Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tekið er fyrir eina dagskrármálið, stefnuræða forsætisráðherra og umræður um hana sem verður útvarpað og sjónvarpað úr Alþingishúsinu. Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir. Forsætisráðherra hefur 20 mínútur til framsögu en aðrir þingflokkar en þingflokkur forsætisráðherra hafa 12 mínútur í fyrstu umferð, í annarri umferð hafa þingflokkarnir sex mínútur en í þeirri þriðju fimm mínútur hver þingflokkur. Röð flokkanna í öllum umferðum er þessi: Samfylkingin, Sjálfstæðisflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Framsóknarflokkur og Hreyfingin. Ræðumenn Samfylkingarinnar verða í fyrstu umferð Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra, Guðbjartur Hannesson, félags- og tryggingamálaráðherra og heilbrigðisráðherra, í annarri umferð og Valgerður Bjarnadóttir, 6. þm. Reykv. n., í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Sjálfstæðisflokk verða Bjarni Benediktsson, 2. þm. Suðvest., í fyrstu umferð, Ólöf Nordal, 2. þm. Reykv. s., í annarri umferð og Ragnheiður Elín Árnadóttir, 2. þm. Suðurk., í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð verða Steingrímur J. Sigfússon fjármálaráðherra í fyrstu umferð, í annarri Jórunn Einarsdóttir, 4. þm. Suðurk., og í þriðju umferð Ólafur Þór Gunnarsson, 3. þm. Suðvest. Fyrir Framsóknarflokk tala Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, 8. þm. Reykv. n., í fyrstu umferð, í annarri Höskuldur Þórhallsson, 6. þm. Norðaust., og í þriðju umferð Sigurður Ingi Jóhannsson, 3. þm. Suðurk. Fyrir Hreyfinguna tala í fyrstu umferð Þór Saari, 9. þm. Suðvest., í annarri Baldvin Jónsson, 9. þm. Reykv. s., og í þriðju umferð Margrét Tryggvadóttir, 10. þm. Suðurk.

Góðir landsmenn. Alþingi og ríkisstjórnin hafa hlotið mikla og vaxandi gagnrýni í kjölfar bankahrunsins. Að mörgu leyti hefur Alþingi og við sem þingmenn og ráðherrar gengið í gegnum prófraun, prófraun sem enn stendur yfir. Aukin harka innan þings og átök á milli þings og ríkisstjórnar eru vandamál sem brýnt er að finna lausn á. Ég vil undirstrika að okkur ber að líta á löggjafarvaldið og framkvæmdarvaldið sem samherja. Gagnkvæm virðing á að einkenna samskipti þessara aðila og þeir eiga hvorki að eiga í samkeppni né heyja baráttu, heldur vinna sameiginlega að hagsmunum þjóðarinnar. Að ýmsu leyti hefur okkur mistekist þetta bæði á vettvangi ríkisstjórnar og hér í þinginu. Af því þurfum við að læra og feta okkur áfram inn á nýjar brautir. En við eigum einnig, og ekki síður, að horfa til þess sem vel er gert og draga af því lærdóm. Sem betur fer eru slík dæmi mun fleiri og við getum verið stolt af fjölmörgum verkefnum okkar á vettvangi þings og ríkisstjórnar á undanförnum missirum. Í þessu sambandi vil ég sérstaklega nefna þá miklu vinnu sem farið hefur fram á vettvangi þingsins við rannsókn á hruni fjármálakerfisins. Vönduð og ítarleg skýrsla rannsóknarnefndarinnar um orsakir hrunsins og sú þverpólitíska sátt sem náðist í þingmannanefndinni og hér á Alþingi um niðurstöðu skýrslunnar er í mínum huga afrek. Þarna sýndi Alþingi Íslendinga sínar bestu hliðar. Í ferlinu varðandi ákærurnar tókst okkur því miður ekki eins vel að vinna úr málum og af því þurfum við að læra. Ég ætla mér ekki að kveða hér upp dóm um það hvað fór úrskeiðis eða hvað þurfi að laga og ekki dreg ég í efa að öll höfum við unnið samkvæmt bestu samvisku og sannfæringu. En sú staðreynd blasir nú við að ósætti og óánægja ríkir vegna málsins, jafnt hér á þingi sem í samfélaginu. Við verðum að slíðra sverðin. Við höfum um það val að gera illt verra, grafa okkur niður í skotgrafir og láta reiðina stjórna för eða vinna okkur sameiginlega út úr vandanum. Ég lýsi mig reiðubúna til samstarfs við alla stjórnmálaflokka, bæði um löngu tímabæra endurskoðun á lögum um landsdóm og lögum um ráðherraábyrgð og aðra þá þætti sem gætu grætt þau sár sem átök undanfarinna vikna hafa skilið eftir. Það hefur að sjálfsögðu ekki farið fram hjá mér að ýmsir þingmenn kalla nú eftir kosningum. Muni nýtt þing, ný ríkisstjórn og tafarlausar kosningar auðvelda úrlausn þeirra viðamiklu verkefna sem fram undan eru mun ekki standa á mér að víkja til hliðar. Ég og ríkisstjórn mín munum hins vegar ekki skorast undan því að ljúka þeim verkefnum sem við blasa sé það vilji þingsins. Góðir landsmenn. Ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs tók við stjórnartaumunum eftir eitthvert alvarlegasta efnahagshrun síðari tíma og á undraskömmum tíma höfum við náð tökum á efnahagsvandanum og horfum nú fram á betri tíð. Erlendir sérfræðingar tala jafnvel um kraftaverk í þessu samhengi. Ég vil nefna hér mælanlegan árangur á nokkrum sviðum: Í fyrsta lagi hefur dregið úr atvinnuleysi, það var 7,3% í ágústmánuði samanborið við 9% í upphafi árs. Við eigum ekki að sætta okkur við atvinnuleysi hér á landi og mikilvægt er að störfum er nú tekið að fjölga á ný. Fjölgun starfa nemur um 2.500 frá öðrum ársfjórðungi í fyrra til sama tíma í ár. Í öðru lagi hefur gengi krónunnar styrkst um 13% á undanförnum 12 mánuðum. Í þriðja lagi bendi ég á að stýrivextir hafa lækkað um tæp 12 prósentustig, úr 18% í 6,25%. Í kjölfarið hafa vextir banka og fjármálastofnana lækkað. Í fjórða lagi hefur verðbólgan ekki verið lægri í þrjú ár og mælist nú einungis 3,7% á ársgrundvelli. Undanfarna þrjá mánuði hefur verðlag raunar lækkað hér á landi. Í fimmta lagi hefur kaupmáttur launa vaxið lítillega á undanförnum þremur til fjórum mánuðum. Í sjötta lagi hefur verið góður afgangur á viðskiptum við útlönd. Viðsnúningur í erlendum viðskiptum er ævintýri líkastur. Árið 2008 var halli sem nam 22% af landsframleiðslu en árið 2010 er reiknað með afgangi. Í sjöunda lagi hefur skuldatryggingarálag á skuldbindingar ríkissjóðs hægt og bítandi verið að lækka, var talsvert yfir 600 punktum en er nú komið niður undir 300 punkta. Það sýnir með ótvíræðum hætti jákvætt mat fjármálaheimsins á árangri ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Í áttunda lagi hafa orðið umskipti í afkomu ríkissjóðs. Á fjórum árum mun halli ríkissjóðs fara úr 216 milljörðum kr. árið 2008 í 36,4 milljarða kr. árið 2011. Þau atriði sem ég hef nú rakið sýna svo ekki verður um villst að á grundvelli skýrrar efnahagsáætlunar höfum við náð markverðum árangri, árangri sem hefur vakið athygli á alþjóðavettvangi og mun bæta lífskjör Íslendinga og vekja traust á Íslandi á ný. Í ljósi þess er umhugsunarvert hve fjölmiðlar hér á landi draga upp dökka mynd af ástandinu en fjalla lítið um þann mikla árangur sem náðst hefur og ala með því á óánægju og sundrungu. Virðulegi forseti. Við höfum lokið eða komið í farveg meiri hluta þeirra mála sem kveðið er á um í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Við höfum komið fjölmörgum framfaramálum í framkvæmd og við höfum ekki látið staðar numið á þeirri vegferð eins og ný 216 mála þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar fyrir komandi þing er m.a. til vitnis um. Grunnur hefur verið lagður að mestu uppstokkun í stjórnkerfi og stjórnsýslu hins opinbera á lýðveldistímanum. Við vinnum nú af fullum krafti að sameiningu ráðuneyta í samræmi við lög sem Alþingi samþykkti. Áfram verður unnið að stofnun atvinnuvegaráðuneytis og umhverfis- og auðlindaráðuneytis. Við höfum innleitt ný og bætt vinnubrögð innan stjórnsýslunnar og á vettvangi ríkisstjórnar. Við höfum komið á föstum ráðherranefndum og bætt formfestu nefndar um fjármálastöðugleika. Við höfum komið á stjórnsýsluskóla, lagaumgjörð um siðareglur fyrir ráðherra og ríkisstarfsmenn, og samþykkt nýjar reglur um undirbúning lagasetningar, svo fátt eitt sé nefnt. Við höfum stóraukið og bætt samstarf við sveitarfélögin og munum í framhaldinu flytja málefni fatlaðra og aldraðra frá ríki til sveitarfélaga og bæta þannig velferðarþjónustu við almenning. Við lögðum grunn að stöðugleika á vinnumarkaði í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins og leggjum mikla áherslu á að gott samstarf verði milli stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins í aðdraganda þeirra kjarasamninga sem fram undan eru. Við höfum stigið markviss skref í jafnréttismálum, ekki síst í baráttunni gegn kynbundnu ofbeldi, mansali og vændi. Við munum halda ótrauð áfram á sömu braut, innleiða austurrísku leiðina, vinna nýja framsækna áætlun gegn kynbundnu ofbeldi og nýja jafnréttisáætlun. Virðulegi forseti. Á komandi vetri verða fjölmörg umbótamál leidd til lykta nái áætlanir ríkisstjórnarinnar fram að ganga. Umbótamál grundvölluð á viðamikilli samstarfsyfirlýsingu flokkanna, skýrri efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar, umbótatillögum þingmannanefndar Alþingis og yfirlýsingu formanna stjórnarflokkanna um helstu verkefni. Við munum meta hvort endurvekja eigi Þjóðhagsstofnun í einhverri mynd. Við munum halda áfram að verja íslenskt umhverfi og náttúru og þau ómetanlegu gæði sem í henni felast, m.a. með endurskoðun náttúruverndarlaga og afgreiðslu rammaáætlunar um verndun og nýtingu náttúrusvæða. Við munum innleiða nýskipan í vatns-, orku- og auðlindamálum og tryggja að arðurinn af auðlindum þjóðarinnar renni til hennar sjálfrar. Við munum móta nýja lagaumgjörð um sjávarútveginn sem tryggir varanlegt eignarhald þjóðarinnar á auðlindum sjávar og eðlilegt afgjald til þjóðarinnar fyrir nýtingarrétt auðlindarinnar. Við munum áfram vinna að framgangi