Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. 1.30, að loknu matarhléi, fer fram umræða utan dagskrár um sjávarútveg og byggðaþróun á Íslandi. Málshefjandi er hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson. Hæstv. sjútvrh. verður til andsvara.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins þar sem þannig háttar til að ég er ásamt hv. þm. Ögmundi Jónassyni flm. að þáltill. um endurskoðun á starfsemi Þjóðhagsstofnunar. Nú er það mál mjög í brennidepli sökum þeirra fáheyrðu atburða sem orðið hafa í samskiptum forsrh. og þeirrar stofnunar og hugmynda hans um að leggja hana einhliða niður með tilskipunum. Ég óskaði þar af leiðandi eftir því að þetta þingmál fengi að koma á dagskrá í vikunni og fá umræður þannig að í leiðinni gæfist kostur á að ræða almennt um það málefni og eftir atvikum að eiga skoðanaskipti við hæstv. forsrh. þar um. Mér var síðan í gær borin sú niðurstaða að því miður yrði ekki unnt að verða við beiðni minni og þykir mér það miður. Ég beini því til forseta þingsins að hugleiða hvort ekki sé slæmt að skapa þær venjur hér að þingmál séu í raun og veru víkjandi þegar svona aðstæður koma upp og það ýti mönnum út í það að biðja frekar um utandagskrárumræðu heldur en flytja þingmál vegna þess að þau fást ekki tekin fyrir jafnvel þó að viðkomandi málefni séu mjög brennandi eins og hér háttar til. Því er, herra forseti, nauðsynlegt að þetta fáist rætt á þinginu. Það er auðvitað algerlega fráleitt að hæstv. forsrh. geti einhliða og án lagabreytinga á Alþingi eða samráðs við Alþingi náð fram vilja sínum í þessum efnum. Þannig háttar til fyrir það fyrsta að um Þjóðhagsstofnun gilda sérstök lög sem fela henni víðtæk verkefni, þar á meðal verkefni sem tengjast öðrum aðilum en forsrn., svo sem eins og Alþingi og aðilum vinnumarkaðarins. Í desember voru afgreidd fjárlög þar sem Þjóðhagsstofnun fær hátt í 130 millj. kr. til rekstrar á þessu ári án nokkurs fyrirvara um að til stæðu breytingar á rekstri hennar innan fjárlagaársins. Það er því alveg sama hvernig á þetta er litið, herra forseti, þetta gengur ekki svona. Ég óska því eftir því að forseti beri þær óskir til hæstv. forsrh. að engar frekari ákvarðanir verði teknar eða aðgerðir framkvæmdar sem tengjast Þjóðhagsstofnun fyrr en þetta mál hafi fengst hér rætt og að forseti beiti sér fyrir því að tillagan fái að koma á dagskrá strax eftir páska og málið bíði þá þangað til.

Vegna athugasemdar hv. þm. vill forseti taka fram að í gær barst ósk um það frá flutningsmönnum að þetta mál yrði hér á dagskrá í dag eða á morgun. Skapast hefur sú venja að þingmannamál eru á dagskrá í þeirri röð sem þau hafa borist inn í þingið. Þessu máli var dreift í þinginu í fyrradag, 3. apríl. Hér bíða 1. umr. þingmannamál sem höfðu borist áður, alls 51, og venjan er að víkja ekki mikið frá þeirri röð nema þegar í hlut eiga varaþingmenn sem fá að mæla fyrir sínum málum meðan þeir sitja á þinginu. Forseti vill einnig minna á að á fundi þingflokksformanna á mánudag var einróma samkomulag um starfsáætlun vikunnar þar sem á áætlun var á mánudag og þriðjudag mikill fjöldi þingmannamála, á miðvikudag fyrirspurnir en á fimmtudag og föstudag yrðu síðan stjórnarfrv. og mál frá nefndum. Um þetta var algert samkomulag og við það verður að sjálfsögðu staðið.

Herra forseti. Samfylkingin hefur mótmælt því harkalega með hvaða hætti hæstv. forsrh. hefur þjösnast á Þjóðhagsstofnun og starfsmönnum hennar. Ég tek heils hugar undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það er sannarlega þörf á því að ræða þetta mál fyrr en seinna. Ég virði fyllilega þau viðhorf sem hæstv. forseti hefur tjáð hér á forsetastóli. Hann lætur þess getið, upplýsir þingið um að full samstaða hafi verið í byrjun vikunnar að haga starfi þingsins eftir tiltekinni áætlun. Með því er hann í reynd að segja að þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar og stjórnarandstöðunnar hafi fallist á ákveðna verkáætlun. Það er rétt. En síðan gerist það í vikunni að hæstv. forsrh. lýsir því yfir að hann hyggist brjóta í reynd lög með því að flytja verkefni frá stofnuninni með því að leggja hana í reynd niður, án þess að það mál komi fyrir Alþingi. Það er ákaflega alvarlegt. Það vill svo til, herra forseti, að í gildi eru lög um Þjóðhagsstofnun. Í þau lög eru bundin sérstök ákvæði um hvaða verkefni stofnunin á að vinna. Það er því ekki hægt að flytja slík verkefni frá stofnuninni nema að breyta lögum. Þegar hæstv. forsrh. eða starfsmenn hans gefa það til kynna opinberlega að í reynd eigi að flytja verkefni frá stofnuninni, flæma starfsfólkið í burtu og skilja stofnunina sjálfa eftir sem tóma og dauða skel, þá er hann að lýsa því yfir að hann hyggist brjóta lög. Þess vegna er það fullkomlega eðlilegt að stjórnarandstaðan fari þess á leit að málið verði tekið upp. Ég tek þess vegna undir ósk hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar.

Herra forseti. Þjóðhagsstofnun starfar samkvæmt landslögum. Ef breyta á starfsemi Þjóðhagsstofnunar eða leggja hana niður, þá þarf að breyta lögum. Áður en lögum er breytt þarf að fara fram umræða um málið. Ekkert af þessu ætlar hæstv. forsrh. að virða. Hann ætlar að leggja niður Þjóðhagsstofnun áður en lögum er breytt án þess að fram fari umræða við starfsmenn, án þess að fram fari umræða á Alþingi, án þess að málin séu einu sinni rædd í ríkisstjórn. Mikið er langlundargeð þitt, Framsókn. Af kurteisi nota ég ekki orðið undirgefni þótt einhverjum kunni að finnast að nú sem oftar væri tilefni til þess og undanskil ég þá í þessu máli hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, þingflokksformann Framsóknar, sem hefur gagnrýnt þetta framferði í fjölmiðlum. Framkoma hæstv. forsrh. við starfsmenn Þjóðhagsstofnunar er slæm en þá er ekki síður alvarlegt að Alþingi skuli ekki gert kleift að ræða þingmál þar sem lagðar eru til aðrar leiðir en þær sem hæstv. forsrh. vill fara. Umgengni ríkisstjórnarinnar og þá sérstaklega hæstv. forsrh. við lýðræðið ætti að vera öllum áhyggjuefni, nokkuð sem stjórnarmeirihlutinn ber ábyrgð á og ber að taka á af alvöru og festu.

Herra forseti. Ég vil taka undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram um nauðsyn þess að málefni Þjóðhagsstofnunar komi til umræðu á Alþingi. Það er, herra forseti, mjög undarleg afstaða hjá hæstv. forsrh. svo ekki sé meira sagt, að leggja á það svo mikla áherslu að ekki sé nauðsynlegt að leggja grundvallarbreytingar á stjórnsýslunni fyrir Alþingi eins og raun ber vitni varðandi málefni Þjóðhagsstofnunar. Slík framkoma ber vott um yfirgang framkvæmdarvaldsins og tilburðir til einræðisstjórnarhátta sem ekki eiga að líðast í lýðræðisríki. Sérstaklega er þetta undarlegt í ljósi þess að hinn stjórnarflokkurinn, Framsfl., virðist alls ekki hafa verið hafður með í ráðum, ekki einu sinni í bollaleggingum hæstv. forsrh. Herra forseti. Varðandi umræður að öðru leyti hér í þinginu er það auðvitað umhugsunarefni hversu mjög það hefur færst í aukana að mál séu rædd utan dagskrár í stað þess að ræða þau í formi þingmála. Það gefur okkur tilefni til að endurskoða það verklag og fyrirkomulag sem hefur verið varðandi framlagningu þingmála og umræðu um þau. Ég vil því taka undir það að rétt sé að leitast við að ræða mál frekar í formi þingmála, en auðvitað var verklag síðustu viku viðleitni í þá átt, herra forseti, sem ég tel að hafi verið mjög af hinu góða.

Herra forseti. Menn eru að vísu orðnir ýmsu vanir um umgengni meiri hluta Alþingis við löggjafarsamkunduna og raunar dómsvaldið einnig. Ég ætla kannski ekki að nefna fjölmörg atriði í því sambandi, en það má nefna hvernig tekið var við hæstaréttardómnum 3. desember 1998 og síðar öryrkjadómnum sem kunnugt er. Og menn muna hvernig hæstv. forsrh. tók við Vatneyrardómnum svo að eitthvað sé nefnt. Þannig endurtekur sagan sig. Nú á að gera atrennu að stofnun sem starfar samkvæmt lögum í þjóðfélaginu. Ég hef ekki leyfi til, herra forseti, að ræða það mál efnislega því að hér er um að ræða störf þingsins. En ég kannast ekki við það að ekki megi hliðra til, og sé stöðugt gert og hafi verið gert a.m.k. fyrr á árum, í umræðum á Alþingi um mál sem brýna nauðsyn ber til að ræða. Þetta mál er þannig vaxið að það er lífsspursmál auðvitað fyrir löggjafarsamkunduna að fá ítarlegustu upplýsingar um málið og ræða það skilmerkilega í öllum atriðum. Það er ekkert álitamál að hér er um það að tefla að löggjafinn hlýtur að koma til skjalanna vegna þess að ella er framganga framkvæmdarvaldsins með þeim hætti sem mundi teljast með öllu ólíðanleg. Við verðum a.m.k. að fá að vita það í umræðum um málið hvaða reglur og lög standa til þess að sú framkvæmd sé möguleg sem hæstv. forsrh. tilkynnir.

Herra forseti. Mér er að sönnu ljóst að hér liggja fyrir mörg mál og bíða umræðu. Venjan er sú að þau komi í þeirri röð sem þingnúmer þeirra segja til um. Hitt þekki ég jafn vel að mýmörg fordæmi eru fyrir því að á þessu séu frávik og ákveðinn sveigjanleiki sé viðhafður um þingstörfin þegar sérstaklega stendur á og allir eru sammála um að aðstæður bjóði upp á það t.d. að veita ákveðnum málum forgang af því að þau séu svo brýn. Þær aðstæður sem við stöndum frammi fyrir í þessu tilviki eru þá ósköp einfaldlega þessar: Vilja menn að þingmál sem liggja fyrir á þingi og fjalla um brýn málefni mæti afgangi og þetta ýti mönnum út í það að biðja sífellt um utandagskrárumræður og að eiginlega allar umræður um brýnni mál færist yfir í það far þannig að þingmálin sjálf sem menn hafa lagt vinnu í að útbúa og liggja hér fyrir og gætu verið og væru hinn eðlilegi grundvöllur umræðunnar þegar svo stendur á? Þetta er ekki æskileg þróun og það er þetta sem ég var að fara fram á að hæstv. forseti athugaði. Um málið að öðru leyti ítreka ég óskir mínar til forseta um að séð verði til þess að þetta mál komist á dagskrá strax eftir páskaleyfi. Mér heyrast allir vera sammála um það, a.m.k. þeir sem hér hafa talað að brýnt sé að Alþingi komist sem fyrst til þess að ræða þetta mál og þá væri ekki ágreiningur um það. Í öðru lagi óska ég eftir því að forseti geri hæstv. forsrh. aðvart um það að sú krafa sé uppi á Alþingi að hann aðhafist ekkert í þessu máli fyrr en Alþingi hafi átt kost á því að ræða það. Það er óhæfa ef forsrh. ætlar að halda áfram með málið í ljósi þeirrar lögleysu sem það klárlega er að ætla að leggja þá stofnun niður í trássi við lögin sem um hana gilda og innan fjárlagaársins þar sem stofnunin hefur fullar fjárveitingar til rekstrar. Þetta eru óskir mínar til virðulegs forseta.

Herra forseti. Ég gat þess í fyrri ræðu minni að ég skildi fullkomlega þá verkáætlun sem hæstv. forseti ákvað í upphafi vikunnar að fara eftir. Ástæðan var sú að allir flokkarnir höfðu samþykkt hana. En það sem við þingmenn stjórnarandstöðunnar erum hér að tefla á móti er að framvindan hefur breytt forsendum. Það sem gerst hefur í millitíðinni frá því að menn tóku þessa sameiginlegu ákvörðun er að hæstv. forsrh. eða talsmenn hans úr ráðuneytinu hafa opinberlega gefið til kynna að leggja eigi niður stofnunina, flytja burt verkefni frá henni án þess að breyta lögum. Það er nýtt í málinu, herra forseti. Við erum þeirrar skoðunar að það sé lögleysa. Ég held því fram að það sé brot á gildandi lögum um Þjóðhagsstofnun að fara þá leið. Þess vegna segjum við: Það er fullt tilefni til þess að ræða þetta mál hér. Það tilefni gefst með þeirri þáltill. sem hér hefur verið lögð fram. Menn hafa hnikað til starfsáætlun þingsins af minna tilefni en þessu og því óska ég eftir að hæstv. forseti svari því áður en þessari umræðu er endanlega lokið hvort hann telji ekki að forsendur hafi breyst vegna þessa. Síðan er það auðvitað athyglisvert, herra forseti, að í þessari umræðu kemur enginn hv. þm. Framsfl. Nú er það svo að hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., er staddur hér í salnum. Hann hefur lýst yfir tvennu: Hann hefur lýst því yfir að hann hafi fullt traust á Þjóðhagsstofnun og hann hefur lýst því yfir að hæstv. forsrh. hafi ekkert samráð haft við hann. Það vill svo til að hér í afkima hímir líka nýkjörinn varaformaður Framsfl. sem taldi opinberlega að hann væri sérstakur sérfræðingur Framsóknar í því að glíma við Sjálfstfl. Af hverju kemur ekki hæstv. ráðherra Guðni Ágústsson og segir álit sitt á því hvernig Sjálfstfl. er enn einu sinni að auðmýkja, lítillækka og snúa niður Framsfl.? Herra forseti. Er ekki tilefni til að framsóknarmenn geri hreint fyrir sínum dyrum og greini þinginu og greini þjóðinni frá því hver er afstaða þeirra í málinu? Ætla þeir að láta hæstv. forsrh. komast upp með að brjóta lög í málinu?

Forseti vill aðeins ítreka það að þeir forsætisnefndarmenn sem náðist til í gær út af þessu máli voru sammála um að halda sig við starfsáætlun vikunnar. Það er kannski rétt að það komi fram að þeir forsætisnefndarmenn voru bæði stjórnarsinnar og stjórnarandstæðingar. Hins vegar var boðið upp á það að ef flutningsmenn vildu endilega ræða þetta mál í einhverju formi í þessari viku gætu þeir fengið hálftíma utandagskrárumræðu á morgun, föstudag. Það boð stendur.

Herra forseti. Með þáltill. þessari er leitað heimildar Alþingis til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 108/2000, um breytingu á XI. viðauka við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og fella inn í samninginn þrjár tilgreindar ákvarðanir framkvæmdastjórnar ESB um persónuvernd. Gerð er grein fyrir efni þessarar ákvörðunar í tillögunni og er hún prentuð sem fylgiskjal með henni ásamt þeim gerðum sem hér um ræðir. Ákvörðun þessi kallar á lagabreytingar hér á landi og var tekin af sameiginlegu EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu vegna þess að til slíkra lagabreytinga þarf að koma. Ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingar á viðaukum eða bókunum við EES-samninginn eru þjóðréttarsamningar. Samkvæmt EES-samningnum verða þær skuldbindandi fyrir aðildarríkin um leið og þær hafa verið teknar nema eitthvert þeirra beiti heimild í 103. gr. samningsins til að gera fyrirvara um að ákvörðun geti ekki orðið bindandi strax vegna stjórnskipulegra skilyrða heima fyrir. Hafa ríkin sex mánaða frest frá töku ákvörðunar í sameiginlegu nefndinni til að aflétta fyrirvaranum. Með þessu er vísað til nauðsynlegs atbeina þjóðþinga aðildarríkjanna og af hálfu Íslands hefur fyrirvara þessum því einungis verið beitt þegar ljóst er að ákvörðun kallar á lagabreytingar í samræmi við 21. gr. stjórnarskrárinnar. Sú málsmeðferð sem hér er viðhöfð, að leggja fram sérstaka þáltill., er í samræmi við tilhögun sem ég hef áður gert sérstaka grein fyrir á hv. Alþingi, en þessi meðferð ákvarðana sameiginlegu EES-nefndarinnar samsvarar best stjórnskipulegum venjum okkar við meðferð þjóðréttarsamninga auk þess sem aðkoma Alþingis að ákvarðanatöku nefndarinnar er tryggari og betri yfirsýn fæst um þróun samningsins. Hvað varðar efnisatriði þeirrar ákvörðunar sem hér um ræðir nægir að meginstefnu að vísa til greinargerðar er fylgir tillögunni auk gerðanna sjálfra. Rétt er þó að geta þess að þær gerðir byggjast á tilskipun EB um persónuvernd sem tekin hefur verið upp í EES-samninginn. Lög um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, nr. 77/2000, eru í samræmi við þá tilskipun. Samkvæmt tilskipuninni er heimilt að stöðva eða takmarka flutning persónuupplýsinga til ríkja utan EES-svæðisins ef vernd persónuupplýsinga er ekki fullnægjandi í viðkomandi ríkjum. Þær ákvarðanir sem hér um ræðir snúa að mati á aðstæðum í Ungverjalandi, Sviss og Bandaríkjunum en í öllum tilvikum er talið að persónuvernd sé fullnægjandi í skilningi tilskipunarinnar. Að lokum skal nefnt að hæstv. dómsmrh. hefur lagt fram á hv. Alþingi frv. til laga um breytingar á lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga til að mæta þeim skuldbindingum er hér um ræðir þannig að málið liggur fyrir hv. Alþingi í formi lagafrv. Ég vil að lokum leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er með sama hætti leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 4/2001, um breytingu á IX. viðauka við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2000/26/EB frá 16. maí árið 2000, um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um ábyrgðartryggingu vegna notkunar vélknúinna ökutækja og breytingar á tilskipunum ráðsins nr. 73/239 og 88/357. Gerð er grein fyrir efni þessarar ákvörðunar í tillögunni og er hún prentuð sem fylgiskjal með henni ásamt þeirri gerð sem um ræðir. Þessi ákvörðun kallar á lagabreytingar hér á landi og var tekin af sameiginlegu EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Ég hef áður, herra forseti, gert grein fyrir því hvaða rök liggja að baki þeirri málsmeðferð sem hér er viðhöfð og vísa ég til orða minna fyrr í dag í því sambandi. Hvað varðar efnisatriði þeirrar ákvörðunar sem hér um ræðir nægir að meginstefnu að vísa til greinargerðar er fylgir tillögunni auk gerðanna sjálfra. Þess skal þó getið að tilgangur tilskipunarinnar er að setja sérákvæði vegna tjónþola sem á rétt á skaðabótum, vegna atviks í öðru aðildarríki en því þar sem hann býr, af völdum ökutækis sem vátryggt er og skráð í aðildarríki. Aðildarríkjum er ætlað að tryggja að tjónþoli geti höfðað mál beint á hendur því vátryggingafélagi sem vátryggt hefur þann sem ábyrgð ber. Aðildarríkjum er ætlað að sjá um að í hverju landi sé til upplýsingaskrifstofa sem, í því skyni að tjónþoli geti leitað bóta, hafi upplýsingar um skráningarnúmer ökutækja, númer vátryggingarskírteina, vátryggingafélög, ökutæki sem eru undanþegin vátryggingarskyldu og hver annist uppgjör tjóna vegna þeirra o.fl., eða sjái um söfnun og miðlun slíkra upplýsinga, og aðstoði þá sem eiga rétt til þess við að fá aðgang að upplýsingum. Jafnframt er mælt fyrir um að í hverju aðildarríki skuli vera tjónakröfuskrifstofa sem tjónþolar geta lagt fram kröfu hjá ef tjónakröfu er ekki sinnt innan þriggja mánaða eða ef tjónafulltrúi hefur ekki verið tilnefndur. Fyrri tilskipanir á þessu sviði hafa verið teknar upp í EES-samninginn. Unnið er að undirbúningi nauðsynlegra lagabreytinga vegna þessa í dómsmrn. en nauðsynlegt reynist að gera breytingar á umferðarlögum vegna þessa máls. Samkvæmt tilskipuninni skal efni hennar koma til framkvæmda á EES-svæðinu eigi síðar en 20. janúar 2003. Herra forseti. Ég vil leggja til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Með þáltill. þessari er með sama hætti leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 45/2001, um breytingu á IX. viðauka um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, og að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2000/46/EB frá 18. september 2000, um stofnun og rekstur rafeyrisstofnana og eftirlit með þeim. Gerð er grein fyrir efni þessarar ákvörðunar með tillögunni og er hún prentuð sem fylgiskjal ásamt þeirri gerð sem hér um ræðir. Ákvörðun þessi kallar á lagabreytingar hér á landi og var tekin af sameiginlegu EES-nefndinni á sínum tíma með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Hvað varðar efnisatriði þeirrar ákvörðunar sem hér um ræðir læt ég nægja að vísa til þeirrar greinargerðar sem fylgir tillögunni og gerðarinnar sjálfrar en vil þó geta þess að efni þeirrar tilskipunar sem hér um ræðir ber að skoða í ljósi mjög örrar þróunar fjármálastarfseminnar þar sem rafeyrir skipar sífellt stærri sess og er gott merki þeirra miklu tækniframfara sem við upplifum í dag. Jafnvel eru dæmi um að stofnanir takmarki starfsemi sína í meginatriðum við útgáfu rafeyris. Tilskipunin fjallar um rafeyrisfyrirtæki, þ.e. fjármálafyrirtæki önnur en lánastofnanir sem hafa með höndum útgáfu og umsýslu með rafeyri. Í tilskipuninni er meðal annars kveðið á um heimildir til útgáfu rafeyris, lágmarkskröfur um eigið fé rafeyrisfyrirtækis og um eftirlit og fjárfestingarstefnu slíkra fyrirtækja. Unnið er að undirbúningi nauðsynlegra lagabreytinga vegna þessa í iðn.- og viðskrn. en sérstök nefnd sem vinnur að gerð frv. á vegum þess ráðuneytis um fjármálafyrirtæki mun gera tillögur um hvernig tilskipunin verður tekin upp í íslenskan rétt. Samkvæmt tilskipuninni er gert ráð fyrir að efni hennar komi til framkvæmda á EES-svæðinu eigi síðar en 27. apríl 2002. Ég vil leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 44/2001 frá 30. mars 2001, um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn, og að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2000/28/EB frá 18. september 2000, um breytingu á tilskipun 2000/12/EB um stofnun og rekstur lánastofnana. Gerð er grein fyrir tillögunni og efni þessarar ákvörðunar í fskj. með þáltill. ásamt þeirri gerð sem hér um ræðir. Þessi ákvörðun kallar eins og hinar fyrri á lagabreytingar hér á landi og hefur verið undirrituð af okkar hálfu með stjórnskipulegum fyrirvara. Hvað varðar efnisatriðin vil ég með sama hætti vísa til greinargerðar sem fylgir tillögunni auk gerðarinnar sjálfrar. Það ber að hafa í huga þá gerð sem var til umræðu hér næst á undan. Þessi gerð tengist henni. Tilskipunin mælir fyrir um það að rafeyrisfyrirtæki skuli skilgreind sem lánastofnanir. Þetta gerir það að verkum að rafeyrisfyrirtæki getur stundað starfsemi hvar sem er á Evrópska efnahagssvæðinu. Með sama hætti er unnið að undirbúningi nauðsynlegra lagabreytinga vegna þessa máls í iðn.- og viðskrh. og sama nefnd og áður var getið um að vinnur að frv. um fjármálafyrirtæki mun skila áliti um hvernig þetta mál verði best fært inn í íslenskan rétt og síðan lagt fyrir hv. Alþingi. Það er gert ráð fyrir því, með sama hætti og fyrri tilskipunin sem var hér til umræðu, að þessi tilskipun komi til framkvæmda á Evrópska efnahagssvæðinu eigi síðar en 27. apríl árið 2002. Ég vil á sama hátt leggja til, hæstv. forseti, að þessu máli verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Hér er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á XI. viðauka, sem fjallar um fjarskiptaþjónustu, við EES-samninginn og fella inn í hann reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2887/2000 frá 18. desember á síðasta ári, um opinn aðgang að heimtaugum. Gerð er grein fyrir efni þessarar ákvörðunar í tillögunni. Hún er prentuð sem fskj. með henni ásamt þeirri gerð sem hér um ræðir. Þessi ákvörðun kallar á lagabreytingar hér á landi og var tekin af EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af okkar hálfu. Varðandi efnisatriði þessa máls vil ég vísa til greinargerðar sem fylgir tillögunni og það gerir gerðin sjálf. Þess skal getið að efni þessa máls tengist beint þeirri þróun undanfarinna ára í átt að auknu frjálsræði og samkeppni á fjarskiptamarkaðnum sem við höfum jafnframt upplifað hér á landi. Þeim ráðstöfunum sem hér um ræðir er ætla að stuðla að aukinni samkeppni á innanbæjarneti. Með þessum breytingum getur neytandinn valið á milli fjarskiptafyrirtækja sem hann vill semja við um flutning símtala eða gagna. Tilgangurinn er að auka samkeppni í tali, breiðbandi og netþjónustu til notenda. Unnið er að nauðsynlegum lagabreytingum vegna þessa máls í samgrn. Það er nauðsynlegt að beyta 20. gr. fjarskiptalaganna til að taka mið af ákvörðun þessara reglna. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 48/2001, um breytingu á XI. viðauka við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, og fella hann inn í þennan samning um ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar frá árinu 2000/709/EB frá 6. nóvember sl., um lágmarksviðmiðanir sem aðildarríki skulu taka tillit til þegar þau tilnefna aðila í samræmi við 4. mgr. 3. gr. tilskipunar 1999/93/EB um ramma bandalagsins varðandi rafrænar undirskriftir. Þessi ákvörðun kallar á lagabreytingu hér á landi. Þess vegna þarf málið að koma fyrir Alþingi. Að því er varðar efnisatriði málsins vil ég vísa til greinargerðar sem fylgir þessari tillögu auk gerðarinnar sjálfrar sem er prentuð þar með. Hér er um að ræða framkvæmd á tæknilegu atriði í tengslum við tilskipun nr. 1999/93/EB, en þáltill. vegna þeirrar gerðar var samþykkt á hv. Alþingi þann 12. desember sl. Tillaga að nauðsynlegum lagabreytingum er þegar til meðferðar á hv. Alþingi en iðn.- og viðskrh. hefur nýlega mælt fyrir frv. til laga um rafrænar undirskriftir. Það mál er til meðferðar í hv. efh.- og viðskn. Ég vil leggja til, herra forseti, að þessu máli verði að lokinni þessari umræðu vísað til utanrmn.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til að samþykkja fyrir Íslands hönd ákvörðun ráðherraráðs Evrópusambandsins um að koma á samningi um gagnkvæma réttaraðstoð í sakamálum milli aðildarríkja Evrópusambandsins að því leyti sem ákvæði hans byggjast á Schengen-samningnum. Samkvæmt svokölluðum Brussel-samningi um þátttöku Íslands og Noregs í Schengen-samstarfinu hvílir sú skylda á ríkjunum tveimur að samþykkja, koma í framkvæmd og beita gerðum og ráðstöfunum Evrópusambandsins sem breyta eða bætast við þau ákvæði sem getur um í viðaukum við Brussel-samninginn. Í samningnum kemur fram að ef efni gerðar eða ráðstöfunar geti ekki orðið bindandi fyrir Ísland fyrr en stjórnskipunarskilyrði hafa verið uppfyllt skuli Ísland gera Evrópusambandinu grein fyrir því. Þegar öll stjórnskipuleg skilyrði hafa verið uppfyllt skal Ísland þegar í stað gera ráðinu og framkvæmdastjórninni skriflega grein fyrir því. Í samræmi við þetta ákvæði hefur Ísland gert Evrópusambandinu grein fyrir því að Ísland geti ekki látið uppi endanlega afstöðu sína til þessa máls fyrr en stjórnskipulegum skilyrðum hefur verið fullnægt. Sú afstaða hefur verið mótuð í utanrrn. að í þessum tilvikum skuli sams konar málsmeðferð viðhöfð og við meðferð gerða á grunni EES-samningsins sem samþykktar hafa verið með stjórnskipulegum fyrirvara. Dæmi um það eru samþykktir sem ég hef gert grein fyrir áður. Það er að mati ráðuneytisins alveg ljóst að það gilda sömu sjónarmið í báðum tilvikum og því eðlilegt að málin komi með sambærilegum hætti fyrir hv. Alþingi. Hinn 29. maí árið 2000 var samþykktur af Evrópusambandinu og aðildarríkjum þess samningur um gagnkvæma aðstoð í sakamálum. Markmið samningsins er að bæta og auka réttaraðstoð milli ríkjanna í sakamálum á þeim grundvelli sem þegar er fyrir hendi, en sú samvinna hvílir einkum á Evrópusamningi um gagnkvæma aðstoð í sakamálum frá 20. apríl 1959, ásamt viðbótarbókun frá 17. mars 1978, og samningi frá 19. júní 1990. Þessi nýi samningur Evrópusambandsríkjanna um gagnkvæma aðstoð í sakamálum felur m.a. í sér breytingu á Schengen-reglum sem gilda á þessu sviði. Í 2. gr. samningsins eru rakin þau ákvæði hans sem breyta eða byggja á þeim Schengen-reglum sem gilda gagnvart Íslandi og Noregi. Frv. til breytinga á lögum um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum vegna þessa máls er þegar til meðferðar á hv. Alþingi. Ég vil, herra forseti, leggja til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Með þáltill. þeirri sem hér liggur fyrir er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á samningum um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum frá árinu 2001 sem gerðir voru í Skagen 18. október á liðnu hausti. Á grundvelli samnings strandríkjanna fjögurra, þ.e. Íslands, Færeyja, Noregs og Rússlands frá árinu 1996 hafa þessi ríki auk Evrópusambandsins á undanförnum árum samið árlega um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum. Á fundi aðila í Skagen í haust náðist samkomulag um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum á þessu ári. Heildarveiði var ákveðin 850 þús. lestir. Hún var 1.250 þús. lestir árið áður og því er um að ræða 400 þús. lesta samdrátt. Þessi afli skiptist í nákvæmlega sömu hlutföllum og verið hefur á undanförnum árum. Í Íslands hlut koma 132.080 lestir, í hlut Færeyja 46.420 lestir, í hlut Evrópubandalagsins 71.260 lestir, í hlut Noregs 484.500 lestir og í hlut Rússlands 115.740 lestir. Eins og fyrr hafa aðilar komið sér saman um frekara fyrirkomulag veiða í sérstökum tvíhliða samningum, m.a. um heimildir til veiða í lögsögu hvors annars. Þeir samningar eru með svipuðum hætti og verið hefur. Ráðgjafarnefnd Alþjóðahafrannsóknaráðs, ICES, hafði lagt til að heildaraflinn yrði 753.000 lestir á árinu 2001, í samræmi við aflareglu sem samþykkt var að vinna eftir á fundi aðila árið 1999. Því miður náðist ekki samstaða á fundinum í Skagen um að fylgja ráðgjöfinni, sem Íslendingar lögðu mikla áherslu á, og varð að lokum samkomulag um að heildaraflinn árið 2001 yrði 850.000 lestir eða tæplega 100 þús. lesta fram yfir ráðgjöf Alþjóðahafrannsóknaráðsins. Aðilar lýstu því hins vegar yfir, og á það lögðum við mikla áherslu, að stefnt yrði að því að fylgja aflareglunni frá og með árinu 2002. Ég vænti þess að við það verði staðið þannig að þessar veiðar verði í samræmi við ráðgjöf vísindamanna og skiptir miklu máli fyrir hagsmuni allra þessara þjóða og þá ekki síst okkur Íslendinga að þessi stofn verði byggður upp þannig að hann nái fyrri stöðu og leiti með sama hætti inn í íslenska lögsögu og áður, en það er helst von til þess þegar stofninn hefur náð ákveðnu marki. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Eins og hæstv. ráðherra rekur minni til var ég aldrei fyllilega sáttur við þá skiptingu sem niðurstaða varð um á sínum tíma. Ég taldi að Norðmenn hefðu fengið allt of stóran hlut úr stofninum þegar tekið er tillit til þess að það voru þeir með smásíldardrápum sínum inni á fjörðum í Noregi sem áttu langstærstan hlut í að þessi stofn hrundi á sínum tíma en alls ekki veiðar Íslendinga á fullorðinni kynþroska síld. Það sem mér þykir ákaflega slæmt við þetta, eins og ég heyri að hæstv. ráðherra þykir líka, er sú staðreynd að ekki er farið eftir ráðgjöf ICES. Það er verið að veiða snöggtum meira en lagt er til af sérfræðingum. Það er ákaflega slæmt fyrir Íslendinga vegna þess að með þessum hætti er verið að halda stofninum niðri. Það skiptir máli fyrir okkur að hann verði stór því að eftir því sem hann stækkar þá aukast líkurnar á því að hann sæki aftur í sitt gamla far, þ.e. að hann gangi inn á íslenskt hafsvæði. Það mundi hins vegar þýða að við gætum í krafti ákveðinnar endurskoðunarreglu sem á sínum tíma var samþykkt gert tilkall til stærri hluta. Mig langar, fyrst þetta mál er hér til umræðu, að inna hæstv. ráðherra eftir því hvaða spár eru núna uppi um framvindu þessa stofns. Er gert ráð fyrir því að hann stækki á næstu árum? Ég spyr vegna þess að á síðustu árum hefur stofninn greinilega verið að minnka, ekki bara núna heldur líka held ég undanfarin ár.

Herra forseti. Ég er ósammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni um að þetta hafi verið slæmir samningar fyrir Ísland. Ég tel að í ljósi aðstæðna hafi þetta verið góðir samningar og okkur hafi tekist að tryggja að veiðar úr þessum stofni yrðu takmarkaðar með eðlilegum hætti. Auðvitað má lengi deila um það hvað skuli koma í hvers hlut. Norðmenn og Rússar reyndar líka hafa verið einir um það lengi að veiða úr þessum stofni og við höfum lagt mjög mikla áherslu á að tryggja uppbyggingu hans og að síðan kæmi til samninga á nýjan leik þegar sú uppbygging hefði verið tryggð. Ég tek undir það með hv. þm. að það eru vonbrigði að ekki skuli hafa verið fylgt algerlega ráðgjöf vísindamanna. Við höfum barist fyrir því af miklu kappi. Ég vona eins og ég sagði áður að þeirri ráðgjöf verði fylgt á næstu árum eins og við höfum vilyrði fyrir. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að það er besta tryggingin fyrir því að stofninn nái eðlilegri stærð og vísindamenn gera þessa tillögu í ljósi þess að stofninn vaxi og þá sérstaklega elsta síldin, en það er sú síld sem mun fyrst og fremst leita inn á Íslandsmið. Því eru miklir hagsmunir í húfi fyrir okkur að þessi síld verði ekki öll sömul drepin áður en hún getur gengið inn í íslenska lögsögu þannig að ég er alveg sammála hv. þm. um það. Það eru þær áherslur sem við höfum haft í þessum samningaviðræðum.

Herra forseti. Ég tel lítinn tilgang í því að rifja upp þær deilur sem áttu sér stað fyrir nokkrum árum þegar við vorum að ræða hinn upphaflega samning. Það var þá staðföst skoðun mín og er enn að Norðmenn hafi fengið allt of stóran hlut af þessum stofni miðað við það hversu stór hlutur þeirra í að drepa hann niður á sínum tíma var. Um það ætla ég ekki að deila við hæstv. utanrrh. Hins vegar slefuðumst við til þess á sínum tíma að leggjast ekki í harkalegri víking en við gerðum gegn samningnum vegna þess að þar var inni ákveðið endurskoðunarákvæði. Það byggði á því að þegar stofninn næði aftur fyrri stærð yrði samið upp á nýtt og þá gætum við gert frekara tilkall til stærri hlutar úr stofninum þegar sýnt væri að stofninn væri sökum aukinnar stærðar tekinn að ganga aftur inn í hin íslensku hafsvæði. Það hefur gerst á síðustu árum að stundum hafa komið göngur inn í íslensku efnahagslögsöguna af stórri fullþroska síld. Því miður er ekki við því að búast að svo verði að verulegu marki fyrr en stofninn byggist upp. En þessi niðurstaða hér gengur í þveröfuga átt. Það er ekki verið að fara eftir niðurstöðu vísindamanna. Það er verið að fara eftir einhverju öðru. En gott og vel. Ég skil það líka að hæstv. ráðherra hafi í ljósi aðstæðna fallist á þetta og ég geri engar sérstakar athugasemdir við það. Ég var hins vegar að inna ráðherrann, meira fyrir forvitnissakir heldur en af pólitískum ástæðum, eftir því hvað vísindamenn sem véla um þetta hafa sagt um uppbyggingu stofnsins. Eru einhverjar líkur til þess að hægt sé að ætla að á næstu árum stækki stofninn umtalsvert? Hann var, ef ég man rétt, það stór fyrir örfáum árum að heimilt var að veiða 1.200 þús. lestir. Við erum komin niður í 800, ráðlegt væru 750 þús. þannig að þetta bendir til þess að hann sé frekar á hraðri niðurleið. Er þess að vænta að hann rísi upp aftur eins og fuglinn Fönix?

Herra forseti. Þessi stofn er ekki í neinni hættu. En það er rétt hjá hv. þm. að við höfum verið að veiða of mikið úr honum og þess vegna er mikilvægt að við fylgjum þessari ráðgjöf sem við erum alveg sammála um og til þess að svo megi verða þarf að draga úr veiðinni. Ef ekki verður dregið úr veiðinni þá erum við að ganga á stofninn. Það er fylgt svokallaðri aflareglu sem er ákveðið hlutfall af stofninum. Mig minnir það vera 20 eða 25%. Ég skal ekki fullyrða um það en ég skal koma slíkum upplýsingum til hv. Alþingis. Ég hef þær ekki með mér. Um þetta liggja fyrir gögn hjá Hafrannsóknastofnun sem ég skal koma til hv. þm. þannig að hann fái fullt yfirlit yfir það. Að sjálfsögðu er líka rétt að það verði lagt fram við meðferð málsins í hv. utanrmn. Ég heyri það á hv. þm. að hann hefur engan áhuga á að fara að deila um það hvort samningar eru góðir eða slæmir. Við gætum eflaust deilt um það í allan dag. 

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á samningi milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2001 sem gengið var frá með orðsendingaskiptum í Reykjavík og Þórshöfn 12. febrúar og 2. mars 2001. Þetta mál er hv. þm. mjög kunnugt enda hefur þessi skipan mála verið milli þjóðanna í mjög langan tíma. Samkvæmt þessum samningi munu aðilar semja fyrir 20. júní 2001 um veiðiheimildir færeyskra nótaskipa á loðnuvertíðinni sem stendur frá þeim degi til apríl 2001. Er eins og í samningi landanna frá í fyrra við það miðað að veiðiheimildir færeyskra nótaskipa á þessu tímabili verði um 30 þúsund lestir enda breytist forsendur varðandi leyfðan heildarafla og önnur atriði er máli skipta ekki í verulegum atriðum. Í samningnum er eins og í samningi aðila frá fyrra ári kveðið á um að færeyskum skipum sé heimilt á loðnuvertíðinni 2001/2002 að veiða allt að 10.000 lestir af loðnu innan lögsögu Íslands úr veiðiheimildum sem fengnar eru með samningum færeyskra og grænlenskra stjórnvalda. Samningurinn gerir enn fremur ráð fyrir gagnkvæmri heimild skipa hvors aðila til kolmunnaveiða innan lögsögu hins á þessu ári. Loks er í samningnum staðfest heimild íslenskra skipa til veiða á allt að 1.300 lestum af makríl og 2.000 lestum af síld annarri en norsk-íslenskri innan færeyskrar lögsögu á þessu ári. Ég vil að lokum leggja til, herra forseti, að þessari tillögu verði vísað til hv. utanrmn. að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar breytinga á samningi um Alþjóðastofnun um notkun gervitungla í siglingum, INMARSAT, sem gerðar voru á þingi aðildarríkja stofnunarinnar í London 20.--24. apríl 1998. Með þeim breytingum var nafni samningsins breytt í ,,samning um Alþjóðastofnun um farstöðvaþjónustu um gervitungl.`` Hinn 17. desember 1990 samþykkti Alþingi ályktun um að heimila ríkisstjórninni að fullgilda samninginn um INMARSAT. Samningurinn öðlaðist gildi að því er Ísland varðar 26. mars 1991. Samhliða stofnun INMARSAT árið 1976 undirrituðu símastjórnir aðildarríkjanna rekstrarsamkomulag. Hafa þær sem rekstraraðilar lagt fram hlutafé til stofnunarinnar og haft æðsta vald í daglegum rekstri hennar. Gervitungl INMARSAT veita fjarskiptaþjónustu víðs vegar um heim, þar með talda talsíma-, telex- og gagnaflutningaþjónustu. Rekstraraðilarnir hafa haft einkarétt á aðgangi að gervitunglunum og því að veita fjarskiptaþjónustu um þessi sömu gervitungl. Það hefur verið almenn stefna að afnema einkarétt í fjarskiptum og láta í þess stað markaðssjónarmiðin ráða, eins og við höfum orðið vör við hér á Íslandi með sama hætti og alls staðar í kringum okkur. Sú stefna hefur valdið vaxandi gagnrýni á núverandi fyrirkomulag INMARSAT. Á þingi aðildarríkjanna árið 1998 var því ákveðið að breyta rekstrarformi þessarar stofnunar með breytingum á stofnsamningi hennar. Meginbreytingin er sú að stofnað verður hlutafélag um rekstur INMARSAT gervitunglanna, Inmarsat Ltd., og verður það staðsett í Bretlandi eins og orðið ,,ltd.``  Alþjóðastofnunin INMARSAT mun hins vegar hafa eftirlitshlutverk með þessu fyrirtæki, þessu hlutafélagi sem heitir líka Inmarsat og það mun stofnunin gera fyrir hönd allra þeirra aðildarríkja sem eiga aðild að INMARSAT. Aðaltilgangur þessarar stofnunar verður að tryggja að fyrirtækið uppfylli skyldur sem á því munu hvíla um að veita þjónustu í sambandi við hnattrænt neyðar- og öryggiskerfi fyrir siglingar og að fyrirtækið fari að öllum grundvallarreglum þessarar stofnunar. Það má því segja að þessar breytingar hafi verið gerðar í ljósi mjög breyttra aðstæðna í öllum aðildarríkjunum og að verið sé að færa þær til nútímalegs horfs. Ég vil, herra forseti, leggja til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Ég mæli, í fjarveru hæstv. iðnrh.- og viðskrh., fyrir frv. til laga um vexti og verðtryggingu sem er 566. mál þingsins á þskj. 872. Frá því að vaxtalög, nr. 25/1987, gengu í gildi og almennu samningsfrelsi um aðra vexti en dráttarvexti var komið á hefur íslenski fjármagnsmarkaðurinn tekið margvíslegum breytingum. Ég vil nefna helstu breytingarnar sem hafa þar orðið: Bankar, sparisjóðir og aðrar helstu lánastofnanir á markaði hafa tekið upp kjörvaxtakerfi útlána. Í kjörvaxtakerfi eru lántakendur flokkaðir í nokkra kjörvaxtaflokka eftir fjárhagslegum styrkleika og tryggingum sem þeir geta sett fyrir lánum. Vextir í hverjum flokki eru ákveðnir sem álag á hlutaðeigandi kjörvexti, þ.e. grunnvexti. Jafnframt hefur fjölbreytni innlánsreikninga aukist mjög mikið í samræmi við þessa þróun. Síðustu gjaldeyrishöftin voru afnumin í árslok 1994. Þar með tengdist íslenski fjármagnsmarkaðurinn erlendum fjármagnsmörkuðum miklu sterkari og traustari böndum en áður hafði verið. Á þessum tíma hefur hlutabréfamarkaðurinn verið efldur mjög mikið og stofnaður hefur verið gjaldeyrismarkaður. Veruleg aukning fjárfestinga í erlendum verðbréfum hefur orðið hér á landi. Einnig hefur komist á lánsfjáröflun ríkissjóðs með markaðsútboðum og samkomulag fjmrn. og Seðlabankans um að ríkissjóður afli sér lánsfjár á markaði en taki ekki lán hjá Seðlabankanum. Áhersla fyrirtækja og sveitarfélaga á að afla lánsfjár með sölu skuldabréfa á verðbréfamarkaði í stað hefðbundinna bankalána hefur aukist. Með aðild að Evrópska efnahagssvæðinu hafa skapast auknir möguleikar erlendra fjármálafyrirtækja til að veita þjónustu hér á landi. Sókn innlendra lánastofnana á erlenda markaði með stofnun útibúa og skrifstofa, stofnun dótturfélaga og kaup á erlendum bönkum hefur orðið í nokkrum mæli þannig að þessi markaður hefur þroskast mjög mikið á þessum árum. Þetta eru að sjálfsögðu gríðarlegar breytingar sem hér hafa orðið. Lagaramminn utan um þessar róttæku breytingar hefur í samræmi við það tekið mjög miklum breytingum. Þykir því vera kominn tími til að setja ný vaxtalög í samræmi við þessa þróun sem hæfa betur aðstæðum á markaðnum. Í stuttu máli er meginefni þessa frv. eftirfarandi: Lagt er til að ný lög um vexti og verðtryggingu komi í stað vaxtalaganna frá 1987. Vaxtalögunum hefur verið breytt sjö sinnum frá því að þau voru sett. Nefndin sem vann að gerð frv. var sammála um að ástæða væri til að breyta fjölmörgum ákvæðum vaxtalaganna, þar á meðal að fella niður kaflann um vaxtakjör opinberra fjárfestingarlánasjóða. Til að auðvelda umfjöllun um efnisatriði og tryggja innra samhengi og réttar tilvísanir innan margbreyttra laga taldi nefndin rétt að leggja til að sett yrðu ný heildarlög í stað laganna frá 1987. Í frv. eru lagðar til eftirfarandi meginbreytingar á sviði vaxtamála: Í fyrsta lagi er lagt til að í stað þess að Seðlabankinn ákveði einhliða dráttarvexti af öllum peningakröfum verði aðilum heimilt í lánssamningum að semja um dráttarvexti upp að vissu marki. Samningsaðilar hafa samkvæmt frv. heimild til að semja um tiltekinn fastan hundraðshluta sem vanefndaálag ofan á ákveðinn grunn dráttarvaxta sem tekur mið af vöxtum algengra skammtímalána Seðlabankans til lánastofnana. Einnig geta samningsaðilar samið um fasta dráttarvexti. Í öðru lagi er lagt til að sérregla 11. gr. gildandi vaxtalaga um dráttarvexti af peningakröfum í erlendri mynt verði afnumin og því fari um dráttarvexti af slíkum kröfum samkvæmt almennum reglum. Í þriðja lagi er lagt til að þegar samningsaðilar tilgreina ekki vaxtafót verði miðað við vexti sem Seðlabankinn birtir. Skulu þeir taka mið af lægstu vöxtum á nýjum útlánum hjá viðskiptabönkum, sparisjóðum og öðrum lánastofnunum en ekki veginni meðalársávöxtun af nýjum almennum útlánum hjá viðskiptabönkum og sparisjóðum eins og tíðkast í dag. Fyrrgreindu vextirnir eru af eðlilegum ástæðum lægri en þeir síðarnefndu. Rétt er að benda á að einungis í undantekningartilvikum reynir á þetta ákvæði vaxtalaga. Reynslan er sú að yfirleitt er einhver vaxtafótur tilgreindur ef á annað borð er áskilið að krafa beri vexti. Í fjórða lagi er stefnt að því með frv. að hvetja aðila til að semja um ákveðna vexti sín á milli en nota ekki almennar viðmiðanir við vexti á markaðnum eins og nú tíðkast, t.d. meðalársávöxtun á nýjum almennum útlánum hjá bönkum og sparisjóðum. Þessir meðalvextir eru ýmsum annmörkum háðir. Í fyrsta lagi hefur orðið æ erfiðara fyrir Seðlabankann að velja vogir til að reikna út meðalvexti eftir því sem kjörvaxtakerfi banka og sparisjóða hefur orðið fjölbreytilegra. Í öðru lagi eru við útreikning á þessum meðalvöxtum notaðir allir vextir af skuldabréfalánum banka og sparisjóða, þ.e. lánum á lágum vöxtum til traustra aðila með góðar tryggingar og lánum á háum vöxtum til aðila með lakari tryggingar og allir vextir þar á milli. Þessir meðalvextir eru síðan notaðir í ríkum mæli í samningum manna á milli utan bankakerfisins án þess að tillit sé tekið til mismunandi aðstæðna lántakenda. Þetta getur þýtt að aðilar sem taka lán utan bankakerfisins með góðum tryggingum greiða í raun hærri vexti en eðlilegt getur talist. Einnig má finna dæmi um hið gagnstæða. Því er lagt til að í stað þess að reikna út og birta meðalvexti banka og sparisjóða sem aðilar geta notað í viðskiptum sín á milli verði Seðlabankanum falið að birta vexti sem taka mið af lægstu vöxtum nýrra útlána viðskiptabanka, sparisjóða og annarra lánastofnana, þ.e. þeim vöxtum sem lánastofnanir bjóða lánþegum sem þeir telja trausta, og þá bestu vexti sem lánastofnanir bjóða, sem er eðlilegasta viðmiðun á markaðnum þannig að aðilar geti gert sér betur grein fyrir því hvort þeim er veitt góð eða slæm þjónusta. Ekkert er því til fyrirstöðu að samið sé um tiltekið frávik frá þess um vöxtum eftir aðstæðum hverju sinni. Í fimmta lagi er lagt til að fellt verði brott ákvæði vaxtalaga um að sé samið um breytilega vexti í samræmi við hæstu lögleyfða vexti eða hæstu vexti á markaðnum á hverjum tíma skuli miðað við hæstu gildandi vexti af hliðstæðum lánum sem eru í almennri notkun hjá viðskiptabönkum og sparisjóðum eins og þeir eru á hverjum tíma. Fyrir þessu eru tvenn rök. Í fyrsta lagi ríkir samningsfrelsi um vexti og því engir hæstu lögleyfðu vextir til. Þessi hugtakanotkun er því í reynd ekki í samræmi við þann raunveruleika sem við okkur blasir í dag. Í öðru lagi þykir eðlilegt að hvetja aðila á markaðnum til að semja um vexti sín á milli en nota ekki almennar viðmiðanir við vexti sem lánastofnanir bjóða þegar um er að ræða áhættusama lánveitingu að þeirra mati. Í sjötta lagi er lagt til að vextir af skaðabótakröfum verði hækkaðir frá því sem nú gildir, þ.e. úr vegnu meðaltali vaxta af almennum óbundnum sparisjóðsreikningum hjá bönkum og sparisjóðum í tvo þriðju hluta þeirra vaxta sem Seðlabankinn ákveður og birtir með hliðsjón af lægstu vöxtum af nýjum óverðtryggðum útlánum hjá viðskiptabönkum, sparisjóðum og öðrum lánastofnunum. Miðað við núverandi vaxtastig mundi þessi tillaga frv. leiða til þess að vextir af skaðabótakröfum hækkuðu úr 1,4%, sem er afskaplega lágt, í u.þ.b. 9%. Í sjöunda lagi er lagt til að fellt verði brott ákvæði um vaxtakjör opinberra fjárfestingarlánasjóða. Með 6. gr. laga nr. 67/1989 var bætt við vaxtalög kafla um vaxtakjör opinberra fjárfestingarlánasjóða, IV. kafla, 17.--19. gr. Eins og hv. þm. er kunnugt hefur starfsemi stærstu sjóðanna verið stokkuð upp með sameiningu fjögurra sjóða í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., sem nú er Íslandsbanki-FBA hf., og Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins. Flestir fjárfestingarlánasjóðir lúta nú sömu reglum og viðskiptabankar og sparisjóðir, sbr. lög nr. 123/1993, um lánastofnanir aðrar en viðskiptabanka og sparisjóði. Þeir mega þó ekki taka við innlánum. Því þykir óeðlilegt að sérákvæði gildi um vaxtakjör fjárfestingarlánasjóða í ljósi þeirra miklu breytinga sem hér hafa orðið. Í áttunda og síðasta lagi er lagt til að svokallað misneytingarákvæði vaxtalaga og ákvæði um endurgreiðslu á ofteknum vöxtum verði að mestu fellt brott. Ákvæði þessi eiga rætur sínar að rekja til þess tíma er ekki ríkti frjálsræði í samningum um vexti. Þörf fyrir ákvæðin nú þegar frelsi í samningum um vexti hefur fest sig í sessi er því lítil og þjónar litlum tilgangi. Hafa ber í huga að hið almenna misneytingarákvæði 253. gr. almennra hegningarlaga á við um samninga um vexti. Þá ber að hafa í huga að lög nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, taka jafnframt til þessara samning. Í frv. eru ekki lagðar til meginbreytingar á stefnu stjórnvalda í verðtryggingarmálum. Gert er ráð fyrir að heimilt verði að verðtryggja sparifé og lánsfé sé grundvöllur verðtryggingarinnar vísitala neysluverðs og Seðlabankinn geti ákveðið lágmarkstíma verðtryggðra innstæðna og lána. Þær breytingar sem lagt er til að gerðar verði á verðtryggingarkafla vaxtalaga eru eftirfarandi: 1. Heimildir til að binda skuldbindingar í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla eru felldar niður, enda eðlilegt ef um það er að ræða að menn vilji miða við erlenda gjaldmiðla að þá sé erlendi gjaldmiðillinn notaður. 2. Tekið er af skarið um að afleiðusamningar falli ekki undir ákvæði laganna og að í skuldaskjölum sé heimilt að miða við vísitölur sem ekki mæla breytingar á almennu verðlagi með sama hætti og vísitala neysluverðs. 3. Seðlabankanum verður heimilt en ekki skylt að ákveða lágmarkstíma verðtryggðra innstæðna og lána eins og nú er. 4. Ákvæði 25. gr. vaxtalaga um hvað gera skuli við skuldbindingar sem tengdar eru lánskjaravísitölu verður flutt í bráðabirgðaákvæði. 5. Ákvæði 24. gr. vaxtalaga um að Fjármálaeftirlitinu sé heimilt að setja reglur um jöfnuð verðtryggðra eigna og skulda er tekið út úr vaxtalögum en þess í stað sett í lög nr. 113/ 1996, um viðskiptabanka og sparisjóði, og lög nr. 123/1996, um lánastofnanir aðrar en viðskiptabanka og sparisjóði. Þar þykja þessi ákvæði eiga betur heima þannig að hér er ekki um efnisbreytingu að ræða. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að þessu frv. verði eðli máls samkvæmt vísað til efh.- og viðskn. að lokinni 1. umr.

