Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur rætt þessa till. til þál., sem flutt var í hv. Ed. og samþ. þar shlj. Álit fjh.- og viðskn. er á þskj. 263. Leggur n. einróma til að tillagan verði samþ. Hv. þm. Vilmundur Gylfason var fjarstaddur afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Í framhaldi af þeirri umr., sem fram fór við 2. umr. þessa máls, og í framhaldi af þeim fyrirvara, sem hv. 1. þm. Reykv., Albert Guðmundsson, viðhafði þegar hann sagði nei, vil ég enn vekja athygli d. á því, um hvað brtt., sem á síðustu stundu var fram borin eða kynnt af fjh.- og viðskn., fjallar. Ég tek það fram, að ég er að tala um „prinsipið“ sem hér er um að ræða, en ekki um málið sjálft. Ágreiningur um það er af allt öðru tagi en það sem ég er hér að lýsa. Það, sem gerst hefur, er einfaldlega þetta: Það hefur verið framkvæmt meira en lagaleg heimild stóð til. Þegar búið er að framkvæma meira en lagaleg heimild stóð til er komið til Alþ. og það beðið um að staðfesta lánsheimild eftir á. Það, sem hér er auðvitað um að ræða, er það, að þetta er aldeilis afleitt fordæmi vegna þess að þetta er ákvörðun sem Alþ. á að taka fyrst og síðan á að framkvæma. Alþ. á ekki að vera afgreiðslustofnun sem afgreiðir eftir á hluti sem gerst hafa. Þetta kom ákaflega skýrt fram í máli hv. 1. þm. Reykv., og á þetta vil ég enn leggja þunga áherslu. Það er afleitt fordæmi og gersamlega óþolandi, að Alþ. sé afgreiðslustofnun embættismanna af því tagi sem ljóst er að er í þessu máli a.m.k. Þetta mál bar að vísu mjög skjótt að, en eftir að hafa leitað mér upplýsinga um hvernig þetta mál stóð, þá vil ég leggja þunga áherslu á að svona á ekki að vinna að málum. g er sannfærður um að 3/4 hlutar d., sem greiddu þessu atkv. áðan, höfðu ekki hugmynd um hvað þeir voru að samþykkja. Svona á ekki að standa að málum, og því vek ég enn athygli á þessu við 3. umr. til þess að reyna að koma í veg fyrir að svona verði að málum staðið í framtíðinni. Það er Alþ. sem á að taka leiðandi ákvarðanir af þessu tagi, en ekki embættismenn sem síðan fleygja málunum inn til staðfestingar á Alþ. Það er Alþ. sem á að vera leiðandi að því er svona mál varðar, en ekki embættismannakerfið í landinu. Ég hygg að þau 4, sem greiddu atkv. á móti þessu í dag, hafi gert það af þessum ástæðum. Alla vega kom það mjög skýrt fram í þeim fyrirvara, sem hv. þm. Albert Guðmundsson flutti þegar hann talaði fyrir atkvæði sínu. Þó að það sé fyrst að renna núna upp fyrir einhverjum hv. dm. hvað þeir voru að samþykkja, þá geri ég varla ráð fyrir því, að menn skipti um skoðun á þessu milli 2. og 3. umr., en hinu er skylt að vekja rækilega athygli á, hvers konar vinnubrögð hér er verið að viðhafa. Svona á ekki að fara að. Það er Alþ. sem á að leiða ákvarðanir af þessu tagi, og það er verk embættismanna að vinna í framhaldi af því sem Alþ. hefur samþykkt, en ekki öfugt. Ég ítreka enn mótmæli mín við þeim vinnubrögðum sem hér hafa verið höfð í frammi.



