Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Virðulegi forseti. Þróun tækninnar á liðnum árum hefur svo að segja útrýmt svonefndum bráðafúa í skipum, og er nú svo komið að bráðafúadeild Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum hefur safnað sjóðum sem um s. l. áramót námu alls 218 millj. kr. Gildandi lög um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum eru lög nr. 19/1976, en með þeim lögum voru felld saman lög nr. 47/1967, nr. 92/1975 og sérstakur kafli um bráðafúatryggingu. Upphaflega var stofnað til bráðafúatryggingar á vegum Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum með lögum nr. 24/1958. Það hafði verið mikið áhugamál meðal útvegsmanna, að stofnaður yrði sjóður sem hefði það hlutverk að greiða fyrir því með bótagreiðslum að gömul og óhentug tréskip væru tekin úr notkun og eyðilögð eða bætur greiddar, ef um minni háttar skaða var að ræða. Lögin frá 1958 voru fyrsta viðleitni löggjafarvaldsins til þess að mæta þeirri ósk. Með lögum nr. 55/1975, um ráðstöfun gengismunar, var sjónarmið Alþ. í þessum efnum staðfest, enn fremur með því að ráðstafa 50 millj. kr. til að „bæta eigendum fiskiskipa það tjón, sem þeir verða fyrir, er skip þeirra eru dæmd ónýt, enda sé tjónið ekki bætt með öðrum hætti.“ Hér voru bætur sem sagt ekki miðaðar við bráðafúa, heldur við annars konar tjón, þ. e. a. s. væri ekki um aðrar bætur að ræða. Með hliðsjón af framangreindu skipaði ég 11. nóv. 1976 nefnd til þess að endurskoða lög um bráðafúadeild Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum. Í nefndina voru skipaðir þeir Einar B. Ingvarsson aðstoðarmaður ráðh., og var hann jafnframt formaður hennar, Kristján Ragnarsson formaður Landssambands ísl. útvegsmanna og Páll Sigurðsson forstjóri Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum. Hlutverk nefndarinnar var að athuga og gera till. um breytingar á lögunum á þann hátt, að bráðafúadeildin yrði jafnframt gerð að almennri ellitryggingardeild fyrir allar tegundir fiskiskipa, sem eigendur þeirra væru skyldir að kaupa tryggingu hjá. Áttu bætur úr deildinni að greiðast þegar skip væru dæmd óhæf til fiskveiðaúthalds að dómi þeirra aðila, sem skipaskoðun annast, eða ekki svaraði kostnaði að endurbæta skipin. Nefndinni var jafnframt falið að gera till. um ákvæði um lágmarksaldur skips til að fá bætur samkv. lögum. Í byrjun mars s. l. skilaði nefndin áliti í formi frv. til laga. Lagði nefndin til, að II. kafla gildandi laga, þ. e. a. s. kaflanum um bráðafúatryggingar, svo og öðrum viðeigandi ákvæðum yrði breytt. Nefndin vann að þessu verkefni í samráði við tvo tryggingafræðinga. Frv.-drög nefndarinnar voru til umræðu í stjórnum Landssambands ísl. útvegsmanna og Samábyrgðir Íslands á fiskiskipum og jafnframt í sjútvrn. Framangreindir þrír aðilar hafa lýst sig a öllu leyti meðmælta frv.- drögum þeim sem nefndin skilaði af sér. Á það skal bent, að í stjórn Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum eiga sæti tveir fulltrúar bátaábyrgðarfélaganna í landinu og voru þeir hlynntir áliti nefndarinnar, en í stjórn Samábyrgðarinnar eiga auk þess sæti tveir fulltrúar Landssambands ísl. útvegsmanna og einn fulltrúi sem er skipaður af rn. án tilnefningar. Þannig er full samstaða viðkomandi aðila um þær breytingar sem fram koma í þessu frv. Nú ber þess að geta, að við breytingar þær, sem n. leggur til að gerðar verði á lögunum, koma lögin til með að breyta mjög um svip, þar sem meira en helmingur greina gildandi laga breytist. Þess vegna ákváðum við í heilbr.- og trn. að leggja fram frv. til nýrra laga, þ e. a s. frv. til heildarlaga. Aðrar greinar frv. en þær, sem snerta brtt. nefndarinnar, eru óbreyttar frá gildandi lögum. Varla þarf að taka það fram, að hér er fyrst og fremst um hagkvæmnisverk að ræða til þess að lögin séu í einni heild, en slíkt er til hægðarauka þeim, sem eftir lögunum þurfa að starfa. Með frv. þessu er lagt til, að Samábyrgð Íslands taki að sér að annast rekstur Aldurslagasjóðs fiskiskipa í stað bráðafúatryggingar. Tilgangur Aldurslagasjóðs fiskiskipa er aðallega að greiða fyrir því með bótagreiðslum, að gömul óhentug fiskiskip verði tekin úr notkun og eyðilögð. Tilgangur bráðafúatryggingar samkv. gildandi lögum var að bæta eigendum tréskipa með þilfari skemmdir af bráðafúa af völdum viss sveppagróðurs, er slíkan fúa getur orsakað að dómi gerlafræðings við rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Nú er sem sagt gert ráð fyrir því, að sérstakur Aldurslagasjóður fiskiskipa verði stofnaður, þar sem bráðafúatryggingar er ekki lengur þörf. Aldurlagasjóður fiskiskipa nær til allra fiskiskipa, sem skylda er að tryggja hjá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, og skiptir ekki máli hvort um er að ræða tréskip eða stálskip. Þrátt fyrir þessar breytingar yrðu bætur vegna bráðafúa með líku sniði og áður hefur verið, ef þær koma upp. Í 11. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að ráðh. geti ákveðið, að Tryggingasjóður fiskiskipa leggi Aldurslagasjóði til fé, að fengnu till. stjórnarnefndar Tryggingasjóðs. Hér er auðvitað um að ræða, að ef afgangur verður af tekjum sjóðsins, þá sé þessi heimild fyrir hendi til þess að tryggja þennan Aldurslagasjóð. Þá er enn fremur í 14. gr. gert ráð fyrir að fjárhæðum, sem greindar eru í II. kafla laganna, getur ráðh. breytt með reglugerð, að fengum till. stjórnar Samábyrgðarinnar. Á sama hátt getur ráðh. sett nánari reglur um starfsemi sjóðsins. Það er helst um II. kafla að segja, auk þess sem ég hef áður sagt, að samkv. 10. gr. eru árgjöld ákveðin miðað við rúmlestatölu skipa, þ. e. a. s. 3000 kr. á rúmlest af tréskipum og 1000 kr. á rúmlest af stálskipum. Samkv. þessu verða iðgjöldin lægri en þau hafa verið til bráðafúadeildarinnar, ef um nýleg tréskip er að ræða, en aðeins hærri þegar um eldri tréskip er að ræða. Tekjur þessa sjóðs samkv. þessu yrðu um 104 millj. kr. á ári, miðað við rúmlestatölu fiskiskipa í árslok 1977, eða tæpar 42 millj. kr. af tréskipum og um 62 millj. kr. af stálskipum. Ég sé ekki ástæðu til að fjalla nánar um einstakar greinar þessa frv., enda tel ég að þær skýri sig að verulegu leyti sjálfar. Ég held að menn geti verið sammála um að þær breytingar, sem lagt er til með þessu frv. að gerðar verði, séu til mikilla bóta og þær séu í samræmi við raunveruleikann. Að öðru leyti vísa ég til frv. sjálfs og aths. við það. Legg ég þá til, hæstv. forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr: og trn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., um sérstaka meðferð mála vegna rangrar notkunar stöðureita fyrir ökutæki o. fl., er samið af réttarfarsnefnd samkv. ósk dómsmrn. Það er mikilvægt atriði í sambandi við hraðari meðferð dómsmála að hin smæstu mál íþyngi ekki óhæfilega dómstólakerfinu, en fjöldi þessara mála er geysimikill svo sem kunnugt er. Hefur verið horfið að því ráði í nágrannalöndum að hætta að fara með slík málefni sem refsimál og fjalla í þess stað um þau sem gjaldtöku. Er þar fyrst og fremst um að ræða tæknilegt umhugsunarefni um fyrirkomulag gjaldtökunnar. - Þótt áliðið sé þingtímans nú þykir rétt að kynna þetta mál á þessu þingi. Frv. var sent Umferðarráði til umsagnar og hafa komið frá því ýmsar ábendingar um atriði sem það telur rétt að fyrir yrði komið með öðrum hætti en í frv. er gert ráð fyrir. Er það fyrst og fremst um tæknileg atriði. Ljóst var, að ekki mundi vinnast tími til að samræma þessi sjónarmið á svo skömmum tíma að unnt yrði að kynna málið á þessu þingi. Hef ég því talið rétt að leggja málíð fram eins og réttarfarsnefndin gekk frá því, með það í huga að senda þn., sem málið fær til umfjöllunar, þær aths. sem gerðar hafa verið um fyrirkomulag á meðferð þessara málefna af hálfu Umferðarráðs. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, en vísa til aths. með frv., til frvgr. og aths. með þeim. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í aths. við þetta frv. er um að ræða breytingu á ákvæðum söluskattslaga sem varða viðurlög. Viðurlög við að skila ekki söluskatti eru ákveðnar prósentur af þeirri upphæð sem vangreidd er. Með tilliti til þeirra miklu vaxtabreytinga, sem átt hafa sér stað að undanförnu, eru þau ákvæði, sem nú gilda, orðin óraunhæf og þeir aðilar, sem skila ekki söluskatti, fá með því lán með betri kjörum en þeim býðst í viðskiptabönkum í dag. Því er eðlilegt að þessi ákvæði laga um söluskatt. breytist. Er gert ráð fyrir að í staðinn fyrir 2%, sem stendur í 21. gr., komi 4% og hámarksprósentan 10 verði 20. Með tilvísun til þessa leyfi ég mér að leggja til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Þetta mál hefur gengið í gegnum hv. Ed. og verið samþ. þar. Það lýtur að breytingu á áfengislögunum og fjallar fyrst og fremst um breytingu á ákvæðum laganna í VIII. kafla, en sá kafli fjallar um refsingar og önnur viðurlög. Ástæðan til þess, að farið er fram á að breytingar verði gerðar á þessum ákvæðum, er sú, að refsiákvæðin í áfengislögunum eru mjög sundurliðuð og sett lágmark og hámark refsinga fyrir brot á einstökum greinum laganna. Er lágmarkið allt niður í 100 kr., en hámark hæst 200 þús. kr., auk lítragjalds, 400 kr. fyrir hvern lítra af ólögmætu, innfluttu áfengi. Þessi ákvæði öll eru að sjálfsögðu orðin úrelt vegna verðbólgu í landinu, en þessi ákvæði hafa staðið óbreytt frá árinu 1969. Á undanförnum tveim þingum hafa legið fyrir