Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera stuttlega grein fyrir framhaldsnefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar. Það er ekki lagt fram bréflega heldur flyt ég það af munni fram svo menn geti áttað sig á þeirri umfjöllun sem fram fór á stuttum fundi á vegum nefndarinnar. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir óskaði eftir því að málið yrði kallað inn til nefndar milli 2. og 3. umr. vegna þess sem fram kom í umræðunni, að hún hefði áhyggjur af kæruleiðum sem gert er ráð fyrir í breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar. Ég ítreka sérstaklega, vegna þeirrar umræðu sem fram fór fyrr í dag, að miðað við þá breytingartillögu sem við samþykktum er gert ráð fyrir því að kærur um ólögmæti atkvæðagreiðslu aðrar en refsikærur skuli sendar landskjörstjórn til úrlausnar eigi síðar en tveimur dögum fyrir fund þann sem getið er um í 11. mgr. 10. gr. laganna. Gallar á kosningu leiða ekki til ógildingar kosninga nema ætla megi að þeir hafi haft áhrif á úrslit kosninganna. Hvað þetta varðar er það alveg skýr skilningur meiri hluta nefndarinnar að Hæstiréttur hefur lokaorðið, hann hefur úrslitavaldið þegar kemur að því að leysa úr ágreiningi sem upp kann að koma, eða eins og segir í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Dómstólar eiga svo úrskurðarvald um gildi ákvörðunar landskjörstjórnar í samræmi við almennar reglur ef á reynir.“ Það er nákvæmlega eins og gert var í sérlögum sem sett voru um þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave-samningana nr. 2 sem fram fór á síðasta ári. Það reyndi reyndar ekki á þau ákvæði en engu að síður er þetta nákvæmlega eins og þá var gert. Það er skoðun nefndarinnar að þetta sé skotheld leið til að tryggja að um kosningarnar gildi þær leikreglur sem ásættanlegar eru í lýðræðislegum kosningum. Málið var tekið úr allsherjarnefnd á milli 2. og 3. umr. og leggur meiri hluti nefndarinnar til að það verði samþykkt eins og það liggur fyrir núna í atkvæðagreiðslu sem fer væntanlega fram á eftir, eftir að breytingartillögu frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur hefur verið dreift, að áorðnum þeim breytingum sem samþykktar voru áðan.

Virðulegi forseti. Hér er verið að prenta upp breytingartillögu á mínum vegum þar sem lagt er til að Hæstiréttur komi aftur sem úrskurðaraðili í lögum um þjóðaratkvæðagreiðslu. Formaður allsherjarnefndar las upp úr nefndaráliti því sem dreift er í dag og farið er eftir, að almenna reglan sé sú að almennir dómstólar muni taka við kæru. Það kemur fram í nefndaráliti. Ég spyr formann allsherjarnefndar: Hvað á hann við þegar hann talar um að almenna reglan sé sú að dómstólar geri það sem kveðið er á um í nefndaráliti þar sem einungis var kveðið á um að sú regla kæmi inn þegar Icesave-lög nr. 2 voru sett í þjóðaratkvæðagreiðslu með sérlögum? Ekki hefur reynt á þá reglu neins staðar þannig að ekki er hægt að tala um að það sé almenn regla. Þar að auki er réttarspurningunni algerlega ósvarað af meiri hluta allsherjarnefndar, hvað héraðsdómstólarnir hafa yfir höfuð að gera í kosningakærum. Almenna reglan getur ekki verið sú að dómstólarnir komi að þessum málum vegna þess að í kosningum til sveitarstjórna fer kæran til sýslumanns og síðar til innanríkisráðuneytis, frá forseta Alþingis fer kæran til Hæstaréttar. Í alþingiskosningum úrskurðar Alþingi sjálft um gildi eða ógildi kosninganna og svo má lengi telja. Stjórnlagaþingskosningarnar fóru beint til Hæstaréttar, sem betur fer, og í öllum þeim lögum sem ég hef talið upp er sérstakt kæruákvæði í ákveðnum kafla þessara laga. Kæruleiðirnar eru hafðar í lögunum sjálfum, ekki sem skilningur meiri hluta allsherjarnefndar á þeim tíma sem lögin eru samþykkt, eins og mun gerast ef þingheimur samþykkir ekki breytingartillögu mína um að setja Hæstarétt aftur inn í lagatextann.

Virðulegur forseti. Við erum að ljúka þessu máli og það er brýnt að því verði lokið í dag vegna þess að á morgun hefst utankjörfundaratkvæðagreiðsla um Icesave-samninginn. Það er að mínu mati nauðsynlegt að hafa lokið málinu áður en atkvæðagreiðslan hefst. Ég tek undir það sem hv. þingmaður segir að auðvitað er misræmi í hinum ýmsu lögum sem við höfum um kosningar í landinu enda gerum við grein fyrir því í nefndaráliti okkar að við teljum þörf á því að fram fari heildarendurskoðun á kosningalöggjöfinni, m.a. svo unnt sé að bæta verklagið í heild. Það má því að mörgu leyti taka undir þær áhyggjur sem hv. þingmaður hefur í þessum efnum en við erum búin að fullvissa okkur, meiri hlutinn í nefndinni, um að við göngum þannig frá hnútum í málinu að tryggt sé að kosningin geti farið fram með eðlilegum hætti nákvæmlega eins og við gerðum fyrir ári og er engin ástæða til að ætla að nokkuð fari úrskeiðis í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hitti naglann á höfuðið varðandi ástæðuna fyrir þessum hraða. Nú er klukkan rúmlega sex og hér er allt í uppnámi vegna þess að ég leyfi mér að leggja fram bráðnauðsynlega lagabreytingartillögu á milli 2. og 3. umr. Ástæðan er tímaskortur og hann vegur þyngra en vönduð lagasetning á Alþingi. Frú forseti. Ég hafna svona málflutningi frá formanni allsherjarnefndar því að nú á frekar að keyra málið gallað í gegn til að hægt sé að gera það að lögum í kvöld. Hér er leyfi til að halda fund til kl. 12 á miðnætti þannig að þingið er ekki í neinu tímahraki þrátt fyrir að betri bragur væri á þinginu ef við ræddum að degi til jafnalvarleg mál og breytingar á lögum um þjóðaratkvæðagreiðslur á þessum svokallaða fjölskylduvæna vinnustað. Ég hafna þessum hraða, ég hafna þeim rökum að keyra þurfi málið með offorsi í gegnum þingið. Ég spurði gesti sem komu á fund allsherjarnefndar hvort utankjörfundaratkvæðagreiðsla gæti hafist þó að frumvarpið hefði ekki farið í gegnum þingið. Svarið var já. Þess vegna lýsi ég fullri ábyrgð á hendur framkvæmdarvaldinu á því að nú eru sjómenn farnir til veiða og geta ekki kosið í Icesave-kosningunni sem fram fer 9. apríl. Það skrifast algerlega á framkvæmdarvaldið því að þeir gestir sem komu fyrir allsherjarnefnd sáu ekki neitt því til fyrirstöðu að utankjörfundaratkvæðagreiðsla hefði getað hafist fyrir löngu um leið og ljóst var að málið mundi fara í þjóðaratkvæðagreiðslu en við því var ekki orðið. Svo er það notað núna sem tálbeita og málsástæða fyrir slælegri lagasetningu að utankjörfundaratkvæðagreiðslan eigi að hefjast á morgun. 

Virðulegi forseti. Það sem okkur hv. þingmann greinir á um er að það er örlítill blæbrigðamunur á þeirri tillögu sem hv. þingmaður leggur fram og leggur áherslu á í umræðunni og því sem í raun og veru er verið að gera. Hv. þingmaður vill að kærur eða ágreiningsefni fari frá landskjörstjórn til Hæstaréttar en við leggjum til að slíkt fari frá landskjörstjórn til Héraðsdóms eða Hæstaréttar. Það er allur munurinn á þeim miklu yfirlýsingum sem hv. þingmaður hefur í þessum efnum og er til marks um vinnubrögð hv. þingmanns í svo mörgum öðrum málum, því miður.

Virðulegi forseti. Við 2. umr. um málið sem fram fór áðan gerði ég grein fyrir þeim fyrirvara sem ég og hv. þm. Birgir Ármannsson gerðum við það nefndarálit og þær breytingartillögur sem meiri hluti allsherjarnefndar lagði fram við sömu umræðu. Sá fyrirvari laut að kæruleiðum og þeirri framkvæmd sem á sér stað ef upp kemur ágreiningur um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Lagt er til í frumvarpinu að 13. gr. laganna verði breytt þannig, með leyfi forseta: „Kærur um ólögmæti atkvæðagreiðslunnar, aðrar en refsikærur, skulu sendar landskjörstjórn til úrlausnar eigi síðar en tveimur dögum fyrir fund þann sem getið er um í 1. mgr. 10. gr. Gallar á kosningu leiða ekki til ógildingar kosninga, nema ætla megi að þeir hafi haft áhrif á úrslit kosninganna.“ Við stóðum í þeirri trú að gerði einhver borgari athugasemdir við niðurstöður landskjörstjórnar væri það kristaltært að sá ágreiningur yrði leiddur til lykta í dómskerfinu, fyrir Héraðsdómi og þá eftir atvikum Hæstarétti. Í nefndarálitinu sem við skrifuðum undir segir um það atriði, með leyfi forseta: „Dómstólar eigi svo úrskurðarvald um gildi ákvörðunar landskjörstjórnar í samræmi við almennar reglur ef á reyndi.“ Ég segi fyrir mína parta að ég vona að svo sé. Ég vona að um það sé enginn ágreiningur að komi eitthvað upp á í þjóðaratkvæðagreiðslu séu lögin þess eðlis að Hæstiréttur Íslands eigi alltaf lokaorðið. En þá er uppi það sjónarmið sem við viljum halda fram, að nauðsynlegt sé að taka sérstaklega fram í lagatextanum sjálfum hvernig með það skuli fara. Með fullri virðingu fyrir hv. formanni allsherjarnefndar og öðrum þingmönnum nægja ekki að mínu mati yfirlýsingar um það úr ræðustól Alþingis og það nægja heldur ekki skýringar í nefndaráliti til að tryggja að þannig sé farið með ágreiningsmál í slíkum kosningum. Þar fyrir utan er vísað til þess í texta nefndarálitsins að dómstólar eigi úrskurðarvald um gildi ákvörðunar landskjörstjórnar í samræmi við almennar reglur ef á þær reynir. Hins vegar kann að vera óljóst hverjar þær almennu reglur eru. Reglur um meðferð kærumála og ágreiningsmála í lögum um kosningar til sveitarstjórna eru aðrar en reglur um kærur og ágreiningsmál varðandi kosningar til Alþingis og enn aðrar þegar kemur að forsetakosningum. Af þeim ástæðum töldum við við meðferð málsins milli 2. og 3. umr. frumvarpsins í allsherjarnefnd að nauðsynlegt væri að taka upp í textann sjálfan, í 13. gr., ákvæði sem kvæði skýrt á um að dómstólar hefðu síðasta orðið  Ég ítreka að það er skilningur minn að komi slíkur ágreiningur upp og einhver er ósáttur við úrskurði landskjörstjórnar geta menn leitað til dómstóla. Ég er sammála hv. þm. Róberti Marshall um að þannig eru hinar efnislegu og almennu reglur. Ég hefði viljað að það yrði betur tryggt í lagatextanum sjálfum en því miður vannst ekki tími til að gera það með þeim hætti og þar við situr. Af þeirri ástæðu sé ég mér ekki fært að styðja þetta mál og ég tel að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins munum sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins, því miður, vegna þess að það mundi ekki gerast ef á þetta hefði verið fallist.

Virðulegi forseti. Ég vil bara koma hingað upp til að gera grein fyrir því að skilningur hv. þingmanns á meiningu meiri hluta nefndarinnar í þessum efnum er hárréttur. Þarna er um að ræða hina hefðbundnu dómstólameðferð sé uppi ágreiningur um niðurstöðu landskjörstjórnar. Það er alveg kristaltært og ég vil árétta það í stuttu andsvari við hv. þingmann. En ég vil líka spyrja á sama tíma vegna þess að setning þessa efnis er alveg skýr í nefndarálitinu: Er það að mati hv. þingmanns ekki lögskýringargagn ef upp kæmi vafi við meðferð mála af þessu tagi?

Frú forseti. Til að svara síðari spurningunni þá er svar mitt að greinargerðin sem lögð hefur verið fram, nefndarálit og allt sem sagt hefur verið af hálfu þeirra sem um málið hafa fjallað er auðvitað lögskýringargagn í málinu og kemur til álita þegar menn fara að túlka lögin. En slík lögskýringargögn hafa ekki og geta aldrei haft sömu þýðingu og lagatextinn sjálfur. Það er það sem ég lagði áherslu á eða reyndi að benda á. Þegar fjallað er um framkvæmd kosninga eða rætt um formreglur eins og þær leikreglur sem farið er eftir fyrir dómstólum og kallast réttarfarsreglur eru þær mjög nákvæmlega útfærðar í lagatextanum sjálfum en byggja ekki á lögskýringargögnum eða reglum sem byggja á hefð. Þær byggja fyrst og fremst á þeim niðurneglda texta sem finna má í lögunum sjálfum. Það var áhersluatriði mitt í ræðu minni áðan, að tryggt væri að fyrirkomulag og meðferð þessara kærumála væri alveg útskýrt í lagatextanum sjálfum. Mér þykir miður að við höfum ekki náð lendingu í málinu vegna þess að ég skynjaði það svo að allir nefndarmenn væru sammála um að framkvæmdin ætti að vera þannig að dómstólarnir ættu, og þá síðast Hæstiréttur, alltaf síðasta orðið um ágreining sem upp kæmi. Ég vona að það sé og verði þannig þegar einhverjir aðrir en nefndarmenn í allsherjarnefnd fara að túlka það frumvarp sem við fjöllum um hér og verður væntanlega samþykkt á eftir. Þetta er það atriði sem ég vildi 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingheimi fyrir að hafa veitt afbrigði fyrir því að ég kæmi þessari lagabreytingartillögu á dagskrá fundarins. Ég vil meina að um nokkurs konar mistök sé að ræða við vinnslu frumvarpsins. Þegar það er lagt fram er lögð til breyting við 13. gr. varðandi verulega ágalla á framkvæmd atkvæðagreiðslunnar og átti að bætast við 3. mgr. 13. gr. Svo þegar breytingartillaga um að 13. gr. orðist svo kemur inn í þingið á nefndaráliti fellur sú grein út í heilu lagi úr lögunum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá stendur eftir, með leyfi forseta: „Kærur um ólögmæti atkvæðagreiðslunnar, aðrar en refsikærur, skulu sendar landskjörstjórn til úrlausnar eigi síðar en tveimur dögum fyrir fund þann sem getið er um í 1. mgr. 10. gr. Gallar á kosningu leiða ekki til ógildingar kosninga, nema ætla megi að þeir hafi haft áhrif á úrslit kosninganna.“ Þannig stendur 13. gr. nú eftir 2. umferð. Ég er því komin með breytingartillögu við 13. gr. laganna eins og hún er í lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, að Hæstiréttur komi inn í lagatexta eins og í öllum kosningalögum eins og ég hef farið yfir. Ég er sammála því að endurskoða þarf alla kosningalöggjöfina og samhæfa kosningar sem við förum í, kosningar til sveitarstjórna, forseta, Alþingis, þjóðaratkvæðagreiðslur og allar kosningar sem í boði eru svo að ein meginregla gildi fyrir allar kosningar. En á meðan ekki er gerð breyting í þá átt í þinginu verðum við að tryggja að þær kosningar sem við stöndum fyrir fari fram með þeim hætti sem lýðræðissamfélagi er samboðið. Við stöndum frammi fyrir því að Hæstiréttur ógilti kosningar til stjórnlagaþings og það megum við ekki láta koma fyrir aftur. Þess vegna verða allir varnaglar að vera til staðar í lögunum. Frú forseti. Nú ætla ég að lesa upp þá breytingartillögu sem ég legg til, þrjár nýjar málsgreinar bætast við þá grein sem ég las upp áðan, það verða þá málsgreinar nr. 3, 4 og 5, og bætist við 5. gr., svohljóðandi, með leyfi forseta: „Kjósandi getur sent kæru um ólögmæti þjóðaratkvæðagreiðslu, aðra en refsikærur, til Hæstaréttar eigi síðar en sjö dögum frá því að ráðuneytið auglýsir úrslit atkvæðagreiðslunnar. Landskjörstjórn veitir Hæstarétti umsögn um atkvæðagreiðsluna. Umsögn skal veitt óháð því hvort kæra hafi borist skv. 1. mgr. Að fenginni umsögn landskjörstjórnar getur Hæstiréttur ákveðið að ógilda niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslunnar ef verulegur ágalli hefur verið á framkvæmd hennar sem ætla má að hafi haft áhrif á niðurstöðu hennar.“ Svona liggur þetta fyrir. Ég hvet þingmenn til að láta nú pólitíkina lönd og leið. Þetta er tæknilegt atriði. Þetta snýst ekki um pólitík, þetta snýst ekki um stjórnmál, þetta snýst um framkvæmd kosninga í lýðræðisríki og þann rétt aðila til að kæra kosningar til æðsta dómstóls landsins ef hann telur að á sér sé brotið. Þarna er þetta komið inn í lagatexta, komið aftur inn í lögin um þjóðaratkvæðagreiðslur þar sem það var, ef þingheimur samþykkir þetta. Þá eru lögin um þjóðaratkvæðagreiðslur eins og önnur kosningalög í landinu með sérstakt ákvæði í lagatextanum sjálfum sem fjalla um kæruleiðir. Ég skora á þingmenn að segja já við þessu í atkvæðagreiðslu á eftir.

Virðulegi forseti. Þar sem mér gafst ekki tækifæri til að fara í andsvar við hv. framsögumann og formann allsherjarnefndar Róbert Marshall langar mig til að spyrja hann tveggja spurninga. Ef einungis er blæbrigðamunur á því sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir er að segja og því sem stendur í breytingartillögum og nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar og ef það er svo að það sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir er að segja er í raun og veru í greinargerð allsherjarnefndar, af hverju má þá ekki setja það inn í lagatextann sjálfan?

Virðulegur forseti. Helstu rökin fyrir því eru þau að við vorum komin nokkuð langt í þeirri vinnu sem fram hafði farið í þessu máli. Við styðjumst hér við þá framkvæmd sem dugði vel í kosningunum á síðasta ári og þar var með sama hætti gert ráð fyrir þessu kæruferli og vísað í hina almennu dómstólaleið þegar kom að ágreiningsefnum. Við framkvæmum þetta með sama hætti nú og gert var fyrir ári. Það eru kannski ekki afgerandi rök í sjálfu sér, en við meðferð málsins innan nefndarinnar skapaðist góð samstaða um þennan framgang. Breytingartillögurnar komu seint fram og það flækti vinnslu málsins alls. Það dugar að gera þetta með þessum hætti. Eins og fram kom í ræðu þingmanns hér áðan er hægt að líta til nefndarálitsins sem lögskýringargagns. Þess vegna var látið duga að hafa þetta styttra frekar en lengra. Það er skýringin á þessu og þar við situr. Það er rétt sem fram kom í máli hv. þingmanns, þetta eru ekki stórvægilegar breytingar en það er blæbrigðamunur og þá verður að höggva á hnútinn. Þá verður að ákveða hvora leiðina á að fara þegar ekki er sátt um það innan nefndarinnar. Það var tillaga mín sem formanns nefndarinnar að þessi leið yrði farin og það er lagt til hér. Þess vegna er þetta mál nú statt í þessari umræðu sem er um afar smávægilega hluti að mínu mati.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir svarið. Það situr enn þá í mér, ef þetta er svona lítilfjörlegt og skiptir í sjálfu sér svona litlu máli, hví er það þá ekki tekið inn? Hverju öðru þarf að breyta? Ég vil benda á, frú forseti, að við lentum í því í millitíðinni, frá því í þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave, að hér var ógilt kosning til stjórnlagaþings vegna þess að Hæstiréttur kvað upp úr með það þegar kjósendur kvörtuðu. Það hlýtur að vekja einhverjum ugg að einmitt sú ákvörðun Hæstaréttar að ógilda kosningu um stjórnlagaþingið geri það að verkum að meiri hluti allsherjarnefndar er ekki tilbúinn til þess að setja orðið Hæstiréttur inn hér.

Virðulegur forseti. Ef ég hef skilið hv. þingmann rétt er hún að gera því skóna að það sé einhver kergja í meiri hluta nefndarinnar gagnvart því að setja orðið Hæstiréttur inn í lagatextann. Það er alveg klárt í nefndaráliti með hvaða hætti eigi að fjalla um þetta mál. Það er í mínum huga ekki verið að gera þetta með neinum öðrum hætti en gert var fyrir ári, þetta er nákvæmlega eins framkvæmd. Ég hafna því alfarið að í þessari lagasetningu sé verið að reyna með einhverjum hætti að fjarlægja eða afmá tilveru Hæstaréttar eins og mér fannst hv. þingmaður vera að gera skóna í ræðu sinni. Ég vona að svo sé ekki. Það er skilningur meiri hluta nefndarinnar að um ágreiningsmál fari þannig að Hæstiréttur eigi lokaorðið. Það er alveg klárt mál. Það er búið að segja það hér oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. Þetta er niðurstaða meiri hluta nefndarinnar. Þegar búið er að komast að svona niðurstöðu sem að mati meiri hluta nefndarinnar dugar er einfaldlega ekki hægt að elta hverja einustu tillögu sem hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur dettur í hug að koma með, sem oft er þannig háttað að virðist ekki vera til neins annars en að tefja málið og reyna að koma í veg fyrir framgang þess  Ég er ekki að fullyrða að svo sé í þessu máli en það virðist oft vera þannig. Ef til vill hefur það eitthvað að segja í þessu máli, 

Frú forseti. Ég ætla ekki að taka þátt í þeim málflutningi sem hv. þm. Róbert Marshall hefur hér uppi um hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, hann verður að eiga það við sig. Í nefndaráliti á þskj. 1030 undir liðnum Kæruleiðir segir, með leyfi forseta: „Í skýringum við ákvæðið [sem verið er að fjalla um] kemur fram að kærur um ólögmæti atkvæðagreiðslunnar og meðferð þeirra verði sendar landskjörstjórn til úrlausnar eins og þar greinir. Kemur fram að þar sé um að ræða sambærilegt fyrirkomulag og í forsetakosningum, að því frátöldu að landskjörstjórn hefði með höndum þau störf sem Hæstiréttur hefur í forsetakosningum.“ Síðan kemur að landskjörstjórn hafi með höndum það vald sem Hæstiréttur hefur í forsetakosningum og svo segir: „Dómstólar eigi svo úrskurðarvald um gildi ákvörðunar landskjörstjórnar í samræmi við almennar reglur ef á reyndi.“ Ef um væri að ræða forsetakosningar væri það endanlegur úrskurður á sama hátt og það var um almennar kosningar og Hæstiréttur kvað upp úr um. En hér, varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu, á það að vera landskjörstjórn, síðan hugsanlega héraðsdómur og síðan hugsanlega Hæstiréttur. Ég hlýt að velta fyrir mér, frú forseti, miðað við þessi lög og miðað við þær framkvæmdir sem eru við kosningar: Hvað ef héraðsdómur telur að hann hafi ekki lögsögu í málinu? Þá nær úrskurður landskjörstjórnar aldrei til Hæstaréttar. Það er einfaldlega þannig. Ef dómstólar kveða upp úr með að þeir hafi ekki lögsögu samkvæmt þessum lögum 

Virðulegi forseti. Hér var verið að fella út það ákvæði að kærur séu kæranlegar til Hæstaréttar. Finnst mér mjög miður að þetta skuli núna vera lög um þjóðaratkvæðagreiðslur, einu kosningalögin sem hafa ekki beina kæruleið til æðra setts stjórnvalds. Það breytir því ekki að mér finnst þetta það mikið stórmál að ég segi fyrir mig persónulega að vegna þess að þessi tillaga var ekki samþykkt treysti ég mér ekki til að samþykkja frumvarpið í heild sinni. Þannig er það. Ég er svo sannfærð um að eina ferðina enn er Alþingi að gera mikil mistök með því að fella þetta ákvæði um Hæstarétt út úr lögunum. Framtíðin verður að leiða það í ljós hvernig þessi lög reynast í framtíðinni, en ég minni aftur á að þessi lög eru notuð í mjög umdeildum málum á landsvísu, eins og t.d. ESB-atkvæðagreiðslum 

