Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Sveinbjörn Högnason) [óyfirl.]: Það er kunnara en frá þurfi að segja, hversu þung fátækraframfærslan er orðin á mörgum bæjar- og sveitarfélögum og hve mikil nauðsyn er á því, að einhver bot verði á þessu ráðin. Allshn. leit svo á, að í þessu frv., sem hér liggur fyrir, felist nokkur stuðningur fyrir þau sveitar- og bæjarfélög, sem verst eru stödd. Hinsvegar getur n. ekki fallizt á, að kippt sé burt úr fátækral. þeim ákvæðum, sem hingað til hafa veitt sveitar- og bæjarfélögum nokkurn rétt til styrks úr ríkissjóði til fátækraframfærslunnar, en það gera 66. og 67. gr., þar sem ákveðið er, að nokkur hluti af sjúkrastyrk og sömuleiðis af þeim styrk, sem veittur er þeim, sem verða fátækrastyrksþurfar erlendis, sé greiddur úr ríkissjóði. Meiri hl. n. leit svo á, að engin ástæða væri til að kippa þessum styrk burt, sem verið hefir, og það gæti jafnvel óbeinlínis komið fram aftur, ef frv. yrði samþ. eins og það liggur nú fyrir, á þann hatt, að þau sveitarfélög verði að fá styrk, sem áður hafa komizt af án hans. Þetta yrði til þess að ýta undir, að þau sveitar- og bæjarfélög, sem nú hafa létt fátækraframfæri og eru fyrir neðan meðaltal, kæmust upp fyrir meðaltal og myndu fyrr njóta styrks eftir ákvæðum þessa frv. því leggur meiri hl. n. til, að þessi ákvæði frv. verði felld niður, og brtt. miða einungis í þá átt. Tveir nm. voru ekki á fundi, þegar ákvörðunin var tekin, og er mér ókunnugt um þeirra afstöðu í þessu efni.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Ég vil vekja athygli hv. d. á því, að brtt.hv. meiri hl. allshn. á þskj. 799 mundu kosta ríkissjóð árlega um 100 þús. kr. Þegar þessi lög voru undirbúin, sá stj. ekki fært að jafna fátækraframfærið með öðru móti en að sá sjúkrastyrkur, sem veittur hefir verið hreppsfélögunum til þess, gangi þar upp í. Það fyrirkomulag, sem hér er sett, er mjög mikil réttarbót gagnvart hreppunum og mun vafalaust koma þeim, sem bágast eru staddir, að mjög miklu liði. Frv. hefir sætt þeim breyt. í Ed., að hætt er við, að samkv. því, sem það nú er, verði útgjöld ríkissjóðs töluvert meiri en þau nú eru samkv. 66. og 67. gr. fátækral. En að bæta þar á ofan 100 þús. kr. er alveg ótilhlýðilegt á þessum tímum, sem nú standa yfir. Og sem fjmrh. verð ég að leggja eindregið til, að þessar brtt. verði felldar.

Einar Arnórsson [óyfirl]: Í Ed. hefir sit breyt. verið gerð á þessu frv., að 21. gr. fátækralaganna hefir verið breytt þannig, að sveitfestistíminn yrði færður niður í 2 ár í stað fjögurra, og að menn eigi sveitfesti, ef þeir hafa ekki þegið endurkræfan eða óendurkræfan sveitarstyrk á síðustu fjórum árum, í stað 10 ára eftir gildandi lögum. Mér virðist sem engin ástæða sé til þess að fara að breyta þessum fyrirmælum nú, sem eru ekki nema 4–5 ára gömul. Ég hygg, að það sé ekki nægilega undirbúið mál eins og á stendur, og því leyfi ég mér að bera fram þá brtt., að 1. gr. falli burt og að þá standi 21. gr. fátækralaganna óbreytt. Mér virðist, að ef á annað borð er haldið þeirri reglu, að menn eigi að vera á vistum einhvern ákveðinn tíma í hrepp eða kaupstað til að vinna sveitfesti, þá sé ekki ástæða til að hafa hann skemmri en 4 ár. Lengstur hefir hann verið 10 ár. En ef menn vilja hafa dvalarstað sveitfestistímann, þá er það annað spursmál. En ekki er til of mikils mælzt af mönnum, ef menn annars vilja setja viss vistarskilyrði, þá séu 4 ár ekki of langur tími og því sé ekki ástæða til að lækka það niður í 2 ár, eins og ætlazt er til eftir 1. gr. frv. eins og Ed. skildi við það.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég hygg, að ástæðan fyrir því, að stj. hlutaðist til um, að frv. Þetta var borið fram í þinginu, hafi sérstaklega verið sú, að tvö frv. um þetta efni höfðu komið fram sitt í hvorri deild og fengið góðar undirtektir. Í Nd. hafði hv. 1. þm.N.-M. borið slíkt frv. fram, en í Ed.hv. 2. landsk. Frv. hv. 2. landsk. komst svo langt, að það var samþ. við 2. umr. í deildinni. Bæði frv. voru sæmilega undirbúin. Hvað snertir frv. það, sem hér liggur fyrir, verð ég að taka það fram, að ég tel það að miklum mun verra en hin frv. Í því er t. d. ekki bætt úr tveim stærstu göllum fátækralaganna, sem hafa verið smánarblettur á íslenzkri löggjöf, fátækraflutningnum og réttindamissi þeirra, sem oft af ósjálfráðum atvikum hafa orðið að þiggja fátækrastyrk. Þó er það svo, að í því er fólgin dálítil umbót frá því, sem nú er. sé ég mér því ekki fært að greiða atkv. á móti því. Þó er ég á sama máli og hv. 2. þm. Reykv. að því er snertir brtt. hans á þskj. 806 og mun því greiða henni atkv. Ég tel ekki ástæðu til að fara að stytta sveitfestistímann, eins og gert er ráð fyrir í 1. gr. frv., þó þessi litla breyt. sé gerð á fátækralögunum. Sé ég svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta. Ég er alls ekki ánægður með þessa afgr. þessa máls í þinginu, enda þótt ég greiði atkv. með frv. af því að ég tel, að í því felist breyt. á fátækralögunum, sem heldur séu til bóta.

Halldór Stefánsson [óyfirl.]: Ég verð að segja eins og sumir aðrir, sem hér hafa tekið til máls, að ég er alls ekki ánægðir með frv. þetta, samanborið við þau hin önnur frv., sem borin hafa verið fram á þinginu í vetur til breyt. á fátækralöggjöfinni. Ég mun þó ekki að þessu sinni fara að ræða einstök atriði, sem milli þeirra bar, því að það tel ég ekki hafa þýðingu eins og nú standa sakir. Í frv. þessu tel ég felast dálitlar umbætur á fátækralöggjöfinni. Mun ég því liggja þær sem spor í áttina til fullkomnari umbóta á henni. Og þar sem það er sýnt, að frv. kemst ekki í gegn á þessu þingi, ef farið er að breyta því nú, þá er sú aðstaða mín til málsins nú, að ég mun greiða atkv. á móti öllum brtt., en með frv. óbreyttu.

