Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar vegna þingsályktunartillögunnar sem nú er á dagskrá. Málið kom inn í þingið í gær og hæstv. utanríkisráðherra mælti fyrir því þá. Nefndin koma saman í gærkvöldi og síðan aftur í morgun út af þessu máli og fékk til sín gesti frá utanríkisráðuneyti, umhverfis- og auðlindaráðuneyti, Isavia, Icelandair og WOW air. Þess ber að geta að nefndin hafði áður fengið nokkrar upplýsingar um þetta mál en aðstæður voru hins vegar með þeim hætti að ekki var unnt að taka það fyrir og til þinglegrar meðferðar fyrr en í gær. Tímafrestir sem eru í málinu gera það að verkum að mikilvægt er að meðferð þess ljúki í þinginu í dag svo að unnt sé að koma á framfæri tilkynningum um niðurstöðuna með formlegum hætti til samstarfsaðila okkar innan EFTA og gagnvart ESB á morgun. Mál þetta ber brátt að en á sér nokkra sögu sem rakin er í nefndaráliti og ég ætla ekki að fara ítarlega út í hér. Ég ætla að gera grein fyrir þeim tveimur þáttum málsins, ef svo má segja, sem skipta máli í sambandi við þessa umfjöllun. Annars vegar er efnisþáttur málsins og hins vegar er formhliðin. Ég leyfi mér að segja að ekki hefur verið ágreiningur innan utanríkismálanefndar um efnishlið málsins, sem felur það í stuttu máli í sér að verið er að fresta því að reglur sem gilda um loftslagskvóta innan Evrópska efnahagssvæðisins taki til flugs út fyrir svæðið. Meginbreytingin sem í þessu felst er að verið er að fresta því áfram að reglur um loftslagskvóta nái til þess flugs sem fer inn og út af Evrópska efnahagssvæðinu. Í okkar tilviki skiptir Ameríkuflugið auðvitað langmestu máli þó að fleiri atriði komi þar inn í. Breytingin sem felst í þessu er sem sagt frestun til 2016 miðað við það sem hér er gert ráð fyrir. Eins og rakið er í nefndaráliti felur þessi frestun, ásamt þeim breytingum sem eiga sér stað samhliða, fyrst og fremst í sér ívilnun til þeirra aðila sem starfa á þessum markaði. Um er að ræða ívilnanir sem fela það í sér að viðkomandi aðilar þurfa þá ekki að kaupa loftslagskvóta vegna flugs út af Evrópska efnahagssvæðinu og inn á það. Það eru ýmis atriði sem skipta ekki síður máli. Þeim aðilum sem reglurnar ná til fækkar til mikilla muna. Í dag eru 300 flugrekendur sem heyra undir íslensk stjórnvöld að þessu leyti, en með þeirri breytingu sem hér er gert ráð fyrir verður ákveðin stærðartakmörkun. Í því sambandi verða líklega aðeins um tíu aðilar sem heyra undir lögsögu íslenskra stjórnvalda og verða þá skuldbundnir til þess að fylgja þessum reglum. Þar er því um verulega ívilnun að ræða sem skiptir máli fyrir þá aðila sem eiga í hlut en léttir líka stjórnsýslu og þann kostnað sem opinberir aðilar hafa af umsjón með kerfinu. Þetta er svona í hnotskurn eða í mjög stuttu máli efnishlið málsins. Ísland varð hluti af þessu kerfi árið 2012 og voru ákveðnir þættir í því máli umdeildir. Hér er um að ræða atriði sem fela fyrst og fremst í sér ívilnun frá því sem þá var samþykkt. Það sem skiptir miklu máli fyrir þá sem reka starfsemi á þessu sviði hér á landi er að með því að láta þessar breytingar taka gildi hér lenda þeir ekki í verri samkeppnisstöðu en aðrir keppinautar sem fljúga viðkomandi leiðir. Ef íslensk stjórnvöld og Alþingi aðhefðust ekkert í þessu máli væri ákveðin hætta á því að þeir flugrekendur sem sinna flugi út af og inn á Evrópska efnahagssvæðið lentu í verri samkeppnisstöðu og auknum kostnaði miðað við þá sem þeir keppa við. Með því að afgreiða málið með þeim hætti sem hér er lagt upp með er komið í veg fyrir að þessir aðilar beri skarðan hlut frá borði, ef svo má segja, miðað við aðstæður. Ég tek það fram að auðvitað fékk þessi þáttur málsins nokkra umfjöllun í utanríkismálanefnd en ekki varð sérstakur ágreiningur um það. Þess ber að geta í sambandi við efnisþátt málsins að gert er ráð fyrir því að frumvarp til laga komi inn á haustþing frá umhverfis- og auðlindaráðherra um þetta efni og við fáum þá tækifæri til þess að fjalla nánar um efnishlið málsins. Varðandi formhliðina þá fékk hún nánari umfjöllun í nefndinni vegna þess að málið bar að með óvenjulegum hætti. Það sem er óvenjulegt í þessu máli er að með þessari þingsályktunartillögu er Alþingi fyrir fram beðið um að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara vegna reglugerðar sem ætlunin er að taka upp í EES-samninginn. Venjan er sú að mál eru tekin upp í EES-samninginn, síðan í framhaldi af því er komið til þingsins og óskað eftir því að stjórnskipulegum fyrirvara sé aflétt ef þörf er lagabreytingar í slíkum tilvikum, en vegna þess hvernig aðstæður eru og hvað tíminn er skammur var það mat ríkisstjórnar og utanríkisráðuneytis og umhverfisráðuneytis sérstaklega, sem um þetta mál fjalla, að nauðsynlegt væri að standa að málinu með þessum hætti. Um þetta er þó nokkuð fjallað í nefndarálitinu en ég ætla ekki að rekja það í smáatriðum þótt freistandi sé. Ég vil þó geta þess að til eru nokkur dæmi um að óskað hafi verið eftir því við þingið að það aflétti stjórnskipulegum fyrirvara fyrir fram. Þau dæmi eru rakin í nefndarálitinu. Þetta mál er ekki með öllu sambærilegt við þau tilvik vegna þess að reglugerð ESB, sem málið snýst um, hefur ekki tekið gildi og verður ekki birt fyrr en á morgun. Þetta olli nokkurri umhugsun hjá nefndinni um það hvort verið væri að ganga lengra en eðlilegt og heppilegt væri. Það má segja að niðurstaða nefndarinnar hafi verið sú að í fyrsta lagi væri þetta tæk leið, okkur væri ekki óheimilt eða ómögulegt að gera þetta með þessum hætti. Í annan stað varð það niðurstaða okkar að mikilvægt væri að gera þetta vegna þeirra hagsmuna sem hér eru undir. Hins vegar tökum við fram í nefndaráliti að við teljum að þær afbrigðilegu aðstæður sem uppi eru í málinu geri að verkum að það verði ekki hægt að líta á það sem fordæmisgildi eða nota það til þess að breyta með einhverjum hætti þeim venjulegu viðmiðunum og vinnureglum sem í gildi eru og viðhafðar hafa verið hvað varðar upptöku reglna af þessu tagi. Það sem málið snýst um og er óvenjulegt við það er að reglugerð ESB er óbirt, eins og sagt er. Það lá fyrir 3. apríl hver niðurstaða Evrópuþingsins var í þessu máli en á hinn bóginn lá ekki fyrir endanlegur texti reglugerðar fyrr en 14. apríl sl. Þingið fór heim 11. apríl þannig að ekki var unnt að taka málið fyrir fyrir páska svo að við vorum í þeirri stöðu að ekki var möguleiki á öðru en að taka það fyrir eftir páska og til þess ráðs var þá gripið. Ég held að ég láti þetta nægja sem yfirferð yfir nefndarálitið. Ég vísa að öðru leyti til þess sem þar kemur fram, bæði um formhlið málsins og efnis, og vonast til þess að sú góða samstaða sem náðist um málið innan utanríkisnefndar, þó að vissulega kæmu þar fram eðlilegar og málefnalegar spurningar um ýmsa þætti málsins, haldist í þinginu þannig að við eigum þess kost að klára málið tiltölulega hratt svo að við getum tryggt að þær ívilnanir sem felast í þeim breytingum sem þar eru lagðar til nái líka til íslenskra flugrekenda.

Herra forseti. Þetta mál er, eins og fram kom í máli hv. þingmanns, formanns utanríkismálanefndar, í óvenjulegri málsmeðferð svo vægt sé til orða tekið. Fram kemur í ályktarorðum í lok nefndarálitsins að í rauninni séu engin staðfest fordæmi sem finna megi fyrir því að svona lagað hafi verið gert hér áður. Ég játa að ég þekki þetta mál ekki nægjanlega vel til þess að geta fjallað mjög mikið um það og þess vegna langar mig að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson. Málið kemur hingað inn með miklum tilþrifum þar sem kalla þurfti fólk til atkvæðagreiðslu til að hægt væri að afgreiða það. Um hvaða breytingu er að ræða? Er verið að bakka með þá meginreglu að flugið þurfi að kaupa sér losunarheimildir? Hvað mundi gerast ef við mundum ekki samþykkja þetta? Mér heyrðist hv. þingmaður tala um að við þyrftum að klára þetta mál mjög hratt. Hefur hann hugmyndir um hvað þetta mundi kosta flugið okkar hérna heima, þ.e. Flugleiðir ef flugfélagið þyrfti að borga þetta? Þetta er ívilnandi, eins og kemur fram í nefndarálitinu, „á margan hátt, miðað við það sem ella hefði orðið“. Hversu mikið í krónutölu er um að ræða þennan tíma, þ.e. sú ívilnun að þurfa ekki að kaupa sér losunarheimildir?

Hæstv. forseti. Það sem er meginefnisinnihald þeirrar breytingar og þeirrar reglugerðar Evrópusambandsins, sem við segjumst ekki ætla að gera stjórnskipulegan fyrirvara við, er að því er frestað að reglur um loftslagsheimildir og viðskipti með þær taki gildi varðandi flug inn og út af EES-svæðinu og frestunin gildir til 2016. Það er meginbreytingin. Þessu var áður frestað og spurningin var hvort menn vildu framlengja þann frest. Ástæðan fyrir því að þessi leið er valin innan Evrópusambandsins er sú að ekki hefur náðst víðtækara samkomulag um viðskipti með loftslagsheimildir hvað varðar flugið. Það varð sem sagt niðurstaðan ytra að í ljósi þess væri eðlilegt að því væri enn frestað um sinn að viðskiptakerfið með loftslagsheimildir, sem gildir innan Evrópska efnahagssvæðisins, næði líka til flugsins inn og út af svæðinu. Í okkar tilviki eru ríkustu hagsmunirnir tengdir Ameríkuflugi. Það kom fram á nefndarfundi í gær að þarna gæti verið um að ræða árlegan kostnað fyrir stærsta flugrekandann hér um kannski milljón evrur á ári. Breytingarnar sem felast í þessu eru víðtækari. Þeim flugrekendum sem heyra undir reglurnar fækkar líka mjög mikið þannig að smærri aðilar eru undanskildir, í einföldu máli sagt. Þær breytingar sem hér er um að ræða eru ívilnandi og aðstæður í málinu voru með þeim hætti að það setur á okkur pressu að afgreiða það á skömmum tíma vegna þess að ef við tökum ekki upp þessar reglur á sama tíma og önnur ríki á Evrópska efnahagssvæðinu er hætta á því að það skapaði íslenskum flugrekendum óheppilegri samkeppnisaðstæður, um sinn a.m.k.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. 1 millj. evra, segir hann. Þetta eru risafjárhæðir. Ég skildi hann þannig að þetta þýddi í rauninni að ef við mundum ekki ganga í takt við önnur ríki mundi það raska samkeppnisstöðu Flugleiða væntanlega ef Flugleiðir þyrftu að borga en aðrir ekki. Nú kom líka fram í máli þingmannsins að þessu var frestað og er áframhaldandi frestur fram til 2016 þar sem ekki hefur náðst víðtækara samkomulag. Ég spyr: Er einhver ástæða til að ætla að samkomulag náist á þeim árum sem fram undan eru, þ.e. þangað til fresturinn er liðinn? Er eitthvað sem bendir til þess? Hvað hefur helst staðið í vegi fyrir því að samkomulag næðist? Ég held að við sem viljum hugsa svolítið betur um jörðina okkar viljum að greitt sé fyrir slíkar heimildir. Því má spyrja sig hvort þetta sé eitthvað sem er fyrirsjáanlegt að ríkið nái samkomulagi um eða ekki. Getum við átt von á því að lenda aftur í nákvæmlega þessari stöðu? Hér kemur fram að þetta sé ekki fordæmisgefandi heldur ívilnandi. Þetta á ekki að vera eitthvað sem aðrir geta tekið mið af. Sér hv. þingmaður það fyrir sér að þessi staða gæti komið upp annars staðar eða eingöngu varðandi þessi mál? Er annað í kerfinu okkar sem varðar einhver sambærileg mál, sem gæti verið líkt þessu og aðilar gætu farið fram á?

Herra forseti. Ég verð að játa að margt af því sem hv. þingmaður spyr um er þess eðlis að það væri mjög óvarlegt af mér að fara að geta mér til um hvað gerist í framtíðinni. Þá á ég við að mér finnst mjög erfitt að svara því hvort það víðtæka alþjóðlega samkomulag um loftslagsheimildir sem hér er vísað til náist fyrir árið 2016. Það getur vel verið að það náist en það getur líka vel verið að það náist ekki. En ég geri ráð fyrir því að tímasetningin 2016 hafi verið valin út frá því að þá sé alla vega nægur tími til að láta á það reyna. Þess er getið í nefndarálitinu að utanríkismálanefnd telji að hugsanlega hafi samstarfsríki okkar í Evrópusambandinu verið fullsein að bregðast við í þessum efnum vegna þess að þau hafa auðvitað vitað það í heilt ár að lok apríl á þessu ári væri tímafresturinn úti. Finna þyrfti einhverja lausn á málum áður en sá dagur rynni upp, þ.e. fyrir 30. apríl í ár þyrfti að vera komin niðurstaða í málið. Það hefur legið fyrir alveg frá því 24. apríl í fyrra, ef ég man rétt. Síðan gerist það að málið tekur tíma á vettvangi Evrópusambandsins og uppi eru skiptar skoðanir, bæði innan stofnana og milli stofnana Evrópusambandsins, um hvaða niðurstaða eigi að verða ofan á. Sú niðurstaða næst ekki fyrr en 3. apríl í Evrópuþinginu og síðan 14. apríl liggur texti reglugerðar endanlega fyrir. Það skapar þann tímafrest sem gerir að verkum að við þurfum að taka málið inn með afbrigðum. Þegar ég tala um fordæmisgildi er ég í raun og veru eingöngu að horfa á formhlið málsins. Hvað varðar efnislegu hliðina getur auðvitað vel komið til þess að við þurfum að taka ákvarðanir sem gefa einhverjar 

Virðulegi forseti. Það má með sanni segja að þetta sé dæmi um að vera í félagsskap án þess að vera í honum. Við erum hér að gefa, skilst mér, blankó tékka ef ég má orða það svo, virðulegi forseti, ég biðst afsökunar á orðbragðinu. Það hefur aldrei verið gert fyrr, verður vonandi aldrei aftur. Ég skil dæmið sem svo að það sé alveg ljóst að við getum gert þetta stjórnarskrárinnar vegna af því að þetta er ívilnandi. En bara til fróðleiks og út af sögunni hér í þinginu og því sem hefur verið rætt um, EES og Evrópusambandið o.fl., langar mig að spyrja hv. formann utanríkismálanefndar: Hefði hann greitt þessu atkvæði fyrir 13 mánuðum og ekki sem formaður utanríkismálanefndar?

Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson upplýsti það í umræðum hér í gær, sem ég var búinn að gleyma, að ég greiddi atkvæði með …  Varðandi hins vegar almennt um EES og ESB ætla ég að reyna að standast þá freistingu að nota þetta tækifæri til að fara almennt í þá umræðu. Ég verð þó að segja að værum við í þeim sporum að vera aðilar að Evrópusambandinu þá værum við auðvitað ekkert að fjalla um þetta mál hér vegna þess að um er að ræða reglugerð sem tekur gildi beint gagnvart öllum aðildarríkjunum án aðkomu þjóðþinga í þeim ríkjum. Þar mun reglugerðin sem farið hefur í gegnum viðeigandi stofnanir Evrópusambandsins, ráðherraráð, framkvæmdastjórn og Evrópuþingið, taka gildi við birtingu á morgun án aðkomu einstakra þjóðríkja. Það má auðvitað segja sem svo að það væri náttúrlega einfaldara að láta bara reglurnar 

Virðulegi forseti. Sá stóri munur væri þá á að fulltrúar okkar sætu í ráðherraráðinu og hefðu fylgst með þessu alveg fram á síðustu stund og væru inni í málum og hefðu getað borið það undir þingnefndir hvort hægt væri að samþykkja þetta, eins og ég gerði ráð fyrir að hv. þingmaður viti. Eins og í Danmörku, þar er allt borið undir sérstaka þingnefnd áður en Danir samþykkja sín mál í þinginu. Ég tel rétt að menn fari rétt með um hvernig þessum málum er háttað, sérstaklega þegar þeir þurfa að leggja lykkju á leið sína eins og hv. formaður utanríkismálanefndar gerir nú.

Hæstv. forseti. Ég lagði enga lykkju á leið mína nema til að elta hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur í hennar röksemdafærslu og spurningum. Varðandi atriði sem kom fram í fyrra andsvari hv. þingmanns, þar sem var verið að lýsa því að við værum með einhverjum hætti, ég held að hún hafi notað orðalagið að samþykkja „blankó tékka“, vil ég taka það fram að þrátt fyrir að formleg birting gerðarinnar hafi ekki átt sér stað á vettvangi Evrópusambandsins og muni ekki eiga sér stað fyrr en á morgun þá hefur endanlegt efnisinnihald málsins legið ljóst fyrir frá því fyrir páska, frá 14. apríl sl. Það er auðvitað skammur tími en það er þó ekki þannig að við getum átt von á því að það sem við erum að samþykkja, að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara, muni breytast efnislega með neinum hætti þangað til það tekur gildi.

Herra forseti. Ég þakka formanni utanríkismálanefndar fyrir prýðilega framsögu fyrir máli sem er ákaflega flókið og torskilið. Hann gerði góða grein fyrir öllum þáttum nefndarálitsins en lét þess að vísu getið að hann ætlaði ekki að láta freistast til þess að fjalla of mikið um þann part nefndarálitsins sem varðaði hina formlegu hlið. Ég tel að það sé vel ráðið af honum sem stjórnarliða að gera það ekki því að staðreyndin er sú að þetta mál skilur eftir sig forarslettur upp um alla veggi stjórnarskrárinnar. Það er rétt að það komi skýrt fram að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hefur algjörlega rétt fyrir sér þegar hún talar um að hér sé í reynd verið að samþykkja tékka sem ekki er að öllu leyti útfylltur. Staðreyndin er sú að hv. formaður utanríkismálanefndar getur ekki gefið Alþingi Íslendinga neina tryggingu fyrir því að sá texti sem við höfðum fyrir framan okkur þegar við fórum yfir málið í nefndinni verði endanlegur texti. Það kom alveg skýrt fram að frá því að textinn, sem við höfum fyrir framan okkur, var samþykktur á málið eftir að fara í lagaskrúbb og hnika til orðum. Þetta er mjög óvanalegt mál. Það sem hv. þm. Birgir Ármannsson vildi ekki láta freistast til að fjalla um eru auðvitað þau meginatriði sem koma fram í ályktunarorðum nefndarálitsins. Þar segir, með leyfi forseta, í fyrsta lagi: „Nefndin hefur látið kanna það og fengið staðfest að engin fordæmi finnast um heimild til staðfestingar Alþingis sem lýtur að óbirtri ESB-gerð í Stjórnartíðindum ESB.“ Engin fordæmi. Það er rétt að það komi fram að það er annað en hæstv. ráðherra sagði við okkur hér í gær. Þegar ég gekk eftir því við hann hvort einhver fordæmi væru fyrir þessu, þá sagði hann já. Hann veitti þinginu rangar upplýsingar, sennilega vegna þess að hann hefur fengið rangar upplýsingar. Það liggur nú fyrir og utanríkismálanefnd gekk mjög vel úr skugga um að það eru engin fordæmi fyrir því sem hér er að gerast. Alþingi Íslendinga er hér að frumkvæði hæstv. utanríkisráðherra að samþykkja reglugerð sem er tæknilega ekki til, það er staðreyndin í málinu. Jafnvel þó að hv. formaður utanríkismálanefndar reyni að mála þetta sem björtustum litum þá veit ég vel að honum, sem einum af stjórnarskrárhaukunum á þessari löggjafarsamkundu, líður ekki vel að þurfa að taka þátt í þessu verki. Ég sagði það sjálfur þegar við ræddum þetta hér í gær að mig sviði inn í innstu rætur hjarta míns yfir því að þurfa að gera þetta og svíður enn. Það breytir ekki hinu  Þetta verður að liggja algjörlega skýrt fyrir. Það er ekki hægt að segja annað en að þetta mál sé gegnsýrt af pólitískri kaldhæðni. Maðurinn sem sagði að málið bryti í bága við stjórnarskrána flytur núna útfærslu á því. Er hægt að huga sér nöturlegra hlutskipti? Nei, að sjálfsögðu ekki. Auðvitað verður það að segjast líka að það er dálítið umhendis, svo ekki sé meira sagt, að flokkur eins og Framsóknarflokkurinn, sem gekk allt síðasta kjörtímabil pólitískan berserksgang gegn því að verið væri að hraða aðlögun Íslands að regluverki ESB, gangi nú fram fyrir skjöldu með mál sem á sér engin fordæmi í þingsögunni og þröngvi í gegnum Alþingi aðlögun að nýrri tilskipun Evrópusambandsins sólarhring áður en Evrópusambandið sjálft samþykkir viðkomandi reglugerð. Með öðrum orðum, það er verið að samþykkja aðlögunina fyrir fram, samþykkja reglur Evrópusambandsins sem það hefur ekki sjálft samþykkt. Þetta er ákaflega merkilegt svo ekki sé meira sagt. Í nefndarálitinu segir í öðru lagi að hér sé um að ræða, með leyfi forseta, „fordæmalausar aðstæður hvað aðkomu Alþingis varðar“. Það er alveg hárrétt. Ég hef þegar sagt það í þessari ræðu að hæstv. utanríkisráðherra eigi sér ákveðnar málsbætur og ég gerði í hörðum umræðum hér í gær grein fyrir því að tímanlegar ástæður gerðu það að verkum að hæstv. ráðherra hefði átt erfitt með að koma með málið til þingsins fyrr. Þingið fór í páskafrí 11. apríl en ráðherraráðið samþykkti reglugerðina ekki fyrr en 14. apríl. En það breytir því ekki að Evrópuþingið samþykkti hana 3. apríl þannig að það sá alveg til hvers stefndi. Ef menn hefðu viljað standa rétt að málum hefðu þeir komið fram með málið fyrr, þ.e. á milli 3. og 11. apríl. Þetta veit ég að maður sem hefur hjarta sem slær í flútti við stjórnarskrána getur ekki annað en fallist á. Þess vegna segi ég það alveg skýrt að ég virði hv. formann nefndarinnar fyrir að segja mjög skýrt í nefndarálitinu með okkur hinum, með leyfi forseta: „Nefndin tekur fram að afgreiðsla þessa máls, með þeim hætti sem hér hefur verið lýst, hafi ekki fordæmisgildi hvað Ísland varðar.“ Það er mergurinn málsins. Það að við gerum þetta einu sinni má ekki leiða til þess að við göngum um stjórnarskrána með þeim hætti sem aðstæður og að vissu marki aðgæsluleysi framkvæmdarvaldsins í þessu máli knýr okkur til að gera. Ég er sammála þeirri röksemdafærslu sem hv. formaður utanríkismálanefndar færir fyrir afstöðu sinni og ég geri ekki ágreining við það. Ég lýsti því strax yfir við umræður málsins í gær að ég teldi alveg eins og fyrir tveimur árum að það væru efnislegar ástæður til þess að fara þessa leið, þær eru íslenskir hagsmunir sem skipta töluvert miklu máli. Það breytir þó engu um það að hæstv. utanríkisráðherra, sem ekki er staddur hér, er um það bil eini maðurinn á Íslandi sem hefur enga ástæðu til þess að samþykkja þetta mál. Það er bara þannig. Sá Íslendingur einn utan hans sem ætti líkast til að vera í sömu sporum og af skyggnu mannviti heldur sig líka víðs fjarri þingsölum er auðvitað hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Það er rétt að rifja það upp að hæstv. utanríkisráðherra fór fyrir flokki þingmanna sem bókstaflega stöðvaði störf þingsins fyrir tveimur árum vegna þess að honum var svo mikið í mun um að koma í veg fyrir að við samþykktum þá útfærslu á hinni upprunalegu tilfærslu með lögum nr. 290/2012. Hann gekk bókstaflega pólitískan berserksgang út af því máli. Það er líka rétt að rifja það upp fyrir hv. þm. Birgi Ármannssyni, sem hefur fyrr í þessari umræðu upplýst að minni hans um þessa atburðarás sé töluvert stopult, að hann rifjaði það upp að það hefði verið ég sem kom fram með þá vitneskju sem kemur mönnum kannski ekki í þessum sal á óvart að hv. þingmaður tekur rökum. Eftir að hafa tekið þátt í herhlaupi hæstv. utanríkisráðherra á sínum tíma var honum leitt fyrir sjónir af sérfræðingum, góðum félögum í þinginu og líka fulltrúum atvinnulífsins, að það væri mjög í andstöðu við hagsmuni atvinnulífsins að samþykkja ekki þau lög. Sömuleiðis var líka um ívilnandi aðgerðir að ræða, og því var ákaflega erfitt að fallast á þá niðurstöðu að það væri brot á stjórnarskránni. Hv. stjórnarskrárhaukur og þingmaður Birgir Ármannsson lagði að vísu nafn sitt við ömurlegt nefndarálit umhverfis- og samgöngunefndar þar sem voru leidd rök að því. En honum til hróss má segja að hann sá að sér, alveg eins og Sál á veginum til Damaskus, hann varð lostinn ljósi skilningsins og breytti um afstöðu. Það sama verður ekki sagt um hæstv. utanríkisráðherra fyrr en kannski í gær þegar hann lagði þetta mál fram og lýsti því þar með yfir að allt sem hann sagði í hinni fyrri lotu málsins væri ómerkt. Það er jákvætt. Við skulum muna hvað hann kallaði okkur í stjórnarliðinu þá, sem lögðum það mál fram. Hann kallaði okkur umhverfissóða. Nú gengur í salinn hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, einn af þeim mönnum sem taka þátt í því að ætla að koma hér í gegn fyrir vin sinn, hæstv utanríkisráðherra, máli sem er tæknilega ekki til. Það er rétt að óska hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni til hamingju með það að hann sé ábyggilega að setja heimsmet vegna þess að þetta er í fyrsta skipti í mannkynssögunni sem nokkurt land sem tengist Evrópska efnahagssvæðinu samþykkir aðlögun áður en Evrópusambandið sjálft er búið að taka ákvörðun um reglurnar sem hann er að aðlaga Ísland að. Þetta er auðvitað fáheyrt, herra forseti, en batnandi mönnum er best að lifa. Ég hef tekið eftir því að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason lætur sig alltaf hverfa þegar þessi mál eru hér tekin til umræðu. Ég skil það vel. Hann lýsti því yfir hátt og í hljóði hér bókstaflega út allt síðasta kjörtímabil að fyrr mundi hann dauður hníga að foldu en að taka þátt í því að aðlaga íslenskan rétt að regluverki Evrópusambandsins. Kannski breytast menn við það að verða aðstoðarforsætisráðherrar. 
             Herra forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson hefur farið yfir þær meginbreytingar sem skipta máli varðandi hagsmuni íslenskra flugrekenda og íslenskra stofnana líka. Þeir eru allnokkrir. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni þýðir þetta töluvert mikinn kostnað ef ekki er orðið við þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. Það mundi kosta milljón evrur, þ.e. allt það flug sem liggur út frá EES-svæðinu þyrfti þá að kaupa losunarheimildir. Það er sennilega helmingurinn af þeim 3 millj. tonna sem þarf að kaupa losunarheimildir vegna; virði 1 millj. evra, eins og ég sagði. Sömuleiðis varðar þetta fyrst og fremst eitt flugfélag en þó fljúga nokkur flugfélög á öðrum flugleiðum en bara til Ameríku. Einn af þeim vinsælu áfangastöðum sem fá til dæmis líkn með þessu eru Kanaríeyjar og nokkur flugfélög fljúga þangað, líka Grænland og Færeyjar. Rökin fyrir því að samþykkja þetta efnislega eru auðvitað nákvæmlega hin sömu og fullt af þingmönnum þverskölluðust við að skilja fyrir tveimur árum. Það er hins vegar, eins og hv. þingmaður sagði í framsögu sinni, önnur hlið á málinu, hin formlega hlið, og það er dálítið sárt að þurfa að leika stjórnarskrána með þessum hætti. Ég er hins vegar sammála þeirri niðurstöðu hv. þingmanns, og við gengum úr skugga um það í nefndinni, að það er hægt að standa á þessu. Það er kannski fullmikið sagt, eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir og ég sögðum, að um óútfyllta ávísun væri að öllu leyti að ræða. Það eru ákaflega litlar líkur á því að málið breytist frá samþykkt ráðherraráðsins og til þess tíma sem reglugerðin verður samþykkt af ESB endanlega með því að verða gefin út í Stjórnartíðindum ESB á morgun. En það breytir ekki því að þetta er fordæmalaust. Þetta er pólitísk saga sem er að gerast. Ef ekki vildi svo heppilega til að allir sem voru í forustu fyrir því að Ísland gerðist aðili að Evrópska efnahagssvæðinu á árunum 1993 og 1994 eru á góðu lífi þá mundu þeir sennilega bylta sér grátandi í gröf sinni yfir svona vinnubrögðum.

Herra forseti. Hér er fjallað um tillögu til þingsályktunar um heimild til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn. Eins og hér hefur komið fram, bæði í máli hv. formanns utanríkismálanefndar, framsögumanns með þessu máli, og hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, er um óvenjulegt mál að ræða að því er varðar form. Innihaldið er síðan annar hluti og ég ætla að fjalla um hvort tveggja, innihald málsins og form. Það sem er á ferðinni er að verið er að gera breytingu á reglum sem varða kaup á losunarheimildum eða heimildum til losunar gróðurhúsalofttegunda innan EES-svæðisins og á við flugið. Ég er stuðningsmaður þess að Ísland sé aðili að þessu svokallaða ETS-kerfi, losunarkerfi, heimildakerfi fyrir losun gróðurhúsalofttegunda. Ég tel mikilvægt að það kerfi sé byggt upp og treyst frekar en hitt. Hugsunin var sú um flugið á EES-svæðinu að hvort sem menn væru einungis að fljúga innan svæðisins, inn á svæðið utan frá eða frá svæðinu og út úr því þyrftu þeir að kaupa þessar losunarheimildir. Af því að ég sá að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra var á vappi í salnum áðan og er sjálfsagt ekki langt undan þá hefði verið fróðlegt að heyra viðhorf hans til efnis málsins, segja hvaða afstöðu hann hefur til þess að við séum aðilar að þessu kerfi, hvort það séu einhverjar skrúbblur í hans huga hvað það varðar og hvort hann telji rétt og eðlilegt að það sé þróað áfram og að sú regla sem hér er í raun og veru verið að fresta, eins og farið var yfir af hálfu framsögumanns málsins, taki engu að síður gildi þótt síðar verði. Ég hefði áhuga á því að heyra viðhorf hæstv. umhverfisráðherra til þess, ef svo má segja í prinsippinu, vegna þess að þetta er mikilvægt umhverfismál, þetta er mikilvæg ráðstöfun til þess að bregðast við gróðurhúsa- eða loftslagsbreytingum og til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Að því leyti til er þetta mikilvægt umhverfismál og mér finnst eðlilegt að hæstv. umhverfisráðherra a.m.k. greini okkur frá sýn sinni á það þegar málið er hér til umfjöllunar. Þessi þingsályktunartillaga gerir ráð fyrir því að fresta til ársins 2016 gildistöku þeirra reglna sem ég gat um áðan um að flugið þyrfti að kaupa losunarheimildir fyrir flug sem er inn á og út af EES-svæðinu, eins og á við um flug innan EES-svæðisins. Gildistökunni er frestað til ársins 2016, en það hafði verið gert ráð fyrir því að reglurnar tækju gildi 1. maí nk. Það skýrir þann þrönga tímaramma sem við glímum við málið í. Hæstv. utanríkisráðherra mælti fyrir þessu máli í gær, það var tekið inn á dagskrá þingsins með afbrigðum og var fundað um það í utanríkismálanefnd í gærkvöldi og svo aftur í morgun og það kemur hér aftur inn á þennan fund með sérstökum afbrigðum, sérstakan fund, í því augnamiði að það verði afgreitt sem ályktun Alþingis í kvöld. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór nokkuð mikinn um það að þetta mál væri seint fram komið og gagnrýndi hæstv. utanríkisráðherra þar að lútandi.