Herra forseti. Það eru nokkur atriði, sem fram hafa komið í umr. um þetta mál nú, sem ég tel óhjákvæmilegt að gera að umræðuefni og leiðrétta sum. Í hinni löngu framsöguræðu hv. frsm. minni hl. iðnn., hv. 3, þm. Vestf., Kjartans Ólafssonar, mátti skilja svo af orðum hans, að fjárhagsvandi Rafmagnsveitna ríkisins stafaði fyrst og fremst frá tíma síðustu ríkisstj. Ég hafði í stuttri framsöguræðu gert grein fyrir því, að hér væri um að ræða fjárhagsvanda, sem safnast hefði saman á áratugum, og rakti ástæðurnar til þess. Aths. hv. frsm. minni hl. gefa ekki rétta mynd af þessu máli og vil ég aðeins til viðbótar því, sem ég sagði áður, taka þetta fram: Það er óvefengjanlegt, að Rafmagnsveitur ríkisins hafa átt við fjárhagsleg vandamál að stríða áratugum saman. Það er líka rétt, að það stafar af því, að Rafmagnsveitunum hafa verið falin verkefni, sem eru félagslegs eðlis, sem ekki hafa getað staðið undir sér að því er kostnað snertir, og fengin í hendur ýmis virkjunarmál þar sem ekki hefur verið um jafnhagkvæma virkjunarkosti að ræða og önnur virkjunarfyrirtæki hafa haft. Samhliða þessu hafa ríkisstj. hver eftir aðra vanrækt - og ég tek alls ekki undan síðustu ríkisstj. - að sjá Rafmagnsveitum ríkisins fyrir nauðsynlegum óafturkræfum fjárframlögum í fjárlögum. Það er villandi hjá hv. þm. að kenna þetta aðallega síðustu ríkisstj. Ég vil benda á það, að í vinstri stjórninni sem sat 1971–1974, þar sem Alþb. hafði iðnrh., Magnús Kjartansson, var þessi vandi, í lok ráðherratíðar hans, í rauninni stærri en sá vandi sem nú blasir við. Það mun hafa verið í októbermánuði 1973 sem iðnrh. Magnús Kjartansson skipaði nefnd manna til þess að kanna fjárhagsörðugleika Rafmagnsveitna ríkisins og gera tillögur til úrbóta. Í nál. kom fram að vandinn væri mjög mikill: samansafnaður rekstrarhalli áranna 1972 og 1973 og fyrirsjáanlegur 1974. Í tillögum þessarar nefndar, sem iðnrh. Magnús Kjartansson byggði síðan á frv. sem hann lagði fyrir Alþ., er í fyrsta lagi gert ráð fyrir að gefa eftir í verulegum mæli lán sem ríkissjóður hafði veitt Rafmagnsveitunum, að ríkissjóður þyrfti enn fremur að endurgreiða bráðabirgðalán frá Seðlabankanum til Rafmagnsveitnanna. Enn fremur þyrfti að breyta lánum, sem Orkusjóður hafði veitt Rafmagnsveitunum, og fallast á að þau lán Rafmagnsveitnanna skyldi endurgreiða með þeim kjörum sem ríkisstj. teldi Rafmagnsveitum ríkisins fært að standa undir, það þyrfti ekki að greiða vexti og afborganir fyrr en Rafmagnsveitur ríkisins hefðu fjárhagslegt bolmagn til þess. Til viðbótar öllum þessum eftirgjöfum var lagt til að taka upp verðjöfnunargjald, 13%, það sem verið hefur í gildi undanfarin ár. Þessar till. nefndarinnar, sem iðnrh. skipaði, báru vott um að halli og fjárhagsvandi Rafmagnsveitnanna á árinu 1974 var orðinn gífurlegur og hlutfallslega miklu stærri en hann er nú. Iðnrh. Magnús Kjartansson lagði vorið 1974 fram frv. til l. um að leggja á það 13% verðjöfnunargjald sem nú hefur verið um hríð í lögum. Vegna þingrofsins vorið 1974 náði þetta frv. ekki fram að ganga, en á aukaþingi, sem haldið var þetta sumar, lagði iðnrh., sá hinn sami, fram þetta frv. að nýju. Nú urðu stjórnarskipti áður en því máli yrði lokið, og það féll í hlut viðtakandi iðnrh. að koma málinu í gegnum þingið svo til óbreyttu