Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (JPálm) : Mér hefur borizt svohljóðandi bréf frá forseta neðri deildar: „Garðar Þorsteinsson, 2. þm. Eyf., hefur ritað mér svolátandi bréf, dags. 14. f. m.: „Með því að ég þarf að takast á hendur ferð til útlanda og mun dveljast erlendis næstu vikur, óska ég þess með skírskotun til 144. gr. laga nr. 80 7. sept. 1942, um kosningar til Alþingis, að varamaður taki þingsæti mitt í fjarveru minni.“ Með því að varamaður þingmannsins, Stefán Stefánsson, bóndi í Fagraskógi, er nú kominn til bæjarins til þess að taka þingsætið, er þess óskað, að þér, herra forseti, látið fara fram rannsókn á kjörbréfi varamanns á fundi í sameinuðu þingi í dag.“ Kjörbréfanefnd hefur fengið kjörbréfið til athugunar, og mun frsm. n. gera grein fyrir niðurstöðu hennar.

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti. Kjörbréfan. hefur athugað kjörbréf Stefáns Stefánssonar frá Fagraskógi og er sammála um, að ekkert sé athugavert að leggja til, að kjörbréfið sé tekið gilt og hann taki þingsæti í stað hv. 2. þm. Eyf. sem varamaður hans. Það eru því eindregin meðmæli kjörbréfanefndar að samþykkja bréfið, og er ekki fleira um það að segja.

Forseti (JPálm) : Þessi hv. þm. hefur áður átt sæti á Alþingi og því undirritað eiðstaf um að halda stjórnarskrána. Leyfi ég mér að segja hann velkominn til þingsetu á ný.



Herra forseti. Eins og nál. á þskj. 241 segir, hefur fjvn. orðið sammála um að mæla með samþ. þessarar till. Eins og sjálfsagt var, sendi n. till. til umsagnar rafmagnseftirliti ríkisins og fékk ýtarlega grg. varðandi þetta mál og hliðstætt fyrirtæki. Í þessari grg. var ræddur stofnkostnaður þessara tveggja fyrirtækja og auk þess ráðgert um framtíðarrekstur. Enn fremur fékk n. upplýsingar hjá Árna Pálssyni verkfræðingi og fékk ýtarlegt álit hans og skýringar um þetta mál, bæði um breyt. á stofnkostnaði fyrirtækisins og ýmsar bendingar um rekstur þess. N. hefur því fengið þær upplýsingar, sem leiða til þess, að hún mælir með, að þessi till. verði samþ. Sömuleiðis lagði forstöðumaður rafmagnseftirlitsins til, að till. yrði samþ. N. dylst ekki, að stofnkostnaður er svo mikill, að selja verður rafmagnið nokkuð dýrt, en miðað við kringumstæðurnar eru líkur til, að hægt verði að gefa upp það verð, sem þarf til að fyrirtækið geti borið sig fjárhagslega. Að vísu mun reksturinn verða erfiður fyrst í stað, eins og oft er með þess konar fyrirtæki, en nokkuð bætir það úr, að samið hefur verið um lán, sem er afborgunarlaust fyrstu þrjú árin. Ég vil enn fremur geta þess í sambandi við stofnkostnaðinn, sem er 12,3 millj., að búið er í haginn fyrir framtíðarvirkjun, og er nú hægt að auka orkuna úr 5 þús. hestöflum upp í 12 þús. hestöfl. Stíflan kemur að notum fyrir framtíðina og auk þess hluti af stöðvarhúsinu fyrir nýja vélasamstæðu. Það, sem þarf að gera til að bæta við ? þús. hestafla orku, er að fá nýja pípulagningu og nýja vélasamstæðu og auk þess stækkun á stöðvarhúsinu. Ég vildi taka það fram með tilliti til stofnkostnaðar, að í honum felst undirbúningur undir meiri hagnýtingu þessarar orku. Ég held, að ég hafi ekki meira að segja fyrir hönd n. að svo komnu máli, en n. leggur til, að till. verði samþ. 2. þm. N-M. hafði fengið fjarvistarleyfi, þegar gengið var frá afgreiðslu þessa máls, en hann mun sammála öðrum nm. um þessa till.



