Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Því miður var ég ekki viðstaddur þegar 2. umr. þessa máls fór fram. Ég sé að í nál. 1. minni hl. sjútvn. er þess getið, að ég meðal nokkurra annarra hafi ekki verið viðstaddur á þeim nefndarfundi sem málið var afgreitt á. Það er rétt. Ástæðan er sú, að ég var þá veðurtepptur vestur á fjörðum. En viku áður en málið var afgreitt í nefndinni var boðað til fundar í sjútvn. og mætti aðeins einn af hv. stjórnarliðum á þeim nefndarfundi, ef á að telja hann til stjórnarliða í sambandi við það mál sem hér um ræðir, þ. e. hv. formaður sjútvn., þannig að málið frestaðist um viku vegna mætingarleysis hv. stjórnarliða í sjútvn. Ég held að rétt sé að það komi fram. Að öðru leyti um þetta mál hef ég lýst því áður, að ég er andvígur þessu olíugjaldi og tel að við kringumstæður sem þessar, þegar svona mál koma upp eins og stórkostleg hækkun á olíu vegna ytri aðstæðna, þá séu það ekki sjómenn eða útvegsmenn einir sem eigi að blæða fyrir það, heldur eigi öll þjóðin að leggja á sig nokkuð vegna þess. Ég hef lýst því áður að þetta er mín skoðun. Ég get því tekið undir það sem segir í nál. frá 2. minni hl. sjútvn., að það er auðvitað þjóðarinnar allrar að taka á sig nokkuð þegar svona mál koma upp. Það á ekki einvörðungu að leggjast á sjómenn eða útvegsmenn. Í öðru lagi er það ámælisvert, hvernig að þessu hefur verið staðið af hálfu hæstv. ríkisstj. og hæstv. sjútvrh. Hér má segja að Alþingi standi í raun og veru frammi fyrir gerðum hlut, og það er auðvitað ótækt að slík vinnubrögð skuli viðhöfð gagnvart Alþingi. Hér er um það að ræða að olíugjald, sem áður var 7.5%, á samkv. þessu að verða 7%. Það hefur áður komið fram, að hæstv. sjútvrh. hefur margítrekað lofað að afnema olíugjaldið.  Ég held að eins og málum er nú háttað sé í raun og veru nokkuð sjálfgefið að Alþingi hlýtur að ganga frá þessu máli. En það er ástæða til að víta þau vinnubrögð sem viðhöfð eru af hálfu hæstv. sjútvrh. og ríkisstj. Ég mun ekki standa gegn því, að þetta frv. nái fram að ganga. Samkomulag er að því er virðist milli þeirra aðila sem hér eiga hlut að máli, og fiskverðsákvörðun er grundvölluð m. a. á þessu. Má því segja að nokkuð augljóst sé að stefnt væri í mikla tvísýnu ef ekki yrði orðið við því að samþykkja það sem hér er lagt til. Ég vil hins vegar taka það fram, að þó að hæstv. sjútvrh. hafi enn einu sinni lofað við ákvörðun fiskverðs og meðferð þessa máls að stefna að því að olíugjaldið verði afnumið, þá hef ég litla trú á slíkum loforðum, tek lítið mark á þeim, með þá reynslu í huga sem við höfum horft upp á undangengin tvö ár a. m. k. En batnandi mönnum ætti að vera best að lifa, og ef hæstv. ráðh. tekur á sig þá rögg að standa nú við hin gefnu fyrirheit og þó ekki væri nema halda áfram lækkun olíugjaldsins, þá væri það vel. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta, herra forseti, en vegna þess, hvernig þetta mál ber að, og vegna þeirra kringumstæðna, sem áður hefur verið getið, sýnist nokkuð augljóst að Alþingi getur vart annað gert en að afgreiða málið og samþykkja það eins og það er í pottinn búið, þó að vinnubrögðin öll séu mjög svo gagnrýnisverð og allt að því vítaverð.



Herra forseti. Það er alkunn staðreynd, að a. m. k. hér á jörðinni geta menn endað í vestri með því að stefna stöðugt í austur, en ég held að hæstv. sjútvrh. geti ekki endað með því að afnema olíugjaldið þegar stefna hans er þveröfug. Hvaða loforð sem hann hefur uppi um hvað hann hyggist gera, þá er það auðvitað framkvæmdin sem sker úr. Þó að hæstv. sjútvrh. stefni í þessum efnum stöðugt í austur, þá endar hann ekki í vestri. En það er ekki meginatriði míns máls. Meginatriðið var að gera nokkra athugasemd við frásögn í fréttatíma útvarpsins af 2. umr. um þetta mál hér á þingi á dögunum. Ég vænti þess, að það hafi ekki farið fram hjá þm. að þá var þessu máli lýst þannig að hér væri á ferðinni frv. til l. um að lækka olíugjald á fiskiskipum og að þeir þm. stjórnarandstöðunnar, sem þá tóku til máls, hefðu verið andvígir því. Þetta er ekki rétt. Olíugjald til fiskiskipa féll niður um s. l. áramót. Hefði ekkert frv. komið fram hefði ekkert olíugjald verið innheimt á þessu ári. Hér er um það að ræða að setja ný lög um að olíugjald verði áfram innheimt á árinu 1982, eins og frv. gerir ráð fyrir, en ef ekkert slíkt frv. hefði verið flutt hefði ekkert olíugjald verið innheimt. Þetta kom ekki rétt fram í fréttum útvarpsins, eins og ég sagði áðan, og ég vil aðeins vekja athygli á því að menn fari rétt með. Við erum ekki andvígir því að olíugjaldið sé lækkað. Menn voru að lýsa afstöðu sinni til þess að gjald, sem var niður fallið. skyldi verða framlengt. Auðvitað ber mönnum að fara rétt með, einnig í ríkisfjölmiðlum.



