Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Vilmundur Gylfason (frh.): Herra forseti. Ég var þar kominn í máli mínu í gær að ég var að gera grín að hv. 1. þm. Austurl. og hann sat í sæti sínu sem vígahnöttur í myrkri þegar rafmagnslaust var orðið. En umr. skal fram haldið. Inntakið í meginrökum að því er varðar vaxtastefnuna í landinu er ekki að verðtryggingarstefnan sé í sjálfu sér röng, því hún er það ekki. Í annan stað, sem auðvitað skiptir meginmáli, er verðtryggingarstefnan siðferðileg fremur en hún er efnahagsleg. Við vitum að sparendur fjár í þessu landi eru í fyrsta lagi fullorðið fólk, - sumpart fólk sem hefur ekki áttað sig áfjármagnsskriðinu, - í annan stað ungt fólk og í þriðja stað almennt launafólk með þvinguðum sparnaði hvers konar, og getur jafnvel aðeins verið átt við að menn leggi laun sín fyrir í byrjun mánaðar og eyði þeim ekki fyrr en kemur að síðari hluta hans. Misnotkunin, niðurlægingin og virðingarleysið, sem átti sér stað á íslenskum peningamarkaði meðan bilið var sem mest og vextir voru sem neikvæðastir, var vitaskuld með þeim hætti að engum orðum nær, völdin sem skömmtunarstjórunum voru færð, staðan sem þeir voru settir í og niðurlægingin, sem almenningur sem til þeirra þurfti að leita, fann til. Ekki má gleyma að kerfið hefur lagt upp í hendurnar á þessari stétt ríkisforstjóra - einn situr nú hérna fyrir framan mig - slík völd að allur þorri þjóðfélagsþegnanna þoldi, mismunandi mikla að vísu, niðurlægingu af höndum þessara manna, enda vitandi að menn komu til að biðja um gjafafjármagn að hluta, og auðvitað er það ekki sterk samningsstaða og skal fúslega virt þeim mönnum til vorkunnar. Í æsingarræðu sinni í gær sagði hæstv. félmrh. að raunvaxtastefna Alþfl. hefði brugðist. Þetta er rangt af ótalmörgum ástæðum og þá fyrst þeirri ástæðu helstri, að verðtryggingarstefnan hefur aldrei verið reynd hérna. Það er svo kapítuli út af fyrir sig, að í 33. gr. svokallaðra Ólafslaga eða laga um efnahagsmál o.fl. eru skýr ákvæði um að í áföngum skyldi takmarki verðtryggingar náð fyrir gefinn tíma. Því var að vísu breytt og við skulum vera sanngjarnir og miða við 1981. Hitt er svo annað mál, að í 37. gr. nefndra laga er sagt að ríkisstj. skuli setja sérstakar reglur, eins og það er orðað, um rekstrar- og afurðalán. Í reynd hefur það komið svo út, að afturhaldsstjórnin, sem setið hefur síðan, hefur túlkað þessi lög þannig að vextir fyrir launamenn séu eitt og vextir fyrir fyrirtæki séu annað. Vitaskuld eru alveg klár ákvæði í lögunum að vextir skuli vera raunverulegir, að lán skuli vera verðtryggð. Þetta ákvæði í 37. gr., um að sérstaklega skuli farið með svokölluð rekstrar- og afurðalán, kemur auðvitað á eftir hinu. En menn hafa framkvæmt þetta öðruvísi. Í landinu hefur síðan 1980 setið ein ríkisstjórn. Látum vera þó að í henni séu þrír íhaldsmenn og látum vera þó að þeir vilji skilja á milli og hafa annars vegar launamannavexti og hins vegar fyrirtækjavexti og látum vera þó að þeir vilji hafa fyrirtækjavextina lægri. Hvað eru rekstrarlán? Halda menn að öll svokölluð rekstrarlán fari í uppbyggingu fyrirtækjanna? Eru íslenskir atvinnurekendur hættir að éta og hættir að keyra í bílum? Þetta er auðvitað óheiðarlegt kerfi, svo gegnumóheiðarlegt, enda er það misnotað. Látum samt vera þó að sjálfstæðismennirnir þrír, sem í ríkisstj. sitja, séu að möndla með sérstaklega lága fyrirtækjavexti. Svo er afurðalánasukkið allt saman, sem á náttúrlega að taka á sérstaklega. Menn eru að búa til einhvern sérstakan siðamælikvarða fyrir það, að ef birgðir hlaðist upp eigi menn samkv. sérstökum reglum kost á sérstökum lánum á góðum kjörum. Látum vera þó að fyrirtækjaflokkurinn í landinu, sem auðvitað á ekkert skylt við neitt sem heitir frelsi í þeim efnum, sé þeirrar skoðunar að fyrirtækjavextirnir skulu vera sérstaklega lágir. Auðvitað var vandræðaleg ræða hv. þm. Matthíasar Á. Mathiesen hér í gær, þar sem ómögulegt var að skilja hvort hann stóð með Seðlabankanum eða ríkisstj., enda einn vandræðaskapur upp og niður og út í gegn. En látum það allt vera. Og látum vera þó að forstjóri Framkvæmdastofnunar hafi 29% eða 28% eða hvað þeir eru í sinni þokkalegu stofnun, við sitt þokkalega iðjufar. En kommarnir í stjórninni, launamannaflokkurinn, af hverju þola þeir 20% hærri vexti á launamannalánum en á fyrirtækjalánum? Hver er mórallinn, hver er hugsunin, hver er pólitíkin í þessum efnum? Auðvitað vill íhaldsarmurinn í stjórninni, og er þó varla skiljanlegt á milli, fá fyrirtækjavextina lægri. En ekki hvað! Og auðvitað heitir það svo sem atvinnuvegirnir séu að stöðvast. Þeir eru að því á tveggja mánaða fresti og auðvitað heitir það svo. Þetta er byggt á upplýsingum sem fyrirtæki gefa um sig sjálf. Ég get varla bent á nokkurt fyrirtæki sem farið hefur á hausinn þrátt fyrir allar hótanirnar aftur og aftur undanfarin ár. Það er þetta sem er. Ég veit vel að það var þáv. 1. þm. Austurl. sem var með þetta á heilanum og kom þessari setningu inn í 37. gr. nefndra laga um efnahagsmál um sérákvæði. Látum vera með afurðalán. Það er þó sérstök hugsun í þeim. En rekstrarlán. Hvað þýðir orðið rekstrarlán? Og er ekki maður sem á fyrirtæki neytandi líka? Eins og ég segi, étur hann ekki? Keyrir hann ekki bíl?  Þegar talsmenn jafnaðarmanna kynntu raunvaxtastefnuna hér fyrst eða verðtryggingarstefnuna, þá fylgdi alltaf og ævinlega eitt. Þessi stefna gengur ekki upp þrátt fyrir allt sitt siðlega inntak nema eitt fylgi. Og það varðar lán til húsnæðismála. Það er staðreynd og kemur út af fyrir sig stjórnmálaskoðunum ekki við, að húsnæðisvandamál fólks hafa hvergi í veröldinni verið leyst með svokölluðu frjálsu framtaki. Við þurfum velferðarkerfi af einhverju tagi til að undirbyggja þannig að grundvallarmannréttindum manna sé fylgt, að menn hafi hús að búa í. Það á að vera stolt hvers samfélags að hafa gott kerfi í þeim efnum, sem fólk á góðan, sanngjarnan, réttlátan aðgang að. En af þeim sem fyrstir boðuðu þessa stefnu og með stolti segja: ég er einn af þeim, - þá sögðum við ævinlega: Þetta gengur ekki nema afborgunarbyrði af húsnæðismálum sé lengd og hún sé létt. Það eru skelfileg dæmi um fólk sem hefur lent í því vegna þess að þetta hefur ekki verið gert. Þm. jafnaðarmanna í Ed., hv. 2. þm. Reykn. o.fl., hafa á tveimur þingum flutt frv. um að bankakerfið gripi þarna inn í. Auðvitað sjá menn að verðtryggingarstefnan, þrátt fyrir allt sitt almenna réttlæti, sem er mikið, gengur ekki nema húsnæðislánakerfið sé tekið út fyrir sviga og leyst sérstaklega, þó ekki væri nema þegar af þeirri ástæðu að hvergi í veröldinni búa menn við jafnrétti og siðsemi í húsnæðismálum nema það sé með félagslegu inngripi af einu eða öðru tagi. Og þá ekki hér. Og þess vegna varð að gera þetta. Hin hroðalegu mistök þessarar ríkisstj. eru þau að hafa svikið í húsnæðismálum. En af hverju svikið? Það er ekki alltaf svo að þessir herramenn hafi talað í þeirri tóntegund um verðtryggingu sem þeir notuðu hér í gær, og á ég þá aðallega við kommaráðherrana. Í aths. með fjárlagafrv. í fyrra, frá 1981, segir svo á bls. 166, með leyfi hæstv. forseta: „Verðtrygging útlána fjárfestingarlánasjóða hefur styrkt fjárhagslega stöðu þeirra verulega og er ekki jafnmikil þörf og áður á að sjá þeim fyrir óafturkræfum framlögum úr ríkissjóði.“ Það eru fleiri aths. af þessu tagi hér. Ég minni á þjóðhagsáætlun á sama tíma. Hæstv. fjmrh. Alþb. mælti fyrir þessu plaggi, hæstv. forsrh. mælti fyrir hinu plagginu. Það var ekki annað að heyra en það sem þó hefði horft til jafnvægisáttar í ríkisfjármálum, sem skal viðurkennt að gerðist, rektu þeir beint til verðtryggingar. En hvað er gert núna? Það sem gerðist var auðvitað það, að fyrir einu til einu og hálfu ári komu fylkingar fyrirtækjaeigenda til ábyrgðarmanna hæstv. ríkisstj. og höfðu í hótunum og heimtuðu betri kjör af lánsfjármagni, eins og þeir kalla það, m.ö.o.: niðurgreiðslu á þeim „fronti“. Og ríkisstj., sem stöðugt er að segja fólkinu í landinu að nú þurfi að fara að herða sultarólarnar og nota þennan skelfilega kreppufrasa og óþarfa og eigi að fara að skerða kjörin núna um 10–11%, gafst upp á þessum „fronti“. Skoði menn hlutfóllin af fyrirtækjalánsfénu annars vegar og launamannalánsfénu hins vegar? Fyrir hverju er verið að gefast upp? Ef það væri til bandalag einstaklinga, launamanna, sem eiga lán í bönkum, ef það væru fulltrúar þeirra sem koma til ríkisstj. En það er ekki. Ef það væri til bandalag húsbyggjenda. Það er ekki. Kröfurnar eru ekki fleiri. Skoði menn umr. í kringum fiskverðið, hverjar kröfurnar voru hjá þessu fólki. Það voru atvinnurekendur - fjölmargir af þeim eru auðvitað óhæfir til þess að reka fyrirtækin ef við höfum kerfi sem gerir ekki upp á milli manna í slíkum efnum - sem báðu um ívilnun og tilslökun af hendi ríkisvaldsins fyrir sinn auma rekstur í formi niðurgreiðslu á lánsfé, og ríkisstj. lét undan. Látum vera þó að hæstv. ráðh. Gunnar Thoroddsen láti undan. Látum jafnvel vera með hæstv. ráðh. Tómas Árnason, sem aldrei hefur verið sterkur á neinu svelli hvort sem er. En ráðherrar Alþb., launamannaparturinn í ríkisstj., hvar voru þeir? Og hvernig stóð á því og stendur á því að þeir skrifa upp á efnahagsáætlun sem hefur lága fyrirtækjavexti og háa launamannavexti? Það er málið. Síðan kemur hér hæstv. félmrh. Svavar Gestsson og hann segir, þegar ríkisstj. sem situr hér er í andarslitrunum: Verðtryggingarstefna, raunvaxtastefna Alþfl., hefur brugðist. Af hverju er það hún sem hefur brugðist? Hvernig getur sú stefna hafa brugðist að fullorðinn maður eða barn, sem leggur 100 kr. inn í banka, fái 102 í árslok eða 101 eða bara 100? Hvernig getur sú stefna brugðist? Og hvaða mórall er hjá þeim sem telja að ógæfu þjóðfélagsins í efnahagsmálum sé að rekja til þeirrar staðreyndar að til er stjórnmálaflokkur í landinu sem vill að barnið, sem á 100 kr. í banka í ársbyrjun, eigi að raunvirði 101 í árslok? Er það það sem hefur brugðist? Það er undarleg samfélagsgerð og undarlegt pólitískt innræti hjá hæstv. félmrh., sem kemur í ræðustólinn og er sennilega raunverulega þessarar skoðunar. Það er allt í lagi með útgerðarrekendurna. Það er ekki um að tala vanrekstur þeirra eða vanhæfni á einu eða neinu. Nei, nei, nei það er barnið og gamla fólkið. Kröfunni um að sparifé þess standi kyrrt hefur mistekist að framfylgja að mati hæstv. ráðh. Hv. 1. þm. Reykn. talaði hér í gær. Ég vildi nú, eins og einn ráðh.,-ég man ekki hver það var - spyrja hann til að hann svari því fyrir hönd Sjálfstfl.: Er Sjálfstfl. með eða á móti tillögum Seðlabankans? Ég er með þeim. Það er mjög einfalt. 

Það kemur að því.

Já, því miður kemur að því. Málið er það, að í fyrsta lagi er skoðun okkar að það á hvorki að telja vexti upp eða telja vexti niður. Það á að telja þá rétta. Vextir eiga að vera réttir, svo að þeir sem eiga féð, sparifjáreigendur, fái sitt. Við verðum að átta okkur á því hverjir það eru sem eiga spariféð. 

Þeir sem eiga spariféð.