áætlunar um uppbyggingu hjúkrunarrýma og heimaþjónustu fyrir aldraða um allt land. Við munum ljúka endurskoðun almannatryggingakerfisins, vinna áætlun í mannréttindamálum og fylgja eftir áætlun um úrbætur í málefnum barna og ungmenna. Fram undan er þjóðfundur 6. nóvember nk. og stjórnlagaþing sem afar mikilvægt er að takist vel. Þar þurfa að koma fram vandaðar og vel ígrundaðar tillögur sem taka til allra þátta ríkisvaldsins. Ég vil nota þetta tækifæri til að hvetja sem flesta til að hugleiða framboð á stjórnlagaþingið en framboðsfrestur rennur út 18. október nk. Góðir landsmenn. Skuldaaðlögun er eitt meginverkefni þessarar ríkisstjórnar. Hér á hið sama við um fólk og fyrirtæki, þungar skuldir eru að sliga marga og miklar skuldir ríkissjóðs takmarka getu hans til að bregðast við erfiðum aðstæðum fólks. Það hefur verið sárasti og jafnframt erfiðasti hluti af starfi mínu sem forsætisráðherra að horfa á aðstæður þeirra fjölskyldna sem búa við atvinnumissi og gríðarlegan skuldavanda. Ég vil fullvissa fólk um að ríkisstjórn mín hefur lagt sig alla fram um að mæta vanda þessa fólks og við ætlum að sjálfsögðu að halda því áfram. Fyrirliggjandi greiningar sýna að það eru fyrst og fremst lágtekjuheimilin sem eru að sligast undan skuldum. Um 80% heimila með ráðstöfunartekjur undir 150.000 kr. eru í miklum vanda. Stór hluti af þessum vanda stafar af gengistryggðum lánum, en áætlað er að nýfallinn gengisdómur muni lækka skuldir heimilanna um 43 milljarða kr. og fækka heimilum í skuldavanda um 5.000. Talið er að 60.000–80.000 manns hafa notið margvíslegra úrræða og við höfum gjörbreytt réttarstöðu skuldara til hins betra frá því sem var fyrir hrun. Fólk sem ekki ræður við skuldir sínar á að geta fengið þær lagaðar að greiðslugetu og verðmæti eigna. Allt frá febrúar 2009 hafa ríkisstjórnin og Alþingi staðið fyrir frestunum á nauðungarsölum. Þann tíma átti að nýta til þess að gefa fólki svigrúm til að vinna úr sínum málum. Við munum áfram tryggja fólki þann rétt að geta fengið frest á nauðungarsölu á meðan unnið er að úrlausn mála viðkomandi einstaklinga hjá lánastofnunum. Mörg heimili hafa nú þegar fengið skjól eða úrlausn sinna mála með greiðsluaðlögun. Allar fjölskyldur í vanda eiga að leita til umboðsmanns skuldara. Umsókn um greiðsluaðlögun kemur fjölskyldum í skjól. Við munum tryggja umboðsmanni skuldara fjármuni til að vinna hratt í þeim málum sem til úrlausnar eru. Við þurfum líka að treysta á að dómskerfið vinni með okkur í þessu verkefni og tryggi að greiðsluaðlögunarúrræðið nýtist eins og að var stefnt. Ég verð að segja í hreinskilni að hinir nýju bankar hafa valdið mér vonbrigðum þegar kemur að skuldaaðlögun fólks og fyrirtækja. Samið var við fjármálastofnanir um að þær kæmu til móts við viðskiptavini sína með sértækri skuldaaðlögun á grundvelli laga. Nú liggur fyrir fagleg úttekt á frammistöðu bankanna í þessum efnum í skýrslu eftirlitsnefndar með framkvæmd sértækrar skuldaaðlögunar. Þar kemur fram að bankarnir hafa gert fáa samninga um sértæka skuldaaðlögun einstaklinga, alls 128 til ágústloka. 51 fyrirtæki hefur farið í gegnum fjárhagslega endurskipulagningu á þessum grunni. Bankarnir hafa dregið lappirnar þegar kemur að því að leysa úr stöðu einstaklinga sem eru að komast í þrot. Við þetta verður einfaldlega ekki unað og stjórnvöld hljóta að fara fram á skýringar og úrbætur. Það gengur ekki að eigur fólks séu settar á uppboð fyrr en allar aðrar leiðir hafa verið fullreyndar. Í einhverjum tilvikum er sú leið hins vegar óhjákvæmileg og þá verðum við að geta treyst á leigumarkaðinn og félagslegar húsnæðislausnir. Nú er að koma í ljós að einkavæðing félagslega íbúðakerfisins árið 2000 kemur í bakið á okkur. Venjulegt launafólk ræður ekki lengur við afborganir af hóflegu húsnæði og við verðum að renna stoðum undir félagslegt eignakerfi og kaupleigukerfi. Við verðum líka að byggja hér upp heilbrigðan og fjölbreyttan leigumarkað eins og þekkist í nágrannalöndum okkar og öflugt búseturéttarkerfi þannig að allir eigi aðgang að öruggu húsnæði, hvort sem þeir kjósa að eiga, kaupa búseturétt eða leigja. Við höfum þegar lagt grunn að kaupleigukerfi hjá Íbúðalánasjóði og við þurfum að efla enn frekar félagslegar húsnæðislausnir. Ríkisstjórnin samþykkti á síðasta fundi sínum að fimm ráðherrar færu nú yfir húsnæðismálin og skuldamál einstaklinga og ynnu að frekari úrvinnslu. Það mál verður forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar og til þeirra verka mun ég kalla fulltrúa allra flokka á Alþingi. Virðulegi forseti. Nú er lokið þriðju endurskoðun á efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Aðgangur fæst þar með að umsaminni lánafyrirgreiðslu og leiðir endurskoðunin væntanlega til þess að skuldaálag ríkissjóðs lækkar og betra aðgengi fæst að erlendum lánamörkuðum. Með þessum góða árangri erum við að leggja grunn að afnámi gjaldeyrishafta og auknum erlendum fjárfestingum hér á landi. Icesave-málið er því miður þröskuldur í þeim efnum. Það er og verður sameiginlegt verkefni okkar allra að ljúka því máli. Þjóðhagsspá Hagstofu Íslands staðfestir að hagvaxtar er að vænta á árinu 2011, eftir 10% samdrátt árin 2009 og 2010. Hagstofan gerir ráð fyrir að hagvöxtur verði ríflega 3% á næsta ári og spáir hóflegum hagvexti, 2–3%, fram til ársins 2014. Atvinnuleysi mun lækka jafnt og þétt á næstu árum. Hagstofan gerir ráð fyrir að kaupmáttur ráðstöfunartekna muni vaxa á nýjan leik og að verðbólga muni hjaðna á næsta ári. Þrátt fyrir skattbreytingar er álagning á hæstu tekjur nú svipuð og var fyrir áratug og mun lægri en víðast hvar í öðrum löndum. Skattbyrði lágmarkslauna hefur hins vegar lækkað. Þetta leiðir til þess að kaupmáttur lágmarkslauna eftir skatta er nú um 3% hærri en fyrir tveimur árum. Góðir landsmenn. Unnið er í Evrópumálum í samræmi við áætlun og á grundvelli vegvísis frá Alþingi. Ég fagna sérstaklega virkri þátttöku hagsmunaaðila og félagasamtaka en yfir 200 manns úr samtökum atvinnurekenda, verkalýðshreyfingunni, sveitarfélögum, stofnunum og félagasamtökum eiga beina hlutdeild í umsóknarferlinu. Sömuleiðis hefur náið samráð við Alþingi verið ákveðin kjölfesta í málinu. Ég hvet alla Íslendinga til þess að kynna sér Evrópumálin og viðfangsefni aðildarviðræðnanna með opnum huga og meta áhrif mögulegrar aðildar á sig og sína. Umsóknarferlið verður hér eftir sem hingað til opið og gegnsætt og fram undan er virk upplýsingamiðlun og umræða um Evrópumálin. Vissulega eru skiptar skoðanir um Evrópumálin eins og vera ber í lýðræðisríki. Nýleg skoðanakönnun staðfestir hins vegar að meiri hluti þjóðarinnar er hlynntur aðildarviðræðum þannig að fyrir liggi skýrir kostir sem sérhver kjörgengur maður getur síðan tekið afstöðu til. Þann rétt má ekki taka af þjóðinni. Góðir landsmenn. Þótt stærsta einstaka átakið í atvinnumálum sé að koma hér á hagstæðum skilyrðum fyrir atvinnulífið með lægri vöxtum, afnámi gjaldeyrishafta og eðlilegu aðgengi að fjármagni til uppbyggingar hefur ríkisstjórnin jafnframt beitt sér fyrir margvíslegum sértækum aðgerðum til að örva atvinnulífið og berjast gegn atvinnuleysi. Atvinnumálin eru og verða eitt mikilvægasta verkefni ríkisstjórnarinnar. Alþingi hefur nú heimilað stofnun félaga í eigu ríkisins um ákveðnar stórframkvæmdir og standa yfir viðræður við fulltrúa lífeyrissjóða um fjármögnun. Þátttaka lífeyrissjóðanna gerir samgönguyfirvöldum kleift að ráðast fyrr í umfangsmiklar framkvæmdir en auk þess er unnið að framkvæmdum við byggingu nýs háskólasjúkrahúss, nýs fangelsis og nýrra samgöngumiðstöðva í Reykjavík og á Akureyri. Nú hefur verið tilkynnt um ríflega 57 milljarða kr. fjárfestingu álversins í Straumsvík og samninga þess um kaup á raforku af Landsvirkjun sem skapar samtals 620 ársverk. Þetta er stærsta einstaka fjárfestingin í kjölfar falls fjármálakerfisins og sýnir aukið traust fjárfesta. Landsvirkjun er að hefja framkvæmdir við Búðarhálsvirkjun sem nemur rúmlega 22 milljörðum kr. Gerðir hafa verið fjárfestingarsamningar vegna uppbyggingar álvers í Helguvík, gagnavers á Ásbrú í Reykjanesbæ og aflþynnuverksmiðju Becromals við Eyjafjörð. Vöxtur í þekkingar- og hugverkaiðnaðinum hefur verið okkur hugleikinn. Nýsamþykktir hvatar til fjárfestinga í nýsköpunarfyrirtækjum og til rannsókna og þróunar eru til marks um það. Samþykkt var að verja 700 milljónum kr. til markaðsátaks í kjölfar náttúruhamfara í samstarfi við aðila í ferðaþjónustu og virkja um leið þjóðina til þátttöku. Árangurinn lét ekki á sér standa og nú hefur verið ákveðið að lengja átakið fram til áramóta. Nú er unnið að undirbúningi Framkvæmdasjóðs ferðaþjónustunnar. Sjóðurinn mun hafa bolmagn til að styðja myndarlega við uppbyggingu á fjölsóttum ferðamannastöðum. Með honum stígum við risaskref í þágu náttúruverndar, bætts aðgengis, öryggis ferðamanna og hagsmuna ferðaþjónustunnar. Góðir landsmenn. Ég hef í stuttu máli gert grein fyrir verkefnum og áætlunum ríkisstjórnarinnar. Það sér hver maður að stór skref hafa verið stigin í framfaraátt og mörgum hindrunum sem hrunið olli hefur verið rutt úr vegi. Margir hafa lagt hönd á plóg á undanförnum missirum til þess að skapa þann árangur sem náðst hefur og fyrir það vil ég þakka. Mín framtíðarsýn byggir á því að á Íslandi þrífist öflugt samfélag sem byggi á þremur stoðum: velferð, þekkingu og sjálfbærni. Slíku samfélagi eru allir vegir færir. - Góðar stundir.

