Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eiríkur Briem Af því að framsögumaður er ekki við, leyfi eg mér að segja nokkur orð um málið. Það er ekki fram komin nein br.till. við frumv. og eins og menn muna, talaði nefndin um, að það yrði ekki afgreitt sem lög frá alþingi að þessu sinni, en vildi á hinn bóginn lofa því að ganga aftur til hv. neðri deildar, svo að hún gæti sagt um það álit sitt. En svo miklar breytingar hafa verið gerðar við frumv. hér í deildinni, að telja má víst, að það verður ekki samþ. aftur óbreytt í þeirri deild, og kemur þá aftur til þessarar deildar.

Júlíus Havsteen Eg lít svo á að engin vissa sé fyrir því að frumv. þetta verði ekki samþ. í hv. neðri deild. Eg skildi svo umr. um málið síðast, að hin hv. deild væri einhuga um það að láta frumv. ekki fara frá þinginu að þessu sinni, en það er ekki rétt að eiga það á hættu að það nái samþ.hv. neðri deildar. Það er betra að fella það hér og láta svo neðri deildar þingmenn vita það undir hendinni, hverjar ástæðurnar voru, að frv. var felt.

Kristinn Daníelsson Mér finst óviðkunnanlegt að fella málið, þegar framsögum. er ekki við. Eg get gefið þær upplýsingar, að eg hefi átt tal við formann nefndarinnar í þessu máli í neðri deild og tjáði hann mér, að hennar vilji væri hinn sami og hér, að málið yrði ekki afgreitt frá þessu þingi. Ennfremur þóttu breytingar þær, sem hér höfðu verið gerðar, alls óaðgengilegar. Það er því engin hætta á því að senda málið til þeirrar deildar. Annars væri rétt að málið væri tekið út af dagskrá.

Framsðgum. (Sig. Hjörleifsson) Hér er að ræða um gott mál og merkilegt. Þar sem er holræsa og gangstétta gerð í höfuðstað landsins og mun þetta geta orðið til mikilla bóta fyrir þennan bæ. Hér eru settar nákvæmar reglur, sem byggjast á samþyktum, sem bæjarstjórnin hefir gert og hafa verið samþ. í hv. neðri deild með litlum breytingum, en borgarstjóri hefir tjáð mér að hann sætti sig við þær. Nefndin hefir orðið að öllu sammála um 1. og 2. gr. frv. og vill ráða deildinni til þess að sþ. þær. Aftur hafa orðið nokkuð skiftar skoðanir um 3. gr., að því er til gangstéttanna kemur; þó hefir nefndin komið sér saman um að ráða hv. deild til að samþ. þá grein einnig. Aftur vorum við allir sammála um að þau ákvæði 4. gr. væru feld burtu, þar sem ræðir um að kröfur bæjarstjórnar á hendur húsa og lóðaeigendum eftir 3. gr. séu trygðar með forgangsrétti í húseignunum. Okkur hefir öllum þótt lítil þörf á því og álítum að af því mundu leiða ómök og óþægindi á ýmsan hátt, sem væru meiri en þau þægindi, sem því væru samfara. En við höfum ekki getað orðið sammála um 5. gr., þar sem 2 nefndarm. (meiri hlutinn) hv. 1. og 2. kgk. þingm. ráða til að sú grein sé feld burt. Þar er ákvæði um að húseigendur skuli skyldir til að láta hreinsa þessar gangstéttir, en ekki bæjarstjórnin. Eg býst við að samnefndarmenn mínir geri grein fyrir sinni skoðun á þessu máli, en hún mun vera sú, að þeim þyki óþægindi of mikil að þessu fyrir húseigendur. Eg tel rétt að 5. gr. standi, þó ef til vill mætti gera á henni smábreytingar og láta snjómokstur vera undanskilinn. Annars mun þetta ákvæði greiða mjög fyrir hreinsun í bænum, og er það í lögum víða annarsstaðar, svo sem í Kaupmannahöfn, og gefst það þar vel. Hér er um skoðanamun að ræða, þar sem meiri hlutinn vill að greinin sé feld, en eg vil að hún standi, nema þá að lítil breyting sé gerð á henni, en eg kem ekki fram með brtill. fyr en eg sé, hvaða undirtektir þetta mál fær. Legg eg svo hið bezta með að málið fái framgang hér í deildinni.

Júlíus Havsteen Það er eins og hv. framsögum. segir, að orðið hefir ágreiningur í nefndinni út af 5. gr. Við meiri hlutinn vorum þó líka í efa um, hvort rétt væri að sþ. 3. gr., gátum ekki séð að svo mikið gagn væri að þeim dýrindis gangstéttum, og því síður sem þessi kvöð kemur allhart niður á lóðaeigendum. En við gengum þó inn á að sþ. þetta, þegar borgarstjórinn gaf okkur þær upplýsingar, að þessar stéttir yrðu mjög ódýrar. Ekki nema 56 aura á hverja alin, þegar steinninn væri 1 alin. Aftur vorum við alveg mótfallnir því að 5. gr. stæði. Við þekkjum betur til hér í bæ en hv. framsögum. Það er mjög oft ekki hægt að fá menn til vika, og þó loforð fáist, þá má búast við að maðurinn komi ekki að heldur, og verður maður þá að gera verkið sjálfur, og auk þess kosta svona aukaverk töluvert fé. Þar sem svo stendur á, sem víða er, að að eins er ein vinnukona hjá fjölskyldu, þá hefir hún nóg að gera, þó ekki standi hún úti daglega við mokstur. Öðru máli væri að gegna um verzlanir, þar sem eru þjónar á hverjum fingri, þær gætu látið moka. Svo eru þessar stéttir að jafnaði ekki nema öðru megin á götunum, en sumar götur eru svo, að þar verður ekki komið fyrir gangstétt. Það mætti næstum kalla þetta hálf lúalegt af bæjarstjórninni, að vilja ekki hreinsa gangstéttirnar, þegar hún lætur hvort sem er hreinsa göturnar og rennurnar, og þetta er því mjög kostnaðarlítið fyrir hana. Það mundi vekja almenna óánægju í bænum, ef þetta fengi fram að ganga.

Ráðherra (Kr. J.) Eg býst við að það verði skipuð nefnd í þetta mál, því að það er að ýmsu leyti athugavert. Vil eg leiða athygli hinnar háttvirtu deildar og væntanlegrar nefndar að einu aðalákvæði frumvarpsins, sem er í 1. grein þess, og fer í þá átt, að skylt skuli vera að leggja ágreining í brunabótakröfumálum undir gerðardóm. Hér er gjörsamlega farið í bága við það sem frá alda öðli hefir verið í lögum hér á landi, að hver og einn mætti eða gæti snúið sér til dómstólanna, þegar hann vildi eða þyrfti að fá útkljáðan ágreining um réttarspursmál. Og mikil áherzla hefir jafnan verið lögð á það, að engan mætti draga frá sínu, varnarþingi. En hér er einstökum mönnum eða félögum varnað að leita til dómstólanna til að ná rétti sínum, ef frumv. þetta verður að lögum. - Þetta er svo athugavert, að deildin þarf að íhuga frv. grandgæfilega, enda vænti eg þess, að nefnd verði skipuð til að taka það til meðferðar.

Lárus H. Bjarnason Eg sting upp á 3. manna nefnd.

Lárus H. Bjarnason Eg vildi leyfa mér að leggja það til að máli þessu sé vísað til nefndar þeirrar sem kosin var í tolllagafrumvarpið og farmgjaldsfrumvarpinu hefir verið vísað til.