Ég flutti nú líka málsbætur.

Og flutti einhverjar málsbætur, já. Ég, þó að ég sé aðili að þessu nefndaráliti eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, deili ekki alveg þeirri gagnrýni. Mér finnst hún ekki réttmæt vegna þess að málsbæturnar þarna - eins og hann gat réttilega um - eru þær að Evrópusambandið, ráðherraráð Evrópusambandsins afgreiddi ekki þessar reglur fyrr en 14. apríl, eftir að Alþingi var komið í páskaleyfi. Það má kannski segja að þetta sé sleifarlag af hálfu Evrópusambandsins, alveg sérstakt, og sérstaklega að það skyldi ekki hafa tekið tillit til þess að Alþingi Íslendinga fór í páskaleyfi 11. apríl.  Sannleikurinn er sá að það hefur legið fyrir um nokkuð langt skeið, sennilega frá því fyrir um ári eða svo, að þær reglur ættu að taka gildi núna 1. maí eða 30. apríl og það hefur ekki tekist að ná samkomulagi, víðtæku samkomulagi um að innleiða þetta kerfi. Þess vegna er augljóst að ef við létum þetta taka gildi eftir sem áður hér á landi mundi það raska samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja og mundi líka hafa verulega íþyngjandi áhrif fyrir þá sem fylgjast með losunarbókhaldi gróðurhúsalofttegunda, íslenskar stofnanir sem við það fást. Ég tel því að það sé enginn flötur á því fyrir okkur annar en sá að afgreiða þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir og þar með að veita heimild til staðfestingar á þessari breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn. Það er reyndar athyglisvert að Evrópusambandið hefur valið að gefa þetta út sem reglugerð en ekki tilskipun, þetta er reglugerð um breytingu á tilskipun. Og hvaða máli skiptir það að hér er um að ræða reglugerð en ekki tilskipun? Það skiptir því máli að ef um tilskipun væri að ræða þyrfti hún að innleiðast í hverju ríki Evrópusambandsins fyrir sig með atbeina stjórnvalda í hverju ríki fyrir sig, en þegar gefin er út reglugerð á þann hátt sem er um að ræða öðlast hún gildi innan alls Evrópusambandsins og innan allra ríkja án sérstakrar aðkomu stjórnvalda í hverju ríki fyrir sig. Þessi leið er bersýnilega farin vegna þess tímaramma sem málið er í, þess þrönga tímaramma, að ráðherraráð Evrópusambandsins afgreiðir ekki málið frá sér fyrr en 14. apríl og það var bersýnilega ekki tími til þess að að fara með það í hefðbundið ferli eins og ef um tilskipun hefði verið að ræða og þess vegna er þessi reglugerðarleið valin. Það setur EES-ríkin sem eru utan Evrópusambandsins, þ.e. EFTA-ríkin þrjú, EES/EFTA-ríkin, í þá klemmu að þurfa að innleiða þessa reglugerð eða falla frá stjórnskipulegum fyrirvara þannig að hún geti tekið gildi hér á landi, og hið sama á við um Noreg og Liechtenstein, á morgun eins og reglugerð Evrópuþingsins. Og nú bregður svo við, og þá kem ég að því sem er hið óvenjulega í þessu máli, að reglugerð Evrópusambandsins hefur ekki verið birt, þótt hún hafi verið afgreidd í ráðherraráði Evrópusambandsins 14. apríl hefur hún ekki verið birt. Þá geta menn spurt sig: Vitum við þá ekkert hvernig hún lítur út, erum við hér með algjörlega óútfylltan tékka? Það er nú kannski ekki alveg þannig að við séum með algjörlega óútfylltan tékka, og í fylgiskjali með þingsályktunartillögunni, á þskj. 982, er þessi reglugerð í íslenskri þýðingu birt eins og hún varðar EES. Íslenska þýðingin er þýðing á þeim texta sem afgreiddur var í ráðherraráðinu 14. apríl sl. Og eins og kom fram, held ég hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni, er auðvitað ekki loku fyrir það skotið að þessi reglugerðartexti taki breytingum, jafnvel þó að það séu bara orðalagsbreytingar eða tæknilegar breytingar, lagatæknilegar eða eitthvað þess háttar, eða málfarslegar, þá mundi maður engu að síður segja: Bíddu, þarf þá ekki að vera rétt þýðing á því að því er varðar gildistöku hér á landi? Auðvitað þarf það að vera. Það er því óvenjulegt í málinu að við erum að fjalla um að gefa þetta leyfi fyrir fram, gefa þessa heimild fyrir fram, án þess að vera með endanlega útgáfu reglugerðarinnar undir höndum. Þess vegna hefur komið upp umræða um stjórnarskrána. Nú vil ég segja að ég er algjörlega sama sinnis og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, ég tel alls ekki að þetta mál, eins og það bar að upphaflega og var afgreitt hér sem lög árið 2012 sennilega, hafi verið í bága við stjórnarskrá eins og ýmsir héldu fram á sínum tíma. Það tel ég algjörlega fráleita lögskýringu og því enn síður sú breyting sem gerð er á málinu hér og nú. Álitamálið sem var uppi núna var hvort það væri samræmanlegt stjórnarskránni að Alþingi félli fyrir fram frá stjórnskipulegum fyrirvara. Það tel ég að sé hafið yfir allan vafa að Alþingi getur gert. Alþingi getur að sjálfsögðu fallið frá stjórnskipulegum fyrirvara á málinu á efnislegum forsendum, þó að endanleg útfærsla liggi ekki fyrir í texta. Ég tel því að það sé engin spurning um það að málið rekst ekki á við stjórnarskrána, hvorki að efni til né formi. Það er mikilvægt að halda því til haga sem gert er í nefndarálitinu, og við töldum mörg hver í utanríkismálanefnd að mjög brýnt væri að það kæmi fram í nefndarálitinu og er forsenda þess, að ég hygg, að nefndin stendur öll að því, en þar er getið um fordæmi þar sem þingsályktunartillaga er lögð fram í aðdraganda ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar. Getið um fjögur fordæmi, um samræmdar heilbrigðisreglur fyrir fisk og fiskafurðir, um að fella flugstarfsemi og stærstan hluta iðnaðar sem losar gróðurhúsalofttegundir undir viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda, um sameiginlegar reglur um almenningsflug, um stofnun Flugöryggisstofnunar Evrópu og um framsal sektarvalds til ESA vegna flugstarfsemi og um útvíkkun á viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarheimildum gróðurhúsalofttegunda. Eins og menn heyra á þessu er obbinn af þessu eða þrjú af fjórum málum efnislega skyld því máli sem við erum með til umfjöllunar. Í öllum þessum tilvikum lá hins vegar fyrir texti þeirrar tilskipunar sem ætlunin var að innleiða. Að því leyti til og þess vegna segir hér, með leyfi forseta: „Nefndin áréttar hins vegar að engin fordæmi finnast um heimild til staðfestingar Alþingis sem lýtur að óbirtri ESB-gerð í Stjórnartíðindum ESB, eins og síðar verður komið að.“ Það kemur síðan fram í ályktarorðum þar sem segir, með leyfi forseta: „Þær aðstæður sem uppi eru í málinu eru sérstakar. Nefndin hefur látið kanna það og fengið staðfest að engin fordæmi finnast um heimild til staðfestingar Alþingis sem lýtur að óbirtri ESB-gerð í Stjórnartíðindum ESB. Að því leytinu er líklega um að ræða fordæmalausar aðstæður hvað aðkomu Alþingis varðar. Enn fremur sýnir einföld skoðun á þeim fjórum málum, þar sem þingsályktunartillaga var lögð fram í aðdraganda ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar, að í öllum tilfellum var um að ræða ESB-gerðir sem áður höfðu verið birtar í Stjórnartíðindum ESB. Nefndin tekur fram að afgreiðsla þessa máls, með þeim hætti sem hér hefur verið lýst, hafi ekki fordæmisgildi hvað Ísland varðar.“ Það er því mikilvægt að þessu sé vel til haga haldið í umræðunni og einnig í framhaldinu komi mál upp af þessum toga síðar meir. Við lítum ekki svo á að hér sé um fordæmisgefandi mál að ræða. Það er hins vegar skondið, má kannski segja, og þess vegna ekki sérkennilegt að hv. þm. Össur Skarphéðinsson, fyrrverandi utanríkisráðherra, skuli í ræðu sinni hafa farið nokkuð yfir forsögu málsins og forsögu, má segja, ýmissa þeirra sem tala nú fyrir þessu máli hér á síðasta kjördæmi, vegna þess að við upplifðum það skipti eftir skipti að mál af þessum toga, EES-mál, voru nánast tekin í gíslingu í umræðu á Alþingi í málþófi, ekki endilega efnis málsins vegna heldur frekar stundum til þess að vera til almennra leiðinda, til þess að stöðva framgang ýmissa annarra mála léku menn sér að því. Þess vegna má kannski segja að það hafi ekki endilega verið efnisleg andstaða við mál af þessum toga sem réði því að menn töluðu gegn þeim. Nú er þetta sama fólk komið í ríkisstjórn og þá snýr það við blaðinu. Þá áttar það sig á því að það er hérna - ég sé að hæstv. félagsmálaráðherra veltir því fyrir sér hvort ég hafi verið að beina orðum mínum sérstaklega að henni. Ég talaði almennt í fleirtölu um fólk og það getur meira að segja verið í Framsóknarflokknum, það er víst eitthvert fólk þar þannig að það gæti alveg átt við um það. En það segir manni bara það að það var ekki endilega efnisleg afstaða eða efnisleg andstaða um mál sem réð málflutningi á þessum tíma heldur frekar önnur sjónarmið. En batnandi fólki er best að lifa, jafnvel þó að það sé í Framsóknarflokknum og kannski einkum og sér í lagi vegna þess. Mér finnst það því jákvætt að það komi fram og það kom fram í máli hæstv. utanríkisráðherra í gær þegar hann mælti fyrir málinu að hann styður það að sjálfsögðu, nema hvað. Ég heyrði heldur ekki betur á fulltrúum Framsóknarflokksins í utanríkismálanefnd en að það væri engin andstaða við það þar, meira að segja ekki af hálfu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar sem á sér nokkra sögu í þessum málum eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson rakti hér áðan og þarf ekki að endurtaka. Virðulegur forseti. Eins og ég segi ber þetta mál auðvitað brátt að og það má segja að það sé gagnrýnivert. Mér finnst hins vegar ekki sanngjarnt að beina þeirri gagnrýni að hæstv. utanríkisráðherra. Ég held að hann hafi ekki getað staðið öðruvísi að þessu máli miðað við þær aðstæður sem voru uppi hjá okkur en að koma þá með það inn í þingið í gær á fyrsta degi eftir páskaleyfi og óska eftir því að það fengi flýtimeðferð vegna þess þrönga tímaramma sem við stöndum frammi fyrir. Ég vil frekar segja að það eigi að áfellast Evrópusambandið fyrir að hafa dregið lappirnar og beðið með að koma þessu máli fram frá sér en að sakast við hæstv. ríkisstjórn í því efni, það geri ég ekki. En aðstæðurnar eru sérstakar og þess vegna er mjög mikilvægt að þessi fyrirvari, ef kalla má fyrirvara, eða sérstöku sjónarmið eru reifuð í nefndaráliti og því skýrt til haga haldið að hér sé ekki um fordæmisgildi að ræða. Það er líka mikilvægt að þingið sé sér meðvitað um aðstæður, að það geri sér grein fyrir því að verið sé að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara fyrir fram á tilskipun eða reglugerð sem hefur ekki verið birt opinberlega. Við höfum texta hennar eins og hún var afgreidd úr ráðherraráði Evrópusambandsins 14. apríl og eins og fram hefur komið í bæði máli hæstv. utanríkisráðherra í gær og hv. formanns utanríkismálanefndar í dag eru auðvitað engar líkur á því að reglugerðin sem slík taki breytingum frá því að hún er afgreidd úr ráðherraráðinu og þar til hún er birt, ekki efnislegum. En það geta hins vegar verið einhverjar lagfæringar á orðalagi sem þyrftu auðvitað að endurspeglast í textanum sem frá okkur fer. Það er hins vegar ein spurning enn sem ekki hefur verið svarað til hlítar að mínu viti og það er lagafrumvarpið sem á að koma þessari tillögu til fullnustu, sem á að koma hér í haust af hálfu hæstv. umhverfisráðherra. Ég hefði gjarnan viljað eiga orðastað við hæstv. umhverfisráðherra um nákvæmlega þann þátt málsins 

Virðulegur forseti. Við göngum hér til atkvæða um mál sem er óvenjulegt að formi til, þ.e. um að Alþingi aflétti stjórnskipulegum fyrirvara fyrir fram af reglugerð sem ekki hefur litið dagsins ljós. Það er mikilvægt að þingheimur sé sér meðvitaður um að það er verið að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara af reglugerð sem við vitum ekki nákvæmlega hvernig lítur út. Það er mjög óvenjulegt, það eru engin fordæmi fyrir því í þingsögunni. Það er mikilvægt að allir þingmenn sem greiða atkvæði hér séu sér meðvitaðir um það. Það er líka mikilvægt að geta þess að frumvarp til fullnustu á því máli sem hér er til umfjöllunar er ekki komið fram og kemur ekki fram fyrr en í haust, en reglugerðin tekur engu að síður gildi. Það verður réttaróvissa frá því að reglugerðin tekur gildi og þar til lagafrumvarp hefur verið samþykkt. Ég vil vekja athygli þingheims á að þessi staða getur hæglega komið upp. Því hefur ekki verið svarað og er ekki svarað með fullnægjandi hætti í utanríkismálanefnd hvernig ætti að fara með ef á þetta mál yrði látið reyna.

Athygli þingforseta hefur verið vakin á því að yfirstandandi þingfundur er á margan hátt sögulegur. Þetta er 100. fundurinn á 143. löggjafarþingi. Í dag var útbýtt þúsundasta skjalinu á þessu þingi og kannski er það tímanna tákn og örugglega til marks um gráglettni örlaganna að þetta skjal var svar við fyrirspurn um aðlögun að Evrópusambandinu. 
            

