Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá hv. 10. þm. Norðvest., Sigurjóni Þórðarsyni, dags. 31. mars: ,,Þar sem ég fer nú í hluta fæðingarorlofs, sbr. 12. gr. laga um þingfararkaup og þingfararkostnað, nr. 88/1995, með síðari breytingum, sbr. lög nr. 95/2000, um fæðingar- og foreldraorlof, óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að 1. varamaður á lista Frjálslynda flokksins í Norðvesturkjördæmi, Steinunn K. Pétursdóttir, taki sæti mitt á Alþingi frá og með deginum í dag að telja til 16. apríl nk.`` Steinunn K. Pétursdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Virðulegi forseti. Á fyrstu mánuðum mínum sem þingmaður hef ég orðið var við vinnubrögð sem koma mér undarlega fyrir sjónir í þinginu. Ber þar hæst meðferð þingmannamála í þingnefndum en þau mæta jafnan afgangi í meðferð og vinnslu nefnda og tel ég þar vera pott brotinn. Mál frá framkvæmdarvaldinu hljóta jafnan skjóta meðferð og stundum er yfirtroðningurinn svo mikill að á síðustu vikum og jafnvel dögum fyrir þinghlé er stórum og yfirgripsmiklum málum frá framkvæmdarvaldinu skotið fram fyrir þingmannamál sem beðið hafa vikum og jafnvel mánuðum saman eftir eðlilegri afgreiðslu í nefndum. Slík vinnubrögð getum við ekki kallað heilbrigt lýðræði. Það er harkalega vegið að lýðræðinu þegar þingmannamál eru látin daga uppi í nefndum. Það er óvirðing gagnvart þeim sem eiga hagsmuna að gæta í viðkomandi málum og síðast en ekki síst óvirðing gagnvart vinnu og metnaði viðkomandi þingmanna sem fá ekki atkvæðagreiðslu um mál sín á Alþingi. Án nokkurra efasemda tel ég að meiri hluti þingmanna vilji almennt breyta starfsháttum þingnefnda hvað þetta varðar. Ég get ekki séð neina haldbæra röksemd fyrir því að slíkur háttur sé áfram viðhafður að mál þingmanna séu ekki afgreidd út úr nefndum og fái ekki þá lýðræðislegu afgreiðslu að koma til atkvæðagreiðslu með eðlilegum hætti á Alþingi. Þjóðkjörnir fulltrúar, alþingismenn í þessum sölum, hvort sem um er að ræða úr röðum stjórnarandstöðu eða stjórnarliða eiga að taka höndum saman og breyta gömlum og í raun ólýðræðislegum hefðum í störfum þingnefnda. Ef tími er ekki nógu rúmur fyrir afgreiðslu allra mála út úr nefndum og áfram til meðferðar í þinginu ber alvarlega að huga að uppstokkun á vinnutíma Alþingis yfir höfuð. Sjálfur tel ég að stytta mætti sumarfrí þingmanna til að auka afköstin. Það er algert grundvallaratriði að íslensk þjóð sjái sína þjóðkjörnu fulltrúa hafa þann lýðræðislega rétt að mál þeirra séu almennt og alltaf borin undir atkvæði á Alþingi. Með þeim hætti er tryggt að þegnar þessa lands fái vitneskju um afstöðu allra þingmanna til allra mála sem koma til meðferðar í þinginu.