Bjarni Jónsson Eg vildi fara örfáum orðum um háskólann, og skal eg þá fyrst þakka háttv.þm. Snæf. (S. G.) fyrir þau fögru orð, sem hann mælti, og fyrir mótmæli hans gegn háttv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) Ein af mótbárum þess háttv.þm. var sú, að ekki væri fært að stofna háskóla strax vegna þess að langan tíma þyrfti til undirbúnings fyrir væntanlega prófessora og vitnaði hann í því sambandi til þess, þegar lagaskólinn var settur hér á stofn. En þar er um allt annað að ræða. Það hefir hér á landi aldrei áður verið kent neitt, eða ritað um íslenzk lög, svo að þar var alveg óplægður akur, en um sögu landsins, og íslenzka tungu og menningarsögu er öðru máli að gegna. Ef við höfum stundað nokkrar fræðigreinar til hlítar, þá er það sagnfræði og saga landsins, og ef eitthvað í þessum greinum og íslenzku máli hefir skarað fram úr öðru á seinni tímum, þá hefir það flest verið eftir Íslendinga. Mér er því torskilin sú ástæða háttv.þm., að ekki sé hægt að stofna háskólann í október vegna undirbúningsleysis í þessum greinum. Það er ekki annað en brígsl til fræðimanna okkar, að alt þeirra starf hafi orðið þeim til skammar. Í þeim brígslum vil eg ekki gera mig sekan og eg get sannað það, að hér á landi er nægur kostur á mönnum til þess að halda góða fyrirlestra í Íslandssögu. Eg get t. d. bent á hv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.), og eg vil spyrja háttv.þm. þess, ef hann væri kallaður til Noregs eða Svíþjóðar og beðinn að taka að sér kenslu í þessari grein, hvort hann mundi neita því og bera fyrir sig undirbúningsleysi, Þá fyrst sæist, hve mikill veigur er í röksemdaleiðslu hans hér á þinginu, ef hann tæki við boðinu, sem eg hygg að bæði hann og fleiri mundu gera og telja sér sóma að. Með íslenzka málfræðinga erum við heldur ekki í vanda staddir. Þar má benda á B. M. Ólsen, sem allir vita, að mun hafa einna bezta þekkingu núlifandi manna í því efni og sömuleiðis er eg viss um það, að háttv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) gæti haldið góða fyrirlestra í þeirri grein. Þetta, að oss skorti menn til að gegna háskólaembættunum er því auðsjáanlega ekkert annað en fyrirsláttur. Einmitt af þessu leiðir, að rétt er að hafa samkepni milli umsækjenda, þegar embættin eru veitt - það eru svo margir færir um að takast þau á hendur, og þá er aðeins að dæma um hver er allra færastur. Það voru nokkuð undarlegar mótbárur háttv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) móti samkepninni - kostnaðinum sleppi eg alveg, því að hann verður aldrei svo mikill, að hann margborgi sig ekki, og sýnir einmitt, hvílíkt kapp við leggjum á að hafa góða kennara. Háttv. þm. sagði, að sögu og bókmentasögu landsins þektum við langbezt af öllum og svo vel, að útlendingar kynnu svo lítið, að þeir væru alls ekki færir um að dæma um okkar þekkingu, þeir hefðu að eins lítið eitt verið að gaufa í fornöldinni, annað vissu þeir ekki. Það verður dálítið einkennileg ályktunin, sem maður fær, þegar maður ber þessi orð háttv.þm. saman við önnur orð í ræðu hans. Hún verður svona: Af því að Íslendingar þekkja bezt allra sögu og bókmentasögu landsins, eru þeir ekki færir um að kenna þær fræðigreinar. Þessi ályktun háttv.þm. mælir með sér sjálf, svo að eg þarf ekki að fara um hana fleirum orðum. Annars gæti eg bent háttv.þm. á menn í útlöndum, sem væru fullfærir að dæma milli umsækjenda. Það þarf ekki að fara lengra en til þeirra Finns og Valtýs, en þá vildi eg ekki nefna áðan, því margur mundi kannske halda að þeir yrðu nokkuð hlutdrægir. Ef menn því vilja þá ekki, er hægt að fara til annara landa. Það sem þar er talið sómasamlegt getur ekki orðið til skammar hér. Þar sem h. þm. var að tala um hrakyrði margra manna fyrir nokkrum árum um háskólastofnunina, þá er það ekki til mín mælt, og þegar háttv.þm. var að tala um, að eg hefði ekki barist fyrir háskólamálinu frá upphafi, þá finst mér, að hann ætti nú einmitt að gleðjast af því að eg og fleiri erum orðnir sannfærðir fyrir rök hans og annara forgöngumanna háskólastofnunarinnar. Það ætti að vera honum til hugarhægðar og ánægju. Eg skil því ekki í því, hvers vegna hann dregur sig nú í hlé á seinustu stundu; er það vegna þess, að málinu hefir aukist fylgi mitt og annara manna? Eg tel þetta mál svo mikilsvert og vel undirbúið, að skólinn á að komast sem fyrst á, og þó við færum að styrkja menn til undirbúnings í 2 ár, þá yrði það ekki betra fyrir því. Þeir, sem ekki eru færir um að kenna það, sem þeir hafa verið að læra alt sitt líf, yrðu ekki fremur færir, þótt þeir fengjust við námið 2 ár í viðbót. Annar háttv.þm. sagði, að okkur vantaði húsrúm fyrir háskóla, þó að margoft hafi verið bent á, að hér væri nóg rúm á neðsta lofti í alþingishúsinu, og ef menn vilja kalla það ósæmilegt húsnæði fyrir háskóla, þá mótmæli eg því. Margir háskólar hafa ekki veglegra hús, og eg get ekki séð, að það sé til neins ósóma, þó að alþingi sé háð í því líka. Það mundi heldur ekki rekast hvort á annað, nema þá á aukaþinginu, því að háttv.Ed. hefir nú breytt þingtímanum svo, og ekki er sennilegt, að sú breyting nái ekki fram að ganga í þessari háttv. deild, því að hún hefir alt af verið með færslu þingtímans. Sami háttv.þm. sagði og, að þessi alda um stofnun háskóla einmitt á þessu ári, væri runnin frá þeim mönnum, sem hefðu fjárhagsgróða af háskólastofnuninni. Ekki get eg tekið þetta til mín, því að enga von hefi eg um embætti við háskólann, þar sem eg ekki einu einu sinni var álitinn hæfur til þess að gegna aukakennaraembætti við lærða skólann hér. Engir mér skyldir eða vinveittir eiga von á prófessorsembætti heldur. Hvað því viðvíkur, að málinu hafi fyrst verið hreyft af einum manni á fundi í Jóns Sigurðssonar nefndinni, þá er það heldur ekki rétt. Því hefir verið hreyft löngu áður, að stofna skólann á þessu ári. Þá hefir verið gert lítið úr því að stofna skólann 17. júní, á aldarafmæli Jóns Sigurðssonar, og háttv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) taldi þar til þá ástæðu, að Jón Sigurðsson hefði lítið barist fyrir þessu máli. Það hefir aldrei verið færð sú ástæða fyrir háskólastofnuninni 17. júní, að Jón Sigurðsson hefði mest barist fyrir því máli beinlínis, en eg get tekið undir það með háttv.þm. Snæf. (S. G.), að öll hans barátta hneig að því sama og háskólastofnunin hnígur að, endurreisn og sjálfstæði Íslands. Einmitt þess vegna viljum við láta háskólastofnunina vera bundna við hans nafn og háskólahátíðina falla saman við afmælishátíð þessa manns. Það er hans starfsemi að þakka, að við erum komnir þangað, sem við nú stöndum, og hefði hans ekki við notið, þá efast eg um, að við værum nú komnir svo langt, að við værum að tala um stofnun þessa skóla, og því er ekki óviðeigandi, að við kennum háskólann við Jón Sigurðsson - enda er alt það, sem við gerum til minningar látnum ágætismönnum ekki síður gert fyrir þá lifandi, það kennir þeim að bera virðingu fyrir kostum feðranna og kennir þjóðinni að meta sjálfa sig. Eg get ekki skilið þá ástæðu sumra háttv.þm., að betra sé að stofna skólann seinna árið, vegna þess, að kennararnir við mentastofnunina verða litlu færari til þess að takast embættin á hendur, þó þeir læri tvö árin til heldur en nú, þegar þeir hafa stundað vísindagreinarnar alla sína æfi. Eg hygg, að betra sé að nota góða krafta þeirra til þess að kenna öðrum, heldur en að þeir fari að læra hjá þeim, sem minna kunna.

Björn Kristjánsson Það hefir verið mikið rætt um loftskeytin hér í dag, og meira en eg hafði búist við. Nú er eins og menn vita komin áskorun til þingsins frá Vestmanneyingum, um að láta þá hafa símasamband, en ekki loftskeyti. Það kann nú í fljótu bragði að virðast all-glæsilegt, að undir þessa áskorun eru skrifaðir 109 af 150 kjósendum í eyjum, en þegar farið er að athuga þetta nánar, þá verður mönnum fyrir að spyrja um það, hvernig á þeim áskorunum standi, og þinginu er það alveg hulið á hvern hátt málið hefir verið lagt fyrir þá. En svo mikið er víst, að þeir hafa ekki vitað að þeir ættu að fá samband beina leið í land með loftskeytunum, því að það kom ekki til fyr en í dag og meðan þeir vissu það ekki, þá var minni furða, þótt þeir væru þeim mótfallnir, því eins og kunnugt er, eru viðskifti og samgöngur allmiklar milli lands og eyja, þar sem menn fara á milli bæði til sjóróðra og í kaupavinnu og að allmikil verzlunarviðskifti eru milli þessara stöðva. Þetta gefur nú eyjarskeggjum tilefni til mótmæla, að þeir halda að þeir fái ekki samband beint í land. En mér þætti gaman að vita, hvað þeir segðu nú, ef þeir vissu um till.háttv.þm. A.-Sk. (Þ. J.), þar sem gert er ráð fyrir, að þeir fái eigi eingöngu samband beint í land, heldur einnig við Vík, því að við þann kaupstað hafa þeir einnig töluverð viðskifti. Ef þeir vissu, að þeir ættu líka að fá samband þangað, þá er eg viss um að þeir sneru við blaðinu og óskuðu einmitt eftir loftskeytunum. Eg sé að háttv.þm. Vestm. (J. M.) er ekki hér viðstaddur. Hann gat þess í dag, að hér væri ekki um nema eina stöð að ræða, og skil eg vel, að eyjabúar uni illa við það og hafi þetta atriði eitt með öðru orðið tilefni til þess, að þeir gáfu þessa yfirlýsingu. Þá hafa þeir heldur viljað leggja síma í land, en þiggja þessa einu stöð. Í öðru lagi vita þeir ekkert hvað viðhald sæsímans kostar. Við skyldum sjá, ef þeir þyrftu að fá »kabelskip«, hvort landssjóður mætti ekki fá að bera þann kostnað. En þetta er nú ekki aðalatriðið, heldur hitt, hvað mönnum kemur að beztu gagni. Einn maður hefir haldið því fram, að þetta útiloki samband við aðra staði á landinu, en það er gersamlega tilhæfulaust, því að síminn tekur við þar sem loftskeytin enda. Það er líka tekið fram af háttv.þm. A.-Sk. (Þ. J.), að stöðin undir Eyjafjöllum taki við loftskeytunum frá Vestmannaeyjum, og það er því að eins á þessu stutta bili yfir sjóinn, sem þeir þurfa að nota loftskeytin og taxtinn hlýtur að verða hinn sami og ef sími væri alla leiðina, annars væri þeim gert þyngra fyrir en öðrum landsmönnum. Hin hliðin á þessu gagni er sú, að menn geta ekki talað saman, og finnast sumum það mikil óþægindi, að alt skuli þurfa að vera skriflegt. Ef ekki er um eintómt gamanhjal að ræða, þá eru það viðskifti manna á milli, sem síminn er notaður til, og eins og háttv.þm. Dal. (B. J.) tók fram, þá er það alt tryggara, sem skrifað stendur, en hitt sem talað er. Og þótt menn þurfi að bíða skipanna með »privat«-hjal, þá held eg að þeir fái fullkomlega sinn rétt fyrir því. Menn geta þá skrifað »slúðrið«. Það er æðimargt, sem sagt hefir verið. Meðal annars sagði háttv.þm. Vestm. (J. M.) í dag, að engin ástæða væri til þess, að taka tillit til annara en Íslendinga sjálfra, og að á íslenzkum skipum séu engin loftskeytaáhöld. En hvers vegna eru þau þar ekki? Auðvitað af því að engin loftskeytastöð er til á landinu. Meðan svo er hafa þau ekkert með slíkt að gera, en þegar hún er komin, þá mundu þau útvega sér tækin, eins og önnur skip. Þá var minst á það, að ódýrari tilboð kynnu að geta komið frá öðrum en Marconifélaginu. Hér er ekki á ferðinni nein skipun til stjórnarinnar að gera þetta í ár, heldur að eins heimild og það er nógur tími til þess að taka á móti tilboðum frá öðrum. Mér skildist það á ræðu eins háttv.þm., að svo væri ekki, en það er misskilningur hjá honum. Stjórninni ber engin skylda til þess að borga þetta út á neinum sérstökum degi. Sami háttv.þm. talaði um Poulsen í Khöfn, og taldi þýðingarmikið að hans aðferð kæmist líka að. Það er nú alt saman gott og blessað, en það getur beðið.  (Pétur Jónsson: Nei, það er enginn tími til þess)  . Jú, það er nógur tími til stefnu að fá að vita um þessi afbrigði á svona hálfum mánuði. Þá ber þess og að geta, að sú list að tala þráðlaust gegnum loftið á stuttu svæði, er nú í sem óðastri framför, og hefir nú þegar verið talað þannig saman á miklu lengra bili, en milli lands og eyja.  (Jón Jónsson S.-M.: Hvað kostar það?)  . Þess er enn ógetið, að loftskeytasamband við Vestmannaeyjar mundi verða miklu ódýrara en símasamband, sem eðlilegt er, þar sem stofnunin sjálf er ódýrari. Það hefir verið getið um fjárkröggurnar, og að landssjóð vanti stundum fé til nauðsynlegra útgjalda, og er það rétt. En hér er ekki um fyrirframgreiðslu að ræða til þessa fyrirtækis. Eg skal svo eigi fjölyrða um þetta, því að eg held það sé gersamlega þýðingarlaust, að vera að tala með þessu frv. eða móti, en einungis vil eg vona að þeir sem áður hafa greitt því atkv. geri það eins og hingað til.