Frsm. meiri hl. (Sveinbjörn Högnason) [óyfirl.]: Hæstv. fjmrh. taldi, að það myndi muna ríkissjóð allt að 100 þús. kr. í útgjöldum, ef 2. gr. frv. yrði felld niður, og að jafnframt héldist sjúkrastyrkurinn eins og verið hefir. En á það ber að líta, að verði frv. samþ., þá fá héruðin sjúkrastyrkinn áfram eins og verið hefir, og ennfremur má búast við því, að nokkur héruð komist upp fyrir meðaltal, og verður þetta þá engu að síður greitt úr ríkissjóði. Hvað snertir brtt.hv. 2. þm. Reykv., þá skal ég taka það fram, að ég er henni andstæður. Ég lít svo á, að í raun og veru eigi dvalarsveit einnig að vera framfærslusveit, og því lengri sem sveitfestistíminn því er settur, því fjarlægari tel ég hann réttu lagi. Ég álít því, að þessi stytting hans úr 4 árum niður í 2 ár sé umbót frá því, sem nú er, og spor í þá átt, sem stefna beri að, að gera dvalarsveit einnig að framfærslusveit.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég tel óþarfa að hafa langar umr. um þetta mál. Það er þrautrætt og getur því ekki komið neitt nýtt fram, þó farið væri að ræða það nú. Leyfi ég mér því aðeins að óska þess, að það fái að ganga gegnum hv. d.

Pétur Ottesen Ég get tekið undir með hv.þm. Mýr., að ekki sé ástæða til að ræða efni frv. þessa nú. Það hefir legið fyrir undanförnum þingum, og hafa þá verið færðar fram greinilega þær ástæður, sem taldar hafa verið með breyt. heim á jarðræktarlögunum, sem frv. felur í sér, og jafnframt þær ástæður, sem færðar hafa verið fram gegn henni. Skal ég því ekki fara út í það nú, en vísa til þess, sem ég hefi áður sagt um málið og þingtíðndin geyma. En ég vil benda á, að síðastl. vetur skipaði stj. mþn. til þess að taka til athugunar stjórn búnaðarmálanna, og ég held, að jafnframt hafi verið verkefni hennar að taka til athugunar, hvernig stjórn Búnaðarfél. Ísl. skyldi fyrir komið. Mér er svo ekki kunnugt um annað en að n. þessi semdi frv. um þessa hluti, sem lagt var svo fyrir búnaðarþingið sem það var hér í vetur, og að niðurstaða búnaðarþingsins hafi orðið sú, að leita umsagna búnaðarsambandanna og hreppabúnaðarfélaganna um málið fyrir næsta búnaðarþing. Það virðist því að ófyrirsynju að vera nú að bera frv. rétta fram, þar sem fyrir liggja um málið till. frá stjórnskipaðri nefnd, till., sem verið er nú að ræða af þeim aðilum, sem málið láta til sín taka. Eins og nú standa sakir sé ég því ekki ástæðu til, að þingið fari að taka ákvörðun um málið, þar sem búast má við, að fram komi hér á Alþingi till. um það frá mþn., eftir að Búnaðarfélagið og búnaðarsamböndin hafa gert sínar aths. við bær. Ég held því, að sú eina afstaða, sem Alþingi getur tekið nú til málsins, eftir því sem það liggur fyrir, sé sú, að vísa því til stjórnarinnar, og ég leyfi mér hér með að gera það að till. minni.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Það er rétt, sem hv.þm. Borgf. skýrði frá, að fyrir liggur frv., sem mþn. samdi, en í því frv. er einmitt tekið fram, að búnaðarþingið skuli ráða stjórn Búnaðarfél. Ísl. og um það munu allir búnaðarþingsmenn sammála. Það er því ekki það atriði frv., sem sent hefir verið til umsagnar búnaðarsamböndunum og búnaðarfélögum hreppanna, heldur allt önnur atriði. Það er því alveg óhætt að samþ. frv. þetta, sem hér liggur fyrir, því að ákvæði þess munu aldrei koma í bága við frv. mþn. hvað þetta snertir.

Pétur Ottesen Ég verð ennþá að láta undrun mína í ljós yfir því, að hv.þm. Mýr. skuli vera að stritast við að láta nú ganga atkv. um þetta mál á 102. degi þingsins, þar sem málið er ekki komið lengra áleiðis en það, að það er nú ekki komið lengra en til 2. umr. í fyrri deildinni og fyrir liggja aðrar till. um skipun þessa máls. Það er alls ekki rétt hjá hv.þm. Mýr., að það séu ekki atriði, er snerta stjórn Búnaðarfél. Ísl. í frv. mþn., sem nú er verið að athuga í búnaðarsamböndum og hreppabúnaðarfélögum, það eru alveg þvert á móti einmitt þau atriði frv., sem öllu því, að búnaðarþingið tók þá ákvörðun að senda þessum aðilum málið til umsagnar. Þetta mál, ásamt þeim till. til breyt., sem þessir aðilar kunna að gera, verður svo að sjálfsögðu tekið af nýju til athugunar á næsta búnaðarþingi, og má því búast við, að það komi þaðan til Alþingis. Það er því með öllu ástæðulaust og fjarri öllum sanni að vera að bera fram nú á þessu þingi slíka breyt. á stjórn Búnaðarfél. sem þá, er hér um ræðir.

Flm. (Bergur Jónsson) Eins og sagt er í grg. þessarar till., þá er tilefni hennar að nokkru leyti það, að 5 þm. í Nd. báru fram frv. um afnám núv. áfengislöggjafar, sem vísað var til allshn. En n. varð sammála um, þar sem langt var liðið á þing, er frv. kom til hennar, og hér var um stórvægilegt mál að ræða, að það hefði enga þýðingu að afgr. málið til hv. d. aftur, því það væru mjög litlar líkur til, að það fengi fulla afgreiðslu á þessu þingi. Sömuleiðis var það skoðun ýmsra nm., sérstaklega hv. meðflm. minna, að ekki væri rétt fyrir þingið að skera úr þessu máli, og sérstaklega væri rétt að afnema ekki bannlögin nema með þjóðaratkvgr., með tilliti til þess, að áfengislögin hefðu í upphafi verið lögfest að undangenginni þjóðaratkvgr. Ég er nú persónulega þeirrar skoðunar, að ef það er fullkomin sannfæring meiri hl. hv.