Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðjón Guðlaugsson) Jeg fór svo ítarlega út í þetta mál við 1. umr., að Jeg get sparað mjer að vera langorður nú. - Jeg ætla aðeins að gera stutta grein fyrir skoðunum nefndarinnar á þessu máli, en vísa að öðru leyti til nál. um þau atriði, sem jeg ekki tek hjer fram. Það, sem nefndin þurfti fyrst að leggja niður fyrir sjer, var það, á hverju skyldi byrja, því að síðan varð að byggja hitt á þeirri undirstöðu, sem þar yrði lögð. Í þetta frv., sem er á þskj. 254, hefir verið sett inn af háttv.Nd. eitt þýðingarmikið ákvæði, sem er nú 10. gr. frv. Þetta ákvæði er það, að af þeim fasteignaskatti, sem greiddur verður á næsta ári, skuli 1/3 partur renna í sýslu- eða bæjarsjóð hvers lögsagnarumdæmis. Jeg var því hlyntur við 1. umr., að þetta væri gert, og þessum sjóðum með því fenginn fastur gjaldstofn. - En þegar jeg tók að athuga málið nánar, þá sá jeg brátt, að ýmislegt var að athuga við þetta. Nefndin leit svo á, að ríkissjóður þyrfti þó að fá eins miklar tekjur af þessum skatti eins og hann fær eftir gildandi lögum. Og þegar hún fór að rannsaka þetta nákvæmar, þá sá hún, að það yrði ekki einasta að hækka skattinn frá því, sem hann er í frv., sem hjer liggur fyrir, heldur hækka hann frá því, er stjórnarfrv. ákveður, þar sem það geti ekki talist vera nógu hátt. Eftir stjórnarfrv. er skatturinn áætlaður 240000 kr., og ef svo frá því yrði dreginn partur, sem rynni í sýslu- og bæjarsjóði, þá er auðsjáanlegt, að ríkissjóður sæti mjög á hakanum. Það er því auðsætt, að ef halda ætti þessum tekjum ríkissjóðs í sama farinu, og draga þó 1/3 hluta frá til sýslu- og bæjarsjóða, þá yrði að hækka skattinn allmikið frá því, sem nú er, en jeg er í talsverðum vafa um, að það myndi ganga í gegn, þótt tilraun væri gerð. Þá sá nefndin við nánari athugun málsins, að þennan skatt til sýslu- og bæjarsjóða ber rjettilega að taka af fleiri gjaldstofnum. Er yfirleitt óþægilegt að leita þessum sjóðum tekna, nema allir gjaldstofnar, sem þar geta komið til greina, sjeu skoðaðir í heild, og svo tekið af hverjum um sig það, sem rjett þykir. Nefndin leggur því til, að 10. gr. frv. sje feld niður að svo stöddu máli, því að hún sá sjer ekki fært annað en fyrst og fremst að binda sig við það að rýra ekki tekjur ríkissjóðsins, sem síst munu of miklar. Annars gerði nefndin ýmsar tilraunir með þetta. Hún sá, að ef sýslu- og bæjarsjóðir ættu að vera með, þá mættu tekjurnar af frv. ekki vera lægri en 350 þús. kr., en það væri svo mikil hækkun frá því, sem nú er, að vafasamt er, að það hefðist fram. Þá taldist nefndinni, að ef sýslu- og bæjarsjóðum væri slept, þá þyrfti ríkissjóður að fá inn með skatti þessum 250–260 þús. kr., og lá þá næst fyrir að athuga það, hvernig þeirri upphæð yrði best náð, Gerði nefndin ýmsar tilraunir þar að lútandi. Var ein sú, að leggja 31/2 af þúsundi á lönd og lóðir og á öll hús 2 af þúsundi, og myndi sú upphæð nást með þessu lagi. Ýmsar fleiri tilraunir gerði nefndin og fjelst svo að lokum á þá síðustu, og er gerð grein fyrir henni í nál. Einn nefndarmanna vildi hafa gjaldið af löndum og lóðum 5‰, og annar, að öll hús væru með sama skatti, hvort sem þau væru í kaupstað eða sveit. - Niðurstaðan varð þá sú, að