Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (JM): Jeg geri ekki ráð fyrir því, að menn búist við langri ræðu um mál þetta að þessu sinni. Það lá fyrir síðasta þingi, og var þá vísað til stjórnarinnar, því að menn vildu bíða með afgreiðslu þess, þangað til yfirkennari Jón Ófeigsson kæmi heim úr utanför sinni, og fá að heyra, hvað hann legði til. Frv. er ekki mjög mikið breytt frá því í fyrra. það er aðeins nokkru skýrara undirbygt í fáum atriðum. Jeg bað Jón Ófeigsson að fara yfir frv., og gerði hann við það nokkrar athugasemdir, sem teknar voru til greina að öllu leyti, að einu óverulegu atriði undanteknu. Hvernig sem menn vilja nú taka þessu frv., þá er það víst, að nauðsynlegt er að athuga þetta mál í heild sinni, því það er vitanlegt, að mentaskólinn er nú orðið algerlega ónógur fyrir þá nemendur, sem hann sækja, og verður því einhverra bragða í að leita. Nú í ár eru þar tæpir 300 nemendur, og næsta ár munu þeir líklega verða yfir 300, en þeim fjölda er ekki hægt að koma fyrir í skólanum, enda hefir orðið í ár að koma nemendum fyrir niður í bæ, en það verður að telja óheppilegt. Jeg vona, að hv. deild og þingið í heild athugi þetta mál alvarlega, því ekki dugar að vísa því frá enn á ný. Það má kalla nýmæli, að hjer er í frv. gert ráð fyrir því, að bygt verði heimavistarhús við skólann, og á það að geta komist fyrir á skólalóðinni. Þetta munu flestir telja mjög mikið framfaraspor. Húsameistari ríkisins hefir gert áætlun um þetta hús, þar sem gert er ráð fyrir 40 manna heimavist. En ráðuneytið hafði hugsað sjer, að heimavist yrði fyrir að minsta kosti 50 nemendur, og þó þeir yrðu þetta fleiri, þá ætti kostnaður við bygginguna ekki að fara fram úr 150 þús. kr., að minsta kosti ekki svo nokkru nemi.

Atvinnumálaráðherra (MG): Landsstjórninni var á síðasta þingi falið að gera samninga um skeytasamband við útlönd frá þeim tíma, er einkaleyfi Mikla norræna ritsímafjelagsins væri á enda, eða frá 1. september 1926, þó þannig, að samningar þessir skyldu lagðir fyrir Alþingi til samþyktar á eftir. Þessir samningar hafa nú verið gerðir, og er farið fram á, að Alþingi veiti samþykki til þess, að gera megi endanlega samninga. Saga þessa samningamáls er sú, að á árinu 1924 vissi stjórnin um, að danska stjórnin og Mikla norræna ritsímafjel. áttu í samningum um endurnýjun á leyfi fjelagsins um rekstur sæsímanna í Norðursjónum, en rekstur þessara sæsíma, eða rjettara sagt gjaldið fyrir notkun þeirra, kemur oss mjög við, vegna þess, að öll símskeyti vor til Norðurlanda og víðar verða að fara um þessa sæsíma. Af þessu var það ráð tekið haustið 1924 að senda landssímastjóra utan, til þess að vjer gætum haft hönd í bagga um samninga þessa og jafnframt til þess að grenslast eftir, hvort Mikla norræna ritsímafjelagið mundi vilja ganga að þeim kröfum, sem vjer yrðum að gera til þess að endurnýja sjerleyfi fjelagsins. Árangurinn af þessari ferð varð sá, að vjer fengum bindandi loforð um, að svo framarlega sem samningar tækjust við fjelagið um Íslandssímann, skyldi ekki hærra gjald tekið fyrir hvert orð í skeytum til og frá Íslandi, er færu um Norðursjávarsímana, en tekið væri á hverjum tíma fyrir hvert orð í skeytum milli Danmerkur og Englands, en hingað til hafði hærra gjald verið tekið fyrir okkar skeyti en danskensk skeyti. Ennfremur var það ákveðið, að ef það yrði ofan á að færa niður símgjöldin milli Danm. og Íslands, svo að þau yrðu ekki hærri en milli Englands og Íslands, skyldi hlutfallsleg lækkun koma á gjaldið fyrir notkun Norðursjávarsímans. Að öðru leyti strönduðu