Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. ráðh. þær upplýsingar, sem hann gaf í sambandi við þetta mál. Og þó að honum fyndist sumt af þessu, sem um var rætt, vera óviðkomandi afgreiðslu þessa máls, svo sem ýmsar uppbætur í sambandi við ábyrgðir og lántökur vegna taps á síldveiðunum 1948, þá má nú segja, að engar fjárlagagreiðslur úr ríkissjóði séu óviðkomandi fjvn. og þessari hv. þd. - Ég er hæstv. ráðh. þakklátur fyrir það, sem hann gaf upplýsingar um þau atriði, og verð að fallast á, að hæstv. ríkisstj. hafi á þeim tíma farið með þau mál á eðlilegan hátt, eftir því sem hæstv. ráðh. upplýsti hér. Skal ég ekki gera þau atriði frekar að umtalsefni. Og eftir þessum upplýsingum, sem hæstv. ráðh. gaf um útistandandi skuldir, þá virðast kr. 1.236.307,00 vera útistandandi af því fé, sem heimilt hefur verið að veita samkv. því frv., sem fyrir liggur. Hæstv. ráðh. vildi þó ekki upplýsa, hve mikið hefði verið notað af heimildinni. Hann kvað það ekki hafa þýðingu viðkomandi afgreiðslu málsins. En ég leyfi mér að benda á í sambandi við það, að vafasamt hlýtur að vera, hvort heimilt sé að lána þetta fé aftur, sem inn hefur komið sem endurgreiðsla á þessum lánum. Og hafi heimildin verið öll notuð samkv. 2. gr. frv., upp á kr. 2.250.000,00, og ef ekki er heimilt að nota þetta fé til nýrra lánveitinga í sama skyni, - sem ég lít svo á, að ekki sé heimilt að óbreyttum lögum, - þá álít ég. að það þurfi að hækka heimildarupphæðina í 2. gr. frv., svo framarlega að þessi brtt., sem fyrir liggur frá hv. fjhn., verði samþ. Mér sýnist það óhjákvæmilegt, ef nokkurt gagn á að vera í því að samþ. þá till. Hins vegar teldi ég réttast, úr því sem komið er, að þetta frv. verði samþ. óbreytt. Þetta frv. er flutt til samþykktar á bráðabirgðal., sem búið er að framkvæma eftir, og er í sjálfu sér ákaflega óeðlilegt að blanda inn í það öðrum óskyldum málum. Og ég verð að segja, að ef samþ. verður þessi brtt. frá hv. fjhn., sem hér liggur fyrir, nú við 2. umr., þá neyðist ég til að koma með viðbótartill., sem ég viðurkenni, að á ekki heima í þessu frv., eins og það liggur nú fyrir. Og af því að ég álit, að sú till. eigi ekki heima í sambandi við þetta frv., hef ég hikað við að bera hana fram. En hún á að sjálfsögðu heima í þessu frv., ef því verður breytt á þann hátt, sem hv. fjhn. leggur til. Vil ég nokkuð skýra þetta atriði. Það er vitanlegt, að árið 1948, þegar skipt var upp fé milli útgerðarmanna, sem ráku síldveiðar á því ári með tapi, þá voru nokkrir aðilar meðal þeirra útgerðarmanna, sem sóttu um lán úr þessum sjóði til þess að leysa út sjóveð á skipum, sem þeir höfðu leigt til síldveiða. Þessum lánbeiðnum var vísað frá, vegna þess að það þótti ekki löglegt eða heimílt samkvæmt bráðabirgðal. að styðja þessa menn á þennan hátt, þ.e. í sambandi við það fé, sem annars látið var til þess að leysa sjóveðin af öðrum skipum. Nú er það svo, að þessir sömu aðilar, sem ekki fengu þessa aðstoð og gátu ekki staðið undir þessum kostnaði, urðu að láta fara fram sölu eða kröfu á hendur skipunum, sem sjómenn áttu, til þess að tryggja sín laun. Og þessi skip hafa síðan legið bundin, a.m.k. sum þeirra, í höfn, vegna þess að ekki hefur verið hægt að leysa út þessar sjóveðskröfur. Og viðkomandi aðilar hafa fengið dóm fyrir kröfunum og beðið eftir, að þessi mál leystust. Ég mun ekki