Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg get verið skammorður, þar sem jeg hefi ekki í huga að taka fyrir alla liði af brtt.fjvn. Jeg verð að taka undir það með frsm. (M. P.), að mjer þykir hafa komið allmiklar breytingar inn við þessa umr. Og mjer þykir nefndin ekki hafa sýnt þá sparsemi, sem jeg hafði búist við, þótt það auðvitað bæti nokkuð úr, að frsm. (M. P.) sagði litlar breytingar koma fram við fjárlagafrumvarpið sjálft. Jeg vil þá fyrst nefna vitana. Jeg skal viðurkenna, að eftir þeim upplýsingum, sem jeg hefi fengið, þá virðist ekkert undanfæri að byggja vitann í Sandgerði. En ekki virðist eins nauðsynlegt að byggja hina tvo vitana. Þessum vitum er, eftir þeim upplýsingum, sem fengnar eru, ekki svo aftur farið, að ekki megi una við þær till., sem gerðar eru um þá í fjárlögunum. Og jeg get skilið það, að hv. 1. þm. S.-M.( Sv. Ó.) sje óánægður yfir því, að hjer sje skotið inn vitum á undan vitunum á Austurlandi, sem byggja átti á þessu ári, en sem stjórnin hefir frestað. Jeg fæ ekki sjeð, að neitt sje leggjandi upp úr þeim sparnaði, sem við það fengist, að þeir vitar, sem bygðir væru í einu, væru sem næstir hver öðrum. Jeg skal viðurkenna, að því er Gjögurvitann snertir, að nokkur flutningskostnaðnr gæti sparast, en þó afskaplega lítill. Þangað má senda efni með strandferðaskipunum. svo alls ekki þyrfti að senda sjerstakt skip. Og það er sanngjörn krafa, að úr því að vitarnir á Austurlandi eru teknir í fjárlögin fyrir 1921, þá sje því haldið til streitu, að úr því að hinir vitarnir eru teknir, þá sjeu þessir vitar teknir um leið. En þá yrði að taka lán, sem stjórnin vill helst ekki, eða sleppa ölum vitum á þessu ári. Mjer skilst líka, að aðalástæðan fyrir því að byggja Arnarnesvitann sje sú, að vitavörður segi af sjer 1. ágúst, og að erfitt sje að útvega annan í staðinn. Þetta virðist mjer hæpið að byggja á, svo og þeirri ástæðu, að menn halda að viðirnir í húsunum sjeu fúnir. Elliðaeyjarvitinn er að vísu ekki „moderne“, en má þó notast við hann: og það er rjettara að byggja fyrst vita fyrir austan, þar sem alls engir vitar eru. Yfirleitt virðist hyggilegra að bíða. Mjer kemur það líka undarlega fyrir sjónir, að vitavörðurinn á Arnarnesi á að fá dýrtíðaruppbót fyrir alt árið 1921, þótt hann hafi ekki sagt af sjer og segist ekki ætla að gera það fyrir 1. ág. þ. á. Er þetta dálítill mælikvarði á sparnað háttv. fjárveitinganefndar. Um dýrtíðaruppbótina til háskólaritara vil jeg taka það fram, að það er ekki rjett, að háttv. nefnd byggi þar till. sínar á stj. frv., því að þar er ekki ætlast til, að uppbótin gildi fyrir liðna tímann, því að stjórnin bjóst eigi við því, að nefndin mundi vilja breyta fyrri gerðum sínum. Um dýrtíðaruppbótina til Einars Jónssonar skal jeg geta þess, að hjer getur eigi verið um annað að ræða en að þessi uppbót sje greidd á listamannastyrkinn, sem honum er veittur. Er hjer gengið inn á alveg nýja braut, og að því er jeg held talsvert útgjaldamikla, og því mjög viðsjárverða, þar sem bæði á að veita uppbót á styrkinn og einnig að veita þeim, sem listamannanefndin mælir ekki með styrk, með því að taka styrkveitingar til þeirra í fjáraukalögin. En í sambandi við vitana, svo að jeg hverfi að þeim aftur, skal jeg geta þess, að mjer þykir dálítið einkennilegt, hvernig háttv.fjvn. tekur í það að veita fje til bryggjunnar á Blönduósi, sbr. tilmæli hennar um veitingu á fje til vitanna. Miðpartur bryggjunnar er farinn, og því auðsætt, að hún er öll í voða, ef eigi er að gert. Sýnist því liggja næst að halda því við, sem þegar hefir verið gert og miklu kostað til. Um brtt. mína á þskj. 283 skal jeg vera fáorður. Háttv. nefnd hefir lýst því yfir, að hún muni fallast á 2. og 3. till., en verða mótfallin þeirri 1. Háttv. frsm. (M. P.) ávítaði stjórnina vegna nefndarinnar fyrir, að hún skyldi eigi greiða alt, sem í fjárlögunum stendur. Eftir því álítur nefndin víst, að stjórninni beri skylda til að greiða fje út til erfingjanna eða jafnvel skuldheimtumanna, ef maðurinn deyr, sem fjárveitingin er nafnbundin við. En nú vil jeg láta háttv. deild skera úr því, hvort hún vill láta greiða út fje, sem veitt er manni til ákveðins starfs, en sem tekur svo að sjer önnur störf, svo umfangsmikil, að manninum er ófært að inna starf sitt af hendi. Þessi maður hefir nú fengið talsvert útborgað af styrknum, og sýnist mjer nægilegt að láta þar við sitja. Um styrkveitinguna til Guðmundar frá Sörlastöðum vil jeg geta þess, að óþarfi var að taka hana nokkuð til umr. hjer, því að jeg hefi oft sagt honum, að hann hjeldi styrknum, enda mun það ætíð hafa verið venjan að fella ekki fjárveitingu niður, þó að líkt stæði á og hjer. Þá spurði háttv.frsm. stjórnina. hvort fresta ætti framkvæmdum mannvirkja þetta ár, sem þó hefir verið veitt fje til í fjárlögum. Þetta er ekki fullráðið enn, en hefir komið til orða. Eru eigi nema tveir kostir, og hvorugur góður, annaðhvort að taka lán til þess eða fresta, og hygg jeg, að það síðara sje hyggilegra, þar sem von er nú til, að eitthvað fari að rætast úr.  (M. P.: En þarf stjórnin eigi að biðja þingið um álit sitt í þessu efni?)  . Má vera, að hún þurfi þess um sumar framkvæmdirnar, en þó er þess hjer að gæta, að til margra mannvirkja, svo sem bygginga og brúarsmíða, er ekki nein fastákveðin upphæð veitt í fjárlögunum, og þar hefir því stjórnin óbundnar hendur. en enda þótt svo sje eigi, þá sýnist mjer, að stjórnin hafi heimild til þess að fara að sem hygginn ráðsmaður, og greiða ekki fjeð út, þó að fjárveiting standi í fjárlögunum, ef forsendurnar eru brostnar, sem veiting þingsins bygðist á. Um eftirlaunin til Sigurðar Jónssonar, sem mörgum verður þungt fyrir brjósti af, vil jeg geta þess, að þar fór stjórnin eftir yfirlýstum vilja meiri hl. háttv.þm. og þar með fjvn. beggja deilda. Annars held jeg, að óþarft sje að öfundast svo mjög yfir þessu, því að annar ráðherra, sem fór frá jafnhliða honum, hefir sömu eftirlaun. Þarf þetta ekki að verða neitt fordæmi, en annars skulu háttv.þm. ekki láta það neitt fá á sig eða aftra sjer, þótt búið sje að greiða manninum nokkuð út, því að þeir, sem það hafa gert, eru fyllilega borgunarmenn fyrir þessari upphæð úr sínum vasa. Meira held jeg að jeg þurfi eigi að taka fram að sinni, en sökum þess, að jeg verð að vera við umr. í Ed. í dag, og get því eigi verið hjer að staðaldri, þá þætti mjer vænt um, að mjer væri gert viðvart, ef umr. snertu það, sem mjer við kemur sjerstaklega, eða það sem jeg nú hefi sagt.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg á hjer einn brtt. á þskj. 260. um eftirgjöf á 5000 kr. láni til skógræktar. Hv. frsm. (M. P.) hefir nú tekið þessari brtt. vel, og vona jeg, að ekki verði þörf að ræða mikið um hana. Lán þetta var veitt 1918. eftir till.fjvn.; var þá verið að leggja í skógarhögg í Vatnaskógi, og var ætlast til þess, að þetta fyrirtæki bæri sig. Á því ári varð það líka svo, að halli varð enginn, en árið 1919 var fjeð notað aftur til skógarhöggs í Ánabrekkuskógi, og gekk þá gersamlega í súginn, og jafnvel enn meira. Undanfarið hefir sáralitlu fje, tiltölulega móts við dýrtíð, verið varið til skógræktar. Þingið hefir ekki haft trú á málinu, og þrátt fyrir dýrtíðina hefir fjeð til skógræktar eiginlega farið minkandi. Ef ekki á algerlega að hætta þessu starfi, þá er óhjákvæmilegt að gefa þetta lán eftir og nema það burtu sem lán í reikningum skógræktarinnar, en telja það fjárveitingu. Þá vildi jeg fara nokkrum orðum um sumar brtt. Skal jeg fyrst snúa mjer að brtt. á þskj. 273 frá fjvn. Hún er um uppbót til Jóns Straumfjörðs. Mjer er þessi fjárveiting ókunn, því að jeg hefi ekki haft tal af póstmeistara eftir að hún kom fram. Hygg jeg þó, að póstmeistari álíti, að ekki sje beinlínis þörf á fjárveitingu þessari til uppbótar á starfi því, sem þessi maður nú hefir við pósthúsið, en álítur hins vegar, að verði fjeð veitt, þá megi auka við störf hans í pósthússins þágu, og það geti komið sjer vel. Um fjárveitingu til Holtavegar skal jeg geta þess, að jeg bjóst við, að farið yrði fram á hærri fjárveitingu, enda er þetta auðsæilega aðeins til bráðabirgðaviðgerðar, og hverfur á árinu í súginn. Annars eru þessi vegamál, eins og sakir standa nú með fjárhaginn. mjög örðug viðfangs. Þá vildi jeg minnast nokkrum orðum á vitamálin. Skal jeg þar ekki lá háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), þótt hann sje dálítið ergilegur. ef vitarnir verða ekki bygðir á Austurlandi í sumar, sem ráðgert var, einkum ef ýtt er í fyrirrúm byggingum vita, sem eigi voru ráðgerðar í fyrra. Um þessar brtt. viðvíkjandi vitunum var mjer annars kunnugt um Arnarnesvitann einan. og munu hafa komið meðmæli til fjvn. frá skrifstofu minni honum áhrærandi. Sýndist sem breytingin á honum væri nauðsynleg, því að eins og hann nú er, verður rekstrarkostnaður hans mjög mikið meiri en eftir breytinguna. eða á að færast úr 1800 kr. niður í 700 kr. Ennfremur mun vitinn þurfa annarar aðgerðar við, til þess að koma að notum. Annars hefi jeg ekki talað við vitamálastjóra þessu viðvíkjandi, sökum þess. hve málið er seint fram komið og lítill tími hefir verið til þess að íhuga það. Jeg mun því ekki leggja neina áherslu á að brtt. þessi nái fram að ganga, þó að jeg muni greiða henni atkv. mitt. En viðvíkjandi vitabyggingunum á Austurlandi, þá þarf engan að furða það, þó að stjórnin hafi eigi látið framkvæma þær, því til þess þurftu 150 þús. kr. Sýnist tækilegra í fjárþröng að veita 20 þús. kr. til lagfæringar á Arnarnesvitanum, þó að jeg hins vegar vilji eigi gera slíkt að kappsmáli, ef það kynni að særa háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Þá vildi jeg fara nokkrum orðum um fjárveitinguna til vitavarðar Arnarnessvitans. Stjórnin lagði það til við háttv.fjvn., að manni þessum yrði veitt eitthvað, í eitt skifti fyrir öll, sökum meiðsla, sem hann hafði orðið fyrir í starfi sínu. Virðist það sanngjarnt að bæta þeim mönnum einhverju, er verða fyrir slysum í þjónustu landsins. En stjórnin lagði áherslu á, að fjárhæðin yrði veitt í einu, og þá dálítið ríflegri, en eigi sem eftirlaun, eins og fjvn. leggur til, og mun jeg því eigi geta greitt brtt.atkv. mitt í því formi, sem hún nú er. Þá vil jeg leyfa mjer að mæla með fjárveitingu til Búnaðarfjelagsins, til verkfærasýningar, að upphæð 20 þús. kr. Hafði jeg raunar hugsað, að rentur af ræktunarsjóðnum í 2–3 ár mundu nægja til þess að leggja hæfilegan skerf til sýningarinnar, og ekki mundi þá þurfa að taka fje af landsreikningnum, en það hefir nú komið í ljós, við nánari athugun, að rentur sjóðsins árið 1920 og 1921 nema einungis 20 þús. kr., þegar verðlaun eru dregin frá fyrir árið, en hinsvegar hefir verið áætlað, að sýningarkostnaður mundi verða alt að 50 þús. kr., og því mun nefndin hafa viljað bæta þessum 20 þús. kr. við, í þeirri von, að það mundi nægja. Einnig vil jeg mæla með uppbótinni til Einars Sæmundssonar skógarvarðar, því að hún hefir ekki verið færð, sökum vangár, en stjórnin telur, að hann eigi sömu laun eins og aðrir skógarverðir, meðan stöðunni er haldið, en um nauðsyn þess geta verið skiftar skoðanir. Þá vildi jeg leggja 2000 kr. fjárveitingunni til heimilisiðnaðarsýningarinnar liðsyrði mitt. Sýnist mjer kvenþjóðin hafa farið hjer hóflega í sakirnar, og það einmitt af því, að hjer er um mjög gott fyrirtæki, eða öllu heldur málefni, að ræða, sem þegar hefir leitt mikið gott af og hefir mikið verkefni fyrir hendi. Að síðustu vildi jeg styrkja það, að veitt yrði fje til gömlu bryggjunnar á Blönduósi, ef þess er nokkur kostur. Bryggjan eyðilegst, ef ekki er gert við hann, og það þegar í stað, enda er hjer aðeins farið fram á 1/3 kostnaðar. Væri áreiðanlega betra fyrir hjeraðsbúa að fresta bryggjubyggingu sunnan Blöndu og fá sem því svarar, sem nú er í fjárl. til hennar, til þess að koma þessari í lag, enda mun örðugt fyrir hjeraðið að koma upp báðum bryggjunum samtímis í þessari fjárþröng. Þótt jeg hafi gefið sumum brtt. meðmæli mín, þá er mjer það fullljóst, að svo getur farið, að fjárveitingarvaldið geti alls ekki int af hendi alt það fje, sem þær fara fram á. Þar sem jeg samt hefi mælt með einstöku brtt., þá er það vegna þess, að jeg álít, að þær eigi að sitja í fyrirrúmi fyrir ýmsum öðrum. En jeg mun greiða atkvæði á móti ýmsum öðrum, sem jeg að vísu álít nytsamar og jafnvel nauðsynlegar, ef nokkur leið væri til að fullnægja þeim, en verð nú að banda hendi á móti þeim vegna fjárskortsins.

