Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. 16. des. 1970 var ríkisstj. heimilað að fela Rafmagnsveitum ríkisins að virkja Lagarfoss á Fljótsdalshéraði í allt að 8 þús. hestafla orkuveri. Á s.l. sumri voru vélar til virkjunarinnar boðnar út, og var þá miðað við þá vélastærð, sem lögin gera ráð fyrir. Hagstæðustu vélartilboðin bárust hins vegar frá Skodaexport í Tékkóslóvakíu, og þau reyndust hagstæðust að verði, enda þótt stærð á túrbínu þeirri, sem boðin var, væri 10 þús. hestöfl. Nú hafa verið undirritaðir samningar við Skodaexport um vélar til Lagarfossvirkjunar samkv. heimild í bréfi iðnrn. og þ. á m. um 10 þús. hestafla túrbínu og rafala með samsvarandi afkastagetu. Rafmagnsveiturnar telja ástæðu til þess að afla viðbótarheimildar Alþ. um virkjunarstærð, svo að hægt verði að nýta þessa stækkun véla að fullu. Þess skal getið, að þessi stækkun á vélum Lagarfossvirkjunar hefur ekki í för með sér neinar breytingar á gerð mannvirkja né heldur á vatnsborði Lagarfljóts. Þetta er það einfalda atriði, sem felst í þessu frv., og vænti ég þess, að hv. Alþ. geti fljótlega afgreitt það. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Á þskj. 481 hef ég leyft mér að flytja brtt. við 6. gr. frv. þess, sem hér er til 3. umr. Við 2. umr. málsins boðaði ég brtt. þess efnis, að 6. gr. yrði felld niður, en við nánari athugun taldi ég réttara að breyta gr., til þess að enginn vafi léki á, við hvað væri átt. Ég legg til, að 6. gr. frv. orðist svo: „Fyrirtæki stofnuð og rekin samkvæmt lögum þessum skulu hlíta skattskyldu eins og félög þau, sem um ræðir í fyrri málslið a-liðar 1. mgr. 5. gr. laga nr. 68/1971, um tekjuskatt og eignarskatt.“ Grein sú í skattalögunum, sem vísað er til, hljóðar þannig: „Tekjuskatt og eignarskatt greiða þessi félög og stofnanir: A. Hlutafélög og önnur félög með takmarkaðri ábyrgð félagsaðila“. Það er að sjálfsögðu lengri upptalning, en þetta er það, sem vísað er til í brtt. minni. Það ætti að vera grundvallaratriði, að hinum ýmsu félagsformum atvinnurekstrarins sé ekki mismunað í skattgreiðslum eða mismunur sé í skattgreiðslum eftir því, hver rekur fyrirtækið; þess vegna er þessi brtt. flutt. Til þess að fyrirbyggja allan misskilning vil ég taka það fram, að ég er andvígur öllum óþarfaatvinnurekstri sveitarfélaga. Óþarfaatvinnurekstur sveitarfélaga er að mínu mati sá atvinnurekstur, sem einstaklingar eða fyrirtæki rekin af öðrum geta sinnt fyrir sveitarfélög og aðra, en þess er ekki að vænta, að einstaklingar geti keppt við sams konar fyrirtæki sveitarfélaga, ef ekki gildir sama regla um skattgreiðslur, hver sem að rekstrinum stendur. Nú eru raunar engin ákvæði í lögum, sem takmarka heimildir sveitarfélaga til þess að stofna til atvinnurekstrar. Í öllum tilfellum er sá atvinnurekstur með ótakmarkaða ábyrgð viðkomandi sveitarsjóðs á bak við sig auk skattfríðinda, sem hann nýtur. Ég er þeirrar skoðunar, að þessar heimildir ætti að takmarka. Það gerist að vísu ekki með samþykkt þessa frv., en hins vegar er ég sannfærður um, að þau sveitarfélög, sem telja sig af einhverjum ástæðum þurfa að efna til atvinnurekstrar, munu nota þetta form, og þar með tel ég vera stigið spor í rétta átt. Ég er ekki sammála þeim skoðunum, sem hér hafa komið fram um, að samþykkt þessa frv. muni hafa í för með sér stóraukinn atvinnurekstur á vegum sveitarfélaga, auk þess sem það muni innleiða ábyrgðarleysi hjá sveitarstjórnum eins og hér hefur einnig verið talið. Eins og ég sagði áðan, þá eru raunverulega engar takmarkanir í lögum nú á heimildum sveitarfélaga til að efna til atvinnurekstrar, og allur er reksturinn með ótakmarkaða ábyrgð sveitarsjóðs á bak við sig. Það er einmitt þetta, sem er