Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrir tveimur dögum beindi ég þeirri fsp. til hæstv. dómsmrh. utan dagskrár í hv. Ed., hvort hann gæti gefið þingheimi skýrslu um atvik, sem hafði samkvæmt fréttum, sem mér höfðu borizt og ég taldi áreiðanlegar, gerzt kvöldið áður í íslenzkri landhelgi og mér virtist allmikilvægt. Hæstv. ráðh. svaraði þessari fyrirspurn minni svo, að hann hefði, þegar hún var fram borin, ekki heyrt hið minnsta um þetta atvik, enda hefði hann ekki verið viðstaddur í sínu ráðuneyti þá um morguninn. Út af fyrir sig hef ég ekkert við það að athuga, að hæstv. ráðh. hafði ekki verið mættur til vinnu þann morgun, ég veit, að hann er svo vinnusamur maður, að hann hefur verið við vinnu einhvers staðar annars staðar, - en það var ekki það, sem ég spurði um. Það, sem fyrir mér vakti með spurningu minni, var þetta: Hvaða yfirmenn landhelgisgæzlunnar íslenzku báru ábyrgð á þeim fyrirskipunum, sem yfirstjórn landhelgisgæzlunnar gaf út kvöldið 13. nóv. til varðskipsins Þórs, eftir að varðskipið Þór hafði komið að brezkum togara innan 3 mílna fullrar, löglegrar og óumdeildrar, landhelgi Íslands og hafði eftir fregnum, sem mér hafa borizt, haft fullt tækifæri til þess að taka þann togara? Þetta var spurningin. En ég hef haft spurnir af því, að menn í Vestmannaeyjum og víðar höfðu hlustað þá um kvöldið 13. nóv. á skeytaskipti eða orðaskipti, sem höfðu farið á milli foringja á varðskipinu Þór og yfirstjórnar landhelgisgæzlunnar, og þær skipanir höfðu borizt frá yfirstjórn landhelgisgæzlunnar að hætta að skjóta aðvörunarskotum að þessum togara og hætta að veita honum eftirför. Í gær var svo birt í dagblöðunum skýrsla frá landhelgisgæzlunni um þetta atvik. Skýrslan er stutt, en hún er að mínu áliti óljós, og í alla staði ófullnægjandi. Ég vil 1eyfa mér að rifja upp aðalatriði þessa atviks, eins og þau koma fram samkvæmt þessari skýrslu. Þau eru á þessa leið. Kl. 19.29 um kvöldið 13. nóv. verður vart við brezkan togara 10 sjómílur innan fiskveiðitakmarkanna við Ingólfshöfða, þ.e.a.s. áreiðanlega innan 3 mílna landhelgi. KI. 20.45 talar skipherrann á varðskipinu Þór, Jón Jónsson, um loftskeytastöðina í Vestmannaeyjum við forstjóra landhelgisgæzlunnar og tjáir honum, að hann sé að reyna að stöðva brezkan togara, sem sé langt fyrir innan fiskveiðitakmörkin, hann sé að reyna að stöðva hann, með því að hegðun þessa togara hafi verið grunsamleg, því þegar varðskipið hafði nálgazt togarann, hafði hann sett á fulla ferð út, slökkt öll ljós, en varðskipið hafði þá skotið að honum aðvörunarskotum og fylgt honum eftir, án þess þó að togarinn stöðvaði ferð sína. En samkvæmt upplýsingum landhelgisgæzlunnar í dagblöðunum var skömmu síðar sent skeyti til varðskipsforingjans á varðskipinu Þór um að skjóta ekki fleiri aðvörunarskotum að togaranum, reyna hins vegar að ná númeri togarans og fara að reyna að ná upp vörpu togarans, sem líklegt væri að hann hefði höggvið af sér. Síðar um kvöldið berast svo upplýsingar frá varðskipinu Þór um, að nafn togarans hafi náðst, það er hið ágæta og fræga nafn William Wilberforce með einkennisstöfunum H-200, og það leikur ekki á tveim tungum, að varðskipið hefur komizt svo nærri þessum togara, að sézt hefur nafn hans og númer. En samkvæmt skipun frá forstjóra landhelgisgæzlunnar átti varðskipsforinginn að hætta að skjóta aðvörunarskotum, þótt hann kæmist svo nærri þessum mílna fiskveiðitakmarkanna fram til 12. ágúst í sumar. Þegar tveir dagar voru eftir, að þessir frestir rynnu út, þann 10. ágúst í sumar, þóknaðist svo íslenzkri ríkisstj. hæstv. að tilkynna, að nú væri hún reiðubúin til samninga um landhelgismálið við brezku stjórnina. Þeir samningar hafa staðið yfir síðan og standa yfir enn í dag, ef ég skil málið rétt. Hæstv. utanrrh. upplýsti í umr. í Ed. fyrir skömmu, að þann 10. okt., daginn sem Alþingi var sett, daginn, sem brezkir samningamenn, sem hér höfðu verið frá 1. okt., héldu heim til Englands, hefðu tveir brezkir ráðherrar, utanrrh. Breta sjálfur og brezki sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherrann, kallað fyrir sig á fund brezka togaraeigendur, í alveg ákveðnu skyni, sagði hæstv. utanrrh., til þess að kynna þeim samningaviðræðurnar, efni samningaviðræðnanna, sem farið hefðu fram hér í Reykjavík frá 1. til 10. okt., þessara samningaviðræðna, sem við fáum ekkert að vita um, - en af eðlilegri nauðsyn, sagði hæstv. utanrrh., af þeirri nauðsyn, að þessir ráðh. þurftu að fá brezka togaraeigendur til þess að lofa því enn einu sinni að veiða ekki innan 12 mílna fiskveiðitakmarkanna fyrst um sinn, þó að fresturinn, sem þeim hefði þóknazt að gefa, væri útrunninn þann 12. okt. Samkvæmt öllum þessum yfirlýsingum hafa brezkir togaraeigendur skuldbundið sig til að láta ekki togara sína veiða innan 12 mílna markanna, og brezka stjórnin hefur skuldbundið sig til að beita ekki herskipum sínum innan 12 mílna markanna. Þetta hefur verið margsvikið af báðum aðilum. Það var svikið í sumar, og það er svikið enn. En hvað hefur gerzt nú í þessum málum? Við höfum fullar líkur til þess, að hér hafi gerzt eitthvert frekasta brot, sem hafi verið framið af brezkum togara, þ.e.a.s. innan 3 mílna markanna, og þá hafi íslenzkt varðskip átt þess fullan kost að taka hinn seka brezka togara eða grunaða brezka togara. Hvers vegna gerði varðskipið það ekki? Hver bar ábyrgð á þeirri fyrirskipun, sem var gefin af hálfu íslenzkrar landhelgisgæzlu að kvöldi 13. nóv. til varðskipsins Þórs að hætta að skjóta aðvörunarskotum að þessum togara, þegar varðskipið var svo nálægt honum, að það mátti greina nafn hans og númer, og hætta að elta hann, þegar það var svo nálægt honum? Hver bar ábyrgðina? Ég sagði áðan, að ég spyr ekki, hvar hæstv. dómsmrh. hafi verið að morgni 14. nóv. En ég spyr: Leyfði forstjóri landhelgisgæzlunnar, herra Pétur Sigurðsson, sér að taka þá ábyrgð á sig að skipa íslenzku varðskipi að sleppa úr höndum sér brezkum togara þetta kvöld, að sleppa honum úr höndum sér með því að hætta að skjóta að honum aðvörunarskotum, banna því að skjóta að honum aðvörunarskotum, banna því að elta hann? Eða hafði hann samráð við hæstv. dómsmrh.? Ég spyr um þetta, og ég spyr um þær reglur, sem nú eru gildandi um hegðun íslenzkra varðskipa gagnvart brezkum lögbrjótum, meðan samningarnir við Breta standa yfir.



