Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. hv. heilbr.- og trn. um frv. til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið umsagnir frá Landssambandi eldri borgara, Tryggingastofnun ríkisins og Framkvæmdasjóði aldraðra. Með frumvarpinu er lagt til að gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra hækki um 5,41% og miðast hækkunin að hálfu við breytingu á byggingarvísitölu og að hálfu við breytingu á neysluvísitölu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nál. skrifa auk framsögumanns hv. nefndarmenn í heilbr.- og trn., Tómas Ingi Olrich, Ásta Möller, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Margrét Frímannsdóttir, Gunnar Pálsson og Soffía Gísladóttir.

Herra forseti. Á þskj. 349 er að finna skýrslu um niðurstöður 7. aðildarríkjaþings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar sem lauk 10. nóvember sl. í Marrakesh í Marokkó. Með skýrslunni vil ég gera þingheimi grein fyrir niðurstöðunni og þýðingu hennar fyrir Ísland. Ég tel mjög mikilvægt að við getum átt ítarlegar umræður um þá niðurstöðu og hef því lagt fram þessa skýrslu. Ég tel það mikilvægt því að borið hefur á mjög miklum rangfærslum í umræðum um þetta mál hingað til þar sem stjórnarandstaðan hefur náð saman. Vinstri grænir og Samfylkingin hafa náð saman í þessu máli og unnið að mínu mati gegn hagsmunum Íslands í málinu og það er ágætt að fara yfir nokkrar rangfærslur sem ég tel að menn hafi farið með. Skrifaðir hafa verið lærðir leiðarar í fjölmiðlum, sem forustumaður Samfylkingarinnar skrifaði á sínum tíma, og þeir heita t.d. Klaufarnir í Kyoto og Pípað á Íslendinga. Þar er verið að tala um að Íslendingar hafi vaðið í villu og svíma, hafi verið með farsakenndan málflutning og að viðhorf okkar hafi ekki hlotið neinar undirtektir og litið verði á okkur sem umhverfissóða og að við kynnum að uppskera refsiaðgerðir bæði alþjóðlegra samtaka og fleiri.  Vinstri grænir hafa líka komið með ýmislegt sem ég tel að eigi ekki við mikil rök að styðjast. Forustumenn þeirra hafa talað um að framganga ríkisstjórnarinnar hafi borið vott um fádæma skammsýni og hafi gengið gegn hagsmunum Íslendinga í bráð og lengd og nú síðast kom fréttatilkynning frá Vinstri grænum þar sem fram kom að Íslendingar hafi lengi verið ...

Forseti vill biðja hæstv. ráðherra, ef hún er með tilvitnun í ritað mál að óska leyfis forseta og gera það með formlegum hætti.

Virðulegur forseti. Ég vil núna lesa upp úr fréttatilkynningu frá Vinstri grænum, með leyfi forseta, sem kom fram nýlega þegar við héldum fundinn í Marokkó, en í lok þeirrar fréttatilkynningar kemur fram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Með því gæti ríkisstjórnin bætt ráð sitt og átt þátt í að koma bókuninni í höfn eftir að hafa verið lengi dragbítur á framgang hennar.`` Það er ágætt að rifja aðeins upp forsöguna áður en við vindum okkur í skýrsluna sem ég ætla að gera núna. Sjöunda aðildarríkjaþingið markaði tímamót. Á þinginu voru samþykktar tæknilegar útfærslur á Kyoto-bókuninni og var þar byggt á því pólitíska samkomulagi sem náðist í Bonn í júlí sl. og nefnt hefur verið Bonn-samkomulagið. Eins og kunnugt er byggir Kyoto-bókunin á rammasamningi Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar sem samþykktur var stuttu fyrir Ríó-ráðstefnuna 1992 og Ísland er aðili að. Með loftslagssamningnum skuldbinda aðildarríkin sig til þess að grípa til aðgerða til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og auka bindingu kolefnis með ræktun. Auk þess eru í samningnum skuldbindingar um upplýsingagjöf um losun, stefnumörkun og aðgerðir og samstarf á sviði tækniyfirfærslu og þekkingaruppbyggingu í þróunarríkjunum. Í framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar sem samþykkt var 1995 var stefnt að því að losun að frádreginni nýrri stóriðju yrði ekki meiri árið 2000 en hún var 1990. Í þeim tilgangi var gripið til almennra aðgerða til að draga úr losun og sérstaks átaks til að auka bindingu kolefnis með landgræðslu og skógrækt en til þess var veitt 450 millj. á fjárlögum. Ljóst er að heildarmarkmið ríkisstjórnarinnar fyrir árið 2000 náðist. Þennan árangur má m.a. rekja til samdráttar í losun gróðurhúsalofttegunda á hverja framleiðslueiningu í álverinu í Straumsvík en þar hefur tekist að draga svo úr myndun flúorkolefna í framleiðslunni að verksmiðjan eins og hún er rekin í dag losar minna af gróðurhúsalofttegundum en hún gerði árið 1990 þrátt fyrir tvöföldun á framleiðslunni. Komið hefur verið á formlegum farvegi fyrir vísindaráðgjöf til aðildarríkja samningsins með milliríkjanefnd Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar, IPCC, sem er alþjóðleg stofnun sem öll aðildarríki Sameinuðu þjóðanna eiga aðild að. IPCC stundar ekki rannsóknir en dregur saman það sem best er vitað hverju sinni á vísindasviðinu um loftslagsmálin. IPCC lagði fram þriðju skýrslu sína á þinginu í Marrakesh. Þar kemur m.a. fram að hitastig hækkaði um 0,6°C á síðustu öld og að þá hækkun megi að hluta rekja til áhrifa mannsins. Í skýrslunni er gert ráð fyrir því að hlýnun verði 1,4--5,8°C á þessari öld eftir því við hvaða forsendur um framtíðarlosun gróðurhúsalofttegunda er miðað. Spár um hækkun yfir borðs sjávar eru á bilinu 9--88 sm á sama tímabili. Af þeim 84 ríkjum sem undirrituðu Kyoto-bókunina áður en frestur til þess rann út hafa 42 ríki fullgilt hana. Þetta eru fyrst og fremst þróunarríki sem taka ekki á sig skuldbindingar í bókuninni. Ekkert ríkja OECD hefur enn séð sér fært að fullgilda bókunina, m.a. vegna þess að tæknilega útfærslu hennar hefur skort til þessa. Rúmenía hefur nýlega fullgilt bókunina og er fyrst þeirra ríkja sem taka á sig losunarmörk til þess að gera það. Til þess að bókunin taki gildi þurfa 55 lönd að gerast aðilar að henni og þarf samanlögð losun þeirra ríkja að vera yfir 55% af heildarlosun iðnríkjanna. Kyoto-bókunin setur iðnríkjunum losunarmörk. Stefnt er að því að heildarlosun þessara ríkja verði samanlagt 5,2% minni á fyrsta skuldbindingartímabili bókunarinnar, 2008--2012, en ef miðað er við árið 1990. Losunarmörkin eru breytileg og taka mið af aðstæðum ríkja og eru á bilinu frá því að fela í sér 8% samdrátt miðað við árið 1990 og yfir í 10% aukningu. ESB tekur á sig sameiginlega skuldbindingu upp á 8% samdrátt. Í samningum sín á milli hafa ESB-ríkin síðan samið um skiptingu á þessum samdrætti. Í skýrslunni sem hér er til umræðu er að finna yfirlit yfir losunarmörkin frá Kyoto og innri skiptingu ESB-ríkjanna. Fimm ríkjum ESB, Portúgal, Grikklandi, Spáni, Írlandi og Svíþjóð, verður heimilt að auka losun, t.d. um 27% í tilfelli Portúgals og um 25% í tilfelli Grikklands, meðan önnur draga mun meira saman og Lúxemborg mest eða 28%. Mest munar hins vegar um 21% samdrátt Þýskalands sem stendur fyrir því sem næst helmingi af öllum samdrætti ESB. Þannig að það er alls ekki rétt sem fram hefur komið hér oft og ítrekað í umræðunni að Ísland hafi fengið mesta hækkun í prósentum talið miðað við önnur ríki í Kyoto-samningnum í reynd. Með niðurstöðunni í Marrakesh liggur útfærsla bókunarinnar fyrir þannig að nú hafa aðildarríkin allar forsendur til þess að taka afstöðu til fullgildingar hennar. Það eru einkum þrír þættir sem skildir voru eftir lítt útfærðir á Kyoto-fundinum 1997. Í fyrsta lagi voru það framfylgdarákvæðin, í öðru lagi sveigjanleikaákvæðin og í þriðja lagi binding kolefnis með ræktun. Framfylgdarákvæðin snúast m.a. um það hver viðurlög skuli vera við því ef ríki fara fram úr losunarheimildum sínum eða standa ekki við aðrar skuldbindingar innan bókunarinnar. Nú hefur verið samið um þessi viðurlög þannig að ríki sem fara yfir losunarmörk á fyrsta skuldbindingartímabili, 2008--2012, skulu bæta það upp á því næsta með 30% álagi. Ríki sem sýna ekki fullnægjandi framfylgd skulu greina frá ástæðum þess og leggja fram tímasetta áætlun um úrbætur. Þau missa einnig heimild til þess að nýta sér sveigjanleika\-ákvæði bókunarinnar, þ.e. viðskipti með losunarheimildir og sameiginlega framkvæmd. Ágreiningur er um það hvort ofangreind viðurlög skuli vera lagalega bindandi. Með Bonn-samkomulaginu frá því í júlí var ákveðið að fresta þeirri ákvörðun til fyrsta aðildarríkjaþings bókunarinnar sem haldið verður eftir að bókunin hefur öðlast gildi. Ef niðurstaðan verður sú að viðurlögin verði lagalega bindandi mun hvert ríki fyrir sig þurfa að fullgilda þá niðurstöðu. Viðskipti með losunarheimildir er eitt af sveigjanleikaákvæðum Kyoto-bókunarinnar. Ríkjum sem ekki nýta losunarheimildir sínar til fulls er heimilt að framselja það sem umfram er til annarra ríkja. Þess er vænst að markaðsverð á losunarheimildum verði 1000--2000 kr. á tonn koltvíoxíðs. Einnig er heimilt að telja sér til tekna heima fyrir samdrátt í losun sem rekja má til aðgerða sem viðkomandi ríki tekur þátt í í öðru ríki og er sú aðferð nefnd sameiginleg framkvæmd. Slík verkefni má vinna bæði með öðrum iðnríkjum og með þróunarríkjum. Reglur um sveigjanleikaákvæðin liggja nú fyrir. Engar tölulegar takmarkanir eru settar á sveigjanleikaákvæðin eins og ESB hafði krafist. Þessi viðskipti munu ekki hefjast fyrr en árið 2008 en sameiginleg framkvæmd með öðrum iðnríkjum getur hafist fyrr þó að samdráttur í losun sem af því leiðir komi viðkomandi ríki ekki til góða fyrr en á fyrsta skuldbindingartímabilinu. Ísland hefur umtalsverð tækifæri á þessu sviði vegna sérþekkingar hér á landi á nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa, einkum jarðvarma. Jarðhitaskóli Sameinuðu þjóðanna hefur þegar haft mikil áhrif til góðs í þróunarríkjunum. Sem dæmi um hvernig Íslendingar geta nýtt sér verkefni sem byggjast á sameiginlegri framkvæmd má nefna að með því að standa t.d. að jarðvarmavirkjun í Kenýa getur Ísland aflað sér losunarheimilda til notkunar hér á landi. Plöntur taka til sín koltvíoxíð andrúmsloftsins og breyta því í lífrænt efni. Þetta hefur verið nefnt binding kolefnis. Kyoto-bókunin heimilaði að tekið yrði tillit til bindingar með skógrækt eftir 1990 en ákvörðun um annars konar bindingu var frestað. Mikið hefur verið tekist á um þessi mál en nú hefur fengist niðurstaða. M.a. var fallist á tillögu Íslands og Ástralíu þess efnis að landgræðsla fengist viðurkennd til jafns við nýræktun skóga enda er landgræðsla jafngild aðgerð til þess að binda kolefni. Mun umdeildari var sú ákvörðun að heimila að tekið yrði tillit til bindingar í skógi sem var til staðar fyrir 1990, þ.e. bindingar í eldri skógi. Bandaríkin, Kanada, Japan og Rússland lögðu mikla áherslu á þessa kröfu. Eðlismunur er á þessari bindingu og þeirri sem leiðir af nýrri landgræðslu eða nýræktun skóga eftir 1990. Bindingu í eldri skógi er einungis að litlum hluta hægt að rekja til beinna aðgerða ríkja eftir 1990. Hún er að mestu leyti til komin vegna fyrri aðgerða eða óbeinna áhrifa mannsins. Með því að heimila ríkjum að reikna sér til tekna bindingu í eldri skógum er í raun verið að lækka markmiðið um heildarsamdrátt iðnríkjanna. Vegna þessa var ákveðið að setja þak á þessa heimild. Þrátt fyrir það hefur hún umtalsverð áhrif. Svo dæmi sé tekið jafngildir heimildin því að markmiðinu í Kyoto-bókuninni frá 1997 fyrir Kanada um 6% samdrátt hafi verið breytt í rúmlega 1% aukningu. Rússar náðu einnig fram umtalsverðum tilslökunum í Marrakesh, eins og rakið er í skýrslunni, aðallega vegna þeirrar stöðu sem þeir eru í. Þeir losa um 17% af losun iðnríkjanna og ef þeir verða ekki með í Kyoto-samkomulaginu eftir að Bandaríkjamenn eru farnir út er alveg ljóst að Kyoto-bókunin verður aldrei fullgilt. Í Marrakesh voru einnig samþykktar ákvarðanir um útfærslu á ákvæðum Kyoto-bókunarinnar um tæknilega og fjárhagslega aðstoð við þróunarríkin til þess að takast á við afleiðingar loftslagsbreytinga. Var þar m.a. byggt á yfirlýsingu ESB-ríkjanna, Íslands, Noregs, Nýja-Sjálands, Sviss og Kanada, í Bonn í sumar þess efnis að þau væru tilbúin að leggja fram sameiginlega 410 milljónir bandaríkjadala eigi síðar en árið 2005 til aðstoðar þróunarríkjunum. Þetta framlag kemur til viðbótar þeim fjármunum sem þróunarríkin hafa aðgang að í gegnum Hnattræna umhverfisbótasjóðinn (GEF) og aðra sjóði. Í Marrakesh var tekin ákvörðun um íslenska ákvæðið og lauk þar með þeirri umfjöllun sem Ísland óskaði eftir í Kyoto 1997, um þann sérstaka vanda sem leiðir af miklum hlutfallslegum áhrifum einstakra verkefna á heildarlosun frá litlu landi eins og Íslandi. Rökin fyrir því að vandi Íslands gagnvart stærðarhlutföllunum kallaði á viðbrögð eru þau að þrátt fyrir að þessi verkefni hafa áhrif til aukningar á heildarlosun frá Íslandi hafa þau hnattrænt áhrif til lækkunar. Ástæðan er sú að ál er víða framleitt með orku úr jarðefnaeldsneyti sem leiðir til u.þ.b. átta sinnum meiri losunar en þegar ál er framleitt með endurnýjanlegri orku. Þetta er mikilvægt atriði sem fellur vel að meginmarkmiðum samningsins en hefur vafist fyrir mjög mörgum hér á landi. Það er ástæða til að taka það sérstaklega fram að ef álframleiðsla hér á landi eykst eins og fyrirætlanir hafa gert ráð fyrir munu hnattræn áhrif íslenska ákvæðisins til lækkunar losunar nema um 3,8 millj. tonna af gróðurhúsalofttegundum á ári á fyrsta skuldbindingartímabilinu, 2008--2012, eða meira en allri losun nemur frá Íslandi. Þetta þýðir að ef íslenska ákvæðið er nýtt hér á landi minnkar hnattrænt losun gróðurhúsalofttegunda um meira en nemur allri losun frá Íslandi þannig að það blasir við hvað hnattrænn ávinningur er mikill af þessu ákvæði. Þessar tölur eru áætlaðar með því að bera losun frá álframleiðslu hér á landi saman við meðallosun frá álframleiðslu í heiminum í dag. Því miður fer stór hluti framleiðslunnar fram með orku úr kolum, olíu eða jarðgasi. Ef aðeins er borið saman við framleiðslu sem knúin er með kolum eru hnattræn áhrif til lækkunar 10,3 milljónir tonna af koltvíoxíði, þ.e. tæplega þrisvar sinnum meiri hnattrænn ávinningur en nemur allri losun frá Íslandi. Í skýrslunni er gerð grein fyrir íslenska ákvæðinu og mun ég ekki rekja það að sinni en býst við ágætum umræðum um það á eftir. Rétt er þó að vekja athygli á því að þessi ákvörðun lokar fyrir það að Ísland geti selt frá sér losunarheimildir til annarra landa. Engar takmarkanir eru hins vegar á því að Ísland afli sér viðbótarlosunarheimilda með viðskiptum eða sameiginlegri framkvæmd. Með íslenska ákvæðinu verður koltvíoxíðlosun frá nýjum stóriðjuverum haldið utan við losunarskuldbindingar Íslands að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Í álverum losnar til viðbótar við koltvíoxíð umtalsvert magn af flúorkolefnum við spennuris í kerjum. Árangur stóriðjufyrirtækjanna í því að halda losun þeirra í lágmarki er því mjög mikilvægur. Ákvörðun aðildarríkjaþingsins felur í sér þak á heildarumfangi íslenska ákvæðisins. Það þak miðast við 1,6 milljónir tonna koltvíoxíðs. Sú nýja stóriðja sem rætt hefur verið um að hér gæti verið komin fyrir lok skuldbindingartímabilsins 2012 mun rúmast innan þeirra marka. Með þessari ákvörðun aðildarríkjaþingsins er tekið á sérstöðu Íslands og leystur sá vandi sem skilgreindur var í Kyoto. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar er að því stefnt að ,,Ísland gerist aðili að Kyoto-bókuninni þegar fyrir liggur ásættanleg niðurstaða í sérmálum þess``. Nú þegar samningsmarkmið Íslands sem sett voru fram hafa náðst, bæði gagnvart íslenska ákvæðinu og landgræðslunni, mun undirbúningur fyrir fullgildingu Íslands á Kyoto-bókuninni hefjast. Þingsályktunartillaga þess efnis verður væntanlega lögð fyrir Alþingi á næsta ári. Sá árangur sem nú hefur náðst í því að gæta hagsmuna Íslands jafnhliða hnattrænum ávinningi í loftslagsmálunum er afrakstur mikils samstarfs, bæði ráðherra og embættismanna. Samstillt átak sex ráðuneyta sem hafa átt fulltrúa í sendinefndum Íslands hefur skilað þessari niðurstöðu. Við erum líka svo heppin að eiga í sendinefnd okkar mikla sérfræðinga í málefnum loftslagssamningsins og núna hefur einn af fulltrúum okkar í sendinefndinni, Halldór Þorgeirsson úr umhvrn., verið valinn í framkvæmdastjórn loftslagssamningsins og einnig valinn sem formaður annarrar tveggja undirnefnda samningsins, nefndar um vísindi og tækniráðgjöf. Það er mikið fagnaðarefni hvað Ísland hefur náð sterkri stöðu á vettvangi samningsins en það er vegna þess hvað við höfum lagt okkur mikið fram um að aðstoða við að ná niðurstöðu. Athygli mun nú beinast að framkvæmd loftslagssamningsins og Kyoto-bókunarinnar hér heima fyrir. Árið 2000 var heildarlosun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi ígildi um 3,3 milljóna tonna koltvíoxíðs og hafði því aukist um 14,5% frá árinu 1990. Gróflega skipt kemur 1 / 3 losunarinnar frá iðnaði, 1 / 3 frá samgöngum og tækjum og 1 / 3 frá fiskiskipum. Þegar stóriðja sem komið hefur til eftir 1990 hefur verið dregin frá nemur losun frá Íslandi árið 2000 um 3,1 milljón tonna sem jafngildir 6,3% aukningu frá 1990. Þá er ekki talin með binding með landgræðslu og skógrækt sem er rúmlega 100 þúsund tonn. Losunarspá vegna fyrsta skuldbindingartímabils bókunarinnar er nú í vinnslu. Á grundvelli hennar verður mörkuð stefna um það hvernig Ísland muni standa við skuldbindingar Kyoto-bókunarinnar. Að þessu er unnið á vegum stýrihóps ráðuneytisstjóra um loftslagsmál undir forustu umhverfisráðuneytisins. Þessari stefnumörkun mun ljúka með tillögugerð til ríkisstjórnar á fyrri hluta næsta árs. Svipuð stefnumörkun er í undirbúningi um þessar mundir í nágrannalöndunum og verður tekið mið af þeirri vinnu við stefnumörkun hér á landi. Ljóst er að Japan og fleiri ríki munu auka notkun kjarnorku til raforkuframleiðslu vegna tilkomu Kyoto-bókunarinnar því raforkuframleiðsla með kjarnorku felur ekki í sér losun á gróðurhúsalofttegundum. Mikilvægt er að þessi þróun auki ekki á þann vanda sem þegar hefur skapast vegna kjarnorkuúrgangs. Tekist hefur verið á um mikla hagsmuni í þeirri þriggja ára samningalotu sem nú er lokið. Ríkjahóparnir sem unnið hafa að samningaviðræðunum eru einkum þrír: þróunarríkin, Evrópusambandið og svonefndur regnhlífarhópur sem Ísland tilheyrir. Í þeim hópi eru Bandaríkin, Kanada, Japan, Ástralía, Nýja-Sjáland, Noregur, Rússland og Úkraína auk Íslands. Þetta samstarf hefur verið okkur mikilvægt þó að áherslur séu mismunandi innan hópsins enda talar hvert ríki fyrir sig í einstökum málum. Í mörgum málum hafa þó áherslur Íslands, Noregs og Nýja-Sjálands farið saman. Eins og staðan er í dag koma 99,9% af raforkuframleiðslunni og 70% af frumorkuþörfinni hér á landi frá endurnýjanlegum orkugjöfum. Þetta hlutfall er hæst hjá okkur af þeim ríkjum sem við berum okkur almennt saman við. Þetta hlutfall verður ekki hækkað enn frekar nema með því að draga úr olíunotkun í samgöngum og sjávarútvegi eða með því að auka notkun endurnýjanlegra orkugjafa, t.d. með notkun vetnis. Virðulegur forseti. Það er mikilvægt að aukningu orkunotkunar í iðn- og þróunarríkjunum verði mætt með endurnýjanlegum orkulindum þar sem kostur er. Þar eru víða ónýttir möguleikar. Skortur á tækniþekkingu takmarkar hins vegar möguleika ýmissa þróunarríkja til þess að nýta eigin endurnýjanlegar orkulindir en litla þekkingu þarf hins vegar til þess að auka notkun á jarðefnaeldsneyti enn frekar. Það er því ljóst að þörfin fyrir þá þekkingu sem byggst hefur upp hér á landi við beislun endurnýjanlegra orkugjafa mun aukast og við Íslendingar getum miðlað öðrum af okkar reynslu. Einnig er ljóst, virðulegur forseti, að allir sem láta sig umhverfismál miklu varða á alþjóðavettvangi og hafa unnið að loftslagssamningnum hvetja mjög til aukinnar notkunar á endurnýjanlegum orkugjöfum og óska eftir að minnkuð verði notkun á kolum, olíu og kjarnorku. Þess vegna er mjög mikilvægt að við Íslendingar gerum það sem við getum til þess að viðhalda þeirri tækniþekkingu sem við búum að á grundvelli endurnýjanlegra orkugjafa og miðlum þeirri tækniþekkingu eins og okkur er unnt til þróunarríkja. Hjá þróunarríkjunum mun einmitt verða meiri þörf á nýrri orku og það er mjög mikilvægt að þau fái aðstoð við að taka sem fyrst upp endurnýjanlega orkugjafa.

Herra forseti. Hafi hæstv. umhvrh. viljað leggja sitt af mörkum til að fá hér málefnalega umræðu þá byrjaði hæstv. ráðherra ekki vel. Hæstv. ráðherra hóf mál sitt á skítkasti í garð stjórnarandstöðunnar, sakaði hana um villandi málflutning, um að tala gegn hagsmunum Íslands og þar fram eftir götunum. Dæmið sem hæstv. ráðherra nefndi hvað varðaði Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð er fullyrðing í fréttatilkynningu frá okkur um að framganga ríkisstjórnar Íslands hafi verið dragbítur á framgang loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna. Það er nákvæmlega það sem hún hefur verið. Ísland fékk fyrir það fyrsta rýmri heimildir en nokkur önnur þjóð eða leyfi til að auka losun um 10% frá 1990. Í öðru lagi undirritaði Ísland ekki einu sinni bókunina, hvað þá að undirbúa fullgildingu hennar. Ísland var eina OECD-þjóðin, nánast eina þjóðin sem yfir höfuð hefur tekið þátt í þessu ferli, sem ekki lét svo mikið sem vera meðal undirritunarþjóða. Í þriðja lagi hékk Ísland inni í regnhlífahópnum með dragbítunum. Hverjir hafa sannanlega verið dragbítar á þetta ferli aðrir en Bandaríkin og hin iðnríkin sem Ísland kaus að fylkja sér í hóp með? Þar með var Ísland að sjálfsögðu meðal dragbítanna í þessu ferli, enda hefur það tekið langan tíma eins og kunnugt er. Það er afar sérkennilegt, herra forseti, að sitja uppi með umhvrh. á Íslandi --- ég vek athygli á því að það ekki iðnrh. heldur umhvrh. --- sem hoppar af gleði yfir því að hafa fengið sérstakt stóriðjuundanþáguákvæði til að auka mengun, sem er nákvæmlega það sem er hér á ferðinni. Ég mun í ræðu minni koma inn á hin kostulegu dæmi sem hæstv. ráðherra notar til að reyna að sanna að aukin mengun á Íslandi sé í þágu hins hnattræna umhverfis. Aukin mengun á Íslandi á að vera í þágu hins hnattræna umhverfis þegar markmiðið er að draga úr mengun en ekki auka hana.

Virðulegi forseti. Þetta er hin málefnalega umræða Vinstri grænna sem hafa unnið gegn hagsmunum Íslands í þessu ferli alveg frá upphafi. Hér er sagt að aukin mengun á Íslandi skipti ekki máli hnattrænt. Það er búið að reikna það út og það kom fram í ræðu minni áðan að ef íslenska ákvæðið er nýtt, eins og við getum núna vegna þess stórkostlega árangurs sem við höfum náð á alþjóðavettvangi, þá mun það hnattrænt minnka losun gróðurhúsalofttegunda um meira en Ísland losar þegar í dag. Hugsið ykkur, meira en Ísland er að losa í dag. Það er hnattræni ávinningurinn. Gengur ekki Kyoto-bókunin út á það að minnka losun gróðurhúsalofttegunda út í andrúmsloftið? Ef íslenska ákvæðið er notað verður það afleiðingin. Með því að nota endurnýjanlega orkugjafa, vatnsorku og jarðvarma, en ekki olíu eða kol þá er losunin 8--10 sinnum minni í álframleiðslu á Íslandi en þar sem kol og olía eru notuð. Þetta er allur galdurinn. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð neitar að skilja þetta en þetta er sannleikurinn. Það er alrangt að Íslendingar hafi verið dragbítar á framgang Kyoto-bókunarinnar. Þar höfum við að mínu mati skipað miklu stærra hlutverk en hægt er að ætlast til af litlu ríki. Það er vegna þess að við höfum á að skipa mjög öflugri sendinefnd. Af hverju halda menn að Ísland eigi fulltrúa í 10 manna framkvæmdastjórn Kyoto-bókarinnar? Er það af því að við höfum verið dragbítar á ferlið? Nei, svo sannarlega ekki. Það er vegna þess að við höfum aðstoðað hin stærri ríki við að ná samkomulagi, sérstaklega í bindingarmálunum, sem koma okkur reyndar minnst við, í skógræktinni. Þannig er nú hin málefnalega umræða Vinstri grænna í þessu máli.

Herra forseti. Ef rafmagn á Íslandi er framleitt með því að virkja fallvötn í staðinn fyrir að framleiða rafmagn hér með olíu eða einhvers staðar annars staðar í heiminum, með olíu eða kolum, þá er að sjálfsögðu munur á því til hvers orkan er notuð. Það verður ekki losun við orkuframleiðsluþáttinn sjálfan. Til þess þurfti ekkert íslenskt ákvæði og það þarf ekki að nota þá orku í álver endilega, frekar en eitthvað annað. Þetta hefur alltaf legið fyrir og mun alltaf liggja fyrir, að þessar eru aðstæðurnar hvað varðar gróðurhúsalosunina sem slíka og þurfti ekki íslenskt ákvæði til. Vandinn við dæmi hæstv. ráðherra er að það er alltaf borið saman við einhverja sem ekki væru bundnir af neinum takmörkunum Kyoto-bókunarinnar annars staðar. Ef valið stendur á milli álvers á Íslandi annars vegar og í Kanada eða Þýskalandi hins vegar, eða hjá einhverjum öðrum löndum sem eru bundin af mörkum Kyoto-samningsins, þá verður að kaupa út kvóta á móti þeirri losun sem kemur til í hinu nýja álveri og hinu nýja orkuveri. Þá verður engin aukning við þá starfsemi. Tökum einhverja þjóð sem er á pari, er með 0% miðað við 1990 og berum hana saman við Ísland. Hvað gerist þá? Álversþátturinn vegna undanþágunnar er viðbótarlosun í íslenska dæminu en ekki ef álverið rís í landi sem er bundið af losunarmörkum Kyoto. Er þetta ekki svona? Hvar er obbinn af álframleiðslu heimsins? Hann er í iðnríkjunum sem verða vonandi bundin af Kyoto að undanskildum Bandaríkjunum. Málið fer því algerlega eftir því í hvaða samhengi dæmin eru sett. Ef hæstv. ráðherra gefur sér að öll álver í framtíðinni verði alltaf í þróunarríkjunum, sem eru óbundin af þessu í fyrsta áfanga, þá má segja að dæmið líti svona út. En það gildir um hvers kyns iðnaðaruppbyggingu og hvers kyns losun í þeim löndum og þarf ekki álver til. Eitt er víst, þ.e. að á grundvelli þessarar undanþágu, þessa íslenska stóriðjuundanþáguákvæðis getur orðið hér heilmikil viðbótarlosun sem ekki þarf að kaupa út kvóta á móti en hefði þurft ella ef Ísland hefði ekki fengið undanþáguna.

Virðulegur forseti. Hvaða vit er í því að stilla Íslandi þannig upp að við þurfum að kaupa fullan kvóta og taka á okkur meiri þunga en nokkuð annað ríki? Þetta gengur allt út á stærðarhlutföllin og það er sérstaða Íslands. Ég nefnt hér sem dæmi að Norðurál, sem nú er risið að hluta til og ætlar að stækka, verður komið upp í 300 þús. tonn eins og þeir áætla í lok fyrsta skuldbindingartímabilsins. Hvað losar það mikið af gróðurhúsalofttegundum í íslensku samhengi? Það losar 20% meira. Það eykur losunina um 20% í íslensku samhengi. Þetta er vegna þess að við erum svo lítið hagkerfi. Sama álver í Kanada --- hér var Kanada dregið inn, allt í einu á að gleyma að ræða allt sem var rætt hér í fyrra andsvari af því að menn fóru kannski eitthvað illa út úr því, ég skal ekki segja --- hefði miklu lægri hlutfallslega losunartölu en á Íslandi. Ég skal ekki segja hver hún er, núll komma núll eitthvað kannski. Hér eykur álver af sömu stærðargráðu losunina um 21%, Norðurál í 300 þús. tonnum. Að sjálfsögðu verða menn að skoða þessar tölur þegar þeir tala um Kyoto-bókunina en eiga ekki að blekkja með ómálefnalegum útúrsnúningum. Ég tel að okkur beri siðferðileg skylda til að nýta endurnýjanlega orkugjafa okkar. Hér höfum við tækifæri til þess. Heimurinn kallar á þá. Heimurinn kallar á endurnýjanlega orkugjafa og ég spyr: Vilja Vinstri grænir ekki vatnsafl, ekki jarðgufu? Vilja þeir kol? Vilja þeir olíu? Vilja þeir kjarnorku? Hvernig ætla þeir í framtíðinni að mæta orkuþörf mannkyns án þess að nýta endurnýjanlega orkugjafa eins og allir aðrir sækjast eftir?

Herra forseti. Við skulum aðeins reyna að skrúfa til baka og reyna að halda okkur á mottunni, þ.e. við hina málefnalegu umræðu. Hæstv. umhvrh. hóf mál sitt á því að slá okkur hálfpartinn út af laginu. Hér eru allir mættir í því skyni að reyna að eiga málefnaleg orðaskipti við hæstv. ráðherra og það er ómaklegt af hæstv. ráðherra að hefja mál sitt eins og hún gerði. En gott og vel, höldum okkur við málefnin. Ég vil ásaka hæstv. ráðherra um að hafa farið með mjög svo ómálefnalegar tölur í máli sínu. Þær varða hnattrænan ávinning af íslenska undanþáguákvæðinu. Það er fals hjá hæstv. ráðherra að taka meðallosun frá álverum í dag og nota þá tölu í reiknikúnstum sínum og rökum fyrir því að hnattrænn ávinningur af íslenska undanþáguákvæðinu sé svo og svo mikill. Hæstv. ráðherra skuldar okkur upplýsingar um hversu mörg álver í heiminum eru knúin með jarðefnaeldsneyti og hversu mörg álver í heiminum eru knúin með vatnsafli. Við skulum ekki halda að Ísland sé eina landið í heiminum sem geti búið til raforkuver með vatnsafli. Ónei. Víða eru álver knúin orku frá vatnsaflsvirkjunum og við skulum þá taka ofan fyrir hæstv. ráðherra ef hún leggur það til á alþjóðavettvangi að hnattrænn ávinningur verði af undanþágu Íslendinga með því að fyrir það álver sem reist er á Íslandi og knúið er með vistvænum orkugjöfum þá sé aflagt annað álver úti í heimi sem knúið er með jarðefnaeldsneyti. Þannig væri hæstv. ráðherra að berjast fyrir hnattrænum ávinningi --- öðruvísi ekki.

Herra forseti. Nú eru Vinstri grænir farnir að bíta í skottið á sér. Nú biðja þeir hæstv. umhvrh. um að beita sér á alþjóðavettvangi fyrir því að álver knúin eru með olíu og kolum verði aflögð. Líkurnar á því að svo verði aukast ef Ísland getur nýtt sér endurnýjanlega orkugjafa til að reisa álver vegna þess að markaðurinn kallar á ál. Ef við og aðrir nýtum ekki endurnýjanlega orkugjafa okkar til að framleiða ál þá verður ál framleitt annars staðar með kolum og olíu, þannig að nú er þessi málflutningur kominn algerlega í hring. Ég vona svo sannarlega að fleiri geti notað endurnýjanlega orkugjafa en við til þess að framleiða ál. Álframleiðsla tekur gífurlega orku og það er hnattrænt mjög mikilvægt að nota endurnýjanlega orkugjafa til að framleiða ál. Vinstri grænir kvarta undan ómálefnalegri umræðu vegna þess að ráðherra leyfir sér að rifja upp ýmislegt sem komið hefur frá Vinstri grænum, eins og það að við séum dragbítar og það sé fádæma skammsýni að vinna að hagsmunamálum Íslands o.s.frv. Núna held ég að þeir liggi flatir vegna þess að hvert einasta aðildarríki loftslagssamningsins, hver einasti umhverfisráðherra og allir sérfræðingarnir sem á bak við málið standa hafa samþykkt íslenska ákvæðið, sem Samfylkingin og Vinstri grænir hafa barist gegn á hæl og hnakka. Nú hafa allir skilið hve þetta ákvæði er umhverfisvænt og hve mikilvægt er að ríki sem hefur endurnýjanlega orkugjafa nýti þá vegna hnattræns ávinnings fyrir lofthjúpinn. Þetta skilja allir nema stjórnarandstaðan. Nú er búið að samþykkja ákvæðið og þá er loksins hægt að leiða mönnum fyrir sjónir í hverju það felst og hve málefnastaða stjórnarandstöðunnar hefur verið veik í málinu.

Herra forseti. Það liggja nú engir flatir í þessari umræðu enn þá. Það kann hins vegar að vera þegar þessi dagur verður að kvöldi kominn að þá liggi einhverjir flatir, en ég fullyrði hér og nú að það verður ekki stjórnarandstaðan á Alþingi. Það er miklu nær að það verði stóriðjupostularnir með hæstv. umhvrh. í broddi fylkingar. Og auðvitað er það þyngra en tárum taki, herra forseti, þegar hæstv. umhvrh. skilur ekki grundvallaratriði umræðunnar, að með því að samþykkja undanþáguákvæðið sem hún er búin að vera að fagna hér í máli sínu, þá er hún auðvitað að bjóða heim gífurlegum ágreiningi og gífurlegum slag í okkar eigin landi vegna umhverfismála. Ég spyr enn einu sinni: Málsvari hvers er hæstv. umhvrh.? Ekki umhverfisins, það er alveg ljóst.