óeðlilegt, enda hefur það leitt til alls konar vafsturs sveitarfélaga, sem þau ættu ekki að koma nálægt, vegna þess að aðrir geta leyst þær þarfir ýmsar. Þar fyrir utan hefur það leitt til ábyrgðarleysis, eins og dæmin sanna. Mér er fyllilega ljóst, að atvinnurekstur ýmissa sveitarfélaga hefur verið nauðsynlegur, bæði til þess að afstýra atvinnuleysi og eins hefur það beinlínis verið forsenda þess, að unnt hefur verið að koma ákveðnum greinum á fót. Það hefur verið forsenda, að sveitarfélögin stæðu þar á bak við. Hins vegar réttlætir það ekki, að um ótakmarkaða ábyrgð hefur ætíð verið að ræða. Því hefur verið hreyft hér í umr., að samþykkt frv. muni hafa í för með sér breytt mat lánastofnana í viðskiptum þeirra við sveitarfélögin, þegar um yrði að ræða mat á því, hvort lána ætti fé til fyrirtækis eða rekstrar á vegum sveitarfélags, ef fyrirtækið eða þá reksturinn væri í þessu formi. Ég efast í sjálfu sér ekkert um, að þetta er rétt, en ég tel það einmitt vera til góðs. Fremur yrði það þá metið, hvort reksturinn væri í það góðu lagi, að ástæða væri til að lána til hans. Á það hefur áreiðanlega oft skort og sjálfsagt m. a. vegna þess, að vissa hefur verið fyrir því, að sveitarsjóðirnir stæðu á bak við. Þá hefur það einnig komið fram í umr., að þetta form væri í sjálfu sér tilgangslaust, vegna þess að lánastofnanir mundu ætíð krefjast ábyrgðar sveitarsjóðs fyrir lánum. Ég held, að slíkt fari að sjálfsögðu eftir því, hvað reksturinn er í góðu lagi, hvað hann er öruggur að mati lánastofnunar, en annars er ekki nema gott um það að segja, að lánastofnanir athugi betur sinn gang, áður en lánað er til e. t. v. vafasams rekstrar á vegum sveitarfélaga, en umfram allt tel ég það vera til bóta, að umr. mundu verða í sveitarstjórn hvert sinn, sem leitað væri ábyrgðar sveitarsjóðs. Ég leyfi mér að efast um, að nokkrar teljandi umr. hafi orðið í ýmsum sveitarstjórnum um ýmsar vafasamar fjárskuldbindingar, sem einstök fyrirtæki sveitarfélaga hafa gert. En með þessu formi verður ekki hjá því komizt, að það verði kannað ofan í kjölinn, hvort rétt sé að veita ábyrgð sveitarsjóðs. Ég fylgi þessu frv. í trausti þess, að brtt. mín verði samþ., svo og í þeirri trú, að samþykkt frv. muni ekki leiða til aukinna umsvifa sveitarfélaga á sviði atvinnurekstrarins, heldur muni samþykkt þess leiða til betra rekstrarforms þess atvinnurekstrar, sem sveitarfélögin telja sig þurfa að sinna.



Herra forseti. Hv. 11. landsk. þm. hefur gert grein fyrir brtt. á þskj. 481 við það frv., sem hér er til umr. Þótt ég sé í rauninni andvígur efni þessarar till., hef ég skilning á þeim sjónarmiðum, sem liggja að baki hennar. Ég get mjög vel sett mig inn í þann þankagang, sem er lagður til grundvallar þessari brtt. Aðalatriðið í því máli, sem hér er til umr., er það, að meginefni og hugsun þess frv., sem hér er til umr., nái fram að ganga. Það er í mínum huga aukaatriði í málinu, hvort umrædd brtt. nær fram að ganga eða ekki. Svo sem fram kemur í frv. og komið hefur fram í umr. hér á hinu háa Alþ. um efni þess, liggur það fyrir, að sú hugsun, sem býr að baki þessu máli, miðar að því að gera sveitarfélögum kleift að starfrækja atvinnufyrirtæki í atvinnuaukningarskyni með takmarkaðri ábyrgð án þátttöku annarra og að því að takmarka fjárhagsábyrgð þeirra við ákveðið framlag sveitarsjóðs. M. ö. o. er stefnt að því, að sveitarfélögum sé gert kleift að reka þess háttar starfsemi á ekki óhagstæðari grundvelli en einstaklingar geta gert á grundvelli núgildandi laga um hlutafélög. Sú spurning hlýtur að vakna í þessu sambandi: Undir hvaða kringumstæðum skyldu nú sveitarstjórnir hér á landi leggja út í slíkan atvinnurekstur, sem hér er hafður í