þær samgöngubætur með breikkun Suðurlandsvegar sem náðust í vetur hljóta að vera fagnaðarefni. Þar var mikil samstaða þingmannahópsins í ágætu samstarfi við hæstv. ráðherra og Vegagerðina. Víraleiðari á síðustu stundu kann að hafa breytt forsendum og er auðvitað mál sem þarf að fara yfir. Ég tel það vera áherslumál að ljúka þessu verki. Við endurskoðun samgönguáætlunar næsta haust hlýtur það að vera eitt af forgangsmálunum að taka Suðurlandsveg vegna þeirrar miklu umferðar sem þar er, ekki síst vegna sumarbústaða og fjölgun íbúa. Geri ég ráð fyrir að haldið verði áfram með uppbygginguna 2+1 með möguleika á tvöföldun.

Frú forseti. Heldur þótti mér fara illa í hæstv. ráðherra þær eðlilegu og sjálfsögðu spurningar sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson bar fram. Eðlilega fagna allir vegabótum sama hvar þær eru og það gerum við á Suðurlandsvegi líka. Ég er ekkert hissa á þeim spurningum sem hér eru lagðar fram, vegna þess að þeir sem fara þennan veg daglega lýsa þeim sjónarmiðum sem fram koma í spurningunum og velta fyrir sér hvort hönnun vegarins hafi gert ráð fyrir þessu víravirki sem er á milli akbrauta eða ekki. Eðlilega velta menn því fyrir sér þegar þeir keyra þarna á einbreiðum vegi og axlirnar eru það mjóar að varla er hægt að víkja fyrir þeirri umferð sem þarf að komast fram úr, forgangsumferð, sjúkrabílum, lögreglu eða einhverju slíku. Við sem erum og vorum vön að keyra Reykjanesbrautina áður en hún var tvöfölduð vitum að breidd vegarins skiptir miklu máli og þær vegaxlir sem við þurfum að geta farið út á í ýmsum tilvikum. Því er ekkert óeðlilegt að spurt sé eins og gert var. Ef raunin er sú að ekki er um það að ræða að axlirnar séu nægilega breiðar eða vegurinn nægilega breiður hljóta menn að taka höndum saman um að skoða hvort ekki sé ráð að reyna að gera eitthvað í því.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að lýsa yfir furðu minni á ákaflega ómálefnalegum og undarlegum viðbrögðum hæstv. samgönguráðherra. Það er sjálfsagt mál að spurt sé út í svo mikilvægar framkvæmdir á einum umferðarþyngsta vegi á Íslandi sem liggur upp að langumferðarþyngsta fjallvegi á Íslandi. Það er undarlegt að hæstv. ráðherra bregðist svo illa við því að spurt sé út í hvort þarna sé að eiga sér stað einhvers konar samgöngumistök þar sem vegurinn er ákaflega mjór, vegaxlir mjög mjóar og engin leið að sjá fyrir sér að hægt sé að hleypa til að mynda sjúkrabílum eða slíkri umferð fram úr þar sem vegaxlirnar eru hvað mjóstar og vegurinn einbreiður. Rökstuddar ábendingar hafa komið fram um að vegurinn sé ansi fjarri því að vera í samræmi við þá staðla sem t.d. er stuðst við í Svíþjóð og ég nefndi ákaflega hvassa og harða gagnrýni frá stjórnarmönnum í Félagi íslenskra bifreiðaeigenda. Það er skrýtið að hæstv. ráðherra sé svo styggur að ekki megi spyrja hann út í það málefnalega þannig að bregðast megi við því að ekki eigi sér stað alvarleg samgöngumistök á einni fjölförnustu leið á landinu. Sé þetta borið saman við aðrar mjög mikilvægar samgöngubætur eins og Reykjanesbrautina og þær fínu úrbætur sem þar hafa átt sér stað sést að þar er ansi mikill munur á. Eins harma ég að ekki er komin tímasetning á það hvenær breikkun á Suðurlandsvegi á að ljúka og ég harma hægaganginn sem virðist eiga sér stað með framkvæmdirnar og kemur fram í svari ráðherra. Ég ítreka að það er mjög undarlegt að hæstv. ráðherra bregðist svona við, sérstaklega þar sem fram kemur í hans eigin svari að framkvæmdirnar þarna eru töluvert frá þeim grundvallarstöðlum sem stuðst er við t.d. í Svíþjóð þar sem töluverð hefð er fyrir slíkum vegum, þó það sé á svæðum þar sem veðurfar er miklu skárra og umferð jafnvel töluvert minni en hér um ræðir.

Virðulegi forseti. Í svari mínu kom fram að breidd þess vegar sem um er rætt er sú hin sama og lýst var jafnframt í svari mínu að gengur og gerist í vegagerð í Svíþjóð sem litið er til hvað þetta varðar. Aðeins varðandi það að langt sé í land að okkur megi takast að ljúka þessari endurbyggingu Suðurlandsvegar í forminu 2+1 lengra og helst alla leið, þá hefur það auðvitað sinn gang. Við vinnum í samræmi við samgönguáætlunina og það er m.a. hlutverk þingmanna Suðurkjördæmisins að skipta á milli, t.d. skipta fjármagni á milli uppbyggingar á Suðurstrandarvegi, Reykjanesbraut, Suðurlandsvegi, brúargerð á Suðurlandi o.s.frv. Það er því af mörgu að taka. Þetta er hins vegar sú niðurstaða sem Alþingi hefur komist að og er í samræmi við tillögur sem unnar eru í samgönguráði, samgönguráðuneytinu og í samgöngunefnd þingsins. Auðvitað viljum við að þetta gangi hraðar fyrir sig. Ég er fyrstur manna til að fallast á þau sjónarmið og vinn að sjálfsögðu í samræmi við það að við reynum að nýta fjármunina sem allra best og hraða framkvæmdum við endurbætur á vegakerfinu. Langflestar og í raun allar vegaframkvæmdir eru umferðaröryggisaðgerðir sem við þurfum að sjálfsögðu að leggja áherslu á. Að öðru leyti þakka ég fyrir umræðuna.

Frú forseti. Ég beini eftirfarandi spurningum til hæstv. samgönguráðherra: 1. Hvernig hyggst ráðherra bregðast við nýjum upplýsingum um jarðsig og hættu á stórfelldu jarðfalli og berghlaupi á veginum milli Skagafjarðar og Siglufjarðar um Almenninga? 2. Hve langan undirbúningstíma þyrfti til að hefja gerð jarðganga úr Fljótum til Siglufjarðar ef brýn nauðsyn krefði og hvað mundu slík göng kosta? Vegurinn um Almenninga til Siglufjarðar var mikil samgöngubót á sínum tíma, en samkvæmt rannsóknum sem gerðar hafa verið nýlega að frumkvæði Vegagerðarinnar er um mjög varasamt ef ekki stórhættulegt vegstæði að ræða. Þetta má lesa í nýlegri skýrslu Náttúrustofu Norðurlands vestra sem falið var að hafa umsjón með verkinu. Skráðar eru heimildir um tíu tilvik um jarðsig á þjóðveginum um Almenninga frá 1916 og síðast sumarið 2004. Fregnir af jarðsigi voru tíðar á síðasta fjórðungi nýliðinnar aldar og í júní árið 1999 féll stór aurskriða úr Kóngsnefi svokölluðu, 60 m breið og 4 m að þykk. Vegurinn var þá allur á hreyfingu. Samkvæmt skýrslunni er vegurinn um Almenninga til Siglufjarðar afar ótryggur svo vægt sé til orða tekið. Auk þess eru þarna mjög hörð vetrarveður og oft mikil ófærð. Þá eru og Strákagöngin barn síns tíma og anna trauðlega eðlilegri umferð um veginn. Jarðsig á Siglufjarðarvegi hefur verið þekkt vandamál um langan tíma og árlega þarf Vegagerðin að verja töluverðum fjármunum í endurbætur á þeim kafla þar sem sigið er mest og laga þarf veginn á allt að 15–20 stöðum vegna sigs. Í skýrslunni segir orðrétt, með leyfi forseta: „Framtíð núverandi vegstæðis Siglufjarðarvegar um norðanvert Tjarnardalaberghlaupið er ekki sérstaklega björt. Vegurinn liggur þar alveg á brún sjávarbakkanna sem þarna eru 70–80 m háir og ljóst er að sigsvæðin neðan við veginn munu ganga lengra inn og upp í hlíðina. Þótt þau ummerki sem sjást þarna í dag bendi ekki til þess að stórar fyllur hafi nýlega fallið úr frambrún sjávarbakkanna er rétt að hafa í huga að þarna eru öll ummerki skriðufalla og hruns fljót að afmást vegna ölduhreyfinga og undangrafta. Miðað við sprungur sem sjást í frambrúninni sem vegurinn liggur um er ekki hægt að gera ráð fyrir öðru en þarna geti fallið stórar fyllur. Talið er að sú hætta aukist eftir því sem hlíðin verður brattari og meira grefur undan henni.“ Það er síðan áréttað aftur í skýrslunni að ljóst sé að mörg vandamál steðji að og ógni vegstæði Siglufjarðar um Almenninga og framtíðarútlitið sé ekki bjart. Því hef ég lagt fyrrgreindar spurningar fyrir hæstv. samgönguráðherra.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason spyr um Siglufjarðarveg og Almenninga. Í fyrsta lagi spyr þingmaðurinn: „Hvernig hyggst ráðherra bregðast við nýjum upplýsingum um jarðsig og hættu á stórfelldu jarðfalli og berghlaupi á veginum milli Skagafjarðar og Siglufjarðar um Almenninga?“ Svar mitt er svohljóðandi: Jarðsig á Siglufjarðarvegi hefur verið til staðar á afmörkuðum köflum, allt frá því vegurinn var tekinn í notkun á sínum tíma. Vegagerðin hefur kerfisbundið fylgst með þessu sigi síðustu 25 árin og staðið að ýmsum sértækum rannsóknum vegna þessa vandamáls. Þær rannsóknir sem hv. fyrirspyrjandi vísar til er einn liður í því rannsóknarferli sem enn er ólokið. Ekki verður séð að nýjar upplýsingar kollvarpi þeim hugmyndum sem áður hafa legið fyrir eða sýni fram á stóraukna hættu á jarðfalli á veginum. Hætta á meiri háttar sigi hefur lengi verið ljós og var þegar farið að ræða hana fyrir aldarfjórðungi eða svo. Nýjar rannsóknir, ásamt þeim eldri, eru ætlaðar sem grunnur að áætlun um aðgerðir sem leyst gætu vandann til lengri tíma. Það er það viðfangsefni sem við þurfum að huga að og hafa stöðugt í vinnslu. Í annan stað spyr þingmaðurinn: „Hve langan undirbúningstíma þyrfti til að hefja gerð jarðganga úr Fljótum til Siglufjarðar ef brýn nauðsyn krefði og hvað mundu slík göng kosta?“ Þá er komið að stærra viðfangsefni. Engar hugmyndir eru um gerð jarðganga úr Fljótum til Siglufjarðar. Það er mitt svar, enda hefst jarðgangagerð frá Siglufirði til Ólafsfjarðar á næsta ári. Almennt má segja að undirbúningstími fyrir jarðgöng af þessari stærð sé tvö til þrjú ár. Það er geysilega mikil rannsóknarvinna sem þarf að viðhafa áður en hægt er að setja slíkt verkefni af stað. Slík göng yrðu líklega 5–6 km og kostnaður áætlaður, miðað við reynslutölur úr öðrum áttum, um 4 milljarðar kr. Hér er því að sjálfsögðu um mikið stórvirki að ræða, sem ekki er á dagskrá, ég vil undirstrika það, og lít ég þá í ýmsar áttir til Siglfirðinga sem sitja hér í salnum og þekkja þessi mál afskaplega vel. Engu að síður ber að þakka fyrir þessa fyrirspurn. Við þurfum að hafa mjög vel í huga þær hættur sem þarna gætu verið á ferðinni og vekja okkur til umhugsunar um hvað við þurfum að vanda vel til vegstæða hverju sinni. Gæta að undirbúningi og hönnun og það er einmitt það sem verið er að gera í þessu tilviki. Rannsóknir standa yfir og hafa staðið stöðugt yfir vegna vegarins um Almenninga.

Frú forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst frekar falskur tónn í þessari fyrirspurn hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Ég held að það sé ekki eingöngu og ekki aðallega umhyggja hans fyrir jarðsiginu á Siglufjarðarvegi, sem hefur verið frá því að vegurinn var opnaður eins og fram kom hjá ráðherra, heldur hitt að íbúar í Skagafirði, og kannski sérstaklega á tilteknum bæ í Fljótum, eru sífellt að jarma í eyrun á hv. þingmanni. Ég tel að það sé aðalatriði þessarar fyrirspurnar og það sem kemur fram í öðrum liðum um aðra legu á jarðgöngum á milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar. Hv. þingmaður á að mínu mati að láta af þvergirðingshætti sínum í garð þeirra framkvæmda sem tekin hefur verið ákvörðun um hér á hv. Alþingi, þ.e. að tengja Siglufjörð við Eyjarfjarðarsvæðið með göngum milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar um Héðinsfjörð. Þær framkvæmdir eru hafnar. Það er búið að byggja tvær brýr. Það er verið að leggja rafmagn að væntanlegum jarðgangamunna og það sem mest er um vert er að framkvæmdir hafa verið í Héðinsfirði í sumar við að moka laust efni 

Hæstv. forseti. Það eru gömul sannindi og ný að jarðsig eru á Almenningum á Siglufjarðarvegi en vegurinn þar er býsna góður. Ég keyri þennan veg oft, hann er greiðfær öllum bílum og er með bundnu slitlagi. Eins og hæstv. ráðherra hefur sagt er viðhald vegarins ekkert miklu meira en meðalviðhald, a.m.k. segja menn í Vegagerðinni það. Ég tel að þessari fyrirspurn sé ekki beint til höfuðs Héðinsfjarðargöngunum, enda hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð lýst yfir stuðningi sínum við Héðinsfjarðargöng. Og svo er það þannig að Siglfirðingar horfa til austurs, þeir horfa til aukinnar samvinnu við allt Eyjafjarðarsvæðið og ekki síst við byggðir við utanverðan Eyjafjörð í mörgum málum. Við fögnum að sjálfsögðu stuðningi vinstri grænna við þá framkvæmd og ég vil taka undir þann málflutning sem hv. þingmenn hafa viðhaft hér í sölum Alþingis hvað það mál varðar.

Hæstv. forseti. Þó að tekin hafi verið ákvörðun um göng til Siglufjarðar um Héðinsfjörð er ljóst eins og er að þungaflutningar munu nánast allir halda áfram að fara hina leiðina til og frá Siglufirði. Því þurfa menn auðvitað að hafa sérstakar gætur á þessum vegi og meta það með langtímamarkmið í huga hvað hægt sé að gera til að viðhalda honum. Hvort ganga þurfi svo langt að fara í ný göng út í sjó. Ég ætla að vona að það verði ekki niðurstaðan, en hitt er alveg augljóst mál að það yrði afar slæmt fyrir Siglfirðinga að missa þá leið sem þarna liggur, því að á meðan Reykjavík er aðal útskipunar- og uppskipunarhöfn fyrir landið þarf Siglufjörður á þessu að halda. 

Frú forseti. Varðandi orð hæstv. ráðherra vil ég minna á að hugsanleg jarðgöng frá Fljótum til Siglufjarðar eða þar á milli voru hluti af umhverfismati jarðganga á þessu svæði. Upplýsingar um það eiga allar að liggja fyrir hjá Vegagerðinni, bæði um lengd, kostnað og framkvæmdatíma. Varðandi orð hv. þm. Kristjáns Möllers þá blöskrar mér alveg. Ég minntist ekki einu orði á Héðinsfjarðargöng. Ég minntist á þá alvarlegu skýrslu sem birt hefur verið um stöðu vegarins fyrir Almenninga. Framtíð þess vegar er ekki björt, það eru orðin í skýrslunni.  Mér finnst með ólíkindum ef menn ætla ekki að taka þessa skýrslu alvarlega. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á hefur verið vitað um þetta vandamál, en skýrslan staðfestir það enn frekar og leggur áherslu á þá hættu sem þarna er fyrir hendi. Þessi vegur verður ekki öruggur. Hvað gerum við ef jarðfall verður skyndilega og vegurinn fer? Þetta er ekki framtíðarvegur eins og fram kemur í skýrslunni og þótt að hv. þm. Kristján L. Möller verði löngu fluttur suður og hættur að keyra þennan veg skiptir það samt máli að þarna séu öruggar vegasamgöngur. Skýrslan bendir einmitt til þess að vandlega þurfi að huga að málum þarna.