að þessu leyti. En sem sagt, tillögur um þetta 13% verðjöfnunargjald urðu til 1973–1974 og frv. var flutt fyrir Alþ. tvívegis af iðnrh. Alþb. Ég nefni þetta ekki í því skyni að gagnrýna eða deila á nokkurn hátt á þennan iðnrh., heldur þvert á móti til þess að benda á þann mikla vanda sem alltaf annað veifið hefur komið upp hjá Rafmagnsveitum ríkisins af þeim ástæðum sem ég hef greint áður, en um leið til þess að afsanna það, sem hv. frsm. minni hl. Kjartan Ólafsson gaf í skyn, að þessi vandi Rafmagnsveitnanna hefði fyrst og fremst orðið til í tíð síðustu ríkisstj. Menn spyrja kannske: Hvernig stendur á því að þeir, sem hafa átt þátt í því að lögfesta þessa 13% gjaldtöku, skuli vera á móti því að bæta þar örlitlu við, þ.e.a.s. hækka það úr 13% upp í 19%? Þá er því til að svara í fyrsta lagi, að mönnum hefur verið ljóst að þessi 13% skattur hefur ýmsa alvarlega annmarka. Kemur það m.a. fram í því, að menn hafa aldrei treyst sér til að lögfesta hann nema til eins árs í senn í von um að finna aðrar hagkvæmari leiðir. Þessi rafmagnsskattur er náttúrlega í rauninni ekki rétt nefndur verðjöfnunargjald, en það er það heiti sem nefnd Magnúsar Kjartanssonar valdi þessu gjaldi. Auðvitað er það ekki rétt heiti vegna þess að þetta miðar ekki fyrst og fremst að verðjöfnun. Komið hefur greinilega fram í þessum umr., að einmitt þeir, sem búa við erfiðust kjör og þurfa að borga hæst gjald fyrir rafmagnið, þurfa að borga í krónutölu líka langtum meira en aðrir sem búa við hagstæðari kjör, þannig að í stað þess að nú þurfa sumir notendur á vegum Rafmagnsveitna ríkisins að greiða tvöfalt heimilistaxtagjald á móts við það sem er í þéttbýlinu, þá þurfa þeir eftir þessa hækkun á verðjöfnunargjaldinu um 6% að greiða tvöfalt fleiri krónur fyrir hverja kwst. en þeir, sem í þéttbýlinu búa og búa við hagstæðust kjör. Að því leyti verkar þetta ekki til verðjöfnunar, heldur þvert á móti til að auka í krónutölu misréttið. Önnur ástæða til þess, að ekki er hægt að fallast á þessa hækkun, er sú, að skattar hins opinbera eru það háir á raforkunotkuninni að lengra verður ekki með góðu móti gengið, því að það er ekki aðeins þetta 13% verðjöfnunargjald og till. um að hækka það upp í 19%, heldur auk þess 20% söluskattur. Þegar þessi opinberu gjöld á hvern rafmagnsreikning eru komin upp undir eða um 40%, þá er það auðvitað óhæfilegt. Nú spyrja menn að sjálfsögðu: Hvaða leiðir á að fara til þess að leysa þennan vanda bæði Rafmagnsveitna ríkisins og sömuleiðis Orkubús Vestfjarða, sem ætlað er að fái 20% af hækkuninni eins og það fær af verðjöfnunargjaldinu sem nú er? Hefur verið rætt hér ítarlega, að það koma ýmsar aðrar leiðir til greina, en fyrst og fremst hefur það verið tillaga stjórnar Rafmagnsveitna ríkisins, að ríkissjóður yrði fyrst og fremst að axla þessa byrði með einum eða öðrum hætti. Ég skal ekki fara frekar út í það hér, en bendi á eitt. Ég held að ég hafi rætt það hér áður, að ein af þeim leiðum, sem nauðsynlegt er að fara, er að létta fjármagnskostnaði af Rafmagnsveitunum vegna hinna miklu lána - og sumra óhagstæðra - sem á þeim hvíla. Mér er kunnugt um að rafmagnsveitustjóri ríkisins hefur haft uppi tillögur um og farið beinlínis fram á að fá heimild til þess að leita hagkvæmra lána til þess að greiða önnur óhagstæðari lán og létta þar með verulegri greiðslubyrði af Rafmagnsveitunum, sumpart með því að fá lán til lengri tíma, sumpart leita eftir lánum með lægri vöxtum og sumpart þá að sjálfsögðu með það í huga, að meðan mestir eru erfiðleikarnir hjá fyrirtækinu verði afborganir engar eða litlar. M.