Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Laugardaginn 15. desember tók Sigríður Á. Andersen sæti sem varamaður Ólafar Nordal.

Matarhlé verður frá kl. 12.30 í dag til kl. 13.30 og aftur kl. 19–20 í kvöld vegna nefndafunda. Þingflokksfundir eru frá 13.30–15.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta? - Það er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta. Forseti leggur til að sú atkvæðagreiðsla verði að loknum þingflokksfundum kl. 15 í dag.

Til svara eru atvinnuvegaráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, umhverfisráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra. Við höfum verið að ræða rammaáætlun og möguleika ýmissa byggða, skoða þjóðhagslega hagkvæmni, samfélagslega þætti og annað. Ég hefði talið að til að mynda í tilfelli Hólmsárvirkjunar hinnar neðri í Skaftárhreppi hafi ráðherra brugðist frumkvæðisskyldu stjórnvalda með því að skoða ekki þau gögn sem þar lágu fyrir. Sveitarfélagið hefur lagt ríka áherslu á það, menn töldu sig m.a. hafa gert samkomulag við umhverfisráðherra um að virkjanir færu inn á aðalskipulagið í tengslum við stækkun Vatnajökulsþjóðgarðs. En það eru fleiri þættir í lífi íbúa Skaftárhrepps og sveitarfélagsins sem háðir eru ákvörðunum hæstv. umhverfisráðherra og það eru þeir þættir sem ég ætla að ræða og spyrja hæstv. ráðherra út í í dag. Starfsleyfi sorpbrennslunnar á Kirkjubæjarklaustri rann út 12. desember síðastliðinn. Sorpbrennslan er lítil, brennir rusli úr þessu sveitarfélagi og var lokað vegna díoxínmengunar sem fjallað hefur verið um að hafi verið á öðrum svæðum. Díoxínmengun í Skaftárhreppi vegna þessarar litlu sorpbrennslu á einu ári er ígildi áramótabrennunnar á Skaftárhreppi. Menn hafa boðist til að hætta við brennuna því að sorpbrennslan sem slík stendur undir kyndingu sundlaugarinnar. Nú hefur sveitarfélagið lokað sorpbrennslunni meðan það bíður ákvörðun ráðherra. Það hefur sótt um tveggja ára undanþágu frá tilskipuninni til að leita að bestu fáanlegri tækni í heiminum í þessum efnum. Ég vil spyrja ráðherra þriggja spurninga: Getur ráðherra gefið yfirlýsingu þess efnis að starfsleyfið sé í gildi á meðan málið er til umfjöllunar hjá umhverfisstofnun og ráðherra? Hver er afstaða ráðherra til málsins almennt? 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er rétt sem fram kemur í orðum hans að þarna er um að ræða sveitarfélag sem átt hefur í nokkrum erfiðleikum með rekstur sinn. Mér vitanlega er þar mikil ánægja með ákvörðun stjórnvalda um að ráðast í byggingu gestastofu fyrir Vatnajökulsþjóðgarð á vestursvæðinu. Það er það verkefni sem Sunnlendingar settu efst á dagskrá í Sóknaráætlun 20/20 til að efla þetta viðkvæma svæði, þannig að það er mikið fagnaðarefni. Hv. þingmaður spyr sérstaklega um starfsleyfi sorpbrennslunnar. Þá er því til að svara, eins og fram kom í máli hans, að starfsleyfið rann út 12. desember og það var ekki á mínu valdi að framlengja það starfsleyfi sisvona þegar það rann út. Hins vegar fór sveitarfélagið þess á leit við mig að starfsleyfi yrði framlengt í ljósi þessara sérstöku aðstæðna og þess umfangs sem þarna er annars vegar. Sveitarfélagið kom að máli við mig um miðjan október og ég gerði þeim þá þeim grein fyrir því að um formlegt erindi þyrfti að vera að ræða sem barst ráðuneytinu 20. nóvember. Það var síðan sent til Umhverfisstofnunar til umsagnar og eins og kom fram í orðum hv. þingmanns á ég von á umsögninni um málið frá Umhverfisstofnun á morgun og vænti þess í ljósi eðlis máls að ég flýti afgreiðslu málsins eftir að öll gögn í því liggja fyrir.

Virðulegi forseti. Ekki fékk ég skýrt svar við neinni af þessum þremur spurningum. Ég hefði gjarnan viljað heyra að ráðherrann hefði gefið yfirlýsingu þess efnis að á meðan málið sé til umfjöllunar hjá stjórnvöldum sé starfsleyfið gilt af því að búið er að loka stöðinni. Sveitarfélagið bíður þess að fá slíka yfirlýsingu frá ráðherra eða Umhverfisstofnun. Það þýðir að sundlaugin er lokuð. Rekstur hennar kostar 500–600 þúsund á mánuði ef sundlaugin er hituð upp með rafmagni. Sveitarfélagið er í samstarfi við eftirlitsnefnd sveitarfélaga með fjárhag sveitarfélaga vegna erfiðrar fjárhagsstöðu, ekki vegna skulda heldur vegna tekjuleysis, íbúafækkunar og annars. Satt best að segja verður sú fjárhagsáætlun sem menn eiga að skila af sér fyrir áramót ekki samþykkt fyrr en fyrir liggur hvort sorpbrennslustöðin fær að halda áfram til að mynda tímabundið í tvö ár á meðan menn leita betri leiða. 

Virðulegi forseti. Þetta er í raun og veru einfalt svar. Það er ekki á mínu valdi að framlengja starfsleyfið sisvona. Starfsleyfið liggur fyrir og það rann út 12. desember. Sveitarfélagið skilaði ekki erindinu til mín fyrr en 20. nóvember og það er einfaldlega orðið það klemmt í tíma. Sem stjórnvaldshafi get ég ekki gripið inn í það ferli með nokkru móti og í ljósi þess hvernig málin eru vaxin er heldur ekki rétt af mér að gefa upp einhverja efnislega afstöðu til málsins. Ég geri það þegar öll gögn liggja fyrir eins og mér ber samkvæmt þeim reglum sem lúta að aðkomu minni í því efni. En ég vænti þess, eins og ég sagði áðan, að við munum hraða afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Í umræðum á þinginu í allt haust og raunar lengur hefur verið kallað mjög stíft eftir því að fjármagn væri tryggt til að löggæslan vítt og breitt um landið gæti staðið undir þeirri lágmarksþjónustu sem ætlast er til af henni. Nú er 3. umr. fjárlaga í sjónmáli og fram eru komnar tillögur frá meiri hluta fjárlaganefndar um auknar fjárveitingar til löggæslumála. Þar er þó eingöngu um að ræða brot af þeim upphæðum sem nefndar hafa verið í sambandi við þörfina fyrir auknar fjárveitingar. Talað er um 200 millj. kr. í sérstakan pott sem ráðherrann geti úthlutað til löggæsluembætta, en í umræðum fyrr í haust, m.a. við 2. umr. fjárlaga, var það mat þeirra úr meiri hlutanum sem tjáðu sig við umræðuna að vonir stæðu til þess að hægt væri að tryggja 300 millj. kr. til löggæslunnar. Ég og fleiri bentum á að það væri alls ekki nóg. Nær lagi væri að upphæðin væri einhvers staðar í kringum 500 millj. kr. sem þyrfti til að bæta lögreglunni þann skaða og það tap sem orðið hefði á undanförnum árum. Vandamálin eru okkur öllum kunn hjá embættunum úti um landið en ég dreg þó líka alltaf inn í umræðuna stöðu stærri löggæsluumdæmanna þar sem fækkun á mannafla hefur verið töluvert mikil á undanförnum árum. Ég spyr hæstv. innanríkisráðherra: Telur hann að þær tillögur sem nú liggja fyrir af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar séu fullnægjandi til að lögreglan geti staðið undir grundvallarhlutverki sínu á næsta ári?

Hæstv. forseti. Ég vil fullvissa hv. þingmann um að það viðbótarfjármagn sem lagt er til að renni til lögreglunnar mun skipta sköpum fyrir hana. Það á við um löggæsluna eins og ýmsa aðra útgjaldaþætti hins opinbera að þar hefur verið dregið verulega saman á undanförnum árum í viðleitni til að ná hallanum á ríkisbúskapnum í viðunandi horf. Við gerð fjárlaga fyrir næsta ár var horft sérstaklega til löggæslunnar. Þar voru reistar minni aðhaldskröfur á hendur henni en nánast allri annarri starfsemi í landinu. Í samræmi við skýrslu sem ég kynnti ríkisstjórninni þarf hins vegar að bæta í og meiri hluti fjárlaganefndar hefur orðið við þeirri hugsun, skulum við segja, þannig að komin er tillaga um að leggja fram meira fjármagn til löggæslunnar. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að svo verði. Ég vil spyrja hv. þingmann, sem beindi þessari ágætu spurningu til mín, mér til upplýsingar og einnig þinginu og þjóðinni: Er það ekki rétt skilið hjá mér að Sjálfstæðisflokkurinn vilji gera allt í senn, að reyna að ná betri böndum á ríkisfjármálum, lækka skatta og draga sums staðar úr útgjöldum? Ef hugmyndir eru um að breyta áherslum hvað þetta snertir þætti mér fróðlegt að fá upplýsingar um það við þessa umræðu. Hvernig ætlar Sjálfstæðisflokkurinn að afla viðbótartekna eða er hann með hugmyndir um að skera annars staðar niður en í löggæslunni? Í heilbrigðisþjónustunni? Í menntakerfinu? Hvaða hugmyndir hefur Sjálfstæðisflokkurinn þar að lútandi?

Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja á því að segja að orð hæstv. innanríkisráðherra um löggæslumálin eru jákvæð í dag eins og oft áður og lýsa skilningi á þeirri þörf sem þar er fyrir hendi. Hins vegar verð ég að segja að það framlag sem meiri hluti fjárlaganefndar virðist nú ætla að bæta í í fjárlagaliði löggæslunnar í landinu er allsendis ófullnægjandi og ef skýrsla ráðherra er skoðuð, sem vitnað var til hér áðan, sést að 200 millj. kr. nægja ekki til að uppfylla þær þarfir sem þar er gert ráð fyrir. Fjárlögin eru þess eðlis að þar er víða hægt að skera niður. Ég vek athygli á því að hæstv. ríkisstjórn hefur gert tillögur um mörg hundruð millj. kr. í mjög óljós verkefni á sviði græna hagkerfisins 

Hæstv. forseti. Ég legg áherslu á að á komandi árum þegar efnahagur okkar Íslendinga vænkast vonandi höfum við mikið verk að vinna á ýmsum sviðum hjá hinu opinbera; í heilbrigðiskerfinu, í menntakerfinu og í löggæslunni. Þar þarf að bæta verulega í og er mjög mikilvægt að við tökum um það raunsæja umræðu sem hv. þingmaður hefur oft gert í málflutningi sínum á Alþingi. Ég ítreka að það viðbótarfjármagn sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að renni til löggæslunnar á komandi fjárlagaári mun skipta sköpum.

Virðulegi forseti. Ekki eru bjartar horfur í Evrópusambandinu nú um stundir og dregnar hafa verið upp margar sviðsmyndir af því hvernig verja beri evruna og evrusamstarfið þrátt fyrir hrun á Grikklandi, Írlandi, Portúgal, Kýpur og Spáni. Það eru því miklar blikur á lofti sem leiðir til þess að Bretar eru farnir að íhuga það alvarlega að fara út úr Evrópusambandinu en þar á bæ tala menn um að það verði ekki heimsendir þótt Bretar gangi úr ESB. Það eru vandræði í Króatíu vegna þess að Slóvenía stendur jafnvel frammi fyrir því að neita að samþykkja Króatíu sem ríki inn í Evrópusambandið, en eins og allir vita þurfa öll ríki Evrópusambandsins að samþykkja ný ríki til þess að þau geti gengið í sambandið. Króatía ætlar að ganga í ESB 1. júlí 2013. Frakklandsforseti er harðorður í garð Breta og segir að þeir hafi ekkert val, þeir skuli vera í ESB til eilífðarnóns, sem sýnir það að gangi ríki í sambandið er engin leið aftur út. Þess vegna blæs ég á rök þeirra ESB-sinna sem tala um að gangi Íslendingar í sambandið geti þeir alltaf gengið út aftur. Þetta staðfestir að ríki Evrópusambandsins líta ekki svo á. Í ljósi þessa langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra Steingrím J. Sigfússon, þar sem flokkur hans barðist mjög á móti ESB-aðild fyrir síðustu kosningar: Er að vænta einhverra ákvarðana varðandi ESB-umsóknina hér á landi? Kemur til greina að draga hana til baka eða hætta viðræðum fyrir alþingiskosningar sem fram fara í lok apríl á næsta ári? Hvernig er staðan, hæstv. ráðherra? Er einhverra breytinga að vænta, sérstaklega 

Frú forseti. Hv. fyrirspyrjandi nefndi ýmis mál sem uppi væru innan Evrópusambandsins eða evrusvæðisins og ýmsar væringar þar. Hvort sem það eru umræður um ESB-mál í Bretlandi eða Króatíu eða orðahnippingar milli Frakka og Breta held ég að við ættum ekki að fara að gera það að miklum útgangspunkti þess hvernig við metum stöðu okkar eða höldum á okkar málum. Ég hef almennt sagt það áður að auðvitað skiptir það miklu máli fyrir Ísland að það vinnist úr vandamálum Evrópu. Óháð því hvernig tengsl okkar þangað eru að formi til er þetta auðvitað það svæði sem við eigum mikilla hagsmuna að gæta gagnvart í viðskiptakjörum, útflutningi og innflutningi o.s.frv. Varðandi stöðu viðræðna nú þá stendur ríkjaráðstefna yfir sem talsverðar væntingar voru gefnar um að mundi marka ákveðin tímamót framan af þessu ári, samanber það sem stækkunarstjórinn Stefan Füle sagði þegar hann var hér í heimsókn. Nú bendir margt til þess að þær væntingar muni ekki ganga eftir, að minnsta kosti ekki hvað varðar opnum stóru kaflanna sem boðað var að gætu orðið á þessari ráðstefnu. Eins og komið hefur fram situr sjávarútvegskaflinn fastur og Evrópusambandið hefur ekki opnað rýniskýrslu sína sem er þó búin að liggja tilbúin í drögum frá því líklega í apríllok og fleiri mikilvægir kaflar hafa ekki komist mikið áfram. En í þessu tilviki er töfin klárlega Evrópusambandsmegin og við komumst ekki áfram með sjávarútvegskaflann fyrr en Evrópusambandið opnar rýniskýrslu sína og við sjáum þar á spilin, sjáum hvort þar verða opnunarskilyrði eða annað í þeim dúr. Tengsl þessa við deilumál eins og makrílmálið eru auðvitað umhugsunarefni. Ég hygg að það sé rétt 

Virðulegi forseti. Þetta eru náttúrlega alveg dæmalaus svör. Það á að stinga höfðinu í sandinn og ekki horfa til þeirra vandamála sem eru í Evrópusambandinu heldur virðist hæstv. ráðherra vonast til þess að umsóknin verði keyrð áfram. Ég var ekki að spyrja að því hvort Íslendingar væru viðskiptaþjóð Evrópusambandsins, það kemur málinu ekki við og allir vita að við eigum mikil viðskipti við Evrópusambandið. Ég var að spyrja um afdrif umsóknar Íslendinga að Evrópusambandinu. Það vita flestir sem fylgjast með málefnum Evrópusambandsins að þar hefur stækkunaráhugi sambandsins snarminnkað vegna innanhússdeilna og erfiðleika. Á meðan er umsóknin frá okkur Íslendingum þarna inni og tekið er á móti 5 þús. millj. kr. í IPA-styrki. Hér á landi láta allir eins og ekkert sé að í Evrópusambandinu. Ég krefst þess að hæstv. ráðherra svari því: 

Frú forseti. Hv. þingmaður getur ekki tekið því illa þótt vísað sé til þess sem hv. þingmaður eyddi mestum hluta ræðutíma síns í, þ.e. að rekja vandræðagang af ýmsu tagi og deilumál sem uppi væru innan Evrópusambandsins. Ég tel að við hljótum að leggja okkar sjálfstæða mat á hagsmuni okkar og stöðu í þessum efnum óháð því hvernig samskipti ganga milli Breta og Frakka eða annað í þeim dúr. Já, ég hygg að það sé rétt að það sé nokkur stækkunarþreyta orðin í Evrópusambandinu. Til að mynda eru Frakkar sagðir lítt áhugasamir um að leggja mikið meira á sig í bili. Þeir telja að Evrópusambandið þurfi að einbeita sér að því að leysa þau vandamál sem þar eru uppi áður en það fer að takast á við önnur og stærri verkefni, án þess að ég segi að Ísland skipti sköpum í þeim efnum. Ég vísa til þess sem ég sagði áður; ég tel að nú undir lok ársins, að lokinni ríkjaráðstefnunni, sé ágæt staða til að fara yfir stöðuna og það hvernig við höldum 

Virðulegi forseti. Eins og allir vita þá byggjum við norðurslóðir. Talið er að um 30% auðlinda jarðar liggi fyrir norðan heimskautsbaug en þar búa einungis um 3 milljónir manna. Áhugi stórþjóða á þessu svæði hefur verið að vakna, sérstaklega síðustu þrjú, fjögur ár. Koma ísdrekans síðasta sumar var engin tilviljun eða heimsókn Hillary Clinton, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, til Grænlands fyrir ekki löngu síðan eða þá stofnun sendiherraembættis norðurslóða í Singapúr. Nú er að vakna mikill áhugi á norðurslóðum meðal stórþjóðanna enda er um gríðarlega hagsmuni að ræða því að eins og ég sagði áðan er talið að um 30% af auðlindum jarðar séu fyrir norðan heimskautsbaug. Stofnun Vilhjálms Stefánssonar var stofnuð fyrir í kringum 15 árum síðan af mikilli framsýni. Á Akureyri hefur byggst upp mikil sérfræðiþekking á svæðinu. Stofnunin heyrir undir auðlinda- og umhverfisráðherra og vinna nú um 80 manns við rannsóknir á norðurslóðum á Akureyrarsvæðinu. Þess vegna kemur mér það nokkuð spánskt fyrir sjónir að Alþjóðastofnun Háskóla Íslands og félagsvísindadeild hyggist stofna norðurslóðastofu, eins og fréttir bárust af fyrir skömmu. Mig langar til að byrja á að spyrja hæstv. ráðherra: Var það gert í samráði við ráðuneytin tvö, 

Virðulegi forseti. Það er rétt að stjórnvöld hafa verið að vinna með Háskólanum á Akureyri og Stofnun Vilhjálms Stefánssonar að því að efla áherslur á norðurslóðasamstarf m.a. í gegnum Sóknaráætlanir landshluta þar sem utanríkisráðuneytið fer með forustu um sérstaka norðurslóðamiðstöð á Akureyri. Hv. þingmaður spyr hins vegar um nýlega tilkynningu um nýstofnað rannsóknarsetur um norðurslóðir á vegum Háskóla Íslands. Í stuttu máli er svarið það að ekki var haft neitt sérstakt samráð við mennta- og menningarmálaráðuneytið um þá stofnun enda hefur Háskóli Íslands fullt frelsi til að rannsaka og kenna hvað sem er. Ég tel reyndar að það sé mjög mikilvægt að háskólinn hafi frelsi til þess en ég legg áherslu á að hið nýja setur muni vinna með norðurslóðamiðstöðinni á Akureyri þar sem búið er að byggja upp markvissa miðju þessa samstarfs. Ég hjó reyndar eftir því að um tilkynningu um setrið var sérstaklega talað um samstarf við innlenda og erlenda háskóla og rannsóknarstofnanir, en það er stefna stjórnvalda að byggja upp og styðja við miðstöðina á Akureyri. Ég vonast þá til þess að norðurslóðasetrið geti unnið vel með þeirri miðstöð. En þetta er ekki gert að undirlagi menntamálaráðuneytisins eða í samráði við okkur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það eigi að vera í samráði við stjórnvöld hvernig þessi mál þróast, þ.e. hvernig staðið er að þeim í ljósi gríðarlegra hagsmuna fyrir Ísland. Ljóst er að stofnun annarrar norðurslóðastofnunar mun taka frá hinni stofnuninni og við smyrjum þynnra með því. Í ljósi gríðarlegra hagsmuna tel ég það afar slæma þróun. Ég tel að hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. umhverfisráðherra verði að stíga hér inn í vegna þess að annars sjáum við nákvæmlega það sem gerðist á 9. áratugnum þegar allir ætluðu að verða ríkir á vídeóleigum. 

Virðulegi forseti. Það urðu ábyggilega fleiri en einn ríkir á vídeóleigum og ég hugsa að það geti fleiri en einn rannsakað norðurslóðir, svo við höldum þeirri líkingu. Út frá þeirri stefnu sem mörkuð hefur verið í samstarfi við opinbera háskóla tel ég rétt að við vinnum áfram samkvæmt henni. Þar að auki tel ég að Háskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri geti unnið saman að þessum málum. Ég minni á að það eru ekki endilega sömu rannsóknarsviðin sem heyra undir þessa skóla þannig að það má vel vera að Háskóli Íslands geti bætt við starf Háskólans á Akureyri á þessu sviði. Ég legg áherslu á að þarna verði um samstarf að ræða en ekki endilega að menn séu að bítast um sömu bitana, þá komi frekar viðbót við starfið fremur en að verið sé að taka frá einhverjum. Það mun ég að sjálfsögðu ræða við báðar stofnanirnar til þess að tryggja að það verði niðurstaðan, þ.e. að með því að leggja saman krafta sína verði niðurstaðan betri en ella hefði orðið.

Hæstv. forseti. Nú er rammaáætlun til umfjöllunar í þinginu. Þetta verkefni hefur kostað mikla fjármuni og í þeirri vinnu nutum við stuðnings og vinnu allra okkar helstu sérfræðinga. Þessi rammaáætlunarvinna hefur verið í gangi í rúman áratug og niðurstaðan varðandi Þjórsárvirkjanir er það sem ég vil gera að umræðuefni í fyrirspurn minni. Niðurstaðan í 1. og 2. áfanga rammaáætlunar um þessar virkjanir í Þjórsá var með þeim hætti að áætla mætti að þær væru þeir kostir sem líklegastir væru til nýtingar og vel til þess fallnir að lenda í nýtingarflokki. Engu að síður birtist okkur hér tillaga frá meiri hlutanum þar sem gert er ráð fyrir að Þjórsárvirkjanirnar fari allar í biðflokk með vísan til varúðarsjónarmiða. Er það afstaða ráðherrans að þær verkefnisstjórnir sem hér hafa starfað hafi ekki litið til sjónarmiða er varða varúð? Er það afstaða hæstv. ráðherra að gögn okkar helstu sérfræðinga um veiðihlutann, sem vísað er til í rökstuðningi með því að færa þessa kosti niður í biðflokk, séu ekki fullnægjandi? Mér finnst í þeirri röksemdafærslu sem hér birtist af hálfu meiri hlutans dregið fram að efast sé um fagmennsku þeirrar ríkisstofnunar sem hefur verið falið hingað til að fara með þessi verkefni. Verði þessi tillaga samþykkt spyr ég: Hvenær gerir ráðherrann ráð fyrir því að ný verkefnisstjórn skili af sér þeirri vinnu sem þá er eftir um það að koma þessum kostum 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina sem lýtur fyrst og fremst að þessum tilteknu virkjunarhugmyndum sem eru í neðri hluta Þjórsár. Málin hafa verið rædd nokkuð ítarlega í þingsal, m.a. nákvæmlega þessir þættir, en það er ágætt að ræða þetta í víðara samhengi. Þegar tillaga formannahópsins lá fyrir var hún sett í umsagnarferli í 12 vikur. Það umsagnarferli var sett af stað til að taka mark á því. Það umsagnarferli var sett af stað á grundvelli laga sem Alþingi samþykkti mótatkvæðalaust til þess að taka mark á því, til þess að hlusta á þær athugasemdir sem fram kæmu, ekki til þess að stinga síðan þeim umsögnum undir stól og heldur ekki til þess að draga úr vægi þeirrar vinnu sem þá þegar hafði verið unnin af færustu sérfræðingum sem höfðu verið í ferlinu öllu, eins og kom ágætlega fram í máli hv. þingmanns. Vegna þeirra umsagna var það sýn okkar ráðherranna að það væri afar mikilvægt að horfa sérstaklega til þeirra þátta sem ekki höfðu verið teknir til skoðunar fyrr í ferlinu. Það átti við afar skýrar röksemdir að því er varðaði fiskgengd í ánni. Það varðaði fyrst og fremst Urriðafossvirkjun en vegna almennra sjónarmiða um varúð þótti rétt að allar þrjár hugmyndirnar yrðu skoðaðar með hliðsjón af þessum þáttum. Ég vil minna 

Hæstv. forseti. Þá langar mig að ítreka eina spurningu sem ég fékk ekki svar við: Hvenær telur hæstv. ráðherra að niðurstaða liggi fyrir úr þeim rannsóknum er beina á sérstaklega að Þjórsá og varða að mínu mati nánast eingöngu Urriðafossvirkjun? Hvenær verður málið aftur komið inn í þingið varðandi þessa virkjunarkosti til ákvörðunartöku um hvort kostirnir eigi að falla í verndarflokk eða nýtingarflokk? Ég tel að það séu þó nokkur ár í það og að við horfum hér fram á frestun í nokkur ár. Í nefndaráliti kemur fram að verkefnisstjórn eigi að skila áfangaskýrslu til ráðherra 1. mars 2014. Þá á ráðherrann eftir að vinna úr þeim gögnum verði niðurstaðan skýr og þá á málið eftir að fara í gegnum þingið eftir væntanlega umsagnarferli. Hvenær gerir ráðherrann ráð fyrir 

Virðulegur forseti. Það er rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns að samkvæmt þingsályktunartillögunni eins og hún liggur fyrir er gert ráð fyrir að verkefnisstjórnin leggi fyrir ráðherra nýja tillögu ekki síðar en 1. mars 2014. Það er jafnljóst að þær tillögur geta legið fyrir fyrr ef verkefnisstjórnin telur öll gögn liggja fyrir. Ég vænti þess að við hv. þingmaður deilum þeirri afstöðu að það sé mikilvægt að öll kurl séu komin til grafar áður en tillaga er gerð. Við höfum stundum talað um að náttúran eigi að njóta vafans en þá er kannski allra mikilvægast að vafa sé eytt eins og nokkurs er kostur. Þarna þarf að eyða vafa að því er varðar fisk í neðri hluta Þjórsár og ég held að hv. þingmaður ætti vegna aðkomu sinnar að málinu á fyrri stigum að vera mér sammála um að það er mikilvægt í þessu efni að við förum ekki þvert á hagsmuni náttúrunnar. Við viljum að þessar upplýsingar liggi klárar fyrir áður en endanleg ákvörðun er tekin.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað í tilefni þess að í dag eru nákvæmlega tveir mánuðir liðnir frá því að ég lagði fram fyrirspurn til fjármála- og efnahagsráðherra um setu seðlabankastjóra í stjórnum félaga í eigu Seðlabanka. Það kom bréf frá ráðuneytinu þess efnis að það hefði tekið lengri tíma en menn hefðu reiknað með að svara þessari fyrirspurn. Það er nú nokkuð síðan þetta bréf barst og ég hef töluverðar áhyggjur ef umfang stjórnarsetu seðlabankastjóra er svo mikið að það hefur nú tekið tvo mánuði að taka saman þessar upplýsingar. Þetta eru tiltölulega einfaldar spurningar, frú forseti, sem ég er hérna með. 1. Í stjórnum hvaða félaga í eigu Seðlabanka Íslands situr seðlabankastjóri? 2. Hver er afstaða ráðherra til þessarar stjórnarsetu seðlabankastjóra? 3. Hvernig hefur ráðherra brugðist við þeirri afstöðu Ríkisendurskoðunar til stjórnarsetu seðlabankastjóra sem kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar um fyrirgreiðslu ríkisins til fjármálafyrirtækja og stofnana eftir efnahagshrunið? Þar gerði ríkisendurskoðandi athugasemd við þetta fyrirkomulag. Þarna er óskað eftir skriflegu svari og ég fer fram á það við frú forseta að hún gangi eftir því 

Forseti mun kanna þetta mál.

Virðulegi forseti. Við byrjum aftur að ræða svokallaða rammaáætlun og ég verð að lýsa yfir hálfgerðum vonbrigðum með að hæstv. umhverfisráðherra skuli labba úr salnum akkúrat þegar umræðan hefst. Ég hef margoft kallað eftir svörum og skýringum á því sem mér finnst vanta betri svör við en gefin hafa verið hér. Því miður hefur það ekki komið. Ég bind reyndar miklar vonir við hv. þm. Mörð Árnason sem er hér í salnum. Hann er talsmaður málsins og ég efast ekki um að hann muni reyna að svara því sem ég ætla að koma inn á í minni stuttu ræðu. Í framhaldi af þeirri umræðu sem varð í óundirbúnum fyrirspurnatíma milli hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur og hæstv. umhverfisráðherra vil ég nefna þá ákvörðun að færa sérstaklega tvær efri virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár, Holta- og Hvammsvirkjun, úr nýtingarflokki í biðflokk. Röksemdirnar fyrir því eru varúðarsjónarmið gagnvart laxastofnunum og ætla ég ekki að gera lítið úr því í sjálfu sér nema þó að því leyti að þetta eru kannski mest rannsökuðu virkjanirnar sem við höfum hér til umfjöllunar sem hægt er að fara að virkja. Hæstv. ráðherra svaraði því áðan, sem var mjög athyglisvert, og sagði að það ætti kannski fyrst og fremst við um Urriðafossvirkjun, og ég skrifaði orðrétt eftir, en almenn varúð hefði verið látin gilda um hinar tvær virkjanirnar. Af hverju skyldi ég segja þetta, virðulegi forseti? Vegna þess að það slær mig þannig, af því að ég á ekki sæti í hv. umhverfis- og samgöngunefnd sem er sú fagnefnd þingsins sem fjallar um þessi mál, að það sé ekki samræmi í því að taka þessar tvær virkjanir - við skulum halda okkur við þessar tvær, Holta- og Hvammsvirkjun - úr nýtingarflokki niður í biðflokk vegna varúðarsjónarmiða út af laxastofnunum þegar hæstv. ráðherra leggur það til að svokallaðar háhitavirkjanir, virkjanir á háhitasvæðunum, annars vegar Hverahlíðarvirkjun og hins vegar virkjanirnar á Reykjanesskaga, og kannski á það sérstaklega við um Krýsuvíkursvæðið - þegar ég les þær varúðarábendingar sem koma fram í áliti meiri hlutans í umhverfis- og samgöngunefnd verð ég að viðurkenna að ég met þær mjög efnismiklar í því sem snýr að því að þær séu hugsanlega ekki sjálfbærar. Það er mengun á grunnvatni sem er þá neysluvatnið, það er brennisteinsmengun á andrúmslofti og síðan líka jarðskjálftavirkni. Þetta finnst mér mun alvarlegri athugasemdir í meirihlutaáliti hv. umhverfis- og samgöngunefndar en það sem snýr að þessum tveimur efri virkjunum í neðri hluta Þjórsár, þ.e. Hvamms- og Holtavirkjun. Það er þó hnykkt á því í niðurstöðunni hérna að þeir sem halda áfram með þessar virkjanir þurfi að gera sér grein fyrir því að fara þurfi varlega. Miðað við meirihlutaálitið og rökstuðninginn hjá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar og síðan það sem kemur fram í þingsályktunartillögunni hefði mér fundist meiri og ríkari ástæða til að setja í biðflokk úr nýtingu þessar virkjanir á háhitasvæðunum, annars vegar Hverahlíðarvirkjun og hins vegar þessar virkjanir á Reykjanesskaganum og kannski sérstaklega sem snýr að Krýsuvík. Í því sem snýr að Hverahlíðarvirkjun vitum við um þau vandræði sem hafa komið upp hjá Hellisheiðarvirkjun. Samt sem áður leggur hæstv. ráðherra til að þessar virkjanir verði áfram í nýtingarflokki í stað þess að setja þær í biðflokk. Ég hef kallað eftir svörum hjá hæstv. ráðherra og ekki fengið. Hver er ástæðan fyrir því að hæstv. ráðherra leggur það til að efri hluti Þjórsár sé settur í biðflokk, með þeim rökum sem þar eru, vegna almennra varúðarsjónarmiða - sem er nýtt hugtak - en hins vegar að Hverahlíðarvirkjun og virkjanirnar úti á Reykjanesskaga, á Krýsuvíkursvæðinu, séu áfram í nýtingarflokki? Ég verð að viðurkenna að þegar ég horfi á kortið yfir háhitasvæðið á Reykjanesinu og sé allar þessar borholur hrýs mér eiginlega hugur. Ég viðurkenni það fúslega. Ég hefði talið skynsamlegra og eðlilegra að fara mun hægar þar en í þessar tvær virkjanir í neðri hluta Þjórsár og þess vegna finnst mér ósamræmi hjá hæstv. ráðherra 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ræðuna. Áður en ég hef þetta andsvar vil ég almennt þakka fyrir þann mikla stuðning og hlýhug sem mér hefur verið sýndur hér í þingsölum undanfarna daga. Ég var sjálfur í erfiðum þingerindum erlendis en hér var kallað eftir mér og mín var mjög saknað. Ég þakka aðdáendum mínum og stuðningsmönnum, einkum úr Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki, fyrir þær hlýju kveðjur sem ég fékk í gegnum netið og fréttaflutning þar sem ég var einn í sífelldum vindbeljanda í fjörrum löndum. Vegna ræðu Ásbjörns vil ég segja þetta -  Ég tek svo undir áhyggjur þingmannsins af Reykjanesskaganum. Í meirihlutaáliti okkar segir að þessi varúðarregla ætti að gilda um háhitasvæðin öll. Þá er frá því að segja að hugsanlega gildir hún ekki um eina virkjun þar öðrum fremur. Það þarf að minnsta kosti meiri rannsóknir til að finna það út 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það sem ég átta mig ekki alveg á í þessu máli er hvers vegna meiri hlutinn leggur þetta til og af hverju hæstv. ráðherra hefur ekki fengist til þess að svara því hvers vegna þetta er gert svona. Ég hefði talið eðlilegra miðað við röksemdafærslur meiri hlutans og álit hans að það væri meiri ástæða til að fara mun hægar og rík ástæða og málefnaleg rök til þess að færa akkúrat þessar virkjanir á háhitasvæðunum frekar í biðflokk. Það slær mig þannig. Hv. þingmaður segir: Jú, jú, það er nýtt ákvæði í umhverfisrétti sem segir að það beri að fara varlega. Ég er alveg sammála hv. þingmanni í því að það ber að fara varlega, en þessum spurningum finnst mér ekki nægilega vel svarað um það af hverju hæstv. ráðherra leggur fram þessa niðurröðun. Umsagnarferlið var sett í gang, sagði hæstv. ráðherra, til að taka mark á því. Þá velti ég fyrir mér hvort ekki hafi komið neinar jafnalvarlegar ábendingar eða athugasemdir við það að fara í allar þessar háhitavirkjanir eins og til dæmis komu gagnvart laxagengdinni í efri tveimur virkjununum í neðri hluta Þjórsár. Hverahlíðarvirkjun er í nýtingarflokki sem er undarlegt þegar við erum með vandamál uppi á borðinu gagnvart Hellisheiðarvirkjun sem við virðumst ekki vera búin að ná tökum á, eftir því sem ég best veit. Það hefur gríðarleg áhrif á náttúruna. Menn tala um mengun grunnvatns, mengun lofts og síðan jarðskjálftavirkni. Ég hefði talið eðlilegra og farsælla fyrir alla að þessar virkjanir hefðu verið settar í biðflokk og við sagt sem svo: Þegar við erum búin að ná tökum á þessum vandamálum getum við frekar sett þær í nýtingarflokk ef við yfirleitt náum tökum á vandamálunum sem eru fyrir hendi.

Forseti. Eins og ég sagði áðan er ég að mörgu leyti sammála hv. þm. Ásbirni Óttarssyni um Reykjanesskagann og um Hverahlíðarvirkjun sem Orkuveita Reykjavíkur hefur reyndar sett í biðflokk af tæknilegum og fjárhagslegum ástæðum frekar en umhverfislegum. Ég sé heldur enga ástæðu til að undanskilja háhitasvæðin fyrir norðan, Bjarnarflag í nágrenni einhverrar mestu náttúruperlu á Íslandi og síðan Þeistareyki sem að vísu er búið að eyðileggja nú þegar að töluverðu leyti. Ég held að við verðum að fara mjög varlega - nei, ég held ekkert um það, ég styð þá afstöðu meirihlutaálitsins að við verðum að fara mjög varlega. Við eigum að fara mjög varlega í háhitavirkjanirnar. Þau vandamál sem ræðumaðurinn nefndi hafa komið upp og fleiri til á undanförnum árum. Menn héldu að háhitavirkjanirnar væru framtíðin sem við gætum farið í, eftir hinar miklu deilur og hið mikla slys sem ég tel hafa verið á Kárahnjúkasvæðinu en það hefur ekki reynst þannig. Þess vegna verðum við að fara mjög varlega þar. Það sem ég var að reyna að segja var að það er ólíkt að tala um allar háhitavirkjanirnar annars vegar og hins vegar þessa tvo eða þrjá kosti í Þjórsá. Þar eru tiltekin rök sem reynt var á og sem komu fram í umsögnunum, ný rök sem var reynt á í ferlinu. Þær eru lagðar til þess vegna, einmitt í krafti þessarar varúðarreglu. Menn eru orðnir hér, og það er gleðilegt, á þinginu og víða í samfélaginu nokkuð sammála um að annaðhvort eigi ekki að virkja Urriðafoss eða fara þar eins varlega og nokkur möguleiki er á. Meginástæðan við hinar virkjanirnar tvær, efri virkjanirnar í Þjórsá, er að laxarökin sem færð eru gegn Urriðafossvirkjun kunni að eiga við þær líka. Það þurfum við einfaldlega að rannsaka og til þess er biðflokkurinn, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég get alveg verið sammála hv. þingmanni um að menn eru komnir aðeins lengra en þeir voru fyrir nokkrum árum í því sem snýr að Urriðafossvirkjun. Menn vilja fara frekar hægar þar. Ég ætla ekki að gera lítið úr forsendum fyrir því að setja tvær efri virkjanirnar, þ.e. Holta- og Hvammsvirkjun, í biðflokk út af varúðarsjónarmiðum en ég sat einmitt fund sem varamaður í atvinnuveganefnd þegar þar var farið yfir málið á vordögum og verð að segja fyrir mína parta að mér fannst rök Veiðimálastofnunar og þeirra sem mættu á þann fund ekki vigta minna, og heldur meira eins og hjá Veiðimálastofnun. Ég held því samt ekki fram að ég hafi rétt fyrir mér. Við erum með gríðarlega miklar rannsóknir sem ná yfir um 40 ára tímabil um laxagengdina í Þjórsá. Ég verð alveg að viðurkenna að ef ég mætti velja og ráða - það er ekki þannig - mundi ég hlífa einmitt háhitavirkjununum og fara frekar í þessar tvær efri virkjanir í Þjórsá. Ef ég mætti ráða því einn en það eru 62 aðrir sem ráða því. Mér finnst mun sterkari rök í nefndaráliti meiri hlutans fyrir því að fara varlega þar. Þó að Orkuveita Reykjavíkur sé búin að setja þetta í biðflokk vegna einhverra ákveðinna aðstæðna finnst mér að það ætti bara að taka ákvörðun á þinginu um að setja Hverahlíðarvirkjun til hliðar á meðan við fyndum út úr vandamálunum þarna. Ég tek undir það með hv. þingmanni að ég er ekkert að gera lítið úr svæðunum fyrir norðan. Það sem ég nefndi hér, Krýsuvíkursvæðið og virkjanirnar þar, snýst um að þar er ekki byrjað að raska. Menn færu þá hægar þar meðan menn næðu tökum á þessum hlutum. Mér finnst rök meiri hlutans í hv. umhverfis- og samgöngunefnd miklu sterkari, að fara mun hægar í háhitavirkjanirnar en í þessar tvær efri virkjanir í neðri hluta Þjórsár.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ræðuna. Það er þrennt sem mig langar að ræða við hann, tvennt í fyrra andsvarinu. Í kjölfarið á sameiginlegum fundi sem haldinn var á laugardagsmorguninn með forsvarsmönnum ASÍ og fulltrúum frá Samtökum atvinnulífsins kom enn og aftur bersýnilega í ljós sá afstöðumunur sem er á áliti meiri hlutans sem ber fram þessa þingsályktunartillögu og afstöðu okkar, flestra þingmanna í stjórnarandstöðunni, sem er þá sú sama og ASÍ og Samtök atvinnulífsins hafa, þ.e. að rammaáætlun hafi verið hugmyndafræði um víðtæka sátt og að það eigi að taka tillit til efnahagslegra, þjóðhagslegra og samfélagslegra áhrifa ekkert síður en umhverfislegra. Ég held að einmitt virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár hafi gert útslagið þótt það hafi ekki komið skýrt fram á fundinum á laugardagsmorguninn sem olli þessum viðbrögðum forustu ASÍ. Hér var í andsvörum við hv. þm. Mörð Árnason bent á varúðarsjónarmið, og í áliti stjórnarþingmanna hefur það reyndar ítrekað verið gert, eins og þau séu allt í einu orðin einhver algildur og óumdeildur réttur í íslenskum lögum. Í nefndaráliti atvinnuveganefndar sem nefndarmenn skrifuðu upp á og er sameiginlegt um græna hagkerfið var einmitt talað mikið um hversu hættulegt þetta ákvæði væri þegar menn færu að túlka það út og suður. Það er mín skoðun, og ég vildi heyra álit hv. þingmanns á því, að það megi nota þessi varúðarsjónarmið um laxastofninn varðandi Urriðafoss. Með þeim rökum sem menn reyna að klína og troða, nú síðast hv. þm. Mörður Árnason, upp á efri virkjanirnar tvær í neðri hluta Þjórsár, þ.e. Hvamms- og Holtavirkjun, erum við klárlega komin á þann stað 

Virðulegur forseti. Út af því sem hv. þingmaður spyr um blasir við í nefndaráliti meiri hlutans sem snýr að varúðarsjónarmiðum gagnvart laxastofnunum í neðri hluta Þjórsár - ég á ofboðslega erfitt með að festa fingurinn á það við þessar tvær efri virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Það kom líka í ljós í svari hæstv. ráðherra áðan undir liðnum um óundirbúnar fyrirspurnir þar sem var sagt: Jú, þetta á fyrst og fremst við um Urriðafossvirkjun, en almenn varúðarsjónarmið eiga við um hinar. Þá er það hárrétt sem hv. þingmaður bendir á, þegar hver og einn fer að túlka það með sínum hætti eru skoðanirnar jafnmargar og þeir sem fjalla um þær. Ég staldra við þetta. Þetta slær mig einhvern veginn þannig, ég held því ekki fram að það sé þannig, að tveir hæstv. ráðherrar leggja fram þessa þingsályktunartillögu, síðan fer hún til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og það virkar þannig á mig að það hafi verið búið að múlbinda nefndina, það mætti engu breyta í ferlinu Af hverju segi ég þetta? Jú, vegna þess að mér finnst röksemdafærsla hv. stjórnarliða meiri hlutans vera mun sterkari þegar kemur að verndinni eða að fara varlega í því sem snýr að háhitasvæðunum. Það er náttúrlega ekki hægt að svara með þeim hætti þó að Orkuveita Reykjavíkur sé búin að setja þetta vegna fjárhagsörðugleika og þeirra hluta sem hafa komið upp á Hellisheiði, þess vegna setji Orkuveitan það í biðflokk. Hér er pósitíft ákvæði og virkjunin er í nýtingarflokki í nefndaráliti umhverfis- og samgöngunefndar þannig að þetta eru ekki haldbær rök. Mér finnst þetta mjög sérkennilegt og ég hef ekki fengið svör við því af hverju þetta er svona. Það gefur augaleið að við erum annars vegar að tala um varúðarsjónarmið í sambandi við laxastofna, sem eru mjög mikið rannsakaðir og miklar mótvægisaðgerðir gagnvart þessum virkjunum í neðri hluta Þjórsár, en aftur á móti 

Virðulegi forseti. Það er rétt að hafa í huga að þó að kostir séu settir í nýtingarflokk er ekki þar með sagt að þeir verði virkjaðir. Það er fyrst og fremst verið að tryggja að rannsóknir sem fela meðal annars í sér umhverfismat og arðsemisútreikninga séu kláraðar áður en menn taka slíka ákvörðun. Þegar við höfum fjallað um þetta mætti halda að við værum að setja virkjanir af stað með því að setja hluti í nýtingarflokk. Svo er auðvitað ekki. Þess vegna finnst mér enn sérkennilegra að þessi svokölluðu almennu varúðarsjónarmið eigi að gilda um þessar tvær efri virkjanir í Þjórsá sem og reyndar Skrokköldu- og Hágönguvirkjanir vegna áhrifasvæðis, „buffer zone“. Við hv. þingmenn höfum aðeins rætt hérna um Hverahlíðarvirkjun og kostina þar. Það hefur komist til tals að lengi vel stóð til, á upphafsárum þessarar ríkisstjórnar, að vegna eigin erfiðleika Orkuveitunnar við fjármögnun til þess að uppfylla skilyrði um orkusölu til Norðuráls, held ég að það hafi verið, kæmi til greina að setja slíkt í verkefnafjármögnun ef menn gætu síðan leyst aðra þætti líka. Því spyr ég hv. þingmann út í verkefnafjármögnun. Ég lagði ásamt nokkrum þingmönnum í fyrravor og aftur í haust fram þingsályktunartillögu um fjögur atriði. Einn þátturinn var sá að menn könnuðu vel og rækilega öll áhrif þess að setja virkjunarkosti í slíka verkefnafjármögnun, þar á meðal að tryggja með lögum fyrir fram að við værum ekki að ana af stað út í eitthvað, að ef illa færi í þessari verkefnafjármögnun og hugmyndin yrði gjaldþrota með einhverjum hætti færi auðlindin sem slík ekki úr eigu þjóðarinnar eða sveitarfélaganna, sem sagt almennings,  Mig langar að heyra álit þingmannsins á því hvort hann telji ekki mikilvægt að við förum í gegnum slík vinnubrögð áður en við höldum til að mynda áfram á þessari braut. Þó að þetta tengist ekki rammaáætlun beint er þetta engu að síður hluti af því sem síðar gæti gerst.