fara frekar út í þetta á þessu stigi málsins. En ef brtt. hv. fjhn. verður nú samþ., mun ég bera fram brtt. við frv. við 3. umr., sem mér sýnist þá eiga eins mikinn rétt á sér eins og brtt. sú, sem hér hefur verið fram borin af hv. fjhn. - Og ég vildi spyrja, hvort hv. form. fjhn. sér, sér ekki fært að taka þessa brtt. til baka, a.m.k. til 3. umr., til þess að séð verði, hvort ekki er hægt að sameina þessar till., annaðhvort í eina brtt. við þetta frv. eða með því að bera fram um þetta nýtt frv., sem mér þætti eðlilegra, eins og málin nú horfa við. Hv. 1. þm. Eyf. spurði hér í sambandi við þetta við umr.: Hvers vegna eiga sjómenn á síldveiðiskipum að fá sitt kaup, en sjómenn við Grænland ekki sitt kaup? Hér er ekki um það að ræða að tryggja sjómönnum kaup. Þeir fá sitt kaup, með því að láta sjóveðin í viðkomandi eignum verða þeim hjálp til þess, að þeir fái sitt kaup. Hins vegar er hér verið að bjarga útvegsmönnum, sem liðið hafa tap á útgerð. En hér er nákvæmlega það sama um þessa útgerðarmenn að segja, sem ég minntist á áðan, eins og þá, sem gerðu út við Grænland, svo að ég sé ekki, að hægt sé að taka þá útgerðarmenn með, sem hv. fjhn. leggur til, að teknir verði með í þessu efni, en láta samt sem áður hina, sem ég hef talað hér um, ekki njóta sömu fríðinda. Ég vildi mælast til þess, að hv. form. fjhn. athugaði þetta, áður en málið fer undir atkv.



Virðulegi forseti. Þó að ég sem frsm. n. hafi rétt til að halda hér ræðu, þá mun ég ekki nota þann rétt að neinu ráði, heldur láta nægja stutta aths., og það því fremur sem hæstv. dómsmrh. er hér ekki viðstaddur; og vil ég því síður fara mikið út í það, sem hann sagði hér, og get haft um , það fá orð. En hans ræða síðast í þessu máli gekk aðallega út á það, hvað brtt. fjhn. væri um óskylt efni því, sem frv. þetta fjallar um. Og beindi hann því jafnvel til forseta, hvort ekki bæri að vísa þessari brtt. frá atkvgr. sökum þess, hvað hún væri um óskylt efni. Ég verð nú að segja það strax, að ég gat ekki sannfærzt af þessum rökum hæstv. dómsmrh. Fyrst og fremst finnst mér það nú í eðli sínu ekki svo sérlega óskylt mál, hvort bátur stundar síldveiði eða aðra fiskveiði. Fiskarnir skiptast nú í ýmsar tegundir. Og ég hef nú alltaf heyrt - a.m.k. stóð það í mínum kennslubókum fyrir 50 árum -, að síldin væri fiskur, og aldrei hef ég orðið var við, að gerður væri greinarmunur á því, hvort veiddur væri þorskur eða ýsa eða lúða o.s.frv. En það er hægurinn hjá að benda á atriði, sem sett var hér á þessu þingi inn í lagafrv., sem ég held að enginn geti haldið fram, að hafi verið skyldara aðalefni frv. heldur en þessi brtt. nú er skyld þessu frv., sem hér liggur fyrir. Og það var frv. um ábyrgð á útflutningsvörum bátaflotans, sem er nú það stærsta mál, sem þingið hefur enn fjallað um. Þá setti hv. Nd. inn í það frv. ákvæði um það, að þessi ábyrgð skyldi einnig gilda um útfluttar landbúnaðarvörur. Og þá kom engin till. fram um það í sambandi við það mál hér í hv. þd. - a.m.k. ekki frá hæstv. dómsmrh. - að fella það ákvæði niður, enda eru alls konar fordæmi fyrir því, að nokkuð óskyld atriði eru tekin inn í frv. frá því, sem frv. fjalla um í fyrstu. Annars skal ég segja það, að þótt það líti út fyrir, að það sé ýmsum hér kappsmál að koma þessari till. n. fyrir kattarnef, er mér það ekki kappsmál að fá hana samþykkta. Mér