Gunnar Sigurðsson Jeg vil ekki láta hjá líða að svara háttv. 2. þm. Hiinv. (Þór. J.) nokkrum orðum. Háttv. þm. (Þór. J.) sagði, að jeg hjeldi því fram, að rjett væri að spara stærri upphæðirnar, en ekki þær smærri. Þetta er rjett hermt, það sem það nær. En jeg skýrði þetta álit mitt og nefndarinnar þannig, að ekki sje rjett að leggja í ný og dýr fyrirtæki, meðan ekki er raknað úr peningakreppunni, er vonandi verður bráðlega, ef skynsamlegar ráðstafanir verða gerðar. Og þar sem líka er von um, að verðlag lækki, þá má gera ráð fyrir, að heppilegt sje af þeim ástæðum, að draga það að ráðast í stærri fyrirtæki. Þetta er mín skoðun, en hann vildi draga hana lengra. Hann vildi gefa í skyn, að jeg vildi ekki leggja fje í að bjarga verðmæti, sem væri í veði. Jeg hefi ekki sagt neitt í þá átt, og jeg vona, að háttv.þm. (Þór. J.) skilji það, að jeg hjelt, að jeg væri ekki að tala við börn. Jeg get líka beinlínis sýnt fram á hið gagnstæða í framkomu minni. Jeg var t. d. með því að veita fje til bryggjugerðar á Akranesi, vegna þess, að háttv.þm. Borgf. (P. O.) upplýsti, að bryggjan lægi undir skemdum. Ef háttv.þm. (Þór. J.) hefir sagt þetta til mín, vegna þess að hann hafi haldið, að jeg væri á móti fjárveitingu þeirri, sem hann berst fyrir, til viðgerðar Blönduóssbryggjunnar, þá er það vindhögg og sagt út í bláinn. Jeg var ekki á fundi fjvn. þegar um hana var rætt, en jeg skal lýsa því yfir nú, að jeg mun greiða atkv. með henni. vegna þess, að jeg álít hana nauðsynlega.

Þorleifur Jónsson Það eru aðeins örfá orð, út af till.háttv. samgmn. á þskj. 264, um að færa styrkinn til Austfjarðabátsins niður í 8000 kr. Háttv. frsm. (Þorst. J.) byrjaði ræðu sína í gær á því, að háttv.fjvn. kæmi nú með margar hækkunartill., en öðru máli væri að gegna um samgmn., því að hún flytti eingöngu lækkunartill. En þegar til kom, var upptalningin ekki lengri en ein till., um að lækka styrkinn til Austfjarðabátsins um 7000 kr.; það var alt og sumt. Mjer finst nú, að háttv. samgmn. hefði getað sparað sjer sjálfslofið fyrir sparnað, þó að henni takist að fá háttv. deild til að neita um þessa upphæð til styrktar bátsferðunum. Um þennan styrk er það að segja, að ef báturinn á að halda uppi samgöngum milli Hornafjarðar og Austfjarða, þá er það svo löng leið, að styrkurinn mundi alls ekki nægja til þess, og er altof lítill, samanborið við þann styrk, sem veittur er til bátsferða á Breiðafirði og víðar. Sje ætlast til þess, að báturinn gangi aðeins um Austur-Skaftafellssýslu, með endastöð á Djúpavogi, þá er þess að gæta, að stór skip geta ekki lagst við bryggju þar, svo að upp og útskipun er erfið og kostnaðarsöm. Það er því ekki heppileg höfn fyrir bát, sem á að taka vörur millilandaskipanna, enda veit jeg ekki til þess, að háttv. samgmn. hafi gert neinar ákveðnar tillögur um, að Goðafoss skyldi koma þar. Ef endastöðin á að vera á Fáskrúðsfirði eða Eskifirði, þá skal jeg játa, að meiri líkindi eru til að Goðafoss komi þangað, því að á þeim höfnum getur skip lagst við bryggju, og því betri endastöðvar en á Djúpavogi. En það er ekki hægt að neita því, að það er óheppilegt, að Austfjarðabáturinn geti ekki komist alla leið til Seyðisfjarðar, því að þar er eini staðurinn á Austfjörðum, þar sem landsverslunin hefir útibú. Til þess því, að Hornfirðingar, með þessu fyrirkomulagi, gætu fengið vörur frá henni, yrði fyrst að flytja þær frá Seyðisfirði til Eskifjarðar eða Fáskrúðsfjarðar, en með því yrði þreföld fragt á þeim. Austfjarðabáturinn hefir komið við á öllum smærri höfnum í Suður-Múlasýslu, t. d. Breiðdalsvík, Stöðvarfirði og víðar, þar sem annars hafa verið strjálar viðkomur hinna stærri skipa, og með því bætt mjög úr samgönguþörf slíkra staða. En ef till. samgmn. verður samþ., þá er styrkurinn svo lítill, að hann getur ekki haft þessar viðkomur. Eftir till. er okkur Skaftfellingum alveg í sjálfsvald sett, hvernig við högum ferðum bátsins. Það er því ekki hægt að búast við því, að við förum að senda hann á smáhafnir, sem við höfum lítil eða engin viðskifti við, heldur á Fáskrúðsfjörð og Eskifjörð og aðra staði, sem við höfum mikil viðskifti við. Jeg þarf ekki að fjölyrða um þennan styrk meira, þar sem 15000 kr. styrkurinn var samþ. með miklum atkvæðamun við 2. umr. Og jeg vil taka það fram, að verði brtt. samgmn. samþ., þá verð jeg að líta svo á, að Austur-Skaftfellingar hafi alger umráð bátsins og þurfi ekki að láta hann fara annað en þeir hafa hag af. Enda tók háttv.frsm. (Þorst. J.) það fram, að styrkurinn væri aðeins fyrir Hornfirðinga. Jeg álít því, að nota megi þennan styrk til flutningaferða um sýsluna, á Papós, Hvalsneskrók og víðar. ásamt því að ná sambandi við Austfirði. Jeg skal ekki fara í neinar orðadeilur fyrir fjvn., því að háttv.frsm. (M. P.) mun einfær um að verja gerðir hennar. Háttv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.) ásakaði fjvn. fyrir að hafa ekki tekið Blönduóssbryggjuna í sínar till. En eins og frsm. (M. P.) hefir tekið fram, þá eru atkv. nefndarmanna algerlega óbundin um það atriði. Jeg skal lýsa því yfir, fyrir mína hönd, að jeg hefi álitið þetta vel mega heita nauðsynjamál. En það voru ýmsir þm. í nefndinni, sem álitu vera spursmál um, hvað gera ætti viðvíkjandi svona mannvirki. Jeg minnist þess, að í vetur, þegar jeg var á ferð fyrir norðan land á Sterling, og við lágum á Blönduósi, þá sagði einn velmetinn og háttstandandi farþegi við mig, um leið og hann benti á bryggjuna austan Blöndu, sem hrunið hafði: „Þarna er einn landssjóðskirkjugarðurinn“. (.V. P.: Þeir eru nú fleiri hjer á landi. Að vísu.. en jeg skal engan dóm leggja á það, hvort þetta er sagt að ófyrirsynju. En það má líta á það hjer, að hjeraðið sjálft vill leggja fram stórfje, alt að 40 þús. kr., og virðist það benda á það, að mikil nauðsyn sje á því að endurreisa bryggjuna, og því ekki óeðlilegt, þótt landssjóður leggi fram einn þriðja á móti. Þegar áhugi hjeraðanna er svona mikill, þá vil jeg, fyrir mitt leyti, ekki spyrna á móti því, að ríkissjóður leggi eitthvað fram, eða þann þriðjung, sem vant er að veita til slíkra fyrirtækja. Háttv 2. þm. Húnv. (Þór. J.) sagði, að fjvn. með till. sínum gengi inn á það svið, sem eingöngu væri ætlað úthlutunarnefnd listamannastyrksins, og hjelt, að þessir listamenn, sem fjvn. hefir tekið í till. sínar, væru þeir óverðugustu í augum úthlutunarnefndarinnar. En þetta hvorttveggja er misskilningur. Úthlutunarnefndin hefir veitt bæði Kristínu Jónsdóttur og Jóhannesi Kjarval styrk, en hún kvaðst hafa of litlu fje yfir að ráða, og fór því fram á við fjvn., að hún reyndi að fá þingið til að bæta við þá. Hjer er því alls ekki verið að taka fram fyrir hendur úthlutunarnefndarinnar, heldur farið eftir hennar óskum. Jeg skal svo ekki lengja meira umræðurnar.

