Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Á þskj. 40 ber ég fram fsp. til hæstv. menntmrh. um hlustunarskilyrði útvarps á Stöðvarfirði og í Breiðdal. Fsp. er svohljóðandi: ,,1. Hvað veldur slæmum móttökuskilyrðum á útsendingum hljóðvarps og sjónvarps á Stöðvarfirði og sumpart einnig í Breiðdal? 2. Hvaða áform eru uppi til að ráða bót á þessu á næstunni?`` Tilefni fyrirspurnarinnar eru kvartanir sem bornar hafa verið fram við mig um það að móttökuskilyrði frá Ríkisútvarpinu séu mjög ófullnægjandi á þessu svæði, sérstaklega á það við um Stöðvarfjörð en sumpart einnig Breiðdal en mun vera misjafnt eftir því hvar er í byggðarlaginu. Varðandi t.d. sjónvarp þá hefur það gerst undanfarið að mikið hefur fallið út eða truflast að því er virðist af ástæðum sem ekki liggja ljósar fyrir. Ég veit að það hefur verið til umræðu að hitt sjónvarpsfélagið, þ.e. Íslenska sjónvarpsfélagið, leigði sér sérstaka ljósleiðararás fyrir sínar sendingar sem yrðu væntanlega mun betri en frá Ríkissjónvarpinu meðan það ekki notar sömu tækni. Aðalatriðið er það að nauðsynlegt er að tryggja landsmönnum öllum bestu móttökuskilyrði sem hægt er frá þessum aðalfjölmiðlum okkar, sérstaklega ríkisfjölmiðlunum. Það er nóg samt sem veldur mismunun í aðstöðu manna þó reynt verði að tryggja þetta. Ég treysti því að hæstv. menntmrh. upplýsi um stöðu málsins eins og hún blasir við frá sjónarhóli Ríkisútvarpsins og ráðuneytisins og bíð eftir svari hans.

Hæstv. sjútvrh. er um þessar mundir starfandi menntamálaráðherra og tekur hann nú til máls.

Frú forseti. Ríkisútvarpið hefur með bréfi svarað þeim fyrirspurnum sem hv. þm. hefur borið fram með þessum hætti: ,,Algengasta leið sjónvarps- og hljóðvarpsmerkja eru tvö til þrjú þrep. Annars vegar stofnleið um örbylgju sem dreifir merkjum til sendistöðva og hins vegar frá hinum ýmsu sendistöðvum til notenda, stundum fyrir milligöngu endurvarpa. Þeir sem aftast eru í keðjunni verða fyrir samanlögðum bilunum allra milliliða á undan. Þannig eru þessu háttað á Stöðvarfirði og nokkrum öðrum stöðum á Austfjörðum og sumpart einnig í Breiðdal. Bilanir hafa verið þó nokkrar á Austfjörðum í sumar. Má þar nefna erfiða bilun sjónvarpssendis á Gagnheiði sem þó tókst að gera við seinni hluta júlímánaðar. Þegar aflminni varasendir sendi út náði hann ekki nægjanlega sterku merki víða, m.a. á Stöðvarfirði og í Breiðdal og olli það erfiðleikum á móttöku sjónvarps. Þá sló eldingu niður í örbylgjustöðina á Hellisheiði og fleira mætti nefna af bilunum sem ættu nú að vera úr sögunni. Önnur orsök útfalla, bæði útvarps og sjónvarps, eru ákveðnir grundvallarveikleikar í uppbyggingu örbylgju- og dreifikerfis. Má e.t.v. kalla það hönnunargalla frekar en bilanir. Kemur þar til að örbylgju- og dreifikerfi Ríkisútvarpsins er komið til ára sinna sem einnig hefur áhrif á áreiðanleika kerfisins. Þótt kerfið hafi svarað kröfum tímans þegar það var hannað og gangsett þá mun það tæpast gera það í dag. Samanlögð útföll sendinga vegna þessa þættu vart boðleg á Reykjavíkursvæðinu.