Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessar fsp. skýra sig sjálfar og þeim er hægt að svara í mjög stuttu máli. Spurt er um það, hvað rúm sé fyrir marga fanga í íslenzkum fangelsum og til hve margra daga fangelsisvistar menn hafi verið dæmdir á ári s.l. 3 ár. Enn fremur, hversu margir menn eiga óafplánaða fangelsisdóma og í hversu marga daga. Og í síðasta lagi, hversu margir þeirra manna, sem hlotið hafa dóm, hafi brotið af sér á ný, meðan þeir bíða þess að afplána dóm sinn. Í örfáum setningum skal ég skýra, hvers vegna þessi fsp. er fram borin. Mér hefur verið tjáð, án þess að ég hafi fengið um það nákvæmar tölur, sem ég nú spyrzt fyrir um, að ekki sé hægt að framfylgja öllum þeim fangelsisdómum, sem dæmdir hafi verið á undanförnum árum, vegna skorts á húsrými. Og þá er eðlilegt, að það sé upplýst, hversu margir menn eiga óafplánaða fangelsisdóma vegna skorts á fangelsishúsnæði, og þá í hversu marga daga. Enn fremur hefur mér verið tjáð, að fyrir hafi komið, að menn hafi endurbrotið af sér á þeim tíma, þegar ekki hefur verið hægt að láta þá afplána dóm vegna skorts á fangelsishúsnæði. Ef þetta er rétt, er það að sjálfsögðu mjög alvarlegt ástand að menn, sem hafa dóm á sér, skuli ekki vera látnir afplána hann, en halda áfram afbrotaferli sínum. Frekari skýringar þarf ég ekki að gefa á fsp. og vænti þess að fá svar hjá hæstv. dómsmrh.



Herra forseti. 1. fsp. er svo hljóðandi: „Hvað er rúm fyrir marga fanga í íslenzkum fangelsum?“ Svar: Á Litla-Hrauni 52 rúm, á Kvíabryggju 15 rúm, í Hegningarhúsinu 27 rúm. Síðumúli verður svo væntanlega til um áramót, og er þar rúm fyrir 12. 2. fsp.: „Til hversu margra daga fangelsisvistar hafa menn verið dæmdir á ári s.l. 3 ár?“ Svar: 1969: í Reykjavík 27925 daga, annars staðar á landinu í 5850 daga. 1970: í Reykjavík 21285 daga, annars staðar á landinu 5025 daga. 1971: í Reykjavík 26085 daga, annars staðar á landinu í 3150 daga. Samtals á þessum árum: í Reykjavík í 75295 daga og annars staðar á landinu í 140125 daga. Samtals 89320 dagar, eða 248 fangelsisár, eða 82.7 fangelsisár að meðaltali á ári 1969–1971. 3. fsp.: „Hversu margir menn eiga óafplánaða fangelsisdóma og í hversu marga daga?“ Svar: Um s.l. áramót áttu 237 menn óafplánuð 136 ár og 324 daga. Varðhaldsdómar eru ekki meðtaldir. 4. fsp.: „Hversu margir þeirra manna, sem hlotið hafa dóm, hafa brotið af sér á ný, meðan þeir bíða þess að afplána dóm sinn?“ Svar: Engar upplýsingar eru tiltækar um þetta atriði. Í tilefni af þessari fsp. vil ég geta þess, að ég vonast til að geta lagt fyrir hv. Alþ. á næstu dögum frv. um fangelsismál og vona, að í því geti verið fólgnar ýmsar endurbætur á þessum málum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. og dómsmrh. glögg svör, þó að ekki hafi verið til staðar upplýsingar við 4. lið fsp. Ég ræði að sjálfsögðu ekki efnisatriði svaranna, það mun verða gert á öðrum vettvangi, en ég vona, að bæði þingheimur og þjóðin öll sjái af svörunum, að ekki hefur þessi fsp, verið að ástæðulausu fram borin, þegar í svarinu felst m.a., að um s.l. áramót áttu 237 fangar óafplánuð 136 fangelsisár. Hér er um að ræða enn þá alvarlegra ástand heldur en ég hafði gert mér grein fyrir eftir þeim upplýsingum, sem mér höfðu borizt, og er full ástæða til þess að ræða þessar upplýsingar á öðrum vettvangi en í fsp.- tíma.



Herra forseti. Ég get ekki stillt mig um að notfæra mér þær tvær mínútur, sem við höfum þm., til þess að skjóta inn aths. í sambandi við fsp. Ég læt í fyrsta lagi í ljós undrun mína yfir því, að þær upplýsingar, sem hér komu fram, skuli hafa komið hv. fyrirspyrjanda svo á óvart. Einhverja grein hlýtur hann þó að hafa gert, sér fyrir þessu þau 12 ár, sem hann sat í ríkisstj. En það eru ýmis atriði, sem mætti kippa í lag í fangelsismálum okkar með lítilli fyrirhöfn, og satt að segja kannske fullt eins mikil þörf á að bæta þar aðbúnaðinn og að auka fangarýmið. Ég ætla að nefna hér eitt atriði. Það er það, að fangaverðir í Hegningarhúsinu við Skólavörðustig sjá sjálfir um alla matseld handa föngum þar. Ég skrapp þangað upp eftir í morgun, og þá stóð sjálfur yfirfangavörðurinn í eldhúsinu og var að skera laukinn í saltkjötið og baunirnar, sem eru hinn fasti þriðjudagsréttur í því húsi. Ég spyr þess vegna: Hvers vegna í ósköpunum er ekki ráðinn matsveinn eða matreiðslukona til þess að sjá um þetta og taka þetta aukastarf af fangavörðunum í Hegningarhúsinu. Annað atriði er það, að gæzlufangar svokallaðir fá ekki að hlusta á útvarp og ekki að lesa blöð. En þetta ákvæði bitnar líka á svokölluðum úttektarföngum eða þeim, sem eru að afplána dóm sinn þarna, því að það er svo hljóðbært á milli klefanna, að ef hlustað er á útvarp, þá kunna ýmsar „hættulegar“ upplýsingar að berast gæzluföngunum. Ég vil beina þeirri ábendingu til hæstv. dómsmrh., að það mundi ekki vera mjög kostnaðarsamt að hljóðeinangra klefana sæmilega, ekki einungis til þess að vitneskja berist ekki á milli, heldur til þess að menn hafi sæmilegan frið og ró í klefum sínum.



Herra forseti. Ég tók eftir því, að því miður gat hæstv. ráðh. ekki upplýst, hversu margir af þeim mönnum, sem bíða eftir því að afplána dóma, hafi á þeim tíma brotið af sér aftur. Ég get vel skilið, að það sé erfitt að afla þessara upplýsinga, en ég vil benda sérstaklega á, að þetta er eitt af alerfiðustu málunum. Menn, sem hafa verið dæmdir, brjóta af sér aftur og aftur, og mér hafa tjáð lögreglumenn, að sömu mennirnir komi aftur og aftur í hendur þeirra og virðist halda áfram afbrotaferli sínum í trausti þess, að þeir þurfi ekki að afplána dómana fyrr en seint og síðar meir.



Herra forseti. Ég víl geta þess, að af þessum óafplánuðu fangelsisárum, sem ég gat um, kemur væntanlega aldrei til afplánunar nema u.þ.b. helmingur, vegna þess að sumir dómarnir eru orðnir það gamlir, að það væri óeðlilegt að fara að láta fullnægja þeim nú. Það kæmi óeðlilega hart við mennina, margir þeirra þá orðnir nýtir þjóðfélagsborgarar og komnir í sátt við þjóðfélagið, og þá væri engum greiði gerður með því að fara að loka þá inni í fangelsi. Það hefur dregizt að láta afplána þessa fangelsisdóma fyrst og fremst af húsnæðisskorti. Í öðru lagi geta komið til ýmsar persónulegar ástæður, t.d. veikindi eða aðrar persónulegar ástæður, þannig að það þykir ekki réttlætanlega að taka manninn fastan og setja hann í fangelsi. Ég hef kannske minni áhuga en margir aðrir á því að fara að setja menn í fangelsi, ef hægt er að komast hjá því. Ástæðan til þess, að ekki hefur miðað betur í þá átt að láta menn afplána, - ef menn vilja harma það, - er, eins og ég sagði áðan, fyrst og fremst húsnæðisskortur. Og húsnæðisskorturinn stafar af því, að lög um fangelsi frá 1961 hafa orðið dauður bókstafur, og ákaflega hefði það verið æskilegt, að áhugi hv. fyrirspyrjanda hefði komið fram 2. öllum þeim árum, sem hann sat í ríkisstj., og hann stuðlað að því, að fé hefði verið veitt til þess að byggja fangelsi, eins og gert er ráð fyrir í lögum. Ef það hefði verið gert, hefði ekki verið sá blettur á íslenzku þjóðfélagi, sem því miður er í dag, að þurfa að nota Hegningarhúsið við Skólavörðustig til þeirra hluta, sem það er notað, bæði sem gæzluvarðhaldsfangelsi og afplánunarfangelsi. En það eru engin mannsæmandi skilyrði í því fangelsi til þess að láta gæzluvarðhaldsfanga vera þar, og það er ósæmandi af íslenzka ríkinu, ef það bregður ekki fljótt við og framkvæmdir þær aðgerðir, sem nú er verið að undirbúa, og lætur teikna og byggja sérstakt fangelsi fyrir gæzluvarðhaldsfanga, kvennadeild og móttökufangelsi. Það er gert ráð fyrir því, að slíkt fangelsi geti fengið stað hér innan við Reykjavík eða innarlega í Reykjavík. Og það er, eins og ég sagði, verið að vinna að teikningum að því húsi. Ég vil endurtaka, að einmitt vegna þess, hvernig húsið við Skólavörðustig er, hefur kannske, - ég segi kannske, - verið minna gert en skyldi að því, að leggja í kostnað við það. Það er öllum ljóst, sem um þessi mál fjalla, að það fangahús getur ekki verið til frambúðar. En eins og ég sagði, ætla ég á næstu dögum að leggja frv. fyrir þetta þing um fangelsismál, og þá ætla ég að láta hv. alþm. standa frammi fyrir því, að það er ekki nóg að tala fagurlega um þessi mál. heldur verða þeir að vera reiðubúnir að leggja eitthvað af mörkum til þeirra, ef þeim er nokkur alvara með því, sem þeir eru að segja um bessi málefni. Ég tel, að fangelsi verði að byggja og þessum málum verði að koma í betra horf. En það er ekki nóg að byggja fangelsi, heldur verður aðstaðan að vera þannig, að vistin þar geti a.m.k. verið á þá lund, að hún spilli ekki föngum, sé mannbætandi frekar en hitt. Eins og þessi mál eru nú, er ekki hægt að koma við neinni deildaskiptingu í fangelsum, og það er ófremdarástand. Ég vænti, að þótt hv. fyrirspyrjandi hafi ekki séð ástæðu til þess að ýta í samráðh. sína og vekja athygli þeirra á þessu máli á undangengnum 10 árum, muni hann verða röskur við að veita lið því máli, sem ég mun flytja hér innan skamms um þessi efni.



