Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Inni í þingdeildinni eru nú 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13 þingmenn sem skv. 45. gr. þingskapalaga þýðir með öðrum orðum að fundurinn sé ekki ályktunarbær. En þar sem forseta er mjög í mun að afgreiða gerðabókina nú óska ég nafnakalls um þá afgreiðslu til þess að skýrt komi fram að fundurinn er ekki ályktunarbær og afgreiðsla fundargerðar á þessum fundi væri lögleysa og rökleysa eins og afgreiðsla tveggja fundargerða á næstsíðasta fundi sameinaðs þings. Þar sem ég var of seinn til að hreyfa andmælum geri ég ráð fyrir því að úrskurður félli á þá lund að ég ætti erfitt með að sýna fram á nú að of fáir þingmenn hafi verið staddir í salnum til þess að afgreiða gerðabækur á þeim fundi, en nú blasir við að hafa nafnakall um þessa afgreiðslu, um það hvort fundurinn samþykki afgreiðslu gerðabókar, sé ályktunarbær. Ég tek undir með hæstv. forseta. Ég óska vissulega eftir því að sú atkvæðagreiðsla og afgreiðsla fari fram þegar í stað um leið og ég hef lokið máli mínu. Ég vænti þess að hæstv. forseti sjái til að slíkri málvenju verði fylgt. --- Ef hæstv. forseti mætti hlýða á mál mitt án þess að stofna til annarra funda úr forsetastóli var ég að bera fram þá hógværu og sjálfsögðu ósk að hæstv. forseti hlutist til um það og sjái til þess að íslensk málvenja sé ekki brotin í fyrirsögnum þingskjala og hér standi ,,kl. 12 á hádegi``.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseta er ljúft og skylt að fresta undirritun fundargerða þar sem það er hárrétt ábending hjá hv. 2. þm. Norðurl. e. að ekki munu vera nægilega margir hv. þm. í salnum.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Því miður verð ég að draga í efa að hæstv. forseti fari rétt með þegar hann gefur í skyn að hann hafi ekki áttað sig á hversu fáir þingdeildarmenn séu hér í salnum. Ég minni á það að þegar ég gerði athugasemd um þetta fyrir tveim fundum hafði hæstv. forseti við orð að ekki skipti máli hversu margir þingmenn væru í þingsalnum heldur í húsakynnum Alþingis og bar svo að skilja að hæstv. forseti væri að raka saman dreifarnar eftir einhverjum merkjaljósum sem hann hefur við forsetaborðið. Nú hefur hæstv. forseti sennilega talið að erfitt væri að koma nafnakalli við þannig að þingmenn gætu gert grein fyrir atkvæði sínu hvar sem þeir væru staddir í húsakynnum Alþingis. Ég vil enn fremur minna á það, hæstv. forseti, að á meðan góð regla var á störfum þingsins brást það ekki að beðið var með að setja fund, hvort heldur var í Sþ. eða deildum, þangað til meiri hluti þingmanna og einum betur væri mættur þannig að hægt væri að afgreiða gerðabækur. Ég hygg ég fari líka rétt með að sá gamli þingskörungur, Gísli Jónsson, þingmaður Barðstrendinga, hafi eitt sinn á fundi Ed., þegar hann hafði beðið í korter eftir því að meiri hluti deildarinnar mætti í deildinni, haft nafnakall til þess að skjalfest yrði hvaða þingmenn það væru sem mættu á réttum tíma. Ég fór fram á það hér áðan, hæstv. forseti, að nafnakall yrði haft í þingsalnum. Að vísu má vera að þetta fámenni stafi af því að fundartími er á næsta óvenjulegum tíma, kl. 12 á hádegi. Sumir þingmenn eru búnir að vera á fundum síðan snemma í morgun og eiga kannski einhverjum erindum ólokið. Eftir sem áður hygg ég að við séum allir þingmenn sammála um eða ættum a.m.k. að vera sammála um að það sýndi þegar í stað meiri festu í þingstörfum ef hæstv. forseti treysti sér til þess að fara eftir þeirri reglu á nýjan leik að meiri hluti þingmanna væri mættur þegar fundur er settur. Það er að vísu ekki bann við því í þingsköpum að forseti megi setja fund undir slíkum kringumstæðum að minni hluti þingmanna sé í salnum, en um leið og menn gefa eftir á þeim punkti fara menn líka að víkja á öðrum punktum einnig. Nú hefur það sem sagt komið fyrir á tveim fundum hverjum á fætur öðrum, að vísu einn fundur á milli svo ég fari nákvæmlega með, að afgreiða gerðabók þó svo að fjarri sé því að meiri hluti þingmanna sé staddur í sameinuðu þingi. Þetta er lausung og los. Má vera að nauðsynlegt sé fyrir þingmenn að íhuga að rétt sé að kveða skýrt á um það í þingsköpum að óheimilt sé að setja fund nema meiri hluti þingmanna sé viðstaddur. Þetta þótti ekki nauðsynlegt áður meðan þinginu var stjórnað af röggsemi, en ef undansláttur á að verða í stjórn þingsins og undanbrögð er óhjákvæmilegt að ákvæðin í þingsköpum séu þeim mun ítarlegri og nákvæmari til þess að þau geti orðið hæstv. forseta til leiðbeiningar. Ég fullyrði að fyrir því eru engin dæmi frá fyrri árum að gerðabók hafi verið samþykkt án þess að lögmætur meiri hluti væri í deildinni eða sameinuðu þingi og ítreka það, sem ég sagði, að ég óska eftir því að atkvæðagreiðsla fari fram um gerðabókina þegar í stað og ég óska eftir nafnakalli um þá atkvæðagreiðslu til þess að fáist úr því skorið hvort nægilegur fjöldi þingmanna sé staddur hér í salnum til að sú afgreiðsla megi verða lögleg.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti mun að sjálfsögðu verða við því að fram fari nafnakall um undirritun fundagerðabókar.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Borist hefur svohljóðandi bréf, dags. 5. maí 1989: ,,Guðmundur G. Þórarinsson, 10. þm. Reykv., hefur ritað mér á þessa leið: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður Framsfl. í Reykjavík, Finnur Ingólfsson, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.`` Þetta er yður hér með tilkynnt, hæstv. forseti. Kjartan Jóhannsson, forseti Nd.`` Finnur Ingólfsson hefur áður átt sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili og er hann boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Evrópuráðið á 40 ára afmæli í dag. Dagsins er minnst með hátíðlegum hætti bæði í Strasbourg og aðildarríkjunum og þykir því hlýða að Alþingi verji nokkrum tíma í upphafi þessa fundar til að minnast þessara merku tímamóta. Evrópuráðið var stofnað í London 5. maí 1949. Að stofnun ráðsins stóðu upphaflega tíu ríki, en síðan hafa sífellt fleiri verið að bætast í hópinn þannig að í dag eru þau 23 talsins. Ísland gerðist aðili að Evrópuráðinu í mars 1950. Reynslan af ógnum heimsstyrjaldarinnar síðari varð hvatinn að stofnun Evrópuráðsins. Þar lá að baki sú einlæga von að aukinn skilningur og samvinna þjóða á milli gæti komið í veg fyrir að slíkur hildarleikur endurtæki sig. Undirtónninn í stofnskrá samtakanna er því verndun mannréttinda og efling félagslegs öryggis eins og stofnun Mannréttindadómstólsins og mannréttindanefndarinnar ber með sér. En sjóndeildarhringur stofnendanna var í raun víðari. Í hillingum sáu þeir fyrir sér friðsama og sterka Evrópu með víðtæka samvinnu á sem flestum sviðum. Á þeim 40 árum sem liðin eru frá stofnun Evrópuráðsins hefur það sannað ágæti sitt svo að ekki verður um villst. Það lætur nú til sín taka á fjölmörgum sviðum þjóðmálalífsins og nægir þar að nefna samvinnu á sviðum er varða atvinnu- og efnahagsmál, menningarmál, vísindi, listir, lög, svo að fátt eitt sé tínt til. Áhrif þess á löggjöf og stjórnsýslu aðildarríkjanna hafa verið umtalsverð. Ekki leikur vafi á því að þátttaka okkar í starfsemi Evrópuráðsins hefur reynst heilladrjúg. Nú þegar við stöndum frammi fyrir því að ríki Evrópubandalagsins munu innan fárra ára mynda eina efnahagslega heild hlýtur Evrópuráðið að vera ákjósanlegur vettvangur til að fylgjast með þeim hræringum sem eiga sér stað og vega og meta áhrif þeirra á hagsmuni okkar. Okkur ber því að rækta samskiptin við Evrópuráðið vel. Nú er mikil þíða í samskiptum austurs og vesturs og ekki er að efa að Evrópuráðið getur látið margt gott af sér leiða í þeim efnum. Innan vébanda Evrópuráðsins svo og annarra samtaka getum við lagt okkar lóð á vogarskálarnar til að komandi kynslóðir fái lifað í friðsamlegum og mannúðlegum heimi. Kjartan Jóhannsson, forseti Nd., er sérlegur fulltrúi Alþingis á hátíðarsamkomunni í Strasbourg í dag og situr hana sem gestur Evrópuráðsþingsins. Mun hann koma á framfæri heillaóskum Alþingis í tilefni afmælisins.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá röggsemi að hafa nafnakall hér við afgreiðslu gerðabókar sem leiddi það af sér að nægilega margir þingmenn komu hingað inn í þingsalinn til þess að hægt væri að afgreiða fundagerðir tveggja síðustu funda þó ekki mætti miklu muna og vil mega vona það að hæstv. forseti fylgi þessu eftir með því að setja ekki fund eftirleiðis nema hér séu nægilega margir þingmenn til þess að hægt sé að afgreiða gerðabók fyrirhafnarlaust eins og hér fyrrum tíð og góð venja hafði skapast um.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti mun reyna að sjá til þess að fundir fari fram með sómasamlegum hætti og á sæmilega röggsaman hátt.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Tilefni þess að ég kem hingað upp virðist kannski einhverjum ekki stórt, en það er fyrirsögn á dagskrá þessa fundar sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Dagskrá sameinaðs Alþingis föstudaginn 5. maí 1989 kl. 12 miðdegis.`` Ég leyfi mér að vekja á því athygli að ég minnist þess ekki nokkru sinni að hafa heyrt tekið svo til orða eða séð á prenti eins og hér segir, ,,kl. 12 miðdegis``, heldur kl. 12 á hádegi. Þótt sumum kunni að þykja að þetta sé ekki merkilegt efni finnst mér við hæfi að Alþingi leitist við að halda í heiðri eðlilega og gamalgróna íslenska málvenju og segja í þingskjölum í ósamræmi við það ,,kl. 12 á hádegi``. Ég vænti þess að hæstv. forseti sjái til að slíkri málvenju verði fylgt. --- Ef hæstv. forseti mætti hlýða á mál mitt án þess að stofna til annarra funda úr forsetastóli var ég að bera fram þá hógværu og sjálfsögðu ósk að hæstv. forseti hlutist til um það og sjái til þess að íslensk málvenja sé ekki brotin í fyrirsögnum þingskjala og hér standi ,,kl. 12 á hádegi``.

Páll Pétursson Frú forseti. Mig langar til að vekja athygli hv. síðasta ræðumanns á því að í þingskjölum a.m.k. svo lengi sem ég hef setið hér hefur verið altítt að taka svo til orða að fundir séu miðdegis. Ég tel að það sé komin hefð á þetta orðalag. T.d. voru fundir á Alþingi föstudaginn 11. mars 1983. Sá fyrsti hófst kl. 11 árdegis. Það var í Ed. Síðan kom fundur í Nd. föstudaginn 11. mars. Hann var kl. 1 miðdegis. En síðan kom fundur í Sþ. og hann var kl. 4 síðdegis.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti verður að gera þá játningu að í fyrsta lagi hafði ég hreinlega ekki tekið eftir þessari fyrirsögn, því síður gefið út neina tilskipun um að þetta orðalag skyldi viðhaft. Ég mun ræða þetta við starfsmenn þingsins og sjá svo til að ef menn kunna illa við þetta orðalag sé reynt að sjá svo til að það verði ekki notað.

Pálmi Jónsson Hæstv. forseti. Ég þakka forseta fyrir eðlileg og glögg viðbrögð við minni málaleitan. Mér fannst hins vegar sérkennileg ræða hv. 1. þm. Norðurl. v. --- sem kannski var ekki í fyrsta skipti eins og nú var lagt mér í eyra. En hans ræða staðfesti það sem ég sagði. Hann sagði að samkvæmt þingskjölum frá 1983 hefði fundur hafist kl. 11 árdegis, annar fundur hafi hafist kl. 1 miðdegis og sá þriðji hafist kl. 4 síðdegis. Ekkert af þessu haggar því, sem ég sagði, að það hefur alltaf verið tekið svo til orða svo lengi sem ég veit að sagt sé kl. 12 á hádegi en ekki kl. 12 miðdegis.

Matthías Á. Mathiesen Virðulegi forseti. Áður en gengið er til dagskrár um fsp. vildi ég leyfa mér að taka til máls um þingsköp. Samkvæmt 31. gr. þingskapalaga leyfði ég mér í marsmánuði að bera fram fsp. til hæstv. utanrrh. og var hún borin fram 22. mars. Þessi fsp. var 359. mál þingsins á þskj. 666. Það dróst nokkuð að henni yrði svarað. Ég gerði athugasemd hér á þingi. Hæstv. utanrrh. gaf skýringar á þeim drætti sem ég mat gildar. Svar barst síðan þinginu 26. apríl og er birt á þskj. 972 og hefur verið dreift til þingmanna. Þar sem þetta svar er ekki fullnægjandi með vísan til fsp. á þskj. 666 og ráðherra hefur þar af leiðandi ekki veitt þau svör við fsp. sem þingmenn hafa rétt til að bera fram sá ég mig knúinn til að leita aðstoðar forseta Sþ. til að fá fram svör við umræddri fsp. og lagði fram bréf til forseta Alþingis í morgun varðandi þetta mál og vildi leyfa mér að lesa það bréf upp eins og það er, með leyfi forseta. ,,Alþingi, 5. maí 1989.QR Forseti sameinaðs Alþingis,QR frú Guðrún Helgadóttir.QR Með vísan til 31. gr. þingskapalaga bar ég fram fsp. til utanrrh., 359. mál, á þskj. 666, varðandi útflutning á ísfiski í gámum. Var fsp. send til ráðherra 22. mars sl. Svar barst frá ráðherra 26. apríl og hefur því verið útbýtt á þskj. 972. Þar sem í svari ráðherra er ekki að finna fullnægjandi svar við 2. lið fsp. eins og spurt var óska ég eftir því með vísan til 3. gr. laga nr. 12/1986 að Ríkisendurskoðun verði falið að gera skýrslu þar sem verður að finna fullnægjandi svar við 2. tölul. nefndrar fsp.`` Undirritað af mér það bréf sem ég las hér upp og lagði til forseta í morgun.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti vill upplýsa að umrætt bréf hefur borist og forseti hefur gert hæstv. utanrrh. viðvart um bréfið og hefur ákveðið að doka við og kanna hvort fullnægjandi svar berst frá honum, áður en til Ríkisendurskoðunar yrði leitað og vona ég að hv. 1. þm. Reykn. sé samþykkur þeirri afgreiðslu.

Fyrirspyrjandi (Margrét Frímannsdóttir) Virðulegi forseti. Á þskj. 840 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. iðnrh. um ráðstafanir til að lækka raforkukostnað í gróðurhúsum. Á sl. vori, nánar tiltekið 11. maí 1988, var samþykkt hér á hv. Alþingi þáltill. sem ég flutti þar sem Alþingi ályktaði að skora á ríkisstjórnina að beita sér fyrir því við stjórnir Landsvirkjunar og Rafmagnsveitna ríkisins að garðyrkjubændum yrði gefinn kostur á hagkvæmari kaupum á raforku til lýsingar í gróðurhúsum í því skyni að breyta samkeppnisaðstöðu innlendrar ylræktar gagnvart innflutningi. Í grg. með till. rakti ég hversu hröð þróun hefur átt sér stað hvað varðar notkun lýsingar við uppeldi plantna í gróðurhúsum hér á landi. Á því ári sem liðið er frá því að till. var samþykkt hefur notkun lýsingar stóraukist, m.a. í trausti þess að samþykkt þessarar þáltill. þýddi í reynd verulega lækkun raforkukostnaðar í þessari atvinnugrein. Aukin raforkunotkun til lýsingar í gróðurhúsum lengir markaðstíma innlends grænmetis og blóma og eykur verulega möguleika okkar á að vera sjálfum okkur nóg hvað varðar þessa framleiðslu. Því spyr ég hæstv. iðnrh.: ,,Hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar af hálfu ríkisstjórnarinnar til þess að lækka raforkukostnað í gróðurhúsum í samræmi við þál. sem samþykkt var á Alþingi 11. maí 1988?``

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Þeirri þál. sem hv. 4. þm. Suðurl. vísaði til í fsp. var vísað til iðnrn. eftir að hún hafði verið samþykkt hér á Alþingi í maí í fyrra. Ráðuneytið fól svo með bréfi, dags. 1. júlí 1988, Rafmagnsveitum ríkisins að taka upp viðræður við forustumenn garðyrkjubænda til þess að leita leiða til hagkvæmari kaupa á raforku en nú er til lýsingar í gróðurhúsum. Samrit af þessum bréfum var sent Bjarna Helgasyni, formanni Sambands garðyrkjubænda, Laugalandi í Borgarfirði. Aðilar þessa máls hafa átt með sér nokkra fundi og sl. haust voru menn sammála um að skoða eina ákveðna leið til að lækka þennan kostnað og til þess að gera vissar mælingar á orkunotkun, en forsenda aðgerða á þessu sviði er að menn viti nákvæmlega hversu mikil notkunin er á og utan álagstíma. Rafmagnsveiturnar gerðu ráðstafanir til að útvega mælitæki til þessarar gagnasöfnunar. Ýmis gögn voru dregin saman af Rafmagnsveitunum og send gróðurhúsabændum í lok janúar sl. Síðan hafa Rafmagnsveiturnar beðið eftir viðbrögðum gróðurhúsabænda og tillögum um tilraunamælingastaði. Það gefur auga leið að gróðurhúsalýsing er mest á veturna, mesta álagstíma raforkukerfisins. Þó er hugsanlegt með skynsamlegri nýtingu og með því að beita næturtaxta að eitthvað megi lækka verðið. Það er nauðsynlegt að gera tilraunamælingar í samstarfi við gróðurhúsabændur áður en hægt er að slá nokkru föstu um hvort unnt sé að lækka verð til lýsingar í gróðurhúsum með bættri nýtingu á raforkunni. Að öðru leyti er auðvitað ekki hægt að lækka þennan taxta nema hann komi niður á öðrum viðskiptavinum Rafmagnsveitna ríkisins. Ég tek það fram að ráðuneytið og Rafmagnsveiturnar eru að sjálfsögðu tilbúin til þess að hafa áfram samstarf við gróðurhúsabændur um þessar athuganir, en málið er sem sagt enn á athugunarstigi.

Fyrirspyrjandi (Margrét Frímannsdóttir) Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. svörin. Þau urðu reyndar eins og mig grunaði, að það hefur ekki mikið skipulagt starf átt sér stað til þess að ná fram verulegri lækkun á raforkukostnaði sem þó var heitið. Ég hef séð þau gögn sem samtökum garðyrkjubænda hafa borist og þar er ekki í raun um neinar úrbætur að ræða frá því sem er. Það hlýtur þó að vera kappsmál að styrkja stöðu þessarar atvinnugreinar og samkeppnisaðstöðu hennar gagnvart innflutningi sem stöðugt eykst. Því vil ég beina því til hæstv. ráðherra að ríkisstjórnin setji í gang meiri og markvissari vinnu í anda þeirrar þáltill. sem hér var samþykkt fyrir ári.

Fyrirspyrjandi (Halldór Blöndal) Hæstv. forseti. Samkvæmt lánsfjárlögum er fjmrh. heimilað að taka lán innan lands að fjárhæð allt að 5,3 milljörðum kr. og hygg ég að ríkissjóði veiti ekki af að þetta fé náist inn. M.a. í því skyni ákvað ríkisstjórnin fyrr á þessu ári að efna til nýs átaks til að safna áskriftum að spariskírteinum ríkissjóðs þar sem lofað var, ef ég man rétt, 7% vöxtum og jafnframt útskýrt að viðkomandi gæti látið þann sparnað fara fram í gegnum kreditkort og var svo mikið við haft að auglýsingabæklingur í öllum regnbogans litum var borinn inn á öll heimili í landinu. Þetta kostaboð var gert á sama tíma og ríkisstjórnin talaði um það í hinu orðinu að nauðsynlegt væri að lækka raunvexti mjög verulega. Af þessu tilefni lagði ég fram fsp. til fjmrh. svohljóðandi: ,,1. Hversu margir einstaklingar hafa nýtt sér tilboð um áskrift að spariskírteinum ríkissjóðs? 2. Fyrir hversu hárri fjárhæð hafa þessir einstaklingar skuldbundið sig? 3. Hversu mikill var heildarkostnaðurinn við söluátakið orðinn 31. mars sl. og hvernig skiptist hann milli einstakra kostnaðarliða? 4. a. Hver var heildarsala spariskírteina ríkissjóðs fyrstu þrjá mánuði þessa árs? b. Hver var heildarinnlausn spariskírteina ríkissjóðs á sama tíma? c. Hverjar voru áætlanir fjmrn. um sölu og innlausn spariskírteina ríkissjóðs á sama tíma?``

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Á sl. ári var gert samkomulag við bankakerfið um kaup og sölu á spariskírteinum ríkisins. Í þessu samkomulagi fólst ákveðin sölutrygging. Þessi samningur var ekki endurnýjaður, en hann hafði í för með sér að ekki var sinnt sem skyldi að byggja upp markað meðal almennings fyrir spariskírteini ríkissjóðs eða kosti þessa sparnaðarforms þótt ljóst sé að eigi efnahagsstjórn í landinu að takast með árangursríkum hætti sé nauðsynlegt að byggja upp varanlegan og stöðugan markað fyrir spariskírteini ríkissjóðs líkt og tíðkast í helstu nágrannalöndum okkar. Ég segi þetta hér í upphafi vegna þess að hluti af þeirri kynningarherferð sem fram hefur farið undanfarna mánuði er undirbúningsstarf og uppbyggingarstarf sem ætlað er að bera árangur til lengri tíma. Hins vegar er mjög ánægjulegt að þegar á fyrstu vikum og mánuðum þessarar herferðar hefur árangurinn orðið mun meiri en flestir bjuggust við þegar ýmsum nýjum hugmyndum var ýtt úr vör eins og t.d. því áskriftarkerfi sem kynnt var fyrir nokkrum mánuðum. Ég vænti þess að þetta starf muni þess vegna halda áfram að bera árangur og vil í því sambandi geta þess hér að ákveðið hefur verið að ráða sérstakan stjórnanda þessarar sölustarfsemi spariskírteina ríkissjóðs til þess að geta byggt þennan þátt í innlendri fjármögnun ríkissjóðs upp með sem skipulögðustum og árangursríkustum hætti. Ég mun nú svara þeim spurningum sem hv. þm. Halldór Blöndal rakti hér. Varðandi fyrstu spurninguna er fjöldi þeirra sem skráð höfðu sig fyrir áskrift að spariskírteinum ríkissjóðs 15. apríl sl. 1919 einstaklingar. Það eru nokkru fleiri en þeir sem að þessu stóðu bjuggust við þegar því var ýtt úr vör því að flestir töldu að það mundi taka þó nokkurn tíma að þessi nýjung festi rætur. Varðandi spurningu nr. 2 hafa þessir 1919 áskrifendur skrifað sig fyrir tæpum 15 millj. kr. á hverjum mánuði þannig að á hverjum mánuði taka þessir tæplega 2000 einstaklingar til sín 15 millj. af spariskírteinum ríkisins eða nákvæmlega 14 millj. 920 þús. Heildarkostnaður í lok mars var 3 millj. 934 þús. eða tæpar 4 millj. og skiptist þannig: auglýsingagerð 1 millj. 551 þús., birting auglýsinga í dagblöðum 1 millj. 181 þús. og birting auglýsinga í sjónvarpi og útvarpi 1 millj. 202 þús. Þar sem verið er að bjóða þessa áskrift í fyrsta sinn er alveg ljóst að hluti af þessum 4 millj., sem hefur verið varið, er fjármagn sem ætlað er að leggja ákveðinn grundvöll bæði varðandi vinnuna sjálfa og kynningarnar. Hvað snertir spurningu nr. 4 hefur heildarsala spariskírteina til loka mars verið 596 millj. kr. Sala spariskírteina hefur hins vegar á síðustu vikum glæðst allverulega þannig að á þeim fjórum vikum tæpum sem liðnar eru frá lokum mars bættust við rúmlega 300 millj. kr. þannig að heildarsalan fram til 28. apríl er 910 millj. kr. frá áramótum. Á sama tíma var innlausn án vaxta 1 milljarður 270 millj. kr. og 1 milljarður 563 millj. með vöxtum. Samkvæmt fjárlögum var heildarinnlausn án vaxta áætluð 3 milljarðar 75 millj. kr. og með vöxtum 4 milljarðar 100 millj. kr. Einnig var spurt um að hve miklu leyti þessi reynsla í sölu samræmist áætlunum fjmrn. Áætlanirnar um sölu fyrstu þrjá mánuði árins voru fyrir janúar 300 millj. kr., fyrir febrúar 300 millj. kr. og mars 150 millj. kr. eða samtals 750 millj. kr. fyrir þessa fyrstu þrjá mánuði, en hún var í reynd eins og ég vék að áðan tæpar 600 millj. kr. fyrir þessa fyrstu þrjá mánuði. Áætlun um innlausn fyrir þetta sama tímabil var sem hér segir: Fyrir janúar 660 millj. kr., fyrir febrúar 80 millj. kr. og fyrir mars 80 millj. kr. eða samtals 820 millj. kr. Hins vegar er rétt að geta þess að ástæðan fyrir því að innlausnin var meiri er sú að einn stór aðili innleysti bréf fyrir 450 millj. kr. í flokki spariskírteina sem báru 7% vexti og þar sem kjör á þessum flokki bréfa voru betri en verið var að bjóða af spariskírteinum núna var ekki gert ráð fyrir nema óverulegri innlausn af þeim bréfum. Þess vegna má að vissu leyti segja að þessi innlausn þessa eina aðila hafi verið út frá hans fjárhagslegum sjónarmiðum nokkuð hæpin, en ef hún er tekin út úr dæminu er ljóst að innlausn hefur í grófum dráttum verið í samræmi við þá áætlun sem gerð var fyrir árið.