Virðulegur forseti. Ég held að alveg nauðsynlegt sé að taka það fram eftir ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar að það er ekkert mjög langt síðan þessi vegur var byggður upp. Það var á meðal fyrstu verka minna sem samgönguráðherra að opna formlega þessa leið með bundnu slitlagi þannig að vegurinn er fullkomlega uppbyggður eins og fram kom hjá hv. þm. Birki J. Jónssyni. Hér er um mikilvæga leið að ræða fyrir Siglfirðinga eins og er, þangað til að Héðinsfjarðargöngin koma. Eftir sem áður verður vonandi umferð um þennan veg um langan aldur. Ég held því að ekki sé vert að vekja upp einhverja úlfúð eða óþarfa áhyggjur manna þarna. Engu að síður þurfum við að vera á vaktinni að þarna gerist ekkert óvænt sem að rofið gæti veginn. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Við þurfum að vera vakandi fyrir því sem þarf að huga að í samgöngukerfinu en umfram allt að gera ekki úlfalda úr mýflugu. Hvað þá að ýta undir óskhyggju manna um jarðgöng úr Fljótum til Siglufjarðar. Því var ýtt út af borðinu með þátttöku Skagfirðinga, Siglfirðinga, Eyfirðinga og annarra sem komu að undirbúningi þessa máls. Um það var tekin ákvörðun, m.a. hér á Alþingi, að leggja jarðgöng milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar um Héðinsfjarðargöng en leggja ekki jarðgöng inn í Fljótin. Um þetta verður vafalaust deilt enn um sinn og allar götur þangað til búið verður að opna Héðinsfjarðargöngin.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að bera fram fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um bílaumferð og varpstöðvar fugla. Hvers vegna skyldi ég gera það? Jú, vegna þess að Ísland er fuglaparadís, ekki síst á sumrin, og á ferðum mínum um landið mörg undanfarin ár, síðsumars, hefur mér gjörsamlega ofboðið að aka um vegi sem liggja um varpstöðvar fugla og koma að þeim vígvelli sem oft á tíðum skapast þar. Einkum og sér í lagi við kríuvörp. Þar liggja dauðir ungar eins og hráviði á veginum eða við veginn og hafa greinilega orðið fyrir bílum. Aðrar fuglategundir verða líka fyrir skakkaföllum af þessum völdum, sérstaklega ungarnir síðsumars. Ísland er með varp- og uppeldisstöðvar fyrir fjölmargar fuglategundir sem koma hingað á sumrin og skapa hér mikið líf og eru okkur öllum til ánægju og yndisauka. Ég tel því ástæðu til þess að spyrja hvort ekki sé hægt að gera á þessu einhverja bragarbót. Mér finnst að þetta geti ekki gengið svona, því þetta er bæði til tjóns fyrir fuglastofnana og lífríkið. Þetta er líka okkur Íslendingum til vansa út á við, ekki síst með tilliti til erlendra ferðamanna sem koma hingað til lands og verða vitni að þessum ósköpum. Í sumar var þetta vandamál kannski ekki eins mikið og oft áður vegna þess að varp virtist hafa misfarist á mörgum stöðum, einkum og sér í lagi hjá kríunni. Samt sem áður hlýtur það að lagast, því náttúran gengur í sveiflum. Mig langar að bera fram eftirfarandi spurningar til hæstv. samgönguráðherra: 1. Hafa samgönguyfirvöld gert ráðstafanir til að draga úr hættu á því að villtir fuglar verði fyrir bifreiðum í grennd við varplönd og uppeldissvæði á sumrin, og þá hverjar? Ég á við einhvers konar viðvörunarskilti, upplýsingagjöf, hugsanlegar hraðahindranir eða eitthvað með þeim hætti. 2. Hafa stjórnvöld yfirsýn yfir staðsetningu og stærð varp- og uppeldissvæða fugla við þjóðvegi landsins? 3. Hafa farið fram rannsóknir á áhrifum bílaumferðar á varpstöðvar hér á landi?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni fyrir þessa fyrirspurn. Hún er athyglisverð og gott innlegg í umræðu okkar um náttúru landsins og áhrif búsetu í okkar fagra landi. Hv. þingmaður spyr í fyrsta lagi: ,,Hafa samgönguyfirvöld gert ráðstafanir til að draga úr hættu á því að villtir fuglar verði fyrir bifreiðum í grennd við varplönd og uppeldissvæði á sumrin, og þá hverjar?“ Svar mitt er svohljóðandi: Bráðabirgðamerkið Varúð – varpland – fuglar á vegi, hefur verið sett niður á nokkrum stöðum á landinu, fyrst og fremst eftir beiðni heimamanna á hverjum stað, t.d. í Vík í Mýrdal, á Melrakkasléttu, við Bolungarvík, við Bakkafjöru og við Leiruveg við Akureyri. Á öllum þessum svæðum er mikið fuglalíf og sums staðar mikil umferð, þó ekki á öllum þessum stöðum. Því er ástæða til þess að mati Vegagerðarinnar og landeiganda að setja upp slík varúðarskilti. Við þekkjum það vel, þingmenn Norðvesturkjördæmis, hvernig krían er í landi Rifs á Snæfellsnesi. Þar er ein allra stærsta kríubyggð í veröldinni og mikil umferð. Það er því ástæða til að vekja athygli á þessu. Í annan stað spyr hv. þingmaður: ,,Hafa stjórnvöld yfirsýn yfir staðsetningu og stærð varp- og uppeldissvæða fugla við þjóðvegi landsins?“ Svar mitt er að samgönguyfirvöld hafa ekki slíka yfirsýn. Ég tel að eðlilegra væri að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra. Í þriðja lagi spyr hv. þingmaður: ,,Hafa farið fram rannsóknir á áhrifum bílaumferðar á varpstöðvar hér á landi?“ Svar mitt við þeirri spurningu er nei. Slíkar rannsóknir hafa ekki verið gerðar fyrir landið í heild. Hins vegar er yfirleitt fjallað um fuglalíf og fuglatalning gerð þegar verk fara í umhverfismat. Víða hefur verið lagt í geysilega mikla vinnu við skoðun á fuglalífinu í námunda við þau svæði þar sem á að leggja nýja vegi. Það er mikilvægur þáttur við gerð umhverfismats.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni fyrir að vekja athygli á þessu málefni og þakka hæstv. ráðherra svörin. Það er grátlegt að horfa upp á það þegar kannski einn bíll ekur óvarlega um vegi gegnum varplönd. Hann getur orðið tugum kríuunga, eins og hv. þingmaður nefndi áðan, að aldurtila. Það er mikilvægt að halda á lofti umræðunni um umgengni almennings í nágrenni þessara svæða. Ég get vitnað um að oft skortir á að menn gangi eða aki um slíkar perlur af nægilega mikilli nærgætni. Hæstv. forseti. Ég þekki örlítið til í kjördæmi hæstv. ráðherra, t.d. í Fljótum í Skagafirði þar sem mikið kríuvarp og varpland er og vildi því spyrja hæstv. ráðherra hvort landeigendur eigi greiðan aðgang að þeim viðvörunarskiltum sem hæstv. ráðherra nefndi áðan og nefnast Varúð – varpland, hvort aðgengi að þeim sé gott.

Hæstv. forseti. Þetta er mál sem full ástæða er til að tala um og kannski ekki bara út af varplöndunum. Allir þingmenn hljóta að hafa tekið eftir því, þegar fuglarnir koma á vorin, hversu mikið af þeim verður fyrir bílum á þjóðvegum landsins. Mín skoðun er sú að þegar að hraði bíla er kominn yfir 90 km hefjist í raun fugladauðinn. Í langfæstum tilfellum lenda menn í að keyra á fugla ef þeir keyra undir löglegum hraðamörkum. Ég held að þetta sé hluti af því að menn komi sér upp umferðarmenningu sem ekki yrði til að menn slátri þessum gestum á vorin. Ég legg til að reynt verði að skoða þetta og menn reyni að átta sig á hvaða hraði það er sem skiptir þarna máli. Í varplöndunum skiptir hraðinn auðvitað meira máli, en á vegunum sjálfum held ég að það skipti einnig máli að halda hraðanum við lögleg mörk í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin og þeim þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. Ég tel fulla ástæðu til að ræða þessa hluti af mikilli alvöru. Ég tel að það þurfi í raun ekki svo mikið til til að gera bragarbót á. Ég kannast að sjálfsögðu við skiltin sem hæstv. ráðherra nefndi en þau eru á allt of fáum stöðum umhverfis landið. Ég vil nota tækifærið til að hvetja hæstv. samgönguráðherra til að beita sér fyrir því að Vegagerðin eigi frumkvæði að því að hafa samband við sveitarstjórnir og kynna fyrir þeim að fyrir hendi séu skilti sem setja megi upp tímabundið á slíkum stöðum. Sveitarstjórnirnar gætu fengið skiltin send sér að kostnaðarlausu, séð um að koma þeim upp og tekið þau niður þegar því tímabili lyki. Það mætti líka koma af stað upplýsingaherferð, hvetja fólk til að hafa varann á og aka varlega þegar vart verður við fuglalíf meðfram þjóðveginum. Svona mætti lengi telja. Þetta er svo mikill óþarfi. Menn þurfa ekki annað en rétt að slá af hraðanum, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson benti réttilega á. Þá leysist þetta af sjálfu sér. Fuglarnir eru að ég tel dýrmæt auðlind. Þeir koma hingað á sumrin, heimsækja okkur og eru okkur til mikils yndisauka. Ég tel það náttúruperlu út af fyrir sig, ekki bara fyrir okkur sem búum á Íslandi heldur líka fyrir ferðamenn sem koma hingað. Það er því full ástæða til að umgangast þá vini okkar af umhyggju og virðingu og að þessu linni. Eins og staðan er í dag er allt of mikið um að keyrt sé yfir fugla í stórum stíl.

Virðulegi forseti. Á ráðstefnu um vatn sem samtökin Landvernd, BSRB og fleiri héldu þann 29. október síðastliðinn komu fram áhyggjur vegna vegaframkvæmda í Heiðmörk. Það er í sjálfu sér eðlilegt að þeir sem hugsa til framtíðar hafi áhyggjur þegar til stendur að fara í vegaframkvæmdir, ég tala ekki um ef þær eru stórfelldar og á svo viðkvæmu útivistar- og vatnsverndarsvæði sem Heiðmörk er. Heiðmörk er vatnsverndarsvæði og ber að vernda og virða sem slíkt enda aðalvatnsból íbúa á höfuðborgarsvæðinu og mikil framtíðarauðlind. Hvernig veg hyggst samgönguráðherra ætla að leggja í Heiðmörk, hversu langan veg og hvar? Er verið að opna fyrir möguleikann á hraðbraut í gegnum Heiðmörk? Í mastersritgerð Páls Stefánssonar, Framkvæmd vatnsverndar og stjórnun vatnsauðlindar á höfuðborgarsvæðinu, segir, með leyfi forseta: ,,Umferðinni í Heiðmörk er beint á veg nærri vatnsbólum. Mikil og þung umferð er eftir Elliðavatnsvegi inn á grannsvæði vatnsbólsins í Dýjakrókum. Líkansreikningar til að meta líkur á mengun vatnsbóla hafa aðeins verið gerðir fyrir hluta svæðisins. Olíuflutningar, mikill umferðarþungi og hætta á umferðarslysum er ákveðin ógn fyrir vatnsverndina. Breyta þarf akstursleiðum í Heiðmörk til að draga úr líkum á mengun í vatnsbólum vegna umferðaróhappa. Hagsmunir vatnsverndar þurfa að vega meira þegar kemur að því að skipuleggja umferðarmál á vatnsverndarsvæðinu.“ Af þessum sökum spyr ég hæstv. samgönguráðherra: 1. Hyggst ráðherra heimila Vegagerðinni að leggja bundið slitlag á veg um Heiðmörk? Ef svo er, hvenær hefjast framkvæmdir og hvenær er áætlað að þeim ljúki? 2. Hefur verið gert umhverfismat vegna þessara framkvæmda? Ef svo er ekki, verður það gert áður en þær hefjast?

Virðulegur forseti. Hv. þm. Valdimar I. Friðriksson spyr: „Hyggst ráðherra heimila Vegagerðinni að leggja bundið slitlag á veg um Heiðmörk? Ef svo er, hvenær hefjast framkvæmdir og hvenær er áætlað að þeim ljúki?“ Svar mitt er svohljóðandi: Fyrir nokkrum árum var Heiðmerkurvegur tekinn á vegaskrá sem landsvegur. Þetta var gert að ósk bæjaryfirvalda á höfuðborgarsvæðinu, einkum Reykjavíkurborgar, til þess að tryggja aðkomu ríkisins að kostnaði við vegi um Heiðmörk. Var ákveðið að ein ákveðin leið um svæðið yrði valin sem þjóðvegur og er lýsinga hennar í vegaskrá eftirfarandi: „Tilvitnun 408 Heiðmerkurvegur. Af hringvegi við Rauðhóla um Heiðmörk á Elliðavatnsvegi við enda Vífilsstaðavegar.“ - Þetta er skýringin. Í gildandi vegáætlun fyrir árin 2005–2008 eru fjárveitingar til vegarins af svonefndum ferðmannaleiðum, samtals 77 millj. kr. Miðað hefur verið við að þessar fjárveitingar yrðu notaðar til að leggja bundið slitlag, malbik, á núverandi veg án þess að honum yrði breytt að öðru leyti. Þess má geta að mjög er kvartað undan ástandi núverandi vegar og annarra vega í Heiðmörk, ekki síst vegna rykmengunar. Í haust var sótt um framkvæmdaleyfi til heilbrigðiseftirlits Hafnarfjarðar og Kópavogssvæðisins og til umhverfissviðs Reykjavíkurborgar til að malbika um 4 km kafla í norður frá Vífilsstaðahlíð. Þeirri beiðni var hafnað og m.a. óskað eftir frekara skipulagi og rökstuðningi fyrir þörf á framkvæmdum. Þar eð þrýstingur um aðgerðir á veginum hefur fyrst og fremst komið frá umsjónaraðilum Heiðmerkur og vegfarendum er eðlilegt að aðilar innan borgarkerfisins og eftir atvikum hjá öðrum sveitarfélögum á svæðinu samræmi sjónarmið sín án þátttöku ríkisins. Eins og áður hefur komið fram var áformað að leggja slitlag á núverandi veg án frekari breytinga. Það er skoðun okkar í ráðuneytinu að ríkið sé alls ekki réttur aðili til að standa að skipulagningu Heiðmerkur. Raunar má setja spurningarmerki við það hvort umræddur vegur eigi að teljast þjóðvegur. Það er því skoðun mín að fresta beri framkvæmdum, a.m.k. þar til spurningum varðandi skipulag hefur verið svarað og viðkomandi yfirvöld hafa komist að niðurstöðu um að leggja megi veg í Heiðmörk. Í því sambandi er rétt að fram komi að Vegagerðin metur það svo að ekki sé unnt að halda við malarvegum á svæðinu, m.a. vegna mengunarhættu. Við næstu endurskoðun samgönguáætlunar má eftir atvikum athuga breytta notkun þeirra fjármuna sem áætlaðir voru til Heiðmerkurvegar. Í því ljósi er unnið af hálfu samgönguráðuneytisins. Í annan stað er spurt: „Hefur verið gert umhverfismat vegna þessara framkvæmda? Ef svo er ekki, verður það gert áður en þær hefjast?“ Svar mitt er: Ekki hefur verið gert umhverfismat vegna þeirra framkvæmda sem áformaðar voru enda ekki gert ráð fyrir öðrum breytingum en slitlagi vegarins. Það er allt innan þeirra marka sem sett eru um slíkar framkvæmdir og ekki meira um það að segja.

Frú forseti. Ég þakka samgönguráðherra skýr svör. Eins og fram kemur virðist greinilega þurfa að taka svolítið á fyrirbrigðinu stjórnskipulag varðandi þetta svæði. Eins og ráðherra bendir á er málið á valdi sveitarfélaganna en samt er um að ræða gífurlega mikilvægt vatnsverndarsvæði, mikla auðlind til framtíðar. Ég tel því að ríkið eigi a.m.k. að hafa auga með þeim framkvæmdum og stjórnskipun á svæðinu.

