Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar verið er að meta það út frá því, hver þau verkefni eru, sem fyrir þjóðinni liggja á hverjum tíma, hver er vilji ríkisstj., þá hefur það sýnt sig, að þau verkefni eru að vaxa, sem þjóðinni ríður mest á. Það er enginn efi á því, að það eru mikil verkefni, sem fyrir þjóðinni liggja nú. Ég ætla að nefna tvö verkefni, sem fyrst og fremst verður að vinna að tafarlaust af fullum krafti. Það fyrsta er að halda áfram nýsköpun atvinnulífsins, sem þegar er hafin, hraðar, einbeittar og á skipulegri hátt en þegar hefur verið gert undanfarin ár, og í sambandi við þá nýsköpun atvinnulífsins sé komið upp fullkomnum áætlunarbúskap, því að með öðru móti en þessu tvennu er ekki hægt að framfylgja nýsköpuninni. Íslendingum ríður sérstaklega á, að þessum verkefnum sé sinnt og sinnt af fullum krafti nú þegar. Jafnvel þegar við lítum á árin eftir síðasta stríð, þegar engar slíkar hugmyndir voru uppi, verður ljóst, að á fyrstu 4–5 árunum eftir síðustu styrjöld voru keyptir til landsins togarar og önnur tæki, sem þjóðin bjó að í tvo áratugi á eftir. Þó ekki sé tekið tillit til annars en reynslunnar frá síðustu styrjöld, þá sýnir það sig, að árin eftir styrjöldina eru afgerandi hvað þetta snertir. Þetta mundi vera það fyrra verkefni, sem yrði tafarlaust að framkvæma, hvaða stjórn sem sæti við völd. Hitt verkefnið er að draga úr þeirri miklu auðsöfnun, sem farið hefur fram hjá einstökum mönnum, og jafna kjörin í þjóðfélaginu, vegna þess að það er hættulegt fyrir okkar þjóð, ef sá mikli auður, sem safnaðist á einstakra manna hendur styrjaldarárin, heldur áfram að vera þar. Þetta gæti komið til með að þýða beina hættu fyrir okkar lýðræði, þegar fram í sækti, því að það hefur sýnt sig með hverri þjóð, að þegar mikil auðsöfnun á sér stað á örfárra manna hendur, þá stofnar það þjóðfélögunum í hættu, því að völd örfárra manna mundu fyrr eða síðar granda lýðræði þjóðarinnar, þannig að fyrir okkur, sem höfum okkar þungu reynslu frá Sturlungaöld um auð og völd örfárra manna, þá er nauðsyn á því að gera þær ráðstafanir, sem mundu skapa meira þjóðfélagslegt jafnrétti og jafna lífskjörin betur en nú á sér stað. Slíkar breyt. á afstöðu þjóðfélagsins viðvíkjandi auðsöfnun örfárra einstaklinga eru ekki aðeins réttlætismál af hálfu vinnandi fjöldans, sem skapar auðinn, heldur er það líka þjóðlegt nauðsynjamál vegna þjóðarinnar sjálfrar og hennar framtíðar. Þetta eru þau tvö verkefni, sem ég fyrst og fremst mundi nefna sem alveg bráðnauðsynleg fyrir þjóðfélagið, þó að fleiri kæmu til greina. Sósfl. einbeitti sér að því, þegar stjórnarmyndunartilraunir voru gerðar á síðasta hausti, að mynduð yrði stjórn, sem ynni að báðum þessum verkefnum. Sósfl. lagði ríka áherzlu á það og setti fram nákvæma stefnuskrá um það, hvernig stjórna skyldi þessu landi á næstu árum, svo framarlega sem þjóðinni ætti að vegna vel - það ætti að leysa nú þegar þau verkefni, sem mest reið á. Viðvíkjandi þessum tveim verkefnum ber að taka það fram, að stjórnmálalegir möguleikar á því að leysa þessi verkefni eru nokkuð mismunandi, eftir því hvaða flokkar það eru, sem stjórn er mynduð um. Það er engum efa bundið, hvað snertir þá hröðu uppbyggingu atvinnulífsins í landinu, sem hér var hafin. að það var eðlilegt að álykta, að sá hluti Sjálfstfl., sem hafði hagsmuna að gæta af sjávarútvegi, hefði áhuga fyrir því að halda áfram nýsköpuninni. ................................ *) Þvert á móti er auðséð, að stjórnin er svo fjarri því að hafa vilja á að sinna þessum verkefnum, að hún er með þessari atlögu gegn verkalýðssamtökunum að eyðileggja möguleikana á því. *) Hér í vantar kafla, sem innanþingsskrifari (Már Jóh.) hefur ekki skilað. Ofan á þetta bætist, að stór verkefni bíða alveg úrlausnar, t.d. það að standa á verði gegn erlendri ásælni hér, eða sjálfstæðismál okkar, og ætla ég ekki að hafa mörg orð um það að þessu sinni. Í öðru lagi vantar að tryggja framtíð Íslands og markaði í þeim löndum Evrópu, sem hafa tekið upp áætlunarbúskap, þar sem hægt væri ef til vill að tryggja markaði til margra ára. Í þriðja lagi er það dýrtíðarmálið og lausn þess, og raunverulega er það eina málið, sem stjórnin hefur lýst yfir jákvæðri afstöðu í. En þar hefur hún þá líka farið þveröfugt að við það, sem hún þóttist ætla að gera. Hún hefur ekkert gert í þessum efnum annað en að auka dýrtíðina og gera erfiðara um vik að ráða við hana eftir á. Og svo leyfir þessi stjórn sér að reyna að ráðast á lífskjör almennings í landinu undir því yfirskini, að verið sé að færa eitthvað til réttrar áttar í dýrtíðarmálunum. Sósfl. hefur alltaf verið reiðubúinn til samstarfs við alla flokka um lausn dýrtíðarmálsins, er það hefði sýnt sig, að óhjákvæmilegt væri að ráðast á þann garð. En sósíalistar hafa aldrei farið dult með það, að þegar út í slíkt væri komið, vildu þeir ráðast á garðinn, þar sem hann væri hæstur, láta þunga dýrtíðarráðstafananna koma á hin breiðu bökin. Og verkalýðssamtökin hafa verið reiðubúin til samstarfs, meira að segja við núverandi stjórn, en það var svo fjarri því, að hún kysi það samstarf, að hún undirbjó árás á lífskjör alþýðu manna án þess svo mikið sem tala við verkalýðssamtökin. Og nú er stjórnin búin að auka dýrtíðina og gera erfiðara fyrir að ráða bót á henni síðar. Verkalýðssamtökin hafa aldrei óskað eftir árás eða baráttu, en þau hafa á hinn bóginn verið og eru neydd til að verjast. Af öllu þessu sést, að núverandi ríkisstj. er að engu leyti því vaxin að sinna þeim höfuðverkefnum, sem ekki þola neina bið. Og það er svo fjarri því, að stjórnin hafi sýnt vilja til að leysa þessi verkefni, að það er einmitt þveröfugt. Með tali sínu um nýsköpun hefur hún reynt að stöðva hana. Með fyrirheiti sínu um eignakönnun hefur hún aukið á efnahagslegt óréttlæti í þjóðfélaginu, og þannig mætti halda áfram að telja. En að þessu og fleira athuguðu leggjum við, sósíalistar, til, að Alþ. lýsi vantrausti á núverandi ríkisstj. og taki í sínar hendur að reyna að skapa stjórn, sem er vaxin þeim verkefnum, sem bíða úrlausnar, því að ef þessum verkefnum er ekki sinnt nú, þá vofir hætta yfir þjóðinni, þá glötum við tækifæri, sem við fáum ekki aftur árum saman, nú er úrslitastund. Þó að þessi stjórn hafi enn ekki setið lengi, þá hefur hún með allri afstöðu sinni til mála og frumvörpum, sem hún hefur borið fram, sýnt fullkomlega stefnu sína, eða réttara sagt stefnuleysi, og ef hún á að fá að halda þannig áfram, þá gengur það tækifæri úr greipum þjóðarinnar, sem getur gefið henni ómetanlegar fjárfúlgur í aðra hönd, en mikill glundroði skapast í fjármálunum, sem hefur mjög slæmar afleiðingar fyrir okkar þjóðarbúskap. Ég álít því Alþ. ekki seinna vænna að samþykkja vantraust á þessa ríkisstj., svo framarlega að hægt eigi að vera að grípa í taumana í tíma.