huga, og hvenær mundu þær nota það rekstrarform, sem hér um ræðir? Það er mín skoðun, að sá ótti, sem fram hefur komið hjá nokkrum hv. þm. Sjálfstfl. um, að sveitarstjórnir mundu stofna til atvinnurekstrar að þarflausu og af ábyrgðarleysi með tilkomu þessa nýja rekstrarforms, sé ástæðulaus með öllu. Ég hef ekki trú á því, að sveitarstjórnir leggi út í áhættusaman atvinnurekstur, nema brýna nauðsyn beri til. Það sjónarmið, sem ræður slíkri ákvörðun hjá sveitarstjórnum, er alls ekki hagnaðarvon, eins og á sér stað, þegar einstaklingar stofna til atvinnurekstrar, heldur það að leysa úr vanda, sem skapast í atvinnumálum viðkomandi byggðarlags og erfitt reynist að leysa á annan hátt. Ég lít nefnilega svo á, að því aðeins leggi sveitarfélag út í áhættusaman atvinnurekstur, að mjög knýjandi nauðsyn beri til. Það er þannig í rauninni þjónustusjónarmið við íbúa sveitarfélagsins og annað ekki, sem ræður úrslitum hjá sveitarstjórnum, þegar þær leggja út í áhættusaman atvinnurekstur, og af því leiðir, að ekki er sanngjarnt að gera kröfur til, að fyrirtæki sveitarfélags, sem rekið er með hag íbúa viðkomandi byggðarlags fyrst og fremst fyrir augum, þ. e. í þjónustuskyni, en ekki í hagnaðarskyni, sé gert að greiða skatt af starfsemi sinni til hins opinbera. Á þessum ástæðum fyrst og fremst byggist mín afstaða til þeirrar brtt., sem hér um ræðir. Um hlutafélög og fyrirtæki sveitarfélags með takmarkaðri ábyrgð gilda nokkuð ólík sjónarmið. Svo sem ég hef bent á, er annars vegar um að ræða fyrirtæki, sem einn opinber aðili sveitarfélags stendur að og rekið er væntanlega í atvinnuaukningar skyni fyrir íbúa sveitarfélagsins, en hins vegar er um að ræða félag einstaklinga um rekstur í ágóða skyni. Það sameiginlega er, að í báðum tilfellum er um takmörkun ábyrgðar eigenda að ræða og skuldheimtumenn hafa þörf á svipaðri vernd í báðum tilfellum eins og gert er ráð fyrir í frv. Vegna þess að þau fyrirtæki, sem stofnsett yrðu og rekin samkv. því rekstrarformi, sem lagt er til að komið verði í lög samkv. því frv., sem hér er til umr., hljóta í eðli sínu að vera þjónustufyrirtæki, svo sem ég hef bent á, er eðlilegast, að slík fyrirtæki sveitarfélaga séu undanþegin gjöldum til ríkis og sveitarfélaga, eins og á sér stað um aðra þjónustustarfsemi, sem rekin er af sveitarfélögum í þágu íbúanna. Fyrir því leyfi ég mér að vænta þess, að hv. alþm. sjái sér fært að láta 6. gr. frv. standa óbreytta, en hún er svo hljóðandi: „Fyrirtæki stofnuð og rekin samkvæmt lögum þessum skulu undanþegin gjöldum til ríkis og sveitarfélaga samkvæmt sömu reglum og gilda á hverjum tíma um sömu atvinnustarfsemi, væri hún rekin af sveitarfélagi með ótakmarkaðri ábyrgð.“ Á hinn bóginn vil ég undirstrika mjög og leggja áherzlu á, að að mínu áliti er það algert aukaatriði í þessu máli, hvort brtt., sem hér er á þskj. 481, nær fram að ganga eða ekki. Aðalatriðið er það, að meginefni frv. nái fram að ganga, þ. e. að því verði komið í lög, að sveitarfélögum skuli heimilt að stofna með takmarkaðri ábyrgð til atvinnufyrirtækja, sem þau reka ein sem einkaeigendur án hlutdeildar annarra.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, þar sem ég á sæti í n., sem fjallaði um þetta mál. Nál. undirritaði ég með fyrirvara, og fyrirvari minn var fólginn í því, að ég er andvíg 6. gr. frv., sem undanþiggur þar umrædd fyrirtæki frá greiðslu opinberra gjalda. Mér finnst sjálfsagt, að þessi fyrirtæki sitji að þessu leyti við sama borð og önnur sams konar fyrirtæki rekin af öðrum aðilum og sé ekki ívilnað umfram þá. Ég fylgi því brtt., sem hv. 11. landsk. þm. flytur og tekur af öll tvímæli um þetta efni. Ef sú till. fellur, mun ég hins vegar greiða atkv. gegn frv.