Virðulegi forseti. Við ræðum hér veiðigjöld enn einu sinni. Núna eru breytingar gerðar til bráðabirgða enn og aftur. Tekið er tillit til fisktegunda sem eru í raun ágætisleið, ég er sammála því að það eigi að gera. Það sem er hins vegar athugavert við þessa framsetningu er að um leið og þetta er gert er ferðin notuð til þess að lækka veiðigjöldin í heild sinni. Rökin sem hæstv. sjávarútvegsráðherra fór með hér fyrr í dag og fleiri stjórnarliðar hafa haft uppi eru þau að það sé svo mikilvægt að taka tillit til aðstæðna minni sjávarútvegsfyrirtækja og síðan sé líklegt að staða sjávarútvegs sé verri nú en á árinu 2012, en árið 2012 var metár eins og einnig hefur komið fram í umræðu. En þrátt fyrir að hamrað sé á því að það sé svo mikilvægt að taka tillit til lítilla og meðalstórra fyrirtækja, sem ég er sammála um að gera, og þau skipti miklu máli fyrir byggðirnar í landinu er ekkert tekið á því í þessu frumvarpi. Ef menn væru í rauninni að meina eitthvað með því hefðu þeir tekið á því máli hér. Þetta mál, veiðigjaldamálið, snýst um grundvallarsjónarmið og það snýst um réttlæti; það snýst um að þjóðin njóti arðsemi af auðlind sinni. Það er mjög mikilvægt fyrir þjóð sem byggir efnahag sinn eins mikið á nýtingu náttúruauðlinda og Íslendingar gera að hafa beinar tekjur af nýtingu þeirra. Þannig má hafa opinberar álögur á annað atvinnulíf lægri fyrir vikið og stuðla með þeim hætti að sköpun starfa í öðrum greinum. Þarna er ég með í huga að ef veiðigjaldið gæti t.d. orðið til þess að við gætum lækkað tryggingagjald, sem kemur öllum öðrum atvinnugreinum vel og öllu atvinnulífinu vel, væri það mjög gott skref. Þannig væri hægt að nýta arðinn af auðlindinni og þessari mikilvægu atvinnugrein til að styrkja aðrar atvinnugreinar í landinu. Kostir auðlindagjalda umfram aðra skattheimtu eru ótvíræðir. Ef rétt er að þeim staðið bjaga þau ekki hvata í atvinnulífinu þar sem eingöngu umframhagnaður er skattlagður og ákvörðun gjaldsins tekur ekki mið af hegðun fyrirtækisins. Þrjár leiðir hafa verið nefndar til að ákvarða umfang gjaldsins. Ég tel að heppilegasta leiðin til þess að ákveða gjaldið, sem er sérleyfi til nýtingar á takmarkaðri auðlind, sé að nýta markaðslögmálið. Aðilar markaðarins búa að jafnaði við bestu fáanlegar upplýsingar um virði gæðanna og eru hæfastir til að meta þau. Því er reglulegt útboð langtímaveiðiheimilda hentugasta leiðin. Jón Steinsson, dósent í hagfræði við Columbia háskóla í New York, skrifaði stuttan pistil á Eyjuna. Ég vil vitna í þann pistil, með leyfi forseta. Hann segir: „Umræða síðustu daga um veiðigjaldið sýnir einkar vel kosti uppboðs á veiðiheimildum. Uppboð er markaðslausn þar sem fyrirtækin sjálf gefa til kynna með boðum sínum hversu hátt gjald þau ráða við og hvað raunverulegt markaðsvirði þeirra réttinda er sem þau væru þá að leigja. Á meðan gjaldtaka í sjávarútvegi er í formi veiðigjalds mun grátkór LÍÚ hljóma eins og hann hefur hljómað síðustu daga.“ Jón Steinsson vitnar þarna í hæstv. fjármálaráðherra sem talar um prinsipplausa umræðu vinstri flokkanna, en Jón heldur svo áfram og segir: „Hér er einfalt prinsipp: Útgerðin á að greiða markaðsverð fyrir þau veiðiréttindi sem henni er úthlutað. Hér er einföld aðferð til þess að ná fram þessu prinsippi: Uppboð á veiðiheimildum.“ Virðulegur forseti. Ég held að þetta sé langbesta leiðin. Við erum búin að taka þessa umræðu áður. Ég kom á þing 2009 og við erum alltaf annað slagið að ræða og þrasa um veiðigjald og hræðsluáróðurinn er alltaf sá sami. Eitthvert útgerðarfyrirtæki stendur ekki vel og um leið fara menn að segja: Við verðum að lækka veiðigjaldið því þetta fyrirtæki gæti farið á hausinn og það hefur alvarlegar afleiðingar fyrir byggðirnar o.s.frv. Til að við komumst út úr þessu held ég að heppilegast sé að fara markaðsleiðina. Næstbesta leiðin er sú sem við höfum farið og er í núverandi lögum um veiðigjald, þ.e. að láta sérfræðinga meta út frá bestu fáanlegu upplýsingum umfang auðlindarentunnar í greininni og leggja á hana auðlindagjald sem er ákveðið hlutfall af auðlindarentunni. Það sem er hins vegar allra verst er að stjórnmálamenn ákveði gjaldið. Það býður bara hættunni heim. En núverandi fyrirkomulag veiðigjalds er einnig gott að því leyti að álagning þess er mjög einföld í framkvæmd. Fyrst var það einfaldlega krónugjald á þorskígildiskíló. Í því frumvarpi sem við ræðum hér er krónugjald á einstakar fisktegundir, en eins og ég sagði áðan er ferðin notuð til þess að lækka gjöldin. Ég er ekki ánægð með það og tel að það vanti allar tölulegar staðreyndir og öll rök fyrir þeirri lækkun. Núverandi veiðigjald hefur sömu eiginleika og kostnaður við öflun aðfanga í venjulegum rekstri. Allir greiða jafnt gjald nema lítil fyrirtæki greiða að jafnaði lægra gjald sökum þess að af fyrstu 30 tonnum hverrar útgerðar greiðist ekkert gjald og af næstu 70 tonnum hálft gjald. Þannig er það í núgildandi lögum, eins og ég sagði áðan, og í þessu frumvarpi er ekki verið að skerpa á þessu eða hækka afsláttinn til þess að koma á móts við lítil og meðalstór fyrirtæki. Ef mönnum er alvara með yfirlýsingum sínum um að koma til móts við minni útgerðir ættu þeir að sjálfsögðu að leggja til að þessum gjaldfrelsismörkum verði breytt þannig að minni fyrirtæki fái meiri afslátt. Í olíuvinnslu í Noregi myndast mikil auðlindarenta. Hún er skattlögð með auðlindarentusköttum. Sama fyrirkomulag er að finna í íslenskum lögum um vinnslu kolefnis. Mér finnst rétt að við lítum til olíuvinnslunnar í Noregi. Þar er þetta eins og hér réttlætismál. Þar snýst þetta ekki um að taka tillit til stöðu ríkissjóðs - staða ríkissjóðs í Noregi er bara alveg ágæt - en samt sem áður er 100% arður af umframrentunni látinn renna í ríkissjóð. Þetta eigum við að gera líka. Þetta snýst um að þjóðin fái arð af auðlind sinni. Í norsku vatnsafli myndast töluverð auðlindarenta. Þar er hún skattlögð með auðlindarentuskatti sem nemur 58% af hagnaði umfram eðlilegan hagnað. Til viðbótar þessu gjaldi eru greidd nýtingargjöld til sveitarstjórnarstigsins. Ég tel það reyndar skynsamlegt að hluti af auðlindarentunni renni til nærsamfélagsins og hef flutt um það þingsályktunartillögu hér á þessu þingi. Sú tillaga er til meðferðar hjá hv. atvinnuveganefnd. Hæstv. ráðherra hefur gefið í skyn í viðtölum og hreinlega sagt í grein sem birtist í Fréttablaðinu í dag að breytingar á veiðigjaldinu sem verði kynntar í haust verði þess eðlis að skattleggja hagnað sérhvers fyrirtækis í stað þess að leggja á einfalt gjald. Ég vil vara við þeirri leið. Aukin skattlagning hagnaðar dregur úr hvata til góðs og hagkvæms rekstrar. Skattlagning auðlindarentu gerir það ekki. Slík breyting væri efnahagslega mjög óskynsamleg. Ef slíkur skattur er lagður á útgerðir eingöngu eykst sá hvati sem fyrir er í kerfinu að útgerðir með fiskvinnslu færi hagnaðarmyndunina yfir í fiskvinnsluna með því að greiða lágt fiskverð. Það mun hafa síðan áhrif á kjör sjómanna. Sú leið ber líka í sér þá hættu að fyrirtæki með góða endurskoðendur og með góða sérfræðinga í skattalegum aðgerðum muni ekki greiða gjaldið eða ekki greiða það að fullu. Ég vara við þessum fyrirætlunum. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að menn ætli að fara nákvæmlega eftir óskum hagsmunaaðila hvað þetta varðar, því þetta er leiðin sem LÍÚ hefur kallað á og viljað fara. Þarna er ekki horft út frá hagsmunum þjóðarinnar, því réttlætismáli sem auðlindagjaldið á að byggjast á. Mér finnst einnig að ekki sé hægt að sættast á róttækar breytingar á fyrirkomulagi auðlindanýtingar og gjaldtöku fyrr en ákvæði um eignarhald á auðlindinni er komið í stjórnarskrá. Þjóðaratkvæðagreiðsla um efnisatriði nýrrar stjórnarskrár á síðasta kjörtímabili leiddi í ljós afgerandi stuðning þjóðarinnar við ákvæði um ævarandi þjóðareign á náttúruauðlindum. Þar er áskilið að nýtingarrétti verði aðeins úthlutað á jafnræðisgrundvelli til hóflegs tíma gegn fullu gjaldi og með gagnsæjum og hlutlægum hætti. Í landsfundarsamþykkt Samfylkingarinnar segir, með leyfi forseta: „Brýnasta verkefnið í auðlindamálum er að fylgja þessari niðurstöðu eftir og innleiða heildstæða auðlindastefnu á forsendum sjálfbærrar þróunar þannig að þjóðin njóti arðsins af auðlindum sínum til uppbyggingar. Álagning veiðigjalds sem tekur mið af reiknaðri auðlindarentu í sjávarútvegi er skref í þá átt að skipta umframarðinum sem sérleyfi til nýtingar verðmætrar auðlindar í þjóðareign skapar. Mikilvægt er að næstu skref í sjávarútvegsmálum taki mið af grundvallarforsendum auðlindaákvæða“ - eins og hugmyndir nýju stjórnarskrárinnar gerðu ráð fyrir. „Þessar sömu forsendur voru rökstuddar í skýrslu auðlindanefndar árið 2000, teknar upp í skýrslu auðlindastefnunefndar um heildstæða auðlindastefnu fyrir Ísland og nutu afgerandi stuðnings í […] þjóðaratkvæðagreiðslu um efnisatriði í nýrri stjórnarskrá. Það er mikilvægt að starfsumhverfi auðlindagreina, hvort sem er í sjávarútvegi eða orkugeiranum, sé hagstætt þannig að skilyrði skapast til að hámarka auðlindaarðinn öllum til hagsbóta. Samfylkingin ítrekar að þar sem því verður við komið náist markmið um hagkvæmustu nýtingu, hámarksarðs af auðlindinni, rekstrarhæfi til langs tíma, nýliðun og atvinnufrelsi best með því að úthluta nýtingarrétti á viðskiptalegum forsendum þar sem markaðsverð hans kemur fram við úthlutun og auðlindarentan verður sýnileg.“ Um þessi mál er fjallað betur í samþykktum Samfylkingarinnar. En af því tíminn er að renna út vil ég ítreka að mikilvægt er að veiðigjald endurspegli virði auðlindarinnar fyrir fyrirtæki sem nota hana og þjóðarinnar sem lætur hana af hendi. Þá er mikilvægt að kerfið sé einfalt og það er einmitt einn besti kostur núverandi fyrirkomulags, þ.e. eins og það var sett fram í lögum sem nú er verið að koma með breytingartillögu við. Það er umhugsunarefni og það þarf að veita því athygli hvernig forseti lýðveldisins fer með þessi lög og taka tillit til röksemda hans. Ég vil benda á það. Ein af röksemdum hans fyrir því að hann skrifaði undir lögin, þrátt fyrir 35 þús. undirskriftir þar sem því var mótmælt þegar veiðigjöldin voru lækkuð umtalsvert, var að um bráðabirgðaákvæði væri að ræða. Nú er aftur um bráðabirgðaákvæði að  Virðulegi forseti. Ég legg til að fjárlaganefnd 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður talar mikið um markaðsleiðir og þar skilja leiðir okkar. Hún talar um að uppboðið á veiðiheimildum sé vænlegasti kosturinn til að útdeila þeim gæðum sem sjávarauðlindin er og að ríkið fengi tekjur í gegnum uppboð á veiðiheimildum. Mig langar að heyra nánar frá henni hvernig hún telur að það mundi gera sig gagnvart þeim byggðum landsins sem eiga undir högg að sækja þegar kemur að möguleikum á að taka þátt í slíkum útboðum eða uppboðum. Hvernig sér hún fyrir sér öryggi í rekstri hjá þeim fyrirtækjum sem þurfa að treysta á uppboð hverju sinni hvað varðar rekstur fiskvinnslu í landi, markaðssetningu afurða og að gera út til lengri tíma? Það á kannski frekar við þær útgerðir sem hafa ekki eins gott aðgengi að fjármálastofnunum til þess að fjármagna uppboð sín á veiðiheimildum, ef hún er að tala um að það eigi að bjóða upp veiðiheimildir á hverju ári. Telur hún að það þurfi að setja einhverjar girðingar byggðalega séð til þess að tryggja að hægt sé að stunda sjávarútveg og vinnslu í þeim byggðarlögum þar sem að minnsta kosti er verið að gera út í dag? Óttast hún ekki samþjöppun veiðiheimilda, nóg er nú fyrir? Telur hún ekki að stærstu útgerðirnar hafi sterkustu stöðuna til að kaupa upp aflaheimildir á uppboði hverju sinni?

Virðulegi forseti. Mér finnst augljóst að við eigum að nýta okkur þá markaðsleið til að hreinlega gera út um þessa deilu. Okkur virðist ekki auðnast að nota þá aðferð sem víða er notuð og er þekkt, að umframarðinum sé skipt á milli þjóðarinnar sem er eigandi auðlindarinnar og svo þeirra sem gera út. Okkur virðist ekki auðnast að ganga þann veg. Það er með hverju bráðabirgðaákvæðinu á fætur öðru verið að krukka í þá leið eins og nú er gert, meira að segja er í þessu litla frumvarpi talað um að útgerðarfyrirtæki geta dregið frá skuldir sem eru ekki í greininni, sem eru kannski bara í dagblöðum eða einhverju slíku, áður en veiðigjaldið er reiknað. Ég held að á meðan þetta er svona í höndum á stjórnmálamönnunum muni það alltaf vera bjagað. Það sem stjórnmálamennirnir eiga hins vegar að gera er að búa til rammann. Það þarf auðvitað að gæta að því að það séu ekki örfá fyrirtæki sem geta tekið allar veiðiheimildirnar og ráðið þannig verðinu. Það er hægt að gera með einföldu viðmiði um takmörk, að eitt fyrirtæki megi ekki eiga nema svo og svo mikið o.s.frv. Ég get séð fyrir mér byggðatengdar takmarkanir og því um líkt, en að markaðslögmálin ráði að öðru leyti.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það reynist alltaf erfitt að hleypa markaðsöflunum í hluti þar sem peningar eru annars vegar ef þau fá ekki að stjórna ferðinni að fullu. Ég sé ekki fyrir mér hvernig væri hægt að hefta þessi markaðslögmál þannig að hægt væri að setja girðingar með góðu móti, annaðhvort er þetta frjálst og hagræðingin og peningaöflin ráða þar ferð hverju sinni, eða að við horfum til þess að það sé einhver trygging fyrir því að byggðalegar og félagslegar áherslur séu innbyggðar í kerfið. Mig langar varðandi auðlindaákvæði í stjórnarskrá að inna hv. þingmann eftir því hvort hún telji ekki að það feli líka í sér skyldur gagnvart samfélaginu í landinu um hvernig farið er með aflaheimildir sem slíkar. Hvort það felist ekki líka í því skylda til að nýta þær fyrir þá sem hafa hug á að stunda útgerð og þá sem eru í þessum sjávarplássum og hafa lifibrauð sitt af vinnu í kringum útgerð og vinnslu í afleiddum störfum. Væri hægt að setja auðlindaákvæði í stjórnarskrá en ætla svo að fela markaðslögmálunum að gera út um það hvernig við ráðstöfum þeim frá ári til árs? Eru ekki skyldur sem fylgja því að í stjórnarskrá sé það þjóðin sem eigi auðlindina?