Framsögum. (Ólafur Briem) Það hafa orðið nokkrar breytingar á þessu frv. frá því sem það var samþykt hér í deildinni. Flestum þeirra hefir nefndin getað gengið að. Breytingin við 1. gr. er að eins orðabreyting. Við 2. gr. hefir verið gerð sú breyting, að erfðafjárskattur af annari erfð sé hækkaður úr 5 og 5½ af hundraði upp í 5½ og 6 af hundraði á 1. og 2. þúsundinu og er þetta í samræmi við skattinn af þriðju erfð, sem er 11 og 12 af hundraði. Þessi breyting er að eins gerð til þess að koma samræmi á og getur nefndin því gengið að henni. 3. breytingin er við 3. gr. og er þess efnis, að aðeins af fasteignum hér á landi, sem falla í arf við skifti, er fara fram í útlöndum, skuli greiða erfðafjárskatt til landssjóðs. En aftur á móti á þetta ákvæði ekki að gilda um lausafé. Þó skulu skip, sem hér eru skrásett talin fasteign. Við 6. gr. er gerð sú breyting, að í stað þess að eftir frumvarpi því, er samþykt var hér í deildinni, átti stjórnarráðinu að vera heimilt að undanþiggja frá erfðafjárskatti handrit, bókasöfn, listaverk og menjagripi, er verðmætir eru fyrir sögu landsins, listir eða vísindi, þá er nú í þessu frumvarpi, eins og það hefir verið samþykt í Ed., beint kveðið svo á, að þessir hlutir skuli vera undanþegnir skatti. Næsta breyting er við 7. gr., þar sem svo er ákveðið, að þegar fjárhæð sú, er til arfs fellur, er falin í árgreiðslum og áratalan er ákveðin, þá skuli skattur borgaður af svo hárri upphæð, sem samsvari árgjaldinu margfölduðu með áratölunni. Þó átti eftir frumvarpi neðri deildar aldrei að margfalda með hærri tölu en 25. En þessu ákvæði hefir verið breytt í Ed., þannig, að ekki skuli margfalda fjárhæðina með hærri áratölu en 20. Seinasta breyting Ed. er þess efnis, að lágmarkið, sem Nd. setti fyrir því, að erfðafjárskatturinn yrði borgaður, 100 kr. sé fært upp í 200 krónur. En þessa breytingu hefir nefndin ekki getað aðhylst, enda var 100 kr. lágmarkið samkvæmt tillögum milliþinganefndarinnar í skattamálum og frumvarpi því er stjórnin lagði fyrir þingið. Nefndin hefir því leyft sér að koma fram með breyttill. á þgskj. 644 að færa þetta í samt lag og það var áður. Að öðru leyti getur hún gengið að öllum breytingum háttv.Ed.

Framsögum. (Ólafur Briem) Eg skal í fám orðum skýra frá þeim breytingum, sem frumv. þetta hefir orðið fyrir í Ed. Breytingin við 1. gr. er að eins orðabreyting til skýringa. Alldjúptæka breytingu hefir hv.Ed. gert við 4. gr. Hér í deildinni var það samþykt, að sýsluvegagjald skyldi greitt sem persónugjald af hverjum einstökum verkfærum manni. Hv. Ed. hefir felt það ákvæði burtu, og afleiðingin af því er, að þetta gjald greiðist eins og áður úr sveitarsjóði og legst því á gjaldendur sem aukaútsvar eftir efnum og ástæðum. Þó að þetta sé að áliti nefndarinnar ekki til bóta á frv. hefir hún samt ekki viljað koma með breyt.till. við það. Þá hefir hv.Ed. tekið upp nýja 6. gr. þess efnis, að verzlunarstaðir, sem eru hreppsfélag út af fyrir sig, skuli lausir við að greiða sýsluvegagjald, ef hreppsfélagið hefir næsta ár á undan því, er það sýsluvegagjald var á lagt, varið til vegagerðar í verzlunarstaðnum að minsta kosti jafnmiklu fé úr sveitarsjóði, sem sýsluvegagjaldinu nemur auk hreppsvegagjaldsins. Þó að nefndin áliti ekki sérstaka ástæðu til þess að að veita þessa undanþágu, þá er þetta þó betra en það lagaákvæði, sem nú gildir, þar sem undanþágan er látin ná til sýslusjóðagjalds. Nefndin hefir heldur ekki viljað koma með breyt.till. um þetta efni og leggur því til, að frumv. sé samþykt óbreytt, eins og það kom frá hv.Ed.

Framsögumaður (Jón Magnússon) Eg hefi ekki meira eða annað að segja um þetta mál en það er eg hefi tekið fram við 1. umr. þess. Vona eg að frv. verði samþykt, eins og það liggur fyrir nú, og skal eg því ekki orðlengja nú um það, nema því aðeins að mótmæli komi fram gegn því.

Jón Jónsson (1. þm.N.-Múl.): Það hefir verið svo mikið rætt um mál þetta við 2. umr. þess, að ekki er ástæða til að fjölyrða um það nú. Það hefir ennfremur verið mikið rætt um, að ekki væri þörf á smáskamtalæknum, og hefi eg því komið fram með þessa breytingartillögu. Það er nú orðið svo margt af embættislæknum hér á landi, að eigi er þörf á að nota lækningar þeirra manna, er bera lítt skyn á þessi störf. Sumir háttv.þm. hafa verið að láta í ljósi brjóstgæði til þessara smáskamtalækna, en þingið getur hvorki né á að taka tillit til slíks. Það virðist vera nægilegt að menn, sem ekki hafa tekið próf, fái leyfi hjá stjórnarráðinu til þess að stunda lækningar. Það eru víst ýmsir háttv.þm., eins og t. d. h. 1. þm. Rvk (J. Þ.) á annari skoðun um þetta. Hann og aðrir mega halda skottuprédikanir fyrir mér um þetta mál. En eg skeyti lítt um slíkt. Og mun eg eigi að síður halda því fram, er eg álít rétt.

Framsögum. (Jón Þorkelsson) Eg veit af góðri kynningu við háttv. 1. þm.N.-Múl. (J. J.) að hann er bæði þybbinn og þaulsætinn við sinn keip, og þykir mér því fyrir að hann er mótfallinn smáskamtalæknum, af því að mér þykir hann spyrna þar móti sanngjörnu máli. Eg skil heldur ekki að hann þekki betur til smáskamtalækninga en lærðir læknar hér, að hann ætli sér þá dul að fella burtu þau ákvæði, úr frv. þessu, sem landlæknir hefir fallist á. Það má auk þess ætíð svifta smáskamtalæknana þessu leyfi, ef það sannast, að þeir geri skaða, og skil eg ekki hversvegna háttv.þm. er á móti því. Enda þótt eg álíti að háttv. 1. þm.N.Múl. (J. J.) hafi yfirleitt gott vit, álít eg þó að hann hafi ekki vit fyrir öðrum á þessu máli, enda vona eg að breytingartillaga hv.þm. verði feld, en að frv. verði samþykt.