Herra forseti. Ég tel, að nokkur breyting yrði til batnaðar á frv., ef sú till., sem hér hefur verið lögð fram á þskj. 481, næði fram að ganga. Hins vegar tel ég það beztu afgreiðsluna á málinu, ef frv. yrði fellt. Ég hef gert grein fyrir því áður, hvaða ástæður liggja til þess, að ég er andvígur þeirri stefnu, sem þarna er verið að marka, og þarf ekki að fara mörgum orðum um það. Það var rétt, sem hv. 11. landsk. þm. sagði hér áðan, að það er nú hvergi í lögum neitt bann við því, að sveitarfélög geti stofnað alls konar fyrirtæki, bæði þjónustufyrirtæki og atvinnufyrirtæki. En ef þau gera það nú, bera þau ábyrgð á afleiðingum gerða sinna og verða að vera ábyrg fyrir því, ef tap verður á fyrirtækjunum. Ég hygg, að það sé einmitt þetta atriði, sem hefur dregið úr því, að sveitarfélög hafi lagt út í áhættusaman atvinnurekstur. Ég benti á það, þegar þetta frv. var síðast til umr., að þetta hefðu nokkur sveitarfélög gert, þegar nýsköpunartogararnir voru keyptir hingað til landsins, en reynsla þeirra af því varð sú, að það er mjög haldið aftur af sveitarfélögunum almennt að leggja út í áhættusaman atvinnurekstur, eftir að þau höfðu flestöll orðið að taka á sig verulegar fjárhagskvaðir til þess að losna við þá nýsköpunartogara, sem þau þá festu kaup á. Mér þykir það miður, að hv. 1. flm. þessa frv. drap á það í ræðu sinni, þegar frv. var rætt hér síðast, að bæjarstjórn Hafnarfjarðar væri mjög samþykk þessu frv., og hann gat þess um leið, að það mundi vera vegna Bæjarútgerðar Hafnarfjarðar. Ég vil ekki ætla neinum manni í bæjarstjórn Hafnarfjarðar það, að hann ætli að losa sig undan skuldbindingum Bæjarútgerðar Hafnarfjarðar með því að færa þá útgerð í þetta form, sem hér er rætt um, hvernig svo sem afleiðingarnar kunna að verða fyrir þá, sem hafa haft viðskipti við bæjarútgerðina og hún kann að skulda. Hv. 1. flm. gat hér um það áðan, að það væru tvenns konar sjónarmið í sambandi við atvinnureksturinn, annars vegar atvinnulega séð fyrir byggðarlagið og hins vegar gróðasjónarmiðið. Ég skal ekki dæma um það. Ég tel mig þó hafa nokkra reynslu af því, en ég hygg, að það séu ekki margir, sem stofna atvinnufyrirtæki, t. d. í sambandi við fiskiðnað eða útgerð, sem geri sér fyrir fram háar vonir um mikinn ágóða. Reynsla undanfarinna áratuga hefur sýnt það, að þetta er mjög áhættusamur atvinnuvegur, bæði útgerð og fiskvinnsla. Ef vel hefur árað og tekjuafgangur hefur orðið, þá hygg ég, að það gildi almennt og fáar undantekningar séu frá því, að þeir, sem hafa eitthvað þénað í þessari atvinnugrein, hafa lagt þénustuna í áframhaldandi uppbyggingu. Ég þekki a. m. k. engan, sem hefur lagt út í slíkan atvinnurekstur og haft upp úr því stórar fjárhæðir í peningum, þannig að einmitt atvinnurekstur frá því sjónarmiði hefur orðið til þess að byggja upp fyrirtækin og stækka þau og orðið til þess að efla atvinnu í bænum og standa undir gjöldum til sveitarsjóða og ríkisins. Ég tel það miklu heilbrigðara form en það að vera að hvetja sveitarfélögin beinlínis til þess- því að það er gert með þessu frv. - að leggja út í alls konar atvinnurekstur, án þess að þau þurfi að vera ábyrg fyrir afkomunni og án þess að þau þurfi að borga nokkuð í opinbera skatta, hvorki til sveitarfélags né ríkisins. Það tel ég vera megingalla þessa frv. og hef þess vegna tekið afstöðu gegn því og mun greiða atkvæði gegn því, þegar það kemur til atkvgr. Ég benti á það hér, þegar ég ræddi þetta frv. síðast, að það er mjög svipað ástand núna víða og var, þegar nýsköpunartogararnir voru keyptir til landsins. Nú er verið að kaupa allmikinn fjölda af nýjum togurum, skuttogurum. Þ. á m. eru þó nokkur sveitarfélög, sem ætla sér að festa kaup á þessum togurum. Mér er tjáð, að sum þeirra séu ekki fjársterkari en það, að þau þurfi að fá verulega fyrirgreiðslu úr Byggðasjóði og jafnvel Atvinnuleysistryggingasjóði einnig til þess að geta náð tökum á skuttogara, og ef þeim á svo að gefast kostur á því að leggja kannske fram, ég vil nú ekki nefna 100 þús. kr., eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, að sé lágmarkið, heldur einhverja hærri upphæð, og vera síðan laus allra mála, þá tel ég það ekki atvinnurekstrarform, sem sé til uppbyggingar, hvorki fyrir það sveitarfélag, sem þarna á í hlut, né fyrir þjóðina í heild.



