Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði reyndar ekki ætlað mér sérstaklega að taka til máls um þetta mál, en umr. hafa snúist þannig, að mér fannst ég þyrfti að leggja hér nokkur orð í belg. Það er sérstaklega vegna ummæla hv. 11. þm. Reykv. sem gengur nú í salinn. Hv. þm. flutti langa ræðu um þetta frv. og fór hörðum orðum um ýmislegt sem viðkemur Hæstarétti. Hann talaði um að lausung hefði einkennt störf Hæstaréttar og að það frv., sem hér lægi frammi, stóryki lausung í störfum Hæstaréttar, eins og hv, þm. komst að orði, enda lagði hann áherslu á að þessi lausung, sem hann svo kallaði, einkenndi öll störf Hæstaréttar: Það var ekki nóg með þetta, heldur sagði hv. þm. að þetta frv. væri skerðing á lýðræði í landinu. Ég bið menn að taka eftir slíkum fullyrðingum sem þessari. Hann talaði um aukabitlinga sem viðgengjust til handa hæstaréttardómurum.

Ég notaði ekki það orð, þm.

Ekki aukabitlinga?

Nei, aukastörf.

Ég held nú að hv. þm. misminni. Það vill svo til að ég hafði skrifað þetta undir ræðu hv, þm. og gekk úr skugga um hvort þetta hefði verið misheyrn eða ekki. Í eftirriti af ræðunni, sem ég hef frá Skrifstofu Alþingis, stendur þetta. Það verður ekki um það villst. Ég veit að hv. þm. ber það ekki á mig að ég kunni ekki að lesa. Hv. þm. gerði hæstaréttardómurum það upp, að þeir hefðu ekki skilning á grundvallarréttaröryggi og meginreglum í stjórnskipun landsins. Allt eru þetta alvarlegar ádrepur. Hv. þm. sagði að ef svo yrði haldið fram sem nú sýndist með þessu frv. mundi það leiða til verulegra deilna um Hæstarétt Íslands. M. ö. o.: Það er hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni að mæta ef svo fer sem nú horfir í þessum efnum, því að þá mun verða efnt til verulegra deilna um Hæstarétt Íslands. Það voru fullyrðingar sem þessar sem komu mér til að biðja um orðið. Ég þarf ekki að taka það fram, að hv. þm. bar ekki nein rök fram til stuðnings þeim upphrópunum sem ég hef vikið að. Hins vegar kom hann að atriðum sem hann vildi leggja upp úr og taldi að væru ákvarðandi fyrir afstöðu hans til frv. Hann lét sér mjög tíðrætt um það sem hann kallaði hagræðingarsjónarmið eða það sjónarmið að það þyrfti að fjölga dómendum í Hæstarétti til að létta þar á störfum og koma í veg fyrir þá bið sem verður þar nú á afgreiðslu mála. Hv. þm. virtist komast að þeirri niðurstöðu, að ástandið hefði ekki batnað í þessum efnum frá því að síðast var fjölgað í Hæstarétti, og nefndi í því sambandi ýmsar tölur. Ég skal ekki fara út í slíkan talnaleik vegna þess að tölur segja ekki allt í þessu efni og það kom reyndar fram hjá hv. 11. þm. Reykv. sjálfum. Auðvitað skiptir það ákaflega miklu máli hvers eðlis málin eru. Það verður að segja, og er reyndar augljóst, að á síðari árum er miklu meira um viðamikil og flókin mál sem koma fyrir Hæstarétt en áður var. Má í því sambandi t. d. nefna hin margslungnu og flóknu fjársvikamál sem eru mjög veigamikill þáttur í málum Hæstaréttar. En þó að hv. 11. þm. Reykv. teldi að ekki hefði batnað ástandið í Hæstarétti við fjölgun hæstaréttardómara og því væri ekki þess að vænta að það batnaði með samþykkt þess frv. sem hér er til umræðu, þá virtist hv. þm. ekki neita því, að það þyrfti umbóta við í Hæstarétti í þessum efnum, það þyrfti að greiða fyrir afgreiðslu mála þar og það ástand, sem nú væri, væri ekki viðunandi. Hv. þm. nefndi þá sem úrræði í þessu efni, eins og hann orðaði það, að koma upp nýju dómstigi, svokölluðu lögréttudómstigi, og mun þá eiga við frv. það sem lagt var á sínum tíma fyrir Alþingi um lögréttu og náði ekki fram að ganga. Þó að hv. þm. tæki svona til orða, að það þurfi að koma upp eins konar lögréttudómstigi, geri ég ráð fyrir að hann nefni ekki hvaða dómstig eða hvaða millidómstig, sem til greina gæti komið, lögréttudómstig. Það verð ég að kalla í hæsta máta óeðlilegt orðalag. Ég skal ekki fara að ræða um frv. um lögréttu. Það var ítarlega rætt á sínum tíma. Ég fann þá marga meinbugi á því frv. og varaði við samþykkt þess. Ég sakna þess ekki, að frv. hefur nú ekki verið borið fram á Alþingi. En það var annað sem hv. 11. þm. Reykv. sagði að gæti verið til bóta og komið í staðinn fyrir fjölgun hæstaréttardómara. Það var að hæstaréttadómarar hættu aukastörfum. Hv. þm. fór mörgum orðum um aukastörf hæstaréttardómara og lét sér sérstaklega tíðrætt um að það kæmi fyrir að hæstaréttardómarar semdu lagafrumvörp. Hann taldi, að þetta væri hin mesta óhæfa, og fór ýmsum háðulegum orðum um þetta starf hæstaréttardómara. Þeir fengju þriggja mánaða sumarfrí m. a. til þess, eins og hann orðaði það, að lesa frumvörpin, sem samþykkt hefðu verið á síðasta vori á Alþingi og þeir hefðu samið sjálfir. Mér finnst að mjög sé rangt með farið og ómakleg öll þessi ummæli hv. þm. um það sem hæstaréttardómarar hafa gert á þessum vettvangi eða framlag þeirra til samningar frv. til laga. Ég held að það hafi einmitt verið ákaflega þýðingarmikið fyrir íslenskan rétt, það starf sem hæstaréttardómarar hafa unnið á þessu sviði. Það má nefna töluverð dæmi þessu til áréttingar. Það má t. d. minna á hinn merka lögfræðing Einar Arnórsson. Framlag hans til samningar á frv, til laga um meðferð opinberra mála og meðferð einkamála og raunar réttarfarslaga í heild er ákaflega merkt framlag. Það má minna á að þegar Þórður Eyjólfsson var hæstaréttardómari vann hann að samningu frumvarpa sem voru meginstoðin í sjóréttarlögum okkar, eins og t. d. siglingalögin, og auk þess á öðrum sviðum, eins og t. d. höfundalögin. Það má minna á störf Gizurar Bergsteinssonar. Ég man eftir í svipinn t. d. samningu hans á loftferðalögunum. Svona mætti telja áfram. Ég hef aldrei heyrt það fyrr en í þessum umr. að það væri gert lítið úr og hæðst að störfum hæstaréttardómara í þessum efnum, heldur þvert á móti. Og ég hef aldrei heyrt að þessi störf hæstaréttardómara hefðu komið niður á störfum þeirra í Hæstarétti Íslands. Þetta er nýtt fyrir mér. Hv. 11. þm. Reykv. færði auðvitað engin rök fyrir þessu. Ef það hefur verið svo þegar þessir menn störfuðu, sem ég nefndi, þá held ég að það sé ekki frekar nú. Það er ætlan mín, að það hafi verið meira um það að hæstaréttardómarar semdu frv. til l. í tíð þeirra manna, sem ég nafngreindi áðan, en er núna. Hv. í 1. þm. Reykv. talaði svo, eins og ég sagði áðan, um aukabitlinga, aukastörf, sem hæstaréttardómarar væru í. Hann nefndi ekki, svo ég muni eftir, neitt einstakt tilvik í þeim efnum annað en að hæstaréttardómari skipaði sæti í Mannréttindadómstól Evrópu. Honum fannst ástæða til að gera það sérstaklega að umræðuefni. Þetta er rétt. Það er svo með þennan merka dómstól, Mannréttindadómstól Evrópu, sem hv. þm. réttilega orðaði svo, að aðildarríki Evrópuráðsins leitast við að kveðja til starfa í þessum dómi sína færustu lögfræðinga. Yfirleitt eru margir hæstaréttardómarar í dómnum. Ég held ég megi segja að nú sé um helmingur dómara í Mannréttindadómstólnum