Herra forseti. Þegar núverandi ríkisstj. kom fyrir Alþ. 5. febrúar s.l., flutti hún hér stefnuyfirlýsingu sína, er samkomulag hafði tekizt um. Það má segja, að í þeirri yfirlýsingu hafi verið markaðir þrír megindrættir. Í fyrsta lagi verndun sjálfstæðis landsins, í öðru lagi trygging lífsöryggis og lífsafkomu almennings og í þriðja lagi áframhald nýsköpunarinnar. Þegar þessi yfirlýsing hafði verið flutt af hálfu stjórnarinnar, stóð hv. 2. þm. Reykv. upp og lýsti yfir því, að hann og hans flokkur væri andvígur hinni nýju ríkisstj. og mundi síðar bera fram vantraust á hana. Að vísu var mönnum ekki vel skiljanleg þessi yfirlýsing á því stigi málsins, nema flokkur hv. 2. þm. Reykv. væri á þeirri skoðun, að stefnuyfirlýsing stjórnarinnar væri hættuleg fyrir hið íslenzka þjóðfélag. Ég vil nú ætla, að svo hafi ekki verið, heldur hafi það verið ætlun þessa flokks frá upphafi að berjast gegn stjórninni, hvað sem hún gerði og hvernig sem stefna hennar yrði, enda kom bað raunar greinilega í ljós með fyrr nefndri yfirlýsingu kommúnista. Og þetta hefur flokkur þeirra gert eftir mætti, þó að vopnin hafi æði oft snúizt í höndum hans. Þessi stjórn hefur aðeins setið í þrjá mánuði og að sjálfsögðu engu öðru sinnt á því tímabili en að undirbúa frv. í samræmi við stefnuskrá sína og taka þátt í þingstörfum, undirbúa málin og berjast fyrir þeim hér. Það verður ekki annað með sanngirni sagt en að stjórnin hafi á þessum þremur mánuðum lagt þau mál fyrir Alþ., sem algerlega eru í samræmi við þá stefnu, sem boðuð var í upphafi þessa stjórnarsamstarfs. Hitt er svo annað mál, að þessi mál eru ekki ennþá öll orðin að lögum, en þau eru ýmist langt á veg komin, komin fram eða alveg í þann veginn að koma fram. Stjórnin lagði sig fram um að afgreiða fjárl. þessa árs rekstrarhallalaus, eins og hún hafði lofað að gera í stefnuyfirlýsingu sinni, og þetta tókst eftir allharða baráttu. Þá hefur stjórnin lagt fram frv. um fjárhagsráð, sem er búið að vera í Nd. og liggur nú fyrir Ed. Það hefur verið rætt ýtarlega, m.a. við útvarpsumræðu, og þá var útvarp frá eldhúsdegi í tvö kvöld. Frv. um innkaupastofnun ríkisins er komið í gegnum Ed., og lagður hefur verið grundvöllur að ræktunarsjóðslöggjöf, sem ætlunin er að afgreiða á þessu þingi og komin er í gegnum aðra þd. Í Nd. eru á ferðinni frv. um framleiðsluráð landbúnaðarins, þjóðleikhús, og félagsheimili, og frv. um eignakönnun kemur fram allra næstu daga. Ég sé svo ekki, að stjórnin hafi gert annað en henni bar og hún gat á þessum stutta tíma, að búa út frv. og koma þeim hér áleiðis. En það var vitað fyrir, að borin mundi verða hér fram þessi vantrauststillaga, og það hefði verið gert, hvað sem þessi stjórn hefði gert og hvað sem hún hefði látið ógert, af því að þessi flokkur kommúnista er á móti henni án tillits til málefna. Það er aðeins til að tefja dýrmætan þingtíma að eyða mörgum orðum að þessari till. þeirra. Það hefur verið barizt hér á þinginu um málefni stjórnarinnar, og þau hafa verið rædd ýtarlega, og hér er því ekki þörf á löngu máli. Ástæðurnar fyrir vantrausti kommúnista eru kunnar. En ég verð að segja það, eftir að hafa hlustað á ræðu hv. 2. þm. Reykv. og ræður stjórnarandstæðinga yfirleitt að undanförnu, að því meira sem ég hef heyrt af þeim, hefur mér oftar og oftar komið í hug þessi alkunna vísa: List er það líka og vinna lítið að tæta upp í minna, alltaf í þynnra að þynna þynnkuna allra hinna. Því að í þessum útþynning þeirra er ekkert nýtt að finna og því minna nýtt, sem lengra líður. Ég sé því ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þær ástæður, sem liggja til grundvallar vantraustinu. Við höfum einnig synt fram á það í sambandi við önnur mál, að andstaða kommúnista er hvorki byggð á málefnum né rökum, heldur öðru. Ríkisstj. gerir sér það ljóst, að kommúnistar eru á móti henni, og hún tekur því, en þeir ættu að gæta að því, að mikill meiri hluti þjóðarinnar er á móti þeim.



