Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg vil aðeins taka það fram, að hjer er um að ræða endurskoðun á 20 ára gamalli, úreltri löggjöf. Frv. er sniðið eftir till. Skógræktarstjóra, en jafnframt hefir garðyrkjustjóri haft það til meðferðar. Það hefir nú verið rækilega athugað í hv.Ed. og gerðar á því nokkrar breytingar. Vona jeg, að hv.Nd. sjái sjer fært að samþykkja það, en legg til, að því verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. landbn.

Frsm. (Hjeðinn Valdimarsson) Eins og tekið er fram í nál., er frv. þetta borið fram af stjórninni samkv. þál.Nd. á síðasta þingi. Frv. er í 4 köflum. Í 3 fyrstu köflunum er greint sundur, hvernig eftirlitið skuli vera, en í 4. kaflanum eru almenn ákvæði. 1. og 2. kafli eru sniðnir eftir dönsku verksmiðjulögunum frá 1913, en jafnframt höfð hliðsjón af lögum nr. 37 1922, um eftirlit með skipum og bátum. 3. kaflinn, um eftirlit með vjelum á landi, er bygður á tillögum Verkfræðingafjelags Íslands, er ríkisstjórninni bárust í árslok 1926. Ætlast er til, að ákvæði 1. og 2. kafla verði síðar nánar afmörkuð með reglugerð, og það því fremur, sem þesskonar löggjöf er ný hjer á landi og ætla má, að hana þurfi smámsaman að sníða eftir hinum sjerstöku staðháttum hjer. Nefndin hefir ekkert verulegt að athuga við frv. og leggur til, að það verði samþykt óbreytt. Þess skal þó getið, að hv. 1. þm. Skagf. (MG) var ekki viðstaddur á nefndarfundi, og veit jeg ekki um afstöðu hans. Prentvilla hefir slæðst inn í frv. á bls. 4, 15. gr., og vona jeg, að skrifstofan leiðrjetti hana.

Flm. (Gunnar Sigurðsson) Eins og jeg tók lauslega fram, þegar hæstv.atvmrh. lagði fram stjfrv. um dýralækna, hefir það frv., sem jeg flyt nú, verið í undirbúningi síðan í sumar. Hafa ýmsir merkir menn unnið að því, og má nefna Sigurð búnaðarmálastjóra og dýralæknana. Einkum hefir Jón Pálsson dýralæknir á Austurlandi lagt við það mikla alúð. Dálitlar breytingar hefi jeg gert á frv., síðan það var sent til þingmanna flestra. T. d. er sú, að laun dýralæknanna eru nú áætluð 500 kr. lægri, og er þar farið eftir núgildandi launalögum. Jeg get verið hæstv.atvmrh. þakklátur fyrir frv. sitt, þótt við sjeum sitt á hvorri skoðun um tölu dýralæknanna. Fyrir okkur báðum vakir vafalaust það sama, að koma skipulagi á þetta atriði. Það ætti eigi að spilla fyrir þessu frv., að jeg flyt það sem utanflokkamaður. Skal jeg nota tækifærið til þess að taka það fram, að jeg hefi eigi gengið í Framsóknarflokkinn, þótt jeg sje í kosningasambandi við hann. Jeg vona, að hv.þm. geti verið sammála um það, að hjer sje um framtíðarskipulag að ræða. Það getur varla komið til mála, að þjóðin fari að stíga spor aftur á bak, með því að fækka dýralæknum. Reynsla annara þjóða hefir sýnt, að með auknum framförum í landbúnaði verður að fjölga dýralæknum. Þó að gert sje ráð fyrir 7 dýralæknum í frv., ætlast jeg eigi til, að þeir verði þegar í stað svo margir. Nú eru heldur ekki til í landinu nema 4 menn, sem numið hafa dýralækningar, og mjer er eigi kunnugt um, að nokkur leggi stund á þær nú sem stendur. Hæstv. forsrh. tók það fram, að dýralæknir þyrfti að vera á Suðurlandi. Er og einsætt, að svo er. Nú er nýstofnað mjólkurbú í Flóanum og annað á uppsiglingu í Rangárvallasýslu. Verður því brýn nauðsyn á að hafa þar eftirlit með kúm og heilsufari þeirra. Þegar útflutningur á frystu kjöti færist í vöxt á Suðurlandi, þarf og á dýralækni að halda, til þess að annast stimplun þess. Þótt allítarleg