Herra forseti. Þó að þetta væri nú að vísu nokkuð löng fyrirspurn, þá þykir mér rétt að svara því, sem mér skilst vera aðalefni hennar, og það er um það, hvort gefnar hafi verið nýjar reglur frá því, sem áður gilti, um hegðun íslenzkra varðskipa varðandi töku erlendra togara, sem grunaðir eru eða staðnir að veiðum innan íslenzku fiskveiðilögsögunnar. Um þetta er það að segja, að enn eru í gildi sömu reglur og voru á árinu 1958. Þar á hefur engin breyting verið gerð. Allra sízt hefur komið til mála eða ég nokkurn tíma heyrt fyrr en nú og í fyrradag gefið í skyn af þessum hv. fyrirspyrjanda, að einhverjar sérreglur hafi verið settar, á meðan viðræður ættu sér stað milli brezku og íslenzku ríkisstjórnanna varðandi þá deilu, sem öllum er kunnugt um. Ég hef þegar svarað því, og þar um hagga engu dylgjur hv. fyrirspyrjanda, að þetta mál var mér með öllu ókunnugt, fyrr en hann hreyfði því hér í Ed. s.l. mánudag. Hann fór að vísu rangt með þær upplýsingar, sem ég þá gaf. Hann gaf að vísu í skyn, að ég hefði ekki hugsað mikið um mín embættisstörf, sem ég skil mjög vel af svo umhyggjusömum manni og starfsömum sem honum, og ekki verið í dómsmrn. á mánudagsmorguninn. Ég skýrði einmitt frá því, að ég hafði verið þar um morguninn og farið þaðan kl. 10½ á fund, og sagði, að fram að þeim tíma hefði mér ekki verið sagt frá því í rn., en verið gæti, að siðar hefði gefizt tilefni til þess. Það má endalaust deila um, hversu langt löggæzlumenn eigi að fara í hverju einstöku tilfelli, þegar þeir gruna einhvern um brot eða standa hann að broti, og það er auðvitað eðlilegt, að þeir verði fyrir gagnrýni, ef talið er, að þeir hafi í þeim efnum vangert eitthvað. Hitt verður svo að hafa í huga, að það er nokkuð annað að þurfa að taka skyndiákvörðun eða geta athugað málið í heild, þegar það allt liggur fyrir. Það er ljóst af þeirri skýrslu, sem Pétur Sigurðsson gaf dómsmrn. 14. nóv. og ég hlutaðist til um að væri gefin út sem fréttatilkynning, óbreytt, frá landhelgisgæzlunni, eins og hann sendi hana dómsmrn., - það er ljóst af hans skýrslu, að þar eru nokkur atriði sem til greina koma. Í fyrsta lagi það, að sökum mjög slæms símasambands flytjast skilaboð þau, sem ganga á milli, ekki fullkomlega. Næsta atriðið er, að forstjóri landhelgisgæzlunnar telur, að það sé ekki fengin sönnun eða liggi ekki fyrir sönnun fyrir þessu broti, og þess vegna telur hann varhugaverðara að fylgja eftir til hins ýtrasta en ef full sönnun hefði fengizt eða verið fyrir höndum strax. Þá er á það að líta, að þegar þessir atburðir gerast, er allslæmt veður, það er ekki hægt að segja, að það sé óveður, en það er allslæmt veður, náttmyrkur og slæmt skyggni. Allt þetta hvetur forstjóra landhelgisgæzlunnar til þess að fara varlega í sinni ákvörðun. Ég skal ekki neinn dóm á það leggja, hvernig ég hefði mælt fyrir um málið, ef það hefði verið borið undir mig. Það var ekki gert á þeim tíma, og ég tel ekki sanngjarnt á þessu stigi málsins að setja út á aðgerðir forstjóra landhelgisgæzlunnar, eins og málið lá fyrir honum. Mér þykir rétt, úr því að þessu máli er hreyft, að lesa upp viðbótarskýrslu, sem mér barst í morgun og er frá skipherranum á Þór til landhelgisgæzlunnar, enda var ráðgert í þeirri fréttatilkynningu, sem gefin var, að sú skýrsla yrði send, þegar hún bærist. Með leyfi hæstv. forseta, hljóðar hún svo: „Sunnudaginn 13. nóv. 1960 var varðskipið Þór á austurleið út af Ingólfshöfða. Kl. 19.29 sást skip í ratsjá grunsamlega nærri landi. Þá var gerð eftirfarandi staðarákvörðun: Ingólfshöfði RV 302°, fjarlægð 4.4 sjómílur, - skipið RV“ - það er víst réttvísandi, - er það ekki? - ég er ekki svo vel að mér - „40°, fjarlægð 6.2 sjómílur. Þetta gefur stað skipsins 9:6 sjómílur innan fiskveiðitakmarkanna. Kl. 19.48 var gerð eftirfarandi staðarákvörðun: Ingólfshöfði RV 273°, fjarlægð 6.7 sjómílur, skipið RV 0.16°, fjarlægð 2.8 sjómílur. Gefur það stað skipsins 9:8 sjómílur innan við fiskveiðitakmörkin. Virtist skipið vera að snúast þarna. Kl. 19.50 var sett stefna á skipið, sem þá sneri upp að landinu. Var skipið frekar illa upplýst, en þó með vinnuljós á þilfari. Kl. 20 var um 0.5 sjómílur í skipið, slökkti það þá öll ljós og setti á fulla ferð til hálfs. Var þá sett upp stöðvunarmerkið K og eftirför hafin. Kl. 20.14 var gefið stöðvunarmerki með fjórum merkjaskotum, rauðum og grænum. Þar sem togarinn sinnti þessum stöðvunarmerkjum ekki, var skotið þremur lausum skotum, hverju á eftir öðru, en hann sinnti því ekki heldur. Kl. 20:20 var gerð eftirfarandi staðarákvörðun: Ingólfshöfði RV 262°, fjarlægð 9.9 sjómílur. Togarinn RV 158°, fjarlægð 0.6 sjómílur. Gefur það stað togarans 7.2 sjómílur innan við fiskveiðitakmörkin: Kl. 20.26 til kl. 20.32 var skotið þremur föstum skotum fyrir framan togarann: Sást þá togarinn í ljósgeisla frá ljóskastara varðskipsins. Þá sást, að þetta var togarinn H 200 William Wilberforce. Sáust þá einnig veiðarfæri, net, sem virtist vera trollpoki, hangandi í frammastri. Engin veiðarfæri, hvorki net né hlerar, sáust á stjórnborðshlið togarans. Kl. 20.39 var skotið tveim lausum skotum að togaranum, sigldi þá varðskipið samhliða togaranum. Sinnti hann þessu engu, en sigldi í ýmsar stefnur og hringi. Á meðan á eftirförinni stóð, kallaði togarinn í HMS Duncan, og herskipið svaraði og kvaðst koma til hans. Kl. 21.11 var eftirför hætt samkvæmt fyrirmælum. Voru skipin þá stödd: Ingólfshöfði RV 297°, fjarlægð 17.6 sjómílur. Gefur það stað skipsins 3.3 sjómílur utan fiskveiðitakmarkanna. Staðarákvarðanir gerðar með ratsjá af skipstjóra, 1. og 2. stýrimanni. Veður ANA 7, ANA 4, regn, slæmt skyggni. Jón Jónsson.“ Þetta er skýrsla skipherrans, og skýrsla landhelgisgæzlunnar liggur fyrir. Það eru þau gögn, sem við höfum í málinu, og er sjálfsagt og eðlilegt, að þau séu metin. Og vitanlega skorast ekki þeir embættismenn, sem þarna eiga hlut að máli, undan gagnrýni á sínum störfum frekar en aðrir. En vitanlega verður að meta, hvað fært er að gera og skynsamlegt í eltingarleik við skip úti á reginhafi í allslæmu veðri, í slæmu skyggni og í náttmyrkri. Það er hægara að sitja hér inni í þingsalnum og gagnrýna heldur en að eiga að taka ákvarðanir um skothríð og eltingarleik úti á hafi við þær aðstæður, sem ég hef lýst.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt og til áréttingar. Hæstv. ráðh. segir, að það hafi engar nýjar reglur verið gefnar út um hegðun landhelgisgæzlunnar, það gildi enn sömu reglur og 1958. En þá er mér spurn: Hvers vegna þurfti þá foringinn á varðskipinu Þór að spyrja forstjóra landhelgisgæzlunnar, hvað hann ætti að gera? Hann gerði það ekki 1958. Það lágu ekki heldur fyrir neinar sannanir um brot þá, aðeins grunsemd. Hvers vegna þurfti hann að spyrja, hvort hann ætti að hætta, hvað áetti að gera? Hvers vegna fékk hann skipun um að hætta að skjóta aðvörunarskotum? 1958 skaut hann fjórum aðvörunarskotum og svo einu föstu skoti. Er það kannske ný regla, að í slíkum tilfellum þurfi foringjarnir að spyrja, hvað þeir eigi að gera, hvort þeir eigi að hætta að gera skyldu sína? Það lá engin sönnun fyrir í þessu máli, en landhelgisgæzlan hefur sjálf gefið það í skyn, að hún hafi ekki efazt um brot togarans, með því að gefa varðskipinu skipun um að fara að reyna að slæða upp vörpu hans. Það er upplýst, að varðskipið Þór sigldi samhliða togaranum, en ég get ekki fullyrt, hvað langan tíma, en samkvæmt fyrirskipun landhelgisgæzlunnar gerði það ekkert til þess að taka hann. Og kl. 11 og eitthvað, ég man ekki hvað margar mínútur var eftirförinni hætt samkvæmt fyrirskipun. Er þetta ekki önnur hegðun, er þetta ekki önnur framkoma af hálfu varðskipsforingja en 1958, þegar varðskipið Þór hikaði ekki við það, þó að það væri undir fallbyssukjöftum beitiskipsins Russells, að skjóta föstu skoti að togara sem var innan 3 mílna markana og þó ekki staðinn með fullum sönnunum að landhelgisbroti, en aðeins með grunsemdum? Er það ekki önnur framkoma? Og hverju sætir það? En ég spurði ekki aðeins um það, hvort það giltu nú nýjar reglur, á meðan stæði á samningunum, - ég spurði: Á maður að trúa því, að forstjóri landhelgisgæzlunnar, herra Pétur Sigursson, hafi um kvöldið 13. nóv., þegar hann gefur foringja varðskipsins Þór skipun um að hætta að skjóta aðvörunarskotum og hætta að reyna að gera skyldu sína að taka togarann, - að hann hafi þá ekkert samband haft við yfirmann sinn, hæstv. dómsmrh.? Á maður að bæta því við það, sem maður kann að hafa til þess að gagnrýna þessa ákvörðun forstjóra landhelgisgæzlunnar, að hann hafi vanrækt það að hafa samband við sjálfan æðsta yfirmann landhelgisgæzlunnar, hæstv. dómsmrh.? Ég óska eftir svari við þessu.



Herra forseti. Það eru sumir menn sem vilja ekki heyra sannleikann og taka ekkert mark á því þó að hann sé sagður, og hv. þm. er auðsjáanlega einn af þeim. Ég er búinn að lýsa því yfir hér í hv. Sþ. nú og í Ed. í fyrradag, að mér var með öllu ókunnugt um þetta mál, fyrr en hann hreyfði því í hv. Ed. á mánudaginn. Ég veit ekki, hversu oft ég á að segja honum þetta.

Þá veit maður það, hver ber ábyrgðina.

Hitt er auðvitað hrein fjarstæða, að ekki hafi verið reynt að taka þennan togara. Í skýrslunni, sem ég las áðan, segir: „Kl. 20 . . . Var þá sett upp stöðvunarmerkið K og eftirför hafin. Kl. 20.14 var gefið stöðvunarmerki með fjórum merkjaskotum, rauðum og grænum. Þar sem togarinn sinnti þessum stöðvunarmerkjum ekki, var skotið þremur lausum skotum, hverju á eftir öðru. Kl. 20.26 til kl. 20.32 var skotið þremur föstum skotum fyrir framan togarann. Kl. 20.39 var skotið tveim lausum skotum að togaranum.“ Mér virðist, að hér hafi allmikil skothríð átt sér stað, með öllum hugsanlegum aðferðum. Ég veit ekkert um atvik að því, þegar Þór lenti í eltingarleik við togara fyrir tveimur árum, en ef ég heyrði rétt, þá var það þó um miðjan dag. Ég tók svo eftir, að tímatakmarkið hefði verið 11 og eitthvað um hádegi. Og það kann að vera nokkur munur að eiga í eltingarleik og skothríð við skip um miðjan dag eða í næturmyrkri úti á reginhafi við slæmt skyggni og í erfiðu veðri. Þetta eru atriði, sem þeir verða að taka til mats, sem ákvörðunina taka, og þeir, sem setja sig í dómarasæti yfir þeim inni í sínum stofum á eftir, eiga ekki að gleyma öllum þessum staðreyndum.



Herra forseti. Það var á þingsetningarfundi, þegar Alþ. hóf störf, að þá gerði ég fyrirspurn til hæstv. forsrh. um landhelgismálið og þau samtöl eða þá samninga, sem menn vissu að þá hafði verið byrjað á. Hæstv. forsrh. lýsti þá yfir því, á þessum þingsetningarfundi, að það mundi verða haft samráð við Alþ. um þetta mál. Nú er alllangur tími liðinn síðan þetta var, og ég vil í tilefni af því spyrja hæstv. forsrh. um örfá atriði. Það hefur þráfaldlega í fréttum frá Bretlandi verið talað um tillögu frá íslenzku ríkisstj. í þessu máli. Það hefur verið spurt hér í umr., sem hafa orðið um landhelgismálið, varðandi þetta. En þau svör, sem þar hafa komið fram, sýnast mér ekki hafa verið nógu ljós. Nú vil ég því spyrja hæstv. forsrh.: Hefur íslenzka ríkisstj. gert tillögu um það, sem hún mundi kalla lausn á landhelgisdeilunni við Breta? Í annan stað hefur þráfaldlega verið talað um tillögur, sem brezk stjórnarvöld hafi gert í málinu, og ég spyr: Hefur íslenzka ríkisstj. eða umboðsmenn hennar í þessu máli móttekið einhverja till. frá brezku stjórninni um lausn á þessari deilu? Eins og ég sagði áðan, lýsti hæstv. forsrh. því yfir, að það yrðu höfð samráð við Alþ. um þetta mái. Ég vil minna hæstv. forsrh á það, sem honum hlýtur að vera alveg ljóst, að það er ekki að hafa samráð við einn eða annan að kveðja hann ekkert til mála, fyrr en úrslit máls eru ráðin eða á síðustu stundu. Það eitt er að hafa samráð að láta þann aðila, sem á að ráðgast við, fylgjast með öllum málavöxtum, þannig að öll sjónarmið geti komið fram við meðferð málsins og verið tekin til íhugunar, áður en úrslitaákvörðun er tekin. Í þessu sambandi vil ég minna á, að enn þá hefur enginn fundur verið haldinn í utanrmn. um þetta mál, þótt svo langur tími sé liðinn og þótt vitað sé, að samningar um þessi efni eru sífellt í gangi. Umboðsmenn Bretastjórnar hafa verið hér til viðræðna um þetta mál, og umboðsmenn íslenzku ríkisstj. hafa einnig verið erlendis til þess að ræða þetta mál við brezk stjórnarvöld. Einhver sjónarmið hljóta að hafa verið sett fram í þessum umr., um það er ekkert að efast. En það hefur ekkert verið ráðgazt enn við utanrmn. Alþ. um þessi efni. Ég vil því færa fram þá ósk til hæstv. forsrh., að hann gangist nú fyrir því, að nú allra næstu daga, nú fyrir helgina og áður en nokkuð frekara gerist, verði kallaður saman fundur í utanrmn. og þar gefin skýrsla um þær viðræður, sem farið hafa fram, hvað þar hefur verið fram flutt af hendi Breta annars vegar og af hendi Íslendinga hins vegar. Ég vil fara fram á þetta við hæstv. forsrh.