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan er það svo að þótt grunnprinsippið sé að þeir sem vilja versla sér aflaheimildir bjóði í og verðið ákvarðist af því þá eru þetta eftirsótt sérleyfi. Það er mikilvægt að það sé greitt jafn mikið fyrir þau og markaðurinn treystir sér til, vegna þess að við viljum náttúrlega ekki heldur að þetta sé það hátt að það sligi útgerðina. En ef markaðurinn býður í heimildirnar, alveg eins og gerist þegar verktakafyrirtæki bjóða í verk, yrði arðurinn ákveðið hlutfall af markaðsverði sem gengi til ríkissjóðs sem sér um auðlindina fyrir hönd þjóðarinnar. Mér finnst það ekki flókið og ég er alls ekki hlynnt því að það sé algjört frelsi, það verða að vera einhver mörk. Það er okkar hlutverk hér að finna út þau mörk. Það sem er algjörlega óásættanlegt er að stjórnmálamenn og einstaka ráðherra setji fram einhverjar tölur. Það er óásættanlegt. Að fara markaðsleiðina er besta leiðin. Það sem er næstbest er að fara þá leið sem við fórum á síðasta kjörtímabili og að ákveðið hlutfall af umframarðinum renni til þjóðarinnar. Það er ekki hægt að búa við að stjórnmálamenn ákveði verðið eða að arðurinn og auðlindin sé afmarkað með skattalegum aðferðum þar sem þau fyrirtæki sem eru flink í að svíkja undan skatti borga ekki neitt.

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ágæta ræðu. Mig langar aðeins að velta upp með henni nokkrum spurningum. Ég held að við séum að mörgu leyti sammála í grunninn, þ.e. að tryggja eigi þjóðinni hlutdeild í auðlindinni sem sjávarútvegurinn nýtir, eins og hún kom inn á í ræðu sinni, sem og orkunýtingu o.fl. Getur hún verið sammála mér um það að í frumvarpinu sem við erum hér að fjalla um séu ekki færð almennileg rök fyrir því í greinargerðinni hvernig heildarfjárhæð veiðigjaldanna er ákvörðuð, þ.e. talnalegu forsendur þeirra? Mikið er vitnað til þess, og það hefur verið sagt í ræðustól hér í dag, að ákveðið hrun sé fyrirsjáanlegt í greininni eða mikil niðursveifla. Það er hins vegar ekki undirbyggt með neinum hætti að mínu viti í þessu frumvarpi. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún geti verið sammála mér um það. Eins heyrði ég að hún sagði í lok máls sín að hún óskaði eftir að fá frumvarpið sent til umsagnar hjá fjárlaganefnd, sem ég tek heils hugar undir. Ég spyr hana hvort hún sé ekki sammála því að fjárlaganefnd þurfi að ræða hvernig bregðast eigi við því tekjutapi sem kemur til á þessu ári, þ.e. milljarður, og 1,8 til viðbótar á næsta ári. Það var ekki farið neitt í það þegar skerðingin var ákveðin á síðasta ári, það kom aldrei sérstaklega til umfjöllunar í fjárlaganefnd heldur fór málið eingöngu til atvinnuveganefndar.

Virðulegur forseti. Ef ég tala fyrst um hv. fjárlaganefnd er það skylda fjármálaráðherra að láta fjárlaganefnd vita eða vara hana við þegar svona miklar breytingar verða á einu bretti á fjárlögum eins og fyrirsjáanlegt er með þessu frumvarpi. 1 milljarður - við vorum að slást um lægri upphæðir hér í desember þannig að þetta er mikil breyting og getur haft miklar afleiðingar. Afgangur á hallalausu fjárlögunum er 900 milljónir. Við verðum því komin niður fyrir núllið ef aðrar stærðir breytast ekki á móti, en sjálfsagt er hægt að finna leiðir til þess. Ein var rædd hér í gær, með því að breyta ekki viðmiðunum fyrir barnabætur er náttúrlega hægt að ná upp í þennan afslátt á veiðigjöldunum þannig að sú upphæð sem ætluð er til barnabóta skili sér ekki til barnafjölskyldna. En það er önnur saga. Það vantar rök fyrir lækkun gjaldanna. Það vantar tölulegar upplýsingar á bak við það. Að þessu leyti er frumvarpið rýrt. Hins vegar hlýtur hv. atvinnuveganefnd að kalla eftir því og við höfum fengið að heyra það hér í dag að nýjar tölur komi og menn hafa fagnað því að hægt sé að fara eftir tölum fyrir árið 2013. Síðasta ár var miðað við árið 2011. Árið 2012 var metár í sjávarútvegi. Núna eru menn að finna út úr því hvernig í ósköpunum þeir geti komist hjá því að taka tillit til þeirra talna og bíða eftir nýjum tölum fyrir árið 2013, sem nefndin ætlar að vinna með.

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Mér datt í hug þegar ég var að hlusta á hana hvort það gæti verið að ef nýja frumvarpið, sem liggur fyrir um opinber fjármál, væri orðið að lögum hvort hægt væri að gera það sem hér er verið að gera, bara yfirleitt, að koma fram með slíka breytingu á fjárlögum sem voru samþykkt fyrir fjórum mánuðum. Ég játa hreinlega að ég er ekki búin að lúslesa þetta nýja frumvarp þannig að ég er ekki viss um það, en ég hef efasemdir um það. Mig langar líka að koma aðeins inn á aðferðafræðina sem notuð er í þessu nýja frumvarpi, þ.e. að heildarveiðigjöldin séu reiknuð sem hlutfall af EBT-hagnaðinum þar sem ekki er eingöngu verið að nýta sér frádráttinn sem skapast af tekjum af fiskveiðum. Fjármagnskostnaður, alveg sama hvernig hann er til kominn, er í rauninni frádráttarbær. Ég velti því fyrir mér hvort þingmaðurinn telji að sú breyting sem hér er verið að gera gæti orðið hvati til aukinnar skuldsetningar aftur í greininni, sem mundi þá lækka veiðigjöldin á ný, og hvort það gæti ekki leitt af sér að kvótaverð hækkaði og áfram yrði um aukna samþjöppun að ræða í greininni. Þetta er eitthvað sem ég held að við þurfum að hafa í huga þegar við breytum reiknireglunum eins og er augljóslega verið að gera í frumvarpinu frá því sem var. En mig langar að vita hvað þingmaðurinn telur um þetta.

Virðulegur forseti. Í þessu litla og að því er virðist sakleysislega frumvarpi er náttúrlega verið að umbylta hugmyndinni á bak við útreikninginn á veiðigjöldunum. Það er búið að skemma hugsunina um umframarðinn og hlutdeild í honum. Mér finnst að það eigi að hugsa um veiðigjaldið eins og hver önnur aðföng. Það þarf að kaupa veiðarfæri og bát, svo þarf að kaupa veiðigjald. Auðvitað er hægt að setja þar inn afslátt fyrir minni fyrirtæki eins og gert hefur verið o.s.frv. Þetta er algjörlega hugsað út frá fyrirtækjunum sjálfum. Þau geta tekið skuldir sem þau hafa stofnað til, ef ég skil þetta rétt, í einhverju allt öðru en fiskveiðum og dregið þær frá áður en veiðigjaldið, sem er arður af auðlind þjóðarinnar og á að renna í ríkissjóð fyrir hönd þjóðarinnar, er reiknað. Virðulegi forseti. Hvaða rugl er þetta eiginlega? Hvaða grunnprinsipp eru að baki þessu frumvarpi og því sem hæstv. ráðherra boðar, að það eigi að vera grunngjald og síðan skattur sem ráðist af stöðu hvers fyrirtækis fyrir sig? Þar með er prinsippið um að kaupa veiðileyfi eins og hver önnur aðföng dottið út og öll hugsun að baki þessu til að tryggja að þjóðin fái arð af auðlind sinni er horfin út um buskann. Þetta er bara áfangi á þeirri leið.

Virðulegi forseti. Þetta er í annað sinn á kjörtímabilinu sem ríkisstjórnin leggur fram frumvarp um veiðigjöld og þetta er í annað skipti sem hún leggur fram frumvarp um að lækka veiðigjöld. Hún boðar að leggja fram frumvarp í haust um breytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu sem fólk hafði skilið sem svo að ætti að koma í vetur en ríkisstjórninni hefur ekki tekist að koma því saman. Ég hef grun um að þegar það kemur verði enn og aftur lækkun á veiðigjöldum eða lækkun á þeim tekjum sem þjóðin, við öll, hefur af því að útgerðin nýtir sér auðlind þjóðarinnar sem er fiskurinn í sjónum. Sumir stjórnarliðar og hæstv. ráðherrar verða stundum svolítið óþolinmóðir, finnst mér, þegar við ræðum það hér að enn sé verið að lækka þessi gjöld. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í umræðu hér í gær að vandi vinstri flokkanna væri sá að þegar kæmi að umræðu um veiðigjöld þá litu þeir á afkomu útgerðarinnar sem einhverja skúffu, einhvern pott sem hægt væri að ganga í og skammta sér af. Þetta er alrangt, virðulegi forseti, þetta er hreint ekki rétt. Við erum hins vegar þeirrar skoðunar að útgerðin eigi að borga fyrir aðgang að auðlindinni. Ég tel að það eigi að vera einfaldlega þannig að það sé kostnaður fyrir útgerðina sjálfa að fá að veiða, að veiðigjöld séu rétt eins og önnur aðföng, eins og veiðarfæri eða launakostnaður, þ.e. það sem kostar að gera út, og þá eigi gjaldið sem þarf að greiða þjóðinni fyrir afnot af auðlindinni að vera í þeim pakka. Ég tel að það sé heppilegast að gera það á uppboði. Þá mundi það verða eins og hagfræðingurinn Jón Steinsson segir í ágætlega skorinorðri grein á Eyjunni í gær, útgerðin mundi sjálf ákveða hvert verðið væri. Það hlýtur að vera best vegna þess að hún veiðir fiskinn, hún veit hvernig landið liggur, hvort eitthvað hefur breyst frá því fyrir tveimur árum eða ekki og hún veit hvað hún treystir sér til að borga fyrir hvert kíló af fiski sem hún ætlar að veiða. Ég velti því næstum því fyrir mér, virðulegi forseti, hvort það sé ekki hálfkjánalegt að við stöndum hér og segjum: Já, ég tel að þetta eigi að vera 11 kr. Þetta voru 33, það er búið að lækka þetta um tvo þriðju og við skulum hafa þetta 11 kr. - Nei, út af fyrir sig erum við ekki svo vitlaus, sem betur fer, en það á að nota tölur um afkomu útgerðarinnar. Það átti að nota tölur um afkomu útgerðarinnar frá 2012. Nú virðist koma upp í umræðunni að 2012 hafi gengið svo vel að menn eru eiginlega að flýta sér að sleppa því ári og nota frekar 2013 því að þá gekk verr og þess vegna yrðu veiðigjöldin væntanlega lægri ef þær tölur yrðu notaðar til viðmiðunar. Einmitt það að verðið sé ekki einfaldlega ákveðið á markaði sýnir svo vel að við erum alltaf að breyta aðferðunum, við erum að breyta viðmiðinu. Þá verður það alltaf þannig að stjórnmálamenn, hvort sem þeir eru í þingsal eða einhver einn ráðherra, fikta í verðlagningunni. Það eru nokkuð mörg ár síðan þegar ekki voru fiskmarkaðir í landinu heldur var verðlagsnefnd. Ég man ekki þá tíð að menn hafi verið að ræða það í þingsal á hvaða verði útgerðin ætti að selja fiskinn. Það voru einhverjar nefndir sem hittust og sögðu: Já, fiskur á að kosta þetta. Mönnum þótti algjörlega út í hött að það gæti nokkurn tíma breyst. Hvernig ættu menn að geta gert út ef þeir vissu ekki hvað þeir fengju fyrir fiskinn? Það er ekkert voða langt síðan þetta var. Ætli það hafi ekki verið upp úr 1980 sem fiskmarkaðir komust hér á eða eftir það? Hver er munurinn? Við erum að fara með þennan mesta, stærsta og mikilvægasta atvinnuveg landsins eins og gert var í Sovét. Við erum að handstýra verðinu. Við erum með puttana í hvernig verðlagningin er. Mér finnst það næstum því fyrir neðan okkar virðingu. Ég er þeirrar skoðunar að verðið eigi að ákveða á markaði og hafandi sagt það þá kemur náttúrlega einhver og segir: Já, en þú stóðst að því á síðasta kjörtímabili að þetta yrði gert öðruvísi. - Já, já, mér er fullkunnugt um það, ég gerði það, en það var út af því að það náðist ekki samkomulag um þá leið sem ég tel besta og þá ákvað ég að styðja næstbestu leiðina sem er einmitt sú, eins og kerfið er núna og menn vilja breyta, að hafa sérstakt veiðigjald. Þetta sérstaka veiðigjald er þannig reiknað út og allt í kringum það að það er mjög viðkvæmt fyrir verðvísitölum þannig að ef afkoman í greininni versnar lækkar sérstaka veiðigjaldið. Á síðasta kjörtímabili, virðulegi forseti, var upphæð sérstaka veiðigjaldsins ákveðin þannig að gjaldið væri mjög viðkvæmt fyrir verðstuðlum. Fyrsta verk núverandi ríkisstjórnarinnar var hins vegar að lækka þetta sérstaka veiðigjald þannig að það skilaði 6,5 milljarða lægri tekjum í ríkissjóð á þessu ári en áætlað hafði verið. Sú lækkun sem lögð var til fyrir tæpu ári síðan eða á sumarþinginu í fyrra var ekki lögð til út af því að hagur útgerðarinnar hefði versnað, hún var lögð til til að gleðja og þóknast útgerðinni. Það var bara þannig. Eins og kom fram í ræðum fyrr í dag höfðu núverandi stjórnarflokkar lofað því að þeir mundu gera það og þeir efndu það loforð þó að þeir efni ekki loforðið um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræðurnar að Evrópusambandinu. Það er eins í þessu og öðru, þeir tína til það sem þeim þóknast og gleyma hinu. Nú á að halda áfram að lækka veiðigjaldið sem nemur meira en 1 milljarði á þessu ári og 2 milljörðum á því næsta. Virðulegi forseti Það er sannarlega fagnaðarefni í þessu, það er kannski nokkuð sterkt til orða tekið en ég lít samt svo á að það sé fagnaðarefni að nú eigi að leggja veiðigjaldið á eftir tegundum en ekki á einu meðalverði. Það er sannarlega gott og verður þá nær því sem væri ef verð væri ákveðið á markaði vegna þess að þá mundu útgerðarmenn væntanlega bjóða mismunandi upphæðir í hinar mismunandi tegundir þannig að það nálgast það aðeins. Það er ekkert annað en rétt að gleðjast yfir því ef búið er að ná þeim tökum á reiknikúnstunum að hægt sé að gera þetta og allt gott um það að segja. Hins vegar líst mér ekkert á þær hugmyndir sem koma fram í tillögunum og hæstv. sjávarútvegsráðherra ýjaði að hér í dag og kemur ekki síður fram í grein eftir hann í Fréttablaðinu, að í framtíðinni eigi annars vegar að vera aðgangsgjald og hins vegar eigi að leggja á einhvern sérstakan tekjuskatt. Virðulegi forseti, sérstakur tekjuskattur er ekki greiðsla fyrir að nýta auðlindina. Ég er ekkert á því að útgerðin eigi að borga einhvern sérstakan tekjuskatt, hún á bara að borga tekjuskatt eins og öll önnur fyrirtæki í landinu vegna þess að þegar öllu er á botninn hvolft er útgerð eins og hver annar rekstur. Hins vegar á hún að greiða fyrir aðgang að auðlindinni og það á að vera hluti af hennar kostnaði. Virðulegi forseti. Við höfum samfélag að reka og til þess þurfum við sameiginlega sjóði. Við erum ekki endilega sammála um hvað þessi sameiginlegi sjóður eigi að vera stór en ég geri samt sem áður ráð fyrir því að við séum öll sammála um að hann þurfi að vera stærri en hann er í dag. Við erum í vandræðum. Við þurfum að greiða gífurlegar fjárhæðir, tugi milljarða, í vexti á hverju ári. Það er afleiðing samfélagshrunsins. Við erum öll sammála um að það þarf að laga heilbrigðiskerfið, þar er búið að skera inn að beini. Við þurfum að byggja nýjan spítala, það kostar tugi milljarða. Það vantar peninga í innviði ferðaþjónustunnar. Ríkisstjórnin henti frá sér milljörðum út af virðisaukaskatti á gistiþjónustu og fabúlerar svo bara um einhvern náttúrupassa sem enginn skilur upp né niður í. Það vatnar peninga til rannsókna og þróunar. Það vantar peninga til að styrkja sprotafyrirtæki og kvikmyndaiðnað, bara til að nefna dæmi um fjárfestingu sem skilar sér til lengri tíma sem við getum unnið að og mundum hafa meira vald yfir en ferðaþjónustunni. Höfum við áttað okkur á því að við erum að byggja hér upp stóran atvinnuveg sem getur hrunið eins og þorskstofnarnir hrynja? Ferðaþjónustan er afskaplega viðkvæmur atvinnuvegur. Samt sem áður, til að gera það og hafa þann atvinnuveg, þurfum við að styrkja innviðina en ríkisstjórnin hendir frá sér peningum sem áttu að fara í það. Virðulegi forseti. Þeir sem þurfa að standa undir samfélagskostnaðinum eru þjóðin, það er fólkið og það eru fyrirtækin í landinu. Ef fyrirtækin greiða ekki sinn skerf, ef sjávarútvegurinn greiðir ekki sinn skerf eða ferðaþjónustan greiðir ekki sinn skerf, ef við förum ekki að fá betra verð fyrir rafmagnið, hverjir þurfa þá að greiða þetta? Þá erum það við, fólkið í landinu. Það er það sem mér finnst þessi ríkisstjórn verði að fara að skilja. Hún má ekki líta þannig á atvinnuvegina að þeir hafi ekki burði til þess. Hún má ekki hafa svo mikla minnimáttarkennd fyrir hönd fyrirtækjanna í landinu að þau geti ekki staðið undir samfélagsþjónustunni með okkur hinum. Lokaorðin, miðað við það sem á undan er komið í lækkun á veiðigjöldum og miðað við að afkoma útgerðarinnar hefur versnað frá því sem talið var, eru þau að það ætti kannski að hækka veiðigjöldin um svona 4,5 eða 5 milljarða til þess að taka tillit til þessa 1 milljarðs, sem hún kemur verr út núna en leit út fyrir, því að veiðigjöldin voru lækkuð um 6,5 milljarða 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Við erum sammála að mörgu leyti en kannski ekki alveg sammála um hvernig á að nálgast það að ná hagnaði af auðlindinni okkar, sjávarauðlindinni, til þjóðarinnar. Mig langar að heyra frá hv. þingmanni hvort hún sjái fyrir sér að hægt væri að fara með aðrar auðlindir, sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar, á sama hátt og hún talar um varðandi uppboð á aflaheimildum. Eru einhverjar aðrar auðlindir sem við eigum sem þjóð sem væri hægt að láta lúta sömu lögmálum og verið er að tala um þarna, að lögmál markaðarins ráði í uppboði? Svo vil ég nefna að sem betur fer hefur verið aflaaukning í þorski undanfarin tvö fiskveiðiár. Árin 2012–2013 fengu útgerðir í landinu aflaaukningu í þorski upp á 20 þúsund tonn sem gerir miðað við verð á varanlegum heimildum, sem er um 2.300 kr. kílóið, ef því væri umbreytt, þær aflaheimildir seldar, fengist fyrir það á þessu verði 46 milljarðar sem útgerðin fékk þá án þess að greiða neitt fyrir, bara í formi aflaaukningar. Á síðasta fiskveiðiári var aukning í bolfiski 14 þúsund tonn sem gerir með sömu reikniformúlu 32 milljarða. Mig langar að heyra frá hv. þingmanni hvort það teljist ekki til tekna fyrir sjávarútveginn í landinu að fá þessa viðbót og hafa tekjur af og þurfa ekki að greiða neitt fyrir.

