Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og grg. þessa frv. ber með sér, þá hefur það verið flutt á tveim síðustu þingum, en ekki hlotið fullnaðarafgreiðslu. Það var samþykkt hér í Nd., en í Ed. var því vísað til ríkisstj. með rökstuddri dagskrá til undirbúnings, og var gert svo ráð fyrir, að athugun hjá ríkisstj. yrði lokið fyrir þetta þing. Eftir að ég kom til þings í haust, fór ég að kynna mér, hvað ríkisstj. hefði gert, og komst þá að því, að undirbúningur var ekki hafinn og ekkert hafði verið gert í málinu. Þess vegna höfum við flm. lagt málið fram á ný, því að við lítum svo á, að þær breytingar, sem frv. gerir ráð fyrir, séu mjög nauðsynlegar, en þær eru fólgnar í því að hækka sektarákvæði laganna og færa þau til samræmis við samsvarandi ákvæði í l. um bann við botnvörpuveiðum í landhelgi. Auk þess höfum við tekið það upp um skip, sem fá afla án þess að veiða hann sjálf, að sektarákvæðin nái einnig til slíkra skipa, en það er ógreinilegt, eins og lögin nú eru, að sektarákvæðin nái til annarra skipa en þeirra, sem beinan þátt eiga í veiðunum. Sé ég svo ekki ástæðu fyrir hönd okkar flm. að fara um þetta fleiri orðum, en vildi mælast til þess, að sjútvn. fengi þetta mál til athugunar að lokinni þessari umr. Ég geri ráð fyrir, að meðlimir sjútvn. ræði málið við viðkomandi ráðuneyti, og hafi þá orðið einhver undirbúningur af hálfu ríkisstj., þá takist samstarf milli n. og þess ráðh., sem mál þetta heyrir undir.



Herra forseti. Hv. andstæðingar þessa frv. munu nú hafa haldið hér 7 tíma ræður samtals meðan við flm. höfum látið okkur nægja 2 tíma til að tala okkar máli. Ég verð að segja það að þessar löngu ræður hafa verið furðulega kraftlitlar, og má segja um þær eins og skáldið kvað: „Alltaf í þynnra að þynna þynnkuna allra hinna.“ Það hafa alltaf verið tekin upp sömu orðin og sömu hugsanirnar af hverjum ræðumanninum eftir annan. Ég mun nú mjög stilla máli mínu í hóf, því að það er eðlilegt, að þessari umr. fari að ljúka og málið verði athugað í n. Þó neyðist ég til að svara þrem hv. þm. að nokkru. Hv. 2. þm. N-M. (HÁ) var alveg óþarfi að snúa út úr ummælum mínum um ferð Mývetninganna til Húsavíkur. Með prestlegum tón talaði hann um, að þeir hefðu brotið l. og aldrei beðið þess bætur. Ég hélt að hv. þm. hefði vitað, að þetta var 1912, en bannið komst ekki á fyrr en 1915, og var því ekki um það að ræða, að þessir menn brytu landslög. Hann undraðist, að ég skyldi nefna þetta dæmi en ég mun síðar koma að því hvers vegna ég nefndi það. Þá var það annað atriði hjá hv. 2. þm. N-M. Hann talaði um unnendur áfengis og taldi að þeir ættu að vera ánægðir með sinn hlut, og væri bindindismönnum ekki of gott, þó að þeir fengju að halda eftir sínu eina vigt. Ég mótmæli því, er hann talar um unnendur áfengis. Ég er enginn unnandi áfengis og skyldi glaður sökkva öllu áfengi út í hafsauga, ef slíkt væri mögulegt. En það er bara ekki hægt og það verður að kenna fólkinu að fara með vín af skynsemi og ég kann ekki við þann hroka, sem lýsir sér í því, þegar hv. 2. þm. N-M. er að tala um unnendur áfengis. Það er sama hugsun og hjá tollheimtumanninum: „Guð, ég þakka þér, að ég er ekki eins og aðrir menn.