Jón Magnússon Eg skal ekki fara mörgum orðum um þetta mál. Aðeins vil eg geta þess, að eg er samþykkur háttv. 1. þm.N.-Múl. (J. J.) um það. Og þótt eg hafi undirskrifað nefndarálitið, er eg í raun og veru mótfallinn breytingunum, þótt eg hafi gengið að þeim til samkomulags. Skal eg ennfremur geta þess, að háttv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) skýrði ekki rétt frá ummælum landlæknis um frumv. Landlæknirinn hefir aðeins látið það í ljósi, að hann vildi heldur að frumv. yrði samþykt með breytingunum, sem nefndin stingur upp á, en að það væri felt.

Bjarni Jónsson Eg skal leyfa mér að geta þess að ummæli háttv.þm. Vestm. (J. M.) um að landlæknirinn vill heldur að frv. verði samþykt án breytingartillögunnar, en að það verði felt, er í alla staði rétt. Landlæknirinn er alls ekki ánægður með að frv. verði samþykt án breyttill., þótt hann vilji það heldur en ekki neitt. Það er því harla kynlegt, að háttv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) skyldi segja um háttv. 1. þm.N.-Múl. (J. J.) að hann hafi ekki vit á þessu máli.

Einar Jónsson Eg er samþykkur breyt.till. háttv. 1. þm.N.-Múl. (J. J.). Það getur verið stórhættulegt að leyfa öllum fúskurum að stunda lækningar. Eg get ekki stilt mig um að minnast á hina fallegu setningu frá háttv. 1. þm. G.-K. (B. Kr.). Hann sagði, að þeir sem hefðu traust, hefðu traust. Þetta er víst rétt. Annars hefir verið svo mikið rætt um þetta mál, að þess gerist ekki frekar þörf.

Eggert Pálsson Þetta mál hefir verið rætt svo mikið, að eg hygg að það breyti ekki mikið skoðun manna, þótt það sé rætt ennþá frekar, þar eð flestir munu hafa myndað sér algert fasta skoðun á því. En mig furðar á þeim breytingartillögum, sem fram hafa komið nú við þessa umr. Það er engu líkara en að háttv. flutnm. þeirra 1. þm.N.-Múl. (J. J.) sé að prófa, hversu þingdeildarmenn séu fljótir að snúast í atkvæðagreiðslu sinni. Honum var, ef mig minnir rétt, brugðið um það hér fyrir skömmu, að í atkvæðagreiðslu um háskólamálið hefði hann ekki verið með öllu sjálfum sér samkvæmur. Og það lítur út fyrir, að hann sé með þessum breytingartillögum sínum að grenslast eftir, hvort okkur hinum muni ekki vera líkt farið. Eg veit ekki, hvort sú tilgáta mín muni vera rétt, að hér sé verið að gera »experiment« á okkur. En það er ekki liðinn langur tími síðan að þessi ákvæði voru samþykt hér í deildinni, sem h. þm. (J. J.) hefir farið fram á að yrðu feld burt. Mér fyrir mitt leyti virðist þetta ganga því næst að gera gabb að deildinni. Eg skal ekkert um það fullyrða, hvort flutningsm. tekst að fá það nú felt í burtu úr frv., sem við seinustu umr. var samþykt að bæta inn í það. Reynslan mun skera úr því og það hefir - eins og eg sagði - enga þýðingu að ræða málið meira en gert hefir verið. Það hafa verið færð fullgild rök fyrir því, að þessir menn, sem ekki hafa tekið neitt opinbert læknispróf eru opt eins góðir og þarfir læknar eins og hinir, sem próf hafa tekið og taka þeim oft og einatt fram, því hér á það heima, sem máltækið segir: »Náttúran er náminu ríkari«. Enda sýnir það sig, að fólkið ber eins mikið traust til þeirra oft og tíðum. Það hefir marg oft sýnt sig, að þessir próflausu menn hafa hjálpað, þegar hinir hafa verið frá gengnir. Og hvers vegna skyldi eiga að meina þeim að bjarga sjúklingum, sem hinir svo kölluðu lærðu læknar geta enga björg veitt, eins og stefnt er að með frumv. þessu, sérstaklega ef breyt.till. háttv. 1. þm.N.-Múl. (J. J.) verður samþykt? Slíkt er með öllu ranglátt. Það er ekki sæmandi fyrir þingið að banna þessum mönnum að fást við lækningar, þegar sjúkir menn vilja fremur leita til þeirra og hafa meiri trú á þeim en hinum svonefndu lærðu læknum, því það stendur í raun og veru á sama, hvort sjúklingnum batnar fyrir trú sína eða annað. Aðalatriðið er, að hann fái bót meina sinna með hverju móti sem hún er fengin. En það liggur nokkurn veginn í hlutarins eðli að því að eins getur læknir - hvort sem hann heitir skottulæknir eða öðru veglegra nafni viðhaldið trúnni á sér, að ráð hans og leiðbeiningar reynist að jafnaði góðar.

Björn Kristjánsson Eg var ekki viðstaddur, þegar 2. umr. þessa máls fór fram, en eg sé, að tillaga nefndarinnar hefir verið samþykt óbreytt. Þessvegna furðar mig á því, eins og háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) að breyt.till. skuli nú vera komin fram, um að fella það burtu, sem samþykt var hér við 2. umr. Mér fanst eg færa allskýr rök fyrir því við 1. umr., að það væri óheppilegt, ef þingið nú, eftir margra ára árangurslausa baráttu, færi að útiloka þessa menn, sem um mörg ár hafa fengist við lækningar. Ef þingið bannaði nú þessum mönnum að fást við lækningar framar, þá mundu þessir læknar hætta að læra og æfa sig. Eg þóttist ganga eins langt í nefndinni og mér var með nokkru móti hægt til samkomulags. Og mér finst frumv. eins og það er ganga of langt, en eg mun þó sætta mig við það. Nú hefir landlæknir eftir landlækni gengið í skrokk á smáskamtalæknunum og þó hafa þeir ekkert á unnið. Og ef þingið fer nú að hlaupa undir bagga og hjálpa landlækni til þess að útiloka smáskamtalæknana, þá er eg viss um, að þingið fengi enga þökk hjá þjóðinni fyrir það verk sitt. Það er margsannað, að það má lækna með trú. Því má ekki lofa fólkinu að læknast þannig? Það eru margir sóma- og hyggindamenn hér í þessum bæ, sem hafa fengið bót meina sinna hjá þessum mönnum. Verði breyttill. samþyktar þá mun eg greiða atkvæði móti frumv. í heild sinni.

Bjarni Jónsson Þá tvo háttv.þm. sem síðast töluðu, furðaði á því, að háttv. 1. þm.N.-Múl. (J. J.) skyldi hafa gerst svo djarfur að koma með breyt.till. við þetta frumv. Eg hefi aldrei heyrt það áður, að menn mættu ekki leiðrétta galla á frumv. frá 2. umr. til 3. umr. Og þeim háttv.þm. ferst ekki að liggja öðrum á hálsi fyrir það, einkum þegar tillagan er jafn réttmæt og rökstudd og þessi tillaga er, því þessi maður er ekki einn þeirrar skoðunar, sem lýsir sér í breyt.till., heldur hefir hann þar með sér alla þá menn í landinu, sem þekkingu hafa á þessu máli, en vanþekkinguna hefir hann á móti sér og eg skil ekki, hvers vegna vanþekkingin er að skekja sig hér í þinghúsinu. En frumv. þetta bannar ekki ólærðum mönnum að hjálpa í viðlögum, heldur hitt, að gera lækningar að atvinnu sér án leyfis frá landlækni. Því hefir verið haldið fram, að þessir menn mundu ekki vilja hjálpa öðrum, þótt þeir væru í neyð, af því það væri ekki atvinna þeirra. En eg býst við, að þeim þætti ekki alþýðan syngja lof sitt í of háum tónum, ef þeir hættu að veita bjargráð, þegar nauðsyn krefði, þótt ekki væri það atvinna þeirra. Einn háttv.þm. talaði um lækna »af guðs náð«. Þeir geta verið til bæði lærðir og ólærðir; en það eru til skottulæknar, sem eru fæddir til þess að teyma fólkið á eyrunum og geta látið það borga sér fé. Eg veit ekki af hvers náð, en náð er það. Það er óskiljanlegt, hvers vegna á að gera mismun á stórskamtaskottulæknum og smáskamtaskottulæknum úr því hvorutveggju eru ólærðir. Eg hef þekt menn, sem hafa læknað eftir lækningabókum. Það var t. d. einn maður vestur í Dalasýslu, sem hafði aflað sér lítilsháttar þekkingar í læknisfræði, bæði af bókum og með því að vera með læknum. Hann hjálpaði mönnum oft, t. d. ef menn voru veikir af lungnabólgu, því hann vissi hvernig læknar fóru með þann sjúkdóm. Mér er það óskiljanlegt, hvers vegna á að halda a-b-c-læknunum; mig furðar stórlega á því ofurmagni þeirra eiginleika, sem þessu stýra. Af hverju fara menn til dýralæknisins, þegar hesturinn þeirra eða kýrin veikist, en ekki til þessara manna? Trúin ætti alveg eins að lækna kúna og konuna. H. 1. þm. G.-K. (B. Kr.) áleit, að það væri trúin, sem læknaði. En þeir gætu alveg eins trúað á köttinn sinn eða hestinn eins og skottulækninn. Það er ábyrgðarhluti fyrir löggjafarvaldið, að leyfa þessum mönnum, sem enga þekkingu hafa á læknisstörfum, að gera lækningar að atvinnu sinni, eða leyfa þeim að vekja tiltrú hjá mönnum á lækningum sínum og sjálfum sér. Annars hygg eg að trúin lækni alveg eins, þótt það sé héraðslæknir sem trúað er á. Þeir menn, sem fást við dáleiðslu geta skaðað og gert menn vitlausa, ef þeir kunna ekki með að fara. Og við þekkjum söguna um Christian-sciencs manninn, sem gekk út um glugga á 4. sal á húsi með bók Mrs. Eddy í hendi  (Magnús Blöndahl: Heyrðum hana um daginn)  til þess að sýna það, að drottinn vildi ekki láta sig deyja. Maðurinn dó af þessari byltu, því drottinn hefir þá sjálfsagt verið önnum kafinn við annað, og haft annað að gera en hjálpa þessum vesaling.