Þessi till. lýtur að því, að stjórnin eigi að koma því til leiðar að íslenzkar framleiðsluvörur verði fluttar með íslenzkum skipum. Nú hefur þetta verið á annan veg um stund, að mjög lítið af vörum, sem annaðhvort hefur verið selt til Bandaríkjanna eða annað, hefur verið flutt með íslenzkum skipum, heldur hefur þetta verið flutt með skipum erlendra þjóða. Þarf ég ekki að lýsa því, hve óeðlilegt það sé, sérstaklega þegar Íslendingar eru að auka skipastól sinn, að íslenzkar vörur séu fluttar með erlendum skipum, en íslenzku skipin fari hálftóm frá landinu. Bandaríkjamenn hafa nú gert þá kröfu til Norðmanna, að vörur frá Bandaríkjunum væru sendar með skipum frá þeim. Norðmenn undu þessu illa, en verða að beygja sig. Með þessu vilja Bandaríkjamenn tryggja sínum skipum flutning á afurðum landsins. Ég held þess vegna, að það sé ekki illa til fundið, að við reynum á sama hátt að koma flutningi okkar með okkar skipum. Ég geri ráð fyrir, að till. þessari verði að umr. lokinni vísað til allshn.



Ég get verið stuttorður um þessa till., því að ég hef látið fylgja henni grg. Laxá er einhver bezta laxveiðiá, sem til er, en laxinn gengur ekki lengra en að virkjuninni hjá Brúum. Ég álít ekki hæfa annað með slíkan kjörgrip en . að laxinn geti gengið um hana alla og álít, að það þurfi að gera í hana laxastiga. Það er að vísu nokkur kostnaður að gera þetta. Fyrir stríð var talið, að það mundi kosta um kr. 60 þús., en mundi kosta hlutfallslega meira núna. Ég get upplýst það, að veiðimálastjórinn, sem nýkominn er í embætti sitt, er ákaflega fylgjandi þessu máli. Ég hef lagt til, að stjórnin tryggi sér aðstoð manns frá þeirri þjóð, sem hefur gert laxveiðina að íþrótt, til þess að verðmæti eins og þau, sem við Laxá eru bundin, fái notið sín. Mér virðist koma til greina að senda þessa till. til allshn. eða fjvn. að umr. lokinni eftir till. forseta.



Tilefni þessarar till. til þál. um kaup ríkisins á ull er það, að við lok ársins 1945 voru óseldar þriggja ára birgðir ullar í landinu, en svo stendur á, að ríkið hafði tekið ábyrgð á því, að ullareigendur fengju ákveðið verð fyrir ull sína án tillits til verðs á erlendum markaði. Dráttur á sölu ullarinnar stafar af því, að ríkisstj.vildi freista að fá sem hæst verð, til þess að ríkið biði ekki tjón af. Nú rættist þannig ár þessu á síðasta ári, að mikið magn ullar tókst að selja, og það, sem betra var, að þeim, sem önnuðust söluna, tókst að fá svo hátt verð, að ríkið biði ekki teljandi halla. Má segja, að vel hafi verið að verki af hálfu þeirra, sem með söluna fóru undir handleiðslu ríkisstj., að hærra verð skyldi fást fyrir ullina en ríkjandi gangverð á sama tíma. Hins vegar er nú eftir á 4. hundrað smálestir af ull óselt, og er það 3. og 5. flokkur ullarinnar eftir mati. Þetta magn hefur ekki enn þá tekizt að selja fyrir verð, er svari til ábyrgðarinnar, og eru ekki talin líkindi til, að þetta verð fáist, þó að salan drægist eitthvað á langinn. N. fékk upplýsingar hjá S.Í.S. og Garðari Gíslasyni, en þeir hafa á hendi sölu ullarinnar, og telja þessir aðilar, að ekki séu líkur til, að hægt sé að fá það verð, er svari til ábyrgðarinnar, og eftir því verði, sem þeir telja, að fáanlegt sé fyrir ullina, þá getur halli ríkissjóðs hæglega numið allt að 11/2 milljón kr. Enn fremur telja þeir ekki betra að bíða og vilja ljúka uppgjöri þessara mála gagnvart bændum sem fyrst, og hafa þeir mælt með, að ef sölunni verði frestað, þá greiði ríkið andvirði ullarinnar, þótt sala hafi ekki farið fram, svo að hægt sé að gera upp við bændur, sem lengi hafa beðið uppgjörsins. Samkomulag varð hjá meiri hl. fjvn. um það, að þessi till. verði samþ. og gengið verði frá uppgjöri. En þar eð áliðið var og ekki hægt að ljúka þessu fyrir áramót, þá hefur n. lagt til, að till. verði breytt þannig, að þessu verði lokið fyrir lok þessa mánaðar. N. leggur því til, að till. verði samþykkt með þeirri breyt., að þetta verið endanlega gert fyrir 31. jan. 1947, og megi þá greiða bændum. Það hefur orðið allmikill dráttur hjá n. að afgreiða þetta mál, og stóð þannig á því, að þegar till. barst og lengi eftir það, lá fyrir sala ullar til Póllands, og þótti n. rétt að bíða úrslita þess máls. En eftir að sú sala var um garð gengin og fullar lyktir fengnar um hana, afgreiddi fjvn. þessa till., og er nú að hreinu að ganga, að eftir eru aðeins um 300 smálestir, sem ríkissjóður þyrfti að greiða, ef greiðsla hefur ekki komið fyrir 31. jan. 1947, eða þá greiða þann halla, sem af sölunni kynni að leiða. Þeir tveir nm., sem ekki skrifuðu undir þetta nál., hafa ekki gefið út sérálit, og virðast þeir ekki vera mjög mótfallnir þessu, þótt þeir skrifuðu ekki undir. Munu þeir ef til vill gera grein fyrir afstöðu sinni. Sem sagt mjög gott samkomulag var í n. og skilningur á því, að eðlileg sé ósk bænda um fullt uppgjör, þó að nm. viðurkenni, að ástæða hefði verið til þess fyrir ríkisstj. að freista þess að fá sem hæst verð fyrir ullina, svo að ekki þyrfti að grípa til ríkisábyrgðarinnar nema sem allra minnst. Þetta hefur tekizt um mikinn meiri hluta þess ullarmagns, sem hér er um að ræða.