hæstaréttardómarar í viðkomandi ríki. Varaforseti Mannréttindadómstólsins er nú forseti hæstaréttar Noregs. Forseti Mannréttindadómstólsins, sem var í mörg ár, var hæstaréttardómari í Hollandi. Nefna mætti fleiri slík dæmi. Með tilliti til þessa er ekkert óeðlilegt að hæstaréttardómari hér á landi sé kallaður til slíkra starfa, og svo hefur að jafnaði verið frá því að Mannréttindadómstóllinn var stofnaður. Ég sé ekki ástæðu til að vera að elta sérstaklega ólar við ummæli hv. 11. þm. Reykv. um aukabitlinga eða aukastörf hæstaréttardómara, en hv. þm. sagði að það ætti að banna hæstaréttardómurum að semja frumvörp til laga. Þetta er stefna út af fyrir sig og hv. þm. getur að sjálfsögðu haft þá stefnu, en harla óeðlilegt finnst mér að gera slíkt sem þetta. Þá var það annað atriði sem hv. 11. þm. Reykv. ræddi nokkuð um. Það var um deildaskiptingu Hæstaréttar. Hann taldi deildaskiptingunni ýmislegt til foráttu og taldi að hún gæti raunverulega valdið slíkri lausung og losi á störfum Hæstaréttar að ekki væri viðunandi. Það var helst að skilja á hv. þm., að ef menn hefðu sérskoðanir og hefðu kannske kynnt sér sérstaklega einstök viðfangsefni og löggjafaratriði, þá mundu þeir keppast um að komast í þá deild Hæstaréttar, sem væri að fjalla um mál sem kæmu inn á þessi atriði sem þeir hefðu sérstakan áhuga á. Hv. þm. fór nokkrum orðum um þetta. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta sérstaklega. Mér virðist að þetta sé alger heilaspuni hjá hv. þm. og þetta sé í raun og veru ekki raunhæft. Það kynni að vera, að í vísindum eins og félagsvísindum gætu menn verið eitthvað að taka tillit til svona atriða, - vísindum sem eru ekki eins nákvæm og lögvísindin. Þó efast ég um að þessi sjónarmið, sem hv. þm. var með, eigi sér stoð í veruleikanum, hvorki þar né varðandi Hæstarétt. Það var eitt sem hv. þm. sagði og ég fæ ekki skilið hvernig hann kemst að þeirri niðurstöðu. Hann taldi sératkvæði dómenda ekki af hinu góða. Ekki skal ég deila um gildi sératkvæða dómenda sérstaklega. En hann taldi að sératkvæðin mundu mjög aukast ef Hæstiréttur væri deildaskiptur. Þetta fékk ég ekki skilið frekar en margt af því sem hv. þm. sagði um deildaskiptinguna. Í þessu sambandi mættum við kannske líta á hæstarétti landa sem eru okkur skyld. Þá koma manni í hug Noregur og Danmörk. Í Noregi má ég segja að sé 21 hæstaréttardómari og þeir vinni í allt að fimm dómaradeildum. Ég hef ekki heyrt hvernig þessi skelfing, sem hv. 11. þm. Reykv. boðar að muni koma yfir okkur hér ef Hæstiréttur Íslands er deildaskiptur að einhverju leyti eða í einstökum málum, komi saman við reynsluna í Noregi. Hæstiréttur Dana er líka deildaskiptur. Mér er ekki kunnugt um að sú skipan stofni lýðræðinu í hættu í Danmörku eða skapi þá lausung í störfum Hæstaréttar sem hv. þm. vill meina að mundi ógna Hæstarétti Íslands, ef þetta frv. verður samþykkt, sem við nú ræðum, og möguleikar verða til deildaskiptingar Hæstaréttar við meðferð einstakra mála. Ég veit ekki hvort það hefur átt að vera sem fyrirvari h já hv. þm. eða til áréttingar hans málstað í þessu máli að hann sagði að hann gæti verið talinn íhaldssamur þegar menn heyrðu þessar skoðanir hans. Hann sagði eitthvað á þá leið, að hann kærði sig kollóttan um slíkt. Það er góðra gjalda vert að menn beri ekki kinnroða fyrir því að vera íhaldssamir. Ég veit að hv. 11. þm. Reykv. hefur margar góðar hliðar og á í ýmsum efnum kyn að rekja til íhaldssemi, eins og við frændur fleiri. En ég fæ ekki betur séð en þessi íhaldssemi hjá hv. 11. þm. Reykv. gangi helst til langt. Þó að íhaldssemin sé góð þarf að hafa hana í hófi eins og flest annað. En það finnst mér ekki vera hjá hv. þm., því að ég fæ ekki séð betur en öll þau rök, sem hv. þm. hefur fært gegn fjölgun í Hæstarétti núna, hefðu alltaf getað gilt. Hann hefði þess vegna átt að búa við það ástand, sem upphaflega var þegar Hæstiréttur var stofnaður, að hafa bara þrjá dómendur. Allt, sem hv. 11. þm. Reykv. hefur sagt í þessum umr. gegn þessu frv., hefði eins getað átt við andstöðu við að fjölga nokkurn tíma í Hæstarétti. Hv. þm. sagði að það lægi fyrir tilraun af hálfu hæstaréttardómara til að skapa hættulega lausung í Hæstarétti. Þetta er nokkuð alvarlegur áburður á hæstaréttardómara. En ef þetta er rétt, hvað er það hjá þeirri ábyrgð sem þeir valda sem bera fram þetta frv. og leggja það fram á hv. Alþingi? Það eru ekki hæstaréttardómararnir. Það er ríkisstjórn Íslands sem gerir það. Þetta er stjfrv. Samkv. þessu á þá ríkisstj. að vera að gera tilraun til að skapa hættulega lausung í Hæstarétti og svo er annað sem því fylgir, en það er skerðing á lýðræðinu í landinu, o. s. frv., eins og ég hef vikið að áður í sambandi við fullyrðingar hv. þm. Mér finnst að þetta sé alvarlegasti áburðurinn sem hefur komið fram á hendur núv. ríkisstj., ég verð að segja það. En ég er þessu ekki samþykkur. Þessi undantekning staðfestir auðvitað regluna, að flest er miður gert sem hæstv. ríkisstj. gerir, en í þessu efni þykir mér hún vera á réttri leið. Ég talaði um ábyrgð ríkisstj. Það er ekki nóg með það. Hverjir bera ábyrgð á ríkisstj.? Hver er þá ábyrgð hv. 11. þm. Reykv. í þessu efni? Er hún ekki ærin ef hann stendur að því að styðja og halda uppi ríkisstjórn sem gerir sig bera að svo vítaverðu athæfi sem hv. þm. vill meina? Nú kemur mér ekki annað til hugar en hv. þm. meini það sem hann segir, honum sé þetta hjartans mál, að hann telji í raun og veru að það sé slíkur voði á ferðum sem hann hefur greint frá við að frv. þetta verði að lögum. En ef hv. þm. meinar þetta spyr ég: Hvernig getur hann verið aðili að þessu athæfi þessari óhæfu, og stutt ríkisstj. sem þannig hagar sér? Ég átti von á að hv. þm. lýsti því yfir eftir sinn reiðilestur, að ef frv. yrði ekki stöðvað af hálfu ríkisstj. væri lokið stuðningi hans við ríkisstj. Ég sé ekki betur en það væri eðlilegt - sérstaklega með tilliti til þess að ég vil ekki ætla að hv. þm. sé að fara með neitt gaspur í svo þýðingarmiklum málum sem þessum. En til þess að vera sanngjarn gagnvart þessum ágæta hv. þm. vil ég segja að ég get skilið að hann skuli ekki þegar vera búinn að gefa þessa yfirlýsingu, en þá ætla ég að það sé með tilliti til þess, að hann hugsi sér að vinna að því að málið hafni nú í nefnd og komist ekki lengra. Við mættum þá eiga von á yfirlýsingu frá hv. þm. síðar, ef þessar vonir hans brygðust og ríkisstj. héldi málinu til streitu. Ég vil að síðustu aðeins segja það, sem kom fram fyrr í máli mínu, að ég held að þetta frv. sé betri kostur en frv. það til lögréttu sem hér hefur áður verið borið fram og vikið hefur verið að. Ég tel að það sé spor til bóta að fjölga dómurum í Hæstarétti um einn, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég sé ekki að það séu nein haldbær rök gegn frv. og allra síst þau svokölluðu rök sem hv. 11. þm. Reykv. hefur hér teflt fram og ég hef vikið að.



