Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. d. hefur haft þetta frv. til meðferðar, og leggur meiri hl. til, sbr. nái. á þskj. 225, að frv. verði samþ. með tveim brtt., sem hann flytur við 2. gr. og 4. gr., en það er ekki um að ræða efnisbreytingar, heldur að það sé skýrar kveðið á um þann tilgang, sem ætlazt var til að í greinunum fælist. Ef litið er á fyrri brtt., við 2. málsgr. 2. gr., þá stóð þar í frv.: „Bankar mega ekki láta gjaldeyri af hendi fyrir vörur, sem háðar eru leyfisveitingum, nema leyfi sé fyrir hendi.“ Þetta þótti of þröngt, og var ekki ætlazt til, að það væri svo þröngt, heldur að þeir mættu ekki láta gjaldeyri fyrir vörur eða til að inna af hendi aðrar greiðslur, sem háðar væru leyfisveitingum, enda þótt þær greiðslur væru fyrir eitthvað annað en vörur, nema leyfi væri fyrir hendi. - Eins er breytingin í 4. gr., þar sem mönnum er gert skylt að skila til bankanna gjaldeyri, sem þeir eiga eða eignast fyrir vöru eða þjónustu. Þar leggur n. til að standi: „fyrir gjaldeyri, sem þeir eiga eða eignast“, hvort sem það er fyrir vöru, þjónustu eða einhver önnur tilvík. M.ö.o.: Þessar tvær till. fela ekki í sér efnisbreytingu frá því, sem ætlazt var til með frv. En auk þessa hafa nm. áskilið sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Frv. er umfangsmikið og tekur til ýmissa vandasamra tilvika í viðskiptamálum okkar, svo að nm. vildu hafa fyrirvara um það, að þeir kynnu ef til vill að þurfa að gera einhverja frekari áréttingu eða breytingar í einstökum atriðum eða fylgja brtt., sem fram kæmu og þeir teldu vera til bóta. Ég skal svo ekki að þessu sinni hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Í frv. þessu felst ekkert spor í frelsisátt í viðskiptamálum Íslendinga. Það, sem fyrst og fremst feist í því, að því er varðar viðskiptamálin, er, að framvegis á ríkisstj. sjálf að gefa út reglugerðir, sem fjárhagsráð hefur gefið út til þessa. Það er ekki gert ráð fyrir því, að nein efnisbreyting verði gerð á skipun þessara mála frá því, sem verið hefur. Samkvæmt þessu frv. verður ekki frjáls innflutningur á einni einustu vörutegund, sem nú er háð leyfisveitingum, og samkvæmt þessu frv. getur hæstv. ríkisstj. með útgáfu reglugerðar einni saman gert allan innflutning til landsins háðan leyfisveitingum. Þetta er sú verzlunarfrelsisstefna, sem boðuð er í þessu frv., að hæstv. ríkisstj. áskilur sér rétt til þess og fær rétt til þess að geta gert bókstaflega allan vöruinnflutning og allar gjaldeyrisgreiðslur háðar leyfisveitingu. Hér er því ekkert spor, bókstaflega ekkert spor, hvorki fram né aftur, stigið varðandi skipun innflutningsmálanna. Í þeim efnum munum við standa nákvæmlega í stað, hvað svo sem verður um þetta frv. Núgildandi skipun þessara mála er sú, að aðalreglan er, að vöruinnflutningur skuli háður leyfisveitingu, en þó hefur fjárhagsráð samkvæmt heimild í fjárhagsráðsl. gefið út reglugerð, svo kallaðan frílista, sem heimilar innflutning tiltekinna vörutegunda án gjaldeyris- og innflutningsleyfa. Enn fremur hefur verið gefin út önnur reglugerð, hinn svo kallaði skilyrðisbundni frílisti, þ.e.a.s. bátalistinn, sem gerir innflutning vissra vörutegunda háðan sérstökum leyfum, sem einvörðungu eru í höndum bátaútvegsmanna og þeir selja gegn sérstöku álagi, þannig að innflutningur þeirra vörutegunda er því aðeins frjáls, að umrætt álag sé greitt. Innflutningur allra annarra vörutegunda en þeirra, sem eru á frílistanum og hinum skilyrðisbundna frílista, er háður leyfum samkvæmt núgildandi skipun. Ég legg sérstaka áherzlu á, að ekki er gert ráð fyrir því, að á þessu verði nein breyting, þ.e.a.s., í þessu frv. felst ekki neitt um það, að vörur skuli flytjast frá því að vera háðar innflutningsleyfum yfir á annaðhvort frílistann eða hinn skilyrðisbundna frílista. Og það er þessi staðreynd, sem veldur því, að þetta frv. markar ekkert spor, hvorki fram né aftur, í ástandi viðskiptamála þjóðarinnar. Það hefur mátt skilja ýmsa forsvarsmenn hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkanna þannig, að vöruinnflutningur til landsins væri nú svo að segja alveg frjáls. Því hefur verið haldið fram, að það hafi verið stefna hæstv. fyrrv. ríkisstj. og sé enn stefna þessarar ríkisstj. að gera innflutninginn frjálsan, og því hefur verið haldið fram, að þessari stefnu hafi verið fylgt og það ástand sé nú þegar komið, að innflutningurinn sé að langmestu leyti frjáls. Þetta er algerlega rangt. Hversu rangt það er, mun ég nú sýna fram á með því að nefna tölur um þetta atriði. Á fyrstu tíu mánuðum ársins nam gjaldeyrissala fyrir vörur, sem eru á frílista, 41% af allri gjaldeyrissölunni. Gjaldeyrissala fyrir vörur á bátalistanum, hinum svo kallaða skilyrðisbundna frílista, nam 12,3% af allri gjaldeyrissölunni. En gjaldeyrissala fyrir vörur, sem háðar eru leyfisveitingum, nam 31,5% af gjaldeyrissölunni. Menn veiti þessu sérstaka athygli: gjaldeyrissala fyrir vörur, sem háðar eru leyfisveitingum, nam 31,5% af allri gjaldeyrissölunni, en gjaldeyrissala fyrir vörur á frílista nam ekki nema 45,5% af allri gjaldeyrissölunni, en gjaldeyrissala fyrir annað en vörur, en það er allt saman háð leyfisveitingum, nam 15,6% af gjaldeyrissölunni. M.ö.o.: Aðeins 2/5 af gjaldeyrissölunni eru fyrir vörur, sem eru á frílista. Þetta er árangurinn af þriggja ára baráttu tveggja ríkisstj. fyrir verzlunarfrelsi. Þetta er sá árangur, sem gumað er af sýknt og heilagt hér á Alþ., í blöðum og á mannfundum. Þetta er verzlunarfrelsið, sem tekizt hefur að koma á. 2/5 af gjaldeyrissölunni eru fyrir vörur á hinum svo kallaða frílista, og er þessi tala þó að því leyti villandi, að þessi innflutningur er alls ekki allur frjáls. Þetta er innflutningur á vörum, sem eru á frílistanum, en það er hinn mesti misskilningur, að innflutningur allra þeirra vörutegunda sé í raun og veru frjáls, því að það er mjög algengt, að bankarnir neiti um yfirfærslu fyrir vörum, sem þó eru á hinum algera frílista, og nefndi ég um þetta dæmi við 1. umr. málsins og skal ekki endurtaka það hér. En svo sem kunnugt er, þá höfum við í raun og veru haft tvær innflutningshaftanefndir undanfarin ár, innflutnings- og gjaldeyrisdeild fjárhagsráðs og svo kallaða millibankanefnd. Eitt helzta afrekið, sem þessar hæstv. verzlunarfrelsisríkisstj. hafa unnið, er að fjölga n., sem vinna að stjórn innflutningsmálanna, um eina, þ.e. fjölga þeim í tvær, en stjórn málanna hefur ekki síður verið í höndum millibankanefndarinnar svo kölluðu, sem einnig er þegar launuð n., en fjárhagsráðsins sjálfs. Að vissu leyti hafa störf millibankanefndarinnar verið miklu mikilvægari en fjárhagsráðsins, vegna þess að það er meiri innflutningur; sem hún hefur fjallað um, þ.e.a.s. allur frílistinn, heldur en fjárhagsráðið hefur fjallað um, sem eru þær vörur, sem eru háðar algerum leyfum. En þessi millibankanefnd hefur sannarlega látið mikið að sér kveða, því að hún hefur verið óspör á að segja nei, og mætti um það nefna mörg dæmi, ef umr. þessar lengdust. Ég hélt því fram við 1. umr. málsins, að verzlunarfrelsi væri fólgið í því, að flytja mætti inn í landið þær vörur, sem menn girntust, og út úr landinu þær vörur, sem menn vildu flytja úr landi, og jafnframt að menn ættu kost á því að kaupa gjaldeyri við skráðu gengi fyrir þær vörur, sem þeir vildu flytja inn í landið. Ég lagði áherzlu á, að það væri ekki um að ræða frjálsa verzlun, ekki um að ræða fullt verzlunarfrelsi, þótt ekki væri bannað að flytja inn vissar vörutegundir. Hitt yrði líka að vera fyrir hendi, að menn ættu kost á að kaupa gjaldeyri við skráðu gengi fyrir þá íslenzku peninga, sem menn hefðu með höndum, fyrir þær vörur, sem frjáls innflutningur ætti að vera á, að öðrum kosti væri innflutningurinn ekki frjáls, höftin væru ekki hjá stjórnarskrifstofum, heldur einvörðungu hjá bönkunum. Þessari skoðun minni var andmælt af hæstv. forsrh. við þessa umr. Hann sagði það engan veginn ósamrýmanlegt verzlunarfrelsi, þótt bankarnir yrðu af gjaldeyrisástæðum að neita um gjaldeyri fyrir vörur, sem annars væri frjáls innflutningur á. Þessi skoðun er auðvitað fráleit. Allir, sem um þessi mál hafa eitthvað hugsað og einhverja sérþekkingu hafa á þeim, vita, að verzlun er því aðeins talin frjáls, að hún sé ekki háð leyfisveitingum og sala á gjaldeyri til hennar sé ekki takmörkuð. Ég skal í þessu efni leyfa mér að leiða til stuðnings þessari skoðun, og þar með gegn skoðun hæstv. forsrh., aðalráðunauta fyrrverandi og núverandi hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum, þ.e. dr. Benjamín Eiríksson og próf. Ólaf Björnsson, og skal leyfa mér í því sambandi að vitna til skjals, sem sjálf hæstv. fyrrv. ríkisstj. lagði fyrir þingheim, er hún gerði hina mikilvægu ráðstöfun, gengislækkun krónunnar, vorið 1950. - Því frv. fylgdi ýtarleg grg. eftir þessa tvo fræðimenn, þar sem einmitt rætt er um það, hvað sé frjáls verzlun og hvaða hag sé af henni hægt að hafa. En í upphafi V. kaflans, sem heitir „Hagur af frjálsri verzlun“, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með frjálsri verzlun var áður fyrr átt við verzlun, sem var tollfrjáls. Í þessu áliti þýðir frjáls verzlun, að verzlunin er án innflutningsog útflutningshafta, sem takmarka magn það, sem verzlað er með, þ.e. verzlun án hafta, sem stafa af gjaldeyrisskorti.“ - Og svo segir tveim bls. síðar, í framhaldi af þessu, og það er aðalatriði málsins: „Höfuðskilyrði frjálsrar verzlunar er, að greiðslurnar séu frjálsar, þ.e.a.s., að hægt sé að greiða erlendis, ef íslenzkir peningar eru fyrir hendi. Þegar greiðslurnar eru ekki lengur frjálsar, torveldast viðskiptin. Gjaldeyrishöft eru venjulegast þannig til komin, að snöggar breytingar hafa orðið í utanríkisverzluninni, gjaldeyrisforðinn hefur reynzt of lítill, til þess að menn hafi treyst sér til þess að standast hinar óeðlilegu sveiflur. Ef atvinnulífið, fjármálin og peningamálin eru á heilbrigðum grundvelli, þá er engin ástæða til, að gjaldeyrisskort geti borið að höndum nema rétt í bili, og þá því aðeins, að miklar og snöggar breytingar verði á utanríkisverzluninni.“ Hér eru því tekin af öll tvímæli um það, sem reyndar hefði nú ekki átt að hljóta nein mótmæli, þegar ég hélt því fram, að frjálsar gjaldeyrisgreiðslur eru óhjákvæmilega tengdar frjálsri innflutningsverzlun. Ef verzlunin á að vera frjáls, verða gjaldeyrisgreiðslurnar fyrir þær vörur, sem frjáls innflutningur á að vera á, einnig að vera frjálsar. Þetta var það, sem ég hélt fram í ræðu minni við 1. umr. málsins, og þetta er það, sem báðir sérfræðingar hæstv. ríkisstj., dr. Benjamín Eiríksson og prófessor Ólafur Björnsson, undirstrika hér í grg. á þessum stað og raunar ýmsum fleiri stöðum í þessari álitsgerð sinni. Þótt hv. formælendur ríkisstj. kunni að hafa viljað rengja mín ummæli um þetta, þá þykir mér undarlegt, ef þeir leggja út í það að rengja ummæli helztu sérfræðinga sinna um þetta efni, en þau falla algerlega saman við skoðanir og ummæli mín. Ef dæma á um það, hvort þetta frv. muni leiða til aukins innflutnings, þá liggur beinast við að gera sér grein fyrir því, hvernig gjaldeyrisástandið er, og að því vék ég við 1. umr. málsins. En í byrjun nóvembermánaðar var gjaldeyrisaðstaðan gagnvart útlöndum þannig, að bankarnir skulduðu 23 millj. kr., og það var nákvæmlega sama talan og þeir höfðu skuldað erlendis einu ári áður. Á undanförnum 12 mánuðum hafði hæstv. ríkisstj. ekki tekizt að halda þannig á viðskiptamálum þjóðarinnar, að sú skuld, sem safnazt hafði erlendís, hefði minnkað um nokkurn skapaðan hlut. Hún var ábreytt, og þó var ástandið í raun og veru miklu verra en kom fram í þessum tölum, vegna þess að á þeim 12 mánuðum hafði verið mikill greiðsluhalli á viðskiptunum við útlönd. Greiðslur, sem höfðu verið inntar af hendi, höfðu verið 75 millj. kr. meiri en gjaldeyristekjurnar, m.ö.o., greiðsluhallinn gagnvart útlöndum hefði verið 75 millj. kr., ef ekki er tekið tillit til Marshallfjárins, en það var Marshallféð fyrst og fremst, sem olli því, að þrátt fyrir þennan mikla greiðsluhalla var ekki skuldasöfnun hjá bönkunum erlendis. En nú hefur því verið lýst yfir, að Íslendingar mundu ekki veita viðtöku meiri efnahagsaðstoð frá Marshallstofnuninni eða Bandaríkjunum. Framvegis munu því eigin gjaldeyristekjur Íslendinga verða að standa undir gjaldeyrisgreiðslunum, og þegar það er haft í huga, að þessar gjaldeyrisgreiðslur frá Marshallstofnuninni hafa á undanförnum árum numið gífurlegum fjárhæðum, þá má geta nærri, að gjaldeyrisástandið mun á næstunni fara stórversnandi, ef ekki er breytt að einhverju leyti um stefnu í efnahagsmálum og tryggð aukin gjaldeyrisöflun. Ég hef hér fyrir framan mig yfirlit um það, hvað efnahagsaðstoð Bandaríkjanna hafi numið miklu frá upphafi, eða frá 1948, og þangað til henni lauk nú á s.l. vori, en inn í mótvirðissjóð hefur verið greitt jafnvirði 29.8 millj. dollara, eða í íslenzkum krónum 435– 268 000 kr. Á undanförnum 5 árum hefur því bein efnahagsaðstoð frá Bandaríkjunum numið hvorki meiru né minnu en 435 millj. kr. Þessari efnahagsaðstoð er nú lokið. Meira fé úr þeirri átt mun ekki berast, svo að þess vegna munn nú eigin gjaldeyristekjur Íslendinga verða að standa undir nauðsynlegum gjaldeyrisgreiðslum. En þegar það er haft í huga, að þrátt fyrir þessar miklu gjaldeyrisgreiðslur hafa Íslendingar á síðari árum verið að safna skuldum erlendis og skuldirnar voru nú fyrir mánuði 23 millj. kr., þá má geta nærri, hvernig muni fara framvegis að algerlega óbreyttri stefnu, og þá má geta nærri, hver von er til þess, að þetta frv. þýði einhver spor í áttina til aukins innflutningsfrelsis. Hið eina framfaraspor, sem í þessu frv. felst, er, að dregið er úr hinum geysióvinsælu höftum, sem verið hafa á íbúðabyggingum einstaklinga, en lágmark þeirrar íbúðarstærðar, sem byggja má án fjárfestingarleyfis, er hækkað mjög verulega. Þessu spori í framfaraátt ber hiklaust að fagna. Galli er þó hins vegar á, að ekki skuli jafnframt gerðar ráðstafanir til þess að gera þann innflutning, sem nauðsynlegur er vegna þeirra auknu byggingarframkvæmda, sem væntanlega sigla í kjölfar þessa, frjálsan, en til þess eru ekki gerðar ráðstafanir. Allur innflutningur til bygginga, á byggingarefnum og öðru, sem til þeirra þarf, á eftir sem áður að vera háður leyfisveitingum, og ef dæma má eftir áður fenginni reynslu af óstjórn í þessum málum, þá er mjög hætt við því, að þetta verzlunarfrelsi verði því miður ekki nema á pappírnum, sumt af því að minnsta kosti. Hæstv. fyrrv. og núv. ríkisstj. er kunn að því að gefa út frílista, þ.e.a.s. heita frjálsum innflutningi á vörum með reglugerðum, og liða síðan bönkunum að neita um innflutning á þeim. En þá kæmi manni svo sem ekkert á óvart, þó að það gerðist, að því væri heitið, að menn mættu byggja íbúðir, sem væru að stærð allt að 520 m3, en síðan bara vantaði byggingarefni, til þess að menn gætu komið þessum íbúðum upp, vegna þess að innflutningur á byggingarefnum og öðru því, sem til þarf, sé takmarkaður. Bein afleiðing af þessu aukna byggingarfrelsi ætti auðvitað að vera, að lögleitt væri jafnframt fullkomið innflutningsfrelsi á því, sem þarf til bygginganna, eða í öllu falli, að gerðar yrðu ráðstafanir til þess, að engin byggingarframkvæmd, sem á að vera frjáls samkvæmt þessum l., þurfi nokkurn tíma að tefjast vegna skorts á byggingarefni. En hlutaðeigandi yfirvöld og hæstv. ríkisstj. mega taka miklum framförum til þess, að maður eigi að treysta því, að slíkt muni verða. Ég fór í hv. fjhn. fram á að fá upplýsingar um, hvort gerðar hefðu verið áætlanir um þann sparnað í útgjöldum ríkissjóðs, sem af samþykkt þessa frv. mundi hljótast. Ég fékk engar slíkar upplýsingar. Mér var sagt, að það mundi vera í athugun. Ég verð að segja, að mér finnst það næsta undarleg vinnubrögð af hæstv. ríkisstj. að leggja þetta frv. fram án þess að hafa áður gert sér hugmynd um, hvaða áhrif það mundi hafa á útgjöld ríkissjóðs. Allgrunsamlegt finnst mér það þá í þessu sambandi, að gert er ráð fyrir því, að leyfisgjöldin eigi að haldast algerlega óbreytt í frv., en þau hefði þegar fyrir löngu átt að vera búið að lækka um helming, og ég hef ekki mikla trú á því, að mikill sparnaður hljótist af ráðstöfununum, þegar sjálf hæstv. ríkisstj. auglýsir það, að hún þurfi á nákvæmlega sömu tekjum að halda til að standa straum af þessu eins og áður. Reynsla af öðru sviði um þetta efni er og mjög til varnaðar, og er þar skemmst að minnast þeirra upplýsinga, sem fram hafa komið um kostnaðinn í sambandi við verðlagsákvarðanir og verðgæzlu. Þrátt fyrir það að draga átti stórlega úr skrifstofubákninu og lækka stórlega útgjöld ríkissjóðs árin 1950 og 1951 með því að afnema nær allt verðlagseftirlit, hefur komið í ljós, að þótt nær allt eftirlit hafi verið afnumið, hefur kostnaðurinn við þetta allt saman hækkað um 27 þús. kr. Þannig fór nú um allan sparnaðinn á því sviði. Mér finnst þessi reynsla óneitanlega benda til þess, að ekki muni vera von mikils sparnaðar af þessum ráðstöfunum. Þó hlusta ég mjög gjarnan á upplýsingar um það, hvaða sparnaðar ríkisstj. væntir sér í sambandi við þetta. Ég hef leyft mér sem minni hl. n. að flytja nokkrar till. á þskj. 239. Með flutningi aðaltill. hef ég viljað gefa hæstv. viðskmrh. og flokki hans alveg sérstaklega kost á því að stuðla að framkvæmd þeirrar stefnu, sem hann og flokkur hans aðhyllist í viðskiptamálum, þ.e.a.s., að innflutningur og útflutningur skuli vera sem frjálsastur. Sú stefna, stefna hins algera verzlunarfrelsis, hefur mjög marga og augljósa kosti, svo sem t.d. er mjög skilmerkilega rakið í álitsgerð dr. Benjamíns Eiríkssonar og Ólafs Björnssonar, en allir, sem eitthvað skynbragð bera á þessa hluti, vita, að skilyrði til þess að framkvæma algerlega frjálsa verzlun, til þess, að hún geti notið sin og verið framkvæmanleg án þess að hafa í för með sér mikla ókosti, er sú, að stefnan í efnahagsmálum, og þá sérstaklega í fjármálum og peningamálum, sé fullkomlega heilbrigð, og það er einmitt það, sem lögð er sérstök áherzla á í greinargerð þeirra hagfræðinganna, en þar sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Ef atvinnulifið, fjármálin og peningamálin eru á heilbrigðum grundvelli, er engin ástæða til, að gjaldeyrisskort geti borið að höndum.“ M.ö.o.: Ef atvinnulífið, fjármálin og peningamálin eru á heilbrigðum grundvelli, þá er hægt og á að vera hægt að framkvæma stefnu hinnar frjálsu verzlunar. Þetta er rétt. Frjáls verzlun er auðvitað framkvæmanleg og hefur mjög marga og mjög veigamikla kosti, ef skilyrði eru fyrir hendi til þess að framkvæma hana. Þau skilyrði eru auðvitað, að atvinnulifið, fjármálin og peningamálin séu heilbrigð. Fjölmargar þjóðir hafa innflutnings- og útflutningsverzlun sína frjálsa að langmestu leyti. Ýmsar nágrannaþjóðir okkar hafa komið á hjá sér meira og minna frjálsri verzlun bæði í innflutningi og útflutningi, og þær hafa gert það með því að taka upp heilbrigða stefnu í efnahagsmálum, heilbrigða stefnu í fjármálum og bankamálum fyrst og fremst. Ef menn eru sammála um, að ekki sé hægt að hafa verzlunina frjálsa, þá er samkvæmt skoðun þeirra hagfræðinganna, dr. Benjamíns og prófessors Ólafs, meginástæðan sú, að stjórn efnahagsmálanna og fyrst og fremst peningamálanna og fjármálanna er ekki heilbrigð. Í þeirri staðreynd, að hér skuli ekki eftir þriggja ára baráttu hafa tekizt að koma nema liðlega 40% af gjaldeyrissölunni á frílista, getur samkvæmt skoðunum helztu ráðunauta ríkisstj. ekki falizt annað en að stefnan, sem fylgt hefur verið í fjármálum og peningamálum, sé ekki heilbrigð. Ef hæstv. ríkisstj. ber á móti þessu og segist hafa fylgt algerlega heilbrigðri stefnu í peninga- og bankamálum, þá á það líka að vera kleift núna að taka upp algerlega frjálsa verzlun. Til þess að gefa stjórninni kost á að sýna með atkv. sínu, að hún hafi trú á því, að stefnan hafi undanfarið verið algerlega heilbrigð, hef ég borið hér fram aðaltill. um, að innflutningurinn og útflutningurinn skuli vera frjáls. En einu rökin fyrir því, að hann geti ekki verið frjáls, eru samkvæmt skoðunum dr. Benjamíns og prófessors Ólafs þau, að atvinnulífið, fjármálin og peningamálin séu ekki á heilbrigðum grundvelli. Þetta eru einföld og augljós rök. Hins vegar játa ég fúslega, að ég hef ekki trú á því, að hæstv. ríkisstj. hafi sjálf mikla trú á ummælum sínum, að ástand peningamála og fjármála þjóðarinnar sé svo heilbrigt, að hægt sé að gefa verzlunina frjálsa, og þess vegna hef ég ekki látið við þetta sitja, heldur einnig flutt aðrar till., varatill. á þskj. 239, en aðalefni þeirra er þetta: Hæstv. ríkisstj. hefur haldið þeirri andkannalegu reglu í þessu frv. að gera ráð fyrir því sem aðalreglu, að innflutningurinn skuli háður leyfisveitingu. Frv. byrjar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Frjáls skal vera innflutningur til landsins á þeim vörum, sem ríkisstj. ákveður hverju sinni með reglugerð.“ M.ö.o.: Það verði ákveðið með reglugerð, hvað skuli vera frjálst. Allt hitt, sem ekki er nefnt, á að vera bundið. Ef ríkisstj. meinar það í alvöru, að hún sé stjórn hinnar frjálsu verzlunarstefnu, þá ætti hún auðvitað að snúa þessu við. Þá ætli hún að segja: Allt skal vera frjálst nema það, sem kveðið er á um í reglugerð að sé ekki frjálst, - og þannig legg ég til, að þetta sé orðað. Enn fremur tel ég sjálfsagt, að sömu reglur gildi um útflutninginn og innflutninginn, þannig að aðalreglan sé sú, að útflutningurinn sé frjáls. En ef ríkisstj. telur af einhverjum ástæðum nauðsynlegt að takmarka hann með höftum, þá sé sett um það reglugerð. Það er alveg ástæðulaust að láta sitt hvað gilda um innflutning og útflutning. Grundvallarreglan á að vera sú, að hvort tveggja sé frjálst, en síðar sé hægt að takmarka hvort tveggja með reglugerð, ef sérstakar ástæður þykja fyrir hendi. Í öðru lagi er lagt til í þessum brtt., að bönkunum skuli gert skylt að afhenda innan tveggja vikna gjaldeyri fyrir þeim vörum, sem eru á frílista, þ.e.a.s., að bönkunum geti ekki haldizt uppi að neita um innflutning á vörum, sem ríkisstj. hafi sagt að skuli vera frjáls. Bankarnir hér eru opinberar stofnanir, eru ríkisfyrirtæki, og það nær náttúrlega ekki nokkurri átt, að ríkisvaldið segi með annarri hendinni: Innflutningur á þessum vörum skal vera frjáls, - en neiti síðan um hann með hinni. Það er ekkert vit í því, að ríkisstj. sé að koma á fót innflutningsskrifstofu, sem segi: Þessar vörur má flytja inn, - en síðan komi ríkisfyrirtæki eins og bankarnir og segi: Þessar vörur má ekki flytja inn, við látum ekki af hendi gjaldeyri fyrir henni. - Þess vegna á bönkunum að vera skylt að selja, ekki þegar í. stað, heldur innan ákveðins frests, ég tel hann hæfilegan 2 vikur, gjaldeyri fyrir öllum þeim vörum og gjaldeyrisgreiðslum, sem ríkisstj. hefur auglýst frjálsar. Ef bankarnir segjast ekki geta þetta vegna þess, að þeir hafi ekki nægan gjaldeyri, þá á ríkisstj. að taka þessar vörur af frílistanum eða afnema frjálsa innflutnings- og gjaldeyrisgreiðslu. Þá eiga þessar vörur heima undir haftakerfinu og þá auðvitað undir þeim heildarhatti, sem haftakerfið annars er undir. Það er gersamlega ástæðulaust að halda þeirri skipun, að hér séu tvær haftanefndir, annars vegar innflutningsskrifstofan og hins vegar millibankanefndin. Mér finnst, að hæstv. ráðh. ætti að hafa áhuga á því að spara og losna við millibankan. Í þriðja lagi er svo það nýmæli í þessum brtt. mínum, að einstaklingum skuli auðveldað að panta vörur frá útlöndum til eigin þarfa. Sem kunnugt er, var það mjög algengt allt til þess tíma, er innflutningshöft voru hér fyrst innleidd á fyrstu árum fjórða áratugsins, að einstaklingar pöntuðu sjálfir ýmsar vörur frá útlöndum til eigin þarfa og komust með því móti oft að mjög hagkvæmum kaupum og spöruðu sér milliliðakostnað. En svo sem kunnugt er, þá starfa í öllum nágrannalöndunum geysistór fyrirtæki, sem hafa það eina verkefni að selja einstaklingum í eigin landi og öðrum löndum vörur gegn einkapöntun frá þeim samkvæmt mjög góðum, vönduðum og nákvæmum verðlistum. Að þessu kvað mjög mikið, áður en innflutningshöft voru fyrst lögtekin. Að þessu hefur kveðið nokkuð hér á undanförnum árum, þótt það hafi verið mörgum erfiðleikum bundið fyrir almenning. En fyrst innflutningur á vörum á annað borð á að vera frjáls, þá er það algerlega meiningarlaust, að almenningur skuli vera skyldugur til þess að kaupa þessar vörur um hendur milliliða, um hendur heildsala og smákaupmanna, ef hann getur sjálfur komizt í beint samband við erlendar sendiverzlanir, svo sem þessar verzlanir eru venjulega kallaðar. Slíkt á almenningi auðvitað að vera frjálst. Annars er innflutningurinn alls ekki frjáls. Ég tel rétt, að ríkið láti í té vissa aðstoð við þetta gegn hæfilegu gjaldi. Fyrst ríkið rekur verzlunarfyrirtæki eins og Innkaupastofnun ríkisins, þá tel ég það mjög eðlilegt, að hún verði látin aðstoða almenning við þetta; auðvitað gegn hæfilegri þóknun, þannig að þegar menn hafa útfyllt pöntunarseðil sinn samkvæmt verðlistanum, þá geti menn afhent hann til Innkaupastofnunar ríkisins, sem síðan fari yfir það, hvort þær vörur, sem pantaðar eru, séu raunverulega á frílista, hvort innflutningur á þeim sé raunverulega frjáls, og síðan sendi hún pöntunina út og veiti henni viðtöku og afhendi pakkann, eftir að tollur hefur verið greiddur og bátagjaldeyrir reiknaður, ef um það er að ræða, til einstaklinganna gegn einhverri hæfilegri þóknun. Af þessu mundi almenningi verða hið mesta hagræði, og með þessu móti mundi einnig skapast heilbrigt aðhald á þá aðila í verzluninni, sem reynzt hafa haft tilhneigingu til þess að leggja óhóflega á ýmsa smávöru, sem er þó eftirsótt hjá almenningi. En þeir, sem koma til helztu verzlunarborganna í nágrenni Íslands, taka eftir því, að þar eru oft og einatt á boðstólum ýmsar vörur og þó einkum ýmsar smávörur, sem einnig sjást í búðum hér í Reykjavík, en eru hér á margföldu verði við það, sem þær eru á boðstólum fyrir í þessum verzlunarborgum í grenndinni. Þetta mundi geta skapað mikla samkeppni í innflutningsverzluninni, og mér skilst einmitt, að það sé eitt höfuðboðorð hæstv. ríkisstj., að samkeppnin eigi að vera sem mest og heilbrigðust, og þá ætti hún vissulega að hafa ánægju af að stuðla að því að bæta aðstöðu almennings sjálfs til þess að verða aðili í þessari samkeppni og auka skilyrði hans til þess að fullnægja eftirspurn sinni á sem beztan og fjölbreytilegastan hátt. - Í samræmi við þessar brtt. hef ég svo enn fremur lagt til, að nafni frv. verði breytt.