Herra forseti. Lögmenn í Reykjavík, sem kunnugir eru meðferð sakamála fyrir Sakadómi Reykjavíkur, telja margir hverjir a.m.k., að óeðlilega mörg þeirra mála, sem borizt hafa Sakadómi Reykjavíkur, hafi ekki hlotið þar endanlega afgreiðslu af einhverjum ástæðum. Mér hefur jafnvel verið sagt, að það hafi gerzt, að kæra hafi fyrnzt, beinlínis fyrnzt, vegna þess að hún hafi ekki verið tekin til endanlegrar meðferðar fyrir sakadómi. Ef þetta er rétt, þá er það mjög alvarlegur hlutur. Ef það er rétt, að kærur séu ekki teknar fyrir hjá sakadómara eða við sakadómaraembættið árum saman og það hafi meira að segja dregizt svo lengi, að kæruefni hafi fyrnzt, þá er þar um mjög slælega embættisfærslu að ræða. Þess vegna hef ég leyft mér að spyrjast fyrir um það, hversu margar kærur hafa borizt Sakadómi Reykjavíkur s.l. 5 ár, hversu margar þeirra hafi hlotið endanlega afgreiðslu og hvort það hafi gerzt, að kæra hafi fyrnzt, vegna þess að hún hafi ekki verið tekin til meðferðar. Varðandi þessa fsp, og hina fyrri, sem hæstv. dómsmrh. svaraði, vil ég taka fram, að það getur ekki verið vettvangur þessa umræðusviðs að deila um fortíðina í þessum málum, og læt ég í ljós mikla undrun mína yfir því, að hæstv. ráðh., flokksbróðir hæstv. forseta, sem leggur sérstaka áherzlu á, að umr. séu hér stuttar og málefnalegar og fjalli um fsp. eingöngu og svar við henni, að hann skuli blanda atriðum sem þessum inn í umr. Ég er ekkert feiminn að ræða við hæstv. dómsmrh. síðar á öðrum vettvangi og réttum vettvangi um það, hver ber ábyrgð í þessum efnum og hver ekki, - ekki hið allra minnsta. En frýjunarorðum um það, að gera það ekki hér, tek ég ekki alveg þegjandi. 



Herra forseti. Ég er heldur ekkert feiminn að ræða þessi mál eið hv. fyrirspyrjanda, hvenær sem er. Ég svaraði fsp. algerlega vafninga- og málalengingalaust. en það var hv. fyrirspyrjandi, sem gaf mér tilefni til þess í sinni seinni ræðu að bæta nokkrum orðum við. Þessi fsp. hljóðar svo: „1. Hversu margar kærur hafa borizt Sakadómi Reykjavíkur s.l. 5 ár? 2. Hversu margar þeirra hafa hlotið endanlega afgreiðslu? Hefur það gerzt, að kæra hafi fyrnzt, vegna þess að hún hafi ekki verið tekin til meðferðar?“ Yfirsakadómari hefur svarað ofangreindum fsp. þannig: „A. Árin 1967–1971, að báðum meðtöldum, fékk Sakadómur Reykjavíkur til meðferðar eftirtaldar kærur, þ.e. málshöfðanir saksóknara ríkisins, og eru málalok þeirra, sem hér segir: Ár 1967: 564 ákærur, lokið 564, ekkert ódæmt. 1968: 584 ákærur, lokið 583, eitt mál ódæmt. 1969: 489, dæmd eða lokið 485, 4 ódæmd. 1970: 446 ákærur, 430 lokið, 16 mál ódæmd. 1971: ákærur 503, lokið 465, 38 mál ódæmd. Um flest elztu málin, sem ólokið er, er það að segja, að dómur hefur ekki verið kveðinn upp sakir þess, að ákærður hefur flutzt til útlanda og lagaskilyrði eru eigi til þess að dæma málið að honum fjarstöddum. Fáein mál hafa fyrnzt af þessum sökum. B. Á hverju ári berst sakadóminum og rannsóknarlögreglunni urmull af skýrslum og tilkynningum um hin margvíslegustu atvik í þjóðfélaginu, þ. á m. um alls konar slys og ófarir. Er oft óljóst, hvort kalla má erindi þessi kæru eða ekki. Skýrslur þessar leiða oft til þess, að sakadómurinn lýkur máli með sekt samkv. dómssátt, ýmist að eigin frumkvæði eða að kröfu saksóknara ríkisins. Árið 1971 voru í sakadóminum sektir og áminnigar samkv. dómssátt, sem hér segir: Sektir fyrir brot gegn almennum hegningarlögum 223. Sektir og áminningar fyrir brot gegn öðrum lögum 1060. Oft voru mörg brot eins og sama manns afgreidd með einni sektarfjárhæð.“ Við þetta svar frá yfirsakadómara hef ég persónulega engu að bæta.



Herra forseti. Ég vil aftur nota tækifærið, en mun þó sennilega ekki nota fullar 2 mínútur núna. Ég læt í ljós ánægju mína með það, að hæstv. núv. dómsmrh. ætlar að láta hendur standa fram úr ermum og heitir okkur frv. varðandi þessi mál, - frv. til endurbóta, - og ég er feginn því að heyra hann brýna okkur alþm. til dáða í því sambandi. Ég benti á atriði, sem kippa mætti í lag með lítilli fyrirhöfn. Það þyrfti ekki neitt frv. til þess að laga þetta t.d. með matreiðsluna í Hegningarhúsinu og útvarpið. Og ég læt í ljós þá von mína, að jafnágætur maður og hæstv. dómsmrh. sjái til þess, að á morgun verði búið að ráða annahvort matsvein eða matreiðslukonu í Hegningarhúsið eftir þessi næstum 100 ár, sem það hefur nú verið notað, og einnig að fangar þar fái að hlusta á útvarp. Ég vildi svo aðeins leyfa mér að beina fsp. til fyrirspyrjanda. Eins og ég minntist á áðan, er ekki langt síðan lauk 15 ára setu hans í ráðherrastóli. Hann hefur hér heldur en ekki látið vandlætingu sína út af þessum málum bitna á núv. hæstv. dómsmrh. Ég vil spyrja þennan hv. þm: Hversu oft á þessu 15 ára tímabili lét hann vandlætingu sína bitna á þáv. hæstv. dómsmrh.? Það hlýtur að hafa verið oft, eftir þeirri vandlætingu að dæma, sem hann lætur nú í ljós. Og ég verð að láta í ljós undrun mína, að þáv. hæstv. dómsmrh. skuli hafa setið undir slíku án þess að gera nokkuð til þess að reka af sér slyðruorðið.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður virðist ekki hafa áttað sig á því, til hvers fsp.- tímar eru ætlaðir. Þeir eru til þess að spyrja ráðh., en ekki fyrir þm. til að spyrja þm. Hann hefur nóg önnur tækifæri til þess að gera slíkt, og þá skal ég með ánægju svara honum. Ég segi það ekki síður við hann en hæstv. ráðh., ég er alveg óhræddur við að mæta honum í þessum ræðustól og hvar sem er annars staðar. Satt að segja hlakka ég til þess, þegar tækifæri gefst til þeirra hluta. Ég segi það alveg eins og er. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir glögg og góð svör hans við spurningunum og ræði þau auðvitað ekki frekar efnislega. Ég bendi bara á, að það er staðfest, að kærur hafi fyrnzt fyrir sakadómi, og það er auðvitað alvarlegt mál. Ég sakna þess, að í svörum hans var ekki tilgreint, hvað afgreiðsla á skýrslum og tilkynningum sé mikill hluti af þeim álitaefnum, sem upp komu. En ég býst við, að það sé á þessu sviði, sem lögmenn telja, að óeðlilega mikill fjöldi mála fyrir sakadómi hljóti ekki afgreiðslu. En um það mun ég væntanlega fá leyfi til að afla mér nánari upplýsinga, með leyfi hæstv. dómsmrh., sem ég efast ekki um, að fáist hjá sakadómaranum sjálfum.