`` Varðandi síðari fyrirspurnina segir svo í bréfi Ríkisútvarpsins: ,,Nú standa yfir viðræður við rekstraraðila dreifikerfis Pósts og síma um endurbyggingu örbylgjukerfis Ríkisútvarpsins eða um mögulega leigu á flutningsleiðum í ljósleiðarakerfi Pósts og síma sem verið er að leggja um landið. Með nýju kerfi er ætlunin að færa senda, m.a. á Stöðvarfirði, þannig að endurvarp frá Gagnheiði hætti að vera aðalflutningsleið. Þá verða einnig úr sögunni árstíðabundnar sjónvarpstruflanir frá erlendum stöðvum sem gætir aðallega vor og haust. Það mun skýrast á næstu mánuðum hvor kosturinn verður valinn og þá um leið hvenær úrbóta er að vænta. Bygging nýs örbylgjukerfis eða leiga á ljósleiðara hringinn í kringum landið mun kosta Ríkisútvarpið mikið fé en er engu að síður nauðsynlegt til að tryggja öryggi og gæði þjónustunnar.``

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál hér upp. Þó að þarna sé verið að ræða um ákveðið svæði á landinu vil ég taka undir þessa fsp. og mælast til þess við hæstv. menntmrh. og óska eftir því úr þessum stól að ráðherra geri alþingismönnum grein fyrir stefnu Ríkisútvarpsins að því er það varðar að tryggja landsmönnum öllum þau sjálfsögðu réttindi að geta hlustað á íslenska Ríkisútvarpið og íslenskt sjónvarp. Það er auðvitað útilokað mál og allsendis óviðunandi ástand sem ríkir í þessum málum að allir landsmenn skuli ekki eiga sama rétt til þess að geta hlustað á ríkisfjölmiðla, útvarp og sjónvarp, fyrir utan það öryggi sem því fylgir að hafa þessa sjálfsögðu þjónustu. Því endurtek ég það að ég hvet hæstv. ráðherra og bið um það að hann geri alþingismönnum, ekki endilega nú heldur mjög fljótlega, grein fyrir því hver áform eru uppi um það að tryggja landsmönnum þessi sjálfsögðu mannréttindi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin við báðum liðum fsp. Þar er staðfest að tilefni var til að leita upplýsinga og jafnframt að til að ráða bót á þessu ástandi til frambúðar, sem er kannski ekki eins slæmt þessa stundina og þegar það var verst fyrir fáum mánuðum, þarf að ráðast í aðgerðir, eins og kom fram í svari ráðherrans, byggingu örbylgjukerfis eða leigu á ljósleiðara sem hvort tveggja mun vera kostnaðarsamt. Hér er því um að ræða mál sem vafalaust varðar fjárveitingar til Ríkisútvarpsins og snertir því meðferð Alþingis á fjárveitingum til þess. Auðvitað er þetta spurning um forustu ríkisstjórnar að þessu leyti að því er varðar fjárlagafrv. Ég vil að sjálfsögðu hvetja til þess að brugðist verði við nú og í sambandi við undirbúning fjárlaga fyrir næsta ár til þess að mögulegt verði að nýta þá tækni sem í boði er. Þá held ég að menn horfi eðlilega til ljósleiðara sem búið er að leggja um mikinn hluta landsins og að ríkisstofnun eins og Ríkisútvarpið geti nýtt sér þá braut sem þar hefur verið lögð. Ef menn hafa aðrar viðunandi lausnir ber auðvitað ekki að hafna þeim fyrir fram. Ég tek undir þau orð hv. þm. Stefáns Guðmundssonar að auðvitað er þörf á því að fá heildaryfirlit yfir stöðu þessara mála á landinu öllu því það er víðar en á fyrrnefndu svæði sem ástandið er óviðunandi. Ég vek athygli þeirra þingmanna sem eru umbjóðendur fólks á þéttbýlissvæðinu, Reykjavíkursvæðinu, á þessu og hvet þá til að styðja við þetta mál því það getur auðvitað hver maður séð hversu gjörsamlega óviðunandi það er nú á tímum að búa ekki við bærilegt ástand að því er snertir aðgang að meginfjölmiðlum landsmanna.