Frú forseti. Hér er með breyttum lögum um þjóðaratkvæði búið svo um hnúta að það verður talið heima í kjördæmum í þjóðaratkvæðagreiðslunni sem fram mun fara 9. apríl nk. eins og verið hefur, eins og við þekkjum hvað best, og talningin færð í hendur þeirra sem reynsluna hafa og þekkinguna í kjördæmunum. Hér er byggt á góðri reynslu og þekkingu og einnig á þeim lögum sem voru sett sérstaklega um þjóðaratkvæðagreiðslu af sama tilefni, lögum nr. 4/2010. Ég fagna þessari lagasetningu, þarna er stigið ákveðið skref til baka, en tel að við verðum að fara að endurskoða alla kosningalöggjöfina okkar og þessi tæknilegu atriði. Ef ágreiningur rís um niðurstöðu landskjörstjórnar má áfrýja honum til héraðsdóms og þaðan til Hæstaréttar sem er áfrýjunardómstóll samkvæmt stjórnarskrá Íslands.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um skipun stjórnlagaráðs. Í henni er gert ráð fyrir að Alþingi skipi 25 manna stjórnlagaráð sem fái það verkefni að taka við og fjalla um skýrslu stjórnlaganefndar og gera tillögur um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. Bjóða skuli þeim sæti í ráðinu sem landskjörstjórn úthlutaði sæti í kosningu til stjórnlagaþings en að öðrum kosti þeim sem næstir voru í röðinni, en þó þannig að kynjahlutföll raskist ekki. Nefndin fjallaði um fjölmörg atriði málsins á fundum sínum, m.a. hvernig skilja beri ákvörðun Hæstaréttar frá 25. janúar sl. um ógildingu kosningar til stjórnlagaþings, hvort Alþingi sé stjórnskipulega heimilt að fara þá leið að skipa stjórnlagaráð eins og tillagan felur í sér, það endurskoðunarferli sem hafið er, aðkomu almennings að því og hver munurinn sé á því að Alþingi skipi í stjórnlagaráð og kosningu til stjórnlagaþings. Nefndin fjallaði um það á fundum sínum hvernig skilja beri ákvörðun Hæstaréttar um að ógilda kosninguna til stjórnlagaþings. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir sérfræðinga í stjórnskipunarrétti við rökstuðning í greinargerð með tillögunni, þ.e. fullyrðingar um að ekkert bendi til að misferli hafi átt sér stað við kosninguna né að ágallar á framkvæmdinni hafi haft áhrif á niðurstöðu hennar enda þótt þeir hafi verið verulegir að mati Hæstaréttar. Þeir bentu á að skilja bæri ákvörðun Hæstaréttar um að ógilda kosninguna á þá leið að ágallarnir væru í eðli sínu til þess fallnir að hafa áhrif á úrslit kosninganna. Þegar litið sé til dómaframkvæmdar sé þetta sá mælikvarði sem notaður er við það mat. Brotið hafi verið í bága við þá meginreglu að kosningar skuli vera leynilegar en hún hafi það markmið að tryggja frjálsa og óbundna kosningahegðun og einnig að kjósendur séu ekki undir áhrifum eða þrýstingi. Nokkur umræða hefur verið um hvort líta beri á niðurstöðu Hæstaréttar sem dóm eða sem ígildi stjórnsýsluákvörðunar, samanber hlutverk stjórnlagadómstóla í öðrum ríkjum. Bent var á fyrir nefndinni að ekki mætti blanda saman hlutverki Hæstaréttar samkvæmt lögum um stjórnlagaþing og hefðbundnu hlutverki réttarins sem áfrýjunardómstóls samkvæmt stjórnarskrá. Meiri hluti nefndarinnar tekur fram að sú ákvörðun Hæstaréttar að ógilda kosninguna sé endanleg og verði ekki vefengd. Því er umræða um hvort um dóm sé að ræða eða ekki óþörf og því voru kjörbréf til frambjóðenda afturkölluð og ekki boðað til stjórnlagaþings 15. febrúar sl. eins og lög um stjórnlagaþing gerðu ráð fyrir. Álitaefnið er því hvort eðlilegt sé í ljósi ákvörðunar Hæstaréttar að skipa þá 25 einstaklinga í stjórnlagaráð sem kosnir voru til stjórnlagaþings, þ.e. hvort slíkt val byggist á nægjanlega traustum forsendum. Framangreint leiðir umræðuna að þeim atriðum sem Hæstiréttur gerir athugasemdir við í ákvörðun sinni. Þeir ágallar sem Hæstiréttur gerir athugasemdir við lúta allir að formgöllum við framkvæmd kosninganna. Þótt ekki sé hægt að útiloka með öllu að þeir ágallar hafi í einstökum tilvikum haft áhrif á það hvernig kjósendur kusu að verja atkvæði sínu hefur ekki verið bent á nein tilvik þess efnis að það hafi í raun gerst. Þegar þessar staðreyndir eru hafðar í huga verður ekki með gildum rökum dregið í efa að þeir frambjóðendur sem hlutu mestan stuðning í kosningu til stjórnlagaþings hafi í reynd notið mests stuðnings þeirra kjósenda sem tóku þátt í kosningunum. Sé það á annað borð vilji Alþingis að kalla til einstaklinga til setu í stjórnlagaráði sem njóti til þess almenns og víðtæks traust í samfélaginu þá geti Alþingi ekki byggt ákvörðun um skipun í stjórnlagaráð á traustari forsendum en þeim sem niðurstöður kosningarinnar gefa til kynna. Samkvæmt stjórnarskrá lýðveldisins Íslands er skýrt kveðið á um hvernig unnt er að breyta stjórnarskrá. Í 79. gr. er kveðið á um að bera megi upp tillögur til breytinga eða viðauka á stjórnarskránni á reglulegu Alþingi og auka-Alþingi. Nái tillagan samþykki skuli rjúfa Alþingi þá þegar og stofna til almennra kosninga að nýju. Samþykki Alþingi ályktunina óbreytta skuli hún staðfest af forseta lýðveldisins og er hún þá gild stjórnarskipunarlög. Alþingi getur því samkvæmt stjórnarskránni ekki framselt löggjafarvald sitt með bindandi hætti og var stjórnlagaþingi í samræmi við ákvæði stjórnarskrár einungis ætlað ráðgefandi hlutverk við það endurskoðunarferli sem breið samstaða skapaðist um hjá öllum flokkum á Alþingi við samþykkt laga um stjórnlagaþing. Kosningar til stjórnlagaþings byggðust á almennum lögum og voru því ekki stjórnarskrárbundnar eins og alþingiskosningar, forsetakosningar og kosningar til sveitarstjórna, enda var stjórnlagaþinginu einungis ætlað ráðgefandi hlutverk gagnvart Alþingi sem fyrr segir. Hið sama gildir um stjórnlagaráð samkvæmt þessari tillögu. Meiri hlutinn tekur fram að í tillögunni felast því ekki stjórnskipulegir annmarkar og getur Alþingi því sem handhafi löggjafarvalds ákveðið hvort og hvernig endurskoðunarferlinu verði haldið áfram. Hafa þarf í huga að ákvörðun Hæstaréttar fjallar einungis um framkvæmd kosningar til stjórnlagaþings og þá ágalla sem á henni voru að mati Hæstaréttar. Ákvörðun Hæstaréttar fjallar því ekki um heimildir Alþingis til að skipa nefndir og ráð sem hafi það hlutverk að gera tillögur um endurskoðun stjórnarskrárinnar og ekki um það hvaða forsendur Alþingi sé heimilt að leggja til grundvallar við skipun í slíkar nefndir og ráð. Með setningu laga um stjórnlagaþing var kveðið á um með hvaða hætti undirbúa ætti endurskoðun stjórnarskrár lýðveldisins með það grundvallarsjónarmið að leiðarljósi að leita ætti eftir afstöðu almennings. Var það m.a. gert með því að efna til þúsund manna þjóðfundar um stjórnarskrármálefni, skipa stjórnlaganefnd og kjósa með persónukjöri til ráðgefandi stjórnlagaþings einstaklinga sem voru óháðir stjórnmálaflokkum og félagasamtökum. Samkvæmt 1. gr. laga um stjórnlagaþing átti forseti Alþingis í samráði við stjórnlaganefnd að boða til ráðgefandi stjórnlagaþings til að endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Þegar þingið hefði lokið sinni endurskoðun og samþykkt frumvarp til stjórnarskipunarlaga átti það skv. 27. gr. laganna að senda Alþingi frumvarpið til meðferðar. Meiri hlutinn tekur fram að sú niðurstaða sem stjórnlagaþing hefði komist að hefði því ekki bundið hendur löggjafans samkvæmt stjórnarskránni. Meiri hlutinn telur engu síður að með því að samþykkja það endurskoðunarferli sem setning laga um stjórnlagaþing hafði í för með sér hafi löggjafinn bundið hendur sínar með pólitískum hætti, þ.e. gagnvart almenningi sem hann sækir umboð sitt til. Nefndin fjallaði einnig um þann undirbúning sem þegar hefur farið fram í því endurskoðunarferli sem hófst með setningu laga um stjórnlagaþing. Þá var stjórnlaganefnd falið að annast söfnun og úrvinnslu fyrirliggjandi gagna og upplýsinga um stjórnarskrármálefni sem nýst gætu stjórnlagaþingi og enn fremur leggja fram hugmyndir til stjórnlagaþings um breytingar á stjórnarskrá þegar það kæmi saman. Fyrir nefndinni kom fram að skýrsla stjórnlaganefndar væri nær tilbúin og að mikilvægt væri að kveða skýrt á um afhendingu hennar. Meiri hlutinn tekur undir það og leggur til að stjórnlaganefnd afhendi stjórnlagaráði skýrslu sína í samræmi við tillöguna. Meiri hlutinn telur mjög mikilvægt að sú undirbúningsvinna sem þegar hefur verið unnin nýtist vel og að ekki myndist rof í þeirri vinnu sem er svo vel á veg komin við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Nokkrar leiðir eru færar en þær hafa sína kosti og galla eins og rakið er í greinargerð og meirihlutaáliti samráðshóps sem fylgdi þingsályktunartillögunni. Meiri hlutinn tekur fram að sú leið sem tillagan felur í sér sé raunhæf og hagkvæm, þ.e. hún hafi ekki í för með sér meiri kostnað en gert var ráð fyrir í upphafi. Hún byggist einnig á því að fela verkið því fólki sem hefur fengið ákveðna innsýn í verkefnið, boðið sig fram til þess í kjölfar ákvörðunar Alþingis og hefur undirbúið sig fyrir það að vinna í umboði Alþingis. Meiri hlutinn er því þeirrar skoðunar að tillagan feli í sér raunhæfasta valkostinn og hafi þann kost að auki að vera hagkvæm leið út úr vandasamri stöðu. Sá tími og fjármunir sem búið er að taka frá til verkefnisins muni nýtast best með þessum hætti. Fyrirhöfn þeirra sem buðu sig fram í kosningunum 27. nóvember sl. og ómak kjósenda sem mættu á kjörstað verður þá ekki til einskis. Nefndin fjallaði um þá tillögu að skipa þá 25 sem kosnir voru til stjórnlagaþings í stjórnlagaráð og hvort það væri eðlilegt í ljósi ákvörðunar Hæstaréttar. Fyrir nefndinni var þeim sjónarmiðum hreyft að það væri varhugavert og með því væri farið á svig við ákvörðun Hæstaréttar og jafnvel á svig við 2. gr. stjórnarskrárinnar um þrígreiningu ríkisvaldsins. Meiri hlutinn tekur í því sambandi fram að kosningar og skipanir í ráð og nefndir á vegum Alþingis byggjast á almennum valdheimildum þingsins. Þær byggjast á sterkri framkvæmd og jafnan á tillögum þingflokka eða þingmanna og geta byggst á mismunandi sjónarmiðum, m.a. pólitískum. Meiri hlutinn telur að í samfélaginu sé víðtækur stuðningur við tillöguna um skipun 25 manna stjórnlagaráðs úr þeim 526 manna hópi sem bauð sig fram til verkefnisins. Við teljum einnig að þegar litið er til þess grundvallarsjónarmiðs við endurskoðunarferlið að leita átti eftir framlagi almennings til verkefnisins mæli ákveðin sanngirnisrök með því að bjóða þeim sæti í ráðinu sem landskjörstjórn úthlutaði sæti í kosningu til stjórnlagaþings en að öðrum kosti þeim sem næstir voru í röðinni samkvæmt þeim lista sem birtur var um niðurstöður talningar. Meiri hlutinn tekur fram að með þessu er ekki lagt til að sætishlutur ógildra kosninga verði endurreiknaður samkvæmt reglum sem giltu um úthlutun sæta ef einhverjir vilja ekki taka sæti, heldur er lagt til að þeir einstaklingar sem taka boði um sæti verði skipaðir í ráðið en að öðrum kosti þeir sem næstir koma, þó þannig að gætt sé að kynjasjónarmiðum, þ.e. að hvort kyn hafi a.m.k. 40% sæta í ráðinu. Með því er í reynd verið að taka úr sambandi þær reglur sem giltu um úthlutun sæta samkvæmt lögum um stjórnlagaþing og mun meiri hluti nefndarinnar leggja fram frumvarp um afnám flestra greina frumvarpsins samhliða þessu áliti. Meiri hlutinn telur að þessi hópur einstaklinga sé fjölbreyttur og ágætis þverskurður af þjóðfélaginu með tilliti til aldurs, kyns og bakgrunns. Hitt ber hins vegar að taka fram að miðað við niðurstöðu kosningar til stjórnlagaþings er ekki hægt að segja að um sé að ræða þverskurð af þjóðinni með tilliti til skiptingar landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Það er engu að síður það mat sem meiri hluti nefndarinnar byggir á, sem er niðurstaða þessarar kosningar og þar við situr. Þeir sem hér er lagt til að taki sæti í stjórnlagaráði hafa hlotið mestan stuðning í almennum kosningum sem ríflega 83 þúsund manns tóku þátt í en Hæstiréttur lýsti ógildar eins og áður er rakið. Meiri hlutinn telur jafnframt að þeir séu ákjósanlegir til að sinna verkefninu í ljósi þess að ætla má að þeir hafi undirbúið sig undir það um nokkurt skeið og kynnt sér viðfangsefnið vel. Meiri hlutinn telur að því megi ætla að störf þeirra skili árangri á þeim tíma sem ráðinu er ætlaður til að ganga frá tillögum til Alþingis. Við fjölluðum einnig um þann umboðsmun sem felst í tillögunni annars vegar og kosningu til stjórnlagaþings hins vegar. Ljóst er þegar litið er til ákvörðunar Hæstaréttar um að ógilda kosningarnar að þeir einstaklingar sem kosnir voru til stjórnlagaþings sækja umboð sitt ekki lengur til þjóðarinnar. Þingsályktunartillagan felur í sér að Alþingi skipi stjórnlagaráð og að þeir sem þar taki sæti sæki umboð sitt til Alþingis og þar með þeirra þjóðkjörnu fulltrúa sem þar sitja. Á þingsályktunartillögunni og lögum um stjórnlagaþing er sá grundvallarmunur að ekki er lengur byggt á því að kjörnir fulltrúar sitji á þinginu sem skipulagt sé með svipuðum hætti og Alþingi og njóti sömu verndar og Alþingi gerir skv. 36. gr. stjórnarskrár. Þeir sem taka sæti í stjórnlagaráði hafa því ekki sömu stöðu og gert var ráð fyrir að þingfulltrúar á stjórnlagaþingi hefðu. Í þingsályktunartillögunni er enn fremur lagt til að skipulag og starfshættir stjórnlagaráðs fari eftir starfsreglum sem stjórnlagaráð setur og forseti Alþingis staðfestir. Í lögum um stjórnlagaþing var kveðið á um að auk forsætisnefndar stjórnlagaþings skyldu þrjár starfsnefndir starfa á vegum þingsins. Jafnframt var kveðið á um að þingið skyldi kjósa tvo þingfulltrúa til setu í hverri nefnd auk formanns nefndarinnar. Samkvæmt lögunum áttu allir þingfulltrúar seturétt á fundum nefnda með málfrelsi og tillögurétti. Þá var skýrt kveðið á um undirbúning og meðferð frumvarps til stjórnarskipunarlaga. Stjórnlagaráði er samkvæmt tillögunni á hinn bóginn ætlað sjálfdæmi um skipulag vinnu sinnar samanborið við þá skýru og afmörkuðu umgjörð sem stjórnlagaþing átti að starfa í og sótti fyrirmynd til Alþingis. Ráðið mun því hafa meira frelsi við innra starf sitt en stjórnlagaþingið hefði haft. Meiri hlutinn áréttar að vinnu stjórnlagaráðs skuli lokið fyrir 1. júlí nk. Takist það ekki af einhverjum ástæðum er það á verksviði undirbúningsnefndar að tryggja að stjórnlagaráð geti lokið verkinu. Vegna þessa vil ég taka fram að fyrr í dag var dreift á Alþingi breytingartillögu frá þeim sem hér stendur hvað þetta varðar þannig að stjórnlagaráðinu sé heimilt að óska eftir því við forseta Alþingis og forsætisnefnd að starfstími þess verði framlengdur um allt að einn mánuð ef þurfa þykir. Byggir sú tillaga á sambærilegu ákvæði og var að finna í lögum um stjórnlagaþing til að tryggja, verði tímaskortur í vinnu ráðsins, að hægt sé að bregðast við honum og að hann verði ekki ráðandi þáttur í vinnu stjórnlagaráðsins. Meiri hlutinn leggur fram frumvarp til breytinga á lögum um stjórnlagaþing á næstu dögum þar sem lagt verður til að flest ákvæði laga um stjórnlagaþing falli brott og að önnur breytist, þá sérstaklega þau er varða undirbúningsnefndina sem meiri hlutinn leggur til að starfi áfram. Í framhaldsnefndaráliti allsherjarnefndar um stjórnlagaþing á 138. löggjafarþingi kemur fram að nefndin telji mikilvægt að almenningur fái tækifæri til að segja álit sitt á fyrirhuguðum stjórnarskrárbreytingum áður en þær öðlist gildi. Að mati nefndarinnar komu fjórar leiðir til álita í þeim efnum og voru þær raktar í álitinu. Meiri hlutinn ítrekar þau sjónarmið sem þar koma fram og er það vilji meiri hlutans að taka eins og hægt er tillit til hugmynda sem fram hafa komið um að efnt verði til kosningar um niðurstöður stjórnlagaráðs áður en þær koma til kasta Alþingis. Er þess vænst að stjórnlagaráðið geri tillögu um hvernig megi haga slíkri kosningu en nauðsynlegt er að skoða mjög vel hvernig best sé að útfæra hana þannig að hún nýtist Alþingi sem best við áframhaldandi meðferð málsins. Þannig eiga menn ekki að gefa sér fyrir fram að bera eigi einn kost undir þjóðina, þ.e. að hún verði beðin um að hafna eða samþykkja tiltekna útfærslu stjórnarskrárinnar. Æskilegt væri að finna leið sem gerði það kleift að bera mismunandi kosti undir þjóðina, t.d. þannig að menn gætu sjálfstætt lýst afstöðu til einstakra ákvæða nýrrar stjórnarskrár eða eftir atvikum einstakra kafla hennar. Þannig fengi Alþingi mun gleggri upplýsingar um vilja þjóðarinnar um einstaka þætti í stjórnarskránni en ef kjósendum yrði gert að samþykkja eða hafna öllu sem kæmi frá stjórnlagaráðinu. Að mati meiri hlutans verður það meginmarkmið að ráða ferð að ljúka endurskoðun stjórnarskrárinnar á þessu kjörtímabili. Allir flokkar og/eða þinghópar hafa lýst því yfir að þeir telji slíka endurskoðun brýna. Afstaða manna til þess hvaða leið eigi að fara í þessum efnum er misjöfn. Tillaga um skipun stjórnlagaráðs á rætur að rekja til álits meiri hluta samráðshóps sem forsætisráðherra skipaði og fól að meta hvaða leið væri vænlegust til að halda áfram vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar í kjölfar þess að Hæstiréttur ógilti kosningu til stjórnlagaþings. Var það niðurstaða fimm fulltrúa af sex í hópnum, þar af fulltrúa fjögurra af fimm þingflokkum á Alþingi, að vænlegast væri að fara þá leið sem tillagan gerir ráð fyrir. Það þýðir þó ekki að sú leið sé gallalaus enda má vera ljóst að eftir að ákvörðun Hæstaréttar lá fyrir hafi enginn kostur verið gallalaus. Meiri hlutinn telur að meginókostur þessarar leiðar sé að með henni er í raun horfið frá þeirri hugmynd að stjórnarskráin verði endurskoðuð með þátttöku þjóðkjörinna fulltrúa á stjórnlagaþingi. Ásýnd og staða þingskipaðs stjórnlagaráðs verður ekki sú sama og þjóðkjörins stjórnlagaþings hefði verið. Á hinn bóginn er sú tilhögun sem tillagan gerir ráð fyrir þess eðlis að hún tryggir að til verksins veljist einstaklingar sem ætla má að hafi búið sig undir það um nokkurt skeið og kynnt sér viðfangsefnið vel. Meiri hlutinn telur að þegar litið er til þess hve mikilvægt er að ekki myndist rof í þá vinnu sem hafin er og þegar hefur verið unnin við endurskoðun stjórnarskrárinnar sé þessi tillaga vænlegust af þeim sem koma til greina og raktar eru í greinargerð með tillögunni. Aðrar leiðir sem nefndar hafa verið eru annaðhvort ófærar af pólitískum ástæðum eða áhættusamar vegna þess tíma sem færi til spillis og óvissunnar um hvort ný sátt næðist um ferlið. Meiri hlutinn telur einnig mikilvægt að þessi tillaga feli ekki í sér meiri kostnað en lagt var upp með og að stjórnlagaráði sé samkvæmt tillögunni ætlaður svipaður tími til að vinna tillögu að stjórnarskrárbreytingum og áður var gert ráð fyrir. Þá telur meiri hlutinn einnig að þegar litið er til samspils við önnur mál, t.d. að stutt er í þjóðaratkvæðagreiðslu um gildi svonefndra Icesave-laga nr. 13/2011, sé nauðsynlegt að leggja til að tillagan verði samþykkt. Það er því niðurstaða meiri hlutans að með samþykkt tillögunnar náist margháttaður ávinningur. Endurskoðunarferlið haldi áfram með svipuðum hætti og til stóð. Fjármunir, vinna og tími, sem farið hafa í undirbúning stjórnlagaþings, nýtist vel og ætla megi að mikilvægt innlegg komi frá stjórnlagaráði inn í endurskoðunarferlið sem muni nýtast Alþingi við mótun nýrrar stjórnarskrár. Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt með nokkrum breytingum sem varða aðallega aðkomu Alþingis, þ.e. að í stað þess að fela forseta, að höfðu samráði við forsætisnefnd Alþingis, að skipa 25 manna stjórnlagaráð er lagt til að Alþingi álykti að skipa 25 manna stjórnlagaráð. Meiri hlutinn leggur einnig til að við ákvæðið bætist að stjórnlagaráð kjósi formann úr sínum hópi sem beri ábyrgð á fjárreiðum stjórnlagaráðs gagnvart Alþingi. Þá er enn fremur lagt til að fundir ráðsins verði opnir en það er mikilvægt þegar litið er til þess sjónarmiðs sem leggja átti til grundvallar endurskoðun stjórnarskrárinnar, þ.e. að almenningur geti fylgst með vinnu stjórnlagaráðs. Ég vil aðeins taka fram vegna þess orðalags sem hér er notað um vinnu stjórnlagaráðs að ég lít svo á að verið sé að fjalla um þá fundi sem stjórnlagaráð haldi í heild sinni. Auðvitað getur farið svo að ráðið ákveði að skipta einu sinni niður í nefndir og starfshópa og getur þá orðið tafsamt og erfitt í framkvæmd að hafa slíka vinnufundi opna. En þegar stjórnlagaráðið fundar í heild sinni er gert ráð fyrir að þeir fundir verði opnir. Meiri hlutinn leggur einnig til að starfsreglur stjórnlagaráðs þurfi ekki staðfestingu forseta Alþingis heldur fari ráðið með það hlutverk sjálft. Þá leggur meiri hlutinn til lagfæringu á orðalagi síðari málsliðar 1. mgr. tillögugreinarinnar um „að kynjahlutföll raskist ekki“ þar sem unnt er að skilja þau svo að kona verði að koma í stað konu og karl í stað karls við skipun í ráðið. Meiri hlutinn leggur því til orðalagið: „en þó þannig að hvort kynið um sig hljóti a.m.k. 10 sæti í ráðinu.“ Meiri hlutinn leggur jafnframt til að undirbúningsnefndin sem hefur starfað samkvæmt lögum um stjórnlagaþing gangi frá skipan stjórnlagaráðsins í samræmi við 1. mgr. tillögugreinarinnar. Enn fremur sjái undirbúningsnefndin ráðinu fyrir starfsaðstöðu, starfsliði og nauðsynlegri sérfræðiaðstoð. Þá er lagt til að fulltrúar í stjórnlagaráði njóti á starfstíma ráðsins launa sem samsvara þingfararkaupi alþingismanna og að formaður ráðsins njóti samsvarandi launa og forseti Alþingis og beri fjármálalega ábyrgð á störfum þess gagnvart undirbúningsnefnd, samanber 6. mgr. Loks telur meiri hlutinn rétt að taka fram að kostnaður við störf stjórnlagaráðs greiðist úr ríkissjóði samkvæmt nánari ákvörðun Alþingis en nefndin fjallaði stuttlega um hvort heimilt væri að fara þá leið að gera ráð fyrir að áður samþykktar fjárheimildir vegna stjórnlagaþings yrðu færðar með fjáraukalögum og notaðar til að mæta kostnaði við stjórnlagaráð. Upplýst var fyrir nefndinni að slíkt stangaðist ekki á við lög um fjárreiður ríkisins og að fyrir slíkum tilfærslum væru nokkur fordæmi. Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Þór Saari, sem er áheyrnarfulltrúi í allsherjarnefnd, er samþykkur þessu áliti, með fyrirvara. Auk hans skrifa undir það sá sem hér stendur og hv. þingmenn Atli Gíslason, Valgerður Bjarnadóttir, Álfheiður Ingadóttir, Árni Þór Sigurðsson og Mörður Árnason.

Virðulegi forseti. Ég er með nokkrar spurningar fyrir framsögumann þessa nefndarálits. Í fyrsta lagi er það svo að stjórnlagaþingskosningarnar sem Hæstiréttur hefur ógilt kostuðu þjóðina tæpar 300 millj. kr. Áætlað er samkvæmt gögnum sem allsherjarnefnd er með að yrði hætt við stjórnlagaþingið nú yrði áfallinn kostnaður tæpar 500 millj. kr., hálfur milljarður. Það er því ekki vegna umhyggju ríkisstjórnarflokkanna fyrir stjórnarskránni sem haldið er áfram með þetta mál heldur einungis til að fela þann kostnað sem er tilfallinn. Haldi þetta áfram kemur þetta til með að kosta rúmar 600 millj. kr. Hér liggur fyrir breytingartillaga sem hv. þm. Róbert Marshall lagði fram í dag þar sem kveðið er á um að þetta megi fá mánuð í framlengingu. Mig langar því að beina fyrstu spurningu til formannsins: Hvað telur þingmaðurinn að þetta muni auka kostnaðinn mikið verði þetta ákvæði nýtt sem lagt er til? Í öðru lagi langar mig að spyrja formann allsherjarnefndar, Róbert Marshall, þar sem hann er formaður þeirrar nefndar sem fjallar meðal annars um málefni dómstólanna, lögreglunnar, Landhelgisgæslunnar og fleiri stoða í okkar góða samfélagi: Hvernig líður honum með það að mæla fyrir þessu nefndaráliti þar sem má segja að formaðurinn hafi gefið skít í niðurstöðu Hæstaréttar, álíti hana svo léttvæga að ekki eigi að taka hana til greina? Með því að tala fyrir þessu máli og leggja fram breytingartillögur er þingmaðurinn í raun að sniðganga stjórnarskrána. Í málinu á undan var Hæstiréttur felldur út úr lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna af sama manni og um er að ræða formann allsherjarnefndar. 

Forseti vill biðja hv. þingmann um að gæta orðalags.

Virðulegi forseti. Ég vil í stuttu máli reyna að svara þeirri spurningu sem varðar kostnaðinn. Gera má ráð fyrir því að hann gæti hlaupið á 15–25 milljónum, sá viðbótarkostnaður sem yrði til með lengingu á starfstíma þingsins. Ég gef það svar án þess að hafa reiknað það nákvæmlega en kostnaðurinn hleypur á þessu bili. Ég vil líka minna hv. þingmann á að fyrir tveimur árum flutti Framsóknarflokkurinn, sem hv. þingmaður tilheyrir, tillögu um að boðað yrði til stjórnlagaþings sem ætti að vera bindandi, gera ætti breytingar á stjórnarskránni sem gerðu það kleift, og átti að starfa í að minnsta kosti ár, ef ég man rétt, og hefði haft í för með sér kostnað upp á 2 milljarða. Það skýtur því skökku við þegar hv. þingmaður, sem tilheyrir flokknum sem lagði þetta til, gagnrýnir nú þann kostnað sem til fellur í þessu verki. Hvað varðar orðalag í ræðu hv. þingmanns áðan, um það með hvaða hætti menn umgangast niðurstöðu Hæstaréttar, án þess að ég fari að hafa það eftir hv. þingmanni, enda ekki við hæfi að mínu mati, kom það skýrlega fram að með þessu er ekki verið að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar. Það er verið að bregðast við niðurstöðu Hæstaréttar með leið sem að mati stjórnskipunarfræðinga stangast ekki á við stjórnarskrá Íslands. Það er ótvíræð niðurstaða og hv. þingmaður getur tæplega neitað því að það sé ótvíræð niðurstaða þeirrar vinnulotu sem á undan er gengin í þessu máli á vettvangi allsherjarnefndar.

Virðulegi forseti. Fyrst ber að nefna að allir þeir stjórnskipunarfræðingar sem komu fyrir allsherjarnefnd settu sig mjög á móti þeirri leið sem farin er vegna þess að hún fer á svig við niðurstöðu Hæstaréttar í úrskurði sínum. Það er blekking, í besta falli orðaleikur, að segja að þessir sérfræðingar hafi lagt til að þessi leið yrði farin, svo var ekki. En þeir töldu jafnframt að þetta væri ófær leið lagalega þrátt fyrir að tillagan færi ekki beint á móti stjórnarskrá, þar liggur munurinn. Ég er mjög hugsi yfir framgöngu formanns allsherjarnefndar í þessu máli og síðasta máli í þinginu þar sem um æðsta dómstól landsins er að ræða og verið að ræða sjálfa stjórnarskrána. Þingmaðurinn leggur fram breytingartillögu og svarar mér því að þessi aukamánuður komi til með að kosta 15–25 millj. kr. Ég hef upplýsingar um það að þessi kostnaður liggi að minnsta kosti á bilinu 50–75 millj. kr., það er ágætt ef þingmenn eru að leggja fram breytingartillögur í gríð og erg við mál í þinginu að þeir viti alla vega hvað gjörningurinn kostar. Svo virðist vera að það skipti engu máli hvað þetta stjórnlagaráð kostar hjá ríkisstjórnarflokkunum, þetta skal keyra í gegn. Hv. þingmaður fór líka yfir það að ég tilheyrði flokki sem lagði til að sett yrði á stofn bindandi stjórnlagaþing. Það er rétt. Þegar vinnsla málsins fór af stað varð það niðurstaðan að ekki er hægt að hafa bindandi stjórnlagaþing og hér er ekki hægt að hafa ráðgefandi stjórnlagaþing því að með þessari tillögu er búið að ýta hugmyndinni um stjórnlagaþing út af borðinu um aldur og ævi. Þingmaðurinn skal átta sig á því að með þessari tillögu er lagt til að það stjórnlagaþing komi ekki til baka sem þessar hugmyndir voru byggðar á á sínum tíma. En það virðist ekki vera sami skilningur hjá þingmanninum. 

Hæstv. forseti. Ég ætla í þessu andsvari að hefja umræðuna á sama punkti og síðasti ræðumaður, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, lauk henni. Ég vil beina þeirri spurningu til hv. formanns allsherjarnefndar hvort hann telji að stjórnlagaráðið verði í einhverjum veigamiklum atriðum frábrugðið stjórnlagaþinginu sem átti að vera, og hvort ekki sé rétt hjá mér að ætlast sé til þess að sami hópur vinni að sama verkefni á svipuðum tíma við svipaðar starfsaðstæður og átti að vera samkvæmt stjórnlagaþingsfyrirkomulaginu. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður telji að fært sé að halda því fram að hér sé ekki um að ræða sama fyrirbrigðið með minni háttar útlitsbreytingum. Í annan stað vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það sé tilviljun að allir þeir háskólakennarar í lögfræði sem komu á fundi allsherjarnefndar í tengslum við málið túlkuðu þessa leið, skipun stjórnlagaráðs með þessum 25 fulltrúum, með þeim hætti að verið væri að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar. Allir prófessorar í lögfræði sem komu fyrir nefndina túlkuðu þessa leið á þann hátt. Ég spyr hv. þingmann, af því að þetta eru fræðimenn sem eru sérstaklega þjálfaðir á þessu sviði, 

Virðulegur forseti. Ég vil taka fram í svari mínu við hv. þingmann að eins og fram kom í nefndarálitinu kemur stjórnlagaráðið til með að setja sér sjálft starfsreglur og mun hafa frjálsari hendur með það að ákveða vinnulag sitt og hvernig það háttar sinni vinnu. Það er að því leytinu til mjög frábrugðið stjórnlagaþinginu sem hafði mjög skýran ramma að þessu leyti. Hins vegar vil ég líka benda á að það er mikill umboðsmunur þegar kemur að skipan ráðsins sem áður, þegar það hét stjórnlagaþing, sótti umboð sitt til þjóðarinnar. Það voru þó altént þjóðkjörnir einstaklingar en nú sækja þessir einstaklingar umboð sitt til okkar sem sitjum á Alþingi, sem erum þjóðkjörnir alþingismenn,  Stjórnarskráin er mjög skýr um það hvað gera skuli þegar forseti neitar að staðfesta lög, 26. gr. segir að þá skuli þau send í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það var hins vegar ekki gert þegar forsetinn neitaði að skrifa undir fjölmiðlalögin árið 2004. Var það þá stjórnarskrársniðganga, mætti spyrja? Eða var ekki verið að reyna að fara á svig við niðurstöðu forseta sem sagði að þjóðin ætti að fá að segja álit sitt á lögunum? Nei, málið var dregið til baka og það varð engin þjóðaratkvæðagreiðsla. Var það sniðganga? Ég er ekki sannfærður um það. Mér hefur sýnst á lögfræðinni að hún snúist meira og minna öll um það að finna leiðir til 

Hæstv. forseti. Þegar talað er um þetta mat Róberts Spanós prófessors, Ragnhildar Helgadóttur prófessors, Sigurðar Líndal prófessors og raunar Eiríks Tómassonar prófessors líka, þá er það mat allra þeirra, eins og kom fram á fundum í allsherjarnefnd, annars vegar í lok janúar og hins vegar nú í síðustu viku, að verið væri að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar með því að fara þá leið sem hér er um ræða. Ég bendi bara á þetta. Ég bendi á að þetta eru háskólakennarar í lögfræði, þar á meðal í stjórnskipunarrétti, sem eru sérstaklega þjálfaðir að fjalla um mál af þessu tagi sem túlka niðurstöður með þessum hætti. Ég hef ekki heyrt gagnstæð rök af hálfu fræðimanna í þessum málum, ég hef ekki heyrt það. Ef við tökum líkinguna frá árinu 2004, af því að hún er hv. þm. Róberti Marshall nokkuð hugleikin, getum við sagt að staðan nú og þá væri að einhverju leyti sambærileg fyrir utan alls konar fleiri þætti. Ef Alþingi hefði fellt fjölmiðlalögin úr gildi en sett síðan ný undir öðrum formerkjum, með einhverjum minni háttar útlitsbreytingum, til að komast hjá þjóðaratkvæðagreiðslunni værum við að tala um sambærilega hluti en ekki þegar sú ákvörðun sem Alþingi tók og forseti synjaði var einfaldlega felld úr gildi og látin verða að „núllíteti“. 
             Hér er um það að ræða að ætlunin er að láta stjórnlagaþingið starfa áfram, bara undir nýjum formerkjum.

