Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh: og viðskn. hefur rætt þetta frv. á fundum sínum í dag, fyrst á fundi í morgun ásamt fjh.- og viðskn. Nd. Á þeim fundi mættu bankastjórar Seðlabankans og forstjóri Þjóðhagsstofnunar og svöruðu þeir fsp. og veittu ýmsar upplýsingar. Nm. hafa ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ. óbreytt, en minni hl. skilar sérálitum. Þetta frv. er í sjálfu sér svipaðs eðlis og önnur frv. sem hafa komið í kjölfar ákvörðunar um gengisfellingu, og þetta frv. er því afleiðing þeirrar gengisfellingar sem Seðlabankinn hefur ákveðið í samráði við ríkisstj. Sú gengisfelling, sem nú hefur verið ákveðin, er allt annað en gleðileg, ekki síst fyrir þá menn sem trúa ekki á mátt hennar og þeir eru margir og ég er þar engin undantekning. Þau áhrif, sem gengisfelling hefur í för með sér, eru í sjálfu sér samfélagslegt böl. Sú gífurlega eignaskipting, sem þá verður, er slík að allir hljóta að vera andstæðir slíku. En þá má kannske spyrja: Hver er þá ástæðan til þess að gengið er nú fellt? Það má segja að gengisfelling orsakist í fortíðinni. Íslenskt hagkerfi er háð gífurlega miklum sveiflum. Þannig eru nú viðskiptakjör þjóðarinnar 1/4 lakari að meðaltali en var 1973, viðskiptakjör sjávarútvegs eru mun verri og á sama tíma hefur kostnaðarstig innanlands hækkað. Viðskiptakjör eru nú svipuð og þau voru 1970, viðskiptastaðan er 10 –15% lakari nú en hún var s.l. haust. Það er alveg ljóst að íslenskt hagstjórnarkerfi hefur ekki ráðið við þessar sveiflur, og það eru þess vegna fyrst og fremst veilur í hagstjórnartækjum sem hafa orsakað þessa gengisfellingu. Þannig stöndum við nú í þessum vanda fyrst og fremst vegna þess og það hlýtur að verða að viðurkennast að við höfum ekki ráðið við þessar sveiflur. Við náum ekki saman endum. Gengissig var framan af árinu 1974 15%, síðan kom 17% gengisfelling og nú 20% gengisfelling. Mönnum hefur lengi verið ljóst að miklar veilur eru í íslensku hagstjórnarkerfi. Því miður hefur ekki tekist að lagfæra þessar veilur, og það eru ýmsir sem eiga sök í þessu máli og ekki síst hv. Alþ. Það hefur aldrei tekist um það samstaða að taka nægilega á til að lagfæra þessar veilur, og og þar er ekki rétt að undanskilja neinn stjórnmálaflokk. Allir eiga þarna nokkra sök og einnig ýmsir aðrir utan þessarar stofnunar. Það hlýtur að verða hlutverk þessarar ríkisstj., eins og reyndar margra annarra, að lagfæra þessar veilur. En mér er það fullkomlega ljóst að hér er ekki um létt verk að ræða og það þarf áreiðanlega bæði mikið þol og mikinn skilning til þess að gera það. Ég ætla ekki að ræða í sjálfu sér þessar veilur. Það er í sjálfu sér enginn sem hefur algert yfirlit yfir þær. - Það er hins vegar alveg ljóst að það þarf að breyta mörgu í ríkisrekstrinum. Þar þarf miklu meira aðhald. Og það er ekki nóg, þegar talað er um að lækka ríkisútgjöldin, að það skuli fyrst og fremst gert með því að skera niður framkvæmdir. Það hefur því miður skort skilning margra á því hversu mikilvægar ýmsar eftirlitsstofnanir eru í þjóðfélaginu. Það þurfti margra ára baráttu, vil ég segja, til þess að koma á fót rannsóknadeild ríkisskattstjóra eða skattalögreglu og sú stofnun hefur í raun aldrei fengið nægilega aðstöðu til þess að sinna sínu hlutverki. En það er alveg ljóst að sú stofnun hefur skilað margfalt til baka því fjármagni sem hefur verið til hennar lagt. Það má kannske svipaða sögu segja um stofnun