Það er rétt hjá hv. frsm. meiri hl. fjvn., að við tveir, sem ekki hóf um undirritað álit meiri hl., höfum ekki lagt hér fram neitt sérstakt nál., og mætti ef til vill draga af því þá ályktun, að andstaða okkar gegn þessu máli væri ekki áberandi. Hins vegar má ætla af því, hve margir nm. standa að brtt. á þskj. 233, að framgangi málsins sé tryggður meiri hl. hér á þinginu. En afstaða mín mótaðist af tvennu. Í fyrsta lagi eru hér í gildi l. um breyt. á dýrtíðarl. Sú breyt. var samþ. 28. febrúar 1945, og vísa ég hér til 5. liðs þessara bráðabirgðaákvæða í þessu sambandi. Ég leit svo á í fjvn., að þar sem dregizt hefur að selja ullina þar til á s.l. ári, að undanteknum 3. og 5. flokki, þá ætti nú að fara með það, sem er óselt, eins og það, sem er selt, þ.e.greiða bændum það ekki fyrr en það er selt. Og nú er mér spurn, hvort hægt sé að breyta þessum l. með einfaldri þál. í þessu efni, og gætu mér lögfróðari menn upplýst það hér. Ég hefði haldið, að breyta þyrfti fyrst bráðabirgðaákvæðum dýrtíðarl. frá 28. febrúar 1945 og á þann hátt fela ríkisstj. að gera þá breyt., er Alþ. vill samþykkja í þessu máli. Í l. þeim er ákveðin regla mörkuð um alla meðferð þess. Hin ástæðan til afstöðu minnar er sú - og er ekkert einkennilegt, þótt menn, sem hafa fjallað um mál í fjvn., hugsi þannig -, að ég veit, ekki, hvort ríkissjóður er við því búinn að borga út 21/2 millj. kr., en það mun hv. fjmrh. geta upplýst. Ég dreg það mjög í efa, að ríkissjóður hafi svo mikið af handbæru fé, að hann gæti orðið við þessari áskorun, ef hún næði samþykki, fyrir lok þessa mánaðar. En eins og kunnugt er, á ríkið minnst til af handbæru fé í byrjun hvers árs, og þyrfti sennilega yfirdrátt til að mæta þessari kvöð, og kvaðirnar eru nú svo margar, eins og við vitum bezt í fjvn. Þá hef ég lítillega gert grein fyrir þeim tveimur meginástæðum, sem liggja til þess, að ég sé mér ekki fært að fylgja þessu máli, og mun ég láta þessa grg. nægja, en ekki bera fram sérstakt nál.