Virðulegi forseti. Ef ég sný mér fyrst að seinna atriðinu sem hv. þingmaður talaði um er það náttúrlega lýsandi dæmi um hvernig það er þegar verið er að selja aflaheimildirnar. Einkaaðilar eru núna að selja frá sér kvóta og geta selt hann á háu verði og þegar þessi tonn koma til viðbótar þá streyma peningarnir auðsjáanlega inn. Ég vona að menn hafi ekki allir byrjað á því að selja þetta fólki sem var verr statt en þeir og hafði ekki nóg af aflaheimildum, ég vona að svo hafi ekki verið. En auðvitað er í rauninni verið að útdeila fjármunum þegar fisktonni er útdeilt til einhvers sem getur selt það öðrum, það er bara verið að rétta honum seðlabúnt, það má orða það svo. Hvað varðar aðrar auðlindir var farið yfir það í dag til dæmis hvernig heita vatnið er notað og hvernig eru núna komnir nýir útreikningar á því hvað við högnumst mikið á því að geta notað heitt vatn til að hita húsin og þurfum ekki að kaupa olíu eða rafmagn í staðinn. Það fer eftir aðstæðum hverju sinni. Ég er á því að við seljum orkuna allt of ódýrt. Það hefur verið pólitísk ákvörðun að selja til stóriðju á lágu verði og virkja og virkja af því að við teljum okkur hafa 

Herra forseti. Já, maður veltir fyrir sér auðlindum okkar í þessu samhengi og hvað sé öðruvísi með sjávarauðlindir okkar. Heita vatnið er nýtt að hluta til niðurgreitt fyrir okkur sjálf og nýtt í samfélagslegum tilgangi, þannig að við sem þjóð getum nýtt það á þessu verði frekar en að farið sé með það á markað og það boðið út og svo keyptu undir þeim formerkjum aftur til okkar. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hún sjái fyrir sér byggðalegar og félagslegar aðgerðir í því samhengi að auðlindin sé sameign þjóðarinnar, og kannski í ljósi erfiðleika margra sjávarbyggða sem hafa verið að berjast í bökkum vegna þessa kvótakerfis sem hefur leikið margar byggðir grátt. Síðan langar mig að heyra í hv. þingmanni varðandi tekjutap ríkissjóðs miðað við þær áætlanir um að greinin gæti skilað meiri tekjum í þjóðarbúið en lagt er til hér. Hvernig sér hún fyrir sér að það muni þróast ef útgerðinni verður áfram hlíft á þennan hátt? Þá er ég að tala um stórútgerðina af því að ekki virðist vera tekið neitt tillit til minni útgerða og útgerðarforma jafnvel þótt þetta eigi að vera í þágu þeirra þegar talað er háfleygt um þessi mál, það er ekki tekið neitt á því í frumvarpinu. Mig langar að heyra hvernig hún telur að staða ríkissjóðs verði í framhaldinu miðað við öll þau verkefni sem bíða okkar, ef halda á áfram að sleppa þessum útgerðum við að greiða eðlilega auðlindarentu miðað við tekjur sínar.

Virðulegi forseti. Ég hef það ekki á hraðbergi hvernig mætti búa til ramma utan um það ef veiðiheimildir færu á uppboð, en það er hægt að sníða ramma utan um það. Það væri hægt að setja kvóta á landsvæði. Það væri hægt að segja að bátar undir ákveðinni stærð þyrftu ekki að kaupa kvóta. Við gætum ákveðið það og það væri pólitísk ákvörðun. Mér finnst allt annað að stjórnmálamenn og við hér tökum ákvarðanir af því taginu en að við séum með puttana í því hvernig eitthvert verð er nákvæmlega reiknað út, og ég tala nú ekki um þegar við freistumst til þess að fara að sleppa einu ári eða breyta reiknireglunni eða gera þetta og hitt. Það er allt annar hlutur en að búa til ramma utan um það og segja að þessir séu undanþegnir eða eitthvað því um líkt. Ég hef ekki á hraðbergi hvernig ætti að gera það en ég veit að það er hægt, ég er alveg handviss um það. Síðan hafa ég og fleiri lýst áhyggjum af því hvernig svo virðist sem verið sé að létta fjárhagslegum byrðum af öllum sem mega sín meira í landinu og skilja hina eftir. Mér hefur hins vegar skilist á hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. menntamálaráðherra að ríkiskassinn sé bólginn af peningum, þannig að það skipti engu máli þótt það fari milljarður þarna í útgerðina eða eitthvað annað. Þeir munu borga 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Nú sitjum við hv. þingmaður saman í stjórnarskrárnefnd og forgangsverkefni þeirrar nefndar hefur verið að fjalla um þau ákvæði sem hlutu afgerandi stuðning í þjóðaratkvæðagreiðslu hér haustið 2012, þ.e. auðlindaákvæðið og ákvæðið um beint lýðræði. Mig langar að ræða aðeins við hv. þingmann í ljósi þess að veiðigjaldaumræðan tengist því auðvitað hvernig við lítum á auðlindirnar. Það kom mjög skýrt fram í máli hv. þingmanns að hún lítur á það sem ákveðna undirstöðu þess að við lítum á auðlindirnar sem sameign þjóðarinnar að þjóðin njóti að einhverju leyti rentunnar af auðlindunum. Síðan getum við rökrætt um það hvaða leiðir eru bestar til þess. Nú er það svo að í lögum um stjórn fiskveiða hefur lengi staðið að sjávarauðlindin, fiskurinn, sé sameign íslensku þjóðarinnar, að það skapist ekki óbeinn eignarréttur þó að menn fái að nýta þá auðlind. Þá fer maður að velta því fyrir sér hverju nákvæmlega svona ákvæði skipta. Mig langar að fá sýn hv. þingmanns á það, hvort hún telji mikilvægt að auðlindaákvæðið fari á einhvern hátt inn í stjórnarskrá Íslands, hvort hún telji að það styðji við þá hugsun að almenningur njóti rentunnar af auðlindinni, hvernig sem það er svo útfært, og hvort hún telji það lagaákvæði sem nú er í lögum um stjórn fiskveiða kannski ekki fullnægjandi til þess að sá skilningur sé uppi. Ég veit að þetta eru stór atriði en þau eru mjög mikilvæg þegar við ræðum um þessi mál, því að þetta er auðvitað grunnurinn að umræðunni um veiðigjöld.

Virðulegi forseti. Mig langar fyrst að segja um stjórnarskrárákvæðið um auðlindir landsins að ég tel það miklu skipta að þegar slíkt ákvæði verður sett í stjórnarskrána verði það þannig að alveg ljóst sé að það eigi við um allar auðlindir landsins, vegna þess að það hefur verið mjög mikið í umræðunni og t.d. var orðalagið á tillögunni sem kom frá stjórnlagaráði þannig að mér fannst hún alltaf bera þess nokkurn keim að menn voru með sjávarauðlindina í huga. Hvað varðar ákvæði í stjórnarskrá tel ég því skipta mjög miklu máli að það taki til allra auðlinda okkar í þessu landi. Síðan er það náttúrlega svo að margir halda því fram að 1. gr. fiskveiðistjórnarlaga, um að fiskurinn í sjónum sé sameign þjóðarinnar, hvernig sem það er nú orðað, dugi hugsanlega ekki. Eftir því sem mér skilst væri það ekki aðeins á eignarrétti heldur kæmu kannski einhver atvinnuréttindi og á einhvern annan hátt en endilega með eignarréttarákvæðinu, hafi menn helgað sér þann rétt að geta sótt fiskinn í sjónum. Ég tel skipta gífurlega miklu máli að ekkert verði í stjórnarskrárákvæði eins og við vorum að tala um, sem geti gefið annað til kynna en að alveg ljóst sé að þeir sem hafa fengið að nýta auðlindina í allan þennan tíma eigi engan rétt fram yfir mig eða hv. þingmann Katrínu Jakobsdóttur. Ég er hins vegar hrædd um að 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé ástæða fyrir því að þetta auðlindaákvæði hefur verið jafn umdeilt og raun ber vitni þegar breytingar á stjórnarskránni eða umræða um breytingar á stjórnarskrá, það er víst réttara að segja, er skoðuð nokkur ár aftur í tímann, þarna mætast auðvitað pólitísk sjónarmið. Þó hefur mér þótt það mjög mikill ávinningur að fulltrúar allra stjórnmálaflokka hafa á undanförnum árum lýst því yfir að mikilvægt sé að hafa einhvers konar auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Síðan liggur eftir að ákveða hvernig það eigi nákvæmlega að vera. Ég er alveg sammála hv. þingmanni sem segir að mikilvægt sé að slíkt ákvæði taki ekki eingöngu til sjávarauðlindarinnar heldur snúist um allar auðlindir sem við eigum, að það sé almenn regla. Ég held að það sé líka rétt hjá hv. þingmanni að eitt sé að setja slíkt ákvæði í stjórnarskrá en svo þarf væntanlega að útfæra það í lögum og síðan þarf væntanlega að koma dómaframkvæmd sem stýrir betur túlkun slíks ákvæðis. Þó held ég að það gæti verið mjög mikilvægt að fá slíkt ákvæði í stjórnarskrá hvað varðar öll lög sem sett verða í kjölfarið, það breytir á einhvern hátt sýn okkar á auðlindirnar. Mig langar þá að spyrja hv. þingamann hverjar hún metur líkurnar á því að við náum einhverri sátt um slíkt ákvæði. Það eru ákveðin tækifæri til þess að breyta stjórnarskrá eins og fyrir liggur. Hv. þingmaður þekkir þau mál alveg sérdeilis vel. Metur hún að það séu líkur á að við náum einhverri sátt um slíkt auðlindaákvæði inn í stjórnarskrá í næstu lotu stjórnarskrárbreytinga?

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að svara þessu með því að segja: Vilji er allt sem þarf. Ég held að ef fólk vilji ná sátt um það þá náist sátt um það. Mig langar hins vegar að leggja svolítið út frá því sem hv. þingmaðurinn sagði. Hún sagði: Nú eru allir sammála því að það eigi að vera auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Það er nefnilega svolítið merkilegt að nú séu allir sammála því. Það var ekki svo áður fyrr. Nú eru líka allir sammála því að það eigi að greiða eitthvert auðlindagjald en það er spurning hvað það á að vera lágt. Þegar þetta auðlindagjald eða aðgangsgjald, eða hvað í ósköpunum sem menn finna upp á að kalla það núna, var samþykkt, sem ég held að séu lög nr. 84/2002, voru margir sem sögðu: Þetta er allt, allt, allt of lágt gjald. Og að það hefði verið algjörlega lægsti samnefnari sem náðist. Núna sýnist mér að menn séu eftir alla þá baráttu - það voru ekki allir sammála um að það ætti að vera auðlindagjald en svo var það var sett á, mjög lágt, ég man eftir þessari umræðu, þetta þótti mjög lágt gjald - að lækka gjaldið með sérstaka gjaldinu og öllu niður í sömu upphæð, heildarupphæð, og það átti að skila á sínum tíma. Það finnast mér ekki framfarir. Ég held að eftir nokkur ár verði líka allir sammála um að það sé skömm að því ef mikilvægasti atvinnuvegur landsins leggur ekki meira til samfélagsins en lagt er til að hann geri núna.