Herra forseti. Það hafa orðið hér miklar umr. um lítið málefni, því að satt bezt að segja er það rétt, sem ýmsir af hv. ræðumönnum hér hafa tekið fram, að hér er um mjög lítið mál að ræða í eðli sínu, þó að hæstv. ríkisstj. hafi talið þetta eitt af meginmálunum, sem hún hafi hér lagt fram. Ég mun ekki fjölyrða mikið um þetta mál eða lengja um það umr., enda þótt það væri freistandi að fara ýmsum orðum um þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 175. Það hefur komið fram hjá nokkrum andstæðingum þessa frv. ofur lítill misskilningur, sem ég vildi þó mega leiðrétta. Þeir hafa talið, að í 8. gr. frv. fælist nokkur rýmkun um byggingu íbúðarhúsa og útihúsabygginga frá því, sem nú er. Þetta er alger misskilningur, og vildi ég mega leiðrétta það. Það, sem í 8. gr. segir, að heimilt skuli vera að byggja íbúðir án fjárfestingarleyfa, sem séu að stærð allt að 520 m3, er nákvæmlega það sama og nú gildir um smáíbúðir. Það hefur verið núna í tvö ár heimilt að byggja smáíbúðir að stærð 340 m3, hæð og rís, en síðan hefur hver maður, sem vildi, getað fengið að byggja kjallara undir þessi hús, ef bæjaryfirvöld hafa talið það nauðsynlegt eða mælt með því af einhverjum ástæðum. Slík hús hafa því getað farið meira að segja yfir 520 m3. Þetta hafa allir fengið, sem hafa fengið lóð hjá bæjaryfirvöldunum. - Hv. 5. þm. Reykv. gripur fram í og segir, að þetta sé tilhæfulaus vitleysa. Ég vil benda honum á, að þessi ummæli hans munu ekki geta staðizt nema örfáa daga, þannig að nokkur trúi þeim, því að skýrsla fjárhagsráðs um fjárfestingarmál mun verða afhent þingmönnum innan fárra daga, og þá mun hann geta séð það þar með eigin augum, hvað hæft er í þessu máli. - Í öðru lagi er hér mælt svo fyrir, að útihúsabyggingar í sveitum skuli vera frjálsar. Það hafa s.l. 4 ár verið veittar allar umsóknir um útihús í sveitum, hver ein og einasta, þannig að þær hafa verið raunverulega frjálsar, og eftirlitinu, sem með þeim hefur verið haft, þ.e.a.s. því eftirliti, að það hefur þurft að sækja formlega um leyfi til fjárhagsráðs fyrir þeim, er hér haldið enn þá, þar sem segir svo í 8. gr., að byggingarnefndir og oddvitar skuli mánaðarlega senda innflutningsskrifstofunni tilkynningu um hverja þá fjárfestingarframkvæmd, sem hafin er í umdæmi þeirra. Og eins og áður hefur komið fram í þessum umr., þá er eftirlit jafnvel hert með þessu frv. frá því, sem verið hefur. T.d. segir svo í 8. gr., að þar sem byggingarnefndir starfa ekki, skuli oddvitar gæta þess, að ekki séu hafnar framkvæmdir, er háðar eru fjárfestingarleyfum, án leyfis innflutningsskrifstofunnar, svo og að framkvæmdir, sem hefja má án leyfis, séu í samræmi við lög þessi. Þetta er aukið eftirlit frá því, sem verið hefur. Þá var líka á það minnzt af hæstv. viðskmrh., að það væri talsverð rýmkun í þessum málum, að leyft væri nú að hefja án leyfis fjárfestingarframkvæmdir, sem kostuðu ekki meira en 40 þús. kr. samtals, miðað við 10 þús. kr. áður. Rýmkuninni, sem í þessu felst, geta menn gert sér grein fyrir, ef þeir athuga það, að sæmilegur bilskúr kostar meira en 40 þús. kr., og fjárhagsráð hefur undanfarin ár veitt leyfi fyrir öllum minni háttar viðbyggingum og endurbótum, sem sótt hefur verið um, en það er nákvæmlega það, sem mundi falla undir þessa heimild um 40 þús. kr. fjárfestingu. Það er því engin rýmkun, sem felst í þessu frv., og það er ekkert nýtt, sem felst í þessu frv. heldur, að undanteknu einu atriði, sem ég mun koma að síðar. Fjárhagsráð var á sínum tíma stofnað fyrst og fremst til þess að taka við óánægju, sem ríkisstj. hefði annars orðið fyrir í sambandi við störf sín. Því hefur verið haldið hér fram, að fjárhagsráð hafi farið með mikið vald. Það er rétt, að eftir lögunum um fjárhagsráð hafði það mikið vald, en í reyndinni hafði það ekkert vald og gerði aldrei neitt annað en að fara eftir till. og fyrirmælum ríkisstj. Breytingin, sem hér er gerð á með þessu frv., er því sú, að nú skal það ákveðið með lögum, að þessi stofnun ríkisstjórnarinnar, sem er til þess að taka við ýmissi óánægju fyrir ríkisstj., skal nú lögum samkvæmt vera valdalaus og skyldug til þess eins að taka við þessari óánægju. Og það er vitað mál, að þessi stofnun, sem hér er lagt til að verði sett á fót, mun innan fárra ára hafa hlotið þær óvinsældir hjá almenningi, að ríkisstj. neyðist til að breyta um nafn á henni eða gera einhverjar aðrar breytingar, - neyðist sjálf til þess, á sama hátt og nú með fjárhagsráð, að snúast á sveif með almenningi og sparka í þessa stofnun sína, því að það er það, sem hæstv. ríkisstj. hefur raunverulega gert í sambandi við skrif sín og ræðuhöld um hina lamandi hönd fjárhagsráðs, eins og hæstv. forsrh. kallaði það hér um daginn. - Ég skal svo ekki orðlengja fleira um þetta mál. Ég gat þess áðan, að í þessu frv. væri eitt nýmæli. Það er í 9. gr. frv., þar sem lagt er til, að farið sé að semja hér þjóðartekjureikninga, þjóðhagsreikninga. Mér þykir mjög vænt um að sjá þetta nýmæli. Ég ræddi nokkuð um þetta hér við 1. umr. fjárlaga, og þó að hæstv. fjmrh. virtist ekki skilja það þá, þar sem hann kallaði það, sem ég sagði, heimspekilegar hugleiðingar, þá er sýnilegt, að hæstv. ríkisstj. hefur nú áttað sig á því að nokkru leyti, hvað þetta þýðir og til hverra nota slíkir reikningar gætu orðið. En þó að ég sé ánægður með að sjá það, að hæstv. ríkisstj. hefur tekið þetta atriði til meðferðar, þá er ég jafnóánægður með það, hvað hún hefur misþyrmt þessu í frv. Í frv. er lagt til, að Framkvæmdabanki Íslands skuli annast þetta hlutverk. Þetta mun nú algert einsdæmi í allri löggjöf, að einhverjum banka sé falið þetta hlutverk. Þar sem þjóðhags- og þjóðartekjureikningar eru samdir, mun það vera gert af stofnunum, sem eru algerlega hliðstæðar við Hagstofu Íslands hér, enda langeðlilegast og langsjálfsagðast, að slík stofnun hafi þetta hlutverk með höndum. Hjá Hagstofu Íslands eru nú þegar ýmis gögn, sem byggja yrði slíka reikninga á, og Hagstofa Íslands hefur allra stofnana bezta möguleika í þessu þjóðfélagi til þess að afla sér þeirra gagna, sem á vantar. Þess vegna vil ég leyfa mér að bera hér fram skriflega brtt. við 9. gr. frv., svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Við 9. gr. Greinin orðist svo: Hagstofa Íslands skal semja áætlun um þjóðartekjurnar, myndun þeirra, skiptingu og notkun. Hlutaðeigandi aðilum skal skylt að veita Hagstofu Íslands allar upplýsingar, sem hún þarfnast vegna þessa hlutverks.“ Vænti ég þess, að hæstv. forseti sjái sér fært að taka þessa brtt., þó að hún sé skrifleg.

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt fram komna brtt. Hún er bæði of seint fram komin og skrifleg og þarf því tvöfaldra afbrigða við. Jafnframt vil ég leyfa mér að leita afbrigða fyrir brtt. á þskj. 239, 241 og 245, sem einnig eru of seint fram komnar og ekki er getið í dagskrá.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. fjhn. fyrir góða og tiltölulega fljóta afgreiðslu á þessu máli, og þær breytingar, sem hún flytur, eru ekki efnislegar breytingar, heldur aðeins orðabreytingar, sem virðast vera sjálfsagðar og til bóta frá því, sem er í frv. Ég vil einnig nefna hér till. á þskj. 231 frá hv. 3. þm. Reykv. (BÓ). Mér virðist hún einnig vera til bóta, það er aðeins orðabreyting við bráðabirgðaákvæði frv. Svo eru hér margar brtt. á þskj. 239, sem ég mun gera nokkuð að umræðuefni, og brtt. frá hv. 9. landsk. á þskj. 241, sem ég mun einnig gera nokkuð að umtalsefni. Ég vil fyrst vekja athygli á því, sem hv. 8. landsk. þm. sagði hér áðan, þegar hann talaði um, að þetta frv. væri lítið mál, og hann gaf sér ekki tíma til að minnast á annað í frv. en 8. og 9. gr. og talaði um það hér áðan, að samkvæmt 8. gr. væri ekki um raunveruleg nein nýmæli að ræða eða rýmkun frá því, sem gilt hefði nú í fjárhagsráði undanfarið. Þetta er náttúrlega reginmisskilningur, vegna þess að nú verða menn að sækja um fjárfestingarleyfi fyrir öllu, smáu sem stóru, ef það kostar meira en 10 þús. kr., og þótt nokkuð hafi verið rýmkað síðustu mánuðina og fjárhagsráð verið greiðara á að veita leyfi nú síðustu mánuðina en áður, þá er þetta vitanlega reginmunur, sú framkvæmd hjá fjárhagsráði nú og það, sem beinlínis er ákveðið með 8. gr. þessa frv. Hv. þm. talaði um það, að smáíbúðirnar væru 520 mg, því að það hefði verið þannig, að það hefði verið veitt leyfi fyrir kjallaranum eftir á. Og einn hv. þm. gall hér fram í og spurði, hvort það hefði verið þannig, að kjallarinn hefði verið byggður á eftir risinu, og þá vildi hv. þm. af eðlilegum ástæðum ekkert eiga við að svara því. Það er kunnugt, að smáibúðirnar eru miklu minni að rúmmáli en 520 m3, þ.e.a.s., ef kjallarinn er ekki reiknaður með, og þessum hv. þm., sem hefur starfað í fjárhagsráði, ætti að vera kunnugt um, að það var rifizt um það, hvort þessir menn, sem voru að byggja smáíbúðirnar, fengju að hafa port á loftinu, til þess að það mætti verða að einhverjum notum, og þeim var bannað það. Þetta er það frjálslyndi, sem hv. 8. landsk. vill hrósa, og hann telur, að þetta frv. ríkisstj., sem rýmkar verulega um fjárfestingarmálin, sé raunverulega ekki til bóta. En ég undrast ekkert, úr því að þessi hv. þm. talar um, að það hafi verið veitt leyfi fyrir kjallaranum eftir á, þótt hann jafnvel telji, að 8. gr. þessa frv. sé ekki rýmkun frá því, sem gilt hefur. Þá talaði hv. þm. um það, að útihús í sveitum hafi verið raunverulega frjáls síðustu 4 árin, því að það hafi alltaf verið veitt leyfi fyrir þeim. Það er rétt, að fyrir útihúsum í sveitum hefur verið veitt leyfi, en alltaf hafa nú menn orðið að sækja um leyfin, sækja leyfin eða bíða eftir þeim, og mikið erfiði og umstang hefur þetta kóstað. Veit ég, að bændur landsins fagna því að vera lausir við þessa skriffinnsku og þau spor, sem þeir áttu vegna haftanna, jafnvel þótt þeir hafi fengið leyfi, og þeir munu áreiðanlega kunna að meta það betur en 8. landsk. þm., vegna þess m.a., að hann veit ekki, hvað það er að standa í þessu að sækja um leyfi, bíða eftir viðtölum, hvort leyfin eru fengin, og standa í öllum þeim snúningum, sem því fylgja. Hv. 8. landsk. talaði um það, að byggingarnefndir í sveitum ættu að halda áfram, oddvitar ættu að safna skýrslum um þær framkvæmdir, sem kostuðu yfir 40 þús. kr. Þetta er alveg rétt, og það er vegna þess, að ríkisstj. hefur hugsað sér að framkvæma það, sem hv. 8. landsk. þm. var hér áðan að tala um að væri til stórbóta í frv., sem er 9. gr., og hann fagnar að er í frv. Þessi hv. þm. veit eða ætti að vita, að það er ekki unnt að semja þjóðhagsreikninga nema fylgjast með fjárfestingunni, fá að vita, hvað mikið fjármagn er sett í fjárfestingu hverju sinni bæði til sjós og lands, og ákvæðin í 8. gr., að oddvitar og byggingarnefndir fylgist með fjárfestingunni og sendi mánaðarlega skýrslur, eru tilkomin hér m.a. og aðallega vegna þess atriðis. 9. gr. frv. vill hv. þm. breyta og hefur flutt brtt. þar um, en sú breyting er ekki til bóta. Það er eðlilegt, að Framkvæmdabankinn hafi þetta með höndum. Það hefur verið athugað, hvort hagstofan gæti haft þessi störf, en hvort tveggja er, að hagstofan getur ekki tekið þetta að sér nema bæta við sig miklum mannafla og hefur ekki beinlínis aðstöðu til þess, og eins hitt, að eðlilegt er að öllu athuguðu, að Framkvæmdabankinn hafi þetta með höndum, og þess vegna er ráð fyrir því gert í 9. gr. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til að segja fleira við hv. 8. landsk. um þetta mál. Hann telur frv. litið mál. Það er hans skoðun. Hún er byggð á misskilningi og á því, að hann sjálfur hefur ekki kynnzt því persónulega, hvað allur almenningur, sem eitthvað hefur viljað gera í þessu landi undanfarið, hefur þurft að leggja á sig mikið auka- og óþarfaerfiði til þess að fá leyfi hjá fjárhagsráði með því að bíða á biðstofum, skrifa umsóknir og skýrslur og elta þessa menn, sem með völdin hafa farið í fjárhagsráði. Nú er fjárfestingin frjáls, að því leyti sem að almenningi lítur, og íbúð, sem er 520 m3, er engin smáíbúð. Og þið getið hér, hv. þm., setzt niður og reiknað og gert ykkur grein fyrir, hvernig íbúð þetta er. Það er - skulum við segja - hæð að flatarmáll 150 m2, 6–7 herbergja íbúð, og auk þess er pláss í kjallara fyrir þvottaherbergi, miðstöð og geymslu. Ef gert væri ráð fyrir, að tveir tækju sig saman og byggðu hús, þá getur húsið þannig verið tvær hæðir og kjallari, 150 m2 að flatarmáli. Og hv. 8. landsk. hlýtur að vera það reikningsglöggur að geta reiknað þetta út án þess að spyrja og án þess að fá leiðbeiningu frá mér eða öðrum. Ég fullyrði það, að allur fjöldinn kærir sig ekki um að byggja stærra en þetta. Hv. 1. landsk. þm. er hér með margar brtt. og hélt nokkuð langa ræðu og fór út í vísindalegar hugleiðingar, sem ekkert er óeðlilegt, þar sem um hagfræðiprófessor er að ræða. Hv. þm. talaði um það, að þetta frv. væri ekkert spor í frelsisátt. Ég held, að ef hann gefur sér tíma til að athuga 8. gr. frv., þá hljóti hann að verða að taka þetta aftur, jafnvel þótt hann sé á annarri skoðun með innflutninginn eða 1. gr. frv., og vísa ég þá til þess, sem ég áðan var að tala um 8. gr. Ég veit, að hv. 1. landsk. leyfir sér ekki að mótmæla, hafi hann hlustað á það, sem ég sagði. Það var 1. gr. frv., sem hv. 1. landsk. talaði nokkuð mikið um og taldi, að hún boðaði ekkert frelsi í innflutningi, og telur þess vegna nauðsynlegt að flytja brtt. við hana og snúa gr. við, af því að það sé óeðlilegt, eins og hann segir, að ákveða með reglugerð, hvað skuli vera frjálst. Þetta er óeðlilegt frá hans sjónarmiði, en þetta er samt sem áður alveg eðlilegt og sjálfsagt, að ríkisstj. ákveði með reglugerð hverju sinni, hvaða vörur skuli vera frjálst að flytja til landsins, og hafi það hverju sinni eftir því, sem hægt er af gjaldeyrisástæðum. Nú er það vitað, hver er stefna ríkisstj. í innflutningsmálunum. Stefnan er sú að gera innflutningsverzlunina sem frjálsasta. ef ekki er talið fært að gera hana frjálsa að öllu leyti. Reglugerðin verður þess vegna sniðin eftir því, hvernig gjaldeyrisástandið er. Hv. þm. var hér áðan að tala um það, að ekki væri unnt að tala um frjálsa verzlun, nema gjaldeyrisyfirfærslurnar væru frjálsar. Hann talaði í sömu andránni um það, að gjaldeyrisástandið væri ekki gott, það væri ekkert betra nú en á sama tíma í fyrra. Ég vil þó benda á, að þessi hv. þm. hlýtur að hafa góða trú á því, að úr rætist, vegna þess að hann flytur brtt. við frv. um það, að allur innflutningur til landsins skuli vera frjáls, en segir þó um leið, að innflutningur til landsins geti ekki verið frjáls, nema nægilegur gjaldeyrir sé fyrir hendi, og það gleður mig, að hagfræðingurinn, hv. 1. landsk. þm., lítur ekki dekkri augum á ástandið en það, að hann telur nú vera hægt að nema öll höft í burt og ákveða, að innflutningur til landsins skuli vera frjáls, og ég vil segja þessum hv. þm. það, að ekki mun standa á núverandi ríkisstj. að ákveða með reglugerð, að allur innflutningur til landsins skuli vera frjáls, ef gjaldeyrisástandið verður þannig eins og þessi hv. þm. spáir með sínum till. En því miður hefur ríkisstj. litið þannig á, að það væri ekki enn unnt að afnema öll höft, enda þótt stórt spor sé stigið í rétta átt og hafi áður verið stigið í rétta átt af fyrrv. ríkisstj. og af þessari ríkisstj. Með flutningi þessa frv. og með ákvæðum um það, að með reglugerð megi hverju sinni ákveða, hversu mikill hluti af innflutningnum til landsins skuli vera frjáls, er ríkisstjórninni fengið í hendur vald til þess að ákveða þetta og haga gerðum sínum eftir því, hvernig gjaldeyrisástandið er. Hver ríkisstj. hlýtur að vilja hafa slíkt vald, og það hlýtur að vera nauðsynlegt fyrir hana að hafa slíkt vald. Hv. 1. landsk., sem nú vill afnema öll höft, hlýtur að sætta sig við það, að núverandi ríkisstj., sem hefur þá stefnuyfirlýsingu að gera verzlunina frjálsa, strax og unnt er, hlýtur að vera ánægður með það, að svo er nú komið, að ekki þarf nema reglugerð frá hendi ríkisstj. til þess, að innflutningurinn verði að öllu leyti frjáls. Hv. þm. var að tala um það, hvað hefði verið mikið á frílista 10 fyrstu mánuði þessa árs, hvað mikið á bátalista og hvað mikið hefði verið háð leyfisveitingum. Þessar tölur, sem hann nefndi, munu ekki vera í aðalatriðum réttar, þær eru allónákvæmar. Það verður ekki hægt að deila á fyrrv. ríkisstj. fyrir það, að hún hafi ekki gert það, sem í hennar valdi stóð til þess að gera verzlunina frjálsa. Og hv. 1. landsk. staðfesti það hér áðan með því að segja, að gjaldeyrisástandið sé raunverulega ekkert betra núna en það var á sama tíma í fyrra. Fyrrv. ríkisstj. hefur þess vegna farið eins langt og hægt var í því að losa um höftin, og samkvæmt því, sem hv. 1. landsk. sagði hér áðan, eru það 53% af innflutningnum, sem hafa verið á frílista fyrstu 10 mánuði þessa árs, en er miklu meira. Er það vitanlega mikill munur frá því, sem var, á meðan allar vörur voru háðar leyfisveitingum. Og þannig var það a.m.k. á meðan flokksbróðir hv. 1. landsk. hafði stjórnarforustuna í þessu landi. Þá voru höftin í algleymingi, og þá var það fyrir hendi, sem hv. þm. var að lýsa hér áðan, að það var ekki heilbrigt ástand í atvinnumálum, peningamálum og fjármálum. Ég vil ekki segja, að það sé enn algerlega heilbrigt ástand í peningamálum, fjármálum og atvinnumálum. En úr því að það hefur verið kleift að gera meira en helminginn af verzluninni frjálsan, þá leiðir það af sjálfu sér samkvæmt kenningum hv. 1. landsk., að ástandið í peningamálum, fjármálum og atvinnumálum hefur batnað. Og ég vil segja hv. 1. landsk. það, að það er stefna núverandi ríkisstjórnar eins og hinnar fyrrverandi að laga það, sem aflaga fer í atvinnumálum og fjármálum og peningamálum, og stuðla þannig að því, að það verði ekki aðeins rúmlega 60% á frílista af þeim vörum, sem til landsins eru fluttar, heldur megi gera verzlunina algerlega frjálsa. En eigi að síður tel ég ekki að svo komnu fært að samþ. till. þessa þm. á þskj. 239 og ekki ástæðu til þess, vegna þess að núverandi ríkisstj. ætlar að losa af höftin með reglugerð hverju sinni, eftir því sem unnt er. Og það er vitanlega heppilegri og skynsamlegri aðferð heldur en að segja í dag: Verzlunin skal vera frjáls, - jafnvel þótt við hefðum trú á því, að þetta mætti takast. Í rauninni eru till. á þskj. 239 frá hv. 1. landsk. trausttillögur á núverandi ríkisstj. Og hafi hv. þingmenn hlustað á það, sem ræðumaður sagði hér áðan, að það væru skilyrði til þess, að innflutningurinn væri frjáls, að atvinnuástandið væri heilbrigt, að peningamálin og fjármálin væru heilbrigð, - hafi menn hlustað á það og lesið svo till. þessa hv. þm., þá sjá allir, að þetta eru trausttill., því að þessi hv. þm. gæti ekki flutt till. um afnám allra hafta, nema hann treysti núverandi ríkisstj. til þess að uppfylla þessi grundvallarskilyrði, sem þurfa að vera fyrir hendi, til þess að innflutningsverzlunin geti verið frjáls. Og það er ákaflega fróðlegt að hlusta á ræðu eins og hjá hv. 1. landsk. Það eru vísindalegar hugleiðingar, eins og vænta má hjá prófessor við Háskóla Íslands. Jafnvel þótt það séu ekki þung fræði, þá getur samt verið dálítið gaman að því, því að það er stundum, sem mönnum virðist hann vera að leggja spurningar fyrir sjálfan sig, en ekki fyrir áheyrendurna, og hann sé að leitast við að svara sjálfum sér, en ekki þeim, sem hann annars hefði verið að spyrja, og sumar af þessum spurningum voru nú þannig, að þær hefðu passað í gagnfræðaskóla frekar en hér í þingsölunum. Ég nefni gagnfræðaskóla, af því að þessi sami hv. þm. var að tala um gagnfræðaskóla hér í fyrradag í sambandi við viðræður, sem hann átti við hv. 8. landsk. þm. Ég veit ekki, hvort það er ástæða til að fara fleiri orðum um till. hv. þm. Ég vil þó minna á, að hann var áðan að tala hér um, að það væri æskilegt, að einstaklingar og allur almenningur í þessu landi ættu þess kost að gera pantanir eftir vörulistum og fara þannig fram hjá kaupmönnum og kaupfélögum í þessu landi, og þetta gæti orðið aðhald, þetta gæti skapað meiri samkeppni og orðið aðhald og gert ýmsum hægara fyrir. En ég vil benda á, að það er þó eitt, sem mælir gegn því, að þessi háttur verði á hafður, og það er sérstaklega það, að þessir vörulistar, sem eru sendir hingað til athugunar fyrir einstaklinga til að panta eftir, eru frá smásöluverzlunum, og það er alls ekki um heildsöluverð að ræða á þessum verðlistum, heldur smásöluverð. Og ég vil aðeins benda á það, að ég býst við, að gjaldeyrir þjóðarinnar drýgðist ekki með því, að farið væri að innleiða slíka verzlunarhætti, að gefa öllum almenningi kost á því að kaupa vörur beint erlendis frá á smásöluverði. Það hefur verið bent á, að það væru ekki drýgindi á gjaldeyri, þegar sjómenn fara í verzlanir í hafnarborgum og kaupa á smásöluverði. Og það er alveg rétt, það eru ekki drýgindi á gjaldeyri. Það er þess vegna mjög hættulegt og vafasamt fyrir hagfræðiprófessorinn að vera með till. í þessa átt. Um útflutninginn, sem þessi hv. þm. er með og eins hv. 9. landsk., vil ég segja það, að fyrirkomulagið á útflutningnum nú er eins og framleiðendur og útflytjendurnir sjálfir vilja hafa það. Þeir hafa sjálfir með sínum samþykktum kosið þetta skipulag, og það hefur reynzt vel, og í landi okkar, sem vegsamar lýðræðið, getur nú verið, að það þætti dálítið hart að fara að gripa þannig fram fyrir hendurnar á framleiðendum og skipa þeim að hafa annað fyrirkomulag á þessu heldur en þeir sjálfir kjósa. Ég býst við, að bæði bændur og verkamenn mundu líta það óhýru auga, ef löggjafinn vildi fara að gripa inn í um það, hvernig fyrirkomulag ætti að vera á verkalýðsfélögunum og hvernig fyrirkomulag ætti að vera á búnaðarfélögunum og bændasamtökunum. Það hefur verið haft þannig í þessum greinum, að það hefur verið tekið tillit til óska aðilanna sjálfra í þessum efnum, og löggjafinn hefur látið þessi samtök vera í friði. Það er ekki ástæða til þess að gripa þar inn í af löggjafans hendi, nema komið hafi í ljós, að það sé þjóðhagsleg nauðsyn, en um það er ekki að ræða í þessu tilfelli.