Herra forseti. Ég biðst afsökunar á því, að ég verð enn þá einu sinni að leiðrétta fullyrðingar sem hér koma fram um það sem ég á að hafa lofað í sambandi við olíugjaldið. Hv. þm. Karvel Pálmason fullyrti að ég hefði lofað að afnema olíugjaldið fyrir lok þessa árs. Á þeim fundi, sem ég átti með fulltrúum sjómanna um þá fyrirvara sem þeir settu í kjarasamningum og vitni eru að má segja: hlutlaus vitni líka, tók ég fram að ég væri reiðubúinn að athuga um afnám olíugjaldsins, enda kæmu menn sér saman um eitthvað sem kæmi í staðinn og tryggði hlut útgerðarinnar. Þetta var skýrt tekið fram og reyndar hef ég í öllum tilfellum - ég hef reyndar flett þessu upp til vonar og vara - lagt áherslu á breytingu á olíugjaldinu. Ég hef alltaf sagt: Ég er mótfallinn greiðslu olíukostnaðar á þessum grundvelli og tel að það eigi að breyta til og finna annan grundvöll til þátttöku í þessum kostnaði útgerðarinnar. Ég vil einnig taka það fram, að á fundi, sem ég átti með tveimur fulltrúum sjómanna frá Ísafirði á skrifstofu minni þegar deila stóð þar yfir í byrjun ársins 1980, lýsti ég einnig þessari skoðun minni, að það ætti að afnema olíugjald í núverandi mynd og finna heldur einhverja aðra leið. En ég greip líka með mér til vonar og vara bréf sem ég ritaði til sáttasemjara og er dags. 21. apríl 1980. Til að hafa allt á hreinu um þessi mál vil ég - með leyfi hæstv. forseta - lesa þetta bréf. Þar segir: „Málefni: Kjaradeilan á Ísafirði. Þótt ekki sé það ætlun stjórnvalda að hafa bein afskipti af kjaradeilu þeirri, sem nú stendur á Ísafirði milli útvegsmanna og sjómanna, vil ég taka fram eftirfarandi, ef það gæti orðið til þess að stuðla að lausn deilunnar. Það skal tekið fram, að samráð hefur verið haft við forsrh. og félmrh. um efni þessarar yfirlýsingar. 1. Frítt fæði. Ég tel rétt að deiluaðilar sendi stjórn Aflatryggingasjóðs bréf þar sem óskað er eftir ýmsum lagfæringum, m. a. um samræmingu tveggja efstu flokkanna og að nýr flokkur verði stofnaður vegna útileguskipa sérstaklega. Athugun á slíkum breytingum er þegar hafin. Að því er ég best veit er þörf lagabreytinga. Fyrir slíkum lagabreytingum mun ég beita mér eins og frekast verður talið fært.“ - Ég skýt því hér inn í , að þetta var framkvæmt og lög, sem tryggðu þessa breytingu, samþykkt hér á hinu háa Alþingi. Við þetta hefur því verið að fullu staðið. „2. Frívaktarvinna. Ég er tilbúinn að skipa menn í nefnd með deiluaðilum til að kanna og leggja mat á vinnuálag og vinnutíma sjómanna á Vestfjörðum. Við þá athugun yrði tekið mið af vökulögum, samningsbundnum frítímum sjómanna og vinnuálagi sjómanna í öðrum landshlutum.“ - Í umræðum um þennan lið var þetta afþakkað og ákveðið að útgerðarmenn og sjómenn beittu sér fyrir þessu sjálfir. Hins vegar hefur breyting orðið á nýlega, eins og hv. þm. vita, og er það mál þó í höndum Kjararannsóknarnefndar. Reyndar hef ég ákveðið að sjútvrn. veiti af því fjármagni, sem það hefur til mörkunar fiskveiðistefnu, nokkra fjárhagsaðstoð til þess að þessi athugun geti fari fram, samtals 250 þús. kr. sem er lofað í því skyni. „3. Lögskráningar. Ég hef og mun leggja áherslu á að frv. það, sem er þegar komið til nefndar í Ed. Alþingis, verði afgreitt á þessu þingi.“ - Ég skýt hér inn í að þetta var gert, frv. var afgreitt. „4. Réttur sjómanna til launa í veikinda- og slysatilfellum. Ég hef og mun áfram leggja á það ríka áherslu, að frv. það, sem komið er til nefndar í Nd. Alþingis um breytingu á 18. gr. sjómannalaga, verði afgreitt á þessu ári.“ - Við þetta var líka staðið. Frv. var afgreitt og þýddi mjög mikla réttarbót fyrir sjómenn. Þetta er dags. 21. apríl 1980 og undir þetta skrifa ég.



Herra forseti. Aðeins út af því sem hæstv. sjútvrh. sagði: Ég held að ég hafi getið þess áðan, að ég legði ekki sérstaklega mikið upp úr loforðum hæstv. sjútvrh. í þessu máli og þá ekkert frekar því sem síðast hefur gerst við ákvörðun fiskverðs heldur en áður. Það þarf ekki að taka neitt sérstakt fram um það að þessu sinni. Um hitt, sem hér hefur komið upp oftar en einu sinni áður, hverju hann í raun og veru lofaði við lausn sjómannadeilunnar á Vestfjörðum á sínum tíma, þá fullyrða menn úr stjórn Sjómannafélags Ísfirðinga það við mig, og ég hef enga ástæðu til að rengja það, að inn á fund Sjómannafélagsins á þeim tíma, þar sem þetta mál var til umræðu, hafi borist skeyti frá hæstv. sjútvrh. þess efnis, að hann mundi beita sér fyrir því að olíugjaldið yrði afnumið. Ég hef enga ástæðu til að rengja frekar þessa stjórnarmenn í Sjómannafélagi Ísfirðinga en hæstv. sjútvrh., nema siður væri. Hæstv. sjútvrh. hefur talað með þeim hætti í þessu máli, að það er full ástæða til að rengja hann. Kannske fer svo að hið umrædda skeyti verður að leggja á borð. Vonandi verður þess ekki langt að bíða, að það verði hægt. Þá kemur hið sanna í ljós. En ég vísa því alfarið heim til föðurhúsa hæstv. sjútvrh., að hann hafi ekki gefið loforð um þetta efni varðandi lausn kjaradeilu sjómanna á Vestfjörðum 1980. Hv. þm. Garðar Sigurðsson, formaður sjútvn., lýsti því yfir við 2. umr. þessa máls, að olíugjaldið hefði fyrst verið lagt á í sjútvrh.-tíð Kjartans Jóhannssonar. Það er út af fyrir sig rétt hjá hv. þm. Garðari Sigurðssyni, að olíugjaldið í núverandi formi var fyrst lagt á þá. En áður hafði flokksbróðir hv. þm., sem oftar gekk undir nafninu Stóri pabbi, þá sem sjútvrh., lagt á svokallað olíusjóðsgjald. Það var upphafið að þessu, þó að því hafi verið breytt í sjútvrh.-tíð Kjartans Jóhannssonar. Upphafið að þessum skatti, gjaldheimtu - eða hvað menn vilja kalla það - af sjómönnum á Lúðvík Jósepsson, fyrrv. hæstv. sjútvrh.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 2 frá 1. febr. 1980, um breytingu á lögum nr. 5 frá 13. febr. 1976, um útflutningsgjald af sjávarafurðum. Í gildandi lögum, 1. gr. laga nr. 2 frá 1. febr. 1980, segir að útflutningsgjald af sjávarafurðum skuli ákveðið 5.5% fob-verðmætis útflutnings í stað 6% sem það áður var. Jafnframt segir svo í sömu lögum, 5. gr., gildistökuákvæði þeirra laga: „Lög þessi öðlast þegar gildi og skulu ákvæði þeirra taka til útflutnings sjávarafurða sem framleiddar eru á árunum 1980 og 1981.