“ Þetta á við alla þá, sem mælt hafa gegn frv. í þessari hv. d. Það væri gott fyrir bindindismenn. sem ég met mikils, ef þeir gerðu sér það ljóst, að hægt er að meta menn. þótt þeir hafa einhverja ágalla. Það var einkennandi, að langur kafli ræðu hans var um það, að ég hefði orðið tvísaga þar sem ég hafði sagt mig andstæðan banni, en jafnframt, að ég bæri virðingu fyrir bindindismönnum. Það er nú einu sinni svo, að þegar bindindismenn tala um áfengi, þá er eins og ullarflóki leggist yfir heilabúið og þeir tala lítið um það, sem málinu kemur við. Ef hér væri um það að ræða að brjóta niður þeirra síðasta vígi með því að leyfa áfengt öl, væri andstaða þeirra eðlileg. En hér er bara ekki um neitt vígi að ræða. Eitt sinn var hér algert aðflutningsbann. Bitur sannleikur reynslunnar kenndi okkur, að það var óframkvæmanlegt. Vegna þess og vegna viðskipta okkar við aðrar þjóðir var það afnumið. Þetta er alvarlegt mál, sem ekki er ástæða til að tala um af léttúð og ósanngirni. Málið verður ekki afgr. á svo einfaldan hátt að segja, að annars vegar séu unnendur áfengis, en hins vegar heilagir menn, sem alltaf hafi á réttu að standa. Ég mun reyna að stytta mjög mál mitt og læt því þetta nægja hvað við kemur ræðu hv. 2. þm. N-M. Hv. þm. A-Sk. (PÞ) hélt hér fimm kortéra ræðu í þessu máli fyrir nokkrum dögum. Hann var með svo mikið af tölum, að það lá við að mann sundlaði, enda var hv. þm. orðinn áttavilltur sjálfur og næstum drukknaður í þessu öllu saman. Hann ætlaði að sanna það, að ástandið í áfengismálunum væri verra nú en á bannárunum 1916–1920 og byggði sönnun sína á því að þá hefði samkvæmt Hagtíðindum neyzla áfengis verið 0,4 l. á mann á ári, en nú væri neyzlan um 4 l. Ég verð að segja það, að það getur verið gott að styðjast við tölur, en ef ekkert er að því gáð, hvað bak við þær býr, eru þær einskis virði. Hv. þm. er yngri maður en ég, en ég og margir aðrir muna, hvernig ástandið var á þessum árum. Við munum vínsmyglið, tollsvikna áfengið og bruggstöðvarnar. Nú er hins vegar það áfengi smáræði, sem kemur aðrar leiðir en löglegt er. Svona á ekki að nota tölur. Þetta er ekkert annað en klór í bakkann, og hv. þm. hefur víst fundið það sjálfur, því að hann ætlaði að fullkomna þetta með tölum, er áttu að sýna að ölneyzlan hafði vaxið á síðustu árum og þar með neyzla sterkra drykkja. Hvað segja tölurnar um ölnotkunin árin 1941–1945? Þær bera það með sér, að neyzlan hefur verið hin sama öll árin. Hv. þm. fór rangt með eina tölu, en það hefur nú sennilega verið mislestur. Tölurnar líta þannig út: 1941 12,9 l., 1942 13,8 l., 1943 13,1 l., 1944 13,2 l. og 1945 13.5 l. Meðaltal tveggja fyrstu áranna er 13,35 l. og meðaltal tveggja þeirra síðustu 13,35 l., og hv. þm. ætlar að sanna með þessu, að ölneyzlan hafi vaxið! Mér ofbýður, að mönnum skuli boðið upp á annað eins og þetta, þótt því sé alveg sleppt, að neyzla á „Agli sterka“ sannar ekkert um neyzlu sterkra drykkja. Það er líka svo, að ölneyzlan er óbreytt, en neyzla sterkra drykkja hefur stórvaxið. Andstæðingar frv. fullyrða hins vegar, að öl auki neyzlu sterkra drykkja. Hve alvarlegt ástandið er í áfengismálunum, þurfti ég ekki að láta hv. þm. A-Sk. segja mér. En það er ekki vegna áfenga ölsins. því að það hefur ekki verið til. Hann segir, að ástandið sé nú verra en það hafi nokkru sinni verið áður, og það má vel vera. En einmitt áður en aðflutningsbannið var sett, var hægt að fá öl af þessum styrkleika, og það var eina tímabilið, sem áfengisnotkun minnkaði, og áhrifaalda var risin til þess að sporna við misnotkun með frjálsri bindindisstarfsemi. Ég ætla svo ekki að fara frekar út í ræðu hv. þm. A-Sk. Ég vildi bara benda á, að það er varasamt að nota tölur án þess að lesa inn í þær, það sem á bak við býr, en það láðist hv. þm., eins og ég hef sannað. Þá var það hv. 6. þm. Reykv. (SigfS). Ræða hans stóð álíka lengi og ræða hv. þm. A-Sk., eða í klukkutíma og fimmtán mínútur. Hv. þm. er prestlærður. Ekki veit ég, hvort hann hefur vígslu hlotið, en víst er það, að hann notaði þau prestlegheit, sem hann átti til. Hann tók mig á hné sér eins og drenghnokka, skjallaði mig og sagði, að ég væri góður maður, sem ekki ætti heima í sama söfnuði og hv. 1. flm.