Já. Ég verð að segja að mér þykir róttæka bandalagið, bandalag íhalds allra flokka í þessum málum, vera heldur taugaveiklað og ég skil það vel. Þessi taugaveiklaði hlátur breiddist um salinn og ég skil það vel. Þetta er ekki málflutningur í þágu ríka fólksins. Það er það grundvallaratriði sem mestu máli skiptir. Fyrir því eru alls konar ástæður á Íslandi, sem eiga sér rætur langt aftur. En hverjir eru það sem hafa skaðast þegar spariféð hefur brunnið upp? Og horfi menn bara yfir sviðið. Vitaskuld eru þetta pólitísk átök. Horfi menn yfir sviðið, horfi menn á sitt nánasta umhverfi, þar sem menn þekkja best til. Það getur hver svarað fyrir sig. Hitt þarf ekki að koma neinum á óvart, að öðru hverju gerist það - það gerist á nokkurra mánaða fresti - að eigendur atvinnufyrirtækja koma og hóta allsherjarstöðvun. Síðast gerðist það með flotann fyrir nokkrum mánuðum. Menn eru alltaf að því. Sömu menn tala um óábyrga launþegaforustu aftur og aftur, hafa í hótunum við hana, hún sé að vinna gegn þjóðarhag. En þetta er allt saman kjaftæði. Horfi menn yfir útgerðarsviðið í sumar, þegar þeir hótuðu allsherjarstöðvun. Hvar var þjóðarhagur þá? Og hvað fengu þeir? Það var liður í svokallaðri lausn ríkisstj. Jú, jú, lækkun vaxta. Þeir hótuðu stöðvun. Þeir fengu lægri vexti. Þetta er auðvitað einfalt hagsmunamál. Það blasir við og það sér hver maður. Að því er varðar tillögur Seðlabankans að mörgum forsendum gefnum, þá er ég þeirrar skoðunar að vextir eigi að vera réttir. Mér er það ljóst, að klúður þessarar hæstv. ríkisstj. er slíkt að lagfæring mun enn taka tímann sinn og fyrst og síðast koma þar svikin í húsnæðismálunum. Þegar við jafnaðarmenn fluttum frv. fyrst hér á Alþingi á fyrstu dögum þingsins haustið 1978 og það var síðan í grundvallaratriðum tekið upp í 33. gr. Ólafslaga, ákvæði þar til bráðabirgða, þá var margundirstrikað - eins og menn geta séð í þskj. og hvar sem er - að þetta hangir saman við félagslegar annars konar lausnir á húsnæðismálunum. Það er kjarni málsins. Og ríkisstj. hefur svikið það, getur ekki annað og gerir ekki annað í og með vegna þess að t.d. hæstv. ráðh. Alþb. hafa aldrei skilið raunvaxtastefnuna, hafa verið á móti henni frá upphafi. Það er ekki von á að slíkir menn verði að gagni. Í mars eða apríl 1979, þegar við vorum saman í ríkisstjórn, jafnaðarmenn, Alþb.-menn og framsóknarmenn, og þegar Ólafslögin voru samþ. hér og það hét svo að Alþfl. hefði fengið mikið fram, liðu ekki nema nokkrir dagar uns Þjóðviljinn byrjaði að ráðast á okkur í leiðurum og fullyrti að við ættum að sjá hvernig færi með húsbyggjendur. Dag eftir dag réðust þeir á okkur þegar kom að fyrstu hækkununum 1. júní og 1. sept., og það var eftir eina slíka aðför sem stjórnin sprakk haustið 1979. Við höfundar laganna sátum undir stöðugum árásum eins stjórnarflokksins. Vitaskuld eru verðtryggðir vextir erfiðari, og hugsum það orð í gæsalöppum, „erfiðari“, fyrir þann sem lánið tekur en niðurgreiddir vextir. Það segir sig alveg sjálft. Hægt er að undirstrika það. En á hinn bóginn fá fleiri lánin þegar þau eru verðtryggð og minna fer í súginn í ónýtar og einskis nýtar fjárfestingar. Þar liggur sparnaðurinn. Samkv. upplýsingum, sem ég hef aflað mér um þessi efni, vantar eftir þessa hækkun, sem orðið hefur að tilhlutan Seðlabankans enn mikið á að raunvextir svokallaðra almennra útlána - þá er átt við víxla, hlaupareikninga og skuldabréf - séu jákvæðir. Þeir eru enn neikvæðir um á bilinu 8–10% eftir því hvernig reiknað er. Og um hvað eru menn að tala? Þetta eru enn neikvæðir vextir, þessir vaxtarverkir sem ríkisstj. er að taka út. Eins og hv. 2. þm. Reykn. orðaði það hér í gær: Þetta er spurning um hvort hinn fullorðni þjóðfélagsþegn, því að oft er þetta það fólk, sem leggur 100 kr. inn í ársbyrjun, fær 70 eða 80 kr. í árslok. Það er allt og sumt. Ríkisstj. engist í átökum sundur og saman og upp og niður um hvort fullorðni maðurinn fær 70 eða 80 kr. fyrir hverjar 100 kr. Það er undarleg ríkisstj. og undarleg vinstri stefna, vildi ég segja, að flytja peningana til svona. Hvað halda menn að vaxtamálin snúist um í grundvelli sínum? Þetta er flutningur á fé frá sparifjáreigendum til þeirra sem fá 3/4 af lánum, fyrirtækjanna, og þetta er spurning um hvort rýra eigi hjá sparifjáreigendunum til að geta niðurgreitt lán hjá fyrirtækjunum. Það er ekki að furða þótt Gunnar vilji hafa þetta svona. Hann hefur staðið fyrir því alla tíð, þeirri uppreisn, það er engin furða. En það er furða með piltana þrjá í ríkisstj., hæstv. ráðh. Alþb. Það er mikil furða að þeir skuli enn ekkert vera nema þrír litlir Lúðvíkar, að þeir skuli reka hér heimspeki hv. fyrrv. þm. Lúðvíks Jósepssonar. Það er augljóst að Þröstur Ólafsson og Ólafur Ragnar hafa ekki getað komið fyrir þá vitinu ennþá í þessum efnum, því að ég er sannfærður um að þeir tveir menn eru annarrar grundvallarskoðunar en litlu Lúðvíkarnir þrír í ríkisstj. Ég er sannfærður um að það er heimspeki hv. fyrrv. þm. Lúðvíks Jósepssonar sem ræður. Ég minni á að þegar við deildum hér um þetta fyrst haustið 1978, þá réðist hann að okkur jafnaðarmönnum af mikilli hörku, eins og hans var von og vísa, og fann okkur það helst til foráttu að við hefðum aldrei rekið hænsnabú, eins og hann orðaði það. Hv. þm. Lúðvík fann að því að við skyldum aldrei hafa verið atvinnurekendur og hafa ekki reynslu sem slíkir. Mér er ljóst að við erum að tala frá svolítið mismunandi sjónarhólum í þessum efnum. En að eftirmennirnir þrír skuli koma í halarófu á eftir gæsamömmu og endurtaka þessi vitleysisrök hver um annan þveran er hryggilegt. Það er hryggilegt fyrir framtíð íslenskrar vinstri stefnu að það skuli vera orðin örlög þessara manna að sitja í ríkisstj. sem greinir á milli vaxta, hinna háu launamannavaxta, þó ekki raunvaxta, og mjög lágra fyrirtækjavaxta og flytur fjármagn miskunnarlaust til. Þeir segja að það þurfi að herða sultarólina. Þeir eru hér með brbl. - Hæstv. viðskrh. mismælti sig nú reyndar í gær eða hélt að búið væri að leggja þau fram, en það er ekki búið. - Um hvað fjalla þau brbl.? Um að taka af launafólki 10–11% af launum af því að það þarf að herða sultarólarnar, eins og þetta kreppufólk tekur til orða þegar á þarf að halda. Herða sultarólarnar? En hvað er réttari leið, - við skulum nota það kreppuorð, herða sultarólarnar, - heldur en að lánsfjármagnið gangi á réttu verði? Auðvitað eiga einhverjir að herða sultarólarnar, fyrst og fremst fyrirtækin. Hluti af lánakerfinu á svo að vera á félagslegum grunni, tekinn út fyrir sviga, fyrst og fremst húsnæðislánakerfið. Ef við hefðum alvöruríkisstj. og værum að leysa málið með þessum hætti, hugsið ykkur hvaða gagn og greiða við værum að gera samfélaginu ölu. - Hún mundi þá reka þennan mann á morgun og hækka vextina þar. Alvöruríkisstj. ætti vitaskuld að reka hann á morgun. Það eru 28–29% svindlvextir þarna hjá Framkvæmdastofnun, sem er náttúrlega æpandi dæmi um óheiðarleik í þessu kerfi öllu, fyrir utan það að maðurinn er búinn að sitja hér bæði sem þm. og framkvæmdavaldshafi, sem er mál út af fyrir sig. Þeir hafa komið og gortað hér af því að hafa hækkað vextina frá 22 % upp í 28 % og ætlast til að þingið klappi fyrir sér. Hverjir fá lánin? Skoði menn listana. Þeir mega eiga það að þeir birta lánalistana, sem er þó til fyrirmyndar. Svo tala þessir menn núna eins og vandinn sé verðtrygging. Þvílíkur vanskilningur! Vandinn er auðvitað ekki verðtrygging. Vandinn er ekki sá að reyna að tryggja fullorðnu fólki, börnum, almennu launafólki, að eignir þess, og réttmætar eignir, brenni ekki upp. Það getur ekki verið vandi nokkurs manns eða nokkurs þjóðfélags. Vandinn er sá, að verðbólgan er of há. Vandinn er sá, að þegar útgerðin krefst þess að fá hærra fyrir sínar afurðir erlendis og menn láta það flæða yfir samfélagið allt í formi gengisfellinga rjúka þessar tölur upp. Við erum að reyna að tryggja börn og gamla fólkið, að það verði ekki út undan, að það þyngist ekki á þeim að sama skapi. Ég man eftir því þegar ég var að alast upp hér á viðreisnarárunum og Þjóðviljinn kom inn um dyrnar h já okkur á morgnana. Þar var mynd af krónu sem átti að sýna siðleysi - og það var alltaf hreint sama krónan og birt vikulega - viðreisnarinnar. Svo var alltaf höggvið í hana, eins og 10% á ári. Þetta hefur hún rýrnað, sagði Einar gamli Olgeirsson og fleiri. Þetta var alveg rétt hjá þeim. 10% verðbólga var mikil. Krónan rýrnaði um þetta. Og þeir sýndu sparifjáreigendurna og þeir sýndu sitt fólk. Skoði menn þetta núna. Skoði menn mismuninn. Hvar er hann, ungi blaðamaðurinn sem þá var? Lesi menn ræðuna hans frá því í gær og hugi menn að myndinni af krónunni sem rýrnaði um þetta litla brot í þessum efnum en ekki meira þó vegna þess að þá, þrátt fyrir allt, þrátt fyrir utanríkispólitíkina og þrátt fyrir allt, stóðu þessir menn fyrir eitthvað sem kalla má móral í samskiptum manna, móral í viðskiptum. Menn gera það ekki lengur. Þessar myndir voru réttar. Það var gagnrýni vert, að viðreisnin skyldi vera með 9–10% verðbólgu meðan hún var 3–4% í öllum viðskiptalöndum okkar. Það var skelfilegt. Maður varð að vera sammála þessum vikulegu forsíðum Þjóðviljans að því leyti til. En einn talsmaður útgerðar hefur þó mælt betur og skynsamlegar en þeir hafa gert um langa hríð og það er Ágúst Einarsson, sem er hagfræðingur hjá Landssambandi ísl. útvegsmanna. Á baksíðu eins dagblaðanna um helgina er hann spurður um þetta. Þetta er í Morgunblaðinu. Hann segir ekki það sem að þessu leytinu til er Morgunblaðinu alveg þóknanlegt, því hann segir - og ég vitna í viðtalið, með leyfi hæstv. forseta: „Annars eru vextir einföld afleiðing verðbólgunnar í landinu og meðan ríkisvaldið gerir ekkert til að lækka verðbólguna, þá er ekki hægt að búast við öðru en að vextir hækki í samræmi við hana. Vextir munu ekki lækka hér á landi fyrr en tekist hefur verið á við verðbólguna.“ Þetta er auðvitað hárrétt. Þetta er kjarni málsins. Svik ríkisstj. í fyrsta lagi við sparifjáreigendur og í öðru lagi við húsbyggjendur, sem hvort tveggja eru mikil, eru fólgin í því að verðbólguhæðin skuli vera sennilega yfir 60%. Það eru hin raunverulegu svik. Þeir ætla að koma henni niður. Þeim hefur mistekist. Hvað með niðurtalninguna, sem er náttúrlega fimmaura brandari í þjóðfélaginu? Hvar er hún? Hverju lofuðu þeir? Ríkisstj. sem svíkur má sitja á 31, ég er alveg með á því, lögfræðilega. Jafnvel þótt Friðjón Þórðarson og Eggert Haukdal labbi út getur hún setið fræðilega á 30:30 og það er allt í lagi með það. Hún má sitja þess vegna. Hún ver sig vantrausti og er í sínum rétti og hefur ekkert að segja þó að ríkisstj. eigi að koma lögum í gegn. Þetta er allt rétt hjá dr. Gunnari. En ríkisstj. hefur svikið að ætla með niðurtalningu að koma verðbólgunni niður. Hún hefur þar með svikið sparifjáreigendur og þar með svikið húsbyggjendur og svikið alla. Hún á að fara. Og það er þess vegna. Bankamálaráðh. hefur lög um að vextir skuli vera réttir og það átti að vera orðið svo fyrir einu og hálfu ári rúmlega. Hann hefur svikið. Hann framkvæmir ekki lög. Í Brettandi væri auðvitað flutt vantraust og samþykkt 59:1 á svona mann - eða 2 kannske, Stefán Valgeirsson, - en ekki hér. Og það er skelfilegt. Mitt mat er að kynslóðin sem kemur á eftir okkur leggi á það þungan dóm þegar hún horfir á verðbólguna, vextina og hæstv. bankamálaráðh., þessa þrenningu. Geðleysið, að sitja og láta sem ekkert sé, er kannske alvarlegast. Svo kemur hæstv. félmrh. hér í gær og hann ætlar að reyna að klína þessu á okkur jafnaðarmenn. Það er eins og hann hafi ekki vitað um tillögur okkar í húsnæðismálum, hafi ekki vitað að það var ævinlega undirstrikað að taka húsnæðislánakerfið út fyrir sviga. Eitt til viðbótar. Ég vitna eftir minni í þjóðhagsáætlun frá því í fyrra, sem hér var mælt fyrir. Þar var, eins og vonlegt var, ríkisstj. hrósað. Eins og allar ríkisstj. á hún náttúrlega hrós skilið fyrir sumt og ekki eru þetta vondir menn, ekki neitt slíkt. En hvað var aðalhrósið og mest undirstrikað? Jú, það var að innlán í bankakerfinu hefðu aukist. Hverju var þakkað? Jú, verðtryggingunni. Það er rétt, að vextir voru í þann tíð minnst neikvæðir. Það vantaði ekki að þá hrósuðu þeir sér. En nú skamma þeir okkur. Það er undarleg hringrás í þessum málum. Stjórnin er í andarslitrunum. Það er verðtryggingarstefna Alþfl., segja þeir. Alþfl. er búinn að vera í stjórnarandstöðu á þriðja ár. Af hverju breyttu þeir ekki lögunum, a.m.k. meðan þeir höfðu Haukdal og meiri hlutann, og komu þá á þeim verðtryggingarlögum sem þeir vildu og framfylgdu þeim? Af hverju brutu þeir lög? Af hverju hefur bankamálaráðh. brotið lög? Það er undarlegt að sitja og segja ekki neitt. Það er það eina sem hann getur sennilega. Það hafa orðið hér undarlegar umr. Ríkisstj. er komin í hár saman við Seðlabankann, sem lögum samkv. á að ákveða þessa hluti; í seðlabankalögunum, 13. gr., frá 1961 Síðan eru ráðherrarnir innbyrðis komnir í hár saman. Látum allt þetta vera. Svona ágreiningur á að fara fram fyrir opnum tjöldum, það er ekkert verið að finna að því. Seðlabankinn á að hlusta á ríkisstj. og hann á síðan að taka ákvörðun. Við verðum að skilja að seðlabankalögin 1961 eru ekki sett út í loftið. Þau eru sett að erlendum fyrirmyndum þess tíma til þess að vaxtaákvarðanir séu ekki háðar pólitískum sviptivindum, heldur séu ákvarðanir óháðar hinum pólitísku sviptivindum. Svona hugsun höfum við víðar í kerfinu. Af sömu ástæðum t.d. er dómsvaldið óháð hinum bandormunum tveimur. Þess vegna var þetta sett inn. En það var fleira sett inn. Þetta er sama hugsunin og með fiskverðsákvarðanir. Því kerfi eru menn að bylta í upphafi viðreisnar líka. Þá settu menn inn hæstaréttardómara fyrst, eins og menn kannske vita, en hurfu frá því og settu á Efnahagsstofnun eins og það heitir enn í lögunum frá 1964. Síðan, og einkum eftir 1970 eða 1971, hættu menn að framkvæma lögin svona og gerðu þessa ákvörðun að ríkisstjórnarákvörðun og þá byrjaði skelfingin. Það er ekkert óeðlilegt við þá pólitík að löggjafarvaldið taki þá ákvörðun að tiltekin ákvörðun eigi betur heima annars staðar en hjá hinum kjörnu fulltrúum. Það er auðvitað alveg hell brú og miklu meira; það er virðingarverð hugsun. Þannig er þetta hugsað. Menn geta haft persónulegar skoðanir á Jóhannesi Nordal og að hann eigi ekki að vera í Landsvirkjun og einhverju slíku. Það kemur ekki „prinsippinu“ við. Það er svona sem þetta er hugsað. Og ráðherrar eiga ekki að vera með puttana í. Það á engu máli að skipta hvort ráðh. er fyrirtækjaráðherra, eins og dr. Gunnar eða launamannaráðherra eins og Svavar vill vera. Það á engu máli að skipta að því er þessa ákvörðun varðar. Þetta á að vera annars konar ákvörðun. Við getum út af fyrir sig lagt til að stjórnarskránni yrði breytt og dómsvald yrði fært inn á Alþingi og þar yrði rætt hvað væri rétt og rangt. Engum dettur það í hug. Við viljum hafa það vald óháð sviptivindum hins pólitíska valds. Sama er um Seðlabankann. Þetta var hugsunin í lögunum upphaflega, og skoði menn málatilbúnaðinn með þeim hér á þinginu 1961. En þetta hefur ekki verið framkvæmt svona. Það er vandinn. Svo eru menn alltaf að rugla saman við persónum þeirra sem eru í seðlabankastjórn, láta þær fara meira eða minna í taugarnar á sér. Það kemur þessu máli ekkert við. Seðlabanki ríkisins á að búa við tiltekin „prinsip“. Það verð ég að segja, að að því er þessar ákvarðanir varðar treysti ég betur Seðlabankanum en hæstv. ríkisstj., af því að það er auðvitað lýðskrum, hreint lýðskrum, sem einkum ráðh. Alþb. fluttu hér í gær og hafa alla tíð flutt í þessu máli. Það er ómerkilegasta tegund af lýðskrumi, enda held ég að æ fleiri séu farnir að sjá í gegnum það. Kjarni málsins er sá, og ég vek athygli á því, að í töflum, sem birtar eru frá Seðlabankanum og eru birtar á bls. 25 í Morgunblaðinu á laugardag, eru eyður við svokölluð endurseljanleg lán. Ríkisstj. hefur ekki ákveðið hvað þar komi. Menn velta fyrir sér hverjir það eru nú sem eru með þessi endurseljanlegu lán. Það er taflan, sem er fyrir margra hluta sakir athyglisverð, sem undirstrikar mismuninn á launamannavöxtunum og fyrirtækjavöxtunum, sem er sjálfur kjarni þessa máls. Afstaða jafnaðarmanna að því er varðar verðtryggingu hefur verið ljós um langa hríð. Hún er sú, að inn- og útlán skulu verðtryggð. Áður en það gerist fáum við ekki vit í þetta efnahagskerfi okkar. Það er ekki siðferði til staðar þegar svo er ekki. Svo er ekki heldur vit í þessu, vegna þess að ef þetta er ekki svona er enginn mælikvarði á það hvort menn fjárfesta vel eða illa, rétt eða rangt. Fjárfestingarnar eru allar skakkar. Peningar fara í hreina vitleysu, þeim er sólundað. Skoði menn Framkvæmdastofnun ríkisins, sem er ein sóun, sé hún ennþá til. Kjarni málsins er sá: Vitaskuld erum við þeirrar skoðunar, að Seðlabankinn leggi rétt til alveg eins og honum ber. En málið er að það verður að breyta forsendunum. Í fyrsta lagi þarf ríkisstj. sem situr ekki aðgerðarlaus í 60% verðbólgu. Þess vegna er þessi ríkisstj. ónýt, þess vegna ætti hún að vera farin frá fyrir löngu. Ráðh. lofuðu öðru og þeir hafa svikið það. Auðvitað kenna þeir um ytri aðstæðum og einhverju, eins og þeir eru vanir, en það er ekki málið. Þeir lofuðu og þeir hafa svikið. Þess vegna eiga þeir að fara frá og því fyrr því betra svo að aðrir geti tekið við eða kosningar. - Þeir sviku. Hvað var niðurtalningin? Hverju lofuðu mennirnir? Út á hvað fengu þeir atkvæðin og meira að segja bættu við sig þm.? Svo svíkja þeir og þeir bara sitja í pólitísku geðleysi. Þeir eiga að fara frá. Öll ógæfan er sú, að verðbólgan er of há. Þess vegna eru vextirnir, hinir pappírslegu vextir, vextirnir á pappírnum, of háir. Og auðvitað eru þeir það. Ef verðbólgan hér væri 11% og vextirnir 11.5 væru allir ánægðir og enginn fyndi að því. Verðbólgan er það, að ráðh. láta undan útgerðinni í hvert skipti sem hún heimtar gengisfellingu og sýnir á eigin pappírum eigin rekstur, sumt satt og sumt logið. Ráðh. láta undan og fella gengið, færa peninga til útgerðarinnar með þeim hætti. Þá hækka auðvitað erlendu vörurnar, svo mælist það inn í kerfið og allt hækkar. Þetta þekkjum við. Ríkisstj. hefur ekki staðið sig betur en þetta og ætti auðvitað að vera farin frá fyrir löngu og segja: Okkur tókst ekki það sem við lofuðum. - Það er það sem er vandinn í þessum efnum. Í öðru lagi eiga vextir að vera réttir, en á sama tíma verðum við að viðurkenna, og það er kjarni málsins, að hluti lána er félagslegur. Það er fyrst og fremst átt við lán til húsbyggjenda. Fyrir vikið á að taka þau út fyrir og þau lán eiga að vera til mjög langs tíma og afborganir ekki hærri en nema leigu. Þetta er mjög einföld hugsun. Það varð að skapa fé meðan verið var að koma húsnæðislánakerfinu af stað með þessum hætti. En ríkisstj. hefur ekkert gert í þessum efnum. Þess vegna er núna heil kynslóð andsnúin því efnahagskerfi sem hún býr við af mjög eðlilegum ástæðum. Það er félagskerfið sem ræður því. Ungt fólk, sem er sett í þá stöðu að það er að byrja að byggja og búa og sér þjóðfélagsástand sem leyfir því ekki að byggja yfir sig mannsæmandi húsnæði, getur ekki verið og á ekki að vera hrifið af þjóðfélagsgerðinni sem það býr við. Þetta er ríkisstj. að kenna. Þeir geta setið hér og ausið og gusað yfir okkur jafnaðarmenn fyrir að vilja verðtryggja spariféð, sagt: Þetta er ykkur að kenna. En þessir menn eru búnir að sitja í þrjú ár. Þeir höfðu meiri hlutann hér áður en hv. þm. Eggert Haukdal hljóp. Þeir gátu sett hvaða lög sem þeir vildu. Af hverju settu þeir ekki lögin sem þeir vildu? Það er einkennilegt að kenna 10 manna þingflokki í stjórnarandstöðu um það sem mistekist hefur. Af hverju kom ekki bankamálaráðh. og lagði fram það vaxtafrv. sem hann vildi og lækkaði vextina eða gerði hvað hann vildi? Satt að segja var málflutningur í gær yfirgengilegur hvernig sem á er litið. Og svo sperrir hæstv. félmrh. sig í ræðustólnum og segir: Þetta er Alþfl. að kenna, - 10 manna stjórnarandstöðuþingflokki. Ég veit að ríkisstj. hefur ekki löggjafarvald núna, en hún hafði það þangað til í sumar meðan Haukdal var. Hann er að vísu farinn. Af hverju notuðu þeir sér það ekki meðan þeir höfðu Haukdal og settu vaxtalögin sín, vaxtareglurnar? Nei, stjórnarandstöðunni að kenna, sagði hann hér aftur og aftur, þ.e. Alþfl., því að Sjálfstfl. hefur víst ekki skoðun í þessu máli frekar en flestum öðrum. Það er þetta sem er inntakið í okkar málflutningi. Hér var sagt í gær að stjórnarandstaðan hefði engar tillögur. Hæstv. viðskrh. hélt því fram. Þetta er rétt að því er Framsfl. varðar, en þetta er rangt að því er Alþfl. varðar. Ég krefst þess að hæstv. ráðh. viðurkenni það hér í umr., að í þeirri stefnu, sem hér hefur verið lýst af hv. 2. þm. Reykn. í gær og svo aftur mér í dag, felast mjög ákveðnar skoðanir í þessum málum. Hins vegar gagnrýnum við mjög tvennt: svikin í húsnæðismálunum og verðbólguhraðann, sem er ykkur að kenna, herrar mínir, og ekki innflutt. Hún er ykkur að kenna að 3/4 og það er það sem er málið. Þar hafið þið látið undan, skráð gengið fyrir mjög þröngan hóp í þjóðfélaginu o.s.frv. Það er orðfæri hæstv. félmrh., en andi dr. Gunnars sem ræður í þessari ríkisstj. Það er þetta sem er kjarni málsins. Öll þessi deila undirstrikar andarslit núv. hæstv. ríkisstj. Hún má sitja hér og kenna jafnaðarmönnum um. Hún má sitja hér og kenna þjóðfélaginu öllu um, öllu því fólki sem réttilega er óánægt með þetta. Hún getur kennt öllu öðru um. En meðan hún er að því á þessum nótunum kennir hún engum aðilum um öðrum en sjálfri sér. Þetta er henni sjálfri að kenna. Þeir lofuðu lægri verðbólgu og þar með lægri vöxtum, en þeir sviku það. Þeir lofuðu framförum í húsnæðismálum, þeir sviku það. Þeir hafa ekki enn lofað að fara frá og þess vegna ekkert svikið í þeim efnum, en það er nákvæmlega það sem þeir ættu að gera. Stefna okkar er skýr og ljós í þessum málum. Stefna Sjálfstfl. er óskýr og óljós, sé hún til, og hér eiga þeir eftir að tala sem verður kostulegt að fylgjast með. En stefna ríkisstj. er svo skýr og svo ljós sem heyra mátti í umr. í gær, þar sem þeir hnakkrifust hérna sundur og saman og rífast svo við Seðlabankann. Þetta kerfi gengur auðvitað ekki og hefur aldrei gengið. Vextir eiga að vera réttir. Menn eiga að fá verðtryggingu og einhverja smávægilega þóknun fyrir að leggja fé sitt fyrir, en það verður að keyra verðbólguna niður á móti og draga félagslegu lánin út úr. Allt þetta þrennt hefur brugðist. Í því eru svikin fólgin. Þess vegna gerið þið samfélaginu, herrar mínir, mest gagn með því að víkja sem fyrst og láta helst aldrei sjá ykkur aftur.