Virðulegi forseti. Ég tel þetta mjög áhugaverða ábendingu hjá hv. þingmanni. Það hefur komið í ljós að háhitavirkjanirnar eru með miklu meiri óvissu hvað varðar nýtingu, kostnað og það sem snýr að þeim hlutum, bæði efnahagslega og umhverfislega. Þetta er að mínu viti mjög skynsamleg tillaga til að bregðast við ef menn fara af stað í þessa vegferð, að beina allri orkuvinnslunni eða virkjunarkostunum inn á þessar háhitavirkjanir. Ég held að það sé bara mjög skynsamlegt að tryggja að það fari ekki úr opinberri eigu. Óvissan er miklu meiri þarna en í vatnsaflinu og við vitum miklu meira um það. Þetta er líka tvíbent sem snýr að þessum virkjunarkostum. Mín skoðun er alveg klár, ég tel að við ættum að fara hægar í háhitavirkjanirnar og nýta til að byrja með þessa tvo kosti í neðri hluta Þjórsár, Holta- og Hvammsvirkjun. Ég hefði talið það skynsamlegra og hugsanlega væru meiri líkur á að ná þverpólitískri sátt um málið ef menn færu í þá vegferð. Það er því miður ekki reyndin og þetta er þingsályktunartillaga hæstv. ráðherra sem við erum að fjalla um hérna. Eins og ég sagði áðan virkar þetta á mig eins og það sé búið að múlbinda þetta algjörlega, að þetta sé þessi ákveðna röðun sem hæstv. ráðherrar lögðu fram á sínum tíma og að við henni megi ekki hrófla. Það sést best á því að lesa rökstuðning í meirihlutaálitinu. Hann er ítarlegur og ég var mjög hugsi eftir að ég fór yfir ábendingarnar, klárlega réttar ábendingar, sem snúa að þeim vandamálum sem hafa þegar komið fram og óvissu sem ríkir um það að fara inn á háhitasvæðin í ríkari mæli. Ég næ ekki alveg samhenginu í þessari röðun.

Frú forseti. Mig langar að blanda mér aðeins í þessa umræðu sem er orðin alllöng um tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Sú umræða hefur staðið yfir í allmarga klukkutíma. Reyndar fór hún líka fram á síðasta þingi þegar þessi mál voru til umfjöllunar eins og mönnum er í fersku minni. Ég hef átt þess kost að fylgjast talsvert með umræðunni. Hún hefur aðallega einkennst af því að fulltrúar úr stjórnarandstöðuflokkunum tveimur, Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki, hafa haldið hér allmargar ræður um efni þessa máls. Þetta er stórt mál og gefur að sjálfsögðu tilefni til að um það sé rætt ítarlega og sjónarmiðum komið á framfæri. Mín skoðun er sú að öll þau meginsjónarmið sem hv. þingmenn úr Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki hafa talið nauðsynlegt að koma á framfæri hafi komið fram í mörgum ræðum þeirra og hafi verið haldið ágætlega til haga af þeirra hálfu þótt ég sé ekki sammála öllu því sem þar kemur fram. Þess vegna tel ég orðið tilefni til að fara að ljúka umræðu um þetta mikilvæga mál og taka til við afgreiðslu þess. Allmargar breytingartillögur liggja fyrir á málinu og þingið þarf að sjálfsögðu að taka afstöðu til þeirra eins og eðlilegt er. Ég hef verið gagnrýninn á þann mikla tíma sem hefur farið í þetta mál og margt í málflutningi hv. þingmanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks en einnig verið gagnrýninn á þau sjónarmið sem hafa komið fram á allra síðustu sólarhringum, m.a. frá forustu Alþýðusambands Íslands. Ég ætla engu að síður að reyna að halda mig við þau meginsjónarmið og þá megingagnrýni sem hefur komið fram á þessa þingsályktunartillögu og lýsa viðhorfum mínum til þeirra. Það er ekki víst að við verðum endilega sammála fyrir vikið um öll atriði málsins en mér finnst mikilvægt að halda nokkrum sjónarmiðum til haga. Í fyrsta lagi vil ég rifja upp að rammaáætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða á sér mjög langan aðdraganda eins og reifað er í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Raunar má fara allt aftur til níunda áratugarins þegar fyrst eru viðraðar hugmyndir á hv. Alþingi af þáverandi þingmanni, Hjörleifi Guttormssyni, um áætlun af þessum toga. Síðan hefur það verið til umfjöllunar á Alþingi í mörg skipti en í raun eru lögin fyrst sett árið 2011, lög um verndar- og orkunýtingaráætlun, og um þau lög varð almennt góð samstaða í þinginu. Ef ég man rétt voru þau samþykkt samhljóða og enginn greiddi atkvæði gegn þeim þannig að fulltrúar allra flokka stóðu að þeirri lagasetningu og þeirri umgjörð sem lögin veita um meðferð þessa máls. Þar segir í 1. gr. um markmið laganna, með leyfi hæstv. forseta: „Markmið laga þessara er að tryggja að nýting landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti byggist á langtímasjónarmiðum og heildstæðu hagsmunamati þar sem tekið er tillit til verndargildis náttúru og menningarsögulegra minja, hagkvæmni og arðsemi ólíkra nýtingarkosta og annarra gilda sem varða þjóðarhag, svo og hagsmuna þeirra sem nýta þessi sömu gæði, með sjálfbæra þróun að leiðarljósi.“ Þetta er 1. gr. laganna um verndar- og orkunýtingaráætlun þar sem er að finna þessa markmiðssetningu. Þetta finnst mér mikilvægt að hafa hugfast og hafa í bakgrunni allrar þessarar umræðu, þetta heildstæða hagsmunamat sem á að liggja til grundvallar þessari verndar- og orkunýtingaráætlun. Það má sannarlega halda því fram að sú tillaga til þingsályktunar sem hér er til umfjöllunar byggi auðvitað á því sjónarmiði. Það þýðir að það kunna að vera alls konar sjónarmið uppi, bæði í þinginu og úti í samfélaginu, þar sem menn eru ekki á eitt sáttir um allt sem fram kemur í þessari tillögu. Það endurspeglast meðal annars í umsögnum sem um áætlunina hafa komið en einnig í ýmsum fyrirvörum sem birtast í nefndarálitum. Það er vegna þess að menn hafa að sjálfsögðu mismunandi afstöðu til einstakra kosta sem þarna koma fram en þeir eru byggðir á því heildarmati sem fram fór í undirbúningsvinnunni að gerð þessarar áætlunar þar sem margir komu að, bæði úr stjórnmálalífinu og einnig, getum við sagt, hagsmunageiranum, mati þeirra sem eru að nýta orkuna, þeirra sem eru talsmenn verndar í ríkari mæli, náttúruverndarsamtaka, alls konar fagaðila úr háskólasamfélaginu, fólks með sérstaka þekkingu á tilteknum þáttum o.s.frv. Ég tel að öll þessi umgjörð sé mjög mikilvæg og til fyrirmyndar. Það er mikilvægt að um hana ríki sátt og samstaða. Vitaskuld er það þó þannig að þar með er ekki tryggt að allir séu sammála um öll efnisatriði tillögunnar. Það leiðir eiginlega af sjálfu sér að upp geta komið ólík viðhorf í ferlinu og ég segi fyrir mína parta að ég styð þessa tillögu eins og hún liggur hér fyrir en ég get líka tekið undir fjölmargt sem kemur fram í álitum sem fylgja þessu máli úr bæði umhverfis- og samgöngunefnd og atvinnuveganefnd, fyrirvara af ýmsum toga. Ég held að ég geti sagt eins og örugglega hver einn einstakur þingmaður að ef maður hefði sjálfur haldið um pennann við samningu þessara tillagna hefðu þær litið eitthvað öðruvísi út. Sérstaklega vil ég fyrir mína parta taka undir þau sjónarmið sem hafa komið fram í þessari umræðu og varða jarðvarmavirkjanirnar og varúðarorð sem lúta að þeim sérstaklega. Ég skil alveg þau sjónarmið sem hafa komið fram um að það hefði kannski verið tilefni til að setja eitthvað af þeim sem eru núna í orkunýtingarflokki í bið- eða verndarflokk og sérstaklega hafa menn í þessu efni vísað til Reykjanessins. Það kunna þó að vera fleiri svæði sem það ætti við um, eins og hefur komið fram í þessari umræðu, eins og meðal annars hv. þm. Mörður Árnason nefndi áðan í andsvörum. Ég vil í þessu sambandi sérstaklega minna á það sem kemur fram í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar á bls. 16 þar sem segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn hvetur því til þess að ríki, sveitarfélög, orkufyrirtæki og náttúruverndarsamtök taki saman höndum um sérstaka rannsókn á Reykjanesskaga þar sem kannaðir verði möguleikar á orkunýtingu, áætlaðar þarfir útivistar og ferðamennsku, gerð grein fyrir verðmæti jarðminja og lagt mat á hugmyndir um náttúrusvæðin á skaganum sem eldfjallagarð sem tæki einnig til virkjunarsvæðanna, enda séu gerðar til þeirra sérstakar umhverfiskröfur. Eðlilegt væri að aðilar leituðu samstöðu um ákveðna vernd meðan fullnaðarrannsóknir fara fram á möguleikum svæðisins.“ Þetta viðhorf setur meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar fram í nefndaráliti sínu og ég tek undir það. Mér finnst það svara þeirri gagnrýni sem hér hefur komið fram á það af hverju þessir kostir eru ekki settir í biðflokk að minnsta kosti. Ég ítreka að ég tek undir viðhorf sem koma fram í sérstökum fyrirvörum sem fylgja þessu nefndaráliti, m.a. fyrirvara hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, formanns nefndarinnar. Það hefur sérstaklega verið gagnrýnt að sex tilteknir kostir hafa verið fluttir úr orkunýtingarflokki yfir í biðflokk frá því sem verkefnisstjórnin lagði upp með. Um það hefur verið rætt og því svarað með vísan til þess að gert er ráð fyrir því í þessu ferli að tillagan fari í sérstakt umsagnarferli. Ég tel mikilvægt að það ferli sé virt og hafi einhverja þýðingu, þ.e. það getur komið til þess að sjónarmið sem koma fram í umsögnum séu tekin til greina og flutt þannig inn í þingsályktunartillöguna. Það hefur verið gert í þessu tilfelli. Menn hafa gagnrýnt þetta og þau sjónarmið hafa komið fram í þessari umræðu að þar með sé verið að slátra nánast þúsundum starfa á næstu, ja, það má jafnvel skilja það svo að það sé á næstu missirum eða jafnvel fyrir næstu kosningar, vegna þessara ákvörðunar. Þetta finnst mér ekki málefnalegt innlegg í umræðuna vegna þess að auðvitað hefur engum dottið í hug - eða hvað? - að allir þeir kostir sem eru í orkunýtingarflokki verði nýttir bara einn, tveir og þrír, ef ekki fyrir næstu kosningar, þá að minnsta kosti á næsta kjörtímabili. Það er ekki þannig. Þeir sem hafa haldið uppi málefnalegum málflutningi um þetta, ég vísa til dæmis í hv. þm. Sigurð Inga Jóhannsson sem hefur rætt þetta mál alloft hérna, hafa látið það koma fram að þrátt fyrir að ákveðnir og tilteknir kostir séu settir í orkunýtingarflokk þýði það ekki endilega að þeir verði nýttir, a.m.k. ekki einn, tveir og þrír. Að sjálfsögðu þarf að fara með fyrirhugaðar virkjanir sem eru í orkunýtingarflokki eftir öðrum lögum, svo sem um mat á umhverfisáhrifum og skipulagslögum. Þar fer í gang ákveðið samráðsferli og umsagnarferli. Þar geta komið upp sjónarmið sem verða til þess að menn þurfa hugsanlega að hverfa frá, hægja á eða breyta fyrirætlunum sínum varðandi nýtingu einstakra orkukosta. Hið sama á auðvitað við um jarðvarmavirkjanir sem eru í orkunýtingarflokki, eins og á Reykjanesskaga. Þær munu þurfa að fara í ferli áður en ákvarðanir eru teknar um nýtingu þeirra. Þær þurfa að fara í umsagnarferli, mat á umhverfisáhrifum, skipulagsáætlanir og annað þvílíkt. Jafnvel þó að ég hefði sjálfur persónulega kosið að ýmsir þeirra kosta sem eru í orkunýtingarflokki væru settir í annan flokk geri ég mér fyllilega grein fyrir því að fram undan er langt ferli og ég geri mér líka grein fyrir því að þessi flokkun byggir á mjög víðtæku samráði. Þetta er niðurstaða úr því ferli öllu, bæði vinnu verkefnisstjórnarinnar og síðan umsagnarferlinu í kjölfarið. Ég tel að það séu meiri hagsmunir í húfi að samþykkja tillöguna eins og hún liggur fyrir en að samþykkja hana ekki og vera þá ekki með neina áætlun í gangi. Það teldi ég slæman kost og þess vegna er það afstaða mín að styðja þá tillögu sem hér liggur fyrir. Jafnvel þótt þessir sex nafngreindu kostir hafi verið settir í biðflokk, til þess að mæta athugasemdum og láta fara fram frekari rannsóknir á tilteknum þáttum sem eru sérstaklega greindir í umsögnum og í tillögunni, tel ég það ekki eitt og sér tilefni til þess að segja að það sé allt í húfi, nú sé verið að eyðileggja vinnu verkefnisstjórnarinnar. Það er ekki sanngjarnt að halda því fram. Menn geta verið ósammála ákvörðuninni og sagt að þessir kostir hafi átt að vera í orkunýtingarflokki og fært fyrir því rök, ég ætla ekkert að gera lítið úr því, en það er ekki sanngjarnt að segja að vegna þess að þeir hafi verið fluttir yfir í biðflokk vegna athugasemda sem hafa komið fram og óska um að frekari rannsóknir fari fram á þeim sé tilefni til að segja að nú sé öllum stoðum kippt undan rammaáætluninni. Mér finnst það eiginlega ekki almennilega rökstutt og enn síður að segja að nú sé verið að taka einhvern tiltekinn fjölda atvinnutækifæra og skúbba þeim út af borðinu til langrar framtíðar. Mér finnst heldur ekki sanngjarnt að segja það. Í umræðunni hafa heyrst þau sjónarmið að vegna þessarar ráðstöfunar sérstaklega, og eiginlega bara vegna þessarar ráðstöfunar, sé þetta plagg sett á til fárra mánaða fram að næstu kosningum. Það finnst mér frekar bera vott um að þeir sem halda þessu fram hafi kannski aldrei ætlað sér að gera mjög mikið með þessa áætlun hvort eð var og þarna sé komið einhvers konar skálkaskjól, eitthvert tilefni til þess að taka hana út af borði. Það finnst mér heldur ekki alveg málefnalegt, svona eins og ég horfi á málið, þannig að ég er gagnrýninn á þau viðbrögð. Ég tel þvert á móti að menn eigi að taka þetta eins og það er, hér kemur fram þessi tillaga, hún hefur farið í alla þessa vinnu, farið í lögbundið ferli. Það er verið að bregðast við því, það er verið að bregðast við umsögnum sem bárust. Á þessari tillögu voru gerðar nokkrar breytingar, ekki miklar í sjálfu sér. Þetta eru ekki mjög miklar breytingar í heildarsamhengi áætlunarinnar, eins og ég horfi á. Hvað er verið að segja með þessu? Það er verið að segja að þessir tilteknu kostir þurfi að fara í frekari rannsóknir. Það er ekki endilega verið að segja að þeir komi aldrei til greina sem orkunýtingarkostir. Því er ekki haldið fram, það er verið að segja að það þurfi að rannsaka þá betur. Hér hefur verið sagt að þessi beiðni um sérstakar rannsóknir í Þjórsá eigi fyrst og fremst við um neðstu virkjunina, Urriðafossvirkjunina, en síður um hina tvo kostina. Því sjónarmiði er til dæmis haldið fram í fyrirvara sem hv. þm. Kristján L. Möller lét koma fram í áliti sínu í atvinnuveganefnd. Það kann að vera sjónarmið en hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra gat þess áðan í svörum við óundirbúnum fyrirspurnum að það sjónarmið hefði orðið ofan á að horfa á þessar þrjár virkjanir sem eina heild á meðan rannsókn færi fram. Niðurstaðan af þeim rannsóknum getur hins vegar orðið sú að til dæmis ein þeirra yrði ekki reist en hinar yrðu það. Það er ekki hægt að útiloka það, en það verður þá að byggja á því mati og þeim rannsóknum sem fara fram og kallað er eftir hvað það varðar. Það er heldur ekki hægt að útiloka að við endurskoðun á þessari áætlun, vegna þess að auðvitað mun hún sæta endurskoðun eins og lög gera ráð fyrir, lendi kostir sem í dag eru settir í orkunýtingarflokk í öðrum flokki, biðflokki eða þess vegna verndarflokki. Það er ekki hægt að útiloka slíkt og ekki heldur að við frekari endurskoðun fari menn yfir þá kosti sem eru settir í biðflokkinn - þeir eru í biðflokki af tilteknum ástæðum - og að einhverjir þeirra fari ýmist í nýtingarflokk eða verndarflokk. Þetta tel ég eðlilegan gang málsins og eins og ég segi finnst mér ekki tilefni til upphrópana. Umræðan er orðin mjög löng og gagnrýnin sem hefur komið fram í henni er mikið til um ferlið, það hefur verið gagnrýnt að tillagan sé ekki óbreytt. Í sjálfu sér var ekki samin þingsályktunartillaga af hálfu verkefnisstjórnarinnar þannig að þegar menn segja að það hefði átt að leggja fram tillögu verkefnisstjórnarinnar óbreytta finnst mér að minnsta kosti ónákvæmt að orða það þannig. Verkefnisstjórnin samdi ekki þingsályktunartillögu. Hins vegar komu fram ákveðin sjónarmið í þeirri vinnu. Þetta er gagnrýni númer eitt. Hin gagnrýnin er aðallega á það að þessir tilteknu sex kostir hafi verið settir í biðflokk. Eins og ég segi finnst mér ekki óeðlilegt að um þetta séu skiptar skoðanir, ólík sjónarmið séu uppi, alveg eins og ég er persónulega þeirrar skoðunar að ýmislegt sem er í nýtingarflokki á Reykjanesi hefði betur verið sett í biðflokk eða jafnvel verndarflokk. Það er ekkert tilefni til þess að vera með stór orð um að nú hafi grundvellinum verið kippt undan rammaáætlun. Það finnst mér vera allt of mikið sagt og sá grunur læðist að manni að það sé fyrst og fremst verið að búa sér til einhvers konar „platform“ til að gera þá jafnvel enn þá meira við þessa áætlun. Gagnrýnendur á þessa tillögu núna munu hafa einhvers konar átyllu til að rífa áætlunina frekar í sundur ef þeir fá til þess umboð eftir næstu kosningar. Frú forseti. Þetta voru örfá sjónarmið sem ég vildi einfaldlega fá að koma inn í þessa umræðu. Fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna hafa talað um það í þessari löngu umræðu að fáir þingmenn stjórnarflokkanna hefðu tjáð sig mikið um þetta mál. Það hefur verið haft á orði að það væri svolítið erfitt fyrir þá að komast inn í röðina því að mælendaskráin væri oft löng af hálfu stjórnarandstöðuþingmanna. Svo er hitt, að ef stjórnarþingmenn kæmu hér upp mundi það frekar lengja umræðuna ef eitthvað væri. Það er vandlifað í þessu en ég hef reynt að fara yfir meginsjónarmiðin sem ég vildi koma fram í þessari umræðu og svara þeirri gagnrýni sem hefur verið sett fram út frá mínum bæjardyrum. Ég skil alveg ólík sjónarmið en ég tel ekki tilefni til annars en að þessari umræðu fari að ljúka og það sé hægt að ganga til afgreiðslu á þessari mikilvægu þingsályktunartillögu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er rétt sem kom fram í máli hans, við í stjórnarandstöðunni höfum kallað á það að þeir sem hyggjast styðja þessa þingsályktunartillögu í stjórnarmeirihlutanum rökstyðji mál sitt og reyni með rökstuðningi sínum að hrekja þann rökstuðning sem við höfum haft uppi um rammaáætlunina. Það gleður mig líka að ræða hans var mjög málefnaleg og yfirveguð og fól í sér allt annað en það sem var haft eftir þingmanninum í fréttum fjölmiðla nú um helgina þar sem hann átti að hafa lýst því yfir að hér væri mjög ómálefnaleg umræða, stjórnarandstaðan sýndi fávísi og fákunnáttu og ætti að skammast sín, að ég held. Af því tilefni spyr ég hvort hv. þingmanni finnist nokkuð léttvægt að það skuli vera búið að taka út úr rammaáætluninni nánast allar vatnsaflsvirkjanir sem voru niðurstaða verkefnisstjórnarinnar. Hugmyndir hafa verið í mjög mörg ár í rannsóknum og undirbúningi og nokkuð meiri samstaða er um og almenn viðurkenning á að minna varhugaverðar afleiðingar séu af vatnsaflsvirkjunum en til dæmis jarðvarmavirkjunum sem við höfum haft vaxandi áhyggjur af á liðnum árum. Er ekki málefnalegt að ræða það? Forusta ASÍ hefur sagt það sama og við í stjórnarandstöðunni þess efnis að rammaáætlun sé að einhverju leyti ónýt, sé orðin pólitískt plagg og búið að skjóta rótum undir að henni verði hreinlega breytt eftir næstu kosningar verði önnur niðurstaða eftir þær kosningar í hinu stjórnmálalega landslagi. Er ómálefnalegt að tala um það? Er það skálkaskjólið sem hv. þingmaður segir eða er ekki 

Frú forseti. Að sjálfsögðu vil ég að þessi umræða sé málefnaleg og menn takist á um þau grundvallarsjónarmið sem hér eru uppi. Það kann vel að vera að á einhverjum tímapunkti hafi ég eins og ýmsir aðrir farið fullóvarlega í málflutningi en þó ekki í þessum ræðustól. Mér finnst eðlilegt að við tökumst á um það. Ég tel að öll þessi sjónarmið séu löngu komin fram í umræðunni á Alþingi og það sé búið að hamra á þeim allítarlega. Meira að segja ég er farinn að átta mig á því hvað það er nákvæmlega sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks eru að gagnrýna vegna þess að ég er búinn að hlusta á mjög margar ræður þeirra um nákvæmlega þetta atriði. Ég er ekki sammála þeim um allt, en ég skil alveg sum viðhorf þeirra alveg eins og ég skil líka mjög vel mörg viðhorf sem koma fram í fyrirvörum ýmissa stjórnarþingmanna sem fylgja nefndarálitinu. Ég er sammála sumu af því sem þar kom fram. Ég tel bara að ríkustu hagsmunirnir séu þeir að samþykkja rammaáætlun eins og hún liggur fyrir þótt ég hefði persónulega kosið að ýmislegt þar væri öðruvísi. Ef ég hefði þurft að vega og meta og staðið frammi fyrir því að velja milli Þjórsár og Reykjanessins eins og hefur stundum komið upp í umræðunni kann vel að vera að ég hefði haft aðra skoðun á því en birtist nákvæmlega í þessari tillögu. Ég tel þó mjög ríka hagsmuni í því að fá þessa tillögu samþykkta. Varðandi það að tillagan sé bara til skamms tíma af því að það sé ekki fullkomin sátt um hana, ja, það verður kannski aldrei fullkomin sátt um svona áætlun, það verða ólík sjónarmið uppi og jafnvel þó að það verði nýr meiri hluti eftir næstu kosningar, ef svo illa fer, og menn hafa önnur sjónarmið í þessu verður samt að fylgja vinnulaginu og þeirri umgjörð sem lögin setja. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin um þetta. Ég veit ekki hvort ég náði nákvæmlega inntakinu í ræðu hans um hvort hann væri sammála því að taka út jarðvarmavirkjanir, ef hann hefði sjálfur fengið að ráða, eða hvort hann væri í einhverjum tilvikum sammála því að einhverjar af þeim vatnsaflsvirkjunum sem voru teknar út ættu heima í rammaáætluninni. Ég spyr um þetta vegna þess að ég trúi því enn að til þess að rammaáætlun njóti þess sess að vera sú áætlun sem lagt var af stað með, að njóta víðtækari sátta en ella og eiga þar af leiðandi lengri lífdaga fyrir höndum en fyrstu dagana eftir næstu alþingiskosningar, þurfi að setjast niður og finna einhverja þá leið sem 

Frú forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki verið í þeirri stöðu sem þingmaðurinn spyr um, að þurfa beinlínis að velja á milli. Ég hefði þá þurft að leggjast betur yfir það, en almennt er ég þeirrar skoðunar að varúðarsjónarmiðin eigi að hafa í hávegum og þess vegna finnst mér mikilvæg sú röksemd sem kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans um virkjunarkostina í neðri hluta Þjórsár. Þar er vísað í rökstuðning ráðherra og sagt einfaldlega að það sé byggt á þeim upplýsingum sem koma fram í skýrslu verkefnisstjórnarinnar þar sem er tilgreint, með leyfi forseta, að „Urriðafossvirkjun hefur áhrif á stærstu laxveiðistofna landsins með um 10% af náttúrulegri laxveiði á Íslandi. Um 95% aflans er veiddur í net“. Þarna hafa þau sjónarmið verið uppi að vegna þessara ríku hagsmuna og vegna þess að ábendingar hafa komið fram um það í umsagnarferlinu að þetta þurfi að rannsaka frekar finnst mér á grundvelli varúðarsjónarmiðanna rétt að gera eins og lagt er til í þessari tillögu. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Hann segir að það eigi frekar að samþykkja þetta en hafa enga rammaáætlun og að það séu ríkir hagsmunir í að afgreiða rammaáætlunina eins og hún er lögð fram. Sú gagnrýni kom frá aðilum vinnumarkaðarins og ekki síður ASÍ að ef við samþykkjum þessa rammaáætlun óbreytta sé fótunum kippt undan yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar vegna kjarasamninga frá 5. maí 2011. Þar segir að stjórnvöld skuldbindi sig til að vinna af einurð að því að leggja grunn að varanlegum hagvexti og velferð og örva hagvöxt með arðsömum og sjálfbærum fjárfestingum, fjárfestingar aukist í 20% af landsframleiðslu, stjórnvöld séu reiðubúin til samstarfs við samtök launafólks og atvinnurekenda og að stjórnvöld vilji greiða fyrir aukinni fjárfestingu á sem flestum sviðum, einkanlega þeim sem stuðla að auknum útflutningstekjum. Lögð er áhersla á fjárfestingar í virkjunum. „Þess er fastlega vænst að samningar takist fyrir lok þessa árs um í það minnsta tvö umtalsverð fjárfestingarverkefni sem ráðist verði í, þar af annað á Norðausturlandi, og að framkvæmdir við þau geti hafist þegar á næsta ári,“ segir í yfirlýsingunni. Ekkert af þessu hefur gengið eftir og ASÍ gagnrýnir mjög, og reyndar aðilar vinnumarkaðarins, að með því að samþykkja rammaáætlun eins og hún liggur fyrir hérna sé verið að kippa fótunum undan þeim yfirlýstu fjárfestingaráformum sem eru í þessari yfirlýsingu með kjarasamningunum. Það má rökstyðja það með því að með ákvörðun um að fara með þessa vatnsaflsvirkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár í biðflokk voru teknir út þeir einu valkostir í virkjunum sem eru raunhæfir til framkvæmda á næstu árum, fyrir utan það sem þegar er komið af stað. Rökin fyrir því að taka þessar virkjanir út byggjast, eins og hv. þingmaður nefndi, á gagnrýni á möguleg áhrif á laxastofna í Þjórsá. Veiðimálastofnun sagði 

Frú forseti. Ég tel fullmikið sagt í auglýsingu Alþýðusambandsins eins og forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa þegar greint frá og brugðist við. Sagt er að fótunum sé kippt undan yfirlýsingu en auðvitað hefur aldrei verið sagt í neinum yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar að þetta ferli eigi ekki að fara eftir umgjörð og þeim lögum og reglum sem um það gilda, þar með talið umsagnarferlinu. Það hefur aldrei verið skrifað undir neitt slíkt enda væri það ekki hægt. Þetta ferli hlýtur að verða að hafa sinn gang. Umsagnirnar geta leitt til þess að það verði einhverjar breytingar og það er það sem hefur gerst í þessu ferli. Orðið hafa breytingar á tillögunni á grundvelli athugasemda í umsagnarferlinu. Ríkisstjórnin hefur að sjálfsögðu ekki skuldbundið sig til þess að víkja frá þeim meginreglum sem eiga að gilda. Hún gæti ekki gert það og mér finnst allt of mikið sagt þegar Alþýðusambandið lýsir þessu yfir í auglýsingu sem það hefur birt. Ég tel að forustumenn ríkisstjórnarinnar hafi nú þegar svarað þeim sjónarmiðum sem þar koma fram og hef litlu við það að bæta.

Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þm. Árni Þór Sigurðsson skauta dálítið billega frá þessu máli. Í yfirlýsingunni segir að stjórnvöld skuldbindi sig til að vinna af einurð að því að leggja grunn að varanlegum hagvexti og velferð og örva hagvöxt með arðsömum og sjálfbærum fjárfestingum, að fjárfestingar aukist úr 13% í 20% af landsframleiðslu og atvinnuleysi minnki. Það er alveg sama hverjir hafa fjallað um það hvernig ríkisstjórnin geti staðið við fyrirheit sín við þessa kjarasamninga, allir sérfræðingar benda á nýtingu orkuauðlinda landsins. Það er ekkert í pípunum sem getur komið í staðinn fyrir að efla þennan fjárfestingarkost. Sú fjárfestingaráætlun sem ríkisstjórnin lagði fram á vordögum og ítrekaði í haust mun engan veginn uppfylla þetta, getur aldrei nálgast það. Hvaða sjónarmið hafði þá ríkisstjórnin? Til hvers horfði hún þegar hún skrifaði undir þessa yfirlýsingu ef hún var ekki að horfa til 

Frú forseti. Það er ágætt að hv. þingmaður nefndi fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Ég hef heyrt hv. þm. Jón Gunnarsson tala mjög niður til fjárfestingaráætlunarinnar og hann gengur út frá því að hún muni ekki skila nokkrum sköpuðum hlut. Það var talað um að minnka atvinnuleysi. Atvinnuleysi hefur minnkað á Íslandi. Eins og við vitum fór það upp í 9–10% þegar mest var eftir hrun og það hefur auðvitað dregið verulega úr því. Er það enginn árangur til að mæta því sem þarna er verið að tala um? 
             Fjárfestingaráætlunin er á sínum stað, hún skilar mjög miklu en ég veit að hv. þm. Jón Gunnarsson sér engin atvinnutækifæri í öðru en gamaldags stóriðju, orkufrekum iðnaði, stóriðju og hvalveiðum. Það er það eina sem hv. þm. Jón Gunnarsson sér þegar kemur að því að skapa atvinnu í þessu landi. Og ég er ósammála því.

Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að blanda sér í umræðuna. Það var áhugavert að hlusta á ræðu hans, hún var yfirveguð þótt þar væri jafnframt sett fram ákveðin gagnrýni á málflutning okkar í stjórnarandstöðunni. Hún fól aðallega í sér þá vangaveltu þingmannsins hvort við sem hér værum með skoðun á þessu máli hefðum í grunninn aldrei ætlað að samþykkja niðurstöður verkefnisstjórnar og rammaáætlunar. Mig langar einfaldlega að segja: Nei, það er alls ekki pælingin. Þessi vinna hefur staðið yfir í um það bil 13 ár. Ég sat sjálf í verkefnisstjórninni og vil að það komi fram þannig að það sé alveg ljóst. Þetta er margra ára verkefni sem hefur kostað mikla fjármuni og það hefði ekki verið sett af stað og því hefði ekki lokið með þeim hætti sem talsmenn og fulltrúar allra flokka gerðu nema fólk hefði virkilega ætlað sér að standa svo við niðurstöðurnar og fylgja þeim allt til enda. Ég trúi því að minnsta kosti og ég trúi því að menn hafi áttað sig á því að þær deilur sem þá voru í samfélaginu um þetta væru það alvarlegar og djúpstæðar að það bæri að hefja þetta mál upp á annan stall. Þess vegna var sett af stað verkefnið um með hvaða hætti við ætluðum að nýta eða vernda okkar miklu náttúruauðlindir í formi vatnsafls og jarðvarma og því svo fylgt eftir árið 2007 með þeim miklu áherslubreytingum í átt að vernd sem þar birtist okkur. Það má segja að þar hafi unnist ákveðinn sigur fyrir okkur sem viljum jafnframt vera með grænu sjónarmiðin til hliðar við þau sem varða nýtinguna. Sjónarmiðin um nýtingu og vernd eru þá hliðstæð og jöfn og ég vonast til að hv. þingmaður skilji hvað ég er að meina. Ég vil bara fullvissa hv. þingmann um að meining mín er sú að við öll sem hér höfum tjáð okkur um þetta mál, a.m.k. flestöll, 

Frú forseti. Ég er mjög feginn því að hv. þingmaður lýsi því yfir að það hafi að sjálfsögðu verið ætlun hennar, og væntanlega talar hún þá fyrir sinn flokk líka, að virða niðurstöður úr rammaáætlunarvinnunni. Þetta er ferli og það felur líka í sér, eins og ég horfi á það, umsagnarferlið sem er lögbundið og skrifað í lögin frá 2011 sem voru samþykkt hér samhljóða. Ég trúi því að þegar menn segja að það hafi átt að byggja á þessari vinnu allri hafi það líka átt að innihalda umsagnarferlið og það að komið gætu fram athugasemdir í því sem þyrfti að bregðast við eða menn teldu rök fyrir að bregðast við með tilteknum hætti. Það tel ég að hafi verið gert í þessari vinnu og þess vegna slær það mig þannig þegar menn vilja ekki klára ferlið alveg til enda eða vilja bara segja stopp eftir einhvern tiltekinn verkhluta, sem að vísu er kannski langstærstur í öllu þessu ferli, eins og menn hafi ekki viljað klára þetta ferli til enda. Mér finnst menn vilja stoppa við það og ekki taka umsagnarferlið með í reikninginn eða að minnsta kosti ekki gera neinar breytingar á grundvelli umsagna. Þannig upplifi ég málið. Það kann að vera misskilningur af minni hálfu, en ég tel að það sé það sem hefur verið gert. Það hefur verið farið í þetta umsagnarferli sem hluta af heildarumgjörðinni um meðferð þessara mála eins og Alþingi hefur gengið frá því í lögunum og á grundvelli þeirra umsagna hafa verið gerðar tilteknar breytingar. Menn geta verið sáttir eða ósáttir við þær eftir atvikum og haldið uppi gagnrýni á rökin fyrir því að taka tilteknar umsagnir til greina en ekki einhverjar aðrar. Gott og vel, það er það samtal sem á að eiga sér stað í þingsalnum að mínu viti þar sem menn tala fyrir sínum málstað og rökstyðja hann. Þar geta orðið árekstrar milli sjónarmiða 

Hæstv. forseti. Ég hef sagt það áður hér í ræðustólnum að einn helsti vandinn við þetta ferli allt saman er sá að lögin voru sett árið 2011 þegar rammaáætlun var langt komin. Í skipunarbréfi verkefnisstjórnar kom fram að þar ætti umsagnarferlið að vera. Það var ráðist í viðamikið samráð og fjölmargir aðilar nýttu sér það, komu athugasemdum á framfæri og komið var til móts við þær að einhverju leyti eftir því sem verkefnisstjórn taldi eiga við, og faghóparnir þá sérstaklega, í því ferli öllu saman. Við hv. þingmaður erum einfaldlega ósammála um það hversu faglegar breytingarnar eru sem ráðherra lagði áherslu á í því þingmáli sem hér liggur fyrir. Þar er augljóslega vikið frá þeirri röðun og þeim sjónarmiðum sem fram koma í niðurstöðum verkefnisstjórnar. Það er ekkert nýtt að það séu laxar í Þjórsá og rökstuðningur fyrir því að setja virkjanirnar allar þrjár í Þjórsá í biðflokk finnst mér ekki sannfærandi. Þar finnst mér koma þessi pólitísku fingraför 

Frú forseti. Ég hef heyrt þau sjónarmið sem hv. þingmaður hefur hér uppi um virkjanirnar þrjár í Þjórsá og laxaröksemdirnar, að það hafi að minnsta kosti ekki átt við um þær allar, eins og ég hef skilið þessa umræðu. Það eru alveg rök í málinu en á móti koma hin rökin, að menn vilja horfa á þær heildstætt og koma til móts við athugasemdirnar með því að láta fara fram frekari rannsóknir á þessu. Menn geta komið hér eins og hv. þm. Jón Gunnarsson og sagt að ekki þurfi að rannsaka málið frekar. Um það erum við einfaldlega ósammála og svo verður að halda því til haga að hér eru pólitísk álitamál á ferðinni og verða alltaf. Að sjálfsögðu verður pólitíkin að taka afstöðu til ýmissa þátta og í ferlinu sjálfu í verkefnisstjórn koma fram ýmis sjónarmið og hagsmunir. Þó að hagsmunirnir séu ekki flokkspólitískir eru þeir pólitískir í sjálfu sér þegar tekist er á um hagsmuni um orkunýtingu og vernd. Þeir hafa að sjálfsögðu endurspeglast í vinnu 

Virðulegi forseti. Í umræðu um svokallaða rammaáætlun hefur margt komið fram og hún hefur staðið lengi. Ég hef tekið þátt í henni og notað minn fulla ræðutíma, 20 mínútur, til að gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hafði þegar málið var tekið út úr umhverfis- og samgöngunefnd, fyrirvara sem var bókaður í umsögn atvinnuveganefndar til umhverfis- og samgöngunefndar vegna úttektar á þessu máli. Þar fór ég yfir stöðuna í þessu langa ferli og lýsti því hvernig ég sá alltaf fyrir mér afgreiðslu rammaáætlunar á hinu háa Alþingi. Ég sá fyrir mér að meðal 63 alþingismanna yrðum við búin að vinna nauðsynlega undirbúningsvinnu til að skapa þá mestu sátt sem hægt er að skapa á Alþingi um það tímamótaverk sem við erum að vinna, um það sem við erum búin að óska okkur í svo mörg ár að við ættum en hefur ekki tekist. Þetta hefur verið deilumál. Ég minnist umræðunnar um uppbygginguna fyrir austan, um virkjunina á Kárahnjúkasvæðinu og uppbyggingu orkufreks iðnaðar á Reyðarfirði sem endaði á Alþingi með þeirri atkvæðagreiðslu sem þar fór fram og þetta verkefni hefur verið byggt upp. Ég spyr bara hvernig ástandið væri til dæmis fyrir austan eða í þjóðfélaginu almennt ef þetta hefði ekki verið gert. Við Íslendingar þurfum eins og allir aðrir að nýta okkur þær auðlindir sem við höfum til að skapa atvinnu í landinu, til að skapa hagvöxt, útflutningstekjur o.s.frv. Við nýtum sjávarauðlindina en erum með skiptar skoðanir á því hvernig eigi að gera það. Göngum við of langt þegar við tökum einhverja fisktegund, eða of stutt? Minnumst þess að það eru skiptar skoðanir. Á Snæfellsnesi hafa menn alltaf verið þeirrar skoðunar að við veiðum allt of mikið af loðnu vegna þess að þeir vildu hafa meira af henni í Breiðafirðinum þar sem hún gæti hrygnt og drepist sem fæða fyrir þorskinn. Það er sjónarmið út af fyrir sig. Alltaf þarf að fara gullna meðalveginn og þannig er það líka með orkuna. Þar þurfum við að finna lausn sem flestir eru sammála um. Ég held, virðulegi forseti, að það megi fullyrða að við munum aldrei ná fullkominni sátt um þessi atriði, en miklu meiri sátt en við sjáum á Alþingi í dag sem meðal annars er orsök fyrir þessari löngu umræðu. Eitthvað af þessu þurfum við að nýta og ég hika ekki við að halda því fram að við munum nýta ýmis falleg landsvæði þar sem hægt væri að virkja. Við munum nýta þau til að vernda og fyrir ferðaþjónustu, fyrir okkur til að njóta á þann hátt vegna þess að það er líka nýting. Síðast en ekki síst er auðlind í fólkinu í landinu og það er vandamálið okkar í dag, allt of margir eru atvinnulausir. Ætli við séum ekki búin að borga 120–130 milljarða í atvinnuleysisbætur frá hruni? Það er ekki góð nýting. Virðulegi forseti. Við þurfum meiri hagvöxt til að skapa hér störf og síðast en ekki síst vantar okkur útflutningstekjur. Við þurfum uppbyggingu á atvinnustarfsemi og við þurfum að nýta auðlindir okkar til að skapa útflutning og fá gjaldeyri inn í landið. Það er það sem okkur vantar hvað mest. Um leið minnkar atvinnuleysi og þá lækka þær upphæðir sem greiddar eru í atvinnuleysisbætur í landinu. Þær eru allt of háar, fyrir utan að atvinnuleysi er sennilega eitthvert mesta böl sem nokkur maður býr við. Það geta ábyggilega þeir dæmt um sem hafa verið atvinnulausir lengi og við þekkjum hvað það skilur eftir sig. Rammaáætlun sem er hér til umræðu á að vera málamiðlun ólíkra sjónarmiða. Hún er það kannski en ekki nóg. Allir verða að gefa eitthvað eftir en enginn fær allt sitt. Þannig á það að vera og ég ítreka það sem var meginefnið í minni fyrri ræðu að mér finnst eins og okkur sé að mistakast. Við finnum hér að það er ekki sú sátt sem þarf og við erum þá ekki að vinna það tímamótaplagg sem við ætluðum að gera þegar lagt var upp í síðari áfanga, þ.e. eftir að Össur Skarphéðinsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir, þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra, settu þennan feril í gang árið 2007. Það er miður og það er það sem mér finnst allra verst við þetta. Á þeim nokkru mínútum sem ég á eftir ætla ég að fara inn á það svæði sem ég þekki best, það sem er í mínu kjördæmi, þ.e. norðaustursvæðið. Það er eðlilegt vegna þess að þar erum við oftast og þar eru sveitarfélög, einstaklingar og fyrirtæki sem ræða við okkur um þá hluti. Ég hika ekki við að halda því fram að það sé mjög skrýtið hvernig menn töluðu áður fyrr. Sumt fólk talar enn eins og allt norðaustursvæðið ætti að fara í vernd og mér finnst það alveg með ólíkindum. Þar er feiknarleg orka sem er talin geta verið upp undir 700 megavött í hágildi, lægra í miðgildi og enn lægra í lággildi, segjum 500–600 megavött. Mér finnst það með ólíkindum þegar viðkomandi aðilar hafa jafnvel tekið þátt í hinni miklu orkuöflun í námunda við höfuðborgarsvæðið, þ.e. uppi á Hellisheiði, þar sem hluti af virkjuninni fór í umhverfismat en ekki hún öll, þar á meðal ekki stækkun. Virðulegi forseti. Mér finnst stundum að menn líti ekki sömu augum á gullið, að það sé öðruvísi hér en hjá okkur úti á landi. Ég hika ekki við að halda því fram að sú uppbygging sem á sér nú stað og er fram undan á norðausturhorninu með borun og öflun orku þar, sem er svo hugsuð í uppbyggingu á fyrirtækjum á Bakka við Húsavík, feli í sér á því svæði samfellt hagvaxtar- og uppbyggingarskeið sem mun standa í 10–15 ár þegar við förum af stað. Ég segi „þegar við förum af stað“ gagnvart erlendum fjárfestum sem þarna vilja koma inn en ég segi að við séum komin af stað hvað það varðar að Landsvirkjun er farin að bora. Landsvirkjun er farin að bora á Þeistareykjasvæðinu. Þær boranir ganga vel og lofa góðu. Þetta er sú orka, virðulegi forseti, sem við ætlum að nýta á þessu svæði líkt og gert er á Hellisheiðarsvæðinu til að selja hana þeim fyrirtækjum sem vilja byggja upp fyrirtækjarekstur, skapa útflutningstekjur, vinnu og almennan hagvöxt og hagsæld á þessu svæði. Það er alveg sama hvort ég er að tala um þýska fyrirtækið CPP, sem sennilega er komið hvað lengst, eða Thorsil sem er þar rétt á eftir, hvort tveggja kísilflögufyrirtæki. Svo er þar franskt fyrirtæki að skoða sem ég kann ekki almennilega að nefna. Þessar framkvæmdir eru í raun og veru komnar í gang. Eins og ég sagði áðan er byrjað að bora, það er byrjað að afla orkunnar og innan skamms verður skrifað undir verksamning út af Vaðlaheiðargöngum. Þau hafa alltaf verið í mínum huga, virðulegi forseti, einn þáttur í þessari stóru og miklu atvinnuuppbyggingu sem er að fara af stað á norðaustursvæðinu. Ég hef verið á fundum með erlendum aðilum sem vilja byggja þarna og hafa talið það forsendu að losna við Víkurskarðið, ófærðina þar og hættuna af því. Vaðlaheiðargöng skipta þar miklu máli. Þegar uppbyggingu á Bakka við Húsavík verður lokið, hvenær sem það verður, eftir 10, 15 eða 20 ár, og komin þar mjög fjölbreytt og mikil starfsemi er ég sannfærður um að þá tekur við annað samfellt hagvaxtarskeið, þ.e. olíuöflun á Drekasvæðinu og siglingar um norðurslóð. Hér erum við að nýta og njóta, við göngum hægt en við ætlum að nýta þessa orku til samfellds hagvaxtarskeiðs fyrir þetta svæði sem ég fagna mjög. Ég hika ekki við að halda 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna þar sem hann fór ærlega yfir skoðanir sínar á þessu máli öllu saman. Þingmaðurinn lýsti áhyggjum sínum af stöðu þess og sagði nokkurn veginn orðrétt að honum fyndist okkur vera að mistakast, hann hefði áhyggjur af því að okkur væri að mistakast verkefnið, þ.e. að ná sátt um rammaáætlun eins og lagt var upp með í upphafi. Ég vil spyrja hv. þingmann hvað hann leggur til. Hvernig getum við komið okkur út úr þeirri stöðu sem mér heyrðist á honum að hann teldi okkur vera í og hvað þyrfti til að koma okkur á rétta braut ef hann fengi að ráða? Síðan vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann hafi tekið afstöðu til frumvarps okkar sjálfstæðismanna þar sem við leggjum til að málið verði fært aftur inn í verkefnisstjórnina og henni falið að raða virkjunarkostunum.

Virðulegi forseti. Þegar ég tala um að mér finnist að okkur sé að mistakast er það einfaldlega mat mitt út frá þeirri löngu umræðu sem hér á sér stað, umræðu þingmanna úr Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki sem maður hlustar aðallega á. Ef svo ólíklega fer að þeir komist til valda á næsta kjörtímabili hefur mér heyrst margir tala um að þá verði rammaáætlun rifin upp. Það finnst mér dæmi um að okkur sé að mistakast vegna þess að rammaáætlun átti að vera sátt ólíkra sjónarmiða, eins og ég sagði áðan, þar sem allir verða að gefa eitthvað eftir og ná sátt í fyrsta skipti. Við erum búin að vera með þennan feril í upp undir 20 ár og erum ekki komin lengra en þetta. Því miður er þetta mín skoðun og ég hef frekar styrkst í henni ef eitthvað er við þá löngu og miklu umræðu sem hér hefur átt sér stað.

Virðulegi forseti. Ég ítreka spurningu mína um afstöðu hv. þingmanns til frumvarps okkar sjálfstæðismanna og ég vil líka spyrja hv. þingmann hvort hann sé sáttur við þá tillögu sem nú liggur fyrir. Það hafa verið fréttir af fyrirvörum einstakra þingmanna Samfylkingarinnar. Er hv. þingmaður sáttur við þá niðurstöðu sem hér liggur fyrir? Ég heyrði í útvarpinu í gær viðtal við hv. þingmann þar sem hann lýsti meðal annars ferð atvinnuveganefndar um Suðurland. Hvað finnst hv. þingmanni til dæmis um það að færa virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár úr nýtingu yfir í bið á grundvelli varúðarsjónarmiða? Hvað finnst svo þingmanninum um það að sömu röksemdir giltu ekki gagnvart Hagavatnsvirkjun og Hólmsárvirkjun neðri við Atley?