Þetta er dagsatt.

, sem væri vondur maður. Eftir þessa föðurlegu viðvörun kom svo hirtingin, eins og nærri má geta. Hv. þm. sagði, að ég væri með gorgeir, ætlaði mér að einoka alla heilbrigða skynsemi og hefði farið rangt með atriði úr ræðu hans. Samtímis klappaði hann mér og varaði mig við vondum félagsskap. Ég vil bara segja hv. þm. það, að honum er bezt að hugsa um sinn félagsskap, sem hann hefur ofurselt sig, en ekki þann, sem ég vel mér. Það er gott að vera siðameistari og fara ævinlega rétt með, en það hendir, að þeir sem setja sig á háan hest, detta sjálfir í þann pytt, sem þeir eru að kúklast í kringum. Hann datt sjálfur í þann pytt hvað eftir annað. Hann byrjaði með því að halda því fram, að ég þættist einn hafa heilbrigða skynsemi í þessum málum, og sagði þetta víst átta eða tíu sinnum. Ég vil bara segja það, að þetta er tilbúningur hv. þm. Með leyfi hæstv. forseta vil ég leyfa mér að lesa upp það, sem skrifarinn hefur tekið upp eftir mér í þessu sambandi, en við það hef ég ekkert að athuga: „Ég vil taka fram, að það, sem fyrst og fremst kemur mér til að vera með frv., er það, að ég vil líta á hlutina með heilbrigðri skynsemi, en ég álít, að það skorti nokkuð á heilbrigða skynsemi hjá þeim. sem líta á það sem einhvern óskaplegan hlut, ef við eigum nú að fá öl með 4% af áfengismagni, þegar við höfum fyrir allar víntegundir, allt frá sterkustu drykkjum og niður í léttustu borðvín.“ Ég bið hv. þm. að athuga, hvort af þessu leiðir, að ég þykist einn hafa heilbrigða skynsemi. Ef það er hins vegar glæpur að minnast á heilbrigða skynsemi í þessari hv. d., þá er vandfarið og erfitt að haga orðum sínum svo, að maður meiði ekki viðkvæmar tilfinningar. Annars verð ég að segja það, að ég kunni illa tali hv. þm. um það, að ég væri á einhverju öðru þroskastigi en hv. 1. flm. þessa frv. Mér datt í hug Gróa gamla á Leiti. Hún kvaddi jafnan með því að segja: „Verið þið nú blessuð og sæl og þakka ykkur góðar gjafir.“ En þegar til þess næsta kom, sagði hún: „Ekkert var mér gefið, sem að gagni kæmi.“ Mér datt í hug, að hv. þm. væri alveg ímynd Gróu. Þá talaði hv. 6. þm. Reykv. um tvísöng minn gagnvart bindindismönnum landsins og vildi leggja málið þannig út, að ég væri óheill og í rauninni á móti frv., en fylgdi því þó vegna mikillar ástar á víni. Ég verð að segja, að ég skil ekki þetta. Þekkir hv. þm. ekki einhvern mann, sem hefur gert eitthvað af sér, en er að öðru leyti hinn prýðilegasti maður? Það er ekkert óvenjulegt, menn eru nú einu sinni þannig gerðir. Ég met starf bindindismanna, en ég tel, að þeir hafi misstigið sig algerlega er þeir reyndu að koma á aðflutningsbanni á áfengi og tókst það. Þetta getur vel farið saman. Ég er samþykkur bindindismönnum hvað frjálsa bindindisstarfsemi snertir. Þeir hafa bjargað mörgum manninum, sem var á hraðri leið til glötunar. Ég virði þá fyrir þetta, en ég er þeim jafnandvígur hvað viðkemur algeru aðflutningsbanni á áfengi. Ég tel, að bannið hafi verið glappaskot, sem þjóðin á enn eftir að hljóta stórtjón af. Ef aldrei hefði verið bann, væri aðstaðan nú öll önnur. Ég vona, að hv. þm. skilji það, að það má í senn þakka bindindismönnum fyrir það, sem þeir hafa vel gert, og víta þá fyrir það, sem miður hefur farið í starfi þeirra. Þá hélt hv. 6. þm. Reykv. því fram, að ég hefði rangfært orð hans um stefnubreytingu í áfengismálunum árin eftir bannið. Fyrst talaði hann um árið 1918, en síðar 1922. Ég þakka honum fyrir það að viðurkenna, að aðflutningsbannið hafi strax þá sýnt, að það kom ekki að haldi. Það er bara fyrirsláttur að ætla að kenna læknabrennivíninu og konsúlabrennivíninu um þetta. Þjóðin sætti sig ekki við bannlögin og lögbrot, smygl og brugg voru daglegt brauð. Þetta er aðalatriðið. Ég skil hins vegar vel, að hv. þm., sem er mikill fylgjandi