Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Andrés Eyjólfsson fyrrum alþm. og bóndi í Síðumúla í Hvítársíðu andaðist í gær í sjúkrahúsinu á Akranesi í hárri elli. Hann náði hæstum aldri þeirra manna, sem setið hafa á Alþingi, skorti 7 vikur í tírætt. Andrés Eyjólfsson var fæddur á Kirkjubóli í Hvítársíðu 27. maí 1886. Foreldrar hans voru Eyjólfur bóndi þar Andrésson bónda í Núpstúni í Hrunamannahreppi, síðar í Syðra-Langholti Magnússonar og konu hans, Guðrúnar Brynjólfsdóttur bónda og hreppstjóra að Selalæk á Rangárvöllum Stefánssonar. Hann lauk búfræðiprófi frá Hvanneyri vorið 1911 og var í vinnumennsku til 1912 er hann hóf búskap í Síðumúla. Þar var hann bóndi til 1957, átti þar síðan heimili til æviloka. Andrés í Síðumúla gegndi margs konar trúnaðarstörfum jafnframt búskap. Hann var hreppsnefndarmaður frá 1913 og oddviti hreppsnefndar 1925-1966, í sóknarnefnd Síðumúlasóknar 1912-1967, lengst af formaður. Hann var í skólanefnd Hvítárbakkaskóla 1920-1931, formaður skólanefndar Reykholtsskóla 1930-1962 og í byggingarnefnd barnaskóla Mýrasýslu að Varmalandi 1951-1954. Hann var stöðvarstjóri Landssíma Íslands í Síðumúla 1921-1965. Formaður eftirlitsnefndar opinberra sjóða var hann 1935-1959 og átti sæti í nefnd við samningu frv. um eyðingu refa og minka 1956. Hann var þingskrifari á Alþingi 1921-1924 og 1928-1935 og skjalavörður Alþingis 1935-1951. Sumarið 1951 var hann í kjöri fyrir Framsóknarflokkinn í aukakosningum til Alþingis í Mýrasýslu. Hlaut hann kosningu og sat á Alþingi til 1956, á fimm þingum alls. Andrés Eyjólfsson átti heimili í Hvítársíðu ævilangt, bjó lengi stórbúi í Síðumúla, en gaf þó kost á sér til tímafrekra starfa innan héraðs og utan, svo sem æviferill hans, sem hér hefur verið rakinn, sýnir ljóslega. Hann var höfðingi í héraði og rækti með vandvirkni og gjörhygli hvert það starf sem honum var falið. Innan veggja þessa húss starfaði hann vel og lengi, lengst sem skjalavörður, en lauk störfum sínum hér með setu í þingsölum fram til sjötugs. Var hann þá öllum málum hér gjörkunnugur og því vel búinn undir þingmannsstörf. Ég vil biðja hv. alþm. að minnast Andrésar Eyjólfssonar með því að rísa úr sætum. - 
            



Herra forseti. Samkvæmt till. þeirri til þál. sem hér er til umræðu er lagt til að forsetum Alþingis sé falið að vinna að athugun á því með hvaða hætti verði af hálfu Alþingis minnst þúsund ára afmælis kristnitökunnar. Þessi till. er flutt af sérstæðu tilefni og málatilbúnaður með sérstökum hætti. Till. er flutt af forsetum Alþingis og formönnum allra þingflokka. Með þessu er lögð áhersla á að efni tillögunnar eigi að vera samkomulagsmál og hafið yfir allan ágreining milli þingflokka. Ekki orkar tvímælis að tilefnið er sérstætt. Ber þar hvort tveggja til gildi kristinnar trúar og hvernig kristnitökuna bar að. Við sjáum fyrir okkur atburðarásina á Alþingi á kristnitökuárinu. Heiðnir og kristnir menn sögðu sig úr lögum hvorir við aðra. Menn vígbjuggust og við lá að fylkingum lysti saman. Minni hlutinn bauð meiri hlutanum birginn. Kristnir menn kusu sér lögsögumann. Þá skeður það sem er með ólíkindum. Lögsögumaður þeirra, friðsemdarmaðurinn Síðu-Hallur, fær hlutverk sitt í hendur lögsögumanni þingsins, Þorgeiri Ljósvetningagoða. Leiðtoga heiðinna manna er ætlað að segja upp lög kristinna manna. Og enn gerast meiri undur. Leiðtogi heiðinna manna segir upp þau lög að allir skuli einn sið hafa, allir skuli kristnir vera og allir játtu því. Alþingi tekur stjórnmálaákvarðanir. Svo var þegar kristnin var lögtekin. Þorgeiri Ljósvetningagoða er eining ríkisins ofar öllu: "Það mun verða satt, er vér slítum sundur lögin, at vér munum slíta ok friðinn." Hlutverk Alþingis er að standa vörð um einingu þjóðar. Sameinaðir sigrum við, sundraðir föllum við. Þorgeir Ljósvetningagoði sá til þess að Alþingi brygðist ekki skyldu sinni á örlagastund. Forusta hans og fordæmi verður Alþingi leiðarljós um framtíð alla. Gildi kristinnar trúar er hið sama hvernig sem boðskap hennar ber að. Í því efni breyta atburðirnir á Alþingi árið 1000 engu um. Íslendingar hefðu undir öllum kringumstæðum tekið kristna trú og látið af hinum forna sið svo sem aðrar þjóðir í okkar heimshluta gerðu. Hins vegar verður aldrei ofmetin þýðing þess hvernig kristnitöku Íslendinga bar að. Aðrar þjóðir þurftu að þola blóðsúthellingar, bræðravíg og ófrið áður en hinn forni siður þokaði fyrir fagnaðarboðskap kristinnar trúar. Íslendingar leystu málið með þjóðarsátt. Margt er óljóst um atburði kristnitökunnar og sífellt rannsóknarefni fræðimanna. Margar spurningar vakna. Hve mikil voru kristin áhrif orðin? Hve mikil brögð voru að því að innviðir hins forna átrúnaðar væru að gefa sig? Gerðu hinar andstæðu fylkingar beint samkomulag um lausn málsins? Og ekki síst hafa fræðimönnum verið hugleiknar vangaveltur um þýðingu þess að leggjast undir feldinn. Tók Þorgeir Ljósvetningagoði ákvörðun sína undir feldinum eða var hann að semja ræðu sína um ákvörðun sem áður hafði verið tekin? En hvað sem slíkum og þvílíkum spurningum líður eru aðalatriði kristnitökunnar ljós. Svo er fyrir að þakka Ara hinum fróða. Atburðarásin á Alþingi við Öxará er vörðuð undrum og stórmerkjum. Svo er forsjóninni fyrir að þakka. Svo var stjórnvisku fyrir að fara að ekki má einungis nú vera til fyrirmyndar okkur Íslendingum heldur öllum þjóðum til friðsamlegrar lausnar á vandamálum mannlegra samskipta. Slíkir eru þeir atburðir sem minnast verður að maklegheitum. Kirkja landsins hlýtur að minnast kristnitökunnar. Þjóðkirkjan hefur þegar látið málið til sín taka. Samkvæmt ákvörðun kirkjuþings 1984 tilnefndi kirkjuráð snemma árs 1985 nefnd þriggja manna, svonefnda kristnitökunefnd. Nefnd þessa skipa herra Pétur Sigurgeirsson biskup Íslands, og er hann formaður nefndarinnar, séra Heimir Steinsson, sóknarprestur og þjóðgarðsvörður, og séra Jónas Gíslason dósent. Nefnd þessi skal gera tillögur um það hversu haga beri athöfnum þeim og framkvæmdum sem efnt verður til af kirkjunnar hálfu vegna þúsund ára afmælis kristnitökunnar á Þingvöllum við Öxará. Kristnitökunefnd þjóðkirkjunnar hefur þegar unnið gott starf. Þar hafa komið fram margháttaðar hugmyndir um athafnir og framkvæmdir af hálfu kirkjunnar í tilefni af þúsund ára afmæli kristnitökunnar. Miða þessar hugmyndir mjög að trúarlegri vakningu í landinu. Þessar hugmyndir voru ræddar á kirkjuþingi s.l. haust og skulu ekki gerðar að umræðuefni hér. Við þinglausnir í júní s.l. vék forseti Sþ. að kristnitökuafmælinu. Var þess þá getið að forsetar þingsins myndu taka til athugunar með hverjum hætti mætti af hálfu Alþingis minnast þúsund ára afmælis kristnitökunnar. Var þá gert ráð fyrir að forsetar hefðu samráð við ríkisstjórn og Þingvallanefnd um málið og samvinnu við þjóðkirkjuna. Síðan hafa forsetar Alþingis hugað að því með hvaða hætti Alþingi megi fyrir sitt leyti minnast kristnitökunnar. Hafa þeir m.a. tekið upp sameiginlega viðræðufundi með kristnitökunefnd þjóðkirkjunnar um kristnitökuafmælið. Eins og þjóðkirkjan mun minnast kristnitökunnar með sínum hætti, svo hlýtur Alþingi að minnast þessa atburðar á sinn hátt. Kirkjan mun nota þetta tilefni til trúarvakningar og eflingar kristni í landinu. Hver verður þá hlutur Alþingis? Hvernig ætlar Alþingi að nota tilefni þessa merkisafmælis? Hafa ber í huga að ekki er aðalatriðið að halda hátíð í tilefni afmælisins, heldur nota afmælið sem tilefni til varanlegra framkvæmda. Því er spurt. Einkum hefur komið til tals að Alþingi noti tilefni þúsund ára afmælis kristnitökunnar til ráðstafana og framkvæmda sem efla mættu tengsl þess við hinn forna þingstað. Slíkt mætti í senn treysta Alþingi í þjóðarvitund og auka á reisn þess. Þá hefur m.a. komið fram sú hugmynd að reist verði á Þingvöllum hús Alþingis. Þar væri þingsalur þar sem halda mætti hátíðafundi í Alþingi þegar sérstök tilefni væru til. Mætti hugsa sér að þingsetning og þinglausnir færu þar að jafnaði fram. Í byggingu þessari væru húsakynni til guðsþjónustuhalds. Þannig yrðu á ný Alþingi og kirkjan samofin á Þingvöllum svo sem áður var í 800 ár. Þar væri hús sem hæfði Alþingi, sögu og náttúru Þingvalla við Öxará, arfleifð Íslendinga og þjóðmenningu. Margs þarf að gæta áður en Alþingi ákveður, hvort slíkt hús skuli reisa, hvar það skuli standa, hverrar gerðar það skuli vera og hverju hlutverki það skuli gegna. Tími ákvarðana er ekki enn kominn. Till. þessi til þál. felur ekki í sér ákvarðanir um aðgerðir eða framkvæmdir vegna þúsund ára afmælis kristnitökunnar. Till. er efnislega um það að Alþingi sé samþykkt að forsetar þess haldi áfram athugunum sínum og viðræðum um kristnitökuafmæli. Er þá gert ráð fyrir að forsetar hafi samráð við ríkisstjórn, þingflokka og Þingvallanefnd um það er málið varðar. Jafnframt er þessi þáltill. flutt til að leggja áherslu á að Alþingi hafi mikilvægu hlutverki að gegna og megi ekki láta sinn hlut eftir liggja þegar minnst verður merkustu löggjafar þess. Til framkvæmda kemur hins vegar ekki fyrr en málið er af athugunarstigi og Alþingi hefur ákveðið hvað gera skuli af þess hálfu í tilefni þúsund ára afmælis kristnitökunnar. Þó að Alþingi og þjóðkirkjan noti tilefni þúsund ára afmælis kristnitökunnar sitt með hvorum hætti hljóta þessir aðilar að standa saman að margs konar undirbúningi að sameiginlegum hátíðahöldum á kristnitökuafmælinu. Við gerum ráð fyrir að þjóðhátíð verði árið 2000. Flutningsmenn þessarar þáltill., forsetar og formenn þingflokka, leggja sérstaka áherslu á mikilvægi þess að full samstaða megi vera á Alþingi um það er varðar þúsund ára afmæli kristnitökunnar. Tillaga þessi til þál. er til komin og undirbúin með það í huga. Með tilliti til þess er ekki lagt til að tillagan gangi til nefndar að umræðu þessari lokinni.