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn spyr um það frumvarp sem sjálfstæðismenn hafa lagt fram. Ég tel það ekki nauðsynlegan þátt í að skapa þá meiri sátt sem þarf. Alls ekki. Það er hægt að gera það á þeim forsendum sem við erum með hér. Ég vil segja líka, vegna þess að það kann að koma fram á eftir um hinn faglega þátt, að hinn faglegi þáttur hefur verið unninn af verkefnisstjórninni og öllum þeim sérfræðingum sem þar hafa komið að. Þetta er löng og mikil vinna. Frábært starf hefur verið unnið undir forustu Svanfríðar Jónasdóttur, bæjarstýru í Dalvíkurbyggð, sem stýrði verkefnisstjórninni. Ég hef alltaf litið þannig á það að þegar gögn koma fram við vinnslu Alþingis séum við alþingismenn líka að taka faglega afstöðu. Við erum sífellt að taka faglega afstöðu. Hvað varðar þá tillögu sem ég hef sagt að væri líklegri til mestrar sáttar hef ég styrkst í þeirri trú við það að hlusta hér og það er sú tillaga sem verkefnisstjórnin lagði fram áður en þessir sex kostir voru færðir úr nýtingarflokki í biðflokk. 
            

Forseti. Hv. þingmaður hefur verið óspar á yfirlýsingar um þá skoðun sína að rammaáætlun sú sem nú er að fæðast, þingsályktunin sem hér er að verða til, sé mistök. Ástæðan sem hann færði fyrir þessari skoðun í ræðu áðan var sú að umræðan um hana væri svo löng, að af því að framsóknarmenn og sjálfstæðismenn eru í málþófi sé rammaáætlunin mistök. Ég held að þetta hljóti að vera einhver misskilningur í mér að hafa heyrt þetta og vil þess vegna spyrja þingmanninn: Hvaða miklu meiri sátt hefði getað skapast í ljósi þess að hér í salnum er ekki bara óánægja hjá framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum heldur líka mögnuð óánægja hjá ýmsum sem grænni eru í pólitíkinni? Á hvaða mælikvarða er þingmaðurinn að tala og samkvæmt hvaða aðferð ætti að skapa meiri sátt í málinu? Er það sú aðferð að hann fari með hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni og hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni 

Virðulegi forseti. Það er ef til vill í ræðum eins og hér var flutt af hv. þm. Merði Árnasyni sem ég tel að við séum að skemma þetta ferli og náum ekki þeirri breiðustu sátt sem hægt hefði verið að ná. Þegar hv. þingmaður talar um að ég meini að okkur sé að mistakast vegna þess að umræðan sé löng, að framsóknarmenn og sjálfstæðismenn tali lengi, er það útúrsnúningur og ekkert annað. Ég held að það hafi komið alveg skýrt fram í ræðu minni og fyrirvara. Ég tek auðvitað undir það sem hv. þingmaður segir, það eru aðrir sem vilja ganga miklu lengra í vernd og þá er það líka hluti af þessum sjónarmiðum. Ég lýsti því til dæmis í ræðu minni að við gengjum sennilega of langt með jarðvarmavirkjunum á Reykjanesi eins og með Sveifluháls 

Forseti. Það getur vel verið að ég eigi köpuryrði hv. þingmanns skilið og biðst þá afsökunar á því, en það sem ég á við er að við setjum af stað ferli sem er faglegt en það byggist á pólitískum grunni, m.a. vegna þess að menn náðu sátt í þessum sal um aðferðina sem beita skyldi. Það er ekkert til í þessu ferli sem heitir hreinfaglegt og það er ekkert til sem heitir hreinpólitískt. Það er rakið í nefndaráliti meiri hlutans sem hv. þingmaður styður, eða studdi að minnsta kosti þegar hann fjallaði um það í atvinnuveganefnd, að í ferlinu eru sex verkþættir. Ef þetta á að vera röklegt samhengi verður hver verkþáttur að taka við af öðrum, byggja á og gleyma aldrei hinni faglegu undirstöðu þó að teknar séu breiðpólitískar ákvarðanir um hitt og þetta. Þess vegna spyr ég: Hvar er feillinn, hvar varð þetta ferli ófaglegt og hvar telur hv. þingmaður að sveigt hafi verið af leið? Þessu verður hv. þingmaður að svara. Ef það var ekki í formannahópi Svanfríðar Jónasdóttur hlýtur það að hafa verið hjá ráðherrunum sem lögðu þetta fram 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar um þann grunn sem rammaáætlun byggir á, þ.e. lögin sem samþykkt voru í maí 2011, lög nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun. Ég minnist þess að þegar það frumvarp var flutt leit ekki út fyrir neina sátt um það grundvallarplagg. Það var meðal annars fyrir tilstilli mitt sem formanns iðnaðarnefndar og hv. þm. Marðar Árnasonar sem þá var formaður umhverfisnefndar, ekki satt, sem við settumst niður og náðum samkomulagi. Það var ekki endilega milli okkar tveggja heldur milli allra flokka á Alþingi. Ég tel að þar hafi verið unnið tímamótaverk þar sem við náðum að sætta þau sjónarmið  
             Virðulegi forseti. Ég held að ég verði bara að svara þeim spurningum í ræðu á eftir, það gefst ekki möguleiki á því í einnar mínútu andsvari. Það sem ég ætlaði að segja var 

Hæstv. forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og fyrir afskaplega skýran málflutning. Sá fyrirvari sem birtist okkur í nefndaráliti því sem meiri hlutinn skilaði af sér er mjög skýr. Það þarf að beita sig töluverðu átaki, tel ég, eins og hv. þm. Mörður Árnason gerir hér, til þess að snúa út úr orðum hv. þingmanns. Það er engu að síður rétt. Mig langar að hrósa þingmanninum fyrir það sem hann talar um í fyrirvara sínum, um hversu mikið mörg náttúrusvæði eru vernduð. Það er leitun að þingmönnum sem hafa blandað sér í umræðuna til þess að fara yfir þann lista sem lendir í vernd og þá staðreynd hversu stór hluti íslensks hálendis lendir þar af þeirri ástæðu að friðlýsing er fyrir hendi í verndarskilmálum og er ekki á listanum. Mér finnst mjög athyglivert að enginn þeirra sem telja sig náttúruverndarsinna hefur komið hingað til að ræða þetta og benda á það vegna þess að þetta er stórsigur fyrir þá sem hafa talað fyrir náttúruvernd hér í gegnum árin. 

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki neitt sem ég þarf að bregðast við í þessu andsvari þannig að ég get notað tímann til að bæta við. Ég gat um það í minni fyrri ræðu þegar atvinnuveganefnd fór um Suðurland meðan við héldum að við fengjum verkefni að vinna áður en rammaáætlun kæmi til. Það var mjög fróðlegt og ég tel að fleiri hefðu átt að gera það. Ég myndaði mér þar skoðanir sem eiga vonandi eftir að koma fram í framhaldsvinnu við rammaáætlun. Ég skoðaði virkjunarkostina og þess vegna hef ég meðal annars sagt að ég fallist á þau rök sem komu seint um laxagengd í Urriðafossi og tel að við eigum að hafa hann í bið meðan verið er að rannsaka þann kost, en ég hef líka sagt að þau rök eigi ekki við um virkjanirnar tvær þar fyrir ofan. Ég spurði mig líka hvort við værum, eins og ég sagði áðan, að ganga of langt í jarðvarmavirkjunum á Reykjanesi eins og hjá Sveifluhálsi og Eldvörpunum. Ég sé til dæmis í þeim gögnum sem ég hef undir höndum um Sveifluhálsinn að þar eru menn ekki að tala um neitt fyrr en eftir fimm, sex eða sjö ár.

Hæstv. forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann átti sig á því hversu langur tími muni líða þar til tillaga komi fyrir þingið sem felur í sér að þessir virkjunarkostir í Þjórsá fari annaðhvort í verndarflokk eða nýtingarflokk. Hver telur þingmaðurinn að tímalínan sé? Af því að hv. þingmaður stendur að nefndaráliti meiri hlutans spyr ég hvort hann sé sammála sjónarmiðum sem birtast í ábendingum til ráðherra í nefndarálitinu um að allir virkjunarkostir, hversu smáir sem þeir eru, eigi að fara inn í rammaáætlun. Á þá næsta verkefnisstjórn sem tekur til starfa, væntanlega eftir að þessi rammaáætlun fer í gegn, að taka inn í rammaáætlun alla bæjarlæki sem til stendur að vinna?

Virðulegi forseti. Fyrst hvað varðar hraðann hjá næstu verkefnisstjórn, það er rétt að það kemur fram í áliti atvinnuveganefndar að hún hvetur til þess að næsta verkefnisstjórn hraði vinnu við það sem lagt er til að fari í biðflokk. Það er út af fyrir sig gott og góðra gjalda vert, en það má líka spyrja sig: Getur eða á Alþingi að setja forskrift um að menn vinni eitthvað á einu ári sem kannski tæki tvö? Ég veit það ekki, ég er svolítið hugsi yfir þessu. Varðandi smáar virkjanir get ég ekki úttalað mig um það hvort 10 megavatta virkjanir og minni ættu að fara í þetta, en ég minni líka á að í sambandi við lögin eigum við meira eftir, kannski að fara í gegnum þau og lagfæra með tilliti til reynslunnar. Ég hef til dæmis ekki fengið 100% svar við því hvort menn telji að stækkanir á virkjunum, eins og Búrfellsvirkjun, þurfi að fara í gegnum rammaáætlun og það ferli. Við skulum svo hafa í huga að rammaáætlun er eitt og umhverfismat áætlana er allt annað sem er náttúrlega nauðsynlegur þáttur eins og margoft hefur komið fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni málefnalega og skýra ræðu. Það eru tvær spurningar sem ég vildi bera upp við hv. þingmann. Um þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir er vægast sagt ekki mikil samstaða og eins og hv. þingmaður kom inn á er mikil hætta á að sú hugmyndafræði sem lá að baki þeirri hugsun að ná fram þessari sátt sé fyrir bí og þar af leiðandi að ný ríkisstjórn leggi fram sína eigin tillögu. Þess vegna spyr ég hann þessara tveggja spurninga: Telur hann að í þessari tillögu hafi ekki verið gætt nægjanlega að efnahagslegum og samfélagslegum áhrifum nýtingar og þá að sama skapi frekar að umhverfislegum? Hin spurningin varðar það hvort hann telji að enn sé möguleiki að setjast yfir þetta plagg 

Virðulegi forseti. Fyrst um spurninguna hvort ekki hafi verið tekið nægjanlegt tillit til efnahagslegra áhrifa við þessa áætlun. Ég segi fyrir mitt leyti að rammaáætlun virkar langt fram í tímann og þó að ég hafi talað um virkjanir fyrir norðan ætla ég líka að segja að við förum ekki að búa til raforkuver bara til þess að gera það. Það verður að vera kaupandi. Sú tíð er liðin að við eigum orku á lager og í dag vantar hana ekki. Það er til dæmis talið að vegna bráðnunar jökla og annars slíks væri hægt að nýta í orkuverum landsins miklu meira en gert er í dag. Ég hef heyrt töluna 5–7 milljarða sem renna til sjávar sem væri hægt að fá sem tekjur ef það væru kaupendur að orkunni. Næg orka er til. Sem betur fer er vinna við Búðarhálsvirkjun í gangi en hvað seinni hlutann varðar kem ég inn á það í seinna andsvari. 
            

Virðulegi forseti. Varðandi það einmitt að hér sé næg orka til nú þegar er líka rétt að segja að rammaáætlun gildir til langs tíma. Er þá ekki líka skoðun hv. þingmanns að það að setja kosti í orkunýtingarflokk þýði ekki þar með að þeir verði nýttir? Auðvitað þurfa þeir að fara í umhverfismat og arðsemismat og allt annað sem tilheyrir. Það er uppi merkileg staða, að síðustu fjögur eða fimm árin hafi í raun engin orkusala verið til erlendra aðila fyrir utan álverið í Straumsvík. Nú búum við svo vel að vera með endurnýjanlega orkugjafa. Það er öfundsverð staða og því hefur verið haldið fram að á næstu árum krefjist alheimurinn þess hreinlega af enn meiri þunga að þær vörur sem verða framleiddar verði framleiddar með orku úr endurnýjanlegum orkugjöfum sem eru nýttir á sjálfbæran hátt. Telur þá ekki hv. þingmaður að það sé skylda okkar að líta til þess líka? Auðvitað þurfum við að líta til eigin efnahagslegra og samfélagslegra áhrifa en jafnframt til 

Virðulegi forseti. Til að bregðast við nokkrum af þeim þáttum sem komu í stuttu andsvari hv. þingmanns vil ég hnykkja á því að rammaáætlun er eitt og hún er verkefni sem við þurfum að klára. Þjóðin er búin að eiga hana inni hjá okkur lengi. Hitt er svo annað mál að þegar á að fara að virkja eða vernda þarf að vinna þessa vinnu. Varðandi nýtinguna þarf umhverfismat og það hefur komið fram hjá fulltrúum orkugeirans á fundum sem við hv. þingmaður höfum setið að það geta komið fram þannig skilyrði í umhverfismati að viðkomandi virkjun verður ekki lengur hagkvæm og þá er það allt önnur Ella, en með því að samþykkja rammaáætlun tökum við frá og segjum hvað við ætlum að gera. Þá er hægt að vinna eftir því. Virðulegi forseti. Í þessu síðasta andsvari mínu vil ég hnykkja á og segja að við erum að vinna stórkostlegt plagg hvað varðar það sem við erum að setja í verndarflokk. Við erum að skila því hérna alveg kláru. Ég get tekið dæmi sem ég gerði að umtalsefni, Langasjó 

Frú forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessari tillögu. Ég tel að hæstv. ríkisstjórn hefði átt að koma með málið miklu fyrr inn í þingið. Það er búið að vera meira og minna verklaust í allt haust og það er léleg verkstjórn hjá hæstv. ríkisstjórn sem við stöndum hér frammi fyrir. Við þurfum að halda fundi langt frá á kvöld þvert á stefnu hæstv. forseta sem vildi hafa þingið fjölskylduvænan vinnustað. 
            

Virðulegi forseti. Það er í raun mjög sorglegt að við skulum vera í þessum djúpstæða ágreiningi á Alþingi þegar við erum að ræða jafnmikilvægt mál og rammaáætlun, mál sem var lagt af stað með og sett í þetta ferli til að skapa frið, skapa stefnu til lengri tíma sem gæti ríkt nokkuð góð almenn sátt um. Það var alveg ljóst þegar lagt var af stað í þessa vegferð að ekki yrðu allir sammála um niðurstöðuna, að þeir sem vilja ganga lengra í verndarsjónarmiðum næðu ekki öllu sínu fram frekar heldur en þeir, sem ég held þó að séu færri, sem hafa einhver sjónarmið um að ganga mjög langt í að virkja alls staðar sem mögulegt er. Ágreiningurinn er til staðar. Hann birtist í málflutningi stjórnarliða og minni hlutans í þinginu. Það eru samt þó nokkrir úr hópi stjórnarliða sem hafa miklar efasemdir um að þetta sé ásættanleg niðurstaða málsins og alvarlegustu athugasemdirnar eru auðvitað gerðar vegna þess að í stuttu máli þýðir þessi afgreiðsla málsins að hér verður ekki farið af stað í neinar alvöruvirkjunarframkvæmdir á næstu árum umfram það sem þegar er komið af stað. Það er mjög alvarlegt þegar allir sem um málið fjalla geta verið sammála um það og eru sammála um að til þess að hægt sé að skapa hér skilyrði fyrir nauðsynlegri fjárfestingu inn í landið, bæði beinni erlendri fjárfestingu og þeirri fjárfestingu sem þarf að fara fram innan lands til að geta skapað þann hagvöxt og þau atvinnutækifæri sem er komið inn á í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar vegna kjarasamninga þann 5. maí 2011, verður að stíga ákveðin skref fram á við sem snúa að orkufrekum iðnaði. Það er þessi afstaða, þessi niðurstaða í rammaáætlun, sem setur málið í svona mikinn hnút, skapar ekki bara stríðsástand í þinginu heldur er í raun grunnurinn að þessum djúpstæða ágreiningi ríkisstjórnarflokkanna við aðila vinnumarkaðarins, Samtaka atvinnulífsins, ASÍ, er í raun djúpstæður ágreiningur ríkisstjórnarinnar við fjöldamörg öfl í samfélaginu sem kvarta yfir því að ekki sé staðið við gerða samninga. Grunnurinn að því að ríkisstjórnin getur ekki staðið við fyrri yfirlýsingar sínar liggur í því að hér næst ekki að skapa þann hagvöxt og þau umsvif sem stefnt var að. 
             Það gerir málið ekki einfaldara, virðulegi forseti, hvernig þingmenn og ráðherrar ríkisstjórnarflokkanna bregðast við gagnrýni. Á laugardagsmorguninn var sameiginlegur fundur í umhverfis- og samgöngunefnd og atvinnuveganefnd með fulltrúum ASÍ og Samtaka atvinnulífsins. Fulltrúar þessara samtaka fóru mjög málefnalega yfir hlutina en skeytasendingarnar sem þeir fengu á sig frá ríkisstjórnarflokkunum voru um að hér réðu bara atvinnumál og önnur annarleg sjónarmið. „Þú, Gylfi, hefðir viljað fá þetta inn til þín í eitthvert skuggaferli.“ „ASÍ er gengið til liðs við stjórnarandstöðuna, gengið í þau björg.“ „Afstaða ykkar er vonbrigði aldarinnar.“ „Það stendur ekki steinn yfir steini í málflutningi ykkar.“ Svona eru þessi viðbrögð. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hélt ágæta ræðu um þennan ágreining fyrir hádegishlé. Síðan klykkti hann út með því að beina orðum sínum til mín og sagði: Hv. þm. Jón Gunnarsson vill náttúrlega ekkert nema gegndarlausa stóriðju og hvalveiðar sem atvinnumál. Þetta er mjög líkleg 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Ég var staddur á sama fundi, sameiginlegum fundi umhverfis- og samgöngunefndar og atvinnuveganefndar, á laugardagsmorguninn og verð að segja alveg eins og er að það var mjög áhugaverður og upplýsandi fundur. Lengi framan af voru mjög málefnalegar umræður. Það breyttist svolítið þegar kom að fyrirspurnum sumra stjórnarliða sem urðu meira í yfirlýsingaformi. Ég spyr hv. þingmann hvort hann hafi ekki metið niðurstöðu fundarins með sama hætti og sá sem hér stendur, að þrátt fyrir að í markmiðum laga um rammaáætlun og þeirri þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir eigi að taka jafngilt tillit til efnahagslegra, umhverfislegra og samfélagslegra áhrifa og nýtingar, þar með talið verndar, hafi fundurinn staðfest þann afstöðumun sem er milli stjórnarandstöðu, sérstaklega þingmanna Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, einstakra stjórnarþingmanna sem hafa komið hingað upp og sett fyrirvara við tillöguna og svo þeirra sem aðhyllast niðurstöðu meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar og leggja málið fram með þessum hætti. Hér er ekki tekið jafnt tillit til þessara þátta og það hefur hreinlega komið fram í málflutningi stjórnarliða á þessum fundi að það sem þeim fannst verst væri að meira að segja forseti Alþýðusambands Íslands, ekki aðeins Samtök atvinnulífsins, væri sammála stjórnarandstöðunni í því að þessi hugmynd að sátt, þar sem tekið væri jafnt tillit til ólíkra þátta, 

Virðulegi forseti. Þetta er alveg rétt hjá hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni. Ég get staðfest að þetta kom fram. Það er svo sem alveg hægt að fara yfir ræður ákveðinna stjórnarþingmanna í þessu máli á undanförnum dögum þar sem lögð er ofuráhersla á að náttúran eigi alltaf að njóta vafans. Það hefur verið orðað svo af hálfu einhverra þeirra að það sé okkur mikilvægara að ganga lengra í því að vernda náttúruna en að virkja á einhverjum samkomulagsgrunni þar um. Þetta er alvarleg afstaða, og niðurstaðan af þeirri rammaáætlun sem nú er lögð fyrir þingið er augljóslega í þessum farvegi. Við sjáum að það eru nokkrir þingmenn, sérstaklega Vinstri grænna, sem telja að alls ekki sé gengið nægilega langt í því að setja virkjunarkosti í vernd, það eigi að ganga enn lengra á því sviði. Ég hef í einhverjum tilfellum tekið undir að virkjunarkostir séu í biðflokki sem eigi í raun samkvæmt einkunnagjöf verkefnisstjórnarinnar að vera í vernd, en almennt hafa þingmenn úr þeim flokki viljað ganga enn lengra en ætla að sætta sig við þetta þannig að það hefur verið reynt að mæta sjónarmiðum þeirra. Að sama skapi er ekki tekið tillit til hinna sjónarmiðanna, um að það sé hægt að halda áfram og skapa þá nauðsynlegu fjárfestingu og umsvif í kringum 

Virðulegi forseti. Við erum væntanlega í þessari umræðu að svara því ákalli sem kom í yfirlýsingu og auglýsingu ASÍ fyrir helgina um að þingið tæki valdið af framkvæmdarvaldinu og þá væntanlega þeim meiri hluta sem ætlar að framfylgja niðurstöðu þess og keyra rammaáætlun í gegn með þessum hætti og vera tilbúinn að breyta henni. Ég spyr þá hvort þingmaðurinn telji að einhverjar vísbendingar séu um að það sé hægt. Við framsóknarmenn fengum forustumenn Alþýðusambandsins á þingflokksfund fyrr í dag til þess einmitt að ræða áfram rammaáætlunina og reyndar aðra þætti sem spila inn í auglýsingu ASÍ fyrir helgina um kjarasamninga. Þar kom fram það mat að ef einstaka þingmenn Vinstri grænna, og jafnvel allur stjórnarflokkurinn, gætu sest yfir málið á fundi eins og við vorum á á laugardagsmorguninn og lýst því yfir að það væri skilyrtur stuðningur við ríkisstjórnina og einnig ýtt til hliðar landsfundarsamþykkt Vinstri grænna um að ekki mætti hrófla við neðri hluta Þjórsár væri ekki ólíklegt að innan einhverra klukkutíma kæmust menn að sameiginlegri niðurstöðu. Þegar menn eru hins vegar búnir að læsa sig inni með fyrir fram ákveðnar skoðanir bundnar í landsfundasamþykktir eða yfirlýsingar úr ræðustól Alþingis um að stuðningur við ríkisstjórnina sé skilyrtur því að aldrei verði virkjað í neðri hluta Þjórsár hljómar það auðvitað eins og að ekki verði hægt að ná samstöðu. Ef ekki væri fyrir slíkar yfirlýsingar, væri þá hljómgrunnur í þingsal til að ná meiri sátt um þetta mál og byggja þannig 

Virðulegi forseti. Ef ég á að svara þessu beint held ég það, já. Ég held reyndar að þetta eigi sér aðdraganda allar götur aftur í myndun þessarar ríkisstjórnar. Ég er þess sannfærður og þótt maður geti ekki fært fyrir því einhver bein rök eða vitnað í eitthvað sérstakt í þeim efnum hafa þær sögur heyrst að við myndun þessarar ríkisstjórnar hafi þessi samningur verið gerður, að hér yrði virkjanastopp umfram það sem væri komið af stað gegn því að aðildarviðræður að Evrópusambandinu gætu farið fram í einhverjum farvegi. Þannig held ég að hrossakaupin hafi verið gerð milli ríkisstjórnarflokkanna. Það hefur komið fram, eins og vitnað var í, að þingmenn Vinstri grænna hafa sett þetta sem skilyrði fyrir stuðningi við ríkisstjórnina. Líf ríkisstjórnarinnar hefur hangið á þessu máli. Auðvitað er það öllum augljóst þegar grannt er skoðað vegna þess að þetta mál hefði í sjálfu sér getað komið fram og verið lokið í þinginu fyrir upp undir einu og hálfu ári. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar með kjarasamningum 5. maí 2011 segir að afgreiðslu rammaáætlunar verði lokið fyrir árslok 2011. Af hverju var vitnað sérstaklega í rammaáætlun í því plaggi? Það var vegna þess að við þá ákvörðun voru bundnar væntingar um að þá færu ákveðnar fjárfestingar af stað. 

Hæstv. forseti. Við ræðum um eitt mikilvægasta málið sem fyrir liggur á þessu þingi í ár og það er mikilvægt þegar við áttum okkur á forsögunni að hafa í huga að þetta er mál sem fólk úr öllum flokkum hefur tekið undir að sé og hafi verið í réttum farvegi, að ætla okkur hér að taka þetta mál upp úr pólitískum deilum, þ.e. verkefnið um hvar á að vernda og hvar á að nýta, setja það í formlegan farveg þar sem smíðuð er aðferðafræði þar sem okkar færustu sérfræðingar koma að því að raða upp virkjunarkostunum eftir því hvar er hagkvæmast, best og æskilegast að virkja og hvar er hagkvæmast, best og æskilegast að vernda. Þegar verkefnisstjórnin í þessum áfanga rammaáætlunar var skipuð árið 2007 var alveg ljóst að pólitíkusarnir sem þá voru við völd einsettu sér að standa við þetta ferli allt til enda. Þá var iðnaðarráðherra núverandi hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson. Ég hef haft þá trú að við ætluðum okkur að standa við hin gefnu fyrirheit þeirra pólitíkusa sem settu þetta mál af stað á sínum tíma. Ég hef haft þá trú hingað til og hef enn trú á því að við getum komið þessu máli í réttan farveg, tekið af því þau pólitísku fingraför sem sett hafa verið á það undir formerkjum þeirrar ríkisstjórnar sem nú ræður hér ríkjum og birtist okkur í þeirri þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir þar sem í nokkrum verulegum atriðum er vikið frá þeirri röðun sem verkefnisstjórn gerði í skýrslunni um rammaáætlun. Ég sakna þess í umræðunni að sjá ekki fleiri náttúruverndarsinna tjá sig vegna þess að hér er á ferðinni mál sem hefur tekið mjög mið af þeim miklu umræðum sem átt hafa sér stað um náttúruvernd á undanförnum árum. Sú áherslubreyting sem varð árið 2007 þegar verkefnisstjórn í 2. áfanga rammaáætlunar fór af stað var mikil og fólst í því að mun meira tillit var tekið til verndar. Nýting og vernd eru settar hlið við hlið í þessari rammaáætlun og horft jafnt til beggja þessara þátta. Þess vegna skil ég ekki hvers vegna þeir þingmenn sem oft og tíðum berja sér á brjóst og telja sig mikla verndarsinna hafa ekki blandað sér meira í umræðuna. Hvers vegna eru menn ekki að tjá sig um þann mikla og langa lista sem fellur utan rammaáætlunar á grundvelli 3. mgr. 3. gr. laga nr. 48/2011? Það eru heilir sex kostir innan Vatnajökulsþjóðgarðs, og hvaða áhrif hefur þetta á þá röksemdafærslu sem heyrst hefur og notuð er til að færa Skrokköldu- og Hágönguvirkjanir úr nýtingu yfir í biðflokk miðað við þá tillögu sem formannahópurinn og fulltrúar ráðuneytanna skiluðu til ráðherra á sínum tíma? Hvaða áhrif hefur þetta á umræðuna um „buffer zones“ þegar við erum með sex virkjanir sem þegar eru teknar út fyrir rammann vegna þess að þær eru innan friðlýsts svæðis Vatnajökulsþjóðgarðs? Síðan skil ég ekki hvers vegna ekki hafa fleiri komið hingað upp og talað um friðland að fjallabaki. Samtals sjö virkjunarkostir falla út úr rammaáætlun af þeirri ástæðu að þeir eru á friðlýstu svæði og eiga það sammerkt að vera á Torfajökulssvæðinu. Ég skil ekki hvers vegna þeir aðilar hafa ekki blandað sér í þessa umræðu. Hvers vegna hafa menn ekki tjáð sig hér um þá fjöldamörgu kosti og þá áherslu sem birtist okkur í öllum þeim kostum sem lenda í verndarflokki? Á Suðurlandi er helst að nefna Markarfljótsvirkjanir, Tungnaá þar sem bæði er um að ræða Tungnaárlón og Bjallavirkjun. Síðan erum við að tala um Gýgjarfossvirkjun í Árnessýslu og Bláfellsvirkjun. 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni, lítil umræða hefur farið fram um það sem mér finnst vera yfirbragð þessarar tillögu, að það sé búið að gera nokkuð hátt undir höfði ýmsum verndarsjónarmiðum. Út af fyrir sig er það ágætt og umræðan um verndarflokkinn gæti til dæmis verið mjög áhugaverð. Ég hef einstaka sinnum minnst á Norðlingaöldu í því sambandi þar sem ég tel að um hana gildi sérkennileg rök. Hún virðist hafa vera flutt í verndarflokk vegna þess að hæstv. umhverfisráðherra lýsti því yfir að til stæði að stækka og friðlýsa svæðið, en síðan hefur í sjálfu sér ekki verið samstaða um það, a.m.k. ekki meðal heimaaðila. Þess vegna er sú forsenda mjög tvíræð, í það minnsta mjög umdeilanleg. Margir aðrir kostir sem eru settir í vernd held ég að séu óumdeildir. Þó kom það fram hjá forsvarsmönnum Orkuveitu Reykjavíkur varðandi Bitru - ég vil taka það skýrt fram svo enginn fari að misskilja orð mín að ég er alveg sammála því að við eigum að forðast þær virkjanir sem eru nálægt byggð og hafa sýnt sig að geta valdið ónæði, jarðskjálftum eða mengun af völdum brennisteins - þeir bentu á að það væri kannski óþarfi og sýni næstu kynslóðum vantraust, að við treystum þeim ekki til að taka ákvörðun. Þetta er verulega raskaður kostur, búið að skilgreina nokkuð vel hversu mikil orka er þarna, en á næstu áratugum getur vel komið upp sú tækni að hægt sé að nýta orkuna af Bitrusvæðinu án þess að fara inn á svæðið með tilheyrandi röskun 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Af því að hv. þingmaður notaði fyrri hlutann til að tala aðeins um Norðlingaölduveitu er rétt að benda á að sá virkjunarkostur sem er nr. 27 í númerakerfi verkefnisstjórnar lenti í 30. sæti út frá nýtingu en 40. sæti frá sjónarhóli verndar. Það er athyglivert að sjá hvar hann lendir upp á það að hann er svo afgerandi settur í verndina. Gott og vel, hv. þingmaður fór yfir rökin og sjónarmið þar að lútandi. En varðandi Bitru hafði ég á tilfinningunni að sá kostur mundi lenda í biðflokki, einmitt vegna þess að við vitum ekki alveg hvernig tækninni vindur fram. Ég verð að segja og hef sagt það áður að mörg okkar, eða einhver okkar, sem komum að þessari vinnu á fyrri stigum - ég taldi það að minnsta kosti, svo ég tali bara fyrir sjálfa mig, að biðflokkurinn yrði miklu stærri, að þar yrðu miklu fleiri kostir. Auðvitað erum við að taka hér afskaplega stórar ákvarðanir til langrar framtíðar, bæði varðandi verndina og eins nýtingu. Þegar lagt var af stað og framan af vinnuferli verkefnisstjórnar taldi ég að biðflokkurinn yrði mun stærri en við horfum á hér. Þess vegna gerði ég af þeirri ástæðu ráð fyrir því við fyrstu yfirferð að Bitra lenti þar. Auðvitað er mikilvægt að við skoðum líka, eins og ég kom inn á í ræðu minni, verndarflokkinn og ræðum hann. Eins og hv. þingmaður sagði er þetta fyrsta ræðan þar sem ég fer í örstuttu máli yfir þann flokk þannig að ég óska eftir því, 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sat í verkefnisstjórninni. Út af því eru tveir þættir sem ég vildi ræða við hv. þingmann, annars vegar um Norðlingaöldu og þá skoðanakönnun sem svo er kölluð í dag. Var öllum ljóst að það væri skoðanakönnun sem ekkert mark yrði tekið á eða var þetta á þeim tíma sem menn röðuðu þessum kostum hluti af því ferli sem verkefnisstjórnin taldi sig eiga að fara í og meta hverjir væru bestir, að hennar mati? Á síðustu dögum hefur verið talað um að með því að við í stjórnarandstöðunni færum hér í málefnalega umræðu um rammaáætlunina værum við að seinka því að hún yrði afgreidd. Þetta er fimmti eða sjötti dagurinn en verkefnið hvíldi inni hjá ráðherranum í átta eða níu mánuði. Það er eitt sem ég hef ekki alveg áttað mig á og ber þess vegna vel í veiði að geta spurt hv. þingmann sem sat í verkefnisstjórninni. Mig minnir að við hefðum vænst þess að fá niðurstöður frá verkefnisstjórninni mun fyrr og ég spyr þá hvort það sé hreinlega rétt munað hjá þeim sem hér stendur að það hafi orðið seinkun á að skýrslunni hafi verið skilað til þingsins. Voru að mati þingmannsins einhverjar sérstakar ástæður fyrir því sem og því hversu löng hún varð? Urðu kannski innansleikjurnar lengri en menn ætluðu eins og gjarnan gerst við framkvæmdir?

Hæstv. forseti. Miðað við skipunarbréf verkefnisstjórnar var lagt fyrir hana að skila til umhverfisráðherra og Alþingis fyrir lok árs 2009 tillögu að rammaáætlun um vernd og nýtingu. Það er það sem var lagt upp með. Verkefnið var umfangsmikið en auðvitað var heldur ekki alveg búið að leggja línurnar um það hvernig þetta ætti allt saman að klárast, hvernig nákvæmlega umgjörðin að því átti að vera. Við sjáum að löggjöfin er ekki samþykkt fyrr en 2011 en vissulega hefði að mínu mati verið hægt að gera þetta fyrr og hraðar. Við vitum að frumvarpið um þessi mál lá inni í ríkisstjórnarflokkunum í marga mánuði þannig að það liggur alveg fyrir. En af því að hv. þingmaður minntist á skoðanakönnunina sem gerð var hjá verkefnisstjórn langar mig að ítreka það sem ég hef sagt hér áður að það er varhugavert að líta um of til þeirra niðurstaðna. Verkefnisstjórn eyddi mörgum mánuðum og árum í að hanna þá aðferðafræði sem liggur að baki þessari skýrslu hér. Verkefnisstjórnin ætlaði sér og var falið það að raða þessum kostum á faglegan hátt. Skoðanakönnunin er bara skoðanakönnun og þá voru einfaldlega 12 einstaklingar að tjá skoðanir sínar, ekki út frá aðferðafræðinni heldur í ljósi þeirra upplýsinga sem þeir höfðu og könnuðust við og þekktu. Þarna leyfði maður sér, og allir sem voru í verkefnisstjórninni ímynda ég mér, að nota eigin tilfinningar. Þær komu hins vegar ekki inn í aðferðafræðina, voru ekki smíðaðar þar inn í þannig að auðvitað verður að horfa á þessa skoðanakönnun sem slíka. Eins tel ég, ef mig brestur ekki minni, að löggjöfin hafi ekki legið fyrir þegar skoðanakönnunin var gerð þannig að ekki var ljóst að biðflokkurinn yrði skilgreindur jafnþröngt 

Virðulegi forseti. Nú þegar þessi umræða hefur staðið yfir um allnokkra hríð er ekki úr vegi að velta aðeins fyrir sér fáeinum atriðum sem hafa komið upp og standa dálítið út af í þessari umræðu og spurningum sem við höfum reynt að svara með mismunandi hætti. Þá ætla ég að byrja að dvelja við fyrstu spurninguna sem skiptir gríðarlega miklu máli í allri þessari umræðu og getur auðveldað okkur dálítið að varpa sýn á það verkefni sem við stöndum frammi fyrir sem er að taka afstöðu til þingsályktunartillögunnar. Það hefur ekki farið á milli mála að umræðan hefur meðal annars snúist mjög mikið um það hvort unnið hafi verið faglega að undirbúningi þessa máls. Þegar við skoðum það í því samhengi held ég að það hafi í raun ekki verið mikill ágreiningur um það í umræðunum, a.m.k. ekki sem öllu máli skiptir, um það að lengst af var málið unnið faglega. Eins og kom fram í máli hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur var unnið að skipulagningu vinnubragðanna sjálfra mjög lengi áður en menn fóru síðan að vinna efnislega að þeirri flokkun og röðun sem liggur til grundvallar. Þetta var gríðarlega flókið mál og þurfti að horfa á mjög marga þætti enda gert ráð fyrir því bókstaflega í lögunum um þessa rammaáætlun. Það sem deilan stendur hins vegar fyrst og fremst um er hvað gerðist eftir að verkefnisstjórnin og sá hópur sem vann í nafni hennar og umboði lagði fram tillögur sínar til hæstv. ráðherra á grundvelli laga sem samþykkt voru hérna í maí 2011 sem bjuggu til viðbót við það ferli sem áður hafði verið unnið eftir. Ég ætla í sjálfu sér ekki að gera athugasemdir við að þessari viðbót hafi verið bætt við, þessari stoppistöð sem ég kalla svo. Við getum rætt það sérstaklega en það var að minnsta kosti niðurstaða þingsins og ég tók þátt í því. Það sem allt þetta byggðist á var traust á því að sú vinna sem þessir hæstv. tveir ráðherrar ynnu yrði fagleg rétt eins og sú vinna sem hafði verið unnin fram að því. Menn segja sem svo að auðvitað verði þetta pólitískt mat að lokum. Það má til sanns vegar færa að því leytinu að það erum við stjórnmálamenn sem munum taka ákvörðunina að lokum. Það sem hæstv. ráðherrar stóðu frammi fyrir var það að leggja síðan mat á þá tillögu sem hafði verið lögð fyrir hæstv. ráðherra í formi draga að þingsályktunartillögu eins og við vitum og hæstv. ráðherrar tóku þá til við það. Annars vegar komust þeir að þeirri niðurstöðu að tilteknir virkjunarkostir, sex að tölu, m.a. í neðri hluta Þjórsár, ættu allir með tölu að fara úr nýtingarflokki í biðflokk. Fyrir þessu færðu þeir að sönnu tiltekin efnisleg rök. Ég er ósammála þeim rökum, tel að þau standist ekki. Hins vegar, og það er kjarni málsins, tóku hæstv. ráðherrar ekki efnislega afstöðu til mála sem líka voru þarna upp á teningnum, um virkjanir eins og til að mynda Hagavatnsvirkjun sem fram kom í flestum umsögnum sem voru lagðar fram að ætti tvímælalaust heima í nýtingarflokki. Þessi virkjun er dálítið sérstök að því leytinu að hún á uppruna sinn sem eins konar umhverfisverndarvirkjun í þeim skilningi að henni er ætlað að reyna að draga úr sandfoki, uppblæstri sem er eitt af stærstu umhverfisvandamálum okkar. Hins vegar er Hólmsárvirkjun sem einnig hafði verið metin á sínum tíma af verkefnisstjórninni, faghópunum, undirbúningshópnum og því öllu saman. Þar hafði komið fram að nýjustu gögn voru ekki tiltæk þeim sem höfðu unnið að málinu fyrr en alveg á síðustu stundu og ekki vannst tími til að fara yfir þau. Þá hefði verið eðlilegt að hæstv. ráðherrar mætu þessa virkjunarkosti með sama hætti í ljósi ábendinga sem höfðu komið fram, í ljósi umsagna, nýrra upplýsinga sem höfðu komið fram og þar fram eftir götunum. Það var hins vegar ekki gert. Hæstv. ráðherrar kusu að leggja fram tillöguna sem byggði eingöngu á því að færa þessa tilteknu virkjunarkosti úr nýtingarflokki í biðflokk og auðvitað blasir við hver ástæðan er. Hún er sú að þarna var ekki fagleg sýn að baki heldur fyrst og fremst pólitískur vilji. Í flokkssamþykktum frá Vinstri grænum 28.–30. október 2011 var sérstaklega ályktað að flokknum yrði falið að stækka biðflokkinn og verndarflokkinn. Þetta samhengi er að mínu mati hvað ámælisverðast og þess vegna verður ekki hægt að segja 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni innleggið við þessa umræðu. Ég vil spyrja hv. þingmann að tvennu, annars vegar varðandi þann fund sem við sátum báðir á laugardaginn var með Alþýðusambandi Íslands og Samtökum atvinnulífsins og sameiginlegum fundi atvinnuveganefndar og umhverfis- og samgöngunefndar. Er hann sammála því mati mínu af niðurstöðu þess fundar að þar hefði kristallast munur í afstöðu manna, annars vegar okkar í stjórnarandstöðu, framsóknarþingmanna og sjálfstæðisþingmanna, og reyndar einstaka stjórnarþingmanna, sem væri samhljóða skoðun ASÍ og Samtaka atvinnulífsins og hins vegar þeirra sem aðhyllast þessa þingsályktunartillögu meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar þingsins, að það væri grundvallarmunur á því hvort menn teldu að horft hefði verið jafngilt til efnahagslegra, þjóðhagslegra og umhverfislegra sjónarmiða. Við hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir tókum umræðu í andsvörum og ég held að við höfum verið sammála um að einmitt með því hversu öflugur verndarflokkurinn væri hefði klárlega verið tekið mikið tillit til þess sjónarmiðs og margir kostir settir í verndarflokk. Þess vegna var það aðalástæða fyrir auglýsingu og ákalli ASÍ-forustunnar fyrir helgina um að þingmenn almennt tækju þetta mál upp og horfðu á það með þeim hætti sem ég skildi, að horfa sem sagt jafnar til efnahagslegra, þjóðhagslega sem og umhverfislegra þátta. Þá hefðu þeir kostir sem hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni, 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, það kom fram bæði hjá Samtökum atvinnulífsins og ekki síður Alþýðusambandi Íslands að þeir teldu ekki hafa verið horft nægilega til þessara efnahagslegu raka. Hins vegar kom mjög skýrt líka fram hjá báðum aðilum að þeir teldu ekki að það mætti fórna þeim verndarsjónarmiðum sem liggja til grundvallar nýtingunni á altari efnahagslegra sjónarmiða. Menn urðu auðvitað með sama hætti að taka tillit til þessara náttúrufarssjónarmiða eins og menn hefðu ætlað að reyna að gera alveg frá upphafi. Það er þetta einstigi jafnvægisins sem menn eru að reyna að feta. Það sem mér fannst athyglisverðast af því sem kom fram hjá Alþýðusambandi Íslands var að vegna þess að það var tekin ákvörðun um að færa þessa sex virkjunarkosti úr nýtingarflokki í biðflokk, og að minnsta kosti þrír þeirra væru fullrannsakaðir og mest rannsakaðir allra virkjunarkosta í landinu og þar að auki mjög hagkvæmir, væri verið að stuðla að því, að óþörfu, að draga úr lífskjarabata í landinu. Þetta mundi til dæmis þýða að það yrði minna erlent fjárstreymi til landsins sem mundi síðan hafa þau áhrif að gengi íslensku krónunnar styrktist, verðlag þróaðist með jákvæðari hætti en fram að þessu, það yrði meiri stöðugleiki í landinu og lífskjarabati mundi líka aukast hjá umbjóðendum Alþýðusambands Íslands. Að þessu leytinu settu þeir að mínu mati þetta mál alveg í skiljanlegt og eðlilegt efnahagslegt samhengi. Það var þó ekki sjónarmið Alþýðusamband Íslands að það ætti að virkja hvað sem það kostaði. Þvert á móti vísuðu þeir til virkjunarkosta sem voru fullrannsakaðir, virkjunarkosta sem höfðu líka verið metnir út frá umhverfislegum sjónarhóli og á þeim grundvelli settir í nýtingarflokk.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir þann skilning sem hv. þingmaður lagði í þennan sameiginlega fund og það var að sönnu sláandi að bæði Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins fóru einmitt yfir efnahagsleg áhrif, hvað það þýddi að við næðum ekki þessari 20% fjárfestingu inn í landið. Það skorti á að giska 100 milljarða með tilheyrandi áhrifum á að ekki verði fjölgun á atvinnumarkaði og við séum að seinka því að hér verði efnahagsbati með tilheyrandi bættum lífskjörum. Það sem mér fannst sláandi og vildi þá heyra álit þingmannsins á er að við sem höfum haldið fram þessum rökum í þingsal höfum verið sökuð um að fórna allri náttúrunni á altari efnahagslegra gæða. Ég hef ekki skilið þessa umræðu til hlítar vegna þess að í markmiðum rammaáætlunar á einmitt að taka tillit til allra þessara átta. Það er fullkomlega eðlilegt að taka tillit til þeirra. Ég býst við að þessi umræða taki að lokum enda eins og allar aðrar og spyr hv. þingmann hvort hann telji að umræðan hafi að einhverju leyti skilað þeim árangri að það sé líklegra að við náum að setjast niður og ná breiðari sátt í málið, þá væntanlega, a.m.k. hvað mig varðar, að hluti af þeim virkjunum sem ráðherrarnir færðu úr orkunýtingarflokki í biðflokk komi aftur inn í orkunýtingarflokk og meira jafnræði verði á milli vatnsaflsvirkjana og jarðvarmavirkjana. Telur hv. þingmaður líklegt að það geti gerst 

Virðulegi forseti. Ég vil bara halda aðeins áfram frá því sem hv. þingmaður sagði. Það kom fram hjá fulltrúum aðila vinnumarkaðarins að þegar þeir settust niður með ríkisvaldinu á sínum tíma og reyndu að búa til ákveðinn ramma utan um þá kjarasamninga sem var verið að reyna að ná saman var gert ráð fyrir því að fjárfestingar yrðu í kringum 20% af vergri landsframleiðslu. Það hefur hins vegar ekki tekist og fyrir því eru margvíslegar ástæður. Mjög margar þeirra eru vegna pólitískrar íhlutunar ríkisvaldsins sem hægt væri að tíunda hérna en ég ætla ekki að gera það. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að núna vantar um það bil 100 milljarða inn í verga landsframleiðslu sem væri ella til staðar ef menn hefðu náð þeim markmiðum sem stefnt var að á sínum tíma. Það þýðir síðan aftur að tekjuauki ríkisins fyrir þetta væri í kringum 40 milljarðar á ári sem við hefðum meira úr að spila en við höfum í dag vegna þess að ekki tókst að ná þessum markmiðum. Þarna sjáum við hvað það er gríðarlega þýðingarmikið að okkur takist að byggja upp fjárfestingu sem við þurfum á að halda og þess vegna er þeim mun sorglegra að menn skyldu fara í þá vegferð að ýta burtu þeim virkjunarkostum sem mest eru rannsakaðir og augljóslega hafa minnstu umhverfisáhrifin, eins og til að mynda Holts- og Hvammsvirkjanir í neðri hluta Þjórsár. Látum Urriðafossinn liggja á milli hluta að sinni vegna þess að hann er sannarlega umdeildari kostur. Ég vona svo sannarlega að við náum núna sáttum fremur en áður. Mér finnst margt hafa bent til þess. Mér finnst að við hljótum að verða að viðurkenna núna að þessi síðasta aðkoma hæstv. ríkisstjórnar í málinu tókst ekki vel. Það er alveg augljóst. Menn geta haft ýmsar skoðanir á því en það er augljóst að það tókst ekki vel til. Það hefur búið til heilmikla tortryggni. Svo ég horfi á þetta frá umhverfissjónarmiðinu held ég að þessi umræða hafi til dæmis líka dýpkað eða gert áleitnar ýmsar spurningar sem hafa verið uppi um jarðhitavirkjanirnar sem eru sannarlega áhersluatriðið í þessari 

