Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Í dag er fjöldi kvenna á Íslandi í verkfalli og kemur saman víða um land til að krefjast þess að kynbundnu og kynferðislegu ofbeldi verði útrýmt og að störf kvenna og kvára verði metin að verðleikum. Þingkonur eru þar á meðal og því eru 2.–9. mál tekin af dagskrá þessa fundar.

Borist hefur bréf frá Hildi Sverrisdóttur um að hún geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Einnig hefur borist bréf frá Þórunni Sveinbjarnardóttur um að hún verði fjarverandi á næstunni í opinberum erindum. Í gær tóku því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykv. s., Friðjón R. Friðjónsson, og 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Suðvest., Guðmundur Andri Thorsson. Þeir hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðnir velkomnir til starfa að nýju.

Forseti vill tilkynna að á fundi Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins, sem haldinn var fimmtudaginn 19. október síðastliðinn, var Þórunn Sveinbjarnardóttir kosin varaformaður.

Forseta hefur borist erindi frá þingflokki Samfylkingarinnar um mannaskipti í nefndum, sbr. 1. mgr. 16. gr. þingskapa, þannig að Dagbjört Hákonardóttur taki sæti sem varamaður í Íslandsdeild þings Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu í stað Loga Einarssonar. Þessi mannabreyting skoðast samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Forseta hefur borist bréf frá félags- og vinnumarkaðsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 290, um aldurstengda örorkuuppbót, frá Jóhanni Páli Jóhannssyni, og á þskj. 298, um þróun bóta almannatrygginga, frá Vilhjálmi Árnasyni. Þá hefur borist bréf frá forsætisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 269, um ferðakostnað, frá Birni Leví Gunnarssyni. Einnig hafa borist bréf frá dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 294, um málsmeðferðartíma umsókna um alþjóðlega vernd, frá Oddnýju G. Harðardóttur, á þskj. 299, um brot gegn áfengislögum, frá Eyjólfi Ármannssyni, og að lokum eftirfarandi fyrirspurnum frá Arndísi Önnu Kristínardóttir Gunnarsdóttur; á þskj. 250, um dvalarleyfisskírteini, á þskj. 251, um kostnað við flutning umsækjenda um alþjóðlega vernd úr landi, á þskj. 300, um skilamat á þjónustu talsmanna umsækjenda um alþjóðlega vernd, og á þskj. 301, um skipun og störf talsmanna umsækjenda um alþjóðlega vernd.

Til svara eru: Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, utanríkisráðherra, félags- og vinnumarkaðsráðherra og heilbrigðisráðherra.

Virðulegur forseti. Í dag er alþjóðlegur baráttudagur kvenna. Um leið og ég vil óska konum innilega til hamingju með daginn þá vil ég benda á að það eru konur sem fara verst út úr örbirgð og því að geta ekki mætt grunnþörfum sínum, sem er skilgreiningin á fátækt. Menntaskortur, næringarskortur, heilsubrestur og að vanta fæði, húsnæði og klæði er ekkert annað en sárafátækt. Skortur á heilbrigðisþjónustu, hollum mat og mannsæmandi húsnæði er önnur birtingarmynd fátæktar. Samfélagslegur kostnaður vegna fátæktar er mikill í formi heilsubrests með tilheyrandi kvíða og vanlíðan. Einstæðar mæður og einstæðar mæður sem líka eru öryrkjar eru þær konur sem verst standa í okkar ríka samfélagi. Ævilíkur fólks, sérstaklega ævilíkur kvenna sem búa við viðvarandi fátækt, voru metnar með könnun sem gerð var í Bretlandi 2001–2016. Þar kom fram að dauðsföll vegna fátæktar eru mörg og þá sérstaklega meðal kvenna. Munurinn á milli kvenna sem lifa við fátækt í Bretlandi og þeirra sem lifa við velmegun er tíu ár og bilið eykst. Konur sem lifa við fátækt lifa að meðaltali tíu árum skemur en þær sem eru efnameiri og deyja úr sjúkdómum sem auðvelt væri að meðhöndla ef þær hefðu efni á að skila sér til læknis, sem hæstv. heilbrigðisráðherra mætti íhuga. Haldið þið að þetta sé eitthvað öðruvísi hér á landi? Nei, heilsutjón vegna lélegs fæðis, fæðuskorts eða annarra líkamlegra óþæginda, t.d. vegna þunglyndis, vonleysis og þeirra veikinda hjá konum, er oft meðhöndlað sem breytingaskeið eða móðursýki og er að valda því sama hér á landi. Fátækar konur lifa nær tug ára skemur en þær efnameiri. Þetta má yfirfæra á þær konur sem eru í láglaunastörfum, slíta sér út og enda síðan sem öryrkjar vegna heilsubrests. Hvað er hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra að gera til að koma í veg fyrir þetta og hvernig ætlar hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra að útrýma allri mismunun gagnvart konum?