Herra forseti. Ég hef náttúrlega ástæðu til þess að þakka fyrir þá traustsyfirlýsingu, sem hv. 1. þm. Austf. gaf hér, þar sem hann sér sérstakt tilefni til þess að spyrja mig um það, sem hann áður er búinn að heyra svör annarra hæstv. ráðh. um, og virðist hann bera alveg sérstakt traust til mín um það, að ég muni skýra öðruvísi og réttara frá en þeir hafa gert. Ég segi það sama og þeir hæstv. ráðh., sem um þetta mál hafa fjallað í hv. Ed., að það hafa af hendi Íslendinga engar till. verið gerðar í málinu né heldur hafa Bretar gert okkur nein tilboð. Við vitum, eins og áður hefur verið sagt, nokkru meira um þeirra hugarfar en þegar þessar umr. hófust, eins og ég geri líka ráð fyrir að þeir geri sér ljóst, að vissir hlutir, sem þeir kunna að hafa óskað eftir, koma ekki til greina af hendi Íslendinga, en til neinna úrslita hefur enn ekki komið í þessum málum. Varðandi það, sem hv. þm. minntist á, að ég hefði gefið fyrirheit um að hafa samráð við Alþ., - sé ég ástæðu til að leiðrétta hans skilning að því leyti, að í nefndri yfirlýsingu minni, sem mun hafa verið gefin hér á Alþ. 10. okt. s.l., hygg ég, að ég hafi lýst því yfir, að það yrði haft samráð við Alþ., áður en endanlegar ákvarðanir yrðu teknar um málið. Ég vil svo aðeins, út af tilmælum hans til mín um, að haldinn yrði fundur í utanrmn., vísa til þess, að ég hef ekkert vald til þess að kveðja utanrmn. saman. Það er þá nær að beina þeirri fyrirspurn eða þeim tilmælum annaðhvort til hæstv. forseta Sþ. eða til hæstv. utanrrh. eða hv. form. nefndarinnar. Þessi hv. þm. gæti þá kannske í leiðinni fengið nokkra vitneskju um, hverjum augum hæstv. utanrrh. lítur á það að gefa utanrmn. skýrslu um mál, sem eiga eða þurfa vegna hagsmuna þjóðarinnar að vera með leynd; og mun hæstv. utanrrh. í þeim efnum byggja á nokkurri reynslu. Annað sé ég ekki ástæðu til að taka fram í tilefni af fsp. hv. þm.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. lýsti því hér yfir, að í þeim samtölum, sem átt hefðu sér stað, hefðu engar till. verið gerðar í málinu af hálfu Íslendinga og engar till. verið gerðar af hálfu Breta. Þá höfum við það, að hæstv. ráðh. vill halda því fram, að það, sem hefur komið um þetta í brezkum blöðum, stundum beint eftir opinberum heimildum í Bretlandi, sé slúður og ósannindi. Við höfum nú þessa yfirlýsingu frá hæstv. ráðh., að það hafi engar till. verið gerðar af hálfu Íslendinga og engar till. af hendi Breta. En nú spyr ég: Um hvað hafa þessar viðræður þá staðið allan þennan tíma? Það hafa verið umr. hér á Alþ., og það hefur ekkert farið leynt í þeim umr., að það, sem hæstv. ríkisstj. hefur í hyggju að fallast á, ef á móti kemur það, sem henni líkar, er, að brezki togaraflotinn fái að koma inn í íslenzka landhelgi og veiða þar einhvern tiltekinn tíma. Það hefur hreint ekkert verið farið dult með í þeim umr., sem hér hafa farið fram á hv. Alþ., að það er þetta, sem hæstv. ríkisstj. hefur í hyggju að gera, ef henni líkar það, sem kemur í móti. Og nú spyr ég: Hefur aldrei verið látið í þetta skína við Breta? Hefur þetta aldrei verið sagt á þeim viðræðufundum, sem átt hafa sér stað á milli Breta og Íslendinga? Og ef þetta hefur verið sagt á þeim fundum, - og ég leyfi mér að segja: hver efast um, að það hafi verið sagt, eftir að hafa hlustað á þær umr., sem hafa verið hér á hv. Alþ., - hvað er þetta þá annað en tillaga? Það er hægt að leika orðaleik og segja, að engin till. hafi verið gerð. En hvað er þetta annað en tillaga? Auðvitað er það eitthvað á þessa lund, sem Bretar eiga við, þegar þeir eru að tala um till. af hendi Íslendinga. Eitthvað hefur verið sagt auðvitað á hinn bóginn, af hendi Breta, sem Bretar líta á sem tillögur af þeirra hendi. En hér er viðhafður þessi orðaleikur, sem er ósæmandi orðaleikur, af hendi hæstv. ríkisstj. Og þessi orðaleikur er viðhafður aðeins til eins, og það er til að geta svikið það loforð, sem gefið var í upphafi þingsins, að það skyldi haft samráð við Alþingi. Ég held, að það sé ekki mikill vafi á, hvert stefnt er í þessu, í hugum þeirra, sem heyrðu það sem hæstv. forsrh. sagði nú áðan. Hann sagði, að hann hefði sagt, að það yrði haft samráð við Alþ., áður en úrslitaákvörðun yrði tekin. Það er rétt, að hann sagði þetta. En ég sagði þá strax, eftir að hann hafði sleppt þessu orði, að ég skildi þetta sem skýlausa yfirlýsingu hæstv. forsrh. um, að það yrði raunverulega haft samráð við Alþ. um málið nægilega snemma til þess, að Alþ. gæti tekið fullan þátt í málsmeðferðinni. Þannig var að efni til það, sem ég sagði, eftir að hæstv. ráðh. hafði gefið þessa yfirlýsingu. Og hæstv. ráðh. gerði enga athugasemd við þennan skilning minn, enda var óhugsandi, að nokkur gæti skilið ráðh. öðruvísi en svo, að það ætti að hafa raunverulega samráð við Alþingi. Það er auðvitað ekki annað en að sýna Alþ. fyrirlitningu að koma á síðustu stundu með það, sem raunverulega er búið að afráða, og segja við Alþ.: Þetta getið þið annaðhvort samþ. eða hafnað því. - Það er ekki að hafa samráð við Alþ. Einmitt að notað var orðið „samráð“ þýðir, að því hefur verið lofað að ráðgast við Alþ. um það fyrir fram, inn á hvað skuli ganga, en ekki koma á úrslitastigi málsins og fleygja í Alþ. einhverju plaggi, sem hæstv. ríkisstj. er þá búin að binda sig á og alla sína menn kannske á bak við tjöldin. Það er ekki þetta, sem heitið hefur verið í þessu máli. Það vil ég biðja menn að athuga. Það dylst engum, sem hefur fylgzt með þessu máli og með því, sem komið hefur frá hæstv. ríkisstj., að till. hafa gengið á víxl á milli þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli, í hvaða formi sem þær hafa verið. Það er ekkert um þetta að villast, að Bretarnir hafa sagt frá því. En hæstv. ríkisstj. kýs að halda þessu leyndu, af því að það virðist vera liður í áætlun hennar um að fara á bak við Alþingi. Þá viðhafði ráðh. alveg fáheyrð undanbrögð í sambandi við till. mína eða ósk til hans um að kalla saman utanrmn. Hann sagði, að það væri alls ekki á sínu valdi að gangast fyrir slíku, forsrh., - öðru eins stórvirki og því að kalla saman utanrmn., - það væri alls ekki á sínu valdi. Nú veit hæstv. forsrh. það mætavel, að það er mjög oft, sem ríkisstj. og þá undir forustu forsrh. hefur forustu um það að kalla saman utanrmn., og hann þarf ekkert að segja mér um þetta. Ég veit vel, hvernig þessu hefur verið háttað. Og það er í alla staði eðlileg krafa, að hann gangist fyrir þessu. Það er vitanlega ekki hægt að hafa fullt samráð við Alþ. nema með því móti að kalla utanrmn. saman og gefa henni skýrslu um málavexti, svo að fulltrúar í henni geti ráðgazt við aðra þm. í þeim flokkum, sem þeir eru fulltrúar fyrir, nema hæstv. ráðh. vildi gangast fyrir því, að stofnuð yrði einhvers konar samstarfsnefnd um landhelgismálið innan Alþ. Þá gæti það auðvitað líka verið þáttur í að uppfylla það loforð, sem hæstv. forsrh, gaf um að hafa samráð við Alþ. Ég endurtek því ósk mína og geri hana að kröfu, að það verði kallaður saman fundur tafarlaust í utanrmn. Alþingis til þess að gefa þar skýrslu um það, sem raunverulega hefur farið fram í málinu, og að þessu laumuspili verði hætt.



Herra forseti. Það er ekki ástæða fyrir mig að fjölyrða út af seinni ræðu hv. þm. Hann taldi nokkra sönnun fyrir því, að ég hefði ekki sagt allan sannleikann, að ég væri ekki í samræmi við brezk blöð. Það væri hvorki meira né minna en það, að ef ég segði satt, þá hefðu brezk blöð farið með slúður. Maður skyldi ekki halda, að þetta væri einn af þeim mönnum, sem standa næstir Tímanum á Íslandi, ef hann rekur bara í rogastanz, ef blöð fara með slúður. Nei, við þekkjum það hér á Íslandi, að það kemur fyrir á beztu heimilum, að blöð fara með slúður. Ég get náttúrlega ekki sagt honum, hvað orði til orðs fer á milli þeirra manna, sem af hendi Íslendinga annars vegar og Breta hins vegar hafa rætt þetta mál. Ég svaraði því, sem hans fyrirspurn gaf tilefni til, að af okkar hendi hefðu ekki verið gerð tilboð né heldur hefðu Bretar gert okkur föst tilboð um málið. Ég held mig þó muna það, að einhver hafi sagt mér frá því af samninganefndarmönnunum, að Bretar hefðu mikið spurt um, hvort við mundum vera fáanlegir til þess í þessari ríkisstj. að ganga jafnlangt til móts við Breta og sú stjórn, sem hv. þm. átti sæti í, var reiðubúin til að gera 1958. En það hefur nú staðið á því m.a., að við höfum ekki viljað vera svo elskulegir við Bretann sem þessi hv. þm. og hans samstarfsmenn voru. Ég geri ráð fyrir, að ef við hefðum viljað ganga inn á að bjóða þau kjaraboð, sem hann bauð þá eða þeir, og það, að mér skilst, með vitund allrar stjórnarinnar, þá hefðu Bretar sagt: Þakka kærlega fyrir. - Við værum þá sjálfsagt búnir að komast að samkomulagi í málinu. En það hefur ekki legið fyrir enn þá, að við höfum séð okkur fært að vera jafntilleiðanlegir og sú hæstv. stjórn var. Ég þarf svo ekki að árétta það hér enn, sem ég sagði hér 10. okt. s.l. Það er náttúrlega ekki hægt að binda mig á því, hvaða skilning þessi hv. þm. leggur í mín orð, þau voru öllum auðskiljanleg. Það mætti æra óstöðugan, ef við einstakir þm. í stjórnarliðinu ættum ævinlega að standa upp, þegar stjórnarandstæðingar segja: Ja, svona eru hlutirnir, svona eru þeir, þetta hafi hv. þm. í stjórnarliðinu sagt og viðurkennt með þögninni o.s.frv. Ef við stæðum ævinlega upp og segðum: Nei, hvorki sagði ég þetta né heldur viðurkenndi ég þetta með þögninni, hvað væru þá umræðurnar orðnar? Ég tók hér einu sinni til máls snemma á þinginu um efnahagsmálin og leiðrétti þá verstu firrurnar af því, sem þessi hv. þm. hefur sagt. Hann hélt margar ræður eftir það. Mér datt ekki í hug að svara einu einasta orði, og sneri hann þó út úr öllu, sem ég hafði sagt, og sneri því við. Ég hélt, að hann væri orðinn of reyndur þm. til að bera fyrir sig slíkt og því um líkt, að ef menn ekki mótmæla öllu, sem hinir segja, þá sé það bara játað. Hann á að hafa of langa þingreynslu að baki til að tefla fram slíkum rakaleysum sem sönnunargögnum.



Ég skal ekki gera neitt annað en bera af mér sakir. Hæstv. ráðh. sagði, að það stæði allt á því, að þessi ríkisstj. vildi ekki ganga eins langt í undanlátssemi við Breta og sú ríkisstj., sem ég hefði átt sæti í. Þetta kalla ég sakir, að bera þetta á nokkurn mann. Hvað er það, sem núv. ríkisstj. hugsar sér að gera? Við höfum fært út landhelgina. Við erum búnir að hafa 12 mílna landhelgi í tvö ár, og friðunin er um 95%. Þessa landhelgi hafa allar þjóðir viðurkennt í verki nema ein ofbeldisþjóð, þ.e.a.s. Bretar, sem hafa reynt að hnekkja þessu. Við höfum notið þessarar friðunar þannig, að fiskveiðar víðs vegar við landið ganga stórkostlegum mun betur en áður hefur verið, og það er friðuninni að þakka. Við höfum sigrað í landhelgismálinu, sigrað með þessar 12 mílur, og það er óhugsandi, að Bretar geti haldið áfram að fiska innan þessarar landhelgi undir herskipavernd. Það er svona, sem ástatt er. Og þá bollaleggur ríkisstj. að hleypa togaraflota Breta inn í landhelgina, hleypa honum á okkar fiskimenn og á þessi fiskimið og eyðileggja það, sem unnizt hefur, sem við erum búnir að vinna. Hvaða ástæða gæti verið til þess, að Íslendingar þyrftu að gera annað eins og þetta? Og hvað hefur hliðstætt áður gerzt í þessu máli? Ekki neitt. Það er algerlega út í hött hjá hæstv. forsrh., að nokkuð hliðstætt hafi nokkru sinni gerzt í þessu máli. Þvert á móti liggur það fyrir, að þetta mál er algerlega unnið, ef ríkisstj. fremur ekki þetta óhæfuverk, sem það er að hleypa togaraflota Breta, einu þjóðarinnar, sem hefur sýnt okkur ofbeldi og raunverulega er búin að tapa, inn í landhelgina. Hitt er með öllu ósambærilegt, sem gert var til að afla fyrir fram viðurkenningar á einhliða rétti Íslendinga til þess að færa út landhelgina. Hér er nú verið að tala um að færa inn landhelgina í þágu Breta, í þágu brezka togaraflotans, og að eyðileggja það, sem við höfum þegar unnið.