Virðulegur forseti. Umhvrh. er talsmaður umhverfisins í þessu máli. Ég er búin að segja það hér og get endurtekið það aftur að umhverfisráðherrar annarra ríkja hafa samþykkt íslenska ákvæðið. Ég átta mig ekki á því af hverju Vinstri grænir geta ekki viðurkennt núna að íslenska ákvæðið er jákvætt fyrir umhverfið. Það er vistvænt. Það liggur í augum uppi. Núna þegar allir aðrir hafa samþykkt það, af hverju geta þá ekki Vinstri grænir viðurkennt ósigur sinn í þessum málflutningi og sagt á Alþingi að íslenska ákvæðið sé jákvætt fyrir lofthjúpinn? Það hlýtur að blasa við alþjóð. Menn verða bara að vera menn til að viðurkenna að þeir hafi haft rangt fyrir sér. Og það þarf ekkert að útskýra það hér í löngu máli aftur og aftur fyrir hv. þingheimi þegar menn sjá að allir aðrir hafa skilið rök ríkisstjórnarflokkanna í þessu máli á erlendum vettvangi. Þá tel ég að kominn sé tími til fyrir stjórnarandstöðuna að viðurkenna að þetta er jákvætt ákvæði fyrir umhverfið. En hér hefur málflutningurinn verið sá að þetta væri einhvers konar sóðaákvæði. Hvílík firra. Þetta er ekki sóðaákvæði, þetta er ákvæði sem felur í sér að við munum í heildina minnka losun gróðurhúsalofttegunda. Og ef það er ekki mikilvægt hagsmunamál fyrir umhverfið, þá veit ég ekki hvað það er.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á segja að mér fannst heldur lítil reisn yfir hæstv. umhvrh. þegar hún hóf mál sitt hér áðan en látum það vera. Ég hélt kannski að í hennar sporum kæmi hún í þingsali keik og ánægð með árangurinn og samninginn. Þess vegna fannst mér eins og ég segi lítil reisn yfir þessu upphafi. En látum það liggja á milli hluta, herra forseti. Niðurstaða er komin í Kyoto-ferlið, þ.e. komin er niðurstaða í Kyoto-ferlið hvað fyrsta skuldbindingartímabilið áhrærir. Við skulum gera okkur fulla grein fyrir því að þetta er aðeins fyrsta skrefið, þetta ferli mun halda áfram, vonandi eins lengi og þarf, þannig að ég vil gjalda varhug við því að menn tali eins og hér sé komin endanleg niðurstaða, hvort heldur við tölum um samninginn allan ellegar hið íslenska sérákvæði. Þetta ferli er rétt að byrja, herra forseti. Og það er ekki nema von því að við sem hér erum inni vitum öll að losun gróðurhúsalofttegunda er einhver mesti umhverfisvandi sem við eigum við að etja á þessari öld. Um þetta hefur verið rætt, um þetta hefur verið deilt. Ég held að fáir þori á þessari stundu að mæla því mót að spár vísindamanna, varlega áætlaðar spár vísindamann geta haft geigvænlegar afleiðingar, þ.e. ef við stemmum ekki stigu við losun gróðurhúsalofttegunda út í lofthjúpinn. Það gildir því mjög miklu að samkomulag náist sem er fyrsta skrefið í átt að því að þjóðir heims reyni að minnka losun gróðurhúsalofttegunda út í lofthjúpinn. Bandaríkin losa 24% allra gróðurhúsalofttegunda á jörðinni og samtals losa iðnríkin 2 / 3 hluta gróðurhúsalofttegunda út í andrúmsloftið. Það er því miður að Bandaríkin skuli ekki vera með í þessu samkomulagi en við verðum að vona að stjórnvöld þar muni einhvern tíma í náinni framtíð sjá sér fært að vera með á þeim vettvangi eins og öðrum alþjóðlegum vettvangi. Það er líka óeðlilegt að stilla málinu þannig upp að þróunarríkin, að hin fátæku ríki heims hafi verið með og séu stikkfrí í þessari umræðu. Þannig er það ekki. Tekin var um það meðvituð ákvörðun í ferlinu að á fyrsta skuldbindingartímabilinu skyldu þróunarríkin í raun og veru bíða með aðgerðir sínar. Þau eru með í ferlinu en það eru önnur ákvæði sem þar eiga við, ekki síst vegna þess að þau lúta að samstarfi og framkvæmd og öðru slíku. Ég vil því einvörðungu benda hv. þm. á að ýmsir hafa haldið því fram að þróunarríkin séu alveg stikkfrí í þessu ferli en það er einfaldlega ekki þannig. Það er ekki rétt. Það er líka kaldhæðnisleg staðreynd, herra forseti, að hlýnun andrúmsloftsins kemur verst niður á fátækustu löndum heims. Þau hafa losað minnst af gróðurhúsalofttegundum frá upphafi iðnbyltingarinnar. Við vitum alveg hverjir það eru sem hafa losað mest af gróðurhúsalofttegundum, það eru að sjálfsögðu iðnríkin, en það sem meira er um vert er að fátækustu löndin hafa eins og aðstæður eru núna líka minnsta möguleika á að verjast afleiðingum loftslagsbreytinga. En vonandi verða breytingar á því núna með þessu samkomulagi og ekki síst með þeim ákvæðum um samstarf og samvinnu sem í samningnum eru. Fyrir liggur að fullgilda þennan samning. Hér hefur komið fram og vonandi mun það ganga eftir að það geti kannski gerst fyrir Ríó plús 10 ráðstefnuna, eins og hún er kölluð, sem verður haustið 2002 í Jóhannesarborg í Suður-Afríku. Ég held að mjög mikilvægt sé að við göngum einbeitt inn í það ferli. Það hefur alltaf verið málflutningur Samfylkingarinnar í þessu máli að ef við ættum að axla þá ábyrgð sem fylgir því að vera gerandi á hinu alþjóðlega sviði, hvort heldur er í þessu máli eða öðrum, þá munum við að sjálfsögðu axla þá ábyrgð. En það skiptir líka mjög miklu máli að endurskoðun stefnumótunar íslenskra stjórnvalda í loftslagsmálum sem hér hefur verið boðuð líti dagsins ljós í vetur eða fyrri part næsta árs þannig að þetta hangi allt saman þegar kemur að því að fullgilda samninginn. Mig langar aðeins að drepa á nokkur efnisatriði sem fram komu í máli hæstv. umhvrh. og í skýrslu hennar. Talað er um framfylgdarákvæðin. Þar er sagt að fullgildi eða framfylgi menn ekki því sem þeir hafi tekist á hendur, þýði það 30% álag á næsta tímabili sem væntanlega verður þá næsta fjögurra ára tímabil, 2013--2016, en óvíst hvort viðurlög verða lagalega bindandi. Ég held, herra forseti, að mjög mikilvægt sé að skoða það vel hvort það sé í raun ekki nauðsynlegt að það sé lagalega bindandi. Ég treysti mér svo sem ekki til að kveða upp úr um það núna en ég held hins vegar að það verði að fylgja þeim ákvæðum mjög þétt eftir svo menn framfylgi þeim og þess vegna skuli það skoðast mjög vel. Einnig er ánægjulegt að sjá að sameiginleg framkvæmd með þróunarríkjum getur hafist nú þegar, ég tel það mjög mikilvægt. Og það er heldur ekki minna mál að við leggjum okkar til við tæknilega og fjárhagslega aðstoð við þróunarríkin svo þau geti nýtt endurnýjanlega orku. Það skiptir mjög miklu máli, herra forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum með þær breytingar sem urðu á bindingarákvæðunum rétt undir lokin í Marrakesh. Hæstv. ráðherra kom inn á það að í raun hefði það verið spurningin um að hafa Rússland inni eða úti og Rússarnir þurftu að vera inni svo samkomulagið næði þeim 55% og 55 löndum sem til þurfa. En það getur varla talist gott fordæmi að leyfa bindingu í eldri skógi, þ.e. skógi sem var plantaður fyrir 1990, því ákvæðið lækkar í raun markmiðið um heildarsamdrátt. Eins og fólki er kunnugt um hafa bindingarákvæðin auðvitað verið mjög umdeild. Það hefur verið mjög umdeilt í þessu ferli hvort bindingin virki í raun sem temprun á það að menn minnki losunina, þ.e. ef of mikið er lagt upp úr bindingunni, þá leggi menn minna á sig við að minnka losunina. Ég er ansi hrædd um að slíkt ákvæði virki einmitt þannig. Þá komast lönd upp með það að grípa ekki til raunhæfra aðgerða til þess að minnka losunina til langframa. Því miður. Hvað íslenska ákvæðið svokallaða varðar sérstaklega, þá langar mig að benda á það í umræðunni, herra forseti, að mjög mikilvægt er að það komi skýrt fram í máli hæstv. umhvrh. og í stefnu þeirrar stjórnar sem nú situr hvernig það verður notað. Á það hefur verið bent að hér getur í raun verið um framleiðslustyrk að ræða fyrir orkufrekan iðnað. Einnig er á það bent að með því sé fýsilegra en ella að staðsetja orkufrekan iðnað hér á landi. En það er annað í þessu máli, herra forseti, og það er að losunarheimildirnar eru takmörkuð auðlind í sjálfu sér. Þær munu fá verðgildi, og nú þegar er verið að verðleggja þær. Þess vegna hlýt ég að spyrja hæstv. umhvrh.: Hvernig á að fara með þær losunarheimildir sem við fáum samkvæmt hinu íslenska ákvæði? Margar tölur hafa verið nefndar í þessu sambandi. Menn hafa talað um að hér gætu verið heimildir sem hafa verðgildi að jafngildi 8--16 milljarða kr. Hér eru engar smáupphæðir á ferðinni, herra forseti. Það er mjög mikilvægt að takmarkaðri auðlind eins og þessari sé ekki útdeilt frítt, hún er nefnilega sameign þjóðarinnar, herra forseti. Ég ætla að nota þetta tækifæri til að segja frá því að á landsfundi Samfylkingar sem lauk í gær lýsti fundurinn þeim vilja sínum að takmarkaðar auðlindir í þjóðareign eins og þessi væru ekki látnar af hendi án endurgjalds. Hér þyrfti að greiða auðlindagjald eins og á við um aðrar slíkar auðlindir. Að síðustu langar mig að segja, herra forseti, að mjög mikilvægt er að við höfum í huga í umræðunni að hér er einvörðungu um fyrsta skrefið að ræða. Það getur enginn sagt um það hér og nú hvað gerist eftir 2012. Það getur t.d. enginn sagt neitt um það hvort slíkt sérákvæði sem við fengum í gegn verði í gildi eftir 2012 og það er kannski gott að hafa það í huga upp á framtíðina. Þetta er fyrsta skrefið. Við erum að tala um fyrsta bókhaldstímabilið svokallaða og hér erum við lögð af stað í mjög langt og viðamikið ferli sem gæti tekið ár og áratugi í framkvæmd. Mér finnst því mjög mikilvægt að við ræðum samkomulagið sem náðist í Marrakesh í því samhengi og höfum það líka í huga, herra forseti, að andrúmsloftið er einfaldlega sameign okkar allra. Það er alveg sama hvar við búum á þessum hnetti, hvaðan við erum, við eigum sama rétt til ómengaðs lofts. Að því leyti til fagna ég þeirri niðurstöðu sem náðist þó náðist í Marrakesh en ég ítreka, herra forseti, að það er langur vegur fram undan í þessum málum.

Herra forseti. Við getum sjálfsagt deilt um það hvort reisn hafi verið yfir þessari ræðu eða ekki. Ræðan var ljómandi góð en öll orð um reisn ræðumanna o.s.frv. eru huglæg. Mig langar til að rifja það upp að fyrsta mál Samfylkingarinnar hér í þinginu var einmitt þáltill. um það að undirrita þegar í stað Kyoto-bókunina. Þetta var þáltill. sem var flutt sameiginlega af því ágæta fólki sem í Samfylkingunni er. Að vísu lenti Samfylkingin strax í basli þegar við spurðum flutningsmenn tillögunnar um það hvað ætti að gera varðandi hugsanlega stóriðju á Reykjanesi og víðar og þá vafðist flutningsmönnum tunga um tönn. Áðan var verið að rifja hér upp leiðaraskrif fyrrverandi formanns Samfylkingarinnar, þar sem hann talaði um að pípað væri á Íslendinga, klaufaskapur í Kyoto og við riðum í raun berbakt og allt það í öllum þessum samningaviðræðum. En síðan hafa greinilega orðið straumhvörf og batnandi mönnum ...

Forseti vill árétta það sem hann hefur fyrr sagt, að þegar vísað er til ritaðs máls þá er þess krafist í þingsköpum að leita skuli leyfis forseta, þannig að skýrt sé hvar er um beina tilvísun að ræða og hvar ekki.

Herra forseti. Hér var ekki verið með beinar tilvitnanir heldur bara orðanotkun í ákveðnum leiðurum, hér er ekki um beinar tilvitnanir að ræða. Hins vegar sagði ég einnig að það hefðu greinilega orðið straumhvörf vegna þess að á landsfundi Samfylkingarinnar um helgina kom fram að samfylkingarmenn vilja gjarnan nýta svokallað auðlindagjald, 

Herra forseti. Ég er að reyna að gera mér grein fyrir hvert þingmaðurinn er að fara því að hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason kom hér upp og fór að tala um einhverja hluti sem ég sagði aldrei. Ég veit eiginlega ekki við hvern hann var í andsvari. Ég get hins vegar ítrekað spurningu mína sem var til hæstv. umhvrh. um það hvernig eigi að fara með losunarheimildirnar. Um það var ég að spyrja. Þær hafa verðgildi. Þær eru í raun nokkuð, ef afhent er á silfurfati, ekkert annað en framleiðslustyrkur. Þessu hlýtur hæstv. umhvrh. og hæstv. ríkisstjórn að gera sér grein fyrir, þannig að mig langaði til að inna hæstv. umhvrh. eftir því. Hvað varðar þau orð er féllu um tillöguflutning Samfylkingarinnar, þá hefur það alltaf legið fyrir að Samfylkingin vildi að við undirrituðum Kyoto-bókunina, öxluðum þá siðferðislegu ábyrgð sem fylgir því að taka þátt í því alþjóðasamstarfi. Það höfum við alltaf gert og það gerum við áfram.

Herra forseti. Það á ekki einungis við um Samfylkinguna að vilja fylgja þessum ákvæðum Kyoto-bókunarinnar, langt í frá. Það á við um fleiri þingflokka en Samfylkinguna. Ég kom inn á það í stuttu andsvari mínu hvort um stefnubreytingu hafi verið að ræða vegna þess að eins og ég benti réttilega á fjallaði fyrsta mál sem Samfylkingin lagði fram á þingi um það að undirrita Kyoto-bókunina þegar í stað.  Þess vegna spyr ég hv. þm. hvort um straumhvörf og stefnubreytingu hafi verið að ræða vegna þess að ég hjó eftir því að á ágætum landsfundi þessara samtaka var einmitt talað um að nýta sér verðgildi losunarkvótanna. Ef við hefðum skrifað strax undir Kyoto-samkomulagið, hefði það verið möguleiki?

Herra forseti. Við skulum ekki útiloka neina möguleika í þessu ferli, alls ekki. Það eru engin tíðindi að Samfylkingin sé með auðlindagjöldum. Hvar hefur hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason eiginlega verið? Hins vegar erum við að ræða skýrslu hæstv. umhvrh. Í skýrslunni liggur fyrir niðurstaðan frá Marrakesh, og nú er um að gera að taka á þeirri niðurstöðu. Hún er staðreynd, hún liggur fyrir. Horfa fram á veginn, hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason, og við hin, herra forseti, og kljást við það verkefni sem fram undan er. Ég er hrædd um, herra forseti, að það sé mjög mikið og þungt verkefni. En Samfylkingin treystir sér fullkomlega í það.

Herra forseti. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason fór mikinn hér í andsvari áðan og vísaði til fornra texta sem ég mun hafa skrifað síðla síðustu aldar. Þar á ég að hafa ásakað Framsfl. m.a. um það að ríða berbakt í þessu máli og pípt hafi verið á hann. Þetta eru orðin sem hv. þm. notaði. Ég er að koma af landsfundi Samfylkingarinnar og sem ég kem af honum þá er mér aðallega álasað fyrir það að hafa ekki pípt á Framsfl. og hafa ekki skammað Framsfl. nóg og reyndar ekki neitt. Ég get hins vegar ekki fallist á það, herra forseti, að verið sé að skamma Framsfl. eða hv. þm. sérstaklega að halda því fram að þó að hann, sem er af frægu framsóknarkyni, ríði stundum berbakt eða þó að flokkurinn ríði berbakt. Það þótti sérstök list þegar ég var að alast upp á Mýrunum í gamla daga. Að því er varðar síðan það sem hv. þm. vísaði til mín þá verð ég auðvitað að benda honum á það, af því að hann hefur ábyggilega kynnt sér þetta ferli, að íslenska ákvæðið hefur breyst talsvert frá því að þetta var skrifað um mitt ár 1997. Það breyttist þannig að sett var þak einmitt á þá losunarheimild sem Íslendingar vildu fá. Og það breyttist m.a.s. þannig að ýmsar lofttegundir sem hæstv. umhvrh. vildi ná undanþágum fyrir voru teknar út. Þetta veit ég að hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason veit í hjarta sínu, því að hann er greinilega sérfræðingur um þetta, þannig að ég vísa þessum ásökunum hans á bug um að ég hafi haldið því fram að að ósekju hafi verið pípt á Framsfl. Það var pípt á hann og hann breytti stefnu sinni. Hæstv. umhvrh. lagði fram aðra tillögu sem var miklu betri en sú fyrri og sú tillaga var samþykkt. Síðan vísa ég hv. þm. líka til ræðna sem ég flutti af því tilefni hér í þinginu einhvern tímann á síðasta vori.

Herra forseti. Ég vil byrja á að fagna þeim mikla árangri sem hæstv. umhvrh. og ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur náð til að leiðrétta stöðu okkar gagnvart Kyoto-samþykktinni sem gerð var í desember 1997. Íslenska ákvæðið sem nú er búið að setja inn í Kyoto-bókunina opnar fyrir nýtingu á endurnýjanlegri orku á Íslandi til stóriðjuframleiðslu og gerir óþarfar áætlanir um stóriðju víðs vegar um heiminn þar sem aðrir orkugjafar eru nýttir sem menga mikið. Það var strax ljóst þegar Kyoto-samþykktin kom til skoðunar hér heima að hún væri óásættanleg niðurstaða fyrir íslenska hagsmuni. Fyrir það fyrsta gerði hún ekki ráð fyrir að við gætum nýtt frekar en orðið var á þeim tíma endurnýjanlega orkugjafa okkar við beislun fallvatnanna og jarðgufu til raforkuframleiðslu, þó vitað væri að við hefðum þá einungis nýtt u.þ.b. 15% af þeim fallvötnum sem virkjanleg eru. Ef það hefði orðið niðurstaðan hefði það leitt yfir íslenska þjóð algjöra stöðnun í atvinnulífinu og framtíðarhagvöxtur og lífskjör þjóðarinnar hefðu dregist saman. Með öðrum orðum hefði áratugastöðnun orðið hlutskipti Íslendinga meðan aðrar þjóðir gátu haldið áfram uppbyggingu sinni eins og ekkert hefði í skorist. Á þetta var margoft bent í umræðunum hér á Alþingi frá því að Kyoto-bókunin var kynnt. Sem dæmi um þetta má rifja upp að millilandaflug til og frá Íslandi var talið inni í okkar kvóta meðan flug milli landa innan Evrópusambandsins var ekki inni í kvótanum. Ríki Evrópusambandsins gátu þar að auki miðlað á milli sín kvóta eftir því sem þeim sýndist eftir reglum Evrópusambandsins, sem leiddi til þess að sum ríki bættu við sig margföldu því sem Íslendingar höfðu meðan önnur drógu úr af ýmsum ástæðum sem ekki skiptu máli þá fyrir þau. Ég vil benda mönnum á að á bls. 3 í skýrslunni sem fylgir með þessu máli stendur, með leyfi forseta: ,,Ákveðið var að taka tillit til aðstæðna ríkja þegar losunarmörk voru sett og eru þau á bilinu frá því að fela í sér 8% samdrátt miðað við árið 1990 og yfir í 10% aukningu. ESB tekur á sig sameiginlega skuldbindingu upp á 8% samdrátt. Í samningum sín á milli hafa ríki ESB síðan samið um skiptingu á þessum samdrætti. Fimm ríkjum ESB, Portúgal, Grikklandi, Spáni, Írlandi og Svíþjóð, verður heimilt að auka losun, t.d. um 27% í tilfelli Portúgals og um 25% í tilfelli Grikklands, meðan önnur draga mun meira saman og Lúxemborg mest eða 28% og Þýskaland um 21%.`` Samdráttur á kvóta hjá Þjóðverjum kom fyrst og fremst út af mikilli mengun sem var í Austur-Þýskalandi. Það að bera okkur saman við Evrópusambandið og þessi stóru ríki, sem hafa ótrúlega möguleika, er því svo mikil skammsýni að það hefur verið jafnvel skondið að fylgjast með því hvernig forustumenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna hafa rætt um þessi mál. Báðir þessir flokkar hafa beinlínis krafist þess, eins og komið hefur fram hér, að Kyoto-bókunin verði samþykkt óbreytt eins og hún kom fyrst fram. Þannig lagði núverandi formaður Samfylkingarinnar fram tillögu á 123. löggjafarþingi sem Ágúst Einarsson, þáv. þingmaður, var 1. flm. fyrir. Með leyfi hæstv. forseta, ætla ég að fá að lesa þá till. til þál. um undirritun Kyoto-bókunarinnar, og flutningsmenn eru samfylkingarfólkið núverandi og þáverandi: Ágúst Einarsson, Margrét Frímannsdóttir, Guðný Guðbjörnsdóttir, Össur Skarphéðinsson, Svavar Gestsson, sem ég veit nú ekki í hvaða flokki er reyndar, Svanfríður Jónasdóttir, Bryndís Hlöðversdóttir og Ásta R. Jóhannesdóttir, hv. þingmenn núverandi og fyrrverandi. Tillagan hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirrita nú þegar fyrir Íslands hönd Kyoto-bókunina, bókun við samning Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar.`` Þessi tillaga var lögð fram á 123. löggjafarþingi, 1998--1999. Formaður Samfylkingarinnar lét ekki þar við sitja heldur ritaði í DV, en hann var þá ritstjóri DV eins og komið hefur fram, tvo leiðara sem voru báðir á þá lund að gera þá samninga og við getum sagt störf ríkisstjórnarinnar að þessu máli sem tortryggilegust. Er dálítið erfitt fyrir hv. þm. að rifja þetta upp nú undir þessum kringumstæðum og að sjálfsögðu erfitt að þurfa að viðurkenna að hafa tekið svona stórt upp í sig og þurfa að kyngja því öllu saman aftur. Ekki er hægt að segja að afstaða Vinstri grænna sé neitt öðruvísi. Vinstri grænir hafa alltaf verið grænir í þessum málum og það má sjá á ályktun frá þeim þingflokki frá því 23. febr. 1999, sem þá hét óháður, en Steingrímur J. Sigfússon lagði fram tillögu ásamt fleirum sem var í sama anda. Það var ályktun þingflokks óháðra vegna ákvörðunar ríkisstjórnar --- og undir þetta rituðu Steingrímur J. Sigfússon, Ögmundur Jónasson, Hjörleifur Guttormsson, Guðrún Helgadóttir, Kristín Halldórsdóttir og fleiri. Og þar stendur, með leyfi forseta: ,,Þingflokkur óháðra fordæmir þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að undirrita ekki Kyoto-bókunina við loftslagssamning Sameinuðu þjóðanna fyrir tilskilinn frest 15. mars nk. Með því er ríkisstjórnin að skerast úr leik í alþjóðlegri viðleitni ríkja heims að koma í veg fyrir háskalegar loftslagsbreytingar af manna völdum.`` Seinna í þessari ályktun kemur fram, með leyfi forseta: ,,Þingflokkur óháðra telur ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að skerast úr leik í þessu afdrifaríka máli bera vott um fádæma skammsýni og ganga gegn hagsmunum Íslendinga í bráð og lengd.`` Þetta eru nú þeirra orð, herra forseti. Það er alveg með ólíkindum hvað menn hafa verið yfirlýsingaglaðir á þessum tíma og spurningin er náttúrlega hvernig þeir ætla að svara því. En það hefur ekki komið fram neins staðar í þessari umræðu að gengið hafi verið gegn hagsmunum Íslendinga í þessu máli nema síður væri. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að lánleysi þessara flokka þegar kemur að því að gæta hagsmuna Íslendinga er einstakt og ég held fáheyrt með stjórnmálaflokkum að þeir leggist svona gegn hagsmunum þjóðar sinnar eins og þeir hafa gert í þessu tilfelli. Ég veit ekki um nein önnur stjórnmálasamtök en talibana í Afganistan sem hafa lagst gegn því að einhverjar verulegar aðgerðir 

Þetta er látið vítalaust.

Þessir tveir flokkar hafa þó tekið jákvætt í eitt atriði í umhverfismálum en það er að virkja fallvötnin til að framleiða vetni. Það hljómar ekki svo illa en þegar nánar er skoðað er lítið kjöt því miður á þeim beinum. Það er heilmikið átak í gangi af ríkisstjórnarinnar hálfu og 200--300 milljónir eru settar til þess að kanna þann möguleika, en því miður er það svo og kom fram á orkuráðstefnu sem haldin var núna fyrir nokkrum vikum síðan að framleiðsla vetnis getur ekki orðið hagkvæm í nánustu framtíð. Ástæðurnar eru þær að framleiðsla vetnis er mjög orkufrek og dýr. Vetni er ekki heldur hægt að geyma sem vetni heldur þarf að framleiða úr því metanól. Ef litið er á samanburð sem gerður hefur verið á þessu tvennu þá fara um 11 kílóvött í að framleiða eitt tonn af metanóli en 13,5 kílóvött til að framleiða eitt tonn af áli. Fyrir tonnið af metanóli fást um 150 dollarar en fyrir tonnið af áli fást 1.500 dollarar. Af þessu má ljóst vera að framleiðsla vetnis getur því miður seint borið sig ef miðað er við það rafmagnsverð sem greitt er í áliðnaði í dag. Herra forseti. Það þarf að gefa gaum að ýmsum öðrum möguleikum sem geta minnkað gróðurhúsalofttegundir, eins og t.d. rafknúnum ökutækum og hugsanlega fullkomnari mengunarvarnarbúnaði á bíla og skip sem mætti jafnvel gera með því að lækka þungaskatt af dísilbílum þannig að dísilbílar yrðu fýsilegri kostur í rekstri en þeir nú eru. Framlag okkar á þessu sviði, herra forseti, hefur verið gríðarlega mikið og í þessu tilfelli hefur samningsstaða Íslands virkilega skipt máli. Herra forseti. Það er að sjálfsögðu mikið fagnaðarefni fyrir heimsbyggðina sem slíka að við fáum að nýta endurnýjanlega orkugjafa okkar til að byggja upp orkufrekan iðnað sem heimurinn þarf á að halda. Ef það væri ekki gert hér er augljóst að slík framleiðsla flyttist til þróunarríkjanna sem flest framleiða rafmagn með kolum eða mó. Mengunin er því óheyrileg miðað við það sem við þurfum hér. Ákvæðið leiðir því ekki til þess að Íslandi grafist undir ís niður að sjávarmáli, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson skrifaði eftir einhverjum í blað fyrir nokkrum árum síðan heldur er verið að draga úr líkum á því að nokkur slík heimsendaspá rætist með íslenska ákvæðinu. Það er einnig mjög hvetjandi, herra forseti, fyrir íslenska skógræktar- og landgræðslumenn að vinna þeirra verður að fullu metin sem aðferð til þess að binda koltvísýring. Af hálfu íslenskra stjórnvalda hefur mikið verið unnið að þessum málum og aðeins til þess að skyggnast inn í hvað gerðist með þessum nýju samþykktum þá verða tré eða ræktun trjáa sem ná þriggja metra hæð viðurkennd sem binding en áður var miðað við fimm metra tré og þá eftir að þau urðu fimm metrar. Nú er það frá því að þeim er plantað. Sama gildir um landgræðslu. Hún var ekki viðurkennd í Kyoto-samþykktinni. En með þessu nýja ákvæði verður landgræðsla viðurkennd og öll sú vinna sem hér hefur verið unnin verður því hluti af okkar bindingu sem er að sjálfsögðu mjög mikilvægt. Sífellt stærra landsvæði heyrir undir landgræðsluna og græn bylting að því leyti hefur raunverulega átt sér stað undir forustu þess ágæta fólks sem stjórnar Landgræðslu ríkisins. Árangur af skógræktarverkefnum bænda og annarra félaga hefur líka verið mjög mikill og í sjálfu sér eitt af því sem við getum verið stolt af. Í þessa liði alla hefur ríkisstjórnin veitt hundruð milljóna og á ég ekki von á öðru en að haldið verði áfram á því sviði. Virkjun metangass úr sorphaugum Sorpu hefur einnig skilað verulegum árangri og er eitt af því sem menn geta verið hreyknir af. Með aðgerðum ríkisstjórnarinnar og lækkun tolla af bílum hefur bílafloti landsmanna endurnýjast og er betur búinn en nokkru sinni fyrr til þess að hreinsa koltvísýring. Bættur mengunarbúnaður í álverum hefur einnig skilað miklum árangri hvað þetta varðar. Svona mætti lengi telja, herra forseti. Vilji ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar hefur verið einlægur í því að standa við sitt þegar þjóðir heims vilja draga úr hættu á of mikilli hlýnun á jörðinni. Göt á lofthjúpnum eru einnig verulegt áhyggjuefni. Á öllum þessum málum er tekið af mikilli ábyrgð og í þeirri trú að framlag okkar skipti máli fyrir okkur, börn okkar og framtíð, fyrir líf á jörðinni. Ég tel því að fullgilding Kyoto-bókunarinnar geti verið á næsta leiti.

Forseti sér ástæðu til þess að vekja athygli ræðumanns, hv. 8. þm. Reykn., á þeirri almennu reglu, sem hér er höfð í heiðri, að gæta hófs og vera hófstilltur í orðavali og umræðum.

Virðulegi forseti. Talsmaður okkar í þessari umræðu hefur ákaflega vel gert grein fyrir afstöðu Samfylkingarinnar í því máli sem við erum að ræða. Hv. þm. Kristján Pálsson gerði það að umtalsefni að Samfylkingin hefði flutt þingmál um að undirrita Kyoto-samninginn og ég legg áherslu á að undirrita Kyoto-samninginn. Það er hárrétt að við höfum talið að Ísland ætti að axla ábyrgð í umhverfismálum og aðlaga stefnu sína að þeim viðhorfum sem ríkja í dag. Ég vil koma hér sérstaklega til að árétta þá afstöðu sem við höfðum þegar þetta mál var flutt í fyrsta sinn. Við vorum að spyrja ríkisstjórnina hvort hún ætlaði að standa utan við Kyoto-samninginn ef hún fengi ekki meira en 10%. Við vöktum athygli á því að fyrir utan að vera stærsta umhverfismál okkar tíma þá væri þetta mikið hagsmunamál vegna þess að í því væru peningar. Það eru meiri peningar í 11--12% en 10%. Og ég vek athygli á því að kvótinn sem Ísland hefur fengið er mjög rúmur kvóti og verðmæti hans er talið vera jafnvel 8--16 milljarðar. Herra forseti. Ég vil sérstaklega benda á að afstaða okkar var, og hún kom fram í fyrsta sinn sem þetta mál var flutt hjá okkur, að það væru pólitísk skilaboð að skrifa undir Kyoto-bókunina, pólitísk skilaboð um að Ísland ætlaði að taka þátt í verkefninu á ábyrgan og markvissan hátt. Það var líka bent á að það að skrifa undir gæti þýtt að Ísland trúi því að skilningur sé á sérstöðu þess og treysti því að staðan í orkumálum og það sem Ísland hefur sett fram verði viðurkennt, að það væri betri leið en að rembast eins og rjúpan við staurinn við að fá meira, að það gæti þýtt að við sýnum traust, að við séum að kalla eftir skilningi, að það gætu verið sterkari og mikilvægari skilaboð en skilaboðin sem ríkisstjórnin sendi frá sér þá. Þetta var mjög sterkt innlegg í umræðu okkar þegar við fluttum þetta mál og mér finnst að það fari vel á því að koma með það inn í þessa umræðu núna.

Herra forseti. Ég ætla ekkert að efast um að tilgangur Samfylkingarinnar þá hafi verið sá að senda pólitísk skilaboð til þjóðarinnar og þjóða heimsins um að við vildum vera með í ýtrustu kröfum þegar kæmi að því að uppfylla skilyrði sem fylgdu Kyoto-bókuninni. En það var náttúrlega öllum ljóst samt, öðrum en kannski Samfylkingunni og Vinstri grænum, að þessi skilyrði voru algjörlega óaðgengileg af hálfu Íslendinga því að það hefði orðið algjör stöðnun í allri uppbyggingu í íslensku atvinnulífi um ókomna framtíð með því að samþykkja Kyoto-ákvæðið eins og það var. Ég held að það væri miklu nær fyrir Samfylkinguna og Vinstri græna að viðurkenna að það voru mjög mikil mistök af hálfu þessara hv. þm. að rjúka svona til og heimta að þetta yrði undirritað að algjörlega óathuguðu máli eða þá í einhverjum öðrum tilgangi sem ég ætla ekki að skilgreina hér. Það er náttúrlega ljóst núna með þessu ákvæði að Íslendingar hafa náð stöðu sinni að nýju. Við getum horft fram á veginn og spilað úr því sem náðst hefur, m.a. því hvernig þessi losunarkvóti yrði nýttur og hvort þessi stórfyrirtæki yrðu látin borga einhvern auðlindaskatt af því sem þau eru að fá fyrir minni pening ef þau koma hingað fremur en að fara eitthvert annað, t.d. annarra iðnríkja. Ýmsir möguleikar eru því uppi sem þetta nýja ákvæði hefur skapað.

Herra forseti. Málið snýst um það hvort maður fer eða fer ekki mjúku leiðina, sem er orðalag sem er svo vinsælt hjá stjórnarliðum að nota, þ.e. mýkri nálgun í samskiptum þjóða. Og það var mýkri leið að skrifa undir og síðan að leita eftir skilningi, miklu mýkri leið. Herra forseti. Ég hlýt að gera það að umtalsefni hvernig þetta mál er sett fram í þinginu í dag. Hér kemur umhvrh. og flytur þetta mál og byrjar með alveg skelfilegu nöldri í stað þess að sýna gleði sína yfir að hafa náð því fram sem ríkisstjórn hennar óskaði. Aðrir sem hafa komið hér halda þessu áfram. En menn láta sér ekki heldur bara nægja að koma hér og tuða og nöldra í stjórnarandstöðunni í stað þess að segja stoltir: ,,Þessu náðum við fram. Þetta var mikilvægt fyrir þjóð okkar og nú erum við glöð og hress.`` Nei, þvert á móti. Og það ósæmilegasta, herra forseti, er hvernig síðasti talsmaður í þessu máli leyfði sér að tala til samþingsmanna sinna í flokknum Vinstri grænum.

Herra forseti. Ég held að ekki sé ástæða til þess að teygja þetta mjög lengi. En hver er þessi mjúka leið?  Ég held að allir séu sammála því að best sé að reyna að leita sátta og fara þannig að fólki að allir séu sæmilega ánægðir þegar upp er staðið. En að skrifa undir, kalla það mjúka leið og ætla svo að treysta á að einhverjir aðrir komi til að bjarga manni úr vitleysunni, er náttúrlega bara vitlaus leið, ekki mjúk leið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir þá athugasemd sem hann gerði við orðaval hv. þm. Kristjáns Pálssonar. Ég ætlaði satt best að segja ekki að trúa því að hv. þm. liðist það athugasemdalaust að líkja stjórnarandstöðunni hér við talibana eins og hv. þm. gerði. Það segir náttúrlega mest um hv. þm. sjálfan. Varðandi þau ummæli sem hv. þm. Kristján Pálsson hafði hér um þá afstöðu fjölmargra þingmanna á síðasta kjörtímabili að Ísland hefði ekki átt að skorast úr leik og hefði eins og allar aðrar þjóðir sem þátt tóku í Ríó-ferlinu átt að undirrita bókunina í Kyoto, hvað sem síðan liði athugasemdum, fyrirvörum eða fullgildingarferlinu, þá stend ég enn við það að það var afar léleg mórölsk framganga af hálfu Íslands á alþjóðavettvangi að láta ekki einu sinni svo mikið sem undirrita bókunina og sýna þar með vilja sinn til þess að nálgast markmið loftslagssamningsins, enda ljóst að fjölmörg útfærsluatriði og fjölmörg atriði sem vörðuðu stöðu einstakra ríkja voru óleyst. Það lá allan tímann fyrir. Á það var einmitt lögð áhersla hér af hálfu þeirra sem höfðu önnur sjónarmið í málinu en hæstv. ríkisstjórn að Íslendingar ættu frekar, hvað sem liði afstöðu manna til sérstöðu landsins, að vinna sínum málum framgang innan ferlisins hafandi undirritað bókunina en ekki öfugt. Meira að segja Bandaríkin skömmuðust þó til að undirrita bókunina, ég held, á næstsíðasta degi sem það var hægt miðað við að verða stofnaðilar að henni. Svo þekkjum við því miður söguna hvernig til hefur tekist í framhaldinu. En Ísland skapaði sér þarna algera sérstöðu. Ég held að ástæðan fyrir því að það hefur náðst fram sem náðst hefur fram sé ósköp einfaldlega sú að Ísland vegur það lítið í þessu dæmi að menn kusu að kaupa frið og hafa Ísland með frekar en láta eitt af OECD-ríkjunum og iðnríkjunum skerast úr leik með þeim hætti, því það hefði verið enn eitt áfall fyrir þetta ferli.