Frú forseti. Eins og fram kom í bréfi Ríkisútvarpsins um þetta efni þá er unnið að þessum málum af hálfu Ríkisútvarpsins. Það sinnir þessu hlutverki eðlilega. Ég get alveg tekið undir þau sjónarmið sem fram komu hjá hv. 4. þm. Norðurl. v. og reyndar einnig hjá hv. málshefjanda að það geti verið æskilegt að gera grein fyrir stöðu þessara mála á landinu öllu og áformum Ríkisútvarpsins svo og fjármálahlið þessa máls. Ég mun beita mér fyrir því að Ríkisútvarpið taki saman slíka greinargerð sem þingmenn hafi aðgang að.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að beina tveimur fsp. til hæstv. menntmrh. Greinargerð mín með fsp. er svo hljóðandi: Starf fréttamanns hefur verið á Vestfjörðum frá árinu 1986. Þegar svæðisútvarp Vestfjarða tók til starfa árið 1989 var almenn ánægja með það meðal Vestfirðinga og sérstaklega hjá íbúum Ísafjarðarsýslna sem heyrðu strax sendingar. Þar hófust útsendingar en gert var ráð fyrir því að næsti áfangi yrði að koma á útsendingu til annarra hluta Vestfjarða, þ.e. í Barðastrandarsýslur og Strandasýslu. Nú nokkrum árum seinna bólar ekkert á þessari framkvæmd. Íbúar þeirra hluta Vestfjarða, sem ekki ná sendingum svæðisútvarpsins, eru að vonum óánægðir með þennan seinagang. Frá þessum stöðum eru fluttir fréttapistlar í svæðisútvarpinu en hvorki fréttaritari á viðkomandi stað né íbúar hafa möguleika á að heyra þá. Það væri einnig eðlileg þróun að hafa starfandi fréttamann sjónvarps í þessum landshluta sem og fleirum en það er aðeins á Akureyri sem sjónvarpið hefur starfandi fréttamann utan Reykjavíkur. Þó öðru hvoru komi fréttamyndir frá Vestfjörðum í sjónvarpi þá starfar sá maður sem þær sendir aðeins sem verktaki. Hann sendir fréttamyndir en hefur enga tryggingu fyrir því að þær verði teknar til birtingar. Æskilegt væri að í tengslum við svæðisútvarpið væri einnig starfandi fréttamaður fyrir sjónvarpið. Þar væri þá samnýting á tækjum, húsnæði og aðstöðu. Því beini ég eftirfarandi spurningum til hæstv. menntmrh.: ,,1. Hvenær má vænta þess að sendingar svæðisútvarps Vestfjarða nái til alls fjórðungsins? 2. Er fyrirhugað að hafa starfandi fréttamann sjónvarps á Vestfjörðum í tengslum við svæðisútvarp Vestfjarða?``

Frú forseti. Sem svar við fyrri fsp. er þetta að segja: Ástæðan fyrir því að svæðisútvarp nær enn ekki til sunnanverðra Vestfjarða er sú að þeim er þjónað frá sendi í Stykkishólmi. Annars vegar þjónar sendirinn þeim svæðum á sunnanverðum Vestfjörðum sem ná honum beint og hins vegar flytur hann dagskrá til endurvarpa á Patreksfirði, Tálknafirði, Bíldudal og Reykhólum. Þessi aðferð við dreifingu á þessum svæðum var valin þegar kerfið var byggt upp fyrir daga svæðisútvarpanna. Ekki virðist tæknilega unnt að ráða bót á þessum sérstaka vanda nema með kostnaðarsömum hætti sem Ríkisútvarpið hefur hingað til ekki séð sér fært að ráðast í. Þetta mál er innanhússmál hjá Ríkisútvarpinu og menntmrn. hefur ekki skipt sér beint af forgangsröðun verkefna hjá stofnuninni. Sem svar við síðari fsp. er þetta að segja: Samkvæmt upplýsingum frá fréttastofu sjónvarps eru ekki uppi áform um að hafa starfandi fréttamann sjónvarps á Vestfjörðum að svo stöddu. Ríkisútvarpið ákveður sjálft forgangsröð verkefna út frá þeim fjármunum sem það hefur til ráðstöfunar og í þessu gildir það sama og með dreifikerfi svæðisútvarpsins. Menntmrn. lætur stofnunina um að raða verkefnum. Samkvæmt upplýsingum fréttastofu sjónvarps hefur sú þróun orðið á síðustu fjórum árum að kaup á fréttum utan að landi hafa tvö- til þrefaldast og stór hluti þessarar aukningar hefur einmitt verið á kaupum á sjónvarpsefni frá Vestfjörðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. starfandi menntmrh. fyrir þessi svör. Það að þetta skuli þurfa að fara í gegnum Stykkishólm samkvæmt gamalli venju og uppbyggingu er að sjálfsögðu alveg út úr kortinu. Þess má líka geta að í sumar hefur verið unnið að því að leggja ljósleiðara frá þessu svæði, frá suðurhluta Vestfjarða og alla leið til norðursvæðisins. Það eru því möguleikar fyrir hendi á að nýta þennan ljósleiðara. Það sem fyrst og fremst kemur í veg fyrir það er að það kostar mjög mikið að nota hann. Póstur og sími hefur selt þá þjónustu mjög dýru verði. Það er náttúrlega allsendis óviðunandi að samskipti milli þessara tveggja ríkisstofnana þurfi að vera þannig að þegar búið er að byggja upp kerfi fyrir annað fyrirtækið sem hitt ríkisfyrirtækið gæti notað skuli ekki vera eðlilegt samstarf þar á milli. Í öðru lagi gat ráðherra þess að þetta væri innanhússmál útvarpsins. Það má þá líka koma fram að Framkvæmdasjóður Ríkisútvarpsins, sem á að standa undir slíkum framkvæmdum, hefur verið skertur. Samkvæmt lögum sem eru í gildi á hann að fá aðflutningsgjöld af sjónvarpstækjum og útvarpstækjum en hann hefur ekki fengið þau frá árinu 1986 heldur hafa þessi aðflutningsgjöld runnið beint í ríkissjóð.