greinargerð fylgi frv., vil jeg nú fara nokkru nánar út í einstök atriði málsins. Nú sem stendur er eytt afarmiklu fje til útrýmingar á berklaveiki. Það er því einkennilegt, að eigi skuli lögð meiri stund en er á það, að koma í veg fyrir berkla í kúm. Í nálægum löndum hefir það komið fram við rannsókn, að heilsufar kúnna er mjög alvarlegt. Í Danmörku er talið, að 40% af öllum kúm sjeu berklaveikar. Danir treystast eigi til að skera niður allar sjúkar kýr, en láta sjer nægja að gerilsneyða mjólkina. En Ameríkumenn drepa allar berklaveikar kýr, og er nú tala þeirra komin niður í 1½%. - Annað atriði, sem sterklega mælir með fjölgun dýralækna, eru hinar fyrirhuguðu búfjártryggingar. Stjórnin flytur nú frv. um þær. En jeg get varla hugsað mjer, að þær geti orðið í stórum stíl, ef dýralæknar eru eigi fleiri en nú. Dýralæknir verður t. d. að skera úr því, hvort nauðsynlegt sje að drepa sjúkan grip. Gerum ráð fyrir, að pest komi upp í búfje. Tveir dýralæknar mundu þá lítið fá að gert. Hvernig færi t. d., ef klaufnaveiki kæmi upp austur í Hornafirði, og dýralæknirinn í Rvík kæmist eigi þaðan fyrir önnum? Þá yrði að leita til dýralæknisins á Akureyri. Hætt er við, að veikin væri búin að gera usla, áður en hann kæmi á vettvang. Jeg vil undirstrika það, að hlutverk dýralæknanna á ekki eingöngu að vera það, að lækna, heldur eigi síður að koma í veg fyrir sjúkdóma. Hæstv. stjórn hefir sýnt áhuga á því, að láta rannsaka alidýrasjúkdóma. En jeg fæ ekki betur sjeð, en að það sje nauðsynlegt að hafa marga dýralækna til þess að safna skýrslum og upplýsingum utan af landi og senda til rannsóknarstofunnar. Það hefir verið beðið um álit forstjórans í Veterinær Fysikatet í Khöfn, og hann hefir látið eindregið í ljósi þá skoðun, að fækkun dýralækna, frá því sem nú er, muni mjög draga úr gagnsemi slíkrar stofnunar, enda standa henni fyrir þrifum, hve fáir þeir eru fyrir. Það tel jeg merkilegt atriði, sem þetta frv. mitt gerir ráð fyrir, að sameina önnur störf dýralæknastarfseminni. Tvímælalaust getur þetta komið til greina hvað snertir ráðunautsstörfin. Dýralæknar ættu að vera betur „kvalificeraðir“ til þeirra starfa en þeir, sem hingað til hafa gegnt þeim. Þeir hafa meiri og betri þekking heldur en búfræðingar yfirleitt, og hafa numið sín fræði á vísindalegan hátt. Auk þess er ekkert á móti því, að dýralæknar hefði á hendi kenslu við búnaðarskólana, eða jafnvel alþýðuskóla í sveitum. Er þá gert ráð fyrir, að þeir sje búsettir í sveit, enda komast þeir með því í nánari kynni við bændur og hafa meiri íhlutun um mál þeirra. Eins og hæstv.atvmrh. benti á, er eðlilegast, að dýralæknar sitji í stærstu landbúnaðarhjeruðunum. Það má að vísu segja um Reykjavík, að hún kemst ekki af án dýralæknis, en aðrir kaupstaðir hafa enga eða mjög litla þörf í þá átt. Það er því furðulegra, að í tveim stærstu landbúnaðarhjeruðunum skuli enginn dýralæknir vera búsettur. Jeg vil leyfa mjer að skjóta því til háttv. landbn., ef hún fellst ekki á að fjölga dýralæknunum, svo sem hjer er farið fram á, hvort ekki sje þá rjett að breyta til um bústaði þeirra, sem fyrir eru, þannig, að einn sitja í Borgarfirði og annar á Suðurlandsundirlendinu. Til þess ber brýn nauðsyn, og svo mikið er víst, að austanfjalls hafa komið fram raddir um slíkt. Jeg skal benda á enn nýtt starf, sem dýralæknar hafa fengið, og vaxandi menning með kröfum sínum um vöruvöndun og heilbrigðisráðstafanir gerir æ umfangsmeira. Þetta starf er eftirlit með