Virðulegi forseti. Maður er hálfdasaður eftir þessa löngu og frábæru ræðu hv. síðasta ræðumanns þó orðin hafi verið fleiri en það sem hann ætlaði að tala um gaf tilefni til. Það vill svo til að þegar kosningaskjálfti kemur í viðkomandi ágætan hv. þm., þá fer hreinsunardeild Alþfl. af stað, og hann virðist vera nokkuð einn um það að þessu sinni. En ég held að Alþingi hafi ágætt ráð við öllum þessum hávaða og látum í viðkomandi hv. þm. Fyrir síðustu kosningar, ég tala nú ekki um aðdragandann að prófkjörum, sem þá fóru fram, gerði hann dómsmál að hvað mestum vandræðamálum í þjóðfélaginu. Niðurstaðan varð sú að hv. þm. varð dómsmrh. Ekkert heyrðist frá honum meðan hann var dómsmrh., alls ekkert þangað til kosningaskjálftinn kemur í hv. þm. nú. Þá byrjar hann að tala um svokölluð rekstrarlán og talar hátt hér í hljóðnemann: „Dettur nokkrum í hug að rekstrarlán fari í svokallaðan rekstur?“ Hér kemur hv. þm. aftur að þessu neðanjarðarhagkerfi sem hann blés út fyrir síðasta kosningaslag sinn. Ég sé ekki aðra lausn á vandamálum þessa hv. þm. en að gera hann annaðhvort að viðskrh. og bankamálaráðh. eða hreinlega efnahagsmálaráðh.  Ég vil draga í efa þær ráðstafanir sem Seðlabankinn hefur gert, að hann hafi heimild til að gera þær. Á ég þá sérstaklega við ákvörðun um vaxtatekjur Seðlabankans af innlánsstofnunum. Það var vitnað hér í 29. gr. laga um Seðlabanka Íslands. Ég skil þá grein þannig, og aðrar greinar í lögum um Seðlabanka Íslands, að hann hafi heimild til þess að ákveða innláns- og útlánsvexti viðskiptabankanna en ekki sína eigin, enda er það hreint siðleysi. Ég vil lesa hér upp úr þeim lögum sem hv. síðasti ræðumaður vitnaði til og ráðherrar hafa vitnað til áður í þessum umr., með leyfi forseta. Í 2. gr. laga um Seðlabanka Íslands segir: „Ríkissjóður ber ábyrgð á öllum skuldbindingum Seðlabankans.“ Í 3. gr. segir að það sé hlutverk Seðlabankans „að annast bankaviðskipti ríkissjóðs og vera ríkisstj. til ráðuneytis um allt er varðar gjaldeyris- og peningamál; að vera banki annarra banka og peningastofnana, hafa eftirlit með bankastarfsemi og stuðla að heilbrigðum verðbréfa- og peningaskiptum.“ Og í 4. gr. segir: „Í öllu starfi sínu skal Seðlabankinn hafa náið samstarf við ríkisstj. og gera henni grein fyrir skoðunum sínum varðandi stefnu í efnahagsmálum og framkvæmd hennar. Sé um verulegan ágreining við ríkisstj. að ræða er seðlabankastjórn rétt að lýsa honum opinberlega og skýra skoðanir sínar. Hún skal engu að síður telja það eitt meginhlutverk sitt að vinna að því að sú stefna, sem ríkisstj. markar að lokum, nái tilgangi sínum.“ Það var vitnað hér í 13. gr. laganna svo að ég ætla að leyfa mér að lesa hana upp. Þar segir, með leyfi forseta: „Seðlabankinn hefur rétt til að ákveða hámark og lágmark vaxta sem innlánsstofnanir, er um ræðir í 10. gr., mega reikna af innlánum og úflánum. Nær þetta vald einnig til að ákveða hámarksvexti samkv. lögum nr. 58/1960. Vaxtaákvarðanir skulu birtast í Lögbirtingablaði.“ Ég sé ekki ástæðu til að lesa upp 10. gr. til að telja upp þær stofnanir sem Seðlabankinn á samkv. 13. gr. að lita eftir. Ég sé ekki í þessum lögum að Seðlabankinn hafi heimild til þess að ákvarða hærri vexti, önnur kjör í samskiptum sínum við viðskiptabankana en hann ákvarðar viðskiptabönkum gagnvart sínum viðskiptavinum. Ef viðskiptabankarnir eru í vanda, þá er það einmitt vegna þess að viðskiptabankarnir hafa haft bindiskyldu að gegna, bindiskyldu sem ekki er virk vegna þess að viðskiptabankarnir hafa aðgang að öllu því fé sem þeir þurfa í gegnum Seðlabankann með okurvöxtum. Það vill svo til að sú stofnun, sem hv. Alþingi valdi mig til að gegna störfum í sem bankaráðsformaður, hefur mestallt þetta ár átt meira inni í Seðlabankanum í bundnu fé á lágum vöxtum heldur en yfirdrætti á viðskiptareikningi hjá Seðlabankanum hefur numið. Það er um 50% vaxtamun að ræða. Landsbanki Íslands á við sömu vandamál að glíma. Þetta segir að sjálfsögðu það eitt, að fyrst og fremst ber Seðlabankanum að útfæra stefnu ríkisstj., hvað sem forráðamenn hans kunna sjálfir að hugsa í viðkomandi máli. Það kom fram hjá hæstv. bankamálaráðh. hér í gær, sem er náttúrlega alveg forkastanlegt, að hann hafi farið fram á við Seðlabankann, hann hafi beðið Seðlabankann um o.s.frv. Það er eins og hæstv. ráðh. hafi allan tímann verið á hnjánum á eftir Seðlabankanum. Síðan koma aðrir ráðh. og staðfesta það, sem áður hafði komið fram, að sérstök nefnd fjögurra ráðh. væri að ræða þær ráðstafanir sem væntanlegar væru og Seðlabankann samkv. lögum ber skylda til að úttæra eftir að ríkisstj. hefur tekið afstöðu, því þá er það stefna ríkisstj. Áður en ráðherrarnir hafa lagt niðurstöður sínar fyrir ríkisstj. og áður en ríkisstj. tilkynnir Seðlabankanum niðurstöðu sína, eftir að hafa athugað tillögur þær sem Seðlabankinn leggur fyrir ríkisstj., þá kemur Seðlabankinn og segir beinum orðum við hæstv. ríkisstj.: „Þið neitið að fara frá. Þið neitið að segja af ykkur. Þið neitið að láta fólkið í landinu staðfesta umboð ykkar af ótta við að fá ekki staðfestingu. Þess vegna ætlum við að taka af ykkur völdin. Við ætlum ekki að bíða eftir að fá að vita hver stefna ykkar er í þessum efnahagsráðstöfunum. Peningamálastefnan, sem við leggjum til að verði farin, hún verður farin hvað sem þið segið. Þið megið sitja í stólunum. Þið megið fá ykkar kaup. Þið megið bara ekki taka ákvarðanir. Við ætlum að hafa völdin.“ Þá er þetta orðið alvarlegt mál. Síðan kemur formaður Alþb., hæstv. félmrh., og telur að tímabært sé að endurskoða lögin um Seðlabankann og taka af honum þessi völd. Ég er honum alveg sammála því hér hefur átt sér stað valdataka í þjóðfélaginu.  Þessi valdataka er náttúrlega svo augljós og svo alvarlegt mál, að ég held að Alþingi verði að gera einhverjar ráðstafanir þegar í stað til þess að - (Gripið fram í: Það var ekkert annað en lög Ég var að vitna í lögin, hv. þm., í þær greinar sem þú vitnaðir til, þannig að ég sé ekki ástæðu til að fara að vitna í þær aftur. En ég lít mjög alvarlegum augum allar þessar ráðstafanir. Síðan ég varð trúnaðarmaður Alþingis í bankaráði Útvegsbanka Íslands - og trúnaðarmaður bankamálaráðh. líka, hann skipaði mig formann - hefur þeirri stofnun verið fjarstýrt á sama hátt af Seðlabankanum og ríkisstj. er fjarstýrt núna. Það þýðir ekkert fyrir ríkisstj. að reyna að hylma yfir það að Seðlabankinn hefur þarna tekið við af henni. En í lögum um Útvegsbanka Íslands segir í 1. gr.: „Útvegsbanki Íslands er sjálfstæð stofnun sem er eign ríkisins og lýtur sérstakri stjórn samkv. lögum.“ Í 12. gr. segir: „Bankaráð hefur yfirumsjón með starfsemi Útvegsbankans. Það gerir tillögur um reglugerð bankans, sem ráðh. setur, og ákveður verkaskiptingu bankastjóra“ o.s.frv. Það fer því ekkert á milli mála að lögum samkv. er það ekki Seðlabanki Íslands sem á að stjórna ríkisstj. í fjárhags- og efnahagsmálum. Það er ekki heldur Seðlabanki Íslands sem á að stjórna eða fjarstýra viðskiptabönkunum, nema síður sé, en þetta er gert samt. Þetta kalla ég valdatöku. Ég ætla ekki að tefja þessar umr. mjög lengi. Hæstv. sjútvrh. sagði að þessi vaxtahækkun væri umfram greiðslugetu einstaklinga og fyrirtækja. Ég er honum sammála. Þessi vaxtatekja, sem hæstv. ráðh. sjávarútvegsmála upplýsti í gær að gæti farið upp í 269% - ég skal ekki segja um hvort dæmið er rétt, en ég trúi því að það sé rétt úr því að hæstv. ráðh. gat um það hér úr þessum virðulega ræðustól - er svo gífurleg að hún hlýtur að leiða af sér vandamál sem fólkið í landinu ræður ekki við og fyrirtækin ekki heldur. Því þarf að grípa þarna í taumana og koma Seðlabankanum inn á réttar brautir. Bæði hæstv. bankamálaráðh. og virðulegur seðlabankastjóri hafa haft orð á því við mig, að sú stofnun sem ég tilheyri hafi farið langt umfram í útlánum á þessu ári og við séum því í þeirri stofnun einn liður í þessu mikla vandamáli. Ég hef ekki heyrt þá færa orðum sínum stað með neinum rökum. Ég bað virðulega seðlabankastjóra, tvo þeirra, að gefa mér ljósrit af þeirri heimild sem Seðlabankinn hefði til að gera þessar ráðstafanir gagnvart viðskiptabönkunum. Eftir að hafa ítrekað það þrisvar sinnum fékk ég þær upplýsingar símleiðis að þær væru ekki til. Þá spurði ég: „Eftir hvaða heimildum farið þið? Þið hljótið að fara eftir einhverjum heimildum.“ „Það eru bara lög um Seðlabanka Íslands.“ „Nú, lög um Seðlabanka Íslands? Og eftir hvaða grein þá helst?“ „Ja, bara þeirri staðreynd að þið eruð svona mikið yfirdrifnir, þið skuldið okkur svona mikið.“ Þá er það komið í ljós, sem við vissum ekki þegar okkur er gert að skyldu að vera viðskiptaaðili í Seðlabankanum, að með því að skipta við seðlabanka þjóðarinnar væri bankinn að afsala sér því sem hann hefur samkv. lögum, sjálfsforræði og sjálfstæði sínu sem stofnun. Álit bendir þetta til þess að valdataka Seðlabankans í bankakerfinu sé ekkert ný. En valdataka í stjórnmálum almennt er nýlega komin upp á yfirborðið. Hún er nú að brjótast fram. Ég fór nú að athuga þróunina í útlánastefnu, þaklánastefnu viðskiptabankanna allt frá 1977 til þessa dags. Þá kemur í ljós að útlánahækkun Útvegsbankans hefur öll þessi ár verið minni en hinna bankanna. Þegar meðalhækkun er tekin frá 1977 til 1981, þá er útlánshækkunin í þaklánum frá Landsbankanum 552%, útlánahækkun Útvegsbankans 292% og útlánahækkun Búnaðarbankans 618%. Svo kemur Iðnaðarbankinn með 606%, Verslunarbankinn 434%, Samvinnubankinn 613% og Alþýðubankinn 642%. Þetta eru tölur sem hagdeild Útvegsbankans hefur tekið saman. Ef við aftur á móti tökum árið í ár, frá 1. jan. til 31. ágúst, - þá er það rétt að Útvegsbankinn er þó nokkru hærri en hinir. Þá er Landsbankinn með 56% hækkun, Útvegsbankinn 88%, Búnaðarbankinn 37%, Iðnaðarbankinn 44%, Verslunarbankinn 32%, Samvinnubankinn 36% og Alþýðubankinn 49%. En ef við bætum þessum hluta af árinu 1982 við hin árin, sem ég las upp, miðum við tímabilið frá 1977 til 31. ágúst 1982, þá er Landsbankinn með 918% hækkun í þaklánum, Útvegsbankinn 638%, Búnaðarbankinn 883%, Iðnaðarbankinn 917%, Verslunarbankinn 606%, Samvinnubankinn 870% og Alþýðubankinn 1008%. Ég frábið mér því allt tal um óráðsíu í Útvegsbankanum á undanförnum árum. Það hefur allt of mikið verið gert af því að gera þá stofnun tortryggilega. Ég ætla að hlaupa yfir margt af því sem ég hef punktað niður. Ég sé ekki ástæðu til að svara ýmsu því sem ég hafði þó ætlað mér að svara í málflutningi þeirra sem töluðu hér í gær. Ég geri því þessari virðulegu stofnun greiða með því að stytta mál mitt. En ég ætla að ljúka orðum mínum með því að segja, og er það svar mitt til þeirra mörgu sem hér spurðu um afstöðu mína, að ég tala ekki fyrir Sjálfstfl. Ég tala fyrir minni eigin afstöðu í þessu máli og hún er sú, að ég harma þær ráðstafanir sem Seðlabankinn hefur tilkynnt að taka skyldu gildi í gær og snerta útlánastefnu viðskiptabankanna, og vísa á hendur Seðlabanka Íslands allri ábyrgð og afleiðingum sem þær ráðstafanir koma til með að hafa á afkomu einstaklinga og fyrirtækja. Það er fyrirsjáanlegt að vandi blasir við einstaklingum og fyrirtækjum vegna þessara ráðstafana, og ég vísa allri ábyrgð á hendur Seðlabankanum því það þýðir ekkert að vísa ábyrgð á hendur ríkisstj., þrátt fyrir lög um Seðlabanka Íslands. Ég tel hvorki ástæðu til að segja hér neitt um álit mitt á brbl. né afstöðu mína til ríkisstj., þau mál eru ekki til umræðu, enda þótt margar óskir hafi komið fram frá ræðumönnum um að Sjálfstfl. geri hér og nú grein fyrir sinni stefnu þar. Sjálfstfl. verður ekki í neinum vanda þegar þau mál koma á dagskrá. Eitt vil ég segja að lokum. Þessi yfirlýsing, sem kom frá Seðlabankanum til innlánsstofnana og ég fékk í hendur í gær, er alveg furðulegt plagg í sjálfu sér, vegna þess að þær ráðstafanir sem Seðlabankinn er að gera og er skipt niður í þrep eftir vandamálum viðskiptabankanna við Seðlabankann á viðskiptareikningi, bjóða upp á það að bankar eins og t.d. Útvegsbankinn og Landsbankinn, sem þegar eru í hæsta þrepi, geti smeygt sér fram hjá þessum ráðstöfunum þegar í upphafi með því að gera sérstaka samninga við Seðlabankann, um að minnka þessa upphæð með því að færa af viðskiptareikningunum yfir á víxlakvóta, eða um aðra fyrirgreiðslu eftir samkomulagi, og þar með opnað það að fara frekar yfir á viðskiptareikning. Um leið og þessar þrengingarráðstafanir, sem eiga að vera barátta Seðlabankans gegn verðbólgunni, eru settar, opnar hann því leið til að fara á bak við sínar eigin ráðstafanir. Þannig er þetta allt. Ég segi það alveg eins og er að þær ráðstafanir sem Seðlabankinn er nú að gera, eins og margar ráðstafanir sem Seðlabankinn hefur gert í fortíðinni - og ég hef verið ómyrkur í máli um þær, eru gerðar að mínu viti af ráðvilltum mönnum, sem finna hjá sér hvöt - vegna þeirra trúnaðarstarfa sem þeir eru í í viðkomandi stofnun - til að gera eitthvað, í von um að þetta eitthvað sem þeir gera beri einhvern árangur.