Herra forseti. Ástæða þess að ég tók hér upp nafnið talibanar er einfaldlega sú að þeir hafa verið þekktir fyrir það að boða stöðnun í samfélagi sínu. Svo má að mörgu öðru leyti tala um þá með einhverjum öðrum hætti en mín meining var ekki sú að klína því utan í einhverja aðra. Að öðru leyti skil ég ósköp vel að hv. þm. hafi hugsað þetta þannig að fjölmörg mál voru óleyst þegar kom að því að undirrita Kyoto-bókunina, og hugsanlega hefði verið hægt að leysa þau við það tækifæri eða einhvern tímann síðar eftir að einhverju samkomulagi hefði verið náð um það. Ég held samt að þegar við horfum á niðurstöðuna af ferlinu, hvernig þetta hefur svo verið rekið áfram af hæstv. umhvrh. og ríkisstjórninni, hafi verið reynt að ná samkomulagi við fjölda þjóða sem hafa verið í svipaðri stöðu eða verið óánægðar með það hvernig þeirra hlutur kæmi út úr þessu og þannig hefur farið fram mjög fagleg vinna. Kannski er það sú vinna sem hv. þm. er að meina. Sú vinna hefur leitt til samkomulags og það er örugglega það sem allir vildu. Þess vegna segi ég að ef við hefðum undirritað þessa bókun með þeim orðum sem hér eru viðhöfð af þingflokki óháðra á sínum tíma, ,,fádæma skammsýni`` --- það eru ekki spöruð stóru orðin þar, það er bara ,,fádæma skammsýni`` --- að Kyoto-bókunin skuli ekki vera undirrituð bara strax. Ég held að það væri alveg full ástæða fyrir Vinstri græna í þessu tilfelli að viðurkenna að þeir fóru rangt að þessu máli á sínum tíma.

Herra forseti. Orðin ,,fádæma skammsýni`` vísa m.a. til þess að sennilega á Ísland legu sinnar á hnettinum og aðstæðna vegna meira undir því en flestar ef ekki allar aðrar þjóðir, að frátöldum e.t.v. eyríkjunum á Kyrrahafinu sem hverfa af yfirborði jarðar í bókstaflegri merkingu á þessari öld ef svo heldur sem horfir, að tökum verði náð á loftslagsbreytingunum, einfaldlega vegna þess að spurningin um það hvort yfirleitt verði byggilegt á Íslandi eða ekki kann að ráðast af því hvort mannkyninu tekst að ná tökum á þessari þróun. Þar af leiðandi væri mikil skammsýni og sérhyggja af Íslands hálfu að reyna ekki að leggja sitt af mörkum og stuðla að því að þetta samkomulag nái fram að ganga, og ekki bara eitthvert fyrsta skref þess heldur áframhaldandi aðgerðir sem menn geti bundið vonir við að dugi til að koma böndum á þá óheillaþróun sem í gangi er. Og væri ekki skammsýni af þjóð sem getur átt búsetuskilyrði sín í bókstaflegri merkingu undir því að alheimssamkomulag takist um aðgerðir að leggja ekki sitt af mörkum til að það gerist?

Herra forseti. Ég get ekki séð annað en að með þessu ákvæði sé verið að leggja einmitt það af mörkum sem skiptir máli fyrir þjóðir heims. Það er m.a. verið að bjóða það að hér séu stóriðjufyrirtæki sem þurfa mikla raforku sem er framleidd úr endurnýjanlegum orkugjöfum sem þýðir þá að annars staðar í heiminum þarf ekki að reisa sambærileg álver eða stóriðjuver til að framleiða ál, svo við tökum dæmi. Ég geri ekki ráð fyrir að neinir fari að framleiða ál nema að þörf sé fyrir það, að markaðurinn kalli eftir því. Ef það yrði ekki reist hér yrði það reist einhvers staðar annars staðar og þá væntanlega í iðnríkjunum. Við erum að tala um þetta hnattrænt. Við erum ekki að tala bara um Ísland sem eyland. Við erum að tala um heiminn allan og því skiptir máli að endurnýjanleg orka okkar verði nýtt á þessu sviði. Besta framlag okkar er að gera það t.d. varðandi álver eða annan iðnað sem krefst mikillar raforku.

Herra forseti. Ég ætla bara ekki að trúa því að hv. þm. Kristján Pálsson ætli ekki að biðjast afsökunar á því orði sem hann notaði hér yfir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar. Mér finnst ekki annað fært en hv. þm. biðji fólk afsökunar. Það er ekki verjandi að stjórnarandstöðuþingmenn á Alþingi þurfi að sitja undir því í faglegum og málefnalegum umræðum um loftslagsmál og hið íslenska undanþáguákvæði á vettvangi loftslagssamningsins að vera kallaðir talibanar. Og að hæstv. forseti skuli ekki krefja hv. þm. um afsökunarbeiðni finnst mér ekki nægilega gott svo ég bíð þess að hv. þm. biðji hér afsökunar. Undir öðru get ég ekki setið. Vegna svartsýnishjals hv. þm. um möguleika Íslands á því að framleiða vetni í framtíðinni sem orkugjafa eða orkubera bendi ég hv. þm. á að lesa ræður sem fluttar voru á nýafstöðnu orkuþingi af forsvarsmönnum hins öfluga fyrirtækis Íslenskrar nýorku sem hefur notið stuðnings stjórnvalda. Ég gæti einnig bent hv. þm. á að lesa ræður hæstv. iðnrh. um möguleika Íslendinga til vetnisframleiðslu og ræður Baldurs Elíssonar sem talaði líka á orkuþingi. Svartagallsraus hv. þm. í vetnisframleiðslumálunum er því alger óþarfi eftir því sem ég hef kynnt mér málin. Erfiðleikar okkar varðandi vetni og stóriðju eru hins vegar þeir að ætlum við að fara út í öll þau stóriðjuverkefni sem ríkisstjórnin áformar verður ekki eftir neinn virkjanakostur til þess að fara út í mögulega vetnisframleiðslu framtíðarinnar. Það er mergurinn málsins.

Forseti vill taka það fram að hann gerði athugasemd við orðanotkun hv. þm.

Herra forseti. Ég sagði áðan hvað ég hefði meint með þessu orði og tel ekki ástæðu til að endurtaka það. Ég minni á að þetta orð hefur oft verið notað hér áður, kannski ekki úr þessum ræðustól, en það hefur verið notað í þjóðfélaginu. Ekki ætla ég endilega að fara að rifja upp í hvaða tilvikum það var gert. Herra forseti. Varðandi vetnið og orkuþingið sat ég einmitt á orkuþinginu og heyrði ræður, m.a. frá Guðmundi Gunnarssyni hjá Iðntæknistofnun. Hann lýsti því nákvæmlega hvernig hann liti á vetnishugmyndir Íslendinga, hvað hann teldi hagkvæmast ef við hugsuðum okkur að nýta þá orku sem við hefðum og í hvað hún væri heppilegust. Hann sagði að þá væri vetnisframleiðslan mjög dýr kostur, það væri ekki hægt að geyma vetni sem slíkt heldur þyrfti að breyta því í metanól, og einnig það væri mjög dýr framleiðsla. Það kostar 11 kílóvött að framleiða eitt tonn af þessu metanóli en 13,5 kílóvött fara í að framleiða eitt tonn af áli. Verðmunurinn er tífaldur, þ.e. 150 dollarar fyrir metanól og 1.500 fyrir álið. Í því fólst þessi umræða, og engu öðru. Ég ætla aftur á móti ekki að vera með neitt svartagallsraus. Ég er fyrst og fremst að ræða um það sem hefur komið fram hjá fræðimönnum. Ég er ekki að finna þetta upp sjálfur.

Herra forseti. Enn trúi ég ekki mínum eigin eyrum, að hv. þm. skuli ekki hafa getað gerst maður að meiri og beðist afsökunar á orðavali sínu þrátt fyrir einhverja máttlausa útskýringu í andsvari við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon áðan. Hv. þm. kallaði þingmenn stjórnarandstöðunnar talibana og ég hef hér, herra forseti, skrifaða ræðuna hans frá því áðan og ég vil fá að vitna í hana því ég krefst þess að hv. þm. biðji okkur afsökunar sem hér höfum orðið sár við þá framkomu sem við höfum þurft að þola af hendi þingmannsins. Hv. þm. sagði að hann teldi fáheyrt með stjórnmálaflokkum að þeir legðust svona gegn hagsmunum þjóðar sinnar eins og þeir hafa gert í þessu tilfelli. ,,Ég veit ekki um nein önnur stjórnmálasamtök en talibana í Afganistan sem hafa lagst gegn því að einhverjar verulegar aðgerðir og leiðréttingar yrðu gerðar á hagsmunum þjóðar sinnar.`` Þetta sagði hv. þm. Manni ber að biðja afsökunar á ummælum af þessu tagi. Og ef ekki, þá hefur hv. þm. Kristján Pálsson sett mjög niður hér úr þessum ræðustóli. Það er slæmt til þess að vita að þetta skuli vera vitnisburðurinn sem fer um þingmanninn í Alþingistíðindi og ber honum vitni til framtíðar.

Herra forseti. Ég verð að segja að ég er dálítið hissa á því hvað hv. þm. tekur stórt upp í sig. Það má alveg velta þessu fyrir sér, hv. þm.: Hvað felst í þeim orðum þegar lagst er gegn hagsmunum Íslendinga eins og gert var með tillöguflutningi, málflutningi frá þingflokkum og öðrum í þessu máli?

Það er þitt mat.

Það er mitt mat.

Ósannað mál.

Auðvitað er þetta allt mitt mat.

Um það eru deildar meiningar.

Þetta er bara allt saman mitt mat.

Já.

Ég er ekkert að segja að ég sé að túlka neinar aðrar skoðanir en mínar. Ef þið, hv. þingmenn, álítið að það sé til þess fallið að lyfta upp hagkerfi þessarar þjóðar að banna hér allar virkjanir í framtíðinni, ef þið haldið að það sé einhver framtíðarsýn, að það sé eitthvað sem við mundum vilja búa við hér á Íslandi í framtíðinni, þá er það bara misskilningur.

Biðstu afsökunar á skammaryrðunum?


             Ég þarf ekki að vera að tala um neitt í þessu máli frekar.

Má forseti biðja hv. þingmenn um að hætta frammíköllum meðan þingmenn eru í ræðustól.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu skýrsla hæstv. umhvrh. um niðurstöðu 7. aðildarríkjaþings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar. Hæstv. umhvrh. hefur talað fyrir skýrslunni og gert grein fyrir helstu átakamálum sem komu upp á borð samningsaðila í því ferli sem átt hefur sér stað frá því að Kyoto-bókunin var gerð. Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns gagnrýna það að hið íslenska undanþáguákvæði skuli ekki fylgja skýrslunni. Ég verð að viðurkenna að ég geri ráð fyrir að fæstir þingmenn hafi séð þetta ákvæði sem gengur undir nafninu ,,íslenska ákvæðið``. Mér finnst það ámælisvert þegar gefin er út þó svo vönduð skýrsla sem ég meðal annarra orða, herra forseti, vil þakka, en mér finnst ámælisvert að ákvæðið sjálft skuli ekki vera birt með skýrslunni. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað er því til fyrirstöðu að ákvæðinu verði dreift meðal þingmanna, og þá að sjálfsögðu í íslenskri þýðingu, því ég held að við eigum fullan rétt á að fá að sjá það sem samið var um  Hæstv. umhvrh. hefur látið hafa það eftir sér í fjölmiðlum að hún telji að í Marrakesh hafi verið veitt ákveðin eftirgjöf til þjóða sem hún hefur nefnt, t.d. Rússa og Japana. Hún hefur sagt í fjölmiðlum, herra forseti, að með því telji hún að samningurinn hafi verið útvatnaður. Um þetta deilum við ekki. Um þetta erum við hæstv. ráðherra hjartanlega sammála. Hins vegar tel ég að Íslendingar hafi átt sinn þátt í útvötnun samningsins með hinu íslenska undanþáguákvæði. Ákvæðin sem Rússar, Japanar og Kanadamenn voru að berjast fyrir á síðustu metrunum voru að sjálfsögðu skammarleg og þynntu samninginn út til mikilla muna. En, herra forseti, Íslendingar gagnrýndu aldrei framferði þessara þjóða, enda voru þeir sjálfir að berjast fyrir undanþágum í sínum málum. Hæstv. umhvrh. hefur hamrað á því að íslenska undanþáguákvæðið sé afar umhverfisvænt og geri það að verkum að nú verði Íslendingum ekki meinað að nota endurnýjanlegar orkuauðlindir sínar. Ég spyr, herra forseti: Hver hefur meinað Íslendingum að nota endurnýjanlegar orkuauðlindir sínar hingað til? Ekki nokkur maður, herra forseti. Íslendingum er auðvitað fullkomlega heimilt að nýta allar orkuauðlindir sínar. Spurningin stendur um í hvað eigi að nýta auðlindirnar. Kyoto-bókunin hefur sett skorður við því að auðlindir af þessu tagi séu nýttar til að menga andrúmsloftið enn frekar með útblæstri stóriðju. Það hafa ekki verið takmörk á nýtingu orkuauðlindanna. Eingöngu til stóriðjunnar. Þannig að hæstv. umhvrh. hefur verið að berjast á forsendum stóriðju í samningsferlinu öllu. Fyrir það gagnrýni ég hæstv. ráðherra því að með því hefur ekki verið lagt lóð á vogarskálar umhverfis- eða náttúruverndar sem er hin hliðin á þessum peningi. Það er þar sem hæstv. umhvrh. Íslendinga á að berjast en ekki fyrir hagsmunum stóriðju. Hæstv. umhvrh. skuldar okkur líka svör við því hvernig hæstv. ráðherra sjái nýtingu þeirra heimilda sem nú hafa náðst fram í Marrakesh. Hvernig réttlætir hæstv. umhvrh. það að stóriðjan skuli fá þessa gífurlegu meðgjöf? Hvernig ætlar íslenskt atvinnulíf að bregðast við því ef íslensk stjórnvöld ætla að gefa stóriðjufyrirtækjum sem koma til Íslands frítt spil í þessum efnum? Íslensk stjórnvöld borga nánast losunarheimildirnar fyrir stóriðjufyrirtækin en athugum það, herra forseti, að það eru ekki bara stóriðjufyrirtækin, álbræðslurnar, sem þurfa á því að halda að eiga einhverja möguleika á því að menga eða losa gróðurhúsalofttegundir. Þar er einnig annar iðnaður sem við höfum ekki viljað amast við til þessa. Ég nefni þar fiskiðnaðinn. Ég nefni verksmiðjur og ýmsan iðnað um allt land sem þarf eðli málsins samkvæmt að losa gróðurhúsalofttegundir. Þegar allar undanþágurnar verða nú fylltar, með undanþáguheimildum fyrir stóriðjuverin, hvað ætlar hæstv. umhvrh. að láta annað atvinnulíf í landinu gera? Ætlar hún að láta aðra starfsemi kaupa losunarheimildir fullu verði? Hvers á þá annað atvinnulíf í landinu að gjalda? Hvers vegna er þessi þjónkun við stóriðjufyrirtækin? Herra forseti. Ég endurtek að framganga íslenskra stjórnvalda í þessum málum hefur lýst þröngsýni og skilningsleysi á því sem ég hef viljað meina að væru aðalatriði þessa máls. Hver eru aðalatriði þessa máls? Aðalatriðin eru þau að vestrænar þjóðir verða að ná tökum á losunum gróðurhúsalofttegunda vegna þess að vísindamenn hafa sýnt okkur óyggjandi fram á að ef ekki verði gripið til róttækra aðgerða til þess að draga úr losun þá eigum við von á gífurlegum neikvæðum loftslagsáhrifum hér á jörðinni sem ekki þarf að tíunda hér. Og hvað þurfum við að gera? Draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um 50--60%. Það er hin sameiginlega ábyrgð heimsins, 50--60%. Hvað átti Kyoto-bókunin að ná miklum samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda? Markmiðið var að draga losunina saman um 5,2%. Og hvað hefur náðst? Hvað hefur náðst á vettvangi Kyoto-bókunarinnar? Enn hef ég ekki séð prósentutöluna, herra forseti, en ég geri ráð fyrir að hæstv. umhvrh. viti betur en ég hver hin endanlega niðurstaða er talin vera í prósentum. Ég fullyrði að hún er sorglega lág. Þess vegna vil ég segja að það sem vannst í Marrakesh er vissulega sigur en það var varnarsigur. Það var varnarsigur vegna þess að Bandaríkjamenn sem losa 1 / 4 hluta allra gróðurhúsalofttegunda í heiminum, neituðu að vera með. Þannig var öðrum ríkjum stillt upp við vegg af Bandaríkjunum og það varð að samþykkja hvaða vitleysu sem var á síðustu metrunum til þess að bjarga samkomulaginu, til þess að gæti yfir höfuð orðið eitthvert samkomulag. Það ekki mikil reisn yfir því, herra forseti, að þurfa að viðurkenna að íslensk stjórnvöld hafi barist fyrir undanþágum. Við getum ekki verið stolt af því. Við viljum að Ísland leggi sitt lóð á vogarskálarnar til að draga úr losun á þann hátt að við getum verið stolt af því hvernig orkulindir okkar eru nýttar. Það hefur oftar en einu sinni komið fram í máli mínu, herra forseti, að ég styð íslensk stjórnvöld heils hugar í öllum hugmyndum um vetnisvæðingu. Ég styð íslensk stjórnvöld heils hugar í öllum umhverfisvænum tilburðum sínum. En það sem hér hefur orðið eru ekki umhverfisvænir tilburðir, alls ekki.  Ég vitna í skýrslu risastórrar nefndar sem starfað hefur á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og fleiri alþjóðastofnana sem heitir World Commission on Dams. Skýrslan sem sú nefnd skilaði er afar athyglisverð lesning, herra forseti. Í henni kemur fram að vatnsaflsvirkjanir með risastórum uppistöðulónum séu ekki sjálfbærar virkjanir og þær þurfi sérstakrar skoðunar við. Þess vegna fullyrði ég, herra forseti, að tilburðir íslenskra stjórnvalda í þá veruna að nýta vatnsafl okkar á þann hátt sem þeir nú leggja á ráðin um, þ.e. Kárahnjúkavirkjun með gífurlega stóru uppistöðulóni, beinist ekki að því að nýta þessar auðlindir á sjálfbæran hátt. Þar með tel ég áhöld um það hvort virkjunin sem slík sé umhverfisvæn. Jafnvel þó að orkuframleiðslan losi út af fyrir sig ekki gróðurhúsalofttegundir þá er aðferðin við að ná því afli sem viðkomandi virkjun gæti framleitt svo óumhverfisvæn sem frekast getur orðið. Ég mundi standa með íslenskum stjórnvöldum í tilraunum þeirra til þess að snúa frá villu síns vegar í þessum efnum og setja upp virkjanir sem væru ásættanlegar fyrir umhverfið. Þá erum við að tala um áframhaldandi jarðvarmavirkjanir. Hvenær hafa Vinstri grænir staðið hér í stóli og hallmælt þeim eða sagt að jarðvarmavirkjanirnar valdi verulegum umhverfisspjöllum? Við höfum einatt sagt að jarðvarmavirkjanirnar lúti öðrum lögmálum hvað það varðar en vatnsaflsvirkjanirnar sem þurfa gífurlega stór uppistöðulón. Hvenær hafa þessi sömu stjórnvöld heyrt hv. þingmenn Vinstri grænna mæla gegn rennslisvirkjunum eða því að ár séu virkjaðar í farvegi sínum? Aldrei, herra forseti. Við skulum halda okkur við málefnalega umræðu og fá skilgreiningu hæstv. umhvrh. á endurnýjanlegri orku eða endurnýjanlegum orkulindum. Út frá þeirri fullyrðingu að virkjun á borð við Kárahnjúkavirkjun er ekki endurnýjanleg í sjálfu sér, vegna þess að hún eyðir náttúrugæðum  Ég þarf líka að spyrja hæstv. umhvrh. um ákveðin atriði í skýrslunni. Þannig er mál með vexti, herra forseti, á bls. 2 er fjallað um árangur sem náðst hefur við álverið í Straumsvík varðandi samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda á framleiðslueiningu. Sannarlega skal ekki gert lítið úr því að þar hefur náðst talsvert mikill árangur og það hefur sú sem hér talar sjálf kynnt sér. Ég hef skoðað álverið í Straumsvík oftar en einu sinni, bæði áður en þessi árangur náðist og sömuleiðis nú eftir að tæknin hefur bætt ástandið til mikilla muna. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um sérstakt orðalag í þessari skýrslu, því það vekur forvitni mína. Í skýrslunni segir, með leyfi forseta: ,,Þetta átak í mengunarvörnum tengist meðal annars samningi fyrirtækisins við stjórnvöld.`` Nú spyr ég, herra forseti: Hafa íslensk stjórnvöld gert einhvern sérstakan samning við álframleiðslufyrirtækið í Straumsvík varðandi þessi mál? Í framhaldi af því, er ekki hægt að gera sambærilega samninga við fyrirtækin sem nú óska eftir að setja upp stóriðju á Íslandi, þ.e. Norðurál og Reyðarál? Ef hægt er að semja við álverið í Straumsvík um samdrátt í losun og það að besta fáanlega tækni sé nýtt, er þá ekki öruggt að eitthvað svipað sé tryggt í þeim viðræðum sem eru í gangi við önnur fyrirtæki? Af því að ég er hér farin að tala um bestu fáanlegu tækni þá vil ég líka spyrja hæstv. umhvrh. nánar út í það mál. Nú höfum við verið að fá fréttir í gegnum ráðstefnu sem haldin var á Íslandi í september sl. um að komin sé fram á sjónarsviðið ný framleiðslutækni við rafskautin, þannig að nú þurfi ekki lengur að brenna kolum í rafskautum álvera heldur séu komin fram svokölluð óvirk rafskaut. Þar sem íslenska undanþáguákvæðið byggir á því að besta fáanlega tækni sé notuð, þá held ég að hæstv. umhvrh. verði að svara okkur því hvort ekki verði gerð sú krafa að um leið og þessi óvirku rafskaut komi á markað verði slíkri tækni beitt hjá þeim fyrirtækjum sem nú eru inni í myndinni. Af því að ræðutíma mínum fer að ljúka, herra forseti, þá er rétt að koma aðeins inn á anda skýrslunnar. Í henni er reynt sem mest að fegra, vil ég segja, hlut íslensku samningsaðilanna. Kannski er ekkert við það að athuga. Það er eðlileg tilhneiging en ég vil gera athugasemd við að að hæstv. umhvrh. skuli gera mikið úr því að innan samkomulags Evrópusambandslandanna séu lönd sem fái heimildir til að losa um 27% á meðan önnur séu svo djörf að lofa samdrætti um meira en 20%. Það eru lönd sem við viljum miða okkur við, t.d. Danmörk, sem ætla sér að draga saman losunina um 21%. Svo að sannmælis sé gætt þá held ég að það sé alveg rétt að hæla Evrópusambandinu fyrir þetta. Evrópusambandið beitti sér af alefli fyrir því að samkomulag næðist og það hefur ákveðið að beita sér fyrir umtalsverðum samdrætti á losun gróðurhúsalofttegunda. Ég vildi sannarlega, herra forseti, geta verið stoltari af stjórnvöldum Íslands. Ég hefði viljað sjá þau oftar á sömu nótum og tala eftir sömu línum og forustumenn Evrópusambandslandanna. En því miður var því ekki að heilsa.

Herra forseti. Þessum formanni Samfylkingarinnar hlýnaði nú pínulítið um hjartarætur að heyra þetta mikla lof borið var á forustumenn Evrópusambandsins í ræðu hv. þm. Ekki kem ég þó upp þess vegna. Ég kem í fyrsta lagi upp til að taka undir með hv. þm. Mér finnst að það hefði verið rétt af hæstv. umhvrh. að láta fylgja með í skýrslu sinni nákvæma útlistun og útfærslu íslenska ákvæðisins. Sömuleiðis hefði verið ákaflega þarft fyrir umræðuna, sérstaklega eins og hún hefur hafið hana og henni verið fylgt eftir af ýmsum þingmönnum Framsfl., að láta líka fylgja með hvernig íslenska ákvæðið breyttist og á hvaða tímapunktum, þá væri hægt að bera það saman við t.d. ýmis ritstjórnarskrif og leiðara og ræður sem haldnar hafa verið. Herra forseti. Mér þóttu hugleiðingar hv. þm. um hvernig bæri að skilgreina endurnýjanlegar orkulindir ákaflega fróðlegar. Hún heldur því fram að virkjanir sem byggjast á lónum sem fyllast séu í reynd þess eðlis að ekki sé hægt að kalla þær endurnýjanlegar orkulindir. Mér finnst vera dálítið sterk lógík í því. Mig langar líka að bæta því við, herra forseti, og það hefur komið fram hjá sérfræðingum og í umræðum hér á Alþingi Íslendinga, að ef gróðurhúsaáhrifin ná fram að ganga óáreitt þá leiðir það til þess að jöklar eins og Vatnajökull, stærsti jökull Íslands, gætu horfið á 100--200 árum. Þá fer nú að sneiðast um fallvötnin sem frá honum koma. Herra forseti. Mig langaði hins vegar til þess að spyrja hv. þm. út í skoðun hennar á þeirri takmörkuðu auðlind sem losunarheimildir fyrir gróðurhúsalofttegundir eru. Hv. þm. spurði eðlilega hæstv. ráðherra hvernig ætti að útfæra það. Ég er þeirrar skoðunar að takmarkaðar auðlindir eins og þessar losunarheimildir eigi að vera í þjóðareign og það eigi að nýta þær á grundvelli jafnræðis og gegn eðlilegu gjaldi. En mig langar að spyrja hv. þm. hvaða skoðun hún og hennar flokkur hafi á því hvernig eigi að fara með nýtingu þessara nýju verðmæta.

Herra forseti. Eins og áður hefur komið fram í ræðum þeirrar sem hér stendur þá er ég mikill Evrópusinni þó svo ég aðhyllist ekki aðild okkar að Evrópusambandinu að svo komnu máli, en mikil, góð og öflug samskipti við öll lönd í Evrópu er eitthvað sem ég hef aðhyllst og talað fyrir og kem til með að gera, ekki bara í Evrópu, heldur um allan heim. Og það skiptir verulegu máli, því hér er ein þjóð á einni jarðarkúlu. Það er bara þannig. Það er þessi jarðarkúla og umhverfið á jarðarkúlunni og lofthjúpurinn sem er til umræðu hér. Það er nú bara ekkert minna sem er undir. Það er sá heimur sem við byggjum alla okkar tilvist á. Ég þakka síðan hólið frá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Varðandi þá spurningu sem hann kom með að heimildir til losunar séu í eðli sínu auðlind, þá má að sjálfsögðu líta þannig á. Og ég lýsi mig fullkomlega reiðubúna til að skoða það hvernig fara ætti með þá auðlind, en ég er ekki með neina patentlausn eða neitt konkret svar við spurningunni. En ég er alveg samþykk því að við lítum á þetta sem ákveðna auðlind. Þess vegna spyr ég líka hæstv. umhvrh.: Hvers á annar iðnaður að gjalda að fá ekki þá meðgjöf, þá greinilegu meðgjöf, sem hæstv. umhvrh. er greinilega tilbúin að veita stóriðjufyrirtækjunum algjörlega án endurgjalds að því er virðist eða nokkurra skuldbindinga?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir svarið. Það gladdi mig enn og aftur að hún væri Evrópusinni þó að hún vilji ekki ganga í Evróusambandið að svo stöddu. Svo mun nú háttað um marga fylgismenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, miðað við skoðanakannanir að vísu. Það er rétt sem hv. þm. segir að hún hefur varpað fram ákveðnum spurningum til hæstv. umhvrh. sem hún svarar áreiðanlega á eftir, því hér er auðvitað um lykilatriði að ræða. Það er eigi að síður þannig að stjórnmálaflokkar þurfa að hafa stefnur, burt séð frá hvaða stefnur ríkisstjórn hverju sinni hefur. Ég spurði hv. þm. um þetta vegna þess að hún er hér talsmaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, sem hefur skýra stefnu væntanlega í þessu máli, eða svo hélt ég, en nú kemur í ljós að svo er ekki. Samfylkingin hefur hins vegar algjörlega skýra stefnu í þessu máli eins og ég lýsti áðan. Það á að fara með þetta sem takmarkaða auðlind og dreifa henni og úthluta nýtingarréttinum á grundvelli jafnræðis og það á að koma gjald fyrir. Það má auðvitað líta svo á að þær stóriðjur sem fyrir eru í landinu þurfi að fá sérstaka meðferð, en við þurfum líka, herra forseti, og vænt þætti mér um ef hæstv. umhvrh. hlýddi á mál mitt, að koma því svo fyrir að þær stóriðjur sem eru fyrir í landinu hafi af því hag að beita sér fyrir því að draga úr losun lofttegunda, en þó þannig að ábatinn fari ekki allur í hendur þeirra, heldur komi líka til eigenda okkar, þjóðarinnar, með einhverjum hætti. Þetta er algjör grundvallarregla sem mér þætti vænt um síðar í umræðunni að fá að heyra viðhorf Framsfl. til.

Herra forseti. Ég vil meina að það sé bæði önugt og öfugsnúið að þurfa að kalla losunarkvóta auðlind. Ég vildi gjarnan að við gætum kallað hann eitthvað annað. Mér finnst eðlilegt að kalla vatnsorkuna og árnar okkar auðlind og loftið er auðvitað auðlind. Og það sem náttúran hefur látið okkur í té er auðlind. En mér finnst önugt og öfugsnúið að þurfa að kalla losunarheimildir, sem settar verða á einhvern alþjóðlegan markað og boðnar upp þar, auðlind. Á hinn bóginn ítreka ég það sem ég hef áður sagt og sagði hér í fyrra andsvari mínu. Ég er auðvitað tilbúin til að líta á þennan markað sem staðreynd og alveg hreint eins og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur verið tilbúin til að skoða auðlindir fiskimiðanna á þessum nótum, að fyrir kæmi einhvers konar gjald, þá erum við líka tilbúin til að skoða þá möguleika að þessar losunarauðlindir verði skoðaðar á sömu nótum. En frekar mundi ég samt vilja, herra forseti, að slíkar losunarheimildir yrðu flokkaðar sem eitthvað annað, því þetta er í öllu falli ekki náttúruleg auðlind.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. umhvrh. fyrir skýrsluna og þakka þeirri nefnd, sendinefnd Íslendinga, sem hefur unnið að þessu máli árum saman fyrir afskaplega góð störf. Hér er um að ræða ferli sem hefur tekið mörg ár og margir hafa komið að þessu máli, bæði umhvrh., okkar ágæta sendinefnd og ýmsir aðrir ráðherrar. Og það hefur tekið mikinn tíma, bæði fyrir umhvrn. og ýmis önnur ráðuneyti að vinna sjónarmiðum Íslands framgang. Það hefur hins vegar gengið mjög vel vegna þess að auðvelt hefur verið að tala fyrir þeim sjónarmiðum sem Íslendingar hafa haft í þessu máli. Þau hafa notið mikils skilnings í þeim samtölum sem ég hef átt í sambandi við þetta mál og ég hef enga tölu á. Það hefur verið skemmtilegt að vinna að málinu og við töldum það algjörlega nauðsynlegt þegar þetta ferli var hafið að vinna þessum sjónarmiðum framgang. Við höfum legið undir mikilli gagnrýni í sambandi við þetta mál hér innan lands, á hv. Alþingi. Ég skil það svo að sú gagnrýni sé nokkuð önnur í dag en hún hefur verið og það er vel, án þess að ég átti mig alveg á því hvort fulltrúar stjórnarandstöðunnar styðja þessa niðurstöðu. Nú liggur fyrir að vinna að því á næstunni að fullgilda Kyoto-bókunina á grundvelli þessa samnings og leggja málið fyrir Alþingi á næsta ári. Væntanlega kemur það í hlut utanrrn. að flytja þáltill. um það eins og aðra samninga sem gerðir eru á erlendri grund, þótt umhvrh. og umhvrn. hafi borið allan þunga af þessu máli. Mér finnst vera mikilvægt að það sé upplýst í umræðunni hvort þokkaleg samstaða sé um þá niðurstöðu á hv. Alþingi.  Ef menn líta á þær tölur á bls. 9 eins og staðan var 1990, þá er Ísland með 0,016% af þessum 100% sem verið er að tala um. Ríki eins og Lúxemborg, sem er ekki mikið stærra ríki en okkar, er þá með 0,1%. Hvað vorum við að tala um? Við erum að tala um 50% hækkun nokkurn veginn á þessum 0,016%, þannig að við förum upp í 0,025% á móti 1% hjá Lúxemborg. Þetta eru þær óskaplegu kröfur Íslendinga sem sumir hv. þm. hafa haldið fram að hafi kollvarpað algjörlega þessu máli. Ég spyr hv. þm. af því hér hefur Evrópusambandið borist til tals: Hvað hefðu hv. þm. gert ef Ísland hefði verið aðili að Evrópusambandinu? Hefðu menn komið á fundi innan Evrópusambandsins og sagt: ja, við viljum bara vera í meðaltalinu, þ.e. mínus 8%? Því ég hef skilið málflutning stjórnarandstöðunnar í gegnum tíðina þannig að Íslendingar ættu að ganga að þessu, gera það sama og aðrir eins og það er látið heita, og þakka fyrir sig. Taka á sig alveg það sama og aðrir, á sama tíma og t.d. Portúgal fær innan Evrópusambandsins 27% aukningu, eða úr 0,3% í u.þ.b. 0,4%. Spánn úr 0,6% upp um 25%, upp í kannski tæplega 0,8%. Hefðu hv. þm. þá, ef þeir hefðu haldið þeim málflutningi, verið með þær kröfur ef viðkomandi þingmenn hefðu verið búnir að ganga í Evrópusambandið, og sagt: við viljum bara meðaltalið? Það hefur verið málflutningur stjórnarandstöðunnar hér á Alþingi í gegnum tíðina. Þannig höfum við upplifað hann. Við höfum hins vegar talið að líta þyrfti til sérstöðu Íslands. Og það er ekkert eina undanþágumálið í öllu þessu ferli. Alþjóðasiglingar eru undanþegnar slíkri losun. Þjóðir heims stunda misjafnlega miklar alþjóðasiglingar. Alþjóðaflug er undanþegið í þessari losun, en innanlandsflug ekki. Það er kallað alþjóðaflug milli Brussel og Amsterdam eða milli Amsterdam og London. Það er hins vegar innanlandsflug allt flug innan Bandaríkjanna, þar sem eru raunverulega miklu meiri fjarlægðir en víða innan Evrópu. Eldri skógar hafa komið inn í þetta mál. Mér hefur hins vegar fundist í gegnum tíðina að í andstöðunni hér á hv. Alþingi endurspeglist andstaða við virkjanir og álver, sérstaklega á Austurlandi. Og menn hafa viljað nota hvert tækifæri til að koma þeirri andstöðu á framfæri, bæði í þessu máli, jafnvel innan lífeyrissjóðanna og reyna að setja stein í götu þeirra framkvæmda á allan hátt og nota hvert tækifæri til þess. Síðan er því haldið fram af hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að það sé ekki endurnýjanleg orka. Það að virkja Jökulsá í Dal í eigin farvegi væri endurnýjanleg orka. Það eru til áætlanir um að virkja þá á í farvegi sínum. Það yrðu miklar eyðileggingar sem þá ættu sér stað á Hafrahvammagljúfrinu. Að jarðhiti eyðist ekki. Það liggur alveg fyrir að jarðvarmavirkjanir eru ekki óendanleg orka. Hún eyðist. Og það að virkja jarðvarma eingöngu til raforkuframleiðslu er ekki nema 15% nýting af orkunni eða svo. Hitt fer til spillis. Það er ekki fyrr en jarðvarminn er bæði notaður til þess að hita upp vatn og framleiða rafmagn, eins og gerist á Nesjavöllum, að slík nýting fæst út úr því. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst þessar skilgreiningar vera afskaplega undarlegar og lítt samkvæmar sjálfum sér. Aðalatriðið er hins vegar að langri baráttu er lokið og komin er niðurstaða, niðurstaða sem þjónar hagsmunum Íslands, mikil barátta sem niðurstaða hefur fengist í og við fengum allmikla andstöðu við á erlendri grund. Okkur tókst að yfirvinna þá andstöðu. Við höfum orðið fyrir mikilli andstöðu á hv. Alþingi. Ég tel að á margan hátt sé þetta mál --- ég ætla ekki að segja að það sé jafnstórt og landhelgismálið var á sínum tíma, en það er af sama toga. Það varðar réttinn til að nýta íslenskar auðlindir. Landhelgismálið gekk út á það. Þetta mál er samkynja. Ég tel að hér hafi verið afskaplega vel haldið á hagsmunum, sjálfstæði og fullveldi Íslands til þess að nýta sína eigin orku og ganga til alþjóðasamninga með slíku hugarfari en ekki leggjast flatt fyrir þeim hugmyndum sem fyrstar eru settar fram. Um þetta snýst málið. Ég tel að þessi niðurstaða sé vel ásættanleg og hún er í fullu samræmi við það sem upphaflega var lagt af stað með. Að okkar mati hefði það hins vegar verið tvískinnungur að byrja á því að undirrita bókunina og gefa þannig til kynna að við mundum fullgilda þennan samning, alveg sama hvernig hann liti út. Ég tel að við höfum gert rétt. Ég tel að það hafi verið tvískinnungur af hálfu Bandaríkjamanna að byrja á að undirrita og draga sig síðan út úr öllu ferlinu. Og ég býst við því að núverandi ríkisstjórn Bandaríkjanna sjái eftir því. Hins vegar er afskaplega mikilvægt að Bandaríkin komi inn í þetta mál, það hljóta allir að sjá, því þeir eru með 36,1% og hafa þar að auki aukið það frá 1990, á sama tíma og við Íslendingar erum með 0,016%. Allir hljóta að sjá að okkar vandi liggur í því hvað við erum lítið hagkerfi. Ef við værum hluti af stærra hagkerfi, eins og t.d. Evrópusambandsins, liggur náttúrlega alveg ljóst fyrir að hagsmunir þeirrar efnahagsheildar væru að nýta alla endurnýjanlega orku sem til er í þeirri efnahagsheild og draga úr notkun á kolum og olíu.  Það hefði verið saga til næsta bæjar ef Íslendingar hefðu ekki átt neinn annan kost til að komast út úr þessu máli en ganga inn í aðra efnahagslega heild eins og Evrópusambandið, til þess að geta nýtt orkulindir sínar. Það hefði verið skrýtin nálgun í þessu máli. Var það það sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar höfðu í huga? Ekki trúi ég því. 