Frú forseti. Ég hef beint eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra: Hvað líður hugmyndum ráðherra um stofnun stjórnsýsludómstóls? Í Morgunblaðinu þann 27. september í fyrra var frétt þess efnis að ráðherra teldi fyllilega réttmætt að setja á stofn slíkan dómstól. Ég tek heils hugar undir þær hugmyndir og ég hef m.a. lagt fram, ásamt hv. varaþingmanni Atla Gíslasyni, þingsályktunartillögu þess efnis að hæstv. ráðherra skipi nefnd sem tæki til skoðunar hvort réttmætt væri að setja á stofn slíkan dómstól og geri tillögu um störf og starfshætti hans. Hvers vegna er réttmætt að setja á stofn umræddan dómstól? Það er vegna þess að starfandi eru 42 úrskurðarnefndir víðs vegar sem kosta ærið fé. Árið 2003 kom fram í svari við fyrirspurn sem við lögðum fram, ég og hv. þm. Atli Gíslason, að kostnaðurinn við þær væri hvorki meira né minna en 336 millj. kr. Til samanburðar má nefna að samkvæmt ríkisreikningi fyrir árið 2004 var kostnaður við Hæstarétt 103 millj. kr. Það er augljóst að með slíkum dómstól mætti ná fram sparnaði. Annar möguleiki væri sá, ef menn fást ekki til að koma á stjórnsýsludómstóli, að færa verkefni til dómstóla frá úrskurðarnefndum. Einnig mætti sameina eitthvað af þessum úrskurðarnefndum því að þær eru 42 eins og áður segir. Mönnum væri í lófa lagið að skoða hvort ekki ætti að sameina eitthvað af þessum úrskurðarnefndum. Önnur rök fyrir því að setja á stofn stjórnsýsludómstól eru þau að verulega skortir á að málsmeðferð hjá úrskurðarnefndum fari eftir ákveðnum reglum. Ég hef sjálfur orðið var við að misbrestur hefur verið á að farið sé eftir gagnsæjum leikreglum. Ég hef m.a. kvartað við úrskurðarnefnd um upplýsingamál varðandi það að Fiskistofa sendi inn gögn og úrskurðað var um mál án þess að málsaðili fengi að sjá þau gögn og fjalla um þau að einhverju leyti. Ég tel að það sé með öllu ólíðandi og þörf sé á að setja fastari reglur um þessa hluti, m.a. um málsmeðferð. Það er mín skoðun að rétt sé að setja 

Virðulegi forseti. Spurt er: Hvað líður hugmyndum ráðherra um stofnun stjórnsýsludómstóls? Það virðist gengið út frá því í fyrirspurninni að ég hafi ákveðið að leggja til stofnun slíks dómstóls. Það hef ég nú ekki gert. En ég hef sagt að hugmyndin um stjórnsýsludómstól eigi rétt á sér þótt ekki sé brýnt að setja slíkan sérdómstól á laggirnar. Lýsti ég viðhorfum mínum til þessa málefnis fyrir rúmu ári eða hinn 24. september 2004 á málþingi Lögfræðingafélags Íslands en þar var fjallað um hvort ástæða væri til að setja á laggirnar stjórnsýsludómstól. Ég taldi þá og tel enn að það þurfi að tryggja betri þekkingu á þessum málaflokki í dómskerfinu. Dómstjóri Héraðsdóms Reykjavíkur ákvað í byrjun þessa árs að setja á fót sérstaka deild þriggja dómara sem færi með munnlega flutt einkamál þar sem einkum reynir á stjórnsýslurétt. Var ákvörðunin tekin í kjölfar þeirrar gagnrýni að ekki hafi gætt nægilegs samræmis í úrlausnum dómstóla í málefnum á sviði stjórnsýsluréttar. Í deildinni starfa eins og áður segir þrír dómarar og verður samkvæmt upplýsingum frá dómstjóra Héraðsdóms Reykjavíkur í lok þessa árs síðan metið hvort þetta fyrirkomulag hafi gefið góða raun, svo góða raun að ástæða sé til framhalds á því. Þess má geta að dómstjóri Héraðsdóms Reykjavíkur telur reynsluna af deildinni mjög góða. Hún lofar góðu. Virðulegi forseti. Ég hygg að hér hafi verið stigið spor í rétta átt og vænti þess að þegar nánari upplýsingar koma frá Héraðsdómi Reykjavíkur um það hvernig til hefur tekist verði unnt að skoða málið enn frekar. Ég tel það vel við hæfi að dómskerfið sjálft hugi að því hvernig það geti aukið þekkingu sína á þessum málaflokki.

Frú forseti. Ég vil taka það fram að mér finnst upphæðin, þ.e. 336 milljónir í þessar úrskurðarnefndir, segja að hér sé hægt að ná árangri. Ef við lítum til þess að hæstv. forsætisráðherra hefur boðað það að tekið verði á í stjórnsýslunni og hún gerð ein sú skilvirkasta í heimi, að mig minnir undir kjörorðinu einfaldara Ísland, þá finnst mér þetta verkefni blasa við, frú forseti. Það fara í 336 milljónir 42 nefndir. Ég vil greina hæstv. dómsmálaráðherra frá því hér að ég hef leitað til úrskurðarnefndar um upplýsingamál, eins og áður segir. Ég lagði þar fram kvörtun. Það er ekki enn þá komið svar og nú er komið á annað ár síðan. Ég tel það algjörlega óþolandi stjórnsýslu sem starfar eins og ég greindi frá, þ.e. að málsaðilar fái ekki gögn sem mótaðili hefur beint til stjórnsýsluúrskurðar, stjórnsýslunefndar. Þetta er ekkert eina dæmið. Dæmin eru mörg, því miður. Mér finnst að hæstv. dómsmálaráðherra ætti að líta til þess hvað þetta er mikið fé, hvað þetta eru margar úrskurðarnefndir og hvað þær fjalla um veigamikil mál. Mér finnst blasa við að þarna er hægt að ná árangri, frú forseti. Hérna er einmitt hægt að ná fram markmiðum um einfaldara Ísland og betri stjórnsýslu. Það blasir við mér og ég tel að það ætti að vera eitt af fyrstu verkum ríkisstjórnarinnar til þess að ná fram markmiðum sínum.

Virðulegi forseti. Ég beini hér fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra um það hvort uppi séu áform um að endurskoða ákvæði um dánarbætur í skaðabótalögum. Ástæðan fyrir því að ég legg fram þessa fyrirspurn er sú að í tvígang hef ég lagt fram þingmál, þingsályktunartillögu um að endurskoða skuli skaðabótalögin, nr. 50/1993, og sérstaklega verði hugað að endurskoðun á þeim ákvæðum laganna sem snúa að bótum til eftirlifandi maka eða sambúðarmaka vegna missis framfæranda. Þetta mál snýst um 13. gr., en gerð var breyting á henni árið 1999 og ég held að þar hafi orðið mistök í lagasetningu. Þar er gert ráð fyrir þegar skaðabætur eru metnar til eftirlifandi maka, þegar fullfrískur maki hans fellur frá, að miðað er við örorku og dregnar frá fjárhæðinni þær bætur sem viðkomandi látinn einstaklingur hefði fengið frá Tryggingastofnun ríkisins úr slysatryggingum og sem örorkulífeyrisþegi frá lífeyrissjóði. Síðan kemur greiðslan til makans að því loknu. Mig langar til að víkja aðeins að því hvernig þetta snýr að ekkju sem skrifaði grein í Morgunblaðið 5. mars 2004 eftir að hafa farið með svona mál fyrir Hæstarétt. Hér skrifar Ásta Kristín Siggadóttir, með leyfi forseta: „Hvers virði er mannslífið samkvæmt íslenskum lögum þegar til þess kemur að meta það í krónum og aurum?“ Og hún segir, með leyfi forseta: „Það er staðreynd að ég og börnin misstum fullfrískan heimilisföður, hann var heill heilsu áður en slysið henti hann. En þegar til þess kemur að fá bæturnar greiddar eru þær miðaðar við örorku. Við þessa aðferðafræði skaðabótalaganna er ég mjög ósátt, við misstum fullfrískan mann og teljum sanngjarnt að fá bætur reiknaðar út frá því sem hann aflaði sem slíkur.“ Síðan segir hún, með leyfi forseta: „Þetta eru útreiknaðar upphæðir sem aldrei komu til greiðslu í þessu jarðlífi, en eru engu að síður dregnar frá sem um raunverulegar greiðslur hefði verið að ræða. Þetta eru mikil vísindi, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Svo farið sé hratt yfir sögu þá stóðu eftir 1,6 milljón króna sem skaðabætur þegar búið var að framkvæma allan þennan pappírslega örorkugjörning.“ Virðulegi forseti. Á 1,6 millj. kr. eru metnar þær bætur sem viðkomandi einstaklingur fær sem aflahæfi 45 ára gamals fullfrísks einstaklings fyrir vinnu hans næstu 22 árin. Nú er það svo að allsherjarnefnd Alþingis taldi líka fulla ástæðu til þess að breyta þessu og lagði hér fram þingmál 

Virðulegi forseti. Ég er sammála allsherjarnefnd um þetta. Ég hafði samráð við nefndina eða nefndin hafði samráð við mig þegar hún flutti þetta frumvarp. Það náði hins vegar ekki fram að ganga á síðasta þingi. Ég veit að nefndin er að vinna að þessu máli áfram. Ég hef hvatt til þess að nefndin endurflytji frumvarpið og ég vona svo sannarlega að það verði hægt að afgreiða það á þessu þingi sem nú situr.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. dómsmálaráðherra um að hann hyggist breyta þessari óréttlátu lagagrein og vona eins og hann að þetta komi til afgreiðslu á þessu þingi því að í þessu felst verulegt óréttlæti. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra. Nú hafa nokkrir misst maka sinn og lent í því óréttlæti sem felst í þessari lagagrein. Ég held að í þessu óréttlæti hafi lent um tíu eða tólf manns þegar ég lagði málið fram á síðasta þingi. Því vil ég spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort hann hyggist beita sér fyrir því að þeir aðilar fái þetta að einhverju leyti leiðrétt. Nú veit ég að lagasetning virkar ekki aftur fyrir sig. En væri hægt að koma með bráðabirgðaákvæði þannig að þeir ekklar og ekkjur sem hafa lent í þessu mikla óréttlæti við að missa maka sinn geti að einhverju leyti fengið þetta leiðrétt því að þarna er náttúrlega þvílík ósanngirni á ferðinni að það er ekki hægt að búa við það þegar maður sér hvernig þetta bitnar á þeim sem hafa misst maka sinn í slysum eins og þarna?

Virðulegi forseti. Ég get ekki svarað þessari spurningu hér og nú. Það þarf að skoða þetta frá lögfræðilegum sjónarhóli til þess að unnt sé að leggja mat á það. Nefndin er að fjalla um þetta þannig að eðlilegt er að nefndin taki afstöðu til þessa líka.

Ég beini fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra um afleiðingar hlýnunar og viðbrögð við þeim og spyr: 1. Hvað hefur verið gert af hálfu umhverfisráðuneytisins til að bregðast við afleiðingum hlýnunar á norðurskautinu og aukinni skipaumferð um heimskautasvæðið í framhaldi af henni? 2. Hafa áhrif hlýnunarinnar á Ísland verið metin? Nýverið sat ég mjög stóran fund fyrirtækja í olíu- og gasvinnslu. Á honum voru ræddir möguleikarnir sem opnast við hlýnun norðurskautsins í að nálgast og vinna þær miklu olíu- og gasbirgðir sem eru undir norðurskautinu, en menn telja að um fjórðung allra olíubirgða heimsins sé þar að finna. Fulltrúar þessara fyrirtækja geta vart beðið eftir því að aðgengi að þessum auðlindum opnist og það var á mönnum að heyra í umræðum þarna að fyrirtækin væru í startholunum og væru tilbúin að hefja vinnslu þarna um leið og möguleiki væri á að komast að þessum birgðum. Það er ekki aðeins olíu- og gasvinnslan sem við ættum að huga að heldur má búast við að skipaumferð opnist og auknir flutningar verði vegna þessarar vinnslu með mjög viðkvæma og mengandi vöru eða farma sem munu fara um hafsvæðið við Ísland. Ekki þarf mikið út af að bregða til að ímynd okkar sem hreins lands, ímynd okkar sem fiskveiðiþjóðar og hreinna sjávarafurða okkar eyðileggist, t.d. ef olíuslys yrði á veiðisvæðum okkar þar sem þessi skipaumferð mun að öllum líkindum fara um. Það þarf auðvitað að gera auknar kröfur um umgengni, öryggi, eftirlit og fylgjast vel með því sem fram undan er í þessum efnum. Ég sá líka á þessum fundi það sem íbúar á norðursvæðunum sýndu þar sem verið var að vinna olíu út á hafi og á landi hrikalega mengun eftir olíuvinnsluna þar sem fyrirtækin höfðu ekki gengið vel um og ekki gengið vel frá þegar þeir hættu o.s.frv. Ég tel mjög mikilvægt að við Íslendingar leggjum mikla áherslu á norrænt samstarf í þessum efnum við að undirbúa þetta og einnig norðurslóðarsamstarfið sem er mjög mikilvægt. Ég var mjög áhyggjufull eftir að hafa hlustað á umræður á þeim fundum sem þarna voru. Ég spyr hæstv. umhverfisráðherra sem þekkir þessi mál vel hver undirbúningur okkar sé og hvort við séum í stakk búin t.d. til að bregðast við olíuslysi. Höfum við útbúnað til þess og hafa áhrifin af þeim breytingum sem verða við hlýnunina verið metin hér á landi?

Frú forseti. Fyrr á þessu ári kom út skýrslan Fyrir stafni haf – Tækifæri tengd siglingum á norðurslóðum, sem samin var af starfshópi á vegum utanríkisráðuneytisins. Skýrslan fjallar um væntanlegar auknar siglingar eftir skipaleiðum um Norður-Íshafið og hugsanleg áhrif þeirra á Ísland og íslenska hagsmuni. Umhverfisráðuneytið kom að gerð skýrslunnar og er ítarlega fjallað um hugsanleg umhverfisáhrif af auknum siglingum á hafinu í kringum Ísland auk umhverfisáhrifa hugsanlegrar umskipunarhafnar sem kynni að verða gerð á Íslandi ef gámaflutningar hæfust í stórum stíl frá Asíu yfir til Atlantshafs eftir siglingaleiðum norðan Rússlands. Rétt er að taka fram að loftslagsbreytingar eru ekki eina ástæðan fyrir því að í auknum mæli er horft til siglinga um leiðir í hánorðri. Þar koma einnig inn ýmsir pólitískir og efnahagslegir þættir. Líklegt er að flutningar á olíu frá Norðvestur-Rússlandi til Evrópu og Norður-Ameríku aukist á komandi árum óháð því hvort miklar breytingar verða á loftslagi og hafís enda eru nú þegar nokkrir skipaflutningar eftir þessari leið. Í bréfi sem sent var út í mars 2005 óskaði umhverfisráðuneytið eftir því að starfshópur um varnir gegn mengun hafs og stranda tæki þessi mál til skoðunar með tilvísun í þær upplýsingar sem er að finna í skýrslunni Fyrir stafni haf. Óskað var eftir því að starfshópurinn kæmi með tillögur um viðbrögð vegna líklegrar aukningar á olíuflutningum um hafsvæði í kringum Ísland í náinni framtíð. Bent var á að hafa mætti samband við Norðmenn um þetta mál en þeir hafa aukið viðbúnað vegna vaxandi flutninga á olíu frá Múrmansk til Rotterdam um norska lögsögu. Samkvæmt upplýsingum frá formanni starfshópsins er að vænta tillagna fyrir lok þessa árs. Tillögurnar munu fyrst og fremst snúast um lagabreytingar svo sem um neyðarhafnir og siglingaleiðir. Enn fremur um nauðsynlegan öryggisbúnað og framhald vinnu við gerð vákorts fyrir strandlengju og strandsjó umhverfis landið með sérstakri áherslu á Austur- og Norðausturland og rannsóknir sem tengjast þessu. Árið 2000 kom út skýrslan Veðurfarsbreytingar og afleiðingar þeirra, sem samin var af vísindanefnd um loftslagsbreytingar sem skipuð var af umhverfisráðherra. Í skýrslunni var gerð grein fyrir bestu þekkingu á alþjóðavísu um loftslagsbreytingar eins og hún birtist í niðurstöðum milliríkjanefndar um loftslagsbreytingar. Þar voru skoðaðar afleiðingar loftslagsbreytinga á íslenskt samfélag. Meðal annars voru skoðaðar hugsanlegar afleiðingar hlýnunar á ástandið í hafinu, hækkun sjávarborðs, vatnafar og jökla, náttúruvá, lífríki lands og sjávar, fiskveiðar, landbúnað og heilsufar. Þessi skýrsla er ítarlegasta samantekt sem til er um þær afleiðingar sem loftslagsbreytingar kunna að hafa á Íslandi. Hún er aðgengileg á vef umhverfisráðuneytisins. Síðan skýrslan var rituð hefur þekking manna á loftslagsbreytingum aukist þó að óvissan sé enn mikil. Þar ber ekki síst að nefna ítarlega úttekt á afleiðingum loftslagsbreytinga á norðurslóðum, svokallaða ACIA-skýrslu sem gerð var á vegum Norðurskautsráðsins. Sú úttekt var kynnt á ráðstefnu í Reykjavík á síðasta hausti og í nóvember sama ár samþykktu utanríkisráðherrar ríkja Norðurskautsráðsins stefnumótun um viðbrögð ríkjanna átta við niðurstöðum skýrslunnar á fundi sem einnig var haldinn í Reykjavík. Nokkrir íslenskir vísindamenn komu að ritun ACIA-skýrslunnar og íslenskir vísindamenn taka þátt í ýmsum rannsóknarverkefnum tengdum loftslagsbreytingum varðandi áhrif þeirra á veðurfar, jöklabúskap, vatnafar, hafstrauma, lífríki o.fl. Búast má við að rannsóknir á þessu sviði muni eflast enn á næstu árum, m.a. vegna alþjóðaheimskautaársins 2007–2008 þar sem gert verður átak í rannsóknum á náttúru heimskautasvæðanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör og heyri að unnin hefur verið þó nokkur vinna við undirbúning á þessu og skýrslur liggja fyrir. En ég vil leggja áherslu á að hagsmunir okkar eru mjög stórir í þessum efnum. Ég fagna því að við munum vinna með Norðmönnum því að þeir hafa haft verulegar áhyggjur af þessari þróun, sérstaklega hvað varðar sjávarútveginn og fiskvinnsluna, og tala iðulega um hversu mikil hætta sé þarna sá ferðum ef eitthvert óhapp verður í hafi vegna mengunarslysa. Það er rétt, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, að nú þegar eru hafnar þó nokkrar siglingar á þessum leiðum sem menn telja að muni aukast þegar hlýnun verður, þ.e. flutningar frá Norður-Rússlandi með olíu með fram Noregi og sömuleiðis til Bandaríkjanna. Ég held að þetta sé nokkuð sem við þurfum að huga verulega að því að þarna mun auðvitað verða mikil umferð um hafsvæði okkar. Þó svo að Norðmenn segi að skipakosturinn sé í þokkalegu ástandi þurfum við engu að síður að huga að því að þarna séu öruggir farkostir á ferðinni með þá viðkvæmu vöru sem um er að ræða. Ég treysti því að hæstv. ráðherra fylgist vel með þessu máli. Við ættum að taka þessi mál til frekari umræðu í þinginu þegar viðbótarupplýsingar berast til ráðuneytisins um stöðu mála því að auðvitað vitum við ekki hversu hratt hlýnunin gengur fyrir sig og hvernig ástandið verður við það.