Ég þarf að sönnu ekki, herra forseti, að bera af mér neinar sakir, því að allt þetta, sem hv. 1. þm. Austf. sagði, er aðeins endurtekning eða upptugga á því, sem þeir sögðu, flokksbróðir hans, formaður flokksins, hv. 2. þm. Vestf., og hv. 5 þm. Reykn., sem líka virðist vera orðinn flokksbróðir hans, - mér skildist hann nú vera utangarna og í engum flokki, það sem maður kallar pólitískt viðrini, og hafa gefið sér það heiti sjálfur. Það er endurtekning á því, sem þeir eru búnir að segja og hæstv. dómsmrh. og hæstv. utanrrh. hafa rekið öfugt ofan í þá jafnóðum. Það þarf meiri matarlystina til að bera þetta á borð eða smekkvísina. Það eina, sem ég vil benda á, var í tilefni af lokaorðum þm. Hann segir: Hvaða ástæða er fyrir því, þó að ég og mínir flokksbræður vildu 1958 bjóða Bretunum kostakjör, að vera að bjóða það núna? Að sönnu var því leynt eins og mannsmorði, að þetta hefði verið boðið. Og það er ekki lengra síðan en örfáir dagar, að formaður flokksins, hv. 2. þm. Vestf., sagði á Alþingi: Það eru tvö grundvallarsjónarmið í þessu máli, sem aldrei má víkja frá. Það má aldrei bera sig saman við aðra um, hvað maður ætlar að gera í þessu máli, fyrir fram, og þá enn síður hvika um hársbreidd frá teknum ákvörðunum. - Svo komst bara upp, að þetta var það, sem hann hafði sjálfur verið að gera með sínum fyrsta aðstoðarmanni, þessum hv. þm. Það komst allt upp. Ég fer ekki að rekja það hér. En þessi þm. segir: Hvaða skynsamleg rök geta nú verið fyrir því, að við séum eitthvað enn þá að hugsa um að slaka til, að við séum eitthvað enn þá að feta í fótspor vinstri stjórnarinnar? Hvaða skynsamleg ástæða er að vera nú að feta í fótspor þeirrar stjórnar, segir hv. þm., sem ég sjálfur stóð að, af því að deilan er búin? Ég vitna aftur í formann flokksins, hv. 2. þm. Vestf., sem nýverið sagði á utanríkismálanefndarfundi þetta: Horfurnar um það að koma þessari deilu úr sögunni hafa aldrei verið verri, - Hann margtók fram, að það væru hinar ískyggilegustu horfur í framtíðinni. Hann lét ekki nægja að lýsa sinni hugarangist yfir þessum framtíðarhorfum okkar í þessum efnum með sérstökum kvíðboga fyrir lífi og limum sjómannanna, heldur bar hann beinlínis fram till. um það, hvernig ætti að koma málinu út úr heiminum. Ég veit ekki, hvort þessi þm. hefur hlustað á umr, í Ed. eða hvort hann les nokkurn skapaðan hlut af þeim ræðum, sem prentaðar eru í Tímanum eftir formann flokksins. Hann heldur sig líklega við það heygarðshornið að lesa það, sem er eftir hann sjálfan, skrifað af honum, eða ræður sínar, og leiðist líklega form. flokksins og les ekki hans ræður. En ef hann hefði eitthvað af því lesið, þá vissi hann allt þetta og væri þá ekki að tefja tíma þingsins að eilífu með því að vera að endurtaka þetta allt saman í fyrirspurnarformi hér, af því að það er algerlega óþarfi, það liggur alveg augljóst fyrir.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. nefndi nafn mitt í sambandi við staðhæfingu, sem hann setti hér fram. Og ég skal svara því með tiltölulega fáum orðum. Hann sagði, að ég hefði sagt, að eftir sakaruppgjöfina, sem hæstv. dómsmrh. hefði auglýst gagnvart brezkum togurum, hefði ástandið aldrei verið verra á Íslandsmiðum vegna ágangs brezkra togara. Ég hef ekki athugað þessi ummæli, hvort þau eru höfð rétt eftir mér í utanrmn., en ég hef aldrei efazt um það, að undansláttur í landhelgismálinu mundi leiða það af sér, - það sýnir sagan í gegnum aldir gagnvart Bretanum, - ég hef aldrei efazt um það, að undansláttur í þessu máli mundi leiða til enn þá verra ástands en verið hefur, og kannske sýnir sakaruppgjöfin okkur dálítið af því. En við höfum annan vitnisburð, sem maður skyldi halda að hæstv. forsrh. tæki meira mark á en vitnisburði mínum. Við höfum vitnisburð hæstv. dómsmrh. í þessu máli. Ég hygg, að aldrei hafi nokkurn tíma í nokkrum umr. verið endurtekin oftar ein setning en þessi setning hæstv. dómsmrh.: Við höfum sigrað í þessu máli. Það er bara spurningin, hvernig við notum sigurinn. - Þetta endurtók hann æ ofan í að í Ed. Og ég er ekki í neinum vafa um það, að þetta er rétt, og þetta er það, sem ég hef haldið fram. Okkur hefur greint á um það, hvort nú ætti að slá undan eða sýna Bretanum alvöru, sem ég álít að sé það eina, sem hann virðir. En það var annað, sem sýnir nokkurn veginn í leifturmynd og betur en í þeirri þvælu, sem hæstv. forsrh. bar hér á borð fyrir þingheim, hvað er auðvelt að trúa á það, sem hæstv. forsrh. fullyrðir, hvað það er mikils virði það, sem hann segir. Hann segir: Því var ljóstrað upp, að skeyti var sent með tilboðum um tilhliðrunarsemi, - sem hann kallar tilslakanir, til NATO-þjóðanna, ef' þær viðurkenndu fyrir fram, að við hefðum rétt til einhliða útfærslu í 12 mílur. Hann segir, að yfir þessu hafi verið hin mesta leynd. Hér er hæstv. ráðherra frammi fyrir þingheimi staðinn að hreinum ósannindum - hreinum ósannindum, og ég lýsi hér með samkv. rökum, sem ég nefni nú strax, hann hreinan ósannindamann að þessu - hreinan ósannindamann. Skeytið er birt tvívegis. Það er birt svo að segja sama daginn og það er sent í Þjóðviljanum, sama ár, og skýrt frá því. Og það er birt í kosningabók Alþb. fyrir kosningarnar 1959 efnislega  Það er hér verið að bera á borð það, sem er gamalt, og við skulum ekkert ræða frekar um það. En það er ástæða til að minnast á annað. Ég get sagt frá því hér, fyrst umr. eru komnar inn á þetta svið, að það er ekkert launungarmál, að þeir flokkar, sem stóðu að ríkisstj., voru ósammála um leiðir í þessu máli. Það hefur komið fram opinberlega að nokkru. En það er rétt í sambandi við þetta skeyti að skýra frá því, sem ég hef reyndar sagt frá áður, að Alþb. vildi ekki standa í sambandi við NATO-ríkin um samninga - alls ekki um samninga - og ekki einu sinni um samtök um það, hvort landhelgin yrði viðurkennd af þeim fyrir fram. Hér varð Framsfl. eins og oft áður að sigla milli skers og báru. Báran öðrum megin var Alþb., skerið var Sjálfstfl. og Alþfl., sem vildu samningaþóf og samningamakk við NATO-ríkin. Með skeytinu 18. maí gekk Framsfl. lengst til móts við þessi sjónarmið með því að senda fyrirspurn um það, hvort NATO-ríkin vildu viðurkenna landhelgina fyrir fram, gegn þeirri tillitssemi, að það yrði fært út á vissan hátt. Og þetta skeyti var sent, það vita allir, til þess að skera á þann hnút, að ekki yrði haldið áfram samningaþófi, sem Sjálfstfl. og Alþfl. vildu halda áfram og málið hefði strandað á. Þetta er vitanlega ekki sambærilegt. Sér hvert einasta mannsbarn í landinu, að þeir menn, sem nota þessi rök, að þetta sé eitthvað sambærilegt við samninga við Breta nú, sem hafa beitt okkur ofbeldi, er ekkert annað en fálm - hreint fálm. Við vorum að leita samþykkis allra þjóða, gegn tilhliðrunarsemi um það, hvernig við færðum út, - einhliða viðurkenningu allra þjóða. Hér er verið að semja við eina ofbeldisþjóð, einu ofbeldisþjóðina, eftir að við höfum unnið sigur í málinu. Hver getur borið þetta saman? Þetta gera engir nema sekir menn, sem eru að reyna að þyrla upp reyk og ryki í kringum sig til þess að dylja sig, eins og menn, sem eru á flótta. Og svo eru fullyrðingar eins og þessar óskemmtilegu umræður, að segja: Þið voruð að bjóða Bretum það sama 1958 og við erum að bjóða Bretum nú. - Þetta verður maður að hlusta á frá hæstv. forsrh. Hver var að bjóða Bretum þá? Við vorum að spyrja um það, hvort allar NATO-þjóðirnar vildu viðurkenna okkar 12 mílur, að við hefðum leyfi til þess að færa út einhliða, og þá ætluðum við að haga framkvæmdinni þannig, að nokkurt tillit væri tekið til þess. Það var ekki verið að bjóða Bretum, það var verið að leita eftir fyrir fram viðurkenningu ríkjasambands. Nú er talað um, að þetta sé einhver hliðstæða við það, að samið sé við þá þjóð, sem hefur sýnt okkur ofbeldi, eins og til að sýna heiminum, hvernig á að meðhöndla Íslendinga til þess að ná við þá góðum samningum. Það er ekkert hugsað um þjóðirnar núna, sem hafa sýnt okkur þá tillitssemi að virða okkar landhelgi í framkvæmd. Eina þjóðin, sem er tillitsverð að áliti þessarar hæstv. ríkisstj., er sú, sem hefur barið á okkur, og þess vegna á að gera undanþágu með hana. Og þetta er borið saman. Ég held, að ég geti numið staðar hér að sinni.

Forsrh: (Ólafur Thors): Ég tel ekki ástæðu til að fara langt út í þessa ræðu hv. 2. þm. Vestf., vegna þess að hann er aðeins að endurtaka það, sem hann hefur haft lítinn sóma af áð prédika í Ed. Það er á allra vitorði, ekki aðeins Ed.-manna, ekki aðeins Nd.-manna og þar með alls þingsins, heldur þjóðarinnar allrar, að það hefur aldrei neinn maður lent í öðrum eins hrakningum. Það var strand og land á alla vegu hjá manninum í þessum málflutningi hans, sem von er, því að hans málstaður var þannig, að það var ekki hægt að verja hann. Ég segi það alveg satt, að ég nærri kenndi í brjósti um þennan hv. þm. með það skap, sem hann hefur, og málflutningurinn er honum ekki til sóma. Það er að bera í bakkafullan lækinn, ef ég færi að endurtaka þau rök, sem bæði hæstv. dómsmrh. og hæstv. utanrrh. hafa saumað hann inn í í Ed. Það, sem hv. þm. taldi sér eiginlega mest til málsbóta og mér örðugasta hjallann, var, að hæstv. dómsmrh. hefði sagt: Við erum búnir að sigra í málinu. - Og hann bætti við sjálfur: Ég tel þetta - réttan skilning. -- En ef þessi maður telur þetta réttan skilning, af hverju lagði hann þá til, að við færum að biðja Bandaríkin að hjálpa okkur í málinu, sem við værum búnir að sigra í? Svona fer fyrir þeim, sem aldrei vilja segja nema hálfan sannleikann. Við erum ekki búnir að koma Bretum út úr landhelginni, og það má eins vel kalla okkar baráttu núna baráttuna til að koma Bretum út úr landhelginni. Þeir eru þar, og þeir færa hættur yfir íslenzk mannslíf og íslenzka fjármuni, og öllum væri fyrir beztu, öðrum en kommúnistum, að þessi deila væri úr sögunni. Hv. þm. sagði, að ég væri staðinn að ósannindum, þegar ég hefði sagt, að það hefði verið leynd yfir þessu máli, og honum þótti það mikil háðung, að forsrh. landsins skyldi verða staðinn að ósannindum. Víst er svo, ef satt væri, sem ekki er. En ég vil minna hann á skeytið, sem hann sendi 20. ágúst 1958. Ég játa, að hann kom heim til mín 18. maí 1958 til að biðja mig að vera meðábyrgan að því skeyti, sem hann þá - sendi til Breta, en ég sagðist ekki geta svarað því, af því að ég hafði ekki haft tækifæri til að bera mig saman við minn flokk. Það er ekkert á móti því, að kommúnístarnir fái dálitla skemmtun af því að heyra, að þessi hv. þm. hafi viljað semja við mig, áður en hann samdi við þá. En ég vissi aldrei neitt um, þegar hann var að endurtaka þetta tilboð sitt í enn þá skýrara formi þann 20. ágúst 1958. Það var þess vegna fullkomin leynd yfir þessu, þar til atvikin afhjúpuðu þessa menn, enda er það sannleikur, að einmitt þessa dagana, sem umr. hafa staðið yfir í hv. Ed., hafa alltaf verið að koma í ljós nýjar og nýjar upplýsingar í málinu. Það hefur m.a. verið að sannast, að það vissu miklu fleiri og aðrir menn um þetta mál heldur en áður hafði verið látið í veðri vaka. Hv. 5. þm. Reykn. skilst mér að hafi í öndverðu litið þótzt um málið vita, en endar með því að segja, að þetta hafi allt verið sér kunnugt. Það var líka daginn eftir á Þjóðviljanum svo að skilja, að ráðherrar kommúnista í vinstri stjórninni hefðu ekkert um þetta vitað. Nú virðist mér sá skilningur vera kominn á daginn eða að koma í ljós, að þeir hafi alltaf um þetta vitað. Hv. þm. sagði, að skeytið þann 18. maí hefði verið sent til að forðast, að málið strandaði alveg. Ég veit ekki, hvaðan hættan um stöðvun kom, nema þá ef hún var af hendi hans samstarfsmanna. Og þeir hafa reyndar lýst því yfir, kommúnistarnir, að þeir hafa aldrei gengið inn á þetta. Hv. 5. þm. Reykn. segir: Ég var með því, að skeytið væri sent, en það var í öruggri vissu um, að það yrði aldrei samþykkt. - Ég veit ekki, hvaðan sú vissa kom honum.