Fyrirspyrjandi (Halldór Blöndal) Hæstv. forseti. Ég er orðinn vanur því að einstakir ráðherrar og ríkisstjórnin í heild kenni einatt öðrum en sjálfum sér þegar ekki gengur eins og ráðgert hefur verið. Þannig er um það samkomulag sem gert var í bankakerfinu um kaup og sölu á ríkisskuldabréfum að það var ekki eftirspurn eftir bréfunum eins og vænst hafði verið. Sú var skýringin á því að þau seldust ekki, en alveg fjarri sanni að halda því fram að hér hafi ekki verið byggður upp markaður fyrir spariskírteini ríkissjóðs. Sá markaður hefur verið byggður upp jafnt og þétt a.m.k. þrjá áratugi. Ég man ekki alveg hvenær farið var að bjóða ríkisskuldabréf verðtryggð til sölu og skattfrjáls, en það eru a.m.k. þrír áratugir síðan þannig að þessi markaður er fyrir hendi. Ég vil svo óska hæstv. fjmrh. til hamingju með það að hann skuli hafa fundið þarna tilefni til enn einnar nýrrar stöðuveitingarinnar. Nú ætti það að vera einhver sérstakur stjórnandi sparnaðar ríkissjóðs eða sölu á spariskírteinum ríkissjóðs og væri fróðlegt að hæstv. fjmrh. upplýsti hér á eftir hvort gert hafi verið ráð fyrir fjárveitingum til þess arna í fjárlögum fyrir þetta ár eða hvort hér sé um umframeyðslu að ræða fram yfir það sem í fjárlögum segir því enginn fjmrh. hefur verið jafnstóryrtur þessum um að nauðsynlegt sé að halda sig við fjárlögin eins og þau leggja sig og sérstakur kapítuli um það að fremur beri að segja starfsmönnum ríkisins upp störfum en ráða nýja. Eins og fram kemur í tölum hæstv. ráðherra er sterk tilhneiging meðal sparifjáreigenda til að losa sig við spariskírteinin en innleysa ekki ný í staðinn. Þetta er sama þróun og verið hefur annars staðar í þjóðfélaginu. Í bönkunum hefur dregið úr sparnaði og er það raunar afleiðing af þeirri stjórnarstefnu sem fylgt hefur verið. Ég vil reyna, hæstv. forseti, að halda mig við þingsköpin. Ræðutími minn er á þrotum. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hans svör en þau sýna að sparnaður hefur dregist verulega saman og það söluátak sem nú er í gangi hjá ríkisstjórninni sýnir einnig að hæstv. ríkisstjórn er ekki alvara þegar hún talar um að beita sér fyrir lækkun raunvaxta því að tilburðir hæstv. fjmrh. sýna allt annað.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það er alveg greinilegt að hv. þm. Halldór Blöndal hefur ekki vænst þess að fá það fóður í árásir sínar á hæstv. ríkisstjórn í svörum sem hann kannski bjóst við. Það sýnir ekki skort á sparnaðarviðleitni í landinu að á einum mánuði skuli spariskírteini ríkisins hafa selst fyrir um það bil 300 millj. kr. eins og hefur verið reyndin í aprílmánuði og ég lýsti áðan. Það er líka misskilningur hjá hv. þm. að verið hafi gagnrýni í mínum orðum á framgöngu bankanna vegna þess samnings sem gerður var á sínum tíma. Staðreyndin var hins vegar sú að bankarnir höfðu mjög lítinn áhuga á þessari sölu einfaldlega vegna þess að bankarnir voru sumir hverjir að gefa út bréf, svokölluð bankabréf, í samkeppni við sparskírteini ríkissjóðs þannig að það er ósköp eðlilegt að söluaðilar sem eru að búa til sína eigin vöru og vilja selja hana á sama markaði hafi minni áhuga á að selja þá vöru sem kemur frá öðrum. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að spariskírteini ríkissjóðs hafa verið traust vara í aldarfjórðung. Engu að síður hafði verið vanrækt og voru allir sammála um það að vinna nýjan markað fyrir spariskírteini ríkissjóðs sérstaklega hjá yngra fólki, hjá nýjum þjóðfélagshópum og ýmsum þeim öðrum sem e.t.v. höfðu ekki nægilega skýrar upplýsingar um eðli þessara skírteina. Ástæðan fyrir því að ákveðið var að efna til samstarfs milli Seðlabankans og fjmrn. um sérstaka sölu þessara skírteina er sú að það hafa orðið það miklar breytingar á peningamarkaðnum hér á undanförnum árum að það var nauðsynlegt ef árangur átti að nást að sérstaklega væri skipulagt af hálfu fjmrn. og Seðlabankans hvernig mætti tryggja þessa sölu. Það er ástæðan fyrir því að ákveðið hefur verið að ráða virtan einstakling til að stýra þessum verkum í samvinnu Seðlabankans og fjmrn. Frá þeim málum er verið að ganga þessa daga og verður Alþingi að sjálfsögðu gerð grein fyrir því þegar niðurstaða hefur fengist.

Fyrirspyrjandi (Halldór Blöndal) Hæstv. forseti. Hæstv. fjmrh. sagði --- ja, ég man ekki, það var eitthvað skrýtið orðalag.

Náð í fóður.

--- að ég hefði ekki vænst þess að fá það fóður sem ég hefði ekki fengið eða eitthvað í þá áttina og átta ég mig ekki alveg á hvað fyrir hæstv. fjmrh. vakti. Ég vil hins vegar vekja athygli á öðru, að hæstv. ráðherra hefur 5 mínútur hér tvívegis til að flytja sitt mál en fyrirspyrjandi tvisvar sinnum tvær mínútur samkvæmt þingsköpum þannig að eðlilegt er að mér vinnist ekki tími til þess að víkja að öllum atriðum í máli hæstv. fjmrh. þar sem ég vil virða þingsköp eftir mætti.

Fyrirspyrjandi (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Á þskj. 808 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til iðnrh. um sykurverksmiðju. Það var vorið 1975 sem Þórarinn Sigurjónsson flutti fyrst þáltill. á Alþingi um þetta mál, en þá hafði Hinrik Guðmundsson verkfræðingur gert athugun á hagkvæmni sykurhreinsunarstöðvar á Íslandi. Niðurstaða hans varð sú að Hveragerði væri æskilegur staður fyrir slíka verksmiðju og þar yrði hún arðbært fyrirtæki og þjóðhagslega hagkvæm. Vorið 1977 samþykkir Alþingi síðan þáltill. um hagkvæmnisathugun á byggingu sykurhreinsunarverksmiðju á Íslandi. Var finnska fyrirtækið Finska Socker AB fengið til þess að gera skýrslu um málið og var hún tilbúin í október 1977. Þar var lagt til að framleiða sykur hérlendis. Á árinu 1978 er stofnað Áhugafélag um sykuriðnað hf. Beitti félagið sér fyrir því í samvinnu við Finska Socker AB með stuðningi Norræna iðnaðarsjóðsins að vinna ítarlega skýrslu um sykurvinnslu í Hveragerði. Í niðurstöðum hennar segir m.a.: ,,Þjóðhagsleg áhrif fjárfestingarinnar verða í fyrsta lagi tiltölulega jafnt og hóflegt sykurverð. Í öðru lagi næst talsverður gjaldeyrissparnaður, um það bil 15--18 millj. finnskra marka á ári. Þar fyrir utan er hægt að reikna með hagstæðum áhrifum og atvinnuástandi þar sem verksmiðjan býður upp á ný störf fyrir 60--70 manns. Einnig hlýtur hin nýja tækni sem berst til landsins að vera áhugaverð. Árið 1980 skipaði iðnrn. starfshóp til þess að yfirfara þessa skýrslu og skilaði hann niðurstöðum um það árið 1981. Á grundvelli þeirrar niðurstöðu lagði þáv. hæstv. iðnrh. fram frv. til l. um sykurverksmiðju í Hveragerði í mars 1982, en frv. náði ekki fram að ganga á því þingi. Í febrúar 1983 svaraði þáv. iðnrh. á Alþingi fsp. Þórarins Sigurjónssonar um framgang þessa máls og kveður hann þá iðnrn. enn vera að vinna að nánari athugun málsins. Síðan hefur ekkert komið fram um þetta mál hér á Alþingi eða opinberlega frá iðnrn. og því hef ég leyft mér að spyrja hæstv. iðnrh.: ,,1. Hvað hefur iðnrn. gert til að undirbúa byggingu sykurverksmiðju í Hveragerði síðan iðnrh. flutti frv. um það mál á Alþingi síðan 1982? 2. Hvaða áætlanir liggja nú fyrir í ráðuneytinu um framhald þess máls?

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda lét Áhugafélag um sykuriðnað hf. og Finska Socker AB fara fram athuganir á því á árunum 1979--1980 hvort ráðlegt væri að reisa og reka verksmiðju um sykurvinnslu í Hveragerði sem ætlað væri að nota í rófumelassa sem hráefni og jarðgufu sem varmaorku. Skýrsla um þessa athugun lá fyrir snemma á árinu 1980. Iðnrn. skipaði svo um vorið starfshóp til að fara yfir þessa skýrslu. Í niðurstöðu starfshópsins, sem eins og kom fram í máli fyrirspyrjanda lá fyrir 1981, en í þessum starfshópi voru þrír menn, Hörður Jónsson, Ragnar Önundarson og Sigurður Sigfússon, sagði m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Það er samdóma álit nefndarmanna og hagsmunaaðila, þ.e. fulltrúa Finska Socker og Áhugafélags um sykuriðnað, að meginforsenda hagkvæmni íslenskrar sykurverksmiðju sé að sett verði sérstök sykurlög er heimili að sykurinnflutningur verði annaðhvort bannaður eða tollaður þannig að innfluttur sykur verði ekki seldur á lægra verði hér en sem nemur lágmarksframleiðslukostnaði íslensku verksmiðjunnar að viðbættum hæfilegum hagnaði.`` Iðnrh. bar fram frv. á Alþingi 1982 um heimild til þátttöku ríkisins í sykurverksmiðju sem ekki náði fram að ganga eins og kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda. Síðan hefur ekki verið hafst að af hálfu iðnrn. í þessu máli og ekki eru uppi áform um að taka það upp að nýju. Meginástæðan fyrir þessu er sú að það mun enn vera grundvallarskilyrði, forsenda þess að hagkvæmt sé að reka slíka verksmiðju að sett verði sykurlög þar sem heimild væri fyrir tollvernd, takmörkun á sykurinnflutningi beinlínis eða banni. Ég tel ekki vænlegt að byggja nýja framleiðslugrein á verndarlöggjöf af þessu tagi og minni á að hagsmunir Íslendinga í stærra samhengi eru af fríverslun milli landa og þá ekki síst fyrir okkar helstu framleiðsluvöru, fiskafurðir. Við eigum ekki að fara með ríkisatbeina út í slíka framleiðslu, en ef einstaklingar eða samtök þeirra sjá grundvöll fyrir úrvinnslu úr innfluttum hráefnum af því tagi sem hér er um að tefla geta þeir að sálfsögðu sett upp slík fyrirtæki. Ég minni t.d. á hveitimyllu og fóðurblöndun sem hér fer fram sem að sumu leyti mætti jafna til þessa. Um sykurvinnslu hefur hins vegar ekki tekist að mynda slíkt félag á eigin ábyrgð þeirra sem að rekstrinum standa. Ég minni líka á að það er gagnrýnt á alþjóðavettvangi hvernig Vestur-Evrópumenn standa yfirleitt að sinni sykurframleiðslu, en þar framleiða menn sykur úr rófum sem eru ræktaðar með miklum ríkisstyrkjum á sama tíma og þróunarríkjunum er torveldaður aðgangur að markaði með sykur og sykurreyr og sykurvörur sem þau hafa eðlilegar forsendur til að stunda. Þetta stuðlar auðvitað ekki að því að þar komi fram öflugur sykuriðnaður, en ég tel að við eigum að leggja okkar litla lóð á vogarskálar til þess að það megi verða fremur en að hefja hér sjálfir verndaða sykurframleiðslu.

Fyrirspyrjandi (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir hans svör þó að það séu mér viss vonbrigði að ekkert hafi verið unnið í iðnrn. í sambandi við þessi mál þau sjö ár síðan frv. var hér borið fram. Það kom fram í máli hæstv. iðnrh. að ekki mundi vera grundvöllur fyrir slíkum rekstri hér nema því fylgdi bann við innflutningi. Samkvæmt þeim útreikningum sem liggja fyrir frá Áhugafélagi um sykuriðnað mundi hér vera um hagkvæmt sykurverð að ræða, a.m.k. ef ekki nyti þess sem hæstv. iðnrh. nefndi, hinnar miklu niðurgreiðslu á sykurframleiðslunni í Evrópu. Nú höfum við heyrt að áform eru uppi hjá Evrópubandalaginu að draga eitthvað úr gífurlegum stuðningi við landbúnað í aðildarríkjunum og það hlyti þá að breyta þeirri stöðu sem hér var áður. Jafnframt munu nú fara minnkandi birgðir af sykri og hefur gert síðustu árin og eru horfur á að þær verði litlu meiri en það sem talið er nauðsynlegt vegna markaðarins þannig að þar virðast einnig vera á döfinni einhverjar breytingar á markaðsaðstæðum. Ég vildi því vænta þess að iðnrn. fylgist með þessum málum og geri það sem í þess valdi stendur til að styðja þetta ef því sýnist að tök sé á því.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Í tilefni af seinni ræðu hv. fyrirspyrjanda vildi ég nefna það að Áhugafélag um sykuriðnað eða fulltrúi þess hefur haft samband við iðnrn. nokkrum sinnum á sl. ári. Ég mun að sjálfsögðu láta fylgjast með þeim erindum sem félagið flytur og alls ekki leggja stein í götu þess ef samtök geta um það myndast af hálfu einkaaðila eða félaga í atvinnurekstri að hefja slíka framleiðslu. Mínar athugasemdir varða það fyrst og fremst að ég tel óráð að leggja grunn að slíkri framleiðslu með verndarlöggjöf, nýjum tollum eða bönnum, tálmunum á innflutning á þessu hráefni eða þessari landbúnaðarvöru fjarlægra ríkja, en að öðru leyti mun verða greitt fyrir slíku fyrirtæki eins og hverju öðru iðnfyrirtæki.

Fyrirspyrjandi (Danfríður Skarphéðinsdóttir) Virðulegi forseti. Í maíbyrjun í fyrra voru afgreidd lög um framhaldsskóla frá Alþingi. Við kvennalistakonur sáum marga galla á því frv. sem þá varð að lögum og gerðum ýmsar brtt. bæði varðandi stjórnunarkafla laganna og ýmis atriði varðandi skólastarfið. Við urðum varar við það í umfjöllun um frv. að hugmyndir manna um blöndun nemenda með mismunandi námsgetu voru mjög skammt á veg komnar og erfitt var að fá ótvíræðar upplýsingar um hvað þáv. menntmrh. ætlaðist fyrir varðandi t.d. fatlaða nemendur. Rannsóknir á blöndun í skólum benda til þess að þegar vel tekst að móta samskipti auki slíkt reynslu nemenda og glæði jákvæða sjálfsmynd þeirra. En til þess að svo megi verða verður að koma til náin samvinna og mikið samstarf þeirra sem eiga að vinna að málinu. Við kvennalistakonur vildum hafa alveg á hreinu í fyrra hvort í raun væri ætlunin að stíga skrefið til fulls og gerðum margar brtt. sem m.a. gerðu ráð fyrir sérgreindum fjárframlögum til framhaldsskóla til að mæta sérstökum þörfum sem þessum. Á undanförnum árum hafa margir fjölbrautaskólanna boðið upp á fornámsáfanga í kjarnagreinum, en þær eru upprifjun á námsefni grunnskólans. Erfitt er að meta heildarárangurinn af fornáminu og ómögulegt að fá upplýsingar um námsferil og námsárangur nemenda sem hefja nám í fornámi. Það er víst að margir nemendur ná sér á strik, en það eru líka margir sem þurfa á annars konar uppbyggingu náms að halda og á öðrum námsbrautum en nú standa til boða. Þessa dagana erum við að fjalla um breytingar á lögum um framhaldsskóla þar sem m.a. er ætlunin að fella úr gildi skyldu nemenda til að stunda fornám. Þetta sýnist mér að hljóti að kosta mikinn undirbúning og umræðu meðal starfsfólks í skólunum og jafnvel fjölgun á starfsliði, ekki síst námsráðgjöfum. Undanfarnar vikur hefur væntanlega ekkert verið unnið að þessum undirbúningi vegna verkfalls kennara. En vegna þessara fyrirhuguðu breytinga hef ég leyft mér á þskj. 844 að spyrja hæstv. menntmrh.: 1. Hvernig mun menntmrh. standa að undirbúningi kennara og stjórnenda framhaldsskóla til þess að gera þeim kleift að sinna öllum þeim nemendum sem æskja inngöngu í framhaldsskóla landsins í upphafi næsta skólaárs? 2. Hvaða breytingar eru fyrirhugaðar á uppbyggingu náms á framhaldsskólastiginu nú þegar lágmarkseinkunnin er ekki lengur sett sem skilyrði fyrir inngöngu? 3. Hver er áætluð fjölgun nemenda á fyrsta ári framhaldsskóla vegna þessara breytinga og hver verður þörfin fyrir ný stöðugildi kennara? Það væri auðvitað ástæða til að spyrja margra fleiri spurninga um framhaldsskólann hér við þær aðstæður sem nú eru eftir þriggja vikna verkfall, en þetta eru þær fyrirspurnir sem liggja fyrir á þskj. sem ég hef beint til hæstv. menntmrh.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Það er rétt, sem hv. fyrirspyrjandi sagði í ræðu sinni áðan, að auðvitað hefði þurft að vera búið áður en framhaldsskólalögin voru sett að undirbúa nýtt fyrirkomulag framhaldsskólans, koma þar fyrir margvíslegum brautum, löngum og stuttum, sem unnt er að laga að þörfum nemendanna, en í staðinn eru framhaldsskólalögin sett án þess að inntaki framhaldsskólans hafi verið breytt samhliða eða áður og það er mjög alvarlegur hlutur. Það er ekki fyrr en sl. haust að það fer í gang í menntmrn., sennilega er það í nóvember eða desember, nokkrum vikum eftir að við komum þangað inn, að við setjum í gang hóp sem hefur verið að fjalla um breytt inntak framhaldsskólans þar sem gert er ráð fyrir verulegum breytingum á námsframboði frá því sem verið hefur, m.a. víðtækum tengslum námsbrautanna við atvinnulífið. Við höfum ákveðið að verk af þessu tagi hljóti að taka nokkurn tíma. Við getum ekki sett það inn í alla skóla í haust. Það væri óskynsamlegt að reyna slíkt. Það er óskynsamlegt að gera tilraunir til að kollsteypa skólakerfinu með þeim hætti í einu vetfangi. Þess vegna höfum við ákveðið að hefja tilraunir með nýtt inntak framhaldsskólanámsins í tveimur framhaldsskólum í haust. Ég reikna með að það verði í Fjölbrautaskóla Suðurnesja og í Fjölbrautaskólanum á Selfossi. Ég vík þessu næst að greinargerð sem ég vænti að svari að öðru leyti spurningum hv. þm. Á liðnum árum hafa verið í gildi ákveðnar reglur um lágmarksárangur nemenda á grunnskólaprófi til þess að þeir gætu hafið reglulegt nám í framhaldsskóla. Þrátt fyrir þetta hefur skólum verið heimilt að taka inn nemendur sem ekki fullnægðu þessum skilyrðum og hefur þeim verið gefinn kostur á sérstöku námi, fornámi eða núlláföngum eins og þeir hafa verið kallaðir, til að bæta undirbúning sinn. Í raun hefur það því verið þannig að allir sem lokið hafa námi úr grunnskóla hafa átt kost á framhaldsskólanámi. Það hefur í raun og veru verið þannig. Fornámið hefur hins vegar ekki verið við alla skóla og hefur t.d. ekki verið starfrækt í Reykjavík nema á tveimur stöðum. Samkvæmt nýjum lögum um framhaldsskóla sem sett voru í fyrra eiga allir sem lokið hafa grunnskólanámi eða hlotið jafngilda undirstöðumenntun rétt á að hefja nám í framhaldsskóla að fullnægðum skilyrðum um starfsþjálfun þar sem hennar er krafist. Síðan segir: ,,Nemendum er skylt að stunda fornám í einstökum námsgreinum samkvæmt ákvæðum í námsskrá hafi þeir ekki náð tilskildum lágmarksárangri.`` Í brtt. við stjfrv. sem liggur fyrir Ed. er gert ráð fyrir því að fella þessa skyldu niður. Það verður auðvitað eftir sem áður heimilt að starfrækja þennan þátt í skólastarfi, fornám, a.m.k. fyrst um sinn þar til breytingar á inntaki framhaldsskólanámsins í heild hafa tekið gildi. Raunveruleg breyting á reglum um innritun í framhaldsskóla er því í raun og veru ekki mikil miðað við það sem verið hefur. Vegna þeirrar umræðu hins vegar sem þetta lagaákvæði hefur vakið á síðustu vikum er þó líklegt að einhverjir sem ekki hefðu farið í framhaldsskóla að öllu óbreyttu vakni til umhugsunar um það að þarna opnist tækifæri til náms sem rétt væri að nota sér. Auk þess hefur atvinnustig í landinu áhrif á aðsókn að framhaldsskólum og við vitum ekkert hvernig það kemur út. Og í þriðja lagi er ljóst að það er a.m.k. rétt að gera ráð fyrir því að verkfall það sem staðið hefur nú um fjögurra vikna skeið hafi líka áhrif í þá átt að nemendur í framhaldsskóla í haust verði fleiri en ella hefði verið ef ástandið í skólunum hefði verið með eðlilegum hætti á þessu vori. Hlutfallsleg aðsókn að framhaldsnámi hefur farið vaxandi á síðustu árum og var árið 1987 76% á öllu landinu af árgangi 16 ára nemenda og um 81% á Reykjavíkursvæðinu. Um þessar mundir koma auk þess tiltölulega stórir árgangar inn í framhaldsskólann og af þessum sökum er áætlað að nemendum fjölgi um um það bil 150 í Reykjavík á næsta skólaári og hlutfallslega í öðrum skólaumdæmum. Almennir framhaldsskólar í Reykjavík eru nú mjög þéttsetnir. Er hér fyrst og fremst um að ræða nemendur sem búsettir eru í Reykjavík, en auk þeirra eru nálægt 1500 nemendur ... Ég var að velta því fyrir mér, virðulegi forseti, hvort það væri ekki hugsanlegt að ég mætti ganga á seinni skammtinn líka til þess að fyrri skammturinn væri vandaður. Ég verð að hætta í miðjum klíðum nema forseti heimili annað. Heimilar forseti að ég geri tilraun í eina og hálfa mínútu í viðbót?

Forseti hefur gefið hæstv. ráðherra merki um að hans tíma sé lokið, en ef hann er um það bil að ljúka sínu máli sjáum við til.