Herra forseti. - Þegar núverandi ríkisstj. tók við völdum, þá kom það mjög greinilega í ljós, að hún átti litlu fylgi að fagna meðal almennings í landinu. Og henni var ekki aðeins tekið fálega af almenningi, heldur kom það einnig mjög glöggt fram hér á Alþ., að þm. gerðu sér ekki stórmiklar vonir um hana, og mér er nær að halda, að margir þm. hafi talið þessa stjórnarmyndun eins og hvert annað neyðarúrræði, sem þurft hefði að grípa til, vegna þess að ekki hafði náðst samkomulag um annað betra, og hugsað sem svo, að þó að þessi ríkisstj. væri léleg, yrðu menn þó að hafa hana heldur en ekkert. Þessari stjórn var tekið á allt annan veg en fyrrv. ríkisstj. Fyrrv. ríkisstj. var tekið með fögnuði allra fjöldasamtaka almennings í landinu, verkamanna, sjómanna og útvegsmanna, og þessi samtök lýstu yfir eindregnu fylgi sínu við stefnu hennar. Sú stjórn átti því miklu fylgi að fagna, er hún var mynduð, en við síðustu stjórnarmyndun var þessu á allt annan veg farið. En það sýndi sig þá jafnframt, að þeir menn og þau öfl, sem voru í andstöðu við fyrrv. stjórn og veittust harðast gegn stefnu hennar, urðu þegar aðalmálsvarar núverandi ríkisstj. Vísir, dagblað heildsalanna, skipaði sér þegar fremst í þá fylkingu, og Tíminn, sem alltaf barðist gegn fyrrv. ríkisstj., stillti sér strax sem stuðningsblað þessarar stjórnar. Eins og flestum er kunnugt, sem fylgdust með síðustu stjórnarmyndun, studdu hana og styðja flest þau öfl, sem eru á móti nýsköpun atvinnulífsins og vinnufriði milli verkamanna og vinnuveitenda og samkomulagi þar á milli. Það var verzlunarstéttin og heildsalarnir auk þeirra, sem standa að Sambandi íslenzkra samvinnufélaga, sem stóðu fremst í flokki um það að koma saman núverandi ríkisstj., og þessi öfl voru dyggilega studd af bankavaldinu, sem reyndist fyrrv. ríkisstj. erfiðast viðfangs. En margir voru þó þeirrar skoðunar, þótt þeir vissu, hvernig þessi stjórn var til komin, að rétt væri að láta reynsluna dæma hana, sjá, hvort hún snerist ekki gegn allþýðu manna í landinu, eins og flest rök mæltu þegar með í upphafi. Nú hefur fengizt nokkur reynslutími, þótt hann sé raunar ekki ýkja langur. Hann er þó nægilega langur til þess, að sjá megi, að ríkisstj. hefur í öllum aðalatriðum farið þá götu, sem við sósíalistar og allur almenningur hlaut að búast við strax við tilkomu hennar. Í tíð fyrrv. stjórnar, og reyndar allajafnan áður, hafði það iðulega heyrzt úr öllum áttum, að ekki væri þörf á að kaupa dýru verði það samkomulag, sem fyrrv. stjórn skapaði á milli verkafólks og framleiðenda. Vísir taldi það ganga glæpi næst að kaupa ný framleiðslutæki, áður en lagt væri til atlögu við vinnandi fólk í landinu og kaupið lækkað. Slíkar raddir heyrðust víðar, en fengu ekki að ráða, heldur var þá haldið þeirri meginstefnu að viðhalda samkomulagi verkafólks og framleiðenda. En þegar þessi stjórn tók við, kom fljótt í ljós, að þær raddir, sem alltaf höfðu heyrzt og klifað á því, að aðalvandamál þjóðfélagsins yrði að leysa á kostnað fólksins, voru að verða ráðandi, og nú átti að leysa aðkallandi vandamál á þann hátt að láta alþýðu manna bera byrðarnar, fara hægar og gætilegar í nýsköpunina, eyða ekki miklu fé í kaup á nýjum framleiðslutækjum og mæta hinum þjóðfélagslegu erfiðleikum með því að láta almenning halda uppi þeim aðgerðum, sem ráðizt væri í til að leysa vandann. Í þessu sýnir sig bezt skilningsleysi ýmissa manna á því, hvað hægt er að gera á hverjum tíma. Þessir menn, sem halda, að hægt sé að framkvæma aðgerðir í dýrtíðarmálunum og leysa þau á kostnað almennings, þeir vita ekki um mátt fólksins, þeir hafa lagt til atlögu og stofnað til átaka, en eftir er að reyna, hve samtök alþýðunnar eru sterk og hvernig það gefst að reyna að brjóta þau samtök á bak aftur. Þessi leið hefur verið reynd áður. Ennþá er mönnum í fersku minni, er sömu flokkar og nú eru í stjórnaraðstöðu, samþykktu gerðardómslögin og hvernig þau málalok urðu. Þá var því einnig haldið fram, að hægt væri að leysa vandamálin í fullkomnum