aðflutningsbanns, sjái eftir því að hafa viðurkennt að bannlögin brugðust strax, áður en Spánarundanþágan kom til. Hv. þm. býsnaðist yfir því sem smámunum, að bindindismenn vildu ekki leyfa minna en þriggja pela flöskur. Þriggja pela flaskan er svo táknræn í þessu sambandi. Hún mætti verða eins konar minnisvarði um þann þátt áfengismálanna. sem snýr að banninu. Jónas Jónasson frá Hrafnagili samdi eitt sinn sögu um þessa heilflösku. Það var góður og gamall sveitakarl, sem var vanur að fá sér á pela, þegar hann fór í kaupstaðinn, og gæddi sér á þessu á heimleiðinni. Svo gat hann ekki lengur fengið á pelann, en varð að kaupa heila flösku. Hann keypti hana, lauk úr henni á heimleiðinni og kom heim blindfullur og barði konuna og dró hana á hárinu. Þessi saga Jónasar er engin tilviljun. Hún er sótt beint í mannlífið. Hún er dæmi þess, hve vitlaust má halda á málunum, þótt góður vilji sé fyrir hendi, ef heilbrigð skynsemi fær ekki að ráða. Hv. 6. þm. Reykv. var með langar útleggingar í sambandi við það, að ég hefði sagt, að bannmenn legðu of mikla áherzlu á að segja: „Þú skalt ekki!“, en hugsuðu minna um, að menn þyrftu að læra að fara með vín. Hann spurði, hvernig fara mundi, ef aldrei væri sagt: „Þú skalt ekki!“ En svo segir hann, að bönnin megi ekki ganga út fyrir það, sem mikill meiri hluti fólksins vill. Það er mergurinn málsins. En hvenær sannfærast bannmenn sjálfir um það, að það er ekki hljómgrunnur fyrir banni? Ég álít líka, að það væri glópska að setja hér aðflutningsbann, þótt hægt væri meðan ekki er bann í helztu nágrannalöndum okkar. Allir verða að læra að venjast lífinu, freistingum þess, eins og prestarnir segja, sem ekki eru annað en lífið sjálft, eins og það er upp og ofan. Þeir, sem ekki læra það, eiga það á hættu að falla og falla djúpt. Ég á sjálfur unglinga, sem eru á þessu svo kallaða hættuskeiði, og ég tel, að ég eigi eins mikla ábyrgðartilfinningu og hver annar hvað snertir velferð barna minna. Ég segi það kaldur og ákveðinn, að ég er óhræddari að senda börn mín út í heim, þar sem vín er haft um hönd, ef þau vita, að áfengi er ekki eitur, heldur hlutur, sem menn verða að læra að umgangast og fara með eins og skynsemi gæddar verur, en ekki eins og heimskingjar. ,Þetta er meðal annars ástæðan til þess, að ég flyt ölfrv: Eins og áfengismálum okkar er háttað er engin ástæða til þess, að öl sé hér ekki á boðstólum. Og sé ölið sjálft eins hættulegt og andmælendur þessa máls vilja vera láta, - svo að mér virðist, að brennivínið sé bara barnaleikur hjá þessu öli, sem geti spillt og eyðilagt alla - þá vil ég heldur að börn mín alist upp við, að áfengt öl sé til hér í okkar þjóðfélagi og þau þar viti, hvernig það er. Ég vil heldur senda þau út í heiminn með þá reynslu að baki að hafa þekki slíkt öl hér á landi en með því að hafa ekkert vitað um þetta. Það er þarna, sem mig og andstæðinga þessa máls skilur mest, um þetta atriði. Þessa skoðun mína er ég tilbúinn að verja hvar sem er. Og ég dæmi hér út frá því, sem ég hef getað gert mér skiljanlegt, að rétt væri í þessu máli, og af fullri ábyrgðartilfinningu á allan hátt, vegna þess að ég á börn, sem mér er ekki óannara um en öðrum foreldrum um sín börn. Þess vegna getur ekkert haggað mínum skoðunum í þessu. Það hefur ekki verið reynt að hagga því, að ég hélt því fram, að börn, sem alast upp á heimilum, þar sem vel er farið með áfengi, virðast betur fallin til þess að standa á móti áfengisnautn en börn, sem alin eru upp við óskaplega ströng ákvæði í þessu efni, þar sem aldrei má nefna áfengi öðruvísi en í sömu merkingu og erkióvininn. Ég mun ekki tala aftur í þessu máli. Ég er búinn að segja mína skoðun á málinu og hvers vegna ég hef gerzt meðflm. að ölfrv., og ég mun verja þá afstöðu á öðrum vettvangi málsins og við seinni umr. hér í hv. þd.