Virðulegur forseti. Nú er ég ekki með mjög langa þingreynslu og er ekki lagamenntaður en hef reynt að vanda mig í störfum mínum sem formaður allsherjarnefndar. Það er svo að við getum fengið á fundi nefndarinnar sérfræðinga í lögum, lagaprófessora, til að fulltrúalýðræðið geti virkað, þannig að svona venjulegur maður eins og ég geti skilið þau fræði og fengið aðgang að okkar færustu sérfræðingum í þessum efnum. Þegar við fáum lagaprófessora á fund allsherjarnefndar er það gert til að fá álit þeirra á lagatæknilegu efni, á því hvort tiltekin leið sem ákveðið hefur verið á pólitískum forsendum að fara standist þann lagaramma sem við lifum og hrærumst í og höfum samþykkt að gera. Niðurstaða þeirra lagaprófessora sem komu á fund okkar var ótvírætt sú að þessi leið væri lagatæknilega fær. Það hvað þeim finnst svo um anda þeirrar gjörðar eða um pólitískt eðli hennar er vissulega sjónarmið sem ber að taka tillit til, en það er ekki ástæða þess að þeir eru fengnir á fund nefndarinnar, þ.e. við fáum ekki lagaprófessorana, með fullri virðingu fyrir þeim, á fund allsherjarnefndar til að þeir geti gefið okkur álit á skoðun sinni á pólitískum álitaefnum eða spjalla við þá um daginn og veginn. Við erum að nýta okkur sérstaklega sérfræðikunnáttu þeirra til að þeir geti gefið okkur álit og vegvísi um hvað teljist eðlilegt út frá lagalegum forsendum. Ekkert kom fram í störfum allsherjarnefndar sem 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta allsherjarnefndar en auk mín ritar undir það hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson. Í upphafi nefndarálitsins áréttum við meginafstöðu okkar til málsins, þar sem segir, með leyfi forseta: Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd leggjast eindregið gegn tillögu til þingsályktunar um skipun stjórnlagaráðs. Með tillögunni er gert ráð fyrir að Alþingi skipi sömu 25 einstaklinga til setu í stjórnlagaráði og voru hlutskarpastir í kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember sl. Þetta er lagt til þrátt fyrir að þær kosningar hafi síðar verið ógiltar með ákvörðun Hæstaréttar og kjörbréf afturkölluð. Með samþykkt tillögunnar væri Alþingi því að ganga þvert gegn niðurstöðu æðsta dómstóls þjóðarinnar með einbeittum og afdráttarlausum hætti og hafa hana að engu. Vinnubrögð af því tagi eru ótæk í lýðræðisríki og mjög á skjön við þá umræðu sem átt hefur sér stað hér á landi á undanförnum árum um mikilvægi þess að skerpa á valdmörkum mismunandi handhafa ríkisvaldsins og heitstrengingar um að auka sjálfstæði þeirra hvers um sig. Í nefndarálitinu rekjum við í stuttu máli ákveðna þætti sem varða aðdraganda málsins, aðdraganda þess að þetta mál ber hér að. Vísað er til lagasetningar Alþingis síðasta sumar um stjórnlagaþing, lög nr. 90/2010, og þeirra kosninga sem fóru fram á grundvelli þeirra laga 27. nóvember. Við rifjum upp að kjörsókn var með eindæmum dræm í þeim kosningum. Aðeins rúmlega þriðjungur atkvæðisbærra manna kom á kjörstað og við framkvæmdina komu upp margvísleg álitaefni og vandamál sem leiddu til þess að Hæstarétti bárust þrjár formlegar kærur sem hann tók til meðferðar í samræmi við ákvæði laganna. Við rifjum upp ákvörðun Hæstaréttar 25. janúar um ógildingu kosninganna og að þar var um að ræða samhljóða niðurstöðu þeirra sex hæstaréttardómara sem um málið fjölluðu. Við rifjum upp að í kjölfar ógildingarinnar skipaði forsætisráðherra samráðshóp fulltrúa allra þingflokka á Alþingi undir formennsku skrifstofustjóra í forsætisráðuneytinu til að fjalla um viðbrögð við niðurstöðu Hæstaréttar, mögulegar leiðir í stöðunni. Við getum þess að meiri hluti þess samráðshóps lagði til, í skýrslu 24. febrúar, að farin yrði sú leið sem gert er ráð fyrir í þessari þingsályktunartillögu en jafnframt getum við þess að fulltrúi þingflokks sjálfstæðismanna lagðist eindregið gegn þeirri niðurstöðu og skilaði sérstakri bókun sem er fylgiskjal með þessu nefndaráliti. Við víkjum örstutt að meðferð málsins í allsherjarnefnd og gagnrýnum að ekki skyldi veitt svigrúm til að unnt yrði að fá prófessora í stjórnskipunarrétti við Háskóla Íslands, Eirík Tómasson og Björgu Thorarensen, á fund nefndarinnar. Það var ljóst og kom fram í störfum nefndarinnar að þau áttu þess ekki kost að koma á þá fundi í síðustu viku sem formaður nefndarinnar og meiri hluti höfðu ætlað til þeirra hluta. En við lögðum áherslu á að reynt yrði að finna aðra tíma síðar og vorum þá ekki að tala um nein ósköp í því sambandi heldur hugsanlega einn til tvo daga, hvort hægt væri að finna svigrúm til að hitta prófessorana til að fara yfir þetta mál með þeim. Við því var ekki orðið og mótmæltum við því harðlega. Við getum þess hins vegar að prófessor Eiríkur Tómasson kom á fund allsherjarnefndar í lok janúar, þegar fjallað var um ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu kosninganna, en það var auðvitað áður en þetta þingmál kom inn. En við það tækifæri kom fram það sjónarmið hjá Eiríki, eins og getið er um í nefndarálitinu, að þrátt fyrir að hann væri í sjálfu sér ósammála ákvörðun Hæstaréttar þá hugnaðist honum ekki sú leið að Alþingi færi á svig við niðurstöðuna með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Við gerum líka í nefndarálitinu athugasemd við það hvernig fór með ósk okkar um að ríkisendurskoðandi kæmi á fund nefndarinnar eða sendi minnisblað vegna þeirra þátta sem snerta fjárveitingar til stjórnlagaráðsins. Við getum þess að í stað heimsóknar eða minnisblaðs fengum við fáorð munnleg skilaboð í gegnum þriðja mann frá ríkisendurskoðanda um að tillagan stangaðist ekki á við fjárreiðulög og fyrir afgreiðslu af þessu tagi væru fordæmi. Við rengjum auðvitað ekki þau skilaboð sem slík, þau eru ábyggilega rétt eftir ríkisendurskoðanda höfð. En á hinn bóginn var það galli að nefndarmenn skyldu ekki eiga þess kost að fjalla nánar um þetta, spyrja frekar eða óska eftir frekari útskýringum og verður að telja það frekar ófullnægjandi afgreiðslu á mikilvægum þætti málsins. Aðalatriði þessa máls, og það sem ræður viðhorfi okkar fulltrúa Sjálfstæðisflokksins til þess, er það sem ég gat um í upphafi og snýst um það að með þeirri leið sem hér er lögð til er að okkar mati verið að fara gegn niðurstöðu Hæstaréttar. Ég ætla að víkja aftur að texta nefndarálitsins, með leyfi forseta: „Þessu má lýsa með eftirfarandi hætti: Lög kveða á um að almennar kosningar skuli fara fram og að Hæstiréttur skuli fjalla um kærumál vegna þeirra. Hæstiréttur kemst að þeirri niðurstöðu að svo alvarlegir annmarkar hafi verið á kosningunum að ekki sé annað fært en að ógilda þær. Í samræmi við þá ákvörðun afturkallar landskjörstjórn kjörbréf þeirra 25 einstaklinga sem hlutskarpastir urðu í kosningunum miðað við þær talningar- og úthlutunarreglur sem þar giltu. Flutningsmenn þingsályktunartillögunnar og sex nefndarmenn í allsherjarnefnd leggja engu að síður til að þessum sömu 25 einstaklingum verði af Alþingi falið nákvæmlega sama verkefni og áður, starfskjör og starfsaðstæður breytist ekki og öll umgjörð starfsins verði með sem líkustu sniði og áður var áformað. Einu breytingarnar sem einhverju skipta er að samkoman á nú að nefnast stjórnlagaráð en ekki stjórnlagaþing og fulltrúarnir eiga að fá skipunarbréf frá Alþingi í stað kjörbréfs frá landskjörstjórn. Að öðru leyti er gert ráð fyrir að um sömu samkomu verði að ræða. Tillagan felur með öðrum orðum í sér að ganga eins langt og hægt er í þá átt að láta sem kosningarnar hafi alls ekki verið ógiltar, enda hefur ítrekað komið fram það viðhorf af hálfu ýmissa stuðningsmanna málsins að Hæstiréttur hefði alls ekki átt að komast að þeirri niðurstöðu sem hann gerði.“ Ég vil ekki setja alla stuðningsmenn þessa máls undir sama hatt í þessum efnum en þetta er sjónarmið sem hefur töluvert heyrst og það viðhorf birtist víða, t.d. í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar og raunar í skýrslu meiri hluta samráðshópsins sem forsætisráðherra skipaði í fyrra mánuði - þar er miklum tíma og miklu plássi varið í rökstuðning til að sýna fram á að í rauninni hafi svo lítið verið að að niðurstaðan eigi eða geti átt að standa, niðurstaða kosninganna. Ég kem nánar að þessu síðar. Það er lykilatriði í þessu að reyna að greina með einhverjum skynsamlegum hætti hvort sú fullyrðing flutningsmanna málsins og meiri hluta allsherjarnefndar, að stjórnlagaráð sé eitthvað allt annað en stjórnlagaþing, sé rétt. Það er mjög mikilvægt þegar við erum að reyna að átta okkur á því hvort verið er að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar eða ekki. Í nefndarálitinu fjöllum við um þetta í allítarlegu máli og ég ætla samhengisins vegna að fara nokkuð gaumgæfilega í gegnum það. Fyrst er að nefna það sem áður hefur komið fram að gert er ráð fyrir að nafnið breytist úr stjórnlagaþingi í stjórnlagaráð. Í annan stað er gert ráð fyrir því að fulltrúarnir sem þar sitja fái í hendur skipunarbréf frá Alþingi en ekki kjörbréf frá landskjörstjórn. Í þessu tvennu felst munur. En síðan koma atriði sem eru ýmist alveg eins eða mjög svipuð og ég ætla að rekja þau, með leyfi forseta, eins og fram kemur í nefndarálitinu: „Bæði stjórnlagaþing og stjórnlagaráð eru ráðgefandi og eiga að skila Alþingi tillögum um breytingar á stjórnarskrá á fyrir fram mörkuðum tíma. Stjórnlagaþing átti að hafa tvo mánuði til verksins, með heimild til framlengingar í fjóra mánuði, en nái tillagan um stjórnlagaráðið fram að ganga verður starfstíminn þrír til þrír og hálfur mánuður.“ - Og ég skýt því hér inn að trúlega felur breytingartillaga hv. formanns allsherjarnefndar í sér að starfstíminn gæti orðið fjórir og hálfur mánuður ef ég skil það rétt. - „Í báðum tilvikum er gert ráð fyrir að skilað verði til Alþingis fullbúnu frumvarpi til stjórnarskipunarlaga.“ Þarna er með öðrum orðum um að ræða mjög sambærilega hluti og sambærilegt fyrirkomulag. Fulltrúar á stjórnlagaþingi áttu að vera 25–31 samkvæmt stjórnlagaþingslögunum og átti val þeirra að byggjast á úrslitum kosninganna 27. nóvember. Landskjörstjórn gaf út kjörbréf til 25 fulltrúa en afturkallaði þau síðar eins og áður er getið. Fulltrúar í stjórnlagaráði eiga að verða 25 og val þeirra byggt á úrslitum kosninganna 27. nóvember. Um sömu 25 einstaklinga er að ræða. Auðvitað. Verkefni stjórnlagaþings voru tilgreind í átta tölusettum liðum í lögunum, með heimild til að taka fleiri efni til umfjöllunar. Verkefni stjórnlagaráðs eru rakin með nákvæmlega sama hætti í þingsályktunartillögunni. Stjórnlagaþing átti samkvæmt lögunum að taka við og vinna áfram með niðurstöður stjórnlaganefndar, sem kjörin var af Alþingi í samræmi við lög nr. 90/2010. Nú er gert ráð fyrir að stjórnlagaráð taki við þessu hlutverki. Fundir stjórnlagaþings áttu að vera opnir almenningi og sama á við um fundi stjórnlagaráðs. Fulltrúar á stjórnlagaþingi áttu að fá þingfararkaup á starfstíma þingsins og forseti þess sömu kjör og forseti Alþingis. Sama á við um fulltrúa í stjórnlagaráði samkvæmt tillögunni og formann ráðsins Gert er ráð fyrir að stjórnlagaráð fái sömu fjármuni til starfs síns og stjórnlagaþing og að fjárveitingar sem ætlaðar voru stjórnlagaþingi á fjárlögum færist til stjórnlagaráðs með fjáraukalögum. Ljóst er að stór hluti þeirra fjármuna er þegar bundinn þar sem gert er ráð fyrir að stjórnlagaráð taki við því húsnæði, búnaði, starfsliði og öðru sem ætlað var stjórnlagaþinginu. Allt eru þetta þættir sem eru mjög svipaðir ef ekki nákvæmlega þeir sömu hjá stjórnlagaþingi og stjórnlagaráði. En ekki er allt nákvæmlega eins og í nefndarálitinu nefndum við tvo punkta þar sem um er að ræða einhverjar breytingar og segjum: „Gert er ráð fyrir þeirri breytingu að í stað forsætisnefndar Alþingis verði það undirbúningsnefnd, sem raunar er skipuð af forsætisnefnd Alþingis og starfar á ábyrgð forseta Alþingis, sem sjái stjórnlagaráði fyrir starfsaðstöðu, starfsliði og sérfræðiaðstoð.“ Að okkar mati, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í nefndinni, hefur þetta enga efnislega þýðingu þegar verið er að bera saman stjórnlagaþing og stjórnlagaráð. Einnig er gert ráð fyrir þeirri breytingu að í stað þess að stjórnlagaþing starfi eftir ákvæðum laga nr. 90/2010 og starfsreglum sem forsætisnefnd Alþingis setur skuli stjórnlagaráð setja sér starfsreglur og fundarsköp sjálft. Ekki verður séð að þessi breyting varðandi skipulag innra starfs samkomunnar skipti miklu máli þegar metið er hvort munur sé á stjórnlagaþingi og stjórnlagaráði. Þriðja atriðið sem ég gæti bætt við er að það er vissulega rétt sem fram kemur í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar að ekki er gert ráð fyrir að stjórnlagaráð njóti sömu verndar og stjórnlagaþing með vísan til 36. gr. stjórnarskrárinnar og XI. kafla almennra hegningarlaga, eins og gert var ráð fyrir með stjórnlagaþing. Þetta er ákvæðið í stjórnarskránni sem felur í sér friðhelgi Alþingis, þ.e. að ekki megi raska starfsemi Alþingis, stjórnlagaráð verður þá að una því með gagnályktun að raska megi starfsemi þess. Þarna er nokkur munur. Eins eru þau ákvæði hegningarlaganna sem vísað er til vel þekkt ákvæði, sérstaklega nú á síðari tímum, um árás á Alþingi og tilraunir til að kollsteypa rétt kjörnum stjórnarvöldum, forseta og öðrum slíkum - enda hefði það verið mjög sérkennilegt ef nefnd á vegum Alþingis hefði notið þessarar sérstöku verndar. Eins og sjá má af þessum samanburði og upptalningu er augljóslega um sömu samkomu að ræða. Þetta er sama fólk, sömu verkefni og í aðalatriðum er sama umgjörð um starfsemina. Að okkar mati er um að ræða málamyndabreytingar annars vegar, eins og nafnbreytinguna og skipunarbréf í stað kjörbréfs, og hins vegar breytingar sem eru minni háttar og varða innra skipulag. Ég vildi geta þess að ef við værum ekki með þingsályktunartillögu um skipun stjórnlagaráðs heldur hugsanlega bara breytingartillögu við lög um stjórnlagaþing og værum með þessar breytingar, t.d. varðandi breytt form á starfsreglum, að það sé undirbúningsnefnd sem hafi einhverjar fjárreiður og útvegi starfsaðstöðu og svona - ef þetta væru breytingartillögur við frumvarp um stjórnlagaþing en ekki tillaga til þingsályktunar um stofnun stjórnlagaráðs mundi engum detta í hug að stjórnlagaþingið hætti að vera stjórnlagaþing þó að þær efnislegu breytingar sem hér er að finna næðu fram að ganga, það mundi engum detta það í hug enda engin ástæða til. Breytingarnar eru það óverulegar þegar horft er til þess yfirgnæfandi fjölda þátta sem eru sambærilegir eða nákvæmlega eins. Í nefndarálitinu vísum við í orð sem fram koma í athugasemdum við þingsályktunartillöguna og skýrslu samráðshópsins um að viðbrögð Alþingis við niðurstöðu Hæstaréttar verði meðal annars að grundvallast á því að ákvörðun réttarins verði ekki dregin í efa eða vefengd. Við bendum á að slík orð hafi lítið vægi ef í reynd er verið að fara leið sem felur í sér að niðurstaða réttarins er dregin í efa eða vefengd. Það er til lítils að segjast ekki að vera að gera hlutinn ef maður er að gera hann í raun. Við vísum líka til þess að það hafi ekki verið tilviljun að þeir þrír prófessorar í lögum sem fyrir nefndina komu hafi verið sammála um að í þingsályktunartillögunni fælist að verið væri að ganga gegn eða fara á svig við ákvörðun Hæstaréttar. Allir þessir lagaprófessorar töldu tillöguna óheppilega af þeim sökum og lögðust gegn henni þó að vissulega hefði hver um hana sín orð. Við rifjum líka upp að svipuð sjónarmið komu fram á þeim fundi allsherjarnefndar með lögfræðingum og stjórnskipunarfræðingum sem haldinn var þegar í kjölfar ákvörðunar Hæstaréttar í lok janúar og getum þess að það var samdóma álit þeirra þriggja lagaprófessora sem þar mættu að það að skipa stjórnlagaráð sömu fulltrúum og kjörnir hefðu verið til stjórnlagaþings væri versti kosturinn í stöðunni. Við veltum vöngum yfir því hvort það sé yfir höfuð - ef við göngum út frá því að verið sé að fara gegn niðurstöðu Hæstaréttar - tæk leið að fara með þessum hætti gegn niðurstöðu Hæstaréttar. Við vísum til þess að komið hafi fram sjónarmið um að skipun stjórnlagaráðs á grundvelli þessarar tillögu væri hæpin eða jafnvel ófær út frá meginreglu íslenskrar stjórnskipunar um þrígreiningu ríkisvaldsins, sem meðal annars er að finna í 2. gr. stjórnarskrárinnar og menn hafi bent á að Alþingi væri að minnsta kosti á gráu svæði hvað þetta varðar yrði tillagan samþykkt. Við getum þess að prófessor Sigurður Líndal, sem hefur kannski gengið lengst í þessum efnum, hefur orðað það svo, bæði á fundi allsherjarnefndar og í fjölmiðlum, að ef þessi leið fari ekki beinlínis í bága við lög sé að minnsta kosti um lagasniðgöngu eða stjórnarskrársniðgöngu að ræða. Prófessorarnir Ragnhildur Helgadóttir og Róbert Spanó, sem einnig komu á fund nefndarinnar, hafa ekki gengið jafnlangt. Í máli þeirra á fundum nefndarinnar í síðustu viku kom fram það sjónarmið að ekki væri um að ræða stjórnarskrárbrot þó að þau hefðu verulegar athugasemdir við tillöguna og teldu hana óheppilega. Róbert taldi að val þessara 25 fulltrúa á grundvelli úrslita í kosningum sem búið væri að ógilda væri byggt á afar ótraustum forsendum og Ragnhildur benti á að með því að velja þessa 25 til setu í ráðinu væri Alþingi að leggja sitt eigið mat á hvort Hæstiréttur hefði átt að ógilda kosninguna. Í nefndarálitinu segir síðan: „Hér verður því ekki haldið fram að tillagan feli beinlínis í sér stjórnarskrárbrot. Það er þó umdeilt og um það kann að verða tekist á fyrir dómstólum. Hvorki kjörið stjórnlagaþing né þingskipað stjórnlagaráð eru hluti af því ferli sem stjórnarskráin mælir fyrir um að viðhaft skuli við stjórnarskrárbreytingar og ekki er deilt um að Alþingi hefur almennt nokkurt svigrúm við val á aðferð við að undirbúa tillögur í þessu sambandi. Á hinn bóginn er augljóst að Alþingi væri með samþykkt tillögunnar komið inn á grátt svæði hvað varðar valdmörk mismunandi handhafa ríkisvaldsins. Hæstarétti var að lögum falið það hlutverk að skera úr um lögmæti stjórnlagaþingskosninganna. Rétturinn ógilti kosningarnar en samkvæmt tillögunni á Alþingi engu að síður að skipa sama fólk til að sinna sama verkefni og áður. Úrslit kosninganna eru eini mælikvarðinn sem val fulltrúanna á að miðast við, þrátt fyrir ógildinguna. Með þessu væri Alþingi þannig í reynd að taka ákvörðun um að niðurstaða Hæstaréttar eigi ekki að hafa neitt gildi og setja sitt eigið mat ofar mati réttarins. Ástæðulaust er að deila um að það væri afar hæpin niðurstaða út frá meginsjónarmiðum um sjálfstæði dómsvaldsins og stöðu Hæstaréttar sem æðsta dómstóls þjóðarinnar. Ekki verður séð að máli skipti í því sambandi hvort endanleg niðurstaða réttarins er kölluð ákvörðun, úrskurður eða dómur. Í öllu falli er erfitt að ímynda sér hvernig þeir alþingismenn sem þannig bregðast við niðurstöðu æðsta dómstóls landsins, sem ekki verður áfrýjað, og leggja til að hún verði að engu höfð geta ætlast til þess að almenningur í landinu hlíti niðurstöðum dómstólsins í öðrum málum.“ Við segjum síðan: „Í ljósi þessa er augljóst að samþykkt tillögunnar væri einkar óheppileg, jafnvel þótt ekki yrði talið að um stjórnarskrárbrot væri beinlínis að ræða. Það væru augljóslega vond skilaboð út í samfélagið að meiri hluti Alþingis væri tilbúinn að hafa niðurstöður Hæstaréttar að engu ef hann teldi sig bara komast upp með það. Í því fælist virðingarleysi við Hæstarétt, virðingarleysi gagnvart sjálfstæði dómstóla og virðingarleysi gagnvart hugmyndinni um þrígreiningu ríkisvaldsins. Vinnubrögð og viðhorf af því tagi eru sérstaklega ámælisverð og einstaklega óheppilegt veganesti fyrir verkefni sem hefur það að markmiði að fjalla um undirbúning breytinga á stjórnarskrá, sem einmitt er ætlað að bæta stjórnskipun landsins, auka virðingu fyrir meginreglum og skerpa á reglum um valdmörk og verksvið handhafa ríkisvaldsins.“ Við getum síðan í næsta kafla nefndarálitsins um fleiri álitamál sem varða þingsályktunartillöguna og ég ætla að hlaupa mjög hratt yfir það tímans vegna. Í upphafi nefnum við að þrátt fyrir að deila hafi mátt um hugmyndina um stjórnlagaþing sem slíkt hafi þó með lögum nr. 90/2010 verið markaður nokkuð skýr lagarammi varðandi skipulag, valdheimildir, rekstur og fleiri slíka þætti um starfsemi þess. Við bendum á að um er að ræða opinbera starfsemi sem bæði verður nokkuð umfangsmikil og kostnaðarsöm þó að um takmarkaðan starfstíma verði að ræða. Við nefnum að þingsályktunartillagan byggist á því að þessir þættir verði, að því er virðist, með sama móti hjá stjórnlagaráðinu og stjórnlagaþinginu, en bendum hins vegar á að þingsályktun er augljóslega mun veikari stoð en lög ef upp koma álitamál, t.d. varðandi einstakar ákvarðanir eða útgjöld. Við bendum á að misjafnlega nákvæmt orðalag í texta þingsályktunar eða jafnvel bara í greinargerð eða nefndaráliti kemur alls ekki í stað skýrs lagatexta í þessu sambandi og við getum þess að fjárveitingar eða tilfærslur milli liða á fjáraukalögum seint og um síðir, jafnvel þegar allt er um garð gengið, leysa þennan vanda ekki nema að takmörkuðu leyti. Síðan bendum við á að það sé óvissa um hvað verði um lög nr. 90/2010 en hv. formaður allsherjarnefndar hefur getið þess að frumvarp sé væntanlegt á næstu dögum sem feli í sér að flest ákvæði þess verði felld á brott, þannig að það hefur skýrst. Við verjum nokkrum tíma í að velta fyrir okkur reglu sem við getum kallað varamannsreglu. Hún felur það í sér að beitt er nokkuð sérstakri aðferð til að velja nýja fulltrúa í stað þeirra sem hugsanlega kunna að afþakka sæti eða kjósa að taka ekki sæti í stjórnlagaráðinu, úr þessum 25 manna hópi. Við bendum á, eins og raunar kemur fram í áliti meiri hluta allsherjarnefndar, að þegar gengið er niður röðina og farið í þessa 25 þá eru úthlutunarreglur stjórnlagaþingskosninganna í raun teknar úr sambandi vegna þess að atkvæði þeirra fulltrúa sem ekki taka sæti nýtast ekki þeim sem koma næstir í röðinni eins og innbyggt er í kerfið sem úthlutunarreglurnar byggjast á. Við vekjum athygli á því að í þessu sambandi getur orðið um að ræða nokkuð breytta mynd og verði forföll eða frávik að þessu leyti mikil þá getur 25 manna hópurinn orðið töluvert öðruvísi samansettur en sá hópur sem hlutskarpastur var í kosningunni 27. nóvember. Það getur orðið breyting á samsetningu hópsins. Sú staðreynd, sú ákvörðun meiri hlutans að fara þessa leið, gengur auðvitað gegn tveimur sjónarmiðum sem eru notuð sem rökstuðningur fyrir því að velja þessa 25, annars vegar því að þessir 25 hafi fengið svo mikið umboð hjá kjósendum og hins vegar því að þeir sýndu svo mikla breidd. Við víkjum undir lokin nokkuð að hugmyndum sem hafa verið á sveimi um þjóðaratkvæðagreiðslu eftir störf stjórnlagaráðs áður en Alþingi fær málið til meðferðar. Við áréttum tvennt í því sambandi, annars vegar það að Alþingi er sá aðili sem tekur ákvörðun um að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það getur auðvitað tekið við tillögum frá stjórnlagaráði um slíkt en þarf að taka sjálfstæða ákvörðun þegar þar að kemur. Fyrir fram lýsum við hins vegar sterkum efasemdum um að rétt sé að fara í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur ráðgefandi stjórnlagaráðs. Við áréttum líka að þegar til kastanna kemur á Alþingi eru þingmenn ekki bundnir af neinu öðru en sannfæringu sinni, hver svo sem forsaga þeirra tillagna sem til þingsins berast er. Hæstv. forseti. Tími minn er á þrotum. Í lokin vildi ég geta þess, eins og við gerum í lok nefndarálitsins, að við höfum bent á aðra leið til að Alþingi taki í sínar hendur frumkvæði og forustu í endurskoðun stjórnarskrárinnar. Við teljum að sú leið sem þar er stillt upp sé miklu líklegri til að skila árangri. Alþingi væri með henni að sinna hlutverki sínu sem stjórnlagaþing, vinnan yrði markvissari og miklir fjármunir mundu sparast.

Frú forseti. Ég vil taka það fram strax í upphafi í þessu andsvari að mér finnst ákvörðun Hæstaréttar um að ógilda kosningu til stjórnlagaþings ákaflega umdeilanleg. Mér finnst hún háð mörgum annmörkum og það hafa margir farið í saumana á henni. Hins vegar dettur mér ekki í hug annað en að bera virðingu fyrir þeirri niðurstöðu. Hv. þingmanni er tíðrætt um hvernig við eigum að bera virðingu fyrir þessari niðurstöðu og mig langar að eiga smásamræðu við hann um það. Ég tel að þingheimur beri virðingu fyrir úrskurði Hæstaréttar, ákvörðun hans, þó að mörgum þingmönnum kunni að finnast hann umdeilanlegur með því að þeir sem voru kosnir til stjórnlagaþings fá ekki kjörbréf og það verði í rauninni ekki haldið stjórnlagaþing. Mig langar að spyrja hv. þingmann, vegna þess að honum eins og mér er umhugað um að við berum virðingu fyrir ákvörðun Hæstaréttar, hvaða leiðsögn hann finnur í ákvörðun Hæstaréttar svo að okkur megi verða auðveldara að bera virðingu fyrir henni? Segir Hæstiréttur einhvers staðar hvað við eigum að gera? Ég hef nefnilega lesið ákvörðun Hæstaréttar í því ljósi og ég sé ekki að Hæstiréttur gefi nokkra leiðsögn til Alþingis um hvernig við berum best virðingu fyrir þessum úrskurði. Hæstiréttur fer t.d. ekki fram á að það verði kosið aftur. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sjái þessa leiðsögn í úrskurði Hæstaréttar, þegar hann les Hæstarétt, hvernig hann sér best að við berum þá virðingu fyrir þeim úrskurði. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann af hverju hann telur að sú leið sem hann boðar, að efna einfaldlega ekki til stjórnlagaþings og fara bara í allt annað ferli en lagt var upp með, feli í sér þessa virðingu fyrir niðurstöðu Hæstaréttar.

Þetta voru margar spurningar, hæstv. forseti. Í fyrsta lagi er það svo að Hæstiréttur sker úr um hvort tilteknar athafnir fari í bága við lög, eins og í þessu tilviki, hvort eitthvað standist lög og sker úr um réttarágreining manna. Hæstiréttur og dómstólar almennt koma ekki með lausnirnar í staðinn. Það gera dómstólar ekki. Dómstólar eru til að skera úr um í réttarágreiningi, ekki til að svara því sem stundum eru kallaðar lögspurningar og ekki til að koma með einhverjar lausnir í staðinn. Það er ekki hægt að ætlast til þess af dómstólum, hvorki hér á landi né annars staðar. Nóg um þetta. Ég leitaði ekki að leiðsögn í niðurstöðu Hæstaréttar, en ég tel hins vegar að það sem Hæstiréttur telur að gangi ekki upp eigi ekki að endurtaka. Við getum orðað það svo. Það er neikvæð nálgun en ekki jákvæð ef hægt er að nefna það svo. Varðandi það, sem er auðvitað lykilspurning líka, hvernig ég telji að sú tillaga sem ég legg til samrýmist niðurstöðu Hæstaréttar þá vil ég svara því þannig að ég held að Alþingi hafi verið nokkrir kostir færir til að bregðast við niðurstöðu Hæstaréttar. Ég lýsti því strax yfir 24. nóvember í starfi samráðshópsins að ég teldi að sú leið sem hér er lögð til og hér er til umræðu væri ekki tæk. En það hefði verið hægt að efna til kosninga að nýju, fara í uppkosningu eða endurskoða lögin um stjórnlagaþing fram og til baka og kjósa upp að nýju á grundvelli nýrra laga. Það væri líka, eins og við erum að leggja til, hægt að leggja niður hugmyndina, fyrirbærið stjórnlagaþing, og velja einhverja aðra leið til að endurskoða stjórnarskrána. Það er ekki að sniðganga á niðurstöðu Hæstaréttar.

Frú forseti. Kannski erum við hv. þingmaður þá komnir á sömu blaðsíðuna. Þetta er nákvæmlega laukrétt sem hann bendir á að Hæstiréttur kemur ekki með lausn á þessu máli. Hennar erum við að leita hér, ef ég hef skilið það rétt, við erum að leita lausnar á því að Hæstiréttur úrskurðaði þessar kosningar ógildar. Þá er bara allt undir. Ég verð að segja að mér finnst það ekkert sérstaklega farsælt að Hæstiréttur hafi komist að þeirri niðurstöðu að kosningarnar væru ógildar. Ég hefði helst viljað að hann gerði það ekki en hann gerði það engu að síður og þá er alveg augljóst að við verðum að lúta því með því að gefa ekki út kjörbréf. Það er augljóst að við getum ekki haldið áfram með stjórnlagaþingið í óbreyttri mynd, um það erum við sammála, en upp að þeim punkti komumst við ekki lengra í að bera virðingu eða túlka niðurstöðu Hæstaréttar. Þegar við erum komnir að þeim punkti þá verðum við einfaldlega að leita lausna og taka um það pólitíska ákvörðun hvert við viljum fara næst. Hv. þingmaður er með eina tillögu í því efni. Hún er sú að við hættum einfaldlega við stjórnlagaþing og allt sem er því líkt í raun og veru, að við tökum algera U-beygju í málinu, en honum verður á sama tíma tíðrætt um það að við í þingsal sýnum ákvörðun Hæstaréttar einhverja umframvirðingu fyrir utan það að gefa ekki út kjörbréf og efna ekki til stjórnlagaþingsins. Ég get ekki séð að tillaga hv. þingmanns um að taka algera U-beygju í málinu og efna ekki til stjórnlagaþings yfir höfuð feli í sér einhverja sérstaklega miklu meiri virðingu fyrir niðurstöðu Hæstaréttar en mínar áherslur, sem eru að halda áfram. 