fjandskap við samtök alþýðunnar. Og nú er aftur hið sama fyrir dyrum, tilraun til að leysa þessi vandamál einhliða á kostnað hins vinnandi fólks. Þetta er kannske mesti munurinn á stefnu fyrrv. og núverandi ríkisstj. Hin fyrri viðurkenndi þá staðreynd, að alþýðusamtökin og samtök framleiðenda til sjávarins eru svo sterk, að meiri háttar aðgerðir í fjármálum og atvinnumálum verða ekki gerðar né þess háttar vandamál leyst nema með samkomulagi milli þessara höfuðstétta, þetta verður ekki gert með fjandskap og skilningsleysi í garð vinnandi fólks í landinu. Ríkisstj. hefur vikið sér undan að gera það, sem þurfti, að breyta verzlunarfyrirkomulaginu og koma í veg fyrir okur og brask, en þegar athugað er, hverjir að núverandi ríkisstj. standa, þá er þetta skiljanlegt. Í stað nauðsynlegra aðgerða, þá fer hún aðra leið og leggur 45 millj. kr. skatt á almenning. Og hvað sem því líður, að sérfræðingar ríkisstj. segja, að þetta hækki ekki vísitöluna, hlýtur þetta þó að snerta almenning að verulegu leyti. Verkalýðssamtökin, sem bjuggust við því, að þessi ríkisstj. mundi ekki hafa samkomulag við þau, hafa svarað þessari tollahækkun hiklaust. Þau munu sýna stjórninni, að hún hefur ekki getu til að koma með svona álag og hafa samtök með sér að víkja sér undan byrðinni. Af þessu leiðir svo, að kaupgjald hlýtur að hækka, en útvegsmenn, sem stóðu að samkomulaginu í tíð fyrrv. ríkisstj., skilja, að þeim er það höfuðnauðsyn, að samkomulag sé á milli verkafólksins og framleiðenda, enda hafa þeir ekki óskað eftir þeim ófriði, sem nú liggur fyrir. Það er ljóst, að núverandi ríkisstj. ætlar ekki aðeins að ráðast á kjör verkafólks og leysa málin á kostnað þess, heldur mun þegar á eftir komið að hagsmunum útvegsmanna. Fyrir skömmu birtist sú yfirlýsing frá einum af ráðherrunum um verðábyrgðina á bátafiskinum, sem samþ. var í vetur að ósk sjómanna, að ekki kæmi til mála að framlengja slík lagaákvæði. Það er því vitað, að eftir árásina á landverkamenn þá er það í vændum, að sjómenn fái ekki að halda skaplegum launum. Nú ætlar hæstv. ríkisstj. að efna til verkfalla, þar sem hún hefur ekki útgjöld af þeim, en útvegsmenn og atvinnurekendur munu líða tjónið af þeim verkföllum, enda mun hún fá litlar þakkir fyrir að stofna aðalvertíð okkar í hættu. Í þessu sambandi er fróðlegt að athuga, hvaða ástæður knýja hæstv. ríkisstj. til að skaða lífskjör verkafólksins og hvaða örðugleikar réttlæta þessar aðfarir. Nú er það langt liðið á þetta ár, að það ætti að vera tiltölulega auðvelt að sjá fyrir afkomu þjóðarinnar, þar sem vitað er nokkuð um verð á vörum okkur. Þótt ekki hafi verið skýrt frá samningum, þá hefur svo mikið verið um þá talað, að ég held að mér leyfist að drepa örlítið á þá. Það liggur fyrir, að nálega öll framleiðsla hraðfrystihúsanna er seld og að síldarlýsið er selt, og það hefur verið um það talað, að verðið á þessum vörum er nú á annarri þessari tegund 30% hærra en nokkru sinni áður og á hinni 50% hærra en áður, en þetta eru aðalþættir útflutnings okkar. Í samningum um ísvarða fiskinn er verðið það sama og í fyrra, en reynslan um sölu á þessari tegund er mun hagstæðari en árið áður, og mun því ísfisksmarkaðurinn verða hagstæðari en í fyrra og jafnmikið magn ísfisks gefa meira í aðra hönd. Nú eiga Bretar erfitt með að afla sér nægilegs fisks, vegna þess að verkföll eru þar tíð, og þó fyrst og fremst vegna þess, að veiðar þeirra hafa gengið illa. Af þessu leiðir því, að markaður okkar verður öruggari. Einnig munu Bretar auka fiskneyzlu sína, vegna þess að aðrar vörur hækka mikið. Matvöruverð fer þar því hækkandi á sama tíma sem fiskverðinu er haldið föstu, svo að fyrir útflutning ísfisks fáum við hærra verð en áður. Það er einnig vitað, að fyrir saltfisk fáum við hærra verð en áður og fyrir síldarmjöl fáum við frá 25% til 50% hærra verð. Útdráttur úr þessu er sá, að nú sést, að verð á afurðum okkar verður 30–50% hærra en á s.l. ári og það, sem af er vertíðinni, hefur fært okkur meiri afla en í fyrra. Ég geri ekki ráð