Jón Auðunn Jónsson Það eru aðeins nokkur orð út af ummælum háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), um vitabyggingarnar. Hann sagði í því sambandi, að ekki ætti að byrja á því að endurbyggja vita, meðan ekki væri fært að framkvæma ráðgerðar nýbyggingar. Háttv. þm. (Sv. Ó.) virðist því ætlast til, að eldri vitar verði ekki endurbættir, hversu brýn nauðsyn sem á því er, fyr en búið er að reisa alla vita, sem í náinni framtíð er fyrirhugað að reisa. Hann verður þó að gæta þess, að hættulegra er fyrir sjófarendur, að eldri vitar ónýtist en hitt, að bygging nýrra vita frestist. Viðvíkjandi Arnarnesvitanum vil jeg geta þess, að hann er svo illa á sig kominn og hrörlegur, að full hætta er á, að hann skekkist í vondum veðrum; þrátt fyrir sjerstaka alúð vitavarðarins í starfi sínu og stöðugt eftirlit allan þann tíma, sem á vitanum á að loga, hefir þó borið á því, að vitinn hefir ekki sýnt eins gott ljós og til er ætlast og hann gerði áður. Ef vitanum verður ekki breytt til batnaðar, þá er miklu betra að leggja hann niður. En með endurbyggingu mætti gera hann þannig úr garði, að árlegur kostnaður við hann yrði að verulegum mun minni, sjerstaklega hvað snertir mannahaldið, svo að kostnaðurinn við endurbygginguna mundi fljótt borga sig, bæði beinlínis og óbeinlínis. Þá er það Elliðaeyjarvitinn á Breiðafirði. Það hafa komið fram eindregnar óskir um að fá leiðarvísi í Höskuldsey, og jeg álít það ómissandi og þoli alls enga bið. En með því að endurbyggja Elliðaeyjarvitann verður komist hjá því að byggja leiðarljósið á Höskuldsey, og þar sem vitinn á Elliðaey þarfnast mjög mikilla endurbóta, og það í allra nánustu framtíð, er sjálfsagt að endurbyggja hann nú, því að það verður áreiðanlega sparnaður. Fyrst af því, að við það hverfur algerlega þörfin fyrir leiðarljós á Höskuldsey, sem yrði dýrt, sjerstaklega það, að launa mann til eftirlitsins, og í öðru lagi yrði starfræksla vitans í Elliðaey mun ódýrari eftir endurbygginguna en nú er hún. Jeg get því vel fallist á till.háttv.fjvn. um að endurbæta Elliðaeyjarvitann í þess stað, og gera úr honum hornvita, í stað þess, að áður hefir þar aðeins verið ljósviti. Jeg vil því mæla eindregið með till.háttv.fjvn. um þetta efni. Ef Arnarnesvitinn verður ekki endurbygður, þá verður vitavörðurinn að vera í vitanum ávalt meðan á vitanum logar, en ef það yrði gert, mætti komast af með að láta mann koma þangað einu sinni eða tvisvar á dag. Vitinn yrði bæði í mannhaldi og öðrum rekstrarkostnaði helmingi ódýrari, og auk þess ábyggilegri. Jeg neita því ekki, að brýn þörf sje á endurbótum á Austurlandi. En hjer er svo brýn þörf, að hún þolir enga bið. Viðvíkjandi utanfararstyrknum til blindu stúlkunnar, þá skal jeg skýra frá því, að faðir stúlkunnar er bláfátækur og hefir við og við orðið að þiggja af sveit, vegna þess, að hann hefir 9 börn fram að færa, og sjer sjer því alls ekki fært að kosta stúlkuna. Jeg vil því mæla mjög eindregið með þessum styrk. Jeg ætla ekki að rekja fleiri till.hv. fjv., en læt nægja að sýna afstöðu mína við atkvgr. Vegna þess, að háttv.þm. A.-Sk. (Þorl. J.) var að bera styrkinn til Hornafjarðarbátsins saman við styrkinn til bátsferða um Ísafjarðardjúp, þá vil jeg benda hv. samgmn. á það, að styrkurinn til bátaferða á Ísafjarðardjúpi er í rauninni hlægilega lítill. Það stendur til, og hefir staðið til, að láta bátinn hætta að annast póstflutninga um Djúpið, vegna þess hvað styrkurinn er lítill. Það mundi sýna sig, ef ríkið eða póststjórnin ætti að kosta póstflutninga um Djúpið sjerstaklega, að sá kostnaður yrði ekki minni en þessi styrkur. Út af orðum háttv.þm. A.-Sk. (Þorl. J.) vil jeg geta þess, að jeg skil ekki, að Austur-Skaftfellingar verði ekki svo sanngjarnir að gera sitt til þess, að Sunnmýlingar geti haft sem mest not af Hornafjarðarbátnum þar austur frá. Viðvíkjandi því, sem hann sagði, að styrkurinn yrði að vera svo hár, að báturinn gæti sótt vörur í landsverslunina á Seyðisfirði, þá skil jeg ekki, að það sje betra fyrir þá að fá þær þaðan heldur en beint frá Reykjavík með Suðurlandi.

Sveinn Ólafsson Jeg stend nú í sjálfu sjer ekki upp af því, að svo margt hafi í milli borið mín og háttv.fjvn., heldur einkum til þess að gera nánari grein fyrir málum, sem jeg hefi áður drepið hjer á, sem sje vitamálunum. Jeg hefi hlustað bæði á skýrslu stjórnarinnar og ræðu háttv.þm. Ísaf. (J. A. J.), og finst sem heilmargt beri þar á milli. Jeg gat sem sje ekki skilið annað á ræðu hæstv. ráðh. (P. J.) en að engin knýjandi nauðsyn væri á endurbyggingu vita vestanlands, þótt æskilegt væri að koma vitunum þar í nýtískuhorf. Hinsvegar lýsti háttv.þm. Ísaf. (J. A. J.) þessum vitum svo átakanlega, að hann sagði það vaka yrði yfir þeim nótt með nýtum degi, svo ekki fykju þeir út í hafsauga, svo væru þeir ljelegir orðnir og illa komnir á alla lund. Um aldurinn er það annars að segja, að þeir munu bygðir nokkru eftir síðustu aldamót, og því jafnstæðilegir og aðrir vitar frá þeim tíma; en yfirleitt munu þeir stæðilegir og ekki þörf að endurbyggja þá. En þetta er þó ekki aðalatriði málsins, heldur hitt, að Vestfirðir eru hlutfallslega vel settir með vita, að minsta kosti saman borið við Austfirði, sem hafa til þessa altaf verið látnir sitja á hakanum í framkvæmdum þessara mála, og eru því verst komnir allra landsfjórðunga um þessa hluti. Frá Langanesi til Ingólfshöfða er í raun rjettri aðeins einn viti, sem teljandi er, Dalatangaviti, þegar frá eru taldir tveir eða þrír innsiglingavitar. Er þetta því merkilegra og óafsakanlegra, sem það er kunnugt, að siglingaleið er þarna mjög varasöm og vindfarin, við suðausturhorn landsins, sakir þoku og grunnsævis í námunda við Papey, en þetta svæði á leið aðalsiglinganna frá Evrópu til Austur- og Norðurlands og aðalstrandferðanna. Þar við bætist svo, að þessum oftnefndu vitabyggingum á Austfjörðum hefir verið marglofað og hátíðlega, en engar efndir á orðið. Og svo virðist eiga að vera enn. Og nú kemur því spánný upplýsing um ástæðuna fyrir drættinum, sem sje, að kostnaður, sem áður var ráðgerður 50–60 þús., sje nú kominn upp í 150 þús. Jeg þekki nú ekki til þess, að verðlag hafi hækkað svona gífurlega frá 1919. þegar áætlunin var gerð, en samt hefði jeg ekki gert mjer rellu út af því, þó að byggingunum hefði verið frestað eitthvað eystra vegna ástandsins og dýrtíðarinnar, ef ekki hefði jafnframt komið í ljós, að það væru aðeins Austfirðir, sem afleiðingar þessara erfiðleika ættu að bitna á. Af þessari nýuppteknu fjárveitingu hjer, til endurbyggingar á Arnarnessvita og Elliðaeyjarvita, er sem sje bersýnilegt, að taka á fjeð, sem ætlað var Austfjarðavitunum í fyrra og í ár, og verja því til vitabygginga vestra. Það er því síður en svo, að jeg geti verið fjvn. og stjórninni þakklátur fyrir afskiftin af þessu máli, og get jeg fullvissað hæstv. stjórn um það, að jeg man þetta lengur en til morguns. Jeg endurtek það, sem jeg áður hefi sagt, að hjer er um að ræða óafsakanlega vanrækslu um vitabyggingar, sem löngu eru lögákveðnar á hættulegasta siglingasvæði við landið, svæði, sem oft hefir reynst hættulegt. Á því liggur norðast og austast á Papeyjargrynningum Geirfuglasker, eða Hvalsbakur, langt undan landi, en umhverfis hann ætla margir þann kirkjugarð hafsins, sem geymir skip þau, er fyr og síðar hafa horfið eða týnst á þessari siglingaleið, en þau eru ekki allfá á þeim tíma, sem jeg man. Svo verð jeg að snúa mjer að brtt.háttv. samgmn., sem jeg hefi áður vikið að, sem sje um samgöngumar fyrir Austurog Norðurlandi. Jeg verð að endurtaka það og undirstrika, að einmitt á Austfjörðum er hvað mest þörf á greiðum og góðum samgöngum á sjó fjarða á milli, vegna þess, hve landsamgöngurnar eru slæmar, og svo gott sem engir færir vegir þar á landi. Jeg hefi áður bent á það, að hve litlu liði. tiltölulega, þessar margnefndu Goðafossferðir koma, og get því nú látið mjer nægja að minna á það, að gengið er þarna alveg fram hjá að minsta kosti fjórum sjálfsögðum höfnum: Berufirði. Stöðvarfirði. Breiðdalsvík og Mjóafirði. Sumar þessara hafna mega heita útilokaðar frá öllum samgöngum, vegna landslagsins. Um enga þessa höfn verður sagt, að hún sje lakari öðrum höfnum, sem sambönd hafa með Goðafossi, og sumar þeirra, Mjóifjörður að minsta kosti, með bestu höfnum á landinu og auðteknustu. Að öðru leyti verð jeg að vísa til fyrri ræðu minnar um þessi atriði, en endurtek það, að mjer virðist hvorug þessara nefnda. samgöngumála eða fjárveitinga. eiga þakkir skyldar fyrir frammistöðu sína, enda mun jeg sýna það við atkvgr.

Frsm. samgmn. (Þorsteinn Jónsson) Þegar samgmn. fór að athuga það, hvað miklu ætti að kosta til strandferða og annara samgangna á sjó, þá sá hún, að hún varð að fara varlega í tillögum sínum til útgjaldaauka, vegna þeirra örðugu fjárhagsástæðna, sem nú eru fyrir dyrum. Vandi nefndarinnar var því í því fólginn að gera tillögur sínar um samgöngur á sjó þannig, að jafnrjetti yrði milli hinna ýmsu landshluta, og láta þær koma að sem mestu liði fyrir takmarkað fjárframlag úr ríkissjóði. Auðvitað má altaf deila um slíkt. Það gengur svo venjulega, að flestum þm. finst sitt kjördæmi hafa helst orðið út undan. Þetta hefir komið glögt fram í þessum umræðum, bæði frá háttv.þm. A.-Sk. (Þorl. J.), og háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Lagðist sá síðari fast á móti till. samgmn., kallaði hana örverpi o. s. frv. Mörgum mun koma þessi andstaða háttv.þm. (Sv. Ó.) undarlega fyrir sjónir, því að till. nefndarinnar ber það ljóslega með sjer, æð hún hefir einmitt lagt sig í framkróka til þess að reyna að bæta samgöngur fyrir Austurlandi, enda hefir oft og rjettilega verið undan því kvartað, hvað þær væru ónógar og óhentugar. Og þegar þess er gætt, að kvartanirnar hafa fyrst og fremst beinst að því, hve bátaferðirnar, sem verið hafa þar, væru ófullnægjandi og hve beinar samgöngur við útlönd hafi verið ónógar, virðist harla einkennilegt að rísa upp með ónotum yfir því, að útvega á vandað skip, einmitt til þess að annast beinar ferðir milli Austurlands og útlanda. með viðkomum á öllum helstu höfnum Austurlands. Þar með talinn Djúpivogur, ef nokkur flutningur fæst þangað. En fáist ekki nægur flutningur, virðist skipið eiga lítið erindi á höfnina. En í sambandi við andmæli háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) gegn Goðafossferðunum, má upplýsa það hjer, að það var einmitt háttv. samþm. hans (S. H. K.), sem sæti á í Ed., sem var því mest fylgjandi að fá þessar ferðir, gegn styrk úr ríkissjóði. Hann taldi þær tvímælalaust mikla samgöngubót fyrir sitt hjerað. Býst jeg við, ef fleiri háttv. deildarmenn standa upp og halda ræður um samgöngur á sjó, þá verði niðurstaðan sú, að þeim, hverjum um sig, virðist samgöngur verstar við sitt hjerað. Og jeg tel líklegt, að ef hæstv. forseti (B. Sv.) hefði verið á þingmannabekk og mátt halda ræðu hjer í deildinni, þá hefði hann talið sitt kjördæmi verða verst úti, því að þangað er ekkert skip áætlað á nokkra höfn, annað er Sterling. Háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) gat þess, að engu öðru skipi en Sterling væri ætluð viðkoma á mörgum höfnum í hans kjördæmi, og Sterling ekki áætluð nema stöku sinnum á sumar hafnirnar. En það eru fleiri hjeruð, sem því verða að sæta. Og svo er um mitt kjördæmi, Norður-Múlasýslu. Það verður nær eingöngu að hlíta ferðum Sterlings. Og ennfremur eru þar ýmsar hafnir, sem hvergi eru settar á áætlun. Get jeg í því sambandi nefnt Loðmundarfjörð; þar er engu skipanna ætlað að koma. Viðvíkjandi því sem háttv.þm. Mýra. (P. Þ.) talaði um samgöngurnar við Borgarnes, vil jeg geta þess, að þær eru ekki eins vondar og hann hefir haldið fram, þar sem ætlast er til, að farnar verði 30 áætlunarferðir milli Reykjavíkur og Borgarness. Háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) beindi þeirri beiðni til forseta, að bera fyrst undir atkv. styrkbeiðni til bátaferða á Austfjörðum (sunnan Seyðisfjarðar), til þess að hann gæti sjeð, hvernig þingmenn snerust við þeirri styrkbeiðni, og hagað atkv. sínu um styrki til annara bátaferða eftir því. Þetta er óbeint tilboð um svo kölluð hrossakaup. Það er sama sem að segja: Jeg skal fylgja þjer að málum, ef þú fylgir mjer. Jeg skal greiða atkvæði með þínum fjárbeiðnum, ef þú greiðir atkvæði með mínum. Jeg skal geta þess, að jeg hefði gjarnan viljað greiða atkv. með þessari till.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), en sá mjer það ekki fært, því að ef farið væri að veita styrk til bátaferða um suðurhluta Austfjarða, þá er ekki síður ástæða til að veita fje til bátaferða norðanmegin Seyðisfjarðar, til Langaness.