Herra forseti. Þegar lögin um fjárhagsráð voru til meðferðar hér í þessari hv. d., á þinginu 1947, flutti ég margar ræður til að andmæla þeim og flutti brtt., sem voru ekki samþ. Ég sýndi fram á, að öll þau gylliloforð um allsherjar hagsbætur þjóðinni til handa, er framkvæmd þessarar löggjafar mundi hafa í för með sér, væru skrum eitt, sem aldrei yrði í samræmi við veruleikann. Þvert á móti mundi illt eitt af þessari löggjöf leiða, elns og alltaf áður hefði orðið af verzlunarhöftum og öðrum böndum á framtaki einstaklinganna, að allur áætlunarbúskapur mundi fara út um þúfur og verða fjötur um fót, en ekkert bjargræði og hvergi til happa. Nú hafa þessi lög gilt í nærri sjö ár, og helztu formælendur þeirra eru fyrir löngu hættir að hrósa þeirri dýrð og dásemd, sem þau hafi haft í för með sér. Þjóðin hefur líka fengið á því að kenna, hvað það er, sem þessi mestu haftalög, sem sett hafa verið á Alþ., eru og hver áhrif þau hafa haft á viðskipti og framkvæmdir í landinu. Hygg ég það eigi ofmælt, að engin lög séu eða hafi verið jafnóvinsæl meðal almennings. En framkvæmd þeirra hefur kostað 3–4 millj. kr. á ári hverju, og hefur sú upphæð verið lögð á þann varning, sem fólkið þarf að kaupa, og þær framkvæmdir, sem gerðar hafa verið, í viðbót við alla aðra tolla og skatta. Er eitt dæmi þess, hvernig sá kostnaður leggst á, að eitt stærsta nytjafyrirtæki, sem hér hefur verið stofnað til, Sogsvirkjunin nýja, hefur þurft að greiða heila millj. kr. í þessa hít. Í allri þeirri gremju, sem soðið hefur í landsfólkinu út af þessari löggjöf, hefur það tíðkazt meira en góðu hófi gegnir að færa þungar sakir á hendur þeirra manna, sem fyrir framkvæmdinni hafa staðið. Má að vísu segja, að enginn þeirra hefði þurft að taka að sér svo óvinsælt starf, en að öðru leyti held ég, að miklu fremur megi þakka mörgum þessum mönnum fyrir að hafa ekki framkvæmt þessi þrautvitlausu lög á miklu verri hátt en þeir hafa gert. Ég segi þetta vegna þess, að ef lögin hefðu verið framkvæmd eftir því, sem orðanna hljóðan er í greinum þeirra, þá væri margt á annan veg og hálfu verra en er í okkar landi. Öll óþægindin, tafirnar, kostnaðurinn og reiði almennings, sem þessi lög hafa haft í för með sér, á að mínu áliti aðallega rót að rekja til laganna sjálfra, en minna til þeirra manna, sem með þau hafa farið. Skipulagið er fráleitt og gat aldrei tekizt nema illa. Því fer að vísu fjarri, að ég sé ánægður yfir því, að sú megna ótrú, sem ég fékk á þessum lögum í byrjun, skuli hafa komið svo átakanlega fram. Þvert á móti hefði ég glaðzt yfir því, almennings vegna, ef betur hefði tekizt. Það frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 175, er til þess ætlað, að margar þær breytingar, sem verða skuli á viðskiptamálum okkar lands, verði til bóta. Þetta frv. hefur einn höfuðkost í hinni síðustu grein, og hann er sá, að lögin um fjárhagsráð skuli úr gildi felld. Hefur það það í för með sér, ef samþ. verður, að mikið af skruminu og mestu vitleysunum verður ekki lengur í lögum. Í 8. gr. þessa frv. eru og talsverðar endurbætur frá því, sem er og verið hefur, með stórum auknu frelsi til athafna. En í þessu frv. eru líka ýmis atriði, sem mér líkar ekki, svo sem það, að enn eigi haftastofnun að halda áfram. Það var því næst mínu skapi að flytja brtt. um þau atriði til þess að marka stefnu mína í samræmi við fyrri afstöðu og óbreytta sannfæringu. En ég hef nú horfið frá þessu, af því að ég hef fengið vissu um, að ekki er nein von til að fá samþ. verulegar breytingar til bóta með afnámi á þeim kostnaði og höftum, sem sýnilega á að halda áfram. Ég viðurkenni líka þann eðlilega sannleika, að ekki er mikil von til að fá því til vegar komið, að þýðingarmesta lífæð okkar fjármála, verzlunin, fái að renna frjálsa farvegi, meðan höfuðformælendur haftastefnunnar hér á landi hafa svo sterk völd sem þeir hafa nú. Þess vegna verðum við, sem teljum frjálsa verzlun frumatriði heilbrigðra fjármála, að sætta okkur við þau ógeðfelldu úrræði, að af tvennu illu beri þó að taka skárri kostinn. Sá hinn verri er í þessu falli það að láta fjárhagsráðslögin með öllum sínum göllum gilda enn um skeið. Um þetta frv. vil ég að öðru leyti segja það, að miklu skiptir, hvernig það er framkvæmt, m.a. hvernig sú reglugerð verður, sem gert er ráð fyrir í 1. gr., og hvernig hún verður framkvæmd. Ekki sízt skiptir það miklu, að það verði vitrir menn og heiðarlegir, sem til þess verða valdir að stjórna þeim leyfum og bönnum, sem ætlazt er til að haldi áfram. Ég veit, að hæstv. viðskmrh. hefur góðan vilja á að gera sitt bezta í þessu efni, og í trausti þess, að honum geti tekizt að halda þannig á þessum málum, að almenningur í landinu geti sæmilega við unað, vil ég með tilliti til þess, sem ég hef hér sagt, og þrátt fyrir allt fylgja þessu frv. án mikilla breytinga. Þess vegna hef ég skrifað undir nál. meiri hl. hv. fjhn.



Herra forseti. Það þingmál, sem hér liggur fyrir, er frv. til l. um skipun innflutnings- og gjaldeyrismála, fjárfestingarmála o. fl. Í 15. gr. þess segir, að þau lög, sem nú gilda um þessi efni, það er l. nr. 70 frá 1947, um fjárhagsráð, innflutningsverzlun og verðlagseftirlit, skuli falla úr gildi, um leið og þetta nýja frv., ef það verður gert að lögum, kemur til framkvæmda. Það er því rétt af þingmönnum að gera sér ljóst að hverju leyti ákvæði þessa frv. eru frábrugðin þeim lögum, sem nú gilda, þ.e. lögunum um fjárhagsráð. Ég vil nefna hér fyrst eftirlit með byggingum og öðrum slíkum framkvæmdum og takmarkanir í þeim efnum. Samkvæmt reglugerð um fjárhagsráð, sem út var gefin 1947 og enn gildir, eftir því sem ég bezt veit, er heimilt án fjárfestingarleyfis að gera mannvirki eða tæki, sem eigi kosta yfir 10 þús. kr., að byggja íbúðarhús til eigin afnota, þó ekki yfir 350 m3 að stærð, ef eigandi vinnur sjálfur með skylduliði sínu að byggingunni að mestu leyti, og að byggja verbúðir eða útihús á jörðum, sem eigi kosta yfir 50 þús. kr. í efni og vinnu. Í frv., sem hér liggur fyrir, segir, að frjálst skuli að byggja íbúðir allt að 520 m3 að stærð, einnig að byggja útihús á sveitabýlum og verbúðir og veiðarfærageymslur á útgerðarstöðum. Þá segir og, að aðrar framkvæmdir, er eigi kosta samtals yfir 40 þús. kr., skuli heimilar án fjárfestingarleyfa. Við samanburð sést, að samkvæmt frv. á að veita heimild til nokkru stærri framkvæmda án fjárfestingarleyfa en leyfilegar eru samkvæmt reglugerðinni, er nú gildir. En vafasamt má telja, að þörf sé nýrra laga til þess að gera slíka breytingu. Ég hygg og tel reyndar fullvíst, að eins hefði mátt breyta reglugerðinni um fjárhagsráð og ákveða á þann hátt þau stærðartakmörk framkvæmda, sem eru í 8. gr. þessa frv. Það er vitanlega æskilegt, að menn hafi frelsi til að ráðast í byggingu húsa eða aðrar framkvæmdir, sem þeir telja sér nauðsynlegar eða til hagsbóta. En þó að slíkt frelsi sé lögleitt, eins og lagt er til í þessu frv. innan vissra takmarka, er langt frá því, að vandinn sé þar með leystur. Fleira þarf til slíkra hluta. Til þess að reisa hús þarf til dæmis land eða lóð undir það. Víðast hér á landi er það ekkert vandamál. En í höfuðborginni, Reykjavík, þar sem flestir vilja byggja, hefur verið miklum erfiðleikum bundið fyrir menn að fá byggingarlóðir. Til þess að byggja þarf líka peninga. Flestir þeir, sem þurfa að byggja hús, geta ekki komið því fram, nema þeir fái lánsfé að meira eða minna leyti til greiðslu á kostnaði, en þrátt fyrir allmikla fyrirgreiðslu ríkisstj. í því efni síðustu árin hefur vantað mjög mikið á, að eftirspurn lánsfjár vegna bygginga hafi verið fullnægt. Hætt er við, að svo verði einnig fyrst um sinn, þrátt fyrir vilja og viðleitni ríkisstj. til að greiða fyrir mönnum í því efni. Byggingarefni þarf líka að vera fáanlegt, svo að mögulegt sé að byggja. Enn þarf innflutnings- og gjaldeyrisleyfi fyrir helztu efnivörum til bygginga, og sá innflutningur er ekki gefinn frjáls með þessu frv. Að svo stöddu er ekkert hægt að fullyrða um það, hvort hægt verður að kaupa til landsins á næstu missirum allt það efni, sem þörf er fyrir til þeirra bygginga, sem mönnum er heimilt eða þeir fá leyfi til að reisa. Það fer auðvitað eftir gjaldeyrisástæðunum á hverjum tíma. Ef svo fer, að ekki verður hægt að flytja inn svo mikið af byggingarefnum, að eftirspurninni verði fullnægt, tel ég, að ekki megi láta afskiptalaust og tilviljun eina ráða, hverjir ná í byggingaretni og hverjir verða þar út undan. Ég vil í þessu sambandi t.d. nefna byggingu íbúðarhúsa. Þeim, sem byggja íbúðarhús, má skipta í tvo flokka: Í öðrum flokknum eru þeir, sem byggja hús aðeins til eigin nota, en í hinum flokknum þeir, sem byggja hús í því skyni að selja þau eða leigja öðrum og hafa af því fjárhagslegan hagnað. Sé skortur á byggingarefni, tel ég það skyldu ríkisstj. og vil ég leggja áherzlu á, að það sé skylda hennar að gera ráðstafanir til þess, að þeir, sem þurfa að byggja hús til eigin nota og hafa fé til þess, hafi forgangsrétt að byggingarefni til íbúðarhúsa, en hinir, sem eiga íbúðarhús fyrir sig og sitt skyldulið, en vilja byggja hús í gróðaskyni, séu látnir sitja á hakanum. Búast má við því, að ýmsir erfiðleikar verði á vegi þeirra, sem vilja ráðast í húsabyggingar og aðrar slíkar framkvæmdir hér eftir eins og áður, og ekki verður um það sagt með nokkurri vissu, hvort þær framkvæmdir verða auðveldari eftirleiðis en þær eru nú, þó að þetta frv. verði gert að lögum. Enginn veit fyrir fram, hvernig tímar fara í hönd. Ég vil þá með nokkrum orðum víkja að þáítum frv. um innflutnings- og gjaldeyrismál. Engar breytingar eru þar á þeim ákvæðum, sem nú gilda um þau mál að efni til. Samkvæmt 1. gr. frv. fer það eftir ákvörðunum ríkisstj. á hverjum tíma, hvaða vörur er heimilt að flytja til landsins og hvaða greiðslur í erlendum gjaldeyri má inna af höndum án innflutnings- og gjaldeyrisleyfa, en það er engin þörf nýrrar lagasetningar til þess að ákveða þetta. Á grundvelli fjárhagsráðslaganna, sem nú gilda, hafa verið gefnir út frílistar og reglur um innflutningsréttindi bátaútvegsmanna, sem stundum er nefnt bátalisti. Breytingar hafa verið gerðar á þessum vörulistum eftir því, sem viðskipta- og gjaldeyrisástæðurnar hafa gefið tilefni, og það væri líka hægt að gera hér eftir án þess, að nokkur lagabreyting ætti sér stað. Að vísu er það svo, að samkvæmt fjárhagsráðslögunum á fjárhagsráð að forminu til að gefa út auglýsingar um frílistann, en þó í samráði eða með samþykki ríkisstj., og vitanlega hefur ríkisstj. komið eða getað komið fram hverjum þeim breytingum á frílistanum, sem hún hefur talið fært og óskað að gera. Ákvæði frv. um gjaldeyrisverzlunina, einkarétt tveggja banka til þeirra viðskipta og önnur fyrirmæli þar um, eru nákvæmlega þau sömu að efni til og nú eru í lögunum um fjárhagsráð. Við athugun á ákvæðum frv. um innflutningsog gjaldeyrismál kemur það greinilega í ljós, að frv., þó að lögum verði, markar engin þáttaskil í okkar viðskiptasögu, með því er ekkert skref stigið í áttina til meira verzlunarfrelsis. Það skiptir vitanlega engu máli, hvort reglugerð hæstv. ríkisstj. um innflutninginn, þar sem ákveðið er, hvaða vörutegundir séu á frílista, er sett samkv. lögunum um fjárhagsráð, sem nú gilda, eða samkv. þeim væntanlegu lögum, sem verið er að leggja drög að með þessu frv. Hvort tveggja, þ.e.a.s. núgildandi lög og þau væntanlegu, er jafnvel nothæfur grundvöllur til að byggja slíka reglugerð á. Ég tel tvímælalaust æskilegast fyrir þjóðina, að hún búi við sem mest frelsi og helzt fullt frelsi á viðskiptasviðinu, en viss skilyrði þurfa að vera fyrir hendi til þess, að um ótakmarkað frjálsræði í þeim efnum geti verið að ræða. Það er rétt, sem áður hefur verið nefnt í ræðum um þetta mál, að aukin framleiðsla er hér undirstöðuatriði, en auk þess þarf, eins og líka hefur verið nefnt, jafnvægi í fjárhags- og peningamálum og greiðsluhallalausan ríkisbúskap. Án þeirrar stefnubreytingar í fjármálastjórn ríkisins, sem varð með komu nýrrar ríkisstj. 1950, hefði ekki verið mögulegt að slaka á verzlunarhöftunum, eins og gert hefur verið 2 síðustu árin. Hafi verið mörkuð einhver tímamót í þessum efnum, þá má nú segja, að þau hafi verið þá, en ekki nú. Ég veit ekki, og sennilega veit enginn það, hvort innan skamms verður slakað á verzlunar- og gjaldeyrishöftunum meira en búið er að gera, - gott að taka því, ef svo verður. Það fer eftir því, hvort viðskipta- og gjaldeyrisástæðurnar verða þannig, að hæstv. ríkisstj. sjái sér þetta fært, en það segir sig sjálft, að hvort við fáum aukið verzlunarfrelsi eða ekki, er alveg óháð því, hvort þetta frv. verður samþ. eða núgildandi lög látin gilda áfram. Ég hef áður bent á, að þá rýmkun á svonefndum fjárfestingarhömlum, sem ráðgerð er í þessu frv., hefði sennilega og reyndar vafalaust eins mátt gera með breytingu á reglugerð, sem nú gildir og sett var samkv. lögunum um fjárhagsráð. En hvaða efnisleg nýmæli hefur þá þetta frv. að geyma? Ég tel ekki umtalsvert, þótt stofnunin, sem á að fara með viðskiptamálin samkvæmt frv., eigi að heita innflutningsskrifstofa, en hin, sem nú er uppi, nefnist fjárhagsráð. Mér finnst að vísu nýja nafnið lágkúrulegra en hið eldra, en þó megi láta þetta afskiptalaust. En annað er ástæða til að nefna. í fjárhagsráðslögunum er ákveðið, að í fjárhagsráði skuli vera 5 menn, en arftaki þess, innflutningsskrifstofan, á ekki að hafa nema 2 stjórnendur. Til þess að koma fram þeirri fækkun stjórnenda þarf breytingu á lögum. Það er gott, ef unnt er að minnka mannahald og kostnað við rekstur þessarar stofnunar, en engu skal ég um það spá, hvort það tekst, þó að stjórnendum verði fækkað. Engar áætlanir liggja fyrir um kostnaðinn framvegis, enda stundum vart að treysta áætlunum, þótt til séu. Reynslan ein fær úr því skorið, hvort starfsmannahaldið í heild og kostnaðurinn við framkvæmd þessara mála minnkar eitthvað. Samkvæmt lögunum um fjárhagsráð átti það að semja áætlanir um framkvæmdir og einnig áætlun um útflutning og innflutning hvers árs. En. eftir þessu frv. á Framkvæmdabankinn að semja áætlun um þjóðartekjurnar, myndun þeirra, skiptingu og notkun. Ekki er ólíklegt, að kostnaður við rekstur Framkvæmdabankans aukist nokkuð vegna þess verkefnis, sem honum er hér falið, og kemur það þá til frádráttar þeirri lækkun, sem verða kynni á kostnaði innflutningsskrifstofunnar. Samkvæmt 8. gr. frv. á að fela byggingarnefndum í kaupstöðum og kauptúnum og oddvitum í sveitum eftirlit með nýjum framkvæmdum, sem fjárhagsráð hefur haft a.m.k. að nokkru leyti að undanförnu. Ekki er mér kunnugt, hvort til þess er ætlazt, að þeir aðilar annist þetta án þess að fá borgun fyrir eða hvort innflutningsskrifstofan þarf að greiða þeim einhverja þóknun fyrir eftirlitsstarfið. Viðskipta- og gjaldeyrismálin eru þýðingarmikil, og það varðar miklu fyrir þjóðina, hvernig ástæður eru í þeim efnum á hverjum tíma. En frv., sem hér er verið að ræða, hefur fátt nýtt að flytja og er þannig langt frá því að vera stórt mál. Það er frekar eitt af þeim minni háttar hér á þingi. En úr því að hæstv. ríkisstj. óskar fremur að fá þetta frv. samþ. heldur en að byggja ráðstafanir sínar í viðskiptamálum á þeim lögum, er nú gilda, þá tel ég vel hægt að fallast á það. Og því er ég einn af þeim, sem hafa gefið út meirihlutaálit fjhn. og mælt þar með því, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég hef flutt hér nokkrar brtt. við þetta frv., sem frammi liggur, ýmist einn eða með hv. 11. landsk. þm., og áður en ég geri grein fyrir þeim, vil ég aðeins fagna því, að fram hefur komið hér í ræðum beggja hv. þm. Húnv., að þeir sjái ekki, að þetta frv. sé nein frelsisskrá íslenzkra verzlunarhátta, eins og sumir af hæstv. ráðherrum, einkum forsrh. og reyndar líka hæstv. viðskmrh., hafa viljað vera láta. Ég lýsti því hér við 1. umr. málsins, að ég hafði ekki komið auga á það, að í frv. væru nein þau ákvæði, sem líkleg væru til þess að auka frelsi manna að nokkrum mun til framkvæmda eða verzlunar á þessu landi, að undanskilinni 1. málsgr. 8. gr. frv., þar sem segir, að frjálst skuli vera að byggja íbúðarhús, þar sem hver íbúð ásamt tilheyrandi geymslu, þvottahúsi og þess háttar sé allt að 520 m3. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að ég álít enn þá, að þarna sé um að ræða framför, og fagna þessu atriði. - Í sambandi við ummæli hv. 8. landsk. þm., þar sem hann taldi sig þurfa að leiðrétta ummæli stjórnarandstæðinga, og þá væntanlega mín líka, um, að hér væri nokkurt frelsi í fólgið eða nokkur framför, þá vil ég taka fram, að ég tel ekki, að það sé nein ástæða til þess að leiðrétta það, sem ég hef áður sagt um þetta mál. Ég hef ábyggilega nóg að skamma hæstv. ríkisstj. fyrir, þótt ég viðurkenni það, sem miðar í áttina hjá henni, Þetta eru framfarir. Eins og hv. þm. V-Húnv. tók hér fram áðan, þá voru í gildi og eru í gildi reglur um, að íbúðarhús er ekki frjálst að byggja stærri en 350 m3, eins og er, jafnvel þó að einhverjar undanþágur hafi verið gefnar um kjallara, eins og hv. 8. landsk. þm. vildi vera láta, en mér er ekki kunnugt um að séu veruleg brögð að, þá er það þó a.m.k. nokkur réttindabót, að menn fá þó að ráða því, hvort þeir byggja ofan jarðar eða neðan. Hins vegar skal ég taka fram, að ég álít það einn höfuðgalla á þessu frv., að það tekur eingöngu til innflutningsverzlunarinnar, en ekki til útflutningsverzlunarinnar, og þess vegna hef ég leyft mér að bera fram á þskj. 241 brtt. um það, að útflutningurinn skuli fá hliðstætt frelsi því, sem talað er um að innflutningurinn eigi að fá hér í 1. gr. frv., þ.e.a.s., að útflutningur á íslenzkum framleiðsluvörum skuli vera frjáls innan þeirra takmarka, sem ríkisstj. setur með reglugerð hverju sinni til tryggingar því, að milliríkjasamningar um afurðasölu verði haldnir, og einnig að ríkisstj. geti gefið út ákvæði um lágmarksverð á íslenzkum afurðum til þess að fyrirbyggja, að um samkeppni verði að ræða í því að bjóða niður afurðaverð Íslendinga á erlendum markaði. Hæstv. viðskmrh. taldi hér í ræðu sinni áðan, að útflutningi Íslendinga væri nú hagað í samræmi við óskir framleiðendanna og þar af leiðandi væri ekki þörf á að breyta neinu um þær reglur, sem nú gilda í þeim efnum. Þessu vil ég fyrir mitt leyti mótmæla. Það er að vísu alveg rétt, að útflutningnum er hagað í samræmi við vilja og álit ráðamannanna í Sambandi ísl. fiskframleiðenda og öðrum álíka samböndum, en ráðamennirnir í þessum samböndum eru einmitt sérstakir vildarvinir hæstv. ríkisstj., og þó að það sé þeirra álit, að útflutningi Íslendinga sé hagað upp á beztan máta, eins og er, þá er það ekki álít hinna almennu framleiðenda í landinu. Að því er snertir sjávarafurðir, þá vil ég minna hæstv. viðskmrh. á það, að samkvæmt þeirri almennu hlutaskiptingu, sem í landinu gildir um sjávarafla, a.m.k. á vélskipum, þá eru íslenzku sjómennirnir eigendur og í samræmi við það framleiðendur að þriðjungi af fiskaflanum. Þeir hafa hins vegar ekki nokkur minnstu réttindi í þeim samtökum, sem annast útflutning íslenzkra sjávarafurða með einkaleyfi ríkisstj., eins og málum er háttað. En setjum nú svo, að ráðherrann hefði sagt alveg satt, þegar hann sagði það, að útflutningnum væri hagað í samræmi við óskir framleiðenda, eins og nú er háttað málum, þá sé ég nú ekki, að það gæti neinu spillt, þó að till. mín á þskj. 241 við 1. gr. þessa frv. yrði samþ. Þar er aðeins sagt, að útflutningurinn skuli vera frjáls. Ef hann er í samræmi við það, sem framleiðendurnir, smáir og stórir, óska eftir, þá verður auðvitað engin breyting á þessu. En sé það hins vegar rangt, sem ráðherrann segir, - og ég leyfi mér eindregið að halda því fram, - þá má vænta nokkurra breytinga á útflutningnum, og ef hæstv. ríkisstj. meinar eitthvað með því tali sínu um frelsi, sem hún hefur viðhaft hér í sambandi við flutning þessa frv., þá held ég, að hún gæti einmitt þjónað þeirri frelsishugsjón sinni með því að samþ. þá brtt., sem ég hef hér lagt fram. Þá skal ég geta þess, að við 8. gr. frv. hef ég gert brtt., sem fer í þá átt, að þrjár síðustu málsgr. 8. gr. falli niður, en það eru málsgr., sem kveða svo á, að byggingarnefndir í kaupstöðum og kauptúnum og oddvitar í sveitum skuli taka upp eftirlit fyrir stjórnarvöldin og fylgjast með því, hverjar byggingarframkvæmdir séu á þeirra umráðasvæði. Ég tel, að þetta sé ekki í samræmi við það, sem eðlilegast væri. ríkisvaldið heldur sjálft uppi dómgæzlu, lögregluþjónustu og opinberu eftirliti í hvívetna, sem samkvæmt því frv., sem hér liggur frammi til fjárl., er reiknað með að muni kosta á næsta ári 281/2 millj. kr., þ.e.a.s. nálægt því 200 kr. á hvert einasta mannsbarn í landinu. Með þessu kerfi álít ég að ríkisstj., eigi að geta haft eftirlít með þessu. Sveitarstjórnir og bæjarstjórnir eru kosnar fyrst og fremst til þess að vera fulltrúar fólksins í viðkomandi byggðarlögum, ekki sízt gegn ríkisvaldinu, og vaka yfir hag fólksins. Ríkið hefur ekki fyrr, svo að ég viti, litið á bæjarstjórnir og byggingarnefndir né oddvita í sveitum sem lögreglumenn, og þess vegna er alveg rangt að leggja eftirlitið á herðar þessara aðila. Þess vegna hef ég lagt til í mínum brtt., að þessi hluti 8. gr. verði felldur niður, og ég verð þá jafnframt að mælast til þess við hæstv. forseta, þegar gr. kemur til atkv., að hún verði borin upp í tvennu lagi. Ég fyrir mitt leyti get með mikilli ánægju greitt 1. málsgr. hennar atkv., en er mjög andvígur þrem þeim síðustu. Ég hef einnig lagt til, að 9. gr. þessa frv. verði felld niður. Það er greinin, sem felur Framkvæmdabanka Íslands að hafa eftirlit með fjárfestingunni. Ég hef áður lýst því yfir, að það er mín skoðun, að Framkvæmdabanki Íslands sé fyrst og fremst amerísk stofnun, sem komið er á fót fyrir erlend tilmæli, og það eigi ekkert skylt við íslenzk málefni að fela þeirri stofnun eftirlit með því máli, sem hér um ræðir. Þá hef ég að lokum á þskj. 241 lagt til, að gjald það, sem talað er um í 12. gr. frv., verði einungis 1/2% í staðinn fyrir, að þar er það ákveðið 1%. Þetta er gjald, sem á að innheimta af innflutnings- og gjaldeyrisleyfum. Í lögunum um fjárhagsráð er gjald þetta ákveðið 1/2 %, og það miðar a.m.k. ekki í frelsisátt að hækka það. Mér er kunnugt um, að með lögunum um söluskatt er gert ráð fyrir því, að þetta gjald sé tvöfaldað, þannig að í reyndinni er það 1%, eins og nú standa sakir. En í þessu sambandi vil ég benda á það, að lögin um söluskattinn, sem tvöfalda þetta gjald, eru aðeins tímabundin til árs í senn, og með því að samþ. þessa frvgr. eins og hún liggur hér fyrir, mundi því vera slegið föstu, að gjaldið ætti varanlega að hækka þannig, að það tvöfaldist. Þess vegna legg ég til, að gjaldið verði eins og í fjárhagsráðslögunum ekki ákveðið hærra en 1/2%. Ég vil geta þess einnig, að ég ásamt hv. 11. landsk. þm. flyt hér brtt. við 8. gr. til þess að auka þau ákvæði, sem heimila byggingarframkvæmdir án sérstakra leyfa. Sú brtt. okkar er á þskj. 186 og fer í þá átt, að auk þeirra ákvæða, sem talin eru í 8. gr., verði einnig frjálst að byggja fiskgeymsluhús og fiskverkunarhús og aðrar nauðsynlegar byggingar í sambandi við sjávarútveginn án sérstakra leyfa. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj. hafi ekkert við þessa brtt. að athuga, og geti fallizt á samþykkt hennar. Í frvgr. er nú reyndar talað um, að veiðarfærageymslur og verbúðir skuli vera undanþegnar því að þurfa sérstaks leyfis, en það eru einmitt ekki fyrst og fremst þess háttar hús, sem sjávarútveginn vanhagar mest um núna, heldur fiskgeymsluhús, ekki sízt í sambandi við hina nýtilkomnu skreiðarverkun, sem virðist ryðja sér óðfluga til rúms. Fyrir skreiðina eru sáralítil og á sumum stöðum alls engin geymsluhús til, og liggur þess vegna beint fyrir, að þau hús verður að byggja á næstunni. Ég tel því í alla staði eðlilegt, að þessu verði bætt við gr., sem hér er lagt til á þskj. 186.