Jón Jónsson (l.þm.N.-Múl.): Háttv. framsm. (J. Þ.) talaði um, að landlæknir hefði verið nefndinni samþykkur. Eg er ekki í minsta vafa um, að landlæknir hefir heilbrigða skoðun á þessu máli, og er í hjarta sínu móti smáskamtalækningum. H. framsm. sagði ennfremur, að það væri saklaust og skaðlaust, að leita smáskamtalækna. Það getur verið, en ekki er það hættulaust ávalt. Og fjárhagsástæður manna hafa ávalt nokkuð að segja í þessu máli. Það hefir einnig töluvert að segja, ef smáskamtalæknirinn er vinsæll og laginn, þá er stór hætta á því, að menn vanræki að sækja héraðslækninn, en sæki heldur dropa til þessara manna, sem ekkert vit hafa á lækningum og á þann hátt getur þetta kostað margan mann lífið. Háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) talaði um, að eg væri að »experimentera« á þingmönnum. Eg mótmæli því. Eins og háttv.þm. Dal. (B. J.) tók fram, þá eru þessi ákvæði í tillðgum nefndarinnar, en tillögur nefndarinnar ganga skemra en mínar tillögur. Ýms ákvæði voru í tillögum nefndarinnar, er allir vildu samþykkja. Það var skottulæknaákvæðið, sem hnýtt var inn í þær, er margir voru á móti. Var það þó samþykt með vegna annara breytinga, þótt það væri ýmsum móti skapi. Háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) þótti það hart, að mönnum væri bannað að leita sér hjálpar, hjá þeim mönnum, sem þeir bæru traust til. En þetta traust er bygt á misskilningi hjá fólkinu. Eins og kunnugt er, þá kemur það oft fyrir, þegar einhver legst veikur, þá er oft ágreiningur milli vandamannanna, hvern sækja skuli, sumir vilja sækja skottulækninn, og er það því oft undir hælinn lagt, hver sóttur er; og því miður kemur það víst fyrir hér sem víðar, að sá ræður sem vitið hefir minna. Eg vona, að sú skoðun verði viðurkend hér, að skottulæknarnir séu ónýtir og eigi ekki að líðast.

Einar Jónsson Þetta mál, sem hér liggur fyrir, á skylt við önnur mál, sem eru því þó óviðkomandi. Hvað ætli presturinn mundi gera, ef hvaða maður sem vildi og til kirkjunnar kæmi mætti fara upp í stólinn og prédika? Hvað gerði bankastjórinn, ef einhver settist í sæti hans niðri í banka og færi þar að fást við bankastjórans störf? Hér eru læknar skipaðir af landsstjórninni, en þó má hvaða fúskari sem vill fást við lækningar, ef hann aðeins kann að halda á bók, það gerir ekkert til, þótt hann skilji ekki eitt orð af því, sem í bókinni stendur. Og það á sér víst oft stað. Eg hefi sjálfur verið sendur til homöopata. Þegar eg hafði lýst sjúklingnum, fór hann að blaða í þýzkri bók. Þegar hann hafði gert það um stund, fór hann að taka til meðulin. En þau hjálpuðu ekki, maðurinn dó. Smáskamtalæknarnir gefa dropa við öllu. Ef manni verður ilt í fingri, þá á hann að taka dropa. Alopatarnir nota þó kunnáttu sína. Þetta er svo fráleitt, að eg álít að það ætti ekki að þolast að leyfa þeim mönnum, sem ekkert vit hafa á lækningum, að vera að fást við þær. Ef þingið leyfir öllum að fást við lækningar, hvers vegna er þá verið að launa lækna? Lofa fólkinu að læknast af trú sinni. Það væri mikill sparnaður fyrir landssjóðinn, ef hann þyrfti ekki að launa neinum læknum. Eg veit ekki, hvort deildin vinnur nokkru sinni nokkuð þarfara verk en að sporna á móti því, að þessir ólærðu menn séu að sletta sér fram í það, sem þeir hafa ekkert vit á.

Framsögum. (Jón Þorkelsson) Háttv. 1. þm.N.-Múl. (J. J.) vildi bera brigður á það, að landlæknir hefði verið frv. þessu samþykkur, með því hér væri smáskamtalæknum leyft að fást við lækningar. En hér hefi eg skjal, frumvarpið sjálft, og í það skrifaðar með hans eigin hendi breytingar þær, sem þingmaðurinn steytir sig á, og af því marka eg, að landlæknir sætti sig við þessi ákvæði; en hvort honum eru þau beint geðfeld, skal eg ekkert um segja. Hér hafa nú enn sem fyrri verið haldnar hrókaræður um smáskamtalækna. Eg er alveg ólærður í þeim efnum, en mér hefir heyrst á þm. Dal. (B. J.), 1. þm.N.-Múl. (J. J.) og 2. þm. Rang. (E. J.), að þeir vissu jafnlangt nefi sínu í lækningalistinni. En eftir því tek eg að þessum læknisfræðingum ber ekki saman. Eftirtakanlegt kynni það að vera í þessu sambandi, hvernig ólærðir læknar hafa annars gefist hér á landi, og að lengi höfum við orðið að bjargast við þá. Þykir mér rétt til nokkurrar kynningar að líta yfir það efni. Hér á landi hafa menn bjargast við ólærða lækna alt fram til 1760. Að vísu voru hér hinir svonefndu bartskerar, menn sem höfðu lært lítilsháttar að binda um sár og fengust við handlækningar svo nefndar. En síðan læknaskipunin komst á 1760, hafa skottulæknar verið notaðir jöfnum höndum og lærðu læknarnir. Og margir mundu án efa hafa mátt sakna þess, ef ekki hefðu verið smáskamtalæknar hér, sem margir hafa verið að góðu kunnir alt fram á okkar daga. Eg minnist margra þeirra, og hafa sumir verið settir af landsstjórninni til þess að gegna læknisembættum, þegar læknislaust hefir verið. Eg vil leyfa mér að nefna nokkra: Sigurði prófasti Gunnarssyni á Hallormsstað og Þórarni prófasti Böðvarssyni í Görðum þóttu takast lækningar mjög vel - og voru báðir þeir settir fjórðungslæknar; - einkum fór orð af lækningum Þórarins prófasts, meðan hann var í Vatnsfirði. Þar á undan var Jakob prófastur í Gaulverjabæ, sem einnig þótti mjög heppinn læknir. Þá má einnig nefna Þorleif í Bjarnarhöfn, sem var orðlagður læknir á sínum tíma. Hann var mentunarlaus maður og kunni lítt til skriftar, en svo nærfærinn læknir, að lærðir læknar vísuðu mönnum til hans. Af smáskamtalæknum má nefna síra Sveinbjörn Guðmundsson í Holti, síra Þorstein á Hálsi, síra Jón Austmann, síra Magnús á Grenjaðaratað, síra Bjarna Sveinsson í Stafafelli, síra Arnljót Ólafsson og enn fleiri alkunna menn, sem engir klaufar hafa þótt. Það er enginn efi á því, að í báðum flokkum þessara lækna, stórskamta- og smáskamtalækna, eru margir ágætismenn, og einnig margir skussar. Eg hefi sjálfur séð ýmsa lærða lækna ósjálfbjarga af fylliríi.  (Bjarni Jónsson: Hinir eru kannske allir í bindindi)  . Það segi eg ekki, en það er óforsvaranlegt, að þeir menn, sem lagaskyldu hafa til að bjarga heilsu manna og lífi, séu svo á sig komnir, þegar þeirra er leitað. Það er heldur ekki eingöngu læknismentunin, sem mest er undir komið, heldur að menn séu náttúraðir fyrir verkið. Náttúran er náminu ríkari. Margir »lærðir« lögfræðingar hafa einnig verið hálfgerðir kusar, svo að góðir hreppstjórar hafa stundum staðið þeim fyllilega á sporði hvað lagakunnáttu snerti. Eins og eg hefi áður tekið fram, þá er ekki lítið, hvað sjúklingana snertir, komið undir trú á læknunum, og allra merkilegast þykir mér, að jafn »ortodox« maður og hv.þm. Dal. (B J.) skuli fárast út af trausti á ólærðum læknum. Hafi menn náð lærdómum í læknisfræði, þá er það án efa ágætt, en reynslan er eigi að síður ólýgnust, og hún sýnir, að aðrar lækningaaðferðir en »lærðar«, svo sem lestur guðsorðs, handayfirleggingar og annað þess háttar hefir haft bætandi áhrif á sjúklinga. Það ætti og nokkuð að standa á sama, hvort lærðir eða ólærðir læknar veita mönnum heilsubót. Tekið hefir það verið fram hér, að menn hafi dáið, þótt þeir hafi leitað homöopata. En hefir það aldrei heyrst, að menn hafi einnig dáið, þótt þeir hafi leitað stórskamtalækna?