ö.o.: þessar hugmyndir um að leita hagkvæmari lána, umbreyta þeim eða „konvertera“ hafa vissulega verið uppi bæði í iðnrn. undanfarin ár og hjá stjórn Rafmagnsveitna ríkisins, og nú ekki alls fyrir löngu mun rafmagnsveitustjóri ríkisins hafa viljað gera úr þessu alvöru og leita eftir slíku. En það undarlega skeði, að hann fékk ekki leyfi til þess hjá fjmrn. eða fjárlaga- og hagsýslustofnun, þar sem hún taldi það vera sitt verkefni, en ekki í verkahring RARIK. En hvað sem líður verkaskiptingu er þetta ein af þeim leiðum sem er óhjákvæmilegt að fara, að reyna að breyta lánum - eins og raunar hefur verið gert áður. Ég endurtek, að 1974 lagði Magnús Kjartansson fram tillögur um að ríkissjóður greiddi lán, sem á RARIK hvíldu og höfðu verið veitt af Seðlabankanum, og að breytt yrði lánum Orkusjóðs til Rafmagnsveitnanna þannig að þau þyrfti ekki að greiða nema þegar Rafmagnsveiturnar gætu staðið undir því. Það er nokkuð hliðstætt með hin víkjandi lán sem Landsvirkjun hefur fen ið til sumra framkvæmda sinna. Ég endurtek því, að ég tel ákaflega óheppilega leið að ætla nú að leysa vandann með því að hækka þetta verðjöfnunargjald, sem er miklum annmörkum háð og hefur alvarlega ágalla eins og ég hef áður minnst á. En ég vil að lokum skýra frá því í framhaldi af því sem við höfum áður sagt, að Sjálfstfl. telur að við afgreiðslu fjárl, sé hægt að leysa þetta mál. Þessi 6% hækkun á verðjöfnunargjaldinu er talið að gefi um 700 millj. kr., en ljóst er að það er ekki öll sú upphæð sem mundi innheimtast og greiðast til RARIK og Orkubúsins á árinu 1979, þannig að miðað við greiðslustöðu ættu um 500 millj. - eða kannske liðlega 500 millj. - að nægja í fjári. til þess að báðir þessir aðilar fengju svipaða fyrirgreiðslu og 700 millj. af verðjöfnunargjaldi á næsta ári eru. Sjálfstfl. leggur til, og ég vil beina því til þess fulltrúa hæstv. ríkisstj. sem hér er, hæstv. iðnrh., að það verði tekið til athugunar að taka slíka fjárhæð - um 500 millj. - inn í fjárl. Sjálfstfl. er reiðubúinn til að standa að lækkunartillögum um sömu upphæð á móti í fjárlögum. Ég vil að lokum taka það fram, að mér sýnist, þar sem það er ljóst hversu alvarlegur og djúpstæður ágreiningur er um þetta mál hér á Alþ. og kann að muna ákaflega mjóu á hvorn veginn atkvgr. fara um þetta mál, að hæstv. ríkisstj. ætti að taka alvarlega til athugunar að leita annarra leiða og þá fyrst og fremst þeirra sem ég hef bent á.