Herra forseti. Það er altalað hér í Reykjavík og raunar kunnugt veafarendum öllum, sérstaklega í miðbænum, að á götum þar eru vanheilir menn, sem komast hvað eftir annað í kast við lögregluna, eða lögreglan sér sig tilneydda til þess að handtaka, þó að hún hafi lítil skilyrði til þess að verða þeim til hjálpar, því miður. En menn, sem hafa afskipti og náinn kunnugleika af málefnum ofdrykkjumanna, telja, að það tíðkist óeðlilega mikið, að menn séu handteknir, haldið skamma stund í varðhaldi og síðan sleppt aftur lausum, síðan séu þeir handteknir aftur, jafnvel næsta dag, kannske eftir viku, kannske eftir 10 daga, þannig að það gerist, að maður sé handtekinn oft í sama mánuðinum, alla vega mjög oft á sama árinu. Ef þetta er svo, þá hygg ég, að það væri gott fyrir þá, sem vilja þessu vanheila fólki vel, að fá staðfest, að svo sé, vegna þess að það mundi vekja almennari áhuga en nú virðist fyrir hendi. á því að rétta þessu fólki þá hjálparhönd, sem það á skilið og mundi eflaust hafa mjög gott af. Þessi fsp. er eingöngu borin fram til þess að fá það opinberlega staðfest, hvort það sé rétt, að sömu sjúklingarnir séu hvað eftir annað fangelsaðir, oft á ári, oft á mánuði, jafnvel oft í viku, án þess að hægt sé að rétta þeim nokkra varanlega hjálparhönd. Ég ætlast einungis til staðfestingar á þessu eða að fram komi, að þetta sé ekki staðreynd, og vona síðan, ef það kemur í ljós, að þessi fsp. á við rök að styðjast, að það verði til þess að hvetja bæði löggjafa og yfirvöld til þess að rétta því fólki, sem hér er um að ræða, betri hjálparhönd en nú á sér stað.



Herra forseti. Fsp. er: „Hversu margir hafa verið handteknir vegna ölvunar á almannafæri í Reykjavík oftar en 12 sinnum á ári s.l. 3 ár?“ Svarið er 1969 38, 1970 53 og 1971 62.



Herra forseti. Ég þakka upplýsingarnar. Ég tel þær staðfesta, að í þessu máli er þörf brýnna aðgerða.



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að við hlið áfengisvandamálsins hefur eiturlyfjavandamálið orðið æ erfiðara viðfangs á undanförnum árum. Spurningin er, hvort nægilega margir menn á vegum lögreglunnar eða annars aðila hafi fengið tækifæri til að starfa að þessum málum og verða til þeirrar hjálpar, sem brýn nauðsyn er á. Þá veit ég, að meðal þeirra, sem um þessi mál fjalla, hefur verið sýndur áhugi á því að fá fræðslu um áhrif eiturlyfja á fólk og rétt viðbrögð við fólki undir áhrifum þeirra, vegna þess að oft reynist örðugt að greina á milli áfengisáhrifa og eiturlyfjaáhrifa og viss sérþekking er nauðsynleg til þess að geta brugðizt rétt við þeim vanda, sem í því hlýtur að felast að fást við eiturlyfjasjúkling. Þessi spurning er einungis fram borin til þess að fá upplýst, hvort hér er þörf á meiri aðgerðum en nú eiga sér stað.



Herra forseti. Fsp. 1 hljóðar svo: „Hve margir starfa við eiturlyfjamál á vegum lögreglunnar?“ Svar: Hjá lögreglustjóraembættinu í Reykjavík starfa 3 menn með þennan málaflokk sem aðalstarf. Hjá öðrum embættum eru ekki starfandi lögreglumenn að þessu sem aðalstarfi. 2. fsp. er: „Hefur lögreglumönnum verið veitt fræðsla til að gera þeim kleift að þekkja áhrif eiturlyfja á fólk og rétt viðbrögð við fólki undir áhrifum þeirra? „Svar: Tveir starfsmenn lögreglustjóraembættisins í Reykjavík hafa sótt námskeið í Bandaríkjunum, þar sem þeim var m.a. veitt fræðsla á þessu sviði. Eftir heimkomuna héldu þeir fyrirlestra fyrir lögreglulið Reykjavíkur, þar sem m.a. var fjallað um áhrif fíkniefna á fólk og viðbrögð við fólki undir áhrifum þeirra. Ég get bætt því við, að nýskipan þessara mála er í athugun.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. og dómsmrh. fyrir svörin. Ég tel þau staðfesta, að þörf er á aukinni árvekni í þessum efnum, og þess vegna fagna ég þeim síðustu ummælum hans, að sérstakar ráðstafanir séu á döfinni í þessum efnum.

Fyrirspyrjandi (Gylfi Þ. Gíslason: ) Herra forseti. Svo sem kunnugt er, var það nýmæli tekið í löggjöf um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra árið 1964, að meðhöndla skuli ölvaða menn sem sjúklinga og færa þá til sjúkrahúsvistar. Mér hefur verið tjáð, að þessi lagaákvæði hafi ekki komið til framkvæmda, en það var róttækt nýmæli á sínum tíma að hætta að skoða ölvaða menn og áfengissjúklinga sem brotamenn, heldur líta á þá sem sjúklinga. Þess vegna hef ég leyft mér að spyrja um, hvort þessi ákvæði hafi komið til framkvæmda eða ekki, og hafi þau komið til framkvæmda, þá í hversu mörgum tilfellum þeim hafi verið heitt. Þetta er gert til þess að vekja athygli á því ákvæði, sem er í gildandi lögum, að skoða þá, sem verða áfengi að bráð, sem sjúklinga, en ekki brotamenn, láta þá fá læknismeðferð, - spítalameðferð - en ekki fangelsismeðferð. Með því að vekja athygli á þessu, vil ég líka láta í ljós þá skoðun, að þeim mun fyrr sem þessi ákvæði koma til framkvæmda, þeim mun betra væri það til lausnar á þeim ógnarvanda, sem hér er á ferðinni. Hafi hins vegar ekki reynzt rúm á sjúkrahúsum fyrir slíka sjúklinga, þá er eðlilegt að fá það upplýst, fyrir hversu marga drykkjusjúklinga sé rúm á þeim gæzluvistarhælum, sem ríkið rekur. Ég hygg, að það komi í ljós, að það sé rúm fyrir allt of fáa drykkjusjúklinga í þessum hælum, þannig að brýna nauðsyn beri til þess að bæta þar úr og ekki síður til að bæta aðstöðu á gæzluvistarhælum heldur en að auka fangelsisrými.

Fyrri spurningin frá hv. þm. er: „Hvað er rúm fyrir marga drykkjusjúklinga á gæzluvistarhælum?“ Á gæzluvistarhælum er rúm fyrir 70 menn: 40 í Gunnarsholti, sem er ríkisstofnun, og 30 í Víðinesi, sem er sjálfseignarstofnun. Síðari spurningin er: „Hversu margir drykkjusjúklingar hafa verið fluttir í sjúkrahús á ári s.l. 3 ár, sbr. 1, gr. l. nr. 39 frá 1964?“ Einu tölurnar, sem tiltækar eru um innlagningu drykkjusjúklinga á spítala, eru tölur Kleppsspítalans, en það er sá spítali, sem tekur á móti flestum þeim, sem lagðir eru inn á sjúkrahús vegna drykkjusýki. S.l. 5 ár var fjöldi þessara sjúklinga sem hér greinir: Árið 1967 333 eða 50% af öllum sjúklingum, sem lagðir voru inn á Kleppsspítalann, áríð 1968 271 eða 39% af tölu þeirra sjúklinga, sem lagðir voru á spítalann, árið 1969 382 eða 43%, árið 1970 325 eða 41% og árið 1971 275 eða 39%. Þess ber að geta, að hér er um að ræða alla drykkjusjúklinga, og kann að vera hér um að ræða tvítalningu eða margtalningu, því að í skýrslum spítalans er ekki sérstaklega frá því greint, hvort sjúklingur hefur verið fluttur þangað eftir ítrekaðar handtökur eða komið á annan hátt. Ég vil leyfa mér að vekja athygli hv. þm. á þeim hlutfallstölum, sem ég nefndi áðan. Hlutfall drykkjusjúklinga af öllum sjúklingum, sem lagðir eru á Kleppsspítalann, er frá 39–50% á þessu árabili, og það gefur til kynna, hversu geigvænlegt þetta vandamál er. Það hefur tíðkazt hér mjög mikið að tala af mikilli alvöru um eiturlyfjavandamál, og sízt vil ég draga úr því, að um það sé fjallað af fullri alvöru. Hitt er engu síður staðreynd, að drykkjuskaparvandamálið er miklu víðtækari og alvarlegri þjóðfélagsmeinsemd. En hættan er bara sú, að menn eru farnir að venjast henni og taka hana sem sjálfsagðan hlut. Menn kunna ekki orðið að hneykslast á því alvarlega ástandi, sem þar er um að ræða. Það er rétt, sem hv. þm. sagði, að það var gerð sú breyting á lögum, að farið var að líta á drykkjumenn sem sjúklinga 1964. En vegna þess, hversu þröngur húsakostur er á Kleppi, hefur ekki verið gerlegt að taka að nokkru gagni upp þá þjónustu, sem lög um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra gera ráð fyrir. Á þessu verður hins vegar veruleg bót ráðin með tilkomu fyrirhugaðrar geðdeildar við Landsspítalann. Mikið vantar einnig á, að rými sé tiltækt á gæzluvistarhælum fyrir þá, sem þarfnast dvalar á slíkum stofnunum. Framlög til gæzluvistarsjóðs, sem á að standa straum af kostnaði af framkvæmd laga um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra, hafa allt fram á síðasta ár verið allt of lág, til þess að hægt hafi verið að hefjast handa um uppbyggingu stofnana vegna drykkjusjúkra. Og viljinn til framkvæmda uppbyggingarinnar var ekki meiri en svo, að peningar sjóðsins voru notaðir til þess að greiða fyrir dvöl sjúklinga í Gunnarsholti allt fram til ársins 1970, þrátt fyrir ákvæði laga frá 1964, þar sem segir, að gæzluvistarsjóður hafi fyrst og fremst það hlutverk að auka og reisa stofnanir fyrir drykkjusjúka. Í lögum frá 19fi4 var ákveðið, að greiða skyldi 7.5 millj. árlega af ágóða Áfengisverzlunar ríkisins í gæzluvistarsjóð. Þessi upphæð var síðan látin standa í stað til ársins 1970 þrátt fyrir óðaverðbólgu á öllu þessu tímabili. Áríð 1970 var hún hækkuð smávægilega eða upp í 8 millj. Árið eftir fékk sjóðurinn svo 12 millj. eftir æðihörð átök hér á Alþ. Ég minnist þess, að hæstv. núv. utanrrh. beitti sér af mikilli hörku fyrir því, að sú fjárveiting væri hækkuð, og tókst að ná verulegum árangri. Í samræmi við það ákvæði stjórnarsáttmálans, að bæta skyldi úr ófremdarástandi í málum drykkjusjúkra, var framlag til framkvæmda á vegum gæzluvistarsjóðs svo hækkað í 20 millj. á þessu ári. Stærsta verkefnið, sem nú er unnið að, er bygging hælis fyrir erfiða drykkjusjúklinga. Undirbúningsnefnd var skipuð í fyrra, og hefur hún gert áætlun um byggingu hælis fyrir 23 menn. Hælinu hefur verið valinn staður í landi Vífilsstaða og gert ráð fyrir, að síðar verði hægt að bæta við allt að þremur jafnstórum einingum, ef þörf krefur. Öllum tæknilegum undirbúningi er að verða lokið, og verður bygging hússins boðin út í næsta mánuði. Önnur verkefni sjóðsins á árinu hafa verið þessi: 1. Sjálfseignarstofnun Bláa bandsins í Víðinesi áformar að byggja þar elliheimili fyrir 36 drykkjusjúk gamalmenni. Í fyrsta áfanga byggingarinnar verður rúm fyrir 12 vistmenn og aðstaða fyrir læknisþjónustu á staðnum. Til þess að flýta fyrir þessari uppbyggingu ákvað heilbrn. að greiða aukaframlag úr gæzluvistarsjóði á þessu ári, þannig að Bláa bandið fengi 1.2 millj. til framkvæmda sinna á árinu í stað 600 þús., eins og gert hafði verið ráð fyrir. Þetta aukaframlag á að geta orðið til þess, að fyrsta áfanga byggingarinnar verði lokið seint á næsta ári. Í öðru lagi hefur verið veitt fé til byggingar starfsmannaíbúða í Gunnarsholti, en aðstöðuleysi starfsmanna þar hefur verið mjög bagalegt. þriðja lagi hefur gæzluvistarsjóður á árinu staðið straum af byggingarframkvæmdum við Kleppsspítalann, en þar hefur þjónustuaðstaða verið stórbætt, en drykkjusjúklingar eru, eins og ég minntist á áðan, milli 39 og 50% af öllum sjúklingum þar. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1973 er aftur gert ráð fyrir 20 millj. kr. framlagi til gæzluvistarsjóðs, þannig að hægt verður að vinna að fullum krafti að meginverkefni þess árs, sem verður bygging hælisins við Vífilsstaði, jafnhliða því sem framkvæmdir í Gunnarsholti eða Víðinesi verða styrktar.