Herra forseti. Það var hv. 1. þm. Reykn. sem upphóf þessa fróðlegu ráðstefnu um vexti og verðbólgu á hv. Alþingi. Hann var svo hvatvís að leggja nokkrar tiltölulega einfaldar spurningar fyrir hæstv. ráðh. um afstöðu þeirra til ákvarðana Seðlabankans. Það hefur margt fróðlegt og skondið komið fram í þessum umr. Sérstök ástæða er til að þakka hv. síðasta ræðumanni fyrir þann útdrátt úr ársskýrslu bankaráðs Útvegsbankans sem hann flutti okkur hér áðan. En eitt hið almerkilegasta í ræðu hans var það að hann tilkynnti þingheimi að fram hefði farið valdarán í þjóðfélaginu. Byltingarmennirnir eru hvorki meira né minna en bankastjórar Seðlabankans og byltingarforinginn, að ég segi ekki bara yfirskæruliði, er dr. Jóhannes Nordal. Það vefst fyrir mér að skilja með hvaða hætti þessi valdataka gat farið fram hjá okkur hinum, því að við vissum ekki betur en að bankastjórn Seðlabankans væri að framfylgja lögum frá Alþingi, sem felur Seðlabankanum ákvörðunarvald um tiltekinn hluta af vaxtamálum, og að stjórn Seðlabankans væri með þeim hætti að taka ákvarðanir í skjóli þess valds, sem henni er fengið að lögum frá Alþingi, með svipuðum hætti og Hæstiréttur framfylgir lögum þegar hann kveður upp dóma. Kannske Hæstiréttur sé líka að dómi hv. þm. samsafn af valdaræningjum. Líkindin eru a.m.k. alveg rökrétt. Það sem er merkilegt við þessa umr. er það, að þó að áhugavert sé að heyra skoðanir hæstv. ráðh. - einkum þegar þær eru jafn fjölbreytilegar og raun ber vitni, þær vísa a.m.k. í fjórar áttir - þá er það kannske ekki mergurinn málsins þrátt fyrir allt, af þeirri einföldu ástæðu að það eru í gildi lög í landinu sem kveða á um það að frá og með áramótum 1981 skuli hæstv. ráðh. - það er þeirra skylduverk - koma á fullri verðtryggingu í landinu. Um þetta eru lög og það er kjarni málsins. Það kemur fram í umr. að hæstv. sjútvrh. vefengir að Seðlabankinn hafi vald til þess að ákvarða án samráðs við ríkisstj. vaxtastig, sennilega afurðalána. Því næst kemur formaður bankaráðs Útvegsbankans og telur hér fullkomin ólög og valdarán í frammi haft. En enginn hefur hingað til vefengt að Ólafslög séu í gildi, kennd við þann mann sem kallaður hefur verið ókrýndur foringi þeirra framsóknarmanna, og fróðir menn segja mér að þessi lagabálkur, við hann kenndur, sé hvorki meira né minna en stolt hans og eftirlæti, enda lét hann hafa það eftir sér að þetta hefði hann samið á eldhúsbekknum heima hjá sér. Það er að vísu ekki rétt, enda má kannske geta þess að sá sem hér stendur gerir ákveðið tilkall til þess, af sögulegum ástæðum, að eiga stóran hlut í þeirri löggjöf, því hún var að verulegu leyti sniðin eftir frv., sem Alþfl.-menn illu heilli aldrei lögðu hér fram á Alþingi, sem hét frv. til laga um jafnvægisstefnu í efnahagsmálum.  Í þeim umr. sem fram hafa farið hafa ýmsir orðið til þess að ræða um siðfræði og vexti. Það er mjög áhugavert umræðuefni. Hv. 2. þm. Reykn. gerði því máli skil í mjög stuttri en hnitmiðaðri ræðu. Hún er ósköp einfaldlega á þá leið að frumforsenda heilbrigðra viðskipta í þjóðfélaginu sé að fólk geti treyst því í viðskiptum sínum við opinberar fjármálastofnanir og banka, að ef menn leggja inn fé fái þeir aftur það fé sem þeir höfðu inn lagt, punktur og basta. En þeir þurfi ekki að eiga von á því að löghelgaðar fjárvörslustofnanir þjóðfélagsins fremji bankarán á hverjum degi, eins og hann lýsti, og ágreiningurinn sé þá í því fólginn milli Seðlabanka og ríkisstj. hvort sá maður sem leggur inn 100 kr. skuli fá til baka 80 kr. eða 70 kr., en um það snýst málið. Það er m.ö.o. einfalt siðferði í þessu. En það er líka önnur skylda. Það er lagaskylda, sem hvílir á ráðh., að framfylgja ákvæðum Ólafslaga. Eftir því sem þessar umr. hafa leitt í ljós er ekki annað sýnna en að ráðh. og ríkisstj. í heild hafi brugðist þeirri skyldu sinni að framfylgja þessum lögum. Þeir sjálfir vefengja lagaheimildir Seðlabankans, formaður bankaráðs Útvegsbankans segir fullkomin ólög ríkja í landinu, og öðrum þræði er af siðferðilegum ástæðum talað um að daglega fari hér fram í landinu lögverndað bankarán. Það er þokkalegt ástand í þjóðfélaginu nú, þegar þessi hæstv. ríkisstj. er að eigin sögn - eða sögn hæstv. menntamrh. loksins að þrotum komin. Fsp. hv. 1. þm. Reykn. til ráðh. um afstöðu til aðgerða Seðlabankans hefur ekki dugað til þess að knýja fram skýr eða skilmerkileg svör. Þeir framsóknarmenn tala út og suður. Annars vegar er á það að líta varðandi lögin, sem nú á að framfylgja, að það er fyrrv. formaður Framsfl. sem er höfundur þeirra að eigin sögn og þau eru við hann kennd. Því næst kemur núv. formaður Framsfl., hæstv. sjútvrh. Steingrímur Hermannsson, og lýsir því yfir að hann sé á móti því að framfylgja þessum lögum. Hann lætur að því liggja að hans skoðun sé sú, svo skemmtilegt sem það er, að stefna beri að vaxtalækkun. Varaformaður Framsfl. hefur þegar gefið sín svör, því að hann er formaður bankastjórnar Seðlabankans og er þess vegna fullgildur aðili að þeirri ákvörðun sem Seðlabankinn hefur tekið.  Hver voru svo svör hæstv. félmrh. við þessum spurningum? Jú, félmrh. hafði það að segja að raunvaxtastefna, kennd við Alþfl., hefði nú gengið sér til húðar. Um hvað ætli maðurinn sé að tala? Hvaða raunvaxtastefnu ætli hann sé að tala um þegar fyrir liggur að raunvextir eru neikvæðir a. m, k. sem nemur 13–17%, og er þá varlega farið með tölur, hvaða raunvaxtastefnu er það? Og hvaða raunvaxtastefnu Alþfl. er maðurinn að tala um? Veit maðurinn ekki af því að hér var mynduð ríkisstj. árið 1980? Veit hann ekki af því að hann er einn af helstu höfuðsmönnum þessarar ríkisstj.? Því næst bítur hann höfuðið af skömminni með því að segja að það eigi eiginlega að framkvæma gagngera endurskoðun á þessum málum öllum saman. Hvað hefur maðurinn verið að gera í ríkisstj. s.l. þrjú ár? Svörin eru þau frá hæstv. ráðherrum að ýmist tala þeir út og suður í þrjár áttir í einum og sama flokknum eða það koma yfirlýsingar um það frá ráðh., sem setið hafa á valdastóli í þrjú ár, að það þurfi eiginlega að gera eitt eða annað. Nánar tiltekið hvað er ekki upplýst. Þetta er glæsileg mynd af stefnufestu þeirrar ríkisstj. sem ætlaði sér að bjarga virðingu Alþingis. En hvað felst í því þegar hæstv. félmrh., formaður þess flokks sem kennir sig við verkalýðshreyfingu og sósíalisma, er að lýsa því yfir að það beri að endurskoða þetta allt saman, út frá þeim forsendum væntanlega að ekki megi ríkja raunvextir í landinu? Hann er raunverulega að mæla gegn verðtryggingu sparifjár í landinu. Hvað felst í þessum ummælum? Það felst í þeim sú stefnuyfirlýsing, sem hingað til hefur þótt góð og gild atvinnurekendapólitík, að það sé allt í lagi að leysa rekstrarvandamál atvinnulífsins með því að krefjast þess af launþegum að þeir opni nú launaumslögin og yfirfæri nokkur hundruð millj. kr. úr launaumslögunum yfir í sjóði atvinnurekenda. Það verður ekki annað skilið af orðum hæstv. félmrh. en að það sé stefna þess flokks sem kennir sig við verkalýðshreyfingu og sósíalisma. Og þeir hnykkja á með því að gera að umtalsefni og vitna til sérstakrar þingflokkssamþykktar, sem þingflokkur Alþb. á að hafa gert, um að hann harmi þann mun sem orðinn er á lánskjaravísitölu og raunverulegri kaupgjaldsvísitölu, eftir að þessi flokkur hefur beitt sér fyrir því eitthvað um 14 sinnum að skerða kaupgjaldsvísitölu. Opinberlega er stefna flokksins sú að vísitalan sé eina haldreipi launþega, óbreytt vísitölukerfi sé eina haldreipi launþega. Það er raunverulega það eina sem Alþb. hefur haft til málanna að leggja um íslensk efnahagsmál á undanförnum árum. Þetta sé haldreipið, þetta sé brjóstvörnin. En stefnan í framkvæmd er síðan sú að ráðast alltaf og ævinlega að þessu eina haldreipi launþegans. Þegar allir aðrir hafa fengið sitt, þá ber að opna launaumslögin, falsa vísitöluna. Því næst að það harmað að orðið sé ginnungagap milli lánskjaravísitölu og raunverulega útborgaðs kaups samkv. margfalsaðri kaupgjaldsvísitölu. Þetta er undarleg samkvæmni. En kjarni málsins er þessi: Það er yfirlýst stefna Alþb. samkv. þessu, þegar stjórnarstefnan hefur engan árangur borið, þegar allt er komið í þrot, þegar ekki er lengur hægt að gera út, þegar allir helstu atvinnuvegir landsins hanga á horriminni, þegar fyrirtækin eru öll skuldum vafin, þá er aðeins eftir eitt úrræði, þetta sem einhver frægur maður eitt sinn kallaði gömlu íhaldsúrræðin, það er að opna launaumslögin, gjörið þig svo vel.  Eitt skorti á í máli hæstv. fyrirspyrjanda. Það var að hann gerði örlitla grein fyrir sínum eigin forsendum. Ég hef vitnað til þess að Framsfl. talar með þremur röddum. Og ég hef vitnað til ummæla talsmanns Alþb. þess efnis að ekki er hægt að væna þann flokk um að þar sé að finna nokkurn bilbug á hefðbundnum atvinnurekendasjónarmiðum Lúðvískunnar hjá hinum ungu mönnum. En hver er stefna Sjálfstfl.? Ég minnist þess að varaformaður Sjálfstfl. hefur oftar en einu sinni lýst fylgi sínu við þá skoðun að vaxtastig skuli gefið frjálst, að vextir eigi að ráðast á markaðinum af framboði og eftirspurn. Mér er spurn: Hvert ætli vaxtastigið á Íslandi væri samkv. því lögmáli nú? Ég veit það ekki. Ég veit ekki hvort hæstv. fyrirspyrjandi veit það heldur. Það þýðir þess vegna lítið samkv. þeim svörum sem fengist hafa á þessari ráðstefnu að spyrjast fyrir um stefnu ríkisstj. um vaxtamál. Hún er engin. Hún er ekki nein. Hún er út og suður. Í raun og veru staðfestir það aðeins eitt. Það staðfestir það að nú þegar ráðh. geta ekki gefið einföld svör við einföldum spurningum, nú þegar stjórnarferli þeirra er að ljúka og ástandinu í þjóðfélaginu er þannig lýst af þeim sjálfum að ekki einasta ríkisstj. er að þrotum komin heldur einnig, svo að vitnað sé til ummæla hæstv. fjmrh., þjóðin sokkin í skuldir og vitað er að allur atvinnurekstur í landinu hangir á horrim, þá er svo komið að ríkisstj. er ósköp einfaldlega gjaldþrota. Þetta mál staðfestir það. Auðvitað er það engin allsherjar lausn á heildarvandamálum íslensks efnahags- og atvinnulífs að beita því eina tæki sem heitir vextir. Það er löngu svo komið að ef menn ætla að snúa við, þá dugar ekki bara einhver einföld aðgerð, ekki einu sinni róttæk stefnubreyting. Það þarf beinlínis róttæka uppstokkun á því stjórnkerfi, sem viðgengist hefur, ekki aðeins undir þessari ríkisstj. heldur hefur verið að vaxa hér upp á verðbólguáratugnum og kenna má við pólitískt lénsveldi. Hvert væri vandamálið ef hæstv. ríkisstj. hefði staðið við það einfalda en áhrifaríka loforð sem hún gaf í upphafi ferils síns? Það loforð eitt sem gnæfir upp úr því var heitið í stjórnarsáttmála ríkisstj. Gunnars Thoroddsens að ríkisstj. mundi innan tveggja ára koma verðbólgu á Íslandi niður á svipað stig og tíðkast í helstu viðskiptalöndum þjóðarinnar. Til þess mundi hún beita ýmsum samræmdum aðgerðum. Verðbólgustig í helstu viðskiptalöndum Íslendinga er á bilinu 7–10%. Verðbólgustig á Íslandi er á bilinu 60–70%. Framsóknarmenn eru hættir að tala um niðurtalninguna, en niðurtalningin var þeirra töfraformúla fyrir því hvernig þessu yfirlýsta markmiði skyldi náð. Ég hef ekki brjóst í mér til þess að fara mörgum orðum um það. Niðurstaðan liggur ljós fyrir. Þessi ríkisstj. getur sig hvergi hrært. Innan hennar er engin samstaða. Ekki aðeins um vaxtamál. Það er engin samstaða um eitt né neitt. Hún er bara að bíða eftir að útförin fari fram með kurt og pí. Þessi ríkisstj. er vissulega sérstæð fyrir margra hluta sakir í stjórnmálasögu seinustu ára. Margar slæmar ríkisstjórnir hafa setið að völdum á Íslandi, en flestar þeirra hafa samt skilið eftir sig þó ekki væri nema eitt eða tvö mál, sem gætu orðið til þess að halda nafni þeirra á lofti. Þessi ríkisstj. hefur þá sérstöðu að eftir hana liggur ekki neitt, nákvæmlega ekki neitt. Hún hefur eiginlega aldrei náð lengra en að verða vonlausar stjórnarmyndunarviðræður, sem einkennist af því að á fárra missera fresti gerir ríkisstj. einhverjar bráðabirgðaráðstafanir í efnahagsmálum og gefur þá út yfirlýsingar. Þær heita yfirlýsing, þær heita áætlun eða eitthvað þess háttar og hafa verið gefnar út í þrígang fyrir utan sjálfan stjórnarsáttmálann. Þetta er ákveðin hagræðingarstarfsemi vegna þess að þar sem þau loforð, sem gefin eru, eru yfirleitt aldrei efnd, þá er alltaf hægt að endurtaka þau í næstu yfirlýsingu. Og það er vinnuregla ríkisstj. Í hvert skipti sem hún grípur til einhverra bráðabirgðaaðgerða eru þær yfirleitt allar á einn veg, þ.e. þær eru fólgnar í því að falsa vísitölukerfið; sem átti að vera brjóstvörn launþega, en klæða síðan kauprán kommanna í einhvern svolítinn glassúr sem heitir yfirlýsing eða loforð ríkisstj. Þessi ríkisstj. er líka sérstæð um það að hún telur að eigin sögn að hún beri enga ábyrgð á þeim óförum sem nú blasa við í íslensku efnahagslífi. Ráðherrarnir lýsa því yfir hver um annan þveran að þeir beri enga ábyrgð, þetta sé allt öðrum að kenna. Þeir lýsa því yfir að þetta sé að kenna aflabresti. Þeir lýsa því yfir að þetta sé að kenna áhrifum heimskreppunnar á Íslandi. Það er óþarfi að fara langt út í þetta mál. Það er óþarfi að hrekja það lið fyrir lið. En það vita allir að þetta eru bara ýkjusögur. Staðreyndin er sú að þessi ríkisstj. væri fyrir löngu komin í þrot, hefði siglt í þrot mjög snemma ef hún hefði ekki notið alveg einstaks óskabyrs í upphafi ferils síns. Á þessum árum höfum við smám saman verið að éta út arðinn af útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 200 mílur. Aflaaukningin á s.l. 4–5 árum er gífurleg. S.l. þrjú ár hafa öll verið metaflaár í samfelldri fiskveiðasögu þjóðarinnar frá upphafi vega. Árið í fyrra fékk gullverðlaun, árið í hitteðfyrra fékk silfurverðlaun og árið í ár mun fá bronsverðlaun. Íslendingar eru vanir miklum sveiflum í afla. En þegar um slík toppár er að ræða þrjú í röð þýðir ekki að kenna um aflabresti. Og það er alveg fráleitt þegar hæstv. félmrh. lét sér t.d. sæma að bera erfiðleika okkar nú saman við það sem dundi yfir þjóðarbúið 1967–1968. Það er algerlega fráleitur samanburður. Þá glötuðum við í einu vetfangi hvorki meira né minna en 45–50% gjaldeyristekna okkar á einu ári rúmu. Nú er talað um að samsvarandi tala sé á bilinu 16–20 %. Á þeim árum, þegar síldin hvarf, var um að ræða samdrátt í þjóðartekjum sem svaraði hvorki meira né minna en fimmtungi. Nú er verið að tala um samdrátt í þjóðartekjum sem er kannske um 4%. Það eru algerar ýkjur að leggja þetta tvennt saman. Það eru hreinar ýkjur líka að ætla að kenna áhrifum heimskreppunnar um erfiðleika okkar. Það er þegar af þeirri ástæðu að svo undarlegt sem það er, þó ekki ætli ég að neita því að samdráttareinkennin eru mikil og alvarleg í efnahagslífi grannlandanna, þá eru þau áhrif enn ekki komin til okkar með fullum þunga. Þess er hins vegar að vænta að þau eigi eftir að verða erfiðari. Atvinnuleysisvandamál nágrannaþjóðanna stafa fyrst og fremst af tæknilegum orsökum. Þar er búið að innleiða nýja tækni í svo stórum stíl og svo víða, sem leysir mannshöndina af hólmi, að þar er um að ræða svokallað „strukturelt“ atvinnuleysi, sem erfitt er við að ráða. Þegar íslensk fiskiðjuver verða orðin full af sjálfvirkum „robotum“ til þess að vinna þau verk sem mannshöndin vinnur nú, þá er eftir að sjá hversu vel okkur tekst og hversu vel duga ráð snillinga verðbólguáratugarins til þess að forða íslenskum höndum frá atvinnuleysi. Það er bara ekki farið að reyna á það enn. Staðreyndin er sú að sá árangur sem náðst hefur í nágrannalöndunum í því að hamla gegn verðbólgu og halda niðri verðbólgu og lækka verðbólgu er auðvitað okkar hagur. Hann leiðir til þess að innflutningsverð okkar, og við erum mjög háðir innflutningi og utanríkisviðskiptum, hefur farið hlutfallslega lækkandi. Annað er það að þar sem við fáum greitt fyrir megnið af útflutningsafurðum okkar í dollurum hefur gengisþróun dollarans á undanförnum árum verið eins og hver annar happdrættisfengur fyrir íslenskan sjávarútveg. Það eru þess vegna hreinar ýkjur að erfiðleikarnir stafi af hvort heldur er aflabresti eða áhrifum erlendrar kreppu. Staðreyndin er sú að þetta er heimatilbúinn vandi, þetta er heimanfylgja verðbólguáratugarins. Og það er þessi ríkisstj., þessi úrræðalausa og stefnulausa ríkisstj. sem ber á því alla ábyrgð, þó að hún sé svo lítilmótleg að þegar harðnar á dalnum, eftir að hún hefur notið meðbyrsins og hagstæðra ytri kringumstæðna, loksins þegar harðnar á dalnum segir hún: Það er öllum öðrum að kenna en ekki mér. Hver er ábyrgð þessara stjórnarherra? Hún er engin. Þeir firra sig ábyrgð. Og reyna meira að segja að ganga svo langt að koma ábyrgðinni af óráðsíunni, stefnuleysinu, árangursleysinu yfir á stjórnarandstæðinga. Nei, það er þýðingarlaust að spyrja hæstv. ráðh. um vexti. Þeir hafa enga stefnu í vaxtamálum. Það er þýðingarlaust að spyrja hæstv. ráðh. um verðbólgu. Þeir lofuðu 7 % en þeir efna 70%. Það er mælikvarðinn á það hvernig þessir herrar efna loforð. Það er þýðingarlaust að spyrja þessa herra um fjárfestingarpólitík liðinna ára. Í Dagblaðinu í dag stendur í fyrirsögn, með leyfi forseta: „Skuldir Kröflu yfir milljarð - 220 milljóna afborganir og vextir á næsta ári.“ Og áfram segir þar: Í lok næsta mánaðar munu skuldir Kröfluvirkjunar verða komnar í nærri 1 milljarð og 80 millj. kr. Afborganir og vextir á næsta ári eru samkv. áætlun í frv. að fjárlögum ársins 219 millj. 382 þús. kr. Í árslok 1981 námu skuldir virkjunarinnar alls 561 millj. 47 þús. kr. Fjárlagaáætlun í ár gerði ráð fyrir tæplega 72 millj. í afborganir og vexti og rúmlega 63 millj. í fjárfestingu, alls 137 millj. 712 þús. kr. Samtals eru þetta nærri 695.8 millj. kr., sem síðan er eftir að reikna upp í samræmi við verðbólguna og raungildi skuldanna, en til þess að notuð reiknitalan 1.55 eða 55%.“ Ríkisstj. er farin að átta sig á því að verðbólgan sé a.m.k. 55%. „Skuldir Kröfluvirkjunar verða um næstu áramót 1 milljarður 78 millj. 426 þús. kr. Tekjur virkjunarinnar“ og hlusti menn nú „1981 urðu 24 millj. kr. sem nægðu rúmlega fyrir daglegum rekstri. Reiknað er með slíkri niðurstöðu í ár og næsta ár og að virkjunin skili engum tekjum“ - ég endurtek: „engum tekjum upp í fjármagnskostnað, hvað þá skuldir. Í frv. að fjárlögum fyrir næsta ár vantar enn“ (Forseti: Ég vil biðja hv. ræðumenn, sem hafa kvatt sér hljóðs utan dagskrár, að halda sig við málefnið. Herra forseti. Þessari tilvitnun er að ljúka. Ég er að tala um vexti og vextir eru óaðskiljanlegur þáttur í því sem heitir fjárfestingarpólitík. „Í frv. að fjárlögum fyrir næsta ár vantar enn megnið af framlögum til virkjunarframkvæmda, þ. á m. til frekari framkvæmda við Kröflu. 220 milljónirnar fara allar í vexti og afborganir og að venju á að taka það fé allt að láni og bæta því við skuldahalann.“ Það er ástæða til þess að rifja það upp enn einu sinni að hæstv. forsrh. er fyrrv. iðnrh., sá sem ber ábyrgð á Kröfluævintýrinu, að hæstv. fjmrh. er fyrrv. Kröflunefndarráðherra, og að hæstv. yfirmaður vísinda og mennta á Íslandi er fyrrv. Kröflunefndarmaður. Það er táknrænt að þessir þrír fyrrv. Kröflunefndarmenn eru helstu áhrifamenn í þessari ríkisstj. og það fer saman. Sannleikurinn er sá - og ég segi aftur, herra forseti, ég er að tala um vaxtamál í því samhengi hver eru áhrif vaxta, verðtryggingar og þess ástands sem nú er í efnahagsmálum - sannleikurinn er sá að undirrót þeirrar ríkisreknu verðbólgu, sem hér er búin til og er núna að nálgast 70%, er sú öfugsnúna, vanhugsaða og ábyrgðalausa fjárfestingarpólitík, sem þessi ríkisstj. hefur rekið, sem má lýsa ósköp einfaldlega með þeim hætti að það eru tekin erlend lán á háum vöxtum, eins og vitað var, og því næst er þeim útdeilt í gegnum pólitískt fyrirgreiðslukerfi til hefðbundinna, jafnvel hnignandi greina, sem enga nýja fjárfestingu bera og engum arði geta skilað. Það eru tekin erlend lán til þess að fjármagna framkvæmdir í landbúnaði á sama tíma og offramleiðsla í landbúnaði kostar þjóðina ómæld hundruð milljóna til þess að greiða niður matföng ofan í útlendinga. Það eru tekin erlend lán til þess að fjárfesta í nýjum fiskiskipum á sama tíma og það er yfirlýst stefna ríkisstj. að algerar takmarkanir ríki á veiðum vegna afrakstursgetu fiskistofna. Þessi vitlausa stefna er undirrót verðbólgunnar á Íslandi, en saman fer síðan slök vaxtastefna, algerlega stjórnlaus stefna í peningamálum. Afleiðingarnar eru þær að þjóðin er sokkin í erlendar skuldir, að viðskiptahallinn er botnlaus og að hrun blasir við bankakerfinu. Þannig er ástandið eins og það blasir við nú, þegar þessi ríkisstj. er að nálgast útgönguversið. Það er alveg þýðingarlaust að spyrja hæstv. ráðh. um vexti frekar en annað. En þó verður maður að leyfa sér að spyrja einnar spurningar. Ef það á að vera markmið hæstv. ríkisstj. að draga úr erlendum skuldum, ef það á að vera markmið hæstv. ríkisstj. að draga úr og setja skorður við viðskiptahalla, innflutningsæði og óhófseyðslu, þá spyr ég: með hvaða tækjum ættar hæstv. ríkisstj. sér að ná þeim markmiðum? Ef hún afsalar sér vaxtatækinu, hvernig ætlar hún þá að gera það? Sannleikurinn er sá að það er engin ástæða til að ætla að þessi ríkisstj. hafi snúið við á þeirri braut sem hún hefur mótað á undanförnum árum. Hún ætlar að fleyta sér áfram samkv. gamla mottóinu „flýtur á meðan ekki sekkur“, með því að slá erlend lán fyrir næsta fjárlagaár. Hefur hún breytt um stefnu í ríkisfjármálum? Nei. Hefur hún breytt um stefnu í peningamálum? Nei. Hefur hún breytt um stefnu í vaxtamálum? Nei. Hefur hún breytt um stefnu í fjárfestingar- og atvinnumálum? Nei. Hún flýtur bara sofandi að feigðarósi, flýtur á meðan ekki sekkur og ætlar síðan að skella skuldinni á alla aðra en sjálfa sig. Hún ber enga ábyrgð. Svo er spurt um brbl. og stjórnarsinnar eru svo ósvífnir að vera að spyrja stjórnarandstæðinga hver sé afstaða þeirra til þeirra brbl. sem ríkisstj. er ekki farin að þora að sýna hér á Alþingi enn þann dag í dag. Um hvað voru þessi brbl.? Voru þau um gengisfellingu? Nei. Um hvað voru þau? Þau voru um það að ríkisstj., sem er búin að kollsigla atvinnulífið á Íslandi, sem er búin að tröllsliga íslensku þjóðina í erlendar skuldir, kemur nú með bakreikning rányrkjustefnunnar til launþega og segir: Gerið svo vel, opnið þið launaumslögin 1. des. og borgið þið. Og síðan er hún að hækka vörugjald, sem er gáfuleg aðgerð til þess að hamla gegn verðbólgu eða hitt þó heldur. Um annað er ekki að ræða í þessum brbl. En það átti að fylgja þeim glassúr. Það átti að fylgja þeim loforðalisti. Það átti að fylgja þeim frv. um láglaunabætur, að vísu skitnar 50 millj. í staðinn fyrir að úr launaumslögunum 1. des. verða teknar á einu bretti 450–500 millj. Það dugar ekki einu sinni fyrir vörugjaldshækkuninni sem skilar 85 millj. á ári. Það átti að fylgja fleira. Það átti að fylgja lenging orlofs á sama tíma og menn tala um það að þjóðin eigi að vinna sig út úr ógöngunum til þess að geta borgað bakreikning ráðherrasósíalistanna og rányrkjupostulanna. Það áttu að fylgja ótal fylgifrv. En sannleikurinn er sá að það er ósköp einföld ástæða fyrir því að þau frv. eru ekki komin fram. Það er vegna þess að í þeim málum, rétt eins og í vaxtamálum, næst ekki samkomulag innan ríkisstj. Framsóknarmenn bíða eftir því að Alþb.-mennirnir samþykki nýjan vísitölugrundvöll. Þeir samþykkja ekki láglaunabæturnar fyrr. Alþb.-menn hafa það uppi í erminni að þeir hafa gælt við þá hugmynd að leita nú í smiðju Alþfl. eftir skynsamlegum málum. Og verði þeim að góðu, ekki veitir þeim af í allri sinni hugmyndafátækt. Þeirra á meðal er t.d. hugmyndin um að leggja niður Framkvæmdastofnun ríkisins og sameina fjárfestingarlánasjóði og fara að reka þá af viti og ábyrgð. Þeirra á meðal er t.d. hugmyndin um það að hætta þeirri óráðsíu og ósvinnu, á sama tíma og verið er að krefja launþega í þéttbýli um stórkostlegar skattgreiðslur, að halda áfram að greiða hundruð millj. með óseljanlegum landbúnaðarafurðum sem skattlagningu á launþegafjölskyldur, sem í sumum tilfellum er bein eignatilfærsla frá fátæku fólki í þéttbýli til stóreignamanna í sveitum, varið af málsvörum þess flokks sem kennir sig við sósíalisma og verklýðshreyfingu. Ég spái því að ekki muni standa á stjórnarandstöðunni - um það leyti sem þessi vinstri stjórn hefur náð samkomulagi um sín fylgifrv. og mannað upp kjarkinn til þess að leggja fram sín brbl. - að svara því hvað hún vilji í staðinn, eins og þegar hefur komið fram. Alþfl. hefur náttúrlega á undanförnum árum lagt fram þann lagabálk sem er svarið við því í heild sinni, og Alþb.-mönnum, þeim hugmyndaöreigum, er ekkert of gott að tína til úr því það sem þeim þóknast. Það mun ekki standa á því að við fylgjum okkar málum þegar ríkisstj. stendur við það loforð sitt að setja þau fram sem fylgifrv. Og það getur vel verið að við hjálpum þeim svolítið við það. Að lokinni þessari ráðstefnu er eiginlega fátt eftir annað en eitt. Og það er það að hæstv. fyrirspyrjandi, sem hefur fengið fjögur eða fimm svör til allra átta - vegir liggja til allra átta frá hæstv. ráðherrum um afstöðu til vaxtamála - reki nú endahnútinn á þetta undarlega málaþjark og svari fyrir hönd Sjálfstfl.: Frjálsir vextir eða atvinnurekendavextir?