hv. Ed. frv. flutt af þm. úr öllum flokkum, þar sem m. a. var leitast við að samræma sektarupphæðir að nokkru verðlagsþróun síðustu ára. Þau frv. fengu ekki afgreiðslu. Með þessu frv. er farið inn á nýja braut. Er lagt til að refsiákvæði laganna verði dregin saman í eina almenna grein og að refsiramminn verði almennt óbundinn. Er hætt við að refsirammi laganna verði fljótlega of þröngur ef áfram verður haldið sama hlutfalli, enda hefur komið í ljós að refsiramminn bindur um of hendur dómstóla við ákvörðun refsingar og einnig við ýmsar nauðsynlegar aðgerðir við rannsókn mála, t. d. húsleit. Með breytingu þessari verður hámarksupphæð sektar einungis bundin af almennu sektarhámarki í hegningarlögunum, en það er nú 5 millj. kr. Þetta er sem sagt meginbreytingin sem í þessu frv. felst. Sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um hana. Aðrar breytingar, sem felast í frv. þessu, leiðir af brottfalli lágmarksog hámarksrefsingar, en þar er ekki um efnisbreytingar að tefla. Þá eru ákvæði um réttindasviptingu ekki eins bundin og í gildandi lögum. Þá er reyndar einnig lagt til að breytt verði ákvæðum áfengislaganna, sem varða yfirstjórn áfengisvarna, til samræmis við breytingu þá sem gerð var í ársbyrjun 1970 með reglugerð fyrir Stjórnarráð Íslands, en hún var þá flutt frá dómsmrn. til heilbrrn. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta frv. Það er mjög einfalt og skýrir sig sjálft. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Hæstv. forseti. Frv. þetta er komið frá Ed. Þar var gerð á því mjög lítil breyting, við 5 gr., þannig að í stað orðanna: „Í öllum íslenskum skipum skal vera alþjóðleg bók um kynsjúkdóma“ stendur: Í öllum skipum skal vera upplýsingarit um kynsjúkdóma o. s. frv. Þetta frv. er að verulegu leyti flutt að till. nefndar, sem ég skipaði í júnímánuði á s. l. ári, en hlutverk þeirrar nefndar var að endurskoða gildandi lög um varnir gegn kynsjúkdómum. Í nefndinni áttu sæti Ólafur Ólafsson landlæknir, sem jafnframt var formaður, Hannes Þórarinsson yfirlæknir og Sigurður B. Þorsteinsson læknir. Gildandi lög um varnir gegn kynsjúkdómum eru frá árinu 1932. Á þeim tíma var lítið hægt að gera til þess að lækna kynsjúkdóma. Tóku lögin því mið af því fyrst og fremst, að reynt yrði að koma í veg fyrir útbreiðslu þessara sjúkdóma. Þannig eiga mörg ákvæði laganna ekki við í dag, þegar tiltölulega auðvelt er að lækna kynsjúkdóma. Nauðsyn sérlöggjafar á þessu sviði er eigi að síður brýn, þar sem kynsjúkdómar eru enn þá töluvert heilbrigðisvandamál og þeim hefur fjölgað hér á landi hin síðari ár. Í slíkum tilvikum er nauðsynlegt að fljótt og örugglega verði brugðist við, því að margir þessara sjúkdóma eru mjög smitnæmir. Hins vegar þarf að færa löggjöfina í raunverulegra horf og er frv. þetta fram borið vegna þess. Ég sé ekki ástæðu til að hafa mörg orð um þetta frv., en vísa til þess sjálfs og aths. við það. Ekki get ég þó skilið svo við það, að ég minnist ekki á eitt þeirra nýmæla, sem fram kemur í þessu frv., og er merkilegast. Gert er ráð fyrir að veitt verði fræðsla um kynsjúkdóma í grunnskólum. Slík fræðsla hefur verið hornreka hér á landi og er kominn tími til ð úr verði bætt. Eðlilegast væri að slík fræðsla tengdist almennri kynfræðslu í skólum, en samkv. lögum nr. 25 frá 1975, um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir og um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir, skal veita fræðslu um kynlíf og siðfræði þess á skyldunámsstigi og öðrum námsstigum. Hæstv. forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. heilbr: og trn.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Hæstv. forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir um þroskaþjálfa, er komið frá Ed. Þar var gerð á því smávægileg breyting, nánar tiltekið orð lagsbreyting, sem er til hins betra. Frv. er samið af heilbr: og trmrn. að beiðni Félags þroskaþjálfa og er að miklu leyti byggt á till. félagsins. Þetta frv. er að flestu leyti samhljóða öðrum lögum sem sett hafa verið á undanförnum árum til þess að tryggja hinum ýmsu heilbrigðisstéttum lögvernduð starfsréttindi. Þroskaþjálfar eru eina starfsstéttin hér á landi sem sérstaklega er menntuð til þess að þjálfa, ala upp og veita þroskaheftum umönnun. Gert er ráð fyrir að þroskaþjálfar starfi með þroskaheftum einstaklingum hvar sem, þeir dveljast. Þannig er starf þroskaþjálfa ekki eingöngu við það miðað, að þeir starfi inni á stofnunum þar sem slíkir einstaklingar eru vísaðir. Þroskaþjálfar eru enn fremur eina starfsstéttin sem sérstaklega er menntuð til þess að veita stofnunum fyrir þroskahefta forstöðu, þar sem Þroskaþjálfaskóli Íslands er eini skólinn hér á landi sem veitir