Herra forseti. Ég þakka það umburðarlyndi forseta að fá að gera hér örstutta aths. Ég held að það sé nauðsynlegt vegna þess furðulega ræðuflutnings, sem hér kom fram hjá hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni, og enn fremur til að koma á framfæri við hv. deild algerlega nýju skjali í þessu máli sem ég held að sé nauðsynlegt að hv. þm. viti af og heyri áður en umr. halda lengra áfram. Það er skjal sem hópur færustu lögfræðinga á Íslandi hefur sett fram um þetta mál. Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson vék aðeins að þeim tölum sem ég nefndi í fyrri ræðu minni. Það eru þær tölur sem eru í grg. frv. Þær tölur í grg. eru meginröksemdin í sjálfri grg. það eru ekki tölur sem ég hef búið til. Það eru tölur sem aðstandendur frv., höfundar þess, dómarar Hæstaréttar, hafa sjálfir sett fram. Í öðru lagi er það rangt hjá hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni, að ég hafi sagt að sératkvæðum mundi fjölga ef þetta frv. yrði samþykkt. Ég sagði hins vegar að mér hefði verið tjáð, og tók skýrt fram að ég hefði ekki tölur um það við höndina, að sératkvæðum í dóminum hefði fjölgað á undanförnum árum, eftir að fyrri breytingar voru gerðar. Ég óskaði eftir að nákvæmar upplýsingar um það efni yrðu lagðar fram svo að hægt væri að draga af því ályktanir. Í þriðja lagi er það að vísu rétt, að hv. þm. gat fundið í löngum kafla í minni ræðu um önnur störf hæstaréttardómara á einum stað í innskotssetningu orðið „aukabitlingur“. Sýnir það best hvað hv. þm. er góður og nákvæmur lesandi minna ræðna. En þótt þetta orð megi finna þarna í aukasetningu á einum stað er hitt alveg ljóst, að ég var ekki í sjálfu sér að fara niðrandi orðum um þessi störf, sem ég í öllum mínum málflutningi nefndi eingöngu önnur störf sem þessir dómarar stunda. Ég var að vekja athygli á því, að það kynni að standa réttinum fyrir þrifum að slíkt væri tíðkað. Í fjórða lagi vakti ég athygli á því varðandi lausungina, að það hefur þegar verið farið inn á þá braut og á að halda lengra samkv. þessu frv. að skipta dómnum í deildir eftir málum. Það eru engar reglur til um á hvaða grundvelli eigi að skipta réttinum í undirdeildir og undirdóma eftir hinum einstöku málum. Mér vitanlega eru þær reglur hvergi til skráðar. Mér finnst það skapa lausung þegar borgarar í þessu ríki, þeir sem flytja mál fyrir dómstólnum, geta hvergi flett því upp eða fengið lýsingar á því, eftir hverju er farið þegar ákveðið er hvers konar tegund af dómi skal vera í hverju máli um sig. Sá vettvangur, þar sem það uppgjör fer fram, liggur hvergi fyrir. Það eru eingöngu samræður dómaranna sjálfra sem virðast þar ráða. Utanaðkomandi aðilar geta með engum hætti kynnt sér hvernig metið er með hvaða hætti þeirra mál eru úrskurðuð í þessa tegund af dómi, en ekki aðra. Það liggur ekki fyrir ákveðinn grundvöllur um það, sem geri okkur kleift að meta frá ári til árs hvort það eru sambærilegar ástæður eða sambærileg rök sem þarna liggja að baki hverju sinni. Þetta, herra forseti, leyfi ég mér að kalla lausung og það er það að mínum dómi. Ef það er ekki höfuðatriði í störfum Hæstaréttar með hvaða hætti er ákveðið hvernig dómurinn skuli skipaður í hverju máli um sig, ef það er ekki höfuðatriði í störfum dómstólsins veit ég ekki, hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson, hvað er höfuðatriði. Reyndin er sú, að um þetta höfuðatriði liggja ekki fyrir neinar reglur og dómararnir virðast hafa það í hendi sér frá mánuði til mánaðar, ári til árs, hvernig þeir ráða þessum málum. Þeir, sem þurfa undir réttinn að sækja, geta hvergi gengið að því og kannað á hvaða grundvelli slíkt mat yrði framkvæmt. Ég óskaði, herra forseti, eftir upplýsingum í mínum fyrri ræðum. Ég vil endurtaka þær óskir svo að hæstv. dómsmrh. heyri þær hér úr ræðustól og sú nefnd, sem að þessu máli vinnur, geti tryggt að þær upplýsingar komi. Ég nefni aðeins þrjá meginflokka slíkra upplýsinga: Það er í fyrsta lagi skrá yfir öll þau frumvörp, öll þau störf, allar þær nefndir og ráð sem hæstaréttardómarar hafa verið tengdir við utan við sín störf í réttinum á undanförnum 7–9 árum, svo að það þurfi ekki að vera að leiða að því einhverjar getur, hér í þingsölum, heldur sé hægt að fá það nákvæmlega fram, hvernig störfum dómaranna hefur verið háttað. Ég vænti þess, að það standi ekki á að þessar upplýsingar verði lagðar fram í tæmandi og ítarlegri skrá um þetta efni. Í öðru lagi verði lögð fram skrá yfir hverjir hafi skipað dóminn í hinum einstöku málum sem dæmd hafa verið á undanförnum 5–6 árum, þannig að hægt verði að skoða hver sé reyndin varðandi skipan dómsins þegar honum er skipt í undirdeildir, hvort dómararnir gangi þá í þær tegundir dóma í röð eða hvort það séu einhverjir sérstakir dómarar sem séu frekar valdir í þessar tegundir af málum o. s. frv., þannig að það sé komið upp í dómstólnum sjálfum einhvers konar undirkerfi í reynd. Að mínum dómi væri það óeðlilegt miðað við eðli dómstólsins. - Mér finnst nauðsynlegt að vita hvort handahóf ræður því, hvernig dómstóllinn er skipaður, hvort einhverjar reglur eru eða ekki. Í þriðja lagi tel ég rétt að fá skrá yfir þau sératkvæði sem komið hafa fram í dómstólnum á s. l. 10 árum svo að menn geti áttað sig á því, hvort þeim hafi fjölgað eða ekki. Ég er þeirrar skoðunar, að ef sératkvæðum hafi fjölgað bendi það til ákveðinnar lausungar. Það bendir til að það ríki meiri vafi um það, hver sé réttur skilningur laganna, en æskilegt sé í réttarríki. Ég ætla ekki, herra forseti, að nota mikinn tíma hér. Ég held þó að það sé óhjákvæmilegt að ég taki hér örfáar mínútur í viðbót vegna þess að hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson sagði að ég hefði verið upphafsmaður að deilum um réttinn og ég hefði lýst yfir að mér yrði þá að mæta ef þetta frv. yrði samþykkt. Þetta er alrangt. Þetta sagði ég hvergi. Það er eins og fleira í ræðu hv: þm. Ég vakti hins vegar athygli á því, að það hefðu þegar hafist í dagblöðum, og vitnaði í Dagblaðið 11. nóv. sem dæmi um það, deilur milli sumra lærðustu lögfræðinga landsins annars vegar og dómara réttarins hins vegar um hvort það frv., sem hér væri flutt, væri brot á stjórnarskránni eða ekki. Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson minntist hins vegar ekki einu orði á þetta atriði í ræðu sinni. Það var mjög sérkennilegt, einkum og sér í lagi þegar hann var að vitna undir lokin til vísindalegs eðlis lögfræðinnar. Það voru ekki mjög vísindaleg vinnubrögð að víkja sér algerlega undan að ræða það sem að mínum dómi er eitt af höfuðatriðum þessa máls, að nokkrir í hópi færustu lögfræðinga landsins telja álitamál hvort þetta frv. standist stjórnarskrána eða ekki. Ég endurtek, að það er athyglisvert að hv. þm. Þorv. Garðar skaut sér undan að ræða það mál. En hvað á nú hv. Alþingi að gera? Það hefur fengið hér frv. sem sumir lærðustu lögfræðingar landsins - ég mun koma nánar að því á eftir - telja að sé brot á stjórnarskránni. Er þá ekki eðlilegt að vísa frv. til umsagnar til Hæstaréttar, eins og oft er gert? Það eru okkar venjulegu vinnubrögð í sumum tilvikum. Segjum að það verði gert. En hverjir hafa þá samið þetta frv.? Það er hinn sami Hæstiréttur sem á að veita Alþingi umsögn um hvort eigin verk hans séu brot á stjórnarskránni eða ekki, m. ö. o.: hann er orðinn dómari í eigin sök. Er það ekki lausung, hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson? Er það ekki dæmi um það, í hvert óefni er komið með öllum þessum málatilbúnaði? Það vita allir að hæstv. ríkisstj. hefur ekki samið þetta frv. Það kemur skýrt fram í grg. Það sitja að vísu í þessari ríkisstj. góðir lögfræðingar, ágætismenn, en þeir hafa ekki samið þetta frv. Þeir hafa eingöngu tekið að sér að flytja það á Alþingi. Það er þriðji armurinn í stjórnarskipun landsins, Hæstiréttur sjálfur, sem hefur samið þetta frv. - Mér finnst satt að segja fyrir neðan virðingu okkar að fara að blanda einhverju karpi stjórnar og stjórnarandstöðu um ríkisstj. inn í þetta mál. Hún kemur þessu máli ekkert við. Þessi ríkisstj. var ekki mynduð um Hæstarétt og henni verður ekki slitið heldur út af Hæstarétti. Kjarni málsins er sá, að það er Hæstiréttur sjálfur sem hefur óskað eftir að þetta frv. um hann sjálfan og eftir hann sjálfan verði flutt á Alþingi sem síðan á að senda honum sjálfum til umsagnar. Herra forseti. Ég vék að því áðan, að annað megintilefni mitt hér upp í ræðustólinn er það, að mér barst í hendur í sæti mitt áðan greinargerð frá nokkrum virtustu og færustu lögfræðingum þessa lands. Það er greinargerð sem undirrituð er af Steingrími Gauti Kristjánssyni, Jóni Steinari Gunnlaugssyni, Birni Þ. Guðmundssyni, Baldri Guðlaugssyni, Stefáni Má Stefánssyni, Friðgeiri Björnssyni, Má Péturssyni, Hrafni Bragasyni, Birni Friðfinnssyni og Eiríki Tómassyni. Í þessum hóp eru prófessorar við Háskóla Íslands í lögum. Í þessum hóp eru ýmsir þeir sem gegna virtustu dómarastörfum við dómstigin sem eru næst Hæstarétti sjálfum. Í þessum hóp eru menn sem kenna stjórnskipunarrétt við Háskóla Íslands í dag, sem eru aðalkennarar Háskóla Íslands í dag, sem eru aðalkennarar Háskóla Íslands í stjórnskipunarrétti þennan vetur. Í þessum hóp er maður sem hefur verið aðstoðarmaður dómsmrh. Í þessum hóp eru menn sem hafa gegnt forustustörfum fyrir lögfræðinga í þessu landi. Ég ætla að ljúka máli mínu með því að lesa fyrir hv. deild þá greinargerð sem frá þessum hóp hefur komið, því að ég tel alveg nauðsynlegt, með sérstöku tilliti til þess málflutnings sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson leyfði sér að viðhafa áðan, að reyna að flytja umr. á nýjan leik yfir í efnislegar umr. um Hæstarétt sjálfan og dómskipunina í landinu og hverfa frá þeirri tegund af pólitísku karpi sem mér fannst einkenna sérstaklega seinni hlutann af hans ræðu. Við stöndum frammi fyrir því hér á hv. Alþingi, að við höfum fengið í hendur frv. um Hæstarétt Íslands sem þegar eru hafnar alvarlegar deilur um utan þings í hópi þeirra manna sem kenna lögfræði, veita forustu helstu dómstigum landsins og eru meðal virtustu yngri fræðimanna í lögfræðingastétt. Það vill svo til að í þessari greinargerð er tekið undir sumar af þeim röksemdum, sem ég flutti í minni ræðu, og tekið undir þær efasemdir sem ég setti hér fram. Ég vil að lokum, herra forseti, áður en ég les þessa greinargerð, ítreka það sem ég sagði áðan, að nauðsynlegt er fyrir hv. Alþingi að gefa sér góðan tíma til að athuga þetta frv., hvort Alþingi vill samþykkja frv. í núverandi formi eða hvort Alþingi telur nauðsynlegt að gera á því