nefndarmenn komu sjer saman um, að gjaldið skyldi vera: Af löndum og lóðum 4‰ - húsum í kaupstöðum 2‰ - öllum öðrum húsum 11/2‰ - og stendur annars bæði þetta og greinargerð þar að lútandi í nál. Þá er komið að því atriði, er snerti sambandið á milli frv. þessa og fasteignamatslaganna. Því verður ekki neitað, að það er náið samband þar á milli, ekki einasta að því er snertir matið, heldur líka skattinn sjálfan, í fasteignamatslögunum eru, eins og kunnugt er, öll hús leiguliða undanskilin skatti. Á þessu var í frv. gerð gagngerð breyting og jafn skattur lagður á öll hús. Þetta þótti nefndinni heldur geist farið, og hefir komið þar fram með þær miðlunartill., sem nál. ber með sjer og jeg gat um áðan. Hvað jarðabæturnar snertir, þá áleit nefndin ekki rjett að fara að kippa þeim inn aftur, því að slíkt yrði bara til að koma þar á ósamræmi á ný. - Jeg hefi annars rekið mig á það, að fasteignamatslögin eru í flestum greinum ómöguleg. Hafa auk þess orðið ýmsar breytingar á síðan, sem gera nauðsynlegt að breyta þeim ákvæðum, sem þar að lúta. Eins og jeg hefi minst á áður, voru hús leiguliða undanskilin skatti í þessum lögum, en þetta kemur víða illa við nú, þar sem þar hafa síðan orðið á miklar breytingar, og margir, sem voru leiguliðar, þegar fasteignamatslögin gengu í gildi, eru nú orðnir fasteignabændur og „vice versa. Það er að vísu ekki hægt að neita því, að sjálfsagt sje rjettmætt að gera mun á húsum leiguliða og fasteignabænda. En hinsvegar ber þess að gæta, að ef bygt er með ráðdeild og vel um alt búið, þá eru húsin í rauninni jafnverðmat sem þjóðareign, hvort sem þau eru eign bóndans eða eigi. Þar af leiðir, að ef rjett er að leggja skatt á hús sjálfseignarbænda, þá er og rjett að leggja nokkurn skatt á hús leiguliða. - Þá sje jeg ekki ástæðu til að taka fremur skatt af húsum þurrabúðarmanna í smásjávarþorpum en leiguliðum í sveit, og verð jeg að telja þann mun, sem þar hefir verið gerður á, bygðan á misskilningi. Nefndin vildi yfirleitt ekki binda sig við fasteignamatslögin, en reyndi að synda á milli skers og báru eins og frekast var unt. Hún ákvað, að rjett væri að skattleggja öll hús, en gerði þó nokkurn mismun á húsum leiguliða og fasteignabænda, eins og sjá má af nál. Er 11/2‰ ekki hærri skattur en svo, að ekki virðist ástæða fyrir leiguliða til umkvörtunar fyrir það. Að þessari niðurstöðu hefir þá nefndin komist. Jeg gæti auðvitað tekið margt fleira fram viðvíkjandi þessu, ef nægur væri tími, en álít þess varla þörf. Jeg skal játa, að varla getur skoðast ástæða til að undanskilja skattinum jarðabætur síðustu 10 ára, því að auðvitað er, að jarðabætur eru ekki óarðvænni eign en t. d. hús. En með því, að svo hefir verið ákveðið í fasteignamatslögunum, sem það er, þá þótti nefndinni varla hægt að rifta því, og rjúfa með því samræmi það, sem þar er fyrir, því að með því hlyti þeim grundvelli að verða hreyft, sem alt þetta er bygt á. Jeg hefi til gamans tekið hjer 3 jarðir til samanburðar. Ein er 40 hundraða jörð, sem er virt á 4000 kr. og skattskyld hús á 2000 kr. Sá bóndi, sem þar býr, verður að borga í skatt: Eftir fasteignamatslögunum . . kr. 24.00 - þessu frv - 31.95 - stjórnarfrv - 39.00 - Nd.