“ M. ö. o.: þessi breyting á fyrra útflutningsgjaldi, sem var eins og ég áður sagði 6%, átti aðeins að gilda fyrir árin 1980 og 1981 og féll því úr gildi um síðustu áramót. Nú eru allir hagsmunaaðilar, sem þessu tengjast, sjómenn, útgerð og fiskvinnsla, á einu máli um að útflutningsgjaldinu verði haldið áfram, 5.5% eins og það hefur verið undanfarin tvö síðustu ár. Því er þetta frv. lagt fram sem felur í sér að fella niður úr gildistökuákvæði laganna, þ. e. 5. gr., þann hluta greinarinnar sem kveður svo á að þau - í þeirri mynd sem þau voru gildi aðeins fyrir árin 1980 og 1981. Verði þetta frv. samþykkt verður útflutningsgjaldið áfram 5.5%. Jafnframt eru í þessu frv. tvö ákvæði til bráðabirgða. Það er í fyrsta lagi ákvæði sem varðar útflutningsgjald af loðnumjöli og loðnulýsi framleiddu á tímabilinu sem nú stendur yfir. Gert var ráð fyrir því í frv., sem varð að lögum hér fyrir áramót, að útflutningsgjald af þessum afurðum yrði lækkað úr 5.5% í 3.575%. Þetta var liður í samkomulagi um verðlagningu á loðnu. Þar voru og eru verulegir erfiðleikar. Nú er loðnuvertíð ekki að fullu lokið. Það hefur verið veitt smávegis af loðnu eftir áramótin og þótt lítið sé þykir sjálfsagt að láta þetta ákvæði gilda einnig um þær afurðir. Því er hér um það að ræða að framlengja þetta ákvæði nýlegra laga þannig að það gildi út það veiðitímabil sem nú stendur. Eins og segir í ákvæði til bráðabirgða gildir það fyrir fyrstu fjóra mánuði ársins. Ég sé ekki, herra forseti, að ástæða sé til að hafa fleiri orð um þetta frv. Það skýrir sig, hygg ég, að öllu leyti sjálft. Ég læt þessa framsögu nægja og geri að till. minni, þegar lokið er þessari umr., að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Á þskj. 196 flytjum við frv. til l. um breyt. á lögum nr. 120/1976, um tollskrá o. fl., ég ásamt hv. þm. Árna Gunnarssyni og Guðmundi G. Þórarinssyni. Þetta er í þriðja skiptið sem þetta frv. er flutt, annað skipti af þessum flm., en upphaflega var frv. flutt af mér ásamt hv. þm. Árna Gunnarssyni, Ingvari Gíslasyni og Kjartani Ólafssyni. Tilgangur þessa frv. er að fella endanlega niður greiðslu aðflutningsgjalda, sem eru tollur, söluskattur, vörugjald og jöfnunargjald, af aðföngum - en aðföng eru hráefni, hjálparefni, rekstrarvörur, umbúðir, vélar, tæki, þar með talin flutningatæki til flutninga innan verksmiðjulóða, hlutar til véla og tækja, áhöld hvers konar og varahlutir - þeirra iðnfyrirtækja sem stunda framleiðslu til útflutnings eða eiga í beinni samkeppni við vörur og þjónustu, sem heimilt er að flytja til landsins, eða óbeinni samkeppni, þegar heimill er innflutningur sem komið getur í stað innlendrar vöru eða þjónustu samkv. almennu mati notenda viðkomandi vöru. Í 3. gr. laganna um tollskrá er fjallað um undanþágu og lækkunarheimildir. Við gerum þá till. að 12. liður þeirrar greinar breytist lítils háttar og verði fluttur í 2. gr. sem ber yfirskriftina: „Tollfrjáls innflutningur“, og verði þar 13. tölul. Upplýsinga um þetta mál var aflað hjá Félagi ísl. iðnrekenda og Landssambandi iðnaðarmanna og eins og ég sagði áður hefur þetta mál verið til umræðu og meðferðar í þinginu áður. Það skal tekið fram, að fyrst þegar þetta mál var flutt á hv. Alþingi tók hæstv. iðnrh. til máls og benti réttilega á að samstarfsnefnd um iðnþróun, sem hæstv. iðnrh. skipaði haustið 1978, hefði gert sams konar till. í sínum gögnum. Og í þáltill. ríkisstj. um iðnaðarstefnu hefur þessi stefnulýsing verið í þau fjögur skipti sem sú till. hefur verið flutt á Alþingi, en ekki hlotið afgreiðslu. Er það 13. tölul. á þskj. 162, till. til þál. um iðnaðarstefnu sem hæstv. iðnrh. mælti fyrir fyrir nokkrum dögum í Sþ., en þar segir, með leyfi forseta: „Felld verði niður aðflutningsgjöld á aðföngum þess iðnaðar sem á í samkeppni við erlenda aðila.“ Á 100. löggjafarþinginu, þegar málið var fyrst rætt á Alþingi, var það sent til hv. fjh.- og viðskn. Nd. Alþingis. Þá var formaður hennar Lúðvík Jósepsson. Gefið var út nál. sem hljóðaði þannig, með leyfi forseta: „Nefndin hefur rætt frv. og fékk til fundar við sig ráðuneytisstjórann í fjmrn. og veitti hann ýmsar upplýsingar. Tilgangur frv. er að fella endanlega niður greiðslu aðflutningsgjalda af aðföngum þeirra iðnfyrirtækja, sem stunda framleiðslu til útflutnings eða eiga í beinni samkeppni við vörur og þjónustu, sem heimilt er að flytja til landsins, eða óbeinni samkeppni, þegar heimill er innflutningur, sem komið getur í stað innlendrar vöru eða þjónustu, eins og segir í grg. með frv. Nefndin er sammála um að markmiði þessu þurfi að ná.“ - Ég endurtek þetta: Nefndin er sammála um að markmiði þessu þurfi að ná. - „Efni frv. er nánast samhljóða niðurstöðu samstarfsnefndar um iðnaðarmál, en sú nefnd hefur starfað á vegum iðnrn. Flm. frv. eru þm. úr öllum þingflokkum. Því sýnist víðtæk samstaða vera um efni frv. Þar sem nefndinni er ljóst, að ýmsir framkvæmdaörðugleikar muni verða við framkvæmd slíks ákvæðis í lögum, eins og frumvarpsgreinin er orðuð, leggur nefndin til, að frv. verði vísað til ríkisstj., sem sjái um að frv. verði samið um þetta efni og flutt á næsta þingi, þar sem með því verði best tryggð örugg framkvæmd málsins.“ Hér lýkur tilvitnun í nál. sem er undirritað af öllum nm. í hv. fjh.- og viðskn. á 100. löggjafarþinginu, en formaður þeirrar nefndar var, eins og ég sagði áðan, Lúðvík Jósepsson þáv. alþm. Það er rétt að það komi fram, að aldrei birtist frv. frá hæstv. ríkisstj. Hins vegar fór fram endurskoðun á auglýsingu nr. 284 frá 1978 um niðurfellingu og endurgreiðslu tolls og/eða sölugjalds af ýmsum aðföngum til samkeppnisiðnaðar sem gerð var um áramótin 1980–1981. Samt sem áður komust málin ekki í það horf sem talist getur eðlilegt. Vísa ég þar til umsagnar Félags ísl. iðnrekenda, en ekki síður til skýrslu sem samin var af samstarfsnefnd um iðnþróun og ég vitnaði áður til, en hún var fskj. með þáltill. um iðnaðarstefnu. Á bls. 64 í þeirri skýrslu kemur rækilega fram að sú nefnd er sammála efni þessa frv. Má því gera ráð fyrir víðtæku samkomulagi á hv. Alþingi um að efni frv. nái fram að ganga. Það vekur athygli og frá því er skýrt á bls. 3 í grg. með þessu frv., að þegar lögð hafa verið fram stjfrv. um sjóefnavinnslu á Reykjanesi, steinullarverksmiðju og stálbræðslu er í öllum þessum frv. gert ráð fyrir að fyrirtækin fái niðurfelld aðflutnings- og sölugjöld af vélum, tækjum og varahlutum. Síðan er sagt að hæstv. fjmrh. setji reglur um framkvæmd þessa ákvæðis. Þegar ríkið á í hlut er ekki hikað við að setja í lög slíka