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og tek undir óskir til kvenna á kvennaverkfallsdeginum í dag en líka til okkar allra; karla, kvára og allra annarra. Hv. þingmaður kemur hér inn á málefni sem snúa að þeirri baráttu sem við erum að heyja í dag en við erum líka að heyja alla aðra daga, þ.e. það baráttumál að draga úr launamun kynjanna, að draga úr kynbundnu ofbeldi og að horfa til þess með hvaða hætti við getum gert enn þá betur sem samfélag heldur en við gerum í dag. Það er samt staðreynd að Ísland stendur sig sem betur fer vel í alþjóðlegum samanburði. Ríkisstjórnin sem núna er hefur lagt sérstaka áherslu á barnafjölskyldur, m.a. með því að hækka barnabætur og láta þær nýtast fleirum. Við höfum lagt áherslu á þau sem minna hafa, t.d. í gegnum húsnæðisbótakerfið og að styðja við örorkulífeyrisþega og eldra fólk í þeirri dýrtíð sem núna stendur yfir. Ég held að eitt af því sem við verðum að horfa til er síðan með hvaða hætti megi brúa bilið á milli fæðingarorlofs og leikskóla og þar verða sveitarfélögin að koma miklu sterkar inn í heldur en þau hafa gert. Það er mjög stórt jafnréttismál og stórt mál að þessu leyti. Hv. þingmaður spyr líka um heilsubrest kvenna. Eitt af því sem við erum að vinna að í félags- og vinnumarkaðsráðuneytinu er einmitt heildarendurskoðun á örorkulífeyriskerfinu þar sem við erum að horfa á snemmtæka íhlutun inn í veikindi þannig að við getum frekar komið í veg fyrir að fólk detti út af vinnumarkaði og að við grípum það betur inni í endurhæfingu þegar það hefur dottið út af vinnumarkaði og það á ekki síður við um konur.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra fyrir svarið en því miður, mér finnst það svolítið rýrt vegna þess að það er enginn vandi að sjá til þess í eitt skipti fyrir öll að enginn lifi í fátækt. Við í Flokki fólksins erum með frumvarp um 400.000 kr. skatta- og skerðingarlaust. Hvernig ætlum við að fjármagna það? Jú, við ætlum að breyta persónuafsláttarkerfinu og þegar það væri komið í gegn þá erum við að tala um kostnað upp á 30 milljarða plús. En á sama tíma er verið að skerða í almannatryggingakerfinu um 80 milljarða, 80 milljarðar eru heildarskerðingar í almannatryggingakerfinu. Þar af leiðandi væri það ekki kostnaður að setja inn 33 milljarða heldur væri bara verið að skila hluta af því sem ríkið sparar sér með skerðingum. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvers vegna í ósköpunum er ekki eitthvað gert núna en ekki einhvern tímann, eða á að gera þetta eins og hefur verið talað um, að draga úr fátækt, draga úr skerðingum? Hvað þýðir það? Að draga það til ársins 2050, 3000, eða hvað á að draga mikið úr skerðingum? 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spurði hér í fyrra innleggi sínu út í heilsubrest kvenna sérstaklega og mig langar að koma inn á það. Bæði höfum við séð að konur í fortíðinni sem hafa unnið erfiðisstörf hafa frekar farið á örorku og í seinni tíð eru konur sem eru í umönnunarstörfum, t.d. í kennslu eða á spítölum, hópur sem við þurfum að horfa sérstaklega til. Þess vegna erum við einmitt í vinnu við að endurskoða það kerfi sem við höfum sem snýr að starfsendurhæfingu þannig að við getum betur stutt við þessa hópa til að komast aftur út á vinnumarkaðinn eða til þess að geta verið í lægra starfshlutfalli. Þetta eru mikilvæg skref í þá átt að jafna stöðu þessara kvenna ásamt þeirri endurskoðun sem nú er í gangi, og hv. þingmanni er fullkunnugt um að á að taka gildi 1. janúar 2025, og þar með þeim aðgerðum sem þar munu fylgja.