Forseti. Ég óska hv. þingmanni til hamingju með sjöundu ræðu sína um málið, ekki síst í ljósi þess að hann hefur líka gert 44 athugasemdir í andsvörum, að mér telst til. Ég ætla ekki að mótmæla hv. þingmanni um eitt eða neitt í þessu andsvari heldur segja tvennt. Ég næ ekki að tala um alla þá hluti sem hann talaði um. Þegar hann ber saman þá sex kosti á tveimur svæðum sem breyttust frá drögum að þingsályktunartillögu frá formannahópnum og til þeirrar þingsályktunartillögu sem hér liggur frammi eftir umsagnarferlið og síðan þær tvær virkjanir sem hann nefndi sérstaklega, Hagavatnsvirkjun og Hólmsárvirkjun, og bæði formannahópurinn og verkefnisstjórnin að sínu leyti voru ekki með í þeim flokki sem hann vill hafa þær í, er sá mikli munur á því gagnvart ráðherrunum að ráðherrarnir lögðu til í þingsályktunartillögunni að þessir þrisvar sinnum tveir virkjunarkostir yrðu færðir í biðflokk. Það sem hv. þingmaður er að leggja til er að virða hið faglega starf ekki meira en svo að taka þær tvær virkjanir sem þarna eru og dæma þær endanlega í annan hvorn flokkinn, þ.e. orkunýtingarflokk að þessu sinni. Svo verð ég að segja um Hagavatnsvirkjun að ég man ekki hvort hv. þingmaður var með mér á þeim fundi sem sérstaklega var haldinn um hana. Reyndar voru þeir nokkrir þar sem kom meðal annars Ólafur Arnalds og síðar barst bréf frá nafna hans, Ólafi Erni Haraldssyni. Ég held að hann geti ekki hafa verið þar og lesið þau gögn sem þar komu fram því að þar var vakinn sá vafi sem formannahópurinn tók einmitt til um Hagavatnsvirkjun sem olli því að hún var sett í biðflokk í staðinn fyrir að vera í orkunýtingarflokki. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Mörður Árnason tekur sér ævinlega eitthvað nýtt fyrir hendur. Nú er hv. þingmaður orðinn bókhaldari og heldur hér greinilega nákvæma skrá yfir það hvernig fram vindur í ræðum okkar einstakra þingmanna. Mér var til dæmis ekki alveg ljóst að ég væri að halda mína sjöundu ræðu, ég hafði ekki haldið sérstakt bókhald um það og vil þakka hv. þingmanni fyrir að vera hinn nákvæmi bókhaldari þingsins undir þessari umræðu. Kannski gæti hann litið á þetta almennt sem verðugt verkefni sitt í framtíðinni. Að öðru leyti er ég ekki sammála hv. þingmanni þegar hann segir að ég hafi hvatt til þess að ráðherrarnir virtu ekki hið faglega starf verkefnishópsins og þeirra sem undirbjuggu drögin að þingsályktunartillögunni. Það er einmitt það sem ég hvatti til. Ég hef reynt að setja mig í hina sanngjörnu stöðu. Ég hef sagt sem svo: Við skulum bara láta liggja á milli hluta, a.m.k. til að geta haldið áfram umræðunni, hvort hæstv. ráðherrar hefðu staðið eðlilega að því að færa þessa sex umdeildu virkjunarkosti úr nýtingarflokki í biðflokk. Ég hef síðan sagt: Úr því að þeir komust að því með sínum efnislegu rökum, sem ég er ekki sammála, hefðu þeir með sama hætti átt að vega og meta önnur efnisleg rök á grundvelli umsagna sem höfðu borist, og voru yfirgnæfandi varðandi Hagavatnsvirkjun, og sömuleiðis að taka tillit til þess að ekki lágu fyrir nægjanleg gögn eða nýjustu gögn vegna Hólmsárvirkjunar. Ég hef kynnt mér þessi sjónarmið Ólafs Arnalds og þeirra landgræðslumanna, líka Sveins Runólfssonar. Ég sat slíkan fund í atvinnuveganefnd, nokkuð langan fund þar sem við höfðum gott næði til að fara yfir þetta með þessum tveimur merku fræðimönnum og heiðursmönnum og einmitt sá fundur sannfærði mig mjög í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég vil hefja ræðu mínu á að fjalla aðeins um þann sameiginlega fund sem umhverfis- og samgöngunefnd og atvinnuveganefnd héldu með forustumönnum ASÍ og Samtökum atvinnulífsins á laugardaginn og lýsa yfir ánægju minni með að sá fundur skyldi vera haldinn. Ég þakka formanni nefndarinnar, hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, fyrir að standa fyrir því sem og formanni atvinnuveganefndar, Kristjáni L. Möller. Fundurinn var málefnalegur og fram komu mjög skýr sjónarmið í máli aðila vinnumarkaðarins, einmitt um það sem ég vil segja að styðji og ýti undir þann rökstuðning sem sá sem hér stendur hefur staðið fyrir í þessu máli, þ.e. að taka þurfi tillit til mjög breiðra þátta í samfélagslífi okkar Íslendinga, efnahagslegra og samfélagslegra auk hinna umhverfislegu. Það er alveg skýr greinarmunur á þeim sem eru harðastir í að fylgja eftir meirihlutaáliti umhverfis- og samgöngunefndar, þeir telja að svo eigi alls ekki að vera, það eigi hreint ekki að taka tillit til efnahagslegra og samfélagslegra ástæðna, frú forseti, ef ég túlkaði orð þeirra rétt sem meðal annars féllu á þann veg að ekki ætti að taka tillit til atvinnumála eða annarra annarlegra sjónarmiða, svo ég vitni orðrétt til einnar ræðunnar sem þar var haldin. Hver er staðan nú? Jú, hér hafa verið lagðar fram fjölmargar breytingartillögur og sá sem hér er hefur lagt fram tvær, aðra er varðar Hagavatnsvirkjun og hina um Hólmsárvirkjun hina neðri. Ég tel að í báðum tilvikum hafi verið skortur á frumkvæði hjá ráðherranum og hugsanlega hjá umhverfis- og samgöngunefnd líka við að skoða gögn sem þar lágu fyrir og taka síðan afstöðu til þess að færa þessa tvo kosti í orkunýtingarflokk. Það hefur líka komið fram talsverð gagnrýni á meðferð ráðherranefndarinnar og þess vegna væri mikilvægt að hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, sem þá var hæstv. iðnaðarráðherra og tók þátt í þessu ferli, skýrði afstöðuna. Það væri satt best að segja mjög áhugavert að það væri ekki einungis hæstv. umhverfisráðherra sem hér hefur staðið fyrir umræðunni í haust heldur kæmi hv. þingmaður og skýrði afstöðu sína til ferlisins og þessara mála allra. Mikið hefur verið talað um að Vinstri grænir hafi sett fótinn fyrir dyrnar í ýmsu tilliti og þess vegna væri áhugavert að heyra álit hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur á því. Hver verður afleiðingin ef við náum ekki eyrum stjórnarflokkanna? Einstaka stjórnarþingmenn hafa þó talað um að það væri skynsamlegt að reyna að ná breiðari átt. Afleiðingin er augljóslega sú, og ábyrgð stjórnarflokkanna mikil, að hér verður minni efnahagsbati en ella gæti orðið. Hér verður fjárfesting áfram í sögulegu lágmarki því að satt best að segja er orkugeirinn, eins og fram kemur í McKinsey-skýrslunni margumtöluðu, einn þeirra kosta í íslensku atvinnulífi sem er hvað áhugaverðast að fjárfesta í. Það ferli sem við höfum haft í dag hefur líka verið gagnrýnt, að Landsvirkjun hafi til að mynda ekki heimild til að fara af stað í virkjanir nema fyrir liggi sölusamningar, helst til 40 ára, og það muni hafa neikvæð áhrif á það að hægt væri að selja orkuna til áhugaverðari kosta en stóriðju, eins og álvera, sem kaupir orku til 40 ára, t.d. einhverra kosta sem borga hærra verð fyrir orkuna. Þó er rétt að ítreka í lok þessarar umræðu að það að setja kosti í orkunýtingarflokk þýðir ekki það sama og að virkja, heldur eru þeir kostir þá til umfjöllunar hjá orkufyrirtækjunum, hjá sveitarfélögunum varðandi skipulagsmál og umhverfismat og annað í þeim dúr, ríkisstofnunum og víðar áður en til slíkrar ákvörðunar kemur. En það er mikill ábyrgðarhluti að taka arðsömustu virkjunarkostina út úr þessu plaggi og fara þannig inn í framtíðina. Ég ætla að enda þessa ræðu mína á að taka undir það ákall sem ASÍ var með til þingmanna og beina því sérstaklega til þingmanna stjórnarliðsins að setjast niður með okkur og reyna að finna breiðari sátt um þetta mál. Ef það verður ekki niðurstaðan að við náum breiðari sátt er augljóst að þetta plagg 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og breytingartillögurnar sem hann hefur lagt fram. Reyndar er önnur samhljóða breytingartillagan frá hv. þingmönnum Jóni Gunnarssyni og Einari K. Guðfinnssyni sem varða tvær virkjanir í okkar góða kjördæmi, Suðurkjördæmi, annars vegar Hagavatnsvirkjun og hins vegar Hólmsárvirkjun neðri við Atley. Ég tek undir með þingmanninum að það væri fróðlegt - verst að bókhaldarinn sem er með yfirlit yfir ræðurnar er ekki í salnum - að vita hvort hv. þm. Oddný G. Harðardóttir hafi yfir höfuð tekið til máls í þessari umræðu. Ég hef alla vega ekki heyrt hana útskýra afstöðu sína til fimm virkjana í Suðurkjördæmi og af hverju þeim er raðað eins og kemur fram í tillögu þáverandi iðnaðarráðherra, umrædds hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur. Það eru virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár sem fóru úr nýtingu í bið og Hagavatns- og Hólmsárvirkjun neðri við Atley. Ef menn hefðu verið samkvæmir sjálfum sér og talað um upplýsingar sem vantaði eða hefðu borist þá er það, eins og kemur fram í greinargerð með breytingartillögunni, minnisblað frá iðnaðarráðuneytinu sjálfu sem kveður úr um að þessar tvær virkjanir, Hólmsárvirkjun og Hagavatnsvirkjun, eigi vel heima í nýtingarflokki. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi heyrt útskýringar hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur 

Virðulegi forseti. Ég get upplýst það, eftir að hafa litið yfir öxlina á þeim sem telur, að hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, og ég vissi það svo sem fyrir þar sem ég hef verið viðstaddur alla þessa umræðu, hefur ekki tekið til máls varðandi þetta mál í haust. Þegar málið var hjá iðnaðarráðherra og sent til atvinnuveganefndar síðastliðið vor hélt hún sannarlega einhverjar tölur um það en þá fékkst mjög takmörkuð umræða og var málinu síðan frestað til haustsins. Ég tek undir að það væri mjög áhugavert að heyra sjónarmið þingmannsins sem er þingmaður Suðurkjördæmis, eins og við hv. þingmenn sem hér eigum orðastað, og var líka, eins og ég lýsti í ræðu minni, sitjandi iðnaðarráðherra á þessum tíma og stýrði ferlinu. Ég held að það væri mjög áhugavert að heyra hvort önnur sjónarmið kæmu þar fram en hjá hæstv. umhverfisráðherra, til að mynda varðandi virkjanir í neðri hluta Þjórsár og Hágöngu 1 og 2 og Skrokköldu sem voru færðar úr orkunýtingarflokki í biðflokk og svo virkjanirnar tvær Hagavatnsvirkjun og Hólmsárvirkjun neðri við Atley sem sá sem hér stendur hefur lagt fram breytingartillögur að um að verði færðar í nýtingarflokk meðal annars með þeim rökstuðningi sem kemur fram í minnisblaði orkuskrifstofu iðnaðarráðuneytisins frá sama tíma og hv. þm. Oddný G. Harðardóttir var hæstv. ráðherra þar. Ég get ekki betur séð en starfsmenn ráðuneytisins hafi farið í ákveðna fagvinnu til að flokka þetta og metið síðan þessa tvo kosti sem bestu kostina til að færa úr biðflokki í nýtingarflokk af þeim kostum sem ekki voru kannaðir til hlítar. Það væri reyndar áhugavert að fá sambærilegar upplýsingar frá viðkomandi skrifstofu 

Virðulegi forseti. Ég vil í framhaldinu spyrja hvort nefndin hafi kallað eftir sambærilegum upplýsingum, hvort það hafi verið rætt í nefndinni eða hvort það hafi verið að koma upp núna. Ég tek undir með hv. þingmanni að það væri afar fróðlegt að sjá sambærilega röksemdafærslu. Mér finnst hreint ótrúlegt að starfandi iðnaðarráðherra á þeim tíma hafi ekki tjáð sig um það hvers vegna þeim skýru rökum og þeirri skýru niðurstöðu sem barst henni á sínum tíma hafi ekki verið sinnt. Ég kalla eftir því. Frú forseti. Það er náttúrlega algerlega óásættanlegt að við séum hér, ég og hv. þingmaður, ein í salnum við þessa umræðu. Hún er búin að vera löng en það er margt búið að koma fram. Þetta er mjög mikilvæg umræða og það er algerlega ljóst að öll málsmeðferðin er þinginu og hæstv. ríkisstjórn til mikilla vansa. Það að sjá ráðherrabekkina auða, hvorki hæstv. umhverfisráðherra né hæstv. iðnaðarráðherra heiðra okkur með nærveru sinni, hvað þá nefndarmenn í umhverfis- og samgöngunefnd eða atvinnuveganefnd sem hefur líka fjallað mikið um þessi mál. Mér finnst ærið tilefni að kalla hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur til umræðunnar til að hún standi fyrir máli sínu og 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það mundi auðvitað hjálpa til við umræðuna ef ráðherrar væru viðstaddir og þeir þingmenn sem hafa tekið virkan þátt í að móta þessar tillögur. Það er líka alveg rétt að ekki hefur öllum spurningum verið svarað og sá ágreiningur sem enn er uppi um málið er þess eðlis að hugsanlega gætu hv. þingmenn, til mynda hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, varpað ljósi á ýmsa þætti málsins. Kallað var eftir öllum minnisblöðum og á þeim sameiginlega fundi umhverfis- og samgöngunefndar og atvinnuveganefndar þar sem ég óskaði eftir nákvæmlega þessu minnisblaði fór framsögumaður málsins fram á að fá öll sambærileg minnisblöð frá umhverfisráðuneytinu. Ég held að það hafi síðan orðið úr að allar upplýsingar komu um umsagnirnar frá umhverfisráðuneytinu, en ég man ekki til þess að fleiri minnisblöð hafi borist af neinu tagi. Ég tel að það hafi verið miður þar sem nefndirnar reyndu að fjalla ítarlega um þetta. Ég hef talað fyrir því allt frá því í vor, þegar fyrir lá að ráðherrarnir tveir töldu sig hafa getu og umboð til að meta það pólitískt hvað væru umsagnir að þeirra skapi og breyta niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar, að þá hlyti hið sama að gilda um níu manna þingnefnd, hvað þá 18 manna, þ.e. tvær þingnefndir, og þá þyrftum við auðvitað að fá aðgang að nákvæmlega sömu gögnum og öllum þeim upplýsingum sem ráðherrarnir tveir höfðu. Varðandi stuðning við þær breytingartillögur sem hér hafa verið kynntar, þar sem ýmsir stjórnarþingmenn hafa lýst yfir stuðningi við einstaka virkjunarkosti sem hafa ýmist verið færðir í biðflokk eða ekki verið hreyft við þeim af hendi ráðherra þrátt fyrir að ítarleg 

Virðulegi forseti. Mér þykir afar fróðlegt það sem fram kom í máli síðasta hv. ræðumanns, að hann bindi í fyrsta lagi vonir við að fá stuðning við breytingartillögur sínar. Það er í samræmi við þá tilfinningu sem ég hef eftir að hafa rætt við þingmenn og hlustað á málflutning hér. Reyndar verður það að viðurkennast að þeir eru ansi fáir stjórnarliðarnir sem hafa tekið þátt í þessari umræðu, það er nánast hægt að telja þá á fingrum annarrar handar. Eins og hér kom fram í umræðum okkar hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar rétt í þessu þá hefur þáverandi iðnaðarráðherra, hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, ekki séð ástæðu til að koma hingað og taka þátt í umræðunni. Mér finnst það mjög miður vegna þess að ég mundi gjarnan vilja ræða sérstaklega við hana um þá ákvörðun að halda Hagavatnsvirkjun og Hólmsárvirkjun neðri við Atley í biðflokki og taka ekki mark á orkuskrifstofu iðnaðarráðuneytisins sem komst í báðum þessum tilfellum að þeirri niðurstöðu að rétt væri að færa virkjanirnar úr biðflokki í orkunýtingarflokk. Það er auðvitað aldrei of oft ítrekað að þegar virkjunarkostir eru komnir í nýtingarflokk er ekki eins og þeir séu opnir og öllum öðrum aðferðum við að meta umhverfisáhrif og veitingu starfsleyfa og annað slíkt sé hent fyrir róða, að sjálfsögðu ekki. Það að raða virkjunarkostum í nýtingarflokk er fyrsta skrefið af kannski 16–18 skrefum sem þarf áður en virkjun foss er hafin, virkjun náttúruauðlindar. Í tilfelli Reykjanessins svo að ég taki dæmi þaðan, vegna þess að við vorum að ræða breytingartillögur varðandi vatnsaflið, þá hafa líka komið breytingartillögur varðandi Reykjanesið. Hv. þingmenn Atli Gíslason og Lilja Mósesdóttir hafi lagt fram breytingartillögu um að færa alla jarðhitakostina á Reykjanesi í verndarflokk frekar en biðflokk - ég er ekki með þetta, ég hélt að ég væri með þetta hérna fyrir framan mig. Ég vil lýsa andstöðu minni við þá fyrirætlan vegna þess að, eins og ég hef rakið í fyrri ræðum mínum, ég tel það sem kallað hefur verið eftir annað veifið vera algera forsendu fyrir því, þ.e. nánari upplýsingum um jarðhitann, hvernig hann sé virkjaður, nánari upplýsingum um Reykjanesið sem virkjunarkost því að því er haldið fram sem rökum með fyrrnefndri breytingartillögu að við séum ekki nægilega upplýst um hvað þarna sé á ferðinni. Það er lykilatriði að kostunum sé raðað í nýtingarflokk vegna þess að annars er ekki hægt að gera þær rannsóknir sem nauðsynlegar eru til að við öflum okkur þessarar þekkingar. Það er með öðrum orðum ekki hægt að vera með tilraunaboranir á svæði sem er í biðflokki eða verndarflokki og þá öflum við okkur ekki þessarar mikilvægu þekkingar. Ég las á netinu viðtal við hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, sem hefur verið þaulsetin við umræðuna en er ekki hér akkúrat í þessum töluðu orðum, þar sem hún varar við hugsanlegu stórslysi á Reykjanesskaganum. Ég verð að lýsa mig algerlega ósammála því og vil ítreka að það fer ekkert af stað á Reykjanesinu nema búið sé að fara í gegnum skipulag, umhverfismat, auk þessara 16–18 skrefa sem þarf til. Það að virkjunarkostur sé settur í nýtingarflokk er ekki ávísun á stórslys, það er ávísun á að við getum aukið þekkingu okkar á því mikilvæga svæði.

Frú forseti. Við ræðum hér um rammaáætlun. Sú umræða er að verða nokkuð löng en það er engu að síður hægt að segja að margt athyglisvert á enn eftir að koma fram í umræðunni. Núna síðast á laugardaginn var haldinn sameiginlegur nefndafundur umhverfis- og samgöngunefndar og atvinnuveganefndar. Aðdragandi þess að beðið var um að sá fundur yrði haldinn var að Alþýðusamband Íslands sendi fyrir helgina frá sér yfirlýsingu í formi auglýsingar þar sem rakið var í mörgum liðum hvernig ríkisstjórn Íslands og forustumenn ríkisstjórnarinnar hefðu svikið fjölmörg atriði sem snerta þetta mál frá gerð kjarasamninga og á þessu kjörtímabili. Einn þeirra liða sem komið var inn á var einmitt rammaáætlun, sú rammaáætlun sem við ræðum hér nú. Í framhaldi af yfirlýsingu Alþýðusambandsins óskuðum við fulltrúar Framsóknarflokksins, sá sem hér stendur ásamt hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni, eftir því að haldinn yrði sameiginlegur fundur hv. atvinnuveganefndar og umhverfis- og samgöngunefndar. Í framhaldinu óskuðu fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í þessum nefndum eftir því að fundurinn yrði opinn fjölmiðlum vegna þess hversu mikilvægt málið væri. Forustumenn ríkisstjórnarinnar komu fram í fjölmiðlum og sögðu að þessar yfirlýsingar og auglýsing Alþýðusambands Íslands væri algjör þvættingur og lygi, eins og hæstv. ráðherra orðaði það, og svöruðu yfirlýsingu Alþýðusambandsins í mörgum liðum. Á fundinum sem var haldinn síðastliðinn laugardag rakti Alþýðusamband Íslands mjög vel hvernig ríkisstjórnin hefði gefið vilyrði og loforð fyrir því að hlutum yrði hagað með ákveðnum hætti og að niðurstaðan varðandi rammaáætlun væri um þessa þverpólitísku faglegu nálgun sem verkefnisstjórnin komst að. Aðspurður sagði forustumaður Alþýðusambands Íslands að allt sem kæmi fram í auglýsingunni stæði, meðal annars sá liður sem sneri að rammaáætlun. Þá hlýtur maður að velta fyrir sér: Hvor aðilinn segir satt í þessu efni? Það er í rauninni kjarninn inn í þessa umræðu að það sem samið var um á sínum tíma og Alþýðusambandið hefur verið að leggja áherslu á er að samhliða kjarasamningum væri mikilvægt að ráðast í ákveðna atvinnuuppbyggingu. Ráðast í ákveðna þætti til að efla hagvöxt og svo framvegis og ná verðbólgunni niður. Þeim hluta hefur ríkisstjórnin bara ýtt til hliðar. Því sem á að undirbyggja kjarasókn í landinu hefur ríkisstjórnin ýtt til hliðar og mér fannst forseti Alþýðusambands Íslands, þó að ég sé nú ekki alltaf sammála þeim ágæta manni í mjög mörgum málum, oft í sínum málflutningi færa mjög málefnaleg rök fyrir því með hvaða hætti þetta bar til. Einnig hvernig er mikilvægt að við hugum að sátt í þessu máli, hugum að því að byggja undir þetta breiðan grunn og svo framvegis og hvernig er mikilvægt að atvinnan ýti síðan undir og styðji við lífskjarasókn í landinu. Nú erum við stödd hér í þessu máli og ég held að enn sé mögulegt að menn sem hafa á því ólíkar skoðanir setjist niður og leitist við að ná um það breiðri sátt. Ef við horfum meðal annars til þess sem forseti ASÍ sagði þá er veruleg hætta á því, í ljósi þess hvernig málið hefur verið unnið núna á lokakafla þess, að einungis sé verið að klára það til sex mánaða. Svona stórt, mikilvægt og brýnt mál sem hefur verið lagður grunnur að í þetta langan tíma, við eigum að horfa til þess að lokasprettur þess sé unninn með öðrum hætti. Þess vegna hefði verið skynsamlegast að þingnefndir kæmu aftur saman og menn reyndu að leita að þeirri breiðu sátt og samstöðu sem á að vera möguleg í þessu stóra máli.

Virðulegi forseti. Það var fróðlegt að heyra hv. þingmann ræða sameiginlegan fund atvinnuvega- og umhverfisnefndar með forsvarsmönnum ASÍ og hvernig þar hefur birst, eins og hefur reyndar ekki farið fram hjá neinum í fjölmiðlum, sá djúpstæði ágreiningur sem er á milli ríkisstjórnarinnar og ASÍ og fleiri, vegna svika og svikinna loforða og meðal annars vegna rammaáætlunarinnar. Hv. þingmaður lýsti þeirri skoðun sinni, sem ég tek undir, að mikilvægt sé að klára málið í sátt því við höfum lýst því yfir og ég hef heyrt hv. þingmenn Framsóknarflokksins lýsa því yfir að þeir séu ekki bundnir frekar en við af þessari rammaáætlun verði hún samþykkt óbreytt eins og hún liggur fyrir núna. Þingmaðurinn sagði að þetta þýddi að einungis væri verið að gera rammaáætlun til sex mánaða. Þessi rammaáætlun, ef hún verður samþykkt, þýðir algjört framkvæmdastopp og þingmaðurinn fór vel yfir það í ræðu sinni hversu alvarlegt það er. Við þurfum að fara í framkvæmdir til þess að geta hafið hagvaxtarskeið hér á ný. Ég hef hins vegar áhyggjur af því og við höfum rætt það í mínum þingflokki að þetta geti þýtt meira heldur en bara sex mánaða stopp. Hvernig viljum við að ferlið verði? Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvernig sér hann, segjum að Framsóknarflokkurinn komist til valda hér að loknum kosningum, hvernig sér þingmaðurinn ferlið sem færi af stað við að breyta þessari rammaáætlun? Mundi það gerast strax eins og hendi væri veifað eða 

Frú forseti. Eins og hv. þingmaður kom inn á þá hefur sá gríðarlegi djúpstæði ágreiningur sem er á milli verkalýðsforustunnar í landinu og ríkisstjórnarinnar í heild sinni ekki farið fram hjá neinum sem fylgst hefur með fjölmiðlum. Það hefur raunar verið ótrúlegt að fylgjast með þeim málflutningi og því stríðsástandi sem ríkir á milli þeirra. Það er verulegt áhyggjuefni að málum sé svona háttað og að við séum að fara inn á þessa braut. Það er nokkuð ljóst að næstu mánuðir verða mjög erfiðir og það hlýtur líka að verða erfitt hjá aðilum vinnumarkaðarins og verkalýðsforustunni að ná einhverju samkomulagi þegar enginn getur rætt við forustumenn ríkisstjórnarinnar. Þegar forustumenn ríkisstjórnarinnar geta ekki svarað svona stórum samtökum með yfir 110 þúsund félagsmenn öðru vísi en í æsingi og skætingi þá er það verulegt áhyggjuefni. Ég sagði að ég teldi verulega hættu á að þessi rammaáætlun væri einungis til sex mánaða vegna þess hvernig hefði verið lagt af stað í það ferli. Það liggur alveg ljóst fyrir að töluverð vinna verður að breyta niðurstöðunni eftir næstu alþingiskosningar. Komist Framsóknarflokkurinn til valda þá munum við leggja til að þessi vinna verði tekin upp með einhverjum hætti en það liggur alveg ljóst fyrir að það er ákveðnum vandkvæðum bundið. Það er ekki eitthvað sem mun gerast á einni nóttu, en það er gríðarlega mikilvægt í þessu máli að allra sjónarmiða sé gætt og að við reynum að ná um það breiðri sátt. Því miður er það svo að sú niðurstaða sem liggur í loftinu er ekki til þess fallin að ná breiðri 

Virðulegi forseti. Nei, ég hef af þessu miklar áhyggjur. Ég hef af þessu þær áhyggjur að ef rammaáætlun verður samþykkt núna eins og hún liggur hér fyrir þá séum við ekki bara búin að sóa tímanum núna á þessu þingi í hringlandahátt og slæleg vinnubrögð ríkisstjórnarinnar, heldur værum við líka að kalla á mikinn tíma sem enn ætti eftir að þurfa til að vinda ofan af áætluninni og gera hana almennilega. Núna er tíminn til að setjast niður og reyna að ná sátt um málið. Taka það aftur í það faglega ferli sem það var í áður en ríkisstjórnin komst með sínar pólitísku krumlur á það. Ég óttast að ef þessi rammaáætlun kemur til atkvæða og verður  
            

Frú forseti. Þetta er hárrétt hjá hv. þingmanni. Það er mikill tími sem hefur farið í þetta mál og það mun fara mikill tími í að endurskoða það á næsta kjörtímabili fari svo að það verði samþykkt. Því miður er það svo, frú forseti, að þetta er ekki eina málið sem þarfnast talsverðrar endurskoðunar eftir setu núverandi ríkisstjórnar. Við sjáum meðal annars í heilbrigðismálum hvernig niðurskurðurinn hefur verið þar, hann þarfnast endurskoðunar. Við sjáum í fleiri og fleiri málum sem ríkisstjórnin hefur sent frá sér, fleiri og fleiri málaflokkum, að þar er þörf á gríðarlegri endurskoðun. Það er mikið áhyggjuefni hvernig mál hafa almennt þróast. Þess vegna held ég, og hef sagt það, að skynsamlegast væri að menn settust aftur niður og reyndu að ná breiðari niðurstöðu í málið eins og er skynsamlegt með miklu fleiri mál hér á Alþingi en þetta mál sem við ræðum hér.

Forseti. Ég vil í upphafi benda hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni á að það er stundum rétt að fara varlega með orð. Hótanir hafa þann galla að stundum þarf maður að standa við þær án þess að vilja það. Það sem ég ætlaði hins vegar að spyrja hv. þingmann um í þessu andsvari um þann fund sem hann minntist á, hinn sameiginlega fund atvinnuveganefndar og umhverfis- og samgöngunefndar þar sem meðal annars kom Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ. Ég átti þess ekki kost að sækja þann fund og var að vonast til að hann yrði haldinn eftir helgi þegar ég væri kominn á staðinn, en enginn er ómissandi. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því, af því að hann var að segja okkur fréttir af þeim fundi, hvað það var sem forseti ASÍ sagði um rammaáætlun. Hv. þingmaður sagði að forusta Alþýðusambands Íslands hefði sakað ríkisstjórnina um einhvers konar svik í rammaáætlunarmálinu. Sagði Gylfi Arnbjörnsson frá þessu þannig að ríkisstjórn eða einhverjir ráðherrar hefðu lofað tiltekinni niðurstöðu rammaáætlunar og að það væru tilteknir virkjunarkostir eða landsvæði sem ættu að fara í orkunýtingarflokk? Var það svo? Mér þykir það ólíklegt en ég var ekki á fundinum og veit ekki hvernig þetta bar til, ég var ekki viðstaddur viðræður fulltrúa ríkisstjórnarinnar og Gylfa Arnbjörnssonar á sínum tíma. Var það með einhverjum öðrum hætti? Sagði Gylfi frá því þannig að ákveðinn fjöldi megavatta ætti að fara í orkunýtingarflokk eða í hverju lágu svikin að sögn Gylfa Arnbjörnssonar, forseta ASÍ, á þessum fundi? Það væri fróðlegt að vita betur um það og þingmaðurinn hlýtur að geta upplýst okkur um það því að hann hefur sagt okkur mjög skilmerkilega frá þessum fundi nema það gætti örlítillar ónákvæmni í þeirri endursögn.

Frú forseti. Það er rétt, sá sem hér stendur fór aðeins yfir það hvernig þessi fundur fór fram. Mér þótti mjög miður og ég veit að hv. þingmanni þótti það líka miður að hann var ekki á fundinum því að hann hefur haldið uppi ákveðnum sjónarmiðum í þessu máli. Það hefði verið gaman ef hv. þingmaður hefði getað verið á fundinum en ég veit að eðlilegar ástæður lágu fyrir því að hann gat ekki sótt fundinn. Forseti ASÍ fór vel yfir þetta mál og sína sýn á það. Hann talaði meðal annars um það, og sagði það reyndar í fjölmiðlum eftir fundinn líka, að mikilvægt væri að halda þeirri sátt sem lagt hefði verið upp með í þessu máli. Skoðun hans væri sú og skoðun ASÍ - ég bendi á að þetta er ekki einungis skoðun forseta ASÍ þó að látið hafi verið liggja að því, vegna þess að á bak við þá yfirlýsingu sem Alþýðusambandið birti voru formenn allra aðildarfélaga Alþýðusambands Íslands sem telja nokkra tugi og eru allt í kringum landið. Þessi skoðun er því ekki einskorðuð við þennan eina mann. Á þessum fundi kom meðal annars fram að með því að víkja frá faglegum niðurstöðum verkefnisstjórnar og beita ekki þeirri nálgun við röðunina sem ætlunin var í vinnu hennar væru menn að fara með pólitíkina inn í málið. Það var ekkert kveðið á um ákveðin megavött í þessu sambandi, en aðspurður sagði forseti ASÍ að allt sem fram kæmi í yfirlýsingu og auglýsingu Alþýðusambands Íslands og sneri m.a. að þessum liðum rammaáætlunarinnar, stæði af sinni hálfu og af hálfu Alþýðusambands Íslands þrátt fyrir yfirlýsingar forustumanna ríkisstjórnarinnar. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er eitt sem mig langar að spyrja hv. þingmann um, sem hann kom reyndar ekki inn á í ræðu sinni, og snýr að því hvernig staðið var að röðun virkjunarkosta í biðflokk og nýtingarflokk og þær færslur sem áttu sér stað og ég hef gert athugasemdir við. Ég er margbúinn að spyrja hæstv. umhverfisráðherra hvernig standi á því að þingsályktunartillagan sé lögð fram svona. Hæstv. ráðherra hefur ekki séð sér fært að svara þeim spurningum þó að hún hafi setið hér í salnum. Það sem vekur undrun mína eftir að hafa lesið meirihlutaálit hv. umhverfis- og samgöngunefndar er röksemdafærslan og þau varnaðarorð sem koma fram í meirihlutaálitinu sem snúa að virkjunum á háhitasvæðunum. Tökum bara sem dæmi Hverahlíðarvirkjun og virkjanirnar á Reykjanesskaga, þá kannski á Krýsuvíkursvæðinu. Hæstv. umhverfisráðherra svaraði því til í óundirbúnum fyrirspurnum í morgun að málið hafi ekki verið sent til umsagnar bara til skrauts, það hefði verið tekið mark á þeim umsögnum þegar ráðherrarnir unnu að þingsályktunartillögunni í ráðuneytum sínum. Því vil ég spyrja hv. þingmann, af því að hann á sæti í hv. umhverfis- og samgöngunefnd, hvort ekki hafi komið umsagnir til umhverfis- og samgöngunefndar með ákveðnu ákalli eða beiðni um að setja þær virkjanir í biðflokk en ekki að halda þeim áfram í nýtingarflokki. Manni finnst blasa við að ekki sé samræmi í því að færa til dæmis báðar efri virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár, Hvamms- og Holtavirkjun, úr nýtingarflokki í biðflokk, miðað við þau gögn sem liggja fyrir og hvað búið er að rannsaka þær mikið, en halda síðan Hverahlíðarvirkjun og virkjunum á háhitasvæðunum, eins og til að mynda á Reykjanesskaganum, í nýtingu. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort ekki hafi komið viðlíka gögn til umhverfis- og samgöngunefndar um þær virkjanir, gögn sem meirihlutaálitið ætti væntanlega að byggja á.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Varðandi röðunina í flokka og vinnuna í umhverfis- og samgöngunefnd get ég bara sagt, og ég hef farið yfir það áður í ræðum mínum, að maður skynjaði strax í vinnu umhverfis- og samgöngunefndar að málið var ekki komið til umhverfis- og samgöngunefndar til að gera á því breytingar, það var ekki mikill vilji til þess. Þetta eru bara mín orð, ég persónulega upplifði vinnuna í umhverfis- og samgöngunefnd þannig að ekki væri mikill vilji til að ráðast í breytingar, og ekki í þá átt sem hv. þingmaður nefnir, að setja háhitasvæðin að einhverju leyti í bið eða önnur í nýtingu. Það var einfaldlega búið að semja um málið með ákveðnum hætti. Og þegar verið er að setja háhitasvæðin öll í nýtingu getur maður í raun lesið það út úr nefndarálitinu að það er uppfullt af samviskubiti yfir því, eins og einhverjir hafa komist að orði. Það er raunar verið að reyna að girða fyrir það alls staðar í nefndarálitinu vegna þess að menn skynjuðu strax að ekki hefði mælst vel fyrir ef allt hefði verið sett í bið eða vernd. En á móti kemur að það hefur verið samið um málið þannig. Maður skynjaði það í nefndinni strax frá fyrsta degi að mjög lítill vilji var til að málið tæki efnislegum breytingum í meðförum nefndarinnar. Það var einfaldlega búið að semja um það á milli ákveðinna hópa og í bakherbergjum og við urðum vitni að því í aðdraganda þessa máls hversu lengi það dróst. Þegar búið var að semja um niðurstöðu þess var þingleg meðferð málsins kannski meira formsatriði, vil ég segja, ef þetta svarar spurningu hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Þetta lítur líka þannig út fyrir mér og þess vegna hef ég einmitt verið að kalla eftir því að hæstv. umhverfisráðherra útskýri hvers vegna hún lagði þetta til. Það kom fram í óundirbúnum fyrirspurnum í morgun varðandi þessar þrjár virkjanir í Þjórsá að varúðarsjónarmiðið ætti klárlega við um Urriðafossvirkjun en um hinar tvær virkjanirnar, eins og hæstv. umhverfisráðherra orðaði það, giltu svona almenn varúðarsjónarmið. Það var eitthvert annað stig. Með tilliti til þessa varúðarsjónarmiðs skilur maður ekkert hvernig stendur á því að farið sé til dæmis með Hverahlíðarvirkjun í nýtingu, miðað við öll þau vandræði sem hafa komið upp við nýtinguna á Hellisheiðinni, en á sama tíma eru Holta- og Hvammsvirkjun teknar úr nýtingarflokki, efri virkjanirnar tvær í neðri hluta Þjórsár. Þess vegna er mjög bagalegt að hæstv. umhverfisráðherra svari þessu ekki. Að mínu viti er meiri akkur í því út frá umhverfislegu sjónarmiði að 

Virðulegi forseti. Já, ég vil taka undir með hv. þingmanni að það er eðlilegt, með tilliti til þess að það lá eiginlega ljóst fyrir að málið átti ekki að taka breytingum í meðförum þingsins, að þeir sem þá gegndu ráðherraembættum og gera enn, hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra í það minnsta, svaraði fyrir þetta og eins hv. þm. Oddný Harðardóttir sem þá gegndi ráðherraembætti og var hinn ágæti hæstv. ráðherrann sem mótaði þessar tillögur og lagði þær fram með hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra. Það hefur ekki borið mikið á svörum úr þeirri átt um það hvers vegna þetta var gert, en sá hv. þingmaður ætti að geta svarað því á sama hátt og hæstv. ráðherra. Einmitt í ljósi þeirra raka sem hv. þingmaður benti meðal annars á og vegna þess að pólitíkin greip þarna inn í hefur maður verulegar áhyggjur af því að yfirgnæfandi líkur séu til þess að þessi áætlun sé bara til skamms tíma og pólitíkin muni aftur grípa inn í. Við erum hugsanlega 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mál sem ég held að sé að bætast í flokk þeirra þingmála sem ríkisstjórnin hefur náð að klúðra. Þau eru að verða býsna mörg. Nú hefur tekist að klúðra máli sem almenn sátt hefur verið um til fjölda ára, sátt sem hélt í stjórnartíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, sátt sem hélt í tíð Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, en þegar vinstri stjórnin komst til valda fór allt í háaloft. Það er að sjálfsögðu merki um að sagan endurtekur sig því að þegar vinstri flokkar starfa tveir saman er voðinn vís. Við höfum rætt rammaáætlun í nokkra daga. Þetta er búin að vera að mínu viti mjög góð umræða, margt hefur komið fram, margt verið upplýst og menn eru margs vísari. Það er ástæða til að nefna að umræðan hefur gert að verkum að tími til að ræða önnur mál er aðeins minni fyrir áramót. Það er vegna þess að stjórnarflokkarnir ákváðu að þetta mál skyldi útrætt á þingi áður en önnur mál væru tekin á dagskrá, þar á meðal fjárlög. Það hefði verið leikandi hægt og var í raun boðið upp á það að fresta umræðu um rammaáætlun og klára hana á einum til tveimur dögum í janúar þannig að klára mætti önnur mál fyrir jól eða áramót. Það var hins vegar vilji stjórnarflokkanna að keyra þetta mál áfram á fullu gasi og sjá hvenær umræðan kláraðist. Þar af leiðandi er tíminn styttri til að klára önnur mál. Því miður sýnist mér að mörg ágæt mál muni því ekki ná fram að ganga, mál sem eru á verksviði annarra ráðherra og þingmannamál. En það er ákvörðun stjórnarmeirihlutans að forgangsraða hlutum svona og hlýtur þá að vera hans mál að finna út úr því hvernig hin málin verða kláruð. Það er samt athyglisvert að það lá mikið á að klára fjárlögin í 2. umr. svo hægt væri að borga út laun um áramót. Hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra lagði mikla áherslu á það. Nú virðist vera búið að redda launaútborgun því að ekki virðist lengur liggja á að klára fjárlögin. Það er gott að menn hafa fundið leið út úr því. Staða rammaáætlunar sem við ræðum hér er orðin sú að um hana ríkir ekki sátt og pólitísk fingraför eru mikil. Þessi fingraför munu að sjálfsögðu leiða til þess að trúverðugleiki hennar er minni en ella og munu væntanlega upphefjast innan skamms átök eða deilur um það hvort og hvernig eigi að breyta rammaáætlun. Tækifærið til að ná þessari sátt fór forgörðum en að sjálfsögðu koma ný tækifæri í staðinn. Við sjáum núna að breyta þarf ákveðnum atriðum varðandi umgjörðina að rammaáætlun. Það þarf að skoða vandlega lögin sem hún byggir á og að mínu viti þarf einnig að nálgast með skýrari hætti þær viðmiðanir sem faghóparnir og sérfræðingarnir sem um þetta fjalla starfa eftir. Það er mjög erfitt að horfa upp á það, þó að það sé nú í fyrsta sinn sem þetta er gert, að í raun hafi verið sett viðmið eða fundin aðferðafræði til þess að mæla hitt og þetta jafnóðum og sumt tókst ekki að mæla. Ég held því miður að niðurlagið í ræðu hv. flutningsmanns þessa máls eða fyrirsvarsmanns sé byggt á misskilningi en þar segir, með leyfi forseta: „Með samþykkt tillögunnar eru líkur á að sátt skapist um leikreglur í erfiðum deilum sem staðið hafa um landnýtingu undanfarna fjóra til fimm áratugi.“ Ég held því miður að þetta sé á misskilningi byggt, í það minnsta er þetta ekki sá tónn sem hefur heyrst í umræðunni á Alþingi. Það er einfaldlega vegna þess að það pólitíska inngrip sem hér varð hleypti þeirri sátt í uppnám. Það er hins vegar viðurkennt í þessari ræðu að bæta þarf ákveðnar rannsóknir, til dæmis samfélagsrannsóknir og þess háttar. Ég tel að einnig þurfi að skoða fleiri þætti. Herra forseti. Þetta er gríðarlega stórt mál. Það er vont að það skuli vera komið í þennan farveg og það er enn verra 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að þessi umræða hefur tekið tíma. Hún hefur verið góð og auðvitað kemur þetta niður á tíma sem við höfum til að ræða önnur mál, það gefur augaleið. Hv. þingmaður fór vel yfir það að hér lá mikið á. Hæstv. atvinnuvegaráðherra sem starfandi iðnaðarráðherra ætti nú að sitja hér og taka þátt í umræðunni, en hann kom hingað með heimsendaspána um að opinberir starfsmenn fengju ekki borgað um áramótin vegna þess að 2. umr. fjárlaga hafði tekið nokkra daga. En það er önnur saga. Spurning mín til hv. þingmanns, sem er viðriðinn samninga á milli þingflokkanna, er: Af hverju er sú þráhyggja að klára þetta mál núna en ekki í janúar? Hv. þingmaður fór yfir það að tilboð hefði verið á borðinu sem fólst í því að taka rammaáætlunina fram í janúar og hleypa þannig öðrum málum hér í gegn. Ástæða þess að ég vil ekki að rammaáætlun verði samþykkt er sú að ég hef áhyggjur af ferlinu. Ég trúi því að ef við gefum þessu meiri tíma væri von til þess að við gætum náð sátt um það vegna þess að ég tel ferlið svo mikilvægt. Þess vegna vil ég beita mér fyrir því að við gefum okkur meiri tíma í þeirri viðleitni að nálgast stjórnarmeirihlutann um að breyta þessu þannig að við getum náð meiri sátt. Er sátt ekki í boði, hv. þingmaður? Það er kannski spurningin. Telur þingmaðurinn að 

Virðulegi forseti. Fram hefur komið í ræðum að hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra talaði einhvern tímann fyrir 1990, rétt fyrir jól eða í lok þings, að fella ætti fjárlögin. Þá var kominn minnir mig 28. desember eða nær áramótum þannig að áhyggjurnar virðast breytast eitthvað með aldrinum held ég hljóti að vera, eða eitthvað slíkt. En um hvað er verið að semja? Af hverju þarf að klára rammaáætlunina núna fyrir jól? Ég hef ekki hugmynd um af hverju stjórnarmeirihlutinn eða ákveðnir einstaklingar innan meiri hlutans leggja svona mikla áherslu á að klára þetta núna. Ég leyfi mér að fullyrða að ekki er algjör einhugur um það innan þess hóps hvort ýta eigi öllum öðrum málum aftur fyrir eða fram af brúninni vegna þessa eina máls. Búið er að nefna það og viðra við fulltrúa meiri hlutans að fresta málinu til að koma öðrum málum að en það er ekki vilji þeirra að gera slíkt. Á meðan þarf þessi umræða að tæmast og það er náttúrlega það sem gerist á endanum að sjálfsögðu. Ég held að engin sátt sé í boði um rammaáætlunina. Tekin hefur verið um það ákvörðun að breyta henni frá upphaflegri tillögu, það var gert í þágu pólitískra hagsmuna. Það er gert, að mínu viti, til að halda ríkisstjórninni saman og til þess að uppfylla ákveðin loforð, geri ég ráð fyrir. Við vitum það líka að annar stjórnarflokkurinn hefur haft það, minnir mig, á stefnuskrá sinni, gott ef það er ekki í landsfundarsamþykkt Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að friðanir á virkjunum í Þjórsá skuli ná fram að ganga, eða að þær skuli ekki vera nýttar. Ég held að verið sé að uppfylla það meðal annars. Þar af leiðandi er þetta orðin pólitísk rammaáætlun, þetta er rammaáætlun þeirra sem eru nú við stjórnvölinn, því miður. Ferlið sem búið er að taka mörg ár, 14, 15 ár eða þaðan af meira, er komið núna 

Virðulegi forseti. Af því að minnst var á landsfundarályktanir Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þá minnir mig að nokkrir landsfundir Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafi ályktað að ekki yrði sótt um aðild að Evrópusambandinu, þannig að ég held að þeir hafi nú átt það til að fara helst til frjálslega með þær samþykktir. Ég óttast að hv. þingmaður hafi rétt fyrir sér, að það sé engin sátt í boði. Það finnst mér mjög alvarlegt mál og ég veit að það mun ekki gera neitt annað en að stöðva hér framþróun vegna þess að eins og margir í þingflokki mínum hafa haft áhyggjur af og við höfum verið að ræða þá getur það þýtt, ef rammaáætlun fer í gegn núna svona, jafnvel þótt stjórnarskipti verði - sem vonandi gerist í vor - og sú ríkisstjórn vildi hverfa til baka þá tekur þetta allt saman tíma. Þá erum við að verða af ótrúlega miklum tækifærum og íslenskt efnahagslíf að verða af miklum verðmætum sem felast í því að nýta náttúruauðlindir okkar með skynsamlegum og sjálfbærum hætti með hagsmuni okkar sem byggjum þetta land í forgrunni sem og íslenskrar náttúru. Það fer nefnilega saman. Ég óttast að ef þetta verður samþykkt núna óbreytt þá taki endalausan tíma að vinda ofan af því og spóla til baka eins og við sjálfstæðismenn erum að leggja til með okkar þingsályktun, að færa þetta aftur til verkefnisstjórnarinnar. En það tekur allt saman tíma nema ef sú ríkisstjórn sem tekur við fer af stað með sömu 

Virðulegi forseti. Hugmyndin var auðvitað sú að reyna að toga þá sem, hvað á að segja, mest vilja nýta auðlindir og þá sem vilja friða eða vernda sem mest af auðlindum, á einn stað þar sem væri sameiginlegur vettvangur þar sem allir væru búnir að gefa eitthvað eftir, þar sem menn væru búnir að sætta sig við að þessi hluti yrði nýttur, hinn hlutinn yrði verndaður og þar á milli væru kostir sem þyrfti að skoða og rannsaka betur. Ég veit að margir voru búnir að sætta sig við það ferli, þar á meðal sá er hér stendur þrátt fyrir að komið hafi fram í ræðum hjá mér skoðanir á ákveðnum kostum en það er nú bara eins og það er. En maður var búinn að sætta sig við að málið færi í þetta ferli og þar með mundi það mögulega verða til þess að draumur manns yrði aldrei að veruleika. Ég segi því að það var óheppilegt að fara að breyta þessum kostum eins og þarna var gert, þ.e. að taka úr nýtingu og setja í bið kosti sem skoruðu - ég held að það orð hafi verið notað hér - mjög hátt hjá verkefnisstjórninni, voru mjög til þess bærir, hafa verið rannsakaðir mjög mikið, að fara fljótlega í framkvæmdaferli eða eru að minnsta kosti mjög ofarlega á listum yfir svæði sem hægt er að fara í, ég nefni til dæmis Þjórsá. Ég tek hins vegar líka undir með þeim og er einn af þeim sem hafa ekki látið sannfærast um að fara í allar þær þrjár virkjanir. Ég held að Urriðafossvirkjun þurfi að bíða og verða jafnvel aldrei að veruleika, en menn þurfa í það minnsta að fara betur yfir það. En óheppilegt var að það skyldi vera gert, að mínu viti, með þeim hætti að því yrði handstýrt 

Virðulegi forseti. Þó að bestu rammagerðarmenn landsins hafi verið fengnir til að reyna að útbúa þennan ramma liggur það fyrir að áður en hann í rauninni er orðinn að brúklegu plaggi eða brúklegum hlut þá er hann farinn á límingunum. Það sjáum við í allri þeirri umræðu sem átt hefur sér stað. Rauði þráðurinn í allri umræðunni hefur verið orðið sátt og það var auðvitað það sem menn ætluðu sér að reyna að ná fram - sátt. Nú spyr maður, þegar umræðan hefur staðið þennan tíma, við hvern hefur sáttin tekist? Hefur hún tekist við heildarsamtök launþega? Nei. Hefur hún tekist við atvinnulífið? Nei. Hefur hún komið fram í umræðunum hér í þinginu? Nei. Eigum við þá ekki bara að horfast í augu við það að eitthvað hafi farið óskaplega mikið úrskeiðis? Þá vaknar spurningin: Hvar gerðist það? Hvað eru þessir aðilar að gagnrýna? Hvað höfum við einkanlega verið að gagnrýna, við sem höfum talað með gagnrýnum hætti um þessa tillögu? Hvað hefur Alþýðusamband Íslands lagt fram í þessum efnum? Hvað hafa Samtök atvinnulífsins lagt fram í þessum efnum? Ég sat ágætan fund síðastliðinn laugardag með Samtökum atvinnulífsins og ASÍ og forseti ASÍ sagði einfaldlega: Það sem við teljum að eigi að gera er setja þessa sex virkjunarkosti - sem voru áður í drögum að þingsályktun í nýtingarflokki en settir voru í biðflokk - í nýtingarflokk. Nú vil ég spyrja hv. þingmann: Er hann sammála mér um það að í stað þess að tala um einstaka virkjunarkosti eins og menn gerðu í gamla daga væri skynsamlegt á þessum grundvelli að segja: Það eru þessir sex virkjunarkostir sem umræðan snýst svo mikið um núna sem mundu leiða fram meiri sátt en áður hefur verið. Að minnsta kosti við ASÍ, að minnsta kosti við Samtök atvinnulífsins og að minnsta kosti við þau stjórnmálaöfl sem hafa haft mestar áhyggjur af því sem er að gerast varðandi þessa rammaáætlun.