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að það sé komið að lokum þessarar umr. um þetta frv. um verðjöfnunargjald, og ég vil því stikla á því helsta, sem fram hefur komið í þessum umr., til frekari áréttingar á því sem ég hef reyndar sagt áður. Ég vil þá byrja á því að minnast á þau ummæli einhverra ræðumanna, að það bréf, sem barst þm. frá Sambandi ísl. rafveitna, hafi ekki verið sent út í umboði þeirrar stjórnar, og geta þess að ég hef aflað mér upplýsinga um það hjá formanni Sambands ísl. rafveitna að þetta bréf varð til með þeim hætti, að haft var samband við alla stjórnarmenn sambandsins, áður en það var sent út, nema einn. Þetta er ekki óalgengur háttur á vinnubrögðum þegar um það er að ræða að afgreiða frá sér ályktanir með stuttum fyrirvara og þarf ekki að koma á óvart. Þær aths. og þær skoðanir, sem fram komu í bréfi Sambands ísl. rafveitna, voru samþykktar af öllum þeim, sem til náðist. Þess hefur verið getið að fulltrúa RARIK í stjórn Sambands ísl. rafveitna hafi ekki verið kunnugt um þessa ályktun, en um það er það að segja, að til hans náðist ekki, en haft var samband við hann síðar og þá upplýsti hann að hann hefði gert ýmsar aths. við þessa ályktun og einhverjar breytingar á grg., ef honum hefði unnist tími til þess. Þessum upplýsingum vil ég koma á framfæri, svo að það valdi ekki frekari misskilningi, að þetta bréf frá Sambandi ísl. rafveitna var sent í fullu umboði stjórnar sambandsins og sambandsins sjálfs. Það er athyglisvert við þessar umr., að nánast allir ræðumenn hafa látið í ljós þá skoðun, að það verðjöfnunargjald, sem hér er til umr., sé mjög gallað. Menn hafa lýst skoðunum sínum á því að rétt væri að fara aðrar leiðir til þess að leysa vanda Rafmagnsveitna ríkisins. Síðast þegar hæstv. iðnrh. talaði féllst hann a.m.k. óbeint á að leita mætti og leita bæri annarra leiða, en mér skildist á honum að þar sem lítill tími væri til stefnu, þá væri ekki unnt að víkja frá þessu frv, sem hér er nú lagt fram. Hins vegar hefur hæstv. iðnrh. lýst því yfir hér í umr., að hann væri með í athugun ýmsar aðrar leiðir til lausnar á vandanum, og ég tel, eins og reyndar áður hefur komið fram í máli mínu, að þeirra lausna skuli leitað og hvað sem verður um þetta frv., þá sé mjög brýnt að fjárhagsvandi Rafmagnsveitna ríkisins sé leystur með öðrum hætti en þeim að hækka sífellt verðjöfnunargjald frá ári til árs. Frsm. minni hl., hv. þm. Kjartan Ólafsson, flutti langa framsögu. Það kom og fram í máli hans, enda þótt hann styddi frv. eins og það liggur fyrir, að hann taldi að stefna sú, sem í þessu frv. fælist, væri mjög gölluð. Enn fremur kemur í ljós við lestur á ýmsum grg., sem borist hafa frá Rafmagnsveitum ríkisins, og við lestur á ummælum rafmagnsstjóra, að hann og Rafmagnsveitur ríkisins hafa lagt fram tillögur um aðrar lausnir en þetta frv. felur í sér. Ég hef áður bent á það, að nú síðast þegar Rafmagnsveitur ríkisins lögðu fram tillögur sínar var ekki gert ráð fyrir að verðjöfnunargjald væri hækkað. Tillaga RARIK hefur verið sú, að brúa það vandamál, sem nú er fyrir hendi, með óafturkræfum framlögum úr ríkissjóði og yfirtöku á fjármagnskostnaði. Ég er enn sannfærður um það við þessar umr. og við að kynna mér þetta mál betur þessa dagana, að þær leiðir eru miklu skynsamlegri en hækkun á verðjöfnunargjaldi og áframhald á notkun þess. Einn nm. þeirrar