fannst það sanngjarnt, eftir atvikum, þetta erindi frá hlutafélaginu Nirði, og þess vegna féllst ég á, að þessi brtt. yrði borin fram, en er það ekki á neinn hátt kappsmál. Ekki veit ég, hvort nokkuð er þarna á bak við, sem mér er ekki ljóst, en það virðist vera undarlega mikið kapp um þetta. - Ég hef tekið til athugunar það, sem hv. þm. Barð. sagði, hvort ekki væri þörf á að hækka ábyrgðarheimildina, ef þessi till. yrði samþ., en eftir þeim upplýsingum, sem ráðh. gaf hér við fyrri hluta umr., held ég, að ekki þyrfti til þess að koma. Nú, það sem hér hefur komið fram nú síðast hjá hv. þm. Barð. og ráðh. ég held báðum -, er það, að óviðkunnanlegt væri að breyta verulega atriðum í brbl., heldur bæri einna helzt að samþykkja þau óbreytt. Þessu er því til að svara, að Alþ. hefur endalaust gert þetta, eins og allir þm. vita, og hefur breytt brbl. meira og minna, eins og hverjum öðrum lagafrv., þó að meginefnið hafi haldið sér, og vitanlega verður ríkisstj. ekki dregin fyrir dóm vegna breyt., sem gerðar kunna að verða, eftir að brbl. hafa verið lögð fram. Þá gaf hv. þm. Barð. nú síðast þá skýringu, að þetta væri í raun og veru ekki gert fyrir sjómennina á þessum skipum, því að þeir gætu látið selja sjóveðin og þannig fengið sitt kaup greitt. Þetta er út af fyrir sig rétt. En það 3~afa nú áður og oftar en einu sinni verið gerðar ráðstafanir til þess að leysa sjóveð af skipunum, af því að það hefur fram að þessu þótt neyðarúrræði, að veiðiskip væru sett á nauðungaruppboð. Ég veit ekki, hvort eitthvað sérstakt gildir um þetta skip, Hafdísi, og geri ekkert til með það, en bjarga beri öðrum skipum frá slíku, en ég hef ekki heyrt rök fyrir því. En eftir upplýsingum, sem fram koma í þeirri grg., sem ég hef hér í höndum frá Nirði, virðist mér þetta ekki eins óskylt síldveiðum og ætla mætti í fljótu bragði, því að meiningin var að gera þessi skip út á síldveiðar, og kemur hér fram, að komið hafi um það bending frá stjórnarvöldunum, má nærri því segja, að reynt væri að senda annan bátinn á Grænlandsveiðar, en hinn á síldveiðar. Vil ég leyfa mér að lesa hér upp úr grg.: „Þegar líða tók á s.l. vor, fór ég að velta því fyrir mér, hvernig mögulegt mundi vera að koma hinum tveimur Svíþjóðarbátum félagsins, Freydísi og Hafdísi, til veiða yfir sumarmánuðina. Átti ég tal um þetta við aðalbjargvætt útvegsins á Ísafirði, þáverandi bankastjóra Útvegsbankans, Halldór Halldórsson, en fékk daufar undirtektir. Taldi hann litlar líkur til, að bankinn mundi hætta meiru fé til síldveiðanna en orðið væri. Leitaði ég þá eftir láni eða fyrirframgreiðslu hjá síldarverksmiðju, er við höfðum áður skipt við, en án árangurs. Nokkru síðar átti ég viðræður við nokkra menn í Reykjavík, er áhuga höfðu á Grænlandsveiðum og voru í þann veginn að stofna til leiðangurs í því skyni. Skýrðu þeir mér frá, að margir hv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar hefðu áhuga á þessu máli og mundi ríkisstjórnin Leggja leiðangrinum verulegan stuðning, var um talað, að leiðangurinn mundi geta lagt af stað um mánaðamót maí-júní. Um þetta leyti fóru að berast fregnir um uppgripaafla við Grænland, og um svipað leyti komu fram upplýsingar frá S.