Sigurður Stefánsson Það er einkum út af Arnarnesvitanum og samanburði hans við fyrirhugaða vita á Austfjörðum, að jeg tek til máls. Jeg lái háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) það alls ekki, þótt hann vilji ekki láta dragast eitt árið enn þessar vitabyggingar á Austfjörðum. Það er nú svo, að hver vill sínum tota fram ota. En jeg held, að um þessa till.fjvn. verði ekki annað sagt en nefndin hafi fyrst og fremst litið á nauðsynina, nauðsynina hvar helst væri þörf á endurbygging og aðgerð gömlu vitanna; þar næst leggur nefndin til, að reistir verði tveir nýir vitar. Og jeg álít, að Alþingi beri fyrst og fremst skylda til þess að varna því, að gömul mannvirki ríkissjóðs grotni niður, áður en það bætir nýjum við, og þegar Arnarnesvitinn er að falli kominn, þá væri það hrapalleg skammsýni hjá þinginu, ef það ljeti aðgerð hans dragast. Ef litið er á gerðir Alþingis í þessum vitabyggingamálum, þá sjest ljóslega, hvar þingið hefir álitið brýnustu þörf fyrir vita. Fyrst er Reykjanesvitinn bygður - og svo kemur Arnarnesvitinn. Það sýnist því sjálfsagt - nema Alþingi sje brugðið um skammsýni í þessum málum undanfarið - að láta nauðsynlegar endurbætur þessara fyrstu vita sitja í fyrirrúmi fyrir nýjum vitabyggingum. - Enginn vafi er og á því, að Arnarnes er sá staður, sem einna mesta þörf hefir fyrir vita. Á þessum stað er mest skipaumferð vestan lands, og einmitt á þetta atriði var lögð svo mikil áhersla, og þetta flýtti fyrir byggingu vitans, og þegar svo þessi viti er að falli kominn, þá bregst þingið skýlausri skyldu sinni, ef það frestar nauðsynlegri viðgerð hans enn þá. Háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) þótti þm. Ísaf. (J. A. J.) fara með tröllasögur, er hann lýsti ástandi vitans. En það er rjett, sem hv.þm. (J. A. J.) sagði; undirstöður vitans eru orðnar svo fúnar, að hann er að falli kominn. Og jeg verð að segja það, að mjer fanst öllu fremur tröllasögukeimur að því, er hann sagði, er hann var að lýsa skiptöpunum á því svæði, er hinir fyrirhuguðu vitar á Austfjörðum eiga að koma, því að jeg minnist ekki að hafa heyrt getið um þessa miklu skiptapa þar. Jeg býst ekki við, að þótt þessum vitabyggingum á Austurlandi verði frestað nú, að sá dráttur verði langur. Vona hins vegar, að fært verði að reisa þá á næstu árum. En það, sem veldur því, að jeg get ekki greitt atkv. með fjárveitingum til þeirra í þessum fjáraukalögum, er einungis hið geigvænlega fjárhagsástand, en þótt jeg óttist öll aukin útgjöld í fjáraukalögum, þá þykir mjer leitt að greiða atkv. á móti aðgerð á mannvirkjum ríkisins, því það álít jeg þó fyrstu skyldu vora að láta eigi þau mannvirki, sem áður hefir verið varið miklu fje til, ónýtast. Hitt get jeg vel skilið, og það er ekki að ófyrirsynju, sem hæstv. fjrh. (M. G.) sagði, að stjórnin sæi sjer ekki fært að framkvæma þær vitabyggingar, sem samþyktar hafa verið, eða yfir höfuð að greiða allar lögmæltar fjárveitingar, vegna þess, að fjeð væri ekki fyrir hendi í ríkissjóðnum, og jeg skal bæta því við, að jeg vona, að þær fjárveitingar verði látnar sitja fyrir, sem þýðingu hafa, en það skyldi ekki hryggja mig, að ýmsar miður þarfar styrkbeiðnir yrðu feldar niður. Jeg mundi ekki áfellast stjórnina fyrir það. þótt hún gripi til þess úrræðis, ef hún sæi í botn ríkisfjárhirslunnar. Viðvíkjandi Djúpbátnum skal jeg einungis geta þess, að hann gengur um svæði þar sem ekkert skip kemur, nema á endastöð bátsins, Ísafjörð. Jeg skal svo ekki orðlengja frekar um þessa liði, en vil benda á, að þeir þm., sem samþ. umgetnar fjárveitingar, þeir stuðla að því, að þau mannvirki falli ekki í kaldakol, sem búið er að verja miklu fje til að reisa.

Jón Baldvinsson Jeg er svo hamingjusamur að eiga ekki eina einustu brtt. við frv. það, er hjer liggur fyrir. Jeg þarf því ekki að byrja með því að ávíta fjvn. fyrir sóun á ríkisfje. En þetta skilst mjer vera sá venjulegi inngangur, til þess að geta farið að mæla með sínum tillögum. Þótt jeg sjái þannig ekki ástæðu til að ávíta fjvn., þá er ýmislegt í fjáraukalögunum, sem jeg get ekki fallist á. Skal jeg einkum benda á tvö atriði. Hið fyrra er það, að mjer virðist styrkveiting til samgöngumála allhá fjárhæð. Til skipaferða eru nú áætlaðar ca. 200.000 kr.; þar af er 1/3 ákveðinn til Eimskipafjelagsins, fyrir að halda uppi ferðum milli Íslands og Kaupmannahafnar helming ársins. með viðkomustöðum á Norður- og Austurlandi. Það er rjett, að margir hafa ávalt búist við að þetta nýja skip Eimskipafjelagsins mundi taka upp þær ferðir og viðkomustaði, sem varhluta hafa farið af skipaferðum undanfarið, og hin almenna þátttaka í Eimskipafjelaginu var gerð með það fyrir augum, að fjelagið starfaði fyrir alt landið. Og er þá ekki farið of frekt í sakirnar hjer? Er ekki fullmikið lagt fram af ríkissjóðs hálfu, þegar fjelagið, að nokkru leyti, hefir bundið sjer þessa skyldu á herðar fyrir fram? Jeg vildi skjóta því til háttv. samgmn. að athuga. hvort ekki sje rjett, að ríkið noti sem allra mest og styrki sín eigin skip, því að nú er svo komið, að skipin, sem keypt eru dýru verði, þurfa að afskrifa allmikið af upphaflegu kaupverði sínu, til þess að geta talist fulltrygg eign. Þetta þarf að athuga í tíma, svo að þessi fyrirtæki fái risið undir væntanlegu verðfalli. Þá er annað atriði viðvíkjandi 19. gr. fjárlaganna (9. gr. fjáraukalaganna), sem jeg vildi fá upplýsingar um hjá hæstv. fjrh. (M. G.). Þar er áætlaður kostnaður vegna konungskomunnar 200 þús. kr. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra um, hvort sá kostnaður sje allur greiddur, eða hvort þetta muni nægja til væntanlegrar móttöku í sumar. Jeg veit, að hæstv. ráðherra (M. G.) muni geta svarað, hve miklu hefir verið varið til þessara miður þörfu ráðstafana síðastl. sumar, - og jeg vonast eftir svari hans. Annars er 9. gr. fjáraukalaganna næsta einkennileg. Önnur upphæð hennar er örlítil fjárhæð til þess að halda lífi í einhverjum aumasta öreiga ríkisins, en hitt er stór fjárhæð, sem varið er í alt öðru skyni, til ónauðsynlegs tildurs vegna konungskomunnar í sumar.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg get svarað háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.) strax, úr því að hæstvirtur forseti hefir veitt mjer orðið. Jeg er að vona, að umræddur kostnaður við móttöku hans hátignar konungsins fari ekki mjög mikið fram úr því, sem gert er ráð fyrir í fjáraukalögunum. Það er þegar búið að greiða allmikið í þessu skyni, en hægt mun verða að selja fyrir allmikið fje aftur. Jeg geri mjer von um, að svo mikið komi inn fyrir sölu ýmsra muna og áhalda, sem keypt verður í þessu skyni, að móttökukostnaðurinn fari ekki mjög fram úr áætlun fjáraukalaganna. Jeg býst ekki við, að háttv.þm. amist við þessum litla styrk, sem settur er í sömu gr. og kostnaðurinn við konungsmóttökuna  (J. H.: Nei, alls ekki, það var aðeins samræmið)  . og orðlengi því ekki um hann.