Virðulegi forseti. Lokaorð hv. þingmanns eru eins og töluð út úr mínu hjarta. Það er skoðun mín að við verðum að skoða starfsáætlun og vinnulag þingsins upp á nýtt. Við erum með æ lengra jólahlé og nú mun vanta um það bil viku upp á að sumarhlé þingmanna verði fimm mánuðir. Þetta er óásættanlegt miðað við vinnulagið í þinginu, ekki síst á álagspunktum. Ég kem núna af fundi í umhvn. þar sem við vorum að fjalla um mikilvæg stjórnarfrumvörp. Þar gerðist það að formaðurinn sat í nefndinni með einum varaþingmanni frá stjórnarliðinu sem aldrei áður hefur tekið þátt í störfum nefndarinnar og nokkrum frá stjórnarandstöðunni. Mér finnst það niðurlæging þegar það er orðið þannig að það er verið að reyna að troða upp í öll hlé sem skapast í störfum þingsins til að komast áfram með mikilvæg stjórnarmál sem við höfum áhuga á að verði sem best úr garði gerð. Við fáum á tilfinninguna að bara sé verið að fullnægja einhverju með því að halda fund fyrir stjórnarandstöðuna. Ég tek það sérstaklega fram hvað varðar umhvn. að þetta er ekki vilji formannsins og hún harmar mjög að svo illa var mætt. Ég hlýt í sambandi við þetta að minna á að fyrir þinginu liggur tillaga frá þeirri sem hér stendur og hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur um að breyta þinghaldinu þannig að það hefjist um miðjan september, því ljúki 16. júní og farið verði í að endurskipuleggja þinghaldið þannig að við séum ekki í þessari streitu. Þannig hefðum við tíma til að vinna með öll mál og gætum tryggt það í vinnulagi okkar og vinnubrögðum að það hafi a.m.k. verið haldið vel á málum og það sé ekki fyrir slugs eða hraða yfirferð sem það verði galli á lagasetningu héðan frá Alþingi. Það gerist stundum. Tillagan var lögð fram á þinginu 10. október og fyrir henni var mælt 1. mars.

Herra forseti. Ég get tekið undir það að afgreiðsla þingmannamála stjórnarandstöðunnar út úr nefndum er misjöfn og dregst í mjög mörgum tilfellum langt úr hófi. Það verður samt líka að taka það fram að það er misjafnt eftir þingnefndum og ber að virða þegar vel er gert. Í heildina liggja þingmannafrumvörp stjórnarandstöðunnar allt of mikið til hliðar. Ég tel að það sé mikilvægt að horfa til nefndarstarfanna og skipulags starfa í nefndunum sjálfum, þar sé markvisst unnið og tíminn vel nýttur. Það verður að segjast eins og er að meðan fá mál eru inni í upphafi þings má oft nýta tímann betur og auðvitað á að senda öll þingmannamál út til umsagnar. Eðlilegast væri að þau fengju afgreiðslu á þinginu. Ég vil aðeins víkja að stjórnarfrumvörpum. Það er auðvitað aldeilis óþolandi að ár eftir ár komi hingað fram á þinginu stór og mikil frv. eins og var talað fyrir í gær, frv. til jarðalaga og frv. til ábúðarlaga sem eru mikil að vöxtum og þurfa ítarlega yfirferð og umsagnir. Þar sem þessi frv. hafa bæði verið lengi í vinnslu tel ég að þarna sé um að ræða vinnubrögð sem séu ekki til eftirbreytni. Við ræddum í gær líka um störf þingsins og í þeirri umræðu kom í ljós að lög um fjarskipti voru afgreidd á síðasta vori í það miklum flýti að hugsanlega var ekki farið nægilega vel yfir málið. Þetta er þinginu til vansa. Ég held að við þurfum að skoða þetta og ég vil beina þessu sérstaklega til stjórnarmanna.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að stjórnarfrumvörp sem lögð eru fram eru lögð fram með fulltingi meiri hluta þingsins sem ríkisstjórnin styðst við og það er ekkert óeðlilegt við það að þau mál fái greiðan aðgang í störfum þingsins eftir því sem kostur er. Þegar svo er staðið að verki er fyrir fram ljóst að meiri hluti stendur á bak við þau, oftast nær eru menn búnir að taka efnislega afstöðu en a.m.k. eru menn búnir að samþykkja að leggja þau fram og taka þau til vinnslu. Hvað varðar þingmannamál er það rétt að það hefur verið allur gangur á því hvernig unnið hefur verið í þeim í þingnefndum. Ég tek undir þau sjónarmið að eðlilegt væri að þingnefndir störfuðu lengur á hverju ári