Virðulegi forseti. Já, það má í sjálfu sér margt segja um alla þessa vinnu, hv. þingmaður orðaði það ágætlega þegar hann talaði um rammagerðarmenn landsins, og auðvitað er ekkert óskeikult í þessu. En ef hægt er, ef ég hef skilið hv. þingmann rétt, að tala um það að færa þessa sex kosti til baka, hvort það mundi þá skapa sáttina á ný - ég veit það ekki. Við höfum séð að ferlið er að sumu leyti gallað, en ef þingmaðurinn er að tala um að skapa sátt hjá aðilum vinnumarkaðarins og fleirum í samfélaginu þá ætti kannski að taka hluta af þeim kostum til baka í það minnsta. Það mundi örugglega gleðja einhverja og sjálfsagt ýta undir að meiri friður og meiri sátt yrði um málið. En ég held að við séum komin í þá stöðu með heildina að skoða þurfi allt málið frá upphafi til enda. Það kann vel að vera að tækifæri sé til að taka hluta af þessu, setja aftur í nýtingarflokk ef vilji er til þess hjá stjórnarmeirihlutanum en halda eftir hluta af þessum sex kostum. Ég held hins vegar að það sé ekki í boði. Ég held að stjórnarmeirihlutinn sé búinn að koma sér saman um að fara þessa leið. Ég held að ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir muni með stuðningi þeirra flokka sem hafa stutt ríkisstjórnina í gegnum þykkt og þunnt, flokka eins og Bjartri framtíð, Hreyfingunni eða Dögun, eða hvað það heitir í dag, verja þetta ferli eins og þeir hafa varið ríkisstjórnina. Þar af leiðandi held ég að engar áhyggjur séu af því að koma þessu í gegnum þingið, sem væri þó held ég skynsamlegra að breyta því til baka, í það minnsta hluta af þessu.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt mat hjá hv. þingmanni að þó að mjög hafi flísast úr stuðningsmannaliði ríkisstjórnarinnar í þingsalnum og auðvitað miklu meira úti í samfélaginu eiga þeir enn vini og vandamenn sem alltaf koma til skjalanna þegar bjátar á í ríkisstjórnarfjölskyldunni. Við vitum náttúrlega að það mun gerast í þessum efnum og alltaf má stóla á þá eins og við vitum, eiginlega frekar en ýmsa þá sem eru kannski hinir formlegu stjórnarsinnar. Ég hef verið að velta fyrir mér hvort við gætum engu að síður reynt að finna meiri sátt, ekki bara inni í þessum þingsal heldur meira úti í samfélaginu. Við höfum verið að nema staðar við það sem menn hafa verið að leggja fram og það eru þá fyrst og fremst þeir virkjunarkostir sem voru upphaflega í drögunum að þingsályktuninni. Af því að það er augljóst mál að það sem hefur valdið ósættinu, mesta ósættinu skulum við segja, er ferlið sem hófst eftir að þau drög voru lögð fram. Vandamálið er sem sagt þar, í vinnubrögðunum þar. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, við hljótum núna eftir þetta að þurfa að endurskoða það með það að leiðarljósi að reyna að koma í veg fyrir að svona gerist aftur í framtíðinni. Það er nefnilega alveg rétt sem Orkustofnun hefur bent á að það er dálítið sérkennileg staða sem upp er komin. Af því að menn vildu af pólitískum ástæðum henda út þeim sex virkjunarkostum sem svo mikið hefur verið rætt um þá er ákveðinn halli á þessu plaggi. Hallinn er sá að áherslan virðist vera á jarðhitaverkefnin. Orkustofnun bendir á að það muni þýða að meiri þrýstingur, meðal annars pólitískur þrýstingur, hugsanlega atvinnulegur þrýstingur, verði á að fara í virkjanir og þá eru virkjunarkostirnir bara ekki til staðar nema á jarðhitasvæðunum. Við vitum að þar eru alls konar takmarkanir og það er margt sem þarf að varast í þeim efnum. Það skiptir svo miklu máli að hægt sé að vinna þessa hluti samhliða, það er mikilvægt, vegna þess að 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að leyfa mér að lesa upp úr áliti Orkustofnunar, fyrst hv. þingmaður nefndi það. Þar er fjallað um þá ákvörðun að færa virkjanir, m.a. í Þjórsá, um flokk. Þar segir, með leyfi forseta: „Það er mat Orkustofnunar að með þessu verði markmiðum um sjálfbæra uppbyggingu raforkuframleiðslunnar stefnt í hættu. Þrýstingur á hraðari nýtingu jarðvarmans eykst, það tæknilega og efnahagslega öryggi og þar með sú hagkvæmni, sem fæst með því að virkja samhliða jarðhita og vatnsafl verður ekki fyrir hendi.“ Þetta er að sjálfsögðu áhyggjuefni sé það rétt að þrýstingur geti myndast á jarðhitann þar sem við erum veikari fyrir, ef má orða það þannig, í þekkingu og reynslu og öðru. Og það eru líka að koma í ljós ákveðnir gallar á jarðhitanum. En við verðum að finna lausnir á honum fyrst og fremst til þess að geta nýtt hann áfram. Hv. þingmaður nefndi líka að ríkisstjórnin hefði einhvers konar stuðningshóp á þingi fyrir sig eða stuðningsnet og það er að sjálfsögðu hárrétt. Það er alltaf hlaupið upp til handa og fóta þegar á þarf að halda, sem hlýtur að vera mjög gott fyrir ríkisstjórn að þurfa ekki að reiða sig á eigin meiri hluta. Ég vil þó að endingu nefna það að óánægja var og er með niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar, bæði hjá þeim sem vilja nýta raforkuna og líka þeim sem vilja vernda og friða fleiri svæði. Ég held að þó svo að sex kostir hafi verið færðir úr nýtingu í bið sé óánægja enn þá líka hjá þeim sem vilja vernda meira. Það hefur þá jafnframt aukið á óánægju hinum megin. Sú leið sem var farin hér og við höfum talað mikið um og reynt að fá fólk til að snúa til baka til að auka þá sátt sem varð, niðurstaðan er sú að sáttin er 

Hæstv. forseti. Fá orð hafa verið nefnd oftar í þessari umræðu en einmitt orðið sátt. En umræðan, bæði hér í þinginu og í þjóðfélaginu í heild, er eins langt frá sátt og hægt er. Ég spyr: Hvar er sáttin um þessa rammaáætlun? Hvar er sáttin? Ég spyr aftur: Hvar er þetta mál statt núna? Við ræðum hér mál sem á sér rætur í viðleitni til að mynda sátt um tiltekna aðferðafræði til að taka ákvörðun um það hvernig skipa ætti landsvæðum í nýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Lengi framan af var þokkaleg sátt um þá vinnu sem fór fram á þessu sviði. Auðvitað má segja að auðveldara sé að gera slíkt á undirbúningsstiginu en þegar þarf að taka hinar endanlegu ákvarðanir en hins vegar er alveg ljóst að því miður erum við frekar langt frá því að ná sátt um niðurstöðu í þessum efnum. Næðist sátt ef þessi rammaáætlun verður samþykkt eins og hún er? Eins og hún kemur frá þáverandi iðnaðarráðherra, Oddnýju Harðardóttur, og hæstv. umhverfisráðherra, Svandísi Svavarsdóttur, yrði sátt um það? Er sátt um það? Er sátt um þá niðurstöðu? Er það leiðin til sáttar að ljúka málinu með því að hér í þinginu verði atkvæðagreiðsla um málið eins og það er statt núna og meiri hluti atkvæða ráði úrslitum? Er deilunni þar með lokið? Nei, auðvitað ekki. Við þekkjum að enn eru fjöldamörg sjónarmið uppi og mikill ágreiningur um einstaka þætti. Ég bendi á að óánægjan með þessa niðurstöðu, eins og hún kemur frá þeim hæstv. ráðherrum sem ég nefndi hér áðan, er ekki bundin við okkur sem erum í stjórnarandstöðunni. Hún er ekki bundin við okkur sem töldum að fleiri kostir ættu að vera í nýtingarflokki og færri í biðflokki. Nei, langt í frá. Það er líka hörð andstaða úr öðrum áttum. Það er líka hörð andstaða innan ríkisstjórnarflokkanna við tillöguna á öðrum forsendum, andstaða sem meðal annars birtist í sérálitum einstakra nefndarmanna í umhverfis- og samgöngunefnd sem gert hafa alvarlegar athugasemdir, og sumir hverjir jafnvel breytingartillögur, varðandi jarðhitakostina sem eru í nýtingarflokki. Við höfum líka heyrt sjónarmið hv. formanns atvinnuveganefndar, Kristjáns L. Möllers, sem ég veit að á sér ákveðna skoðanabræður innan ríkisstjórnarflokkanna, alla vega í Samfylkingunni, þar sem hann telur að einstakir virkjunarkostir ættu frekar að vera í nýtingarflokki en biðflokki og hefur fært fyrir því ágæt rök, bæði hér í þinginu og í umsögn til umhverfis- og samgöngunefndar. Hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, orðaði það þannig í viðtali í gær í útvarpi að það stefndi í stórslys ef rammaáætlun yrði samþykkt óbreytt. Hvaða merkingu eigum við að leggja í það? Hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar skrifar að vísu undir nefndarálit þar sem lagt er til að tillaga ráðherranna verði samþykkt óbreytt en hún gerir vissulega í fyrirvörum sínum grein fyrir sjónarmiðum sem ganga þó gegn þeirri niðurstöðu á margan hátt. En í viðtali í útvarpi í gær sagði hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir mjög skýrt að það stefndi í stórslys ef sú tillaga sem hér liggur fyrir yrði samþykkt óbreytt. Bendir það til þess að samþykkt þessarar tillögu feli í sér endi allra deilna um málefnið? Eða leiði til þess að sátt náist? Því miður er svo ekki. Hæstv. forseti. Þess vegna lögðum við sjálfstæðismenn í umhverfis- og samgöngunefnd og raunar í atvinnuveganefnd líka áherslu á að farin yrði sú leið sem formaður Sjálfstæðisflokksins og þingflokkur sjálfstæðismanna lögðu til í haust, að málið yrði tekið úr þeim farvegi sem það er í nú og að þeim álitamálum sem eftir eru yrði kippt úr hinu pólitíska deiluumhverfi sem málið er í á þessari stundu, sett aftur til verkefnisstjórnar þannig að fagleg og málefnaleg skoðun fengist 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ræðuna. Mig langaði að spyrja hv. þingmann út í og koma að nefndarfundi sem var sameiginlegur um þetta mál síðastliðinn laugardagsmorgun, einmitt vegna beiðni þess sem hér stendur og hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Þar mætti Gylfi Arnbjörnsson, forseti Alþýðusambands Íslands, ásamt fulltrúa frá Samtökum atvinnulífsins til að fjalla um rammaáætlun. Ástæða þess að beðið var um þennan fund var yfirlýsing Alþýðusambands Íslands sem sneri að ríkisstjórninni og birtist í fjölmiðlum í síðustu viku þar sem Alþýðusambandið fjallaði um hin ýmsu mál sem ríkisstjórnin hefði svikið við gerð kjarasamninga. Eitt af þessum atriðum var einmitt rammaáætlun, að ríkisstjórnin hefði svikið varðandi rammaáætlun og ef sú niðurstaða sem hér er samþykkt yrði óbreytt væri um svik að áliti ASÍ að ræða. Forseti ASÍ sagði meðal annars á fundinum að í ljósi sérstakra yfirlýsinga frá forustumönnum ríkisstjórnarinnar, um að þetta væri allt saman lygi sem ASÍ héldi þarna fram, stæði Alþýðusamband Íslands við allt það sem kæmi fram í umræddri yfirlýsingu. Mig langar að spyrja hv. þingmann af því að menn hafa verið að túlka þetta í allar áttir: Hver var upplifun hv. þingmanns af þessum nefndarfundi hvað varðar þetta atriði, það er rammaáætlunin og yfirlýsingar Alþýðusambands Íslands annars vegar, yfirlýsingar ríkisstjórnar Íslands hins vegar og hvernig Alþýðusambandið fjallaði um þessi mál? Hver var upplifun hv. þingmanns á þessu, getur hv. þingmaður farið aðeins betur ofan í það og hvort hann telji að þetta muni með einhverjum hætti hafa áhrif á þetta mál og þá kjarasamninga og þær samningaviðræður sem fara í gang á nýju ári? Ég vil bara fá hv. þingmann til að fara aðeins betur ofan í upplifun sína af þessum umrædda nefndarfundi.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni að það voru mjög skýrar yfirlýsingar sem komu fram af hálfu talsmanna atvinnulífsins, bæði launþega og vinnuveitenda, á fundinum á laugardaginn. Það er alveg skýrt að sú stefna sem ríkisstjórnarmeirihlutinn hér á þingi hefur tekið varðandi rammaáætlun er í fullkomnu ósamræmi við það sem þessi samtök, þessi heildarsamtök annars vegar launþega og hins vegar vinnuveitenda í landinu, gengu út frá þegar kjarasamningar voru gerðir á síðasta ári. Það er alveg ljóst að þeir líta svo á, þessir aðilar, að frekari hindranir sem verið er að setja í veg uppbyggingar á sviði orkunýtingar og orkuvinnslu á næstunni, með rammaáætlun í því formi sem hún nú er, eru í andstöðu við þær hugmyndir sem Samtök atvinnulífsins og Alþýðusambandið gengu út frá þegar kjarasamningar voru gerðir. Auðvitað hefur það, eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason vísaði til hér áðan, skaðleg áhrif þegar heildarkjarasamningar á vinnumarkaði koma til endurskoðunar á næsta ári. Þetta hjálpar ekki, þetta er eitt af fjölmörgum atriðum sem gerir að verkum að launþegahreyfingin í landinu, eins og reyndar fjöldamargir aðrir aðilar, telja sig svikna í samskiptum við þá ríkisstjórn sem nú situr. Eins og alltaf gerir ríkisstjórnin illt verra með viðbrögðum sínum þegar hún ber upp á menn ósannindi og lygi og hvaða orð það eru sem einstakir ráðherrar nota. Eða þegar hæstv. forsætisráðherra kemur og segir að Alþýðusamband Íslands sé ekki trúverðugt í umræðu um þessi mál. Ekki eru margir mánuðir síðan sami forsætisráðherra sagði að Samtök atvinnulífsins væru ekki trúverðug, væru ekki marktæk í umræðunni. Þannig hefur nú verið talað um alla sem hafa leyft sér að gagnrýna þessa ríkisstjórn. Reynt er að slá þá út af borðinu með því að þeir séu bara ekki trúverðugir.

Herra forseti. Já, ég vil taka undir með hv. þingmanni hvað þennan nefndarfund snertir. Það er töluvert áhyggjuefni hvernig forustumenn ríkisstjórnarinnar í það minnsta, maður bindur þó vonir við að það eigi ekki við um ríkisstjórnarflokkana í heild sinni, slá það út af borðinu þegar upp kemur svona málefnalegur ágreiningur. Þá beita forustumenn ríkisstjórnarinnar einfaldlega þeirri nálgun að saka menn um að vera ekki trúverðugir. Það gerðu forustumenn ríkisstjórnarinnar varðandi þessa yfirlýsingu og það hafa þeir gert áður eins og hv. þingmaður benti réttilega á. Við skulum átta okkur á því að það er ekki svo að forseti ASÍ hafi staðið einn að þessari yfirlýsingu eins og látið var í veðri vaka, heldur var um að ræða formenn allra aðildarfélaga Alþýðusambands Íslands. Allir voru sammála því að um veruleg svik væri að ræða, svik af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það má því áætla að bak við þá yfirlýsingu sem Alþýðusamband Íslands sendi frá sér sé mjög rík og breið samstaða meðal hinna almennu félagsmanna í Alþýðusambandi Íslands sem eru á annað hundrað þúsund. Ef við setjum þessa nálgun Alþýðusambandsins á þetta mál, ef við setjum það í samhengi við kjarasamningsmál og tökum bara eina atvinnugrein út fyrir sviga, sem eru hjúkrunarfræðingar - þeir heyri kannski ekki þarna undir, en talað er um að mjög marga hjúkrunarfræðinga vanti til að mynda í Noregi, um 28 þús. Hvernig mun Alþýðusamband Íslands geta farið fram með kröfur um hærri laun og annað þess háttar 

Herra forseti. Ég mundi orða það þannig með almennum hætti að það hvernig ríkisstjórnin hefur meðhöndlað rammaáætlun verði ekki hjálplegt í því skyni að styrkja efnahagslegar undirstöður okkar á næstu missirum. Ég held að þær ákvarðanir sem ríkisstjórnin leggur til að verði teknar hér í þinginu, varðandi endanlega útgáfu rammaáætlunar, séu ekki til þess fallnar að renna stoðum undir þann hagvöxt sem allar spár gera ráð fyrir, meðal annars þær spár sem fjárlagafrumvarpið byggir á og langtímaáætlun í ríkisfjármálum. Þannig mundi ég nú vilja svara hv. þingmanni hvað þetta varðar vegna þess að áhrif rammaáætlunar eru fyrst og fremst óbein á einstaka liði í ríkisfjármálum, hvort sem við erum að tala um laun einstakra hópa eða eitthvað annað. En það er hins vegar þannig að rammaáætlun sem fæli í sér aukna möguleika á því að ráðast í einhverjar virkjanir tiltölulega fljótt, miðað við það sem hægt er, miðað við þær forsendur sem liggja á borðinu, mundi renna stoðum undir hagvöxt á næstu missirum. Sú útgáfa rammaáætlunar sem liggur á borðinu felur í sér að harla lítið mun gerast í þessum efnum, það veikir hagvaxtarforsendurnar. Auðvitað byggist hugmyndafræði rammaáætlunar á því að hugsa til lengri tíma en þetta eru hins vegar staðreyndir sem ég held að við getum ekki horft fram hjá. Langtímaáætlun í ríkisfjármálum, fjárlagagerð næsta árs, byggir á því að hér verði ekki stopp í öllum málum sem snúa að orkuvinnslu og orkunýtingu. 

Herra forseti. Ég ætlaði nú reyndar að byrja á öðru en fyrst hv. þm. Birgir Ármannsson var í rauninni að tala um hvað rammaáætlunin snýst um þegar kemur að hugsanlegum virkjunum þá eru nú fleiri sammála einmitt því mati hv. þingmanns hvað það varðar, að á næstu árum verði lítið sem ekki neitt gert á sviði orku og virkjunarmála hvað snertir vatnsaflsvirkjanir. Ég vil meðal annars benda hv. þingmanni á ágætis grein frá fyrrverandi prófessor í virkjunarfræðum, Jónasi Elíassyni, þar sem hann fullyrðir hreint og klárt að rammaáætlun eins og hún liggur fyrir núna er rammaáætlun um að gera akkúrat ekki neitt. Ég kem kannski að því síðar í ræðu minni eða í öðrum ræðum sem ég mun flytja í þessu máli. Ég vil byrja á því að hnykkja á því sem ég hef sagt í ræðum mínum og er lykillinn að því sem meðal annars við sjálfstæðismenn höfum verið að tala um og er þessi mikla sátt. Ég krefst þess að allt verði gert af hálfu forustumanna allra stjórnmálaflokka á þingi. Að menn virki þann raunverulega sáttafarveg sem hefur verið í gangi í 12–13 ár, m.a. í gegnum verkefnisstjórnun og ýmsa flokka sem komu að málinu, stjórnarflokka bæði núverandi og fyrrverandi hvort sem við erum að tala um Samfylkinguna, Framsóknarflokkinn, Sjálfstæðisflokkinn eða núna Vinstri græna í ríkisstjórn. Við höfum sýnt það í þessu máli að hægt er að taka þau mál sem eru viðkvæm, snerta þjóðarsálina og hjörtu fólks í samfélaginu og hvernig við getum reynt að ná samspili og samvinnu á milli nýtingarsjónarmiða og verndarsjónarmiða. Herra forseti. Við vitum náttúrlega að í þessu máli, eins sorglegt og það kann að hljóma, snýst sáttin ekki um að ná sátt á milli nýtingar- og verndarsjónarmiða og á milli stjórnmálaflokka. Sáttin sem þingmenn stjórnarflokkanna eru að reyna að draga fram hér snýst fyrst og fremst um sáttina á milli þeirra sjálfra. Hún snýst um sáttina á milli Vinstri grænna og Samfylkingar, ekki um neitt annað. Það er hinn bitri og hrái sannleikur og veruleiki. Ég vil draga fram í þessu máli, svo að menn átti sig á því, hvernig tækifærin eru að renna okkur úr greipum hvað varðar að binda alla stjórnmálaflokka, ekki bara fram að kosningunum 27. apríl í vor, í þá veru að vinna eftir tillögum frá verkefnisstjórn. Við sjálfstæðismenn höfum lagt það fram og það hefur hlotið ágætishljómgrunn meðal margra. Líka meðal stjórnarþingmanna sem hafa sagt eitt og annað hér á göngum þingsins en koma síðan hingað, kannski eðli málsins samkvæmt, og fara ekki alla leið í sinni sannfæringu. Enda er margt sem hangir á spýtunni og við vitum að það er náttúrlega ríkisstjórnarsamstarf vinstri flokkanna, að það alla vega nái að hanga á horriminni fram að kosningum. Það er kjarninn í þessu máli, af hverju þetta blasir við svona, og að ekki verði farið í að beina málinu aftur til verkefnisstjórnarinnar eins og við sjálfstæðismenn höfum lagt til og fá það um leið í gegn að við skuldbindum okkur, sjálfstæðismenn, framsóknarmenn og allir stjórnmálaflokkar á þingi, til að fylgja eftir þeim tillögum sem þaðan koma. Á það vilja vinstri menn ekki hlusta og þá sérstaklega ekki Vinstri grænir ásamt einhverjum nokkrum þingmönnum í Samfylkingunni. Menn vilja ekki hlusta á að það eigi að nýta tækifærið eins og það blasir við okkur núna til að ná fram skuldbindingu allra stjórnmálaflokka til þess að draga niður hvar verndarsvæðin eru, hvað fylgir þeim og hvað fylgir biðflokknum og nýtingarflokknum. Þetta er ekki ásættanlegt þegar verkefnisstjórnin hefur forgangsraðað skýrt svæðum sem eru hvað mest rannsökuð af öllum svæðum á landinu, hvort sem við tölum um hugsanlega Holta- eða Hvammsvirkjun og við höfum líka talað um að hægt sé að bíða með Urriðafossvirkjun ef menn kjósa svo. Verkefnisstjórnin kýs að beina því í þann farveg en hér er verið að glutra niður tækifærum til þess að ná raunverulegri sátt milli nýtingar- og verndarsjónarmiða í samfélaginu til bæði skemmri og lengri tíma. Á það vilja vinstri flokkarnir ekki hlusta. Þeir vilja ekki einu sinni láta reyna á þetta sáttafyrirkomulag heldur vilja beina þeim málum inn á við bara til að láta þessa vinstri stjórn hanga saman fram að 27. apríl. 
            

Virðulegi forseti. Í upphafi þessa þings var lögð fram sú þingsályktunartillaga sem er hér til umræðu og sem verið hefur til umræðu á þessu þingi og reyndar áður með þvílíkum hætti að það er eins og málið þoli enga bið. Þannig er það nú á dagskrá á þriðja síðasta starfsdegi Alþingis fyrir áramót þótt enn séu óafgreidd fjárlög fyrir næsta ár. Hvað á varaþingmaður sem óvænt er kallaður inn á þing að halda um þetta mál? Að hér liggi lífið við? Annars vegar frá sjónarhóli þeirra sem segjast fyrst og fremst bera hag náttúrunnar fyrir brjósti, og gera það sjálfsagt einlæglega, og hins vegar frá sjónarhóli þeirra sem segjast hafa velferð manna í fyrirrúmi umfram annað sem og skynsamlega nýtingu orkuauðlinda Íslendinga. Hvað á að halda um þetta mál? Að samþykkt þessarar þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða sé einhvers konar grundvallarforsenda virkjunar eða verndunar landsvæða hér á landi? Hvernig mætti það svo sem vera þegar lögum samkvæmt er gert ráð fyrir að önnur þingsályktunartillaga verði lögð fram um sama efni eftir um það bil fjögur ár, eða að minnsta kosti ekki seinna, og aftur fjórum árum eftir það o.s.frv.? Nei, tilgangur þessarar þingsályktunartillögu er annar, en þó ekki síðri, en sá að þoka málum annaðhvort aftur á bak eða áfram. Tilgangur þingsályktunartillögunnar eins og lagt var upp með í upphafi fyrir löngu síðan, fyrir áratugum síðan, er að skapa sátt um fagleg vinnubrögð og aðferðir við að meta virkjunarkosti út frá mismunandi sjónarhornum. Einkum út frá orkugetu og hagkvæmni viðkomandi kosta, svokölluðum þjóðhagslegum áhrifum, öðrum áhrifum á samfélagið, atvinnulíf og byggðaþróun og afleiðingum fyrir náttúruna og menninguna. Markmiðið með þessari þingsályktunartillögu er þannig að leitast við að tryggja að ákvarðanir um nýtingu virkjunarkosta byggist á víðtæku mati þar sem tillit væri tekið til fjölbreyttra sjónarmiða. Markmiðið er sátt. Sátt um þetta mikilvæga mál sem varðar auðvitað alla landsmenn þótt óbeint sé í tilviki langflestra. Með þingsályktunartillögunni er leitast við að ná þessari sátt með víðtæku samráði við þá sem hafa beinna hagsmuna að gæta og við hina svokölluðu sérfræðinga. Virðulegi forseti. Í þessari þingsályktunartillögu er fjallað um 67 landsvæði á Íslandi og lagt fyrir þingheim að taka afstöðu á einn veg til allra þeirra svæða, þ.e. í samræmi við þá flokkun sem gerð er tillaga um í þingskjalinu. Það má því vera ljóst að þingmönnum er ætlað að reiða sig á álit sérfræðinga og annarra sem komu að verkefnisstjórn málsins í samræmi við lög nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun. Þingmönnum er það kannski að meinalausu. Það hefur jú alltaf verið ætlunin að byggja sáttina á þvílíkum faglegum grunni en mikið hlýtur það samt að vera sérstakt fyrir þingmenn, sem jafnan ber að fylgja sannfæringu sinni við afgreiðslu mála í þessum sal, að vera uppálagt að annaðhvort samþykkja eða synja umfjöllun um 67 landsvæði á einu bretti. Nú skal ekki gert lítið úr þekkingu þingmanna á staðarháttum hér á landi og víst er að margir þeirra eru víðförlir en fyrir til dæmis varaþingmann sem ættaður er að langfeðgatali beggja vegna annars vegar úr Aðalstrætinu hér handan við hornið og hins vegar úr Garðastrætinu, götunni þar fyrir ofan, er álit svokallaðra sérfræðinga á til dæmis Farinu við Hagavatn kærkomið. Að minnsta kosti á meðan það svæði er á meðal 66 annarra landsvæða sem taka þarf afstöðu til. Ef einungis ætti að taka afstöðu til þessa tiltekna landsvæðis er þó ekki útilokað að þessi sami varaþingmaður gerði sér far um að sækja svæðið heim og kynna sér aðstæður ítarlegar en skýrslur á pappír geta gert. Sami varaþingmaður hefur þannig samúð með sjónarmiði hv. þm. Kristjáns Möller, sem situr reyndar í forsetastól þessa stundina, en hann lýsti því í útvarpi um helgina hvernig hann hefði skipt um skoðun í vetur þegar hann heimsótti virkjunarsvæði Þjórsár og sannfærðist þá fyrst um að mögulega hefði virkjun þar neikvæð áhrif á laxagöngu. Þannig rökstuddi þingmaðurinn viðsnúning í afstöðu sinni til þeirrar tillögu sem lögð var fyrir ráðherra af verkefnisstjórn, sérfræðingum og samráðsfólkinu, allt var það í samræmi við lög nr. 48/2011, áður en ráðherra fór og breytti flokkuninni sem sérfræðingarnir höfðu lagt til. Virðulegi forseti. Þá kem ég að efni tillögunnar eins og hún liggur fyrir núna. Breytingin sem orðið hefur á tillögu sérfræðinganna, sem var byggð á ítarlegum rannsóknum til margra ára, víðtæku samráði þeirra við leikmenn og lærða um allt land, er sú að sex virkjunarkostir hafa verið fluttir úr nýtingarflokki í biðflokk þar sem nauðsynlegt var talið að kanna nánar einstaka áhrifaþætti þeirra. Um er að ræða Urriðafossvirkjun, Holtavirkjun og Hvammsvirkjun, allar í Þjórsá, Skrokkölduvirkjun, Hágönguvirkjun 1 og 2. Auðvitað eru menn alltaf að læra eitthvað nýtt, ekki síst í þeim fræðum sem þingsályktunartillagan lýtur að. Hins vegar eru virkjunarkostir í Þjórsá þeir kostir sem eru hvað mest rannsakaðir á landinu og ekkert í gögnum þessa máls bendir til annars. Þvert á móti virðist vera að telji menn eitthvað órannsakað á þeim slóðum þá sé það nokkuð sem illmögulegt sé að rannsaka yfir höfuð, a.m.k. svona fyrir fram. Það skýtur því skökku við að sjá þann rökstuðning að þeir kostir séu settir í biðflokk vegna þess að það vanti upplýsingar. Þessir sex virkjunarkostir, þrír í neðri hluta Þjórsár og þrír á miðhálendinu, sem voru færðir úr nýtingarflokki í biðflokk voru virkjunarkostir sem höfðu raðast mjög ofarlega í nýtingarátt í vinnu faghópa og verkefnisstjórnar. Sú breyting sem ráðherrar ríkisstjórnarinnar stóðu að hefur verið gagnrýnd mjög harðlega innan þings og utan, eins og komið hefur fram í umsögnum sem borist hafa um þessa þingsályktunartillögu bæði á vorþingi og nú í haust. Niðurstaða ráðherranna hefur verið gagnrýnd út frá þeirri forsendu að hún víki frá faglegri niðurstöðu án fullnægjandi raka og hún byggist umfram allt annað á einhvers konar pólitískri málamiðlun innan ríkisstjórnarflokkanna og á milli þeirra. Virðulegi forseti. Það er líka athyglisvert sem fram kemur í áliti frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar og varðar áhættu og áleitnar spurningar um nýtingu háhitasvæða og óleyst vandamál á öllum stigum, eins og það er orðað í nefndarálitinu. Meiri hluti nefndarinnar virðist hafa efasemdir og áleitnar spurningar um sjálfbærni orkuvinnslunnar, um mengun grunnvatns af völdum skiljuvökva og affallsvatns og annars konar mengunar, um mengun lofts af völdum brennisteinsvetna og jarðskjálftavirkni vegna niðurdælingar á þessum svæðum. Nefndin gerir hins vegar ráð fyrir að þau svæði séu öll í orkunýtingarflokki. Það virðist þó blasa við hér að þessar spurningar séu vegna ónógra rannsókna á þeim svæðum og verður ekki litið öðruvísi á afstöðu nefndarinnar en sem hér gæti verulegs ósamræmis í afstöðu þingmanna til annars vegar þessara sex virkjunarkosta, sem ég hef nefnt hér áður og voru færðir úr nýtingarflokki í biðflokk, og hins vegar háhitasvæðanna sem nefndin virðist hafa töluverðar áhyggjur af en telur allt að einu að eigi að vera í nýtingarflokki. Virðulegi forseti. Er ekki dæmigert að menn hafi náð að koma þessu máli í algjöran hnút með hefðbundnum vinnubrögðum sínum? Jafnvel í þessu mikilvæga máli sem hefur verið unnið að árum saman, áratugum? Það var fyrir aldamót sem lagt var upp með óskaplega faglega vinnu til að skapa víðtæka sátt sem gæti staðið af sér pólitíska vinda og dægursveiflur en jafnvel þar hefur ráðamönnum nú tekist að koma málum þannig að lítil sem engin von virðist vera til að ná hinu upphaflega markmiði. Stjórnarherrarnir telja að í þinginu séu tveir hlutar. Annars vegar stjórnarmeirihlutinn og þeir sem óttast svo mjög um þingsæti sitt að þeir munu verja ríkisstjórnina falli. Svo er hinn hluti þingsins sem er stjórnarandstaðan eða að minnsta kosti sá hluti hennar sem ekki er hægt að stjórna. Ráðherrarnir hugsa eingöngu um fyrri hlutann, atkvæðin sem þeir reiða sig á til að forðast kjósendur og stjórnarskipti. Hinn hlutinn, stjórnarandstaðan, skiptir engu. Þess vegna reynir ríkisstjórnin aldrei að ná neinni sátt við stjórnarandstöðuna um nokkurn hlut. Þetta er það sem hefur verið uppi á teningnum í þessu máli um rammaáætlunina sem þó átti að vera sátt ólíkra sjónarmiða og endast óháð kjörtímabilum og stundarágreiningi. Jafnvel þarna hafa stjórnarherrarnir verið trúir þeirri vinnureglu sinni að eina sáttin sem þeir þurfi sé sáttin við eigin atkvæði í þinginu. Stjórnarandstaðan, kjörin af tæplega helmingi kjósenda í landinu, þarf ekki að koma að neinni sátt. Það er meira að segja amast við því að stjórnarandstaðan tali um málið, hvað þá að menn hafi áhuga á að hlusta eins og sést hér í þessum sal. En við hverju er að búast af mönnum sem í hreinskilni sjá ekkert að því að þjösna í gegn grundvallarbreytingum á til dæmis stjórnskipun ríkisins í gríðarlegum ágreiningi og eftir að hafa í tveimur opinberum atkvæðagreiðslum aldrei fengið meira en þriðjung kjósenda til að lýsa áhuga á framtakinu eða stuðningi við það? Auðvitað er ekki við góðu að búast af slíkum stjórnarherrum. Menn sem ganga þannig fram gagnvart stjórnarskrá ríkisins, hver býst svo sem við því að þeir séu sæmilegri þegar kemur að öðrum málum? Stjórnarflokkarnir virðast halda að við valdatöku þeirra fyrir tæpum fjórum árum hafi grunnreglur lýðræðis og stjórnskipunar í reynd verið afnumdar og nú megi þeir hegða sér eins og þeim sýnist en með slíkum vinnubrögðum eyðileggja þeir auðvitað það sem stefnt var að með rammaáætluninni. Hvers vegna ættu aðrir að reyna síðar að ná sátt við þá sem enga sátt vilja? Núverandi ríkisstjórn vill engar sættir og hefur aldrei viljað þær. Hún hefur aldrei nokkurn tímann slegið af í neinu máli nema þegar hennar eigin liðsmönnum hefur verið nóg boðið. Það hefur verið sjaldan og raunar varla nema í upphaflega Icesave-málinu þegar hæstv. forsætisráðherra ætlaði að þröngva Icesave-samningnum í gegnum þingið án þess að hafa lesið hann sjálf og hinir rannsóknaóðu þingmenn Samfylkingarinnar hafa nú ekki enn þá hvatt til þess að það mál allt verði rannsakað. Núverandi stjórn vill engar sættir um neitt. Hún hefur á fjórum árum aldrei boðið neitt sem máli skiptir fram til sátta. Hún krefst þess einfaldlega að stjórnarandstaðan haldi sér saman og fari heim. Fyrir stjórnarherrunum, að ógleymdum undarlegustu fylgihnöttum þeirra, hefur hin raunverulega stjórnarandstaða í landinu ekkert lýðræðislegt hlutverk. Hún á bara að þegja. Við hana þarf enginn að tala og tali hún sjálf ætla stjórnarherrarnir ekki að hlusta. Þess vegna er rammaáætlunin orðin eins og hún er og þess vegna er stjórnarskrá lýðveldisins í lífshættu en ofstækismenn iða nú í skinninu að fá að leggja hana í rúst án þess að hún hafi nokkuð til sakar unnið. Virðulegi forseti. Eins og ég hef nefnt þá hef ég samúð með raunverulegri sannfæringu þingmanna í þessu máli. Ef það er sannfæring þeirra að svör vísustu manna á þessu sviði séu ekki grundvöllur að sátt í málinu þá hljóta þingmenn að standa við hana. Gott og vel. Hljóta þá ekki fleiri virkjunarkostir að taka aðra stöðu í flokkun þingsályktunartillögunnar en þeir sex sem nefndir hafa verið? Um leið er hins vegar fallið frá markmiðinu um sátt sem rammaáætlunin stefndi að. Það er svo sem allt í lagi í sjálfu sér en menn verða þá að viðurkenna það og að sjónarmið þingmanna eru mismunandi í þeim efnum. Ég tel reyndar að það væri undarlegt ef svo væri ekki. Um leið og menn viðurkenna að hér er ekki um sáttaskjal að ræða og að tillaga til þingsályktunar um vernd og orkunýtingu landsvæða er pólitísk yfirlýsing stjórnarflokkanna sem tekur tillit til ólíkra sjónarmiða þingmanna þessara tveggja flokka, er hægt að taka afstöðu til málsins og hugsanlega samþykkja það í heild eða að hluta.

Herra forseti. Við ræðum hér vernd og orkunýtingu landsvæða, svokallaða rammaáætlun, og sú umræða hefur tekið nokkuð langan tíma og samt er hún enn eingöngu miðuð við Ísland. Ég komst í dag í gögn frá þýska viðskipta- og tækniráðuneytinu um upplýsingar um stöðu mála í Þýskalandi og á alheimsvísu. En fyrst vil ég geta þess … Herra forseti. Hv. þm. Mörður Árnason hvarf úr salnum einmitt þegar ég hóf mál mitt. Ég vildi gjarnan að hann hlustaði á mál mitt. Ég sé að hv. formaður umhverfisnefndar situr hér sem endranær og ber að þakka það, en hv. þm. Mörður Árnason er talsmaður málsins. Ég ætlaði sem sagt að ræða hvernig þetta lítur út í heiminum. Nú hef ég það fyrir satt að íslenskir þingmenn hafa farið til útlanda. Þeir hafa meira að segja komið til Kína og Indlands og hafa séð þá gífurlegu mengun sem þar er vegna svakalega mikillar brennslu kola, olíu, gass og svo framvegis sem er staðreynd. Þar er verið að framleiða rafmagn og brenna heilu fjöllunum af kolum, olíu og gasi. Í Þýskalandi þar sem búið er að taka upp kolefnisskatt er 11% af allri orkuneyslu Þjóðverja endurnýjanleg orka - heil 11% - en allt hitt er brúnkol, steinkol, jarðgas, olía, jarðolía og kjarnorka. Af þessum 11% sem eru endurnýjanleg eru 6% vegna bíómassa, þ.e. þar sem ræktuð er repja og annað slíkt til að ná upp orku. Þetta er staðan í heiminum, herra forseti, og við erum hér að rífast um það hvort einhver laxaseiði séu í hættu í neðri hluta Þjórsár, laxaseiði sem eflaust eru til vegna þess að það er búið að jafna rennslið í Þjórsá. Þjórsá skolaði þeim örugglega reglulega í burt áður en virkjað var þó að ég þekki það ekki nákvæmlega, en það er staðreynd að margar jökulár sem hafa verið virkjaðar hafa endað sem góðar, lygnar og tærar laxveiðiár. Núna er það notað sem rök fyrir því að ekki megi virkja að búið sé að virkja. Á sama tíma er heimurinn að drukkna í koldíoxíðmengun og verslun Evrópusambandsins með losun koldíoxíðs leiðir meira að segja til þess að stórfyrirtæki sem nota mikla orku flytja starfsemi sína frá Evrópusambandssvæðinu, loka álverum o.s.frv., segja upp fólki á Ítalíu og Spáni og annars staðar. Hvert skyldu þau fyrirtæki fara, herra forseti? Það er nefnilega ágætisspurning. Þau fara til Kína þar sem raforkan er framleidd með brennslu jarðefna og koldíoxíði. Á meðan rífumst við um rammaáætlun og einhver laxaseiði í neðri hluta Þjórsár. Það er eins og þetta sé ekki sami heimur, við séum bara á allt öðrum hnetti. Mér er kunnugt um það að sumir þingmenn hafa farið til Beijing og séð mengunina. Menn geta ekki einu sinni horft götuna á enda fyrir mengun en hv. þingmenn sjá ekki neitt, þeir finna ekki einu sinni lyktina, þeir skynja ekki neitt, vita þetta ekki og eru að rífast um rammaáætlun og reyna að setja sem allra mest í vernd, toga skækla sína hingað og þangað. Ég er nærri viss um að eftir svona þrjú, fjögur, kannski fimm ár mun umhverfisverndarsamtökum í Þýskalandi ofbjóða koldíoxíðlosun í heiminum og krefjast þess að Íslendingar virki. Það er rökrétt. Af hverju eiga Íslendingar að vernda sína hreinu orku þegar heimurinn er að kafna í koldíoxíðmengun? Hitnun jarðar er stórhættuleg, en það er eins og við horfum bara á naflann á okkur og segjum: Við þurfum að vernda neðri hluta Þjórsár út af laxaseiðum. Ég skora á hv. þingmenn að líta upp frá þessari naflaskoðun og fara að samþykkja rammaáætlun sem sátt er um. Þá getum við kannski staðið uppi í hárinu á umhverfisverndarsinnum í Þýskalandi þegar þeir krefjast þess að við virkjum meira.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal í því sem hann fór hér yfir í ræðu sinni. Tvöfalt siðgæði ræður svolítið ferðinni þegar við fjöllum um rammaáætlun og jafnvægið á milli verndar og nýtingar, þessa fínu línu milli verndar og nýtingar orkuauðlinda okkar. Í raun og veru má segja að miðað við fjöldamargar aðrar þjóðir sé vandamál okkar lúxusvandamál. Miðað við höfðatölu eigum við tækifæri sem finnast ekki víða meðal þeirra landa sem við berum okkur helst saman við. Þess vegna er sorglegt, eins og ég kom inn á í ræðu áðan, að við skulum vera í þeirri stöðu að vera að rífast um svona hluti. Ég held að ef sest væri niður, eins og gert var í faghópunum og í verkefnisstjórninni, með tiltölulega opnum huga þá gætum við náð sátt á milli þessara sjónarmiða. Ég hef trú á því að ef við frestuðum aðeins þessari umræðu og afgreiðslu þessa máls og settumst yfir þetta, einhver hópur þingmanna, þá væri hægt að vinna að slíkri sátt. Sáttin getur ekki orðið sú að við höfum ekki tækifæri til þess að virkja, halda áfram á þeim vettvangi á næstu árum. Við höfum einfaldlega ekki efni á því. Þetta er það stórt atriði gagnvart endurreisn efnahagslífs okkar að það verður aldrei sátt um það í samfélaginu að við búum til rammaáætlun sem stöðvar framkvæmdir á því sviði til lengri tíma enda er engin ástæða til þess. Það er hægt að diskútera hér eða skiptast á skoðunum um jarðvarmavirkjanir og hversu langt við eigum að ganga með þær og vatnsaflsvirkjanir og slíkt og muninn á þessum virkjunarkostum öllum og það má vel vera að við næðum sátt um að setja eitthvað af Reykjanesi í biðflokk á meðan væri verið að rannsaka þá kosti nánar en það eru engin rök fyrir því af hverju við tökum ekki að minnsta kosti tvo af þremur virkjunarkostum í neðri hluta Þjórsár og förum af stað þar. Holtavirkjun og Hvammsvirkjun eru rennslisvirkjanir, litlar virkjanir til þess að gera og mjög hæfileg næstu skref. Þær hafa mjög lítil áhrif á umhverfi sitt, lónin eru lítil og fjárfesting í hönnun og undirbúningi öllum hefur átt sér stað. Það er búið að eyða milljörðum í þessi verkefni. Þetta væru mjög hæfileg skref til þess að halda áfram. Þær athugasemdir sem komu fram þegar ráðherrarnir settu þessa rammaáætlun í umsagnarferli samkvæmt lögum voru í sjálfu sér ekkert nýjar. Það er búið að bregðast við athugasemdunum um möguleg áhrif á laxastofninn í Þjórsá, það er búið að rannsaka það í þaula. Okkar helstu sérfræðingar, sem standast samanburð við helstu sérfræðinga í heimi á þessum vettvangi, sögðu við okkur í atvinnuveganefnd að lengra yrði ekki gengið í þeim efnum og að þessi seiðaskilja og laxastigar sem hafa verið gerðir til að bregðast við því að greiða leið gönguseiða og göngulax verða ekkert prófaðir frekar nema með byggingu þeirra. Þessar tvær virkjanir eru mjög heppilegar til að láta reyna á þessar lausnir. Virðulegi forseti. Þetta mál stenst enga skoðun. Um það 

Virðulegi forseti. Það væri umhugsunarvert fyrir hæstv. umhverfisráðherra að velta fyrir sér stórum orðum formanns Vinstri grænna, hæstv. atvinnuvegaráðherra Steingríms J. Sigfússonar, þegar þáverandi hæstv. ráðherra gat ekki komið í andsvar, sem er auðvitað ekki hægt að hafa eftir í þessum ræðustól núna þegar hæstv. umhverfisráðherra hunsar það alfarið að koma hingað og svara þeim spurningum sem lagðar eru fram. Eins mætti hv. þm. Oddný G. Harðardóttir taka það líka til sín, sem vann að þessu máli og þingsályktunartillögunni með því að leggja hana fram, og svara þeim spurningum sem blasa við. Hér er ég að tala um það ósamræmi sem virðist vera á milli þess að færa annars vegar vatnsaflsvirkjanirnar úr nýtingarflokki í biðflokk og hins vegar að skilja eftir eða hafa áfram þær virkjanir sem eru á háhitasvæðunum í nýtingarflokki. Það fyrsta sem kemur upp í hugann þegar maður veltir þessu fyrir sér er hvort gengið hafi verið þannig frá málum á milli stjórnarflokkanna eða forustumanna þeirra að við þeirri þingsályktunartillögu sem mælt væri fyrir yrði ekki hróflað í meðförum hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Það er auðvitað mjög sérkennilegt ef svo er og ég á mjög erfitt með að trúa því. Það er samt eina svarið sem maður fær sem snýr að því sem margoft er búið að fara hér yfir, að þær vatnsaflsvirkjanir skyldu vera teknar úr nýtingarflokki, sérstaklega þessar tvær efri í neðri hluta Þjórsár, Holtavirkjun og Hvammsvirkjun, að þær skyldu vera settar í biðflokk miðað við þau gögn sem liggja fyrir, mest rannsökuðu svæðin og það sem mest er vitað um sett í bið vegna varúðarsjónarmiða sem snúa að laxastofninum. Ekki skal ég gera lítið úr laxastofninum, þ.e. þeim sem veiddur er í net, en það koma fram mótvægisaðgerðir í umsögn Orkustofnunar þar sem á að bregðast við þeim ábendingum sem snúa að þessum áhættuþætti. Það eru verulegar mótvægisaðgerðir í öllum þeim skýrslum sem byggðar eru á rannsóknum sem hafa farið þarna fram í 40 ár og Veiðimálastofnun hefur komið að. Svo sést að virkjanir á háhitasvæðunum eru áfram í nýtingarflokki og þegar ég les álit meiri hlutans í hv. umhverfis- og samgöngunefnd þá finnst mér mun fleiri athugasemdir og ábendingar, væntanlega réttilega, ég efast ekki um það, um það hvað þurfi að varast gagnvart virkjunum á háhitasvæðum. Þetta er mjög furðulegt þegar horft er yfir landakortið með öllum þessum borholum á Reykjanesskaganum. Maður verður auðvitað hugsi. Þessu til viðbótar er mjög sérstakt, svo að ég nefni eina virkjun, að Hverahlíðarvirkjun skuli vera áfram í nýtingarflokki miðað við það sem upp hefur komið og snýr að Hellisheiðarvirkjun. Í áliti meiri hlutans stendur að bæði sé hætta á mengun grunnvatns og brennisteinsmengun út í loftið og síðan sé jarðskjálftaáhætta af því sem snýr að niðurdælingu vatns og svo mætti lengi telja. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að eftir að hafa farið yfir þetta er það mér algjörlega óskiljanlegt og ég hef ekki fengið nein svör frá hæstv. umhverfisráðherra enn af hverju þetta er gert. Ég get ekki betur séð en hv. umhverfis- og samgöngunefnd eða meiri hluti hennar hafi mun meiri athugasemdir og varnaðarorð gagnvart því sem snýr að virkjunum á háhitasvæðum en vatnsaflsvirkjunum vegna óvissunnar sem fylgir þeim. Það er miklu meira vitað um áhrifin af vatnsaflsvirkjunum en virkjunum á háhitasvæðum. Þetta er mér alveg óskiljanlegt og því mjög sérkennilegt að hæstv. umhverfisráðherra sjái sér ekki fært að koma og svara þessum spurningum, hvað þá heldur hv. þm. Oddný G. Harðardóttir. Hver er hin raunverulega ástæða fyrir því að þetta er lagt svona fram?