Herra forseti. Það er nú alltaf vafasamt, hvort það borgar sig að kveðja sér hljóðs, þegar ekki eru nema 2 mínútur til umráða til þess að ræða um þau mál, sem á dagskrá eru, og verður varla mikið sagt. En hæstv. heilbrh. talaði um, að þessar fsp. hefðu verið eins konar úttekt, gæfu tilefni til úttektar á gerðum fyrrv. ríkisstj. En ég held, að ég verði að segja það, að við erum tilbúnir hvenær sem er að ræða á jafnréttisgrundvelli um gerðir fyrrv. ríkisstj., bæði í fangahúsamálum og öðrum mannréttindamálum. Það er vitanlega mikið atriði, hvernig búið er að drykkjusjúklingum, og sumir bera réttlætið alveg utan á sér og líður illa, ef þeir vita til þess, að öllum hefur ekki verið refsað, sem hafa verið dæmdir. En ég held, að þetta sé svo mikið vandamál, að við höfum sem sagt öll hér í hv. Alþ. áhyggjur af því, hvernig það skuli leysa á sem heppilegastan hátt. Enginn vafi er á því, að fyrrv. ríkisstj. gerði mikið í þessum málum, bæði hvað drykkjusjúklinga snerti og eins fangahús. Fangahús voru byggð, Síðumúli og Litla-Hraun, og það ber ekki vott um mikil þrengsli í fangahúsunum, að það skuli hafa verið 10 klefar auðir í nýju byggingunni á Litla-Hrauni. Hæstv. dómsmrh. þarf ekki að svara því, en hver er ástæðan? Og svo er talað um, að það vanti ríkisfangahús og að öll vandamál væru leyst, ef það væri fyrir hendi. Sumir lifa í þeirri trú, að þjóðfélagsþegnarnir fari batnandi og það verði minni þörf á því í framtíðinni að loka hundruð manna eða þúsundir innan dyra, hvort það sé ekki hægt að finna eitthvert annað ráð, sem kemur að meira gagni en það að loka menn inni. 



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Í þeim kemur greinilega fram, að það er þörf á auknu búsnæði á gæzluvistarhælum og brýn þörf á því að auka skilyrði almennra spítala, auk Kleppsspítala, til hess að veita drykkjumönnum þá móttöku og þann aðbúnað, sem gildandi lög gera ráð fyrir, að þeir hljóti. Að öðru leyti ræði ég ekki svör hæstv. ráðh. En vegna þess að hann lét í ljós ánægju, mér til mikillar ánægju, yfir því, að ég skyldi nú sýna ýmsum mannúðarmálum sérstakan áhuga, þá skal ég með ánægju gera honum þá ánægju einhvern tíma á næstunni að gera grein fyrir þeim málum, sem Alþfl. hefur beitt sér fyrir á sviði mannréttindamála og annarra félagsmála á þeim 15 árum, sem hann var í ríkisstj. Ég vona, að það komi til með að gleðja hann, þegar hann sér, hvað þau mál eru mörg og hve mikill árangur hefur náðst í þeim efnum, sem Alþfl. beitti sér sérstaklega fyrir á 15 ára stjórnarferli sínum. Annars má hæstv. ráðh. ekki tala eins og við einir, sem nú erum í stjórnarandstöðu, eigum einhverja fortíð hér í þessu þingi. Hann á sannarlega sína fortíð líka og allir þeir, sem nú sitja í ráðherrastólum og styðja hæstv. ríkisstj. Þeir fluttu ekkert smáræði af umbótatill. í þau 12 ár, sem þeir voru í stjórnarandstöðu. Nú er þeim ekkert gert verra en að minna á þessar till. Það má gjarnan gera það við tækifæri. Ég gerði það að gamni mínu, algerlega að gamni mínu, við fjárlagaafgreiðsluna í fyrra að flytja nokkrar till., sem þeir höfðu flutt við fjárlagafrv. árið þar áður. Þeir stóðust ekki reiðari, þeir urðu óðir og uppvægir, hrópuðu fram í fyrir mér, þegar ég var að mæla fyrir till., og höfðu alls konar skrípalæti í frammi. Þeir máttu ekki sjá sínar eigin till. Þeim ofbauð það óskaplega. Og auðvitað voru þær stráfelldar. Ég gerði þetta aðeins til að sýna þeim framan í sjálfa sig, sýna þeim ofboðlitla spegilmynd af sjálfum sér, meðan þeir voru í stjórnarandstöðu. Ég sé, að það er þýðingarlaust, þeir kunna ekki að skammast sín.



Herra forseti. Fyrir skömmu kom út skrá, er nefnist Stjórnir, nefndir og ráð ríkisins. Þessi skrá er mjög fróðleg, í henni kennir ýmissa grasa og við lesturinn vakna ýmsar spurningar. Þessar spurningar, sem vaknað hafa hjá mér, birtast að nokkru leyti í þeim spurningum, sem nú eru bornar fram til hæstv. fjmrh. um stjórnir, nefndir og ráð ríkisins á þskj. 42. Ég vil leyfa mér að lesa þessar fsp.: „1. Er æskilegt, að fastir starfsmenn í rn. sitji í allt að 16 nefndum, stjórnum og ráðum? 2. Með hliðsjón af því, að vitað er, að meginhluti starfsins í langflestum nefndum hvílir á einum eða tveimur nm. eða jafnvel ritara n. einum, er spurt, hvort nauðsyn nefndarskipunar sé könnuð hverju sinni eða unnt sé að fela verkefnið ákveðnum ríkisstarfsmanni án nefndarskipunar. 3. Er þess gætt, að eðlilegt hlutfall sé á milli tölu nm. og umfangs þess verkefnis, sem þeim er ætlað að vinna? 4. Með hliðsjón af því, að sumir starfsmenn rn. þiggja fjórðung millj. kr. eða meira í þóknun fyrir nefndarstörf, er spurt, hvaða reglum sé fylgt við ákvörðun þóknunar fyrir slík störf, sem vitað er, að hljóta að vera unnin að miklu eða öllu leyti í vinnutíma, sem hlutaðeigandi starfsmaður tekur föst laun fyrir. Hvað er gert til að tryggja, að slíkum reglum sé fylgt, séu þær fyrir hendi? 5. Er ástæða til að launa ríkisstarfsmenn fyrir nefndarstörf, þegar þau falla undir þau verksvið, sem þeim er ætlað að vinna? Hvaða reglur gilda um þetta efni? 6. Ákveður hlutaðeigandi rn. eitt, hvaða þóknun skuli greidd fyrir störf í nefndum, stjórnum og ráðum, eða koma til aðrir aðilar og þá hverjir? Hvað er gert til að tryggja það, að eðlilegt samræmi sé á milli vinnu nm. og þóknunar til þeirra?“