Ég vil út af því, sem hv. 1. landsk. sagði um hinar tvær ástæður sínar, benda á, að fyrri ástæða hans er algerlega á misskilningi byggð, því að dráttur sá, sem varð á sölu ullarinnar, stafaði ekki af því, að ekki væri hægt að selja hana öll árin. Það var alltaf hægt, en fyrir svo lágt verð, að ríkið hefði beðið verulegan halla á sölunni, ef gengið hefði verið að því verði. Nú áttu bændur rétt á að fá sitt verð fyrir ullina, en bændur hafa sýnt þá tilhliðrunarsemi gagnvart ríkinu að hafa ekki kröfur í frammi, heldur létu þeir sér lynda, að ríkið biði eftir betra tækifæri með söluna. Þetta leiddi til þess, að bændur hafa orðið að bíða í þrjú ár eftir andvirði ullar sinnar. Allir sanngjarnir menn viðurkenna nú, að ekki væri með öllu ástæðulaust, þótt bændur kveinkuðu sér einhvern tíma við því að láta halda þannig eftir hluta af kaupi sínu. En þeir hafa sýnt þegnskap og ekki gert neinn uppsteyt. Ég vil leiðrétta þann misskilning hv. 1, landsk., að gera þyrfti breyt. á dýrtíðarlögunum frá 28. febrúar 1945, áður en hægt væri að samþykkja þáltill., sem hér er til umr. Það þarf enga breyt. að gera á þeim l. í þessu sambandi, því að bændur gátu krafizt þess með fullum rétti, að ullin væri seld fyrr, og mér er kunnugt um, að árið 1945 lágu fyrir fjvn. eindregnar óskir um það frá Garðari Gíslasyni og Sambandi íslenzkra samvinnufélaga, að sala á ullinni yrði þá látin fara fram vegna bænda, en fjvn. ræddi við ríkisstj. um þetta og gekkst inn á það sjónarmið hennar að doka enn við með söluna í von um, að hærra verð næðist fyrir ullina. Og þær vonir hafa rætzt um þá ullarflokka, sem þegar eru seldir. Á þeirri sólu hefur ekki orðið teljandi halli. Hins vegar liggja fyrir upplýsingar um það, að ekki séu líkindi til, að verð hækki á þeim flokkum, sem enn þá eru óseldir, og ekki muni þýða að bíða betri árangurs um þá. Og þá er ekki eftir neinu að bíða lengur. Annað mál væri, ef ríkisstj. vildi enn bíða og teldi vonir standa til þess, að óselda ullin hækkaði í verði. En þegar sú ósk kemur nú frá bændum, að þessu athuguðu, að endanlega verði gengið frá ullarverðinu, og þar sem þriðjungur ullarinnar er enn óseldur, þá er það á fullum rökum reist, að óskað er eftir endanlegu uppgjöri í þessu efni. Varðandi getuleysi ríkissjóðs til að greiða ullina fyrir 31. janúar skal ég lítið segja, en það er víst, að ríkið verður að standa við ábyrgðir sínar. Hæstv. fjmrh. segir til um þetta. En getan fer vissulega mikið eftir því, hvort andvirði hinnar óseldu ullar verður allt greitt út eða ullin er öll seld strax á því verði, sem fyrir hana er unnt að fá, og ríkið látið greiða mismuninn á því verði og hinu, sem bændur eiga kröfu á að fá fyrir hana. En hér verður ríkið eins og áður að standa við skuldbindingar sínar.



Herra forseti. - Ég neita því ekki, að mér kemur það nokkuð einkennilega fyrir sjónir, hve fast þetta mál er nú sótt hér. Á árunum 1943–1945 var engin ull seld. Þó voru þá ekki gerðar neinar kröfur til þess, að ríkið greiddi ullina. Árið 1946 gerist það svo, að talsverð ull selst fyrir hagkvæmt verð, og nokkuð af ullinni seldist fyrir ágætt verð. Þessi sala leiðir til þess samkvæmt upplýsingum frá fulltrúum Sambands íslenzkra samvinnufélaga og Garðari Gíslasyni, sem eru mestu ullarútflytjendurnir, að unnt er um þessi áramót að gera upp ullina fyrir árin 1943 og 1944, og er þá árið 1945 eitt óuppgert. Og nú fyrir skömmu hefur verið gerður samningur við Pólland um sölu á 300 smálestum ullar. En það er aðallega 1. og 2. flokkur, sem Pólverjar vilja kaupa, svo að ekki er unnt að fullnægja þeim samningi, en ef það væru þeir flokkar, sem eftir væru óseldir af ull landsmanna, þá væri lítið eftir af ullinni frá 1943–1945, þegar búið væri að fullnægja Póllandssamningnum. Hins vegar hefur ullareigendum, sem nú eiga þessa flokka (1. og 2. flokk), verið gefinn kostur á að ganga inn í Póllandssamninginn, og er það tilboð ullarframleiðendum til hagsbóta, þar eð þeir fá hagkvæmt verð fyrir þá ull árið 1946. Auk þess hefur verið um það talað milli ríkisstj. annars vegar og Sambands íslenzkra samvinnufélaga og Garðars Gíslasonar hins vegar, að athugaðir verði möguleikar á sölu þeirrar ullar, sem enn er óseld. Mér er kunnugt um, að reynt hefur verið að selja hana í Ameríku. Enn þá hefur ekki tekizt að útvega tilboð í hana, er þyki nógu hagstætt, en einhverjar vonir munu standa til þess, að úr því geti rætzt. Ég verð því að segja, úr því að búið er að selja ullina frá 1943 og 1944, að ég hef ekki trú á, að mikill kurr mundi koma upp meðal ullarframleiðenda, þótt það drægist fram á mitt þetta ár að gera upp árið 1945, sérstaklega þegar þess er gætt, að vegna Póllandssamningsins hefur ullarsalan fyrir 1946 verið gerð upp að miklu leyti. Það hefur verið spurzt fyrir um það hér, hvort hægt mundi að snara út andvirði þeirrar ullar, sem enn er óseld. Því er fljótsvarað. Það er ekki hægt nema með lántöku. Núna um áramótin skuldaði ríkissjóður allar þær fjárhæðir, sem lagðar hafa verið út vegna bátabygginga innanlands á s.l. ári, eða á 9. milljón króna. Að öðru leyti var reikningur ríkissjóðs sléttur, en einhver örlítil inneign þó. Eftir áramótin hefur orðið að greiða það mikið út, að yfirdráttur á reikningi ríkissjóðs er nú nálægt 5 milljónum króna. Það er máske ekki ólíklegt, að unnt væri að útvega bráðabirgðalán til að greiða ullina. Annað mál er það, hvort þm. telja knýjandi nauðsyn bera til þess eða ekki. Út frá því, sem ég hef nú sagt, mundi ég gera það að till. minni, að þetta mál væri látið bíða, a.m.k. fyrst um sinn. Ég efast um, að nokkur þm. sé svo bjartsýnn, að hann búist við, að þessu þingi ljúki fyrr en eftir tvo til þrjá mánuði. Og ég held, að naumast yrði þjóðarbrestur, þótt málinu væri frestað um sinn, meðan verið væri að sjá, hvað kæmi út úr þeim tilraunum, sem nú eru gerðar til að selja það, sem enn þá er óselt af ullinni. Ef ný ríkisstj., sem væntanlega kemur hér innan skamms, kæmist að nýrri niðurstöðu í málinu, væri alltaf hægt að taka það upp að nýju. Mér sýnist þetta nú vera skynsamlegasta lausnin, í stað þess að knýja ríkisstj. til lántöku nú. Hún hefur í mörg horn að líta, eins og nú er í pottinn búið á mörgum sviðum, og ef til vill yrði annað talið meira aðkallandi en þetta.