Herra forseti. Þetta er mikill bálkur sem hæstv. utanrrh. og starfandi viðskrh. mælir hér fyrir. Hann hefur rakið átta meginbreytingar á þeim lögum sem fjalla um vexti og verðtryggingu. Það er ein tiltekin breyting sem mig langar að hefja máls á hér. Í 6. gr. er lögð til talsvert merk breyting á dráttarvöxtum. Þar er lagt til að heimilað verði að semja um ákveðið vanefndaálag ofan á tiltekinn grunn dráttarvaxta. Að vísu eru neytendalán undanskilin. Ég spyr því hæstv. utanrrh.: Þýðir þetta ekki að allar líkur eru á því að dráttarvextir kunni í sumum tilvikum að hækka? Ég velti t.d. fyrir mér að jafnvel þó að neytendalán séu þarna undanskilin, hver verði örlög t.d. lítilla atvinnurekenda, smáfyrirtækja sem þurfa að sækja undir bankastjóra. Ég tala ekki um í því harðnandi árferði sem ríkir nú innan bankasamfélagsins. Við verðum þess vör auðvitað að það er orðið erfiðara að verða sér úti um fjármagn. Það þýðir einfaldlega að sér í lagi þeir sem eru smærri og veikari á markaðnum þurfa einfaldlega að taka þeim kostum sem þeim eru boðnir. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Telur hann ekki að hér sé verið að fara út á hæpna braut? Getur þetta ekki leitt til þess að dráttarvextir hækki? Kann þetta ekki að koma verst niður á þeim sem eru e.t.v. í erfiðastri stöðu og hafa mest þörf á því að komast að fjármagni?

Herra forseti. Í flestum tilvikum hafa neytendur aðra stöðu en fyrirtæki í þessu sambandi og þess vegna verða að gilda ákveðnar reglur um það. Ég sé enga ástæðu til að ætla að með þessum breytingum muni dráttarvextir hækka. Með þessum breytingum hins vegar geta fyrirtæki samið um það í lánssamningum sínum hvaða reglur eigi að gilda ef um vanskil verður að ræða. Það er nú þannig með marga aðila að þeir hafa stöðu og tækifæri til að semja um það. Auðvitað getur það átt við um aðra tiltekna aðila í þjóðfélaginu. En ég hygg að hér sé verið að leggja til breytingar sem eru í samræmi við það sem gengur og gerist alls staðar í kringum okkur. Við lifum orðið í þessu sambandi í mjög opnu og alþjóðlegu umhverfi og því er eðlilegt að reglur okkar séu í samræmi við það sem gengur og gerist annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu þar sem ríkir fullt frelsi í þessum málum. En ég sé enga ástæðu til að ætla, herra forseti, að þetta muni sérstaklega leiða til þess að dráttarvextir hækki, heldur þvert á móti í ákveðnum tilvikum geti þeir lækkað.

Herra forseti. Ég gat þess sérstaklega í minni stuttu ræðu hérna áðan að neytendalán væru undanskilin, ég gerði mér grein fyrir því. Í hvaða tilvikum, herra forseti, telur hæstv. utanrrh. að dráttarvextir gætu lækkað? Ég er þeirrar skoðunar að það sé rangt hjá honum, hafi ég skilið hann rétt, að við lifum í opnu samfélagi og opnari en áður sem gerir það að verkum að fyrirtæki geti þá sótt fjármagn í auknum mæli á annan markað og þess vegna ríki sérstök samkeppni sem mundi koma fram í því að dráttarvextir yrðu ekki óhóflega háir. Ég held það sé rangt hjá hæstv. utanrrh. að því er varðar þessi litlu fyrirtæki. Ég vísa til þess að skammt er síðan að Samtök iðnaðarins héldu fund þar sem forvígismaður þeirra gat þess einmitt að lítil og meðalstór fyrirtæki nytu ekki þessara opnu vaxtakjara, þ.e. vaxtakjara á hinum alþjóðlega markaði, þau yrðu að sækja sér fjármagn innan lands. Ég held því fram, herra forseti, að verið sé að opna á möguleika hér sem felur það í sér að lítil fyrirtæki sem þurfa að sækja sér fjármagn gætu lent í því að þurfa að greiða hærri dráttarvexti. Hvaða samningsstöðu hafa þau gagnvart bankastjóra sem segir: Ja, það er nú hart í ári og við höfum takmarkað fjármagn og það er óvíst með þróun efnahagslífsins. Til þess að tryggja bankann verðum við að fara þess á leit við þig að þú borgir tiltekið vanefndaálag. Það getur leitt til þess að ákveðin fyrirtæki sem geta ekki sótt annað lendi í því að greiða hærri dráttarvexti en ella. Ég inni svo hæstv. starfandi viðskrh. eftir því í hvaða tilvikum hann telur líklegt að dráttarvextir munu sökum þessarar breytingar lækka. En hann fullyrti að í sumum tilvikum gæti það gerst.

Herra forseti. Ég tel að það eigi fyrst og fremst við um öflugri fyrirtæki sem hafa samningsstöðu gagnvart bankakerfinu til að semja um mál sín. Það vill svo til að fyrirtæki fara stækkandi á almenna markaðnum á Íslandi, að sumu leyti því miður og öðru leyti sem betur fer. Hins vegar eru öll fyrirtæki á Íslandi lítil og meðalstór fyrirtæki í skilningi reglna sem gilda á alþjóðamarkaði. Ástæðan fyrir því m.a. að fyrirtæki okkar eru að stækka er til þess að þau geti orðið samkeppnishæfari á þessum alþjóðlega markaði og geti notið betri kjara, m.a. á lánamarkaðnum. Ég sé hins vegar enga ástæðu til að ætla að þetta eigi að þurfa að skaða minni aðila eins og hv. þm. gat um, þvert á móti. Ljóst er að það eru mjög opnar upplýsingar um það hvaða kjör eru á markaðnum og gæti það orðið til þess að bæta kjör hinna þannig að í ljós komi að það séu ekki bara einhverjir einir dráttarvextir sem gilda, hægt yrði að semja um það og þá munu náttúrlega allir leita leiða til að ná betri samningum. En almennt má segja að fyrirtæki reyna náttúrlega að komast hjá því að fjármagna sig á dráttarvöxtum. Fyrirtæki sem fjármagna sig á dráttarvöxtum til lengri tíma litið fara fljótlega yfir um. Slík fjármögnun er því ekki eftirsóknarverð og ber að sjálfsögðu að reyna að koma í veg fyrir hana með öllum tiltækum ráðum. Það á líka við um almenning og neytendur. Dráttarvextir eru svo háir að það stendur ekkert heimili undir slíkum vöxtum til langframa.

Virðulegi forseti. Í frv. sem hæstv. utanrrh. hefur mælt fyrir um vexti og verðtryggingu kemur fram að ekki eru hugmyndir stjórnvalda uppi um að breyta frá þeirri stefnu í verðtryggingarmálum sem verið hefur nema að litlu leyti. Ég velti því fyrir mér í þessu samhengi sökum þess að verðtryggingarheimildir sem hér eru eiga sér enga hliðstæðu a.m.k. hvað varðar hversu almennar þær eru. Verðtryggingin á rætur sínar að rekja til þess tíma þegar hér ríkti óðaverðbólga og menn höfðu mjög takmarkaða trú á efnahagsmálum þess tíma. Nú hefur margt breyst og menn hafa dásamað hér ýmislegt sem þeir telja að hafi breyst til betri vegar og færst til betri vegar á fjármagnsmarkaði. Þess vegna veltir maður því fyrir sér, því eðli svona verðtrygginga eru vitaskuld fyrst og fremst til þess fallið að draga úr áhættu þeirra sem lána fé, þó reyndar sé heimilt að verðtryggja innstæður líka en þá hefur þróunin verið sú og framkvæmdin hér er fyrst og fremst til þess fallin að tryggja og draga úr áhættu þeirra sem lána fé. Að sama skapi hafa menn farið þá leið að tryggja þetta eins og kostur er. Því beini ég því til hæstv. utanrrh. hvort það sé einfaldlega þannig að menn treysti sér ekki enn til að afnema þessar víðtæku heimildir í verðtryggingarmálum í ljósi þeirra miklu breytinga sem hafa orðið á efnahagslífi Íslendinga um nokkurt skeið.

Herra forseti. Svarið er já. Menn treysta sér ekki til þess. Hins vegar er verið að gera þá breytingu að miða beri við vísitölu neysluverðs sem ég tel að sé til mikilla bóta. Einnig er verið að opna fyrir það að Seðlabankinn geti breytt þessum takmörkunum, sem eru í dag þrjú ár fyrir innlán og fimm ár fyrir útlán. Menn hafa verið þeirrar skoðunar á undanförnum árum að ef vísitöluheimildir yrðu algjörlega afnumdar þá lægi það nokkuð ljóst fyrir að það yrði til þess að hækka vexti. Þar af leiðandi væri það vond aðgerð við núverandi aðstæður fyrir lántakendur og neytendur. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að stefna beri að því að afnema þetta form í framtíðinni og færa það til samræmis við það sem gildir hér á mörkuðum í kringum okkur. En það má ekki verða til þess að stórhækka greiðslubyrði á fyrirtækjum og fólki sem menn hafa metið að mundi gerast. Nú er það Seðlabankinn sem kemur til með að meta það og fylgjast með því. Við verðum að sjá til um það hvernig þróunin verður í þeim efnum. Opnað er fyrir þann möguleika að breyta þessum viðmiðunum til samræmis við aðstæður á markaði. Ég vænti þess að Seðlabankinn muni fylgjast þar mjög vel með og gera þá tillögur um breytingar ef þeir telja ástæðu til þannig að fjármagnsmarkaður okkar verði líkastur því sem er í kringum okkur, enda er það eðlilegt því þessir markaðir eru algerlega opnir. En það er rétt hjá hv. þm. eins og hann spurði, að menn treysta sér ekki til þess við núverandi aðstæður af þeim ástæðum sem ég hef tilgreint.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hæstv. utanrrh. að flestir sem hafa tjáð sig um þessi mál meta þau þannig að verðtryggingin og tilvist hennar þýði í raun og veru að menn treysti sér til að hafa vexti u.þ.b. 2--3% lægri en ella væri. Hins vegar er umhverfið orðið þannig og fjármagnsflutningar komnir í þann farveg að þeir eru orðnir frjálsir. Það segir sig sjálft ef bankar og lánastofnanir hér á landi verða komin það hátt með vextina, geta þeir nánast verðlagt sig út af markaðnum. Hins vegar á meðan þeir hafa þetta öryggisnet, þ.e. að þessi áhættufaktor, ef svo má að orði komast, er nánast tekinn út úr lánveitingum þannig að menn geti tryggt sig a.m.k. fyrir verðhækkunum innan lands, geta þeir leyft sér þann munað að keppa í þessu frjálsa umhverfi á þeim forsendum að þeir hafi ákveðið tryggingakerfi. Því segi ég, virðulegi forseti, að auðvitað er þetta til mikillar hagræðingar, ekki aðeins fyrir neytendur heldur líka fyrir bankastofnanir því það er einfaldlega þannig að þetta hjálpar bankastofnunum mjög í því samkeppnisumhverfi sem nú er. Hins vegar eiga menn að velta því vandlega fyrir sér hvort stjórnvöld eigi til lengdar að vera með svona tryggingarákvæði í lögum.

Herra forseti. Kannski er rétt að taka það fram að verðtrygging hefur rutt sér til rúms í flestum ríkjum OECD á ríkistryggðum skuldabréfum, t.d. í Bandaríkjunum sem er kannski vagga fjármagnsmarkaðarins þannig að verðtryggingar eru ekki bannaðar í þessum löndum. Þær eru hins vegar notaðar í miklu minna mæli en hér á landi en við værum að ganga afskaplega langt og miklu lengra en önnur lönd ef við bönnuðum þetta form skuldbindinga. Ég tel að það sé ekki rétt. Það er hins vegar óumdeilt að betra væri ef fjármagnsmarkaðurinn þróaðist í þá átt hér á landi að minna væri um verðtryggingar. Það er ekkert því til fyrirstöðu og ég leyfi mér að trúa því að það muni verða. Þessar breytingar á lögunum eru þess efnis að mínu mati að þær opna fyrir það í meira mæli en áður var. En við verðum að sjá til hvernig þessi þróun er en það væri rangt af okkur að banna eitthvað hér á landi sem er þó heimilt í öðrum löndum, jafnvel þótt það sé notað þar í miklu minna mæli.

Herra forseti. Nú er verið að leggja fyrir þingið frv. til laga um vexti og verðtryggingu. Nauðsynlegt er að hafa einhver lög um þessi mál. Nauðsynlegt er að það sé einhver regla sem fólk geti gengið að sem vísri um það hvernig peningar eru verðlagðir og hvað fólk þarf að borga fyrir að fá lánaða peninga. Það eru til margir flokkar vaxta í bankakerfinu og útlánakerfinu öllu og misjafnt hvernig aðgang fólk hefur að því eftir aðstæðum hverju sinni. Sum fyrirtæki sem fá há lán þurfa að borga minni vexti en t.d. margir einstaklingar sem eru að reka fjölskyldu sína og heimili og jafnvel bara að kaupa sér þak yfir höfuðið eða fá lán fyrir einhverju sem nauðsynlegt er og brýn þörf á. Reyndar má í þessu samhengi geta þess að neysla og framboð á lánum í sambandi við kaup á alls konar vörum og dóti er að minni hyggju allt of mikið og þyrfti gjarnan að athuga hvernig skuldir manna geta hrannast upp á mörgum stöðum í einu. Í ágætum sjónvarpsþætti á einhverri sjónvarpsstöðvanna gerði ungt fólk sér það að leik að fara niður í bæ í Reykjavík og athuga hve mikið það gæti skuldsett sig á einum degi. Þau gátu það með hægum leik, ungt fólk, 18 ára gamalt, gat skuldsett sig upp á 3 millj. kr. án þess að miklar eða nokkrar ábyrgðir væru þar á bak við. Þetta lýsir svolítið alvarleika ástandsins í peningakerfinu hér á Íslandi og kemur náttúrlega inn á svo margt um það hvernig fólk ætlar að haga neyslu sinni í lífinu og tilverunni. Það mætti gjarnan taka það meira inn í námsefni í skólum að gera ungu fólki grein fyrir því hversu vaxtaokrið er mikið og verðbótaþátturinn getur leitt til mikilla vandræða og jafnvel þjáninga hjá fólki, að maður tali ekki um í sumum tilvikum þegar ábyrgðarfólk er fengið til að skrifa upp á lánin eða hús eru sett að veði sem er þó kannski skárra. Það er eitt sem má velta fyrir sér í þessari umræðu, herra forseti. Það eru ekki margir bankar á Íslandi, en það er verið að tala um samkeppni á markaðnum og að ekki sé alveg sama hvar menn leggja inn peningana því að sumir bankar veiti meiri og hærri vexti en aðrir. En ég hef ekki séð sjálfur að mikill munur sé á því sem er í boði og að samkeppnin sé í sjálfu sér svo mikil. Fólk greiðir háa vexti af lánum sínum og verðbætur og þegar hugsað er um þessi mál held ég að bankarnir séu ekki í miklu áliti hjá almenningi. Auðvitað vil ég taka fram að sá sem tekur lán þarf að íhuga vel og alvarlega áður en hann tekur lánið hvaða skilmálar eru fyrir því ef ekki ber algjöra og brýna nauðsyn til að taka lánið. Menn eiga náttúrlega alltaf að athuga þessi skilyrði en stundum eru menn hreinlega tilneyddir. Það var það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson var að tala um áðan í sambandi við dráttarvextina að stundum er fólk undir afarkostum þeirra sem lána. Ríkisstjórn Íslands og hæstv. forsrh. og utanrrh. segja hvað eftir annað og má á máli þeirra skilja að ástand efnahagsmála á Íslandi sé mjög gott og að hér séu góðar horfur og að við getum unað glöð við okkar hér. Þess vegna undrast ég, herra forseti, að ákvæði skuli vera í þessu frv. um svokallaða verðtryggingu sparifjár og lánsfjár. Hvers vegna þarf að vera með sérstaka verðtryggingu þegar efnahagsástandið er eins rosalega gott og menn halda hér fram? Er ekki krónan styrk? Er ekki krónan örugg? Er hún ekki sem gull? Er ekki verið að tala þannig hvað eftir annað hér úr þessum ræðustól að horfurnar séu góðar og fínar? En samt kemur sérstakur kafli í frv. til laga um vexti en þá heitir þetta líka frv. til laga um vexti og verðbætur. Þurfum við að tryggja krónuna með sérstökum lagaákvæðum þegar ástandið er svona gott? Ég vek athygli á því, hæstv. forseti, að undanfarin sex eða sjö ár hefur verið lagt fram þing eftir þing frv. til laga um afnám verðtrygginga af hv. alþm. úr öllum stjórnmálaflokkum, held ég. Samt sem áður kemur ákvæði í frv. þessu um verðtryggingu. Mig undrar það, ég verð að segja það, svo ég noti setningu sem einn frægur stjórnmálamaður notaði oft, fyrrv. hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson. Hann tjáði sig oft um það að þegar verðbólgan væri komin niður fyrir 10% á Íslandi gætum við lagt niður verðtrygginguna. Ef við förum yfir sögu efnahagsástandsins og efnahagsástands heimilanna undanfarin ár, förum allt til hinna erfiðu verðbólguára þegar verðtryggingunni var skellt á sem varð varð til þess að fjöldinn allur af heimilum í landinu komst á vonarvöl og mörg smá fyrirtæki áttu í mjög miklum erfiðleikum og sum fóru jafnvel á höfuðið. Herra forseti. Ég er hissa á því að ekki skuli í greinargerðinni farið nánar út í umræðuna um þetta verðtryggingarákvæði, á þeirri forsendu sem ég nefndi áðan, þegar menn tala um að stöðugleikinn sé hér ágætur og að krónan standi vel og allt sé í góðum málum. Við munum eftir því þegar fólk tók kannski 150 þús. kr. lán árið 1981 og tveimur árum síðar var það komið upp í mörg hundruð þúsund. Svo segja menn: Þetta er allt í lagi vegna þess að fólkið er aðeins að borga það sem það fékk. Þetta má túlka sem rétt á margan hátt en það fer eftir því hvaða verð við leggjum á krónuna. Hvað kostar ein króna og hvernig á verð krónunnar að vera mælt? Hér er það lagt til að það fari eftir neysluverði. En ég spyr hæstv. utanrrh.: Eigum við að verðleggja krónu okkar eftir því t.d. hvað grænmeti kostar hér í dag? Er það grænmetisverðið sem á að ákveða verðlagið á krónunni? Er það fiskverðið? Er það verðið á fiskinum sem fólk er að kaupa dýrum dómum út úr verslunum? Er það það sem á að ráða því hversu húsnæðislánin hækka hjá fátæku verkafólki? Þegar talað er um verðtryggingu þá held ég að menn verði að taka mið af því hverjar tekjur fólksins eru. Ef efnahagsástandið er í mjög góðum málum og allt er í lagi, þá þurfum við ekki að vera með þetta ákvæði. Fyrst verðbólgan er komin niður fyrir 10% minni ég á orð fyrrv. hæstv. forsrh., Steingríms Hermannssonar, sem sagði að það ætti að vera hægt að taka verðtrygginguna af þegar verðbólgan væri komin niður fyrir 10%. Nei, inn í þessi ákvæði um verðtrygginguna verða að koma a.m.k. einhverjar reglur um að hún geti ekki farið algjörlega úr böndunum eins og hún gerði á ákveðnu tímabili í sögu okkar. Það eru margir sem eru enn þá að súpa seyðið af því. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að í 13. gr. VI. kafla, sem ber heitið Verðtrygging sparifjár og lánsfjár, þar sem stendur: ,,Ákvæði þessa kafla gilda um skuldbindingar sem varða sparifé og lánsfé í íslenskum krónum þar sem skuldari lofar að greiða peninga og þar sem umsamið eða áskilið er að greiðslurnar skuli verðtryggðar.`` Þetta ber svolítinn keim af ótta. Þetta er ótti þess manns sem á peninga við að týna og tapa þeim. Það er áhætta að vera eigandi fjár ef menn hugsa þannig að það séu hin helstu gæði veraldar, það er alveg sama hvað menn reyna að gæta fjárins, passa að þeir tapi ekki sínu og hafi stöðugar áhyggjur af því að vakna til nýs dags þannig að þeir hafi ekki tapað peningunum sínum. Þetta er það sem mér finnst skína hér í gegn. Auðvitað reyna menn að glata ekki því sem þeir eiga. En verðtryggingarákvæðin eiga ekki að vera slík að þau geti leitt til þess að annað fólk lendi á vonarvöl og verðtryggingarákvæðin verði bara hreinlega bisness, eins og sagt er í ensku máli og í útlöndum. Nei, ég hefði gjarnan viljað sjá í þessum kafla, Verðtrygging sparifjár og lánsfjár, ákvæði um að verðtryggingin geti ekki farið upp fyrir einhver ákveðin mörk, að ekki sé hægt að segja við mann sem er kannski með 100 kr. á tímann og hann tekur 100 kr. lán, að allt í einu eftir eitt ár þurfi hann að borga 200 kr. á meðan hann er enn þá með 100 kr. á tímann. Er þetta réttlæti af því að grænmetið hefur kannski hækkað svo mikið eða fiskurinn eða brennivínið eða tóbakið? Eða jafnvel annað sem er nú helgara, skírnir eða fermingar eða brúðkaup? Þetta er allt saman inni í neysluvísitölunni. Herra forseti. Ég tel mig hafa vakið athygli á þessu ákvæði um verðtrygginguna í frv. til laga sem verið er að leggja fram. Ég legg til í raun og veru að VI. kaflinn verði tekinn í burt og að þeir sem eigi peninga verði bara að hafa áhyggjur af því að eiga peninga og hinir sem fá lán taki þau á sanngjörnum vöxtum og að þeir borgi lán sín eftir því sem rétt og sanngjarnt er, en ekki eins og verið hefur hér á landi, sérstaklega fyrir 10--15 árum.

Herra forseti. Ég er sammála þeim boðskap síðasta ræðumanns að þeir sem sækjast eftir því að sanka að sér verðmætum sem mölur og ryð fá grandað verða auðvitað bara að lifa við það og taka þá áhættu. Það á ekki af hálfu löggjafans eða stjórnvalda að láta slík verðmæti eða fyrirbæri í mannlegri tilveru hafa forgang og forréttindi umfram annað. Mér hefur alla tíð þótt heldur ónotalegt t.d. að fyrirkomulag væri með þeim hætti að kaldir fjármunir væru betur tryggðir og tækju minni áhættu heldur en almenningur í gegnum lífskjör sín, launakjör o.s.frv. Ég ætla mér að koma aðeins inn á þessi verðtryggingarákvæði á eftir. Fyrst vil ég segja, herra forseti, um vaxtahluta þessa frv., þ.e. lagaákvæði um vexti, að þarna eru kannski ekki á ferðinni grundvallarbreytingar sem hægt er að kalla svo, a.m.k. ekki ef borið er saman við þær miklu kerfisbreytingar sem urðu á 9. áratugnum og frægar eru. Þó er það óneitanlega nokkur breyting að horfið verði frá því að Seðlabankinn ákveði dráttarvexti. Það er ástæða til að ræða það mál og hefði hæstv. ráðherra gjarnan mátt fara aðeins betur yfir það í ljósi þeirrar stöðu sem hér er á fjármagnsmarkaði og þess vaxtastigs sem hér er sem er auðvitað óheyrilegt. Í grg. með frv. þar sem sagan er lítillega rifjuð upp kemur fram að einn angi breytinganna sem urðu á 9. áratugnum var sá að lög um okur voru felld úr gildi. Þá höfðu um áralangt bil verið við lýði ákvæði sem bönnuðu okur, þ.e. óhóflegt okur á fjármagni og að menn misnotuðu aðstöðu sína til þess að þvinga af mönnum óeðlilega mikla vexti eða tækju vexti sem væru umfram lögleyfða vexti. Nú á reyndar að einhverju leyti að fullkomna þetta verk því í frv. felst að misneytingarákvæði vaxtalaga, þau sem eftir standa þar, eru að mestu leyti felld niður. Það er nú svo að einstaka manni hefur orðið hugsað til okurlaganna á nýjan leik síðustu missirin þegar vaxtastigið hefur rokið upp úr öllu valdi eins og raun ber vitni. Ég veit ekki, herra forseti, hvort menn eru allir með það á takteinum hvernig vextirnir eru. Hverjir eru t.d. dráttarvextirnir sem við erum að ræða um og velta fyrir okkur hvort gætu eitthvað lækkað? Þeir hafa síðasta árið, herra forseti, talið frá sömu mánuðum í fyrra verið á rólinu svona frá 21,5% og upp í 24%. Þetta er náttúrlega óheyrileg vaxtataka. Vextir á almennum skuldabréfum, almennum óverðtryggðum skuldabréfum hafa á sama tíma verið á bilinu 16% og upp í 18% og yfir 18%  Vísitölubundin lán, hin verðtryggðu lán, þar tekur nú kannski steininn úr, herra forseti, þegar litið er á vaxtastigið á vísitölubundnum lánum, lánum þar sem lánveitandinn er algerlega varinn fyrir allri áhættu í formi verðlagsbreytinga. Vextir á vísitölubundnum skuldabréfalánum hafa verið á bilinu 9--10,2% á síðustu mánuðum. Það hlýtur að teljast ansi vel í lagt vegna þess að þar er áhættan auðvitað langtum minni og menn í skjóli af því að þeir eru í raun og veru tryggðir með lögum gagnvart því að fjárhæðirnar rýrni ekki vegna verðlagsbreytinga. Herra forseti. Þetta vildi ég nefna hér og má vissulega spyrja hvort okkur hafi að öllu leyti gefist vel að ganga jafnlangt í þessum efnum og raun ber vitni. Ég er ekki að gerast talsmaður þess, enda um gjörbreyttar aðstæður á allan hátt að ræða og voru fyrir 10--20 árum, að menn hverfi aftur til einhverra slíkra hluta. En fyrr má nú rota en dauðrota gæti átt við hér. Spurningin er sú hvort það séu að öllu leyti markaðslegar forsendur fyrir því hreinlega í ljósi þessa vaxtastigs og vaxtamunar að hafa engin viðmiðunarmörk eða leiðsögn af neinu tagi. Maður getur þar af leiðandi spurt: Er það endilega skref í rétta átt að hverfa t.d. frá því að Seðlabankinn haldi þó þeim þætti mála áfram á sinni könnu að ákveða dráttarvextina? Og er einhver trygging fyrir því að það fari ekki á sömu leið, að það verði fyrst og fremst til þess að hækka, a.m.k. hjá þeim sem síst mega við því. Um verðtryggingarákvæðin, herra forseti, ætlaði ég líka að ræða. Reyndar var komið inn á það af ræðumönnum á undan mér þannig að ég get að sumu leyti vísað til þess. Það sem ég staldra við hvað varðar efni frv. sérstaklega í því sambandi er sú breyting að Seðlabankinn hætti að ákveða lágmarkstíma verðtryggðra innstæðna á lán eins og þetta hefur verið að undanförnu og þessu verði breytt yfir í að Seðlabankanum sé það heimilt. Ég spyr um rökin fyrir þeirri breytingu. Er það hugsun manna að þessi viðmiðunarmörk verði þá jafnvel felld niður? Og til hvers leiðir það? Jú, það leiðir til þess að menn geta farið aftur að verðtryggja fjárskuldbindingar til skemmri tíma en nú er, því þetta ákvæði eins og það er í lögunum verkar þannig að óheimilt er að verðtryggja innlán til skemmri tíma en þriggja ára og útlán til skemmri tíma en fimm ára. Þessu ákvæði hefur verið beitt eða því var beitt á árunum upp úr 1990 þegar verðbólgan náðist niður til þess að reyna að byrja að bakka verðtryggingunni út. Ég man þá tíð og væntanlega við báðir, ég og hæstv. utanrrh., að á ákveðnu tímabili á árunum 1990 og 1991 var þeim mörkum markvisst í áföngum bakkað úr hálfu eða einu ári fyrst eða hvað það nú var og upp í þau mörk sem hafa verið núna um skeið. Ég ætla a.m.k. að vona að það sé ekki hugsunin á bak við þetta að færa það úr skyldu yfir í heimild, að til þess gæti jafnvel komið að þessi mörk yrðu bara tekin burtu. Ja, það hlýtur eiginlega að vera sú hugsun á bak við því annars er engin ástæða til að ganga frá þessu svona í lagatextanum. Og þá verð ég að segja, herra forseti, að ég hef miklar efasemdir um það. Ég hafði satt best að segja bundið vonir við að þó menn heyktust á því að fara í róttækari aðgerðir til þess að reyna að ná út verðtryggingu eins og menn hafa mikið talað um á undanförnum árum, þá gætu menn þó a.m.k. skoðað þann möguleika að halda áfram að færa upp þessi mörk, þannig að lán og innstæður til skemmri tíma yrðu þá ekki verðtryggð og þetta þróaðist í þá átt að eingöngu langtímaskuldbindingar eins og skuldabréf til 10, 15, 25 ára eða þar yfir, í húsnæðislánakerfinu og annars staðar, væru verðtryggð. Það er rétt sem hérna var rifjað upp af síðasta ræðumanni að á árunum þegar verðbólgan var að nást niður voru menn með miklar væntingar um að það mundi reynast kleift í kjölfarið að taka tiltölulega hratt út af íslenska fjármálamarkaðnum þessa miklu verðtryggingu fjárskuldbindinga, fyrst og fremst útlána sem þar hefur verið við lýði. Af hverju voru menn með þessar væntingar, herra forseti? Af hverju ætli það hafi verið? Jú, það var af því að menn voru brenndir. Menn voru brenndir af þeim erfiðu árum sem tengdust misgengi milli fjárskuldbindinga og kaupgjalds og fór mjög illa með þúsundir fjölskyldna í landinu. Menn sáu hversu ósanngjarnt fyrirkomulag það var að fjármagnið væri í gegnum algera verðtryggingu með allt sitt á þurru á sama tíma og almenningur tæki alla áhættuna, og annars konar fjárfestingar væru sem sagt óvarðar að þessu leyti. Hvers vegna ætti það að vera þannig að t.d. stærsta fjárfesting venjulegra fjölskyldna og eign þeirra í einhverjum mæli á móti þeim fjárskuldbindingum sem menn síðan hafa, fasteign og húsnæði, sé alveg óvarin fyrir sveiflum á markaði á sama tíma og lánin til að kaupa þá sömu fasteign eru verðtryggð í bak og fyrir? Ég heyrði auðvitað hæstv. ráðherra lýsa áhyggjum manna af því að þetta mundi leiða af sér hærri vexti. Og sjálfsagt gætu menn bætt við að aðrir hefðu af því áhyggjur að þetta mundi leiða af sér minni sparnað og guð má vita hvað. Menn hafa sem sagt notað efasemdarökin og hræðsluna, úrtölurnar, til að gera í rauninni ekki neitt að marki í þessum málum nú um langt árabil. En staðreyndin er sú að íslenski peningamarkaðurinn, fjármálaheimurinn, sker sig alveg úr hvað þessa víðtæku verðtryggingu útlána varðar. Þetta er að vísu þekkt í ýmsum nálægum löndum sem einhverjir afmarkaðir lánaflokkar í skuldabréfaútboðum, ríkisskuldabréfaútboðum og að einhverju leyti kannski í húsnæðislánun. Það er þó í hverfandi mæli borið saman við það sem hér er þar sem allir meiri háttar flokkar útlána til lengri tíma, húsbréfin, ríkisskuldabréfin, sérlán lífeyrissjóða til félagsmanna sinna og lengri lán í bankakerfinu eftir því sem þau eru í boði --- það er upp og ofan hvað bankarnir hafa áhuga á að lána þannig út --- eru verðtryggð í hólf og gólf. Hættan í kerfinu er tvíþætt. Ókostirnir við þessa miklu verðtryggingu, fyrir utan hin siðferðilegu álitamál þar, hvort fjármagnið eigi með þessum hætti að hafa þennan forgang, eru aðallega af tvennum toga. Sá fyrri tengist misvæginu milli þess að miklu stærri hluti útlána og skulda manna er verðtryggður en eigna þeirra eða peningalegra eigna. Það er mjög gjarnan þannig að útlán eða lán sem menn hafa tekið, t.d. til húsnæðiskaupa, bílakaupa eða hvað það nú er, eru öll sömul verðtryggð. Á móti því eiga menn, skulum við vænta, einhverjar peningalegar eignir og einhverjar aðrar eignir sem eru að langmestu leyti oftast óverðtryggðar og þar með óvarðar fyrir sveiflum. Þetta misgengi getur komið mjög harkalega niður á mönnum þegar hlutföllin milli verðtryggðra útlána annars vegar og verðtryggðra peningalegra eigna hins vegar eru mjög skökk og það þarf ekkert að velta því mikið fyrir sér hvers vegna. Hin meginástæðan er náttúrlega svo viðvarandi hætta á að misgengi skapist sem stafi af því að skuldbindingar manna og lán séu öll verðtryggð og hækki þá, rjúki af stað, eins og ég veit að margir fundu fyrir í þeim verðbólgukúfi sem gekk yfir núna á liðnu ári til einu og hálfu ári þegar verðbólga fór upp undir 6% og menn fóru strax að taka eftir því að verðtryggð lán lækkuðu ekki í krónum talið heldur hækkuðu þrátt fyrir jafnvel talsverðar afborganir. Það þarf ekki nema lán til fimmtán ára tíma eða svo með reglubundnum afborgunum þegar verðbólga fer upp í þetta sem hún komst hæst núna á síðustu missirum til að menn sjái uppreiknaðan höfuðstól lánanna í krónum talið fara hækkandi þrátt fyrir afborganir. Á sama tíma geta þá aftur orðið áföll á hina hliðina, kaup lækkað eða a.m.k. ekki haldið kaupmætti sínum o.s.frv. Það er mikið umhugsunarefni, herra forseti, að þrátt fyrir tíu ár, að nú séu sem betur fer tíu ár liðin og rúmlega það frá því að komið var hér böndum á verðbólguna í tíð vinstri stjórnar 1988--1991 með þjóðarsátt og samkomulagi aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda, sem gleymist að vísu oft þegar menn monta sig af eigin afrekum í seinni tíð og telja sig hafa gjört allt hið góða en aðrir allt hið slæma. Fer þar auðvitað fyrir hæstv. forsrh. Davíð Oddsson, sem eignar sér gjarnan allt sem vel gengur og betur fer en kennir öðrum um, þá er það staðreynd engu að síður að það var einmitt á árinu 1990 sem sáust í fyrsta skipti verðbólgutölur hér um langt árabil sem mældust í eins stafs tölu. Þá var þessi bjartsýni uppi að menn gætu jafnvel eftir sex mánuði farið að afnema verðtryggingu í kjölfar þess að verðstöðugleiki hefði komist inn fyrir þessi mörk um hálfs árs skeið eða svo. Síðan eru liðin tíu ár og verðbólga hefur lengst af þessum tíma verið einhvers staðar á bilinu svona frá 1%, alveg niður undir 1--1,5%, þegar minnst hefur verið á ársgrundvelli, og upp í 3, 4, 5%. En það hefur ekki meira gerst en þetta sem raun ber vitni. Hér birtist í þessu frv. hæstv. ríkisstjórnar algjör uppgjöf gagnvart því að boða nokkrar frekari breytingar í þessa átt. Og ef eitthvað er, jafnvel frekar að gera gælur við þróun í gagnstæða átt. Þetta er nokkurt umhugsunarefni, herra forseti, og ekki alveg í samræmi við það að allt sé hér í þvílíku prýðislagi eins og landsfeðurnir vilja vera láta og með reglubundnum hætti gefa út tilskipanir um að sé. En það hefur eins og kunnugt er, herra forseti, verið eitt aðalsmerki hagstjórnarinnar upp á síðkastið að með nokkurra mánaða millibili og jafnvel skemmra millibili, ef þörf krefur, er gefin út tilskipun frá yfirvaldinu um að hér sé allt í lagi. Það hafa menn stundum kallað Egilsstaðasamþykktir samanber það er menn komu saman austur á Héraði um miðja síðustu öld og samþykktu að ríkissjóður skyldi vera skuldlaus hvað sem öðru liði. Í raun hefur þetta verið þannig, að hæstv. forsrh. hefur með reglubundnu millibili sent út slíkar Egilsstaðasamþykktir um að allt væri í fína lagi í efnahagsmálum. 
             Hvernig stendur þá á því að svo kemur frv. sem lætur ekki mikið yfir sér og er ekki verið að auglýsa beint upp með viðamikilli framsöguræðu? En í því er í raun og veru fólgin algjör uppgjöf gagnvart því að halda áfram að reyna þó a.m.k. að þoka þessum málum í átt til þess sem menn hafa talið að væri þá heppilegra, gefið að menn væru búnir að ná sæmilegum tökum á hagstjórn og verðlagsmálum. Ekki er þetta heldur í góðu samræmi við nýtt frv. til laga um Seðlabanka Íslands, herra forseti, sem verður væntanlega rætt á morgun. Hvert er megininntak þess frv.? Hver er meginstefnubreytingin þar? Jú, hún er að höfuðmarkmið, meginmarkmið peningamálastjórnar Seðlabankans skuli vera eitt og aðeins eitt og það er stöðugt verðlag. Er þá ekki í lagi að fara að taka eitthvað út þær verðtryggingargirðingar sem liggja þvers og kruss í gegnum samfélagið? En það virðist ekki vera. Ég verð að segja, herra forseti, að ég sakna þess að um þetta skuli þá ekki vera meira rætt og þá stefnu sem hæstv. ríkisstjórn hefur uppi í þessum efnum, ef einhver er. Ég boða fyrir mitt leyti að ég hefði áhuga á því að ræða þetta t.d. við 2. umr. þessa máls, ef það fer lengra á þessu vori, og mundi þá gjarnan vilja að hæstv. forsrh. og yfirmaður efnahagsmála yrði við og svaraði fyrir það hver sé eiginlega hugsun hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum. Er hún sú uppgjöf sem frv. boðar eða eitthvað annað?

Herra forseti. Ræða hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar var einn samfelldur óður til eyðslunnar. Hv. þm. gaf ekki mikið fyrir það fólk sem sparar. Hann gaf ekki mikið fyrir þær eignir sem mölur og ryð fá grandað en býsnaðist mikið yfir háum vöxtum sem þyrfti að borga af skuldum svo sem eins og fólk væri fætt með skuldir. Menn taka lán og þess vegna skulda þeir. Það er sjálfstæð ákvörðun hvers manns að taka lán og vilja skulda. Hann gæti alveg eins sparað, herra forseti. Hv. þm. sem og hv. þm. Karl V. Matthíasson sem talaði á undan honum eru báðir upprunnir í bændasamfélagi þar sem sparnaður var dyggð hér einu sinni. Bændur vissu að þeir komust ekki af yfir veturinn ef þeir áttu ekki hey. Þetta var einu sinni dyggð. Nú þykir þetta ljótt í hugum hv. þingmanna. Hv. þm. býsnaðist mikið yfir verðtryggingunni sem var haldreipi verkamanna og sjómanna og bænda þegar verðbólgan át upp eignir þeirra, lungann úr síðustu öld. Það var haldreipi þessa fólks, verkamanna, bænda og sjómanna til þess að varðveita peninga sína, þann sparnað sem þeir vildu eiga af því þeir voru sparsamir. Hann upplýsti um leið þegar hann var að tala um vaxtatölurnar sínar, að verðtryggðir vextir, 9--10% af almennum lánum eru miklu ódýrari fyrir skuldarann en óverðtryggðu vextirnir sem hann býsnaðist yfir að væru 16--18% í 6% verðbólgu.

Herra forseti. Að ég hafi flutt samfelldan óð til eyðslunnar og sé búinn að gleyma því að sparnaður sé dyggð og ráðdeildarsemi eru gjörsamlega ástæðulausir útúrsnúningar hjá hv. þm. Ég veit að vísu að hv. þm. verður það gjarnan fyrir að nálgast hlutina frá þeim sjónarhóli sem hann gerði áðan og hafa litla samúð með þeim sem eru svo vitlausir að taka lán. Ekki fæðast menn með skuldir, sagði hv. þm. Það sem ég var að ræða hér var í fyrsta lagi að í kerfinu sem hv. þm. er að dásama er mikið misvægi í þeim skilningi að útlán eru í miklu ríkari mæli verðtryggð en innlán. Það er ekki í þágu, í þeim skilningi, þeirra sem eru þá að spara. Oftast er staðan sú að menn hafa ekki aðstöðu til þess að verðtryggja með sama hætti eignir sína og peningalegar eignir eins og þeir neyðast til að sætta sig við verðtryggingu á lánum sínum. Það sem ég er að tala um í annan stað er að innstæður og útlán séu þá jafnsett. Það er ekki verið að ætlast til þess að þeir sem eiga peninga og hafa sparað séu verr settir en aðrir gagnvart verðtryggingu eða áhættu sem er fólgin í að taka lán eða eiga inni. Það er ekki verið að tala um það. En að menn séu þá jafnsettir í kerfi sem ekki verðtryggir fjármagnið eins og raun ber vitni. Herra forseti. Það er líka þannig að það er nánast regla að venjulegt fólk þarf á ákveðnu æviskeiði sínu að taka lán, t.d. þegar það er að eignast húsnæði. Telur hv. þm. að ekkert tillit þurfi að taka til þeirra sem eru þannig settir og það eigi eingöngu að hugsa um hina sem eiga nóg af peningum?

Herra forseti. Hv. þm. sagði að fólk hefði minni möguleika á að verðtryggja innlán og samt var hann að gagnrýna það í 14. gr. að heimilt sé að verðtryggja og heimilt sé að setja mörk á hversu lengi megi verðtryggja í staðinn fyrir að það sé skylda. Hann vill fá skírari reglur um að það eigi að takmarka verðtryggingu á innlánum. Það er einmitt málið. Það hefur ekki mátt verðtryggja innlán til skamms tíma. Hv. þm. sagði líka að fólk þyrfti á vissu æviskeiði að taka lán. Vissulega. En það gæti líka sparað fyrir þann tíma. Ungt fólk á að geta sparað áður en það stofnar heimili og eldra fólk á að geta lagt fyrir þegar það er komið yfir þann hjalla. Það eru þessir íslensku sparifjáreigendur sem hv. þm. gefur lítið fyrir. Möl og ryð. Sá sparnaður sem hann er að gagnrýna og hefur mikið á móti er uppistaðan í þjóðhagslegum sparnaði. Það er lánsféð sem við getum lánað. Það eru lífeyrissjóðirnir. Það er það lánsfé sem heldur öllu atvinnulífinu gangandi. Það eru þessir litlu sparifjáreigendur úti um allt, sem hv. þm. gefur ekki mikið fyrir. Guð hjálpi okkur ef hv. þm. skyldi nú vera málsvari síns flokks --- hann sagði reyndar ekki núna ,,við vinstri grænir`` --- og ef hv. þm. Karl V. Matthíasson er líka málsvari síns flokks og báðir þessir flokkar komast í ríkisstjórn og fara að véla með sparnað og fjármagn þjóðarinnar. Þá er hætt við því að þjóðin hætti í heild sinni að spara það litla sem hún hefur gert.

Herra forseti. Það er greinilega komið við kaunin á hv. þm. Það er greinilega komið við veikan blett í hjarta hv. þm. Péturs H. Blöndals þegar maður leyfir sér að taka til umfjöllunar á yfirvegaðan hátt hvort ástæða sé til að gulltryggja þannig fjármagnið í samfélaginu í bak og fyrir að þeir sem eiga peningana taki enga áhættu en almenningur, launafólk og fyrirtækin 

Almenningur á peningana.

Hér kemur upp harðsnúinn talsmaður peningaaflanna í þjóðfélaginu og hneykslast á því að maður skuli leyfa sér að velta upp spurningunni: Er ástæða til að viðhalda verðtryggingunni, þessu almannatryggingakerfi fjármagnsins sem menn hafa komið upp þegar þó er búið að ná þeim tökum á verðlagsþróun í landinu sem raun ber vitni? Staðreyndin er líka sú, þó að alltaf sé talað um sparifé almennings og reynt er að telja mönnum trú um að þetta séu að uppistöðunni til eldri konur sem eigi allt spariféð  En auðvitað er það ekki þannig. Auðvitað eru þetta ekki fyrst og fremst eldri konur og bændur sem hv. þm. Pétur H. Blöndal er að hugsa um. Hann er hugsa um fjármagnseigendurna, stórkapítalistana 

Herra forseti. Þegar skýrsla Byggðastofnunar var til umræðu fyrir um mánuði brást hæstv. sjútvrh. þannig við umræðunni um byggðaröskun að kvótabraskslögin frá 1990, um frjálst framsal, hefðu haft lítil áhrif til byggðaröskunar í landinu. Þessa fullyrðingu ráðherrans tel ég algert öfugmæli. Væri fróðlegt að heyra hæstv. ráðherra rökstyðja mál sitt með öðru en fullyrðingum út í loftið. Honum gefst nú tækifæri til þess. Af sama tilefni sagði ráðherrann að miklu frekar mætti kenna fiskmörkuðunum um fólksflóttann frá sjávarbyggðunum. Frjáls verðmyndun ferskfiskmarkaða endurspeglar verð sem fæst í útflutningi unninnar ferskfiskvöru og gerir fiskvinnslu án kvóta mögulega. Ég verð að viðurkenna að ég varð kjaftstopp við að hlusta á orð hæstv. sjútvrh. um að ferskfiskmarkaðir, sem eru að færa miklar tekjur til sjávarplássa, væru meira vandamál en kvótabraskskerfið. Kvótinn hefur að mínu viti hrakið hundruð manna úr sjávarbyggðum landsins. Ráðherranum gefst nú kostur á að skýra ummæli sín, leiðrétta þau ef honum varð á í messunni eða rökstyðja orð sín með öðru en fullyrðingum. Kvótabraskskerfið hefur verið í gildi frá árinu 1990 og valdið miklum vanda fólks víða á landsbyggðinni, t.d. tekjulækkun, atvinnumissi, verðlækkun eigna, tekjufalli hafnar og sveitarsjóða með tilheyrandi vandamálum. Menn hafa haldið því fram að þessar afleiðingar laga nr. 38/1990 hefðu ekki verið fyrirsjáanlegar. Þetta tel ég að sé ósatt, herra forseti, og með þínu leyfi vil ég vitna í yfirlýsingu Farmanna- og fiskimannasambandsins frá því í janúar árið 1990, áður en Alþingi setti þau lög sem hvað verst hafa reynst byggðum landsins og fólkinu sem byggði undirstöðu sína á fiskveiðum og vinnslu. Hefst nú tilvitnunin: ,,Helsta ástæða fyrir höfnun Farmanna- og fiskimannasambandsins árið 1990 var sú að í frumvarpsdrögunum var gert ráð fyrir sölu á óveiddum fiski sem mundi leiða af sér byggðaröskun, misvægi milli einstakra útgerðarflokka, t.d. báta og togara og aukinn tekjumun milli sjómanna. Þá vill Farmanna- og fiskimannasambandið benda á það ósamræmi í frumvarpinu og reyndar í gildandi lögum um stjórn fiskveiða sem felst í því ákvæði sem segir að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign þjóðarinnar á sama tíma og einstakir handhafar veiðiréttar hafa umtalsverðar tekjur af sölu á óveiddum fiski. Farmannasambandið lýsti eindregnum vilja sínum til að finna lausn á því vandamáli sem sala á óveiddum fiski er í dag og gæti orðið í framtíðinni og var því reiðubúið til að vinna að frekari útfærslum eða hugmyndum sem gætu leitt til farsællar lausnar á því vandasama máli. Farmanna- og fiskimannasambandið lýsti einnig áhyggjum af því að of lítil umræða og athygli væri á því mikilvæga atriði í frumvarpsdrögunum, sem þá voru til umræðu, og þá sérstaklega um þær afleiðingar sem óheft sala á óveiddum fiski gæti haft í för með sér bæði fyrir einstaklinga og þjóðarbúið í heild.`` Voru þessi orð ekki nógu skýr eða var ekki nógu fast að orði kveðið? Skýrsla Byggðastofnunar frá því í mars sl. staðfestir í mörgu þau varnaðarorð sem sögð voru fyrir meira en áratug. Margir þingmenn hafa á liðnum árum áttað sig á því að lögin um frjálsa kvótaframsalið frá 1990 eru einhver verstu lög sem sett hafa verið á Alþingi og eru tilbúnir að breyta þeim og afnema braskið og færa réttinn aftur til fólksins í sjávarbyggðunum. Engan afturbata er hins vegar að sjá hjá hæstv. sjútvrh. og mörgum stjórnarþingmönnum. Hæstv. ráðherra minnir í þessu sambandi á frosið tré í þéttum skógi þar sem er ekki nægilegt rými til að skipta um skoðun enda þétt að honum staðið af eintrjáningum stórgreifanna sem telja meira en sjálfsagt að hagræðingin sé aðeins fyrir stórfyrirtækin en á kostnað fólksins í sjávarbyggðunum. Í skýrslu Byggðastofnunar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Ljóst er að ákvæði laganna um frjálst framsal veiðiheimilda hefur haft víðtækar afleiðingar á þróun byggðar í landinu með tilflutningi aflaheimilda á milli landshluta og einstakra byggðarlaga. Frá árinu 1994 hefur íbúum landsbyggðarinnar fækkað um 4.000 manns samanborið við að íbúum þar fjölgaði um 613 manns næstu þrjú ár á undan. Samhliða breyttri skiptingu veiðiheimilda á milli landshluta aukast skuldir í sjávarútvegi verulega. Markmið laga um stjórn fiskveiða er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu fiskistofna og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.`` Herra forseti. Þessi markmið hafa alls ekki komið fram enda veiðar okkar á öllum botnfisktegundum innan lögsögu miklu minni á hverju ári í heilan áratug en áður var og munar þar yfir 200 þúsund tonnum á ári hverju sem við stundum botnfiskveiðar innan lögsögunnar.

Herra forseti. Sú skýrsla sem er hér til umræðu er um margt athyglisverð og ýmislegt sem þar kemur fram vekur athygli. Hvað varðar hins vegar þá fullyrðingu skýrsluhöfundar að frjálst framsal hafi víðtækar afleiðingar á þróun byggðar í landinu, þá er ég honum einfaldlega ósammála um það. Ég nota orðið fullyrðing en ekki ályktun vegna þess að ég get séð á skýrslunni að ekki er reynt að draga ályktun af efni skýrslunnar til þess að standa undir þessari fullyrðingu. Reyndar er brugðið upp ákveðnum myndum af þróun í ákveðnum sveitarfélögum fullyrðingunni til stuðnings en ekki eru dregnar ályktanir af efnisatriðum til að komast að þessari niðurstöðu. Með þessu er ég hins vegar ekki að segja að breytingar í sjávarútvegi og starfsumhverfi sjávarútvegs hafi ekki haft áhrif á þróun byggðar í landinu. Þvert á móti tel ég að breytingar í sjávarútvegi hafi ásamt mörgu öðru haft áhrif á þróun byggðar í landinu og auðvitað sérstaklega áhrif á einstakar byggðir sem hafa byggt mikið á sjávarútvegi. Á þeim tíma sem liðinn er síðan kvótakerfið var tekið upp og frá því 1983, eða frá því að þau lög tóku gildi, hefur framsal verið virkt í kerfinu og þó að ekki hafi beinlínis verið settar reglur um það í upphafi á sama hátt og gert var 1990 hafa ýmsar aðrar breytingar átt sér stað. Í fyrsta lagi samdráttur í afla sem var upphafið að því að kvótakerfið var sett á. Síðan er búið að gefa frjálsan útflutning á sjávarafurðum og jafnframt er búið að gefa frjálsa verðmyndun í sjávarútvegi og þar með urðu fiskmarkaðirnir til. Þetta kallaði allt saman á meiri samkeppni um hráefni en áður hafði verið. Staða útgerðarmanna varð allt önnur. Það voru fleiri en einn aðili í þorpinu sem þeir gátu selt aflann. Það var ekki bara einn aðili sem í gegnum aðild að sjávarafurðadeild SÍS eða SH hafði leyfi til útflutnings á afurðunum. Það var ekki lengur bara eitt verð, verðlagsráðsverðið sem viðkomandi aðili fékk greitt fyrir fiskinn. Þetta gerði það að verkum að þyngdarpunkturinn í íslenskum sjávarútvegi fluttist frá vinnslunni yfir til útgerðarinnar og vinnslan þurfti þá að bregðast við. Hún þurfi að hagræða og hún þurfti að ná betri árangri í rekstri og hún gerði það með því að gera breytingar, nota nýja tækni. Aukið frelsi á fjármagnsmarkaði hjálpaði auðvitað til þannig að vinnslan gat náð í fjármagn til að fjármagna þessar breytingar. Þessar breytingar urðu bæði á landvinnslunni sjálfri og eins í þá veru að vinnslan fluttist í meiri mæli út á sjó. Þetta allt saman þýddi að það voru færri ársverk í fiskvinnslu en áður hafði verið. Þessi atriði tel ég að skipti miklu meira máli en framsalið gerði og jafnvel þó að framsalið hefði beinlínis verið bannað, þá hefði orðið tilflutningur á aflaheimildum, þá hefði orðið hagræðing einfaldlega með því að fyrirtæki hefðu sameinast. Ef þessi sveigjanleiki hefði ekki verið hefðum við fryst atvinnugreinina eins og hún var á einhverjum tilteknum tíma og hún hefði ekki getað brugðist við og ekki getað skapað okkur þau verðmæti sem hún hefur skapað okkur frá því að við hófum þessar breytingar. Að síðustu vil ég benda á rannsókn sem gerð var á lönduðum afla í hinum ýmsu sjávarbyggðum landsins, hverjar breytingar hafa orðið á lönduðum afla áður en kvótakerfið var tekið upp og eftir að kvótakerfið var tekið upp. Þessi rannsókn sýnir að enginn tölfræðilega marktækur munur er á þeim breytingum sem orðið hafa á lönduðum afla fyrir upptöku kvótakerfisins og eftir upptöku kvótakerfisins. Það eru og verða breytingar í sjávarútvegi. Sjávarútvegurinn verður í þróun og sú þróun mun hafa áhrif. En ekki er hægt að draga þá ályktun að framsal aflaheimilda hafi haft víðtæk áhrif á þróun byggðar í landinu.