Herra forseti. Atvmn. Sþ. hefur fjallað um þessa tillögu og fengið umsagnir ýmissa aðila um hana. Eins og fram kemur í nál. eru það Fjárlaga- og hagsýslustofnun, fjmrn., Þjóðhagsstofnun, Rannsóknaráð ríkisins, Iðntæknistofnun Íslands og Alþýðusamband Íslands. Þá hefur nefndin sérstaklega leitað eftir upplýsingum frá iðnrn. um hvernig standi svokallað framleiðniátak 1985-1986 sem það ráðuneyti beitti sér fyrir. Ég tel rétt að greina frá því hverjar upplýsingar ráðuneytisins eru um þetta en þær koma fram í sérstöku minnisblaði til nefndarinnar. Þar segir, með leyfi forseta: "Haustið 1985 fór af stað svokallað framleiðniátak sem á að standa í tvö ár. Er þetta samstarfsverkefni iðnrn., Iðntæknistofnunar Íslands, Félags ísl. iðnrekenda, Alþýðusambands Íslands, Landssambands iðnverkafólks og Landssambands iðnaðarmanna. Mynduð var óformlega yfirstjórn þessa verkefnis með fulltrúum frá áðurnefndum aðilum. Iðntæknistofnun Íslands sér um framkvæmd verkefnisins. Tilgangur aukinnar framleiðni er að auka kaupmátt launa og bæta lífskjör á Íslandi með samstarfi starfsmanna, stjórnenda og almennra neytenda. Auka markað íslenskra afurða og skapa ný störf. Auka verðmæti íslenskrar framleiðslu, nýta á sem bestan hátt auðlindir þjóðarinnar, þ.e. þekkingu, mannafla, vélar og fjárfestingu til þess að lækka framleiðslukostnað. Markmiðið með þessu átaki er að ná til almennings og iðnfyrirtækja þannig að þessir aðilar verði betur meðvitaðir hvað framleiðni er og hvaða tilgangi aukin framleiðni hefur til hagsældar og betri lífskjara í þessu landi. Aðalþættir í þessu átaki eru: Námskeið sem tekur um 18 mánuði og nær aðallega til smárra og meðalstórra fyrirtækja. Námskeiðið verður haldið með fyrirmynd erlendis frá en það hefur verið haldið í nokkrum löndum. Alþjóðlegur samanburður á framleiðni. Borin verður saman framleiðni vinnuafls í hinum ýmsu atvinnugreinum í löndum í Evrópu, Ameríku og Asíu fyrir tímabilið 1973-1985 eða eins og gögn gefa tilefni til. Stuðst verður við sambærilegar framleiðnimælingar erlendis frá. Niðurstöður þessara mælinga verða gefnar út. Skólaverkefni. Framkvæmd þessa verkefnis er þannig að grunnskólanemendum í 9. bekk verður gerð grein fyrir gildi framleiðni í nútíma þjóðfélagi. Skýrð verður þróun atvinnumála á Íslandi og fleira. Alþjóðleg ráðstefna um framleiðni í fyrirtækjum var haldin 27. sept. að Hótel Sögu. Fluttu þar erindi átta sérfræðingar frá sjö löndum, þar á meðal Japan og Bandaríkjunum. Námsstefnur í tengslum við einstakar atvinnugreinar og annað sem tilkynnt verður um síðar. Fjárveiting sú sem framleiðniátakið hefur fengið er eftirfarandi samkvæmt fjárlögum: 1985 5 millj. kr., 1986 5 millj. kr." Þetta var tilvitnun í minnisblað iðnrn. Nefndin er sammála því meginefni till. að æskilegt sé að auka framleiðni íslenskra atvinnuvega í samvinnu ríkisvaldsins og heildarsamtaka vinnumarkaðarins. En af þeim upplýsingum sem hér hefur verið getið um má Ijóst vera að verkefni því sem till. fjallar um hefur verið markaður ákveðinn farvegur í stjórnkerfinu og í trausti þess að ríkisstj. vinni áfram að þessu mikilvæga verkefni, að auka framleiðni íslenskra atvinnuvega í samvinnu við heildarsamtök vinnumarkaðarins, leggur nefndin til að till. verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur haft til meðferðar þáltill. um þjóðgarð við Gullfoss og Geysi. Nefndin hefur leitað umsagna um þetta mál og einnig fengið til viðræðu oddvita Biskupstungnahrepps og Hrunamannahrepps ásamt skipulagsstjóra ríkisins. Fyrir liggur að það er sameiginlegur áhugi fyrir því að vinna að skipulagsmálum á þessu svæði á þann veg að nægilegt rými verði um ókomna framtíð fyrir útivistarsvæði í nágrenni Gullfoss og Geysis. Nefndin leggur því til að tillgr. orðist svo: "Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta skipuleggja svæðið umhverfis Gullfoss og Geysi í samræmi við ákvæði skipulagslaga. Verði Skipulagi ríkisins falin framkvæmd málsins í samvinnu við viðkomandi sveitarstjórnir, Náttúruverndarráð og Geysisnefnd. Skipulagið miðist við það að tryggja að umhverfi Gullfoss og Geysis verði ekki raskað með mannvirkjagerð, að nauðsynleg ferðamannaþjónusta verði byggð upp á einum stað á svæðinu og að byggingar og samgönguleiðir falli sem best að umhverfinu." Fyrirsögn tillögunnar verði: " Till. til þál. um skipulag svæðisins umhverfis Gullfoss og Geysi." Fjarverandi lokaafgreiðslu málsins voru Eggert Haukdal, Birgir Ísl. Gunnarsson og Stefán Benediktsson. Undir þetta rita Ólafur Þ. Þórðarson, Pétur Sigurðsson, Eiður Guðnason og Guðmundur J. Guðmundsson.



Herra forseti. Ég vildi aðeins fá að bæta við örfáum orðum. Sú upphaflega tillaga sem er verið að fjalla um í nokkuð breyttri mynd fjallaði um það að komið yrði á fót þjóðgarði sem næði til bæði Gullfoss og Geysis. Það varð fljótlega ljóst við umræður í nefndinni að ekki mundi unnt að ná samstöðu um þá hugmynd þó að það væri auðvitað skynsamlegast að gera þetta að þjóðgarði. Sömuleiðis kom í ljós að það mundu verða ýmsir örðugleikar á því að gera það a.m.k. á skömmum tíma. Það mundi taka alllangan tíma og það þótti ekki fært og var ljóst að um það yrði ekki náð samkomulagi. Hins vegar tel ég það skipta afar miklu máli að það skuli hafa náðst samkomulag í hv. allshn. um þessa brtt. þannig að tryggt sé að þetta svæði verði skipulagt og í öðru lagi, sem skiptir ekki minna máli, að tryggt sé að þarna verði engin skipulagsleg slys eða skipulagsleg skemmdarverk unnin eins og ýmislegt benti þó til, og raunar kannske meira en benti til, að væri á döfinni. Þess vegna lýsi ég því yfir, eins og kemur raunar fram í þessu nál., að ég get mjög vel sem 1. flm. hinnar upphaflegu tillögu fellt mig við að hún verði samþykkt með þessari breytingu.



Herra forseti. Ég fagna þeirri niðurstöðu sem hefur orðið í nefndinni um breytingu á þessari tillögu. Ég hygg að það sé hið skynsamlegasta mál að hefja undirbúning að skipulagi á þessu svæði sem er eitt mesta ferðamannasvæði landsins og hefur að geyma einhverjar mikilvægustu náttúruauðlindir okkar Íslendinga í því tilliti. Þar þarf að vanda vel til alls skipulags. En mér þykir rétt að taka fram af þessu tilefni, vegna þess að till. miðar að nokkru leyti við það að hafist verði handa um uppbyggingu ferðaþjónustu á svæðinu og að henni verði komið upp á einum stað á svæðinu, að hæstv. samgrh. hefur nýlega ákveðið að setja á fót sérstaka nefnd sem á að hafa það verkefni að vinna að tillögugerð um uppbyggingu ferðamannaþjónustu á þessu svæði. Ég geri ráð fyrir að sú nefnd geti hafið störf innan tíðar og mikilvægt er að sú skipulagsvinna sem fram fer verði samræmd störfum þeirrar nefndar en í sjálfu sér er hér um að ræða aðskilin verkefni. Það er nauðsynlegt að árétta að fullt samstarf verði á milli skipulagsaðila og þeirra sem fá það verkefni að gera tillögur um uppbyggingu ferðaþjónustu á þessum mikla ferðamannastað.