þm., að það sé rétt að afnema áfengislögin, þá eigi þeir að gera það, þá eigi þeir að fylgja þeirri sannfæringu sinni. En hinsvegar get ég vel unað við þá lausn málsins, að leita þjóðaratkvæðis um það. Till. er í 2 liðum, eins og sést á henni. Fyrri spurningin, sem lýtur að því, hvort fólk vill afnema áfengisbannlög þau, sem nú gilda, eða ekki, er mjög einföld í raun og veru. Það er með ásetningi gert hjá okkur flm. að setja ekki spurninguna fram þannig, hvort fólk vilji hafa bannlög eða ekki, vegna þess að Spánarvínaundanþágan var samþ. af þinginu án þjóðaratkvæðis, svo að Alþ. hefir þá talið sig vera þann eina aðila, sem ætti að skera úr í því máli. Þar að auki liggur að baki hennar milliríkjasamningur, sem ekki kemur til mála að leggja undir þjóðaratkvæði. Þess vegna getum við flm. þessarar till. alls ekki fallizt á brtt. þá, sem tveir hv.þm. hafa flutt á þskj. 748, um að leggja Spánarsamninginn eða afnám hans undir þjóðaratkvæði. Við álítum, að það muni hafa vondar afleiðingar fyrir landsmenn, að svo miklu leyti sem Spánarsamningurinn hefir fjárhagslega þýðingu fyrir þjóðina. Þar að auki eru slíkir samningar svo vandasöm og margliðuð mál, að þeim má ekki kasta undir þjóðaratkvæði. Það er ekki hægt að skýra þannig lagað mál svo vel fyrir almenningi, að það sé hægt að búast við því að fá um það viturlegan úrskurð kjósendanna. 2. liður till. hljóðar um það, hvort menn vilji setja reglur um meðferð áfengis, innflutning, sölu og veitingar o. fl., til tryggingar gegn misbrúkun áfengis. Þar er, a. m. k. frá mínu sjónarmiði, átt við reglur þær, sem ætlazt var til, að gerðar væru samkv. frv. því, sem flutt var í hv.Nd., m. ö. o., að innflutningur áfengis væri ekki leyfður nema ríkiseinkasölu, og veitingar og útsölur áfengis bundnar ströngum takmörkunum, þannig að almennir kjósendur bæjar- og sveitarfélaga ráði því, hvort útsölu skuli hafa innan hvers umdæmis. Mér finnst erfitt að trúa því, að báðir aðilar, bæði andbanningar og bannmenn, gætu ekki sætt sig við þá lausn í áfengismálunum, sem hér er farið fram á. Sérstaklega finnst mér það æskilegt fyrir þá menn, sem ennþá hafa trú á banninu, að fá afdráttarlausan og hreinan úrskurð þjóðarinnar um, hvort því skuli halda, því bannið er í eðli sínu þannig vaxið mál, að það er sérstaklega nauðsynlegt, að á bak við það standi hreinn og óþvingaður þjóðarvilji, ef það á að ná tilgangi sínum, og að þjóðin vilji sjálf halda lögunum uppi. Á þessu hefir talsverður brestur verið frá fyrstu tíð. Það er vitanlegt, að bannmenn, jafnvel þó mjög ákveðnir séu, hafa ekki viljað veita þá aðstoð sína til að framfylgja bannlögunum, sem nauðsynleg var til þess, að framkvæmd þeirra yrði góð. Þeir hafa allflestir gengið framhjá því, þó þeir hafi séð bannlögin brotin dags daglega. Jafnvel þeir, sem ég býst við, að vilji láta telja sig ákveðna bannmenn, hafa getað horft á það án þess að hreyfa legg né lið, að fólkið hefir drukkið ólöglega drykki og brotið bannlögin á annan hátt; þeir hafa horft á það án þess að vilja fórna málefninu svo miklu að kæra lögbrotin. Og ástæðan er sú, að þeim hefir ekki þótt það drengilegt að kæra og hafa ekki viljað hafa sig til þess; þeir hafa ekki viljað vinna það til að fá e. t. v. þefaranafnið, sem var talsvert notað hér á árunum, og ekki tekið þetta - ekki einu sinni þeir, sem þó þóttust vera löggjöfinnj fylgjandi, - eins alvarlega og búast hefði mátt við og eins og þörf var á, til þess að lögin gætu fengið fullkomna framkvæmd. Ég sé nú enga ástæðu til að samþ. þá breyt. á þessari till., sem felst í brtt. á þskj. 747. Þar er farið fram á að telja upp nöfnin á þeim víntegundum, sem ætlazt er til, að leyfður verði innflutningur á umfram það, sem nú er. Ég sé ekki, að að baki þessarar till. geti staðið annað en „agitationsmoment“ hjá hv.flm. Þeir halda sjálfsagt, að þjóðinni kynni fremur að geta óað við að leyfa innflutning á þessum vínum, ef hún sæi nöfnin nefnd, svo á því kynnu bannmenn að græða einhver atkv.

Það kynni þá að koma vatn í munninn á sumum, svo það mundi jafna sig

. Já, það mætti náttúrlega búast við því. En það mætti þá líka alveg eins breyta till. í þá átt, að spyrja menn um, hvort þeir vildu ekki heldur fá brennivín, whisky, koníak og romm en „landa“.

Eða frjálst heldur en smyglað

. Já, eða það, því það er vitanlegt, að svo framarlega sem bannlögin verða afnumin, eða bannið við innflutningi vissra tegunda vína, þá er það spor í áttina til að hindra þann atvinnuveg, sem skapazt hefir í landinu við áfengisbruggun. Ég sé ekki ástæðu til að samþ. þessa brtt. þeirra hv.þm. Seyðf. og hv. 1. þm. Reykv. Ef farið er að telja upp tegundirnar, þá má eins nefna „landa“ og „Höskuld“ og spyrja þjóðina, hvort hún vilji stuðla að því að útrýma þeirri iðju í landinu. Þá er farið fram á í sömu brtt., að atkvgr. fari ekki fram fyrr en 1933. Ég sé enga ástæðu til að fresta þessu máli. Það eru svo háværar raddir í landinu um það, að hér þurfi bráðra aðgerða við. Reynslan hefir ekki verið svo glæsileg af þessum 1., og ég held því, að þjóðin vilji fá sem fyrst að segja álit sitt um þau. - Þeir vilja fella burt 2. lið í till. okkar, um það, hvort menn vilji ekki setja reglur um meðferð áfengis. Mér er ekki í sjálfu sér sárt um þá spurningu. En aðalhugsunin með þessari spurningu var sú, að það væri glöggt, að við vildum láta þjóðina segja um það, hvort hún vilji hafa skynsamlega takmörkun á meðferð áfengis eða ekki.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Mér þykir það vel viðeigandi, að þetta þing, sem nú fer að ljúka störfum, þó störfin séu engin eða verri en engin, sem eftir það liggja, geri það með því að spjalla með líkum hætti og hv.þm. Barð. um áfengismál og reyni að bjarga þjóðinni út úr kreppunni með því að láta hana fá í viðbót við það, sem er í landinu, brennivín, whisky og koníak. Ég segi, að það sé viðeigandi, að þingið nú á þessum tímum ljúki störfum með því, að mikilsmegandi maður í ráðandi þingflokki klykki út með svipuðum ummælum og hugleiðingum eins og hv.