Herra forseti. Ég heyrði nú ekki betur en hér gerðust þau stórtíðindi í ræðu hæstv. utanrrh. að hann færði fram sannfærandi rök gegn því að Ísland væri aðili að Evrópusambandinu  Ég mótmæli því sem hæstv. utanrrh. reynir að láta hér liggja að, að þetta mál hafi snúist um rétt Íslendinga til að nýta auðlindir sínar. Það er algjörlega fráleitt að stilla hlutum þannig upp og bera þetta saman við landhelgismálið. Þetta snýst um möguleika Íslands til þess að auka losun gróðurhúsalofttegunda um u.þ.b. 50% frá því sem var 1990 vegna þeirra tilteknu stóriðjuáforma sem ríkisstjórnin er með í höndunum. Það vill ríkisstjórnin fá að gera án þess að teknar verði inn í viðvarandi tilraunir alþjóðasamfélagsins til að koma böndum yfir þessa mengun. Svo einfalt er málið. Og það eru miklar reiknikúnstir að halda því fram að það sé sérstaklega í þágu alþjóðlegrar umhverfisverndar að auka hér losun mengandi lofttegunda utan kvóta. Það er bara þannig. Það sem gagnrýnt hefur verið af okkar hálfu í þessu máli er fyrst og fremst tvennt. Það eru annars vegar vinnubrögðin, þ.e. sú ákvörðun að undirrita ekki, að skera sig úr og undirrita ekki Kyoto-bókunina. Það vakti athygli þeirra sem á annað borð tóku eftir því að Ísland hafði ekki gert það. Menn áttuðu sig ekki á því í byrjun, t.d. á hinum Norðurlöndunum, að ein Norðurlandaþjóðin hefði skorist úr leik og menn urðu mjög undrandi þegar það rann upp fyrir þeim. Hitt sem var gagnrýnt var sú siðferðilega staða sem Ísland tók sér þar með í málinu. Það var það. Ekki það að einstakar þjóðir eða hópar þeirra gætu ekki áfram unnið að því innan ferlisins að staða þeirra væri skoðuð og metin. Auðvitað hefur alltaf legið fyrir að það væru ótal útfærsluatriði í þessu máli sem þyrfti að vinna að, og er ekki búið enn því hér er eingöngu fyrsta skrefið á ferðinni.

Herra forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir að hluti af orkulindum Íslands verður ekki nýttur nema til stóriðju, t.d. Kárahnjúkavirkjun. Það liggur alveg fyrir að sú virkjun verði ekki nýtt til almennrar notkunar. Það er ágætt að tala um vetni. Í því efni er mjög mikilvæg vinna í gangi á vegum iðnrn. Það er ekki komin nein niðurstaða í það og þess vegna liggur náttúrlega alveg ljóst fyrir að nýting þessarar orku er háð því að við getum gert þetta. Hv. þm. kemur núna og segir, sem er ekki í neinu samræmi við málflutning hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, að það eina sem Vinstri grænir hafi nú verið að gagnrýna séu vinnubrögð, það að hafa ekki skrifað undir á réttum stað og réttum tíma. Það er númer eitt, og gagnrýnisatriði númer tvö laut að því sama, að hafa ekki skrifað undir þannig að upp væri komin siðferðileg staða. Gagnrýni hans hér í dag, þegar hann ,,súmmerar`` hana upp, lýtur bara að þessari einu undirskrift. Ef það er þannig lít ég svo á að hann sé búinn að taka allt hitt til baka sem hann hefur áður sagt um málið --- sem ég fagna sérstaklega --- og ómerkt orð hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur sem er talsmaður Vinstri grænna hér í umræðum í dag. Þetta eru mikil tíðindi, og ég fagna þeim og jafnframt þessari skynsamlegu afstöðu formanns Vinstri grænna, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að gagnrýna núna bara eina undirskrift sem ekki fór fram. Þetta finnast mér vera mjög merkileg tíðindi hér í dag.

Ég var heppinn, herra forseti, að hrósa ekki hæstv. utanrrh. fyrir ræðuna eins og ég var að hugsa um að gera af því að hún var langleiðina málefnaleg, langur vegur frá henni og yfir í þá hörmungarræðu sem hæstv. umhvrh. flutti hér, og hóf mál sitt á nokkurra mínútna skítkasti í garð stjórnarandstöðunnar. Ég sé að það var alveg óþarfi af mér að vera að gera þetta því hæstv. utanrrh. klikkar ekki. Hann reyndi í þessu andsvari sínu að snúa málinu algjörlega á haus og toga okkur hvort í sína áttina, mig og hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, þar sem ég var einmitt að vísa til, með orðum mínum um þá siðferðilegu stöðu sem Ísland hefði verið að taka sér í málinu --- það er auðvitað allt sem var fólgið í kröfugerð Íslands um undanþáguna --- um það að fá að menga meira. Æfingarnar um stærð hagkerfisins og þessi nýi höfðatölureikningur Framsfl., að af því að Ísland sé lítið hagkerfi og við ekki nema 280 þús. þurfum við að hafa alveg sérstakar undanþágur til að mega menga miklu meira en aðrar þjóðir, er mjög sérkennilegur. Það eru margar aðrar þjóðir sem hafa heilmikla orku í formi fallvatna. Þetta hefði þá átt að vera almennt ákvæði sem gengi í gegnum allan samninginn ef menn voru að hugsa fyrst og fremst um endurnýjanlega orkugjafa sem ekki losar koldíoxíð, ekki bara bundið við einhver lítil hagkerfi. Við getum endalaust farið út í svona æfingar ef við förum að taka mið af því að Ísland sé ekki nema núll komma núll eitthvað prósent af efnahagsumsvifum í heiminum. Það verður gaman að sjá öll klæðskerasaumuðu áklæðin í alþjóðasamningunum með sömu röksemdafærslu ef svo ber undir. Varðandi íslensku orkuna í fallvötnum mun ekki nema mjög lítil losun gróðurhúsalofttegunda fylgja virkjun hennar hvenær sem hún verður nýtt, og til hvers sem orkan verður notuð. Ef menn ætla hins vegar að setja hana alla í að framleiða ál vitum við að mikil mengun fylgir. Sá er vilji núverandi ríkisstjórnar. Þess vegna varð hún að fara fram með málið á þessum nótum, til að koma núverandi stóriðjuáformum sínum fram. Um það hefur þetta mál snúist allan tímann.

Herra forseti. Ég tel að hv. þm. hafi nú upplýst að gagnrýni hans og flokks hans lýtur ekki bara að þessari undirskrift. Hann hélt núna ræðu þar sem hann var á móti því, eins og ég skildi hana, að við skyldum hafa verið að biðja um, eins og hann kallar það, ,,sérstakar heimildir til mengunar``. Það er rétt. Við vorum að biðja um sérstakar heimildir til losunar til þess að geta nýtt orku okkar. Um það snýst málið. Og nú hefur hann upplýst að flokkur hans sé á móti því, eins og ég skil það. Ég er ekki að reyna að snúa út úr, ég er bara að reyna að skilja hvað hv. þm. er að fara. En hann sagði í fyrri ræðu sinni að það væru fyrst og fremst vinnubrögðin í kringum þetta og þessi undirskrift sem hans flokkur hefði verið á móti. Það liggur alveg augljóst fyrir að það er allt annað að eiga við þessi mál þegar um stærri framkvæmdir er að ræða í litlu hagkerfi heldur en stóru. Ætli það sé ekki erfiðara að leysa slík mál inni í hagkerfi sem er með 0,016% eða hagkerfi sem er með rúm 27% eins og Evrópusambandið? Eru það einhverjar reiknikúnstir? Það eru engar reiknikúnstir. Það eru bara einfaldar staðreyndir. Og það er fyrir þessu sem við höfum fengið skilning. Við höfum fengið skilning fyrir þessu á alþjóðavettvangi. Hv. þm. kallar það reiknikúnstir. Ég hef rætt við afskaplega marga um þetta mál. Ég hef aldrei heyrt nokkurn mann nota þetta orð. Þeir hafa skilið að það er erfitt fyrir lítið hagkerfi að hreyfa sig við þessar aðstæður. Þess vegna varðar málið möguleika og réttindi Íslendinga til að nýta sínar eigin auðlindir. Þess vegna er það sjálfstæðismál, og góð niðurstaða hefur fengist í þessu máli þrátt fyrir andstöðu hv. þm.

Herra forseti. Ég gagnrýni hæstv. utanrrh. fyrir notkun á prósentutölum, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur líka gert, því það er auðvitað villandi að flagga þessum prósentutölum á þann hátt sem hæstv. utanrrh. hefur gert og flýja um leið frá hinni siðferðilegu ábyrgð því það höfum við verið að gera í öllu þessu ferli. Ég minni á að ekki er hægt að segja annað en að afskaplega miklir vankantar hafi verið á þessu íslenska undanþáguákvæði. Það gefur óneitanlega fordæmi, og það slæmt fordæmi. Við Íslendingar höfum viljað ganga á undan með góðu fordæmi í samskiptum þjóða. Ísland er ríkt land og á þann möguleika, eins og önnur rík lönd, að kaupa sér losunarheimildir. Það eru sveigjanleikaákvæði í samningnum sem hefðu getað heimilað Íslandi slíkt ef Ísland hefði viljað það, ef Ísland vill bjóða heim þeirri mengandi stóriðju sem hér er verið að fjalla um öðrum þræði. Það er líka hægt að gagnrýna þetta ákvæði fyrir að vera framleiðslustyrkur og meðgjöf með stóriðju á Íslandi. Verið er að mismuna iðnaði í landinu. Þetta er sannarlega ókostur við ákvæðið, ekki er hægt að deila um það og til þess fallið að lækka verð á áli, ef það er það sem vakir fyrir ríkisstjórn Íslands. Það er líka umdeilanlegt. Ættum við ekki frekar að beita okkur á alþjóðavettvangi til að hætta álframleiðslu og efla frekar þær tilraunir sem eru í gangi við að fá annað efni betra sem er hægt að framleiða án þeirrar gífurlegu mengunar sem framleiðsla áls útheimtir? Það að ganga á undan með góðu fordæmi er allt annað en það fordæmi sem íslensk stjórnvöld sýna með því að gerast laumufarþegar, með því að ,,teika`` eins og krakkarnir segja. Í þessu samkomulagi er Ísland bara frífarþegi. Það er það sem íslenska undanþáguákvæðið gerir, heimilar Íslandi að vera frífarþegi í þessari alþjóðlegu hringekju.

Herra forseti. Það að berjast fyrir hagsmunum Íslands á þessu sviði heitir á máli hv. þm. ,,að gerast laumufarþegi`` og ,,vera með frítt spil`` á meðan aðrir eru líka að berjast fyrir hagsmunum sínum. Hv. þm. segir að Íslendingar séu rík þjóð. Það er rétt. Það er fyrst og fremst vegna þess að við eigum auðlindir sem ekki hafa verið nýttar að fullu. Og við erum náttúrlega langt á eftir öðrum ríkjum í OECD í sambandi við uppbyggingu iðnaðar. Uppbygging á áliðnaði og nýting orkuauðlindanna í t.d. Noregi er komin langt fram úr því sem við erum að tala um. Hér er allt miðað við 1990. Það skipti náttúrlega miklu máli að við yrðum að verja þá sérstöðu. Nú liggur þetta fyrir. Það er gott að það skuli koma skýrt fram í umræðunni að Vinstri grænir eru á móti þessu. Þeir vilja að Íslendingar nýti ekki þetta ákvæði, eins og ég skil það. Gert er ráð fyrir að hagvöxtur á Íslandi verði á næsta ári enginn og jafnvel neikvæður. Er það framtíðarsýnin? Eigum við ekki að reyna að auka tekjur okkar? Hv. þm. segir að framleiðsla á áli sé mengandi. Þetta er léttmálmur og það skiptir miklu máli að hætta að nota ýmsa aðra málma og nota ál í staðinn. Bílar eyða m.a. miklu minna eldsneyti ef þeir eru sem mest byggðir úr áli. Á endalaust að bíða eftir einhverjum öðrum töfraefnum? Við skulum vona að þau finnist, en eigum við Íslendingar bara að bíða til 2020, 2030, þangað til einhverjar aðrar lausnir eru komnar og láta þetta bara eiga sig á meðan?

Herra forseti. Við þurfum ekki að bíða, við getum lagt okkar lóð á vogarskálarnar. Við höfum yfir að ráða mikilli þekkingu, gífurlega miklu hugviti og við höfum getað státað af vísindamönnum á sviði t.d. vetnisframleiðslu. Mér fannst hæstv. umhvrh. gera í ræðu sinni lítið úr því fólki sem stendur fremst í veröldinni í þeirri grein. Við höfum sannarlega ekki þurft að bíða eftir einu eða neinu heldur ættum við að geta gengið hér á undan með góðu fordæmi. Og með því að gera ál ódýrt hvetur hæstv. utanrrh. til framleiðslu bíla, einkabíla. Með því er hann ekki að hvetja til almenningssamgangna sem eru orkusparandi. Hann er að hvetja til þess að við framleiðum fleiri bíla til að meira verði mengað. Við getum látið þetta mál vinda endalaust upp á sig og við getum endalaust deilt um það hvort Íslendingar hafi gengið hér á undan með góðu fordæmi eða ekki. Hæstv. utanrrh. skammar mig fyrir að kalla Íslendinga laumufarþega í þessu öllu saman. Ég spyr á móti: Hvar eru hugmyndir ríkisstjórnarinnar um orkusparnað, hvar er orkusparnaðaráætlunin okkar? Ætlum við bara að eyða og sóa orku en ekki að gera neina áætlun um orkunýtingu eða orkusparnað? Hvernig getur hæstv. utanrrh. haldið því fram að vatnsaflsvirkjun, sem byggir á stóru uppistöðulóni sem fyllist á einhverjum tilteknum tíma, framleiði endurnýjanlega orku? Það getur hæstv. utanrrh. ekki gert, orka framleidd á þennan hátt er ekki endurnýjanleg. Orkuverið er forgengilegt og því verður ekki á móti mælt. Þess vegna er mér fullkomlega heimilt að gagnrýna þessa notkun stjórnvalda á orðunum endurnýjanlegar orkuauðlindir. Og varðandi jarðvarmavirkjanirnar talaði ég um þær sem umhverfisvænni í því tilliti að ef við erum búin að virkja jarðvarma getum við fjarlægt slíka virkjun án þess að nokkur ummerki sjáist sem heitið geti í náttúrunni. Það getum við aldrei gert með risastórar virkjanir sem byggja á risastórum uppistöðulónum.

Herra forseti. Ég kannast við þær kenningar að miklu máli skipti að geta fjarlægt hluti. Ég las það m.a. í greinargerð Náttúruverndar ríkisins að það góða við rafmagnslínurnar væri að þær væri hægt að fjarlægja. Mér er sem ég sjái menn fara í að fjarlægja allar raflínur hingað til borgarinnar einhvern tíma í framtíðinni. Ég trúi því vart að hv. þingmenn Reykjavíkur hafi það á stefnuskrá sinni. Auðvitað er þetta endurnýjanleg orka eins og hún er skilgreind á alþjóðavettvangi, og ég hef aldrei lent í umræðu um slík sjónarmið eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir er að halda fram nema hér á hv. Alþingi. Þetta liggur náttúrlega alveg ljóst fyrir. Að því er varðar ál segir hv. þm. að við eigum frekar að hvetja til þess að hætta að nota bíla. Hefur hv. þm. trú á því að við munum með ákvörðunum okkar á Íslandi fækka bílum í heiminum?  Þetta er náttúrlega málflutningur sem mér finnst ekki vera boðlegur í þá umræðu þegar við erum að tala um framfarir og nútíma á Íslandi.

Herra forseti. Hér er til umræðu skýrsla hæstv. umhvrh. um niðurstöðu 7. aðildarríkjaþings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar. Ég vil í upphafi máls míns óska hæstv. umhvrh. og íslenskum stjórnvöldum, ásamt þeim sem hafa unnið að málinu í mörg undanfarin ár, til hamingju með þann árangur sem náðst hefur við að gæta hagsmuna Íslands á þessu sviði og einnig til hamingju með að þessi niðurstaða sé yfir höfuð komin. Fyrir liggur að nú getur Ísland unnið að því að fullgilda Kyoto-bókunina. Það er sérstakt ánægjuefni. Eins og fram hefur komið í umræðunni í dag mun tillaga um það væntanlega berast til hv. Alþingis fljótlega á næsta ári. Einnig er ástæða til að vekja athygli á því að með niðurstöðu þessa máls hefur náðst fram niðurstaða varðandi eitt af þeim markmiðum sem ríkisstjórnin setti sér þegar hún var mynduð, að Ísland gerðist aðili að Kyoto-bókuninni þegar fyrir lægi að ásættanleg niðurstaða hefði náðst í sérmálum Íslands. Með öðrum orðum, herra forseti, við látum verkin tala. Íslensk stjórnvöld með umhvrh. í broddi fylkingar hafa um langan tíma lagt mikið starf af mörkum við að gæta hagsmuna Íslands á þessum vettvangi, og jafnframt unnið að því markmiði að staðfesta með öðrum þjóðum heims samning og skuldbindingar um aðgerðir gegn loftslagsbreytingum. Við samþykkt Kyoto-bókunarinnar árið 1997 tókst Íslendingum með þáv. hæstv. umhvrh., Guðmund Bjarnason, í broddi fylkingar að fá viðurkennda sérstöðu Íslands sem felst í smæð efnahagskerfisins og samsetningu losunar hér á landi. Þannig var viðurkennt að ekki væri rökrétt að setja Ísland á bekk með stórum iðnþjóðum sem búa við stór og öflug hagkerfi og mikið magn losunar. Þetta var mikilvægur áfangi á þeirri leið að Ísland gæti tekið þátt í þessu verkefni þjóða heims. Við erum öll sammála um að vegna óheillaþróunar í loftslagsmálum verði þjóðir heimsins að taka höndum saman og stöðva þá þróun og í framtíðinni helst að snúa henni við. Ísland á að sjálfsögðu að taka þátt í slíku verkefni, enda eru framtíðarhagsmunir Íslendinga ekki síður í húfi en annarra jarðarbúa. Herra forseti. Hæstv. umhvrh. hefur gert grein fyrir þeirri skýrslu sem hér er til umfjöllunar. Ég vil aðeins nefna nokkur atriði sem fram koma í skýrslunni máli mínu til áréttingar. Í umræðunni um loftslagsmálin, framgöngu íslenskra stjórnvalda og niðurstöðu málsins hefur mikið farið fyrir hinu svonefnda íslenska ákvæði sem mjög hefur verið rætt í umræðunni. Ég fullyrði að til lengri tíma litið muni Íslendingar njóta þess mjög að stjórnvöldum tókst að fá þetta ákvæði samþykkt. Það væri út í hött að meðhöndla Ísland á sama hátt og þjóðir sem eru margfalt stærri með margfalt stærra og öflugra hagkerfi, með mikinn og öflugan iðnað og losa margfalt magn af gróðurhúsalofttegundum á við það sem við gerum. Aukin losun hér á landi, t.d. með tilkomu nýrra stóriðjuvera, er hlutfallslega mikil miðað við það sem losað er í heild hérlendis, en slík aukning hér getur haft áhrif til minni losunar ef litið er hnattrænt á málið. Þetta markast fyrst og fremst af þeim orkugjöfum sem viðkomandi starfsemi notast við. Hér notum við hreina endurnýjanlega orku en víðast hvar annars staðar er notast við jarðefnaeldsneyti og jafnvel kjarnorku. Hljóta allir að sjá að á heildina litið er ávinningur í því að auka hlutfallslega mikið losun gróðurhúsalofttegunda miðað við heildarlosun hér á landi en draga á sama tíma úr losun á heimsvísu. Þetta ættu ekki að vera flókin vísindi en því miður eru þeir til sem neita að meðtaka það og spóla í hinu gamla hjólfari öfganna eins og við höfum heyrt í umræðunni í dag. Það að beita sér gegn svona mikilvægu hagsmunamáli þjóðarinnar eins og stjórnarandstaðan hefur gert á síðustu árum er ábyrgðarleysi og hittir stjórnarandstöðuna sjálfa fyrir. Varðandi bindingu kolefnis með ræktun er nauðsynlegt að halda því til haga að fyrir frumkvæði Íslands og Ástralíu var fallist á að landgræðsla fengist viðurkennd til jafns við nýræktun skóga. Hér er um enn eitt hagsmunamál okkar að ræða sem tókst að leiða til lykta. Óhætt er að fullyrða að þessi niðurstaða muni til framtíðar leiða til þess að við munum leggja enn meira upp úr landgræðslu og skógrækt en verið hefur. Í skýrslu hæstv. umhvrh. er fjallað um svonefnt sveigjanleikaákvæði. Í því felst m.a. að ríki geta átt viðskipti með losunarheimildir eftir ákveðnum framsalsreglum. Það sem að okkur snýr varðandi sveigjanleikaákvæði er að með samstarfi við þróunarríki getum við talið okkur til tekna árangur sem næst við nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa. Nefnd hafa verið dæmi um að sú mikla þekking og reynsla sem Íslendingar hafa byggt upp við virkjun og nýtingu jarðvarma geti nýst okkur að þessu leyti og að víða í þróunarríkjum séu miklir möguleikar á nýtingu jarðvarma. Þannig má segja að samstarf á þessu sviði við þróunarríki geti ekki einungis skapað okkur ávinning varðandi losun gróðurhúsalofttegunda heldur mun það í framtíðinni geta ýtt undir aukinn útflutning á þeirri auðlind okkar sem er hugvitið og verkþekkingin. Í umræðunni um loftslagsmál og efni skýrslu hæstv. umhvrh. er komið inn á uppbyggingu orkufreks iðnaðar á Íslandi og heildarlosun gróðurhúsalofttegunda hér. Umræðan um stóriðju hefur verið með ýmsu móti. Þeir sem eru harðastir gegn slíkri starfsemi á grundvelli umhverfismála eru gjarnir á að mála allt dökkum litum þegar rætt er um losun gróðurhúsalofttegunda. Menn tala gjarnan um spúandi stóriðjuver og hafa þá væntanlega í huga myndir sem við höfum séð af óskilgreindum verksmiðjum erlendis á þeim tímum þegar menn hugsuðu ekkert um þessi mál, engar mengunarvarnir voru notaðar og heilu borgirnar voru faldar undir svörtum mekki frá spúandi verksmiðjum og orkuverum sem notuðu kol eða önnur jarðefni til orkuframleiðslu. Þessi mynd er gjarnan heimfærð og notuð í áróðrinum gegn stóriðjuverum hér á landi, það höfum við heyrt undanfarin ár. Vonandi gera flestir sér grein fyrir því að þessi mynd er ekki rétt. Ef við lítum til þeirra álvera sem starfrækt eru á Íslandi er ljóst að þau hafa lagt mikið upp úr því að minnka losun slíkra lofttegunda og gríðarlegar framfarir hafa orðið í þróun mengunarvarna til að takmarka þá losun eins og mögulegt er. Í nýbyggðu álveri Norðuráls á Grundartanga eru til að mynda mjög öflugar mengunarvarnir sem hafa sýnt fram á mikinn árangur. Í álveri Ísals í Straumsvík hefur mikið verið lagt upp úr því að minnka losun frá því sem var á fyrri tímaskeiðum starfseminnar. Fram hefur komið að álverið í Straumsvík hefur minnkað losun gróðurhúsalofttegunda á hverja framleiðslueiningu. Þar hefur náðst mikill árangur í minnkun á losun flúorkolefna þannig að í dag er sú losun mun minni en var árið 1990, svo ekki sé leitað lengra aftur í tímann, þrátt fyrir að framleiðsla fyrirtækisins sé helmingi meiri nú en hún var árið 1990. Sá árangur hefur náðst í samstilltu átaki þessa fyrirtækis og stjórnvalda og er dæmi um þær áherslur sem stjórnvöld og þessi stóriðjufyrirtæki hafa haft varðandi loftslagsmálin. Niðurstaða mín varðandi umræðuna um stóriðju á Íslandi og losun gróðurhúsalofttegunda er sú að mikið hafi farið fyrir öfgafullum málflutningi sem málar hlutina dökkum litum en hefur því miður oft og tíðum ekki stoð í raunveruleikanum. Þessi umræða verður að byggjast á málefnalegum nótum þannig að heildarárangur náist. Hitt er annað að við verðum ætíð að hafa þessi mál uppi á borðinu í umræðunni um orkufrekan iðnað sem og aðra starfsemi sem undir þetta fellur með það að markmiði að loftslagsmengun verði eins lítil og mögulegt er og helst engin. Þó að við getum væntanlega öll glaðst yfir þeirri niðurstöðu sem hér um ræðir þá fylgja þessu máli ýmis áhyggjuefni varðandi umhverfisvernd til framtíðar. Þannig hefur verið bent á að þær niðurstöður sem liggja fyrir muni mjög líklega valda því að ákveðin ríki leggi enn meiri áherslu á nýtingu kjarnorku til orkuvinnslu en áður. Við þekkjum hvað slíkt hefur í för með sér. Það nægir að nefna meðhöndlun kjarnorkuúrgangs, endurvinnslu kjarnorkuúrgangs o.fl. Í framhaldi af þessum niðurstöðum hljóta ríki heims að leggja aukna áherslu á aðgerðir til að draga úr þeirri hættu sem þessu fylgir og þar liggja hagsmunir Íslendinga. Nægir þar að nefna lífríki hafsins fyrir okkur og hættuna á að kjarnorkuúrgangur valdi tjóni á því. Við höfum lengi barist við Breta varðandi kjarnorkuendurvinnslustöðvarnar á Dounreay og Sellafield. Á þessum forsendum er ljóst að leggja verður aukinn þunga á þá baráttu í framhaldinu, herra forseti. Ég legg áherslu á þetta mál. Það þarf að auka umræðuna og leggja aukna áherslu á fyrirbyggjandi aðgerðir varðandi kjarnorkuna og kjarnorkuúrgang og ég tel að það fylgi umræðunni um þetta mál sem hér um ræðir. Eins og fram kemur í skýrslu hæstv. umhvrh. kemur langmestur hluti losunar gróðurhúsalofttegunda frá iðnríkjunum til vegna bruna jarðefnaeldsneytis. Því er rökrétt að jarðarbúar standi nú frammi fyrir vandamálum vegna loftslagsbreytinga vegna þess. Það er augljóst að draga þarf verulega úr notkun þessa eldsneytis við orkuvinnslu og auka hlut endurnýjanlegra orkugjafa. Þessi staðreynd bendir á framtíðarmöguleika okkar Íslendinga við nýtingu orkuauðlinda okkar og beinir okkur enn frekar að því að ráðast í framleiðslu á vetni sem framtíðarorkugjafa. Undir forustu framsóknarmanna hefur verið unnið markvisst að þessu máli og hefur m.a. hv. þm. Hjálmar Árnason verið einn af þeim sem staðið hafa þar í fylkingarbrjósti. Herra forseti. Það er athyglisvert nú þegar við ræðum þessa skýrslu og þá niðurstöðu sem hér liggur fyrir að rifja upp það framlag sem stjórnarandstaðan hefur lagt til í umræðunni um þessi mál á síðustu árum. Segja má í ljósi þess árangurs sem nú liggur fyrir og hver staða málsins er að á sinn hátt sé það hin mesta skemmtun að leggjast í söguskoðun að þessu leyti. Í umræðunni í dag hefur ýmislegt verið dregið fram, t.d. það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur haft í frammi undanfarin ár í umræðunni um þessi mál. Hægt er að tína þar ýmislegt til en ég ætla ekki að leggjast í smáatriði að því leyti. Ég vil bara vekja athygli á því að forusta Samfylkingarinnar hefur gengið mjög ómálefnalega fram í þessu máli á undanförnum árum og kallað forustumenn og hæstv. ráðherra sem hafa farið með þennan málaflokk ýmsum nöfnum til háðungar og ég tel að það hitti menn nú mest fyrir sjálfa sig. Einnig má nefna framgöngu hv. þm. Vinstri grænna. Þeir hafa gengið svipað fram í þessum málum og ég verð að segja á köflum haft uppi hér rómantískar hugleiðingar um umhverfismál, um bílaeign veraldarbúa o.s.frv., eins og kom fram hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur hér áðan. En niðurstaðan varðandi Vinstri græna er einfaldlega sú að hv. þingmenn halda áfram að berja höfðinu við stein og eru á móti í þessu máli eins og svo mörgum öðrum, a.m.k. er ekki annað að merkja á þessari stundu. Ég tel hins vegar að þeir hafi tækifæri til þess að bæta ráð sitt þegar tillögur um fullgildingu þessa samkomulags koma hér til umræðu. Ég trúi nú ekki öðru, þegar hv. þingmenn fara að skoða málið eins og það mun liggja fyrir, en að þeir snúist á sveif með málinu og standi með okkur. Ég verð að segja að annað væri nokkurt ábyrgðarleysi og veruleikafirring. Herra forseti. Ég ætla ekki að halda áfram að rifja upp fyrri ummæli stjórnarandstæðinga. Það hefur verið gert hér í dag og ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að teygja tímann með því. Ég tel að ýmis tækifæri muni bjóðast til þess á síðari stigum. Ég vil bara ljúka ræðu minni á því að endurtaka að mikil ánægja er með að þetta mál skuli liggja hér fyrir eins og það er. Við munum síðar, eins og fram hefur komið, fjalla um tillögur sem lúta að því að Ísland fullgildi það samkomulag sem við hér ræðum. Það er ánægjuefni og ég mun taka virkan þátt í því að sjálfsögðu að leiða það mál til lykta og hlakka til samstarfs við nefndarmenn í umhvn. um það. Ég er sannfærður um að þar mun ríkja mikil eindrægni í þá veru að ljúka málinu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa skýrslu. Hún er prýðilegt gagn í hendur þingsins. Mér finnst nú hv. stjórnarþingmenn og ráðherrar hafa verið óþarflega hróðugir yfir árangri sínum og ættu að sýna dálítið meiri hógværð en þeir hafa gert hér í málflutningi. Þeir hafa vissulega náð fram árangri. En þeir hafa ekki sannfært mig um að þeir hefðu ekki getað náð honum án þess að skrifa undir bókunina. Þeir hafa engin rök fært fram sem hafa stutt það að þeir hefðu ekki getað náð þessum árangri. Það eina sem hæstv. utanrrh. sagði í því efni var að honum hefði fundist tvískinnungsháttur af hendi Bandaríkjamanna að skrifa undir og hlaupa síðan frá þessu máli. Íslendingar hefðu væntanlega ekki þurft að hlaupa frá málinu ef þeir hefðu náð þessum árangri þó að þeir hefðu skrifað undir. Það væri ekki ónýtt að menn útskýrðu hvaða voðalega aðstöðuleysi hefði orðið ef skrifað hefði verið undir og hvers vegna menn voru svona skjálfandi hræddir við að skrifað yrði undir. Ég átta mig ekki alveg á þessu og þætti vænt um að vera fræddur um það ef menn treysta sér til. En þessum áfanga er fyllilega ástæða til að fagna því að þetta er árangur á heimsvísu og menn eru að sýna sameiginlega ábyrgð --- ég tek undir allt sem menn hafa sagt um það --- með þessari niðurstöðu. Þó að menn telji ástæðu til þess að ganga lengra þá er nú fyrst að ná saman um að leggja samferða af stað í göngu af þessu tagi og þá er ástæða til þess að geta haft góðar vonir um það að lokum að hægt verði að ná saman um aðgerðir sem bera með sér þann árangur sem sóst er eftir, þ.e. að hægt verði að stjórna því hve mikil mengun stafar frá mannlífinu á þessari jörð og þannig hægt að koma í veg fyrir að hér verði náttúruhamfarir af mannavöldum í framtíðinni. Við höfum fengið að heyra það hér í dag að við höfum barist gegn hagsmunum Íslendinga frá upphafi í þessu máli og verið ómálefnaleg. Hv. þm. Magnús Stefánsson sagði áðan um Samfylkinguna að hún hefði verið ómálefnaleg. Hann nefndi engin dæmi um það, taldi ekki ástæðu til þess líklega. En ég hefði gjarnan viljað heyra þau. Ég verð hins vegar að gera þá játningu í þessum ræðustól að ég var ekkert afskaplega trúaður á að íslensk stjórnvöld næðu þeim árangri sem þau eru búin að ná. Ég get bara verið hreinskilinn. Ég hélt að það yrði erfiðara en það reyndist. Ég óska íslenskum stjórnvöldum til hamingju með að hafa náð þeim árangri. Við ætlum okkur ekki að standa í einhverju fortíðarþrugli út af þessu máli í Samfylkingunni. Við ætlum að vinna út frá þeirri stöðu sem er komin upp. Okkur finnst að þá þurfi menn að fara að svara spurningum eins og þessum: Hvernig ætla menn að fara með þennan mengunarkvóta sem er kominn í hendur íslenskra stjórnvalda? Hvernig ætla menn að útdeila honum til fyrirtækja? Hvernig ætla menn að fá endurgjald fyrir þennan kvóta? Auðsjáanlega verður hann verðmætur á heimsvísu og hlýtur að þurfa að endurspeglast í verði á raforku eða einhvern veginn öðruvísi hér á Íslandi. Síðan þarf að fara yfir þetta mál út frá framtíðarsýn til nokkuð margra ára, ekki bara til 2012. Ég er ekkert sannfærður um að við eigum endilega að klára þennan mengunarkvóta fram að árinu 2012. Gera menn ekki ráð fyrir því að það þurfi að gera einhverja framhaldssamninga um þessa hluti og er það endilega víst að Íslendingar eigi að ganga fram svo hratt sem mögulegt er á grundvelli þessarar undanþágu? Ég held að menn eigi að gefa sér góðan tíma til að velta því fyrir sér. Menn þurfa kannski ekki að taka afstöðu til málsins í heild hvað þetta varðar. Við megum sem sagt auka mengun á Íslandi og við megum flytja mengun til Íslands frá öðrum ríkjum. Mér hnykkti svolítið við þegar hæstv. utanrrh. setti þetta í það samhengi að við værum t.d. komin í Evrópusambandið og Evrópusambandið hefði komist að þeirri niðurstöðu að dýrlegt væri að flytja stóriðju til Íslands vegna þess að þar væri hægt að framleiða raforku til þess að drífa stóriðjuna. Ég geri ráð fyrir því að Íslendingar muni ekki líta þannig á, ef þeir lenda í því kompaníi, að það verði hlutskipti okkar að hingað flytjist stóriðja endalaust á meðan við höfum raforku til þess að framleiða. En ég hef ekki áhyggjur af því að þannig verði staðið að málum og ég vil að það kom hérna fram. Ég vil minna á nefnd sem var kölluð auðlindanefnd og er oft í munni manna hér á hv. Alþingi. Hún tók afstöðu til auðlinda og skilgreindi auðlindir með ýmsum hætti. Meðal annars var um að ræða útvarpsbylgjur og einhvers konar kvótasetning og annað því um líkt sem gæti flokkast með einhverjum slíkum auðlindum. Ég er kannski ekki endilega að halda því fram að það eigi að kalla mengunarkvótann auðlind. Menn geta svo sem velt því fyrir sér hvort ekki sé hægt að hafa eitthvert annað orð yfir það. Hann er hins vegar verðmæti sem hlýtur að verða að líta á sem sameign þjóðarinnar og verður þá að fara með sem slíka. Ég bar fram fyrirspurn til hæstv. umhvrh. á síðasta þingi. Hún gekk út á það að mig langaði að vita hvort ríkisstjórnin gerði ráð fyrir því í samningum við Norðurál að komið gæti til þess að á því þyrfti að halda að kaupa mengunarkvóta og að Íslendingar þyrftu að gera ráð fyrir því í samningum við Norðurál og önnur stóriðjufyrirtæki sem rætt væri við um aukna stóriðju, að nauðsyn væri á slíkum kvóta og þess vegna ætti að gera þeim aðilum það í samningunum að bera ábyrgð á að skaffa slíka kvóta, þ.e. bera kostnaðinn af því. Hæstv. ráðherra svaraði þessum spurningum mjög óljóst. Ef ég má vitna, með leyfi hæstv. forseta, í svarið þá sagði hæstv. ráðherra lok svars síns: ,,Það er því ekki óeðlilegt að stóriðjufyrirtækin t.d. afli sér losunarheimilda eða kosti samsvarandi bindingu kolefnis vegna losunar flúorkolefna ...`` Mig langar til þess að hæstv. ráðherra útskýri nánar fyrir okkur hvernig hún sjái þetta fyrir sér í framtíðinni, bæði hvað varðar stækkun á þeim stórfyrirtækjum sem eru í þessari grein og í sambandi við þau nýju fyrirtæki sem hugsanlega gætu komið hingað. Ætlar hæstv. ríkisstjórn að ganga þannig frá í samningum við þessi fyrirtæki að þau skuldbindi sig til þess að borga fyrir að nýta sér útblástur á því verði sem útblásturinn kemur til með kosta á alþjóðavettvangi þegar verðið hefur myndast? Síðan vil ég spyrja hæstv. umhvrh., vegna þess að í hennar stöðu hlýtur hún að velta mikið fyrir sér framtíðinni á Íslandi hvað varðar aukna mengun, stóriðju og annan atvinnurekstur í landinu: Er það hugmynd hæstv. ráðherra að lögð verði fram einhver áætlun á næstunni? Er hún í smíðum eða verður í smíðum einhver áætlun um uppbyggingu iðnaðar og þar af leiðandi einhvers konar tímasett áætlun um hugsanlega aukna mengun á Íslandi? Og hvaða fyrirtæki hugsa menn sér að velja í framtíðinni inn í atvinnulífið á Íslandi? Fleira en stóriðja kemur til greina eins og minnt hefur verið á í þessum umræðum, þ.e. sem mengun kemur frá. Það getur vel verið að ekki sé heppilegt að Íslendingar klári allan mengunarkvótann í tveim, þrem samningum við einhver gífurlega stór fyrirtæki og eigi svo enga möguleika í framtíðinni til þess að leyfa öðrum iðnaði að verða til í íslensku atvinnulífi. Þó að hv. þm. og ráðherrar stjórnarflokkanna séu kátir með niðurstöðu sína finnst mér ég alls ekki vera í þeirri stöðu að ég þurfi neitt að koma á hnjánum í ræðustól til þess að tala um þessa hluti. Mér finnst við hafa verið gæta hagsmuna Íslendinga í þessari umræðu. Ekkert hefur komið fram sem bendir til þess að þessi árangur hefði ekki getað náðst þó að menn hefðu skrifað undir. Það er í raun ekki hægt að gleðja hv. ráðherra og þingmenn með neinu slíku látæði á hv. Alþingi sem þeir virðast vera að kalla eftir.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. fyrir skýrsluna og hv. þm. fyrir umræðurnar sem hafa verið mismálefnalegar þó. Umhverfismál eru mikilvægasti málaflokkurinn sem við munum glíma við á næstu áratugum og öldum. Skýrsla hæstv. umhvrh. sýnir svo ekki verður um villst að ef ekki verður eitthvað aðhafst í loftslagsmálum á næstu árum mun varla vera lífvænlegt á jörðinni innan fárra áratuga. Samningaferlið sem Sameinuðu þjóðirnar hafa staðið fyrir um takmörkun á losun gróðurhúsalofttegunda er lífsnauðsynlegt framtak þjóða heims til að stemma stigu við þróuninni. Við lestur skýrslunnar koma þó fram mjög mismunandi áherslur og forsendur ríkja fyrir þátttöku í ferlinu. Til dæmis eru Evrópusambandslöndin öll af vilja gerð til að leggja sitt á vogarskálarnar og svo má segja um mörg önnur ríki. Fullur skilningur er þó fyrir því að þróunarríkin standi undir samningsákvæðum þegar fram í sækir án þess að skerða lífskjör í þeim löndum sem þegar eru bág. Íslendingar telja sig oft lúta öðrum lögmálum en önnur ríki og Kyoto-bókunin er þar engin undantekning. Í samningaferlinu hefur ráðuneytið á Íslandi, sem á að gæta hagsmuna umhverfis, gengið hart fram í því að fá undanþágu á silfurfati fyrir stóriðjufyrirtæki. Á Íslandi eru hins vegar ekki sérstakar aðstæður sem gera okkur ókleift að virða umhverfissáttmála og Ísland er ekki þróunarland. Þvert á móti eru aðstæður á Íslandi þannig að við höfum tækifæri til að skara fram úr í umhverfisvernd í heiminum án þess að lífsgæði okkar minnki. Því til stuðnings má nefna landgræðsluátök, nýtingu jarðvarma í auknum mæli, sem telst til endurnýjanlegs orkugjafa, og þróunarstarf sem hér er unnið til að minnka mengun úr t.d. álverum. Þessar forsendur gera okkur kleift að ganga á undan með góðu fordæmi og miðla þekkingu okkar á þessum sviðum til annarra þjóða til góðs fyrir heimsbyggðina. Sérstaða Íslands felst í því að geta náð hámarksárangri í umhverfismálum án þess að skerða lífskjör. En nei, það er ekki stefna hæstv. umhvrh. Stefnuna má lesa í skýrslunni en þar er tekið fram hvernig Ísland getur aflað sér losunarheimilda til notkunar hér á landi m.a. með því að fara í sameiginlegar framkvæmdir með öðrum ríkjum. Forsendur fyrir okkar hlut í öllum samningaviðræðunum eru því skýrar: Hvernig getum við losað sem mesta mengun og samt verið innan ramma alþjóðasamninga? Í skýrslu hæstv. umhvrh. er því ekki rætt um hvernig við aðlögumst Kyoto-bókuninni heldur hvaða möguleika við höfum til að standa við skuldbindingar, þrátt fyrir þær framkvæmdir sem fyrirhugaðar eru hér á landi. Það er alveg rétt að við erum framarlega í nýtingu endurnýjanlegrar orku og þeirri kunnáttu eigum við að miðla til annarra þjóða og þá sérstaklega þróunarlandanna. Tilgangur þess að miðla þekkingu okkar á ekki að vera svigrúm til að menga meira, heldur á tilgangurinn að vera að standa undir ábyrgð okkar á umhverfismálum í alþjóðasamfélaginu. Það er nefnilega ekki nóg að kenna börnum okkar ábyrgð á umhverfinu í gegnum sjónvarpsefni ef við erum sjálf að leita allra leiða til að vinna skemmdarverk í umhverfismálum. Um allan heim er litið til Kyoto-bókunarinnar sem upphaf nýrra tíma og vel verður fylgst með því hvernig ríki standa sig. Við höfum því einstakt tækifæri á næstu árum til að ganga á undan með góðu fordæmi og marka okkur sérstöðu sem umhverfisvæn þjóð. Herra forseti, þetta tækifæri eigum við að nýta því að það eru okkar hagsmunir.