n., sem um þetta fjallaði í þinginu, hv. þm. Árni Gunnarsson, hefur skrifað undir meirihlutaálit með fyrirvara. Mér hefur láðst að taka það nál. með mér, en það er athyglisvert að í þeirri bókun, sem hv. þm. hefur látið fylgja nál., hníga öll rök að því, hversu óefnilegt og óhagkvæmt þetta gjald sé. Hann tekur fram, að það sé óljós nauðsyn þess að hækka prósentugjald um tiltekna prósentu. Hann telur eðlilegra að áður en ákveðin sé hækkun jöfnunargjalds þurfi að samræma taxta Rafmagnsveitna ríkisins, og hann telur að nauðsynlegt sé að taka marktaxta búrekstrar til endurskoðunar. Öll þessi rök, sem eiga rétt á sér, mæla gegn því, að þetta frv. verði samþykkt, og ég vil enn leyfa mér að vona það, að þrátt fyrir að hv. þm. Árni Gunnarsson skrifi undir það álit minni hl., að þetta frv. verði samþykkt, þá fylgi hann þeim rökum, sem hann hefur sett fram, og greiði atkv. gegn því á þeim forsendum sem hann hefur sjálfur tíundað í bókun sinni. Þetta allt, ummæli ráðh., ummæli rafmagnsstjóra, sjónarmið þeirra, sem skrifa undir minnihlutaálitið, og svo síðast sú bókun, sem ég var hér að vísa til, staðfesta það sem hér hefur komið fram hjá andmælendum þessa frv., að hér er farið út á ranga braut. Hér er verið að leggja til að hækka gjald, sem er að stofni til alrangt og eykur á það misræmi, sem nú er fyrir hendi. Það kemur fram í því, eins og hér hefur verið margtekið fram, að verðjöfnunargjaldið er lagt á hlutfallslega. Það gerir ráð fyrir prósentuhækkun og felur það í sér, að þeir borga hærra verðjöfnunargjald sem eru stærri notendur raforkunnar. Þetta frv. hefur ekki heldur gert ráð fyrir því, að raforkuverð muni óhjákvæmilega hækka nú á næstu vikum eða mánuðum, en till. liggja fyrir um það t.d. frá Rafmagnsveitum ríkisins að gjaldskrá verði hækkuð um 22%. Miðað við frv., eins og það er lagt fram núna, er gert ráð fyrir að það gefi um 700 millj., en það má gera ráð fyrir að við hækkun á gjaldskrá um 22% muni þessar tekjur aukast enn um a.m.k. 300 millj. Ekki er gert ráð fyrir því í frv., að þessar tekjur komi inn, né heldur er fjallað nokkuð um það, hvaða áhrif þetta hefur á notkun, hvað þá á það misrétti sem nú ríkir og eins og bent hefur verið á mun ekki minnka við enn þá hækkaða gjaldskrá og aukið verðjöfnunargjald. Þetta gjald mun að sjálfsögðu verða mjög íþyngjandi fyrir allan atvinnurekstur og er þó vart á það bætandi eftir þær skattaálögur, sem yfir hafa dunið að undanförnu, og þá erfiðleika, sem atvinnureksturinn á almennt í. Þá hefur nokkuð verið fjallað hér um hina einstöku taxta og gerður samanburður á ýmist heimilistaxtanum eða marktaxtanum eða öðrum töxtum. Nú hefur verið upplýst, sem reyndar flestir vissu, að marktaxtarnir myndast af þrenns konar notkun rafmagns, þ.e.a.s. heimilisnotkuninni, raforku til súgþurrkunar og til upphitunar húsa. Í þessum þáttum, sem marktaxtarnir byggjast á, er ákaflega mikið misvægi. Þannig er miðað við gjaldskrá 1977 taxtinn á rafhitunina 2.70 kr. meðan taxtinn á heimilisnotkun er 12 kr. og taxtinn til súgþurrkunar um 20 kr. Til þess hefur verið vísað hér í umr., að ekki væri skynsamlegt og ekki væri sanngjarnt að hækka marktaxtann vegna þess að einn þáttur hans væri miðaður við upphitun með olíu. En þá er á það að benda, að sú viðmiðun er gerð eftir að olíuhitun hefur verið greidd niður með olíustyrkjum. M.