Hæstv. forseti. Ég er ekki viss um að hv. þingmaður hafi alveg skilið það sem ég var að segja í ræðu minni áðan og ég hef ábyggilega ekki sagt það nógu skýrt. Það sem ég er að benda á er það að Hæstarétti var falið að fjalla um lögmæti kosninga. Hæstiréttur mat kosningarnar ógildar. Við getum haft alls konar skoðanir á því en það er niðurstaðan. Hæstiréttur mat lögum samkvæmt kosningarnar ógildar. Þessi tillaga gengur út á það að láta kosningaúrslitin standa engu að síður með minni háttar fegrunaraðgerð eða útlitsbreytingu, hárlitun eða einhvers konar tannaðgerð á því fyrirbæri sem kosið var til. Það er verið að breyta útlitinu í minni háttar atriðum. Í öllum aðalatriðum, eins og ég varði löngum tíma í að fjalla um í ræðu minni, er um að ræða nákvæmlega sama fyrirbærið og áður. Stjórnlagaráð og stjórnlagaþing eru sama samkoman með minni háttar útlitsbreytingum og í því felst auðvitað sniðgangan gagnvart niðurstöðu Hæstaréttar. Í því felst að verið er að láta eins og Hæstiréttur hefði ekki komist að þessari niðurstöðu. Það er verið að reyna að tryggja framhald málsins þannig að halda verkefninu áfram eins og ekkert hafi í skorist, eins og Hæstiréttur hefði ekki ógilt kosninguna, eins og hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni hefði orðið að þeirri ósk sinni að Hæstiréttur hefði komist að annarri niðurstöðu.

Virðulegur forseti. Sá grundvallarmisskilningur virðist vera uppi í þessu máli þegar maður hlýðir á andsvör hv. þm. Birgis Ármannssonar að niðurstaða Hæstaréttar hafi falið í sér einhvers konar áfellisdóm yfir hugmyndinni um stjórnlagaþing eða stjórnlagaráð. Svo er alls ekki. Dómur Hæstaréttar sneri fyrst og síðast að kosningunni sjálfri. Mig langar til að spyrja hv. þingmann út í hin pólitísku rök sem liggja til grundvallar framgöngu meiri hluta allsherjarnefndar í þessu máli vegna þess að sá sem hér stendur var þeirrar skoðunar, og það hefur komið fram opinberlega, að réttasta og eðlilegasta leiðin hefði verið uppkosning, að endurtaka kosninguna og endurtaka kjördaginn. Þegar það lá fyrir að forseti Íslands synjaði lögunum um Icesave staðfestingar fannst þeim sem hér stendur einhlítt að farið yrði í uppkosningu samhliða kosningu um Icesave-samninginn. Þá bar svo við að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins komu hér í ræðustól og lögðust mjög eindregið gegn því að sú leið yrði farin og færðu fyrir því ágætisrök að mörgu leyti sem okkur fannst ástæða til að taka tillit til, hlusta á og fara eftir. Er það skoðun hv. þingmanns, í ljósi þess að ekki var fært að blanda þessu tvennu saman, að réttasta leiðin hefði verið að halda aðrar kosningar? En meðal þeirra pólitísku raka sem talin eru til er sá kostnaður sem uppkosning hefur í för með sér. Teldi hv. þingmaður þá réttast, í ljósi vilja meiri hluta Alþingis, að fram færi nú á vormánuðum önnur atkvæðagreiðsla með tilheyrandi kostnaði?

Hæstv. forseti. Nú er hv. þm. Róbert Marshall að biðja mig að gefa meiri hluta, sem ég tilheyri ekki, einhver ráð um hvernig þeir eigi að haga ákvörðunum sínum. Ég vildi að hann hlustaði oftar á mig í þessum efnum en staðan er auðvitað sú, tel ég, eins og ég sagði í andsvari við hv. þm. Guðmund Steingrímsson rétt áðan, að eftir niðurstöðu Hæstaréttar hafi í sjálfu sér ýmsir kostir verið í stöðunni, ýmsir kostir færir. Ég gat þess reyndar strax í upphafi, sama dag og niðurstaða Hæstaréttar kom, úr þessum ræðustól að ég teldi ótækt að fara þá leið sem liggur fyrir í þessari þingsályktunartillögu þannig að sú afstaða mín hefur alltaf legið fyrir. En það voru ýmsar leiðir í stöðunni eins og ég rakti. Ein er sú að hafa einhvers konar uppkosningu, þ.e. endurtekningu kosningar á grundvelli sömu reglna eða sömu laga. Önnur aðferð væri að láta kjósa að nýju eftir endurskoðun laganna, eftir atvikum talsvert viðamikla, sem ég hefði reyndar talið að væri ástæða til en það er önnur saga. Þriðja leiðin er auðvitað sú að breyta um kúrs, taka U-beygju ef við köllum það það, hætta við stjórnlagaþingið sem samkomu og velja einhverja aðra leið til að endurskoða stjórnarskrána. Það er sú leið sem við sjálfstæðismenn í allsherjarnefnd höfum bent á og gerum í nefndaráliti okkar, og bendum á að sé trúlega skilvirkasta, fljótlegasta og alveg örugglega ódýrasta leiðin til að sinna þessu verkefni fyrst hv. þm. Róbert Marshall nefndi fjárhagsþáttinn.

Virðulegi forseti. Ég leitaði eftir svörum við þessu vegna þess að það hefur legið fyrir allan tímann meðan um þetta mál hefur verið fjallað að hv. þingmaður er andvígur hugmyndinni um stjórnlagaþing eða stjórnlagaráð. Niðurstaða Hæstaréttar breytti að sjálfsögðu ekki neinu um afstöðu þingmannsins í þeim efnum heldur styrkti sennilega miklu fremur trú hans og sannfæringu í málinu ef eitthvað er. Þess vegna spyr ég og leita eftir áliti hv. þingmanns á því ef við gefum okkur einfaldlega að það sé vilji meiri hluta Alþingis að gera þetta burt séð frá skoðunum hv. þingmanns: Með hvaða hætti hefði þá verið eðlilegast að bregðast við niðurstöðu Hæstaréttar? Það er ágætt að það liggi fyrir ef það er skoðun hv. þingmanns, vegna þess að meðal þess sem gagnrýnt hefur verið í málinu er sá kostnaður sem fylgir því, að grípa hefði átt engu að síður til annarra kosninga með tilheyrandi kostnaði. 

Forseti biður þingmenn vinsamlegast um að hafa hljóð í salnum.

Hæstv. forseti. Þessar hvað-ef-spurningar hv. þm. Róberts Marshalls eru dálítið skemmtilegar. Þetta er svona samkvæmisleikur og af því að nú er orðið kvöldsett ætla ég að taka þátt í þeim samkvæmisleik. 

Virðulegi forseti. Það er eiginlega þyngra en tárum taki að við skulum vera að ræða þetta mál, tillögu um að breyta ógildri stjórnlagaþingskosningu í þingsályktunartillögu um að skipa stjórnlagaráð og að tilnefna eigi þá aðila sem hlutu kosningu sem ógilt var af Hæstarétti. Ég vil taka það fram að málflutningur minn beinist ekki að því fólki sem á í hlut, þessum 25-menningum, enda á það samúð mína alla. Það er agalegt að vera hálfplataður í kosningar. Það voru ekki aðeins þessir 25-menningar heldur 522 einstaklingar sem gáfu kost á sér til stjórnlagaþings. Úrslit voru fengin á mjög einkennilegan hátt sem kemur fram í nefndaráliti mínu og upp úr stendur að kosningin var kærð. Þrír aðilar kærðu kosninguna til Hæstaréttar og Hæstiréttur ógilti kosninguna. Ég er stolt af því að vera talsmaður Hæstaréttar og dómskerfisins á Alþingi því að í 2. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um þrígreiningu ríkisvaldsins, að löggjafarvaldið, framkvæmdarvaldið og dómsvaldið skuli vera sem mest óháð hvert öðru, en svo virðist vera sem ríkisstjórnarflokkarnir hafi lagst í víking til að tala niður dómskerfið, tala niður bæði héraðsdóm og sérstaklega Hæstarétt. Finnst mér einkar alvarlegt að formaður allsherjarnefndar skuli fara þar fremstur í flokki því að undir allsherjarnefnd falla einmitt dómsmálin, löggæslumálin og önnur alvarleg mál. Ég er mjög slegin yfir því hvernig formaðurinn hefur talað í dag, ég verð að segja það alveg eins og er, og ég hef velt því fyrir mér hvort viðkomandi aðili sé yfir höfuð hæfur til að fara með málefni dómstólanna miðað við það hvernig umræðustíll hans gagnvart Hæstarétti er. Það vill svo til að fram eru komnar nokkrar breytingartillögur við þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir. Ein tillagan gengur út á það að um leið og ef tillagan verður samþykkt falli jafnframt niður lögin um stjórnlagaþing. Það er einstaklega skemmtilegt að þetta skuli koma fram strax á eftir málinu sem var til umræðu og varð að lögum áðan, um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, því að röksemdir meiri hluta Alþingis, ríkisstjórnarflokkanna, Róberts Marshalls, hv. formanns allsherjarnefndar, þingmanna Vinstri grænna og samfylkingarþingmanna, voru þær að það væri réttlætanlegt að taka Hæstarétt út sem æðsta kærustig í lögunum um þjóðaratkvæðagreiðslu af því að vísað væri í það á öðrum stað í lögunum um stjórnlagaþing að með kærur ætti að fara fyrir almennum dómstólum. Þegar þetta mál verður afgreitt frá þinginu, hvort sem það verður fellt eða ekki, stendur hér breytingartillaga um að þessi lög verði felld úr gildi og þar með eru rökin fyrir þeirri lagasetningu sem var afgreidd áðan fallin um sjálf sig, því að verið var að vísa í lög sem voru notuð í eitt skipti, lögin um stjórnlagaþingið, og þar með er það farið. Þetta er nú dálítið skemmtilegt. En það vantar yfirsýnina og kannski smálögfræðiþekkingu hjá þeim aðilum sem fjalla um þessi mál. Tillagan sem liggur fyrir þinginu, tillaga um skipun stjórnlagaráðs, er lögð fram af þremur þingmönnum úr þremur flokkum. Ekki var viðlit að gera þetta að ríkisstjórnarmáli, virðist vera, því að hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, setti sig strax á móti málinu. Ekki var reynt að fara með þetta sem nefndarmál í gegnum allsherjarnefnd því að ég hefði ekki tekið þátt í því, sem dæmi, að skrifa undir mál af slíkum toga. Það vill nefnilega svo til að framan af var þetta mál unnið nokkuð faglega í allsherjarnefnd allt þar til sett var á mikil tímapressa og okkur í minni hlutanum var t.d. neitað um að kalla fyrir nefndina okkar færustu stjórnskipunarfræðinga. Nefni ég þar t.d. Björgu Thorarensen og Eirík Tómasson sem hafa farið fremst í flokki í Háskóla Íslands í stjórnskipunarrétti. Það var ekki talið rétt að fá þau fyrir nefndina. Formaður allsherjarnefndar, Róbert Marshall, taldi þess ekki þurfa. En framan af gekk nefndarstarfið ágætlega. Það er náttúrlega von minni hluta að geta haft áhrif á meiri hluta þegar minni hlutinn sér að meiri hlutinn er að fara með mál út í skurð en því var ekki að heilsa í þessu máli. Mig langar til að telja upp þá aðila sem komu á fund nefndarinnar, með leyfi forseta: Fremstan skal nefna Róbert Spanó frá Háskóla Íslands, Sigurð Líndal, sem allir þekkja, Daða Ingólfsson og Geir Guðmundsson frá Stjórnarskrárfélaginu, Þorstein Magnússon og Þórhall Vilhjálmsson frá skrifstofu Alþingis, Ragnhildi Helgadóttur frá Háskólanum í Reykjavík, Jón Kristjánsson, fyrrverandi alþingismann og formann stjórnlaganefndar sem starfaði á árabilinu 2005–2007, Ingveldi Einarsdóttur frá Dómarafélaginu, Evu Bryndísi Helgadóttur frá Lögmannafélagi Íslands, og síðast en ekki síst Guðrúnu Pétursdóttur, formann stjórnlaganefndar. Allir þessir aðilar voru sammála um að þessi leið væri ekki fær. Að vísu voru aðilarnir frá Stjórnarskrárfélaginu á því að fara ætti þessa leið en þeir fræðimenn sem ég taldi upp voru allir á því að þessi leið væri ekki fær og ráðlögðu nefndinni eindregið frá því að fara hana. Það var einn aðili sem var mjög afgerandi um að málið fengi framgang og taldi t.d. að ágalli á kosningunum hefði ekki verið svo stórvægilegur að það réttlætti það að kosningarnar væru dæmdar ógildar en það var fulltrúi forsætisráðuneytisins, Ágúst Geir Ágústsson. Þarna sjáum við á hvaða bensíni þetta mál er keyrt. Það vita allir að stjórnlagaþing er barn hæstv. forsætisráðherra og hefur alla tíð verið þó að hæstv. forsætisráðherra hafi kennt öllum öðrum um nema sjálfri sér og ríkisstjórninni þegar búið var að dæma kosningarnar ógildar. Það skal og tekið fram að Framsóknarflokkurinn hafði það á stefnuskrá sinni fyrir síðustu alþingiskosningar að efna til bindandi stjórnlagaþings. Þegar farið var að vinna málið og skoða það betur kom í ljós að ekki er hægt að halda stjórnlagaþing sem bindur stjórnvöld eða Alþingi með þeim hætti sem tillögurnar gerðu ráð fyrir. Þess vegna er það jafnmikilvægt fyrir Framsóknarflokkinn og aðra stjórnmálaflokka að vanda vel til verka þegar verið er að semja kosningastefnuskrá. Þingmenn Framsóknarflokksins greiddu því flestir atkvæði að hér færi þá fram ráðgefandi stjórnlagaþing, þegar þau lög voru til umræðu í fyrrasumar, á grunni þess að það væri skárra en ekki neitt að hafa ráðgefandi stjórnlagaþing fyrst bindandi stjórnlagaþing væri ekki fært samkvæmt stjórnarskrá. Stjórnlagaþingið kom með lögunum og stjórnlagaþingið fór með úrskurði Hæstaréttar. Hugmyndin um stjórnlagaþing er farin hjá garði og hún kemur ekki aftur. Sú stemning sem myndaðist í kringum setningu þeirra laga náði aldrei flugi, það sést best í dræmri kjörsókn þegar kosið var til þingsins. Tæplega 37% þjóðarinnar sáu ástæðu til að mæta og kjósa. Líklega má rekja það til þess og ég vona svo sannarlega að það megi rekja til þess að búið var að stilla upp afar flóknum kosningaaðferðum en ekki til þess að Íslendingar séu að missa áhuga á kosningum því að það væri skelfileg staða fyrir þetta gamla, gróna lýðræðisríki. Það var nefnilega svo, frú forseti, að frumvarpið var fullbúið og var að fara í gegnum lokaumræðu þegar skyndilega komu róttækar breytingar inn í frumvarpið að beiðni ákveðinna aðila sem allir þekkja hverjir eru. Ég man að ég var stödd á Akureyri þegar ég fékk hringingu frá formanni allsherjarnefndar þar sem hann kynnti að það ætti að fara að taka upp númerakerfi, það ætti að taka upp rafrænt talningarkerfi, það ætti taka upp rafræna kjörskrá og ég mótmælti kröftuglega. Þá glumdi í símanum setning sem ég man alla tíð: Já, svo þú ætlar að vera manneskjan sem ætlar að stoppa stjórnlagaþingið. Ég hef séð eftir því síðan að sýna þá meðvirkni að koma í þingið, komið fram á kvöld, með það á bakinu að ég væri manneskjan sem væri að stoppa stjórnlagaþingið. Út af því t.d., frú forseti, var ég að berjast svo hart fyrir því í þjóðaratkvæðagreiðsluumræðunni áðan að kæruleið til Hæstaréttar væri fær og væri inni í lögunum vegna þess að ég ætla ekki að gera þau mistök aftur að hafa látið undan þrýstingi í þinginu, hafa tekið þátt í þeirri meðvirkni sem leiddi til þess að stjórnlagaþingskosningin var dæmd ógild. Það vissu það allir allan tímann, og það má rekja það í ræðu minni sem ég hélt þegar málið var til afgreiðslu, að ég efaðist mjög um númeraröðun á frambjóðendum og líka það að setja ætti upp kosningakerfi þar sem fólk gæti æft sig heima rafrænt, slegið inn nöfn og númer og tékkað af andlit og stemmt þetta af. Og ég spurði: Af hverju í ósköpunum er þá ekki hreinlega höfð rafræn kosning? Fyrir þetta var gert grín að mér, m.a. í Fréttablaðinu en það er ekki nýtt þegar Fréttablaðið er annars vegar að gert sé grín að alvarleika málsins, enda fór það svo að þessi kosning var dæmd ógild. Það er líklega rétt að ég lesi í framhaldi af þessu það sem stendur í nefndaráliti mínu einmitt um talninguna, en það er mjög alvarlegt sem þar kemur fram vegna þess að það var einstaklingur sem sat í landskjörstjórn í Reykjavík sem kom pappírum til okkar í allsherjarnefnd. Þar var hann búinn að gera úttekt á því hvernig staðið hefði verið að talningu. Talningin fór fram á miðlægum stað, hún fór fram í Reykjavík, og það var nú svo að þegar verið var að koma atkvæðaseðlunum í gegnum talningarvélina neitaði hún oftar en ekki seðlum sem voru þar því að það átti að merkja við fjórum sinnum 25 tölur ef kjósandi notaði allan seðilinn. Mig langar til þess að lesa hér orðrétt upp úr nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Sumir innsláttaraðilar stunduðu „skapandi“ úrlestur, giskuðu á tölu, og breyttu svo passaði við frambjóðanda. Fyrir kom að eingöngu síðasta talan var „misskráð“ hjá kjósanda og tóku innsláttaraðilar sér þá stundum vald til að setja inn „rétta“ tölu. Þess ber að geta að kerfið bauð upp á að öllum tölum yrði breytt svo tæknilega séð gátu innsláttaraðilar skráð þá tölu sem þeim hugnaðist.“ Þarna er landskjörstjórnarmaður að lýsa því hvað fór fram í Ráðhúsi Reykjavíkur þessa nótt og hvernig atkvæðaseðlunum var hreinlega breytt með skapandi hugsun til að númerin gætu passað við þá frambjóðendur sem voru í boði. Þetta er mjög alvarlegt og allsherjarnefnd vissi ekki af þessu fyrr en nú fyrir nokkrum dögum, og ekki vissi Hæstiréttur af þessari skapandi hugsun talningarfólksins þegar hann úrskurðaði kosninguna ógilda. Öllu tali um að Hæstiréttur hafi farið út fyrir valdmörk sín með því að ógilda kosninguna vísa ég því til föðurhúsanna, þetta er jú æðsti dómstóll landsins og við deilum ekki við dómarann. Ætlist alþingismenn til þess að landsmenn fari að þeim lögum sem hér eru sett verða þeir sjálfir að bera þá virðingu fyrir dómstólum og landslögum eins og þá ábyrgð sem þeir setja á herðar þegnum sínum. Svo einfalt er það. Mig langar nú til að fara aðeins ofan í lögin um stjórnlagaþingið. Það er nefnilega þannig að í ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 90/2010, um stjórnlagaþing, stendur í 3. mgr., með leyfi forseta: „Við samþykkt laga þessara skal Alþingi kjósa sjö manna stjórnlaganefnd sem verði sjálfstæð í störfum sínum. Nefndin fái það hlutverk að undirbúa og standa að þjóðfundi um stjórnarskrármálefni. Þjóðfundinn skal halda tímanlega áður en kosið verður til stjórnlagaþings samkvæmt lögunum. Miða skal við að þátttakendur á þjóðfundi verði um eitt þúsund talsins og skulu þeir valdir með slembiúrtaki úr þjóðskrá þannig að gætt sé að eðlilegri skiptingu þátttakenda af landinu öllu og að kynjaskipting sé sem jöfnust. Úrtakið skal bundið við þá sem eiga kosningarrétt til stjórnlagaþings og lögheimili á Íslandi. Á þjóðfundinum skal leitast við að kalla eftir meginsjónarmiðum og áherslum almennings varðandi stjórnskipan landsins og stjórnarskrá og breytingar á henni og skal nefndin vinna úr upplýsingum sem safnast á þjóðfundinum og afhenda stjórnlagaþingi þegar það kemur saman. Nefndin skal jafnframt annast söfnun og úrvinnslu fyrirliggjandi gagna og upplýsinga um stjórnarskrármálefni sem nýst geta stjórnlagaþingi og enn fremur leggja fram hugmyndir til stjórnlagaþings um breytingar á stjórnarskrá þegar það kemur saman.“ Þessi nefnd er búin að vinna mjög gott starf og ég vil taka það fram að nefnd sem starfaði hér undir umsjá og forustu Jóns Kristjánssonar, fyrrverandi alþingismanns Framsóknarflokksins, skilaði líka miklu og góðu starfi. Hún starfaði á árabilinu 2005–2007 og þess ber að geta að mikil gagnasöfnun átti sér stað þá og var gagnagrunnur fyrir nefndina sem tók svo til starfa samkvæmt því bráðabirgðaákvæði sem ég var að lesa upp. Það vill svo til að þessi nefnd stóð jafnframt fyrir þúsund manna þjóðfundi sem er yfirstaðinn og þar safnaðist mikið af gögnum. Hlutverk hennar var, eins og ég las upp áðan, að annast söfnun og úrvinnslu allra gagna og upplýsinga um stjórnarskrármálefni sem nýst gætu stjórnlagaþinginu og leggja fram hugmyndir til stjórnlagaþingsins um breytingar á stjórnarskránni. Þetta er mjög afgerandi umboð sem nefndin hefur. Hún hefur nánast lokið störfum, þessi sjö manna stjórnlaganefnd, en hún var skipuð á fundi Alþingis 16. júní 2010 samtímis því að lögin um stjórnlagaþing voru samþykkt. Mikill einhugur var um að hafa í stjórnlaganefndinni óumdeilt fólk. Það var að sjálfsögðu ákvæði um kynjakvóta og það var samstaða um þetta. Hver þingflokkur fékk að tilnefna fjóra til sex aðila og nöfn þeirra aðila voru lögð fram og smám saman síaðist út og eftir stóðu sjö einstaklingar, frambærilegir einstaklingar sem unnu þetta starf vel og vandlega. Ég nefndi áðan að Guðrún Pétursdóttir, formaður stjórnlaganefndar, kom á fund allsherjarnefndar og greindi nefndinni frá því í trúnaði hvar málið væri statt. Ég verð að segja að ég fylltist mikilli bjartsýni og ég er ekki að uppljóstra neinu leyndarmáli með því að segja að nefndin hefur svo sannarlega starfað vel enda úrvalsfólk þar á ferð, og eins og formaðurinn sagði, gættu þau alltaf að því að starfa eftir lögunum. Þeirra hlutverk var að safna gögnum, halda þjóðfundinn og skila svo tillögu til stjórnlagaþings. Þessi vinna er alls ekki ónýt og þess vegna kem ég til með að lesa upp breytingartillögu á eftir um að fela þessari nefnd enn frekara hlutverk en hún hefur nú innt af hendi. Það er nefnilega annað sem liggur undir þeirri tillögu sem er nú fyrir þinginu um skipun stjórnlagaráðs. Það er kostnaðurinn sem er nú þegar til fallinn. Það á að breiða yfir þann kostnað, sem er á bilinu 400–500 milljónir, með því að bæta við enn frekari kostnaði sem endar í hátt í 600–700 milljónum með því að hafa stjórnlagaráð og koma því á fót. Það er þá hægt að setja það í ríkisreikninginn að það sé með þeim hætti í stað þess að hætta núna og hlusta á Hæstarétt. Hæstiréttur ógilti kosninguna, ríkisstjórnin sjálf er hætt við stjórnlagaþingið með því að fylgja eftir því máli sem hér er til umræðu. Ríkisstjórnin sjálf blés stjórnlagaþingið út af borðinu, ríkisstjórnin gerði það sjálf. Það sá enginn annar um það fyrir ríkisstjórnina. Mig langar til að lesa upp þá sem voru kosnir í stjórnlaganefndina til að sýna það og sanna að þetta er þungavigtarnefnd og þeir aðilar sem eru í nefndinni hafa mikla þekkingu. Eins og ég sagði áðan leiddi Guðrún Pétursdóttir nefndina og var formaður hennar. Hún er framkvæmdastjóri Stofnunar Sæmundar fróða og dósent í frumulíffræði og fósturfræði við hjúkrunardeild Háskólans. Hún hefur m.a. komið víða við í samfélaginu. Aðrir nefndarmenn eru: Aðalheiður Ámundadóttir lauk BA-prófi í lögfræði við Háskólann á Akureyri 2009 og stundar nú meistaranám í lögfræði við sama skóla. Hún hefur skrifað greinar og haldið fjölda erinda á sviði mannréttinda og stjórnskipunarréttar, m.a. fjallaði BA-ritgerð hennar um réttaráhrif mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Ágúst Þór Árnason, brautarstjóri grunnnáms við lagadeild Háskólans á Akureyri og forstöðumaður Heimskautaréttarstofnunarinnar. Hann hefur mikla reynslu úr hinu akademíska umhverfi. Björg Thorarensen, prófessor í stjórnskipunarrétti við lagadeild Háskóla Íslands. Hún hefur komið víða við og er vel þekkt af sínum góðu störfum að stjórnskipunarmálum á Íslandi. Ellý K. Guðmundsdóttir, sviðsstýra umhverfis- og samgöngusviðs Reykjavíkurborgar. Hún lauk embættisprófi í lögum frá Háskóla Íslands 1990. Njörður P. Njarðvík, hann þekkja allir. Hann lauk cand. mag. gráðu í íslensku og sænsku frá Háskóla Íslands árið 1964 og hefur bæði skrifað mikið og skipt sér af stjórnarskrármálefnum síðan þau komust á flot hér í hruninu. Skúli Magnússon, dósent við Háskóla Íslands og er starfandi ritari EFTA-dómstólsins. Hann lauk embættisprófi í lögum frá Háskóla Íslands 1995. Mig minnir að hann sé jafnvel orðinn dómari við EFTA-dómstólinn, ég man það ekki alveg því að ég var að prenta þetta út af stjórnlagaþingsvefnum. Þetta eru þeir sjö einstaklingar sem valdir voru af mikilli kostgæfni hér þegar nefndin var skipuð. Rétt er að minnast á það í framhaldi af þessu að það er breytingartillaga í því nefndaráliti sem ég skrifa undir, og það er best að ég kynni hana hér til sögunnar því að ég ætla þessu fólki, þessari stjórnlaganefnd mikið hlutverk í framhaldinu og les ég þá breytingartillöguna, með leyfi forseta: „Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að fela forseta Alþingis, að höfðu samráði við forsætisnefnd Alþingis, að framlengja starfstíma stjórnlaganefndar sem skipuð var skv. 3. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 90/2010, um stjórnlagaþing, sem fái það verkefni að gera tillögur um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. Stjórnlaganefnd meti sjálfstætt og án afskipta löggjafans þau atriði sem hún telur að eigi erindi í endurskoðaðri stjórnarskrá fyrir lýðveldið Ísland. Nefndin skili tillögum sínum í frumvarpsdrögum til Alþingis eigi síðar en 1. júní 2011.“ Þessa tillögu legg ég fram vegna þess að vinna stjórnlaganefndar hefur verið afar vönduð, og svo kæmi þetta mál, þessi frumvarpsdrög fyrir þingið og fengi meðhöndlun eins og hvert annað þingmál. Það kæmi hér í 1. umr. þar sem þingmenn mundu tjá sig og svo mundi það fara til allsherjarnefndar milli 1. og 2. umr. Eins og menn vita geta allir sent inn álit og umsagnir um þau mál sem eru til umfjöllunar í nefndum þingsins og á þann hátt gætum við komið til móts við það að þjóðin komi að því að semja nýja stjórnarskrá. Ég sé ekkert að því heldur að fundir allsherjarnefndar væru opnir fyrir almenning á meðan á þessu stæði. Þarna værum við þá komin með leið til að leysa þetta mál en eftir standa náttúrlega samt sem áður þau hundruð milljóna sem þegar hafa farið í áfallinn kostnað. Þó má segja að þjóðfundurinn hafi ekki verið fyrir bí vegna þess að það sem kom út úr honum stendur náttúrlega eftir sem plagg. Mig langar til að grípa niður í nefndarálitið. Þar segir fyrst: „Samkvæmt 79. gr. stjórnarskrárinnar, nr. 33/1944, fer Alþingi með stjórnskipunarvaldið. Til að breyta stjórnarskrá skal leggja fram frumvarp til stjórnskipunarlaga á Alþingi sem fær sömu meðferð og önnur frumvörp. Verði frumvarpið að lögum eftir þriðju umræðu er þing rofið þá þegar og boðað til alþingiskosninga. Frumvarpið sjálft fer því í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða alþingiskosningunum.“ Þetta vill oft gleymast því að það er krafa um að þjóðin fái að koma að því í þjóðaratkvæðagreiðslu að leggja nýja stjórnarskrá fyrir en það er það sem gerist í þingrofi og þegar boðað er til nýrra kosninga er þjóðin samhliða að samþykkja stjórnarskrá. Þessu verðum við að halda á lofti því að þetta virðist sífellt gleymast. „Þegar nýtt þing kemur saman er það fyrsta verk nýkjörinna þingmanna að greiða atkvæði á ný um frumvarpið óbreytt, sé það samþykkt staðfestir forseti lögin með undirritun sinni og þá tekur breytingin á stjórnarskránni gildi. Munurinn á löggjafarvaldi og stjórnskipunarvaldi er mikill. Löggjafavald hafa 63 þingmenn auk forseta. Stjórnskipunarvald hafa 63 þingmenn, og nýir þingmenn á nýkjörnu þingi auk forseta.“ Hefðu t.d. verið lagðar til breytingar á stjórnarskrá við alþingiskosningarnar 2009, hefðu 27 nýir þingmenn að auki greitt atkvæði um frumvarpið og hefðu því 90 lýðræðislega kosnir þingmenn staðið að stjórnarskrárbreytingunum, auk þess hluta kosningarbærra manna sem mættu á kjörstað og greiddu atkvæði um frumvarpið. „Kosningin til stjórnlagaþings var dýrkeypt tilraun. Hún var með allt öðrum hætti en tíðkast hefur hér á landi. Með kosningunum var blandað saman mörgum aðferðum sem átti að flýta þeirri þróun að gera landið allt að einu kjördæmi, þ.e. að vægi atkvæða yrði það sama óháð búsetu, og talningin fór fram á einum miðlægum stað undir eftirliti og stjórn landskjörstjórnar. Ekki voru birt úrslit eftir kjördæmum heldur fyrir landið í heild. Í fyrsta sinn var notaður vélbúnaður í talningu.“ - Og svo má ekki gleyma því að þetta var fyrsta persónukjörskosningin. „En þarna var augljóslega of bratt farið með nýjungar því að í ljós kom að ekki varð við neitt ráðið þrátt fyrir dræma kjörsókn. Einungis tæp 37% kosningarbærra manna tók þátt í kosningunum og er það mikið áfall fyrir ríkisstjórnina sem hefur lengst af talað fyrir lýðræðisumbótum. Ríkisstjórnin hefur tekið meðvitaða ákvörðun um að hætta alfarið við allar hugmyndir um stjórnlagaþing eftir úrskurð Hæstaréttar um ógildi kosninga til stjórnlagaþings. Er það rétt ákvörðun að því leyti að ekki verður lengra farið með hugmyndir um stjórnlagaþing nema kosið verði upp á nýtt og þá eftir mikið breyttum lögum.“ Miklir ágallar voru á framkvæmd kosninganna, svo miklir ágallar að þrjár kærur bárust eins og ég hef farið yfir. Það var því mikið lán að ákvæði um kærur vegna kosninganna voru sóttar til 2. mgr. 14. gr. laga, um framboð og kjör forseta Íslands, því að þá fóru kæruefnin beint til Hæstaréttar. Með þingsályktunartillögu þeirri sem nú er til umræðu er farið á svig við niðurstöðu Hæstaréttar og hafa fræðimenn gengið svo langt að tala um stjórnarskrársniðgöngu og ég get tekið undir það. Ábyrgð flutningsmanna er því mikil. Og það er mikil ábyrgð að bera fram svona mál, sérstaklega í ljósi þess hve kostnaðurinn er orðinn mikill og líka hversu mikil ábyrgð það er að ganga á móti ráðgjöfum, þeim aðilum sem allsherjarnefnd kallar á fundi sína til að veita ráðgjöf. Ég spurði mig oft að því þegar þetta mál var í allsherjarnefnd hvers vegna væri verið að kalla á gesti til að gefa álit sitt á málinu fyrir nefndinni þegar ráðgjöfin væri að engu höfð. Þetta minnir mig á freka krakka sem segja: Ég má þetta víst, ég á þetta, ég má þetta - alveg sama hvað foreldrarnir skammast í börnunum. Mig langar aðeins til að minnast á hér í nefndarálitinu óafturkræfa kostnaðinn sem nú þegar er til fallinn vegna þingsins. Stjórnlagaþingskosningarnar sem nú hafa verið úrskurðaðar ógildar kostuðu þjóðina tæpar 300 millj. kr., kosningarnar sjálfar, og er áætlað að ef hætt yrði alfarið við stjórnlagaþingið nú yrði áfallinn kostnaður tæpar 500 millj. kr. Hálfur milljarður króna. Það væri hægt að gera mikið fyrir þá upphæð til að bjarga hér fátækum fjölskyldum, það væri hægt að kaupa mikinn mat fyrir þetta til að gefa fólki sem á um sárt að binda. Þetta er í fylgiskjali sem var dreift og ég hvet fólk til að skoða hvernig kostnaðurinn skiptist en samkvæmt samantekt um kostnað sem var lögð fram og ég er að vísa í er talið að kostnaður við að halda áfram með stjórnlagaráð nú nemi rúmum 600 millj. kr., því að hér er lagt til að þeir sem setjast í stjórnlagaráð haldi fullu þingfararkaupi og forseti ráðsins hafi forsetalaun eins og þau eru í þinginu. Ég ítreka hér í lokin að þeir einstaklingar sem voru kosnir á stjórnlagaþing eiga samúð mína alla. Það sem er sérstaklega athyglisvert er að ríkisstjórnin og framkvæmdarvaldið hafa hvergi komið fram og beðið þessa einstaklinga afsökunar á þeim hörmungum sem þeir hafa gengið í gegnum. Þetta fólk er búið að vera meira og minna í lausu lofti með ákvarðanir ríkisstjórnarinnar, því að í þessu máli sem og öðrum var ekki hægt að gefa út neitt fast í hendi hvað skyldi gera, ekki fyrr en þessi tillaga kom skyndilega inn í þingið í þarsíðustu viku. Herra forseti. Ég minni á að í nefndaráliti mínu er lögð fram breytingartillaga sem felur það í sér að sjö manna stjórnlaganefndin skili frumvarpsdrögum til 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu. Eins og kemur fram í nefndaráliti hv. þingmanns voru það einungis 37% kosningarbærra manna sem tóku þátt í kosningunni, sem er mjög lítil kosningaþátttaka, og það voru einungis 1,9% þjóðarinnar sem nefndu það í könnun á vegum Capacent að þau teldu mjög mikilvægt að stjórnlagaþingið yrði haldið. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Getur hún verið sammála mér um það að þetta sé enn eitt málið þar sem staðfest er í hversu litlu sambandi ríkisstjórnin er við almenning í landinu? Hver er ástæðan? Er verið að reyna að draga athyglina frá getuleysi ríkisstjórnarinnar í öðrum mikilvægum málum? Í öðru lagi kom fram í máli hv. þingmanns og kemur fram í nefndaráliti að minnisblað hafi komið inn á borð allsherjarnefndar frá fulltrúum yfirkjörstjórnar þar sem „sumir innsláttaraðilar stunduðu „skapandi“ úrlestur, giskuðu á tölu, og breyttu svo passaði við frambjóðanda.“ Síðan kemur til viðbótar, með leyfi forseta: „Þess ber að geta að kerfið bauð upp á öllum tölum yrði breytt svo tæknilega séð gátu innsláttaraðilar skráð þá tölu sem þeim hugnaðist.“ Ég verð að viðurkenna að þegar ég las þetta í nefndarálitinu var mér brugðið. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Hvernig var umfjöllunin um þetta í nefndinni? Vegna þess að það kom fram í máli hv. þingmanns að þetta hafi borist á síðustu stundu til nefndarinnar. Síðan vil ég taka undir með hv. þingmanni um það sem kemur hér fram að kostnaðurinn er þegar orðinn 500 milljónir. Ef haldið verður áfram og þessi þingsályktunartillaga samþykkt þá bætast 600 milljónir við. Það er mjög sláandi eftir þá umræðu sem var hér í gær og í dag um að nú sé búið að segja upp um 540 stöðugildum hjá ríkinu, þar af 470 konum. Getur hv. þingmaður 