Seinni umr. verður aldrei


            



Herra forseti. Umr. um þetta mál eru nú búnar að standa allmargar klst. En af því að hér er um mikið alvörumál að ræða, get ég ekki stillt mig um að láta mína skoðun á málinu í ljós með örfáum orðum. Inn í umr. um þetta mál hefur verið blandað ýmsum atriðum í sambandi við áfengismál almennt, banni og ekki banni o. fl. Því hefur verið haldið fram af ýmsum hér, að bannið, sem ríkjandi var hér fyrir nokkrum árum, hafi verið hin mesta bölvun og ógæfa fyrir þjóðina. Hins vegar hafi ástandið eftir bannið ekki verið gott, og ástandið sem nú er í áfengismálunum hjá okkur, sé fyrir neðan allar hellur og ástæða sé til að vinna bót þar á. En höfuðröksemd þeirra manna, sem barizt hafa á móti banninu, hefur verið sú að bannið væri skaðlegt fyrir þjóðina af því, að menn væru nú einu sinni svo gerðir, að þeir vildu mjög gjarna gera það, sem þeim væri bannað að gera. Svona röksemdafærsla hefur alltaf verið af hálfu þeirra manna, sem hafa verið á móti banni. Ég get ekki að því gert, að mér finnst þessi röksemd alltaf ákaflega hlægileg og hliðstæð því, að sagt væri að af því að 1. eru til, sem banna að stela, þá steli menn. Mér finnst það líka harla einkennilegt í sambandi við þann málflutning, sem hér hefur verið viðhafður, að þegar það er viðurkennt af öllum, sem talað hafa, jafnt flm. frv. og hinum, sem verið hafa á móti því, að ástandið í áfengismálum þjóðarinnar sé svo slæmt, að ekki sé við unandi, þá sé talað um það sem í hreinni alvöru sé, að leiðin til þess að bæta ástandið í þessu efni sé fólgin í því, að gerð sé ráðstöfun til þess að rétta að þjóðinni meira áfengi. M. ö. o. er því haldið fram, að það þurfi að skapa betri umgengnismenningu og koma til vegar, að frjálslega sé farið með áfengi. Og ráðið til þessa á að vera það að koma með þetta áfenga öl, og því er haldið fram, að þá muni skapast sú menning hjá okkur, að við getum, farið vel með áfengi. Ég get ekki mótmælt því, að það þekkist börn. sem alizt hafa upp á heimilum reglumanna. en hafa ekki farið betur með áfengi en börn hinna, sem hafa haft eitthvað vín með höndum. En hér hefur þó ekkert dæmi verið tekið fram þessu til sönnunar. Og ég hygg, að ef málið væri krufið til mergjar, mundi reynslan yfirleitt sýna það gagnstæða, að börn, sem alin eru upp á heimilum bindindismanna, fari yfirleitt betur með áfengi en hin, sem alast upp þar, sem áfengi er til muna haft um hönd. Enda er það eðlilegt, því að auðvitað eru börn, sem alast upp á heimilum bindindismanna, uppfrædd um skaðsemi áfengisins. En þar, sem börn sjá áfengi haft með höndum, freistast þau fremur til þess að taka fyrsta sopann, sem oft leiðir til þess, að meira er af áfengi um hönd haft. Eitt af því, sem fært er fram til stuðnings þessu máli, er það að sagt er, að bæta þurfi siðmenningu Íslendinga. Og er því haldið fram, að ástandið í áfengismálunum hjá okkur mundi batna, ef þjóðin hefði aðgang að áfengu öll. Mér finnst einkennilegt að halda því fram, að ef allir, bæði ungir og gamlir, eiga aðgang að áfengu öli og neyta þess, þá muni menningarsiðirnir fegrast og batna í landinu. Mér virðist reynslan hafa verið sú, að þegar byrjað er að neyta áfengis, jafnvel þó að í litlum stíl sé, þá skapist að jafnaði við það meiri og meiri áfengisþorsti. Og ég man, þegar barizt var á móti banni., að þá var ein röksemdafærslan sú, að léttu vínin í landinu væru orsök þess, hve margir unglingar neyttu