sem heitir Ríkisendurskoðun. Að mínum dómi á þessi stofnun að skila til okkar alþm. skýrslu um ríkisreksturinn á hverju ári. Og það er ekki nóg að þar sé eingöngu um tölulega endurskoðun að ræða heldur á hún að fylgjast með stjórnun ríkisstofnana og leggja á það mat hversu vel er farið þar með fjármagn. Þetta hafa margar aðrar þjóðir gert, m.a. svíar með mjög miklum árangri. Ríkisendurskoðun þeirra er hlutlaus aðili sem skilar þinginu skýrslu árlega um starfsemi og rekstur ýmissa ríkisstofnana. Mé er ekki kunnugt um það að alþm. fái í sjálfu sér neina vitneskju um það frekar, nema þeir leiti þá eftir því sjálfir, hvernig ríkisrekstrinum reiðir af eftir að fjárlög hafa verið samþ. fyrr en þá ríkisreikningurinn kemur. Og honum fylgja ekki miklar skýringar. Einkaneysla hefur verið mikil í okkar þjóðfélagi og okkur hefur ekki tekist að hemja hana. Til þess að hemja einkaneysluna hljótum við að þurfa mjög sveigjanlega skattastefnu. Okkar skattkerfi er mjög stirt og erfitt að nota það sem hagstjórnartæki. Það hlýtur því að verða verkefni Alþ. að breyta þessu kerfi, einfalda það og gera það sveigjanlegra til þess að það verði hægara að bregðast við hagsveiflum þegar þær koma. Fleira má nefna, t.d. reglur um afborgunarviðskipti. Það er ekki til nægilega góð reglugerð um afborgunarviðskipti. Það væri að mínum dómi mjög eðlilegt, þegar svo stendur á sem nú í íslensku þjóðfélagi, að verslunum væri hreinlega bannað að selja vöru með afborgunarkjörum eða þá að þær mættu aðeins lána ákveðna prósentu. Slíkar reglur munu mjög hemja - ekki kannske beint spákaupmennsku, - heldur hömlulaus kaup einstaklinga, þegar svona stendur á, því að mikið af þeim kaupum á sér einmitt stað með afborgunarskilmálum. Það má einnig nefna vísitölukerfi okkar. Það má nefna launasamninga okkar. Það má nefna fjármálastefnu okkar. Útlán á síðasta ári hafa aukist um 48.5%, á sama tíma og innlán hafa aukist um 26%. Það er því alveg ljóst að kerfið allt er sjúkt og þarf að gera á því ýmsar lagfæringar. Þessi sjúkdómur hefur í sjálfu sér verið löngu þekktur. Og ég tel að það sé raunverulega skylda okkar hér að bregðast þannig við nú að við reynum og gerum allt sem hægt er til þess að lenda ekki aftur í þeim sporum sem við nú stöndum í. Herra forseti. Ég vil að lokum vísa til ummæla minna hér í upphafi, en meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. Ed. hefur fjallað um það frv. sem hér liggjum fyrir til afgreiðslu. Hún hefur, eins og frsm. meiri hl. tók fram, ekki orðið sammála og skilar því áliti frá minni hl. og meiri hl. og minni hl. í tvennu lagi. En ég verð að segja eftir þá ræðu, sem hv. 5. þm. Austf. flutti hér áðan, að ég leyfi mér stórlega að draga í efa, að þegar allt kemur til alls sé um nokkurn meiri hl. að ræða í fjh.- og viðskn. Ed. varðandi þetta mál. A.m.k. tveir af þeim hv. þm., sem undirrita meirihlutaálitið, hafa látið í ljós djúpstæðan efa um það að þær aðgerðir, sem frv. raunverulega fjallar um og er afleiðing af, þjóni þeim tilgangi sem flm. og talsmenn þess vilja vera láta. Og ég er þeim fyllilega sammála. Þær efasemdir eru vissulega á rökum reistar. Það er athyglisvert að þarna er um að ræða þm. úr báðum stjórnarflokkunum. Þeir eru óánægðir, þeir vilja ekki gengisfellingu. En það eru flokksböndin sem halda í þessu tilviki. Ég skal ekki lengja umr. um það frv. sem hér liggur fyrir til afgreiðslu. Afstaða mín í minni hl. fjh.- og viðskn. er skýr og ég vil með leyfi forseta - leyfa mér að lesa hana, eins og hún liggur fyrir hér á þskj.: „Frv. það, sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, er eins konar staðfesting í formi laga á gengisfellingunni sem nú er komin til framkvæmda. Þar sem Alþb. er andvígt þessari gengisfellingu legg ég til að frv. verði fellt.“