Herra forseti. Um leið og takmarka þurfti aðgang að fiskstofnunum og fara að stjórna veiðum þá heyrði frjáls aðgangur að auðlindinni sögunni til. Hvernig réttinum til að sækja í fiskstofnana, sem eru sameign þjóðarinnar samkvæmt lögum, var síðan úthlutað hefur líka sætt langmestri gagnrýni þegar fjallað er um fiskveiðistjórnarkerfið. Menn eru ekki endilega að gagnrýna að veiðunum skuli stjórnað heldur hvernig sá hópur var valinn sem fékk veiðiréttindunum úthlutað ókeypis og að þeir einstaklingar geti síðan selt þann rétt eða leigt. En til að sambærilegt jafnræði geti orðið meðal þegnanna og áður en aðgangurinn að auðlindinni var takmarkaður er einungis ein leið fær. Hún er sú að bjóða út veiðiheimildirnar og öllum sé þannig gefinn kostur á að nálgast þær. Með því fá sjávarbyggðirnar aftur notið sérstöðu sinnar og möguleika á hagkvæmri útgerð. Þannig kemst líka aftur á eðlilegt rekstrarumhverfi í stað þess einokunarkerfis sem nú ríkir. Út á þetta ganga tillögur Samfylkingarinnar. Þær eru nú til meðferðar í þinginu. Sumir kalla þessa aðferð fyrningarleið því að fyrst þarf að vinda ofan af gildandi úthlutunarkerfi með því að innkalla skipulega þann kvóta sem útgerðin hefur nú til ráðstöfunar. Þær eru síðan boðnar upp jafnharðan og á ákveðnum tíma verða allar veiðiheimildir komnar á markað og útgerðaraðilar þannig jafnsettir að allir þurfa að greiða fyrir veiðiréttinn. Andvirðið rennur til þjóðarinnar, eiganda auðlindarinnar. Því mætti verja til sameiginlegra þarfa eins og endurskipulagningar atvinnulífsins þar sem það á við svo byggðir nái að blómstra þótt tæknin fækki áfram fólki við veiðar og vinnslu. Herra forseti. Þróun sjávarútvegs stýrði byggðaþróuninni alla síðustu öld og er enn helsti áhrifavaldur byggðar víða um landið. Þess vegna er mikilvægt að leikreglur séu réttlátar og gegnsæjar eins og tillögur Samfylkingarinnar gera ráð fyrir.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni fyrir að taka þetta lífsspursmál íslenskra strandbyggða upp utan dagskrár. Í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða stendur: ,,Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.`` Þessi skýrsla staðfestir það sem allir vissu fyrir að gjörbreyting hefur orðið á starfsumhverfi íslensks sjávarútvegs á síðustu árum. Svo virðist sem markmið laganna um verndun fiskstofna hafi að hluta náðst en hitt er aftur augljóst að framkvæmd þeirra í reynd hefur leitt til mikils tilflutnings á fiskveiðiheimildum milli byggðarlaga þar sem ákveðin landsvæði og einstök byggðarlög hafa borið mjög skarðan hlut frá borði. Það að heimilt skuli að flytja út óunninn fisk í gámum án þess að bjóða hann hér á markaði eykur enn á óöryggið og óréttlætið. Herra forseti. Alvarlegast við núverandi kerfi er óöryggið sem íbúarnir í byggðum meðfram ströndum landsins búa við en samkvæmt núverandi kerfi hafa þessir íbúar ekkert að segja um ráðstöfun fiskveiðiheimildanna eða aflans þegar hann kemur að landi. Sú staða er gjörsamlega óviðunandi. Þessi skýrsla undirstrikar að við getum ekki búið við óbreytt kerfi. Loforð beggja ríkisstjórnarflokkanna fyrir síðustu kosningar var að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið og ná um það meiri sátt. En hvað hefur gerst? Jú, það situr nefnd til að endurskoða fiskveiðistjórnina en þar virðist ekkert raunhæft vera að gerast. Svo virðist sem stjórnarflokkarnir hafi bundist samtökum um að ekkert skuli gerast á kjörtímabilinu, allt er í skoðun en svo stutt til kosninga að ekki tekur því að gera neitt. Einstaka stjórnarþingmönnum er leyft að leika næsta lausum hala með yfirlýsingar til að slá ryki í augu almennings. Með því er engin áhætta tekin. Það á hvort sem er ekki að breyta neinu. Á meðan, herra forseti, hrannast óréttlætið upp og á meðan blæðir byggðunum meðfram ströndum landsins út.

Herra forseti. Vegna endurskoðunar á lögum um stjórn fiskveiða hafa ýmsar athuganir farið fram á þeim atriðum sem hafa verið mest nefnd í umræðunni, þar á meðal sérstaklega á því hvort framsalsheimildir, rétturinn til að framselja aflaheimildir, hafi skapað tilflutning þeirra milli landshluta, milli byggðarlaga. Það verður að segjast að í skýrslu sem kom nýlega fram og unnin var fyrir stjórn Byggðastofnunar í síðasta mánuði er því haldið fram að þetta hafi verið meginástæðan fyrir tilflutningi aflaheimilda. En í skýrslu sem unnin var fyrir auðlindanefnd tæpu ári áður kemur alveg skýrt fram og sennilega skýrar en í þeirri fyrrnefndu að svo er ekki. Svo er einfaldlega ekki. Fjölmargar aðrar ástæður hafa komið fram og birtast með miklu skýrari hætti í tilflutningnum þegar hann er athugaður einn og sér. Í fyrsta lagi ber þar sérstaklega að nefna samruna fyrirtækja, eigendaskipti að fiskiskipum, hagræðingaraðgerðir innan fyrirtækja eða með samskiptum þeirra á milli, aðgerðir þeirra til sérhæfingar sem eru sérstaklega áberandi á Austfjörðum. Ekki síst hefur orðið nokkur flutningur á fyrirtækjum á milli landshluta og byggðarlaga. Það er held ég athugunarefni fyrir ýmis byggðarlög sem má væntanlega rekja til þess að aðstaða sem fyrirtækin voru er ekki upp á það besta samanborið við aðstöðuna sem þau vilja sækja í. Ég hygg að það sé réttmætt, herra forseti, að menn skoði fleira en það eitt hvar aflaheimildir eru skráðar á hverjum tíma. Það kemur t.d. í ljós að löndun og afhending afla til vinnslu í heimahöfn eða á heimastað aflaheimildanna er mest á Suðurnesjum en miklu minni annars staðar á landinu. Ég held að rétt sé að benda á að afli smábáta --- og þá athugi menn hvar þeir eru stærsti hluti fiskveiðanna --- stærstur hluti af afla smábáta eða stærri en annarra útgerðarflokka er seldur burt til vinnslu.

Herra forseti. Hér er vakin upp umræða um byggðaþróun og sjávarútveg. Skýrsla sú sem Byggðastofnun lét vinna fyrir sig tekur af öll tvímæli um að framkvæmd fiskveiðistjórnarkerfisins hefur verið mörgum byggðum landsins dýrkeypt en stjórnarherrar þessa lands hafa verið ötulir við að lofa og prísa þetta kerfi. Þeir hafa ekki viljað horfast í augu við þau alvarlegu vandamál sem hafa skapast. Nokkur byggðarlög hafa tapað miklum kvóta og þar með hefur fólk sem unnið hefur við fiskvinnslu misst vinnu sína og í beinu framhaldi af því hafa tekjur sveitarfélaganna minnkað. Margföldunaráhrifin eru mikil og þjónusta sveitarfélaganna verður minni og skuldir þeirra meiri og meiri eftir því sem svikamylla kerfisins malar og malar. Árið 1992 réðu 20 stærstu fyrirtæki í sjávarútvegi á Íslandi yfir 36% veiðiheimilda en núna átta árum síðar ráða 20 stærstu fyrirtækin yfir 59% þessara heimilda. Þetta er alvarleg þróun sem vekur upp spurningar um það hvort prósentutalan verði komin upp í 82% eftir átta ár og 100% þremur árum síðar. Svo má spyrja í framhaldi af þessu hvort fyrirtækjunum muni fækka svo mikið að aðeins eitt fyrirtæki muni um síðir ráða yfir öllum fiskveiðiheimildum miðanna sem eru í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða kallaðar sameign íslensku þjóðarinnar. Herra forseti. Fiskveiðistjórnarkerfið okkar þarfnast gagngerra breytinga sem allra fyrst. Samfylkingin hefur lagt fram á þessu þingi réttlátar og skynsamlegar tillögur í fiskveiðistjórnarmálunum. Þær miða að því að jafna aðstöðu fólks til að stofna til útgerða ef það hefur áhuga og löngun. Ég hvet til þess að mjög góður gaumur verði gefinn að þessum tillögum.

Herra forseti. Ekki stoðar að neita því að sjávarútvegsstefnan hefur afgerandi áhrif á aðstæður og framtíðarmöguleika byggðarlaga við sjávarsíðuna. Áhrifin eru náttúrlega þeim mun meiri eftir því sem byggðarlögin eru smærri, atvinnulíf þar einhæfara og þau meira háð sjávarútvegi einum saman. Þessu valda þau áföll sem orðið hafa í atvinnulífi einstakra byggðarlaga. Það er eins og gengur mismunandi hversu vel mönnum hefur vegnað í þeim efnum en mjög víða hafa eins og menn þekkja orðið áföll og sjaldnast liðið svo vetur á undanförnum árum að ekki hafi eitt til fjögur byggðarlög verið í uppnámi með mál sín vegna áfalla í sjávarútvegi. Þessu veldur líka sú undirliggjandi óvissa og það öryggisleysi sem sú staðreynd skapar mönnum að vita aldrei hver er næstur í röðinni og geta átt von á því að á einni nóttu hverfi grundvöllur atvinnulífs í viðkomandi byggðarlagi á braut. Ofan af þessu verður að vinda. Reynslan síðustu 10 ár ætti að færa mönnum heim sanninn um að framtíð minni sjávarútvegsbyggðarlaga hringinn í kringum landið er ekki björt ef ekki verður breytt þarna um kúrs. Ofan af þessu kerfi verður að vinda og tengja á nýjan leik einhvern grundvallaratvinnurétt við þessi byggðarlög. Það er eina varanlega lausnin á þessum vanda. Ekki er undarlegt, herra forseti, þó gangi illa í minni sjávarbyggðum með bakland í sveitunum þar sem einnig hefur verið mikill samdráttur og það hrun í almannaþjónustu út um landið sem við stöndum frammi fyrir. Það er mjög bagalegt, herra forseti, að endurskoðun sjávarútvegsstefnunnar skuli ganga svo hægt sem raun ber vitni og þar þarf heldur betur að fara að slá í merina ef menn ætla sér að reyna að efna það að skila einhverjum vexti í höfn á þessu kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það sé markmið okkar flestra að Ísland verði í fremstu röð hvað lífskjör varðar. Við höfum hingað til talið að alþjóðlega samkeppnishæfur sjávarútvegur væri eitt af lykilatriðunum til þess. Til þess að byggja upp alþjóðlega samkeppnishæfan atvinnuveg þarf að vera samkeppni milli fyrirtækja í þeirri grein sem þýðir líka að það verður samkeppni milli þeirra byggðarlaga sem byggja á þeirri atvinnugrein. Það er verkefni stjórnenda í sjávarútvegsfyrirtækjunum að rísa undir kröfum fólks um bætt lífskjör og stjórnendur fyrirtækja hafa sannarlega verið að rísa undir þessum kröfum og fært landsmönnum 25% kaupmáttaraukningu á fimm ára tímabili, 1995--2000. Fyrirtæki sem rísa ekki undir þessum kröfum líða undir lok, þau missa starfsfólk sitt og fá ekki fjármagn. Ekki er hægt að vernda byggðir með því að hamla gegn framförum og afnema samkeppni í helstu atvinnugreinum viðkomandi byggða. Frjálst framsal er einn af mörgum þáttum sem skapa virka samkeppni innan sjávarútvegsins og verkefni okkar sem stjórnmálamanna er að tryggja að þeir sem vinna í sjávarútvegi hafi samkeppnishæf lífskjör og byggja upp ný tækifæri til atvinnu þegar störfum fækkar í sjávarútvegi eins og óhjákvæmilegt er.

Herra forseti. Ég heyri að stjórnarliðar í Sjálfstfl. eru enn þá við nákvæmlega sama heygarðshornið og þeir hafa verið síðasta áratug, að kvótakerfið hafi leitt af sér mikla hagræðingu og fært blessun, atvinnufrelsi og uppgang í byggðir landsins. Þetta eru náttúrlega öfugmæli. Hins vegar hefur enginn framsóknarmaður tjáð sig í þessari umræðu. Á Ísafirði fækkaði íbúum frá 1995--2000 um 433 eða þremur fleira en störfum fækkaði í fiskvinnslunni. Á síðasta ári störfuðu 190 manns í þremur fiskvinnsluhúsum. 1996 störfuðu 620 manns í sjö fiskvinnsluhúsum. Kvótinn hefur horfið úr byggðarlögunum, sérstaklega úr aflamarkskerfinu og sjómenn hafa í nauðvörn reynt að koma sér fyrir í smábátakerfinu til að bjarga því sem bjargað verður. Þeim hefur að mörgu leyti tekist það vel. Það hefur verið uppgangur í sumum byggðunum þar sem aflamarkskvótinn hefur farið til stærri fyrirtækjanna með því að sjómenn hafa komið sér fyrir í smábátageiranum. Um það stendur nú slagur hvort þetta eina bjargræði sem sjómönnum stendur til boða og byggðum landsins fái haldið velli eða ekki. Það mun verða tekist á um þetta það sem eftir lifir af þessu þingi, hvort menn ætla sér að skera smábátaútveginn líka niður við trog og höggva enn þá í byggðirnar. Miðað við málflutning hæstv. ráðherra og stjórnarliða er ekki að heyra að menn ætli í neinu að breyta þeirri höggorrustu sem þeir hófu árið 1990.

Herra forseti. Hv. þm. Karl V. Matthíasson talaði um réttlætið og hann talaði um það að frv. Samfylkingarinnar væri frv. réttlætisins.

Hann er prestur.

Það er rétt, hv. þm., hann er prestur. Þess vegna hefur hann kannski meiri rétt á að tala um réttlætið en við hin.  Hv. þm. Karl V. Matthíasson hafði einnig áhyggjur af því að það gæti hent að eitt fyrirtæki réði yfir öllum aflaheimildunum. Ég get hins vegar huggað hann með því að takmarkanir eru á því í lögum um stjórn fiskveiða hvað hvert fyrirtæki má eiga mikið af heildaraflanum eða heildaraflamarkinu og eins eftir hinum ýmsu tegundum og það eitt útilokar það að eitt fyrirtæki geti átt allar aflaheimildirnar.  ,,Svo virðist sem það markmið laganna að vernda fiskstofnana hafi náðst og ekki þurfi að velkjast í vafa um miklar framfarir í hagkvæmri nýtingu þeirra.`` 
            

Herra forseti. Við ræðum hér frv. til laga um vexti og verðtryggingu. Af frv. hafa spunnist nokkuð miklar umræður um sparnað, eyðslu og verðtryggingu sem ég ætla að koma hér inn á á eftir. Frv. gengur að miklu leyti út frá því að samkeppni vaxi á fjármálamarkaðnum, t.d. er ákvæði um vaxtaálag eða vanefndaálag á dráttarvexti sem menn geta samið um. Það byggir á því að samkeppni sé á milli lánastofnana um að lána út þannig að lántakandinn sé í einhverri stöðu til að semja um lágt vanefndaálag á þá dráttarvexti sem hann er tilbúinn til að greiða. Þetta er að sjálfsögðu háð því að hér myndist sæmileg samkeppni og þar held ég að samkeppnisráð og fleiri hafi misreiknað sig því ég hygg að samkeppnin sé að verða umtalsverð og á næstu árum muni hún vaxa mjög mikið, sérstaklega þegar Íslendingar, bæði sparifjáreigendur og lántakendur, fara að átta sig á gildi netbanka en netbankar eru orðnir nokkrir hér á landi þó það fari nokkuð hljótt. Þeir eru að bjóða með gylliboðum, sem þeir geta, hærri vexti á innlán og lægri vexti á útlánum. Hvers vegna geta þeir það? Vegna þess að þeir eru ekki með alla þá starfsemi sem bundin er í steinsteypu og starfsfólki, í útibúum og í stóru bákni bankanna og þeir eru heldur ekki með þau gömlu lík í lestinni sem eru léleg lán sem oft voru veitt af pólitískum ástæðum. Nokkuð var rætt í morgun um verðtryggingu og voru nokkrir á móti henni. Verðtrygging hefur verið mjög lengi. Ég hygg að elsta dæmi um verðtryggingu sé á formi sem bændur komu á þegar þeir voru að leigja út frá sér lönd til sumarbústaða því þá skyldi ekki borga með krónum og aurum heldur borga með lambsverði, þ.e. að leigjandinn borgaði gjarnan tvö lambsverð á ári fyrir sumarbústaðinn. Þetta var verðtrygging og hvers vegna skyldi hún hafa verið tekin upp af því fólki sem ég ber mikla virðingu fyrir, þ.e. bændum sem oft eru mjög skynsamir? Það er vegna þess að þeir áttuðu sig á því að krónan rýrnaði en lambið ekki. Það er ekki hægt að reikna út og því vildu þeir taka upp verðtryggingu, lambsverð. Þannig var um árabil á síðustu öld að sparifjáreigendur voru lamdir aftur og aftur með neikvæðum raunvöxtum. Menn tala um fulltrúa fjármagnsins o.s.frv. En grunnurinn að sparifé og sparnaði landsmanna er alltaf einstaklingar, alltaf. Það er fólkið sem leggur fyrir peninga í lífeyrissjóðunum. Það er fólkið sem leggur fyrir sparnað í bönkunum. Það er fólkið sem hefur keypt í áskrift spariskírteini o.s.frv. Þetta er almenningur og þetta er oft og tíðum ekki ríkasta fólkið í landinu. Þetta er ekki tekjuhæsta fólkið í landinu. Það er nefnilega svo, og það er ákveðin mótsögn í því, að það fólk sem hefur lágar tekjur hefur mesta þörf fyrir að spara og það sparar líka oft og tíðum langmest, a.m.k. hlutfallslega, af launum sínum. Það er reynsla mín frá því að ég starfaði við það að taka við innlánum frá slíku fólki. Mjög margt fólk sem átti dágóða innstæðu var lágtekjufólk, margt opinberir starfsmenn. Það voru ekki þessir athafnamenn sem talað er um. Ég hygg að athafnamenn eigi aldrei krónu í banka. Þeir skulda. Þeir eru skuldamegin þannig að umræðan í morgun var í rauninni gagnrýni á þann fjölda Íslendinga sem spara og óður til eyðslunnar, eyðslu þeirra sem skulda mikið og það eru oft og tíðum þessir svokölluðu athafnamenn, þeir sem aka um á dýrum jeppum og skulda mjög myndarlega. Menn hafa haft mikið út á verðtrygginguna að setja. Í sjálfu sér má segja að verðtryggingin sé óþörf þegar verðlag er orðið stöðugt eða verðbólga er jafnlág og nú er, að þá sé verðtryggingin óþörf. En samt er hún ekki óþörf. Af hverju er hún ekki óþörf? Vegna þess að fólk sem var í áratugi lamið fyrir að spara hætti að treysta sparnaðinum. Fólk var ekki tilbúið að spara nema það fengi verðtryggingu, nema það fengi til baka þá peninga sem það lagði fyrir en ekki hálfvirði, þannig að maður sem lagði í banka, segjum hálft bílverð fengi ekki bara tvö dekk til baka nokkrum árum seinna. Hann vildi fá sinn hálfa bíl aftur til baka eða þá lambsverð. Verðtryggingin er því forsenda fyrir trausti manna til þess að leggja peninga inn í banka. Þetta hefur gleymst. Jafnvel enn í dag eru menn hræddir og fullir af vantrausti á krónuna sem slíka vegna þeirrar reynslu sem menn höfðu af óðaverðbólgu í áratugi. Sömuleiðis eru þeir sem taka lán enn þá brenndir því marki að þeir halda að lán sé ,,lán``, þ.e. gæfa. Þeir halda að lántaka sé gæfa og þeir halda áfram að taka lán löngu eftir að það er hætt að borga sig. Þannig heldur fólk áfram gömlum vana. Þess vegna er verðtryggingin nauðsynleg og það merkilega er, herra forseti, að þeir sem eru að gæta hagsmuna skuldara og þykjast vera að gæta hagsmuna skuldara ættu að átta sig á því að verðtryggðir skuldavextir hafa ætíð verið lægri en óverðtryggðir skuldavextir og þá er ég að tala um raunvexti í báðum tilfellum, frá því að vextir voru gefnir frjálsir og það munar 1--2% sem það borgar sig fyrir skuldara að skulda verðtryggt en óverðtryggt. Herra forseti. Það frv. sem við ræðum er tæknilega gallað að því er varðar vexti. Það tekur ekki mið af því að vextir geta verið ýmiss konar. Menn geta verið að tala um ársvexti og það er þetta venjulega þar sem vextir eru lagðir við höfuðstól einu sinni á ári. Menn geta verið að tala um hálfs árs vexti þar sem vextir eru lagðir við höfuðstól einu sinni á sex mánaða fresti. Til eru ársfjórðungsvextir, mánaðarvextir, vikuvextir og dagvextir, þ.e. vextir sem eru lagðir við höfuðstól einu sinni á dag. Samkvæmt þessu frv. er það ekki heimilt og ég skil ekki af hverju það má ekki. Það eru líka til samfelldir vextir sem eru notaðir í núvirðingum til að finna út stærðfræðilegt núvirði fjármagnsstrauma. Ég vísa því til hv. efh.- og viðskn. sem væntanlega fær þetta frv. til umfjöllunar að skoða hvort ekki megi leyfa aðra vexti en ársvexti og þá er ég að tala um að leyfðir verði bara þeir vextir sem þarf á markaðnum, að ekki sé verið að setja nein skilyrði um að þeir séu allir ársvextir. Svo er líka gert ráð fyrir því að vaxtatímabilið sé 30 dagar í hverjum mánuði, 360 dagar á ári. Þetta finnst mér alveg óþarfi. Ef ég vil taka lán hjá einhverjum manni og hann vill fá vexti í febrúar eins og í janúar þá finnst mér að við megum reikna með 28 dögum í febrúar og 31 degi í janúar eins og okkur sýnist. Það er nefnilega þannig að með þessari reglu eru vextirnir miklu þyngri í febrúar en í janúar. Það munar bara um 10% sem vextirnir eru þyngri í febrúar en í janúar af því að það eru 28 dagar þar en 31 dagur í janúar og í báðum tilfellum eigum við að nota 30 daga. Þetta finnst mér líka vera óþarfi. Herra forseti. Í morgun komu í ræðustól tveir hv. þm., Karl V. Matthíasson og Steingrímur J. Sigfússon sem höfðu allt á hornum sér varðandi verðtryggingu. Hv. þm. Karl V. Matthíasson vildi taka út V. kaflann um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár. Ef sá kafli er tekinn út er allt heimilt því að þessi kafli bannar verðtryggingu nema með lánskjaravísitölu. Ég get ekki séð hvað í íslenskum lögum bannar mér að taka lán hjá hv. þm. Karli V. Matthíassyni með þeirri verðtryggingu sem okkur dettur í hug, hvort heldur það er lambsverð eða steinsteypuverð, dollaraverð eða hvað okkur dytti í hug, þ.e. ef þessi kafli er tekinn út. Ég skil reyndar ekki af hverju í ósköpunum við mættum ekki hafa það eins og við vildum. Ég skil ekki hvað löggjafinn er eiginlega að setja einhverjar kvaðir um þá verðtryggingu. Ef hv. þm. Karl V. Matthíasson skyldi eiga aura afgangs og vilja lána mér og mig vantaði aur þann daginn, hvers vegna ég skyldi ekki mega taka lán hjá honum með þeim kjörum sem okkur sýnist, eins og semst um milli okkar. Ef hv. þm. ætlaði sér akkúrat að kaupa lamb í dag og frestar því um eitt ár að kaupa lamb, af hverju skyldi ég ekki borga honum eitt lamb eftir árið? Af hverju skyldi ég ekki mega það? Ræðurnar hjá þessum tveimur hv. þm. voru, eins og ég kallaði það í andsvari, óður til eyðslunnar vegna þess að þeir voru alltaf að tala út frá sjónarmiði skuldarans. Það er eins og að Íslendingar séu ekkert annað en skuldarar. En það vill svo til sem betur fer, herra forseti, að fjöldi manns á Íslandi, verkamenn, sjómenn, bændur og skrifstofumenn sparar reglulega, leggur fyrir og á sparnað, sem betur fer. Það væri illa komið hjá þjóðinni ef sá sparnaður væri ekki til. Hvað er þetta fólk að gera? Það er að fresta neyslu. Það er að fresta því að fara í sumarleyfisferð. Það er að fresta því að kaupa sér nýjan bíl. Það er að fresta því að kaupa sér skíði eða snjósleða. Það leggur fyrir í staðinn. Það frestar neyslu á meðan aðrir eru að flýta neyslu. Þeir eru að kaupa sér snjósleða sem þeir eiga ekki fyrir og fá til þess lán. Ég skil ekki af hverju hv. þm. er svona umhugað um þá sem eru að eyða og spenna um efni fram. Ég skil það ekki því engir eru fæddir við skuldir. Það er alltaf ákvörðun manna að taka lán. Hver og einn einasti Íslendingur sem skuldar hefur tekið þá ákvörðun sjálfur að skulda. Ég skil ekki hvað þessi tveir hv. þm. voru að agnúast út í sparnað sem er þó undirstaðan undir öllu efnahagslífinu og er gömul og gild dyggð, sérstaklega hjá bændum og verkamönnum sem þessir hv. þm. þykjast eiga fylgi að sækja til. Sparnaðurinn er undirstaðan að allri velferð okkar. Þess vegna eigum við ekki að tala niður til hans eins og það sé eitthvað sem mölur og ryð fær grandað og sé einskis virði og að fáránlegt sé að keppa að slíku, að leggja til hliðar. Það er nefnilega hverjum manni mjög brýnt og hollt að eiga innstæðu í banka svo hann geti sofið rólegur. Það vita þeir sem hafa núna yfir sér hangandi skuldir, vexti og víxla, stöðugt fallandi. Því er mjög brýnt fyrir almennan borgara að eiga sparifé og við skulum ekki tala niður til þess fólks. Það hefur líka lagt sitt af mörkum til þjóðfélagsins því það hefur frestað neyslu. Það hefur ekki keypt það sem aðrir hafa keypt. Vegna þess að stundum er kvartað yfir því að hv. karlþingmenn séu ekki viðstaddir umræðu um mjúku málin, þá var það þannig í morgun við alla umræðuna að eingöngu karlmenn voru í þessum sal en nú hafa sem betur fer bæst við konur. Ég mátti til með að koma þessu að vegna þess að oft er verið að núa okkur karlmönnum því um nasir að við tökum ekki þátt í umræðum um mjúku málin. En ég vil hugga þá sem það hafa sagt að hv. þingmenn fylgjast með á skrifstofum sínum mjög mikið. Ég reikna með því að hv. þingkonur sem ekki eru í salnum séu að fylgjast með umræðunni af athygli á skrifstofunum. Það frv. sem við ræðum nú er kannski meira, herra forseti, tæknilegs eðlis og í því er margt til bóta. Þetta byggir á því að samkeppni vaxi. Það sem vantar kannski í þetta frv. er að lánastofnanir birti vexti sína. Nákvæmlega eins og gerð er krafa um að verslanir birti verð á skóm og slíku úti í glugga þá þætti mér ekki verra að í þetta frv. yrði sett krafa um bankar birti vexti, innlánsvexti og útlánsvexti, alla vexti, líka til stóru kúnnanna og líka til þeirra sem fá sérkjör, að allir vextir séu birtir þannig að viðskiptavinurinn megi vita að ef hann ætlar að taka lán þá er þessi banki betri en annar af því að hann er með lægri vexti og ef hann ætli að leggja fyrir þá viti hann að einn banki er betri en annar vegna þess að hann borgar hærri vexti á innlán.

Herra forseti. Ég talaði í morgun um verðtryggingu í sambandi við frv. en ég sagði aldrei og var alls ekki að hvetja til þess að fólk sparaði ekki. Ég talaði heldur ekki um að ekki ættu að vera vextir á lánum þegar fólk legði í banka eða fengi lán, alls ekki. Ég talaði einnig um að það væri skynsamlegt hjá fólki að reyna að safna fyrir hlutunum áður en það fer að kaupa þá. En ég sagði líka að stundum eru aðstæður þannig að fólk verður að taka lán. Ég veit ekki hvernig þetta peningakerfi ætti að virka í landinu fyrir alla þá sem eiga peninga ef enginn fengi lán hjá þeim. Er hv. þm. að tala um það að enginn eigi að taka lán yfirleitt og hafa slíkt efnahagskerfi? Mér finnst vera einhver mótsögn í þessu. Það er dyggð að spara og það er dyggð að standa í skilum og það er gott þegar menn lána. Ef ég lána hv. þm. Pétri H. Blöndal peninga, sem ég treysti mér alveg til, að lána honum nokkrar krónur ef hann vantar, þá reikna ég með því að hann greiði það til baka með fullum skilum. En ég ætlast ekki til þess að hann borgi það margfalt til baka. Ef ég lána hv. þm. Pétri H. Blöndal andvirði eins lambs þá tel ég eðlilegt að hann greiði mér það til baka og kannski svo sem eitt læri með að auki, sem mega þá kallast vextir, en ekki tvö eða þrjú lömb, eins og virkaði í raun og veru fyrir ákveðinn hóp manna sem tók lán hér í eina tíð, og sá hópur var kallaður misgengishópur og lenti í miklum vandræðum og varð gjaldþrota og allt hvað eina.

Herra forseti. Þetta var ágætt svar. Það er dyggð að spara. Það hefði ég viljað heyra í morgun. Og að menn eigi að greiða lán til baka, það hefði ég líka viljað heyra. Af hverju skyldi verðtryggingin hafa verið tekin upp? Vegna þess að menn borguðu ekki til baka. Menn fengu kannski lánaðan einn snjósleða og skiluðu skíðum eða bara vettlingi, skíðavettlingi. Verðbólgan var þvílík að peningarnir brunnu upp. En hv. þm. segir að ef hann láni mér lamb þá skuli ég borga lambið til baka. Hann er sem sagt hlynntur verðtryggingu. Ef mikil verðbólga væri, segjum 50% eins og var hérna í eina tíð, þá borgar hann ekkert lambið til baka. Þá fékk ég lánað hjá honum lamb og borgaði til baka kannski eitt læri. Það var einmitt eðli verðtryggingarinnar að laga þetta og hún er nauðsynleg ef menn hafa ekki trú og treysta ekki því efnahagsumhverfi sem við búum við. Hann talaði líka um misgengið sem var hérna í eina tíð. Það vandamál, ef það er skoðað grannt, var vegna þess að verðfall varð á fasteignum sem stóðu á bak við lánin sem menn höfðu tekið. Það var ástæðan fyrir því misgengi sem varð. Þegar talað var um misgengishóp þá var það fólk sem hafði keypt íbúðir með verðtryggðum lánum en íbúðirnar héldu ekki í, hækkuðu ekki eins og verðtryggðu lánin, þær lækkuðu.

Herra forseti. Eitt var það enn sem ég nefndi í morgun. Það var að hæstv. ríkisstjórn talar mjög um hvað efnahagsástandið sé gott og horfur í peningamálum séu fínar og öruggar. Hv. þm. Pétur Blöndal talaði um það að ef menn hafa trú á efnahagskerfinu þurfi ekki að hafa verðtryggingu. Mér heyrist á mæli hans að hv. þm. hafi bara enga trú á því efnahagskerfi sem er í gangi hér núna. Það er það sem mér finnst að megi koma fram í umræðunni hjá hv. þm. og hv. flm. frv.: Er ekki efnahagskerfið svo traust og öruggt og tryggt og má ekki treysta svo vel á það að við þurfum ekki að vera með sérstök ákvæði um verðtryggingu? Það hefur sýnt sig, og ég tala hér ekki vegna þess að ég sé á móti því að menn greiði skuldir sínar, ég segi það vegna þess að menn hafa lent í því að þurfa náttúrlega að borga skuldirnar sínar, eins og vera ber, en margfalt, margfalt að auki, eins og sýndi sig á ákveðnum tíma hér í sögunni. Það er það sem ég er að tala um í þessu máli að menn lendi ekki í því að taka kannski 100 kr. lán sem er kannski við skulum segja andvirði einnar papriku --- ég veit ekki hvað paprikan kostar í dag --- en svo allt í einu kostar paprikan þrjú eða fjögur hundruð, en það tekur alltaf meiri og meiri tíma að vinna fyrir henni. Það þarf að vera samband á milli getu fólks til að greiða líka. Það þarf að hugsa um fleiri hluti í þessu, og hvernig eigum við að tryggja krónuna, eftir verðlaginu eða einhverju öðru gjaldi?

Herra forseti. Ég sagði að fólk þyrfti að hafa trú á gjaldmiðlinum. Fólk sem búið var að leggja fyrir, segjum frá 1960--1980, og tapa og tapa og tapa öll árin hafði enga trú lengur á gjaldmiðlinum. Þetta fólk treystir á verðtrygginguna. Þetta er fólk sem oft og tíðum eru bændur og verkafólk, það treystir á verðtrygginguna, verðtryggingin er haldreipi þess. Ég þarf ekki verðtryggingu til þess að spara, herra forseti. Ég hef trú á efnahagslífinu núna. En það er ekki það sem við erum að ræða um. Við erum að ræða um traust almennings á því sparnaðarformi að leggja fyrir peninga og fá aftur peningana til baka. Vegna þeirrar reynslu sem menn höfðu í áratuugi, að þeir fengu ekki peningana til baka sem þeir lögðu inn í bankann, þá þurfti að taka upp verðtryggingu og hún er nauðsynleg fyrir þetta fólk. En að öðru leyti hefur hún síminnkandi vægi og síminnkandi gildi og þess vegna skil ég ekki af hverju menn eru svona mikið á móti henni. Það að menn hafi borgað margfalt til baka er bara ekki rétt. Það hefur aldrei gerst. Verðtryggingin er einmitt hugsuð þannig að menn borgi bara til baka það sem þeir höfðu keypt eða fengið lánað, þannig að menn borguðu ekki margfalt til baka. Það sem gat gerst hins vegar var það að eignin sem menn keyptu lækkaði miðað við lánin og það gat leitt til þess að menn lentu í vandræðum.

Virðulegi forseti. Það var fróðleg ræða sem hv. þm. Pétur H. Blöndal flutti áðan og um margt áhugaverð og um sumt er ég honum einlæglega sammála. Einkanlega hvað það varðar að --- eða a.m.k. ég skildi orð hans þannig að menn hafi ef til vill við samningu frv. ekki hugleitt sem skyldi hvað eigi að vera í svona lögum og hvað ekki, hversu langt eigi að ganga í því að skilgreina það tæknilega, hvernig viðskipti af þessum toga eiga að fara fram. Hv. þm. benti á ýmislegt í þeim efnum sem ég get tekið undir. En um leið kom hv. þm. einmitt inn á kjarna málsins í andsvari sínu, að vitaskuld þurfum við ekki svona tryggingarkerfi, og þá er ég að tala um verðtrygginguna, í umhverfi sem allir hafa óbilandi trú og traust á. Það er einfaldlega þannig að engin þjóð hefur leyft eða heimilað, það má kannski frekar orða það þannig að skapast hafi hefð fyrir því að á jafnvíðtækum og víðfeðmum sviðum séu verðtryggingar heimilar. Og af því ég er kominn aðeins inn á verðtrygginguna, sem ég ætlaði að gera að meginmáli í umræðunni, þá verð ég eiginlega að taka aðeins upp hanskann fyrir hv. þm. Steingrím J. Sigfússon sem er þó fullfær um það sjálfur en hann er ekki hér í salnum. Í ræðu sinni í morgun velti hann því aðeins upp hvers vegna tryggja þyrfti fjármagnið miklu meir en önnur verðmæti í viðskiptum. Hann fullyrti aldrei að banna ætti verðtryggingu. Hann velti því aðeins upp hvort það tryggingarkerfi sem felst í verðtryggingunni, sem felst að mínu viti einnig í ábyrgðarmannakerfinu og einnig í því að innborganir á skuldir ganga alltaf fyrst upp í kostnað og dráttarvexti en ekki höfuðstól eða vexti. Ég held að þetta séu allt saman hlutir sem gera það að verkum sem menn hafa á köflum leyft sér að kalla þetta kerfi almannatryggingkerfi fjármagnseigenda, og það sé þéttofnara og víðfeðmara en flest önnur almannatryggingakerfi sem við höfum. Þannig skildi ég hv. þm. í morgun en ég skildi hann ekki þannig að hann væri að mæla á móti sparnaði og ég skildi hann ekki þannig að hann væri að mæla gegn verðtryggingu en var að velta þessu upp og óhjákvæmilega er þessum spurningum velt upp síðan í tengslum við það efnahagsumhverfi sem við lifum í og í tengslum við þá trú sem almenningur hefur á því efnahagskerfi sem við lifum í. Við veltum því fyrir okkur í þessu samhengi af hverju við hér á Íslandi þurfum að vera með víðfeðmara almannatryggingakerfi gagnvart fjármagnseigendum en aðrir. Svona skildi ég ræðu hv. þm. í morgun þó hann hafi kannski ekki tekið á öllum þessum tilteknu þáttum en þetta hafi samt verið kjarninn í því sem hann var að segja. Ég vil einnig nefna, virðulegi forseti, að ýmislegt er í frv. sem ég held að sé af hinu góða. Eitt af því sem ég tel vera af hinu góða er að menn skuli semja sjálfir um vexti. Það held ég að sé mjög gott því að eitt af því slæma sem hér hefur verið er einmitt það að fyrir fram teknar ákvarðanir um vexti gera það að verkum að fólk hefur ekki haft verðskyn á því hvað peningar kosta. Ég er alveg sannfærður um að með því að færa þessar ákvarðanir til viðsemjenda sjálfra muni menn smám saman læra mun betur og átta sig betur á því að fjármagn er eins og önnur verðmæti, þau kosta eitthvað og menn greiða af þeim í samræmi við það. Það er miklu skynsamlegra og miklu betra og miklu betur til þess fallið að menn þroskist í þessu umhverfi að menn þurfi að bera ábyrgð sjálfir. Ég held reyndar að verðtryggingin rugli menn örlítið í ríminu því að verðtryggingin gerir það að verkum að af slíkum lánum er tekinn út ákveðinn áhættufaktor. Menn þurfa ekki að hafa áhyggjur af verðlagsþróun þegar þeir lána féð vegna þess að þeir eru tryggðir fyrir því, þeir eru tryggðir fyrir ákveðinni verðlagsþróun. Það gerir það að verkum að það verður alltaf viðmiðið, viðmiðin verða verðtryggð lán, verðtryggð skuldabréf eða verðtryggt lánsfé. Ég held að það geri það að verkum að verðskyn manna á peninga verði kannski ekki eins og það þyrfti að vera. En þetta er þó skref í rétta átt og ég vil sérstaklega fagna því að þetta skuli vera í frv. Hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi það einnig áðan að þeir sem tóku til máls í þessari umræðu hefðu bara talað fyrir eyðslu en hann hefði aðeins talað fyrir sparnaði, og því miður hljómaði umræðan aðeins þannig fyrir þá sem á hlýddu. En ég held að ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal séum sammála um að þetta þurfi að vera sambland af hvoru tveggja því að ef enginn er sparnaðurinn og enginn er hagnaðurinn þá er úr litlu að moða að því er varðar að lána út fé. Ég held að um þetta séum við sammála. En ef enginn er sá sem þorir að taka þá áhættu að taka fé að láni til að fjárfesta þá verður lítið um framfarir. Þetta spilar því allt saman saman sína rullu. Ég held að það þjóni í sjálfu sér litlum sem engum tilgangi í umræðunni að fjalla um þetta á þeim nótum að menn séu ýmist bara a eða b. Til þess er efnahagslífið allt of flókið og það er allt of flókið til þess að hægt sé að skilgreina það á þennan hátt. Það er mikið af því, virðulegi forseti, komið fram sem ég vildi ræða. En ég vildi þó beina þeirri spurningu til hæstv. utanrrh., sem leiðir umræðuna í dag af hálfu ríkisstjórnarinnar vegna forfalla hæstv. viðskrh., hvort það komi til álita líkt og tíðkast í Danmörku --- það tíðkast reynda bara eftir því er ég best veit að því er varðar skuldir sveitarsjóðs og ríkissjóðs --- að innborganir vegna gjaldfallina lána, skulda eða gjalda gangi fyrst inn á höfuðstól og vexti í stað þess að fara inn á kostnað og dráttarvexti. Ég er alveg sannfærður um að oft og tíðum þegar fólk hefur verið að reyna að rétta sig við og hefur verið að reyna að greiða inn á gjaldfallnar skuldir hvort sem þær stafa af gjöldum, sköttum eða lánsfé, þá gerir það mjög erfitt um vik að rétta sig við að menn gera sjaldan lítið annað en að greiða jafnvel inn á lögmannskostnað eða dráttarvexti. Ég er sannfærður um að ef við skoðuðum þann möguleika af mikilli alvöru og skoðuðum það þó sérstaklega að því er varðar sveitarsjóði og ríkissjóð að innborganir inn á slíkar skuldir mundu ganga fyrst inn á höfuðstól og vexti.

Herra forseti. Hv. þm. undraðist hversu víðfeðm verðtryggingin er og á hversu mörgum sviðum miðað við önnur lönd. Það er ekkert undarlegt, herra forseti. Það er vegna þess að fá lönd í heiminum hafa farið eins skelfilega illa með sparifjáreigendur sína og Íslendingar gerðu á árabilinu frá 1950--1980. Þar var eignaupptaka og eignatilfærsla frá sparifjáreigendum til skuldara í þvílíkum mæli að ég hygg að annað eins hafi aldrei gerst hvorki fyrr né síðar. Til þess að ráða bót á því þegar allur innlendur sparnaður var hruninn um 1977 urðu menn að taka upp verðtryggingu til þess að byggja upp nýtt traust. Þess vegna er verðtryggingin á svona mörgum sviðum á Íslandi enn þá, þ.e. vegna þess að þetta traust er ekki komið enn þá, ekki að fullu. Þá sagði hv. þm. að menn þurfi líka að líta á þá sem taka lán, ekki bara á þá sem spara. Að sjálfsögðu. Það er bara ekkert jafnvægi þarna á milli. Miklu fleiri eru tilbúnir til að taka lán en þeir sem eru tilbúnir til að spara. Það er vandamál þjóðarinnar sem kristallast í gífurlegri aukningu á erlendum skuldum, þ.e. að þjóðin er bara ekki tilbúin til að spara. Hún er tilbúin til að skulda. Það er vandamál sem mér fannst hv. þingmenn sem hér ræddu í morgun ekki koma inn á. Við eigum að reyna að hvetja þjóðina til sparnaðar með öllum ráðum og við megum gjarnan hafa dálítið almannatryggingakerfi fjármagnseigenda, eins og það er kallað og ég vildi kalla almannatryggingakerfi þeirra sem eru tilbúnir til þess að leggja krónu í banka, fresta neyslu sinni um einhver ár. Mér finnst bara allt í lagi til þess að hvetja þá til þess að spara með því að þeir fái þá einhverjar tryggingar.

Virðulegi forseti. Ég held að allir hv. þingmenn hér inni viti mætavel hvers vegna verðtryggingin var tekin upp. Það var einmitt vegna þess að menn réðu ekki við verðbólguna. Ef ég man það rétt voru vaxataákvarðanir með allt öðrum hætti en þær eru í dag. Vaxtaákvarðanir voru teknar af opinberum aðilum og slíkar vaxtaákvarðanir voru þannig úr garði gerðar að þær héldu ekki í við verðþróun. Þess vegna eyddist spariféð upp og þeir sem skulduðu högnuðust vegna neikvæðra vaxta. Þessu var velt hér upp í umræðunni af því að menn þekkja þessa sögu. Menn vita af hverju þetta er komið til. Þess vegna var því velt upp hvort efnahagslífið, þ.e. hvort fjármálakerfinu hefði verið breytt nægilega til að menn gætu farið að ræða í alvöru að endurskoða það almannatryggingakerfi fjármagnseigenda, sem svo hefur verið kallað í umræðunni. Þessari hugmynd hefur verið velt hérna inn í umræðuna. Reyndar hefur það oft verið gert. Jafnvel hafa menn gengið svo langt að vilja afnema hana í einu lagi. En ég held að menn þurfi að fara gætilega í það. Ég er sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal hvað það varðar að ég held að menn þurfi að öðlast meiri trú á efnahagskerfið áður en að því kemur. En aðstaðan þá, þegar þetta var tekið upp, var allt önnur en hún er nú. Vaxtaákvarðanir þá voru allt aðrar en teknar eru nú. Ég er alveg sannfærður um það, ef við tökum bara það umhverfi sem hér hefur verið undanfarin tíu ár með verðbólgu á bilinu 1 til 6--7% þegar verst lét, að þeir sem eru að lána fé hverju sinni séu þess umkomnir að taka vaxta\-ákvarðanir þannig að lánsfé sé ekki með neikvæðum vöxtum eins og var á þessum tíma. Það er ég alveg sannfærður um. Mér finnst því ekki rétt að bera fram þau rök fyrir þessu, þ.e. að á sínum tíma hafi verið neikvæðir vextir og það leiði til þess óhjákvæmlega að ekki sé hægt að breyta neinu nú.

Herra forseti. Við erum ekkert að tala um að efnahags\-ástandið sé orðið gott eða eitthvað því um líkt. Það er vissulega orðið miklu betra og allir sem fylgjast vel með hafa traust á því eða vel flestir. Það sem við erum að tala um er fjöldi manna og kvenna sem var hlunnfarinn í áratugi með neikvæðum vöxtum. Með opinberum tilskipunum ofan frá, með ákvörðunum Seðlabankans var fólkið hlunnfarið. Það fékk ekki til baka sparnað sinn. Þetta situr í þjóðarsálinni nákvæmlega eins og það situr í skuldurunum. Af reynslu fengu þeir að vita að það borgaði sig að skulda. Í áratugi borgaði sig að skulda á Íslandi. Sú furðulega staða kom upp að það sem áður var dyggð, sparnaður, varð löstur í þessu kerfi. Það er þetta kerfi sem við erum að vinda ofan af, sem hefur gengið reyndar mjög vel að vinda ofan af með hjálp verðtryggingarinnar. Og ef þetta fólk þarf verðtrygginuna sem hjálp til að hafa traust þá má hún gjarnan vera. En eins og ég gat um í ræðu minni í morgun þá er sífellt minni þörf á verðtryggingunni.

Virðulegi forseti. Nú held ég að við höfum náð nokkurn veginn utan um það hvað hv. þm. á við. Hann lítur á verðtrygginuna fyrst og fremst sem uppeldislegt gildi fyrir þjóðina. Það þurfi sem sagt að ala þjóðina upp á nýjan leik eftir tímabil neikvæðra vaxta, kenna henni að spara og ala þjóðina upp við að lán sé dýrt. Kannski var það líka þannig á sínum tíma að menn hugleiddu þetta. En hins vegar er talsverður tími liðinn frá því að lögin voru sett 1979. Síðan eru 22 ár. Það er á þeim nótum að allt öðruvísi fyrirkomulagi var í hér í efnahagslífinu, það er á þeim nótum að mörgu hefur verið breytt til betri vegar. Það er líka á þeim nótum að það er mjög miklvægt í þessu uppeldisfyrirkomulagi eða tilraunum til uppeldis að menn beri ábyrgð á sjálfum sér. Það skiptir alveg gríðarlega miklu máli. Ef menn ætla að efla með mönnum verðskyn og efla með mönnum eitthvað sem gerir það að verkum að þeir geti lært af því þá þurfa þeir að bera ábyrgð á sjálfum sér. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér finnst þessi tími vera orðinn nokkuð góður og mér finnst líka kominn sá tími að við skoðum mjög vandlega hvort þetta ábyrgðarmannakerfi eða almannatryggingakerfi fjármagnseigenda sé ekki komið á leiðarenda.