Herra forseti. A þskj. 747 hef ég flutt till. til þál. um rétt launafólks til námsleyfa. Tilgangurinn með flutningi þessarar till. er fyrst og fremst sá að fyrir Alþingi liggi hugmyndir um þessi efni en þær hafa þegar verið um alllangt skeið til meðferðar og umræðu í samtökum launafólks hér á landi. Till. er á þessa leið, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta semja frv. til laga um rétt launafólks til námsleyfa. Í frv. verði miðað við að launafólk geti reglulega fengið rétt til námsleyfa vegna verkmenntunar, þjálfunar, almenns náms eða endurmenntunar. Í frv. skal einnig gera ráð fyrir stofnun sjóðs í þessu skyni til þess að standa undir kostnaði við námið sjálft og til þess að bæta upp launatap meðan á námsleyfi stendur. Í nefndinni verði fulltrúar frá aðilum sem hlut eiga að máli, þar á meðal Menningar- og fræðslusambandi alþýðu fyrir hönd Alþýðusambands Íslands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og atvinnurekendum eða samtökum þeirra." Í grg. segir m.a. á þessa leið: "Hér er flutt tillaga um rétt launafólks til námsleyfa. Hér er um að ræða mál sem verkalýðssamtökin hafa þegar látið til sín taka eins og fram kemur í meðfylgjandi fskj. með grg. þessari. Skyld mál hafa áður verið flutt á Alþingi en hafa ekki náð fram að ganga. Hér er málið lagt fram seint á þinginu til þess að skapa umræður sem eru óhjákvæmilegur aðdragandi lagasetningar og kjarasamninga um þau efni sem hér er bryddað upp á. Nokkur verkalýðsfélög hafa þegar tryggt félagsmönnum sínum rétt á borð við þann sem hér er gerð tillaga um. Í því sambandi má nefna Einingu á Akureyri, Rafiðnaðarsamband Íslands, starfsmenn í álverinu og rétt trúnaðarmanna til einnar viku leyfis á ári hverju. Þannig liggur þegar fyrir viðurkenning á þessari almennu þörf endurmenntunar og þjálfunar af hálfu atvinnurekenda ekki síður en launafólks. Í tillögunni er hins vegar ekki gert ráð fyrir því að eingöngu verði miðað við endurmenntun í viðkomandi grein heldur einnig almennt nám svo og félagslega þjálfun. Bent er á nauðsyn þess í tillögunni að stofna sjóð til þess að standa undir kostnaði í þessu skyni. Það er óhjákvæmilegt vegna þess hve stór hluti fyrirtækja hér á landi er smár í sniðum. Því verður ekki tryggður réttur fólks með því að ætla einstökum fyrirtækjum að ráða fram úr verkefninu. Í samþykkt miðstjórnar Alþýðusambands Íslands um þessi mál er gert ráð fyrir því að slíkur sjóður verði fjármagnaður með 0,15% af öllum launum starfsmanna í þjónustu atvinnurekenda og með framlagi úr ríkissjóði er verði jafnhátt framlagi atvinnurekenda." Með till. þessari og grg. eru birt þrjú fylgiskjöl. Það er í fyrsta lagi samþykkt sambandsstjórnar Alþýðusambands Íslands um launað námsfrí frá 16. okt. 1985. Í öðru lagi eru birtir kaflar úr útvarpserindi eftir Tryggva Þór Aðalsteinsson, starfsmann Menningar- og fræðslusambands alþýðu, sem ber yfirskriftina Fullorðinsfræðsla frá sjónarhóli launafólks. Og í þriðja lagi er birt fylgiskjal III sem ber yfirskriftina Starfsmenntun fullorðinna og er eftir Snorra S. Konráðsson sem einnig er starfsmaður Menningar- og fræðslusambands alþýðu en sá texti er að stofni til erindi sem hann flutti á sambandsstjórnarfundi Alþýðusambands Íslands 16. okt. 1985 þar sem um þessi mál var fjallað. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að lesa hér samþykkt sambandsstjórnar Alþýðusambands Íslands um þessi mál frá því í okt. 1985. Textinn er á þessa leið: "Á 35. þingi ASÍ í nóv. 1984 var gerð eftirfarandi samþykkt: "35. þing Alþýðusambands Íslands samþykkir að fela miðstjórn að kjósa þriggja manna nefnd sem gerir tillögu um stefnu Alþýðusambands Íslands varðandi rétt verkafólks til að sækja námskeið og aðra fræðslu án skerðingar launa. Nefndin skal skila áliti til miðstjórnar eigi síðar en 1. okt. 1985." Till. fylgdi eftirfarandi greinargerð: "Á liðnum árum hefur þörf verkafólks fyrir fræðslu af ýmsu tagi aukist. Á það ekki síst við um fræðslu er snertir störf þess, auk fræðslu um réttindi þess, skyldur og félagsmál verkalýðssamtakanna. Ein hindrun þess að fræðsla af þessu tagi geti verið jafnöflug og nauðsyn krefur er að verkafólk á ekki rétt á því að hverfa frá vinnu vegna náms nema að afar takmörkuðu leyti. Því síður getur fólk af fjárhagsástæðum leyft sér að hverfa frá vinnu kauplaust í þeim tilgangi að afla sér þekkingar og menntunar. Á þessu er þörf breytinga þannig að réttindi launafólks í þessu sambandi verði tryggð. Í því efni er nauðsynlegt að kanna mörg atriði. Þar á meðal með hvaða hætti slík réttindi eru í öðrum löndum, hvort tengja skuli slík réttindi starfstíma fólks, hvort fræðslusjóður launafólks, sem myndaður verði með framlagi launafólks og atvinnurekenda, sé heppileg leið, svo nokkur atriði séu nefnd sem nefndin athugi og móti tillögur um. Í slíkri stefnumótun þarf enn fremur að koma fram hvaða leiðir séu líklegastar til þess að settu marki í þessu efni verði náð. Gert er ráð fyrir að nefndin skili tillögum sínum til miðstjórnar ASÍ eigi síðar en 1. okt. 1985. Þannig er unnt að taka tillögur nefndarinnar til umfjöllunar og afgreiðslu á fundi sambandsstjórnar ASÍ fyrir árslok 1985."" Á fundi miðstjórnar Alþýðusambandsins 14. febr. 1985 var samþykkt að skipa í nefnd í þessu skyni. Í nefndinni áttu sæti Tryggvi Þór Aðalsteinsson, Kristín Hjálmarsdóttir og Magnús Geirsson. Nefndin lagði fram við miðstjórn Alþýðusambands Íslands eftirfarandi tillögu varðandi stefnu Alþýðusambandsins um rétt verkafólks til námsfrís án launataps: "1. Allir, sem starfað hafa í sömu starfsgrein í a.m.k. tvö ár og eru orðnir 18 ára, skulu eiga rétt á námsfríi ailt að fjórar vikur á hverju tveggja ára tímabili. Ef námsfrí er tekið vegna starfsþjálfunar eða til félagslegrar menntunar á vegum verkalýðssamtaka fellur niður fyrrgreint skilyrði um starfstíma. 2. Réttur til námsfrís nær til almennrar menntunar, starfsþjálfunar og endurmenntunar vegna starfs, svo og félagslegrar menntunar á vegum verkalýðssamtaka, m.a. í þágu trúnaðarstarfa á vegum stéttarfélaga. 3. Tilkynna skal um töku námsfrís með a.m.k. sex vikna fyrirvara. Þó ekki ef námsfrí er 40 stundir eða styttra, þá nægir einnar viku fyrirvari. 4. Starfsmenn, sem taka námsfrí, skulu halda áunnum réttindum, enda skal námsfrí metið til jafns við vinnutíma. 5. Til greiðslu launataps skal settur á stofn fræðslusjóður launafólks. Tekjur sjóðsins eru: a) framlag atvinnurekenda sem reiknast 0,15% af öllum launum starfsmanna í þjónustu hans sem eru í stéttarfélögum innan ASÍ, b) framlag ríkissjóðs sem verði jafnhátt og framlag atvinnurekanda. 6. Um fræðslusjóð þarf að setja sérstakar reglur þar sem kveðið verði á um eftirfarandi atriði m.a.: Stjórn sjóðsins (kveða þarf á um ótvíræð yfirráð verkalýðssamtakanna). Fyrirkomulag greiðslna í námsfríi. Skilgreina þarf nánar þá fræðslu (tegund námskeiða) sem sjóðurinn tekur til. Loks þarf að skilgreina nánar hvað sjóðurinn greiðir annað en vinnutap. Þar er m.a. átt við kostnað vegna námskeiða, eins og kennslulaun, námsgögn, húsaleigu og stjórnun. Þátttökugjöld." Hér var vitnað til samþykktar sambandsstjórnar ASÍ 16. okt. 1985. Mér er það ljóst, herra forseti, að hér er ekki um að ræða mál sem hægt er að ætlast til með neinni sanngirni að þingið afgreiði á örfáum dögum. Hér er um að ræða viðamikið og flókið mál sem mikilvægt er að við gefum okkur tíma til að skoða vandlega. Ég held að það sé eitt brýnasta verkefni þingsins á þessu ári og komandi árum að skapa aðstæður til þess að fólk, sem af einhverjum ástæðum hefur útilokast frá námi fyrr á lífsleiðinni eða á ungum aldri, geti gengið til náms á ný, annaðhvort með takmörkuðum hætti eins og hér er gert ráð fyrir eða með almennum hætti í hinu almenna skólakerfi. Þessi tillaga er lögð hér fram, herra forseti, sem umræðugrundvöllur um þessi mál af minni hálfu. Vafalaust má margt í henni bæta en ég held að það sé æskilegt að þingið geri sér grein fyrir því hversu mikilvægt verkefni er hér á ferðinni. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði till. vísað til hv. félmn.



Herra forseti. Ég tel að hér sé á ferðinni hin gagnmerkasta tillaga og reyndar mjög brýnt hagsmunamál því að í því þjóðfélagi sem við búum í nú, þar sem breytingarnar verða jafnörar á störfum manna og raun ber vitni, er það miklu meira en lífsnauðsynlegt að menn geti átt þess kost að endurmennta sig til að geta lagað sig að síbreytilegum vinnumarkaði. Ég styð því þessa till. heils hugar. Ég átti eiginlega það erindi helst í ræðustól að spyrja hv. flm., 3. þm. Reykv. hvers vegna hann orðar þriðju setningu fyrri málsgr. till. svo: "Í frv. skal einnig gera ráð fyrir stofnun sjóðs í þessu skyni til þess að standa undir kostnaði við námið sjálft og til þess að bæta upp launatap meðan á námsleyfi stendur." Ég vek athygli á því misræmi sem er milli orðalags í till. sjálfri og samþykktar sambandsstjórnar Alþýðusambands Íslands þar sem talað er um að "gera tillögur um stefnu ASÍ varðandi rétt verkafólks til að sækja námskeið og aðra fræðslu án skerðingar launa". Enn fremur kom fram í máli hv. flm. að ekki er eingöngu um hugsanlegt launatap að ræða hjá mönnum, sem getur orðið allverulegt miðað við það mikla vinnuálag sem er á mönnum í dag, heldur er oft á tíðum líka um aukakostnað að ræða vegna skólagjalda og skólasóknar. Þá er líka spurning hvernig hugsanlega verður staðið að því að bæta mönnum það upp. Hefði ekki þurft að kveða á um þetta sama skilyrði í tillögunni, þ.e. að stofna sjóð í þessu skyni til að standa undir kostnaði við námið sjálft til að bæta mönnum launaskerðingu? Þá á ég við að það mundi vera meira ótvíræð ábending til ríkisstj. að hér er ekki verið að tala um það að gutla í menn einhverjum krónum upp í launatap, heldur að gera þeim kleift að stunda endurmenntunarnám nákvæmlega á sama grundvelli og þeir hafa stundað sína vinnu.