Ég tel að það sé sárastutt eftir, hæstv. forseti, og ég þakka þolinmæði forseta. Hins vegar er ekki víst að það sé samt sem áður innan marka þingskapa. En nú skal ég mjög herða róðurinn. Ég var þar kominn sögu að það eru um 1500 nemendur á Reykjavíkursvæðinu í framhaldsskólum sem eru utan af landi og við gerum nú í vor ráð fyrir því að hefja sameiginlega innritun í framhaldsskólana hér á höfuðborgarsvæðinu og reynum eins og kostur er að beina fólki til skóla í sínum byggðarlögum sem margir eru vansetnir og gætu tekið við mun fleira fólki, margir framhaldsskólar úti á landi. Við munum leggja á þetta mikla áherslu og á mánudaginn hef ég boðað fund með skólameisturum á höfuðborgarsvæðinu þar sem gert er ráð fyrr því að það verði skipulögð sameiginleg innritun í alla framhaldsskóla á höfuðborgarsvæðinu frá Reykjavík og suður í Hafnarfjörð. Varðandi málið að öðru leyti má segja að meginundirbúningurinn fyrir næsta vetur hafi farið fram í þessari nefnd um breytt inntak framhaldsskólans þar sem verið er að fara yfir alla þætti málsins. Í þeirri endurskipulagningu er gert ráð fyrir því að nemendur eigi kost á fleiri stuttum námsbrautum þannig að þeir geti útskrifast eftir tiltölulega stuttan tíma, eina, tvær, þrjár eða jafnvel fjórar annir, og fái þetta nám staðfest með sérstöku prófskírteini og það er gengið út frá því að nemendum þessum nýtist þetta nám ef þeir óska að halda áfram námi síðar. Það er gert ráð fyrir því, eins og ég sagði áðan, að nýbreytni af þessu tagi taki gildi í haust í tilraunaskyni í a.m.k. tveimur skólum. Skipulagning af þessu tagi er hins vegar mjög viðamikil, bæði varðandi áfangalýsingar og námsgögn, og einnig þarf að þjálfa kennara í breyttum vinnubrögðum. Allt er þetta verk óunnið, hefði átt að vinna í fyrra og hittiðfyrra en var því miður ekki farið af stað með fyrr en í haust. En ég tel að þessi þróun sé á réttri braut strax og úr vinnudeilunum leysist og ég vil svo taka undir það með hv. þm. að lokum að auðvitað verður að tefla inn í þessa mynd námsráðgjöfum í stórauknum mæli og það er m.a. gert ráð fyrir því í sameiginlegri innritun í framhaldsskólana á Reykjavíkursvæðinu í vor að þar verði námsráðgjafi ráðinn til að vinna með þeim nemendum sem koma til innritunar í framhaldsskólana hér á höfuðborgarsvæðinu.

Fyrirspyrjandi (Danfríður Skarphéðinsdóttir) Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir hans svör og sömuleiðis forseta fyrir að hafa leyft honum að ljúka svörunum. Eins og fram kom í máli hans er þetta mál alls ekki nógu langt komið til þess að hægt sé að taka á því eins og þyrfti. Það kom fram í máli hans að það er aðeins um undirbúning að ræða í tveimur skólum: á Suðurnesjum og á Selfossi. En stærsti hópur nemenda er að sjálfsögðu hér á höfuðborgarsvæðinu og væntanlega margir hér sem þyrftu að komast á styttri námsbrautir sem ég er honum alveg sammála um að þurfi að koma á. En ég vil líka benda á að ég hef orðið vör við það að margir kennarar í efstu bekkjum grunnskólans hafa áhyggjur af nemendum sínum sem eru að koma að því stigi að fara í framhaldsskólann vegna þess að í efstu bekkjum grunnskólans hefur alls ekki verið hægt að bjóða upp á þá sérkennslu sem þyrfti til þess að undirbúa þá undir frekara nám. Varðandi fornámið þá kom einnig fram í máli hæstv. menntmrh. að það er ekki við alla skóla í Reykjavík, það er við flesta fjölbrautaskólana. Þetta hefur hingað til gefið skólum tækifæri til að velja nemendur með ákveðnar lágmarkseinkunnir. Eins og ég sagði hér áður í máli mínu eru þessir fornámsáfangar upprifjun á námsefni grunnskólans, kjarnagreinunum eingöngu, og það eru ekki til nógu góðar heimildir um hversu stórum hluta nemendahópsins þeir gagnast. Það vantar væntanlega námsefnið líka. Námsefnisgerð, sérstaklega á framhaldsskólastiginu, hefur hingað til mikið til verið unnin af kennurum í sjálfboðavinnu, og ég veit ekki hversu fúsir þeir verða til að leggja slíkt á sig enn einu sinni þetta árið, og sömuleiðis skipulagning námsbrauta. Þá vil ég líka benda á að ef við ætlum að taka þetta skref, sem ég tel að við eigum að gera, þá verður það að vera yfirvegað. Það er margt fleira sem þarf að bæta í skólunum heldur en innra starfið og námsefnið, kennslan og því um líkt, t.d. líka húsnæðið sem nemendum er þar boðið upp á. Það eru mjög fáir skólar sem hafa t.d. aðstöðu til þess að taka á móti fötluðum nemendum, þeim sem eru hreyfihamlaðir. Ég bendi á að t.d. við Fjölbrautaskóla Vesturlands er eitt heimavistarherbergi skólans sérstaklega hannað fyrir nemanda í hjólastól, en sá nemandi kemst aldrei út yfir skólalóðina og kemst ekkert innan húss í skólanum. Þannig að það þarf líka að gera stórátak til að þessum nemendum geti liðið vel í skólanum eins og vera ber. Að lokum vil ég aðeins segja það að blöndun í skóla og samfélagi er bæði hugsjón og aðferð og það skiptir mjög miklu máli að vel takist til. Og vona ég að ekki verði flanað að neinu í þessu máli.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegur forseti. Það er aðeins eitt orð í tilefni af síðustu orðum hv. fyrirspyrjanda. Fyrir Ed. liggur frv. til laga um breytingu á lögum um framhaldsskóla þar sem gert er ráð fyrir því að skólum verði bannað að setja kröfur, tilteknar kröfur varðandi frammistöðu nemenda á grunnskólaprófi áður en þeir eru teknir inn í framhaldsskóla. Þetta er algjört úrslitaatriði að þingið skilji sinn vitjunartíma í þessum efnum og hindri það að menn geti að geðþótta útilokað suma frá því að stunda framhaldsskólanám sem er nefnilega brot á lögunum að öðru leyti og anda þeirra.

Fyrirspyrjandi (Guðrún Agnarsdóttir) Virðulegi forseti. Á þinginu 1983--1984 var lögð fram þáltill. um kennslugagnamiðstöðvar í öllum fræðsluumdæmum. Flm. hennar voru þingmenn úr öllum flokkum og samtökum á þingi. Ástæða fyrir flutningi þessarar tillögu var fyrst og fremst sá aðstöðumunur sem er á námi og kennslu barna hér á landi og tók tillagan á einum þætti þessa aðstöðumunar, þ.e. að jafna aðgang að námsgögnum, kennslutækjum og öðrum hjálpargögnum. Ætlað var að finna þessum gögnum samastað í tengslum við fræðsluskrifstofur í hverju fræðsluumdæmi þaðan sem þau yrðu lánuð til skóla í umdæminu. Er að þessu bæði mikill ávinningur en jafnframt beinn fjárhagslegur sparnaður. Þáltill. náðist ekki úr nefnd á þessu þingi og var því endurflutt óbreytt á þinginu 1984--1985 og þá fékkst hún samþykkt með nokkrum breytingum. Þetta var 13. júní 1985. Þann 3. des. sama ár gerði ég, sem einn af flm. þessarar tillögu, fsp. til þáv. hæstv. menntmrh. um það hvað liði framkvæmd könnunarinnar. Ráðherra sagði ráðuneytið hafa sent öllum fræðslustjórum, fræðsluráðum og stjórn Samtaka sveitarfélaga bréf um þetta efni. Nokkur svör höfðu þá borist með athyglisverðum tillögum, sagði ráðherra. Þó höfðu ekki allir svarað og því engin lokaafstaða tekin til málsins. Enn spurði ég um þetta mál þáv. hæstv. menntmrh. þann 17. febr. 1987, og þá fengust reyndar mjög svipuð svör. Að mínu viti hafði ótrúlega mikill fjöldi enn ekki svarað og verð ég að segja að það olli mér talsverðum vonbrigðum á þeim tíma. Síðan spurði varaþingmaður, Pétur Bjarnason, sem hér var inni á þingi, um sama mál 20. okt. 1987, hvað liði framkvæmd þessa máls, enda býst ég við að hann hafi fundið glöggt fyrir því sem fræðslustjóri á Vestfjörðum að þetta væri mál sem þyrfti úrbóta við. Þá kom enn í ljós að svör höfðu borist treglega þrátt fyrir ítrekun og þáv. menntmrh. taldi tilgangslítið að halda áfram könnun viðhorfa aðila með því að leita skriflegs álits eins og í upphafi var reynt. Hins vegar taldi hann ljóst að mikill áhugi væri á að koma upp kennslugagnamiðstöðvum við fræðsluskrifstofur, a.m.k. úti á landi. Hann taldi það rétta leið að koma slíkum miðstöðvum upp og ákvað að leita tilnefninga í nefnd til að gera úttekt á stöðu mála á þessu sviði og tillögur um skipan þeirra í framtíðinni. Þetta hugðist hann gera í samvinnu við samtök sveitarfélaga. Nú vil ég ítreka enn fsp. um þetta mál sem enn er brýnt og enn þarfnast úrbóta og hef því leyft mér að spyrja hæstv. menntmrh. á þskj. 860: ,,Hvað líður könnun á því hvernig hagkvæmast er að auðvelda öllum skólum aðgang að námsgögnum, kennslutækjum og hjálpargögnum, eins og segir í þál. þeirri er samþykkt var á Alþingi 13. júní 1985?``

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegur forseti. Hv. 6. þm. Reykv. hefur hér í ræðu sinni rakið aðdraganda þessa máls og hef ég engu þar við að bæta öðru en því að ég hygg að það hafi ekki komið fram í máli hennar að snemma á árinu 1988 var skipuð nefnd til að gera tillögur um uppbyggingu kennslugagnamiðstöðva í tengslum við fræðsluskrifstofur. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef úr ráðuneytinu var þessi nefnd skipuð 4. febr. 1988. Í nefndinni eiga sæti Bergþóra Gísladóttir, tilnefnd af BK, Jón Guðmundsson Námsgagnastofnun, Kristinn V. Jóhannsson, Sambandi ísl. sveitarfélaga, Pétur Bjarnason, tilnefndur af fræðslustjórum, og Hrólfur Kjartansson án tilnefningar og er hann formaður nefndarinnar. Þessi nefnd hafði fjórþætt hlutverk: 1. Að gera úttekt á þeirri náms- og kennslugagnaþjónustu sem fræðsluskrifstofur bjóða nú þegar. 2. Að kanna hvaða möguleikar eru á þjónustu kennslumiðstöðvar í Reykjavík við skóla utan höfuðborgarsvæðisins. 3. Að meta hvaða náms- og kennslugagnaþjónustu er æskilegt að koma upp í tengslum við fræðsluskrifstofur. 4. Að gera tillögur um á hvern hátt slíkri þjónustu verði best komið á og setja fram áætlun um kostnað. Þessi nefnd mun hafa komið saman til nokkurra funda vorið 1988. Það varð hins vegar ljóst, er mér tjáð, að nefndin mundi ekki ljúka tillögugerð fyrir fjárlagatillögur haustið 1989. Formaður nefndarinnar hefur hins vegar heitið mér því að skila mér tillögum sem byggjast á þessum fjórum aðalverkefnum nefndarinnar núna fyrir lok --- ja, það stendur reyndar í byrjun maímánaðar nk. þegar þetta uppkast að svari er skrifað sem er 24. apríl sl. Þannig að það er gert ráð fyrir því að nefndin skili sínu áliti. Með öðrum orðum ætlar hún að fjalla um málið án þess í raun og veru að halda áfram með könnunina því það er eins og hún hafi ekki borið mikinn árangur, menn hafa ekki svarað, og þá ætlar nefndin að gera þetta upp við sig sem slík. Eins og hv. fyrirspyrjanda er kunnugt er nú á fræðsluskrifstofunum, að ég hygg öllum, kominn vísir að slíkum kennslugagnamiðstöðvum sem lána kennslugögn til skóla og þar sem kennarar geta komið og unnið að ákveðnum verkefnum. Við erum þeirrar skoðunar sem höfum nú með að gera málefni menntmrn. að þetta starf eigi að efla um leið og við stefnum að því að efla fræðsluskrifstofurnar eins og m.a. kemur fram í drögum að frv. til laga um breytingu á lögum um grunnskóla sem dreift hefur verið til hv. þm. í handriti. Sú starfsemi sem hér um ræðir við fræðsluskrifstofurnar hefur færst mjög í aukana á undanförnum árum og er satt að segja nokkuð jákvæð víða. Jákvætt skref til góðrar skólaþróunar að mínu mati og ég verð var við það, hvort sem maður kemur í fræðsluskrifstofuna á Vestfjörðum eða á Austfjörðum eða á Norðurlandi eystra, svo ég nefni nokkrar, að það er mikill áhugi á þessu starfi og kennarar sækja mikið með sín málefni til fræðsluskrifstofanna og þessara kennslugagnamiðstöðva og nota talsvert mikið af þeim gögnum sem þarna er hægt að fá. Ég er alveg sammála hv. þm. um að það er mjög mikilvægt að hlúa að þessu starfi. Og ég vænti þess að þegar þessi nefnd skilar áliti þá verði hægt að taka ákvarðanir um næstu skref.

Fyrirspyrjandi (Guðrún Agnarsdóttir) Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans. Ég fagna því að nú skuli vera kominn nokkur framkvæmdaskriður á málið og ég vil biðja hæstv. menntmrh. og hæstv. fjmrh., sem situr hér við hlið hans --- heppnin er með mér í dag --- og hefur hlustað á þetta mál, ég vil biðja þá að fylgja þessu máli vel eftir við fjárlagagerð þannig að tryggt verði að þessu grundvallaratriði, sem m.a. tryggir raunverulegt jafnrétti til náms, barna á landsbyggðinni eða í dreifbýlinu og þeirra sem búa í þéttbýli, verði nú sinnt með nokkrum myndarskap og meiri myndarskap en áður hefur verið. Þess vegna bið ég þessa tvo hæstv. ráðherra að fylgja nú tillögu nefndarinnar vel eftir og gæta þess að fjárveitingar verði myndarlegar þar sem þeirra er þörf.

Fyrirspyrjandi (Guðrún Agnarsdóttir) Virðulegi forseti. Í byrjun desember á þinginu 1987 flutti ég ásamt hv. þm. Danfríði Skarphéðinsdóttur frv. til laga um breytingu á lögum nr. 33/1983, um bann við ofbeldiskvikmyndum. Breytingin sem við lögðum til var gerð til að koma í veg fyrir að lögin féllu úr gildi við þau áramót og var fólgin í því að fella brott sólarlagsákvæði sem sett voru í lögin við samþykkt þeirra. Frv. okkar var samþykkt og lögin því framlengd. Við umræður um frv. kom fram í máli hæstv. þáv. menntmrh. að skipuð hefði verið nefnd 22. apríl 1987 til að endurskoða þessi lög. Ráðherra gat þess einnig að nefndin teldi æskilegt að fella saman ákvæði um bann við ofbeldiskvikmyndum og ákvæði um skoðun kvikmynda en slík ákvæði eru nú í lögum um vernd barna og ungmenna. Þá gat ráðherra þess enn fremur að þau lög væru einnig í heildarendurskoðun. Er það vel því að löngu er tímabært að endurskoða þau lög og færa til nútímahorfs og þá til samræmis við þarfir og hagsmuni barna og ungmenna. Þjóðfélagshættir hafa mikið breyst á þeim 23 árum síðan lögin voru sett og nægir að minnast á þá miklu breytingu sem orðin er á högum fjölskyldunnar. Árið 1960 var atvinnuþátttaka giftra kvenna utan heimilis 20% en var orðin 83% árið 1985. Þessi staðreynd, auk margra annarra, kallar á aukna ábyrgð samfélagsins til verndar börnum og ungmennum. Þann 8. des. 1988 gerði ég ásamt hv. þm. Danfríði Skarphéðinsdóttur fsp. til hæstv. menntmrh. varðandi þessi lög um ofbeldiskvikmyndir en einnig um heildarendurskoðun laga um vernd barna og ungmenna. Í svari ráðherra kom fram að nefnd hefði verið skipuð í ráðuneytinu 1987 sem hefði starfað óslitið að þessu verkefni. Hún hefði áhuga á að ljúka störfum sem fyrst en það hefði nokkuð tafist vegna þess hversu viðamikið verkefnið hefði verið, en mundi von bráðar skila tillögum til ráðuneytisins. Þetta var sem sé í desember sl. Því hef ég nú beint fsp. til hæstv. menntmrh. um þetta mál að nýju þar sem ég tel það mikilvægt og nauðsynlegt að minna á það.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Það var 18. nóv. 1988 sem mér barst bréf frá þeirri nefnd sem endurskoðar lög um vernd barna og ungmenna og í lok bréfs nefndarinnar segir: ,,Nefndin hefur áhuga á að ljúka störfum sem fyrst en vegna þess hve viðamikið verkefnið er þykir ekki ráðlegt að tímasetja starfslok nánar.`` Ég hafði það þó upp úr samtölum við nefndarmenn og formann nefndarinnar á þeim tíma að gera mætti ráð fyrir því að fljótlega eftir áramót væri hægt að gera ráð fyrir því að ráðuneytið fengi frv. í hendur og reiknaði ég satt að segja með því, m.a. við framlagningu lista um hugsanleg mál á vegum menntmrn. sem tekin yrðu fyrir á yfirstandandi þingi, að þetta yrði eitt þeirra mála. Því miður hefur sú verkáætlun nefndarinnar ekki staðist. Málefni þau sem hún fjallar um eru flókin og ætla ég ekki að fara yfir það frekar hér, en vegna þess hversu mál hafa dregist lagði ég þessa spurningu fyrir formann nefndarinnar: Hvenær er þess að vænta að nefndin skili áliti? Og formaður nefndarinnar svaraði mér með bréfi sem er dags. 24. apríl 1989 og er á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Endurskoðun laga um vernd barna og ungmenna, nr. 53/1966, hefur nú staðið yfir í tæp tvö ár. Verkefni þetta er viðamikið, enda var tekin sú afstaða að nauðsynlegt og skynsamlegt væri að endurskoða lögin í heild. Þegar litið er til þeirra hagsmuna sem í húfi eru varðandi öryggi og velferð barna og ungmenna er ljóst hve mikilvægt er að vanda vel lagasetningu um barnavernd. Sérstaka áherslu þarf að leggja á að skilgreina réttarstöðu barna og ungmenna sem best. Gengið hefur verið út frá því að börn þurfi að njóta sérstakrar verndar vegna þess að þau eru börn. Á hinn bóginn er vandasamt að sjá fyrir með hvaða hætti réttur þeirra verði nægjanlega vel tryggður. Nefnd sú sem skipuð var til að endurskoða lögin um vernd barna og ungmenna hefur athugað sérstaklega hvernig réttur barna og ungmenna er tryggður í öðrum löndum, einkum á Norðurlöndunum, en þar hefur farið fram endurskoðun á barnaverndarlögum á síðari árum. Þá hefur nefndin haldið fundi með ýmsum aðilum sem hafa reynslu og þekkingu á málefnum barna og ungmenna og einnig hefur hún haft samstarf við nefndir sem hafa haft með höndum endurskoðun á lögum sem tengjast börnum og barnavernd. Endurskoðun laganna er nú á lokastigi, en fyrirhugað er að nefndin skili tillögum að lagafrumvarpi til ráðuneytisins þann 10. maí nk.`` Undir bréfið skrifar Sigríður Ingvarsdóttir fyrir hönd nefndarinnar. Ég vænti þess að þetta svari fsp. hv. þm. og greini jafnframt frá því að ég er reiðubúinn til þess að láta þessi frumvarpsdrög, þegar þau koma, ganga til þeirra þingmanna sem áhuga hafa eða sýnt hafa þessum málaflokki áhuga því að það er auðvitað nauðsynlegt að um mál af þessu tagi sé sem víðtækust samstaða hér á hv. Alþingi.

Fyrirspyrjandi (Guðrún Agnarsdóttir) Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Ég fagna því að nú skuli kominn tími á verkalok nefndarinnar. Það er langt frá því að ég vanmeti verk hennar eða telji að verkefnið sé ekki viðamikið og auðvitað þarf að vanda alla vinnu að því. Nefndarstörf geta dregist á langinn vegna ýmissa óviðráðanlegra aðstæðna, það er skiljanlegt og eðlilegt. Ég mundi mjög gjarnan vilja fá að sjá niðurstöður þessarar nefndar eins og hæstv. ráðherra bauð upp á og fagna því að málinu skuli nú senn lokið í vinnslu nefndarinnar.

Fyrirspyrjandi (Kristín Einarsdóttir) Virðulegur forseti. Í jafnréttislögum frá 1985 segir í 10. gr., með leyfi forseta: ,,Í skólum og öðrum mennta- og uppeldisstofnunum skal veita fræðslu um jafnréttismál. Kennslubækur og kennslutæki, sem þar eru notuð, skulu vera þannig úr garði gerð að kynjum sé ekki mismunað.`` Þetta er svo til samhljóða ákvæði sem var í jafnréttislögum frá 1976, þannig að þetta er búið að vera lengi í lögum, en þrátt fyrir þetta ákvæði eru skólabækur enn langt frá því að fullnægja þessu ákvæði laganna, að mínum dómi alla vega og reyndar margra fleiri vegna þess að í skólastefnu Kennarasambands Íslands sem samþykkt var á 4. fulltrúaþingi Kennarasambandsins þann 1.--4. júní 1987 stendur, þar sem talað er um jafnrétti til náms, m.a., með leyfi forseta: ,,Unnið verði gegn mismunun í skólum vegna kynferðis.`` Og síðar segir: ,,Kennarasamband Íslands vill að námsefni skólanna verði endurskoðað með tilliti til jafnrar stöðu kynja og nemendur í skólum fái fræðslu um það misrétti sem konur verða enn fyrir í þjóðfélagi okkar.`` Þetta er samþykkt 1987 og er því alveg greinilegt að þrátt fyrir ákvæði í lögum í yfir 10 ár er ástandið ekki gott að mati kennara að því er varðar mismunun vegna kynferðis. Og það er einnig mitt mat og reyndar flestra sem nálægt þessum málum hafa komið að mjög mörgu sé ábótavant í þessum efnum. Ég hef því leyft mér að spyrja hæstv. ráðherra um þessi mál á þskj. 878, en fsp. hljóðar svo: ,,Hvað líður endurskoðun námsefnis með tilliti til jafnrar stöðu kynja?`` Og síðan: ,,Hvaða þættir hafa verið teknir til endurskoðunar að því er þetta efni varðar?`` Í því efni hef ég þá ekki síst í huga hvaða atriði eru lögð til grundvallar þegar verið er að endurskoða námsefni eins og það sem hér er talað um með tilliti til jafnréttis.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Samkvæmt þeim upplýsingum sem við fengum hjá Námsgagnastofnun er talinn liðinn um áratugur frá því að tekið var að leggja áherslu á að allt nýtt námsefni tæki tillit til jafnrar stöðu kynja. Þess vegna er það auðvitað þannig að eldra námsefni er sjálfsagt meira og minna galómögulegt í þessu samhengi eins og við munum öll sem kunnum vissar setningar úr sumum bókum sem við lásum í frumbernsku. Þessi áhersla hefur orðið æ sterkari í Námsgagnastofnun og sl. þrjú ár hefur þetta verið eitt aðalatriðið í þeim leiðbeiningum sem Námsgagnastofnun gefur út fyrir námsefnishöfunda. Í leiðbeiningabæklingi stofnunarinnar um þetta efni segir m.a.: ,,Námsefni sé laust við fordóma, t.d. hvað varðar fötlun, stöðu kynjanna, stétt, búsetu, trúarbrögð og kynþætti. Bæði þarf að hafa í huga að forðast efni sem ýtir undir eða felur í sér fordóma og einnig að benda á að brjóta upp viðhorf sem ríkjandi eru og viðhalda alls kyns misrétti.`` Nú er það þannig á síðari missirum, að því er mér er tjáð, að meiri hluti þess námsefnis sem Námsgagnastofnun hefur gefið út og notað er í grunnskólum er annaðhvort það nýtt að þar er tekið tillit til jafnrar stöðu kynjanna eða það hefur verið endurskoðað með tilliti til þess. Hér stendur: ,,meginhluti námsefnis eða meiri hluti``, en hversu stór meiri hluti skal ég ekki um segja og er sjálfsagt mismunandi eftir skólum. Um mat á námsefni til útgáfu fyrir grunnskóla hefur Námsgagnastofnun samráð við menntmrn., skólaþróunardeild, en um námsefni sem gefið er út af öðrum aðilum gilda engar sérstakar reglur og það er í raun og veru mjög erfitt mál fyrir okkur að setja neinar sérstakar reglur um einstaka þætti mála eins og þessa þegar efni er gefið út á vegum annarra aðila. Það er unnið að því núna í menntmrn. að móta viðmiðunarreglur fyrir námsefni og í drögum að þeim sem fyrir liggja er tekin sama afstaða bæði hvað varðar jafnrétti kynjanna og Námsgagnastofnun hefur að leiðarljósi. Þetta er í rauninni það eina sem við getum gert, þ.e. að setja viðmiðunarreglur sem höfundar námsefnis geta þá tekið tillit til. Í þessu sambandi bendi ég síðan á drög að aðalnámsskrá grunnskóla sem liggja hér fyrir þinginu þar sem tekið er á jafnréttismálum með nýjum hætti. Og ég vil reyndar upplýsa að í endanlegri gerð aðalnámsskrárinnar, sem var undirrituð 28. apríl sl. og verður dreift núna í næstu viku til skóla og skólafólks, er mjög ákveðin áhersla í þessu efni, bæði varðandi námsefni, kennslugögn og fleira í tengslum við jafnréttismálin. Ég vil svo bæta því við að á vegum starfshóps menntmrn. er verið að vinna sérstakan bækling um jafna stöðu kynja í skólum. Hann er unninn af starfshópi sem í eru Elín G. Ólafsdóttir, Gerður G. Óskarsdóttir og Sigríður Jónsdóttir. Tilgangur þessa rits er að vekja athygli kennara og annarra uppalenda á ólíkri stöðu kynjanna í skólum. Þannig reynt að framfylgja 10. gr. laganna frá 1985 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla þar sem fjallað er um hlut mennta- og uppeldisstofnana. Skólinn byggir starf sitt á meginhugmyndum um jafnrétti og jafngildi allra manna, þar með talið jafnrétti kynjanna. Markmið sem þetta nægir þó ekki til að jafna stöðu kynjanna. Ritinu er ætlað að vekja til umhugsunar og umræðu sem leitt gæti til aukins skilnings á ríkjandi viðhorfum, jafnvel fordómum til þessara mála og hvetja til úrbóta þar sem mismunun er að finna. Í ritinu eru fyrst og fremst, eins og það liggur nú fyrir, vangaveltur, fullyrðingar, spurningar og hugmyndir. Því er ekki ætlað að vera almennt upplýsingarit um stöðu kynjanna, en þar er tekið á margvíslegum málum. Tilgangurinn er sá að opna umræður, opna hugi fólks andspænis því verkefni sem hér er á ferðinni og það er í raun og veru höfuðatriði að kennarar og þeir sem stýra frekar umræðunni í skólunum eigi aðgang að ritum af þessu tagi, jafnframt því sem námsefnið þarf að vera gott. Ég vænti þess og veit reyndar að þetta kver getur komið út síðar á þessu ári. Það liggur sem sagt fyrir í handriti og ég vænti þess að það verði einhvern tíma síðar eða upp úr miðju árinu sem það kemur út. Ég taldi rétt, virðulegi forseti, að halda þessari vinnu til haga líka í tilefni af fsp. sem ég þakka fyrir.