Frú forseti. Góðir Íslendingar. Við þingmenn þurfum að ræða það hvers vegna reiðin og vonleysið er að taka völdin hjá þjóðinni. Fólk mætir í þúsundatali á Austurvöll og mótmælir ástandinu. Hvaða fólk er þetta? Fólk sem aldrei tók áhættu en getur nú skyndilega ekki staðið í skilum, fólk sem hefur tapað atvinnunni og sér ekki fram á að ný störf verði til á næstunni, fólk sem sér á brott vinum og ættingjum til útlanda, foreldrar sem hafa áhyggjur af afkomu barna sinna og framtíð þeirra, venjulegt fólk sem finnst að það sé órétti beitt. Er þetta að gerast vegna þess að við höfum ekki virkjað lýðræðið til lausnar á þessum vanda, að við höfum ekki hleypt nýju fólki, nýjum hugmyndum að hér á þinginu? Nei, það getur ekki verið ástæðan því að hér var kosið fyrir rúmu ári síðan og miklar breytingar urðu á skipan þingsins og ný ríkisstjórn tók við. Er þetta þá vegna þess að kreppan er dýpri, viðfangsefnin erfiðari en við sáum fyrir um haustið 2008? Nei, það er ekki svo, samdrátturinn hér á árinu 2009 varð minni en við sáum fyrir. Góðir landsmenn. Meginskýringin er sú að fólk sér að hægt er að gera svo miklu betur en ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur er að gera. Á Íslandi starfar ríkisstjórn sem gefur enga von. Hafi hv. þingmenn efasemd um það er rétt að þeir gangi út fyrir þetta hús, út á Austurvöll og ræði við fólkið sem þar stendur. Ríkisstjórn sem krefst þess af forverum sínum að þeir horfist í augu við eigin ábyrgð, jafnvel refsiábyrgð, verður að vera tilbúin að líta í eigin barm og játa á sig þau mistök sem hún hefur sjálf gert. Þegar ríkisstjórn vinstri flokkanna tók við völdum fylgdu stóryrt loforð um hraða endurreisn efnahagslífsins, skjaldborg um heimilin, ábyrga fjármálastjórn, gegnsæi, ný vinnubrögð og uppbyggingu atvinnutækifæra. Markmiðið var að skapa norrænt velferðarsamfélag. Nú, einu og hálfu ári síðar, er því miður augljóst að þessi loforð voru innihaldslaus með öllu. Það sem meira er, þegar allar aðstæður kölluðu á að hér yrði unnið að samstöðu og samstarfi til lausnar á erfiðum málum fór ríkisstjórnin í þveröfuga átt, í átt til sundurlyndis og í átt til átakastjórnmála. Og þar er ég ekki bara að vísa til hinnar dapurlegu niðurstöðu í landsdómsmálinu frá því í síðustu viku heldur var það t.d. sérstakt loforð stjórnarflokkanna sem nú starfa að starfa ekki með Sjálfstæðisflokknum fyrir síðustu kosningar. Það þótti ástæða til að gefa út sérstakt loforð um að til væru þeir stjórnmálamenn sem væru í framboði til Alþingis sem ekki yrði starfað með. Ég stend ekki hér með þá fullyrðingu að við sjálfstæðismenn séum handhafar hinnar endanlegu lausnar á sérhverju vandamáli, ég held því ekki fram, en þessari ríkisstjórn er beinlínis illa við hugmyndir sem ekki hafa orðið til á hennar borði. Hér má benda á að allar hugmyndir til lausnar á skuldavanda heimilanna sem komu frá stjórnarandstöðuflokkunum voru afgreiddar sem óraunhæfar og óábyrgar af ráðherrum ríkisstjórnarinnar, allar lausnir. Við bentum á að nauðsynlegt væri að slá á greiðslubyrði heimilanna og lögðum til að það yrði gert í þrjú ár, að greiðslubyrðin yrði lækkuð í þrjú heil ár um helming gegn því að lánin yrðu lengd. Því var hafnað. Hugmyndir sem fram komu í þinginu um flatan niðurskurð skulda voru slegnar út af borðinu og allar hugmyndir um leiðréttingar á höfuðstól erlendra lána voru jafnframt slegnar út af borðinu. Svo kemur hér hæstv. forsætisráðherra í kvöld og segist ætla að taka málið föstum tökum og mjög alvarlega. Það er einfaldlega of seint. Ráðherrar þessarar ríkisstjórnar eru búnir að koma of oft upp í þennan ræðustól og segja að málið verði tekið föstum tökum. Árangurinn hefur algerlega látið á sér standa. Hann er enginn. Hann birtist í þeim mótmælum sem eiga sér stað hér fyrir aftan mig. Lausnir ríkisstjórnarinnar eru ekkert annað en þunglamalegar kerfislausnir. Hér sagði hæstv. forsætisráðherra rétt áðan: „Allar fjölskyldur í vanda eiga að leita til umboðsmanns skuldara.“ Gott og vel. Í fyrstu áttu þeir að fara í héraðsdóm. Síðan áttu allir að fá tilsjónarmann. Nú eiga þeir að fara til umboðsmanns. Þessar kerfislausnir virka ekki og ríkisstjórnin verður að horfast í augu við það. Þetta sést t.d. á því að á þeim þremur mánuðum sem umboðsmaður skuldara hefur verið að störfum hafa einungis 500 manns ratað þangað í greiðsluaðlögun, 500 manns hafa fengið greiðsluaðlögun hjá umboðsmanni skuldara á þremur mánuðum. Hingað mæta hins vegar þúsundir á hverjum degi dag eftir dag til að mótmæla ríkisstjórninni, þúsundir manna. Vinstri flokkarnir hafa aldrei skilið að hlutverk okkar stjórnmálamannanna er að haga lögum og reglum með hliðsjón af því hvernig fólk er og hverjar þarfir þess eru, ekki með hliðsjón af því hvernig við viljum að fólk sé. Það eru slíkar lausnir sem ríkisstjórnin hefur boðið upp á. Þess vegna kemur hæstv. forsætisráðherra hingað og segir fólki hvert það á að fara. Fólk þarf að laga sig að kerfum ríkisstjórnarinnar. Frú forseti. Það þarf almennar einfaldar lausnir þar sem sá forsendubrestur sem hér varð er viðurkenndur. Hann varð ekki bara vegna erlendra lána, meiri hlutinn voru verðtryggð lán í íslenskum krónum. Þar hefur líka orðið forsendubrestur vegna verðbólgunnar. Ríkisstjórnin hefur nú bitið höfuðið af skömminni með því að semja um það við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn að frekari frystingar lána verði ekki heimilaðar og að ekki verði farið í almennar aðgerðir fyrir skuldug heimili. Þessi loforð forsætis- og fjármálaráðherra, sem þau hafa nú gefið Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, eru ekki bara vonbrigði fyrir fólkið í landinu, þetta eru bein svik. Hver trúir því þegar hæstv. forsætisráðherra kemur hingað upp núna eftir að hafa skrifað undir eitthvað allt annað við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn að fjölskyldurnar fái frekari fresti til að vinna í sínum málum? Hver trúir því þegar fyrir liggur opinber undirritun um hið gagnstæða? Góðir landsmenn. Það er ekki einungis í málefnum heimilanna sem núverandi ríkisstjórn hefur valið ranga leið. Þegar semja þurfti um íslenska hagsmuni og verja þá fyrir kröfum erlendra ríkja í Icesave-málinu gekk ríkisstjórnin í lið með hinum erlendu ríkjum. Það er með mestu ólíkindum í þingsögunni að okkur í þessum sal - af því að hér hefur verið rætt um samstöðu og samstarf - skyldi ekki takast að verja það sem voru hreinir íslenskir hagsmunir í því máli en meira að segja í því máli tókst ríkisstjórninni jafnilla upp og í öðrum málum. Nýja ríkisstjórnin byrjaði á því fyrir kosningarnar 2009, um leið og hún komst til valda, að afturkalla aðhalds- og sparnaðaraðgerðir í heilbrigðiskerfinu sem fyrrverandi heilbrigðisráðherra hafði kynnt til sögunnar. Þannig voru skammtímavinsældir keyptar með því að slá vandanum á frest. Það er bein afleiðing af þessari stefnu, af þessum aðgerðum fyrrverandi heilbrigðisráðherra, sem nú er orðinn hæstv. dómsmálaráðherra, hversu niðurskurðurinn á heilbrigðissviðinu er harkalegur í fjárlagafrumvarpinu sem lagt var fram hér fyrir helgi. Enn eitt dæmið úr mistakasögu þessarar ríkisstjórnar er stöðugleikasáttmálinn. Hefði ríkið staðið við það sem skrifað var undir væru fyrirtæki og einstaklingar ekki í jafnslæmri stöðu og raun ber vitni. En jafnvel sá mikilvægi sáttmáli fékk að fjúka vegna aðgerða- og áhugaleysis með þeim afleiðingum að nú treystir enginn ríkisstjórninni lengur, hvorki atvinnurekendur né verkalýðshreyfingin. Það er beinlínis sorglegt að fylgjast með aðgerðum eða öllu heldur aðgerðaleysi vinstri flokkanna í ríkisfjármálum. Þar skal öllu bjargað með sömu aðferðinni - skattahækkunum. Afleiðingar af þessu hafa ekki látið á sér standa. Landsframleiðslan dregst saman, kaupmáttur fellur og einkaneyslan með, fjárfesting er því sem næst horfin og það skilur enginn á hverju áætlanir um 3% hagvöxt á næsta ári byggja. Forsendur fjárlagafrumvarpsins sem fram komu hér fyrir helgi eru nú þegar brostnar. Í þessu ljósi verður ræða hæstv. forsætisráðherra ekki kölluð neinu öðru nafni en veruleikafirring. Þetta er veruleikaflótti. Það sem hún skilur ekki er að það sem fjárfestar óttast mest er sjálf ríkisstjórnin sem hún stýrir. Þar liggur mesta áhættan, í hinni pólitísku áhættu sem upp er komin vegna stefnu- og aðgerðaleysis. Mein ríkisbúskaparins verða ekki læknuð með hærri skattbyrði, þau verða ekki læknuð með því að leggja meiri og frekari byrðar á fólkið í landinu. Ríkisstjórnin virðist samt sem áður ætla að halda áfram á þeirri braut. Enn á að hækka skatta á fyrirtæki, skatta á sparnað, gjöld á vörur sem leiða til hækkunar á vísitölu neysluverðs. Í nýju fjárlagafrumvarpi er seilst enn dýpra í vasa þeirra sem síst skyldi, barnafjölskyldna, atvinnulausra og lífeyrisþega. Góðir tilheyrendur. Það er rétt hjá fjármálaráðherra að við þurfum að taka rækilega til í ríkisfjármálunum og minnka ríkisbáknið. En þótt draga þurfi úr útgjöldum er augljóst að það verður aldrei bundinn endi á kreppuna með niðurskurði og hvað þá með skattahækkunum. Höfuðáherslu verður að leggja á að hagkerfið taki við sér og fari að vaxa. Við þurfum að vaxa út úr vandanum, vaxa inn í nýja framtíð. Verkefnið sem ríkisstjórnin ætti að vera að vinna að er að vinna með öllum sínum gerðum, öllum sínum áhrifum að uppbyggingu atvinnulífsins. Það er með hreinum ólíkindum að ráðherrar ríkisstjórnarinnar skuli hvað eftir annað stöðva atvinnuskapandi verkefni, annaðhvort með beinum ráðherraákvörðunum eða svo miklu fálæti að fjárfestar gefast upp á biðinni. Sama hvert litið er, innlendar þjónustugreinar og iðnaður eiga undir högg að sækja, minni og meðalstór fyrirtæki eiga í daglegri baráttu fyrir lífi sínu. Endurreisn íslensks efnahagslífs byggir á því að þessum fyrirtækjum verði skapaðar lífvænlegar aðstæður til að auka framleiðni, til að minnka atvinnuleysi og til að koma í gang verðmætasköpun sem eykur hagvöxt. Við eigum allt undir því að þetta fari að gerast á Íslandi. Lykillinn að því að lífskjör Íslendinga taki að batna er að skapa störf til að atvinnulífið komist á skrið og fólkið í landinu fái vinnu. Til þess að svo verði þarf að sjá til þess að þau verkefni sem okkur bjóðast í dag, þau atvinnuskapandi og verðmætaskapandi tækifæri sem ótvírætt eru á borðinu verði nýtt. Við verðum að sjá til þess. Ríkisstjórn sem ekki skilur slíka grundvallarþörf verður að víkja. Góðir Íslendingar. Það verður því miður æ sorglegra að fylgjast með örvæntingarfullum tilraunum hæstv. forsætisráðherra til að bjarga rústum ríkisstjórnarsamstarfsins með baktjaldamakki og kattasmölun. Það er kominn tími til að vinstri stjórnin átti sig á því að hennar tími er liðinn. Þau hafa fengið tíma, þau hafa fengið umboð og þau hafa fengið tækifæri og þeim hefur mistekist. Íslenska þjóðin þarf nú sterka forustu, ríkisstjórn sem hefur kjark til að taka ákvarðanir, byggja upp atvinnulífið og lækka skattbyrði og aðrar byrðar á íslenskum fyrirtækjum og íslenskum almenningi. Við þurfum ríkisstjórn sem er samstarfshæf við hagsmunasamtök, hafnar ekki hugmyndum fyrir þær sakir einar að þær stafi frá stjórnarandstöðunni heldur getur unnið að lausnum sem horfa til hagsældar fyrir þjóðina á erfiðum tímum í samstarfi við stjórnarandstöðu, í samstarfi við aðila í þessu öfluga samfélagi. Tækifærin eru sannarlega til staðar. Sjálfstæðisflokkurinn er tilbúinn að nýta þau tækifæri, tilbúinn til samstarfs við ábyrga aðila, tilbúinn að hefja uppbyggingu efnahagslífsins til bjartrar framtíðar fyrir fólkið í landinu, framtíðar sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur getur ekki boðið upp á og verður því að víkja.