matvælum, hvort heldur send eru á erlendan markað eða seld heima fyrir. Þetta höfum vjer og tekið upp að nokkru, svo sem t. d. um skoðun á útfluttu kjöti, en þó er langt frá, að það sje enn með tískusniði. Annarsstaðar er það talið starf dýralækna að hafa eftirlit með mjólk, sem seld er til neyslu í borgum og bæjum. Hjer í Reykjavík mun heilbrigðisfulltrúi hafa þetta eftirlit á hendi. Með fjölgun dýralækna ætti þeim að verða hægra um vik að geta kent og leiðbeint þeim mönnum, sem sjerstaklega eru hneigðir fyrir lækningar, svo að þeir geti orðið að liði, ef á liggur. Æskilegast væri, að maður væri í hverjum hreppi, sem þekti helstu sjúkdóma búpenings og ráðleggingar við þeim. Eins og flestir vita, er enn blandað allskonar hindurvitnum inn í lækningaaðferðir alþýðufólks sumstaðar. T. d. það, að lækna hest með því að klippa galdrastaf á lend honum, sem jeg veit dæmi til. Dýralæknarnir eiga að koma læknisþekkingunni út til fólksins. Þá er eitt atriði enn, sem jeg vil leggja mikla áherslu á, og það er mannúðarhlið þessa máls. Jeg drap lauslega á þá hlið við 1. umr. um frv. hæstv. stjórnar um fækkun dýralækna, svo að jeg get gengið út frá því, að menn viti við hvað jeg á. Frá mínu sjónarmiði er það stórt atriði, og jeg veit, að Dýraverndunarfjelag Íslands mun senda erindi hingað til Alþingis, þar sem mótmælt er fækkun dýralækna, með þeim forsendum, sem jeg áður hefi drepið á. Það var sagt hjer í þessari háttv. deild, við 1. umr.stjfrv. um dýralækna, að með því væri reiddur hnefi að bændum landsins. Jeg álít, að því fari fjarri, að það sje viljandi gert. Jeg þykist vita, að aðalatriðið, sem fyrir hæstv.atvmrh. hafi vakað, hafi verið það, að koma á breyttu og bættu skipulagi, þótt við sjeum hinsvegar ekki sammála, með hverjum hætti það megi best verða. Að svo mæltu vil jeg biðja háttv. deild að vísa þessu frv. til 2. umr. og landbn.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það eru aðeins fá orð, sem jeg þarf að láta falla um þetta frv. Þótt jeg sje því andvígur, vil jeg ekki beita mjer fyrir því, að það fari ekki til 2. umr. En háttv.flm. gat mín svo oft í ræðu sinni, að jeg verð að gera honum nokkur skil. Jeg vil geta þess til skýringar, að jeg vil halda fast við þá skoðun mína, að það sje vel forsvaranlegt, frá sjónarmiði landbúnaðarins, að fækka dýralæknum. En ef því fæst ekki framgengt, þá tel jeg tvímælalaust hentugra að flytja þá til, þannig, að þeir búi innan um bændur. Og í því sambandi vil jeg taka það fram, að það hjerað, sem að sjálfsögðu hefir mesta þörf fyrir sjerstakan dýralækni, væri Suðurlandsundirlendið.

Alveg rjett!

. Annars eru tvö atriði í sambandi við þetta frv., sem vert er að athuga. Annað er það, að nú sem stendur eru aðeins til 4 menn með prófi í dýralæknisembætti, og enginn við nám. Hjer er því um það að ræða, að setja löggjöf, sem kemur ekki til framkvæmda fyr en eftir 5–10 ár. Mjer finst rjettara, að láta þá fulltrúa, er þá sitja á löggjafarsamkomu þjóðarinnar, hafa fyrir því að ákveða um þetta atriði, eftir því, sem þá þykir henta. Hitt atriðið er þetta: Þegar stofnað er til nýrra embætta, má að minni hyggju ekki minna vera en að komið hafi fram um það rökstudd beiðni og berleg þörf sje fyrir hendi. Tilefnið er í þessu tilfelli algerlega ófullnægjandi. Það hefir ekki komið nein beiðni í þessa átt frá fólki utan af landi, heldur er frv. samið af einum dýralæknanna, sem nokkurskonar mótleikur gegn frv. því, er stjórnin ber fram, um fækkun dýralækna.