Fyrirspyrjandi (Kristín Einarsdóttir) Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra svör hans. Það var gott að fá upplýsingar um það rit sem þarna er á ferðinni. Ég tel slíkt rit geta skipt miklu máli við endurskoðun og samningu námsefnis sem tekur tillit til nútímans en ekki fortíðarinnar. Það er mjög mikilvægt að kennslubækur og námsgögn séu þannig úr garði gerð að kynjunum sé ekki mismunað og þegar verið er að tala um mismunun á kynjum verður að gefa sem raunsannasta mynd af þjóðfélaginu. Ef við tökum vinnumarkaðinn sem dæmi hefur áherslan hingað til verið lögð á það að hafa áhrif á stúlkur til að breyta sínu vali. Ég held að það geti haft slæm áhrif ef við reynum eingöngu að hafa áhrif á konur eða stúlkur til að fara inn í hefðbundin karlastörf. Á það hefur mér fundist vera of mikil áhersla lögð varðandi jafnréttismálin. Það er alveg ljóst að núna verðum við að nota einhverjar gamlar kennslubækur þar sem fram koma þeir fordómar sem við viljum ekki hafa inni í bókunum eins og ráðherra minntist á hér áðan. En það getur samt verið í lagi að nota slíkar bækur ef kennarar benda nemendum á hvar fordómarnir eru og hvað þarna er verið að skekkja hina raunverulegu mynd. Það þarf því ekki endilega að vera af hinu illa að nota bækur sem eru með fordómum í því að stundum geta þær raunverulega verið af hinu góða til að sýna börnunum fáránleikann. Það hefur reynst mér a.m.k. mjög vel með mín börn því ég hef nú þurft að þola ýmislegt varðandi skólabækur og reyndar ekki bara skólabækur, heldur allar bækur sem börnum er boðið upp á. Ég vona að þessi mál séu á réttri leið. Ég geri mér grein fyrir því að það er ekki hægt að skipta skyndilega um námsefni og þess vegna hef ég trú á því að þetta rit geti gert gagn sem ráðherra minntist á og verið er að gefa út með leiðbeiningum og hugleiðingum um jafnréttismál en ekki kannski endilega með ,,réttum`` skoðunum. Það er náttúrlega ekki hægt að segja fólki hvað sé rétt, heldur benda fólki á það sem miður hefur farið og af upptalningu ráðherrans á þeim sem sæju um þetta rit líst mér mjög vel á að það muni koma að gagni.

Fyrirspyrjandi (Jón Sæmundur Sigurjónsson) Virðulegi forseti. Hér á árum áður var Siglósíld lagmetisfyrirtæki í eigu ríkisins. Þetta fyrirtæki skapaði atvinnu fyrir tugi fólks og fyrirtækið stóð við sínar skuldbindingar gagnvart sveitarfélagi og þjónustuaðilum. Lengst af var kvartað undan taprekstri þessa fyrirtækis og undan því að þetta fyrirtæki væri byrði á ríkissjóði. Því lenti þetta fyrirtæki á lista yfir þau fyrirtæki sem ríkið vildi einna helst losa sig við og það þótti sjálfsagt að þetta fyrirtæki væri í einkaeign og má kannski renna mörgum stoðum undir þá skoðun. Siglósíld var sem sagt seld eða öllu heldur, eins og að var staðið, rétt á silfurbakka til einkaaðila. Fyrirtækið var ekki auglýst heldur var fyrirtækið selt í lokuðum samningum og þrátt fyrir mikinn áhuga heimamanna á Siglufirði fékk enginn þeirra heimamanna að kaupa hlut í fyrirtækinu nema hann væri annaðhvort bæjarfulltrúi Sjálfstfl. eða í stjórn þess flokksfélags. A.m.k. varð það niðurstaðan. Því er spurt: Hvernig hafa þessir menn staðið sig gagnvart þessum kaupum? Hvað hefur Sigló hf., sem var kaupandi fyrirtækisins, greitt af kaupverði lagmetisiðjunnar Siglósíldar frá kaupdegi til dagsins í dag? Samkeppni er mjög hörð á meðal rækjuverksmiðja en þegar meira kapp en forsjá ræður þar ferð getur ekki annað en farið illa. Þegar verksmiðjur taka að sér að greiða olíu, vistir og veiðarfæri fyrir báta til að fá þá í viðskipti og greiða síðan 50% ofan á auglýst rækjuverð til að tryggja sér hráefni þarf ekki að undra að kostnaðarreikningar springi og ýmsir þjónustuaðilar og sveitarfélag fái ekki greidda sína reikninga. Það fyrirtæki sem áður var rekið á ríkisstyrkjum sem ríkisfyrirtæki var svo seinna sem Sigló hf. rekið á kostnað sveitarfélags og þjónustuaðila. Nú er fyrirtækið gjaldþrota. Gjaldþrotaupphæðin er tæplega 300 millj. kr., þar af um 140 millj. kr. veðskuldir. Þar er ríkið í 14. sæti veðkröfuhafa. Ríkið hefur haft þetta fyrirtæki í uppboðsmeðferð í á annað ár og aldrei gengið til ákveðinna aðgerða í þeim málum, en hrapað alltaf niður um veðsæti eftir því sem mér skilst. Tæplega 100 millj. kr. skulda eru í eigu þjónustuaðila og einkaaðila á Siglufirði og það er mjög stór biti fyrir ekki stærra bæjarfélag að bera. Þetta fyrirtæki var ekki fyrr lýst gjaldþrota en þau undur og stórmerki gerast að fyrri eigendur rísa upp úr öskunni, dusta af sér rykið og láta sem ekkert hafi í skorist. Skipt er um nafn og kennitölu, en annars er allt óbreytt. Þetta er ekki einsdæmi í íslensku efnahagslífi í dag að menn hlaupi frá sínum skuldum, stofni ný fyrirtæki og skilji ríki og bæ, lífeyrissjóði og þjónustuaðila eftir með tiltölulega eignalaus þrotabú sem greiðslu fyrir veitta vinnu og þjónustu. Þetta er því miður, eins og einn góður maður sagði á sínum tíma, löglegt en siðlaust. Því er spurt: ,,Hefur fjmrn. í hyggju að gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir að aðilar að gjaldþroti reki fyrirtækið áfram undir nýju merki og komist þannig hjá greiðslu allra skuldbindinga til stórskaða fyrir skuldareigendur?`` Virðulegi forseti. Nú er ljóst að mikill áhugi er meðal heimamanna og það á mjög breiðum grundvelli að fá að yfirtaka þetta fyrirtæki til að skapa festu í atvinnulífi Siglufjarðar og til að tryggja áframhald vinnslunnar, ekki bara í sjö mánuði, eins og leigusamningur við þá gjaldþrotamenn segir til um, heldur um alla framtíð. Það er algjör óhæfa að skiptaráðandi skuli láta gjaldþrotamenn ganga fyrir um leigu á þessu fyrirtæki. Skiptaráðandi á að vera hagsmunaaðili skuldareigenda, en við þá virðist ekki hafa verið haft samráð á nokkurn hátt. Því er spurt: ,,Var haft samband við fjmrn. sem einn stærsta kröfuhafa í þrotabú Sigló hf. varðandi leigu á eignum þrotabúsins til Sigluness hf.?`` Og einnig: ,,Til hvaða ráðstafana hefur fjmrn. gripið til að gæta hagsmuna ríkisins í þessu tilviki?`` Ég vil fara fram á, ef Sigló hf. hefur ekki staðið við kaupsamning, t.d. varðandi greiðslur á lagmetisiðju o.fl., að ríkið leysi fyrirtækið til sín og selji það hinu nýstofnaða fyrirtæki heimamanna, Sunnu hf.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að málefni Siglósíldar eru skóladæmi um það hvernig Sjálfstfl. gaf flokksgæðingum sínum ríkisfyrirtæki í nafni einkavæðingar og greiddi síðan fyrir því að þeir gátu haldið starfseminni áfram án þess að greiða krónu í ríkissjóð fyrir fyrirtækið. Mér fyndist þess vegna við hæfi, virðulegi forseti, að óska eftir því að hv. 1. þm. Suðurl. Þorsteinn Pálsson, formaður Sjálfstfl. og fyrrv. fjmrh., væri viðstaddur þessa umræðu hér og fagna því að á síðustu mínútum hafa þó nokkrir þm. Sjálfstfl. gengið í salinn vegna þess að ég hélt kannski að það væri með vitund og vilja að þeir væru fjarverandi þegar þessari spurningu væri svarað. Vil ég því spyrja virðulegan forseta hvort hv. þm. Þorsteinn Pálsson sé í húsinu. Það væri æskilegt að hann væri viðstaddur þessa umræðu.

Hv. 1. þm. Suðurl. er í húsinu og það er þegar búið að gera ráðstafanir til þess að biðja hann að koma í salinn.

Ég fagna því að það hefur verið ákveðið að tryggja að hv. þm. Þorsteinn Pálsson verði viðstaddur og er leitt að fyrrv. þm. Albert Guðmundsson, þáv. fjmrh. Sjálfstfl., skuli vera farinn af þingi vegna þess að það hefði verið við hæfi að hann hefði einnig verið viðstaddur til þess að taka þátt í því og kannski útskýra hvers vegna Sjálfstfl. í nafni einkavæðingar gaf flokksgæðingum sínum ríkisfyrirtæki og lét þá komast upp með að greiða ekkert fyrir það. Það er ekkert mál sem afhjúpar eins vel innihaldið í einkavæðingarstefnu Sjálfstfl. og saga Siglósíldar. Ég skal svara á þeim stutta tíma sem ég hef þeim spurningum sem til mín hefur verið beint. Fyrsta spurningin var um hvort hefði verið haft samband við fjmrn. varðandi leigu á eignum þrotabúsins til Sigluness hf. Svarið er nei, það var ekki gert. Það er sérstaklega alvarlegt vegna þess að vikum saman höfðu þessir svokölluðu eigendur fyrirtækisins reynt að fá sams konar fyrirgreiðslu í fjmrn. og þeir fengu hjá flokksbræðrum sínum, hæstv. þáv. fjmrh. Albert Guðmundssyni og formanni Sjálfstfl., Þorsteini Pálssyni. Það er vissulega ánægjulegt að bæði varaformaður og formaður Sjálfstfl., helstu postular einkavæðingarinnar, skuli nú vera gengnir í salinn til þess að vera viðstaddir þegar því er lýst hvernig einkavæðingarstefnan hefur í reynd leitt til flokkspólitískrar spillingar á þann veg að ráðamenn Sjálfstfl. í stóli fjmrh. selja flokksgæðingum sínum einkafyrirtæki að nafninu til en gefa þau í reynd. Önnur spurningin var: ,,Hvað hefur Sigló hf. greitt af kaupverði lagmetisiðjunnar Siglósíldar frá kaupdegi til dagsins í dag?`` Það er kjarni málsins. Svarið er þetta: Við kaup Sigló hf. á eignum lagmetisiðjunnar Siglósíldar greiddi Sigló hf. andvirði eignanna með skuldabréfi að fjárhæð 18 millj. kr. Skuldabréfið átti að greiða á árunum 1986--1993, í fyrsta sinn 1. maí 1986. Útgáfudagur bréfsins var 2. júlí 1984. Þann 15. okt. 1985 gerðu forráðamenn Sigló hf. og þáv. fjmrh. Albert Guðmundsson með sér samkomulag um að öllum kröfum á hendur Sigló hf. sem voru hjá ríkisféhirði yrði breytt í 15 ára lán sem verði afborgunarlaust fyrstu fimm árin. Gjalddagar verða á árunum 1991 til ársins 2001, í fyrsta sinn 1. nóv. 1991. Á fyrsta gjalddaga vaxta fékk Sigló hf. að greiða vextina með skuldabréfi með gjalddögum á árunum 1985 og 1986. Fjárhæð bréfsins nam 848.240 kr. Þetta skuldabréf var fellt inn í hið nýja bréf samkvæmt ofangreindu samkomulagi. Enn fremur var vöxtunum af þessu skuldabréfi auk vaxta upphaflega bréfsins í eitt ár bætt við skuldabréfið samkvæmt sama samkomulagi. Hið nýja skuldabréf var gefið út 20. febr. 1986 og nam tæplega 31 millj. kr. Það fór í vanskil strax á fyrsta gjalddaga vaxta 1. nóv. 1986. Sigló hf. greiddi nokkuð af vöxtunum eftir að margnefnt skuldabréf hafði verið falið lögmanni til innheimtu. Þá greiddi Sigló hf. vextina með útgáfu víxla. Það sem ógreitt er af þeim er til innheimtu hjá lögmanni. Með vísan til þessa sem greint er frá hér að ofan hefur Sigló hf. greitt eitthvað af vöxtunum en engar afborganir hafa fallið í gjalddaga. Varðandi seinni spurningarnar þá hefur ríkisféhirðir falið lögmanni að lýsa umræddri kröfu í þrotabú Siglósíldar hf. Varðandi síðustu spurninguna er það venja við gjaldþrot að skiptaráðandi taki við þrotabúum og ráðstafar þeim til bráðabirgða og ræður bústjóra. Það var ekki á valdi fjmrn. því miður að gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir tilteknar aðgerðir skiptaráðanda eða bústjóra. Á fyrsta skiptafundi búsins mun fjmrh. hins vegar koma athugasemdum sínum á framfæri en slíkt verður ákveðið á næstunni. Mér finnst þó rétt að árétta að stjórnendum og eigendum fyrirtækisins var fullkomlega ljóst að fjmrn. ætlaði ekki að veita þeim áfram sams konar ívilnanir og gert hafði verið á fyrri tíð. Þeir urðu að standa við sínar skuldbindingar og það er kannski þess vegna sem þeir gripu til þessa ráðs sem hér hefur verið lýst af fyrirspyrjanda og ég tel að sé mjög gagnrýnisvert athæfi.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. 31. gr. þingskapa hljóðar svo: ,,Vilji alþingismaður óska upplýsinga ráðherra eða svars um opinbert málefni eða einstakt atriði þess gerir hann það með fyrirspurn í sameinuðu þingi er afhent sé forseta. Fyrirspurn skal vera skýr, um afmörkuð atriði eða mál sem ráðherra ber ábyrgð á og sé við það miðað að hægt sé að svara henni í stuttu máli. Alþingismaður segir til um það hvort hann óskar skriflegs eða munnlegs svars. Stutt greinargerð má fylgja fyrirspurn.`` 4. liður þeirrar fyrirspurnar sem hér er til umræðu hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hefur fjármálaráðuneytið í hyggju að gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir að aðilar að gjaldþroti reki fyrirtækið áfram undir nýju merki og komist þannig hjá greiðslu allra skuldbindinga til stórskaða fyrir skuldareigendur?`` Eins og fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. heyrir sú ákvörðun, að veita tilteknum aðilum heimild til rekstrar fyrirtækisins undir nýju merki, ekki undir fjmrh. heldur undir skiptastjóra í þrotabúi. Í öðru lagi er hér um fullyrðingu að ræða sem ekki á heima í fyrirspurn þar sem fullyrt er að sú ákvörðun hafi orðið til stórskaða fyrir skuldareigendur. Þessi fyrirspurn er því rangt fram borin og hefði hæstv. forseti átt að vísa 4. lið þessarar fyrirspurnar frá.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. sagði hér vera skólabókardæmi um það hvernig sjálfstæðismenn færu að því að selja flokksgæðingum sínum eignir ríkisins og láta þá komast upp með það að borga ekkert fyrir. Hér var ekki verið að selja flokksgæðingum Sjálfstfl. einvörðungu, þó að þarna ættu sjálfstæðismenn hlut að máli. Það eru einnig menn annarra flokka sem keyptu þetta fyrirtæki og hefði hæstv. fjmrh. átt að kynna sér hvað hann var að tala um áður en hann lét þessi orð falla. Ég hlýt að rifja það upp að á meðan þetta fyrirtæki var í eigu ríkisins var tap á rekstri þess ár frá ári að jafnaði svo mikið að það samsvaraði öllum vinnulaunum sem greidd voru af hálfu fyrirtækisins og ríkissjóður þurfti að standa straum af þeim greiðslum ár frá ári. Það var sannarlega tilraun til þess að bæta úr í rekstri þessa fyrirtækis að selja það einstaklingum sem því miður fór á annan veg en til var stofnað. Það fór á annan veg en til var stofnað m.a. vegna þess að hæstv. sjútvrh., Halldór Ásgrímsson, kom í veg fyrir það að fyrirtækið fengi greiddar að hluta innstæður sínar sem það á í Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins og eru nálægt 50 millj. kr. Það var því sérstakt eftirlætismál einstakra manna úr núv. og fyrrv. ríkisstjórn að koma þessu fyrirtæki á höfuðið. Glaðhlakkalegur tónn hæstv. fjmrh. sannar að hann ber litla umhyggju fyrir atvinnurekstri á þessum stað og þeim mönnum sem þarna eiga hlut að máli. Mig grunar að fyrirspyrjanda sé líkt í hug miðað við þær spurningar sem hér liggja fyrir, sbr. athugasemd hv. 2. þm. Norðurl. e. sem var algerlega réttmæt því að sleggjudómar í fyrirspurnum til ráðherra eiga ekki rétt á sér á hinu háa Alþingi. Ég vil svo ítreka það að meðferð þessa máls er vitaskuld á valdi skiptaráðanda og þrotabúið er nú til meðferðar hjá skiptabústjóra. Það er því ekki á hendi annarra aðila að fást við meðferð þessa máls. Þetta hefði fyrirspyrjandi átt að vita og geta gert sér grein fyrir.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Áður en lengra er haldið vill forseti benda á að oft er það svo að fyrirspurnir á hinu háa Alþingi koma við málefni fleiri en eins ráðuneytis. Venjan er sú að ráðherrar beri sig þá saman um svar þannig að ég tel með öllu óréttmætt að þessi fyrirspurn hafi ekki átt rétt á sér jafnvel þó að henni væri beint til fjmrh.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Eins og ég vakti athygli á í fyrirspurnatíma fyrr í vetur er það auðséð ef maður skoðar það og veltir fyrir sér hverjir hafa fengið rækjuvinnsluleyfi á undanförnum árum að það er ekki ráðherra frá Norðurlandi sem hefur veitt þau rækjuvinnsluleyfi heldur þingmaður Austfirðinga. Það er auðvitað laukrétt að það óhóf sem verið hefur í veitingu rækjuvinnsluleyfa hefur kippt fótunum undan rekstri þeirra rækjuvinnslustöðva sem fyrir voru í landinu, þar á meðal Siglósíldar. Þegar samningurinn um sölu á Siglósíld var gerður voru allar ástæður til þess að ætla að reksturinn gæti staðið undir sér. Það hefði hann og gert ef hæstv. sjútvrh. hefði sýnt varkárni, aðhald og gætni í sambandi við veitingu rækjuvinnsluleyfa og hagað sér í samræmi við lög um nýtingu sjávarafla og veitingu veiðileyfa. Ég vísa því hrakyrðum hæstv. fjmrh. heim til föðurhúsanna þaðan sem hann er upprunninn, í fæðingarsveit hans, framsóknarsveitina.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Þannig hagar til í þingsköpum varðandi fyrirspurnir að umræðutími er takmarkaður. Það er ekki ætlast til þess að þingmenn sem ekki eru fyrirspyrjendur taki þátt í umræðum nema þá til þess að gera örstutta athugasemd. Hæstv. fjmrh. leyfir sér hins vegar að notfæra sér aðstöðu sína þegar þingsköp eru með þessum hætti til þess að vega hér á grófan hátt að ákveðnum þingmönnum og fjarstöddum mönnum sem eru aðilar að fyrirtæki sem ríkið hefur átt viðskipti við og gengur jafnvel svo langt að kalla áhrifamenn í Framsfl. flokksgæðinga Sjálfstfl. Hér er um svo fádæma vinnubrögð að ræða af hálfu hæstv. fjmrh. að nota fyrirspurnatíma með þessum hætti að því verður að mótmæla mjög eindregið. Það er nauðsynlegt í framhaldi af þessu að taka þetta mál til ítarlegrar umræðu hér á hinu háa Alþingi áður en kemur til þinglausna. Hæstv. fjmrh. hefur varpað fram svo grófum athugasemdum og svo grófum ásökunum á forvera sína í embætti og embættismenn fjmrn. að það er útilokað annað en á hinu háa Alþingi fari fram mjög ítarleg umræða um þetta mál allt saman áður en þinglausnir verða í vor og það verði tekinn nægur tími til þeirrar umræðu. Það er óhjákvæmilegt annað en Ríkisendurskoðun verði nú beðin um að gera um þetta mál skýrslu hið snarasta og hún verði lögð fram hér á Alþingi í næstu viku og málið tekið til ítarlegrar umræðu. Jafnframt verður að mótmæla því að hæstv. fjmrh. notfærir sér þann aðstöðumun sem er í fyrirspurnatíma þar sem ráðherrar hafa verulegan rétt umfram almenna þm. til þess að koma með grófar ásakanir á forvera sína í stað þess að svara fyrirspurnum hispurslaust og í samræmi við efni sitt. Þetta er nauðsynlegt að komi hér fram þegar við þessa umræðu en ég vænti þess, frú forseti, að það verði gefinn nægur tími í næstu viku á fundum í sameinuðu þingi til þess að ræða þetta mál ofan í kjölinn og fá skýrslu Ríkisendurskoðunar um þetta mál frá upphafi er fyrirtækið var selt og þar til í dag. Ég fullyrði að ekkert er athugavert við sölu fyrirtækisins og ég fullyrði að frá þeim tíma að fyrirtækið var selt hafi fjmrn. gætt hagsmuna ríkissjóðs í hvívetna.