fyrir, að nokkrir haldi, að við fáum minni síld en í fyrra, en margir gera sér vonir um miklu meiri síldarafla en þá var. Það er því ekki hátt áætlað, að við fáum fyrir útfluttar sjávarafurðir 50–60% hærra en í fyrra. Þá var útflutningurinn um 300 millj. kr., en mun nú ekki verða undir 450 milli. kr. Ég vil benda á, að hér er ekki um neinn spádóm að ræða, heldur eru þetta staðreyndir, þar sem sölur hafa farið fram, svo að fyrir liggur, að útflutningstekjurnar hljóta að verða mun meiri nú en verið hefur, ef ekki koma fyrir sérstök óhöpp. Þá liggja þessi mál þannig fyrir, að þeir 6–7 þús. menn, sem starfa við síldarvertíð, og þeir 7–8 þús., sem starfa að vetrarvertíð, og annað fólk, sem vinnur við fiskverkun, mun nú skila hærri fjárhæð í þjóðarbúið en það hefur getað nokkurn tíma áður. Og þessar stéttir láta ekki óvinveitta ríkisstj. leggja á sig ósanngjarnar byrðar, því að engin rök hníga að því að hefja árás á hið vinnandi fólk og skerða lífskjör þess. Mér er kunnugt um það, að það eru ýmis vandamál og erfið verkefni í atvinnulífi okkar, sem ekki verða leyst nema með samkomulagi. Það hefur t.d. verið kvartað um erfiðleika á sölu saltfisks vegna þess, hvað við erum síðbúnir í því efni, og má því búast við, að það verði að bíða til hausts. Enn fremur hefur reynzt örðugt að selja aðrar fiskafurðir okkar nema í sambandi við lýsi. Nú standa málin þannig, að tvær stórar viðskiptaþjóðir okkar, Sovét-Rússland og Bretland, vilja ekki kaupa saltfisk, og verður því að leita markaða fyrir hann á meginlandinu, en þjóðir þar eru mjög áfjáðar í þessa vöru eins og aðrar vörur okkar, en hins vegar eiga allar þjóðirnar á meginlandinu erfitt með fjárhag. Þær vilja kaupa háu verði, ef þær mega borga með sínum eigin gjaldeyri. Á þennan hátt tókst að selja nokkurn hluta. Þannig tókst að selja ufsann frá togurunum á hærra verði en nokkurn tíma áður, eða á þriðju kr. kg, vegna þess að þá tókst að fá aðila til að kaupa inn vörur í staðinn. En það er þetta, sem hefur verið hindrunin, t.d. í Grikklandi, Tékkóslóvakíu og Póllandi, að þjóðirnar hafa átt örðugt með að greiða í pundum og dollurum. Það er því nauðsynlegt að fá samninga við þessar þjóðir, og verðum við þá að kaupa af þeim framleiðsluvörur þeirra, sem við höfum nóg not fyrir. En aðalástæðan fyrir því, að þetta hefur ekki tekizt, er það innkaupafyrirkomulag, sem hér ríkir. Heildsalastéttin hefur ekki viljað skipta við þessar þjóðir, heldur hefur hún heimtað pund og dollara til að verzla í Englandi og Bandaríkjunum. Það er kunnugt, að flest stærri fyrirtæki hér hafa haft umboðsmenn bæði í Bretlandi og Bandaríkjunum, og hafa þeir fengið drjúg umboðslaun, og allir vita, að þau hafa verið drýgsti peningur innflytjenda hér, og hafa þeir ekki einu sinni þurft að skila þeim gjaldeyri hingað heim. Þetta hefur valdið því, að heildsalastéttin hefur keppzt eftir að fá að halda þessum samböndum og fá að njóta þessarar þóknunar óáreitt. Það færi því þarna spónn úr aski innflytjenda, ef tekin yrðu upp viðskipti við meginlandið, en það er höfuðnauðsyn fyrir okkur, hvort sem heildsölum líkar það betur eða verr. Af þessu mundi svo leiða, að við fengjum hærra verð fyrir fiskinn en við fáum nú í Bretlandi og Bandaríkjunum, en þyrftum hins vegar að kaupa eitthvað dýrari vörur. Þetta þyrfti að byggjast á samkomulagi allra aðila, en ríkisstj., sem styðst við verzlunarstéttina, er þessu andvíg, en er engan veginn fær um að leysa þetta vandamál. Eins og ég hef bent á, þá er viðhorfið þannig nú, að síður en svo er ástæða til að hefja árás á verkalýðinn. En þeir, sem voru í andstöðu við fyrrv. ríkisstj., ættu nú að geta lært af mistökum sínum og afglöpum. Ef þeir litu nú á tækifærin, sem skapazt hafa, og hvaða tæki það eru, sem gefa okkur gjaldeyrinn, og ef þeir teldu nýju bátana og skipin, hvað þeir eiga mikinn hlut af þessu, þá mundu þeir sjá, að einmitt sú stefna, að vinna að því að nota hinar erlendu inneignir landsmanna til þess að kaupa ný og afkastamikil atvinnutæki, er sú stefna, sem