samningarnir alveg um Íslandssímann, og Mikla norræna ritsímafjel. ljet í veðri vaka, að það mundi alls ekki geta gengið að kröfum vorum, og í samræmi við það ljet fjelagið þess getið í skýrslu sinni fyrir árið 1924 til aðalfundar, að hluthafar mættu búast við, að einkaleyfið um Íslandssímann yrði ekki framlengt. Eftir þetta strand samninganna 1924 voru svo samningaumleitanir teknar upp aftur síðastliðið haust, og fór þá enn svo, að fjelagið kvaðst ekki geta gengið að kröfunum, en eftir mikið þóf fór þó svo, að fjelagið slakaði til, og komust á samningar, sem samningamenn vorir töldu oss hagkvæma, og liggja þeir nú fyrir hjer til samþyktar eða synjunar. Þegar um er að ræða skeytasamband við umheiminn, er, eftir því sem nú er komið, um þessar leiðir að velja: 1. Sæsímasamband eingöngu. 2. Sæsímasamband og loftskeytasamband til vara. 3. Sæsímasamband og loftskeytasamband jöfnum höndum. 4. Loftskeytasamband eingöngu. 5. Loftskeytasamband og sæsímasamband til vara. öllum, sem við samninga fengust af okkar hálfu, kom saman um, að hvorki símasamband eingöngu nje loftskeytasamband eingöngu væri nægilega trygt, en símasambandið þó tryggara. Einnig voru þeir allir sammála um það, eftir nákvæma athugun, að það væri alt of dýrt að halda uppi bæði símasambandi og loftskeytasambandi sem aðalsambandi jöfnum höndum, eða eftir vali sendenda, því að þá þyrfti miklu fleira starfsfólk, og skeytin hlytu að verða dýrari. Aðalsamband loftleiðina og sími til vara mundi einnig verða mjög dýrt vegna mannahalds og viðhalds símans, sem er jafnmikið, hvort sem hann er notaður mikið eða lítið. Langtiltækilegast þótti því símasamband og loftskeytasamband til vara, svo framarlega sem símskeytagjöldin yrðu ekki hærri um símann en loftleiðina. Símasambandið er enn sem komið er tryggara en loftsambandið, og ef hið fyrnefnda yrði ekki dýrara fyrir almenning, væri það hentugra. Viðleitnin gekk því mjög í þá átt að fá símskeytagjöldin svo langt niður, að loftskeytasambandið gæti ekki orðið ódýrara, og þetta hepnaðist eftir þeim upplýsingum að dæma, sem um þessi efni fengust, enda hafa símagjöldin lækkað um 8½ ctm. pr. orð, eða um 34%, og munar þetta ca. 170000 gullfrönkum á ári eða um 150000 kr. Nokkuð af þessu, eða 4 ctm. fyrir orðið, hverfur þó aftur, vegna þeirrar hækkunar á sendi- og móttökugjöldum, sem alþjóðasímafundurinn í París síðastliðið haust samþykti, en sú hækkun er vitaskuld þessum samningum algerlega óviðkomandi, enda kemur hún til framkvæmda 1. apríl í vetur, en samningarnir ganga í gildi 1. sept. í haust. Með hinum nýju samningum græðist því 8½ ctm., eða sem næst 7½ eyrir á hverju símuðu orði, og þessi sparnaður rennur vitanlega til þeirra, sem símskeytin senda. Þá kem jeg að hinni hlið málsins, þeirri, sem veit að ríkissjóði eða landssímanum. Þar liggur málið þannig fyrir, að vjer fyrst og fremst losnum við 35000 (danskra) kr. ársgreiðsluna. Í öðru lagi fáum vjer 30000 gullfranka á ári, eða sem næst 30000 kr., sem nokkurskonar sjerleyfisgjald frá fjelaginu. Í þriðja lagi tökum vjer að oss rekstur símastöðvarinnar á Seyðisfirði gegn 65000 gullfranka greiðslu á ári, og telur landssímastjóri, að vjer munum græða á því um 25000 kr. á ári, með því að vjer getum rekið stöðina ódýrar en Mikla norræna. Í fjórða lagi fáum vjer nú umráð yfir veðurskeytum vorum, og getum sennilega haft upp úr þeim um 20000 kr. á ári. Í fimta lagi fáum vjer helming brúttótekjuauka sæsímans, miðað við orðafjölda 1924, og áætlaði landssímastjóri það 37000 kr. á ári að jafnaði, en vitaskuld er þetta aðeins