Herra forseti. Við ræðum hér skýrslu hæstv. umhvrh. um niðurstöðu 7. aðildarríkjaþings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar. Þannig er málum háttað að mengun þekkir yfirleitt ekki landamæri og þá sérstaklega sú mengun sem við ræðum hér um, þ.e. koldíoxíðmengun. Ef einhvers staðar myndast koldíoxíðmengun í heiminum þá skaðar það allt mannkynið. Þess vegna er mjög mikilvægt að tekið sé á því vandamáli um allan heim. Hins vegar er sú kenning sem er á bak við gróðurhúsaloftsáhrifin ekki byggð á vísindalegum rannsóknum heldur er þetta eingöngu kenning og ég vil undirstrika það. Einnig þarf að hafa í huga að sú kenning, ef henni verður framfylgt að fullu, gæti haft áhrif til að lækka lífskjör allra jarðarbúa og það mun að sjálfsögðu koma verst niður á þeim sem búa við lélegustu lífskjörin. Vandi Íslands er sá að áður en viðmiðunarárið rann upp, 1990, voru Íslendingar búnir að útrýma jarðefnaeldsneyti til húshitunar. Nánast hvert einasta hús í landinu er annaðhvort hitað með heitu vatni úr iðrum jarðar eða rafmagni. Kol og olía eru ekki notuð til húshitunar á Íslandi. Þessu er öfugt farið annars staðar. Annar vandi Íslendinga er sá að mjög lítið hefur verið virkjað af þeim endurnýjanlegum virkjunarkostum sem við eigum, einungis 20--30% af því sem er praktískt eða raunhæft að virkja. Afleiðingar þessa samkomulags erlendis, þar sem þróunarríkin eru undanskilin, munu óhjákvæmilega verða þær að orkufrekur iðnaður flyst frá þróuðu ríkjunum til þróunarríkja, frá iðnvæddu ríkjunum til hinna. Iðnvæddu ríkin munu þurfa að setja kvaðir á framleiðslu orku sem mun leiða til þess að væntanlega verður einhver skattur, koldíoxíðskattur, settur á þá orku, raforku t.d. sem framleidd er með kolum eða öðrum hætti, og það mun leiða til þess að orkufrekur iðnaður mun í auknum mæli fara til landa þar sem slíkur skattur er ekki. Það hefur það í för með sér að álið eða önnur vara sem framleidd er í orkufrekum iðnaði verður framleidd eftir sem áður enn í þróunarlöndum, oftast nær með jarðefnum, þar sem endurnýjanlega orku er ekki mjög víða að finna. Herra forseti. Íslenska ákvæðið sem við náðum fram í samningum leiðir til þess að það má framleiða, reyndar í takmörkuðum mæli, orku á Íslandi sem er endurnýjanleg án þess að það komi inn í koldíoxíðreikningsdæmið. Þetta eru að sjálfsögðu hagsmunir Íslands en ekki síður hagsmunir heimsins vegna þess að ál sem framleitt er á Íslandi sparar heimsbyggðinni koldíoxíðmengun. Ef það er framleitt annars staðar með olíu, mó, brúnkolum eða kolum veldur það miklu meiri koldíoxíðmengun sem, eins og ég gat um í upphafi, þekkir ekki landamæri. Þess vegna eru það hagsmunir heimsbyggðarinnar að stóriðja sé á Íslandi. Íslenska ákvæðið undirstrikar hnattræna siðferðilega skyldu Íslands til að nýta betur endurnýjanlegar orkulindir landsins til orkufreks iðnaðar. Það eru hagsmunir Íslands og það eru hagsmunir heimsbyggðarinnar. Og ég vil nota þetta tækifæri, herra forseti, til að þakka hæstv. umhvrh. og hennar fólki fyrir framgöngu hennar í þessu máli fyrir íslenska hagsmuni sem um leið eru hagsmunir heimsbyggðarinnar. Það er ekki erfitt að hrósa hæstv. umhvrh. á þessari stundu.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka þá skýrslu sem hæstv. umhvrh. hefur lagt hér fram og er til umræðu, um niðurstöðu 7. aðildarríkjaþings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar. Mig langar líka eins og aðra að nota þetta tækifæri og óska hæstv. ráðherra og öðrum sem unnið hafa að þessu máli, þessu þýðingarmikla hagsmunamáli, til hamingju með góðan árangur. Eins og fram kemur í skýrslunni er þessi árangur mörgum að þakka og ljóst er að hann náðist með markvissu og samstilltu átaki og vinnu margra, bæði ráðherra og embættismanna umhvrn., utanrrn., iðn.- og viðskrn. og forsrn. Ástæða þess að ég byrja á hamingjuóskum og þökkum er fyrst og fremst sú að af hálfu stjórnarandstöðunnar hefur lengi verið unnið að því, ljóst og leynt, að gera þessa vinnu tortryggilega og gera lítið úr þeim sem hafa verið að reyna að tryggja þá miklu hagsmuni sem í húfi eru. Þeir hagsmunir eru annars vegar að tryggja að Ísland sé þátttakandi í samstarfi þjóða heimsins í þeirri viðleitni að koma í veg fyrir háskalegar loftslagsbreytingar af mannavöldum, geti fullgilt samninginn og axli ásamt öðrum ábyrgð á þeim hluta umhverfisvanda heimsins sem stafar af loftslagsbreytingum vegna losunar gróðurhúsalofttegunda. Hins vegar voru að veði hagsmunir okkar sem smáþjóðar og lítils hagkerfis af því að geta nýtt náttúrulega og endurnýjanlega orkugjafa okkar þó að það valdi staðbundinni aukningu á losun koldíoxíðs. Þessa hagsmuni og ávinning okkar af íslenska ákvæðinu svokallaða hafa fræði- og vísindamenn metið til ekki minna en 8 milljarða kr. verðmætis fyrir þjóðarbúið. Það munar sannarlega um minna að mati allra þeirra sem gera sér grein fyrir því að það þarf að afla til að eyða. Nokkrir stjórnarandstöðuþingmenn eiga þann vafasama heiður að hafa verið í fararbroddi í því að vinna gegn þessum ríku hagsmunum þjóðarbúsins, að geta nýtt sér náttúrulegar auðlindir okkar, með því að reyna að gera vinnuna tortryggilega og að gera lítið úr þeim sem harðast hafa unnið að því að tryggja hagsmuni okkar. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur að vanda tekið stórt upp í sig í opinberri umræðu og lítið sparað í ónefnum og kallað menn bæði klaufa og umhverfissóða. Innihaldslítil reynast þau orð þegar upp er staðið en nú vill hv. þm., formaður Samfylkingarinnar, leggja gjald á þær auðlindir sem íslenska ákvæðið tryggir okkur yfirráðarétt yfir. Ef menn vilja og leggja sig fram lánast þeim að draga upp mjög þrönga en um leið villandi mynd af stöðu okkar Íslendinga í umhverfismálum. Málflutningurinn snýst oft eingöngu um magntölur í tonnum og prósentum losunarefna, og teknar úr öllu samhengi við heildarmyndina geta þær auðvitað hljómað ógnvænlegar. Sem dæmi um það er fyrirspurn hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur á dögunum til hæstv. umhvrh. er hv. þm. spurði ráðherrann um það, með leyfi forseta: ,,Hversu mikla aukningu á losun í prósentum talið heimilar íslenska ákvæðið sem nú er búið að samþykkja og bindingarákvæði samkomulagsins Íslendingum?`` Gagnsemi íslenska ákvæðisins fyrir íslenska hagsmuni og þjóðarbúið lét hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vitaskuld liggja á milli hluta þó að hún viðurkenni nú auknar losunarheimildir sem auðlind, alveg eins og þá staðreynd sem hún lét líka liggja á milli hluta að á sama tíma og ákveðin verkefni hér hafa mikil áhrif á heildarlosun frá Íslandi hafa þau hnattrænt áhrif til lækkunar á losun gróðurhúsalofttegunda, eins og hæstv. umhvrh. hefur svo vel gert grein fyrir. Auðvitað fékk þingmaðurinn rétt og skilmerkilegt svar við þessari spurningu í tonnum og prósentum en hvorki spurningin né beint svar við henni gefa neina rétta eða heildstæða mynd af stöðu okkar Íslendinga í umhverfismálum almennt. Og það er rétt að draga upp víðari mynd af þeirri stöðu, sérstaklega með tilliti til ríkra hagsmuna okkar af hreinni ímynd landsins fyrir útflutningsatvinnuvegina, m.a. fiskútflutninginn og ferðamannaþjónustuna. Herra forseti. Megindrættirnir í myndinni eru þessir: Í fyrsta lagi snýst alþjóðleg umræða um loftslagsbreytingar fyrst og fremst um orkubúskap og mismunandi leiðir til að fullnægja orkuþörf ríkja og samfélaga en sú þörf fer stöðugt vaxandi, jafnt hvort litið er til heimila, atvinnulífs eða samgangna. Í öðru lagi er notkun jarðefnaeldsneytis, bruni olíu og kola með tilheyrandi losun gróðurhúsalofttegunda, stærsta rót vandans sem alþjóðasamfélagið á vettvangi Sameinuðu þjóðanna er að bregðast við, og viðleitnin er öll í þá átt að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis en í þess stað verði notaðir endurnýjanlegir orkugjafar, annaðhvort beint eða til framleiðslu eldsneytis eins og vetnis. Í þriðja lagi felst sérstaða okkar og grundvöllur ímyndarinnar um hreinleika landsins í því að 99% af raforkuframleiðslu byggir á endurnýjanlegum orkugjöfum, vatnsorku og jarðvarma, og þeir fullnægja 70% frumorkuþarfar okkar. Í fjórða lagi þurfum við, vegna þeirra náttúrulegu auðlinda auk annars, ekki að nýta kjarnorku eins og svo margar aðrar þjóðir verða að gera til að takmarka losun sína á gróðurhúsalofttegundum með tilheyrandi hættu á stórhættulegum umhverfisslysum og hnattrænum vandamálum vegna losunar kjarnorkuúrgangs. Loks er vert að halda því á lofti að við getum, vegna reynslu okkar og þeirrar miklu þekkingar sem hér hefur byggst upp á sviði nýtingar endurnýjanlegra orkugjafa, verið í fararbroddi þjóða á þessu sviði og miðlað og kennt öðrum þjóðum sem búa við ónýtta möguleika. Á þann hátt leggjum við einnig hnattrænt okkar af mörkum til umhverfismála og skipum okkur áfram í fremstu röð á sviði umhverfisverndar.

Herra forseti. Það er alveg ótrúlegt að sjá hvern stjórnarliðann á fætur öðrum koma hér í ræðustól og, eins og ekkert sé sjálfsagðara, bera blákalt á stjórnarandstöðuna að hún sé að vinna gegn hagsmunum þjóðarinnar. Hver hv. þm. eða hæstv. ráðherrann á fætur öðrum segir, eins og það sé bara sannað mál, Q.E.D. að annar aðilinn hafi algjörlega sannleikann sín megin í málinu en aðrir hv. þm., bæði á þessu kjörtímabili og hinu fyrra, sem hafa haft önnur sjónarmið um það hvernig Ísland ætti að vinna að þessum málum eða ganga fram, séu bara sannanlega að vinna gegn hagsmunum þjóðarinnar, og væntanlega gegn betri vitund, eða hvað? Er ekki hægt að ná umræðunni upp úr þessu fari og ræða þetta á þeim nótum að það hafi verið deildar meiningar um það hvernig Ísland skyldi ganga fram í þessum efnum, hvernig skyldi vinna að málefnum Íslands á þessum vettvangi? Og er nú búið að sanna eitthvað um það, frá og með bara því að Siv Friðleifsdóttir, hæstv. umhvrh., kom heim frá Marrakesh, í hverju framtíðarhagsmunir Íslands og mannkynsins alls muni verða fólgnir í þessum efnum? Ég mótmæli þessum lágkúrulega málflutningi, herra forseti. Þetta er neðan við allar hellur. Við skulum ræða þetta á þeim nótum að það hafi verið deildar meiningar um málið. En er búið að sanna það að annar aðilinn hafi sannleikann sín megin og hinn algjörlega rangt fyrir sér? Það er auðvitað algjörlega fráleitt að stilla dæminu svona upp, herra forseti. Og að fást ekki til þess með neinum hætti að velta upp þeim flötum umræðunnar sem snúa að hinni siðferðilegu stöðu Íslands er heldur lágkúrulegt. Á sem sagt að hafa þetta þannig að Ísland segi: Það er ágætt að aðrir geri eitthvað í þessu með gróðurhúsalofttegundirnar en bara ekki við? Refurinn sagði: Ekki ég. Það er hin móralska lína sem ríkisstjórnin með liði sínu er að tala fyrir.

Herra forseti. Það er ekki skrýtið að fulltrúum stjórnarandstöðunnar sem hafa hent grín að þeirri vinnu sem farið hefur fram á þessum vettvangi og kallað hana öllum ónefnum og hvatt til þess að Kyoto-bókunin væri undirrituð, svíði núna að sjá þann árangur sem náðst hefur. Þeir hafa orð á því, eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, að sá árangur sem hefur náðst, auknar losunarheimildir, sé auðlind og það er ljóst að þetta eru verulegir hagsmunir fyrir íslenskt samfélag og gera okkur kleift að nýta náttúrulegar auðlindir okkar betur en ella. Hverjir eru síðan, þegar upp verður staðið, ríkustu hagsmunir íslensku þjóðarinnar? Það getum við hugsanlega deilt um, hv. þm. Steingrímur Sigfússon, en gagnvart því að geta nýtt náttúrulegar auðlindir okkar skiptir þessi vinna á alþjóðavettvangi og íslenska ákvæðið sköpum.

Herra forseti. Þetta er einmitt spurningin um siðferðilega afstöðu til mála af þessu tagi. Það er alveg ljóst að nái Kyoto-samkomulagið fram að ganga, að ég tali ekki um frekari áfanga í því að draga úr losun, þýðir það byrðar á þær þjóðir sem ætla sér að leggja eitthvað af mörkum og draga úr losun sinni. Fulltrúar Íslands koma hins vegar heim og hælast um af þeim árangri Íslands að hafa ekki bara fengið 10% heimild til aukningar heldur miklu meira og geta svo jafnvel selt réttinn til þessarar viðbótarmengunar og fengið fjármuni fyrir.  Síðan endurtekur hv. þm. orðalagið um þetta: Vinna gegn hagsmunum þjóðarinnar, gera alla þessa vinnu tortryggilega o.s.frv. Ég veit ekki til þess að menn hafi verið að nálgast þessa hluti á þeim nótum, og ég spyr hv. þm.: Hver eru dæmin um það? Það er alveg hárrétt að um þetta hefur verið ágreiningur, menn hafa gagnrýnt framgöngu Íslands. Er það þá ekki leyfilegt lengur? Er eitthvað orðið að ef skiptar skoðanir á málefnalegum og heiðarlegum nótum geta verið um hvernig eigi að standa að málum, t.d. þegar Ísland er að taka þátt í alþjóðasamvinnu af þessum toga? Mér finnst mjög skrýtið, herra forseti, ef menn ætla sér að stilla málum upp með þessum hætti og komast upp með það og halda að þetta sé svona svart/hvítur heimur sem menn búa í. Það mun ekki takast. Það er fjöldi fólks sem áttar sig alveg á því að Ísland verður auðvitað, þótt í litlu sé, að velta því fyrir sér hvort við séum ekki siðferðilega skuldbundin til að leggja eitthvað af mörkum. Ef við notum þennan hugsunarhátt og bætum svo gjarnan við, ef á þarf að halda, að við séum svo lítil að það muni svo lítið um það sem við mengum, hvert erum við þá komin? Við getum alveg eins tekið þróunaraðstoð og sagt: Við erum svo litlir, það munar svo lítið um það sem við leggjum af mörkum að það er engin ástæða til þess að við séum með.

Herra forseti. Mig langar til að byrja á því að leiðrétta það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði, að þarna opnuðust fyrir okkur einhver tækifæri til að selja losunarkvóta vegna þess að í skýrslu hæstv. umhvrh. segir beinlínis að ákvörðunin loki fyrir að Ísland geti selt losunarheimildir frá sér til annarra landa, svo ég leiðrétti það til að byrja með. Hins vegar hefur það komið mjög skýrt fram, ekki bara í mínu máli heldur annarra líka, að sú staðreynd að Ísland fái aukinn losunarkvóta hafi hnattrænt gildi og það er akkúrat það sem öll þessi alþjóðlega samvinna gengur út á, þ.e. að líta á málefnið umhverfisverndarmál hnattrænt, ekki út frá einstökum löndum. Það að við fáum aukinn losunarkvóta leiðir hnattrænt til lækkunar á losun gróðurhúsalofttegunda vegna þess að hér búum við að endurnýjanlegri orku sem hægt er að nýta í stað þess að álver og annað væri rekið með kolum og olíu annars staðar. Í mínum huga er þetta ósköp ljóst. Þetta er spurningin um að axla ábyrgð sína í samfélagi þjóðanna og um það verður ekki deilt að um miklu minni losun gróðurhúsalofttegunda er að ræða af til að mynda álveri hér heldur en í álverum sem rekin eru með orku frá kolum og olíu.

Herra forseti. Ég held að ástæða sé til að byrja aðeins á því að fara yfir hvað er í húfi í sambandi við núverandi upplýsingar og mat færustu sérfræðinga á gróðurhúsaáhrifum, hækkuðu hitastigi á jörðinni og afleiðingum þess ef ekki tekst að koma böndum á þá þróun. Við skulum ekki láta það alveg gleymast í umræðunni að hér hangir dálítið á spýtunni. Þetta er ekki bara spurning um það, þó að við Íslendingar séum stundum ákaflega nærri sjálfum okkur þegar við ræðum svona hluti, hvort Ísland geti reist eitt eða tvö eða þrjú álver í viðbót án þess að þurfa að leggja neitt af mörkum í þessu hnattræna sambandi eða ekki. Staðreyndin er sú að á síðustu fimm til tíu árum eða svo hafa hugmyndir manna, sem að vísu eru 20--30 ára gamlar frá því í byrjun um að í óefni stefndi vegna iðnaðarmengunar í lofthjúpi jarðarinnar, verið að þróast mjög hratt og nú er svo komið að jafnvel fimm ára gamlar, svo ekki sé nú talað um tíu ára eða 20 ára gamlar hugmyndir um hversu stórfelldar afleiðingar þessa geti orðið, eru algjörlega úreltar. Nýjustu upplýsingar gera ráð fyrir því, og þar vitna ég m.a. til loftslagsnefndar Sameinuðu þjóðanna, að afleiðingar gróðurhúsaáhrifanna verði miklum mun stórfelldari og nær okkur í tíma en áður var talið. Fyrir um 20 árum voru fyrstu hugmyndir manna um þetta þær að hugsanlega yrðu einhver staðbundin áhrif af þessu vegna meiri óreglu í veðurfari og hitastig á jörðinni kynni að hækka um jafnvel allt að hálfri gráðu, mögulega einni gráðu sögðu þeir sem voru allra róttækastir í sínum kenningum. Fyrir um fimm árum voru menn búnir að endurmeta þetta upp í að jafnvel gæti þessi hækkun hitastigs orðið ein til tvær gráður. Og nú er svo komið að menn telja á grundvelli bestu fáanlegra upplýsinga að um svo stórfelldar breytingar geti orðið að ræða, eða allt að fjögurra til fimm gráðu hlýnunar á jörðinni, að við þekkjum engar hliðstæður þess. Jafnvel svæðisbundnar sveiflur tengdar ísöldum höfðu ekki sömu hnattrænu áhrif þegar meðalhitastig hnattarins í heild er tekið. Afleiðingarnar verða auðvitað hrikalegar. Þær birtast í því að t.d. mun vatnsbúskapur raskast gríðarlega, veðurfar breytast, þurrkar verða algengari, fimbulkuldar einnig, þannig að öfugt við það sem ætla mætti að um verði að ræða almenna hlýnun lofthjúpsins og yfirborðshita á jörðinni þá verður óreglan til svo mikilla muna meiri að veðurfarið verður miklum mun óútreiknanlegra en áður. Fyrir land eins og Ísland sem er á mörkum hins byggilega heims, býr við jökla, eða Kyrrahafseyþjóðirnar sem eru 1--2 metra yfir sjávarmáli í besta falli sumar, geta afleiðingarnar orðið svo svakalegar að í reynd snýst spurningin um hvort þessi lönd verða byggjanleg eða ekki. Margt bendir til þess nú þegar að gróðurhúsaáhrifanna sé farið að gæta, t.d. í hafstraumum í kringum Ísland. Mjög ískyggilegar upplýsingar komu t.d. fram um hvernig flæði sjávar gegnum Færeyjalægðina frá Norður-Atlantshafinu eða Íshafinu og suður á bóginn hefur breyst á liðnum árum, og þar fram eftir götunum, herra forseti. Upplýsingarnar hellast yfir okkur úr öllum áttum og vísbendingarnar ganga nær allar í sömu átt. Því miður eru alltaf að koma fram veigameiri rök fyrir því að taka þennan vanda alvarlega og jafnvel þó að menn teldu mikla vísindalega óvissu enn á ferðinni um útkomuna væri nú meira en lítið ábyrgðarleysi að reyna ekki að aðhafast eitthvað. Þetta hefur leitt til þess að jafnvel þær þjóðir sem tregastar hafa verið í taumi, lengst hafa þvælst fyrir og dregið lappirnar, eins og Bandaríkjamenn, eru hættar að neita því að hér sé alvara á ferðum. Þær fást hins vegar ekki til þess að taka þátt í neinum aðgerðum en það er önnur saga. Herra forseti. Ég vil gera athugasemd við eitt atriði í skýrslunni, sem að mörgu leyti er ágæt en þó gildishlaðin á köflum, og það er hvernig vikið er að þróunarríkjunum. Ég vísa í því sambandi t.d. til bls. 3 þar sem fjallað er um það að aðeins 42 ríki af þeim 84 sem undirrituðu Kyoto-bókunina hafi nú fullgilt hana og það séu fyrst og fremst þróunarríki sem ekki taki á sig skuldbindingar í bókuninni. Hins vegar hafi ekkert OECD-ríki enn séð sér fært að fullgilda bókunina. Ég vísa einnig til þess sem hæstv. umhvrh. sagði í máli sínu. Mér finnst billegt að nálgast vandamálin með þessum hætti og láta í reynd að því liggja að það hafi skort sérstaklega upp á að þróunarríkin væru þátttakendur í þessu ferli. Bíðum nú við, hverjir losa mest af gróðurhúsalofttegundum í heiminum? Og er það nú ekki staðreyndin að iðnaðarmengun heimsins og iðnvæðingin í heiminum sé í svo gjörsamlega yfirgnæfandi meiri hluta hjá hinum þróuðu ríkjum að það að fjalla um þróunarríkin sem sérstakt vandamál í þessu sambandi er bæði tölfræðilega út í hött, því að þau skipta svo litlu máli, og líka siðferðilega mjög ósanngjarnt vegna þess að það er auðvitað alveg ljóst að til þess að þróunarlöndin geti eitthvað byggt upp innviði sína og bætt lífskjör sín þá hlýtur það auðvitað að kalla á að þau geti örlítið lyft sinni losun í áttina að því gríðarlega magni sem iðnríkin losa? Eða ætlumst við til þess að þau með núverandi lífskjör sín axli sérstaklega byrðar í þessu sambandi? Nei, það er auðvitað ástæðan fyrir því að menn sáu strax að það er hjá þeim ríkjum sem fyrst og fremst losa að taka þarf á málunum ef menn ætla að ná árangri, þ.e. Bandaríkjunum sem eru með 35% eða þar um bil, Evrópusambandinu með 24%, Japan, Rússlandi o.s.frv. Þar liggur vandinn. Það eru þessar þjóðir sem hafa mengað heiminn og notið í staðinn góðra lífskjara á grundvelli iðnvæðingar sinnar. Hins vegar verða þróunarríkin aðallega fórnarlömbin vegna þess að þau eru háð landbúnaði, eiga allt undir veðri og vindum í miklu ríkari mæli en hin iðnvæddu og orkuvæddu samfélög Vesturlandanna. Ég hefði því viljað sjá þarna fjallað af meiri skilningi og meiri samúð með málstað þróunarríkjanna en mér finnst koma fram í þessum línum. Það er kannski ástæðulaust að túlka þær þannig en mér fannst því miður að greina mætti svipuð viðhorf í ræðu hæstv. ráðherra. Það mundi gleðja mig mjög ef í ljós kæmi að þetta væri allt á misskilningi byggt og þessa setningu bæri alls ekki að túlka á þann veg að þróunarríkin hefðu þarna verið til trafala á nokkurn hátt. Þá að hinu íslenska ákvæði, herra forseti, að stóriðjuundanþáguákvæði Íslendinga. Það er auðvitað sérkennilegt, og ég endurtek það, að heyra hæstv. umhvrh. koma hér sem alveg sérstakan talsmann aukinnar stóriðju. Ég mundi skilja það hvað iðnrh. varðar og allir vita um ást hæstv. utanrrh. á áli. En það er sérkennilegt að umhverfisráðherra Íslands skuli koma fram sem alveg sérstakur talsmaður glórulausrar stóriðjustefnu og aukinnar losunar gróðurhúsalofttegunda, fagna því alveg sérstaklega að niðurstaðan feli í sér að hægt verði að auka losunina alveg gífurlega á Íslandi án skuldbindinga. Ég gagnrýni það. Mér finnst að umhvrh. eigi, hvað sem stefnu ríkisstjórnarinnar líður, að muna eftir því að það eru önnur og veigamikil sjónarmið í þessu máli en þau ein sem lúta að því að hægt sé að byggja álver við hvert hús í landinu næstum að segja. Staðreyndin er sú varðandi reiknikúnstirnar um að það sé sérstaklega umhverfisvænt að Ísland fái undanþágu fyrir stóraukinni losun á sinn mælikvarða hlutfallslega, 50% eða svo, að það skiptir engu máli hvort við erum 300 þúsund eða 3 milljónir í þessu samhengi. Við erum að ræða um siðferðilega stöðu. Losunin á Íslandi er nú þegar á hvern mann u.þ.b. jafnmikil og hún er að meðaltali í iðnríkjunum ef ekki meiri og stefnir hraðbyri upp á við og það er ljóst að innan fárra ára verður Ísland heimsmeistari. Hér verður losað meira af gróðurhúsalofttegundum á hvern íbúa heldur en nokkurs staðar á byggðu bóli ef svo heldur fram sem horfir, innan fárra ára. Því er ekki hægt að setja þetta mál í það samhengi að það halli sérstaklega á Ísland í þeim efnum, að við séum ekki iðnvædd þjóð eins og hæstv. utanrrh. var hér að segja. Við notum mjög mikla orku nú þegar. Við erum ein mesta bílaþjóð heimsins og við rekum gríðarstóran flota sem notar mikið af jarðefnaeldsneyti. Þrátt fyrir að við kyndum hús okkar með innlendri orku og þrátt fyrir að við erum ekki gömul iðnvæðingarþjóð þá notum við mjög mikla orku. Við erum líka að verða ein af helstu stóriðjuþjóðum heimsins. Hæstv. umhvrh. fór hér með tölur um það hversu geysilega umhverfisvænt það væri í hnattrænu samhengi að Ísland hafi fengið undanþágu til að auka losun hér um 50% utan kvóta. Þetta dæmi gefur sér forsendur sem eru villandi. Ég segi það. Þetta tekur Ísland út úr samhengi Vesturlanda, út úr samhengi OECD-þjóða, út úr samhengi þeirra þróuðu ríkja sem eru bundin af Kyoto. Og setur Ísland hvert? Jú, til þess að dæmi og reikningar umhvrh. gangi upp þarf Ísland að þessu leyti að vera í hópi þróunarríkjanna. Og eingöngu ef álverin rísa í þróunarríkjunum og rafmagnið er framleitt með jarðefnaeldsneyti og orkuframleiðslan losar gróðurhúsaloft gengur dæmið upp. Það þarf ekki annað til en að vatnsaflsvirkjun í þróunarríki framleiði orkuna til álversins, þá er enginn hnattrænn ávinningur af því að þá sléttast orkuþátturinn út. Hvernig snýr þá dæmið? Þá snýr það þannig að það er þá bara álframleiðslan sem slík sem losar. Ef hins vegar eru borin saman Ísland annars vegar og eitthvert iðnríkjanna eða þróuðu landanna sem bundin eru af Kyoto, t.d. með núllþak miðað við 1990, hvernig lítur dæmið þá út? Þá lítur dæmið þannig út að á Íslandi verður ekki keyptur kvóti vegna álframleiðslunnar en það þyrfti að gera í hinum löndunum. Og þá er hnattrænn ávinningur mínus losunin frá álverinu. Svona er þetta. Ég bið menn að koma og hrekja það ef þetta er einhvern veginn öðruvísi. Að halda því fram að Ísland hefði ekki getað nýtt orku sína þó að þessi mikla undanþága hefði ekki fengist er rangt vegna þess að um er að ræða alþjóðlegan markað með losunarheimildir. Það sem þetta þýddi var þá það að stóriðjufyrirtæki sem ætluðu að setja sig niður hér frekar en í Kanada eða í Þýskalandi þurftu í báðum tilvikum að kaupa losunarheimildir ef þau voru undir því þaki sem þarna var sett. Þetta fer því allt eftir því hvaða forsendur menn gefa sér í dæminu.  Ef það er svo að þetta snúist um grundvallarrétt Íslendinga til að nýta auðlindir sínar og að án undanþágna munum við ekki geta notað orkuna, hvers vegna er þá þak? Þurfti þá ekki bara að hafa þetta án þaks? Nei, staðreyndin er auðvitað sú að þessi undanþága er klæðskerasaumuð við þau stóriðjuáform sem ríkisstjórnin er að reyna að troða hér í gegn með sínum mengandi virkjunum, með Kárahnjúkavirkjun og með Þjórsárverum undir. Hæstv. utanrrh. viðurkenndi það hér. Hann taldi upp virkjanirnar. Hann taldi upp stóriðjufyrirtækin. Hann sagði: ,,Þetta er stækkun Norðuráls, þetta er járnblendið, þetta er Reyðarál.`` Og þá er kvótinn búinn.  
             Svo kemur að því að þetta undanþáguákvæði virðist eiga að nota í forgjöf, í meðgjöf til núverandi stóriðjuáforma sem ríkisstjórnin er að reyna að koma hér fram, klára það þannig, og láta svo íslenskt atvinnulíf að öðru leyti og framtíðina glíma við að mæta skuldbindingum Íslands. Þá kem ég að því, herra forseti, sem er auðvitað ákaflega alvarlegt mál, að Ísland er eitt fárra landa á Vesturlöndum sem ekkert er að gera til að taka á málunum heima hjá sér. Þróunin á Íslandi hvað varðar aukningu á losun í almennu atvinnulífi er skelfileg. Hvernig er ástandið í flotanum? Það er engin orkusparnaðarpólitík rekin í íslenskum sjávarútvegi. Fiskveiðistefnan er blind á þetta, enginn greinarmunur er gerður á hversu mikla orku þarf til að sækja fiskinn. Og í almennum iðnaði er verðlagning á raforku þannig --- þessari vistvænu raforku sem hæstv. ráðherrar muna eftir þegar þeir eru komnir til útlanda --- að innlendur iðnaður er að flýja úr rafmagni yfir í olíu í stórum stíl og hefur verið að gera undanfarin missiri. Það heyrir til undantekninga að gufa sé framleidd lengur á Íslandi nema með svartolíu. Hún er ekki framleidd með rafskautskötlum. Farið er að elda á gasi ég held bara í öllum veitingahúsum landsins. Og í margs konar iðnaðarstarfsemi eru menn að færa sig yfir í olíu. Þannig er nú ástandið og ekkert er verið að gera í þessum efnum. Svo koma menn hér og tala innblásnir um það, eins og hæstv. ráðherrar hafa gert, hversu mikið menn séu að færa fram til þágu umhverfismála heimsins með framgöngu sinni í þessum efnum. En hvað er verið að gera í bakgarðinum? Er verið að taka til heima hjá sér? Það er nú ekki svo, herra forseti.