en nú er. Ég tel satt að segja alveg fráleitt að þingið ljúki störfum 7. maí og þingnefndir séu aðgerðalausar fram til 1. október. Það er ekkert sem bannar þingnefndum að halda störfum sínum áfram í maí og júní og eftir atvikum í september en þær gætu þá ekki lagt fyrir þingið niðurstöður athugunar sinnar fyrr en þá á næsta þingi og þá er það um seinan. Fjórum þingmannamálum hefur verið vísað til hv. iðnn. og af þeim hefur nefndin þegar afgreitt eitt þeirra, um aðgerðir til stuðnings atvinnurekstri sem Alþingi hefur síðan samþykkt sem ályktun Alþingis. Till. til þál. um vetnisráð er í umsögn sem rann út í síðustu viku og verður tekin til umfjöllunar á næstu fundum nefndarinnar. Síðan eru tvö önnur þingmannamál sem hafa verið tekin fyrir og boðað að verði tekin til umræðu í iðnn. og það er gert í samráði við flutningsmenn þeirra.

Hæstv. forseti. Ég tek undir þau viðhorf sem komu fram í máli hv. þm. Gunnars Örlygssonar um störf þingsins. Það er einfaldlega svo að ef við eigum að breyta vinnubrögðum þingsins og gera þau markvissari þurfum við að lengja starfstíma þingsins. Ég tel það einboðið og hef reyndar lýst þeim skoðunum mínum áður, á síðasta kjörtímabili, að það bæri að skoða störf þingsins. Hér er réttilega inni mál um það sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir er 1. flm. að. Ég tel einboðið að farið verði að skoða þingstörfin og tel að þingið eigi að hefja störf mun fyrr á haustin en það gerir, t.d. 10. september, og þingstörfum ætti svo að ljúka kannski í kringum 10. júní. Með því að lengja þingið með þessum hætti væri hægt að hafa kannski tvö eða þrjú 10 daga hlé inni í þingtímanum og starfa svo mun skipulegar að afgreiðslu mála. Það er ömurlegt að við skulum ár eftir ár flytja hér fjölda mála, þingmenn stjórnarandstöðunnar, sem ekki fá afgreiðslu. Síðan þegar farið er að ræða þessi mál úti í þjóðfélaginu er venjulega viðkvæðið hjá stjórnarliðinu ef spurt er um afstöðu til mála að þau hafi ekki komist út úr nefnd þannig að þau hafi ekki verið kláruð. Fyrir vikið fá kjósendur ekki skýra mynd af því hver afstaða einstakra þingmanna er til einstakra mála. Þetta tel ég óviðunandi og að það eigi að breyta þessum vinnubrögðum. Ég tek mjög undir það sem hér hefur verið rætt um það.

Virðulegi forseti. Það er mjög eðlilegt að mál þingmeirihlutans fái brautargengi í þinginu. Þannig er verið að endurspegla þingviljann í málinu. Það er mjög eðlilegt að mál sem meiri hluti þingsins ber fram komist áfram og séu síðan til lykta leidd með atkvæðagreiðslu og málin gerð að lögum eða með öðrum þeim hætti sem þingið ákveður. Það er ekkert óeðlilegt við það nema síður sé. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að við höfum í störfum þingsins, m.a. núna í vetur, verið að reyna að skapa sem mest rými fyrir þingmannamál. Ég hef t.d. sem formaður þingflokksins beitt mér fyrir því að reyna að auðvelda það að sem flest þingmannamál kæmust á dagskrá til þess einfaldlega að kalla fram þessa umræðu þannig að menn geti tjáð skoðanir sínar og þá gæti komið fram afstaða manna til þessara mála. Auðvitað er það þannig að í því felst tiltekin afstaða þegar tekin er um það ákvörðun af meiri hluta þingnefndar að ákveða að afgreiða ekki mál út úr þingnefnd. Í því felst ákveðin vísbending eða afgreiðsla á því viðkomandi þingi. Ég vísa því alveg frá að ekki sé verið að takast á við þingmannamál. Öðru nær. Þvert á móti er hægt að sýna fram á að reynt hefur verið að opna á það að menn gætu lagt fram sem flest þingmannamál og rætt þau. Hins vegar er það dálítið áhyggjuefni að stundum hafa menn kosið að gera það í einstökum flokkum að nánast blokkera mælendaskrána þannig að málin hafa komist mjög seint áfram. Það er ekki til þess fallið að greiða fyrir þingstörfum þegar það gerist að heilu þingflokkarnir raða sér á mælendaskrá og halda nánast hér uppi málþófi heilu dagana þannig að mjög fá þingmannamál komast fyrir vikið á dagskrá. 