líkindareikningur, en hann styðst við þá aukningu símaviðskiftanna, sem hingað til hefir verið, og hefir verið frá 1924 til þessa tíma. Alls ætti því ríkissjóður að bera úr býtum að jafnaði á ári á hinum umsamda leyfistíma hjer um bil 150000 kr. umfram það, sem verið hefir hingað til, og er það þá sem næst jafnhá upphæð og skeytasendendur fá í lækkuðum símgjöldum. Fyrir ríkissjóð og símanotendur ætti því munurinn að verða um 300000 kr. á ári. Hagnaður ríkissjóðs er þó, eins og jeg tók fram, að sumu leyti ágiskun og verður að meðaltali minni, ef samningunum verður sagt upp við fyrsta tækifæri, og veldur því væntanleg aukning símaviðskiftanna. Því, sem á hefir unnist við samninga þessa, hefir því verið skift nokkurnveginn jafnt milli ríkissjóðs og símanotenda. Jeg tók það fram áður, að vjer fengjum 50% eða helming af gjaldi fyrir aukin símaviðskifti frá því sem þau voru 1924. Þetta er þó ekki sagt beinlínis í fylgiskjali 3, sem hjer liggur fyrir prentað, en það leiðir af orðalagi þess, eins og allir munu sjá, því að eins og þetta er orðað í fskj., kemur aukning þessi fram, sumpart sem hærri borgun fyrir rekstur símastöðvarinnar á Seyðisfirði og sumpart sem greiðsla til ríkissjóðsins umfram 30000 gullfranka á ári. En í raun og veru þýðir þetta ekki annað en 50% af tekjuauka af símaviðskiftum, ef gengið er út frá 65000 gullfranka greiðslu til stöðvarinnar á Seyðisfirði og fastri 30000 gullfranka greiðslu til ríkissjóðsins. Hinsvegar leiðir og af þessu, að ef símaviðskiftin minka frá því, sem þau voru 1924, fer líka greiðslan til símastöðvarinnar á Seyðisfirði niður úr 65000 gullfrönkum og greiðslan til ríkissjóðs niður úr 30000 gullfrönkum, en þessi möguleiki er svo fjarliggjandi, að naumast er þörf á að reikna með honum, því að símaviðskiftin hafa stöðugt farið vaxandi, og jeg er ekki í neinum efa um, að þau aukast einmitt talsvert við þá lækkun símagjaldanna, sem verður, ef hinn nýi samningur gengur í gildi. Í sambandi við, að landssíminn tekur að sjer rekstur stöðvarinnar, standa kaupin á eignum Mikla norræna ritsímafjel. á Seyðisfirði. Verði kaup þessi samþykt, á fjelagið ekki lengur neinar eignir hjer á landi. Verðið á eignunum tel jeg vel aðgengilegt og borgunarskilmála sæmilega góða. Við samningagerðina var gengið út frá, að húsin kostuðu 70000 kr., en símatæki og annað 30000 kr. Ef samningar þessir verða samþyktir, erum vjer bundnir við þá í 31/3 árs eða til 1. jan. 1930, og síðan má segja þeim upp annaðhvert ár, og verði þeim ekki sagt upp, falla þeir úr gildi í árslok 1934, enda eru þá á enda samningar þeir, sem Mikla norræna hefir gert bæði við Englendinga og Dani, um sæsíma þá, sem liggja til þeirra landa. Með því að ákveðið hefir verið að hafa 2 umræður um þetta mál, og þessi fyrri umræða á að fara fram eftir sömu reglum og 2. umr. lagafrumvarpa, þá þykir mjer rjett, til þess að hv. deildarmönnum gefist nægilegt tækifæri til þess að ræða einstök atriði, að leggja það til, að þessari umr. verði nú frestað og málinu vísað til hv. samgöngumálanefndar. Áður en jeg lýk máli mínu, þykir mjer skylt að votta umboðsmanni vorum í Kaupmannahöfn, Jóni Krabbe, og Forberg landssímastjóra bestu þakkir fyrir hlutdeild þeirra í samningunum. Er því meiri ástæða til þess að þakka hinum síðarnefnda, þar sem öllum er vitanlegt, að hann vann að samningunum, þótt hann væri mikið veikur, svo veikur, að flestir mundu hafa talið ófært að fást við mál sem þetta.