Virðulegi forseti. Maímánuður nálgast óðfluga og þinglok boðuð samkvæmt starfsáætlun. Það er líklega nokkurn veginn ljóst núna að þau fyrirheit sem stjórnarflokkarnir höfðu gefið um að nú í vetur yrði lagt fram frumvarp um heildarendurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu munu ekki standast. Það er kannski vandræðalegt í sjálfu sér fyrir hæstv. ríkisstjórn að hafa gefið slík fyrirheit án þess að geta staðið við þau, en það sýnir líka að málið er mjög flókið. Það þarf svo sem ekkert að segja okkur um það sem tókum þátt í umræðu um þau mál á síðasta kjörtímabili. Ég lít þá á það sem tækifæri fyrir hæstv. ríkisstjórn til að vinna þau mál betur. Það verður hins vegar að segjast að það er ankannalegt þegar segja má að framtíðarsýnina skorti, að hún liggi ekki fyrir um hvert eigi að stefna með þennan málaflokk. Við höfum heyrt hæstv. ráðherra og hv. þingmenn ámálga skoðanir sínar á því hvert beri að stefna, en þá er hálfámátlegt að ræða hér einn anga kerfisins þannig að umræðan um þetta frumvarp mótist af því að við vitum ekki hver framtíðarsýnin er. Við höfum ekki átt umræðu um þá sýn. Raunar hefur líka komið fram í fjölmiðlum að innan stjórnarflokkanna sé ekki einu sinni sátt um þetta litla frumvarp. Við eigum væntanlega eftir að átta okkur betur á því eftir því sem umræðu um málið vindur fram, en allt tel ég þó að þetta sýni bæði að málið er flókið og erfitt að ná sátt um það þannig að þó að hér sé að einhverra mati ekki stórmál á ferðinni er þetta samt stórt mál. Það varðar lykilatvinnuveg þjóðarinnar sem og ýmis grundvallaratriði. Um þau grundvallaratriði áttum við hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir spjall áðan og það lýtur að því hvernig við förum með auðlindir okkar í lagarammanum, hvernig við lítum á þessar auðlindir, hvort við lítum á þær í raun sem sameign þjóðarinnar, eins og við höfum margoft rætt í þessum ágæta sal, og hvort við teljum þá ekki eðlilegt að af auðlindunum sé tekin ákveðin renta sem skili sér til þjóðarinnar, inn í okkar sameiginlegu sjóði. Hér hefur aðeins verið tæpt á tekjutapi ríkissjóðs og ég vil segja í upphafi að auðvitað á ekki að líta svo á að við sem ræðum hér um tekjutap ríkissjóðs, ég hef meðal annars gert það nú þegar, lítum svo á að málið snúist fyrst og fremst um tekjur ríkissjóðs og hvað ríkissjóður þurfi frá sjávarútveginum. Auðvitað snýst það ekki um það. Verði þetta frumvarp hins vegar að lögum þýðir það að tekjur ríkisins dragast saman um hartnær 2 milljarða á ársgrundvelli. Sú lækkun kemur til viðbótar þeirri lækkun veiðigjalda sem varð hér í sumar. Við munum auðvitað öll að það var forgangsmál ríkisstjórnarinnar að lækka veiðigjöldin um 6,5 milljarða á ársgrunni. Þegar við setjum það í samhengi við þá fjárlagavinnu sem svo fór fram þar sem stór orð voru látin falla um upphæðir, sem má kalla smáupphæðir miðað við það sem við ræðum hér, allt með það fyrir augum að hér þyrfti að ná hallalausum fjárlögum, voru lagðar fram og samþykktar tillögur um að hækka álögur á námsmenn í háskólum um sem nemur um 180 milljónum. Það mátti hækka komugjöld á heilsugæsluna um 90 milljónir til að ná hallalausum fjárlögum, það átti að rukka fólk fyrir að leggjast inn á spítala og ná þannig í 200–300 milljónir, með komugjöldum á spítala. Allt var þetta til að ná markmiði um hallalaus fjárlög. Þá mátti ekkert út af bregða. Ég rifjaði upp í gær að þegar stjórnarandstaðan kom í veg fyrir komugjöld á spítala lá við að hér færi allt á hliðina af því að nú væru markmið um hallalaus fjárlög í uppnámi. Auðvitað hlýtur manni að finnast það sérstakt að þegar ákveðið er að lækka álögur á útgerðina um 2 þús. milljónir á ársgrunni þurfi ekki einu sinni að ræða lengur um hallalaus fjárlög. Þá koma bæði hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. menntamálaráðherra og segja: Ja, þetta er svo stórt að við teljum enga ástæðu til að setjast eitthvað sérstaklega yfir það þó að þessir 2 milljarðar hverfi út úr grunninum því að þetta er hvort eð er svo stór grunnur að við þurfum ekki einu sinni að ræða það. Sami hæstv. menntamálaráðherra fór í mál við námsmenn til að ná fram auknum framvindukröfum á námsmenn til að ná fram tugmilljónasparnaði í Lánasjóði íslenskra námsmanna. Hann fór í mál við námsmenn til að ná því fram en telur ekki að setjast þurfi yfir þetta. Það voru raunar námsmenn sem fóru í mál við hann en það var ekkert gefið eftir heldur áfrýjað og farið alla leið með það mál. Það er best að hafa þetta rétt. Það er ekki horft á það að á þremur árum nemur tekjutap ríkissjóðs alls vegna lækkunar veiðigjalda frá fyrra ári og núna 18,8 milljörðum. Staða ríkissjóðs er ekki aðalmálið. Aðalmálið er að manni finnst viðbrögð ríkisstjórnarinnar sérkennileg því að krónurnar eru greinilega metnar á mjög mismunandi hátt eftir því hvort þær koma frá námsmönnunum eða útgerðinni. Sársaukamörkin liggja greinilega annars staðar hjá námsmönnunum og sjúklingunum en útgerðinni. Þetta held ég að sýni ekkert annað en meðvitaða stjórnmálastefnu, stjórnmálastefnu sem er ekki ætlað að draga úr misskiptingu, stjórnmálastefnu sem er ekki ætlað að auka jöfnuð, þvert á móti, enda hafa engin svör borist frá ríkisstjórninni í þeim efnum. Ef við förum aðeins frá þessum aukaverkunum, stöðu ríkissjóðs, getum við aðeins rætt hér um hugmyndafræði frumvarpsins. Ég hef aðeins velt því upp fyrr í kvöld í andsvörum, og nú liggur fyrir að ekki eru allir á einu máli í þessum sal um nákvæmlega hvernig sé eðlilegast að innheimta rentu af auðlindinni fyrir þjóðina, en út frá greinargerðinni með frumvarpinu tel ég liggja fyrir að það er verið að hverfa frá þeirri grundvallarhugmyndafræði að einangra auðlindarentu eða viðbótarhagnað og horfa þannig á réttmætan hlut eiganda auðlindarinnar í henni. Í gildandi lögum um veiðigjöld er sagt, með leyfi forseta, að annar tilgangur laganna sé að „tryggja þjóðinni í heild hlutdeild í þeim arði sem nýting sjávarauðlinda skapar“. Í samræmi við þann tilgang voru í þeim lögum skýr tengsl á milli auðlindarentu í fiskveiðum og veiðigjaldanna og þau fjölluðu fyrst og fremst um það hve stóran hlut sá eigandi auðlindarinnar fengi af umframarðinum eða rentunni og hve stóran hluta útgerðir fengju til viðbótar við allan rekstrarkostnað og eðlilegan hagnað af þeim fjármunum sem þær hafa lagt fram. Mér sýnist að með þessari aðferðafræði, sem miðast þá við það að heildarveiðigjöld séu reiknuð sem hlutfall af EBITDA-hagnaði sé horfið frá þessari hugmyndafræði. Eins og ég sagði er gjaldtakan í gildandi lögum miðuð við umframarðinn eða rentuna en EBITDA-hagnaður er tekjur af fiskveiðum að frádregnum afskriftum og fjármagnsliðum, svo sem vöxtum, verðbótum og gengismun. Það er eingöngu miðað við tekjur af fiskveiðum. Til frádráttar reiknast sem sagt fjármagnskostnaður og vextir, svo sem vegna kaupa félaga á verðbréfum og eignarhlutum í öðrum fyrirtækjum. Ef við skoðum 535 milljarða heildareign sjávarútvegsfyrirtækja samkvæmt yfirliti Hagstofu Íslands í árslok 2012 sjáum við að 330 milljarðar af því liggja í reiðufé, áhættufjárfestingum og öðrum eignum en rekstrarfjármunum. Þetta er aðeins önnur sýn á þann stofn sem er verið að tala um og allt önnur sýn en sú að miðað sé fyrst og fremst við þennan umframarð. Eins og við ræddum er það hins vegar nokkuð sem ég held að við höfum öll verið sammála um að þyrfti að skoða sérstaklega út frá litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Sú endurskoðun hófst raunar hjá veiðigjaldsnefnd, þ.e. hvernig hægt væri að innheimta þessa rentu af meiri sanngirni. Það liggur fyrir, og við getum öll viðurkennt það, að fyrirtækin eru misvel í stakk búin til að standa undir greiðslu veiðigjalda. Þar horfum við á stærstu fyrirtækin sem eru í sérflokki, þrjú þau stærstu greiddu sér um 25 milljarða í arð árið 2012. Síðan eru smærri fyrirtæki sem er eðlilegt að horfa til á annan hátt. Ég hefði viljað sjá að það grundvallarprinsipp að við horfðum á umframarðinn væri áfram haft til hliðsjónar við innheimtu veiðigjalda. Það er kannski grundvöllurinn. Ég nefndi áðan lög um stjórn fiskveiða þar sem segir í 1. gr., með leyfi forseta: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.“ - Síðan er sagt, sem er mjög mikilvægt: „Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“ Þar erum við komin að þessari umræðu sem við áttum hérna áðan sem hefur breyst. Þar hafa víglínur færst til á undanförnum árum og áratugum að því leytinu til að langflestir, a.m.k. þeir sem taka þátt í hinni opinberu umræðu, eru sammála um að auðlindirnar, hvort sem það eru orkuauðlindir, vatnsföllin, jarðhitinn eða fiskurinn, hvaða nafni sem það kann að nefnast, eigi að vera sameign þjóðarinnar. Á því grundvallaðist hugmyndafræðin, getum við sagt, um veiðigjöldin, þ.e. að eðlilegt væri að aðilar í útgerð sem fengju þá í raun leyfi til að yrkja sameiginlegu auðlindina greiddu gjald. Fyrst var samþykkt eitthvert grunngjald. Sérstaka veiðigjaldið miðaðist svo við að taka ákveðið hlutfall af umframarðinum, rentunni. Þá miðast hugsunin við það að almenningur fái ekki aðeins eitthvert grunngjald fyrir það að einhverjir aðilar fái leyfi til að nýta auðlindina heldur hlutdeild í hagnaðinum af því. Það er sú hugsun sem ég hef áhyggjur af að hverfi og sé rofin í þessu frumvarpi. Þetta er nokkuð sem ég tel að verði að skoðast í nefndinni því að þetta er sú hugsun sem ég held að snúist að einhverju leyti um þessi grundvallaratriði ef við meinum eitthvað með því að auðlindir eigi að vera sameign þjóðarinnar. Ef við meinum eitthvað með því að við eigum öll fiskinn í sjónum verður almenningur í landinu á einhvern hátt að njóta þess með beinhörðum hætti. Einfaldasta leiðin til þess er sú að útgerðin skili sínu í hina sameiginlegu sjóði. Hugsunin á bak við það er að einhverju leyti að ríkið sé þá á einhvern hátt ráðsmaður auðlindarinnar, annist hana í umsjá þjóðarinnar. Þetta er ástæðan fyrir því að við innheimtum veiðigjöldin, annars vegar þessi lækkun þeirra og hins vegar hin breytta hugmyndafræði. Ég tel að það rjúfi aðeins hina mikilvægu hugsun því að það hlýtur að verða þarna röklegt samhengi. Hér hefur verið bent á að lækkun veiðigjalda sé eðlileg í ljósi verri afkomu sjávarútvegsins. Í fyrsta lagi má benda á að gögnin um þá afkomu séu kannski ekki fullnægjandi, en við megum heldur ekki gleyma því að gengisfall krónunnar á sínum tíma skilaði mjög miklu fyrir sjávarútveginn. Hækkandi verð hefur líka mjög hjálpað þessari grein sem hefur gert það að verkum að hún hefur staðið vel á undanförnum árum. Það hefur verið staðfest að árið 2012 var metár í sjávarútvegi með 80 milljarða framlegð. Lakari afkoma nú, ja, við vitum ekki nákvæmlega hversu miklu lakari hún er en segjum að hún sé lakari upp á 25%, eins og hér hefur verið fleygt, það er samt framlegð upp á 60 milljarða. Það er eigi að síður sterkur grunnur sem er eðlilegt að innheimta sanngjarna rentu af. Það segir líka sitt að verð í kvótaviðskiptum að undanförnu bendir ekki til verri afkomu eða minni trúar á framtíðina. Voru veiðiheimildir Stálskipa ekki seldar á meira en 8 milljarða? Ef við horfum til framtíðar er mjög erfitt að spá fyrir um það og ég hef raunar haft talsverðar áhyggjur af því að íslensk stjórnvöld taki ekki nægjanlega öflugt á þeim ógnunum sem við er að eiga gagnvart íslenskum sjávarútvegi. Ég nefni sérstaklega súrnun sjávar þar sem er verulega mikil þörf á því að íslensk stjórnvöld bæti í vöktun og rannsóknir á ástandi sjávarins. Það er stórkostlegt hagsmunamál fyrir íslenskan efnahag að við fylgjumst betur með lífríki sjávar. Í umræðu sem ég hef óskað eftir við hæstv. forsætisráðherra um loftslagsbreytingar, ég trúi ekki öðru en að við munum ná að eiga hana fyrir þinglok, vænti ég þess að ég muni heyra meira um stefnu stjórnvalda þegar kemur að þessu. Hér eru miklir hagsmunir í húfi. Ef við lítum fram hjá umhverfisógnunum sem er erfitt að segja til um hvaða áhrif muni hafa liggur líka fyrir að matarverð muni ekki lækka á næstunni. Sjálfur hæstv. forsætisráðherra hefur rætt um tækifærin sem felist í því að Ísland geti selt matvæli þannig að ég held að þar séu tækifæri fyrir íslenska útgerð ef við kjósum að líta þannig á það. Þó að ég hafi í raun ekki tíma til þess langar mig að nefna að lokum að ég tel tilgang þeirra breytinga sem eru boðaðar með þessu frumvarpi jákvæðan, hvað varðar það að endurskoða þorskígildin sem mælieiningu þannig að hér sé skoðuð gjaldtaka út frá mismunandi tegundum og mismunandi tilkostnaði við veiðar. Í greinargerðinni er bent á að það þurfi frekari gögn til að undirbyggja þessa skiptingu og þessa greiningu. Ég held að það sá jákvætt að sú leið sé farin en hins vegar sætir furðu að slík greining og frekari gögn liggi ekki fyrir í ríkari mæli, til að mynda hjá samtökum útgerðarmanna. Það er umhugsunarefni hvort ekki þurfi líka að fara í frekari gagnasöfnun um þennan geira. Það vekur upp spurningar um rannsóknir á atvinnuvegunum sem ég hef því miður ekki tíma til að fara í hér.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni ræðuna. Tilgangur gildandi laga um veiðigjöld, heildarlaganna, er að tryggja þjóðinni hlutdeild í þeim arði sem nýting sjávarauðlinda skapar. Í þeirri hugmynd sem þau lög byggja á eru skýr tengsl á milli auðlindarentu í fiskveiðum og veiðigjalda. Þessi lög slíta hins vegar þetta samband í burtu eins og hv. þingmaður fór ágætlega yfir áðan. Kosturinn við auðlindagjöld umfram aðra skattheimtu er talinn vera sá að þau bjaga ekki hvata í atvinnulífinu þar sem eingöngu umframhagnaður er skattlagður og ákvörðun gjaldsins tekur ekki mið af hegðun fyrirtækisins. Í því frumvarpi sem hér er lagt fram til bráðabirgða, og annað stærra er náttúrlega boðað í haust, er búið að slíta þessi tengsl í burtu og það gæti borið í sér alls konar hvata fyrir fyrirtæki að haga sér með ýmsum hætti. Nú hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra boðað að þetta sé skref í áttina að breytingum þar sem eigi að vera grunngjald eða tekjuskattur. Þá erum við endanlega búin að slíta þessi tengsl og um leið ber þetta í sér hvata til þess að fyrirtækin fari að haga sér með ýmsum hætti. Ég vil biðja hv. þingmann að fara yfir það með okkur hvort hún telji að þjóðin verði sátt við þessa breytingu.