yfirlýsingu. Að vísu er þar um heimildargrein að ræða, en mér er kunnugt um að þegar til kastanna hefur komið við þau fyrirtæki sem ríkið á í - eða á að öllu - hefur reynst örðugt að semja við fjmrn. um þessi efni. En með því frv., sem hér er til umr., er gert ráð fyrir fortakslausu ákvæði. Þess skal og getið, að fáist þetta frv. samþykkt verður að telja, að með því sé stigið stórt skref í átt til jöfnunar svokallaðra starfsskilyrða atvinnuveganna, en þau mál eru mjög á dagskrá um þessar mundir. Á bls. 3 í grg. eru dæmi um núverandi skipan, annars vegar aðflutningsgjöld af flutningatækjum og hins vegar af öðrum vörum sem iðnaðurinn íslenski notar. Hér er aðeins um örfá dæmi að ræða til að sýna hve misjafnlega þessar vörur eru tollaðar og hve mishá aðflutningsgjöldin eru. Á bls. 4 er fjallað um þátt þessa frv. í tæknivæðingu og þá um leið lækkun vöruverðs af iðnaðarvörum. Loks er lítill kafli þar sem reynt er, að vísu með mjög óljósum hætti, að meta tekjutap ríkissjóðs, sem nánast er óhugsandi eins og mál eru nú. Þá eru fskj. birt með frv. Það eru bréf sem fóru á milli Félags ísl. iðnrekenda og fjmrn. vegna tveggja mála sem komu upp. Var annars vegar um að ræða Kassagerð Reykjavíkur og hins vegar Pólinn á Ísafirði. Þessi bréf sýna fyllilega hver er afstaða fjmrn. til niðurfellingar á aðflutningsgjöldum og hvernig tollskrárlögunum er beitt. Herra forseti. Hér er um endurflutt mál að ræða og þess vegna óþarfi að hafa mörg fleiri orð um frv. Mér er kunnugt um það, að um þessar mundir fer fram heildarendurskoðun á tollskrárlögunum á vegum fjmrn., og að sjálfsögðu verður að gera ráð fyrir að þessum málum verði gerð skil við þá heildarendurskoðun. En þar sem mjög víðtæk samstaða virðist vera um þetta mál á hv. Alþingi taldi ég ástæðu til þess, að málið yrði flutt og fengi meðferð í nefnd þannig að hægt væri að koma áhrifum Alþingis til skila til fjmrn. þegar þessi endurskoðun á sér stað. Herra forseti. Ég legg til að málinu verði vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Á þskj. 209 er flutt frv. um breyt. á lögum um tollheimtu og tolleftirlit, nr. 59 frá 1969, með síðari breytingum. Auk mín eru flm. hv. 10. þm. Reykv., hv. 6. þm. Norðurl. e., hv. 3. þm. Reykv. og hv. 4. þm. Austurl. Þá er og á þskj. 210 flutt frv. til 1. um breyt. á sömu lögum og það eru sömu flm., en 1. flm. þess frv. er hv. 10. þm. Reykv. Og á þskj. 211 er flutt frv. til l. um breyt. á lögum nr. 120/1976, um tollskrá o. fl., með sömu flm., og er 1. flm. hv. 10. þm. Reykv. Það er öllum þessum frv. sameiginlegt, að þau eru flutt til þess að koma fram þeirri breytingu á lögum um tollheimtu og tolleftirlit, að hér á landi verði hægt að taka upp það fyrirkomulag sem tíðkast hefur víða í löndum í kringum okkur, þ. e. að veittur sé frestur á greiðslu aðflutningsgjalda. Þessi greiðslufrestur hefur oft verið nefndur tollkrít. Frv. á þskj. 209 fjallar sérstaklega um það atriði, en frumvörpin á þskj. 210 og 211 eru hins vegar breytingar á lögunum um tollheimtu og tolleftirlit og tollskrá sem eru bein afleiðing af því ef Alþingi samþykkir frv. á þskj. 209. Sem 1. flm. frv. á þskj. 209 mun ég gera grein fyrir því frv., en hv. 10. þm. Reykv., 1. flm. hinna tveggja frv. sem hér eru á dagskrá, mun gera grein fyrir þeim á eftir. Þessi frumvörp eru endurflutt á þessu þingi, hafa áður verið flutt tvívegis, en ég tel ástæðu til að rekja örlitið sögu þessa máls og aðdraganda. Þess er að geta í leiðinni, að í umr. á Alþingi um skýrslu ríkisstj. um aðgerðir í efnahagsmálum fyrir skömmu var þess sérstaklega getið, að á næstunni yrði tekinn upp greiðslufrestur á aðflutningsgjöldum, svonefnd tollkrít, frá og með næstu áramótum. Er því rétt og eðlilegt að forsaga þessa máls sé rakin nokkuð. En það er öllum kunnugt, sem fylgst hafa með innflutningsmálum okkar, að þeir aðilar, sem hafa innflutningsverslun að atvinnu, eru þess mjög fýsandi, að hægt sé að taka upp fyrirkomulag sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Samtök þessara aðila hafa sýnt þessu máli mikinn áhuga, og ég hafði tækifæri sem fjmrh. á árinu 1976 að sitja ráðstefnu á þeirra vegum og hlýða á þau sjónarmið sem þeir höfðu fram að færa í sambandi við þetta málefni. Ég var þeirrar skoðunar eftir þær umr., sem þar fóru fram, að hér væri um að ræða mjög athyglisvert mál sem vert væri að gefa gaum. Ég beitti mér því fyrir að skipuð var nefnd til að vinna að endurskoðun þessara laga. Í upphafi gerði ég ráð fyrir að haga störfum þessarar nefndar með þeim hætti, að fram kæmi frv. um tollkrít sem Alþingi gæti tekið til meðferðar og tekið afstöðu til. Ef Alþingi samþykkti það frv. héldi þessi nefnd áfram störfum og endurskoðaði lögin með tilliti til þeirrar samþykktar sem Alþingi þá hafði gert. Nefnd þessi var skipuð ríkisendurskoðanda og tollstjóra, auk þess Júlíusi Ólafssyni framkvæmdastjóra og Hjalta Pálssyni framkvæmdastjóra, en formaður var Ásgeir Pétursson bæjarfógeti, þáv. sýslumaður. Með nefndinni starfaði sem ritari hennar skrifstofustjórinn í fjmrn. Þorsteinn Geirsson. Nefnd þessi skilaði áliti og ég vék að nokkrum atriðum úr skýrslu þeirri í ræðu minni á Alþingi 1979–80. Þá fluttum við sömu hv. þm. þessi frv., að vísu skömmu fyrir þinglok, en þá gafst tækifæri til að flytja hér framsöguræðu. Málinu var vísað til fjh.- og viðskn. sem leitaði síðan umsagna um málið. Það var haldinn fundur í nefndinni rétt fyrir þinglok til þess að auðvelda framgang þess. Þegar við fjöllum um þetta frv. nú ætti þess vegna að vera auðveldara fyrir fjh.