Hæstv. forseti. Málið sem er til umræðu veldur mér nokkrum áhyggjum. Það eru ákvæði í þessu frv. sem er ástæða til að velta fyrir sér hvort eigi að skilja þannig að stjórnvöld treysti ekki á framtíðina í íslensku fjármálakerfi. Þar er ég sérstaklega að vitna til, hæstv. forseti, 15. gr. frv. þar sem Seðlabankinn fær aukinn möguleika til þess að bæta við verðtryggingu, breyta þeim tíma sem nú gildir um verðtryggingu lána. Hvers vegna skyldu menn vilja gera það? Er það eingöngu vegna þess að þeir vilji, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur sagt, leyfa mönnum að semja um hlutina og hafa þá eins og þeir vilja? Þá mætti velta fyrir sér býsna mörgum ákvæðum þessara laga ef menn vilja gefa fullkomið frelsi til þess að fjármagnseigendur og þeir sem þurfa á fjármagninu að halda eigi bara að slást um það og semja um það hvernig kaupin eigi að gerast á eyrinni. Ég hef haft þá skoðun að verðtryggingarákvæðin hafi verið ofnotuð mjög lengi í bankakerfinu, afar lengi. Mér finnst að þau skref sem hafi verið tekin út úr því hafi verið ákaflega lítil og það hefur verið langt á milli þeirra. Mér finnst þess vegna ekki góðs viti þegar farið er að opna fyrir möguleika til að taka skrefin til baka. Ég spyr: Getur verið að þessa breytingu sem þarna bólar á megi rekja að einhverju leyti til þeirra breytinga sem eru að verða núna á stjórninni á fjármálamarkaðnum? Nú virðist vera að menn ætli að leyfa krónunni að fljóta eins og það er kallað og leyfa henni að sveiflast meira til en hún hefur gert á undanförnum árum. Ég vil því spyrja hæstv. starfandi viðskrh.: Er það þess vegna sem menn vilja auka svigrúm Seðlabankans til þess að leyfa verðtryggingu? Mér finnst ekki góðs viti ef sú er meiningin. Við skulum gá að því að bankarnir hafa stjórnað þessu þó nokkuð mikið. Þeir hafa passað upp á að rétt hallaðist á hvað varðar verðtryggingu hjá þeim. Ég veit ekki betur en að það sé þannig t.d. í Landsbankanum að þegar verðbólgan tekur stökk upp á við þá græðir bankinn ótæpilega fjármuni. Það er einfaldlega vegna þeirrar samsetningar sem er á þeim skuldum og útlánum sem þar eru. Það finnst mér umhugsunarefni ef menn ætla sér að feta sig aftur inn á þá braut sem verður til þess að auka verðtryggð útlán. Ég hef reyndar fyrir löngu komist að þeirri niðurstöðu að verðtryggingar séu almennt afar slæmar. Það ber einfaldlega vott um að menn hafi mikla vantrú á efnahagskerfinu ef þeir þurfa á þeim að halda. Krónan og gjaldmiðilinn á auðvitað að endurspegla allt verðmæti í þjóðfélaginu. Þegar menn eru að fikta í þessu og búa til öðruvísi krónur á hinum ýmsu stöðum þá eru þeir að koma í veg fyrir að hið rétta verðmæti endurspeglist í gjaldmiðlinum. Nú langar mig aðeins að tala um þau ákvæði að menn semji um vexti, þ.e. vaxtaálag. Það er alveg rétt að í vissum tilfellum getur það verið allt í lagi og ágætt, þ.e. ef jafnræði er milli þeirra sem þurfa á lánum og halda og hinna sem lána þeim. En svo hefur nú ekki alltaf verið í bankakerfinu á Íslandi. Ætli það hafi ekki fleiri mætt á bekkina hjá bankastjórunum og þurft að sækja undir þá kjörin en öfugt? Ég er býsna hræddur um að ekki muni allir eiga þar jafna möguleika til að semja. Þarna eru undanskildir einstaklingar en segja má að einstaklingar í hve litlum rekstri sem er séu þá komnir í þá stöðu að semja við sína bankastjóra um dráttarvexti. Ég tel að menn þurfi að hafa gát á því afar vel hvernig með þetta verður farið. Við höfum séð það í gegnum tíðina hvernig lánastofnanir hafa sett þeim sem í vandræði hafa ratað með rekstur sinn afarkosti oft og tíðum. Fram að þessu hefur verið, ef þannig má orða það, lánardrottnamarkaður á Íslandi en ekki lántakendamarkaður þannig að þeim megin hafa menn kannski töglin og hagldirnar enn í dag. Þessu vildi ég koma hér á framfæri. Mig langar svo til viðbótar að segja það vegna ræðuhalda hv. þm. Péturs H. Blöndals um tapaða fjármuni á öldinni sem leið að æðimargir hafa þurft að borga æðiháa vexti á síðustu áratugum og hefur ekki verið gefið neitt af þeim sem eiga fjármuni á Íslandi að undanförnu, tel ég. Það getur ekki verið röksemd fyrir því að halda við líði fyrirkomulagi sem til lengdar er óeðlilegt, að orðið hafi slys í fjármálastjórn og efnahagsstjórn landsins einhvern tíma á liðinni öld. Ég held að menn ættu nú að sameinast um að reyna að gera þetta efnahagskerfi sem heilbrigðast og sem líkast því efnahagskerfi sem fólk býr við í helstu viðskiptalöndum okkar og í kringum okkur en ekki að sækja sér röksemdir aftur á síðustu öld og til þess tíma þegar allt fór úr böndunum, nema skelfing manna sé bókstaflega svo mikil að þeir telji að svipaðir tímar séu að ríða yfir. Ég er satt að segja ekki svo svartsýnn. Ég tel að menn eigi nú að hafa tækin í höndunum til þess að sjá við því að slíkir tímar komi ekki aftur. En það er engin ástæða til þess að miða við slíkt ástand í afstöðu sinni til þess hvaða ráð eigi að nota við stjórn efnahagsmála og vaxtaákvarðanir eða kjör þeirra sem þurfa að taka lán eða lána peninga í landinu í dag.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um frv. Mikið hefur verið rætt um vexti og verðtryggingu á Íslandi á undangengnum árum eða allar götur frá því að vaxtaskrúfan fór fyrir alvöru upp á við í byrjun níunda áratugarins. Menn minnast þess þegar launum var kippt úr sambandi við vísitölu vorið 1983 en vísitala á fjármagni var látin halda sér með þeim afleiðingum að úr varð það sem kallað var misgengi á milli launa og lána. Fyrr á tíð voru í landinu lög sem bönnuðu okur, lög sem voru í gildi allar götur fram á níunda áratug en síðan hafa menn smám saman verið að slaka á eftirliti með vöxtum og Seðlabankinn hefur nú aðeins heimild til þess að setja þak á dráttarvexti. Að öðru leyti eru vaxtaákvarðanir að uppistöðu til hjá bönkunum sjálfum. Það sem mér finnst skipta máli í umræðu um vexti er hver raunávöxtunin er. Mér finnst ekki skipta öllu máli hvernig sú ávöxtun er samansett, hvort hún er kölluð nafnvextir eða vísitölubinding og vextir þar ofan á. Ég spyr: Hvað er það sem einstaklingurinn eða fyrirtækið er að borga í vexti eða hverjar eru vaxtatekjurnar? Sannleikurinn er sá að vísitölubinding lána hefur þegar á heildina er litið að mínum dómi heldur orðið til þess að færa vextina niður enda segir það sig sjálft að sá sem lánar fjármagn og hefur jafnframt tryggingu fyrir því að ákveðin tenging haldist á milli verðlags og fjármagnsins getur leyft sér að halda vöxtunum lægri eða ætti að geta gert það. En það er alveg rétt sem hér hefur verið bent á, m.a. af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og Lúðvíki Bergvinssyni, að þetta nægir ekki fjármagnseigendum. Þeir vilja vera tryggðir í bak og fyrir. Reyndar hafa þeir gengið svo langt að vilja búa við tvenns konar tryggingu á fjármagni, annars vegar vísitöluna og hins vegar breytilega vexti því að staðreyndin er náttúrlega sú að hægt er að fara tvær leiðir til að tryggja fjármagnið eða tvær leiðir eru fyrir lánveitandann að tryggja sig fyrir breytingum í verðlagi. Það er annars vegar vísitölubinding og hins vegar breytilegir vextir, að lánveitandinn hafi heimild til að breyta vöxtum eftir því hver verðlagsþróun er. Það sem mér finnst óðeðlilegt er að þetta tvennt geti farið saman, vísitölubinding lána og breytilegir vextir. Þegar lántakandinn gengur til samninga á hann að geta gengið að öðrum hvorum þessara kosta og síðan mætti hugsa sér þriðja kostinn sem eru hreinir fastir nafnvextir sem er þó ekki venjulegt form. Þetta er það sem ég vildi segja um vísitöluna og vextina, að mér finnst að huga eigi að því að banna þessa tengingu, að þetta geti farið saman í senn, vísitölubinding lána og breytilegir vextir. Mér verður oft hugsað til þess þegar verið er að tala um ráðstafanir Seðlabanka og banka yfirleitt, vaxtahækkanir til að slá á þenslu, til að slá á eftirspurn eftir fjármagni, þá eru menn ekki aðeins að hafa áhrif á ákvarðanir sem eru teknar nú og horfa til framtíðar, heldur eru menn að hækka alla skuldasúpu landsmanna. Það gerist þegar vextirnir eru breytilegir. Þetta hefur mér oft fundist vanta inn í umræðuna um vaxtamál og efnahagsráðstafnir sem tengjast vaxtabreytingum. Það sem mér finnst með öðrum orðum skipta mestu máli er að ná raunávöxtun niður. Ávöxtun á fjármagni er allt of mikil og hefur verið það um langt árabil á Íslandi. Að það skuli raunverulega þekkjast að einstaklingar séu að taka lán með 20% nafnvöxtum, eins og gerist hér hjá fólki sem er að reisa sér húsnæði jafnvel eða kaupa íbúðir, er fullkomið hneyksli. Ég man sérstaklega eftir tveimur mönnum sem vöruðu við hárri raunávöxtun þegar hún var innleidd í byrjun níunda áratugarins, það voru ekki ómerkari menn en seðlabankastjóri, Jóhannes Nordal, og núverandi hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem sögðu báðir, ef ég man rétt, að eðlileg raunávöxtun á fjármagn ætti ekki að þurfa að vera meira en 2--3%. Þeir voru fylgjandi vísitölubindingu en töluðu þá um raunávöxtun sem þessu nemur. Við erum komin langt, langt frá því takmarki. Ég veit ekki hversu lengi það getur gengið að hafa fjármagnið tryggt með þessum hætti og vextina eins háa og þeir hafa verið því að þetta hefur í för með sér að verðmæti eru flutt frá atvinnulífi og heimilum til þeirra sem hafa hald á þessu fjármagni. En eitt vil ég segja að lokum og spyrja hæstv. starfandi viðskrh.: Hver er skoðun hans á frv. sem kom til umfjöllunar í þingi fyrir nokkru og hefur verið mjög til umræðu í þjóðfélaginu og fjallar um ábyrgðarmenn á lánum? Það er frv. sem hefur þverpólitískan stuðning hér á þingi og ég tel vera eitt mesta þjóðþrifamál sem er fyrir þinginu. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson er 1. flm. þess, ásamt honum eru hv. þm. Pétur H. Blöndal, Einar Oddur Kristjánsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Jón Kristjánsson, Steingrímur J. Sigfússon, Ögmundur Jónasson og Sverrir Hermannsson. Það er þverpólitísk samstaða um þetta mál. Í frv. er m.a. lagt bann við því að gerð sé aðför í fasteign þar sem ábyrgðarmaður býr eða fjölskylda hans ef krafa á rót sína rekja til ábyrgðarloforðs enda hafi ábyrgðarmaður ekki haft hag af lánveitingunni eða stofnun kröfunnar. Hvers vegna vek ég máls á því frv. hér við umræðu um allt annað frv., frv. til laga um vexti og verðtryggingu? Jú, vegna þess að þegar menn eru að tjá sig um vextina og verðtrygginguna er verið að fjalla um þetta samhengi, hvaða afleiðingar háir vextir hafa á þá sem annars vegar veita lánin og hins vegar þá sem taka lánin. Og hér erum við að tala um þriðja aðilann, að uppræta þurfi það ófremdarástand sem við höfum búið við og á rót að rekja til þess þegar einstaklingar oft í fjölskyldum eru að skrifa upp á lán sem hrynja síðan yfir þá. Ég vildi spyrja hæstv. starfandi viðskrh. hvort hann er tilbúinn að beita sér fyrir því að þetta mál verði tekið úr nefnd, verði afgreitt úr þeirri nefnd þar sem það er þannig að Alþingi fái tækifæri til að greiða um það atkvæði því að ég a.m.k. vildi sjá það verða að lögum sem allra fyrst.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa mjög svo fróðlegu umræðu. Ég verð að segja eins og er vegna þess að ég hef tekið þátt í umræðum um vexti og verðtryggingu mjög lengi, fyrst sem aðili er tók þátt í svokölluðum efnahagsnefndum ríkisstjórna á sínum tíma og bankaráði Seðlabanka að hluta til sem formaður og alllengi í ríkisstjórn, að mér finnst að sumu leyti að hluti af umræðunni endurspegli það sem við vorum oft að tala um hér áður fyrr og endurspegli ekki að öllu leyti þær miklu breytingar sem hafa orðið á fjármagnsmarkaði, þá gífurlegu opnun sem hefur orðið hér á landi til alþjóðlegra fjármagnsmarkaða. Við getum ekki talað um íslenskan fjármagnsmarkað eins og einangrað fyrirbæri og hér geti verið einhverjar allt aðrar reglur en annars staðar. Það minnir mig kannski á það sem einn ágætur maður sem ég þekki sagði einhvern tíma, að peningar væru ekkert vandamál, það sé peningaleysið. Það er nokkuð til í því að það er þetta peningaleysi sem er að hrjá menn oft, vöntun er á fjármagni og sú vöntun á fjármagni skapar þörf fyrir lánsfjármagn. Við búum við markaðslögmál í þessum málum sem við komumst ekkert út úr. Það frv. sem hér er verið að flytja lýtur að almennum ramma fyrir notkun vaxta og verðtryggingar í viðskiptum. Það er mikið grundvallaratriði að vaxtalög séu skýr og þegnarnir geti byggt rétt sinn á þeim. Þetta er hinn almenni lagarammi, leikreglurnar sem Alþingi setur, sem ber að tryggja að sé sem best úr garði gerður. Frv. lýtur ekki bara að lánastofnunum, það lýtur almennt að viðskiptum og þetta er afar mikilvægt að hafa í huga. Með frv. er ekki verið að tryggja ákveðið vaxtastig í landinu, enda er það ekki hægt. Það eru önnur lögmál sem þar skipta meginmáli sem ég ætla ekki að fara út í. Vextir eru að sönnu mjög háir hér á landi nú um stundir og fyrir því eru ýmsar ástæður. Það væri afskaplega nauðsynlegt og æskilegt að lækka vexti, það er skoðun mín og sem betur fer hefur tekist að stíga þar fyrstu skrefin. Hins vegar er ekki hægt að taka á því í almennum vaxtalögum nema því aðeins að menn vilji draga úr því frelsi sem er til samninga um vexti og við höfum verið að stíga inn í smátt og smátt á undanförnum árum. Er það vilji Alþingis að stíga þar einhver skref til baka til þess tíma, sem ég man afskaplega vel eftir, að stjórnvöld ákváðu vexti? Það var ákveðið í Seðlabankanum og það var m.a. oft rætt í bankaráði Seðlabankans. Síðan stigu menn fyrstu skref til frelsis í þá átt og ég man vel eftir þeim tíma skömmu eftir 1980. Ég held að það sé algjörlega vonlaust að ganga til baka til þess tíma og þess vegna kemur mér sumt af því sem hér hefur komið fram í umræðunni afskaplega mikið á óvart. Síðan er það verðtryggingin. Það verður alltaf líflegt í umræðu um vaxtamál á Alþingi þegar farið er að tala um verðtryggingu, það er ekkert nýtt, svo lengi sem ég man. Við stigum sem betur fer þau skref á sínum tíma að afnema verðtryggingar á launum og það var launþegum mjög til góðs í landinu. Hins vegar er það rétt að eitt af því sem stóð í vegi fyrir því var að menn áttu erfitt með, miðað við það ástand sem var hér í efnahagsmálum, að gera nákvæmlega það sama að því er varðaði fjármagnið. Það stóð í vegi fyrir því að menn gætu stigið það skref. Hins vegar varð afnám verðtryggingar launa til að lækka fjármagnskostnað hjá fjölskyldum í landinu, skapaði nýja möguleika fyrir heimilin þannig að enginn vafi er á því að það varð íslensku efnahagslífi mjög til góðs. Ég man vel eftir þeirri þröngsýni sem var í þeim málum fyrr á árum þegar verið var að ræða slík mál. Sumir finna verðtryggingu fjármagns allt til foráttu og vilja banna hana alfarið á meðan aðrir vilja að nokkrar kvaðir séu settar um notkun hennar. Verðtryggingarstefna stjórnvalda hefur lengi verið afar skýr og það á ekkert bara við um þessa ríkisstjórn, það á við um allar ríkisstjórnir sem ég hef setið í þar sem margir flokkar hafa komið að, þó að menn virðist nú stundum vera fljótir að gleyma því. Verðtryggingarstefna stjórnvalda hefur verið sú að heimila notkun verðtryggingar en vegna peningapólitískra sjónarmiða hefur notkun hennar á skammtímaskuldbindingum verið óheimil og ég tel að það hafi verið til góðs. Nú er bannað að verðtryggja innlán sem eru til skemmri tíma en þriggja ára og útlán til skemmri tíma en fimm ára. Seðlabankinn hefur sett þær reglur og það er mikilvægt að mínu mati að viðhalda þeim reglum. Farið var mjög ítarlega yfir verðtryggingarstefnuna 1998 og þá varð niðurstaðan að gera engar stórkostlegar breytingar á henni. Ég held að menn verði að ræða þetta af nokkurri sanngirni. Ég tel að reynslan sé sú að verðtryggingin hafi reynst farsæl að því er varðar langtímaskuldbindingar, enda eru sífellt fleiri ríki farin núna að bjóða verðtryggð bréf. Hér á landi hefur sýnt sig að raunvextir verðtryggðra lána hafa verið u.þ.b. 2--3% lægri en raunvextir óverðtryggðra lána til jafnlangs tíma og þetta þarf engan að undra. Það liggur alveg á borðinu að áhættuálag lánveitandans hlýtur að vera hærra á óverðtryggðum bréfum. Þá segja menn: Þetta er vegna fortíðarinnar, þetta er vegna þeirra verðbólgudrauga sem eru frá fortíðinni. En stundum lifa draugar lengi með mönnum og það er þannig í þessu tilviki, að almenningur er ekkert búinn að gleyma þessum tíma, fólk á okkar aldri sem hér erum inni man þá afskaplega vel og hræðist þessa gömlu drauga. Umræða skýtur alltaf upp kollinum um það að nú sé allt að fara á annan endann og efnahagslífið sé að fara svona og svona og þetta sé allt komið í hönk og efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar hafi farið upp á sker og beðið skipbrot. Fólk sem hlustar á okkur heima í stofu verður náttúrlega dauðhrætt og segir sem svo: Verður maður ekki að trúa þessum alþingismönnum? Er ekki betra að vara sig í þessu og eiga frekar peninga í erlendum gjaldeyri eða a.m.k. að verðtryggja þá? Þegar menn fara með allan bölmóðinn á Alþingi eru ýmsir sem taka það alvarlega og hugsa sem svo: Ja, það er kannski betra að taka mark á þessum ágætu þingmönnum sem eru að tala um þetta. Ég held því að þetta sé ein af ástæðunum fyrir því að mönnum hefur ekki gengið betur að minnka vægi verðtryggingarinnar þó að ég sé þeirrar skoðunar að það væri nauðsynlegt að gera það. Og ég trúi því að það muni gerast smátt og smátt og vextir eru allt of háir og hér eru menn almennt sammála um það. Hvað getum við gert til að lækka vexti? Það er svo sem ýmislegt hægt að gera. Eitt af því sem mundi fylgja frekari samrunaþróun í Evrópu ef við viljum ganga svo langt að gerast aðilar að evrunni með þeim kostum og göllum sem því fylgja, þá liggur það fyrir að vextir munu stórlega lækka hér á landi. Það hefur enginn sem hefur talað hér um af miklum móð um nauðsyn þess að lækka vexti minnst á það. Ég hef stundum verið að hugsa undir umræðum þegar þeir sem hafa talað mest um lækkaða vexti: Ætla þeir ekki að minnast á þennan möguleika? Nei, það hefur ekki verið gert. Ég er ekkert sérstaklega að mæla með því á þessari stundu. 

Að ganga í Evrópusambandið?

Það er eitt af því sem er ljóst, hv. þm., að innganga í Evrópusambandið er afskaplega afdrifarík ákvörðun og henni fylgja margvíslegir gallar en jafnframt nokkrir kostir. Þeir sem eru ákafastir í þeim efnum að lækka vexti í íslensku þjóðfélagi verða að hafa það í huga, hvort sem það er ég eða hv. þm. eða aðrir. Þetta eru bara almenn sannindi sem menn verða að hafa uppi á borðinu þegar þessi mál eru rædd. Ég er alveg sammála hv. þm. Ögmundi Jónassyni um að auðvitað er það raunávöxtunin sem skiptir máli, ég er alveg hjartanlega sammála honum í því. Það er það sem fólkið þarf að borga, það eru byrðarnar sem fólkið þarf að bera, það eru byrðarnar sem fyrirtækin þurfa að bera og slíkar byrðar þarf að létta. Það er hægt að gera með ýmsu móti og það þarf að ná raunávöxtun niður. Ég er alveg sammála honum í því. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson spurði mig hvort það gæti ekki komið til greina að innborganir gengju fyrst inn á höfuðstól og vexti. Mér finnst það koma fyllilega til greina að því er varðar ríki og sveitarfélög. Það er bara ákvörðun ríkis og sveitarfélaga. Ef ríkið vill taka upp þann viðskiptamáta og þá hætti, þá getur ríkið að sjálfsögðu gert það og sveitarfélögin geta að sjálfsögðu gert það. En það er ekki ákvörðunaratriði í vaxtalögum sem slíkum að mínu mati. Ekki er hægt að skylda menn sem eru að borga skuldir hjá t.d. lögfræðingum, að lögfræðingurinn sem tekur skuldirnar til innheimtu fái aldrei neitt, býst ég við. Ég á ekki von á því að lögfræðingastéttin tæki mikið af skuldum til innheimtu upp á þau býti, ég þekki hana þá ekki rétt. Það getur vel verið að hv. þm. þekki hana betur. Ég hef því ekki mikla trú á því. En ég tel að það komi vissulega til greina að ríkið og sveitarfélögin taki slíka sjálfstæða ákvörðun. Hv. þm. Ögmundur Jónasson spurði mig um frv. sem hér er til umfjöllunar í þinginu. Ég get ekkert sérstaklega beitt mér fyrir því frekar en aðrir að frumvörp séu afgreidd héðan og hef ekkert vald til þess umfram aðra þingmenn. En eitt vildi ég segja í því sambandi, að það liggur náttúrlega ljóst fyrir, að ef það verður ákveðið að ábyrgðir séu bannaðar, þá mun það hafa mikil áhrif á lánamarkaðinn. Ég er þeirrar skoðunar að bankar og lánastofnanir hafi algjörlega ofnotað það form langt umfram það sem gengur og gerist í öðrum löndum. Ég tel að þetta hafi verið nokkurs konar sýking í íslenska bankakerfinu, eins og bankastjórar landsins hafi aldrei getað fundið upp á neinu öðru nema fá nægilega marga til að skrifa upp á. Ég man eftir því þegar ein dóttir mín fékk fyrst greiðslukort. Það var ekki nóg að ég þyrfti að veðsetja fasteign mína heldur þurfti að finna aðra fasteign til að veðsetja einnig til að þessi unga stúlka gæti fengið sitt fyrsta greiðslukort. Þetta er náttúrlega ekki heilbrigt og ég veit að margir aðrir lentu í þessu. Sem betur fer eru nú komnir bankastjórar í landinu sem kunna betur til verka og hafa ekki þessa oftrú á slíkum aðferðum þannig að heilmiklar framfarir hafa verið á fjármálamarkaðnum. En ég er þeirrar skoðunar að það sé hins vegar erfitt að banna þetta algjörlega því að það gæti orðið til þess að margir ættu enga möguleika til að fá lán. Hvort það er eina leiðin að banna þetta, ég er heldur á móti því að setja upp slík bönn, en mér finnst að ganga þurfi það skref að reyna að draga úr þessu og mér finnst þetta hafa gengið í rétta átt. Ég treysti á að með því að íslenskt fjármálakerfi hefur verið að þroskast í betri átt sé þetta að lagast og hugmyndaríkari menn komnir sem forstöðumenn fyrir lánastofnunum og bankastofnunum í landinu. Það er skoðun mín.

Herra forseti. Hugmyndaríkir menn, ég skal ekki efast um það en ég efast hins vegar um að það hafi alltaf gagnast íslenskri þjóð þótt það hafi hugsanlega gagnast þeim sjálfum. Hæstv. utanrrh. segir að afnám vísitölubindingar launa hafi verið afskaplega gott. Það sem ég var að vekja máls á var að á sama tíma var vísitölubindingu fjármagnsins haldið með skelfilegum afleiðingum fyrir heimili og fyrirtæki í landinu og það var þetta samhengi sem ég var að benda á. Hæstv. ráðherra segir að við lifum ekki í einangrun, við búum við markaðsbúskap og fáum lítið að gert. Ég held að hæstv. ráðherra sé heldur svartsýnn og nauðhyggjan heldur mikið ráðandi í huga hans. Staðreyndin er sú að við getum sett markaðnum ýmsar skorður og það gerum við. Við bönnum t.d. samráð um verðlag, eins og dæmin sanna nú nýlega, og erum með ýmsar reglur varðandi samruna fyrirtækja og við erum --- meira að segja í þessu frv. --- með ýmsar skorður sem eru settar við verslun með peninga. Hámark er sett á dráttarvexti og samkvæmt þessu frv. hefur Seðlabankinn enn þá heimild til slíks. Þá er komið að spurningunni sem ég vildi beina til hæstv. ráðherra og hann svaraði ekki: Finnst honum eðlilegt að heimilt sé í senn að tryggja fjármagn með vísitölubindingu og með breytilegum vöxtum? Finnst honum það eðlilegir viðskiptahættir? Síðan hitt varðandi frv. Lúðvíks Bergvinssonar og fleiri um ábyrgðarmenn, þá held ég að ráðherra geti haft meiri áhrif á gang mála en hann vill telja okkur trú um. Ég tel að hér sé á ferðinni eitt mesta þjóðþrifamál sem fyrir þinginu er og mjög brýnt að fá það afgreitt fyrir sumarið.

Herra forseti. Út af þessu með ábyrgðarmennina þá verður það að sjálfsögðu að hafa sinn gang og þingið verður að taka afstöðu til þess. Ég held að það sé eins og með öll önnur mál að það hefur sína miklu kosti og sína galla og þingið verður að taka afstöðu til þess. Ég benti á ákveðna galla sem ég sé fyrir mér þó að ég taki undir það að þarna hafi verið gengið of langt. Hv. þm. sagði um að ég hefði oftrú á frelsinu. Ég hef það nú ekki.

Vantrú á frelsinu.

Hef ég vantrú á því, nú jæja?

Og á eigin möguleikum.

Já, á eigin möguleikum til að stýra þessu? Við búum við ákveðinn fjármagnsmarkað, ekki bara hér á landi heldur um alla Evrópu og við erum bara aðilar að honum. Við höfum hins vegar komið hér upp eftirlitsstofnunum, sem eru Samkeppnisstofnun og Fjármálaeftirlitið, og við höfum verið að efla þessar stofnanir. Gildi Samkeppnisstofnunar er að koma í ljós núna og unnið hefur verið að því að efla þá stofnun í tíð þessarar ríkisstjórnar, sem hefur ekki komið mikið inn í þessa umræðu. Það er það sem þarf að gera, þ.e. að efla þessar eftirlitsstofnanir, þar á meðal Fjármálaeftirlitið. Ég tel að það þurfi að ganga lengra í því. Það er það sem frelsið kostar. Menn verða að bera ábyrgð á gjörðum sínum ef þar koma upp slík mál. Það er engin leið að reka frjálsa samkeppni öðruvísi. Ég tek undir það. Auðvitað þarf þar mjög sterkt eftirlit. Það er ekki hægt að hleypa mönnum algjörlega lausum í þessu sambandi, hvorki að því er varðar vaxtamál, fjármálamarkaðinn né neytendamarkaðinn. Ég er algjörlega sammála hv. þm. í þeim efnum. En það þýðir ekkert að ætla sér að stíga skrefið til baka og koma hér á vaxtaákvörðunum uppi í Seðlabanka, eins og ég man eftir frá í gamla daga, enda veit ég að hv. þm. dettur það ekki í hug frekar en mér.

Jú, herra forseti, ég væri tilbúinn að skoða allar leiðir til að setja fjármagninu einhverjar skorður og koma í veg fyrir þau okurlán sem við sjáum beitt á fólk, jafnvel á lágtekjufólk. Varðandi frv. um ábyrgðarmenn þá segir hæstv. ráðherra að þingið verði að sjálfsögðu að taka afstöðu til þess. Það er það sem verið er að fara fram á. Málið hefur verið svæft í nefnd og ég er að óska eftir stuðningi við að málið komi að nýju til kasta Alþingis svo við getum tekið afstöðu til þess. Varðandi markaðsvexti þá er ég einmitt að leggja áherslu á, gagnstætt því sem hæstv. ráðherra hélt fram, að við hefðum frelsi og svigrúm til að taka á þessum málum og setja fjármagninu skorður og um það fjallar það frv. sem hér er til umræðu. Þar er sett þak á dráttarvexti og Seðlabankanum falin heimild til að stýra því. Mér finnst sjálfsagt að það sé íhugað hvernig við getum komið raunávöxtun niður. Ég sakna þess að hæstv. ráðherra skuli ekki svara mér varðandi samtvinnun vísitölubindingar 

Herra forseti. Að því er varðar vísitölubindingu og breytilega vexti þá get ég tekið undir það með hv. þm. að mér finnst vera eðlilegt form að ef það er vísitölubinding að þá séu fastir vextir. Það finnst mér vera hið eðlilega. Mér finnst aðrir samningar vera óeðlilegir. Hins vegar ríkir ákveðið frelsi í þessum efnum og ég tel að ekki sé hægt að banna mönnum að semja með þessum hætti. En ég tek undir það og ég tel að það séu ekki eðlilegir viðskiptahættir að þegar um vísitölubindingu er að ræða að þá séu jafnframt breytilegir vextir. Ég tel að þessi nýju vaxtalög komi til með að stuðla að því að draga úr slíkum samningum. Það er mín tilfinning hvort sem það reynist rétt eða ekki. Ég vænti þess að þetta svar mitt sé alveg skýrt að því er varðar fyrirspurn hv. þm.

Virðulegi forseti. Aðeins vegna orðaskipta sem áttu sér stað áðan milli hæstv. utanrrh. og hv. þm. Ögmundar Jónassonar þá vil ég taka það fram að gefnu tilefni að í því frv. um ábyrgðarmenn sem hér kom til umræðu er ekkert bannað. Það er ekki kveðið á um bann við nokkrum sköpuðum hlut, reyndar öðrum en þeim að fjárnám sé gert í heimili ábyrgðarmanna. Það yrði þá strax í upphafi þannig að menn ganga meðvitaðir til þess leiks. Að öðru leyti er ekkert bannað í því frv. frá því sem nú er leyft annað en gerð er rík krafa til upplýsingaskyldu við ákvörðun. Virðulegi forseti. Ég bar eina spurningu fram við hæstv. utanrrh. og hann svaraði því til að hann taldi að vel gæti komið til álita að skoða það að innborganir gengju inn á höfuðstól og vexti. Ástæðan fyrir því að ég bar upp þá spurningu er sú að mér er tjáð að þetta fyrirkomulag sé í Danmörku. Mér finnst þetta að mörgu leyti skynsamlegt. En hvort það eigi heima í vaxtalögum eða einhvers staðar annars staðar eða séu sjálfstæðar ákvarðanir ríkisstjórna eða sveitarfélaga getur vel verið að megi ræða um. Mér finnst alla vega vel þess virði að skoða þessa hugmynd og ég held að þetta sé eitt af því sem gæti komið þeim allra verst settu til góða. En meginástæðan fyrir því að ég bað um að veita andsvar við ræðu hæstv. ráðherra er einmitt það sem hann kom inn á hér áðan um að verðtryggð lán tryggðu lægri vexti. Ég óttast mjög að einmitt tilvist verðtryggingarinnar sé þannig að menn líti á hana sem núllpunktinn, að það sé lægsti hugsanlegi vaxtakostnaður, í stað þess að horfa á raunávöxtunina. Við erum að horfa á raunávöxtun í dag á verðtryggðum lánum upp á um 12--13%. Ég er dálítið smeykur um að þetta gangi í gegn gagnrýnislaust vegna þess að menn horfi á hin verðtryggðu lán sem einhvers konar núllpunkt. Ég tek undir það að verðtryggð lán eiga að tryggja og munu tryggja lægri vexti. En ég held líka að það rugli aðeins verðskyn manna. Mér finnst sjálfum 13% raunávöxtun vera algjörlega fráleit þegar um verðtryggð lán er að ræða.

Herra forseti. Ég get tekið undir að það er afskaplega há raunávöxtun og ég held að það geti nú ekkert staðið undir því til lengdar, a.m.k. ekki eðlileg starfsemi í landinu þannig að það er að sjálfsögðu mikilvægt að færa það til betri vegar. Út af því sem hv. þm. sagði um reglur í Danmörku verð ég að játa að ég þekki ekki til þeirra reglna. En mér finnst sjálfsagt að fara yfir það og skoða það þó að ég sé þeirrar skoðunar að það eigi ekki heima í þessum lögum. En það á heima í þeim reglum sem gilda um samskipti ríkisvalds og sveitarfélaga við þegna landsins. Í því ljósi er sjálfsagt að taka það til athugunar. Það er þá hægt að gera það í þeirri hv. nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra talaði um það áðan að ein ástæðan fyrir því að verðtryggingarákvæðin kæmu hér fram væri m.a. vegna bölmóðs stjórnarandstöðunnar og að forsenda fyrir því að svona frv. er lagt fram eða greinar í því sé vegna þess að stjórnarandstaðan er með mikinn bölmóð. Mér finnst þetta nú ekki eiga að vega þungt í þessari umræðu. Annað langar mig til að segja og það er að hér eru allir sammála að þeir sem lána fé sitt eða fá að láni, eigi að greiða til baka sem menn fá og að menn eigi að fá réttlátt fyrir sitt. En það sem ég hef verið að segja í þessari umræðu er að verðtrygging fjárins eigi ekki að vera algjörlega úr takti t.d. við laun og tekjur fólksins. Þess verður að gæta þegar bankar í eigu ríkisins lána fé að féð sé ekki svo verðtryggt eða ákvæði um verðtryggingu séu það mikil að það sligi fólkið og setji það jafnvel á kaldan klaka.

Herra forseti. Ég ætla ekkert að segja að einhver sérstakur bölmóður í núverandi stjórnarandstöðu hafi orðið til að skapa minna traust á efnahagslífinu og fjármálamörkuðum. Hins vegar vitum við að það sem skiptir öllu máli er að traust ríki og trú á áframhaldandi stöðugleika í þjóðfélaginu og mikið er undir því komið að viðhalda þeim stöðugleika. Það skiptir öllu máli að því er varðar lækkun vaxta á næstunni að okkur farnist vel í efnahagsstjórninni og höfum trú á því að við séum að gera rétta hluti, höfum trú á framtíðinni og höfum trú á möguleikum íslensks samfélags. Þetta skiptir öllu máli. Ég ætla ekki að deila við menn um það hverjum sé um að kenna að þessi tiltrú er ekki nægileg. Það skiptir ekki meginmáli. En verðtrygging er ákveðin trygging. Hún hefur stuðlað að meiri sparnaði í okkar þjóðfélagi og hvort sem okkur líkar það betur eða verr þá er sparnaðurinn of lítill í íslensku samfélagi. Meginorsök þess að okkur gengur ekki nægilega vel í efnahagsmálum er að við spörum of lítið. Ef menn hafa þá trú að hægt sé að leggja niður verðtryggingu eða gera eitthvað annað þá er ég viss um að það mun hafa afleiðingar á sparnaðinn í landinu og það getur sett efnahagslífið úr ákveðnum skorðum. Meðan þessar aðstæður eru verðum við því að vera með slíkar aðgerðir. Aftur á móti spara menn í Japan jafnvel þó að vextir séu engir, jafnvel þótt það séu mínusvextir. Þar er allt annað hugarfar. Hugarfarið skiptir öllu máli um það hvernig okkur tekst til á næstu árum.

Herra forseti. Mér finnst hæstv. utanrrh. ekki hafa svarað spurningunni hvernig eigi að verðtryggja krónuna og hvað eigi að ákveða verðgildi krónunnar. Er það eingöngu vísitala neysluverðs? Eigum við að miða við hvað kálið kostar og hvað paprikurnar kostar og grænmetið allt saman? Það getur haft áhrif á hversu mikið lánin hækka. Ég held að fram þurfi að fara svolítil umræða um þetta líka þegar við erum að hugsa um hvernig við ætlum að verðleggja krónuna. Eða eigum við að miða við laun fólks? Er ekki vinnan verðmæti líka? Ég hélt að vinnan væri grundvöllur allra verðmæta og allrar sköpunar í þessu landi.

Herra forseti. Jú, vissulega er rétt að vinnan skiptir öllu máli. En við verðleggum fyrst og fremst íslensku krónuna með athöfnum okkar og framferði og hvernig við högum okkur í þjóðfélaginu, hvort við eyðum miklu, hvort við spörum, hvort við sýnum ráðdeild í ríkisbúskapnum og hvort okkar atvinnulíf gengur vel. Allt eru þetta þau atriði sem skipta sköpum um hvers virði íslenska krónan er. Og þó að við viljum að það sé einhvern veginn öðruvísi þá verður það ekki öðruvísi. Verðgildi íslensku krónunnar ræðst á þessum markaði okkar eigin athafna og gerða. Ég sé ekki að hægt er að breyta því.

Herra forseti. Við erum að ræða um örstutt frv. Í 8. mgr. 62. gr. þeirra laga sem er búið að breyta stendur svo, með leyfi herra forseta: ,,Viðskiptabanki eða sparisjóður skal á hverjum tíma hafa yfir að ráða tryggu eftirlitskerfi með áhættu, þar með talið vaxtaáhættu, í tengslum við öll viðskipti sín.`` Það er eðlilegur þáttur í starfi bankastjóra og bankastjórnenda að gætt sé samræmis á milli áhættu sem bankinn tekur. Hvort sem um er að ræða lán og eignir í jenum eða dollurum, í verðtryggðum íslenskum krónum eða óverðtryggðum, þá er það verkefni bankastjórnar að sjá um að samræmi sé á milli þessarar áhættu og hún sé tryggð. Þess vegna er það frv. sem við ræðum hér gömul leifð aftur úr forneskju frá þeim tíma þar sem ríkisvaldið taldi nauðsynlegt að hafa vit fyrir bankastjórunum, gaf þeim í rauninni óhæfiseinkunn, að þeir gætu ekki stjórnað bankanum með því að setja upp reglur um að verðtryggð lán og útlán skyldu standast á. Það er eðlilegur hlutur í rekstri banka að gæta þess. Mér finnst það vanvirða og móðgun við bankastjóra landsins að hafa inni í þessu frv. það ákvæði sem hér er lagt til, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fjármálaeftirlitinu er heimilt að setja reglur um jöfnuð verðtryggðra eigna og skulda viðskiptabanka og sparisjóða.`` Þetta er eðlilegur hluti af rekstri banka og miklu meiri hætta er á því að bankinn lendi í vandræðum ef hann skuldar í dollurum og á eignir í jenum en nokkurn tíma af því að það væri misræmi á milli verðtryggðra skulda og eigna.

Herra forseti. Það var ekki ætlunin með þessu frv. að vanvirða eða móðga bankastjóra landsins enda er ekkert í þessu frv. sem gefur tilefni til að þeir ágætu menn taki þetta mál sérstaklega til sín. Hins vegar er það svo, eins og hv. þm. veit betur en nokkur annar þingmaður hér inni að það sem skiptir meginmáli er að skapa traust á fjármálamarkaði og skapa traust almennings á fjármálastofnunum. Ég get tekið undir það með hv. þm. að auðvitað er það verkefni stjórnenda banka og fjármálastofnana að vera með áhættumat og taka rétta eða ranga áhættu. En það er nauðsynlegt að hafa einhverjar reglur um þetta. Hér er sett sú regla að sé jákvæður eða neikvæður mismunur verðtryggðra eigna og skulda stofnunar meiri en nemur 30% af eigin fé hennar skal hlutaðeigandi stofnun tafarlaust gera ráðstafanir sem miða að því að færa hann inn fyrir tilskilin mörk. Það má vel vera að það sé alger óþarfi að festa þetta í lög. Við getum haft svo mikið traust á öllum forsvarsmönnum þessara stofnana að þetta sé ekki nauðsynlegt. En ég held að það skaði a.m.k. ekki og geti orðið til þess að skapa meira traust almennings að viðkomandi aðilar fari ekki algerlega með fjármagn sinnar stofnunar að voða. Mjög mikið regluverk hefur verið um lánastofnanir til að tryggja öryggi í rekstri þeirra og þetta stafar af sérstöðu lánastofnana í hagkerfinu. Gjaldþrot þeirra hefði alveg gífurleg áhrif. Við getum verið sammála um það. Stjórnvöld hafa þess vegna komið á fót sérstakri eftirlitsstofnun sem áður hefur komið hér til umræðu til að hafa eftirlit með starfsemi fjármálafyrirtækja. Þessi fyrirtæki byggja allt sitt á trausti og trúverðugleika. Þetta ákvæði um verðtryggingarjöfnuð er aðeins eitt dæmi um reglu sem stjórnvöld hafa sett til þess að tryggja ákveðið öryggi á markaðnum. Þess vegna finnst mér að ekki eigi að fella þetta ákvæði brott vegna þess að þetta traust og þessi trúverðugleiki skiptir sköpum og það gæti beðið ákveðinn hnekki að fara að afnema þetta ákvæði án þess að ég sé á nokkrun hátt að vantreysta þeim aðilum sem hafa þetta verk með höndum.

Herra forseti. Þær reglur sem hæstv. utanrrh. las upp voru mjög nákvæmar en þær voru líka mjög rúmar. Ef ég væri í Fjármálaeftirlitinu mundi ég vilja hafa stífari reglur og ég teldi eðlilegt að bankarnir væru með stífari reglur um þessa áhættu. Ég veit til þess að í erlendum bönkum sem starfa í fjölda landa eru reglurnar þannig að þetta á allt að standast á innan mjög lítilla vikmarka, bæði dollaraeign og dollaraskuld, jenaeign og jenaskuld o.s.frv. Ég hygg því að slíkar reglur ofan frá geti verið skálkaskjól eða deyft menn í því að setja upp almennilegar reglur um að þessi áhætta sé í jafnvægi. Ég tel að það sé hlutverk bankastjórnenda að hafa þá reglu í lagi að verðtryggð innlán og útlán standist á, ekki bara innan 30% marka og að dollaraeignir og dollaraskuldir standist á líka með gjaldmiðilssamningum og öðru slíku, það er hægt að koma þessu öllu fyrir í dag, enda er Fjármálaeftirlitinu það skylt samkvæmt núgildandi lögum. Það getur sett leiðbeinandi reglur um eftirlitskerfi vegna áhættuþátta í starfsemi viðskiptabanka og sparisjóða. Þetta er allt saman til í dag. Með því að setja slíkar reglur ofan frá er verið að taka frá mönnum ábyrgðina og hvatann til þess að hafa þetta í lagi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um móttöku flóttamannahópa og aðstoð við þá. Frv. þetta var samið í félagsmálaráðuneytinu í þeim tilgangi að festa í sessi það fyrirkomulag á móttöku flóttamannahópa sem tíðkast hefur. Það er komin nokkur reynsla af móttöku slíkra hópa á þeim tíma sem liðinn er frá fyrstu skipun Flóttamannaráðs Íslands árið 1995 en íslensk stjórnvöld hafa tekið á móti flóttamannahópum á hverju ári frá árinu 1996. Kom sú reynsla sér vel er íslensk stjórnvöld ákváðu með skömmum fyrirvara að taka á móti allt að 100 manna hópi flóttamanna vorið 1999 er stríðsástand ríkti í Kosovo. Sú móttaka þótti takast mjög vel og skipti þar ekki síst máli góð og lipur samvinna Flóttamannaráðs og Rauða kross Íslands. Má segja að móttöku flóttamannahópa hafi verið mótaður farvegur sem hefur reynst farsæll og vakið mikla athygli erlendis, ekki síst hjá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna (UNHCR). Samningur um stöðu flóttamanna var undirritaður í Genf árið 1951 og gerðist Ísland aðili að samningnum 30. nóv. 1955. Gekk samningurinn í gildi að því er Ísland varðar þann 1. mars 1956. Með fullgildingu samningsins gekkst Ísland undir skuldbindingar að þjóðarétti til að taka þátt í samvinnu þjóða á milli um að veita flóttamönnum vernd. Felst sú vernd m.a. í því að tryggja að flóttamenn sem koma hingað til lands njóti sömu mannréttinda og aðrir þegnar ríkisins. Kveður samningurinn á um ýmis réttindi sem aðildarríki skulu sjá til að flóttamenn njóti á landsvæði þeirra en í upphafi samningsins er flóttamannahugtakið skilgreint. Jafnframt skuldbindur samningurinn íslenska ríkið til að hafa samvinnu við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna í málum er snerta flóttamenn. Þess vegna hafa íslensk stjórnvöld haft það að markmiði að taka árlega á móti flóttamannahópum í samráði við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna. Íslensk stjórnvöld hafa átt mjög gott samstarf við stofnunina. Hún hefur meðal annars gefið Flóttamannaráði Íslands leiðbeiningar um hvar neyðin sé mest og sent forvalslista yfir einstaklinga og fjölskyldur sem þurft hafa á aðstoð að halda. Hafa stjórnvöld tryggt flóttamannahópunum sérstaka aðstoð fyrsta dvalarárið í ljósi þess að flestir einstaklinganna í hópunum hafa dvalið í flóttamannabúðum til lengri eða skemmri tíma. Vegna þessara alþjóðlegu skuldbindinga íslenska ríkisins þykir eðlilegra að Flóttamannaráð Íslands verði skipað lögum samkvæmt en áður hefur það einungis starfað á grundvelli samþykktar ríkisstjórnarinnar. Jafnframt er lagt til að meginatriði í skipulagningu á móttöku flóttamannahópa verði lögfest en að nánari útfærslu verði gerð skil með reglugerð á grundvelli laganna, verði frumvarpið að lögum. Ástæðan er sú að framkvæmd verkefnisins er í stöðugri þróun og þykir því ekki rétt að binda hana í lög. Engu að síður er mikilvægt að mælt sé fyrir um fyrirkomulag móttökunnar í lögum og reglugerð enda hefur verið farið þess á leit við Flóttamannaráð að verkefnið verði fyrirmynd að móttöku flóttamannahópa í öðrum ríkjum. Í frumvarpinu er lagt til að hlutverk Rauða kross Íslands í undirbúningi og framkvæmd móttökunnar verði lögfest. Rauði krossinn hefur átt stóran þátt í að móta þá framkvæmd sem viðhöfð hefur verið og þykir því mikilvægt að það samstarf verði áfram tryggt. Flóttamannaráð semur við tiltekið sveitarfélag eða sveitarfélög um móttöku á ákveðnum fjölda flóttamanna hverju sinni. Samningar við sveitarfélögin taka til þjónustu sem ætla má að einstaklingar úr flóttamannahópnum þarfnist svo sem heilbrigðisþjónustu, húsnæðisöflun, vinnumiðlun, leikskólakennslu, grunnskólakennslu, framhaldsskólakennslu, félagsráðgjöf og fjárhagsaðstoð. Sveitarfélag gerir kostnaðaráætlun vegna móttöku flóttamannahóps í samráði við Flóttamannaráð Íslands. Kostnaður við flóttamannamóttöku greiðist að sjálfsögðu úr ríkissjóði. Herra forseti. Ég geri það að tillögu minni að þetta frv. verði að lokinni 1. umr. í dag sent hv. félmn. til athugunar.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um móttöku flóttamannahópa og aðstoð við þá. Ég hef áður nefnt að ég hef ákveðnar efasemdir um móttöku Íslands á flóttamönnum. Um heiminn eru milljónir, milljónatugir af fólki á flótta, margir af völdum stríða, aðrir af völdum hungurs og neyðar. Í eyðimörkum Súdans eigra börn í áratugi. Í borgum Suður-Ameríku eru flóttamenn í eigin landi, þar eru borgarbörnin flóttamenn í eigin landi. Ég fullyrði að 90% af þessu fólki er þeldökkt. Meginhluti er ólæs og ómenntaður með öllu. Herra forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. félmrh. hvernig á því standi að þeir flóttamenn sem koma til Íslands eru allir hvítir og allir læsir.

Herra forseti. Það er Flóttamannastofnunin í Genf sem beinir til okkar ákveðnum flóttamannahópum, það er ákvörðun Alþjóðaflóttamannastofnunarinnar hvaðan við tökum við gestum. Við gerum ekki pöntun, hvorki í hvíta né svarta, en Flóttamannastofnunin hefur beint til okkar fólki frá Balkanskaga, þ.e. frá ríkjum fyrrum Júgóslavíu. Þar var mikil neyð, þar er mikið af fólki enn í flóttamannabúðum. Um helmingur þeirra flóttamanna sem hingað hafa komið eru frá Kraína-héraði, var rekinn þaðan af Króötum vegna þess að þetta var fólk í blönduðum hjónaböndum þar sem annar makinn var Serbi, hinn Króati. Við tókum líka á móti hópi frá Kosovo þegar stríðið stóð þar yfir og það var fólk sem var nýkomið á flótta. Það hefur tekist afar vel hjá okkur að taka á móti þessu fólki og það kann að hafa einhver áhrif á það að Alþjóðaflóttamannastofnunin, sem hefur veitt okkur mikla viðurkenningu fyrir frammistöðuna í þessu verkefni, beinir til okkar þessum hópum.

Herra forseti. Ég er ekki alls kostar sáttur við að ábyrgðinni sé velt yfir á Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna í þessu máli. Í athugasemdum við frv. stendur, með leyfi herra forseta, að hún gefi Flóttamannaráði Íslands leiðbeiningar um hvar neyðin sé mest. Hvernig ætla menn að mæla neyðina? Hvernig ætla menn að mæla neyð barna í Súdan? Hvernig ætla menn að mæla neyð þeirra sem flýja átökin í Indónesíu? Hvernig ætla menn að mæla neyð borgarbarna í Suður-Ameríku? Annað hefur líka truflað mig töluvert. Þessir flóttamenn okkar fara til sveitarfélaga sem af einhverjum ástæðum eiga of mikið af íbúðum í félagslega kerfinu. Það skyldi nú ekki vera að menn séu að leysa vanda sveitarfélaganna í félagslega íbúðarkerfinu, sem hafa offjárfest í þeim íbúðum, með því að ríkið taki þessar íbúðir á leigu fyrir menntaða hvíta flóttamenn?

Herra forseti. Það vill svo til að ég hef komið í flóttamannabúðir í Serbíu. Fólkið þar býr er ekki við neina sældarvist. Það er hins vegar rétt að þetta er mennilegt og ágætt fólk og þeir sem hingað hafa komið hafa reynst vel. Það er ekki undantekningarlaust að það sé læst. Ég þekki a.m.k. eitt dæmi um fullorðinn einstakling frá Kosovo sem var ólæs. Það er alls ekki verið að gera sveitarfélögunum góðverk með því að senda þeim flóttamenn. Hins vegar hefur tekist afskaplega vel til hjá þeim sveitarfélögum sem tekið hafa á móti fólkinu. Þau hafa látið sér annt um það og móttakan tekist mjög vel. Heimamenn hafa lagt sig fram um að gera gestunum dvölina sem ánægjulegasta. Það hefur verið séð um fólkið í eitt ár, því kennd íslenska og börnunum reyndar einnig móðurmál þeirra. Eftir árið eiga þeir að sjá um sig sjálfir með eðlilegri félagsþjónustu í sínu dvalarsveitarfélagi. Það er alls ekki einhlítt að of mikið hafi verið um húsnæði í sveitarfélögunum. Það gefur augaleið að það er ekki hægt að taka á móti fólki nema þar sé eitthvert húsnæði til reiðu. Það væri dýrt að leigja yfir þetta fólk á Reykjavíkursvæðinu, að taka íbúðir á leigu handa því hér. Á Hornafirði voru t.d. húsnæðisvandræði eða þröngt um húsnæði. Við höfum einnig verið í viðræðum um að tekið verði við flóttafólki á Sauðárkróki en þar er einnig skortur á húsnæði.

Virðulegur forseti. Hæstv. félmrh. hefur mælt fyrir frv. til laga um móttöku flóttamanna og aðstoð við þá. Eins og ráðherra gerði grein fyrir er þar breytt lögum um framkvæmd þessara mála. Segja má að um hana hafi verið afskaplega góð sátt og framkvæmdin verið farsæl. Maður hefur að því leyti ekkert við málið að athuga. Hins vegar leiðir það hugann að öðru sem einnig er afar mikilvægt, þ.e. að huga að þeim flóttamönnum sem ákveða síðan gerast íslenskir ríkisborgarar. Það er afar mikilvægt að taka þeim vel. Vitanlega er misjafn sauður í mörgu fé, eins og máltækið segir. Við þurfum að tryggja að við tökum einnig við þeim, sé óskað eftir því, sem einhvern tíma hefur orðið á þau ár sem viðkomandi hafa búið á Íslandi því að þeirra mannréttindi eru ekki síður mikilvæg en okkar. Mig langar að fara yfir einstakar greinar, t.d. varðandi skipun Flóttamannaráðs. Ég var að velta því fyrir mér hvort rætt hefði verið um hvort Mannréttindasamtök Íslands ættu að eiga þar áheyrnaraðild. Þau samtök hafa verið í hvað mestu samstarfi við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna. Sú stofnun leitar hvað mest til þeirra og Rauða krossins þannig að mér finnst að nefndin ætti að skoða hvort mannréttindasamtökin ættu ekki að hafa þarna ákveðna aðkomu. Varðandi hlutverk Flóttamannaráðs og þá skýrslu sem ráðið gefur til ráðherra þá tel ég einnig mikilvægt að þingið fái að vita af þessari skýrslu. Ég hef verið talsmaður þess að þessi mál séu sem mest uppi á borðinu. Ég held að það væri mjög gagnlegt fyrir störf ráðsins að vita að það starfaði fyrir opnum tjöldum. Þar er að sjálfsögðu fengist við ákveðin trúnaðarmál en hins vegar verða vinnubrögðin öðruvísi og skilvirkari. Með kvöð um ársskýrslu eða annað sem færi fyrir sjónir margra mundu menn hugsanlega vanda meira til verka. Ég tek undir það sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi áðan um ákveðin hættumerki varðandi sveitarfélögin, að þau sæktust eftir að fá flóttamenn til að græða á þeim, eins og stundum er talað um. Það hefur auðvitað viljað loða örlítið við --- sem betur fer hefur það ekki verið í praxís --- að sum sveitarfélög sækist eftir flóttamönnum til þess að leysa ákveðinn atvinnuvanda eða annan vanda í sveitarfélaginu. Fyrir það á að reyna að setja með nefndinni sem fer yfir málin og þeim skilyrðum sem sveitarfélögin verða að uppfylla. Það getur verið ákveðin hætta á þessu. Ég minni á blaðaviðtal frá því um daginn þar sem rætt var við forsvarsmann sveitarfélags. Ég man ekki hvaða sveitarfélag það var en hann talaði um mikilvægi flóttamanna því að þá vantaði fólk í vinnu. Það má ekki vera hvatinn, að fá fólk í vinnu, fylla húsnæði o.s.frv. Þar á sér stað önnur vinna. Ég vil því að hluta taka undir með hv. þm. Pétri Blöndal, að okkur ber að varast þetta. Eins og ég sagði hefur framkvæmd þessara mála verið afar farsæl og lítið um hana að segja. Í því sambandi bendi ég hins vegar á 5. gr., sem er mjög skýr í sjálfu sér og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Flóttamannaráð Íslands skal gera þjónustusamning við Rauða kross Íslands um undirbúning móttöku og tiltekna aðstoð við flóttamannahópa fyrsta dvalarár þeirra hérlendis. Rauði kross Íslands kemur fram sem fulltrúi og talsmaður flóttmannahópa og veitir einstaklingum í hópunum liðveislu. Ríkissjóður greiðir kostnað af þjónustusamningi þessum.`` Í athugasemdum um 5. gr. er hins vegar talað um að hlutverk Rauða krossins sé meðal annars ,,að vera fulltrúi og talsmaður flóttamannahópa gagnvart almenningi og stjórnvöldum. Jafnframt felur hlutverk hans í sér að veita einstaklingum liðveislu sem á þurfa að halda, t.d. að aðstoða viðkomandi við að fá læknisþjónustu sem ekki er unnt að veita í móttökusveitarfélaginu.`` Þetta stangast að mínu viti á við 8. gr. þar sem talað er um ákveðin skilyrði, þ.e. að hlutverk sveitarfélagsins sem tekur við flóttamönnunum sé að tryggja læknisaðstoð eða heilsugæslu með samningum við nágrannasveitarfélög í öðru umdæmi. Mér finnst það ekki hlutverk Rauða krossins. Það á að vera hlutverk sveitarfélagsins. Við setjum þau skilyrði í 8. gr. og getum ekki fært þau verkefni sveitarfélaganna yfir á Rauða krossinn sem slíkan. Rauði krossinn er hinn mikilvægi tengiliður á milli sveitarfélagsins, þeirra sem taka á móti og hópanna sem koma. Það er afar mikilvægt að þetta stangist ekki á og mér finnst að sveitarfélögin þurfi að tryggja að aðstaðan sé fyrir hendi. Í raun væri afskaplega gott ef þau gætu gert það áður en flóttamennirnir settust að. Í 7. gr. er gert ráð fyrir góðri vinnuaðferð. Það er strax myndaður starfshópur á vegum sveitarfélagsins og Rauða krossins þannig að heimamenn koma að málinu í upphafi. Þess vegna er mikilvægt að við skoðum í nefndinni hvernig við getum brúað bilið milli 5. gr. og 8. gr. Félmn. mun fara ofan í þessi mál og aðalatriðið er að ekkert stangist á en við þurfum líka að hafa skýrari framtíðarsýn, gera okkur í hugarlund hvernig við viljum að fólk sem kemur hingað sem flóttamenn og vill síðan gerast íslenskir ríkisborgarar verður metið og kannski verði meira svigrúm gagnvart þessum hópum en öðrum sem sækja um slíkt. Það er mikilvægt að í reglunum sem núna er verið að vinna í allshn. um ríkisborgararétt sé tekið á málum þessa hóps.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir kom inn á búsetu flóttamanna sem koma hingað til lands og kom inn á umræðuna í þinginu um hvort með því sé verið að leysa húsnæðismálin. Það hefur jafnvel verið undirliggjandi að hálfpartinn sé verið að senda fólkið í útlegð ef það er sent út á land og það sagt í tengslum við félagslega íbúðakerfið o.s.frv. Ég held að það eigi að kveða niður þennan draug. Ég hef t.d. séð flóttamannabúðir á Norðurlöndunum, bæði hjá Norðmönnum og Dönum, og þar hafa menn oft leyst málin tímabundið með hótelvist og jafnvel herbröggum. Ég vil fyrir mitt leyti taka fram að heimabyggð mín, fæðingarbær minn, hefur tekið á móti flóttamönnum. Þar er tekið á móti fólki inn í lúxusíbúðir. Ég held að hv. þm. ættu að skoða hug sinn og meta þessa stöðu. Ég er hér um bil viss um að hvergi í heiminum er tekið eins vel á móti flóttamönnum. Hins vegar er látið að því liggja í þinginu, þetta er ekki í fyrsta skipti sem það kemur upp, að verið sé að senda fólkið hálfpartinn í útlegð. Þetta er ekki svona og ég fullyrði að það er hvergi tekið betur á móti flóttamönnum. Það vill bara svo til að þetta húsnæði er sums staðar til. Aðrar þjóðir líka leyst málin með því að fara með flóttamenn í húsnæði sem er til, jafnvel herbragga og hótel sem hefur verið hægt að leigja. Þannig er enginn vafi á því í mínum huga að við erum þarna að gera stórkostlega hluti. Við eigum ekki að stilla málunum þannig upp að í fyrsta lagi sé verið að senda fólkið í eins konar útlegð og að í öðru lagi séum við með því að leysa vandamál sveitarfélaganna. Mitt fólk hefur staðið að þessari móttöku. Það er gert af heilum hug og, eins og hæstv. félmrh. hefur komið inn á, af miklum myndarskap.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort hv. þm. hefur misskilið mig en hins vegar hefur brunnið við í umræðunni um þessar umsóknir --- ég þekki það því miður frá því að vera sjálf sveitarstjórnarmaður --- að sveitarstjórnarmenn hafi nálgast þetta mikilvæga verkefni á þann hátt. Ég sagði í upphafi að afar vel væri að þessu máli staðið og öll sveitarfélög sem tekið hefðu að sér þetta verkefni gerðu það með stakri prýði. Það er ekki vandamálið. Þau sveitarfélög sem hafa kannski sótt málið fastast en haft erfiðustu fjárhagsstöðuna hafa kannski ekki fengið verkefnið. Þetta hefur samt sem áður viljað brenna við í umræðunni. Vissulega hefur vinnan að þessum málum hér verið til fyrirmyndar og ég hef aldrei litið á það sem útlegð að flóttamenn fái inni á Dalvík eða hvar sem er. Það er engin útlegð. Ég hef líka rætt það opinberlega að oft er miklu betra fyrir útlendinga að hefja vist sína í þessu landi og aðlagast því í litlu samfélagi. Ég hef alla tíð verið þeirrar skoðunar og ég hugsa að við séum alveg sammála um það, ég og hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson.