þm. flutti hér áðan. Þingið hefir nú setið hér í liðlega 100 daga. Stjórnarskrármálið er óleyst. Það er vitað, að atvinnuhorfur í landinu hafa aldrei verið ömurlegri en nú, og í allan vetur hafa að jafnaði verið á 3. þús. manns atvinnulausir. Það er vitað, að togaraflotinn er að hætta veiðum, og það er víst, að síldarútgerðin verður lítil í sumar og lítið sem ekkert verður unnið að opinberum framkvæmdum á þessu ári og því næsta. Verðlag á ýmsum afurðum er lægra nú en nokkur dæmi eru til. Yfirleitt virðist stefna til hreins ófarnaðar fyrir þjóðina. Tollar hækka á almenningi, enginn eyrir fæst til atvinnubóta. En föðurlandsvinir og framsýnir stjórnmálamenn í flokki stj. sjá það helzt til ráða að leyfa að brugga öl, sem menn geta orðið fullir af, og þar að auki að flytja inn brennivín, romm, whisky og koníak. Svona ætla þeir að hjálpa þjóðinni á þessum erfiðu tímum. Áður en ég drep á till. sjálfa, vildi ég víkja nokkrum orðum til forseta. Það bíða ýms mál afgr. í Sþ., m. a. till. frá mér og ýmsum öðrum í sama máli og þessu, sem ekki hefir þó gengið lengra en að skora á stj. að brýna fyrir lögreglustjórum og öllum landsmönnum að sjá um, að áfengislögunum sé hlýtt. Ég skal játa, að þetta er ekki jafnstórkostleg framkvæmd til kreppuráðstafana eins og í till.hv.þm. Barð., en ég vænti þess, að þar sem ekki er lengra gengið og þar sem till. kom fyrr, þá tæki forseti hana á dagskrá á undan þáltill., sérstaklega vegna þess, að það liggur í augum uppi, að hvernig atkvgr. fer um hana, hlýtur að hafa áhrif á það, hvernig atkvgr. fer um þessa till. Ég hafði mælzt til þess við forseta, að hann tæki hana á undan á dagskrá, en við það var ekki komandi. Þá skal ég víkja að till. sjálfri. Ég er hv.flm. sammála um það, að rétt sé að spyrja þjóðina, hvað hún vilji í þessu máli. Þegar bannlögin voru samþ., þá var það gert samkv. yfirlýstum vilja þjóðarinnar með atkvgr., sem fram fór um það mál. En þegar bannlögin voru afnumin, eða þegar Spánarundanþágan var veitt, þá var það gert að þjóðinni forspurðri, og virtist þó sjálfsagt að skjóta því undir dóm alþjóðar, úr því að þjóðaratkvgr. fór fram, þegar bannlögin voru sett. Ég skal nú fallast á það, að ástæða sé til þess að spyrja þjóðina um álit hennar á þessu máli. En þá verður að leggja þessa spurningu skýrt og refjalaust fyrir þjóðina, en það er ekki gert í till.hv.flm. Ennfremur verður að leggja spurninguna þannig fyrir, að ekki blandist saman við hana önnur mál, þegar greidd eru atkv. um hana. Ég lít svo á, að óheppilegt sé allra hluta vegna, að slík atkvgr. fari fram samtímis almennum þingkosningum. Það er sjálfsagt að láta fara fram sérstaka atkvgr. um þetta, lausa við önnur mál, og ekki á þeim tíma, sem heitastar eru pólitískar deilur í sambandi við kosningar, enda lýtur að því 1. brtt. mín og hv. 1. þm. Reykv. á þskj. 747. Þá er í öðru lagi spurt um það í till., hvort kjósandi telji rétt að nema úr lögum bann það, er nú gildir um innflutning áfengra drykkja. Ég kysi heldur, að þessi málsgr. væri orðuð eins og í brtt. okkar hv. 1. þm. Reykv. Það er sem sé ekki til neins að vera að breiða snotra blæju yfir það, sem verið er að spyrja um. Það, sem verið er að spyrja um, er þetta, hvort kjósandinn vilji fá til viðbótar því, sem fyrir er af Spánarvíni, smygluðu áfengi og heimabrugguðu víni, leyfðan innflutning á sterkum drykkjum. Þannig er spurningin lögð fyrir blátt áfram og hreinlega, og henni verður kjósandinn að svara. Hv. þm. sagði líka, að það væri gert í „agitations“-augnamiði að orða greinina svona. Vitaskuld er það gert til þess að þeir, sem greiða atkv. um þetta, vaði enga villu, hvað hér sé um að ræða, sem sé að hleypa þessum sterku drykkjum inn í landið til viðbótar við það, sem fyrir er. Um 2. lið till. er það að segja, að eins og hann er orðaður er hann verri en enginn. Hv. þm. sagði, að meiningin með því að spyrja að þessu væri sú, að fá vitneskju um, hvort kjósendur vildu setja skynsamlegar reglur um meðferð áfengis. Ég geri ráð fyrir, að enginn kjósandi hafi á móti því að setja skynsamlegar reglur um meðferð áfengis, en það kynni að vera, að þeim sýndist sitt hverjum um það, hvað væri skynsamlegt í þessu efni. Það er ekki til neins að vera að tala um að setja reglur, þegar ekkert er gefið í skyn, hvernig reglurnar eigi að vera. Það er því verra en einskis virði. Ég skal skýra þetta með dæmi. Það eru mismunandi reglur um meðferð áfengis. Á Ísafirði gilda sérstakar reglur um sölu áfengis, þar sem sölutíminn er styttri en annarsstaðar, ekki selt fyrir helgar og ekki langan tíma fyrir stórhátíðir. Hugsa hv.flm. sér, að einhverjar reglur líkar þessum yrðu settar? Ég tel óumflýjanlegt, ef á að greiða atkv. með till., að gera sér grein fyrir því, hvernig reglur menn hafa hugsað sér. Ég vona, að forseti hafi ekkert á móti því, að fyrst komi til atkv.brtt. á þskj. 748, því hún gengur lengra hvað snertir breyt. á upphaflegu till. Ég er sammála þeim hv.flm. um það, að það eigi að spyrja kjósandann um þrennt. Í fyrsta lagi, hvort hann vilji una við núv. ástand, í öðru lagi, hvort hann vilji leyfa innflutning á sterkum drykkjum, brennivíni, whisky, koníak og þessháttar, og í þriðja lagi, hvort hann vilji þrátt fyrir allt hverfa að því ráði að taka upp algert innflutningsbann. Eigi að vita um vilja manna í þessu efni, þá er óhjákvæmilegt að spyrja um þetta, svo skoðun manna komi skýrt fram. Ég mun því greiða atkv. með brtt. á þskj. 748, en að henni fallinni mun ég að sjálfsögðu greiða atkv. með mínum brtt. og hv. 1. þm. Reykv., en óbreyttri till. get ég ekki greitt atkv. mitt.