Jón Jónsson (1.þm.S.-Múl.): Mönnum hefir orðið mjög skrafdjúgt, en þó langaði mig til að gera dálitla athugasemd út af ræðu hv. framsögum. (J. Þ.). Hann tók til dæmis, að skottulæknar hafi verið settir af landsstjórninni, svo sem þeir Sigurður Gunnarsson og Þórarinn Böðvarsson. Þetta er alveg rétt, en í frumvarpinu er gert ráð fyrir, að ólærðir læknar geti fengið lækningaleyfi. Hann neytti sögufróðleiks síns og sagði að landið hafi lengst af einungis haft skottulækna. En eg veit ekki betur en að meðalaldur hafi hækkað síðustu árin, og hygg eg það mest koma af því, að læknar hafi kent mönnum að gæta heilsu sinnar og lifa skynsamlega. Sem sönnun fyrir sínum málsstað talaði hann um stórslátrara og drykkjuskap þeirra. Því neitar enginn, að það hafi átt sér stað. Eg er ekki ánægður með frumvarpið, eins og það er, og það er landlæknir ekki heldur, en það var gert til samkomulags í nefndinni, og við reyndum að láta undan eins og hægt var. Vil eg því heldur en ekki ganga að frumvarpinu.

Björn Kristjánsson Háttv. þm. Dal. (B. J.) viðhafði gífuryrði um smáskamtalækna, og sagði að allra landa löggjöf væri þeim á móti. Hann hlýtur þó að þekkja, að á Þýzkalandi eru mörg homöopatisk apotek, og í Kaupmannahöfn hefir bann gengið fram hjá einu þeirra ár eftir ár, sem einungis verzlar með homöopatisk meðul. Það er fullkomlega viðurkend lækningaaðferð. Þá sagði hann, að ekki væri bannað að veita hjálp, en það er sama sem bannað eftir frumvarpinu, þar sem menn geta ekki brúkað meðul án leyfis landlæknis. Sömuleiðis sagði hann að menn gætu eins leitað lærðra lækna sem ólærðra, en vitanlega geta menn ekki fært traust á einum yfir á annan, heldur fer maður til þess, sem maður treystir. Eg er ekki viss um, að þó það takist að útrýma homöopötum, að sannfæring þjóðarinnar breytist fyrir það. Einmitt á þessu þingi hafa verið veittar 300 kr. til styrktar skottulækninga á vissum stað í landinu, ekki reyndar til skottulæknisins sjálfs, heldur til hreppsnefndarinnar, sem er að eins krókaleið til að dylja að verið sé að styrkja skottulækni. Eg verð að álíta að ekki sé létt af háttv. nefndarmönnum að greiða ekki atkvæði. Þeir hljóta að skoða sig bundna við það, sem varð að samkomulagi í nefndinni og það var einmitt þetta, að fara alls ekki lengra.

Jón Magnússon Það er að eins dálítil athugasemd viðvíkjandi einu atriði í ræðu háttv. 1. þm. G.-K. (B. Kr.) vegna þess, að eg var flutningsmaður frumv. inn á þingið. Háttv. þm. er altaf að tala um það, að frumv. hafi útilokað ólærða lækna frá því að hafa rétt til að lækna. Þetta er alls ekki rétt, ólærðir læknar geta eftir frv, alveg eins fengið rétt til að lækna eins og lærðir læknar, að eins er það heimtað af þeim eins og öðrum, að þeir sýni, að þeir hafi einhverja læknisfræðislega þekkingu. Þetta virðist ekki svo margbrotið, að erfitt sé að skilja það og ætti ekki að verða neinn þröskuldur fyrir ólærðu læknunum, því að þeir virðast ekki vera lengi að nema fræðin. Hvað það snertir, sem háttv.þm. tók fram, að nefndarmenn álitu sig ekki bundna við till. nefndarinnar, þá er það hvað mér viðvíkur ekki rétt. Eg álít mig einmitt bundinn til þess að greiða atkvæði tillögum nefndarinnar, þótt það sé móti vilja mínum. Svo mikið álít eg þó, að eg hafi leyfi til að segja. Það hefir verið mikið talað um það í dag, hvort betra væri, að læknar hefðu einhverja þekkingu eða ekki. Háttv. þm. Dal. (B. J.) hefir verið svo óvarfærinn að halda því fram, að betra væri að hafa einhverja þekkingu, en aðrir hafa haldið því fram, að þeir þyrftu ekkert að vita. Háttv. þm. Dal. (B. J.) verður líklega að sætta sig við þetta og láta sér nægja, að aðrir dæmi um það. Eg sé svo ekki ástæðu til að lengja umræður mikið meira, býst við, að flestir séu orðnir ráðnir í því, hvernig þeir greiða atkvæði.

Jón Jónsson 1. þm. S.-Múl.: Hafi háttv. 1. þm. G.-K. (B. Kr.) meint svikara nafnið, sem hann nefndi, til mín, þá hefir hann ekki tekið rétt eftir. Eg hefi aldrei sagt, að eg mundi greiða atkv. með brtill. háttv. 1. þm.N.-Múl. (J. J.), en að eins lýst því yfir, að eg mundi ekki greiða atkvæði á móti henni.

Framsögum. (Ólafur Briem) Nefndin hefir leyft sér að koma fram með nokkrar brtill. við þetta frumv. 1. brtill. er á þgskj. 764, að í stað orðanna í 1. gr. frumv. »er flytja má til landsins samkv. 1. gr. laga 30. júlí 1909 um aðflutningsbann á áfengi«, komi: sem í er 2¼ % eða minna af vínanda (alkóhóli) eftir þyngd. Nefndin hefir leitað upplýsinga hjá efnafræðingi Ásgeir Torfasyni og getur hann þess, að í staðinn fyrir að reikna styrkleika áfengis, sem bannað er að búa til í landinu, eftir rúmmáli, eins og gert er í 1. gr. bannlaganna, sé í alla staði betur viðeigandi að miða styrkleikann við þyngd. Nefndin hefir fengið nákvæma skýrslu um þetta hjá efnafræðingnum, og hefir hann skýrt svo frá, að nálega alstaðar í heiminum sé vínandi nú talinn í þyngdarprósentum. Og ennfremur hefir hann gefið þá skýringu, að l 4/5 eftir þyngd, svari til 2¼ eftir rúmmáli. Er þá mismunurinn 9/20. Áleit nefndin því, að þessi breyting gæti ekki verið neitt ísjárverð, heldur miklu fremur til bóta, þar sem að öðrum kosti útilokast öltegundir, sem bindindismenn alment drekka hér á landi og annarstaðar t. d. Carlsbergs skattfrjálsa öl. Þá er breytingartillaga við 3. gr. staflið a, sem er að eins orðabreyting til skýringar. En breyt.till. við 3. gr. stafl. b, er veruleg efnisbreyting, þar sem svo er ætlast til, að landssjóður taki engan þátt í gróða félagsins, fyr en að greiddir eru 6% vextir af hlutafénu, í stað þess að í frumv. er gert ráð fyrir, að landssjóður fái helming af gróða félagsins, þegar hinir útborguðu vextir hafa náð 5%, og er þessi breyting gerð til þess að bæta kjör hluthafa, án þess þó að landssjóður missi mikils í. Nefndin hefir í máli þessu meðfram farið eftir bendingum efnafræðings Ásgeirs Torfasonar, sem hefir sérstaklega haft tilefni og tækifæri til þess að athuga það, því að hann var formaður nefndar, sem nokkrir bæjarbúar hér í Reykjavík, er hug höfðu á málinu, kusu á síðastliðnum vetri til að rannsaka málið og undirbúa það til framkvæmda. Þá er breyt.till. á þgskj. 796, frá hv.þm. Dal. (B. J), sem fer fram á, að 4. gr. frv., sem kveður á um einkarétt til ölverzlunar, falli burtu. Er hún í samræmi við tillögu, sem áður er framkomin frá sama háttv.þm., að annaðhvort skuli enginn hafa einkarétt til ölverzlunar, eða þá að hann nái til allra bæja- og sveitafélaga. Nefndin heldur fast við frumv. og skírskota eg til þess, er hún hefir látið í ljósi um þetta atriði. Frv. kveður að eins á um heimild fyrir stjórnina að veita þetta einkaleyfi. Hér er því að eins að ræða um heimild, en enga skyldu, fyrir landsstjórnina, svo að ef hún kemst að raun um, að einkarétturinn verði ærið óvinsæll eða öðrum vandkvæðum bundinn, þarf hún ekki að veita þetta leyfi. Nefndin álítur því ekki varhugavert að hafa þessa heimild í lögunum, og getur það þá farið eftir atvikum, hvort sú heimild verður notuð. Þetta virðist því síður neitt ísjárvert, þar sem einkaleyfið, ef til kemur, á að veitast bæjarstjórninni, sem eftir stöðu sinni hefir sérstaka hvöt til þess að líta í þessu sem öðru hlutlaust á hag bæjarbúa.