Frú forseti, góðir tilheyrendur. Ég ætla að tala um ástandið á Íslandi í dag en ekki um stjórnarandstöðuna. Við höfum glímt við mikla erfiðleika nú í tvö ár og gerum enn. Þeir erfiðleikar okkar eru ekki bara efnahagslegir, þeir eru líka félagslegir. Þeir eru hugarfarslegir. Við urðum fyrir miklu áfalli sem þjóð. Þeir erfiðleikar eru vissulega líka pólitískir. Hinar pólitísku haustlægðir hafa komið hart niður á Íslandi að undanförnu. Stjórnmálin og stjórnmálalífið er laskað eins og margar aðrar stoðir samfélagsins. Það gildir um stjórnsýslu og eftirlitsstofnanir. Það gildir um fjölmiðla og fræðasamfélag. Það gildir um hagsmunasamtök, lífeyrissjóði og fleiri og fleiri. Það þurfa allir á Íslandi að líta í eigin barm. Þótt vissulega hafi ýmislegt áunnist á þessum tveimur árum og því verður ekki á móti mælt, hvarflar heldur ekki að neinum að draga dul á það sem ekki hefur gengið eins og við öll hefðum viljað. Sumt gengur hægar en ásættanlegt er og við vitum öll að fram undan er löng og erfið glíma við að vinna okkur út úr erfiðleikunum, að ná tökum á ríkisfjármálunum og gera þau sjálfbær, að glíma við stóraukið atvinnuleysi sem hér skall á í kjölfar hrunsins, að vinna úr skuldavanda heimila og fyrirtækja, almennt að endurreisa hér traustan efnahag og skapa skilyrði til uppbyggingar á nýjan leik. Fjárlagafrumvarpið sem hér liggur á borðum þingmanna er ekki gleðiboðskapur. Það má með sanni kalla hin eiginlegu hrunfjárlög. Af hverju? Vegna þess að í því birtist með sársaukafullum hætti hvernig kreppan er að koma fram af fullum þunga í hinum opinbera búskap. Það boðar áframhaldandi erfiðar aðgerðir ofan í þær sem á undan eru gengnar. Þá er komið nær beinunum og þanþolinu, hvort sem er á tekna- eða gjaldahlið. Hvað er í húfi? Það sem er í húfi er að stöðva hallarekstur og áframhaldandi skuldasöfnun nægilega fljótt til að koma í veg fyrir að vaxtakostnaður og auknar skuldir taki til sín sífellt stærri hluta kökunnar og skerði þar með möguleika ríkisins á að veita þjónustu og standa undir verkefnum sínum, fjárfesta í innviðum samfélagsins o.s.frv. Það verður engin velferð á Íslandi til frambúðar ef ríkissjóður fer á hausinn. Það verður engin velferð ef vaxtakostnaður af stórauknum skuldum tekur til sín stærra og stærra hlutfall ríkisútgjaldanna ár af ári. Nú þegar fara 15% af öllum tekjum ríkisins í það eitt að greiða vexti - fimmtán prósent! Við notum þær krónur ekki í annað. Ekki til þess að borga skóla. Ekki til þess að veita heilbrigðisþjónustu. Ekki til þess að greiða bætur í tryggingakerfin. Erum við sátt við að missa þetta hlutfall upp í 20% eða 25%? Sjáum við fyrir okkur að ásættanlegt sé að innan fárra ára fari fjórða hver króna í vexti? Nei. Og ávísun á hvað er þá sú niðurstaða okkar? Ekkert annað en það að við verðum að takast á við þetta verkefni af ábyrgum hætti. Menn segja að þjóðhagsforsendur séu óvissar og gagnrýna m.a. nýframkomið fjárlagafrumvarp vegna þess. Já, auðvitað eru þær óvissar. Og hvernig gætu þær annað verið við þessar aðstæður? Þær eru óvissar alls staðar þar sem menn eru að glíma við þær miklu breytingar, þær miklu hamfarir sem hér hafa orðið. Við munum að sjálfsögðu meta eftir bestu föngum þær upplýsingar sem haustmánuðirnir skila okkur sem og það sem fram kemur í nýrri þjóðhagsspá í nóvember og það verður ekki vandamál leggist okkur eitthvað til og þar verði svigrúm að finna hvar megi bera niður til þess að draga úr og milda aðgerðir, en við getum ekki tekið neitt út fyrir fram í þeim efnum. Verkefnið er eins og það er og þó að blikur séu á lofti er það líka þannig að sum teikn eru jákvæð en önnur neikvæð eins og gengur. Að sjálfsögðu mun hin almenna framvinda skipta þarna sköpum. Það er órói í samfélaginu eins og við heyrum glöggt hér. Réttlát gremja og reiði er útbreidd vegna alls þess sem gerst hefur á Íslandi. Margir eiga um sárt að binda. Við skulum sýna því skilning og skilaboðin sem berast til okkar utan af Austurvelli fara ekki á milli mála. Fjöldi fólks er ósáttur og sár. Fólki finnst allt of hægt ganga að greiða úr ýmsum vandamálum, ekki síst skuldavanda heimilanna og það er rétt að margt hefur reynst tafsamt og torsóttara en menn vonuðu í þeim efnum. Með fordæmisgefandi dómum um svokölluð gjaldeyris- eða myntkörfulán eru þau mál þó loksins að skýrast. Þar stefnir í niðurstöðu sem mun laga umtalsvert stöðu tugþúsunda sem eiga í miklum vanda vegna gengislækkunar krónunnar. Höfuðstóll bíla- og húsnæðislána verður nú færður niður og óvissunni eytt á næstu vikum og allra næstu mánuðum um þann þátt mála. Við settum á fót bankakerfi á grunni þess sem hrundi, ekki síst til að vinna úr skuldavanda heimila og fyrirtækja og taka þátt í endurreisninni. Þar hefur gengið allt of hægt. Bankar og önnur fjármálafyrirtæki sem nutu opinberrar aðstoðar voru sett af stað með sterka fjármögnun til þess m.a. og ekki síst að geta sinnt sínu hlutverki í þessum efnum, lagt sitt af mörkum til endurreisnar Íslands. Ég segi það alveg skýrt: Stjórnvöld ætlast til þess að þessi mál, skuldaúrvinnslumál, verði sett í algeran forgang. Við eigum að sameinast um það nú, stjórnvöld, bæði stjórn og stjórnarandstaða, bankar og fjármálafyrirtæki, aðilar vinnumarkaðarins, lífeyrissjóðir, Íbúðalánasjóður, aðilar af því tagi, og samtök eins og Hagsmunasamtök heimilanna að stilla saman strengi okkar og sameina kraftana. Við eigum að skoða allar raunhæfar og færar leiðir til að aðstoða heimilin. Tillögur Hagsmunasamtaka heimilanna eru á margan hátt athyglisverðar í þeim efnum og það er rétt og skylt að setjast yfir þær þó svo að við kunnum mörg hver að hafa efasemdir um hvort þær séu raunhæfar eða viðráðanlegar eins og þær snúa t.d. að skuldsettum ríkissjóði. En setjumst þá yfir það og skoðum það. Ég vil taka það fram vegna fjölmiðlaumfjöllunar sem verið hefur í dag um að íslensk stjórnvöld hafi afsalað sér öllum rétti eða jafnvel beðið um að fá að afsala sér öllum rétti til þess að aðhafast frekar í skuldavanda heimilanna að það er einfaldlega fjarstæða. Það er rangtúlkun á því sem stendur í samstarfsyfirlýsingunni og ekkert slíkt afsal eða framsal hefur farið fram enda ekki hægt. Valdið til þess liggur hér í þessari stofnun ef við kjósum að setja lög um eitthvað sem að því snýr. Hitt er rétt að þar er tekið fram að ekki séu fyrirhugaðar flatar skuldaniðurfærslur, enda hefur það verið mat manna fram að þessu að ef eitthvað ætti að muna um slíkar ráðstafanir yrðu þær fljótt óviðráðanlega dýrar og ekki skilvirkar til að ná til þeirra hópa sem í mestum vanda eru. Ég vil segja um skuldavanda fyrirtækjanna að það er sannfæring mín að eitt af því mikilvægasta sem nú þarf að gera til að koma hjólunum af stað er að vinna það verk. Ef við ætlum að tryggja viðsnúning í hagkerfinu verður að koma fyrirtækjunum betur í gang. Þau eru enn þá allt of mörg lömuð vegna þess að ekki hefur verið greitt úr efnahag þeirra jafnvel þótt um lífvænleg rekstrarfélög sé að ræða. Fyrir utan óleyst Icesave-mál þá er það að mínu mati þetta sem stendur helst í vegi fyrir því að bati og viðsnúningur hefjist í hagkerfinu. Þegar við sjáum hversu mikið vextir hafa lækkað og þegar við höfum í huga þá staðreynd að nú er hagstætt að ráðast í framkvæmdir og fjárfestingar, þá er það þetta sem er mesti þrándur í götu þess að hjólin komist af stað. Bankar og fjármálafyrirtæki verða að fara í þetta verkefni þó að þau séu vandasöm og þó að engar einfaldar og gallalausar leiðir séu til þegar þarf að takast á við það að meta hvað á að gera í hverju og einu tilviki fyrir sig. Á að setja fyrirtæki í þrot eða fella niður skuldir þeirra? Á að gera það með núverandi eigendum eða láta þau í hendur einhverra annarra? Allt eru þetta matsatriði og allt orkar tvímælis þá gert er. En sú gagnrýni sem bankar hafa fengið, sumpart ómaklega, fyrir að vinna úr þessum málum má ekki verða til þess að verkið sé ekki unnið því eitt það mikilvægasta fyrir Ísland í dag er að unnið verði úr skuldum heimila og atvinnulífs og það sett í forgang og klárað á næstu mánuðum. Lífeyrissjóðirnir okkar verða að taka á með okkur. Þeir þurfa að ráðast með stjórnvöldum í þær mannaflsfreku framkvæmdir sem eru í undirbúningi og leggja í þær fjármuni á ásættanlegum kjörum. Að aðstoða við uppbyggingu íslensks efnahagslífs mun reynast þeim sjálfum besta fjárfestingin sem þeir geta lagt fé sitt í um þessar mundir. Atvinnuástandið verður líka að vera í forgrunni, það er verst á Suðurnesjum. Ég vil segja að þar eiga ríkisvaldið og heimamenn að taka höndum saman. Hættum þessu tilgangslausa hnútukasti og þessum umkenningaleik. Það hefur ekkert upp á sig. Setjumst yfir þetta saman, forsvarsmenn Suðurnesja og stjórnvöld, og reynum að gera það sem við getum í þessum efnum. Hættan á langtímaatvinnuleysi og atvinnuleysi meðal ungs fólks er sennilega ein mesta meinsemd sem að okkur steðjar. Ríki og sveitarfélög þurfa að setjast saman yfir það hvað er hægt að gera til að sporna við hættunni á alvarlegri og vaxandi fátækt og aðstoða þá sem lakast eru settir. Er t.d. hægt að hugsa sér að ríki og sveitarfélög tryggi sameiginlega einhvers konar afkomu þeirra sem misst hafa rétt til atvinnuleysisbóta? Húsnæðismálin, þar sem mikið af húsnæði er að lenda í eigu sjóða og banka, það húsnæði þarf að setja aftur út á markað í formi leigu, búseturéttar, kaupleigu o.s.frv. Árið 2011 verður erfitt, þó kannski síst undirbúningurinn undir það. Bæði afgreiðsla fjárlaga og fjárhagsáætlanagerð sveitarfélaga fer nú fram við óvenjuerfiðar aðstæður, en það verk þarf að vinna og koma því í höfn rétt eins og öðrum. Það sem leggst með okkur er að við erum ríkt, þróað og vel uppbyggt samfélag. Skuldir margra sveitarfélaga eru jafnmiklar og raun ber vitni vegna þess að þau hafa fjárfest af metnaði í góðum skólamannvirkjum, íþrótta- og tómstundamannvirkjum o.s.frv. Við eigum baráttu fyrir höndum að endurreisa efnahagsstyrk okkar og fyrri lífskjör, en það getur það enginn nema við sjálf saman sem þjóð. Við verðum að vinna okkur út úr þessum erfiðleikum, byggja brýr á milli okkar, byggja traust og tiltrú í samfélaginu á nýjan leik. Ábyrgðin snýr ekki bara að okkur sjálfum í núinu, hún snýr að börnum okkar, barnabörnum og framtíðinni. Því liðna fáum við ekki breytt hversu mikið sem við vildum. En það er hlutverk okkar að reyna að hafa góð áhrif á framtíðina. Það fær enginn mannlegur máttur mig til að trúa öðru en því að Ísland muni vinna sig út úr erfiðleikum sínum. Hefði ég ekki þá trú þá stæði ég ekki hér, þá gæti ég það ekki. Við munum hafa okkur í gegnum þennan vetur rétt eins og þá 1150 sem við höfum lifað af sem þjóð í þessu landi. Þá mun aftur vora og þá mun aftur fara að ganga betur. Öll él birtir upp um síðir. Það sem við skulum gera, góðir landsmenn, er að hlúa að voninni í brjóstum okkar, hlúa að trúnni á framtíðina. Því ef við missum þetta, þá missum við allt, næstum því allt, sem gerir það einhvers virði að lifa lífinu.