Fyrirspyrjandi (Jón Sæmundur Sigurjónsson) Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir mjög greinargóð svör. Það sem hér liggur fyrir er skólabókardæmi um það hvernig einkavæðing forklúðrast alveg gersamlega. Þetta fyrirtæki var selt á sínum tíma sem ríkisfyrirtæki vegna þess að það var í stöðugum taprekstri og ríkið þurfti að veita stöðuga styrki til að reksturinn mætti ganga. Nú hefur ríkið aftur og aftur þurft að fresta því að taka inn greiðslur vegna þessara kaupa. Það er ekki bara ríkið sem hefur rekið fyrirtækið áfram heldur þjónustuaðilar, sveitarstjórn og ýmsir aðilar á Siglufirði sem þurfa að bera yfir 100 millj. kr. vegna reksturs þessa fyrirtækis. Það kemur þar að auki. Meðan fyrirtækið var ríkisrekið á sínum tíma stóð fyrirtækið í skilum við alla þessa aðila og veitti tugum manna á Siglufirði örugga atvinnu. Nú er úti um það. Það fór mikil hneykslunaralda um allt þjóðfélagið þegar þannig stóð á að ekki höfðu liðið nema tveir tímar frá því að fyrirtækið var lýst gjaldþrota þar til sömu aðilar höfðu sett upp nýtt flagg, nýtt merki, nýja kennitölu, en að öðru leyti allt hið sama og ætla sér að reka fyrirtækið áfram. Eftir standa skuldir við heimamenn yfir 100 millj. kr. og fyrirtækið sjálft er komið í gjaldþrot með skuldir upp undir 300 millj. kr. Inneign í Verðjöfnunarsjóði upp á 60 millj. kr. bætir þar engu um og þetta fyrirtæki hefur ekki fengið aðra meðferð í Verðjöfnunarsjóði en önnur fyrirtæki svipaðs eðlis um allt land. Ég vil því þakka hæstv. fjmrh. mjög rækilega og vel fyrir greinargóð svör.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það er greinilegt að þetta dæmi um einkavæðingu Sjálfstfl. er viðkvæmt hjá formanni Sjálfstfl., Þorsteini Pálssyni. Ég fagna því að Ríkisendurskoðun verði fengin til að fletta ofan af flokkspólitískri spillingu Sjálfstfl. varðandi þetta mál. Ég fagna því ef formaður Sjálfstfl. vill beita sér fyrir því að á Alþingi verði ítarlega rætt um afskipti Sjálfstfl. af þessu máli. Það væri vissulega tilefni til þess að lýsa því rækilega hvernig flokkur, sem taldi sig vera að framkvæma eitthvað sem hét einkavæðing, notaði pólitíska aðstöðu sína til þess að hygla einstaklingum og gefa þeim eignir ríkisins. Ætlar sér svo nú að gefa það til kynna að það hafi í reynd átt að gefa þeim fyrirtækið í annað sinn. Ég vil því láta það koma alveg skýrt fram að ég tek eindregið undir það að veittur verði ítarlegur tími til þess að fara ofan í þessa sögu og að Ríkisendurskoðun verði fengin til þess að gefa ítarlega skýrslu um feril þessa máls, sérstaklega hvernig ráðamenn Sjálfstfl. hafa beitt valdi sínu til að greiða fyrir því að þeir sem fengu ríkisfyrirtæki gefins þurfi ekki að greiða neitt fyrir það. Það er tími til kominn að þjóðin fái að vita það hvernig þeir sem bjóða sig fram til þess að stjórna eignum þjóðarinnar nota það vald til þess að hygla flokkspólitískum gæðingum sínum eins og Sjálfstfl. hefur löngum beitt aðstöðu sinni í ríkiskerfinu og bankakerfinu til þess að byggja upp flokkspólitíska fyrirgreiðslu. Ferill Siglósíldar er mjög gott dæmi um það og við skulum vissulega gefa okkur tíma á Alþingi til þess að rekja hina spilltu sögu Sjálfstfl. í þessu máli.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Ég vil fyrst harma þær dylgjur sem komu fram hjá hv. fyrirspyrjanda og biðja hann um að kanna það, sem hann ætti vel að vita, að sumir af eigendum fyrirtækisins eru a.m.k. yfirlýstir flokksmenn annarra flokka. Vil ég þar t.d. minna á fyrrv. bæjarstjóra á Ísafirði sem búsettur er í Kópavogi sem er einn af aðilum þessa fyrirtækis. Dylgjur hans og ég leyfi mér að segja lygi, nota það orð hérna, virðulegur forseti, ætti hann því að spara sér í þessari umræðu jafnvel þótt hann sé einn af þeim gæðingum sem telja sig græða á þessu máli þar sem hann kemur frá Siglufirði. Ætti hann kannski frekar að snúa sér að því að reyna að gera eitthvað til bóta fyrir þann stað sem hann hefur verið búsettur á eða var á sínum tíma. Í öðru lagi vil ég segja það að þegar húsið sem Siglósíld var í var selt þurfti að kosta verulega mikið upp á þetta hús og finnst mér að það ætti kannski að fylgja með í umræðunni hvað kaupendurnir fóru illa út úr þeim kaupum. Ég minni á það og mér er vel kunnugt um það sem fyrrv. fjárveitinganefndarmanni að þegar fyrirtækið var í ríkiseigu voru það meira en heildarlaun fyrirtækisins sem ríkið lét með fyrirtækinu af fjárlögum og stundum komu aukafjárveitingar til viðbótar. Þetta veit ég að hv. þm. Geir Gunnarsson getur staðfest hvenær sem er. Þá vil ég jafnframt segja frá því og hérna hefur komið fram að það er auðvitað skiptaráðandi sem sér um gjaldþrota bú, skiptaráðandi og fulltrúar þrotabúsins eru einmitt lánardrottnar fyrirtækisins. Ég fagna því að hæstv. ráðherra ætlar að sjá til þess og ég treysti því að þegar í næstu viku liggi fyrir skýrsla. Málið sé tekið upp til umræðu þannig að allir þm. hafi jafnan aðgang í umræðunni en ekki eins og nú er þegar ráðherra hefur margfaldan tíma á við aðra þm. Ég lít svo á að yfirlýsingar hans séu þess efnis að hann ætli að sjá til þess að í næstu viku liggi fyrir skýrsla til umræðu þar sem farið verður ofan í þetta mál og ég vildi fúslega að til viðbótar kæmu aðrar sölur, eins og t.d. sala Landssmiðjunnar, því að hann nefndi sérstaklega einkavæðingu Sjálfstfl. Ég hlakka til þeirra umræðna þannig að hægt verði að fletta ofan af dylgjum og ófyrirleitni hæstv. ráðherra í þessu máli.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Ég vil aðeins taka það fram að það er nauðsynlegt þegar sú umræða, sem hæstv. fjmrh. hefur nú fallist á að verði hér í næstu viku, fer fram að jafnhliða verði rætt um allar ákvarðanir hans um skuldbreytingar gagnvart einstökum aðilum og einstökum fyrirtækjum nákvæmlega í þeirri umræðu. Í annan stað vil ég óska eftir því að hæstv. dómsmrh. svari þeirri fyrirspurn hvort skiptaráðandi hafi nú eftir að þetta fyrirtæki varð gjaldþrota brotið gegn gildandi lögum um þær ákvarðanir sem hann tók eða hvort ákvarðanir hans hafi verið óeðlilegar með einhverjum öðrum hætti. Ég vil jafnframt óska eftir því að hæstv. dómsmrh. svari því hvort skiptaráðandinn hafi verið að taka ákvarðanir á flokkspólitískum grundvelli þegar niðurstöður voru fengnar af hans hálfu. Það er óhjákvæmilegt að fá það upplýst í þessari umræðu af hálfu hæstv. dómsmrh. hvort embættismenn hans hafi framið athafnir sem flokka megi undir flokkspólitískar ívilnanir eins og hæstv. fjmrh. og hv. fyrirspyrjandi hafa verið að gera skóna í umræðunni. Ég vænti þess að hæstv. dómsmrh. svari þessari fyrirspurn.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Virðulegur forseti. Sem svar við þessari fyrirspurn verð ég að taka það fram að ég hef ekki kynnt mér þetta mál sérstaklega. Skiptaráðandi í þessu tilviki hefur hins vegar fulla tiltrú mína og dómsmrn. og ég hef enga trú á því að hann hafi framkvæmt neitt af því sem hv. þm. sagði. Það hefur ekkert komið fram hjá dómsmrn. sem bendir til þess en ég skal verða við þeirri beiðni að kynna mér þetta mál sérstaklega. Ég vil endurtaka það að þessi skiptaráðandi hefur fulla tiltrú ráðuneytisins og ég hef enga trú á því að hann geri neitt af því sem hv. þm. spurði um.

Fyrirspyrjandi (Jón Sæmundur Sigurjónsson) Virðulegi forseti. Ég vil halda hv. 2. þm. Reykv., sem viðhafði nokkuð stór orð í minn garð hér áðan, það til góða að hann var ekki viðstaddur umræðuna hér áðan og gat því ekki heyrt hverju ég hélt fram. Einhver hefur mistúlkað orð mín í hans eyru. Það sem ég sagði og ég skal gjarnan segja það aftur.

Má ég biðja hv. þingheim að hafa hemil á sér á meðan ræðumaður lýkur sér af.

Hver er hv. 2. þm. Reykv.?

Mér skilst að það sé hv. --- 1. þm. Reykv., fyrirgefðu.

Þú verður að fara rétt með í þínum ræðum.

Ég biðst afsökunar á þessu. Ég held að það hafi ekki verið nokkur vafi við hvern ég átti en ég skal gjarnan leiðrétta þetta, þetta var hv. 1. þm. Reykv. Friðrik Sophusson, varaformaður Sjálfstfl. Það sem ég sagði hér áðan um þátttöku sjálfstæðismanna í eign þessa fyrirtækis var eftirfarandi. Heimamenn vildu fá að kaupa fyrirtækið hér um daginn. Þeir fengu ekki tækifæri til þess vegna þess að fyrirtækið var leigt einungis tveimur tímum eftir að það var lýst gjaldþrota. Þegar lagmetisiðjan Siglósíld var seld á sínum tíma vildu heimamenn einnig kaupa það fyrirtæki. Þeir vildu stofna almenningshlutafélag sem margir vel hugsandi og fram á við hugsandi menn í Sjálfstfl. hafa m.a. lagt grundvöllinn að og á ég þar við fyrrv. þm. úr Norðurl. v. Það virðist sem svo að þessir ágætu aðilar á Siglufirði hafi ekki fengið tækifæri til að kaupa þetta fyrirtæki ásamt þeim heimamönnum sem fengu loks að kaupa þar hlut í. Það kom a.m.k. þannig út að það voru einungis bæjarfulltrúar Sjálfstfl. eða þeir sem sátu í stjórn þess flokksfélags á staðnum. Það er nú staðreynd málsins. Að auki voru síðan eignaraðilar sem ekki voru heimamenn.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Ég vil benda hv. þm. á að ég hef líklega verið of rýmileg hér með að leyfa athugasemdir. Hér segir í 31. gr. þingskapalaga: ,,Hvor um sig, fyrirspyrjandi og ráðherra, má ekki tala oftar en tvisvar, fyrirspyrjandi eigi lengur en tvær mínútur og ráðherra eigi lengur en fimm mínútur í senn. Öðrum þingmönnum er heimilt að gera stutta athugasemd.`` Þ.e. eina athugasemd.

Friðrik Sophusson Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt lesið úr þingsköpum og mjög eðlilegt að það sé þannig að hv. forseti telji tíma til kominn. Það er nefnilega þannig að hæstv. fjmrh. fór langt út fyrir það sem eðlilegt má teljast þegar hann svaraði þessari fsp. og notfærði sér það í þessari umræðu að hafa mun lengri tíma en aðrir þingmenn. --- Ég segi aðrir þingmenn þótt hæstv. ráðherra sé ekki þingmaður. Hann er þingmannsígildi þótt Reyknesingar hafi hafnað honum í síðustu kosningum. --- Þetta varð til þess, virðulegur forseti, að menn hlutu að koma hér upp og verja hendur sínar á þeim örskamma tíma sem þeir hafa til þess að koma með örstutta athugasemd. því hér var farið með dylgjur, eins og reyndar kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda nú þegar hann leiðrétti sín ummæli og reyndi að draga í land og ég er þakklátur honum fyrir það að hafa séð að sér í þeim efnum. Það liggur fyrir í þessari umræðu að hæstv. ráðherra hefur boðist til þess að fara fram á það við Ríkisendurskoðun að það liggi fyrir skýrsla um þetta mál í næstu viku og hann sé tilbúinn til þess þá að taka þátt í umræðum í ótakmarkaðan tíma. Nú er það svo að jafnvel þótt hæstv. ráðherra sé mjög voldugur og stjórni ríkisstjórn þessa lands, með fullri virðingu fyrir hæstv. forsrh. sem er það að nafninu til, er það nú svo að Ríkisendurskoðun heyrir undir Alþingi Íslendinga. Þess vegna er það nauðsynlegt, virðulegur forseti, og þá kem ég að efni málsins sem ég ætla að spyrja virðulegan forseta um: Ætlar virðulegur forseti sem yfirmaður þessarar stofnunar og þar með æðsti yfirmaður Ríkisendurskoðunar að sjá til þess að í næstu viku verði farið að beiðni hæstv. fjmrh. um að skýrsla liggi fyrir hjá Ríkisendurskoðun og að tekinn verði sá tími til umræðna um þetta mál sem hæstv. fjmrh. hefur hafið hér með þeim hætti sem við höfum orðið vitni að hér í dag? Þetta er fyrirspurn til hæstv. forseta og varðar þingsköp að sjálfsögðu.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseta er ljúft og skylt að sjá svo til að skýrsla verði lögð fram og umræða um hana fari fram áður en þingi lýkur.

Ólafur Þ. Þórðarson Virðulegi forseti. Þar sem ætlunin er að átta sig á því hagræði sem ríkið hefur haft af sölu eigna til aðila úti í þjóðfélaginu þykir mér rétt að beina þeirri ósk til forseta að samhliða því sem sú athugun fari fram sem hér er óskað eftir verði kannað hver ávinningur ríkisins hafi orðið af sölu eftirtalinna eigna: hlutabréfa í Iðnaðarbankanum, hlutabréfa í Flugleiðum og hlutabréfa í Fjárfestingarfélagi Íslands sem Framkvæmdasjóður var látinn selja. Mér þykir eðlilegt til að fá meiri breidd í umræðurnar og þar með meira öryggi í niðurstöðuna að þetta komi einnig til umræðu.

Og Landssmiðjan.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Ég verð að lýsa yfir vonbrigðum mínum með að menn skuli gera sér það að pólitísku máli og velta sér upp úr því þegar fyrirtæki verður gjaldþrota. Detti einhverjum til hugar að menn leiki sér að því að ganga í gegnum gjaldþrot, svo skelfilegt sem það hlýtur að vera fyrir viðkomandi aðila, finnst mér það lýsa miklu frekar innræti viðkomandi sem hefur slíka hugsun. Ég verð að lýsa yfir ógeði mínu á þessum hugsunarhætti. Þetta mál hlýtur auðvitað að vera hluti af þessu stóra vandamáli sjávarútvegs yfirleitt. Hver á að fylgjast með rekstri fyrirtækja? Eiga fyrirtæki að vera í gjörgæslu hjá ríkinu? Það eru bankar sem eiga að fylgjast með rekstri fyrirtækjanna. Ef einhver álítur það viljaverk að leika sér að því að setja fyrirtæki á hausinn vil ég ítreka að það lýsir miklu um innræti þess sem þannig hugsar.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Ég hlýt að vekja á því athygli að það var hæstv. fjmrh. sem með yfirlýsingum sínum, dylgjum og aðdróttunum hleypti af stað þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað og rúmast ekki innan þessa dagskrárliðs. Það er ekki hægt að þegja við slíkum aðdróttunum sem hann lét sér um munn fara án þess að við því sé brugðist á einhvern hátt. Ég vil svo ekki misnota þennan ræðutíma en aðeins lýsa því og vekja á því athygli að yfirlýsing hæstv. dómsmrh. hér áðan gerði aðdróttanir og yfirlýsingar hæstv. fjmrh. að engu. Hann stendur þannig hér uppi í þessum umræðum með það eitt að hafa farið með fleipur.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það stoðar lítt fyrir forustu Sjálfstfl. í þessari umræðu að reyna að rugla saman annars vegar því sem fjármálaráðherrar Sjálfstfl. gerðu í sinni tíð, og ég gagnrýndi rækilega hér og kallaði því rétta nafni að gefa ríkisfyrirtæki í nafni einkavæðingar, og svo hins vegar þeim ákvörðunum sem skiptaráðandi tók fyrir nokkrum vikum síðan. Það eru tvö ólík mál og þjónar engu fyrir þingmenn Sjálfstfl. að reyna að rugla því saman. Ég hef engar sakir borið á skiptaráðanda í þessari umræðu, en hef hins vegar lýst þeirri skoðun minni að framkvæmd einkavæðingarstefnunnar hjá ráðherrum Sjálfstfl. hafi verið fólgið í því að gefa flokksgæðingum ríkisfyrirtæki. Ég vil hins vegar segja það fyrst minnst er á ákvarðanir skiptaráðanda að ég hefði talið eðlilegra áður en ákvörðun var tekin um að leigja fyrirtækið sömu aðilum að ræða við embættismenn fjmrn. um samskipti þeirra við fyrrverandi eigendur og þá sem nú fara með fyrirtækið, en það er annað mál.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Ég geri ráð fyrir að fyrirspyrjandi hafi átt við mig þegar hann nefndi fyrrv. þm. Norðurl. v. og áhuga minn á almenningshlutafélögum og aðstoð við heimamenn til þess að koma atvinnulífinu á traustan grundvöll þar sem það var mjög veikt fyrir. Við gerðum það allir þáv. þingmenn og ég held að þeir hljóti að gera það enn. Af eðlilegum ástæðum hef ég lítil afskipti haft af þessu síðustu tvö árin, en vissulega hafði ég það áður. Ég lýsi það ósatt með öllu að eitthvað hafi verið óeðlilegt við það að ríkið seldi þessa eign. Húsið var raunar hálfónýtt og það sáu menn ekki fyrr en byrjað var að rífa. Það var meira að segja rottuétið og músétið, til skammar og ekki reksturshæft. Það er líka rétt að tap fyrirtækisins í eigu ríkisins var oftast ef ekki alltaf langt umfram öll laun. Það hefði verið ódýrara að senda fólkinu launin heim. Við vorum að því allir þingmennirnir að reyna að hjálpa við að byggja upp atvinnulíf á Siglufirði eins og öðrum stöðum í kjördæminu. Enginn okkar skammast sín fyrir það. Það er okkar skylda að reyna að gæta atvinnuveganna. Þeir sem hér hafa talað, bæði hv. þm. Jón Sæmundur Sigurjónsson og hæstv. fjmrh., ættu að líta sér nær. Af hverju eru atvinnufyrirtækin á hausnum nema vegna þeirra stjórnarstefnu og aðgerða? Var það ekki í fréttum í dag að Kaupfélag Eyfirðinga, sem lengi hefur verið talið eitt af sterkustu fyrirtækjum landsins, væri með tap upp á einn fjórða úr milljarði.? Hvar er atvinnulífið statt í höndum þessara manna? Og hvað ætla þeir að gera til að bæta það? Hvað hafa þeir gert? Þeir ættu að líta sér nær. Við fáum þessa umræðu seinna og ég ætla svo sannarlega að taka þátt í henni.

Geir H. Haarde Virðulegi forseti. Frá því að ég kvaddi mér hljóðs um þingsköp fyrir viku síðan hefur forseti beðist afsökunar á fundarstjórn sinni. Ég tel forseta mann að meiri fyrir vikið, en þetta hefur hins vegar orðið til þess að ég hef farið að grufla eilítið í þingsköpunum og mig langar til að vitna af því tilefni sem hér er orðið í 68. gr. þingskapa vegna þeirra brigslyrða og aðdróttana sem fram hafa komið af hálfu fjmrh. í garð einstakra þingmanna hér inni. Greinin hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Ef þingmaður talar óvirðulega um forseta Íslands eða ber þingið eða ráðherra eða einhvern þingmann brigslyrðum eða víkur með öllu frá umtalsefninu þá skal forseti kalla til hans: ,,Þetta er vítavert``, og nefna þau ummæli sem hann vítir.`` Hér hefur auðvitað skapast, virðulegi forseti, fullkomið tilefni til þingvítis á þingmannsígildið Ólaf Ragnar Grímsson, hæstv. fjmrh., sem hér hefur farið með algjörlega ósæmilegum hætti með aðdróttanir í garð einstakra þingmanna, farið með því út fyrir umræðuefnið í fyrirspurnatíma, þegar hann á að vera að svara fyrirspurnum, og snúið efninu upp í ásakanir, aðdróttanir og brigslyrði í garð annarra þingmanna. Þetta er með öllu óviðunandi og væri nú rétt, þótt seint sé, að forseti vítti hæstv. fjmrh. fyrir þessi ummæli.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Nú hefur það komið í ljós, þrátt fyrir það sem áður hafði verið tilkynnt, að þingflokksformenn óska ekki nauðsynlega eftir hléi til þingflokksfunda, en með tilliti til þess hversu dagskrá hefur farið fram úr áætluðum tíma hyggst forseti slíta þessum fundi að lokinni þeirri umræðu sem hér hefur verið um beðið, setja strax á eftir annan fund til að afgreiða fjáraukalög úr 2. umr. en taka síðan öll önnur mál af dagskrá og setja nýjan fund að loknu 10 mínútna hlé svo að hv. þm. fái að hvíla sig ögn eftir þennan langa fund.

Ólafur G. Einarsson Hæstv. forseti. Ég var ekki í hópi þeirra þingflokksformanna sem óskuðu eftir fundarhléi til þingflokksfunda. Nú hefur það hins vegar gerst og ekki í fyrsta skipti að hæstv. fjmrh. hefur hagað orðum sínum þannig að það er ekki til að liðka fyrir þingstörfum. Það er ekki í fyrsta skiptið, eins og ég segi, sem hæstv. fjmrh. hagar sér þannig og alveg sérstaklega á það við þegar dregur að þinglausnum. Þetta hefur orðið mér tilefni til þess að ég óska eftir meira en 10 mínútna fundarhléi. Við munum koma saman til þingflokksfundar, þingflokkur sjálfstæðismanna, og ég óska þess vegna eftir lengra hléi en 10 mínútum. Það er alveg lágmark að fá hálftíma fundarhlé.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti verður að sjálfsögðu við því að veitt verði hálftíma fundarhlé, en ég vil biðja hv. þm. að sýna þá lipurð að vera hér í salnum í upphafi þess fundar sem verður settur að þessum fundi loknum.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Svo er ástatt með þetta mál að þegar það skyldi koma til atkvæðagreiðslu að lokinni 2. umr. hér sl. föstudag hreyfðu nokkrir hv. þm. andmælum við formi þess, enda er þetta frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1987 ítarlegra og með nokkuð öðru sniði en fjáraukalög hafa verið fram að þessu. Forseti frestaði því atkvæðagreiðslunni og hefur látið kanna málið. Niðurstaðan af því er sú að fjvn. hefur nú flutt brtt. á þskj. 1036, sem útbýtt var í dag, þar sem komið er til móts við athugasemdir hv. þm. En þar sem við erum nú stödd í atkvæðagreiðslu um þetta frv. og umræðum um það er lokið er ekki ráðrúm til að taka á dagskrá brtt. hér við 2. umr. Forseti mun því nú bera upp frv. eins og það liggur fyrir á þskj. 523 og taka síðan brtt. fjvn. til afgreiðslu við 3. umr. Frv. er ekki greinaskipt og verður því borið upp í einu lagi nema óskir berist um annað.

Frsm. fjvn. (Sighvatur Björgvinsson) Virðulegi forseti. Það kom fram við umræðu um þetta mál hér í Sþ. áður að ákveðinn formgalli væri á frv. eins og það hefur verið sett upp. Það mál hefur nú verið skoðað og reynst rétt vera, að ekki væri alveg rétt frá frv. til fjáraukalaga gengið eins og það var lagt fyrir Alþingi. Á þskj. 1036 flytur fjvn. því brtt. við frv. sem gerir það að verkum að uppsetning þess og afgreiðsla yrði með hefðbundnum hætti og þeim atriðum, sem bent var á hér í umræðum um málið fyrr, yrði breytt. Þarna er sem sé aðeins um að ræða formbreytingu til þess að afgreiðslan fari fram með hefðbundnum hætti.