Virðulegi forseti. Svo ég taki spurningarnar í réttri röð er ég sammála því og svara því játandi að ríkisstjórnin er ekki í neinu sambandi við þjóð sína. Það er ekki bara sýnt í þessu máli heldur öllum öðrum málum og ríkisstjórnin skilur raunverulega ekki út á hvað lífið í dag gengur og ræður náttúrlega ekki við að stjórna landinu. Þess vegna óska ég þess að hún verði farin frá fyrir vorið. Ég var jafnslegin og þingmaðurinn yfir þeirri lýsingu þess aðila sem sat í landskjörstjórn hvernig skapandi úrlestur var notaður við þessa talningu. Ég er raunverulega mjög slegin yfir því. En þessi vitneskja kom ekki fyrr en síðustu dagana til allsherjarnefndar, þar sem félagar í stjórnarskrárfélaginu komu þessu til okkar með þeirri ósk að þessi aðili vildi koma þessu á framfæri. Þetta sannar enn frekar að Hæstiréttur var á réttri leið án þess að hafa vitneskju um þetta þegar hann ógilti kosninguna enda kom ekki kæruatriði fram um þetta. En þessi vitneskja hjá landskjörstjórn hefði náttúrlega átt að leiða til þess að kosningin hefði þá þegar um nóttina verið dæmd ógild því að ekki undir neinum kringumstæðum má krukka í atkvæðaseðla kjósenda, þrátt fyrir að það eigi að velja þann kost að reyna að túlka atkvæðaseðlana sem mest að þeirri niðurstöðu að sýna fram á hver vilji kjósandans er. En það er algjörlega bannað að mínu mati að vera að breyta því sem kjósandi er búinn að skrifa. Þetta eru mjög alvarlegar upplýsingar sem komu þarna fram. Ég er mjög fegin að þær upplýsingar komu fram vegna þess að kærurnar sem þremenningarnir lögðu fram gengu út á annað, þannig að þarna er þetta komið fram. Um kostnaðinn vil ég 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði í andsvari við mig að mjög sláandi er að það komi fram í meðförum nefndarinnar á málinu að sumir innsláttaraðilar stunduðu skapandi úrlestur, giskuðu á tölu, og breyttu svo passaði við frambjóðanda. Þetta eru mjög sláandi upplýsingar. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann. Ef það gerist að einhverjir sem voru kosnir til stjórnlagaþings muni ekki taka sæti í stjórnlagaráði er ætlunin sú að fara neðar eftir listunum. Eins og ég hef skilið þetta kosningafyrirkomulag er það með þeim hætti að ef einn gefur ekki kost á sér og fer út getur það riðlað allri röðinni þar á eftir. Það er ekki sjálfgefið að sá sem er næstur inn í röðinni verði það endilega ef einhver fer út af listanum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort þessi umræða hafi farið fram í nefndinni. Hv. þingmaður sagði einnig í ræðu sinni að nánast allir fræðimenn sem komu fyrir nefndina hefðu talið þessa leið ekki færa, hún væri ekki fær. Síðan kom fram í máli hv. þingmanns að hvorki Björg Thorarensen né Eiríkur Tómasson, sem eru viðurkenndir sérfræðingar í stjórnskipunarrétti, voru ekki kölluð fyrir nefndina. Mig langar að spyrja: Hver var ástæðan fyrir því að ekki var hægt að verða við þeirri beiðni að kalla þessa tvo virtu sérfræðinga fyrir nefndina? Mig langar líka að spyrja hv. þingmann, sem hefur oft rætt um það í ræðustól Alþingis að vanda vinnubrögðin og koma lagaskrifstofu þingsins á fót: Getur hv. þingmaður tekið undir það með mér að stjórnarmeirihlutinn hafi ekki lært mikið af þeim mistökum sem urðu við kosningu til stjórnlagaþings? Mér finnst vinnubrögðin í kringum þetta mál vera alveg hreint með eindæmum og strax í kjölfar úrskurðar Hæstaréttar um ógildingu á kosningu til stjórnlagaþings. Mig langar því að spyrja hv. þingmann: Hefur hv. þingmaður ekki verulegar áhyggjur af því að 

Ég ætla fyrst að svara þessu með kostnaðinn. Sokkinn kostnaður er nú þegar 500 milljónir, 500 milljónir farnar út um gluggann. Svo ég taki sem dæmi þá kostar rekstur St. Jósefsspítala, kvennadeildarinnar þar, 300 milljónir á ári, og talandi um það að konur ættu frekar að halda starfinu, ég tek undir það með hv. þingmanni. Það er alveg með ólíkindum að þetta skuli vera komið í þann farveg sem þetta er komið í. Varðandi kosningu þessara 25 manna þá spurði ég einmitt ítrekað um hvernig það væri. Ellefu aðilar hlutu bindandi sætishlut í stjórnlagaþingskosningunni og ég hef spurt að því ítrekað hvernig færi ef einn af þessum 11 hætti við kjörið, en vegna kosningareglunnar, svokallaðrar STV-kosningar, riðlast náttúrlega öll röðin niður við það því að það var alltaf verið að samnýta atkvæði. Flutningsmenn tillögunnar segja að það eigi ekki að taka tillit til þess, enda á ekki að taka tillit til úrskurðar Hæstaréttar. Það á ekki að taka tillit til úrslita kosninganna að þessu leyti, en jú, það á að taka tilliti til eins, þ.e. kynjakvótans. Það getur því vel farið svo að kona númer 35 hljóti þá sæti samkvæmt þessu. Ég kem einmitt líka inn á það í nefndarálitinu að það eru ekki merki um góða lagasetningu að lög beinist að einstökum aðilum, þetta er að vísu þingsályktunartillaga, en þarna er verið að sérsmíða lög um kjarna fólks sem er raunverulega nafngreint þó að það komi ekki fram í tillögunni en það vita allir hvaða aðilar þetta eru. Ég efast um að það standist lagasetningu. Varðandi stjórnlagaþingið þá spurði ég hv. þm. Róbert Marshall að því í dag af hverju lagaskrifstofufrumvarpið væri fast í allsherjarnefnd. Hann gerði grín að því. Ég vil jafnframt ítreka að það kom fram í rannsóknarskýrslu Alþingis að það væri algjörlega nauðsynlegt að setja lagasetningarmálin í forgang til að hér gæti farið að skapast almennileg lagasetning. 

Virðulegi forseti. Mér finnst ástæða til að hrósa hv. þingmanni fyrir þá breytingartillögu sem hún leggur hér fram sem miðar að því að starfstími stjórnlaganefndar verði framlengdur og henni verði falið það hlutverk að skila Alþingi tillögum til að vinna úr. Ég lít svo á að með þessum tillöguflutningi sé hv. þingmaður að gera tilraun til að tjasla upp á þá tillögu sem við ræðum hér sem að mínu mati er efnislega fráleit, enda hefur hún það að markmiði að hafa niðurstöðu æðsta dómstóls landsins að engu. Ég tel hins vegar að betra væri að fara aðra leið, nefnilega þá að þingið sjálft tæki að sér það hlutverk að endurskoða stjórnarskrána og byggði á vinnu stjórnarskrárnefndar, stjórnlaganefndar og þjóðfundar. Mig langaði til að heyra hvort hv. þingmaður væri hugsanlega þeirrar skoðunar að sú leið væri tæk að hennar mati? Ástæðan fyrir því að ég spyr er sú að við vinnslu þessa máls í nefndinni kom fyrir hana Jón Kristjánsson, fyrrverandi hv. þingmaður og hæstv. ráðherra, en hann var einmitt formaður stjórnarskrárnefndarinnar sem lauk störfum árið 2007. Jón Kristjánsson, framsóknarmaður, er einlægur aðdáandi stjórnlagaþings og höfuðpaur þeirrar hugmyndar innan Framsóknarflokksins. Hann upplýsti allsherjarnefnd um það að vinna stjórnarskrárnefndar hefði verið vel á veg komin en eitt eitrað epli hefði komið í veg fyrir að niðurstaða fengist og það var endurskoðun á 26. gr. Það var vegna ágreinings á milli 

Virðulegi forseti. Já, hlutirnir hafa breyst svo mikið undanfarin nokkur ár að nú er það svo að allir stjórnmálaflokkarnir á Alþingi að Framsóknarflokknum undanskildum vilja taka úr sambandi ákvæði 26. gr. Ég vil ekki gera það fyrr en tryggt er að það sé einhver öryggisventill í stjórnarskránni sem leiði til þess að hægt sé að senda mál í þjóðaratkvæðagreiðslu, enda hefur þessi öryggisventill heldur betur sannað sig í Icesave-málinu og sparað þjóðinni a.m.k. 450–500 milljarða í gjaldeyri. Við skulum ekki gleyma því. Ég þakka þingmanninum fyrir að bregðast svo vel við þeirri breytingartillögu sem er að finna í nefndaráliti mínu. Það er nú svo að þegar fólk er kjörið á þing verður það að sýna ábyrga hegðun í lagasetningu. Ég er talsmaður lagaskrifstofu Alþingis og vandaðrar lagasetningar. Stjórnarandstaðan má ekki bara gagnrýna og þess vegna hef ég alltaf haft það að meginmarkmiði að koma með breytingartillögur að þeim ónýtu málum sem koma inn í þingið frá ríkisstjórninni og ríkisstjórnarflokkunum. Þannig hefur lífið verið eftir að ég var kosinn þingmaður. Ég hef setið uppi eins og aðrir þingmenn með þessa verklausu vinstri stjórn og maður reynir hvað maður getur. Breytingartillaga mín gengur raunverulega út á það, svo ég útskýri það hér, að ég lít svo á að stjórnlaganefnd, sú sjö manna nefnd sem kosin var af Alþingi í fyrrasumar, sé búin að safna saman öllum þeim upplýsingum, og það var markmið hennar, sem þegar hafa verið skrifaðar og eru til um stjórnarskrármálefni. Stjórnlaganefnd hefur úrslit þjóðfundar, stjórnlaganefnd hefur úrslit stjórnarskrárnefndar sem Jón Kristjánsson, fyrrverandi þingmaður Framsóknarflokksins, fór fyrir. Ég tel að stjórnlaganefnd sé sá aðili sem 

Virðulegi forseti. Ég efast ekki um að stjórnlaganefndin hafi viðað að sér miklum gögnum og þekkingu á sviði stjórnskipunarmála. Sama má segja um stjórnarskrárnefndina sem starfaði hér undir forustu Jóns Kristjánssonar árin 2005 og 2007. Á þeirri þekkingu og þeirri vinnu hefði ég viljað byggja ásamt því sem fram kom á þjóðfundinum og að menn tækju afstöðu til þeirra hugmynda sem þarna kæmu fram. Nú er auðvitað synd að hæstv. utanríkisráðherra skuli ekki vera hérna og geta tekið þátt í umræðunni með okkur, en mér finnst mikilvægt að við rifjum upp það sem kom fram á fundi allsherjarnefndar hjá Jóni Kristjánssyni, eins og ég sagði, höfuðpaur Framsóknarflokksins í stjórnlagaþingsmálum. Hann upplýsti það að þegar nefndin hafði starfað í tvö ár hafi einungis 26. gr. staðið út af borðinu. Það voru miklar deilur milli stærstu stjórnmálaflokkanna, Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, um hvernig taka ætti á því máli og þeirri grein og hvort forseti Íslands ætti að hafa synjunarvald eins og því er fyrir komið í 26. gr. stjórnarskrárinnar. Nú kunna sjónarmiðin að hafa breyst. Ég tel að viðhorf sérstaklega samfylkingarmanna og jafnvel hæstv. utanríkisráðherra, sem sat í stjórnarskrárnefndinni á þeim tíma, hafi tekið einhverjum stakkaskiptum sem leiðir til þess að þingmenn ættu hugsanlega, stjórnmálaflokkarnir, að geta komið sér saman um einhverjar breytingar á stjórnarskránni sem sátt væri um, eins og t.d. um auðlindaákvæðið, um 26. gr. og fleiri og fleiri þætti. Þetta finnst mér mikilvægt að komi fram, vegna þess að það hefur verið dynjandi áróður, bæði opinberlega og á þinginu, um að þinginu hafi mistekist að endurskoða stjórnarskrána. En þegar menn tala 

Virðulegi forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála þeirri niðurstöðu sem kom hér fram. Þessi breytingartillaga er byrjunin. Sá gagnagrunnur sem safnað hefur verið af þessari nefnd - sem var upplýst um án þess að ég sé að aflétta trúnaði í allsherjarnefnd að á að skila skýrslu, sem er í tveimur bindum og afar vönduð vinna sem vekur hjá mér miklar vonir - með því að nefndin skili þessum gagnagrunni af sér til Alþingis með drögum að frumvarpi sem alþingismenn taka við verðum við komin með stjórnskipunarvaldið aftur heim, þá fer málið í venjulegan farveg í allsherjarnefnd. Þetta er það sem ég sé fyrir mér og þá erum við líka að vinna akkúrat eins og nefndin gerði, stjórnarskrárnefndin sem starfaði hér 2005–2007. Mér finnst skemmtilegt að þingmaðurinn minnist á það að Jón Kristjánsson hafi verið guðfaðir stjórnlagaþingshugmyndarinnar í Framsóknarflokknum, hann var mjög mikill áhugamaður um stjórnskipunarbreytingar, enda fór hann fyrir þessari nefnd fyrir hönd þingsins. Ég held ég sé ekki að aflétta neinum trúnaði hér en Jón Kristjánsson, fyrrverandi þingmaður Framsóknarflokksins, sagði það fyrir nefndinni að væri hann þingmaður í dag mundi hann aldrei nokkurn tímann láta sér detta í hug að greiða þessari þingsályktunartillögu um stjórnlagaráð atkvæði sitt. Jón Kristjánsson hefur kynnt sér stjórnarskrána það vel að hann veit að í 2. gr. felast valdmörk dómsvalds, framkvæmdarvalds og löggjafarvalds, hin svokallaða þrígreining. Við búum í réttarríki og þetta veit sá fróði maður sem hefur kynnt sér þessi mál svona vel. En því miður veit meiri hlutinn á Alþingi ekki að þetta er til staðar með þessum hætti. Þess vegna er talað hér um stjórnarskrársniðgöngu. Þessi ummæli Jóns Kristjánssonar glöddu mitt gamla framsóknarhjarta og því geng ég 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál, með síðari breytingum. Þetta er nefndarálit meiri hluta félags- og tryggingamálanefndar og að því standa ásamt undirrituðum hv. þingmenn Magnús Orri Schram, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Guðmundur Steingrímsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir. Þingmennirnir Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Ásmundur Einar Daðason, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Unnur Brá Konráðsdóttir voru fjarverandi við lokaafgreiðslu málsins. Virðulegi forseti. Með frumvarpinu er lagt til að við lög um húsnæðismál bætist ákvæði til bráðabirgða sem heimili Íbúðalánasjóði að ákveðnum skilyrðum uppfylltum að færa niður fasteignaveðlán einstaklinga til samræmis við 110% af verðmæti íbúðarhúsnæðis. Frumvarpið er til samræmis við samkomulag ríkisstjórnarinnar við lánastofnanir og lífeyrissjóði sem gert var í desember 2010. Séu veðkröfur Íbúðalánasjóðs aftast í veðröð íbúðalána sem hvíla á fasteign lántaka skal sækja um niðurfærslu til Íbúðalánasjóðs, enda skal lántaki samkvæmt samkomulaginu snúa sér til lánveitanda þess íbúðaláns sem er á aftasta veðrétti. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti eins og kemur fram í álitinu. Þau atriði sem fengu mesta umfjöllun í meðförum nefndarinnar voru tekjuviðmið lántaka sem óska eftir úrræðinu og fríeignarmark þeirra, skattaleg meðferð niðurfærslu, úrræði fyrir húsnæðissamvinnufélög og aðra lögaðila, afskriftaþörf Íbúðalánasjóðs og eftirlit með sjóðnum. Í 3. gr. samkomulags lánveitenda á íbúðalánamarkaði um verklagsreglur í þágu yfirveðsettra heimila er kveðið á um hvernig reikna skuli tekjur lántaka við beitingu úrræðisins. Þar er sett fram sú regla að hafi lántaki ekki haft neinar launatekjur á árinu 2010, t.d. vegna náms, skuli miða við að lágmarkstekjur heimilis séu ekki lægri en sem svarar grunnatvinnuleysisbótum sem eru nú 149.523 kr. á mánuði að viðbættum 8.395 kr. á mánuði fyrir hvert barn á heimilinu sem er yngra en 18 ára. Til að tryggja að ákvæðið sé til samræmis reglunum leggur meiri hlutinn til breytingu á frumvarpinu sem miðar að því að lögfesta þetta viðmið fyrir þá sem ekki hafa haft launatekjur á árinu 2010. Í 2. gr. samkomulagsins kemur m.a. fram að ef veðrými er á aðfararhæfum eignum lækkar niðurfærsla veðskulda sem því nemur. Sambærilega reglu er að finna í 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins. Þar sem laun eru ekki aðfararhæf eign hefur þó verið gerð sú undantekning að líta fram hjá innstæðu á launareikningi sem svarar til tveggja útborgaðra mánaðarlauna. Þeim sjónarmiðum var komið á framfæri við nefndina að mikilvægt væri að veita að auki fríeignarmark þegar metið væri hvaða eignir teljast aðfararhæfar eignir og koma til lækkunar niðurfærslu veðskuldar. Var nefndinni m.a. kynnt að aðrir aðilar samkomulagsins teldu rétt að líta fram hjá eignum fyrir neðan einhverja lágmarksfjárhæð eða lágmarksveðrými á bilinu 500 þús. kr. til 3 millj. kr. Meiri hlutinn áréttar að frumvarpinu sé ætlað að lögfesta Íbúðalánasjóði heimild til niðurfærslu lána í samræmi við samkomulagið. Framangreint fríeignarmark er ekki hluti af því samkomulagi auk þess sem afskriftaþörf sjóðsins hefur verið metin út frá samkomulaginu og fyrirliggjandi frumvarpi. Ljóst er að Íbúðalánasjóður hefur ekki afskriftarými eins og sumir aðrir aðilar samkomulagsins. Meiri hlutinn telur að ekki sé unnt að réttlæta það að setja með þessum hætti fríeignarmark vegna annarra eigna lántaka umfram það sem getur í samkomulaginu og veldur beinum fjárútlátum úr ríkissjóði. Bent var á í meðförum nefndarinnar að þess er ekki getið sérstaklega í frumvarpinu að niðurfærsla lána samkvæmt frumvarpinu myndi ekki stofn til tekjuskatts. Meiri hlutinn áréttar að með lögum nr. 104/2010 var bætt við tekjuskattslög, nr. 90/2003, tveimur ákvæðum til bráðabirgða er varða skattalega meðferð á eftirgjöf skulda. Í ákvæði til bráðabirgða XXXVII við tekjuskattslögin er því kveðið á um að eftirgjöf veðskulda vegna greiðsluerfiðleika sem ákveðin er á árunum 2009–2011 teljist ekki til skattskyldra tekna að hámarki samtals 15 millj. kr. hjá einstaklingi og 30 millj. kr. hjá hjónum og samsköttuðum. Hafi einstaklingur eða hjón þegar fengið niðurfærslu skulda vegna annarra greiðsluvandaúrræða fellur sú niðurfærsla ekki undir framangreindar viðmiðunarfjárhæðir enda segir í nefndaráliti efnahags- og skattanefndar um breytinguna, með leyfi forseta: „Nefndin bendir á að frumvarpið sé viðbótarúrræði og rýri í engu þann rétt sem aðilar utan atvinnurekstrar hafa samkvæmt gildandi reglum vegna skattalegrar meðferðar á eftirgjöf skulda.“ (Þskj. 1429, 659. mál, 138. þing.) Nefndin ræddi vanda lögaðila en margir af þeim lögaðilum sem eru í viðskiptum við Íbúðalánasjóð eru í greiðsluvanda og þurfa úrlausn á honum. Fyrirliggjandi frumvarp tekur einungis til niðurfærslu yfirveðsettra íbúðalána einstaklinga en Íbúðalánasjóður hefur þó heimildir til frystingar lána lögaðila auk þess sem honum er heimilt að afskrifa af lánum þeirra eftir að hafa borið afskriftina undir velferðarráðherra og Ríkisendurskoðun. Meiri hlutinn telur mikilvægt að slíkar afskriftir séu þó ekki gerðar með almennum hætti heldur sé unnið heildstætt úr greiðsluvanda og litið m.a. til skuldaþols, rekstrarvirðis, nýtingar, reksturs, leigusamninga og hagræðingarmöguleika. Nefndinni hefur verið kynnt að vinna sé hafin við að skoða leiðir til að vinna úr greiðsluvanda fyrirtækja og fyrirhugað er m.a. að skoða vel stöðu þeirra með tilliti til framangreindra þátta. Meiri hlutinn telur því ekki tímabært að skoða lagabreytingar að sinni hvað þennan þátt varðar. Þá voru einnig kynnt sjónarmið þess efnis að til að gæta jafnræðis væri rétt að færa niður lán húsnæðissamvinnufélaga á sama hátt og lán annarra. Bent var á að félagsmenn í húsnæðissamvinnufélögum ættu í sömu erfiðleikum og einstaklingar á almennum markaði. Meiri hlutinn áréttar að frumvarpið tekur einungis til íbúðalána einstaklinga. Húsnæðissamvinnufélög eru lögaðilar með rekstur og til að jafnræðis sé gætt er rétt að um þá gildi sömu reglur og um aðra lögaðila. Félögin eru eigendur íbúðanna og lántakendur í þessum tilvikum en ekki þeir einstaklingar sem keypt hafa búseturétt. Meiri hlutinn leggur áherslu á að við úrvinnslu greiðsluvanda lögaðila verði horft heildstætt á málin og fram fari mat hverju sinni. Með vísan til títtnefndrar jafnræðisreglu verður heldur ekki séð að hægt sé að taka húsnæðissamvinnufélög og beita á þau almennum aðgerðum án þess að gera slíkt hið sama fyrir aðra aðila, svo sem leigufélög, verkamannaíbúðir, byggingaraðila og félagslegar íbúðir. Nefndin ræddi sérstaklega eftirlit með Íbúðalánasjóði. Fjármálaeftirlitið hefur ekki eftirlit með sjóðnum á grundvelli laga um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, heldur er kveðið á um það í 27. gr. laga um húsnæðismál. Greinin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Fjármálaeftirlitið skal hafa eftirlit með því að starfsemi Íbúðalánasjóðs sé í samræmi við ákvæði laga þessara og reglugerða settra samkvæmt þeim. Um eftirlitið fer samkvæmt ákvæðum laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi eftir því sem við á.“ Fjármálaeftirlitið benti nefndinni á að mun víðtækara eftirlit fengist með sjóðnum væri hann skilgreindur sem lánafyrirtæki á grundvelli laga um fjármálafyrirtæki enda sé grundvöllur þeirra laga að tryggja að fjármálafyrirtæki séu rekin á heilbrigðan og eðlilegan hátt með hagsmuni viðskiptavina, hluthafa, stofnfjáreigenda og alls þjóðarbúsins að leiðarljósi. Seðlabanki Íslands kynnti nefndinni sambærileg sjónarmið og ítrekaði þá afstöðu sína að starfsemi Íbúðalánasjóðs ætti að falla undir lög um fjármálafyrirtæki m.a. í ljósi þeirra miklu umsvifa sem Íbúðalánasjóður hefur og margvíslegrar áhættu sem tengist þeim. Meiri hlutinn telur mikilvægt að nánara eftirlit verði haft með sjóðnum og beinir þeim tilmælum til velferðarráðuneytisins að leitað verði leiða til að tryggja slíkt eftirlit með því m.a. að skoða það að fella sjóðinn undir lög um fjármálafyrirtæki. Slíkt mundi auka aðhald með starfsemi sjóðsins. Í fjáraukalögum fyrir árið 2010 var veitt heimild til að efla eiginfjárstöðu Íbúðalánasjóðs um allt að 33 milljarða kr. Framlagið var byggt á mati á fjárþörf sem fundin var út með notkun reiknilíkans sem byggðist á stöðu lánasafnsins 1. janúar 2010 og átti heimildin að ná til afskriftaþarfar sjóðsins árin 2010–2013. Íbúðalánasjóður kynnti nefndinni nýja útreikninga miðað við stöðu lánasafnsins um áramót. Ljóst er af fyrirliggjandi gögnum að lánasafn sjóðsins hefur versnað nokkuð og vanskil bæði einstaklinga og lögaðila aukist á síðasta ári. Samkvæmt nýrri fjárhagsáætlun sjóðsins og kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytis gæti afskriftaþörf sjóðsins árin 2011–2013 orðið rúmlega 48 milljarðar kr. Vegur þar þyngst að í fyrri áætlun var gert ráð fyrir 12 milljarða kr. afskriftum vegna niðurfærslu lána samkvæmt 110% leiðinni en ný áætlun hljóðar upp á 21,8 milljarða kr. afskriftir. Þar af er áætluð nettóaukning afskrifta 14,8 milljarðar kr. enda er gert ráð fyrir að hefði úrræðið ekki komið til hefði sjóðurinn þurft að afskrifa um 7 milljarða kr. hjá einstaklingum á næstu þremur árum. Endanlegar tölur um afskriftaþörf vegna þessa frumvarps munu ekki liggja fyrir fyrr en síðar á árinu og meiri hlutinn telur mikilvægt að nefndin fylgi málinu eftir og kalli þá stjórn sjóðsins fyrir og framkvæmdastjóra og velferðarráðuneytið til að fara yfir málið þegar línur taka að skýrast í afkomu sjóðsins með haustinu. Auk þeirrar breytingar sem gerð hefur verið grein fyrir leggur meiri hlutinn til nokkrar breytingar á texta til leiðréttingar auk þess sem lögð er til breyting sem miðar að því að gæta samræmis við önnur ákvæði laganna en rétt þykir að tiltaka sérstaklega að heimildin eigi við um veðkröfur vegna lána sem veitt voru með ábyrgð varasjóðs viðbótarlána. Virðulegi forseti. Breytingartillögur meiri hlutans koma fram í þessu sama þingskjali. Ég hef þegar farið yfir þær í máli mínu og tel ekki ástæðu til þess að tíunda þær sérstaklega hérna. Það er rétt að taka fram að í nefndinni komu einnig fram vangaveltur um ítarlegri meðhöndlun sérstaklega lágra tekna. Ég hygg að nefndin muni hittast á fundi á milli umræðna þar sem ítarlegri grein verður gerð fyrir meðferð slíkra tekna og tekin um það endanleg afstaða hvort þörf er á að breyta frumvarpinu með tilliti til þess.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni ágæta yfirferð yfir málið og nefndarálit meiri hlutans. Það er eitt sem ég vildi gera athugasemd við strax, herra forseti. Í nefndaráliti frá nefndum með einu meirihlutaáliti er getið um þingmenn sem eru fjarverandi og þingmenn sem eru á nefndarálitinu en ekki er getið um þá þingmenn sem voru viðstaddir en vildu ekki vera á nefndarálitinu. Ég held að þingið ætti að breyta þessu vinnulagi. Ég bið hv. forseta að koma því á framfæri við forsætisnefnd að þarna hefði gjarnan mátt standa „hv. þingmaður Pétur H. Blöndal var viðstaddur fundinn en skrifaði ekki undir nefndarálitið“. Í því felst ákveðin afstaða. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í afskriftaþörfina. Við erum nýbúin að setja 33 milljarða með miklu hraði og lítilli yfirlegu og lítilli hugsun til Íbúðalánasjóðs til að dekka afskriftir næstu þriggja ára. Nú kemur allt í einu í ljós að gífurlega peninga vantar inn í þetta, ég held um 15 milljarða í viðbót. Ég ætla að fá að vita: Er ekki alveg á tæru að 15 milljarða vantar til viðbótar til að halda stöðu sjóðsins óbreyttri miðað við það sem hún átti að vera eftir að við vorum búin að setja 33 milljarða inn? Þetta er hið fyrsta. Svo vil ég spyrja hv. þingmann: Margir af hans hv. samflokksmönnum hafa gagnrýnt einkavæðingu bankanna og sagt að hún hafi verið af hinu illa og búið til ógurleg vandræði, kreppu og hrun. Nú ræðum við um ríkisbanka sem starfar samkvæmt mjög stífum og skörpum reglum um útlán, samt er hann líka með mikið tap. Ég minni á Byggðastofnun 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir andsvarið. Ég tek undir með hv. þingmanni að vissulega færi vel á því að geta þess í lokaafgreiðslu út úr nefndum eða við afgreiðslu nefndarálita hverjir voru viðstaddir, hvort sem þeir ætluðu að vera með á álitinu eða ekki. Það er ágætis ábending. Varðandi afskriftaþörfina verð ég að segja, eins og kom fram í máli mínu áðan og kemur fram í nefndarálitinu, að hvort fjárþörfin er 15 milljarðar umfram það sem við höfum þegar ákvarðað, vitum við það í rauninni ekki almennilega fyrr en líður á árið, þ.e. þegar við sjáum hversu mikið af lánum Íbúðalánasjóðs fara að standa sig betur en þau gera í dag og hvort greiðendur verði í betri færum til að standa í skilum af lánum sínum þegar afskriftir annarra fjármálafyrirtækja m.a. á lánum á fasteignum þeirra gera tekjustreymi til Íbúðalánasjóðs eitthvað betra. Það hefur verið rætt aðeins í hversu miklum mæli þetta yrði en í rauninni er ómögulegt að segja það á þessari stundu en það gæti skipt verulegu máli. Ég skildi ekki alveg seinni spurningu hv. þingmanns um einkavæðingu bankanna, hvort hún væri orsökin fyrir afskriftaþörfinni. Ég þori ekki að segja til um það að óathuguðu máli og legg til að ég og hv. þingmaður ræðum það frekar í góðu tómi þegar ég hef haft tækifæri til að fara yfir gögn sem snúa að því máli sérstaklega.