áfengis. Það yrði að taka bannið burt, til þess að sterku vínin yrðu til þess, að þegar fólk bragðaði þau, þá mundi það ekki drekka vín eftir að hafa í fyrsta sinn drukkið þau. Nú er bannið afnumið, og mér skilst, að af sömu aðilum, formælendum afnáms þess, sé nú sagt, að það þurfi að koma með létt áfengt öl, því að það mundi verða til þess að minnka neyzlu sterkra drykkja. Þetta finnst mér vera fullkomin svikamylla í gangi, því að hér finnst mér, að menn beiti þeim málflutningi, sem ekki skyldi, til þess að rugla hina margumtöluðu heilbrigðu skynsemi. Ein höfuðröksemdafærslan fyrir þessu frv. á að vera sú, að hjá þjóðum, sem hafa haft með höndum áfengt öl í áratugi, hafi skapazt meiri umgengnismenning í sambandi við meðferð áfengis. Ein af þeim þjóðum, sem hafa haft áfengt öl í langan tíma, eru Bretar. Og mér virðist menning þeirrar þjóðar á því svíði ekki vera sú, að hún sé eftirsóknarverð fyrir Íslendinga. Mjög víða þar meðal verkamanna, bæði í bæjum og meðal námuverkamanna og sömuleiðis í hafnarborgunum, er það algengur siður, að vinnandi menn hverfa frá starfi sínu á kvöldin og fara á bjórkrárnar og eru þar fram á nótt. Þar er það svo í mörgum tilfellum, að heimilislífið er lagt í rústir þannig einmitt með áfengu öli. Og ég held, að hér sé ekki um það fordæmi að ræða, sem sérstaklega sé vert að sækjast eftir að hafa til fyrirmyndar hér. Ef við samþykktum þetta frv., mundi það verða til þess, að áfengt öl yrði bruggað hér á landi. Og ef svo færi, þá mundum við sjá, að áfengisnautn í landinu mundi stóraukast. Og ég álít það hið hættulegasta í því efnt, að þá mundi áfengisneyzla hjá unglingum stórum aukast. Ég tel því, að það bezta, sem hv. þd. gerði við þetta frv. - og það réttasta, - væri að fella það nú strax við 1. umr.



Herra forseti Aðeins örfá orð. Ég get verið sammála hv. 1. þm. Skagf. (StgrSt) um að það eigi nú senn að ljúka þessari umr. Og það er ekki að ófyrirsynju, að hv. flm. þessa frv. óska eftir því, því að þeir eru komnir í svo mikil rökþrot með þetta mál, að það er vitanlegt að þeirra hlutur verður því verri sem þessar umr. standa lengur. Hv. 1. þm. Skagf. kvartar undan því, að ég hefði snúið út úr þeim orðum hans, þar sem hann sagði frá þessu ævintýri þeirra í Mývatnssveitinni með kútinn. Það var ekki ásetningur minn að snúa út úr því, og ég held, að hv. ræðumaður eigi þar sökina sjálfur, því að hann vildi hafa þetta sem dæmi um það, hversu bannl. væru óhafandi í landinu, þar sem saklausir sveitapiltar hefðu tekið sig til og drukkið áfengi úr heilum kút, þegar bannl. komu til sögunnar. Það hefur ekki verið ætlunin hjá hv. ræðumanni, að maður legði mikið út af þessu atriði, því að hann greip fram í fyrir öðrum hv. ræðumanni hér við umr. og sagði, að þetta hefði ekki átt við bannlagatímann. Það hefði ekki verið neitt bann, þegar þetta átti sér stað, þótt hann ætlaði að færa þetta sem sönnun gegn bannlögunum og fyrir því, hversu þau væru óhafandi. Hv. 1. þm. Skagf. kvartaði líka undan því, að ég kallaði hv. flm. þessa frv. unnendur áfengis. Ef það hefur snert hann illa, bið ég hann afsökunar á því. Það er ekki mín sök. En þeir, sem berjast fyrir því, að meira og meira áfengi sé á boðstólum, þeir eru unnendur áfengis. Eða vilja þeir láta kalla sig eitthvað annað? Ég get fallizt á, að það megi kannske kalla hv. 1. þm. Skagf. eitthvað annað, vegna þess að hann sagði í sömu andránni, að hann væri reiðubúinn til að flytja allt