Herra forseti. Ég vil við þetta tilefni beina fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra. Hún varðar það sem ég ræddi við hæstv. ráðherra í febrúar síðastliðnum sem kom fram í tölfræðiupplýsingum Hagstofunnar, þess efnis að hér á landi væru umtalsverð umframdauðsföll umfram það sem gerðist í nágrannalöndum okkar. Hæstv. ráðherra svaraði mér því til, með leyfi forseta, að hann þyrfti að „eiga þetta samtal og spyrja sömu spurninga á okkar næsta fundi,“ - og vísaði þar í fundi með embættismönnum - „við eigum fasta fundi, ég og sóttvarnalæknir, en ég hef ekki náð að taka þetta mál sérstaklega upp við sóttvarnalækni.“ Þetta var í febrúar. Nú sýnist mér nýjustu upplýsingar sem Hagstofan hefur tekið saman vera síðan í maí síðastliðnum. Þar virtist sama þróun halda áfram. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvað samtölin við embættismennina hafa leitt í ljós, hvort verið er að vinna einhverjar dýpri greiningar heldur en koma fram í þessum upplýsingum frá Hagstofunni og hvort verið er að reyna að leggja mat á hvað veldur. Í þessu samhengi er nauðsynlegt að nefna það sem ég kom inn á í störfum þingsins í liðinni viku þar sem ég vísaði til greinar Helgu Birgisdóttur hjúkrunarfræðings og ljósmóður sem varaði við þeirri þróun sem virtist blasa við, að fólk sem kveinkaði sér undan því sem það teldi mögulega vera tengt bólusetningum vegna Covid fengi ekki áheyrn gagnvart sínum vandamálum. Hjúkrunarfræðingurinn benti þar sömuleiðis á þróun hvað varðar það sem segir hér, með leyfi forseta: „Ég spyr ykkur hjúkrunarfræðinga og ljósmæður hvort einhver umræða sé í gangi varðandi 80% aukningu á andvana fæðingum á Íslandi árið 2021 …“ Sömuleiðis er vísað þar til fjölgunar í andlátum barna innan eins árs þetta sama ár. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er verið að greina þetta að einhverju marki inn í ráðuneytinu og hvað leiddu samtölin sem ráðherra átti við embættismenn sína í ljós í byrjun árs eftir samtal okkar hér á þessum vettvangi í febrúar?