Forseti. Ég vil benda hv. þingmönnum, og öðrum þeim sem á okkur hlýða, á að málið er núna á forræði þingsins en ekki ráðherranna og þótt þörf kunni að vera fyrir einstaka þingmenn að hafa ráðherrana viðstadda þegar þeir tala þá er rétt að beina spurningum til þeirra sem bera helst ábyrgð á málinu. Það geri ég sem framsögumaður meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar og ég skal svara að minnsta kosti einum þætti af því sem hv. þingmaður nefndi vegna þess að hv. þingmaður er kunnur fyrir að vera þokkalega, miðað við aðstæður, málefnalegur í ræðuhöldum sínum. Spurningin var þessi: Voru það samantekin ráð formanna flokkanna eða einhverra slíkra að málið ætti að fara í gegnum tiltekna nefnd þingsins og ekkert skyldi hreyfast? Ég segi bara eins og er, ég veit ekkert hver voru samantekin ráð formanna flokkanna. Ég fékk engin slík fyrirmæli eða beiðni eða neitt af því tagi og er þó einn af tveimur fulltrúum Samfylkingarinnar í hv. nefnd. Ég lít svo á að hlutverk nefndarinnar og þingsins í þessu ferli, í sjötta verkþætti ferlisins sem nú stendur yfir allt frá faghópunum, sé að láta reyna á þau rök sem áður hafa komið fram, rök faghópanna, að svo miklu leyti sem við höfum þekkingu til þess, rök verkefnisstjórnarinnar og formannahópsins og að lokum rök ráðherranna fyrir þeim breytingum sem þeir gerðu eftir umsagnarferlið á sex kostum af 67, þremur virkjunum eða fimm og hálfri á tveimur svæðum. Ég lít svo á að okkar verkefni, þó að við getum fræðilega gert allt sem okkur sýnist en þá þurfum við heldur ekki rammaáætlunarferlið yfir höfuð, sé að láta reyna á þessi rök. Það gerðum við í umhverfis- og samgöngunefnd í samvinnu við atvinnuveganefnd og niðurstaða okkar í meiri hlutanum varð sú að þó að við gerðum ýmsar athugasemdir og margir hafi gert formlega fyrirvara og aðrir óformlega þá standist þessi rök. Það var vinnulagið í nefndinni 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir andsvarið og eins fyrir þær upplýsingar sem komu fram. Ég sagði hér að þetta væri það eina sem mér dytti í hug en hélt því samt ekki fram. Ég þekki þá hv. þingmenn sem starfa í umhverfis- og samgöngunefnd af öðru en því að taka við einhverjum skipunum. Það sem mér þykir merkilegt og kemur auðvitað fram er svar hæstv. ráðherra hér í dag í óundirbúnum fyrirspurnum þegar ráðherrann sagði: Þetta umsagnarferli hjá okkur, ráðherrunum tveimur - sem sagt þetta tólf vikna ferli - var sett fram til þess að taka mark á því. Nú langar mig að spyrja hv. þingmann, því að maður hefur heyrt ákveðnar efasemdir hjá sumum hv. þingmönnum í umhverfis- og samgöngunefnd, hvort ekki hafi komið svipuð rök sem snúa að háhitavirkjununum. Það vekur reyndar dálitla furðu mína að þær skuli allar vera í nýtingarflokki. Þá hlýtur hin augljósa spurning að vera: Komu ekki fram ábendingar akkúrat gagnvart þeim hluta af virkjunarkostunum? Við getum tekið Hverahlíðarvirkjanir eða virkjanirnar á Reykjanesskaga sem snúa að Krýsuvíkursvæðinu sem dæmi, án þess að ég sé neitt að gera meira eða minna úr einhverjum öðrum kostum. Ég ætla nú ekki að orða það þannig að ekki hafi verið tekið mark á athugasemdum sem komu en einhvern veginn slá varnaðarorðin í meirihlutaálitinu mig þannig þar sem annars vegar er fjallað um vatnsaflsvirkjanirnar, þá er ég fyrst og fremst að tala um þessar tvær, Holtavirkjun og Hvammsvirkjun, og hins vegar virkjanirnar á háhitasvæðinu. Er hv. þingmaður tilbúinn að svara því núna í þessum orðaskiptum okkar hvort þær athugasemdir hafi verið veigaminni að því leyti að ekki þyrfti að taka tillit til þeirra og færa þessar virkjanir í biðflokk miðað við þau göng sem koma frá hæstv. umhverfisráðherra?

Forseti. Spurningin er góð hjá hv. þingmanni og ekkert auðvelt að svara henni. Já, það komu fram veigamikil rök um háhitavirkjanirnar og hugsanlega hefðum við átt að komast að - að minnsta kosti var hægt að leiða rök að þeirri niðurstöðu að þær ætti meira og minna að setja í bið. Það er ekki bara hægt heldur hefur það verið gert því að fyrirvarar sumra af þeim sem tilheyra meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar í þessu máli eru þannig að þeir hafa lagt til að nokkrar jarðvarmavirkjanir fari í bið, ég nefni hv. þm. Atla Gíslason. Auðvitað var þetta rætt og niðurstaða mín var önnur en hv. þm. Atla Gíslasonar. Ástæðan er kannski fyrst og fremst sú að mér þóttu þau rök sem komu fram, varúðarrök um háhitavirkjanirnar, í raun og veru eiga við um þær allar en ekki um einstakar virkjanir, eina öðrum fremur. Ég get þó líka gert fyrirvara á því, til dæmis eins og með Eldvörp og Svartsengi: Er það sama svæðið eða ekki? Það er ekki alveg ljóst. Þannig að erfitt var að taka út eina eða tvær eða þrjár eða fjórar virkjanir sem þarna var um að ræða. Ég verð að treysta því og treysta umhverfislögum og skipulagslögum og sveitarstjórnum og fræðimönnum sem taka við könnun og ráðstöfunum eftir að við höfum lokið okkar þingsályktunartillögu hér um rammaáætlun til þess að fara ofan í þessi rök. Það sem við gerðum í meiri hlutanum með rökin um jarðvarmavirkjanirnar var að við gáfum þeim verulegt vægi. Við tókum heilan kafla í nefndarálitinu undir þær hættur sem eru fyrir hendi við jarðvarmavirkjanirnar og við vonum auðvitað að þær sem ráðist verður í gangi. Í niðurstöðum okkar setjum við ýmsar leiðbeiningar og athugasemdir sem í raun og veru  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir svörin og virði hann mikið fyrir þau. Ég á ekki sæti í hv. umhverfis- og samgöngunefnd eða í atvinnuveganefnd og hef sennilega ekki kafað jafnmikið ofan í málin og þeir sem þar sitja. Ég sat þó einn fund í atvinnuveganefnd sem varamaður síðastliðið vor þegar akkúrat var verið að fjalla um það sem snýr að neðri hluta Þjórsár. Þar komu gestir margir og góðir og síðan komu fulltrúar Veiðimálastofnunar í restina. Ég verð að viðurkenna það að ég staldraði dálítið við Urriðafoss, ég skal alveg viðurkenna það. Mér fannst að menn mundu - enda held ég að skilningurinn sé sá að menn hafi það kannski síðast í röðinni, en ég staldra frekar við þær ábendingar og það sem kemur að þessum háhitavirkjunum, varúðarsjónarmið gagnvart þeim. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að miðað við þau gögn sem ég er að lesa á yfirborðinu, sem er auðvitað nefndarálitið sem er ítarlegt og gott og allt í lagi með það, þá finnst mér röksemdafærslur meiri hlutans vera miklu, miklu sterkari gagnvart háhitavirkjunum heldur en gagnvart vatnsaflsvirkjunum. Þá er ég fyrst og fremst að tala um Holta- og Hvammsvirkjun. Enda sagði hæstv. ráðherra í dag að það gildi varúðarsjónarmið gagnvart laxastofninum í Þjórsá en síðan væru almenn varúðarsjónarmið gagnvart þessum tveimur virkjunum sem eru Hvamms- og Holtavirkjun. Þannig að það er dálítið matskennt, sem við áttum okkur á, hvað í raun og veru hver og einn metur þetta varúðarsjónarmið. En ég fæ ekki samfellu í þessa tillögu hjá hæstv. ráðherrum að þessu leyti til, þetta slær mig þannig að ég hefði talið eðlilegra að þessar tvær virkjanir væru í nýtingu og menn mundu frekar staldra við á hinum stöðunum.

Virðulegi forseti. Skoðanaskiptin hér og umræðan um varúðarsjónarmiðin er búin að vera áhugaverð. Einnig ummæli hæstv. umhverfisráðherra í fyrirspurnatíma í morgun um umsagnarferlið og að beðið hafi verið um umsagnir til þess að mark yrði tekið á þeim. Ég er ekki sammála öllu því sem fram kom áðan. Ég mundi gjarnan vilja fá hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur, þáverandi iðnaðarráðherra, sem lagði fram þingsályktunartillöguna til að útskýra fyrir mér sérstaklega - í beinu framhaldi af umræðunni um varúðarsjónarmiðin - af hverju umsagnarferlinu sem hæstv. umhverfisráðherra lagði svo mikla áherslu á hér í morgun var ekki fylgt þegar kemur að Hagavatnsvirkjun og Hólmsárvirkjun neðri við Atley. Í umsagnarferlinu komu fram ábendingar nákvæmlega eins og breytingin á flokkun virkjana í neðri hluta Þjórsár er sögð byggja á, en ekki var tekið tillit til þeirra og ég hef ekki enn þá fengið svör við þessu. Hv. þm. Mörður Árnason sagði hér áðan að við ættum ekki að vera að kalla á ráðherra og spyrja þá vegna þess að þetta væri á forræði þingsins. Hv. þm. Oddný G. Harðardóttir er einmitt það, þingmaður. Hún er þar að auki þingmaður Suðurkjördæmis, hún er verðandi oddviti Samfylkingarinnar í því kjördæmi og þar sem þetta snertir ekki bara rammaáætlunina heldur líka uppbyggingu og efnahagsástand í kjördæminu þá hefði ég gjarnan viljað heyra hennar sjónarmið og hvet hana til þess að taka þátt í þessari umræðu. Ég vil ítreka það sérstaklega nú þegar hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir er í þingsal varðandi þá umræðu sem var hér áðan um jarðhitavirkjanirnar á Reykjanesi að ég vísaði, að hv. þingmanni fjarstöddum, í viðtal sem ég heyrði við hana í Ríkisútvarpinu. Ég er með útskrift af vefnum þar sem þingmaðurinn hefur áhyggjur af hugsanlegu stórslysi á Reykjanesskaganum, eins og yfirskrift fréttarinnar er. Ég vil ítreka að ég er því algjörlega ósammála vegna þess að mér finnst þessi umræða ómarkviss, við getum og við höfum rætt það margítrekað bæði hér í þingsal og utan hans hversu vænt okkur báðum þykir um þetta svæði. Vegna þess að margt er eftir órannsakað í jarðvarmanum þá er það algjör lykilforsenda að mínu mati að þessari flokkun kostanna á Reykjanesi verði ekki breytt. Það er algjör lykilforsenda vegna þess að það er ekki hægt að rannsaka þessa kosti þannig að viðunandi niðurstöður fáist nema hægt sé að gera á þeim tilraunaboranir. Þess vegna vil ég koma hér enn og aftur og ítreka það því mér finnst þetta vera orðið í umræðunni eins og verið sé að opna fyrir málamiðlun sem ég vil alls ekki. Ég vil líka ítreka að það að virkjunarkostirnir á Reykjanesi séu í nýtingarflokki þýðir ekki að hafist verði handa og virkjað í einu vettvangi heldur er það fyrsta skrefið af sextán, átján skrefum sem taka þarf áður en framkvæmdir fara af stað. Aldrei slíku vant er ég sammála hv. þm. Merði Árnasyni sem sagði hér áðan að við verðum að treysta umhverfislögum og öllu því ferli sem farið verður í eftir þetta skref til þess að takmarka og rannsaka þessa kosti. 

Forseti. Ég hef sagt áður að ég hafi hugsað mér að halda ræðu eða jafnvel ræður hér í lok umræðunnar og þá reyna að svara ýmsum spurningum sem upp hafa komið í stað þess að koma hér í andsvör og svara, í stað þess að spyrja spurninga eins og ég lít á að andsvörum sé yfirleitt ætlað. En fyrst að hv. þingmaður spyr aftur varðandi hvers vegna það sama hafi ekki verið gert við Hólmsárvirkjun við Atley og Hagavatn þá vil ég benda á að hæstv. umhverfisráðherra stóð hér upp í andsvörum einmitt um þetta atriði ef ég man rétt, eða kom að minnsta kosti inn á þetta, þar sem bent var á að það er allt annars konar aðgerð að færa virkjunarkosti úr biðflokki í nýtingu eða vernd heldur en að færa virkjunarhugmyndir í biðflokk. Þá er eingöngu verið að segja að það eigi að rannsaka þá betur. Það á að svara frekari spurningum sem upp hafa komið um kostina og að því loknu að taka vonandi upplýstari ákvörðun um í hvorum endanlegum flokkinum þeir eiga að vera. Það er heilmikill munur á því að setja til dæmis virkjun í Hólmsá við Atley í nýtingu, úr biðflokki, það er miklu endanlegra. Það er miklu róttækara skref en að setja kosti þar sem upp hafa komið alvarlegar spurningar í bið um tiltekinn tíma. Ég vildi koma inn á þetta og rétt varðandi Reykjanesskagann þar sem ég hef sérstaklega bent á Sveifluháls og Sandfell sunnan Keilis, það er Krýsuvíkursvæðið. Tilraunaboranir, hv. þingmaður, raska svæðinu 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið og verð að viðurkenna að þau ummæli sem hún vísaði til af hálfu hæstv. umhverfisráðherra hafa farið fram hjá mér. Ég var fjarstödd vegna starfa erlendis á vegum Alþingis í upphafi umræðunnar þannig að ég gæti hafa misst af þeim. Hins vegar hefði ég gjarnan viljað taka þá umræðu við hæstv. umhverfisráðherra vegna þess að í umsögn orkuskrifstofu iðnaðarráðuneytisins frá því í janúar á þessu ári kemur fram skýr niðurstaða að þessar tvær virkjanir sem ég nefndi væru vel til þess fallnar að fara í nýtingarflokk. Það er rökstutt en er of langt mál til að rekja hérna. Hv. þingmaður sagði að það væri miklu stærra skref og hefði miklu meiri afleiðingar. Já, það er verið að taka ákvörðun um að nýta auðlindina að rannsökuðu máli og spurningin er: Hvað þarf að rannsaka meira varðandi þessar tvær virkjanir? Það er fullyrt að búið sé að athuga þau atriði sem gerðar voru athugasemdir við, meðal annars með tilliti til landfoks og uppgræðslu og hafa þau jákvæð áhrif á umhverfið. Það er afgerandi niðurstaða, það er verið að taka ákvörðun um að nýta auðlindina vegna þess að búið er að rannsaka þetta og þar erum við ósammála. Ég er alveg sammála því að það er stærra skref og það skyldi ekki tekið að óathuguðu máli en það er einmitt punkturinn. Málið er athugað, á því hef ég ekki fengið skýringar. Varðandi Reykjanesið þá ætla ég að koma betur inn á það í síðara andsvari.

Forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að koma aftur í síðara andsvar en þar sem hv. þingmaður vill svara þessu með Reykjanesskagann er sjálfsagt að hún geri það. Og ég endurtek og ítreka að á fundum nefndanna, t.d. varðandi Hagavatnsvirkjun, komu upp alvarlegar athugasemdir og ábendingar um að þær fullyrðingar stæðust ekki að þetta væri svona stórkostlegt landgræðsluverkefni. Aftur hafa komið fram alvarlegar spurningar um þetta og þá fylgir því mun meiri ábyrgð að dæma þessa kosti í nýtingu en að setja í bið um tiltekinn tíma. Þar er að sjálfsögðu rétt að það sé gert í áframhaldandi vinnu við rammaáætlun þar sem aftur er farið yfir allar þær ábendingar sem hafa borist. Það gildir í ferlinu í sjálfu sér þegar kostir eru áfram í bið og allar þessar umsagnir hafa borist aftur og aftur og þetta er það vandaða ferli sem á að vera. Þess vegna, eins og ég segi og hef sagt hér áður, hefðu fleiri kostir átt að vera í biðflokki. En ég ætla ekki að lengja mál mitt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að gefa mér tækifæri til að koma hér aftur. Fyrst vegna athugasemdanna varðandi Hagavatn og að við verðum að sýna ábyrgð. Auðvitað. Ég er algjörlega sammála því að við í nefndinni hefðum þá átt að gefa okkur meiri tíma til að kanna hvort þær væru rökstuddar. En punkturinn er þessi - og þá ætla ég að fá að taka undir með hv. þm. Merði Árnasyni sem gerist ekki oft: Hann sagði hér áðan að við yrðum að treysta umhverfislögum og við yrðum að treysta skipulagslögum. Það er eins með vatnsaflsvirkjanirnar og jarðvarmavirkjanirnar, það að þær séu komnar í nýtingarflokk þýðir ekki að allt fari af stað og allar aðrar reglur og lög séu sett til hliðar. Auðvitað ekki. Þetta á eftir að fara í umhverfismat. Þetta á eftir að fara í gegnum skipulagið og þess vegna er biðflokkurinn ekki einhver tafaleikur. Biðflokkinn á ekki að misnota í að vera að bíða eftir einhverjum gögnum sem eru til staðar. Varðandi Reykjanesið og rannsóknarboranirnar leyfi ég mér að fullyrða að vandað er til verka, hvort sem það eru Eldvörpin, Sveifluhálsinn eða þau svæði sem hv. þingmaður hefur áhyggjur af, þá er vandað til verka. Ég veit það til dæmis í vinnunni við hverfisverndunina, sem Grindavíkurbær og HS Orka fór í varðandi Eldvörp, þá var farið með náttúruverndarsamtökum, með sérfræðingum á sviði náttúruverndar og ótal aðilum af svæðinu, ferðamálayfirvöldum, til að finna hvar hægt væri að hafa borteig. Það var reynt að hafa þetta nálægt línum, nálægt svæðum sem hafði verið raskað áður einmitt til þess að engin hætta væri á því 

Forseti vill hvetja þingmenn til að virða ræðutíma.

Hæstv. forseti. Við ræðum enn um rammaáætlun sem að mínu mati er eitt mikilvægasta málið sem við höfum til umfjöllunar hér á þessum þingvetri. Við þekkjum öll forsöguna. Þetta mál var sett í þennan farveg um það bil 1999 ef ég man rétt og 2007 var rammaáætlun 2 sett af stað með nýrri verkefnisstjórn. Þar birtist okkur ný áhersla og þar var meiri áhersla lögð á að líta til sjónarmiða bæði varðandi verndun og nýtingu. Út úr því fáum við þessa niðurstöðu, þessa röð, sem verkefnisstjórn síðan vann og birtist okkur í skýrslu verkefnisstjórnar um rammaáætlun. Í skipunarbréfi verkefnisstjórnar frá þessum tíma er alveg ljóst að menn ætluðu sér að halda þessu ferli allt til enda, þ.e. að byggja á hinum faglegu niðurstöðum þingsályktunartillögu sem lögð yrði fyrir þingið. Ég tel algerlega ljóst að menn ætluðu sér að hefja þetta mál upp yfir flokkspólitík og upp yfir hefðbundnar deilur á hinu venjulega pólitíska sviði sem er yfirleitt okkar veruleiki. Í skipunarbréfinu segir, með leyfi forseta: „Iðnaðarráðherra mun á grundvelli niðurstaðna skýrslu verkefnisstjórnar og að höfðu samráði við umhverfisráðherra og verkefnisstjórnina leggja fyrir Alþingi fyrir lok ársins 2009 tillögu um rammaáætlun um verndun og nýtingu náttúrusvæða um áherslu á vatnsafl og jarðvarmasvæði.“ Hérna sjáum við að menn ætluðu sér að vinna á grundvelli skýrslu verkefnisstjórnar. Þess vegna skýtur skökku við að það mál sem hér er frammi og er borið uppi af meiri hlutanum víkur í veigamiklum atriðum frá þeirri niðurstöðu sem verkefnisstjórn komst að. Það er að minnsta kosti mitt mat. Það vekur hins vegar athygli hversu litla athygli verndarflokkurinn hefur fengið í umræðunni. Við höfum mikið heyrt talað um hvaða kostir eru í biðflokki og nýtingarflokki en minna um það hvaða kostir eru í verndarflokki og minna um það hversu gríðarlegur árangur hefur náðst við það að sjónarmið um vernd og nýtingu skuli skoðuð hlið við hlið, séu höfð saman í rammaáætluninni sem hér liggur frammi. Ég verð að segja að mér bregður svolítið við það að ekki skuli fleiri blanda sér í umræðuna og tala um það hversu mikill árangur hefur náðst með þeirri vinnu sem verkefnisstjórn vann varðandi verndarþáttinn. Ég hélt að við mundum sjá það í þessari umræðu en það er kannski erfitt að komast að eða menn fá kannski ekki samþykkt fyrir því að halda langa ræðu. Við erum til dæmis með kosti sem fara inn í verndina. Við erum með Gjástykki, við erum með Kerlingarfjallasvæðið, við erum með kosti á Hengilssvæðinu og svo auðvitað Geysi sem maður hélt kannski að ástæða væri til að ræða aðeins hér - svo að ég gleymi nú ekki mínu heimasvæði, sjálfu Markarfljótinu, sem skoraði afskaplega hátt með tilliti til verndar í þeirri aðferðafræði sem verkefnisstjórnin, bæði sú sem vann þessa skýrslu í 2. áfanga sem og hin fyrri, vann. Ég kalla eftir því að við beinum sjónum okkar að verndinni og því hvernig við sjáum framhaldið fyrir okkur. Nú liggur fyrir að menn eru ekki sáttir við niðurstöðuna sem hér er lögð fram. Menn telja að hér sé ekki farið að hinum faglegu niðurstöðum verkefnisstjórnar og það er ljóst að hugsanlega verði þetta mál tekið upp að nýju ef það næst í gegn hér á þessu þingi. En ég hef talað fyrir því að þetta mál verði tekið af dagskrá, umræðunni frestað og menn setjist yfir það enn einu sinni hvort við sem störfum í pólitík í dag höfum ekki þann þroska að fylgja þeirri aðferðafræði sem sett var af stað með skipan verkefnisstjórnar allt til enda með því að fylgja hinum faglegu niðurstöðum.

Forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Mikilsverð breyting hófst á ferlinu á 9. áratugnum árið 2007 þegar ákveðið var að láta rammaáætlun fá lögformlegt gildi í fyrsta lagi og í öðru lagi að breyta tilgangi hennar og meginmarkmiði úr því að vera einhvers konar listi yfir æskilega virkjunarkosti yfir í það að vera mat á landsvæðum og verðmæti landsvæða, hver af þeim væru þannig að þau mætti taka frá til virkjunar og hver af þeim væru þannig að ráðlegra væri að nýta þau með vernd, að viðhafa verndarnýtingu en ekki orkunýtingu á þeim svæðum. Eins og ég fagna ræðu þingmannsins þá sakna ég þess að hann skyldi ekki hafa verið við upphaf umræðunnar, ég veit að það voru fullkomlega löggiltar ástæður til þess. Þar einmitt tók ég fram, í upphafsræðu minni sem framsögumaður meirihlutaálitsins í þessu efni, að fyrst og fremst bæri okkur að fagna þeim miklu þáttaskilum sem þessi þingsályktunartillaga mundi skapa við að taka frá svæði, að helga svæði verndarnýtingu með ýmsum hætti. Ég taldi upp mjög mörg af þeim svæðum sem þangað færu og ég þakka faghópunum og verkefnisstjórninni og formannahópnum fyrir þær tillögur sem þar var komist að í þessa átt. Ég held að við getum öll verið tiltölulega sátt með þetta þegar þessari retorík og dramatík sem hér hefur verið búin til lýkur. Það eina sem hefur gerst frá því að formannahópurinn skilaði af sér tillögum sínum var það að á tveimur svæðum voru þrír virkjunarkostir, fimm og hálfur samtals kannski, sem fóru ekki í endanlega ákvörðun heldur í biðflokk. Það á að rannsaka þessa kosti betur og niðurstaða úr þeim rannsóknum, að minnsta kosti fyrsta skýrslan, á að liggja fyrir 1. mars 2014, að ég held, þannig að það er ekki lengri tími þangað til. Mér finnst svolítið að við séum að deila, forseti, um keisarans skegg í þessu efni miðað við alla þá umræðulengd og allan þann hamagang sem hér hefur verið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar og fyrir að minnast á ræðu sem hann hélt þegar mælt var fyrir málinu. Ég var við störf á vegum þingsins annars staðar og átti því miður ekki kost á að vera hér í salnum þegar það átti sér stað. Ég skal einfaldlega fletta upp ræðu hv. þingmanns og hlusta á hana mér til ánægju og yndisauka. Það sem helst hefur verið rætt um hér í þingsalnum eru þeir kostir sem færðir voru til eftir að tillögu formanna faghópa og ráðuneyta var breytt í meðferð ráðherranna. En það er vegna þess að að mínu mati hefur ekki verið farið fram með fullnægjandi rökstuðning fyrir því af hverju virkjunarkostirnir allir þrír í Þjórsá eru settir í biðflokk. Ástæðan fyrir því að menn eru ekki sammála þessari aðferðafræði er sú að þetta eru þeir kostir sem eru hvað mest rannsakaðir af þeim kostum sem lágu fyrir. Þannig er staðan einfaldlega og kannski verðum við tvö, ég og hv. þm. Mörður Árnason, bara að vera sammála um að vera ósammála um þetta. En samt er afskaplega leiðinlegt - eða ég veit ekki hvort maður á að nota orðið dapurlegt - að finna að hin faglega niðurstaða og hið faglega ferli sem hefur verið í gangi í rúman áratug klárast ekki allt til enda í þingsalnum. Það er í raun það sem ég er að tala um í ræðum mínum um þetta gríðarlega mikilvæga mál.

Forseti. Ég veit að það er klisja sem menn hafa haft uppi í þessari umræðu að einhvers staðar hafi hið faglega ferli endað og, eins og hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir talaði um, hinar pólitísku krumlur ríkisstjórnarinnar komist að. Eins og rakið er í meirihlutaáliti okkar, sem ég veit að hv. þingmaður hefur lesið en á að vísu eftir sér til ánægju og yndisauka að hlusta á ræðu mína sem honum er velkomið að gera í þar til gerðum miðlum, er kafli sem mér finnst mikilvægur. Mig minnir að hann heiti Sex verkþættir og þar er rakið það ferli sem ég veit að hv. þingmaður tók þátt í og þekkir þess vegna. Þegar menn halda því fram að hið faglega ferli hafi einhvers staðar endað þegar hin pólitíska krumla tók við verða þeir að nefna nákvæmlega hvar í ferlinu það gerðist. Hv. þingmaður var eini stjórnmálamaðurinn, atvinnustjórnmálamaðurinn eða að minnsta kosti þingmaðurinn, sem sat í verkefnisstjórninni. Hún veit að verkefnisstjórnin var ekki þannig samsett og ekki þannig hugsuð að hún ætti að skila þeim tillögum sem ráðherrarnir að lokum skiluðu. Það var ekki þannig. Besta dæmið um það er seta hv. þingmanns í verkefnisstjórninni því að það hefði verið fráleitt að ætla verkefnisstjórninni það með þingmann innan borðs, sem byrjaði í stjórninni og var síðan treyst til að halda áfram þegar hann fór síðan í stjórnarandstöðu, að fela slíkum þingmanni það ásamt öðrum fulltrúum ráðherra og fulltrúum ýmissa stofnana að setja fram lokatillögur um þetta og láta hana jafnvel ganga í gegnum þingið eins og menn hafa verið að ímynda sér að gæti gerst. Það gat auðvitað ekki orðið þannig. Þess vegna varð til þessi formannahópur sem skilaði drögum að þingsályktunartillögu. Núna virðist loksins vera að skapast samstaða um það og ég fagna því, meira að segja hv. þm. Jón Gunnarsson er hættur að tala um Norðlingaölduveitu og er farinn að tala um að þessi drög hafi verið fín en pólitíska krumlan hafi komið á eftir. Það eru þessir sex kostir af tveimur landsvæðum sem á að skila niðurstöðu um 1. mars 2014. 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessar spurningar. Ég tel að það gerist þegar verkefnisstjórnin skilar skýrslu sinni og sérvalinn hópur tekur til við að flokka. Þar byrjar þetta. Það er mitt mat. Þegar málið fór af stað var ekki búið að setja lögin á þinginu. Það er í rauninni ákveðinn galli að við vinnum þetta allt saman á sama tíma og lagaumhverfið er ekki ákveðið. Við sjáum í skipunarbréfi verkefnisstjórnarinnar að þar kemur fram að verkefnisstjórnin skuli ljúka störfum og skila skýrslum fyrir iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra með heildarmati og flokkun. Það var gert ráð fyrir því í upphafi að verkefnisstjórnin mundi flokka. Síðan var greinilega breytt út frá þeirri hugmyndafræði þegar lögin voru í vinnslu á þingi. Það er, eins og ég hef sagt í flestum mínum ræðum, helsti gallinn á málinu að lögin eru unnin samhliða því að verkefnisstjórnin er að störfum. Ef einhvern tíma verður ráðist í risastórt verkefni svipað þessu mæli ég með því að reynt sé að tryggja lagaumhverfið áður en haldið er af stað í hina löngu vegferð þannig að menn átti sig algerlega á því hvert skuli stefnt og hvernig menn eigi að skila af sér. Ég hef reyndar ekki talað um krumlur, ég hef meira talað um pólitísk fingraför, en það er kannski misjafnt hvernig menn orða hlutina. Ég tel að við hljótum öll að vera sammála um það og vonandi erum við hv. þingmaður sammála um að það að hafa farið í þessa vegferð og sett þetta mál í faglegan farveg sé gott. Reynum þá að fylgja því allt til enda. Við erum kannski ósammála um hvort þetta sé á faglegum nótum eða ekki.

Virðulegi forseti. Það er kannski að æra óstöðugan að halda áfram að velta því fyrir sér hvenær hinni faglegu vinnu lauk og hvenær hin pólitísku afskipti, pólitíska krumlan, pólitísku fingraförin, hófust á þessu máli. Eins og málin blasa við mér á málið sér gríðarlega langan aðdraganda og smám saman komu menn sér upp tilteknu verklagi. Verkefnisstjórnin setti sér ákveðin viðmið um það hvernig hún vildi nálgast viðfangsefni sitt. Sá rammi sem þar var skapaður utan um starfið má segja að hafi verið leiðarljós fyrir alla vinnuna sem fór fram í kjölfarið. Auðvitað er þetta að hluta til matskennt og við mælum þetta ekki eins og við séum að mæla í tilraunaglasi einhverjar efnajöfnur. Það er auðvitað ekki þannig. Að hluta til er þetta huglægt og við skulum viðurkenna það. En engu að síður hafa verið sett fram tiltekin viðmið sem menn geta stuðst við. Það eru til dæmis hlutir eins og hagkvæmni og ekki síst að reynt er að setja þetta á einhvers konar kvarða þar sem við reynum að mæla áhrifin á hið náttúrlega umhverfi. Við sjáum það í hinni ýktustu mynd að engum dytti í hug nú til dags t.d. að virkja Gullfoss eða Dettifoss eða virkja Geysi. Menn hafa sett tiltekin viðmið og þau virðast hafa verið býsna óumdeild. Síðan skoða menn aðra þætti sem eru kannski mælanlegir. Það geta verið efnahagsleg áhrif, þau eru tiltölulega vel mælanleg. Menn vita til dæmis hver hin efnahagslegu áhrif yrðu ef virkjunarframkvæmdir hæfust í neðri hluta Þjórsár í tveimur eða þremur áföngum, eftir því hvort um væri að ræða allar þrjár virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár eða tvær. Við vitum nokkurn veginn hver kostnaðurinn yrði, hver mannaflsþörfin yrði, við vitum nokkurn veginn hvernig það mundi síðan hafa frekari áhrif út í samfélagið á framboð, á neyslu, á fjárfestingar o.s.frv. Síðan mundum við geta áfram reiknað þegar við skoðum ætlun okkar um að selja þessa orku að sjálfsögðu til arðvænlegra iðnaðarkosta. Þá getum við skoðað þær framtíðartekjur sem þetta skapar fyrir Landsvirkjun sem er í eigu ríkisins, hvaða möguleika ríkið eigi síðan í framhaldinu að fá arðgreiðslur af þessari miklu eign sinni, hvaða möguleika við sjáum fyrir okkur á atvinnulegri uppbyggingu, gjaldeyrisöflun o.s.frv. Sumir þessara þátta eru mjög vel mælanlegir. Síðan eru aðrir þættir eins og til dæmis áhrif á aðrar atvinnugreinar. Tökum sem dæmi ferðaþjónustu - stundum er þessu stillt upp þannig að ferðaþjónusta og virkjunarframkvæmdir og iðnaðaruppbygging séu ósamrýmanlegir kostir. En er það þannig? Höfum við ekki séð á síðustu árum, eftir mestu orku- og iðnaðaruppbyggingu síðustu ára og áratuga sem nýlega er lokið, mikinn vöxt í ferðaþjónustunni á öllu landinu og meðal annars á þeim svæðum þar sem virkjað hefur verið? Við sjáum af þessu að þrátt fyrir allt geta þessar atvinnugreinar mjög vel gengið saman í takt. Það er vel hægt að byggja upp þessa kosti saman en þá verðum við auðvitað að gæta að ákveðnum reglum, ákveðinni sambúð. Við ætlum ekki að virkja þannig að það eyðileggi náttúruperlur okkar sem eru sannarlega helsta aðdráttaraflið fyrir ferðamennina. Í því ljósi hljótum við að skoða þessi mál. Síðan er hitt sem má ekki gleymast. Tökum dæmi af áhrifunum á byggðarlögin. Hér er stundum búið að nefna Hagavatnsvirkjun. Er hún ekki gott dæmi um mögulega góða sambúð ferðaþjónustunnar, orkunnar og iðnaðarins? Ferðaþjónustan hefur bent á að hún mundi ekki bara draga úr uppblæstri heldur hefði hún væntanlega í för með sér vegagerð, hóflega auðvitað, sem ekki spillti umhverfinu inn að Hagavatninu og opnaði nýjar leiðir fyrir ferðamenn á þessu svæði. Það eru einmitt ferðaþjónustuaðilarnir sem hafa bent á tækifærin sem í þessu felast. Þekkjum við ekki dæmi um að menn hafi nýtt sér þetta í tengslum við uppbyggingu á orkufyrirtækjum hvort sem það er í Þjórsá, austur á Kárahnjúkum eða hvar sem er? Við sjáum að ef menn gera þetta skynsamlega, reyna að meta þetta eins og fyrrum var gerð tilraun til með þessari þingsályktunartillögu er hægt að tryggja þessa góðu sambúð eins og alltaf var að stefnt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu og nálgun hans á þessu máli. Hv. þingmaður spyr hvenær pólitíkin kom í raun að þessu, hvenær skilin urðu á milli faglegrar nálgunar í þessu áralanga ferli, sem miðaði að því að sætta ólík sjónarmið, taka mið af báðum áttum og reyna að ná um það breiðri niðurstöðu, og aðkomu pólitíkurinnar. Þeim sem hafa haldið fram þeirri skoðun að pólitíkin hafi komið að þessu með óeðlilegum hætti hefur bæst liðsauki. Forseti Alþýðusambands Íslands, með stuðningi formannafundar Alþýðusambandsins og þar af leiðandi má áætla að það sé með stuðningi mikils og breiðs hóps félagsmanna innan Alþýðusambands Íslands, sagði einmitt að þetta mál hefði tekið pólitískum breytingum. Margir leiða líkur að því að þarna hafi verið einhvers konar pólitísk hrossakaup í gangi milli stjórnarflokkanna þar sem VG hafi fengið þetta fram gegn einhverjum öðrum þáttum. Mig langaði að spyrja hv. þingmann að því hvernig hann meti það hvenær pólitíkin kom nákvæmlega inn í þetta mál og þá stöðu sem það er komið í, hvort við lendum ekki í því strax að afloknum alþingiskosningum að málið verði skoðað á nýjan leik og þetta sé þar af leiðandi rammaáætlun til sex mánaða. Í ljósi þess að málið er komið í ógöngur, við erum komin frá því þverfaglega ferli sem við ætluðum í, hvenær telur hv. þingmaður að pólitíkin hafi komið að þessu? Hvernig eigum við að snúa okkur út úr þeim vanda sem við erum komin í með þetta gríðarlega mikilvæga mál og ná sáttum milli verndar- og nýtingarsjónarmiða?

Virðulegi forseti. Ég ætla mér ekki þá dul að vera einhvers konar pólitískur fingrafarasérfræðingur en ég skal reyna samt að leggja eitthvað í púkkið. Ég tók eftir því að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir sagði áðan að hún teldi að upphafið að þessu hefði verið eftir að verkefnisstjórnin skilaði af sér sínu verkefni og síðan var farið að flokka þetta og þá ekki endilega eftir þeim ströngu viðmiðum sem menn höfðu lagt upp með. Við sjáum hins vegar klárlega hvar vandræðagangurinn byrjar. Hann byrjar eftir að drögin að þingsályktunartillögunni voru lögð fram þar sem þó voru inni allir þeir sex helstu virkjunarkostir sem deilan hefur í raun og veru snúist um að svo miklu leyti. Við hv. þingmaður sátum fund á laugardaginn var með forseta Alþýðusambands Íslands, hagfræðingi Alþýðusambands Íslands og fulltrúa Samtaka atvinnulífsins. Hvað sögðu þeir? Í hvað ráku þeir hornin? Hvað var það sem þeir höfðu áhyggjur af? Hverju vildu þeir breyta? Jú, þeir töldu að það væri svo mikilvægt að færa umrædda sex virkjunarkosti, Skrokköldu, Hágöngumiðlun 1 og 2 og virkjanirnar í neðri hluta Þjórsá, upp í nýtingarflokk vegna þess að til þess höfðu öll efni staðið. Við getum farið aðeins aftar í ferlinu og velt fyrir okkur hvað gerðist áður en drögin að þingsályktunartillögunni voru lögð fram. Ég held hins vegar að það þjóni ekki miklum tilgangi vegna þess að í umræðunni hefur komið mjög skýrt fram að það mundi verða mjög mikilvægur þáttur í að sætta sjónarmiðin ef þessir sex virkjunarkostir væru settir í nýtingarflokk þar sem þeir eiga heima. Það er ljóst samkvæmt öllu mati sem hefur farið fram, samkvæmt flokkuninni sem hefur farið fram á grundvelli þess að þeir eru mest rannsakaðir og eru líka hagkvæmastir, eins og til að mynda virkjunarkostirnir í neðri hluta Þjórsár. Þeir hafa ekki þau umhverfislegu áhrif sem ýmsir aðrir virkjunarkostir sannarlega hafa. Þarna erum við að ræða um virkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Ég ætla að koma aðeins inn á mál sem tengist þessu óbeint. Nú var Evrópuþingið að birta drög að ályktun sem meðal annars fjallar um endurnýjanlega orkugjafa okkar Íslendinga og er verið að segja fréttir af því í fjölmiðlum í dag. Þar segir, með leyfi herra forseta: „Evrópuþingið hvetur Íslendinga til að skoða frekar möguleika á því að flytja út orku til Evrópu í gegnum sæstreng.“ Annars staðar segir í drögum sérlegs fulltrúa utanríkismálanefndar Evrópuþingsins í aðildarviðræðum Íslands og ESB að Evrópuþingið sé sannfært um að með nánari samvinnu á þessu sviði, þ.e. endurnýtanlegum orkugjöfum, geti Evrópusambandið stuðlað að fjárfestingu og þannig haft jákvæð áhrif á efnahag og atvinnu á Íslandi og í ESB. Því er hvatt til framþróunar, þ.e. athugunar á því að tengja raforkukerfi Íslands við meginland Evrópu í gegnum sæstreng. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í hans skoðun á þessu og hvort hann telji ekki ákveðinn tvískinnung fólginn í því, sérstaklega hjá þeim stjórnarliðum hér sem aðhyllast mjög aðildarviðræður að Evrópusambandinu, að í einu orði styðja tillögur frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði þess efnis að hægt verði við virkjunaráform og í öðru orði vinna að undirbúningi þess að flytja út alla þá raforku sem þeir ætla ekki að framleiða á Íslandi. Ég vil spyrja út í það og skoðun hv. þingmanns á því hvort þetta tengist einhvern veginn og síðan spyrja út í skoðun hans almennt á því að flytja út raforku gegnum sæstreng til Evrópu. Hver er skoðun hv. þingmanns og stefna Sjálfstæðisflokksins í þeim málum?