Herra forseti. Eins og þegar hefur verið tekið fram koma fram þrjú nál. í sambandi við afgreiðslu þessa frv., þó að það sé í sjálfu sér tæknilegt atriði og viðurkenning á því sem þegar hefur verið gert af hálfu Seðlabanka Íslands, eins og lög mæla fyrir, en í samráði við hæstv. ríkisstj. og eftir hennar ábendingu. Það er, eins og síðasti ræðumaður benti réttilega á, komið þannig fyrir þm., sem ekki er undarlegt út af fyrir sig, að mönnum finnst gengisfellingin orðin afar ógeðfelld svo að ég verð að vænta þess að næstu ráðstafanir, hvenær sem við þurfum að standa í þeim og hverjir sem það þurfa að gera, verði ekki í formi gengisfellingar. Ég held að gengisfelling sem slík eigi nú orðið mjög fáa meðmælendur eða formælendur hér á hv. Alþ., því að ekki var um það að villast að hæstv. utanrrh. taldi þetta ógeðfellt, gamalþekkt leiðindaúrræði. En það er að vonum. Þá er að reyna hvað annað kemur til. og menn eru yfirleitt sammála um að það þurfi að hamla rösklega á móti í eyðslu. Ég tjáði mig um það hér áðan, að vegna þess, sem sagt hafi verið á ekki heppilegum tíma, og einnig vegna þess að fólk hafði vitund um væntanlega gengisfellingu og ýmislegt fleira, þá væri svo komið að það væri komið kaupæði í bænum. Og rétt áður en ég fór upp í ræðustól barst mér í hendur dagblaðið Vísir sem staðfestir það svo að ekki verður um villst á útsíðu að nú þegar séu biðraðir í vissum greinum verslunar til þess að ná öllu sem hægt er að ná út. Það er bara að það verði ekki eins og í haust, þegar ein ágæt húsmóðir kom í verslun og ætlaði að kaupa sér grillofn. Þeir voru allir búnir sem hentuðu heimilum. Hins vegar sagði hún: „Hvað er þetta?“ Jú, það var stór grillofn handa sjúkrahúsi. „Ég ætla að fá hann,“ sagði hún. „Nei, hann er nú fullstór fyrir venjulegt heimili.“ „Það skipti ekki máli, ég ætla að kaupa hann.“ Ef almenningur hugsar svona í landinu af ótta við að það verði ekkert úr sparifénu, þá tekst aldrei neitt þó að við stæðum allir hér á hv. Alþ. að baki ákveðinni ríkisstj. Fólkið verður að hafa trú á þeim aðgerðum, sem verið er að gera, til þess að jafnvægi myndist. Og ég sakna þess ef hæstv. forsrh. getur ekki gefið okkur neitt í þá áttina að gera nú átak í að verðtryggja sparifé og að einhver vísítala verði sett á útlán meira en gert hefur verið. Það er nokkuð byrjað á þessu hjá vissum stofnlánasjóðum, en almennt hafa vextir verið aðeins hækkaðir, en vísitöluhreyfing á útlán hefur ekki verið eins og skyldi. Ég held að það væri mjög þakkarvert af honum að taka frumkvæði í þessa átt núna, og ég trúi ekki öðru en hann fengi stuðning allra flokka í því efni. Ég tel ekki að hér eigi að fara með neinu óðagoti. Það þarf að undirbúa þetta vel og sýna fram á, að græddur er geymdur eyrir, þótt við séum að afnema blessaðan eyrinn og aðeins komnir að krónunni, en hún smækkar ört ef svona heldur áfram. Það er sem sagt komið svo, að mér finnst að alþm. almennt klígi við að standa í gengisfellingaræfingum hér, jafnvel tvisvar á ári. Og ég held að almenningur muni vera sammála okkur um að það sé tími til þess nú að spyrna við fótum og