Virðulegi forseti. Ég geri mér alveg grein fyrir því að við hv. þm. erum ekkert ósammála. En ég vildi nota þetta tækifæri fyrst og fremst til þess að kveða niður þennan draug. Ég er viss um að sveitarstjórnarmönnum eða fólki á landsbyggðinni þar sem vinnuafl vantar gengur ekkert annað en gott til þegar það bendir á þessa staðreynd. Af þekkingu minni á þessum málum þar sem ég hef komist í návígi við það er litið á það sem hreint mannréttindamál að komast inn í samfélag þar sem er hægt að fá vinnu. Ég held að menn séu að stilla þessu upp þannig að hvað er betra fyrir nýbúa, mann sem kemur, en að geta gengið inn í vinnu. Á Norðurlöndunum er stóra vandamálið að þetta fólk einangrast í vistarverum sínum og kemst ekki út í samfélagið. Það kemst ekki í vinnu. Börnin komast hins vegar í skóla. Það er á þessu sem ég vil hnykkja. Þó að ég komi hér í andsvar við hv. þm. þá er ég ekki að gagnrýna þingmanninn sérstaklega heldur er ég að gagnrýna þá skoðun sem mér finnst hafa svifið yfir vötnunum í fjölda umræðna sem tengjast þessum málum. Ég held að það sé tímabært að kveða það niður því að það er ekki rétt að mínu mati. Ég gæti í langri ræðu flutt rök að því. Ég er innilega sammála hæstv. félmrh. þegar hann hefur þráfaldlega reynt að benda hv. þingmönnum á þessa stöðu, sérstaklega úti á landi þar sem tekið er á móti þessu fólki. Hæstv. ráðherra hefur innsýn og hefur fylgst með þessu. Þannig standa málin í mínum huga út frá því sem ég hef séð og fundið í mínum eigin beinum.

Herra forseti. Með þessu frv. er verið að festa í sessi það fyrirkomulag á móttöku flóttamanna og flóttamannahópa sem tíðkast hefur hér. Auðvitað þarf sú móttaka og þær aðferðir og þau vinnubrögð sem viðhöfð eru alltaf að vera í þróun eftir því hvernig samfélagið sem við búum í þróast. Við þurfum því alltaf að horfa á það í heild. Mig langar aðeins, þar sem þetta mál er til 1. umr. og kemur síðan til nefndar, að velta upp örfáum spurningum varðandi frv. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvort hann teldi að það ætti að kveða jafnafdráttarlaust á um að það eigi að auglýsa eftir sveitarfélögum til að taka á móti flóttamannahópum og er í 6. gr. Það hefur gefist oft ágætlega. En ég velti fyrir mér hvort það sé í öllum tilvikum besta leiðin, hvort ekki geti verið í einhverjum tilvikum kannski ágætis og e.t.v. betri leið að fara fram á það við ákveðin sveitarfélög að taka á móti flóttamönnum og þá kannski í ljósi þess hvers konar flóttamenn það eru sem koma hingað. Ég verð líka, herra forseti, að taka undir það sem hv. þm. Pétri H. Blöndal sagði hér í andsvari. Það er mjög erfitt að mæla neyð þeirra milljóna flóttamanna sem hrekjast um heiminn, vegna hungurs, styrjalda og alls kyns vandamála sem hafa komið upp. Það er erfitt að mæla hana og fyrir einhverja að ákveða hvar neyðin er mest og síðan að benda okkur á hvar við eigum að koma til aðstoðar. En vissulega hefur Flóttamannaráðið þetta erfiða hlutverk með höndum samkvæmt þessu frv. Þetta er alltaf matsatriði. Full ástæða er til að nefna það hér að menn mega ekki vera að leysa eigin vanda með því að taka á móti flóttamönnum. Ég ætla ekki að segja að það sé endilega það sem vakir fyrir sveitarfélögum og alls ekki þeim sem hafa tekið á móti flóttamönnum þó að sá tónn hafi oft heyrst. Menn verða að horfa á þetta með öðrum augum. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra. Hér er verið að tala um þessa flóttamenn og ákveðnu flóttamannahópa sem við tökum á móti í samráði við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna í sambandi við ákveðinn samning eða samkomulag. Því spyr ég: Hvað með aðra flóttamannahópa sem óska e.t.v. eftir því að fá að koma hingað? Hvernig eigum við að snúa okkur í því? Mér sýnist ekki beint tekið tillit til þess í frv. ef sú staða kemur upp að flóttamannahópur eða nokkrir flóttamenn óska eftir því að fá að koma hingað og við mundum e.t.v. vilja taka á móti þeim, þ.e. hvernig það fellur inn í þetta mál og hvernig skuli haga því. Síðan vil ég nefna að ég hefði talið, eins og hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir minntist á, eðlilegt að mannréttindasamtökin ættu a.m.k. áheyrnarfulltrúa í Flóttamannaráði Íslands. Það er líka spurning hvort þau ættu að eiga sinn fulltrúa þar. Það er auðvitað spurning. En þar sem Rauði krossinn á sinn áheyrnarfulltrúa og Samband ísl. sveitarfélaga þá hefði það e.t.v. verið eðlilegt að mannréttindasamtökin ættu sinn fulltrúa þar. Einnig langar mig til þess að fá nánari skýringu hjá hæstv. ráðherra á því sem segir í 4. gr. um hlutverk Flóttamannaráðs Íslands sem er ætlað að leggja til við ríkisstjórn heildarstefnu um móttöku á flóttamannahópum. Ég velti því fyrir mér hvort það þyrfti kannski ekki að koma frá stjórnvöldum og síðan ynni kannski Flóttamannaráðið úr þeirri stefnu stjórnvalda hverju sinni. En þarna er sem sagt gert ráð fyrir því að Flóttamannaráð Íslands leggi til við ríkisstjórnina heildarstefnu. En getur það ekki komið líka úr hinni áttinni, þ.e. að ríkisstjórnin hafi ákveðna stefnu sem Flóttamannaráðinu sé síðan ætlað að útfæra? Ég held að þetta séu helstu atriðin sem ég vil fá skýringar á frá hæstv. ráðherra. Eins og komið hefur fram í umræðunni þá hefur móttaka flóttamanna hingað til gefist vel. Kannski þyrftum við að gera meira af því að taka á móti flóttamönnum en við gerum því að þetta er mjög mikill vandi í heiminum eins og menn þekkja. Ég ítreka það að móttaka flóttamannahópa þarf alltaf að vera í þróun, þarf alltaf að vera í endurskoðun þannig að við getum sem best staðið að móttöku þessa fólks sem hefur liðið þjáningar og þurft að vera mislengi fjarri heimahögum sínum eða heimabyggð.

Herra forseti. Ég ætla aðeins að koma að þessu varðandi sveitarfélögin. Ég tel að aðeins það að geta útvegað fólki atvinnu sé í raun mikil hlunnindi, ekki bara fyrir sveitarfélagið heldur líka fyrir þá sem koma til landsins. Ég vil meina að afar vel hafi verið tekið á móti flóttamönnum sem hafa komið hingað. Nefna má t.d. Höfn í Hornafirði, Ísafjörð, Dalvík og Hafnarfjörð. En við verðum líka að hafa það í huga að ekki vilja allir flóttamenn koma til Íslands. Ísland er mjög framandi land fyrir flesta flóttamenn þannig að þeir eru ekkert endilega ginnkeyptir fyrir því að koma hingað. Ég held að það geti líka oft verið svo að það geti líka verið þröskuldur að þeir vilji ekki koma til Íslands.

Herra forseti. Ég tek svo sannarlega undir að það er mjög mikilvægt að geta veitt flóttamönnum atvinnu og húsnæði o.s.frv. En ég var bara að velta því upp hvort e.t.v. væri ástæða til þess að menn hefðu það ekki svona eindregið í lagatexta eins og í 6. gr. frv. að alltaf skuli auglýsa eftir sveitarfélögum. Það gæti líka verið á hinn veginn, að það væri óskað eftir því við ákveðin sveitarfélög að taka á móti ákveðnum hópi í ljósi þarfa hópsins o.s.frv. Það er ástæðan fyrir athugasemd minni. Ég er alls ekki að gera lítið úr því að ekki hafi verið tekið vel á móti fólki hér. Vissulega hefur það verið og mun sjálfsagt verða áfram þegar búið er líka að setja svona lög. En það eru auðvitað nokkur atriði, herra forseti, sem við þurfum aðeins að velta fyrir okkur við þessa lagasetningu og við umfjöllun þessa frv. Þegar frumvarpstexti kemur inn í þingið þá sér maður hann kannski oft á margvíslegan hátt. Ég hef a.m.k. nefnt nokkur atriði og geri ekki lítið úr því að fólk hafi atvinnu. Það getur auðvitað haft atvinnu líka í sveitarfélagi þó viðkomandi stjórnvöld óski sérstaklega eftir því að það sveitarfélag taki við þessum hópi. Þetta gæti verið fólk sem hefur reynslu af fiskveiðum eða ákveðnum atvinnugreinum sem eru sérstaklega stundaðar í ákveðnum bæjarfélögum og þá sé farið fram á það í staðinn fyrir að setja það í alls ólíkt umhverfi aðeins vegna þess að viðkomandi sveitarfélag svarar auglýsingu um að það vilji taka á móti hópnum. Þetta eru bara svona vangaveltur í þessu ljósi.

Herra forseti. Ég tel mjög mikilvægt að auglýst sé eftir sveitarfélögum því að sveitarfélögin verða að taka þessa ákvörðun sjálf og þau verða að hafa visst þjónustustig sem farið er eftir. Það þarf að meta hvort sveitarfélögin eru tilbúin til þess að taka við þessum hópum og í því sambandi má nefna félagsþjónustuna, heilbrigðisþjónustu, atvinnuástand, sem er ekki það sísta, skólamál og framboð á húsnæði. Þá kemur aftur af því sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson sagði áðan um þessar íbúðir sem eru á lausu og það á ekki að gera lítið úr því eins og mér fannst hv. þm. Pétur H. Blöndal gera. Ef til eru góðar íbúðir og sveitarfélögin eru tilbúin til að taka á móti þessu fólki með miklum sóma og það er gert af mikilli vandvirkni og miklum metnaði og mikilli elsku, vil ég segja, þá á ekki að gera lítið úr því af því að þarna er bara verið að nýta það húsnæði sem til er og í húsnæðisskortinum í öllum heiminum á að fagna því.

Herra forseti. Mér fannst hv. þm. nánast vera í andsvari við hv. þm. Pétur H. Blöndal sem talaði fyrr á fundinum en ekki beint í andsvari við mig eftir ræðu mína þannig að ég veit ekki hvort ég á að svara þessu, þ.e. hvort ég á að svara fyrir hv. þm. Pétur H. Blöndal. Mér finnst alveg ástæðulaust fyrir landsbyggðarþingmennina að taka það óstinnt upp þó maður komi kannski með aðra sýn á þessa þjónustu. Ég velti því bara fyrir mér og hreinlega varpa fram spurningu til hæstv. ráðherra hvort hann telji að fortakslaust eigi að kveða á um að það eigi að auglýsa eftir sveitarfélögum því það getur líka verið þannig að viðkomandi flóttamenn vilji vera í annars konar umhverfi en þeim sveitarfélögum sem endilega sækja um. Verið gæti að einhverjir mundu þrífast kannski betur í þéttbýli, í höfuðborginni eða öðrum stað. Þess vegna spurði ég að því hvort endilega ætti að auglýsa þetta frekar en sækjast eftir því við ákveðna aðila að taka að sér þessa þjónustu. Þetta eru bara vangaveltur sem við eigum eftir að skoða í félmn. þegar þetta mál kemur þangað. En ég hefði gjarnan viljað heyra afstöðu hæstv. félmrh. til þessara vangaveltna. Það er ekki annað. En ég get því miður, herra forseti, lítið svarað fyrir hv. þm. Pétur H. Blöndal þó ég hafi verið sammála honum í ýmsu sem hann sagði og full ástæða er til að velta því sem hann nefndi fyrir sér í umræðu um flóttamannahópa.

Herra forseti. Hér hefur nokkur atriði borið á góma sem ég þarf að drepa á. Mér finnst óþarfaviðhöfn að gefa út ársskýrslu á hverju ári um móttöku hvers flóttamannahóps. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að viðhalda því skipulagi sem verið hefur, að Flóttamannaráð geri félmrh. árlega grein fyrir framvindu verkefnis. Þær skýrslur liggja allar frammi í félmrn. og er hægt að fá að sjá þær þar ef einhver hefur áhuga á. Ég sé ekki ástæðu til að fara að gera það að þingskjali. Varðandi kostnað við þessa móttöku þá hefur reynslan verið sú að þessir þjónustusamningar hafa kostað í kringum ein og hálf millj. á hvern einstakling. Þar af fer um 1 millj. til sveitarfélagsins og hálf millj. til Rauða krossins. Það er ekki gróði fyrir sveitarfélögin af þessum samningum og á ekki að vera það. Hins vegar er dálítil atvinnusköpun í kringum þetta, þ.e. ráðinn einn verkefnisstjóri sem er hópnum til halds og trausts. Annað er unnið í sjálfboðavinnu. Margt er unnið í sjálfboðavinnu, t.d. hafa stuðningsfjölskyldur lagt feiknamikið á sig við að taka vel á móti þessu fólki. Til að sveitarfélag komi til greina er það skilyrði að þar sé góð félagsþjónusta, góð heilbrigðisþjónusta, leikskóli og skóli. Helst þarf að vera á staðnum framhaldsskóli en það hefur þó ekki verið sett sem skilyrði alls staðar og fer líka eftir samsetningu hópsins, þ.e. hvort einhverjir í hópnum þurfa í framhaldsskóla. Síðast en ekki síst þarf að vera atvinna í boði. Það þarf að vera sæmilega gott atvinnuástand á viðkomandi stað og fyrirsjáanlegt að fullorðnir einstaklingar geti fengið vinnu þegar þar að kemur. Hvað hlutverk Rauða krossins varðar, sem minnst var á að væri skothent, þ.e. að hann ætti að annast ákveðna hluti utan sveitarfélagsins, þá er það bara af praktískum ástæðum. Þegar eitthvað hefur komið upp á og þurft hefur að leita sérfræðiaðstoðar í Reykjavík þá hefur Rauði krossinn séð um viðkomandi á meðan þeir dveljast í borginni. Það er skýringin á því að þetta er orðað svona. Það er miklu eðlilegra en t.d. Dalvík sjái um fólkið. Rauði krossinn hefur hér íbúðir og getur skotið skjólshúsi yfir einstaklinga. Rétt er að hafa í huga að heimafólk á þessum stöðum hefur verið ákaflega rausnarlegt við þá flóttamenn sem komið hafa. Í fyrsta lagi eru öllum fjölskyldum gefnar fullkomnar búslóðir. Hvorki ráðuneytið né flóttamennirnir sjálfir hafa þurft að leggja út fyrir búslóðum. Flóttafólkið gengur inn á fullbúin smekkleg heimili í góðum húsakynnum og er náttúrlega undrandi og steini lostið þegar það gengur þarna inn. Eins hefur verið safnað fatnaði og í þann fatnað geta flóttamennirnir gengið og valið sér það sem þeir vilja. Það hefur ekki staðið á því. Það hefur verið safnað feiknamiklu af fatnaði á stöðunum. Það er dálítið sérkennilegt að 80% af þeim fatnaði sem safnast eru kvenföt. Það virðist svo sem konur séu miklu greiðugri að losa fataskápana en karlarnir og kaupa kannski nýtt í staðinn. Það er rétt, ég þakka hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni fyrir að minnast á það í ræðu sinni áðan, að á Dalvík var tekið á móti flóttamönnum með mjög mikilli prýði og sérstaklega vel séð um þá. Það hefur reyndar verið svo í öllum þeim byggðarlögum sem tekið hafa á móti flóttamönnum, fyrst Ísafirði, síðan Höfn í Hornafirði, Dalvík, Blönduósi og Siglufirði. Alls staðar hefur þetta gengið afar vel. Varðandi það að auglýsa eftir sveitarfélögum þá tel ég rétt að láta vita af því að flóttamannahópur sé að koma og þeir gefi sig fram sem hafa áhuga á að takast á við verkefnið. Stundum hafa mörg sveitarfélög haft áhuga. Þá hefur verið farin sú leið að reyna að velja það sveitarfélagið sem best er í stakk búið til að taka á móti viðkomandi hóp. Í þeim tilvikum er fyrst litið á félagsþjónustuna, heilbrigðisþjónustuna, skólana og atvinnuástand en það er náttúrlega frumskilyrði að til sé þak yfir höfuðið á fólkinu. Beri auglýsing hins vegar ekki árangur, sem líka getur verið, verður að grípa til þeirra ráða að kanna hjá sveitarfélögum hvort þau vilji taka að sér þetta verkefni. Núna komu t.d. ekki formlegar umsóknir frá neinu sveitarfélagi. Við höfum kannað möguleika sveitarfélaga á að taka við hóp sem kemur í vor. Við höfum rekið okkur á ákveðin vandamál vegna húsnæðisskorts en við höfum verið í viðræðum við Sauðárkrók. Það getur vel verið að ekki verði úr því í ár því þar er erfitt um húsnæði. Það getur strandað á því og þá þurfum við að hafa þar önnur ráð. Varðandi það hverjum Flóttamannaráð tekur á móti þá eru það einstaklingar sem teljast flóttamenn samkvæmt Alþjóðaflóttamannastofnuninni. Varðandi hælisleitendur, sem hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir var að tala um, þá falla þeir undir útlendingafrv. sem hér er líka til meðferðar á þinginu. Þetta frv. er m.a. flutt með hliðsjón af útlendingafrv. og okkur þótti nauðsynlegt að festa Flóttamannaráð í sessi. Í Flóttamannaráði er sérþekking og reynsla sem gott er fyrir ráðuneytið eða stjórnvöld að búa að. Þess vegna er Flóttamannaráði ætlað þetta hlutverk. Miðað við mannfjölda stöndum við Íslendingar okkur vel í móttöku flóttamanna. Hlutfallslega höfum við tekið á móti flóttamönnum fullkomleg til jafns við þær þjóðir sem best gera og eins og ég sagði áðan fengið mikið hrós frá Alþjóðaflóttamannastofnuninni og samtökum sem hafa látið sig mannréttindi flóttamanna varða. Hér hefur komið fram að það kæra sig ekki allir um að fara til Íslands. Ýmsir bera vissan kvíðboga fyrir því, halda að hér sé vont veður og hafa misskilið það að hér er besta veður í veröldinni. Það er hins vegar ekki rétt sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði, að hér væri um hámenntað fólk að ræða. Þetta er venjulegt fólk sem við höfum tekið á móti frá Júgóslavíu, flest af því hefur þokkalega menntun, iðnaðarmenn, bílstjórar og fólk sem hefur stundað margvísleg störf. Einn hópur, það var fyrir mína tíð, kom á sínum tíma frá Póllandi. Hann var valinn þannig að þar voru háskólaborgarar í töluverðum mæli en þeir undu sér ekki hér, kannski vegna þess að þeir voru yfirstétt í sínu landi, komu hér og fengu kannski ekki vinnu sem þeir töldu við sitt hæfi. Margir þeirra fóru héðan og yfirleitt til Ameríku. Þess má að lokum geta að þessir hópar, fjölskyldurnar sem hingað hafa komið, hafa bjargað sér vel. Ég veit aðeins um eina einustu fjölskyldu sem lent hefur í vandræðum með að lifa hér. Hana henti það, sem reyndar hendir sumar íslenskar fjölskyldur líka, að hún steypti sér í skuldir og var lánað óþarflega greiðugt í bönkunum. Hún réð síðan ekki við skuldirnar og hefur lent í dálitlu basli. Annars hefur þetta fólk allt komið sér vel fyrir. Ég veit ekki til þess að nokkur vandræði hafi hlotist af neinum úr þeirra hópi.

Herra forseti. Ég vildi koma að örstuttri athugasemd, sem mér fannst ekki hafa komið fram í dag, um frv. til laga um móttöku flóttamannahópa. Það er mjög jákvæð athugasemd. Það hefur vakið athygli utan landsteinanna hversu vel við höfum staðið að móttöku flóttamannahópa til Íslands, þá sérstaklega að stuðningi við þær fjölskyldur sem til landsins koma. Þá á ég við stuðningsfjölskyldurnar sem tekið hafa á móti erlendum fjölskyldum í hverju byggðarlagi fyrir sig. Það hafa verið gerðar rannsóknir hjá Evrópusambandi félagsmálastjóra, hjá norrænu deildinni innan þess sambands. Félagsmálastjórar á Íslandi hafa verið erlendis, einkum félagsmálastjórinn á Dalvík, til að kynna sérstaklega þennan þátt móttökunnar, þ.e. hversu vel íslenskar fjölskyldur og almenningur tekur á móti flóttamönnum frá útlöndum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998. Við höfum búið við nýja húsnæðislöggjöf sem tók gildi í ársbyrjun 1999. Hún er orðin rúmlega tveggja ára gömul og hefur reynst ákaflega vel. Reyndar hefur ýmislegt komið í ljós sem okkur þykir að hefði getað betur farið og því er þetta frv. flutt. Þetta er allt saman ívilnandi fyrir neytendur og ætti að vera þeim til þæginda. Ég vona að samstaða geti tekist um að afgreiða þetta mál fljótt og vel. Í örstuttu máli er efni frv. það að verksvið kærunefndar húsnæðismála er rýmkað. Opnaður er möguleiki á að afskrifa lán ef veðið eyðileggst. Þess eru dæmi að hús hafi eyðilagst út af veggjatítlum, út af því að opnast hafi hver í kjallaranum og það er ekki heimild til þess að afskrifa lánin í gildandi lögum. Við því er séð í þessu frv. Möguleikar til að aðstoða fólk í greiðsluerfiðleikum eru rýmkaðir. Í fyrsta lagi með því að fresta greiðslum í þrjú ár. Það er reyndar í gildandi lögum en hér er lagt til að lengja lánstímann sem því nemur, þ.e. greiðslubyrðin þyngist ekki á því sem eftir er heldur verður lánið lengt. Segja má að þetta þriggja ára greiðslustopp verði flutt aftur fyrir á láninu. Unnt er að breyta vanskilum í húsbréfalán til 15 ára og opnað fyrir möguleika á að lengja lán í allt að 55 ár. Í síðasta lagi er þarna opnuð heimild til að auðvelda sveitarfélögunum að gera innlausnaríbúðir að leiguíbúðum, sveitarfélögum þar sem ekki er hægt að selja húsnæðið, þar sem framboð á húsnæði er allt of mikið. Þetta er í stuttu máli það sem felst í þessu frv. Ég held að ég þurfi ekki að fjölyrða um einstakar greinar frv. Ég vil hins vegar láta þess getið varðandi vanskilin, að þrátt fyrir að verið sé að tala um greiðsluerfiðleika og aðstoð við fólk í greiðsluvandræðum, þá hefur umsóknum til Íbúðalánasjóðs vegna greiðsluerfiðleika blessunarlega farið fækkandi. Árið 1995 bárust Húsnæðismálastofnun 1.545 umsóknir um greiðsluerfiðleikalán. Árið 1999 voru þau komin niður í 159. Þau voru að vísu örlítið fleiri í fyrra eða 233 en það sem af er þessu ári hafa færri umsóknir borist en á sama tíma í fyrra. Venjulega hefur erfiðasti mánuðurinn í greiðsluerfiðleikabeiðnum verið febrúar en febrúarhrotan kom ekki í ár. Það er eins og menn hafi ráðið betur við að borga af kortunum sínum nú en venjulega. Jafnframt er ástæða til að nefna að vanskil hjá Íbúðalánasjóði hafa stórminnkað. Árin 1995 og 1996 voru vanskilin 1% sem hlutfall af heildarútlánum. Síðan hafa þau farið stiglækkandi og voru um síðustu áramót komu niður í 0,3%, sem er út af fyrir sig ákaflega gleðileg niðurstaða. Að lokinni þessari umræðu, herra forseti, legg ég til að málið verði sent hv. félmn. til athugunar.

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hæstv. ráðherra að mér sýnist sem allar þessar greinar frv. séu ívilnandi og til bóta og get ekki séð annað en það ætti að fá greiða afgreiðslu í félmn. því þetta eru allt saman atriði sem koma fólki til góða og nokkur atriði sem við þingmenn Samfylkingarinnar höfum einmitt gert að umtalsefni. En ég kem hér upp vegna þess að ég hefði gjarnan viljað heyra frá hæstv. ráðherra hvað hann ætli að gera í sambandi við ástandið á leigumarkaðnum. Nú eru hér ágætis tillögur í frv. en við vitum að það hefur ríkt og ríkir neyðarástand í húsnæðismálum.  Herra forseti. Ég fagna þeim tillögum sem eru í frv. og sé að þær eru allar til bóta.

Virðulegur forseti. Mig langaði að segja örfá orð vegna þessa frv. Hér er auðvitað verið að laga til í lögunum um húsnæðismál, nr. 44/1998, og er það afar vel. En það verður að gera meira. Það er í rauninni mjög mikilvægt að tryggja þennan rétt varðandi kærumálin. Ég fagna því sérstaklega. Eins að lengja lánstímann þannig að það flytjist aftur fyrir í stað þess að greiðslubyrðin verði þyngri mánaðarlega. Það er því verið að koma vel til móts við fólk. Og ef til vill hefur það góðæri sem verið hefur stuðlað að því að bæði vanskil og greiðsluerfiðleikar eru minni. Hins vegar úr því að verið er að opna lögin, þá dettur mér í hug í þessu sambandi, ég er kannski ekki alveg með á hreinu hvort það er þá samkvæmt reglugerð, en það er hvort ráðherra muni beita sér við breytingu á viðmiðum vegna íbúðakaupa. Núna er miðað við brunabótamat og það er ekki það sama og fasteignamat og heldur ekki sama og söluverð eignanna. Þá þarf einhvern veginn að reyna að finna út úr því kerfi þannig að við náum einhverju jafnvægi þarna á milli, því það gengur heldur ekki að lánið miðist við brunabótamat ef fólk er svo að greiða 4--5 millj. kr. meira fyrir íbúðina og hámarkið er 6,4 millj. Það er spurning sem þarf að skoða auðvitað reglulega. Núna er markaðurinn búinn að vera í hámarki, hann er aðeins að ná jafnvægi aftur. Íbúðaverðið hefur hækkað gífurlega en ekki lánin í takti við það. Þetta varðar auðvitað mest unga fólkið og þá sem kaupa íbúðir í fyrsta sinn. Ég vildi því gjarnan fá að heyra hjá hæstv. ráðherra hvaða skoðun þar er í gangi. En ég fæ ekki betur séð en að frv. fái skjóta og góða meðferð í hæstv. félmn. því hér er einungis um afar góða hluti að ræða sem gagnast fólki sem þarf að nýta sér Íbúðalánasjóð.

Herra forseti. Ég þakka fyrir ánægjulegar og jákvæðar undirtektir við málið. Ég hefði kannski átt að geta þess nákvæmar hvernig við hugsum okkur að fara með innlausnaríbúðirnar en breytingin felst í því að sveitarfélögum sem hafa orðið að innleysa íbúðir og geta ekki selt þær aftur verður gert kleift eða heimilað að láta lánin standa sem fylgja íbúðunum frá eigandanum á þeim lágu vöxtum sem á þeim eru og lifa út lánstímann. Vegnir meðalvextir á slíkum lánum eru 1,5% og meðallánstími er 34 ár. Til viðbótar þessu geta sveitarfélögin fengið á hærri vöxtum lán til 50 ára og upp að 90% markinu, þ.e. á íbúðina má ekki setja meira en 90%. Það er reglugerðarákvæði um brunabótamatið eða þær viðmiðanir allar, það er óþarfi að binda það í lög. En fasteignasalar hafa pressað mjög á að fá bæði þakið á lánunum upp og eins að hætt yrði að miða við brunabótamat. Hvort tveggja er þetta mjög vandmeðfarið af þeirri ástæðu að það má ekki verða til að sprengja upp verðið. Rýmkun á láni út á íbúð má ekki verða til þess að hækka íbúðina í verði. Það væri bjarnargreiði við fólkið að opna á það. Hins vegar er verið að breyta fasteignamatinu og brunabótamatinu með þeim hætti að ég held að það hljóti að koma til skoðunar þegar fasteignamatið fer að virka eða þessar afskriftareglur brunabótamatsins, að breyta þarna viðmiðun. Seðlabankinn mælti mjög gegn því og við síðustu breytingu á reglugerðinni lagði ég ekki í að breyta þessu, en ég tel að það geti farið svo að við verðum að endurskoða þetta atriði. Eins og ég sagði er hér óeðlilegt ástand á húsnæðismarkaði. Húsnæði hefur hækkað óeðlilega mikið og það er mjög vandmeðfarið og við þurfum að passa okkur á því að sprengja það ekki upp enn frekar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um atvinnuréttindi útlendinga. Frv. er samið af nefnd sem ég setti til verka í lok ársins 1999. Í nefndinni áttu sæti fulltrúar frá félmrn., Vinnumálastofnun, Samtökum atvinnulífsins, Alþýðusambandi Íslands og dómsmrn. Nefndinni var falið að endurskoða núgildandi lög um atvinnuréttindi útlendinga sem eru nr. 133/1994. Fv. felur í sér heildarendurskoðun á þeim lögum. Í frv. er að finna reglur um rétt útlendinga hér á landi til atvinnu að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Frv. er einnig ætlað að tryggja réttaröryggi útlendinga sem koma til landsins í atvinnuskyni. Frá gildistöku núgildandi laga hafa orðið miklar breytingar á íslenskum vinnumarkaði. Eftirspurn eftir erlendu vinnuafli hefur stóraukist sem má rekja til mikillar þenslu á vinnumarkaði síðustu ár. Á síðasta ári gáfum við í félmrn. út 4020 atvinnuleyfi til útlendinga búsettra utan Evrópska efnahagssvæðisins. Þá hefur líka orðið sú breyting að þeir útlendingar sem hingað koma til vinnu dvelja hér lengur en áður var og reynir því oftar á rétt fjölskyldu þeirra til dvalar og atvinnu í landinu. Við gerðum stikkprufu á þeim sem fengu atvinnuleyfi fyrir fjórum árum og 40% af þeim eru enn þá í landinu. Af konum á Íslandi milli tvítugs og þrítugs eru 8% erlendir ríkisborgarar. Nefndin hefur sérstaklega litið á framkvæmd núgildandi laga með tilkomu Vinnumálastofnunar og svæðisvinnumiðlana þar sem félmrh. hefur falið Vinnumálastofnun að hafa með höndum veitingu atvinnuleyfa. Með frv. er verið að festa þá framkvæmd í sessi. Vegna þeirra breytinga sem orðið hafa féllu núgildandi lög að mörgu leyti illa að aðstæðum í íslensku samfélagi. Í frv. hefur einnig verið tekið tillit til þeirrar almennu þróunar sem orðið hefur á löggjöf á sviði stjórnsýsluréttar, mannréttinda og í alþjóðlegu samstarfi. Endurskoðun laga um atvinnuréttindi útlendinga hefur tekið nokkurt mið af frv. til laga um útlendinga og þetta frv. rímar við útlendingafrv. hæstv. dómsmrh. Á það m.a. við um hugtakanotkun. Leitast hefur verið við að hafa samræmi á þessu sviði eins og unnt er. Dvalarleyfi og atvinnuleyfi eru nátengd, þannig að nauðsynlegt er að taka tillit til framangreinds frv. Þá er í frv. kveðið á um samstarf Vinnumálastofnunar og Útlendingastofnunar. Eins er að finna ákvæði um útgáfu skírteinis vegna dvalar- og atvinnuleyfis sem Útlendingastofnun skuli annast útgáfu á, enda er það til samræmis við núgildandi vinnulag þar sem slík útgáfa væri í höndum útlendingaeftirlits samkvæmt samkomulagi. Ákvæði um brottvísun í núgildandi lögum um atvinnuréttindi útlendinga eru felld út, enda er um brottvísun fjallað í 20. gr. frv. til laga um útlendinga, en forsenda dvalarleyfis vegna atvinnu er m.a. vissan um að atvinnuleyfi fáist. Helstu nýmæli frv. eru eftirfarandi: 1. Atvinnuleyfi til sérhæfðra starfsmanna. 2. Heimilt er að víkja frá skilyrði um umsögn stéttarfélags þegar ekki er til að dreifa stéttarfélagi eða landssambandi í hlutaðeigandi starfsgrein. Undir þetta ákvæði falla m.a. nektardansmeyjar, því ekki er neitt stéttarfélag þeirra hér á landi. Hins vegar er samstarfsnefnd sem lagt er til að taki á almennum álitamálum varðandi útgáfu atvinnuleyfa og fjalli um beiðnir sem berast til Vinnumálastofnunar vegna atvinnuleyfa fyrir hópa. Þessi nefnd mundi væntanlega geta skipt sér af nektardansmeyjum. 3. Atvinnurekandi skal samkvæmt frv. sjúkratryggja erlendan starfsmann sinn þar til hann nýtur verndar samkvæmt ákvæðum almannatryggingalaga. 4. Atvinnurekandi skal undir sérstökum kringumstæðum ábyrgjast greiðslu vegna heimflutnings starfsmanns. 5. Framkvæmd vegna útgáfu heilbrigðisvottorða verði breytt þannig að tekin verða gild erlend vottorð ef þau eru fullnægjandi samkvæmt reglugerð á grundvelli laganna og sóttvarnalaga, nr. 19/1997. 6. Í frv. er heimildarákvæði um að veita nánustu aðstandendum útlendings tímabundið atvinnuleyfi, enda hafi hann fengið búsetuleyfi og óbundið atvinnuleyfi. 7. Með frv. er, ef ríkar sanngirnisástæður eru fyrir hendi, heimilt að víkja frá þeirri meginreglu að tímabundið atvinnuleyfi skuli ætíð liggja fyrir áður en útlendingur kemur í fyrsta sinn til starfa hér á landi. Gert er ráð fyrir að túlka þetta ákvæði mjög þröngt, en þær aðstæður geta skapast að eðlilegt sé að einstaklingur, t.d. hælisleitandi, geti fengið atvinnuleyfi hér og unnið fyrir sér. 8. Í frv. eru sérstök ákvæði um íslenskukennslu og samfélagsfræðslu, þ.e. að atvinnurekanda er skylt að upplýsa erlendan starfsmann um möguleika á íslenskukennslu og samfélagsfræðslu. 9. Í frv. er heimild til að víkja frá skilyrðum varðandi óbundið atvinnuleyfi þegar um er að ræða skilnað útlendings sem hefur verið giftur Íslendingi í a.m.k. tvö ár, enda hafi viðkomandi átt samfellt lögheimili í landinu í a.m.k. tvö ár. 10. Í frv. er heimilt að víkja frá skilyrðum varðandi óbundið atvinnuleyfi þegar um er að ræða andlát íslensks maka útlendings. 11. Frv. kveður einnig á um að víkja megi frá því skilyrði við veitingu óbundins atvinnuleyfis að þegar liggi fyrir tímabundið atvinnuleyfi, ef um er að ræða útlending sem verið hefur í námi hér á landi að lágmarki í þrjú ár og lokið námi. 12. Í frv. eru skilyrði afturköllunar atvinnuleyfis tilgreind. 13. Í frv. er kveðið á um samráðsnefnd Vinnumálastofnunar og Útlendingastofnunar. 14. Í frv. er nýr kafli um málsmeðferð þar sem koma fram helstu meginreglur um málsmeðferðina og kæruheimild. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta meira að sinni, en legg til að málið fari til athugunar hjá hv. félmn.

Herra forseti. Við erum að fjalla um frv. til laga um atvinnuréttindi útlendinga. Þetta er heildarendurskoðun á þeim lögum og verð ég að segja að hér er flest og nánast allt til bóta af því sem málið tekur til. En mig langar til að gera nokkur atriði aðeins að umtalsefni. Það vakti athygli mína á ársfundi Vinnumálastofnunar hversu mikið hafði verið tekið saman af upplýsingum um útlendinga við störf hér og athyglisvert hve margir sem hafa komið hingað dvelja hérna áfram við störf. Sömuleiðis hvað útlendingum hefur fjölgað á vinnumarkaði og er það af hinu góða að hér skuli vera komið frv. þar sem lög er varða þennan hóp eru endurskoðuð. Ég vil aðeins gera að umtalsefni tvennt ef ekki þrennt í frv. sem mig langar að vekja athygli á. Ég sé að tekið er á atriði sem ég hef gert að umtalsefni vegna frv. sem við nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar höfum flutt á þingi um atvinnuleyfi þeirra sem hafa undanþágu, þ.e. þeirra sem eru í hjónabandi með íslenskum ríkisborgara og hafa haft undanþágu á því að þurfa atvinnuleyfi, þar sem í frv. var lagt til að viðkomandi fengi óbundið atvinnuleyfi vegna þess ákvæðis í núgildandi lögum að ef hjónabandið endaði af einhverjum ástæðum, vegna skilnaðar eða fráfalls maka, þá stóð viðkomandi einstaklingur uppi án atvinnuleyfis. Ég sé að tekið er á því atriði í frv. Þar er sem sagt fallið frá skilyrðum varðandi óbundið atvinnuleyfi þegar um er að ræða skilnað útlendings sem hefur verið giftur Íslendingi a.m.k. í tvö ár. Ég velti fyrir mér hvort tvö ár er of langur tími. Það er auðvitað alltaf matsatriði og ég veit að hæstv. ráðherra hafði áhyggjur af því þegar frv. sem ég var með hér fyrr í vetur var til umræðu, hann taldi hættu á því að menn færu út í hagkvæmnishjónabönd til að geta komið hingað til lands og fengið dvalar- og atvinnuleyfi. En ég velti því fyrir mér hvort tvö ár eru e.t.v. of langur tími. Aftur á móti er tekið sérstaklega á þegar maki útlendings, þ.e. íslenski makinn fellur frá, þá er alveg vikið frá þessum skilyrðum og tel ég það vera af hinu góða og einmitt í þá veru sem við lögðum til í frv. okkar sem nú liggur hjá félmn. Hæstv. ráðherra kom inn á það að þetta frv. væri unnið með frv. dómsmrh. um útlendinga. Af því að tekið er á því hér í sambandi við nýmæli í frv., að heimilt sé að víkja frá þeirri meginreglu að tímabundið atvinnuleyfi skuli ætíð liggja fyrir áður en útlendingur kemur í fyrsta sinn til starfa hér á landi og hæstv. ráðherra talaði um að þetta yrði túlkað þröngt, þá velti ég því fyrir mér og langar til að spyrja: Ef útlendingur utan Evrópska efnahagssvæðisins kemur hingað til lands, t.d. á tímabundnu dvalarleyfi í heimsókn, t.d. til ættingja og dvelur hér kannski í þrjá mánuði eða lengur, mundi hann geta fengið atvinnuleyfi í kjölfarið án þess að ...? --- Hann mundi ekki geta það, segir hæstv. ráðherra hér og hristir höfuðið. Ég hefði kannski talið ástæðu til að skoða það atriði því til mín hafa leitað nokkrir aðilar sem hafa lent í þessu og telja það mjög ósanngjarnt þegar fólk er búið að dvelja hérna og unir sér vel, vill gjarnan vera áfram, að það geti ekki fengið atvinnuleyfi meðan það dvelur hér, það þurfi að fara í burtu og sækja síðan um. Það eru oft talsverð útgjöld fyrir fólk sem kemur hingað um langan veg, er kannski ekki vel stætt, að þurfa síðan að fara til annarra landa, því langt er til næstu landa héðan og oftast kostnaðarsamt. Ég velti fyrir mér hvort eitthvað sé hægt að taka á þeim þætti. Ég hefði gjarnan viljað heyra það frá hæstv. ráðherra þegar hann kemur hér aftur upp að lokinni umræðunni um þetta mál, hvort einhver möguleiki sé á því að skoða einhvern sveigjanleika varðandi þennan hóp sem er að ég tel ekki stór, þó veit hæstv. ráðherra sjálfsagt betur um það en ég. Við munum fara yfir þetta mál í félmn. og auðvitað þurfa þeir aðilar sem þetta mál varðar, mannréttindasamtök innflytjenda, aðrir hópar, önnur samtök útlendinga sem starfa hér á landi, að fá málið til umsagnar. Við munum að sjálfsögðu fjalla um þær athugasemdir sem þeir gera í framhaldinu og eftir slíka yfirferð mundum við náttúrlega fara í frekari umræðu um málið. En þessi þrjú atriði vildi ég gera að umtalsefni. Ég vil fagna þeirri breytingu sem er í þá veru sem frv. okkar þingmanna Samfylkingarinnar er í sambandi við þá sem missa maka og hafa þá eins og lögin eru í dag misst atvinnuréttindin um leið, þar er tekið sérstaklega á því. Síðan þá sem skilja og ég velti því sem sagt fyrir mér hvort þau tímamörk ættu e.t.v. að vera skemmri. Og að síðustu þetta um heimildina til að víkja frá þeirri meginreglu að tímabundið atvinnuleyfi skuli ætíð liggja fyrir varðandi þá sem hafa verið hér um nokkurn tíma og vilja síðan hefja störf.

Virðulegur forseti. Hér hefur hæstv. félmrh. mælt fyrir frv. til laga um atvinnuréttindi útlendinga. Ég vil byrja á því að fagna þessu frv. Það sem ég vil kannski fagna hvað mest er í rauninni sú jákvæða nálgun á málinu og þær miklu breytingar og þau mörgu nýmæli sem hér eru. Auðvitað er ýmislegt sem við vildum kannski sjá útfært betur og vildum gjarnan spyrja um. En öll nálgunin er mjög jákvæð og vinnubrögðin til fyrirmyndar að því leyti að hópur sérfræðinga kemur að þessum málum t.d. úr verkalýðshreyfingu, samtökum atvinnulífsins og úr ráðuneytunum, þannig að það næst utan um vinnuna. Einnig er búið að vinna gríðarlega fína og góða vinnu hjá Vinnumálastofnun þannig að allt hefur þetta safnast í þann sarp sem gerir það að verkum að hér er í rauninni um margt afar ánægjulega löggjöf að ræða. Það sem ég vil samt minna á og tel afar brýnt er að við skulum ekki hafa allt undir einum hatti, alla útlendingalöggjöf, hvort sem það er atvinnuréttindi eða félagsleg önnur réttindi. Fyrir þá sem þurfa að nýta þessi lög er þetta afar slæmt. Ég vildi gjarnan sjá í rauninni allan útlendingapakkann eins og hann leggur sig á einum stað og þá helst hjá félmrn. þannig að við fengjum af útlendingamálunum þessa lögreglunálgun, svo það sé alveg skýrt. Það eru mörg áhugaverð nýmæli og jákvæð nálgun sem er mjög ólík útlendingafrv. og ég vil biðja hv. þingmenn að kíkja á 9. gr. Það er afar jákvæð nálgun. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Íslenskukennsla og samfélagsfræðsla. Atvinnurekandi og stéttarfélag skulu veita starfsmönnum með tímabundið atvinnuleyfi upplýsingar um grunnnámskeið í íslensku fyrir útlendinga, samfélagsfræðslu og aðra þá fræðslu sem honum og fjölskyldu hans stendur til boða.`` Þetta er afar jákvæð nálgun, á meðan við höfum það aftur í útlendingafrv. sem allir hafa gagnrýnt sem að því hafa komið, þ.e. þá klásúlu að skylda eigi útlendinga í íslenskunám. Þá erum við í rauninni bara að tala um sýnilega útlendinga, við erum ekki að tala um þá sem eru í EES, við erum ekki að tala um Norðurlandabúa, við erum að tala um þá sem eru sýnilegir útlendingar, þ.e. fólk frá Asíu. Það var einmitt mjög mikil gagnrýni á þetta t.d. frá Lögmannafélaginu. En hér finnst mér þetta standa eins og það ætti í rauninni að standa í útlendingalögunum. Í rauninni að setja skyldur á hendur atvinnurekanda og verkalýðshreyfingu og annarra og útfæra það nánar. Þetta finnst mér afar jákvætt. Nýmælin eru afar mörg og mjög góð. Ég vil aðeins benda á 15. gr. Við höfum stundum verið að tala um næturklúbba á hinu háa Alþingi og má minna á að sá sem sér um atvinnuleyfi fyrir dansarana er ASÍ. Þeir eru þeirra umbjóðendur. Einhver sátt hefur orðið um það, en mér finnst að skoða eigi slíkt. Ég er enn örlítið á því að það eigi að gefa út ákveðnar skýrslur. En mig langar sérstaklega að fagna samráðsnefndinni milli Vinnumálastofnunar og Útlendingastofnunar því afar mikilvægt er að það samstarf sé mjög gott. Það hefur líka verið bent á það í útlendingalögunum að afar mikilvægt er að á bak við Útlendingastofnun sé ákveðin nefnd sem geti tekið fyrir mál og skoðað sérstaklega ef upp koma erfiðleikar. Helstu nýmæli eru mörg mjög spennandi og góð. Það sem er nefnt þarna númer sex hljóðar svo: ,,Í frumvarpinu er heimildarákvæði um að veita nánustu aðstandendum útlendings tímabundið atvinnuleyfi, enda hafi hann fengið búsetuleyfi og óbundið atvinnuleyfi.`` Og númer sjö: ,,Með frumvarpinu er, ef ríkar sanngirnisástæður eru fyrir hendi, heimilt að víkja frá þeirri meginreglu að tímabundið atvinnuleyfi skuli ætíð liggja fyrir áður en útlendingur kemur í fyrsta sinn til starfa hér á landi.`` Ég held að mjög mikilvægt sé að hafa þessa sanngirnisreglur þannig að ráðuneytið geti tekið á slíkum undanþágumálum. Ég veit núna um mál sem er í farvatninu, en lögin eru óskaplega stíf. Um er að ræða ungmenni, ungt fólk sem er samt sem áður komið undan forræði foreldranna, segjum 18 ára krakkar. Það eru auðvitað krakkar, bara börn þó þau séu orðin sjálfstæð og eigi að geta lifað sjálfstæðu lífi. Tökum dæmi: Móðir býr hér og er gift íslenskum manni og þau eru búin að stofna sína fjölskyldu. Ungmennin vilja koma hingað. Reynt er að fá vinnu. Það gengur ekki, en samt er ákveðið að þau komi á einhvers konar ferðamannapassa. Þá gerist það að um leið og þau eru komin til landsins fá þau vinnu um leið, ekkert mál. En hvað gerist? Þau komu vitlaust inn í landið. Þau þurfa að fara út aftur til þess að koma inn í landið aftur til þess að fá það leyfi sem þarf vegna þess að við erum ekki með neitt ákvæði um það sem er einmitt verið að setja hér inn varðandi þessa sanngirni þannig að hægt sé að taka einstakt mál og skoða það. Þetta á yfirleitt við um fjölskyldumál. Þetta eru nú ekki oft stórar fjölskyldur. Við erum í raun að tala um ungt fólk eins og okkar unga fólk sem kannski langar í skóla eða annað. Ég er því afar sæl að sjá þessa breytingu. Ég hefði gjarnan viljað að hún hefði verið komin fyrr. Ég vil því gjarnan lýsa ánægju minni með að við mýkjum þetta og að við mætum þeim hópi sem hingað kemur, vill vinna og vill vera hérna, með opnum og jákvæðum huga. Það er það sem mér finnst einkenna vinnuna við þetta frv. Eins er mjög ánægjulegt að sjá atvinnuleyfi til sérhæfðra starfsmanna. Þetta er auðvitað það sem er að gerast í enn ríkari mæli hér og alls staðar annars staðar. Það er t.d. verið að fá hingað Indverja með sérþekkingu á tölvum o.s.frv. Þetta opnar dálítið þá leið þannig að hægt sé að sækjast eftir því og gefur okkur kannski einhverja von um að við förum að sjá einhverja heildstæða stefnumótun um þessi mál. Félmn. kemur til með að hafa margt að ræða og ég vil, eins og ég sagði áðan, hæla hæstv. félmrh. fyrir afar jákvæða nálgun á þessu máli.