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir að taka upp þráðinn frá fyrirspurn í febrúar. Það er rétt að þá vísaði ég í það að þetta þyrfti að skoða betur og mér finnst það alltaf sjálfsagt mál þegar maður hefur ekki svör á reiðum höndum og sérstaklega fjölmargar spurningar sem vakna í kjölfar þess faraldurs sem við vorum í og allra þeirra ráðstafana sem þarf að rannsaka og skoða. Þetta er tvíþætt í fyrirspurn hv. þingmanns og snýr annars vegar að umframdauðsföllum sem við ræddum þá og síðan að andvanafæðingum. Það er rétt að embætti landlæknis fylgist með tölfræði sem snýr að andlátum og ég vísaði til þess að það þyrfti að eiga sér stað skoðun á því og þeim upplýsingum sem hafa komið fram hjá Hagstofunni og í samanburði frá Eurostat. Þar hefur verið lögð áhersla á að skoða umreiknaðar tölur út frá íbúafjölda. Slíkir útreikningar hafa hingað til gefið til kynna að fjöldi dauðsfalla sé ekki að aukast sé litið yfir lengra tímabil. Embætti landlæknis mun áfram fylgjast með þessari þróun og greina stöðuna. Við útreikning á umframdauðsföllum á Íslandi eftir mánuðum var reiknaður út meðalfjöldi allra andláta á hverja 100.000 íbúa fyrir hvern mánuð frá árinu 2012 til og með ársins 2019 ásamt 95% öryggisbili fyrir meðalfjölda andláta hvers mánaðar, til að átta sig á þessu og fá einhvern raunhæfan samanburð. Niðurstaðan er að umframdauðsföll á Íslandi eru ekki hlutfallslega fleiri í samanburði við lönd í ESB. Það er mikilvægt að taka tillit til mannfjölda og miða andlát við íbúafjölda, sem hefur hækkað hratt hér á landi og ég hygg að sé kannski meginástæðan fyrir því að það vantaði inn í tölurnar. Þessi leiðrétting er núna að eiga sér stað í samvinnu við Hagstofuna og Eurostat að því er ég best veit. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er auðvitað mikilvægt að þessar upplýsingar séu dregnar fram þannig að hönd á festi og ágætt að heyra að Hagstofan sé inni í þessu samstarfi vegna þess að þau gögn sem þar birtast þykja manni benda til þess að skoðun þeirrar stofnunar sé einmitt að ástæða sé til að benda sérstaklega á þennan fjölda umframdauðsfalla yfir tiltekið tímabil. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma inn á seinni spurningu mína í seinna svari en bið hann jafnframt að koma, ef tími vinnst til, inn á það með hvaða hætti hann sér fyrir sér að kynna þetta, hvort sem niðurstaðan er sú að tölfræðin bendi ekki til þess að hér sé um að ræða umframdauðsföll á Íslandi, sem stangast á við það sem Hagstofan virðist draga fram, eða niðurstaðan er sú að um óútskýrð umframdauðsföll er að ræða; hvort greining fari fram, m.a. hvaða áhrif aðgerða í gegnum heimsfaraldurinn séu líklegust til að hafa ýtt undir þessa þróun.