- og viðskn. deildarinnar að hraða framgangi þess ef um er að ræða vilja meiri hl. En af því, sem fram kom í ræðu hæstv. forsrh., mátti ráða að vilji væri nú fyrir hendi til þess að láta þetta mál ná fram að ganga. Þessi hv. nefnd, sem ég skipaði á sínum tíma, skilaði grg. sinni skömmu fyrir ríkisstjórnaskipti á árinu 1978. Það var því eðlilegt að sá, sem tók við embætti fjmrh. í septembermánuði 1978, fengi tækifæri til að fjalla um þá skýrslu sem var nýkomin til ráðuneytisins. Mér var jafnframt kunnugt um að fulltrúar innflutningssamtaka gengu á fund þáv. hæstv. fjmrh., Tómasar Árnasonar, lýstu áhuga sínum á málinu og óskuðu eftir því, að sú ríkisstj., sem þá sat, ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, tæki málið upp, flytti um það frv. og freistaði þess að ná þessu máli fram hér á Alþingi. Það gerðist hins vegar ekki, og þegar ekki bólaði á neinu af hálfu ríkisstj., sem við tók í febrúarmánuði 1980, var þetta frv. flutt, eins og ég gat um áðan, og þá heyrðust raddir hæstv. forsrh. og fjmrh. sem ég vík að hér á eftir. Þessi frumvörp hafa tvívegis verið flutt, en ekkert annað hefur gerst í málinu þar til nú, að það, sem ég áður gat um, kom fram í skýrslu hæstv. ríkisstj. Það er enginn vafi á því, að tollkrít eða greiðslufrestur á aðflutningsgjöldum leiði til lægra vöruverðs í landinu, auk þess sem það auðveldar og greiðir fyrir innflutningsversluninni með ýmsum hætti. Niðurstaða nefndarinnar, sem ég skipaði, var sú, eins og fram kemur í grg. frv., að nefndin var sammála um að mæla með að tekin yrði upp tollkrít. Ef við lítum aðeins á nöfn þeirra manna, sem sátu í nefndinni, kemur í ljós að hér eru annars vegar fulltrúar innflutningsverslunarinnar og hins vegar þeir aðilar sem gæta og ætlað er að gæta hagsmuna hins opinbera, tollstjóri og ríkisendurskoðandi, auk þess sem þáv. formaður Félags héraðsdómara, Ásgeir Pétursson, var formaður nefndarinnar. Allir þessir aðilar hafa því staðgóða þekkingu á þeim málum sem hér er fjallað um. Það ber og að undirstrika að niðurstaða þeirra er samdóma, og það gæti e. t. v. verið leiðarljós fyrir ýmsa þá sem ekki eru gjörkunnugir tollafyrirkomulagi og greiðslu aðflutningsgjalda. Í nál., sem hv. alþm. var öllum sent, er samdóma niðurstaða nefndarinnar, sem ég gat um áðan, og ég vil enn á ný - með leyfi forseta - lesa örstuttan kafla, en þar segir, með leyfi forseta: „Með hliðsjón af framangreindum forsendum og vísan til fskj. leggur nefndin því einróma til við fjmrh., að tekin verði upp tollkrít hér á landi í því formi og með þeim takmörkunum, sem lýst er í þessu nál. í einstökum atriðum. Að ósk ráðh. var rökum og forsendum safnað í framangreint nefndarálit. Telur nefndin samdóma, að á grundvelli þessara upplýsinga sé fljótlegt að setja saman lagafrv. ef hæstv. ráðh. óskar, enda hefur allt meginefnið verið sett hér fram. Er hún jafnframt reiðubúin að vinna það verk fyrir næsta samkomutíma Alþingis.“ Eins og ég sagði áðan hafði ekkert verið í málinu gert þegar kom fram á haustið 1978. Það var því á útmánuðum 1980 að við endurfluttum þessi frv. þegar umr. fóru fram um þetta mál, 1. umr., tók hæstv. forsrh. til máls og lýsti áhuga sínum á málefninu. Hann orðaði það svo í ræðu sinni, með leyfi forseta: „Allt frá því að ríkisstj. var mynduð hafa tillögur og hugmyndir um greiðslufrest á tollum og einföldun á tollmeðferð vöru verið til athugunar. Ráðuneyti, sem þetta mál snertir, hafa unnið að þessu og viðræður farið fram um málið milli ráðherra. Í stjórnarsáttmálanum er ákvæði þess efnis að greiða fyrir hagkvæmum innkaupum til lækkunar á vöruverði.“ Síðan fjallaði hann örlítið um greiðslufrest á tollum eða tollkrít, en sagði að lokum, með leyfi forseta: „Ég er því fylgjandi, að þessum frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. og mundi ríkisstj. þá hafa samráð um frekari könnun og meðferð þessa athyglisverða máls.“ Samráð við fjh.- og viðskn. eða þá menn, sem í henni hafa átt sæti frá þessum tíma, hefur ekki verið haft. Það fóru hins vegar fram umr. á síðasta þingi þessa efnis. Þá hafði ekkert svar borist frá hæstv. ríkisstj. og ekkert samráð eða neitt samband haft við þá þm. sem áttu sæti í fjh.- og viðskn. þegar þingi lauk vorið 1980. Í stefnuræðu hæstv. forsrh. haustið 1980 var ekki vikið einu orði að því á verkefnaskrá ríkisstj. hvað gera skyldi í þessu máli, heldur ekki á s. l. hausti. Það er ekki fyrr en nú, þegar hæstv. forsrh. talar fyrir skýrslu frá ríkisstj. um aðgerðir í efnahagsmálum, að vikið er að þessu máli. Ég held að allur sá seinagangur, sem verið hefur á þessu máli hjá hæstv. núv. ríkisstj., hafi valdið vonbrigðum hjá þeim aðilum sem um þessi mál fjalla og bera hag innflutningsverslunarinnar fyrir brjósti og þá í leiðinni verðlag á innfluttum vörum, og ég held að þeir hafi látið til sín heyra. Það gerðist næst í þessu máli, að hæstv. fjmrh. skipaði nefnd á s. l. ári til þess að fara ofan í þetta mál aftur, sjálfsagt lesa þá skýrslu vel og rækilega, sem var til í ráðuneytinu, og gera sér síðan tillögur í sambandi við þetta mál. Það er í septembermánuði s. l. sem þessir aðilar gera ráðh. grein fyrir skoðunum sínum í skýrslu, sem þeir nefna tillögu til fjmrh. um greiðslufrest á aðflutningsgjöldum, og komast nánast að nákvæmlega sömu niðurstöðu og sú nefnd, sem vann þetta mál að mínu frumkvæði 1978, og semja eða gera hugmyndir að frv. fyrir hæstv. fjmrh., eftir því sem mér sýnist þannig, að sameinuð séu frumvörpin á þskj. 209 og 210, og leggja til við fjmrh. að slíkt frv. með efnisatriðum úr þeim frumvörpum flytji hann sem frv. ríkisstj. nú á þessu vori. Sjálfsagt kemur í framhaldi af því í skýrslunni margumræddu það, að greiðslufrestur af aðflutningsgjöldum, svonefnd tollkrít, verði tekinn upp í áföngum frá næstu áramótum að telja, eins og þar segir, með leyfi forseta: „En því fyrirkomulagi er ætlað að stuðla að hagkvæmari innkaupum og almennri hagræðingu í innflutningsverslun. Jafnframt verði gerðar ráðstafanir til þess, að þessi breyting komi ekki niður á íslenskum iðnaði.“ Þannig hljóðar það sem hæstv.,forsrh. sagði hér, eins og það stendur í skýrslu. En það, sem er sýnu merkilegra að það, sem hæstv. forsrh. segir, er ekki hvað hann segir, heldur hvar það stendur í umræddri skýrslu. Við skyldum halda að hér væri kafli um það, með hvaða hætti væri hægt að lækka verð á innflutningsvörum, og hér væri verið að ræða um hluta af kafla um einhvers konar breytingar í sambandi við þá hluti. Nei, þegar þessi upplestur á sér stað er verið að ræða um kafla sem heitir: „Önnur fjáröflun fyrir ríkissjóð“. Þá hefur mönnum tekist að snúa þessu þannig við að hugmyndir, sem fram hafa komið og lagðar hafa verið fram til þess að lækka vöruverð, til þess að stuðla að hagkvæmari innkaupum, almennari hagræðingu í innflutningsverslun, eins og segir, eiga að verða til þess, að auka tekjur ríkissjóðs, til fjáröflunar í sambandi við lausn á þeim vandamálum sem ríkisstj. hefur nú við að glíma. Þegar búið er að telja upp önnur atriði, sem ríkisstj. hefur fram að færa í sambandi við aðra fjáröflun, kemur setningin: „Lagt verði á sérstaki tollafgreiðslugjald við tollmeðferð vöru samkvæmt nánari reglum sem kynntar verði á næstunni.