Herra forseti. Í sambandi við frv. á þskj. 17 og brtt. þá, sem er á þskj. 481, vil ég vekja athygli á því, að hér er um allmikla breytingu að ræða frá því, sem áður hefur verið í sambandi við rekstur sveitarfélaga. Og það, sem hefur verið einkennandi fyrir rekstur sveitarfélaga í atvinnurekstri, er það, að þar hefur venjulega verið um takmarkalausa ábyrgð af hendi sveitarfélagsins að ræða. Með þessu formi, sem hér er lagt til, verður mikil breyting, en með þeirri breytingu, sem hér er lögð til. er þó horfið mikið frá þeirri leið, sem áður hefur verið farin, þ. e. að fyrirtækjum sveitarfélaga væri með þeim hætti fyrir komið, að í flestum tilfellum væri þar um fulla ábyrgð af hendi þess að ræða. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, er till. á þskj. 481. Ég vil vekja athygli á því, að með skattalögunum og tekjustofnalögunum, sem hv. Alþ. hefur nýlega afgreitt, hefur verið lengra gengið inn á þá braut en áður hefur verið gert í því, að opinberir aðilar eins og ríki og bæjarfélög eigi að greiða skatta af þeim fyrirtækjum, sem þar eru rekin. Og nú var t. d. í fyrsta sinn ákveðið, að bankar landsins skyldu verða skattgreiðendur með vissum hætti, sem ekki hefur verið áður. Ef slík fyrirtæki sem þessi ættu að njóta algers skattfrelsis eins og hér er gert ráð fyrir í frv., þá væri það spor aftur á bak, þar sem enn þá lengra væri gengið í skattfrelsi en við höfum búið við í sambandi við fyrirtæki, sem sveitarfélög og ríki hafa staðið að, svo að ef á að gera þá breytingu eins og hér er lagt til með þessu frv., er það að minni hyggju alveg óhugsandi, að slík fyrirtæki gætu notið skattfríðinda. Þess vegna vildi ég mæla með samþykkt till. á þskj. 481, því að með þeim hætti sitja þó þessi fyrirtæki við sama borð og hliðstæð fyrirtæki önnur í byggðarlaginu, en njóta ekki þeirra forréttinda, sem opinber fyrirtæki hafa áður notið, og mér fyndist það fráleitt, að þau nytu þess, eftir að ábyrgðin væri frá þeim tekin eins og hér er lagt til, því að hér er aðeins um takmarkaða ábyrgð að ræða. Ég verð því að segja það, að ég tel, að það orki nokkuð tvímælis, hvort þessu frv. hér á þskj. 17 eigi að beina inn á þessa braut, en ef það verður gert, verður skattgreiðsla slíkra fyrirtækja að vera með sama hætti og annarra fyrirtækja. Þau geta ekki verið undanþegin skatti, eins og lagt er til í frv., og því mæli ég með samþykkt till. á þskj. 481.



Herra forseti. Eins og fram kemur í grg. með þessu frv., þá hefur landbn. Nd. flutt þetta frv. að beiðni landbrh., en nm. áskilja sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem síðar munu koma fram. Annars er þetta mál þannig til komið, að oddvitarnir í Svarfaðardalshreppi og Árskógsstrandarhreppi ásamt sveitarstjóranum á Dalvík hafa beðið um flutning á þessu máli. Hér sem fskj. fylgir yfirlýsing frá yfirdýralækni ásamt dýralækni á Akureyri, Guðmundi Knútsen, þar sem þeir mæla með því, að þetta frv. verði samþ., en 1. gr. frv. er þannig, með leyfi forseta: „1. gr. Í stað 11. liðar 2. gr. laganna komi tveir töluliðir, svofelldir, og breytast töluliðir gr. samkv. því: 11. Dalvíkurumdæmi: Ólafsfjörður, Dalvík, Svarfaðardalshreppur, Hrísey, Árskógsstrandarhreppur. 12. Vestur-Eyjafjarðarumdæmi: Akureyri, Hrafnagilshreppur, Glæsibæjarhreppur, Öxnadalshreppur, Skriðuhreppur, Arnarneshreppur.“ En það, sem kemur fram í umsögn þessara lækna, yfirdýralæknis og dýralæknisins í þessu umdæmi, Vestur-Eyjafjarðarumdæmi, er, að þetta umdæmi eins og það er, er mjög stórt og bústofn í hinu nýja, fyrirhugaða dýralæknisumdæmi, að sögn yfirdýralæknis, yrði um 11 þús. fjár, 1600 nautgripir og 250 hross. Á Dalvík er sláturhús, sem þessi Guðmundur Knútsen á Akureyri hefur verið eftirlitsmaður með, en hann er líka eftirlitsmaður með sláturhúsinu á Akureyri og hefur þar meira en nóg verkefni í sláturtíðinni. Það hefur verið þannig á undanförnum árum, vegna þess hve þetta dýralæknisumdæmi, Vestur-Eyjafjarðarumdæmi, er stórt og annasamt, að um margra ára bil hefur verið maður úti í Svarfaðardal, sem hefur þó ekki lækningaleyfi, sem hefur reynt að hlaupa í skarðið, þegar ekki hefur vegna anna eða færðar verið hægt að ná í dýralækni á Akureyri. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð hér að þessu sinni fleiri. Að lokinni þessari umr. legg ég til. að málinu verði vísað til 2. umr. og landbn.