Herra forseti. Á þskj. 42 eru fsp. þær, sem hv. 3. landsk. þm. gerði grein fyrir áðan. Áður en ég vík að því, má ég til með að gleðja hv. 7. þm. Reykv., sem hefur haldið hér uppi þó nokkurri skemmtun. Nú verður það mitt hlutskipti að hæla fyrrv. stjórn fyrir afrekin, því að ég skýrði frá því í fjárlagaræðunni um daginn, að af 100% kostnaði við nefndir, sem voru skipaðar af menntmrh. á árinu 1971, hefði kostnaðurinn vegna þeirra nefnda, sem hann skipaði, verið 98.4%, 1.6% kom á eftirmann hans. Sama var þetta eða svipað í fjmrn. Þar voru 97.5% kostnaður vegna skipana fyrirrennara míns, um 2.5% mín megin, svo að nokkuð hafa vinir vorir fyrrverandi afrekað í þeim efnum, ekki hefur allt gleymzt, eins og hér kom fram áðan. En út af fsp., sem hér er á dagskrá, tel ég ástæðu til að vekja athygli á því í upphafi máls míns, að þrír fyrstu töluliðir fsp. eiga alls ekki frekar erindi til fjmrh. en annarra ráðh. Ég tel hann ekki sekari, ef um sekt er að ræða í þeim efnum en aðra ráðherra, nema síður sé. Öllum fsp. skal ég samt sem áður svara, eftir því sem föng eru á. Að auki vil ég nota tækifærið til þess að koma á framfæri hugmynd til úrbóta um fastari skipan þessara mála en nú er. 1. fsp. er um það, hvort æskilegt sé, að fastir starfsmenn í rn. sitji í allt að 16 n. og ráðum. Henni svara ég neitandi, að svo miklu leyti sem hægt er að svara henni. Hinu vil ég vekja athygli á, að tala nefnda á ekki saman nema nafnið eitt. 16 nefndir þurfa ekki að leggja verulegar kvaðir á þann, sem í þeim situr, ef eðli þeirra og vinnubrögð eru þannig. Ein n. getur, ef svo ber undir, verið meiri kvöð og tímafrekari. Það skal fúslega viðurkennt, að á öllum rímum hefur það verið hneigð hjá ráðh. að hlaða óhæfilegum störfum á þá af starfsmönnum rn. og aðra embættismenn, sem þeir hafa reynslu af að treysta má fyrir vandasömum verkum. Í mörgum tilfellum eru þessir menn nánustu samstarfsmenn ráðh. í embættiskerfinu, þekkja stefnuviðhorf ráðh. mjög vel og hafa að auki þekkingu á viðkomandi málum, þar eð þeir gegna líkum störfum á þeim sviðum, sem um er fjallað. Þessi aðferð hefur því vissa kosti, en hún hefur einnig mjög slæma galla, sem þessir embættismenn gjarnan hafa bent á sjálfir. Með þessum hætti getur embættismaðurinn ekki verið ráðh, sú gagnrýnandi aðstoð við meðferð málsins í sjálfu rn., sem hann ella væri. Þótt verulega hafi fjölgað starfsfólki í stjórnarráðinu síðari árin eftir fjölgun rn. 1969, þá er nú færra fólk í 22, launaflokki og þar ofar í eftirtöldum rn. en sem svarar fjölda þm. Það eru forsrn., dómsmrn., félmrn., heilbrmrn., iðnrn., landbrn., samgrn., sjúvrn. og viðskrn., sem hér er átt við. 2, tölul. spurningarinnar hljóðar svo, með leyfi forseta: „Með hliðsjón af því, sem vitað er, að meginhluti starfsins í langflestum nefndum hvílir á einum eða tveimur nm.“ o.s.frv., og 3: „Er þess gætt, að eðlilegt hlutfall sé á milli tölu nm. og umfangs þess verkefnis, sem þeim er ætlað að vinna?“ Þessum tveimur töluliðum ætla ég að svara samtímis. Það er misskilningur hjá hv. fyrirspyrjanda, sem virðist mega ráða af þessum tveimur spurningum, ef hann heldur, að nefndaskipan eigi sér stað til þess, að brotamikið verk gangi betur, þegar margir vinna að því. Ég hygg, að málinu sé sjaldan þannig háttað. Oftast er nefndarskipun ætlað að tryggja, að við meðferð þeirra mála, sem n. á að fást við, komist tryggilega að sjónarmið sem flestra þeirra aðila, sem málið getur varðað. Þess vegna er ekkert hlutfall eðlilegt milli tölu nm. og umfangs þess verkefnis, sem þeir eiga að vinna. Að því er varðar fyrri spurninguna er nauðsynlegt, að hv. alþm. og öllum almenningi sé ljóst, að nefndarskipun er undantekning við úrlausn mála í stjórnsýslunni, en alls ekki hin venjulega aðferð. Flest verk eru einmitt leyst, eins og fyrirspyrjandi bendir á, með þeim hætti, að einstökum ríkisstarfsmanni er falið verkefni og hann leysir það í samráði við þá aðila, sem þörf krefur, án nokkurrar nefndarskipunar. Nefndarskipun er hins vegar einn þáttur lýðræðis og þingræðis til að tryggja sjónarmíð fólks við undirbúning mála. Þá vil ég nú breyta hér út af og snúa mér að 6. spurningunni, en kem að hinum síðar, en hún er: „Ákveður hlutaðeigandi rn. eitt, hvaða þóknun skuli greidd fyrir störf í nefndum, stjórnum og ráðum“ o.s.frv. Því svara ég svo hljóðandi: Í tíð fyrrv. ríkisstj. var tekin upp föst skipan á mat þóknana fyrir ýmis störf, þannig að tveir trúnaðarmenn, hagsýslustjóri og deildarstjóri launadeildar fjmrn., gerðu till. til hlutaðeigandi rn. á grundvelli gagna, sem fram voru lögð um störf nefndanna. Þessari skipan hefur verið haldið, en formlega ákveðið til viðbótar, að fulltrúi hlutaðeigandi rn. taki þátt í afgreiðslu hvers máls. Rétt er að benda á, að í nefndaskýrslu þeirri, sem hv. fyrirspyrjandi vitnaði til, eru sérstaklega merktar með x þær þóknanir, sem trúnaðarmenn þessir hafa ákveðið. Spurt er, hvað gert sé til að tryggja sanngjarna niðurstöðu. í matsmálum er e.t.v. aldrei hægt að tryggja eða treysta dómgreind matsmanna. En oftast nær mun mat þeirra vera talið í neðri mörkum hjá þeim, sem eiga að njóta. Það skal há upplýst, að allar hæstu þóknanir, sem nú eru greiddar, voru ákveðnar löngu áður en núverandi starfsmenn komu þar til starfa. Þær hafa með ákveðnum hætti breytzt með vísitölu, en ekki almennt annars. Þar nefni ég t.d. bankaráð og fleiri slíkar stjórnir. Þá er það 4, liður fsp.: „Með hliðsjón af því, að sumir starfsmenn ráðuneytanna þiggja fjórðung milljónar“ o.s.frv. og er svarið þetta: Í fsp. í fjórða lið er rætt um nefndarstörf ráðuneytismanna sem „störf, sem vitað er að hljóta að vera unnin að miklu eða öllu leyti í vinnutíma, sem hlutaðeigandi starfsmaður tekur föst laun fyrir“. Ég vil að gefnu tilefni upplýsa fyrirspyrjanda, hv. alþm., um það, að af þeim kynnum, sem ég hef haft af þessum málum, er þessi fullyrðing byggð á verulegum misskilningi. Fundir í launuðum n., sem stjórnarráðsmenn starfa í, eru að vísu stundum haldnir á venjulegum vinnutíma. En þar sem ég þekki til, gerir sá rími oft betur en að skila sér í störfum, sem þessir starfsmenn verða að vinna í aðalstarfi sínu þess vegna utan venjulegs vinnutíma. Ég get með góðri samvizku vottað það, að ég hef orðið að fá starfsmenn í þeim rn., sem ég stjórna, til þess að vinna kvöld eftir kvöld og helgi eftir helgi. Þess ber að gæta, að þeir menn, sem um er talað, hafa að jafnaði ekki fengið aðrar greiðslur fyrir yfirvinnu en þær, sem felast í greiðslum fyrir nefndarstörf. 5. liður fsp.: „Er ástæða til að launa ríkisstarfsmenn fyrir nefndarstörf“? Því vil ég svara neitandi. Ekki er ástæða til þess að greiða laun fyrir slík nefndarstörf, sem í fsp. er fjallað um, nema nefndarskipunin leiði til vinnu umfram þá vinnuskyldu, sem svarar til fastra launa. Almennt hefur verið litið svo á, að formlegri skipan n. fylgi slík yfirvinna. Hins vegar er algengt, að við ákvörðun þóknunar sé tekið tillit til þessara atriða til lækkunar.  
            



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessi svör, og sannast sagna hefði verið æskilegt að ræða þau nokkru nánar. Hér er stuttur rími til umráða, og það er margt, sem ég hjó eftir í svari fjmrh., sem full ástæða væri til að ræða miklu nánar. Ég veit ekki, hvar ég á að grípa niður, en ég vil þó benda á í sambandi við 6. liðinn, um þóknunarnefndina svokölluðu, að þar sitja tveir menn í n., að ég hygg, og þeir ákveða þóknun til n., en bara til sumra n. eftir bókinni. Þá er spurningin, sem ég vildi fá svar við: Hverjir ákveða þá þóknanir til þeirra n., sem þessi hin sama n. ákveður ekki þóknun til? Það er eitt líka, sem hefur vakið athygli mína, það er það, að þóknun virðist mjög bundin við menn, sumir einstaklingar fá hærri þóknun en aðrir og viss málefni eru sett skör hærra en önnur. Þeir menn, sem sitja í n., þar sem sjóðir eru eða fjallað er um efnahagsmál, fá meira en þeir, sem sýsla yfirleitt við félags- eða menningarmál. Ég tel, að í skýrslunni speglist dálítið úrelt viðhorf. Ég ætla ekki að fara frekar út í þetta, en ég ætla að segja það, að þarna er mjög margt, sem vert væri að taka til umræðu. Tilgangur minn með þessu er fyrst og fremst að vekja athygli á því, að allir stjórnmálaflokkarnir bera það fram fyrir þjóðina, að þeir vilji draga úr embættismannabákninu og þeirri fyrirferð, sem því fylgir. Þess vegna er full ástæða fyrir allar ríkisstj. að reyna að fara að nefndarskipunum með gát og hafa reglur um þær, þótt vitanlega sé okkur öllum ljóst, að nefndarskipanirnar eru í mörgum tilfellum nauðsynlegar.