Herra forseti. Þeir þm. A-Húnv. og V-Húnv. hafa haldið hvor sína ræðuna í þessu máli, sem eru með nokkuð gagnstæðum blæ. Hv. þm. A-Húnv. lýsti mjög eindregnum fögnuði sínum yfir því, að með því frv., sem hér liggur fyrir, skyldu vera numin úr gildi lögin um fjárhagsráð. Hins vegar leyndi það sér ekki, að töluverður harmur var í huga þm. V-Húnv. yfir því, að þessi lagabálkur skyldi nú þurfa að falla fyrir ætternisstapa. Eru þeir í þessu máli mjög á öndverðum meiði, eins og reyndar í mörgum öðrum, þessir þm. Húnv. Ég verð nú að segja það og taka undir með hv. þm. A-Húnv., að það skiptir ákaflega miklu máli um það, hvað mikla þýðingu þetta frv. og væntanleg löggjöf kann að hafa, hvernig framkvæmdin reynist. Get ég ekki stillt mig um að segja það, að ég mundi ekki vera sérstaklega vonglaður um framkvæmdina, ef hv. meðnm. minn, þm. V-Húnv., væri núna viðskmrh., eftir þá ræðu, sem hann flutti. Hann vék að því, sem hér hefur verið talað um tímamót í þessu máli, þ.e.a.s. tímamót aukins verzlunarfrelsis, sem sumir vilja binda við þetta frv. Hann taldi, að það bæri þá fremur að tengja þau við stjórnarmyndunina 1950 og það verzlunarfrelsi, sem þá ávannst í tíð stjórnar Steingríms Steinþórssonar. Ég álít, að þessi ágreiningur skipti nú ekki miklu máli, en vil minna á, að það var minnihlutastjórn Sjálfstfl., sem tók við völdum 1949, sem lagði fram hér í þinginn viðreisnartill. í efnahagsmálum þjóðarinnar með frv. um gengisbreytingu o.fl., og það var í því frv., sem lagður var grundvöllurinn að auknu verzlunarfrelsi í landinu. Framsfl. vann sér að vísu það til frægðar að samþykkja vantraust á minnihlutastjórnina, en stofnaði síðan, eins og kunnugt er, til samvinnu við Sjálfstfl. um stjórnarstefnu, sem í öllum aðalatriðum grundvallaðist á þeirri stjórnarstefnu, sem minnihlutastjórn Sjálfstfl. hafði markað með gengisbreytingarlögunum. Það eru kannske langmerkustu tímamótin í stjórnmálum síðari ára, sú stjórnarmyndun, þegar Sjálfstfl. tókst að fá Framsfl. til samstarfs um grundvallarstefnubreytingu í verzlunarmálunum. Síðan ber báðum flokkunum að þakka jafnt það, sem áunnizt hefur. Í raun og veru má segja, að sumir hv. þm. Framsfl. hafi frá eldri tíma verið í eins konar álagaham í verzlunarmálunum. Einn af þeim, sem vitað er að langlengst hafa gengið í haftastefnuáttina, er einmitt hv. þm. V-Húnv. Ég álít, að eftir að mynduð var samvinnustjórn sjálfstæðismanna og framsóknarmanna undir forsæti Steingríms Steinþórssonar 1950, hafi nú tekizt að ná þessum hv. þm. úr álagahaminum og það sé í raun og veru ekkert annað eftir fyrir hann en að brenna nú þennan álagaham, svo að hann eigi ekki á hættu að vera að skjótast í hann við og við, því að það verður honum ekki til neinnar sæmdar, úr því sem komið er, - og sannaðist reyndar í ræðu hans nú. Það er kannske markverðast við flutning þessa frumvarps hér í þinginu að öðru leyti, að hér koma þm. upp hver á fætur öðrum til þess að lýsa því yfir, hvað þeir séu einlægir stuðningsmenn aukins frelsis í verzlun og viðskiptum. Þetta er alveg nýr tónn, sem kveður við hér í sölum Alþ., og ber vissulega að fagna honum. Menn deila helzt um það, hvort gengið sé nógu langt í frelsisáttina með þessu frv. Sumir segja, að það eigi að fara miklu lengra, jafnvel þeir menn, sem eru að stefnu til þekktir að því fram að þessu að hafa verið haftastefnumenn. T.d. talar hér hv. 1. landsk., sem samkvæmt sinni sósíalistísku kennisetningu er einn af haftastefnupostulum þessa þjóðfélags, og er þar alveg í samræmi við stefnu flokksins, enda hefur flokkur hans og hann á undanförnum árum haugað upp heilum bunka af málum, þar sem haftastefnan er innsigluð í málflutningi þeirra. En þegar hér er stefnt að því með þessu frv., eins og stjórnin hefur lýst yfir, að auka verzlunarfrelsið, segir þessi hv. þm., 1. landsk.: Það er ekki farið nógu langt. Þetta er ekki nægilegt frelsi, - og leggur til í brtt., að það verði lögákveðið algert verzlunarfrelsi hér. Ég verð nú að taka undir með hæstv. viðskmrh., að þetta er mikil traustsyfirlýsing til núv. ríkisstj. og lýsir því, að þessi hv. þm. bindur miklar vonir við afrek og ágæti þessarar stjórnar. Þegar hins vegar er deilt um það, eins og hjá þessum þm., hv. 1. landsk., að undanförnum tveim stjórnum hafi alls ekkert orðið ágengt til þess að auka verzlunarfrelsið á undanförnum árum, þá er auðvitað reynslan ólygnust í þessum efnum. Menn eru mjög gleymnir, ef þeir átta sig ekki á þeim gífurlega róttæka mun, sem orðinn er í þessum málum frá því, að stjórn Stefáns Jóhanns lét af völdum. Þá var hér allt í höftum og bönnum í samræmi við gildandi lög um fjárhagsráð, eins og þau voru framkvæmd. Ég skal ekki deila um það, að mátt hefði framkvæma þau öðruvísi, eins og vikið var að hjá hv. þm. V-Húnv. En þá voru lögin framkvæmd þannig í samræmi við stefnu þeirra, sem fyrst og fremst lögðu megináherzlu á áætlunarbúskaparstefnu þá, sem í þeim fólst, að hér var allt í höftum og bönnum. Verzlunarfrelsi var ekkert. Þá var svarti markaðurinn. Hann var það, sem menn ráku sig alls staðar á, biðraðirnar voru hér þannig, að fólk stóð tímum saman, það leið yfir margar konur næstum því á hverjum morgni, og það voru birtar af þessu myndir í blöðunum. Þessa sögu hélt ég að væri nú óþarft að rifja upp eftir ekki lengri tíma. Hitt er svo annað mál, að það má viðurkenna margt gott í fari hv. 1. landsk. Hann er duglegur við að afla sér upplýsinga um tölur, og hann er líka nokkuð leikinn að fara með tölur, og má segja, að það sé í samræmi við hans atvinnu. En hann þekkir nú líka þetta gamla máltæki um hagfræðina, að statistíkin lýgur. Og það er þess vegna ekki alveg að öllu leyti byggjandi á því, þegar leiknir hagfræðingar fara að fara með tölur, og eiginlega verða menn að vara sig þeim mun fremur, sem hagfræðingarnir eru slungnari. Hann hefur hins vegar sýnt fram á, að gjaldeyrisverzlunin sé svo og svo takmörkuð, það eru ekki nema svo og svo mörg prósent af gjaldeyrinum, sem eru fyrir frílistavörur, svo og svo mikið fyrir bátagjaldeyri o.s.frv. Og niðurstöðurnar af þeim tölum eru svo þær hjá hv. þm., að það sé í raun og veru ekkert verzlunarfrelsi, og í framhaldi af því var það, að þessar tvær fyrrv. stjórnir hefðu eiginlega engu áorkað. Kannske eru allar þessar tölur réttar, en ég efa mjög niðurstöðurnar og bendi bara þess vegna á fortíðina, á það, hvernig ástandið var hér, áður en þessar stjórnir tóku við, og hvernig ástandið er í dag. Það þekkja allir, hvort sem þeir eru hagfræðingar eða ekki, eins og fram kom hjá hv. 1. landsk. Slíkur málflutningur skiptir í sjálfu sér ekki ýkja miklu máli. Hann kemur hér og segir, að hann beri fram till. um algert verzlunarfrelsi, bara til þess að fá úr því skoríð, hvort hæstv. ríkisstj. hafi trú á sjálfri sér. Þetta getur náttúrlega verið gaman að gera, og þetta gera menn kannske á málfundum í unglingaskólum og kannske gagnfræðaskólum líka, eins og nefnt var hér áðan, en þetta hæfir tæpast hér í þingsölunum. Menn eiga að bera fram sínar till. og marka með því sína stefnu og sýna alvöru sína í málinu, en ekki vera að neinum strákapörum í þessu efni. Þetta mál er miklu umfangsmeira en svo, að ástæða sé til þess. Hv. 8. landsk. sagði, að í þessu frv. fælist ekkert aukið byggingarfrelsi, og hafa nú margir þm. áréttað, að þetta væri misskilningur hjá hv. 8. landsk. Þar held ég að sé langbezt að láta reynsluna tala líka, og það mun koma í ljós, þegar þetta frv. hefur orðið að lögum og verið í gildi um nokkurn tíma, hversu í raun og veru gífurlega mikið frjálsræði menn fá með þessu frv. frá því, sem einmitt hefur verið í byggingarmálunum. Það er ómögulegt að hrekja það, að menn hafa fengið frjálsræði til þess að byggja smáíbúðir 340–350 m3 síðari árin. Hér er um að ræða 520 m3, og það er auðvitað mikið frjálsræði í þessu einu, í þeirri stækkun, sem þarna er um að ræða, auk þess sem menn losna alveg, eins og hæstv. viðskmrh. benti á, við það umstang, sem því fylgir að sækja um byggingarvöruleyfi, og þar sem skömmtun byggingarvaranna á að afnemast. Ég ætla ekki að ræða frekar um kjallarann, sem byggður var á eftir risinu. Sannast að segja undraði mig á því, að hv. þm., sem er starfsmaður í fjárhagsráði, skuli koma hér upp í ræðustól til þess í raun og veru að lýsa því yfir, hvort sem hann gerir það klaufalega eða ekki, að fjárhagsráð hafi alls ekki farið eftir þeim reglum, sem settar hafa verið. Það er eitt atriði, sem ég held að sé rétt að menn geri sér grein fyrir og fram kom í ræðu hv. þm. V-Húnv., þegar hann sagði, að það dygði auðvitað ekki að gefa byggingarfrelsi, ef þarf að skammta byggingarefni og menn þurfa að fara að slást um það, þ.e.a.s., það dugir ekki að gefa byggingarfrelsi, ef menn hafa ekki nóg byggingarefni og þurfa að fara að slást um það, hver á að fá það takmarkaða magn. sem til landsins flyzt af því. Þetta er rétt, og þess vegna ber að leggja áherzlu á það og verður að stefna að því, að það sé nægilegt fyrir hendi á hverjum tíma. En hv. þm. V-Húnv. dró þá ályktun að segja sem svo, að ef svo kynni að fara, að byggingarefni væri ekki nóg, þá liti hann á það sem skyldu ríkisstj. að skammta byggingarefnið, til þess að þeir ríku eða betur efnum búnu fengju ekki byggingarefnið umfram t.d. einstaklinga, sem byggðu til eigin afnota, eins og hann sagði, en hinir byggðu til þess að selja íbúðir og græða á þeim. Þetta getur látið vel í munni, en sannleikurinn er sá, að eins og ástandið hefur verið hér, þá fara bara þeir efnaðri í skjóli haftanna allt aðrar leiðir en þessa til þess að ná sér niðri á þeim minna efnuðu, og á því sannast, hversu lítils virði höftin eru. Nú er þessi skömmtun byggingarefnisins og menn fá ekki byggingarefni nema til þess að byggja til eigin afnota. Það eru margir efnaðir menn í þjóðfélaginu, - eða við skulum gera ráð fyrir, að það sé svo, - sem hefðu tök á því að byggja, eins og hv. þm. V-Húnv. sagði, fyrir aðra og selja íbúðirnar og mundu þá græða á þeim. En hvað gera þessir menn í dag? Þeir lána þeim fátæku á svarta markaðnum fjármagnið með okurvöxtum og hafa á þennan hátt miklu óheilbrigðari hagnað og gróða heldur en vera mundi, ef mönnum væri, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, frjálst að byggja. Og það legg ég áherzlu á, að mönnum er ekki aðeins frjálst að byggja eina íbúð, sem er 520 m3, heldur mega menn byggja fleiri íbúðir. Þannig mundi það vinnast m.a. með því aukna frjálsræði, sem hér er um að ræða, að fjármagnið, sem undanfarið hefur farið mjög óheillavænlegar brautir í þessu þjóðfélagi, - og mér þykir ólíklegt, að hv. þingmenn hafi getað lokað augunum fyrir því svartamarkaðsbraski með peninga, sem átt hefur sér stað vegna haftanna, - mundi fara heillavænlegri leiðir, og menn verða að átta sig á því, að það eru margar hliðar á því máli, hvort rétt sé að takmarka byggingarefnisúthlutun aðeins við þá, sem byggja til eigin afnota, eða þá, sem byggja íbúðir til þess að selja öðrum. Ég fyrir mitt leyti tel mörgum sinnum heillavænlegri og ákjósanlegri stefnu í þjóðfélaginu, að duglegir og atorkusamir byggingarmenn og aðrir, sem hafa efni til þess, byggi íbúðir í landi, sem vantar íbúðir, og selji þær öðrum, heldur en að menn, sem hafa einhver efni, noti fjármagn sitt til þess að duldum leiðum að fá óhæfilega og ólöglega okurvexti af því, eins og verið hefur. Af þessum sökum m.a. ber að fagna því, að þetta frv. er fram komið. Loks vil ég svo segja það, að það var sagt hér, að fjárhagsráð hefði verið stofnað á sínum tíma til þess að taka á móti óánægju af ríkisstj. Þetta held ég að sé mikill misskilningur. Hitt er rétt, að óánægjan hefur bitnað á fjárhagsráði, og að því vék hv. þm. A-Húnv., að það væri að ósekju í mörgum tilfellum, að óánægja manna bitnaði á fjárhagsráði og fjárhagsráðsmönnum, sem margir hverjir og kannske allir hafa verið ágætir menn, og það er vegna þess, að það er í raun og veru sjálft haftakerfið, sem er undirstaða óánægjunnar, og óánægja almennings átti því og á því að beinast gegn haftastefnunni í hverri mynd sem hún birtist í þjóðfélaginu. Ber því að fagna þessu frv. og öðrum frv., sem fram koma og eru miðuð við það og stefna að því að létta af höftum og skapa aukið frelsi í þjóðfélaginu.



Herra forseti. Maður verður að segja, að það sé nú eiginlega hreinasta kraftaverk, að hæstv. ríkisstj. skuli hafa fengið þetta frv. út úr fjhn., því að ég fæ nú ekki betur séð, þegar meiri hl. fjhn. er búinn að láta sína skoðun í ljós hér, en að raunverulega hafi nú meiri hl. verið á móti frv., þótt um mismunandi afstöðu hafi verið að ræða. Hv. þm. A-Húnv. (JPálm) hélt hér mjög skarpa ræðu gegn öllum þessum höftum og var auðsjáanlega á móti þeim höftum, sem enn þá eru eftir skilin í þessu frv., og fann aðeins eitt einasta atriði nýtilegt í öllu frv., og það var, að það ætti þó að leggja fjárhagsráð niður og afnema l. um fjárhagsráð. Svo kom hins vegar sjálfur hv. formaður fjhn., hv. þm. V-Húnv. (SkG), og þar var nú öllu beint að því að sýna fram á, að vel hefði nú mátt halda því gamla, það gamla fjárhagsráð væri raunverulega alveg eins gott og þetta nýja, sem nú ætti að fara að skapa, og ég fór eiginlega að undrast, hvort hv. þm. V-Húnv. væri nú öllu lengur í stjórnarliðinu, þegar hann var að gefa ríkisstj. aðrar eins áminningar og hann var að gefa. Hæstv. ríkisstj. hefur sem sé lýst því yfir, og ég efast ekki um, að hæstv. viðskmrh. hafi þar talað fyrir hönd ríkisstj. allrar, eins og vera ber, - að stjórnarflokkarnir, Sjálfstfl. og Framsfl., álíti þetta frv. vera efnd á sínum miklu loforðum um verzlunarfrelsi o.s.frv., og í ræðu, sem hæstv. viðskmrh. hélt, þar sem hann vafalaust talaði í nafni ríkisstj., og birt var undir stórum fyrirsögnum í Morgunblaðinu 25. nóv., segir hann: „Frv. það, sem hér er til umr., markar tímamót í viðskipta- og atvinnulífinu. Frv. boðar frelsi“ o.s.frv., o.s.frv. Og svo kemur formaður fjhn., sá maður, sem hæstv. ríkisstj. hefur komið sér saman um, vafalaust eftir allmikla samninga, að skuli vera oddamaðurinn í þýðingarmestu n., sem með fjárhagsmálin hefur að gera í þessari hv. d., og lýsir yfir: Þetta frv. boðar engin þáttaskil. - Það er eins og hann hafi valið orðin alveg sérstaklega með tilliti til þess, sem hæstv. viðskmrh. hafði sagt áður. Hæstv. viðskmrh. og forsrh. sjálfrar ríkisstj. lögðu áherzlu á, að það marki tímamót - og það ekki nein smáræðis tímamót, en formaður fjhn. leggur áherzlu á: Það eru engin þáttaskil. - Hverjum eigum við nú, almennir þm., að fara að trúa? Hvað er nú skoðun stjórnarinnar og stjórnarflokkanna og stjórnarstefnunnar? Markar þetta þáttaskil, markar þetta tímamót, eða markar þetta engin þáttaskil og markar þetta engin tímamót? Eru þeir fáu af almennum stjórnarstuðningsmönnum hér á Alþ., og þá jafnvel úr þeirra röð, sem fremst standa af þeim, eins og formaður fjhn., að tala tóman þvætting, eða er hæstv. ríkisstj. að tala tóman þvætting? Ég verð nú að segja, að þrátt fyrir góð handjárn, þá er auðséð, að það er alls ekki hættulaust orðið fyrir hæstv. ríkisstj. að hleypa sínum stjórnarstuðningsmönnum hér á þinginu í pontuna. Þeir fara bókstaflega að tala á móti stjórninni, áður en þeir vita máske sjálfir af og áður en hæstv. ríkisstj. veit af sjálf, svo að ég fer þá betur að skilja, af hverju ríkisstj. hefur yfirleitt verið ein um að verja sig, að svo miklu leyti sem hún yfirleitt hefur varið sín hér í þinginu, en aldrei hefur nokkur maður staðið upp til þess að standa með hennar stefnu af venjulegum stjórnarstuðningsmönnum. Ja, ég verð að segja: Hvernig færi eiginlega í hervarnarmálunum, þegar við höfum verið að ræða þau hérna í þessari d. og hæstv. ríkisstj. og allir stjórnarstuðningsmenn hafa verið í algeru bindindi um að tala, - hvernig færi eiginlega, ef stjórnarstuðningsþingmennirnir færu nú að tala, þegar þeir tala svona um mál, þar sem ríkisstj. leggur mest upp úr að hún sé að efna sín stóru loforð, sem hún gaf um það leyti, sem hún var mynduð? Ég ræð það eiginlega helzt af ræðum hv. meiri hl. í fjhn., að andi meiri hl. hafi að sönnu verið reiðubúinn til baráttu gegn frv., en holdið hafi verið veikt, ríkisstjórnarítökin hafi verið nokkuð sterk, þannig að það sé með eins konar samvizkunnar mótmælum, sem þeir þm. A-Húnv. og V-Húnv. hafa nú léð lið sitt til þess að koma þessu frv. ríkisstj. aftur úr nefndinni. Og ég verð að segja, að það er ekki nema von. Það er ekki nema von, að þetta hafi gengið böksulega, enda varð fljótt vart við það strax við 1. umr., að allur sá mikli vindur, sem þá var í hæstv. ríkisstj. og varð jafnvel til þess, að hæstv. forsrh. fór hér - aldrei þessu vant - að tala, fór furðu fljótt úr. Og mér virðist nú, að við þessar umr. ætli að verða karp um það innan stjórnarflokkanna, hvort það sé yfirleitt til nokkurs gagns að vera að skipta svona um. hafa þessi fataskipti, eða hvort það hefði þá ekki verið miklu heiðarlegra að leggja þetta alveg hreint niður. En þetta var nú ekki raunverulega neitt annað en það, sem ég bjóst við, og er ekki nema eðlilegt, eins og frv. er úr garði gert. Svo að ég snúi mér hins vegar að því, sem er nú aðalatriðið í sambandi við þessi mál, þá vildi ég í fyrsta lagi segja viðvíkjandi því, sem hæstv. ríkisstj. talar mest um að fyrir henni vaki, verzlunarfrelsinu, og því, sem hér hefur verið minnzt á að þurfi að vera undirstaða þess, sem sé nægur gjaldeyrir, þá er rétt fyrir okkur að muna, hvað er undirstaðan að því að fá nægan gjaldeyri. Undirstaðan að því er öflun nýrra atvinnutækja, fyrst og fremst atvinnutækja, sem framleiða vörur til útflutnings, eða þá jafnvel atvinnutækja, sem spara innflutning. Það, sem er það alvarlega og háskalega í sambandi við þetta frv., eins og ég benti á við 1. umr., er, að það vantar alla fyrirhyggju í það, alla hugsun um heildarhagsmunina í því að undirbyggja það, sem raunverulega bæði tryggir lífsafkomu þjóðarinnar, og það, sem tryggir þá gjaldeyrisöflun, sem verður að vera sú eðlilega undirstaða undir verzlunarfrelsi, þ.e. skipulögð aukning á atvinnutækjunum. Þetta var það, sem var höfuðundirstaðan, þegar nýsköpunarstjórnin var mynduð, og það, sem fyrst og fremst var unnið að, og á því er lifað enn þá. Meira að segja allt það snakk, sem Framsfl, er með öðru hverju, öll hans yfirboð öðru hverju í sambandi við landbúnað, rafmagnsvélar eða annað slíkt, byggist á því, að það eru til togarar, vélbátar, hraðfrystihús í landinu, sem framleiða miklu meira en áður var framleitt. En vegna þess að Framsfl. hefur á síðustu sjö árum haft mjög mikil afskipti og áhrif á íslenzkt stjórnmálalíf, þá sækir í sömu áttina og var, meðan sá flokkur réð hér mestu á tímanum 1930–40, að það er ekki hugsað um að undirhyggja atvinnulif landsins, það er ekki hugsað um, að þjóðin geti staðið á eigin fótum. Það er ekki hugsað um, að landsmenn hafi togara, vélbáta og annað, sem þeir þurfa til þess að afla gjaldeyris. Og Framsfl. kemst aldrei nokkurn tíma út úr þeirri stefnu að skera niður og skera niður við almenning, og það er ekki von, að hann komist út úr þeirri stefnu, á meðan hann aldrei skilur, hver grundvöllurinn er fyrir því að geta flutt inn til landsins og fyrir því að geta haldið uppi mannsæmandi lífi bæði til sjávar og sveita. Það er líka greinilegt á öllu, að það sækir í þá áttina að gera ríkisapparatið þyngra og þyngra, dýrara og dýrara; en að vanrækja að sama skapi að láta fólkið, sem vinnur, fá öflugri og betri atvinnutæki til þess að vinna með. Síðan 1948, að kaupin voru þá gerð á tíu togurum, hefur ekki verið keyptur einn einasti togari til landsins, og það eru komin fimm ár síðan. Hver togari kostar að vísu kannske nú 8, 9–10 milljónir, en hann aflar fyrir 10 millj. kr. á ári minnst, jafnvel að frádregnum þeim gjaldeyri, sem hann þarf til síns rekstrar. Sósfl. í þessari hv. d. hefur lagt fram frv. um kaup á nýjum togurum. Og satt að segja ættu þeir, sem vilja ræða í alvöru um verzlunarfrelsi og möguleika Íslendinga til þess að flytja inn, að geta meiri gaum að slíkum frv. eins og þeim, sem hér var nýlega afgr. í d. til nefndar og hv. 9. landsk. þá mælti fyrir. Þegar fjárhagsráðslögin voru sett 1947, var haldið í 1. og 2. gr. nokkru af þeim ákvæðum, sem þóttu óhjákvæmileg vegna nýsköpunarstefnunnar og hennar vinsælda þá. Þessi ákvæði voru gerð að pappírsákvæðum með stjórnarpólitíkinni á síðustu sex árum. Það, sem nú er gert með þessu frv., er að afnema þessi pappírsákvæði líka; og þar með er raunverulega verið að gera hreint borð. Það er verið að afnema síðasta orðið, sem var í lögum um skipun innflutningsmála á Íslandi, viðvíkjandi því að hafa eitthvert vit í verzlunarmálunum, sem sé, - að jafnóðum sem menn væru að ráðstafa því, hvernig ætti að eyða peningunum, sem til væru, fyrir innflutning, væri eitthvað hugsað um að afla peninganna, sem þarf að eyða. Það síðasta af viti, sem sett var inn í íslenzkt atvinnulíf á nýsköpunarárunum, er þurrkað burt, eftir að búið var að traðka á því í praksís síðustu sex árin. Þess vegna vantar allt í þetta frv., sem snertir öflun framleiðslutækja. Þess vegna er líka að miklu leyti byggt á sandi, þegar verið er að tala um, að hve miklu leyti verzlunin gæti orðið frjáls, því að þetta tvennt verður að fylgjast að. Og þegar það er vanrækt, þegar þessu er sleppt, þegar sleppt er að taka ákvörðun um að skipuleggja útvegunina á atvinnutækjunum, þá er um leið líka verið að grafa undan því, að það verði raunverulega mögulegt að koma á verzlunarfrelsi. Ég mun ekki hér fara að minna frekar á það, sem gerðist á þeim tíma, þegar fjárhagsráðslögin lágu fyrir 1947. Þá lagði ég fram ákaflega ýtarlegar till. um öflun atvinnutækjanna, sem allar voru þá drepnar, og ég. hirði ekki um að vera að rifja það upp nú. En þetta vil ég hins vegar taka fram bara vegna þess, að þetta verður allt eins og holgrafið að tala um verzlunarfrelsi, á meðan undirbygginguna vantar, öflun atvinnutækjanna, aukninguna á framleiðslu gjaldeyrisins og þar með möguleikann fyrir fólkið í landinu til þess að kaupa frjálst inn það, sem það þarf að fá sér. Svo er hitt atriðið, sem ég minntist nokkuð á við 1. umr. þessa máls og ætla mér ekki að endurtaka. Það er viðvíkjandi þeirri einokun, sem felst í þessu frv. Ég lýsti því þá, að þetta frv. væri að mínu áliti einokunarfrv. ríkisstj., krafa hennar um rétt til þess að mega úthluta á milli þeirra, sem hún hefur velþóknun á, þeirri vöru, sem flutt er inn til landsins. Ég hef oft áður sýnt fram á það, hvernig ríkustu heildsalarnir í Reykjavik, S.