Frú forseti. Ég vil líka láta þess getið að fjórða skýrsla milliríkjanefndar um loftslagsbreytingar er væntanleg árið 2007 en í henni verða dregnar saman helstu niðurstöður af rannsóknum á loftslagsbreytingum og afleiðingum þeirra á síðustu árum. Sú samantekt verður lögð til grundvallar frekari stefnumótunar á alþjóðavísu í loftslagsmálum sem fram fer innan ramma loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna. Það kann að vera tilefni til að uppfæra skýrsluna um veðurfarsbreytingar og afleiðingar þeirra á Íslandi í tengslum við útgáfu þeirrar skýrslu og mun umhverfisráðuneytið skoða þann möguleika á næsta ári í samráði við þær stofnanir og vísindamenn sem búa yfir mestri þekkingu á loftslagsbreytingum. Þetta eru vissulega brennandi mál og ég tek undir með hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur að það er greinilega mjög mikill áhugi meðal þeirra þjóða sem liggja að norðurskautinu á t.d. bæði flutningum og olíu- og gasvinnslu. Því er mjög brýnt að leggja áherslu á norræna samstarfið í þessu sambandi og þar eru menn mjög vakandi í þessum efnum. Einnig eigum við mjög gott samstarf við þjóðirnar sem eru þátttakendur í Norðurskautsráðinu. Ég held að óhætt sé að segja að þarna geti verið mjög stórir hagsmunir. Deilur t.d. Dana og Kanadamanna síðla sumars og í haust um Hanseyju sýna glögglega að þessi lönd sjá mörg tækifæri í opnun þessa hafsvæðis og vilja tryggja þau. Ég þakka þingmanninum fyrir að vekja máls á þessu efni.

Frú forseti. Segja má að yfirskrift þessarar fyrirspurnar sé öræfakyrrð en gæti líka verið prump í vélsleðum og bensínfnykur. Mig langar til að eiga orðastað við hæstv. umhverfisráðherra um aukna umferð alls konar vélknúinna farartækja um náttúru landsins, ekki einasta hefðbundinna bifreiða sem komast sífellt lengra og lengra vegna þess sem sumir vilja kalla tæknilegrar fullkomnunar, heldur ekki síður umferðar vélsleða á jöklum og vélbáta á vötnum. Kveikjan að þessari fyrirspurn er reyndar grein eftir Guðjón Jensson, náttúruverndara úr Mosfellsbæ, sem hann skrifaði í Morgunblaðið í formi lesendabréfs þriðjudaginn 16. ágúst í sumar. Mig langar til að vitna til orða Guðjóns en hann segir, með leyfi forseta: „Íslensk vötn eru einhverjar fegurstu náttúruperlur landsins. Yndislegt er að heyra kvak himbrimans, lómsins og álftarinnar langar leiðir, róa litlum árabát út á vatnið og njóta kyrrðarinnar. Undanfarin ár hef ég ásamt fjölskyldu, ættingjum og vinum átt ómældar ánægjustundir á Skorradalsvatni í Borgarfirði.“ Svo heldur Guðjón áfram - þessi grein heitir reyndar Skorradalsvatn - og segir okkur frá því að það sé tvennt sem trufli hann við þessa iðju, að róa á litlum árabát út á Skorradalsvatn, annars vegar áhrif Andakílsárvirkjunar á vatnið en hins vegar vaxandi umferð vélknúinna farartækja á vatninu. Og Guðjón segir í greininni, með leyfi forseta: „Á dögunum rakst ég á nýuppsett skilti við Skorradalsveg í Hvammslandi þar sem vegfarendur eru hvattir að taka með sér bækling og kynna sér hraðbáta af ýmsu tagi. Mig rak í rogastans. Á boðstólum er m.a. hraðbátur með 640 hestafla Volvo penta vél sem getur komið bát þessum á ógnarhraða. Eldsneytistankurinn rúmar á fimmta hundrað lítra!“ Guðjón heldur áfram, og það er gaman að glugga í þessa grein hans af því að hann er vel pennafær, og spyr í lokin og reyndar spyr ekki heldur beinlínis skorar á ráðherra umhverfismála, Umhverfisstofnun, Náttúruvernd ríkisins, Fuglaverndarfélag Íslands, Hið íslenska náttúrufræðifélag, Landvernd, sveitarfélög landsins sem og alla aðra þá aðila sem málið varða að skoða þessi mál betur. Hann segir að nauðsynlegt sé að umhverfisráðuneytið setji í samvinnu við sveitarfélög sanngjarnar reglur um hávaða og hraðatakmörk vélknúinna farartækja á vötnum og tilgangurinn er augljós, segir Guðjón, „að koma í veg fyrir meiri röskun en þegar er orðin á þessum náttúruperlum landsins“. Af þessu tilefni hef ég lagt þessar tvær fyrirspurnir fyrir hæstv. ráðherra, hvort til álita kæmi að setja sérstakar reglur um umferð vélknúinna báta á ám og vötnum og til hvaða aðgerða hæstv. ráðherra hafi gripið vegna aukinnar umferðar utan merktra slóða á hálendinu.

Frú forseti. Það er rík hefð og réttur fyrir því að almenningur geti farið um vötn. Er það m.a. bundið í vatnalög þar sem segir í 115. gr., með leyfi forseta: „Öllum er rétt að fara á bátum og skipum um öll skipgeng vötn.“ Í náttúruverndarlögum er vísað til þess að þetta ákvæði gildi um umferð um ár og vötn. Þrátt fyrir þessa skýru og opnu heimild eru möguleikar á takmörkunum þar á. Hér má nefna hljóðvistarákvæði laga nr. 7 frá 1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, og hávaðareglugerð nr. 933 frá 1999. Því verður ekki neitað að ákveðinn galli felst í því að ekki sé minnst á óbyggð svæði, einungis byggð, þar með talið sumarhúsabyggð. Þar er tilgreindur hámarkshávaði frá umferð upp á 45 desíbel en með fráviksheimild allt upp í 70 desíbel. Á nokkrum friðlýstum svæðum eru settar takmarkanir á umferð vélknúinna báta svo sem á Vestmannsvatni. Það kann hins vegar að vera ástæða til að setja slíkar reglur á fleiri afmörkuðum svæðum, svo sem vegna náttúruverndar og grenndarsjónarmiða og nærgætni við íbúa eða frístundabyggð. Þó verður auðvitað að hafa í huga rétt manna til umferðar á bátum svo sem þeim sem nýttir eru til hefðbundinna nytja eins og veiða. Jafnframt ber ætíð að hafa í huga ævafornan almannarétt um för á vötnum sem hlýtur þó að takmarkast að einhverju leyti af öðrum hagsmunum og rétti almennings til að upplifa og njóta náttúru og útivistar án þess að skerða möguleika annarra til hins sama. Hvað snertir akstur utan vega hefur óneitanlega verið svo að hann hefur verið vandamál, ekki síst á hálendinu þar sem landið er mjög viðkvæmt. Reglur hafa reynst vera ónákvæmar þar sem kveðið hefur verið á um að akstur utan vega þar sem náttúruspjöll geti hlotist af sé bannaður. Reynslan hefur sýnt að erfitt hefur verið að fylgja eftir ákvæðum reglugerða og fá dóma fyrir meint brot. En til að skýra þessi ákvæði var reglugerðin endurskoðuð síðastliðið vor og ný reglugerð sett um takmarkanir á umferð í náttúru Íslands. Markmið hennar er að tryggja að umgengni um náttúruna sé með þeim hætti að ekki hljótist af náttúruspjöll og stuðla að verndun hinnar viðkvæmu náttúru Íslands. Meginreglan er sú að bannað er að aka vélknúnum ökutækjum utan vega í náttúru Íslands en þó er heimilt að aka vélknúnum ökutækjum á jöklum, svo og snæviþakinni og frosinni jörð svo fremi að ekki skapist hætta á náttúruspjöllum. Akstur útlendinga á eigin bílum, eða bílaleigubílum, hefur aukist umtalsvert á undanförnum árum. Því miður eimir enn eftir af því að í auglýsingum sé beint eða óbeint gefið til kynna að akstur utan vega hér á landi sé sjálfsagður. Til að sporna við þessu hefur Umhverfisstofnun gefið út bækling sem hefur verið dreift á bílaleigur og í ferjuna Norrænu. Jafnframt hafa landverðir reynt að upplýsa og fræða fólk, bæði um gildandi reglur og líka um hversu viðkvæmt svæði sé um að ræða. Þá hefur Umhverfisstofnun fundað með ríkislögreglustjóra og í framhaldi af þeim fundi og með hliðsjón af skýrari reglum var eftirlit lögreglu með akstri utan vega aukið umtalsvert í sumar. Auk þess stóð Ferðafélag Fljótsdalshéraðs fyrir umfangsmikilli og vandaðri kynningu í sumar á því að akstur utan vega er bannaður. Félagið gerði þetta í samvinnu og með dyggum stuðningi mjög margra aðila, svo sem lögregluyfirvalda, Umhverfisstofnunar, bílaleigna, tryggingafélaga og umhverfisráðuneytisins. Ég tel að það hafi verið mjög til fyrirmyndar hvernig félagið stóð að þessari kynningu sinni og lét útbúa alls konar efni til að dreifa til ferðamanna.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra greinargóð svör. Ég veit að hún ber sama ugg í brjósti og við hin sem höfum áhyggjur af auknum akstri utan vega í viðkvæmri náttúru landsins og fagna því hinni nýju reglugerð. Auðvitað gerum við okkur grein fyrir því að almannaréttinn um frjálsa för, hvort heldur er á ám eða vötnum eða um náttúru Íslands, má ekki takmarka. En við verðum líka að gá að því að réttinn til öræfakyrrðar hlýtur líka að verða að virða, við sem reynum að njóta náttúrunnar höfum ólíkra hagsmuna að gæta. Ég held því að ekki sé fjarri lagi að hæstv. umhverfisráðherra gefi þessu örlítinn gaum, sérstaklega þegar svo er orðið að um að vötn landsins fara kannski fleiri, fleiri bátar á dag með mörg hundruð lítra bensíntanka. Við megum auðvitað ekki kalla yfir okkur óhöpp af því tagi sem maður sér fyrir sér að gætu mögulega átt sér stað við einhverjar aðstæður sem gætu skapast á vötnum þar sem þessir bátar fara um. Hljóðvistarreglur og hávaðareglugerð eru hvort tveggja þættir eða tæki sem nota mætti til þess að reyna að vekja fólk til umhugsunar. Ef til vill er það bara slíkt, þegar öllu er á botninn hvolft, sem þarf að gera, þ.e. að vekja fólk til umhugsunar um að það er ekki sjálfsagt enda þótt við eigum ökutæki sem geta farið upp um fjöll og firnindi, vélsleða sem við getum ekið um á hjarni eða jöklum, að þenja þessi tæki og gefa í botn á öllum tímum sólarhringsins. Það verður kannski aðeins að skoða hvort slíkar hávaðareglur geti náð yfir akstur fólks í náttúru landsins. Sjálf hef ég reynt að tilkynna til lögreglu um akstur bíla utan vega sem voru langt frá alþjóðaleið og enginn möguleiki fyrir lögreglu að komast til að sjá viðkomandi. Svo neita menn náttúrulega bara og þá er auðvitað ekki hægt að knýja fram neina dóma um nein mál. Ég þakka svörin.

Frú forseti. Ég tek heils hugar undir áhyggjur hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur. Ég verð að viðurkenna að stundum á kyrrum kvöldum í dalnum þar sem ég bý er kyrrðin rofin og ég játa það að ég vil heldur hafa kyrrðina og fuglasönginn en hávaða af t.d. vélhjólum eða bílum. Þannig er það auðvitað. Hávaði er hins vegar fylgifiskur okkar mannanna og ekki er við öðru að búast þegar maður býr nálægt öðru fólki en að maður verði var við það. Hins vegar finnst mér allrar athygli vert hvort ekki beri að taka þessi mál til nákvæmari skoðunar. Eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni gætu verið ástæður til að setja reglur víðar en gert hefur verið til þessa.

Forseti. Davíð Oddsson var þangað til fyrir nokkru utanríkisráðherra á Íslandi og formaður Sjálfstæðisflokksins. Sem utanríkisráðherra fór hann auðvitað með öll utanríkismálefni, samskipti okkar við aðrar þjóðir, og þar á meðal málefni okkar gagnvart samstarfi gegn loftslagsbreytingum og um rannsóknir á loftslagsbreytingum. Umhverfisráðherra hæstv. er auðvitað fagráðherra í þeim efnum og þess vegna vekur það sérstaka athygli þegar Davíð Oddsson sagði á síðasta landsfundi Sjálfstæðisflokksins, og skildi þar með eftir arfleifð sína í umhverfismálum, að Kyoto-samþykktin byggðist á afar ótraustum vísindalegum grunni. Samt væri kannski ráð að líta til hennar, en þetta væri þannig. Því miður er þetta ekki þannig að Davíð Oddsson sé persónulega að tjá álit sitt heldur virðist þetta ríma við klausur sem lesa má í ræðum hæstv. umhverfisráðherra á þingum sem hún hefur farið á. Mér hefur líka verið bent á núna, eftir að þessi fyrirspurn kom fram, ræðu Gunnars Pálssonar, sendiherra í ACIA-samtökunum, þar sem hann hefur mjög snúið við blaðinu frá því sem hann sagði áður og talar núna um að það sé umræða um þessi mál fram og aftur og menn séu með miklar öfgar í þessu og láta beri vísindin sanna sitt mál áður en nokkuð verði aðhafst. Það vekur auðvitað athygli að þau viðhorf sem ég er hér að lýsa, frá íslenskum stjórnvöldum og Davíð Oddssyni á landsfundinum, ríma nokkuð við afstöðu öfgahægrimanna í Ameríku sem teygja sig nú reyndar inn í stjórnkerfið þar og inn í Hvíta húsið með George Bush sem þar er forseti. En þau eru þannig að í raun og veru beri ekki að taka mark á þessum vísbendingum. Þetta séu vísindamenn sem eru eitthvað að leika sér, við eigum ekki að berjast á móti þessum loftslagsbreytingum heldur að sjá hvernig þær verði og reyna þá að græða á þeim það litla sem hægt er. Því spyr ég hæstv. umhverfisráðherra, og gef henni færi á að svara því áður en hún tekur fyrir okkar hönd þátt í Montreal-ráðstefnunni sem fram undan er, í lok nóvember og í desember, um afstöðu hennar til Kyoto-samþykktarinnar og til þess hvað taka eigi við af Kyoto-samþykktinni, eins og sjá má í fyrirspurninni á þingskjali 296. Ég gef henni þar með kost á að bregðast snarplega við og skýra fyrir okkur þessa stefnu íslenskra stjórnvalda sem vafi leikur á um núna og virðist raunar - af því hér gengur í salinn hv. þm. Siv Friðleifsdóttir - mega lesa þannig að þegar ráðherrar Sjálfstæðisflokksins tóku við utanríkis- og umhverfisráðuneytunum hafi þeir breytt um stefnu í þessum málum frá því sem var þegar Framsóknarflokkurinn fór með þessi ráðuneyti. 
            