viðamiklar breytingar, ekki renna því í gegn óbreyttu á færibandi einfaldlega vegna þess að Hæstiréttur landsins eigi hér hlut að máli. Við verðum því miður að horfast í augu við þá staðreynd, að dómarar í Hæstarétti hafa sent til Alþingis frv. um Hæstarétt sem er þannig unnið að í því eru svo mörg vafamál, svo mörg atriði sem geta valdið deilum um þennan æðsta dómstól í landinu og skapað lausung í störfum hans, að það er algerlega nauðsynlegt að Alþingi sem annar af þremur meginörmum ríkisvaldsins og lýðræðisskipulagsins í þjóðfélagi okkar viti nákvæmlega hvað það er að gera þegar það samþykkir þetta frv. um þann þriðja af þessum meginörmum ríkisvaldsins og lýðræðisins í landinu sem við erum hér að fjalla um. Herra forseti. Sú greinargerð, sem þessi hópur virtra lögfræðinga, sem ég nefndi hér áðan, hefur sent þm., er á þessa leið: „1. Ákvæði 61. gr. íslensku stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 er byggt á því, að umboðsstarfalausir dómendur skuli skipaðir til óákveðins tíma. Fræðimenn, sem ritað hafa um 61. gr. íslensku stjórnarskrárinnar eða sambærilegt ákvæði í dönsku stjórnarskránni, eru í aðalatriðum sammála um þessa skýringu, sbr. t. d. Stjórnskipun Íslands eftir Ólaf Jóhannesson, útg. 1955 í Reykjavík, bls. 278–279, ný útgáfa 1978 í Reykjavík, bls. 276–279, Dansk statsforfatningsret eftir Poul Andersen, útgefin í Kaupmannahöfn 1960, bls. 158–159, og Dansk statsforfatningsret 2. bindi eftir Alf Ross útgefin í Kaupmannahöfn 1960, bls. 466–467. Efnisrökin að baki reglunni eru mikilvægi þess, að dómarar séu sjálfstæðir og óháðir í störfum sínum. Hér er leitast við að koma í veg fyrir að framkvæmdavaldið geti beitt dómara þrýstingi, en einmitt slíkt ástand gæti skapast við það að dómarar væru settir eða skipaðir til ákveðins tíma. Þetta á sérstaklega við þegar atvik benda til þess, að áframhaldandi setning að fyrra tímabilinu loknu sé ekki útilokuð, sbr. t. d. fyrrgreint rit, Dansk statsforfatningsret, 2. bindi, bls. 466. Ljóst er t.d. að erfitt væri að fylgjá fram banni 61. gr. íslensku stjórnarskrárinnar við því að víkja umboðsstarfalausum dómara úr embætti nema með dómi ef almennt mætti setja eða skipa dómara til tiltekins tíma. Þá er einnig vandséð hvernig ákvæði sömu greinar um að dómari skuli ekki missa neins í af launum, þegar starfstíma hans lýkur, samrýmist því fyrirkomulagi sem frv. gerir ráð fyrir. 2. Ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstætt og óháð dómsvald eru byggð á meginreglunni um þrígreiningu ríkisvaldsins. 61. gr. stjórnarskrárinnar er einungis staðfesting á þeirri meginreglu að því er dómara varðar. Af framansögðu leiðir að allar lagaheimildir, sem fela í sér skerðingu á því réttaröryggi sem 61. gr. stjórnarskrárinnar veitir, verður að rökstyðja sérstaklega ef þær eiga að teljast hafa gildi. Því meira sem frávikið er, þeim mun rækilegri verður rökstuðningurinn að vera. 3. Í bráðabirgðaákvæðum fyrrgreinds frv. er gert ráð fyrir því, að dómarar séu settir í nýjar „stöður“. Þarna er því ekki um sambærilegt tilvik að ræða og um getur í 4. gr. laga nr. 73/1975, en þar er gert ráð fyrir að unnt sé að setja dómara í tilteknu máli eða í tiltekinn tíma sé um forföll reglulegs dómara að ræða eða leyfi frá störfum um stundarsakir eða þegar sæti hans verður autt af öðrum ástæðum. Umrædd lagagrein gerir ráð fyrir því, að dómari sé settur í stað annars fasts dómara sem hverfur frá störfum um stundarsakir. Munurinn er m. a. fólginn í því, að hinar nýju „stöður“ gefa auknar líkur um framlengingu setningartímans. Umræddri 4. gr. er fyrst og fremst ætlað það hlutverk að mæta vissum ófyrirséðum atburðum, sem gera það að verkum að hinn reglulegi dómari getur ekki rækt starf sitt um stundarsakir. Heimildinni ber að beita í hófi samkv. stjórnarskráheimildum þeim sem fyrr var getið. Sé þess ekki gætt og dómari t. d. settur til lengri tíma kynni slíkt tilvik að vera talið andstætt 61. gr. stjórnarskrárinnar, jafnvel þótt um setningu fyrir annan sé að ræða, allt þó nánar eftir aðstæðum hverju sinni. 4. Það hefur lengi tíðkast að setja dómara til skamms tíma í Hæstarétti. Þau fordæmi eru ekki sambærileg og geta ekki orðið til þess að skjóta stoðum undir þá skipan sem nú er fyrirhuguð með bráðabirgðaákvæði fyrrgreinds frv. Þetta verður ljóst ef bornar eru saman forsendur, tímalengd og umfang á þessum setningum í hverju tilviki fyrir sig. Framkvæmdin í Hæstarétti hefur hingað til verið sú, að í öllum tilvikum var um setningu í stöðu annars dómara að ræða vegna orlofs eða forfalla. Í einu tilviki var einn dómari settur í nær tvö ár vegna leyfa hins reglulega dómara. Þar er að vísu um æðilangan tíma að ræða, en þó setning fyrir annan. Í öðru tilviki var dómari settur í nokkur ár. Stóð svo á, að ákveðin hafði verið fækkun hæstaréttardómara úr 5 í 3 í sparnaðarskyni með lögum frá 1924. Sú breyting átti þó ekki að koma til framkvæmda fyrr en sæti tveggja fastra dómara losnaði. Í septembermánuði 1923, þegar menn þóttust sjá fram á lagabreytinguna, lést einn af dómurum Hæstaréttar og var þá annar settur til að gegna stöðu hans þar til sæti annars fasts dómara losnaði. Hér var um mjög sérstætt tilvik að tefla. Verið var að koma nýrri skipan á dómstólana og enn var um setningu að ræða í stöðu annars. 5. Bráðabirgðaákvæði fyrrgreinds frv. um setningu dómara ganga lengra en áður eru dæmi til. Nefna má fáein atriði: a. Þeir eru ekki settir í stöðu annars dómara, heldur er hér gert ráð fyrir nýjum stöðum þar sem um endurtekna skammtímasetningu gæti orðið að ræða, en einmitt sú tilhögun er til þess fallin að móta annað viðhorf hins setta dómara til stöðunnar þegar fram líða stundir. Slíkt veikir tiltrú almennings til dómstólanna. b. Gert er ráð fyrir að settir dómarar verði tveir eða þrír, sem er hátt hlutfall miðað við þann fjölda dómara sem fyrir eru. c. Samkv. frv. er við það miðað, að umræddar heimildir geti gilt í tvö ár hið lengsta. Þetta telst langur tími miðað við þau störf sem hér ræðir um. Samkv. grg. með frv. ber auk þess að „taka málið til athugunar á ný“ að þeim tíma liðnum. Ljóst er því, að höfundar frv. (þ. e. hæstaréttardómarar) útiloka ekki að um áframhald geti orðið að ræða. 6. Ákvæði frv. til bráðabirgða verður ekki rökstutt - a) með því að vísa til reynslu Finna, þar sem ákvæði 53.–60. gr. stjórnarskrár Finna eru alls ekki sambærileg ákvæðum íslensku stjórnarskrárinnar um þau atriði sem hér skipta máli, - b) með því að vísa til fordæmis Norðmanna eftir síðari heimsstyrjöldina því að ástand þjóðmála í Noregi á þeim tíma er alls ekki sambærilegt við ástandið á Íslandi nú, - c) með því að vísa til þess, að um neyðarráðstöfun sé að ræða, því að auðvelt er að sýna fram á aðrar leiðir sem í aðalatriðum leiða til sömu niðurstöðu, en rýra þó ekki sjálfstæði dómstólanna. Þessar leiðir hefðu varla verulega aukin útgjöld í för með sér. Má reyndar taka fram, að aukin útgjöld í þessum mæli geta aldrei talist grundvöllur undir neyðarrétti, sem réttlætt geta frávik frá stjórnarskránni, - d) með því að vísa til þess, að dómarar til bráðabirgða verði alltaf í minni hluta í Hæstarétti. Ekkert segir það í fyrirliggjandi frv. að umræddir dómarar skuli ávallt vera minni hluti dómara í hverju máli. Auk þess styrkir það tæpast traust almennings á Hæstarétti að skipta dómurum hans þannig í flokka, - e) með því að vísa til þess, að dómarar til bráðabirgða verði aðeins settir samkv. tillögum Hæstaréttar. Sá stuðningur, sem þetta kann að veita, er veikur miðað við þá tryggingu sem stjórnarskráin veitir dómendum. Kjarni málsins er krafa stjórnarskrárinnar um skipan dómara til ótiltekins tíma. 7. Verði umrætt frv. um dómara til bráðabirgða að lögum er stigið varhugavert skref í sögu íslenskrar dómaskipunar. a) Því kann að vera haldið fram, að um sé að ræða brot á 61. gr. íslensku stjórnarskrárinnar. Í þessu sambandi skal á það bent, að líklegt er að einmitt komi til kasta Hæstaréttar sjálfs að skera úr um það, hvort umrætt bráðabirgðaákvæði fái staðist samkv. 61. gr. stjórnarskrárinnar. Í grg. með frv. kemur fram, að það sé samið af dómurum Hæstaréttar. Ef úrlausnarefni þetta kemur til kasta Hæstaréttar er líklegt að allir hinir reglulegu dómarar Hæstaréttar verði að víkja sæti samkv. 6. gr. laga nr. 75/1973. b) Jafnvel þótt menn treysti sér ekki til að fullyrða alveg um að umrætt bráðabirgðaákvæði fari verulega í bága við stjórnarskrána má vekja athygli á að hér er stigið nýtt skref sem gengur gegn meginhugsjón 61. gr. hennar. Vekur athygli að lögmæti þessarar breytingar er m. a. rökstutt með fyrri skrefum á sömu braut sem ekki hafa náð jafnlangt. Er þá eins víst að bráðabirgðaákvæðið, ef að lögum verður, verði síðar notað til rökstuðnings því að enn lengra megi ganga. Hlýtur þetta að vera umhugsunarefni. c) Verði frv. að lögum má ætla, að Hæstiréttur dragist inn í umræður um það hvort hann sé löglega skipaður eða ekki. Slíkar umræður eru til þess fallnar að rýra álit Hæstaréttar út á við. Yrði það að telja illa farið. Reykjavík, 20. nóvember 1981. Steingrímur Gautur Kristjánsson. Björn Þ. Guðmundsson. Stefán Már Stefánsson. Már Pétursson. Björn Friðfinnsson. Jón Steinar Gunnlaugsson. Baldur Guðlaugsson. Friðgeir Björnsson. Hrafn Bragason. Eiríkur Tómasson.“ Herra forseti. Ég þakka umburðarlyndi forseta að hafa gefið mér tækifæri til þess, þótt ég hafi talað áður tvisvar í þessu máli, að flytja þetta efni hér inn í umr. Ég vonast til að greinargerðin sem í stórum dráttum er mjög í sama dúr og þær röksemdir sem ég hef fyrr flutt í þessum umr., verði til þess að hv. Alþingi taki þetta frv. til alvarlegrar meðferðar, láti það ekki verða fórnarlamb einhvers konar karps milli stjórnar og stjórnarandstöðu, heldur skoði hver og einn þm. það sem stjórnarskrárlega og lýðræðislega skyldu sína að ganga úr skugga um að hann sé viss um að þegar frv. verður afgreitt frá Alþingi verði það í þeim búningi sem sæmir réttarríki, sem styrkir lýðræði landsins og svarar þeim efasemdum til fullnustu sem þessi hópur virðulegustu lögfræðinga landsins hefur hér sett fram. Við skulum huga að því, að ef við lítum til þess, hverjir hafa orðið dómarar í Hæstarétti á undanförnum áratugum, þá hafa þeir einmitt verið valdir úr hóp manna, sem á yngri árum hafa skipað þær stöður sem þeir einstaklingar, sem að þessari greinargerð standa, skipa nú. Í þessum hóp sem sendir þessa greinargerð frá sér eru einstaklingar sem að nokkrum árum liðnum og jafnvel þegar kæmu fyllilega til álita starfs síns vegna að verða virðulegir dómarar í Hæstarétti Íslands.