“ síðan heldur áfram: „Greiðslufrestur á aðflutningsgjöldum, svonefnd tollkrít, verði tekinn upp í áföngum.“ Þá er þessu dæmi þannig snúið við, að hugmyndir, sem fram eru settar til þess að ná fram hagkvæmari innkaupum, til þess að fá lækkun á vöruverði í landinu, eru nú hugsaðar til að afla ríkissjóði tekna til þess að hægt sé að halda áfram þeim vísitöluleik, þeirri vísitölufölsun sem núv. ríkisstj. hefur stundað allt frá því að hún var mynduð í febrúarmánuði 1980 eða um tveggja ára skeið. Ég vakti athygli á því í ræðu, sem ég flutti hér fyrir hönd fulltrúa Sjálfstfl. í fjh - og viðskn. þegar til umr. var frv. til laga um lækkun tolla á nokkrum vörutegundum, að ljóst væri að tekjutap það, sem gert var ráð fyrir að ríkissjóður yrði fyrir, 22 millj. kr., væri ætlað að bæta ríkissjóði upp með öðrum hætti, með þeim hætti sem hér hefur verið vikið að - og meira til, ekki aðeins að tryggja ríkissjóði 22 millj., ekki 44 millj., heldur e. t. v. 66 millj. kr. á móti þeim 22 sem ríkissjóður tapar við þá tollalækkun sem samþykkt var. Það var verið að lækka tolla á vörum, sem eru vísitöluvörur, um 22 millj. Það á síðan að hækka tolla með sérstöku tollafgreiðslugjaldi, ekki um þá upphæð, heldur þrisvar sinnum þá upphæð, til þess að ná inn tekjum fyrir ríkissjóð, leggja það á vörur sem ekki eru í vísitölunni og hækka þannig vöruverðið í landinu. Ég verð að segja að það veldur mér miklum vonbrigðum hvernig hér er hugsað að nýta afar góða hugmynd í sambandi við enn eina skattlagninguna hjá núv. hæstv. ríkisstj. Ég held að það hefði verið skynsamlegra fyrir hæstv. ríkisstj. í baráttunni við verðbólguna að flytja eða standa að þeim frv., sem við fimm alþm. höfum flutt í sambandi við tollkrít og koma þannig fram lækkun á vöruverði, ná þannig niður verðbólgustiginu sem hæstv. ríkisstj. hefur verið að glíma við allan tímann, en árangurslaust. Herra forseti. Ég ætla ekki að fjölyrða meira um það frv. sem ég tala hér fyrir. Í því felst fyrst og fremst ákvörðun um það, hvort upp skuli tekinn greiðslufrestur á aðflutningsgjöldum. Því frv. er ætlað að ná fram mikilli lækkun á vöruverði. Tölur voru nefndar þegar það var samið og vísað þá til þeirrar grg. sem nefndin frá 1978 lagði fram. Það var gerður mjög vel grundaður útreikningur á því, hvað þetta gæti þýtt í krónum talið, og það skipti milljörðum. Þegar frv. er nú aftur til umr., þá er af hálfu ríkisstj. hugsað að nota þessa hugmynd til annarra hluta, nota þessa hugmynd í samræmi við allt annað sem ríkisstj. hefur verið að gera. Ég verð að segja það eins og er, að ég hefði gjarnan viljað að hæstv. fjmrh. væri hér viðstaddur þegar þetta frv. og önnur frv. í tengslum við það væru rædd. Ég hef trú á því, að hann sé hér í húsinu, herra forseti, og enda þótt ég sé að ljúka máli mínu eiga sjálfsagt eftir að fara hér farm umr. um þau frv. sem eru hér á dagskrá á eftir. Mér sýnist því eðlilegt og rétt að leitað sé að hæstv. fjmrh. til þess að vera hér viðstaddur þessar umr. Ég ætla ekki að orðlengja þessar umr. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði þessu frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., er eitt þriggja frv. sem fjalla um svokallaða tollkrít. Hv. 1. þm. Reykn. gerði grein fyrir grundvallaratriðinu í þeim efnum í ræðu þegar hann fjallaði um 160. mál hv. Alþingis, á þskj. 209. Ég mun leyfa mér að fara nokkrum orðum almennt um greiðslufrest á aðflutningsgjöldum og mun þá ekki gera greinarmun á því, hvort fjallað er um 161. eða 162. mál, jafnskyld og þau eru, enda eru, eins og margoft hefur verið tekið fram, þessi þrjú frv. tengd og þurfa að fá sameiginlega meðferð í hv. fjh.- og viðskn. Það er óþarfi í raun að fara mörgum orðum um þessi frv., það er gerð grein fyrir þeim í grg. Ástæða er þó til að benda á að í frv. til 1. um breytingu á lögum um tollheimtu og tolleftirlit, þ. e. þskj. 210, er vitnað til samþykktar viðskiptaþings Verslunarráðs Íslands frá apríl 1979, en þar segir, með leyfi forseta: „Var þar samþykkt að vinna að framgangi tillagna um breytingu á lögum um tollheimtu og tolleftirlit þar sem að því væri stefnt að: 1. Aðskilja vöruskoðun, tollafgreiðslu og meðferð tollskjala annars vegar og flutning vörunnar hins vegar, þannig að vöru megi flytja beint frá skipi í vörugeymslu innflytjanda. 2. Gera tollyfirvöldum mögulegt að taka upp reikningsviðskipti við innflytjendur að því er varðar innheimtu aðflutningsgjalda. 3. Kostnaður við tollheimtu og tolleftirlit sé borinn af ríkissjóði, eins og við aðra löggæslu, enda nýtur hann teknanna, auk þess sem stjórnvöld ákveða umfang eftirlitsins. Með því er stefnt að aukinni hagræðingu í störfum tollgæslunnar.“ Með þessu frv. er verið að vinna að tveimur fyrri greinunum sem ég las hér áður, en ekki þótti ástæða til að flytja brtt. við lög er varða 3. liðinn. Vissulega er það umhugsunar virði hvort ríkissjóður eða skattborgarar eigi að halda uppi löggæslu og þá um leið tollgæslu, en ekki hafa þann hátt á, sem nú er, að kostnaðurinn sé borinn uppi af innflytjendum og þar með neytendum í þjóðfélaginu. Við kusum að sleppa þessu atriði, en gera hinum tveimur skil. Eins og fram hefur komið áður í umr. um síðasta mál sem var hér á dagskrá hefur þetta mál verið flutt tvívegis áður og óþarfi þess vegna að kynna það rækilega í þetta skipti. Það hefur hins vegar gerst frá því að þetta mál var rætt hér síðast, að sett var á stofn nefnd á vegum fjmrh. til að gera tillögur, móta frv. um greiðslufrest á aðflutningsgjöldum. Sú nefnd hefur unnið ágætt starf. Á fyrsta fundi þessarar nefndar, sem haldinn var 28. apríl, er sagt frá því, að mikið liggi við að þessari vinnu verði hraðað, og segir þar, með leyfi forseta: „Hægt yrði síðan yfir sumarmánuðina að vinna frv.- drög upp úr þeim niðurstöðum ásamt grg., sem nefndin gæti síðan yfirfarið og gert brtt. við á einum eða tveimur fundum í lok ágústmánaðar. Kom fram að ráðh. hefði áhuga á að kynna málið þingflokkunum í haust. Þá kom fram að Seðlabankinn hafði lagt til að upptaka tollkrítar yrði tengd fjárlagagerðinni til þess að draga úr þensluáhrifum sem upptaka tollkrítar gæti haft á peningamálin.