Frsm. félmn. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. félmn. um till. til þál. um íslenskunámskeið fyrir almenning. Nál. er svohljóðandi: ,,Nefndin hefur rætt málið á mörgum fundum og sent það til umsagnar. Svör bárust frá Íslenskri málnefnd og framkvæmdastjóra Fræðsluvarps. Auk þess lá fyrir í nefndinni umsögn frá Íslenskri málnefnd vegna sama máls á síðasta þingi. Til viðræðu um málið komu á fund nefndarinnar Guðmundur Kristmundsson, starfsmaður málræktarátaks menntmrn., dr. Kristján Árnason, formaður Íslenskrar málnefndar, og Sigrún Stefánsdóttir, framkvæmdastjóri Fræðsluvarps. Fram kom hjá þessum aðilum að víða gerir vart við sig áhugi á ræktun íslensks máls og hlutur fjölmiðla skiptir miklu um verndun og þróun tungunnar. Mikilsvert er að sem best tengsl verði milli þeirra sem vinna að því að auka áhuga á málrækt. Fyrrgreindir viðmælendur nefndarinnar lýstu sig reiðubúna til samráðs við sjónvarpsstöðvar ef eftir yrði leitað vegna þáttagerðar um íslenskt mál. Nefndin telur að reynslan af þáttum um íslenskt mál í hljóðvarpi hvetji til þess að upp verði teknir stuttir þættir um íslenskt mál í sjónvarpi á góðum stað í dagskrá. Eðlilegt er að menntmrh. leiti eftir slíku við sjónvarpsstöðvarnar með hliðsjón af því málræktarátaki sem hann hefur beitt sér fyrir. Hins vegar er það undir áhuga og ákvörðunum sjónvarpsstöðvanna komið hvort og hvernig að slíkum þáttum er staðið. Óbeinn stuðningur og fagleg ráðgjöf frá Íslenskri málnefnd og Fræðsluvarpi ætti hins vegar að auðvelda gerð slíkra þátta og vandaðan undirbúning. Með vísan til þessa leggur nefndin til að þáltill. verði samþykkt með breytingum sem fram koma á sérstöku þingskjali.`` Þetta er gert 27. apríl sl. og undirritað af öllum fulltrúum í félmn. Á þskj. 965 er brtt. nefndarinnar við þáltill. Þar er lagt til að tillgr. orðist þannig: ,,Alþingi ályktar að fela menntmrh. að leita eftir því við sjónvarpsstöðvarnar að þær flytji reglulega þætti um íslenskt mál og hafi um gerð þeirra samráð við Íslenska málnefnd og Fræðsluvarp.`` Í öðru lagi er lagt til að fyrirsögn till. verði: Till. til þál. um þætti um íslenskt mál í sjónvarpi.

Óli Þ. Guðbjartsson Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. félmn. fyrir þá vinnu sem hún hefur lagt í þetta mál og raunar fyrir nál. sem hér hefur verið kynnt. Ég vil jafnframt lýsa fylgi mínu við brtt. nefndarinnar á þskj. 965 sem og breytta fyrirsögn á málinu. Ég vænti þess að Sþ. samþykki brtt. eins og hún liggur fyrir og vonast til þess að samþykkt hennar verði til að auka efni skólanna jafnframt á þessum vettvangi, þessum þýðingarmikla vettvangi um það að stuðla að málrækt svo sem best verður á kosið.

Frsm. félmn. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. Á þskj. 962 er að finna nál. um till. til þál. um tónmenntakennslu í grunnskólum frá félmn. Nál. er svohljóðandi: ,,Nefndin hefur fjallað um tillöguna á mörgum fundum og sendi hana til umsagnar. Svör bárust frá eftirtöldum: Félagi tónlistarkennara, fræðslustjóra Austurlandsumdæmis, fræðslustjóra Reykjanesumdæmis, fræðslustjóra Vesturlandsumdæmis, námsstjóra í tónmennt (menntamálaráðuneyti), Samtökum tónlistarskóla, skólastjóra Hafralækjarskóla í Aðaldal og Tónlistarskólanum í Reykjavík. Margar þessara umsagna eru ítarlegar og í þeim öllum er tekið jákvætt undir efni tillögunnar. Nefndin mælir með því að tillagan verði samþykkt með breytingu sem flutt er á sérstöku þingskjali.`` Þessa brtt. er að finna á þskj. 963. Þar er lagt til að tillgr. orðist þannig: ,,Alþingi ályktar að fela menntmrh. að skipa nefnd til að athuga og koma með tillögur að samvinnu og samþættingu tónmenntakennslu í grunnskólum og tónlistarskólum landsins, með það fyrir augum að efla og auka tónmenntakennslu í grunnskólum, að koma á samvinnu milli grunnskóla og tónlistarskóla, að athuga hvernig best verði staðið að menntun kennara á þessu sviði, að það nám í tónlist, sem nemendur stunda utan lögboðins grunnskólanáms, geti í auknum mæli flust inn í húsnæði grunnskólanna, að samnýta húsnæði og kennara til að draga úr kostnaði og gera tónlistarnám aðgengilegra fyrir nemendur. Nefndin ljúki störfum fyrir árslok 1989.`` Að þessari afgreiðslu málsins standa allir fulltrúar í félmn.

Frsm. félmn. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. fyrir liggur á þskj. 964 nál. félmn. um till. til þál. um aðstoð við leigjendur. ,,Nefndin hefur fjallað um tillöguna og sendi hana til umsagnar. Svör bárust frá Alþýðusambandi Íslands, Húseigendafélaginu og ríkisskattstjóra. Alþýðusambandið tekur undir hugmynd flm., Húseigendafélagið telur efni tillögunnar ekki almennt varða hag félagsmanna sinna og ríkisskattstjóri, Garðar Valdimarsson, segir í umsögn sinni m.a. eftirfarandi: ,,Varðandi þá athugasemd í grg. með tillögunni, að hingað til hafi ekkert verið gert af hálfu ríkisvaldsins til að létta byrðar leigjenda, er rétt að benda á 3. tölul. E-liðs 1. mgr. 30. gr. tekjuskattslaga sem í gildi var frá 1982 til 1988. Samkvæmt nefndum tölulið var helmingur greiddrar húsaleigu vegna leigu á íbúðarhúsnæði frádráttarbær hjá leigjanda. Við álagningu á árinu 1987, sem var síðasta árið sem frádrátturinn gat nýst í raun, nam frádrátturinn 90.626.000 kr. hjá 1546 gjaldendum. Þar sem hér er um að ræða þáltill. um að fela ríkisstjórninni að meta út frá lagatæknilegum sjónarmiðum hvora leiðina eigi að fara til að aðstoða leigjendur tel ég ekki rétt á þessu stigi að fjalla nánar um þau sjónarmið.`` Þar sem hér er um að ræða mál er snertir hag margra og breyting varð á þegar sett voru lög um staðgreiðslu skatta telur nefndin rétt að stjórnvöld kanni með hvaða hætti best verði komið við aðstoð við leigjendur. Með vísan til þessa leggur nefndin til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Þetta er undirritað af fulltrúum í félmn.

Guðmundur Ágústsson Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. félmn. skyldi afgreiða þetta mál, en ég vonast svo sannarlega eftir því að þetta mál fái jákvæða umsögn hjá ríkisstjórninni og hún leggi fram breytingu við lögin um tekjuskatt á næsta þingi. Með vísan til þess rökstuðnings sem fram kom hjá formanni nefndarinnar, þá get ég tekið undir það að rétt sé að vísa þessu til ríkisstjórnarinnar þar sem um mjög flókin lagateknísk atriði er að ræða. Ég fagna einnig þeim áhuga sem nefndarmenn hafa á þessu máli og þeirri nauðsyn sem í nál. kemur fram.

Frsm. félmn. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. Á þskj. 1016 er að finna nál. um till. til þál. um stofnun búminjasafns á Hvanneyri frá félmn. Nál. er svohljóðandi: ,,Nefndin hefur fjallað um málið og sendi það til umsagnar. Svör bárust frá eftirtöldum: Búnaðarfélagi Íslands, Byggðasafni Akraness og nærsveita, Félagi íslenskra safnamanna, skólastjóra Bændaskólans á Hvanneyri og þjóðminjaverði. Umsögn Byggðasafns Akraness og nærsveita fylgdi ítarleg greinargerð dr. Bjarna Guðleifssonar um búminjasafn á Hvanneyri. Umsagnaraðilar taka vel undir þetta mál og hvetja til að stofnað verði safn á þeim grunni sem vísir er að á Hvanneyri. Þjóðminjavörður telur að heitið ,,búvélasafn`` nái betur yfir þann stofn muna sem fyrir er og að erfitt sé að koma upp yfirgripsmiklu og alhliða búminjasafni ,,þar sem allar eldri búminjar, áhöld, verkfæri og ílát fást ekki lengur að neinu marki``. ,,Mér þykir rétt``, segir þjóðminjavörður, ,,að mæla með fyrrgreindri þáltill., enda verði safnið einkum bundið við búvélar og hin stærri tæki frá vélaöld.`` Síðan telur hann upp ýmis atriði er málið varða, ekki síst að uppbygging slíks safns sé kostnaðarsöm, bæði varðandi stofnkostnað og rekstur. Telur hann að ekki ætti að fara lengra með málið nema tryggt sé að safninu verði búin viðunandi fjárhagsleg skilyrði. Félag íslenskra safnamanna ,,telur þó eðlilegt að slíkt safn falli undir það heildarskipulag safnamála sem gert er ráð fyrir í frumvarpi til þjóðminjalaga sem nú liggur fyrir Alþingi``. Í svipaðan streng tekur forstöðumaður Byggðasafns Akraness og nærsveita um leið og hann fagnar tillögunni. ,,Sjálfgefið er að vísa þessu máli til væntanlegs þjóðminjaráðs eða þeirrar yfirstjórnar minjavörslunnar í landinu sem komið verður á fót verði umrætt frumvarp að lögum ... Á þessu stigi málsins sýnist því naumast þörf á frekari umræðu um þetta tiltekna mál. Mælt er sérstaklega með samþykkt þáltill. sem viljayfirlýsingar þingsins um að stofnað verði með formlegum hætti búminjasafn á Hvanneyri sem hluti af samræmdri heildarstefnu um uppbyggingu Þjóðminjasafns Íslands.`` Skólastjóri Bændaskólans á Hvanneyri segir m.a. í umsögn sinni: ,,Þó skal á það bent til áréttingar að Búminjasafn á Hvanneyri hefði mikla þýðingu fyrir kennslu í véla- og verkfærafræði auk þess sem það hefur almennt gildi sem safn og fellur vel að starfsemi skólans og að starfsemi bútæknideildar Rannsóknastofnunar landbúnaðarins.`` Nefndin minnir á að á yfirstandandi þingi kom fram frumvarp til laga um búminjasafn á Hvanneyri, en ekki eru líkur á að það nái fram að ganga. Hins vegar er líklegt að samþykkt verði ný þjóðminjalög með margvíslegum nýmælum, m.a. að því er varðar skiptingu landsins í minjasvæði og samræmda yfirstjórn minjavörslunnar í höndum þjóðminjaráðs. Nefndin tekur undir þau sjónarmið flutningsmanna tillögunnar og umsagnaraðila að rétt sé að ganga formlega frá stofnun safns á þeim grunni sem vísir er að á Hvanneyri. Slíkt safn þarf að falla að heildarstefnu í safnamálum Vesturlands og á landinu öllu á grundvelli nýrra þjóðminjalaga. Því leggur nefndin til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar og væntanlegs þjóðminjaráðs.`` Að þessu áliti standa allir fulltrúar í félmn.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Áður en lengra er haldið vill forseti upplýsa að kl. 4 hefur verið leyft að hér fari fram umræða utan dagskrár skv. fyrri málsl. 32. gr. laga um þingsköp, svonefnd hálftíma umræða, að beiðni hv. 2. þm. Reykv. sem hefur óskað eftir að ræða ástandið í framhaldsskólunum með tilliti til kjaradeilu HÍK.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Það liggur fyrir Alþingi frv. til l. um búminjasafn á Hvanneyri og það er í menntmn. að sjálfsögðu og í menntmn. Nd. Formaður menntmn. lagði til að því yrði vísað til Fjárlaga- og hagsýslustofnunar til að fá þaðan útreikninga og óskað var eftir að það gerðist nokkuð skjótt. Mér þykir dálítið merkilegt þegar það kemur hér fram og er lesið upp að litlar líkur séu á að það mál fáist samþykkt og vildi óska eftir því að frummælandi fyrir þessari tilvísun á þáltill. að mæla með að hún verði látin fara til ríkisstjórnarinnar gerði grein fyrir því hvaðan þær fréttir eru komnar að það liggi fyrir að litlar líkur séu á að hitt verði samþykkt því að auðvitað er dálítið hlálegt ef við samþykkjum fyrst að vísa þáltill. til ríkisstjórnarinnar og samþykkjum svo lagafrv. í ofanálag. Eðlilegra hefði verið, af því að þessir aðilar, hv. 2. þm. Austurl. og hv. 4. þm. Norðurl. v., eru báðir í sama stjórnmálaflokki og talast trúlega oft við, að þeir gættu þess samræmis í tillöguflutningi hér að sú niðurstaða yrði ekki í þessu máli að fyrst yrði þáltill. afgreidd á þann hátt að vísa henni til ríkisstjórnarinnar um þetta mál og svo yrði samþykkt lagafrv. um að gera þetta að lögum. Ég tel málið sáraeinfalt og ekkert því til fyrirstöðu að samþykkja það frv. sem liggur fyrir í menntmn. Nd. og satt best að segja sýnist mér ríkisstjórnin hafa ansi margt við sinn tíma að gera þó að við verðum ekki að etja henni á það verk að semja frv. til l. um þetta efni. Ég tel þess vegna ekki rétt að þessum málatilbúnaði staðið.

Frsm. félmn. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. Vegna orða hv. 2. þm. Vestf. vil ég geta þess að það sem fram kemur í nál. er þar sett á blað eftir upplýsingum frá fulltrúum sem í nefndinni sátu og eru einnig í menntmn. Ég bar það ekki með formlegum hætti undir formann menntmn. Nd. hvort líkur væru á samþykkt þessa frv. Ég hefði kannski átt að inna eftir því sérstaklega. En þetta er sem sagt lagt til miðað við þær upplýsingar sem fyrir lágu og ég taldi ekki ástæðu til að vefengja. En sé það svo að þetta mál sé enn á dagskrá og hugsanlega til afgreiðslu í Nd. trúi ég, sérstakt frv. um stofnun búminjasafns á Hvanneyri, er hægurinn hjá að geyma atkvæðagreiðslu um þessa þáltill. og athuga málið nánar. Ég hef út af fyrir sig ekkert á móti því og læt það í vald forseta með hvaða hætti að því verður staðið.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að þakka félmn. fyrir þessa afgreiðslu. Þó að ég sé vissulega ekki fyllilega sammála henni geri ég mér grein fyrir því að nefndin var í nokkuð erfiðri aðstöðu þannig að við betri eða meiri árangri var e.t.v. ekki að búast. Ég ítreka hins vegar við ríkisstjórnina að hún fari að vilja nefndarinnar, sem er ótvíræður, um að slíku safni verði komið á fót. Um það sem hv. 2. þm. Vestf. Ólafur Þ. Þórðarson sagði, þá er búið að samþykkja á þinginu þjóðminjalög. Þar inni er tekið á þessum safnamálum. Þar af leiðandi þarf ekki að samþykkja sérstakt frv. fyrir búminjasafn á Hvanneyri. Það eina sem þarf er viljayfirlýsing þingsins og ekkert annað. Það frv. sem hins vegar var flutt í kapphlaupi við þáltill. okkar var ekkert annað en frumhlaup.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Aðeins örstutt athugasemd vegna þeirrar umræðu sem hér hefur orðið um þetta mál. Ég vil benda á það, sem reyndar hv. síðasti ræðumaður gerði, að þjóðminjalögin sem hafa verið afgreidd frá Nd. til Ed. gera ráð fyrir að stofnuð séu slík sérsöfn sem hér um ræðir, tæknisöfn af ýmsu tagi. Það þarf því ekki að setja um þau sérstök lög heldur er nóg að setja um þau stofnskrá. Ég vildi aðeins að þetta kæmi fram.

Ólafur Þ. Þórðarson Hæstv. forseti. Það er rétt að Nd. hefur samþykkt frv. til þjóðminjalaga. Ed. hefur ekki enn afgreitt það mál mér vitanlega þannig að ekki er um það að ræða að það frv. sé orðið að lögum og ástæðulaust á þeirri stundu að tala á þann veg að það sé óeðlilegt að menn flytji frv. til l. sem brjóti í bága við þjóðminjalögin. Ég get vel fellt mig við þá hugmynd, sem hér kom fram hjá hv. 2. þm. Austurl., að atkvæðagreiðslu um þetta mál verði frestað í Sþ. þar til séð verður hvort menntmn. Nd. afgreiðir það frv. sem þar er. Auðvitað er það atriði sem nefnt var, að ekki þurfi lög, það sé nóg að þessi viljayfirlýsing komi fram, rétt ef þjóðminjalögin verða að lögum sem ég reyndar vona. En það breytir ekki þeirri staðreynd að safnið yrði sjálfstæðara ef sérstök lög verða um það sett.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti sér ekki ástæðu til að stöðva eða fresta afgreiðslu þessa máls. Hér er um tvö mál að ræða sem legið hafa fyrir þinginu í allan vetur. Ég tel að þingmenn hafi gert upp við sig hvorn kostinn þeir kjósa með því að þessi afgreiðsla hefur nú farið fram í hv. félmn. svo að ég legg til að þetta mál hljóti eðlilega afgreiðslu hér í Sþ.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Ég vil að það liggi ljóst fyrir, þó vald forseta sé mikið, að þingið gerir ekki upp hug sinn í málum fyrr en við atkvæðagreiðslu í þinginu og væri vel ef hæstv. forseti gerði sér grein fyrir því. Hitt er aftur á móti fátítt ef forseti tekur ekki tillit til þess þegar flm. að nál. leggur fram málamiðlun í máli héðan úr ræðustól og telur að hann sé ekki umboðsmaður fyrir nefndina til að leggja fram slíka málamiðlun. Það eru út af fyrir sig sérstæð vinnubrögð hjá forseta og mér finnst þau lýsa mikilli fljótfærni og litlum skilningi á störfum þingsins.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Hv. 2. þm. Austurl. sagði fyrir nokkrum mínútum að hann legði það í vald forseta hvort þessu máli yrði frestað eða ekki. Forseti sér enga ástæðu til að fresta því og hefur kveðið upp sinn úrskurð um það.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Þar sem ekki er þörf að vinna það verk, sem búið er að vinna, að semja þetta frv. og með afgreiðslu þessarar þáltill. á þennan veg er fyrst og fremst verið að tefja að það verði sett lög um þetta safn á Hvanneyri, þá segi ég nei.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Nú hefst umræða utan dagskrár sem mun standa næsta hálftímann eða þar til klukkuna vantar 20 mínútur í fimm. Hv. 2. þm. Reykv. hefur óskað eftir hálftíma umræðu um ástandið í framhaldsskólum landsins vegna kjaradeilu ríkisins og Hins íslenska kennarafélags. Umræðan fer fram skv. 1. málsl. 32. gr. þingskapa og hefur málshefjandi 3 mínútur og aðrir eigi lengur en 2 mínútur eins og segir í lögum um þingsköp.

Birgir Ísl. Gunnarsson Virðulegi forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að verkfall kennara hefur nú staðið í fjórar vikur, við getum sagt nánast 4 1 / 2 viku því að helgi er fram undan. Það er afar erfitt ástand hjá þúsundum ungmenna sem eru í framhaldsskólunum, mikil hætta á því að dýrmætt námsár í ævi þessa unga fólks fari forgörðum ef ekki verður að gert. Auðvitað vonast allir til að þetta verkfall leysist og ég ætla ekki að gera launadeiluna efnislega að umræðuefni heldur það ástand sem skapast hefur í framhaldsskólunum vegna hennar. Forráðamenn framhaldsskólanna og reyndar fulltrúar nemenda hafa tjáð sig í fjölmiðlum undanfarna daga. Ég ætla að leyfa mér að vitna af handahófi í ummæli nokkurra slíkra. Þannig segir rektor Menntaskólans í Reykjavík, Guðni Guðmundsson, í Morgunblaðinu 3. maí að dragist lausn verkfalls kennara í HÍK fram yfir næstu helgi verði illviðráðanlegt að ljúka skólastarfi vetrarins og dragist verkfall lengur en til þriðjudags verði miklum vandkvæðum bundið að prófa og útskrifa stúdenta. Sama kemur fram hjá skólameistara Menntaskólans á Laugarvatni í DV þann 3. maí. Hann segir: ,,Ef verkfallið leysist í þessari viku tel ég að mögulegt sé að ljúka stúdentsprófum fyrir mánaðamótin, en við þolum ekki að missa marga daga úr þessu ef það á að takast.`` Skólameistari Menntaskólans á Akureyri tekur í sama streng og segir í DV 3. maí, með leyfi forseta: ,,,,Ég reyni bara að hugsa sem minnst``, segir Jóhann, er hann var spurður hvernig málin vegna kennaraverkfallsins horfðu við honum þessa daga. ,,Ástandið er orðið svo yfirþyrmandi að maður sér ekki fram úr því.```` Nemendur hafa líka látið þetta mál til sín taka og lýst áhyggjum sínum yfir því hvernig fara muni nú á þessum vetri. Vandamálið er tvíþætt. Það er annars vegar stúdentspróf eða önnur lokapróf frá framhaldsskólunum og svo færsla nemenda á milli bekkja. Raunar má bæta þriðja þættinum við, inntöku nýrra nemenda úr grunnskólum í framhaldsskóla. Þetta er orðin óþolandi óvissa og þess vegna er nauðsynlegt að taka þetta mál að mínu mati hér til umræðu á hv. Alþingi. Ég vil áður en ég ber fram hinar ákveðnu spurningar til hæstv. menntmrh. segja sem mína skoðun að mér finnst að ýmsar yfirlýsingar hæstv. ráðherra, bæði hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh., hafi ekki verið líklegar til að stuðla að lausn þessarar deilu. Þetta er viðkvæm deila. Tilfinningar í þessari deilu hafa risið hátt, en yfirlýsingar þessara hæstv. ráðherra hafa frekar að mínu mati orðið til þess að ýfa þessar deilur en lægja þær. Það hafa líka komið fram misvísandi yfirlýsingar hæstv. menntmrh. og fjmrh. í þessum málum, einkum á fundum með kennurum og nemendum sem sagt hefur verið frá í fjölmiðlum. En ég vil leyfa mér að beina eftirfarandi spurningum til hæstv. menntmrh.: 1. Hvaða leiðir koma til greina varðandi útskrift stúdenta og annarra lokaprófsnemenda á þessu vori í framhaldsskólum og hvaða ákvarðanir hyggst menntmrh. taka í þeim efnum? 2. Hvaða ákvarðanir verða teknar um tilflutning nemenda milli bekkja í framhaldsskólum? 3. Hvað hefur menntmrh. gert til að stuðla að lausn verkfalls kennara og er ágreiningur milli menntmrh. og fjmrh. um lausn deilunnar? Þessum spurningum vænti ég að hæstv. menntmrh. svari.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. 2. þm. Reykv., fyrir að hefja þessa umræðu því það er orðið fyllilega tímabært að stjórnvöld fari að svara þeim þúsundum ungmenna sem nú bíða þess að fá vitneskju um hvernig yfirvöld menntamála ætla að standa að lokum þessa skólaárs og það gildir ekki bara um framhaldsskólann heldur er líka mikið vandræðaástand víða í grunnskólum að ekki sé talað um skóla úti á landi þar sem hluti nemendanna hefur orðið að hverfa heim. Það öngþveiti og sú upplausn og það hættuástand sem hefur skapast hjá mörgum stofnunum ríkisins undanfarnar vikur er algerlega óviðunandi og það er algerlega á ábyrgð stjórnvalda og þau ein geta leyst úr því. En varðandi deilu kennara vil ég enn einu sinni minna á þær skýrslur sem unnar hafa verið frá 1985, þrjár að tölu. Allir sem að þeim hafa unnið, sem eru fulltrúar fjmrn., menntmrn. og kennara, eru sammála um niðurstöðurnar og því hlýtur það að vekja furðu og kannski tilefni til spurninga þar sem ég sé að hæstv. fjmrh. er hér í salnum: Hvernig í ósköpunum dettur honum í hug að bjóða enn eina nefnd samkvæmt því tilboði sem fram kom á samningafundi sl. nótt? Heldur hann virkilega að kennarar fari enn einu sinni inn í skólana á skriflegum loforðum á bréfsefni fjmrn.? Það er til lítils að tala um stórkostlega skólaþróun og þróun í skóla- og menntamálum án þess að um leið sé gert ráð fyrir að stórbæta kjör kennara. Í stjórnarsáttmála núv. ríkisstjórnar og flestra fyrri standa mörg falleg orð um gildi menntunar fyrir framtíðarlífskjör þjóðarinnar. En hvergi birtist þó hin eiginlega menntastefna betur en í launastefnunni og það virðist gilda sama um þær ríkisstjórnir sem setið hafa hér undanfarin ár að störfin eru stórlega vanmetin og þess vegna er það ástand upp komið sem raun ber vitni. Þau 15 þúsund ungmenni sem eru á framhaldsskólastigi og öll hin sem eru á grunnskólastigi eiga kröfu á því að stjórnvöld svari hvernig þessu skólaári lýkur. Þetta ástand er hvorki hægt að bjóða nemendum, foreldrum þeirra eða kennurum. Mig langar til að koma inn á eitt atriði sem varðar nemendur úti á landsbyggðinni. Þannig háttar til að þeir halda sjálfir uppi launakostnaði í mötuneytum sínum, en hafa nú orðið að hverfa heim. Þeir hafa haldið uppi starfsfólki á launum núna í heilan mánuð. Vil ég í því sambandi beina spurningu til hæstv. fjmrh. hvort til standi að ríkissjóður hjálpi þeim eitthvað að bera þær byrðar og þann skaða sem þeir bera þess vegna.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Það er ekki undarlegt þó að menn vilji ræða þessi mál, ástandið í skólunum, hér á hv. Alþingi. Satt að segja kemur það mér ekki á óvart þó að menn skuli kveðja til slíkrar umræðu og þó fyrr hefði verið. Staðreyndin er sú að hér er um að ræða mjög alvarlega deilu sem eðlilegt er að alþingismenn hafi áhyggjur af og ræði sín á milli. Ég vil fyrst víkja að spurningum hv. þm. Birgis Ísl. Gunnarssonar. Hann spurði: Hvaða leiðir koma til greina þegar verkfallið leysist? Og svarið er ósköp einfaldlega þetta: Það verður farið í viðræður við skólastjóra, kennara og nemendur framhaldsskólanna um skólalokin í vor þegar verkfallið leysist. Það verður leitað allra leiða til þess að ljúka skólanum í vor með eðlilegum hætti. Það væri bæði óskynsamlegt og rangt af menntmrh. við núverandi aðstæður að skrifa það upp af sinni hálfu hvernig þetta ætti nákvæmlega að gerast. Þetta er mismunandi eftir skólunum. Skólarnir eða nemendur þeirra hafa í raun og veru tafist mismunandi mikið þannig að það væri beinlínis fráleitt að menntmrn. færi á þessu stigi málsins að gefa út eina allsherjarformúlu um það hvernig á þessum málum ætti að taka. En ég endurtek það sem ég hef sagt opinberlega áður. Við munum auðvitað þegar deilan leysist fara í viðræður við kennara, skólameistara og útskriftarnemendur framhaldsskólanna sérstaklega um lok skólaársins 1988--1989. Þetta á einnig við varðandi tilflutning á milli bekkja. Hvað hefur verið gert til þess að stuðla að lausn þessa máls af hálfu menntmrn.? Það er auðvitað svo fjöldamargt. Við höfum aftur og aftur tekið á þessum málum á þeim vettvangi þar sem við eigum að taka málið upp. Ég t.d. í ríkisstjórninni hvað eftir annað. Við höfum farið yfir málin mjög rækilega þar og reyndar víðar. Það liggur hins vegar í hlutarins eðli, og það skilja allir sem þekkja til samsteypuríkisstjórna og samstarfs í ríkisstjórnum, að sá þrýstingur sem settur er á mál af hálfu einstakra ráðherra verður ekki rakinn t.d. við aðstæður eins og þær sem við upplifum nú. Varðandi hvort það er samstaða milli mín og hæstv. fjmrh. um þessi mál, þá er því til að svara: Ég hef mínar skyldur númer eitt við mennta- og skólakerfið í landinu og ég held þeim rækilega til haga. 
             Þetta er auðvitað alveg útilokað, hæstv. forseti. Hér hefur ráðherra 5 mínútur til að svara eins og í venjulegum fyrirspurnatíma.