Eiríkur Einarsson Jeg á hjer þátt í brtt., um að veittur verði 12000 kr. styrkur til bátaflutninga milli Reykjavíkur og kauptúnanna eystra. Samskonar upphæð og hjer er beiðst, 12000 kr., fórum við fram á í fyrra, og fengum þá ósk okkar uppfylta. Þessum 12000 kr. var þá, að tillögu sýslunefndar Árnessýslu, varið til að standast kostnað við sendingu á fóðursíld hjeðan og austur, sem þó varð talsvert meiri en upphæðinni nam. Jeg hefi ástæðu til að ætla, að háttv.þm. sjái fylstu sanngirniskröfu í styrkbeiðninni, sem gerð er til að ljetta undir með jafnfjölmennum hjeruðum og Árnessýsla og vesturhluti Rangárvallasýslu er, sem einnig verður þessara ferða aðnjótandi, þar sem á þessu svæði búa um eða yfir 8000 manns, og sjest af því, hve margt manna á hjer hagsmuna að gæta. Jeg geri ráð fyrir, að ef bátur fæst til þess að annast ferðir austur, þá muni flutningsgjaldið eigi nema minnu hjeðan en 7–8 aurum á kíló, komið að bryggju þar, og sjá menn af því kostnað þann, er hjeraðsbúar verða að leggja á sig til þessara vöruflutninga. Ef til vill er þó þessi kostnaður ekki aðalatriðið, heldur öryggisleysið um aðdrætti, þar sem ekkert er á því að byggja, að fastar áætlunarferðir komi að nokkrum notum, því að þótt ákveðið væri, að ferðir þessar skyldu farnar á ákveðnum dögum, þá eru mjög litlar líkur til þess, að áætlunarferðir til þeirra lendingarstaða kæmu að haldi. Nú, t. d., er Suðurlandi ætluð viðkoma á þessum stöðum fjórum sinnum í sumar, en þessir staðir eru allir merktir með stjörnum sem þýðir það, að skipið kemur aðeins á hafnir þessar, ef veður leyfir, og reynslan hefir sýnt hve sjaldan það er. Jeg veit því, að allir hljóta að viðurkenna, að þessar Suðurlandsferðir koma vart að notum, og lítt er þeim að treysta, og mjer finst undarlegt, að þegar búið er að styrkja Eimskipafjelagið til að koma við á flestum höfnum norðanlands og austan, ef hjeruðunum eystra verður synjað um þennan styrk. Eins og jeg tók fram áðan, þá er eina ráðið að tryggja sjer bát hjer Reykjavík, sem skýst austur þegar veður er hagstætt, en ekki bundinn við ferðirnar á ákveðnum degi. Til marks um það, hver kostnaður getur hlotist af þessum erfiða og stopula bátaflutningi, sem er þó óhjákvæmilegur, skal jeg geta þess, að einn báturinn, sem ráðinn var og leigður hjer til vöruflutnings austur. tók 500 kr. fyrir sólarhringinn, en varð svo að bíða byrjar í 14 daga, ef ekki lengur, á kostnað leigutaka, og er auðsætt, hverjir neyðarkostir slíkir aðdrættir eru fyrir verslun bænda austanfjalls. Jeg veit, að kaupfjelögin eystra leggja mikið kapp á að fá báta til þess að flytja vörur austur, en þau geta ekki fengið þá til þessara ferða, nema með því að borga þeim einhvern styrk, auk flutningsgjaldsins, því að ferðirnar eru svo stopular, að eigendur bátanna geta ekki skuldbundið sig til þessara flutninga, nema þeir fái fyrirheit um styrk í þessu skyni. Jeg skal geta þess, að jeg mundi sætta mig við, að þessar Suðurlandsferðir á umræddar hafnir yrðu algerlega strikaðar út úr áætlun skipsins, ef þessi styrkveiting nær fram að ganga, sem jeg hefi ástæðu til að ætla. Þetta eru aðalsamgöngufærin á sjó, er verður að nota svo mjög, á meðan verslanirnar eystra fá ekki kaupför utan að, sem ekki hefir orðið raun á síðan snemma á stríðsárunum. Sje það ætlunin að veita styrk til samgangna og flutninga með ströndum fram. veit jeg, að þessari styrkbeiðni verður sint. Þar er svo miklum erfiðleikum úr að bæta. Jeg gat þess áðan, að styrknum, sem veittur var í fyrra, með samráði stjórnar og sýslunefndar, var varið til þess að flytja fóðursíld austur í sveitirnar. Sá flutningur varð svo dýr til Eyrarbakka, að hann nam sem næst 8 kr. á hverja tunnu. En tunnurnar voru 1600 að tölu, og átst því styrkurinn upp til þessa flutnings eins. Jeg skal ekki lengja umræður með því að tala um einstakar till. um fjáraukalögin. Það væri óðs manns æði að ætla sjer hjer að fara að gera grein fyrir atkvæði sínu um allan þann tillögusæg. Enda mundu ekki koma um þær óskeikulir dómar frá mjer, fremur en öðrum háttv.þm. Það mundi alt verða meira og minna handahóf og álitamál. Jeg heyri því mjög borið við, að nú sje þörf á að takmarka fjárgreiðslur, vegna tómahljóðsins í ríkisfjárhirslunni. Jeg er þar einnig á sama máli um það, að gæta beri í allrar varúðar í þeim sökum. Menn hafa og deilt um það, hvort hjer ætti að spara eyririnn fyrir krónuna eða ekki. Sumir telja fjárvandræðin vera að kenna forsjárleysi stjórnarinnar í þeim sökum, en aðrir telja það stafa af því, að ekki sje sparað sem skyldi á hverjum útgjaldapósti um sig, eða þeim öllum í sameiningu. Jeg hallast á báðar þessar sveifar, og tel sökina liggja bæði hjá þingi og stjórn. Það hefir hjer verið talað um styrki til listamanna. Mun jeg þar haga atkvæði mínu í samræmi við þá stefnu, að opna ekki dyrnar fyrir hverskonar styrkbeiðnum. en láta það ráða, hvað mjer virðist sanngjarnt og rjett um hvern lið uni sig. Hins vil jeg geta, að jeg álít mjög óheppilega stefnu að fleyga listamannastyrkinn í sundur, eins og hjer er verið að gera. þ. e. að þingið veiti í þessu skyni ákveðna. sameiginlega fjárhæð og taki líka á sína arma sjerveitingar til einstakra listamanna. Þó get jeg verið með slíkum fjárveitingum, ef alveg sjerstakar ástæður eru fyrir hendi. Jeg get til dæmis ekki verið á móti því, úr því nú er búið að flytja listaverk Einars Jónssonar heim, að þingið þá veiti honum styrk til þess að hann geti lifað sæmilegu lífi. Sama get jeg sagt um Ríkarð Jóusson. Viðvíkjandi verklegum framkvæmdum, t. d. vitunum, þá verð jeg að taka það fram, að jeg tel þá togstreitu, sem um þau mál hefir orðið hjer í hv. deild, afaróheppilega, og beinlínis illa farið með þingtímann að verja honum til slíks. Jeg álít, að öll slík mál, svo sem símar, vitar, vegir og brýr, eigi að vera í föstu formi og ákveðinni röð fyrir þinginu, svo ekki geti slík togstreita átt sjer stað um þau milli fjórðunganna. Það er gott að taka það fram nú strax, áður en fjárlögin koma til umræðu, að það þarf að gera sjer glögga grein þess, hvernig eigi að framkvæma þau verk, sem þar er ætlað fje til, þannig, að fjeð verði að sem bestum notum. Á þessu hefir oft orðið misbrestur, og ekki síst nú á síðustu árum. Hafa háar fjárhæðir orðið að sama og engu, vegna erfiðrar aðstöðu, hás kaupgjalds og ónógrar verkstjórnar. Og þekki jeg þess dæmi úr mínu bygðarlagi. Væri ef til vill ekki ástæðulaust að binda sumar fjárveitingarnar að minsta kosti skilyrði um kaupgjaldshámark og verkstjórn, sem yrði í betra samræmi við greiðslugetu og tilætlað starf en stundum á sjer stað. Segi jeg þetta til athugunar fyrir fjárveitinganefnd og aðra háttv.þm. Jeg læt hjer svo staðar numið. Vona að brtt. okkar mæti góðum undirtektum í háttv. deild.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Jeg þarf ekki að vera mjög langorður, því að þótt umræður hafi nú staðið í tvo daga um fjáraukalögin, þá hefir fremur lítið verið fundið að gerðum fjvn. Og þeir fáu, sem fundið hafa að, hafa gert það mjög loðið og tekið á brtt.fjvn. þeim vetlingatökum, að hvorki er það auðvelt, nje heldur þarflegt, að svara þeim miklu. Annars hefi jeg haft gaman af því að heyra einstaka deildarmenn vera að tala um eyðslusemi fjvn. yfirleitt, en rjúka þó um leið upp til handa og fóta til þess að verja það, sem fjvn. hefir lagt til að veitt verði í þeirra eigin kjördæmi. En jeg verð að benda þessum háttv.þm. á það, að fjvn. er fyrir alt landið, og verður því að taka jafnt tillit til allra landsfjórðunga. Og jeg vil í þessu sambandi benda á orð háttv.þm. Ak. (M. K.), sem sjálfur hefir verið í fjárveitinganefnd, að það er „hægra um að tala en í að komast“. Háttv. þm. þekkja ekki þann vanda, seni fjvn. er oft stödd í, um það, hverjar fjárbeiðnir hún eigi að skera niður og hverjar að taka til greina. Háttv. þm. Barð. (H. K.) var að tala um tóninn í framsöguræðu minni. Það getur vel verið, að sumum þyki jeg nokkuð hvatskeytlegur í orðum, og láti ekki lyppast út úr mjer það, sem jeg ætla að segja á annað borð. Annars er það misskilningur, að jeg hafi verið að koma með ákúrur til hans (H. K.). Hann vildi bera brigður á það, að fjvn. hefði verið öll á einu máli um fjárveitinguna til Sigurðar Jónssonar. Jeg hefi að vísu ekki heimild til þess að skýra hjer frá öllu því, sem gerist á fundum fjvn. En ef til vill getur þessi háttv.þm. (H. K.) fengið aðgang að gerðabók nefndarinnar, og sannfærst þar um, hvort sögumaður hans fer með rjett mál eða rangt. Hv. 2. þm. árn. (Þorl. G.) og 2. þm. Húnv. (Þór. J.) þarf jeg raunar ekki að svara. Hæstv. fjrh. (M. G.) hefir svarað 2. þm. Árn. og form. fjvn. hefir svarað 2. þm. Húnv. En jeg vil þó undirstrika það í svari formannsins, að einmitt það, sem háttv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.) vítti fjvn. fyrir að hafa ekki gert, það var einmitt það, sem nefndin gerði. Um listamannastyrkinn sagði háttv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.), að úthlutunarnefndin muni hafa álitið þá mennina síst styrkhæfa, er hún synjaði um styrkinn. Jeg er hjer á gagnstæðri skoðun. Jeg hygg einmitt, að nefndin hafi skilið þá menn eftir, sem hún taldi hæfasta, í þeirri vissu von, að þingið gæti ekki, sóma síns vegna, gengið fram hjá þeim. Háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) fetti ekki fingur út í neinar sjerstakar till.fjvn., en óskaði, að hann hefði aldrei þurft að sjá neina þeirra. Jeg get nú líka tekið undir þá ósk, og vildi, að jeg hefði aldrei þurft að sjá þau skjöl, sem fyrir fjvn. lágu. En úr því till. eru fram komnar, þá vona jeg, að hann greiði atkvæði með þeim, því að þær eru svo sanngjarnar og nauðsynlegar, að ekki er hægt að láta vera að greiða þeim atkvæði, úr því þær eru fram komnar. Þá kem jeg næst að hæstv. fjrh. (M. G.), sem helst reyndi að færa rök fyrir, að fjvn. hefði verið nokkuð ör í till. sínum. Lái jeg honum þetta alls ekki, þótt jeg hins vegar sjái, að þetta er gert meira af vilja en mætti, til þess að sýna þó einhvern lit á því, að hann vilji halda í horfinu og spara fje landsins. Og hefi jeg það til marks, hve fáar brtt. það voru, sem hann gerði aths. við. Það var þá sjerstaklega um vitana. En mjer finst það satt að segja dálítið óviðkunnanlegt fyrir fjvn., þegar till. er fram komin frá stjórninni um einhverja fjárveitingu, að þá skuli ráðherrarnir snúast öndverðir hver gegn öðrum um till., er á þing kemur. Og jeg vil skjóta því til hæstv. stjórnar, að hún reyni að varna því framvegis, að einhver ráðherranna geri till. í nafni stjórnarinnar, nema öll stjórnin standi þar að baki, til þess að setja ekki fjvn. í gapastokkinn. Hæstv. fjrh. (M. G.) taldi ekki mikinn sparnað í því að senda samtímis efni til Gjögurvitans og Arnarnessvitans. En það er fleira en efnið eitt, sem þar kemur til greina. Sama fólkið mundi og framkvæma þetta verk. Og þá liggur í augum uppi, að heppilegra er, að stutt sje milli þeirra staða, sem framkvæmdir fara fram á. Honum fanst og, að eldri mannvirki ættu ekki að sitja fyrir hinum yngri. En þó kemur okkur vel saman um það, að sjálfsagt sje að halda því við, sem bygt hefir verið, t. d. bryggjunni á Blönduósi. Finst mjer þetta því vera hvað á móti öðru hjá hæstv. ráðherra (M. G.), og hann þannig kominn í mótsögu við sjálfan sig, því að það er einmitt til að sporna við því, að gömul mannvirki eyðileggist, sem við viljum þetta. Af því að háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) kallaði það tröllasögur, sem háttv.þm. Ísaf. (J. A. J.) sagði um Arnarnessvitann, þá vil jeg geta þess, að slysið, sem varð við þann vita, hlaust af því, að húsið var á fallanda fæti. Vitavörðurinn var að festa þak á húsið, þegar hann hrapaði niður, í ofviðri. Sýnir þetta svo ljóst, hvílíkur gallagripur húsið er, að engin þörf er að benda á fleira. Háttv. þm. Ísaf. (J. A. J.) hefir annars gert svo góða og glögga grein fyrir báðum þessum vitum, að jeg þarf ekki frekar um þá að tala. Þó vil jeg geta þess, út af orðum hæstv. fjrh. (M. G.), að vitamálastjóri telur það sparnað, að nýr vitavörður komi að vitanum, þegar búið er að endurbæta hann. Þá er hægt að gæta vitans fyrir lægri laun en áður, en ef gamli vitavörðurinn heldur áfram starfinu, þá verður hann að halda sínum gömlu launum. En þau eru talsvert miklu hærri en þörf er á, ef annarskonar fyrirkomulag yrði. Hæstv. fjrh. (M. G.) mintist á dýrtíðaruppbótina til Einars Jónssonar. Það finst mjer óneitanlega bera vott um, að hann hafi ekki víða getað stungið fingri niður í till.fjvn. Þetta á alls ekki að vera fordæmi fyrir að veita dýrtíðaruppbót á listamannastyrknum. Hjer stendur svo sjerstaklega á um þennan listamann, að hann getur vitanlega ekki lifað af þeim litla styrk, sem hann hefir. Og hann hefir gert svo mikið fyrir þetta land, og á vonandi enn eftir að gera, að það væri ekki vansalaust af þinginu að láta hann svelta framvegis, eða líða nauð á annan hátt.  (Sv. Ó.: Er hann þá öryrki?)  Nei, alls ekki. En það, sem hann vinnur nú sem stendur, það vinnur hann fyrir þetta land. Hann starfar nefnilega að því að koma fyrir safni sínu, sem hann hefir gefið landinu. Og þó hann ef til vill smíði eitthvað af listaverkum fyrir sjálfan sig, þá er það engin atvinna, þegar þess er gætt, að listaverk eru nú yfirleitt óseljanleg. Og jeg þakka hv.þm. (Sv. Ó.) fyrir að hafa gefið mjer tækifæri til að koma fram með þessar upplýsingar. Þá talaði hæstv. fjrh. (M. G.) um styrkinn til Jakobs J. Smára. Fanst mjer ekki laust við, að hann færi þar út í hártoganir. Hann spurði, hvort stjórnin ætti þá að borga út nafnbundinn styrk af fjárlögunum til dauðs manns. Já, jeg skal svara þessu í sama tón og segja þetta: Jeg sje ekkert því til fyrirstöðu, að stjórnin geri það, ef sá dauði sannar, að hann vinni fyrir styrknum, og stjórnin sjer sjer fært að koma honum til hans. gegn fullnægjandi kvittun! Hjer er ein spurningin sú: Hefir þessi umgetni maður, Jakob J. Smári, nægan tíma til þess að leysa starfið af hendi eða ekki? Jeg skal ekkert ákveðið um það segja, hvort maðurinn hefir nægan tíma. En jeg veit, að stjórnin hefir ekki rækilega grenslast eftir því, hversu mikla aukavinnu þessi maður hafði, áður en honum var veitt kennarastaðan, en það þyrfti að vera fyllilega upplýst, ef samanburð á að gera. Jeg fyrir mitt leyti get trúað því, að sú kensla, sem hann hafði áður á hendi, hafi ekki verið minni en sú, sem kennarastöðunnni fylgir, en ef til vill meiri. Það hefir og áður tíðkast, að menin, sem hafa verið störfum hlaðnir, hafa fengið styrk til orðabókar. Vil jeg þar benda á núverandi rektor Mentaskólans, G. T. Zoega, sem bæði hefir fengið slíkan styrk og samið orðabók í hjáverkum sínum. En það, sem nefndin einkum vill leggja áherslu á, er það, að hún telur það algerlega óhæfilegt af stjórninni að neita að greiða þessum manni nafnbundna fjárveitingu, nema samningar hafi verið um það gerðir áður en maðurinn tók við kennarastöðunni, en því miður vanrækti stjórnin þetta, og hefir þannig orðið þess valdandi, að nefndin hefir neyðst til að skifta sjer af þessu. Það, sem nefndin leggur aðaláherslu á, það er, að hún getur ekki gengið inn á, að stjórnin geti neitað að greiða nafnbundnar styrkveitingar. Nefndin álítur það hættulegt fordæmi, ef stjórninni er veitt víðtæk heimild til að skurka í fjárlögunum eftir vild, til breytinga. Hæstv. fjrh. (M. G.) talaði um það, rit af því, sem háttv.þm. Dala. (B. J.) sagði, að hann hefði talið, að kennararnir ættu að eiga frí á sumrin, og er það rjett, að þannig hefði það helst átt að vera, en til mjög skamms tíma hefir þetta naumast getað látið sig gera, vegna þess, að þeir hafa flestir orðið að vinna, einnig á sumrin, vegna ónógra launa. Og sú vinna, sem margur þeirra afkastaði á þeim tíma, sýnir það, að þeir, sem sjerstaklega vilja þannig slíta sjer út, geta þó unnið aukreitis kennarastarfinu. Hæstv. fjrh. (M. G.) mintist á þessar frestanir á framkvæmdum, sem jeg spurði um, vegagerðir og símalagningar, sem óafgert er enn um, hvort framkvæmdar verða. Það er vitanlegt, að þingið þarf ekki að leiðbeina stjórninni um þær framkvæmdir, sem ekki er veitt fje til í fjárlögum, að svo komnu máli, en hinu verð jeg að halda fram, að stjórnin hafi ekki heimild til að láta ógert það, sem þingið fyrirskipar, nema með þess leyfi. Að vísu er það rjett, að stjórnin er nokkurskonar ráðsmaður Alþingis, og getur því komið fyrir á milli þinga, að óviðráðanlegar orsakir geti orðið þess valdandi, að stjórnin verði að láta undan falla að framkvæma fyrirmæli þingsins, en þegar þingið situr, þá er alls óleyfilegt að leita ekki leyfis þess. Hæstv. atvrh. (P. J.) var að tala um eftirlaun vitavarðarins við Arnarnesvitann, og lagði til, að veitt yrði ein upphæð í eitt skifti. En nefndin áleit, að sú upphæð yrði þá að vera nokkuð rífleg, og þótti því nefndinni betra að fara þessa leið, að greiða smáupphæð í svip, þar sem hjer er þröngt í búi sem stendur. Þetta gæti skoðast sem óverulegur lífeyrir til gamals manns. og mjer þótti undarlegt, ef hæstv. ráðherrar gætu ekki eins fylgt þessari tillögu sem öðrum. Jeg sagði líka, að ekki ætti að orða það sem eftirlaun, heldur sem uppbót fyrir meiðsli, er maðurinn hlaut, er hann var að gegna starfinu. Jeg skal einnig geta þess frá sjálfum mjer, út af því, sem hæstv. atvrh. (P. J.) sagði um styrkveitinguna til Blönduóssbryggjunnar, að nota mætti fjeð til annarar bryggju, að það er öfugt við mína skoðun, því að jeg tel óheimilt, að stjórnin flytji fje, sem veitt er í fjárlúgunum, milli staða. nema heimild Alþingis sje til þess sjerstaklega. Jeg held, að jeg sje svo ekki að tefja tímann lengur, og vænti að háttv. deild, eftir þeim undirtektum, sem tillögur nefndarinnar fengu við síðustu umr., samþ. þessar brtt. nefndarinnar. Enda nema tillögur hennar ekki nema 5% hækkun á fjárveitingum í frv.