“ - Tilvitnun lýkur í fundargerð þeirrar nefndar sem vann frv: fyrir hæstv. ríkisstj. um tollkrít, en það frv. hefur ekki séð dagsins ljós. Það er athyglisvert við sögu þessa máls, að hæstv. fjmrh. ræddi þetta mál við sama tækifæri og hæstv. forsrh., þ. e. 29. maí 1980, og sagði þá, með leyfi forseta: „Það þarf að velja hentugan tíma á árinu til að tryggja að ríkissjóði komi það ekki mjög illa að verða af tekjum þegar þessi skipan er upp tekin og að ekki sé þá á sama tíma verulegur hallarekstur á ríkissjóði eða skuldaaukning hjá Seðlabankanum. Af þessum ástæðum hef ég dregið þá ályktun, að hyggilegast mundi vera að taka upp nýtt skipulag af þessu tagi fremur á síðari hluta árs en fyrri hluta árs.“ Þessi frv. voru til umr. 29. maí 1980, en það var sama dag og hæstv. forsrh. lýsti því yfir hátíðlega hér á hv. Alþingi, að frv. um tollkrít kæmi fram haustið 1980, en eins og flestir ef ekki allir alþm. gera sér grein fyrir er nú komið árið 1982. Ég vek athygli á þessu vegna þess að í skýrslu ríkisstj. um aðgerðir í efnahagsmálum segir að ekki muni verða tekinn upp greiðslufrestur á aðflutningsgjöldum fyrr en í byrjun næsta árs. Þetta er athyglisvert vegna þess að í umsögn Seðlabankans og Þjóðhagsstofnunar, í störfum nefndarinnar, sem vann frv. fyrir hæstv. ríkisstj., og í orðum hæstv. fjmrh. kemur mjög berlega í ljós að hentugt er að taka þennan hátt upp í lok árs og dreifa þess vegna tekjurýrnun, sem ríkissjóður verður fyrir, á tvö ár. Þetta hefur breyst. Í staðinn kemur yfirlýsing um að greiðslufrestur verði tekinn upp um næstu áramót, en sá böggull fylgir skammrifi, eins og hv. 1. þm. Reykn. benti rækilega á áðan, að þessu er lofað um leið og sagt er í skýrslu hæstv. ríkisstj. að heimta eigi inn svokallað tollafgreiðslugjald, sem talið er að gefi í ríkissjóð milli 50 og 70 millj., í því skyni að afla tekna til að greiða niður þær vörur sem vega þungt í vísitölunni. Út á þessa umræðubraut ætla ég ekki að fara í þessari ræðu, það gefst áreiðanlega tækifæri til þess síðar, en þetta lýsir því, hvernig mál ganga fyrir sig í hæstv. ríkisstj.: Hæstv. forsrh. lofar að leggja fram málið haustið 1980, nefnd á vegum núv. hæstv. fjmrh. vinnur að málinu, nefndarformaður kemur með þau skilaboð frá hæstv. ráðh. á fyrsta fund nefndarinnar að málið þurfi að liggja tilbúið fyrir haustið 1981, málið er lagt fyrir ráðh. í sept. 1981 og ráðh. liggur á málinu. Mér er ekki kunnugt um að alþm. hafi fengið að ganga að þessum skýrslum, en áðan lýsti ráðh. því yfir í einkaviðtali að hann teldi efni skýrslunnar vera opinbert og heimilt fyrir fjölmiðla að birta það sem þar kemur fram. Er það vissulega athyglisvert. Því til viðbótar sagði hæstv. fjmrh. að frv. um tollkrít yrði lagt fram á næstu dögum. Það er augljóst að við flm. þessara frv. höfum kosið að leggja fram frv. núna í þriðja sinn til að ýta á aðgerðir ríkisstj., því að auðvitað gerum við okkur ljóst að þetta mál nær ekki fram að ganga á hv. Alþingi nema með atbeina ríkisstj. Þar eigum við hauk í horni, sem er sjálfur hæstv. forsrh. sem hefur lýst yfir að hann telji þetta vera til meiri háttar hagræðingar fyrir verslunina. Í tillögunum til fjmrh. um greiðslufrest á aðflutningsgjöldum kemur fram m. a. að nefndin hefur unnið starf sitt mjög gaumgæfilega og hefur m. a. samið reglugerð sem liggja á til grundvallar framkvæmd þessara laga. Í nefndinni voru fulltrúar þeirra hópa sem þetta mál varðar mest, þannig að víðtæk samstaða hefur náðst um málið. Varðandi tolla og gjöld af aðflutningi til landsins er rétt að það komi fram, að í fræðibókum var á sínum tíma litið á tolla sem landamæraskatt í þeim tilgangi að hefta innflutning eða vernda innlenda framleiðslu. Með inngöngu Íslands í EFTA og samningum við Efnahagsbandalagið hefur viðhorf til tolla gerbreyst. Nú má segja að tollar þjóni fyrst og fremst þeim tilgangi að afla fjármagns í ríkissjóð til almennra nota fyrir ríkissjóð. Það má því segja að tollar hafi tekið á sig sömu mynd og aðrir neysluskattar, eins konar sölugjald, og þess vegna sé eðlilegt að greiðsla komi ekki í ríkissjóð fyrr en vara hefur lent hjá endanlegum notanda eða kaupanda vörunnar. Á þetta legg ég áherslu þar sem umræður hafa farið fram á þessum nótum víðast hvar annars staðar í svokölluðum menningarlöndum, þar sem fyrir löngu er búið að taka upp það kerfi sem hér er verið að leggja til að tekið verði upp. Þar sem hæstv. fjmrh. hefur ekki séð sér fært að vera við þessa umr., sem honum var þó kunnugt um að yrði hér í dag, sé ég ástæðu til, af því að ég bjóst við að hann tæki til máls, að fara örfáum orðum um það, hver eru helstu efnisatriði í tillögunum sem nefndin um tollamál gerði í sinni skýrslu. Þar er gert ráð fyrir að innflytjendur, sem flutt hafa til landsins fyrir meira en 25 millj. kr. á árinu 1981, fái greiðslufrest á tollum strax hinn 1. okt. n. k., síðan verði hópurinn stækkaður og gjaldfresturinn víkkaður út í um eins árs skeið svo að tekjutilhliðrun til ríkissjóðs dreifist á eitt ár. Þá er gert ráð fyrir því í frv., að breyting verði á svokölluðu tollafgreiðslugengi. Kvöð um bankastimplun verður felld niður, enda er sú kvöð aðeins til komin vegna krafna frá seljendum vörunnar erlendis, en hefur ekkert að gera með tollafgreiðslu. Í athugasemdum við frv., sem væntanlega verður lagt fram af hæstv. ríkisstj., er sem sagt gert ráð fyrir að lögum verði breytt með svipuðum hætti og við gerum ráð fyrir í okkar frv. Þar segir m. a. svo, með leyfi forseta: „Verði frv. þetta samþykkt og nauðsynlegar heimildir fást til þess, að lánsviðskiptum vegna aðflutningsgjalda verði komið á, verður jafnframt að gera ýmsar breytingar á lögum nr. 120 frá 1976, um tollskrá o. fl. Er gert ráð fyrir að breytingum þessum verði gerð viðeigandi skil í frv. því að tollskrárlögum sem nú er unnið að í fjmrn. og fyrirhugað er að leggja fyrir Alþingi innan tíðar.“ Ég vek athygli á að í sjálfu tollkrítarfrv. hæstv. ríkisstj., sem enn er í skrifborðsskúffu hæstv. fjmrh., er aðeins gert ráð fyrir breytingum á lögum um tollheimtu. Forsendan fyrir því, að ekki er farið út í breytingar á tollskrárlögum, eins og við gerum ráð fyrir, flm. þessa frv. á þskj. 211, er að beðið er eftir heildarendurskoðun rn. varðandi það atriði. Eins og í okkar tillögum er gert ráð fyrir því í tillögum nefndarinnar, að innflutningamiðlarar geti tekið til starfa og hægt sé að gefa út undirfarmskírteini, sem er mjög mikilvægt mál því að hingað til hefur ekki verið hægt að taka út vörur nema leysa út allar þær vörur sem nefndar eru á farmskírteininu.