ö.o.: eftir því sem Alþ. eykur olíustyrkinn, því lægri eru marktaxtarnir. Með því að greiða niður olíunotkun vegna upphitunar húsa erum við jafnframt að halda niðri marktaxtanum þeim taxta sem er áberandi vitlausastur af þeim töxtum sem hér eru til umr. Það liggur alveg ljóst fyrir, að sá taxti er langt undir kostnaðarverði. Ég er ekki að ásaka stjórn Rafmagnsveitna ríkisins fyrir þá gjaldskrá sem um þennan marktaxta gildir, en sú stefna, sem fram kemur í þeirri gjaldskrá, hefur verið ákveðin af stjórnvöldum, af ríkisstj., og ég held að við endurskoðun og athugun á þessum málum sé alveg nauðsynlegt að taka sérstaklega til athugunar gjaldskrá marktaxtans. Ég tók reyndar eftir því í ræðu hæstv. ráðh., að hann gat þess, að einmitt þessi taxti skyldi verða endurskoðaður. Ég geri ráð fyrir því, að þetta hafi verið tekið fram vegna þess að honum sé ljóst að hann er vitlaust uppbyggður. Það er alveg útilokað að reka Rafmagnsveitur ríkisins á töxtum sem eru langt undir kostnaðarverði. Og það er alveg útilokað að ætlast til þess, að landsmenn borgi niður raforku, sem seld er hjá RARIK, vegna þess að taxtarnir séu svona rangir. Meðan taxtar eru ekki meira í samræmi við kostnað og eru jafnranglega uppbyggðir og raun ber vitni varðandi þennan ákveðna taxta, þá er ekki hægt að fara fram á það, að alþm. eða þjóðin samþykki orðalaust að hækka verðjöfnunargjaldið svo mikið sem hér er gert ráð fyrir. Þá er rétt að víkja lítillega að þeirri verðjöfnun sem hér er sífellt verið að tala um. Þetta gjald heitir verðjöfnunargjald og maður skyldi halda að það gjald væri lagt á til þess að jafna verðið, til þess að greiða ákveðinn taxta niður, til þess að jafna þann mun sem á er. En þetta er alrangt. Það hefur reyndar verið bent á það hér í umr. margoft, að þó að þetta gjald, verðjöfnunargjaldið, yrði hækkað núna úr 13% í 19%, þá mundi það ekki hafa nein áhrif á þá taxta sem hæstir eru. Og reynslan hefur sýnt okkur það, að þrátt fyrir að verðjöfnunargjaldið hafi verið í gildi um nokkurn tíma, þá hefur það ekki verið notað til þess að jafna þann mun sem á er. Þó að maður geti út af fyrir sig tekið undir það, að illt sé við það að una að t.d. heimilistaxtar séu afskaplega mismunandi eftir því hvar fólk býr á landinu, þá er ekki hægt að taka tillit til þeirra sjónarmiða sem sett eru fram helst til stuðnings því að þetta gjald sé hækkað núna, þeirra sjónarmiða sem segja að þetta sé gersamlega óþolandi, vegna þess að þetta verður ekki notað til þess að jafna þennan mun sem nú er.  