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) Það mun vera talið ekki hvað síst verkefni löggjafarvaldsins að skapa þjóðinni góða atvinnulöggjöf. Við erum vafalaust í því eftirbátar ýmsra þjóða. Og eiginlega er það ekki tiltökumál, því í ýmsum greinum hafa hjá okkur á síðustu árum orðið svo miklar breytingar í atvinnuháttum þjóðarinnar, að það er tæplega von til þess, að við höfum getað áttað okkur til fulls á því, til að setja lög um þær atvinnugreinar, sem sýslað er við. Má jafnvel segja, að til sje ýmislegt í atvinnuvegunum, sem við höfum ekki fengið næga reynslu fyrir enn þá til þess að geta gert lög þar um, sem við ættum víst að stæðu til langframa. Hinsvegar býst jeg við, að flestir líti svo á, að þannig muni ástatt um þetta mál, að einhverra ráða þurfi að leita til þess að bæta úr þeim ágöllum, sem komið hafa í ljós í þessum atvinnurekstri á undanförnum árum. Síldveiðin hefir á síðustu árum verið stunduð í stórum stíl hjer við land, og miklu meira af útlendum mönnum en innlendum. Því miður er þannig ástatt, að þótt við vildum hlutast til um veiðiskap þeirra hjer við land, þá getum við ekki nú náð til fulls til þeirra með löggjöf okkar. Hinsvegar finst mjer - og jeg hygg, að flestir muni vera mjer þar sammála - að við ættum að reyna að ná til þeirra með löggjöf okkar, eftir því sem við frekast getum. Sú starfsemi, sem þeir hafa rekið hjer alllanga stund, hefir orðið þjóðinni til ákaflega mikils meins. Ekki eingöngu þeim innlendu mönnum, sem stundað hafa þennan atvinnurekstur, heldur líka öðrum atvinnugreinum, og verkafólki yfirleitt á landi hjer. Jeg hygg því, að það sje ekki úr vegi, að við reynum að hafa áhrif á þetta mál, eftir því sem við getum. Það hefir verið haft á orði, á síðustu 2 árum að minsta kosti, að kapp hinna útlendu manna á þessum atvinnuvegi hjer á landi hafi mjög aukist. Á síðastl. sumri mun það hafa komið í ljós, að útlendingar, sem hafa rjettindi á við landsmenn, sem sje Danir, hafi notað sjer aðstöðu sína til þess að hleypa annara þjóða mönnum hingað. Jeg á hjer við þá leppmensku, sem uppvís varð á síðasta sumri. Danskir menn hafa sent hingað skip til útgerðar, en skipin voru eign manna úr öðrum ríkjum. Það, sem sjerstaklega gerir innlendum mönnum þennan atvinnurekstur mjög svo hæpinn og jafnvel skaðlegan, er það, að menn vita ekki fyrirfram, hvað mikið kann að seljast af síldinni í það og það skiftið. Þegar vel veiðist og mætti ætla vinningsvon einna mesta, þá hefir það oft snúist svo, að enn meira tap hefir orðið en þegar lítið veiddist. Þessi ágalli hefir verið það tilfinnanlegur, að þeir, sem síldveiði reka, hafa oft orðið fyrir svo þungum búsifjum, að þeir hafa ekki megnað að stunda þennan atvinnurekstur áfram. Á þessum og þvílíkum agnúum þyrfti að ráða bót, eins og mögulegt er. En þegar lítið veiðist, hefir fólkið, sem leitar til þessara verstöðva, mjög lítið í aðra hönd. Hinsvegar er það alkunnugt, að á þessum stöðum hefir safnast sú mergð af fólki, að þótt sæmilega veiðist, hefir það ekki haft nóga vinnu. Býst jeg ekki við, að hægt sje að saka þá, sem atvinnuna reka, um það, að fólkið flykkist til verstöðvanna. Það virðist ekki hirða svo mikið um, hvort það beri nokkuð úr býtum að starfstímanum loknum eða ekki. Af þessu hefir orðið hið mesta þjóðartjón. Mjer er sagt af kunnugum mönnum, sem stundað hafa þennan atvinnurekstur nú um skeið, að fólkið sje í sumum verstöðvunum svo margt, að þótt veiðiskapur sje mikill, þá sje vinnan ekki meiri en sem svaraði annan eða þriðja hvern dag. Tjónið, sem þjóðinni er að slíku framferði, verður varla tölum talið. Fyrst og fremst tap starfseminnar, hið mikla vinnuafl þess fólks, sem dvelur þarna