-frv. - 30.75 Önnur jörðin er: Eftir fasteignamatslögunum..... .. kr. 34.00 - þessu frv - 32.90 - frv. stjórnarinnar .. .. - 28.40 - Nd.-frv - 24.40 Þriðja jörðin: Eftir fasteignamatslögunum .. -Kr. 34.00 - þessu frv .... - 24.00 - frv. stjórnarinnar ............. - 39.00 Nd.-frv. ................................ - 32.50 Þarna sjer maður, að tveir af mönnunum græða dálítið við það, að fasteignamatslögin eru ekki talin gilda, en sá fyrsti þarf að borga dálítið meira. Yfirleitt er það svo, að sveitabændur skaðast ekki, þótt gjaldið af lendum og lóðum sje haft 4‰ Fyrir þá er það ekki of hátt. Dálítið annað er það með lóðareigendur. Jeg vildi ekki fara að breyta þeirri reglu, sem stjórnin hefir tekið, að hafa lendur og lóðir í sama númeri, þótt jeg sje í vafa um, hvort það er fyllilega rjettlátt. Mín skoðun er, að lóðum sje fullmikið boðið með þessu 4‰ gjaldi. Jeg hefi kynt mjer matið í Reykjavík, og virðist það mjög skynsamlegt og sanngjarnt. En niðurstaðan verður sú, að þessi breyting, sem nefndin vill láta gera, hækkar fasteignaskattinn hjá mjer um 10 kr. Hann verður 60 kr., en 30 kr. er hann hjá stærsta bónda á Suðurlandsundirlendinu. Og hann er aðeins hálfdrættingur á við mig. En við þessu er ekkert hægt að gera, og lóðir eru líka arðberandi; hús á góðum lóðum eru leigð með mjög háu verði. Við förum fram á, að 9. gr. verði feld niður. Það er sams konar grein og feld var niður hjer í deildinni í frv. um lestagjald af skipum. Í henni er ákvæði um, að heimilt sje með ákvæði í fjárlögum að hækka eða lækka fasteignaskattinn fyrir 1 ár í senn. Ástæðan fyrir, að nefndin vill fella þetta niður, er sú, að hugsanlegt er, að það verði misbrúkað, ef hægt er að breyta skattinum með svo hægu móti. Væri gott, ef deildin gæti aðhylst brtt. nefndarinnar. Og jeg vona, að öllum deildarmönnum sje ljóst, að ekki dugir að færa skattinn niður. Engum dettur í hug að koma fram með frv., sem rýri tekjur ríkissjóðs. en mörg frv. hafa komið fram, sem fara í þá átt að auka þær, og því vona jeg, að deildin láti þetta frv. þannig frá sjer fara, að það gefi ekki af sjer minni tekjur en samkvæmt tillögum nefndarinnar. Hitt gæti komið til mála, að koma með brtt. til 3. umr., þar sem skatturinn væri eitthvað færður til, en aðalupphæðin hjeldist þó hin sama. Á eitt atriði vil jeg minnast, sem raunar kemur fremur við fasteignamatslögunum en þessum. Einn af göllum þeirra laga er sá, að þar sem talað er um endurmat, er þess alls ekki getið, að ný hús skuli metin. Bóndi getur heimtað nýtt mat, þegar jörð hans skemmist til muna, ef t. d. skriða fellur á hana. Stjórnin getur heimtað endurmat, þegar jarðir batna, sökum járnbrautarlagninga eða akbrautar, svo og ef ný kauptún rísa upp. En hvergi er talað um mat á nýjum húsum; það virðist hafa gleymst. Held jeg, að rjett væri að taka upp í lögin sjerstakt ákvæði um, að ný hús í kaupstöðum skuli metin, jafnóðum og þau byggjast, því að ef þau væru ekki metin fyr en næsta alment mat, eftir að bygging þeirra fer fram, gæti það orðið tekjumissir fyrir ríkið. Það væri t. d. hart að láta Eimskipafjelagshúsið og Sambandshúsið vera skattfrjáls í mörg ár, eða til næsta almenns fasteignamats. Þá mun jeg ekki segja meira að þessu sinni, en reiðubúinn er jeg til svara, ef einhver kynni að gera athugasemdir.