Virðulegi forseti. Fyrst út af sæstrengnum vil ég segja að það er dálítið athyglisvert að nýlega kom út skýrsla sem er kennd við ráðgjafarfyrirtækið McKinsey og henni hefur verið hampað talsvert mikið enda gefur hún fullt tilefni til þess. Þetta er ákaflega vel unnin og athyglisverð skýrsla sem að mínu mati gæti verið góð leiðsögn fyrir okkur á margan hátt. Hvað segir í þeirri skýrslu? Þeir meta til dæmis orkufyrirtækin okkar og komast að því að við höfum þar harla góða arðsemi. Þeir vekja athygli á því að ef við mælum þessa orkusölu okkar og skiptum henni niður þá virðist vera býsna góð arðsemi af sölunni til stóriðjunnar. Þeir segja hins vegar að hægt sé að ná meiri arðsemi, það er hægt að græða meira á sölu orkunnar. Og hvert er svarið? Það er sæstrengur. Ég tel að það eigi tvímælalaust að skoða þann kost. Við eigum ekki að slá neinu föstu. Ég er sammála því sem forstjóri Landsvirkjunar hefur sagt. Það þurfi að fara fram efnisleg umræða um þetta. Það er auðvitað ekki hægt að horfa fram hjá því og það eigum við að gera. Síðan geta verið á því aðrar hliðar, atvinnusköpunin, áhrifin á orkuverðið hér innan lands o.s.frv. Þetta er umræða sem við eigum að taka. Það sem ég er að segja er að hér hafa komið margir úr hópi Vinstri grænna og Samfylkingarinnar og sagt: Við getum ekki haldið áfram að búa til orku fyrir stóriðjuna því hún er ekki nógu hagkvæm. McKinsey-skýrslan segir okkur að hún sé ekki nógu hagkvæm. Það er út af fyrir sig rétt en þeir sleppa seinni hlutanum. Svarið sem McKinsey gefur er sæstrengurinn. Eru þessir hv. þingmenn að tala fyrir sæstrengnum? Af hverju segja þeir það þá ekki berum orðum? Eru þeir eitthvað feimnir við það? Aðeins um Evrópu. Það sem er auðvitað athyglisvert að Evrópubúar búa ekki við endurnýjanlega vistvæna orkugjafa eins og við gerum. Það er öfundarefni þeirra.

Virðulegi forseti. Ég tek bara upp þráðinn þar sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson sleppti honum. Hann var að tala um umhverfisvænu orkuvinnsluna okkar. Það að við séum sú þjóð í heiminum sem er með 80% af okkar orkunýtingu í umhverfisvænni orku er miklu meira en öfundarefni. Það er öfundarefni annarra þjóða en ekki aðeins það heldur er það líka svo að ef allar þjóðir væru eins og Íslendingar þá þyrftum við ekki Kyoto-samkomulag. Þá væri útstreymi gróðurhúsalofttegunda ekki vandamál í heiminum. Þannig er það og það fer ótrúlega lítið fyrir því í umræðunni. Það er svo sérkennilegt að þeir sem stundum hafa einokað umræðuna og eignað sér umhverfisvernd og náttúruvernd sem þeir eiga ekkert í, þeir hafa sína skoðun á því eins og allir aðrir en eiga það ekki, eru í raun í gríðarlega andstöðu gegn því að verið sé að nýta umhverfisvæna orkugjafa en eru um leið að ýta undir að nýttir séu aðrir orkugjafar sem menga verulega og eru taldir, og langflestir eru sammála um það, hnattrænt vandamál. Mér fannst ágætt að það kom fram hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni og Ásmundi Einari Daðasyni sem skiptust á skoðunum áðan vegna þess að ég ætla í þessari stuttu ræðu minni að velta einu upp: Hver er raunverulegur kostnaðurinn við að ekki hefur náðst sú þjóðarsátt með þessari rammaáætlun sem lagt var upp með? Ég hef áhyggjur eftir að vera búinn að eyða öllum þessum milljörðum og 20 árum í þá vinnu að við sitjum uppi með að vera að sumu leyti að karpa núna. Umræðan hefur verið misjöfn, stundum málefnaleg og góð og stundum á einhverjum öðrum stað. Það lá fyrir að menn yrðu aldrei sammála um þessi mál en alla vega að þeir yrðu sammála um ákveðnar leikreglur. Ég hef áhyggjur af þeim leikreglum sem ég hélt að menn væru sammála um að marka og að okkur auðnist ekki gæfa til að komast að niðurstöðu þegar verið er að klára þetta mál. Það gæti gert það að verkum að við munum í nánustu og kannski fjærstu framtíð halda áfram að deila. Ég ætla ekki að segja að við deilum um aukaatriði en hins vegar deilum við á hátt sem við ætluðum að reyna að koma í veg fyrir að við gerðum með því að fara í þessa vinnu. Eins og ég hef margoft lýst í þessari umræðu taldi ég að við værum að vinna faglega. Það væri gert faglegt mat á hinum ýmsu virkjunarkostum út frá einhverri aðferðafræði og við kæmumst síðan að niðurstöðu. Það þýddi ekki að við værum þá hætt að deila um þá, þótt eitthvað sé í nýtingarflokki á margt eftir að gerast áður en við förum að nýta viðkomandi stað og þá í þágu umhverfisvænnar orkuvinnslu. Menn geta eðli málsins samkvæmt haft skoðanir áfram, bæði með og á móti því að nýta stað í umhverfisvæna orkuvinnslu. En ef við erum ekki einu sinni sammála um hvar þetta eigi að vera samkvæmt því faglega uppleggi og skapalóni sem var lagt upp með ætla ég ekki að segja að við séum á byrjunarreit í umræðunni en þetta mun gera hana ómarkvissa og miklu erfiðari. Hér erum við að skapa fordæmi sem er hættulegt. Ég hef að vísu ekki mikla trú á því en ég mundi hvetja hv. stjórnarþingmenn sem telja sig vera að vinna einhvern sigur með því að keyra málið í gegn og gera það að flokkspólitísku máli, gera þetta að rammaáætlun 

Virðulegi forseti. Enn þá ræðum við rammaáætlun, það mikilvæga mál sem stendur nú fyrir dyrum. Ég fagna því sérstaklega að framsögumaður málsins er mættur til þings á ný, hv. þm. Mörður Árnason. Hans var sárt saknað í umræðunni á fyrri stigum málsins. Það er ágætt að hann sé mættur í þingsal, hann getur þá svarað spurningum frá þingmönnum því að lítið fer hér fyrir ráðherrum ríkisstjórnarinnar. Það verður að setja öll þessi mál í samhengi því að nú berast af því fréttir að Evrópuþingið sé að álykta og lekið hafa út drög að ályktun Evrópuþingsins um Ísland og makríldeilunnar sem sambandið telur sig eiga í gagnvart okkur sem þjóð. Þess má geta að ég spurði hæstv. ráðherra Steingrím J. Sigfússon í dag varðandi Evrópusambandsumsóknina í ljósi stöðunnar í Evrópu og vantrúar flestra á að sambandið vilji stækka nú um sinn vegna þess að vandamál þess eru svo mikil. Ég spurði hæstv. ráðherra um stöðu umsóknarinnar. Hann taldi að það mundi koma í ljós eftir næstu ríkjaráðstefnu, að hægt væri að taka ákvörðun um umsóknina á nýju ári. Hæstv. ráðherra kallaði eftir því að það værum ekki við sem kölluðum eftir áheyrn í Brussel heldur strandaði málið á Evrópusambandinu sjálfu, einkum stóru kaflarnir, sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn. Nú hefur ályktun Evrópuþingsins um Ísland lekið út. Þar kemur fram að makríldeilan þvælist ekki svo fyrir Evrópusambandinu heldur segir þar að við ættum að flytja orku til Evrópu með sæstreng. Ég hef farið yfir það áður í ræðum í þessum ræðustól að Evrópusambandið er í fyrsta lagi auðlindasnautt, í öðru lagi eru flest raforkuver í sambandinu að verða úrelt. Ástandið verður orðið mjög slæmt á árabilinu 2020–2030 og Evrópusambandið er tæpast í stakk búið til að byggja þar upp ver á nýjan leik vegna bágrar stöðu þjóðanna. Svo rekur Evrópusambandið mikla umhverfisstefnu, græna stefnu, eins og við vitum, og fer það að sjálfsögðu beint gegn orku sem mörg ríki framleiða í kjarnorkuverum. Það er einkennilegt að ríkisstjórnin skuli leggja slíka áherslu á þessa rammaáætlun því að hún ber ábyrgð á Evrópusambandsumsókninni. Í stuttu máli má segja sem svo að ríkisstjórnin sé að leggja hér á virkjunarbann, að ekki megi hreyfa við svo neinu nemi þeim virkjunarkostum sem í boði eru sem eru ódýrir og nánast tilbúnir. Ég hef furðað mig á því hvers vegna forstjóri Landsvirkjunar, sem er 100% í eigu ríkisins, skuli leggja slíkt ofurkapp, fjármagn, orku og starfsfólk í það að rannsaka svo mjög og stúdera rafmagnskapal til Evrópu. En þarna er það upplýst, hugmyndir um kapalinn og Landsvirkjun eru líklega komnar langtum lengra en okkur er sagt frá. Þá spyr maður sig: Er það millileikur hjá ríkisstjórninni að leggja til virkjunarbann eða eru Vinstri grænir að reyna að ná sínu fram í rammaáætlun eins og Samfylkingin náði fram Evrópusambandsumsókn sinni? En þarna skarast hagsmunir að því leyti að ef það er rétt sem fram kemur í ályktun Evrópuþingsins um Ísland, að makríllinn skipti engu máli svo framarlega sem við getum skaffað Evrópu raforku, þá er málið í hnút. Líklega vita Evrópuþingmenn þá ekki að hér á Íslandi er verið að leggja á raforkuframleiðslubann um leið og þeir ætla að semja um makrílinn á hagstæðan hátt 

Virðulegi forseti. Ég hef verið að hvetja til þess í umræðunni um þetta mikilvæga mál að þingmenn setjist niður og reyni að hefja um það svolítið málefnalega umræðu. Það hefur verið vitað mál í langan tíma að rammaáætlun, sem tekur svo augljóslega miklu meira tillit til verndunarsjónarmiða en að reyna að feta hina skynsamlegu og fínu leið milli nýtingar og verndunar sem upphaflega var lagt af stað með í gerð rammaáætlunar, getur aldrei skapað víðtæka sátt. Það hefur verið magnað og í raun sorglegt að fylgjast með því hvernig umræðan hefur þróast og hvernig gagnrýni frá Alþýðusambandinu og aðilum vinnumarkaðarins hefur verið tekið af hálfu margra stjórnarliða, hvernig hún hefur skapað enn eitt stríðið á milli ríkisstjórnarinnar og ekki bara stjórnarandstöðunnar heldur einnig á milli ríkisstjórnarinnar og svo Alþýðusambandsins og Samtaka atvinnulífsins. Þau átök sem ríkisstjórnin stendur í eru ekki bara bundin við þetta mál. Benda má á átökin við Samtök ferðaþjónustunnar, Landssamband íslenskra útvegsmanna, Landssamband smábátasjómanna, aldraða og öryrkja, lífeyrissjóði og fjármálafyrirtæki, svo eitthvað sé talið. Það er eins og ríkisstjórninni sé alveg ómögulegt að vinna mál í einhverri sátt og það endurspeglast í þessu mikilvæga máli, mönnum er brigslað fram og til baka um svik og ósannindi. Hæstv. forseti og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson fór í ágætlega málefnalega ræðu fyrr í dag um þetta mál. Þar fór hann vel í gegnum þann ágreining sem uppi er í málinu og endaði svo á því að brigsla undirrituðum um að vilja ekkert nema stóriðju og hvalveiðar til að byggja upp atvinnulíf í landinu. Það er alveg rétt, ég er fylgjandi því að við nýtum orkuauðlindirnar með skynsamlegum hætti til að bæta samfélag okkar. Það er alveg rétt að ég er mjög fylgjandi hvalveiðum og tel þær alveg nauðsynlegar í mörgu tilliti fyrir þjóð sem nýtir auðlindir hafsins með þeim hætti sem við gerum. En uppruni minn er sá að ég er gamall bóndi og verslunarmaður í mörg ár, átti heildsölufyrirtæki og verslanir, hafði fjölda manns í vinnu þannig að það er ekki eins og ég hafi starfað á þeim vettvangi sjálfur. Ég hef aldrei komið nálægt því að starfa í svokallaðri stóriðju eða við hvalveiðar sjálfur, aldrei. Ég hef verið á sjó, ég hef verið við búskap og ég hef rekið innflutningsfyrirtæki og smásöluverslanir. Það er bakgrunnur minn þannig að ég horfi nú víðar og hef alltaf talað fyrir fjölbreyttu atvinnulífi, en ég tel aftur að við þurfum að hlúa að þessum grunnatvinnugreinum okkar sem við munum byggja á. Ef við horfum aftur til til fjárfestingaráætlunar Landsvirkjunar, sem ég hef nokkrum sinnum vitnað í hér, ekki bara við þetta mál heldur einnig önnur, er ágætt að skoða hana núna þegar við köllum svo mikið eftir aukinni fjárfestingu í samfélagi okkar. Í raun er það grunnurinn í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar gagnvart aðilum vinnumarkaðarins 5. maí 2011 að hér yrði aukin fjárfesting. Í framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar er bara talað um virkjunarkosti sem augljóslega ættu að vera í nýtingarflokki. Samkvæmt þeirri áætlun er talið að fjárfesting í orkuverum og þeim iðnaði sem mundi byggjast upp samhliða yrði 1.000–1.100 millj. kr. til ársins 2020. Það mundi auka hagvöxt um að jafnaði 1,4% á ári á þeim tíma og um 2,5% á næstu árum. Það mundi þýða að ef rammaáætlun hefði verið afgreidd í fyrra, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir ræðu hans. Farið hefur verið um víðan völl í umræðunni og meira að segja hafa hvalveiðar komið til umræðu. Ég get eiginlega fullyrt það og við þingmaðurinn erum sammála um að okkur ber að nýta náttúruauðlindir á skynsamlegan máta og þá jafnframt að nota þá auðlind sem í hafinu er, en hvalurinn er ágreiningsefni í augum Evrópusambandsins. Þess vegna langar mig til að spyrja þingmanninn að því sem ég fór yfir í ræðu minni áðan varðandi hinar nýju upplýsingar um að makrílveiðar Íslendinga þvælast ekki lengur fyrir hinni evrópsku samninganefnd svo framarlega sem við Íslendingar verðum Evrópusambandsþjóðum úti um orku. Við skulum vera minnug þess að Landsvirkjun og orkufyrirtæki okkar framleiða má segja grænustu orku í heimi vegna þess hvernig hún er unnin úr fallvötnum og á jarðhitasvæðum. Ekki þurfum við að brenna kol og ekki þurfum við að hafa hér kjarnorku til að framleiða orku okkar þannig að það eitt gerir orkuna svo græna. Hvað finnst hv. þingmanni um þá kröfu Evrópusambandsins að þeir ætli jafnvel að lúta í duftið varðandi kröfur sínar á sjávarútvegsauðlind okkar, sem oft hefur verið talað um að verði erfiðasti samningskaflinn, í skiptum fyrir að hér verði lagður sæstrengur til Evrópu í gegnum Bretland? Ef sú verður raunin verður Ísland þá ekki gert að ódýrri framleiðsluþjóð sem flytur út hrávöru í stað þess að flytja út meiri 

Virðulegi forseti. Ég veit svo sem ekki hvaða hrossakaup Evrópusambandið er tilbúið til að fara í en það er alveg ljóst að við tölum um alveg óskyld mál, annars vegar orkuframleiðslu og hins vegar sjávarútvegsmál. Það er alveg hvor sinn málaflokkurinn og hagsmunir okkar blandast ekki saman við Evrópusambandsaðildarviðræður í þeim efnum. Ég óttast það auðvitað að Evrópusambandið muni seilast í sjávarauðlindir okkar Íslendinga í gegnum þann samning sem verið er að vinna að, ef hann verður þá einhvern tíma að veruleika. Varðandi aftur á móti orkuframleiðslu hér á landi og mögulega sölu hennar og flutning með sæstreng til Evrópu þá er það mál í skoðun. Það er í mörg horn að líta þar. Ef farið verður að leggja raforkustreng frá Íslandi til Evrópu, eru grundvallaratriðin tvö í mínum huga, að við séum þess fullviss að við seljum eingöngu þá orku sem að öðrum kosti yrði ekki nýtt til framleiðsluuppbyggingar hér innan lands. Í öðru lagi yrði að girða fyrir að það hefði í för með sér einhverja verulega hækkun á raforkuverði til fyrirtækja og heimila á Íslandi. Það eru grundvallaratriði sem þarf að skoða. Síðan geta verið margir kostir í því að hafa streng á milli landanna. Það er auðvitað neikvætt og ákveðið óöryggi í því fyrir okkur að vera með þetta lokaða kerfi. Við erum með mikið af umframorku í kerfinu, en við verðum að skoða málið betur til að kanna hvort þetta er hagkvæmt og hvort eitthvert vit er í þessu og verið er að kanna það. Það þarf að kanna það með mjög gagnrýnum hætti og ég hef ekki myndað mér neina skoðun á því fyrir fram nema þá að ég vil að þau skilyrði sem ég fór inn á áðan verði algerlega uppfyllt.

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta andsvar. Málin eru mjög skyld vegna þess að Evrópusambandið hefur nú upplýst að það sækir bæði í rafmagn okkar og fiskveiðiauðlindir. Ég á ekki sæti í hv. utanríkismálanefnd en ég hef á þessu kjörtímabili hitt tvær sendinefndir frá Evrópusambandsríkjum og átt með þeim fund og í bæði skiptin var ég spurð að því hvort Íslendingar segðu já við Evrópusambandssamningi ef Evrópusambandið gerði ekki kröfu á fiskveiðiauðlindina okkar. Ég neitaði því í bæði skiptin vegna þess að ég hef bent á að við eigum svo langtum meira af auðlindum en fiskveiðilögsöguna okkar og þá er ég að vísa í gæði okkar á landi, lofti og láði. Sumar eru í sjó, svo er það heita vatnið, kalda vatnið, innkoma á norðurslóðir o.s.frv. Í bæði skiptin kom á þingmennina sem spurðu mig að þessu. Evrópusambandið vill hingað inn og það er raunverulega viðurkennt að þeir ásælast orku okkar, alla vega fyrsta kastið. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þm. Jón Gunnarsson hvort það skjóti ekki skökku við að Vinstri grænir gáfu Samfylkingunni fullt frelsi til að koma ESB-umsókninni í gegnum þingið. Samfylkingin kom því í kring að Vinstri grænir fengju að halda verndaráætlun sinni, með rammaáætluninni sem birtist nú, í gegnum þingið. Þetta er stefna Vinstri grænna. Svo krossast það í umsókninni sjálfri vegna þess að Evrópusambandið heldur að við séum að fara að virkja svo mikið hérna að hægt sé að flytja út raforku í gegnum sæstreng og þeir vita jafnvel ekki að á Íslandi er komin í gang virkjunarbannsumræða í boði Vinstri grænna.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað mikill tvískinnungur í allri þessari umræðu. Manni finnst hann einmitt endurspeglast í afstöðu margra innan Vinstri grænna vegna þess að hér er verið að tala um virkjunarkosti sem í sjálfu sér eru mjög umhverfisvænir og um sjálfbæra nýtingu á þessum endurnýjanlegu orkugjöfum. Það er ekkert ólíklegt að Evrópusambandið muni í gegnum þennan samning eða samningaviðræður reyna að seilast í orkuauðlindir okkar. Ég er alveg sannfærður um að það verði vaxandi þrýstingur frá Evrópusambandinu í þessum viðræðum. Ég tala nú ekki um ef einhver samningur yrði afgreiddur sem ég hef reyndar enga trú á og er algerlega á móti. Það er ekki ólíklegt að þeir muni reyna að seilast í orkuauðlindir okkar og alveg örugglega í sjávarútvegsauðlindina. Það er alveg ljóst í mínum huga. Í Evrópu er staðan þannig að ég held að í Þýskalandi sé um 11% af orkunni framleitt með endurnýjanlegum orkugjöfum. Evrópa hefur sett sér markmið um að koma því upp í um 20% fyrir árið 2020. Á meðan erum við aftur á móti með 90% hérna, ef við tölum um fyrirtæki og slíkt en það er eitthvað minna þegar við tökum eldsneytisbrunann okkar inn í. Við byggjum náttúrlega nánast alfarið á endurnýjanlegum orkugjöfum. Við eigum eftir að sjá það vaxa í framtíðinni þannig að við erum í algerri sérstöðu hvað varðar þessi tækifæri. Við eigum að hugsa fyrst og fremst um að nýta þau fyrir þjóðina sem býr í landinu. Við eigum ekki að gefa þau frá okkur fyrir nokkra muni. Það verður enginn afsláttur veittur af því, hvorki á orkusviðinu né sjávarútvegssviðinu.

Herra forseti. Það er ekki að ástæðulausu sem forustumenn Samtaka atvinnulífsins og ASÍ hafa svo frábærlega bent á að það verði að skoða rammaáætlun betur. Þeir hafa líka tekið undir að það eigi að setja málið í þann farveg sem hægt er að standa við til lengri tíma. Ekki bara til skemmri tíma eða til að þóknast duttlungum ríkisstjórnarflokkanna heldur ekki síst út af því að menn vilja halda áfram, annars vegar að framkvæma en líka að byggja upp og vernda ákveðin svæði, sem ég mun koma að á eftir í ræðu, þau mikilvægu svæði sem ég fagna sérstaklega að eru sett í vernd með þessari tillögu. Sem betur fer hafa þingmenn stjórnarflokkanna bæði tekið þátt í umræðunni framan af degi alla daga, m.a. í dag, og tekið þátt í andsvörum o.fl. Síðan les maður að formaður þingflokks Samfylkingarinnar segi að hér sé málþóf í gangi eða að við séum að stoppa mál ríkisstjórnarinnar. Hvers konar vitleysa er það? Það vita allir sem fylgjast með þingstörfum, hafa gert í einhvern tíma og eru eldri en tvævetur að þetta mál er auðveldlega hægt að leysa. Það er ekkert mál að taka einfaldlega þá rammaáætlun sem við ræðum hér um af dagskrá um tíma, t.d. þangað til eftir áramót og klára að ræða hana þá en koma öðrum mikilvægum málum að mati ríkisstjórnarinnar í gegnum þingið. Það er margoft búið að bjóða. Menn eru margoft búnir að fara yfir það en þetta er byrjað að snúast um annaðhvort duttlunga eða meint stolt einhverra tiltekinna einstaklinga, þingmanna stjórnarflokksins, og fyrir vikið líða öll þingstörfin fyrir það. Ég kom aðeins í upphafi að því sem forustumenn Samtaka atvinnulífsins og ASÍ hafa verið að benda á með réttu. Ég vil reyna að draga fram á þeim skamma tíma sem er eftir í mínu máli hvað gerist ef þessi rammaáætlun eins og hún er núna verður samþykkt. Rammaáætlun sem eftir 12 eða 13 ár er ekki í verkferli í sátt með stuðningi allra flokka heldur endar verkferlið með því að vera rifið upp með rótum og rammaáætlun er breytt í eitthvert pólitískt plagg ríkisstjórnarinnar. Hvað gerist ef þetta pólitíska plagg vinstri stjórnarinnar verður samþykkt? Það þýðir að búið er að setja stopp á allar virkjanir. Ég benti á Jónas Elíasson, fyrrum prófessor í virkjunarfræðum við Háskóla Íslands. Hann segir að eins og rammaáætlun lítur út núna sé hún rammaáætlun um ekki neitt. Það verði ekkert virkjað og ekki farið í neinar framkvæmdir. Við erum samt vel að merkja að tala um framkvæmdir, og ég vil ekki að það sé snúið út úr fyrir mér hér, sem meðal annars verkefnastjórnin benti á að væri rétt að fara í af því að þær hafa verið rannsakaðar svo mikið, Holta- og Hvammsvirkjun og hugsanleg virkjun Urriðafoss sem ég hef sagt fyrir mína parta að megi bíða með og setja í biðflokk. Það verði ekki farið í veituframkvæmdir sem eru afar hagstæðar og margrannsakaðar og unnið hefur verið að í pólitísku samkomulagi í gegnum árin undir forustu Jóns Kristjánssonar, þ.e. varðandi Þjórsárveituna. Hvað gerist ef við samþykkjum þetta? Þetta plagg verður virt að vettugi. Við sjálfstæðismenn höfum lýst því yfir og ég hef heyrt það á framsóknarmönnum líka. Af því að við viljum vinna faglega þýðir það engu að síður að málið fer í ákveðið verkferli og það er vonandi að verkefnisstjórnin verði virkjuð. Síðan fer málið í þennan farveg sem er innan þingsins og það þýðir að ferlinu verður aldrei breytt, og kannski er það tilgangurinn, fyrr en í fyrsta lagi 2014. Það þýðir, og það eru skilaboð ríkisstjórnarinnar til Samtaka atvinnulífsins og ASÍ, að við ætlum ekki að fara í þær virkjunarframkvæmdir sem er búið að margrannsaka og verkefnastjórnin mælti með. Það á ekki að fara í þær. Það er sá slagur sem ríkisstjórnarflokkarnir eru að taka. Við munum ekki sjá fram á að hagvöxtur byggist upp í þeim mæli sem æskilegt er til að við förum, og ég mun koma að því í næstu ræðu minni, að vinna m.a. á hreinum skuldum ríkissjóðs. Það er ekki hægt að gera öðruvísi en með því að byggja upp myndarlegan hagvöxt. Við verðum að fara að horfast í augu við það. Til þess þurfum við að nýta í jafnvægi náttúruauðlindir okkar, m.a. þær náttúruauðlindir sem verkefnisstjórnin hefur marglýst yfir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Hún fór lítillega inn á málefni aðila vinnumarkaðarins og þau loforð sem þeir telja þessa ríkisstjórn hafa svikið og er skemmst að minnast atburðanna sem gerðust hér í síðustu viku. Það mál hefur aldeilis ekki stoppað. Það kom fram í kvöldfréttum þessa fallega dags sem nú er að kvöldi kominn að aðilar vinnumarkaðarins funduðu í fyrsta sinn eftir að síðustu kjarasamningar runnu út vegna þess að kjarasamningar eru lausir skömmu eftir áramót. Það kom í ljós að Samtök atvinnulífsins ætla ekki að segja upp kjarasamningunum. Þeir ætla að láta þar við sitja og láta þá hækkun sem var samið um í síðustu kjarasamningum yfir sig ganga. Þeir tilkynntu það jafnframt að ef verkalýðshreyfingin ætlaði að segja upp samningunum þá yrði strax um launalækkun að ræða. Sá hnútur sem er kominn þarna á milli Samtaka atvinnulífsins og verkalýðshreyfingarinnar er rekinn til ríkisstjórnarinnar vegna þess að ríkisstjórnin gaf ákveðið loforð varðandi framkvæmdir og orkuuppbyggingu við síðustu undirritun. Ég er að sjálfsögðu að vísa í yfirlýsingar frá verkalýðshreyfingunni um að hún væri búin að gefast upp á ríkisstjórninni. Því spyr ég þingmanninn: Finnst henni ekki ábyrgð þessarar ríkisstjórnar vera orðin mikil ef Samtök atvinnulífsins treysta sér ekki til að hækka laun starfsmanna á almennum vinnumarkaði og segi verkalýðshreyfingin samningunum upp ætla Samtök atvinnulífsins 

Herra forseti. Svikin loforð. Ég gæti staðið hér í tvær mínútur og talað um svikin loforð í rauninni í öllum málaflokkunum sem koma inn á borð ríkisstjórnarinnar. Þær aðstæður sem aðilar vinnumarkaðarins eru núna í eru auðvitað algerlega á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og engra annarra því allt sem hún hefur komið að hefur hún annaðhvort svikið eða þá eru málin komin í þann farveg að allt er í hnút. Það er allt í rembihnút varðandi þau atriði sem snerta vinnumarkaðinn og til dæmis fyrirkomulag í sjávarútveginum. Það er allt í steik. Við horfum upp á hvernig ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir því hvernig á að breyta stjórnarskránni. Þar er allt í hnút líka. Það eru rembihnútar hvert sem litið er. Ég hef áður sagt það sem amma mín sagði við blessaðan afa minn á sínum tíma um að það væri ekki bara kúnst að hnýta öfluga hnúta. Það væri enn þá meiri kúnst að leysa hnúta sem maður bindur. Það er eitthvað sem ég held að ríkisstjórnin ætti að einbeita sér að að hugsa um, ekki bara um sitt særða stolt heldur hvaða hnúta þarf að leysa til að samfélagið geti haldið áfram að byggja upp hagvöxt. Ég kom inn á hagvöxt í ræðu minni. Við þurfum að fara að efla hann og auka. Það þýðir ekki að byggja hagvöxtinn upp á þeirri einkaneyslu sem hefur drifið hann. Það mun ekki duga til lengri tíma. Við þurfum framkvæmdir, fjárfestingar og raunhæfa rammaáætlun sem er sett þannig fram að hún sé virkilega samspil þess að taka tillit til verndarsjónarmiða og tillit til nýtingarsjónarmiða. Það er ekki hægt að stimpla fólk annaðhvort umhverfisverndarsinna eða algera nýtingarsinna. Ég held að við séum öll ákveðin blanda af hvoru tveggja. Við elskum náttúruna um leið og við erum raunsæ. Við þurfum að framkvæma. Við þurfum að virkja til að standa undir okkar velferðarsamfélagi.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar. Þingmaðurinn fór yfir það að ekki sé hægt að flokka Íslendinga bara í verndarsinna og virkjunarsinna. Tillaga starfshópsins, verkefnisstjórnarinnar, gekk einmitt út á að sætta þessi sjónarmið. Það er heila málið. Þar liggur að baki 14 ára samfelld vinna þeirra aðila sem hafa beitt sér mest í báðum fylkingum og þeirra sem skipa þann stóra hóp sem er á milli og úr varð þetta plagg sem var óumdeilt, leyfi ég mér að segja, að nokkru leyti. Allir gáfu eftir eins og þarf að gera í 14 ára samningaviðræðum. Það þurfa flestir að gefa lítillega eftir og lúta því og fá þá eitthvað í staðinn. Út á það ganga samningaviðræður. Þá kemur þessi ógæfusama ríkisstjórn fram á sjónarsviðið og setur fingraför sín á þetta plagg sem er afar sorglegt og hvar stöndum við í dag? Málið er fast í þinginu. Mikill minni hluti þjóðarinnar fylgir ríkisstjórninni í þessu máli eins og svo mörgum öðrum málum. Við skulum bara sem dæmi nefna Icesave-samningana, af því að þeir eru mér hugleiknir, þegar fór fram bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort skuldsetja ætti þjóðina næstu áratugi. Þannig er það með þessa ríkisstjórn. Virðulegi forseti. Þingmaðurinn hvatti til þess að ríkisstjórnin mundi reyna að losa þann hnút sem hún er í og talaði um sært stolt ríkisstjórnarinnar. Það er bara ein leið út úr þessu máli að mínu mati og ég spyr þingmanninn: Er ekki eina leiðin til að leysa hnútinn að boða til kosninga?

Herra forseti. Síðustu spurningunni ætla ég að svara fyrst. Nei, það er ekki eina lausnin í því sem tengist rammanum að boða til kosninga. Það er hins vegar skynsamlegasta lausnin til að leysa hnútana ekki bara varðandi rammaáætlun heldur líka sjávarútvegsmálin, stjórnarskrána og öll þessi stóru mál sem eru algerlega í steik hjá stjórninni að boða nú þegar til kosninga. Ég held að við séum orðin sjóuð í kosningum á þessu kjörtímabili og okkur ætti ekki að vera neitt að vanbúnaði að efna sem fyrst til kosninga, svo því sé til haga haldið. Það sem mér finnst hins vegar sorglegt, og þess vegna segi ég að kosningar séu ekki eina lausnin varðandi rammaáætlun, er að við sjáum tækifærin hvert á fætur öðru fljóta fram hjá okkur og þau eru ekki gripin. Þeir sem standa fremst á árbakkanum, þ.e. ríkisstjórnarflokkarnir, eru ekki tilbúnir til að grípa tækifærin þegar þau sigla hjá og þau eru raunverulega til staðar, við tölum um það af einlægni. Ég er ekki sammála öllu því sem stendur í rammaáætlun. Ég var ekki endilega sammála öllu því sem verkefnisstjórnin setti upp, t.d. Bitru. Bitra er núna komin í verndarflokk og ég fagna því sérstaklega en ég hef sjálf ekki efni á því þegar ég er búin að skuldbinda mig pólitískt til að hlíta tillögum verkefnisstjórnarinnar að taka einn kost umfram annan og setja hann í vernd. Ég hef dregið fram ýmsa aðra kosti sem ég fagna sérstaklega að séu komnir í verndarflokk, aðrir ekki. Sumir eru í biðflokki sem er gott en ég sakna þeirra kosta sem niðurstöður verkefnisstjórnarinnar gáfu augsýnilega til kynna að ættu að vera í nýtingarflokki, til að mynda Holtavirkjun og Hvammsvirkjun 

Forseti minnir þingmenn á að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og nýtingu landsvæða. Það er ljóst af þeirri umræðu sem hér fer fram að þingmenn eru ekki á eitt sáttir og það virðist eiga við um þingmenn í öllum flokkum. Sagt hefur verið að hér takist á sjónarmið orkunýtingar annars vegar og hins vegar verndar og hér takist á, eins og það geti ekki farið saman, náttúruverndarsinninn og virkjunarsinninn. Menn setja þetta upp í flokka með eða móti. En hvers vegna stöndum við hér enn og ræðum rammaáætlun? Hvers vegna erum við enn svona ósammála því sem birtist í þessari þingsályktunartillögu? Í mínum huga er það einfalt. Menn takast á um tillöguna einfaldlega vegna þeirra pólitísku fingrafara sem á henni eru. Ef við stæðum hér og virtum niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar sem hina „réttu faglegu niðurstöðu“, sem væri sátt sem hægt væri að byggja á, værum við ekki hér að ræða rammaáætlun. Það er nokkuð ljóst. Vegna þess að það var sett í gang ferli til að ná sátt í jafnmikilvægu máli og við ræðum hér, sem er vernd og orkunýting landsvæða, var málið sett í ákveðinn farveg. Nú er það farið úr þeim farvegi og ég ítreka að við stæðum ekki í þessum sporum ef allir hefðu virt niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar sem hina faglegu niðurstöðu og menn hefðu látið vera að setja fingraför sín á þetta verkefni eins og raun ber vitni. Þetta held ég að sé grunnurinn. Við sem ekki erum sátt við þá tillögu sem hér liggur fyrir og viljum að tillögur verkefnisstjórnarinnar verði þær sem ráði för og þingsályktunartillagan verði dregin til baka og viljum reyna að ná þeirri sátt sem verkefnisstjórnin náði erum vænd um málþóf. Nýjasta setningin er sú að minni hlutinn sé að koma í veg fyrir að meiri hlutinn geti greitt atkvæði. Ef það væri nú bara svo einfalt. Við viljum reyna að afmá þau pólitísku fingraför sem eru á rammaáætlun og virða niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar. Það geta ákveðnir þingmenn innan Vinstri grænna og Samfylkingarinnar ekki fallist á. Þess vegna erum við í þessari umræðu sem stendur nú þriðja eða fjórða daginn. En það er annað sem vert er að geta. Hér hefur verið vikið frá niðurstöðum verkefnisstjórnarinnar og færðar þær virkjanir sem m.a. hagvaxtarspá byggir á, en hún er forsenda fjárlaga. Hagvaxtarspáin byggir á því að hér verði virkjað og það var samkomulag af hálfu verkalýðshreyfingarinnar, Samtaka atvinnulífsins og ríkisstjórnarinnar um að það yrði eitt af því sem yrði gert. En þá er horfið frá öllum virkjunum í neðri hluta Þjórsár. Það er horfið frá Hvammsvirkjun og Holtavirkjun og hvers vegna? Jú, vegna þess að talið er að Urriðafossvirkjun, verði hún sett á, hafi áhrif á stærstu laxveiðistofna landsins. En það er ekki heldur hægt að fara í hinar tvær vegna þessara athugasemda við Urriðafossvirkjun. Og ég ítreka það sem ég sagði áðan, þar með eru hagvaxtarspár sem forsendur fjárlaga ársins 2013 byggjast á brostnar, þær eru hreinlega brostnar vegna þessarar ákvörðunar. Þetta kallar á ákveðna stöðnun í atvinnulífinu, ekki síst í verktaka- og byggingargeiranum og ef ekki verður hægt í náinni framtíð að fara í þær tvær virkjanir sem ég nefndi held ég að margfræg fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sem á að byggjast á sölu eigna og arðgreiðslum dugi satt best að segja skammt til að efla bæði hagvöxt og hagsæld til lengri tíma litið Það er líka nokkuð merkilegt þegar maður les að það eigi til dæmis að færa Hagavatnsvirkjun, að mig minnir úr nýtingarflokki í það minnsta í biðflokk, ég held að ég fari rétt með frekar en hreinlega í vernd.

Þú ferð rangt með.

Þá biðst ég afsökunar á því, virðulegur forseti, þá er væntanlega verið að færa Hagavatnsvirkjun í vernd  Ef sömu rökum hefði verið beitt varðandi færslu Hvammsvirkjunar og Holtavirkjunar, hvað þá? Þá hefði ekki átt að færa neitt vegna þess að þar liggja allar upplýsingar fyrir og allt er klárt. En Urriðafossvirkjun fær ákveðna umsögn og þess vegna má færa hana til. Mér finnst stundum að innan þessa verkefnis sé röksemdafærslan ekki alltaf samkvæm sjálfri sér. Það kann vel að vera að menn séu mér ekki sammála í því og það verður þá svo að vera. Mér finnst líka vera ákveðið ósamræmi í nefndaráliti meiri hlutans hvernig farið er með vatnsaflsvirkjanir og síðan jarðvarmavirkjanir. Ég nefndi Holtavirkjun og Hvammsvirkjun sem fátt bendir til að geti haft einhver varanleg áhrif á náttúru og umhverfið eða annað slíkt, en meiri hlutinn ákveður að setja í bið. En svo er ákveðið að taka jarðvarmavirkjanir og Reykjanesskagann allan eins og hann leggur sig í nýtingu þrátt fyrir athugasemdir sem flest ef ekki öll okkar hafa rætt um að áhrifin sem jarðvarmavirkjanir hafa séu okkur óljósari en áhrif vatnsaflsvirkjana. Þrátt fyrir að við þekkjum áhrifin af Hellisheiðarvirkjun á nálæg þéttbýlissvæði halda menn samt inni jarðvarmavirkjunum á Reykjanesi. Maður veltir fyrir sér af hverju þetta ósamræmi er eins og ég lít á að sé milli þessara tveggja flokka virkjunarkosta, jarðvarmavirkjana og vatnsaflsvirkjana. Ég tel einboðið að hægt sé að leysa það ósætti sem ríkir með því að virða niðurstöðu verkefnisstjórnar sem hina faglega réttu niðurstöðu og sátt til að byggja á í náinni framtíð og til lengri framtíðar. Verði það gert verða fleiri sáttir en nú er við rammaáætlun vegna þess að þá höfum við fjarlægt af þingsályktunartillögunni þau pólitísku fingraför sem á henni eru.

Forseti. Ég kannast ekki við þá staðreynd sem hv. þingmaður er að vísa til, að um sérstakar virkjanir hafi verið samið í kjarasamningum eða í samningum við ríkisstjórnina. Ég kannast heldur ekki við að sérstakar virkjanir liggi til grundvallar þeirri hagvaxtarspá sem fjárlögin byggja á. Ég veit að þar er gert ráð fyrir tilteknum fjárfestingum en sumar þeirra hafa brugðist, ekki vegna þess að virkjunarkostirnir hafi ekki legið fyrir heldur af ýmsum öðrum ástæðum. Álverið í Helguvík átti til dæmis að vera komið upp fyrir fimm eða sjö árum miðað við bjartsýnustu spár. Kannski hv. þingmaður skýri þetta betur. Ég vil líka að hv. þingmaður skýri betur hvað hún á við með því sem hún kallar tillögur eða niðurstöður verkefnisstjórnarinnar. Ég kannast ekki við neinar tillögur eða niðurstöður verkefnisstjórnarinnar. Við verðum að halda ákveðinni nákvæmni í umræðu um þetta vandasama og umfangsmikla mál. Þegar menn tala um tilteknar niðurstöður eða tillögur eða hvað þeir eru að tala um þá verður að vera alveg á hreinu hvað þeir eiga við með því. Ég veit að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir vill eins og ég vanda sig og þess vegna spyr ég hana um þetta. Um Hagavatnsvirkjun og samanburð hennar við virkjanirnar tvær í neðri hluta Þjórsár er það að segja að grundvallarmunurinn sem menn verða að skilja er sá að biðflokkurinn er til þess að hægt sé að rannsaka betur, afla meiri upplýsinga. Það er allajafna ekki hægt, a.m.k. hvað okkur varðar, þegar menn eru búnir að setja kostina annaðhvort í vernd eða orkunýtingu. Þess vegna er grundvallarmunur á því að ákveða að setja virkjunarkosti á landsvæði í biðflokk og því að setja þá annaðhvort í vernd eða orkunýtingu. Slíkar ákvarðanir verða að byggjast á faglegum grunni 

Virðulegur forseti. Það sem ég á við þegar ég segi að virða beri niðurstöðu verkefnisstjórnar er að þegar ákveðnum aðilum var falið að vinna verkefnið þá var það gert í þeirri trú að hægt væri að ná faglegri niðurstöðu og síðan sátt um þá niðurstöðu sem kæmi. Verkefnisstjórn skilar af sér og síðan skilar formannahópurinn ákveðnum niðurstöðum. Ég er að tala um þetta þegar ég bið um að við hér, í umhverfis- og samgöngunefnd eða atvinnuveganefnd eða einstaka pólitíkusar aðrir, séum ekki að fikta í þeim niðurstöðum heldur látum þær standa og koma til atkvæðagreiðslu á þingi. Það er það sem ég á við þegar ég tala um hina einu réttu, faglegu niðurstöðu. Hv. þingmaður veit það jafn vel og ég að gert hefur verið ráð fyrir því að farið yrði í virkjun í neðri hluta Þjórsár og þó að ekki hafi verið búið að semja um það hafa menn horft til þess að farið yrði í þær virkjanir báðar. Menn hafa horft til þess lengi vegna þess að þeir hafa séð að það gæti orðið ákveðin lyftistöng fyrir atvinnulífið. Ég segi að það séu forsendur hagvaxtarspár í fjárlagafrumvarpinu 2013 vegna þess að þar er einfaldlega gert ráð fyrir ákveðinni uppbyggingu í stóriðju og virkjunum.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Það sem hún sagði í raun og veru var það að ekki eru skrifaðar neinar sérstakar ákveðnar virkjanir inn í kjarasamninga, þríhliða samráð við ríkisvaldið eða í þá hagvaxtarspá sem hv. þingmaður talar um. Þar er að vísu gert ráð fyrir erlendum fjárfestingum sem hafa því miður brugðist að sumu leyti. Yfirleitt er það - og liggur við að ég segi því miður - ekki vegna þess að umhverfisverndarsinnar hafi staðið sig vel heldur er það allajafna vegna þess að ástandið utan lands, í Evrópu og í heiminum, hefur verið frekar bágt. Efnahagsástandið hefur ekki bara verið bágt hér þó að við höfum orðið fyrir verri áföllum en aðrir, sem hv. þingmaður þekkir vegna þess að hún tilheyrir þeim flokki sem er fyrst og fremst ábyrgur fyrir þeim áföllum, þ.e. hruninu, og þess vegna hefur meðal annars staðið á erlendum fjárfestingum. Um tillögur eða niðurstöður verkefnisstjórnarinnar er það að segja að í nefndaráliti meiri hlutans er sérstakur kafli, nr. 5, sem ég tel mjög mikilvægt að þátttakendur í þessari umræðu kynni sér - ég er ekki að skipa fyrir - eða einhvern samsvarandi kafla. Í kaflanum er lýst gangi ferilsins í rammaáætlun og hann rakinn eftir sex verkþáttum. Það er mjög mikilvægt, finnst mér, til að halda nákvæmninni að menn viti hvað þeir eru að tala um hverju sinni. Það eru engar tillögur frá verkefnisstjórninni og engar niðurstöður liggja fyrir frá henni nema ef menn vilja tala um skoðanakönnunina og um röðun virkjunarkostanna þar sem einn virkjunarkostur er settur öðrum ofar og eitt landsvæði öðru neðar í mati hennar. Það komu hins vegar drög að þingsályktunartillögu frá formannahópnum. Það getur vel verið að hv. þingmaður sé að tala um þau, en munurinn á þeim drögum og þingsályktunartillögunni sem liggur fyrir er sá að sex virkjanir á tveimur landsvæðum eru settar í bið, þ.e. ekki er tekin endanleg ákvörðun um þær 

Virðulegi forseti. Ég ætla að þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir þær upplýsingar sem hann veitti í seinna andsvari. Ég get ekki séð að það hafi verið andsvar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir ræðuna. Hún var með vangaveltur um það hvernig stæði á því að búið væri að taka hagkvæma virkjunarkosti úr nýtingarflokki og setja yfir í bið og velti vöngum yfir því hvers vegna virkjanir í Þjórsá, sem voru nánast fullrannsakaðar, voru skyndilega teknar og settar í biðflokk og eins virkjanirnar í kringum Kirkjubæjarklaustur, þ.e. í Skaftárhreppi, tvær virkjanir þar. Það kemur einhvers staðar fram í gögnum þessa máls að sömu sjónarmið gildi í rökum ríkisstjórnarinnar varðandi bæði Þjórsá og virkjanirnar vestur frá, þ.e. þessi nýju sjónarmið sem heita laxagengd og hrygnunarstaðir laxa sem eru góð og gild svo langt sem það nær. Mig langar því til að spyrja þingmanninn: Er ekki aðeins of langt gengið í því að byggja upp okkar ágæta samfélag á nýjan leik eftir þær hörmungar sem við urðum fyrir og eftir hörmung tvö má segja, þá að við skyldum hafa fengið þessa ríkisstjórn yfir okkur, að villtir fiskar séu í raun farnir að njóta meiri réttinda en þeir sem í landinu búa að því leyti að okkur sárvantar hagvöxt? Við þurfum að útrýma atvinnuleysi og við þurfum að skapa meiri atvinnu. Eins og við vitum, og þingmaðurinn fór yfir, þá hafa þær aðgerðir að leggja fram þessa rammaáætlun einungis frestunaráhrif á þann uppbyggingarfasa sem ég fór yfir og síðast en ekki síst á aukinn hagvöxt hér.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hún spyr hvort mannfólkið eða fiskarnir eigi að njóta vafans ef út í það er farið. Mín skoðun er að hægt hefði verið að fara í tvær virkjanir af þremur í Þjórsá og geyma Urriðafossvirkjun þar til frekari upplýsinga væri aflað þrátt fyrir að Veiðimálastofnun hefði margoft lýst yfir og sagt frá rannsóknum sínum og talað um ýmislegt sem ég kann ekki að nefna til að koma í veg fyrir hrun laxins á því svæði. Ég held að komið hafi verið til móts við þá sem óttuðust laxagengd með Urriðafossvirkjun, að hinn villti lax okkar mundi bera skarðan hlut frá borði, ef við orðum það svo. Ég held að það hafi verið rangt mat að taka Holtavirkjun og Hvammsvirkjun út og tel að í þær eigi að fara. Í mínu hjarta er fullvissa um að þær muni ekki skemma náttúru okkar ef út í það er farið. Við eigum að nýta auðlindir landsins og gæði. Það er mín skoðun að þarna hafi verið tekið of stórt skref. Ég get skilið að menn vilji skoða Urriðafossvirkjun enn frekar og þá er það svo, en að setja hinar tvær í bið og kalla eftir enn meiri rannsóknum held ég að séu hin pólitísku fingraför sem við höfum margoft rætt í umræðunni um rammaáætlun. Það að færa þessar tvær virkjanir aftur í orkunýtingarflokk 

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta andsvar og get tekið undir sjónarmiðin sem komu bæði fram í ræðunni og þessu andsvari varðandi Urriðafossvirkjun, að sjálfsagt mál sé að hlífa henni að sinni á meðan frekari rannsóknir fara fram. Mig langar af því tilefni að segja frá því að ég er fædd og upp alin í næsta nágrenni við sjálfan Urriðafoss en ég sá hann ekki fyrr en fyrir þremur, fjórum árum þegar mannshöndin var búin að koma að og byggja nýja Þjórsárbrú því að fossinn var hulinn mannsauganu fram að því. Framkvæmdir leiða því ýmislegt gott af sér. Eins má segja um þær virkjanir sem hefur verið farið í á hálendinu og svo Írafoss og Ljósafoss, þetta eru orðnir hinir fegurstu staðir í dag. Virkjanir og umhverfi fara saman hér á landi eins og annars staðar. Það er hreint með ólíkindum að svona mikil áhersla skuli vera lögð á það að vernda hagkvæmasta virkjunarkostinn. Þetta er raunverulega orðið að þráhyggju hjá sumum þingmönnum hér. Ég minni á að það er stutt til kosninga. Mig langar að spyrja þingmanninn því að hún hefur kynnt sér málið vel: Stæði það til boða til að ná sátt í þessu máli að taka tvo virkjunarkosti út til að koma málinu áfram svo að hægt væri að halda áfram að vinna orku? Hvort mundi þingmaðurinn velja að taka Holtavirkjun og Hvammsvirkjun og setja þær í orkunýtingarflokk eða efri hluta Þjórsár?