Frú forseti. Hér er á ferðinni óvenjuleg fyrirspurn. Það er rétt að árétta í upphafi, þar sem hv. þingmaður Mörður Árnason virðist ekki vita það, að ráðherra verður ekki krafinn svara í fyrirspurn á Alþingi um hvort hann sé sammála orðum annarra manna. Ráðherra ber hins vegar samkvæmt 49. gr. þingskapa að svara fyrir þau mál sem hann ber ábyrgð á. Það var satt að segja ótrúlegt og óvenjulegt að heyra hér strax í upphafi öfgakenndan málflutning hv. þingmanns Marðar Árnasonar. En fyrst fyrirspyrjandi kýs að spyrja með þessum hætti er rétt að setja það í samhengi sem spurt er um. Í ræðu sinni á síðasta landsfundi Sjálfstæðisflokksins lagði fyrrverandi formaður flokksins áherslu á mikilvægi umhverfismála, mikilvægi vísindalegrar þekkingar og rannsókna og tók sérstaklega fram að við ættum öll að vera umhverfissinnar. Svo virðist sem að hv. þingmaður Mörður Árnason hafi ekki lesið þessa ræðu. Hann sagði að Kyoto-bókunin byggði á ótraustum vísindalegum grunni.  Ég held að allir hljóti að vera sammála um að enn ríkir talsverð óvissa um loftslagsmálin sem sést best á því að skoðanir vísindamanna á ýmsum atriðum eru skiptar og taka einnig breytingum eftir því sem tíminn líður og þekkingin á málefninu eykst. Grunnurinn í þessum málaflokki styrkist sífellt með auknum rannsóknum. Ég tel einnig mikilvægt að viðurkenna að þekking á loftslagsmálum er ekki fullkomin og þess vegna er brýnt að leggja þunga áherslu á rannsóknir til að efla þekkingu okkar á þessum mikilvægu málum. En um leið og ástæða er til að viðurkenna að þekkingin er enn ófullkomin tel ég að flestir geti verið sammála fyrrverandi formanni Sjálfstæðisflokksins um að viðleitnin með Kyoto-bókuninni er í örugglega í rétta átt enda vorum við Íslendingar í fararbroddi þeirra þjóða sem undirrituðu og fullgiltu Kyoto-bókunina undir styrkri forustu fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra Davíðs Oddssonar. Stefna ríkisstjórnar Íslands er að fylgja henni eins og fyrirspyrjanda hlýtur að vera kunnugt. Það eru hinar óhrekjanlegu staðreyndir málsins. Um þær tvær skýrslur sem fyrirspyrjandi nefnir sérstaklega, skýrslu milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar og loftslagsskýrslu Norðurskautsráðsins frá því í fyrra, er það að segja að ég tel að mikil og vönduð vinna hafi farið í undirbúning þeirra og að mikill fengur sé af skýrslum af þessu tagi. Lokið var við loftslagsskýrslu Norðurskautsráðsins undir forustu okkar Íslendinga í ráðinu og niðurstöður hennar voru kynntar á ráðherrafundi í Reykjavík fyrir réttu ári. Þar var unnið mikið og gott verk sem ég er stolt af fyrir okkar hönd. Skýrslur sem þessar eru það sem við höfum mest byggt á í þessum málaflokki. Við ættum hins vegar ekki að gefa í skyn, eins og mér virðist fyrirspyrjandi gera, að allt sem þar stendur sé hafið yfir vafa og að engin álitamál séu fyrir hendi. Það dettur engum í hug, allra síst vísindamönnunum sjálfum sem hafa unnið þessar skýrslur, og í skýrslunum er víða komið inn á óvissuna sem ríkir í þessum efnum sem er einmitt ástæða þess að við þurfum á frekari rannsóknum að halda. Þetta hljóta allir að gera sér ljóst. En þann 28. nóvember til 9. desember næstkomandi verður 11. aðildarþing loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna haldið í Montreal í Kanada. Fundurinn verður jafnframt fyrsti aðildarfundur Kyoto-bókunarinnar. Ég ætla í seinni ræðu minni að koma frekar inn á þau mál.

Frú forseti. Það er alveg ástæða til þess að efast um heilindi íslenskra stjórnvalda þegar Kyoto-bókunin er annars vegar. Við erum öll minnug þess að ekki var hún fullgild fyrr en ljóst var að við fengjum undanþáguákvæðið okkar samþykkt um 1 milljón og 600 þúsund tonna losunarkvóta án þess að fyrir kæmi nokkurt gjald eða neitt slíkt. Það er ekki að ófyrirsynju að menn hafa áhyggjur og spyrja spurninga eins og hv. fyrirspyrjandi. Ég sakna þess að hæstv. umhverfisráðherra skuli ekki hafa sagt neitt um hvað eigi að gera eftir 2012 þegar fyrsta skuldbindingartímabili bókunarinnar lýkur. Allir vita að hér er á fleygiferð undir forræði ríkisins stóriðjustefna og áform um stóriðjuver sem sprengja allar heimildir sem Kyoto-bókunin heimilaði Íslendingum. Það er ekki að ófyrirsynju að fólk spyr: Hvað ætla stjórnvöld að gera eftir 2012? Það vantar svar við því.

Virðulegi forseti. Ég vil í tilefni af 3. lið fyrirspurnarinnar, spurningu um hvort taka eigi mið af Kyoto-bókuninni eftir 2012, lýsa yfir þeirri skoðun minni að við höfum ekkert fyrirkomulag annað en Kyoto-bókunina til að taka á þessum málum. Mér finnst því einsýnt að menn hljóti að byggja á henni. Þess vegna finnst mér líka við hæfi að heyra hvort hæstv. umhverfisráðherra hefur velt því fyrir sér hvað við gerum. Nú fengum við íslenska ákvæðið, 1,6 milljón tonna. Það var fráleitt að vera á móti því ákvæði enda voru allir umhverfisráðherrar heimsins að lokum á því að styðja það af því það er átta sinnum betra fyrir andrúmsloftið að framleiða ál á Íslandi heldur en með olíu og kolum eins og gert er víðast hvar annars staðar. Því er mjög merkilegt að Vinstri grænir hafi ekki stutt það fyrst þeir hafa áhyggjur af loftslagsbreytingum. En það er eðlilegt að spyrja: Hvað svo? Munum við viðhalda þessu ákvæði eða hvernig verður staðið að framhaldinu?

Frú forseti. Hvað svo? Hæstv. umhverfisráðherra hefur ekki svarað því enn þá. Það er kannski eðlilegt því orðalag og efnisinnihald fyrri spurninganna virðist hafa komið við kaunin á hæstv. ráðherra. Ég hef satt að segja ekki heyrt í ráðherranum svona hvössum síðan hún komst í þetta embætti og ég fagna því að það skuli þó vera einhverjar tilfinningar eftir í ráðherranum því þær hefur heldur skort í þessu máli. Það er klárt að Davíð Oddsson, sá sem ráðherrann hefur bundið trúnað við nú í rúman áratug, sagði ekki að vísindagrunnurinn væri ótraustur. Hann sagði að hann væri afar ótraustur. Það þýðir nánast að hann sé ekki til. Það er þessi skoðun, sem Davíð Oddsson hefur þó dug í sér til að koma með ótvírætt á lokastigi sinnar pólitísku vegferðar, sem lýsir af öllu öðru sem kemur frá umhverfisráðuneytinu, umhverfisráðherranum og utanríkisráðherranum þessa dagana. Gunnar Pálsson sendiherra sagði í ræðu 10. nóvember síðastliðinn í Kaupmannahöfn t.d. þetta, lauslega snarað innan húss af þingmanninum sjálfum, með leyfi forseta, að vísindaskýrsla Norðurskautsráðsins leiði ekki til ótvíræðra ályktana um hvað eigi að gera til að vinna úr loftslagsbreytingum. Nei, það er nefnilega það. Þetta er merkilegt sjónarmið vegna þess að ef maður vill nota þetta orðalag þá getur maður auðvitað sagt sem svo að þessar vísindaniðurstöður séu þannig að engar ótvíræðar ályktanir sé af þeim að draga. Það getur maður sagt um allar vísindaniðurstöður. Það sem hér um ræðir er auðvitað það að allir alvörufræðimenn og allir alvöruumhverfisráðherrar og utanríkisráðherrar í heiminum eru sammála um - og út á það gekk Kyoto-bókunin - að það séu ótvíræðar vísbendingar í hinum vísindalegu forsendum um hvað eigi að gera til að vinna á loftslagsbreytingum. Það eru þær ótvíræðu vísbendingar sem ég er að spyrja umhverfisráðherrann um auk þess sem ég er að spyrja hvort 

Frú forseti. Ég geri mér vonir um að á 11. aðildarþinginu, eins og ég nefndi áðan, í Montreal geti náðst samkomulag um umræðugrundvöll fyrir viðræður um hvað taki við eftir að Kyoto-bókunin rennur sitt skeið árið 2012. En ég tel útilokað á þessari stundu að meiri árangur en það náist að þessu sinni. Það er enn langt í land að samkomulag náist um hvað gerist eftir Kyoto. Ég tel líka allt of snemmt að segja til um hvaða aðferð verður hægt að beita til að takast á við loftslagsmálin eftir 2012. Mesta óvissan í því sambandi er hvort unnt verður að fá þau ríki sem nú standa utan við bókunina til að taka þátt í henni. Það er meginverkefnið. Takist það ekki er erfitt að sjá fyrir sér framhaldið. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni Siv Friðleifsdóttur að við höfum Kyoto-bókunina í höndunum. Við Íslendingar erum aðilar að henni og það er okkar stefna í þessum málum. En meginforsendan fyrir árangri til framtíðar er að ná samstöðu ríkja um aðgerðir enda gefur augaleið að til að takast á við hnattræn viðfangsefni þarf hnattrænt átak. Það getur ekki gengið að sum ríki, jafnvel fjölmenn og með mikla framleiðslu, standi utan við átakið. Það einfaldlega gengur ekki upp. Það er algjörlega skýrt. Þetta er brennandi mál sem við verðum síðan að sjá hvernig þróast á næstu mánuðum og árum.

Virðulegi forseti. Hér spyr ég hæstv. umhverfisráðherra hvort ráðherra telji æskilegt að fjölga æfingasvæðum fyrir torfæruhjól, af umhverfisástæðum og með tilliti til vaxandi hóps þeirra sem aka torfæruhjólum. Ef svo er, hyggst ráðherra beita sér fyrir fjölgun svæðanna í samstarfi við sveitarfélög og hagsmunaaðila? Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að þessi hópur hefur stækkað mjög ört. Hann hefur farið mjög vaxandi. Fjöldi fólks keyrir torfæruhjól sér til ánægju. Þessi hópur mun vaxa meira í framtíðinni að mínu mati. Hann mun ekki hverfa. Það er alveg ljóst að þessi hópur á sinn rétt eins aðrir, alveg eins og bíleigendur, hestamenn, fótboltamenn og aðrir hópar í samfélaginu. Við höfum séð núna, á þeim árum sem þessi hópur hefur vaxið, að ekki hefur verið komið til móts við hann gagnvart lagaumgjörðinni og aðstöðu og allri umgjörð í þessu sporti. Nú geta menn kallað torfæruaksturinn sport. Þetta er ekki samgöngutæki lengur. Þetta er orðið meira sport. Ég tel því eðlilegt að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún líti ekki á þetta sem umhverfismál að vissu leyti vegna þess að það þarf að byggja upp svæði svo þessi hópur geti stundað íþrótt sína innan ákveðinna marka. Enginn vill utanvegaakstur. Til eru samtök torfærubifhjólamanna sem heita VÍK, Vélhjólaíþróttaklúbburinn. Þar innan dyra eru um 600 manns. Hjólin eru um 3.000. Þetta er því stór hópur. Í VÍK eru menn mjög ákveðnir í að standa sig vel gagnvart umhverfinu. Hrafnkell Sigtryggsson sem er formaður VÍK - ég sé reyndar að hann er hér á pöllunum til að fylgjast með þessari umræðu - hann og forusta VÍK hefur beitt sér fyrir því að þessi hópur haldi sig innan ákveðinna svæða og sé ekki í utanvegaakstri. En það vantar mjög tilfinnanlega svæði. Það er búið að útvega nokkur svæði. Á suðvesturhorninu má nefna Álfsnes sem var útvegað í samstarfi við Reykjavíkurborg og fleiri og það er nýbúið að opna svæði við Litlu kaffistofuna. Það er svæði í Grindavík og á landsbyggðinni eru svæði við Ólafsfjörð, Ólafsvík og Akureyri. En það sárvantar fleiri svæði. Það þarf líka að byggja upp þau svæði sem komin eru. VÍK reynir að standa sig í þessu og mun verða með starfsmann í hlutastarfi sem þeir ætla að reka bara á styrkjum frá fyrirtækjum. Ég tel því mjög brýnt að umhverfisráðherra beiti sér í samstarfi við aðra hlutaðeigandi ráðherra því það eru fleiri mál sem þarf að laga gagnvart þessum hópum. Þar eru það sérstaklega samgönguráðherra og viðskiptaráðherra sem þurfa að koma að. Ég spyr því: Vill ráðherra beita sér í þessu?

Frú forseti. Ég tel mjög æskilegt að fjölga æfingasvæðum fyrir torfæruhjól og hef raunar unnið að því að þeim verði fjölgað, bæði í samvinnu við sveitarfélög og áhugamenn um akstur torfæruhjóla og vélhjóla. Akstur vélknúinna torfærutækja er og hefur verið vaxandi vandamál og víða um land hefur verið kvartað yfir landspjöllum af þeirra völdum. Öll umferð þessara tækja sem og annarra vélknúinna ökutækja er óheimil nema á vegum og á sérstaklega afmörkuðum svæðum sem hafa til þess leyfi. Umferð vélknúinna ökutækja í náttúru landsins er bönnuð samkvæmt lögum um náttúruvernd. Það er jafnframt óheimilt að vera á þessum tækjum á göngustígum, reiðstígum, fjárgötum, fornum leiðum eða öðrum stígum sem myndast hafa. Notkun þessara tækja er þar að auki aðeins heimil á vegum að tækin séu skráð. Auk þess er akstur þeirra heimill á til þess gerðum æfingasvæðum, eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi réttilega áðan. Þau svæði eru því miður allt of fá enn sem komið er og þess vegna hef ég lagt áherslu á að þeim verði fjölgað. Ráðuneytið hefur látið þessi mál til sín taka með ýmsum hætti. Fyrst er að nefna endurskoðun á reglugerð um takmarkanir á umferð í náttúru Íslands, nr. 528/2005, sem er ætlað að koma í veg fyrir náttúruspjöll af akstri utan vega og skýra og draga úr óvissu sem um þessi mál ríkti. Í maí sl. átti ég síðan fund með forsvarsmönnum Vélhjólaíþróttaklúbbsins og fleirum þar sem við ræddum um akstur utan vega, tillögur til úrbóta og æfingasvæði fyrir torfæruhjól. Í júní sl. átti ég fund með bæjarstjórum á höfuðborgarsvæðinu þar sem farið var yfir stöðu þessara mála. Nokkur sveitarfélög á suðvesturhorni landsins eru að skoða í samvinnu við félög vélhjólamanna möguleika á því að taka frá ákveðin svæði fyrir torfæruvélhjól og nauðsyn þess að taka hart á akstri þeirra utan samþykktra svæða. Nauðsynlegt er að svæði þessi séu afmörkuð í skipulagi viðkomandi sveitarfélaga. Ég tel að slík lausn sé eina raunhæfa lausnin á þeim vanda sem nú blasir við. Auk þessa sendi ég Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum bréf með beiðni um að hugað yrði að þessu máli og að þau hefðu frumkvæði að samvinnu sveitarfélaga á suðvesturhorni landsins um að vinna að því að vélhjólamenn hafi möguleika til að sinna þessu áhugamáli með því að velja heppileg en þó skýrt afmörkuð svæði. Jafnframt var þeim boðin sú aðstoð sem ráðuneytið getur veitt við þetta verkefni. Síðast en ekki síst vil ég nefna að þegar hefur náðst nokkur árangur í því að bæta aðstöðu vélhjóla- og torfæruhjólamanna en í sumar undirrituðu þeir samkomulag við sveitarfélagið Ölfus um afnot af Jósepsdal til aksturs torfæruhjóla og þar er þegar hafin uppbygging sem vélhjólamennirnir standa sjálfir fyrir. Með þessu batnaði aðstaða þeirra mjög til að iðka íþrótt sína um leið og líkur á utanvegaakstri verða minni og þar með álagið á náttúruna. Þetta samkomulag er til fyrirmyndar og framlag sveitarfélagsins Ölfuss er sérstaklega rausnarlegt og virðingarvert. Ég mun áfram beita mér í þessu máli og vænti þess að sveitarfélögin, ekki síst á þéttbýlissvæðum eins og á höfuðborgarsvæðinu, vinni saman að frekari lausn þess og að það taki sem stystan tíma vegna þess að hér er um að ræða mál sem þarfnast skjótrar úrlausnar. Það er líka alveg ljóst að ótrúlegur fjöldi fólks, eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi, tekur þátt í þessum íþróttagreinum og brýnt að komið sé til móts við þarfir þess.