Sigurjón Friðjónsson Minn fyrirvari í þessu máli táknar í rauninni það, að jeg er á móti því, eins og það liggur fyrir. Að jeg hefi þó ekki komið með sjerstakt álit, eða sem sjerstakur nefndarhluti, stafar að sumu leyti af því, að jeg er ekki vonlaus um, að eitthvað megi lagfæra frv. til 3. umr., og að sumu leyti af því, að jeg hefi viljað vera háttv.frsm., sem hefir lagt mikla alúð við að lagfæra frv., heldur til stuðnings en vandræða, enda satt að segja búist við stuðningi af honum til meiri lagfæringar. Við þétta frv. eins og það nú liggur fyrir hefi jeg fyrst og fremst það að athuga, að skattur sá, sem hjer er verið að innleiða, siglir undir fölsku flaggi; er nefndur fasteignaskattur, en verður í rauninni afnotaskattur, samkv. 2. gr„ að því er snertir land og lóðir. Jeg skal nú ekki segja, að hann sje alveg rjettlaus sem afnotaskattur, en hann ætti þá að koma fram undir því nafni, svo að fær vegur væri fyrir rjett nefndan fasteignaskatt við hlið hans. Því af öllum sköttum álít jeg, að fasteignaskattur sje rjettmætastur og sanngjarnastur. Það var ekki að ástæðulausu, að orðið „staðfesta skapaðist í okkar gamla góða máli, og að hver sá, sem höfðingi vildi verða og láta að sjer kveða, byrjaði venjulega á því að fá sjer „staðfestu“. Því að þar sem annars er einstaklingseignarrjettur á jörð, er sá, sem engan á jarðarblettinn, nokkurskonar útlendingur, sem hvergi á höfði sínu að að halla, nema fyrir annara geðþótta eða náð, sem venjulegast er dýru verði keypt, og einmitt af þeim ástæðum er fasteign dýrmætari en nokkur önnur eign, og rjettmætari og sjálfsagðari gjaldstofn en hver eign önnur. Allir skynbærir menn ættu nú að vera farnir að sjá og skilja það fyrirbrigði, að alstaðar þar, sem fólk safnast saman og þjettbýlt verður, hækkar landið í verði, sökum hinnar vaxandi eftirspurnar, eigendum að kostnaðarlausu. Og hvað skyldi vera rjettmætari gjaldstofn en þannig tilkomið verðmæti, sem raunar er aðeins afleiðing af samstarfi þjóðfjelagsins, og að mínu áliti þess rjettmæt eign. Jeg get ekki sagt, að jeg sje ánægður með skattamálatillögur hæstv. stjórnar; það er síður en svo. En í þessu máli hefir hún þó tekið rjett spor í rjetta átt, þó að lítið væri, en háttv.Nd. hefir stigið það spor til baka, að því er virðist, af furðanlegu skilningsleysi á málinu. Finst mjer, að þessi hv. deild megi ekki óneydd láta minna kveða að sjer en svo, að stíga þar aftur jafnframt stjórninni, og helst framar, ef kostur er, og býst við, að fram komi tillaga í þá átt til 3. umr. frá mjer, eða ef til vill allri nefndinni eða einhverjum hluta hennar.

Guðmundur Ólafsson Háttv. 2. þm. G.- K. (B. K.) og jeg vorum algerlega sammála í þessu máli. Við skrifuðum báðir undir með fyrirvara, sökum þess, að okkur þótti of hátt farið með jarðir og lóðir, samanborið við hús, að láta borga 4/‰ af þeim. Ef til vill var rjett að hækka þetta eitthvað frá því, sem var í stjórnarfrv., þar sem nú er til ætlast, að 10 ára umbætur sjeu undanskildar skatti. Ekki er um annað að gera en undanskilja þær, þar sem fasteignamatsnefndarmennirnir, sem eiga sæti hjer í þessari háttv. deild, gáfu við 1. umr. þær upplýsingar, að þær hefðu verið færðar til reiknings í sumum