Virðulegur forseti. Eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir lýsti, fædd og upp alin í nágrenni Þjórsár, má segja að þegar nýja brúin yfir Þjórsá kom sá fólk þennan fagra foss.

Já.

Það eru væntanlega víða geymdar náttúruperlur í landinu okkar fagra og oft er það svo að þegar mannshöndin eða mannshugurinn og framkvæmdir hafa verið þá eru þessar perlur margar hverjar aðgengilegri okkur mönnunum en áður. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, virðulegur forseti, hvort heldur er við Urriðafoss eða á mörgum öðrum stöðum, að við eigum að stíga varlega til jarðar og afla okkur upplýsinga um það sem við hyggjumst gera og er óafturkræft í náttúrunni. Það er mín skoðun að bæði Holtavirkjun og Hvammsvirkjun séu með þeim hætti að hægt sé að fara í þær en ég virði að skoða frekar Urriðafossvirkjun. Ég held að æðimargt af því sem við erum að ræða hér sé byggt á tilfinningu frekar en gallharðri rökhugsun og rökfærslu, en við erum sammála um það að landið okkar geymir margar dýrmætar náttúruperlur. Við erum sammála um að varðveita margar þeirra og fara aldrei í virkjanir á einstaka stöðum en það hlýtur að þurfa að svara því af hverju við viljum ekki fara af stað með virkjanir sem að mati æðimargra og kannski flestra eru augljóslega hagkvæmar fyrir land og lýð.

Herra forseti. Það eru ýmsar spurningar sem enn er ósvarað í þessari umræðu. Við veltum því auðvitað fyrir okkur hvernig stendur á því, og ég nefndi það fyrr í dag, að hv. formaður umhverfisnefndar Guðfríður Lilja Grétarsdóttir telur að hér stefni í stórslys verði sú tillaga sem hér liggur á borðinu samþykkt. Ég velti þá fyrir mér og vonast til að hv. þingmaður geti útskýrt áður en þessari umræðu lýkur hvort það þýði að hún muni greiða atkvæði með þessari tillögu eins og hún lítur nú út. Við þekkjum afstöðu hv. þingmanns eins og hún birtist í fyrirvörum við nefndarálit sem dreift var á dögunum en ég velti fyrir mér, þegar hv. þingmaður tekur þannig til orða í fjölmiðlum að verði tillagan samþykkt eins og hún lítur út núna stefni í stórslys, hvaða áhrif það komi til með að hafa á afstöðu hv. þingmanns. Sama vildi ég segja með öðrum formerkjum um afstöðu hv. þingmanns Kristjáns Möllers, formanns atvinnuveganefndar. Hann hefur fært mörg og góð rök fyrir annarri niðurstöðu en þeirri sem birtist í áliti meiri hlutans og þeirri tillögu sem við ræðum frá hæstv. umhverfisráðherra og iðnaðarráðherra. Getur hv. þm. Kristján Möller stutt tillögu sem hann hefur jafnmargar og veigamiklar efnislegar athugasemdir við eins og hann gerir? Ég velti því fyrir mér. Að mínu mati er afar mikilvægt að fá það fram í umræðunni því mér virðist eins og það hafi náðst einhvers konar samkomulag innan ríkisstjórnarflokkanna um að tryggt væri að tillaga ráðherranna, hæstv. umhverfisráðherra Svandísar Svavarsdóttur og hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra Oddnýjar Harðardóttur, yrði samþykkt hvað sem liði skoðunum einstakra þingmanna stjórnarflokkanna. Þeir fengju hins vegar í umræðum og kannski fyrirvörum að tjá sínar helstu óskir eins og til að útvega þeim fjarvistarsönnun frá niðurstöðu málsins. Mér finnst mikilvægt að þetta komi fram. Hér hefur t.d. hv. þm. Kristján Möller tjáð sig með ágætum hætti í a.m.k. tveimur ræðum í þessari umræðu og gerir það líka í umsögn frá atvinnuveganefnd þar sem hann áréttar sérstaka fyrirvara af sinni hálfu. Þeir fyrirvarar benda til allt annarrar niðurstöðu en er að finna í þeirri tillögu sem á endanum er lagt til að við í þinginu samþykkjum óbreytta. Það sama á auðvitað við um hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur sem hefur frá sínum sjónarhóli og út frá sinni afstöðu útskýrt og rökstutt ágætlega aðra niðurstöðu en þá sem kemur fram í megintillögu umhverfis- og samgöngunefndar og þeirri tillögu sem hæstv. tveir ráðherrar hafa lagt fyrir. Þá veltir maður fyrir sér: Hvað er eiginlega á ferðinni? Er einfaldlega um það að ræða að eftir mikið japl, jaml og fuður í ríkisstjórnarflokkunum hefðu menn komist að þeirri niðurstöðu að þingmenn með sterkar skoðanir á einstökum málum fengju að tjá sig hver í sína áttina, en þó yrði tryggt að tillagan eins og hún kom frá ráðherrunum yrði samþykkt óbreytt í þinginu? Er það niðurstaðan? Og er það kannski þess vegna sem staðan er sú að það er ekkert pláss af hálfu ríkisstjórnarflokkanna til að semja við stjórnarandstöðuna? Það er ekki pláss til að gefa neitt eftir. Það er ekki svigrúm til þess vegna þess að samningaferlið innan ríkisstjórnarflokkanna var það langt og flókið að það má ekki raska því með nokkrum hætti með því að eiga orðastað við stjórnarandstöðuna. Er það kannski þess vegna sem brugðist er ókvæða við þegar stjórnarandstaðan kemur hér og mótmælir þessu? Þegar hún færir fram rök fyrir öðrum leiðum, færir rök fyrir því að rétt sé að taka málið úr þeim farvegi sem það er nú í og setja það í einhvern annan farveg, að það fari aftur til verkefnisstjórnar eða sé vísað til ríkisstjórnar eða eitthvað þess háttar. Er það kannski vegna þess að samkomulagið innan ríkisstjórnarflokkanna um þessi mál er svo brothætt að það má ekki hrófla við neinu? Það bárust af því fréttir síðasta vetur þegar á þeim mánuðum sem ráðherrarnir tveir höfðu málið til meðferðar, eftir að öllu formlegu umsagnarferli lauk og áður en málið birtist hér í þinginu, að það ætti að ganga þannig frá því innan 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir þessa ræðu. Þetta eru afar athyglisverðar upplýsingar sem koma fram í ræðu hans sem ég hafði bara hreinlega ekki velt fyrir mér, ég verð að segja það alveg eins og er. En ég hef hins vegar velt því fyrir mér undanfarna daga hvers vegna í ósköpunum það er svo mikill ósveigjanleiki í þessu máli. Mér er vel kunnugt um að margir fyrirvarar voru gerðir af ríkisstjórnarþingmönnunum í hv. utanríkismála- og samgöngunefnd varðandi hin og þessi atriði. Það er kannski það fríspil sem þingmenn stjórnarflokkanna hafa fengið að gera, að fá að skjóta sér þar með undan ábyrgð með því að setja fyrirvara á sitt nefndarálit og sínar skoðanir. Samt væri búið að koma af stað niðurstöðu í atkvæðagreiðslu á þessum forsendum. Ég verð að kalla það hrossakaup ef þetta reynist rétt, því þá eru menn að ganga gegn sannfæringu sinni í sjálfri atkvæðagreiðslunni bara við það eitt að setja fyrirvara. Það er eitthvað mikið að í þessu máli og fréttir af samningafundum héðan frá í dag gefa tilefni til að álykta að einhvers staðar sé maðkur í mysunni vegna þess að nú situr hv. þm. Oddný G. Harðardóttir sem þingflokksformaður Samfylkingarinnar, en hún var hæstv. iðnaðarráðherra á sínum tíma þegar þetta plagg var búið til. Því spyr ég hv. þm. Birgi Ármannsson: Getur verið að hæstv. umhverfisráðherra Svandís Svavarsdóttir og hv. þm. Oddný G. Harðardóttir hafi verið búnar að kokka upp það samkomulag sem birtist í plaggi þessu? Því sé 

Forseti vill enn og aftur minna þingmenn á tímamörkin í andsvörum sem flestum þingmönnum eiga að vera kunnug.

Hæstv. forseti. Ég vil biðjast afsökunar á bráðlætinu að fara í ræðustól áður en hæstv. forseti gaf mér orðið, en ég taldi að rétt væri að reyna að greiða fyrir umræðunni með því að láta ekki bíða eftir mér. Sem svar við andsvari hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur vil ég nefna að þær spurningar sem hún ber fram eru auðvitað þess eðlis að ég get ekki svarað þeim með neinni vissu. Ég spurði í ræðu minni nokkurra spurninga í þessum efnum vegna þess að ég hef velt fyrir mér hvernig standi á því að svo virðist sem ekki sé nokkurt svigrúm til að reyna að finna sameiginlega niðurstöðu með stjórnarandstöðunni í þessu máli. Það sem gert hefur verið hefur allt miðað að því að tillaga ráðherranna verði samþykkt óbreytt og það virðist ekkert mega hrófla við henni. Ég velti fyrir mér hvernig það rímar saman við það að einstakir þingmenn úr stjórnarflokkunum hafa fært ágæt rök fyrir annarri niðurstöðu en felst í tillögu stjórnarflokkanna og ég velti einfaldlega fyrir mér hvað þetta þýðir, hvað er hér að gerast. Ég hef auðvitað ekki aðrar upplýsingar en hv. þm. Vigdís um hvað gerðist í ranni stjórnarflokkanna áður en málið kom fram á þingi en hins vegar er ljóst að það var lengi í fæðingu áður en það birtist í þinginu. Við minnumst þess að síðasta vetur, veturinn 2011–2012, var lengi beðið eftir að rammaáætlun kæmi inn í þingið. Verkefnisstjórn skilaði af sér um sumarið, þá hófst umsagnarferli sem stóð í 12 vikur. Að því loknu hefði maður ímyndað sér að það væri ekki mikil vinna eftir af hálfu ráðherranna en það liðu a.m.k. fjórir mánuðir ef ekki fimm áður en málið kom inn í 

Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á því að hafa farið yfir tímamörk í fyrra andsvari mínu. Það sýnir hvað málið brennur á og er órætt. Auðvitað getur hv. þm. Birgir Ármannsson svo sem ekki slegið neinni mælistiku á hvað hefur gerst í skjóli ráðherranna sem ég minntist á. En auðvitað er það sem sést á yfirborðinu á þessari fingrafaraskýrslu, sem nú er þingsályktunartillaga, að stefnumál Vinstri grænna um algera friðun Þjórsár er komið þarna inn auk Urriðafoss og í staðinn er lagt til að háhitasvæði á Reykjanesi skuli virkjað. Það er heimakjördæmi hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur. Ég hef fulla samúð með þeim aðilum sem ganga um atvinnulausir á Reykjanesi því ég veit að neyðin þar er mikil og margir sem hafa þar ekki atvinnu. Þess vegna ætti verkalýðshreyfingin að taka sig saman og knýja enn frekar á að ríkisstjórnin geri einhverjar úrbætur. Því miður er ekki fljótlegasta leiðin valin með því að fara með háhitavirkjanir af stað á Reykjanesi, það yrði langtum fljótara að byggja upp atvinnu væri farið í hagkvæmasta og fljótlegasta virkjunarkostinn í Þjórsá. Svona eru málin því miður vaxin en ég vil jafnframt minna á að það líður að kosningum og við förum brátt að losna við þessa ríkisstjórn. Mig langar að spyrja þingmanninn í seinna andsvari að því hvað honum finnist um þær fréttir sem koma nú frá Evrópusambandinu að það virðist ætla að líta í gegnum fingur sér með makríl gegn því að Íslendingar sendi raforku til Evrópu. 

Herra forseti. Ég hafði ekki heyrt þessa frétt sem hv. þingmaður vísar til varðandi upplýsingar um áform Evrópusambandsins í þessum efnum eða óskir um að komast í raforku héðan gegnum sæstreng. Það kemur kannski ekkert á óvart, en ég hafði ekki heyrt af þessu þannig að ég treysti mér ekki til að tjá mig um það núna. En það sem mér finnst hins vegar athyglisverðast í þessu máli er akkúrat þetta, hvernig á því stendur að ósveigjanleikinn er jafnmikill og raun ber vitni og hvað samningsviljinn í þessu máli hefur verið lítill af hálfu ríkisstjórnarflokkanna frá því að málið kom inn í þingið. Við getum vísað til þess að það var meðvituð ákvörðun núna í haust að málið færi á forræði umhverfis- og samgöngunefndar en ekki atvinnuveganefndar eins og síðasta vetur. Hvaða ályktun eigum við að draga af því? Eigum við kannski að draga þá ályktun að ríkisstjórnarflokkarnir hafi talið að meiri hlutinn eins og hann var samansettur í umhverfis- og samgöngunefnd væri öðruvísi þenkjandi í þessum málum en meiri hlutinn í atvinnuveganefnd? Já, ég hygg að svo sé. Eigum við að draga einhverjar ályktanir af því sem gerðist þar áður að málið var flutt frá iðnaðarráðherra eða atvinnuvegaráðherra til umhverfisráðherra? Getur það skipt máli í þessu sambandi? Já, ég hygg að í því felist ákveðin pólitísk stefnumótun 

Forseti. Ég sé mig knúna til að koma hingað upp og svara þeim ásökunum, liggur við að ég segi, sem hv. þingmaður teflir hér fram. Hann vitnaði í þau orð mín að við blasti stórslys á Reykjanesskaganum. Ég segi það, já, og staðfesti það nú í ræðustól Alþingis. Fyrir mér blasir stórslys við á Reykjanesskaganum. Ég skal endurtaka það eins oft og þarf ef það hjálpar hv. þingmönnum að kynna sér svæðið og allt sem alls kyns fagfólk og sérfræðingar og þeir sem þekkja þarna til vita um það og vara eindregið við því að þetta dýrmæta svæði verði sett í nýtingarflokk. Ég styð því eins og ég hef alltaf sagt breytingartillögur sem að þessu lúta. Ef þingheimur skyldi hins vegar fara þá nöturlegu leið að fella breytingartillögur er lúta að Reykjanesskaganum, hvers vegna skyldi ég þá ætla mér eins og ég hef sagt hér að samþykkja tillöguna sem eftir stendur og meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar stendur að baki? Það er vegna þess að annars óttast ég mun fleiri stórslys eins og dæmin sanna og reynslan hefur sýnt okkur í stjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Það er hræðslan við sporin sem við þekkjum. Sporin hræða og þess vegna vil ég reyna að forðast fleiri stórslys. Ég ætla að leyfa mér að fagna því að nú tali menn um fagleg vinnubrögð og óski eftir faglegum vinnubrögðum vegna þess að þegar fyrri áfangi rammaáætlunar var í gangi þá var því ekki að heilsa. Þá voru niðurstöður eins og með Kárahnjúka þverbrotnar. Ég spyr hv. þingmann: Lítur hann svo á að ég sé að afla mér 

Hæstv. forseti. Þeir þingmenn sem samþykkja hina endanlegu útgáfu rammaáætlunar bera ábyrgð á því sem þar stendur, þar á meðal þeim kostum sem þar eru í nýtingarflokki eða biðflokki eða verndarflokki. Það er alveg ljóst að menn geta flutt breytingartillögur og munu gera það og hafa gert það. Það verður áhugavert að sjá hvernig það fer. En ef sú staða kemur upp að breytingartillögurnar sem hv. þingmaður vísar til verða felldar, sem ég veit auðvitað ekkert um frekar en aðrir, þá stefnir í stórslys samkvæmt orðum hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur og ég velti fyrir mér hvernig hún muni greiða atkvæði. Það sama á raunar við, þó að það sé úr allt annarri átt, hv. þm. Kristján L. Möller sem hefur líka fært ágæt rök frá sínum bæjardyrum séð fyrir annarri niðurstöðu en hér er á ferðinni. Megintillaga sjálfstæðismanna í þessu máli í allt haust hefur verið sú að málinu verði vísað aftur til verkefnisstjórnar til þess einkum að fá nýtt mat á þá þætti sem umdeildastir eru í þessu sambandi, fá mat á alla kostina út frá sömu forsendum. Hafi komið fram nýjar upplýsingar eftir að verkefnisstjórn lauk störf á sínum tíma viljum við fá endurmat verkefnisstjórnarinnar á þeim þætti. Er óeðlilegt að gera það? Er óeðlilegt eða ófaglegt að gera það? Er það til þess fallið að leiða til þess að hér verði allt virkjað sem hægt er að virkja? Nei, auðvitað ekki. Það er ekki sanngjarnt að setja hlutina þannig upp. Að okkar mati er verið að stíga varfærið skref með því að ráðast ekki hugsunarlaust í stórframkvæmdir hvarvetna, sem sumum okkar gæti þótt áhugavert af öðrum ástæðum. Það er ekki verið að gera það, heldur er verið að segja: 

Forseti. Í sjálfu sér væri það ekki galin hugmynd að taka þá virkjunarkosti sem mestur ágreiningur er um sérstaklega fyrir og senda aftur til verkefnisstjórnar. Vandamálið er að þá værum við að brjóta lög vegna þess að lögin sem Alþingi samþykkti samhljóða eru mjög skýr og eftir þeim er farið við þessa málsmeðferð. Þau mæla fyrir um að málið komi aftur til kasta Alþingis. Hingað er það komið og liggur á borði okkar. Það er á okkar ábyrgð, eins og hv. þingmaður segir: Þeir sem samþykkja þetta mál bera ábyrgð á því. Það er á ábyrgð þingsins. Þetta er okkar úrlausnarefni. Við komum okkur ekkert undan því. Við getum öll lýst skoðunum okkar, eins og við höfum gert, og barist fyrir þeim. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að í brjóstum manna hér inni, innra með þeim, sé meiri hluti fyrir því að færa virkjunarkosti á Reykjanesskaganum í bið og ég vona að fólk fylgi því. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann spurninga sem ég held að ég hafi áður spurt hann, hvort hann hafi hugsað það eitthvað frekar. Hvenær telur hann komið nóg í virkjunum á Íslandi? Nú er búið að reisa nær 18 virkjanir. Hvenær er komið nóg? Hversu mikla orku þarf næstu fimm árin, næstu tíu árin, næstu 20 árin? Það er búið að skerða nær helming háhitasvæða í landinu. 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að svara hv. þingmanni því hvenær sé komið nóg. Ég held hins vegar að við eigum að halda áfram að nýta orkuauðlindina. Ég held að við eigum að halda áfram að nýta vatnsaflið. Ég held að við getum gengið lengra í að nýta vatnsaflið og ég held að við getum gengið lengra í að nýta jarðhitann.

Hversu langt?

Ég ætla ekki að svara því á þessari stundu hvar eigi nákvæmlega að nema staðar. Ég er þeirrar skoðunar að hvert skref beri að íhuga vandlega og taka varlega.  Ég mundi svara þannig: Já, við eigum að halda áfram að nýta orkuauðlindina, bæði vatnsafl og jarðvarma, en auðvitað verðum við að gæta okkar og rammaáætlun er eitt af tækjunum til að fara varlega í það. Ég mundi hins vegar ekki skrifa undir það að við segðum sem svo: Nú höfum við nýtt nóg, nú ætlum við ekki að nýta meir. Ég mundi ekki fallast á þá stefnu ef það er það sem hv þingmaður er að spyrja að.

Herra forseti. Í tengslum við þessa umræðu er eitt sem ég held að sé fróðlegt að fara aðeins yfir. Við höfum orðið vör við aukna umræðu undanfarin ár, sérstaklega síðasta ár, innan Landsvirkjunar og víðar um að flytja orku gegnum sæstreng til Evrópu. Ég man eftir því að ég las það eitt sinn í skýrslu sem Thorvald Stoltenberg, fyrrverandi utanríkisráðherra Noregs, var í forstöðu fyrir að framtíðarorkuforði Evrópu og Evrópusambandsins væri á norðurslóð, á Íslandi, Grænlandi og í Noregi. Við horfum upp á það ítrekað og Landsvirkjun hefur til að mynda talað fyrir því að sæstrengur sé það sem koma skuli, sæstrengur sé það sem við skulum stefna að og að við eigum að vinna að því að ráðast í 1.600 kílómetra sæstrengsframkvæmd til að selja orku til Evrópu. Herra forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að tengja þessa umræðu við rammaáætlunina. Þessari stefnumótun er sá sem hér stendur algerlega ósammála. Haft hefur verið eftir forstjóra Landsvirkjunar, m.a. eftir síðasta ársfund sem haldinn, og sagt frá því í fréttum, með leyfi forseta: „Hörður sagði að markmið sem ESB hefði sett sér í orkumálum til ársins 2020 snerust ekki bara um að draga úr brennslu jarðefniseldsneytis til að minnka mengun. Þetta snerist ekki síður um orkuöryggi og þjóðaröryggi. Jarðefnaeldsneyti væri ekki óendanleg auðlind og þjóðirnar gerðu sér grein fyrir að til að byggja upp öflugt atvinnulíf þyrftu þær að eiga kost á nægu og öruggu rafmagni.“ Ég held að það sé alveg ljóst, og vil segja það hérna í þessari umræðu, að ákveðins tvískinnungs gætir í málflutningi þeirra sem tala hvað heitast fyrir niðurstöðu þeirrar rammaáætlunar sem hér er til umræðu, sérstaklega í ljósi þess að síðast í dag bárust okkur fregnir af drögum að ályktun Evrópuþingsins um Ísland. Í fréttum af þessu í íslenskum fjölmiðlum í dag segir, með leyfi forseta: „Með inngöngu í Evrópusambandið gæti Ísland lagt mikið af mörkum í málefnum endurnýjanlegra orkugjafa í Evrópu, að mati sérlegs fulltrúa utanríkismálanefndar Evrópuþingsins í aðildarviðræðum Íslands og ESB. Þá hvetur Evrópuþingið Íslendinga til að skoða frekar möguleika á því að flytja út orku til Evrópu í gegnum sæstreng.“ Í þessum sömu drögum segir jafnframt að Evrópuþingið sé, með leyfi forseta, „sannfært um að nánari samvinna á þessu sviði geti stuðlað að fjárfestingu og þannig haft jákvæð áhrif á efnahag og atvinnu á Íslandi og í ESB. Því er hvatt til framþróunar, svo sem athugunar á því að tengja raforkukerfi Íslands við meginland Evrópu í gegnum sæstreng.“ Þarna eru menn að tala um hugmyndir. Evrópusambandið sjálft er farið að tala um þessar hugmyndir og Landsvirkjun er farin að tala um þær hugmyndir að gera íslenska raforkukerfið að hluta af markaðskerfi Evrópusambandsins. Ég er þessu algerlega ósammála. Ég er þeirrar skoðunar að það sé gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að nýta auðlindir okkar til atvinnuuppbyggingar en við eigum ekki að fara út í útflutning á rafmagni með þessum hætti til Evrópu. Það rafmagn sem við framleiðum eigum við að nota til atvinnuuppbyggingar á Íslandi. Það höfum við gert hingað til. Reynsla margra nágrannaríkja okkar sem hafa fetað þessa braut, eins og Noregs, er sú að rafmagnsverð hefur þre- til fimmfaldast eftir að slíkur sæstrengur var settur upp. Það er óhætt að segja að rafmagnsverð til almennings og fyrirtækja í Noregi hefur margfaldast frá því að sæstrengur var settur upp. Þessi umræða er held ég á miklum villigötum. Það bendi allt til þess þegar maður sér hver stefnumótunin er hjá Evrópusambandinu í þessum efnum. Það hlýtur að benda til ákveðins tvískinnungs í máli margra sem tala bæði fyrir þessari rammaáætlun og síðan tillögum varðandi Evrópusambandsaðild.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og fyrir að koma inn á málið um útflutning á orku. Við höfum heyrt í umræðunni í kvöld spurningar um hvenær nóg er komið af virkjunarframkvæmdum o.s.frv. en menn hafa kannski ekki tekið umræðuna um hvort við eigum að hugsa bara um okkur sjálf eða hvort við eigum að hugsa hlutina á heimsvísu. Í þeirri rammaáætlun sem við ræðum nú erum við auðvitað að hugsa um Ísland, en þegar maður ræðir við þingmenn erlendra ríkja, sérstaklega þeirra sem tengjast landsvæðum þar sem ekki er nægilega mikið framboð af orku og þar sem menn óttast afleiðingar af hækkun sjávar þá horfa menn mjög til þess hve mikið hlutfall þeirrar raforku sem er framleidd hér og þeirra orkugjafa sem við notum er umhverfisvænt. Þá spyr maður: Hvenær verður krafan frá alþjóðasamfélaginu orðin sú að við Íslendingar nýtum auðlindir okkar meira en ráð er fyrir gert nú þegar eða verður það þannig, ef svo óheppilega vill til að við göngum í Evrópusambandið, að ráðin verði tekin af okkur varðandi orkuna og okkur einfaldlega gert að virkja meira? Hefur hv. þingmaður skoðun á því? Hefur hann tekið þátt í umræðu um þessi mál? Hvernig telur hv. þingmaður að best sé að vernda okkur Íslendinga fyrir því að orkuverð til heimila landsins margfaldist líkt og gerðist í Noregi?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég hef tekið þátt í slíkum umræðum þar sem maður hefur verið á ferðalögum erlendis og eins hér heima. Ég held að umræðan sé á miklum villigötum. Ég hef lýst því yfir að við eigum að nota orkuna til að framfleyta þjóðinni, við eigum að nota orkuna til atvinnuuppbyggingar, til notkunar fyrir heimili og fyrirtæki á Íslandi. Við eigum hins vegar ekki að fara út í það að verða hrávöruútflytjandi á orku - við eigum að draga línuna þar - en ég held að veruleg hætta sé á því. Við horfum upp á það núna að Landsvirkjun og fleiri aðilar eru þegar farnir að tala um að nú sé mikilvægt að fara að hækka orkuverð og færa það nær því sem þekkist á heimsmarkaði eða því sem hægt er að fá á markaðsverði fyrir orku erlendis. Í umræðunni eru menn þegar farnir að undirbúa sig undir það að flytja orkuna út með sæstreng. Ég er einfaldlega ósammála þeirri þróun og ég held að hún muni alltaf leiða til þess á endanum að orkuverð hækki til heimila og fyrirtækja hér á landi, og maður sér að margir eru ósammála því. Alþýðusamband Íslands hefur sent frá sér efni um þetta og fleiri aðilar eru andvígir því að Ísland feti þá braut. Ég held að jafnvel þó að menn muni segja það í orði að þetta eigi ekki að hafa áhrif til hækkunar á orkukostnaði fyrir innlend heimili þá sé alltaf veruleg hætta á því að í tímans rás muni koma aukin krafa um það þegar við komum á innri markað að orkuverðið hækki á Íslandi til að hægt sé að flytja út orku, hún verði nær heimsmarkaðsverði.

Hæstv. forseti. Telur hv. þingmaður að það sé engin leið til þess að tryggja hagsmuni íslenskra neytenda og horfa um leið til þess að fara í útrás á þessu sviði? Hefur hv. þingmaður myndað sér einhverja skoðun á því? Ég heyri það á fyrra andsvari þingmannsins að hann hefur tekið þátt í umræðu um þessi mál. Við Íslendingar eigum þessa auðlind. Það er sérstaða okkar að við eigum þá orku og auðvitað vill maður sjá að Íslendingar fái notið þess að fá ódýra raforku fyrir sig og sitt heimili og ég tala nú ekki um að íslensk fyrirtæki nái að hagnýta sér þá sérstöðu Íslands. Auðvitað er það draumastaðan. En þar sem hv. þingmaður hefur tekið þátt í umræðum um þessi mál, hefur hann þá myndað sér skoðun á þessu og hefur hann einhverjar tillögur um hvað hægt er að gera í þessu máli?

Frú forseti. Ég og hv. þingmaður erum sammála um að við Íslendingar eigum hreina orku. Við erum líka sammála um að við eigum að nýta orkuna á sjálfbæran hátt og við eigum að nýta orkuna til atvinnuuppbyggingar. Ég er hins vegar ósammála þeim sem eru fylgjandi því að orkan verði flutt út um sæstreng, að orkan verði flutt út sem eins konar hrávara til Evrópu í gegnum sæstreng. Því er ég einfaldlega ósammála. Ég held að við getum markaðssett orkuna hér á landi fyrir fyrirtæki, bæði innlend sem erlend, sem vilja sækja hingað á þeirri forsendu að við eigum græna orku og þau vilji ráðast í atvinnuuppbyggingu á Íslandi þar sem þessi græna vistvæna orka er nýtt til atvinnuuppbyggingar. Ég segi það aftur að veruleg hætta er á útflutningi ráðist menn í slíkar framkvæmdir, sæstreng á milli Íslands og Evrópu, og vissulega hefur maður heyrt umræður um að hægt sé að selja orkuna út þegar ekki eru álagstímar hér. Engu að síður, jafnvel þó að Norðmenn hafi talað um þetta, hefur þróunin orðið sú að orkuverð hefur hækkað í Noregi. Ég held að mjög mikill þrýstingur mundi myndast á það að orkuverð til heimila á Íslandi verði líka hækkað og það er einfaldlega ekki sú þróun sem við viljum sjá. Við eigum áfram að geta tryggt hið lága orkuverð til heimila hér á landi og þess vegna hef ég verið andsnúinn öllum hugmyndum um sæstrengsframkvæmdir, en ég hef hins vegar verið fylgjandi því að við nýtum orkuna til atvinnuuppbyggingar á Íslandi og bjóðum fyrirtækjum, hvort sem er innlendum eða erlendum, að nýta þá orku sem við getum framleitt á sjálfbæran hátt til grænnar atvinnustarfsemi. 
            

Hæstv. forseti. Við ræðum enn um rammaáætlun, það mikilvæga mál. Mig langar í þessari stuttu ræðu minni að fjalla aðeins um 13. kafla í nefndaráliti meiri hlutans, þar sem fjallað er um áherslur næstu verkefnisstjórnar og ábendingar til ráðherra. Þar segir að gert sé ráð fyrir að ný tillaga taki tillit til áhrifa virkjunarkosta á áhrifasvæði - svokölluð „buffer zone“ - Vatnajökulsþjóðgarðs. Ég spyr: Eru það ábendingar meiri hlutans að því sjónarmiði um að verkefnisstjórn eigi að skoða þetta þurfi að koma inn í lögin? Er það það sem meiri hlutinn á við? Síðan langar mig að spyrja um annað, ef einhver væri svo vænn að koma hingað og svara mér seinna í umræðunni. Fram kemur í f-lið á bls. 25 að meiri hlutinn telji nauðsynlegt að meta möguleika á að nýta betur virkjanir sem þegar hafa verið byggðar. Þetta er eitthvað sem ég held að flestallir geti verið sammála um af því að búið er að raska þar landi, búið er að byggja þar mannvirki og um að gera að finna út úr því hvernig hægt er að efla starfsemina og ná meiru út úr kostinum sem þegar er tekinn til starfa. Ég tel að flestallir sem eru í því að reka virkjanir hugsi um það. Síðan kemur fram að meiri hlutinn telji að skilgreina þurfi með hvaða hætti gera eigi ráð fyrir þessu í næstu áföngum rammaáætlunar. Hvað er í rauninni hér að baki? Er átt við að þá þurfi aftur að fara fram mat á þeim virkjunarkosti sem þegar er kominn til framkvæmda? Gott væri að fá skýringu á þessu. Ég hef spurt áður um þær ábendingar sem meiri hlutinn beinir til ráðherra og Alþingis. Í a-lið er bent á að það þurfi að meta hvort ástæða sé til að rammaáætlun taki einnig til smærri virkjana. Mig langar til að fá fram, ef það er einhver möguleiki, frá nefndarmönnum og þeim í meiri hlutanum hvað átt er við. Er átt við alla mögulega virkjunarkosti hversu smáir sem þeir eru eða tóku menn í nefndinni einhverja umræðu um það hvert viðmiðið ætti að vera? Ég held að mikilvægt sé að það komi fram í umræðunni upp á að vinna eða hugsa þetta eitthvað áfram. Síðan er í á-liðnum talað um, þ.e. í ábendingum meiri hlutans til ráðherra og Alþingis, að næsta verkefnisstjórn taki einnig til annarrar orkuvinnslu, þ.e. vindorku og sjávarfallaorku. Þá spyr maður: Eru hugmyndir um slíka virkjunarkosti komnar það langt á veg að það sé í rauninni tímabært fyrir næstu verkefnisstjórn að taka þetta inn? Vegna þess að auðvitað eru þetta kostir sem vonandi verða framkvæmanlegir í framtíðinni. Tækninni fleygir ávallt fram og menn sjá nýjar hliðar á þessum tveim spennandi kostum. En ég átta mig ekki alveg á því hvort þetta sé orðið það „aktúelt“ að við getum ætlast til að næsta verkefnisstjórn geti tekið það til afgreiðslu með sama hætti og hún hefur gert varðandi þá kosti sem gert var í rammaáætlun sem unnin var í 2. áfanga. Ég var áður búin að ræða aðeins um b-lið, þ.e. þar sem fram kemur að athuga hvort ekki sé æskilegast að í lögunum væri mælt fyrir um endurmat ónýttra kosta í orkunýtingarflokki að tilteknum tíma liðnum. Mér þætti fara betur á því að talað væri jafnframt um kosti sem væru í vernd og ástæða væri til að endurmeta. Í á-lið, held ég, á blaðsíðunni á móti þar sem eru athugasemdir og ábendingar til næstu verkefnisstjórnar, er fjallað um þetta, en ég tel einhvern veginn að ef á að beina þessu til ráðherra eða Alþingis - ábendingar til Alþingis, þá er væntanlega verið að boða það að Alþingi þurfi að fara í lagabreytingar, eða ég skil þetta þannig, og þá ætti þetta að gilda í báðar áttir. Í núgildandi lögum er heimilt að endurmeta kosti en hér er einhvers konar ábending um að æskilegt sé að hnykkja á því hvort nefndin hafi ekki hugsað sér að það væri þá bæði verndarflokkurinn og nýtingarflokkurinn sem væri þar undir. Frú forseti. Ég næ ekki að klára þær spurningar sem mér brenna á hjarta og óska eftir að verða sett aftur á mælendaskrá.

Forseti. Það er algerlega sjálfsagt að svara spurningum hv. þingmanns eins og hægt er. Ég verð að vísu að viðurkenna að ég þykist hafa heyrt þær áður. Mig minnir að þeim hafi þegar verið svarað af hálfu meiri hluta nefndarinnar. Ég vona að mig hafi ekki dreymt það en ég held að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hafi svarað einhverjum af þeim spurningum sem hér komu fram, m.a. spurningunni um að binda sig ekki í rammaáætlun við tiltekna orkutölu. Ég held að hún hafi svarað því vel. Mig minnir að hv. þingmaður sem talaði áðan hafi einmitt vitnað í það í persónulegu samtali við mig frammi á gangi, að það hafi verið gott svar frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, að rammaáætlun snerist ekki um orkuaflið heldur um náttúrugæðin. Það er auðvitað þannig að virkjun sem ekki gefur mikla orku getur skemmt umhverfið allverulega. Það er ástæðan til þess. Því er hins vegar að svara, og það er kannski spurningin í þessu. Ég er ekki að reyna að vera með nein illindi. Spurningin er kannski sú hvort við höfum rætt hvaða tala kæmi til greina og svarið er nei, það höfum við ekki rætt. Við skiljum það eftir fyrir verkefnisstjórnina að kanna það og athuga hvort til er einhver slík tala eða hvort ætti kannski ekki að hafa neina tölu og meta virkjanir í umfangi þeirra og hugsanlegum áhrifum á umhverfi frekar en miða við einhverja sérstaka tölu vegna eðlis máls. Fleiri spurningar hafði þingmaðurinn fram að færa. Ég næ ekki að svara þeim nema að það er rétt hjá hv. þingmanni að hvað varðar orkunýtingarkostina og verndarkostina eru þeir jafnsettir þótt þeir séu ekki í sama lið, og það hafði ég reyndar held ég bent hv. þingmanni á áður, að svo er. Það er svo skilið eftir handa verkefnisstjórninni, við ætlum ekki að segja henni fyrir í smáatriðum, hvernig á að höndla þetta og hvað hún á að rannsaka. Það er eins með vindorkuna og sjávarföllin. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma hér upp og reyna að svara einhverju af spurningum mínum. Ég átta mig á því að tíminn er stuttur en ég vil taka það fram að það er mjög gott að þingmenn úr nefndinni komi og svari. Það er rétt að ég hef spurt þessarar spurningar áður varðandi smærri virkjanir en ég hafði ekki fengið svar við því hvaða viðmið menn höfðu í huga. Þess vegna taldi ég rétt að reyna að fá fram svar og þakka hv. þingmanni fyrir svar hans. Í því svari kom fram að það væri ekki alltaf stærð virkjunarinnar sem væri ákvarðandi fyrir áhrifin, og er rétt að halda því til haga að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kom inn á það, en það er mikilvægt að við bætist að ekki var búið að ræða sérstök viðmið í nefndinni. Í kafla þar sem talað er um sjávarfallaorkuna og vindorkuna er um að ræða ábendingar sem beint er til ráðherra og Alþingis. Þar er ekki um að ræða ábendingar sem beint er til verkefnisstjórnarinnar, eða ég skil það þannig að nefndin segi þar að þingið ákveði hvort verkefnisstjórn verður falið að taka málið inn í vinnuna. Þess vegna tel ég rétt að við ræðum það hér. Mér finnst það athyglisverður punktur og ég hef sagt það áður að mér fundust ábendingarnar um margt mjög góðar. Það er gott og mikilvægt að fram komi í nefndarálitinu hvaða vangaveltur komu fram í vinnu nefndarinnar. Við vitum að ný verkefnisstjórn mun taka til starfa og það er auðvitað heilmikið verkefni fyrir þá sem setjast í þá stjórn að taka málið upp og halda áfram með það. En til þess að við áttum okkur betur á því hvað við viljum fá út úr þeirri vinnu er nauðsynlegt að taka umræðu um þessar ábendingar og fleiri sem aðrir hv. þingmenn hafa komið fram með í umræðunni.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir athugasemdirnar. Það er alveg rétt hjá henni að þetta skiptist í tvennt. Það er annars vegar liðir a–f, sem eru leiðbeiningar til verkefnisstjórnarinnar eða ábendingar eða athugasemdir, og hins vegar fimm liðir sem beint er til ráðherra og Alþingis. Það er annars vegar vegna þess að það kann að þurfa að gera lagabreytingar til að koma áfram þeim athugasemdum sem hér eru gerðar og hins vegar er það ríkisstjórnin, ráðherrann, sem skapar verkefnisstjórninni reglur og skrifar henni erindisbréf. Það varðar einmitt vindorku eða sjávarfallaorku því að frá upphafi hefur rammaáætlunin vissulega miðast við landsvæði í þetta skiptið en í tengingu við vatnsafl og jarðvarma, sem sé ekki aðra orku. Nú er komin upp sú staða að Landsvirkjun er að gera þessa merkilegu tilraun. Fyrsta vindmyllan reis í Belgsholti en féll að vísu aftur, því miður, en ég vona að henni verði komið upp á ný. En Landsvirkjun er að reisa vindmyllur við Búrfell. Þær verða að vísu sennilega ekki sjálfstæðar, að minnsta kosti ekki til að byrja með, en þær geta stutt við og hjálpað orkuöflun af öðru tagi, gert hana hagkvæmari og gert það að verkum að ekki er hætta á jafnmiklum umhverfisspjöllum og annars yrði, þannig að þarna erum við strax búin að ná merkilegu upphafi á vindnýtingu og vindbúum á Íslandi. Við vitum af merkilegum frumkvöðli sem er að reyna að búa til hverfil til að virkja sjávarföll. Við vitum líka að það getur orðið feikilega erfitt umhverfismál ef fara á að gera það af fullum krafti, en þetta eru mál sem við þurfum að fylgjast með m.a. vegna þess að við erum að verða búin með virkjanlegt vatnsafl og vegna þess að jarðvarminn er miklu vandasamari en nokkurn grunaði.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir að eiga samræðu við mig um þessi mál. Mér finnst gott að talað sé um vindorkuna og sjávarfallaorkuna vegna þess að við höfum núna tækifæri til að sjá fyrir framtíðina í þessum málum. Vonandi mun tækninni fleygja það mikið fram að það verði góðir kostir fyrir okkur í orkumálum og þá er frábært að við verðum búin að læra af reynslunni og átta okkur á heildarmyndinni þegar farið er af stað. En ég held að það sé erfitt að ætla næstu verkefnisstjórn á næstu árum að meta til fullnustu þá virkjunarkosti sem mögulegir eru bæði í vindorku og sjávarfallaorku. Kannski er það vanmat hjá mér, kannski er tímabært að byrja að safna upplýsingum og gera einhvern grunn, en þetta eru alla vega gríðarlega spennandi kostir og vonandi verða þeir mögulegir í framtíðinni. Ég átta mig á því að hv. þingmaður kemst ekki í þriðja andsvar við mig þó að það væri vissulega mjög áhugavert, en mig langar afskaplega að biðja um ef hv. þingmenn úr meiri hlutanum sem hér eru og ætla sér að koma í ræðustól áður en langt um líður að kanna hvort menn telji að fram komi lagabreytingartillaga um að þessi svokölluðu „buffer zone“ verði tekin inn í lögin og að leitast verði við að skilgreina hvað það þýðir.

Virðulegi forseti. Þetta mál er að verða alltaf undarlegra og undarlegra eftir því sem við ræðum það meira því að sífellt koma fleiri upplýsingar um það. Þá er ég að vísa til upplýsinga sem koma frá Evrópuþinginu og ráðherraráði ESB þar sem hrósað er viðsnúningi Íslands í íslensku efnahagslífi. Hann er lofaður í hástert og staðan í aðildarviðræðum er sögð góð en þingið lýsir yfir áhyggjum yfir því hvort hægt verði að aflétta gjaldeyrishöftum enda sé slíkt mikilvægt skilyrði fyrir inngöngu í ESB. Báðar stofnanirnar fjalla á jákvæðan hátt um Ísland sem fánabera endurnýjanlegra orkugjafa og segist Evrópuþingið sannfært um að nánari samvinna á því sviði geti stuðlað að fjárfestingu og þannig haft jákvæð áhrif á efnahag og atvinnu á Íslandi og í ESB. Því hvetja þessar tvær stofnanir Evrópusambandsins til frekari athugunar á því að tengja raforkukerfi Íslands við meginland Evrópu í gegnum sæstreng. Það kom fram í frétt á eyjan.is í dag. Þess vegna er mjög skrýtið að hér skuli vera lagt til raforkubann, að raforkuvirkjunarkostirnir séu teknir úr sambandi. Þá stöndum við kannski frammi fyrir hinu sanna, að Evrópusambandsmálið var mál Samfylkingarinnar sem Vinstri grænir settu sig ekki upp á móti og að rammaáætlunin er mál Vinstri grænna sem Samfylkingin setti sig ekki gegn. Þarna endurspeglast þau hrossakaup sem áttu sér stað þegar til þessarar ríkisstjórnar var stofnað. Við verðum að setja málið á dagskrá rammaáætlunar. Ég hef farið yfir málin er varða sæstrenginn því að Landsvirkjun, ríkisfyrirtækið okkar sem er stærst á raforkumarkaði, hefur eytt tíma, orku og peningum í að kanna kosti þess og galla að leggja sæstreng héðan til Evrópu. Til að það verði að veruleika þarf að virkja meira. Bara það eitt verður næstum til þess að ég verði afhuga því að virkja hér með stórtækum hætti vegna þess að ég tel að við Íslendingar eigum að nota orku okkar hér innan lands og framleiða gæðavöru í stað þess að vera hrávöruframleiðandi fyrir Evrópusambandið. Það kom fram á ársfundi Landsvirkjunar 13. apríl síðastliðinn að fyrirtækið sé talsvert skuldsettara en sambærileg fyrirtæki í nágrannalöndunum og það gæti hamlað félaginu að leita að meira lánsfé. Lokist erlendir fjármálamarkaðir þurfi íslenska ríkið að leggja Landsvirkjun til eigið fé. Þá kom einnig fram að handbært fé frá rekstri ætti að standa undir endurgreiðslu lána svo framarlega að ekki verði ráðist í umboðsmiklar fjárfestingar. Þess vegna spyr ég: Getur það verið að fjárhagsvandræði Landsvirkjunar eigi að leysa með lánsfé eða inngöngufé Evrópusambandsins? Hvað er verið að semja um á bak við tjöldin? Í Lissabon-sáttmálanum, sem er, eins og allir vita, einhvers konar stjórnarskrá Evrópusambandsins sem aðildarríki þurfa að gangast undir, segir: Orkumál koma fyrir í 1. flokki sem fjallar um að flokkar og svið valdheimildar Evrópusambandsins sem það deilir með aðildarríkjunum. Í 170. gr. 116. bálki er fjallað um samevrópskt netkerfi. Þar segir jafnframt að Evrópusambandið skuli stuðla að uppbyggingu og þróun grunnvirkja fyrir samevrópskt flutninga-, fjarskipta- og orkunet. Í 2. tölulið þeirrar greinar segir: „Aðgerðir sambandsins skulu miða að því, innan ramma opinna samkeppnismarkaða, að ýta undir samtengingu og rekstrarsamhæfi netkerfa aðildarríkjanna, svo og aðgang að slíkum netkerfum. Þær skulu einkum taka mið af nauðsyn þess að tengja eyjar, landlukt svæði og jaðarsvæði við miðlæg landsvæði sambandsins.“ Síðan er mjög eftirtektarvert að samkvæmt Lissabon-sáttmálanum er Evrópusambandinu veitt heimild til að styðja verkefni sem þjóna sameiginlegum hagsmunum aðildarríkjanna með lánatryggingum, vaxtaniðurgreiðslum eða fjármögnun. Ég er búin með tíma minn og verð að fá að fara aftur á mælendaskrá til að útskýra það betur í þingræðu út á hvað það gengur. En þarna liggur hundurinn grafinn, þetta snýr allt að Evrópusambandinu.