Frú forseti. Það er vissulega svo að fjárhagslegar aðstæður setja framkvæmdum á þessu sviði, eins og ýmsum öðrum, takmörk. Það er líka rétt að framlög í Framkvæmdasjóðinn hafa verið skert um mörg undanfarin ár. Þeir peningar hafa sannarlega verið notaðir í aðra þágu og það er auðvitað spurning ef hv. þm. telur að þeir hafi verið ranglega notaðir og þeir hafi ekki komið í góðar þarfir annars staðar, að þá geri hann þinginu þá grein fyrir því hvaða þjónustu á öðrum sviðum eigi að skera niður til að tryggja að peningarnir fari í þetta verkefni.

Virðulegi forseti. Í lögum nr. 77 frá 1981 er landinu skipt niður í dýralæknisumdæmi. Áttunda umdæmið er Barðastrandarumdæmi. Í því eru Vestur-Barðastrandarsýsla og Múlahreppur sem nú tilheyrir raunar Reykhólahreppi. Þar hefur um tíma ekki setið dýralæknir og hefur þurft að sækja lækni til Ísafjarðar til að sinna nauðsynlegum störfum. Það hefur valdið bændum á þessu svæði ýmsum erfiðleikum og sem dæmi má nefna að þeir hafa safnað saman verkefnum og síðan fengið héraðsdýralækni á Ísafirði til að koma. Síðasta vor hafði einnig verið gengið út frá því meðal bænda í Rauðasandshreppi, sem eru aðallega mjólkurframleiðendur á svæðinu, að fá lækninn í hálfan mánuð frá Ísafirði. Þegar undirbúningi var lokið kom tilkynning frá landbrn. um að það yrði ekki leyft. Ráðuneytið neitaði greiðslu á ferðakostnaði. Bændur greiða annars sjálfir ferðakostnað á milli svæða eða innan sveitarinnar. Þessu var þó kippt í liðinn eftir nokkurt þóf. Bændur una að vonum illa því öryggisleysi sem þetta skapar og vænta þess að sem fyrst verði ráðinn dýralæknir í umdæmið. Þess má einnig geta að sláturhús starfar á Patreksfirði og laxeldi er í Tálknafirði. Það er því full þörf á að dýralæknir sé í umdæminu. Dýralæknisbústaður var til staðar í Krossholti á Barðaströnd en var seldur samkvæmt heimild í fjárlögum 1991. Því vil ég beina eftirfarandi spurningum til hæstv. landbrh.: ,,1. Hve lengi hefur verið laust embætti dýralæknis á sunnanverðum Vestfjörðum? 2. Hvað hefur verið gert til að fá þangað dýralækni til starfa? 3. Er fyrirhugað að kaupa dýralæknisbústað á Patreksfirði í stað þess sem seldur var í Krossholti á Baraðströnd?``

Hæstv. forseti. Barðastrandarumdæmi hefur ekki verið setið undanfarin fimm ár. Sá dýralæknir sem síðast hugðist taka umdæmið að sér taldi ólíklegt að dýralæknir fengist til að setjast þarna að í framtíðinni ef búseta yrði bundin við Krossholt. Eftir að hann hvarf frá var reynt að fá dýralækni til starfa í umdæminu en þeir settu sem skilyrði að búseta væri ekki bundin við dýralæknisbústaðinn í Krossholti og töldu meiri líkur á að fá dýralækni ef búseta væri á Patreksfirði. Af þessum sökum var dýralæknisbústaðurinn í Krossholti seldur og sá möguleiki opnaður að kaupa aðstöðu fyrir dýralækni á Patreksfirði. Því miður hefur enginn dýralæknir fengist til að setjast þarna að þó að öllum dýralæknum sem lokið hafa dýralæknaprófi eða verið á lausu hafi verið boðin staðan og þeim gert ljóst að þeir gætu sjálfir valið hvar þeir vildu hafa búsetu. Fáist dýralæknir munu þeir fjármunir sem fengust fyrir bústaðinn í Krossholti verða notaðir til kaupa á nýjum bústað. Það er vissulega mjög bagalegt að ekki sé starfandi dýralæknir í umdæminu eins og ályktanir þar um sýna glögglega. Þær orsakir sem líklegastar má telja að séu þess valdandi að dýralæknar sæki ekki um héraðið eru að