sýslum, og að alt matið hefði verið miðað við, að það yrði gert. En að hækka skattinn upp í 4‰ þykir mjer of mikið, sjerstaklega þegar þess er gætt, að matið mun vera slæmt og óábyggilegt, eftir því, sem ráða mátti af orðum nefndarmannanna við 1. umr. 9. gr. gat að nokkru bætt úr þessu, ef hún hefði fengið að standa, því að þá var þó altaf hægt að hækka eða lækka skattinn með lítilli fyrirhöfn, ef þess reyndist þörf. Jeg er þess vegna algerlega á móti því að fella þá grein niður, eins og jeg og var á móti því að fella samskonar ákvæði niður úr lögunum um lestagjald af skipum. Mjer þykir undarlegt að miða skattinn við vissa upphæð, sem ríkissjóður þurfi nú endilega að fá, eins og mjer virtist hv.frsm. (G. G.) gera. Jeg er hræddur um, að skattinum yrði ekki sanngjarnlega niður jafnað, væri þeirri reglu oft fylgt. Enda ætti þá eftir þessari kenningu að fylgja sömu reglu við álagningu annara skatta. en það hefir ekki verið gert. Háttv. frsm. (G. G.) gerði mikið úr því á nefndarfundum, að við þyrftum að ná upp lausafjárskattinum með þessum skatti. en því er ekki svo farið, því að í stað hans kemur nýr skattur - tekjuskatturinn. - Og aldrei getur komið til mála, að rjett sje að borga lausafjárskatt af fasteign. Háttv. frsm. (G. G.) fór ekki vinsamlegum orðum um fasteignamatslögin, kallaði þau ,,óhæfileg“. Bjóst hann við, að þeim þyrfti að breyta. Lög þessi eru nú búin að standa tæp 6 ár. Á einu þingi er búið að laga þau, og úr því að þinginu hefir samt ekki tekist að gera þau góð, eða viðunandi, að dómi háttv.frsm., efast jeg um, að því muni nokkurntíma takast það. Annars virðast lögin, sem koma frá þinginu, oft ekki góð, þegar farið er að framkvæma þau, ef það eru þá lögin, en ekki framkvæmd þeirra, sem ekki er góð.  (Jóh. Jóh.: Það vill nú víða brenna við)  . Getur verið, jeg þekki best hjer, og veit, að altaf er verið að sjóða lögin upp aftur og aftur, og efast jeg um, að jafnslæmt sje það annarsstaðar. Jeg held því fram, að skatturinn megi ekki eingöngu miðast við þarfir ríkissjóðs nú, eins og hann er líka varlega notaður, og þegar ákveða eigi skattupphæðina, verði að taka tillit til þess, að matið er gert til 10 ára, og mikil líkindi eru til, að fasteignir manna muni á því tímabili lækka í verði. Verði ekkert tillit tekið til þessa, má búast við, að þetta verði allsæmilegur skattur fyrir ríkissjóð, en alltilfinnanlegur og jafnvel ranglátur fyrir þá, sem greiða eiga, að minsta kosti er nokkuð kemur fram á þetta fyrsta árabil, sem skatturinn er ákveðinn fyrir. Þá hefi jeg tekið fram, hvað jeg hefi út á frv. að setja eins og það kemur frá nefndinni, og mun jeg ekki eyða fleiri orðum um málið að svo stöddu.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg get þakkað háttv. nefnd fyrir meðferð hennar á frv. Skilur ekki mikið frv. stjórnarinnar og tillögur nefndarinnar, því að þótt hún hafi fært gjaldið af jörðum og lóðum upp í 4‰, þá er það að athuga, að umbætur síðustu 10 ára skulu dregnar frá skatti, en svo var ekki í stjórnarfrv., og gjaldið af húsum í sveitum er lækkað um 1/2‰. Brtt. eru ekki svo fjarri stjórnarfrv., að það taki því að tala mikið um þær. Hitt játa jeg, að jeg sje ekki, að brtt. sjeu til bóta. Jeg get