Flm. (Jóhann Hafstein) : Herra forseti. Það er nú nokkuð liðið síðan þessu frv. var útbýtt hér í hv. d., og ég er ekki að finna að því, að það hafi ekki verið tekið fyrr á dagskrá. Þetta mun hafa verið fyrri hlutann í febrúarmánuði, en það var í þann mund, sem við vorum að vinna að því, sérstaklega í utanrmn., að ná samstöðu um landhelgismálið, sem og varð með þeirri þál., sem var samþ. í þinginu 15. febr., og var unnið að því, að þeim áfanga væri náð, áður en menn þá héldu á fund Norðurlandaráðsins í Helsingfors. Þá varð það að samkomulagi við forseta Nd. og milli okkar í utanrmn. að blanda ekki þessu máli á því stigi málsins inn í umr. um landhelgismálið, sem kynni að geta orsakað nokkurn misskilning og e. t. v. gefið til kynna ágreining, sem væri innan þingsalanna um þetta mál, sjálft málið, en þó var ekki, eins og kunnugt er. Nú vil ég leyfa mér að gera grein fyrir því, að það eru einkum tvær ástæður, sem liggja til grundvallar því, að þetta frv. til l. um landgrunn Íslands o. fl. er flutt. Það er þá í fyrsta lagi það, að því miður varð nokkur ágreiningur um landhelgismálið á síðasta þingi og eins og kunnugt er, komu þá fram tvær þáltill., sem ekki varð samstaða um. Við, sem þá vorum í stjórnarliði og höfðum flutt þá till., sem samþ. var 7. apríl, töldum, að í þeirri þáltill. væri mjög skýrt mörkuð stefna okkar í sambandi við útfærslu landhelginnar, en samkv. henni kaus Alþ., eins og kunnugt er, 5 manna n. til þess að semja frv. til l. um landgrunn Íslands og landhelgismálið, sem ætlunin var að leggja fyrir þingið, þegar það kæmi saman í haust. Við sættum nokkurri gagnrýni fyrir, að þáltill. væri nokkuð óráðin og óljóst, hvað í henni fælist. Nú varð niðurstaða málsins sú, eins og kunnugt er, að stjórnarskipti urðu eftir alþingiskosningarnar í júnímánuði, og þá tók hæstv. núv. sjútvrh. við forustu í þessari n. Ég orðaði það nokkrum sinnum við hann, að við legðum áherzlu á í stjórnarandstöðunni, að frv. það, sem gert var ráð fyrir í þáltill. okkar, yrði samið af þessari n., en það kom fyrir ekki. Síðan tókum við okkur til í stjórnarandstöðunni, þegar ekkert hafði gerzt í þessu máli á fyrri hluta þingsins, og þá var samið þetta frv., sem er í öllum meginatriðum byggt á þáltill. frá 7. apríl, og er nánar gerð grein fyrir því í grg. frv. En í sjálfri þáltill. voru gefin um það fyrirmæli af hálfu þingsins, hvað felast skyldi í hinu væntanlega frv., og það er á grundvelli þess, sem frv. er samið, og með þeirri kaflaskiptingu, sem gefur til kynna innihald þess. Það eru þá fyrst og fremst yfirlýsingar um íslenzka landgrunnið og hafið yfir því, sem eru í 1. kaflanum, og rétt íslenzka ríkisins yfir landgrunninu, sem er í II. kaflanum. Um þetta er í sjálfu sér enginn ágreiningur á meðal þm. Hins vegar eru nokkuð óljósari fyrri fyrirmæli í lögum um þetta mál, en þó höfum við allt frá 1948 byggt á því, að við Íslendingar ættum rétt til landgrunnsins og vísindalegrar verndunar fiskimiða landgrunnsins, eins og þar er orðað, innan endimarka þess, án þess að það væri þá nánar skilgreint. Í III. kaflanum eru svo ákvæðin um fiskveiðilandhelgina, og þar er um tvískiptingu að ræða, annars vegar 400 m jafndýpislínu, þar sem hún gengur út fyrir 50 sjómílna breidd frá grunnlínu, og svo í 8. gr. línu, sem dregin er 50 sjómílur frá grunnlínu. Nú ætla ég ekki að fara að rifja upp neinn ágreining um þann mismun, sem komið hefur fram, bæði í flutningi þessa máls og í flutningi þáltill. frá okkur, því að í þáltill. frá 7. apríl 1971 var talað um ýmist 400 m jafndýpislínu, ef hún gengi út fyrir 50 sjómílurnar, eða aðra ákvörðun, sem tekin yrði um landgrunnið. En það er ljóst, að það liggur fyrir okkur mikið verk að kanna landgrunnið nánar og skilgreina, hvað í því felst, en það má segja, að í raun og veru hefðum við getað verið búnir að gera mikið í því