Herra forseti. Ég þakka hv. 8. þm. Reykv. fyrir jákvæðar undirtektir við till. þessa og þau orð sem hann lét falla um hana. Ég geri mér ljóst að orðalagið, eins og það er í fyrri málsgr. , gæti valdið misskilningi, eins og hann benti hér á. Það sem ég var með í huga þegar ég samdi þessa tillögu var fyrst og fremst það að texti hennar væri tiltölulega opinn í upphafi þannig að við reyrðum okkur ekki á neitt. En það er rétt sem hann sagði að í samþykkt sambandsstjórnar Alþýðusambandsins er gert ráð fyrir því að um verði að ræða fullar bætur fyrir þann tíma sem menn eru fjarri sinni launavinnu. Það sem ég er með í huga - þannig að það komi skýrt fram - er það að menn njóti þess sem kallað hefur verið staðgengilslaun, þ.e. þeir fái þau laun sem staðgenglar þeirra hafa í því starfi sem þeir yfirgefa þann tíma sem þeir eru í námi. Það var mjög nauðsynlegt að þessi spurning kom fram hjá hv. 8. þm. Reykv. og ég vil þakka honum fyrir hana. Það var gott að fá tækifæri til að koma þessari athugasemd á framfæri.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till, til þál. á þskj. 759 um kaupleiguíbúðir. Till. þessi felur í sér að mörkuð verði ný stefna í húsnæðismálum sem tryggi fleiri valkosti en nú eru á húsnæðismarkaðnum um leið og fólki yrði gert mögulegt að eignast húsnæði án óbærilegrar greiðslubyrði. Þau verkefni, sem fyrst og fremst þarfnast tafarlausra úrlausna í húsnæðismálum, eru í fyrsta lagi að ná pólitískri samstöðu um að rétta hlut þeirra sem byggðu eftir 1980 og eru að kikna undan oki mikillar greiðslubyrði og fjárhagserfiðleika sökum misgengis launa og lánskjara á umliðnum árum. Hér er um svo mikið vandamál að ræða að undan því verður ekki vikist að jafna húsnæðiskostnað þessa fólks. Um það hafa þingmenn Alþýðuflokksins lagt fram till. á þskj. 787 en sú till. felur í sér að létta skuldabyrði þeirra sem harðast hafa orðið úti vegna íbúðaröflunar á s.l. árum. Í annan stað þarf að marka nýja stefnu í húsnæðismálum, stefnu sem gerir fólki kleift að koma sér upp þaki yfir höfuðið án vinnuþrældóms og án þess að eiga það á hættu að missa eigur sínar á örskömmum tíma vegna þess að það er knúið nauðugt viljugt út í skuldabasl sem það ræður ekki við af því að húsnæðismarkaðurinn hefur ekki upp á annað að bjóða og lánskjörin eru velflestum launþegum ofviða. M.ö.o. það þarf að gefa fólki meira val í húsnæðismálum eftir efnum og ástæðum og að fólk þurfi ekki að eyða bestu árum ævi sinnar í vinnuþrældóm myrkranna á milli til að eignast húsaskjól. Út á það gengur sú till. sem ég hér mæli fyrir um kaupleiguíbúðir, að tryggja að fólk hafi fleiri kosti um að velja í húsnæðismálum og geti valið sér leigu- eða eignarfyrirkomulag á hóflegum kjörum. Í till. er gert ráð fyrir að félmrh. hefji undirbúning að löggjöf sem opni fyrir lánveitingar úr byggingarsjóðunum til kaupleiguíbúða. Í annan stað er í till. gert ráð fyrir að félmrh. leiti samráðs við sveitarfélög og/eða félagasamtök um að hrinda í framkvæmd tíu ára framkvæmdaáætlun um byggingu eða kaup 6000 kaupleiguíbúða á næstu tíu árum. Í tillgr. sjálfri er síðan útfært ítarlega fyrirkomulag kaupleiguíbúða. Gert er ráð fyrir að Byggingarsjóður verkamanna láni 80% af byggingarkostnaði íbúða sem ætlaðar eru láglaunafólki eða öðrum sem af félagslegum ástæðum þarfnast aðstoðar við húsnæðisöflun. Lánin verði til 40 ára og beri 1% vexti. Gert er ráð fyrir að lánveitingar þessar verði til viðbótar lánum sem nú er veitt til félagslegra íbúða úr Byggingarsjóði verkamanna. Á undanförnum árum hafa þær félagslegu íbúðir, sem í boði eru, hvergi nærri fullnægt þörfinni. Leiguíbúðir á vegum sveitarfélaga eru mjög fáar. Frá 1980 til 1. apríl 1986 hafa eingöngu verið byggðar 68 leiguíbúðir, þar af ein á s.l. ári. Á árunum 1982-1985 hafa einnig verið veitt tiltölulega fá framkvæmdalán vegna verkamannabústaðaíbúða eða 304 á árinu 1982, 158 á árinu 1983, 175 á árinu 1984 og 176 á árinu 1985. Nauðsynlegt er því að þær íbúðir, sem byggðar eru eða keyptar samkvæmt því kaupleigufyrirkomulagi sem hér er gert ráð fyrir, komi til viðbótar lánveitingum sem þegar renna úr Byggingarsjóði verkamanna. Í annan stað er gert ráð fyrir í till. að Byggingarsjóður ríkisins láni 80% af byggingarkostnaði kaupleiguíbúða til 40 ára og beri lánin 3,5% vexti. Ekki er gert ráð fyrir að lán úr Byggingarsjóði ríkisins vegna kaupleiguíbúða komi til viðbótar almennum lánveifingum sem þegar renna úr Byggingarsjóði ríkisins, heldur mundi almennum lánveitingum fækka í hlutfalli við byggingu kaupleiguíbúða sem lánað væri til úr Byggingarsjóði ríkisins. Hér er því fyrst og fremst um að ræða að því er lánveitingar úr Byggingarsjóði ríkisins varðar að um fleiri valkosti verður að velja í húsnæðismálum á almenna húsnæðismarkaðnum, t.a.m. opnaðist þar með möguleiki á leiguíbúðum fyrir fleiri hópa í þjóðfélaginu sem ekki hafa aðgang að þeim lánamöguleikum sem í boði eru úr Byggingarsjóði verkamanna. En eins og fram kemur í grg. með till. er gert ráð fyrir hærra leigugjaldi til þeirra þar sem lán veitt til kaupleiguíbúða úr Byggingarsjóði ríkisins bera 3,5% vexti en úr Byggingarsjóði verkamanna 1% vexti. Mismunurinn á leigugjaldi skýrist því af meiri fjármagnskostnaði vegna byggingar leiguíbúða fyrir fólk á almennum markaði. Að auki opnuðust möguleikar fyrir fólk sem ekki hefur aðgang að lánveitingum úr Byggingarsjóði verkamanna að eignast íbúð með kaupleigufyrirkomulagi, sem þýðir að ekki þarf að reiða fram óviðráðanlega útborgun í byrjun gegnum t.a.m. skammtímalán úr bankakerfinu, heldur er eingöngu um fastar mánaðargreiðslur að ræða. Hlutur framkvæmdaaðila, sem geta verið sveitarfélög, félagasamtök, launþegasamtök eða lífeyrissjóðir, yrði 20% af byggingarkostnaði kaupleiguíbúða. Þessi 20% hlutdeild framkvæmdaaðila endurgreiðist síðan í formi viðbótargjalds við leigugjald hjá þeim sem kjósa að eignast kaupleiguíbúð. Samningar um kaup leigjenda á íbúð og greiðslu viðbótargjalds verði bindandi nema hvað aðilar geta komið sér saman um að lengja eða stytta greiðslutímann. Heimilt er þó í undantekningartilfellum, ef aðstæður leigjenda breytast í veigamiklum atriðum, að láta kaupin ganga til baka. Leigjandi á þá tilkall til endurgreiðslu þess viðbótargjalds sem hann hefur innt af hendi ásamt verðbótum og vöxtum. Sá sem kýs að eignast kaupleiguíbúð á þann valkost að eignast íbúðina á allt að 30 árum. Hversu há greiðsla viðbótargjalds verður ræðst af því hvað viðkomandi kýs langan greiðslutíma til að greiða 20% hlut framkvæmdaaðila í byggingarkostnaði en greiðslutíminn getur staðið í allt að 30 ár. Þegar að fullu er uppgert við framkvæmdaaðilann fær viðkomandi afsal fyrir íbúðinni og yfirtekur áhvílandi lán við byggingarsjóðina. Í till. er gert ráð fyrir að heimilt sé að ráðstafa fjögur fyrstu árin tilteknum fjölda íbúða á hverju ári til þeirra sem byggðu eða keyptu húsnæði eftir 1980 og að mati ráðgjafarþjónustu Húsnæðisstofnunar geta ekki haldið húsnæði sínu vegna mikilla greiðsluerfiðleika. Í 7. tölul. till. kemur fram að sveitarfélag teljist eigandi íbúðar og ráðstafi henni. Framkvæmdaaðilar með ráðstöfunarrétt á íbúðum geta einnig verið launþegasamtök, lífeyrissjóðir eða félagasamtök eða að framkvæmdin verði á hendi sveitarfélags og slíkra aðila sameiginlega. Herra forseti. Ég tel mig hafa lýst því hér að kostirnir við kaupleiguíbúðirnar eru mjög miklir. Nýir möguleikar skapast í greiðslukjörum og menn fá jafnframt að velja sér eignar- eða leigufyrirkomulag í húsnæðismálum. Auðvelt á að vera að gera fólki kleift að flytja með sér áunnin réttindi. Með því móti er fólki auðveldað bæði að stækka og minnka við sig íbúðir svo og flytjast milli sveitarfélaga ef það svo kýs. Í grg. með till. kemur fram að hér er um hagstæð og viðráðanleg kjör að ræða en í töflu á bls. 3 í grg. kemur fram greiðslubyrði leigjenda og kaupenda. Þar er tekið dæmi um íbúðarverð, 2,3 millj., og þá miðað við 100 m2 íbúð í sambýlishúsi. Ætla verður að mánaðarlegar greiðslur vegna íbúða sem fjármagnaðar eru með lánveitingum úr Byggingarsjóði verkamanna og ætlaðar eru láglaunafólki eða öðrum sem af félagslegum ástæðum þarfnast aðstoðar við húsnæðisöflun séu flestum viðráðanlegar. Ef kosið er leigufyrirkomulag er mánaðarleg húsaleiga 4670 kr. að viðbættum hæfilegum kostnaði vegna sameiginlegs viðhalds. Ef kosin eru kaup á íbúðinni bætist við svokölluð B-leiga eða viðbótargjald sem er frá 2084 kr. á mánuði í 4909 kr., allt eftir því hvað viðkomandi kýs að eignast hlut sveitarfélagsins eða framkvæmdaaðilans á löngum tíma en eins og áður sagði hefur hann valkosti um greiðslutíma í allt að 30 ár. Kostirnir við kaupleigufyrirkomulagið eru að engin útborgun á sér stað heldur fastar mánaðarlegar greiðslur sem eru vegna kaupa frá 6754 kr. í 9578 kr., allt eftir lengd greiðslutímans sem valinn er til að greiða niður hlut framkvæmdaaðilans í byggingarkostnaði. Einnig er í grg. tekið dæmi af kaupleiguíbúðum, fjármögnuðum úr Byggingarsjóði ríkisins. Mánaðarlegar greiðslur vegna leiguíbúða á almennum markaði yrðu því 7180 kr. á mánuði auk greiðslu sameiginlegs viðhaldskostnaðar. Viðbótargjald vegna kaupa á íbúð, fjármagnaðri með kjörum úr Byggingarsjóði ríkisins, yrði það sama og viðbótargjald vegna kaupa á íbúð, fjármagnaðri úr Byggingarsjóði verkamanna, sem skýrist af því að endurgreiðsla á hlut framkvæmdaaðilans ber sömu vexti hvort sem um er að ræða kaupleiguíbúð í félagslega kerfinu eða á almenna markaðinum. En hver yrðu framlög sveitarfélaganna eða framkvæmdaaðila miðað við að byggðar verði eða keyptar 600 íbúðir á hverju ári í tíu ár með kaupleigufyrirkomulagi? Ég tel að sú fjárhæð þurfi ekki að vera ofviða sveitarfélögunum, a.m.k. ekki þeim stærri, sé rétt að málum staðið. Ef sveitarfélögin yrðu eingöngu framkvæmdaaðilar yrði árlegt framlag þeirra 276 millj. kr. Gera verður ráð fyrir að sveitarfélögin leiti samvinnu við t.a.m. launþegafélög á staðnum um byggingu slíkra íbúða. Ef svo verður minnkar hlutur sveitarfélagsins sem hlut samstarfsaðilans nemur. Að auki verður að gera ráð fyrir að miðað við þau hagstæðu kjör, sem þetta kaupleigufyrirkomulag býður upp á, kysi stór hluti fólks kaup á slíkum íbúðum. Sveitarfélögin mundu því jafnt og þétt fá inn endurgreiðslur í formi viðbótarleigugjalds sem gerði þeim kleift að fjármagna þær kaupleiguíbúðir sem tíu ára framkvæmdaáætlunin gerir ráð fyrir í þessari till. Að auki er bent á í grg. að nýgerðir kjarasamningar hafi gjörbreytt fjárhagsáætlunum sveitarstjórna sem voru miðaðar við 36% verðbólgu en nýgerðir kjarasamningar miða hins vegar við 7-8% verðbólgu. Þetta þýðir að sveitarfélögin muni fá verulegar tekjur að raungildi umfram gjöld, jafnvel þó útsvarsálagningin lækki úr 10,8% í 10,2%. Að því er fjármagn til byggingarsjóðanna varðar vegna kaupleiguíbúða verður að ætla að hér sé um raunhæfa áætlun að ræða. Að vísu er erfitt að gera sér grein fyrir hve margar íbúðir verði fjármagnaðar úr Byggingarsjóði verkamanna og hve margar úr Byggingarsjóði ríkisins. En ef við gefum okkur að 600 íbúðir á hverju ári skiptist jafnt á milli sjóðanna yrði heildarframlag vegna byggingar 600 íbúða um 552 millj. á hverju ári þar sem ekki er gert ráð fyrir að íbúðir, fjármagnaðar úr Byggingarsjóði ríkisins, komi til viðbótar almennum lánveitingum sem fyrir eru úr Byggingarsjóði ríkisins. Herra forseti. Ég treysti því að hv. þm. íhugi þennan valkost í húsnæðismálum, sem ég hef hér mælt fyrir, af fullri alvöru því að ég er sannfærð um að skapist breið pólitísk samstaða um þessa lausn gæti það gjörbreytt því ástandi sem við nú búum við í húsnæðismálum. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði till. vísað til hv. félmn.