Þorleifur Guðmundsson Jeg þarf aðeins að svara nokkrum atriðum, sem minst hefir verið á í umr. Hæstv. fjrh. (M. G.) mintist á eftirlaun Sigurðar Jónssonar, fyrv. atvrh., þessar 12619.90 kr., og sagði, að þau hefðu verið greidd með það fyrir augum, að meiri hl. þingsins mundi því fylgjandi. Hann sagði einnig, að fjárveitinganefndir beggja deildanna hefðu mælt með styrknum. En jeg vil mótmæla þessu. Jeg tel það hættulega braut, ef þingið gengur inn á það að fara að veita ráðherra eftir ráðherra eftirlaun, eða heiðurslaun, ef menn vilja nefna það því nafni. En það verða reyndar engin heiðurslaun, ef allir ráðherrar eiga að fá þau, hvort sem þeir hafa verið nýtir eða ónýtir. Jeg vil víkja máli mínu til þeirra bænda, sem eru hjer í deildinni; jeg veit, að þeir láta ekki þvinga sig til að ganga inn á það að samþykkja að veita einum manni 12 þús. og 600 kr. laun, fyrir að hafa verið ráðherra í fáein ár, þegar ekki er hægt að fá fje til þjóðþarfra fyrirtækja, og ekki styrk til bátaferða handa þeim hjeruðum, sem tept eru um samgöngur á sjó 3/4 hluta ársins. Það er ekki hægt að byggja brýr og ekki hægt að leggja vegi, - en það er hægt að snara 12600.00 kr. í einn mann fyrir ekki neitt. Jeg vona því í fyrsta lagi, að hv. bændur hjer í deildinni og aðrir háttv. deildarmenn felli þennan lið, og staðfesti ekki þetta illa fordæmi stjórnarinnar, að veita fje án þess formlegt samþykki þingsins sje fyrir hendi. Og í öðru lagi slái því þar með föstu, að ráðherrum verði ekki veitt eftirlaun, því að það er skrípaleikur að gera slíkt, þegar það hefir verið numið úrlögum. Í þriðja lagi vænti jeg, að háttv. bændur deildarinnar fari ekki sömu leiðina og sagt hefir verið um embættismenn þá, er setið hafa á undanförnum þingum, að þeir hafi skarað fullmikið eld að sinni köku, og bið þá jafnframt að minnast orða minna hjer í deildinni fyrir skemstu: að við erum ekki komnir hingað á Alþing til þess að skifta ríkissjóði upp, upp á kunningsskap.

0796Þórarinn Jónsson: Það er aðeins örstutt athugasemd. Jeg get hlaupið yfir það, sem hæstv. atvrh. (P. J.) sagði um bryggjuna á Blönduósi, með því að háttv.frsm.fjvn. (M. P.) hefir svarað því að mestu leyti. Jeg er háttv. 1. þm. Bang. (Gunn. S.) þakklátur fyrir það, að hann er þessari styrkveitingu hlyntur. Svo vildi jeg aðeins drepa á þennan misskilning milli mín og nefndarinnar, að hann er ekki á mína hlið, heldur hjá háttv.fjvn. sjálfri. Út af því, sem jeg sagði um styrkinn til listamanna, þá get jeg ekki viðurkent, að jeg hafi talað ósæmilega um listamennina. Jeg drap aðeins á þá stefnu, er þingið hefir upp tekið, og það ósamræmi, að þegar sjerstakri nefnd er falið að úthluta styrknum, þá á ekki að koma til mála, að þingið taki líka styrk upp í fjárlögin. Háttv. frsm. (M. P.) sagði, að það hefði ekki verið ástæða til þess að halda, að það hefðu verið þeir lökustu, sem nefndin hefði haft út undan.  (M. P.: Ekki ástæða fyrir nefndina að líta svo á)  . Nú, ekki ástæða til þess að álíta, að þessir menn væru ekki þess verðir að verða styrks njótandi. Hún um það sem listdómari. En mjer finst það einkennilegt að vera að taka þá upp, sem úthlutunarnefndin hefir skilið eftir vegna þess, að hún álítur þá óhæfari en aðra. Og svo er það algert brot á principi því, sem þingið hefir tekið. Jeg þarf svo ekki meira um þetta að segja, en vil taka það fram, að brtt. um dýrtíðarbót til eins listamannsins vil jeg undanskilja.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hafði ekki hugsað mjer að taka til máls við þessa umræðu; það kemur mest til fjármálaráðherrans kasta. En það er út af umræðunum um eftirlaun Sigurðar Jónssonar, og helst út af seinustu ummælum háttv. 2. þm. Árn. (Þorl. G.), að jeg vildi segja fáein orð. Jeg ætti að þekkja til þessa atriðis, sem hjer er sjerstaklega talað um, nefnilega eftirlaunamálið. Það er alveg rjett, sem sagt hefir verið, að talsverður andblástur hefir verið hjer á landi gegn eftirlaunum, og þá sjerstaklega föstum, en jeg hygg, að allmikil breyting sje orðin á skoðunum manna alment á þessu máli. Þegar það var úr lögum numið, að ráðherrar skyldu fá eftirlaun, þá var ekki ætlast til þess, að engir þeirra fengju þau, heldur að það kæmi til ákvörðunar þingsins í hvert skifti. Ef efnalitlir menn, sem verða að láta af stöðu sinni þess vegna, verða ráðherrar, verður þingið að sjá þeim fyrir eftirlaunum. Ef efnaðir menn eða menn, er geta komist aftur í stöðu sína, eða jafngóða stöðu og áður, þá er þeir hafa sagt af sjer ráðherraembætti, þá er engin ástæða til þess, að þeir njóti eftirlauna. Það er því á góðum rökum bygt að hafa ekki föst lögmælt eftirlaun, en að þingið hagi sjer hjer eftir ástæðum. Mjer stóð svo á, að ráðherraskiftin urðu rjett undir lok síðasta þings, og því þingi var slitið af mikilli skyndingu. Ekki þó svo, að eigi ynnist tími til að fá yfirlýsingu mikils meiri hluta þingmanna um, að það væri vilji þeirra, að Sigurður Jónsson fengi eftirlaun. Það kemur mjer því mjög á óvart, að nú skuli ráðist á þetta atriði. Og það því fremur, sem þessi aldraði heiðursmaður á þetta og skilið af öðrum ástæðum. Hann var þó nokkuð lengi ráðherra, en varð, er hann tók við embætti, að fara úr fyrri stöðu sinni, sem hann getur ekki sest í aftur með góðu móti, en auk þess er á það að líta, að hann hefir unnið langt og gott starf til þjóðnytja. Jeg bjóst ekki við því, að ráðist yrði á þetta, hvernig sem hv.þm. standa gagnvart núverandi stjórn að öðru leyti.