             Virðulegi forseti. Við höfum líka verið að auðvelda störf þingsins með því að hafa sérstaka nefndardaga til þess að geta komist betur í þau mál sem verið er að fjalla um. Og af því að alltaf er verið að tala um að ekki séu viðhöfð nægilega vönduð vinnubrögð í þinginu þá vil ég vekja athygli á því að langflest þeirra mála sem við fjöllum um taka vikur og mánuði og fyrir utan það má ekki gleyma því að á morgun, fimm vikum áður en þinginu á að ljúka, er síðasti dagur sem menn geta dreift málum þannig að tryggt sé að þau komist á dagskrá. Það er því verið að reyna að tryggja að þessi mál öll sömul fái vandaða meðferð og nægilegan tíma.

Virðulegi forseti. Lýðræðið er merkisskepna og getur tekið á sig ólíklegustu myndir. Eins og hér hefur komið fram er það ein birtingarmynd lýðræðisins að þingmeirihluti ákveður forgangsröð mála og það er þingmeirihluti sem tekur afstöðu til mála og afgreiðir mál. Það er ein birtingarmynd lýðræðisins og það er hluti af lýðræðinu. Eitt er ekki rétt sem hér hefur komið fram í umræðunni og það er að málflutningnum er hagað þannig að ætla mætti að eingöngu stjórnarandstæðingar flytji þingmannamál. Það gera líka stjórnarsinnar. Stuðningsmenn ríkisstjórnar flytja þingmannamál einnig og ég sé ekki gerðan greinarmun á þeim. Ég get sagt hvað hv. félmn. varðar að þau þingmannamál sem þangað hefur verið vísað hafa komið til umræðu þar og þau hafa öll verið send út til umsagnar eins og önnur mál, og að því mun koma að afstaða verður tekin til þeirra. En það er þá líka lýðræðisleg afstaða innan nefndarinnar. Þar tekur bara einfaldlega meiri hlutinn afstöðu til þess. Þannig er lýðræðið: Afgreiðsla bíður. En þau fá vandaða meðferð eins og önnur mál. Ég get alveg tekið undir það að auðvitað gildir um þennan vinnustað eins og aðra að vinnulag á að vera til stöðugrar endurskoðunar þannig að hér verði skilvirk vinnubrögð. Háttvirt Alþingi er ekkert hafið yfir það frekar en aðrir vinnustaðir. En ég held að í slíkri endurskoðun, sem ég geri ráð fyrir að hv. forsn. sé með til stöðugrar umræðu, hljóti menn einmitt að taka til skoðunar, til þess að auka hér svigrúm til frekari umræðu og frekari málsmeðferða á einstökum málum, hið langa málþóf sem oft og tíðum verður hjá virðulegri stjórnarandstöðu þar sem talað er jafnvel klukkutímum saman, sömu efnisatriðin tuggin upp aftur og aftur í 2. og 3. umr. Það tekur um leið tíma frá öðrum málum. Við skulum hafa allt undir ef við ætlum að endurskoða vinnubrögð þingsins almennt.