Ég vil að gefnu tilefni óska eftir því við hv. þdm., að þeir taki sem mest tillit til þingskapa hvað snertir rétt til aths. og tímalengdar þeirra, hversu fróðlega lesningu sem þeir hafa fram að færa.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa um þetta langt mál né endurtaka neitt af því sem ég hef sagt við þessa umr. En ég vildi fyrst og fremst spyrja hæstv. forseta, eftir að hafa hlýtt á þessa löngu þriðju ræðu hv. I1. þm. Reykv. um þetta mál: Er þetta örstutt aths., herra forseti?

Nei.

Ég held að ég verði heldur að flokka þetta undir málþóf og ég get nefnt eitt dæmi: Hv. þm. lét sér ekki nægja að lesa upp nöfn þessara virðulegustu lögfræðinga landsins einu sinni, heldur tvisvar, og annað eftir því. Ef þetta er ekki málþóf veit ég ekki hvað slíkt er. Ég leyfi mér að gera þessa aths. Það er sjálfsagt að menn hugsi þetta mál og ræði, en þessar upplýsingar voru af því tagi að mér hefði fundist fara vel á því, að þær kæmu fram í nefnd. Ég vona að hv. nefnd kanni þetta mál rækilega frá öllum hliðum. Það var margt annað í ræðu hv. 11. þm. Reykv. sem ástæða væri til að svara í alllöngu máli, en það skal ekki gert hér. M. a. talaði hann um að það þyrftu að liggja fyrir ítarlegar skráðar reglur um það, hvenær dómarar dæmdu, að mér skildist, fimm og hvenær þrír. Ég held að það sé erfitt að setja nákvæmar reglur um þetta efni. Það er að vísu hægt, en það er a. m. k. ástæðulaust að setja skriflegar reglur um hvað eina. Það ætti hv. þm. að vita eins vel og ég og aðrir alþm., að munnleg loforð eru jafngild og skrifleg og munnlegar reglur, sem fylgt er ár eftir ár, eru í raun og veru jafngildar og skriflegar. Þessi árátta manna að vilja negla allt niður með því að skrifa blaðsíðu eftir blaðsíðu af reglum um einföldustu mál er ekki að mínu skapi. Það er svo eitt og annað sem nefna mætti, en ég fer ekki lengra út í þá sálma. Ég vænti þess aðeins að þetta mál komist sem fyrst til hv. allshn., svo að hún geti hafið þá vinnu, sem nauðsynleg er, en hitt er að sjálfsögðu vel þegið, að menn hugsi og rökræði málið dagfari og náttfari eins og þeim líst.