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að okkur greinir á í grundvallaratriðum hér, okkur hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, vegna þess að ég tel ákvæðið vera umhverfisvænt en ég heyri að hann telur að svo sé ekki, og ég hef fært rök fyrir máli mínu. Varðandi kvótamarkaðinn sem margir hafa gert að umtalsefni, þá vil ég koma því á framfæri að það er alveg ljóst að íslenska ákvæðið útilokar okkur frá því að selja þann kvóta, þetta er ekki eitthvert rými sem við getum selt. Það er engin heimild til þess fyrir okkur. Ekki er heldur búið að ákveða að setja almennt upp kvótamarkað, það er alveg sjálfstæð ákvörðun, ekki er búið að ákveða það. Það getur verið að það verði gert, það getur líka verið að það verði ekki gert. Það er því ekki búið að ákveða enn þá með hvaða hætti við munum taka á þeim málum. Þau mál eru til skoðunar í sérstakri nefnd og tillögur um það koma til okkar síðar. Ef tekin verða upp innanlandsviðskipti, þá mun það kvótakerfi ná til þess hluta sem fellur undir losunarheimildir Íslands, þ.e. almenna ákvæðið, þessi plús 10%. Þannig mun kvótakerfið virka í öllum löndum, það tekur til almennra ákvæða. Íslenska ákvæðið er hins vegar sérákvæði og fellur ekki undir almennu losunarheimildirnar þannig að það getur ekki fallið undir það kvótakerfi. Ég vona að þingmenn átti sig á þessu. Einnig er ljóst að Evrópusambandið er núna með í pípunum eða er að skoða tilskipanir varðandi kvótamarkaðinn og það er hugsanlegt að Ísland, ef við viljum taka upp kvótakerfi, yrði þá hluti af því, og ýmislegt bendir til þess að þeir muni hafa álið utan við. Ef svo verður og við hefðum ekki fengið íslenska ákvæðið þá hefði það þýtt að Ísland hefði verið eina ríkið og þótt víðar væri leitað sem hefði þurft að kaupa allar heimildirnar fyrir álframleiðslu og það væri auðvitað algjörlega fráleit staða. Þess vegna er íslenska ákvæðið svona mikilvægt.

Herra forseti. Þegar ég var að tala um verðgildi þessara losunarkvóta þá var ég að vitna til þeirra hugmynda sem hér hafa komið fram í umræðunni um að gera þær sem slíkar að söluvöru sérstaklega og þá auðvitað hér innan lands. Mér er ljóst að undanþágulosunina samkvæmt hinu svokallaða íslenska ákvæði, stóriðjuundanþáguákvæðinu, má að sjálfsögðu ekki selja úr landi og skárra væri það nú. Ég held að enginn hafi haft hugmyndaflug til að láta sér detta það í hug. En menn hafa verið að velta vöngum yfir því hvort ætti t.d. að láta menn greiða fyrir afnot af því hér innan lands og það var til þess sem ég var að vísa. Að öðru leyti veit ég ekki betur en að meiningin hafi verið sú að um alþjóðlegan markað geti verið að ræða þannig að til uppbyggingar hér á Íslandi, óháð íslenska ákvæðinu, hefði verið hægt að kaupa losunarkvóta á alþjóðlegum markaði, ég hef skilið það svo. Hins vegar setur þetta íslenska ákvæði þarna ákveðnar takmarkanir á sem kannski flækja málin. Varðandi það að umhverfisvænt sé að stórauka iðnaðarstarfsemi hér á landi, sem losar mikið af gróðurhúsalofttegundum eins og frumvinnsla áls gerir, án þess að það falli undir þök Kyoto-ákvæðisins þá mótmæli ég því að svo sé. Íslenska orkan, þ.e. virkjun vatnsafls eða nýting jarðvarma til raforkuframleiðslu, algjörlega óháð Kyoto, er þeirrar náttúru að ekki er mikið losað af gróðurhúsalofttegundum við það. Það hefði ekkert breyst, það hefði alltaf komið okkur til góða inn í framtíðina. Þess vegna má segja að það forskot hefði Ísland hvort sem er haft og þurfti enga samninga um það. Spurningin snýst um ráðstöfun orkunnar, og það er vilji ríkisstjórnarinnar að hún skuli öll og helst strax fara í álbræðslu sem er mjög mengandi starfsemi. Ef menn væru að tala um að nýta þessa orku í þágu t.d. þess að reyna að útrýma jarðefnaeldsneyti sem mest hér á landi þá væru menn virkilega farnir að leggja eitthvað hnattrænt af mörkum en ekki með þessum reiknikúnstum sínum.

Virðulegur forseti. Þetta er bara algjörlega alrangt. Það er alveg ljóst að markaður verður fyrir ál í framtíðinni og hlutfall olíu og kola sem notað er í álframleiðslu er að aukast núna. Það er sem sagt verið að nota meira af kolum og meira af olíu í álframleiðslu. Hnattrænt séð er mjög jákvætt að við skulum geta hugsað okkur að nota okkar orku í einmitt álframleiðslu af því að það losar 8--10 sinnum minna af gróðurhúsalofttegundum en ef kol og olíu væru notuð, þannig að þetta er 8--10 sinnum meiri ávinningur. Ef hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni er svona mikið umhugað um lofthjúpinn hlýtur hann að skilja að íslenska ákvæðið er mjög mikill hnattrænn ávinningur fyrir lofthjúpinn. Varðandi umræðuna um kvótamarkaðinn þá hef ég skilið það á sumum þingmönnum og m.a. hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, að menn hafi hugmyndir um að greiða ætti einhvers konar afnotagjald af íslenska ákvæðinu hér innan lands. En í hvaða kvótakerfi væri það? Þetta almenna kvótakerfi er sett upp fyrir almennu losunarheimildirnar, ekki fyrir einhver sérákvæði eins og Ísland er með. Hins vegar eru FC-efnin eða flúorkolefnin utan við íslenska sérákvæðið, þannig að það væru þá helst slík efni sem gætu fallið undir almenna kvótakerfið ef það verður sett upp hér á Íslandi, en það er algjörlega óljóst á þessari stundu.

Herra forseti. Um þennan kvótamarkað mætti margt segja. Ég hef ekki verið neinn sérstakur aðdáandi þess þáttar málsins af því að ég hef séð í honum ýmsar hættur. Ég bendi á þá hættu sem menn hafa auðvitað oft staldrað við, að iðnríkin í krafti fjárhagslegra yfirburða noti stöðu sína til þess að kaupa sér losunarheimildir hjá bágar stöddum ríkjum og aðilum og komist þar með upp með að leggja sáralítið af mörkum. Það má því margt segja um þá hlið málsins og þar hefur ýmislegt verið óskýrt hvernig hlutirnir yrðu útfærðir o.s.frv. þannig að það bíður síns tíma að ræða það mál og þegar það kemur þá hér fyrir þingið. Varðandi það sem Ísland leggi þarna af mörkum til hinna hnattrænu umhverfismála þá er það nú að vísu þannig og við skulum ekki gleyma því, að orkan á Íslandi er ekki óendanlegur forði, heldur þvert á móti er hún mjög takmörkuð og mun reynast miklu takmarkaðri en menn halda í dag vegna þess að engin sátt verður um það að ganga jafnnærri virkjunarkostunum og menn hafa oft talað um, að virkja hér allt að 50 teravattstundum eða hvað það nú er. Það verður engin sátt um það. Ég tel að það verði kannski hægt að ná sæmilegu samkomulagi um að virkja um 40--60% af þeirri orku án þess að ganga mjög nærri umhverfinu, en hæstv. umhvrh. er nú kannski ekki mjög upptekinn af því. Staðreyndin er sú að Ísland vegur í þessu, ef ég man tölur rétt, u.þ.b. eins og Hansastaðurinn Hamborg. Öll ónýtt virkjanleg orka á Íslandi er ekki nema rétt rúmlega það sem hinn gamli Hansastaður notar í orku og iðnaðurinn í og í nágrenni við Hamborg, þannig að meira er þetta nú ekki í hnattrænu samhengi. Það sem máli skiptir er ekki stærð. Þetta er spurning um siðferðileg grundvallarviðhorf. Tökum við þetta vandamál alvarlega? Tökum við okkur sjálf alvarlega og ætlum við að leggja okkar af mörkum, þó í litlu sé, með sama hugarfari og við viljum leggja af mörkum til þróunarsamvinnu þó að við vitum að við björgum ekki öllum heiminum með okkar litlu framlögum? En það er siðferðileg grundvallarspurning sem snýr að okkur sem þjóð og sem hugsandi verum. Ætlum við að vera með í þessu eða ekki eða ætlum við að reka málið áfram á tómri sjálfselsku og græðgi?

Herra forseti. Hér hefur átt sér stað ágæt umræða um það mál sem við ræðum hér. Mér þykir þó hv. 3. þm. Norðurl. e. vera óvenjulega pirraður í dag einhverra hluta vegna.

Þú skalt ekki hafa áhyggjur af því sem alltaf ert í ...

Hins vegar var það mikill gleðidagur þegar umhvrh. kom frá Marrakesh vegna þess að það var vissulega áhyggjuefni margra stjórnmálamanna hér hvernig þau mál þróuðust, en ég tel að fyrrv. umhvrh. Guðmundur Bjarnason og núv. hæstv. umhvrh. Siv Friðleifsdóttir, hafi haldið mjög vel á þessum málum sem eru hér til umræðu í dag og hafi gætt hagsmuna Íslands í hvívetna og þá um leið hagsmuna heimsins og auðvitað er það skylda ráðherra okkar að gæta hagsmuna Íslands fyrir hönd þjóðarinnar. Þess vegna finnst mér full ástæða til að þakka umhvrh. fyrir skýrsluna og röggsama framgöngu í málinu ásamt því góða fólki sem í sendinefndinni var. Eins og margoft hefur komið hér fram er um hnattrænan ávinning að ræða. Sérstaða Íslands hefur notið skilnings því að hún er auðvitað mikil og ég kem að því máli síðar. Hér er um mjög jákvætt skref að ræða, skref á langri leið, og í rauninni er komin niðurstaða í þetta mál en við eigum eftir hins vegar að fullgilda Kyoto-samninginn. Við búum í nútímasamfélagi sem hefur auðvitað sína kosti og galla líka. Við Íslendingar gerum mjög miklar kröfur til lífsins og til að geta uppfyllt þær kröfur verðum við að skapa tekjur til að standa undir velferðinni, menningunni, menntuninni, samgöngum, tæknivæðingu o.s.frv. Það eiga sér stað gríðarlegar breytingar hér á landi eins og reyndar víðast í heiminum og við höfum valið að taka þátt í því lífsgæðakapphlaupi og nýta þá möguleika sem við höfum. Við ræðum hér og höfum rætt um það sem ég get alveg verið sammála um að við eigum að gæta vel að þeirri orku sem við eigum og við eigum að nýta hana sem best. Oft er talað um að við Íslendingar hugsum ekki nægilega um það, af því að við eigum mikið af vatni og af því að við getum framleitt mikið af rafmagni o.s.frv. þá förum við ekki nægilega vel með þessi hráefni, og ég get alveg tekið undir það. Ég get líka alveg tekið undir með hv. 3. þm. Norðurl. e. að það er alveg sama um hvað við ræðum, það fer allt eftir þeim forsendum sem við gefum okkur. Það eru auðvitað staðreyndir. Og ég get tekið undir með hv. 17. þm. Reykv. að við eigum að kappkosta að reyna að minnka notkun á einkabílum, það er ein af þessum siðferðislegu skyldum okkar, og við eigum að reyna að nýta betur almenningssamgöngur en við gerum og við verðum að skapa umhverfi til þess. Um þetta erum við sammála. Einnig er alveg rétt sem kom fram hjá hv. 17. þm. Reykv., Kolbrúnu Halldórsdóttur, að auðvitað eigum við að reyna að horfa á einhver önnur efni, eins og hún orðaði það, en ál. En álið er það efni sem er notað í iðnaðarframleiðslu í dag, afar vinsælt, og það hefur eins og allt annað sína kosti og galla. Ég hjó eftir því að þegar hv. 3. þm. Norðurl. e. talaði um þá sem menguðu mest í heiminum þá sleppti hann nú gömlu félögum sínum í austurátt. Hann talaði ekkert um Rússland  Ég ætla ekki að fara yfir öll gífuryrði stjórnarandstöðunnar áður en til þessa samkomulags kom. Við höfum verið að ræða það í dag. Það hefur verið talað um dragbíta og ýmislegt fleira. Mér finnst í raun ekki nein ástæða til að vera að rifja það upp frekar en gert hefur verið. Líka þetta sem ég benti á í andsvari í dag, að fyrsta mál Samfylkingarinnar eftir að þeir höfðu stofnað samtök sín var einmitt þáltill. um að þegar í stað bæri að undirrita Kyoto-samkomulagið. Þegar við fórum að ræða um það betur og nánar þá spurðum við m.a. hvað þeir hv. þm. sem þáltill. báru fram vildu gera varðandi magnesíumverksmiðju á Reykjanesi. Þá var auðvitað býsna lítið um svör. En ...  Í umræðum um þessi mál finnst mér oft gleymast að Ísland hefur svo sannarlega lagt mjög mikið af mörkum í nýtingu á umhverfisvænum orkugjöfum. Við erum auðvitað komin mikið lengra en aðrar þjóðir í því og við getum verið stolt af því. Það er alltaf hægt að gera betur en við getum verið stolt af því. Við eigum að halda því á lofti og það er kannski þess vegna sem viðhorf Íslands hafa notið skilnings á erlendum vettvangi. Hv. 3. þm. Norðurl. e. talaði um Norðurlöndin í þessum efnum. Þegar þingmenn hafa hins vegar verið að skýra út á hvern hátt við nýtum orkuna sem við höfum hér, t.d. heita vatnið, þá finnst mér augu þingmanna á Norðurlöndum hafa opnast hvað þetta varðar. Ég minni líka á að ég sat ráðstefnu Norðurlandaráðs og Benelúx-landanna þar sem þessi mál voru rædd. Þegar þessi mál eru útskýrð þá skilja þessar þjóðir sérstöðu okkar Íslendinga. Það kemur fram í þeirri skýrslu sem hér er lögð fram að 99,9% af raforkuframleiðslu Íslendinga er endurnýjanleg orka. Það kemur fram að 70% af frumorkuþörfinni er endurnýjanleg orka og ég get tekið heils hugar undir það að við þurfum að gera betur í að koma í veg fyrir mengun varðandi olíu og þess háttar. Það getum við gert með samstilltu átaki og ég veit að hæstv. umhvrh. hefur fullan hug á því. Einnig er ánægjulegt, það kemur fram hér í skýrslunni, að við eigum mikla möguleika í áframhaldandi landgræðslu á Íslandi. Við eigum þá stofnun sem er elst landgræðslustofnana í heiminum, þ.e. Landgræðslu ríkisins. Við eigum að stórauka landgræðslu hér á landi. Við eigum að stórauka skógrækt hér á landi. Við erum að stíga skref í rétta átt hvað þetta varðar og eigum að stefna að því að draga úr orkunotkun og fara vel með þá orku sem við framleiðum. Ég kom fyrst og fremst í þennan ræðustól til þess að þakka þann árangur sem náðst hefur. Það skiptir íslenska þjóð miklu hvernig haldið hefur verið á þessu málum af hálfu umhvrh.

Hæstv. forseti. Hv. þm. nefndi að Samfylkingin hefði viljað undirrita Kyoto-bókunina strax. Nú hef ég fylgst með þessari umræðu í allan dag og engar röksemdir heyrt fyrir því að það hefði komið í veg fyrir að menn næðu þeim mikla árangri sem talað hefur verið um, þó að þessi bókun hefði verið undirrituð. Af því að ég hef ekki heyrt þessar röksemdir og af því að ég hef ekki trú á því að menn hafi fyllst slíkri skelfingu af því að Íslendingar höfðu ekki skrifað undir þá langar mig til að biðja hv. þm. að útskýra þetta fyrir mér. Úr því að ég er farinn að biðja hv. þm. að útskýra fyrir mér hlutina þá langar mig líka að spyrja hann um hvernig hann líti á það verkefni sem er fram undan, þ.e. að ákveða með hvaða hætti eigi að úthluta mengunarkvótum til þeirra fyrirtækja sem verða til og fara að framleiða ál í landinu. Telur hann að það eigi bara að fylgja með sem bónus til þeirra eða á að selja þeim það á einhverju verði? Hvernig lítur hann á það svona almennt séð? Mér fyndist ágætt fyrir umræðuna að fram kæmi einhver stefna í þessu efni. Þetta skiptir afar miklu máli. Það þýðir ekki að horfa fram hjá því að hér eru á ferðinni veruleg verðmæti. Hér á hv. Alþingi hljóta menn að taka afstöðu til þess hvernig eigi að koma þeim fyrir, hvort það eigi að vera bónus þeim fyrirtækjum sem hér er stofnað til eða hvort það sem fyrir þetta kemur eigi að vera eign þjóðarinnar.

Herra forseti. Ég minnist þess þegar við ræddum þá þáltill. sem Samfylkingin setti fram sem sitt fyrsta mál árið 1999, ef ég man ártalið rétt, sem einmitt var um undirritun Kyoto-bókunarinnar. Tillagan fjallaði um að Alþingi ályktaði að fela ríkisstjórninni að undirrita þegar í stað fyrir Íslands hönd Kyoto-bókunina. Þegar við ræddum þetta mál þá kom í ljós að þessir ágætu þingmenn áttu engin svör við þeim spurningum sem vöknuðu --- þá var mikið rætt um magnesíumverksmiðju á Suðurnesjum --- og voru í raun ekki tilbúnir til að afsala sér þeim möguleikum sem voru fyrir hendi í þeim efnum. Hv. þm. spurði hvernig ætti að úthluta kvótum og því um líku. Ég veit að hæstv. umhvrh. mun fara yfir það í síðustu ræðu sinni þannig að þau mál eru í umræðunni og í útfærslu. Það er stutt síðan þessi samþykkt var gerð og hæstv. ráðherra mun marka þá stefnu fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og koma inn á það í ræðu sinni á eftir.

Hæstv. forseti. Hv. þm. talaði um að samfylkingarmenn hefðu engin svör átt þegar þeir voru spurðir í tengslum við þingmálið sem hv. þm. var að nefna. Hv. þm. hefur engin svör við því sem ég var að spyrja hann um. Ég spurði hann hvort hann hefði einhver rök fram að færa fyrir því að ekki hefði verið hægt að ná þessum árangri, þó að það hefði verið skrifað undir. Þau rök hafa ekki komið fram í dag. Ég auglýsi eftir þeim og mér finnst full ástæða til að menn vandi sig við að útskýra það fyrir okkur, úr því að við í Samfylkingunni og reyndar Vinstri grænir líka, höfum verið vænd um að hafa ekki viljað halda á hagsmunum Íslendinga og verið allt að því óþjóðleg í afstöðu okkar til þessara mála, vegna þess að við vildum að Kyoto-bókunin væri undirrituð. Þetta er ekki mjög, ég veit ekki hvernig ég á að orða það, þetta var ekki mjög mannborulegt af hv. þm. að geta ekki komið með svör við þessu. Ég vona að hann bæti úr því í seinna andsvari sínu og geri það snöfurmannlega og vísi því ekki yfir á ráðherrann eins og hinu sem ég spurði hann um.

Herra forseti. Sá sem hér stendur er auðvitað enginn sérfræðingur í þessum málum. Hins vegar töldu menn að ekki væri hægt að ná þessum árangri ef skrifað yrði undir Kyoto-samkomulagið þegar í stað. Svo má ekki gleyma því, herra forseti, að Samfylkingin talaði gegn þessu sérákvæði. Það er alveg ljóst að Samfylkingin talaði gegn þessu sérákvæði. Hv. þm. bað þann sem hér stendur að svara skýrt og snöfurmannlega og það tel ég mig hafa gert með þessu andsvari mínu.

Herra forseti. Ég kom hér til að leiðrétta ákveðið atriði þar sem hv. þm. hefur greinilega ekki lagt við hlustir. Ég var að fjalla um þá sem mest menguðu í þessu tilviki og nefndi þar m.a. Rússland. Mér virtist hv. þm. sakna þess mjög að ég gerði grein fyrir hlut þeirra er mikið menga í austanverðri Evrópu. Ég hefði auðvitað geta nefnt fleiri en Rússa en ég nefndi þá af því að þeir eiga þarna stóran hlut að máli, nota tiltölulega mikið af orku, olíu og gasi og víða með heldur lélegum búnaði víða þannig að orkunýting er léleg og losun mikil. Hins vegar hefur dregið mjög úr losun víða í ríkjum austanverðrar Evrópu sem byggði mikið á þungaiðnaði sem hefur raunar hrunið og þetta getur hv. þm. séð í töflum þar um. Það er reyndar eitt af þeim atriðum sem menn hafa haft áhyggjur af, að það svigrúm sem þannig hefur skapast mundu aðrar þjóðir ganga inn í og nýta sér og komast upp með að leggja lítið af mörkum við að koma böndum á raunverulega losun sem er virk í dag. Varðandi sérstöðu Íslands að öðru leyti í þessum efnum þá tíunda menn hana mjög og nefna til sögunnar, sem eru ekki nýjar fréttir, að Íslendingar hita húsin sín að mestu leyti með jarðvarma og að við framleiðum að mestu leyti rafmagn okkar með fallorku og jarðvarma. En þrátt fyrir þetta er sérstaða Íslands ekki meiri en svo að við losum vel í meðallagi iðnvæddra ríkja gróðurhúsalofttegundir á hvern mann. Við erum auk þess á hraðri uppleið, erum eiginlega ein fárra þjóða sem eykur losunina gríðarlega frá og með árinu 1990 og stefnum þar í heimsmet, í fyrsta sæti. Þetta gerist bæði vegna þess að hér er stóriðja að aukast mjög en líka vegna þess að í almennu atvinnulífi er engin stefna í gangi til að koma böndum á losun. Við losum mikið í iðnaði. Við erum með mikla flutninga á landi og höfum gríðarstóran flota. Allt leggur þetta sitt af mörkum í þessu samhengi.

Herra forseti. Sá sem hér stendur er tilbúinn til að beita sér fyrir því að draga úr þessari losun. Ég taldi mig tala um það í ræðunni sem ég flutti áðan að okkur bæri að kappkosta að draga úr notkun á bílum og auka almenningssamgöngur. Við verðum líka að byggja þær þannig upp að þær séu hentugur kostur. Við búum að vísu í mjög stóru landi og það er erfitt en sérstaklega á þessu svæði, höfuðborgarsvæðinu, ættum við að geta staðið okkur betur í að nýta almenningssamgöngur og byggja þær þannig upp að neytendur sjái sér hag í að nýta sér þær. Hafi ég ekki tekið rétt eftir, sem kann vel að vera, þá bið ég hv. þm. afsökunar á því. Ég hélt kannski að hv. þm. væri búinn að taka þetta út úr orðabók sinni, þ.e. Rússland og austantjaldsríkin. Ég held að þau hafi verið honum heldur kær, herra forseti, í eina tíð. Það er hárrétt sem kom fram hjá hv. 3. þm. Norðurl. e. að það hefur dregið verulega úr losun í austantjaldsríkjunum, m.a. vegna þess hvernig fyrir þeim er komið efnahagslega. En það er einlægur vilji manna að aðstoða austantjaldsríkin í umhverfismálum frá fleiri forsendum. Ég endurtek að hafi ég tekið rangt eftir þá biðst ég afsökunar á því.

Herra forseti. Mér finnst miklu betra fyrir hv. þm. Ísólf Gylfa Pálmason að segja það berum orðum ef hann telur að ég hafi verið mjög hallur undir sovétkommúnismann og ég hafi verið aðdáandi stjórnarfarsins í Austur-Evrópu. Þá hvet ég hv. þm. til að koma hingað í ræðustólinn og segja það. Það er vandræðalegt að heyra hv. þm. koma hingað og fara eins og köttur í kringum heitan graut um þessa pólitísku ættfræði, láta að því liggja að ég sé gamall stalíniskur kommi, laumukommi og ættfræðin sé eitthvað í þá veru. Ég er ekki feiminn við að gangast við pólitískum skoðunum mínum og hef aldrei verið. Hitt er rangt hjá hv. þm. --- hann ræður svo alveg hvort hann tekur nokkurt mark á því --- að ég hafi verið einhver aðdáandi stjórnarfarsins í Sovétríkjunum sálugu eða þess sem gerðist í því flokkseinræðisharðstjórnarkerfi sem þar var við lýði og átti fátt skylt með raunverulegum sósíalisma eða eins og ég sé hann fyrir mér. En ég nenni satt að segja ekki að ræða við hv. þm. um þetta. Þetta er langt fyrir utan efnið og satt best að segja fyrir neðan beltið hjá hv. þm. að blanda því inn í þessa umræðu. Varðandi það að hv. þm. segir hér, sem mér þykir gott, að við eigum að leggja okkar af mörkum til þess að draga úr losun, við eigum að reyna að efla almenningssamgöngur og ástunda orkusparnað o.s.frv., þá er gaman og gott að heyra þetta. Mér þykir vænt um að hv. þm. Framsfl. vilji þannig að Ísland leggi sitt af mörkum þó í litlu sé. Það hefur auðvitað ekki mikla vigt hnattrænt þó okkur takist að draga eitthvað lítillega úr einkabílisma, spara orku á flotanum eða eitthvað því um líkt. En þetta er spurning um siðferðislega grundvallarafstöðu og ég er sammála því. Við eigum að gera þetta. En af hverju, hv. þm., á það þá ekki að gilda líka þegar kemur að álverum og stóriðju? Er ekki alveg jafnmikilvægt að Ísland taki siðferðislega afstöðu og nálgist málið út frá sama hugarfari þegar kemur að uppbyggingu orkufrekar stóriðju eins og í almennu atvinnulífi okkar, að við viljum leggja okkar af mörkum þó í litlu sé?

Herra forseti. Kannski er það stríðni þess sem hér stendur að minnast örlítið á gömlu kommana. Ég er viss um að hv. þm. getur gengist undir það að hafa verið í stjórnmálaflokki á Íslandi sem var kallaður kommaflokkur. Hins vegar er ég líka viss um að hv. þm. var ekkert sérlega hrifinn af Stalín frekar en sá sem hér stendur og ýmsir aðrir þannig að þar sé öllu til skila haldið. Hv. þm. sagði í ræðu sinni í dag að mönnum hætti til að mála hlutina í svörtum og hvítum litum. Hv. þm. gerir það gjarnan. Sjálfsagt er sá sem hér stendur líka sekur um það á stundum. Hv. þm. talaði einnig um það að sá sem hér stendur í ræðustól talaði langt fyrir utan efnið. Það kann vel að vera en ég er ekki frá því að það hendi fleiri þingmenn en þann sem hér talar. Það hefur komið fram í umræðunni um álverksmiðjur að ef kol, olía eða þess háttar er nýtt verður margfalt meiri mengun en ef við notum endurnýjanlega orkugjafa eins og gert hefur verið á Íslandi og það er kannski þess vegna sem við höfum verið að ræða þessi mál. Það er auðvitað líka verið að ræða um stóriðju á Íslandi vegna þess að menn vilja efla efnahagskerfi þessarar þjóðar. Ég hef oft sagt að við eigum að hugsa um fleira en stóriðju. Það er alveg ljóst en engu að síður höfum við notað mikla peninga, það er mikil reynsla í þessum efnum og þetta er vænlegur kostur á Austurlandi. Eftir að ég hef hitt þar sveitarstjórnarmenn hika ég ekki við að styðja stóriðjuframkvæmdir á Austurlandi.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. umhvrh. fyrir þessa skýrslu sem hún hefur gefið þinginu og þakka henni alveg sérstaklega fyrir framgöngu hennar í öllu þessu máli. Eins vil ég þakka hæstv. utanrrh. og öðrum þeim sem hafa komið að vinnunni, og vil þá alveg sérstaklega nefna íslensku sendinefndina sem ég tel að hafi unnið mikið þrekvirki við það að ná fram því ákvæði sem við Íslendingar höfum verið að berjast fyrir og er mjög mikilvægt hagsmunum okkar. Það er kannski að bera í bakkafullan lækinn að ætla að halda þessari umræðu mikið áfram. Ég held að hún sé kannski eitthvað farin að endurtaka sig. Þess sjást ekki greinileg merki að fylkingar hafi nálgast mikið. Mér finnst að hv. þm. Vinstri grænna taki einhvern veginn alls ekki inn í umræðuna að það sé hnattrænt jákvætt að framleiða ál á Íslandi með endurnýjanlegri orku eins og ég leyfi mér að halda fram. Það er þetta sem mér finnst vera grundvallaratriði í sambandi við íslenska ákvæðið sem nú hefur náðst samþykki fyrir, og ég fullyrði að samþykki annarra þjóða fyrir þessu ákvæði hefði ekki náðst nema vegna þess að þær eru sammála okkur. Það er ekki fyrir það að hæstv. umhvrh. --- sem ég trúi henni þó alveg til --- hafi heillað allar þjóðir upp úr skónum og fengið þær til þess að samþykkja ákvæði okkar. Það er bara einfaldlega viðurkennt að þetta er umheiminum jákvætt og þess vegna fæst þessi niðurstaða. Mér finnst að umræðan hafi í aðalatriðum verið málefnaleg. Þó er alltaf freistandi að rifja ýmislegt upp sem áður hefur verið sagt í ferlinu og fara yfir tillöguflutning og fleira en ég ætla ekki að eyða tímanum í það. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði um það sem kostulega röksemdafærslu að aukin mengun á Íslandi sé jákvæð fyrir umheiminn. Ég hef komið lítillega inn á það hvernig ég lít á málið, og líka kemur fram í lokaorðum hæstv. umhvrh. í skýrslunni að um 80% losunar gróðurhúsalofttegunda frá iðnríkjunum stafar af bruna á jarðefnaeldsneyti, þ.e. kolum, olíu og gasi, og að á því þurfi að taka. Er þá álið svona mikill bölvaldur? Er það ekki einmitt gagnstætt? Er ekki álið einmitt léttmálmur sem er umhverfisvænn? Því vil ég halda fram. Þegar hv. þm. efast um þær forsendur sem liggja til grundvallar íslenska ákvæðinu verðum við að hafa það í huga að samkvæmt spám helstu sérfræðinga í áliðnaði munu þjóðir heims á næstu 10 árum auka ársframleiðslu á áli um 8 millj. tonna, og 60% af þessari auknu framleiðslu munu koma frá kola- og gasorku en aðeins um 40% frá vatnsorku. Þetta finnast mér vera uggvænleg tíðindi, og þau staðfesta nauðsyn þess að allar þjóðir freisti þess að auka notkun hreinna orkulinda, eins og við Íslendingar höfum tök á. Um allan heim kappkosta menn að auka hlutdeild endurnýjanlegrar orku og orkulinda í stað mengandi orkugjafa. Þar höfum við ákveðnar skyldur. Ég tel okkur hafa þær skyldur líka samkvæmt Ríó-sáttmálanum að leggja okkar af mörkum í þessum efnum. Við getum svo sannarlega verið stolt yfir því að vera með þessa gnægð af endurnýjanlegri orku þó að alltaf megi deila um það hversu mikið skuli nýtt af henni, og einhvers staðar liggja takmörkin í þeim efnum, en mér fannst hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ganga nokkuð langt þegar ég heyrði hann segja áðan að hann teldi að við gætum hugsanlega nýtt 50--70% --- ég held að ég hafi tekið rétt eftir ---  Ég vil að síðustu segja að það að við losum mikið af gróðurhúsalofttegundum út í andrúmsloftið, sem er vissulega rétt, hefur náttúrlega sínar skýringar, m.a. þær að við búum í strjálbýlu landi og byggjum mjög á fiskveiðum. Að því leyti til held ég að skilningur á sérstöðu okkar í sambandi við allar þessar viðræður hafi náðst. Auðvitað er það svo mál út af fyrir sig og hefur verið rætt hér hversu langt við erum komin í því að nýta þessa endurnýjanlegu orku til að hita upp híbýli okkar. En erum við þá ekkert að gera til að koma til móts við þessi sjónarmið almennt, að draga úr gróðurhúsaáhrifunum? Ég tel að við séum að leggja nokkuð af mörkum, eins og t.d. í sambandi við vetnið. Því er ekki hægt að neita að stjórnvöld hafa komið að málum eins og í sambandi við það tilraunaverkefni sem nú er að fara af stað í Reykjavík og varðar strætisvagna sem verða vetnisknúnir. Það gerist ekkert alveg af sjálfu sér. Þar hafa stjórnvöld vissulega komið að málum og ýtt undir að af þessu geti orðið. Það er mjög ánægjulegt að verða vitni að því hversu mikla athygli Ísland hefur vakið í sambandi við vetnismálin og það sem við erum að gera í þeim efnum, auðvitað ekki síst núna eftir þá atburði sem áttu sér stað 11. september enda er mjög horft til Íslands í sambandi við vetnisframleiðslu. Allir gera sér grein fyrir úr hvaða heimshluta olían kemur fyrst og fremst. Ég ætla ekki, hæstv. forseti, að hafa fleiri orð um skýrsluna að sinni. Ég vil bara ítreka að ég tel að þetta séu miklir atburðir sem hafa átt sér stað þegar við höfum fengið íslenska ákvæðið samþykkt og við þurfum svo sannarlega ekki að fara neitt dult með það. Við sem höfum sem stjórnvald staðið að þessari framkvæmd gleðjumst og teljum að það skapi mikla möguleika á Íslandi í sambandi við atvinnuuppbyggingu, og um leið sé þetta jákvætt sem heimsviðburður vegna þess að með því að framleiða ál á Íslandi séum við að leggja okkar af mörkum til þess að minnka gróðurhúsaáhrif í heiminum.

Hæstv. forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort þessi mengunarkvóti sem nú virðist vera orðinn staðreynd hafi verið hafður í huga í þeim viðræðum sem hafa farið fram við Norðurál og vegna virkjanahugmynda og álvers fyrir austan og hvort verið geti að það hafi verið gengið út frá því að íslenska ákvæðið næði í gegn í þessum viðræðum. Glopruðu íslensk stjórnvöld kannski árangrinum af þessu úr höndum sér í viðræðum við fyrirtækin? Hæstv. ráðherra gæti upplýst okkur um þetta. Ég held að það sé mjög mikilvægt að fram komi hvaða hugmyndir íslensk stjórnvöld hafa um það hvernig eigi að fara með þennan mengunarkvóta gagnvart þessum aðilum ef það hefur ekki þegar verið skorið úr því með þeim hætti sem ég var hér að nefna.

Hæstv. forseti. Auðvitað vorum við ekki viss um að við næðum íslenska ákvæðinu í gegn fyrr en það lá fyrir. Hins vegar höfðum við von um það. Það er svo sem ekki hægt að segja að það hafi verið gert ráð fyrir því í þessum viðræðum. Það er ekki eins og það skilyrði hafi verið sett hjá þeim fyrirtækjum sem við eigum í viðræðum við að þau fjárfestu einungis á Íslandi ef íslenska ákvæðið næðist fram. Umræðan hefur aldrei snúist um það. Það er bónus að þetta skuli hafa getað gerst. En umræðan hefur aldrei gengið út á það að slíkt yrði skilyrði fyrir ákveðnum fjárfestingum á Íslandi.

Hæstv. forseti. Mér þykir vera tíðindi hér, ef ég hef skilið þetta rétt, að þetta verði bónus fyrir þá aðila, þeir muni fá þetta í bónus ofan á allt saman og að þeir þurfi ekki að kosta því til sem aðrir gera. Ég bið hæstv. ráðherra að leiðrétta mig ef ég hef skilið svarið eitthvað öðruvísi en á að gera. Ég tel að þetta hafi verið tíðindi dagsins ef það er svo að menn hafi gert ráð fyrir því að ef ákvæðið næðist í gegn, þá lægi það fyrir að í kaupunum fylgdi þetta með til þeirra fyrirtækja sem nú hefur verið rætt við um að koma í stóriðju á Íslandi. Það er enginn smábónus, takk fyrir.

Hæstv. forseti. Þegar ég tala um bónus þá er ég að tala um að þetta sé bónus fyrir íslenska þjóð að hafa náð þessu í gegn. Mér finnst það aðalatriðið.  En ég tek það fram aftur að þetta er fyrst og fremst bónus fyrir Ísland og ég trúi ekki öðru en að hv. þm., sem ég veit að er hlynntur atvinnuuppbyggingu, ekki síst í nágrenni við heimabyggð sína, geti glaðst með okkur yfir því að hafa náð fram íslenska ákvæðinu sem eykur líkurnar á því t.d. að Norðurál geti farið í þá stækkun sem fyrirtækið hefur á prjónununum.

Herra forseti. Varðandi þann málflutning að segja að umhverfisvænt sé að reisa álver á Íslandi og nýta til þess undanþágu að auka losun gróðurhúsalofttegunda án þess að taka nokkurs staðar út kvóta á móti, þá verður að undirstrika það að þá aðeins er hægt að halda þessu fram að borið sé saman við álver í þróunarríki sem framleiðir rafmagnið með jarðefnaeldsneyti. Ef borið er saman við álver í þróunarríki þar sem um vatnsorku er að ræða, tökum t.d. Suður-Ameríku, þá er útkoman núll, þá er losunin úr álverinu utan kvóta í báðum tilvikum. Ef borið er saman við álver í þróuðu ríki, iðnríki sem er bundið af ákvæðum Kyoto-samningsins eru hnattrænu ákvæðin neikvæð um losun álversins því þá þarf ekki að kaupa út kvóta á Íslandi en þess þarf ef um væri að ræða eitt af ríkjunum sem bundin eru af samningunum. Það sem er hins vegar rétt og er algerlega óháð Kyoto og hefur ekkert breyst er það að í hnattrænu samhengi er jákvætt að framleiða raforku á Íslandi, til hvers svo sem hún er notuð, með vatnsafli og jarðhita borið saman við að framleiða rafmagn með kolum eða olíu hvar sem það er gert í heiminum. Þetta er svo einfalt að það hljóta allir að skilja og þarf í rauninni ekki að þvæla Kyoto-dæminu inn í þetta. Ég held að það skýri ekki málið. Ég bið ekki um annað en að hæstv. ráðherrar sem eru að reyna að tefla þessum jákvæðu hnattrænu umhverfisáhrifum inn í umræðuna geri það algerlega skýrt hvaða forsendur þeir verði að gefa sér til að dæmið gangi upp, og þær eru þessar. Varðandi ál sem hæstv. iðnrh. ræddi um áðan, þá er það svo með álið að það hefur bæði kosti og galla í umhverfislegu tilliti. Gallarnir er þeir að það bindur gríðarlega orku í meðförum vinnslu úr báxíti eða hrááli yfir í ál og það losar gróðurhúsalofttegundir. Kosturinn er að það er auðvelt í endurvinnslu og það er létt.