Ég hafði hugmynd um efni þess.

Nú, já, hann vissi ekki um, að það var sent, en hafði hugmynd um efni þess. Nú fara að verða flókin mál þeirra kommúnistanna. Aðeins hugmynd. „Svo dreymdi mig draum“. Og þannig fékk hann hugmynd um, hvað var efni þess, en hann hafði aldrei séð það, aldrei heyrt það, vissi ekki um það, en hann dreymdi um það og fékk hugboð um það. Það verður að orða þetta varlega allt saman. Það er eins og ég segi, það kemur alltaf nýtt og nýtt í ljós. Þó að þeir fái ekki að frétta um það, þá dreymir þá um - það, þannig fá þeir vitneskju um það.

Ég hef aldrei samþykkt það.

Aldrei samþykkt það? Nei, aldrei samþykkt það. Og nú fæ ég að vita það næst, að hann hafi samþykkt það, en í svefni, samþykkt það sofandi. Hv. 2. þm. Vestf. sagði: Hver var að bjóða Bretum eitthvað 1958? Nei, ég var bara að bjóða NATO eitthvað, sagði hann. Bretar eru náttúrlega, eins og allir vita, í NATO. Þá voru það Bretar, sem áttu að fá tilboðið líka. Og svo veit þessi hv. þm., að andstaðan í NATO var fyrst og fremst frá Bretum. Hann var þess vegna að bjóða Bretum. Hann var að segja við Bretann: Ef þú vilt vera góða barnið í þessu, þá skal ég líka vera góða barnið. - Það þýðir ekki að koma núna með heilaga vandlætingu og segja: Ég hef aldrei talað við Breta. Nei, ég tala bara við NATO. - Ja, margt má maður nú heyra, áður en eyrun detta af manni. Þetta er í samræmi við annan skrípaleik í þessu öllu. Svo sagði hann okkur þetta, sem ég er oft búinn að heyra áður í Ed., að nú væru Bretar að sýna fram á ráðið til að tukta Íslendinga, það væri bara að vera harður í horn að taka. Má ég spyrja þennan hv. þm.: Hvaða ráð höfðu Bretar til að tukta hann, þegar hann sendi skeytið 20. ágúst 1958? Þeir voru þá búnir að segja: Góði minn, ef þú ekki lætur þig, þá skal ég tukta þig með því að koma með herskip hingað. -  Ég skal svo ekki að öðru leyti orðlengja um þetta, nema sérstakt tilefni verði til. Ég minni aðeins á, að það eru tvö höfuðboðorð, sem þessi hv. þm. hefur kennt sinni þjóð, og annað er að ráðfæra sig aldrei við aðra, áður en fiskveiðilögsagan væri færð út, hvorki varðandi tíma né efnishlið, og þó allra sízt, ef búið væri að taka nokkrar ákvarðanir, að hopa nokkru sinni frá því. Hann er staðinn að því að hafa allt sumarið 1958 verið að ráðfæra sig við aðra, og hann er líka staðinn að því, að þegar endanlegar ákvarðanir eru teknar, þá segir hann: Ég skal rifta öllum mínum ákvörðunum, ef þið aðeins viljið gera það, sem ég bið ykkur um. - Þetta eru beinir samningar, hvernig sem reynt er að toga það og teygja. Hvað er það annað en samningatilboð að segja: Ég skal hætta við það, sem ég ætlaði að gera, ef þið viljið fallast á vissan hluta af mínum óskum?



Það er nú orðinn siður hjá hæstv. ríkisstjórn, og virðist þar taka það hver eftir öðrum, að þegar þeir lenda í deilum, þá stimpla þeir með miklum hávaða, að það, sem andstæðingur segir, sé rökþrot og vitleysa og þess háttar. Það er hæstv. dómsmrh., sem hefur tekið upp á því að taka sér dómsvald í því, hver hafi rök að mæla, og hæstv. landbrh. lét ekki á sér standa í gær að nota sömu aðferðina og viðskmrh. einnig. Ég skal ekki fara langt inn á umræður um þetta mál, sem við erum að þræta um, hæstv. forsrh. og ég, enda gefur ræða hæstv. forsrh. ekki tilefni til þess, því að hún er ekkert annað en endurtekning, að ég ekki segi upptugga á þeim rökum, sem stjórnarsinnar hafa talið sig færa fram í þessu máli og ég tel að hafi verið marghrakið. Það dettur engum manni með heilbrigða skynsemi og heilbrigða tilfinningu sem Íslendingur í hug að bera það saman að útvega með fyrirspurn viðurkenningu allra NATO-þjóða fyrir því, að við hefðum rétt til að færa út einhliða, ef við tækjum lítils háttar tillit til þess í því, hvernig það væri gert, eða að semja við einu ofbeldisþjóðina, þá þjóð eina, sem hefur sýnt okkur ofbeldi og hótað okkur að bana þeim löggæzlumönnum, sem við höfum hér í kringum landið. Þetta ber enginn saman. En það var sérstaklega annað atriði, sem hæstv. ráðh. minntist á. Hann þóttist muna það, að ég hefði talað við sig um símskeyti 18. maí, sem sent var úr utanrrn. og ég kannast við að hafa staðið að með utanrrh. Ég minnist nú ekki þess, að þetta samtal hafi átt sér stað, og ég tek því með varúð, þó að þessi hæstv. ráðh. bjóðist til þess að gerast kennari í sannleiksást. Ég tek með varúð þessari fullyrðingu. En það eru skjallegar sannanir fyrir því, að hæstv. ráðh. og formanni Sjálfstfl. þótti of skammt gengið í skeytinu 18. maí, og þær sannanir er að finna í Morgunblaðinu, á forsíðu þess 8. ágúst 1958, þar sem er sagt frá samtali mínu við hæstv. núverandi forsrh. uppi í stjórnarráði 21. maí, en þar er sérstaklega fundið að því í þeirri fréttatilkynningu, að ég hafi lýst því yfir, að ég vildi ekki standa í neinu viðræðuþófi við NATO-ríkin framar, og talið sérstaklega aðfinnsluvert. Það er vitað mál, að svo sem Alþýðubandalaginu þótti of langt gengið af Framsókn með þessu símskeyti og birti þann dóm sinn í Þjóðviljanum samstundis, eins þótti Sjálfstfl. og Alþfl. of skammt gengið með sendingu skeytisins, með fyrirspurninni, því að þeir vildu samningaþóf, sem hefði leitt til þess að stranda málinu. Alþb. vildi hins vegar engin viðtöl eiga við NATO. Þess vegna fór Framsfl. sem málamiðlari með málið þannig, að það var hægt að sigla skipinu í höfn, eins og reyndin sýnir, og fer ég ekki nánar inn á það í þessari ræðu minni, enda gefst tilefni til þess að ræða það síðar.



Aðeins örstutt athugasemd, herra forseti. Heyrði ég það ekki rétt hjá hv. þm., að hann hafi sagt, að hann hafi ekki verið að semja við Breta, heldur aðeins að tala við NATO, að við vildum gera „lítils háttar tilslakanir“ gagnvart NATO, ef þeir vildu að öðru leyti fallast á okkar aðgerðir? Er það ekki rétt eftir haft?

Hvaða skrípaleikur, eins og allir viti ekki, að Bretar eru í NATO.

Nei, ég er ekki að spyrja um það, ég er að spyrja, hvort setningin sé ekki rétt eftir höfð.

Ég er búinn að svara.

Ég er nú ekkert æstur, enda þarf ég þess ekki, en ég vil bara minna á það, að fyrir utan það, sem hv. þm. virðist vita, að Bretar eru í NATO, þá var ég aðeins að spyrja um orðatiltækið, hvort það væru „lítils háttar tilslakanir“, sem hann bauð. Það, sem hann kallar lítils háttar tilslakanir, þegar hann býður það, kallar hann landráð og föðurlandssvik, ef er rætt um eitthvað svipað af öðrum mönnum. Það var það, sem ég var að spyrja um.