að mæla það betur upp á undanförnum mánuðum, og ég minnist þess, að þegar Gunnar Bergsteinsson frá Sjómælingum Íslands, forstöðumaður Sjómælinganna, kom fram í sjónvarpi ekki alls fyrir löngu, þá held ég, að hann hafi gizkað á, að til allverulega miklu nánari og nákvæmari mælinga á landgrunninu heldur en nú liggja fyrir þyrfti afnot af góðu skipi og mælingartækjum svona um það bil um þriggja mánaða skeið. En Alþ. hafði heimilað á sínum tíma, eins og kunnugt er, ríkisstj. að festa kaup á tækjum, sem þyrfti til mælinga og ýmissa annarra rannsókna á landgrunninu, því að fyrir utan mælingar á því var auðvitað gert ráð fyrir því og hefur þegar verið gert nokkuð að því að reyna að gera sér grein fyrir, hvort í sjálfu landgrunninu, og þá á ég við hafsbotninn, séu nokkur verðmæti, sem okkur Íslendingum séu nokkurs virði. En það var þegar á árinu 1969, sem við helguðum okkur þau verðmæti, sem kynnu í landgrunninu að felast, og sú löggjöf var þá talin í fullu samræmi við alþjóðalög. Við höfum einmitt stutt tilkall okkar til hafsvæðisins yfir landgrunninu með þeim rökum, að þar sem strandríki væri talið og hefði verið um nokkuð langt skeið talið eiga ótvíræðan rétt til verðmæta í landgrunninu sjálfu, þá væri það ekki rökrétt að telja því ekki einnig sérstæðan og einstæðan rétt til sjálfs hafsvæðisins yfir landgrunninu og þeirra verðmæta, sem í því felast. En eins og ég sagði áðan, þá ætla ég nú ekki að rifja upp neinar deilur um þetta atriði, og að sjálfsögðu mundum við, ef frv. þetta eða annað frv. yrði samþ. um landhelgina, áður en þingi lýkur, vera allir sammála um það að miða okkur við það samkomulag, sem felst í þáltill. frá 15. febr. s. l., en eftir að felld hafði verið till. okkar sjálfstæðismanna og stjórnarandstæðinga um viðmiðun við 400 m jafndýpislínu urðum við sammála öðrum þm. um 50 sjómílna landhelgina frá grunnlínum, eins og kunnugt er. Aðrir kaflar í þessu frv. eru einnig um atriði, sem eiga ekki að þurfa að valda neinum ágreiningi, um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins og mengunarlögsögu. Þar er að verulegu leyti byggt á eldri löggjöf, og alveg eins og ákvæði landgrunnslaganna frá 1969 eru tekin inn í þetta frv., þá eru einmitt ákvæði úr landgrunnslögum frá 1948 með sama hætti tekin inn í þennan kafla þessa frv. Þetta skal ég láta nægja um fyrra atriðið, sem er ástæða þess, að við flytjum þetta frv., að árétta það, sem við ályktuðum í þinginu 7. apríl 1971 og engan veginn er neinum efa undirorpið og sjálf ákvæði þessa frv. einmitt grundvallast á. Hitt atriðið er svo það, að þegar við stöndum í þessum stórræðum, sem við nú stöndum í í sambandi við útfærslu landhelginnar, þá töldum við einnig, að það væri eðlilegt, að þingið fengi til meðferðar sjálfa landhelgisákvörðunina, eins og gert er í þessu frv. Það er rétt, að formlega er hægt að ákvarða hana með reglugerð á grundvelli eldri laga, en það hefur verið talið veigamikið atriði hér í þingi og, utan þings meðal þjóðarinnar og jafnvel fyrir utan landsteinana sú mikla samstaða, sem náðist í þál. frá 15. febr., og eins hygg ég, að það væri mikilvægt, að 60 þm. gætu sameinazt um ákvörðunina með löggjöf um landhelgi Íslands, áður en þingi lyki. Ég veit, að um þetta eru nokkuð skiptar skoðanir, og skal ég ekki heldur hefja nú á þessum vettvangi deilur um það. En þetta hefur verið mín skoðun, að það væri styrkur að því, að þegar landhelgin væri ákvörðuð, þá væri það gert með löggjöf, sem væntanlega allir hv. þm. væru þá einhuga um að standa að, en síður með reglugerð, eins og við höfum þó áður gert og eins og ég sagði getur formlega staðizt. Ég vil svo, herra forseti, ekki hefja að ástæðulausu, nema sérstakt tilefni gefist, frekari deilur um málið nú, en vil leyfa mér að leggja til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til umr. og hv. sjútvn.