Herra forseti. Ég þarf kannski að skerpa á síðari spurningunni. Hún gengur út á að flokksmenn hv. þingmanns, hv. þingmenn Vinstri grænna, hafa oft sagt að einkavæðing bankanna og það að þeir voru einkabankar, væri orsökin að hruninu. Nú erum við að fjalla um ríkisbanka sem starfar eftir mjög ströngum skilyrðum og er með ríkisábyrgð á öllum útlánum sínum en lendir nú í miklum vandræðum. Hann færi beint á hausinn ef við mundum ekki bæta við 48 milljörðum. Spurning mín til hv. þingmanns er: Er þá röksemdin ekki farin fyrir því að rekstrarformið hafi valdið hruninu? Svo langaði mig til að spyrja hv. þingmann út í afskriftirnar sem við fengum upplýsingar um og eiga að stafa af vandræðum vegna verðbólgunnar. Ég get ekki séð að verðbólga sé orsökin að vandanum, afskriftaþörfinni, vegna þess að þau dæmi sem við höfum fengið sýna ekki að vandinn sé út af verðbólgunni eða verðtryggingunni heldur er eitthvað allt annað á seyði. Enda kemur í ljós að 70% af afskriftaþörfinni er vegna eigna á landsbyggðinni. Það kemur fram í yfirliti frá Íbúðalánasjóði. Það er eitthvað skrýtið með klukkuna, herra forseti, mér sýnist að hún tikki upp þannig að ég hef endalausan tíma. Það gleður mig.

Forseti vissi að klukkan var biluð en þingmaðurinn átti eftir smátíma. Klukkan taldi upp að þessu sinni.

Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir að það fari eins með klukkuna hjá mér og hjá hv. þm. Pétri Blöndal. Varðandi orsökina fyrir hruninu og hvernig Íbúðalánasjóður lendir í því. Vissulega lendir Íbúðalánasjóður í nákvæmlega sama vanda og önnur fjármálafyrirtæki vegna hrunsins, þ.e. bankarnir komu inn á íbúðalánamarkaðinn með erlendu lánin sem virtust að sumu leyti vera hagstæð. Fólk tók þessi lán í stórum stíl eða tók önnur 90% eða jafnvel 100% lán hjá bönkum eða viðbótarlán hjá bönkum til að setja á fasteignir sínar. Fyrir vikið verða erfiðleikar almennt í samfélaginu við að greiða af fjárskuldbindingum miklu meiri. Auðvitað smitar þetta yfir á Íbúðalánasjóð eins og aðra. Ég held að þarna sé rekstrarformi Íbúðalánasjóðs að minnsta kosti ekki um að kenna. Hins vegar má vel færa fyrir því rök að gegndarlaus útlánastarfsemi í viðskiptabönkunum í aðdraganda hrunsins hafi að þessu leyti valdið vandræðum Íbúðalánasjóðs og sett stóran hóp lántakenda í þau vandræði að hann gat ekki greitt af lánum sínum. Íbúðalánasjóður finnur fyrir því eins og önnur fyrirtæki. Hvort verðtryggingin sé ein af orsökunum fyrir vandanum - ég er nokkuð viss um að verðtryggingin hefur haft mikið að segja og jafnmikið hjá Íbúðalánasjóði eins og öðrum. Verðtryggingin hefur hækkað fjárskuldbindingar allra lántakenda, hvort sem þeir eru með lán hjá Íbúðalánasjóði eða verðtryggð lán hjá öðrum fjármálastofnunum. Auðvitað veldur þetta 

Herra forseti. Við ræðum hér nefndarálit um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál, frá hv. meiri hluta félags- og tryggingamálanefndar. Mig langaði að byrja að ræða um fjárhagsmálin. Við horfum eiginlega upp á skelfilega niðurstöðu. Við erum nýbúin að setja 33 milljarða inn í sjóðinn sem átti að vera mjög tryggur, yfirleitt með 1. veðrétt og að hámarki 80% lánshlutfall, greiðslumat og ég ætla ekki að telja upp allt sem hann átti að gera til að tryggja að hvorki hann né lántakendur lentu í vandræðum. Engu að síður lendir hann nú í vandræðum. Veðhlutfall lána átti að miðast við 80% yfirleitt, það fór reyndar í stuttan tíma upp í 90% og það voru fá lán sem miðuðust við brunabótamat sem var oft lægra en fasteignamatið. Sjóðurinn átti því að vera mjög tryggur að öllu leyti. En nú kemur í ljós að hann var það ekki. Eftir að við erum nýbúin að setja í hann 33 milljarða sem fór umræðulítið eða umræðulaust í gegnum Alþingi eins og mjög margt af því sem kemur frá hæstv. ríkisstjórn, allt fer með svoddan gassagangi hér í gegn að það næst varla að ræða nokkurn skapaðan hlut, er núna tveimur mánuðum seinna komið með nýjar kröfur, nýjar afskriftir. Nú er verið að tala um 48 milljarða fyrir sama tímabil, ef ég skil þetta rétt, þ.e. afskriftaþörf sjóðsins hefur hækkað um 15 milljarða, 50%, frá því við ræddum síðast um hana. Við bætum 15 milljörðum við styrkinn til sjóðsins frá ríkinu, frá skattgreiðendum, sem er umtalsvert. Ég vil minna á að milljarður er stór tala þótt kannski sé farið að slá dálítið í skilning manna á slíkum tölum. Allt er þetta borgað af skattgreiðendum og þarf að ná því inn með hækkandi tekjum, skatttekjum eða niðurskurði eða einhverju slíku. Það sýnir hve ábyrgðin er mikil á þeim aðilum sem reka sjóði eins og Íbúðalánasjóð og Byggðasjóð sem er líka í gífurlegum vandræðum. En í því tilviki er það skiljanlegt vegna þess að þar voru ekki gerðar miklar kröfur til lánveitinga og lítil skilyrði um arðsemi. Það eina sem gerð var krafa um var að framkvæmdin væri ekki á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Þetta lagafrumvarp byggir á samkomulagi sem gert var hjá fjármálastofnunum um aðstoð við lánveitendur til að laga stöðu þeirra sem voru orðnir yfirveðsettir, þ.e. að skuldirnar voru hærri en nam verðmæti eignanna. Miðað var við að lækka ætti skuldir sem væru umfram 110% af virði eignanna. Nú hefur þetta svo sem alltaf þekkst úti á landi, ég veit að herra forseta er það kunnugt. Tökum sem dæmi mann sem byggði sér nýtt einbýlishús á Siglufirði og átti á sínum tíma 5 milljónir í eigið fé og fékk 15 milljónir lánaðar til að byggja hús sem kostaði 20 milljónir. Eftir að hann flutti inn átti hann 10 milljónir í húsinu, það var ekki meira virði. Þá skuldaði hann 15 milljónir og átti 10, þ.e. eiginfjárstaðan fór úr því að vera 5 milljónir niður í mínus 5 milljónir. Enginn hafði nú miklar áhyggjur af þessu, herra forseti, í gegnum tíðina. Ég hef reyndar minnst á þetta einstaka sinnum en þetta þykir allt í lagi. En þegar þetta er komið á mölina í Reykjavík verður það allt í einu mikið vandamál. Um allan heim hefur orðið verðlækkun á fasteignum. Þó lán séu ekki verðtryggð í þeim löndum hefur samt komið í ljós að fjöldi heimila í Danmörku, Spáni og víðar og eflaust í Grikklandi líka, eru nú með neikvæða eiginfjárstöðu. Mér er ekki kunnugt um að ríkisstjórnir þessara landa séu að reyna að laga þá stöðu enda er það óheyrilega dýrt eins og hér kemur í ljós. Þetta er óheyrilega dýrt og ekki endilega þörf á því vegna þess að fólkið ræður við greiðslurnar á lánunum. En neikvæði fylgifiskurinn við þetta er það sem fólk úti á landi hefur kynnst - það getur ekki selt. Það hefur bundist átthagafjötrum við íbúðina sína, hefur eiginlega fest rætur í gegnum íbúðina á staðnum. Þar sem ég hef ekki enn fengið svar við því, herra forseti, væri gaman að fá svar frá framsögumanni um samkrull Íbúðalánasjóðs og ýmissa lánastofnana, svo sem eins og SPRON. Það eru svokölluð „hattalán“, ég held að þau hafi verið kölluð það. Þessir aðilar voru í samstarfi við Íbúðalánasjóð og meira að segja á heimasíðu Íbúðalánasjóðs var vísað í að þessi og hinn bankinn gæti lánað til viðbótar. Menn tóku fyrst lán hjá Íbúðalánasjóði samkvæmt reglum um 18 milljóna hámark og svo fóru þeir í SPRON eða eitthvert annað og fengu ótakmarkað lán til viðbótar. Hvað gerðist með þessi lán, herra forseti? Hvaðan komu peningarnir? Hvernig var þetta fjármagnað? Það var fjármagnað þannig að Íbúðalánasjóður keypti lánin af bönkunum vegna þess að hann sat uppi með gífurlega mikla fjármuni eftir að vextir lækkuðu hjá bönkunum. Kaupþing byrjaði með 4,15% ávöxtunarkröfu á lán árið 2004 og undirbauð í rauninni Íbúðalánasjóð. Þá sáu margir lántakendur sér leik á borði, borgarinn er yfirleitt skynsamur, og greiddu upp lánin hjá Íbúðalánasjóði með 6% vöxtum og tóku lán hjá Kaupþingi og öðrum bönkum með u.þ.b. 4,15% vöxtum. Þeir fengu heilmikið í milli, voru með sömu greiðslubyrði eftir sem áður, og gátu jafnvel keypt sér fallegan og stóran jeppa fyrir mismuninn. Þetta gerðu nokkrir, því miður. Í staðinn fyrir að lækka lánin og reyna að skulda minna héldu menn greiðslubyrðinni og keyptu sér jeppa fyrir mismuninn eða eitthvað annað, fóru í ferðalög eða hvað það nú var. Lítið hefur verið fjallað um þetta. Hvernig stóð á því að stjórn Íbúðalánasjóðs notaði fé með ríkisábyrgð til að lána út á bifreiðar, bifreiðakaup eða alls konar kaup, ótakmarkað, ekki með þeim takmörkunum sem Íbúðalánasjóður starfar eftir, og fór í rauninni í samkeppni við Íbúðalánasjóð? Síðan keypti Íbúðalánasjóður þessi skuldabréf með ríkistryggðum pappírum. Um þetta hefur ekki verið nægilega upplýst, herra forseti. Það væri ágætt að fá upplýsingar um það. Kannski þarf ég að setja fram fyrirspurn um það. Þetta frumvarp byggir á ákveðnu samkomulagi sem bankarnir gerðu sín á milli. Ég rak augun í ákveðna rökleysu í því. Maður hefði nú talið að að samkomulaginu hefði komið fólk með rökfræðina í sæmilegu lagi. Í því stendur: „Hafi lántaki ekki haft neinar launatekjur á árinu 2010, t.d. vegna náms, skal miða við að lágmarkstekjur heimilis séu ekki lægri en sem svarar grunnatvinnuleysisbótum sem eru nú 149.523 kr. á mánuði að viðbættum 8.395 kr. á mánuði fyrir hvert barn á heimilinu yngra en 18 ára.“ Þetta er rökleysa, herra forseti. Hafi maðurinn ekki haft neinar tekjur skal miða við tekjur sem eru u.þ.b. 150 þús. kr. á mánuði. Ef hann hefur haft einhverjar tekjur, þó ekki sé nema 10 þús. kall á ári, skal miða við það. Þetta er náttúrlega rökleysa og dálítið undarlegt að allir þessir lögfræðingar og spekingar hafi komið með svona reglu. Þetta átti að sjálfsögðu að vera þannig að hafi menn lægri tekjur en þetta viðmið, grunnatvinnuleysisbætur, eigi að miða við það. Auk þess er talað um að lágmarkstekjur heimilis séu atvinnuleysisbætur eins manns. Það geta verið tveir í heimili og báðir geta verið í námi. Mér finnst þetta því hroðvirknislega unnið, þetta samkomulag sem gert var hérna með miklum látum. Síðan óskuðum við eftir því hjá Íbúðalánasjóði að fá töflu yfir nokkur eðlileg lán. Þá kom fram að afskriftir eru að meðaltali 2,5 milljónir á íbúð. Um 70% af afskriftaþörfinni er vegna eigna á landsbyggðinni. Það er dálítið athyglisvert. Það segir mér að ekki er verið að leysa vanda vegna verðtryggingar. Verið er að leysa þann vanda sem ég ræddi áðan við forseta, t.d. á Siglufirði og annars staðar þar sem menn höfðu byggt t.d. einbýlishús. Sá vandi er að leysast loksins núna og kostar 21 milljarð sem allir skattgreiðendur í landinu greiða. Það finnst mér líka mjög athyglisvert. Það verður athyglisvert að sjá niðurstöður bankanna um afskriftir þeirra og bera saman hvað mikið af þeim er vegna fasteigna úti á landi og hvað mikið vegna verðtryggingar. Mér sýnist, vegna þess að Íbúðalánasjóður lánar bara upp að 80% og miðað er við 110% af fasteignamati og verðbólgan hefur ekki verið svo mikil frá því fasteignaverð var í hámarki, að ef allt væri eðlilegt ættu ekkert voðalega margir að falla undir þessar reglur. Afskriftaþörfin ætti ekki að vera neitt voðalega dýr. En eitthvað annað er í gangi sem ég ekki skil og veldur því að veðhlutfallið í dag er allt upp í 250%. Hér er eitt lán með 295% veðhlutfall og afskriftaþörfin er 9.680 þúsund. Það er lán með athugasemd 1, þ.e. lán í frystingu, þar hefur hlaðist upp skuld. Þannig að þeir sem voru í frystingu njóta þess núna að fá meiri afskriftir. Ég viðurkenni og fellst á að lán sem eru orðin svona og fasteignir orðnar svona mikið veðsettar, þau lán eru kannski ekki mikils virði. Þetta er kannski ágætis aðferð til að gera skuldirnar viðráðanlegri þannig að Íbúðalánasjóður þurfi ekki að afskrifa til viðbótar. Það hefði þurft að skoða miklu fleiri dæmi um hvernig þetta kemur út af öllum þessum ástæðum og skoða sérstaklega hversu mikið afskriftaþörfin og styrktarþörf Íbúðalánasjóðs vex. Nú þurfum við hv. þingmenn væntanlega að samþykkja 15 milljarða til viðbótar í fjáraukalögum. Eiginlega ætti að fylgja frumvarpinu um fjáraukalög 15 milljarða styrkur til Íbúðalánasjóðs. Hægt er að gera mörg fjáraukalög á ári, í hverjum mánuði þess vegna. Það ætti að liggja fyrir nú þegar. En svo er sagt að jafnvel þessar tölur séu ekki endanlegar. Það eigi eftir að reyna á hvað þetta verði mikið. Kannski horfum við upp á að ekki þurfi eins mikið og menn telja og ég vona að það verði ekki meira.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 990 frá hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd um það stjórnarfrumvarp sem hér um ræðir og lýtur að lögum um útflutning hrossa. Nefndin fékk á sinn fund Kristin Hugason frá landbúnaðarráðuneytinu og leitaði umsagnar hjá Bændasamtökunum um efni málsins og sömuleiðis hjá Matvælastofnun. Frumvarpið felur einkum í sér ferns konar breytingar, í fyrsta lagi að taka fyrir útflutning á frostmerktum hrossum, sömuleiðis að lengja þann tíma sem útflutningur fer fram með flugi. Í þriðja lagi lúta breytingar að því að taka fyrir flutning á hrossum með dýrum sem koma frá öðrum löndum og í fjórða lagi að því að hækka gjöld á útflutninginn sem renna í sérstakan stofnverndarsjóð. Það er skemmst frá því að segja að umsagnaraðilar voru jákvæðir gagnvart málinu, sömuleiðis þeir aðilar sem fyrir greinina eru og eftirlitið sjálft. Nefndin gerir tillögur um lítils háttar orðalagsbreytingar í nokkrum breytingartillögum sem er að finna á nefndu þskj. nr. 990, og leggur til að með þeim breytingum verði málið samþykkt sem lög frá Alþingi. Hv. þm. Björn Valur Gíslason, Ásmundur Einar Daðason og Einar Kristinn Guðfinnsson voru fjarstaddir við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk þess sem hér stendur hv. þm. Atli Gíslason, Róbert Marshall, Ólína Þorvarðardóttir, Sigurður Ingi Jóhannsson og Jón Gunnarsson.

Herra forseti. Ég taldi að ég gæti slappað af þegar ég var búinn að ræða um Íbúðalánasjóð og þær álögur sem hann leggur á skattgreiðendur, en þá er hér flutt frumvarp um útflutning hrossa og jafnvel þar, herra forseti, er verið að hækka gjöld, verið að skattleggja. Það er ekkert heilagt og ekkert látið í friði, ekki einu sinni blessaðar skepnurnar sem er verið að flytja til útlanda og koma aldrei aftur til Íslands. 
            

Forseti. Ég flyt hér nefndarálit samgöngunefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjarskipti nr. 81/2003, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín fjölda gesta til að fara yfir það auk þess sem fjöldi umsagna barst nefndinni um málið. Með frumvarpinu er áætlað að gera breytingar á ýmsum ákvæðum fjarskiptalaga. Í almennum athugasemdum með frumvarpinu segir að til þess að Ísland megi vera í fremstu röð tæknivæddra ríkja með aðgengilega, hagkvæma og örugga fjarskiptaþjónustu sé nauðsynlegt að tryggja að íslenskt lagaumhverfi fylgi eftir þeirri hröðu tækniþróun og öru breytingum sem eru helsta einkenni fjarskiptamarkaðarins. Þeim breytingum sem ætlunin er að leiða í lög með frumvarpinu má skipta helst í þrjá meginhluta. Í fyrsta lagi er áætlað að gera breytingar á fjarskiptaáætlun með það að markmiði að samræma áætlanagerð innan innanríkisráðuneytisins, sem og að samræma hana við aðrar áætlanagerðir hins opinbera. Í öðru lagi er áætlað að gera breytingar á reglum um stjórnun á úthlutun tíðna í þeim tilgangi að auka hagkvæmni og skilvirkni stjórnunar tíðnimála. Í þriðja og síðasta lagi er síðan áætlað að einfalda stjórnsýslu er varðar fjarskiptabúnað og koma í veg fyrir réttaróvissu á því sviði og bæta við nýmælum í þágu almannahagsmuna. Nefndin tók málið til umfjöllunar á haustþingi. Í nóvember og desember 2010 fékk nefndin kynningu á málinu frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu, tók á móti gestum og ræddi málið. Þegar líða tók að þinghléi um jólin lá ljóst fyrir að nefndinni tækist ekki að ljúka umfjöllun um málið fyrir jólahlé Alþingis. Var þá brugðið á það ráð að nokkrir nefndarmanna fluttu frumvarp til breytinga á fjarskiptalögum í þeim tilgangi að tryggja að ríkissjóður yrði ekki af tekjum þar sem frumvarp það sem hér ræddi um yrði ekki að lögum fyrir áramót en gera nefndinni á sama tíma fært að fjalla betur um málið að jólahléi loknu. Frumvarpið sem nefndarmenn fluttu varð að lögum nr. 146/2010 með samþykki Alþingis þann 18. desember 2010. Fram hefur komið sú gagnrýni á það frumvarp sem hér um ræðir að það feli í sér innleiðingu á Evrópugerðum sem ekki eru orðnar hluti samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Þó væru téðar gerðir ekki innleiddar í heild heldur væru einstaka ákvæði þeirra tekin út en öðrum sleppt og af þeim sökum væri hætta á að heildarsamræmi gerðanna glataðist, áherslur þeirra skekktust og markmið þeirra næðu ekki fram að ganga. Þá kom fram sú skoðun að ýmis ákvæði frumvarpsins stönguðust á við gildandi EES-rétt. Á móti var nefnt að sú Evrópugerð sem einkum hefur verið litið til við samningu frumvarpsins sé ekki heildstæð löggjöf heldur breytingagerð sem breytir núgildandi reglum á ýmsum stöðum í regluverkinu. Engu að síður er mikilvægt að taka tillit til nýrra ákvæða í regluverki sambandsins hvað varðar slík atriði en að öðrum kosti fáist ekki samræmi við þróun evrópskra reglna. Sérstaklega hefur verið gætt að því að taka heildstætt tillit til umhverfis tíðnimála í öllum nýjum Evrópugerðum sem um málið fjalla, m.a. við útfærslu á 3. gr. frumvarpsins þar sem sérstaklega er tekið fram að við töku ákvarðana skuli m.a. tekið tillit til hvata og áhættu við fjárfestingar. Þá er tekið fram að leitað hafi verið óformlega álits ESA, eftirlitsstofnunar EFTA, og í framhaldinu hefðu öll ákvæði er stönguðust á við gildandi EES-rétt verið felld út úr frumvarpinu á vinnslustigi þess. Að síðustu kom fram að tíðar breytingar á fjarskiptalögum orsökuðust m.a. af breytingum á regluverki vegna svokallaðs alþjónustugjalds og rekstrargjalds Póst- og fjarskiptastofnunar sem ætluð væru til þess að standa straum af kostnaði við alþjónustukvöð annars vegar og rekstur stofnunarinnar hins vegar. Gjöldin eru endurskoðuð árlega og stundum leiðir það til lagabreytinga. Að mati nefndarinnar mætast hér gagnstæð sjónarmið, annars vegar sjónarmið um að haga beri innleiðingu Evrópugerða þannig að tryggt sé að þær fari ekki gegn þjóðréttarlegum skuldbindingum Íslands og að slíkri innleiðingu beri að haga á þann veg að tryggt sé að íslenska ríkið glati ekki rétti í því ferli að óskoðuðu máli. Hins vegar er það sjónarmið að taka verði tillit til örrar þróunar og tækniframfara á sviði fjarskiptamála enda leiði þær stundum til þess að knýjandi verður að uppfæra löggjöf á sviði fjarskiptamála. Þannig verður ekki hjá því litið að nauðsynlegt kunni að vera að tryggja tæknilega getu og hagræðingu fjarskiptafyrirtækja með lagasetningu þegar tilefni verður til. Tillögur nefndarinnar um breytingar á frumvarpinu fela að meginstefnu í sér brottfellingu þeirra ákvæða sem í rauninni fela í sér beina innleiðingu ákvæða Evrópugerða sem ekki eru þegar orðnar hluti EES-samningsins. Þess ber þó að gæta við framsetningu tillagnanna að heildarsamhengi fjarskiptalaga verði ekki skert og markmiðum frumvarpsins verði náð eftir því sem fært er í þessu ljósi. Það er mat nefndarinnar að þrátt fyrir að tíðniréttindi teljist til tímabundinna hagnýtingarréttinda og tíðnihafar njóti þannig ákveðins einkaforræðis yfir þeim komi eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar ekki í veg fyrir að Alþingi beiti löggjafarvaldinu þeim til takmörkunar. Alþingi hefur frelsi til að hlutast til um fyrirkomulag slíkra réttinda að því tilskildu að jafnræðis og meðalhófs sé gætt. Nefndin telur óumdeilt að ætlunin með frumvarpinu sé að festa í lög heimildir til skerðingar tíðniréttinda þegar slíkt getur talist málefnalegt enda eru stjórnvöld við töku ákvarðana ávallt bundin af lágmarksreglum stjórnsýslulaga og meginreglum stjórnsýsluréttar. Virðulegi forseti. Í þeim umsögnum sem nefndinni bárust um þetta mál voru talsverðar athugasemdir gerðar við það sem ég hef hér fjallað um, þ.e. innleiðingu EES-tilskipana og regluverks EES varðandi það mál sem hér um ræðir, og hefur verið tekið tillit til þess í umfjöllun nefndarinnar eins og þegar hefur komið fram. Helstu breytingar af hálfu nefndarinnar á frumvarpinu snúa að því að fella þau ákvæði út úr frumvarpinu sem ekki hafa þegar tekið gildi. Að mati eins umsagnaraðila brýtur ákvæði 7. gr. frumvarpsins í bága við meginregluna um að innleiða beri þjóðréttarlegar skuldbindingar í landsrétt eigi þær að hafa réttaráhrif gagnvart borgurum. Hann telur að ekki fái staðist að Póst- og fjarskiptastofnun verði með lagaheimildum fengið vald til þess að ákveða að ákvarðanir alþjóðastofnana verði bindandi hér á landi. Nefndin bendir á að framangreind meginregla byggist á kenningunni um tvíeðli landsréttar og þjóðaréttar. Póst- og fjarskiptastofnun verður, a.m.k. hvað tíðnimál varðar, að teljast verulega sérhæfð stofnun. Viðurkennt er að löggjafanum sé heimilt að framselja vald sitt til reglusetningar, m.a. þannig að kveðið sé á um útfærslu með stjórnvaldsfyrirmælum. Í þeim tilvikum þegar setja á reglur og við reglusetninguna reynir ekki á pólitískt mat hefur slíkt framsal verið talið réttlætanlegt. Með því móti hefur verið talið að sérþekking á sérfræðilegum efnum nýtist betur. Sú athugasemd kom sömuleiðis fram í umsögn um málið að samkvæmt ákvæði til bráðabirgða í frumvarpinu væri gert ráð fyrir að ákveðin fyrirtæki sem þurfi að fá tíðniheimildum sínum endurúthlutað á næsta ári greiði á ný eins konar auðlindagjald af því tilefni. Bent var á að slíkt væri í ósamræmi við þá framkvæmd sem tíðkast hefði við nýlegar tíðniúthlutanir þar sem ekkert slíkt gjald hefði verið tekið. Umsagnaraðilinn taldi slíka gjaldtöku því ekki í samræmi við kröfur stjórnarskrárinnar um jafnræði í lagasetningu. Á móti var á það bent að úthlutun tíðniheimildar til símafyrirtækis á síðasta ári án gjaldtöku hafi verið almenn og í þeim málefnalega tilgangi að jafna samkeppnisstöðu þess fyrirtækis gagnvart keppinautum á markaði. Virðulegi forseti. Það var samstaða í samgöngunefnd um afgreiðslu málsins eins og það liggur hér fyrir rétt eins og það var samstaða í samgöngunefnd við að taka ákveðinn hluta þess úr og gera breytingu á fjarskiptalögum, nr. 81/2003, undir lok síðasta árs. Nefndin er samstiga og sammála um þær breytingartillögur sem gerðar eru og gerð er grein fyrir í nefndarálitinu og fjalla að meginefninu til um það sem ég hef þegar fjallað hér um, þ.e. innleiðingu tilskipana auk þess sem gerð er tillaga um breytingu á heiti áætlunarinnar. Í frumvarpinu er fjallað um samskiptaáætlun en ætti að kallast fjarskiptaáætlun. Er það mat nefndarmanna að það heiti sé mun skýrara og lýsi mun frekar innihaldi þess frumvarps sem hér um ræðir en það heiti á frumvarpinu sem kemur fram í heiti þess. Ég sé ekki ástæðu til að rekja frekar þær breytingartillögur sem nefndin gerir við frumvarpið eins og það liggur hér fyrir. Það er gerð ítarleg grein fyrir því í nefndarálitinu sjálfu og um það er eins og ég sagði áðan full samstaða í nefndinni og ástæðulaust að tíunda það hér frekar. Nefndin hefur fjallað ítarlega um þetta mál allt frá því á síðasta hausti, eins og hér hefur komið fram, og kallað til sín fjölmarga gesti og niðurstaða nefndarinnar er nokkuð skýr hvað það varðar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Vali Gíslasyni fyrir ágæta ræðu um innihald nefndarálitsins. Það sem ég saknaði var í fyrsta lagi umræða um takmörkun á tíðnisviði sem auðlind, hversu langt menn sjá hana fyrir sér. Nú eru fjarskipti í sívaxandi mæli á hvers manns borði og í hvers manns vasa. Ég geri ráð fyrir að innan ekki mjög margra ára, 10, 15 eða 20 ára, verði það mjög verðmæt réttindi að mega senda út á ákveðinni tíðni. Var eitthvað rætt í nefndinni í tilefni þessa frumvarps um það hvort fara ætti í einhvers konar kvótakerfi eða selja þeim heimildir sem fá þessa nýtingu? Það er reyndar talað um hérna að það sé gert með fastri tölu, 30 milljónir eru að koma upp núna ef menn fá að taka upp ákveðið tíðnibil, en verðmætin gætu verið miklu meiri. Síðan langar mig að spyrja, af því að það kom ekki fram og hefur ekki verið rætt, um persónuvernd. Í gegnum tíðnisvið og GSM-síma og allt það er hægt að vita nákvæmlega hvar viðkomandi er staddur, eins á hvaða hæð í húsi hann er. Var það rætt í nefndinni, sem sagt hvernig hægt væri að gæta þess að þeir sem reka svona símafyrirtæki noti ekki þær upplýsingar að vita hvar ég er staddur nákvæmlega núna?

Forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal spyr um takmörkun á tíðnisviðinu, hvernig það hafi verið takmarkað og í því tilviki hvernig farið verði með þetta sem auðlind og þá verðmæti sem það vissulega er nú þegar í dag. Í dag er greitt talsvert hátt gjald fyrir tíðnisviðið og m.a. snerist lagasetningin á síðasta hausti um það. Breyting á lögum sem samgöngunefnd tók sig saman um að leggja til og varð að lögum í haust gengur út á að fyrir úthlutun á tíðniréttindum skuli taka sérstakt gjald sem nemur 1,5 millj. kr. fyrir hvert úthlutað megahertz af tíðnisviði og síðan eftir því á hvaða sviðum það er. Þetta var vissulega rætt í nefndinni, þá sérstaklega hvernig ætti að fara með þessi réttindi. Þetta var m.a. rætt í samhengi við önnur réttindi sem úthlutað er í dag, ýmist gegn gjaldi eða án gjalds. Eitthvað barst í tal í því sambandi auðlindanýting til sjávar. Í þeim breytingum sem gerðar voru á frumvarpinu eins og það hljóðaði áður en nefndin tók það til umfjöllunar segir, með leyfi forseta: „Réttindi samkvæmt þessari grein eru bundin við nafn og er framsal óheimilt nema annað sé sérstaklega tekið fram við úthlutun þeirra eða í reglugerð.“ Þetta er einn af þeim hlutum sem féll út úr frumvarpinu við skoðun nefndarinnar um innleiðingu EES-reglna varðandi það að heimilt sé að framselja þau réttindi sem menn fá úthlutað gegn gjaldi. Við þurfum vissulega að taka þessi mál aftur 

Herra forseti. Vissulega er tekið ákveðið gjald og það er tiltekið í lögunum hvert það á að vera. Það er svipað eins og ákveðið væri í lögum hvað þorskígildistonnið kostaði. Það sem vantar inn í er spurningin: Hvað gera menn ef 100 aðilar bjóðast til að borga þetta gjald fyrir ákveðið tíðnisvið? Og hvað ef allir reiða fram þær 30 milljónir eða hvað það nú er sem þarf? Hvernig taka menn á slíkum vanda og leysa hann? Verður happdrætti, á að vera uppboð, hver á þá að fá það sem er umfram uppsett verð o.s.frv.? Mér finnst að menn þurfi að hugsa þetta til framtíðar. Mér sýnist það á öllu þegar ég horfi á framboð á GSM-símum sem hefur breyst alveg gífurlega á síðustu 10 árum. Ég þori varla að hugsa 10 ár fram í tímann hversu mikið þurfi af svona tíðnisviði. Hv. þingmaður svaraði því ekki hvað menn ætla að gera með persónuupplýsingarnar. Praktískt séð getur símafyrirtæki vitað nákvæmlega hvar ég er staddur í gegnum gemsann minn, m.a.s. upp á 2. hæð eða hvar það nú er. Ef hann hlerar samskiptin er hægt að finna hvar tiltekinn maður er staddur og við hvern hann er að tala. Það eru til tæki í tölvum sem greina raddir. Þetta var víst gert til að leita að einhverjum eiturlyfjabaróni í Suður-Ameríku, ég þori ekki að fara alveg með það, en þeir hleruðu bara öll símtöl í borginni í tvo mánuði eða svo. Svo hringdi vinurinn í systur sína og þá fundu þeir hann um leið. Þetta gefur alveg gífurlega möguleika til persónunjósna. Ég spyr hv. þingmann hvort það hafi verið hugleitt eitthvað í nefndinni.

Forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal spyr hvernig menn hafi hugsað það ef 100 aðilar sækja um á tilteknu tíðnisviði og uppfylla öll þau skilyrði sem eru sett samkvæmt lögunum. Þá vænti ég þess að uppboð fari fram um það, það verði ekki deilt út takmörkuðum fjölda ef 100 eða 1000 aðilar sækja um sama tíðnisvið, sömu réttindin og verið er að úthluta með þeim hætti. Það fer þá einfaldlega fram útboð á því.

Nei, …

Hv. þingmaður nefndi áðan hvað gerist á 10 árum. Það er margt og það kemur m.a. fram í þeim fjölda breytinga sem verða á fjarskiptalögum, stundum margar á ári sem eru til merkis um þá miklu þróun sem hefur orðið á þessu sviði, sérstaklega á undanförnum árum. Það þarf að fylgja þeim eftir, langoftast eru tíðar lagabreytingar á fjarskiptalögum skýrðar með þeim breytingum sem verða á þessu sviði, við þurfum bæði að fylgja eftir aukinni og meiri tækni og þar að auki aukinni notkun á mismunandi tíðnisviðum sem eru sömuleiðis breytilegar. Það var ekki sérstaklega rætt svo ég muni um það hvernig fara eigi með persónuupplýsingar sem svo sannarlega er hægt að afla með þeim hætti sem hv. þingmaður nefndi að öðru leyti en því að persónuvernd og persónulög ná auðvitað yfir meðferð þessara mála eins og önnur slík mál. Það var ekki sérstaklega rætt hvað þetta varðar hvernig fara eigi með þær upplýsingar, enda er hér fyrst og fremst verið að fjalla um breytingar á lögum um 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um fjarskiptaáætlun ef tillaga samgöngunefndar um breytingu á orðum verður samþykkt, þ.e. að þetta muni heita fjarskiptaáætlun en ekki samskiptaáætlun. Þetta mál kom inn í þingið upphaflega mjög seint í desember. Strax komu mjög miklar athugasemdir við það og fór meiri hluti nefndarinnar þá leið að flytja tillögu um að gera breytingar þannig að þeim gjaldskrárhækkunum sem stóðu til yrði flýtt og síðan var málið áfram til umfjöllunar núna í vetur. Sú gagnrýni sem kom helst fram á þetta frumvarp var um að það fæli í sér innleiðingu á Evrópugerðum sem ekki væru orðnar hluti samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Þó væru téðar gerðir ekki innleiddar í heild sinni heldur væru einstaka ákvæði þar tekin út en öðru sleppt þó að af þeim sökum væri hætta á að heildarsamræmi aðgerðanna glataðist, áherslur þeirra skekktust og markmið þeirra næðu ekki fram að ganga. Þá kom fram sú skoðun að ýmis ákvæði frumvarpsins stönguðust á við gildandi EES-rétt. Nefndin brást við þessu og tillögur hennar um breytingar fela í sér þá meginstefnu að brott falli þau ákvæði sem fela í sér beina innleiðingu ákvæða Evrópugerða sem ekki eru þegar orðnar hluti EES-samningsins. Þessu var breytt í meðförum nefndarinnar og eins og ég sagði hér kom fram mjög hörð gagnrýni frá umsagnaraðilum gagnvart þessum hlutum. Síðan brugðust fulltrúar frá Póst- og fjarskiptastofnun við með þeim hætti að þeir féllust á að þessar breytingar yrðu gerðar á frumvarpinu og þá kæmi inn í haust viðbótarpakki um breytingar á EES-regluverkinu. Þá kæmi hann inn í heild sinni þannig að menn hefðu í fyrsta lagi miklu meiri yfirsýn yfir hvað væri verið að gera og þá gæti líka Póst- og fjarskiptastofnun unnið það betur upp í hendurnar á samgöngunefnd og þinginu til að menn gætu tekið markvissari ákvörðun í að breyta þessu. Ég kem líka hérna upp til að þakka hv. þm. Birni Vali Gíslasyni, formanni nefndarinnar, hvernig haldið var á þessu máli í nefndinni. Ég tel til fyrirmyndar þau vinnubrögð sem voru viðhöfð við afgreiðslu þessa máls og vænti þess að það verði svo áfram í hv. samgöngunefnd. Mörg þeirra mála sem hafa komið þar út, og nánast öll, hafa verið unnin í mikilli sátt og samvinnu allra nefndarmanna og undantekningarlaust verið tekin út ágreiningslaust.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti sem er á þskj. 929, um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 45/1996, um mannanöfn, með síðari breytingum. Allsherjarnefnd hefur fjallað um málið og fékk á sinn fund Bryndísi Helgadóttur frá innanríkisráðuneyti og Skúla Guðmundsson frá Þjóðskrá Íslands. Umsagnir bárust nefndinni frá Baháí-samfélaginu, mannanafnanefnd og Siðmennt, félagi siðrænna húmanista á Íslandi. Með frumvarpinu er lagt til að mál er varða mannanöfn verði afgreidd á einum stað, hjá Þjóðskrá Íslands, í stað þess að þau séu afgreidd þar eða í innanríkisráðuneyti. Nefndin fjallaði um málið og telur að með breytingunum verði stjórnsýsla þeirra mála einfölduð gagnvart borgurunum og umsóknir afgreiddar hjá Þjóðskrá Íslands sem er lægra sett stjórnvald. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: Í fyrsta lagi að í stað orðsins „dómsmálaráðherra“ í 1. gr. komi: ráðherra. Í öðru lagi að 5. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast þegar gildi. Hv. þm. Róbert Marshall, Valgerður Bjarnadóttir, Vigdís Hauksdóttir og Þráinn Bertelsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Þór Saari, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur álitinu. Undir álitið rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þm. Atli Gíslason, Mörður Árnason, Birgir Ármannsson og Sigurður Kári Kristjánsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til lokafjárlaga fyrir árið 2009, á þskj. 961, að ég hygg, sem dreift hefur verið. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á fjárheimildum vegna frávika, markaðra skatttekna og annarra rekstrartekna stofnana frá áætlun fjárlaga og fjáraukalaga og gerðar tillögur um ráðstafanir á stöðu fjárheimilda í árslok, annaðhvort með niðurfellingu eða yfirfærslu til næsta árs. Þá er frumvarpið einnig til staðfestingar á niðurstöðum í ríkisreikningi ársins 2009. Uppbygging frumvarpsins er með sama hætti og verið hefur undanfarin ár og tillögur um uppgjör og ráðstöfun á stöðu fjárheimilda í árslok byggjast á sömu viðmiðunarreglum og áður. Í fylgiskjali 2 með frumvarpinu er yfirlit yfir talnagrundvöll frumvarpsins í heild. Yfirlitið sýnir uppruna allra fjárheimilda ársins 2009 fyrir ríkissjóð í heild og einstök viðfangsefni, þ.e. flutta stöðu fjárheimilda frá fyrra ári, fjárveitingar í fjárlögum og fjáraukalögum, millifærðar heimildir innan ársins og breytingar á fjárheimildum vegna frávika ríkistekna samkvæmt þessu frumvarpi til lokafjárlaga. Í yfirlitinu koma einnig fram gjaldfærð útgjöld í ríkisreikningi og staða í árslok, þ.e. mismunur fjárheimilda og reikningsfærðra útgjalda. Heildarfjárheimildir á árinu 2009 námu rúmlega 590 milljörðum kr. Útgjöld samkvæmt reikningi urðu rúmir 578 milljarðar og fjárheimildastaða í árslok er því jákvæð um 12,2 milljarða kr. Í frumvarpinu er að vanda lagt til að staða fjárheimilda í árslok verði annaðhvort felld niður, eins og fram kemur í 2. gr., eða yfirfærð til næsta árs, eins og fram kemur í fylgiskjali nr. 1. Vík ég þá nánar að lagagreinum frumvarpsins. Í 1. gr. frumvarpsins, samanber skiptingu í sundurliðun 1, eru tillögur um breytingar á fjárheimildum vegna frávika markaðra skatttekna og annarra rekstrartekna stofnana frá áætlun fjárlaga og fjáraukalaga. Alls er lagt til að fjárheimildir verði auknar um 1.096.900.000 kr. samkvæmt uppgjöri á fjármögnun stofnana og verkefna með mörkuðum ríkistekjum. Nánar tiltekið er hér leitað eftir heimild Alþingis fyrir því að ráðstafa þessum tekjum ýmist í samræmi við hverjar þær urðu samkvæmt uppgjöri ríkisreiknings eða hver metin fjárþörf reyndist vera við skil ríkissjóðs á mörkuðum tekjum til viðkomandi aðila. Almennt gildir að útgjaldaheimildir hækka ef markaðar ríkistekjur til fjármögnunar á útgjöldum stofnana og verkefna hafa verið umfram fjárlög, en þær lækka hafi tekjurnar reynst minni. Það viðmið er þó ekki algilt því að ekki eru lagðar til breytingar á fjárheimildum ef ekki er beint samband á milli útgjaldaþarfar og fjármögnunar á þann hátt að breytingar í tekjum hafi bein áhrif á kostnað eða ef útgjaldaheimildir í fjárlögum eru ákvarðaðar út frá verkefnum án tillits til hugsanlegra breytinga í fjármögnun með mörkuðum ríkistekjum, eins og t.d. framlög til vegagerðar. Í 2. gr. frumvarpsins, samanber skiptingu í sundurliðun 2, eru tillögur um niðurfellingu á fjárheimildastöðum í árslok 2009. Ráðstafanir á fjárheimildastöðum í árslok byggjast á viðmiðunarreglum þar sem einkum er litið til þess hvort útgjöld ráðist af öðrum lögum en fjárlögum og séu t.d. bundin af lögum eða samningum frekar en að vera á ábyrgð tiltekins stjórnsýsluaðila. Einnig er við það miðað að yfirfærsla milli ára á afgangsheimildum í almennum stofnanarekstri og öðrum reglubundnum rekstrarverkefnum fari almennt ekki umfram 10% af fjárlagaveltu viðkomandi verkefna nema sérstakar ástæður séu taldar til annars. Tilgangur þess að takmarka yfirfærslu afgangsheimilda milli ára er að koma í veg fyrir að heimilt sé að efna til umtalsverðra útgjalda umfram fjárlög, enda auka útgjöld sem efnt er til á grundvelli geymdra fjárheimilda halla og skuldasöfnun ríkisins á sama hátt og útgjöld sem efnt er til á grundvelli heimilda í fjárlögum. Við undirbúning frumvarpsins var farið yfir þau tilvik þar sem afgangsstöður fjárheimilda eru umfram framangreint viðmið. Við þá yfirferð kom í ljós að málsatvik voru í nokkrum tilvikum með þeim hætti að fagráðuneytin töldu nauðsynlegt að flytja meiri afgangsheimildir til ársins 2010. Dæmi um slíkt er ef framkvæmd verkefnis hefur frestast yfir áramót - ég hygg að það eigi við í nokkrum tilvikum hjá Vegagerðinni - eða ef stofnað hefur verið til skuldbindinga á grundvelli fenginna fjárheimilda, eða ef ráðuneyti hefur heimilað stofnun að ráðstafa geymdri fjárheimild í tiltekin verkefni og ljóst má vera að að öðrum kosti hefði rekstur á árinu 2010 stefnt í halla. Að öðru leyti hefur, eins og jafnan áður við undirbúning lokafjárlaga, verið farið yfir alla fjárlagaliði og tillögur um flutning og niðurfellingar ákveðnar með hliðsjón af málsatvikum samkvæmt sömu viðmiðunarreglu og áður. Því má bæta við að almennt höfum við reynt að festa mjög kirfilega í sessi þær viðmiðunarreglur sem hér er stuðst við. Almenna reglan er þá sú að ekki er fært meira á ári hverju milli rekstrarliða af þessu tagi en sem nemur 4% af veltu og mest uppsafnað 10%. Alls er lagt til að niður falli 6.422,7 millj. kr. af umframgjöldum á rekstrargrunni en á greiðslugrunni falla niður 2.444,4 millj. kr. af afgangsheimildum. Munurinn milli rekstrargrunns og greiðslugrunns í niðurfelldum fjárheimildastöðum skýrist að mestu af niðurfellingu umframgjalda á liðnum Afskriftir skattkrafna án samsvarandi greiðslu og niðurfellingu afgangsheimilda á liðnum Vaxtagjöld og lífeyrisskuldbindingar, þar sem niður falla gjaldaheimildir án samsvarandi greiðsluheimildar. Í fylgiskjali 1 með frumvarpinu er yfirlit yfir fyrirhugaðar breytingar á fjárheimildum ársins 2010 vegna stöðu fjárheimilda í árslok 2009 sem yfirfærast til næsta árs. Gert er ráð fyrir að heimildir til rekstrar verði auknar um 9.971,8 millj. kr., tilfærsluheimildir auknar um 888,2 millj. kr., heimildir til viðhaldsverkefna auknar um 574,1 millj. kr. og stofnkostnaðarheimildir auknar um 7.169,5 millj. kr. Er þannig fyrirhugað að hrein aukning heimilda á árinu 2010 vegna þessara ráðstafana í heild verði 18.603,6 millj. kr. og svarar það til rúmlega 3% af heildarheimildum fjárlaga 2010. Virðulegi forseti. Ég hef nú farið yfir helstu þætti frumvarpsins. Með því eru lagðar fyrir Alþingi niðurstöður úr rekstri ríkissjóðs gagnvart fjárheimildum á árinu 2009 og vísast í því sambandi til greinargerða í fjáraukalögum og ríkisreikningi um meginatriði í framvindu ríkisfjármála og helstu frávik í tekjum og gjöldum. Ég tel því ekki ástæðu til að fara nánar yfir einstök atriði í frumvarpinu og legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar þingsins.

Virðulegi forseti. Ég byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé nauðsynlegt fyrir okkur að breyta þeim vinnubrögðum sem viðhöfð hafa verið í áratugi. Nú er 15. mars 2011 eins og allir vita, og við ræðum frumvarp til lokafjárlaga sem er í raun og veru þingskjal vegna ríkisreiknings fyrir árið 2009. Meðferð málsins verður væntanlega ekki lokið fyrr en um mitt þetta ár, í maí mundi ég giska á, jafnvel í júní, rétt fyrir þinglok, vegna þess að það á eftir að fara með frumvarpið til fjárlaganefndar eftir 1. umr. og Ríkisendurskoðun á eftir að gera skýrslu um það þannig að við munum í raun afgreiða lokafjárlög 2009 um mitt ár 2011. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra í mestu vinsemd hvort ekki sé mjög mikilvægt að við breytum því ferli þannig að við ræðum þessi mál fyrr, á réttum tíma. Mig langar líka að kalla fram sjónarmið hæstv. ráðherra gagnvart því sem gerst hefur. Ef maður skoðar fjárlög og fjáraukalög undanfarinna ára kemur í ljós að breytingin er alveg gífurleg. Til dæmis er breytingin á milli ríkisreiknings og fjárlaga mjög mikil frá árinu 1998–2007, sem er ekki í tíð núverandi hæstv. ráðherra, eða um 9% að meðaltali. Breytingin fyrir árið 2009 var einungis 4,2%, sem er mjög lágt miðað við það sem verið hefur á undanförnum árum. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort við þurfum ekki að bæta enn frekar gæði fjárlagagerðarinnar þótt okkur hafi miðað eitthvað áfram.

Frú forseti. Það má segja að stuttu svörin við báðum spurningunum séu jú. Ég get alveg tekið undir að æskilegt væri að lokafjárlögin kæmu fram sem fyrst eftir að ríkisreikningur liggur fyrir og hann hefur fengið sína venjulegu meðferð sem er gjarnan á miðju ári, ef ég hef lært rétt á undangengnum tveimur árum, þannig að lokafjárlög ættu þá að geta náð inn á haustþing árs næsta á eftir. Það væri að sjálfsögðu skemmtilegra að fjalla um þau á næsta almanaksári á eftir því sem við á. Það munaði nú ekki miklu að það tækist núna en ýmislegt varð til þess að það hafðist ekki fyrr en eftir að fjárlagaafgreiðslu haustþingsins var lokið. Ég held að ég geti fullvissað hv. þingmann um að hugur okkar í fjármálaráðuneytinu stendur til þess að festa bæði vinnureglur og tímasetningu betur í sessi í þeim efnum. Vonandi verða hægari aðstæður til þess þegar mesta annríkið sem tengt er ástandi undangenginna tveggja eða þriggja ára er að baki. Sama má segja um það frávik sem er frá ríkisreikningi, eða þess vegna fjáraukalögum og síðan ríkisreikningi og svo lokafjárlögunum. Það frávik ræðst að verulegu leyti af því hvernig farið er með flutning fjárheimilda eðli málsins samkvæmt. Þar hefur tvímælalaust náðst mikill árangur með því að hafa meiri festu og fastmótaðar reglur og eins með því að setja því skorður og þök hversu mikið er hægt að færa yfir af heimildum. Eins og hv. þingmaður nefndi sjálfur eru hlutföllin að þróast í hagstæðari átt í þeim efnum eins og almennt má segja um frávikshlutföllin, þau hafa verið á 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Okkur greinir svo sem ekki mikið á um hversu mikilvægt það er að breyta vinnubrögðunum og vanda þau því að við höfum séð sömu athugasemdirnar ár eftir ár hvað það varðar í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Nú er mikill vilji í hv. fjárlaganefnd til að breyta vinnubrögðunum til að geta fylgt eftir framkvæmd fjárlaga og bæta gæði fjárlaga, ef ég má orða það með þeim hætti. Hæstv. ráðherra sagði að mjög mikilvægt væri að sýna hvernig færa á heimildir, hvernig það virkar, bæði þar sem þær eru vannýttar og eins hvernig menn geta nýtt eða fært hugsanlegt tap á milli ára með því að ganga á þær heimildir sem þeir eiga inni. Það er mjög mikilvægt að sett verði ákvæði um hvernig það er gert. Það er líka mjög mikilvægt núna við þær aðstæður sem nú eru í þessum erfiða niðurskurði og erfiðu stöðu ríkissjóðs að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að fjárlögin virki. Það virðist hafa verið þannig í mörg ár að þegar menn áætluðu tekjur ríkissjóðs - við skulum segja t.d. 400 milljarða og að útgjöldin hafi verið 370 milljarðar með 30 milljarða afgang - varð niðurstaðan sú að tekjur ríkissjóðs jukust úr 400 milljörðum í 430, eins og í uppsveiflunni, en útgjöldin jukust líka úr 370 milljörðum í 400 milljarða. Það var eitthvert agaleysi í þeim málum og þá var sagt: Niðurstaðan er þó alla vega 30 milljarðar eins og reiknað var með, þannig að það var ekki nógu mikið aðhald á útgjaldaþættinum í fjárlögunum. Því er gríðarlega mikilvægt að breyta. Ég vænti mikils og bind miklar vonir við þá vinnu sem unnin er í fjárlaganefnd til þess að breyta svona vinnubrögðum, því að það er sameiginlegt markmið okkar allra að hafa gæði fjárlaganna sem mest.