Flm. (Gunnar Sigurðsson) Jeg tók það fram, að jeg gerði ekki að kappsmáli, að frv. næði óbreytt fram að ganga, t. d. það, að dýralæknarnir yrði endilega 7. Aðalatriðið fyrir mjer er það, að þeim fækki ekki frá því, sem nú er, verði þá 4–5, og færðir til, þannig, að þeir kæmi að betri notum, og sitji einn á Suðurlandi, austan fjalls. Að fresta löggjöf fyrir þær sakir, að einhverra orsaka vegna geti ekki komið til fullra framkvæmda strax, tel jeg ekki ráðlegt. Fari frv. fram á æskilegar umbætur, verður það til þess að ýta undir, að því marki verði náð, sem þar er sett upp. Hvað undirbúning þessa frv. snertir, þá er það ekki allskostar rjett, sem hæstv.atvmrh. sagði um hann. Margir fleiri hafa þar lagt hönd að verki, lesið frv. yfir og gert við það athugasemdir, heldur en Jón Pálsson, dýralæknir, sem að vísu er aðalmaðurinn við samningu þess. Það er heldur ekki rjett hjá hæstv.atvmrh., að engar óskir hafi heyrst um fjölgun dýralækna. Það hafa oft verið uppi óskir um þetta meðal almennings, að minsta kosti hafa oft komið fram raddir um það á Suðurlandsundirlendi. Hvað sparnaðinum við frv. hæstv.atvmrh. viðvíkur, þá er einnig um sparnað að ræða með þeirri skipun, sem hjer er gert ráð fyrir, þótt dýralæknum yrði fjölgað upp í 7, ef hægt er að sameina önnur störf, sem hingað til hafa verið unnin fyrir sjerstakt fje, við aðalætlunarverk þeirra. Og þótt útgjöld sýni sig á pappírnum, geta þau unnist upp á ýmsan hátt, í auknu hagræði, tryggari bústofni o. s. frv. Það dugar ekki að segja eins og Danskurinn: „Lige meget hvad det koster, bare man sparer“.

Flm. (Magnús Jónsson) Eins og háttv.þm. geta sjeð af fylgiskjölum, sem prentuð eru með þessu frv., höfum við þm. Reykjavíkur, allir fjórir, flutt þetta frv., samkvæmt einróma samþykt bæjarstjórnarinnar í Reykjavík. Jeg stend nú upp, með ekki litlum ótta í hjarta, um afdrif þessa frv., af því að það varð hlutskifti mitt að fylgja því úr hlaði. En ekki er að vita, við hverju búast má um þessar mundir. Við flm. höfðum ritað undir frv. í þeirri röð, sem kosning okkar segir til um. Fór jeg þess á leit við samþingismann minn, háttv. 2. þm. Reykv. (HjV), að hann mælti fyrir frv. nokkrum orðum. En hann færðist undan. Varð jeg því að herða upp hugann og leggja af stað með frv., út á hið stormfulla haf þessarar háttv. deildar, hversu svo sem kann að fara um sjóferð þá. Jeg vil leyfa mjer að vísa þeim, sem vilja kynna sjer málið, á nál. meiri hl. mentmn. Nd. í Alþt. 1927, og ræðu frsm. meiri hl. sömu nefndar, þm. V.-Ísf. (ÁÁ), í C-deild Alþingistíðindanna frá í fyrra. Jeg hefi þar engu við að bæta til skýringar málinu. Mætti þetta því nægja við þessa umr. Að henni lokinni vonast jeg til, að háttv.þdm. sjái sjer fært að hleypa frv. til 2. umr. og vísa því til mentmn.

Flm. (Halldór Steinsson) Eitt af allra þýðingarmestu málum þjóðarinnar er landhelgigæslumálið. Örugg og trygg landhelgigæsla er lífsskilyrði mikils hluta þjóðarinnar, eða allra þeirra, sem stunda sjó á öðrum skipum en botnvörpuskipum, og jafnvel þeim líka í framtíðinni, því að því hefir verið haldið fram af fiskifræðingum, og sjálfsagt með rjettu, að togaraflotinn hjer við land væri að grafa sína eigin gröf með veiðum innan landhelgi, þar sem hann með þeim bæði spilti fiskigöngunum og eyðilegði að meira og minna leyti ungviði fiskanna. Það er þess vegna orðið eitt af aðaláhugamálum þjóðarinnar, að landhelgigæslunni sje komið í sæmilegt horf, og mönnm er orðið það ljóst fyrir löngu, að það verður ekki með öðru móti en því, að vörninni verði haldið uppi á ríkisins kostnað, með íslenskum varðskipum og íslenskum skipshöfnum, því að þótt við samkvæmt Sambandslögum við Dani eigum rjett til, að 1–2 varðskipanna sje haldið úti hjer við land