gerir nú kleift að halda uppi góðum lífskjörum í þessu landi, svo að hægt er að líta björtum augum á framtíðina. Ég hef að vísu ekki tölur í höndum, en er þess fullviss, að áberandi meiri hluti af öllum útflutningstekjum okkar nú stafar frá nýsköpunartækjunum. Og það veit ég, að þeir, sem vildu helzt óska þess, að hægt væri að halda uppi á sem heppilegastan hátt árásarpólitík á hinn vinnandi almenning í landinu og brjóta á bak aftur samtök hans, þeir hefðu kannske heldur viljað, að útflutningstekjurnar hefðu nú orðið með gömlum og úreltum tækjum 150–200 millj. í stað 450 millj. kr., eins og allar ástæður eru til að búast við. Nei, sú stefna, sem fyrrv. ríkisstj. markaði í atvinnumálum þjóðarinnar, og það samkomulag, sem starf hennar hvíldi á, samkomulag um vinnufrið í landinu milli verkafólks, sjómanna og útvegsmanna, það var höfuðnauðsyn fyrir það þjóðfélagsástand, sem er í okkar landi. Og af stríði við verkalýðssamtökin getur nú ekki annað en illt hlotizt. Mín skoðun er sú, að það sé höfuðnauðsyn, að látið verði af þeirri stefnu, sem núverandi ríkisstj. hefur tekið í atvinnumálum þjóðarinnar og afstöðu til vinnandi almennings. Við afgreiðslu þeirrar vantrauststill., sem liggur fyrir, er nauðsynlegt, að komi skýrt fram, hverjir það eru, sem ætla að framlengja líf þessarar stjórnar og þar með á beinan eða óbeinan hátt veita brautargengi þeim stefnuatriðum, sem hún sannarlega hefur sýnt, að hún hefur í hyggju, og hverjir það eru hins vegar, sem óska eftir nýrri stefnu. Ábyrgð þeirra, sem ætla að styðja núverandi stjórn, verður mikil, því að þeir koma kannske á kaldan klaka þeirri uppbyggingu atvinnulífsins hjá þjóðinni, sem lagður hefur verið grundvöllur að á undanförnum árum, og eiga á hættu að koma í veg fyrir, að þjóðin fái þær miklu tekjur á þessu ári, sem líkur eru til, að hún geti aflað - koma í veg fyrir það með því að stuðla að vinnuófriði. En hver sem afgreiðsla till., sem fyrir liggur, verður, þá er rétt, að þjóðin fái að sjá, hvaða afgreiðslu hún hlýtur, og mun vinnandi fólk í landinu haga sinni afstöðu eftir því.



Ég sé, að hæstv. ríkisstj. ætlar að fara eftir fordæmi þeirrar ríkisstj., sem hún mest líkist. Seinast þegar ég var við riðinn vantraust á Alþ., sat öll þjóðstjórnin sæla að völdum og þóttist í trausti þess, að hún hefði allmikinn þingmeirihluta - meiri en núverandi stjórn -, fær að láta vera að svara rökum eða beita rökum fyrir tilveru sinni og stefnu. Ég sé, að þessi hæstv. ríkisstj. hefur tekið upp þá aðferð. Og ég ætla að sætta mig tiltölulega vel við það. Hæstv. forsrh. lýsti yfir - fyrir hönd stjórnarinnar, að mér skildist -, að stjórnin mundi ekki ræða vantraustið. Hæstv. forsrh. var einnig ráðherra í þeirri þjóðstjórn, sem hafði þessa sömu aðferð. Og þeim ferli lauk með því, að hann hrökklaðist með aumingjahætti úr þeirri stjórn, af því að hún gerðist smám saman svo frek á hendur þjóðinni, að meira að segja Alþfl. gat ekki staðið sig lengur við að vera í henni - svo frek í trausti þess, að hún hefði svo mikinn þingmeirihluta bak við sig, að hún var búin að einangra sig frá þjóðinni. Hæstv. forsrh. virðist ekki hafa lært af því, sem þá gerðist. Það er dýrt fyrir þjóðina að upplifa eitthvað svipað aftur. Við höfum reynt að koma stjórninni og meiri hluta þingsins í skilning um, hvað er að gerast, til þess að fá það til að grípa í taumana í bili. Atkvgr. mun leiða í ljós, hverjir vilja bera ábyrgð á stefnu stjórnarinnar. Það er engan veginn tilgangurinn að halda uppi löngum umr. eða málþófi. Við höfum sett málið fram rökstutt og skýrt. Stjórnin virðist treysta því að geta setið án þess að færa nokkur rök, og þá verða staðreyndir að skera úr, hvort það gengur.



Ég tel, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki enn haft aðstöðu til að sýna, hvernig hún muni taka á dýrtíðarmálunum og almennri tekjuöflun af stórlöxunum, og í trausti þess, að um það heyri maður frá henni bráðlega, þá geymi ég að taka afstöðu til hennar að þessu sinni og greiði ekki atkv.