Ingvar Pálmason [óyfirl.]: Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 748 við þáltill. þessa, með hv. 3. landsk. Ég þarf ekki mörg orð um þessa brtt., vegna þess að hún er að nokkru leyti samhlj. brtt. á þskj. 747, sem hv.þm. Seyðf. og hv. 1. þm. Reykv. flytja. En að því er snertir sérstaklega 1. og 2. tölul. brtt. þykir mér rétt að minnast ofurlítið á þá liði. Ég vil þá taka fram og undirstrika það, sem hv.þm. Seyðf. sagði, að þegar þjóðin er spurð, þá er sjálfsagt að spyrja hana skýrt og ákveðið, svo hægt sé að svara játandi eða neitandi. En mér virðist till. eins og hún liggur fyrir frá hv.flm. vera mjög óákveðin. Í 1. lið brtt. okkar er spurt að því, hvort kjósandinn vilji algert aðflutningsbann á áfengi. Í umr. nú hefir ekki verið minnzt á þennan lið, nema lítilsháttar af hv.þm. Seyðf. Aðalflm. till. minntist ekki á hann. En hér liggur að mínu viti fyrir sú spurning, sem að öllu leyti er ákveðin og refjalaus. Ég bjóst við, að aðalflm. þáltill. og jafnvel aðrir flm. mundu fúsir vilja ganga inn á, að þjóðin væri spurð á þennan hátt; því vitanlegt er, að aðalflm. fylgir þeirri stefnu, að aðflutningsbannið verði afnumið, og því eðlilegt, að hann vilji fá svar við því frá þjóðinni. En 1. liður í till.hv.flm. er alls ekki nógu skýr, vegna þess að þar er tekið svo til orða, hvort kjósandinn vilji nema úr lögum bann það, sem nú gildir um innflutning áfengra drykkja. Nú vita allir, að það er ekki lengur að tala um neitt bann, það er ekki nema takmörkun á innflutningi. Þess vegna álít ég, að þar sem þjóðin hefir áður verið spurð um þetta sama efni, um algert innflutningsbann, þá sé alveg sjálfsagt að spyrja hana nú um það. Ég sé ekki neina ástæðu fyrir þá að vera á móti þessari brtt., nema þeir óttist, að það kynni að vera tilfellið, að meiri hl. kjósenda í landinu vildi ennþá aðflutningsbann, og þess vegna væri betra að spyrja á huldu. Ég get ekki skilið það öðruvísi. 2. liður í till. okkar hljóðar um það, hvort kjósandinn vilji una við núgildandi áfengislöggjöf með þeim umbótum, sem hægt væri að gera á henni án þess að afnema Spánarsamninginn. Ég tel sjálfsagt að spyrja um þetta, því það er það eina, sem kjósendurnir þekkja ákveðið og geta sagt já eða nei við. Á annan hátt tel ég ekki rétt að spyrja. Það verður að spyrja þannig, að þjóðin geti svarað játandi eða neitandi, því þó að svarið verði játandi því, að kjósandinn vilji setja reglur um meðferð áfengis, þá er ekkert sagt um það, hvernig þær reglur eigi að vera, eins og hv.þm. Seyðf. hefir réttilega tekið fram. Um 3. liðinn get ég verið fáorður, því hann er shlj. 2. lið í brtt.hv.þm. Seyðf. og hv. 1. þm. Reykv., og hefir hv.þm. Seyðf. mælt fyrir honum, svo ég sé þess vegna ekki ástæðu til að orðlengja um hann. Ég sé ekki heldur ástæðu til þess að fara út í ýmislegt, sem fram kom í ræðu hv.þm. Barð., þótt hann gæfi nokkurt tilefni til þess. Ég geri ekki ráð fyrir, að þau ummæli, sem hann viðhafði um bann yfirleitt, hafi áhrif á úrslit þessarar till., sem hér liggur fyrir. Ég álít, að það eigi tæplega við, þegar verið er að tala um atkvgr. þjóðarinnar, að þm. fari að vega að þeim, sem eru annarar skoðunar en hann sjálfur. Ég vildi aðeins drepa á þetta til þess að benda hv. aðalflm. á, að það fór ekki vel á því. Hvernig sem á er litið, þá get ég ekki búist við öðru en að bak við þessa till. liggi það, að fá hrein og skýr svör þjóðarinnar. Og þá get ég ekki séð annað en að allir hljóti að vera sammála um að hafa spurningarnar svo skýrar, að hægt sé að svara þeim játandi eða neitandi, því á annan veg á kjósandinn ekki kost á að svara. Deilan verður þá um það aðeins, hvort efni till. er það, sem vera á. Ég get búizt við því af því, sem ég hefi heyrt á máli manna síðan brtt. kom fram, að um það geti verið skiptar skoðanir, sérstaklega um 1. lið brtt. En ég ætla ekki að fara út í að svara því fyrr en þeim, sem þannig kunna að líta á, hefir gefizt kostur á að færa fram sín rök fyrir því. Sjálfur lít ég svo á, að sjálfsagt sé að spyrja þjóðina, hvort hún vilji algert bann eða ekki; og út frá þeirri skoðun er þessi brtt. flutt. Hinsvegar skal ég taka til athugunar aths., sem fram kunna að koma viðvíkjandi þessari till., en það geri ég ekki fyrr en rök hafa verið færð fyrir þeim. Ég skal svo ekki orðlengja um þessar brtt. að sinni. Ég vænti þess, að þingið, ef það á annað borð tekur þá ákvörðun að bera þetta undir atkv. þjóðarinnar, beri fyrirspurnirnar hreint og refjalaust fram.

Einar Arnórsson Af þeirri ástæðu, að ég er einn af flm. þessarar till., vil ég leyfa mér að gera aths. við þær ræður, sem haldnar hafa verið bæði út af henni og þeim brtt., sem fyrir liggja. Ummæli hv.þm. Seyðf., sem ganga í þá átt, að það væri ekki nema samboðið þessu þingi að klykkja út með því að útvega landsmönnum í viðbót við „landa“, „Höskuld“ og smyglað vín brennivín, whisky og koníak, get ég ekki tekið til mín, því ég er ekki flm. þess frv., sem hv.þm. Seyðf. talaði um. Tilgangur okkar flm. með till. er einungis sá, að fá að heyra álit alþingiskjósenda um það, hvernig þeir vilja skipa þessum málum. Ég er sammála hv.þm. Seyðf. um, að till., sem var hér til umr. áður og laut að áfengislöggæzlu, hefði átt að koma fyrr á dagskrá, því meðan bannið stendur virðist mér ekki nema sjálfsagt, að þingið krefjist þess, að yfirvöldin athugi, hvort ekki megi gera meira til að halda því uppi, svo sæmilegt mætti kallast, heldur en gert hefir verið. Að því leyti er ég sammála hv.þm. Seyðf. Þá erum við sammála um 3. atriðið, um að það sé rétt og sjálfsagt að leggja þá spurningu undir atkv. almennings, hvort leyfður skuli innflutningur á sterkum drykkjum, en greinir nokkuð á um orðalagið á till. og brtt., er fyrir liggja og snerta þetta atriði. Hv. þm. Seyðf. og sömuleiðis hv. 2. þm. S.-M. héldu því fram, að þessi spurning. eins og hún er sett fram á þskj. 714, sé ekki með öllu refjalaust flutt frá hendi flm. Ég fæ nú ekki skilið, hvernig hv.þm. sjá ástæðu til að fara þessum orðum um fyrri till. á þskj. 714, þar sem lagt er til, að spurt verði, hvort kjósandinn telji rétt að nema úr lögum bann það, sem nú gildir um innflutning áfengra drykkja. Í stað þessa vilja hv.