Hæstv. forseti. Ég ítreka þakkir til hv. þm. Bergþórs Ólasonar. Aðeins til að ljúka þessu varðandi umframdauðsföllin - og ég skil hv. þingmann, hef skilning á því að fá þetta fram - það er búið að birta þetta á vef landlæknis og landlæknir er í sambandi við Hagstofuna um að leiðrétta þetta. Bara til að reyna að svara þessu hér og draga fram myndina af þessu þá er aukning dauðsfalla innan mánaðar í jafn litlu samfélagi - miðað við þessar tölur er ekki ástæða til að draga neinar sérstakar ályktanir eins og niðurstaðan er. En það er sjálfsagt mál að skoða þetta og ég veit að landlæknir er í samvinnu við Hagstofuna um að draga þetta fram. En það er hægt að finna þessar nýjustu tölur inn á vef landlæknis. Varðandi andvanafæðingar þá er fæðingarþjónusta á Ísland í alþjóðasamanburði með því besta sem gerist. Þá fór ég hér yfir tölur af því að þessi spurning var búin að koma inn í ráðuneytið 

Virðulegi forseti. Það er undarlegt að litast um hér á Alþingi í dag og svolítið eins og að vera kominn í tímavél, engu líkara en að árið 1975 sé runnið upp aftur, þegar hið háa Alþingi var karlavinnustaður. Með tilkomu Kvennaframboðsins og seinna Kvennalistans árið 1983 opnaðist þessi staður, Alþingi, fyrir konum. Ég er ekki viss um að við gerum okkur alltaf fulla grein fyrir því hvað löggjöf okkar hefur mikið breyst á þessum áratugum sem eru liðnir síðan, hvað þjóðfélagið hefur batnað mikið. Fyrir það stöndum við öll í þakkarskuld við þær konur sem ruddu brautina - við öll. Hér er samt enn þá skipulagt vanmat á framlagi kvenna, bæði á vinnumarkaði og á heimilum. Stéttir þar sem konur eru fjölmennar hafa lægri laun en stéttir þar sem karlar eru í meiri hluta vegna þess að þau störf sem fela oft í sér umönnun og kennslu og ræktun á fólki þykja ekki jafn verðmæt og hefðbundin karlastörf. Þessi störf eru mjög krefjandi. Þau taka á líkamlega og andlega og okkur hefur ekki tekist að búa svo um hnútana að konur endist í þessum mikilvægu hjúkrunar- og umönnunarstörfum út af gegndarlausu álagi. Í heilbrigðiskerfinu eru stórar kvennastéttir á of lágum launum og starfa við of bágar starfsaðstæður og eru þess vegna iðulega tilbúnar til að leita annarra starfa utan heilbrigðiskerfisins þrátt fyrir að hafa lagt á sig langt og strangt nám. Hvernig sér hæstv. ráðherra fyrir sér að hægt verði að bregðast við þessari stöðu í aðdraganda kjarasamninga og við samningaborðið?

Hæstv. forseti. Ég byrja á því að þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni fyrir spurninguna. Hún er ansi stór. Það skal sagt hér að ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að samfélag okkar hafi þó þrátt fyrir allt og allt batnað. Ég vil líka ítreka það að þrátt fyrir allan vilja okkar til að bæta öll kerfi, þar með talið heilbrigðiskerfið að sjálfsögðu, þá eigum við öflugt heilbrigðiskerfi fyrst og fremst fyrir mannauðinn. Það er líka, í gegnum árin, ólíku saman að jafna. Ef við skoðum þetta í samhengi ára og áratuga um starfsaðstæður, þá hafa þær batnað verulega. Öll umönnun er miklu auðveldari inni á hjúkrunarheimilum með öflugri tækni og öflugri tækjum heldur en var. Það hefur líka átt sér stað mikil þróun þegar kemur að lyfjum. Hv. þingmaður kemur síðan inn á laun. Ég get sagt það hér áður en ég ræði það - af því að kjaramálin eru svona óbeint okkar allra og auðvitað erum við með ákveðið form á því, og við eigum auðvitað að útrýma einhverju sem er launamunur kynjanna. Það á bara ekki að þekkjast og við höfum auðvitað reynt að byggja tæki inn í okkar kerfi til þess. Ég held að við finnum engan sem gæti staðið hér og sagt að það væri eðlilegt að það væri einhver launamunur. Hann á ekki að vera og ef hann er óútskýrður þarf að skýra hann. En ég vil koma inn á það sem við erum að gera í ráðuneytinu sem snýr að þessu varðandi mannauðinn og framtíðina, sem er kannski stóra málið. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég er ekki að fara fram á það hér að hæstv. ráðherra standi í kjaraviðræðum við þessar stéttir, allra síst við mig. En það væri gott að fá það fram hjá hæstv. ráðherra, einmitt á þessum degi, að það ríki skilningur á því að þarna sé um að ræða óviðunandi ójafnrétti og óútskýrðan launamun sem stefnt skuli að því að leiðrétta. Við Íslendingar erum í keppni um þennan mannauð sem ráðherra varð tíðrætt um. Við erum í keppni um þennan mannauð við nágrannaþjóðir okkar. Þess eru fjölmörg dæmi að fólk flytji af landi brott, ekki kannski endilega vegna launakjaranna sem þó eru ekki nógu góð, heldur einfaldlega vegna þess að starfsaðstæður eru óviðunandi. 