Virðulegi forseti. Ég fagna því sem fram kom í svari hæstv. umhverfisráðherra. Þessi mál virðast vera á ágætri hreyfingu þó að þau mættu eflaust vera komin lengra á veg. Ég held að allir hljóti að geta verið sammála um að eigendur þessara farartækja, torfæruhjóla, eigi í raun og veru inni hjá stjórnvöldum vegna þess að innflutningur á þessum farartækjum hefur aukist alveg gríðarlega á undanförnum missirum og menn borga náttúrlega tolla og aðflutningsgjöld af þeim og það sé bara sanngjörn krafa að fólk fái eitthvað í staðinn. Stjórnvöld þurfa náttúrlega að stuðla að því að ólöglegum akstri utan vega linni og þessari íþrótt verði komið í viðunandi horf á lokuðum svæðum. Ég get reyndar ekki ímyndað mér annað en að einhver sóknarfæri hljóti að vera falin í því fyrir sveitarfélögin í nágrenni höfuðborgarinnar að bjóða einmitt upp á slíka aðstöðu.

Frú forseti. Ég fagna því að þessu máli skuli vera hreyft hér. Það er stærra en margan grunar og mikið umhverfismál. Að þessu sinni liggur vandamálið ekki hjá ökumönnum eins og margur vill eflaust halda fram heldur er það, eins og hér hefur komið fram, skortur á aðstöðu. Vélhjólaíþróttamenn hafa oft kallað eftir henni og ég fagna því að ráðherra skuli hlýða því kalli. Eins og skýrt hefur komið fram eru þeir stækkandi hópur og að sjálfsögðu eiga þeir rétt á æfingaaðstöðu og íþróttaaðstöðu eins og aðrir hópar innan íþróttahreyfingarinnar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir þessi ágætu svör. Fram kemur í alveg glænýju minnisblaði frá Umferðarstofu frá 24. október 2005 að verið er að innheimta vörugjald, virðisaukaskatt og skráningargjöld af þessum hjólum. Það er auðvitað óviðunandi að vélahjólaeigendur geti síðan illa nýtt hjól sín. Það er því mjög brýnt að bæta úr aðstöðunni. Það er rétt að komin eru í notkun nokkur svæði en þau þurfa að vera miklu fleiri og þau þurfa líka að verða betri. Framtíðardraumurinn hlýtur að vera sá að hérna verði góð, sérútbúin, lokuð æfinga- og keppnissvæði. Þar verði góðar brautir og þar verði gætt eins mikils öryggis og hægt er. Þar verði líka aðstaða fyrir keppendur, hús þar sem fólk getur komið inn og stundað félagsstarfsemi, þar sem áhorfendur, foreldrar og aðrir aðstandendur geta verið. Í þessu sambandi þarf líka að setja skýrar reglur um hvað má og hvað má ekki í þessari þrótt. Þar þarf verulega að bæta úr. Það þarf einhver að taka þetta að sér og það er mjög óþægilegt fyrir þennan áhugahóp að vera alltaf vísað sitt á hvað. Umræddum hópi hefur verið svolítið vísað á milli aðila og það verður einhver í stjórnsýslunni að taka þetta að sér. Það væri ef til vill eðlilegt að setja á nefnd þar sem í væru fulltrúar frá þeim ráðuneytum sem málið snerta, þ.e. umhverfisráðuneyti, viðskiptaráðuneyti, menntamálaráðuneyti - þetta er íþróttagrein og er að fara undir ÍSÍ - félagsmálaráðuneyti vegna sveitarstjórnarmálanna, hugsanlega Samband íslenskra sveitarfélaga og að sjálfsögðu VÍK, Vélhjólaíþróttaklúbburinn sjálfur, hann þarf að vera með. Það þarf því einhver einn miðlægur aðili að vaka yfir þessum málaflokki og koma á einhvers konar stefnumótun þannig að við sjáum betri framgang. Ég fagna því sérstaklega að hæstv. umhverfisráðherra tók undir að æfingasvæði væru allt of fá og vildi gjarnan beita sér í því í samstarfi við aðra að bæta þar úr.

Frú forseti. Ég þakka þingmönnum fyrir þessa ágætu umræðu. Það er alveg skýrt að þingmenn hafa áhuga á því að bæta hér úr. Ég tek undir með þeim og hef þess vegna verið að ýta á um úrbætur. Í mínum huga eru sveitarfélögin algjörir lykilaðilar í þessum efnum því að það eru þau sem geta í raun og veru lagt fram slík æfingasvæði. Ég nefndi t.d. sveitarfélagið Ölfus áðan en það er líka æfingasvæði á Snæfellsnesinu, í Snæfellsbæ, sem er mjög áhugavert svæði og síðan nefndi hv. þm. Siv Friðleifsdóttir réttilega Álfsnesið og líka Grindavík, svæði í nálægð við Grindavík. Ég tel því að lausna sé fyrst og fremst að vænta hjá sveitarfélögunum sem mundu duga til framtíðar og þau taki þessi mál inn í skipulagsvinnu sína. Ég tel það vera mjög mikilvægt atriði. Brýnt er að þarna fáist úrlausn og mér hefur fundist að þau sveitarfélög sem hafa tekið undir það hafi brugðist rausnarlega við.

Virðulegi forseti. Ég minnist þess á haustdögum 1993 að miklar umræður urðu hér um spilakassa vegna áhuga björgunarsveita og fleiri aðila sem vildu fá að reka spilakassa. Miklar umræður urðu á þinginu og þess þá getið að aðilar hefðu komið sér saman um að skapa sérstaka leið í gegnum SÁÁ sem átti að vera til að „affíkna“ spilafíkla. Það vakti mikla athygli og mikil umræða var í þinginu um málið og til hvers það gæti leitt. Við stöndum frammi fyrir því að hluta af tekjum ríkissjóðs vegna áfengissölu og tóbakssölu hefur verið varið til þess að koma með fyrirbyggjandi leiðir og vinna markvisst að því að leiða fólk frá þessu og grípa þá inn í ef um ofnotkun er að ræða. Svo hefur raunin orðið líka með spilakassana að of margir spilafíklar hafa ánetjast spilakössunum og því tel ég ástæðu til að leggja fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra: 1. Hve margir hafa farið í meðferð vegna spilafíknar á sl. þremur árum, annars vegar hjá SÁÁ og hins vegar á geðdeild Landspítalans eða öðrum stofnunum? 2. Hvernig er skiptingin eftir kynjum og hvernig er aldurssamsetningin? 3. Hver hafa úrræðin verið og hvað varir meðferð að jafnaði lengi? 4. Hvers konar spilamennska er helsta orsök spilafíknar? 5. Hve margir hafa náð bata á fyrrnefndu tímabili?

Virðulegi forseti. Hv. 8. þm. Reykv. s. hefur beint til mín fyrirspurn um meðferð við spilafíkn. Þingmaðurinn spyr hve margir hafi farið í meðferð vegna spilafíknar á síðustu þremur árum hjá SÁÁ og geðdeild Landspítalans eða öðrum stofnunum. Þá er spurt um skiptingu eftir kynjum og um aldurssamsetningu, hvaða úrræði hafi verið um að ræða og hve meðferð vari að jafnaði lengi, hvers konar spilamennska sé helsta orsök spilafíknar og hve margir hafi náð bata á umræddu tímabili. Virðulegi forseti. Í svari við þessum spurningum frá Landspítala – háskólasjúkrahúsi kemur fram að ekki hefur verið veitt sérhæfð meðferð við spilafíkn á geðdeild Landspítala – háskólasjúkrahúss. Hins vegar komi oft í ljós við meðhöndlun einstaklinga með áfengis- og fíkniefnavanda að þeir hafi einkenni spilafíknar. Við þessu sé brugðist í meðferðinni án þess þó að um sérhæfða meðferð sé að ræða. Þá kemur fram í svari Landspítala – háskólasjúkrahúss að ekki liggi fyrir hve margir sjúklingar geðdeildar Landspítala – háskólasjúkrahúss eigi í erfiðleikum vegna spilafíknar né hverjar batalíkur séu. Helstu úrræði fyrir spilafíkla eru veitt hjá SÁÁ en einnig er ráðuneytinu kunnugt um að fólk með spilafíkn sé til meðferðar hjá sjálfstætt starfandi sálfræðingum og geðlæknum. Því miður reyndist ekki unnt að útvega í tíma upplýsingar um þau efnisatriði sem fyrirspurn hv. þingmanns tekur til. Svar mitt er því byggt á takmörkuðum upplýsingum úr ársskýrslu SÁÁ fyrir árið 2004. Samkvæmt umræddri ársskýrslu er spilafíklum veitt göngudeildarþjónusta og að jafnaði eru um 10–15 manns sem nýta sér vikulegan stuðningshóp fyrir spilafíkla. Einnig er hjá SÁÁ boðið upp á meðferðarnámskeið fyrir aðstandendur auk einstaklingsráðgjafa og stuðningshópa. Hefðbundin meðferðarnámskeið fyrir aðstandendur eru haldin á kvöldin tvisvar í viku og standa í fimm vikur. Fram kemur að til þess að koma til móts við þarfir landsbyggðarfólks séu reglulega haldin helgarnámskeið í Reykjavík og á Akureyri. Í skýrslunni segir að í nokkrum tilvikum séu spilafíklar lagðir inn á Sjúkrahúsið Vog ef andlegt ástand er talið mjög slæmt. Vikulegir fundir GA, Gamblers Anonymous, og GamAnon-samtakanna eru haldnir í húsnæði göngudeildar SÁÁ í Reykjavík. Ég vil einnig gera grein fyrir því að í byrjun árs 2004 voru stofnuð Samtök áhugafólks um spilafíkn sem hafa að markmiði að auka umræðu og þekkingu á spilafíkn á Íslandi, vinna að forvarnastarfi og veita þeim sem eiga við spilafíkn að etja hjálp og aðstoð. Leitað var til heilbrigðisráðherra um styrk til að koma samtökunum á fót og varð ég við þeirri beiðni. Virðulegi forseti. Eins og ég gerði grein fyrir áðan skortir mig upplýsingar um þá efnisþætti sem hv. þingmaður óskaði svara við. Ég vona þó að þær upplýsingar sem hér hafa komið fram varpi einhverju ljósi á hvaða meðferðarúrræði standa til boða þeim einstaklingum sem haldnir eru spilafíkn. Þó að ég geri mér grein fyrir að svar mitt sé ekki tæmandi vona ég að það sé til gagns til umræðna um málið.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir þau svör sem hann flutti hér úr ræðustól Alþingis. En ég verð nú að lýsa því yfir að ég hefði gjarnan viljað fá ítarlegri svör við þessu alvarlega ástandi sem virðist því miður blasa við enda er líka búið að stofna sérstök samtök til stuðnings þeim sem lenda í þessu. Það hlýtur að vera umhugsunarefni í allri þeirri miklu peningalegu veltu sem er í kringum þessa spilakassa hvort ekki væri eðlilegt að hluti af þeirri upphæð rynni beint til þess að affíkla þessa spilafíkla. En í stað þess lendir þetta á skattgreiðendum Það er kannski minnsta málið í þessu. Aðalmálið er að geta veitt þessu fólki þá þjónustu og meðferð sem má leiða til þess að það geti aftur farið að lifa eðlilegu lífi og sé ekki nánast handbendi þessara spilakassa sem því miður hefur of oft komið upp á. Enn fremur hefur hér oftar en ekki verið sagt frá fjölskylduharmleikjum sem hafa myndast vegna spilafíknar. Ég skil mætavel orð hæstv. heilbrigðisráðherra sem talar um að hér hafi ekki verið nægur tími til að fá ítarlegri upplýsingar. Síðar mun gefast betra tækifæri bæði til að vera með betri fyrirspurnir og markvissari og þá munu svörin væntanlega verða í samræmi við það.