Frú forseti. Ég held að reynslan sé besti dómarinn í þessu. Ég segi algerlega kinnroðalaust, og er mér málið þó skylt, að ég held að við getum ekki verið annað en ánægð með þróunina og útkomuna bæði árin, 2009 og 2010. Það er auðvelt að sýna fram á það í samanburði að almennt stóðust áætlanirnar þá tiltölulega mjög vel. Á árinu 2009 var tekjuhliðin að vísu í óvissu framan af en reyndist síðan sterkari en ætla hefði mátt miðað við horfurnar, eins og þær voru nú dökkar um áramótin 2008/2009. Útgjaldaáætlun stóðst vel og á árinu 2010 er útkoman á sinn hátt enn betri því að tekjuáætlun stenst nokkurn veginn nákvæmlega og útgjöld eru vel innan heimilda. Kannski má að einhverju leyti draga þann lærdóm af þessu að það sé að sumu leyti auðveldara að gera traustar áætlanir á tímum slaka og niðursveiflu í hagkerfinu, alla vega borið saman við þá reynslu, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega, að mönnum gekk mjög illa að átta sig á t.d. tekjuforsendum á þenslutímanum og vanmátu þá tekjurnar ár eftir ár. Það góða sakar nú ekki, sérstaklega ekki hefðu nú verið traustar innstæður fyrir þeim tekjum, sem kannski má deila um, því að mikið af þeim voru í raun og veru þenslutengdar tekjur. En öllu verra var að útgjöldin höfðu tilhneigingu til að elta þessar vaxandi tekjur uppi og þá voru menn litlu nær. Það má segja að enn sem komið er hafi þetta gengið þokkalega síðastliðin tvö ár. Ég held að það verði að segjast alveg eins og er að sérstaklega er aðdáunarvert hversu vel almennt hefur gengið að halda rekstrinum innan fjárheimilda. Á tímum mjög erfiðra samdráttaraðgerða hafa forstöðumenn í opinberum rekstri almennt sýnt gríðarlega ábyrgð og mikla samviskusemi við að aðlaga reksturinn að þeim knöppu fjárheimildum sem þeim hafa verið skammtaðar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 17/2009 um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn um umhverfismál. Utanríkismálanefnd hefur fjallað um þetta mál og óskaði m.a. eftir áliti umhverfisnefndar. Markmið þeirrar tilskipunar sem hér er fjallað um er að færa ábyrgð á umhverfistjóni til þess sem tjóninu veldur, þ.e. til rekstraraðila þeirrar atvinnustarfsemi sem fellur undir hana. Þar með á að tryggja að mengunarvaldurinn eða sá sem ber ábyrgð á umhverfistjóni eða yfirvofandi hættu á umhverfistjóni rannsaki, komi í veg fyrir eða bæti úr tjóni og beri allan kostnað þar af. Ásamt framangreindu markmiði er tilgangur tilskipunarinnar að tryggja að öll atvinnustarfsemi á svæðinu beri sambærilega fjárhagsábyrgð á þeim skaða sem hún kann að valda. Ábyrgðin nær þó einungis til tjóns á umhverfinu. Ábyrgðin tekur til tjóns á vernduðum tegundum, náttúruverndarsvæðum, landi og vatni. Innleiðing þessarar tilskipunar kallar á lagabreytingar hér á landi og hefur hæstv. umhverfisráðherra þegar hlutast til um það með framlagningu lagafrumvarps til heildarlaga um umhverfisábyrgð sem er að finna á þskj. 345, 299. mál, en það er nú til meðferðar í umhverfisnefnd. Utanríkismálanefnd leggur til að þessi tillaga verði samþykkt óbreytt. Birgitta Jónsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Álfheiður Ingadóttir, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar, Ólöf Nordal, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 18/2009 um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn um umhverfismál. Nefndin hefur m.a. óskað eftir áliti umhverfisnefndar um þessa tillögu og fylgir álit umhverfisnefndar með í nefndarálitinu. Markmið þessarar tilskipunar er að setja reglur um meðhöndlun úrgangs frá jarðefnavinnslu, við meðferð og geymslu á steinum og steinefnum og frá námuvinnslu. Einnig fjallar tilskipunin um gerð úrgangsáætlana, starfsleyfi, fjárhagslega ábyrgð og fleira. Tilskipunin gildir ekki um annan úrgang en þann sem stafar beint af námuvinnslunni né heldur um úrgang frá námuvinnslu á hafsbotni. Samkvæmt tilskipuninni skulu námuúrgangsstaðir hafa starfsleyfi og vera undir eftirliti stjórnvalda sem halda einnig skrá yfir úrgangsstöðvar fyrir námuúrgang sem hefur verið lokað. Sú regla gildir að úrgang frá námuiðnaði skal meðhöndla á þann hátt að hann hafi ekki skaðleg áhrif á heilsu manna og umhverfi. Almenningur skal upplýstur um hvaða staðir hafa sótt um leyfi til urðunar og geymslu á námuúrgangi og um viðbragðsáætlanir vegna mengunarhættu. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi og fjallar frumvarp umhverfisráðherra um breytingu á lögum um meðhöndlun úrgangs, nr. 55/2003, með síðari breytingum, þ.e. 186. mál á þskj. 203, að hluta til um það efni. Það er nú til umfjöllunar í umhverfisnefnd. Utanríkismálanefnd leggur til að þessi tillaga verði samþykkt. Birgitta Jónsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Álfheiður Ingadóttir, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar, Ólöf Nordal, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 16/2009, um breytingu á XIX. viðauka við EES-samninginn um neytendavernd. Utanríkismálanefnd hefur fjallað um þetta mál og m.a. leitað álits allsherjarnefndar á tillögunni og fylgir álit allsherjarnefndar með áliti utanríkismálanefndar. Meginmarkmið þessarar tilskipunar er frekari sameining markaða og aukin neytendavernd á sviði neytendalána. Réttarstaða neytenda við gerð lánasamninga mun batna til muna frá því sem nú er auk þess sem gerðar verða auknar kröfur til vandaðra vinnubragða lánastofnana. Má þar nefna kröfu um aukna upplýsingagjöf lánastofnana og skyldu til að meta gjaldþol lántaka fyrir samningsgerð, að þak verður sett á uppgreiðslukostnað lána og að neytendur munu hafa 14 daga frest til að falla frá samningi. Innleiðing þessarar tilskipunar kallar á lagabreytingar hér á landi og er fyrirhugað að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra leggi fram frumvarp til breytinga á lögum um neytendalán, nr. 121/1994, með síðari breytingum, á haustþingi og mun það að líkindum koma til meðferðar í allsherjarnefnd. Utanríkismálanefnd leggur til að þessi tillaga verði samþykkt. Birgitta Jónsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Álfheiður Ingadóttir, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar, Ólöf Nordal, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 80/2008, um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn um fjármálaþjónustu. Utanríkismálanefnd hefur fjallað um þetta mál og leitaði m.a. álits viðskiptanefndar. Álit viðskiptanefndar fylgir áliti utanríkismálanefndar. Markmið þessarar reglugerðar er að setja skilmála sem góðar reikningsskilavenjur þriðju ríkja þurfa að uppfylla til að vera vegnar að jöfnu við alþjóðlega reikningsskilastaðla sem Evrópusambandið samþykkir. Innleiðing þessarar tilskipunar kallar á lagabreytingar hér á landi og mun fyrirhugað frumvarp hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um breytingar á lögum um ársreikninga, nr. 3/2006, með síðari breytingum, að hluta til fjalla um það efni. Málið er að því leytinu tengt tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 10/2010, sem er 199. mál á yfirstandandi þingi. Fyrirhugað er að leggja frumvarpið fram á yfirstandandi þingi en það hefur tvívegis áður verið lagt fram en ekki hlotið afgreiðslu. Eftir framlagningu mun það að líkindum koma til meðferðar viðskiptanefndar. Utanríkismálanefnd leggur til að þessi tillaga verði samþykkt. Birgitta Jónsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Álfheiður Ingadóttir, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar, Ólöf Nordal, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 114/2008, um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn um fjármálaþjónustu og XIX. viðauka við EES-samninginn um neytendavernd. Utanríkismálanefnd hefur fjallað um þetta mál og m.a. fengið til sín gesti frá utanríkisráðuneyti og efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Markmið tilskipunar 2007/64/EB eru að skapa heildstætt, samræmt og nútímalegt ESB-regluverk um rafræna greiðslumiðlun og að efla réttarstöðu neytenda er varðar greiðsluþjónustu. Helstu breytingarnar verða annars vegar tilkoma svokallaðra greiðslustofnana og hins vegar að einungis bönkum og sparisjóðum verður heimilt að veita fyrrnefnda greiðsluþjónustu. Gilda ákvæði tilskipunarinnar m.a. um veitingu greiðsluþjónustu, þar með talið um réttindi og skyldur í tengslum við skilyrði og notkun ólíkra greiðslukerfa. Ætla má að samkeppni aukist um greiðsluþjónustu hér á landi með auknu aðgengi að greiðslukerfum og fjölgun þátttakenda á markaði þegar greiðslustofnanir verða bæði nýir þátttakendur í greiðslukerfum og samkeppnisaðilar við banka er kemur að veitingu greiðsluþjónustu. Innleiðing þessarar tilskipunar kallar á lagabreytingar hér á landi og mun fyrirhugað frumvarp hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra til nýrra heildarlaga um greiðsluþjónustu fjalla um það efni. Fyrirhugað er að leggja frumvarpið fram á vorþingi. Eftir framlagningu mun það að líkindum koma til meðferðar í viðskiptanefnd. Utanríkismálanefnd leggur til að þessi tillaga verði samþykkt. Birgitta Jónsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Álfheiður Ingadóttir, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar, Ólöf Nordal, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 32/2010, um breytingu á XIII. viðauka við EES-samninginn um flutningastarfsemi. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og m.a. leitað álits bæði samgöngunefndar og sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar á tillögunni og eru álit nefndanna birt sem fylgiskjöl með nefndaráliti utanríkismálanefndar. Markmiðið með umræddri tilskipun er að knýja skipaeigendur til að tryggja sig gegn tjóni sem þeir valda þriðja aðila með skipum sínum. Tilskipun 2009/20/EB er hluti af svokallaðri Erika III, þriðja siglingaöryggispakka ESB, en markmið hennar eru að fyrirbyggja sjóslys og kveða á um tilteknar ráðstafanir þegar slys verða. Er tilskipuninni ætlað að stoppa í lagalegt gat í alþjóðlegu siglingalöggjöfinni þar sem engin almenn skylda hvílir á skipaeigendum að þjóðarétti til að tryggja sig gegn tjóni sem þeir valda þriðja aðila. Bent hefur verið á að tilskipunin sé m.a. til hagsbóta fyrir skipaeigendur sem eru með fullnægjandi tryggingar vegna þess að eftir að tilskipunin tekur gildi þurfa þeir ekki að vera í samkeppni við lítið tryggð eða ótryggð skip. Við umfjöllun samgöngunefndar vegna áðurnefndrar álitsbeiðni frá utanríkismálanefnd kom fram að mögulega væri tilgreining á þriðja aðila ekki fyllilega lýsandi um þá tjónþola sem ábyrgðartrygging samkvæmt tilskipun 2009/20/EB er ætlað að vernda. Var á það bent við umfjöllun samgöngunefndar að í einhverjum tilvikum kynni skilgreining tilskipunarinnar á tjóni að ná út fyrir svokallað beint tjón, þ.e. þegar tjón verður á hlut eða líkamstjón, og til svokallaðs afleidds tjóns, þ.e. til tjóns sem leiðir af beina tjóninu. Nefndin vekur athygli á því að Samtök verslunar og þjónustu hafa í umsögn sinni við málið komið á framfæri ósk um að fá til yfirlestrar og athugasemda drög að frumvarpi um breytingar á siglingalögum, nr. 34/1985, með síðari breytingum, til innleiðingar á tilskipuninni og tekur nefndin undir það. Innleiðing þessarar tilskipunar kallar á lagabreytingar hér á landi og mun hæstv. innanríkisráðherra væntanlega flytja frumvarp um breytingar á siglingalögum, nr. 34/1985, með síðari breytingum. Það frumvarp mun þá að sjálfsögðu koma til umfjöllunar í hv. samgöngunefnd. Eins og áður er getið tekur utanríkismálanefnd undir mikilvægi þess að hagsmunaaðilar eins og Samtök verslunar og þjónustu geti fengið frumvarpið til yfirlestrar og athugasemda. Nefndin leggur til að þessi tillaga verði samþykkt. Birgitta Jónsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Álfheiður Ingadóttir, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar, Ólöf Nordal, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 10/2010 um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn um fjármálaþjónustu. Utanríkismálanefnd hefur fjallað um þetta mál og leitaði m.a. álits viðskiptanefndar á tillögunni og er álit nefndarinnar birt sem fylgiskjal. Markmið ákvörðunar framkvæmdastjórnarinnar er að gera tiltekna reikningsskilastaðla þriðju ríkja sem tilgreind eru jafngilda alþjóðlegum reikningsskilastöðlum þar til innleiðing alþjóðlegu reikningsskilastaðlanna hefur farið fram í viðkomandi þriðju ríkjum. Innleiðing þessarar tilskipunar kallar á lagabreytingar hér á landi og mun fyrirhugað frumvarp efnahags- og viðskiptaráðherra um breytingar á lögum um ársreikninga, nr. 3/2006, með síðari breytingum að hluta til fjalla um það efni. Málið er að því leytinu tengt tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 80/2008 sem er 133. mál á yfirstandandi þingi og ég hef þegar gert grein fyrir. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Birgitta Jónsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Álfheiður Ingadóttir, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar, Ólöf Nordal, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 37/2010 um breytingu á XXII. viðauka við EES-samninginn um félagarétt Nefndin hefur fjallað um málið og leitað m.a. álits viðskiptanefndar á tillögunni og er álit þeirrar nefndar birt sem fylgiskjal með þessu nefndaráliti. Markmið tilskipunarinnar er að draga úr svonefndum stjórnsýslubyrðum í hlutafélögum hvað snertir gerð skýrslna og skjala og birtingu þeirra. Veitt er aukin heimild til að nýta m.a. vef félaga til birtingar á slíkum gögnum. Með breytingunum er ætlunin að auka samkeppnishæfni félaga innan Evrópska efnahagssvæðisins. Breytingarnar hafa áhrif á almennar reglur um félög en einnig ársreikninga og endurskoðun. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi og mun fyrirhugað frumvarp efnahags- og viðskiptaráðherra um breytingar á lögum um hlutafélög, nr. 2/1995, með síðari breytingum fjalla um efnið. Fyrirhugað er að leggja frumvarpið fram á yfirstandandi þingi en samkvæmt texta athugasemda við tillöguna er ætlunin að ganga umfram skyldu á grundvelli ákvæða tilskipunarinnar og gera jafnframt breytingar á lögum um einkahlutafélög, nr. 138/1994, með síðari breytingum, þar sem eðlilegt þyki að svipaðar reglur gildi um hlutafélög og einkahlutafélög. Utanríkismálanefnd leggur til að tillagan verði samþykkt. Birgitta Jónsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Álfheiður Ingadóttir, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar, Ólöf Nordal, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um heimild til staðfestingar tveggja ákvarðana sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn um umhverfismál. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín m.a. gesti frá utanríkisráðuneyti og umhverfisráðuneyti. Nefndin hefur haft málið til umfjöllunar um nokkurt skeið áður en tillagan sem hér um ræðir var lögð fram á Alþingi. Fyrir liggur að viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda (ETS) mun taka miklum breytingum á næstu árum. Frá og með 1. janúar 2012 fellur allt flug innan og til og frá Evrópu (EES) undir kerfið sem þetta þingmál tekur til, og frá og með 1. janúar 2013 mun kerfið bæði ná yfir fleiri tegundir staðbundins iðnaðar og fleiri tegundir gróðurhúsalofttegunda en það gerir í dag. Með þessum breytingum mun kerfið hafa mikil áhrif á Íslandi þar sem íslensk flugstarfsemi og stærstur hluti þess iðnaðar á Íslandi sem losar gróðurhúsalofttegundir mun falla undir kerfið. Auk þess mun ákvarðanataka innan kerfisins verða miðlægari. Þannig verður einn sameiginlegur pottur losunarheimilda fyrir allt Evrópska efnahagssvæðið og ákvarðanir um úthlutun munu byggjast á árangursviðmiðum sem verða þau sömu fyrir allt svæðið. Við umfjöllun nefndarinnar nú kom fram að sérstakar ástæður eru fyrir því að tillagan er lögð fram á Alþingi áður en sameiginlega EES-nefndin samþykkir ákvarðanirnar. Nefndin vill þó benda á að málsmeðferðin eigi sér fordæmi í 480. máli á 121. löggjafarþingi um samræmdar heilbrigðisreglur fyrir m.a. fisk og fiskafurðir. Talið er brýnt fyrir hagsmuni flugstarfsemi á Íslandi að ákvarðanirnar öðlist gildi fyrir lok marsmánaðar 2011 en fyrirhugað er að sameiginlega EES-nefndin samþykki þær seinni hluta þess mánaðar. Tilskipun 2008/101/EB kveður á um að tímafrestir flugrekenda til að sækja sér losunarheimildir án endurgjalds og til skila á staðfestum gögnum um losun séu til 31. mars 2011. Þýðir það í raun að innlendir flugrekendur og erlendir aðilar sem annast hafa flug til og frá Íslandi hafa einungis frest til að skila inn slíkum umsóknum og gögnum þangað til. Ítarleg gögn hafa verið lögð fram fyrir Alþingi, m.a. drög að viðkomandi ákvörðunum, svo þingið er vel upplýst um fyrirhugaðan gang mála. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi og mun fyrirhugað frumvarp umhverfisráðherra um breytingu á lögum um losun gróðurhúsalofttegunda, nr. 65/2007, fjalla um það efni. Fyrirhugað er að leggja frumvarpið fram á yfirstandandi þingi. Eftir framlagningu mun það að líkindum koma til meðferðar í umhverfisnefnd. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Birgitta Jónsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Álfheiður Ingadóttir, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar, Ólöf Nordal, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um gerð samninga um gagnkvæma vernd fjárfestinga. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið m.a. umsagnir frá iðnaðarráðuneyti, utanríkisráðuneyti, Seðlabanka Íslands og Samtökum atvinnulífsins. Með tillögunni er lagt til að Alþingi feli utanríkisráðherra að hefja stefnumótun um gerð samninga við önnur ríki um gagnkvæma vernd fjárfestinga. Stefnt verði að því að fjölga gerð slíkra samninga til þess að efla traust og skapa hagfelld skilyrði fyrir beina erlenda fjárfestingu hér á landi sem og fjárfestingu íslenskra aðila erlendis. Gerð slíkra samninga stuðlar jafnframt að aukinni milliríkjaverslun og veitir fjárfestum aukna vernd. Sérstaklega verði að því stefnt að gera samninga af þessu tagi við þau ríki þar sem Íslendingar hafa mestu viðskiptahagsmunina. Nefndin tekur undir umsagnir sem henni bárust sem allar voru jákvæðar og telur brýnt að efla traust og skapa hagfelld skilyrði fyrir erlenda fjárfestingu hér á landi sem og fjárfestingar Íslendinga erlendis. Nefndin telur þó ljóst að gerð gagnkvæmra samninga um vernd fjárfestinga sé vandkvæðum bundin við núverandi aðstæður eins og bent er á í umsögn utanríkisráðuneytis um málið. Í samningsfyrirmynd OECD við gerð fjárfestingarsamninga, sem íslensk stjórnvöld styðjast við, er kveðið á um að samningsaðilar tryggi að greiðslur sem tengjast fjárfestingum og ágóða skuli fást yfirfærðar. Með þeim takmörkunum á gjaldeyrisviðskiptum sem í gildi eru hér á landi eru möguleikar á því að framfylgja þessum ákvæðum fjárfestingarsamninga verulega skertir. Í því ljósi álítur nefndin að gerð samninga um gagnkvæma vernd fjárfestinga um þessar mundir sé verulegum takmörkunum háð, en telur engu að síður tímabært að hefja stefnumótun til framtíðar á þessu sviði svo hægt sé að leggja í slíka samningagerð þegar aðstæður breytast. Nefndin leggur til að þessi tillaga sem flutt er af hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni og fleirum verði samþykkt óbreytt. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Björgvin G. Sigurðsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Valgerður Bjarnadóttir, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar, Ólöf Nordal, Birgitta Jónsdóttir og Álfheiður Ingadóttir.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst og fremst taka til máls til að fagna því að þetta mál sé komið þó svona vel á veg og þakka kærlega fyrir þær undirtektir sem þingmálið hefur fengið í utanríkismálanefnd. Þetta mál er flutt að gefnu tilefni. Það er þannig að samningar um gagnkvæma vernd fjárfestinga hafa verið að breiðast nokkuð út um heiminn og ýmsar þjóðir hafa verið að gera svona samninga sín á milli, fyrst og fremst til þess að treysta möguleika á fjárfestingum milli landa. Það er athyglisvert í þessu sambandi að það ríki sem hefur kannski hvað mesta reynslu af samskiptum á alþjóðlega vísu, þ.e. Bretland, hefur beitt þessum samningum mjög mikið. Við Íslendingar höfum hins vegar verið nokkrir eftirbátar hvað þetta áhrærir og höfum lítið sinnt þeim þætti málsins. Fyrir því eru örugglega margs konar ástæður, sem þarflaust er svo sem að tína til en eru nefndar í greinargerð með þingsályktunartillögunni sem við höfum til meðhöndlunar. Það er rétt sem kemur fram í nefndaráliti utanríkismálanefndar að aðstæður núna til að gera þessa samninga eru kannski ekki mjög heppilegir vegna þeirra gjaldeyrishafta sem við búum við en einhvern tímann lýkur þeim og vonandi verður það fyrr en síðar. Þess vegna er mikilvægt að nota einmitt tímann núna til að marka stefnuna í þessum efnum og undirbúa gerð samninga af þessum toga. Við höfum mjög litla reynslu á þessu sviði, höfum gert mjög fáa samninga og þá eingöngu samninga nánast undantekningarlaust við ríki sem við eigum lítil viðskiptaleg samskipti við. Nú væri auðvitað ráð til þess að snúa okkur að því að undirbúa samningagerð við ríki þar sem meiri fjárhagslegir hagsmunir eru undir. Þess vegna er eðlilegt að nota tímann núna til að undirbúa stefnumótun á þessu sviði svo við getum undið okkur að því þegar aðstæður verða þannig að við getum gert þessa samninga í einhverju trausti, að við séum þá búin að undirbúa jarðveginn í þessum efnum. En fyrst og fremst langaði mig til að færa utanríkismálanefnd þakkir fyrir að hafa tekið þetta mál upp á sína arma og komið því inn í þingið þannig að það verði hér til afgreiðslu, væntanlega á morgun.

Forseti. Ég flyt nefndarálit um tillögu til þingsályktunar um millilandaflug um Ísafjarðarflugvöll sem samgöngunefnd hefur tekið til umfjöllunar og afgreitt frá sér. Nefndin hefur fjallað ítarlega um málið og hefur sömuleiðis fengið talsvert margar umsagnir og fjallaði nefndin um þær og leitaði upplýsinga um málið eftir þörfum. Með tillögunni er lagt til að Alþingi feli innanríkisráðherra að tryggja að á Ísafjarðarflugvelli sé nægjanlegur búnaður og aðstaða til að hægt sé að sinna þaðan millilandaflugi með flugvélum sem núna hafa heimild til þess að fljúga um völlinn. Í greinargerð með tillögunni kemur m.a. fram að um árabil hafi verið allmiklar flugsamgöngur á milli Ísafjarðar og Grænlands. Er á það bent að slík starfsemi hafi skapað umsvif og tekjur og opnað nýja möguleika til samskipta á milli Vestfjarða og Grænlands. Er það mat tillöguhöfunda að slík samskipti séu mikilvæg enda sé landfræðilega stutt á milli Ísafjarðar og Grænlands. Margir umsagnaraðila fagna tillögunni, fagna framkomu hennar eða gera ekki athugasemdir við efni hennar. Þá er viðleitni þingmanna til að auka umsvif og hagræði í millilandaflugi fagnað sérstaklega. Byggjast skoðanir framangreindra aðila hvað helst á sjónarmiðum um að efla beri grundvöll flugrekstrar á Íslandi og að auka eigi samstarf milli Íslands og Grænlands. Þá er talið nauðsynlegt að hamla gegn því að flugrekstur þjappist saman á fáa staði landsins. Á hinn bóginn ber að geta þess að innanríkisráðuneyti vísar í umsögn sinni um málið til þess að samgöngur á milli Ísafjarðar og Grænlands séu ekki meðal grunnþarfa samfélagsins og því ekki meðal forgangsverkefna í samgöngumálum. Þá vekur ráðuneytið athygli á því að tillögunni fylgi ekki kostnaðaráætlun, hagkvæmnigreining, fjármagn, upplýsingar um hvaða tiltekin verkefni eigi að ráðast í til að nýta fjárfestinguna og hvaða skuldbindingar liggi að baki henni. Í einni umsögn kom fram að mögulega væri eðlilegt að gera breytingar á heiti og orðalagi tillögunnar. Er það skilningur nefndarinnar að umsagnaraðilinn telji að slíkar breytingar kunni að undirstrika sérstöðu hennar betur. Á fundum nefndarinnar komu fram verulegar efasemdir um að kostnaðarútreikningur sem fylgdi umsögn Isavia ohf. væri að öllu leyti réttur. Var á það bent að Ísafjarðarflugvöllur hefði á árum áður og um langt skeið gegnt hlutverki millilandaflugvallar. Af þeim sökum væri ýmis nauðsynlegur tækjabúnaður, hæft og sveigjanlegt starfsfólk og aðstaða þegar til staðar. Nefndin tekur undir framkomin orð þeirra umsagnaraðila sem hvatt hafa til samþykktar tillögunnar. Fagnar nefndin því sérstaklega hve jákvæðum augum flugrekendur og aðrir hagsmunaaðilar líta aukna möguleika í flugrekstri á Íslandi. Bera skoðanir og hvatningarorð margra umsagnaraðila með sér þá einurð sem einkennir íslenskt atvinnulíf. Þá telur nefndin að ekki verði hjá því litið að framkvæmd hugmynda um Grænlandsflug verður að byggja á raunhæfum og gaumgæfðum forsendum. Í ljósi þess sem fram hefur komið og þeirra hagsmuna sem tillögunni er ætlað að styðja við leggur nefndin til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingum. Í fyrsta lagi að tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að fela innanríkisráðherra að gera úttekt á kostnaði og mögulegum leiðum til þess að tryggja að á Ísafjarðarflugvelli verði nægjanlegur búnaður og aðstaða til að unnt verði að sinna þaðan flugi til Grænlands. Úttektin og niðurstöður hennar verði kynntar samgöngunefnd Alþingis eins fljótt og auðið er. Í öðru lagi að heiti tillögunnar verði: Tillaga til þingsályktunar um flug til Grænlands um Ísafjarðarflugvöll. Nefndin er einhuga í afstöðu sinni til þessa máls. Undir nefndarálitið skrifar Björn Valur Gíslason, formaður, Róbert Marshall, Árni Johnsen, Guðmundur Steingrímsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Ásbjörn Óttarsson, Mörður Árnason og Sigmundur Ernir Rúnarsson. Ólína Þorvarðardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Það nefndarálit og sú breytingartillaga sem hv. þm. Björn Valur Gíslason hefur gert hér grein fyrir er við þingsályktunartillögu sem ég er fyrsti flutningsmaður að en að henni standa einnig aðrir þingmenn Norðvesturkjördæmis. Ég tel að niðurstaða nefndarinnar sé vel viðunandi. Raunar er gert ráð fyrir því að þrengja nokkuð þær hugmyndir sem upphaflega var lagt af stað með. Þær hugmyndir gengu út á að opna fyrir möguleika á að hægt væri að sinna millilandaflugi frá Ísafjarðarflugvelli með flugvélum sem núna hafa heimild til þess að fljúga um völlinn. Glögglega kemur fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni að fyrst og fremst sé horft til möguleika á því að sinna millilandaflugi frá Ísafjarðarflugvelli til Grænlands. Fyrir því eru m.a. sögulegar ástæður. Um árabil var talsvert flug á milli Ísafjarðarflugvallar og Grænlands þangað til fyrir það var tekið nema að því leyti að hægt var að stunda þetta flug með sérstökum undanþágum sem fengust jafnan ef aðstæður voru þannig að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Hins vegar er tafsamt og ekki mjög skilvirkt að standa þannig að málum. Þess vegna er mikilvægt að opna fyrir almenna heimild. Þá heimild er verið að opna fyrir með þeim hætti sem tillaga hv. samgöngunefndar gerir ráð fyrir, þ.e. að opna fyrst og fremst fyrir flug milli Ísafjarðarflugvallar og Grænlands. Það er í raun og veru þungamiðjan í röksemdunum á bak við tillöguna eins og hún var upphaflega flutt. Ég tel að þessi niðurstaðan samgöngunefndar sé því vel viðunandi fyrir okkur sem stóðum að málinu og uppfylli þau meginmarkmið sem tillögunni var ætlað að mæta. Við vitum að þetta getur skipt miklu máli fyrir atvinnulífið á Ísafirði og einkanlega á norðanverðum Vestfjörðum, einnig fyrir landið í heild. Þetta getur aukið almenn umsvif í efnahagslífinu. Þetta getur skapað nýja möguleika á ferðamálasviði. Þetta getur opnað nýja möguleika á að sinna ýmiss konar þjónustu sem Grænlendingar kaupa t.d. núna frá Danmörku. Þetta getur líka opnað ýmis ný tækifæri fyrir Grænlendinga og því skulum við alls ekki gleyma, það skiptir gríðarlega miklu máli. Ef þessi tillaga verður afgreidd á Alþingi, sem ég geri nú fastlega ráð fyrir að verði á morgun, er ákaflega mikilvægt að málinu verði fylgt vel eftir. Nú fær framkvæmdarvaldið, innanríkisráðuneytið og Isavia, þetta mál til meðhöndlunar. Á grundvelli þess verður væntanlega mótuð stefna um hvernig standa eigi að nauðsynlegri uppbyggingu á Ísafjarðarflugvelli til þess að hægt sé að sinna flugi þaðan til Grænlands. Nú má segja að framkvæmdarvaldið hafi hitann í haldinu til að fylgja málinu eftir. Það er ákaflega brýnt að þetta verði ekki bara orðin tóm heldur verði að veruleika sem allra fyrst. Ég veit að það eru miklar vonir bundnar við málið. Á Vestfjörðum hefur á undanförnum árum heilmikið verið gert til þess að efla tengslin milli Grænlands og Vestfjarða, og Íslands þar með. Stofnað hefur verið sérstakt Grænlandssetur. Á sínum tíma var samþykkt þingsályktunartillaga á Alþingi sem gengur út á hið sama. Einstakir áhugamenn á svæðinu hafa unnið að þessu. Bæjaryfirvöld í Ísafjarðarbæ höfðu að þessu sérstakt frumkvæði. Þáverandi hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, fór með sendinefnd skipaða m.a. fulltrúum Vestfjarða til Grænlands til að treysta þessi samskipti Grænlands og Vestfjarða. Margt hefur því verið gert nú þegar til að undirbúa þetta. Það sem hefur hins vegar staðið í veginum er skortur á samgöngum á milli Ísafjarðar, og þar með Íslands, og Grænlands. Með tillögunni er vonandi verið að stíga fyrsta skrefið til þess að bæta úr því. Það má svo sem velta fyrir sér í hverju möguleikarnir geta falist, hvort fyrst og fremst verði þjónusta við austurströnd Grænlands eða vesturströndina. Það mun tíminn leiða í ljós. Aðalatriðið er að við séum þá að leggja af stað með áform um að byggja upp nægjanlega innviði á Ísafjarðarflugvelli til að hægt sé að sinna þessu flugi, bæði í bráð og lengd, og það verði hægt að gera það öðruvísi en nú er gert þar sem flugið er á grundvelli einstakra undanþágna sem flugrekstraraðilar fá í það og það skiptið. Það sjá auðvitað allir að það er ekki vænlegur grundvöllur til þess að byggja upp einhverja atvinnustarfsemi sem byggir á samskiptum Íslands og Grænlands. Það verður að gera þetta með miklu varanlegri hætti. Við vitum að fyrrum var heilmikið flug stundað þarna á milli eins og ég rakti áðan. Aðstæður, sem breyttust m.a. með tilkomu Schengen, gerðu það að verkum að það varð allt saman önugra og erfiðara við að eiga. Þess vegna er mikilvægt að vinda bráðan bug að þessu. Við vitum að Ísafjarðarflugvöllur er einn fjölfarnasti flugvöllur hér innan lands. Á milli Reykjavíkur og Ísafjarðar fara tugir þúsunda manna á hverju ári í flug sem talið er uppfylla öll öryggisskilyrði, ella væri það flug náttúrlega ekki stundað. Því er engin ástæða til að ætla annað en hægt sé að stunda þetta millilandaflug með t.d. sambærilegum flugvélum og lenda núna á Ísafjarðarflugvelli, stunda þetta millilandaflug milli Íslands, Ísafjarðarflugvallar, og Grænlands. Í trausti alls þessa fagna ég niðurstöðu samgöngunefndar og trúi því að þetta geti orðið upphafið að stórauknum samskiptum Vestfjarða og Grænlands og þar með Íslands og Grænlands.

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi lýsa ánægju minni með hversu jákvætt nefndin tók í þetta mál. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um innihaldið. Það er búið að lýsa því hér og fara ágætlega yfir mikilvægi málsins. Það er tvennt sem ég vil gera athugasemdir við eða benda á í nefndaráliti frá samgöngunefnd. Annars vegar er vísað í umsögn frá innanríkisráðuneytinu þar sem segir að það verkefni sem nú er rætt um, þar á meðal flugsamgöngur milli Ísafjarðar og Grænlands, sé ekki meðal grunnþarfa samfélagsins. Það er örugglega rétt þegar búið er að skilgreina hverjar eru grunnþarfir hvers samfélags eða grunnþarfir samfélagsins fyrir vestan. Hins vegar held ég að flestir geti verið sammála um að samgöngubót sem þessi og verkefnin geti orðið til þess að bæta mjög hag íbúa svæðisins og þau tækifæri sem þar eru varðandi atvinnuuppbyggingu og frekari þróun í samfélaginu. Því er þetta verkefni mjög mikilvægt þó að færa megi rök fyrir því að það teljist ekki til hefðbundinna grunnþarfa. Hitt atriðið sem mig langar að benda á kemur fram í breytingum frá nefndinni varðandi tillögugreinina sjálfa. Þar stendur í lokin, með leyfi forseta: „Úttektin og niðurstöður hennar verði kynntar samgöngunefnd Alþingis eins fljótt og auðið er.“ Þarna hefði ég viljað sjá kveðið sterkar að orði, að settur væri einhver endapunktur á þá vinnu sem ráðuneytinu er heimilt að fara í, það yrði t.d. klárt fyrir lok þess þings er nú starfar eða áður en þingið fer í sumarleyfi - þær upplýsingar sem á að taka saman, áætlunin - og þar af leiðandi væri hægt að taka málið upp að nýju í haust ef ekkert merkilegra gerðist í því í sumar. Ég held hins vegar að orðalagið „svo fljótt sem auðið er“ sé býsna teygjanlegt og þar af leiðandi hægt að ýta málinu á undan sér og taka önnur mikilvæg mál fram fyrir það. Ég vildi endilega nota tækifærið og hvetja til þess að þetta verði unnið hratt og örugglega þannig að við fáum að sjá einhverja niðurstöðu eða alla vega áætlanir áður en það þing er nú starfar fer í sumarleyfi. Ég geri mér grein fyrir að það þarf að fara í einhverja vinnu en engu að síður er þetta mikilvægt verkefni. Þess vegna legg ég áherslu á það með þessum hætti. Að öðru leyti vil ég þakka fyrir þann jákvæða tón sem er í nefndarálitinu og umsögn nefndarinnar.

Forseti. Ég flyt nefndarálit um tillögu til þingsályktunar um úttekt á gerð göngubrúar yfir Ölfusá við Selfoss. Með þingsályktunartillögu þessari er lagt til að Alþingi feli innanríkisráðherra að láta meta kosti þess að gera göngubrú yfir Ölfusá við Selfoss og meta kostnað við slíka framkvæmd. Gert er ráð fyrir að slík úttekt á framkvæmdinni og kostnaðarmat liggi fyrir 1. mars 2011 eins og segir í tillögunni. Umsagnaraðilar hafa ýmist fagnað tillögunni eða ekki gert athugasemdir við efni hennar. Þó hefur verið bent á að verulega knappur tími sé áætlaður til verksins. Í umsögn Vegagerðarinnar kemur m.a. fram að lagt hafi verið mat á möguleika þess að byggja léttari brú utan á núverandi brú en niðurstaða þess mats hafi verið að slíkt sé ekki skynsamlegt í ljósi burðarþols. Af þeim sökum telur Vegagerðin að horfa verði til annarra kosta. Þá bendir Vegagerðin á að unnið sé að undirbúningi að færslu hringvegarins norður eða austur fyrir þéttbýlið á Selfossi og smíði nýrrar brúar þar. Nefndin telur að veruleg þörf sé á að gera úttekt á því hvaða kostir eru raunhæfir þegar kemur að brúun Ölfusár við Selfoss. Af umsögnum umsagnaraðila má sjá að þættir sem tengjast umferðaröryggi gangandi vegfarenda og samgöngum íbúa innan bæjar á Selfossi eru meðal grunnforsendna hvatningarorða þeirra. Samgöngunefnd er samhljóða í áliti sínu varðandi þetta mál og leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: Í stað dagsetningarinnar 1. mars 2011 komi 1. febrúar 2012. Að þessu nefndaráliti standa samgöngunefndarmenn og hv. þingmenn Björn Valur Gíslason, Róbert Marshall, Árni Johnsen, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Ásbjörn Óttarsson og Mörður Árnason. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir og hv. þingmenn Sigmundur Ernir Rúnarsson og Guðmundur Steingrímsson voru fjarverandi við afgreiðslu þessa máls.