Forseti vill geta þess, vegna umræðunnar sem hér hefur farið fram, að ábendingar um verklag og vinnulag í nefndum snýr að nefndunum sjálfum og formanni og varaformanni og nefndarfólki. Aðrar ábendingar lúta að breytingum á þingsköpum og ber að taka upp á þeim vettvangi. Forseti vill enn fremur vekja athygli hv. þingmanna á yfirliti um stöðu þingmála þar sem glöggt kemur fram hver hefur verið staða þeirra, bæði stjórnarfrumvarpa og þingmannafrumvarpa. Þingmenn geta glöggvað sig á stöðu þeirra.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmönnum fyrir þátt sinn í umræðunni. Það gleður mig að vita að á meðal hv. þm. stjórnarliða eru einstaklingar sem eru þessu viðhorfi sammála. En að sama skapi er einnig að finna einstaklinga sem eru þessu ósammála. Ég er sammála því að vinna beri eftir lýðræði. En staðreyndin er einfaldlega sú að hægt er að fara illa með lýðræði án þess að brjóta lög eða reglur. Þetta eru eingöngu spurningar um það hvernig við ætlum að taka á hefðum sem eru að mínu mati orðnar ansi úreltar í störfum þingnefnda. Ég tel það jákvæða þróun, bæði fyrir þingmenn stjórnarandstöðu og líka þingmenn stjórnarliða sem ekki skipa ráðherrasæti, að ná þessu fram. Ég hvet því alla formenn nefnda að íhuga þetta alvarlega, láta þetta velkjast með sér og kannski í raun taka þetta upp á nefndarfundum og ræða þetta áður en kemur til annarra efna þar og það helst á næstunni.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að taka undir með hv. málshefjanda Gunnari Örlygssyni um að Alþingi Íslendinga og vinnubrögð þess eru á margan hátt föst í hlekkjum gamals tíma og býsna fornaldarlegs fyrirkomulags, sérstaklega er lýtur að þingtímanum. Ástæða er til að skora á Alþingi að veita máli hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur og Bryndísar Hlöðversdóttur brautargengi þar sem má segja að lögð sé til nútímavæðing á starfsemi Alþingis. Virðulegi forseti. Í þessari umræðu er ekki hægt að láta hjá líða að nefna starfsemi nefndanna sérstaklega í þessu samhengi af því að þar fer nú sjálf vinnan fram eftir 1. umr. í þinginu. Sérstaklega vil ég geta þess að um bókstaflega fáránlega lítil fundahöld er að ræða t.d. í þeirri nefnd sem ég sit í, menntmn. Þar liggja fyrir mörg stór og merkileg mál, svo sem þingmál okkar úr Samfylkingunni um Lánasjóð íslenskra námsmanna og þróun iðn-, verk- og listnáms. Þar hafa málin legið frá því á haustdögum, t.d. í tilfelli þáltill. um starfsnámið. Það hefur legið þar inni frá því í október án þess að hafa fengist rætt í nefndinni. Viku eftir viku er boðað fundarfall þó svo að þessi merkilegu og brýnu mál liggi þar fyrir. Í staðinn fyrir að taka sérstaka daga undir þetta aukalega og fjölga þannig fundunum í nefndinni eru þeir sífellt skornir við trog og þessi merkilegu mál daga þar uppi án þess að koma inn í þingið fyrir vorið nema þá rétt undir lokin þegar unnið er hér sleitulaust dögum saman til að klára einstök mál.

Forseti vill nefna það að lyktum þessarar umræðu um störf þingsins að samkvæmt áðurnefndu yfirliti um stöðu þingmála frá síðasta föstudegi voru þingmál samtals 811. Það bíða 56 frv. og þáltill. umræðu í þinginu. Það bíða 126 fyrirspurnir svars. Því bíða afgreiðslu samtals 182 þingmál í þessum sal en þingmálin eru 811. Oft hefur því ástandið verið verra, má segja.