Herra forseti. Það er útilokað, að ég geti lokið við að svara því, sem ég ætlaði mér að koma að í sambandi við þessa fsp., en ég vil segja hv. fyrirspyrjanda það út af mismun í launum, að n. sú, sem fjallar um laun nefndarmanna, hefur ekki ákveðið um skipan allra launa. Hefur það yfirleitt verið svo, að hún hefur ákveðið um skipan launa þeirra n., sem hafa verið settar á stofn, eftir að hún tók til starfa. Hins vegar hefur verið gert út um t.d. bankaráð, útvarpsráð o.fl. alveg utan við hana. En ég vil nota þennan litla tíma til að drepa á þau atriði, sem fram komu í ábendingum frá starfsmönnum fjmrn., ráðuneytisstjóra og deildarstjóra launamáladeildarinnar, ef mér gæfist tími til þess. Það eru till., sem þeir hafa lagt fyrir mig og enn þá hafa ekki verið teknar ákvarðanir um. Þær eru: 1. Gefin verði út almenn fyrirmæli um, að fundir launaðra n., stjórna og ráða, sem ríkisstarfsmenn eiga sæti í, verði alltaf haldnir utan dagvinnutíma. 2. Starfsmenn ríkisins, sem skipaðir eru í n., sem fjalla á um mál innan verksviðs hlutaðeigandi starfsmanns, eða sitja í slíkum n. lögum samkvæmt stöðu sinnar vegna, taki ekki nefndarþóknun fyrir hað starf. 3. Starfsmenn, sem eru forstöðumenn stofnana eða forstöðumenn deilda án þess að vera háðir daglegri umsjá eða verkstjórn yfirmanns, geti gert kröfu til greiðslu vegna óhjákvæmilegrar vinnu, sem unnin hefur verið í samráði við yfirmann umfram 40 stunda vinnuviku. Slík krafa skal gerð til hlutaðeigandi rn. - fyrir milligöngu yfirstjórnar stofnunarinnar, ef við á. Kröfur miðist við 3 mánuði í senn. Krafan skal rökstudd með yfirliti um stimplaða veru á vinnustað, eða dagbók ásamt greinargerð um viðfangsefni, þörf fyrir yfirvinnu og orsakir hennar. Kröfur af þessu tagi ásamt umsögn senda hlutaðeigandi rn. til fjmrn. 4. Þeim starfsmönnum, sem um ræðir í 3. lið, verði gefinn kostur á að gera kröfu með sama hætti og þar greinir, eftir því sem tök eru á, vegna yfirvinnu árin 1971 og 1972. Ætlazt er til, að þeirri kröfu komi til frádráttar hver sú greiðsla úr ríkissjóði eða frá ríkisstofnun, sem telja má fyrir störf þess eðlis, sem um ræðir í 2. lið hér að framan. 5. Fjmrn. sendir ráðh. einu sinni til tvisvar á ári yfirlit um greiðslur í samráði við framanritað, sem þeim er kunnugt um. 6. Yfirmenn, sem hafa daglega eða algilda umsjón með störfum opinberra starfsmanna, hafa umboð til þess að staðfesta reikninga fyrir óhjákvæmilega yfirvinnu, sem þeir hafa sérstaklega beðið um, svo framarlega sem fjárveiting er fyrir hendi. Þeir teljast persónulega ábyrgir fyrir því, ef þetta umboð er misnotað til greiðslu reikninga fyrir yfirvinnu að óþörfu, fyrir yfirvinnu, sem ekki er unnin, eða yfirvinnuskipan, sem beinlínis er ætluð að breyta kjörum starfsmanna. 7. Það er almenn stefna að takmarka störf starfsmanna ríkisins sem mest við umsamda 40 stunda vinnuviku. Ef við getur átt, er talið æskilegt, að frí sé gefið í staðinn fyrir yfirvinnutíma að því markí, sem þess er kostur. Þessar hugmyndir að till. ætlaði ég mér að kynna hér á hv. Alþingi vegna þess, að það verður ekki komizt hjá því að krefja yfirmenn í hæstu launaflokkum eða fara fram á það við þá, að þeir leggi á sig yfirvinnu í sínu starfi. Það mun hvorki mér né öðrum ráðh. takast, og það verður að koma þessum málum fyrir á sómasamlegan hátt, því að það er ekki hægt að biðja þá frekar en aðra menn að leggja fram vinnu, án þess að einhver greiðsla komi fyrir.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. viðskrh. um framkvæmd laga um veðtryggingu iðnrekstrarlána: „Hvenær má gera ráð fyrir, að til framkvæmda komi l. nr. 47/1972, um veðtrygggingu iðnrekstrarlána, þ.e. að lánað verði út á hráefni til iðnaðar, iðnaðarvörur í vinnslu og fullunnar iðnaðarvörur“? Hinn 13. maí s.l. voru samþykkt lög hér á hv. Alþ. um veðtryggingu iðnrekstrarlána. Í 1. gr. þessara laga segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Iðnfyrirtækjum er heimilt að setja banka eða sparisjóði að sjálfsvörzluveði hráefni, vörur í vinnslu og fullunnar, sem veðsali á eða eignast kann á tilteknu tímabili, allt að einu ári í senn“. Nú er mér kunnugt um, að ýmsir iðnrekendur eru farnir að bíða nokkuð eftir því, hvort settar verða sérstakar reglur samkvæmt þessum lögum. Sérstaklega finnst mér ástæða til að minna á þetta nú, þar sem í málefnasamningi hæstv. ríkisstj. mun hafa verið rætt um stóraukna aðstoð við iðnaðinn. Ég var þessum lögum samþykktur á sínum tíma, og ég álít, að þessi lög, ef framkvæmd verða, séu einhver hin mesta aðstoð og kannske einhver sú alþýðingarmesta, sem hægt er að gera fyrir iðnaðinn nú. Þess vegna tel ég réttmætt að beina þeirri fsp. til hæstv. viðskrh., hvort og hvenær þessar reglur muni koma og með hvaða hætti.



Herra forseti. Spurt er um það, hvenær megi gera ráð fyrir, að til framkvæmda komi I. nr. 47/1972, um veðtryggingu iðnrekstrarlána, en þau lög voru samþykkt hér á síðasta þingi. Það hefur verið unnið að því undanfarið í Seðlabankanum að setja reglur um endurkaup Seðlabankans á framleiðslulánum iðnaðarins. Drög hafa verið samin í þessum efnum og þau hafa verið borin undir iðnrn, og forsvarsmenn iðnaðarins í landinu, sem fallast á þessi drög í öllum meginatriðum. Þeir telja rétt, að þetta verði fyrsta skrefið og síðan verði reynslan að skera úr um það, hvaða breytingar þurfi á þessu að gera í framkvæmd, en hér er um býsna samanslungin og flókin mál að ræða. Nú er unnið að því þessa daga af hálfu Seðlabankans að ná samkomulagi við viðskiptabankana um framkvæmd þessa máls. Það er sem sé búizt við því, að framkvæmd samkvæmt þessum lögum geti hafizt ná næstu daga. Það eru þær upplýsingar, sem ég hef fengið frá Seðlabankanum, sem hefur haft með málið að gera. Það er enginn vafi á því, að það er rétt, sem hv. þm. sagði hér, að þau lög, sem voru sett á síðasta Alþingi varðandi þetta mál. geta haft mikla þýðingu fyrir íslenzkan iðnað, eftir því að sjálfsögðu, hvernig tekst til með framkvæmd þeirra. Það er nú gengið út frá því sem sjálfsögðum hlut, að iðnaðurinn búi við jafnréttisaðstöðu við aðra atvinnuvegi varðandi lán út á sína framleiðslu, þar sem t.d. enginn vafi leiki á því, að öll sú framleiðsla, sem gengur til útflutnings, falli undir nákvæmlega sams konar lánareglur og þar með endurkaupareglur og á sér stað hjá sjávarútveginum. En auk þess komi svo einnig lán eftir þar til settum reglum út á aðra framleiðslu iðnaðarins. - Þess er sem sé að vænta, að framkvæmd í þessum efnum geti hafizt nú innan skamms.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessar upplýsingar, sem eru nánast þær, að unnið sé að reglum, drög samin og búast megi við framkvæmdum næstu daga. Þetta er allt gott og blessað. Það er nú ekki búið að taka nema 5–6 mánuði að koma þessu saman. Hæstv. ráðh. nefndi, að auðvitað yrði nú unnið að jafnréttisaðstöðu við aðra atvinnuvegi. Þetta er einmitt kjarni málsins. Ég ræddi þetta nokkrum sinnum á hv. þingi í fyrra, og mér finnst satt að segja ekki bera allt of mikið á því enn þá, að þessi jafnréttisaðstaða sé fyrir bendi, að iðnaðurinn njóti sömu aðstöðu og landbúnaðar og sjávarútvegur, að því er lánamál varðar. Ég vil að það sé alger jafnréttisaðstaða, ekkert minna en það, og ég mun halda áfram að ræða þetta hér á hv. þingi, þangað til þessi jafnréttisaðstaða er fengin.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. sjútvrh. um starfsemi Síldarverksmiðja ríkisins, þ.e. líklega starfsemi verksmiðjunnar á næsta ári. Fyrirspurnin beinist reyndar fyrst og fremst að verksmiðjum SR á Austurlandi og þá einkum verksmiðjunnar á Reyðarfirði, þar sem beðið er eftir því með óþreyju að vita, hvort loðnuvertíðin muni enn einu sinni fara fram hjá þeim stað eða hvort einhver bót verði þar á ráðin. Undanfarin ár hefur verksmiðja SR á Reyðarfirði staðið tilbúin til móttöku loðnu og það verið auglýst, en nær engin loðna borizt til vinnslu, og það jafnvel á sama tíma og loðnu hefur verið ekið út um tún og haga í næsta nágrenni vegna þess, hve mikið barst þar að. Ekki skal ég fara út í þær orsakir, sem þarna liggja til, en eitthvað óhreint mun þar leynast, og víst er um það, að ekki eigi Síldarverksmiðjur ríkisins neina sök á því. Nú er spáð betri loðnuvertíð en nokkru sinni, og því er að vonum, að menn eystra hafi af því áhyggjur, ef saga síðustu ára endurtekur sig. Sömu söguna hygg ég að muni vera hægt að segja frá verksmiðju SR á Seyðisfirði, en sá munur er þar á, að önnur verksmiðja er þar á staðnum og hún hefur fengið loðnu. Það vandræðaástand, sem nú ríkir í málum Síldarverksmiðja ríkisins yfirleitt, og á sér eðlilegar orsakir síldarleysísins, sem allir þekkja, er áreiðanlega nógu alvarlegt, þótt allt sé gert, sem hægt er, til þess að nýta þau tækifæri, sem gefast til þess að hressa eitthvað upp á rekstur, þótt ekki væri nema einnar verksmiðju. Nú hefur verið lagt fram hér á Alþingi frv. um loðnulöndun. og hygg ég, að sú skipan mála sem þar er lögð til, geti haft einhver áhrif til leiðréttingar á því ástandi, sem ríkt hefur í málefnum Síldarverksmiðja ríkisins á Austurlandi. Mér er þó ekki fulljóst, hversu afgerandi þau áhrif verða, og væri gott að heyra álit hæstv. ráðherra þar að lútandi. En einhlítt til bóta telst þetta varla, hvað snertir Síldarverksmiðjur ríkisins, þótt að lögum yrði. Seinni hluti fsp. lýtur að öðrum möguleika á starfrækslu verksmiðja SR, þar sem er veiði á kolmunna til vinnslu. S.l. sumar var tilraun gerð til kolmunnaveiða úti fyrir Austfjörðum, og var aflanum landað í verksmiðju SR á Reyðarfirði. Nú er mér ekki fullkunnugt um það, hvernig veiðar þessar gáfust í heild eða hver útkoman varð á vinnslu aflans, en hitt fór ekki milli mála, að hér var um mikla atvinnubót að ræða á þessum tiltekna stað, sem staðið hefur nokkuð tæpt atvinnulega séð nú undanfarið. Ég vildi því einnig gjarnan frá uppýst, hvaða líkur séu á því, að veiðar á kolmunna verði stundaðar næsta sumar, þótt ekki yrði um annað að ræða en frekari tilraunaveiði svipaða þeirri, sem fram fór s.l. sumar. Það hlýtur að teljast brýnt verkefni að kanna alla möguleika á því, að verksmiðjur SR geti fengið ný verkefni að fást við. Með tilliti til þess og sömuleiðis þarfa míns sveitarfélags sérstaklega spyr ég: Hvaða horfur eru á því, að Síldarverksmiðjur ríkisins verði starfræktar í fyrsta lagi á komandi loðnuvertíð og í öðru lagi næsta sumar með tilliti til kolmunnaveiða?