Herra forseti. Vöruvöndun er frumskilyrði þess, að við getum selt afurðir okkar við góðu verði og byggt upp örugga markaði fyrir þær. Á þessu leikur enginn vafi, og í harðnandi samkeppni við aðrar þjóðir um fiskmarkaðina rekum við okkur hvað eftir annað á þessa staðreynd. Það er einnig staðreynd, að við Íslendingar höfum betri skilyrði en flestar aðrar þjóðir til þess að framleiða fyrsta flokks gæðavöru úr fiski okkar, ef rétt er að farið. Ríkisútvarpið og blöðin héldu uppi miklum og gagnlegum áróðri s.l. vetur fyrir aukinni vöruvöndun, og á síðasta. þingi voru sett lög um ferskfiskmat. Í umr. um þessi mál beindist athygli manna ekki hvað sízt að þeirri meðferð, sem fiskurinn hlýtur, áður en komið er með hann að landi, og er það að vonum, því að engin leið er að gera góða vöru úr þeim fiski, sem kemur stórskemmdur í land. Hefur mönnum í þessu sambandi orðið tíðræddast um netjafiskinn, sem oft er sjódauður, þegar hann er innbyrtur, og um gegndarlausa netjanotkun og yfirleitt þær aðfarir við netjaveiðarnar, sem með engu móti fá samrýmzt því, að við séum að vernda fiskistofnana eða vanda vöruna. Fer það naumast á milli mála, að í þessum efnum þurfi að verða mikil breyting til batnaðar frá því ástandi, sem ríkt hefur, og með þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir, er til þess ætlazt, að hafizt verði handa um skipulegar úrbætur í samráði við þá aðila, sem hlut eiga að máli. Koma þar fyrst til greina þeir, sem af opinberri hálfu annast eftirlit með vöruvöndun, samtök útgerðarmanna og sjómanna og raunar einnig fisksölusamböndin, þó að þau séu ekki nefnd sérstaklega í tillögunni. Þáltill. er um þrennt: 1) Um takmörkun á veiðitíma netjabáta. Er þar átt við það, að reynt verði að draga úr veiðunum á hrygningarsvæðunum yfir hrygningartímann, t.d. með því að leyfa ekki, að netjaveiðar hefjist fyrr en 15. marz eða 15, apríl. Slíkt tímatakmark getur að sjálfsögðu verið breytilegt fyrir hina ýmsu staði, og þarf að fá um það álit fiskifræðinga og hinna kunnugustu manna. Einnig er átt við það, að spornað verði gegn því, að net séu látin liggja í sjó í meira en einn sólarhring í einu, ef veður hamlar ekki drætti, og enn fremur, að bannað verði að láta net liggja í sjó yfir helgidaga. 2) Um takmörkun á netjanotkun. Það er á vitorði allra, sem fylgzt hafa með þessum málum, að fjöldi báta hefur miklu fleiri net í sjó en áhafnirnar komast yfir að draga daglega. Af því leiðir, að einnar eða fleiri nátta sjódauður fiskur blandast saman við fisk, sem innbyrtur er lifandi og blóðgaður um leið, og verður þá netjafiskurinn í heild lélegri vara en vera þyrfti. Talið er hæfilegt, að hver bátur dragi 5 trossur eða 75 net á dag. Þó getur samhent og dugleg skipshöfn komizt yfir meira, ef netin eru ekki á mjög miklu dýpi. Breytilegar aðstæður geta þannig gert það að verkum, að erfitt sé að finna reglu um netjafjöldann, sem alls staðar eigi við. Mundi vafalaust verða áhrifaríkast í þessu efni að gera verulegan verðmun á fiski eftir gæðum, og hefur sú skoðun rutt sér æ meira til rúms, að það beri að gera. Yrði þá lögð meiri áherzla á að ná sem mestu af netjafiskinum lifandi og blóðga hann jafnóðum og hann er innbyrtur. Tillögur um mismunandi verð á ferskfiski eftir gæðum hafa undanfarna daga verið til umræðu á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna og verða vafalaust samþykktar af aðalfundinum. Þar með er stigið spor í rétta átt, sem vonandi verður til þess að hvetja menn til vöruvöndunar, bæði skipstjórnarmenn og háseta. Annars tel ég það vera hlutverk útgerðarmannanna að reyna að hafa meira taumhald á netjanotkuninni en nú er. Mönnum þótti það ótrúleg saga s.l. vetur, þegar það kom fram í útvarpsþætti, að netjakostnaður gæti orðið allt að því 1 kr. á hvert kg af fiski, en í áætlun Landssambands ísl. útvegsmanna um úthald 60 rúmlesta báts á línu- og netjaveiðum 1961 er talið, að netjakostnaður verði 90.36 aurar á kg af fiski eða 35.7% af verðmæti hvers kg af þorski. Þegar haft er í huga, að í áætlun Landssambands ísl. útvegsmanna er miðað við meðalbát, þá hættir sagan um 1 kr. kostnaðinn á kg að vera ótrúleg. Ein ástæðan fyrir þessum háa kostnaði er sú, að sumt af netjunum glatast blátt áfram vegna þess, að áhafnirnar komast ekki yfir að innbyrða allan staginn, og þegar bátur hefur þannig skilið við sig net í sjó, er hætta á, að þau haldi áfram að veiða tímunum saman, séu þau úr næloni eða öðrum efnum með svipaðan styrkleika. Á þessu hafa verið gerðar athuganir, sem naumast verða vefengdar, og hefur nýlega með tilliti til þessa verið sett reglugerð um takmarkaðan styrkleika kúluhanka. Þeirri reglugerð ber umfram allt að framfylgja. En bezt væri að fyrirbyggja sem mest af netjatjóninu með því að draga úr hinni óhóflegu netjanotkun. Á það hefur verið bent, að síðustu árin hefur netjaúthald stöðugt verið að lengjast á kostnað línuveiðanna. Þessi þróun er vægast sagt miður æskileg, bæði vegna þess, að netjafiskur er yfirleitt miklu lélegri vara en línufiskur, og einnig vegna þess, að erlendur kostnaður við útgerð netjabáta er mun meiri en við útgerð línubáta. Samkv. upplýsingum, sem fram komu á aðalfundi L.Í.Ú. um síðustu helgi, er erlendur kostnaður við útgerð netjabáts 41.39%, en við útgerð línubáts er erlendi kostnaðurinn 36.55% eða 4.84% lægri. Er augljóst af framansögðu, að það er á allan hátt æskilegt að draga úr netjaveiðum, en auka aftur fiskveiðar með línu, og er þess að vænta, að mismunandi fiskverð eftir gæðum stuðli að þeirri þróun, auk þess sem það á að vera mönnum hvatning til þess að ná fiskinum daglega úr netjunum og tryggja þannig gæði hans betur en nú er gert. 3) Loks er í þáltill. lagt til, að settar verði reglur um sérstök veiðisvæði þeirra skipa, sem fiskveiðar stunda með netjum. Með því er átt við, að netjaveiði verði leyfð á tilteknum tímum á afmörkuðum svæðum og gangi þá fyrir öðrum veiðiaðferðum. Með því móti ætti að vera hægt að koma í veg fyrir átök um miðin milli þeirra skipa. sem nota mismunandi veiðiaðferðir, en slík átök hafa stundum valdið afla- og veiðarfæratjóni. Mun fiskmatsráð hafa þetta mál í undirbúningi, og ætti sú hv. nefnd, sem fær þessa þáltill. til athugunar, að afla sér nánari upplýsinga um þetta atriði m.a. hjá fiskmatsráði. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en vænti þess, að þáltill. fái góða afgreiðslu hjá nefnd, eins og raun varð á um sams konar till. á síðasta þingi, því að það er ætlun okkar flm. till., að reglur í þá átt, er hún fjallar um, verði settar fyrir komandi vertíð, sé þess nokkur kostur. Legg ég til, herra forseti, að umr. verði frestað og málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Tillaga sú, sem hér liggur fyrir, þarfnast í rauninni ekki langra skýringa umfram það, sem í grg. segir. En mér þykir rétt í sambandi við till. að segja hér nokkur orð almenns eðlis, þannig að menn eigi betra með að gera sér grein fyrir því, sem á bak við till. liggur. Afkoma þeirra, sem byggja á fiskveiðum, hvort sem um er að ráða einstaklinga eða heilar þjóðir eins og á við okkur Íslendinga, er háð ýmsum atvikum, sem er þannig háttað, að þau valda mikilil óvissu í rekstri þessa atvinnuvegar. Náttúruöflin eru hér að sjálfsögðu áhrifaríkust, en jafnframt sá þátturinn, sem einna mestri óvissunni veldur. Hér kemur til greina breytilegt veðurfar, breytingar á hafstraumum og hitastigi í sjónum, breytileg viðkoma fiskstofnanna. sem aftur hefur úrslitaþýðingu um það magn af fiski, sem fiskimennirnir geta gert sér vonir um að ná í. Áður en vélvæðing fiskiskipastólsins kom til voru fiskimennirnir yfirleitt bundnir við þau fiskimið, sem næst þeim lágu. Um okkur Íslendinga átti þetta við að mestu alveg fram á þessa öld. Annars staðar voru þó til fiskimenn, sem um aldaraðir höfðu stundað fiskveiðar á stórum skipum eftir þeirra tíma mæilkvarða fjarri sínum heimastöðvum, svo sem m.a. er kunnugt af veiðum erlendra fiskimanna hér við land á fyrri öldum. Þetta var þó frekar undantekning frá reglunni. Þessi staðbinding fiskimannanna við fiskimiðin gerði öryggisleysið enn meira, og smávægilegar breytingar á fiskigöngum á takmörkuðum svæðum gátu haft geigvænleg áhrif á afkomu manna. Mörg dæmi um þetta eru til úr sögu fyrri tíma. Með stækkun fiskiskipanna og vélvæðingu flotans varð hér mikil breyting á. Hvort tveggja þetta gerði að verkum, að sóknin eftir fiskinum gat náð til stærri svæða og fjarlægari en áður, og í stað þess að biða eftir, að fiskurinn kæmi á ákveðna, takmarkaða bletti nærri heimaströndum, var hang nú leitað um víða vegu, eftir því sem þekking manna á göngum fiskanna sagði til um. Að því er fiskveiðar okkar snerti, þá birtist þessi þróun þegar fyrir seinni heimsstyrjöldina í því, að togararnir leituðu þá þegar til fanga út fyrir Íslandsmið, m.a. austur á bóginn til Hvítahafs, Svalbarða og til svæðanna undan ströndum NorðurNoregs. Þá höfðu þó aðrar fiskveiðiþjóðir um alllangt skeið sent sína togara og önnur stærri fiskiskip á fjarlæg mið, en ástæðan fyrir því, að okkar skip fóru þá litið út fyrir Íslandsmið, var að sjálfsögðu fyrst og fremst sú, að enn var aflavonin það mikil hér við land samanborið við það, sem var á öðrum slóðum, sem unnt var með sæmilegu móti að ná til, að ekki þótti freistandi að leita lengra, nema undantekning væri. Á þessu tímabili fyrir heimsstyrjöldina síðari voru t.d. Japanir teknir að færa mjög út athafnasvæði sitt til fiskveiða á Kyrrahafi og sendu fiskiskip sín þúsundir sjómílna í leit að fiskislóðum og oft með ágætum árangri. Á þann hátt gátu þeir stóraukið sínar veiðar, sem hafa, eins og kunnugt er, mikla þýðingu fyrir þeirra þjóðarbúskap. Á árunum eftir seinni heimsstyrjöldina hefur orðíð merkileg þróun í þessum efnum, og nær hún raunar til flestra fiskveiðiþjóða og allra heimshafanna. Auknar rannsóknir á fiskstofnum víða um höf, aukin þekking manna á eðli fiskigangnanna og síðast, en ekki sízt stórbættur skipakostur og ný tæki til fiskileitar, ásamt bættum veiðiútbúnaði, eru meginforsendurnar fyrir þessari þróun. En hér kemur að sjálfsögðu einnig til, að mjög hefur þess gætt, að stóraukin sókn á þau fiskimíð, sem þekkt voru, hefur í fjölmörgum tilfeilum leitt til ofveiði, sem hefur lýst sér í minnkandi afla og neytt menn til að leita nýrra slóða. Þetta fyrirbæri þekkjum við allt of vel hér við land. Dæmi um þá miklu útþenslu, sem átt hefur sér stað bæði í fiskveiðum, sem áður voru stundaðar, og einnig að því er snertir nýjar fiskveiðar, eru til frá allra síðustu árum. Þar má t.d. nefna stórauknar túnfisksveiðar á Kyrrahafi, rækjuveiðar í Mexíkóflóa og víðar með ströndum Mið- og SuðurAmeríku, og ekki má gleyma að minnast á þá ótrúlegu þróun, sem orðið hefur í fiskveiðum undan ströndum Perú og fleiri ríkja á þeim slóðum, sem hefur haft afdrifaríkar afleiðingar fyrir afkomu okkar eigin sjávarútvegs og sýnir betur en nokkuð annað hversu þýðingarmikið það er fyrir okkur að fylgjast vel með því, sem er að gerast í fiskveiðum annars staðar, jafnvel á hinum fjarlægustu slóðum. En við Íslendingar höfum einnig átt okkar þátt í þróun þessara mála nú seinni árin. Fyrst var það með stórauknum karfaveiðum í hafinu milli Íslands og Grænlands og síðar á svæðum beggja vegna Grænlands, en sá árangur, sem náðist á þessum slóðum, vísaði leiðina til enn fjarlægari fiskislóða undan ströndum Labradors og Nýfundnalands. Reynslan, sem við höfum fengið af þeirri fiskileit, sem framkvæmd hefur verið á þessum slóðum, og enn fremur sú bitra reynsla, sem við höfum síðar fengið af hinum breytilegu aflabrögðum, hefur sannarlega kennt okkur nauðsyn þess, að hér má ekki nema staðar við að nema ný fiskveiðisvæði. Það er álit margra vísindamanna og manna, sem fengið hafa mikla reynslu af fiskveiðum víða um höf, að við séum enn aðeins við upphaf nýs tímabils í fiskveiðum þjóðanna, en megineinkenni þess verði einmitt nýting fiskisvæða og fiskstofna, sem enn hafa lítið komið við sögu fiskveiðanna. Eitt þeirra svæða, sem athygli manna hefur mjög beinzt að nú á allra síðustu árum, er svæðið undan vesturströnd Afríku. Um nokkur undanfarin ár hefur orðið mikil aukning á sókn á þetta svæði, og eru það einkum fiskimenn frá fjarlægum löndum, sem þangað hafa sótt, þar sem þær þjóðir, sem byggja lönd, sem liggja að þessu hafsvæði, eru enn mjög skammt á veg komnar í fiskveiðum sem og annarri tækniþróun. Má þar t.d. nefna Bandaríkjamenn og Japani jafnvel, sem sækja alla leið frá Japan að vesturströnd Afríku, og einnig Grikki og raunar ýmsa fleiri. En á þessu ári hafa svo Norðmenn bætzt í þennan hóp, fyrstir Norður-Evrópuþjóða. Snemma, á þessu ári sendu þeir könnunarleiðangur á þessar slóðir, og nú alveg nýlega hafa þeir hafið alvarlega tilraun í því skyni að ganga. úr skugga um þá möguleika, sem þarna eru til veiða. Er sú tilraun í því fólgin, að þeir hafa sent flota veiðiskipa á þessar slóðir ásamt móðurskipi og fiskirannsóknarskipi, en þar um borð er einn kunnasti vísindamaður Norðmanna á sviði fiskifræði, Finn Devold. Er hann m.a. vel kunnur hér á landi fyrir þann mikla þátt, sem hann ásamt með Árna Friðrikssyni hefur átt í rannsóknum á síldarstofninum, sem veiðist við Norður- og Austur-Ísland á sumrin. Má af þessum viðbúnaði öllum glögglega sjá, hversu mikið Norðmenn leggja upp úr því, að tilraunin megi takast og þannig opnast nýir möguleikar fyrir norskan sjávarútveg. En hver er þá ástæðan fyrir því, að Norðmenn leggja út í þetta? Ekki leikur vafi á því, að ástæðan mun fyrst og fremst vera hinn geigvænlegi aflabrestur, sem orðið hefur á vetrarsíldveiðum við Noreg undanfarin ár og hefur farið versnandi með ári hverju, og að áliti fiskifræðinga á hann enn eftir að versna. Þessi aflabrestur hefur meira en nokkuð annað knúið Norðmenn til athafna í því skyni að leita nýrra verkefna fyrir a.m.k. hluta af þeim flota, sem hingað til hefur að verulegu leyti byggt afkomu sína á síldveiðunum. Er hjá þeim aðallega um að ræða skip af stærðunum 200–250 rúmlestir, en það eru einmitt síldveiðiskip og skip, sem stundað hafa veiðar við Grænland og víðar um Norður-Atlantshaf á sumrin og haustin. En nú kunna menn að spyrja, hvers vegna við þurfum að hugsa um að leggja út í slíkt, ekki þurfi að gilda hið sama um okkur og Norðmenn í þessu efni og auk þess hafi og muni aðgerðir okkar til verndar fiskstofninum við Ísland leiða til aukins afla á heimaslóðum og draga úr nauðsyn þess að leita fjarlægari miða. Víst er það rétt, að aðgerðir okkar í landhelgismálinu hafa leitt til aukins afla á bátaflotanum, og það er von okkar allra, að enn eigi það þó eftir að koma betur í ljós. Hins vegar hefur afli togaranna hér við land farið minnkandi undanfarin ár og afli þeirra á fjarlægum miðum hefur orðið vaxandi hluti af heildarafla þeirra. Á þessu ári hefur þó keyrt um þverbak, þegar aflinn á miðunum við Nýfundnaland og einnig við Grænland hefur verið með afbrigðum rýr, svo að til stórvandræða horfir fyrir þessa útgerð. En jafnvel þó að við vonumst eftir áframhaldandi og vaxandi árangri verndaraðgerðanna og jafnvel þó að afli togaranna hér við land ætti fyrir sér að aukast aftur og komast upp úr þeim öldudal sem hann nú er í, þá getum við ekki lokað augunum fyrir þeirri staðreynd, að fiskveiðar okkar eru ekki byggðar á nægilega breiðum grundvelli. Í höfuðatriðum getum við greint á milli fjögurra meginvertíða. Í fyrsta lagi er það vetrarvertíðin á þorskveiðunum, í öðru lagi eru það sumarsíldveiðarnar, í þriðja lagi karfaveiðarnar á sumrin og haustin og loks í fjórða lagi haustsíldveiðarnar. Þess á milli eru svo stundaðar veiðar hingað og þangað við landið, án þess að þar sé beint um fastar vertíðir að ræða. Það eru því í meginatriðum þrjár fisktegundir, þorskur, síld og karfí, sem okkar sjávarútvegur byggist á, svo sem sjá má af því, að t.d. á s.l. ári var hluti þessara þriggja tegunda í heildaraflanum yfir 90%. Aðrar fisktegundir hafa að vísu þýðingu, en úrslitaþýðingu hefur það ekki, þó að nokkru minna veiðist af þeim eitt árið en annað. Þrjár af þeim fjórum vertíðum. sem nefndar voru, hafa sannarlega fært okkur vandamál þó að ekki sé litið nema fá ár aftur í tímann. Bezt og jafnast hefur vetrarvertíðin jafnan komið út. Hinar miklu sveiflur í karfaveiðunum og sumarsíldveiðunum hafa hins vegar valdið erfiðleikum og það miklum, og þarf ekki að fara lengra en til þessa árs til þess að sjá það. En einnig haustsíldveiðin veldur miklum áhyggjum nú, og breytingar, sem orðið hafa á göngum þeirrar síldar, sem veiðist á þeim tíma, kunna að verða afdrifaríkar fyrr en vísir. Annað veigamikið atriði kemur hér til, en það er nýting fiskiskipaflotans. Þetta atriði verður þeim mun þýðingarmeira sem meira fjármagn er bundið í skipunum. Um togarana er það að segja, að þeim er að jafnaði haldið til veiða allan ársins hring, með nauðsynlegum hléum vegna viðhalds skipanna. Ávallt er það þó svo einhvern tíma úr árinu, misjafnlega lengi, að aflabrögð þeirra eru svo léleg, að mikið skortir á, að sú útgerð svari kostnaði þann tíma. Á þessu ári hefur þetta tímabil, eins og áður segir, verið óvenjulangt og rýrt. Fyrir togarana væri því þýðingarmikið, að unnt reyndist að finna þeim verkefni, t.d. 2–3 mánuði síðari hluta árs, sem gæti tryggt þeim öruggan rekstrargrundvöll þann tíma. Útgerð bátaflotans er með allt öðrum hætti, þar sem bátarnir skipta um veiðarfæri tvisvar til þrisvar á ári eftir vertíðum og nokkurt hlé er jafnan á milli vertíða. Útgerð bátaflotans á haustmánuðunum er þó oft stopul, enda þá helzt verið skortur hentugra verkefna hér við land, er gæfu viðhlítandi rekstrarafkomu, og á það einkum við um hina stærri báta í flotanum. Væri því ekki síður þýðingarmikið fyrir vissan hluta bátaflotans, ef unnt reyndist að finna bátunum verkefni á þessum tíma, er gæfi þeim öruggan rekstrargrundvöll yfir það tímabil. Það, sem ég hef hér nefnt, sýnir ljóslega hina brýnu nauðsyn þess, að grundvöllur fiskveiða okkar verði í framtíðinni breikkaður og þeirri miklu áhættu, sem er samfara þeim í núverandi formi, dreift sem mest. Með tillögu þeirri, sem hér liggur fyrir, er bent á a.m.k. eina hugsanlega leið að þessu marki. Flm. þessarar till. er það vel ljóst, að mörg vandkvæði kunna að vera á framkvæmdum í þessu efni. Er því nauðsynlegt, að áður en lagt verður út í framkvæmdir, verði athugað gaumgæfilega, hverjir möguleikar eru hér hugsanlega fyrir hendi. Mætti gera slíkt með því m.a. að afla sem gleggstra upplýsinga um allt, sem lýtur að veiðum annarra þjóða á þessum slóðum, svo sem um fisktegundir, sem veiðast, veiðarfæri, veiðisvæði, veiðitíma og hagnýtingu aflans, svo að nefnd séu nokkur atriði sem þýðingu hafa. Slík athugun ætti ekki að þurfa að hafa ýkja mikinn kostnað í för með sér. Leiði hún í ljós, að möguleikar séu fyrir hendi til arðbærs rekstrar fiskveiða á þessum slóðum, þætti mér trúlegt, að hentugust væri sú aðferð, sem Norðmenn hafa viðhaft til að hrinda í framkvæmd þeirra fyrstu tilraun, en þar er um að ræða einkafyrirtæki, sem eiga og gera út veiðiskipin og annast allt, sem veiðunum við kemur, en norska ríkið leggur til hina vísindalegu forustu og auk þess nokkurn fjárhagslegan styrk til þeirra aðila, sem senda skip sín í leiðangurinn. En hvað sem framtíðin annars kann að bera í skauti sínu í þessu efni, þá teljum við flm. þessarar tillögu, að með hliðsjón af stöðu fiskveiða okkar Íslendinga í dag og þróun undanfarinna ára og framkvæmdum annarra fiskveiðiþjóða á því sviði, sem till. fjallar um, þá sé með engu móti forsvaranlegt að halda að sér höndum og hafast ekki að, heldur beri okkur að fylgjast hér með af fremsta megni, og með það í huga er till. flutt. Ég leyfi mér svo, hæstv. forseti, að leggja til. að umr. um þessa till. verði frestað og henni verði vísað til fjvn.