á þeirra kostnað, og þótt það hafi verið gert undanfarin ár, þá hefir reynslan sýnt, að sú vörn hefir verið fremur ljeleg og ekki komið að neinum verulegum notum. Því verður nú ekki neitað, að landhelgigæslan hefir batnað nokkuð síðustu árin, sjérstaklega eftir að Óðinn var bygður. En þó er langt frá því, að hún sje komin í viðunanlegt horf, enda er ekki von til þess, að 2 skip geti leyst af hendi gæslu, svo í nokkru lagi sje, á jafnstóru svæði eins og þau þurfa að hafa undir, eða umhverfis alt landið. Það munu nú sjálfsagt vera fáir firðir og flóar á landinu, sem ekki þurfa einhverja landhelgivörn einhvern tíma ársins. En hitt er engum vafa undirorpið, að þörfin fyrir góða vörn er afarmismunandi fyrir ýmsa staði á landinu. Það er nú svo, að hver er sínum hnútum kunnugastur, og þess vegna þekki jeg sjálfsagt flestum þingmönnum betur, hve aðkallandi þörfin er á aukinni gæslu á vestanverðum Faxaflóa og í Breiðafirði. Á þessum stöðum eru einhver allra bestu fiskimið landsins, sannkölluð gullkista, en niður í þessa gullkistu vaða útlendar og innlendar ránskindur og ausa upp auði frá íbúum þeirra hjeraða, sem þarna liggja að sjó, og öðrum landsmönnum, sem vilja stunda þaðan veiðar á löglegan hátt. Það er nú ef til vill ekki að búast við því, að menn, sem ekkert þekkja, hvernig þarna til hagar, geti hugsað sjer ástandið eins og það er, en jeg, sem hefi dvalið þarna tugi ára, get satt að segja ekki varist gremju yfir að líta á þessar aðfarir afskiftalausar ár eftir ár. Hv. þm. í þessari deild eru í fersku minni umr. um þetta mál í fyrra hjer í deildinni og blöðunum, og tilefnið til þeirra umræðna var þá ránskapur togara í landhelgi við Snæfellsnes. En þetta var ekkert nýtt. Það hefir endurtekið sig ótal sinnum og endurtekur sig ennþá svo að segja daglega, vissa árstíma. Landhelgigæslan hefir altaf verið ónóg og ófullkomin á þessum stöðum, en þó held jeg, að hún hafi aldrei verið ljelegri en síðastl. haust og það fram til 25. jan. síðastl. Fyrri hluta haustsins, framundir hátíðir, bar lítið á togurum á þessum stöðum, ekki af því, að þar væri um nokkra vörn að ræða, heldur af því, að þeir voru þá á öðrum. fiskisælum stöðum, en frá 20. des. og það þangað til seint í janúar má segja, að floti af útlendum og innlendum togurum hafi svo að segja að staðaldri verið að veiðum á þessum slóðum og mikið oftar innan en utan landhelgilínunnar. Jeg vil nú ekki kenna ríkisstjórninni eingöngu um þetta varnarleysi, því að varðskipin hafa oft verið forfölluð á víxl. En jeg vil leggja áherslu á það, að hversu góð og gegn stjórn, sem sæti að völdum, og hversu mikinn áhuga, sem hún hefði á góðri landhelgigæslu, þá kæmi áhugi hennar ekki að tilætluðum notum, meðan haft er þetta fyrirkomulag á gæslunni, sem hingað til hefir átt sjer stað, að skipin aðallega eða eingöngu komi til eftirlits, þegar kærur eru sendar frá viðkomandi stöðum. Það er sem sje staðreynd, að þegar símað hefir verið í stjórnarráðið frá Ólafsvík, Sandi, Stykkishólmi eða öðrum stöðum þar vestra og beðið um gæslu, þá hafa skipstjórar togaranna frjett það næstum því samtímis, eða að minsta kosti löngu áður en varðskipið hefir komið á vettvang, og hafa því átt hægt með að fara í tíma út fyrir landhelgilínuna. Þess vegna hefir það varla komið fyrir, að togarar hafi verið teknir á ólöglegum veiðum þar vestra, þrátt fyrir öll lögbrotin. Allir íslenskir togarar hafa loftskeytaáhöld og vita vel um hreyfingar varðskipanna. Þess vegna geta þeir í ró og næði farið inn fyrir línuna, og í kjölfar þeirra fara svo þeir útlendu, sem engin loftskeytaáhöld hafa, og nota því íslensku togarana sem áttavita, bæði inn fyrir línuna og út fyrir hana, þegar hætta er á ferðum af varðskipanna hálfu. Því er