Hákon Kristófersson Jeg skal ekki tefja hv. deild lengi, en af því að nokkrar umr. hafa spunnist út af brtt. minni á þskj. 242. verð jeg að segja nokkur orð. Jeg vil taka það fram, til þess að leiðrjetta misskilning, sem mjer fanst kenna hjá hæstv.forsrh. (J. M.), að þessi till. mín stendur alls ekki í sambandi við afstöðu mína til núverandi stjórnar. Þá vil jeg og mótmæla því hjá hæstv.forsrh. (J. M.), að þm. hafi gert ráð fyrir slíkum eftirlaunum sem þessum, þá er eftirlaun ráð herra voru afnumin. Jeg var á þingi þá, og jeg minnist þess ekki. Hann benti á, að þessi heiðursmaður hefði verið tekinn úr stöðu sinni. Þetta hafði jeg og bent á, og fyrir mjer vakir einmitt að bæta honum þann halla, sem hann hefir beðið við það, með þessari ekki ósómasamlegu upphæð. Jeg get ekki fundið, að jeg hafi talað neitt öfgakent um þetta, og jeg tel enga ástæðu til þess að bregða mjer eða öðrum hv.þdm. um öfundsýki, eins og hæstv. fjrh. (M. G.) gerði.  (M. G.: Jeg sagði það ekki)  . Mjer gengur engin öfund til, enda er jeg lítt haldinn af þeim kvilla. Og ekki hefi jeg ætlast til, að stjórnin endurborgaði það, sem þegar er greitt. Annars vil jeg ekki fjölyrða meira um þetta. Með tillögu minni hefi jeg viljað leitast við að miðla sem best málum, um leið og jeg vil láta það sjást, hverjir það eru, sem álíta sig hafa heimild til að greiða ráðherrum eftirlaun, þvert ofan í skýlaus lagafyrirmæli.

Fjármálaráðherra (M. G.) Hv. frsm.fjvn. (M. P.) talaði um, að ósamkomulag mundi vera innan stjórnarinnar um vitabyggingar. Það mun nú nokkuð orðum aukið hjá honum. en annars álít jeg það ekki skyldu ráðh. að vera sammála um öll smáatriði. Jeg lagði nú reyndar ekki verulega á móti Arnarnesvitanum, þótt jeg teldi þörfina ekki svo brýna, að rjett væri að taka hann á undan þeim vitum, sem þegar er veitt fje til í fjárlögum. Þessari skoðun minni til styrktar vil jeg, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mjer að lesa upp fáein orð um þennan vita, úr brjefi vitamálastjóra: „Á seinni árum hefir hann þótt ófullnægjandi, enda hefir hann ýmsa galla, auk þess, að hann er töluvert dýr í rekstri. Hann var bygður 1902, húsið er úr timbri og eitthvað farið að gefa sig, svo að grunur er um, að undirstaðan, sem er úr timbri, sje farin að fúna“. Hjer er svo sem ekki um mikið að ræða. Aðeins grunur um, að undirstaðan sje farin að fúna. Það finst mjer tæplega næg ástæða til að heimta hann bygðan af nýju strax. Jeg skal ekki fara út í meiðsli vitavarðar. Eftir lýsingu læknis virðast þau ekki vera stórvægileg. Þó vil jeg ekki leggja móti þessum styrk til hans. Háttv. frsm. (M. P.) tók það fram, að það væri ekki „princip“ að veita dýrtíðaruppbót á listamannastyrkinn. Það gleður mig að fá þessa yfirlýsingu hans, því að jeg veit, að hann er fastur á því að fylgja gefnu fordæmi. Um orðabókarstyrkinn get jeg vísað til þess, sem jeg hefi áður sagt. Það mun varla vera hægt að vísa til styrks, sem rektor Mentaskólans fjekk til útgáfu enskrar orðabókar. Sá styrkur var veittur til útgáfu en ekki til samningar, en hjer er ekki um útgáfu að ræða. Þá verð jeg að segja það, að jeg tel rjett að líta á fjárlögin sem sjerstaka tegund laga, og eigi jafnbindandi og önnur lög. Háttv. 2. þm. Árn. (Þorl. G.) kallaði meiri hluta þings veika ástæðu fyrir stjórn til að greiða fje úr ríkissjóði. Jeg veit nú ekki. hvernig á að fá betri ástæðu. Hann hjet á bændur sjer til liðsinnis. en jeg veit nú ekki. hversu sterkt liðsinni hann fær þar. en svo mikið er víst, að upptök þess, sem hann nú hrópar gegn. eru komin úr flokki bænda.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg talaði ekkert til háttv.þm. Barð. (H. K.). svo að hann þurfti ekki að svara. Og aldrei hafði mjer dottið í hug, að þessi till. hans væri borin fram til þess að fjandskapast við stjórnina. En það verð jeg þó að segja, að mjer finst fremur smásmuglegt að berjast fyrir því að fá þetta lækkað úr 12 þús. niður í 10 þús. Það munar ekki svo gífurlega miklu, þótt þetta væri klipið af. Jeg gat betur skilið till.háttv. 2. þm. Árn. (Þorl. G.), og við hann átti jeg einkum í ræðu minni. En jeg býst nú ekki við, að hann komist langt með till. sína.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Hæstv. fjrh. (M. G.) kvað ekki rjett að ætlast til þess, að stjórnin væri sammála um öll smáatriði. Til þess hefi jeg nú aldrei ætlast. En jeg hjelt, að því væri líkt farið um ráðuneytið og nefndir, að þótt smávægilegur skoðanamunur sje, þá greiðir minni hl. ekki atkvæði gegn meiri hl. Og hæstv. atvrh. (P. J.) hefir lagt til, að Arnarnesvitinn yrði endurbygður, og það einmitt í sama brjefinu og hæstv. fjrh. (M. G.) var að lesa upp úr. Það var leitt, að hann skyldi ekki lesa brjefið til enda, því að hjer í niðurlaginn standa þessi orð, sem jeg vil leyfa mjer að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Og hvað snertir Arnarnesvita, telur ráðuneytið, eftir því, sem fyrir liggur, rjett að taka uppástungur vitamálastjóra hjer að lútandi til greina“. Þetta eru skýr orð, og þarf ekki fleiri. Hæstv. fjrh. (M. G.) kvaðst ekki mundu mæla gegn styrknum til vitavarðarins, þótt hann teldi meiðslin ekki stórvægileg. Jeg held, að það sje þá óhætt að segja, að upphæðin er ekki heldur stórvægileg. Jeg vona að háttv. deild sjái, að hjer er um smámuni eina að ræða, aðeins 400 kr. á ári. Um orðabókarstyrkinn er það að segja, að þótt ólíkt sje að sumu um þá Geir rektor Zoega og styrk hans og styrk Jakob Smára, þá er þó sumt hliðstætt. Þótt styrkurinn til rektors væri til útgáfu. þá hlýtur þó að hafa verið undangengið starf, sem var undir líkum skilyrðum og hjer er talað um, sem sje jafnframt skólakenslunni, og hefir þó enginn talað um, að rektor hafi vanrækt skyldustörf sín. Hann hefir þannig haft tíma til þess að vinna þetta verk, og það er mikið verk. Nú virðist það liggja í augum uppi, að sami tími fer til að vinna sama verk, hvort sem vinnandinn er styrktur til þess eða ekki. Því eru engar líkur til þess, að Jakob Smári fái eigi unnið það starf, sem til var ætlast, þegar honum var veittur styrkurinn. Og jeg sje ekki, að það breyti neinu, þótt hæstv. fjrh. (M. G.) tali um það, að fjárlög sjeu annars eðlis en öll önnur lög, enda gaf hann enga skýringu á þeim orðum.

Þorleifur Guðmundsson Hæstv. forsrh. (J. M.) óskaði, að þm. ljetu ekki afstöðu sína til núverandi stjórnar hafa áhrif á atkvgr. þeirra um eftirlaun Sigurðar Jónssonar. Fyrir mjer vakir nú ekki annað en það, að jeg vil ekki láta Alþingi ganga út á eftirlaunabrautina aftur, þegar einu sinni hefir verið af henni gengið. Jeg væri ekki frá því að veita þessum heiðursmanni heiðurslaun, ekki sem ráðherra, heldur sem dugandi manni, og að því lýtur varatill. mín. Jeg get illa skilið, að stjórnin megi greiða fje út, án þess að Alþingi hafi samþ., því að jeg skoða það enga samþykt, þótt einhver flokksbrot kunni að hafa gefið stjórninni einhver loforð í þessa átt. Viðvíkjandi því, sem hæstv. fjrh. (M. G.) ljet um mælt um öfundina, í sambandi við þessa tillögu, þá vil jeg aðeins segja það, að hún er ekki sprottin af öfund. Jeg öfunda ekki fyrverandi ráðherra, núverandi ráðherra nje tilvonandi ráðherra af launum þeirra, tilvonandi eftirlaunum. heiðurslaunum nje öðrum bitlingum þeirra.

Jón Þorláksson Aðeins örfá orð út af ummælum hæstv. fjrh. (M. G.), um rjett stjórnarinnar til þess að spara fjárveitingar. Jeg vil ekki láta umr. enda svo, að skýring hæstv. fjrh. (M. G.) fái engan stuðning hjá deildinni. Og það er þá skoðun mín í því máli, að stjórnin hafi ekki einungis rjett, heldur líka beina skyldu til þess að fella niður greiðslu á einhverri veittri fjárveitingu, ef hún telur, að ástæðurnar fyrir fjárveitingunni sjeu burtu fallnar eða stórum breyttar, og að ekkert tjón stafi af því að fella niður greiðsluna.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg þóttist stilla orðum mínum mjög í hóf síðast þegar jeg talaði, og mjer kom því dálítið á óvart þessi glymjandi í háttv. 2. þm. Árn. (Þorl. G.). Það var alls ekki ætlun mín að meiða hann eða sneiða á nokkurn hátt. - En viðvíkjandi orðum háttv.þm. Barð. (H. K.) ætla jeg að taka það fram, að það var búið að ræða mikið um launamálið, áður en eftirlaunalögin voru afnumin, og það jafnvel áður en háttv.þm. (H. K.) steig fæti sínum í þennan sal, - svo að jeg þarf ekki á neinum leiðrjettingum að halda frá honum í þeim efnum. Mjer er best kunnugt um það. Ef milliþingalaunamálanefndin rannsakaði nokkurt mál gaumgæfilega, þá var það þetta.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg stend aðeins upp til þess að viðurkenna, að það er alveg rjett, sem háttv.frsm.fjvn. (M. P.) sagði um innihald brjefs atvinnumálaráðherra. Hafði jeg ekki lesið brjefið alt, og bið afsökunar á þessu mishermi mínu. Um orðabókina held jeg fast við, að Geir Zoega fekk styrk til útgáfu bókarinnar, en ekki fyrir starf sitt við samningu hennar, og er það verulegur munur.