við lítið starf, vinnuafl, sem tekið er frá öðrum atvinnugreinum, sem arðsamari eru. Í annan stað segir það sig sjálft, að þar sem margt fólk er safnað saman og hefir ekkert að sýsla, þá grípur það til ýmsra hluta til þess að eyða tímanum, sem verður til að spilla fólkinu sjálfu. Að þessu öllu er þjóðinni í heild sinni hið mesta mein. En úr þessum og þvílíkum agnúum býst jeg ekki við að unt verði að ráða bót, nema með einhverju því skipulagi, sem trygði það, að fleiri leituðu ekki til þessara staða en öll von er til að geti haft viðunandi atvinnu. Nú á síðastliðnum árum hefir brytt talsvert á því, að vantað hefir fólk til ýmsra starfa, þeirra sem miklu arðvænlegri eru en síldarvinna, þegar á alt er litið. Til landbúnaðarstarfa hefir fólk vantað tilfinnanlega að sumrinu til, og einnig hefir jafnvel komið fyrir, að útgerðarmenn, sem fisk hafa haft til verkunar að sumarlagi, höfðu tæplega nógu margt fólk. Hygg jeg, að þetta stafi mjög af því, að alt of margir hópast til síldarstöðva. Með þessari till., sem jeg hefi leyft mjer að bera fram, hefði jeg gjarnan viljað, að stigið yrði það spor, að unt verði að koma einhverju betra skipulagi á þennan atvinnurekstur, og að til þess að athuga þetta mál yrðu valdir kunnugir og vel hæfir menn. Og þó að jeg tiltaki þennan mannafjölda í till., er fjarri því, að jeg ætlist til, að sú tala verði frekar látin ráða en önnur, ef heppilegra þykir. Jeg ætlast ekki til, að till. þessi komist óbreytt gegnum þingið. Aðalatriðið er, að málefninu verði sint og reynt að greiða úr á einhvern hátt. Jeg geri ráð fyrir, af því að þessi till. er það umfangsmikil og grípur inn á allmikilsvarðandi svið, að þá yrði þessari umræðu frestað, en till. vísað til sjútvn., og mönnum gefist kostur að ræða málið ítarlega, þegar frá nefndinni kemur. Annars ber jeg fult traust til sjútvn., að hún geri till. úr garði eftir því, sem best má verða. Það er mín persónulega skoðun, að líklegasta leiðin til umbóta á þessu sviði sje sú, að takmarkað yrði, hve mikið megi salta af síld til útflutnings. Í annan stað get jeg vel búist við, að frekari áherslu þurfi að leggja á það, að innlendir menn komi upp síldarverksmiðjum og eignuðust þær síldarverksmiðjur, sem fyrir eru í landinu. Viðvíkjandi takmörkun veiðinnar hefi jeg hugsað mjer, að hún yrði að nokkru leyti gerð með löggjöf. En svo hefði í öðru lagi nefnd manna þann starfa með höndum - fyrst og fremst innan þess vissa ramma, sem löggjöfin setti - að ákveða, hversu mikið mætti salta á hverju sumri, og jafnframt ráða sölu síldarinnar til útlanda. Um útlendingana, sem eiga síldarverksmiðjur hjer á landi og hafa haft mikla starfrækslu í mörg ár, vildi jeg segja það, að jeg teldi hina mestu nauðsyn á, að við legðum eins mikið kapp á að bægja þeim frá þessari starfsemi eins og frekast er unt. Þeirra starfssemi hefir verið, eftir því sem jeg þekki til í þessu efni, landinu í heild sinni til hins mesta meins. Hygg jeg, að það væri mjög vel farið, ef við gætum sem allra fyrst bægt þeim frá þessari starfsemi hjer á landi að fullu og öllu. Jeg sje auðvitað þann agnúa á, að þrátt fyrir það geta þeir stundað veiðiskap þennan utan landhelginnar. En þó hygg jeg, að ef okkur lánaðist að hefta starfsemi þeirra að öllu leyti innan landhelginnar og á landi, þá stæðum við mun betur að vígi. Jeg hefi ekki hitt fyrir einn einasta útgerðarmann, sem ekki telur hina brýnustu nauðsyn á bættu skipulagi. Og jeg held, að það sje bein skylda löggjafarvaldsins að stuðla að því, eftir því sem það sjer frekast fært að hlutast til um málið.