Herra forseti. Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf frá stjórn Síldarverksmiðja ríkisins eða framkvæmdastjóra Síldarverksmiðja ríkisins varðandi þessa fsp.: „Vegna fsp. yðar í bréfi hinn 26. þ.m. skal upplýst, að vér höfum áformað að taka á móti loðnu í verksmiðjum vorum á komandi vertíð. Í því sambandi höfum við m.a. tryggt oss viðskipti við eigendur 700 tonna skips, sem nýlega hefur verið keypt í Noregi og er sérstaklega byggt til veiða á bræðslufiski. Á s.l. sumri tókum vér á móti rúmlega 600 tonnum af kolmunna í verksmiðju vorri á Reyðarfirði frá m/s. Eldborgu, sem styrkt var til kolmunnaveiða. Gaf vinnsla kolmunnans það góða raun, að ástæða er til að halda, að veiði á kolmunna geti orðið arðbær, einkum með tilliti til þess, að stærri skip og betur búin eru væntanleg til landsins.“ Svar mitt við þessari fsp., sem hér liggur fyrir, er því í aðalatriðum byggt á þessum upplýsingum frá forstjóra Síldarverksmiðja ríkisins. Verksmiðjurnar hafa nú gert sérstakar ráðstafanir til þess að reyna að tryggja sér viðskipti við loðnuskip á komandi vertíð, m.a. gert samning við eitt stórt og væntanlega afkastamikið skip. Ráðgert er, að það landi meginhlutanum af veiði sinni væntanlega í verksmiðjunni á Reyðarfirði eða í verksmiðjum Síldarverksmiðja ríkisins. Það verður áfram unnið að því að gera tilraunir með kolmunnaveiði á næsta sumri. Aðstæður allar eru betri nú en þær voru á s.l. sumri, þar sem verð á fiskmjöli hefur hækkað stórlega. Ég tel því, að það megi heita tryggt, að einhver starfsemi verði í Síldarverksmiðjum ríkisins í sambandi við slíka veiði á komandi sumri. Ætti m.a. þetta nýja skip, sem verksmiðjurnar hafa gert samning við, að geta lagt þarna upp nokkurt hráefni.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin og hið jákvæða, sem greinilega er að gerast í þessum málum, og ætla að vona, að verksmiðja SR á Reyðarfirði standi ekki auð og tóm næsta vetur, á meðan verksmiðjur þar í nágrenninu mala fólkinu gull.



Herra forseti. Það er löngu svo komið, að byggingar Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri svara ekki kröfum tímans, þótt verulegar þættu og ágætar nýreistar. Þrengslin eru orðin ofboðsleg og vinnuskilyrði mjög erfið og úrelt, búnaður ófullkominn. Sjúkrahúsið þarf þó að sinna lækningaþörfum um a.m.k. 30 þús. íbúa eða á svæði vestan frá Húnaþingi og allt austur á Austfirði. Fram að þessu og enn verður að telja, að sjúkrahúsið hafi búið og búi við mjög góðan læknakost og hjúkrunarlið, en verði ekki hið bráðasta bætt úr húsakosti og búnaði, hljóta þeir kostir að bresta. Ungur og þrautmenntaður yfirlæknir skurðdeildar varð í sumar að leggja nótt með degi til að anna kröfum til deildarinnar, því að meðlæknir hans taldi sig ekki geta starfað þar við gildandi aðstæður, þrengsli og vanbúnað. Ágætur barnalæknir og vonandi tveir innan tíðar hafa aðeins ráð á einni til tveimur stofum við sjúkrahúsið fyrir sína mörgu litlu umsjársjúklinga. Tveir augnlæknar af 6 í landinu, sem skera upp við augnsjúkdómum, eru nú búsettir góðu heilli á Akureyri, en uppskurðaraðstaða þeirra á Fjórðungssjúkrahúsinu er slík, að 60 manns eru nú á aðgerðarbiðlista þeirra. Geðdeild er engin, rannsóknaraðstaða mjög ófullkomin. Lyflækningadeildin er sennilega næst því að anna sínu hlutverki. Sem betur fer hafa heilbrigðisyfirvöld alltaf sýnt góðan skilning á nauðsyn þess að auka húsakost og búnað Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri og raunar gert það að stefnumiði, að það beri að gera sambærilegt sjúkrahúsum eins og Landspítalanum eða Borgarspítalanum, m.a. út frá því sjónarmiði, að skynsamlegt væri að hafa eitt fullbúið sjúkrahús utan þéttbýlissvæðanna við Faxaflóa, - sjúkrahús, sem gæti annað óvæntum neyðartilfellum, sem þar kynnu að koma upp, svo sem vegna landskjálfta, loftárása eða einhvers slíks. 1968–1969 voru teikningar viðbyggingar við Fjórðungssjúkrahúsið í gangi. Áætlun var í mótun, að nýr húsakostur kæmist í gagnið árin 1973–1976. Seinna kom sú skoðun upp og vafalaust með réttu, að betur þyrfti að búa en þar var í fyrstu ætlað, og nýjar athuganir hófust, nýjar áætlanir, nýjar teikningar. Sá kvittur gengur manna á meðal norðan fjalla, að ríkisvaldinu ægi svo það byggingar- og búnaðarátak, sem gera þurfi vegna sjúkrah. á Akureyri, að því séu að fallast hendur og vilji skjóta málinu á frest, sem væri nánast rothögg á annars þá góðu læknisþjónustu, sem enn er völ á á þessu svæði. Þessu vil ég ekki trúa að óreyndu, og svo mun um ótal fleiri. Því leyfi ég mér að bera eftirfarandi spurningu fram til heilbr.- og trmrh.: „Hvar er undirbúningur að auknum húsakosti sjúkrahússins á Akureyri á vegi staddur, og hvenær má vænta þess, að byggingarframkvæmdir hefjist?“