Frú forseti. Það var afar dapurlegt að fylgjast með atburðunum sem urðu við setningu Alþingis og messu í Dómkirkjunni síðastliðinn föstudag. Það er ástæða til að þakka lögreglu og starfsmönnum Alþingis fyrir vel unnin störf við erfiðar aðstæður. Einnig þeim fjölda fólks sem mætti til að taka þátt í friðsamlegum mótmælum. Það verður að viðurkennast að í samfélaginu er að skapast hættuástand. Tvennt þarf til að hindra að það fari úr böndum. Tryggja þarf að fólk sem hefur orðið fyrir efnahagslegum skakkaföllum og er við að missa heimili sín fái sanngjarna málsmeðferð og stjórnvöld sýni að þau séu reiðubúin að verja hagsmuni þegnanna fremur en að sýna alþjóðastofnunum þjónkun. Hitt sem þarf að gera til að koma í veg fyrir glundroða er að stjórnvöld geri almenningi ljóst að ofbeldi verði aldrei liðið og ekki umborið. Hvort tveggja snýr þetta að því að fólk geti verið fullvíst að stjórnvöld standi vörð um réttlæti. Að undanförnu hefur talsvert verið rætt um virðingu Alþingis. Margir svo kallaðir álitsgjafar og þingmenn, þar með talið hæstv. forsætisráðherra, telja að ástæðan sé sú að karp og skotgrafahernaður hafi aukist í störfum þingsins. Talað er um að umræðuhefð íslenskra stjórnmála sé meginástæðan fyrir lakri ímynd þingsins. Þetta finnst mér vera einföld skýring á vandanum, þ.e. að telja að óánægja almennings snúist um umræðuvenjur í þinginu. Hinn raunverulegi vandi liggur í því að stjórnmálin hafa ekki skilað þeim lausnum sem þarf til að fólk fái von um að geta unnið sig úr vandræðum sínum. Reyndar hefur karp og skotgrafahernaður ekki verið mikill í þinginu að undanförnu miðað við það sem oft hefur verið. 95% af umræðum í nefndum og þingsal fara ágætlega fram. Það er hins vegar eingöngu fjallað um þau tilvik þar sem mönnum lendir saman. Frá áramótum hafa verið samþykkt 25 frumvörp á Alþingi. Í fjórum af hverjum fimm málum greiddi enginn, ekki einn einasti þingmaður atkvæði gegn frumvarpi. Í langflestum tilvikum voru frumvörpin samþykkt samhljóða. Í aðeins þremur málum á þessu ári greiddu fleiri en tveir þingmenn atkvæði gegn frumvarpi. Mesti fjöldi nei-atkvæða á þessu ári er 12. Langmest af því sem kemur frá ríkisstjórninni fær greiða leið í gegnum þingið. Stjórnarandstaðan reynir stundum að betrumbæta málin en samþykkir þau síðan. Skotgrafahernaður eða átök eru ekki vandinn. Vandinn er sá að það er ekki nærri því nóg gert til að takast á við efnahagsvandann. Stjórnarandstaðan kemur engum málum að. Tillögur úr þeirri átt eru ýmist látnar hverfa eða kvaddar í kútinn. Það er ákaflega miður vegna þess að það er ótal margt hægt að gera til að ráða bót á vandanum, þannig hefur það verið undanfarin tvö ár. Þessi tvö ár hafa því miður farið fyrir lítið. Ekki út af karpi, heldur vegna þess að röng stefna varð ofan á. Í byrjun árs 2009 töldum við í þingflokki framsóknarmanna að engan tíma mætti missa að taka á bráðavanda heimila og fyrirtækja. Við töldum að það hlyti að vera alveg sama hver tæki það að sér, aðalatriðið væri að koma á starfhæfri ríkisstjórn. Í febrúar í fyrra lögðum við fram ítarlegar tillögur að bráðaaðgerðum í efnahagsmálum þar sem m.a. var útskýrt hvernig hægt væri að ráðast í almenna skuldaleiðréttingu og hvers vegna það væri nauðsynlegt og hagkvæmt fyrir alla, þar með talið ríkið. Ég þarf varla að rifja upp viðtökurnar sem það fékk frá minnihlutastjórninni sem þó var varin með því skilyrði að hún mundi ráðast í nauðsynlegar aðgerðir. Eftir á að hyggja hefði verið æskilegra að Framsókn hefði verið með í þeirri ríkisstjórn í stað þess að verja minnihlutastjórnina, þá hefðu viðbrögðin við tillögunum líklega orðið önnur. Þá var uppi hávær krafa um að þingmenn endurnýjuðu umboð sitt og við töldum að það hlyti að vera sama hver sæi um framkvæmd nauðsynlegra aðgerða fram að kosningum. Ef þær leiðir sem við lögðum áherslu á á sínum tíma hefðu verið farnar væri staðan allt önnur nú, ekki bara varðandi stöðu fjölskyldna og atvinnulífs, heldur einnig ríkisins. Ef stjórnvöld hefðu t.d. ráðist í að kaupa skuldir Íslendingar á gríðarmiklum afslætti eins og við lögðum til fyrir kosningar í fyrra og ef ríkið hefði notfært sér að búið var að afskrifa Ísland efnahagslega og keypt kröfur bankanna sem á þeim tíma voru á gjafverði, væri fjárhagsstaða ríkisins einhver sú besta í Evrópu og aðstaðan til að koma til móts við fólk og fyrirtæki allt önnur. Eins og við útskýrðum fyrir kosningar var þetta framkvæmanlegt. Slík kaup gátu aldrei orðið annað en skynsamleg því skuldir Íslendinga eru alltaf verðmætari fyrir okkur en erlenda vogunarsjóði. Þegar rætt var um að Ísland væri orðið gjaldþrota blasti það við að lán á íbúð í Grafarvogi á Íslandi hlaut alltaf að vera meira virði fyrir Íslending en þýskan eða bandarískan áhættufjárfesti. Þessi tvö glötuðu ár hafa á margan hátt verið kjöraðstæður fyrir fjárfestingu í nýjum atvinnugreinum á Íslandi. Útlendingar sem hingað koma benda okkur á þetta, en með óáreiðanlegu stjórnarfari, öfugri skattstefnu, ofurvöxtum og beinum hindrunaraðgerðum stjórnvalda hefur þetta tækifæri ekki verið nýtt. Á sama tíma hafa flest vestræn lönd risið hratt úr kreppunni. Hér hefur kreppan hins vegar orðið lengri en spáð var. Enn er þó hægt að bregðast við, bæði varðandi atvinnuuppbyggingu og skuldamálin þó það sé bæði orðið flóknara og dýrara en það var á sínum tíma. Það verður að bregðast við. Ástandið er slíkt, og hefur verið í tvö ár, að það kallar á róttækar aðgerðir. Forsenda þess að stjórnvöld séu reiðubúin í slíkar aðgerðir er sú að þau átti sig á umfangi vandans. Þess vegna fannst mér ræða forsætisráðherra hér áðan vera verulegt áhyggjuefni. Ekki var annað að heyra en ráðherrann teldi vandann helstan þann að fólk gerði sér ekki grein fyrir hvað ástandið væri gott. Það minnti á yfirlýsinguna sem ráðherrar í ríkisstjórninni gáfu fyrir nokkrum mánuðum um leið og þeir boðuðu að ekki yrði um frekari aðgerðir að ræða í þágu heimilanna. Vandinn væri ekki skortur á lausnum, heldur að fjölmiðlar hefðu ekki fjallað nógu mikið um þær. Fólkið hér fyrir utan er ekki að fagna góðum árangri ríkisstjórnarinnar. Forsætisráðherra nefndi að verðbólga fari lækkandi. Það er ekki við öðru að búast í landi í kreppu. Ástæða þess að verðbólguþrýstingurinn er ekki til staðar er sú að hagkerfinu er að blæða út. Það er jákvætt að vextir hafa lækkað, en þeir eru enn allt of háir og fjármagni er eftir sem áður ekki veitt í atvinnuuppbyggingu. Það er afgangur af viðskiptum við útlönd enda féll krónan gríðarlega. Fólk hefur auk þess ekki efni á að kaupa jafnmikið af vörum og við flytjum út. Loks nefndi forsætisráðherra að skuldatryggingarálag ríkisins hefði lækkað mikið, krónan styrkst verulega á þessu ári. Það var ánægjulegt að forsætisráðherra skyldi benda á þetta, en ýmsir ráðherrar ríkisstjórnarinnar héldu því fram hvað eftir annað mánuðum saman að ef ekki yrði gengið að Icesave-samningi ríkisstjórnarinnar mundi krónan hrynja og skuldatryggingarálag rjúka upp úr öllu valdi. Ég og fleiri héldum hinu gagnstæða fram, enda augljóslega rangt að aukin skuldsetning bæti lánshæfi ríkisins og aukin skuldsetning í erlendri mynt styrki gjaldmiðilinn. Beinu áhrifin af því að fallast ekki á Icesave-samninginn eru líka mikil. Upphæðin sem sparast í vaxtagreiðslur á þessu ári er jafnhá og allur niðurskurður og skattahækkanir ríkisstjórnarinnar samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Raunar er sparnaðurinn tvöfalt meiri vegna margföldunaráhrifanna sem verða þegar við sendum ekki peninga úr landi og fáum ekkert fyrir þá en notum þá í staðinn til að greiða hjúkrunarfræðingi laun. Hann þarf þá ekki á atvinnuleysisbótum að halda en fær þess í stað kaup sem hann notar til að greiða af lánum sínum og kaupa vörur og þjónustu og greiða skatta. Boðaður niðurskurður í heilbrigðismálum og aðstoð við öryrkja er sláandi. Það verður rætt nánar þegar umræða hefst um fjárlagafrumvarpið á morgun. Stefnan sem þar er boðuð bitnar á þeim sem minna mega sín. Hún getur skaðað landsbyggðina gífurlega og leiðir af sér áframhaldandi samdrátt. Forsenda þess að ekki þurfi að ráðast í slíkan niðurskurð er að verðmætasköpun aukist. Reyndar er fjárlagafrumvarpið byggt á hagspá sem þegar er fallin úr gildi. Getur forsætisráðherra fullyrt að af framkvæmdunum verði, t.d. verkefnunum sem hún kynnti sem forsendu bjartsýni sinnar; Búðarhálsvirkjun, gagnaver í Reykjanesbæ og Helguvíkurverkefninu? Forsætisráðherra taldi að kaupmáttur færi vaxandi. Í dag upplýsti ASÍ að kaupmáttur hefði rýrnað um 15,5% í fyrra. Annað eins hefur aldrei gerst áður. Hrunárið 2008 féll kaupmáttur um 0,5%. En rétt eins og menn óttuðust lá skaðinn ekki síður í viðbrögðunum við bankahruninu en hruninu sjálfu. Hæstv. forsætisráðherra upplýsti að 128 mál einstaklinga hefðu verið leyst í bönkum eftir þeirri forskrift sem ríkisstjórnin lagði til - 128 mál. Forsætisráðherra virtist undrandi á þessu og hneyksluð, en þetta lá alveg fyrir. Á þetta var bent strax í upphafi hversu gjörsamlega óraunhæfar leiðir ríkisstjórnarinnar í skuldamálum væru, ekki síst vegna þess að það væri óframkvæmanlegt að fara í gegnum svo mörg mál á svo skömmum tíma. Það þarf almennar aðgerðir og aðstaðan er enn til staðar til þess að ráðast í slíkt. Ég taldi að í dag gætum við rætt að ríkisstjórnin ætti að skoða hug sinn í þeim efnum. Sagðar hafa verið fréttir af því að nokkrir ráðherrar ynnu saman að því að móta nýja stefnu varðandi almennar aðgerðir. Síðan komu upplýsingarnar um að ríkisstjórnin hefði enn ítrekað afstöðu sína gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þess efnis að almennar aðgerðir, niðurfærslur lána, væru algjörlega út úr myndinni. Þetta er miður. Hér eru allar aðstæður til að snúa dæminu við. Íslendingar eiga meiri auðlindir á mann en nokkurt annað ríki í heimi. Í meira en 1100 ár, eins og hæstv. fjármálaráðherra nefndi, höfum við komist af í þessu landi laus við utanaðkomandi pólitískar erjur eða stríðsátök og á 20. öldinni var Ísland mesta framfaraland veraldar. Hér eru enn þá allar aðstæður til þess að halda þeirri framfaraþróun áfram og aðstæður miklu betri en víðast hvar á Vesturlöndum. Bankakerfi okkar hrundi. Við eyddum ekki peningum skattgreiðenda í að reyna að viðhalda vonlausu bankakerfi. Fyrir vikið er aðstaðan hér til leiðréttinga skulda betri en víðast hvar annars staðar. Gjaldmiðillinn er lágt skráður og áhugi á því að fjárfesta í útflutningsgreinum er gríðarlega mikill. Það eina sem þarf er að stjórnvöld breyti um stefnu. Til þess að það megi verða verðum við að ræða pólitík. Við þurfum að takast á um hvernig eigi að leysa úr vandanum og þora því, en ekki óttast rökræður og umræður í þinginu, hvað þá að krefjast þess að fallið verði aftur í farveginn sem hér ríkti þar sem meðvirkni var allsráðandi og ekki mátti segja styggðaryrði um stefnu stjórnvalda. Þessi stjórnvöld, því miður, hafa haldið þannig á málum að það verður að segja sannleikann. Verði það gert og náð fram almennilegri pólitískri umræðu eru allar forsendur til þess að framtíðin sé ákaflega björt á Íslandi.