Herra forseti. Í umr. í gær um vaxtamálin kom fram hjá hæstv. fjmrh. að aðaláhyggjuefni hans og hans flokks í vaxtamálum væri misræmið í kaupgjalds- og lánskjaravísitölu. Vegna þeirra orða sé ég ástæðu til að blanda mér í þessar umr. Ég fagna þessari yfirlýsingu, því að það er vissulega ástæða til að hafa áhyggjur af þróun þessa þáttar í verðtryggingarmálum. En það er ekki nóg að hafa áhyggjur. Það bætir ekki stöðu lántakenda að hafa bara áhyggjur af þessu. Það verður að grípa þegar í stað til aðgerða til að taka á þessu máli. Þrátt fyrir áhyggjur, sem bæði komu fram í gær hjá hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh., og ályktanir þingflokks þeirra í þessu máli hef ég þó lítið orðið vör við að þeir sýndu áhuga á frv. sem fyrir Alþingi liggur um þetta efni og ekki hefur enn komist til 1. umr. þótt það hafi legið fyrir þinginu nú í þrjár vikur. Hæstv. fjmrh. orðaði það svo í umr. í gær, að Alþfl. hefði hugmyndir sem gengju í sömu átt og þær ályktarúr, sem Alþb. hefði gert í þessu efni. Auðvitað veit ráðh. að Alþfl. hefur meira en hugmyndir í þessu máli og meira fram að færa en bara ályktanir um málið. Það liggur fyrir ítarlega útfært frv., sem nú bíður þess að verða tekið á dagskrá. Það var fyrir um það bil tveimur árum sem ég byrjaði að athuga þetta mál, en þá hafði þetta misræmi verið um nokkurra mánaða skeið. Sérfræðingar, sem ég leitaði til, töldu þá að þessi þróun, sem þá var, gæti ekki staðið lengi og hlyti að snúast við. Þess vegna hélt ég að mér höndum þar til s.l. vor að ég tók þetta mál upp að nýju. Hæstv. fjmrh. talar um að kjaraskerðingin fyrirhugaða 1. des. muni enn auka þennan mun og talar um 10% í þessu sambandi. Þetta er auðvitað hárrétt hjá hæstv. ráðh. og tími til kominn að hann átti sig á því og þó fyrr hefði verið, því hver einasta kjaraskerðing sem ráðh. hefur staðið að síðan hann settist í ráðherrastól hefur aukið þetta misræmi. Ég held að allir hljóti að vera sammála um að það sé ákaflega lítið sem bendi til þess að þessari þróun verði snúið við á næstunni og menn verði því að taka höndum saman og leysa þetta mál, bæði stjórn og stjórnarandstaða. Og stjórnarsinnar, sem fjálglega hafa lýst yfir nauðsyn þess að taka á þessu máli, hljóta að geta sameinast um frv. sem fyrir Alþingi liggur, þó ekki sé um stjfrv. að ræða, þegar fram hefur komið að þeirra hugmyndir ganga í sömu átt og í þessu frv. felst. Ef eitthvað það er í útfærslunni sem stjórnarsinnar geta ekki sætt sig við erum við Alþfl.-menn að sjálfsögðu tilbúnir til að skoða allt sem betur mætti fara við meðferð frv. hér á Alþingi, en ég gat ekki heyrt annað en að efni til séu þeir sammála þeirri aðferð og þeirri meginhugmynd sem í frv. felst. Sá mismunur, sem orðið hefur á verðtryggingarviðmiðun og kaupgjaldsviðmiðun frá því að lánskjaravísitalan var fyrst reiknuð út, er hrikalegur. Frá 1. júní 1979 til 1. okt. 1982 hefur lánskjaravísitalan hækkað um 323% og byggingarvísitalan hefur hækkað um 375%. Ef við berum þetta saman við meðallaunataxta nokkurra starfsstétta kemur í ljós að á sama tíma hafa meðallaun verkamanna hækkað um 291%, verkakvenna um 285%, iðnaðarmanna um 302%, verslunarmanna um 261%, landverkafólks um 286% og opinberra starfsmanna um 255%. Samtals hafa því meðallaun þessara starfshópa, sem ég hef hér rakið, hækkað um 277%, á móti því að lánskjaravísitalan hækkar um 323% og byggingarvísitalan um 375% á þessu tímabili. Það er alveg ljóst, að heimilin í landinu standa ekki af sér þessi áföll til lengri tíma, þegar þau hafa miklar fjárskuldbindingar, t.d. vegna íbúðakaupa. Launafólk í landinu hefur orðið að búa við hverja kjaraskerðinguna á fætur annarri undanfarin ár og í kjölfar þeirra eykst sífellt misræmi á milli launa og verðtryggingar. Afleiðingin er að fólk þarf sífellt að leggja á sig meiri og meiri aukavinnu til að standa við sínar fjárskuldbindingar. Afleiðing þessa er ekki bara að rekstrargrundvelli heimilanna er stefnt í mikla tvísýnu, heldur hitt einnig, sem er ekki síður alvarlegt, að þegar fyrirvinnur þurfa sífellt að leggja á sig meiri og meiri aukavinnu, nánast vinnuþrældóm, til að standa við fjárskuldbindingar sínar, þá getur það haft í för með sér félagslegar afleiðingar af margvíslegum toga. Slíkar afleiðingar koma ekki bara niður á heimilum, sem fyrir slíku verða, heldur einnig á þjóðfélagsheildinni. Með þessu er ég ekki að segja að þetta mál eitt út af fyrir sig leysi fjárhagsvanda heimilanna, en leiðrétting á þessu misræmi er einn mikilvægur hlekkur þess að lántakendur hafi möguleika á að standa við skuldbindingar sinar, að kaupið haldi í við verðtryggingarviðmiðun. Auðvitað þarf margt fleira að koma til, en ég skal ekki fara út í það hér. Um er auðvitað að ræða lengingu lánstímans og miklu hærra lánahlutfall sem lánað er til íbúðakaupa. Tvennt vil ég þó aðeins nefna hér í örfáum orðum. Það hefur ekki verið staðið við það ákvæði 33. gr. í lögum um Húsnæðisstofnun frá 1980, sem kveður á um að gjalddagar lána hjá Húsnæðisstofnun séu eigi færri en fjórir á ári. Það fyrirkomulag yrði þó til verulegra bóta fyrir lántakendur og mundi dreifa greiðslubyrðinni. Um þetta eru þó skýlaus ákvæði í lögum. Einnig hefur reynst erfitt fyrir húsbyggjendur að fá að skuldbreyta eldri lánum með hlutfallslegri verðtryggingu þrátt fyrir skýlaus ákvæði til bráðabirgða í lögum um Húsnæðisstofnun frá 1980 þar um. Greiðslubyrði lána sem tekin voru á árunum 1974–1979 með hlutfallslegri verðtryggingu, þ.e. 60% verðtryggingu og 9.75% vöxtum, er lántakendum mun þyngri en annarra lána. En það hefur verið, eins og ég segi, fyrirstaða í Húsnæðisstofnuninni við að fá í gegn þessa skuldbreytingu. Hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh. hljóta að hafa verulegar áhyggjur af þessum þáttum, sem þyngja greiðslubyrði heimilanna eins og sá þáttur sem snýr að verðtryggingarviðmiðun og kaupgjaldi. Herra forseti. Ég skal ekki lengja mál mitt frekar, þó um verðtryggingarstefnu þessarar ríkisstj. eins og hún er framkvæmd mætti hafa mörg orð. Ég tel það góðs viti og lýsi enn ánægju minni með það, að svo virðist sem samstaða geti náðst um frv. okkar Alþfl.-manna um lánskjaravísitölu og kaupgjaldsvísitölu. Ég minni einnig á í því sambandi, að hæstv. sjútvrh. hefur haft um það mörg orð í fjölmiðlum að taka þyrfti á þessu máli. Vænta má því þess, að a.m.k. þrír flokkar hér á Alþingi geti náð samstöðu um málið. Þó seðlabankafulltrúar hafi lýst því yfir að himinn og jörð muni farast ef hreyft verður við þessu máli, þá er þar auðvitað á ferðinni almenn íhaldssemi hjá bönkunum. Ég trúi því ekki að sjútvrh. láti seðlabankamenn stöðva sig í því að leggja lið þessu brýna réttlætismáli. Sjútvrh. hefur áður heyrt þau fleygu orð, að vilji sé allt sem þarf, og það gildir einnig um þetta mál. Ég er því vongóð um að samstaða geti náðst um þetta mál, a.m.k. hjá þrem flokkum hér á hv. Alþingi. Ég vil taka undir með fjmrh., sem fram kom í hans orðum í gær, að brýnt sé að taka á þessu máli nú þegar, enda lýsti hann því réttilega yfir að 1. des., í kjölfar kjaraskerðingarinnar, mundi misræmið enn aukast, og talaði hann um 10% í því sambandi. Hæstv. fjmrh. og hans flokkur hlýtur því að leggja þunga áherslu á að frv. okkar Alþfl.-manna fái afgreiðslu hér á hv. Alþingi fyrir 1. des. Ég minni á að í samþykkt þingflokks Alþb. segir að megináherslu beri að leggja á þetta mál, þar sem fyrirsjáanlegur sé verulegur munur á lánskjaravísitölu og verðbótum launa 1. des. n.k. Ég veit a.m.k. að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson leggur mikla áherslu á að frv. okkar Alþfl.-manna fái afgreiðslu fyrir 1. des., enda hefur hann látið þess getið í fjölmiðlum að eitt af skilyrðum hans fyrir stuðningi við brbl. sé samræming á kaupgjaldsvísitölu og lánskjaravísitölu. Í Þjóðviljanum 8. sept. s.l. segir hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, þegar hann ræðir um skilyrði fyrir stuðningi sínum við brbl., með leyfi forseta: „Ég set því það að skilyrði“, segir Guðmundur J. Guðmundsson, „að verði það meginatriði ekki virt að meiri byrðar verði lagðar á aðra en láglaunafólk mun ég standa fastur á því að greiða atkv. gegn brbl. Í þessu sambandi“, segir Guðmundur J. Guðmundsson, „vil ég sérstaklega nefna það, að ég geri það að stóru máli að lánskjaravísitala verði látin fylgja kaupinu þannig að verkafólk geti staðið undir þeim dýru lánum sem það neyðist nú til að taka.“ Þetta segir Guðmundur J. Guðmundsson í Þjóðviljanum 8. des. s.l. og þetta sjónarmið ítrekar hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson síðar í Dagblaðinu 13. okt. Ef hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson meinar það sem hann segir um þetta mál, sem ég að óreyndu dreg ekki í efa, er það auðvitað ljóst að úrslit verða að fást í þessu máli áður en Guðmundur J. Guðmundsson greiðir atkv. um brbl. Því er það ekki síður mikilvægt að þetta frv. fái afgreiðslu fyrir 1. des. en frv. um orlof, sem nú liggur fyrir Alþingi, eða önnur fylgifrv. ríkisstj. við brbl. Herra forseti. Ég vek athygli ríkisstj. á þessum orðum hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar, að þetta er eitt af skilyrðum hans, sem hann setur um stuðning við brbl., og ég vek athygli á því, að ekki er hægt að skilja ályktun þingflokks Alþb. öðruvísi en svo, að afgreiða verði þetta mál fyrir 1. des. Og ég vek athygli á því, að enn hefur ekki komist á dagskrá frv. um þetta mál, sem legið hefur nú fyrir Alþingi í þrjár vikur. Ég vil því beina því til hæstv. forseta Sþ., að hann beiti sér fyrir því að þegar á morgun verði tekið á dagskrá Nd. frv. okkar Alþfl.-manna um breytingu á lögum um stjórn efnahagsmála. Ég undirstrika, að Alþb.-menn hafa þegar lýst yfir því að hugmyndir þær sem í frv. okkar Alþfl.-manna felast falli að hugmyndum Alþb. og í útvarpsumr. hefur sjútvrh. látið í ljós svipaða skoðun. Það er ekki síður mikilvægt, að eitt af skilyrðum Guðmundar J. Guðmundssonar við stuðning við brbl. er að leiðrétting fáist á þessu máli, sem í frv. okkar felst, fyrir 1. des. Engin þörf er því á að tefja framgang málsins og auðvitað með öllu óþarft og nauðsynjalaust að bíða þess að ríkisstj. leggi fram frv. um málið. Ég vildi að lokum enn ítreka ósk mína til hæstv. forseta Sþ. um að hann fallist á þessa málaleitan, sem ég hef hér beint til hans, og fram komi við þessa umr. að hann beiti sér fyrir því að frv. um breytingu á lögum um stjórn efnahagsmála verði tekið til umr. í Nd. á morgun. Ég vil reyndar einnig beina því til hæstv. forseta Nd., sem hér situr og hlýðir á þessar umr., að hann geti orðið við þessari ósk.



Herra forseti. Þessi umræða er nú orðin ærið löng og e.t.v. ekki ástæða til að bæta mörgum orðum við hana. En það verð ég að segja, að í þau ellefu ár rúm sem ég hef átt sæti á hinu háa Alþingi hafa engar umr. orðið með þeim hætti sem maður varð áheyrandi að hér í gær. Fyrir ráðh. og hæstv. ríkisstj. eru lagðar fsp., sem þeir og svara, en menn urðu engu nær um stefnu hæstv. ríkisstj. Nú var það helst von mín að flokksfélagi minn sem svo á að heita, hæstv. forsrh., sem gaf sér tíma til þess að sitja hér andartak í dag, mundi hlaupa undir bagga og gefa okkur einhver svör. Og nú beini ég því til hæstv. forseta vors að hann athugi um það að kalla þessa hæstv. ráðh. hér til umr., af því að við erum að fjalla um ein mikilvægustu þjóðmálin sem menn hafa handa í milli í dag. Væri nú kannske ekki ráð að senda einhverja dráttarbáta upp í stjórnarráð að draga kapteininn af strandstaðnum og hingað niður eftir því hér á hann að vera? Ég sakna hæstv. félmrh., formanns Alþb., ég á erindi við hann, og ég sakna formanns Framsfl., svo ruglaður sem hann annars er í ríminu, bæði í þessu rími sem öðru, en ég þarf að leggja fsp. fyrir hann einnig. Ég þarf alveg sérstaklega að spyrja formenn Alþb. og Framsfl. að því hversu lengi þeir ætli að láta hafa sig að ginningarfíflum og sína flokka. Það var dapurlegt, og sérstaklega af því að mér er nokkuð vel til þess manns af ýmsum ástæðum, að hlusta á svör hæstv. viðskrh. Hann skýrði frá því að frá Seðlabanka hefði komið erindi 11. ágúst um vaxtamál. Og nú er óhjákvæmilegt að menn geri sér grein fyrir því að það gilda lög um þessi efni, lög sem framkvæmdavaldinu ber að fara eftir og á ekkert að hafa um að segja að öðru leyti. En við hér á hinu háa Alþingi, og á þetta hef ég bent þrásinnis, höfum orðið að búa við það og látið okkur það lynda, því miður, að horfa upp á framkvæmdavaldið fara eftir lögum og að lögum að vild sinni. Og við höfum séð þetta í fleiri efnum en beinhörðum lögum reyndar, sem er skaðminna, þar sem þeir hafa foraktað þáltill. æ ofan í æ. - Það er einhver annar en ég sem á þessi skilaboð um að tala til kl. 4. En það eru sjálfsagt einhver tímamót í framboðsmálum í prófkjöri sem þarna skera úr um. En ég er ekki einn af þeim.  Hann gat þess hæstv. viðskrh., að þegar slík erindi sem þessi kæmu frá Seðlabanka væri nú mikið ráð og æskilegt að fljótt væri brugðist við um slíkar ákvarðanir. Það er alveg rétt. Það þykir mikill siður og góður að bregðast fljótt við í gengisbreytingarmálum og í stjórnun peningamála. En hvað skeði? Það liðu ellefu vikur þar til þetta var framkvæmt og svo er staðið hér upp og sagt að það sé mikilvægt að vera fljótur og bregðast fljótt við þegar svona rekur á fjörur manna, eins og þessi lögboðna ákvörðun um vaxtabreytingarnar var. En þeir standa frammi fyrir því, að atvinnuvegirnir eru vitanlega að stöðvast, aðalútflutningsatvinnuvegir okkar eru að stöðvast vegna óðaverðbólgunnar. Við getum ekki haldið áfram að flytja út kostnaðarhækkanir vegna verðbólgunnar. Og auðvitað er þeim ekkert haldið gangandi nema með áframhaldi gengissigs eða gengisfalls, eða hvað sem þeir vilja nefna þetta, og vítahringurinn heldur áfram sem aldrei fyrr. Þeir hafa haldið gangandi útflutningsatvinnuvegunum allt þetta ár með seðlaprentun niðri í Seðlabanka, ég get borið vitni um það. Og því á að halda áfram - baneitraðasta ráðið sem menn geta brugðið á þegar verðbólga geisar. Og allt er þetta gagnslaust „gymnastik“, allt sem þessir menn þykjast vera með handa í milli, eins og komið er okkar verðþróunarmálum, sem þessi ríkisstj. á aldrei eftir að fá fangs á og ber þess vegna að víkja frá. Ég hef aldrei heyrt önnur eins svör hjá ríkisstjórnarmönnum og gáfust hér í gær. Það var auðvitað bágborið upplit á hæstv. ríkisstj. þegar að hún var að ganga fyrir ætternisstapa, ég minnist þess, 1974 og menn áttu ekki fóður undir fat. Það var auðvitað dapurleg sjón að sjá liðið sem æddi hér um, upplausnarlið stjórnarinnar, 1979 og gafst þá upp með aumkunarverðum hætti. Svona upplit á einni ríkisstj. hef ég aldrei séð, ekki viðlíka. Það er talað um að ráðherranefnd hefði verið skipuð sama daginn og ríkisstj. ákvað að framkvæma þetta. Enginn þarf að segja manni, enda má vitna í yfirlýsingu Seðlabankans og embættismenn þar, að þeim detti í lifandi hug að birta yfirlýsingu um samráð við ríkisstj. nema af því að það hefur verið haft. Og það stendur þar skýrum stöfum. Auðvitað tók ríkisstj. ákvörðun um framkvæmd laganna, eins og vera bar og vera ber og þarf ekki að skjóta sér á bak við dr. Jóhannes Nordal eða neinn annan. Svo koma ráðh. hér og segja að stefna ríkisstj., eins og hæstv. viðskrh. sagði, væri að fara varlega í þessum sökum og þeir hefðu skipað fjögurra manna ráðherranefnd á fimmtudaginn til að fara að ræða þessi mál, 11 vikum frá því sem þeir fengu fyrstu tilkynninguna frá Seðlabankanum. Og hæstv. fjmrh. í þessu vesalings litla ríki okkar kemur hér upp og segist ekki vera sáttur við vaxtaákvarðanir sem um gilda skýlaus lög. Fjármálaráðh. í ríkinu segist ekki vera sáttur við ákvarðanirnar og að þær hafi komið sér á óvart. Hvar er komið högum þessara vesalings manna, sem eiga að heita hæstv. ráðh. og manni bera að ávarpa svo samkvæmt þingsköpum? Hann vefengir ekki, segir hann, að þeir hafi lagalegan rétt. Hann gerir það að vísu ekki, en hann er ekki tilbúinn til þess að framfylgja lögunum. Þessi maður, sem við höfum kosið hér eða þetta háa Alþingi, - að vísu ekki ég sem að líkum lætur - álítur sér ekki bera nein skylda til þess að framfylgja þessum skýlausu lögum. Og hann er andstæður því að framfylgja þeim og hann gagnrýnir Seðlabankann og tekur til að þetta hafi komið „eins og þjófur úr heiðskýru lofti“. Svo gera þeir hér upp í Hlaðbúð, Alþb., sérbókun á samþykkt um verðbótaþáttinn o.s.frv., að vaxtahækkunin fari ekki fram úr verðbótaþætti á hækkun launa. Allt saman yfirskin og út í bláinn! Viðskrh. endaði sína ræðu á því að gagnrýna Sjálfstfl. fyrir andstöðu við brbl. Hvað vilja nú hæstv. ráðh. vera að minnast á þetta óbermi, sem heitir brbl., og hvar eru þau? Hæstv. viðskrh. hefur ekki hugmynd um hvort hæstv. forsrh. ætlar að leggja þau fram eða ekki.

Hann hélt að það væri búið að því.