þarna er um mjög fáar vitjanir að ræða og þeir telja sig ekki fá þá reynslu sem þeir þurfa að fá þegar þeir koma frá námi og koma því til með að staðna í þekkingu sinni. Auk þess hafa þau tilfelli komið upp að maki hefur ekki talið mögulegt að fá vinnu við sitt hæfi á þessu svæði og því verið horfið frá. Reynt hefur verið að þjóna héraðinu með því að fá dýralækna til að taka að sér reglubundið eftirlit eins og kjötskoðun og fjósaeftirlit. Auk þess hafa dýralæknar verið fengnir til að fara í yfirreið um héraðið, bæði á sumri og vetri, til að sinna dýralæknisverkum. Ráðuneytið hefur þá sett dýralækna í stöðu héraðsdýralæknis og jafnframt greitt ferðakostnað fyrir þá inn í héraðið til þess að jafna kostnað miðað við að dýralæknir sæti í héraðinu. Með tilliti til núverandi aðstæðna í landbúnaði og viðhorfum dýralækna þykir mér ólíklegt að þetta ástand breytist mikið í náinni framtíð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir svör hans. Þau voru greinargóð. Ég vil ítreka að hreppsnefnd Patrekshrepps, heilbrigðisnefnd Barðastrandarsýslu og héraðsnefnd Barðstrendinga hafa allar sent frá sér erindi þar sem þetta er ítrekað og óskað úrlausnar í þessum málum. Þá hafa einnig 400 einstaklingar á þessu svæði undirritað áskorun um það að dýralæknisembættið sé setið. Það að þarna er, eins og annars staðar á landinu, minnkandi framleiðsla á landbúnaðarvörum er að sjálfsögðu alveg rétt hjá hæstv. landbrh. en ég tel þó að það sé ekki nægilegur rökstuðningur fyrir því að ekkert frekar verði aðhafst í þessum málum. Laxeldi er vaxandi atvinnugrein í Tálknafirði. Það er farið að ganga nokkuð vel og virðist ætla að skila af sér talsverðum arði á næsta ári og næstu árum. Þar að auki hef ég ekki heyrt um að bændur þarna séu almennt að hætta búskap en þeir verða að sjálfsögðu að taka á sig þá skerðingu sem er þessi missirin. Ég vona því að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því að þetta dýralæknisembætti verði setið og meðan svo er ekki sé það skipulagt með hvaða hætti bændur fái þá þjónustu sem þeir eiga heimtingu á samkvæmt lögum. Má í því sambandi benda á að bæði er héraðsdýralæknir á Ísafirði og líka er hægt að fá dýralækni frá Stykkishólmi tímabundið eða skipuleggja ferðir hans og nýta þá til þess fastar ferðir með Baldri.

Hæstv. forseti. Ég hélt að svar mitt hefði borið það glögglega með sér að yfirdýralæknir hefur lagt mikið á sig til að reyna að bæta úr þessu ástandi og fá dýralækni ráðinn til starfa í Barðastrandarumdæmi og hann þarf ekki hvatningar við í þeim efnum. Ég vona að það sé alveg skýrt. Ég hef ekki ástæðu til að draga í efa að það sem hann segir um þau efni hafi við rök að styðjast. Ég vil að það sé alveg ljóst að ég treysti mér ekki til að ganga lengra en þegar hefur verið gert. Í öðru lagi ber svarið það með sér að ráðuneytið hefur sett dýralæknisstöðu héraðsdýralæknis í Barðastrandarumdæmi og jafnframt greitt ferðakostnað fyrir dýralækna inn í héraðið til þess að jafna kostnaðinn miðað við að dýralæknir sæti í héraðinu. Þarna er því ekki um íþyngjandi aðgerð að ræða fyrir bændur þar. Á hinn bóginn eru samgöngur orðnar mjög góðar en auðvitað er það sums staðar svo að það er langt til dýralæknis frá þeim stað þar sem hann situr þótt innan sama umdæmis sé. Það verður ekki hægt að búast við því að dýralæknir sé í hverju byggðarlagi, allra síst þar sem minnst er að gera.