Herra forseti. Ég held að sú till., sem hér er til umræðu, sé fyrir margra hluta sakir hin ágætasta. En ég tel að þó sé á henni einn alvarlegur og stór galli. Hann er sá að ef farið er að hugmyndum tillöguhöfundar er verið að tala um 40 ára greiðslutíma á íbúðum til láglaunafólks. Ég held að það sé gífurlega mikil bjartsýni þar á ferðinni um greiðslugetu láglaunafólks í landinu í dag. Auðvitað getur tillöguhöfundur sagt að hann reikni með batnandi hag láglaunafólks með tímanum. Ég þori að fullyrða að miðað við launastöðu láglaunafólks í dag sé það alls ekki ofgert að áætla a.m.k. um 60 ára lánstíma þegar um kaup með þessum hætti er að ræða. Það sé í raun og veru sú minnsta fyrirgreiðsla sem hægt sé að bjóða upp á ef kaupin eru ekki greidd niður beinlínis með einhverjum öðrum hætti.



Herra forseti. Ég þakka hv. 2. landsk. þm. fyrir þá grg. sem hún flutti hér fyrir þessari till. á þskj. 759. Það er þörf á því að ræða þessi mál og þessar hugmyndir um kaupleiguíbúðir hafa verið til umræðu hér um margra ára skeið. Segja má að við höfum hér verið með félagslegt kerfi sem hafi nálgast kaupleiguíbúðir að nokkru leyti þar sem verkamannabústaðirnir eru. Það má líka segja að umræðan um húsnæðissamvinnufélögin sé sprottin upp úr þörfinni fyrir nýjar hugmyndir í þessu efni, m.a. um kaupleiguíbúðir. Ég minni á það, herra forseti, að það liggja fyrir fyrirheit frá hæstv. ríkisstj. um það að hér verði lagt fram núna næstu daga stjfrv. um húsnæðismál sem verði byggt á samkomulagi aðila vinnumarkaðarins. Ég vil láta það koma hér fram af minni hálfu að ég teldi það bein svik við það samkomulag ef það frv. kæmi ekki hér inn og yrði afgreitt með þeim hætti sem kveðið er á um í því samkomulagi sem ASÍ, VSÍ og Vinnumálasamband samvinnufélaganna gerðu fyrir nokkrum vikum. Hins vegar bólar ekkert á þessu frv. enn þá af einhverjum ástæðum. Það er því bersýnilegt að samkvæmt ákvæðum hinna nýju þingskapa eru líkur til þess að þetta mál verði að taka hér inn með afbrigðum. En það er brýnt að við höfum auga á því og það liggi fyrir hjá öllum aðilum að þessu þingi getur ekki lokið án þess að á þessum málum verði tekið í samræmi við þá samninga sem gerðir voru um húsnæðismál á vegum aðila vinnumarkaðarins. Þar er um að ræða mjög róttæka breytingu á almenna húsnæðislánakerfinu. Þar er bent á ýmsar leiðir til fjármögnunar á þeirri breytingu, leiðir sem hafa ekki verið taldar færar til þessa en gætu orðið færar nú ef vel tekst til. Vegna þess að ég tek þessari till. auðvitað alvarlega, sem er flutt hér af heilum þingflokki, vildi ég inna eftir nokkrum atriðum varðandi hana eftir að hafa farið yfir þetta núna undir ræðu hv. þm. Það er þá fyrst það að hérna er gert ráð fyrir því að byggðar verði 6000 leiguíbúðir á næstu tíu árum í samráði við sveitarfélög eða hagsmunasamtök eða félagasamtök. Það þýðir 600 íbúðir á ári. Í þeim áætlunum, sem verið er að gera fyrir Byggingarsjóð ríkisins núna, er gert ráð fyrir að byggðar verði 1300-1600 íbúðir á ári. Við skulum halda okkur við töluna 1500. Ef farið yrði eftir ákvæðum þessarar till. yrðu íbúðabyggingar í einkaeign skornar niður úr u.þ.b. 1500 í u.þ.b. 900 - eins og þessi till. lítur út - vegna þess að gert er ráð fyrir 600 kaupleiguíbúðum á ári sem yrðu dregnar frá lánveitingum til almennra íbúðabygginga á sama tíma. Ég er ekki að segja að við eigum að vera í þeim stellingum að ekkert komi hér annað til greina en einkahúsnæði og ég tek algjörlega undir þau sjónarmið sem fram komu hjá hv. þm. í þeim efnum. Þar verðum við að sýna miklu meiri sveigjanleika en verið hefur. En spurningin er hvort það er ætlun flm. að hér verði beinlínis um að ræða þennan niðurskurð á almennu íbúðarhúsnæði í svokallaðri einkaeign sem till. bendir til. Það kann að vera að það sé skynsamlegt að við komumst að þeirri niðurstöðu við tækifæri að þriðjungur íbúða eigi að vera í einkaeign, þriðjungur eigi að vera á kaupleigugrundvelli og þriðjungur eigi að vera í verkamannabústöðunum. Það væri þá alveg ný stefnumótun. Stefnumótun Alþingis, sem liggur fyrir í húsnæðislögunum, er sú að 2/3 u.þ.b. skuli vera í svokallaðri einkaeign og 1/3 í félagslegri eigu eða byggður á vegum Byggingarsjóðs verkamanna. Ég bið hv. 1. flm. ekki að taka þessi orð mín þannig að ég sé að gera neina tilraun til að snúa út úr einu eða neinu, ég er að spyrja hv. þm. um það hvernig flm. hugsa sér sérstaklega þetta atriði. Það er rétt að á undanförnum árum hefur verið byggt of lítið af verkamannabústöðum en þar er hins vegar um að ræða geysilega breytingu frá því sem var skv. lögunum frá 1980. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að gera okkur ljóst að frá árinu 1982 til ársins 1985 höfum við byggt 813 íbúðir í verkamannabústaðakerfinu hér í landinu. Það er íbúðafjöldi sem munar um. Auðvitað er það ljóst að við þurfum að endurbæta og laga stöðugt verkamannabústaðakerfið og sérstaklega þurfum við að íhuga hvernig við aðlögum verkamannabústaðakerfið hinu nýja íbúðalánakerfi sem á að taka upp núna samkvæmt samningum aðila vinnumarkaðarins. Þar verður vafalaust um ýmis sambúðarvandamál að ræða sem þarf að skoða rækilega. En við verðum að gera okkur ljóst að þarna hefur verið um að ræða átak sem hefur skilað hátt í þúsund íbúðum frá því að lögin voru sett 1980. Við þurfum umfram allt að reyna að verja þetta átak, halda utan um það, þannig að engin tilraun verði gerð til þess í kjölfar nýs almenns húsnæðislánakerfis að brjóta niður félagslega íbúðarbyggingakerfið. Ég vil loks inna hv. þm. eftir því - eða flm. sem eru nú fleiri hér í salnum - hvort það er ætlunin að flytja efni þessarar till. sem brtt. við það frv. sem hugsanlega kann að koma fram um húsnæðismál eftir nokkra daga.