Hæstv. forseti. Ég ítreka þakkir til hv. þingmanns fyrir þessa fyrirspurn sem er stór og mikilvæg, ég tala nú ekki um á þessum degi. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að við sköpum góðar og meira en viðunandi starfsaðstæður sem eru eftirsóknarverðar. Ég held að það sé unnið að því á öllum póstum í öllum stofnunum og þar með talið í ráðuneytinu og með öllum þeim ólíku stéttum sem bera uppi heilbrigðiskerfi okkar. Ég get nefnt sem dæmi að við erum oft að ræða hér fjármögnun og stór hluti af því sem við fjármögnum heilbrigðiskerfið með og allt sem snýr að rekstri - 80% af því sem snýr að rekstri í fjárlögum eru laun. Þetta er stærsti pósturinn og þessi þjónusta verður ekki í lagi án mannauðsins. Við í ráðuneytinu erum núna að vinna í því til að við getum glöggvað okkur betur á því hvaða viðmið eigi við 

Herra forseti. Þessi dagur er auðvitað tileinkaður baráttunni gegn kynbundnum launamun og kynbundnu ofbeldi og ég óska samfélaginu svo sannarlega góðs gengis í því að útrýma hvoru tveggja. Í fyrirspurn minni til hæstv. heilbrigðisráðherra vil ég vekja athygli á vímuefnavandanum, fíknisjúkdómnum, og nefna í upphafi að sá sjúkdómur leggst auðvitað sérlega þungt á konur. Félagsleg staða kvenna í neyslu er oft verri en karla. Þær eru útsettari fyrir ofbeldi, hótunum og hvers kyns óhæfuverkum. Þær þurfa oft meiri meðferð og meiri áfallavinnu í kjölfar þess að ná lífi sínu á réttan kjöl. Ég vildi hafa það til hliðsjónar þegar ég á orðastað við hæstv. heilbrigðisráðherra og vekja athygli á grein sem Alma Möller landlæknir skrifaði á dögunum. Þar var Alma að nefna, með leyfi forseta, að „mikilvægt væri að hafa rauntímavöktun á umfangi vandans og skörp viðbrögð til samræmis. Til þess þyrfti aðkomu margra ráðuneyta, stofnana og félagasamtaka. Því lagði landlæknir til við heilbrigðisráðherra í maí sl. að komið yrði á fót slíkum hópi sem t.d. mætti kalla Fíknivaktina. Fundir væru reglulega undir stjórn sérstaks verkefnastjóra og væri nefndinni falin vöktun, greining á stöðu mála hverju sinni og hefði nefndin nauðsynlegar heimildir til að gera hlutaðeigandi stofnunum að bregðast hratt við eftir þörfum.“ Nú er það þannig að við erum með meðferðarstarf sem Vogur og SÁÁ sinna, þ.e. annars vegar sjúkrahúsið Vogur og hins vegar eftirmeðferðarstöðin Vík. Við erum auðvitað með Krýsuvík sem er með fólk í meðferð í sex mánuði eða jafnvel lengur og Hlaðgerðarkot í þrjá mánuði eða lengur. Það er hins vegar mikil bið eftir því að komast í þessar meðferðir. Alma Möller nefnir líka í grein sinni að það var til stefna í áfengis- og vímuefnavörnum sem var í gildi frá 2013–2020 og embætti landlæknis hefur margítrekað nauðsyn þess, bæði við heilbrigðisráðuneytið og velferðarnefnd þingsins, að setja nýja og heildstæða stefnu um þennan flókna málaflokk. Mig langar því að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort einhver vinna sé í gangi í ráðuneytinu, t.d. varðandi þetta sem snýr að fíknivaktinni sem ég nefndi hér áðan 