Virðulegi forseti. Hvað varðar síðustu spurningu hv. þingmanns um hvort þjóðin verði sátt þá liggur fyrir að þjóðin, ef hægt er að tala um það, að minnsta kosti stór hluti hennar, var mjög ósátt við þá lækkun sem var samþykkt á þingi síðasta sumar af stjórnarmeirihlutanum á veiðigjöldum. Þeirri lækkun var mótmælt mjög harðlega. Mér finnst þetta galli vegna þess að auðlindagjöld byggja á þeirri hugmynd að auðlindin sé sameign okkar allra. Þá finnst mér mikilvægt að sú hugmynd endurspeglist í gjaldtökunni, eins og ég fór yfir áðan, þannig að þjóðin eigi í raun hlutdeild í arðinum ásamt þeim sem yrkja auðlindina. Þegar við segjum: Auðlindin er sameign okkar allra, finnst mér mikilvægt að við séum með röklegt samhengi í því og gjaldtaka endurspegli á einhvern hátt þá pólitísku yfirlýsingu. Hún sé ekki bara pólitísk yfirlýsing og síðan greiði fyrirtækin tekjuskatt eins og hverjar aðrar sjoppur. Varðandi þá hvata sem frumvarpið inniheldur tengist það í raun þeirri alþjóðlegu umræðu sem stendur yfir núna og snýst mjög um jöfnuð og ójöfnuð og hvernig æ meira fjármagn færist á æ færri hendur í heiminum. Það er auðvitað ekki bara umræða sem við eigum í á Íslandi, hún er í gangi um heim allan. Eitt af því mikilvægasta sem stjórnvöld á hverjum stað geta gert til þess að stuðla að jöfnuði og ætti að vera kappsmál stjórnvalda, bæði til að tryggja betra samfélag en líka til að tryggja öryggi og samfélagsframþróun, er að hafa regluverkið mjög skýrt og hvatana til að leggja sitt af mörkum til samfélagsins mjög skýra. Þá hvata eigum við að byggja inn í þessi kerfi. En fyrst og fremst held ég að hugmyndafræðilega sé mikilvægt að þessi tenging sé skýr til þess að við látum þá pólitísku yfirlýsingu, að auðlindin sé sameign þjóðarinnar, birtast og 

Forseti. Í auðlindaumræðunni sem var hér í kringum árið 2000 komu fram ákveðin prinsipp. Það komu einnig fram ákveðin prinsipp í auðlindamálum hjá auðlindastefnunefnd á síðasta kjörtímabili og í tillögum að nýrri stjórnarskrá. Það er þessi sama hugsun sem gengur í gegnum þetta allt saman og reynt var að byggja lög um veiðigjöld á þeim prinsippum. Núna er breytingin sú, svo ég noti svipað orðalag og hæstv. fjármálaráðherra gerði hér í gær, að einhvern veginn er verið að rífa allt saman úr samhengi og algert prinsippleysi er uppi. Það er búið að taka alla þessa umræðu og henda henni til hliðar. Nú á ekki að byggja á neinum prinsippum af þessu tagi heldur setja hér tekjuskatt þannig að sum fyrirtæki munu greiða þetta sérstaka veiðigjald í gegnum tekjuskattinn og önnur ekki. Það held ég að hljóti að vera langt frá því prinsippi sem auðlindaumræðan byggir á. 35 þúsund undirskriftir söfnuðust til að mótmæla bráðabirgðafrumvarpinu sem samþykkt var á síðasta ári, 35 þúsund manns mótmæltu því. Forsetinn skrifaði undir með þeim rökum að þetta væri bráðabirgðasamkomulag. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér umræðuna í framhaldinu? Hæstv. sjávarútvegsráðherra talar um sátt um greinina - er líklegt að hún fáist með þessari þróun?

Virðulegi forseti. Það er miður þegar umræðan er sett í þann farveg að við sem teljum eðlilegt að þeir sem fá einkaleyfi á því að yrkja sameinaðar auðlindir landsmanna leggi sitt af mörkum erum því miður gjarnan teiknuð upp sem einhverjir sérstakir óvinir sjávarútvegs, að við höfum ekki skilning á mikilvægi sjávarútvegs fyrir samfélagið, að við tölum á niðrandi hátt um þessa grein. Ég vil nota tækifærið hér og andmæla því algerlega. Að sjálfsögðu er sjávarútvegurinn mjög mikilvægur fyrir landið og miðin og okkur öll. Það sama á við um fleiri atvinnugreinar. Við getum nefnt sem dæmi ferðaþjónustuna sem mér fannst líka eðlilegt að greiddi hærri virðisaukaskatt en núverandi ríkisstjórn ákvað síðan að bakka með. Þetta er hluti af pólitískri stefnu. Ég aðhyllist þá stefnu að eðlilegt sé að atvinnugreinarnar leggi sitt til samfélagsins í ljósi þess að þær nýta auðlindir sem við eigum öll saman og ekki síst í ljósi þess að íslenskt samfélag hefur gengið í gegnum gríðarlega erfiða efnahagslega tíma á undanförnum árum. Það er ekki ósanngjörn krafa að ætlast til þess að atvinnulífið leggi sitt af mörkum til að rétta samfélagið við ef við horfum á þann skort sem margar stofnanir samfélagsins búa við. Það er ekki ósanngjörn krafa. En því miður hefur það verið kappsmál einhverra hv. þingmanna að reyna að draga þetta upp sem andstæður og maður er teiknaður upp sem sérstakur óvinur atvinnugreinar ef maður gerir þá eðlilegu og sanngjörnu kröfu að atvinnugreinarnar leggi sitt af mörkum til samfélagsins, rétt eins og ég geri þá réttmætu og sanngjörnu kröfu að við sem einstaklingar leggjum okkar af mörkum til samfélags sem var næstum farið á hausinn fyrir sex árum, ekki lengra síðan. Ég held að það verði ekki nokkur sátt um þessi mál nema við upplifum það sem þjóð að þannig sé það, að þeir sem fá einkaleyfi til að nýta sameignir okkar greiði fyrir það með eðlilegum hætti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Ég er svolítið á svipuðum slóðum og hún og hv. þm. Oddný G. Harðardóttir voru á hér áðan. Það er þessi umræða, við höfum orðið vitni að því í dag hvernig talað er til okkar sem erum þeirrar skoðunar að eðlilegt sé að þeir sem hafa sérleyfi til að sækja hráefni og aðföng til matvælaframleiðslu sinnar greiði eigandanum fyrir það af þeim umframarði eins og hugmyndafræðin sem fyrrverandi ríkisstjórn lagði upp með byggði á. Mér hefur þótt þessi umræða ósanngjörn og mér finnst hún líka byggð á svo röngum forsendum vegna þess að hún snýst ekki um það að fjármagna ríkissjóð í sjálfu sér, hún snýst ekki um það að fara ofan í vasa útgerðarmanna til að sækja fjármagn til að rétta af þjóðarskútuna þegar við lentum í efnahagslegum hremmingum. Þetta snýst um prinsippið sem talað er um í auðlindaskýrslunni fyrir árið 2000 og þá var engin vond vinstri stjórn í landinu. Rætt hefur verið um þetta aftur og aftur og ítrekað, talað var um þetta aftur í auðlindaskýrslu sérfræðinga árið 2012, talað er um þetta aftur og aftur og víðar úti um allan heim að eðlilegt sé að þeir sem fá sérleyfi til að sækja sér hráefni til framleiðslu sinnar greiði fyrir það. Það er bara það sem við erum að tala um. Síðan getum við tekist á um útfærslurnar á því en margar tillögur hafa legið því til grundvallar. Fyrrverandi ríkisstjórn hljóp ekkert til og gerði bara eitthvað út í bláinn. Þetta byggði á mjög mikilli vinnu sem unnin hafði verið lengi á undan. Mig langar aðeins að eiga samtal við hv. þingmann um þetta, þessa umræðu og hugmyndafræðina, líka kannski í ljósi þess að mánuði eftir að núverandi ríkisstjórn sagði okkur að það þyrfti að lækka þessi gjöld í einum grænum hvelli síðasta sumar, það væri algert forgangsmál, fengum við að heyra það í fréttum að þrjú sjávarútvegsfyrirtæki skiluðu tæplega 

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega þetta sem gerir að verkum að tugir þúsunda undirskrifta safnast til að mótmæla þeirri lækkun sem samþykkt var af stjórnarmeirihlutanum í sumar. Það er auðvitað af því að fólk upplifir ranglæti. Fólk upplifir ranglæti í því að hér séu mjög stórir aðilar í færum til að greiða sér svo mikinn arð og raun ber vitni. Eins og ég kom að áðan í ræðu minni var það mat okkar allra að eðlilegt væri að skoða framkvæmdina á innheimtu veiðigjaldsins með tilliti til smærri fyrirtækja en í raun og veru er ekki verið að gera það hér. Hér er bara flöt lækkun, annars vegar er verið að lækka gjaldið og hins vegar er verið að aftengja hugmyndafræðina um það að við eigum einhvern rétt á þessum umframarði. Það er það sem ég tel mjög alvarlegt við þetta mál. Ég er sammála hv. þingmanni, þetta snýst nefnilega ekki bara um að stoppa í gatið hjá ríkissjóði. Ég legg þó áherslu á að það vekur mann til umhugsunar þegar grátið er yfir öðrum krónum sem þarf nauðsynlega að ná í, svo sem skráningargjöld á námsmenn og allt verður vitlaust út af til að ná í þær krónur, 180 milljónir, þá vekur þetta manni spurningar hvort sumar krónur telji einhvern veginn öðruvísi en aðrar. En þetta er stóra grundvallaratriðið og það er það sem við sjáum hjá þeim þjóðum sem hefur vegnað vel í þessum málum. Það eru þjóðir sem hafa haft mjög skýran ramma, skýrt regluverk og gjaldtöku, ég nefni sem dæmi frændur okkar Norðmenn og auðlindasjóð þeirra. Vissulega búa þeir að mjög ríkulegum auðlindum en þeir hika ekki við að leggja þar á rík gjöld og þeir hafa haft sambærilega stefnu um ýmsar aðrar auðlindir, þannig að þetta er auðvitað eitthvað sem við eigum að horfa til. Ég held að afregluvæðing, eins og hér hefur iðulega verið boðuð, það sé einhvern veginn það sem muni leysa alla þessa krafta úr læðingi og skapa vöxt og allt þetta, virki ekki. Við eigum einmitt að horfa til þess að hafa skýran ramma og jákvæða hvata til að atvinnulífið leggi af mörkum til samfélagsins út frá þeim réttindum sem það hefur.

Virðulegi forseti. Ég held að núverandi ríkisstjórn átti sig ekki á því að hún er sjálf að gera greininni gríðarlegan óleik með því að ákveða að fara svona hart fram síðasta sumar með því að ná fram lækkun á veiðigjöldum upp á rúmlega 3 milljarða á síðasta ári og á sama tíma og af fréttum má ráða hafa einungis þrjú fyrirtæki náð að skila 28 milljarða kr. hagnaði, þrjú fyrirtæki. Þær fréttir komu mánuði eftir að þetta var samþykkt sem neyðarráðstöfun fyrir þau fyrirtæki vegna þess að þau væru öll á hvínandi kúpunni vegna veiðigjalda. Það er bara auðvitað ekki þannig og það hefur aldrei verið ætlun okkar sem teljum að eðlilegt sé að þeir sem sækja með sérleyfi um auðlindir greiði í sameiginlega sjóði. Þetta á algerlega að vera óháð öllu tali um fjármögnun hjá ríkissjóði sem slíkum. Við eigum að nýta þessa fjármuni til að styðja við atvinnugreinina, styðja við nýsköpun, styðja við uppbyggingu og annað til að örva hér hagvöxt algerlega óháð stöðu ríkissjóðs hverju sinni. Þetta snýst bara ekkert um það, prinsippið er allt annað. Þess vegna finnst mér það skipta mjög miklu máli að okkur sé mætt með sanngjörnum hætti og menn séu til í þetta samtal við okkur. Ég bið hv. þingmann að segja mér hvernig hún hefur upplifað það í umræðunni í dag. Ég hef ekki upplifað það þannig að það sé í boði. Menn eru bara komnir inn á einhverja braut um það að þeir ætli að gera þetta, sama hvaða áhrif það hefur og sama þó að þeir séu að grafa undan réttlætisþætti málsins og þar með undan atvinnugreininni enn og aftur vegna þess að verið er að etja henni eina ferðina á forað deilna í samfélaginu.

Virðulegi forseti. Af því að hv. þingmaður spurði um upplifun mína þá er það því miður upplifun mín að of margir stjórnarþingmenn og hæstv. ráðherrar séu enn fastir í stjórnarandstöðu við síðustu ríkisstjórn, sem er náttúrlega hálfvændræðalegt svona ári eftir að hún fór frá. Ég upplifi iðulega að ég heyri meira um síðustu ríkisstjórn en núverandi ríkisstjórn í sölum þingsins þessa dagana sem er kannski vegna þess að núverandi ríkisstjórn hefur ekki verið alveg jafn afkastamikil og hún hefði gjarnan viljað vera og þá sé kannski bara ágætt að rifja aðeins upp fortíðina. Ég verð að segja að mér finnst þetta ekkert rosalega spennandi málflutningur, ég segi það alveg satt. En hvað varðar þessa umræðu sem ég gerði líka að umtalsefni, og ég er sammála hv. þingmanni að það er leiðinlegt að vera að setja fólk í skotgrafir því að þetta snýst ekki bara um sjávarútveginn, þetta snýst líka um það hvernig við ætlum að höndla með aðrar auðlindir til framtíðar litið ef til þess kemur. Það er umræða sem við eigum eftir að taka og ég held að grunnurinn að því sé að við þurfum að ná einhverri sátt um auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Ég held að það sé alveg gríðarlega mikilvægt og geti verið vegvísir fyrir frekari lagasetningu og frekari dómaframkvæmdir. Þó að hér hafi margt gerst þá hefur okkur ekki auðnast sú gæfa að koma slíku ákvæði inn á stjórnarskrá. En það er líka áhugavert að skoða hvernig sú umræða hefur þróast frá árinu 2000, hún hefur þróast heilmikið. Viðhorf manna hefur breyst talsvert, það er auðvitað jákvætt. Ég held að umræðan hafi tekið jákvæðum breytingum frá þeim tíma. En það að teikna okkur hér upp sem einhverja óvini sjávarútvegsins, fólk eins og mig sem ólst upp við að spila útvegsspilið, örugglega eina heimilið á landinu sem gerði það því að enginn skildi reglurnar, og hlustaði á umræður um sjávarútveg og fiskveiðar í hverju einasta fjölskylduboði, það held ég að sé gríðarlega ósanngjörn umræða því að þetta er eitthvað sem allir viðurkenna að er undirstaða fyrir þjóðarhag okkar og eitthvað sem við viljum öll að sjálfsögðu að gangi sem best. Þetta snýst um einfalda réttlætisspurningu, hvort þjóðin eigi að fá að njóta þess arðs sem þau fyrirtæki hafa sem fá leyfi til að yrkja þá sameiginlegu auðlind. Þetta er einföld grundvallarspurning, þ.e. spurning um réttlæti eða ranglæti.