Herra forseti. Hæstv. félmrh. hlýtur að vera glaður með það lof sem borið var á hann hér áðan og fyrir að leggja þetta frv. fram. En það er gott að þetta frv. er lagt fram. Það er rétt sem fram hefur komið að útlendingum hefur fjölgað á Íslandi vegna þess að skortur hefur verið á vinnuafli, sérstaklega í fiskvinnslu og reyndar öðrum greinum. Eftir því sem þessu fólki hefur fjölgað hafa vaknað ýmsar spurningar og vandamál sem menn hafa ekki séð fyrir og því er þetta frv. komið fram. Ég vil, eins og hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir áðan, víkja máli mínu að 9. gr. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Atvinnurekandi og stéttarfélag skulu veita starfsmönnum með tímabundið atvinnuleyfi upplýsingar um grunnnámskeið í íslensku fyrir útlendinga, samfélagsfræðslu og aðra þá fræðslu sem honum og fjölskyldu hans stendur til boða.`` Það vakna spurningar í sambandi við þessa grein, hæstv. ráðherra. Eru til ákvæði um að það sé skylda að halda þessi námskeið og hver kostar þau og ber ábyrgð á þeim? Ég tel þessa grein mjög mikilvæga eins og fram hefur komið hér í umræðunni vegna þess að oft skapast vandamál meðal útlendinga, hvar sem er þar sem menn eru útlendingar í landi, vegna þess að þeir þekkja ekki til staðhátta, þekkja ekki lögin, koma úr öðru menningarumhverfi og skilja ekki reglur sem þykja sjálfsagðar í viðkomandi landi. Þetta vildi ég segja. Við erum að ræða frv. til laga um atvinnuréttindi útlendinga. Á þeim dögum sem nú líða vakna einnig spurningar í sambandi við réttindi útlendinga þar sem nú stendur yfir verkfall sjómanna. Spurt hefur verið um það þegar hráefni þrýtur í þeim fiskverksmiðjum þar sem margir útlendingar vinna, hvað taki við hjá þeim. Er möguleiki á því að þeim verði sagt upp störfum og að þeir eigi alls engan rétt á því að fá atvinnuleysisbætur þegar þeir eru komnir í þá stöðu að vera í raun orðnir atvinnuleysingjar hér vegna þess að verkfall stendur yfir? Þá er ég að tala um starfsmenn ættaða utan EES-svæðisins, marga sem koma frá Póllandi og öðrum ríkjum. Það má benda á að útlendingar sem koma hingað til vinnu koma oft frá fátækari löndum þar sem efnahagur er ekki eins góður og hér og þeir koma fullir vonar og hlakka til að vinna hér og eiga kannski bjartari framtíð eða geta unnið fyrir einhverjum peningum og sent síðan til síns heimalands til að hjálpa þeim hluta fjölskyldunnar sem þar er. En það eru ekki góð mál, það eru frekar slæm mál og ill mál ef fólk sem fengið er til að koma hingað til starfa lendir allt í einu í atvinnuleysi og í þeirri stöðu að hafa engan rétt til atvinnuleysisbóta jafnvel þó svo að greitt sé tryggingagjald vegna þess í Atvinnuleysistryggingasjóð. Að þessu langaði mig til að víkja í tengslum við þetta mál. Þetta tengist allt saman, atvinnuréttindi útlendinga og náttúrlega réttindi þeirra. Þess vegna voru það orð í tíma töluð þegar hv. þm. 11. Reykv., Guðrún Ögmundsdóttir, vék að því að öll löggjöf um útlendinga ætti að vera á einum og sama staðnum. Við vitum að jafnvel nokkur hundruð einstaklingar koma einmitt frá þessum löndum sem ég var að tala um áðan og sá möguleiki er fyrir hendi að þetta fólk verði allt í einu skráð atvinnulaust innan fárra vikna og þá vaknar spurningin: Hvaða rétt hefur þetta fólk til kauptryggingar? Eða hver er réttur þessa starfsfólks til atvinnuleysisgreiðslna ef til uppsagnar kemur af fyrrgreindum sökum? Og svo má spyrja: Hver er réttur slíks starfsmanns til félagslegrar aðstoðar sveitarfélaga við aðstæður eins og hér hefur verið lýst? Síðan vaknar fjórða spurningin: Hver er réttur slíks starfsmanns til greiðslna frá því sveitarfélagi sem hann greiðir til? Þessar spurningar eru í samhljóm við spurningar sveitarstjóra Grundarfjarðar, Eyrarsveitar, sem hefur lagt fram spurningar fyrir félmrn. af því tilefni sem ég nefndi hér. Ég vil taka undir önnur orð um nauðsyn löggjafar um atvinnuréttindi útlendinga að auðvitað þurfa þau að vera þannig að réttlætis sé gætt gagnvart þeim og náttúrlega gagnvart þeim sem ráða þá til vinnu því þegar um samskipti og samninga tveggja aðila er að ræða verður réttlætið að ná til beggja.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs einkum vegna 9. gr. frv. hæstv. félmrh. og tek undir þau orð sem hér féllu áðan að 9. gr. er auðvitað önnur nálgun en við höfum hér séð gagnvart útlendingum og íslenskukunnáttu þeirra hér á landi, vegna þess að hér er ekki gert ráð fyrir því að það sé beinlínis sök hjá útlendingum að kunna ekki okkar mál heldur að það sé kannski frekar þannig að við eigum að benda þeim á að hér sé talað annað mál en þeir eru vanir í öðrum löndum. Ég verð að segja að þótt þetta sé jákvætt skref hjá hæstv. félmrh. og þeim sem um þetta véluðu hjá honum að ég held að vandamálið sé meira en svo að þessi úrræði muni á því taka. Ég hygg að hæstv. félmrh., en þó einkum atvinnurekendur og útlendingar sem eru þeirra launþegar eða launamenn, muni finna að hér er ekki mikið færst í fang. Það er auðvitað þannig að skilyrði þess að láta sér líða þokkalega vel, að vera hæfur til vinnu og til samskipta allra í erlendu samfélagi, er að kunna mál innbyggjaranna að nokkru eða að einhverju því auðvitað er ekki hægt að læra það að fullu. Og ég hygg að starfsánægja og vellíðan í dvalarlandi sé í beinu hlutfalli við þau tök sem útlendingur eða innflytjandi hefur náð á tungumálinu. Um þetta má lesa í skýrslum og greinargerðum alls kyns í þeim löndum þar sem menn eru vanari að fást við þessi mál en við. Við þurfum ekki að fara lengra en til annarra norrænna ríkja til að sjá að þeim hefur, á þeim tíma sem þeir hafa þó haft til ráðstöfunar, gengið blessunarlega vel að nálgast einmitt þetta mál. Ég hygg t.d. að það sé ekki nægilegt skref að skylda atvinnurekendur til að gefa upplýsingar um þessi námskeið, heldur þurfi sífellt að vera í boði námskeið fyrir útlenda launamenn og raunar aðra útlendinga. Þá kemur auðvitað að þeim spurningum sem er reyndar, held ég, búið að spyrja með einhverjum hætti: Hver á að halda þessi námskeið? Hver á að halda uppi kennurunum? Hið gamla svar kannski okkar vinstri manna er auðvelda svarið, þ.e. að það séu atvinnurekendur. Málin eru auðvitað ekki svona auðveld og sérstaklega ekki þegar við skyggnumst um á þeim svæðum þar sem útlendingar eru fjölmennir og áberandi, t.d. á Vestfjörðum. Þar eru atvinnurekendur hreinlega ekki í stakk búnir að þeir geti haldið uppi slíkum námskeiðum sjálfir. Nú, á þá ríkisvaldið að gera það? Já, á einhvern hátt á ríkisvaldið að gera það, bæði fyrir launamenn sem hingað koma og innflytjendur almennt. Það er sú nálgun sem við eigum að hafa. Við eigum að tryggja að íslenskukennsla sé í boði fyrir alla þá útlendinga sem kjósa að koma hér og deila með okkur hluta af ævi sinni eða ævinni allri. Ég vil spyrja hæstv. félmrh. hvort hann hafi í jákvæðum hugleiðingum sínum, því að mér finnst hæstv. félmrh. hafa nálgast þessi mál jákvætt langt umfram það sem af honum er að búast miðað við stöðu hans --- ja, svo ég segi það nú bara --- í aldri, flokki, héraði og fyrri störfum, 

Herra forseti. Það væri að bera í bakkafullan lækinn að auka við þann flaum hrósyrða sem hæstv. félmrh. hefur í þessari umræðu fengið af vörum þingmanna Samfylkingar. Ég get samt fúslega tekið undir það að nálgunin í þessu frv. er ákaflega jákvæð og allt önnur en t.d. nálgunin í frv. til laga um útlendinga, sem hefur verið til umræðu líka hér en það frv. var með þeim hætti að mig minnir að sérstök nefnd á vegum Lögmannafélags Íslands hafi lagt fram tillögu um að því yrði kippt til baka í heilu lagi því það væri óalandi og óferjandi. Öðru máli gegnir um þetta frv. Það er að flestu leyti ákaflega gott. Mig langar aðeins, herra forseti, að koma hingað upp til að inna hæstv. ráðherra eftir tveimur smávægilegum atriðum. Í 12. gr., sem fjallar um atvinnuleyfi vegna námsdvalar, sýnist mér að hæstv. félmrh. leggi til nokkurrar þrengingar miðað við lögin sem gilda í dag, þ.e. ég man ekki betur en að það hafi verið mögulegt fyrir námsmann sem getur framvísað vottorði um eðlilega námsframvindu að fá atvinnuleyfi í krafti námsvistar sinnar í landinu til 12 mánaða. Mér sýnist að þetta sé stytt niður í sex mánuði og spyr hæstv. ráðherra: Hvað veldur? Ég sé ákveðið framfaraspor í 7. gr. sem fjallar um tímabundin atvinnuleyfi, þ.e. að því leyti að þar er heimilt að veita slíkt leyfi til nánustu aðstandenda útlendings, svo fremi sem viðkomandi hafi fengið búsetuleyfi og óbundið atvinnuleyfi. Mig langar að spyrja hæstv. félmrh.: Hvernig skilgreinir hann nánustu aðstandendur? Það kemur fram í máli hæstv. ráðherra og reyndar á einum stað í greinargerð vísan til greinargerðar eða ákvæða í frv. til laga um útlendinga. Eins og ég gat um áðan er óvíst um líf þess frv. og framgang, a.m.k. á þessu þingi. Telur ekki hæstv. ráðherra þess vegna að það væri snjallræði af hálfu þeirrar nefndar sem um þetta fjallar að bæta við í orðskýringar í 3. gr. skilgreiningu á því hvað eru nánustu aðstandendur? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra hvað felst í orðalaginu ,,heimilt er``. Þýðir það að það verði í valdi ráðherra hverju sinni að taka ákvörðun um þetta eða munu menn setja skýrar og gagnsæjar reglur þannig að geðþótti þess sem stýrir ráðuneytinu ráði ekki? Að lokum vil ég, herra forseti, hrósa hæstv. ráðherra sérstaklega fyrir þá framsýni sem t.d. birtist í 10. gr. Ég held að það sé ákaflega þörf grein og þar sýnist mér að við Íslendingar, ef frv. verður að lögum, tökum skref talsvert langt fram fyrir aðrar þjóðir sem glíma við svipaðan vanda og við, þ.e. þurrð á sérhæfðu vinnuafli. Þetta hefur t.d. verið til umræðu í Þýskalandi og öðrum löndum Evrópu og verið ákaflega erfitt að ná niðurstöðu um hvernig eigi að bregðast við. Þarna er hæstv. ráðherra og þeir sem með honum hafa vélað um þetta að leggja til ansi snjalla leið, finnst mér. Hann á sérstakt hrós skilið fyrir það. Herra forseti. Við eigum nokkra skuld að gjalda útlendingum sem dvelja hér á landi. Í fyrsta lagi hafa þeir auðgað menningarlíf okkar með ýmsum hætti. Ég þarf ekki að brjóta það til mergjar fyrir hinu háa Alþingi. Í annan stað er ljóst að ef ekki kæmi til vinnuafl útlendra manna á Íslandi í dag þá væru að öllum líkindum öll bönd brostin í efnahagslífinu. Þá væri að öllum líkindum skollin á veruleg verðbólga og miklu erfiðara árferði í atvinnulífi en er í dag. Ég held að óhætt sé að fullyrða það og ég er viss um að hæstv. félmrh. er mér sammála um það, að atbeini útlendinga í atvinnulífi Íslendinga hefur orðið til þess að halda þrátt fyrir allt bærilegum böndum á þenslunni. Hún væri að sjálfsögðu sloppin úr þeim viðkvæma fjötri sem hún er í núna ef ekki væri vinnuafl þessa fólks. Þess vegna segi ég, herra forseti: Við skuldum þessu fólki það að skapa almennilegt umhverfi fyrir það. Ég tek heils hugar undir með þeim þingmönnum Samfylkingar sem hér hafa áður talað og lagt til að öll lög og öll umsjón og atbeini ríkisvaldsins gagnvart útlendingum verði færður á einn og sama stað. Mér finnst sjálfum að með einhverjum hætti þurfi að reyna að taka þennan löggustimpil af afskiptum ríkisvaldsins af útlendingum. Mér finnst, ekki síst eftir að hafa lesið þetta frv., þjóðráð að félmrn. sinnti þessum málaflokki og hefði miklu meiri völd í honum en það hefur í dag. Herra forseti. Geti hæstv. félmrh. svarað þessum léttvægu spurningum mínum þá þætti mér það betra. Að öðru leyti þá get ég vel sætt mig við að það bíði umfjöllunar nefndarinnar.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um atvinnuréttindi útlendinga. Ég vil gæta hófs í að mæra hæstv. ráðherra fyrir framsýni, lipurleika, gáfur, greind og hvað það nú var.  Bakgrunnur ráðherrans var þó ekki ástæðan fyrir því að ég kom hér upp. Ég ætlaði aðeins að forvitnast um framkvæmdina á 15. gr. Mér finnst 10. gr., sem áður hefur verið minnst á, um atvinnuleyfi sérhæfðra starfsmanna, ágæt og í takt við raunveruleikann. Þar er gert heimilt við sérstakar aðstæður að veita útlendingi, sem fyrirhugað er að senda hingað til lands á vegum fyrirtækis sem ekki hefur starfsstöð hér á landi, tímabundið atvinnuleyfi að uppfylltum vissum skilyrðum. Eins líka finnst mér líka góð árétting í 7. gr. Í 15. gr. eru taldir upp þeir útlendingar sem undanþegnir eru kröfum um atvinnuleyfi vegna vinnu í allt að fjórar vikur hér á landi. Rauði þráðurinn í gegnum þetta frv. er m.a. að tryggja réttindi þeirra sem koma hingað til vinnu, að við þá séu gerðir viðurkenndir ráðningarsamningar sem kveði á um réttindi og skyldur starfsmanna, um aðgang þeirra að velferðarkerfi okkar o.s.frv., þ.e. almennar tryggingar. Það er mjög mikilvægt í heimi farandverkafólks, ef það má orða það svo, að tryggingaumgjörð þess sé í góðu lagi. Því miður hefur þar stundum verið misbrestur á. Fjölgað hefur í hópi þeirra sem koma hér og vinna í allt að fjórar vikur eins og þarna er tilgreint, sem vinna að fjölþættu rannsóknarsamstarfi, sérfræðingar og nemendur sem fá á einhvern hátt þóknun eða fargjöld greidd af stofnunum hér á landi. Tryggingamál þeirra og öryggismál eru oft vafa undirorpin. Ég þekki þetta persónulega, hef reynslu af þessu úr starfi mínu þar fólk hefur komið til að dvelja 2--4 vikur, unnið á vegum stofnunar og tekið að sér verkefni. Hluti af þessu eru gagnkvæmir samstarfssamningar. Verði hins vegar eitthvert slys eða komi eitthvað upp á, hver ber þá ábyrgð á viðkomandi? Hver er þá réttarstaða hans? Að sjálfsögðu er ekki auðvelt að taka á þessu en þetta fyrirkomulag er algengara en áður var. Hingað koma fleiri til að vinna um skamman tíma og falla þar af leiðandi ekki undir það að gera þurfi við það formlega ráðningarsamninga. Engu að síður er þetta fólk oft að vinna meira eða minna á ábyrgð íslenskra aðila. Ég vildi nefna þetta til viðbótar í annars ágætri umræðu um þetta frv. Það eru einmitt ráðningarsamningarnir og ráðningarformin sem veita aðhald og tryggari umgjörð. Það er mikilvægt að sem fæst vandamál og óvissuatriði skapist í kringum þessi ágætu verkefni, þau ágætu verk sem þetta fólk kemur hingað til að vinna.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir framúrskarandi jákvæðar viðtökur sem þetta frv. hefur hlotið. Ég er ekki óvanur því að stjórnarandstaðan hæli mér fyrir uppruna minn, ef ekki vill betur til, aldur og fyrri störf. Ég er þakklátur fyrir það hvað hv. þm. hafa tekið vel á móti þessu frv. Ég er sammála því að ég teldi fara miklu betur á að öll löggjöf um útlendinga væri á einum stað og þá væntanlega hjá félmrn. Við fórum þess á leit við undirbúning þessara frv. hvort ekki væri hægt að gera þar breytingu á og færa aðra flokka sem útlendinga vörðuðu undir félmrn. Niðurstaðan var hins vegar sú að gera það ekki. Dómsmrn. vildi halda í verkefnin sem þar voru og við það verður að una. Það var spurning um hvort skylda væri að halda námskeið. Það er ekki skylda enn þá. Í einhverri skoðanakönnun sem sagt var frá í fjölmiðlum meðal útlendinga þá töldu nú, ef ég man rétt, 80% þeirra ástæðu til að gera það að skyldu að læra íslensku eða kenna íslensku að einhverju marki. En við erum að gera tilhlaup til og ég held að enginn vafi leiki á því að við komumst ekkert hjá því að sinna íslenskukennslu og aðlögun útlendinga að þjóðfélaginu miklu betur en við höfum gert. Þá er ég ekki bara að tala um farandverkamenn. Ég er fyrst og fremst að tala um það af fólkinu sem ætlar að setjast hér að. Við erum að opna nýbúamiðstöð á Vestfjörðum og ég bind miklar vonir við að mikið gagn verði að henni. Á vegum Reykjavíkurborgar er myndarleg starfsemi varðandi starf með nýbúum og eins kennslu, að aðstoða nýbúa við nám hjá Námsflokkunum. Á Vestfjörðum er tiltölulega langflest af útlendingunum. Í einu byggðarlagi voru samkvæmt síðustu tölum sem ég hef 17% útlendingar, þ.e. á Tálknafirði. Það eru 8--9% á Vestfjörðum og á Ísafirði finnast 40 þjóðerni. Það þarf meira en lítinn kennslukraft og meira en litla þekkingu til að geta kennt þeim hópi eða boðið öllum þeim hópi upp á viðunandi íslenskukennslu. Meira en það. Börnunum þarf að kenna líka mál foreldranna þannig að þetta er tvöfaldur vandi. Ég sé ekki annað en að skólakerfið verði að annast þetta. Ég held að ekkert lag verði á öðru en það verði skólakerfið sem verði að gera það. Jöfnunarsjóður borgar verulegar fjárhæðir til stuðningskennslu tvítyngdra barna eða þeirra sem hafa ekki íslensku fullkomlega á valdi sínu í grunnskólanum. En eftir að grunnskóla sleppir þá tekur ekki jöfnunarsjóður lengur þátt í því. Við í félmrn. höfum verið að sýsla við ýmsa hluti. Við höfum verið að styrkja útgáfustarfsemi. Við höfum gefið út bæklinga, bæði handbók fyrir þá sem eru að vinna með útlendingum og sýsla með mál þeirra og í öðru lagi bækling á átta tungumálum um helstu réttindi og skyldur í þjóðfélaginu og mikilvægustu upplýsingar um það samfélag sem hér er. Við höfum kostað þýðingu á kjarasamningum. Við höfum styrkt gerð orðabóka, bæði á pólsku, serbó-króatísku, tælensku og svona mætti lengur telja. Við höfum tekið þátt í kostnaði við tungumálanámskeið í Reykjavík eða kostað tungumálanámskeið að verulegu leyti. Því er fullur vilji hjá okkur til að sinna þessum málum en hitt er svo annað mál að þetta kostar allt saman peninga. Hvernig eigi að skilgreina nánustu aðstandendur þori ég ekki að fullyrða og það getur vel verið réttmæt ábending að það væri rétt að taka það inn í orðskýringarnar. En ég held, án þess þó ég viti það með vissu, að í lagamáli sé hugtak sem heitir ,,nánustu aðstandendur`` og þar sé það skilgreint. Ég þori ekki að fara með þá skilgreiningu en ég hygg að það sé þannig. Hv. þm. Jón Bjarnason gerði 15. gr. að umtalsefni þar sem teknir voru upp þeir sem voru undanþegnir kröfu um atvinnuleyfi í allt að fjórar vikur. Hv. þm. benti réttilega á að atvinnurekandinn er ekki ábyrgur fyrir þessum mönnum með sama hætti og hann fær atvinnuleyfi fyrir. Þetta er alveg rétt. En þessir einstaklingar eru yfirleitt þannig í stakk búnir að þeir ættu að vera sjálfbjarga, þ.e. þetta eru vísindamenn og fyrirlesarar, listamenn, íþróttaþjálfarar, fulltrúar í viðskiptaerindum, ökumenn fólksflutningabifreiða, blaða- og fréttamenn og starfsmenn, ráðgjafar og leiðbeinendur sem vinna að sérhæfðri samsetningu, uppsetningu, eftirliti eða viðgerð tækja. Þetta er allt saman fólk sem er sæmilega í stakk búið til þess að bjarga sér af eigin rammleik. Í þessum hópi voru nektardansmeyjarnar þangað til í fyrravetur að við breyttum lögunum og undanskildum nektardansmeyjar eða þá sem koma fram á næturklúbbum og nú þurfa þeir einstaklingar atvinnuleyfi, m.a. til þess að atvinnurekandinn beri ábyrgð á þeim. Gerð var rassía á næturklúbbana hér í borginni fyrir örfáum kvöldum. Þar voru taldar þær dömur sem þar komu fram. Ég man ekki þær tölur en ég held að 36 hafi verið með ríkisfang utan Evrópska efnahagssvæðisins. Þar af voru allar með atvinnuleyfi nema tvær og þeim var umsvifalaust vísað úr landi eða innan 48 klukkustunda. Níu voru giftar Íslendingum, 16 eða 18 voru af Evrópska efnahagssvæðinu og þurftu ekki atvinnuleyfi. En það liggur fyrir að það hefur komið fyrir að þessar stelpur hafa verið á köldum klaka og atvinnurekendur þeirra eða þeir sem reka staðina, hafa ekki sinnt því að meðhöndla þær á skikkanlegan hátt. Nú eru þær á ábyrgð viðkomandi atvinnurekanda. Það er rétt að það var þrengt í 12. gr. atvinnuleyfi vegna námsdvalar. En núna er það skilyrði sett inn að námsframvinda sé eðlileg en hámarksgildistími leyfis er styttur úr ári í sex mánuði og þar er um að ræða þrengingu frá núgildandi lögum. En við framkvæmd þessa ákvæðis hefur komið í ljós að skilgreiningar þóttu of rúmar. Það hefur m.a. leitt til þess að útlendingar hafa jafnvel átt greiðari leið inn á íslenskan vinnumarkað á grundvelli atvinnuleyfis vegna námsdvalar en á grundvelli tímabundins atvinnuleyfis. Þá er fellt niður skilyrði um umsögn stéttarfélags þegar um er að ræða starf sem er hluti af námi og vísa ég hér til skýringa við þessa grein. Einnig má líta svo á að ef viðkomandi er í námi þurfi hann auðvitað einhvern tíma til að sinna náminu og þá er ekki óeðlilegt að sex mánuðir í senn nægi honum til vinnunnar. Hv. þm. Karl V. Matthíasson gerði að umtalsefni svona til hliðar við þetta erlenda starfsmenn og þá einkanlega í fiskvinnslu. Það vill svo til að ég er vopnaður með svarbréf til sveitarstjórans í Grundarfirði sem unnið var í félmrn. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa upp kafla af því: ,,Erlendir starfsmenn sem starfa hér á landi við fiskvinnslu á grundvelli tímabundins atvinnuleyfis samkvæmt lögum um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 133/1994, eiga ekki rétt á greiðslu úr Atvinnuleysistryggingasjóði ef kemur til uppsagnar vegna hráefnisskorts. Hins vegar á erlendur starfsmaður, sem er með óbundið atvinnuleyfi, sama rétt og Íslendingur til greiðslna úr Atvinnuleysistryggingasjóði, samanber ákvæði 3. tölul. 1. mgr. 2. gr. laga um atvinnuleysistryggingar, nr. 12/1997. Erlendir ríkisborgarar með lögheimili hér á landi eiga sama rétt til félagsþjónustu sveitarfélaga og Íslendingar. Hér er rétt að benda á endurkröfurétt sveitarfélagsins til ríkisins vegna þessa en um hana er fjallað í lögunum um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt b-lið er kveðið á um að skilyrði sé að erlendi ríkisborgarinn hafi átt lögheimili í landinu skemur en tvö ár. Til frekari upplýsinga vegna réttar útlendinga til félagsþjónustu fylgir bæklingur félmrn. sem sendur var til Grundarfjarðar og hann heitir Leiðbeiningar um félagsþjónustu við erlenda ríkisborgara. Samkvæmt upplýsingum frá Alþýðusambandi Íslands hafa erlendir starfsmenn sama rétt og aðrir félagsmenn til greiðslna og stuðnings frá því stéttarfélagi þar sem þeir greiða félagsgjald ...`` og vísast í því sambandi til laga ASÍ og laga stéttarfélaganna. Lýkur hér tilvitnun í þetta bréf til Grundarfjarðar. Fyrir nokkru var athygli mín vakin á því að svo gæti farið að hér yrðu vegalausir útlendingar í fiskvinnslu ef verkfallið yrði langt. Ég hugleiddi að breyta lögum þannig að þeir öðluðust rétt til bóta úr Atvinnuleysistryggingasjóði. En eftir nokkrar vangaveltur var horfið frá því ráði þar sem það hefði hugsanlega getað þótt íhlutun á viðkvæmum tíma í verkfall. En ég tel að það komi vel til greina þegar róast um og þessu verkfalli er lokið að hleypa þeim inn í öll réttindi Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég fór hins vegar formlega fram á það við fiskverkendur að rjúfa ekki ráðningarsambandið og Atvinnuleysistryggingasjóður kæmi til með að greiða atvinnurekandanum það sem færi í bætur handa viðkomandi starfsmanni og hann bætti síðan við til þess að ná upp í kauptrygginguna. Þetta kostar að vísu nokkuð fyrir atvinnurekandann en sem betur fer hafa langflestir atvinnurekendurnir farið að þessu ráði. Í morgun var staðan með útlendinga í fiskvinnslunni þannig, með leyfi forseta: Á Austurlandi voru engir útlendingar á Vopnafirði. Það er hópur útlendinga á Bakkafirði. Þar er fyrst og fremst um smábátaútgerð að ræða og ólíklegt að þeir fari af launaskrá. Á Norðurlandi eystra sagði Sigvaldi Þorleifsson upp fólki og Tangi á Vopnafirði gerði það líka. Þá gæti orðið að útlendingar færu af launaskrá, en það eru engir útlendingar hjá Sigvalda Þorleifssyni. Ekki er vitað um neina á Norðurlandi vestra. Ekki er vitað um neina í Reykjavík, ekki á Suðurlandi. Það gæti gerst að einhverjir færu af launaskrá á Vestfjörðum, en það er ekki orðið. Eins er það á Vesturlandi að það gæti gerst í Grundarfirði.

Virðulegur forseti. Ekki er ástæða til annars en að þakka hæstv. félmrh. fyrir glögg svör við flestu því sem hann var spurður um. Þó get ég ekki verið ánægður með svör hans við fyrirspurn minni um 9. gr. og þau námskeið sem þar er rætt um því þau glöggvuðu málið ekki nema að því leyti að 9. gr. sé í raun þarna sem eins konar föðurleg hvatning til atvinnurekenda og stéttarfélags á hverjum stað og sé svona almennur vilji löggjafarvaldsins að útlendingar viti af því ef verið er að halda námskeið sem þeim eru ætluð. Engin trygging er fyrir því að slík námskeið séu haldin. Það er ekkert út af fyrir sig neins konar hvatnig til þeirra. Það er alveg rétt hjá hæstv. félmrh., Páli Péturssyni, að þetta kostar allt peninga. Þetta er ósköp einfaldlega gjaldið sem við verðum að greiða ef við ætlum að búa í fjölmenningarlandi, ef við ætlum að láta atvinnulíf okkar njóta útlendra starfskrafta um sinn eða til frambúðar. Vandamál útlendinga á Íslandi má að mestu leyti, þegar þeir hafa svona komið sér sæmilega fyrir, koma fyrir í einu orði, þ.e. íslenska, kannski í tveimur orðum, íslensk tunga. Það er það vandamál sem við verðum einhvern veginn að leysa. Það verður ekki allt leyst á borði hæstv. félmrh. Ég veit það. En það sem ég benti sérstaklega á í ræðu minni, virðulegi forseti, var að hugsanlegt væri að fá atvinnulífið til samstarfs um þessi mál. Þá á ég ekki við einstök fyrirtæki þó það væri gott heldur atvinnulífið að einhverju leyti í heild sinni. Þá væri hægt að gera það þannig á móti að bjóða námskeið sem sérstaklega væru tengd þeirri atvinnustarfsemi sem er helst um að ræða í hverju tilviki.

Herra forseti. Það er reyndar rétt hjá hv. þm. að ég hef e.t.v. ekki svarað þessu nógu ítarlega. En þannig er að í sambandi við kjarasamningana á sl. vori voru í framhaldi af þeim lagðir verulegir peningar til starfsmenntunar. Og eitthvað af þeim gæti runnið til svona námskeiðahalds. Það er rétt að þetta er ekki fast orðað, enda ekki aðstæður alls staðar til að setja slík námskeið á fót, en það er eðlilegt að hvetja atvinnurekendur til að upplýsa starfsmenn um hvaða möguleikar væru og hvað kynni að vera í boði. Til dæmis hér í Reykjavík að upplýsa um starfsemi Námsflokkanna, svo ég nefni bara eitt dæmi.

Ég fagna því, virðulegur forseti, að við félmrh. erum að nálgast á þessu sviði, en kannski væri þá ástæðan mest til þess að ráðuneytið sjálft sæi fyrir upplýsingastarfsemi til atvinnurekenda um það gagn sem þeir og launamenn hefðu af því að setja á stofn eða taka þátt í svona námskeiðum og þá möguleika sem fengjust til að reka þau af því fé sem á að fara í starfsmenntun. Því vissulega er þetta starfsmenntun þó með öðrum hætti sé en venjulega á við.

Herra forseti. Hreppsnefnd Fljótsdalshrepps hefur óskað eftir að lagaheimild fengist til þess að selja tvær kristfjárjarðir í Fljótsdal. Kristfjárjarðir voru gefnar til fátækraframfæris einhvern tímann í fortíðinni.

Það er fullmikill kliður í salnum.

Árið 1954 veitti Alþingi heimild til að selja kristfjárjarðirnar í Fljótsdalshreppi. Ekki varð þá af sölunni nema einnar þeirra, þ.e. Geitagerðis, en ekki varð af sölu Arnheiðarstaða eða Droplaugarstaða. Afla verður sérstakrar lagaheimildar til sölu kristfjárjarða og Alþingi hefur ávallt sett það skilyrði að söluandvirðinu verði varið í samræmi við fornan tilgang kristfjárgjafarinnar. Varðandi þessar tvær jarðir og hvað varðar ráðstöfun þeirra er lagt til í frv. að heimild verði einungis veitt til þess að selja ábúendum jarðirnar. Á báðum jörðum eiga ábúendur nánast allar byggingar og stærstan hluta hins ræktaða lands. Á Arnheiðarstöðum er stundaður sauðfjárbúskapur og á Droplaugarstöðum eru uppi hugmyndir um uppbyggingu á sviði ferðaþjónustu. Ég legg til að frv. verði sent félmn. til athugunar. Nokkrum sinnum hefur það komið fyrir að hér hafa verið borin fram frv. um slíkt efni. M.a. var á 7. áratugnum borið fram frv. um sölu tveggja kristfjárjarða í Húnavatnssýslu, Hamars í Svínavatnshreppi og Meðalheims í Torfalækjarhreppi. Þá var hér í starfsliði þingsins snilldarhagyrðingur, Halldóra B. Björnsson, og hún orti af þessu tilefni: Í Húnavatnssýslunni viðreisnin góðbændur gisti þeir græddu sumir, hjá öðrum taprekstur var. Nú vilja þeir efnaðri kaupa jarðir af Kristi og kunna ekki við að hafa hann sveitfastan þar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. um breytingu á lögum um húsaleigubætur. Frv. er ekki stórt í sniðum og ívilnandi. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. taki þessu máli vel. Í stuttu máli er efni frv. það að ekki verði skylt að þinglýsa leigusamningi vegna íbúðar í eigu sveitarfélags eða félaga sem eru að öllu leyti í eigu sveitarfélaga. Þetta er til einföldunar og sparar mönnum bæði fé og ómak. Í öðru lagi eru skilyrði rýmkuð. Ef umsækjandi eða einhver sem í húsnæðinu býr með honum er skyldmenni leigusala sem býr í sama húsi í beinan legg eða kjörbarn, fósturbarn, systkini, barn þeirra eða tengdaforeldri, þ.e. menn geta leigt af ættingjum sínum, enda búi þeir ekki undir sama þaki og notið húsaleigubóta. En í gildandi lögum eru mjög ströng ákvæði um það að menn mega ekki leigja af skyldmennum sínum og krefjast húsaleigubóta. Þá er í frv. ákvæði um að ef fatlaðir búa saman á sérstökum sambýlum fyrir fatlaða eigi þeir rétt til húsaleigubóta. Undanþága þessi gildir einnig um námsmenn sem eru í námi á framhalds- eða háskólastigi og leigja á heimavist eða á námsgörðum. Þannig er að á stúdentagörðunum t.d. við háskólann borga þeir sem búa í herbergjum á gömlu görðunum gjarnan hærri raunleigu en þeir sem búa í ágætum fullkomnum íbúðum og njóta húsaleigubóta. Þetta er sem sagt meginefni frv. og ég legg til að það verði sent hv. félmn. til athugunar að lokinni umræðu.

Herra forseti. Við erum að ræða breytingu á lögum um húsaleigubætur, nr. 138/1997, og hér er verið að gera breytingar til bóta. Sérstaklega vil ég fagna 3. gr. því það er einmitt tillaga sem Samfylkingin hefur lagt til í þáltill. þar sem verið er að koma til móts við námsmenn og fatlaða þar sem þeir eiga nú rétt á húsaleigubótum þó þeir séu ekki beint með íbúð heldur búi í sameiginlegu húsnæði en hafi aðeins herbergi sem er náttúrlega atriði sem við höfum verið að berjast fyrir. Verið er að rýmka réttinn til húsaleigubóta. Sömuleiðis er í 1. gr. verið að einfalda ferlið í útleigu með því að skylda ekki þinglýsingu á leigusamningi í eigu sveitarfélaga eða félaga. Eins og kom fram í ræðu minni fyrr í dag þegar við vorum að ræða um húsnæðismálin þá langaði mig til að fá svör frá hæstv. ráðherra um frekari aðgerðir til að bæta úr því ástandi, sem oft hefur verið nefnt neyðarástand, sem ríkir í húsnæðismálum láglaunafólks og ekki síst á höfuðborgarsvæðinu. Hæstv. ráðherra hafði lofað að bæta úr eftir að fyrrverandi húsnæðiskerfi var lagt niður, bæta úr því ástandi þar sem eru langir biðlistar og hafa þeir tvöfaldast á undanförnum þremur árum. Þegar þáltill. þingmanna Samfylkingarinnar um að auka framboð á leiguhúsnæði var til umræðu tók hæstv. ráðherra vel undir þær tillögur sem voru þar til umræðu sem komu frá þingmönnum Samfylkingar um úrbætur í þessum málum. Eins og ég nefndi áðan eru í frv. a.m.k. ein ef ekki tvær af þeim tillögum. Aftur á móti hefði ég viljað heyra frá hæstv. ráðherra hvernig hann hyggst bregðast frekar við þessu ástandi en það kom glöggt í ljós þegar skýrsla nefndar á vegum félmrn. kom út fyrir um ári, eða í apríl árið 2000, að þá vantaði um 1.250 leiguíbúðir til að tæma biðlista eftir leiguíbúðum hjá sveitarfélögunum og hátt í 700 leiguíbúðir vantaði til að tæma biðlista hjá félagasamtökum. Þar kom einnig fram að um 2.000 einstaklingar og fjölskyldur virtust vera á biðlista eftir leiguíbúðum. Nýlegar upplýsingar frá yfirvöldum í Reykjavík sýna að um 600--700 einstaklingar og fjölskyldur eru í þörf fyrir leiguíbúðir og sömuleiðis eru háar tölur um umsóknir sem bíða hjá Félagsstofnun stúdenta eða hátt yfir 800 á síðasta ári. Sömuleiðis veit ég að biðlistar eru allnokkrir hjá Öryrkjabandalaginu þó að útlit sé fyrir að það muni leysast með nýjum samningum þar um. Við vitnuðum í það þegar við ræddum þessi mál í sambandi við þáltill. okkar að félagsmálastjórinn í Reykjavík sagði opinberlega að ástandið á leigumarkaði færi stöðugt versnandi og biðlistar lengdust sífellt og aldrei hefði verið jafnslæmt ástand á leigumarkaðnum í Reykjavík frá því að núverandi félagsmálastjóri Reykjavíkur hóf störf fyrir sex árum. Í ljósi þessa hefði ég gjarnan viljað heyra það frá hæstv. ráðherra hvað hann hyggist gera sérstaklega til að bæta úr þessu ástandi, til að auka framboð á leiguhúsnæði. Hvað ætlar hann að gera frekar en að koma með það frv. sem hér liggur fyrir sem er til þess að auka rétt til húsaleigubóta? Einnig hefði ég gjarnan viljað heyra frá hæstv. ráðherra hvort uppi eru áform um að skattlagning á húsaleigubætur verði felld niður. Það er eitt af því sem hefur verið allmikið til umræðu og verið baráttumál, sérstaklega okkar í Samfylkingunni, að fella niður skattlagningu á húsaleigubætur. Ég hefði gjarnan viljað heyra frá hæstv. ráðherra hvort einhver áform eru uppi um það hjá ríkisstjórninni að skattlagning á húsaleigubætur verði felld niður?

Herra forseti. Hæstv. félmrh. hefur lagt fram frv. til laga um breytingu á lögum um húsaleigubætur. Hér er réttlætismál á ferðinni og ýmislegt hefur verið lagað sem mátti betur fara í lögunum. Ég vil sérstaklega nefna 2. gr. varðandi skyldmenni leigusala. Þar hafa lögin verið rýmkuð að vissu marki og verður betra fyrir okkur sem þessum málaflokki sinna að sinna ákveðnum hópi eftir þetta. Í 3. gr. er verið að tala um sambýli fyrir fatlaða. Ég vildi spyrja hæstv. félmrh. að því hvort ráð sé fyrir gert að allir íbúar á sambýlum komi til með að borga leigu eftir að þessi lög öðlast gildi, því að nú borga fatlaðir, a.m.k. á þeim sambýlum sem ég þekki til, fasteignagjöld en ekki leigu. Ég veit að kostnaðarnefnd varðandi ný lög um félagsþjónustu hefur tekið þetta atriði inn í sinn útreikning, þ.e. að fatlaðir komi til með að fá húsaleigubætur, og hefur kostnaðarmetið það fyrir sveitarfélögin, en eftir að lög um félagsþjónustu sveitarfélaga taka gildi. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. félmrh. hvort þessum lið verði breytt um leið og þessi lög öðlast gildi, þ.e. að allir fatlaðir á sambýlum fari þá að greiða húsaleigu í stað fasteignagjaldsins.

Herra forseti. Það er alltaf jafnánægjulegt að heyra umræður um mál frá félmrh. þegar fulltrúar Samfylkingar koma hér og segja að þetta sé besta mál. Það sé ívilnandi og gott að öllu leyti. Það er alltaf eins og Drottinn almáttugur borgi brúsann. En auðvitað borgar einhver brúsann, að sjálfsögðu. En það er ekki Drottinn almáttugur, ég hef a.m.k. ekki orðið var við það. Það gleymist alltaf í umræðunni. En mörg mál eru þó þess eðlis að þau eru góð í sjálfu sér vegna þess að þau rýmka rétt sem kostar kannski ekki mikið. Í þessu frv. má nefna t.d. ákvæðið um að ekki þurfi að þinglýsa leigusamningi íbúðar í eigu sveitarfélags, að ekki sé gerð krafa um þinglýsingu. Þá veltir maður fyrir sér af hverju þurfi þinglýsingu yfirleitt. Það er væntanlega til þess að tryggja rétt leigjandans og til að hindra svindl. Það er kannski ekki við því að búast að sveitarfélög fari að níðast á leigjendum með því að segja leigusamninginn ógildan og henda þeim út eða þá að þau fari að taka þátt í svindli. Þetta er því sjálfsagt atriði og ekki mikið mál. Síðan er spurningin um 2. gr. þar sem talað er um skyldmenni leigusala. Þar er aftur verið að reyna að koma í veg fyrir svindl þannig að fólk sé ekki að leigja börnum sínum eða öðrum slíkum. Hér er bætt inn ákvæði um að ef leigusalinn býr í sama húsi. Menn geta náttúrlega farið ýmsar leiðir með þetta ef þeir vilja og nenna. Tveir aðilar, Jón og Gunnar, gætu t.d. leigt hvor öðrum íbúð hvor annars. Þá eru báðir orðnir leigjendur og ættu rétt á húsaleigubótum og eru ekkert skyldir, að sjálfsögðu ekki. Það eru miklir möguleikar í því ef menn nenna. Ég hef margoft nefnt að lögin um húsaleigubætur eru með ólíkindum. Í fyrsta lagi kemur hvergi fram í frv. eða í lögunum ákvæði um hvernig húsaleigubæturnar skuli vera uppbyggðar, ekki orð um upphæð húsaleigubóta. Það er reglugerðarákvæði, heimild til félmrh. og hann sest niður með sínum mönnum einhvern morguninn yfir kaffibolla og ákvarðar velferðarkerfið. Þær ákvarðanir sem þetta ágæta fólk í félmrn. hefur tekið eru voðalega skrýtnar. T.d. það að tekjumörkin eru 166.000 kr. á mánuði sem leigjandi má hafa í tekjur án þess að bæturnar skerðist, sama hvort um er að ræða sex manna fjölskyldu eða einstakling, herra forseti. Einstaklingur með 166.000 kr. á mánuði fær óskertar húsaleigubætur. Hann á svona voðalega bágt, hann sér bara um sjálfan sig og engan annan. Ég mundi telja það bara mjög góð lífskjör að vera með þau laun. Hann fær óskertar húsaleigubætur. En sex manna fjölskylda, með 166.000 kr. á mánuði, ég mundi ekki segja að það væru góð lífskjör. Og þá er byrjað að skerða húsaleigubæturnar. Þetta er eitt sem ég hef lengi haft athugasemdir við og það er svo sem margt fleira sem má gera athugasemdir við. T.d. það sem tekið er á í 3. gr. þessa frv. um skilyrði fyrir húsaleigubótum. Það þarf að vera íbúðarhúsnæði. Húsaleigubætur koma einungis til álita vegna leigu á íbúðarhúsnæði með eldhúsi og baði. Sem sagt: Einstaklingur sem ætlar að hefja lífið með því að spara og búa t.d. í herbergi og kaupa sér íbúð seinna fær ekki húsaleigubætur. Hann skal sko búa í almennilegri íbúð og borga háa leigu. Nema sem námsmaður og fatlaður, það er nýjasta breytingin í frv., það var ekki mögulegt hingað til. Þá kem ég að námsmönnum. Það var gott ég var minntur á það, það þurfti varla til. Vegna þess að námsmenn fá lánað fyrir húsnæðinu. Það er inni í lánakerfinu að þeir fá lánað fyrir húsnæðinu. Svo fá þeir húsaleigubætur til viðbótar. Heldur herra forseti að eitthvað hafi breyst við það að húsaleigubætur voru teknar upp, þ.e. að námslánin hafi verið lækkuð? Ó nei, þau voru óbreytt. Þetta hefur leitt til þess að einstæður námsmaður með tvö börn er með yfir 200.000 kr. á mánuði í ráðstöfun allt árið og borgar enga skatta og engar skyldur. Helmingurinn af þessum tekjum hans, eða ráðstöfunartekjum, eru lán, 45% nánar tiltekið, restin eru bætur. Allt saman óskert. Áður en þingfararkaupið var hækkað hafði þessi ágæti einstæði námsmaður með tvö börn ekki efni á því að gerast þingmaður. Hann lækkaði í ráðstöfun við það að vera þingmaður. Ef þetta er velferðarkerfi, herra forseti, sem við viljum stefna að þá er það ekki skilningur minn á velferðarkerfi. Ég fer stundum að kalla þetta velferðarkerfi okkar ,,velferðarkerfi hinna ríku`` því verið er að bæta fólki sem hefur mjög góð lífskjör eins og einstaklingnum með 166.000 kr., það er verið að bæta þeim bótum úr almennum sjóðum ríkisins sem er greitt af fólki sem er með miklu lægri tekjur, herra forseti, því allt er þetta greitt af einhverjum. Þessar bætur eru greiddar með útsvörum til sveitarfélaganna af öllum launþegum, líka þeim sem eru með lágar tekjur. Þeir eru látnir borga með sköttum sínum bætur til einstaklinga sem eru með háar tekjur. Ég ætla ekki að nefna hér önnur atriði eins og það að húsaleigubætur hækka að sjálfsögðu húsaleigu. Það er vel þekkt að þegar húsaleigubætur eru teknar upp þá hækkar húsaleiga almennt, kannski ekki alveg um það sem nemur húsaleigubótunum, en kannski fullt að því. Sú stefna að fólk þurfi að leigja heila íbúð hefur leitt til þess að eftirspurnin eftir leiguíbúðum hefur vaxið mjög mikið. Leigan hefur farið upp í himininn og fólkið er kannski ekkert miklu betur sett eftir en áður. Í plaggi sem félmrn. birtir á heimasíðu sinni kemur fram, og þá er það eftir minni, að húsaleigubætur til manns með 200.000 kr. á mánuði séu 6.000 kr. Verið er að láta einstakling, herra forseti, sem er með 200.000 á mánuði fá húsaleigubætur, 6.000 kr. á mánuði. Er það virkilega skilningur hæstv. félmrh. að einstaklingur, sem þarf aðeins að sjá fyrir sjálfum sér og er með 200.000 kr. á mánuði, þurfi 6.000 kr. í húsaleigubætur? Herra forseti. Ég held að það sé mjög brýnt að taka á þessum enda velferðarkerfisins í heild sinni og líta á það hvað það er sem við viljum tryggja og hvað það er sem við höfum leiðst út í að tryggja. Allt kostar þetta. Það er nefnilega þannig, herra forseti, að guð almáttugur borgar ekki þessar bætur. Þær eru borgaðar af sveitarfélögunum með dýrum peningum skattgreiðenda. Tekið er útsvar af öllum skattgreiðendum í sveitarfélaginu og þeir eru látnir borga þetta. Það hefur aftur á móti þær afleiðingar stundum að fólk nennir ekki lengur að vinna, vegna þess hve skattbyrðin er orðin mikil. Það er neikvæða hliðin á medalíunni, herra forseti, að þessar félagslegu bætur til ríkra manna, leiða til þess að fólk veigrar sér við að vinna og veigrar sér við að standa undir þessu vegna þess hve skattbyrðin er orðin mikil. Þetta er sá vandi sem við stöndum frammi fyrir með slíkt velferðarkerfi og þetta er ekki eini hlutinn, ég get nefnt fullt af dæmum um velferðarkerfi ríkra. Nýjasta er náttúrlega þessar bætur til vel stæðra öryrkja. Þetta velferðarkerfi sligar atvinnulífið og efnahagslífið og veldur því að fólk hefur ekki sama vilja til að skaffa og að vinna.

Herra forseti. Það er afskaplega freistandi að taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sleppti honum og ræða við hann um öryrkja og aldraða. En hér er hins vegar til umfjöllunar frv. um húsaleigubætur sem mér sýnist að mörgu leyti vera til góðs. Það er kveðið á um þinglýsingar, að ekki verði skylt að þinglýsa leigusamningi vegna íbúðar í eigu sveitarfélags. Talað er um að þrengja svokallaða skyldleikaleigu þegar einstaklingur leigir af skyldmenni. Þetta er nokkuð sem ég tel reyndar að þurfi að skoða mjög rækilega í nefnd og kann hugsanlega að orka tvímælis. Ég velti því t.d. fyrir mér þegar fólk utan af landsbyggðinni kaupir íbúðir í þéttbýlinu fyrir börn sín sem sækja skóla og þarf að rísa undir kostnaði við að festa kaup á þessu húsnæði og þarf af þeim sökum að leigja það út. Þetta er álitamál sem þarf að skoðast í nefnd, ég hef ekki skoðað það ítarlega. Þá er lagt til að fatlaðir sem búa saman á sambýlum fyrir fatlaða hafi rétt til húsaleigubóta og námsmenn á framhalds- og háskólastigi sem leigja á heimavist eða námsgörðum, allt er þetta til bóta. Ég sakna þess sama sem hefur reyndar komið fram hjá öðrum hv. þm. og stjórnarandstöðu að við hefðum að sjálfsögðu viljað sjá frekari breytingar á húsaleigukerfinu og það sem þar þarf að gerast fyrst og fremst er að það þarf að hækka þessar húsaleigubætur. Um það hefur einnig verið rætt að það þurfi að jafna kjörin milli þeirra sem eru annars vegar að festa kaup á húsnæði og hinna sem leigja húsnæði. En stuðningur við þá sem leigja húsnæði er minni en gagnvart hinum sem eru að kaupa húsnæði. Þetta þarf að laga. Þetta er ekki rétt segir hv. þm. Pétur H. Blöndal, þetta er rétt a.m.k. á þeim tíma sem kaupin fara fram, á því árabili sem kaupin fara fram. Stuðningurinn er skattlagður gagnvart þeim sem leigir en ekki hinum sem er að kaupa. Ég er þar að sjálfsögðu að vísa í vaxtabæturnar. Hv. þm. Pétur H. Blöndal talaði um velferðarkerfi hinna ríku. Á Íslandi væri velferðarkerfi hinna ríku. Þetta má til sanns vegar færa og þá er náttúrlega að spyrja: Hverjir eru hinir ríku? Það eru ekki síst þeir sem hagnast á fjármagni, sem hafa ógrynni fjár og nota peninga sína til að fjárfesta í fyrirtækjum og hafa af þeim arð og svo hinir sem lána á kjörum sem geta ekki kallast annað en okurkjör. Hér hafa verið til umræðu lán úr bankakerfinu sem bera 20% nafnvexti, þetta eru að sjálfsögðu okurkjör. Þegar breytingar voru gerðar á húsnæðiskerfinu með lögum sem tóku gildi í byrjun árs 1999 var við því varað að sá hluti þjóðarinnar sem er á lægstu tekjunum og reyndar í lægri kantinum mundi ekki rísa undir byrðunum, gæti ekki eignast húsnæði. Þetta fólk mundi leita út á leigumarkað sem er allt of lítill til að taka við þessum mikla fjölda enda hefur það komið í ljós að það er mikill skortur á leiguhúsnæði. Ég er ekki talsmaður þess að snúa hjólunum til baka þótt ég vilji að sjálfsögðu efla að nýju félagslegar lausnir í húsnæðismálum. Í þeim skilningi vil ég horfa til þess besta úr liðnum tíma en leita hins vegar nýrra lausna. Ég tek undir það sem fram hefur komið hjá hæstv. félmrh. í þeim efnum. Ég tel að þær tilraunir sem hann er að hrinda af stokkunum með því að samhæfa átak margra aðila, ríkis, sveitarfélaga, félagasamtaka og lífeyrissjóða, sé það skref sem þurfi að stíga. Þarna þarf að stofna til víðtæks samstarfs í þjóðfélaginu. Ég vona að þverpólitísk samstaða geti skapast um það á Alþingi og í þjóðfélaginu öllu að gert verði stórátak til að koma húsnæðismálum okkar í lag.

Virðulegi forseti. Hérna er verið að leggja fram frv. til laga um breytingar á húsaleigubótum. Það er margt gott í þessu frv., sérstaklega fagna ég 3. gr. sem ég tel til mikilla bóta og náttúrlega ívilnandi og allt gott með það. Ekki er ég að gagnrýna það. En ég vildi kannski gagnrýna eitt í þessu máli hjá hæstv. félmrh. Hérna í umsögn með frv. stendur: ,,Nokkur óvissa er um áhrif frv. á húsaleigubætur til námsmanna á framhalds- og háskólastigi en gera má ráð fyrir að þær gætu numið um 14--16 millj. kr. á ári. Samtals aukast því húsaleigubætur sveitarfélaga um 44--51 millj. kr. á ári verði frv. að lögum. Samkvæmt samningi milli ríkis og sveitarfélaga greiðir ríkissjóður árlega framlag til jöfnunar húsaleigubóta í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og nemur það 306 millj. kr. árið 2001. Ekki liggur fyrir endanlegt samkomulag milli ríkis og sveitarfélaga um hvernig auknum kostnaði af frv. verður mætt.`` Ég vil spyrja hæstv. félmrh. hvers vegna í ósköpunum er ekki búið að ganga frá þessu milli félmrn. og Sambands íslenskra sveitarfélaga áður en frv. er lagt fram? 