Jón Baldvinsson Jeg get ekki annað en glaðst yfir því, að þessi till. er komin fram, sem hv. 2. þm. Árn. (JörB) flytur að þessu sinni. Það hafa á hverju þingi komið fram till. um síldarmálið, en fengið misjafnar undirtektir. Þær hafa sem sje fengið undirtektir eftir því, hvernig síldveiðin hefir gengið næsta ár á undan. Árið 1921 fengu slíkar till. í þinginu allgóðan byr, af því að síldarsalan hafði gengið illa árið áður. Þá voru samin lög í þinginu, sem miðuðu að því að koma skipulagi á þennan útveg, þar sem útgerðarmenn voru skyldaðir til að mynda fjelagsskap. Jafnframt því voru ríkinu heimiluð talsverð yfirráð, ef útgerðarmenn ljetu undir höfuð leggjast að mynda þennan fjelagsskap. Þessi lög voru nú þannig gerð, að þau þóttu ekki nothæf, þegar til stjórnarinnar kom, og komust víst aldrei til neinna framkvæmda. En málinu hefir verið haldið vakandi í þinginu. Sú leið, sem jeg hefi bent á, er sú, að ríkið hafi einkasölu á allri síld, sem flutt er út. Það hafa altaf legið á síðustu árum frv. fyrir þinginu, sem þó hafa ekki náð fram að ganga. Það gleður mig, að hv.þm. virðast nú vilja gera eitthvað í þessu máli, en jeg geri ráð fyrir, að ástæðan sje sú, að síldarsalan gekk ákaflega illa á síðasta ári. Og þeir, sem liggja með síld, tapa mjög miklu. En landið í heild sinni tapar líka á því og ekki eingöngu útgerðarmenn, heldur einnig verkafólkið. Viðvíkjandi þessari till. þarf jeg ekki að segja mörg orð, af því að jeg býst við henni til sjútvn., þar sem jeg á sæti. En till. er ákaflega óákveðin, og hinsvegar græddist lítið á flutningsræðu hv. 2. þm. Árn. (JörB), af því að hann benti ekki á neitt verulegt, sem unt er að framkvæma. Mjer virðist t. d. ákaflega erfitt að takmarka síldveiðina. Það verður þá að vera þannig, að menn sæki um leyfi til stjórnarinnar til þess að mega veiða síld. Er jeg hræddur um, að það þætti mönnum þröngt. Væri nú hinsvegar sú leið farin, að ríkið hefði allan útflutning, þá yrði þar með tekið fyrir það, að útlendingar gætu haft málið í sínum höndum, eins og nú. Það, sem líka þarf að gera, er að afla síldinni markaðs. En það virðist einmitt ganga ákaflega stirt hjá þeim mönnum, sem atvinnuna stunda. Það er skiljanlegt, að ýmsir þeirra sjeu tregir til að kosta til slíks ef til vill mörgum tugum þúsunda, ef þeir standa höllum fæti sjálfir, eins og oft vill verða í slíkum atvinnurekstri. Jeg skil vel, að þeir útgerðarmenn, sem sáu fram á gjaldþrot í ár, geti ekki lagt stórfje í markaðstilraunir. Að öllu þessu athuguðu hygg jeg, að það sje eina ráðið að fara þá leið, sem jeg hefi bent á áður hjer í hv. Alþingi, sem sje að ríkið taki málið í sínar hendur að því er snertir söluna. Þá held jeg líka, að uppræta mætti að miklu leyti þá leppmensku, sem mjer skilst að eigi sjer stað í þessari atvinnugrein. Auðvitað eiga Danir sama rjett til síldveiða og við, og við höfum ekkert yfir því að segja, þótt þeir setji sig hjer niður og reki þennan útveg. Að síðustu vil jeg lýsa ánægju minni yfir því, að till. þessi kom fram, enda þótt jeg sje ekki ánægður með orðalag hennar, því till. virðist benda á vilja hjá þingmönnum til þess að taka þetta mál nú til alvarlegrar yfirvegunar.