Í.S. og Kveldúlfur, myndi eitt þrístirni, myndi bandalag sín á milli sem voldugustu fésýsluaðilarnir í Sjálfstfl. og Framsfl. og skipti þessum hlutum á milli sin. Það er svo greinilegt, að það þarf ekki að lýsa því, hvernig samkomulagið er um að halda einokuninni í útflutningnum gegn því að skipta einokuninni í innflutningnum á milli Sambandsins og ríkustu heildsalanna. Og í samræmi við það eru líka þær ákvarðanir hér að hafa tvo menn, sinn frá hvorri klíku, til þess að sjá um, að ekki hallist á, þegar farið verður að deila bráðinni, þegar farið verður að skipta á milli sín arðinum af innflutningnum, gróðanum á fólkinu. Hér hefur nokkuð komið til umræðu um útflutningsverzlunina í sambandi við þessi mál, og ég sé mér til mikillar ánægju, að Alþfl. setur hér inn í sínar brtt. tillögur um, að útflutningsverzlunin verði gefin frjáls. Það er mjög mikil framför hjá þeim flokki. Ég hef um nokkur ár undanfarið, um þrjú ár, flutt sérstakt frv., sem fór fram á að afnema þau lög, sem hv. 1. landsk. nú leggur til að afnema, lögin frá 12. febr. 1940, um sölu og útflutning á vörum. Alþfl. hefur aldrei fengizt í fjhn. til þess að standa með því frv. minn. Ég hef alltaf orðið að afgreiða það frv. einn út úr fjhn., og af því að hæstv. forseti hefur verið það röggsamur og réttlátur í þeim efnum, þá hefur það frv. komið hér til atkvgr. hvað eftir annað, þó að meiri hl. í fjhn., fulltrúar Sjálfstfl., Framsfl. og Alþfl., hafi aldrei treyst sér til þess að geta út álit um málið. Og þetta frv. hefur verið fellt hér venjulega gegn atkv. okkar sósíalista einna saman. Ég vil því lýsa ánægju minni yfir því, að nú leggur hv. 1. landsk. til, að þessi lög um einokun á útflutningnum séu felld úr gildi. Og ég vona, að þetta boði dálítið betri skilning hjá Alþfl. á því, hvernig ríkisvaldinu er beitt. Þeir, sem muna langt, muna það kannske, að 1932, þegar Samband ísl. fiskframleiðenda var í fyrsta skipti löggilt sem útflytjandi, þá var það gert af Ólafi Thors, núverandi hæstv. forsrh., sem þá var dómsmrh. og atvmrh. fyrir Magnús Guðmundsson um stutt skeið, og Alþýðublaðið sagði þá, að þetta væri lofsvert spor í þjóðnýtingarátt. Þá var verið að gefa Kveldúlfi, Alliance og fiskhringunum á Íslandi einokunaraðstöðu til útflutnings á saltfiskinum. Mér þykir þess vegna mjög vænt um, að Alþfl. skuli í þessum efnum vera að breyta um skoðun. Það er sem sé alveg nauðsynlegt, og ekki sízt fyrir verkalýðsflokkana, að gera það upp við sig, að þegar ríkisvaldinu er beitt af auðmannastéttinni til þess að gefa einstökum auðhringum einkavald eða einokunarvald yfir almenningi, þá er það ríkisvald fjandsamlegt alþýðunni og það ber að berjast á móti því, og þá er það framför að geta knúið fram, að slíkri einokun einstakra auðmanna sé aflétt, jafnvei þó að við taki verzlunarfrelsi í þeirri venjulegu kapítalistísku merkingu þess orðs, sem oft þýðir meiri eða minni glundroða í verzluninni. Meira að segja það gæti verið framför frá því, að einstakir auðhringar eða auðmannaklíkur fái einokun. Hitt er svo aftur allt annað mál, eins og ég líka kom inn á við 1. umr., sú barátta, sem verkalýðurinn heyr fyrir því að knýja fram þjóðnýtingu, knýja það fram, að ríkið hafi t.d. oft sjálft með að gera innflutning eða útflutning á hinn og þessu og reki það þá með almenningshag fyrir augum. Hæstv. viðskmrh. svaraði þessum till. í umr. í dag með því, að hann sagði, að útflytjendur vildu hafa það fyrirkomulag, sem nú væri, og spurði, hvort þingmenn vildu fara að taka fram fyrir hendur útflytjendanna í þessu efni, og kvaðst vilja koma á lýðræði í útflutningsverzluninni. Lýðræði og jafnrétti í útflutningsverzluninni, - það mundi þýða, að þeir sem vilja mynda samtök, þeir mynda samtök, þeir sem vilja treysta á sitt einstaklingsframtak, þeir treysta á sitt einstaklingsframtak, þeir sem vilja skipuleggja sig í samvinnufélög, þeir skipuleggja sig í samvinnufélögum. Fólkið ræður sjálft, á hvern hátt það skipuleggur þetta, en það mundi þýða, að ríkið gripi ekki þannig fram fyrir hendur almennings, að það ákvæði í krafti laganna frá 1940, að einn sérstakur aðili skuli hafa einn saman leyfi til þess að flytja út vörur. Og ég vil benda hæstv. viðskmrh. á, að það er ekki nema von, að þingmenn fari að verða nokkuð uggandi um, hvernig þessir hlutir eru reknir, þegar hæstiréttur nýlega vísar máli heim til undirréttar og gefur þar m.a. upplýsingar um, hvernig farið sé að viðvíkjandi útflutningi á vörum, þar sem það m.a. kemur í ljós, að þessir einokunaraðilar, sem svona útflutning hafa með höndum, gera ráðstafanir til þess að bæta upp töp, sem hinir og þessir aðilar kunna að verða fyrir í sambandi við fragtir eða verzlunarráðstafanir eða annað slíkt, svo að skiptir tugum þúsunda króna, á kostnað sjómanna og útgerðarmanna. M.ö.o.: Þessi verzlun er rekin þannig núna, að þeir menn, sem eiga meginið af fiskinum, hafa enga aðstöðu til þess að vita, hvað þarna er að gerast. Og þarna er komin slík spilling og slík vandræði, að það er ekki nóg með, að það sé kvartað af hálfu fjöldans af útgerðarmönnum í þessum efnum, heldur eru meira að segja þeir menn, sem hafa verið trúnaðarmenn fyrir þessi samtök, þegar þeir hafa viljað standa á verði fyrir þá, sem þeim hafa veitt trúnað, beittir ofsóknum af hálfu valdhafanna í þessum hringum, þannig að út af því hlotnast stórkostlegur málarekstur, sem opinberar hreina spillingu í þessum efnum. Nei, það er sem stendur þannig í útflutningnum, að það er ríkið, sem skapar þar einokun. Það er ríkið, sem tekur sér einokun í hendur með lögunum frá 12. febr. 1940 og notar þá einokunaraðstöðu til þess að gefa einstökum mönnum einokunarvald í sambandi við útflutninginn. Það er enginn að hafa á móti því, að útflytjendur hafi samtök. Það er mjög skynsamlegt af þeim, og það er sjálfsagt að ýta undir það. En ríkið á ekki að stuðla að því, að samtökin séu misnotuð eða að samtökin séu bundin og ofurseld einstökum valdaaðilum í þessum efnum. Og ég vil bara segja hæstv. viðskmrh. það, að hann ætti að athuga, hvernig stjórnin er skipuð í sumum af þessum samtökum, og jafnvel mundi hann þá reka sig á, að útgerðarmenn eru ekki einu sinni í meiri hluta í stj. slíkra samtaka, svo að ég ekki tali um það, að sjómenn eiga þar yfirleitt enga fulltrúa. Ég vil þess vegna taka undir það, sem hæstv. viðskmrh. minntist á, að það er rétt að innleiða lýðræði í útflutningsverzlun, skapa frelsi í útflutningsverzluninni og afnema þá einokun, sem núna á sér stað þar. En slíkt lýðræði þýðir jafnrétti allra þeirra, sem eiga fiskinn, til að flytja hann út á þann hátt, sem þeim finnst eðlilegast, hvort heldur það er í samtökum eða að selja einstökum aðilum hann eða annað slíkt. Aftur á móti, eins og ég hef alltaf sett fram í þeim frumvörpum, sem ég hef flutt um þetta mál hér, og eins og ég sé, að hv. 1. landsk. líka kemur inn á, er sjálfsagt að heimila ríkisstj. að setja lágmarksverð í sambandi við þennan útflutning til þess að koma í veg fyrir alla óeðlilega samkeppni, þ.e. undirboð, sem gætu verið skaðsamleg fyrir þjóðina. Þess vegna væri það ákaflega æskilegt, að sú hæstv. ríkisstj., sem nú talar mikið um frelsi, gæti haft sig upp í að samþ. þær tili., sem hér eru nú bornar fram um að rýmka a.m.k. nokkuð um bæði í útflutningnum og innflutningnum. Þá kem ég að spursmáli, sem hér hefur dálítið verið rætt líka, um það, að hve miklu leyti byggingarfrelsið hér sé raunverulegt. Eins og ég tók fram við 1. umr. málsins, þá er það það eina, sem miðar þarna fram á við, að það er þó frelsi til þess að byggja íbúðarhús. Það er rétt að taka það fram, að þrátt fyrir þetta, sem tókst að rýmka um tíma viðvíkjandi smáibúðunum svo kölluðu, þá var það framkvæmt á þann frámunalega vitlausa hátt af hálfu hæstv. ríkisstj., að það var reynt að binda frelsið til þess að byggja smáar íbúðir við það að byggja íbúðarhús, sem í væri ein litil íbúð. Það var þannig reynt að kúska menn til þess að gera þetta á þann ópraktískasta hátt, sem hugsanlegt var. Hins vegar hefur þeim mönnum, sem hefðu viljað byggja t.d. margar íbúðir saman, byggja skynsamlega í heilum blokkum, verið neitað um það, þannig að það er ekki rétt, sem ég held að hv. 8. landsk. hafi haldið hérna fram, að það hafi ekki verið neinar neitanir frá hálfu fjárhagsráðs eða slíkt. Það þarf ekki nema að minna á tvo aðila hér í Reykjavík, firma, sem ég held að heiti Benedikt og Gissur, sem fór hér fram á að byggja allmikla blokk af slíkum smáíbúðum, og fjárhagsráð og ríkisstj. skáru þetta niður. Það var ekki nema nokkuð af því, sem var leyft, þannig að það er auðséð, að það er enn þá hann í þessum efnum, og það bann yrði þó afnumið með þessum lögum. Það er sá eini ljósi blettur, sem í þessum lögum er, að það mætti byggja af viti smáar íbúðir í staðinn fyrir að byggja af vitleysu smáar íbúðir. Hitt aftur á móti hefur ekkert lagazt í meðförum hv. fjhn., sem ég benti á sem tvo höfuðgallana í sambandi við þetta, - í fyrsta lagi með byggingarefnið. Það er sem sé ekki nokkur ráðstöfun, sem hér er gerð viðvíkjandi því að tryggja frjálsan innflutning á byggingarefninu, tryggja það, að þegar á að fara að flytja byggingarefnið inn, þá sé það ekki gert að einokunaratriði fyrir nokkur firmu. Ég hef áður beint þeirri fsp. til hæstv. viðskmrh., og ég vil gera það enn: Er það rétt, að það séu ekki nema þrjú eða fjögur firmu, sem fá allan innflutninginn t.d. á sementi frá Ráðstjórnarríkjunum nú? Er það rétt? Og ef það á að vera fyrirmyndin um innflutningsfrelsi á næstunni, að það verði þrjú, fjögur firmu í landinu, sem fá einokunaraðstöðu með allt byggingarefni, þá fer að fara nokkuð lítið fyrir frelsinu. Enn fremur muna menn máske eftir, í sambandi við till., sem ég held meira að segja að nokkrir þm. Sjálfstfl. hafi flutt hér á þinginu 7950–51, um að gefa frjálsan innflutning byggingarefnis, að fjárhagsráð greip þá í taumana og gaf sína frægu yfirlýsingu viðvíkjandi forráðamönnum mótvirðissjóðs, að það væri ekki fært að leyfa frjálsan innflutning á byggingarefni. Þrátt fyrir samþykkt 8. gr., sem er eina jákvæða greinin í þessum lögum, fyrri hluta hennar, mundi þetta sem sé haldast, að ríkisstj. getur ráðið byggingarefnisinnflutningnum, látið gæðinga sína einoka hann og framkvæmt það eftirlit, sem Ameríkanarnir hafa heimtað af ríkisstjórnunum undanfarið til að koma í veg fyrir, að Íslendingar byggi af fullum krafti yfir sjálfa sig, til þess að geta kúskað Íslendinga til þess að vinna fyrir sig suður á Keflavíkurflugveili, til þess að byggja þar yfir ameríska liðsforingja og allt þeirra dót. Ég held þess vegna, að hæstv. viðskmrh. ætti að gefa okkur upplýsingar um, hvernig þetta verður viðvíkjandi innflutningi byggingarefnis. Hitt aðalatriðið, sem verður áreiðanlega það þýðingarmesta í þessu, er lánsspursmálið. Á að framkvæma í gegnum lánsbannið, sem nú er, hindrunina á byggingum á Íslandi? Það væri nú ákaflega æskilegt, fyrst bæði hæstv. núv. og fyrrv. viðskmrh. eru hér inni í salnum, að það bréf, sem fyrrv. viðskmrh., núv. 3. þm. Reykv., skrifaði Landsbankanum um að hafa hömlur á lánsfjárstarfsemi til íbúðarhúsabygginga, væri birt hér í þinginu. Það er nauðsynlegt fyrir okkur að vita, að það séu ráðherrar Sjálfstfl., sem banna bönkunum í Reykjavík að lána Reykvíkingum til að byggja, og hafi þeir ekki bannað það, þá skora ég nú á hv. 3. þm. Reykv. eða hæstv. viðskmrh. nú að leggja fram í þinginu þau fyrirmæli, sem ráðherrar Sjálfstfl. hafa gefið Landsbankanum viðvíkjandi því, hvernig haga skuli lánum til íbúðarhúsabygginga í Reykjavík og annars staðar. Það er sem sé fróðlegt fyrir menn að vita nú.  Ég hef lagt fram hér á þinginu og það liggur hjá hv. heilbr.- og félmn. þessarar d. allmikið frv. um húsnæðismálin, þar sem farið er einmitt fram á og gerðar gagngerðar till. viðvíkjandi þessum lánsfjármálum. Ég hef áður lýst eftir því frv. hér og óskað þess af hæstv. forseta, að ef ekki yrði komið fram innan viku álit frá hv. heilbr.- og félmn., þ.e. næsta þriðjudag, þá yrði málið tekið hér á dagskrá. Og ég verð að segja það, að einmitt þau orð, sem hv. frsm. fjhn. hafði hér um áðan, hv. 5. þm. Reykv., gefa mér tilefni til þess að ítreka þetta mjög. Hann deildi þar mjög skarplega og réttilega á hæstv. ríkisstj. og hennar pólitík í þessum efnum. Hann talaði um svarta markaðinn í sambandi við peningalánin til íbúðarhúsabygginga, og það er alveg rétt, og hann sagði þar satt frá, enda þekkir hann vel til, þar sem hann er bankastjóri, að sá svarti markaður, sem á sér stað og stafar af því lánsfjárbanni, sem ráðherrar Sjálfstfl. virðast hafa lagt á bankana, er markaður, sem er eins mikil þörf á að útrýma og þeim svarta markaði á vörum, sem núv. ríkisstj. er alltaf að stæra sig af að hafa útrýmt hér áður. Ég vil vekja athygli þessarar hæstv. ríkisstj. á því, að það er hún, sem hefur komið þessum svarta markaði á, það er hennar lánsfjárpólitík, sem hefur komið þessum svarta markaði í peningamálum á, og hann er ægilegri nú en hann hefur verið nokkurn tíma áður. Og ef það er ekki meiningin með þessu frv. að skipuleggja þennan svarta markað og viðhalda honum, þá þarf að koma hér fram, að hæstv. ríkisstj. ætli sér að knýja fram breytingar í lánsfjármálunum, hún ætli að afturkalla þau bréf, sem ráðherrar Sjálfstfl. hafa skrifað Landsbankanum, og ætli að mælast til þess og skipuleggja það, að nú verði farið að láta lán í allstórum stíl. Ég tala nú ekki um, ef hún vildi ganga svo langt að samþ. það frv., sem ég hér hef flutt. En ég skal þó hins vegar geta um, að þær lánveitingar, sem ég legg til í því frv. til húsbygginga, munu vart ganga miklu lengra en þær till., sem einmitt hv. 5. þm. Reykv. og aðrir þm. Sjálfstfl. fluttu hér fyrir kosningar um breytingar bæði viðvíkjandi veðdeild Landsbankans og lánum til hennar. En munurinn var bara sá, að þá voru þessi frv. flutt fyrir kosningar. Síðan var talað um frelsið, sem ætti að komast á viðvíkjandi húsbyggingunum. Nú bólar ekki á neinu frv. viðvíkjandi lánum til íbúðarhúsabygginga. Og þó að við reynum að toga hér með töngum og ögra hæstv. fyrrv. og núv. viðskmrh. á allan hátt til að birta pólitík Sjálfstfl. í lánsfjármálunum, þá hefur okkur enn þá ekki tekizt að fá neitt fram, þó að ég hafi nú að vísu betri von, því að hv. 3. þm. Reykv. er þó ofur lítið byrjaður að tala úr sínu sæti um þessi mál, svo að hann fær nú kannske málið um þau, þegar hann kemur hér í ræðustólinn á eftir. Þá eru viðvíkjandi Framkvæmdabankanum aðeins örfá orð. Ég hef áður sagt mitt álit á þeirri gr., sem um hann fjallar, 9. gr. Það er aðeins ein spurning, sem ég vildi leggja fyrir hæstv. viðskmrh. Þegar lögin um Framkvæmdabanka voru samþ. í fyrra, var því lýst yfir af hálfu hæstv. ríkisstj., að bankastjóri Framkvæmdabankans mundi að öllum líkindum hafa aðsetur í herbergi í Landsbankanum, en í öllu falli mundi starfsfólk Landsbankans annast afgreiðslu allra mála fyrir Framkvæmdabankann. Ég held ég muni þetta áreiðanlega ekki skakkt. Ég held, að ég muni það rétt, að það hafi verið eitt af því, sem haldið var fram, að það yrði enginn aukakostnaður annar en laun bankastjórans, sem hvort sem er var á öðrum launum sem ráðunautur ríkisstj., tilsendur af Ameríkönum. Ég held, að ég muni það áreiðanlega rétt, að þessu hafi verið lýst yfir, að Landsbankinn mundi annast alla afgreiðslu á málum Framkvæmdabankans. Nú vil ég leyfa mér að spyrja: Hvernig er þetta í Er Framkvæmdabankinn núna sjálfur með afgreiðsluna á sínum málum, og hefur hann sjálfur sína skrifstofu? Ég kem fram með þessa spurningu vegna þess m.a., að hér hefur komið fram till. um, að Hagstofa Íslands taki þetta að sér, sem að mörgu leyti væri eðlilegt. En ég gæti trúað, að það, sem Hagstofa Íslands hefði máske á móti því að taka þetta að sér, væri það, að ef Hagstofa Íslands ætti að taka þetta að sér, þá mundi vera sparað mannahaldið og það mundi vera erfitt að fá tvo eða þrjá starfsmenn í viðbót og betra húsnæði. Aftur á móti ef hagstofa Ameríkana, Framkvæmdabankinn, á að taka þetta að sér, ef eftirlitsstöð Ameríkana, sú efnahagslega njósnarstöð Ameríkana á Íslandi, á að taka þetta að sér, þá verður ekki sparað fé. Ég býst nefnilega við, að það sé ekki lengur svo, að það eigi að spara svo mikið í sambandi við Framkvæmdabankann, að það sé starfsfólk Landsbankans, sem afgreiði fyrir hann. Ég býst við, að hann muni koma upp sínu starfsliði sjálfur, og það yrði kannske ekki sagt neitt við því, þó að Framkvæmdabankinn færi að bæta við starfsfólki, á sama tíma sem Hagstofu Íslands væri neitað um það. Það er a.m.k. gott að fá að vita, hvernig þetta er. Ég tala ekki um, hvað það væri viðfelldnara fyrir okkur, að það væri Hagstofa Íslands, sem sæi um þessa hluti, heldur en þessi Framkvæmdabanki, sem áður hefur sýnt sig í því, eða bankastjórinn, sem honum stjórnar, að gera það sérstaklega að sínu viðfangsefni að njósna um víxla, sem eru keyptir í ríkisbönkunum, til þess að vita, hvort ekki kynnu að leynast meðal þeirra víxlar til húsbygginga, út frá því að reyna að koma í veg fyrir, að það séu veitt lán af íslenzku bönkunum til byggingar á íbúðarhúsum. En þetta væri gott að fá upplýsingar um, hvernig er núna með sparnaðinn í sambandi við framkvæmdina á Framkvæmdabankanum. Þá er viðvíkjandi því, sem hv. 5. þm. Reykv. minntist á. Hann spurði, af hverju stjórnarandstaðan væri orðið með verzlunarfrelsi, sú stjórnarandstaða, sem annars er mjög mikið með ríkisrekstri og sérstaklega með þjóðnýtingu. Ég svaraði því að nokkru leyti áðan. Það, sem hér er um að ræða að koma á, er einokun nokkurra auðfyrirtækja á verzluninni, hagnýting ríkisvaldsins til þess að veita einstökum aðilum einokun. Þetta er samsvarandi út af fyrir sig eins og þegar verið var að selja verzlunina á leigu hér í gamla daga. Raunverulega er það svo, að Sjálfstfl. og Framsfl. eru að selja máttarstoðum Sjálfstfl. og Framsfl., ríkustu heildsölunum og S.Í.S., verzlunina á leigu. Þetta kemur kannske hvergi greinilegar fram en í sambandi við olíuinnflutninginn, sementsinnflutninginn og annað slíkt. Það er verið að selja þetta á leigu, og hringrásin er, eins og ég rakti hér við 1. umr., ákaflega greinileg. Þessi fésýslufyrirtæki, sem fá svona verzlunina á leigu, gera síðan út Sjálfstfl. og Framsfl., og það borgar sig áreiðanlega mjög vel fyrir þessi verzlunarfyrirtæki, að Sjálfstfl. og Framsfl. hafi síðan ríkisvaldið og láti með ríkisvaldinu þessi verzlunarfyrirtæki fá verzlunina á leigu, skipti á milli þeirra: Svona skuluð þið nú skipta olíunni á milli ykkar. Svona skuluð þið nú skipta sementinu á milli ykkar. Svona skuluð þið skipta öllu því á milli ykkar, sem ríkið annars kaupir inn. Og jafnvel því, sem ríkið ekki kaupir inn, skuluð þið skipta á milli ykkar, með því að þið hafið þarna tvo menn í þessari innflutningsskrifstofu, og þeir skipta þá á milli ykkar, en ef þeir koma sér ekki saman um, hvernig eigi að skipta á milli ykkar, þá fer það til ríkisstj. og hún skiptir þá á milli ykkar. - Ég held, að það ætti að vera skiljanlegt fyrir hv. 5. þm. Reykv., að stjórnarandstaðan væri á móti svona verzlunarfrelsi., hún væri með allt öðru verzlunarfrelsi, hún væri með því verzlunarfrelsi, að almenningur í landinn hefði rétt til að flytja inn vörur og mennirnir, sem framleiða fisk í landinu, hafi rétt til að flytja út fisk og fá betra verð fyrir hann en einokunarherrarnir fá núna. Það er ekkert undarlegt, þó að stjórnarandstaðan berjist á móti þessari einokun og sé með verzlunarfrelsi almennings, jafnvel þótt hún sé á þeirri skoðun, að fyrir almenning mundi það vera skynsamlegast, ef hann sjálfur hefði ríkisvaldið í höndunum, að skipuleggja innflutninginn í þágu alþjóðar og með hagsmuni alþjóðar fyrir augum, en ekki hagsmuni einstakra auðfyrirtækja. Ég hef að þessu sinni ekki flutt mikið af brtt. við þetta frv., en ég ætla að leyfa mér aðeins að flytja tvær litlar brtt. Ég hef lýst minni afstöðu til frv. svo greinilega, að þetta er ekki vegna þess, að ég sé almennt með því. En það er tvennt, sem mér finnst vera nokkurn veginn prófsteinn á, hvað meint sé með þessu frv. og hvaða framkvæmd hæstv. ríkisstj. hugsar sér á þessu frv. Mínar brtt. eru báðar við 1. gr. Sú fyrri er við 1. málsgr., þar sem ríkisstj. er heimilað að gefa út reglugerð um vörurnar, sem fluttar eru inn. Ég hef áður bent á, hvernig ríkisstj. hefur, án þess að hafa heimild fyrir því í lögum, hagnýtt sér aðstöðuna og sitt vald til að láta gefa út reglugerð um bátagjaldeyrinn. Mín brtt. við 1. málsgr. hljóðar á þessa leið: „Þó má aldrei með útgáfu reglugerða gera ráðstafanir til hækkunar á verði innfluttra vara eða aðrar ráðstafanir, sem raunverulega jafngilda breyttri gengisskráningu.“ Ég vonast til þess, að hv. þm. skilji alveg, hvað ég meina með þessu. Ég meina með þessu það, að þó að ríkisstj. hafi vald til þess að gefa út reglugerðir til skýringar á þessum lögum, þá sé það greinilega tekið fram, að hún hafi ekki vald til þess með slíkri reglugerð að leggja sérstakt hækkunargjald sjálfri sér til handa eða einstökum aðilum til handa á vörurnar, sem séu fluttar inn til landsins, m.ö.o., að hún hafi ekki rétt til þess að leggja á sérstaka tolla eða annað slíkt, hvaða nafn sem þeim væri gefið, á innflutningsvörurnar til landsins, hún hafi þar með ekki heldur rétt til þess að láta leggja á gjaldeyrinn, sem aflað væri, þegar hann væri seldur, þannig að á þann hátt kæmi fram hækkun á vörunum, sem fluttar væru inn. M.ö.o.: Það væri ekki heimilt með samþykkt slíkrar till. að leggja á bátagjaldeyrinn, nema með sérstökum lögum frá Alþ., sem er líka það eina sjálfsagða og rétta í þessu. Ég get bókstaflega ekki skilið, af hverju hæstv. ríkisstj. heldur svona fast við þetta, - hún hefur meiri hluta til þess að koma ákvæðum eins og þeim, sem felast í bátagjaldeyrisreglugerðinni, í gegn sem lögum, - af hverju hún heldur við það að eyðileggja bókstaflega öll lög og reglugerðir í landinu með því að viðhalda þeim óskapnaði. Ég hef áður vakið athygli á því, að eftir að 11., 12. og 13. gr. í fjárhagsráðslögunum eru numdar úr gildi, þá mundi með þeirri afar frjálslegu túlkun, sem verið hefur á reglugerðaútgáfu, ríkisstjórnin vafalaust eftir þessum lögum geta gefið út reglugerðir eins og bátagjaldeyrinn, og það þýðir þá um leið, að hún getur gefið út reglugerðir, sem leyfa að selja allan gjaldeyri, sem framleiddur er á Íslandi, með 100% álagi, því að hún hlýtur að hafa alveg sama vald til þess. Ef hún hefur vald til þess að leyfa, að lagt sé 25% eða 60% á bátagjaldeyrinn, þá hefur hún eins rétt til þess að láta leggja 100% á bátagjaldeyrinn. Hafi hún rétt til þess að láta leggja 100% á bátagjaldeyrinn, þá hefur hún rétt til þess að láta leggja 100% á togaragjaldeyrinn eða smjörgjaldeyrinn eða hvað sem er. Þá hefur hún rétt til þess að lækka gengi alveg eins og hún vill. Þess vegna álít ég, að þessi litla brtt. mín skeri úr um það, hvaða vald hæstv. ríkisstj. ætlar að taka sér í þessu efni. Hin brtt. er við 2. málsgr. 1. gr., þar sem sagt er, að ríkisstj. hafi heimild til að setja skilyrði um innflutning og gjaldeyrissölu. Þar legg ég til að bætt sé aftan við: „Allir skulu hafa jafnan rétt til innflutnings. Ríkisstj. getur ekki með skilyrðum sínum veitt einstökum aðilum, einum eða fleiri, einkarétt til innflutnings ákveðinna vörutegunda.“ M.ö.o.: Hæstv. ríkisstj. segist vilja verzlunarfrelsi, en innan þeirra takmarka, að hún með reglugerðum geti sett ákvæði vegna viðskiptasamninga og annað slíkt. Segjum nú, að það sé nauðsynlegt fyrir ríkisstj. Vill hún þá meina, að hún með þeim skilyrðum hafi vald til þess - við skulum segja - að gefa Olíufélaginu einkarétt á því að flytja inn alla olíu til Íslands, útiloka t.d. öll önnur olíufélög og alla aðra aðila? Vill hún álita, að hún hafi rétt til þess að gefa S.Í.S. einkarétt á því að flytja inn sement, neita öllum öðrum aðilum, eða að gefa t.d. Völundi einkarétt á því að flytja inn timbur? Vill hún túlka málið þannig, að hún hafi rétt til þess að gefa hvaða aðila sem er einkarétt til að flytja inn ákveðnar vörutegundir, m.ö.o., að ríkisstj. hafi sama vald og Danakonungur á sínum tíma til að leigja hvaða hörmangarafélagi sem vera skal íslenzku þjóðina til arðnýtingar? Það, sem ég legg þarna til, er aðeins, að Íslendingar hafi jafnan rétt til innflutnings, þ.e. raunverulega jafnan teoretískan rétt til að mega flytja inn vörur. Við vitum, hvað þeir standa misjafnt að vígi með að geta keypt þessa vöru, með að geta fragtað hana, með að geta keppt með hana, með að geta geymt hana og annað slíkt og hvers konar einokunarskilyrði til dæmis olíuhringunum, byggingarvöruverzlunum og öðrum slíkum er skapað með þeim geymsluhúsum, sem þær eiga, og öðru slíku. Þetta fer sem sé aðeins fram á það, hvort Íslendingar hafi jafnan rétt til þess vöruinnflutnings, sem ríkisstj. leyfir að sé til landsins. Svo framarlega sem þessi till. mín er felld, þá þýðir það, að ríkisstjórnin skoðar sig hafa rétt til þess að veita einstökum firmum einkarétt til innflutnings á ákveðnum vörutegundum, og þá er nú farið að verða anzi fjarri verzlunarfrelsinu, ef það litla verzlunarfrelsi, sem ríkisstj. með sinni reglugerð ætlar að leyfa að sé til um ákveðnar vörutegundir, á ekki einu sinni að ganga jafnt yfir alla. Þá er það ekki lengur orðið frelsi. Þá er það einkavald ríkisstj. til þess að gefa þeim einokun, sem hún hefur velþóknun á. Ég vildi mjög gjarnan, að hæstv. ríkisstj. léti uppi álit sitt um þessar litlu till. mínar eða hvernig hún hugsaði sér að breyta í þessum efnum. Mér mundi alveg nægja yfirlýsing hennar, ef það væri hennar meining að gefa öllum jafnan rétt til innflutnings, gefa ekki neinum aðilum einkaréttindi. - Ég vona sem sé, að hæstv. ríkisstj. leysi nú nokkuð úr þeim spurningum, sem ég hef komið hér fram með, þannig að það megi vera nokkru skýrara fyrir þingheimi, hvaða framkvæmd hún hugsar sér í þessum efnum.