Herra forseti. - Ég vildi aðeins leiðrétta misskilning, sem er í því fólginn, að undir nál. meiri hl. fjvn. vantar mitt nafn, og hefur það komið fram í þessum umr., að ég væri í minni hl. Til staðfestingar þessu vil ég lesa úr gerðabók fjvn. 13. des. Þar stendur, með leyfi hv. forseta: „Tekið fyrir till. til þál. um kaup ríkissjóðs á ull. Samþ. að mæla með till. óbreyttri af ÁS, HÁ, HelgJ, PO, SK, IngJ og GJ.“ Þetta vildi ég aðeins leiðrétta, en sé ekki ástæðu til að gera nánar grein fyrir atkv. mínu. Við í meiri hl.l. höfum falið frsm. að mæla fyrir okkar hönd.



Ég bið velvirðingar á þeim mistökum, sem átt hafa sér stað varðandi undirskrift hv. síðasta ræðumanns undir nál. meiri hl. fjvn. En þessar upplýsingar hans skera úr um afstöðu hans, svo að það er þá ekki nema hv. 1. landsk. einn, sem er í minni hl. Ef til vill eru þessi mistök mér að kenna, og bið ég þá velvirðingar á því. Hæstv. fjmrh. lét orð falla á þá leið í ræðu sinni, að mál þetta væri nú nokkuð fast sótt af bændum, endanlegt uppgjör ullarinnar. Miðað við langlundargeð þeirra, er þeir hafa beðið miklu lengur eftir ullarverðinu en öðru afurðaverði á undanförnum árum, má segja, að málið sé nú fast sótt. En þegar litið er á það, að allar aðrar stéttir í þjóðfélaginu gera kröfur til að fá vinnu sína greidda strax og enginn sýnir biðlund, er þetta mál sízt fast sótt í samanburði við það, þótt þess sé óskað 1947, að þessi viðskipti bænda séu gerð upp. Það er síður en svo ósanngjarnt, að bændur bera fram þessa ósk. Mér fyrir mitt leyti er þeim mun ljúfara að taka undir hana nú, sem ég átti þátt í því í fjvn. áður að vísa óskum bænda á bug með því að láta málið kyrrt liggja, þótt það væri þannig lagt fyrir fjvn., að ástæða hefði verið til að láta það koma fram í ályktunarformi. Hæstv. fjmrh. taldi, að svo mikil ull hefði þegar selzt, að andvirði hennar mundi hrökkva til að gera upp árin 1943 og 1944. Engu að síður virðist mér nú full ástæða til að gera endanlega upp þessi viðskipti, og kemur sá vilji fram hjá flm. þessarar till. og öllum nm. í fjvn., að einum undanskildum. Það kæmi náttúrlega til greina fyrir ríkið að athuga, hvort hærra verð mundi fást fyrir hina óseldu ull en núgildandi markaðsverð. En það eru litlar horfur á hærra verði. Í bréfi frá Garðari Gíslasyni um þetta efni, sem sent var n., er það tekið fram, að litlar líkur séu fyrir því, að það, sem eftir er af ullinni, seljist yfir markaðsverði, og stöðugt minnkandi möguleikar fyrir sölu. Þess vegna virðist mjög eðlilegt, að nú sé selt það, sem eftir er af ullinni, og bændum greitt það, sem þeim ber. Í sama strenginn tekur S.Í.S. í bréfi til n. Um hitt atriðið, hvort ríkissjóður sé fær um þær skuldbindingar, sem þetta hefur í för með sér, stendur fjmrh. næst að dæma um. Ég mun ekki véfengja það, að stofna yrði til lántöku, en með skírskotun til umsagnar þeirra aðila, sem ullarsöluna hafa með höndum, þá finnst mér vera til athugunar, hvort rétt sé að bíða með söluna og hvort slík bið yrði ekki einungis til þess, að ríkissjóður yrði að færa stærri fórnir en ella. Ég get ekki gengizt inn á það, að það sé á nokkurn hátt óeðlilega fast sótt af hálfu bænda, þó að þeir óski að fá gert upp nú, þvert á móti tel ég það mjög réttmæta kröfu.