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) Aðeins stutt athugasemd út af ræðu hv. 2. þm. Reykv. (JBald). Jeg skal strax taka það fram, að í till. minni er engin upptalning á því verkefni, sem nefndinni er ætlað að vinna að. Mjer kom fyrst til hugar að tiltaka nánar starfssvið hennar, en við betri athugun sá jeg, að svo margt var þar, sem athuga þurfti, að jeg hvarf frá því. Þesskonar upptalning hefði hvort sem er vafalaust ekki orðið nema lítið eitt af því, sem nefndin þarf að vinna. En nú vill svo vel til, að hv. 2. þm. Reykv. (JBald) er einmitt í sjútvn. og getur því lagfært till., eftir því sem honum finst best við eiga. Annars misskildi hann mig, þegar hann fór að tala um takmörkun á síldarútflutningi. Jeg sagði aðeins, að fyrir mjer vekti takmörkun á síldveiði til söltunar og útflutnings. Líka gæti komið til orða sjerstakt fyrirkomulag á síldveiði, t. d. hvenær byrjað yrði að veiða síld til söltunar o. s. frv. Þetta og fleira ætti að vera verkefni nefndarinnar. Um takmörkun á síldveiði alment talaði jeg ekki, því að mjer hefir aldrei komið til hugar takmörkun á síldveiði, sem rekin er fyrir verksmiðjumar, síst á meðan þær eru ekki fleiri. Þá drap þessi hv.þm. á frv. um einkasölu á síld, sem hann hefir flutt á undanförnum þingum. Inn á það mál ætla jeg ekki að fara nú, því að jeg lít svo á, að einkasölulöggjöf bæti ekkert úr þessum ágöllum. Að menn verði ekki fyrir fjártjóni af síldarsölu, ef slíkt fyrirkomulag kemst á(einkasala), held jeg ekkert hægt að fullyrða um, því að jeg held, að síld geti fallið jafnt fyrir því. Þá mintist hann á veiði útlendinga hjer og gat þess, að við gætum ekki meinað Dönum að veiða hjer. Þetta er satt. En mjer finst við geta hagað löggjöf okkar þannig, að sett verði skilyrði um, að til þess að öðlast þessi rjettindi þurfi að vera búið að eiga hjer heima nokkuð lengi áður.

Björn Líndal Mjer er ljúft að þakka hv.flm.till. (JörB) fyrir áhuga hans á þessu máli. En jafnframt vil jeg taka það fram, að jeg held, að hv.þm. hafi fæstir kynt sjer þetta mál til hlítar og geti því ekki gert sjer í hugarlund, hversu erfitt það er viðfangs, þegar alls er gætt. Það er mín skoðun, að eina ráðið til þess að bæta úr þeim stóru misfellum, sem nú eru á síldarversluninni, sje það að auka markaðinn fyrir síldina, og það er mín sannfæring, að það megi vel takast, ef unnið er að því með einbeitni og áhuga, og þó jafnframt með forsjá og fyrirhyggju. En það efast jeg mjög um, að ríkiseinkasala sje líklegasta leiðin til þess að bjarga úr þeim ógöngum, sem í er komið. Hitt er rjett, að of seint er hafist handa til þess að bæta markaðinn, og það er mín skoðun, að þing og stjórn eigi nú þegar að hefjast alvarlega handa og leggja fram bæði fje og krafta, svo um muni, til þess að gera alvarlegar tilraunir til markaðsleitar og jafnframt rannsókna á því, hvernig verka skuli síldina til þess að gera hana sem útgengilegasta meðal þjóða, sem hingað til hafa lítil eða engin kynni af henni haft.