það, eins og jeg fyrri hefi tekið fram, að þetta vandræðaástand verður ekki bætt með öðru móti en því, að sjerstöku varðskipi sje ætlað að hafa þetta afmarkaða svæði til gæslu vissan hluta árs. Á Breiðafirði og vestanverðum Faxaflóa er mest þörf á góðri gæslu mánuðina septembermars, og gæti því það skip, er annaðist gæsluna þennan tíma árs, á öðrum tíma árs verið fyrir Vestfjörðum eða annarsstaðar þar, sem þörfin er meiri. Jeg hefi hugsað mjer, að ef bygt væri skip með líkri gerð og Óðinn, þá gæti Þór að minsta kosti fyrst um sinn að haustinu varið Faxaflóa og Breiðafjörð. Þegar hann svo um áramót færi til Vestmannaeyja yfir vetrarvertíðina, yrði annað skip látið annast gæslu á þessum stöðum janúar-mars. Eins og kunnugt er, er landhelgisjóður eingöngu ætlaður til landhelgivarna. - Þessi sjóður hefir vaxið mjög hröðum fetum og er nú um 1200000 kr. Og þar sem nú má slá því föstu, að landhelgivarnirnar sjeu enn í allmiklu ólagi og þurfi endurbóta við, en hinsvegar nægilegt fje fyrir hendi til að koma þeim umbótum á, þá verð jeg að segja, að mjer finst Alþingi hljóti að sinna slíku velferðarmáli sem þessu og fallast á frv. það, er hjer liggur fyrir. Jeg geri ráð fyrir, að háttv. deild taki málinu vel og að því, að lokinni umr., verði vísað til sjútvn.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg hefi ekki miklu að bæta við ræðu hv.þm. Snæf., en það eru þó fáein atriði, sem mjer virðist, að jeg geti eins vel tekið fram nú og við 2. umr. Það skiftir töluverðu máli og er vert athugunar í sambandi við byggingu nýs varðskips, að það hefir auðsjáanlega orðið minna gagn að öðru varðskipinu, sem nú er til, en búist var við í fyrstu. Jeg vil geta þess hjer, að skipstjórinn á Þór hefir nýlega skrifað stjórnarráðinu brjef, þar sem hann gerir ítarlega grein fyrir, hve Þór eigi örðugt með að annast landhelgigæsluna svo vel sje. Hann tilfærir m. a. 7 eða 8 dæmi um það, að hann hafi tapað togurum vegna ónógs hraða skipsins. Þetta þarf að athuga um leið og frv. hv.þm. Snæf. er tekið til meðferðar. Býst jeg við, að hv.þdm. þyki ríkið ekki hafa efni á að kosta alt árið strandvarnaskip, sem svo er ástatt um. Nú hefir Þór hvað eftir annað verið teptur frá gæslu vegna bilana, og undanfarinn hálfan mánuð hefir hann legið aðgerðalaus hjer í Reykjavík vegna vjelarbilunar. Auðsjáanlega er töluvert lakara fyrir landið, að búið er að gera kaup á Þór, ef nú á að hverfa að því að byggja nýtt strandvarnarskip. Jeg get sagt hv.flm. það, að jeg veit, að ýmsir menn, og þar á meðal skipherrann á öðru varðskipinu, hugsa ekki hærra en svo, að ríkið verði að losa sig við Þór, ef nýtt skip er bygt. Þetta er einn möguleiki, og annar er sá, sem hv.flm. nefndi, sem sje að hafa Þór í gangi um vertíðina sem björgunarskip. En það er breyting á því hlutverki, sem í upphafi var honum ætlað. Hann hefir ekki uppfylt sitt hlutverk. Út af því, sem hv.flm. sagði um erfiðleika þá, sem landhelgigæslan ætti við að stríða sökum misnotkunar loftskeytatækjanna, skal jeg geta þess, án þess að jeg sje þó nokkuð að seilast eftir lofi frá honum um sjálfan mig, að það vill svo til, að við erum sammála um það atriði, og hefi jeg í vetur rannsakað það, í samráði við þá menn, sem best þekkja til þess. Jeg hefi beðið formann nefndar í Nd. að flytja frv. um þetta efni, og verður því útbýtt í Nd. á morgun. Fjallar það um eftirlit loftskeyta á öllum veiðiskipum hjer við land, og er með því hafin leit til þess að finna ráð til þess, að veiðiskip geti notað loftskeyti, er nauðsyn krefur, þó að jafnframt sje komið í veg fyrir, að þeim sje beitt til að brjóta landhelgilögin, eins og hv.flm. hefir lýst. Jeg geri ekki ráð fyrir, að þetta frv. mitt bæti að öllu leyti úr því mikla tjóni, sem