að íslenska þjóðfélagið fari ekki hraðar en það sem það skilar af sér í afrakstri til heilbrigðs lífs og auk þess lántökur erlendis til eðlilegrar fjárfestingar í landinu. Ég vil mega spyrja hérna um örfá atriði, skal ekki lengja umr. mjög í sjálfu sér, en mér liggur forvitni á að vita um Hitaveitu Suðurnesja. Það eru nú um tveir mánuðir eða rétt um það síðan frv. var samþ. Enn er ekki búið að tilkynna um stjórn í fyrirtækinu. Ég spurði hæstv. iðnrh. hvernig yrði háttað um fjármögnun þessa fyrirtækis sem er áætluð um 2 milljarðar. Hann sagði þá að væntanleg stjórn þess fyrirtækis mundi annast það, þá sennilega í samráði við hæstv. ríkisstj. Nú mun þetta fyrirtæki hækka um mörg hundruð millj. kr., og þetta er eitt af mestu hagsmunafyrirtækjum sem við stöndum í að koma á fót núna. Og ég verð að vænta þess, að þrátt fyrir það að áform séu um að þrengja að á lánamarkaði og hafa nú fast og ákveðið aðhald í fjármálum og bankamálum okkar, þá verði viss fyrirtæki, m.a. þetta og einnig varðandi Fiskveiðasjóð, ekki skert. Þetta verður að halda áfram með eins miklum hraða og framast er unnt. Það má ekki dragast miklu lengur en þegar hefur orðið - alls ekki. Hér var fyrr í dag talað fyrir frv. um hitaveitu fyrir Siglufjörð. Hæstv. iðnrh. tók undir efni þess frv., og vil ég lýsa áhuga mínum á því einnig, það veit ég að við gerum allir í hv. d., að það mál fái einnig röska og góða athugun og eðlilegan framgang, því að það er undirstrikað í lokaorðum í bæklingi litlum frá Þjóðhagsstofnun að við verðum nú mjög að efla innlenda orkuframleiðslu og draga úr erlendri orkuneyslu og þar eigi að skapa aðhald. Og einmitt yrði ég ánægður ef hæstv. forsrh. gæti sagt okkur eitthvað frá því hvernig þetta mál stendur, sérstaklega með Hitaveitu Suðurnesja, því að það má ekki dragast ef framkvæmdir eiga að hefjast í tæka tíð og málið á að vera komið í höfn á næsta ári. Svo spurði ég um og ítreka enn: Hvað verður um lánsloforð Fiskveiðasjóðs? Eins og hann rekur minni til spurði ég hann um það á sumarþinginu. Þá hét hann því hér úr ræðustól að hlutast til um að þau mál fengju greiðari úrlausn. Það tók nú tímann frá því í ágúst og þangað til fram í miðjan des. og tókst ekki að afgreiða nærri öll lánin fyrir áramót. Og tugir fyrirtækja í sjávarútvegi lentu í mjög leiðinlegu greiðsluþroti við sína seljendur á þjónustu og vörur vegna þess að Fiskveiðasjóður gat ekki staðið í skilum við þegar gerðar framkvæmdir, bæði við skipasmiði og í fiskvinnslu, eftir kröfu hins opinbera. Annars var fiskvinnsluhúsunum lokað, og þetta gengur náttúrlega ekki. Hið opinbera getur ekki unnið svona steinþegjandi og dautt innbyrðis að framleiðslunni og vegið svona að framleiðslunni sitt á hvað, það er ekki hægt. M.a. fara tugir millj., ef ekki hundruð millj. fyrir bragðið í súginn. Þetta þyngir allt reksturinn og þetta má ekki ganga svona. Síðan eru vangaveltur um að taka fjárlögin til meðferðar að nýju, ef mig minnir rétt. Það kom ekki fram í þessari ræðu, en það kom fram, held ég, í fréttum að forsrh. hafi lofað stjórnarandstöðunni einhverri samvinnu. Mér er ekki kunnugt um eitt eða neitt í því efni enn þá. En það stendur til bóta. En ég sit í fjvn. og við höfum ekki verið heiðraðir með vitneskju um eitt eða neitt enn þá. Kannski eru menn bara farnir að tala um þetta sem komandi nauðsyn, en ekki meira. En ég held að almenningur vilji hafa það á hreinu, að bæði hér á Alþ. og af hálfu