Bjarni Jónsson Jeg vil taka það fram gagnvart ræðu hæstv. fjrh. (M. G.), að hjer er alls ekki að ræða um borgun á starfa, heldur hitt, hvort maður, sem hefir svo mikla skylduvinnu á hendi sem íslenskukennarinn við Mentaskólann, sje fær um að bæta á sig þessu starfi. Það er þetta, sem stjórnin átti að sanna, úr því hún hreyfir hjer þeim andmælum, að slíkt væri ókleift. - En nú hefir hitt einmitt verið sannað, að maðurinn getur unnið þetta, eins og Geir Zoega áður. Viðvíkjandi ræðu háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.), vil jeg benda á það, að hjer stendur öðruvísi á en um fjárveitingu til vegagerða, þar sem þeir, er fyrir verki standa, bíða venjulega lítið tjón, hvernig sem fer um framkvæmdir verksins. Það er hjer að ræða um fjárveitingu til nafngreinds manns, og jeg man ekki til þess, að það hafi nokkurntíma heyrst, að stjórn hafi neitað að greiða manni þau laun, sem honum hafa verið veitt eftir fjárlögunum, nema maðurinn hafi verið dáinn - eða þá kominn til furðustranda - þangað, sem enginn póstvegur er ennþá lagður. Þetta hefði þó verið sök sjer, ef háttv. stjórn gæti sannað, að maðurinn hafi reynst óhæfur til þess að vinna verkið, en nú er því ekki til að dreifa. Það er þvert á móti hægt að sanna, að hann hefir unnið sitt verk, og þó í engu vanrækt kenslustarfið. Það hefur annars dálítið undarlega í eyrum, er því er haldið fram, að það sje voðalegt starf að kenna íslensku við Mentaskólann. Jeg skal að vísu játa, að það tekur talsverðan tíma að fara í gegnum stílana. En jeg verð þó að telja það talsvert ljettara verk að leiðrjetta íslenska stíla en latneska. Nú er það kunnugt, að Jón heitinn Þorkelsson hafði latínukensluna á hendi í þessum skóla, og vann þó margt þrekvirkið aukreitis í þarfir þjóðarinnar, og hví má þá ekki ætla öðrum að leysa af hendi ljettara starf? Auk þessa er hjer ekki um að ræða neitt óþarfabruðl. Þessi maður hefir fulla þörf á styrknum, meðan embætti hans er ekki betur launað, en allar nauðsynjar í svo háu verði. - Og að því er snertir orð hæstv. fjrh. (M. G.) um það, að jeg væri hjer ekki sjálfum mjer samkvæmur, þar eð jeg hefði jafnan haldið því fram, að kennarar þyrftu öðrum fremur að eiga góða daga og njóta nægilegrar hvíldar, þá er þar um algerðan misskilning að ræða hjá hæstv. ráðh. (M. G.). Jeg hefi í engu breytt skoðun í því efni, en hinu held jeg fram, að ef kennari er knúður til að bæta á sig einhverju aukastarfi, þá er honum hægra og hollara að vinna að einhverju, sem er honum áhugamál og nákomið aðalstarfi hans, heldur en öðru, sem er því óskylt, enda vænlegra að verk hans komi þá að fyllri notum. Annars finst mjer, að það þurfi talsverða einurð til þess að halda því fram hjer á Alþingi, að stjórnin geti leyft sjer að breyta fjárlögunum, og það þótt frambærilegri ástæður væri til en nú er. Mjer hefir ávalt fundist það vera ríkt í huga flestra þm., að fjárveitingavaldið mættu þeir aldrei af hendi láta. Og einmitt með þetta fyrir augum hefir fjárlagatímabilið verið stytt um helming, og þing nú haldið á hverju ári. Mjer þætti því fremur illa við eigandi að byrja nú á því, á þessu þingi, að þola stjórninni að fella niður ákvæði í fjárlögunum. Það má vera, að þetta gæti ekki talist svo vítavert, ef stjórnin hefði samið um þetta atriði við manninn. og hann fallist á að fella burt styrkinn. En úr því að háttv. stjórn hefir ekki gert þetta, og unt er annars vegar að sanna, að maðurinn hefir ekki einasta unnið verk sitt, heldur unnið það vel, þá ber honum það fje með fullum rjetti, enda myndi hver einasti dómstóll dæma svo. Um vitana þarf jeg ekki að vera langorður, því að háttv.þm. Ísaf. (J. A. J.) hefir fært fram nægileg rök fyrir nauðsyn þess máls. Eins og menn vita, þá er mjög skerjótt út frá Búlandshöfða, og vant að vita, hvenær skip, er kemur utan flóann eða frá Ólafsvík. er hæfilega norðarlega, og þó á leið sunnan Elliðaeyjar, og innsigling afartorveld, enda hafa skip oft komist þar í krappan dans, og þótt enn hafi eigi orðið manntjón af, þá getur slíkt komið fyrir hvenær sem er. Kostnaðurinn verður heldur ekki svo ýkjamikill, því að með því að endurbæta Elliðaeyjarvitann nægilega, er hægt að komast hjá að reisa vita í Höskuldsey, sem ella væri nauðsynlegt. Jeg vænti þess, að enginn verði til að mótmæla því, að þetta sje gert, og gert sem fyrst, því að það er búið að dragast helst til lengi, og aldrei að vita, hvenær af getur hlotist nýtt manntjón, ef ekki verður að gert hið bráðasta. Það er annars ýmislegt fleira, sem jeg hefði gjarnan viljað láta skoðun mína í ljósi um, en þar eð umræður eru þegar orðnar fulllangar, get jeg látið lenda við þetta. Jeg vildi aðeins ekki láta ómótmælt orð háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.), en hann er nú safnaður til sinna feðra, og sje jeg því ekki ástæðu til að hlaða frekar að höfði hans og stjórnarinnar að þessu sinni.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg er fyllilega samþ.háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) í þessu máli. Þegar svo stendur á sem nú, að ástæður hafa breyst frá því, er fjárveitingin var ákveðin, þá tel jeg sjálfsagt að haga sjer samkvæmt því, og greiða ekki fjeð nema ástæða sje til. Og jeg álít, að sjálfsagt sje, að þessi fjárveiting verði ekki tekin upp í fjárlögin fyrir 1922. Mig furðaði annars á því, hve lítið hv.þm. Dala. (B. J.) gerði úr íslenskunni í ræðu sinni áðan. Jeg man þó, að hann var á annari skoðun hjer á árunum, þegar hann var kennari minn. Þá hjelt þann því fram, að íslenskukenslan væri eitt vandamesta málið, og að móðurmálskenslan ætti að vera aðalatriðið - en jeg hefi, sem auðsveipur lærisveinn, ekki viljað víkja frá því, sem hann kendi mjer þá.  (B. J.: Jeg sagði ekki, að íslenskan væri svo mjög tímafrek)  . Jú, háttv.þm. misminnir þar gersamlega, því að það var einmitt þetta, sem hann hjelt fram, og það er rjett, vegna stílanna. Að því er snertir ensku orðabókina, sem Geir Zoega samdi. þá var honum ekki borgað fyrir starfið við samningu hennar, heldur upp í útgáfukostnað. Auk þess stendur nokkuð öðruvísi á um þá bók en þessa, sem nú er um að ræða. Hún var aðallega ætluð til notkunar alment, og því að mestu samin með tilliti til þess daglega máls, en ekki svo mjög vísindaleg orðabók.

Jón Þorláksson Jeg vil aðeins taka það fram, að það er engin spánný regla, sem hjer er um að ræða. Það var viðhöfð sama aðferð gagnvart fjárlögunum 1918 -19. Þá var manni einum veittur 3000 króna styrkur, en sökum þess, að hann fekk embætti á fjárhagstímabilinu var honum aldrei meira greitt en 500 krónur.  (R. J.: Hvaða maður var það?)  . Hann er óstefndur hjer og skal vera ónefndur af mjer.  (B. J.: Væntanlega er það þó ekki neitt leyndarmál?)  . Það var einn af prófessorunum við háskólann nú. - Jeg vona, að öllum sje það ljóst, að það er ekki hægt að bera því við, að dæmið sje ekki hliðstætt, þar sem hjer var líka að ræða um fjárveitingu til nafngreinds manns.

Bjarni Jónsson : Það er rjett, sem hæstv. fjrh. (M. G.) hafði eftir mjer, að íslenskan væri mjög mikilsverð námsgrein og ætti helst að skipa æðsta sess í Mentaskólanum, en hinu hefi jeg aldrei haldið fram, að hún væri svo ýkjatímafrek, miðað við önnur erfið tungumál, - og allra síst, að það tæki eins langan tíma að leiðrjetta íslenska stíla sem latneska. Það er og mín skoðun, að það þurfi mjög góðan kennara í íslensku við þennan skóla, en hitt er ekki þar með sagt, að sá maður geti ekki, ef nauðsyn krefur, gert eitthvað annað í hjáverkum, og hefi jeg áður nefnt þar sem dæmi hinn þjóðnýta mann Jón Þorkelsson. Bera bækur þær, sem hann hefir samið, best vitni um það, hvað mikið duglegur maður getur unnið meðfram erfiðu kenslustarfi, þegar svo stendur á, að það er náskylt aðalstarfi hans, og miðar þá jafnframt að því að auðga þekkingu mannsins í sinni grein. Hjer er annars ekkert undir komið þessari almennu reglu, sem Hæstv. fjrh. (M. G.) og háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) hafa verið að tala um. Það, sem hjer er um að ræða, er, hvort þessi fjárveiting sje feld burt af gilduni ástæðum. - Það er þetta, sem jeg neita þverlega. Ef maðurinn væri dáinn, er öðru máli að gegna. En nú er hann á lífi og sannað, að hann getur unnið verkið, og þá get jeg ekki sjeð, að nokkuð vit sje í því að svifta hann þeim styrk, sem hann á. Hitt er hæstv. stjórn heimilt, ef hún vill, að fara á fjörurnar við manninn og reyna að fá hann til að afsala sjer einhverju af styrknum. Að því er snertir dæmið, sem háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) tók og taldi hliðstætt þessu, þá stóð þar svo á, að það embætti var einmitt stofnað til þess að halda áfram sama starfi, sem manninum hafði verið veittur styrkurinn til. Er þetta einhver sú auðvirðilegasta röksemd, sem jeg hefi heyrt borna fram hjer í deildinni, að jafna þessu tvennu saman. Það hefir annars farið hjer, eins og vænta mátti, að þeim gengur illa röksemdafærslan, sem hafa valið sjer hinn vonda málstaðinn. Það er vonandi, að það komi nú fram við atkvæðagreiðsluna, að deildarmenn kunni að sjá sóma þingsins. Þetta, sem hjer er um að ræða, er gerræði, sem Alþingi á með engu móti að þola.

Fjármálaráðherra (M. G.) Það er aðeins örlítil skýring, sem jeg vildi gefa. Ef 1. brtt. mín verður samþ., þá skoða jeg það sem yfirlýstan vilja deildarinnar, að styrkurinn til samningar orðabókarinnar skuli ekki greiðast Jakobi Smára, heldur gangi hann til föður hans sem uppbót á hans starf. Og með þessu er þá líka yfirlýst, að stjórnin hefir farið rjett að. Jeg legg mikið kapp á þetta, því að jeg vil fá skýr svör um, hvort háttv. deild fylgir mjer í þessu máli eða háttv.þm. Dala. (B. J.) eða háttv.þm. Str. (M. P.). Á bak við liggur verulegur stefnumunur.

Bjarni Jónsson Það er undarlegt, að stjórninni skuli ekki standa á sama. hverjir peningarnir eru.

Fjármálaráðherra (M. G.) Það er ekki af því, að stjórninni sje ekki sama um, hverjir peningarnir eru, heldur af því, að hún vill fá að vita hjá háttv. deild, hvort hún vill láta greiða fjárveitingar samkv. fjárlögum, þótt þeir, sem þær eru veittar, hafi tekið að sjer önnur störf, er valda því, að það starfið, sem fje var veitt til, verður ekki rækt.

Jakob Möller Mjer finst rjett að geta þess um stofnun prófessorsembættis, Guðmundar Finnbogasonar, að þá var öðru máli að gegna en um orðabókarstarf Jakobs Smára. í sambandi við kennaraembætti hans. Guðmundur Finnbogason hjelt áfram sama starfinu í prófessorsembættinu sem hann hafði áður haft styrk til í fjárlögunum. Það var því eðlilegt og sjálfsagt, að fjárlagastyrkurinn fjelli niður, þegar embættið var stofnað, þar eð ella hefði hann fengið tvöföld laun fyrir sama verkið. Það horfir alt öðruvísi við, þegar manni er veitt alt önnur staða en sú, sem hann hefir verið launaður fyrir í fjárlögunum; ef hann getur unnið áfram að því starfi, auk embættisstarfa sinna, þá er sjálfsagt, að hann fái sjerstaka borgun fyrir það. Ef orðabókarstarf Jakobs Smára hefði verið gert að sjerstöku embætti, sem honum hefði síðan verið veitt. væri alt öðru máli að gegna. og kæmi þá auðvitað ekki til mála, að hann hjeldi fjárlagastyrknum.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Jeg ætla ekki að blanda mjer neitt meira inn í deilurnar um þetta mál, en aðeins geta þess, út af því, sem hæstv. fjrh. (M. G.) skaut fram, viðvíkjandi atkvæðagreiðslunni um niðurfellingu styrksins til Jóh. J. Lynge, að samkv. 32. gr. þingskapanna er því miður ekki bannað að bera upp aftur atriði, sem samþykt hafa verið, heldur þau ein, sem feld hafa verið, en það get jeg sagt, að mjer finst það miður viðurkvæmilegt og móðgandi fyrir háttv. deild, að ætla hana svo ístöðulausa, að hún felli niður aftur það, sem hún fyrir nokkrum dögum hefir samþykt, og greiði þannig atkvæði ofan í sjálfa sig. Vænti jeg þess, að hún svari slíku á viðeigandi hátt.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg bið hv. deild að láta þessi síðustu orð ekki rugla sig, og vil taka það fram, að unt brot á þingsköpum getur ekki verið að ræða. Skora jeg á háttv. deild að samþykkja brtt. mína.