Forseti (SB): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá hæstv. viðskmrh. við brtt. á þskj. 225, tölul. 2: „Fyrir orðin „Landsbanka Íslands og Útvegsbanka Íslands“ kemur: Landsbanka Íslands eða Útvegsbanka Íslands. - Þessi till. er skrifleg og of seint fram komin, og þarf tvöfaldra afbrigða fyrir henni.



Herra forseti. Ég hef flutt hér litla brtt. við bráðabirgðaákvæði frv., sem ég tel að betur fari, enda nokkur meiningarmunur. Bráðabirgðaákvæðið í frv. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Meðan ríkisstj. telur nauðsynlegt að lækka verð tiltekinna nauðsynjavara með greiðslum úr ríkissjóði, er heimilt að takmarka sölu umræddra vara með skömmtun.“ Nú er það svo, að þær vörur. sem niðurgreiddar eru og skammtaðar, eru smjörlíki og smjör, en það er jafnframt leyft að selja báðar þessar vörutegundir ótakmarkað gegn hærra verði, m.ö.o. óniðurgreiddu verði. Ég hygg, að þegar frv. var samið, hafi verið ætlunin, að sami háttur væri hafður, en með orðalagi frv. er beinlínis gefin heimild til þess að takmarka sölu á þessum vörutegundum yfirleitt. En með þeirri brtt., sem ég legg fram, er gert ljóst, að heimilt sé að takmarka eingöngu það magn, sem greitt er niður af ríkissjóði, og hygg ég, að það sé réttari leið að fara í þessu efni.



Herra forseti. Hv. þm. V-Húnv. (SkG) flutti hér eina þá frómustu og heiðarlegustu þingræðu, sem ég hef heyrt nokkurn hv. þm. stjórnarflokkanna halda hér á þingi. Hann kom þar máli sínu, að hann var mér algerlega sammála um, að frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 175, sé eitt hið minnsta mál, sem hér hefur verið til umr., enda þótt um það hafi verið rætt meira en flest önnur mál, sem hér hafa verið til umræðu. Niðurstaða hv. þm. V-Húnv. var sú, að eina breytingin, sem þetta frv. hefði í för með sér við fjárhagsráðsl., væri sú, að nafnið „fjárhagsráð“ væri fellt niður ásamt þremur ráðsmönnum. Þetta er fullkomlega rétt hjá hv. þm. V-Húnv., og ástæðan til þess, að þessi breyting er gerð, er, eins og öllum er kunnugt, loforð hv. stjórnarflokka í kosningunum í sumar um að leggja niður fjárhagsráð. Þetta loforð hafa þeir efnt eða hyggjast efna á þann hátt að nema burt nafnið „fjárhagsráð“ og þrjá ráðsmenn. Hv. þm. V-Húnv. sagði þó, þegar hann var búinn að lýsa frv. því, sem hér liggur fyrir, að hann mundi nú fylgja þessu frv. hæstv. ríkisstj., og skildist manni, að það hlyti þá eingöngu að vera af hlýðni og þægð við hæstv. ríkisstj., en ekki af því, að hann sæi neina skynsamlega ástæðu sjálfur að fylgja málinn fram. Þessi hv. þm. gat þess einnig mjög réttilega, að eitt megineinkenni þessa frv. væri að færa málfar þess í öllu lágkúrulegri stíl en verið hefði á fjárhagsráðsl. Tók hann sem dæmi nafn stofnunar þeirrar, sem hér á að setja á fót, innflutningsskrifstofa, og sagði, að sér fyndist öllu minni reisn í því orði heldur en „fjárhagsráði“. Þetta er einnig fullkomlega rétt hjá hv. þm. V-Húnv., eitt meginatriðið í þessu nýja frv. ríkisstj. er að færa allt málfar frv. á lágkúrulegra stig en var á fjárhagsráðsl., gera það flatneskjulegra og rislægra að öllu leyti. Mun þetta vera gert til þess að færa íslenzka löggjöf í búning núverandi valdhafa og samræma hana þeirri meðalmennsku, sem verið hefur aðaleinkenni íslenzkra valdamanna síðustu árin. Um það atriði, sem hér hefur verið nokkuð rætt, að í þessu frv. fælist nokkur rýmkun í byggingarmálum, vil ég aðeins endurtaka það, sem ég áður sagði, að svo er ekki. Hæstv. viðskmrh. viðurkenndi, að það væri rétt, sem ég hefði haldið fram, að bygging útihúsa í sveitum hefði verið frjáls nema að því formi til, að sækja hefði þurft um fjárfestingarleyfi fyrir þessum byggingum. Sagði hann þó, að hér væri mikill munur á, því að menn hefðu haft af því mikla fyrirhöfn og erfiði að bíða lengi eftir leyfum fyrir þessum byggingum, eiga viðtöl við fjárhagsráðsmenn og annað þess háttar, alls konar óþægindi, sem þetta hefði haft í för með sér. Þó að hæstv. ráðherrar hafi mikla löngun til þess að sparka í þjóna sína í fjárhagsráði, sem verið hafa þeirra tryggustu þjónar undanfarin ár í verstu verkunum fyrir ríkisstj., - þó að þeir hafi mikla löngun til að sparka nú í þá svona rétt fyrir andlátið, þá held ég, að þeir ættu ekki að gera það, þar sem það er algerlega tilhæfu- og ástæðulaust. Varðandi þessi leyfi fyrir útihúsum í sveitum hafa engir þurft að bíða lengi eða baka sér óþarfa fyrirhöfn. Þessi leyfi hafa verið send inn á þeim tíma til fjárhagsráðs, þegar enginn gat byggt, þ.e.a.s. um áramót, og þau hafa ævinlega verið afgreidd fyrir febrúarlok, þ.e.a.s. áður en hægt var að hefja nokkrar byggingarframkvæmdir. Hafi leyfin úti um sveitir verið send fjárhagsráði að sumarlagi, þegar átti að fara að hefja byggingu, þá hefur það í velflestum eða öllum tilfellum verið afgreitt þannig, að samstundis hefur verið sent svar með símskeyti til viðkomandi aðíla, en leyfi síðan með fyrstu ferð. Mér þykir leitt, að hv. þm. N-Þ. er ekki hér viðstaddur, en hann á sæti í fjárhagsráði, er þar að auki einn af hv. þm. stjórnarliðsins og hefði getað borið vitni um þessi mál og um það, hvernig hæstv. viðskmrh. fór með þau. Annað atriði var í ræðu hæstv. viðskmrh., þar sem hann vék að því, sem ég hafði áður um þetta sagt, sem ég vildi gera lítils háttar athugasemd við. Hann sagði þar, að ég hefði lofsamað, að því er mér skildist, það fyrirkomulag að sækja um fjárfestingarleyfi og vildi ekki, að það væri afnumið. Þetta er ekki rétt. Ég sagði hvorki lof né last um það atriði út af fyrir sig. Það eina, sem ég sagði, var það, að breyting á skriffinnskunni yrði engin með þessu nýja frv., þar sem í stað fjárfestingarleyfanna kæmi nú, að oddvitar og byggingarnefndir skyldu safna upplýsingum um þær byggingar, sem leyfðar væru, og þá vitanlega fá þessar upplýsingar hjá þeim, sem byggja, og baka þeim því alveg sömu fyrirhöfn hvað skriffinnsku snertir. Loks ætla ég svo aðeins að víkja að því atriði, þegar hæstv. viðskmrh. ræddi hér um brtt. þá, sem ég hef borið fram. Hann færði aðeins eina röksemd fram gegn þessari brtt. Hann sagði, að Hagstofa Íslands gæti ekki tekið að sér það verkefni að semja þjóðhagsreikninga án þess að bæta við sig miklu starfslíði. Ég vildi nú mega spyrja hæstv. ráðh., hvort Framkvæmdabanki Íslands geti tekið þetta verkefni að sér án starfslíðs eða án þess að bæta við sig miklu starfsliði. Á Framkvæmdabanki Íslands eitthvað auðveldara með að leysa þetta verkefni án starfsliðs heldur en Hagstofa Íslands? Ég sagði í þeim orðum, sem ég mælti fyrir þessari brtt., að Hagstofa Íslands hefði nú þegar með höndum mikið af því starfi, sem leysa þarf í sambandi við þjóðhags- og þjóðartekjureikningana. Ég sagði, að hagstofan hefði og léti vinna árlega mikið af þessu starfi. Það er engin stofnun til í þessu þjóðfélagi, sem þyrfti minna að bæta við sig af starfsliði til að taka þetta verkefni að sér heldur en Hagstofa Íslands. Mér þætti ekki ótrúlegt, þó að Hagstofa Íslands þyrfti ekki að bæta við sig nema einum manni, þ.e.a.s. einum sérfræðingi, einum manni með sérþekkingu á þjóðhagsreikningum, til þess að geta tekið þetta verkefni að sér. En Framkvæmdabanki Íslands þarf fyrst og fremst þennan sérfræðing og þar að auki talsvert - ég þori að segja talsvert - starfslið annað til þess að geta leyst verkefnið af höndum. Þar að auki mundi Framkvæmdabanki Íslands aldrei geta leyst þetta verkefni af höndum nema fá þær upplýsingar, sem Hagstofa Íslands hefur nú þegar. Það er líka eitt þýðingarmikið atriði í þessu sambandi. Ef á að semja þjóðhagsreikninga og þjóðartekjureikninga, sem byggja á síðan á ákveðnar mjög þýðingarmiklar ráðstafanir og gerðir, þá er nauðsynlegast af öllu, að þessir reikningar séu sem allra réttastir og allra nákvæmastir, og það getur enginn efazt um það, að það er fjöldi manna og fyrirtækja í þessu landi, sem ættu að gefa upplýsingar varðandi þessar breytingar, sem vantreysta Framkvæmdabanka Íslands fullkomlega og mundu aldrei af hræðslu einni saman þora að gefa honum nákvæmar eða réttar upplýsingar. Hins vegar vantreystir enginn maður Hagstofu Íslands, og Hagstofa Íslands er áreiðanlega sú stofnun þessa þjóðfélags, sem á hægast og auðveldast með að fá upplýsingar og fólk treystir almennt langbezt. Ég segi þetta ekki endilega Framkvæmdabanka Íslands til lasts. Það er sama, hvaða banki tæki þetta að sér, ef það þarf endilega að vera banki, sem ég alls ekki skil, því að það þekkist hvergi nokkurs staðar í veröldinni, að bankar hafi svona störf með höndum. Ef menn vilja gera eitthvert grín eða telja nauðsynlegt að fara fram hjá Hagstofu Íslands með þetta mál, þá væri miklu viturlegra að afhenda það - við skulum segja - framleiðsluráði landbúnaðarins, því að sú stofnun hefur ýmsar upplýsingar í höndum og safnar þeim árlega, sem þarf að nota við svona verk. Það væri miklu skynsamlegra. Landssambandi sjávarútvegsins væri miklu viturlegra að afhenda þetta heldur en einhverjum banka, og sízt af öllu kæmi þó Framkvæmdabanki Íslands til greina, vegna þess að í l. þess banka er ákveðið, að hann skuli hafa sem allra minnst starfslið. Þar er ákveðið, að Landsbanki Íslands skuli annast flestöll dagleg störf fyrir hann, og þetta var gert til þess, að þessi stofnun yrði ódýr í rekstri. En nú á allt í einu að fara að afhenda þessari stofnun verkefni, sem þarf, fyrst þessi stofnun tekur við því, áreiðanlega nokkuð marga menn til að leysa. Þetta er mikið og vandasamt verkefni. Framkvæmdabankinn hefur mér vitanlega engan mann í sinni þjónustu núna, sem gæti tekið þetta starf að sér eða unnið nokkuð að því. Og þó er það allra helzt að athuga, að þær þjóðir, sem bezta reynslu hafa í þessu efni og hafa látið semja svona þjóðhagsreikninga árum saman, hafa allar falið það verkefni stofnunum, sem eru algerlega hliðstæðar Hagstofu Íslands. Þess vegna vænti ég þess, að hv. þm. hafi vit fyrir hæstv. ríkisstj. í þessu efni og samþ. brtt. þá, sem ég hef borið fram, og ég vona það, þrátt fyrir það að handjárnin hafi verið sterk og séu sterk, meira að segja svo sterk, að hæstv. ríkisstj. er farin að tala hér sérstakt handjárnamál. Í framsöguræðu þeirri, sem hæstv. viðskmrh. flutti fyrir þessu frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 175, sagði hann svo í upphafi ræðu sinnar, með leyfi hæstv. forseta: „Með frv. þessu eru lög um fjárhagsráð afnumin.“ Ég hef aldrei heyrt það fyrr, að l. væru afnumin með frv., fyrr en þá frv. hefur verið samþ. og orðið að l. Þetta er handjárnamál. Þetta er orðað svo vegna þess, að ríkisstj. er viss um, að hennar lið þorir ekki annað en að samþ. það, sem hún ber fram. Ummæli eins og þessi eru þó algerlega ósæmileg hér á hinu háa Alþ., jafnvel frá hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Það eru aðelns örfá orð til andsvars þeim tveim ræðum, sem fluttar voru í eftirmiðdag, eftir að ég hafði talað. Ég skal ekki lengja þessar umr., enda gefa ræðurnar ekki mikið tilefni til þess. Þó vil ég segja þetta: Hæstv. viðskmrh. sagði, að aðaltill. mín á þskj. 239 um það, að verzlunin skuli gefin frjáls, bæri vott um það, að ég hlyti að hafa góða trú á, að úr rættist í fjárhagsmálum þjóðarinnar, og að hún væri í raun og veru traustsyfirlýsing til hæstv. ríkisstj. Það, sem í till. þessari felst, er það eitt, að ég vil gefa hæstv. ríkisstj. og hv. stjórnarflokkum kost á því að sýna í verki með atkv. sínu, hvort þeir trúa á stefnu sína, hvort þeir trúa á það, að þeim hafi tekizt að framkvæma þá stefnu, sem þeir boðuðu fyrir þrem árum, er gengislækkun krónunnar var samþ. vorið 1950 að tilhlutan hæstv. fyrrv. ríkisstj. Þegar gengislækkunarfrv. var borið fram, var því haldið fram í þeirri sérfræðilegu ritgerð, sem fygldi frv., að ef haldið væri vel og skynsamlega á efnahagsmálum þjóðarinnar og þó sérstaklega fjármálum hennar og peningamálum, þá væri hægt að gefa alla utanríkisverzlunina frjálsa. Þetta var boðskapur sjálfrar hæstv. fyrrv. ríkisstj. til þingsins, um leið og hún lagði frv. fram. Með því átti að stiga stórt spor í þá átt að gera efnahagskerfið heilbrigt, og það var undirstrikað sérstaklega, að það, sem á stæði til þess að gefa verzlunina frjálsa, væri það eitt, að rekin væri heilbrigð stefna í efnahagsmálum. Nú höfum við haft tvær ríkisstj., sem báðar hafa væntanlega framfylgt heilbrigðri stefnu í efnahagsmálum. Þessar stjórnir hafa báðar sagzt vilja framkvæma slíka stefnu og hafa ávallt sagzt vera að gera það. Það eru tvö eða þrjú ár liðin síðan framkvæmd þessarar heilbrigðu stefnu hófst, og nú langar mig að vita, hvort hæstv. ríkisstj. sjálf og stuðningsflokkar hennar trúa á árangurinn af stefnu sinni. Hafi þessi boðskapur sérfræðinganna til þingsins verið réttur, og hafi þessar tvær ríkisstj. fylgt réttri fjármálastefnu, þá ætti núna að vera komið það ástand, að óhætt væri að gefa verzlunina frjálsa. Ef hæstv. ríkisstj. telur það ekki óhætt, þá getur ástæðan ekki verið nema önnur hvor, að boðskapurinn frá 1950 hafi verið rangur eða þá að stefna stj. í efnahagsmálum hafi verið óheilbrigð. Ég vil segja, að ef í þessum till. mínum felst traustsyfirlýsing til ríkisstj., þá vil ég benda hæstv. viðskmrh. á það, að ef stjórnin eða stjórnarflokkarnir fella þessa till., þá eru þeir að samþ. vantraust á hæstv. ríkisstj. Með því að lýsa þessum till. sem traustsyfirlýsingu á hæstv. ríkisstj., er hæstv. ráðh. eiginlega að beina því til flokksmanna sinna að samþ. till., því að fella þær væri að lýsa vantrausti á stjórnina. Ekki skil ég, að hæstv. viðskmrh. ætlist til þess af stuðningsmönnum sínum, að þeir lýsi vantrausti á honum sjálfum. Hæstv. viðskmrh. sagði, og það sagði einnig hv. 5. þm. Reykv., að nú væru gjaldeyriserfiðleikar. Það hafði ég einmitt upplýst við 1. umr. málsins, en hæstv. viðskmrh. ekki. Hann hafði þagað algerlega um ástandið í gjaldeyrismálunum, svo alvarlegt sem það er nú, en ég varð til þess að skýra þingheimi frá því, hversu alvarlegt það er. Ef' hann bendir einvörðungu á gjaldeyriserfiðleikana sem rök fyrir því, að ekki sé hægt að gefa verzlunina frjálsa, þá vildi ég benda hæstv. ráðh. á, að hann virðist alls ekki hafa áttað sig á kjarnanum í röksemdafærslu sérfræðinga hæstv. fyrrv. ríkisstj. Kjarni röksemdafærslu þeirra er sá, að gjaldeyriserfiðleikar séu einvörðungu afleiðing af rangri stefnu innanlands í efnahagsmálum. Það gengur eins og rauður þráður í gegnum alla hina hagfræðilegu álitsgerð sérfræðinga fyrrv. ríkisstj., að gjaldeyriserfiðleikar séu aðeins ranghverfan á óheilbrigðri stefnu í fjármálum og peningamálum innanlands; með því að haga útlánapólitík bankanna og fjármálastefnu ríkisins á tiltekinn hátt og að öðru leyti stefnunni í fjármálunum, þá megi ávallt tryggja, að komizt verði hjá gjaldeyriserfiðleikum. Samkvæmt kenningakerfinu, sem hæstv. ríkisstj. vill lifa eftir og segist lifa eftir, eru gjaldeyriserfiðleikar einmitt staðfesting á því, að fjármálastefnan innanlands hafi verið röng. Láti hæstv. ríkisstj. í ljós, að hún búist við því, að þessir gjaldeyriserfiðleikar muni halda áfram og þess vegna muni ekki verða hægt að létta á þeim höftum, sem nú eru; á næstunni, þá er það yfirlýsing um, að hún treysti sér ekki til þess að manna sig upp í að taka upp svo heilbrigða fjármálastefnu innanlands, að hún geti losað okkur við gjaldeyriserfiðleikana. Þetta er auðvitað mergurinn málsins. Hæstv. ráðh. tók ekki vel í þá till. mína, sem ég flyt á þskj. 239, að létt verði undir með almenningi að gera sjálfur pantanir á vörum frá útlöndum, þeim vörum, sem á annað borð eru frjálsar. Verð ég að segja, að hér birtist ástin á verzlunarfrelsinu í mjög undarlegri mynd. Hvað á það að þýða að lýsa því yfir, að innflutningur á ákveðinni vöru skuli vera frjáls, en meina síðan almenningi að panta vöruna sjálfur, ef' hann vill og getur komizt í samband við erlent pöntunarfirma, sem selur einstaklingum, og hann sér í verðlistum frá því vörur, sem hann hefur ágirnd á? Varan er á frílista, og það á að vera frjálst að flytja hana til landsins. Hví má ekki einstaklingurinn panta hana, ef honum sýnist svo? Hví má ekki gera tilraun til þess að komast fram hjá milliliðunum og fá vöruna, sem hann velur sér sjálfur, við hagstæðu verði? Einu rökin, sem hæstv. viðskmrh. nefndi, voru þau, að hjá slíkum erlendum pöntunarhúsum væri um að ræða smásöluverð, en ekki heildsöluverð. Þetta er mesti misskilningur. Það verð, sem slík pöntunarfirmu bjóða upp á í verðlistum sínum, er mjög lágt, oft og einatt beinlínis lægra en heildsöluverð í viðkoman3i löndum, vegna þess að þessar verzlanir eru reknar sem heildverzlanir, eru mjög stórar og komast af með mjög lítið húsnæði, vegna þess að þær eru oft staðsettar í úthverfum bæja, hafa mjög einfalt afgreiðslukerfi, þar sem þær senda allt í pósti og afgreiða einvörðungu standardiseraðar vörur og í standardíseruðu formi, og hafa þess vegna ákaflega lágan afgreiðslukostnað og tekst því einmitt að bjóða upp á sérstaklega lágt verð. Þessi stóru heimsþekktu „mail-order“-firmu svo kölluðu, eins og t.d. Montgomery Ward í Ameríku, og mörg fleiri mætti nefna, sem starfa í Bretlandi, Frakklandi, Þýzkalandi og á Norðurlöndum, selja með verði, sem er lægra en smásöluverð, og það er í algeru ósamræmi við boðskap hæstv. viðskmrh. um nauðsyn á verzlunarfrelsi, ef hann vill meina almenningi að komast í beint samband við slík firmu og komast fram hjá milliliðum hér. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að sér kæmi það á óvart, að málsvarar flokka, sem aðhylltust sósíalistíska stefnuskrá, bæru fram till. um að gefa innflutning og útflutning frjálsan. Það er alger misskilningur á kjarna sósíalistískrar stefnuskrár að telja hana jafngilda höftum á innflutningi eða útflutningi. Kjarni sósíalistískrar stefnuskrár er, að komið sé á áætlunarbúskap og ríkisrekstri í ýmsu formi og á vissum sviðum. Þar er um að ræða gagngera heildarskipulagningu á atvinnukerfinu öllu. En ef atvinnukerfið á annað borð byggist á frjálsu einkaframtaki eða samvinnu frjáls einkaframtaks, samvinnurekstrar og opinbers rekstrar, þá er enginn kominn til með að segja, að það sé í samræmi við stefnu sósíalistískra flokka, að sá hluti hagkerfisins, sem er í höndum einkaframtaks, skuli vera háður einhvers konar höftum. Þvert á móti getur verið æskilegra og réttara, að sú starfsemi sé sem frjálsust og samkeppni milli aðilanna innbyrðis sem mest og bezt og samkeppni við hin önnur skipulagssvið efnahagslífsins, samvinnureksturinn og hinn opinbera rekstur. Ef um höft er að ræða á innflutningi eða útflutningi í hagkerfi, sem á annað borð er kapítalistískt, eru þau oft og einatt og venjulega sett af allt öðrum ástæðum og mjög oft til þess að leysa úr vissum bráðabirgðavandkvæðum, sem að steðja, til þess að koma í veg fyrir önnur enn þá verri vandkvæði, sem ella mundu dynja yfir. Þess vegna er það ekkert andstætt stefnuskrá sósíalistískra flokka, þó að þeir vilji, að sá einkarekstur, sem á annað borð er til, sé sem frjálsastur. Það getur verið miklu heilbrigðara, að hann sé algerlega frjáls og óheftur, heldur en að hann sé í viðjum hafta, sem þá kannske verða undirrót ýmiss konar spillingar og misnotkunar, eins og þau höft, sem hér hafa verið undanfarin ár, hafa verið að mjög mörgu leyti, fyrst og fremst vegna þess, að illa hefur verið á þeim haldið.