Forseti minnir á að ræðutími er tvær mínútur.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigmari Guðmundssyni fyrir að taka þetta mál hér á dagskrá, þetta mikilvæga mál, þessa mikilvægu heilbrigðisþjónustu sem við þurfum að standa miklu betur að, ég bara viðurkenni það hér og nú. Ég geri það af því að ég hef kannski ekki nægjanlega kynnt mér þetta þangað til ég stóð uppi með þá ábyrgð sem heilbrigðisráðherra og það hversu flóknar félagslegar forsendur eru á bak við þegar við erum að horfa á hópana sem við erum að sníða þjónustuna að og tek hjartanlega undir allt það sem hv. þingmaður kom inn á. Varðandi það líka þegar við erum með konur í þessari erfiðu stöðu, með erfiða fíkn og börn og fjölskyldu, þá þurfum við að horfa til þjónustunnar, hvernig við sníðum þjónustuna þannig að hún virki fyrir fólkið. Það er rétt sem hv. þingmaður kom inn á að stefna í áfengis- og vímuvörnum rann raunverulega út 2020. Þá var sett í gang svokallað stöðumat sem er ekki lokið og ég hef verið að bíða eftir. En ég hef núna sett aukinn kraft í þetta stöðumat og þá vinnu samhliða að gera heildræna stefnu. Á sama tíma höfum við sett af stað hóp sem tekur sérstaklega fyrir skaðaminnkun í þessu samhengi og þá voru það viðbrögð raunverulega við þessum ópíóíðafaraldri þar sem fór af stað mikil umræða og viðbrögð, sérstaklega í vor, og viðbrögð stjórnvalda. Þetta er komið í gang og ég hef átt samtöl við landlækni sem fer auðvitað með lýðheilsumál á Íslandi um þá hugmynd að hluti af stefnunni sé þessi fíknivakt, sem er góð hugmynd.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svarið. Það er auðvitað alveg rétt sem hæstv. ráðherra kemur inn á. Það er stundum þannig að þegar hlutirnir standa okkur nærri, annaðhvort út af ábyrgð sem við berum eða út af því að við þekkjum einhvern veikan í fjölskyldunni, þá kannski nær málaflokkurinn sterkari tökum á okkur. Það er auðvitað þannig að fíknivandinn teygir sig nánast inn í alla kima samfélagsins, inn í allar fjölskyldur og alla hópa. Þetta er, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, mjög flókinn vandi. Það er mjög erfitt að bregðast við honum. Það sem ég hef alltaf verið að benda á er að þegar það er svona mikil bið t.d. eftir því að koma í meðferð getur það orðið til þess að fólk fer ekki í meðferð og deyr mögulega úr sjúkdómnum fyrir vikið. En ég ætla að fá að botna þetta með því að árétta spurninguna til hæstv. heilbrigðisráðherra og dýpka hana aðeins: Má slá því föstu, miðað við það sem hæstv. ráðherra vísaði til, að við sjáum eitthvað sem gæti kallast fíknivakt verða að veruleika á þessu kjörtímabili og að þetta þing, Alþingi Íslendinga, gyrði sig í brók og móti stefnu í þessum málaflokki, heildræna stefnu til lengri tíma, á þessu kjörtímabili?

Hæstv. forseti. Ég ítreka þakkir til hv. þm. Sigmars Guðmundssonar. Ég get alveg svarað því að við erum að setja aukinn kraft í að útfæra stefnu og samhliða að klára þetta stöðumat, af því að hv. þingmaður fór ágætlega yfir sviðið. Varðandi fíknivaktina sem tæki og hvernig það yrði útfært - sú hugmynd verður tekin inn í þessa umræðu, alveg örugglega. Ég vil líka segja að eftir að hafa - af því að hv. þingmaður fór hér yfir hvað er í boði. Það er nú einu sinni þannig að þetta þarf svolítið að vera á þessum félagslegu - eða á forsendum sjúklings og það gerist allt of oft að afeitrunarpláss eru ekki til staðar þegar mest á reynir, of oft, stundum. Svo hef ég líka - af því við erum að gera ágætishluti á fíknigeðdeild LSH. Þar er samstarf á milli Vogs og þessara staða sem hv. þingmaður fór hérna yfir. 