Herra forseti. Það er nú á allra vitorði, að í okkar skólamálum er nokkur vá fyrir dyrum, þar sem erfiðara virðist með ári hverju að fá kennara til starfa til að fullnægja þeirri kennsluskyldu, sem samkvæmt fræðslulögum á að uppfylla gagnnart börnum og unglingum þjóðarinnar. Á s.l. hausti hefur kennaraskorturinn verið langmestur, sem hann nokkru sinni hefur verið, og þykir flestum, sem hugleitt hafa það mál að ekki fari það á milli mála, að kennarar séu ekki nægilega vel launaðir til þess, að auðvelt sé að fá kennarastöður skipaðar hæfum mönnum og mönnum með réttindi til þeirra starfa. Það er til dæmis um þennan kennaraskort, að í einum kaupstað landsins t.d. mun nú vanta fast að því þriðja part af því kennaraliði, sem þyrfti, til þess að fullskipað væri kennaralið þeirrar stofnunar. Víðar mun nokkuð á vanta, að skólar hafi fullskipað kennaralið. En í þeim kaupstað, sem ég hér vitnaði sérstaklega í, var á s.l. hausti reynt að bjarga við kennaraskortinum með því að biðja þá kennara, sem við skólann störfuðu, að leysa af hendi nokkra aukavinnu í starfsgrein sinni til þess að komast sem allra næst því að fullnægja kennsluskyldu samkvæmt fræðslulögum. Þetta var gert í oktábermánuði, enda vissu kennarar þá ekki betur en að þeim yrði greitt yfirvinnuálag á þá tíma, sem þeir tækju að sér að kenna umfram sína kennsluskyldu. En þegar leið á októbermánuð, varð ljóst, að þetta álag neitaði bæði viðkomandi bæjarfélag og einnig ríkið að greiða. Þess vegna var það um s.l. mánaðamót, að í þessu tiltekna skólahéraði varð að umskipuleggja kennsluna, þar sem kennarar undu því ekki að fá ekkert yfirvinnuálag á störf sín, þau sem undir yfirvinnu eiga að falla, svo sem þó tíðkast um svo til allar eða alveg allar aðrar starfsstéttir þjóðfélagsins. Varð þess vegna að endursemja allar stundaskrár viðkomandi skála og draga saman bóklega kennslu um frá 25–50% af kennslunni. Við þetta stendur, að a.m.k. á þessum stað er alls ekki framkvæmd full kennsluskylda. Og þó að þetta sé það dæmið, sem ég veit stærst um skerðingu á því, að þjóðin uppfylli við hina uppvaxandi kynslóð þá fræðsluskyldu, sem lög standa til, þá veit ég og til þess, að í fleiri skólahéruðum skortir einnig á, að hægt sé að uppfylla kennsluskylduna. Nú er mér það að sjálfsögðu ljóst, að kaup kennara fer eftir launalögum og að það verður ekki gert án lagabreytinga að hreyfa til kaup þeirrar stéttar fremur en kaup annarra ríkisstarfsmanna. Eitt kemur mér hins vegar mjög á óvart, að samtímis því sem ríkisstj. hefur á sínum tíma gefið út reglugerð um það, að ríkisstarfsmenn skuli einmitt rá greitt álag á sína yfirvinnu eftir ákveðnum reglum, eins og fram kemur í reglugerð nr. 79 frá árinu 1955, .þar sem segir, að álag á yfirvinnu skuli greitt 50–100% eftir eðli málsins, eftir því, hve mikil yfirvinnan er, þá verður einnig af þeirri reglugerð ljóst, að hún á ekki við að því er snertir kennara, því að vinnustundafjöldinn, sem viðkomandi ríkisstarfsmönnum er samkv. þeirri reglugerð gert að inna af hendi, áður en til yfirvinnu kemur, er sjáanlega ekki miðaður við vinnustundaskyldu kennara, sem samkv. eðli málsins er nokkru lægri en annarra starfsmanna. En það, sem mér þykir undarlegast, er, að stjórnvöldin skuli ekki gera ráðstafanir til þess, þar sem þau alveg ótvírætt hafa þá heimild í gildandi lögum, að gefa einnig út reglugerð um greiðslu álags á yfirvinnu kennara svo sem annarra eða hliðstæða við það, sem öðrum ríkisstarfsmönnum er greitt, þegar í það óefni er komið, að hætt er að framfylgja fræðslulögum, einmitt vegna þess, að kennarar, ein stétt allra landsmanna, fá enga yfirvinnu greidda á sín laun, enda þótt allir aðrir ríkisstarfsmenn hafi rétt til þess samkv. reglugerð. Í tilefni af þessu hef ég leyft mér að bera fram eftirfarandi fyrirspurn til ríkisstj.: „Hvers vegna lætur ríkisstj. ekki koma til framkvæmda greiðslu álags á laun kennara fyrir yfirvinnu á hliðstæðan nátt og slíkt er veitt öðrum ríkisstarfsmönnum?“