Það er að heyra, að hv. þm. Borgf. hafi annaðhvort ekki heyrt það, sem ég sagði áðan, eða þá algerlega misskilið það. Ég sagði, að verið væri að gera tilraunir til að selja þá ull, sem til væri, alls ekki þannig, að verið sé að leita að verði yfir venjulegt heimsmarkaðsverð, eins og hv. þm. virðist hafa skilið orð mín. Það er búið að gera margar tilraunir til að fá yfir markaðsverð, en nú þykir sýnt, að það muni ekki takast á meira magni en orðið er. Mín skoðun er því sú, að nú eigi að selja ullina fyrir eðlilegt heimsmarkaðsverð. Annað er of mikil áhætta. Það leiðir auðvitað af sér, að ríkissjóður verður að bera hallann, þ.e. mismuninn á því verði, sem fæst fyrir ullina, og því, sem bændum hefur verið tryggt með l. N. telur þennan halla vera 1 millj. og 500 þús. kr., en ég geri ráð fyrir, að hann verði allmiklu meiri. En við því er ekkert að segja. Ríkissjóður hefur tekið á sig þessa ábyrgð, og skiptir því mestu máli, að það verð fáist fyrir ullina, að tap ríkissjóðs verði eins lítið og mögulegt er. Það heppnaðist að vísu að spara ríkissjóði milljónir með því að selja ekki neina ull frá 1943, 1944 og 1945 fyrr en á síðasta ári, en hins vegar tel ég það of mikla bjartsýni að geyma lengur að selja það, sem nú er til, svo framarlega sem markaður er til staðar. Það er ekki ástæða til að þrátta um, hvaða sanngirniskröfu bændur hafi í þessu efni. Þm. Borgf. slær því föstu, að bændur eigi fullan rétt á því, að ríkissjóður kaupi alla þá ull, sem nú er til, og gjaldi bændum hið ákveðna verð. Ég held, að ekkert ákvæði í l. fjalli um þetta, og ég efast um lagalega skyldu. Hitt er rétt, að ríkissjóði ber að standa skil á vissu verði fyrir ullina samkv. l., en þar er enginn ákveðinn tími afmarkaður. Um það, hvaða sanngirni mælir með því, að ríkissjóður hlaupi hér undir baggann með lántöku, það fer eftir því, hvað þörfin er rík. Ég hygg, að hjá öllum þorra bænda skipti þetta ekki miklu máli, þar sem víða mátti sjá fé í ull fram undir réttir í haust. Þm. Borgf. vill svo mjög styðjast við l. nr. 58 frá 1945, en ég vil vekja athygli á því, að það eru engin sérákvæði um ullina, sem framleidd er 1945, heldur aðeins talað um að verðbæta alla ull, sem tilbúin er 15. sept. þ. á., og má gera ráð fyrir, að ullin 1945 hafi alls ekki verið tilbúin 15. sept. Þó að það þyki sjálfsagt, að ríkissjóður verðbæti þessa ull líka, þá þykir mér rétt að benda á þetta. Ég vil halda því fram, að það skipti ullarframleiðendur ekki miklu máli, hvort ullin verður greidd nú eða síðar á árinu, og tel ekki rétt að íþyngja ríkissjóði um of með miklum kröfum, heldur verði sýnd lipurð nú fyrst um sinn til þess að sjá, hvernig þessi mál skipast.