markvissa kennslu í uppbyggingu og starfsemi slíkra stofnana. Þroskaþjálfaskóli Íslands hefur á undanförnum missirum tekið miklum breytingum. Í upphafi var námið að mestu leyti bundið við vangefna og störfuðu þroskaþjálfar í fyrstu nær eingöngu með vangefnum einstaklingum. Fljótlega urðu þroskaþjálfar eftirsóttir til starfa með því fólki sem víkur frá því eðlilega á einhvern hátt, andlega eða líkamlega. Þroskaþjálfaskólinn hefur fylgt þessari þróun og miðast námið nú við fleiri tegundir fötlunar en vangefna. Það skal þó skýrt undirstrikað, að starf með vangefnum er og verður aðalstarfsvettvangur þroskaþjálfa. Með hliðsjón af framansögðu er ljóst, að störf þroskaþjálfa eru víðtæk og ekki á færi nema sérþjálfaðs fólks. Það er fyrst og fremst með hliðsjón af þessu sem þetta frv. er fram borið, til þess að tryggja á sem bestan hátt að störf á þessum vettvangi skili sem bestum árangri fyrir einstaklinginn og þjóðfélagið. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri en legg til, hæstv. forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til heilbr.- og trn.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Hæstv. forseti. Þegar gildandi lög um heilbrigðisþjónustu voru til umr. á Alþ. á árunum 1972 og 1973 voru engar pólitískar deilur um þau meginsjónarmið, sem í lögunum fólust, og þær aðalbreytingar sem gerðar voru á fyrri lögum um læknaskipan, heilsuverndar- og sjúkrahúsmál. Þó voru nokkur atriði sem deilum ollu við endanlegar umr. Má þar fyrst og fremst nefna deilur um stjórnunaratriði í heilbrigðiskerfinu, sem fjallað er um í II. kafla laganna, og deilur um staðarval heilsugæslustöðva í Suðurlandskjördæmi. Í raun náðist ekki samkomulag um þessi atriði og var því frestað gildistöku þessara lagaákvæða, þannig að II. kafli laganna tók alls ekki gildi, og gert var ráð fyrir því að ákvæði læknaskipunarlaga frá 1965 giltu um meginhluta Suðurlandskjördæmis. Ástæða væri til að ræða um, hvaða áhrif þessi lagasetning um heilbrigðisþjónustu hefur haft, væri málin ekki þannig háttað að fyrir réttu ári lagði ég fram skýrslu á Alþ. um framkvæmd laganna fram að þeim tíma og þær áætlanir sem lögin gera ráð fyrir um heilbrigðisþjónustu og heilbrigðisstofnanir á næstu árum. Ég mun því ekki að þessu sinni rekja það sem þá var sagt um stöðu mála, og framkvæmd laganna, en vitna til þeirrar skýrslu sem þm. fengu allir á sínum tíma og til umr. var þá á Alþ. Þess í stað mun ég leggja áherslu á að gera grein fyrir þeim breytingum sem felast í því nýja frv. til laga um heilbrigðisþjónustu sem nú liggur fyrir. Í okt. 1975 skipaði ég nefnd sem fékk það hlutverk að endurskoða lög um heilbrigðisþjónustu, nr. 56/1973. Þessi nefnd starfaði undir formennsku ráðuneytisstjórans í heilbrn., en í nefndina voru skipaðir alþm. Sigurlaug Bjarnadóttir og Jón Helgason, Ólafur Ólafsson landlæknir og Tómas Árni Jónasson, formaður Læknafélags Íslands. Frá byrjun var Jón Ingimarsson ritari nefndarinnar. Nefndin kom til fyrsta fundar 28. okt. 1975, en skilaði nál. með fullunnu lagafrv. ásamt grg. í lok nóv. s. l. Í ársbyrjun 1976 óskaði læknadeild Háskóla Íslands eftir aðild að nefndinni, og tók Þorkell Jóhannesson prófessor sæti í nefndinni sem fulltrúi læknadeildar í mars 1976 og starfaði með henni til loka starfstímans. Í skipunarbréfi nefndarinnar var henni falið að endurskoða lög um heilbrigðisþjónustu með tilliti til þeirrar reynslu, sem af þeim var þá fengin, en einkum var henni falið að taka til athugunar með hverju móti þau ákvæði laganna, sem ekki tóku gildi við setningu þeirra, gætu sem fyrst tekið gildi. Jafnframt var nefndinni falið að kanna þær till. sem fram höfðu komið á Alþ. og mundu koma á starfstíma hennar um breytingar á lögunum og vísað hafði verið til ríkisstj. Þegar til kom urðu brtt. nefndarinnar svo viðtækar, að það ráð var tekið að endursemja lögin frá byrjun og leggja breytingarnar fram sem nýtt frv. til laga um heilbrigðisþjónustu. Ég mun nú rekja þær breytingar, sem felast í því frv., sem hér hefur verið lagt fyrir, en vil taka fram, að frv. í núverandi mynd er ekki algerlega samhljóða nál. eins og það var lagt fyrir á sínum tíma. Í rn. og ríkisstj. hafa verið gerðar nokkrar breytingar til samkomulags á frv. Enn fremur hefur fjárlaga- og hagsýslustofnunin ásamt fulltrúum heilbr.