Frú forseti, góðir landsmenn. Alþingi Íslendinga var sett á föstudaginn við þær fordæmalausu aðstæður að þúsundir manna mótmæltu við þingsetninguna. Þótt þingmenn og ráðherrar þykist ekki vita nákvæmlega hverju verið var að mótmæla get ég frætt þingið um það hér og nú að það var verið að mótmæla Alþingi og setningu þess. Við búum í landi þar sem 90% þjóðarinnar bera ekki traust til þjóðþingsins og stór hluti þjóðarinnar telur að þingmenn hafi ekki lengur umboð til að sitja á þingi. Hluti þessa fólks var hér fyrir utan á föstudaginn og vildi tjá þingmönnum það. En hvað gerðu svo þingmenn? Jú, þeir flúðu undan almenningi með lögregluvernd inn í þinghúsið þar sem þeir ávörpuðu ekki fjöldann heldur hver annan. Forseti Íslands ávarpaði þingið, forseta þingsins og ríkisstjórnina og talaði um Rússland og Kína. Forseti þingsins ávarpaði forsetann og svo hrópuðu allir ferfalt húrra fyrir sjálfum sér og fóru hér fram í glerskálann til að skála við sendiherra og erlend fínimenni. Að ávarpa fjöldann fyrir utan? Nei, aldeilis ekki. Það er kominn tími til að þingmenn velti alvarlega fyrir sér þeirri spurningu hvort hér sé um Alþingi Íslendinga að ræða eða Alþingi einhverrar pólitískrar yfirstéttar sem er algerlega úr tengslum við landsmenn. Við erum hér með fund í kvöld á Alþingi Íslendinga bak við víggirðingu. Við skulum ekki taka því nema alvarlega. Frú forseti. Hér höfum við svo hlýtt á þriðju stefnuræðu forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, sem setið hefur á Alþingi síðan 1978, þ.e. í 32 ár. Þetta var stefnuræða ríkisstjórnar og stjórnmálamanns sem er uppiskroppa með lausnir og langa sögu lausna sem virka ekki, stefnuræða ríkisstjórnar og stjórnmálamanns sem völdust til ábyrgðar vegna fordæmalausra aðstæðna þar sem boðað var til kosninga í kjölfar mesta efnahagshruns lýðveldistímans og áður en upplýst var nákvæmlega hvað hafði gerst og hverjir áttu hlut að máli. Þegar það svo kom í ljós með skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis hafnaði forsætisráðherrann og hirð hennar ábyrgð stjórnmálamannanna á þriðjudaginn var. Þetta var því stefnuræða þeirrar pólitísku yfirstéttar sem gefur frekar lítið fyrir almenning í landinu og sem á þriðjudaginn var hikaði ekki einu sinni við að stúta réttarríkinu til að geta verndað sína eigin pólitísku og persónulegu hagsmuni. Ríkisstjórnin sem nú situr, ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, hefur hafnað því að gera upp hrunið, það hrun sem valdið hefur meira samfélagstjóni en nokkuð annað á Íslandi frá lýðveldisstofnun. Hefði nú einhvern tímann einhver trúað því að vinstri græn gætu svo verið helmingurinn af slíkri ríkisstjórn og að vinstri græn muni styðja áfram með ráðum og dáð að hrunið verði ekki gert upp? Svo bregðast víst krosstré sem önnur tré þegar völdin eru annars vegar og nú hefur dómsmálaráðherra vinstri grænna víggirt þinghúsið til að geta haldið þingfund. Frú forseti. Stefnuskráin og hin 216 mál ríkisstjórnarinnar eru að mestu leyti froða eins og flest annað sem kemur frá henni. Hvað varð um lýðræðisumbæturnar sem lofað var? Persónukjörið er horfið af stefnuskránni, það er þar ekki lengur. Ég bið þingmenn að lesa það. Lög um þjóðaratkvæðagreiðslur fást ekki samþykkt. Fjármál stjórnmálaflokka eru áfram spillt með nýsamþykktum lögum fjórflokksins frá síðasta þingi. „Úrræðin“ í skuldavanda heimilanna eru á við pyndingarklefa fyrir fólk. Dómskerfið virðist vera í herferð gegn réttlæti og stjórnsýslan er í herferð gegn almenningi. Bankakerfið afskrifar milljarða til pólitískt tengdra sægreifa en hendir fjölskyldum út vegna nokkurra milljóna. Þingmenn á spena fjármálafyrirtækja sitja enn á þingi. Skuldir þingmanns sem ekki verða greiddar duga fyrir árslaunum verkamanns í rúmlega 500 ár. Fyrrum samráðherrar og samþingmenn hrunstjórnarinnar og m.a.s. forseti Alþingis hafna því að gera upp hrunið og líkleg, hugsanleg lögbrot ráðherra þess. Blindan á eigið vanhæfi er sláandi. Andverðleikasamfélag er orð vikunnar, hér á Alþingi virðist það svo sannarlega eiga við. Verðleikar eru nefnilega illa liðnir þar sem pólitísk yfirstétt hefur völdin. Frú forseti. Þjóðin treystir ekki Alþingi. Og svo á bara að halda áfram á sömu braut með setningu nýs löggjafarþings eins og ekkert sé. Bara sisona. Sömu þingmenn og sömu ráðherrar með m.a.s. biskupinn í broddi fylkingar sóttu sér guðsblessun í þjóðkirkjuna og hylltu svo sjálfa sig í þinghúsinu á eftir. „Hrunið? Ha? Það. Já, þú meinar. En við erum búin að afgreiða það. Við erum íslenskir stjórnmálamenn.“ Frú forseti. Þetta sama Alþingi og hafnaði því að gera upp hrunið og kaus að sýna almenningi, réttlætinu og réttarríkinu löngutöng hefur hins vegar undir forustu forseta Alþingis ákveðið að krefjast saksóknar og lífstíðarfangelsis yfir níu ungmennum, ungmennum sem valin voru tilviljanakennt úr hópi fólks sem kom hér á þingpallana til að vara þingmenn við áframhaldandi stefnu, ungmennum sem höfðu ekkert annað gert en að reyna að ná eyrum alþingismanna sem allt of lengi vildu ekki hlusta. Alþingi sjálft hefur í millitíðinni samþykkt skýrslu og niðurstöðu rannsóknarnefndar Alþingis og skýrslu og niðurstöðu þingmannanefndar Alþingis þar sem það kemur skýrt fram að ungmennin höfðu rétt fyrir sér. Þau ættu því e.t.v. jafnvel að fá fálkaorðuna fyrir hetjudáð. En Alþingi neitar að breytast og með forseta þingsins í broddi fylkingar virðist það þess í stað drifið áfram af einhverjum mjög svo óljósum og einkennilegum hvötum - og krefst lífstíðarfangelsis yfir fólkinu. Það er mikil reisn yfir þannig þingi, segi ég nú bara. Frú forseti. Ég get því miður ekki með góðu móti lýst virðingu minni eða ánægju með Alþingi Íslendinga eða nokkurt það fólk sem hegðar sér eins og ég hef tæpt á. Þetta er hins vegar starfsvettvangur minn og í samræmi við eiðstaf minn að stjórnarskránni mun ég leitast við að sinna starfi mínu. Hluti af því er að halda á lofti þeim stefnumálum sem við þingmenn Hreyfingarinnar vorum kosin út á. Hreyfingin mun á komandi þingi leggja fram, í þriðja sinn, frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslur þar sem tiltekinn hluti landsmanna getur með undirskrift sinni krafist þjóðaratkvæðagreiðslna og þar sem þriðjungur þingmanna getur vísað lagafrumvörpum til þjóðarinnar í atkvæðagreiðslu. Það, og það eitt, mundi koma í veg fyrir það ástand sem er hér fyrir utan núna. Þótt forustufólk ríkisstjórnarinnar og flestir þingmanna hennar virðist vera á móti lýðræðisumbótum vonumst við samt til þess að enn séu hér inni þingmenn sem hafa kjark til að búa við aukið lýðræði og styðja frumvarpið. Hreyfingin mun einnig leggja fram tillögu til þingsályktunar um neyðarlög fyrir heimilin í landinu sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir mun reifa hér á eftir, en eins og fram kom í máli mínu áðan upplifa skuldugar fjölskyldur landsins hin svokölluðu úrræði ríkisstjórnarinnar sem einhvers kona kafkaískan pyndingarklefa þar sem það er stórkostlega saknæmt að hafa tekið lán. Enn eitt mál Hreyfingarinnar verður þingsályktunartillaga um efnahagsáætlun utan skilmála Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þar sem hægt verður að móta efnahagsstefnu í anda þess norræna velferðarríkis sem við viljum gjarnan vera en höfum aldrei orðið. Slík efnahagsstefna er óhugsandi án brottfarar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins vegna þeirra krafna um stórfelldan niðurskurð í heilbrigðis-, velferðar- og menntamálum sem ríkisstjórnin hefur verið svo dugleg að fylgja og hverra merki sér í nýframlögðu fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár og nýframlögðum samningi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Auk þess mun Hreyfingin leggja fram frumvarp til laga um fjármál stjórnmálaflokka þar sem meint peningaþörf stjórnmálaflokka er skilgreind að nýju og fjárframlögum frá fyrirtækjum sem og nafnlausum fjárframlögum er alfarið hafnað. Á nýafstöðnu þingi samþykkti fjórflokkurinn í enn einu samtryggingarkastinu lög um fjármál stjórnmálaflokka þar sem gert er ráð fyrir áframhaldandi nafnlausum fjárframlögum og fjárframlögum frá fyrirtækjum. Þessu hafnaði Hreyfingin algerlega og lagði fram í staðinn mjög merkar tillögur þar sem gagnsæi í fjármálum stjórnmálaflokka er haft að leiðarljósi. Þeirri leið var hafnað af fjórflokknum en við munum ekki gefast upp með þetta mál. Í