Það verður erfitt fyrir mig að ræða um lagalegan rétt við fjmrh., því að um það er hann mér miklu fróðari, en ég vil þó segja mitt álit á þessum atriðum, sem ráðh. drap á. Ég sé ekki, að í l. frá 1945 um þetta efni sé neitt, sem skerði rétt bænda í því, að þeir hefðu getað látið telja ullina við fyrsta tækifæri, en ríkissjóður hefði orðið að greiða það, sem vantaði á hið lögákveðna verð, þá þegar. Hitt atriðið var, að vafi væri á því, hvort öll ull ársins 1945 heyrði undir þessi l. Ég tel, að hér sé ekki um neinn vafa að ræða, því að ég álít, að sú ull, sem tekin hefur verið af fénu, sé framleidd, þó að það sé auðvitað rétt, að hún sé ekki um leið tilbúin til útflutnings. Þess vegna tel ég fullvíst, að l. séu sett með það fyrir augum, að þau nái til allrar ullar, sem tilféll á árinu 1945. Þriðja atriði ráðh. var, að ég hafi misskilið það, að nú væri leitað að hærra verði fyrir þá ull, sem eftir er í landinu, en markaðsverði. Ég miða einungis við það, sem stendur í bréfum frá ullarútflytjendum til n., en þar segir, að horfur séu á því, að selja megi nú þegar alla þá ull, sem til er í landinu, fyrir markaðsverð, eða 5 til 6 kr. kg. Þessi bréf eru frá því í okt., og eftir þeim hefði því átt að vera hægt að vera lokið að selja alla ullina. Ég tel, að það sé fjarstæða, að hér sé farið fram á nokkrar ósanngjarnar kröfur af hálfu bænda, álít miklu frekar, að þeir hafi sýnt umburðarlyndi og sanngirni í þessu máli fram yfir það, sem aðrar stéttir í þessu þjóðfélagi hafa gert.



Það er eitt atriði í ræðu hæstv. fjmrh., sem ég vildi gera nokkra aths. við. Ráðh. taldi, að hægt væri að greiða fullu verði framleiðslu áranna 1943 og 1944, svo að ekki væri þá óuppgert nema framleiðsla ársins 1945. Mér er hins vegar kunnugt um, að það er nokkuð óselt enn þá af framleiðslu áranna 1943 og 1944, eða öll 3. flokks ullin og nokkuð meira. Það má því gera ráð fyrir, að bændur þurfi enn að bíða lengi eftir greiðslu, ef engar ráðstafanir verða gerðar. Mér finnst, að dráttur á því að fá þetta gert upp sé þegar orðinn það langur, að sanngjarnt sé, að þessi viðskipti verði nú gerð upp á þann hátt, sem lagt er hér til í brtt. frá meiri hl. fjvn., og skal ég ekki að öðru leyti blanda mér í þær umr., sem hér fara fram, né endurtaka neitt af þeim rökum, sem hér hafa verið færð fram. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram í tilefni af ummælum hæstv. fjmrh.