þm. orða spurninguna á þá leið, hvort kjósandinn vilji, að leyfður verði innflutningur á ákveðnum víntegundum, sem tilnefndar eru, svo sem brennivíni, whisky, koníaki og rommi. Í raun og veru er spurt um alveg það sama í báðum tilfellunum; munurinn er aðeins sá, að flm.brtt. á þskj. 747 og 748 taka dæmi, en við leggjum spurninguna fyrir almennt. Við ætlum, að kjósendur landsins séu svo vel að sér, að þeir viti, á hvaða víntegundum er bannaður innflutningur og hvaða tegundum heimill, en hinir álíta aftur á móti, að kjósendurnir séu svo ófróðir, að ekki verði hjá því komizt að útlista fyrir þeim, hvaða vínteg. sé um að ræða. Ég býst við, að brtt. 747,2 og 748,3. séu fram bornar af þessari ástæðu, en ekki af því, að það sé tilgangurinn að spyrja ekki refjalaust; ég geri ráð fyrir, að það sé ekki spurt í því skyni að hafa áhrif á það, hvert svarið verði. Ég álít, að ekki væri forsvaranlegt af Alþ. að leggja þannig veiðandi spurningu fyrir kjósendurna. Það á að leggja spurninguna þannig fyrir, að ekki verði séð, hvernig þeir, sem spyrja, vilja, að henni verði svarað. Ef hinsvegar er álitið, að leiðbeina þurfi kjósendum um það, hvað felist í spurningunni á þskj. 714,1, þá hygg ég, að sú fræðsla yrði heppilegri á annan hátt, og ég treysti bannmönnum vel til að taka hana að sér, og enda andbanningum líka. Ég vil því halda fram og mæla með því, að 1. tölul. á þskj. 714 verði samþ. eins og hann er og ekki farið að breyta honum. Annars skal ég játa það, að ég tel hér ekki um neitt stórvægilegt atriði að ræða og tel nokkuð einu gilda, hver till. er samþ., hvort það verður þáltill. 714, brtt. 747,2 eða 748,3. Hv. þm. Seyðf. og hv. 2. þm. S.-M. hafa báðir talað um það, að till. okkar flm. væru svo óákveðnar, að ekki væri vel hægt að svara þeim með neii eða jái. Þetta er fullkominn misskilningur. Fyrri spurningin er blátt áfram sú, hvort leyfa eigi innflutning allra víntegunda, og við þeirri spurningu er vitanlega ekki hægt að segja nema annaðhvort nei eða já. Síðari spurningunni í till. okkar sagði hv.þm. Seyðf., að ómögulegt væri að svara, því að kjósendur vissu ekkert, hverskonar takmarkanir á vínsölu átt væri við. En ég get nú ekki stillt mig um að benda hv.þm. á, að ef þessi spurning okkar er óákveðin, þá er þó miklu óákveðnari spurningin í 2. lið í brtt. 748, þar sem kjósendurnir eru spurðir, hvort þeir vilji una við núv. fyrirkomulag með einhverjum þeim umbótum, sem ekki er nánar tiltekið, hverjar eigi að vera. Ef það er óákveðið spurt hjá okkur, hvort kjósendur vilji setja takmörk á innflutning, sölu og veitingu vína, þá er þó enn óákveðnari spurning, hvort bannlögin eigi að gilda áfram með einhverjum óákveðnum umbótum, sem ekkert dæmi er tiltekið um, hverjar skuli vera. Ég tel jafnvel, að spurning sú, sem lögð var fyrir þjóðina 1908, hafi raunar verið miklu óákveðnari heldur en 2. liðurinn í till. okkar er. Þá var þjóðin aðeins spurð, hvort hún vildi bannlög eða ekki, en ekkert um það, hvernig bannlög hún vildi, enda vissu kjósendur ekkert um það, hvernig þau l. mundu verða, sem þeir annaðhvort áttu að játa eða neita. Samt þótti spurningin, sem lögð var fyrir þjóðina 1908, ekki svo óljós, að þjóðin ætti ekki að geta svarað. Ef það er rétt hjá hv. 2. þm. S.-M., að svör við fyrri spurningu okkar sé einskis virði, þá gildir það ekki síður um 2. lið till. hans, og jafnvel um spurninguna um aðflutningsbannið 1908. Hv. þm. Seyðf. sagði, að einskis virði væri að fá svar við síðari spurningu okkar á þskj. 714, en í því sambandi hefi ég nú bent á atkvgr. um bannlögin 1908. Um brtt.hv.þm. Seyðf. og hv. 1. þm. Reykv. um það, hvenær þessi þjóðaratkvgr. á að fara fram og hvort beri að setja hana í samband við almennar alþingiskosningar, get ég sagt það, að ég geri það ekki að neinu aðalatriði, hvort atkvgr. fer fram einu ári fyrr eða seinna, og get því látið mér þá brtt. í léttu rúmi liggja. Ég hélt hinsvegar, að almenningur mundi þegar hafa áttað sig svo á þessu máli, að hann mundi vera viðbúinn að greiða atkv. um það með stuttum fyrirvara. Ef báðum aðiljum er það hugleiknara, að fyrirvarinn sé lengdur og atkvgr. fari ekki fram fyrr en 1933, og jafnvel þó aðeins annar flokkurinn í þessu máli óskaði þess, þá get ég fallizt á það fyrir mitt leyti. Hitt, hvort þessi atkvgr. fari fram í sambandi við almennar kosningar til Alþingis eða ekki, skiptir líklega ekki ýkjamiklu máli. Árið 1908 fór atkvgr. um bannlögin fram í sambandi við kosningu til Alþingis, og þá var einmitt kosið um eitt það mál, sem mestu getur skipt þessa þjóð, sem var sambandsmálið. Ég skal ekki segja nema það hefði verið heppilegra þá að hafa atkvgr. um bannlögin sér, og að eins geti verið nú. Það eru aðallega tvær ástæður fyrir því, að verra er að hafa atkvgr. sérstæða: önnur er aukinn kostnaður og hin er minni þátttaka heldur en ef atkvgr. stæði í sambandi við kosningar. Ég býst við, að a. m. k. úti á landi mundu langtum færri kjósendur taka þátt í atkvgr., ef hún væri sérstæð, heldur en ef hún stæði í sambandi við kosningar, svo að atkvgr. yrði þá minna virði, hver sem úrslitin yrðu, en þetta tel ég ekki rétt, að gert verði að verulegu ágreiningsatriði. Það hefir heyrzt á flm: brtt. 747 og 748, að þeim þyki 2. liður þáltill. á þskj. 714 óþarfur. Það er ekki gott að skilja, hvað þeim finnst á móti því að fá að heyra, hvort þjóðin vill hafa lögboðnar takmarkanir á meðferð áfengra drykkja. Eins og ég hefi tekið fram, er þessi spurning okkar sízt óákveðnari heldur en 2. liður í brtt. 748, þar sem lofað er einhverjum óákveðnum endurbótum á bannlögunum. Ef mönnum er hinsvegar mjög illa við það, að kjósendur séu spurðir um þetta, þá gæti ég fyrir mitt leyti gefið það eftir, að þessi liður félli niður, ef það þykir hagkvæmara. Ég hafði þó skoðað það réttara að spyrja kjósendurna um þetta, því þó ég álíti það gefið, að meiri hl. þeirra muni hallast að því, að ráðstafanir beri að gera til þess að hefta eða takmarka innflutning og notkun vína í landinu, þá er mér hinsvegar kunnugt um það, að ýmsir áhugamenn eru á gagnstæðri skoðun og telja allar slíkar ráðstafanir hégóma og til einskis gagns. Ég geri ráð fyrir því, að þessir menn muni verða í miklum minni hl., en mér finnst ekkert á móti því, að hið rétta komi þar í ljós. Þau atriði, sem ég vil sérstaklega minnast á út af þeim brtt., sem fyrir liggja, felast í brtt. 748, frá hv. 2. þm. S.