Ja, hann hélt það já.  En hvað fela brbl. í sér, eins og hér hefur verið bent á? Dettur mönnum það lifandi í hug að það verði ráðið til þess að bjarga okkar verðbólgumálum að seilast æ ofan í æ til hinna lægri launuðu í þjóðfélaginu og skera niður verðbæturnar? Dettur mönnum það í hug í 60–70% verðbólgu? Auðvitað er það mikilsvert ef verkafólkið í landinu telur sér tök á að gefa eftir. Auðvitað dregur það úr sem einn þáttur, getur verið mikilsverður þáttur, en að ætla að beita þessu sem reglu í þessari fljúgandi verðbólgu hlýtur óðar í bili að stefna til opinnar styrjaldar við þá sem eiga að gæta hagsmuna hinna lægst launuðu. Þetta sér hver heilvita maður. Ég er ekki að gagnrýna aðferðina út af fyrir sig, ef þannig stendur á að margvirkum aðgerðum er beitt í senn og hægt er að ná um það góðu samkomulagi við launastéttirnar að þær gefi eftir á þessu sviði. En í þessum ógnum, sem yfir dynja núna um verðbólgu og verðlagsþróunina sjálfa, mega menn ekki láta sér til hugar koma að þetta geti gengið eða taki nokkru tali. Og hann segir, hæstv. viðskrh., að ef við ekki samþykkjum brbl. þeirra rjúki verðbólgan upp í 70–80%. Hún gerir það hvort sem er. Hún gerir það auðvitað hvort sem er. Þetta er allt saman á hverfanda hveli. En hann kom svo hér hæstv. sjútvrh., formaður Framsfl. Hefur hæstv. forseti gert einhverja tilraun til að draga þessa menn hingað niður eftir til þess að tala við okkur?

Hæstv. sjútvrh. er með fjarvistarleyfi á þessum fundi.

Það á ekki að gefa honum það. Hér þyrfti hann að vera því að hann þarf að fara að átta sig á hlutunum. - Hann tilkynnti að framkvæmd þessarar lögbundnu stefnu, þessarar stefnu sem ríkisstjórnin tók auðvitað ákvörðun um að framkvæma að þessu leyti og fól Seðlabankanum að framkvæma, muni leiða til greiðsluþrots hjá fyrirtækjunum í fiskiðnaði og sjávarútvegi. Hæstv. sjútvrh., formaður Framsfl., meginstólpi þessarar hæstv. ríkisstjórnar, tilkynnir „að framkvæmd þessarar stefnu hlýtur“, segir hann, „að leiða til greiðsluþrota hjá fyrirtækjunum.“ Afkoma frystingarinnar í núlli - gengisaðlögun kallar hann þetta hrap sem hefur orðið á genginu undanfarnar vikur - hrökkvi hvergi nærri til að mæta þessari nýju stefnu, sem þeir kalla svo, þessari framfylgd láganna um vexti. Hvað ætla þá þessir herrar að gera? Hvað er næst? Ég krefst þess, herra forseti, að þessari umr. verði ekki slitið fyrr en við fáum alveg sérstaklega að ganga á hæstv. forsrh. um það, hver hans stefna er. Engin heil brú er í því sem komið hefur fram hjá þeim hæstv. ráðh. sem fyrir svörum hafa setið og ég hlýt og við hljótum að eiga kröfu á því hér á hinu háa Alþingi að fá að heyra hans álit. Hann flutti stefnuræðu fyrir okkur hér á dögunum, þar sem engu einasta orði var vikið að þessum mikilvæga þætti. Raunar er mér ekki margt, og ekkert, minnisstætt úr þeirri ræðu nema þar sem sagði: „Á öllu veltur“, sagði þar í næstsíðustu málsgreininni, „að við stöndum saman, tökumst á við erfiðleikana og verðum ekki sundrungaröflum að bráð“. Sælir eru þeir sem heyra slík orð og varðveita þau. Kannske mætti hafa þetta öðruvísi og segja: Heimskir eru þeir sem hlusta á slíka hræsni. En sama er, þetta er mér minnisstætt. Og bræður mínir: Það má vel vera að ég eigi eftir að hafa þetta yfir í annan tíma, sér í lagi ef hann sýndi okkur þá virðingu að vera viðstaddur svo mikilvæga umræðu. Ég hygg þó að frægust hafi ræða hæstv. spítalaráðherra verið, formanns Alþb. Maður verður að fara að kenna slíka hæstv. ráðh. við sjúkrahús því að ég sé ekki betur en þeir eigi þar helst heima. Hann tilkynnti að lög sem sett voru um þetta efni, vaxtamálin, þegar hann var bankamálaráðherra, og það eftir að hafa stjórnað þessu ríki í þrjú ár, að sú raunvaxtastefna, sem er meginundirstaða í peningamálum, hafi gengið sér til húðar. Þetta tilkynnir hann og þetta uppgötvar hann eftir að hann er búinn að missa tök á því að setja lög á Alþingi. Í þrjú ár stjórnar hann við þær aðstæður að það þurfi, eins og hann segir, að fara fram gagnger endurskoðun allra laga - og ég bókaði þetta eftir honum - sem varða peningamál í landinu. Þegar komið er að því að þessi hæstv. ríkisstjórn druslist frá völdum uppgötvar formaður annars burðarássins í þessari hæstv. ríkisstjórn að öll meginstefna í peningamálum hæstv. ríkisstjórnar hafi gengið sér gersamlega til húðar, að það þurfi að endurskoða öll lög sem varða peningamál í þessu landi. Ég man ekki hvort hann orðaði það svo, en ég hef bókað hér með upphrópun: Niður með Seðlabankann. Ég bið hæstv. forseta um að það verði flett upp á þessu, ef ég fer með rangt mál, en nokkurn veginn svona hljóðaði þetta. Og sökin á þessu öllu saman, þessari kórvillu í peningamálum, peningapólitík þessarar þjóðar, er sök Alþfl., kratavesalinganna sem komu þessu á hér um árið og er eitt af því fáa sem þeir hafa af viti gert! En meginsökin er auðvitað ekki þeirra. Alveg eins er hjá hæstv. forsrh. Það er alltaf einhverjum úti í löndum um að kenna hvernig komið er, það er einhverju ósjálfræði annarsstaðar á hnettinum að kenna hvernig komið er hér. Hjá hæstv. félmrh. er Vilmundi um að kenna hvernig komið er í peningapólitík á Íslandi. Þetta heitir nú að finna sér blóraböggul í lagi! Menn spyrja hér hvort heldur menn standi með ríkisstjórninni eða Seðlabankanum. Ég veit ekki hvernig á að fara að því að standa með ríkisstjórninni, því ég veit ekkert hvar hún stendur eða hvaða afstöðu hún hefur í þessu máli eða öðrum. Hver er að tala um það og hver er að spyrja um hvort þeir standi með Seðlabanka, sem er að fara að lögum? Hvers vegna þarf að vera að spyrja um það? Mér er það minnisstætt, að þegar þessi vaxtamál voru hér til umr. á sínum tíma gerði ég ekkert annað en að spyrja kurteislega um hvernig fyrirtæki í sjávarútvegi og fiskvinnslu ættu að fara að standa undir þessum kjörum. Menn túlkuðu þetta sem svo, að ég væri algjör andstæðingur þessarar aðferðar og höfðu það eins og vant er að vilja sínum. Þeir tala mest til að mynda um fjármálapólitík Framkvæmdastofnunar sem aldrei hafa kynnt sér hana. Til að mynda er allt það fé, sem okkur hefur verið falið nú til þess að halda fyrirtækjum gangandi, auðvitað fullverðtryggt og við höfum ráðið því og talið enda þá lagalegu stefnu uppi. En þetta er ég ekkert að upplýsa menn um, því að þeir sem vilja geta haldið sig við sitt rórill að fara með rangt mál og fer það best og eru mælskastir þegar svo stendur á. En það er auðvitað alveg ljóst, að með þessum aðferðum, sem hér hefur verið beitt, hefur vitanlega ekki gengið á öðru en halda útflutningsfyrirtækjunum gangandi með hrapandi gengi eða stórum gengisfellingum. Þau gátu auðvitað ekki staðið undir þessu, eins og þeim hefur verið búin rekstursaðstaða í þessu þjóðfélagi. Að sjálfsögðu gátu þau það ekki. Allt hefur þetta orðið samvirkandi til þess að nú flýgur verðbólgan áfram sem aldrei fyrr. Auðvitað er sjálfsagt mál að beita þessari vaxtastefnu, ef menn háfa tök á verðbólgunni og þröngva henni niður með hörðu. Við getum auðvitað þolað þessa vaxtapólitík þegar og ef við náum tökum á verðbólgunni. En þegar menn missa hana út úr höndunum á sér jafnharðan, eins og þessi hæstv. ríkisstjórn, er þetta ekkert annað en olía á eldinn, magnaðasta olía sem hægt er að nota, og allar þessar hundakúnstir í sektarútreikningum Seðlabankans, sem hann beitir nú við viðskiptabankana í landinu, sem þyrfti nú að finna í minningu þessarar ríkisstjórnar eitthvert sérstakt nafn á. Ég sé að strandkapteinninn verður ekki dreginn að þessu sinni hingað niður eftir til þess að hægt verði að eiga við hann orðastað, enda auðvitað tilgangslaust. Það yrðu þá ekkert nema yfirhylmingar sem farið yrði með. Það hefur aldrei verið gert annað. Þessi hæstv. ríkisstjórn hefur aldrei komið til dyranna eins og hún er klædd alveg frá því hún var stofnuð. En kannske ritari Framsfl., hæstv. viðskrh., vildi taka fyrir mig skilaboð til hæstv. sjútvrh. og samgrh. og formanns Framsfl. Þau eru þessi: Hversu lengi ætlar hann að láta hafa sig að ginningarfífli? Hann hefur nefnilega verið hafður það og hans flokkur síðan í desember 1979. Hverjum má trúa fyrir slíkum skilaboðum til Svavars Gestssonar hér inni? Ég sé nú engan í bili.  
            



Herra forseti. Ég held að ekki verði hjá því komist að ítreka enn við hæstv. forseta að hann sjái um að þeir hæstv. ráðherrar, sem í gær helltu úr skálum reiði sinnar yfir bæði flokka og menn hér á Alþingi, sjái sóma sinn í því að vera viðstaddir þegar okkur hinum óbreyttu gefst kostur á að ræða við þá og svara. Ég vil því gera þá kröfu til hæstv. forseta að hann geri ráðstafanir til þess að a.m.k. hæstv. félmrh., hæstv. fjmrh. og hæstv. samgrh. verði viðstaddir þá umr. sem nú heldur hér áfram.  Mér finnst satt að segja - og ég veit að hæstv. forseti er mér sammála í því, hann er réttsýnn maður og drengur góður - mér finnst lágmarkskurteisi að ætlast til þess af hæstv. ráðherrum, sem talað hafa eins og gert var hér í gær, að þeir sitji undir umr. og hlýði á svör við þeim fullyrðingum sem þeir hafa hér fram sett.

Ég gef hv. ræðumanni kost á að fresta ræðu sinni.

Það var ekki það sem ég var að óska eftir, hæstv. forseti. Ég var að óska eftir því að annaðhvort kæmu þessir hæstv. ráðherrar í salinn og hlýddu á umr. eða að umr. yrði frestað. - Fundarhlé.



Þeir hæstv. ráðherrar sem óskað var eftir að yrðu hér viðstaddir munu enn vera bundnir á fundi, sem ákveðinn hafði verið með hv. 2. þm. Reykn., en hv. 6. landsk. þm. hefur ákveðið að halda áfram ræðu sinni.

Karvel Pálmason (frh.): Herra forseti. Það er að vísu slæmt að hæstv. ráðherrar skuli ekki sjá sér fært að mæta hér til þingfundar. Að vísu skal það tekið fram að það er að sjálfsögðu mikils virði að hæstv. ríkisstj. og ráðh. ræði við formann Alþfl., hv. 2. þm. Reykn. Ég hef því kosið, þrátt fyrir mjög mikla óánægju mína með að hæstv. ráðherrar skuli ekki mæta hér, að halda áfram máli mínu. Ég held að það geti ekki farið fram hjá neinum þeim sem hlýtt hefur á stjórnmálaumræður á undangengnum dögum - þá á ég við útvarpsumræðurnar sem hér urðu fyrir rúmri viku og ekki síður þá umr. sem hófst hér í gær utan dagskrár og einnig það sem staðið hefur yfir hér í dag- hvers konar rekald hæstv. ríkisstj. er orðin að því er varðar stefnu í efnahagsmálum - og raunar öðrum málum. Engum getur blandast hugur um þetta sem heyrt hefur þær umr. Þess vegna er líka mikils virði að þessum umr. öllum sé komið sem best á framfæri við almenning í landinu. Í þessum umr. um vaxtamál hafa komið hér í ræðustól fjórir hæstv. ráðherrar. Það er hæstv. viðskrh. - hann er reyndar horfinn líka úr salnum núna þannig að enginn er eftir - og hæstv. sjútvrh., báðir enn a.m.k. að talið er framsóknarmenn. Þessir hæstv. ráðherrar hafa talað hvor í sína áttina í þessu máli. Einnig hafa hér talað bæði hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh. sem báðir eru í sama flokki. Einnig þeir hafa talað hvor í sína áttina. Fjórir hæstv. ráðherrar, sem tekið hafa þátt í þessum umr., hafa því talað í sína áttina hver. Ég held að það fari ekkert á milli mála - ég tek undir það með hv. þm. Sverri Hermannssyni sem hann sagði hér áðan - að aldrei hefur verið aumari málflutningur uppi hafður af hálfu forsvarsmanna ríkisstj. en hæstv. ráðherrar hafa uppi haft í þeim umr. sem nú hafa staðið hér part úr tveimur dögum. Um afstöðu Alþfl. til þess máls sem hér er á dagskrá þarf ég ekki mörg orð að hafa, en vísa til ræðu formanns flokksins, hv. 2. þm. Reykn., hér í gær og þeirrar stefnu sem Alþfl. hefur haft og hefur varðandi þennan þátt efnahagsmála, og þeirrar efnahagsmálastefnu almennt sem flokkurinn hefur sett fram tillögur og frumvörp um. Ég skal því ekki ræða það. En það eru nokkur atriði sem fram komu hér í umr. í gær, fyrst og fremst af hálfu hæstv. ráðh. sumra hverra, sem mér finnst ástæða til að gera að nokkru umræðuefni. Allir fyrrnefndir ráðherrar, fjórir að tölu, töldu að ákvarðanir Seðlabankans hinar síðustu um vaxtamál og vaxtahækkun varhugaverðar, að það ætti a.m.k. að fara varlega í slíkt. Og raunar lýstu þeir af sér allri ábyrgð á þeirri ákvörðun eða þeirri stefnu. Nú geri ég ráð fyrir að allir þessir hæstv. ráðh. hafi lesið fskj. með stefnuræðu hæstv. forsrh., sem sumir nefna þjóðhagsspá ríkisstj. eða forsrh. En einmitt í því fskj. er þessi stefna talin sú sem þurfi að framkvæma. Það er því um tómt mál að tala hjá hæstv. ráðherrum að reyna að bera af sér ábyrgð á þessari stefnu. Þeir hafa sjálfir í ríkisstj. lýst fylgi sínu og samþykki við þessa stefnu með stefnuræðu hæstv. forsrh. og þeim fskj. sem henni fylgdu. Það var held ég hæstv. fjmrh. sem fyrstur vakti máls á því að Alþb. hefði fyrst og fremst áhyggjur af rekstrarstöðu heimilanna, og þá fyrst og fremst áhyggjur af því misræmi sem er milli lánskjaravísitölunnar annars vegar og hins vegar kaupgjaldsvísitölunnar, og að þingflokkur Alþb. hefði gert samþykkt s.l. fimmtudag í þá átt að þessu yrði að breyta. Hæstv. fjmrh. gerði tilraun til þess að fara með ósatt mál. Hann var að vísu leiðréttur og honum bent á að raddir hefðu heyrst úr Alþfl. líka um að þetta þyrfti að gera. Og samþykkt þingflokks Alþb. er ekki gerð fyrr en hálfum mánuði eftir að hér hefur verið lagt fram frv. af hálfu Alþfl.-þingmanna þess efnis að leiðrétta þetta óréttlæti. Þá fyrst vaknar sú meðvitund að því er virðist í hugum þeirra Alþb.-manna að eitthvað þurfi að gera. Hæstv. félmrh. fullyrti hér í gær að sú raunvaxtastefna, sem Alþfl. hefði illu heilli pínt fram, væri búin að ganga sér til húðar, sú raunvaxtastefna sem formaður Framsfl. sagðist hafa verið plataður til að fylgja á sínum tíma. Hér hafa að sjálfsögðu verið hraktar þessar fullyrðingar hæstv. félmrh. En það er ástæða til að eyða örlitlum tíma í að ræða þær nokkru frekar. Núv. ríkisstj. er búin að sitja að völdum nokkuð langt á þriðja ár. Henni hefði verið í lófa lagið, með t.d. hæstv. bankamálaráðh. í broddi fylkingar eða hæstv. félmrh., að breyta þessari vaxtastefnu. Því hefur það þá ekki verið gert? Ber að líta svo á að það sé fyrst núna sem hæstv. félmrh. er að uppgötva það sem hann var að lýsa í gær? Sannleikur málsins er auðvitað sá, eins og hér hefur verið bent á, að ástæðan fyrir því hversu illa er komið t.d. fyrir húsbyggjendum í landinu eru þau svik sem núv. hæstv. ríkisstj. - og þá fyrst og fremst hæstv. félmrh. sem aðalráðamaður í húsnæðismálakerfinu - hefur haft uppi við húsbyggjendur. Annað grundvallaratriðið í raunvaxtastefnunni sem átti að framkvæma, sem var lenging lána, hefur verið svikið. Það er núv. ríkisstj. sem hefur gert það núna langt á þriðja ár. Ástæðan fyrir því hversu illa er nú komið h já sumum lántakendum er sú að skilinn hefur verið eftir annar hlutinn af þessu máli og svikið að framkvæma hann. Og á því ber hæstv. félmrh., formaður Alþb., ekki minnsta ábyrgð. Hæstv. félmrh. tók til orða eitthvað á þann veg að samkv. þessari stefnu Alþfl. hefðu allir bankar átt að fyllast, verða yfirfullir af peningum. Ég man ekki betur en í stefnuræðu hæstv. forsrh. haustið 1981 hafi sérstaklega verið vitnað til batnandi ástands í peningamálum í landinu vegna gífurlegrar aukningar á innstreymi fjármagns í peningastofnanir. Ég man ekki betur en að ég hafi lesið þetta og heyrt hæstv. forsrh. einmitt vekja sérstaka athygli á hversu vel hefði til tekist vegna aukins innstreymis peninga í peningastofnanir. Og það var sérstaklega undirstrikað að það væri vegna raunvaxtastefnunnar. Þetta skrifaði öll hæstv. ríkisstj. upp á haustið 1981. Þessar yfirlýsingar hæstv. forsrh. eru fluttar í nafni allrar ríkisstj. sem sérstakur gleðiboðskapur um hver áhrif hafi í raun og veru orðið af raunvaxtastefnu Alþfl. En það er ástæða til að vekja sérstaka athygli á þætti Alþb. í þessu máli. Hæstv. félmrh. og hæstv. fjmrh. sögðu. „Alþb. ber fyrst og fremst ugg í brjósti vegna rekstrar heimilanna í landinu, vegna þeirrar stöðu sem launafólk almennt er komið í.“ Hver hefur þáttur Alþb. verið í þessu? Það hefur látið það viðgangast nokkuð langan tíma að launafólk beri hærri vexti en atvinnureksturinn. Undir forsæti hæstv. félmrh. hefur átt sér stað ört minnkandi raungildi lána úr húsnæðismálakerfinu. Undir handarjaðri hæstv. fjmrh. og félmrh. - og ríkisstj. í heild hefur stórlega verið aukin greiðslubyrði af lánum hjá launafólki og húsbyggjendum. Og það er að manni skilst að frumkvæði Alþb. í ríkisstj. sem núna 1. des. á að skerða laun um 10% með brbl., sem hæstv. ríkisstj. þorir ekki að leggja fram hér í þinginu, vegna þess að hún telur ekki tryggan meiri hluta fyrir þeirri lagasetningu. Í sem fæstum orðum er þetta sú umhyggja sem Alþb. ber fyrir launafólki í landinu. Hæstv. viðskrh. varð hér á í gær að tilkynna að á borðum þm. lægi frv. um brbl.  Ég sagði hér í upphafi að hæstv. ráðherrar fjórir, sem hér hafa talað í umr., hefðu talað hver í sína áttina. En ég man það held ég rétt, annaðhvort kom það fram hér í umr. í gær eða það kom fram í fjölmiðlum, að þetta mál ætti að taka upp á ríkisstjórnarfundi í morgun, að þessa ákvörðun Seðlabankans, sem allir þessir hæstv. ráðherrar fjórir a.m.k. voru að reyna að breiða yfir að þeir bæru nokkra ábyrgð á, en er að finna í skjölum með stefnuræðu forsrh., ætti að taka til umræðu á ríkisstjórnarfundi í morgun. Í ljósi þess spyr ég - og vænti þess að hæstv. viðskrh. geti svarað því hér á eftir: Var þetta mál tekið til umræðu á ríkisstjórnarfundi í morgun? Og ef svo er hver varð þá niðurstaða þeirra umræðna? Ég vænti þess að hæstv. viðskrh. heyri þetta og geti svarað því hér á eftir hvort ríkisstj. hefur komist að einhverri niðurstöðu í málinu. Ekki er þó fyrir það að synja að sannleikskorn hafi slæðst með annað slagið í ræðum sumra hæstv. ráðh. Hæstv. félmrh. sagði eitthvað á þá leið hér í gær að hinar nýju útlánareglur Seðlabanka mundu stefna viðskiptabönkunum í algjör þrot. Ég tek undir þetta með hæstv. félmrh. Það er engu líkara en að með þeim nýju reglum, sem Seðlabankinn hefur nú sett, eigi að leggja í rúst nánast alla aðra bankastarfsemi í landinu. Seðlabankinn einn eigi að fara að annast útlán og önnur slík viðskipti eða þá að því eigi að sinna í gegnum Framkvæmdastofnun ríkisins, eins og að hluta til hefur verið gert með kreppulánum á undangengnum mánuðum. Ég tek því undir með hæstv. félmrh.: Seðlabankinn er nánast orðinn ríki í ríkinu. Það er hann sem virðist vera farinn að stjórna svo til öllum meiri háttar aðgerðum er varða peninga-, fjárfestingar- og efnahagsmál í landinu. Mér sýnist því að hæstv. ríkisstj., öll bankaráðin, bankastjórar og allt það lið gæti tekið sínar pjönkur og haldið heim ef fram verður haldið sem horfir og Seðlabankinn fær sinu framgengt. Mér sýnist meira að segja að svo langt ætli að ganga að Seðlabankinn ætli að fara að hlutast til um með hvaða hætti aðilar vinnumarkaðarins semji um þau mál sem þeir einir eiga um að fjalla og semja um, og þá er nokkuð langt gengið að mér finnst. Þó að ég ætli ekki að fara að ræða það sérstaklega hér þá gengur það nokkuð langt ef seðlabankastjóri eða stjórn Seðlabankans, bankaráð hans, ætlar að fara að hlutast til um þá samninga sem aðilar vinnumarkaðarins vinna að á hverjum tíma. Það sýnist mér vera í uppsiglingu og ekki langt undan.  En það er ástæða til þess að spyrja. Ja, spyrja, það er nú það. Hvern á að spyrja? Það er einn ráðh. hér.  Ég skal ekki, herra forsesti, taka öllu lengri tíma hér af umr. Ég vil aðeins í lokin taka undir með hv. þm. Sverri Hermannssyni eða raunar spyrja hann: Hvað ætlar Alþingi sjálft að láta ganga langt í því að framkvæmdavaldið taki sér svo að segja völd að eigin vild? Það er að mínu viti löngu kominn til þess tíma að fjárveitingavaldið, Alþingi sjálft, taki í taumana í þeim efnum. Ég vil svo að lokum, herra forseti, taka undir þá beiðni hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að forseti beiti sér fyrir því að frv. sem varðar lánskjaravísitöluna og kaupgjaldsvísitöluna, sem þm. Alþfl. hafa lagt fram, verði tekið á dagskrá hið allra fyrsta svo að úr því fáist skorið hvort ekki er í raun og veru meirihlutafylgi við það mál hér á þinginu áður en 1. des. rennur upp, því að það er í tengslum við það sem þá á að ske. Ég ítreka því tilmæli til hæstv. forseta um að hann beiti sér eindregið fyrir því að þetta mál verði tekið til umr. og úr því fáist skorið hvort meirihlutafylgi er fyrir hér á Alþingi. Að síðustu þetta. Mér hefur fundist öll stjórnmálaumræða síðustu tvær vikurnar, ekki síst síðustu dagana bera þess merki að Alþb.-menn eru orðnir mjög ókyrrir í því stjórnarsamstarfi sem þeir nú sitja í. Þetta þóttist ég heyra í útvarpsumræðunum sem fram fóru ekki fyrir löngu, og ekki heyrir maður það síður í þeim umr. sem átt hafa sér stað hér í gær og í dag um þennan þátt efnahagsmála, þ.e. vaxtaákvörðun og það sem henni fylgir. Ég minnist þess að hv. þm. Helgi Seljan var að mér fannst óvenju hress í útvarpsumræðunum fyrir viku síðan og taldi þá allt á hinn verri veg fyrir stjórnarandstæðingum hér á Alþingi. Hann kastaði fram í lok sinnar ræðu vísu þessu til staðfestingar. Einu góðskáldinu varð að orði, eftir að hafa heyrt vísuna hjá hv. þm. Helga Seljan, eftirfarandi, sem best er að komist í þingtíðindi, og það skulu vera mín lokaorð: Blekkingar þó byrla kunni brjóta fylgi stjórnarlista vandamál á víðum grunni, veganesti kommúnista.