Herra forseti. Brtt. þá, sem hér hefur verið lýst, við 4. gr. frv., og ég hef leyft mér að flytja, má skoða nánast sem leiðréttingu. Það stendur, að skylt sé að afhenda Útvegsbanka Íslands og Landsbanka Íslands þann gjaldeyri, sem mönnum kann að áskotnast, en þetta á vitanlega að vera Útvegsbanka Íslands eða Landsbanka Íslands, því að það er ekki ætlazt til, að báðum bönkunum sé endilega afhentur gjaldeyrir. Hv. 1. landsk. gerði enn að umtalsefni þá brtt. sína, að almenningi mætti vera frjálst að gera pöntun á vörum erlendis frá og kaupa vörur þannig í smásölu. Ég lýsti því í kvöld, að það gæti hætta af þessu stafað að því leyti, að sá gjaldeyrir, sem þjóðin hverju sinni hefur yfir að ráða, yrði ekki drýgður með þessu verzlunarfyrirkomulagi. Ég er eins kunnugur þessu eins og hv. 1. landsk., að þessir verðiistar, sem hingað eru sendir frá hinum ýmsu vöruhúsum, eru með smásöluverði. Sú röksemdafærsla hjá hv. 1. landsk., sem hann hér fór með áðan, að þessi verzlunarhús væru rekin svo sérstaklega ódýrt, þau hefðu fátt starfsfólk, þau hefðu lítið húsnæði og gætu þess vegna boðið vörur á lágu verði, fær vitanlega ekki staðizt, vegna þess að þessi vöruhús afgreiða til hv. 1. landsk. og mín og hvers annars aðeins einn frakka, ef við viljum panta hann, aðeins einn hlut. Það leiðir af sjálfu sér, að fyrirtæki, sem hefur þannig afgreiðslu, þarf fleira starfsfólk og meiri kostnað heldur en fyrirtæki, sem aðeins afgreiðir í stórum slöttum. Ég held, að hv. l. landsk. hljóti að hverfa frá villu sins vegar og viðurkenna, að það er nauðsynlegt fyrir þjóðina, að þær vörur, sem eru keyptar, séu keyptar á hagstæðu verði. Ef við ekki stuðlum að því, þá hljótum við alltaf að verða í gjaldeyrisþröng. Það er þess vegna höfuðnauðsyn, að vanir menn, duglegir menn og kunnugir menn geri innkaup á vörunum og leitist eftir því að fá vörurnar á sem lægstu verði, - það er þjóðfélagsleg nauðsyn, - en ekki að einstaklingar, Pétur og Páll, séu að kaupa í smásölu, á smásöluverði og láta þannig gjaldeyri út úr landinu til óþarfa. Hv. 1. landsk. vill ekki viðurkenna það, að till. hans um að gera verzlunina frjálsa sé traustsyfirlýsing á núverandi ríkisstj. En þetta munu allir skilja svo, vegna þess að við erum sammála um, hvað þarf að ske, til þess að verzlunin geti orðið frjáls. Það þarf að gerast í atvinnumálum, peningamálum og fjármálum, að traustlega og vel sé á þessu haldið, svo að þessir þættir atvinnulífsins geti verið heilbrigðir að öllu leyti. Og sú ríkisstj., sem á að gera þessar ráðstafanir og ætlazt er til að geri þessar ráðstafanir, hlýtur að hafa traust hjá þeim, sem ætlast til slíks af henni. Hv. 1. landsk. hefði vitanlega ekki flutt þessa till., ef hann hefði ekki treyst ríkisstj. til þess að uppfylla skilyrðin. Hv. ræðumaður sagði áðan, að það hafi litið áunnizt í þau 3 ár, sem liðin eru síðan boðskapurinn um frjálsa verzlun var boðaður hér í sölum þingsins. Það er rétt, að 1950, með þeirri stefnubreytingu, sem þá var gerð, með gengisbreytingunni og þeim boðskap og athöfnum, sem því fylgdi, skapaðist grundvöllur fyrir frjálsa verzlun að nokkru leyti og afnám ýmiss konar hafta, sem voru í algleymingi meðan Alþfl. hafði stjórnarforustuna í landinu. Og ég verð að segja það, að þótt ekki hafi enn tekizt að ná fullu frelsi í þessum málum, þá hefur miðað vel í áttina. Það eru 50–60% - eða 65% jafnvel af þeim vörum, sem fluttar eru til landsins, á frílista, þótt nokkuð af þessu vörumagni sé á hinum svo kallaða skilorðsbundna frílista, bátagjaldeyri. Og það er ákaflega mikill munur á, sé miðað við það, þegar allar vörur voru háðar leyfum og höftin voru hér í algleymingi og svarti markaðurinn þróaðist í skjóli haftanna. Núverandi ríkisstj. hefur sömu stefnu í viðskiptamálum og sú fyrrverandi, að gefa verzlunina frjálsa, og mun fikra sig áfram á þeirri braut, eftir því sem gjaldeyrisástæðurnar leyfa. Þess vegna er 1. gr. frv. orðuð eins og hún er orðuð, að á þeim vörum, sem ríkisstj. ákveður hverju sinni með reglugerð, skuli vera frjáls innflutningur til landsins. Þessi reglugerð verður sniðin og henni verður breytt hverju sinni eftir því, hvernig gjaldeyrisástandið er. ríkisstj. þarf þess vegna ekki á till. hv. 1. landsk. að halda, vegna þess að 1. gr. frv., eins og hún er, skapar ríkisstj. möguleika til þess að gefa verzlunina alfrjálsa, hvenær sem hún telur sér það fært. Hv. 1. landsk. gengur algerlega í villu um það, ef hann álítur, að hann hafi opnað augu ríkisstj. fyrir því, að ekki er nægjanlegur gjaldeyrir fyrir hendi í dag til þess að geta verzlunina að öllu leyti frjálsa. Ríkisstj. hefur gert sér þess fulla grein. Þess vegna gerir hún ráð fyrir takmörkunum á innflutningi á ýmsum vörum enn um sinn, en keppir fast og ákveðið að því marki að gera verzlunina frjálsa og byggja undirstöðuna á föstum grunni að frjálsri verzlun með því að gera peningamálin, fjármálin og efnahagsmálin í landinu þannig, að þessi grundvöllur fáist. Hér eru því engar skoðanir skiptar á milli mín og hv. ræðumanns, hvað þetta snertir, en með því að 1. gr. frv. er eins og hún er úr garði gerð, gefur hún ríkisstj. möguleika á því að gera verzlunina alfrjálsa, hvenær sem hún telur sér það fært, en hafa takmarkanir á innflutningi, ef það er nauðsynlegt. Ég held, að það sé ekki fleira, sem ég þarf að gera athugasemdir við í sambandi við ræðu hv. 1. landsk. þm. Vil ég þá fara nokkrum orðum um það, sem hv. 8. landsk. sagði hér áðan. Hann byrja~i á því að tala um ræðu hv. þm. V-Húnv. og talaði um það, að hv. þm. V-Húnv. hafi í ræðu sinni verið á sama máli og hann, 8. landsk. þm. Þetta er alveg reginmisskilningur, vegna þess að hv. þm. V-Húnv. varði verulegum tíma ræðu sinnar í það að leiðrétta hv. 8. landsk., þar sem hv. 8. landsk. hafði farið með staðlausa stafi í sambandi við 8. gr. þessa frv. Hv. 8. landsk. þm. vildi staðhæfa, að samkvæmt 8. gr. frv. fælist engin rýmkun á fjárfestingunni frá því, sem gilt hefði, og vildi meina, að smáíbúðirnar væru eins stórar og gert væri ráð fyrir í 8. gr. frv., eða 520 m3, og að smáíbúðirnar hefðu verið að öllu leyti frjálsar. Hv. þm. V-Húnv. varði löngum tíma í að upplýsa, að hv. 8. landsk. fór hér með rangt mál, sem hann gerði, vegna þess að smáíbúðirnar eru aðeins 340 m3, - 340 sagði einn ráðsmaður mér núna kl. 7 í kvöld, þegar ég hringdi til hans, og skeikar þetta nokkuð miklu, miðað við 520 m3, sem er áreiðanlega fullkomin íbúð eins og ég hef áður upplýst, íbúð að flatarmáli 150 ferm., 7 herbergja íbúð, ásamt geymslu, þvottahúsi og öðru, sem þarf að fylgja fullkominni íbúð. Það er þess vegna rangt, þegar talað er um, að í þessu frv. felist engin rýmkun í fjárfestingu. Það má segja, að öll fjárfesting, sem snertir almenning, sé frjáls, bilskúrar líka. Það er einnig rangt, sem hv. 8. landsk. sagði hér í dag, að bilskúrar kostuðu meira en 40 þús. kr. Ég þekki dálítið inn á það, hvað kostar að byggja, og ég staðhæfi, að það má byggja ágætan bilskúr fyrir 20–25 þús. kr. Það má kannske halda þannig á málum í sambandi við byggingar, að einn bilskúr kosti yfir 40 þús. kr., en það er algerlega óþarfi að láta hann kosta svo mikið. Hv. 8. landsk. var að tala um það, að við í stj. vildum sparka í starfsmenn fjárhagsráðs, ráðsmennina, sem hafi þó verið skjöldur og skjól ríkisstj. undanfarið. Ég kannast alls ekki við, að við höfum löngun til að sparka í þessa menn, og við viljum alls ekki gera það eða vanþakka þeim störfin. Ég hef aldrei sagt, að þessir menn í fjárhagsráði hafi unnið illa sín störf. En ég hef staðhæft, að þau störf, sem þeir hafa unnið þarna í sambandi við öll höftin, hafi verið óvinsæl og gert ágæta menn og vel starfhæfa óvinsæla vegna þeirra skilyrða og þess ramma, sem þeim var sniðið að starfa eftir. Og hvers vegna skyldum við vilja sparka í þessa menn? Þeir eru beztu kunningjar okkar og vinir. En þegar verið er að ræða um þessi mál, þá verður að geta um, hvernig þetta hefur reynzt, og það hefur verið tekið fram hér áður, að það er ómaklegt að skamma mennina fyrir það, þótt framkvæmdin hafi orðið óvinsæl, vegna þess að hún gat ekki verið annað, alveg sama hvaða menn þarna hefðu verið. Undir þeim skilyrðum, sem þeir áttu að starfa, var ekki hægt annað en að það yrði óvinsælt hjá öllum almenningi. Hv. 8. landsk. fór með þá fullyrðingu hér fram áðan, að skriffinnskan mundi ekkert minnka í sambandi við fjárfestinguna, þó að þetta frv. yrði að lögum. Það er nú óþarfi að svara slíku, að skriffinnskan minnki ekkert, þegar ekki þarf að sækja um leyfi og ekki þarf að gefa út leyfi, hvorki fjárfestingarleyfi né skömmtunarleyfi á byggingaretni. Það er einnig óþarfi að svara þeirri fullyrðingu þessa manns, að menn sprari sér ekki fyrirhöfn og tíma, eftir að þessi breyting er á orðin. Hvað hafa menn eytt löngum tíma í að sækja skömmtunarseðla fyrir byggingarefni upp í fjárhagsráð, enda þótt þeir hafi eftir atvikum fengið þar góða afgreiðslu og eins góða og fljóta afgreiðslu og skilyrði voru til að veita? Eigi að síður kostaði þetta tíma og fyrirhöfn og skriffinnsku, sem allur almenningur í landinu verður glaður að vera laus við. Hv. 8. landsk. þm. gerði 9. gr. enn að umtalsefni, sem eðlilegt er, af því að hann hefur séð ástæðu til þess að flytja brtt. við þá gr. og vill, að Hagstofa Íslands annist útreikninga á þjóðhagsreikningunum og leiti þeirra upplýsinga, sem til þess þarf, að það sé gert. Hann fór með fullyrðingar í sambandi við það eins og margt annað hér, sem ekki geta staðizt. Það hefur verið rætt við Hagstofa Íslands um þetta, og það er óhætt að segja, að hún hefur ekki óskað eftir að gera reikningana, hvort sem hún hefði nú gert það, ef henni hefði verið falið það. Það er áreiðanlega ekki álit hagstofustjórans, að hann kæmist af með að bæta við einum manni við starfslið sitt, ef hann tæki þetta að sér. Ég sagði ekki hér í dag, að málinu væri betur borgið hjá hagstofunni en Framkvæmdabankanum. Ég sagði þvert á móti, að málið gæti átt heima hjá hagstofunni, en af eðlilegum ástæðum væri því bezt borgið hjá Framkvæmdabankanum og heyrði undir þá stofnun, þar sem Framkvæmdabankinn væri eðlilegasta stofnunin til þess að annast þjóðhagsreikningana og fylgjast með fjárfestingunni í landinu. - Sú fullyrðing hv. 8. landsk. þm., að almenningur í þessu landi muni ekki treysta Framkvæmdabankanum, heldur aðeins hagstofunni, er vitanlega alveg út í bláinn, vegna þess að það er vitað, að bankastjóri Framkvæmdabankans a.m.k. og það fólk, sem hann mun til sín ráða, mun vitanlega verða ekki síður starfhæft fólk heldur en það, sem hagstofan hefur. Svona fullyrðingar út í bláinn hafa vitanlega ekkert gildi og alger óþarfi að eyða tíma í að hrekja þær. Hv. 2. þm. Reykv. flutti hér óvenjulega stutta ræðu, ef miða skal við það, sem hann er vanur að gera um svona mál. Hann varpaði þeirri spurningu fram, hverju ætti að trúa í sambandi við frv., að einn stuðningsmaður ríkisstj., hv. þm. V-Húnv., hefði nú sagt, að þetta frv. boðaði engin þáttaskil, aftur á móti héldi ríkisstj. fram, að frv. boðaði nýja tíma. Ég býst nú við, - og veit það, - að hv. 2. þm. Reykv. er nógu greindur til þess að gera hér mun á, og hann þarf ekki að spyrja, að þetta frv. boðar þáttaskil. Það boðar þáttaskil, þegar það afnemur alla fjárfestingu, sem snertir almenning í landinu. Það boðar þáttaskil, þegar það er flutt af ríkisstj., sem hefur frjálsa verzlun á stefnuskrá sinni og gerir frv. þannig úr garði samkvæmt 1. gr., að ríkisstj. getur gefið verzlunina frjálsa, hvenær sem ástæður eru fyrir hendi. Þetta eru þáttaskil, og þetta skilur hv. 2. þm. Reykv., þótt hann varpi svona spurningu fram. Hv. 2. þm. Reykv. gerði útflutningsverzlunina nokkuð að umtalsefni og vill halda því fram, að hún sé einokun, eins og hún er nú, en ég minntist á það hér í dag, að útflutningsverzlunin væri í því formi, sem útflytjendurnir, framleiðendurnir óska, þ.e. Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Samband ísl. samvinnufélaga. Þessir aðilar hafa allir með sér félagsskap, og það eru kosnir fulltrúar til þess að mæta á fundum þessara stofnana, og það eru þessir fundir, sem ákveða það og ráða því algerlega sjálfir, hvaða fyrirkomulag þeir vilja hafa. Er nokkur ástæða til þess, að hv. Alþ. fari að grípa hér inn í og hafa vit fyrir þessum aðilum? Er nokkur ástæða til þess að ætla, að þeir velji sér ekki það form, sem þeir eftir reynslu og sérstakri þekkingu telja heppilegast og bezt? Ég er alveg sannfærður um það, að þessir aðilar hafa það form á þessu, sem reynslan hefur sýnt þeim að væri bezt og heppilegast, og þess vegna er ekki ástæða til, að Alþ. fari að grípa þarna inn í. Hv. 2. þm. Reykv. varpaði einnig fram þeirri spurningu, hvort innflutningur á byggingarefni ætti að einokast, eins og hann orðaði það, og innflutningur á byggingarefni væri það raunverulega samkvæmt þessu frv. Ef hv. 2. þm. Reykv. hefur ekki lesið frv. nógu vel, þá vil ég taka það fram, að frv. segir ekkert um það. Það segir ekkert um það, að innflutningur á byggingarefni skuli ekki vera frjáls, heldur það, að innflutningur á byggingarefni, eins og á öðrum vörum, er háður reglugerð, sem ríkisstj. gefur út. Frv. gefur þess vegna fulla heimild til þess að gefa innflutning á byggingarefni algerlega frjálsan. Hv. 2. þm. Reykv. var hér að tala um lánaspursmálið og lánsfjárbann, sem ráðherra eða ráðherrar Sjálfstfl. hefðu komið á, og það var ekki annað að heyra á þessum hv. þm. heldur en að ráðherrar Sjálfstfl. hefðu fyrirskipað bönkunum að lána ekki til íbúða. Hv. 3. þm. Reykv., sem hlustaði á þetta hér áðan, kallaði fram í og neitaði því, að á meðan hann var ráðherra hefði nokkuð slíkt átt sér stað. Ég get upplýst hv. 2. þm. Reykv. um það, að síðan ég tók þetta sæti, hef ég ekki skrifað neitt slíkt bréf, og ég get líka upplýst hv. 2. þm. Reykv. um, að sjálfstæðismenn og ráðherrar Sjálfstfl. hafa fullan hug á því að leysa lánsfjárþörfina til íbúða ekki síður en til annarra framfara og framkvæmda í þessu landi. Og ráðherrar Sjálfstfl. í ríkisstj. undanfarið og nú hafa sýnt fulla viðleitni til þess, eftir því sem unnt hefur verið, og munu gera það áfram. Hv. 2. þm. Reykv. ætti þess vegna að hætta því að kasta fram bombum eins og þessum, því að þær eru orðnar svo máttlausar, að þær springa ekki lengur, og tekur enginn mark á því, því að reynslan hefur sýnt, að sjálfstæðismenn hafa, eftir því sem unnt hefur verið, beitt sér fyrir því að greiða fyrir lánsfjárútvegun og munu gera það. Hv. 2. þm. Reykv. spyr, hvar Framkvæmdabankinn sé til húsa og um starfsfólk hans. Framkvæmdabankinn er til húsa í útvegsbankahúsinu, og starfsfólk hans er enn sem komið er mjög fátt, að ég ætla. Þótt talað hafi verið um það, þegar verið var að lögfesta lögin um Framkvæmdabankann, að ef til vill mundi hann hafa aðsetur í landsbankahúsinu, þá má áreiðanlega hugga hv. 2. þm. Reykv. með því, að þótt bankinn hafi nú aðsetur í útvegsbankahúsinu, þá hefur það ekki í för með sér neina aukningu á starfsliði fyrir bankann. Ef Landsbankinn hefði tekið að sér að vinna þau störf, sem Framkvæmdabankinn gerir nú í húsnæði Útvegsbankans, þá hefði Landsbankinn vitanlega þurft að bæta við sig starfsliði á sama hátt eða ekki minna en núna er ráðið til Framkvæmdabankans, þótt hann sé í húsnæði Útvegsbankans. Þetta veit ég að hv. 2. þm. Reykv. skilur og veit, þótt hann sé nú með svona fyrirspurnir aðeins að gamni sínu og til þess að spauga svolítið um þessa hluti og Framkvæmdabankann, sem hann kallar ameríska stofnun. Ég held, að ég þurfi svo ekki meira um þetta að segja. Skoðanamunurinn er nú ekki eins mikill og margir gætu haldið. Hv. 2. þm. Reykv. er í hjarta sínu glaður yfir því, að rýmkað hefur verið á höftunum, vegna þess að hann vill, að fólk fáí möguleika til þess að byggja yfir sig, og hann vill frjálsa verzlun, og hann sér, að það er stefnt í þá átt. Og það er svipað ástatt með hv. 1. landsk. þm. Þótt hann, sem er í stjórnarandstöðu, vilji koma hér upp og andmæla þessu frv. og gera lítið úr því, þá viðurkennir hann eigi að síður, að þetta er stórt spor í rétta átt og getur orðið til þess að bæta fyrir á margan hátt.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. talaði hér áðan, en hann kom ekkert inn á bréfið til Landsbankans og las ekki bréfið upp, sem mér þótti mjög leitt, og hæstv. viðskmrh. kom nú hérna áðan, og ég held nú bara, að hæstv. viðskmrh. hafi alls ekki kannazt við bréfið. Nú skal ég lofa hæstv. viðskmrh. að heyra, hvað fyrirrennari hans í embættinu, hv. 3. þm. Reykv., sagði. Í umræðum, sem urðu um till., sem ég flutti 1951 til rannsóknar á afskiptum ráðunautar ríkisstj. í efnahagsmálunum af lánveitingamálum bankanna, svaraði þáverandi viðskmrh., Björn Ólafsson - það er prentað hér í D-deild þingtíðindanna - orðrétt svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hins vegar er það ekkert launungarmál, að um það leyti sem frílistinn kom fram sendi viðskmrn. þau tilmæli til bankanna að auka lánveitingar ekki um of.“ Þetta er orðalagið í þessu: „að auka lánveitingar ekki um of“. Það voru tilmælin frá ráðherra Sjálfstfl. til bankanna, og þá vafalaust fyrst og fremst til Landsbankans, að auka nú lánveitingar ekki um of. Þó var þetta ekki alveg orðalagið úr bréfinu, sem hæstv. viðskmrh. þáverandi viðhafði. Nokkru seinna sagði hann í annarri ræðu, sem hann hélt aðspurður, með leyfi hæstv. forseta: „Sannleikurinn er sá, eins og ég hef sagt hér áður, að ég sendi þeim (þ.e. bönkunum) tilmæli um að hafa hemil á útlánastarfseminni.“ Þá hét það nú „að hafa hemil á útlánastarfseminni“. Eftir að hann var nú búinn að verða tvísaga um, hvernig bréfið hljóðaði, þá bað ég bann þess vegna um að birta bréfið og hef nú gert það síðan í 2 ár að minna hann á þetta, svo að það ekki sofnaði hjá honum, en hann hefur ekki fengizt til að birta bréfið. En svo mikið er þó víst, að annaðhvort hefur hann sagt, að það mætti ekki auka lánveitingar um of, eða þá að hann hefur sagt, að það yrði að hafa hömlur á útlánastarfseminni. Ég hef nú frekar tilhneigingu til að halda, að það hafi verið kveðið þó nokkuð skarpt að orði með hömlurnar. En hvernig var lánveitingastarfsemin til húsbygginga hjá Landsbankanum á þessum tíma, þegar viðskmrh. Sjálfstfl. skrifar Landsbankanum til þess að segja Landsbankanum, að hann verði að hafa hömlur á lánveitingum til húsbygginga? Hæstv. fyrrv. viðskmrh., 3. þm. Reykv. nú, segir í þessari sömu ræðu um lánin: „Hins vegar er vitað, að bankarnir hafa ekki lánað neitt út á húsbyggingar í mörg ár, að öðru leyti en því, að veðdeild Landsbankans hefur lánað út á hús gegn veðdeildarbréfum.“ M.ö.o.: Viðskmrh. Sjálfstfl. skrifar Landsbankanum og segir, að Landsbankinn og aðrir bankar verði nú að gera svo vel að hafa hömlur á lánveitingum til húsbygginga. Um leið segir hæstv. þáverandi viðskmrh., að bankarnir hafi nú ekki lánað neitt út á húsbyggingar í mörg ár. Það væri nú dálítið gaman að fá bréfið. Er nú ekki von, að mann langi til þess að sjá bréfið, hvað viðskmrh. Sjálfstfl. hefur sagt við banka, sem hafa ekki lánað út á húsbyggingar í mörg ár, þegar hann leggur fyrir þá, að þeir verði nú að hafa hömlur á lánveitingunum? Skyldi ekki felast í þessu, að Sjálfstfl. gegnum sinn viðskmrh. og bankamálaráðherra þáverandi fyrirskipar bönkunum, að þeir verði að halda stranglega áfram þeirri pólitík að vera ekki að lána út á húsbyggingar? Ég held, að það sé bezt fyrir hæstv. núverandi viðskmrh. að láta þann gamla um þetta, láta hann bera sínar syndir og vera ekkert að fara að reyna að verja hann. Framkoma hans í þessu er gersamlega óverjandi. Hann er tvísaga hérna, og hann gefur sjálfur yfirlýsingar um leið, að það sé ekkert lánað út á hús, og segist fyrirskipa, að það séu nú settar hömlur á þessar lánveitingar. Það er svo auðséð sem verið getur, hvað verið er að fyrirskipa með þessu. Sjálfstfl. fyrirskipar svartan markað á lánveitingum í Rvík. Ég hef orð hæstv. fyrrv. viðskmrh. fyrir því. Það er bara eitt, sem núverandi hæstv. viðskmrh. gæti gert, og það er að grafa bréfið upp og láta okkur fá það hérna, til þess að við höfum það alveg svart á hvítu, hvað Sjálfstfl. og hans ráðherra lagði fyrir viðvíkjandi húsbyggingunum, að viðhafa hömlur á lánveitingunum, þegar engar lánveitingar voru. Þetta er nú viðvíkjandi lánapólitíkinni. Er ekki von, að mig hafi langað til að vita eitthvað um lánapólitík Sjálfstæðisflokksins? Nú gefur hæstv. viðskmrh. þá yfirlýsingu, að Sjálfsfl. hafi fullan hug á að leysa lánsfjármálið, og ég sá það, að fyrir kosningar höfðu þm. Sjálfsfl. hér í þessari hv. d. líka fullan hug á að leysa lánsfjármálið, báru fram ágæt frv. hér. Ég lýsti yfir stuðningi við þau, og ég lýsti sérstökum stuðningi við þau í fjhn., en það lengsta, sem hægt var að komast, þó að fjórir menn úr fjhn. væru með þessum málum, var, að flm. sjálfur, núv. 5. þm. Reykv., lagði til, að málinu væri vísað frá, sínu eigin frv., þó að hann hefði yfirlýst fylgi sjálfstæðismanna auðvitað, því að þeir fluttu það, Alþfl. og Sósfl. til að koma málinu í gegn. Svona verður nú stundum að fara að, þegar verið er að koma með kosningafrv., sem menn eiga á hættu að verði samþ. Þá verða menn að leggja til sjálfir að vísa sínum málum frá, af því að þau hafa þingfylgi. Nú vil ég segja hæstv. viðskmrh., að hafi hæstv. ríkisstj. fullan hug á að koma í gegn því að laga til í lánveitingamálunum, eitthvað svipað t.d. eins og Sjálfstfl. lagði til á síðasta þingi, þá hefur Sósfl. fullan hug á því að styðja hana í því. Ég býst við, að Alþfl. mundi hafa það líka. Og þá þarf ég nú ekki lengi að leita til þess að vita, hvaðan mótstaðan muni koma. Ég þykist sem sé vita, að það sé Framsfl. og kannske einhverjir, sem eru interesseraðir í svarta markaðinum á peningum í Reykjavík. Þeir vilja ógjarnan fá þetta í gegn. En þú vil ég bara segja Sjálfstfl. það, að jafnvel þótt hann stæði einn með Alþfl. og Sósfl., þá hafa nú þessir þrír flokkar meiri hluta í þinginu til þess að setja þetta í gegn, þannig að hafi ríkisstj. fullan hug, þó að hennar stuðningslið úr Framsfl., sem við höfum nú rekið okkur á í umr. um þetta mál, sé ekki allt of tryggt stjórninni, þá er sem sé nægilegt þingfylgi til þess að framkvæma allan hug Sjálfstfl. viðvíkjandi lánveitingamálunum. Ég vona nú, að hæstv. viðskmrh. noti sér þennan meiri hluta, sem hann á hér í þinginu, til að framkvæma hug sinn í þessu máli. Svo spurði hæstv. viðskmrh., hvort ég sæi nú virkilega ekki frelsið í þessu, - ég hafði verið að tala um byggingarefni, - ég hlyti að sjá, að það stæði hvergi nokkurs staðar í þessum lögum, að byggingarefni skyldi ekki vera frjálst. Alveg rétt. Ég sé, að það stendur hvergi í þessum lögum, að byggingarefni skuli ekki vera frjálst, en það, sem ég sé líka, er, að það stendur ekki heldur í þessum lögum, að byggingarefni skuli vera frjálst. Og það er það, sem ég sakna, af því að frv. kvað vera um frelsi. Það stendur hvergi í lögum, að byggingarefni skuli vera frjálst. ríkisstj. hefur vissulega eftir þessum lögum heimild til þess að gefa byggingarefni frjálst. Það hafði hún líka seinast. Og þegar þáltill. um að skora á hana að nota þá heimild var langt komin á leið hér í þinginu, þá var hún stoppuð af fjárhagsráði, sem talaði fyrir munn Ameríkananna, forráðamanna mótvirðissjóðs, eins og það var orðað þá í Washington. Þess vegna er það, að mig langaði einmitt til þess að fá að vita, hverjir mundu nú gefa út leyfin á byggingarefnin, sem kæmu til landsins, þegar það væri afnumið, að fjárhagsráð gæfi út leyfi, og menn þyrftu ekki lengur að fara til þess, og ég fékk ekki svar frá hæstv. viðskmrh. Ég spurði: Á sá almenni maður að þurfa að sækja um leyfi - við skulum segja til H. Ben. og Völundar til að fá sement eða timbur, eða á hann að hafa jafnan rétt eins og allir aðrir til að kaupa það inn á þann hátt, sem honum þóknast, eða þannig, sem honum finnst praktískast? Ég veit, að hæstv. viðskmrh. veit, að t.d. þessir aðilar, sem hafa núna einkaréttindi ríkisstj. viðvíkjandi stórum hluta af sementinu til landsins, H. Ben. & Co., eru aðaleigendur Morgunblaðsins. Ég veit, að hæstv. viðskmrh. veit, að Völundur er líka annar eigandi Morgunblaðsins. Þannig eiga nú Reykvíkingar og aðrir, sérstaklega þó Reykvíkingar, að þurfa að sækja til eigenda Morgunblaðsins um leyfi til þess að fá að kaupa sement eða timbur. Það, sem ég lagði til, var, að þetta væri frjálst, að menn hefðu jafnan rétt til þess að kaupa inn það sement, sem ríkisstj. gat með sínum reglugerðum leyft mönnum að flytja til landsins. M.ö.o.: Það stendur ekki í frv., svo að ég noti orð hæstv. viðskmrh., að Völundur og H. Ben. & Co. eigi svo að segja einir að hafa innflutning á sementi og timbri til Reykjavíkur, en það stendur ekki heldur í frv., að Íslendingar almennt skuli hafa rétt til þess að kaupa sement og timbur. Þess vegna var ég að spyrja að þessu. Ég var að spyrja, hvernig þetta væri núna með sementið, og ég hef ekki fengið svör enn þá, en ég hef haldið því fram, að það væru þrír, fjórir aðilar, S.Í.S., H. Ben. & Co. og nokkrir fleiri, sem fengju þetta allt saman núna. Á þetta einokunarkerfi að haldast? Eiga menn að sækja um leyfi til eigenda Morgunblaðsins, til Árvaks og til þeirra, sem eru aðaleigendurnir þar, í stað fjárhagsráðs? Þetta finnst mér nefnilega ekki frelsi. Það er svo misjafnt, hvað við skiljum með frelsi. Ég skil það við verzlunarfrelsi, að fólk hafi rétt til þess að reyna að kaupa sínar nauðsynjar sem allra ódýrast. En hæstv. ríkisstj. virðist skilja það við verzlunarfrelsi, að ríkisstj. hafi frelsi til þess að úthluta sínum gæðingum nægilegu frelsi, til þess að þeir geti arðrænt almenning með því, sem þeir flytja inn. Og það er anzi mikill munur á því, hvernig við skiljum frelsi. Svo kom hæstv. viðskmrh. að því, að það væri undarlegt, að við sæjum ekki, hvaða þáttaskil þetta væru. Það er náttúrlega, ef menn fara að athuga þetta mjög vel, afar erfitt að neita því t.d., að þetta séu þáttaskil í lífi fjárhagsráðs. Þetta eru mjög mikil þáttaskil í lífi fjárhagsráðs. Það eru til alls konar þáttaskil. Ef menn hafa t.d. fataskipti, - við skulum segja, að einokunin á Íslandi vilji önnur föt, - þá eru það alltaf a.m.k. fataskipti, og fyrir gömlu fötin eru það þó nokkuð stór þáttaskil. En gagnvart almenningi er viðbúið, að þar við verði látið sitja. Svo sagði hæstv. viðskmrh. viðvíkjandi útflutningseinokuninni, að þeir menn, sem hefðu saltfisksútflutninginn, kæmu saman og kysu sína stjórn á ákaflega lýðræðislegan hátt, - það eru saltfiskstonnin, sem hafa atkvæðisréttinn. Látum það nú vera. Það er svo margs konar lýðræði. Svo vildi hann segja, að ríkisstj. ætti ekkert að vera að skipta sér af þessu. En hæstv. viðskmrh. veit, að það er einmitt ríkisstj. og Alþ., sem eiga að skipta sér af þessu. Alþ. hefur sett lög, sem gefa saltfisksútflytjendum alveg sérstaka einokun. Ef nokkrir þeirra vilja hafa einokun, þá skulu hinir beygðir undir hana. Og ríkisstj. hefur sett önnur lög, sem eru enn þá rammari einokun á þetta, og það er, að ríkisstj. skuli ein ráða því, hverjir eiga að flytja út saltfisk, og ekki skuli aðrir fá að gera það en þeir, sem hún úthlutar leyfi til slíks, og sama skuli gilda um, að ekki skuli aðrir hafa leyfi til að flytja út freðfisk, skreið eða annað slíkt en þeir, sem hún leyfir. M.ö.o.: Það er núna Alþ. og ríkisstj., sem með lögum og reglugerðum úthluta einokun, sem bannar Íslendingum almennt og þeim, sem vilja selja þessar vörur út úr landinu, að gera það, en leyfir vissum einokunaraðilum einkarétt til þess. Þetta hefur m.a. sýnt það, að í mörg ár hefur Íslendingum verið bannað að selja út úr landinu á betra verði en aðrir hafa getað selt, bannað að selja til landa, sem hinir hafa ekki getað selt til, bannað að útvega markaði, sem síðar meir hefur sýnt sig að voru með beztu mörkuðum, sem hægt var að fá fyrir Ísland, svo að það er búið að valda stórkostlegu tjóni með því að viðhalda þessari einokun einstakra manna. Það er hæstv. viðskmrh. ósköp vel kunnugt. Ég ætla hins vegar ekki að fara að orðlengja neitt sérstaklega viðvíkjandi þessum málum um útflutninginn. Ég hef svo oft tekið það mál, og ég veit ósköp vel, að því verður ekki mótmælt. Það er engin vörn til fyrir þeirri einokun, sem núna á sér stað hér á Íslandi í þessum efnum, enda veit ég alveg, að það eina, sem hæstv. ríkisstj. er að hugsa um í þessu, er, að ef þetta frv. í einhverju formi slampast í gegnum þingið, þá hefur hæstv. ríkisstj. og þær auðmannaklíkur, sem á bak við hana standa, allt valdið í þessum efnum. Það er þess vegna, sem það hefur gengið ákaflega erfiðlega að fá nokkrar upplýsingar um það, hvernig hæstv. ríkisstj. ætlar að beita þessu valdi. Henni er ekki vel við að láta það koma í ljós. Viðvíkjandi því, sem sagt var um Framkvæmdabankann, þá var því lýst yfir, þegar frv. um Framkvæmdabankann var lagt hér fyrir, að það væri meiningin, að Landsbankinn annaðist alla afgreiðsluna, þannig að þetta yrði þess vegna mjög ódýrt og þyrfti enga breytingu þannig. Það var meiningin. Það var ekkert „ef til vill“ í sambandi við það þá. Hins vegar segir nú hæstv. viðskmrh., að það muni verða mjög fátt starfsfólk. Þá var það ekkert nema bankastjórinn. Svo segir hæstv. viðskmrh.: Hefði þetta verið í Landsbankanum, hefði Landsbankinn vitanlega þurft að bæta við sig starfsfólki. - Því var þvert á móti haldið fram, að Landsbankinn þyrfti engu starfsfólki að bæta við sig, vegna þess að þetta félli alveg inn í venjulega afgreiðslu Landsbankans, og það er líka vafalaust rétt. Fyrir stofnanir, sem hafa annan eins fjölda af starfsfólki og Landsbankinn, er enginn vandi að bæta á sig eins litlum afgreiðslum og eru í Framkvæmdabankanum, en ef Framkvæmdabankinn á að hafa þetta sjálfur, þá er náttúrlega alveg gefið, að hann þarf að hafa eitthvert starfsfólk, þó að það starfsfólk hafi kannske hverfandi lítið að gera, t.d. að skrifa þessi fáu rukkunarbréf, sem Framkvæmdabankinn nú er farinn að láta rigna yfir Sogsvirkjunina og aðrar opinberar stofnanir. Það virtist ekki, að það hefði þurft að koma upp sérstakri stofnun til þess að fara að rukka þannig aðrar opinberar stofnanir. Ég sé nú ekki eftir þau svör, sem hér hafa komið fram, að við þm. séum miklu nær um stefnu ríkisstj. í þessum málum. Ég virði það hins vegar mjög við hæstv. viðskmrh., að hann hefur sýnt þá kurteisi að mæta og tala út af þessu máli, reynt á sem beztan hátt að verja vondan málstað, þegar allir hinir hafa flúið af hólmi, meira að segja 3. þm. Reykv. flúið út án þess að þora að tala um bréfið. Og það væri eiginlega mjög gaman að því, fyrst það kom þó ein rödd að lokum frá einum þm. Framsfl., að einhverjir af ráðh. Framsfl. sæjust í málinu og töluðu, áður en því lyki nú alveg. 