Samkvæmt 32. gr. hefur ráðherra ekki tíma eins og í venjulegum fyrirspurnatíma.

Mér þykir það afar leitt að fá ekki að ræða smástund lengur við suma þingmenn Sjálfstfl. sem eru að garga hérna fram í. Ég gæti talað mikið lengur.

Forseti vill benda á að forseti hefur ekki ákveðið þetta. Þetta er samkvæmt þingsköpum og honum ber að fara eftir þeim eins og kostur er og var þess vegna að gera hæstv. ráðherra viðvart um að nú væri tímanum lokið sem honum er ætlað samkvæmt þingsköpum.

Já, já, stormurinn þýtur, en stundin er ekki alveg komin kannski. Varðandi það sem hv. 6. þm. Vesturl. nefndi um að þessi deila væri algerlega á ábyrgð stjórnvalda. Auðvitað er ábyrgð stjórnvalda mikil, þar á meðal menntmrh., en deilan er ekki eingöngu á ábyrgð stjórnvalda. Hún er einnig á ábyrgð hins samningsaðilans í þessari deilu. Úrslitaatriðið í deilunni er það að menn taki höndum saman og reyni að sjá fram úr þessum verkum. Núna eru að hefjast og standa yfir úrslitatilraunir hjá sáttasemjara ríkisins til þess að komast að niðurstöðu í þessari deilu. Það eru að mínu mati lokatilraunir og úrslitatilraunir. Ég tel að í rauninni sé þegar komið fram yfir elleftu stundu í þessu efni. Þær viðræður sem nú standa yfir byggjast m.a. á því að tekið verði tillit til samningsins sem gerður var við félag háskólamanna. Þær byggjast einnig á því að það verði tekið á þeim málum sem snúa að þeim framtíðarverkefnum sem BHMR hefur lagt áherslu á. Allt verður þetta að koma inn í myndina miðað við núverandi aðstæður. Við munum taka á þessu máli í menntmrn. þegar deilan leysist, ég segi þegar, ekki ef heldur þegar, í samráði við alla hlutaðeigandi aðila, skólastjóra, kennara og framhaldsskólanema. Mér þykir leitt að geta ekki farið ítarlegar yfir þetta mál, en vil aðeins segja að lokum þetta: Í kjaramálaumræðu af þessu tagi vilja menn gjarnan leggja á það megináherslu að taka verði tillit til hinna efnahagslegu stærða umhverfisins. Staðreyndin er sú að efnahagsstefnan skiptir miklu máli. En við lokauppgjör máls af þessu tagi verða menn að horfa á menntastefnuna, menntamálin og vega þessa hluti saman en ekki horfa einsýnum augum aðeins á hið efnahagslega umhverfi.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ef ég hef tekið rétt eftir var þeirri fyrirspurn beint til mín hvað yrði gert varðandi þann kostnað sem nemendur hafa orðið að bera vegna launa starfsfólks mötuneyta. Það hefur ekki verið tekin nein ákvörðun í því máli. Venjan er nú sú að þegar deilum af þessu tagi lýkur er yfirleitt talið rétt að framkvæma fjárhagslegt uppgjör með sanngjörnum hætti og ég tel að það mál sem hv. fyrirspyrjandi vék hér að sé eitt af slíkum. Ég vona hins vegar að þær tilraunir sem menn hafa verið að reyna að gera allra síðustu sólarhringa leiði til þess að lausn fáist í þessari deilu. Við höfum reynt á síðustu klukkustundum og sl. nótt að setja fram ýmsar hugmyndir í þeim efnum og ég vona að þær verði skoðaðar af alvöru þannig að mönnum gefist tækifæri síðar í dag og á morgun að ræða þessi mál á þann hátt að lausn finnist.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Ég vil í tilefni af þessum umræðum láta koma fram í fyrsta lagi af minni hálfu varðandi kennara: Ég treysti núv. menntmrh. og núv. ríkisstjórn ekki til þess að láta fara fram endurmat á störfum kennara. ,,Mér finnst hafa komið fram í máli hæstv. ráðherra og sérstaklega hæstv. fjmrh. þvílík vanþekking á störfum kennara að ég tel að það sé með öllu fráleitt að ætla þessum aðilum að hafa með það mál að gera.`` Þessi ummæli eru, hæstv. forseti, orðrétt höfð eftir núv. hæstv. menntmrh. þegar hann var í stjórnarandstöðu. Hann lét þau falla hinn 15. okt. 1984 í umræðum utan dagskrár og það er enginn vafi á því að þessi ummæli hæstv. menntmrh. og önnur þvílík frá munni ráðherra og æðstu manna Alþb. hafa valdið því að háskólamenntaðir, sérstaklega þó kennarar, ætluðu að þeir ættu hauk í horni þar sem núv. menntmrh. og núv. fjmrh. eru og það er m.a. skýringin á því hvernig aðdragandi að verkfalli háskólamenntaðra manna var, sú ákvörðun og sú niðurstaða almennra kosninga að samþykkja verkfallsboðunina. Það er svo deginum ljósara að í stað þess trausts sem ýmsir í röðum kennara báru til þessara hæstv. ráðherra áður hefur nú orðið alger trúnaðarbrestur og það er m.a. skýringin á þeim miklu sárindum og á þeirri miklu hörku sem komið hefur í þessa deilu. Ég fagna því, sem hæstv. fjmrh. sagði áðan, að hann hefði nú loksins komið fram með ýmsar hugmyndir sem mættu verða til að leysa þessa deilu en vil um leið inna hæstv. forsrh. eftir því hvort hann geti gefið skýringu á þeim ummælum hæstv. menntmrh. áðan að hann sæti í samsteypustjórn og þó svo að hann hefði tekið málefni kennara upp í ríkisstjórninni hefði það ekki borið viðunandi árangur. Mig langar að spyrja hæstv. forsrh. hvort komið hafi upp ágreiningur milli hæstv. menntmrh. og annarra í ríkisstjórninni af þessum sökum. Tíma mínum er lokið, en ástæða hefði verið að fara inn á aðra þætti. En ég vil vænta þess að annaðhvort hæstv. menntmrh. eða þá forsrh. reyni að skýra fyrir þingheimi og þjóðinni allri hvað fólst í þessari skírskotun menntmrh. til samsteypustjórnar í þessu samhengi.

Guðrún Agnarsdóttir Virðulegi forseti. Ég tel mjög alvarlegt hve mikil harka er komin í kjaradeilur BHMR og ríkisvaldsins. Þó að ríkisvaldið og fjmrh. telji sig hafa lítið svigrúm til að ganga að kröfum BHMR vil ég átelja harðlega þann hroka og ósveigjanleika sem einkennt hefur framkomu hæstv. fjmrh. og fulltrúa ríkisvaldsins. Það hefur án efa stuðlað að því að hleypa hörku í málið. Annar þáttur þessarar kjaradeilu er þó sýnu alvarlegri og líklegur til að draga dilk á eftir sér. Þar lýsi ég einnig fullri ábyrgð á hendur hæstv. fjmrh. Sá þáttur varðar tilraunir hæstv. ráðherra til að deila og drottna. Þetta hefur hann gert með þeim hætti að sá fræjum tortryggni milli langskólagengins fólks og verkafólks. Þessi fræ hafa nú þegar borið ávöxt þannig að fleyg hefur verið skotið í samstöðu launafólks sem var þó ekki nægilega mikil fyrir, því miður, og gjá sem auðvelt virðist að mynda er þegar orðin milli þeirra sem ættu að standa saman. Þessi þróun er afar hættuleg og mér finnst óskiljanlegt hvernig hæstv. fjmrh. getur varið þetta frumkvæði sitt. Vandi framhaldsskólanema er mikill, ekki síst þeirra sem hafa þurft að þola ítrekaðar tafir á námsferli sínum vegna þess að stjórnvöld hafa tregðast við um margra ára skeið að viðurkenna mikilvægi og lykilhlutverk kennarastéttarinnar. Þetta hafa þau leyft sér að gera þrátt fyrir niðurstöðu hverrar skýrslunnar á fætur annarrar sem undirstrika að góður skóli verður hvergi rekinn án góðra kennara sem una hag sínum. Ég skora á ríkisstjórnina og þá ekki síst á hæstv. ráðherra Alþb., hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh., að beita sér fyrir því að gefa fulltrúum ríkisvaldsins umboð til að ganga að samningsgerð með meiri sveigjanleika, opnari huga og betri vilja til að finna lausn á þessari kjaradeilu sem þegar hefur unnið skólastarfi í landinu, nemendum og kennarastéttinni mikið tjón og jafnvel til frambúðar. Ég lýsi ábyrgð á hendur þeim.

Kristín Halldórsdóttir Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að hefja máls á þessu. Ég verð að segja að mér fannst hann ótrúlega hógvær í orðum sínum áðan. Með réttu ættum við að vera að ræða vantraust á þá ríkisstjórn sem situr nú og hefur haldið svo á málum að allt er komið í óleysanlegan hnút. Hvað í ósköpunum eru ráðamenn að hugsa? Hvernig í ósköpunum geta þeir yfirleitt gert nokkurn skapaðan hlut annan en að reyna að leysa þetta mál, þennan alvarlega vanda? Þeir bera þunga ábyrgð á því hvernig komið er. Þeir bera ábyrgð á vanefndum loforða um kjarabætur. Þeir bera ábyrgð á því að ekki var hafist handa um viðræður fyrir löngu þar sem löngu var ljóst í hvað stefndi. Og þeir bera mesta ábyrgð á þeim harða og vandleysta hnút sem málið er nú komið í. Vinnubrögðin hafa verið með hreinum endemum. Þau félög sem um ræðir hafa verið í verkfalli í rúmar fjórar vikur --- en vita menn hvað viðræðustundirnar eru orðnar margar? Þær eru orðnar tíu, þær eru orðnar tíu talsins viðræðustundirnar í Karphúsinu svokallaða allan þennan tíma sem fólkið hefur verið í verkfalli. Hvað ætla ráðamenn sér með þessu háttalagi? Er verið að reyna að brjóta þetta fólk niður andlega? Halda menn að þetta fólk sé í verkfalli að gamni sínu eða það líti á kjarabaráttu sem einhvers konar íþróttakeppni? Og gera menn sér grein fyrir afleiðingunum? Sé ætlunin að hrekja sem flesta frá ríkisstofnunum, ekki aðeins vegna bágra kjara heldur einnig og e.t.v. ekki síður vegna óvirðingar á störfum þeirra og lítilsvirðingar gagnvart þeim í kjarabaráttu, þá er allt útlit fyrir að það markmið náist. Öll þjóðin mun súpa seyðið af þessari framkomu, þessum atburðum, sem eru algjörlega á ábyrgð ríkisvaldsins. Ástandið er orðið gríðarlega alvarlegt á öllum þeim sviðum sem verkfallið tekur til og nú er farið að tala um að setja lög. Þær fréttir hafa borist að verið sé að íhuga og ræða í fullri alvöru að setja lög á þetta fólk og maður hlýtur að spyrja með tilliti til gangs mála hvort það hafi allan tímann verið ætlunin. Var það allan tímann ætlunin að beita öllum ráðum til að snúa almenningsálitinu gegn þessum hópi fólks sem heyr nú harða baráttu fyrir bættum kjörum? Var ætlunin að sverfa svo að því að það hafi ekki kraft né samúð annarra til þess að berjast gegn ofríki viðsemjanda síns? Sú napra staðreynd hefur komið berlega í ljós að verkfallsvopnið, þetta dýrmæta vopn launafólksins, hefur ekki sama vægi í höndum ríkisstarfsmanna eins og launafólks á almennum vinnumarkaði og ástæðan er sú að þegar launafólk á almennum vinnumarkaði beitir þessari nauðvörn finnur viðsemjandi þess til. Þá eru það beinir hagsmunir hans sem eru í húfi, en þegar ríkisstarfsmenn gera hið sama þá er það þriðji aðili sem fyrst og fremst er þolandi verkfallsins og þá skiptir ábyrgðartilfinning viðsemjanda gagnvart þriðja aðila öllu máli. Ég lýsi hér með eftir ábyrgðartilfinningu hæstv. ráðherra í þessu efni, ábyrgðartilfinningu gagnvart öllum sem þurfa að líða vegna þessa og eiga eftir að gera það um ókomin ár vegna þeirra afleiðinga sem þessir atburðir hafa í þjóðfélaginu í framtíðinni. Þessa alvarlegu kreppu verður að leysa og ég lýsi þeirri skoðun minni að þinglok geta ekki orðið og mega ekki verða fyrr en sú lausn er fundin. Ég bið hæstv. forseta afsökunar og þakka honum fyrir biðlundina. Það er auðvitað afleitt að þingmönnum og hæstv. ráðherrum gefist ekki tími til að ræða þetta ítarlega vegna þess ramma sem þingsköp setja þessari umræðu og ég vildi nú lýsa fúsleika mínum og vænti að ég mæli þar fyrir munn annarra þingmanna, a.m.k. margra annarra þingmanna, að þessi umræða megi nú fara fram samkvæmt 2. málsl. 32 gr. þingskapa.

Sighvatur Björgvinsson Virðulegi forseti. Vandi nemenda í framhaldsskólum stafar ekki af því að hæstv. menntmrh. eða hæstv. fjmrh. hafi tekið þá ákvörðun að loka skólum landsins. Vandinn stafar af því að skólastarf hefur lagst niður vegna þess að kennarar hafa tekið þá ákvörðun að fara í verkfall og það er þeim auðvitað frjálst. Sumir framhaldsskólanemendur eru nú að upplifa það að þetta er í þriðja skiptið sem námi þeirra er stefnt í hættu á sama árstíma af sömu orsökum. Auðvitað þekkist það að menn geta valið verkfallsdaga hvenær svo sem þeir vilja allt árið, en þetta er í þriðja sinn sem tekin er ákvörðun um það hjá starfsmönnum framhaldsskóla að fara í verkfall undir það að nemendur eru að ljúka sínu námstímabili.

Hvenær var samningsbanni aflétt?

Einu sinni er út af fyrir sig ekkert skrýtið, tvisvar getur verið tilviljun, en þrisvar í röð er ekki tilviljun. Það hefur verið sagt hér að það hafi ekki verið vilji til samkomulags af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það er ekki rétt vegna þess að fjmrh. hefur ítrekað boðist til þess að ganga til samninga í þessari vinnudeilu á sömu nótum og 80% launþega í þessu landi hafa þegar fellt sig við. Það tel ég ekki lýsa því að það sé ekki vilji til samkomulags hjá hæstv. ráðherra. En kjarni málsins er þessi: Telja þeir sem hér koma og gagnrýna hæstv. ráðherra fyrir afskipti hans af málinu rétt að leysa málið á þann þátt að háskólamenntaðir menn í þjónustu ríkisins fái meiri launahækkanir en láglaunafólkið í BSRB og ASÍ hefur fengið? Þessari spurningu skulu menn svara umbúðalaust. Telja þeir rétt að leysa þessa deilu með meiri hækkunum til háskólamenntaðra starfsmanna ríkisins en láglaunafólkið hefur fengið? Það er kjarni málsins. Og telur Kvennalistinn, en forsvarsmaður hans flutti hér áðan ræðu um nauðsyn þess að auka samstöðu launafólks, að það væri líklegt til að auka samstöðu launafólks í þessu landi ef háskólamenntaðir starfsmenn ríkisins fengju nú tvöfalda eða þrefalda hækkun á við það sem láglaunafólkið hefur fengið? Ég tel að konurnar í frystihúsunum vestur á fjörðum teldu það lærdómsríka niðurstöðu ef það væri vilji alþingismanna Kvennalistans hér á hinu háa Alþingi.

Birgir Ísl. Gunnarsson Virðulegi forseti. Ég sagði í upphafi þessarar umræðu að ég ætlaði ekki að gera þessa launadeilu sjálfa sérstaklega að umtalsefni. Ég ætla að standa við það. Ástæðan fyrir því að ég hóf þessa umræðu er sú mikla óvissa sem ríkir nú hjá þúsundum nemenda um land allt varðandi skólalok og varðandi möguleika á að flytjast á milli bekkja. Það er komið fram yfir elleftu stundu eins og hæstv. menntmrh. sagði. Þess vegna olli það mér miklum vonbrigðum að hann gæti ekki svarað því nú, þegar komið er fram yfir elleftu stundu, hvernig gripið yrði á þeim málum, þ.e. hvaða leiðir kæmu til greina varðandi útskrift stúdenta og annarra lokaprófsnemenda og hvaða ákvarðanir menntmrh. hygðist taka í þeim efnum. Ég vænti þess vissulega að þessi deila leysist sem allra fyrst. Við getum hins vegar ekkert gefið okkur í þeim efnum. Það sýnir reynslan okkur. Og þrátt fyrir það lokaátak sem nú er að byrja er ljóst að það mun taka einhverja daga. Þess vegna veldur það vonbrigðum að hæstv. ráðherra skuli ekki geta svarað því hér og nú, ekki einu sinni hvaða leiðir koma til greina, hvað þá að hann hafi hugleitt hvaða leiðum hann vill beita sér fyrir í þessu efni. Það kann nefnilega að vera of seint, hæstv. ráðherra, að leita allra leiða þegar verkfallið leysist. Það kann að vera að það þurfi að taka ákvarðanir fyrr vegna þess að verkfallið dragist á langinn og þess vegna er afar slæmt að hæstv. ráðherra skuli ekki getað svarað því hér og nú hvaða leiðir komi til greina og hvaða leiðir hann vill fara. Mér er t.d. kunnugt um það af viðtölum við fulltrúa nemenda í þremur framhaldsskólum, þ.e. Menntaskólanum í Reykjavík, Menntaskólanum við Sund og Verslunarskóla Íslands, að þessir nemendur hafa lagt fyrir menntmrh. sínar hugmyndir um hvernig þeir vilji að skólalok fari fram sem miðast við að hætt verði í síðasta lagi 1. júní en nemendur haldi engu að síður sínum réttindum, þ.e. að þeir geti útskrifast með venjulegum hætti þrátt fyrir verkfall. Þess vegna hefði mér þótt rétt að hæstv. ráðherra gæfi okkur einhverjar yfirlýsingar í þessu efni og ekki síst öllum þeim fjölda, þeim þúsundum nemenda sem núna bíða í óþolandi óvissu eftir úrslitum þessara mála.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Ég hef mál mitt með því að taka undir allt það sem hér hefur verið sagt um skaðsemi þessa verkfalls fyrir skólastarfið í landinu. Það verður ekki ofsagt neitt í þeim efnum. Sömuleiðis má bæta við að verkfall annarra hópa innan BHMR veldur þegar mjög miklum vandræðum bæði í heilbrigðiskerfinu og atvinnumálum. Ég verð hins vegar að vekja athygli á því, sem reyndar kom fram hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni áðan, að ríkisstjórnin setti ákveðin markmið í kjaramálum og launamálum og það hefur tekist að halda kjarasamningum innan þess ramma, a.m.k. nokkurn veginn, í samningum við u.þ.b. 80% af launafólki. Ég vara við því að samið verði við einn hóp langt umfram það sem þar var gert og ég er sannfærður um að það mun hafa þau áhrif hér að hvorki sá hópur né aðrir bera neitt frá því borði. Ég er viss um að það mun leiða til kollsteypu í íslensku efnahagslífi. Ég legg því áherslu á að á þessum erfiðu tímum verða menn að halda kröfum sínum niðri þótt rétt kunni að vera, og ég er reyndar þeirrar skoðunar, að háskólamenntaðir menn hafi dregist aftur úr hér á undanförnum árum. Það verður þá að leiðrétta það á lengri tíma en hér er gefinn. Ég vil taka það fram, sem hér hefur reyndar komið fram sem svar við fsp. hv. 2. þm. Norðurl. e., að málið hefur hvað eftir annað verið rætt í ríkisstjórninni og menntmrh. gert grein fyrir þeirri alvarlegu stöðu sem reyndar fyrir löngu er upp komin og aðrir ráðherrar fyrir sínum sviðum. Það er fullkomin samstaða í ríkisstjórninni um meðferðina á þessu máli. En vegna þess sem fram kom áðan hjá hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur, að verið væri að ræða um lög í þessari deilu, verð ég að leiðrétta það. Það er alls ekki í ríkisstjórninni verið að ræða um að setja lög á þetta verkfall. Það er misskilningur og verður að leiðréttast.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Varðandi það sem fram kom hjá hv. 2. þm. Reykv. áðan vil ég aðeins bæta því við að auðvitað höfum við hugleitt margar leiðir í þessu efni varðandi skólalokin 1989 í menntmrn. Við höfum t.d. séð þær tillögur sem fyrir liggja frá Menntaskólanum í Reykjavík og Menntaskólanum við Sund. Það eru að mörgu leyti álitlegar tillögur. Við erum að fara yfir þær og margar fleiri og ég teldi óeðlilegt og rangt af menntmrh. við þessar aðstæður hins vegar að vera að taka einn þátt út úr og vil segja frá því, sem ég held að mér hafi láðst að nefna hér áðan, að ég hef ákveðið að hitta eftir helgina fulltrúa skólameistara framhaldsskólanna í landinu og sömuleiðis fræðslustjórana. Ég held fund með skólameisturunum klukkan tíu á mánudagsmorgun og með fræðslustjórunum á hádegi á mánudag. Það eru þeir aðilar sem við munum ræða við, auk fulltrúa framhaldsskólanemanna. Þannig förum við yfir þessi mál, þannig vinnum við okkur í gegnum þau. Ég ætla svo ekki satt að segja að fara yfir það sem fram hefur komið í ræðum einstakra þingmanna, en ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það sérkennilegur hugarheimur sem hv. 10. þm. Reykn. lifir í ef hún trúir því að menn séu að gera sér leik að því að brjóta niður fólk. Ef fólk er í stjórnmálum á þessum forsendum og ímyndar sér andstæðingana svona er býsna mikið af eigin hugmyndum um stjórnmál, að ég hygg, reist á misskilningi.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég verð að leiðrétta það sem kom fram hjá hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur frekar en Kristínu Halldórsdóttur, má vera að það hafi verið hjá hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur, að eingöngu hafi verið ræðst við í þessari deilu í tíu klukkustundir. Það er að vísu rétt að formlega bókaðir fundir hjá sáttasemjara hafa ekki verið lengur samtals en sem því nemur, en það hefur verið ótrúlegur fjöldi viðræðufunda af ýmsu tagi, bæði milli samninganefndar ríkisins og samninganefndar BHMR, á undanförnum vikum, það hefur verið mikill fjöldi óformlegra funda og ef það ætti að fara að leggja saman klukkustundir allra þessara funda yrðu þær örugglega frekar taldar í hundruðum en í tugum. Það var hins vegar mat sáttasemjara að það væri vænlegra að láta viðræðurnar fara fram utan hinna formlegu viðræðufunda, bókaðra funda, en þar. Hæstv. forsrh. hefur svo síðan látið það koma hér skýrt fram, og það er nauðsynlegt að það sé afdráttarlaust, að það er líka rangt hjá hv. þm. Kvennalistans að innan ríkisstjórnarinnar hafi verið rætt um að setja lög í þessari deilu. Að lokum vil ég svo segja að það er í raun og veru ekki hægt að draga aðra ályktun af málflutningi þingmanna Kvennalistans hér í dag en þá að Kvennalistinn sé þeirrar skoðunar að ríkisvaldið eigi jafnvel að leysa þessa kjaradeilu með því að borga félögum í BHMR allmiklu hærri upphæðir við þessa samningagerð en öðru launafólki hefur verið borguð. Ef það er misskilningur hjá mér væri æskilegt að það væri leiðrétt nú eða síðar því að ég væri vissulega þakklátur fyrir ábendingar frá Kvennalistanum um einhverjar aðrar leiðir til að leysa þessa deilu en borga margfalt hærri upphæðir til þeirra sem nú eiga í kjaradeilu en þeirra sem þegar hafa samið.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Ég vil benda hv. þm. á að forseta er ómögulegt að lengja hálftímann meira en orðið er. Ég upplýsi að þegar eru 5 mínútur liðnar umfram hálftíma og ef forseti á að vera réttlátur og gera ekki upp á milli manna vil ég upplýsa að hingað til hefur verið reynt að standa við að í þessar umræður fari ekki nema hálftími. Ég harma það mjög ef þær ákvarðanir eiga að vera háðar dyntum hverju sinni og við það getur forseti náttúrlega ekki sætt sig. Þessari umræðu er lokið.