Herra forseti. Í 22. gr. l. nr. 95 frá 1955, um laun starfsmanna ríkisins, segir, að laun stundakennara skuli ákveðin með reglugerð og skuli þau vera sem næst 80% af launum fastra kennara. Hefur þessi regla um laun stundakennara verið ábreytt í lögum allt frá árinu 1945, sbr. 32. gr. 1. nr. 60 frá 1945, um laun starfsmanna ríkisins. Núgildandi reglugerð um laun stundakennara er nr. 150 frá 2. maí 1956, og eru launin mismunandi eftir skólum, eins og lög gera ráð fyrir, þannig að t.d. stundakennaralaun í óarnaskólum nema nú með verðlagsuppbót 38.57 kr. á klst., en í menntaskólum og Kennaraskóla Íslands 59.12 kr. Þeirri reglu hefur alltaf veríð fylgt, að fastakennarar, sem kenna umfram skyldukennslu, fái greitt sama tímakaup og stundakennarar, og engin aths. verið við það gerð af kennurum eða sambökum þeirra þá áratugi. sem þessi skipan hefur gilt, fyrr en nú nýverið, að raddir hafa heyrzt um, að aukakennslu fastakennara eftir venjulegan vinnutíma bæri að greiða eftir sömu reglum og greitt er fyrir yfirvinnu annarra ríkisstarfsmanna. Í núgildandi reglugerð um yfirvinnu starfsmanna ríkisins, nr. 192 frá 1958, er yfirvinnukaup miðað við launaflokka, þannig að eftirvinnukaup starfsmanns nemur nú frá 31.98 kr. til 61.35 kr. eftir launaflokkum, en samkv. reglugerðinni er yfirvinnukaup ákveðið með hliðsjón af föstum launum starfsmanns miðað við 1800 klst. árlegan vinnutíma. En í því sambandi má geta þess, að skyldustundir kennara við barnaskóla, miðað við 9 mánaða starf og 40 mínútna kennslustund, eru 1296 á ári, en kennara í gagnfræðaskólum, miðað við 8 mánaða starf og 45 mínútna kennslustund, 960 stundir á ári. Þótt hér væri bætt við einhverjum stundum vegna heimavinnu, er ljóst, að árlegur vinnutími kennara nær ekki þeim tilskildu 1800 stundum, sem eru skilyrði þess, að um yfirvinnu þeirra gildi ákvæði áðurnefndrar reglugerðar um yfirvinnu starfsmanna ríkisins. Annars er rétt að geta þess, að öll vafa- og ágreiningsatriði um framkvæmd þeirrar reglugerðar skal leggja undir úrskurð nefndar, sem skipuð er samkv. 25. gr. launalaga þrem mönnum tilnefndum af ríkisstj., Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og hæstarétti. Þá er rétt að geta þess, að menntmrn. fól hinn 16. sept. s.l. fimm mönnum að athuga starfskjör barna-, gagnfræða- og húsmæðraskólakennara, þeim Jónatan Hallvarðssyni næstaréttardómara, Birgi Thorlacíus ráðuneytisstjóra menntmrn., Sigtryggi Klemenzsyni ráðuneytisstjóra fjmrn., Skúla Þorsteinssyni formanni Sambands ísl. barnakennara og Ólafi Ólafssyni formanni Félags gagnfræðaskólakennara í Reykjavík. Mun athugun þeirra að sjálfsögðu ná til stundakennslulauna og yfirvinnugreiðslna. Þá starfar enn fremur á vegum menntmrn. nefnd, er skipuð var 16. okt. 1959 til þess að kanna, hve mikill skortur sé nú á kennurum við skyldufræðslustigið, hvað valdi þeim skorti og hvernig úr honum verði bætt. í þessari nefnd eiga sæti Helgi Elíasson fræðslumálastjóri, sem er formaður n., Árni Gunnarsson fulltrúi í menntmrn., Sveinbjörn Sigurjónsson skólastjóri og Gunnar Guðmundsson yfirkennari. Þessi nefnd hefur ekki enn lokið störfum. Af framansögðu er ljóst, að núv. ríkisstj. fylgir ekki öðrum reglum um stundakennslu og yfirvinnugreiðslu kennara en fylgt hefur verið lögum og venju samkvæmt af fyrrv. ríkisstj. Enn fremur stendur nú yfir gaumgæfileg athugun á því, hvaða ráð kunni að vera tiltæk til að bæta úr kennaraskortinum, svo og almenn athugun á starfskjörum kennara, og eiga fulltrúar kennara aðild að báðum þessum athugunum, en þær snerta m.a. það atriði, sem fsp. hv. þm. fjallar um.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. hefur gefið hér allgreinargott yfirlit um það, hvað stendur um þessi mál í reglugerðum. Allt það, sem hann sagði um þau efni þekki ég og veit að er rétt. Enn fremur hefur hann gefið hér upplýsingar um, að nefndir séu starfandi á vegum rn. til að athuga þessi mál. og er ég honum út af fyrir sig þakklátur fyrir þessar upplýsingar sem ég hef enga ástæðu til að rengja. En eftir stendur samt sem áður ósvarað, hvers vegna ríkisstj. tekur sig ekki til í jafnaugljósu máli og hér er um að ræða og færir kjör kennara með nýrri reglugerð til samræmis við það, sem aðrar stéttir hafa, einmitt nú, þegar svo er komið, að hætt er að framfylgja fræðslulögum á þýðingarmiklum fjölmennum stöðum á landinu og stöðugt sækir í það horf, að við hverfum frá því að veita uppvaxandi kynslóð þá kennslu, sem ætlazt er til samkv. fræðslulögum, og flestir alþm. munu vera sammála um, að því er ég ætla, að fræðslu íslenzkra ungmenna megi sízt af öllu minnka frá því, sem er. Mér er það fullljóst, að reglugerðin um yfirvinnu starfsmanna ríkisins, sem gerir ráð fyrir því, að áður en til yfirvinnu kemur skuli vinna sem svarar 1800 stundir á ári, á ekki við um kennara. Kennurum er samkv. þeim reglum, sem hæstv. menntmrh. vitnaði hér í, alls ekki ætlað að vinna svo langan tíma á ári hverju, heldur um það bil 1080 stundir, þ.e.a.s., eins og ráðh. vitnaði í, röskar 1200 kennslustundir. Þar af leiðandi er augljóst, að þessi reglugerð getur ekki átt við að því er varðar kennara að þessu leyti. En þeim mun sjálfsagðara hefði mér þá sýnzt, að ríkisstj. gerði náðstafanir til þess að útbúa nýja reglugerð, hliðstæða þessu, sem ætti við um störf kennara. Það er alveg hárrétt, sem hæstv. menntmrh. upplýsti, að núv. ríkisstj. fylgir alveg sömu reglu og gert hefur verið áður. Ég ber ekki fram fsp. mína sem sérstaka ásökun á ríkisstj. fyrir það, að hún hafi tekið upp nýja siði og áhollari kennarastéttinni en áður hafa tíðkazt. Ef ráðh. skyldi hafa haldið það. þá er það ekki meiningin, ég vil leiðrétta það. En á hinn þóginn hefur á þessa ríkisstj. lagzt meiri skylda í þessu efni en á nokkra aðra, vegna þess að nú kallar kennaraskorturinn meira á það, að framkvæmd sé yfirvinna í þessari starfsgrein, heldur en nokkru sinni hefur áður verið, og vænti ég þess, að ríkisstj. sé ekki alveg sljó fyrir því, að svo fari sem horfir, að barna- og unglingafræðslan í landinu komi til með á næstu tímum að dragast verulega saman. Þess vegna er það, sem ég vildi mega bæta því við spurningar mínar hér að spyrja ráðherrann beinlínis: Hefur hann engar áhyggjur af því ástandi, sem er að skapast í fræðslumálum þjóðarinnar með kennaraskortinum? Og í öðru lagi: Finnst honum ekki sanngjarnt, að kennarastéttin njóti hliðstæðra kjara um sína yfirvinnu og aðrar stéttir hafa ?



Herra forseti. Ég er hv. fyrirspyrjanda alveg sammála um, að kennaraskorturinn, hinn vaxandi kennaraskortur, er mikið vandamál, eitt af alvarlegri vandamálunum, sem við er að etja í íslenzka þjóðfélaginu í dag, og að brýna nauðsyn ber til að taka á því vandamáli af bæði festu og skilningi. Einmitt þess vegna var það, sem ég, eins og ég gat um áðan. á sínum tíma skipaði nefnd sérfróðra manna til þess að taka þetta vandamál til alveg sérstakrar athugunar, gera sér nákvæma grein fyrir því, hversu mikið kvæði að kennaraskortinum, - um það skortir eins fullkomvar upplýsingar og nauðsynlegt er að hafa, - og rekja ástæðurnar fyrir því, að til skorts hefur komið, og gera tillögur til úrbóta. Starfi þessarar nefndar er ekki lokið. Ég hef fylgzt nokkuð með því og veit, að hún telur það vandasamt og umfangsmikið. En ég get fullvissað bæði hann og aðra hv. þm. um, að ríkisstj. hefur augun vel opin fyrir því, að hér er mikið vandamál á ferðinni. og fullan hug á því að greiða úr því með þeim hætti, sem geti verið hinni uppvaxandi kynslóð að sem beztu gagni. Að því er það snertir, hvers vegna ríkisstj. gefi ekki út reglugerð, nýja reglugerð, breyti ekki áratuga gömlum lögum eða reglugerðum, settum samkv. lögum. sem breyti í grundvallaratriðum greiðslutilhögun á launum kennara, þá er það að segja, að með því að gera slíkt væri verið að gera grundvallarbreytingu á launakjörum einnar stéttar opinberra starfsmanna, eins mjög stórs hóps opinberra starfsmanna. Ég er persónulega þeirrar skoðunar, að slíkt sé a.m.k. mjög torvelt, nema það sé gert sem liður í ráðstöfunum til breytinga á kjörum opinberra starfsmanna yfirleitt. Það er hv. fyrirspyrjanda áreiðanlega jafnljóst og mér, að bilið milli launa, t.d. barnakennara annars vegar og gagnfræðaskólakennara hins vegar, er svo lítið, að ógerningur er að gera nokkra breytingu, sem nokkru mali skiptir, á t.d. kjörum barnakennara, án þess að nauðsynlegt sé að gera alveg sams konar breytingu eða hliðstæða breyt. á kjörum gagnfræðaskólakennara, svo sem við megum báðir minnast, sem fjölluðum um launalögin, þegar þau síðast voru endurskoðuð 1956, í fjhn. hv. Nd. Alþ. Þá voru laun barnakennara hækkuð um einn flokk, þau flutt til um einn flokk og þar með bilið á milli launa barnakennara og gagnfræðaskólakennara minnkað. En það þótti þegar eftir setningu launalaganna svo hæpin ráðstöfun, að gera varð aðra stjórnvaldsráðstöfun til þess að leiðrétta það aukna bil, sem þarna hafði verið skapað. Þess er enn fremur að geta, að ef kennararnir eru teknir í heild og laun þeirra borin saman við laun annarra hópa opinberra starfsmanna, mjög stórra, t.d. starfsmanna pósts og síma, er bilið á milli launa þessara tveggja mjög stóru hópa opinberra starfsmanna svo lítið, að búast má við því, að hver sú breyting, sem gerð yrði á starfskjörum annars hópsins, yrði talin verða að ná til hins hópsins, og þá er í raun og veru um það að ræða að gera allsherjar breytingu á launakjörum opinberra starfsmanna. Það verður ekki gert, eina og hv. þm. tók fram, með öðrum hætti en þeim að endurskoða sjálf launalögin. Hér er um svo mikið vandamál að ræða, að það er ekki hægt að gera þá breyt., sem þyrfti að gera, eftir þeirri leið einni að breyta reglugerð. Það, sem yrði að gera, er að taka sjálf launalögin til endurskoðunar. og mér er fullljóst, að á því getur ekki orðið langur dráttur, úr því sem komið er, að launamál opinberra starfsmanna verði tekin til nokkurrar endurskoðunar.