Í.F. og Fiskifélaginu gegnum blöð og útvarp um það, að batnandi horfur væru á sölu saltfisks og landsmenn hvattir til að auka framleiðslu hans. Átti ég þá aftur tal við bankastjóra Útvegsbankans á Ísafirði og skýrði honum frá þessum upplýsingum. Taldi hann hyggilegt að draga að einhverju leyti og strax úr þeirri miklu áhættu, er síldveiðunum fylgdi, og virtist hann hafa áhuga fyrir, að rannsakað yrði, hvort þarna gæti verið um að ræða gullnámu fyrir íslenzka vélbátaflotann. Þá bentu og allar líkur til, að síldveiðiflotinn mundi á undanförnum 4 árum hafa skilað allt að því sama aflamagni á land, enda þótt veiðiskipin hefðu verið helmingi færri. Endalok okkar viðræðna urðu, þau, að bankinn lofaði að kaupa af félaginu ávísun að upphæð kr. 125 þús., er greiddist með andvirði fyrsta aflans á Grænlandsmiðum. Vegna þessa láns reyndist kleift að koma báðum bátunum á veiðar, öðrum á síldveiðar, en hinum á Grænlandsveiðar.“ Þarna finnst mér koma fram, að félagið ætlaði sér að gera bátana út á síldveiðar, en hafi af opinberum aðilum frekar verið hvatt, en latt, til að láta ekki nema annan bátinn fara á síldveiðar og senda heldur hinn á þessar Grænlandsveiðar, svo að mér finnst þetta ekki hvort öðru eins óskylt og haldið hefur verið fram. Hv. þm. Barð. hefur endurtekið tilmæli sín um það, að n. taki til athugunar, hvort hún vilji draga þessa till. til baka, t.d. til 3. umr. Ég vil ekki segja annað um þetta en það, sem ég hef minnzt á áður, að ég get ekki gert slíkt upp á mitt eindæmi, ef ekki gefst tækifæri til að ræða við n. um það. Það gengur nú svona misjafnlega að fá n. saman á fund. Nú er ákveðinn nefndarfundur kl. 41/2 í dag, sem er fastur fundartími n., og skal ég þá gjarna bera þetta undir hana. Sjálfur hef ég út af fyrir sig ekkert á móti því, að sjálfsagðar leiðréttingar á frv. séu bornar fram og afgreiddar sérstaklega og svo þessi efnistill. aftur við 3. umr. Mér er nú málið ekki meira kappsmál en það, en í því formsatriði mun ég þó ekki skera mig úr leik frá meðnm. mínum. Ég skal sem sagt bera það undir n., því að ég geri ráð fyrir, samkvæmt því sem hér hefur áður verið sagt, að forseti láti ekki atkvgr. fara fram um þetta mál, nema því aðeins að atvmrh. sé viðstaddur, og þar af leiðandi verði að fresta því núna í dag hvort sem er.



Forseti. Ég skil ekki vel þessar umr., sem hér hafa farið fram. Þegar talað er um þessa ábyrgð samkv. 2. gr., sem ríkissjóður taki á sig, tala menn hér í d. um, að ríkissjóður ýmist láni eða leggi fram féð. Það er eins og menn geri ráð fyrir, að hér sé um að ræða styrk frá ríkinu, en ekki lán, og þá, að það endurgreiðist ekki. Nú upplýsti ráðh., að það, sem veitt hefur verið af þessu þannig, væri 1.200–1.300 þús. kr. Heimildin hefur þess vegna ekki verið notuð nema að nokkru leyti. En hví þá að láta standa sömu upphæð og ríkisstj. hélt, að mundi þurfa í sumar, þegar hún setti 21/4 milljón? Verði brbl. samþ., sé ég enga ástæðu til að láta standa í þeim aðra tölu, en á að vera, þegar þetta er svo seint gert, að maður veit vel, hvaða tölu á að setja þarna inn. Ég vil þess vegna fá upplýst, hvernig á því stendur, að menn tala sitt á hvað, ýmist um ábyrgð, sem ríkið taki á sig, eða lán, sem ríkið veiti, eða framlag, sem það leggi fram. Mér er þetta ekki ljóst. Í öðru lagi vildi ég spyrja, hvers vegna ekki má setja rétta tölu inn í 2. gr., þegar fyrir liggur, hvaða tala það á að vera. Og í þriðja lagi vildi ég fá að vita, hve mikið ríkið á að ábyrgjast í fjárl. samkv. 3. gr.