- og trmrn. farið yfir kostnaðarbreytingar, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, og komist að samkomulagi um frv. eins og það er hér lagt fram. Í 3. gr. er gerð sú breyting, að ákveðið er að embætti aðstoðarlandlæknis skuli vera lögbundið og hann skuli ávallt vera staðgengill landlæknis og sé fylgt því fordæmi sem til er um ráðuneytisstjóra og skrifstofustjóra stjórnarráðsins. Ákvæði um aðstoðarlandlækni eru nú í reglugerð um embætti landlæknis og þykir eðlilegt að lögfesta þetta embætti. Fjárveiting er nú til þessa starfs, svo að hér er ekki um aukinn kostnað að ræða frá því sem áður hefur verið, en tekið upp fastara og ákveðnara form. Landlæknir þarf að sinna mörgum störfum og vera á mörgum fundum á vegum Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar og fleiri samstarfsnefnda, einkum á Norðurlöndum. Því er óeðlilegt að ekki sé fastur maður sem gegni þessu starfi í hans stað. Til þessa hefur viljað svo vel til, að fyrrv. skólayfirlæknir hefur lengst af gegnt starfi landlæknis í tíðum fjarverum hans af þessum ástæðum, en ekki er hægt að byggja á því lengur. Endurskoðunarnefndin gerði þær till. um breytingar á 4. gr., að taka skyldi upp í lögin ákvæði um lágmarksstarfsdeildaskiptingu rn. og að skólayfirlæknir skyldi vera yfirlæknir við heilsugæsludeild rn., en ekki var farið að þessari till. Er því 4. gr. óbreytt frá gildandi lögum. Nokkrar umr. hafa verið um gildi Heilbrigðisráðs Íslands, og hafa bæði legið fyrir till. um að leggja það niður í heild og að breyta fyrirkomulagi þess. Í þessu frv. er farin sú leið að hafa ráðið óbreytt, en hins vegar auka möguleika þess til starfs með því að það fái fé til að leita álits sérfræðinga í einstökum málum og hafa ritara í þjónustu sinni. Eftir sem áður er ekki gert ráð fyrir að ráðsmenn séu launaðir. Eins og fyrr sagði, hefur II. kafli laga um heilbrigðisþjónustu aldrei tekið gildi. Er hér um að ræða veigamestu breytingarnar sem í þessu frv. felast. Í stað þess fyrirkomulags, sem gert var ráð fyrir í gildandi lögum, er horfið að því ráði að skipa sérstaka héraðslækna. Hins vegar er lagt til að skipta landinu í læknishéruð í samræmi við kjördæmaskipun og skipun í fræðsluumdæmi. Gera því lögin ráð fyrir 8 læknishéruðum. Ekki er gert ráð fyrir sérstökum embættislæknum í þessum héruðum, en gert ráð fyrir því. að ráðh. skipi einn af starfandi heilsugæslulæknum héraðsins sem héraðslækni til fjögurra ára í senn. Undantekning er þó gerð um Reykjavík, þar sem gert er ráð fyrir að borgarlæknir sé jafnframt héraðslæknir. Þá er gert ráð fyrir því nýmæli að í hverju héraði starfi heilbrigðismálaráð, sem sé þannig skipað að héraðslæknirinn, þ. e. a. s. sá heilsugæslulæknir sem ráðh. hefur skipað sem héraðslækni, sé formaður ráðsins, en sveitarstjórnir héraðsins kjósi aðra ráðsmenn að loknum hverjum sveitarstjórnarkosningum. Þessir ráðsmenn skulu kosnir úr hópi fulltrúa í stjórnum heilsugæslustöðva eða sjúkrahúsa, og skal hver slík stofnun innan héraðsins jafnan eiga einn fulltrúa í heilbrigðisráði héraðsins. Með þessu móti er gert ráð fyrir að tengja saman í sérstakan starfshóp fulltrúa allra þeirra stofnana, sem um heilbrigðismál fjalla í hverju kjördæmi, og skal vinnuhópurinn starfa undir stjórn héraðslæknisins. Upp eru talin helstu verkefni heilbrigðismálaráðs, en þau eru þessi : 1. Stjórn heilbrigðismála í héraði í umboði heilbrrn., landlæknis og sveitarstjórna. 2. Gerð tillagna og áætlana um framgang og forgang verkefna á sviði heilbrigðismála í héraði. 3. Skipulagning á starfi heilbrigðisstofnana í héraði og rekstri í þeim mæli sem sveitarstjórnir verða ásáttar um. 4. Heilbrigðiseftirlit í héraði í þeim mæli sem sveitarstjórnir verða ásáttar um. 5. Skýrslugerð um heilbrigðismál í héraði í samræmi við kröfur heilbrigðisyfirvalda. Þá er gert ráð fyrir að ráðh. setji reglugerð um starfsháttu heilbrigðismálaráða að fengnum tillögum landlæknis. Héraðslæknir er sérstakur ráðgjafi heilbrigðisstjórnar um hvað eina, sem við kemur heilbrigðismálum héraðsins. Gert er ráð fyrir að ráðh. setji honum sérstakt erindisbréf. Kostnaður vegna starfa heilbrigðismálaráða mun skiptast milli ríkissjóðs og sveitarsjóða eins og nánar er fyrir mælt í lögunum. Þá er gert ráð fyrir að reglugerð sé sett, að fengnum tillögum viðkomandi heilbrigðismálaráðs og landlæknis, um starfsaðstöðu héraðslæknis og starfsliðs hans. Með þeirri breytingu, sem hér hefur verið lýst, hefur það stjórnkerfi, sem áður var gert ráð fyrir í II. kafla laga um heilbrigðisþjónustu, verði einfaldað mjög. Ekki er gert ráð fyrir sérstökum embættislæknum, heldur reynt að sameina störf núv. heilsugæslulækna embættislækningum að eins miklu leyti og unnt er, og ákvæði gildandi laga um héraðshjúkrunarfræðinga eru algerlega felld niður. Er því ótvírætt um að ræða sparnað í sambandi við það sem að margra áliti er ónauðsynleg stjórnunaryfirbygging. Í kaflanum um heilsugæslu eru nokkrar breytingar sem ég ætla nú að rekja: Á 13. og 15. gr. gildandi laga er sú breyting gerð, að nú eru heilsugæslustöðvar ákveðnar með þrennu móti: Það eru heilsugæslustöð (H), þar sem starfa hjúkrunarfræðingur eða ljósmóðir og læknir hefur móttöku sjúklinga reglubundið, heilsugæslustöð 1 (Hl), þar sem starfar einn læknir ásamt öðru starfsliði, og heilsugæslustöð (H2), þar sem starfa tveir læknar eða fleiri. Ástæðan til þess, að tekið var upp nýtt nafn á því sem áður var kallað læknamóttaka, er sú, að heilsugæslustöð er hér réttnefni, þar sem á þessum stað fer fram heilsugæsla á sama hátt og á heilsugæslustöð 1 og 2 og aðstaða verður sköpuð í samræmi við það starf sem þar fer fram. Reynslan hefur sýnt að þetta fyrirkomulag mun reynast vel og að heilsugæslustöðvar (H) munu gegna mikilvægu hlutverki um landsbyggðina í framtíðinni. Þá er sú viðbót í núgildandi 13. gr., að inn er bætt heimild til ráðh. til að ákveða að lyfjabúð geti verið í heilsugæslustöð, en áður voru einungis heimildir til að lyfjaútibú eða lyfjasölur væru á heilsugæslustöðvum. Þær breytingar, sem gerðar eru á 14. gr. í frv. eru beinar afleiðingar þeirra breytinga sem áður hefur verið lýst á 6. gr. og 13. gr., þ. e. að læknishéruð breytast til samræmis við 6. gr. og að upp eru taldar heilsugæslustöðvar (H) í hverju umdæmi fyrir sig. Heilsugæslustöðvar (H) samkv. þessu eru alls 27 á landinu. Aðrar breytingar, sem gerðar eru, eru þær, að Kópasker er flutt í Húsavíkurumdæmi og þar er sett H-stöð. Í niðurlagi 14. gr. eru lokaákvæði. Í fyrsta lagi er þar um að ræða, að þjónustuskylda heilsugæslustöðva nái nú út fyrir héraðsmörk þar sem þannig háttar til, svo sem að heilsugæslustöð í Stykkishólmi þjóni Flateyjarhreppi, heilsugæslustöð í Búðardal sjái um læknismóttöku á Reykhólum og heilsugæslustöð á Þórshöfn þjóni Skeggjastaðahreppi. Þá er einnig það ákvæði, að ráðh. hafi heimild til að ákveða tímabundna búsetu læknis á heilsugæslustöð (H) í sama umdæmi, enda sé starfs- og húsnæðisaðstaðal þar viðunandi að mati landlæknis og héraðslæknis og sérstök staðarleg rök mæli með slíkri skipan. 17. gr. er breytt til samræmis við það sem áður var sagt um héraðshjúkrunarfræðinga, en inn í greinina kemur heimild til að ráða hjúkrunarforstjóra að heilsugæslustöðvum þegar þess telst þörf að mati heilbrigðismálaráða. Nokkrar umræður urðu og skoðanaágreiningur var í nefndinni um það, hvort breyta ætti kostnaðarhlutfalli ríkis og sveitarfélaga í byggingu og búnaði heilsugæslustöðva. Einkum hefur verið rætt um að hækka hlut sveitarfélaganna. Niðurstaða nefndarinnar var sú að halda kostnaðarhlutföllum óbreyttum, þ. e. a. s. að ríkissjóður greiði 85% og sveitarfélög 15%, og er það sú afstaða sem ég hef tekið við framlagningu frv. Viss rök mæla með því að sveitarfélög taki meiri þátt en nú er í kostnaði við uppbyggingu heilsugæslustöðva, en ég tel að breyting af því tagi verði að fylgja með víðtækari breytingu á verkefna- og kostnaðarskiptingu ríkis og sveitarfélaga og því sé ekki tímabært að taka það upp við umr. um lög um heilbrigðisþjónustu sérstaklega. Í 19. gr. er nokkru ítarlegar rætt um greinar heilsuverndar, en áður var, en að mestu er greinin óbreytt. Hins vegar eru sett ótvíræð ákvæði í 20. gr. um kostnaðarskiptingu ríkissjóðs og sveitarsjóða um viðhalds- og endurnýjunarkostnað fasteigna og tækja heilsugæslustöðva. Um þetta atriði hefur verið ágreiningur milli heilbr.og trmn. og Alþingis. Rn. hefur litið svo á, að ríkissjóður ætti að taka þátt í viðhalds- og endurnýjunarkostnaði húseigna og tækja í sama hlutfalli og í byggingarkostnaði, en Alþ. hefur litið svo á, að allur rekstrarkostnaður, þ. á m. sá kostnaður sem hér um ræðir, ætti að vera þeirra sveitarfélaga, sem reka heilsugæslustöðvar. Það er skoðun mín, að hér verði að kveða ótvírætt á um skyldur ríkis og sveitarfélaga. Tel ég að ríkissjóður eigi að taka þátt í þeim kostnaði, sem hér um ræðir, og geta þannig beint haft hönd í bagga með því, hvernig að viðhaldi húseigna og endurnýjun tækja er staðið. Óhjákvæmilega leiðir þetta til nokkurs aukakostnaðar, miðað við þá framkvæmd sem verið hefur undanfarin ár. Ég tel líka eðlilegt, að ekki sé gert upp á milli heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa hvað snertir þátttöku ríkisins í viðhaldskostnaði. Til samræmis við það verður að breyta reglugerð um daggjöld til sjúkrahúsa ef þetta frv. nær fram að ganga eins og það liggur hér fyrir. 