Herra forseti. Ég mun ekki mæla í ljóðum, en mig langar þó að leggja orð í belg. Þingflokkur framsóknarmanna gerði á fundi sínum í gær samþykkt um vexti og lánskjaravísitölu svohljóðandi: „Þingflokkur framsóknarmanna leggur á það áherslu að úr þeim mikla viðskiptahalla, sem nú er, verður án tafar að draga. Í því skyni er nauðsynlegt að framkvæma skilyrðislaust allar þær aðgerðir sem ríkisstj. hefur boðað til þess að draga úr verðbólgu. Grípa verður til allra tiltækra ráða til þess að draga úr óþarfa innflutningi og áherslu ber að leggja á aukna framleiðslu og útflutning. Þingflokkurinn telur hins vegar hækkun lánskjaravísitölu og vaxta í þessum tilgangi óraunhæfa leið í þeirri stöðu sem nú er. Þótt verðtrygging sparifjár sé eðlileg, þegar til lengri tíma er litið, verður að framkvæma slíkt með fullu tilliti til greiðslugetu almennings og atvinnuveganna. Þingflokkurinn telur að endurskoða beri útreikning lánskjaravísitölu þannig, að fram komi áhrif opinberra aðgerða til hjöðnunarverðbólgu til lengri tíma en nú er gert, og jafnframt tryggt að vextir og lánskjaravísitala hækki ekki umfram greiðslugetu almennings og atvinnuveganna þegar yfir nokkurn tíma er litið. Þingflokkurinn varar eindregið við þeirri miklu hækkun lánskjaravísitölu og vaxta, sem Seðlabankinn hefur nú einhliða ákveðið, ásamt stórhertum útlánareglum, sem kunna að leiða til greiðsluþrots atvinnufyrirtækja og atvinnuleysis, ef ekki verður gripið í taumana í tæka tíð. Með tilvísun til 37. gr. laga um efnahagsmál frá 1979 mótmælir þingflokkurinn sérstaklega einhliða ákvörðun Seðlabanka Íslands um hækkun vaxta á viðbótarafurðalánum og rekstrarlánum atvinnuveganna. Ákvörðun um vexti og lánskjaravistölu er óaðskiljanlegur þáttur aðgerða í efnahagsmálum, sem ríkisstj. verður að hafa á sínu valdi. Það verður að tryggja með lagabreytingu ef nauðsynlegt reynist.“ Þessi ályktun var samþykki samhljóða og var kynnt í ríkisstj. í morgun.  Það þarf ekki mörgum orðum við þessa ályktun að bæta. Það hávaxtakerfi sem við búum við hefur að mínum dómi sannað annmarka sína. Þetta kerfi kann að vera bærilegt í lækkandi verðbólgu en ekki í hækkandi. Verðbólgan verður nefnilega ekki læknuð með háum vöxtum. Það held ég að menn séu búnir að reka sig á. Auðvitað er hagur sparifjáreigenda mikilvægur og til hans ber að líta, en þeirra hagsmunir eru líka að þjóðfélagið lamist ekki. Háir vextir gagna lítið ef atvinnulífið lamast. Atvinnulífið í landinu ber ekki þann fjármagnskostnað sem því er ætlað að bera nú. Við siglum í strand, ef við breytum ekki um stefnu, og gerum fjölda manns, þar á meðal húsbyggjendur, gjaldþrota. Þessi stefna er nefnilega til þess að gera þá ríku ríkari og þá fátæku fátækari. Fulltrúar Alþfl. hafa talað langt mál í þessum umr. og sumir þeirra verið mjög stórorðir og talað af mikilli óvild í garð atvinnuveganna. Ég var t.d. alveg furðu lostinn yfir ræðu hv. þm. Kjartans Jóhannssonar, formanns Alþfl. og fyrrv. sjútvrh., þegar hann var að tala um að bankarnir stælu beinlínis af mönnum, og jafnframt að núv. sjútvrh. segði að ef hann ekki fengi að stela þessu og hinu af sparifjáreigendum og dæla út í sjávarútveginn, þá gerðist þetta og hitt. Svona voru orðalepparnir. Hv. þm. sagði t.d. orðrétt: „Ef ég væri vel stæður framleiðandi núna, annaðhvort við framleiðslu landbúnaðarafurða eða í sjávarútvegi, mundi ég væntanlega fá afurðarlán á 29% vöxtum. Það væri hægurinn,“ sagði hann, „það væri hægurinn að leggja þessa peninga inn á verðtryggða bók. Það er búið að skapa vítahring, svikamyllu. Það sem gerist er það, að af 1 millj. kr., sem menn fá í afurðalán, geta menn haft 310 þús. kr. í gjöf yfir árið með því að fara svona með peningana, 310 þús. kr. í gjöf af hverri millj., 31%. Þetta eru engar smáræðis fjárhæðir.“ Svo mörg voru þau orð hjá fyrrv. sjútvrh. Ég veit ekki hvar hv. fyrrv. sjútvrh. finnur svo vel stæð framleiðslufyrirtæki að þau geti lagt afurðalánin inn á verðtryggða bók. Mér finnst þetta þungar sakir. Ég vil að menn sanni hvaða fyrirtæki það eru, sem misnota svo afurðalánakerfið, að þessi orð séu réttmæt. Mig undrar það ekki þó að hv. þm. Kjartan Jóhannsson hafi ekki verið farsæll sjútvrh., því að með svona hugsunarhætti er ósköp fljótlegt að koma atvinnulífi landsins á hausinn. Ég held að við séum á nokkrum vegamótum. Menn verða að gera það upp við sig hér hvort við ætlum að lifa af atvinnuvegunum í landinu ellegar þá af vaxtatekjum.



Herra forseti. Umræður þær, sem hér hafa farið fram í gær og í dag í tilefni af fyrirspurnum hv. 1. þm. Reykn., Matthíasar Á. Mathiesen, hafa leitt í ljós slíkan leikaraskap og loddaraleik hæstv. ráðh. og ríkisstj. í heild að fá eða engin dæmi eru til slíks. Auðvitað var það og er augljóst, að ráðherrar og ríkisstj. í heild vissu nákvæmlega hvað Seðlabankinn hafði í hyggju. Fyrir ríkisstj. og einstökum ráðh. var í þeim efnum engu leynt, enda er ráðherrum í lófa lagið að stöðva ákvörðun Seðlabankans ef þeir vildu ekki að hún næði fram að ganga. Ef ríkisstj. hefði tekið afstöðu á fundi sínum s.l. fimmtudag gegn tillögum bankans hefði Seðlabankinn ekki tekið þá ákvörðun sem hann síðan gerði að sinni. Það eru dæmi til þess áður, að Seðlabankinn hafi án bókstaflegs samþykkis ríkisstj. samþykkt vaxtahækkun. Það gerðist undir líkum kringumstæðum og nú eiga sér stað á árinu 1974. Þá var Lúðvík Jósepsson í ríkisstj. og hann muldraði eitthvað í barm sér um þessa ákvörðun Seðlabankans, en ríkisstj. leiddi ákvörðunina hjá sér að öðru leyti vegna þess að ríkisstjórnarfleyið var stjórnlaust rekald þá eins og nú. Skýringin á þessu háttalagi ráðherranna og ríkisstj. er blátt áfram sú, að ráðherrar og ríkisstj. eru að fela sig á bak við Seðlabankann af því að þeir þora ekki sjálfir að taka ákvörðun, af því að ágreiningur er meðal þeirra um stefnuna sem taka ber í þessum efnum. Þá greinir á í þessum efnum, annars vegar hæstv. viðskrh. og hæstv. utanrrh. og hins vegar hæstv. sjútvrh. úr hópi framsóknarmanna. Þá greinir á í þessum efnum, hæstv. fjmrh. annars vegar og hæstv. félmrh. hins vegar úr hópi Alþb. Það átti að reyna að leyna þessum ágreiningi og varpa allri skuldinni yfir á Seðlabankann. Þetta er út af fyrir sig afskaplega lítilmannleg framkoma. Og það er fjarri sanni að mínu mati að Seðlabankinn sé að taka ráðin af ríkisstj. Ríkisstj. afhenti Seðlabankanum ráðin og beinlínis ýtti undir hann að taka ákvörðun í þessum efnum, enda hefur ríkisstj. haft frá því 10. ágúst s.l. og fram til þessa dags eða raunar fimmtudagsins var tillögur Seðlabankans í þessum efnum. Það er svo vert að vekja athygli á þeirri yfirlýsingu Steingríms Hermannssonar, hæstv. sjútvrh., hér í gær að hann mundi taka þetta mál upp á ríkisstjórnarfundi nú í morgun. Við höfum saknað hæstv. sjútvrh. í umræðunum í dag. Það er fullkomin ástæða til þess að spyr ja hann um hvaða undirtektir málflutningur hans fékk í ríkisstj. í morgun. Hann lét að því liggja að Seðlabankinn hefði ekki heimild til að ákveða vaxtahækkun afurðalána, svokallaðra viðbótarlána, eða/og almennra rekstrarlána atvinnuveganna vegna þess að það gilti það sama um vaxtaákvörðun þeirra og vaxtaákvörðun endurkeyptra afurðalána. Það er fróðlegt að kynnast því hvort aðrir ráðh. eru sammála og efni til annarra utandagskrárumræðna að spyrja hæstv. sjútvrh. um úrslit mála hans á ríkisstjórnarfundi í morgun. Það er einnig ástæða til að spyrja framsóknarmennina nánar um þessa loðmullulegu samþykkt þeirra um vexti og lánskjaravísitölu, sem þeir gerðu á þingflokksfundi í gær, þegar þessi hrina í ákvörðunum er um garð gengin. Hér var spurt áðan: Var hæstv. viðskrh. á þessum fundi þingflokks framsóknarmanna? Þessi ályktun stingur mjög í stúf við þá tillögu sem hæstv. viðskrh. telur sig hafa flutt í ríkisstj. og er m.a. þar til meðferðar. Þessi ályktun stingur mjög í stúf við verðtryggingarstefnu hæstv. utanrrh., Ólafs Jóhannessonar, sem er höfundur svonefndra Ólafslaga, þar sem mörkuð var verðtryggingarstefna, ekki eingöngu af hæstv. utanrrh. heldur og af hæstv. ráðherrum Alþb., sem voru allir, ef ég man rétt, þá ráðherrar í ríkisstjórninni sem bar ábyrgð á Ólafslögum og þeirri vaxta- og verðtryggingarstefnu sem í þeim lögum var mörkuð. Það er ástæða til þess að spyrja hæstv. sjútvrh. nánar út í þessa ályktun sem og ekki síst hv. 3. þm. Austurl., formann bankaráðs Seðlabankans, Halldór Ásgrímsson. Ég aðvara því hæstv. forseta Sþ., að málið er engan veginn tæmt þó margar ræður hafi verið fluttar því að slíkur er tvískinnungur hæstv. ríkisstj. og einstakra ráðh., slíkur er leikaraskapur þeirra og loddaraleikur að þeir þurfa að standa nánar reikningsskil orða sinna og gerða. Ég gat þess að tillögur Seðlabankans hefðu verið til meðferðar í ríkisstj. í tvo og hálfan mánuð. En það er rétt að vekja athygli á því, að fyrir tveimur og hálfum mánuði hljóðuðu tillögur Seðlabankans um 6% vaxtahækkun, en nú eftir tvo og hálfan mánuð, þegar mátið var á lokastigi í umræðu milli Seðlabanka og ríkisstj., hljóðuðu tillögur Seðlabankans um 9% hækkun vaxta. Tillögur Seðlabankans á tveggja mánaða tímabili hækkuðu sem sagt um 50%. Þetta er dómur Seðlabankans um verðlagsþróunina í landinu á tveggja mánaða tímabili og það tilefni sem hún gefur að mati bankans til vaxtahækkunar. Að vísu dró Seðlabankinn í ákvörðun sinni um vaxtahækkun úr seinni tillögunni um 1%, þannig að almennast var að útlánavextir hækkuðu um 8%. Er nú svo komið að úflánavextir eru 47–53%, hafa hækkað um 50–60% í tíð vinstri stjórnar frá hausti 1978. Eins og kunnugt er hefur það verið í stjórnarsáttmála þeirrar stjórnar og einkum og sér í lagi stefnuskráratriði Alþb. að lækka skyldi vexti, en þeir hafa hækkað um 50–60%. Og þótt þeir hafi hækkað um 50–60% ná þeir þó ekki kröfum Ólafslaga um að vextir skuli fylgja verðbólgu. Verðbólgustigið er nú að mati Seðlabankans, í gögnum sem hann hefur afhent ríkisstj. ásamt þessum till., 65%. Hér er einnig margt fleira sem ástæða er til að vekja athygli á. Enn sem fyrr er misræmi milli venjulegra útlánavaxta og verðtryggðra vaxta. Þetta misræmi skapar auðvitað mismunun á milli þeirra sem njóta venjulegra útlánavaxta, sem eru þó ekki lægri en 50%, og verðtryggðra vaxta, sem eru 65%. Enn er aukið misræmið milli svokallaðra endurkeyptra afurðalána, sem enn bera 29%, og annarra afurðalána eða atvinnuvegalána, sem bera 47–53% vexti, að ekki sé talað um verðtryggingu upp á 65%. Hér gætir einnig mikillar mismununar milli einstakra atvinnuvega, eins og t.d. sjávarútvegs og landbúnaðar annars vegar og iðnaðar hins vegar, og er þó enginn ofsæll af þeim gjöldum og vöxtum sem hver atvinnuvegur þarf að greiða. En þegar rætt er um misræmið milli. enn óbreyttra endurkeyptra afurðalána, sem bera 29% vexti, og spurt hvaða aðilar eigi að bera mismuninn sem er á milli þeirra og innlánsvaxta, sem eru e.t.v. 44–45%, að maður taki ekki verðtryggð innlán til samanburðar, þá er þeirri spurningu ósvarað. Það hlýtur að vera gengið á fé bankanna eða seðlaprentun aukin með þeirri afleiðingu að verðbólgan magnast enn. Hæstv. ráðh. hafa lýst því yfir að lánskjaravísitalan mæli meiri hækkun en nemur launahækkunum í þjóðfélaginu og því sé það óbærilegt fyrir launþega að standa undir verðtryggðum lánum. Undir það skal tekið að slík er þróunin, en í þessu felst auðvitað viðurkenning stjórnarherranna á því, að þeir hafa æ ofan í æ skert verðbætur á laun, skert laun almennt, enda væri ella ekki um það að ræða að lánskjaravísitalan mældi meiri hækkun en launahækkunum nemur. Eins og kunnugt er miðast lánskjaravísitalan annars vegar við framfærsluvísitölu að 2/3 og hins vegar við byggingarvísitölu að 1/3, og því er út af fyrir sig ljóst af þessu að stjórnarherrarnir, sem lofuðu að halda samningunum í gildi og töluðu um að kosningar væru kjarabarátta, hafa þannig svikið loforðin að eigin sögn. Stjórnarherrarnir hafa og sagt að verðtrygging hafi gengið sér til húðar. En það var síðast nú fyrr á þessu ári að stjórnarherrarnir voru að miklast af ágæti sínu vegna þess að þeir hefðu gefið sparifjáreigendum kost á þriggja mánaða verðtryggðum innlánsreikningum. Það er út af fyrir sig góðra gjalda vert, en það verður að skoða báðar hliðarnar í einu. Þeir sem fá verðtryggingu innlána sinna fá þá verðtryggingu greidda af þeim sem fá lánið til afnota um tíma, og þeirra er gjaldabyrðin að greiða verðtrygginguna í 65% verðbólgu. Sannleikurinn er sá, að öll þessi mál sýna og sanna að við erum komin í algjört öngstræti. Við erum komin í strand. Þetta er gjaldþrotayfirlýsing núv. ríkisstj. vegna þess að hækkun vaxta og þessi háa verðtrygging er fyrst og fremst afleiðing, sjúkdómseinkenni, þeirrar stefnu sem ríkisstj. hefur fylgt. Það þarf gagngera uppstokkun og skipulags- og kerfisbreytingu í þessum efnum og við sjálfstæðismenn höfum bent á nokkur atriði er að því lúta. Við teljum að breyta eigi viðskiptum á milli Seðlabanka annars vegar og viðskiptabanka hins vegar. Nú sem stendur eru viðskiptabankarnir taldir vera í um þúsund milljón króna yfirdrætti í Seðlabankanum. Þar á móti kemur að vísu einhver innistæða hjá þeim í Seðlabankanum vegna innlánsbindingar. En sú innlánsbinding átti, sem kunnugt er, að standa á bak við myndun gjaldeyrisvarasjóðs og endurkaup á afurðalánunum. Við sjálfstæðismenn höfum bent á að rétt væri að breyta endurkaupum á afurðalánum og fella niður innlánsbindinguna til að fjármagna afurðalánin og til að fjármagna nauðsynlegan gjaldeyrisvarasjóð. Við viljum að viðskiptabankarnir sjái í stað þess sjálfir um lánin til atvinnuveganna og séu sjálfir ábyrgir að lána ekki meira eigið fé, en gjaldeyrisstöðu og stjórn peninga í umferð verði fremur séð farborða með bindingu fjármagns viðskiptabanka í hlutfalli við útlán þeirra en innlán. Varðandi stefnu í vaxta- og verðtryggingarmálum er ekki unnt að taka ákvörðun um hæð vaxta eða fylgi við verðtryggingu til meðferðar út af fyrir sig. Það verður aðeins gert í tengslum við aðrar ákvarðanir í efnahagsmálum þjóðarinnar. Forsenda þess að heilbrigt efnahagslíf þróist er að sparnaður eigi sér stað. Sparifjármyndun verður að standa undir fjárfestingu í þjóðarbúinu og vera nægileg til þess að sjá fyrir rekstrarfjárþörfum, ef vel á að vera, þótt óhjákvæmilegt sé þegar um arðbærar framkvæmdir er að ræða, að taka erlend lán, sem nú eru orðin þó svo mikil að ekki verður lengra gengið á þeirri braut, eins og kunnugt er. Það hefur nýlega verið upplýst að þróun sparnaðar er slík, að í stað þess að hann var fyrr örfáum árum - mig minnir tveim árum - 25% af þjóðarframleiðslunni er hann minni en 19% af þjóðarframleiðslunni nú. Þetta er afleiðing rangrar efnahagsstefnu. Skýring seðlabankastjóra var sú, að þessi minnkun sparnaðar ætti sér ekki síst sína skýringu í því að sparnaður innan atvinnufyrirtækja, innan atvinnuveganna, hefði minnkað. Hvers vegna hefur sparnaður í atvinnufyrirtækjunum og atvinnuvegunum horfið? Það er vegna verðbólguþróunar fyrst og fremst. Það er vegna óraunhæfrar verðlagsstefnu og stefnu í verðlagsmálum. Það er vegna aukinnar skattbyrði sem þessi ríkisstj. ber ábyrgð á. Það má rek ja sömu ástæður fyrir því að dregið hefur úr auknum sparnaði einstaklinga og bæta þar við kaupskerðingunum, sem eru staðreynd í tíð þessarar vinstri stjórnar og fyrri. En þær kaupskerðingar hafa þó ekki dugað í baráttu gegn verðbólgu, heldur orðið einhliða lífskjaraskerðing launþeganna án þess að koma heildinni að gagni og þeim sjálfum til lengdar. Auðvitað hlýtur að vera nauðsynlegt til lengdar að sparifjáreigendur og sparendur almennt séu öruggir um að sparifé þeirra sé jafnmikils virði þegar á þarf að halda og þegar það myndaðist. En til viðbótar þarf tvennt að koma til: Einstaklingar og fyrirtæki þurfa að eiga eitthvað afgangs eftir útgjöld líðandi stundar til að spara og einstaklingar og fyrirtæki, sem þurfa á lánsfé að halda, verða að geta greitt fjármagnskostnaðinn, vexti eða verðtryggingu. Það er útilokað, hvernig sem á það er litið, að fyrirtæki og atvinnurekstur eða einstaklingar eða húsbyggjendur geti staðið undir 40, 50, 60% vöxtum eða fjármagnskostnaði. Slíkt er vonlaust. Í þessu felst gjaldþrot efnahagsstefnu núv. ríkisstj. Það er alveg augljóst og jafnvíst, að sparnaður hverfur og fer í tafarlausa eyðslu ef sparendur hafa ekki tryggingu fyrir verðmæti sparnaðar síns. Við erum þess vegna ekki eingöngu í stjórnmálalegri sjálfheldu, svo notuð séu orð hæstv. forsrh., heldur í efnahagslegri sjálfheldu. Við erum strand. Og verðbólgan er höfuðmeinið. En í baráttunni gegn verðbólgunni hefur ríkisstj. gefist upp. Ríkisstj. sem hefur gefist upp er gjarnan þeim einkennum gædd, sem við höfum heyrt hér af hálfu hæstv. ráðherra, að spyrja hvað stjórnarandstaðan vill. Ég hlýt að undirstrika, að ríkisstj. sem þarf að spyrja stjórnarandstöðu hvernig á að stjórna landinu er auðvitað sjálf þrotin öllum ráðum og á þegar af þeirri ástæðu að fara frá. En við höfum hér lýst því af hálfu sjálfstæðismanna hvað þurfi að breytast til þess að við komumst af strandstað og stefnan sé mörkuð til betri lífskjara. Hér þarf með alhliða og samræmdum efnahagsaðgerðum að koma á jafnvægi, en ekki að segja eitt í dag en annað á morgun, gera eitt í dag og annað á morgun. Ég minni á að fyrir viðreisn ríkti vöruskortur og jafnvel skömmtun. Fyrir viðreisn ríkti hér gjaldeyrisskortur og gjaldeyrir var seldur á svörtum markaði, eins og nú ríkir fjármagnsskortur og peningar eru leigðir á svörtum markaði. Við verðum að afmá þessa smán, sem núv. ríkisstj. ber ábyrgð á og hefur leitt yfir þjóðina, með endurreisn í líkingu við viðreisnina fyrr.