Herra forseti. Hv. þm. Gunnar Birgisson spurði af hverju væri ekki búið að ganga frá samkomulagi milli ríkis og sveitarfélaga. Feginn vildi ég að það væri búið en það hefur bara ekki tekist að koma því saman enn þá en það er verið að vinna að því baki brotnu og ég vonast eftir að það takist áður en þingi lýkur. Ég vonast eftir að þetta frv. verði afgreitt fyrir þinglok. Þá ætti þetta samkomulag að liggja fyrir. Hins vegar var ekki tiltækilegt að bíða lengur með framlagningu frv. vegna þess að það voru síðustu forvöð að leggja fram frv. eins og menn vita fyrir 1. apríl. Hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir spurði um framtíðaráform í leiguíbúðarmálunum. Mér er ljúft að segja frá því að við eigum í mjög ánægjulegum samtölum við lífeyrissjóðina um að þeir komi myndarlega inn í byggingu og rekstur leiguhúsnæðis. Reyndar er einkaframtakið líka að fara af stað að byggja leiguhúsnæði í stórum stíl. Ég hef frá a.m.k. tveimur byggingafyrirtækjum heyrt og séð áætlanir um að byggja og reka leiguhúsnæði í stórum stíl. Enda er það alveg ljóst að hér vantar leiguhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu á meðan sveitarfélög í dreifbýlinu eða á landsbyggðinni eru víða í vandræðum með of mikið af húsnæði sem þau sitja uppi með. Vandinn er sem sagt ekki sá sami eftir því hvar maður er á landinu. Varðandi viðræður við lífeyrissjóðina þá átti ég ágætan fund með þessum aðilum í dag og annar fundur verður vonandi haldinn á mánudaginn. Hægt er að hafa ýmislegt form á þessari innkomu lífeyrissjóðanna. Þeir gætu lánað 10% og Búseti verið t.d. byggingaraðilinn eða sá sem sæi um öflun og rekstur húsnæðisins. Það er líka hægt að hugsa sér að lífeyrissjóðirnir myndi félag, eignarhaldsfélag sem sæi um að afla leiguhúsnæðis og síðan gætu t.d. Félagsbústaðir í Reykjavík tekið að sér að reka það. Aðalatriðið er að menn taka undantekningarlítið á þessu með góðvild og eru í ánægjulegum samræðum. Á landsbyggðinni er vandinn annar og ég ætla að greina aðeins frá því. Nefnd hefur verið að vinna að því að leysa vanda sveitarfélaganna á landsbyggðinni og samkvæmt niðurstöðum greiningar sem nefndin lét gera eru íbúðir í eigu sveitarfélaganna 2.688, þ.e. um fjórðungur af félagslegum íbúðum í landinu. Innlausnarverð þessara íbúða er 19,4 milljarðar, eignarhlutur sveitarfélaganna er um 25% eða um 4,8 milljarðar. Niðurstöður reiknilíkansins gera ráð fyrir að lækka þurfi verð íbúðanna um 20,8 milljarða. Nefndin leggur til að hafist verði handa við að endurskipuleggja félagsleg húsnæðismál sveitarfélaga með því að stofna eignarhaldsfélög í hverju sveitarfélagi sem hafi með höndum rekstur og umsýslu leiguíbúða. Lagt er til að sveitarfélögin leggi eignarhaldsfélögunum til sinn eignarhluta, þ.e. 4,8 milljarða kr., og síðan þurfi 1,6 milljarða kr. framlag úr öðrum opinberum sjóðum til að lækka verð íbúðanna og tryggja leigufélögunum rekstrargrundvöll. Af þeirri fjárhæð er gert ráð fyrir 1,2 milljörðum til að lækka lán sveitarfélaganna við Íbúðalánasjóð. Framlög úr opinberum sjóðum geta orðið á tvo vegu, annars vegar eingreiðsla í upphafi og hins vegar árleg greiðsla miðað við aðstæður hverju sinni. Það þyrfti um 100 millj. á ári til þess að standa við það. Rætt hefur verið við sveitarfélögin um framtíðarfyrirkomulag á aðstoð ríkisins við öflun leiguhúsnæðis þannig að þrátt fyrir að vextir hækki og hætt verði að niðurgreiða vexti í svo stórum stíl, þá standi leigjendur jafnir eftir. Það er einkanlega verið að tala um þrjár aðferðir og e.t.v. fleiri leiðir en eina, eitthvert sambland af þeim. Það er verið að tala um hækkun húsaleigubóta, stofnstyrki eða skattfrelsi húsaleigubóta, sem ég teldi að ýmsu leyti hagkvæmustu og eðlilegustu niðurstöðuna. Til að gefa dæmi um hverjar húsaleigubæturnar eru þá fær fjölskylda með 1,9 millj. kr. árstekjur, sé hún barnlaus, 11 þús. í húsaleigubætur, ef hún er með eitt barn 18 þús. og 20 þús. ef börnin eru tvö. Fari árstekjurnar hins vegar upp í 3,1 millj. þá fá barnlausir engar húsaleigubætur, með eitt barn fá þeir 7 þús. á mánuði, 13 þús. ef börnin eru tvö og 18.500 ef þau eru þrjú. Þannig er ekki rétt að ekki sé tekið tillit til fjölskyldustærðar. Það er byrjað að skerða bæturnar við 2 millj. í árstekjur. Hámark húsaleigubóta getur orðið 35.000. Í ár má reikna með að í húsaleigubætur fari í kringum 700 þús. Gera má ráð fyrir að 4 milljarðar fari í bætur, sem líka er félagsleg aðstoð, og er ástæða til þess að hafa það í huga. Ef tekjur hjóna eru 2,6 millj., skuldir vegna íbúðar 4 millj. og vaxtagjöldin 300.000, þá fá þessi hjón vaxtabætur upp á 124 þús. Reykjavíkurborg hefur tekið myndarlega við sér og undanfarin tvö ár keypt 100 félagslegar íbúðir árlega. Þar áður voru á milli 10 og 20 íbúðir keyptar á ári, nema 1998 en þá voru keyptar rúmlega 30 íbúðir. Afgreiddum lánum á vegum húsnæðisnefndar í Reykjavík hefur fjölgað mjög á síðustu árum, 1999 voru þau 600, 1995 voru þau ekki nema rúm 400 en þau voru milli 500 og 600 á síðasta ári. Félagslegar íbúðir sem framkvæmdaaðilar á landinu öllu hafa haft til ráðstöfunar til umsækjenda hafa aldrei verið fleiri og aldrei bæst fleiri við en á síðasta ári, þá bættust við 1.800 íbúðir sem eru félagslegar með einhverjum hætti, endursöluíbúðir, nýjar íbúðir inn í kerfið eða íbúðir með viðbótarláni. Árið 1995 bættust rúmlega 1.200 íbúðir við í kerfið. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta frekar en þakka fyrir ágætar undirtektir við frv. og góða umræðu.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa yfirferð og fagna þeim upplýsingum að unnið sé í því að bæta ástandið í leiguhúsnæðismálum, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvað hann telji að taka muni langan tíma að leysa úr því neyðarástandi sem talað er um að ríki í húsnæðismálum fólks á leigumarkaði á höfuðborgarsvæðinu með þeim leiðum sem hæstv. ráðherra benti á og þeim samningaviðræðum sem hann hefur verið í undanfarið, síðast í dag eins og hann nefndi. Það hefur komið fram í fréttum að einkaaðilar hafi einnig farið í að byggja leiguíbúðir eins og gerist í öðrum löndum. Það er ágætt en spurningin er: Hvað telur hæstv. ráðherra að það taki langan tíma að leysa þennan vanda þannig að þetta ástand ríki ekki hér áfram? Sömuleiðis tók ég ekki eftir því að hæstv. ráðherra svaraði því sem ég spurði um í ræðu minni áðan, um það hvort uppi væru áform um að fella niður skattlagningu á húsaleigubótum. Eru einhver áform uppi um það hjá hæstv. ríkisstjórn?

Herra forseti. Ég sagði frá því að ein af þeim leiðum sem við værum að skoða í viðræðum við sveitarfélögin og fjmrn. væri að fella niður skatt á húsaleigubætur, hinar leiðirnar eru hækkun húsaleigubóta, að veita stofnstyrki eða einhver blanda af þessum leiðum. Varðandi það hve langan tíma tekur að minnka húsnæðisskortinn þori ég ekki að fullyrða um en mér fyndist skynsamlegt að við gerðum áætlun um að vinna okkur út úr þessu á fjórum til fimm árum. Ég teldi að það væri raunhæft. Það þýðir ekkert að setja sér markmið sem ekki standast. Mörg atriði geta breytt þessari mynd, t.d. eins og aðflutningur á höfuðborgarsvæðið. Er að draga úr honum eða má búast við stríðari straumi? Það getur gjörbreytt myndinni. Á síðasta ári fluttust um 2.000 manns til Reykjavíkur og þar af kom 1 / 3 af landsbyggðinni og 2 / 3 frá útlöndum. Það eru sveiflur á flutningi fólks til borgarinnar.

Herra forseti. Hæstv. félmrh. fullyrti að ég hefði sagt --- og sagði að það væri ekki rétt --- að ekki væri tekið tillit til fjölskyldustærðar við greiðslu húsaleigubóta. Það sem ég átti við var að bætur væru óskertar án tillits til fjölskyldustærðar, enda stendur í ágætum bæklingi félmrn. á netinu, með leyfi herra forseta: ,,Bætur skerðast óháð fjölskyldustærð í hverjum mánuði um 1% af árstekjum umfram 2 millj. kr., samkvæmt reglugerð um húsaleigubætur.`` Einstaklingur með 166 þús. kr. á mánuði fær óskertar húsaleigubætur, nákvæmlega eins og fjölskylda, sex manna fjölskylda, fær óskertar húsaleigubætur að þeim mörkum. Þær eru skertar frá þeim mörkum, jafnt 1% af árstekjum eða 12% af mánaðartekjum, bæði fyrir einstakling og stóra fjölskyldu. En það er rétt hjá hæstv. ráðherra að barnafjölskyldur fá hærri bætur óskertar. Hins vegar er ekki tekið mið af öðrum fjölskyldugerðum, t.d. þar sem þrjár eldri systur búa saman eða gert ráð fyrir að önnur dæmi geti komið upp. Fjölskyldur eru ekki alltaf með ungabörn. Þá er ekki tekið tillit til þess, þær fá sömu bætur og einstaklingur, þ.e. að fjölskylda sem samanstendur af þremur eldri systrum fær sömu húsaleigubætur og einstaklingur. Hæstv. ráðherra svaraði hins vegar ekki spurningu minni um hvort ástæða væri til að styrkja einstakling með 200 þús. kr. á mánuði með 6 þús. kr. húsaleigubótum á mánuði.

Herra forseti. Það er náttúrlega alltaf spurning hvar eigi að draga þessi mörk. Ég tel að húsaleigubæturnar séu nauðsynlegar, að það hafi verið skynsamlegt að koma þeim á og þær geri fólki beinlínis mögulegt að lifa við leigumarkaðinn hér á höfuðborgarsvæðinu.

Herra forseti. Þetta svaraði ekki spurningu minni. Ég spurði hvort ástæða væri til að styrkja einstakling með 200 þús. kr. á mánuði með 6 þús. kr. húsaleigubótum á mánuði. Er ástæða til þess? Er uppbyggingin á þessu bótakerfi rétt? Ég tel hún sé kolröng. Til marks um það má nefna að fjórðungur bótaþega eru námsmenn sem fá lánað fyrir húsnæðinu úr Lánasjóði íslenskra námsmanna, hafa fengið lánað fyrir þessu sama húsnæði. Það eru yfirleitt alltaf einstaklingar með lágar tekjur eðli málsins samkvæmt sem fá þá óskertar bætur. Ég held að uppbyggingin á þessu kerfi sé mjög röng, herra forseti. Ég er að gagnrýna hvernig félmrn. sem hefur það í hendi sér með reglugerð hefur byggt upp þetta bótakerfi.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort það hefur nokkuð upp á sig að ræða um þetta úr ræðustólnum við hv. þm. Pétur Blöndal. Við erum ekki sammála um húsaleigubæturnar og það hefur iðulega komið fram. Ég veit mjög vel af skoðunum hans. Ég tel að sjálfsögðu að jafngreindur og flugskýr maður og hann hafi að vissu leyti rétt fyrir sér. Hann færir sterk rök fyrir máli sínu. Ég tel að ég geti gert það líka en held að við ættum ekki að eyða tímanum í það í kvöld.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um erfðaefnisskrá lögreglu. Með frv. er lagt til að komið verði á fót sérstakri lögregluskrá með upplýsingum um erfðaefni ákveðinna einstaklinga í þeim tilgangi að auðvelda lögreglu rannsókn alvarlegra sakamála. Aðdragandi að frv. er að í byrjun árs 1999 var skipuð nefnd til að vinna að undirbúningi reglna um DNA-rannsóknir, nánar tiltekið um sýnatöku, skrásetningu sýna og vörslu þeirra í þágu rannsókna sakamála. Nefndin kannaði framkvæmd og reglusetningu á þessu sviði á Norðurlöndunum, í Bandaríkjunum og Bretlandi, auk þess að leita upplýsinga hjá fagaðilum á þessu sviði. Þá hafði nefndin í störfum sínum einnig hliðsjón af tilmælum ráðherranefndar Evrópuráðsins um DNA-rannsóknir í þágu opinberra mála. Nefndin skilaði skýrslu sinni í lok mars á síðasta ári og lagði til að hér á landi yrði hafin kerfisbundin skráning á upplýsingum um erfðaefni úr lífsýnum sem tekin hefðu verið í þágu rannsóknar opinberra mála. Við svo búið var hafist handa við að leggja drög að frv. því sem ég mæli hér fyrir. Frv. er einkum byggt á tillögum nefndarinnar, en einnig var við samningu þess höfð hliðsjón af dönskum lögum um sama efni. Kostir skrár sem þessarar eru margvíslegir, en í því sambandi má t.d. nefna þann gríðarlega tímasparnað sem vinnst við rannsókn mála hjá lögreglu þar sem með einfaldri samanburðarrannsókn á erfðaefni sem finnst á brotavettvangi má annaðhvort tengja mann með skjótum hætti við afbrotið eða hreinsa hann strax af grun, sem er ekki síður mikilvægt. Þá er einnig vert að nefna að slík samanburðarrannsókn getur leitt til þess að mál upplýsist sem ella hefði aldrei upplýst. Herra forseti. Ég mun nú gera grein fyrir meginefni frv. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir að ríkislögreglustjóri haldi skrána, annist skráningu í hana og beri ábyrgð á henni í samræmi við ákvæði laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Samkvæmt 2. gr. frv. er skránni skipt í tvo hluta, kennslaskrá og sporaskrá. Í kennslaskrá verður heimilt að skrá upplýsingar um þá einstaklinga sem hafa hlotið dóm fyrir alvarleg brot gegn ákvæðum almennra hegningarlaga, svo sem manndráp, alvarlegar líkamsmeiðingar, kynferðisbrot og alvarleg almannahættubrot. Þá er einnig heimilt að skrá upplýsingar um einstaklinga sem framið hafa brot gegn stjórnskipan ríkisins og æðstu stjórnvöldum þess, en þessi atriði eru talin upp í 4. gr. Í frv. eru heimildir til skráningar í kennslaskrá þröngar og er gengið skemur í þeim efnum en gert er víða í grannlöndum okkar. Í sporaskrá verða skráðar upplýsingar um erfðaefni sem fengin eru úr lífsýnum á brotavettvangi eða finnast á mönnum eða munum sem ætlað er að tengist broti án þess að vitað sé frá hverjum þau stafa. Upplýsingar sem skráðar verða í sporaskrá eru af öðrum meiði en þær sem skráðar verða í kennslaskrá, þ.e. aðeins er um að ræða upplýsingar sem finnast á vettvangi og hafa ekki verið tengdar ákveðinni persónu. Af þeim sökum eru rýmri heimildir til að skrá upplýsingar í sporaskrá en kennslaskrá. Þær upplýsingar sem heimilt er að skrá í erfðaefnisskrána eru tæmandi taldar í 3. gr. frv. En þær eru: Nafn einstaklings, kennitala, heimilisfang og erfðagerð hans ásamt vísun til dóms eða málsnúmers óupplýsts sakamáls. Þegar einstaklingur hefur verið skráður í erfðaefnisskrá kveður 6. gr. frv. á um að ríkislögreglustjóra beri að tilkynna honum skriflega um skráninguna. Gilda um þá tilkynningu almennar reglur stjórnsýsluréttarins og er ákvörðun um skráningu jafnframt kæranleg til æðra stjórnvalds. Í 7. gr. frv. er fjallað um hvenær upplýsingar verða máðar úr skránni og gilda mismunandi reglur um sporaskrá og kennslaskrá. Úr kennslaskrá verða upplýsingar máðar eigi síðar en tveimur árum eftir andlát hins skráða. Ef skráður einstaklingur hefur verið sýknaður eftir endurupptöku máls verða upplýsingar máðar út eftir að sýknudómur gengur. Þá verða upplýsingar máðar úr skránni ef í ljós kemur að skráðar upplýsingar hafa verið rangar eða skráðar án tilskilinnar heimildar. Úr sporaskrá verða upplýsingar máðar þegar kennsl hafa verið borin á skráðar upplýsingar eða við fyrningu brots þess sem um ræðir. Til að tryggja öryggi erfðaefnisskrárinnar hefur ríkislögreglustjóri einn aðgang að henni samkvæmt 1. gr. frv. Nauðsynlegt er þó að ákveðin yfirvöld geti fengið upplýsingar úr skránni í nánar greindum tilvikum. Í 8. gr. frv. er því gert ráð fyrir að lögreglustjórum, ríkissaksóknara, dómsmrn., erlendum dómstólum og dómsmálayfirvöldum og rannsóknarstofu sem annast greiningu erfðaefnis samkvæmt þjónustusamningi við dómsmrn. verði veittur aðgangur að upplýsingum úr skránni eftir beiðni þar um. Upplýsingar um erfðaefni einstaklinga eru í eðli sínu mjög viðkvæmar persónuupplýsingar og til að tryggja enn frekar öryggi erfðaefnisskrárinnar er Persónuvernd í 9. gr. frv. falið sérstakt eftirlitshlutverk með skránni. Það eftirlit er til viðbótar því eftirliti sem ríkislögreglustjóri fer með sem ábyrgðaraðili skrárinnar. Eftirlit Persónuverndar felst annars vegar í að gæta þess að skráning og meðferð upplýsinga sé í samræmi við ákvæði frv. þessa og annarra lagaákvæða sem kveða á um persónuvernd og friðhelgi einkalífs og hins vegar að tryggja að óviðkomandi fái ekki aðgang að henni eða geti haft áhrif á skráningu upplýsinga í hana. Ég legg ríka áherslu á að einungis með því að gæta ýtrasta öryggis skrárinnar og þeirra upplýsinga sem í hana eru skráðar er hægt að tryggja að hún geti þjónað hlutverki sínu sem hjálpartæki lögreglu við að upplýsa alvarleg sakamál. Hefur þessa í hvívetna verið gætt við smíð frv. Herra forseti. Ég hef í meginatriðum gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að það fer hálfgerður hrollur um mig þegar ég les þetta frv. og hlýði á mál hæstv. dómsmrh. Loksins hefur það gerst að stóri bróðir, sem George Orwell skrifaði um, er eiginlega genginn aftur í frumvörpum íslensku ríkisstjórnarinnar. Ég ætla að þessu sinni ekki að hafa langt mál um frv., herra forseti, en hæstv. dómsmrh. sagði að þeir sem ættu að fara í þessar skrár sem getið er um í 3. og 4. gr. væru menn sem hefðu gerst sekir um ákaflega alvarleg brot. Þegar ég les síðan athugasemdir við t.d. 4. gr. þar sem verið er að lýsa þeim sem eiga að fara í svokallaða kennslaskrá, þá kemur t.d. í ljós að þar er um að ræða menn sem hafa brotið gegn ákvæðum um landráð, brotið gegn stjórnskipan ríkisins og æðstu stjórnvöldum þess. Sömuleiðis þeir sem gerast sekir um að veita ekki aðstoð í nauð og um tiltekna tegund ráns. Það er ekki nóg með það, herra forseti, heldur á líka að skrá upplýsingar um þá sem gerast sekir um tilraun til þessara brota. Ég skil þetta svo, herra forseti, að þeir sem eru sekir um tilraun hafi ekki náð tilgangi sínum, með öðrum orðum, þeir hafa ekki gerst sekir við tiltekin ákvæði. En ég spyr hæstv. ráðherra: Hví í ósköpunum þarf að skrá upplýsingarnar sem rætt er um í viðkomandi grein um þessa einstaklinga sem hafa gerst sekir um tiltekin afbrot sem ég ræddi hérna og um tilraun til þess? Er þetta ekki allt of langt gengið?

Herra forseti. Ég tel ekki að svo sé. Ég vil vekja athygli á því og ítreka að hér er aðeins um að ræða alvarlegustu brot sem kveðið er á um í hegningarlögum. En það er nú einu sinni þannig að tilraun til þess að fremja eitthvað af þessum brotum, alvarlegu brotum, er að sjálfsögðu refsiverð. Ég geri ráð fyrir að eðlilegt sé að setja fram þessar lagagreinar eins og fram kemur í athugasemdum um 4. gr. frv., það er í samræmi við refsirétt á Íslandi. Þar að auki vakti ég athygli á því í framsögu minni áðan að ekki er gengið eins langt í þessu frv. og lagt er til í þeirri skýrslu nefndarinnar sem vann þetta mál og þar að auki göngum við mun skemur en líklega öll okkar nágrannalönd og ég tel að þetta sé mjög þarft mál. Það er ekki bara hjálpartæki fyrir lögreglu til þess að upplýsa um sakamál, hv. þm., heldur er það líka mjög mikilvægt til þess að hreinsa menn af grun.

Herra forseti. Ákaflega þótti mér þetta vond ræða hjá hæstv. dómsmrh. Mér þótti hún bera vott um það að hæstv. ráðherra hefði ekki kynnt sér þetta mál alveg til botns, eða a.m.k. ekki hugsað það til hlítar. Hvað veldur því að nauðsynlegt sé að skrá upplýsingar um erfðagerð manna sem t.d. veita ekki aðstoð í nauð? Eða um erfðagerð manna sem t.d. gerast sekir um tilraun til tiltekins ráns? Það er hægt með afskaplega góðum vilja að fallast á sum rök hæstv. ráðherra varðandi glæpi sem tengjast stórfelldum líkamsmeiðingum, manndrápi o.fl., ég tek samt fram að ég er ekki að lýsa stuðningi mínum við það, en ég skildi röksemdafærslu hæstv. ráðherra að því er varðaði þá tegund afbrota. En hæstv. ráðherra verður að skýra betur hvers vegna á með þessum hætti að skrá þær nákvæmustu upplýsingar sem hægt er að skrá um nokkurn lifandi mann í opinbera skrá, sem er að vísu lokuð en löggæslan hefur aðgang að, þegar um er að ræða fólk sem t.d. hefur orðið sekt um það að veita ekki aðstoð í nauð. Hví í ósköpunum þurfa menn á því að halda að vita erfðamynstur viðkomandi einstaklinga? Hvers vegna þurfa menn að vita um erfðamynstur þeirra sem kunna að gerast brotlegir gegn stjórnskipan ríkisins og æðstu stjórnvöldum? Er það mögulega til þess að geta hreinsað afganginn af þjóðinni undan slíkum ákærum? Ég veit það ekki, herra forseti. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða tegund ráns er þetta sem getið er um í 252. gr. almennra hegningarlaga sem er þess eðlis að nauðsynlegt er að skrá erfðagerð þeirra sem gerast sekir um tilraun til þess?

Herra forseti. Ég vænti þess að hv. þm. geri sér grein fyrir því að ekki stendur til að fara ofan í ákvæði allra greina hegningarlaga. Hv. þm. hlýtur að gera sér grein fyrir því að þegar við erum að tala um rán, þá er það ekkert venjulegt afbrot og oft og tíðum er um að ræða mikið ofbeldi því samfara. Þetta er mjög alvarlegt afbrot. 

Þú svaraðir ekki spurningu minni.

Virðulegur forseti. Hæstv. dómsmrh. hefur mælt fyrir frv. til laga um erfðaefnisskrá lögreglu. Ég segi eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði áðan að það fer um mig hálfgerður hrollur eða að mér finnist ég stödd í ákveðinni bíómynd. Það má vel vera að það sé minn blindingjaleikur og kannski er þetta alltaf búið að vera svona og ég hafi bara ekki vitað af því. Má vel vera. Það eru alveg ákveðnar athugasemdir sem ég hef fram að færa og við munum auðvitað skoða það nánar í nefndinni og fá til okkar ekki hvað síst persónuverndarfólkið sem mér finnst strax mikil þörf á að hitta. En mig langar að lesa upp 3. gr., svona eiginlega til gagns og ánægju fyrir þingmenn. En þar segir, með leyfi forseta: ,,Í erfðaefnisskrá skal eingöngu`` --- nota bene: eingöngu --- ,,færa upplýsingar um nafn, kennitölu, heimilisfang og erfðagerð.`` Ég skil ekki af hverju það er ekki nefnt þarna ef fólk er ekki með plattfót eða hvaða skóstærð fólk notar. Hvað er hægt að skrá meira en þetta? Auðvitað á ekkert að skrá hérna ,,eingöngu``. Þetta er bara allt sem hægt er að vita um mann. Hvað er hægt að vita meira um mann? Ég verð að játa það að ég brast nú í létt hláturskast fyrst, því að tala um að þetta sé ,,eingöngu``, þetta eru eiginlega upplýsingar um mann allan nema fjölskylduhagi, en erfðaefnið er kannski hægt að nýta í að reyna að bera það saman. Það eina sem ég er hrædd um er að við séum að ganga aðeins of langt þannig að ég held að sé alveg nauðsynlegt fyrir allshn. að fá þessa skýrslu til skoðunar. Mig langar að spyrja um varðandi 8. gr.: Af hverju eru það ekki bara lögreglustjóri og ríkissaksóknari sem eiga aðgang að þessum upplýsingum? Af hverju á dómsmrn. að vera með þessar upplýsingar, komast í þær? Á það ekki að vera á vegum hinna tveggja og þá helst Persónuverndar sem gæti kannað þetta? Ef Persónuvernd gerir athugasemdir, þá á hún að koma tillögum til ríkislögreglustjóra og dómsmrn. Það er spurning hvort á bak við slíkt þurfi ekki að vera starfandi einhver nefnd sem er um leið líka náttúrlega einhver eftirlitsaðili með þessum málum. Það er álit sem ég vildi gjarnan heyra frá Persónuverndinni sem slíkri. Varðandi 5. gr. aftur. Í ákvæðinu er að finna heimild til að taka lífsýni úr einstaklingi eftir að endanlegur dómur fellur. Ég hélt að taka þessara lífsýna hlyti að vera í þágu máls. Hún getur ekki eingöngu verið til að búa til einhverja skrá. Það getur ekki staðist. En svona stendur þetta í greinargerðinni með frumvarpinu. Þá segir maður: Dómur er hvort eð er fallinn og á að vera hægt að fella hann án þess að hafi verið tekið þetta erfðaefni. Af hverju á þá að vera að taka sýni eftir á? Hér eru auðvitað ýmsar spurningar eins við heyrum. En hvað gerir t.d. viðkomandi eða maður sem lendir einu sinni á þessari skrá? Hvað á hann að gera til að komast út af henni? Þetta er hlutur sem við þurfum að skoða. Maður þarf að vera dáinn í minnst tvö ár til þess að komast út af skránum og finnst mér það fulllangur tími. Ef þetta er liður í rannsókn máls, af hverju er verið að gera ráð fyrir svo ofboðslega mikilli aukningu á málum? Það kemur fram frá fjmrn. að að meðaltali hafi verið um tíu mál á ári þar sem DNA-lífsýni hafa verið tekin. Auðvitað eru fleiri DNA-lífsýni tekin varðandi bæði feðrun barna og annað. En varðandi rannsóknir mála --- og ég er ekkert að mæla gegn því að það sé gert --- held ég að við verðum að fara örlítið varlega og setja ákveðin spurningarmerki. Við höfum verið með tíu sýni á ári og nú er allt í einu gert ráð fyrir 50 sýnum á ári. Í hverju er þessi aukning? Mér finnst afar mikilvægt að við sjáum þessa skýrslu því þar hlýtur að vera skýring á þessari aukningu og af hverju hún stafar. Jafnframt fer um mig pínulítill hrollur að því leyti að eins og hæstv. dómsmrh. veit að inni í nýju útlendingalögunum er gert ráð fyrir að taka lífsýni úr útlendingi, bara eins og hvert annað fingrafar, á meðan engin þjóð er með það nema Danir í ákveðinni sérmerktri grein og undir ákveðnum sérstökum kringumstæðum. Ég vil að hæstv. dómsmrh. svari því að þetta tengist á engan hátt. Ef það er ekki þá vil ég sérstakar umræður um það í nefndinni þannig að það sé algjörlega ótengt þessu máli. Mér finnst það afar mikilvægt. En það verður margt að skoða í nefndinni. Ég vona að það eigi ekki að vera mjög mikill hraði í þessu máli. Þó ekki séu þetta margar lagagreinar, þá er þetta nýtt mál og stórt mál. Það er stærra en það lítur út fyrir að vera og það verður líka spennandi að ræða það í nefndinni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga en þau lög voru afgreidd frá Alþingi á síðasta þingi. Frv. felur ekki í sér teljandi breytingu á lögunum eins og ég mun rekja nánar þegar ég geri grein fyrir efni frv. Með lögunum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga var löggjöfin færð til samræmis við tilskipun Evrópusambandsins frá 24. okt. 1995, um vernd einstaklinga í tengslum við vinnslu persónuupplýsinga og um frjálsa miðlun slíkra upplýsinga en sú tilskipun var felld inn í EES-samninginn frá 25. júní 1999. Tilefni þess að tilskipunin var sett var að löggjöf aðildarríkja Evrópusambandsins á sviði persónuverndar var afar mismunandi og stóð orðið í vegi fyrir frjálsu flæði persónuupplýsinga milli aðildarríkjanna og skapaði vandkvæði í efnahagslegu samstarfi þeirra. Ryðja varð þeim hindrunum burt svo að hinn frjálsi og opni markaður fengi þrifist. Af sömu ástæðum var séð fyrir að önnur ríki utan Evrópusambandsins mundu kjósa að veita persónuupplýsingum samsvarandi vernd. Í ljósi þess var í sett ákvæði í 25. gr. tilskipunarinnar þess efnis að framkvæmdastjórn Evópusambandsins gæti ákveðið að þriðja land teldist tryggja nægilega vernd í krafti laga sinna eða alþjóðaskuldbindinga um vernd friðhelgi einkalífs og grundvallarfrelsis og réttindi manna, þar með talið skuldbindingar sem stofnað er til eftir samningaviðræður. Nú liggja fyrir þrjár ákvarðanir framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins af þessu tagi og varða þær Sviss, Ungverjaland og Bandaríkin. Í lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga skortir hins vegar leiðsögn um það hvernig fullgilda megi slíkar ákvarðanir hér á landi. Er þessu frv. m.a. ætlað að bæta þar úr með því að heimila Persónuvernd að ákveða að slíkar ákvarðanir hafi gildi hér á landi og auglýsa þær í Stjórnartíðindum. Þá er lagt til með frv. að lögtekin verði með afdráttarlausari hætti lagaskilaákvæði tilskipunar og að ákvæði laganna um öryggi vinnslu persónuupplýsinga verði fyllri og endurspegli betur en gildandi lög ákvæði tilskipunarinnar þar að lútandi. Loks er lagt til í 6. gr. frv. að lögtekin verði 14. gr. tilskipunarinnar um andmælarétt hins skráða. Til samræmis við það ákvæði er lagt til það nýmæli að fram komi í lögunum að hinum skráða sé heimilt að andmæla vinnslu upplýsinga um sjálfan sig ef hann hefur til þess lögmætar og knýjandi ástæður vegna sérstakra aðstæðna sinna nema kveðið sé á um annað í öðrum lögum. Eigi andmæli rétt á sér er ábyrgðaraðila óheimil frekari vinnsla upplýsinga. Í 6. gr. frv. er einnig lagt til það nýmæli að ábyrgðaraðili geti afhent félaga-, starfsmanna- eða viðskiptamannaskrár til nota við dreifingu markpósts ef hann hefur áður gefið félagsmönnum, starfsmönnum eða viðskiptamönnum kost á að andmæla því að nafn viðkomandi verði á afhentri skrá. Þá ber ábyrgðaraðila enn fremur að kanna hvort viðkomandi einstaklingur hefur með tilkynningu til Hagstofu andmælt slíkri notkun á nafni sínu við útsendingu markpósts. Þessi heimild þykir ekki varhugaverð með tilliti til persónuverndar en markaðssetning af þessu tagi hefur viðgengist lengi. Herra forseti. Ég hef í meginatriðum gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Virðulegur forseti. Hæstv. dómsmrh. hefur mælt fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Þetta byggist fyrst á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og tilskipunum frá Evrópuráðinu og slíku. Það verður afar fróðlegt að fara yfir þetta í allshn. Þegar við unnum lögin um persónuvernd, sem var afar ánægjuleg vinna og farið vel ofan í hlutina og góðar umræður, þá var einmitt talsvert rætt um þennan andmælarétt og er mjög gott að sjá það hér. Ég býst við því að hæstv. allshn. kalli til sín aðila eins og Persónuverndina og Hagstofuna og fleiri til þess að fara yfir málið. Vonandi fáum við gagnlegar umræður úr því, því við vorum að sjá þetta fyrst í dag.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á mörkum Suðvesturkjördæmis og Reykjavíkurkjördæma suður og norður. Með frv. er lagt til að mörkum Suðvesturkjördæmis og Reykjavíkurkjördæma suður og norður verði breytt til samræmis við þá breytingu sem varð á mörkum Mosfellsbæjar og Reykjavíkurborgar með samningi milli sveitarfélaganna þann 28. febrúar sl. og staðfestur var af félmrn. þann 30. mars sl. Samkvæmt samkomulagi Mosfellsbæjar og Reykjavíkurborgar breyttust mörk sveitarfélaganna þannig að suðurhlíðar Úlfarsfells sem voru innan Mosfellsbæjar eru nú innan marka Reykjavíkur. Á landsvæði því sem um ræðir búa um 30 manns sem eiga nú kosningarrétt í Suðvesturkjördæmi. Nú hefur verið ákveðið að skipuleggja landið fyrir íbúðabyggð og atvinnusvæði og þykir nauðsynlegt að byggð þar fylgi Reykjavíkurkjördæmi. Í 2. mgr. 6. gr. laga um kosningar til Alþingis er kveðið á um að þótt mörkum sveitarfélaga verði breytt þá haldist mörk kjördæma óbreytt. Samkvæmt 2. mgr. 129. gr. laganna verður ákvæðum um kjördæmamörk ekki breytt nema með samþykki 2 / 3 hluta atkvæða á Alþingi, sbr. 6. mgr. 31. gr. stjórnarskrárinnar. Með frv. þessu er því lagt til að Alþingi samþykki breytingar á mörkum Suðvesturkjördæmis og Reykjavíkurkjördæma suður og norður til samræmis við samkomulag sveitarfélaganna. Ítrekað skal að breytingarnar öðlast ekki gildi nema Alþingi samþykki þær með 2 / 3 hluta atkvæða. Herra forseti. Ég hef í meginatriðum gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði að lokinni umræðunni vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Virðulegur forseti. Það verður að segjast eins og er að þegar þetta frv. lá hér frammi þá held ég að margir hafi ekki skilið það. En það er nú allt orðið skýrt núna. Talað var um hnitin öll og annað og svo áttaði fólk sig á því að í rauninni snerist þetta um að færa mörkin eftir uppkaup og skipti á landi milli Reykjavíkurborgar og Mosfellsbæjar. En þetta er í rauninni sjálfsagt mál og allshn. mun auðvitað skoða það. Ekki get ég trúað því að það þurfi mikillar skoðunar við. Hins vegar verður spurning með 2 / 3 hluta atkvæða, vonandi gengur það eftir fljótlega.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á umferðarlögum. Með frv. er lagt til að notkun farsíma við akstur án handfrjáls búnaðar verði bönnuð. Einnig eru lagðar til breytingar á ákvæðum laganna um ökuréttindi. Frv. er byggt á tillögum starfshóps sem ég skipaði til að fara yfir umferðarlög og reglur settar á grundvelli þeirra í þeim tilgangi að gera tillögur og ábendingar um atriði sem mættu betur fara í því skyni að auka umferðaröryggi og bæta umferðina. Í starfshópnum áttu sæti Þorgerður K. Gunnarsdóttir alþingismaður, sem er formaður hópsins, Hjálmar Björgvinsson aðalvarðstjóri, tilnefndur af ríkislögreglustjóra, Ingvi Hrafn Óskarsson, aðstoðarmaður dómsmrh., Jakob Falur Garðarsson, aðstoðarmaður samgrh., og Óli H. Þórðarson, framkvæmdastjóri Umferðarráðs. Ritari starfshópsins var Sandra Baldvinsdóttir, lögfræðingur í dóms- og kirkjumrn. Starfshópurinn skilaði skýrslu sinni til ráðuneytisins í febrúar sl. Í skýrslu hópsins er að finna fjölmargar gagnlegar tillögur um breytingar á lögum og reglum um umferðarmálefni. Á þeim stutta tíma sem liðinn er frá því starfshópurinn lauk störfum hefur ekki gefist ráðrúm til að ljúka við að útfæra tillögur hópsins nánar en þær eru nú til athugunar í ráðuneytinu. Því verki miðar vel og er frv. það sem hér liggur fyrir afrakstur af því starfi. Frekari úrbótum á þessu sviði verður síðan haldið áfram á grundvelli tillagna hópsins og mun ég kappkosta að ötullega verði unnið að þessu brýna verkefni. Ég mun nú gera nánari grein fyrir þeim tillögum sem er að finna í frv. Í 1. gr. er lagt til að bann verði sett við notkun farsíma án handfrjáls búnaðar við akstur vélknúins ökutækis. Notkun farsíma án slíks búnaðar í umferðinni er augljóslega til þess fallin að draga úr færni ökumanns til að stjórna bifreið og auka hættu í umferðinni. Þetta styður fjöldi erlendra rannsókna. Af þessum sökum hafa mörg ríki lagt bann við notkun farsíma án handfrjáls búnaðar við akstur. Hér er lagt til að fylgt verði fordæmi þessara þjóða. Tillaga frv. um bann við notkun farsíma án handfrjáls búnaðar felur í sér breytingu á háttum sem hingað til hafa viðgengist. Því er mikilvægt að bann þetta verði kynnt rækilega fyrir öllum almenningi og vil ég leggja ríka áherslu á að sú kynning fari fram á jákvæðum nótum þannig að leitað verði fylgis ökumanna við þessa sjálfsögðu breytingu. Í samræmi við þetta er lagt til að ekki verði refsað fyrir brot gegn þessu banni fyrr en að liðnu ári frá gildistöku laganna. Hér er tekið mið af þeirri reynslu sem fékkst við lögleiðingu öryggisbelta. Í 2. gr. frv. er lagt til að sett verði sérstök skilyrði fyrir því að gefið verði út fullnaðarskírteini til þeirra sem hafa bráðabirgðaskírteini. Þessi skilyrði eru að hlutaðeigandi hafi farið í akstursmat eftir að hafa haft bráðabirgðaskírteini í a.m.k. eitt ár og að viðkomandi hafi ekki undanfarandi ár fengið punkta í punktakerfi ökumanna eða verið án ökuréttar vegna sviptingar. Þessi tillaga frv. byggir á þeirri velþekktu staðreynd að ungir og reynslulitlir ökumenn valda hlutfallslega fleiri slysum en aðrir í umferðinni. Þetta kemur ekki á óvart þar sem augljóst er að ökumaður nær aukinni færni eftir því sem hann öðlast meiri reynslu í akstri. Af þessu tilefni hefur því gjarnan verið hreyft hvort ekki sé rétt að hækka ökuskírteinisaldur, t.d. í 18 ár. Ekki hefur verið leitt í ljós með óyggjandi hætti að hærri aldri fylgi aukin þekking á umferðarreglum né örugg vissa fyrir því að eldri ökumenn brjóti í minna mæli umferðarreglur. Samkvæmt samantekt rannsóknarnefndar umferðarslysa um unga ökumenn og ráðstafanir til að fækka slysum sýna rannsóknir afdráttarlaust að slysatíðni lækkar með reynslu ökumanna en áhrif aldurs í þessu samhengi eru hins vegar umdeild. Þá þykir heppilegra og árangursríkara að sporna gegn slysum hjá ungum ökumönnum með aðgerðum sem byggja á fræðslu, hvatningu og auknu aðhaldi. Slíkar aðgerðir hvíla á trausti til ungs fólks og taka mið af því að velflestir ungir ökumenn eru til fyrirmyndar í umferðinni. Þetta viðhorf liggur til grundvallar tillögum frv. um breytingar á ákvæðum laganna um ökuréttindi. Þessar tillögur fela í sér aukið aðhald fyrir byrjendur í umferðinni þannig að þeir fari að umferðarreglum og stuðla að því að ungir ökumenn leitast við að efla þjálfun sína fyrir akstursmat sem þeir verða að gangast undir áður en þeir öðlast fullnaðarskírteini. Ég vil hins vegar taka fram að ég tel eðlilegt að þegar nokkur reynsla verði komin á þessar breytingar, t.d. eftir þrjú ár, verði gerð úttekt á árangrinum með hliðsjón af hugsanlegum breytingum á ökuskírteinisaldrinum. Í frv. er gert ráð fyrir að akstursmat vegna útgáfu fullnaðarskírteinis fari fram á vegum Umferðarráðs og að það annist löggiltir prófdómendur. Miðað er við að akstursmat taki um 30--45 mínútur og fari fram á bifreið sem umsækjandi hefur til umráða. Miðað er við að akstursmat verði ekki jafnumfangsmikið og verklegt ökupróf. Herra forseti. Ég hef í meginatriðum gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði að lokinni umræðunni vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Virðulegi forseti. Hæstv. dómsmrh. hefur mælt fyrir frv. til laga um breyting á umferðarlögum. Ég tel þetta vera hið besta mál og mér finnst að þegar vinnuhópar fara vel ofan í málin að þá komi oft út úr þeim mjög góðar tillögur. 1. gr. frv. um að notkun farsíma og annars fjarskiptabúnaðar í umferðinni sé óheimil ber náttúrlega að fagna alveg sérstaklega. Fjölmargar tillögur í þinginu hafa verið fluttar um það mál og mér þykir þetta afar skynsamlegt. Ég er ein af þeim sem vildu gjarnan sjá að 18 ára aldursmarkið sé greinilega þegar barn hættir að vera barn og verður fullorðinn einstaklingur og getur gift sig og gert í rauninni allt sem sig lystir sem fullorðin manneskja. Þá væri hægt að nýta þetta eina ár milli 17 og 18 í æfingaakstur þannig að viðkomandi gæti svo sem byrjað að aka að miklu leyti. En við eigum eftir að ræða það nánar í nefndinni. Ég var afar sátt við það eins og dómsmrh. talaði um að gera úttekt á árangrinum eftir ákveðinn tíma þegar þetta er búið að vera í gildi og ég held að það sé líka mjög mikilvægt þegar við erum að prófa okkur áfram með nýja hluti. Ég er alveg klár á því að með meiri reynslu, meira aðhaldi með þeim sem er að byrja að læra á bíl þá verða þeir auðvitað betri bílstjórar þegar fram í sækir.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um breyting á umferðarlögum og í því eru nokkur atriði. Ég er í sjálfu sér mjög ánægður með 2. gr. og 3. gr. sem tekur á þeirri miklu áhættu sem fylgir ungum ökumönnum í umferðinni og finnst nokkuð snjöll lausn að veita svona bráðabirgðaskírteini. Hins vegar er ég ekki alveg eins hrifinn af 1. gr. sem hljóðar svo, með leyfi herra forseta: ,,Ökumanni vélknúins ökutækis er við akstur óheimilt að nota farsíma án handfrjáls búnaðar.`` Ökumenn sem eru að aka bifreið gera ýmislegt. Þeir eru í fyrsta lagi að horfa í kringum sig, landslagið, og stundum er umhverfið mjög einhæft þannig að það sígur á menn svefn. Svo eru sumir með börn í bílnum. Börnin geta verið með óþekkt eins og oft vill verða þegar þau þurfa að sitja lengi og eru að krefjast hins og þessa. Svo getur ökumaður verið að tala við aðra farþega í bifreiðinni. Hann getur verið að hlusta á útvarp. Hann getur verið að borða. Það hefur sést. Svo er sumt fólk sem reykir í bílnum, voðalegur hlutur, ná í sígarettukveikjarann, ná í sígarettuna. Þetta er töluvert mikið stúss og á meðan er athyglin ekki við aksturinn sem skyldi þegar menn langar mikið til þess að fá sér sígarettu. Allt eru þetta atriði sem auka áhættu í akstri. Ef ætlunin er virkilega að ganga eins langt og hægt er og koma alveg í veg fyrir slys þá er náttúrlega langbest að banna fólki að keyra yfirleitt vegna þess að það er alltaf eitthvað sem truflar athyglina þegar menn keyra. Varðandi farsíma, sem menn eru farnir að nota í auknum mæli í bifreiðum, og ég tek undir að er ekki æskilegt, langt í frá, þá er það eiginlega eitt í því sambandi sem ég mundi telja að væri mjög hættulegt. Það er þegar menn velja númerið því þá þurfa þeir að horfa af götunni og horfa á tækið og þá er athyglin bundin við tækið og að muna númerið og slá það inn o.s.frv. Þá er áhættan mest. Svo lyfta menn símanum og horfa fram á veginn og tala eiginlega með sama hætti og við farþega í bifreiðinni nema þeir stýra með annarri hendi. Þá finnst mér að hættan sé miklu minni. Í frv. er gert ráð fyrir því að óheimilt sé að nota farsíma án handfrjáls búnaðar. Þá er væntanlega átt við það að menn séu með heyrnartæki og hljóðnema til að tala í sem heitir handfrjáls búnaður en er það að sjálfsögðu ekki því menn þurfa að velja númerið eftir sem áður. Það er reyndar til tæki sem hægt er að tala við og segja: ,,Hringja í Önnu``, eða eitthvað slíkt og þá gerir síminn það. En sá búnaður er ekki mjög víða og í frv. er ekkert skilgreint nánar hvað er átt við með handfrjálsum búnaði, hvort hann sé algjörlega handfrjáls þannig að maður getur talað við hann eða hvort það sé það sem ég nefndi fyrr, þ.e. með heyrnartæki og hljóðnema. Ef um er að ræða að menn þurfi að velja númerið eftir sem áður þá er það langhættulegasta augnablikið. Það sem ég hef við þetta að athuga er að menn skuli yfirleitt vera að setja svona reglur, þ.e. banna fólki þetta og hitt. Auðvitað á fólk ekki að nota síma við akstur og mér finnst það ættu að vera reglur um það, leiðbeinandi reglur sem segja að það sé óæskilegt eða ekki sé æskilegt að tala í símann eða borða eða hafa óþekka krakka í bílnum eða eitthvað slíkt. En ég er sérstaklega á móti því að fara í hlutverk stóra bróður og segja: Þú mátt ekki þetta, þú mátt ekki hitt og þú skalt gera svona og ekki hinsegin, vegna þess að þær rannsóknir sem vísað er til í greinargerðinni eru bara ekkert svo greinilegar. Í greinargerðinni stendur, með leyfi herra forseta: ,,Notkun farsíma án handfrjáls búnaðar í umferðinni er augljóslega til þess fallin að draga úr færni ökumanns til að stjórna bifreið og auka hættu í umferðinni. Þetta styðst við fjölda erlendra rannsókna.`` Alltaf þegar menn segja að eitthvað sé augljóst þá er það greinilega ekki augljóst því þeir þurfa að undirstrika það sérstaklega að það sé augljóst. Eins og ég get nefnt hérna þá er fullt af atriðum sem geta verið þannig að það er jafnvel hættulegra en það sem ég nefndi, sérstaklega þegar menn eru þreyttir og sofna kannski við akstur. Það er líka mjög hættulegt. Ég hef því miklar efasemdir um þetta atriði á meðan ekki er sannað með betri rannsóknum að þetta sé raunverulega svona miklu hættulegra en margt annað sem er leyft. Ég tel t.d. að það að drekka gos í bíl eða borða mat í bíl, sé ekki síður hættulegt og ekki síður ástæða til að banna það en að tala í síma. Ég mundi hafa viljað hafa þetta öðruvísi og vísa því til hv. nefndar sem fær þetta frv. til umfjöllunar hvort ekki megi skoða það einhvern veginn að það sé leiðbeinandi atriði, ekki boð og bönn, heldur leiðbeinandi: Þú skalt helst ekki gera þetta og helst ekki gera hitt þegar þú ert að keyra þannig að ekki séu við því viðurlög og annað slíkt sem getur verið mjög erfitt að sanna. Herra forseti. Ég tek undir 2. og 3. gr. í frv. en hef miklar efasemdir um það að lögreglan ætli að fara í hlutverk stóra bróður varðandi notkun á farsímum.

Virðulegi forseti. Ég var í þeirri nefnd sem hæstv. dómsmrh. skipaði til þess að kanna umferðaröryggi og hvaða leiðir eru færar til þess að efla og bæta umferðaröryggi á vegum landsins. Einmitt þetta tiltekna mál, hvort ekki ætti að setja reglur um bann við notkun farsíma og setja þar af leiðandi í lög að fólk eigi að nota handfrjálsan búnað þegar það ekur, er ekki að ástæðulausu. Við veltum einmitt fyrir okkur í nefndinni m.a. hvort það væri jafnhættulegt að borða undir stýri eða setja kassettu í útvarpstæki. Það kann vel að vera að það sé áhættumikið. En þennan tiltekna þátt, þennan farsímaþátt sem er mjög hættulegur þegar fólk er að keyra, var hægt að einangra og sjá að það er beinlínis hættulegt að keyra og tala í símann um leið án þess að vera með handfrjálsan búnað. Þennan tiltekna þátt er hægt að niðurnjörva og segja: Með því að setja regur um handfrjálsan búnað við akstur bifreiða er hægt að fækka slysum. Þegar hægt er að beita reglum skynsamlega, að mínu mati, sem hafa það að markmiði og leiða að öllum líkindum af sér fækkun slysa þá get ég ekki sagt nei við slíkum reglum. Það er útilokað.

Herra forseti. Það er alltaf spurning hve langt á að ganga í að hafa vit fyrir fólki, banna því og leyfa. Hér finnst mér of langt gengið. Ég er þeirrar skoðunar að ökumaður eigi að vita að hann á ekki að tala í síma undir stýri, það er hættulegt alveg eins og að borða eða drekka við akstur. Ég tel að hann beri sjálfur ábyrgð á því hvernig til tekst. Svona boð og bönn virka yfirleitt illa. Jafnvel þó þau séu skynsamleg og hægt að færa fyrir þeim rök er oft mun skynsamlegra að fara út í áróðursherferð og sýna fólki fram á að hlutirnir séu hættulegir, frekar en að vera með refsivöndinn og hóta refsingu.

Virðulegur forseti. Ég hefði skilið þessar athugasemdir hv. þm. Péturs Blöndals ef við værum að banna einhverja athöfn sem snerist gegn eigin hegðun og eigin persónu. En við erum að huga að öryggi annarra og það er lykilatriðið í málinu. Hv. þm. Pétur Blöndal bendir á setningu í greinargerðinni þar sem segir að ýmsar rannsóknir hafi bent til þess að slysum mundi fækka við setningu svona laga. Það er alveg hárrétt. Ég man til að mynda eftir einni frá Þýskalandi þar sem sagt var að áhættustuðullinn væri 70 hjá þeim sem keyra og tala í síma á hinn hefðbundna hátt enn stuðullinn lækkar niður í 27 með handfrjálsum búnaði. Með þessum lögum færi stuðullinn ekki niður í 2 eða 3 eins og ef við mundum banna alla símnotkun í akstri. Eftir slíka lækkun, þ.e. eftir að hættumörkin hafa lækkað úr 70 niður í 27, situr enn eftir þessi mikla áhætta, sem er alveg fullkomlega rétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal, að velja númerið. Þess vegna er enn áhætta við að tala í síma undir stýri. Það er alveg hárrétt. Við verðum að gera fólki grein fyrir því að það er áhætta að keyra og tala í síma en hún minnkar verulega ef fólk notar handfrjálsan búnað.

Herra forseti. Mjög mikið af slysum í umferðinni verður vegna mannlegra mistaka, af því menn gera eitthvað rangt, misskilja eitthvað eða það slaknar á einbeitingu manna við aksturinn. Menn aka kannski of hratt eða aka of hægt og valda slysum þannig. Það væri hægt að tína til ótal atriði þar sem hegðun einstaklingsins skaðar aðra í umferðinni. Frv. sem við ræðum hér gengur út frá því að eitt ákveðið atriði sé hreinlega óheimilt. Í staðinn fyrir að vera leiðbeinandi og segja fólki að það eigi ekki að gera þetta og ekki hitt o.s.frv. ætlar stóri bróðir að taka ákvörðun um að refsa mönnum fyrir að gera þetta eða hitt. Einstaklingar geta gert margvísleg mistök í í umferðinni. Ég held að miklu betra sé að fara heldur mjúku leiðina og upplýsa fólk um hvað veldur hættu í staðinn fyrir að banna það.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir ábendingar hv. þm. við 1. umr. um frv. sem hér liggur fyrir til breytinga á umferðarlögum. Ég fagna því að stuðningur er við þau ákvæði frv. veita ungum ökumönnum aukið aðhald og vænti þess að þetta frv. fái skjóta afgreiðslu hér á þinginu. Hins vegar hefur hv. þm. Pétur Blöndal vakið athygli á því varðandi 1. gr., um notkun farsíma og annars fjarskiptabúnaðar, að þar sé um að ræða afskipti stóra bróður og boð og bönn sem ekki séu til góðs. Ég get tekið undir það með hv. þm. að boð og bönn geta vissulega verið til óþurftar. Það er alltaf spurning hversu langt á að ganga í því að hafa vit fyrir fólki. Það hefur verið reynt með áróðursherferðum og fræðslu að gera átak hér og þar til að reyna að efla umferðaröryggi. Því miður hefur árangurinn ekki verið nógu góður. Í umferðinni hafa orðið mjög alvarleg slys sem kostað hafa mannfórnir og haft alvarlegar afleiðingar að öðru leyti. Við þurfum auðvitað að sporna gegn þeirri þróun. Það er alveg ljóst. Ef við lítum á atriði eins og öryggisbeltin, sem hafa verið nefnd í þessari umræðu, þá kom stóri bróðir einmitt að því máli. Hvar værum við stödd í dag ef skylda til þess að vera með öryggisbelti hefði ekki verið sett í lög? Í skýrslu starfshópsins koma fram margvíslegar upplýsingar. Þar er m.a. fjallað um notkun farsíma í bifreiðum og gerð grein fyrir því í hvaða löndum lögum hefur verið breytt eða reglur verið settar í takt við ákvæði 1. gr. frv. Með leyfi virðulegs forseta vil ég fá að gera stuttlega grein fyrir því: Í Danmörku gekk í gildi þann 1. júlí 1998 bann við notkun farsíma við akstur án handfrjáls búnaðar. Bannið nær einnig til annarra ökumanna en þeirra sem stjórna vélknúnum ökutækjum, þ.e. hjólreiðamanna og reiðmanna og í vissum tilvikum notenda hjólastóla. Í Noregi gekk í gildi bann við notkun farsíma án handfrjáls búnaðar þann 15. mars árið 2000. Önnur lönd í Evrópu hafa sett sérstök ákvæði í lög við notkun farsíma í bifreiðum. Má þar nefna bann á Ítalíu við notkun farsíma við akstur ef ekki er notaður handfrjáls búnaður. Í Sviss er bannað að nota farsíma án handfrjáls búnaðar á grundvelli reglna um að ætíð skuli a.m.k. önnur hönd vera á stýri. Í Frakklandi og Austurríki er að finna ákvæði um að önnur hönd skuli vera á stýri við akstur. Á Spáni og Portúgal er aðeins leyfilegt að nota handfrjálsan búnað við akstur og bannað er að slá inn símanúmer á handfrjálsan síma á ferð. Þá þarf að nota handfrjálsan búnað í Belgíu, Þýskalandi, Bretlandi, Grikklandi, Lúxemborg, Ítalíu, Póllandi, Búlgaríu, Slóveníu, Slóvakíu, Indlandi, Suður-Afríku, Egyptalandi og reyndar Malasíu líka. Fleiri lönd eru nefnd til. Í Finnlandi, Svíþjóð, Hollandi og Bretlandi er í athugun að koma á banni við notkun farsíma án handfrjáls búnaðar í akstri. Það er mikið af bönnum í þessari upptalningu en það getur ekki annað verið en menn hafi séð af rannsóknum á umferðinni, umferðaróhöppum og alvarlegum slysum að tengsl séu á milli notkun farsíma við akstur og þeirra slysa sem verða í umferðinni. Ég tel alveg ljóst að við þurfum að gera samstillt átak hér á landi til að efla umferðaröryggi og snúa við þeirri óheillaþróun sem hefur átt sér stað varðandi umferðarslysin. Frv. sem við ræðum hér er einmitt þáttur í því.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum um Landhelgisgæslu Íslands. Með frv. er lögð til sú breyting á lögunum að fellt verði brott ákvæði í 2. mgr. 15. gr., þess efnis að við smíði varðskips eða viðhaldsframkvæmdir sé eigi skylt að láta fara fram útboð og að leita megi tilboða frá einum eða fleiri aðilum. Eftirlitsstofnun EFTA í Brussel hefur gert athugasemdir við þetta lagaákvæði og dregið í efa að það samræmist þjóðréttarlegum skuldbindingum Íslands samkvæmt EES-samningnum. Af þessu tilefni hóf eftirlitsstofnunin undirbúning að málshöfðun gegn íslenska ríkinu fyrir EFTA-dómstólnum. Eftir nánari athugun og viðræður hefur orðið að samkomulagi að leggja til að umrætt lagaákvæði verði fellt brott og að smíði varðskips verði þegar þar að kemur boðin út á Evrópska efnahagssvæðinu. Málaferli fyrir EFTA-dómstólnum munu þá um leið falla niður. Er frv. þetta flutt í tilefni af því samkomulagi. Herra forseti. Ég hef í meginatriðum gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 93/1997, um Suðurlandsskóga. 1. gr. frv. lýsir tilgangi þess: ,,Tilgangur laga þessara er að stuðla að ræktun fjölnytjaskóga og skjólbelta í Gullbringusýslu, Árnessýslu, Rangárvallasýslu, Vestur-Skaftafellssýslu og Austur-Skaftafellssýslu og umhirðu þess skóglendis sem þar er fyrir og treysta með því byggð og fjárfesta í nýrri auðlind sem efla mun atvinnulíf í framtíðinni.`` Í frv. er lagt til að verði á þetta fallist öðlist lögin þegar gildi. Frv. gerir ráð fyrir að stækka svæði Suðurlandsskóganna þannig að nýja kjördæmið, væntanlegt Suðurkjördæmi, verði eitt svæði í þessu efni. Eins og þekkt er ríkir þarna mikill áhugi á skógrækt og þar eiga margir hlut að máli. Því eðlilegt að þetta sé eitt hagsældarsvæði. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Herra forseti. Við erum að ræða um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 93/1997, um Suðurlandsskóga. Ég tel að mjög mikilvægt að Suðurlandsskógar nái einmitt yfir hið nýja kjördæmi, það sé ekki verið að stofna til fleiri landshlutaskógaverkefna heldur að það nái yfir eitt og sama svæðið. Ég held einmitt að þessi verkefni hafi verið eitt af því jákvæðasta sem hefur gerst í sveitum landsins núna um mörg ár ásamt því verkefni sem Landgræðslan hefur verið með, þ.e. bændur græða landið. Á Suðurlandi eru núna 206 aðilar skráðir í Suðurlandsskógaverkefnið og þar af eru 160 þegar byrjaðir og af þeim eru 100 jarðir sem eru í skógrækt og 60 í skjólbeltaræktun. Mig langaði til þess að spyrja hæstv. ráðherra hvort þessu fylgi ekki aukið fjárframlag. Þá er ég að hugsa aðallega til Austur-Skaftafellssýslu. Hér er gert ráð fyrir með umsögninni að fyrir þetta ár verði sama fjármagn og var á síðasta ári en ég tel að það þurfi að koma viðbótarframlag sem nemur því svæði sem verið er að taka yfir með þessu frv.