Virðulegi forseti. Eins og ég tók fram skorti mig upplýsingar til að svara þessari fyrirspurn tæmandi. En ég tel að full þörf sé á því að fara í ítarlegri skoðun á umfangi þessa vanda. Það þarf að taka á honum. SÁÁ hefur verið miðpunktur í þessu starfi. En full þörf er á því að greina vandann og leggja meiri vinnu í það. Við höfum því miður ekki úr þeim tekjum að spila í ráðuneytinu sem koma inn á spilakassana. Hins vegar vil ég undirstrika að full þörf er á því að bæta statistíkina í þessu og gera sér grein fyrir umfangi vandans. Hann er fyrir hendi. Skráningin á þessu er best hjá SÁÁ. Eins og kom fram í svari mínu þá er ekki veitt sérhæfð meðferð á Landspítala – háskólasjúkrahúsi við spilafíkn. Það hafa ekki verið skráningar þar sem hægt er að byggja á í þessu sambandi. Það er full þörf á því að fara yfir þetta mál í framhaldinu.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að afla mér upplýsinga um rafræna sjúkraskrá. Það hefur orðið mikil þróun frá því að landsmenn fóru að nýta sér netið manna á milli og líka að nýta sér það til að bæta aðgengi að heilbrigðisþjónustu og upplýsingum. Þann 22. mars 2001 var fyrsti rafræni lyfseðillinn sendur frá lækni í apótek. Nú þegar er í notkun á Landspítala – háskólasjúkrahúsi stafrænt myndgeymslukerfi og næst er það þá væntanlega rafræn sjúkraskrá. Rafræn sjúkraskrá mun þjóna bæði hagsmunum sjúklinga og samfélagsins og auka gæði þjónustunnar. Hún er að mörgum talið eitt brýnasta verkefnið á sviði heilbrigðismála og ein af forsendum þess að við höldum áfram því forskoti sem við höfum varðandi gæði þjónustunnar. Hún mundi taka við hefðbundnum pappírsskrám á ýmsan hátt bæði hvað varðar nauðsynlegt aðgengi að upplýsingum fyrir þá er veita sjúklingi meðferð og hvað varðar öryggi gagnanna varðandi misnotkun. Mér skilst að nefnd hafi verið að störfum. Því spyr ég, virðulegur forseti: Hyggst ráðuneytið koma á rafrænni sjúkraskrá á Landspítala – háskólasjúkrahúsi? Ef svo er, hvernig gengur það verk og hvenær er áætlað að því ljúki, ef því getur lokið?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hreyfa hér þessu mikilvæga máli. Á fyrri hluta ársins 2004 samþykkti ríkisstjórnin stefnumörkun um upplýsingasamfélagið fyrir tímabilið 2004–2007 og birtist hún í skýrslunni Auðlindir í allra þágu sem forsætisráðuneytið gaf út sama ár. Í skýrslunni sem tók við af fyrri stefnumörkun um sama efni frá árinu 1996 segir m.a.: „2. Tekin verði markviss skref varðandi innleiðingu á rafrænni sjúkraskrá fyrir alla heilbrigðisþjónustu, jafnt á sjúkrastofnunum sem á heilsugæslustöðvum og hjá sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmönnum. Fram fari kostnaðarmat og fyrir liggi framkvæmdaáætlun árið 2004.“ Á árinu 2004 fékk heilbrigðis- og tryggingaráðuneytið til samtals við sig fyrirtækið ParX viðskiptaráðgjöf og IBM Business Consulting Services til að meta stöðu mála og skilgreina helstu verkþætti í upplýsingavæðingu heilbrigðiskerfisins. Í skýrslu fyrirtækjanna frá því síðari hluta ársins 2004 er því haldið fram að fjárfesting í rafrænni heilbrigðisþjónustu muni fela í sér verulegan fjárhagslegan ávinning og stuðla jafnframt að auknum gæðum heilbrigðisþjónustunnar. Það var mat umræddra fyrirtækja að ráðast þyrfti í fjárfestingar fyrir tæplega 2 milljarða kr. til að byggja upp frá grunni heilbrigðisnet og rafræna sjúkraskrá á þriggja til fjögurra ára tímabili. Önnur leið kæmi einnig til greina. Væri sú að byggja og þróa þá upplýsingatækni sem þegar er í notkun hjá heilbrigðisstofnunum víðs vegar um landið. Fyrri leiðin fæli þannig í sér umtalsverð fjárútlát á stuttum tíma en aftur á móti skjótan fjárhagslegan ávinning. Síðari leiðin þýddi hins vegar minni bein útgjöld næstu árin en ábatinn yrði kannski ekki sá sami og ef fyrri leiðin væri valin. Heildarkostnaðurinn gæti orðið meiri til lengri tíma í síðara tilvikinu en því fyrra. Heilbrigðis- og tryggingaráðuneytið telur hins vegar að ekki sé hægt að fullyrða neitt um þetta því að mörg dæmi eru um að kostnaður hafi farið úr böndunum þegar of geyst er farið í upplýsingavæðingunni. Það sýnist því raunhæft að reikna með að fjárfestingarþörfin samkvæmt síðari leiðinni muni í heild nema u.þ.b. 1 milljarði kr. á fyrrgreindu þriggja til fjögurra ára tímabili. Landspítalinn – háskólasjúkrahús setti á stofn á árinu 2003 nefnd til að skipuleggja og stjórna gerð rafrænnar sjúkraskrár á sjúkrahúsinu. Verkefni nefndarinnar snýr einkum að innleiðingu Sögu-kerfisins við rafræna skráningu og úrvinnslu heilsufarsupplýsinga ásamt tengingu þess við önnur upplýsingakerfi sjúkrahússins. Við uppbygginguna hefur verið farin sú leið að byggja á einingum sem eru samþættar í eina heild frekar en taka í notkun eitt stórt kerfi sem á að leysa allar þarfir spítalans. Fyrsta útgáfa rafrænnar sjúkraskrár hefur þegar verið tekin í notkun á öllum deildum Landspítala – háskólasjúkrahúss og er gert ráð fyrir að samfelld sjúkraskrá og upplýsingakerfi, rafræn lyfjaumsýsla og fleiri lykilverkefni verði komin í fulla notkun á spítalanum fyrir árslok 2008. Landspítali – háskólasjúkrahús gerir ráð fyrir að alls verði varið rúmlega 500 millj. kr. til fjárfestingar í upplýsingatækni á spítalanum á tímabilinu 2006–2008 og er sú tala í stórum dráttum í samræmi við fyrrgreint mat ráðuneytisins á fjárfestingarþörfinni. Ég vona að þetta svari spurningum hv. þingmanns.

Frú forseti. Ég þakka ráðherra fyrir skýr og greinargóð svör og fagna því að fyrirbrigðið rafræn sjúkraskrá sé í fullum gangi. Það er rétt að þetta tekur tíma og það borgar sig yfirleitt ekki fara flausturslega í slík verkefni en, eins og ég segi, ég vil fagna þessu alveg sérstaklega því að hér er um að ræða mikla bót á þjónustu og eflaust mun þetta líka draga mikið úr kostnaði.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði um þessi mál. Ég undirstrika enn einn þátt í þessu. Sá er öryggið. Rafræn uppbygging í heilbrigðisþjónustunni eykur öryggi í þjónustunni. Það er algjört grundvallaratriði. Varðandi þjónustuna þá er mikið grundvallaratriði sem ætti að spara tvíverknað t.d. á stórum spítala eins og Landspítala – háskólasjúkrahúsi að kerfin á spítalanum tali saman, ef svo má segja, þannig að hægt sé að halda utan um á einum stað allar upplýsingar um sjúklinga sem eru þar inni, halda utan um allar upplýsingar um rannsóknir sem hafa verið gerðar þannig t.d. að sjúklingurinn þurfi ekki að segja til nafns og kennitölu mörgum sinnum á mörgum stöðum við hverja rannsókn sem gerð er. Þetta er mjög áríðandi mál, mjög mikið mál hvernig sem á það er litið og ekki síst frá öryggissjónarmiði. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hreyfa þessu hér.

Virðulegi forseti. Það er alkunna að breytingar á fjármálamarkaði ásamt því að stofnuð hefur verið Byggðarannsóknastofnun á Akureyri hafa breytt mjög starfsskilyrðum Byggðastofnunar. Umfang lánastarfsemi stofnunarinnar hefur minnkað og umsækjendur um lán eru auk þess oft verr í stakk búnir til að standa undir lánum en áður. Stofnunin hefur því verið rekin með tapi undanfarið. Byggðastofnun er m.a. ætlað að vinna að eflingu byggðar og atvinnulífs á landsbyggðinni, undirbúa, skipuleggja og fjármagna verkefni, veita lán með það að markmiði að treysta byggð, efla atvinnu og stuðla að nýsköpun í atvinnulífi. Þetta er ekkert smáræðis hlutverk. En stofnunin hefur því miður afar litla möguleika til að sinna þessu hlutverki sínu. Einmitt þess vegna heyrast óánægjuraddir eins og alltaf þegar stofnun er fært mikið verkefni en ekki aðstæður til að inna það sómasamlega af hendi. Það er ljóst að mikil þörf er á stuðningi við uppbyggingu atvinnulífs á landsbyggðinni, ekki síst á svæðum sem eiga í erfiðleikum vegna hnignunar hefðbundinna starfsgreina og lágra meðaltekna sem fylgja í kjölfarið. Á fundi þingmanna Norðvesturkjördæmis með Fjórðungssambandi Vestfirðinga nýverið lýstu heimamenn mikilli ánægju með starfsemi Byggðastofnunar og þeirri skoðun að illa væri fyrir Vestfjörðum komið ef hennar nyti ekki við. Jafnframt var lýst áhyggjum af stöðu Byggðastofnunar og voru þingmenn hvattir til að vinna að eflingu hennar. Það er því afar mikilvægt að ljúka boðaðri úttekt á Byggðastofnun nú þegar og hefja vinnu með niðurstöðurnar vegna þeirra sem stofnunin þjónar, vegna stofnunarinnar sjálfrar og vegna starfsfólksins, en allir þessir aðilar hanga í raun í lausu lofti á meðan ekkert kemur frá hæstv. ráðherra, yfirmanni Byggðastofnunar. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. ráðherra: 1. Hvað líður gerð úttektar sem boðuð var á síðasta þingi að gerð yrði á starfsemi Byggðastofnunar? 2. Ef niðurstöður liggja fyrir, hvernig er þá fyrirhugað að nýta þær og hefur sú vinna hafist? 3. Hvar eru niðurstöður aðgengilegar fyrir þingmenn, liggi þær fyrir?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr hvað líði úttekt á starfsemi Byggðastofnunar. Eins og fram kom í svari mínu til hv. fyrirspyrjanda á síðasta þingi var unnið að greiningu á ytri þáttum í starfsumhverfi Byggðastofnunar sem og innri þáttum í þeirri starfsemi. Þeirri greiningu er núna lokið. Þá spyr hv. þingmaður hvernig fyrirhugað sé að nýta þær niðurstöður. Meginniðurstaða greiningar á stöðu Byggðastofnunar er að stofnunin eigi við verulegan vanda að stríða, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, fjárhagsstaðan sé mjög erfið og fátt bendir til þess að fjármögnunarstarfsemin geti að óbreyttu orðið fjárhagslega sjálfbær. Í greiningunni kemur fram að þetta sé ekki óumbreytanlegt og til staðar séu tækifæri til að móta nýjar stefnur og áherslur með því markmiði að gera starfsemina markvissari og sérhæfðari. Slíkum breytingum megi e.t.v. ná fram með áherslubreytingum innan núverandi skipulags en einnig komi til greina stærri breytingar sem þá fælust í uppstokkun og endurskilgreiningu á bæði fjármögnunar- og atvinnuþróunarstarfseminni. Í kjölfar þess að greiningin lá fyrir skipaði ég starfshóp um framtíðarþróun Byggðastofnunar. Er hópnum ætlað að meta báða þá málaflokka sem starf Byggðastofnunar hvílir á, þ.e. fjármögnunarstarfsemina annars vegar og verkefni á sviði atvinnuþróunar hins vegar. Hópnum er ætlað að meta þessa málaflokka með tilliti til eftirfarandi: Samfélagslegra markmiða og hlutverks ríkisins í byggðamálum. Möguleika markaðarins á því að leysa ákveðin verkefni er tengjast núverandi starfsemi Byggðastofnunar. Að unnt verði að stunda fjármögnunarstarfsemi án aukinna fjárveitinga og að atvinnuþróunarstarfsemin geti tekist á við framtíðarverkefni á sviði nýsköpunar. Vinna starfshópsins hófst í sumarbyrjun og stendur enn. Vonir standa til að hópurinn skili af sér mjög fljótlega. Í þriðja lagi spyr hv. þingmaður hvar eða hvort niðurstöður séu aðgengilegar þingmönnum. Niðurstöður úttektarinnar sem hv. fyrirspyrjandi vísar til liggja fyrir í iðnaðarráðuneytinu og eru aðgengilegar þingmönnum. Þær eru, eins og áður segir, grundvöllur tillögugerðar þess starfshóps sem ég hef skipað.

Virðulegi forseti. Miðað við þann fjárhagsvanda sem rætt er um hjá Byggðastofnun læðist óneitanlega að manni sá grunur að það sé satt sem sagt er, að til standi hjá iðnaðarráðherra að leggja stofnunina niður. Er það rétt sem haldið er fram að á næstu árum hyggist hæstv. iðnaðarráðherra leggja Byggðastofnun niður?

Frú forseti. Það er sannarlega tilefni til að gera athugasemd en helst ætti hún að vera í lengri kantinum. Ég var yfir mig hissa þegar ég heyrði svar hæstv. ráðherra. Fyrir liggur úttekt á Byggðastofnun, en hvar liggur hún fyrir? Hvar er hún aðgengileg okkur sem höfum m.a. það hlutverk með höndum að setja lög um byggðastefnuna? Jú, ofan í skrifborðsskúffu hæstv. ráðherra. Hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir spyr: Hvar geta þingmenn fengið að sjá þetta? Þá svarar hæstv. ráðherra: Niðurstöðurnar liggja fyrir í iðnaðarráðuneytinu og þar geta þingmenn fengið að sjá þær. Ég spyr, frú forseti: Eru þetta vinnubrögðin sem á að sýna í málinu? Við sem berum hag landsbyggðarinnar fyrir brjósti og viljum reyna að vinna henni vel viljum beita þessari stofnun og við viljum breyta og bæta hana. En að sjálfsögðu þurfum við gögn eins og þessi í hendurnar. Þá kemur í ljós að hæstv. ráðherra situr bara á þeim í ráðuneytinu. Ég verð að lýsa mikilli undrun á þessu, frú forseti.

Frú forseti. Ég verð einnig að lýsa yfir mikilli undrun með þessi svör. En í sjálfu sér ætti maður vera farinn að venjast skrýtnum svörum frá hæstv. ráðherra þegar verið er að ræða um byggðamál, því alltaf er hún að batna og alltaf fer staða landsbyggðarinnar batnandi. En fólkið á landsbyggðinni, frú forseti, skynjar hlutina ekki þannig. Alls ekki. Það er alltaf verið að lofa einhverju en það er jafnóðum svikið. Hvað hefur hæstv. ráðherra oft lofað niðurgreiðslum á flutningi á landsbyggðina? Ég vonast til að hæstv. ráðherra svari því. Eða hverju hefur hún lofað, t.d. með orkuverð? Það átti ekki að hækka. En fólk er að sjá tugi prósenta hækkun. Mér finnst þetta vera óþolandi og einnig að geta ekki komið hreint fram og svarað spurningum heldur er vísað út og suður eins og hæstv. ráðherra gerir æ ofan í æ. Mér finnst þetta vera fyrir neðan allar hellur, frú forseti.

Virðulegur forseti. Ég verð að taka undir með hv. 1. þm. Reykv. n., Össuri Skarphéðinssyni, að einkennilegt er að heyra ráðherrann segja að þessi greining liggi aðeins fyrir í ráðuneytinu. Ég tók ekki betur eftir en að hæstv. ráðherra hafi lýst því yfir að um verulegan fjárhagsvanda sé að ræða í stofnuninni samkvæmt umræddri greiningu. Ég lýsi eftir því að þær upplýsingar verði sendar fjárlaganefnd þingsins, sem fulltrúi í henni. Það hlýtur að vera algerlega nauðsynlegt að fjárlaganefnd Alþingis hafi upplýsingar um greiningu um verulegan fjárhagsvanda í jafnmikilvægri stofnun og þessari. Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra: Hversu umfangsmikill er sá fjárhagsvandi og með hvaða hætti hyggst ráðherrann taka á honum?

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra Valgerði Sverrisdóttur svörin. Ég verð að segja að ég bætist í hóp þeirra sem hafa lýst sig undrandi á því að umrædd skýrsla skuli liggja í iðnaðarráðuneytinu og þingmönnum ekki gerð grein fyrir því að vinnunni sé lokið. Það var í rauninni tilviljun að ég spurði í þessa vegu því það hvarflaði ekki að mér annað en að okkur yrði gert ljóst um leið og úttektin væri tilbúin hvar hana væri að finna og ég hélt því að vinnunni væri í rauninni ekki lokið. Það liggur alveg ljóst fyrir að á mörgum svæðum landsins mun enginn markaður eða almenn fjárhagsstofnun koma til móts við íbúana eins og þörf er á. Ég þekki mörg dæmi þess að bankar hafa ekki treyst sér til að koma til móts við atvinnufyrirtæki sem þó hafa staðist mat vegna þess að aðalbankinn í Reykjavík tekur fram fyrir hendur útibúanna þegar til kastanna kemur og neitar um fyrirgreiðslu. Enda eru íbúar á þeim sömu svæðum ánægðir með fyrirgreiðslu Byggðastofnunar en þurfa hins vegar að greiða hærri vexti þar en gerist á almennum markaði. Það er mjög brýnt að úr fjárhagsvanda stofnunarinnar verði leyst og henni gert kleift að koma til móts við íbúa á landsbyggðinni með uppbyggingu atvinnu á svæðum sem eiga erfitt. Það auðveldar ekki vinnuna við það ef ekki er gert viðvart áður en vinnu við fjárlög lýkur og setið er á skýrslum niðri í skúffum í ráðuneytinu þangað til verður of seint að vinna hlutina á eðlilegan hátt. Hægt er að vinna að málinu núna áður en gerð fjárlaga lýkur en annars þarf að fara með þetta eftir óeðlilegum 

Hæstv. forseti. Þetta eru mjög sérkennileg viðbrögð sem koma hér af hálfu hv. þingmanna þegar ég greini frá að skýrslan sé í iðnaðarráðuneytinu sem er unnin fyrir iðnaðarráðherra vegna Byggðastofnunar, og það hefði held ég átt að dreifa henni á hv. Alþingi. Hv. þingmenn verða að átta sig á muninum á milli framkvæmdavaldsins og löggjafarvaldsins í þessum efnum. Málið er hjá iðnaðarráðherra og það er iðnaðarráðherra sem er að móta tillögur um hvernig skuli tekið á þeim vanda. En hins vegar greindi ég frá því að skýrslan er í iðnaðarráðuneytinu og ef beðið verður um hana er ég ekki að segja að ekki sé möguleiki á að hv. þingmenn fái hana. En að sjálfsögðu er henni ekki dreift á Alþingi meðan að málið er til meðferðar í ráðuneytinu, það held ég að allir hljóti að skilja ef þeir á annað borð hafa áhuga á að vera málefnalegir í umræðunni. Hins vegar er ekkert launungarmál að stofnunin er komin niður fyrir þau 8% í eigið fé sem lög kveða á um að skuli vera til staðar og það þýðir að grípa þarf til aðgerða. Það eru mikilvæg störf á Sauðárkróki, um 20 störf, sem að sjálfsögðu stendur ekki til að hrófla við. En hins vegar hef ég opnað á þann möguleika eins og ég nefndi áðan og lengi hefur verið áhugi fyrir og ekki síst í tengslum við gerð byggðaáætlunar, og hefur farið fram umræða um það, hvort ekki væri mikilvægt að samræma meira atvinnuþróunarstarfsemina sem er viðhöfð af hálfu ríkisins. Ekki er hægt að neita því að hún er í nokkuð mörgum stofnunum og er nokkuð sundurtætt eins og er. Því hefði verið áhugavert að skoða það a.m.k. hvort ekki væri ástæða til að samræma hana frekar. En ég geri mér fulla grein fyrir því að 20 störf á Sauðárkróki eru mjög mikilvæg og ég hef sagt það og sagði það á aðalfundi stofnunarinnar að ekki stæði til að flytja þau í burtu. Þessi mál eru til meðferðar og ekki síst þessa dagana erum við að fjalla um hvernig tekið skuli á málinu til skemmri tíma þar sem eiginfjárstaðan er komin niður fyrir lögleg mörk.