Hæstv. forseti. Eins og öllum er kunnugt er nú fyrir hendi mikið af ónotaðri raforku hjá Landsvirkjun. Iðnrn. hefur lagt fram mikla vinnu og fjármagn til að reyna að selja þessa orku erlendum aðilum til stóriðju en því miður án árangurs enn þá. Hins vegar hefur þess minna orðið vart að unnið hafi verið markvisst að því að fá aukinn markað fyrir þessa orku hjá innlendum aðilum þar sem víða virðast vera möguleikar. Vil ég í því sambandi nefna tvö dæmi. Saltfiskur er nú fluttur út óþurrkaður. Meðal kaupanda hans er danskt fyrirtæki sem þurrkar hann og selur síðan. Ástæðan fyrir því að íslenska saltfiskverkunin er ekki samkeppnisfær er sú að danska fyrirtækið fær orkuna til þurrkunar á 50--70% lægra verði en íslensku fyrirtækin. Afleiðingin er sú að Landsvirkjun fær ekkert fyrir þá orku sem þarna væri hægt að selja sem hún getur þó framleitt að kostnaðarlausu en fengið nokkra greiðslu fyrir ef afsláttur væri veittur. Atvinnulaust fólk fær ekki vinnu við þessa starfsemi og ríkissjóður verður að greiða því atvinnuleysisbætur. Þjóðarbúið fær ekki gjaldeyri til að draga úr viðskiptahalla með þeirri verðmætaaukningu sem aukin vinnsla mundi skapa. Á undanförnum árum hefur lýsing við garðyrkju farið vaxandi og bændur eru búnir að ná góðum tökum á þeirri tækni. Ársnotkun á rafmagni við lýsingu í gróðurhúsunum er talin vera 9,3 gwst. Hins vegar er áætlað að markaður fyrir auknar afurðir gæfu möguleika til að nota allt að 47 gwst. og sú aukna starfsemi veitti möguleika á 50--100 störfum til viðbótar ef orkan fengist á sambærilegu verði og í nágrannalöndum okkar. Norskir bændur greiða 1--1,50 ísl. kr. á kwst. þegar verðið til íslenskra bænda eru 2,80--3 kr. á kwst. Afleiðingin er sú sama, Landsvirkjun fær ekkert, ríkissjóður greiðir atvinnuleysisbætur og erlendar lántökur vaxa við að greiða innfluttar afurðir. Þannig væri hægt að halda áfram að telja upp. T.d. mætti spyrja hve miklu fleiri fiskeldisstöðvar væru nú með framleiðslu þegar afurðaverðið fer hækkandi, eins og kom fram í máli síðasta fyrirspyrjanda, ef orkuverð þeirra hefði verið lækkað meira og fyrr. Ég hef því leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. iðnrh. á þskj. 84: ,, Hefur iðnaðarráðuneytið gert úttekt á því hversu mikla orku umfram það sem Landsvirkjun selur nú væri hægt að selja til útflutnings- og samkeppnisiðnaðar ef hún væri seld á hliðstæðu verði og er í nálægum samkeppnislöndum okkar?``

Frú forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr hvort iðnrn. hafi gert úttekt á því hversu mikla orku umfram það sem Landsvirkjun selur nú væri hægt að selja til útflutnings- og samkeppnisiðnaðar væri hún seld á hliðstæðu verði og tíðkast í nálægum samkeppnislöndum okkar. Til að svara þessu vil ég láta það koma fram að þegar fyrirsjáanlegt var að um verulega umframorku yrði að ræða á íslenskum orkumarkaði á þessu og næstu árum boðaði ráðuneytið í byrjun þessa árs til viðræðna milli fulltrúa Landsvirkjunar, Rafmagnsveitna ríkisins, Rafmagnsveitu Reykjavíkur, Sambands ísl. rafveitna og umhvrn. til þess að ræða leiðir til að stuðla að aukinni hlutdeild raforku í okkar orkubúskap og auka sölu á raforku. Það er fyrirsjáanlegt með tilkomu Blöndu að það á að vera unnt að bjóða orku með núverandi afkastagetu okkar orkukerfis sem svarar 500--600 gwst. umfram það sem markaðurinn spyr eftir. Í þessu verkefni er í aðalatriðum um tvær leiðir að ræða. Annars vegar með ráðstöfunum sem miða að því að raforkan komi í stað olíu og hins vegar með því að stuðla að aukinni starfsemi eða nýjungum. Eins og hv. fyrirspyrjandi gat réttilega um þá hefur áherslan að undanförnu ekki síst verið á það lögð að fá til landsins nýjan iðnað sem noti orku í stórum stíl. Svo ég víki aftur að þessum viðræðum sem fram fóru í byrjun ársins, þá tóku dreifiveiturnar að sér að fara yfir hvar rafmagn gæti komið í stað innflutts eldsneytis í núverandi orkubúskap okkar. Þar nefni ég kannski helst og fyrst stór hús á svo nefndum köldum svæðum, þ.e. þar sem hitaveitukynding á grundvelli