Framsögum. (Pétur Jónsson) Til þess að fyrirbyggja allan misskilning, vil eg taka það fram, að eg efast ekki um, að presturinn á Húsavík getur skilað af sér kúgildunum, ef hann vill. Hann hefir að eins áskilið sér að mega hafa not af kúgildunum sína tíð, en þar með er ekki sagt, að þau gætu ekki fylgt með í kaupunum. Eg hefi sjálfsagt tekið þetta of ógreinilega fram áðan.

Framsögum. (Pétur Jónsson) Þetta mál fékk svo góðar undirtektir við 1. umr., að eg býst ekki við, að eg þurfi að tala mikið fyrir því í þetta sinn, enda hafa legið svo góð skjöl og skilríki um málið fyrir þinginu, að eg vona að flestir þingmenn hafi getað áttað sig á því. Húsavík er nú þorp með 600 íbúa og hefir þannig fyrir löngu náð þeirri fólkstölu, sem þarf til þess að geta myndað sérstakt sveitarfélag. En nú er svo mál með vexti, að lóðin, sem þorpið stendur á, er eign prestakallsins, og er nú með frumv. þessu farið fram á, að heimild verði veitt til þess, að selja hreppnum það af prestssetrinu, sem lóðin stendur á, ásamt landi jarðarinnar, sem nær eingöngu er bithagi. Aðaltilgangur frv. er sá, að þorpið geti átt sína eigin lóð; en undan sölunni er þó skilið tún og hús prestsetursins, sem presturinn á að hafa framvegis. Enginn þarf að óttast, að prestssetrið verði svift neinum þeim jarðargæðum, svo sem engi, sem eftirsjá er að. Túnið er gott, en því heldur presturinn, en engjarnar eru rýrar og ónýtar. Landið er kjarngott heiðarland, sem lengi vel hefir verið lítið notað af prestinum, og hrjóstrugur gripahagi, sem mest gengur til beitar kaupstaðarhestum sveitamanna. Kúahagi því lélegur. Ennfremur fylgir í sölunni réttur prestsins til lóðarfisks og loks þorpslóðin sjálf. Lóðargjöldin eru allmikil, og því vill þorpið kaupa lóðina svona háu verði. Að minni hyggju ætti svo að vera alstaðar, að hvert þorp ætti sína eigin lóð. Nú mætti segja, að enga nauðsyn bæri til, að selja annað en lóðina, en eg hygg, að það væri óhagfeldara, því prestinum er betra að vera laus við innheimtu á þeim reitingstekjum, sem hann hefði af landinu. En fyrir sínar skepnur á hann að hafa frjálsa beit ókeypis eftir sem áður. Eg hygg einnig, að presturinn sé fús til sölunnar, ef hann að eins fær það sem hann áskilur sér, sem sé 1000 kr. á ári, og býst eg við, að hann hafi haft svo vaðið fyrir neðan sig, að hann skaðist ekki á þessu. Þegar þess er gætt, hvaða upphæð presturinn áskilur sér, þá virðist, að 25 þús. kr. séu fullhátt verð fyrir jörðina. Nefndin hefir komið fram með eina breyt.till., sem fer í þá átt, að ekki eingöngu túnið og húsið, heldur einnig kúgildin séu undanskilin sölunni. Brtill. þessi er sprottin af því, að presturinn hefir áskilið sér að fá að halda kúgildunum, meðan hann heldur brauðinu. Hann hefir fækkað fé sínu og væri honum því ef til vill óþægilegt að láta þau af hendi nú. Eg vil ekki leggja á móti þessari brtill., en þó get eg ekki talið þetta skilyrði heppilegt, og vildi eg heldur, að stjórnarráðinu væri heimilað að selja kúgildin, því að eg býst við, að þeir prestar, sem framvegis verða á Húsavík, vilji heldur vera lausir við þau. Eg hefi samt engan ágreining viljað gera út úr þessu, enda er mér þetta ekkert kappsmál, en vil að eins óska, að frumv. verði samþykt.

Frsm. (Pétur Jónsson) Út af ummælum h. 2. þm. Húnv. (B. S.) vil eg leyfa mér að benda á, að verð það, að upphæð 25 þús. kr., er farið er fram á að jörðin sé seld fyrir, er miklu hærra en það er nokkuru sinni áður hefir verið boðið í hana. Presturinn hefir áskilið sér að hafa 1000 kr. tekjur af andvirði jarðarinnar. Þetta áskildi hann sér 1907, þá er Húsavík var í sem mestum uppgangi. Og hefir hann þá ekki einungis haft fyrir augum tekjur þær, er jörðin gaf af sér, heldur einnig vonina um tekjuauka, sem við blasti í nálægri framtíð, því að hann hefði ekki ákveðið þessa upphæð, nema því að eins, að hann hefði haft vaðið að skaðlausu fyrir neðan sig. Nú eru 1000 kr. 4% af 25 þús. kr. og 5% af 20 þús. kr. Þorpið getur ekki keypt jörðina dýrara en 25 þús. kr., því að það fær hvergi lán fyrir minna en 5% vöxtum af þeim hluta, sem borga þarf strax. Kaupin geta því ekki borið sig fyrir þorpið, fyr en það hefir náð þeim vexti og viðgangi, er presturinn hefir gert ráð fyrir. Hann hefir fyrst seinna sett það skilyrði að kúgildin væru ætluð sér til nota sína tíð. Hefir hann líklega ætlað sér að hafa þetta í þokkabót. Það er naumast hægt að gera mikið úr þessu. Vona eg að háttv. þingmenn, sem búsettir eru í Reykjavík verði með frumvarpinu og minnist þess, að bærinn hér átti ekki þá lóð, er hann stendur á, heldur landið, og galt ekki hátt verð fyrir hana, því hún var gefin.

Framsögum. (Ólafur Briem) Háttv. þm. Sfjk. (B. Þ.) virtist leggja áherzlu á, að minni trygging væri fyrir því, að ölið væri rétt og forsvaranlega bruggað, ef einkafélag hefði ölgerðina á hendi, heldur en að það væri landið sjálft. En þetta er í raun og veru engin ástæða á móti frumv., því að hægt væri að láta efnafræðing landsins rannsaka ölið, svo að það, sem háttv.þm. gerir ráð fyrir, mundi brátt verða uppvíst. Að öðru leyti skildi eg háttv.þm. svo, að hann hefði ekki mikið við frv. að athuga. En hins vegar getur það verið álitamál, hvort rétt sé að afgreiða það frá þinginu nú. Að því er snertir ummæli hv.þm. Dal. (B. J.) um frjálsa verzlun öltegundanna, skal eg geta þess, að samkvæmt bannlögunum frá 30. júlí 1909, má ekki flytja neina þá drykki inn í landið, er innihalda meira en 2¼% af vínanda (alkóhóli) eftir rúmmáli, er jafngildir 14/5% styrkleika eftir þyngd. En flest allir slíkir drykkir þola illa geymslu og flutning, og af þeirri ástæðu er lítt kleyft að flytja þá hingað til landsins frá útlöndum óskemda, svo að þótt ekki sé lagt bann við innflutningi þeirra, er mjög örðugt og lítt ábatavænlegt, að hafa þá hér til verzlunar (t. d. hvítöl).

Hálfdan Guðjónsson Eg vil að eins tala örfá orð viðvíkjandi kúgildasölunni. Mér virðist varhugavert, ef sú stefna væri tekin upp, að selja jarðir með ákveðinni kúgildatölu, án þess að þau fylgi með. Venjulega er einmitt mikið tillit tekið til kúgildanna, þegar jarðir eru metnar. Hér er að ræða um 36 ær, leigan eftir þær er naumast of hátt sett nál. 80 kr. og má af því sjá, hvað mikið verð jarðarinnar ætti að hækka, ef kúgildin fylgdu með. Háttv. þm. S.-Þing. (P. J.) tók fram, að presturinn hefði komið upp með þetta, en eg verð að álíta það óheppilegt frá sjálfs hans sjónarmiði, því honum væri betra að fá nokkru meiri peningaupphæð árlega; og það get eg ekki tekið til greina, að hann eigi nú bágt með að skila af sér kúgildunum, því að einhverntíma hlýtur að því að koma, að hann eða bú hans verði að gera það. Eg vildi að eins benda á, að þetta gæti verið varhugavert.

Bjarni Jónsson Þetta frumv. hefir vakið eftirtekt hér í bænum, því að maður nokkur hér hefir verið að hugsa um að setja upp ölgerðarhús. Hefi eg fengið bréf frá efnafræðingnum um þetta, er eg bað hann að skrifa mér, svo að eg gæti látið það koma nefndinni í hendur. Hefir hún nú gert eftir till. hans breytingar á ítölu landssjóðs í gróðanum, sem eg get vel sætt mig við og fara í þá átt, sem eg hélt fram í ræðu minni um málið. Eg skal nú þegar geta þess, að eg felli mig alls ekki við 4. gr. frumv. Eg skil ekki í því, að þingið skuli vilja einoka sölu á öli hér í bænum eingöngu. Því að það er jafnrangt, hvort sem litið er til kaupmanna eða kaupanda. Af kaupmönnum bæjarins væri þá tekin mikilsverð réttindi, sem allir aðrir kaupmenn landsins héldi óskertum, og kaupendur hér væri bundnir í ölkaupum sínum, en engir aðrir landshlutar. - Þó telur efnafræðingurinn þessa vernd óþarfa ölgerðinni. Betra væri og réttara, að leyfið væri veitt öllum bæjar- og sveitafélögum, en ekki einskorðað við bæjarfélagið hér, svo sem eg fór fram á við 2. umr. En úr því sú till. féll, er enginn annar kostur fyrir hendi en að fella alla einkasölu og fella niður 4. gr. frv. Eg sé ekki, að háttv. deild komist hjá því að ráða bót á þessu, enda vona eg að svo verði.