Frú forseti. Ég hef ákveðið að beina fyrirspurn til hæstv. byggðamálaráðherra og hún hljóðar svo: Hver er ábyrgð Byggðastofnunar á fyrirtækjum sem hún á hlutabréf í? Þessi spurning hljómar undarlega fyrst. En eftir reynslu mína og upplifun í sumar og alveg fram á haust af störfum í byggðamálum er vel þess virði að spyrja þeirrar spurningar, vegna þess að á Vestfjörðum í litlu byggðarlagi kom upp sú staða sem er ekki einstök, heldur er það sagan sem gerðist á Bíldudal í sumar þegar fiskvinnslunni var lokað. Það gerðist vegna þess að búið er að selja allar aflaheimildir í burtu vegna kerfis sem framsóknarmenn og sjálfstæðismenn hafa staðið vörð um. Svo einkennilega vill til að Byggðastofnun á 30% hlut í fiskvinnslunni sem stendur þarna höllum fæti og á mann í stjórn. Haldinn er fundur með þingmönnum kjördæmisins og þegar reynt er að fá einhverjar upplýsingar um stöðu fyrirtækisins eða framtíðarstöðu og horfur í atvinnumálum fást engin svör. Það sem meira er, engin svör fást frá Byggðastofnun. Ég hefði talið að ef byggðamálaráðherra væri með hugann við málið hefði hún auðvitað beitt sínum manni í stjórn og til að koma upplýsingum til kjörinna fulltrúa fólksins um stöðuna í byggðunum. Mér finnst það vera stórundarlegt. Ef maður ber saman vinnubrögð hæstv. ráðherra annars vegar í Norðvesturkjördæminu þar sem hlutirnir eru látnir danka endalaust og hins vegar í sínu kjördæmi, þá er allt önnur staða. Þá eru hlaupið til með mörg hundruð milljónir í fyrirtæki. Ég er ekki að segja að það sé slæmt en mér finnst að hæstv. ráðherra ætti einnig að horfa til Vestfjarða. Mér finnst vera kominn tími til að hæstv. ráðherra segi frá því hvort hún hafi gengið eftir því að fulltrúi hennar í stjórn hafi kannað stöðuna og hvers vegna hún hafi þá ekki í ósköpunum komið því áleiðis til okkar þingmanna kjördæmisins. Það tók Atvinnuþróunarfélag Vestfjarða marga mánuði að fá upp hver staðan væri í fyrirtækinu sem um ræðir. Og maður spyr: Hvers vegna er þetta svona? Þá leitar maður svara í fyrri verkum ráðherrans. Maður sér það á heimasíðu ráðherrans, þar kemur einfaldlega fram að hún segir að það eigi ekki endilega að vera að föndra við sjávarbyggðirnar. Þetta er kannski hluti af stefnu ráðherrans, hún telur bara að þetta komi sér ekki við og þetta sé einfaldlega föndur ef hún beitir sér fyrir því að sjávarbyggðirnar fái að nýta náttúruauðlindirnar sem eru við bæjardyrnar.

Hæstv. forseti. Um heimild Byggðastofnunar til þátttöku í hlutafélögum er fjallað í 18. gr. reglugerðar um Byggðastofnun nr. 347/2000. Þar kemur fram að fjárhagsleg fyrirgreiðsla stofnunarinnar skal almennt miðast við að stofnunin sé ekki beinn þátttakandi í atvinnurekstri. Þó er stofnuninni heimilt að taka þátt í félagi með allt að 30% hlutafjárframlagi ef ríkar ástæður eru til að mati stjórnar stofnunarinnar. Um ábyrgð, réttindi og skyldur hluthafa gilda almennar reglur hlutafélagaréttarins, samanber lög um einkahlutafélög, nr. 138/1994 og lög um hlutafélög, nr. 2/1995. Þar sem hv. þingmaður fjallaði fyrst og fremst um eitt ákveðið fyrirtæki vil ég taka fram að mér ekki heimilt að fjalla um einstök fyrirtæki opinberlega. Þegar hv. þingmaður talar um að ég eigi fulltrúa í stjórn Byggðastofnunar skipa ég vissulega stjórn Byggðastofnunar en mér er hins vegar ekki heimilt að hafa formleg afskipti af einstökum málum sem þar eru tekin til meðferðar heldur er það stofnunin sjálf, sjálfstæð stofnun, sem leysir þau eftir því sem henni þykir mögulegt og rétt hverju sinni. Ég held að hv. þingmaður ætti að kynna sér það á Vestfjörðum hvort ég hafi ekki komið þar nokkuð að málum. Ég þori að fullyrða hér að ég sinni öllu landinu þó ég sé þingmaður eins kjördæmis. Ég hef komið að málefnum Vestfjarða í mörgum tilfellum og ekki síst í sambandi við þann vaxtarsamning sem þar er í gildi og er þegar farinn að skila árangri. Þetta eru náttúrlega dylgjur sem ekki eru svara verðar.

Frú forseti. Ég hafna því algerlega að ég hafi verið með dylgjur. Ég held því fram að ég hafi talað hreint út og ekkert verið að dylgja. Ég fer ekki leynt með skoðanir mínar og vonbrigði með störf hæstv. ráðherra. Ég vona að hún geri sér grein fyrir því að ég er ekki að dylgja. Þetta er því miður staðan og þetta er einnig eins og margir á landsbyggðinni upplifa störf hæstv. ráðherra. Það er ekki sama hvar vandinn er. Hér er lesið upp úr lögum, jú, jú, en hver er afstaða hæstv. ráðherra til þess að við þingmenn fáum ekki frá stjórnarmanni hennar, frá stjórnarmanni Byggðastofnunar sem hún ber pólitíska ábyrgð á og ég vona að hæstv. ráðherra geri sér grein fyrir því, hvers vegna fáum við ekki á okkar borð t.d. greinargerð? Við verðum að átta okkur á að málið snýr ekki endilega að okkur þingmönnum heldur almenningi. Það er almenningur sem á hlutafé í þessu fyrirtæki. Auðvitað eigum við að fara vel með það. Málið snýst um það. Hæstv. ráðherra taldi sér til tekna að hún hefði hugsað mikið um Vestfirði og komið með vaxtarsamning vestur. Það er rétt en ég vil minna á að hæstv. ráðherra gerði annað líka og það var að senda ákveðin ólög vestur. Hún setti minnstu handfæratrillurnar í kvótakerfi. Bara sú aðgerð leiddi til þess að tekjur vestfirskra útgerða skertust um 500 milljónir meðan þessi vaxtarsamningur er upp á 70 milljónir, ef ég man rétt, á þrem, fjórum árum, og sveitarfélögin og fyrirtækin þurfa einnig að leggja þar eitthvert mótframlag. Ég held að hæstv. ráðherra ætti að hugsa sig eilítið um áður en hún hreykir sér af verkum sínum fyrir vestan.

Frú forseti. Ég hef ákveðið að beina fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra um verð á orku. Verð á raforku hefur verið nokkuð til umfjöllunar og einnig má segja frá því að reikningar Rariks eru mjög illskiljanlegir. Ég hef sagt frá því áður að maður á níræðisaldri hafði samband við mig frá Skagaströnd og kvartaði yfir því að hann skildi ekki reikningana sína enda voru þeir upp á 16 blaðsíður. Ég skildi í rauninni vel að hann ætti erfitt með að skilja þá því að margir eiga mjög erfitt með að skilja þessa reikninga. Mér finnst með ólíkindum að ráðherra sem starfað hefur í hálfan áratug við þetta verkefni skuli ekki hafa beitt sér fyrir því að einfalda rafmagnsreikningana þannig að fólk skilji þá. Nú er verið að boða til ráðstefnu um orkusparnað á Akureyri og ég tel að ætli menn að ná árangri t.d. á því sviði að fólk geti dregið úr orkunotkun sé mikil forsenda að fólk skilji rafmagnsreikningana. Áður en ég ákvað að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra beindi ég þeirri fyrirspurn fyrst til umdæmisstjóra Rariks hvernig og hvort hægt væri að bera saman verð á orku á milli rafveitna Rariks í landinu, en það vill svo til að Rarik er með hitaveitu á fimm stöðum í landinu og er með fjórar mismunandi gjaldskrár. Ég fékk óskiljanleg svör. Ég vil því beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðherra hvort hún hyggist beita sér fyrir því að orkunotendur geti borið saman verð á milli hitaveitna Rariks. Ef svo er, hvenær mun það verða? Síðan beini ég til hennar annarri fyrirspurn: Hverjar eru helstu forsendur fyrir mismunandi orkuverði hjá hitaveitum Rariks sem nota jarðvarma? Þetta er mjög mikilvæg spurning og ég vona að hæstv. ráðherra geri sér grein fyrir að ekki er hægt að bjóða neytendum upp á að geta hvorki skilið reikningana sína né áttað sig á hverjar forsendurnar eru fyrir útreikningunum.

Hæstv. forseti. Á þskj. 272 er beint til mín fyrirspurn í tveimur liðum. Annars vegar er um að ræða fyrirspurn um möguleika notenda á samanburði milli hitaveitna Rariks og hins vegar hverjar forsendur eru fyrir mismunandi orkuverði hjá hitaveitum Rariks. Hvað varðar fyrri lið fyrirspurnarinnar get ég upplýst að orkunotendur geta í dag borið saman verð á heitu vatni á milli hitaveitna Rariks á heimasíðu fyrirtækisins. Þá hefur orkudeild Orkustofnunar tekið reglulega saman verð á heitu vatni frá hitaveitum og birtir þær mánaðarlega á heimasíðu sinni. Þar er unnt að skoða þær upplýsingar um verð á heitu vatni, fastagjöld, niðurgreiðslur úr ríkissjóði og afslætti hjá flestum opinberum hitaveitum. Innan skamms verður reiknivél sett á vef Rariks þar sem notendur á hverju upphitunarsvæði Rariks munu geta reiknað út hitunarkostnað sinn fyrir mismunandi húsnæði. Slíkur samanburður er þó háður vitneskju um hitastig á vatni inn í íbúðarhús og/eða afslátt af vatnsgjaldi vegna hitafalls í dreifikerfi, einingaverð veitunnar í gjaldskrá Rariks og hvert endurgreiðsluhlutfall virðisaukaskatts er frá ríkinu fyrir viðkomandi veitu. Í hitaveitugjaldskránni er ekki tiltekið hver afsláttur er til einstakra notenda þar sem slíkt er mjög mismunandi eftir notkunarstöðum og notkunarmagni. Hitastig vatnsins er mismunandi hátt til notenda í dreifikerfi hitaveitna og gjaldskrárliðir fyrir rúmmetramælingu hjá Rarik eru miðaðir við 70° inn til notenda. Í þéttbýli er gefinn 2–2,5% afsláttur af vatnsgjaldi fyrir hverja gráðu sem hitastig inn til notenda er undir 70°. Í síðari hluta fyrirspurnarinnar er spurt um mismunandi orkuverð hitaveitna. Því er til að svara að Rarik á þrjár hitaveitur og tvær fjarvarmaveitur. Fjarvarmaveiturnar eru á Seyðisfirði og á Höfn og sömu einingaverð gilda í dag fyrir sambærilega hitaveitunotkun á báðum stöðum. Hitaveiturnar eru á Siglufirði, í Dalabyggð og á Blönduósi. Þær hafa hins vegar búið við mismunandi aðstæður hvað varðar orkuöflun og dreifikerfi og hafa mismunandi tekjur og gjöld. Sama orkuverð hefur í för með sér millifærslur á milli mismunandi arðbærra eininga. Við kaup Rariks á hitaveitum hefur verið gefinn aðlögunartími í gjaldskrá en eftir 1. janúar 2006 er áætlað að sama gjaldskrá verði fyrir íbúðarhúsnæði í þéttbýli hjá öllum hitaveitum Rariks. Ég endurtek: Eftir 1. janúar 2006 er áætlað að sama gjaldskrá verði fyrir íbúðarhúsnæði í þéttbýli hjá öllum hitaveitum Rariks. Varðandi aðra notkun en fyrir íbúðarhúsnæði er í sumum tilfellum um sérstaka samninga að ræða eftir aðstæðum hverju sinni.

Frú forseti. Ég þakka fyrir svörin. Ég er ekki sammála hæstv. ráðherra um að hægt sé að bera saman verðið á heita vatninu á heimasíðunni. Ég hef a.m.k. reynt það og ekki komist fram úr þeim útreikningum vegna þess að ekki kemur fram t.d. hitinn á vatninu. Menn eru því að bera saman mismunandi heitt vatn og þess vegna er þetta ómögulegt. Ég er ekki einn um það vegna þess að, eins og ég sagði fyrr í umræðunni, þá reyndi ég að bera þetta undir einn af æðstu stjórnendum Rariks og hann treysti sér ekki til að koma með dæmi svo að alla vega ég skildi það. Þeir eru kannski ekkert óvanir því að setja fram dæmi sem eru ekki mjög skiljanleg eins og ég nefndi með 16 blaðsíðna reikninginn. Ég fagna því ef breyting verður á þessum orkureikningum 1. janúar 2006, ef ég heyrði rétt hjá hæstv. ráðherra, vegna þess að það skiptir verulega miklu máli að þetta sé gagnsætt þannig að hægt sé að bera saman verð. Þá verður líka auðveldara fyrir fólk að taka þátt í sparnaðaraðgerðum og skilja t.d. fundi sem boðaðir eru á Akureyri um orkusparnað. Ég fagna því að við fáum sambærilegt verð eða a.m.k. að hægt verði að bera saman verð á milli hitaveitna.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé í raun og veru svo að ýmislegt sé ógert í sambandi við þessi mál. Við erum alltaf að reyna að bæta umhverfið, m.a. í sambandi við hitaveiturnar. Engin lög eru í gildi á Íslandi um hitaveitur sem er ekki til fyrirmyndar, en það er eitt af því sem er í undirbúningi í ráðuneytinu að undirbúa frumvarp til hitaveitulaga. Ég vonast til að áður en mjög langt um líður líti þau dagsins ljós. Ég sagði áðan að innan skamms verður reiknivél sett á vef Rariks þar sem notendur á hverju upphitunarsvæði Rariks munu geta reiknað út hitunarkostnað sinn fyrir mismunandi húsnæði. Slíkur samanburður er þó háður vitneskju um hitastig á vatni inn í íbúðarhús og/eða afslátt af vatnsgjaldi vegna hitafalls í dreifikerfi o.s.frv. Þetta er væntanlegt. Ég ítreka svo að orkusparnaður er eitthvað sem við Íslendingar höfum kannski ekki tileinkað okkur mjög mikið. Nú á að stofna til orkusparnaðarseturs og verður það gert í samstarfi við Evrópusambandið. Ég vonast til að með því getum við vakið fólk til umhugsunar um hvort það geti ekki á einhvern hátt sparað orku. Enda þótt við búum við mikla orku hér á landi og höfum kannski verið alin þannig upp að ekki sé ástæða til að að hugsa um sparnað þá er það er eitt af því sem lögð er áhersla á í öllum löndum og við megum ekki vera eftirbátur annarra á því sviði. En ég var ánægð að heyra að hv. þingmaður er klár á því að það stefnir í ráðstefnu um þetta málefni.