Hæstv. forseti. Aðalkosturinn við álið er kannski sá að þar eru fjárfestar. Við verðum að taka mið af því hverjir eru tilbúnir að fjárfesta á Íslandi. Það eru þau fyrirtæki, eins og mál standa í dag, sem eru í álframleiðslu. Síðan getum við kannski litið á það sem alveg sérstakan bónus að það er --- og ég held því fram --- jákvætt fyrir umheiminn að ál sé framleitt á Íslandi þegar það kostar átta eða tíu sinnum meiri gróðurhúsaáhrif að framleiða ál í þeim löndum sem byggja á því að orkan sé framleidd úr olíu eða kolum. Eins og ég lét koma fram í máli mínu áðan er samkvæmt spám gert ráð fyrir að á næstu tíu árum muni ársframleiðsla á áli aukast um 8 millj. tonna, 60% af þeirri auknu framleiðslu muni fá orku frá kolum og gasi en aðeins um 40% frá vatnsorku. Þetta finnst mér vera uggvænlegt. Hefur hv. þm. engar áhyggjur af þessu? Við vitum að haldið verður áfram að framleiða ál því að það er markaður fyrir ál, vaxandi markaður. Og þetta eru staðreyndirnar sem liggja á borðinu. Eigum við ekki að leggja okkar af mörkum sem höfum endurnýjanlega orku og getum stuðlað að minni gróðurhúsaáhrifum í heiminum? Höfum við ekki þær skyldur? Ég lít svo á að við höfum þær skyldur og vinn samkvæmt því.

Herra forseti. Ég vil aðeins gera athugasemdir við það sem hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni varðandi ummæli mín um virkjanlegan orkuforða í landinu til að það misskiljist ekki. Ég vona að hæstv. ráðherra hafi heyrt að ég var að tala um þá tölu sem menn hafa oft hent á milli sín að væri virkjanleg með tilteknum frádrætti, þ.e. um 50 teravattstundir. Það hefur oft verið sett þannig fram að um 30 teravattstundir gætu komið úr vatnsaflinu og 20 úr jarðhitanum. Það var út frá þeirri tölu sem ég varaði menn við og sagði að ég teldi nær lagi að tala um 40--60% af þessu sem er þá miklu minna afl eða 20--30 teravattstundir og þá sjá menn t.d. hve miklu af því á að ráðstafa á Austurlandi í stóráformunum þar eða einum 7 teravattstundum, ef ég man rétt. Það minnir okkur á hversu takmarkaður þessi orkuforði er og algerlega fráleitt að tala um þetta sem eitthvað sem skipti máli og vegi í hinu hnattræna samhengi orkubúskapar heimsins. Orkumöguleikarnir hér eru svo takmarkaðir að þeir eru eins og í einni meðalstórborg erlendis. Við eigum því fyrst og fremst að ræða þetta út frá okkar siðferðislegu gildum en ekki því að við séum að tala um eitthvað sem breytir í stórum stíl orkujafnvægi eða orkubúskap heimsins. Það er ekki svo. Auðvitað er það áhyggjuefni ef álframleiðsla verður mjög vaxandi á komandi árum og að stórum hluta til framleidd með kolum og olíu en þá skiptir einmitt máli að reynt sé að koma böndum á þetta m.a. eins og ætlunin er að gera með þökunum í Kyoto-bókuninni. Það er einmitt hugsunin og ekki bara þegar ál á í hlut. Mikill misskilningur er að það eina sem skipti máli í sambandi við hina hnattrænu losun gróðurhúsalofttegunda sé ál. Það er minnstur hlutinn af þessu. Það er hin almenna orkunotkun, það er umferðin o.s.frv. Ýmiss konar annar iðnaður sem þrátt fyrir allt er enn þá meira mengandi en ál, það eru til verri hlutir en það, mikil ósköp. Hér var nefnd magnesíumverksmiðja, og ef ég man rétt átti hún heldur betur að menga, þannig að auðvitað er það hið stóra almenna samhengi þessara hluta sem skiptir máli.

Hæstv. forseti. Ég skil þessa umræðu og málflutning hv. þm. Vinstri grænna á þann veg að þeir vilji nota þennan alþjóðlega samning til að koma í veg fyrir að byggð séu álver á Íslandi og það segir mér að þeir vilji nota yfirþjóðlegt vald, vald annarra þjóða og samninga sem gerðir eru á milli þjóða til að hafa pólitísk áhrif á ákvarðanatöku á Íslandi vegna þess að þeir hafa ekki þá stöðu að geta haft áhrif á ákvarðanatöku stjórnvalda á Íslandi. Þetta er einfaldlega svona og er ekkert nýtt. Þetta er búið að vera rauði þráðurinn í gegnum þann málflutning allan tímann. Og ég minnist þá alveg sérstaklega málflutnings fyrrv. þm., Hjörleifs Guttormssonar, í því sambandi. Sem sagt að nota yfirþjóðlegt vald til þess að hafa áhrif á ákvarðanatöku á Íslandi og mér finnst ekki vera mjög mikil reisn yfir þeim hugsunarhætti sem felst í því. Við vitum líka að Hjörleifur Guttormsson barðist mjög gegn þessu. Hann fór mikið á fundi erlendis til að reyna að koma í veg fyrir að af þessu yrði og hið íslenska ákvæði næði fram að ganga. Það má alveg deila um hversu réttlátt í raun það er að stjórnarandstaðan skuli geta leyft sér að vinna gegn þeirri stefnumörkun sem ráðandi stjórnvöld og meiri hlutinn berst fyrir þegar um er að ræða að beita slíkum aðferðum á erlendri grundu.

Herra forseti. Eitt og annað hefur komið fram í þeirri umræðu sem hér hefur staðið stærstan hluta dagsins og satt að segja er maður ekki mjög hamingjusamur í lok hennar því að hér hefur náttúrlega komið í ljós að hv. þm. stjórnarflokkanna koma í ræðustól hver á fætur öðrum og strjúka hæstv. umhvrh. og fagna því sem hún kom heim með í farteskinu frá Marrakesh og álasa hv. þm. stjórnarandstöðunnar fyrir að vilja ekki taka þátt í þeim fögnuði og kyngja þeim klásúlum sem hæstv. umhvrh. kemur heim með, þ.e. íslenska undanþáguákvæðinu. Staðreyndin er sú að hv. þm. stjórnarandstöðunnar gagnrýna hæstv. umhvrh. og ríkisstjórnina harðlega í þessu máli en það er á grundvelli framtíðarsýnar því að framtíðarsýn þeirra stjórnarliða sem hafa talað hlýtur að vera nokkuð gölluð. Því ef það er vilji hv. stjórnarliða að við nýtum megnið af vatnsafli okkar til að knýja álbræðslu, þá fullyrði ég, herra forseti, að það er afskaplega gölluð framtíðarsýn og sú sýn þjónar ekki hagsmunum þjóðarinnar. Það fullyrði ég. Hv. þm. stjórnarandstöðunnar tala fyrir annarri sýn. Þeir hafa bent á að orkuauðlindir okkar séu í húfi og það hefur ekkert verið lagst gegn því hingað til að við notum rafmagn og ekki hefur verið talað um að fara ætti að ferðast á hestum eins og hæstv. utanrrh. lét liggja að í máli sínu og sýnir ljóslega á hvaða plani umræðan er iðulega og þá kannski oftar en ekki af þingmönnum eða ráðherrum Framsfl. Auðlindir þessa lands eru mjög viðkvæmar. Þær eru afar sérstakar og það er verið að nýta þær í dag. Óvirkjað fallvatn í náttúru Íslands er í dag nýtt til að laða til okkar ferðamenn. Það er nýting alveg á sama hátt og við erum að nýta hvalina undan ströndum landsins til að sýna þá ferðamönnum. Við erum að nýta þær auðlindir. Við erum bara ekki að eyðileggja þær. Við erum ekki að vinna óafturkræfar skemmdir á náttúru Íslands og lífríki náttúrunnar. En það er hins vegar slík ofnýting sem stjórnarliðar á Alþingi tala fyrir og láta einskis ófreistað að gera lítið úr málflutningi þeirra sem eru ósammála þeim. Örfá orð í viðbót um auðlindir, herra forseti. Hv. þm. Jónína Bjartmarz kom í ræðustól og mistúlkaði orð mín um losunarkvóta og þau orðaskipti sem fóru á milli mín og hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Lokasetningin í máli mínu í þeim orðaskiptum var sú að ég teldi það önugt og öfugsnúið að kalla kvóta vegna losunar gróðurhúsalofttegunda auðlind og að í öllu falli teldi ég hana ekki vera náttúrulega auðlind. Það voru lokaorð mín í þeim umræðum sem áttu sér stað um losunarheimildirnar sem auðlind. Ég viðurkenni hins vegar fúslega væntanlega tilvist þess markaðar sem ríki hafa komið sér saman um að búa til. Það er markaður sem kemur til með að byggja á framboði og eftirspurn. Það er markaður með vöru sem iðnríkin hafa ákveðið að búa til, vöru sem getur gengið kaupum og sölum, þ.e. þetta er vara sem hægt er að fá peninga fyrir. En það er ekki hægt að kalla þessa losunarheimild náttúrulega auðlind, aldrei, aldrei nokkurn tíma. Það er önugt að þurfa að viðurkenna að hér verði settur upp einhvers konar markaður með þessar losunarheimildir, en auðvitað verður slíkt ekki umflúið. Hér er stöðugt deilt um hinn hnattræna ávinning og stjórnarliðar ljúka allir upp einum munni um hinn gífurlega ávinning af þessu íslenska undanþáguákvæði. Komið hefur í ljós í umræðunni að 60% álvera í heiminum eru knúin orku sem framleidd er með jarðefnaeldsneyti, 40% álvera eru keyrð með orku frá vatnsafli. Ekkert í veröldinni segir að ný álver sem rísi í heiminum í dag þurfi endilega að vera knúin orku frá raforkuverum sem eru knúin jarðefnaeldsneyti, ekkert. Ég ítreka það sem ég sagði fyrr í umræðunni, ef íslensk stjórnvöld vilja í alvöru láta verða einhvern hnattrænan ávinning af því að reisa hér álver þá skulu þau krefjast þess að fyrir hvert álver sem reist verður á Íslandi verði annað lagt niður í heiminum sem nú er knúið jarðefnaeldsneyti.  Herra forseti. Sannleikurinn er sá að í þeirri ákvörðun sem íslensk stjórnvöld tóku þegar þau hófu herferðina fyrir íslenska ákvæðinu á vettvangi loftslagssamningsins, voru umhverfissjónarmiðin látin víkja. Þau hafa verið látin víkja af ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Þeim hefur verið ýtt til hliðar fyrir annan ávinning. Hæstv. iðnrh. hefur lagt sig í líma við að opna þetta land fyrir erlendum fjárfestum sem vilja fjárfesta í raforkunni okkar til þess að setja hér upp álver. Mikil orka og mikið fé hefur verið lagt í það hjá iðnrn. til að lokka hingað til lands stórfyrirtæki á sviði áliðnaðar. Ég hefði viljað sjá stjórnvöld leggja sig fram á sama hátt og af jafnmikilli atorku við að fá fram möguleika á Íslandi til þess að nýta aðrar auðlindir, mannauðinn, unga fólkið okkar, hugvitið, listamennina. Hvað hefur Björk gert fyrir íslenskt efnahagslíf? Ekki er hún að fórna auðlindum Íslands, ó, nei. Hún er að nýta þær til hins ýtrasta, af hugkvæmni sinni, af hyggjuviti, gáfum og kærleika. Íslensk stjórnvöld hafa haft ótal tækifæri til þess að efla efnahagslífið á Íslandi á allt annan hátt en þann sem þau hafa lagt sig í líma við að gera. Þetta er allt vegna þess að framtíðarsýn þeirra er að mínu mati gölluð. Hún er afar ámælisverð. Það er ekki ánægjulegt hlutskipti að vera, eins og ég kallaði það áðan, frír farþegi í svona alþjóðasamningum. Það er ömurlegt hlutskipti. Það er ekkert til að gorta af. Og í hvaða viðleitni fáum við ókeypis far? Viðleitni mannkynsins til þess að tryggja framtíð sína á jörðinni. Það er verið að reyna að tryggja framtíð mannlífs á jörðinni. Og við ætlum ekki að borga farmiðana okkar. Þetta er ekkert til að fagna. Það er ekki hægt að fagna því, herra forseti, ekki út frá þeirri sýn sem ég hef á veraldarmálin, að þessi frímiði skuli hafa verið það sem hæstv. umhvrh. kom heim með í farteskinu frá Marrakesh. Herra forseti. Hér hefur verið fjallað um kröfuna um rökstyðja það að endurnýjanleg orka sé endurnýjanleg og að besta fáanleg tækni sé notuð við þá framleiðslu sem íslensk stjórnvöld eru að laða hingað. Hv. þingmenn stjórnarflokkanna hafa látið eins og við eigum ótakmarkaðar auðlindir í vatnsaflinu okkar og þeir hafa látið eins og það sé tryggt að besta fáanleg tækni verði notuð í þeim álverum sem þegar er verið að planleggja, sem þegar eru á teikniborði ríkisstjórnarinnar. En um hvort tveggja er deilt. Mikið hefur verið deilt um álverið í Reyðarfirði og hvort þar eigi að nota bestu fáanlegu tækni og vísindamenn á Íslandi hafa rökstutt það í greinum og erindum að svo virðist ekki eiga að vera þannig að strax virðast Íslendingar vera að hlaupa undan skyldum íslenska ákvæðisins. Ég geri ráð fyrir að hæstv. umhvrh. svari í síðari ræðu sinni þeim spurningum sem ég lagði fyrir hana um þessi atriði. En það verður að benda hv. þingmönnum stjórnarflokkanna á að hér er um mjög umdeild mál að ræða og það sem þeir hafa hér verið að fagna eru ekki meiri sannindi en svo að vísindamenn deila. Það eru staðreyndir málsins. Þingmenn stjórnarliða hafa hagað sínu máli þannig að þá má skilja sem svo að það sé hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar að kenna að verið sé að nota í auknum mæli kjarnorku á jörðinni. Það er verið að hengja það um hálsinn á okkur þingmönnum stjórnarandstöðunnar. Því vil ég spyrja, herra forseti: Hvað hafa íslensk stjórnvöld gert á erlendum vettvangi til þess að tryggja aukinn veg endurnýjanlegra orkugjafa? Vil ég nefna t.d. vindorku, sólarorku, virkjun sjávarstrauma og þar fram eftir götunum. Það er ekki eins og það sé ekki umræða í veröldinni um aðra endurnýjanlega orkugjafa en vatnsafl eða jarðvarma. Íslensk stjórnvöld geta vel lagt öflugt lóð á vogarskálina í þeirri umræðu. Og ef þau hafa gert það þá hefur það verið í hljóði eða einhvers staðar hvíslað úti í horni. Í öllu falli hefur það ekki borist hingað til lands. Við höfum meira að segja möguleika hér á landi á að framleiða vindorku og framleiða sólarorku. Auðvitað ættu athuganir á slíku að vera í gangi ef menn hefðu slíka sýn á framtíðina. Herra forseti. Upphaf og endir alls í þessari umræðu er spurningin um hvað íslensk stjórnvöld ætla að gera. Hvað ætla íslensk stjórnvöld að gera til þess að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda? Það kemur fram að frá árinu 1990 sem er viðmiðunarárið höfum við aukið losun um 15%. Þar með erum við þegar komin 5% fram úr heimildinni sem við fengum í Kyoto. Einhvers staðar verða íslensk stjórnvöld að draga úr losun. Ætla íslensk stjórnvöld að heita Alþingi og þjóðinni því að lögð verði jafnmikil orka í að draga úr losun, iðka hér orkusparnað og orkunýtni, eins og hefur verið lögð í að fá fram undanþáguna varðandi þetta íslenska stóriðjuákvæði? Herra forseti. Staðreyndin í þessu máli er að við horfum fram á gífurleg áhrif af þeim loftslagsbreytingum sem við eigum í vændum. Það eina sem ég get sagt ánægjulegt um umræðuna í dag, sérstaklega kannski hvað lýtur að ráðherrunum, er að hæstv. umhvrh. er þó kominn lengra í þessari umræðu en hæstv. forsrh. sem einlægt segir að við sem höfum verið að vara við áframhaldandi aukningu gróðurhúsalofttegunda séum að mála skrattann á vegginn. Hæstv. umhvrh. viðurkennir þó í skýrslu sinni að smáeyjaríki eigi á hættu að hverfa í sjó hækki yfirborð sjávar enn frekar. Í skýrslunni segir að væntnalega geti yfirborð sjávar hækkað um allt upp í 88 sm í náinni framtíð sem kemur til með að eyða þessum eyríkjum. Ég hæli því hæstv. umhvrh. fyrir það að hún skuli þó vera komin þetta lengra í þessum fræðum en hæstv. forsrh. sem meðal annarra orða hefði haft gott af því að vera viðstaddur þessa umræðu.

Herra forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hóf ræðu sína á því að hún væri ekki hamingjusöm eftir þessa umræðu sem hér hefur farið fram í dag. Það kemur mér svo sem ekki á óvart eins og sú umræða hefur snúist. En mig langar að hafa í fáum orðum orð á því að hægt er að nýta náttúrulegar auðlindir og raforku til annars en álbræðslu. Um það erum við hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sammála. Mig langar að fá að vita frá henni hvort hún telji ekki í ljósi þess, að íslenska ákvæðið og sá aukni losunarkvóti sem við fengum með því sé til hagsbóta fyrir íslenskt þjóðfélag ef við gefum okkur að hægt sé að nota raforkuna til annars en að bræða ál, hvort hún telji ekki að sá árangur sem náðist með þessu íslenska ákvæði sé til hagsbóta fyrir íslenskt efnahagslíf.

Nei, herra forseti. Ég tel það ekki til hagsbóta. Ég hef eytt tveimur 15 mínútna ræðum í það í dag að útskýra hvers vegna, svo að ég geri það ekki frekar. En ég tel það ekki til hagsbóta fyrir Íslendinga að hafa samið á þessum nótum vegna þess að ég tel það ekki vera til hagsbóta fyrir lífríki okkar, fyrir náttúru okkar, fyrir sjónarmið okkar og fyrir framtíðarsýn okkar að hlaða hér niður álverum í tugatali. Ég tel það ekki til hagsbóta fyrir okkur.

Herra forseti. Nú mun það svo vera að ýmis annar iðnaður en álbræðsla losar gróðurhúsalofttegundir og það er helst þegar kemur að hvers konar iðnaði sem litið er til þessara náttúrulegu auðlinda sem við eigum og hvernig hægt er að nýta þær. Mér er því spurn hvernig hv. þm. sér að við nýtum þessar miklu auðlindir okkar fyrst hún sér engar hagsbætur af íslenska ákvæðinu sem tryggði okkur auknar losunarheimildir.

Herra forseti. Ég nefni bara eitt. Við getum ekki bæði geymt kökuna og étið hana. Við getum ekki bæði fórnað öllum vatnsföllum okkar í orkuframleiðslu fyrir þungaiðnað og auglýst hér hreina gefandi náttúru fyrir ferðamenn til að njóta. Það hlýtur hv. þm. að sjá. Hugmyndir mínar um nýtingu náttúruauðlinda á Íslandi lúta að hinu síðarnefnda. Þær lúta að sjálfbærni og ferðamennska á miklu meiri möguleika á því að vera sjálfbær en þungaiðnaður á borð við álbræðslu.

Herra forseti. Hv. þm. hóf mál sitt á því að kveða upp úr, að því er mér fannst með ótrúlega hrokafullum hætti, um það að stjórnarliðar hefðu gallaða framtíðarsýn þar sem þeir vilja nota orkuna til uppbyggingar stóriðju, til atvinnuuppbyggingar til hagsbóta fyrir efnahag þjóðarinnar. Ég vil biðja hv. þm. að útskýra þetta og jafnframt í leiðinni að útskýra hver framtíðarsýn hennar er. Svo spyr ég kannski í framhjáhlaupi: Sér hv. þm. ekkert jákvætt í þessu máli? Það væri gaman að heyra það. Hér hafa hv. þm. Vinstri grænna verið sérlega neikvæðir í dag sem kannski kemur ekki á óvart. En gaman væri að heyra hvort hv. þm. sjái ekkert jákvætt í þessu máli.

Herra forseti. Mér þykir leitt hafi ég valdið hv. þm. vonbrigðum og ef honum hefur fundist ég vera hrokafull. Það var sannarlega ekki meiningin. Varðandi atvinnuuppbyggingu um allt land þá deilum við hv. þm. auðvitað áhyggjum. Þar eru stjórnarliðar og stjórnarandstaðan auðvitað, þegar vel viðrar, að reyna að leita sameiginlegra lausna. Framtíðarsýn mín fyrir ungt fólk í þessu landi gengur út á annars konar atvinnutækifæri en þeir sem reka áliðnað geta boðið upp á. Mín framtíðarsýn byggir á sjálfbærni. Ég vil geta gortað mig af ákvörðunum sem lúta að lögmálum sjálfbærni þannig að við þurfum ekki að ganga á náttúrlegar auðlindir okkar og skilja landið eftir fyrir afkomendur okkur, ég segi ekki í rúst en alla vega meira eða minna stórgallað.

Herra forseti. Ég ítreka að ef hv. þm. telur það galla á framtíðarsýn minni t.d. að vilja nýta orkuauðlindir okkar til að byggja upp atvinnulíf um allt land og byggja upp efnahagskerfi þjóðarinnar þannig að við getum borið uppi öflugt velferðarkerfi, þá vil ég mótmæla því. En ég spyr enn á ný: Er ekkert jákvætt í þessu máli?

Herra forseti. Í mínum augum er ekkert jákvætt við þetta íslenska ákvæði. Ég er búin að flytja tvær 15 mínútna ræður hér þar sem ég hef reynt að gera grein fyrir því hvers vegna mér finnst íslenska undanþáguákvæðið ekki jákvætt og hvers vegna ég vildi sjá íslensk stjórnvöld berjast fyrir annars konar tækifærum fyrir íslenska þjóð. Þar nefndi ég tækifærin sem búa í mannauði okkar. Ég vil nefna ungt listafólk sem leggur sitt af mörkum til að efla efnahagskerfið á Íslandi, ekki með stóriðju, ekki með þungaiðnaði, heldur á allt annan hátt, á þann hátt sem mér finnst ég geta verið stoltari af en því að reisa hér þungaiðnað og álver í hverjum firði.

Hæstv. forseti. Út af þeim orðum hv. þm. að stjórnvöld gerðu vart annað en að leita uppi álver um heiminn og eyddu miklum fjármunum í þá leit þá vil ég nefna tvö dæmi frá síðustu þremur dögum. Í fyrsta lagi var fyrirtækið X-18 að gera viðskiptasamninga við fjölmargar þjóðir upp á fleiri milljarða. Þetta fyrirtæki hefur notið aðstoðar viðskiptaþjónustu utanrrn. sem forsvarsmenn þess hafa sagt að skipti verulegu máli. Annað dæmi vil ég nefna frá síðustu viku. Þá var ég viðstödd nýsköpunartækni ungs fólks í Evrópu í Brussel. Ísland er í fyrsta skipti aðili að þessari samkeppni, eina þjóðin utan Evrópusambandsins. Þarna tóku þátt fjögur íslensk fyrirtæki eða fjögur verkefni. Ungt vel menntað fólk sem svo virkilega átti erindi þó að ekki ynni það til verðlauna í þessari samkeppni. En þangað átti Ísland erindi eins og hver önnur Evrópuþjóð. Þetta gerist fyrir tilstuðlan stjórnvalda.

Herra forseti. Fyrst örlítil leiðrétting. Það er ekki rétt að ég hafi sagt að stjórnvöld væru ekkert að gera. Ég sagðist vilja sjá stjórnvöld verja jafnmikilli orku í að leita annars konar tækifæra en þeirra sem þeir hafa leitað hjá álframleiðendum. En ég fagna því sem hæstv. ráðherra segir og auðvitað get ég hrósað hæstv. ráðherra fyrir það sem hún hefur sagt í fjölmiðlum síðustu daga varðandi þennan samning sem skóframleiðandinn okkar var að gera. Ég segi okkar vegna þess að við erum sameiginlega stolt af framtaki á borð við það sem X-18 stendur fyrir. Með því er ekki gengið á okkar náttúrlegu auðlindir á einn eða annan hátt. Ekki heldur í framtaki unga fólksins sem nefnt var. Við hæstv. iðnrh. deilum svo sannarlega ánægju yfir því þegar vel tekst til á þeim vettvangi sem hæstv. ráðherra gerir að umtalsefni. Ég vil sjá miklu meira af þessu tagi og miklu meira af orku af stjórnvalda fara í verkefni af því tagi sem hér voru nefnd en slappa af á stóriðjusviðinu.

Hæstv. forseti. Það er einu sinni þannig að stjórnvöld hafa allar klær úti til að reyna að auka fjölbreytni atvinnulífsins. Það er þannig. Kannski eru þessir atburðir ekki alltaf í fjölmiðlum endalaust en engu að síður hafa menn virkilega reynt að leggja sig fram og ekki veitir af því. Það gerist því miður afar fátt af sjálfu sér. Auðvitað er einkaframtakið mikilvægt og fyrirtækið sem við nefndum áðan, X-18, er auðvitað einkaframtak, sem skiptir mestu máli. En oft þarf þó að koma að með svolitlum stuðningi af hálfu stjórnvalda. Við leggjum okkur fram við það. Það að atvinnuástandið er þó þetta gott á Íslandi er náttúrlega stórkostlegt og staðan er þannig vegna þess að menn hafa lagt sig fram. En því miður eru blikur á lofti. Fram undan eru erfiðari tímar og ekki síst þess vegna leggjum við, sem berum ábyrgð á þjóðarskútunni nú um sinn, mikla áherslu á að ná þessum samningum um stóriðju.

Herra forseti. Varðandi öll þessi tækifæri sem eru í raun við hvert fótmál, stundum þurfum við að opna augu okkar fyrir því að þau séu til staðar, þá vil ég að lokum segja að orka stjórnvalda er afar dýrmæt. Eins og fram hefur komið í máli mínu í dag hefur mig tekið sárt að sjá stjórnvöld, fleiri ráðuneyti, a.m.k. þrjú, eyða öllu þessu púðri í að laða hingað risafyrirtæki á sviði áliðnaðar. Ég veit að ég mæli fyrir munn ungu kynslóðarinnar að miklu leyti þegar ég segi að stjórnvöld eiga mikinn mannauð í ungu kynslóðinni. Ég veit að hæstv. iðnrh. veit það. Það sem gert er á því sviði að efla ungu kynslóðina til dáða fyrir eigið hyggjuvit, fyrir eigið afl --- allt slíkt átak kemur til með að skila sér og verða íslenskri þjóð og íslensku samfélagi til góðs.

Herra forseti. Ég skil hæstv. iðnrh. að mörgu leyti mjög vel í þessari umræðu. Hæstv. iðnrh. vill byggja álver, eins mörg og mögulegt er. Hún trúir á það sem mikilvægasta, ég segi ekki það einasta því að það væri ómaklegt, einstaka þáttinn í því að byggja upp atvinnustarfsemi og skapa hagvöxt og velsæld á komandi árum. Það er sjónarmið út af fyrir sig. Ég skil hæstv. utanrrh. sömuleiðis mjög vel. Það er alkunna að hæstv. utanrrh. hefur átt sér þann draum um nokkurra ára skeið að reisa sér minnismerki á Austurlandi, eða um að honum verði reist minnismerki sem hann hafi verið forgöngumaður að, þ.e. eitt stykki álver á Austfjörðum sem gæti staðið þar eftir hans daga, a.m.k. í pólitískum skilningi ef hæstv. utanrrh. skyldi bera annars staðar niður á næstunni í þeim efnum. Hitt verð ég að segja að ég á erfitt með að skilja framgöngu hæstv. umhvrh. Mér þykir dapurlegt að sjá hæstv. umhvrh. ganga fram í þessum málum, þegar umhverfishliðin er til umræðu, eins og algerlega án nokkurrar sjálfstæðrar meðvitundar um þau mál. Ég hef að vísu heyrt hæstv. ráðherra nota þau einföldu rök áður í sambærilegum tilvikum að hæstv. ráðherra fylgi stefnu ríkisstjórnarinnar, sé í ríkisstjórninni. En hæstv. umhvrh. er líka umhvrh., er hinn faglegi ráðherra, gæslumaður umhverfis og náttúru í landinu. Mér finnst það ótrúlegt að sú hlið mála, t.d. þær umhverfislegu fórnir sem fylgja öllum þeim stóriðjuframkvæmdum sem hér hafa verið til umræðu, skuli ekki einu sinni nefndar. Ekki í einni setningu hefur hæstv. ráðherra nefnt það hér að þó að hún telji að þessi atvinnuuppbygging og þessi stóriðja sé mikilvæg þá sé eftirsjá að Þjórsárverum og það séu umhverfislegar fórnir samhliða Kárahnjúkavirkjun o.s.frv. Manni hefði liðið aðeins betur þó ekki væri nema af einni og einni setningu hér og þar sem hefði vitnað um að hæstv. umhvrh. myndi eftir því að hún væri umhvrh. en ekki bara viljalaust verkfæri ríkisstjórnarinnar í að keyra fram stóriðjustefnu og álnauðhyggju. Hæstv. umhvrh. fór út í það, því miður, að saka stjórnarandstöðuna og einstaka þingmenn --- og það var býsna óvenjulegt að heyra hvernig hæstv. ráðherra lét að því liggja --- um að fara utan til að vinna þar nánast eins og einhvers konar fimmtu herdeildar starfsemi gegn íslenskum hagsmunum. Hæstv. ráðherra var svo ósmekkleg að nefna þar til sögunnar m.a. fyrrv. hv. alþm., Hjörleif Guttormsson, sem á ekki sæti hér lengur og er ekki hér til að verja hendur sínar, á þessum vettvangi a.m.k. Hann er þó sjálfsagt fær um að gera það þó á öðrum vettvangi sé. Það lá eiginlega í orðum hæstv. iðnrh. og ég vil spyrja um það: Er það virkilega meining hæstv. ráðherra að að eigi að setja stjórnarandstæðinga í farbann, þeir eigi ekki að hafa rétt til að tala fyrir sjónarmmiðum sínum hvort heldur er innan lands eða utan? Hvert var hæstv. ráðherra að fara? Á að taka málfrelsi og skoðanafrelsi af stjórnarandstöðunni þegar ríkisstjórn í einu landi hefur ákveðið eitthvað? Hvert eru menn þá komnir? Ég leyfi mér að segja, herra forseti, að mér brá svolítið í brún þegar ég heyrði þetta, sérstaklega um ferðafrelsið, að það væri eitthvað að því að þingmenn úr stjórnarandstöðunni, með önnur sjónarmið en ríkisstjórn, sæktu ráðstefnur, tækju þátt í fundum eða hefðu málfrelsi á erlendri grund. Hvert eru menn komnir ef þeir fara þessa braut á enda? Ég ætla að vona að þetta hafi verið óyfirvegað af hálfu hæstv. ráðherra og hæstv. ráðherra sé ekki í alvörunni að velta því fyrir sér eða ýja að því að jafnvel ætti að setja menn með önnur sjónarmið en ríkisstjórnarinnar í farbann. Þá væri illa komið. Framganga hæstv. ríkisstjórnar í þessu máli markast auðvitað af þessari álnauðhyggju. Það var athyglisvert að heyra orðaskiptin áðan milli hæstv. iðnrh. og hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur þegar ráðherra var að tíunda það sem ánægjulegt sem hefði verið að gerast í einstökum atvinnumálum á undanförnum dögum eða vikur og komist hefur í fréttir. Er það ekki sönnun þess að fleira getur gerst í íslensku atvinnulífi og orðið uppspretta velsældar hér í landi en að reisa álver og fórna til þess náttúruverðmætum á Íslandi? Jú. Það er nákvæmlega það sem við höfum verið að tala um. Við viljum leggja áherslu á þá hluti umfram allt sem ekki hafa í för með sér þær fórnir í umhverfismálum sem hin orkufreka stóriðja og mengandi iðnaðarstarfsemi leiðir til. Það er ekki hægt að fjalla um þá hluti eins og að á því séu bara jákvæðar hliðar en engir frádráttarliðir. Menn geta komist að þeirri niðurstöðu að fórnirnar séu þess virði. Það er allt annað mál. Þá virði ég það sem sjónarmið. Ég er að vísu ósammála því þegar jafnmikils á að krefjast, eins og í Kárahnjúkavirkjun eða þegar taka á hluta af Þjórsárverum. Þá tel ég fórnirnar of miklar. Um það getum við orðið ósammála en ræðum það ekki eins og þetta sé endalaus hamingja og engir mínusar fylgi því að taka fallvötnin endanlega hvert á fætur öðru, reisa risastór uppistöðumannvirki, flytja vatnsföll milli vatnasviða, sökkva gróðurvinjum o.s.frv. Það er forneskjulegt viðhorf að taka ekki með í reikninginn að þar eru stórir frádráttarliðir. Það er líka rangt og líka nauðhyggja sem mun ekki verða til farsældar að horfa fram hjá þeim miklu möguleikum sem liggja fólgnir í margs konar fjölþættri atvinnuuppbyggingu, í því að nýta mannauðinn, í því að nýta toppstykkið. Ekki mengar það að nota hausinn á sér og láta hann skapa velsæld. Við það eru margar þjóðir lagnar og hafa náð miklum árangri í þeim efnum. Við getum nefnt þar dæmi eins og Íra, Hollendinga, Dani og fleiri sem sanna að það er ekki þannig í nútímanum að það eina sem hér geti skipt sköpum sé uppbygging álvera. Svo kemur að hinni nauðhyggjunni, þ.e. að það séu engar aðrar leiðir færar til að nýta hinn takmarkaða íslenska orkuforða en að byggja álver, veðja á þennan eina málm og gera íslenskt hagkerfi í æ ríkari mæli háð verðsveiflum á alþjóðamarkaði á þessum eina málmi. Það er ekki til þess að gera íslenskt atvinnulíf fjölbreyttara heldur veitir það þvert á móti öðrum áhættuþætti sífellt meiri þunga í íslensku hagkerfi, heimsmarkaðsverði á áli. Íslenski orkumarkaðurinn er þegar orðinn ískyggilega háður verðsveiflum á þessum eina málmi því fyrir utan álverksmiðjurnar sjálfar, núverandi og tilvonandi, hafa meira að segja járnblendiverksmiðjan og fleiri fyrirtæki hengt sig í þessa viðmiðun, heimsmarkaðsverðið á áli, eins og samningum um afhendingu á raforku til þeirra er háttað. Það eru fjölmargir aðrir og mjög álitlegir möguleikar til staðar, bæði nú og inni í framtíðinni, til að nýta þennan orkuforða á annan hátt. Og sannanlega miklu umhverfisvænni hátt en þann að stunda frumvinnslu áls því það hefur mjög neikvæðar umhverfisafleiðingar í för með sér. Mjög mikil orka fer forgörðum í frumvinnsluna og því eru neikvæðir umhverfisþættir samfara, eins og losun úrgangs, losun gróðurhúsalofttegunda og fleira mætti telja. Ég nefni auðvitað það verkefni sem mér finnst alltaf eiga að vera númer eitt á listanum hjá okkur, að umbreyta okkar íslensku orku í form sem gerir það að verkum að við getum notað það í miklu meiri mæli hér innan lands, til að knýja flota okkar, samgöngutæki o.fl., gera Ísland þannig raunverulega að sjálfbæru orkusamfélagi. Ég nefni t.d. ylrækt sem margir hafa talið að gæti orðið að gríðarmikilli grænni stóriðju á Íslandi ef hún fengi orku á kjörum sambærilegum við stóriðjuna en því er ekki að heilsa. Menn hafa verið með þau plön á borðum, og það alveg í fúlustu alvöru, að ylrækt í stórum stíl hér á landi gæti orðið að stóriðju, útflutningsstóriðju, ef að henni væri hlúð með hagstæðum orkusamningum og öðrum ráðstöfunum. Það eru fjölmargir fleiri möguleikar sem þarna væri áhugavert að skoða, og síðast en ekki síst bendir enn þá allt til þess að tíminn vinni með okkur og að íslenski orkuforðinn vaxi að verðmæti en minnki ekki. Allar spár um hið gagnstæða hafa reynst rangar. Muna menn hver voru helstu rökin þegar menn voru að tala fyrir stóriðjustefnunni hér á sjöunda áratugnum? Að það ætti að gera samninga á algjöru útsöluverði við stóriðju sem síðar kom náttúrlega í ljós að voru svo neðan við allar hellur að það þurfti í harðar aðgerðir gegn hinum erlenda auðhring til að fá verðið hækkað. Rökin voru þau að íslenska orkan yrði fljótt verðlaus vegna þess að kjarnorkan yrði svo hagkvæm. Við höfum svo sem heyrt fleiri kenningar um svona hluti. Þær hafa allar reynst út í hött. Staðreyndin er sú að m.a. Kyoto mun vinna með Íslendingum að þessu leyti af því að þá mun orkuframleiðsla með jarðefnaeldsneyti verða óhagkvæmari. Samkeppnisstaða innlendu orkunnar verður þar af leiðandi betri og við hefðum enga undanþágu þurft til þess. Það er líka staðreynd að þetta forskot vegna innlendu orkunnar úr vatnsafli og jarðvarma verður alltaf til staðar í þessu samhengi. Tilkoma Kyoto er þannig af sjálfu sér algjörlega óháð útkomu Íslands í losunarkvóta eða undanþágum --- tvöfalt hagsmunamál fyrir Ísland. Við eigum sennilega einna mest allra þjóða undir því að þetta takist hvað búsetuskilyrði varðar, að ná árangri í þessum efnum, og við njótum góðs af þeim efnislegu áhrifum sem samkomulagið mun að líkindum hafa í heiminum, m.a. vegna þess að við eigum hér möguleika á orkuframleiðslu án þess að losa mikið af gróðurhúsalofttegundum. Það er umhugsunarefni sem kom hér fram, m.a. í máli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar þegar hann spurði hæstv. iðnrh.: Hvernig á að nota þessa íslensku undanþágu? Er búið að lofa henni allri? Er búið að ráðstafa henni sem gulrót til þess að lokka hingað inn tilteknar stóriðjuframkvæmdir? Það var mjög nærri því að hæstv. utanrrh. sannaði það fyrir okkur í ræðu sinni fyrr í dag þar sem hann taldi upp stóriðjuframkvæmdirnar sem mundu njóta þessarar undanþágu. Og þá stendur eftir að íslenskt atvinnulíf á svo í framtíðinni að axla byrðarnar að öðru leyti. Ríkisstjórnin er þar með að viðurkenna að undanþáguákvæðið, íslenska ákvæðið svokallaða, er klæðskerasaumað utan um núverandi stóriðjuáform ríkisstjórnarinnar og ekkert annað. Allt talið um hnattræna umhverfisávinninga og framlag í þeim efnum er ,,sekúndert`` í besta falli vegna þess að það sem fyrir ríkisstjórninni vakti var að fá þetta sem gulrót til þess að geta sullað áfram hér stóriðjuframkvæmdum sínum, þeim sem nú eru uppi á borðunum. Mórallinn er sem sagt sá --- hin siðferðilega afstaða sem ríkisstjórnin tekur er í reynd þessi: Það er ágætt að aðrir geri eitthvað í málinu. Hæstv. umhvrh. hefur meira að segja gengið svo langt að segja að það hafi verið vonbrigði að samkomulagið hafi verið veikt á lokasprettinum. Það felur í sér að hæstv. ráðherra vill gjarnan að aðrar þjóðir geri eitthvað í þessu en við Íslendingar þurfum bara alveg gífurlega undanþágu. Við ætlum ekki að leggja af mörkum, við þurfum þessa undanþágu. Að lokum, herra forseti, vil ég segja að það er auðvitað jákvætt --- svo langt sem það nær, sorglega skammt að vísu --- að samkomulag tókst. Það vil ég segja hér í lok þessarar umræðu af minni hálfu, að auðvitað er það betra en ekki neitt að samkomulag náðist þótt það væri marið saman og hangi á bláþræði og það megi eiginlega enginn heltast úr lestinni til þess að menn lendi ekki fyrir neðan þau mörk um þátttöku sem samningurinn byggir á. Og það sem maður bindur vonir við, herra forseti, er auðvitað að hér verði bara um fyrsta áfanga að ræða, eitt lítið hænufet á miklu lengri vegferð því það þarf meira til. Hér þarf að takast árangur sambærilegur við þann sem náðst hefur t.d. í baráttunni fyrir verndun ósonlagsins eða losun freonefna og öðrum slíkum hlutum. Vonbrigðin eru auðvitað hversu veikt samkomulagið er í byrjun, þessi fyrsti áfangi, og svo hitt að við erum mörg ekki mjög stolt af framgöngu Íslands í þessu efni eins og það er bundið í samkomulaginu en það er auðvitað hluti af samkomulaginu og þessum fyrsta áfanga sem þrátt fyrir allt er að mínu mati skárra en ekki neitt og vonin fyrst og fremst fólgin í því að betur takist síðan til í framhaldinu, að allur heimurinn komi smátt og smátt inn í ferlið, að sjálfsögðu með Bandaríkin í broddi fylkingar, að með sanngjörnum hætti verði gengið frá þátttöku þróunarríkjanna í ferlinu og að Ísland leggi þá meira af mörkum á komandi tímum heldur en það er að gera í þessum upphafsþætti málsins.