viðurkent, að rjett sje að sleppa 10 ára umbótum næstu 10 ár. úr því að upplýst er af yfirfasteignamatsmönnum þeim, sem hjer eiga sæti í þessari háttv. deild, að það mundi valda ósamræmi að taka þær með. En mjer fyndist ætti að standa í breytingartill., að þetta ákvæði gilti aðeins meðan þetta mat er í gildi. Jeg get gengið inn á lækkun á húsum í sveit, svo framarlega sem nefndin álítur, að hús þar sjeu hærra metin en hús í kaupstöðum og kauptúnum, miðað við hvað líklegt er að þau seldust, en annars alls ekki. Því að ef alt er metið eftir þessum mælikvarða, eiga öll hús að vera með sama skatti. Jeg skil ekki setninguna „sem er einstakra manna eign“ í brtt. nefndarinnar við 2. gr. Jeg held að hún sje óþörf og geri ekki annað en villa, því að annarsstaðar (í 3. gr.) er tekið fram, hver hús eru undanskilin skatti, og þau hús, sem ekki eru talin þar upp, eru skattskyld. Jeg held að þessa setningu ætti að fella burtu fyrir 3. umr. Viðvíkjandi því, að skatturinn sje lægri eftir stjórnarfrv. en gildandi fasteignamatslögum, þá hygg jeg að svo sje ekki. Mjer skilst, að eftir fasteignamatslögunum hafi átt að draga frá skattskyldu verði húsanna allar veðskuldir. Ef svo er, þá er skatturinn eftir stjórnarfrv. sem næst jafnhár, eins og ef engu hefði verið breytt. Jeg er fullkomlega samþykkur því, er háttv.frsm. (G. G.) sagði um húsin. Langt er síðan jeg hefi sjeð, að engin meining er í þessum mun á skattfrjálsum og skattskyldum húsum í sveit. Það er rjett, að fasteignamatslögunum þarf að breyta. Jeg hefi altaf haldið, að það þyrfti að gerast á þessu þingi, en það getur nú ekki komið til mála hjeðan af. Jeg hafði búist við áliti um málið frá fast eignamatsnefnd, en það hefir ekki komið. - Jeg hefi tekið eftir því, sem háttv.frsm. (G. G.) var að tala um, að hvergi er beint tekið fram í fasteignamatslögunum, að ný hús skuli metin, en þó held jeg að hægt sje að fá þau metin samkvæmt þeim. En mat á nýjum húsum samkvæmt þeim verður dýrt, og getur verið óþægilegt í framkvæmdinni. Matsmennirnir geta t. d. búið hvor á sínum sýsluenda. Þess vegna vil jeg spyrja nefndina, hvort hún vildi ekki koma inn í frv. fyrir 3. umr. ákvæði um, að úttektarmenn í sveitum meti ný hús þar, en þar sem þeir eru ekki til, skipaði stjórnarráðið 2 menn til að hafa þetta starf með höndum. Á þennan hátt yrði matið ódýrara. Auðvitað yrði það ekki jafntrygt með þessu móti, en þó ætti það aldrei að þurfa að verða að skaða, þar sem mat þeirra mundi ekki standa nema í nokkur ár, í hæsta lagi 8. Háttvirtur 1. landskjörinn varaþingmaður (S. F.) sagði, að frv. sigldi undir fölsku flaggi með þessari fyrirsögn, sem það nú hefir, þar sem skatturinn greiðist að sumu leyti af leiguliðum. Þetta finst mjer ekki rjett, því að fyrirsögnin segir ekkert um, af hverjum skatturinn skuli greiddur. Annars vil jeg taka það fram, að sú breyting, sem veldur óánægju háttv. 1. landsk.varaþm. (S. F.), er sett inn í hv.Nd., svo að jeg hefi ekki beina ástæðu til að verja hana, en vil samt ráða frá að breyta skattgreiðsluákvæðinu aftur í þessari hv. deild, vegna þess, að breyting sú, er hjer um ræðir, var samþ. í Nd. með miklum meiri hluta. Breyting hjer mundi því valda hrakningi milli deilda.