Herra forseti. Þeir atburðir, sem eru að gerast þessa dagana og þessar vikurnar og þessi umræða er dæmi um, eru hálfdapurlegir, jafnvel fyrir okkur stjórnarandstæðinga, sem höfum þó ekki neina sérstaka ástæðu til þess að daprast yfir því þó að ríkisstj. sé að leika sjálfa sig og flokka sína eins og nú ber á að lita. Það er mjög dapurlegt að horfa upp á hvernig ríkisstj. er smátt og smátt að reka í þrot og hvernig einstakir aðilar að þessari ríkisstj. og heilir flokkar eru að gera sig að athlægi. Því miður er orðið ljóst að svo er að fara. Þetta er orðið sjónarspil, sem jafnvel í augum okkar stjórnarandstæðinga er ekki allt of gaman að horfa upp á vegna þess að því miður eru þessir atburðir engum stjórnmálamanni til sæmdar. Við berum ekki ábyrgð á þessu, stjórnarandstæðingar. Það gerir ríkisstj. En það er dapurlegt að horfa upp á ríkisstj., þó svo að hún sé skipuð pólitíkusum andstæðingum manns, vera að sperrast við það dögum saman að vera til þó að hún sé ekki bara orðin valdalaus heldur gersneydd allri virðingu þeirra aðila sem við hana þurfa að skipta. Það er auðvitað alveg ljóst og verður ekki í efa dregið, að bankastjórn Seðlabankans hefur í sínum höndum fullkomið og löglegt vald til að taka þá ákvörðun sem Seðlabankinn hefur nú tekið um ákvörðun vaxta. Hins vegar er líka ljóst, að það hefur ávallt verið venja að Seðlabanki hafi um það samráð við þá ríkisstj. sem að völdum situr í landinu hverju sinni og grípi til slíkra aðgerða, eins og nú hefur þó verið gripið til, nema að höfðu samráði við ríkisstj. og að fengnu a.m.k. óformlegu samþykki hennar. Sú ákvörðun sem Seðlabankinn hefur nú tekið, án þess að ríkisstj. hafi komið frá sér ákvörðun á tveimur og hálfum mánuði, ber vott um að voldugar stofnanir í samfélaginu hafa misst allt álit og alla virðingu á núv. hæstv. ríkisstj. Það er mjög dapurlegt að horfa upp á menn dragast svo upp dögum og vikum saman: ekki bara í valdaleysi heldur í virðingarleysi líka: Það er ekkert gaman, ekki einu sinni fyrir stjórnarandstæðinga, að horfa upp á þetta gerast. Núv. hæstv. ríkisstj. var stofnuð við nokkuð undarlegar aðstæður, sem eru sennilega einsdæmi í þingsögunni. Endalok hennar ætla að verða einsdæmi líka, því hún ætlar að vera margar vikur að dragast upp og deyja, löngu eftir að hún er orðin valdalaus sem ríkisstj. í þessu landi og löngu eftir að hún er búin að missa alla virðingu þeirra aðila sem hún þarf að eiga viðskipti við. Það er ekki neinum stjórnmálamanni til álitsauka að þurfa að horfa upp á þetta. Þeir hljóta, hæstv. ráðherrar, að finna fyrir því innra með sér þvílíkt virðingarleysi þeim er sýnt með þeirri ákvörðun sem hér hefur verið tekin og hvernig með þá ákvörðun hefur verið farið. Það alvarlegasta í málinu er að afstaðan, sem hæstv. félmrh. og formaður Alþb. lýsti í ræðu sinni hér á dögunum er þessi umræða fór fram, og afstaða þingflokks Framsfl., sem kom fram í samþykktinni sem formaður þingflokks Framsfl. las áðan, eru yfirlýsingar sem undir öllum eðlilegum kringumstæðum hefðu verið teknar mjög alvarlega og ekki aðeins af hálfu Alþingis heldur einnig stjórnenda Seðlabankans. Satt að segja stórefa ég, ef um alvöruríkisstjórn hefði verið að ræða, sem sæti með fullu umboði og völdum í landinu, að aðilum eins og bankastjórn Seðlabanka Íslands væri sætt eftir að tveir stjórnarflokkar hafa tekið með þeim hætti á ákvörðunum bankastjórnarinnar eins og Alþb. og Framsfl. hafa gert. En staðreyndin er sú, að þessar samþykktir og yfirlýsingar flokkanna eru gersamlega marklaus plögg og að engu hafandi, og aðilar í samfélaginu, sem ættu að bera virðingu fyrir þeim stofnunum sem þessar samþykktir hafa gert, eins og þingflokki Framsfl. og ráðh. hans í ríkisstj., hafa þessar samþykktir í raun og veru að háði og spotti vegna þess að þessa sitjandi ráðh. brestur allt vald til að koma fram þeim vilja sínum sem þeir þykjast vera að álykta um. Hæstv. bankamálaráðherra, Tómas Árnason, sem virðist hafa skipt um skoðun á vaxtaákvörðunum Seðlabankans, brestur allt vald til þess að koma í framkvæmd hvaða stefnu sem hann kynni að aðhyllast í þessu máli. Til þess þarf að breyta lögum. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki lengur neitt vald til þess. Hæstv. sjútvrh. og formaður Framsfl. hefur ekki aðeins tekið persónulega afstöðu gegn forvera sinum í starfi, hæstv. utanrrh., heldur virðist hann einnig vera andvigur öllu því sem við hann er kennt, jafnvel Ólafslögum, en það tekur enginn slíkar yfirlýsingar hátíðlega vegna þess að hæstv. ráðh. brestur allt vald til þess að mark sé takandi á þeim yfirlýsingum sem frá honum fara. Um afstöðu hæstv. menntmrh. Ingvars, sem útvarpið kallar Helgason, en leiðrétti síðar og nefndi réttu föðurnafni, er ekki vitað. E.t.v. hefur hann þriðju afstöðuna: Ekki þá sem Tómas hefur, ekki þá sem þingflokkur Framsfl. hefur, ekki þá sem hæstv. formaður Framsfl. hefur og ekki þá sem hæstv. fyrrv. formaður Framsfl. hefur. Hans afstaða hefur ekki komið fram. Það er, herra forseti, mjög dapurlegt að þurfa að horfa upp á ríkisstjórnina á Íslandi dragast upp eins og afvelta grip sitjandi valdalausa í ráðherrastólum og í stjórnarráði, sitjandi án virðingar þeirra stofnana sem við hana þurfa að skipta-stofnana sem geta haft hana að háði og spotti og látið sig engu varða hvaða afstöðu þessir flokkar og þessir ráðh. marka. Þó að ekki beri að taka alvarlega það sem frá þingflokki Alþb. og þingflokki Framsfl. kemur við þessar aðstæður og þó svo að þessir aðilar hafi enga möguleika lengur á að koma vilja sínum í verk, þá held ég að það verði ekki hjá því komist, eftir þá þingflokkssamþykkt sem kynnt var hér áðan af hálfu formanns þingflokks framsóknarmanna, að óska mjög eindregið eftir að þessari umr. verði nú frestað og hún verði tekin upp síðar þegar tími gefst til að fá nánari skýringar á þessari afstöðu: ekki aðeins frá formanni þingflokks Framsfl., sem hljóp úr salnum um leið og hann hafði lesið samþykktina, heldur einnig frá formanni bankaráðs Seðlabanka Íslands, sem er alþm. og varaformaður Framsfl., og frá hæstv. sjútvrh., formanni flokksins. Í niðurlagi samþykktarinnar er þess nefnilega getið, að þingflokkurinn álykti ekki aðeins gegn þeirri ákvörðun sem Seðlabanki Íslands hefur tekið með vitund og, að því er virtist í gær, vilja hæstv. bankamálaráðh., heldur er ályktunin einnig á þá lund, að þingflokkurinn hyggst beita sér fyrir því á Alþingi að breytt verði einhverjum veigamestu atriðum þeirra laga sem kennd eru við fyrrv. formann Framsfl., hæstv. núv. utanrrh. Ég vona að hæstv. forseta sé ljóst, að eftir að slík yfirlýsing hefur verið gefin hér á Alþingi af formanni þingflokks Framsfl. er ógjörningur að halda áfram og ljúka umr. um þetta mál, eins og til stóð að gera. Ég hef ýmsar spurningar fram að færa við aðila að þessu máli, sem eru nú fjarstaddir, og ég óska eftir því að mér leyfist að gera nú hlé á ræðu minni og umr. verði frestað þangað til síðar að hæstv. forseti getur tekið til við umr. á nýjan leik.

Ég mun verða við ósk hv. ræðumanns, en áður en ég fresta umr. mun hæstv. viðskrh. tala. Að því loknu mun ég svo fresta umr.

Ég óskaði eftir því að fá að fresta minni umr. Ég á ýmislegt ósagt sem er m.a. mál sem ég þyrfti að snúa mér með til hæstv. viðskrh. Ég tel ekki ástæðu til að halda áfram ræðu minni nú vegna þess að svo margir eru fjarverandi, sem eru ráðamenn í þessu máli, sem ég þarf einnig að beina spurningum til.

Já, ég mun þá gefa hv. ræðumanni orðið næst þegar umr. hefst.

Ég þakka hæstv. forseta. En ég vil aðeins vekja athygli manna á einu atriði áður en hæstv. viðskrh. tekur til máls hér á eftir. Af einhverjum ástæðum hefur mönnum skotist yfir það meginatriði málsins að hæstv. ríkisstj. hefur lagt hér fram á Alþingi plagg þar sem hún boðar tiltekna stefnu í þeim málum sem hér hafa verið til umr. Það plagg er þjóðhagsáætlunin fyrir árið 1983, sem hæstv. forsrh. lagði fram í nafni ríkisstj. og var fskj. með stefnuræðu hans, sem hann flutti fyrir hönd þessarar sömu ríkisstj. Í þessari þjóðhagsáætlun segir á bls. 6, með leyfi forseta: „Undirbúningur fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar fyrir næsta ár er vel á veg kominn og verður áætlunin lögð fyrir Alþingi á næstu vikum. Áætlunin verður miðuð við að draga úr opinberum framkvæmdum og efla innlenda fjármögnun framkvæmda í því skyni að draga úr viðskiptahalla“. Síðar í sama kafla segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Brýnasta verkefnið í peningamálum er að koma aftur á jafnvægi í peningakerfinu, bæði með því að draga úr aukningu útlána og með því að laða stærri hluta af sparnaði landsmanna til ávöxtunar í bönkum og sparisjóðum án þess þó að það valdi síðan útlánaþenslu á ný. Þetta er ekki síst mikilvægt í því skyni að auka innlenda fjármögnun atvinnuveganna,“ eins og fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin á að byggja á. „Stjórn peningamála verður að miðast við þetta fyrst og fremst. Þar þarf að tryggja viðunandi ávöxtunarkjör sparifjár í formi verðtryggingar og vaxta og koma á sem mestu samræmi milli vaxta og verðtryggingarkjara á útlánum. Þetta felur í sér breytingu á vöxtum óverðtryggðra inn- og útlána við núverandi aðstæður“. Þetta er orðrétt tilvitnun í þjóðhagsáætlun hæstv. forsrh., sem hann leggur fram sem stefnuskjal ríkisstj. sinnar með stefnuræðunni. Þarna eru boðaðar í nafni ríkisstj. þær aðgerðir í vaxtamálum sem Seðlabankinn hefur nú framkvæmt. Ég leyfi mér að spyrja í ljósi þeirra umr. sem hér hefur farið fram og yfirlýsinga einstakra ráðh. um að þeir væru andvígir þeirri stefnu sem í ráðstöfun Seðlabankans fólst: 1. Höfðu þessir hæstv. ráðh. ekki lesið þá þjóðhagsáætlun sem hæstv. forsrh. lagði fram í nafni ríkisstj. og boðar þessa stefnu? 2. Hafi þeir lesið þessa áætlun, þar sem þessi stefna er boðuð, voru þeir andvígir stefnumörkuninni þegar áætlunin var lögð fram? 3. Hafi þeir verið andvígir stefnumörkuninni í þjóðhagsáætlun hæstv. forsrh., hvernig stendur þá á því að þeir hafa ekki látið þess getið? Það er alveg fráleitt og furðulegt, að umr. eins og þessar, sem hér hafa farið fram, geti átt sér stað eftir að fyrir Alþingi hefur verið lögð stefnumörkun ríkisstj. um þessi mál, þar sem skýrt og skorinort er sagt að ríkisstj. hafi í hyggju að beita sér fyrir þeim aðgerðum í vaxta- og lánamálum sem nú hafa verið gerðar. Alþingi er tjáð, þegar þessi þjóðhagsáætlun er lögð fram, að þetta sé tilgangur ríkisstj. Menn vita ekki annað en að þar sé talað í nafni ríkisstj. allrar. Þegar þessi stefna hefur síðan verið framkvæmd rísa upp ráðh. tveggja flokka, Alþb. og Framsfl., og segjast vera andvígir þeirri stefnu sem Seðlabankinn er að framkvæma í framhaldi af yfirlýsingum ríkisstj. sjálfrar um hvaða stefnu hún aðhyllist. Áður en hæstv. bankamálaráðh. tekur til máls vil ég því spyrja hann: 1. Var honum ekki kunnugt um hvaða stefnumörkun fólst í þjóðhagsáætlun, sem forsrh. lagði fram, í þessum vaxta- og verðtryggingarmálum? 2. Var hann ekki sammála þeirri stefnumörkun sem í þeirri áætlun fólst? 3. Vissi hann til þess að hæstv. forsrh. væri ekki í áætlun sinni að segja satt og rétt frá vilja þeirrar ríkisstj. og þeirra ráðh. sem í ríkisstj. sitja eða var honum kunnugt um að aðrir ráðh., þ. á m. ráðh. Alþb. allir og ráðh. Framsfl., a.m.k. hæstv. sjútvrh., væru í rauninni andvígir þeirri stefnu, sem mörkuð er í þjóðhagsáætluninni, sem forsrh. lagði fyrir Alþingi sem stefnumörkun þeirrar ríkisstj. sem hann situr í?



Herra forseti. Það er afleitt, að þm. sem hafa verið að leggja spurningar fyrir mig skuli hlaupa burtu úr þingsalnum og ekki vera viðstaddir þegar færi gefst á að svara spurningum, eins og hv. þm. Karvel Pálmason. Ég sé hann ekki hér. En hann spurði mig að því, hvort vaxtamál hefðu verið rædd í ríkisstj. í dag og það er best að ég svari því. Þau voru rædd og ég hef ákveðið að kalla saman fund með bankastjórum Seðlabankans og ráðh. atvinnuveganna, þ.e. sjútvrh., iðnrh. og landbrh., til þess að ræða um vaxtakjör afurðalána. Hv, þm. Sighvatur Björgvinsson spurði mig um stefnuna, hvort mér hafi verið kunnugt um þá stefnu sem felst í þjóðhagsáætlun ríkisstj. Að sjálfsögðu var mér kunnugt um hana. Ég svaraði þessu þannig í gær aðspurður, að stefna ríkisstj. væri að fara varlega í vaxtahækkunum, en gæta þess að ekki skapist of mikið misræmi í vaxta- og verðtryggingarmálum. Þetta er í raun og veru í samræmi við þá stefnu sem kemur fram í þjóðhagsáætlun ríkisstj. Það er ekkert launungarmál, að mjög margir þm. Framsfl. hafa ekki verið hávaxtamenn. Það er ekkert launungarmál að í Framsfl. hafa verið skiptar skoðanir um þau mál. Í þeirri ályktun sem þingflokkur Framsfl. gerði í gær segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þingflokkurinn varar eindregið við þeirri miklu hækkun lánskjaravísitölu og vaxta sem Seðlabankinn hefur nú einhliða ákveðið ásamt stórhertum útlánareglum “o.s.frv. - M.ö.o.: þingflokkurinn lýsti yfir því, að Seðlabankinn hefði hækkað vextina of mikið að hans mati. Ég skýrði frá því hér í gær hvernig mín afstaða hefði verið í ríkisstj., en hún var þannig, að ég beindi þeim tilmælum til Seðlabankans að fara varlega í vaxtahækkanir og er það alls ekkert óeðlilegt þó að bankamálaráðh. geri það og láti bóka þá afstöðu í ríkisstj. í fyrsta lagi og síðan í öðru lagi að frekari umr. færu fram um afurðalán til atvinnuveganna áður en ákvarðanir væru teknar þar um. En ég skal ekkert um það segja á þessu stigi málsins hver verður niðurstaða þess. Það hefur margt komið fram í þessum umr. og skal ég ekki víkja nema að fáu einu. Ég vildi þó aðeins minna á það, sem ég tel vera meginatriði í þessari umr. og þessu máli, að hér er um að ræða tvö atriði, tvær ákvarðanir. Önnur ákvörðunin heyrir Seðlabankanum til lögum samkv., eins og ég gerði glögglega grein fyrir í gær í umr. hér, að samkv. lögum um Seðlabanka er það réttur Seðlabankans að ákveða vexti. Þetta er ekki nýtt og það er ekki nýtt að Seðlabankinn hafi ákveðið vexti án þess að ríkisstj. hafi gert um það nokkra samþykkt. Það var réttilega til þess vitnað hér af hv. þm. Geir Hallgrímssyni, að 1974 gerðist einmitt þetta. Ég hef hér í höndum Alþingistíðindi og umr., þar sem rætt var um þetta mál, og þar segir þáv. bankamálaráðh., með leyfi hæstv. forseta: „Það kom skýrt fram á þessum fundi, að það er Seðlabankinn sem tekur ákvörðun um hámark og lágmark vaxta og lýsti forsrh. því yfir á fundinum, að samkv. lögum væri hér um ákvörðun Seðlabankans að ræða, sem ríkisstj. þyrfti ekki að taka afstöðu til“. Þannig er um að ræða fordæmi í þessum efnum og það er ekki í fyrsta sinn nú, að Seðlabankinn tekur ákvörðun um vaxtahækkun án samþykkis ríkisstj. Þetta vildi ég taka fram í tilefni af þeim umr. sem hér hafa farið fram. Með tilliti til þess hvað fáir þm. eru hér mættir held ég að ég hafi þetta mál ekki lengra að sinni, en það verða framhaldsumr. um þetta síðar og þá fæst tækifæri til að ræða það nánar.