Herra forseti. Ég vil svara þeim spurningum sem hv. 3. þm. Reykv. hefur hér til mín beint. Mér finnst gæta nokkurs misskilnings í orðum hans að því er varðar efni þessarar till. Mér fannst koma fram í hans máli að að því er varðar almennar lánveitingar úr Byggingarsjóði ríkisins gerði þessi till. ráð fyrir niðurskurði á fjölda lánveitinga veittum úr Byggingarsjóði ríkisins. Þetta er alrangt. Það sem lagt er til með þessari till. er að opnað verði fyrir kaupleigufyrirkomulagið jafnt gegnum félagslegar íbúðarbyggingar, fjármagnaðar úr Byggingarsjóði verkamanna, og gegnum fjármögnun úr Byggingarsjóði ríkisins að því er Byggingarsjóð ríkisins varðar þá er gert ráð fyrir að lánveitingum, sem þegar er veitt til, fækki ekki í heildina. Ef við gerum ráð fyrir að um sé að ræða 1600 lánveitingar úr Byggingarsjóði ríkisins á hverju ári en með þessu nýja fyrirkomulagi yrðu byggðar 200 íbúðir með kaupleigufyrirkomulagi, fjármagnaðar úr Byggingarsjóði ríkisins, þá mundu þær dragast frá heildinni en heildarfjöldinn mundi ekki minnka. Það sem hér er verið að gera er að opna fyrir fleiri valkosti í almenna kerfinu en nú er, þannig að fólk, sem fær lán úr Byggingarsjóði ríkisins, geti valið um þá lánakosti sem eru til staðar í dag eða gengið inn í kaupleigufyrirkomulagið. Hér er því alls ekki verið að fækka lánveitingum í almenna kerfinu, hér er verið fyrst og fremst að auka valkosti. Auk þess sem verið er að auka valkosti í félagslegum íbúðarbyggingum er lagt til að staðið verði við þau fyrirheit sem eru í húsnæðislöggjöfinni en ekki hefur verið staðið við á undanförnum árum. Hér hef ég sýnt fram á það í grg. að 1982-1985 hefur ekki verið staðið við að byggja 1/3 af íbúðaþörf gegnum félagslega kerfið. Hér er einmitt verið að leggja til leið til þess að við það verði staðið og að þessar kaupleiguíbúðir komi til viðbótar lánum sem nú eru veitt úr Byggingarsjóði verkamanna. Ég held því að með því fyrirkomulagi sem hér er lagt til sé ekki verið að breyta í neinu þeim markmiðum sem menn hafa sett sér í húsnæðislöggjöfinni, þ.e. að 1/3 sé byggður á félagslegum grundvelli og 2/3 í einkaeign. Menn hafa þarna valkosti, þeir geta gegnum almenna kerfið kosið sér leiguíbúðir eða íbúðir með kaupleigufyrirkomulagi. Kaupleiguíbúðir hafa þann kost fram yfir verkamannabústaðakerfið að fólk þarf ekki að reiða fram 20% framlag sjálft eins og það hefur þurft að gera hingað til, sem eru 460 þús. kr. miðað við íbúð sem kostar 2,3 millj., og ef nýtt er heimildargreinin fyrir þá sem verst eru staddir, 10%, þá er um að ræða 230 þús. Það eru ekki allir sem hafa aðgang að svo miklu fjármagni og þetta vandamál er leyst með þessu kaupleigufyrirkomulagi, þar sem um enga útborgun er að ræða. Að því er varðar spurningu hv. 3. þm. Reykv. um það hvort þm. Alþfl. muni flytja brtt. við það trv. sem væntanlegt er frá ríkisstj. um húsnæðismál, brtt. sem lýtur að því að heimila lánveitingar til kaupleiguíbúða, þá hefur það ekki verið rætt í þingflokki Alþfl., en við hljótum að leggja höfuðáherslu á að það fjármagn, sem kemur til viðbótar gegnum aukna skuldabréfasölu til lífeyrissjóðanna, fari að verulegu leyti til þess að fjölga félagslegum íbúðarbyggingum og opna fyrir fleiri valkosti í húsnæðismálum. Þessi till. gerir ráð fyrir því í fyrsta lagi að opnað verði fyrir lagaheimild til þess að hægt sé að veita lán til kaupleiguíbúða og í annan stað framkvæmdaáætlun til 10 ára. Fyrsta skrefið er að opna fyrir það að hægt sé að veita lán til slíkra kaupleiguíbúða, þannig að ég vil íhuga það hvort hægt sé að ná samstöðu um það nú fyrir þinglok við meðferð frv. frá ríkisstj. um húsnæðismál, hvort hægt sé að ná um það pólitískri samstöðu að opna fyrir slíka lagaheimild í húsnæðislöggjöfinni vegna þess að því fyrr er hægt að hefjast handa um samráð við sveitarfélögin um slíka framkvæmdaáætlun, sem þessi till. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Það vakti athygli mína að hv. 2. landsk. þm., Jóhanna Sigurðardóttir, er í grundvallaratriðum ósammála því samkomulagi sem gert var milli aðila vinnumarkaðarins nú fyrir skömmu, þar sem þeir leggja áherslu á að aukin verðbréfakaup lífeyrissjóðanna hjá Byggingarsjóði ríkisins renni í þann sjóð og að lánsréttur viðkomandi tengist þeim lífeyrisrétti sem viðkomandi á í viðkomandi lífeyrissjóði. Það er forsendan fyrir hinum auknu verðbréfakaupum lífeyrissjóðanna og ég held að það væri mjög hættulegt fyrir framgang málsins ef Alþingi ætlaði nú á þessu stigi að brjóta það samkomulag niður og hafa að engu það víðtæka samkomulag sem skapaðist um úrlausn í húsnæðismálum í tengslum við síðustu kjarasamninga. Ég vil jafnframt segja það sem mína skoðun að ég get ekki fallist á það að almennum lánveitingum úr Byggingarsjóði ríkisins fækki. Það þýðir í raun og veru að fólk verði nauðbeygt til þess að fara inn á þann markað sem takmarkast af lánveitingum lífeyrissjóðs verkamanna. Það er í fullu ósamræmi við samkomulagið sem varð milli aðila vinnumarkaðarins fyrir skömmu og hefur þar að auki þann annmarka að það mundi stórkostlega auka á skuldbindingar ríkissjóðs ef það yrði almenn regla að lánveitingar til íbúðarhúsa hér á landi yrðu miðaðar við 80%. Þessa dagana er verið að reikna það út af samstarfsnefnd ríkisstj. og aðila vinnumarkaðarins hvaða greiðslubyrði það hefur í för með sér fyrir ríkissjóð að reyna að standa við samkomulagið eins og það liggur fyrir og ég hygg að það sé samdóma álit þeirra, sem þá reikninga hafa séð, að ógjörningur er að búast við því að ríkið geti tekið á sig þyngri pinkla en þar er gert ráð fyrir. Hins vegar vil ég nota þetta tækifæri til þess að leggja áherslu á að ég tel að hið félagslega íbúðarkerfi eigi að sinna meira en gert hefur verið vernduðum þjónustuíbúðum fyrir aldraða. Ég held að það sé orðið mjög brýnt. Mér er kunnugt um það að sjómannadagsráð vegna Hrafnistu og ýmsir aðrir aðilar eiga í erfiðleikum nú að svara þeirri eftirspurn sem er eftir vernduðum þjónustuíbúðum. Ég tel að það sé kannske eitthvert brýnasta verkefnið í félagslega kerfinu að reyna að hlaupa par undir bagga og auðvelda byggingu slíkra íbúða. Ég held að ekki sé nauðsynlegt að þau lán yrðu jafnlöng og endranær í félagslega kerfinu. Það er mjög mismunandi hvernig stendur á hjá hinu aldraða fólki, sumt af því getur eða vill búa í íbúðum sem eru skuldlausar. Þetta veltur á ýmsu. Þessar íbúðir ganga kaupum og sölum. Þannig að ég álít að vel kæmi til greina að veita tvenns konar fyrirgreiðslu, annars vegar fyrirgreiðslu vegna verndaðra þjónustuíbúða, sem yrðu í eigu í þessu tilviki sjómannadagsráðs eða Hrafnistu, og hins vegar skammtímafyrirgreiðslu fyrir aldrað fólk annað sem er reiðubúið til þess að leggja sjálft fram fé til þess að skapa sér öryggi í ellinni. Ég held að þetta sé mikið íhugunarefni og að rétt sé að athuga um hvort hægt sé að ná samkomulagi um þennan þátt málsins hér í þinginu sem ekki tengist þá því samkomulagi sem gert var milli aðila vinnumarkaðarins. Á hinn bóginn skil ég það að þm. sem hafa borið Búseta fyrir brjósti skuli eiga erfitt með að sætta sig við samkomulagið sem varð á vinnumarkaðnum. Það er allt annað mái. En eins og málið liggur nú fyrir er öldungis ljóst að fulltrúar Alþýðusambandsins, sem hafa átt í viðræðum við ríkisstj., vilja sem minnst hvika frá samkomulaginu og vilja eftir því sem hægt er að Alþingi staðfesti það þegar öll kurl eru komin til grafar og við höfum áttað okkur á því hvernig ríkissjóður getur staðið að því samkomulagi. Það er auðvitað afskaplega fallegt og elskulegt að segja það að úr opinberum sjóðum eigi að lána 80% af byggingarkostnaði til 40 ára - til allra íbúða eða sem flestra íbúða. Spurningin er einungis þessi: Hvar á að taka allt þetta fé og hver á að standa undir vaxtamuninum? Ég vil af þessu tilefni alveg sérstaklega spyrja þennan hv. þm. hvað hann telji að vaxtamunurinn sé mikill, eins og hann hugsar sér það, hver sé kostnaðaraukinn fyrir ríkissjóð að fara eftir þeim till., sem hann leggur hér til, eða að farið sé eftir samkomulaginu eins og aðilar vinnumarkaðarins gerðu það.