21. gr. er sú breyting gerð, að gert er ráð fyrir að stjórnir heilsugæslustöðva 1 og 2 séu kosnar með sama móti. Þá er það nýmæli, að læknaráð skuli vera við heilsugæslustöðvar, þar sem tveir læknar eða fleiri starfa, og formaður þess sé yfirlæknir stöðvarinnar, svo sem er á hinum stærri sjúkrahúsum. Í 22. gr. er gert ráð fyrir þeirri breytingu, að heimild sé til að tannlæknir sé ráðinn fyrir föst laun að heilsugæslustöð til skólatannlækninga, svo sem er um ráðningu lækna til sambærilegra starfa við stöðina. Í kaflanum um sjúkrahús eru nokkrar breytingar, aðallega þó í sambandi við stjórnunarhætti. Þannig er í 29. gr. gert ráð fyrir ítarlegri ákvæðum yfirlækna hjúkrunarstjóra og hjúkrunarforstjóra, og í 30. gr. er gert ráð fyrir að fella niður skyldu yfirlækna og hjúkrunarforstjóra til að sitja stjórnarfundi sjúkrahúsa. Hins vegar er bætt inn ákvæði um skyldu sjúkrahússtjórna til að gera þróunar- og rekstraráætlanir sem heilbrigðismálaráð héraðanna skuli fá til umsagnar og rn. til staðfestingar. í 31. gr. er gerð sú breyting, að lengdur er frestur sá er stöðunefnd hefur til að skila áliti. Er það gert af þeirri reynslu, að stöðunefnd hefur sjaldan getað skilað áliti innan tiltekins tíma vegna þess, hve langan tíma tekur að fá þau gögn er nefndin þarf á að halda. Þá er gerð sú breyting á þessari grein, að læknaráð sjúkrahúsanna er ekki lengur umsagnaraðili um yfirlæknisstöður við ríkisspítala, heldur stjórnarnefnd spítalanna. Sama máli gegnir um yfirlækna annarra sjúkrahúsa. Þá er gerð sú breyting, að sett er inn heimild til að sérfræðingar kjósi yfirlækna deilda úr sínum hópi til takmarkaðs tíma. Í sambandi við stöður hjúkrunarforstjóra er gert ráð fyrir að leitað sé umsagnar hjúkrunaráðs um umsækjendur. Í 33. gr. er gerð sú breyting, að í stað þess að ráðh. á að láta gera tíu ára áætlun um byggingu heilbrigðisstofnana er gert ráð fyrir að gerð sé fimm ára áætlun, og sú breyting er gerð, að þessi áætlun skuli unnin af heilbr.- og trmrn. í samvinnu við heilbrigðismálaráð héraðanna, landlækni og fjárlaga- og hagsýslustofnunina. Sjálfsagt er að hin nýju heilbrigðismálaráð héraðanna komi inn í þessa áætlunargerð, og á sama hátt er nauðsynlegt að hafa nána samvinnu við fjmrn., fjárlaga- og hagsýslustofnun um þessa áætlunargerð, þannig að ekki verði tvíverknaður í rn. um þessi mál. Í 34. gr. er gerð sú breyting, að ótvírætt sé að sveitarfélögum beri skylda til að taka þátt í framkvæmdum í samræmi við ákvarðanir Alþ. um fjárveitingar á hverjum tíma svo og að annast rekstur heilbrigðisstofnana í samræmi við ákvæði laganna. Þá er það nýmæli í þessari grein að taka viðhaldskostnað sjúkrahúsbygginga, bæði tækja og fasteigna, út úr daggjaldi sjúkrahúsa eins og er í dag, og gert ráð fyrir því, að ríki og sveitarfélög séu eigendur og rekendur stofnananna og greiði þennan kostnað að jöfnu. Hér er farið inn á nýja braut sem þykir rétt að reyna að mínum dómi. Erfitt hefur reynst fyrir sjúkrahúsin að halda við fasteignum og endurnýja tæki af daggjaldafé. Með þessu móti yrði sérstök fjárveiting á fjárlögum hvers árs til viðhalds og endurnýjunar sjúkrahúsa. Er talið að með þessu móti sé betur séð fyrir því, að viðhald verði í lagi og tækjabúnaður verði endurnýjaður í þeim mæli sem nauðsynlegt er á hverjum tíma. Með þessari breytingu er verið að auka nokkuð framlög þeirra sveitarfélaga, sem reka sjúkrahús, til sjúkrahúsrekstrarins. En það er skoðun mín, að þar komi á móti sá hagur sem sveitarfélag hefur af því að hafa sjúkrahús í sínu byggðarlagi og hafa þær beinu og óbeinu tekjur er af því skapast. Greinarnar í V. kafla laganna eru að kalla má óbreyttar, nema 38. gr. laganna er felld niður þar sem reynslan hefur sýnt að hún er óþörf og óraunhæf miðað við núverandi aðstæður. Gert er ráð fyrir að lögin taki þegar gildi, verði þau samþykkt, en fjögur bráðabirgðaákvæði eru með lögunum : 1. Í þessu ákvæði er gert ráð fyrir því, að vegna þess að uppbygging heilsugæslustöðva tekur langan tíma geti rn. viðurkennt starfsemi heilsugæslustöðva í bráðabirgðaaðstöðu og þær njóti viðurkenningar og geti fengið árleg fjárframlög úr ríkissjóði sem samsvari kaupi fastráðins sérlærðs starfsfólks. 2. Þá er gert ráð fyrir að boðnir séu fram námsstyrkir til sérmenntunar á sviði heilbrigðismála. 3. Þetta ákvæði er shlj. bráðabirgðaákvæði 3 í gildandi lögum. 4. Þetta ákvæði er einnig shlj. bráðabirgðaákvæði 4 í gildandi lögum. Ég hef rakið allar þær breytingar, sem þetta nýja frv. gerir ráð fyrir. Ég hef ekki eytt tíma í að ræða um heilbrigðismál almennt eða hvernig til hefur tekist um framkvæmd laga um heilbrigðisþjónustu. Ég tel mjög brýnt að þetta frv. verði afgreitt á þessu þingi, þó að það komi seint fram. Eins og ég tók fram áðan hefur fjárlaga- og hagsýslustofnun þegar gert nokkra könnun á frv.- drögunum með tilliti til kostnaðarþátta og þess, hvað breytingar á ákvæðum laganna hafa í för með sér um kostnaðarskiptingu ríkis og sveitarfélaga í sambandi við heilbrigðisþjónustu. Þessi gögn verða að sjálfsögðu lögð fyrir þn. Ég legg þá til, hæstv. forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr: og trn.