misnotkun loftskeytatækjanna veldur, en það er þó allstórt spor í áttina til þess. Jeg er ekki forviða, þó að hv.flm. þyki nú slælega varin landhelgin við Snæfellsnes. Úr því horni hafa áður heyrst kvartanir. Þegar hv.flm. kom á þing, sagði hann mjer það sama og nú, að mikið væri um ránskap við Ólafsvík. Þá var Þór bilaður, en Óðinn varð að vera við Vestmannaeyjar. Mjer kom þá til hugar, að nota mætti vitabátinn nokkurn tíma úr árinu til að verja landhelgina. Það varð úr, að stjórnin leigði vitabátinn til þess að vera við Snæfellsnes og Garðskaga. Hugsanlegt væri, að hann gæti einnig skroppið til Vestfjarða við og við. Það er nú engin raun komin á þetta enn, en jeg þykist vita, að með því sje að nokkru bætt úr þeirri þörf, sem hv.flm. gat um. Hinsvegar er mjög vafasamt, hvort skip, sem ætti að verja Vestfjörðu alla, gæti bætt úr þörfinni, því að þann tíma úr árinu, sem heppilegast er að veiða við Ólafsvík, koma togararnir inn í landhelgina á kvöldin, slökkva öll ljós og fara svo burt, þegar fer að birta. Það er því ómögulegt að verja þessi grunnmið, nema stöðugt sje vakað yfir þeim. Þó að jeg sje að vísu sammála hv.flm. um, að ríkið hljóti að láta byggja nýtt strandvarnaskip hið allra fyrsta, þá hygg jeg ekki, að það sje sú rjetta úrlausn fyrir Snæfellsnes. Jeg hugsa, að það reynist best, sem nú er byrjað á, að láta ódýran bát liggja við Snæfellsnes og Garðskaga. Það væri hugsanlegt að taka aðra fallbyssuna af Óðni og láta setja hana í þann bát. Annars skal jeg geta þess, að við Garðskaga kvað aldrei hafa orðið eins lítið vart við togara í landhelgi og í vetur. Jeg ætla ekki að ræða einstök atriði frv. nú. En jeg álít, að ákvörðun eins og sú, sem gert er ráð fyrir í 3. gr. frv., geti ekki átt við í frv. eins og þessu. Til dæmis hafa Austfirðir verið alveg varnarlausir undanfarin ár, og nú í morgun kom nefnd þaðan til stjórnarinnar með málaleitun um það efni. Ef strandvarnaskipin eru bara tvö, er ómögulegt, að hver einstakur landshluti geti fengið loforð um, að altaf sje vakað yfir miðum hans.

Jón Þorláksson Jeg vil geta þess út af þeim ummælum hæstv.dómsmrh., að það hefði reynst verra fyrir landið, að búið var að kaupa Þór, vegna þess, að það þyki sjáanlegt, að skipið muni ekki endast viðunandi lengi, að þetta atriði var mjög vandlega íhugað, áður en skipið var keypt. Landið átti kost á að halda Þór án þess að kaupa hann, en þó með því skilyrði, að það hætti ekki að nota hann, nema með samþykki þess fjelags, sem seldi hann á leigu, Björgunarfjelags Vestmannaeyja. Kaupverðið var aðeins 80 þús. krónur, svo að fyrverandi stjórn þótti hentugra að kaupa skipið, því að þá var það alveg á hennar valdi, hvort það hjeldi áfram landhelgigæslu eða ekki, þegar að því kæmi, að nýtt skip yrði bygt. Jeg held, að ekki megi reikna meðalaldur slíkra skipa hærri en svo, að framan af verði afskrifað af stofnverði þeirra 50 þús. kr. á ári fyrir skip eins og Óðinn og 40 þús. kr. fyrir skip eins og Þór. Kaupverðið var þá ekki nema sem svarar tveggja ára afskrift, og má segja, að þegar búið er að halda því úti í tvö ár, verði landhelgisjóður að vera búinn að afskrifa verðið að fullu. Þess vegna er ekki hægt að segja, að frá fjárhagslegu sjónarmiði sje verra fyrir ríkissjóð, að farin var þessi leið, en ekki hin, sem kostur var á. Það kemur að því, af mörgum ástæðum, bæði kostnaðarins vegna og til þess að fá hagkvæmari landhelgigæslu, að betra er að skifta um og fá nýtt skip. Það liggur beint við að gera það nú, en þegar að því kemur, þá er sá rjetti tími til að ákveða, hvort Þór skuli vera þriðja. skipið eða hvort á að selja hann. En hitt skil jeg ekki, að nokkrum hafi komið til hugar, að Þór mundi fullnægja hinni almennu strandgæslu um langt árabil.