-M. og hv. 3. landsk., þar sem lagt er til að bera þá spurningu upp til atkv. fyrir þjóðinni, hvort kjósendur vilji algert aðflutningsbann á áfengi, hverju nafni sem nefnist. Viðvíkjandi slíkri spurningu er ýmislegt, sem þarf að athuga og snertir hag landsins bæði inn á við og ekki síður út á við. M. ö. o., það er ætlazt til með þessari spurningu, að hver kjósandi í landinu greiði atkv. um mikilsvarðandi og mjög viðkvæmt utanríkismál og verzlunarmál. Hv. flm. þessarar brtt. er sjálfsagt ekki ókunnugt um það, sem gerðist fyrir 10 árum, þegar mikilsverðir verzlunarsamningar voru gerðir við Spánverja, þar sem við fengum þau hlunnindi að mega njóta beztu tollkjara þar í landi með okkar stærstu útflutningsvöru, saltfiskinn, sem aðallega er þangað seldur. Á móti þurftum við aftur að leyfa innflutning á Spánarvínum, eins og kunnugt er, en sú ívilnun, sem þá var gefin, skipti hvorki meira né minna en því, hvort fært yrði að reka eftirleiðis stærsta og arðmesta atvinnuveg landsmanna eða ekki. Síðan þetta gerðist höfum við búið við óbreytta þessa samninga. Hinsvegar er nú á það að líta, að sú stefna er nú að ryðja sér til rúms í milliríkjaverzlunarmálum að taka upp og hækka verndartolla og sömuleiðis það, að eitt ríki veiti öðru ríki samsvarandi gagnkvæm hlunnindi á jafnmiklu vörumagni. Nú er það svo, að yfir 1/3 af okkar útfluttu vörum er seldur til Spánar. Hinsvegar kaupum við mjög lítið af þeim, svo að við stæðum mjög illa að vígi, ef Spánverjar heimtuðu, að við keyptum eins miklar vörur af þeim og þeir kaupa af okkur. Ég hefi góðar heimildir fyrir því, að komið hafi til mála á Spáni að gera slíkar kröfur til okkar, og fylgdi með sú ráðlegging, að hollast mundi að hreyfa sem minnst við viðskiptum okkar við Spán að fyrra þragði. Þess vegna tel ég, að það sé óvarlegt af flm. þessarar brtt. að fitja upp á umr. um þetta mál nú, og ennþá fremur að leggja spurninguna fyrir kjósendur. Það er ekkert líklegra en að ef útrýming Spánarvínanna fengi nokkurt fylgi, þá mundi hinn aðilinn rísa upp og segja: Úr því þið viljið spyrna á móti víninu og eruð óánægðir með samningana, þá langar okkur ekkert til að halda þeim áfram. Hv. flm. virðast ekki hafa athugað það, hversu stórfenglegt verzlunarmál það er, sem 1. liður í brtt. þeirra grípur inn í, og þó svo fari, að 1. liður í till. þeirra verði samþ., þá ætti hæstv. stj. ekki að leggja þessa spurningu fyrir þjóðina. Ég veit ekki til, að hv.flm. hafi komið með nokkur ráð til þess að bæta þjóðinni það upp, ef hún verður af saltfiskmarkaðinum á Spáni. En meðan það er ekki gert, er málið ekki leyst á viðeigandi hátt, og þá ættu Íslendingar ekki, og sízt Alþingi, að gera leik til þess að gera útlitið í þessu efni verra en það er. Ég get ekki betur séð en að það væri hreint og beint glapræði af Alþingi að samþ. þessa till., og því meira að leggja hana undir þjóðaratkvæði. Ég mun því greiða atkv. á móti till., en heppilegast hefði verið, ef hv.flm. hefðu viljað taka hana aftur. Í þriðja lagi er það að athuga við þessa spurningu, að það er ætlazt til, að þjóðin svari því, sem henni er ómögulegt að svara. Hún á að segja til um það, hvort hún vill hafa þetta atriði svona eða svona, atriði, sem hún þó engu getur ráðið um. Um brtt. 748,2 er það að segja til viðbótar við það, sem þegar hefir verið sagt um þennan lið, að hann væri óákveðinn, að þar er einnig minnzt á að afnema Spánarsamningana. Þó þetta sé nú í raun og veru meinlaust, þá hefði verið hægt að orða það þannig að segja aðeins: „Vill kjósandinn una við núgildandi áfengislöggjöf með þeim umbótum, sem hægt er að gera“. Þetta niðurlag, án þess að afnema Spánarsamningana, er næstum því eins og hortittur á eftir því, sem á undan er komið. Það liggur í upphafi spurningarinnar, að það er miðað við núgildandi áfengislöggjöf, og þarf því ekki að taka það fram, að meint sé, að Spánarsamningarnir eigi að standa áfram. Ég skal geta þess, að 1. liður brtt. 748 hefir verið ræddur í utanríkismálanefnd, og held ég, að mér sé óhætt að fullyrða, að allir hafi verið þar á einu máli um, að þann lið mætti ekki samþ. á Alþingi, og því síður, að bera mætti hann undir þjóðarafkvæði. Fyrir utan þennan lið sé ég ekki betur en að við séum sammála um kjarna málsins, þann, að spyrja eigi þjóðina, hvort eigi að leyfa innflutning sterkra vína. Það virðist ekki annað bera á milli en mismunandi orðalag á till., sem ætti að vera unnt að bræða saman, því að orðalagið er náttúrlega fulllítið tilefni til þess að deila um. Þó ég hafi nú vikið að flestum atriðunum í þeim till., sem fyrir liggja, þá var það aðalástæðan til þess að ég stóð upp, að ég vildi vekja athygli á hinu þýðingarmikla utanríkismáli, sem brtt. 748 fer inn á. Ég hefi nú sagt mitt álit um það, hvaða áhrif þessi brtt. gæti haft í þessum efnum; ef hún verður samþ., og nú kemur til kasta Alþingis að láta í ljós sitt álit.

Flm. (Bergur Jónsson) Meiri hl. af ræðu hv.þm. Seyðf. snerist um það, hve erfiðar fjárhagsástæður við ættum við að búa. Get ég þó ekki séð sambandið milli þessa máls, sem hér er um að ræða, og þess, þótt atvinnuástandið sé illt í landinu, lítið um opinberar framkvæmdir, innflutningshöft á erlendum vörum o. s. frv. Ég get ekki séð, að það sé ósæmilegt af þingi eða þjóð að taka afstöðu til þess, hvort haldast skuli áfram það ástand í áfengismálunum, sem nú ríkir, né að það geti í sjálfu sér verið sett í samband við fjárhagsástæður þjóðarinnar. Það er vitanlegt, að eins og nú er, er heimilaður innflutningur á léttum vinum, - hinum svokölluðu Spánarvínum -, og er þó vitanlegt, að þau eru ekki hættuminni hvað það snertir að draga menn út í drykkjuskap heldur en hinir sterkari drykkir. Má og hiklaust fullyrða það, að Spánarvínin eru aðalorsökin til þess, að drykkjuskapur meðal kvenfólksins hefir aukizt svo mjög sem raun ber vitni frá því, sem áður var, því að Spánarvínin eru sú tegund víns, sem kvenfólk helzt lærir að drekka á. Í öðru lagi verða menn eins ölvaðir af þeim og af sterkari drykkjum, og engu betur drukknir, nema hvað vera má, að menn e. t. v. þurfi meira „kvantum“ til að drekka sig fulla í Spánarvínum, en menn munu veita sér það jafnt fyrir því. Að því er fjáhagshliðina snertir, þá er mjög vafasamt, hvort inn verður flutt meira verðmæti peningalega, enda þótt leyfður væri innflutningur á sterkum drykkjum, svo að það verður ekki fullyrt, að þjóðin mundi tapa á þessu peningalega. Það er vitanlegt, að þeir, sem fremur vilja njóta áhrifa hinna sterkari drykkja, leita í þeim efnum til hinna innlendu bruggara, sem eru að rísa upp um land allt, einkum þó til sveita. Það má að vísu vera, að bannlögin hafi gert nokkurt gagn í sveitum landsins til að byrja með og dregið úr drykkjuskap