Herra forseti. Ég kem hingað einvörðungu til að lýsa furðu minni á ummælum hæstv. iðn.- og viðskrh. sem hún lét falla hér áðan. Ég gat ekki skilið hæstv. ráðherra öðruvísi en svo að menn ættu bara að sjá sóma sinn í því að fylkja sér að baki meiri hlutanum, hvort heldur það er stjórnarmeirihluti hér á Alþingi eða einhver annar meiri hluti sem hefur myndað sér einhverja tiltekna skoðun. Og geri menn það ekki séu þeir beinlínis og óbeinlínis, eins og hefur verið sagt margoft við umræðuna hér í dag, að vinna gegn þjóðarhagsmunum. Herra forseti. Er þetta boðlegur málflutningur? Getur verið að hæstv. iðn.- og viðskrh. sé alvara með svona málflutningi? Hvert álítur hæstv. ráðherra hlutverk stjórnarandstöðunnar ef ekki er að veita uppbyggilega og gagnlega gagnrýni og veita stjórninni aðhald? Því ekki veitir af, herra forseti. Þetta kallar fram óþægileg hugrenningatengsl um hlutverk lýðræðisins og hvaða augum þessi hæstv. ríkisstjórn er farin að líta valdið og hlutverk sitt í þessu samfélagi. Ég neita að trúa því, herra forseti, að hv. þm. komi hér upp og geti látið þessi orð falla í alvöru. Þó að meiri hlutinn hafi komið sér upp einhverri pólitískri skoðun getur það ekki líka verið skoðun þessa sama meiri hluta að það sé hin eina rétta skoðun. Svo er látið í það skína hér að þeir sem ekki séu sammála meiri hlutanum séu óþjóðhollir. Þetta er farið að minna mig á umræður sem urðu hér fyrir þrjátíu, fjörutíu, fimmtíu árum um utanríkismál og annað. Nú eru menn orðnir óþjóðhollir ef þeir fylgja ekki ríkisstjórn Davíðs Oddssonar í einu og öllu. Ja, þá fyrst kastar tólfunum, herra forseti.

Hæstv. forseti. Mér þykja hv. þm. stjórnarandstöðunnar barma sér ansi mikið í þessari umræðu og kemur það enn betur í ljós eftir því sem líður á kvöldið. Ég hef ákveðnar efasemdir um það þegar stjórnvöld eru að berjast fyrir ákveðnum hagsmunum á erlendri grundu að það sé ásættanlegt að stjórnarandstæðingar séu með ýmsum bellibrögðum á sömu fundum og sömu ráðstefnum að reyna að koma í veg fyrir að stjórnvöld nái því fram sem er þó lýðræðisleg niðurstaða í viðkomandi þjóðríki. Ég ætla ekkert að fara frekar út í þau vinnubrögð sem ég tel að þarna hafi verið ástunduð að einhverju leyti. En ég hef ákveðnar efasemdir um að svona vinnubrögð séu vel ásættanleg. Og ég tel að eitt sé það að ná fram þessu íslenska ákvæði sem við höfum nú gert, síðan sé annað mál hvernig við nýtum ákvæðið. Ég held að hv. þm. stjórnarandstöðunnar geti ekki haldið því fram að það sé verra fyrir Ísland að eiga þá möguleika sem íslenska ákvæðið kveður á um heldur en eiga þá ekki. Ég held að það hljóti að vera hægt að fullyrða að það sé Íslandi í hag að eiga þessa heimild til losunar á gróðurhúsalofttegundum.

Hæstv. forseti. Hæstv. iðnrh. er því miður enn við sama heygarðshornið. Það á sem sagt að fylgja meiri hlutanum, stjórnarmeirihlutanum í þessu tilfelli, alveg sama hver málstaðurinn er og ég á þá von á því að það eigi við öll önnur mál. Og þeir sem kunna að vera ósammála stefnu ríkisstjórnarinnar eru að beita bellibrögðum, sagði hæstv. iðnrh. Hvað á hæstv. iðnrh. eiginlega við? Hvað er orðið um lýðræðislegan rétt hv. þm. og allra annarra til þess að vera á annarri skoðun en hæstv. iðnrh.? Gerir hæstv. ráðherra sér grein fyrir út í hvaða fen hún er að vaða í umræðunni um lýðræði og virðingu fyrir skoðunum annarra þar sem stjórnarandstaðan gegnir mjög veigamiklu hlutverki? Og að hæstv. ráðherra skuli leyfa sér að koma hingað og tala um bellibrögð finnst mér fyrir neðan allar hellur.

Hæstv. forseti. Ég er algjörlega inni á því að hv. þm. hafi fullan rétt á að vera ósammála ríkisstjórninni, ég hef aldrei vefengt þann rétt. En það sem ég hélt fram í mínu máli áðan var það að hv. þm. stjórnarandstöðunnar, sumir hverjir, hafi viljað nota vald annarra þjóða til að koma í veg fyrir ákveðnar ákvarðanatökur hér á Íslandi sem varða það að nýta endurnýjanlega orku okkar til álframleiðslu. Fyrst þeir náðu því ekki fram heima í sínu þjóðþingi skyldi reynt að beita valdi annarra þjóða með því að koma ár sinni fyrir borð hjá þeim þjóðum til að koma í veg fyrir þessar ákvarðanir og þessa framleiðslu og þessa starfsemi. Og það finnst mér vera almennt í ósamræmi við þann málflutning þessara viðkomandi þingmanna að yfirþjóðlegt vald sé frekar af hinu illa.

Hæstv. forseti. Nú er ég alveg hætt að skilja hæstv. iðnrh. Vald annarra þjóða. Bíddu, er stjórnarandstaðan komin í slagtog með einhverjum öðrum þjóðum? Hefur hæstv. iðnrh. ekki minnsta skilning á eðli alþjóðlegrar samvinnu? Veit hæstv. iðnrh. ekki um hvað þessir samningar snerust? Hún lætur að því liggja að í öðrum málum sé hið yfirþjóðlega vald stjórnarandstöðunni þóknanlegt. Það stendur ekki steinn yfir steini í þessum málflutningi, herra forseti. Ekki steinn yfir steini. Það væri fróðlegt að vita, herra forseti, hvort hæstv. iðn.- og viðskrh. ætlar t.d. að beita sér gegn því að einhverjir fulltrúar stjórnarandstöðunnar geti orðið fulltrúar Alþingis á Ríó plús 10 ráðstefnunni í Suður-Afríku á næsta ári? Því það veit sá sem allt veit að ef fulltrúar stjórnarandstöðunnar fengju að fara þangað þá gæti hugsast að þeir hefðu aðrar skoðanir en fulltrúar ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka fyrir ágætar umræður sem hafa verið málefnalega, a.m.k. á köflum. Heldur þykir mér þó að stjórnarandstaðan hafi borið sig illa í umræðunni. Sú er hér stendur hefur t.d. verið sökuð um skítkast fyrir að rifja upp hvað sagt hefur verið í umræðunni áður fyrr. Sagt hefur verið að okkur beri siðferðileg skylda til að taka á í Kyoto-málunum. Það er alveg rétt og hefur aldrei staðið neitt annað til. Við tökum okkur á eins og aðrir. Okkur ber hins vegar einnig siðferðileg skylda til að útiloka ekki Íslendinga frá því að nota endurnýjanlega orkugjafa, m.a. í stóriðju. Hún minnkar hnattræn áhrif á lofthjúpinn eins og ég hef verið að reyna að upplýsa stjórnarandstöðuna um. Af hverju halda menn að erlendar þjóðir hafi samþykkt málflutning okkar? Ekki vorum við í sömu stöðu og Rússar sem gátu notað hálfgert neitunarvald í krafti losunar. Við losum um 0,016% og skiptum ekki öllu máli við samningaborðið að því leyti. Af hverju voru menn þá að hlusta á okkur? Vegna þess að við höfum mjög sterk rök. Ég sýndi fram á hinn hnattræna ávinning í fyrri ræðu minni. Ef við miðum við meðaltalið í álframleiðslunni og miðum ekki bara við kol- og olíudrifin álver --- ég tók tvö dæmi í fyrri ræðu minni --- þá er meiri hnattrænn ávinningur fyrir lofthjúpinn við að nota íslenska ákvæðið en ef við tækjum svo á innan lands í annarri losun að við mundum t.d. binda allan fiskiskipaflotann í höfn og stöðva alla bíla. Það er meiri hnattrænn ávinningur af íslenska ákvæðinu en af því að stöðva alla losun innan lands. Þingmenn hljóta að gera sér grein fyrir þessu. Og hér hefur líka komið fram að framleiðsla áls hefur aukist um 10% og meginhluti þeirrar aukningar er drifinn með kolum og olíu. Hér koma hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir o.fl., og krefjast þess að það væri lágmarkið að umhvrh. mundi fara fram með það á alþjóðlegum vettvangi að fyrir hvert álver sem við hugsanlega reisum hér í framtíðinni eigi að loka öðru sem drifið er kolum og olíu. Ég hef ekkert vald til þess. Ég veit ekki á hvaða vettvangi ég ætti að krefjast þess. Hins vegar minnkum við líkurnar á því að slík álver yrðu reist með því að nýta þetta íslenska svigrúm Hér hefur líka verið ráðist harkalega að umhvrh. sem hér stendur, að mínu mati,  En auðvitað eru gallar við ýmsar virkjanaframkvæmdir og alveg ljóst að vegna neikvæðra umhverfisáhrifa munum við ekki geta nýtt allar virkjanahugmyndir til fulls, sem menn töldu áður fyrr að væri hægt að nýta. Það er alveg ljóst. Ég hef ekki áttað mig á því hvert Samfylkingin er að fara í umræðunni. Formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, hefur hingað til verið mjög neikvæður gagnvart íslenska ákvæðinu og skrifað leiðara þar sem m.a. hefur verið sagt --- ég ætla ekki að vitna orðrétt í þau skrif, aðeins minnast á aðalatriðin í þeim leiðurum --- að Íslendingar hafi verið klaufar í Kyoto, vaðið í villu og svíma, að það yrði pípað á Íslendinga, ákvæðið yrði hlegið út af borðinu. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir hefur talað mjög gegn íslenska ákvæðinu og segir í ræðu sem flutt var 9. nóv. á síðasta ári, með leyfi hæstv. forseta: ,,Íslensk stjórnvöld telja ófært að gerast aðili að Kyoto-bókuninni nema viðunandi niðurstaða náist í sérmálum Íslands eins og það heitir. Um þetta er Samfylkingin ósammála ríkisstjórn Davíðs Oddssonar.`` Össur Skarphéðinsson flutti á sínum tíma ásamt fleiri hv. þingmönnum till. til þál. þar sem fram kemur sérstaklega í greinargerðinni að Ísland hafi fengið viðurkennda sérstöðu sína þá þegar, án íslenska ákvæðisins og við gætum vel uppfyllt skilyrði bókunarinnar án íslenska ákvæðisins. Samfylkingin hefur því hingað til verið algjörlega andsnúin íslenska ákvæðinu. Ég heyri ekki betur en að nú komi annað hljóð, a.m.k. frá formanni Samfylkingarinnar, sem talar um að ákvæðið sé breytt. En hver er breytingin? Ákvæðið er alveg sama eðlis og það hefur verið frá upphafi, algjörlega sama eðlis, að það eigi að taka inn í sérákvæði svigrúm fyrir stærri framkvæmdir. Það eina sem hefur breyst er að það hefur verið sett þak á það. Það var ósköp eðlilegt að gera, sérstaklega af því önnur ríki vildu gjarnan fá inn slíkt þak og þá var fallist á það. En ákvæðið er í eðli sínu er nákvæmlega eins og það var, fyrir utan þetta þak. Ég átta mig því ekki á því hvort Samfylkingin er ánægð með að íslenska ákvæðið var samþykkt eða óánægð. Eftir alla þessa umræðu stendur ráðherrann hér og áttar sig ekki á því hvort Samfylkingin fagnar ákvæðinu eða harmar það. Varðandi innanlandslosunina og hugsanlegt kvótakerfi sem hér hefur ítrekað verið komið inn á vil ég segja að ekki er búið að ákveða hvort það verði kvótakerfi hér innan lands á losunarheimildunum. Hins vegar er alveg ljóst að við megum ekki selja kvótann í íslenska ákvæðinu, við megum ekki selja hann til útlanda. Við megum ekki selja hann. Verði tekið upp kvótakerfi, eða innanlandsviðskipti með kvóta á losunarheimildum, þá mun það ná til þeirra almennu losunarheimilda sem fyrir eru, auk 10%. En þeirri losun á koldíoxíði sem fellur undir íslenska ákvæðið, sem er annars eðlis, er haldið utan við losunarheimildirnar og getur því ekki orðið hluti af almennum viðskiptum. Hins vegar eru flúorkolefnin fyrir utan íslenska ákvæðið. Ef eitthvað yrði þá væri hugsanlegt að þær lofttegundir yrðu hluti af kvótakerfi, verði kvótakerfi yfirleitt komið á. Ég vil líka draga inn í umræðuna að Evrópusambandið er að vinna að tilskipunum varðandi kvótamarkaðinn. Þar kemur fram að þeir taka álverin ekki inn í þann kvótamarkað. Reyndar er ekki búið að ákveða neitt en út á þetta ganga hugmyndirnar. Verði það niðurstaðan, sem má vel vera, er greinilegt að íslenska ákvæðið skiptir mjög miklu máli. Ef íslensku ákvæðin væru ekki fyrir hendi og Evrópusambandið og þar með við á EES-svæðinu höldum álverunum utan við kvótaviðskiptin, þá væri Ísland í þeirri stöðu að þurfa að kaupa umfangsmikinn kvóta fyrir þessi álver sem hugsanlega mundu rísa hér á fyrsta skuldbindingartímabili, eða eftir 1990, en ekki önnur ríki í Evrópu. Það er hins vegar alveg rétt, sem kom hér fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, að íslensk stjórnvöld hafa verið að hugsa um þessar einstöku framkvæmdir. Það er löngu komið fram að íslenska ákvæðið gengur út á það. Þannig hefur aldeilis ekki verið reynt að halda því frá umræðunni, það hefur verið rætt um það allan tímann. Hér hefur verið talsvert rætt um hvað við ætlum að gera í framtíðinni. Ég vil taka það fram að skýrslan sem við ræðum hér fjallar um niðurstöðuna frá Marrakesh, hún fjallar ekki um hvað við ætlum að gera í framtíðinni hér innan lands. Hugmyndir um hvað við getum gert eru í vinnslu og verða til umfjöllunar á seinni stigum. Við eigum eftir að taka heilmikila umræðu um það mál. Íslenska ákvæðið var ekki hluti af skýrslunni. Eftir á að hyggja þá hefðum við hugsanlega getað náð að þýða það og setja það inn í skýrsluna. En við eigum það á ensku og það er ágætlega fjallað um það í skýrslunni, megininnihaldið í íslenska ákvæðinu. Ég held að þingmenn geri sér ágæta grein fyrir því hvað nákvæmlega felst í því með því að lesa skýrsluna. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom inn á það að ráðherra hefði sagt að búið væri að útvatna samninginn með eftirgjöf á síðustu stigum og það er rétt. Það er búið að útvatna samninginn. Markmiðið var að minnka losun um 5,2% samtals hjá iðnríkjunum og það hefur fallið, er núna komið í lækkun upp á 3,2%. Markmiðið er því ekki eins háleitt og þjóðir heims settu sér í upphafi. Það er alls ekki svo að Íslendingar hafi átt einhvern hlut í því að gera þessar tilslakanir að veruleika, svo er alls ekki. Okkar ákvæði var löngu komið á afgreiðslustig þegar menn gerðu þessar tilslakanir á endasprettinum, þá blandaðist íslenska ákvæðið ekkert inn í þetta, eins og mér fannst gefið í skyn hér áðan. Við reyndum hins vegar að leggja okkar af mörkum til að minnka líkurnar á því að gefið yrði eftir. Við sögðum að við styddum þær sáttatillögur sem komu á borðið, bæði þegar Jan Pronk, umhverfisráðherra Hollands, lagði þær fram í Bonn og líka þegar þær voru lagðar fram í Marrakesh. Þá voru Íslendingar sáttir við sáttatillögurnar, eins og Norðmenn og fleiri, t.d. ESB en ekki Rússar, Kanadamenn og Japanar, svo dæmi séu tekin. Hins vegar gerðum við okkur grein fyrir því að þessi lönd yrðu að vera með, annars tæki bókunin aldrei gildi af því Bandaríkjamenn eru dottnir út úr dæminu í bili. Það er mikill skaði. Ég vil taka undir það með þeim þingmönnum sem hér hafa talað að Bandaríkjamenn verða að koma að þessu borði. Þeir losa mjög mikið og ég tel að með því að hafa náð öllum öðrum að borðinu þá aukist pressan á að Bandaríkjamenn taki þátt. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ræddi hér um þróunarríkin, og ég vil undirstrika að það gætti einhvers misskilnings í því máli. Við höfum ekki verið fylgjandi því að þróunarríkin kæmu inn með skuldbindingar núna. Við teljum að það sé okkar, iðnríkjanna, að byrja að draga hlassið og þróunarríkin komi inn síðar, og það er mikilvægt. Ég vil líka minna á það sem kemur fram í skýrslunni, á bls. 3 að mig minnir, að við komum með pólitíska yfirlýsingu ásamt nokkrum ríkjum um aðstoð til þróunarríkjanna, þannig að við reyndum að ganga fram með fordæmi, og þessi pólitíska yfirlýsing hjálpaði okkur í Bonn við að ná þó því samkomulagi sem þar náðist. Við höfum reynt að tala mjög vel til þróunarríkjanna og aðstoða þau eins og við höfum mögulega getað á vettvangi samningsins. Hér hefur líka verið rætt um endurnýjanlega orkugjafa og skilgreiningu þeirra. Vegna þessa vil ég taka fram að skilgreiningin á endurnýjanlegum orkugjöfum í ákvæði okkar miðast við almenna notkun þess hugtaks innan loftslagssamningsins. Þar eru engar sérstakar takmarkanir á gerðum vatnsaflsvirkjana. Ég vil einnig segja hér að lokum, þar sem ég sé að ræðutími minn er að verða búinn, að samningurinn sem var gerður við álverið í Straumsvík var gerður 1990 og það er mjög eðlilegt að við gerum slíka samninga við önnur fyrirtæki af því að hann hefur virkað mjög vel varðandi það að taka á gróðurhúsalofttegundum. Virðulegur forseti. Ég vil að lokum segja að ég tel mjög brýnt að við höfum rætt þessi mál hér í þinginu. En ég verð að lýsa furðu minni á málflutningi stjórnarandstöðunnar vegna þess að hún virðist alls ekki ætla að skilja þá hugmyndafræði að íslenska ákvæðið er hnattrænt. Það er vistvænt og umhverfinu í hag. Og það er siðferðileg skylda okkar að reyna að gera það sem við getum til að koma málum þannig fyrir af því að loftslagsvandinn er vaxandi.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra sagði að íslenska ákvæðið svonefnda væri eins og það hefði verið í upphaflegri kröfugerð nema að komið væri á það þak, aðrar þjóðir hefðu viljað það. Þetta er athyglisvert, herra forseti. Hvers vegna skyldu aðrar þjóðir hafa viljað þak á þetta ákvæði? Ef þær kaupa þá röksemd að þetta sé hnattrænt jákvætt í umhverfislegu tilliti, hefðu þær þá ekki átt að segja: Því meira, því betra? Nei, það skyldi þó ekki vera að menn hafi hugsað sem svo: Ísland er svo lítið að það borgar sig ekki að elta ólar við þetta, við skulum kaupa þá með í samkomulagið en setjum á þetta þak til að það fari ekki út úr öllu korti. Hæstv. ráðherra segist svo tala út frá hagsmunum lofthjúpsins. Gott og vel. En staðan er sú að gróðurhúsaáhrifin eru á fullri ferð og munu halda áfram lengi enn. Til þess að ná virkilega tökum á vandamálinu þarf ekki bara að stoppa aukninguna, það þarf að draga verulega úr losuninni miðað við það sem hún var 1990, annars mun ástandið halda áfram að versna hér lengi enn. Þetta er alvara málsins sem menn þurfa að horfast í augu við.

Virðulegur forseti. Ég tel að það hafi ekki verið mikið hagsmunamál að setja þak á íslenska ákvæðið vegna þess að það er vistvænt eins og hér er nákvæmlega verið að benda á. Hins vegar vildu aðrar þjóðir að það yrði gert, m.a. til að ákvæðið væri auðskiljanlegra til útskýringar. Það var fallist á það. Það er reyndar eitt sem má segja að sé líka jákvætt við þetta þak og það er að þá falla þessi FC-efni út en þau eru um 20% af losun úr álverinu. Það hlutfall fer reyndar minnkandi. Þessi FC-efni eða flúorkolefni eru mjög langlífar gróðurhúsalofttegundir, mjög slæmar fyrir lofthjúpinn, og það er hægt með tækni og góðum umhverfisvenjum að taka á þeim. En það er mjög erfitt að taka á losun á koldíoxíði. Koldíoxíð er inni í ákvæðinu en FC-efnin hafa dottið út úr því.

Herra forseti. Ég held að þakið og sú merkilega tilviljun að losunarundanþágurnar eru u.þ.b. akkúrat klæðskerasaumaðar utan um núverandi stóriðjuáform ríkisstjórnarinnar segi allt sem segja þarf í þessu máli. Það er auðvitað alveg ljóst að ríkisstjórnin fór í þennan leiðangur til að fá undanþágu fyrir þau stóriðjuáform sem hún var með á prjónunum og barðist fyrir því með oddi og egg að Ísland fengi undanþágu gagnvart þessu og smíðaði sér hæfilegar röksemdir. Niðurstaðan varð sú að menn gáfu þetta eftir. En það var sett þak á þetta til að það passaði u.þ.b. fyrir það sem þarna var á ferðinni. Það held ég að segi kjarnann í þessu máli. Ég tel að út af fyrir sig sé alveg hægt að ræða málið þannig, og hefði verið miklu hreinlegra að gera það frá byrjun. Reyndar held ég að hægt sé að finna tilvitnanir í hæstv. umhvrh. eins og hæstv. forsrh. sem stappi mjög nærri að segja þetta sem ég hef hér verið að fullyrða. Hitt er seinni tíma leikfimi af ýmsum toga, að reyna að setja þetta inn í þetta jákvæða hnattræna umhverfissamhengi og annað í þeim dúr sem stenst ekki þegar betur er að gáð nema menn gefi sér þarna afar umdeilanlegar forsendur, þær fyrst og fremst að verið sé að keppa við uppbyggingu með kolum og olíu í þróunarríkjum, annars hrynur spilaborgin.

Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er mjög hissa á málflutningi hv. þm. Íslenska ákvæðið hefur alltaf verið rætt svona. Það hefur alltaf verið rætt um það að við erum að passa upp á að Ísland sé ekki útilokað frá því að nýta endurnýjanlega orkugjafa. Það hefur alltaf verið rætt vegna þess að það er hnattrænn ávinningur, það er ekkert nýtt. Það er ekki einhver seinni tíma skýring. Það er búið að ræða það algjörlega frá upphafi þannig að ég átta mig ekki á því af hverju hv. þm. lætur hér eins og þetta séu allt einhverjar nýjar upplýsingar, að menn séu að huga að stóriðjunni, þetta sé klæðskerasaumað fyrir stóriðjuna og hnattrænn ávinningur sé bara einhver uppfinning á síðustu metrum samningsins. Það er bara alrangt.

Af hverju seturðu þak á hinn hnattræna ávinning?

Það er búið að ræða frá upphafi um að hugmyndir okkar um stóriðju, sem menn hafa verið að skoða, gætu rúmast innan þessa svigrúms þó að ekki sé búið að taka ákvarðanir um þetta allt. Hugsanlega verður eitthvað af þessu, hugsanlega ekki annað. Norðurál er komið, reyndar eftir 1990, þannig að það er strax komin þörf fyrir svigrúmið. En að tala um að þetta sé allt eitthvað nýtt hér og alveg óskiljanlegt --- ég átta mig ekki á þessum málflutningi. Það er alveg ljóst að við höfum allan tímann verið að tryggja það að við yrðum ekki útilokuð frá því að nota endurnýjanlega orkugjafa.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra kvartaði undan því að við hefðum ekki sýnt að við værum ánægð eða óánægð, hvorki fögnuð né harm yfir þessum árangri. Og við gerum það ekki. Við sjáum enga sérstaka ástæðu til þess að bera slíkar tilfinningar hér inn í þingsalinn út af þessu máli. Ég hefði hins vegar kosið að hlusta á einhver svör við því sem ég hef verið að spyrja eftir í dag. Ég hefði viljað heyra svar við þessari spurningu: Hvað hefði gerst ef við hefðum ekki skrifað undir? Það hafa engin rök verið færð fyrir því að þessi árangur hefði ekki náðst þó að Íslendingar hefðu ekki skrifað undir þetta ákvæði.

Virðulegur forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum með það að fulltrúi Samfylkingarinnar skuli ekki vilja bera hingað inn í umræðuna hvort þeir séu ánægðir með íslenska ákvæðið eða ekki. Ég tel að umræðan hér hafi gengið meira eða minna út á einmitt íslenska ákvæðið þannig að mér finnst mjög skrýtið að menn skuli leggja sig í líma við að koma sér undan því að segja hvort þeir séu ánægðir með þetta eða ekki. Þetta er stórmál. Varðandi það að hafa ekki fengið svör um hvað hefði orðið hefðum við ekki skrifað undir á sínum tíma, undirskrift sé ekki fullgilding. Það er ómögulegt að segja hvað hefði orðið ef við hefðum skrifað undir á sínum tíma. En það var mat íslenskra stjórnvalda að það væru sterkari skilaboð um að við teldum þetta mikið mál fyrir okkur og fyrir lofthjúpinn hnattrænt að skrifa ekki undir og sýna það þannig að okkur mislíkaði þessi samningur ef við fengjum ekki íslenska ákvæðið samþykkt. Þannig að þetta voru sterk skilaboð inn í samningaviðræðurnar frá upphafi, að það yrði að skoða sérstöðu Íslands alveg sérstaklega.

Hæstv. forseti. Hótuðu ekki Íslendingar bara því að þeir mundu fara sínu fram? Það væri ekkert annað. Þeir ætluðu bara að fara sínu fram og yrðu ekkert með í þessu? Það er verið að kaupa þá inn í þetta, fallast á þetta eins og um óþekkan krakka væri að ræða sem gerði sínar kröfur. Og það er ekkert um annað að ræða en að koma til móts við hann í vissum aðstæðum. Þannig var það. Það er betra að hafa Íslendinga með og ná tökum á þeim en að þeir haldi áfram á þeirri braut sem þeir voru búnir að ákveða að vera á. Hvort við erum óánægð eða ekki hlýtur að fara eftir því hvernig framhaldið verður á þessu öllu saman. Er það svo að fyrirtækin sem núna eru komin hér í samningana eigi að njóta arðsins af þessu af því að þau þurfa ekki að kaupa mengunarkvóta, og hirða þetta þannig allt saman? Yfir hverju eigum við þá að gleðjast? Haldið þið að fyrirtæki hefðu ekki getað keypt mengunarkvóta til að komast hér í ódýrt rafmagn og haldið áfram að byggja upp slíka stóriðju hér á Íslandi? Ég veit ekki yfir hverju ég á að gleðjast eftir að búið er að upplýsa það hér í umræðunum að menn hafi horft gjörsamlega fram hjá þessu í þeim samningaviðræðum sem menn hafa setið yfir gagnvart þessum fyrirtækjum sem verið er að reyna að laða hingað.

Virðulegur forseti. Ég var að reyna að útskýra það hérna áðan að eins og Evrópusambandið hefur hugsað sér að hafa kvótamarkaðinn, sem er ekki búið að ganga frá, er ljóst að ef íslenska ákvæðið hefði ekki verið samþykkt væri Ísland eina landið á EES-svæðinu sem þyrfti að kaupa umfangsmikinn kvóta ef hér ætti að koma álver en ekki innan Evrópusambandsins. Einhvers virði hlýtur það að vera.

Já, ef.

En varðandi það ... Já, ef. Það er ekki búið að ganga frá þessum kvótamarkaði. Og það er alveg ljóst að hlutfallslegur ávinningur --- þetta hefur allt gengið út á hlutföll --- það er óréttmætt að koma málum þannig fyrir að við hefðum verið útilokuð frá því að nota okkar orkugjafa. Ég tel að það sé mjög rangt sem hv. þm. sagði hér um að það að við undirrituðum ekki samninginn hafi verið einhver hótun. Það var ekki hótun. Það var hins vegar til að sýna hvað þetta ákvæði var okkur mikilvægt og hve mikilvæg sérstaðan væri. Það er alveg ljóst að menn þurfa ekki að taka Ísland inn út af einhverjum heildarsamningi, við losum 0,016%.

Herra forseti. Ég hef á tilfinningunni að virðulegur forseti sé að taka af okkur örlítinn tíma í andsvörum í þessu mikilvæga máli, ég vil fyrst kvarta undan því, en ég skal reyna að tala hratt. Ég spyr hæstv. umhvrh. um samninginn við álverið í Straumsvík. Ég vil fá að vita hvort þetta er opinbert plagg sem við getum fengið að skoða eða eigum einhvers staðar aðgengilegt. Ég kvarta undan því að spurningu minni um bestu fáanlegu tækni hafi ekki verið svarað. Ég kvarta undan því að ég fékk ekki að heyra neitt varðandi hin óvirku skaut, sem ég orðaði í ræðu minni, og þær deilur sem hafa staðið um álverið í Reyðarfirði og skautaverksmiðjuna og skautin sem þar á að nota. Ég saknaði þess líka að ég skyldi ekki fá örlítið meira úr ræðu hæstv. umhvrh. varðandi kjarnorkuna, en ég varpaði hérna fram spurningu varðandi hana áðan, hvernig Íslendingar hefðu beitt sér á þeim vettvangi. Í fyrsta lagi varðandi kjarnorkuna, hvernig á að taka á þeim málum á vettvangi samningsins, var ekkert um þetta rætt og komu Íslendingar ekkert að þeirri umræðu? Og svo sömuleiðis hvort stjórnvöld hafi ekkert gert á erlendum vettvangi til að tryggja aukinn veg annarrar vistvænnar eða umhverfisvænnar orku en vatnsorkunnar.

Virðulegur forseti. Varðandi hvort við höfum komið inn á vistvæna orku er alveg ljóst að Íslendingar hafa lagt mjög mikið til málanna, sérstaklega gagnvart jarðvarmanum. Og nú rekum við Jarðhitaskóla Sameinuðu þjóðanna í háskólanum þar sem fjölmargir nemendur koma frá þróunarríkjunum til að læra af okkur hvernig hægt er að nýta endurnýjanlegan orkugjafa eins og jarðvarma og síðan fara nemendurnir heim til sinna ríkja með þessa tækniþekkingu þannig að það er hægt að nýta hana, t.d. í Kenýa, þar sem mjög mikill jarðvarmi er. Við höfum ekki tekið mjög mikinn þátt í umræðum um vindorku eða sólarorku, enda höfum við miklu meiri tækniþekkingu í jarðvarmanum og vatnsaflinu. Þannig tel ég að við höfum kannski haft mest að segja í jarðvarmanum. Varðandi kjarnorkuna er auðvitað búið að ræða mjög mikið um hana á vettvangi loftslagssamningsins, og menn hafa t.d. sérstaklega deilt um það hvort æskilegt sé að iðnríkin fari inn í þróunarríkin til að byggja upp kjarnorku, og telja sér það til tekna heima fyrir af því að það losar ekki gróðurhúsalofttegundir. Það er heimilt í dag en ríkin eru ekki hvött til þess, að sjálfsögðu ekki.

Herra forseti. Ég stenst ekki freistinguna að blanda mér örlítið svona í lokin í andsvar hv. þm. Jóhanns Ársælssonar við hæstv. umhvrh. áðan. Það er varðandi þessa hótun Íslendinga sem var auðvitað ekkert gleðiefni. Ég man til þess að hafa hlustað á fréttaviðtal við hæstv. umhvrh. þar sem hún var spurð hvað Íslendingar mundu gera ef krafa þeirra um hið íslenska ákvæði næðist ekki fram. Hæstv. ráðherra svaraði á þá lund að þá væri athugandi hvort við mundum nokkuð undirrita bókunina. Íslendingar hafa því hótað þessu og verið allt of oft eins og óþekkur krakki. Og m.a. vegna þeirrar framgöngu á vettvangi þessa samnings geta hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar auðvitað ekki hrósað hæstv. umhvrh. fyrir framgönguna.

Ég tel að ef íslenska ákvæðið hefði ekki verið samþykkt þá hefði verið mjög vafasamt að Ísland hefði gerst aðili að Kyoto-bókuninni. En það hefði verið fáránlegt að samþykkja ekki íslenska ákvæðið vegna þess að hnattrænn ávinningur er af því. Af hverju haldið þið að aðrir umhverfisráðherrar hafi samþykkt það?  Hins vegar var verið að útvatna samninginn á síðustu metrunum og þá var ekki verið að samþykkja nein ákvæði sem voru í anda Kyoto-bókunarinnar. Nei, það var verið að samþykkja bindingu í eldri skógi sem var til hérna löngu áður en menn fóru að tala um Kyoto-bókunina. Það er ekki í anda Kyoto-bókunarinnar. Það var samt samþykkt. Að sjálfsögðu var því eðlilegt að ríki heims samþykktu íslenska ákvæðið sem var í anda Kyoto-bókunarinnar. Og þau samþykktu fullt af öðrum ákvæðum sem voru ekki í anda hennar. Ég átta mig því ekki á því af hverju stjórnarandstaðan getur ekki bara viðurkennt það hér og nú þegar öll önnur ríki hafa viðurkennt það, umhverfisráðherrar allra annarra ríkja hafa viðurkennt það og samþykkt íslenska ákvæðið, að það sé ágætt og í anda bókunarinnar. En þó þverskallast menn hér við alveg endalaust.

Forseti vill geta þess vegna athugasemdar hv. 17. þm. Reykv. að í 56. gr. þingskapa segir: ,,Orðaskipti í andsvörum mega ekki standa lengur en í fimmtán mínútur í einu.`` Þessi orðaskipti stóðu í fimmtán og hálfa mínútu.