Ég vil einangra þetta vandamál, sem hér er á dagskrá um mismun á töxtum, við annars vegar þá, sem kaupa raforku sína frá hinum ýmsu rafveitum, og svo hins vegar við þá, sem búa í kauptúnum, í þéttbýli, á þéttbýlli stöðum í dreifbýli, sem kaupa ekki raforku frá sveitarafveitum. Ég hef ekki fengið nákvæmar upplýsingar um það, hversu mikill fjöldi notenda þetta er, en mér er sagt, að þeir séu um 20 þús. Ég held að þegar þessi munur er leystur með einum eða öðrum hætti, þá eigi að einangra það vandamál við þetta fólk og þessa staði og reyna að greiða niður þá taxta, en ekki alla þá taxta sem RARIK styðst við, eins og t.d. hitunartaxtana eða marktaxtana. Ég geri mér fulla grein fyrir því, að hér er verið að leggja skatt á alla landsmenn. Það hefur verið talað um það hér í umr., að þessi skattur legðist fyrst og fremst á þá sem hér væru á höfuðborgarsvæðinu. En það er ekki rétt að því leyti til, að þessi skattur, þetta verðjöfnunargjald, leggst að sjálfsögðu á alla landsmenn - þá sem á annað borð kaupa raforku. En hins vegar leggst þessi skattur auðvitað þyngst á höfuðborgarsvæðið einfaldlega vegna þess að þar eru flestir notendur. Og menn verða að skilja það og verða að fallast á þau rök, að það er erfitt fyrir t.d. Reykvíkinga að sætta sig við sífellt hækkað verðjöfnunargjald, sætta sig við að gjöld hins opinbera séu orðin hartnær 40%, ef þetta frv. verður að lögum, á sama tíma og ekki er gerð nein alvarleg tilraun að öðru leyti til þess að leysa vanda Rafmagnsveitna ríkisins. Hér hefur verið bent á það, að Rafmagnsveiturnar sjálfar og rafmagnsstjóri hafi gert tillögur um að breyta skuldum eða yfirtaka skuldir með óafturkræfum framlögum úr ríkissjóði og með því að yfirtaka fjármagnskostnað. Mér hefur heyrst í þessum umr., að þingheimur sé fús til að leita þessara ráða og samþykkja þessar aðferðir. Nú síðast tjáði formaður þingflokks Sjálfstfl., formaður þingflokks stjórnarandstöðunnar, þingheimi og hæstv. ráðh. að Sjálfstfl. væri tilbúinn til þess að athuga það mál í sambandi við afgreiðslu fjárl. Ég vil eindregið mælast til þess, að hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. taki það til athugunar að leysa þennan vanda, sem nú blasir við, eftir öðrum leiðum en hækkun á verðjöfnunargjaldinu. Það er enn þá tími til þess og það er vilji til þess hjá þingheimi. Ég mælist eindregið til þess að þetta sé gert í staðinn fyrir að knýja á um að þetta frv. verði samþ. hér gegn mjög háværum og eindregnum mótmælum frá fjölda þm. Allar líkur eru á því, að ef þetta frv. verður samþ., sem ég reyndar veit ekkert um, þá verði ákaflega mjótt á mununum og í mikilli andstöðu við næstum helming alþm. Ég hjó eftir því í ræðu hæstv. ráðh., að hann taldi að þeir, sem mæltu gegn samþykkt þessa frv., væru að senda landsmönnum kaldar jólakveðjur. Ég veit ekki hvaða landsmenn hann hefur í huga. Ég geri mér grein fyrir því, að margt fólk býr við háa taxta miðað við það sem gerist annars staðar. En það yrðu sannarlega kaldar jólakveðjur sem þeir fengju sem þyrftu að greiða þetta hækkaða verðjöfnunargjald sem núna er gerð till. um. Ég á von á því, að hæstv. ráðh. taki tillit til þeirra röksemda, sem fram hafa komið í máli mínu og margra annarra, og skilji að þetta mál verður að leysa til frambúðar með öðrum hætti en sífellt auknu verðjöfnunargjaldi. Ég held að nú þegar sé kominn tími til þess og það séu enn þá möguleikar á því, enn þá tími til þess að ganga í það að leysa vandamálið á þann hátt sem hér er verið að gera till. um af einstökum þm.