Nema í tollvörugeymslu.

Nema í tollvörugeymslu, að sjálfsögðu, en tollvörugeymsla var einhver mesta bót fyrir verslunina sem upp var tekin á sínum tíma, og hv. 3. þm. Reykv., sem réttilega minnti mig á það atriði, á mestan þátt í því, að það náði fram að ganga. Þess ber að geta, fyrst á það er minnt, að þetta frv. hefur ekki áhrif á tollafgreiðslu tollvörugeymslu því að sá frestur, sem hér er gefinn, er til viðbótar þeim fresti sem tollvörugeymslan hefur. Það má ugglaust deila um hvort eðlilegt sé að innflytjendur þurfi að leggja fram tryggingu fyrir fram, ef þeir eiga að geta stundað viðskipti við tollyfirvöld með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Má í því sambandi benda á að ekki þarf nú að leggja fram tryggingu varðandi söluskattsgreiðslur, sem þó verða mjög svipaðar að eðli og tollur eftir að þessi háttur verður upp tekinn. Þá ber einnig að nefna það, sem kemur fram í nefndarskýrslunni og einnig hefur komið fram í störfum fjvn., að tölvuvæðing tollstjóraembættisins gerir það að verkum, að mun auðveldara er að eiga við þessi mál en hingað til hefur verið. Ég vil að lokum geta þess, að það hefur verið deilt um hvort í núverandi löggjöf sé heimild til greiðslufrests á aðflutningsgjöldum eða ekki, og hefur tollstjórinn í Reykjavík, Björn Hermannsson, talið að heimildin sé nú þegar í lögum. Rétt er að minna á að þeir, sem flytja til landsins t. d. timbur og járn frá Eystrasaltshöfnunum, hafa fengið greiðslufrest á tollum. Hefur það helgast af því, að ís hefur lokað útflutningshöfnum yfir vetrarmánuðina. Þar er vitnað til hinnar almennu reglu sem er í tollalögunum um greiðslufrest. Á sama hátt hefur verið greiðslufrestur á innflutningi til skipasmiðja og vegna skipaviðgerða, bæði til útgerðarmanna og annarra. Með sérstöku endurgreiðslukerfi hafa margir bifreiðainnflytjendur gert samning við tollyfirvöld um 20 daga greiðslufrest. Eins er greiðslufrestur á tolli og aðflutningagjöldum á gas- og brennsluolíu. Þrátt fyrir þessa heimild í tollalögunum verður að gera ráð fyrir að það þurfi jákvæð almenn ákvæði um greiðslufrest á aðflutningsgjöldum sem tiltaki nákvæmlega hvað greiðslufresturinn eigi að vera langur og hverjir eigi að njóta hans, til þess að tollstjórinn og yfirvöld tollamála á landinu telji sig verða að fara eftir slíkum ákvæðum. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál. Ég hef jafnframt í þessari ræðu minni fjallað um frv., sem er á þskj. 211 og er 162. mál Alþingis og er næst á dagskránni, og tel ástæðulaust þess vegna að taka til máls um þann dagskrárlið. Að lokum vil ég óska eftir því, að þessum málum verði, eins og því máli sem var hér fyrr á dagskránni, vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Ég vil geta þess að gerð var tilraun til að finna hæstv. fjmrh., en hann var ekki í húsinu.



Herra forseti. Ég leyfi mér að flytja hér ásamt Jóni Inga Ingvarssyni frv. til 1. um breyt. á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt. „1. gr.: 4. tölul. 66. gr. laganna orðist svo: Ef maður hefur veruleg útgjöld vegna menntunar barna sinna 14 ára og eldri. 2. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Ég tel ekki þörf að lesa upp þá grg. sem fylgir þessu frv., hún er mjög stutt, en vænti þess að menn hugleiði það, þegar þetta mál kemur til umfjöllunar í nefnd, að aðstaða fólks til að fullnægja grunnskólalögunum og koma börnum sínum til mennta er mjög misjöfn í þessu landi. Annars vegar búa menn í það stórum samfélögum að þessi þjónusta er öll svo að segja við höndina, en aðrir búa í samfélögum sem eru það fámenn að ríkisvaldið hefur ekki séð sér fært að tryggja þessa þjónustu í heimabyggð. Þannig er það t. d. í mínu kjördæmi. Það eru fleiri þorp, sem hafa ekki 9. bekk í grunnskóla, en þau sem hafa 9. bekk. Í hinum fámennari sveitarfélögum, þar sem ekki er um neina þorpsmyndun að ræða, er í sumum tilfellum um mjög langan veg að fara fyrir nemendur, eins og t. d. úr Árneshreppi. Þaðan þurfa nemendur annaðhvort að fara inn á Hólmavík eða þá í Reykjaskóla í Hrútafirði. Þarna er um hróplega mismunun að ræða. Samfélagið, sem sparar sér fjármagn með því að byggja ekki skólana í heimabyggð, hlýtur að bera á því siðferðislega ábyrgð að stuðla að því, að unglingar fái þá menntun sem er undirstaða þess að þeir geti haldið áfram skólanámi. - Ég vil bæta því við, að samkvæmt gögnum, sem ég kynnti mér í sumar hjá menntmrn., fer ekki á milli mála að mun lægra hlutfall nemenda fer til framhaldsmenntunar í dreifbýlinu en af stór-Reykjavíkursvæðinu. Þar getur varla verið önnur skýring en sú, að nálægð íbúanna við skólana tryggi þeim meiri rétt í reynd. Þar sem mér er ljóst að alþm. eru þessum málum kunnugir tel ég ástæðulaust að fjölyrða frekar um frv. Herra forseti. Ég legg til að frv. fari til fjh.- og viðskn. að lokinni umr.



Herra forseti. Ég styð allt, sem stuðlar að jöfnun á aðstöðu fólks á okkar ágæta landi, og þá ekki síst það, sem stuðlar að jöfnun á aðstöðu fólks eftir búsetu. Ég tel að þetta frv. sé spor í þá átt, að vísu ekki stórt, en spor í rétta átt, og styð það því eindregið.