manna þar, meðan menn þar höfðu enn ekki lært að brugga, en síðan þekkingin á bruggun fór að breiðast út er vitanlegt - og þýðir ekki að vera að reyna að breiða yfir það -, að drykkjuskapur til sveita hefir aukizt svo mikið, að hann er nú e. t. v. meiri en hann var áður en bannlögin komu til sögunnar. Ég fyrir mitt leyti er og sannfærður um það, að þótt áfengisbannl. væru afnumin, mundi það ekki auka drykkjuskapinn agnar ögn; munurinn yrði aðeins sá, að allir hinir sæmilegri menn af þeim, sem víns neyta, mundu fremur kjósa að kaupa það löglega af áfengisverzlun ríkisins en að vera að eltast við að ná í það hjá bruggurum og smyglurum. Það er og ekki vafi á því, að það er siðferðislega hliðin á bannlögunum, sem orðið hefir þeim til falls, sú spilling, sem í því er fólgin fyrir þjóðina, þegar sérstök l. eru brotin daglega af miklum þorra manna, eins og reynslan hefir verið um bannlögin. Afleiðingin er ekki eingöngu sú, að þessi l. verða þýðingarlítil, heldur dregur þetta þann dilk á eftir sér, að menn leiðast út í að verða lögbrjótar einnig á öðrum sviðum. Er mér það kunnugt frá starfi mínu sem fulltrúi lögreglustjórans hér í Rvík, að þeir, sem gerðu það að atvinnu sinni að selja ólöglega drykki, komust einnig undir það að fremja almenna glæpi. Þegar menn venjast við það daglega að eiga í höggi við lögreglu og löggæzlumenn og finna það, að litið er á þá sem afbrotamenn, enda þótt þeir falli ekki undir almenna glæpi hegningarl., leiðir slíkt til þess, að menn verða kærulausari á öðrum sviðum og komast undir það að vera almennir glæpamenn. Veit ég um mörg dæmi til þessa, þótt ég hirði ekki að færa þau hér til. Mikill hl. af ræðu hv.þm. Seyðf. fjallaði um frv. það, sem ég ásamt 5 öðrum þm. hefi borið fram í Nd. til afnáms á áfengisbannlögunum. Liggur það frv. að vísu ekki fyrir við þessar umr., en ég get sagt það, að ég ber ekki kinnroða fyrir að hafa borið það fram, og að því leyti er ég ekki smeykur við það, þó að um það sé rætt. En ég álít þó ekki rétt við þessar umr. að fara að ræða áfengismálin almennt, því að hér er aðeins um það að ræða, hvort gefa eigi þjóðinni kost á að játa uppi úrskurð sinn í málinu eða ekki. Hv. þm. Seyðf. viðurkenndi það, að 2. liður þeirrar brtt., sem hann ber fram, væri settur fram í agitationstilgangi, og verð ég að segja það, að ég álít það ekki viðeigandi á þessu stigi málsins að vera að halda agitationsræður eða bera fram agitationstill. Var þeim mjög tíðrætt um það, hv.þm. Seyðf. og hv. 2. þm. S.-M., að 1. liður till. okkar væri ekki nægilega ákveðinn, þar sem spurt er, „hvort kjósandi telji rétt að nema úr 1. bann það, er nú gildir um innflutning áfengra drykkja“. Get ég ekki séð, að þetta geti verið skýrara eða ákveðnara, þar sem þannig beinlínis er að því spurt, hvað löggjafinn eigi að gera í þessu máli. Auk þess er það miklu einfaldara að spyrja þannig eingöngu um það, hvort kjósandinn vill una við það fyrirkomulag, sem nú er í þessum efnum, og miklu flóknara, ef spurt væri, hvort kjósandinn vildi leyfa innflutning á ákveðnum víntegundum o. s. frv., eins og till. þessara hv.þm. ganga út á. Vita og allir, hvað eru 1. í landinu í þessum efnum og hvernig það núv. fyrirkomulag er, og spurningin á ekki að snúast um annað. Að því er 2. lið till. okkar snertir, þá skal ég játa það, að ekki skiptir miklu máli, hvort hann verður samþ. eða ekki, því að ég býst við, að því mundi verða játað af öllum þorra manna, að þeir teldu rétt að setja reglur um meðferð og innflutning áfengis, til þess að koma í veg fyrir misbrúkun á því. Ég get því fallizt á, að það sé aukaatriði, hvort þessi spurning verður lögð fyrir þjóðina eða ekki. Hv. 2. þm. Reykv. fór allýtarlega út í 1. lið brtt. á þskj. 748, sem hv. 2. þm. S.-M. er aðalflm. að, og benti hann réttilega á það, að það getur verið hættulegt að leggja þessa spurningu þannig lagaða fyrir þjóðina, því að Spánverjar kynnu að geta litið svo á, að verið væri að greiða atkv. um það, hvort halda ætti gerða samninga við þá eða ekki. Get ég og ekki séð, að það sé neitt vit í því að leggja slíka „teoretiska“ spurningu fyrir þjóðina, hvort hún sé með eða móti banni. Þótt ég sé á móti áfengisbannl. eins og þau eru, þar sem vitanlegt er, að allir, sem vilja drekka á annað borð, geta náð í eins mikið vín og þá lystir, er ég ekki á móti sjálfu bannprincipinu og mundi þvert á móti telja það mikla gæfu fyrir þjóðina, ef hægt væri að búa svo um, að ekkert vín flyttist inn í landið. En það hefir sýnt sig fyrr og síðar, bæði fyrir og eftir Spánarundanþáguna, að ekki er hægt að framfylgja þessum l. og að þau því hafa ekki náð tilgangi sínum. Þetta er og viðurkennt af miklum þorra þeirra manna, sem stóðu með l. í upphafi. Ef því spurt væri einungis um það, hvort menn vildu hann eða ekki, gæti ég frekast búizt við því, að það yrði samþ.; en þar sem við getum ekki losnað við Spánarundanþáguna, eins og stendur a. m. k., mundi slíkt enga þýðingu hafa. Áfengisbannið, sem nú er, er ekkert hann, heldur aðeins kák, annarsvegar hann gegn innflutningi ákveðinna víntegunda, og hinsvegar vernd fyrir ólöglega áfengissölu og áfengistilbúning í landinu. Ef þjóðin því kemst að þeirri niðurstöðu, að ekki sé unandi við núv. ástand í þessum efnum, er rétt að þvo þennan smánarblett af þjóðinni og afnema þessi 1. Slíkt kemur ekkert við fjárhagsástandinu í landinu, eins og ég sýndi fram í upphafi ræðu minnar, heldur er hér aðeins um siðferðislegt mál að ræða, hvort menn telja sæmandi fyrir þjóðina að halda slíkum 1. við lýði, eftir þá raun, sem þau hafa gefið. Hinsvegar er sjálfsagt að styðja heilbrigða bindindisstarfsemi svo sem unnt er, því að það er vitanlegt, að bindindisstarfsemin fyrir bannið var næstum búin að útrýma öllum drykkjuskap, þegar bannl. komu. 

Forseti (EÁrna): Út af þeim orðum hv.þm. Seyðf. til mín, að ég hefði tekið þessa till. á dagskrá, en ekki aðra till., sem þm. stendur að, vildi ég taka það fram, að það er rétt, sem hv.þm. sagði, að hann kom að máli við mig í gær og fór fram á það, að ég tæki þessa till. sína á, dagskrá í dag, en þá stóð svo á, að ég var þegar búinn að ákveða dagskrá þessa fundar, og þar sem ég hinsvegar vissi, að tími fyrir umr. í Sþ. var mjög afskammtaður í dag, taldi ég mér ekki fært að taka báðar till. á dagskrá, enda þegar búið að ræða þessa till.hv.þm. að nokkru. Af sérstökum ástæðum verður og þessum umr. frestað nú og málið tekið út af dagskrá.