Herra forseti. Ég sagði í upphafi ræðu minnar áðan, að ég hefði ekki hugsað mér að taka til máls í þessu máli, en mér hefði fundist umr. fara þannig að ég fyndi köllun hjá mér til að gera það. Ég verð að segja það eins og er, að mér þótti heldur miður að ég skyldi þurfa að halda mína ræðu eftir að hv. 11. þm. Reykv. var búinn að tala tvisvar. Þess vegna var mér það ekki á móti skapi þó að það yrði farið nokkuð mildilega gagnvart hv. 11. þm. Reykv. um ræðutíma þegar hann stóð aftur upp, þó að ég hins vegar geti verið fullkomlega samþykkur því sem hæstv. dómsmrh. sagði og hæstv. forseti, að hv. 11. þm. Reykv. hafi gengið helst til langt með að taka svo mikinn ræðutíma í stutta aths. Hv. þm. vék að minni ræðu, en það var harla lítið bitastætt í því sem hann sagði og ég finn köllun hjá mér til að svara sérstaklega. Svo að ég nefni einstök atriði fór hann að tala um þær tölur sem hann hefði nefnt um málskot til Hæstaréttar og dóma Hæstaréttar og sagði þær hafa verið teknar úr grg. frv. Það vissi ég að var gert, en það er ekki nóg þó að tölurnar séu réttar. Það er hægt að leggja mismunandi skilning í þær og mistúlka þær. Það var það sem ég taldi að hv. þm. hefði gert þegar hann hefði litið fram hjá því, tölurnar í sjálfu sér segja ekkert, heldur hvers eðlis málin eru. Hv. þm. vildi bera af sér þær sakir, að hann hefði sagt að það mundi fjölga sératkvæðum Hæstaréttar ef frv. þetta yrði samþykkt. Hann sagði nú margt sem var kannske frekar ástæða til að svara en þessu, en ég held samt sem áður að það verði ekki annað skilið á hans ræðu en það mundi enn þá aukast lausungin í störfum réttarins og m. a. með fjölgun sératkvæða. Ég skil ósköp vel að hv. þm. hálfvegis fyrirverði sig fyrir að hafa talað um bitlinga eða aukabitlinga í sambandi við störf hæstaréttardómara, og það mun sjálfsagt vera rétt að hann notaði þetta orð ekki oft, en hins vegar var efni ræðunnar allt á þá lund. Það er auðvitað það sem máli skiptir. Þessi viðkvæmni af hálfu hv. ræðumanns, 11. þm. Reykv., gefur vonir um að hv. þm. finni að þessi ummæli hans voru ekki tilhlýðileg. Hv. þm. fór að tala um að það væru engar reglur um deildaskiptingu. Hæstv. dómsmrh. kom nú lítillega inn á það efni og ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um það. Hv. þm. sagði að það væri ekki rétt, sem ég hefði sagt, að hann væri upphafsmaður að deilu um Hæstarétt. Ég held að ég hafi aldrei sagt að hann væri upphafsmaður, en hann er þó upphafsmaður á þessum vettvangi og hefur þann heiður eftir sem áður. Hv. þm. vék dálítið að því sem ég sagði um ábyrgð ríkisstj. Hann komst svo að orði, að ríkisstj. kæmi málið ekki við. Það er nýstárleg fullyrðing út af fyrir sig, að þeim sem flytur málið, komi það ekkert við. Ég tek þetta eins og hverja aðra gamansemi af hálfu hv. þm. og ætla þess vegna ekki að svara því. En þetta gefur ábendingu um að þess verði naumast að vænta, að hv. þm. taki þá eðlilegu ákvörðun samkv. afstöðu sinni og ummælum til þessa frv. að bregða trúnaði og stuðningi við ríkisstj. ef hún lætur sér ekki segjast í þessu máli. Ég sagði að ég hefði raunar ekki mikið að tala við hv. þm. því að það var heldur veigalítið sem hann svaraði minni ræðu. Ég skil það út af fyrir sig. Þess vegna var mikill hvalreki fyrir hann í þessari umr. að fá það plagg í hendur, sem hann var að lesa upp, frá virðulegustu lögfræðingum þjóðarinnar. Ég hafði ekki vitað um þetta plagg og því síður séð og ekki heyrt fyrr en nú að hv. þm. las það upp. Ég vil aðeins segja um það, að það vill svo til að ég þekki flesta eða nær alla þá virðulegu lögfræðinga, sem standa að þessu plaggi, og met þá mikils bæði sem menn og sem lögfræðinga. Mér finnst sjálfsagt að athuga þetta nánar. Það er náttúrlega rétti vettvangurinn að gera það í nefnd. En ég vil aðeins segja það til að fyrirbyggja misskilning, af því að hv. 11. þm. Reykv. sagði að ég hefði ekki vikið að bráðabirgðaákvæði frv., að ég hef litið svo á að þarna væri ekki um að ræða brot á stjórnarskránni. En mér þykir sjálfsagt og nauðsynlegt að athuga þetta mál. gaumgæfilega og mér dettur ekki í hug að halda því fram, að ég hafi athugað þetta mál sérstaklega. Ég hef ekki gert það. En án þess að hafa gert það, en lesið frv. með gagnrýni eins og menn gera þegar þeir lesa frv. til l., hef ég litið svo á fram að þessu að þetta væri ekki stjórnarskrárbrot. Ég sagði áðan að einmitt þetta atriði málsins, spurningin um, hvort hér er um stjórnarskrárbrot að ræða, og þetta plagg, sem hv. 11. þm. Reykv. las upp úr, hefði komið eins og hvalreki fyrir hann inn í þessar umr. Mér sýndist eftir ræðu hans að hann hefði haft harla lítið erindi í ræðustól nema til að gera deildinni grein fyrir þessu plaggi hinna virðulegu lögfræðinga sem að því stóðu.



Herra forseti. Á þskj. 105 hef ég leyft mér að flytja frv. til l. um breyt. á lögum nr. 50 frá 1925, um mannanöfn. Meginefni þessa frv. er að auka frelsi fólks til að velja sér og afkomendum sinum nöfn og auka ráðrúm þess til að breyta nöfnum. Tilgangurinn er að reyna að færa gildandi löggjöf um mannanöfn nær því sem telja má vera nútímaviðhorf. Núgildandi lög um mannanöfn eru orðin býsna gömul og bera greinileg merki síns tíma. Þannig eru í lögunum allstrangar kröfur um þjóðerni nafna, gerðar ríkar lagakröfur um að nöfn þurfi að vera rétt að lögum íslenskrar tungu, og í annan stað eru miklar skorður settar við möguleika fólks til að breyta nöfnum. Tilgangur frv. er sem sagt að reyna að auka frjálsræði í þessu og nútímalegri viðhorf. 1 frv. er sú meginhugmynd lögð til grundvallar, að fólk eigi að hafa sem ríkast frelsi til að ráða nöfnum og því frelsi verði ekki settar aðrar skorður en þær sem mjög greinilega eiga stoð í þjóðfélagslegum hagsmunum. Í raun er það svo, að framkvæmd þessara lagaákvæða, gildandi réttar um mannanöfn, hefur auðvitað aðlagast þörfum tímans, og að verulegu leyti eru þau ákvæði, sem hér er lagt til að breyta, orðin úrelt. - Ég ætla nú að víkja að hverri grein frv. um sig. Í 1. gr., sem breytir 1. gr. laganna, eru gerðar tvær breytingar. Í fyrsta lagi er sú breyting, að mönnum verði heimilt að heita fleiri en tveimur nöfnum. Í gildandi lögum er það þannig, að menn mega aðeins heita tveimur skírnarnöfnum, en hins vegar er það í raun svo, að margt fólk ber fleiri skírnarnöfn en tvö. Er í raun og veru ekki s jáandi neitt athugavert við það og þess vegna er hér lagt til að þessu verði breytt og fólki gert heimilt að lögum að nota fleiri en tvö skírnarnöfn. Í öðru lagi er því atriði breytt í 1. gr., að menn geti kennt sig við kjörmóður jafnt og kjörföður. Þetta er auðvitað gert af samræmingarástæðum og er áreiðanlega í takt við tímann og gildandi lög um jafnrétti karla og kvenna Þá er í 2. gr. frv., sem breytir 4. gr. laganna, lagt til að felld verði niður hin stranga krafa um að nöfn þurfi að vera „rétt að lögum íslenskrar tungu“. Í samræmi við þetta ákvæði gildandi laga má minna á 6. gr. laganna, þar sem segir að stjórnarráðið eigi að gefa út skrá yfir þau mannanöfn sem eru bönnuð samkv. þessum lögum. Það er skoðun mín, að það sé ástæðulaust að vera með mjög strangar kröfur um þjóðerni nafna, það verði að vera á valdi hvers og eins að velja sér nafn og hann þurfi að hafa nokkurt frelsi til þess. Þetta ákvæði gildandi laga á áreiðanlega rætur að rekja til þeirra sterku þjóðernisviðhorfa sem voru með þjóðinni þegar löggjöfin var sett. Þá var skammt liðið síðan Íslendingar heimtu frelsi sitt undan Dönum og má áreiðanlega rekja þetta lagaákvæði til þeirra viðhorfa. Hér er sem sagt lagt til að þessi stranga krafa um þjóðerni nafnsins verði lögð af, en hins vegar er miðað við að áfram haldist almennt ákvæði, sem er í 1. gr. laganna, um að menn skuli heita íslensku nafni. Það ákvæði mun haldast og gefur að sjálfsögðu vísbendingu um stefnu, að nöfnin eigi að teljast íslensk. En þessi breyting mundi þýða það, að menn hefðu mun rýmra frelsi til að meta eftir viðhorfum hvers tíma hvað íslenskt er og hvað ekki. Þetta held ég að sé ákaflega mikilvæg breyting. Þá er lagt til í frv. að inn komi ákvæði um að nöfn megi ekki vera afkáraleg eða líkleg til að valda óþægindum þeim sem ber nafnið. Þetta er að sjálfsögðu sett sem varnagli og mundi væntanlega ákaflega sjaldan reyna á það, en tilefni er til að hafa einhverja viðmiðun í því samt. Í 3. gr. frv., sem breytir 5. gr. laganna, er vikið að breytingum á nöfnum. Eins og er nú í lögum getur maður því aðeins fengið nafni sínu breytt að hann hafi hlotið óþjóðlegt, klaufalegt eða erlent nafn. Það eru sem sagt settar efnislegar skorður við breytingum. Ég tel að þetta sé ástæðulaust. Mér finnst eðlilegt að fólk geti fengið nafni sínu breytt ef það sjálft unir því ekki. Skiptir þá ekki neinu máli af hvaða ástæðu það er sem fólk unir ekki nafni sínu. Hér er um að tefla svo persónulegt svið, sem ræðst af einkasjónarmiðum hvers manns, að mér finnst óeðlilegt að í lögum séu einhver efnisskilyrði fyrir því hvenær menn geti breytt nafni sínu. Því legg ég til að þau verði felld niður. Hins vegar er alveg ljóst að það eru ríkir þjóðfélagslegir hagsmunir sem krefjast þess, að það sé festa í nafngiftum og menn haldi almennt sama nafni alla ævi. Þessir þjóðfélagshagsmunir eru að sjálfsögðu mikilvægir og auðsjáanlegir. Menn geta t. d. bent á hagsmuni réttarvörslunnar. Menn geta að sjálfsögðu misnotað nafnbreytingar t. d. í fjárplógsskyni, til að nota í fjársvikum og öðru refsiverðu hátterni, þannig að einhver varnagli þarf að vera. Sá varnagli, sem ég legg til að settur verði og er í þessu frv., er að menn geti aðeins fengið að breyta nafni sínu fram til tiltekins aldurs, og er í frv. miðað við lögræðisaldur. Hugmyndin er sem sagt að fram til þess aldurs hafi menn fullt frelsi til að breyta nafni sínu af hvaða ástæðum sem vera skal en eftir þann aldur verði nafninu ekki breytt. Enn fremur er sá skilmáli í frv., að menn geta aðeins fengið leyfi til nafnbreytingar einu sinni. Þess þarf að sjálfsögðu ekki að geta, að hið nýja breytta nafn verður að uppfylla hin almennu skilyrði sem eru í lögum. Þá er í 4. gr. frv. lagt til að 6. gr. gildandi laga verði felld niður, en það er sú lagagr. sem ég gat um áðan, þar sem segir að stjórnarráðið skuli gefa út skrá yfir þau mannanöfn sem bönnuð skuli vera. Það verður alveg ástæðulaust að gefa út skrá yfir bönnuð nöfn þar sem eftir samþykkt þessa frv. verður ekki um að tefla nein nöfn sem bönnuð eru. Auk þess er það svo, að þessi grein mun ekki hafa verið framkvæmd. Stjórnarráðið mun ekki í raun hafa treyst sér til að gefa út neina skrá yfir bönnuð nöfn. Þar með er þetta lagaákvæði dautt og sjálfsagt að fella það úr lögum. Ég ætla ekki að orðlengja miklu frekar um þetta. Frv. lætur lítið yfir sér, en hefur samt raunhæfa þýðingu fyrir mikinn fjölda fólks og leynir töluvert á sér að því leyti. Ég vænti þess, að það fái skjóta og málefnalega meðferð hér í hv. þd., og leyfi mér að leggja til að lokum að frv. verði vísað til hv allshn.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að ræða þetta frv. almennt. Það er athyglisvert. En það var eitt atriði sem ég hnaut um og mér þykir rétt nú þegar á þessu stigi að víkja að og spyrja hv. flm. um skýringu á. Það er í sambandi við 3. gr. frv. Þar segir: „Nú vill maður breyta nafni sinu, bæta við það eða fella niður hluta þess, og getur hann þá sótt um leyfi til þess til stjórnarráðsins ef hann er ekki orðinn lögráða.“ Ýmis réttur er bundinn við að menn séu komnir til vits og ára, þeir verða lögráða, fjárráða o. s. frv. En hér er þetta á hinn veginn, að menn hafa rétt áður en þeir verða lögráða, en ekki á eftir. Hvaða þýðingu hefur þetta? Ekki vænti ég að það sé gert ráð fyrir að börn geti gert þetta eða er það svo? Eða þurfa menn að vera sjálfráða? Hvernig er þetta hugsað? Og er rétt að binda þetta við aldur innan lögráðaaldurs, við fólk í bernsku, æsku eða fólk sem er ekki búið að ná þeim þroska sem er tilskilinn til þess að það geti gert almenna löggerninga? Ég geri mér ekki grein fyrir hvað þetta þýðir og hvernig á að framkvæma það. Í öðru lagi: Ef það er ástæða að veita þennan rétt innan við lögráðaaldur, hví ekki að einhverju leyti þegar maðurinn hefur náð lögráðaaldri?