Jón Baldvinsson Jeg man, að Jón heitinn Magnússon leit jafnan svo á, að Þór væri mjög ljelegt skip, og þegar sjútvn. fjallaði um landhelgigæsluna 1921–1923, var hann mjög ófús á að láta styrkja það, af því að honum þótti það ljelegt og dýrt í rekstri. Ekki hefir það batnað með árunum, og nú er það að verða ónýtt. Það hefir verið kostað til þess nýjum og nýjum viðgerðum, og nú fer líklega að hætta að borga sig að gera meira við það. Hitt er annað mál, hvort ekki var rjett að losa Vestmannaeyinga við það. Þeir höfðu ráðist í fyrirtækið í góðu skyni og þeim var það mikið nauðsynjamál. Enda hugsa jeg, að málið hafi af þeirra hendi verið sótt nokkuð fast.  En annars voru það ummæli, sem hv.flm. hafði, sem aðallega komu mjer til að standa upp. Hann sagði, að næstum því samtímis og stjórnarráðið fengi vitneskju um, að verið væri að fremja landhelgibrot, væru sökudólgarnir aðvaraðir. Jeg vil minna á þær hörðu deilur, sem hjer fóru fram á Alþingi í fyrra einmitt út af þessari hlið málsins. Það var þá borið fram af einum andstæðingi þáverandi stjórnar, að foringjar varðskipanna mundu ekki altaf vera nógu strangir og ákveðnir. Íhaldsmenn ráku upp ógurlegt öskur og jeg vissi ekki, hvert þeir ætluðu að komast. Nú koma fram mjög þungar ásakanir frá hv.þm. Snæf. Samkvæmt hans skýrslu geri jeg ráð fyrir, að síminn sje notaður í Ólafsvík og stjórninni tilkynt, hvað um er að vera, en um leið eru sökudólgarnir aðvaraðir. Hvernig getur nú staðið á þessu? Við skulum athuga alla sjáanlega möguleika, Í fyrsta lagi geta sökudólgarnir átt að einhverja menn í landi, sem gefa þeim merki, þegar hætta er á ferðum. En það er mjög ólíklegt. Hugur fólks er ekki slíkur á þeim stöðum, þar sem mest er herjað á landhelginni. Í öðru lagi getur síminn lekið frjettunum til útgerðarmanna, í þriðja lagi gæti það verið stjórnarráðið, sem segði frá, og í fjórða lagi trúnaðarmenn stjórnarinnar á varðskipunum. Þetta eru þungar ásakanir, sem beinast að starfsmönnum ríkisins eða símanum, og verður ekki annað sjeð en að þær sjeu á rökum bygðar. Og þær sýna, að ástandið er óhæfilegt og að eitthvað verður að gera til þess að rannsaka það og bæta úr því.

Flm. (Halldór Steinsson) Hæstv. dómsmrh. virðist hallast að þessu frv. og viðurkenna rjettmæti þess. Hann hjelt því fram, að Þór væri mjög svo ófullkomið skip, enda hefði það aldrei verið svo útbúið, að það gæti talist reglulegt varðskip. Það er einmitt vegna þessa, að mjer finst svo mikil ástæða til að sinna þessu máli. Það getur vel farið saman, að nýtt strandvarnarskip verði bygt og að það skip verði ekki endilega látið verja Faxaflóa og Breiðafjörð, heldur verði Þór tekinn til þess. Jeg verð að segja, að ljelegra skip en Þór getur alls ekki komið til greina til þess starfa. Þó að í einstökum tilfellum mætti nota vitabátínn á litlum bletti, þá er ekki hægt að ætla honum að verja alt svæðið frá Snæfellsnesi að Garðskaga. Það hefir einmitt komið í ljós þessa dagana. Þegar vitabáturinn fór í burtu, kom strax einn togari og fiskaði á næturnar. Það þarf miklu hraðskreiðara skip en vitabátinn til þess að geta annað landhelgigæslunni á öllu þessu svæði. En Þór mundi geta það. Ef skipstjórum togaranna væri kunnugt um, að sjerstakt varðskip væri haft á þessu svæði, mundi hræðslan við það halda þeim frá landhelginni. Mjer finst því ástæða hæstv.dómsmrh. frekar hafa ýtt undir, að frv. verði samþ. en hitt. Jeg held, að jeg þurfi ekki að svara hæstv.dómsmrh. og háttv. 5. landsk. meira. Jeg held því fram, að það er staðreynd, hvernig sem á því stendur, að mennirnir á togurunum frjetta um allar hreyfingar varðskipsins og kærur, sem sendar eru í stjórnarráðið.