Hæstv. forseti. Vegna spurningar hv. þm. þykir mér rétt að upplýsa að það hefur verið rætt. Það var ákvörðun Alþingis að veita ákveðið fjármagn til skógræktar utan Héraðsskógasvæðisins, niður á firðina og niður í Austur-Skaftafellssýslu. Þar kæmi auðvitað til einhverra uppskipta og yrði að ná samkomulagi um það atriði. Að öðru leyti snýst þetta frv. ekki um annað fjármagn á þessu ári en það sem er í fjárlögum. En framtíðarinnar er að þetta verður eitt sameiginlegt svæði og auðvitað mun þetta nýja kjördæmi leita eftir stuðningi sem ein heild í gegnum Suðurlandsskógana.

Herra forseti. Ég mæli fyrir litlu frv. til laga um breyting á lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. með síðari breytingum. Með frv. þessu er lagt til að vörugjald af bifreiðum til ökukennslu verði lækkað í 10% og 13% eftir sprengirými aflvélar að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Frv. gerir ráð fyrir því að bifreiðar til ökukennslu geti notið sömu lækkunar og leigubifreiðar og bílaleigubifreiðar, en vörugjöld á þessum bifreiðum hafa þegar verið lækkuð í 10 og 13% eftir sprengirými aflvélar, nú síðast bílaleigubifreiðarnar með lögum nr. 8/2000. Þetta frv. á sér nokkurn aðdraganda. Meðal annars kemur til skjalanna úrskurður samkeppnisráðs nr. 10/1999, en einnig álit frá umboðsmanni Alþingis um þetta efni. Niðurstaðan af umfjöllun um þetta mál í ráðuneytinu er sú að eðlilegt sé að um þessi mál gildi samræmdar reglur, bæði að því er varðar leigubíla, bílaleigubíla og bifreiðar til ökukennslu. Því er þetta frv. lagt fram, herra forseti. Þetta er sem sagt samræmingarmál. Við gerum ráð fyrir því að kostnaður ríkissjóðs af þessu verði óverulegur. Ekki er ljóst hversu margir ökukennarar munu uppfylla þau skilyrði sem um er að ræða í þessu frv. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til nýrra heildarlaga um opinber innkaup sem er að finna á þskj. 1048. Í frv. þessu eru settar fram tillögur um ný heildarlög þar sem fram koma bæði reglur um opinber innkaup á EES-svæðinu og reglur um innkaup undir viðmiðunarfjárhæðum svæðisins. Ákvæði um opinber innkaup er nú að finna í mörgum lögum og reglugerðum og því að mörgu leyti erfitt að fá heildarmynd af efni þeirra. Gert er ráð fyrir að verði frv. að lögum falli úr gildi lög nr. 52/1987, um opinber innkaup, og reglugerð nr. 302/1996, um innkaup ríkisins, auk þess sem reglur sem nú er að finna í lögum nr. 63/1970, um skipan opinberra framkvæmda, eru felldar inn í þetta frv. Gert er ráð fyrir að efnislegt gildissvið reglna um opinber innkaup verði hið sama hvort sem um er að ræða innkaup yfir eða undir viðmiðunarfjárhæðum Evrópska efnahagssvæðisins. Innkaup undir viðmiðunarfjárhæðum EES eru þó aðeins útboðsskyld innan lands. Aðili sem er ekki útboðsskyldur samkvæmt reglum EES yrði sömuleiðis ekki útboðsskyldur innan lands. Í frv. er farin sú leið að láta útboð innan lands lúta í grundvallaratriðum sömu reglum og útboð samkvæmt reglum EES. Sérreglur gilda þó eðli málsins samkvæmt um auglýsingar, tilkynningar o.fl. vegna útboða á Evrópska efnahagssvæðinu. Með frv. er þannig ekki aðeins stefnt að því að samræmi sé á milli reglna EES-svæðisins og reglna um innkaup innan lands um útboðsskylda aðila og samninga, heldur einnig að því er varðar nánari framkvæmd útboðs, val tilboða o.s.frv. Þetta hefur þann augljósa kost að eitt einsleitt regluverk mun gilda um opinber innkaup hvort sem þau eru undir eða yfir viðmiðunarfjárhæðum EES. Í frv. er gert ráð fyrir að viðmiðunarmörk hvað varðar útboðsskyldu innan lands verði 3 millj. kr. vegna innkaupa á vörum og þjónustu en 10 millj. vegna verkframkvæmda. Reglur EES um opinber innkaup stofnana sem annast vatnsveitu, orkuveitu, flutninga og fjarskipti eru ekki teknar inn í frv. þrátt fyrir það sem að framan greinir. Ástæðan fyrir þessari skipan er sú að þessar reglur, tilskipun nr. 96/38/EBE, víkja í ýmsum atriðum frá öðrum reglum EES og mundi það gera lögin til muna flóknari ef þau tækju einnig til þessara innkaupa. Þess í stað er gert ráð fyrir að reglur um þessi innkaup verði settar í reglugerð en í þeirri reglugerð yrði þó vísað til laganna um opinber innkaup að verulegu leyti. Þetta er í samræmi við stefnumótun Evrópusambandsins í opinberum innkaupum þar sem gert er ráð fyrir því að tilskipanir um þjónustukaup, vörukaup og verkkaup verði sameinaðar, en sérstök tilskipun verði eftir sem áður um innkaup veitustofnana. Þótt reglur um opinber innkaup leggi að meginstefnu skyldur á herðar opinberum aðilum um hvernig þeir skulu haga innkaupum sínum þykir einnig rétt að líta til þess að lögin varða mikilvæga fjárhagslega hagsmuni einstaklinga og lögaðila. Í frv. er því lagt til grundvallar að efnisákvæði verði að meginstefnu í lögum í stað reglugerðar. Ráðherra eru þó á nokkrum stöðum veittar sérstakar heimildir til setningar nánari reglna í reglugerðum auk þess sem gert er ráð fyrir því að viðmiðunarfjárhæðir EES verði auglýstar sérstaklega. Í frv. er gert ráð fyrir því að sjálfstæð stjórnsýslunefnd fjalli um kærur vegna opinberra innkaupa en almennt eftirlitsvald vegna innkaupa ríkisins, þar á meðal yfirstjórn Ríkiskaupa, verði áfram í höndum ráðherra. Ráðherra ber því enn sem fyrr ábyrgð á opinberum innkaupum ríkisins þótt hann skeri hvorki úr kærum vegna þessara innkaupa né innkaupa annarra opinberra aðila, svo sem sveitarfélaga og sjálfstæðra ríkisfyrirtækja. Úrlausn um skaðabætur vegna brota á reglum um opinber innkaup er hins vegar í höndum dómstóla. Samkvæmt þessu er gert ráð fyrir því að ráðherra, kærunefnd umboðsmála og almennir dómstólar fari með þau verkefni sem kveðið er á um í tilskipunum EBE um opinber innkaup. Til að undirbúa gerð þessa frv. var skipuð nefnd á vegum fjmrn. í ágúst 1999. Í nefndinni áttu sæti fulltrúar Verslunarráðs Íslands, Samtaka iðnaðarins, Ríkiskaupa og ráðuneytis. Í starfi nefndarinnar var haft samráð við flesta þá aðila sem hafa sérstakra hagsmuna að gæta á þessu sviði, m.a. fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga og Innkaupastofnunar Reykjavíkurborgar. Nefndin skilaði áliti í maí árið 2000 sem lagt var til grundvallar vinnu við frv. Á vegum ráðuneytisins var haldinn kynningarfundur í febrúar sl. um efni frv. þar sem fulltrúar seljenda og stærstu kaupendur tóku þátt. Í framhaldi af fundinum var leitað formlegrar umsagnar hjá nokkrum hagsmunasamtökum. Tekið hefur verið tillit til athugasemda þeirra sem borist hafa við lokaundirbúning frv. Herra forseti. Tilgangur frv. er að tryggja jafnræði bjóðenda við opinber innkaup og stuðla að virkri samkeppni og hagkvæmni í opinberum rekstri, sbr. 1. gr. þess. Frv. hvílir þannig á þeim forsendum að með því að tryggja réttarstöðu bjóðenda og skapa með því betri aðstæður fyrir virkri samkeppni sé stuðlað að skynsamlegri meðferð almannafjár við opinber innkaup. Tilgangsyfirlýsing frv. styðst við útboðsstefnu ríkisins frá 25. maí 1993 en fellur auk þess að meginmarkmiðum reglna Evrópska efnahagssvæðisins um opinber innkaup. Gildissvið frv. er afmarkað í II. kafla þess í samræmi við þær tilskipanir Evrópubandalagsins sem áður greinir. Frá þessu er þó sú mikilvæga undantekning að frv. tekur ekki til innkaupa stofnana sem annast vatnsveitu, orkuveitu, flutninga og fjarskipti að frátöldum ákvæðum XIII. og XIV. kafla sem fjalla um réttarúrræði einstaklinga og skaðabætur. Ýmsar sérreglur eiga við um innkaup þessara aðila og er gert ráð fyrir því að ráðherra mæli fyrir um innkaup þeirra í reglugerð. Þeir aðilar sem falla undir frv. eru ríkið, sveitarfélög, stofnanir þeirra og aðrir opinberir aðilar. Við úrlausn á því hverjir teljast ,,aðrir opinberir aðilar`` er í grundvallaratriðum litið til þess hversu náin tengsl fyrirtæki eða stofnun hefur við ríki eða sveitarfélög. Ef aðili starfar að fullu á sviði iðnaðar eða viðskipta og lýtur þannig hefðbundnum lögmálum markaðarins fellur hann þó utan gildissviðs laganna. Frv. tekur til samninga um innkaup á vörum, þjónustu og verkum, eins og þessir samningar eru nánar skilgreindir. Niðurgreiddir samningar á sviði verk- og þjónustukaupa falla undir gildissvið laganna að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Ýmsir samningar á sviði þjónustu eru þó undanskildir gildissviði laganna og eru þær undantekningar í samræmi við reglur Evrópska efnahagssvæðisins. Þá eru vissir samningar sem snerta grundvallarhagsmuni ríkisins og varnarmál undanskildir lögunum. Um innkaup innan lands og innkaup á Evrópska efnahagssvæðinu er fjallað í sitt hvorum þætti frv. Ákvæði 2. þáttar fjalla um opinber innkaup innan lands, það er innkaup undir viðmiðunarfjárhæðum Evrópska efnahagssvæðisins. Undan þættinum eru skilin innkaup sveitarfélaga og stofnana þeirra, en að öðru leyti tekur þátturinn til allra opinberra aðila, eins og þeir eru skilgreindir í II. kafla frv. Þar sem ákvæði þáttarins um fyrirkomulag og framkvæmd innkaupa innan lands er í öllum meginatriðum í samræmi við fyrrgreindar tilskipanir Evrópubandalagsins er í 3. þætti frv. vísað til reglna 2. þáttar um framkvæmd innkaupa á Evrópska efnahagssvæðinu. Sérreglur um opinber innkaup á Evrópska efnahagssvæðinu í 3. þætti lúta nánast eingöngu að auglýsingum og frestum. Með þessu eru opinber innkaup yfir og undir viðmiðunarfjárhæðum Evrópska efnahagssvæðisins felld undir eins einsleitt regluverk og mögulegt er. Í IV. kafla frv. er mælt fyrir um fyrirkomulag opinberra innkaupa. Samkvæmt ákvæðum kaflans er meginreglan sú að opinber innkaup fari fram á grundvelli útboða. Kaupendur geta valið á milli almenns eða lokaðs útboðs. Ef um lokað útboð er að ræða þarf hins vegar að viðhafa forval þar sem öllum áhugasömum gefst kostur á þátttöku. Aðeins í undantekningartilvikum er heimilt að viðhafa samningskaup. Hönnunarsamkeppni er heimil við ákveðin innkaup á þjónustu. Þá er því slegið föstu að innkaup samkvæmt rammasamningi séu heimil þótt innkaup séu yfir viðmiðunarfjárhæðum útboðsskyldu. Sú þjónusta sem talin er upp í I. viðauka B við lögin er undanþegin útboði. Þegar um er að ræða innkaup á Evrópska efnahagssvæðinu þarf þó að auglýsa fyrirhugaða samninga um innkaup á þessari þjónustu. Svokallaðir sérleyfissamningar um verk eru einnig undanþegnir útboði samkvæmt frv. en með þeim er átt við samninga þar sem greiðsla til verktaka felst að hluta eða heild í rétti hans til að nýta byggingu, mannvirki eða annan afrakstur verks. Þegar um er að ræða innkaup á Evrópska efnahagssvæðinu þarf þó að auglýsa fyrirhugaða samninga um veitingu sérleyfis um verk og gæta almennra sjónarmiða sem fram koma í frv., svo sem um jafnræði og gegnsæi. Sérleyfissamningar á sviði þjónustu falla hins vegar alfarið utan gildissviðs laganna. Ráðherra er heimilt að setja reglur um gerð þessara samninga að því er varðar ríkisstofnanir og ríkisfyrirtæki og leggja á þau ríkari skyldur en leiða af reglum frv. Reglur frv. um útboðsgögn, framkvæmd útboða og val tilboðs eru í öllum meginatriðum sambærilegar gildandi reglum. Með þessum reglum er leitast við að gera framkvæmd útboða gagnsæja og tryggja með því jafnræði bjóðenda og virka samkeppni þeirra á milli. Ákvæði frv. um tæknilegar útskýringar eru nokkuð ítarlegri en gildandi reglur og taka mið af fyrrnefndum tilskipunum Evrópubandalagsins um opinber innkaup. Sama á við um ákvæði frv. um hæfi bjóðenda. Meginreglan við val á tilboði er, eins og í gildandi reglum, að taka eigi hagkvæmasta tilboði miðað við þær forsendur sem tilgreindar hafa verið í útboðsgögnum. Tekin eru af tvímæli um að við mat á hagkvæmni tilboða megi líta til umhverfissjónarmiða, en slík forsenda yrði að sjálfsögðu að koma fram í útboðsgögnum. Í 3. þætti frv. er fjallað um innkaup yfir viðmiðunarfjárhæðum Evrópska efnahagssvæðisins, eins og áður segir. Þar sem viðmiðunarfjárhæðirnar geta tekið breytingum þykir ekki heppilegt að binda þær lögum en þess í stað er ráðherra falið að birta þær í reglugerð. Þar sem reglur um innkaup undir viðmiðunarfjárhæðum samkvæmt 2. þætti frv. taka mið af tilskipunum Evrópubandalagsins um opinber innkaup gilda sömu reglur um innkaup samkvæmt 3. þætti með nokkrum skýrum undantekningum. Í 1. mgr. 57. gr. frv. er því einfaldlega vísað til ákvæða 2. þáttar um framkvæmd þessara innkaupa. Í X. kafla frv. er að finna sérreglur um auglýsingar innkaupa og fresti vegna innkaupa á Evrópska efnahagssvæðinu, en þessar reglur hljóta eðli málsins samkvæmt að vera aðrar þegar um innkaup á Evrópska efnahagssvæðinu er að ræða. Í XI. kafla er kveðið á um skýrslugerð vegna innkaupa á Evrópska efnahagssvæðinu og rannsóknarheimild Eftirlitsstofnunar EFTA. Í XIII. kafla frv. er eins og fyrr segir að finna nýmæli um kærunefnd útboðsmála sem lagt er til að verði sjálfstæð stjórnsýslunefnd með úrskurðarvald í ágreiningsmálum vegna opinberra innkaupa. Einnig er leitast við að fjölga þvingunarúrræðum vegna brota á reglum um opinber innkaup með ákvæðum um dagsektir. Verði frv. að lögum er að fullu komið til móts við athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA vegna ófullnægjandi lögfestingar eftirlitstilskipana Evrópubandalagsins sem áður greinir. Í XIV. kafla frv. eru því settar skorður hvenær ógilda má samninga vegna brota á reglum um opinber innkaup. Er gert ráð fyrir því að sú meginregla gildi áfram að samningar verði almennt ekki ógiltir eftir að þeir hafa verið gerðir. Með þessu er sköpuð vissa um framkvæmd samnings sem er nauðsynlegt bæði vegna almannahagsmuna og hagsmuna viðsemjanda hins opinbera aðila. Vikið er frá þessari meginreglu þegar samningur hefur verið gerður andstætt ákvörðun kærunefndar útboðsmála um stöðvun samningsgerðar um stundarsakir. Þegar ekki er hægt að ógilda samning þótt brotið hafi verið gegn hagsmunum tiltekins bjóðanda með ólögmætum hætti myndi hann almennt eiga rétt á skaðabótum. Slegið er fastri þeirri meginreglu að kaupandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að brot hans hafi ekki valdið bjóðanda tjóni þegar um er að ræða kröfu um bætur fyrir kostnað við að undirbúa boð. Þegar um er að ræða bætur fyrir missi hagnaðar verður bjóðandi hins vegar að sanna tjón sitt samkvæmt almennum reglum. Herra forseti. Við undirbúning og vinnslu frv. hefur verið lögð áhersla á samvinnu við hagsmunaaðila í þessum málaflokki. Í ágúst 1999 skipaði ég nefnd til að vinna að tillögum vegna fyrirhugaðrar endurskoðunar laga og reglna um opinber innkaup. Í nefndinni sátu þeir aðilar sem ég áður rakti, frá Verslunarráði, Samtökum iðnaðarins, Ríkiskaupum og ráðuneytinu. Haft var samráð við fjölda aðila sem ég hef áður rakið. Við höfum síðan tekið tillit til fjölda athugasemda sem borist hafa við langan undirbúning frv. frá nokkrum hagsmunasamtökum. Almennt má segja að viðbrögð þessara aðila hafi verið mjög jákvæð og hefur samræmingu laga og reglna í þessum málaflokki verið fagnað. Breyting á stöðu kærunefndar útboðsmála hefur einnig mælst vel fyrir enda hefur það verið ein af meginkröfum þessara aðila í gegnum tíðina. Í framhaldi af þeirri stefnumótun sem farið hefur fram með þessu frv. mun útboðsstefna ríkisins, sem gefin var út árið 1993, verða endurskoðuð þar sem tilgreind verða þau atriði sem lögð verður sérstök áhersla á í innkaupum ríkisins á næstu árum. Herra forseti. Ég legg til að þessu frv. verði að umræðunni lokinni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um skipan opinberra framkvæmda sem finna má á þskj. 1049. Samhliða þessu frv. mælti ég áðan fyrir frv. til laga um opinber innkaup sem kallar á breytingar á núgildandi lögum nr. 63/1970, um skipan opinberra framkvæmda, hvað varðar almennar eftirlitsreglur um opinber innkaup. Ákvæði er snúa að fyrirkomulagi útboða verkframkvæmda á Evrópska efnahagssvæðinu sem innleidd voru við gildistöku samningsins og eru nú í lögum um skipan opinberra framkvæmda eru felld út með frv. en hins vegar felld inn í frv. til laga um opinber innkaup sem ég gerði grein fyrir áðan. Núgildandi lög um skipan opinberra framkvæmda, nr. 63/1970, voru unnin á grundvelli álits nefndar sem fjármálaráðherra skipaði á sjöunda áratugnum. Markmiðið með lögunum er að tryggja sem hagkvæmasta nýtingu þess fjármagns sem varið er til opinberra framkvæmda. Í samræmi við þetta er í lögunum kveðið á um ákveðna tilhögun um undirbúning og skipulagningu opinberra framkvæmda innan stjórnsýslunnar. Opinberri framkvæmd er skipt í fjóra áfanga, frumathugun, áætlunargerð, verklega framkvæmd og skilamat og er málsmeðferð innan hvers áfanga nánar skilgreind í lögunum. Ákvörðun um að hefja verk skal þannig ekki taka fyrr en fullnaðarundirbúningi er lokið svo að unnt sé að gera greiðsluskuldbindingar fyrir verkið í heild og ekki þurfi að koma til þess að lausaskuldir safnist eða verk stöðvist af fjárhagsástæðum. Með þessu er leitast við tryggja samfellt og hagkvæmt framhald verka og þar með sem stystan framkvæmdatíma. Með lögunum var komið á fót framkvæmdadeild við Innkaupastofnun ríkisins og skyldi deildin að jafnaði fara með yfirstjórn verklegra framkvæmda, sbr. 23. gr. laga nr. 63/1970. Samkvæmt 21. gr. laganna skyldi fjármálaráðuneytið, fjárlaga- og hagsýslustofnun, hins vegar fara með fjármálalega yfirstjórn framkvæmdanna. Lögum nr. 63/1970 var breytt í nokkrum atriðum með lögum nr. 32/1984. Með frv. því sem ég mæli hér fyrir er gerð tillaga um tvær meginbreytingar á lögum nr. 63/1970, um skipan opinberra framkvæmda. Í fyrsta lagi eru breytingar sem leiða af breytingum á lögum um opinber innkaup, sem ég hef hér gert grein fyrir. Stærsta breytingin að þessu leyti er sú að IV. kafli laganna fellur niður þar sem tilgreindar eru ýmsar efnisreglur um opinber innkaup á Evrópska efnahagssvæðinu. Þessi breyting hefur það í för með sér að málum þessum verður komið fyrir í þessum tveimur lagabálkum með mun skýrari hætti en verið hefur að undanförnu. Í öðru lagi er í frumvarpinu kveðið á um starfsemi og hlutverk Framkvæmdasýslu ríkisins. Í lögum nr. 63/1970 eru ákvæði er snúa að Framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins og er gert ráð fyrir því að Framkvæmdasýsla ríkisins hafi samskonar hlutverk samkvæmt frumvarpinu. Ástæðan fyrir þessari breytingu er breytt hlutverk og starfshættir Innkaupastofnunar ríkisins á undanförnum árum. Framkvæmdasýsla ríkisins hefur í raun starfað sem sjálfstæð ríkisstofnun með hlutverk er snýr að verklegum framkvæmdum. Hlutverk og starfsemi Innkaupastofnunar ríkisins, sem nú heitir Ríkiskaup, er hins vegar skilgreint í frumvarpi til laga um opinber innkaup. Verkaskipting milli þessara stofnana er þannig skýrð með þessum tveimur frumvörpum. Til viðbótar þessum tveimur meginbreytingum er gerð tillaga um ýmsar minni breytingar er snúa frekar að lagatæknilegum atriðum en efnisatriðum. Má þar nefna breytingar á ákvæðum er snúa að fjárlaga- og hagsýslustofnun þar sem í frumvarpinu er nú talað um fjármálaráðuneyti. Sömuleiðis breytist nafn Framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar í Framkvæmdasýslu ríkisins eins og hún heitir nú og fjárveitinganefnd breytist í fjárlaganefnd. Þessar breytingar þarfnast ekki frekari skýringa. Markmið laganna er fyrst og fremst að tryggja faglega málsmeðferð við framkvæmdir sem ríkið stendur að. Þannig eru skilgreind mismunandi stig, ábyrgð, skýrslugerð og uppgjör vegna opinberra framkvæmda. Hinn 5. janúar sl. skipaði ég nefnd til að fara yfir stjórn og skipulag opinberra framkvæmda. Hlutverk nefndarinnar er að kanna hvort ástæða sé til að styrkja einhverja þætti við framkvæmd laganna, annaðhvort með lagabreytingu eða reglugerðarsetningu. Nefndin hefur ekki lokið störfum en það er mat nefndarmanna að frumvarp það sem hér er mælt fyrir marki góðan ramma um skipan opinberra framkvæmda, að lögin sem gilt hafi til þessa hafi haldið gildi sínu vel og að þau séu ekki ástæða þess sem kann að hafa farið úrskeiðis í þessum efnum. Nefndarmenn hafa hins vegar talið að nauðsynlegt sé að efla og styrkja innviði laganna að því er varðar verkferla, verkaskiptingu, boðleiðir og ábyrgðarsvið þeirra aðila er koma að hinum fjórum stigum framkvæmdanna. Mælt er með setningu reglna um nánari skilgreiningu á verklagi og skipulagi hinna einstöku áfanga opinberra framkvæmda, þ.e. frumathugun, áætlunargerð, verklega framkvæmd og skilamat. Eftir að settar hafa verið slíkar reglur í framhaldi af setningu nýrra laga þyrfti í framhaldinu að huga að endurskoðun á Handbók um opinberar framkvæmdir, sem gefin var út af fjármálaráðuneytinu 1991, og taka þá tillit til þeirra breytinga sem umrædd nefnd leggur til. Ég legg til, herra forseti, að máli þessu verði að umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir litlu frv. um breyting á tollalögum nr. 55/1987, með síðari breytingum. Með frv. þessu er lagt til að fátækustu þróunarríki heims samkvæmt skilgreiningu Sameinuðu þjóðanna fái tollfríðindi á framleiðslu sína á sama hátt og kveðið er á í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Aðdraganda þessara breytinga má rekja til þess að af hálfu Íslands var í maí 2000 gefin út yfirlýsing á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, WTO, um að Ísland mundi veita fátækustu þróunarríkjum heims betri aðgang að markaði sínum með einhliða tollalækkunum. Mörg af efnaðri ríkjum heimsins hafa gert slíkt hið sama í samræmi við samkomulag þar um innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, svokallað GSP-kerfi sem á ensku heitir General System of Preferences. Meðal þeirra ríkja sem þegar hafa veitt fátækustu ríkjunum tollafríðindi eru t.d. ríki Evrópusambandsins, Noregur, Sviss og Ástralía. Í dag eru 48 ríki skilgreind sem fátækustu ríki heims og eru þau talin upp í greinargerð með frv. Í frv. er af hagkvæmnisástæðum gert ráð fyrir því að fjmrh. ákveði með reglugerð hvaða ríki skuli talin til fátækustu þróunarríkja heims þannig að ef ríki bætast á listann eða falla af honum verði ekki nauðsynlegt að breyta lögunum heldur nægi að breyta reglugerðinni í samræmi við það. Miðað við innflutning frá þessum ríkjum á síðasta ári má gera ráð fyrir að árlegt tekjutap vegna þessarar ráðstöfunar geti numið 3 millj. kr. og sýnir það í raun hversu lítil viðskipti eiga sér stað milli Íslands og þessara 48 ríkja. Tilefni þessa frv. til breytinga á tollalögum er að gera íslenska ríkinu kleift að standa við samninga sem gerðir hafa verið á alþjóðavettvangi. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta mál, en legg til, herra forseti, að því verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um Lífeyrissjóð bænda, nr. 12/1999. Í frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á 3. gr. laga nr. 12/1999, um Lífeyrissjóð bænda, en í greininni er að finna ákvæði um innheimtu lífeyrisiðgjalda bænda. Frá gildistöku laga þessara um Lífeyrissjóð bænda hafa komið í ljós ýmsir vankantar á innheimtu lífeyrisiðgjalda þeirra sem greiða ber í sjóðinn. Innheimta iðgjaldanna hefur samkvæmt gildandi lögum farið þannig fram að greiðslu upp í iðgjald yfirstandandi árs hefur annars vegar verið haldið eftir af beingreiðslum þeirra bænda sem þeirra njóta og hins vegar innheimt með gjöldum utan staðgreiðslu á sama hátt og búnaðargjald. Auk þess hefur lífeyrissjóðurinn sjálfur annast innheimtu iðgjalda af bændum í þeim tilvikum þegar um greidd laun hefur verið að ræða en ekki reiknað endurgjald. Þetta verkferli hefur eins og áður segir reynst óheppilegt en samspil þessara tveggja innheimtuleiða, sem bundnar eru í lögum sjóðsins, hefur hamlað eðlilegri starfsemi hans og valdið sjóðfélögum óþægindum. Þessu til viðbótar hefur síðustu tvö ár ekki verið unnt að gera trúverðuga tryggingafræðilega úttekt á sjóðnum vegna óvissu um iðgjaldagreiðslur og réttindaávinnslu. Haustið 2000 var settur á laggirnar vinnuhópur með fulltrúum ríkisskattstjóra, Lífeyrissjóðs bænda og fjmrn. til þess að finna leiðir til úrbóta í þessum málum. Í samræmi við niðurstöður vinnuhópsins er í frumvarpi þessu lagt til að sjóðurinn annist framvegis sjálfur mánaðarlega innheimtu iðgjalda annarra bænda en þeirra sem beingreiðslna njóta. Jafnframt verði lögð af innheimta samhliða búnaðargjaldi. Enn fremur er lagt til að álagning iðgjalda samkvæmt skattframtölum verði lögð af og eftirlit ríkisskattstjóra með greiðslum í lífeyrissjóð komi í stað hennar. Í frv. er lagt til að Lífeyrissjóður bænda innheimti sjálfur iðgjöld önnur en þau sem innheimt eru af beingreiðslum eins og áður sagði. Gert er ráð fyrir því að innheimta af beingreiðslum verði óbreytt að öðru leyti en því að hún miðist nú við næstliðinn mánuð í stað yfirstandandi mánaðar. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 144/1994, um ársreikninga, með síðari breytingum. Með frv. er lagt til að veitt verði fullnægjandi lagastoð fyrir starfsrækslu ársreikningaskrár í samræmi við skuldbindingar Íslands samkvæmt EES-samningnum. Jafnframt er með frv. þessu styrktur grundvöllur ársreikningaskrár til eftirlits og athugunar á ársreikningum með upplýsingaöflun frá skattyfirvöldum vegna heimildar félaga til að skila samandregnum ársreikningi. Frv. þetta er lagt fram vegna nýlegs dóms Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. 2507/2000, þar sem niðurstaðan var sú að þar sem félagaskrá í skilningi ársreikningslaga hefði ekki verið sett á stofn með lögum, væri í lögum um ársreikninga ekki að finna fullnægjandi lagastoð fyrir ársreikningaskrá. Í lögum um ársreikninga, nr. 144/1994, eru ítarleg ákvæði um félagaskrá. Í 9. tölul. 2. mgr. 1. gr. laganna er félagaskrá skilgreind sem hver sú stofnun sem með lögum er fengið það hlutverk að skrásetja félög og afla og geyma gögn um stofnun félaga og starfsemi þeirra. Samkvæmt 1. mgr. 69. gr. laganna er félögum sem lögin taka til skylt að senda félagaskrá ársreikninga ásamt skýrslu stjórnar, áritun endurskoðanda eða skoðunarmanna og upplýsingar um það hvenær ársreikningurinn var samþykktur. Eru þessi ákvæði í samræmi við skuldbindingar Íslands samkvæmt EES-samningnum, sbr. 4. tilskipun ráðsins 78/660/EBE, þar sem fram kemur að í hverju ríki skuli vera stofnun sem taki við ársreikningum félaga og hafi með höndum eftirlit með því að ákvæði laganna um gerð og birtingu ársreikninga séu virt. Með reglugerð nr. 801/1998, um ársreikningaskrá, skil og birtingu ársreikninga, var sérstakri ársreikningaskrá falið sama hlutverk og ríkisskattstjóra hafði verið falið með fyrri reglugerðum, þ.e. að annast þau störf félagaskrár sem varða móttöku, geymslu og birtingu ársreikninga, úrtakskannanir og athuganir. Það var ekki talið nægjanlegt að fela ársreikningaskrá framangreint hlutverk með reglugerð heldur hefði borið að fela henni það hlutverk með lögum, samanber framangreindan dóm Héraðsdóms Reykjavíkur. Með frv. er leitast við að koma til móts við þann formgalla sem verið hefur á framkvæmd þessara laga að undanförnu að því er fram kemur í dómi héraðsdóms. Með frv. þessu er fjmrh. einnig veitt heimild til að ákveða aðsetur ársreikningaskrárinnar. Ég legg þess vegna til, herra forseti, að frv. þessu verði að þessari umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, með síðari breytingum. Eins og kemur fram í grg. með frv. er með því lögð til sú breyting á lögum um virðisaukaskatt að tímabundið, þ.e. vegna tímabilsins 1. september 2000 til 31. desember 2003, verði heimilt að endurgreiða 2 / 3 hluta þess virðisaukaskatts sem greiddur er af kaupverði eða leiguverði hópferðabifreiða, fyrir 18 farþega eða fleiri, sem nýskráðar eru á tímabilinu og búnar eru EURO2-aflvélum eða öðrum sambærilegum aflvélum. Frumvarpið er byggt á öryggis- og umhverfissjónarmiðum og hefur það að markmiði að auðvelda rekstraraðilum hópferðabifreiða að endurnýja bifreiðaflota sinn. Engum ætti að dyljast að hópferðabifreiðafloti landsmanna er orðinn óeðlilega gamall og hefur á undanförnum árum myndast rík þörf til endurnýjunar í greininni. Nú er svo komið að meðalaldur hópferðabifreiða er í kringum 17 ár og stendur það þessari grein ferðaþjónustu fyrir þrifum. Erfið rekstrarstaða þessara aðila hefur leitt til þess að í hópferðaakstri eru í notkun gamlar hópferðabifreiðar sem ógna umferðaröryggi á vegum landsins eins og dæmi hafa því miður sannað. Auk þess að ógna umferðaröryggi er mengun frá hópferðabifreiðaflotanum mikil. Í frv. er endurgreiðsluheimildin bundin við umhverfisvænar aflvélar samkvæmt svokölluðum EURO2-staðli eða sambærilegar vélar sem menga mun minna en þær aflvélar sem nú eru víðast í notkun. Markmið frumvarpsins er því í stuttu máli að stuðla að endurnýjun hópferðabifreiða til að ná fram jákvæðum áhrifum í ferðaþjónustu sem og öryggis- og umferðarmálum. Ef frv. verður að lögum hefur það hvetjandi áhrif á rekstraraðila til að flytja inn umhverfisvænni hópferðabifreiðar samkvæmt þeim skilmálum sem settir eru í frumvarpinu. Endurgreiðsluheimildin mun þó að sjálfsögðu einnig ná til nýrri umhverfisstaðla, t.d. svokallaðs EURO3-staðals. Auk þessara atriða hefur verið bent á að samkeppni við erlenda aðila sem flytja bifreiðar sínar til landsins yfir háannatímann til að aka erlendum ferðamönnum hafi aukist á undanförnum árum og gert innlendum rekstraraðilum hópferðabifreiða erfitt fyrir. Ef frv. verður að lögum mun það jafna samkeppnisskilyrði milli þeirra innlendu og erlendu aðila í sömu starfsemi hérlendis. Til þess að koma í veg fyrir skyndileg áhrif á innflutning og óeðlilegar sveiflur hjá rekstraraðilum er í frumvarpinu lagt til að endurgreiðsluheimildin gildi til ársloka 2003. Miðað er við september árið 2000 með hliðsjón af því að á þeim tímapunkti er mesti annatíminn í tengslum við ferðamannaiðnaðinn og hópferðaakstur að baki og rekstraraðilar í greininni farnir að hefja undirbúning að nýju rekstrarári. Endurgreiðslunni er ekki aðeins ætlað að taka til bifreiða sem fluttar eru inn fullbúnar heldur einnig til smíði slíkra bifreiða að fullu eða að nokkru leyti hér á landi. Rétt er að árétta að í frumvarpinu er tekið fram að endurgreiðsluheimildin nái ekki til almenningsvagna (strætisvagna) enda er tillögunni eingöngu ætlað að koma til móts við þann umhverfis- og öryggisvanda sem stafar af úreltum hópferðabifreiðaflota landsins. Með almenningsvögnum er átt við almenningsvagna sem eru í áætlunarferðum samkvæmt fyrirframákveðinni tímaáætlun í þéttbýli gegn fyrirframákveðnu gjaldi. Samkvæmt upplýsingum frá samtökum ferðaþjónustunnar mun meðalverð á nýrri hópferðabifreið, fyrir 18 farþega eða fleiri, vera á bilinu 15--20 millj. kr. Samkvæmt frumvarpinu mun endurgreiðsla virðisaukaskatts af 18 millj. kr. hópferðabifreið nema tæpum 3 millj. kr. Árið 2000 voru fluttar inn 17 nýjar rútur og mun samkvæmt þeim tölum árleg endurgreiðsla virðisaukaskatts nema u.þ.b. 50 millj. kr. Gera verður þann fyrirvara við þessar tölur að erfitt er að sjá fyrir hversu mikið innflutningur hópferðabifreiða eykst verði frumvarpið að lögum en gera verður ráð fyrir töluverðri aukningu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að fjármálaráðherra setji nánari reglur um framkvæmd endurgreiðslunnar. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um breyting á lögum um virðisaukaskatt þar sem gert er ráð fyrir því að endurgreiða 2 / 3 af virðisaukaskatti á ákveðnum bílum með ákveðnar aflvélar á ákveðnum tíma. Þetta minnir því miður töluvert mikið á tilskipanir fyrri tíma. Hinn alvaldi kóngur sá að eitthvað gekk illa, einhver atvinnurekstur gekk ekki og þá var brugðið á það ráð að lækka á honum tolla og sjá hvort hann hresstist ekki. Fjmrn. hefur komist að því að hópferðabifreiðafloti landsmanna er orðinn óeðlilega gamall og það þykir fjmrn. slæmt og ákveður að lækka tolla á þeim flota svo hann megi yngjast og hressast. Það sem gerist þegar skattar eru orðnir of háir, herra forseti, er að viðkomandi atvinnurekstur annaðhvort deyr drottni sínum, flytur til útlanda eða fer undir yfirborðið og myndar skattsvik. Og þar sem erfitt er að smygla hingað rútum og menn geta ekki náð í þær til útlanda eins og þeir gera sem fara í verslunarferðir til Glasgow, þá deyr atvinnureksturinn eða rúturnar verða afskaplega gamlar. Það skyldi þó ekki vera, herra forseti, og það er spurning mín til hæstv. fjmrh., hvort virðisaukaskatturinn sé hreinlega ekki of hár, bara almennt á allt atvinnulífið. Hvort allt atvinnulífið, sérstaklega ferðaþjónustan mundi ekki hressast heilmikið ef skatturinn yrði lækkaður því það er ekki bara á rútum sem virðisaukaskattur er hár og niðurdrepandi heldur líka á málsverði sem túristar kaupa og alls konar þjónustu í landi en hún fer náttúrlega eins og kunnugt er stundum undir yfirborðið og verður svört og þar er það hægt, en ekki með rúturnar. Ég vil því leggja til að í staðinn fyrir að vera með svona tilskipanastíl þar sem hæstv. fjmrh. gefur undanþágu hér og þar, sem hefur reyndar ekki verið mikið um sem betur fer, verði skoðað hvort ekki sé ástæða til að kanna það a.m.k. að lækka virðisaukaskattinn og sjá hvað gerðist. Sérstaklega ef það skyldi nú gerast að þenslan minnkaði og jafnvel kæmi einhver smásnertur af kreppu, þá mættu menn gjarnan hafa það í huga að lækka virðisaukaskattinn til a0ð reyna að gefa atvinnulífinu nýja vítamínsprautu. En hér er lagt til að ákveðnar bifreiðir sem eru með ákveðnum vélum sem eru fjmrn. þóknanlegar borgi rúmlega 8% virðisaukaskatt í staðinn fyrir 24% á ákveðnu tímabili, sem verður náttúrlega til þess að allur flotinn verður endurnýjaður á þessu tímabili fram til ársins 2003 og ég reikna jafnvel með því að tekjur ríkissjóðs muni vaxa. Það verði þvílíkur innflutningur að 8% muni gefa ríkissjóði meiri tekjur en 24% hingað til.

Herra forseti. Hér eru engar tilskipanir á ferð. Hér er einfaldlega um að ræða venjulegt frv. sem lagt er fyrir Alþingi til samþykktar eða synjunar eða breytinga eftir atvikum. En það er alveg rétt hjá hv. þm. að að vissu leyti er um óvenjulegt mál að ræða. Það er frekar óvenjulegt að fara þessa leið til að koma til móts við ákveðna aðila sem eru í erfiðleikum. Þetta er að sjálfsögðu gert í góðu samráði við greinina. Það er alveg ljóst að það er eitthvað mikið að í greininni þegar svo er ástatt um tækjaflota eins og raun ber vitni, og ríkisvaldið er fyrir sitt leyti tilbúið til að koma til móts við þá aðila á þennan hátt í vissan tíma til þess að leggja sitt af mörkum. Ég fagna síðan almennum hugleiðingum þingmannsins um skattheimtu og virðisaukaskatt. Auðvitað væri það ákjósanlegt ef hægt væri að lækka virðisaukaskattinn eins og flesta aðra skatta. Hann er reyndar langstærsti tekjustofn ríkisins. Af honum fáum við um það bil 40 kr. af hverjum 100 sem renna í ríkissjóð þannig að það er meira en að segja það að ætla að lækka hann svo einhverju nemi en ég bendi þó á að það var gert varðandi tiltekna vöru fyrir nokkrum árum, að því er varðar matvæli, og sú breyting gaf, held ég, afskaplega góða raun og það hefur ábyggilega hjálpað til að draga úr því sem hann kallaði svarta atvinnustarfsemi. Við erum áreiðanlega bandamenn í þessu máli eftir því sem svigrúm fyrirfinnst í því efni.

Herra forseti. Hér er mælt fyrir frv. til laga um breyting á gildandi lögum um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991, með síðari breytingum. Meginefni frv. er að lögfesta ýmsar gjaldtökuheimildir er tengjast starfsemi utanríkisþjónustunnar, en fram til þessa hefur þær heimildir verið að finna í reglugerð nr. 353/1999, um gjöld fyrir embættisverk starfsmanna utanríkisþjónustunnar. Samhliða er lagt til að lögfestar verði heimildir til gjaldtöku fyrir vegabréfsáritanir er byggjast á reglum Schengen-samstarfsins sem Ísland hefur skuldbundið sig að þjóðarétti til að fylgja. Jafnframt eru nokkrar minni breytingar gerðar svo sem vegna útgáfu vegabréfa til öryrkja þar sem lögð er til samræming á gjaldtökunni til þeirra í átt við það sem tíðkast með aldraða og einnig er gert ráð fyrir því að tekið verði sérstakt gjald fyrir leyfisveitingar vegna skoteldasýninga og skipulagðra brenna, en lögregluembætti landsins hafa talsverða fyrirhöfn af slíkum leyfisveitingum. Helstu nýmælin eru þau sem fram koma í 5. og 6. gr. frv. Í 5. gr. eru gerðar breytingar á 14. gr. aukatekjulaganna þar sem m.a. koma til skjalanna 12 nýir töluliðir sem allir tengjast þátttöku Íslands í Schengen-samstarfinu. Í 4.--15. tölul. b-liðar 5. gr. frv. er verið að heimila gjaldtöku fyrir aðgangsskírteini að Keflavíkurflugvelli og fyrir ýmsar tegundir af vegabréfsáritunum vegna Schengen-samstarfsins. Í flestum tilvikum eru vegabréfsáritanir gefnar út af erlendum sendiráðum á grundvelli samninga sem Ísland hefur gert en í undantekningartilvikum eru gefnar út áritanir hér á landi og því er nauðsynlegt að hafa gjaldtökuheimild í lögunum. Við ákvörðun á fjárhæð gjaldsins var tekið mið af Schengen-reglum þannig að það er samræmd gjaldtaka á Schengen-svæðinu og þær upphæðir sem hér er um að ræða miðast við ákveðnar upphæðir í evrum talið. Með 6. gr. frv. er verið að bæta við nýjum kafla í lögin um aukatekjur ríkissjóðs en þar er eins og ég áður nefndi verið að heimila gjaldtöku fyrir sérstaka þjónustu er starfsmenn utanríkisþjónustunnar veita. Í öllum tilvikum taka tillögurnar í 6. gr. mið af þeirri gjaldtöku sem mælt er fyrir um í hinni gildandi reglugerð sem ég áður gat um, nr. 353/1999, um gjöld fyrir embættisverk starfsmanna utanríkisþjónustunnar. Lagt er til að gjaldtakan samkvæmt reglugerðinni verði færð í lögin um aukatekjur ríkissjóðs eins og eðlilegt verður að teljast. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Það er aðeins eitt lítið atriði sem ekki kemur fram í frv. og ég hef nefnt áður. Það er leyfi til að stofna hlutafélög sem að mínu mati er skattur á nýsköpun, 75 þús. kr. fyrir einkahlutafélag og 150 þús. kr. fyrir hlutafélag að mig minnir. Hvenær hyggst hæstv. fjmrh. breyta þessu gjaldi þannig að það standi undir kostnaði en sé ekki tekjulind fyrir ríkissjóð? Mér finnst alveg ástæðulaust að ríkissjóður sé að skattleggja nýsköpun.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að hér er ekki fjallað um gildandi gjaldtökuheimildir í lögunum um aukatekjur ríkissjóðs. Hér er um að ræða nokkrar viðbætur eða samræmingu, t.d. að því er varðar vegabréf til öryrkja en að öðru leyti er um að ræða nýja hluti sem ekki hafa verið í lögunum en þarf að setja í lögin. Ég man ekki nákvæmlega frekar en þingmaðurinn allar gjaldskrárnar úr þessum lögum. Þar kennir auðvitað ýmissa grasa þar sem verið er að úthluta fólki alls kyns leyfum og þess háttar. Vel má vera að þessi gjöld séu 75 þús. kr. fyrir einkahlutafélag og 150 þús. fyrir leyfi fyrir hlutafélag. Ég hygg að í tengslum við stofnsetningu fyrirtækja þyki þetta almennt talað ekki háar fjárhæðir en það verður líka að hafa það í huga að gjaldtaka af þessu tagi má ekki vera svo lág eða lítil að menn taki hana ekki alvarlega og stofni að nafni til til einhverra fyrirtækja sem er ekki nokkur alvara með. Ég býst við því að eitthvað slíkt hafi legið að baki þeirri gjaldtökuupphæð sem þingmaðurinn er að vitna hér til eftir minni og ég er að svara eftir minni. Hins vegar er þessi gjaldtaka eldri en svo að hún hafi komið til í ráðherratíð núv. ráðherra. Hún á sér lengri forsögu eins og flest þau gjöld sem er að finna í þessum lögum um aukatekjur ríkisins.

Herra forseti. Þá sem eru með stór fyrirtæki munar ekkert um þessi gjöld en þar liggur nýsköpunin ekki. Nýsköpunin liggur hjá litlu fyrirtækjunum. Hjá einstaklingunum sem eru að stofna t.d. prjónastofur eða ég get ekki nefnt það einu sinni, alls konar lítil fyrirtæki, þá munar um 75 þús. kr. fyrir utan allan hinn kostnaðinn, öll smágjöldin sem koma hingað og þangað. Sumir hafa sagt við mig að þeir geri ekkert annað en borga skatta fyrstu mánuðina eftir að þeir stofna fyrirtæki. Ég skora á hæstv. fjmrh. að skoða þetta atriði því að stóra aðila munar ekkert um þetta en litla aðila munar um það og þar er vöxturinn. Ég vil benda á, og aftur samkvæmt minni, að ég tel að að meðaltali kosti 75 dollara að skrá fyrirtæki í Bandaríkjunum og það er afskaplega lipurt og til eru aðilar sem bjóða þá þjónustu fyrir 45 dollara að skrá fyrirtæki hvar sem er innan Bandaríkjanna innan klukkutíma eða tveggja tíma. Það er kannski skýringin á því hve bandarískt efnahagslíf er öflugt að það er svo auðvelt að skapa nýsköpun þar. Ég skora á hæstv. fjmrh. að skoða hvort ekki sé ástæða til að hætta þessari skattlagningu á nýsköpun jafnvel þó hún hafi verið lengi við lýði og tekin upp af forseta lýðveldisins þegar hann var fjármálaráðherra.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna orðaskipta sem fóru fram milli hæstv. ráðherra og hv. þm. Péturs H. Blöndals. Það er nefnilega til þál. Alþingis frá 1992 eða 1993 um aukatekjur ríkissjóðs og ríkisstofnana. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann kannist ekki við þá ályktun. Í henni er kveðið á um að ekki megi innheimta hærri gjöld en svarar til þess kostnaðar sem að baki liggi þeim gjöldum sem hér um ræðir. Það hefur tekið býsna langan tíma að koma þessari ályktun til framkvæmda ef svo er ekki enn og ég óska eftir því að hæstv. ráðherra fari yfir það og skoði nákvæmlega í ráðuneyti sínu hvort þessi ályktun Alþingis er komin til framkvæmda og ef ekki, að hann geri þá ráðstafanir til að þeirri ályktun verði hrint í framkvæmd. En hún var alveg skýr hvað þetta varðar, að ekki bæri að innheimta hærra gjald en þann kostnað sem lægi að baki þeirri þjónustu sem ríkið veitir og kveðið er á um í þessum lögum.

Herra forseti. Ég man vel eftir þessari þál. sem ég hygg að hv. þm. hafi sjálfur haft frumkvæði að að flytja hér. Ég þakka honum fyrir að rifja hana upp og ég skal fara að ábendingum hans og kanna hvar það mál er á vegi statt. En ég skal jafnframt játa að ég hef ekki leitt hugann að þessari þál. síðan við ræddum aukatekjur ríkissjóðs síðast sem hefur sennilega verið á síðasta eða næstsíðasta þingi. En ég mun skoða það mál.

Herra forseti. Hér er mælt fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um skráningu og mat fasteigna, með síðari breytngum. Þau lög voru nýlega gefin út í heild sinni með breytingum og eru nú nr. 6 frá 6. febúar 2001. Megintilgangur þessa frv. er að samræma útgáfu árlegrar fasteignamatsskráar þeim breytingum sem gerðar voru á lögum um tekjustofna sveitarfélagaa á síðasta haustþingi. Þar var m.a. ákveðið að stofn til álagningar fasteignaskatts á allar fasteignir skuli vera fasteignamat þeirra 31. desember. Fasteignamat ríkisins gefur því út skrá um gildandi fasteignamat þann dag. Hins vegar skal stofnunin samkvæmt lögum um skráningu og mat fasteigna gefa út fasteignamatsskrá 1. desember ár hvert þar sem nýtt framreiknað fasteignamat er birt opinberlega. Með þessu frv. er lagt til að sameina útgáfudag þessara tveggja skráa og hafa hann 31. desember. Það fer vel saman við almenna upplýsingagjöf á sviði fjárhagsmálefna að miða við stöðu í árslok frekar en 1. desember. Í frv. er jafnframt annað efnisatriði þar sem lagt er til að Fasteignamat ríkisins fái heimild til að taka einstaka eign til endurmats að eigin frumkvæði. Samkvæmt núgildandi lögum geta þeir sem hafa hagsmuni af mati eignar gert kröfu um endurmat. Slík krafa er í langflestum tilvikum sett fram af eiganda, í sumum tilvikum sveitarfélagi og hugsanlega fjmrn. Brýnt er að stofnunin geti samræmt mat þar sem hún verður ósamræmis vör, t.d. íbúða í sama fjöleignarhúsi eða hliðstæðra eininga í atvinnuhúsnæði. Jafnframt skapar þetta stofnuninni svigrúm til endurmats þar sem fasteignamat er í ósamræmi við gangverð eða þegar endurmeta þarf eignir vegna sérstakra ástæðna, t.d. náttúruhamfara og er þar nærtækt að nefna þau hús sem urðu fyrir tjóni á Suðurlandi í jarðskjálftunum síðasta sumar. Í þriðja lagi er í þessu frv. kveðið á um málsmeðferð beiðnar um endurmat sem stafar frá öðrum fasteignaeiganda ef stofnunin telur forsendur vera til breytinga á fasteignamati. Þar er leitast við að tryggja að málsmeðferð sé ávallt í samræmi við meginreglu stjórnsýslulaga um skyldu stjórnvalds til að tilkynna aðila að mál hans sé til meðferðar hjá því og veita honum kost á að neyta andmælaréttar. Herra forseti. Fleira er ekki um þetta mál að segja og ég legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.