Flm. (Kristján Ingólfsson) : Herra forseti. Ég flyt á þskj. 485 frv. til l. um breyt. á lögum um skógrækt, nr. 3 frá 6. marz 1955. Forsendurnar fyrir flutningi þessa frv. eiga sér djúpar rætur. Undanfarna áratugi hefur átt sér stað órofa flutningur fólks af landsbyggðinni hingað suður til Reykjavíkur og næsta nágrennis. Orsakirnar eru margar og engin leið að gera þeim öllum skil í stuttri ræðu, enda þarf að mínum dómi gaumgæfilega þjóðfélagslega rannsókn til þess að kanna uppruna meinsemdarinnar. Þó liggur ýmislegt ljóst fyrir. Ein af orsökunum er berlega of fábreytt atvinnulíf í hinum ýmsu byggðarlögum. Í rauninni má skipta landinu í tvö svæði eftir atvinnulegum sérkennum: þjónustusvæði suðvesturhornsins og framleiðslusvæði annarra landshluta. Á þjónustusvæðinu er atvinnulíf fjölbreytt, þar eru möguleikar fyrir fólk með margháttaða sérgreinda atvinnumenntun að fá störf við sitt hæfi. Á framleiðslusvæðinu er atvinnulíf allt miklum mun fábreyttara. Ungt fólk, sem heldur heiman til mennta frá sveitum og ströndum landsins, á sjaldnast afturkvæmt til átthaganna, a. m. k. ef það verður sér úti um sérmenntun á einu eða öðru sviði. Allt er þetta hluti af neikvæðri þróun. Staðreyndirnar tala sínu máli. Þær sýna, að gjaldeyrisöflunin er miklum mun meiri á því svæði, sem ég hef hér leyft mér að kalla framleiðslusvæðið. Sífelld fólksfækkun á því svæði getur orsakað þá hættu, að úr dragi þeirri gjaldeyrisöflun, sem þar á sér stað. Slíkt er þjóðarbúskapnum að sjálfsögðu mjög til baga og hættulegt. Reynslan sýnir, að fábreytt atvinnulíf dregur úr festu byggðar. Frv., sem hér liggur frammi, verði af samþykkt þess, er tilraun til að auka atvinnulega fjölbreytni eins landshluta, Miðausturlands, þar sem hlutfallsleg íbúafækkun er árviss. Skógrækt ríkisins hefur frá upphafi verið staðsett í Reykjavík, eða aðalstöðvar hennar. Ekkert mælir með því, að svo sé. Í Reykjavík og nágrenni fer mjög lítið fram af þeirri starfsemi, er undir stofnunina heyrir. Austur á Fljótsdalshéraði er þungamiðja skógræktarinnar á Íslandi. Þar er Hallormsstaðaskógur með efnilegri ræktun nytjaskóga, einhver stærsta kvæmastöð í Norður- Evrópu. Auk þess má minna á Fljótsdalsáætlunina um skógrækt, þar sem gert er ráð fyrir, að skógrækt verði búgrein bænda. Það starf er þegar hafið. Allar rannsóknir hafa sýnt og sannað, að aðstæður til skógræktar eru mjög góðar á Fljótsdalshéraði. Reynslan sýnir, að ýmislegur nytjaviður vex þar ekki síður en í nálægum skógarlöndum. Hér er athafnasvæði skógræktarinnar, hér eiga aðalstöðvar Skógræktar ríkisins að vera. Hjá Skógrækt ríkisins í Reykjavík starfa nú að jafnaði tveir háskólamenntaðir sérfræðingar auk tveggja skrifstofumanna. Sé tilraunastöð skógræktarinnar á Mógilsá í Kollafirði meðtalin, vinna þar að auki tveir háskólamenntaðir sér fræðingar auk garðyrkjumanns. Herra forseti. Allir þeir stjórnmálaflokkar, sem nú eiga menn á Alþ., hafa ályktað um það, að efla beri jöfnuð í byggð landsins. Hér er lítið skref stigið í þá átt. Sumir segja hér í þingsölum, að þetta verði erfitt, mörg ljón séu á veginum. Ég skal að vísu viðurkenna, að einhverjir munu hafa hér á móti. En ég sé ekki betur en þetta sé í samræmi við eðli þeirra samþykkta, sem allir hv. stjórnmála- og þingflokkar hafa gert. Ég sé ekki þessi ljón þar af leiðandi. Mér finnast rökin fyrir flutningi þessarar stofnunar allt of þung og mörg til þess. Því leyfi ég mér að vænta þess, að frv. fái hér góðar undirtektir, og leyfi mér, herra forseti, að fara þess á leit, að því verði vísað til 2. umr. og hv. landbn. deildarinnar.