Forseti. Ég vildi aðeins benda á, að þessi ræða hv. 1. þm. N–M. er byggð á hreinum misskilningi. Hann hefur ekki tekið eftir því, sem ráðh. sagði, eða því, sem ég upplýsti hér í ræðu, minni um þetta mál. Ráðh. tók skýrt fram sem svar við þeirri spurningu, er ég beindi til hans, hve há sú fjárhæð væri samtals, sem bankarnir hafa lánað í þessu skyni gegn ríkisábyrgð og hve mikið af þeirri fjárhæð yrði endurgreitt bönkunum fyrir 31. þ. m., að hann teldi ekki ástæðu til að segja frá því, hver upphæðin hafi verið, sem lánuð var, og er mér því ekki kunnugt um það, hve mikil upphæðin hefur verið - hún getur hafa verið 21/2 millj. -, en hann tók það skýrt fram, að rúm 1.200 þús. væri enn ógreitt, útistandandi, og skildist mér á ráðh., að útlánin hefðu verið miklu hærri, en þetta er það fé, sem hann taldi þörf á að taka inn á fjárl., ef ekki næðist samkomulag um greiðslufrest, en taldi ekki tímabært að gera það fyrr en sá dagur kæmi, eins og hann komst að orði. Hann tók fram, að þetta þýddi ekki neinn styrk, heldur ábyrgð fyrir ríkissjóð, sem ekki ætti að greiða aftur. Þetta vildi ég láta koma fram. Hins vegar getur náttúrlega n. leitað sér frekari upplýsinga um þetta mál.



Mér finnst nú, að þessi síðasta aths. hv. þm. Barð. staðfesti það, sem ég sagði, að hér liggja engar upplýsingar fyrir um neina aðra upphæð, en þessar rúmlega 1.200 þús. kr., sem útistandandi eru. Önnur upphæð hefur ekki verið nefnd. Að n. geti frekar sótt þær upplýsingar til ráðh. en flokksbróðir hans, hv. þm. Barð. og form. fjvn., því hef ég litla trú á og vildi helzt, að hv. 1. þm. N-M. beindi spurningum sínum um þetta atriði til viðkomandi ráðh. Ég tel ekki von, að n. geti skaffað svo ábyggilegar upplýsingar um það. En eins og ég sagði, liggur ekkert fyrir skjalfest um það, að til meiri ábyrgðar hafi verið tekið en rúmlega 1.200 þús. kr., og þar af leiðandi virðist mér í fljótu bragði, að ekki þurfi að hækka ábyrgðarheimildina, ef brtt. fjhn. verður samþykkt.

Forseti (BSt) : Eins og hv. þdm. munu minnast, voru hér erfiðleikar á síðasta fundi um atkvgr. mála sökum mannfæðar. Fór þá fram nafnakall um að vísa þessu frv. til 2. umr., og greiddu allir viðstaddir hv. þm. atkv. með. því, átta að tölu. En þar sem það lá fyrir og var upplýst, að þrír hv. þm. voru þann veg forfallaðir, að þeir áttu þess ekki kost að vera á fundi, þá leit ég í bili svo á, að meiri hl. þeirrar deildar, sem starfhæfur var, hefði verið hér til staðar, og afgreiðsla máls væri því möguleg. Og eru fordæmi fyrir þessu, a. m. k. í eitt skipti, og var þá reyndur lögfræðingur í forsetastóli og leit eins á og ég í þessu efni. En við nánari athugun virðist það þó alveg vera tvímælalaust, að meiri hluti deildar, hvort sem nokkur hv. þdm. er forfallaður eða ekki, verði að vera til staðar, þegar mál er afgreitt, hversu einfalda afgreiðslu sem þar kann að vera um að ræða. Og er því þessi atkvgr. endurtekin um að vísa frv. þessu til 2. umr. Vona ég, að enginn hafi neitt við það að athuga. Frv. vísað til 2. umr. með 10 shlj. atkv.