Ég var andvígur því, að Alþfl. gengi til stjórnarsamstarfs við Sjálfstfl. og Framsfl. á grundvelli þess málefnasamnings, sem gerður var við myndun núverandi ríkisstjórnar, þar eð ég taldi samstarfsflokkana - og þá sérstaklega Sjálfstfl. - ekki hafa viljað ganga nægilega langt til móts við sjónarmið og stefnu Alþfl., enda hef ég yfirleitt enga trú á, að hægt sé að stjórna landinu með hagsmuni hinna vinnandi stétta fyrir augum í samvinnu við Sjálfstfl., þótt ég beri fullt traust til þess, að ráðherrar Alþfl. í þessari ríkisstj. gæti þar hagsmuna hinna vinnandi svo sem frekast er unnt. En þar eð miðstjórn og þingflokkur Alþfl. samþykktu hins vegar að ganga til þessa stjórnarsamstarfs og samstarfsflokkarnir hafa ekki rofið þann samning, sem gerður var, segi ég nei við þessari vantrauststillögu.



Ég var andvígur þessari stjórnarsamvinnu. Og það er sannfæring mín, að verkamenn, iðnaðarmenn, bændur og sjómenn eigi að taka höndum saman í stjórnmálunum hér á landi og að þessir aðilar eigi ekki samleið með kaupsýslu- og braskaralýð þeim, sem rakað hefur saman auði - og jafnframt völdum í skjóli þess - á liðnum styrjaldarárum. Þannig er það óbifanleg sannfæring mín, að flokkar bænda og verkamanna séu ávallt á villigötum, þegar þeir ljá sig til stjórnarsamstarfs við flokk heildsalanna og braskaranna, Sjálfstfl. Ég mun því ávallt eftir getu vinna að því, að verkamenn, sjómenn, iðnaðarmenn og bændur taki höndum saman um stjórn landsins. En þar sem það mál virðist ekki nægilega undirbúið og vafasamt, að hægt væri að mynda starfhæfa lýðræðisstjórn vinnustéttanna, ef þessi stjórn væri nú felld, þá segi ég nei við vantrauststill. þeirri, sem hér er til umr. Veldur þar og miklu um, að þetta stjórnarsamstarf hefur verið samþykkt af meiri hl. þingflokks og miðstjórnar Alþfl. En eins og ég hef hér gert grein fyrir, er meginforsenda mín fyrir þessari afstöðu sú, að ekki sé á betra völ eins og sakir standa.



Herra forseti. - Mér þykir rétt að gera grein fyrir atkv. mínu. - Ég er að sumu leyti óánægður með málefnasamning núv. stjórnar og andvígur sumum atriðum, m.a. aðferðinni með eignakönnunarmálið svo og dýrtíðarmálið, sem ég álít, að hafi dregizt um of fyrir stjórninni að leysa, og tel, að fjármálum þjóðarinnar sé stefnt í voða, ef það dregst til lengdar að leysa þessi mál. En þótt ég sé ekki fylgjandi þessari stjórn, verður að horfast í augu við það, að engar líkur eru fyrir því, að til sé hér á Alþ. meiri hl. til þess að mynda ríkisstj. og leysa hin aðkallandi vandamál. Ég tel því rétt og eðlilegt, að þessi stjórn fái tækifæri til þess að sýna, hvers hún er megnug, og í trausti þess, að ríkisstj. takist að leysa dýrtíðarmálið í náinni framtíð, greiði ég atkvæði á þann hátt, að ég segi nei.



Það munu vera liðin fimm missiri, síðan hér var mynduð stjórn, sem kommúnistar tóku virkan þátt í. Ég bar þá fram vantrauststill. á þessa stjórn, vegna þess að þessi flokkur, sem starfar ekki á þingræðisgrundvelli, var einn þátttakandinn. Sú till. fékk ekki mikinn stuðning í það sinn, en straumur atburðanna og reynslan varð sú, að sú skoðun, sem ég hélt fram, hefur sýnt sig að vera rétt, og blöð Sjálfstfl., Alþfl. og Framsfl.

Og Ófeigur.

eru nú daglega algerlega sammála um það, að þessi flokkur sé ekki starfhæfur. Þegar nú þess vegna svo vel vildi til, að þessi flokkur, sem ekki á að eiga þátt í þingræðisstjórn, leysti böndin í fyrrv. ríkisstj. og fór úr henni og í staðinn kom stjórn, sem mynduð var á borgarlegum grundvelli, eins og lýðræðisþjóðir yfirleitt fara að, er vitaskuld ómögulegt fyrir mann, sem álítur, að kommúnistar eigi ekki að vera í stjórn, að greiða atkv. með vantrauststill., sem kommúnistar flytja, og þess vegna segi ég nei.



Ég var andvígur þessari stjórnarmyndun, þegar hún fór fram, og málefnasamningur ríkisstj. er á margan hátt á móti mínum vilja. En mér er ekki kunnugt um, að neinn undirbúningur hafi átt sér stað varðandi myndun annarrar stjórnar, og tel eðlilegt, að ríkisstj. fái að reyna sig betur en þegar er orðið. Þess vegna segi ég nei. Þingsályktunartillaga afgreidd með rökstuddri dagskrá.