Virðulegi forseti. Það er staðreynd að jafnrétti er veigamikil undirstaða framfara. Það hefur árangur af baráttu fyrir kynjajafnrétti á Íslandi á undanförnum áratugum fært okkur heim sanninn um. Enn eigum við þó ærin verkefni fyrir höndum við að tryggja fullt jafnrétti. Enn er brýnt að berjast gegn kynbundnu misrétti, ekki síst ofbeldi. Á þessum degi er við hæfi að undirstrika mikilvægi þess að jafnrétti verði ávallt, eins og það hefur verið á undanförnum árum, meginstoð íslenskrar þróunarsamvinnu og að við herðum þar enn frekar róðurinn í stefnumörkun og öllum verkefnum. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvernig honum finnist hafa til tekist undanfarin ár og hvernig hann sér fyrir sér að við getum byggt enn betur undir kynjajafnrétti sem aflvaka félagslegs réttlætis, framfara og velsældar í þeim löndum þar sem við sinnum þróunarsamvinnu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja að ég held að það hafi vel tekist til hjá okkur á undanförnum árum varðandi áhersluna á jafnréttismál í alþjóðlegri þróunarsamvinnu og stefnumótun allri í utanríkismálum. Eins og við vitum hefur jafnrétti kynjanna og valdefling kvenna og stúlkna verið leiðarljós í alþjóðlegri þróunarsamvinnu Íslands um langt árabil og má segja að það sé bæði sértækt og þverlægt markmið í nýrri þróunarsamvinnustefnu sem verður lögð fyrir þingið á næstu dögum. Ef við skoðum mælingar á framlagi Íslands og berum okkur þannig saman við stöðuna í öðrum löndum má sjá af mælingum OECD DAC að Ísland er í fjórða sæti hvað varðar eflingu kynjajafnréttis af framlagsríkjum OECD DAC, en um 80% af tvíhliða þróunarsamvinnufé okkar fer til verkefna sem miða að eflingu kynjajafnréttis. Ég vil benda á að í nýrri áætlun okkar um framlög til alþjóðlegrar þróunarsamvinnu næstu árin, frá 2024–2028, er gert ráð fyrir enn aukinni áherslu á þessa málaflokka. Framlög okkar rata til sérstakra alþjóðlegra stofnana eins og Mannfjöldasjóðs Sameinuðu þjóðanna og Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna, en áherslurnar eru hins vegar líka þær sömu í tvíhliða aðstoð.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ísland hefur sýnt gott fordæmi í sinni þróunarsamvinnu og hvernig við beitum okkur milliliðalaust til þeirra sem aðstoðinni er beint að í vel skilgreindum verkefnum með skýr markmið. Það gerum við og eigum að gera með uppbyggilegum hætti og af virðingu fyrir samfélagi og menningu þeirra þjóða sem við vinnum með en um leið með mikilvægi kynjajafnréttis að leiðarljósi. Hvernig sér hæstv. utanríkisráðherra fyrir sér að hægt sé að skerpa enn frekar á þeim markmiðum í forgangsröðun verkefna í þróunarsamvinnu og hvernig getum við á kvikan hátt fylgt þeim eftir með sem farsælustum hætti?

Virðulegi forseti. Við sjáum fyrir okkur að leggja sérstaka áherslu á baráttuna gegn kynbundnu ofbeldi og sömuleiðis á heilbrigði kvenna og stúlkna, þar á meðal kyn- og frjósemisheilbrigði og réttindi. Menntun skiptir líka máli, efnahagsleg og pólitísk valdefling kvenna og aukin þátttaka karla og drengja í jafnrétti kynjanna. Þetta eru dæmigerð verkefni þar sem við höfum verið að beita okkur og viljum áfram leggja sérstaka áherslu á. Við erum í samstarfi við þessar stofnanir sem ég hef þegar nefnt en ég hefði einnig getað bætt við stofnun Sameinuðu þjóðanna um kynjajafnrétti og valdeflingu kvenna, UN Women, sem hefur það meginmarkmið að vinna að jafnrétti kynjanna og valdeflingu kvenna. Í tvíhliða þróunarsamvinnunni er lögð rík áhersla á aðgengi stúlkna að grunnmenntun og heilbrigðisþjónustu og aukinn þungi hefur á undanförnum árum verið lagður í að styðja við frjósemisheilbrigði og kynheilbrigði og réttindi stúlkna í samstarfslöndum Íslands, t.d. með öflugu samstarfi við UNFPA um stuðning við þolendur fæðingarfistils.