Herra forseti. Þetta var nokkuð fróðleg ræða hjá hv. 2. þm. Norðurl. e. og sérstaklega var athyglisvert þegar hann spurði: Það er fallegt að setja á blað hugmynd um 80% lán, en hver á að borga? Það hefði verið fróðlegt ef hann hefði spurt sjálfan sig þessarar spurningar þegar þeir sjálfstæðismenn fóru með loddaraskap hér yfir landið fyrir síðustu kosningar og sögðu að þeir ætluðu að tryggja 80% húsnæðislán. Og þáv. formaður Sjálfstfl. skrifaði breiðsíður í Morgunblaðið hverja á fætur annarri þar sem hann lýsti þessu yfir og taldi það hina mestu fjarstæðu að ekki væri hægt að ná 80% húsnæðislánum. Síðan gerist það að hv. þm. Halldór Blöndal, sem var hugmyndafræðingur þessarar umræðu í Sjálfstfl. á sínum tíma, kemur hér móður eftir nokkurra ára veru í stjórn með Framsfl. og spyr eins og barn: Ja, þetta er falleg hugsun, en hvernig á að borga? Hann spurði aldrei að þessu í kosningabaráttunni 1983. Ég vil í tilefni af þessum umræðum taka það fram að það er ljóst að okkar skoðun er sú að það beri að drífa í gegn samkomulag aðila vinnumarkaðarins og setja það í lög. Mér er jafnljóst að það er ekki nægilegt að setja lög á grundvelli þess samkomulags um húsnæðislánakerfið vegna þess fyrst og fremst að nýja lánakerfið mun hafa í för með sér margs konar afleiðingar fyrir húsnæðislánakerfi landsins að öðru leyti, sem verður auðvitað að skoða, m.a. hvernig félagslega íbúðarbyggingakerfið mun tengjast almenna húsnæðislánakerfinu þegar það verður orðið jafngott og aðilar vinnumarkaðarins hafa gert samning um. Í tilefni af ræðu hv. 2. landsk. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur vil ég vekja athygli á því að í 3. tölulið í till. þm. Alþfl. stendur: "Lánað verði úr Byggingarsjóði ríkisins 80% af byggingarkostnaði til 40 ára og beri lánin 3,5% vexti. Skal fækka almennum lánveitingum úr Byggingarsjóði ríkisins í hlutfalli við fjölda kaupleiguíbúða sem byggðar eru á hverju ári". Ja, lái mér hver sem vill þó að ég skilji þetta eins og ég gat um hér áðan, þ.e. svona: Segjum að lán til almennra íbúðarbygginga séu 1500 á ári. Verði byggðar 600 kaupleiguíbúðir þá á að fækka hinum almennu íbúðarlánum úr 1500 niður í 900. Ef þetta er ekki ætlunin heldur að þetta verði hrein viðbót þá erum við farin að byggja býsna mikið hér á landi. Segjum að við byggjum eftir sem áður 1500 íbúðir í almenna kerfinu, segjum að við byggjum 300 íbúðir í verkamannabústaðakerfinu og segjum að við byggjum 600 kaupleiguíbúðir fyrir utan íbúðir fyrir aldraða, þá værum við komin upp í 2400 íbúðir á ári. Og í spá, sem Framkvæmdastofnun ríkisins gerði fyrir nokkrum árum um nauðsyn íbúðarbygginga hér á landi, þá taldi hún að það væri nauðsynlegt að hér yrðu byggðar 2200 íbúðir á ári. Ég hef alltaf dregið þá tölu í efa. En ef það er svo að kaupleiguíbúðirnar 600 á ári í 10 ár eigi að bætast við allt það íbúðakerfi sem fyrir er, þá erum við komin með byggingartölu í 10 ár, herra forseti, sem er hærri en nokkurn tímann hefur verið hérna. Og mér er spurn: Ef þetta er svona hvernig á að borga brúsann? Því að í samningum aðila vinnumarkaðarins er gert ráð fyrir því að lífeyrissjóðirnir fjármagni stórkostlega lánahækkun Byggingarsjóðs ríkisins. Þar er ekki beinlínis kveðið á um félagslega íbúðarbyggingakerfið þó að í þeim samningum öllum sé gengið út frá því að félagslega íbúðarbyggingakerfið hafi eftir sem áður 33% af nýbyggingum í landinu. Með öðrum orðum, herra forseti, ég vil taka það fram að ég tel að þessi till. sé góður og skynsamlegur umræðugrundvöllur, hér sé hreyft mjög þörfu máli. En framsetning hennar vekur spurningar, sem eru settar hér fram í fullri vinsemd, og vafalaust er hægt að taka til frekari athugunar við frekari meðferð málsins hér á hv. Alþingi. Ég vil síðan að lokum, herra forseti, af því að nú hefur gengið í salinn hæstv. félmrh. inna eftir því hvenær þess sé að vænta að nýtt frv. um Húsnæðisstofnun ríkisins, á grundvelli samninga ASÍ og VSÍ, sjái dagsins ljós og hvort það sé ekki alveg 100% klárt af hálfu ríkisstj. að ekki sé ætlun hennar að slíta þingi öðruvísi en að þetta frv. verði að lögum.



Herra forseti. Fyrst varðandi orð síðasta ræðumanns, þá er í till. gert ráð fyrir að annaðhvort geti verið um að ræða byggingu eða kaup, þannig að þetta þyrfti ekki endilega að vera stóraukin viðbót við það sem áætlað er að byggja. Mér finnst hv. þm. enn misskilja það sem ég var að reyna að segja hér áðan. Ég lít svo á að íbúðir sem eru byggðar gegnum lánveitingar úr Byggingarsjóði ríkisins teljist íbúðir sem eru byggðar á hinum almenna markaði, þannig að hérna er ekki verið að gera ráð fyrir fækkun úr hinum almenna Byggingarsjóði ríkisins. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem hv. 2. þm. Norðurl. e. Halldór Blöndal reynir að misskilja það sem sagt er héðan úr þessum ræðustól, hvort sem það er vísvitandi eða ekki. Hann telur að með þessari till, sé verið að reyna að brjóta upp það samkomulag sem gert var í nýgerðum kjarasamningum. Þetta er auðvitað hreinn misskilningur. Ég trúi ekki öðru en að verkalýðshreyfingin fagni því ef til kemur nýr valkostur í félagslegum íbúðarbyggingum. Og að því er varðar 80% lán, eins og hér er gert ráð fyrir, þá er ekki gert ráð fyrir því að slík lán renni beint til einstaklinga heldur til sveitarfélaga sem mundu standa fyrir slíkum framkvæmdum og væru framkvæmdaaðilar að þessum kaupleiguíbúðum. Ég bendi hv. þm. á að það er þegar til staðar.  Að því er vaxtamismuninn varðar þá er það mál sem ber að hafa töluverðar áhyggjur af. Eftir því sem næst verður komist er í þessum nýgerðu kjarasamningum gert ráð fyrir mjög miklu auknu fjármagni frá lífeyrissjóðunum til húsnæðiskerfisins sem þarf að greiða niður. Þar skapast mjög mikill vaxtamismunur. Ég held að hv. þm. ætti að svara því sjálfur hvernig hann hefur hugsað sér að greiða niður þann vaxtamismun sem mun skapast með stórauknu fjármagni úr lífeyrissjóðunum yfir til húsnæðissjóðanna. Það sem hér er gert ráð fyrir er lán með 1% vöxtum úr Byggingarsjóði verkamanna. Það er það sama og er nú til staðar. Og að því er varðar Byggingarsjóð ríkisins er líka um 3,5% að ræða, sem er það sama og þegar er til staðar, þannig að þar er ekki um neina breytingu að ræða.



Herra forseti. Ég vakti athygli á því að till. hv. 2. landsk. þm. hefur í för með sér verulegar greiðslur úr ríkissjóði fram yfir það sem talað hefur verið um í tengslum við samkomulagið hjá aðilum vinnumarkaðarins og staðfesti þm. það í sinni ræðu hér áðan. Ég vil einnig leggja áherslu á það, herra forseti, að eins og þetta mál hefur verið lagt fyrir í samstarfsnefnd milliþinganefndar um húsnæðismál og nefndar aðila vinnumarkaðarins og ríkisstj. um aðgerðir í húsnæðismálum hafa fulltrúar Alþýðusambandsins lagt áherslu á að fyrirgreiðsla Byggingarsjóðsins sé í beinum tengslum við iðgjöld viðkomandi í lífeyrissjóðunum. Þeir vilja tengja skuldabréfakaupin rétti launþega í lífeyrissjóðunum. Þetta er kjarni málsins og ég held að það þurfi ekki að hafa um þetta fleiri orð. Á hinn bóginn á Alþfl. fulltrúa í milliþinganefndinni og getur þar komið sínum sjónarmiðum á framfæri. En það sem ég hef verið að lýsa hér eru þær umræður og þær skoðanir sem fram hafa komið í milliþinganefndinni.