Frsm. (Guðjón Guðlaugsson) Það er ekki mikið, sem jeg þarf að svara. Það er ekki margt, sem andmælt hefir verið, en einungis bent á nokkur atriði, sem nefndin mun athuga og taka til greina, ef þörf þykir. Jeg hefi athugað aths. háttv. 1. landsk.varaþm. (S. F.), um að frv. beri ekki rjett nafn. Jeg er honum þar sammála, að það er ekki sama afnotaskattur og fasteignaskattur. Sjerstaklega þar sem sú breyting hefir verið gerð á frv., að skatturinn skuli greiðast af leiguliðum. Jarðir eru nú leigðar með byggingarbrjefi, og í því er tekið fram, að skattur skuli greiddur. Annars eru lóðagjöldin mjög misjöfn. Einkanlega eru þau það, þar sem lóðir voru fyrst teknar í kaupstöðum fyrir lágt verð, og menn voru því fegnir. ef þeir gátu leigt aftur út lóð og lóð, og þær hækkuðu í verði, eftir því sem á leið og meira bygðist. Sumstaðar eru því allar lóðirnar í kaupstöðum metnar með jörðinni. Jeg hefi átt heima á Hólmavík. Sjálf jörðin var seld, en eigandinn gætti þess að halda eftir tanganum með öllum lóðunum. Jeg leit svo á, að það væri eigandinn, sem borga ætti skattinn, en ekki leigjandinn. Háttv. 1. þm. Húnv. (G. Ó.) fanst skatturinn vera of hár. Hann vildi ekki hafa það fyrir mælikvarða, hve mikið ríkissjóður þyrfti. Til hvers er þá verið að hækka vörutoll? Er það ekki vegna þess, að við vitum, að ríkissjóður þarfnast þess? Það verður að haga þessu þannig, að ríkissjóður fái ekki minna en áður. Jeg held því fram, að ef lóðaskatturinn yrði reiknaður eftir því, sem stjórnin stakk upp á, 3‰, en ekki 4‰, eins og nefndin vill, þá muni tekjur ríkisins minka. Hann sagði, að matið væri slæmt. Það er alveg rjett; matið er alt annað en gott, enda þótt nefndin hafi kappkostað að gera matið sem allra rjettlátast. En hitt er víst, að það er ekki of hátt. Ef skakki er, þá er hann sá, að það sje of lágt, og það er óhætt þess vegna að hafa það 4‰, í stað 3‰. Enda sjest það ljóslega af dæminu, sem jeg tók áðan, að það skuli ekki þurfa að borga nema 29 kr. af 60 hundr. jörð með húsum og öðru, sem jörðinni tilheyrir. Jörð upp á 6000 kr. og hús fyrir 3000 kr. skuli eiga einungis að greiða tæpar 30 kr. í skatt, það sjá allir, að ekki er sjerlega hátt. Þá mintist hann á lausafjárskatt. Jeg hafði nú gleymt að tala um hann við framsöguna. Það er rjett, að það á ekki að blanda inn í þetta lausafjárskatti, sem tekjuskatti, en jeg vil þó aðeins benda á, að lausafjárskattur er nú tekjuskattur. Ef þm. (G. Ó.) hefir setið í skattanefnd í sveit - jeg veit ekki hvort hann hefir gert það -, þá þekkir hann eflaust vel, að ekki er gott að leggja skatt á menn, sem ekki hafa neinar fastar tekjur, og er erfitt að meta það, þar eð maður hefir ekki eftir neinu ákveðnu að fara. Hins vegar er það auðvelt að leggja skatta á menn, ef menn vita hve mikinn arð þeir hafa í aðra hönd. Jeg skal taka dæmi. Það er prestur, sem hefir 1700 kr. árslaun, en hefir fyrir 10 börnum að sjá. Hann þarf að borga skatt. Jeg tek 1700 kr. laun, þar eð í launalögunum voru laun presta 13–1700 kr. á ári. En annar einhleypur bóndi, sem engar fastar tekjur hefir, þarf sjaldan að borga nema lítinn sem engan skatt.

Guðmundur Ólafsson Háttv. frsm.fjhn. (G. G.) sagði, að aukatekjur ríkissjóðs hefðu verið hækkaðar um helming, en það er ekki rjett, því að það af tekjunum, sem hefir sjálfkrafa hækkað af völdum dýrtíðarinnar, er látið halda sjer. Vill hann því ákveða þennan skatt eftir þörfum ríkissjóðs. Þá ætti að vera viðhöfð þessi sama aðferð við aðra skatta, og ákveða þá árlega. Hann sagði, að ef væri nokkur skakki á matinu, þá væri hann sá, að það væri of lágt. Um þetta efast jeg mjög, og jeg kann mjög illa við það, að þeim tekjum, sem ekki nást með lausafjárskatti, eigi að ná upp með fasteignaskatti. Það gladdi mig að heyra, að nefndin taldi 2. gr. frv. lakari eins og hún kom frá Nd. heldur en hún var upphaflega í stjórnarfrv., en hæstv. fjrh. (M. G.) sagði, að það þýddi ekki að breyta þessu aftur hjer, þar eð það hefði verið samþ. þannig með miklum atkvæðamun í Nd., og verður þá þessi deild líklega að beygja sig eins og oftar.

Forseti (G. B.) Frv. þetta var í sjávarútvegsnefnd í háttv.Nd., og legg jeg til, að því verði vísað til sömu nefndar í þessari deild.