áfengi út í hafsauga. En hvers vegna á þá að stofna til þess að hafa mikla fyrirhöfn við að brugga hér áfengt öl, sem hlýtur að kosta eitthvað að búa til, svo og flöskurnar undir það, og flytja það svo með hinu áfenginu öllu út í hafsauga? Þessi hv. þm. gerði lítið úr því, að það gæti verið vígi fyrir þá menn, sem vilja draga úr áfengisneyzlu þjóðarinnar, þó að nú væri hér bann á bruggun áfengs öls. Það hefur nú verið deilt um þetta hér í hv. d., og það þýðir ekki mikið að hafa orðaskak um það öllu lengur. En ég ætla þó að biðja hv. 2. flm. frv. að íhuga, hverjir muni vera bezt færir um að dæma um það, hvers virði það er, að enn er þó ekki heimilt að brugga hér í landi áfengt öl. Hér hafa komið fram ótal mótmælt frá bindindismönnum gegn þessu frv., m. a. sérstaklega frá konum landsins og þá fyrst og fremst frá mæðrum í þessu landi. Og ég ætla bara að skjóta því til þessa hv. ræðumanns, þó að ég efi ekki, að hann sé góður faðir og vilji börnum sínum hið bezta, hvort hann álíti ekki, að í þessu máli sé óhætt fyrir okkur og í öðrum svipuðum málum, að fara eftir óskum mæðranna. Ég vil spyrja hann, hvort hann þekki ekki, að það eru fyrst og fremst mæðurnar, sem vita, hvað börnunum er fyrir beztu. Ég vil spyrja hann, þó að hann vilji ekki fara eftir óskum manna hér í hv. þd., sem eru móti ölfrv., hvort hann vilji ekki hlusta á það, sem mæðurnar segja um málið. - Undarlegt þykir mér, þegar hv. 2. flm. þessa frv. lýsir yfir, að hann vilji kannske fyrst og fremst vera með því, að áfengt öl sé bruggað í landinu og selt, af þeirri ástæðu, að mér skildist, að börn ættu að ganga yfir öll stig freistinga gegnum eða út í lífið, svo að þau þannig yrðu færust um að standast þær. Hvernig er reynslan? Margir hafa horfið að flöskunni, sem hafa lotið að þeirri freistingu. Margir sjúkdómar eru þannig, að ef menn taka hann einu sinni og hafa yfirstigið hann, þá verða þeir sömu menn fyrir það ónæmari eða ónæmir fyrir þann sjúkdóm á eftir. En það er gagnstætt með áfengið. Eftir því sem menn neyta þess meira, eftir því eru menn veikari fyrir því, þegar það er á boðstólum. Þessi ástæða hv. 2. flm. þessa frv. er því ekki frambærileg. - Vil ég svo ekki lengja þessar umr. meir.

Flm. (Ingólfur Jónsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja þetta frv., er nú liggur fyrir, ásamt mörgum fleiri hv. dm. úr öllum flokkum sökum þess, hve nú er erfitt að fá nauðsynleg lán til raforkuframkvæmda. Raforkul. voru sett fyrir hálfu öðru ári, og var þá deilt um, hve kostnaðarhluti héraðanna ætti að vera mikill. Sumir héldu það ofætlun, að rafmagnsnotendur gætu borgað 1/4 stofnkostnaðar, en þannig voru l. sett. Og þó ekki væri þá eins langt gengið og ýmsir hefðu kosið, var þá stórt spor stigið í þá átt að flytja rafmagnið út um byggðir landsins. Þá var gert ráð fyrir, að mönnum yrði kleift að fá lán til þessa fjórðungshluta, en reynslan hefur nú sýnt, að það er útilokað, enda er engin lánsstofnun, sem telur sig sérstaklega hafa skyldur að rækja í þessu efni. Þótt ekki sé langt síðan raforkul. voru sett, hafa þau þegar orðið að miklu gagni og hefur samkvæmt þeim verði byrjað á mörgum veitum, svo sem Grenjaðarstaðaveitu, Reykjanesveitu, Borgarfjarðarveitu, Dalvíkurveitu, þar sem framkvæmd er þegar hafin, veitum fyrir austan fjall og ýmsum fleiri. En engar þessar veitur hafa fengið lán, og við svo búið má ekki standa, því að komið hefur í ljós, að þó að rafmagnsnotendur eigi