Forseti lengdi umræðuna fyrir ráðherrana sína en ekki einstaka þingmenn sem höfðu áður beðið um orðið.

Alþingismenn eiga að fara eftir lögum sem þeir hafa sjálfir sett.

Já, forseti telur sig tilneyddan til þess að halda við þessa ákvörðun þar sem töluvert verk er óunnið á fundinum og síðan verða settir fundir í báðum deildum og ekki er unnt að riðla þeirri áætlun meira en orðið er.

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegur forseti. Ég tel með öllu ófært að þessi umræða sé stöðvuð á þennan hátt, sérstaklega þegar séð hefur verið í gegnum fingur við nokkra til þess að nota tíma umfram ákveðinn ræðutíma. Það var beint mjög ákveðnum spurningum til Kvennalistans og ég vil fara fram á það við virðulegan forseta að fulltrúar Kvennalistans fái að svara þessum spurningum að einhverju marki.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Ég vil benda hv. 18. þm. Reykv. á að ég hef ekki stöðvað neina umræðu. Ég hef reynt að halda mig við það að hér var leyfð hálftíma umræða. Þingmanninum er að sjálfsögðu heimilt að fara fram á utandagskrárumræðu um sama mál og þá skv. 2. málsl. 32. gr. annaðhvort á morgun eða í næstu viku, en á það var fallist að þessi umræða stæði í hálftíma og þar við verður að sitja.

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegi forseti. Það hafa flestir sem hér hafa komið lýst yfir þeim vilja að lengja þessa umræðu aðeins, m.a. hæstv. ráðherrar. Er ekki hægt að sýna þann sveigjanleika að verða við þeim óskum?

Sýna þann sveigjanleika að Alþingi brjóti lög sem það hefur sett?

Það er þegar búið að brjóta lög.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti vill upplýsa að þessi ákvörðun er ekki á valdi forseta eins. Ég mun nú gera hlé á fundinum í 5 mínútur og óska eftir að formenn þingflokka komi og ræði við forseta. --- Fundarhlé. Forseti hefur haldið fund með öllum formönnum þingflokka og sex þingflokksformenn töldu afdráttarlaust að úrskurður forseta væri réttur og þingflokksformaður Kvennalistans sætti sig við þá niðurstöðu. Ég ítreka það, sem ég sagði áðan, að vitaskuld stendur það hverjum einum opið að óska eftir annarri umræðu um þetta mál utan dagskrár, en þessari umræðu er óumdeilanlega lokið.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Stjórn þingsins er óbreyttum þingmönnum oft mikil ráðgáta og í þessu tilfelli er það mikil ráðgáta að fá að vita það hvort sá sem óskaði eftir þessum umræðum óskaði eftir hálftíma eða hvort hæstv. forseti náðarsamlegast veitti hálftíma. Þetta segir nefnilega allmikið um viðhorf forseta til alvöru málsins eða viðhorf þess sem hóf umræðuna um alvöru málsins. En hér lá við að menntmrh. tæki heljarstökk í stólnum, svo reiður var hann þegar hann var stoppaður af í miðri ræðu.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Ég vil upplýsa hv. þm. að beðið var um umræðu sem stæði í hálftíma.

Birgir Ísl. Gunnarsson Hæstv. forseti. Mér þykir rétt að gefa dálítið nákvæmari lýsingu á því hvað gerðist og hvernig undanfari þessarar umræðu var. Ég náði ekki til virðulegs forseta í morgun og ræddi þá við skrifstofustjóra Alþingis um að það væri beiðni sem þingflokkur Sjálfstfl. stæði á bak við að fram færi hér ótakmörkuð umræða og þannig var þetta mál lagt fyrir. Síðan ræddum við saman, ég og hæstv. forseti Sþ. Hún spurði hvort möguleiki væri á því að þessi umræða gæti farið fram á morgun frekar en í dag þar sem mikið væri á dagskrá í dag. Ég kvaðst mundu hugsa það og við mundum síðan ræða saman þegar þing byrjaði kl. 12. Við ræddum síðan saman hér við forsetastól og ég gerði mér grein fyrir því að það var hér mikil og erfið dagskrá og ég sagði við hæstv. forseta að eftir atvikum mundum við sætta okkur við hálftíma umræðu. En upphaflega beiðnin var um ótakmarkaðan tíma.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Ég verð að upplýsa að mér var ekki kunnugt um þessa beiðni til skrifstofustjóra þannig að ég hélt að það hefði verið alveg fullt samkomulag milli okkar hv. 2. þm. Reykv. um að þetta færi fram á þennan hátt. Ég tel að hér hafi verið farið að öllum venjulegum lögum um þingsköp.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Það versnar mjög ástandið ef það er upplýst að forseti skýrir út á allt annan hátt þetta mál en sá sem eftir leitaði umræðunni og upplýst er að það er forseti sem endanlega ákvað að hér yrði aðeins hálftíma umræða um þetta mál og lýsir nokkuð vel menntastefnu hæstv. forseta. Ég tel að ekki þurfi að hafa fleiri orð um það.

Kristín Halldórsdóttir Hæstv. forseti. Ég skal ekki rengja það að þetta hafi verið sameiginleg niðurstaða hæstv. forseta og þingflokksformanna sem hún lýsti sem útkomu fundar sem forseti og þingflokksformenn áttu hér áðan þó ég leyfi mér að efast um að allir séu hæstánægðir með þá niðurstöðu, þeir sem tóku þátt í þessum fundi. En mig undrar ef það er hald hæstv. forseta að það greiði sérstaklega fyrir þinghaldi, sem nú er búið að ákveða að standi næstu viku, að efna frekar til langrar umræðu skv. 2. mgr. 32. gr. þingskapalaganna en ef hv. 18. þm. Reykv. hefði fengið að koma upp og svara þeim ásökunum sem var beint til Kvennalistans þar sem hún var þar að auki búin að berja í borðið og kveðja sér hljóðs áðan.

Frsm. félmn. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. Frá félmn. liggur fyrir nál. á þskj. 1017 um till. til þál. um dagvistarmál fatlaðra barna: ,,Nefndin hefur fjallað um tillöguna og sendi hana til umsagnar. Svör bárust frá eftirtöldum: Félagi þroskaþjálfa, Fóstrufélagi Íslands, svæðisstjórnum málefna fatlaðra á Austurlandi, Reykjanessvæði og Vestfjörðum, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og frá Öryrkjabandalagi Íslands. Þessir aðilar lýsa sig samþykka meginefni tillögunnar og að hún nái fram að ganga. Svæðisstjórn málefna fatlaðra á Reykjanesi sendir með umsögninni ítarlega greinargerð frá starfsmönnum sínum. Sú stefna, sem vísað er til í seinni hluta tillögunnar, að tengja skuli sérdeildir dagvistarstofnana svo sem unnt er við almennar deildir þeirra, er nú almennt viðurkennd. Hins vegar er athugunarefni hvaða úrbóta er þörf til að gera dvöl og þjálfun fatlaðra barna á dagvistarheimilum mögulega og árangursríka. Í mótun eru tillögur um forskólastig á vegum menntamálaráðuneytisins og er eðlilegt að fjallað sé um málefni fatlaðra í því samhengi. Þá er stefnt að því að lögfesta breytingar á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem m.a. taka til málefna fatlaðra. Með vísan til þessa mælir nefndin með því að könnun fari fram á þörfum fatlaðra barna fyrir dagvistun og hvaða úrbóta er þörf á því sviði. Nefndin flytur breytingartillögu við málið á sérstöku þingskjali og mælir með því að tillagan verði samþykkt þannig.`` Þetta er gert á Alþingi 3. maí sl. og undirritað af öllum fulltrúum í félmn. Brtt. sem vísað er til er á þskj. 1018 og er svohljóðandi: ,,Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera könnun á þörfum fatlaðra barna fyrir dagvistun og hvaða úrbóta sé þörf á því sviði. Við þá athugun verði höfð hliðsjón af stefnumótun um forskólastig og að fötluð börn fái sérhæfða þjálfun sem mest í tengslum við almennar deildir dagvistarstofnana.``

Valgerður Sverrisdóttir Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að tefja umræðuna. Ég ætla bara sem 1. flm. þessarar þáltill. að þakka hv. félmn. fyrir þessa afgreiðslu og eins vil ég að það komi fram að ég fellst fyllilega á þá brtt. sem nefndin gerir tillögu um.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Áður en lengra verður haldið vil ég upplýsa hv. þm. um að leitast verður við að reyna að tæma dagskrá þessa fundar en taka síðan fyrir í Sþ. í fyrramálið kl. 10 þær skýrslur sem óræddar eru. Ég vil þess vegna leita til hv. þm. að vera mér til aðstoðar um að ljúka afgreiðslu þeirra mála sem liggja fyrir þessum fundi svo að ekki þurfi að eyða tíma morgundagsins í það.

Frsm. félmn. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. Á þskj. 1020 er nál. um till. til þál. um endurskoðun laga og reglugerða um rekstur heilbrigðisstofnana frá félmn.: ,,Nefndin hefur fjallað um tillöguna og sendi hana til umsagnar. Svör bárust frá eftirtöldum: Fulltrúaráði sjómannadagsins í Reykjavík og Hafnarfirði (vegna Hrafnistu), Landssambandi sjúkrahúsa, Sambandi íslenskra berklasjúklinga (stjórnarformanni), Sambandi ísl. sveitarfélaga og Tryggingastofnun ríkisins. Þessir aðilar telja tillöguna athyglisverða, sumir mæla með að hún verði samþykkt en jafnframt kemur fram að þegar sé unnið að vissum þáttum þessara mála, m.a. er nefnd að störfum við að kanna möguleika á samstarfi og sameiningu sjúkrahúsa á höfuðborgarsvæðinu. Í umsögn sjómannadagsráðs kemur m.a. fram að ráðið telur nauðsynlegt að skýrar lagareglur verði settar um rétt sjálfseignarstofnana. ,,Sú nauðsyn virðist brýnni nú en áður eftir að frumvarp um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga kom fram,,, segir í bréfi ráðsins. Stjórn SÍBS segir m.a. í umsögn: ,,SÍBS telur æskilegt að löggjöf um heilbrigðismál og rekstur sjúkrastofnana sé sem heilsteyptust en áréttar nauðsyn þess að sérstaða einkareksturs á þessu sviði sé greind frá rekstri stofnana ríkis og sveitarfélaga með þeim hætti að ávallt liggi samningar til grundvallar um rekstrarform, þjónustustaðal og fjármögnun.`` Nefndin bendir á að lögfesting á breyttri verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga getur haft mikil áhrif á rekstur og skipulag heilbrigðisþjónustunnar. Eðlilegt er að nokkur umþóttunartími fáist til að fram komi reynsla af þessari breytingu. Um leið og nefndin tekur undir þau sjónarmið að samræmis þurfi að gæta í löggjöf um heilbrigðisþjónustu óháð rekstrarformi og leita þurfi leiða til hagkvæmni, samhliða góðri þjónustu í heilbrigðiskerfinu, leggur hún til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Þetta er gert á Alþingi 3. maí sl. og að þessu áliti standa allir fulltrúar í félmn.

Óli Þ. Guðbjartsson Hæstv. forseti. Ég þakka hv. félmn. fyrir þá vinnu sem hún hefur lagt í þetta mál, fyrir nál. og jákvæða umfjöllun sem málið hefur fengið. Það er rétt, sem fram kemur í nál., að frumvarp það um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem nú er til umfjöllunar í Nd. Alþingis kemur þessu máli við og er athygli vert að tillögunni í því frumvarpi sem upphaflega var lögð fram í Ed. fyrr á þessum vetri hefur nú verið breytt til þess horfs sem nú er í lögum. En með tilliti til þess og raunar margs sem kemur fram í nál. og ekki síst þeirrar vinnu sem þegar mun hafin í heilbr.- og trmrn. um þessi efni get ég út af fyrir mig alveg fallist á þá niðurstöðu að till. verði vísað til ríkisstjórnarinnar og vænti þá þess að málið fái þar farsælan framgang.

Frsm. allshn. (Guðni Ágústsson) Hæstv. forseti. Á þskj. 1010 er nál. um till. til þál. um aðfararnám til ökuprófs frá allshn. Nefndin hefur fjallað um till. og borist umsagnir frá Ökukennarafélagi Íslands og Umferðarráði. Í ljósi þess að nýlega lauk störfum nefnd sem dómsmrh. skipaði 4. okt. 1988 til að fjalla um og gera tillögur um framtíðarskipan ökukennslu og ökuprófa í landinu leggur nefndin til að till. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Undir þetta nál. skrifa allir nefndarmenn allshn.

Frsm. allshn. (Guðni Ágústsson) Hæstv. forseti. Á þskj. 1008 er nál. um till. til þál. um setningu laga um sjálfseignarstofnanir frá allshn. Nefndin hefur fjallað um till. og borist umsögn um málið frá Lögmannafélagi Íslands. Nefndin leggur til að till. verði samþykkt með breytingu sem flutt er á sérstöku þskj. Á þskj. 1009 er brtt. við till. til þál. um setningu laga um sjálfseignarstofnanir frá allshn. Tillgr. orðist þannig: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að beita sér fyrir gerð frv. til laga um sjálfseignarstofnanir sem lagt verði fyrir næsta löggjafarþing. Undir þetta álit skrifa allir nefndarmenn allshn. sameinaðs þings.

Frsm. allshn. (Guðni Ágústsson) Hæstv. forseti. Á þskj. 1038 er nál. um till. til þál. um ökunám og ökukennslu frá allshn. Nefndin hefur fjallað um till. og borist umsagnir frá Ökukennarafélagi Íslands og Umferðarráði. Í ljósi þess að nýlega lauk störfum nefnd sem dómsmrh. skipaði 4. okt. 1988 til að fjalla um og gera tillögur um framtíðarskipan ökukennslu og ökuprófa í landinu. Leggur nefndin til að till. verði vísað til ríkisstjórnarinnar og það er í þessu tilfelli eins og hinu fyrra að allir nefndarmenn allshn. undirskrifa þetta nál.

Frsm. atvmn. (Árni Gunnarsson) Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. atvmn. um till. til þál. um bætta samkeppnisstöðu innlends skipaiðnaðar. Flm. þessarar þáltill. er einn virðulegur þingmaður, Stefán Guðmundsson, en samhljóða till. var lögð fram á 110. löggjafarþingi, en kom þá ekki til umræðu. Atvmn. hefur fjallað talsvert um þessa till. og í nál. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: Nefndin hefur fjallað um tillöguna og mælir með því að hún verði samþykkt með breytingu sem flutt er á sérstöku þingskjali. Nefndin væntir þess að eftirtalin atriði, sem nefnd eru í upphaflegri tillögugrein, verði höfð í huga við framkvæmd þessarar þingsályktunar: 1. Ríkisstjórnin reyni að tryggja að útvegsmenn og opinberir sjóðir semji ekki um nýsmíði skipa eða viðhaldsverkefni erlendis án undangengins útboðs þar sem innlendir aðilar keppi á jafnréttisgrundvelli við erlendan skipaiðnað, m.a. hvað snertir meðferð tilboða og fjármagnsfyrirgreiðslu. 2. Tilboð verði metin á viðskiptalegum grundvelli áður en lánveitingar eru ákveðnar. 3. Settar verði staðlaðar reglur um útboð, veðskilmála og tilboð í skipaiðnaðarverkefni. 4. Ríkisstjórnin beiti sér fyrir því að bankar veiti sambærilegar ábyrgðir vegna skipaiðnaðarverkefna innan lands og veittar eru þegar verkefni eru unnin erlendis. Nefndin telur æskilegt að ríkisstjórnin skili skýrslu um framgang þessarar þáltill. á haustþingi 1989. Tillgr. sem nefndin leggur til að verði samþykkt kemur óbreytt úr till. eins og hún var, en hluti tillgr. er felldur inn í nál. atvmn. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leita allra leiða til að efla og bæta samkeppnisstöðu innlends skipaiðnaðar til að sporna við því að verkefni fari úr landi.`` Ég vil láta þess getið að ég hef rætt við iðnrh. um þessa till. og rauða þráðinn í henni og hann fellir sig vel við það að taka þetta verkefni að sér.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Till. sem hér er verið að ræða og verður væntanlega samþykkt var fyrst flutt á síðasta þingi, var endurflutt, eins og ég hygg að flestir hv. þingmenn muni, á þessu þingi og urðu þá talsverðar umræður um málefni skipasmíðaiðnaðarins. Ég tel að margt af því sem kemur fram í þessari till. sé af hinu góða og sjálfsagt að samþykkja till., en ég bendi á að í umræðum sem urðu um þetta mál í haust lofaði hæstv. iðnrh. því að skila til Alþingis skýrslu sem unnin hefur verið á vegum breska fyrirtækisins AP Appledore. Hann tjáði Alþingi á þeim tíma að sú skýrsla yrði tilbúin í desembermánuði. Eftir þessu var síðan gengið við síðari hluta fyrri umræðu um þetta mál og við þá umræðu sagði hæstv. ráðherra að skýrslan yrði tilbúin innan skamms, en vinna var þá hafin á vegum svokallaðrar verkefnisstjórnar. En hún hafði það að verkefni að fara yfir málefni skipasmíðaiðnaðarins í heild. Verkefnisstjórnin var skipuð þannig að auk fulltrúa fyrirtækisins voru fulltrúar skipasmiðjanna og fulltrúar Landssambands iðnaðarmanna auk fulltrúa ráðuneytisins. Reyndar komu til verksins ýmsir aðrir, þar á meðal fulltrúar Byggðastofnunar, og ég hygg að hv. þm. Benedikt Bogason geti staðfest það, enn fremur fulltrúar Fiskveiðasjóðs. En þetta var í fyrsta skipti sem allir þeir aðilar sem stunda lánafyrirgreiðslu til skipasmíðaiðnaðarins tóku höndum saman til að ræða þetta mikilvæga mál og koma fram með tillögur sem hægt væri að standa á fyrir þennan iðnað í framtíðinni. Ég sakna þess núna þegar þetta mál er til lokaafgreiðslu að hvergi er minnst á þetta verkefni sem búið er að kosta til verulegum fjárhæðum. Það kemur ekki fram í máli hv. frsm. nefndarinnar né heldur virðist hæstv. ráðherra vera viðstaddur þessa viðræðu til þess að gera grein fyrir þessum málum. Mér finnst, virðulegur forseti, vera full ástæða til þess að hæstv. ráðherra efni það loforð sem hann gaf þinginu á sínum tíma, komi fram með þessa skýrslu eða a.m.k. segi frá því á hvaða stigi vinnslunnar skýrslan er. Nú eru liðnir a.m.k. fjórir eða fimm mánuðir síðan skýrslan átti að vera tilbúin. Sú skýrsla tekur á þessu máli bæði hvað varðar þau efnisatriði sem hér hafa verið nefnd og koma fram í þáltill. hv. þm. Stefáns Guðmundssonar og enn fremur öðrum mjög mikilvægum málum er snerta greinina. Ég vil þess vegna, virðulegur forseti, um leið og ég lýsi yfir stuðningi við þessa till., fara fram á að hæstv. ráðherra fái við þessa umræðu tækifæri til þess að segja frá því hver staðan er í þessari skýrslu. Ég sé að hæstv. ráðherra er ekki viðstaddur þessa umræðu og kýs þess vegna að óska eftir því að hæstv. ráðherra gefist kostur á að skýra Alþingi frá stöðu málsins þó að það kosti að dráttur verði á afgreiðslu málsins einn sólarhring eða svo. Málið er afar mikilvægt. Vandamál skipasmíðaiðnaðarins eru ekki eingöngu fjármögnunarvandamál heldur ýmis skipulagsvandi sem þetta breska ráðgjafarfyrirtæki tók á, en fyrirtækið hefur stundað ráðgjafarþjónustu. Ég kýs, virðulegur forseti, að hæstv. ráðherra verði gefinn kostur á að fjalla um málið í þessari umræðu, enda var það í fyrri umræðu málsins sem hann lýsti því yfir að hann mundi afhenda Alþingi skýrslu þegar verkefnastjórnin hefði lokið sínu starfi. Mér finnst það vera betra til þess að spara umræður um þetta mál ef hægt væri að fresta málinu um sólarhring. Hæstv. ráðherra gæti þá komið og gert grein fyrir málinu, sagt frá því hver staða þess sé þannig að heildarmynd fáist af stöðu iðnaðarins í dag og hvers vænta má af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, en þetta mál var eitt af þeim stóru málum sem hæstv. ríkisstjórn hugðist beita sér fyrir. Ég vona, virðulegur forseti, að þetta tefji ekki framgang málsins nema í hæsta lagi einn sólarhring og tel að það sé eðlilegt að verða við þeirri ósk að hæstv. ráðherra annaðhvort efni loforð sitt eða a.m.k. skýri þingheimi frá því hver staða málsins sé. Það er þess vegna, virðulegur forseti, sem ég fer fram á það að hæstv. ráðherra taki til máls í þessari umræðu og ef ekki næst til hans í dag fái hann tækifæri til þess í umræðunni að henni frestaðri á morgun að gera grein fyrir stöðu málsins, enda er það afar gagnlegt annars vegar fyrir Alþingi og hins vegar fyrir þann fjölda starfsmanna sem vinnur við skipasmíðaiðnað hér á landi.

Forseti er tilbúinn að fresta afgreiðslu málsins þar til það getur komið á dagskrá.