Út af ummælum hv. þm. V-Húnv. vildi ég taka fram, að bæði framkvæmdastjóri Sambands ísl. samvinnufélaga og fulltrúi Garðars Gíslasonar segja, að engin vandkvæði séu á því að gera upp ullina frá 1943 og 1944, og sé ég ekki ástæðu til að véfengja þetta, og ætla ég, að þegar sé búið að gera þetta upp. Það væri undarlegt, ef ekki væri búið að gera þetta, því að meiri hluti af ullarframleiðslu þessara ára er þegar seldur. Ég hygg, að komið geti til mála að hafa skipti á flokkum milli ára. Aðalatriðið er það, að það ullarmagn sé selt, sem nægi til að greiða ullarmagn fyrri ára. Ég hef nú ekki miklu að bæta við það, sem ég sagði áðan viðvíkjandi ræðu hv. þm. Borgf. Hann gat þess nú síðast, þegar hann talaði, að bréfin, sem hann var að vitna í, væru frá því í október og bréf Garðars Gíslasonar væri dagsett í októberlok, og þá verður skiljanlegur þessi misskilningur, sem ríkir á milli okkar. Þessi bréf eru dags. um það leyti, sem samningatilraunirnar eru að byrja í Póllandi, og vitanlega vildi stjórnin og ullarsalar ekki bjóða ullina annars staðar, meðan von var á hærra verði. Þessum tilraunum var lokið í október og seld rúml. 300 tonn til Póllands, og strax þegar þeim samningum var lokið, varð það að ráði, að teknir voru upp samningar í Bandaríkjunum um sölu. En þar er ekki um að ræða nema heimsmarkaðsverð. Tilboðin voru ófullnægjandi, og var ákveðið að taka ekki ákvörðun fyrr en eftir áramótin, í von um betra verð. Ég geri ráð fyrir, að hér sé um mikið magn að ræða, kannske framleiðslu nokkurra ára, en við vildum ekki selja fyrir lægra verð, ef hægt yrði að fá hærra verð fyrir stuttan tíma. Hv. þm. Borgf. leggur áherzlu á það, að ullarframleiðendur hefðu átt að hafa atkvæði um það, hvenær ullin var seld, og talar um það sem tilhliðrunarsemi við ríkissjóð, að ekki skuli vera selt á hverjum tíma fyrir það, sem framleiðsluverðið var. Ég er ekki á sömu skoðun. Ég tel sjálfsagt, að ríkissjóður fengi að hafa hönd í bagga með sölunni, úr því að hann á að bera ábyrgðina. Ég vil segja það, að frá því ég kom í ríkisstj. hefur verið ágætis samkomulag milli mín og ullarsala. Þeir hafa verið ágætir í samvinnu og sýnt lipurð á alla lund. En að ullarsalar hafi skapað sér einhverja sérstöðu með því að hafa ekki selt, þegar þeim þóknaðist, og að þeir geti krafið ríkissjóðinn, það get ég ekki fallizt á. Út af lagalegu hliðinni vil ég benda á það, að í l., sem ég vitnaði til áðan, stendur þetta: „Ef vörur, sem framleiddar eru á framangreindu tímabili eða fyrr, eru eigi fluttar út á því ári, enda þótt þær séu tilbúnar til útflutnings, skulu þær verðbættar, þegar út eru fluttar, eins og gert mundi hafa verið á því ári, er þær voru framleiddar.“ Hér er einmitt markalínan dregin við það, hvort vörur eru tilbúnar til útflutnings fyrir 15. sept. 1945, og býst ég við, að ekki geti orkað tvímælis, að ullin geti ekki talizt tilbúin til útflutnings, fyrr en hún er þvegin og verkuð, eins og vant er. Mér fannst rétt að vekja athygli á þessu, vegna þess, að hv. þm. Borgf. vitnaði í ábyrgðarkröfuna.

Skúli Guðmundsson Hæstv. fjmrh. sagði í síðustu ræðu sinni, að ef til vill væri búið að borga ullina frá árunum 1943 og 1944. Ég get upplýst, að svo er ekki, og hefur því verið borið við, að nokkuð af ullinni frá því ári væri enn óselt. Því er nú svo varið hjá þeim fyrirtækjum, sem taka þessa vöru í umboðssölu, að þau halda hverju ári fyrir sig í reikningum, og rugla ekki saman framleiðslu margra ára. Ég tel þess vegna, að það sé ekki rétt, þótt nokkur hluti af ullinni frá 1945, fyrsti flokkur, sé afgreiddur, að verðið fyrir þá ull sé notað til þess að borga ull frá fyrri árum. Það má því gera ráð fyrir því, að meðan ullin frá fyrri árum er ekki seld og engar ráðstafanir gerðar, verði framleiðendur að bíða eftir að fá verðið að fullu greitt.



Með þessari till. vildi ég spyrja að því, hvort stjórn fjárveitinganna vildi ekki taka upp þann sið að gera að viðbótareyðslu við þessar stofnanir, að forstöðumenn þeirra eða trúnaðarmenn fengju með vissu skipulagi aðstöðu til þess að kynna sér sína grein nokkrar vikur á ári í næstu löndum, bæði í Evrópu og Ameríku: Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta. Stofnanir þær, sem hér greinir, velta mörgum milljónum árlega og forstöðumenn þeirra eru svo önnum kafnir, að ég hygg, að ef stjórnin ekki gerir ráðstafanir, mundi þeim ekki detta í hug að fara í slík kynningarferðalög. Við erum afskekktir, og það er hægara fyrir menn í Stykkishólmi, Ósló og Kaupmannahöfn að fara slíkar kynningarferðir en fyrir menn, sem hér búa. Mér varð það ljóst, þegar ég fór austur yfir heiði og sá ýturnar þar að verki, hve mikill munur var á verklaginu og þegar verkamenn voru þar að verki, þó að þeir væru duglegir. En þessa nýju tækni fengum við frá hernum, en ekki fyrir okkar atbeina. Þetta er svona í fleiri greinum. Ég álít, að ríkið eigi að sjá til þess, að menn úr þessum stofnunum geti fylgzt með þeim breyt., sem verða í tækninni. Ég legg svo til, að gefin sé skýrsla, til þess að almenningur geti fylgzt með því, hvað hefur áunnizt í hverri ferð. Ég óska svo, að till. verði vísað til fjvn. að umr. lokinni.