ríkisvaldsins sé sýnd ákveðin viðleitni í sparnaði þegar við heimtum af almenningi að hann spari. Og hæstv. forsrh. sagði það hér í framsöguræðu sinni að til þess væri ætlast með þessum aðgerðum. Við verðum að byrja á sjálfum okkur, það er óhjákvæmilegt. Annars rennur þetta allt út í sandinn. Hæstv. utanrrh. ítrekaði hér fyrri sjónarmið sem höfðu komið fram hjá formanni Framsfl., hæstv. viðskrh., um skyldusparnað á hærri laun. Þetta er alveg bráðsnjallt, og hefði átt að framkvæma miklu fyrr og er sannarlega gott fordæmi að taka upp núna og draga það ekki. Þegar við, sem önnumst launauppgjör fyrir ýmsa, tökum nú af ungu fólki 15% og margir sjómenn hafa verið með skyldusparnað er nemur á 2. hundrað þús. kr. og auk þess er tekið af þeim orlof í viðbót þannig að þeir afhenda inn í ríkiskerfið 23% þótt þeir fái litla vexti af því, þá er ekki til of mikils mælst að hið háa Alþ. eða alþm. og hæstu embættismenn þjóðarinnar taki á sig nokkurn skyldusparnað. Það er ekki til mikils mælst. Orlofskerfið, sem sjómenn láta langmest i, fer til að reka Póst og síma, ódýrt, fyrir sáralítinn pening. Það er engin smárýrnun, sem þessir menn fórna auk hins, sem þeir taka á sig í almennri kjararýrnun vegna gengisfellingarinnar. Það var komin á sú venja mjög víða, að áður en þetta nýja kerfi var tekið upp, borgað bara með merkjum, þá voru alls konar afföll í því sambandi og margir borguðu orlofið þess vegna beint inn. Nú er þetta sent til ríkisbáknsins til þess að útvega ríkisvaldinu ódýrt rekstrarfé og um leið verður gífurleg verðrýrnun á þessu orlofsfé. Einhverjir vextir kunna að koma á þetta, það eru vangaveltur um það, en ég held að það verði erfitt. Auk þess hafa komið í ljós ýmiss konar vandkvæði í framkvæmd við þetta kerfi, þótt öllum væri lofað góðu í upphafi. En það er nú svona, að það er oft erfiðara en menn gerðu ráð fyrir í upphafi að standa við það, sem sett er á stofn, þegar það veitir svona upp á sig eins og raun ber vitni. Allt þetta snertir kjör hins almenna borgara. Allt hefur þetta áhrif. Og mönnum er gert hér mjög misjafnt undir höfði. Fastlaunamaðurinn þarf ekki að sjá af neinu, en hinir verða að sjá af skyldusparnaði, 15%, auk þess að setja 8.33%, sem er orlofsfé, inn til Pósts og síma og geyma það þar marga, marga mánuði til þess að létta á fyrir ríkissjóðnum. Einnig vildi ég vekja athygli á því og það hefur ekki komið fram í neinni ræðu hér, að við stöndum í gífurlegum fjárfestingaráformum vegna málmblendiverksmiðju og fyrir flugvöllinn o. fl. og þar er allt reiknað í dollurum. Við erum með þessu móti að gera þetta mjög miklu ódýrara fyrir hinn aðilann. Það má velta vöngum yfir því hvort sé skynsamlegt og æskilegt að hafa ekki þarna einhvern fyrirvara á um þessa hreyfingu. En það virðist ekki hafa verið gert. Það hefur ekkert komið fram af hálfu hæstv. ríkisstj. hvernig rekstur togaranna verði tryggður áfram, ekki með neinu einasta einföldu dæmi á einn eða annan veg. Ég sé ekki að hann velti áfram við eðlilegar aðstæður, þótt aflinn verði góður eftir þessa gengisfellingu, af því að uppbygging við kaup þessara skipa var gerð með svo miklum erlendum lánum að endar nást ekki saman. Það er búið núna á 6 mánaða tímabili að hækka skuldir á þessum skipum á sjöunda milljarð, svo að það er ekkert smárekstrarálag sem kemur fram við þessa gengisbreytingu hjá togurunum. Hins vegar verður þetta mun léttara gagnvart bátaflotanum þar sem þar hvílir mjög