jarðvarma er ekki möguleg, og eru nú olíukynnt vegna þess að raforkan er einfaldlega ekki samkeppnisfær við olíu á núverandi verðlagi. Ef litið er á núverandi húshitunarspár er talið að olíunotkun til húsahitunar geti verið 120 gwst. um þessar mundir en því miður er að mínum dómi alls ekki raunhæft að rafmagn geti náð öllum þeim markaði en það þarf þó að reyna. Rafmagn er ekki heldur samkeppnisfært við olíu við hitun á sundlaugum. Olíunotkun sundlauga er veruleg, hún er talin um 20 gwst. á ári. Kunnugt er að fiskmjölsiðnaðurinn notar verulegt magn af olíu. Stundum má vera að ótryggt rafmagn geti í sumum tilfellum keppt við olíuna á þessum markaði. Landsvirkjun, Rafmagnsveita Reykjavíkur og Rafmagnsveitur ríkisins hafa sameiginlega unnið að því að undanförnu að undirbúa átak í því að selja raforku. Þegar hefur verið mótuð tillaga um nýja skilmála varðandi sölu á umframorku en með þeim skilmálum er að því stefnt að örva tímabundið sölu á raforku umfram venjulega aukningu. Það er gert ráð fyrir því að tekjur af núverandi orkusölu minnki ekki, sem er ákaflega mikilvægt skilyrði, en sala umframorkunnar færi fyrirtækjunum viðbótartekjur sem auðvitað gætu óbeint leitt til lækkunar á öðrum töxtum. Tillaga þessi er núna til meðferðar og umfjöllunar hjá rafveitunum og er álits þeirra að vænta á næstunni. Í þessari tillögu er gert ráð fyrir því að notendur geti ákveðið sína notkun á raforku á nýjum sviðum eða hefðbundnum með því að kaupa raforkuna tímabundið á lægra verði en samkvæmt almennum töxtum. Samkvæmt þessari tillögu er það ekki gert að skilyrði enda að mínu áliti óeðlilegt að kaupendurnir væntanlegu séu starfandi í útflutnings- eða samkeppnisiðnaði heldur verði reynt að gefa þeim notendum kost á umframorku sem geta aukið sína notkun umtalsvert. Auðvitað þarf þarna að vera um sýnilega viðbótarsölu að ræða, ekki lækkun á þeirri sölu sem fyrir er. Þessar ráðstafanir mega þó auðvitað ekki verða til þess að skekkja samkeppnisstöðu einstakra fyrirtækja á kostnað annarra sem er fyrir hendi á sama sviði. Þessir skilmálar eru senn fullmótaðir og ég vona að þeir nái nokkrum árangri í því að koma í verð því vatni sem nú rennur arðlaust til sjávar í gegnum vélarnar í Blönduvirkjun og annars staðar. Það er erfitt að meta það á þessari stundu hversu mikið er hægt að auka raforkunotkun með þessu átaki en aðstandendur þess vonast til þess að með því verði a.m.k. hægt að bæta við raforkusöluna 15--20 gwst. á ári umfram það sem annars yrði. Loks vil ég geta þess, virðulegi forseti, og ég lýk senn mínu máli, að iðnrn. hefur sett á fót sérstakan starfshóp með Hafnasambandinu sem ætlað er að kanna hvort og hvernig unnt sé að auka raforkunotkun skipa sem liggja við festar í höfnum landsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli hér. Hæstv. iðnrh. lýsti því yfir fyrir ekki mjög löngu síðan að hann mundi hafa um það frumkvæði að leita leiða til að auka orkusölu til íslenskra fyrirtækja. Íslensk fiskvinnsla hefur m.a. mátt búa við óhóflega hátt orkuverð. Því vakti það undrun mína fyrir örfáum dögum, þegar fulltrúar þessarar atvinnugreinar sátu fund með sjútvn. þingsins, að þegar ég varpaði fram þeirri spurningu til forsvarsmanns Sambands fiskvinnslustöðva hvort ráðuneytið hefði haft samband við þá stofnun og þau fyrirtæki sem innan greinarinnar störfuðu um hugsanlega lækkun á orkuverði til íslenskrar fiskvinnslu kannaðist hann ekkert við málið og sagði að aldrei hefði verið við hann rætt um þetta mál. Því spyr ég og hlýt að velta því fyrir mér hvort þessi yfirlýsing ráðherrans, sem gefin var í sama ræðustól og ég stend í, hafi verið einhvers virði. Ráðherrann segir það nú að hann hafi sett nefnd á laggirnar fyrir ári síðan til að endurskoða og reyna að gera tillögur í þessu efni. Hann nefndi að vísu ekki nöfn þeirra sem í nefndinni sitja eða hverjir hefðu verið skipaðir í nefndina og frá hverjum. Ég leyfi mér að draga í efa að þeir sem tilnefndir hafa verið hafi mikinn áhuga á því að lækka orkuverð til íslenskra fyrirtækja.