Björn Sigfússon Mér þykir ástæða til að geta þess, að fyrir mér hefir vakað í nefndinni, að verð jarðarinnar Húsavíkur væri of lágt sett, ef kúgildin væru með í kaupinu. Nú er því svo varið, að verð það, að upphæð 25,000 kr., er farið er fram á að jörðin verði seld fyrir, stendur heima við lóðargjöldin í kauptúninu Húsavík, eins og þau eru nú, eða því sem næst. Það eru nokkrar líkur fyrir því, að jörðin hækki í verði, þar eð lóðargjöldin munu aukast við nýjar lóðaútmælingar. En þó að líkur séu til, að eftirgjaldið kunni að aukast eftirleiðis, er eg samt sem áður ekki á móti því, að kauptúnið fái jörðina keypta, af því það er svo mikilsvert fyrir það, að geta ráðið yfir hinu óræktaða landi, sem nú er og skifta því niður til ræktunar handa þurrabúðarmönnum. Gæði þess og verðmæti mundu vaxa stórkostlega við það, að þorpsbúar leggi fé sitt og vinnu í ræktunina, en þá eiga þeir líka að njóta verka sinna, og er það landssjóði skaðlaust. Haldi landssjóður áfram að vera eigandi, mundu leiguliðarnir miklu síður beita sér til að rækta þetta land.

Jón Magnússon Eg get vel skilið það, að slíkar brtill, komi frá mönnum, sem vilja yfirleitt fara gætilega í fjármálum, því að því verður ekki neitað, að frumv. þetta fer fram á talsverð fjárframlög úr landssjóði. En fyrsta hálfan mannsaldurinn hygg eg ekki, að landssjóðstillagið geti orðið mjög mjög tilfinnlegt. Frumv. er mjög gott, og eg er þess fullviss, að það ber góðan árangur, sérstaklega fyrir efnaminni stéttir landsins. Eg er háttv. flutn.m. brtill. því mjög þakklátur fyrir það, að hann hefir tekið tillöguna aftur, því að eg lít svo á, að verði fjárframlag landssjóðs ákveðið nokkru minna en frv. fer fram á, þá komi það að litlu eða miklu minna gagni en vera ætti og þörf er á. Landssjóðsstyrkurinn er eftir frumv. miklu lægri en tíðkast í öðrum löndum, t. d. í Danmörku og Þýzkalandi er framlagið 3 kr. á hvern mann, sem í sjúkrasamlaginu er. Eg held því, að það verði ekki nein tilfinnanleg byrði fyrir landssjóð, að minsta kosti ekki fyrst um sinn, þó að ákvæði háttv.Ed. um upphæð styrksins sé haldið. Hitt veit eg, að komist lögin á, verða þau að ómetanlegu gagni, og það auðvitað helzt efnalitlu fólki. Það hefir sýnt sig hjá öðrum þjóðum, þar sem þessi samlög eru orðin mjög algeng, að margföld blessun hefir orðið að þeim tiltölulega litla ríkissjóðs styrk, sem þau hafa notið. Eg þarf svo ekki að tala meira um frumv. Það hefir fengið góðar undirtektir, og eg vona, að það verði samþykt óbreytt.

igurður Sigurðsson: Við höfum leyft okkur, eg og háttv. 1. þm. Skagf. (Ól. Br.), að koma fram með brtill. á þgskj. 760 við þetta frumv. Það, sem aðallega vakti fyrir okkur, var það, að hér gæti orðið um allveruleg útgjöld að ræða fyrir landssjóð, þegar sjúkrasamlögunum fjölgaði. Hins vegar litum við svo á, að erfitt mundi verða síðar að fá tillagið frá landssjóð lækkað, þótt reynslan kynni að sýna, að samlögin bæru sig vel og þyrftu ekki svo háan styrk. Vitanlega er erfitt að dæma um það á þessu stigi málsins, hve greiðlega það muni ganga að fá menn inn í samlögin, en undir því er styrkur þeirra kominn, að sem flestir gerist félagar þeirra. En með jafnháum styrk úr landssjóði og ráðgerður er í frumv. virðist ástæða til að ætla, að menn keppi eptir að ganga í þessi sjúkrasamlög og að þeim fjölgi brátt svo, að hér verði um allverulegan skatt að ræða fyrir landssjóðinn. En flytjendur málsins, bæði innan þings og utan, og þar á meðal háttv.þm. Vestm. (J. M.) fullyrða, að hér þurfi ekki að óttast slíkt. Fyrst um sinn geti ekki orðið hér um tilfinnanleg útgjöld að ræða fyrir landssjóð. Hins vegar álíta þeir, að ef þessar brtill. verði samþyktar, þá hljóti það að hnekkja mjög viðgangi sjúkrasamlaganna, og væri það miður vel farið. Um brtill. er það að segja að öðru leyti, að um leið og farið er fram á að lækka styrkinn úr landssjóði, þá er aftur á móti gerð tilraun til að rýmka önnur skilyrði í frumvarpinu. Árstekna skilyrðið er fært upp úr 1200 kr. í 1500 kr., og dagpeningagreiðslan færð úr ? ofan í ½ af venjulegum dagtekjum sjúklingsins. Hér er því að ræða um eins konar tilfærslu á tekjum og gjöldum samlaganna, og er ætlast til með því, að jafnvægið í því efni haldist nokkurn veginn óbreytt, þegar öllu er á botninn hvolft. Annars vil eg geta þess, að tilgangur okkar með þessum brtill. er alls ekki sá, að spilla fyrir framgangi þessa máls eða á nokkurn hátt hindra það, að sjúkrasamlög geti komist á fót og þrifist. Síður en svo. Og þar sem aðalflytjendur og styðjendur frv. hafa látið það ótvírætt í ljósi, að þessar brtill. geti orðið þess valdandi, að málinu verði stefnt í ófæru og framgangi þess spilt, þá viljum við ekki halda þeim fram til streitu.

Jón Þorkelsson Eg skal geta þess, að eg hefi verið í nefnd þeirri, er skipuð var í mál þetta, og samdi eg nefndarálitið. Hefi eg því sökum sammæla í nefndinni ekki viljað leggjast á móti sölu þessarar jarðar, enda þótt eg sé, eins og eg oft hefi tekið fram áður, mótfallinn kirkju- og þjóðjarðasölu hér á landi. Hér er nú að ræða um, að kauptúnið í Húsavik fái kauparétt á jörðinni og það talið kauptúninu áríðandi, og þessvegna hefi eg ekki viljað vera á móti þessari sölu með öllu. Þingið hefir reyndar áður neitað að selja jarðir þó líkt stæði á, svo sem Sauðá, sem kauptúnið Sauðárkrókur stendur á og gæti því þótt undarlegt, að vilja víkja frá þeirri stefnu nú. Sá er þó hér munur, að forkaupsréttur ábúandans á Þorvaldsstöðum er hér ekki í vegi, því að ábúandinn kvað vera á sveit. En forkaupsréttur ábúanda Sauðár var því til fyrirstöðu að hægt væri að selja hana kauptúninu, þegar það mál lá fyrir. En presturinn í Húsavík hefir nú sett þau skilyrði, að nokkur hluti túnsins ásamt húsum og 6 kúgildum væru undanskilin sölu þessari og því hefir nefndin komið með viðaukatillögu í þá átt og því að eins að hún verði samþykt, mun eg greiða frumvarpinu atkvæði.

Björn Þorláksson Eg vildi að eins leyfa mér að segja örfá orð um frumv. þetta, áður en það verður afgreitt frá háttv. deild. Eg skal játa, að frumv. mundi hafa í för með sér mikinn tekjuauka fyrir landssjóð, ef það nær fram að ganga. Þó hefði eg heldur kosið, að landssjóði hefði verið veitt heimild til þess að setja upp ölgerð fyrir eigin reikning, og að öðrum hefði eigi verið veitt slík leyfi. Ber til þessa tvent. Fyrst hygg eg, að landssjóður mundi hafa enn meiri hag af ölgerðinni, ef hún væri rekin á kostnað landsins. Í öðru lagi ætla eg, og á það legg eg meiri áherzlu, að með því móti fengist meiri trygging fyrir því, að ölið yrði bruggað, eins og vera bæri, hvorki of sterkt né þannig, að það þyldi ekki geymslu og yrði áfengt. Því reynsla er fyrir því, að ólga getur hlaupið í öl, svo að áfengt verður, þó í upphafi hafi ekki verið. Ef landið hefði sjálft með höndum ölgerðina, mundu starfsmennirnir við hana hafa enga hvöt til þess að haga ölgerðinni þannig, að ölið yrði ofsterkt eða ólga hlypi í það við geymsluna. Þetta er það, sem aðallega vakir fyrir mér, svo að eg treysti mér ekki til að greiða atkv. með frumv. í því horfi, sem það er nú í. En þar sem eg kem nú fram með þessa athugasemd, svo seint, veit eg að hún verður ekki tekin til greina. Máli þessu hefir verið flaustrað talsvert, og miður hugsað en skyldi, eins og um mörg önnur mál, sem nú hafa verið rekin áfram í þinginu þessa síðustu daga. Eg hefi sagt þessi orð til þess að sýna, að eg er ekki með frumv., eins og nú standa sakir. Hefði eg óskað, að því hefði verið frestað á þessu þingi. Skal eg svo ekki fjölyrða meira um þetta. Að eins vil eg geta þess, að eg hefi óskað nafnakalls um frumv. til þess að atkvæði mitt um málið sæist.