Herra forseti. Þetta er að sjálfsögðu eitt af þeim atriðum í frv. sem full ástæða er til að hyggja að og velta nokkuð vöngum yfir. Það varð mín niðurstaða, þegar ég var að vinna að þessu frv., að það væri heppilegast að miða við einhvern aldur er skorður væru settar við þessu aukna frelsi til nafnbreytinga sem frv. gerir ráð fyrir. Það er að sjálfsögðu álitamál hvar á að setja þau aldursmörk. Ég tók þann kostinn að velja lögráðaaldur. Ein ástæðan til þess er sú, að það er almennt heppilegt að vera ekki með mjög mörg ólík aldursskilyrði í lögum, heldur freista þess að hafa þar nokkurt samræmi í og tengja hin ýmsu aldursbundnu réttindi laga sama aldri. Það er hin almenna ástæða. Í öðru lagi kemur það líka til, að þegar fólk er á þessum aldri, þ. e. undir tvítugu, eru farin að hafa gildi gagnvart því fólki þau almennu þjóðfélagslegu sjónarmið sem tengjast m. a. hættu á fjármálamisferli, nafnabreytingum í fjárplógsskyni. Ég held að sú hætta sé orðin þegar virk á þessum aldri. Þetta var sem sagt meginástæðan fyrir því, að ég taldi ekki óhætt að fara hærra með aldurinn.  Það er augljóst mál, að börn eru ekki umkomin þess að breyta nafni sínu, a. m. k. ekki ein sér, heldur koma þar að sjálfsögðu til foreldrar með foreldravald. Nú eru oft dæmi þess, að börn, kannske 10, 11 til 12 ára gömul, sem una ekki af einhverjum ástæðum nafni sínu, vilja breyta nafninu. Til þess yrðu þau að sjálfsögðu að hafa atbeina foreldra sinna, sem eru forráðamenn barnanna. Þegar í frv. segir: „ Nú vill maður breyta nafni sínu“ - og mundi oftast vera um að tefla í raun og veru börn, þá liggur í hlutarins eðli að atbeini foreldra þyrfti að koma þar líka til. Ég held að ég hafi með þessum orðum gert í stórum dráttum grein fyrir því, af hverju þessi aldur er valinn. Sumir þeirra, sem hafa rætt við mig um efni frv., hafa bent á að aldurinn þyrfti að vera lægri, en þá finnst mér frelsið vera skert býsna mikið. Ég var ekki á því, að ástæða væri til að hafa hann lægri. Hvort hann eigi að vera nokkru hærri gæti verið álitamál, en af þeim ástæðum, sem ég hef þegar bent á, tók ég ekki þann kostinn, heldur þann að miða við lögráða mann.



Herra forseti. Það er nokkuð umliðið frá því að við vorum að ræða það mál sem hér er til umr., og það hvarflaði að mér að falla frá orðinu, en ég hafði beðið um orðið. Þá minntist ég þess, að mér virðist hæstv. fjmrh. vera í slíkum hafvillum í því atriði, sem við vorum að ræða saman um, að mér finnst það ábyrgðarhluti að skiljast svo við hann að segja ekki nokkur orð. Það var um 15. gr. frv. sem við hæstv. fjmrh. vorum að ræða, varðandi Húsnæðisstofnun ríkisins og Byggingarsjóð ríkisins. Í svarræðu sinni sagði hæstv. ráðh. að með lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins frá 1980 hafi verið numið úr lögum að tiltekinn hluti launaskatts skyldi ganga í Byggingarsjóð ríkisins og eitt sinn hefðu það verið 2%, en nú hefði það verið numið úr lögum. Þetta er misskilningur. Þetta hefur ekki gerst sem hæstv. ráðh. segir. Það hefur ekkert verið numið úr lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins varðandi þetta efni. Ef eru borin saman lögin um Húsnæðisstofnun frá 1970 og 1980 er ákvæðið um launaskattinn til Byggingarsjóðs ríkisins nákvæmlega eins í þeim lögum. En 2% af launaskattinum, sem áttu að ganga í Byggingarsjóð, eru samkv. lögunum um launaskatt. Það er rétt.  Þá er það annað sem hæstv. ráðh. sagði. Hann sagði, að það, sem hefði gerst væri það, að í staðinn fyrir 2% gjald til Húsnæðisstofnunar, sem mundi verða 222 millj. kr., væri hér um að ræða annars vegar fast framlag í krónutölu samkv. fjárlagafrv., 57 millj. kr., og hins vegar fast framlag til Byggingarsjóðs verkamanna, 111 millj. kr. Þegar þetta tvennt er lagt saman koma út 168 millj. kr. í staðinn fyrir þær 222 millj. kr. sem 2% hefðu gefið. Þetta sagði ráðh. Þetta er rétt svo langt sem það nær. En ályktunin og samanburðurinn eru ekki rétt. Það er ekki rétt að segja annars vegar, að í ár séu það 168 millj., en það hefði átt að vera 222.

Af þessum tekjustofnum.

Já, af þessum tekjustofnum, tekjustofnum frá ríkinu.  Í þriðja lagi hjó ég eftir því hjá hæstv. ráðh., að hann sagði, - og viðurkennir náttúrlega staðreyndir - að það hafi verið minnkað framlag til Byggingarsjóðs. En hæstv. ráðh. sagði að framlag til Byggingarsjóðs ríkisins hafi auðvitað verið nokkuð skert með hliðsjón af því að nú eru öll lán Byggingarsjóðsins verðtryggð og það fjármagn, sem hann lánaði út, skilaði sér til baka og þá væru auðvitað viss takmörk fyrir því, hvað eðlilegt væri að leggja mikið til sjóðsins af skattfé ríkisins. Þetta segir ráðh.: að vegna þess að búið er að verðtryggja lán sjóðsins þurfi hann á minni beinum framlögum að halda frá ríkinu, hann sé traustar upp byggður eftir þá breytingu. Þetta er líka mikill misskilningur. Það liggur í því, að um leið og sjóðurinn er sviptur beinu framlagi sem nemur 2% af launaskattinum, þá hefur hann ekki önnur úrræði en að taka lán til starfseminnar hjá lífeyrissjóðunum. Á því er náttúrlega geysilegur munur, hvort sjóðurinn tekur lán eða fær óafturkræft framlag. Þarf ekki að ræða um það. En það er ekki nóg með að munurinn sé í því, heldur eru þessi lán þannig, sem Byggingarsjóður ríkisins tekur, að þau eru til 15 ára með 3.5% vöxtum, en honum er gert að lána þetta fé til 25 ára með 2% vöxtum. Þetta er nýja skipanin. Það er því alveg greinilegt hvert stefnir fyrir Byggingarsjóði ríkisins með þessu áframhaldi. Þess vegna er það ekki rétt ályktun sem hæstv. ráðh. dregur þegar hann segir að nú sé ekki ástæða til beinna framlaga úr ríkissjóði vegna þess að verðtryggingu hafi verið komið á. Þessum þremur atriðum vildi ég aðeins víkja að. Ég hafði kannske ástæðu til að víkja að fleiri atriðum, en ég ætla ekki að gera það. Ég tel að í öllum þessum atriðum hafi komið fram viss misskilningur hjá hæstv. ráðh. Ég vildi gjarnan fá tækifæri til að leiðrétta hann því að ég veit að hæstv. ráðh. vill jafnan hafa það sem sannara reynist.