Hæstv. forseti. Mig langar að taka undir þakkir til fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli. Þetta er að vísu ekkert nýmæli, við sem höfum lengi verið á þingi höfum ábyggilega einu sinni á ári og kannski oft á hverju ári vakið athygli á nauðsyn þess að hagnýta okkar umframorku. Engu að síður er góð vísa aldrei of oft kveðin. Ég er ekki viss um að það sé alveg rétt að ekki megi lækka verð á orku sem hvort sem er nýtist alls ekki og rennur fyrir enga greiðslu til sjávar. Ég held að það sé röng hugsun að ekki megi beinlínis lækka verð á orkunni, sérstaklega á tímum eins og nú er þegar allir búast við og horfa upp á atvinnuleysi og hreina afturför, sem við höfum ekki séð áður, í þessu annars ágæta samfélagi. Ég held að núna sé einmitt ástæða til að lækka orkuverð mjög rækilega og nýta þá orku sem ekki er nýtt en þegar hefur verið greitt fyrir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans og vil sannarlega láta í ljós þá von að það sem hæstv. ráðherra er að láta vinna að nú beri árangur. Það er rétt að oft hefur verið rætt um það hér hvernig hægt væri að láta innlenda orku koma í stað innfluttrar. Það hefur vissulega mikið gildi fyrir þjóðarbúskapinn, sérstaklega þegar framleiðsla hinnar innlendu orku kostar ekki neitt eins og nú háttar. Hins vegar var ég sérstaklega með það í huga að margföld ástæða væri til að nýta orkuna þegar hægt er að benda á dæmi þess að ef viðbótarorkan er lækkuð til þess verðs sem er í okkar samkeppnislöndum er hægt að auka fjölda starfa, koma í veg fyrir atvinnuleysisbætur, greiðslur á þeim úr ríkissjóði, og draga eitthvað úr viðskiptahalla. Það er því margföld ástæða að mínu mati til þess að gera sérstakt átak núna. Þegar fyrirtækin segja: Við getum aukið okkar starfsemi ef við fáum orkuna á sama verði og keppinautarnir í nágrannalöndunum, finnst manni ótrúlegt ef ekki er reynt að verða við slíku og nota þá möguleika. Það hefur verið mjög talað um það og hæstv. viðskrh. gerði það fyrir skömmu síðan að það þyrfti að jafna skattalög og samræma þau hér á landi og í samkeppnislöndunum, nágrannalöndum til þess að fá erlenda aðila til að fjárfesta hér. Ég held það þurfi ekkert síður að huga því að bæta stöðu íslensks atvinnurekstrar til þess að íslenskir eigendur geti rekið þau og aukið umsvif.

Frú forseti. Það hefur komið glöggt fram í athugasemdum þeirra sem hér hafa talað að menn eru sammála um að það þurfi að gera sérstakt átak til þess að örva sölu á raforku umfram venjulega notkun hennar hér miðað við núgildandi aðstæður vegna þess að við þurfum að selja þessa umframorku. Um það er alls enginn ágreiningur. Spurningin sem við þurfum hins vegar að svara er hvernig við gerum þetta án þess að spilla fjárhagsstöðu þeirra fyrirtækja sem þarna eru söluaðilar. Vegna þeirrar athugasemdar sem kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. v. vil ég segja það alveg skýrt að skilmálar þeir sem nú hafa verið mótaðir um sölu á umframorku munu að sjálfsögðu líka gilda fyrir fiskiðnaðarfyrirtæki. Þeim munu verða kynntir þeir. Ég vil alls ekki fyrir fram ætla þeim sem að þessu standa, sem eru að sjálfsögðu fyrirtæki sem selja raforku, ráðuneyti selja ekki raforku, virðulegi þingmaður, heldur höfum við aðra skipan mála í okkar landi.  Ég vildi taka undir með hv. 4. þm. Reykv. að það er auðvitað röng hugsun að ekki eigi að lækka verðið á þessari umframorku. Sú hugsun hefur alls ekki heyrst hér í þessum sal að það ætti ekki að gera. Hins vegar verður þarna allt að vera af setningi slegið og skynsamlega fram sett því að það er enginn bættari ef við búum bara til tap og fjárhagsvandræði í okkar orkufyrirtækjum í viðleitni til þess að leysa vanda annarra.

Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs og er umræðum lokið og fyrirspurninni svarað. Út af dagskrá er tekið 2. dagskrármál. Fleira liggur ekki fyrir þessum fundi. Til næsta fundar verður boðað þegar að loknum þessum fundi. Fundi er slitið.