ekki að greiða meira en 1/4 stofnkostnaðar, er þeim það ofætlun, rafmagnsnotendur geta ekki borgað þessa upphæð. Reikna má með því að heimtaugagjaldið verði 6000 kr., ef ekki er meira en 1 km. milli bæja að meðaltali. Sumir mundu nú e. t. v. segja, að rafmagnsnotendum væri ekki ofraun að borga þessar 600 kr., en ég vildi benda á, að þarna kemur fleira til greina á þeim stöðum, þar sem rafmagn hefur ekki áður verið. Þar verða menn einnig á sama tíma að kaupa öll rafmagnsáhöld og kosta auk þess innlagnir í öll hús. Og þó að heimtaugagjaldið yrði ekki nema 6000 kr., þá yrði stofnkostnaður þannig alltaf 10–15 þús. Almenningur getur ekki lagt þetta fram, og því verður hann að fá lán. Þetta frv. gerir ráð fyrir, að raforkusjóður verði efldur, svo að hann geti orðið rafmagnsnotendum til frekari stuðnings, og er ætlazt til, að framlag ríkissjóðs til sjóðsins hækki úr 2 milljónum upp í 2½ milljón og heimilt skuli að lána helming af framlögum héraðanna til 10 ára með 2% vöxtum. Ef gert er ráð fyrir raflögnum á 300 býli á ári og til hvers þeirra þurfi að lána 3000 kr.. þá verður sú upphæð 900 þús. kr., eða 400 þús. kr. meiri en gert er ráð fyrir að auka raforkumálasjóð um samkv. þessu frv. Menn gætu því sagt, að ekki hefði veitt af, þótt lagt hefði verið til að hækkað ríkisframlagið í 3 milljónir kr., en við flm. treystumst ekki til að fara fram á meiri hækkun en upp í 2½ millj. kr. og teljum rétt að fá úr því skorið, hvað þetta frv. getur náð langt til að skapa jafnvægi í þessum málum og til að veita þeim raforku, sem hennar óska. Reynslan sýnir bezt, hverjir vankantarnir eru, og af henni mun Alþ. læra að skapa hinn rétta grundvöll þessa máls. Þetta frv. nær aðeins til rafveitna, en brátt kemur að því, að eitthvað þarf og fyrir rafvirkjanirnar að gera, en mikið mun kveða að rafvirkjanagerð á næstunni. Má þar nefna viðbótarvirkjanir Laxár og Sogsins, enn fremur fyrirhugaðar virkjanir í Skagafirði og á Snæfellsnesi og munu lánastofnanir tæplega færar um að veita fé til þessara mannvirkja. En ástæðan til þess að virkjanir eru hér ekki nefndar, er sú að raforkumálasjóður er ekki nógu öflugur til þess að styrkja svo stórfelldar framkvæmdir. Ef þróunin í rafmagnsmálunum verður eins og við vildum kjósa, þá rekur brátt að því, að hér verði að stofna raforkubanka. Það er ekkert smáræðis fé, sem þarf til þess að koma raforkumálunum í það horf, sem fyrirhugað er. Til dæmis er gert ráð fyrir, að viðbótarvirkjun Sogsins muni kosta um 50 milljónir kr., en Laxárvirkjunarviðbótin um 20 millj. En þetta atriði er ekki ætlunin að leysa með þessu frv., en ég bygg að með framgangi þessa frv. sé stórt spor stigið í þá átt að gera dreifbýlinu fært að fá rafmagn. Og þó að erfitt verði að borga heimtaugagjöldin, ætti það að vera kleift, ef kostur er á lánum til langs tíma með vægum vöxtum. Ég vona því, að þetta frv. verði hér samþ. og ekki eingöngu hér, sem telja má víst, þar eð svo margir dm. hafa sýnt skilning á málinu og gerzt flm., heldur og í hv. Ed. - og megi verða að l. sem fyrst, svo að það fái bætt úr því, sem til er ætlazt, þótt það gangi ekki eins langt og margir hefðu kosið. En reynslan sker úr og vona ég að fenginni reynslu verði þeir vankantar, sem í ljós kunna að koma, af skornir og þessum málum þannig skipað, að íbúar dreifbýlisins fái rafmagn, án þess að þeim verði íþyngt um of. Óska ég svo að málinu verði vísað til 2. umr. og fjhn. að þessari umr. lokinni.