Frsm. (Ingvar Gíslason) : Herra forseti. Þetta frv. um Kvikmyndasafn Íslands og Kvikmyndasjóð hefur verið til umr. í menntmn. hv. Nd. og rætt þar. N. hefur orðið sammála um að leggja til að frv. verði samþykkt óbreytt. Um þetta frv. urðu nokkrar umræður við 4. umr. málsins á sinni tíð. Ég sé ekki ástæðu til að bæta þar neinu við öðru en því, að menntmn. er mjög sammála um, að þetta mál nái fram að ganga og telur að miðað við aðstæður verði þetta frv., ef að lögum verður, mjög til styrktar kvikmyndagerð í landinu. En sannleikurinn er sá, að við Íslendingar höfum dregist verulega aftur úr öðrum þjóðum í sambandi við þessi mál og styrkjum okkar kvikmyndagerð miklu minna en gerist í nálægum löndum og gerist yfirleitt í öðrum löndum á svipuðu menningarstigi og þjóðfélag okkar er. Af þessum ástæðum teljum við í menntmn., að þetta frv. sé til verulegra bóta og framför frá því sem verið hefur. Leggjum við eindregið til að þetta frv. verði samþykkt óbreytt.

Frsm. (Ellert B. Schram) : Herra forseti. Hér er um að ræða frv. til l. um breyt. á umferðarlögum, 124. mál. Það gerir ráð fyrir því, að í lögin komi ný grein er verði 94. gr. og kveði á um það, að rn. geti heimilað aksturskeppni á vélknúnum ökutækjum við aðstæður og undir eftirliti sem nánar verði kveðið á um. N. hefur tekið þetta frv. til meðferðar og gert á því breytingar, þannig að í stað þess að taka inn nýja grein, sem verði 94. gr., verði bætt við 50. gr., sem heitir þá 50. gr. a, svo hljóðandi ákvæði : „Óheimilt er að efna til akstursíþrótta án leyfis lögreglustjóra. Ef slík íþrótt er háð á vegum utan kaupstaða og kauptúna skal koma til samþykki vegamálastjóra. Akstursíþrótt, sem felur í sér keppni í ökuhraða, er óheimil án leyfis dómsmrh. Dómsmrh. getur sett nánari reglur um akstursíþróttir.“ Þessi breyting er gerð að höfðu samráði við dómsmrn. Breytingin er meira formleg, vegna þess að segja má að efnislega sé það frv., sem upphaflega var flutt, samþykkt, enda þótt þessi breyting sé gerð þar á þ. e. a. s. það inntak frv. að setja skuli reglur um slíka íþrótt eða slíka keppni og það sé háð eftirliti og samþykki viðkomandi yfirvalda. Allshn. er sammála því að mæla með þessari breytingu, en tveir nm., hv. þm. Svava Jakobsdóttir og Páll Pétursson, skrifa undir með fyrirvara.,



Herra forseti. Svo sem kom fram í máli hv. flm. þessa frv. og frsm. n. hef ég skrifað undir nál. með fyrirvara. Þegar þetta frv. kom fram var ég andvíg því, að það yrði samþykkt. En ég tel að sú breyting, sem n. hefur gert á því, sé til mikilla bóta, þannig að ég hef treyst mér til að fylgja því með fyrirvara. Ég er eindregið á móti aksturskeppni og þeirri vitleysu sem farið er að tíðka hér á Íslandi, að fólk setjist upp í bíla og þeytist um holt og móa og þjóðvegi við hvers konar kringumstæður. Síðan erum við mötuð á þessu í sjónvarpi endalaust, hvenær sem það á sér stað, og sú auglýsing er miklu fyrirferðarmeiri heldur en þegar um er að ræða íþróttir, eins og t. d. sundíþróttina, svo ég nefni eina grein. Mér finnst keppni af þessu tagi lýsa bernskuhugarfari. Við vitum að þetta getur valdið slysum og örorku, og mér er ekki nokkur leið að finna slíkri keppni nokkuð til málsbóta. Hitt er annað mál, að ég hef fallist á þau rök, að úr því að til er fólk í landinu sem skipuleggur þetta og ekki er beinlínis bann við því, þá sé þó skömminni skárra að það sé háð eftirliti og leyfi, eins og allshn. leggur nú til. Samkv. frv. þarf leyfi lögreglustjóra og eftir aðstæðum vegamálastjóra, og akstursíþrótt, sem felur í sér keppni í ökuhraða, er óheimil án leyfis dómsmrh. Að lokum mælir n. svo fyrir um, að dómsmrh. setji nánari reglur um þessar íþróttir. Ég vona fyrir mitt leyti, að hann hafi þær sem strangastar.