nýlegri skoðanakönnun kom fram að 68% þjóðarinnar eru á móti framlögum frá fyrirtækjum til stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka og að 79% þjóðarinnar eru á móti nafnlausum framlögum. Fjármál stjórnmálaflokka snúast um grundvöll lýðræðisins og eru ekki einkahagsmunir stjórnmálaflokka og stjórnmálamannanna. Að auki mun Hreyfingin leggja fram frumvarp um fiskmarkaði og að öllum afla sem veiddur er úr sameiginlegum fiskveiðikvóta verði landað á innlenda uppboðsmarkaði með undantekningum fyrir mikið unninn afla frystiskipa. Eins verður skilið milli veiða og vinnslu þannig að öll fiskvinnslufyrirtæki kaupa inn sinn fisk á markaðsverði hverju sinni. Þessi einfalda breyting ein og sér mun ekki kosta neitt en mun samkvæmt útreikningum skila sér í um 500 nýjum störfum við fiskvinnslu og um 200–300 afleiddum störfum til viðbótar en um 35.000–40.000 tonn af fiski eru flutt út óunnin á hverju ári. Frú forseti, ágætu samþingmenn, góðir landsmenn. Seremóníurnar hér í þinginu í dag og á föstudaginn eru vel skipulagðar og vel varðar af lögum, hefðum og lögreglunni. Því miður er þannig komið fyrir Alþingi að það snýst meira og minna um form en ekki innihald. Pólitísk samtrygging, spilling, óheiðarleiki, yfirgangur, óheilindi og vanhæfni eru mínar upplifanir á Alþingi, ekki alltaf en allt of oft. Leikreglur dagsins og form, seremóníur og sýndarmennska breyta engu þar um. Keisarinn er nefnilega ekki í neinum fötum, ekki nú frekar en í ævintýrinu forðum. Það athæfi sem átti sér stað hér á þriðjudaginn í atkvæðagreiðslunum um ráðherraábyrgðina þegar algerlega vanhæfir þingmenn og ráðherrar greiddu atkvæði var til marks um það hvað þeir eru tilbúnir til að ganga langt til að vernda hver annan. Slík siðblinda mun á komandi þingi endurtaka sig eftir þörfum. Á Íslandi heitir þetta því fína nafni að vera í stjórnmálum. Þannig stjórnmál eru hins vegar algerlega óboðleg. Þannig stjórnmálum hafnar Hreyfingin og mun alltaf gera. Frú forseti. Í kosningunum vorið 2009 komu 27 nýir þingmenn inn á þing. Flestir þeirra gengu beinustu leið í björg fjórflokksins. Sú ríkisstjórn sem nú er við völd og sem margir þessara nýju þingmanna styðja hefur svikið öll þau kosningaloforð sem hún gaf. Meðvirknin og firringin verður að hætta og þar sem alþingismenn hafa því miður misfarið með umboð sitt eina ferðina enn verður að boða til kosninga strax. Það verður að gefa almenningi kost á að segja álit sitt á þeim stjórnmálum, því stjórnkerfi og því stjórnarfari sem ríkt hefur hér allt of lengi. Eftirlegukindum hrunsins þarf að moka út. Almenningur krefst þess eins og þið heyrið, ágætu þingmenn, og í lýðræðisríki er það eðlilegur gangur mála að hafa kosningar. Við viljum kosningar og við viljum kosningar strax. - Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Ágætu Íslendingar. Við hefjum nýtt þing þar sem íslenska þjóðin stendur enn í miðjum afleiðingum efnahagshrunsins með tilheyrandi fjárhagslegum erfiðleikum fyrir einstaklinga, heimili og ríkissjóð. Öllum er ljóst að glíman við skuldavanda heimilanna er brýnasta verkefni ríkisstjórnarinnar, Alþingis og þjóðarinnar á næstu dögum og vikum. Það er verkefni okkar að verja barnafjölskyldur og heimilin, tryggja að einstaklingar og fjölskyldur hafi öruggt heimili, tryggja lágmarksafkomu og eyða fátækt. Hægar hefur gengið að leysa úr skuldamálum en áætlað var, úrræði hafa ekki virkað nægilega hratt og samstaða um lausnir ekki verið nægar. Nú er komið að ögurstundu og Alþingi Íslendinga, hver einasti þingmaður og stjórnvöld, verður að gefa afdráttarlaus skilaboð um að nú verði tekið á málum af festu og fundnar lausnir sem duga. Þverpólitísk samstaða náðist um lög um umboðsmann skuldara, frjálsa greiðsluaðlögun og lausnir á vanda þeirra sem sitja uppi með tvær eignir. Þeim lögum þarf að fylgja eftir og tryggja að þau nái hratt og vel tilgangi sínum, og laga þau og breyta ef með þarf. Nýju embætti umboðsmanna skuldara sem þegar er með 50 starfsmenn og fær 500 milljónir til ráðstöfunar á næsta ári, er ekki aðeins ætlað að gæta hagsmuna skuldara, heldur einnig að sækja rétt þeirra. Það er gríðarlega mikilvægt að allir sem eiga í fjárhagsvanda, að ekki sé minnst á þá sem eiga yfir höfði sér nauðungarsölur eða telja að fjármálafyrirtæki eða opinberir aðilar beiti þá fjárhagslegum órétti, leiti til umboðsmanns skuldara. Tryggja þarf að þeir sem missa húseign geti búið áfram í íbúðinni eins og lög gera ráð fyrir gegn hóflegri leigu. Þar hefur orðið misbrestur á. Gera þarf allt sem hægt er til að hindra að lán sem felld verða niður í greiðsluaðlögun falli á ábyrgðarmenn eða þá sem veitt hafa lánsveð. Þá þarf að styrkja ýmis úrræði varðandi leiguhúsnæði, félagslegar íbúðir, kaupleigu og búsetarétt til að tryggja öllum öruggt heimili. Það er mikilvægt að leiðrétta þann misskilning að meira verði ekki gert eftir 1. nóvember vegna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það verður gripið til þeirra ráða sem duga. Efnahags- og viðskiptaráðherra er að leggja fram frumvarp um samræmda meðferð allra gengistryggðra bíla- og húsnæðislána þannig að litið verði á þau sem ólögleg og þau leiðrétt. Þarna er um er að ræða um 43 milljarða kr. Verkefni okkar næstu daga og vikur er einnig að tryggja enn betur lágmarksframfærslu. Það er sama hvað er á undan gengið, hvaða flokki við tilheyrum, hvaða hugmyndir við höfum, við þurfum að sameina krafta okkar, allir 63 þingmennirnir sem einn, í leit að launum á vanda heimilanna og skoða allar - og ég segi allar - fram komnar hugmyndir í leit að bestu lausnum. Þetta verkefni verður aðeins leyst með samstilltu átaki. Aðeins þannig getum við eytt óöryggi, ótta og vanlíðan og óánægju sem birtist hér með mótmælum í kvöld. Hruninu fylgdi fjöldaatvinnuleysi í þeim mæli sem við Íslendingar höfum varla áður kynnst. Aðgerðir stjórnvalda hafa dregið úr versta skellinum þannig að svartsýnustu spár um atvinnuleysi hafa sem betur fer ekki ræst, en hér er enn mikið verk að vinna. Fyrst og fremst þarf að hraða endurreisn íslenskra fyrirtækja með endurskoðun skulda, sölu fyrirtækja og uppstokkun, svo fyrirtækin geti farið að horfa til framtíðar og hjól atvinnulífsins að snúast hraðar. Atvinnurekendur, bankar og ríki verða að leggjast á eitt um að ýta málum áfram. Í jafnharðri aðlögun og við göngum nú í gegnum í ríkisfjármálum er mikilvægara en nokkru sinni að forgangsraða, greina hvaða þjónustu er mikilvægast að veita og hvar er best og hagkvæmast að veita hana, um leið og horft er til þess hvernig við tryggjum sem best jafnræði og réttlæti í samfélagi okkar, m.a. jafnræði íbúa landsins óháð búsetu og kynferði. Heilsugæslan verður áfram grunnstoð heilbrigðisþjónustunnar og fyrsti viðkomustaður fólks sem þarf á þjónustu að halda. Því er reynt að tryggja að heilsugæslan verði öflug um allt land, en ráðist í endurskoðun á starfsemi sjúkrasviða heilbrigðisstofnana, nema á stærstu sjúkrahúsunum þar sem veitt verður áfram sérhæfðasta þjónustan. Málefni aldraðra, búseta og hjúkrun, munu falla undir nýtt velferðarráðuneyti. Þannig fæst heildarsýn yfir málaflokkinn, auðveldara verður að tryggja samræmda, öfluga þjónustu og með vaxandi samvinnu við sveitarfélögin er unnt að samhæfa þjónustuna betur. Flutningur þjónustu við fólk með fötlun um næstu áramót til sveitarfélaganna markar tímamót og felur í sér tækifæri til endurskipulagningar í samstarfi við notendur og þá sem veita þjónustuna. Sátt þarf að nást um kjör og réttindi starfsmanna við flutninginn. Fagna ber að samhliða flutningnum á að þróa notendastýrða þjónustu og tryggja þannig að einstaklingum með fötlun verði tryggð þau mannréttindi sem þeim ber. Ég vísa í lokin í góð fræði um uppeldi til ábyrgðar, til heilræða sem gefin eru kennurum í samskipti við börn og unglinga sem lent hafa í árekstrum eða erfiðleikum. Þar segir: „Ásakanir, afsakanir eða skammir eru vonlaus viðbrögð við vanda, viðbrögð sem við höfum engan áhuga á. Það eina sem við höfum áhuga á er að koma hlutunum í lag.“ Þannig hljóðar það þar og það er það sem við alþingismenn eigum að hafa í huga á nýju þingi. Megi það verða leiðarljós okkar hér á Alþingi á næstu dögum og vikum að leita lausna og koma hlutunum í lag þannig að allir geti lifað öruggu og mannsæmandi lífi á okkar ríka landi. Við verðum að nýta alla þá styrkleika sem íslenskt samfélag býr yfir í þágu íbúa þessa lands.