lítið á af erlendum skuldum. Enn kemur þetta því afar misjafnt niður. Frv., sem eiga að fylgja í kjölfar þessarar gengisbreytingar, verða kannske um beinar eignatilfærslur eins og verið hefur og þá bara í ögn stærri stíl á milli einstakra þátta sjávarútvegsins. Þá getur vel verið, það það sé eðlilegt að hætta við gengisbreytingarnar og færa einfaldlega á milli vasanna þar, vera ekkert að standa í því að skapa hér verðbólguhreyfingu og alls konar „spekúlasjónir“ með því að breyta genginu. Það er miklu einfaldara að færa innbyrðis á milli atvinnugreinarinnar, sem heitir sjávarútvegur. En með sama hætti mætti þá fara að færa innbyrðis á milli verslunarinnar, góður heildsali tæki á sig 5 eða 10% skatt handa lélega heildsalanum - og sama í iðnaðinum. En þá fer nú einhver að kveina og kvarta. Ég held að það liggi orðið nokkuð ljóst fyrir að gengisfelling, þrátt fyrir það að menn hafi æðioft gripið til hennar, er algert neyðarúrræði, og eins og fram hefur komið, bæði í minni ræðu og hjá öðrum, þá leysir hún ein út af fyrir sig ekki vandamálin. Hún skapar mörg vandamál í kjölfar sitt og þess vegna koma fram margvísleg frv. eða þurfa að koma fram. En við vitum ekkert um hvað hæstv. ríkisstj. áformar í þessu efni. Meðan það ríkir er ekki hægt annað en vera á móti þessum vinnubrögðum, og ég tek fram í nál. mínu á þskj.. 297, að við í Alþfl. munum greiða atkv. gegn frv. þar sem hér er ekki lögð fram nein heildarstefna til úrlausnar á þeim vanda sem við eigum við að etja. Þó að þetta frv. sé tæknilegs eðlis í sjálfu sér, þá er ekki hægt að fallast á þessi vinnubrögð og því legg ég til að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég vil ekki lengja þessar umr., en ekki heldur skorast undan að svara þeim fsp. sem beinlínis eru hér fram settar og ég beðinn að svara. Hv. 1. landsk. þm. nefndi það fyrst, hvaða fyrirætlanir ríkisstj. hefði varðandi verðtryggingu sparifjár. Í þeim efnum hefur ríkisstj. markað nokkra stefnu þegar við útlán fjárfestingarlánasjóða á síðasta ári og hefur nú með höndum frekari stefnumörkun á því sviði, þar sem tekin er upp í auknum mæli verðtrygging útlána með hliðsjón af því að geta verðtryggt fjáröflun til þessara sjóða sem m.a. er fengin frá lífeyrissjóðunum. Ég býst við því að þetta sé mjög í þeim anda er hv. 1. landsk. þm. talaði. Að því er varðar verðtryggingu innlánsfjár í bönkum landsins, sparifjár, hafa ýmsir framkvæmdaörðugleikar verið taldir á því að koma þar á fullri verðtryggingu eða hvernig verðtrygging skuli útreiknuð á skammtímalánum t.d. Á því sviði hefur því verið talið farsælla að beita sveigjanlegri vaxtastefnu, þannig að í spennuástandi væri um háa vexti að ræða til þess að skapa aukna viðleitni til sparnaðar og til þess að fjármagna þær framkvæmdir og athafnir sem gerast í þjóðfélaginu, en aftur á móti að lækka vextina þegar um er að ræða hættu á atvinnuleysi eða samdrætti. Ég býst við því að í höfuðatriðum muni ríkisstj. sem slík leggja áherslu á annars vegar verðtryggingu fjárfestingarlána og lengri tíma lána og hins vegar sveigjanlega vaxtastefnu að því er skammtímalán snertir. Þá var spurt um Hitaveitu Suðurnesja. Ég tel ekki rétt að svara þeirri fsp. í fjarveru hæstv. iðnrh. og hæstv. fjmrh. Ég vil aðeins taka það fram að fjáröflun er erfiðleikum háð nú sem stendur, bæði innanlands og erlendis, og þarf ekki mörgum orðum um það að fara. Skoðun mín er sú, að því fjármagni, sem unnt er að fá, sé