Herra forseti. Ég skil ekki almennilega, hvernig á því stendur, að hæstv. viðskmrh. er jafnilla og raun ber vitni við þá einföldu og meinlausu till., sem ég hef flutt, að almenningi skuli, ef honum sýnist, gert kleift að flytja inn til eigin nota þær vörur, sem á annað borð skal vera frjáls innflutningur á. Hæstv. viðskmrh. og hv. 3. þm. Reykv. virðast reka hornin alveg sérstaklega í þá hugmynd, sem hér er á ferðinni, og bera þar aðallega við, að með því móti sé hætta á, að illa verði farið með gjaldeyri þjóðarinnar. En mér er spurn: Hvaða ráðstafanir eru gerðar af hálfu ríkisstj. til þess að tryggja, að vel sé farið með þann gjaldeyri, sem nota má til þess að kaupa þær vörur, sem innflutningur er frjáls á? Þær ráðstafanir eru alls engar. Sá innflytjandi, sem biður um gjaldeyri fyrir frílistavörum, getur farið með hann alveg eins og honum sýnist. Hann getur fleygt honum í fullkomna vitleysu. Hann getur keypt inn hvað dýra vöru sem honum sýnist. Við þessu eru alls engar ráðstafanir gerðar. Og hvað á að þýða að rjúka svo allt í einu upp til handa og fóta, þótt lagt sé til, að almenningur skuli líka eiga kost á að flytja inn einstaka vöru, sem hann kann að vilja kaupa, fyrir sjálfan sig til eigin nota? Ef gerðar væru einhverjar ráðstafanir til þess, að farið væri skynsamlega og vel með frílistagjaldeyrinn, þá gæti ég skilið þetta. En að telja sérstaka nauðsyn á að hafa vit fyrir almenningi, sem í einstaka undantekningartilfellum mundi vilja nota sér þennan rétt, en láta sjálfa innflytjendurna algerlega afskiptalausa, það virðist bera vott um, að hér liggi eitthvað allt annað á bak við, að hér telji þessir hv. þm. vera eitthvað miklu meira að óttast en ég tel vera. Hæstv. viðskmrh. endurtók það, að hjá þessum stóru pöntunarhúsum væri um smásöluverð að ræða. Það er alveg ástæðulaust fyrir okkur að deila lengi um þetta. Um það má ganga úr skugga með því að skoða einhvern slíkan vörulista. Þeir eru til hér í tugatali, í hundraðatali, og ósköp fljóti að gang~a úr skugga um þetta. Ég get fullvissað hæstv. ráðh. um, að það verð, sem þarna er boðíð, er oft undir smásöluverði í viðkomandi löndum, og þetta hélt ég satt að segja, að hann, sem er reyndur kaupfélagsstjóri og hlýtur að hafa einhverja þekkingu á starfsemi slíkra pöntunarhúsa, vissi, ella væri gersamlega útilokað, að þessi pöntunarhús væru jafnstór og þau eru, þar sem þau á annað borð starfa, og viðskipti við þau væru jafnmikil og þau eru, því að viðskiptin eru mjög mikil með stórþjóðunum öllum og smærri þjóðum líka, ekki aðeins innanlands, heldur einnig við útlönd. Það væri útilokað, að þau gætu haft slík stórviðskipti, ef þau seldu á venjulegu smásöluverði síns lands. Nei, sannleikurinn er sá, að hér er um að ræða allmiklu lægra verð en smásöluverð, svo miklu lægra, að þetta verð er oft og einatt lægra en heildsöluverð mundi vera hér - það sagði ég áðan, og við það stend ég. Hitt er svo annað mál, að hér getur ekki verið um að ræða kaup á öllum vörum, það dettur engum manni, sem þekkir til, í hug. Matvöru er ekki hægt að kaupa á slíkan hátt, ekki húsgögn, ekki þungavöru. Hér er um að ræða alveg takmarkaða vöruflokka, „standard“ fatnaðarvöru og ýmsar smávörur. Ég satt að segja skil ekki, hvers vegna almenningi má undir engum kringumstæðum vera kleift að bjarga sér sjálfur upp á þennan máta, ef honum sýnist svo. Að þessu gæti aldrei kveðið nema tiltölulega mjög lítið. En ástæðan til þess, að ég nefni þetta, er einmitt sú reynsla, að á mörgum þessum smávörum, sem hér er um að ræða, hefur verið gífurlegur verðmunur hér og í nágrannalöndunum í kringum okkur. Það er ekki mjög langt síðan ég átti sjálfur kost á því að gera slíkan samanburð með eigin augum í stórborg, þar sem ég sá í búðargluggum og verzlunum fjölmargar vörur, nákvæmlega sömu smávörurnar og eru hér í búðargluggum, en eru oft seldar hér á tíföldu verði við það, sem um var að ræða þar, þótt maður tæki tillit til tolla og venjulegrar álagningar. Það er þetta, sem er mjög óeðlilegt. Ef verzlunin hér væri algerlega frjáls og algerlega heilbrigð og álagning væri hófleg, þá ætti heimild til þessa fyrir almenning ekkert að gera til. Ef menn ættu kost á því að kaupa slíkar smávörur hér í búðum við hóflegu og sanngjörnu verði, þá mundi engum detta í hug að standa í því sjálfur að útvega sér þær. En það er einmitt vegna þess, að reynslan hefur sýnt, að verzlunarhættirnir hér eru að mörgu leyti mjög óheilbrigðir, sem ég tel, að hér væri aðeins um heilbrigt aðhald að ræða. Þeim mun minna mun að þessu kveða sem verzlunarhættirnir eru heilbrigðari, og það mundi vafalaust mjög lítið að þessu kveða, ef verzlunin væri komin í fullt jafnvægi og vöruverð hér væri algerlega eðlilegt. En það mætti alltaf búast við því, að almenningur vildi geta gert slíkt einstaka sinnum, ef hann rækist á eitthvað eða frétti af einhverju, sem hann vildi geta aflað sér beint. Í smábæ eins og Reykjavík er náttúrlega vöruúrval heildverzlana og smásöluverzlana takmarkað og hlýtur ávallt að vera, og þá getur vel verið, að mönnum detti í hug að kaupa sér eitthvað, sem menn frétta af annars staðar, sem beinasta leið, og þá eiga menn að hafa rétt til þess. Það er ekkert frelsi í verzluninni, ef það á að skylda menn til þess að verzla eingöngu við milliliðina, sem hér starfa. Og ef milliliðirnir fyllast einhverjum fjandskap í garð jafneinfaldrar og sjálfsagðrar hugmyndar og þessarar, þá liggur einhver óhreinn fiskur undir steini. Raunar tel ég sjálfsagt að taka fram, að mál sem þetta má ekki gera að neinu stórmáli eða aðalatriði. Þetta er hreint aukaatriði. Það hefur aldrei hvarflað að mér, að neitt mundi kveða að ráði að slíkum viðskiptum. Þau mundu ávallt vera eins og dropi í hafinu í heildarinnflutningi landsmanna. Það eina, sem ég hef viljað undirstrika, er það, að almenningur á að eiga rétt á slíku, ef honum sýndist svo. Verzlunarfrelsi er ekki algert, nema það nái til almennings líka í þeim tilfellum, sem almenningur telur sig geta komizt að sæmilega góðum kaupum upp á eigin spýtur. Hann á ekki að vera bundinn við milliliðina. Það er ekki hið sanna verzlunarfrelsi, sem þá er um að ræða. Að síðustu þetta: Hæstv. viðskmrh. ítrekaði enn, að till. mín um frelsi í innflutnings- og útflutningsverzluninni væri traustsyfirlýsing á ríkisstj. Ég vil ljúka máli mínu með því að segja, að ég vona, að till. verði samþ. Ég vona, að hæstv. viðskmrh. beiti sér fyrir því, að flokksmenn hans sýni honum og stjórn hans traust með því að samþ. þessa till.



Herra forseti. Í tilefni af þeim deilum, sem risið hafa hér um það, hvort Framkvæmdabankinn sé heppilegur til þess að taka við þeim störfum, sem honum eru ætluð eftir því frv., sem fyrir liggur, má geta þess, að eftir þeim umr., sem fram fóru hér á síðasta þingi um einmitt þennan Framkvæmdabanka, er greinilegt, að þar hafa þeir menn. sem nú standa að því að koma fjárfestingarmálunum undir hann, ekki reiknað með því, að hann hefði á hendi slík störf. Ég vil leyfa mér að vitna í þingtíðindi frá síðasta ári, 1952, þar sem Bernharð Stefánsson, hv. 1. þm. Eyf., kemst að orði um Framkvæmdabankann á þessa leið: „Í þessu sambandi má benda á, að bankanum er ætlað að vera í sambandi við Landsbankann, þannig að Landsbankinn annast afgreiðslu og bókhald fyrir hann. Sýnir það m.a. sérstöðu hans.“ Og með leyfi hæstv. forseta vil ég einnig vitna í ummæli hæstv. núverandi fjmrh., Eysteins Jónssonar, þar sem hann segir um þessa sömu stofnun : „Til þess á hinn bóginn að gera þessa stofnun sem allra ódýrasta, þá var tekið það ráð, að öll afgreiðslustörf stofnunarinnar, bókhaldsstörf, reikningsskil og öll afgreiðslustörf yfirleitt skuli framkvæmd af Landsbankanum.“ Ég læt þetta nægja til þess að sýna fram á það, að það er í alla staði óeðlilegt, að Framkvæmdabankanum verði falin þau störf, sem í frv. er gert ráð fyrir að undir hann verði lögð, enda hef ég gert að till. minni, að sú grein frv., sem fjallar um aðild Framkvæmdabankans, verði felld niður. En þá vil ég leyfa mér að snúa aðeins máli mínu til hæstv. viðskmrh. Það er vegna brtt. minnar um það, að útflutningur verði einnig gefinn frjáls á sama hátt a.m.k. og gert er ráð fyrir að innflutningurinn verði gefinn frjáls, eða þó í öllu ríkari mæli, þar sem aðeins sé skilin eftir heimild fyrir ríkisstj. til þess að hafa hönd í bagga um þennan útflutning að því markmiði að uppfylla milliríkjasamninga og til þess að koma í veg fyrir, að undirboð verði á milli íslenzkra aðila á erlendum markaði. Þessari till. minni hefur ráðh. tvívegis svarað á þá leið, að hún sé óþörf, útflutningurinn sé í eins góðra manna höndum og á verði kosið. Og hann tilnefnir réttilega, að þeir aðilar, sem einkum hafa með útflutninginn að gera, eru Samband ísl. fiskframleiðenda, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Samband ísl. samvinnufélaga, og hann tilgreinir það einnig réttilega, að þessir aðilar hafa með sér samtök og haga útflutningnum á þann hátt, sem þeir telja beztan. En þeir telja ekki útflutninginn beztan á þann hátt, sem hann er beztur fyrir íslenzka þjóðarhagsmuni. Ég vil upplýsa ráðherrann um það, að hversu ánægðir sem forkólfar S.Í.F., Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og S.Í.S. kunna að vera með þessa ráðstöfun, þá er það samt sem áður staðreynd, að íslenzkir útvegsmenn, og íslenzkir sjómenn þó allra frekast, fá langtum lægra verð fyrir sinn fisk heldur en nágrannaþjóðir okkar, eins og t.d. Norðmenn. Verðmæti það, sem sjávarútvegurinn gefur af sér, er, eins og allir vita, sá nægtabrunnur, sem öll eða næstum öll utanríkisverzlunin byggist á, en í henni er spillingin í algleymingi. Ríkið hefur afhent fáeinum gæðingum sínum, eins og ráðh. réttilega tilgreindi, einkaleyfi til sölu á sjávarafurðum. Annað slagið hefur komizt upp um stórgróða milliliða í þessari verzlun. Enginn Íslendingur efast um það, að í gegnum afurðasöluna er útgerðin rænd gífurlegum upphæðum, og gleggsta dæmið um það er samanburður á fiskverði til sjómanna í Noregi og hér á s.l. vertíð. Íslenzkir fiskimenn fengu 1.37 kr. fyrir kg af hausuðum og slægðum þorski beztu tegundar, en Norðmenn fengu, miðað við ísl. krónur, 1.60–2.06 fyrir kg af sambærilegum fiski, og trúi því svo hver sem vill, að norskir fiskkaupendur bjóði svo upp verðið á fiskí, að þeir skaðist á kaupunum. Norska fiskverðið hefði gefið 30 þús. kr. hásetahlut, þar sem íslenzka verðið gefur 22 þús. kr. Og miðað við norska meðalverðið er því augljóst, að 27 fiskar af hverjum 100, sem á land eru dregnir alls hérlendis, eru alls ekki greiddir. Þeir eru hlutur söluokraranna. Það er þungur ómagi, sem sjómenn og útvegsmenn hafa þannig á framfæri sínu, þar sem eru þessir vildarvinir ríkisstj., sem nú eru margmennir. - Í fáum orðum sagt: Sjávarútvegurinn er tröllriðinn af milliliðaokrurunum, sem stinga í sína hít ótöldum milljónum af aflaverðmætum, og verðið, sem greitt er fyrir fiskinn, er miklum mun lægra en efni standa til. Því veldur fyrst og fremst gegndarlaus fjárgræðgi þessara söluokrara, fjárplógsstarfsemi þessara útvöldu vildarvina ríkisstj., sem jafnt með löghelguðum og glæpsamlegum starfsaðferðum draga sér fjárfúlgur af óbreyttum útgerðarmönnum og sjómönnum, að mestur hluti sjávarútvegsins er nú reikningslega á vonarvöl, þótt hann sé í rauninni máttarstoð þjóðarbúskaparins. En ríkisstj. svarar því einn til, þegar lagt er til, að útflutningurinn verði frjáls, að S.Í.F., S.H. og S.Í.S., þ.e. okraraklíkurnar, sem svelgja í sig endurgjaldslaust 27 fiska af hverjum 100, sem dregnir eru á land, séu ánægð og þar með sé allt raunverulegt útflutningsfrelsi ekki einasta ónauðsynlegt, heldur beinlínis skaðlegt. Það er þessi skoðun hæstv. viðskmrh., sem ég vil eindregið mótmæla og spyrja hann um það, ef það skyldi nú vera skakkt hjá mér, að það séu milliliðaokrararnir í útflutningsverzluninni, sem svelgja þessa 27 fiska, sem Íslendingar fá ekki borgaða af hverjum 100, miðað við verðlag í Noregi, hvort hann álíti, að það séu einhverjir aðrir aðilar, sem hirða þá, heldur en útflutningshringarnir. Geti hann bent mér á, að ég fari hér með rangt mál og að þessi verðmismunur liggi í einhverju öðru, þá skal ég gjarnan taka við þeim upplýsingum hans. En meðan hann ekki sannar mér það, að hér sé farið heiðarlega að í útflutningsverzluninni, þá vil ég eindregið skora á hann og þá, sem beita sér gegn því, að útflutningur á sjávarafurðum verði gefinn frjálsari en hann er, að standa ekki í vegi fyrir samþykkt tillögu minnar.



Herra forseti. Í d. hefur nú verið útbýtt frv. ríkisstj. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að láta öðlast gildi ákvæðin í alþjóðasamningi frá 5. apríl 1946, um möskvastærð fiskinetja og lágmarksstærðir fisktegunda, ásamt ákvæðum viðbætis við samninginn frá 2. apríl 1953. Eins og þm. mun kunnugt, var Ísland aðill að möskvastærðasamningnum frá 23. marz 1937, og voru sett um það lög á Alþingi, nr. 77 frá 21. des. 1937. Samningur þessi kom þó aldrei til framkvæmda, þar sem hann var aldrei fullgiltur af nægilega mörgum samningsaðilum. Samningsaðilum var þó ljós nauðsyn þess, að samningurinn kæmi til framkvæmda, en vegna heimsstyrjaldarinnar 1939–45 féll málið niður um sinn. Að aflokinni styrjöldinni, eða í ársbyrjun 1946, var boðað til ofveiðiráðstefnu í London, og var ríkisstj. Íslands boðið að taka þátt í þessari ráðstefnu. Ákveðið var að taka boðinu. Hinn 5. apríl 1946 var undirritaður í London alþjóðasamningur um möskvastærð fiskinetja og lágmarksstærðir fisktegunda. Ísland undirritaði samninginn með fyrirvara. Þátttaka Íslands í samningi þessum byggðist auðvitað á því, að nauðsynlegar ráðstafanir til að vernda fiskimið úthafsins verði eigi gerðar með öðrum hætti en samningi þeirra ríkja, sem hlut eiga að máli, og Íslendingar hafa flestum, ef ekki öllum þjóðum meiri áhuga á því, að fiskimiðin séu ekki eyðilögð með rányrkju. Samningur þessi gengur lengra í friðunarráðstöfunum en samningurinn 1937, því að lágmarksmöskvastærð er nú 110 mm, en var 105 eftir gamla samningnum. Í samræmi við þetta hefur lágmarksstærðum fiska, er veiða má á Íslandsmíðum, verið breytt samkv. samningnum. Aðalatriðið frá sjónarmiði Íslendinga í þessum efnum er þó það, að fiskimiðin við strendur landsins séu vernduð, og er Íslendingum bæði rétt og skylt að sjá um verndun þeirra. Ríkisstj. telur, að hverju ríki sé rétt að ákveða takmörk fiskveiðalögsögunnar innan .sanngjarnra fjarlægða frá ströndum, þar sem tekið sé tillit til landfræðilegra og efnahagslegra aðstæðna. Í samningnum, 3. gr., er tekið fram, að engin ákvæði samningsins hafi áhrif á skoðanir aðilanna varðandi víðáttu landhelginnar, en vafasamt þótti, hvort hið sama gilti um fiskveiðalögsögu utan hinnar eiginlegu landhelgi. Við afhendingu fullgildingarskjals Íslands í ágúst 1951 var það berum orðum tekið fram af Íslands hálfu, að þátttöku Íslands í samningnum mætti ekki skýra þannig, að hún hefði nokkur áhrif á framkvæmd landgrunnsfyrirætlananna, þ.e.a.s., að engu væri afsalað í sambandi við það. Þátttaka Íslands í alþjóðasamningnum um verndun fiskimiða hlýtur því að byggjast á þeirri forsendu, að Íslendingar afsali sér engu í sambandi við einhliða ráðstafanir á eigin fiskimiðum. Ég vil ekki fjölyrða frekar um frv. þetta að sinni, en vísa í grg., er fylgir frv., og óska, að frv. verði vísað til sjútvn.



Herra forseti. Nefndin hefur haft frv. þetta til meðferðar og er sammála um að leggja til, að það verði samþ. óbreytt. Meginefni frv. er að samræma sóttvarnarlög okkar reglum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Frv. er samið af landlækni, og fannst n. orðalag vera sums staðar nokkuð óþjált og sérvizkulegt, en landlæknir gaf þær skýringar á því, að fyrirmynd orðalagsins mætti ýmist finna í Grágás eða biblíunni. Að öðrum þræði er nokkuð í þessu frv. um nýyrði. Eru þau samin, þessi nýyrði, til þess að tákna orðalag, sem er í útlenda málinu á þessum samningum, sem við höfum gerzt aðilar að, og það orkar oft tvímælis um slík nýyrði, hversu vel þau eru valin og heppileg, en að athuguðu máli féllst n. á, að orðalagið mætti óbreytt standa, enda var ekki ágreiningur í n. um efni frv., heldur einungis um orðaval. Þær breyt., sem mestu máli skipta frá núgildandi sóttvarnarlögum, eru helzt þær, að eftir þessum lögum ber ríkissjóður kostnað af sóttvörnunum, en til þessa hafa þeir farkostir, sem til landsins hafa komið, þurft að greiða sérstakt sóttvarnargjald, sem hefur farið til þess að bera uppi þennan kostnað. Þetta gjald hefur að vísu sums staðar verið meira en þurft hefur til þess að bera uppi sóttvarnarkostnaðinn og hefur þá farið til þess að halda uppi kostnaði af tollgæzlu, en vitanlega er óeðlilegt og ekki heppilegt, að svo verði áfram. Þessi breyt. er algerlega í samræmi við þá samninga, sem við höfum gerzt aðilar að, og er því nauðsynlegt fyrir okkur að breyta eins og gert er í frv. Undan eru þó tekin í þessu frv., sem hér liggur fyrir, erlend fiskiskip, sem hér leita hafnar. Það kann að vísu að orka nokkurs tvímælis, en landlæknir, sem n. ræddi við um frv., taldi, að það væri a.m.k. reynandi fyrir okkur að halda þessu ákvæði í frv. og taka gjald af erlendum fiskiskipum, það gegndi nokkuð öðru máli um þau en önnur skip og það væri ekki víst, að við værum skyldir til að gæta sóttvarna fyrir þau ókeypis eins og fyrir önnur skip, og taldi, að ef það kæmi í ljós, að þetta bryti í bága við samninginn, þá mætti alltaf fella þetta niður. Frv. hefur verið athugað af Læknafélagi Íslands, sem taldi ekki annað við það að athuga en það, að þóknun, sem ákveðin væri til lækna fyrir starfið, væri allsendis ónóg og fjarri öllu lagi. N. ræddi þetta atriði; að vísu var það upplýst í u., að þetta mundi rétt vera hjá Læknafélaginu, en n. taldi samt, að eðlilegra væri, að ákvæði um gjaldskrár væru annars staðar en í þessu frv., og féllst því á að láta ákvæði frv. haldast. - Enn fremur hafði læknadeild háskólans frv. til umsagnar og telur sig fyrir sitt leyti samþykka frv. og að það sé í samræmi við gildandi alþjóðalög. - Nefndin hefur, eins og ég áður sagði, auk þess rætt frv. við landlækni, sem hefur samið það, og eins og ég sagði í upphafi, hefur n. fallizt á að mæla með því, að frv. sé samþykkt.