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Við undirbúning nýrrar sjúkrahúsbyggingar við sjúkrahúsið á Akureyri hefur á ýmsan hátt verið beitt öðrum vinnubrögðum en tíðkazt hafa til skamms tíma við aðdraganda að sjúkrahúsbyggingum. Þannig hefur verið lögð meiri áherzla en títt er á athugun á þjónustuhlutverki sjúkrahússins á Akureyri í framtíðinni, áður en til ákvörðunar um endanlega gerð þess og teikningu kæmi. Jafnframt hefur verið gerð allýtarleg athugun á heppilegu fyrirkomulagi hinna ýmsu deilda sjúkrahússins. Þessi forvinna er unnin í tvíþættum tilgangi. Annars vegar er ætlunin að auðvelda með þessum hætti starf arkitektanna og flýta því, og hins vegar er hugmyndin að tryggja með þessu móti betur en ella, að sú bygging, sem ris, verði í samræmi við þær kröfur, sem gera verður til sjúkrahúsa á Akureyri á komandi áratugum. Ýmislegt af því starfi, sem þannig hefur verið unnið, hefur væntanlega gildi fyrir aðrar sjúkrabúsbyggingar í landinu í framtíðinni, og hluta af þessu starfi má skoða sem lið í heildaráætlun um sjúkrahúsbyggingar í landinu öllu. Sjúkrahúsið á Akureyri á að vera almennt sjúkrahús fyrir Akureyri og nærsveitir og sérfræðisjúkrahús fyrir Norðurland og hluta Austurlands. Gert er ráð fyrir því, að sjúkrahúsið verði þannig búið tækjakosti og sérmenntuðu starfsliði, að það geti leyst af hendi flest þau verkefni, sem nú eru unnin á sjúkrahúsum hér á landi. Sjúkrahúsið á að vera aðalvarasjúkrahús landsins utan höfuðborgarsvæðisins með tilliti til almannavarna. Við áætlanagerð um uppbyggingu sjúkrahússins er stefnt að því, að fullbyggt geti það séð fyrir áætluðum þörfum 1990, en uppbygging gerist í áföngum. Samkv. þessum áætlunum þarf að sjá fyrir eftirfarandi vistunarrými á Akureyri árið 1990: Á sjúkrahúsi fyrir bráða líkamssjúkdóma 180 rúm, á sjúkrahúsi fyrir geðsjúka 80 rúm, á hjúkrunar- og endurhæfingarheimilum 125 rúm og á fávitahælum 80 rúm. Núverandi vistunarrými er hins vegar svofellt: Á sjúkrahúsum fyrir bráða líkamssjúkdóma 120 rúm, á geðsjúkrahúsum ekkert rúm, á hjúkrunarheimilum 70 rúm, og á fávitahælum 50 rúm. Þarf þannig að sjá 40 manns fyrir nýju vistunarrými fyrir bráða líkamssjúkdóma og geðsjúka til þess að mæta áætlaðri þörf 1990. Samkv. þeim áætlunum, sem fyrir liggja, er áformað að reisa í tengslum við það sjúkrahús, sem nú er starfandi, nýtt sjúkrahús fyrir bráða líkamssjúkdóm. Ætti þetta sjúkrahús að sjá fyllilega fyrir þörfunum á þessu sviði og hafa vistunarrými fyrir 180 sjúklinga. Á hinn bóginn er áformað, að núverandi sjúkrahúsbygging verði í áföngum að geðsjúkrahúsi og hjúkrunarheimili fyrir geðsjúka. fyrir öðrum þörfum vistunarrýmis er ætlunin, að séð verði utan þessarar stofnunar, þ.e.a.s. hjúkrunar- og endurhæfingarheimilum og fávitahælum, er risu utan sjúkrahússvæðisins. Í samræmi við það markmið, að sjúkrahúsið geti leyst af hendi flest þau verkefni, sem nú eru unnin á sjúkrahúsum hér á landi, og sé aðalvarasjúkrahús landsins utan höfuðborgarsvæðisins, er áformað, að reistar verði mjög fullkomnar röntgenrannsókna- og gjörgæzlud. við sjúkrahúsið og skurðdeild verði þar vel búin. Þá er áætlað, að í sjúkrahúsinu geti verið heilsuverndarstöð og göngudeild, en skipulagi verður hagað svo, að síðar megi reisa þar fullkomna heilsugæzlustöð með víðtækri sérfræðiþjónustu. Þróunin í öðrum löndum með hliðstæð skilyrði og hér á Íslandi er sú, að þessi þáttur læknisþjónustunnar fari mjög vaxandi, og því er sjálfsagt að taka mið af þeim við áform okkar nú. Læt ég þetta nægja um hlutverk sjúkrahússins og almenna skipan. Til undirbúnings teikningu sjúkrahússins hefur verið unnin forsögn um gerð þess og einstakra deilda innan þess. Í þessari forsögn er tiltekið allýtarlega, hvaða vistarverur skuli vera á hverri deild, hvernig þær skuli búnar, hversu stórar og hver starfsemistengsl þeirra séu við aðrar vistarverur innan deildarinnar. Jafnframt er gerð grein fyrir tengslum milli deilda og kröfum, sem þau gera til skipulags. Þessar forsagnir eru byggðar á upplýsingum, sem aflað hefur verið frá ýmsum aðilum með sérþekkingu hverjum á sínu sviði, og er þar bæði um að ræða innlenda og erlenda aðila. Varðandi öll þessi atriði hefur verið haft samráð við starfsfólk sjúkrahússins, lækna og forsvarsmenn hjúkrunarliðsins. Segja má því, að í byggingarforsögninni liggi fyrir lýsing á því sjúkrahúsi, sem byggja á. Byggingarforsögnin verður þannig handbók arkitektanna við teikningu hússins. Í henni felst skilgreining á því, hvers konar verkefni þeir skulu leysa af hendi í starfí sínu. Þau vinnubrögð að semja byggingarforsögn af því tagi, sem ég hef lýst, hafa lítt verið tíðkuð hér áður. Arkitektar hafa fengið meira og minna óljósar upplýsingar um það, til hvers væri ætlazt af þeim og hvaða kröfur væru gerðar til þeirra vistarvera, sem þeim væri ætlað að teikna. Þetta hefur tafið störf þeirra og þrátt fyrir það, að við höfum mörgum snjöllum arkitektum á að skipa, hafa þessi viðtæku vinnubrögð borið í sér vissa hættu á því, að ekki tækist svo vel til sem kostur kynni að vera á. Það hefur stundum verið haft á orði, að auðveldara væri að nota strokleður en loftpressu við breytingu á byggingum. Þetta hefur verið sagt vegna þess, að oft hefur viljað við brenna, að breyta þyrfti ýmsu í byggingum, jafnvel meðan á framkvæmdum stóð. Þessar breytingar hafa auðvitað getað stafað af því, að menn vissu ekki betur, þegar teikningar voru gerðar. Sumpart hefur upplýsinganna ekki verið aflað, sumpart hefur arkitektunum ekki verið ætlaður nægilegur tími til starfs síns. Markmiðið með þeirri undirbúningsvinnu, sem ég hef lýst, hefur verið að leitast við að minnka, svo sem kostur er, hættur á því, að breytingar þurfi að gera á byggingarstigi og fá arkitektunum sem beztar upplýsingar í hendur, áður en þeir hefja teiknistarf sitt. Auðvitað hefur þetta undirbúningsstarf kostað nokkurn tíma. En talið er, að það muni tæpast tefja verkið í heild, því að starf arkitektanna verði fljótunnara, og vonir eru við það bundnar, að sú bygging, sem rís, þjóni betur hlutverki sínu en ella hefði orðið. Byggingarforsögnin er fyrir nokkru komin í hendur húsameistara ríkisins og starfsmanna hans, en þar fer teiknivinna fram. Hefur húsameistaraembættið unnið að teikningunum að heildarskipulaginu undanfarið, og bráðlega verður hafizt handa um teikningu þeirra deilda, sem fyrstar eiga að rísa. Skal þá vikið að framkvæmdaáformum. í framhaldi af þeirri undirbúningsvinnu, sem ég hef rakið hér, hefur verið gerð framkvæmdaáætlun fyrir sjúkrahúsbygginguna. Samkv. henni skiptist verkið í nokkra áfanga. Megináfangar eru tveir. Í hinum fyrri eru ýmsar þjónustu- og rannsóknardeildir, svo sem röntgendeild, rannsóknarstofur, skurðstofur og eldhús, en auk þess vistunarrými fyrir um það bil 70 sjúklinga. Í hinum síðari eru fyrst og fremst aukin sjúkrarými. Fyrri áfanganum er skipt í þrjá hluta. Í fyrsta hlutanum yrðu hinar læknislegu þjónustudeildir. Yrði sá byggingarhluti 9 þús. rúmmetrar. Er áætlað, að útboð vegna hans geti farið fram næsta sumar og framkvæmdir þá hafizt, en byggingin yrði fullbúin í des. 1974. í öðrum hluta yrðu einkum sjúkradeildir og ættu framkvæmdir við hana að hefjast vorið 1974, en ljúka um áramótin 1975–1976. í þriðja hlutanum yrði eldhús, borðstofa og þess háttar. Ætti sú framkvæmd að hefjast haustið 1974, en ljúka í byrjun árs 1976. Ef annar áfangi yrði reistur í beinu framhaldi af hinum fyrri, gæti honum verið lokið haustið 1978, og rn. hefur af sinni hálfu gert ráð fyrir, að framkvæmdum lyki ekki síðar en 1980. Ef áréttað er svar við meginefni fsp., má draga það saman á svofelldan hátt: 1. Fyrir liggur svonefnd byggingarforsögn, sem er allýtarleg lýsing á því, hvernig byggingin skuli úr garði gerð. Felst í henni nokkur nýjung um vinnubrögð. 2. Teiknivinna er að nokkru hafin hjá húsameistara ríkisins. 3. Gerð hefur verið framkvæmdaáætlun um verkið, en samkv. henni er gert ráð fyrir, að framkvæmdir geti hafizt í ágústmánuði næsta sumar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrh. fyrir upplýsingarnar og legg áherzlu á það, að öll undirbúningsvinna er að sjálfsögðu ágæt, en hún má ekki taka svo langan tíma, að biðtíminn eftir hinu væntanlega sjúkrahúsi verði allt of langur. Á það legg ég sérstaka áherzlu hér, og ég veit, að við gerum það öll, sem búum þar norður frá.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hefja hér neinar umr., en ég vil láta í ljós mikla ánægju með þær upplýsingar, sem fram komu í orðum hæstv. heilbrh. Ég vil leggja áherzlu á það, að bygging slíks deildarskipts sjúkrahúss, sem þarna er um að ræða, er nú eitt af því brýnasta, sem gera þarf á sviði heilbrigðismála á næstu árum. Ég fagna því, að þetta mál er svo langt komið, að hægt er að fara að bjóða verkið út og hefja framkvæmdir á næsta sumri. Ég efa ekki, að þegar svo er komið, muni rösklega verða tekið til við það starf og verkinu lokið á ekki skemmri tíma en hæstv. ráðh. nefndi hér, að gæti orðið. Það er alveg augljóst, að eftir þessu er beðið og við höfum beðið kannske of lengi. Eins og fyrirspyrjandi sagði réttilega, er viss hætta á því, að okkur haldist ekki á læknum á Akureyri og á Norðurlandi, ef ekki verður mjög bráðlega bætt úr sjúkrahússkortínum.