best varið í orkuframkvæmdir, og ríkisstj. hefur lýst því yfir að orkuframkvæmdir hafi algeran forgang. Þá spurði hv. þm.: Hvað verður um lánsloforð Fiskveiðasjóðs? Við munum leitast við að standa við þau loforð sem gefin hafa verið og efna þau. Hins vegar skulum við ekki loka augunum fyrir hinu, að nauðsynlegt er að fikra okkur að einhverju leyti frá hinu sjálfvirka kerfi á þessu sviði eins og öðrum, þ.e.a.s. við þurfum líkast til að breyta þeim útlánareglum sem gilt hafa og hafa veitt mönnum vonir um að þessir sjóðir veittu lán til fjárfestingar að hárri hlutfallstölu stofnfjárkostnaðar. Það er enginn vafi á því að í mörgum tilvikum þurfum við að lækka þessa hlutfallstölu lánsfyrirheita þegar um stofnkostnað er að ræða. Þá spurði hv. þm. hvað líði áformum ríkisstj. um sparnað. Ég gat um það í framsöguræðu minni að áhersla yrði lögð á endurskoðun útgjaldaáforma, bæði fjárfestingarlánasjóða svo og ríkisins og ríkisfyrirtækja, með það fyrir augum að koma á sparnaði. Þær áætlanir eru í úrvinnslu í fjmrn., og ég efast ekkert um að þær verða allar lagðar fyrir fjvn. þegar þær ern betur mótaðar. Ég vil svo aðeins taka það fram varðandi rekstur togaranna eftir þá gengisbreytingu sem nú hefur verið gerð, að að því er minni skuttogara snertir standa vonir til að rekstur þeirra geti borið sig. Rekstur stærri togaranna aftur á móti er sérstaks eðlis. Þeir sýnast gefa langt um verri rekstrarafkomu, og er það algert sérvandamál sem verður að taka til meðferðar út af fyrir sig. Skal ég ekki hafa fleiri orð um það. En spurningin er auðvitað sú, þegar hv. þm. segir að erlend lán, svo há sem þau eru, séu skýring á því að þessi rekstur sé vonlítill, hvort við verðum ekki að lita á erlend lán og innlend lán að þessu leyti, þegar við erum að ræða um rekstrarafkomu atvinnutækja, sem samsvarandi, verðum að gera ráð fyrir að fjármagn það, sem bundið er í atvinnutækjum, hvort sem bak við það fjármagn standa lán eða eigið fé, hvort sem lánin eru erlend eða innlend, þá verði þetta fjármagn að gefa arð. Annars getum við ekki byggt traustar undirstöður undir atvinnurekstur okkar. Það er tilhneiging okkar íslendinga að taka of mikið af atvinnuvegunum, ætla ekki nægilega mikið til atvinnutækjanna, til endurnýjunar þeirra og uppbyggingar. Þetta er e.t.v. ein höfuðástæðan fyrir því að við höfum þurft að grípa til gengisbreytinga. Við höfum ekki haft nægilega mikinn skilning á því að atvinnutækin sjálf eru tæki til þess að gera vinnu mannsins verðmætari og gefa honum meira í aðra hönd fyrir vinnu sína. Þetta kemur mjög glögglega í ljós þegar atvinnutæki heils byggðarlags eru lögð í rúst, eins og í snjóflóðunum í Neskaupstað. Þá eykst mönnum skilningur á því að atvinnutækin þurfa að vera til staðar til þess að skapa fólkinu meiri arð af vinnu sinni. En þá þurfum við líka að ætla eitthvert fjármagn í atvinnutækin sjálf og til uppbyggingar atvinnuveganna. Ég held að það sé því miður ekki nægilegt að leysa vandamálið með tilfærslu innan sjávarútvegsins sjálfs. Það er engum blöðum um það að fletta að gengisbreyting er tilfærsla á fjármunum frá almenningi í landinu til útflutningsframleiðslunnar, til sjávarútvegsins. Gengisbreytingin er slík aðgerð. En ég hef ekki heldur leynt hv. þm. því, enda gera allir sér grein fyrir því, að í kjölfarið er nauðsyn að tilfærsla eigi sér stað á tekjuskiptingu innan sjávarútvegsins, milli vinnslu og fiskveiða, svo að skýrt dæmi sé tekið.