Herra forseti. Mér þykir miður að ég heyrði ekki þessar umræður frá upphafi en það litla ég hef heyrt gefur mér tilefni til þess að leggja nokkur orð í belg. Fyrst þessi spurning: Hvað er það sem fyrst og fremst vakir fyrir þm. Alþfl. með því að brjóta hér upp á þessu nýja formi í sambandi við lausn húsnæðismálanna? Neyðarástandið í húsnæðismálum á undanförnum árum hefur verið rætt oft og iðulega hér úr þessum ræðustól. Menn hafa skipst á skoðunum um það af hverju það stafi, greint ástandið aftur í fortíðina og vissulega hefur verið á ýmsum tímum reynt að auka fjármagn til húsnæðismála. Engu að síður er það svo að m.a.s. neyðarástandið á umliðnum fimm árum hefur samkvæmt þolendum þess ekki verið leyst þannig að viðunandi geti talist. Nægir að vitna í því efni til þess sem fram hefur komið frá hinum svokallaða húsnæðismálahópi um það, þ.e. um það ástand sem skapast hefur vegna annars vegar misgengis launa og lánskjara og hins vegar vegna verulegrar hækkunar vaxta í kjölfar vaxtastefnu núv. ríkisstj. Það sem gerst hefur að undanförnu er samkomulag sem náðist í kjölfar seinustu kjarasamninga milli aðila vinnumarkaðarins og svo hins vegar yfirlýsing ríkisstj. um það að reyna fyrir sitt leyti að framkvæma þær hugmyndir sem þar varð samkomulag um. Skipuð hefur verið nefnd í því efni sem nú er að störfum en um niðurstöður hennar er fátt hægt að fullyrða á þessu stigi málsins. Hér var spurt: Þessi till., sem við flytjum hér um kaupleiguform, er hún eitthvert brot á samkomulagi eða lýsir hún ágreiningi við samkomulag við aðila vinnumarkaðarins? Hún gerir það út af fyrir sig ekki. Um samkomulagið er það að segja að þar er fyrsta spurningin sú, hver er hlutur ríkisstj. að þessu samkomulagi. Eftir er að leggja fyrir Alþingi niðurstöður nefndar sem nú er að störfum og ég tel mig ekki geta fullyrt eitt eða neitt um það með hvaða hætti ríkisstj. hyggst standa að því. Spurningin um t.d. auknar greiðslubyrðar á ríkissjóð vegna vaxtamunar er fyrst og fremst spurning sem verður að vísa til ríkisstj. sjálfrar. Að óbreyttri vaxtastefnu verður sá vaxtamunur gífurlega mikill sem þýðir þá að fram í tímann er verið að vísa á stóraukna skattheimtu væntanlega síðar. En ef þetta samkomulag felur í sér verulegar breytingar frá gildandi vaxtastefnu þá er auðvitað unnt að leysa það vandamál með eitthvað öðrum hætti. Kjarni málsins í okkar hugmyndum er ósköp einfaldlega þessi: Við viljum styrkja hið félagslega kerfi og ganga út frá því sem gefnu að mánaðarlegur húsnæðiskostnaður láglaunafólks í landinu verði ekki nema viðráðanlegt hlutfall af launum. Og það er út frá þeirri grundvallarforsendu sem við gerum þessa tillögu með hliðsjón af reynslu með öðrum þjóðum af slíku fyrirkomulagi. Þetta þýðir í raun og veru að greiðslutíminn af þessum lánum getur verið mismunandi langur. Þó að talað sé um lán eða rétt til allt að 40 ára þá fer það síðan eftir samningum viðkomandi aðila hvort um er að ræða leigu eða kaupleigu. Það fer hreinlega eftir samningum viðkomandi aðila á hve löngum tíma lánið er greitt upp og fer þá eftir efnahag og efnahagslegri getu til þess. Það er spurt: Er verið að draga hér burst úr nefi Byggingarsjóðs ríkisins? Það er ósköp eðlilegt að einhver misskilningur komi upp í sambandi við það. Hér er gengið út frá því sem gefnu að þeim auknu fjármunum, sem lífeyrissjóðirnir hyggjast veita samkvæmt samkomulaginu til Byggingarsjóðs ríkisins, verði að örlitlum hluta til varið til þess að gefa mönnum nýja valkosti um kaup eða leigu. Ef um er að ræða kaup þá er hér um að ræða lán að hámarki til 40 ára, 3,5% vextir, þ.e. óbreytt vaxtastig, engin frekari niðurgreiðsla á vöxtum. En það er hins vegar að hluti þessara íbúða er byggður innan ramma lánagetu Byggingarsjóðs ríkisins. Dæmið sem hv. 3. þm. Reykv. tók er hins vegar óraunsætt að því leyti að hér er fyrst og fremst um að ræða mál sem yrði frumkvæðismál sveitarfélaga og við höfum gengið út frá því sem gefnu að a.m.k. helmingur ef ekki meir af þessum íbúðum verði byggður að þeirra frumkvæði og fjármagnaður úr Byggingarsjóði verkamanna. Það sem kynni að vera fjármagnað úr Byggingarsjóði ríkisins er þá um leið að hluta til styrking á hinu félagslega kerfi sem er væntanlega - ég geng út frá því sem gefnu - í samræmi við viðurkennd sjónarmið ekki aðeins Alþb. heldur þeirra forsvarsmanna verkalýðshreyfingarinnar sem beittu sér fyrir samkomulagi um húsnæðismál í kjölfar kjarasamninganna. Mig langar til þess að vekja athygli á því meginatriði að hér er verið að vísa til frumkvæðis sveitarfélaganna og þá vil ég líka vekja athygli á því, af því að spurt er um afstöðu manna til samkomulags aðila á vinnumarkaðnum, að í kjölfar þess samkomulags beitti ríkisstj. sér fyrir áskorun til forráðamanna sveitarfélaga um að þau fylgdu eftir breyttum verðlags- og verðbólguforsendum með því að lækka útsvarsálagningu sína. Fyrir liggur að Reykjavíkurborg hefur tilkynnt um lækkun útsvarsálagningar sinnar úr 10,8% í 10,2% og einnig að ýmis önnur sveitarfélög hafi gefið vilyrði um slíkar breytingar eða jafnvel ákvarðað þær. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef aflað mér frá Þjóðhagsstofnun þýðir þetta samt sem áður að við útsvarsálagningu á þessum forsendum munu sveitarfélögin taka í sinn hlut verulega auknar tekjur að raungildi miðað við að forsendur kjarasamninga um verðbólguþróun, 8% verðhækkanir milli ára, standist. Í því efni nefni ég sem dæmi Reykjavík. Það kemur á daginn samkvæmt könnun á úrtaki framtala um breytingar á tekjum milli ára að tekjuaukningin að því er varðar Reykjavík virðist ætla að vera vel yfir 40% eða um 42% þar sem aftur á móti var gert ráð fyrir 36% hækkun milli ára í fjárhagsáætlunum flestra sveitarfélaga sem og í forsendum fjárlaga. Að vísu var Reykjavíkurborg þar í efri kantinum, gerði ráð fyrir 37,5% tekjuaukningu milli ára. Þetta mun þýða að Reykjavíkurborg hyggst taka í sinn hlut á þessu ári varlega áætlað við álagningu útsvara 50-60 millj. kr. að raungildi meira en henni ber ef miðað væri við að hún ætlaði sér ekki að auka útsvarsbyrðina. M.ö.o.: Reykjavíkurborg þyrfti að lækka útsvarsálagninguna a.m.k. niður í 9,7% ef hún ætlaði fyrir sitt leyti að standa við þau tilmæli að leggja ekki gegnum útsvarsálagninguna auknar byrðar á skattgreiðendur í Reykjavík. Það sem Reykjavíkurborg er m.ö.o. að gera: Hún er að taka til sín um 50-60 millj. kr. að auki, en það þýðir að fyrir sveitarfélögin í heild er útsvarsálagningin á landsvísu 100-120 millj. kr. auknar útsvarsálögur miðað við að sveitarfélögin hins vegar ætluðu sér ekki að auka sinn hlut og að forsendur kjarasamninga haldist um verðbólguspár. Í þessari tillögu er gert ráð fyrir, eins og ég sagði, frumkvæði sveitarfélaga að byggingu kaupleiguíbúða og gert ráð fyrir kostnaðarauka þeirra sem svarar 276 millj. Þær upplýsingar sem ég hef verið að lýsa þýða m.ö.o. að um það bil helmingur þessarar upphæðar væri reyndar þegar fenginn einungis með auknum útsvarsbyrðum eða aukinni útsvarsálagningu miðað við þær forsendur sem fyrir liggja. 

Það er ekki rétt og ég hygg að hv. ræðumaður eigi að vita að þetta er ekki merki um það. Það er merki um að hv. ræðumaður hefur farið umfram ræðutíma sinn skv. þingsköpum.

Þá læt ég hér með lokið þessari ræðu, herra forseti.



Herra forseti. Vegna fsp. frá hv. 3. þm. Reykv. til mín vil ég upplýsa að hin sérstaka nefnd undir forustu hagstofustjóra, sem var skipuð til að forma þessi mál í sambandi við samkomulag aðila vinnumarkaðarins um húsnæðismálin, hefur unnið ötullega í þessu máli og hefur haft samráð við milliþinganefnd sem er einnig að störfum og húsnæðismálastjórn og samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef í dag er stefnt að því að frv. frá nefndinni verði tilbúið á mánudag og verði þá afgreitt í ríkisstj. á þriðjudagsmorgun. Ég held að það sé ljóst að ríkisstj. muni leita eftir samkomulagi við Alþingi um að tryggja afgreiðslu þessa máls fyrir þinglok og til þess þarf að sjálfsögðu að leita afbrigða. Það verður ekki afgreitt nema með því að fullt samkomulag verði um málið og eftir því verður örugglega leitað. Það eru engin áform önnur en að standa við að gera það að lögum á þessu þingi.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hv. 2. landsk. þm. hefur beðið um orðið en hann er búinn að tala tvisvar. Hann er búinn að gera athugasemd sem var ekki mjög stutt. Það er gjörsamlega brot á þingsköpum að halda þessu svo áfram. En má ég spyrja hv. þm. hvort það er til að gefa einhverjar yfirlýsingar út af orðum ráðherra? 



Herra forseti. Mér þótti miður að ekki kom fram í máli hæstv. félmrh. afstaða hans til þess máls sem hér er til umræðu og ég vil því beina því til hæstv. félmrh. að hann veiti þingheimi upplýsingar um hver sé afstaða hans til þessa máls, sem ég vænti að hann hafi kynnt sér í sinni ráðherratíð sem félmrh., því að þetta fyrirkomulag er ekki óþekkt í okkar nágrannalöndum og þessi till. hefur legið á borðum þm. í tvo daga.



Herra forseti. Ég vil taka undir þau orð sem hv. 2. landsk. þm. mælti áðan. Ætlar hæstv. félmrh. ekki að verða við þeim tilmælum að skýra þingheimi frá því hver sé skoðun hans á þessari till., hver sé skoðun hans á því fyrirkomulagi sem hér er gert ráð fyrir? Hér hefur verið flutt vandlega undirbúin og mjög ítarleg till. um nýjar leiðir í húsnæðismálum, till. sem kannske miðar einkum og sér í lagi að því að sinna þörfum þeirra sem vilja eignast íbúðir en ekki geta notið þeirra í gegnum verkamannabústaðakerfið eða hið almenna lánakerfi. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt og brýnt að hæstv. félmrh. segi sína skoðun á þessu máli, hvað honum finnst um þetta fyrirkomulag og hverja afstöðu hann hefur til þessarar till. Ég held satt að segja að það sé mjög undarlegt ef hann fæst ekki til að koma í ræðustól og lýsa skoðunum sínum í þessari till. sem er mjög skýr og hefur, eins og sagt var hér áðan, legið á borðum þm. í tvo daga.



Herra forseti. Mér þykir harla einkennilegt ef ætlast er til að menn taki afstöðu til þess máls sem hér er flutt í þingsályktunartillöguformi. Ég tel að það hafi verið rætt það mikið um þessi mál og ég vil upplýsa hv. 5. landsk. þm. um að hugmyndir liggja fyrir milliþinganefndinni, skipaðri fulltrúum allra flokka hér á Alþingi, sem ganga í svipaða átt og hér er talað um. Það eru ýmsir valkostir þar til meðferðar og ég tel að það sé ákaflega mikilvægt að samstaða náðist um að vinna að framtíðarskipan þessara mála á þann hátt sem þar er gert. Ég tel enga ástæðu til að ætla á þessari stundu að þeir aðilar, sem hafa fjallað um þau mál, taki ekki á valkostum sem eru athygli verðir í sambandi við að tryggja láglaunafólki húsnæðisaðstöðu. Það er margt í þessari till. sem er vissulega athygli vert og ég gæti sjálfsagt skrifað undir, en ég hef ekki búið mig undir að taka til máls um þáltill. sem slíka. En ég vísa til þess að mál þessu skylt er til meðferðar í milliþinganefnd.