Herra forseti. Ég vil gjarnan fullvissa hæstv. forseta um að ég skal hafa mína aths. styttri en aths. hv. 11. þm. Reykv. var. Ég sé ekki ástæðu til að lengja frekar þessa umr. um frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1982. Ég vildi aðeins segja hér fáein orð. Hæstv. ráðh. talaði mikið um það í sinni síðustu ræðu, að hann vildi auka innlendar lántökur til ríkisins og komast þannig hjá því að taka erlend lán. Ég er honum alveg sammála um það. Það er að sjálfsögðu rétt að reyna að afla meira innlends fjár eftir því sem þarf til hins opinbera, en þó verður að hafa í huga að þar eru líka atvinnuvegirnir að óska eftir fjármunum til sinna þarfa og það verður að fara að því með gát eins og öðru. Ég vil benda hæstv. ráðh. á, að hann fyrirhugar með þessari fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ekki einungis að auka erlend lán, eins og ég hef áður bent á, heldur að stórauka lántökur til ríkisgeirans á innlendum lánsfjármarkaði. Hann hyggst auka spariskírteinasölu um 66% frá því sem er í ár með þessari lánsfjáráætlun, og hann hyggst lögþvinga lífeyrissjóðina til að auka skuldabréfakaup af opinberum aðilum um 60% frá því í fyrra. Til viðbótar þessu er um miklar erlendar lántökur að ræða, eins og ég vék hér að og hæstv. viðskrh. sagði að væru alvarlegt mál, á sama tíma,og gert er ráð fyrir svo miklum samdrætti í orkuframkvæmdum sem fjárfestingaráætlunin gerir ráð fyrir og ég rakti áðan. Hæstv. ráðh. sagði, að það hefði verið óþekkt fyrirbrigði áður að gera ráð fyrir því í fjárlagafrv. og lánsfjáráætlun að spá fram í tímann um verðlagsforsendur. Þetta er ekki rétt hjá hæstv. ráðh. Á síðasta ári stóð orðrétt í hans eigin fjárlagafrv. að um væri að ræða 42% verðlagsforsendur, og var þannig spáð um verðlag á árinu í ár. Þetta reyndist að vísu ekki fara nákvæmlega eftir, en oft hefur verið gerð verri spá en það. Þar var því um að ræða ákveðin markmið, spá um hvað gerast mundi miðað við efnahagsstefnu ríkisstj. Það var einmitt þetta sem ég var að vekja athygli á, að með reiknitölu hæstv. ráðh. er gefist upp á því að hafa einhver ákveðin efnahagamarkmið á næsta ári. Þetta var ég að gagnrýna. Nú er vísað til þess í grg. fjárlagafrv., sem hefur sömu verðlagsforsendur og lánsfjáráætlunin, að það sé ekki hægt að spá með venjulegum hætti fyrir um verðlagsbreytingar, það sé eftir að semja á hinum almenna vinnumarkaði. Þetta var að sjálfsögðu rétt þegar grg. frv. var samin. Nú hafa hins vegar tekist samningar sem áreiðanlega munu hafa mjög víðtæk áhrif á þróun kaupgjalds á árinu 1982. Ég vil að lokum benda hæstv. ráðh. á að í ljósi þeirrar staðreyndar finnst mér eðlilegt að fram fari athugun á því, að frv. til fjárl. og lánsfjáráætlun verði breytt í samræmi við sennilega þróun á þessum sviðum miðað við áform ríkisstj. og efnahagsstefnu á næsta ári. Það hlýtur alla vega að liggja miklu ljósar fyrir en áður hver verðlagsþróunin verður.



Herra forseti. Það eru örfá orð. Ég held að það sé enginn ágreiningur milli okkar hv. 4. þm. Vestf., Þorv. Garðars Kristjánssonar, og mín um efni laga sem varða tekjur Byggingarsjóðs ríkisins. Ég held að allt hafi verið hárrétt sem kom hér fram hjá honum áðan, ég hef þar engar leiðréttingar að gera. Hins vegar má vel vera að annaðhvort hafi hann misskilið orð mín í umr. um daginn eða þau hafi verið haldin einhverri þeirri ónákvæmni sem gáfu tilefni til misskilnings. Það er staðreynd, sem hann lýsti áðan, að framlögin í Byggingarsjóð hafa verið skorin niður með þeim hætti sem hann lýsti. Ástæðan fyrir þessu er að sjálfsögðu sú, að verulegur halli var á ríkissjóði á löngu tímabili og þessi niðurskurður er ein af mörgum aðgerðum sem beitt hefur verið til að rétta þann halla af. Ég hygg að sá niðurskurður, sem átt hefur sér stað á framlögum til fjárfestingarsjóða og til Byggingarsjóðs ríkisins, sé langstærsta átakið sem gert hefur verið til að rétta af þennan halla og það þýðingarmesta. Sem betur fer hefur verið nokkuð þokkaleg samstaða um það milli allra stjórnmálaflokka að skera þessi framlög niður með tilliti til breyttra viðhorfa eftir að verðtrygging hefur verið tekin upp á útlánum þessara sjóða almennt. Það er svo laukrétt hjá hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni, að einn hængurinn á hjá Byggingarsjóði ríkisins er að hann lánar út með heldur lægri vöxtum en nemur vöxtum af lánum, sem hann tekur. Þetta er galli og þetta verður að leiðrétta. Ég er alveg sammála honum um að þetta getur ekki gengið til lengdar eða er a. m. k. mjög óþægilegt að þetta gangi til lengdar. Þó er rétt að hafa í huga að það er ekki um stórar upphæðir að ræða þarna. Ég var að giska á það mjög lauslega, hvað þessi vaxtamismunur kynni að vera stór hluti af ríkisframlaginu, þ. e. hve stór hluti af ríkisframlaginu gengi til að jafna þennan vaxtamun. Á einu ári er þetta ekki nema lítið brot af ríkisframlaginu. En ef þetta ástand varir mjög lengi, ég tala nú ekki um ef það varir marga áratugi, getur þarna orðið um talsverða skekkju að ræða. Er mjög erfitt að hugsa sér að það ástand standi lengi. Við hv. þm. Lárus Jónsson hef ég ekki margt að ræða eftir það sem á undan er gengið. Ég hef fáu við það að bæta sem ég sagði seinast. Við erum greinilega sammála um það sem varðar verðlagsspána. Það er alveg rétt, að við settum fram ákveðna verðlagsspá í fyrra, sem átti að heita að verðlag mundi breytast um 42% milli áranna 1980 og 1981. En í þetta sinn höfum við kosið að tala um reiknitölu fjárlaga og viðurkenna hreinskilnislega að sjálf verðlagsspáin sé á sama tíma nokkuð óvissari og við séum þarna með reiknitöluna bersýnilega í lægri kantinum miðað við hugsanlega verðbólguþróun. Það, sem ég sagði, var hins vegar ósköp einfaldlega það, að lengst af settu menn fram einfalda reiknitölu. Þegar ég fer að fletta fjárlagafrv. sé ég ekki að bein verðlagsspá hafi verið í greinargerðum fjárlagafrv. fyrr en í fyrra. Þó að við höfum nú fallið frá því vegna óvissu í efnahags- og kjaramálum, m. a. vegna kjarasamninga, sem ekki hafa enn verið gerðir nema að litlu leyti, vegna óvissu um ákvörðun fiskverðs og vegna margrar annarrar óvissu, er það ekki annað en það sem lengst af hefur verið og verður að vera við ríkjandi aðstæður þangað til við höfum fastara land undir fótum hvað verðlagsþróun snertir á þessu landi.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. gaf þá skýringu, að skertur hefði verið tekjustofn Byggingarsjóðs ríkisins af launaskatti með því að það hefði verið verulegur halli á ríkissjóði. Ég mótmæli því ekki. En ég vil aðeins vekja athygli á að ráðh. hefur höggvið þar sem síst skyldi þegar Byggingarsjóður ríkisins er sviptur launaskattinum vegna þess að sá skattur var lagður á í sambandi við vinnudeilu og átti að vera visst framlag til að mæta hagsmunum og kröfum launamanna í landinu. Annars er það greinilegt, að við ætlum ekki að deila mikið hér á þessum fundi, ég og hæstv. ráðh. Það má hins vegar segja að það sé áherslumunur. Þegar vextir af lánum Byggingarsjóðs ríkisins, sem hann tekur, eru 3.5%, en vextir af lánum, sem hann veitir, eru 2%, þá orðar hæstv. ráðh. það svo, að 2% sé heldur lægra en 3.5%. Ég mundi orða þetta þannig, að útlánsvextir sjóðsins væru nærri því helmingi minni en vextir af því fé sem hann aflar.