Góðir Íslendingar. Haustþingið hefst undir dynjandi tunnuslætti, hrópum og köllum. Hér fyrir framan Alþingishúsið er stór hópur Íslendinga sem mótmælir því að ekki sér til sólar í efnahagslífi þjóðarinnar, mótmælir því að hér sé við völd kreppustjórn í öllum hugsanlegum skilningi þess orðs, hvort sem litið er til ástandsins eða hugmynda og forustuleysis. Almenningur hefur fyrir löngu gefist upp á hinni norrænu velferðarstjórn. Ástæða er til að ætla að fram undan séu mikil átök í samfélaginu og þá er ég ekki aðeins að tala um átök á vinnumarkaði, vegna þess að semja verður um kaup og kjör í því andrúmslofti sem hér er. Ég á auðvitað við það vonleysi sem eykst nú dag frá degi og snýr að hag hverrar fjölskyldu og framtíð fyrirtækja sem berjast í bökkum. Því miður er það þannig að þúsundir íslenskra fjölskyldna hafa enga von um að núverandi ríkisstjórn leysi vanda þeirra. Því miður berjast hundruð fyrirtækja, sem rekin hafa verið af skynsemi og fyrirhyggju, í bökkum. Hæstv. forseti. Það vantar forustu í þetta land. Það vantar forustu til að leiða saman ólíka hópa og draga vagninn áfram inn í framtíðina. Það vantar leiðsögn sem markar stefnu til framtíðar. Hér situr ríkisstjórn sundurlyndis og tortryggni. Við Íslendingar verðum að losa okkur við ríkisstjórn sem neitar að viðurkenna að henni hefur mistekist á öllum sviðum að skapa aðstæður fyrir þjóðina að rísa upp úr vandanum. Það er skylda okkar að koma hér á ríkisstjórn sem hefur markvissa uppbyggingu atvinnulífsins á stefnuskrá sinni, sannfærir innlenda og erlenda fjárfesta að þrátt fyrir allt sé Ísland land tækifæranna. Við þurfum ríkisstjórn sem trúir því að Ísland búi yfir mestu auðæfum í heimi, okkur sjálfum, Íslendingum, með allan sinn kraft, þor, dugnað og menntun. Þegar ég heyri mótmælin í kvöld get ég ekki annað en hugleitt hvort og þá hvernig við sem hér sitjum urðum viðskila við almenning. Ég hlýt að spyrja mig að því hvort ég sé svo heillum horfin gagnvart fólkinu í landinu að ég átti mig ekki á ástæðum þess að hér fyrir utan standa þúsundir manna og mótmæla. Ég verð að spyrja alla þingmenn þessarar sömu spurningar. Ég kemst aðeins að einni niðurstöðu: Það hefur orðið trúnaðarbrestur á milli þings og þjóðar. Það er skylda okkar að öðlast trúnað á fólkinu í landinu. Okkur má ekki mistakast. Það eru gríðarleg og mikilvæg verkefni sem bíða okkar. Við þurfum að marka stefnu til framtíðar. Framtíð okkar liggur í því að nýta auðlindir til lands og sjávar. Við megum ekki við því að fjölskyldur flytjist héðan. Möguleikarnir liggja í því að búa okkar glæsilega unga fólki tækifæri hér á landi. Tækifæri okkar liggur í því að standa saman en ekki sundra. Það hefur komið á daginn svo ekki verður um villst að forustuhæfileikar felast ekki í því að hafa setið áratugum saman á Alþingi. Kannski hafa einhverjir vonast til þess vorið 2009. Vonbrigði þeirra hljóta að vera mikil. Virðulegi forseti. Hvernig stendur á því að hæstv. fjármálaráðherra leggur fram fjárlagafrumvarp í nafni ríkisstjórnar og stjórnarliða hér á Alþingi sem gerir ráð fyrir 3,4% hagvexti sem hann veit að stenst enga skoðun? Hvern er verið að blekkja? Þjóðina og þingið? Það er hið augljósa svar. Seðlabankinn dró þegar í Peningamálum í síðastliðnum ágústmánuði verulega úr þessum hagvaxtarspám, en hæstv. ríkisstjórn virðist týna öllu sem þaðan kemur. Góðir landsmenn. Afleiðingin er sú að staða þjóðarbúsins næstu árin er óþekkt. Fjárlagafrumvarpið inniheldur tilbúnar tölur á blaði. Það hryggilega er að á bak við hagtölur, talnagögn og prósentur, er fólk, venjulegir Íslendingar sem hrópa á úrræði og hjálp. Það er löngu tímabært að hlusta á það sem fólk hefur að segja. Það þarf að fjárfesta í íslenskum heimilum með því að koma þeim til hjálpar núna. Hæstv. forseti. Þjóðfélag okkar þarf á forustu að halda. Fólk þarf að eiga von um að hér sé hægt að byggja upp mannsæmandi líf. Við lifum á óvissutímum. Við búum við ótta, vonleysi og vonbrigði í þjóðfélaginu. Nú er ekki tími fyrir innantómt þvaður. Tími aðgerða er löngu runninn upp. Góðir Íslendingar. Tími kreppustjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur er liðinn.

Góðir landsmenn. Það er undarlegt að standa hér og ætla sér að stappa stálinu í örvæntingarfulla þjóð sem stendur fyrir utan og mótmælir. Ég get ekki annað en velt því fyrir mér hvort það skipti einhverju máli á þessari stundu hvað við segjum. Ég vona hins vegar að í kvöld takist að einhverju leyti að sefa reiði almennings og vonandi kviknar líka ljós hjá einhverjum sem hér sitja. Við upphaf þings er hefð fyrir því að líta yfir farinn veg og rifja upp fyrir almenningi öll þau stórmannlegu afrek og varnir sem hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn hafa náð fram. Undanfarið hefur þessi upprifjun þó valdið meiri ótta en stolti. Traust á þessari rótgrónu stofnun er í molum og krafan um uppstokkun er orðin raunveruleg. Skortur á gagnrýni forustumanna ríkisstjórnarinnar, til að mynda gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og framgöngu nýju bankanna, hefur valdið vonbrigðum. Orð eru til alls fyrst og mikilvægt að halda til haga því sem vel hefur tekist og það er vissulega margt, líkt og hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hafa bent á. Brýnasta verkefnið fram undan snýr að skuldavanda heimilanna. Það verkefni verður að leysa í samvinnu við utanaðkomandi aðila eins og Hagsmunasamtök heimilanna og alla stjórnmálaflokka. Því fagna ég mjög ummælum hæstv. forsætisráðherra þar sem hún lýsir yfir vilja til frekara samstarfs og lýsir enn fremur yfir vonbrigðum með viðbrögð nýju bankanna þegar kemur að skuldaaðlögun fólks og fyrirtækja. Það er skref í rétta átt. Hv. þingmenn verða að vera tilbúnir til að brjóta odd af oflæti sínu og taka þátt af fullri alvöru. Góðir landsmenn. Við megum aldrei gleyma því að góðærið mikla var fengið að láni og sá tími kemur ekki aftur. Skuldadagarnir eru hins vegar blákaldur veruleiki sem við þurfum því miður að horfast í augu við. Niðurskurður í heilbrigðisþjónustu landsbyggðarinnar ber þess glöggt merki. Það er því gríðarlega mikilvægt fyrir okkur sem störfum í umboði þjóðarinnar að berjast í sameiningu fyrir því að ávallt skuli tryggt að allir landsmenn hafi jafnan rétt til heilbrigðisþjónustu sem og annarrar þjónustu. Í því felast raunveruleg mannréttindi og á þeim forsendum slær mitt vinstri sinnaða hjarta. Það er því mikið fagnaðarefni þegar ríkisstjórnin boðar hugmyndafræðilega breytingu á allri grunnþjónustu heilbrigðiskerfisins og undir það taka fjölmargir starfsmenn innan heilbrigðisgeirans. Við verðum engu að síður að gera okkur grein fyrir því að það tekur tíma að byggja upp slíka grunnþjónustu. Þess vegna tel ég ógjörning að skera niður eins mikla sérfræðiþjónustu á landsbyggðinni og boðað er í fjárlagafrumvarpinu. Það skal hins vegar í minnum haft að margar þær sjúkrastofnanir sem um ræðir, já gott ef ekki allar, hafa alla tíð, líka í svokölluðu góðæri, þurft að berjast fyrir tilverurétti sínum og mátt sín lítils í baráttunni við einkaframtakið innan heilbrigðisgeirans sem tröllreið hér öllu. Fyrir það getur fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, sem situr ekki hér, Guðlaugur Þór Þórðarson, ekki þrætt. Á stundum hef ég óskað þess að hrunvaldarnir sjálfir undir forustu Sjálfstæðisflokks hefðu fengið að halda áfram að berjast við þetta skrímsli. Hrunvaldarnir sjálfir hefðu þá líka þurft að svara fyrir aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þeir hefðu líka þurft að svara fyrir úrvinnslu Icesave og svo sannarlega hefðu þeir þurft að svara fyrir skelfilegan niðurskurð í velferðarþjónustunni, svo að dæmi séu tekin. Sem betur fer staldra ég stutt við það þegar ég hugsa til þess að okkur er kannski að takast það sem flestir aðrir töldu ógerlegt og okkur er jafnvel að takast það án þess að selja allar auðlindir okkar og án þess að leggja mestu byrðarnar á þá lægst launuðu. Góðir landsmenn. Það er merkilegt að fá tækifæri til að kynnast þessum heimi, þingheimi, þar sem hópur fólks kemur saman í umboði heillar þjóðar. Það er því mikið áhyggjuefni þegar útlit er fyrir að stór hluti þingheims - ásamt forseta lýðveldisins - virðist algjörlega hafa glatað tengslum við umbjóðendur sína og situr enn í sömu skotgröfunum sem einungis eru til þess fallnar að tefja og eyðileggja hið mikla starf sem þarf að vinna. Í beinu framhaldi mætti hæglega velta því fyrir sér hversu margir sætu hér í öruggu starfi ef Alþingi væri fyrirtæki þar sem starfsmenn þyrftu af fullri alvöru að fylgja eftir stefnu fyrirtækisins. Það vill nefnilega svo til að stefnur og straumar breytast hvort sem manni líkar það betur eða verr og þá breytast hlutverkin í kjölfarið. Það er orðið löngu tímabært að hver og einn geri sér grein fyrir hlutverki sínu og stöðu og þeirri gríðarlegu ábyrgð sem því fylgir. Góðir landsmenn. Verum áfram römm og stefnum fram á við með heiðarleika og auðmýkt að leiðarljósi. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Gott kvöld, góðir landsmenn. Mótmælin sem standa nú yfir á Austurvelli og við þingfestinguna sl. föstudag eru engin venjuleg mótmæli. Þau snúast ekki bara um að núverandi ríkisstjórn hefur skilið stóran hluta þjóðarinnar eftir í skuldafeni heldur líka að lítið sem ekkert hefur verið gert til að breyta þeim vinnubrögðum sem einkennt hafa stjórnmálin um langa hríð. Hróp um vanhæfa ríkisstjórn í mótmælunum sem áttu sér stað í janúar 2009 voru ekki ákall eða beiðni um vanhæfari ríkisstjórn en sat þegar hrunið varð. Þó virðist sem sumir hafi kosið að skilja slagorðið þannig. Nú kyrja mótmælendur einnig: Vanhæft Alþingi. Þau mótmæli beinast að öllum þingmönnum, sama í hvaða flokki þeir standa. Það er staðreynd að þrátt fyrir fögur fyrirheit og vonir um breytt vinnubrögð hefur framkvæmdarvaldið enn ægivald yfir sölum Alþingis. Að sjálfsögðu á Alþingi ekki að láta valta yfir sig en forsetar Alþingis hafa því miður ekki reynst annað en framlenging af ráðherraræðinu. Í setningarræðu sinni bað forseti Alþingis ráðherra að virða starfsáætlun Alþingis og leggja fram mál í tíma. Hver stjórnar því annar en æðsti yfirmaður Alþingis hvort starfsáætlunin stenst eða ekki? En það eru ekki aðeins ríkisstjórnin og Alþingi sem hafa fengið á baukinn. Fjórflokkarnir svokölluðu fengu skell í síðustu sveitarstjórnarkosningum og kannski engin furða. Við höfum séð flokksræðinu troðið ofan í þá þingmenn sem vilja fylgja eigin sannfæringu og virða það heit sem þeir gáfu þegar þeir settust á þing. Við sjáum einnig ólýðræðisleg vinnubrögð við val á sæti á lista flokkanna. Fámennir hópar og talsmenn þröngra hagsmuna beita öllum tiltækum ráðum við að koma sínu fólki að og skiptir þá engu hvort viðkomandi hafi gert mistök, mistök sem jafnvel hafa átt stóran þátt í því að hrun varð á Íslandi eða afglöp sem hafa reynst tilefni sakarrannsóknar. Persónukjör eða kosningar þar sem valið er fært til hins almenna borgara er eina leiðin til að leiðrétta það flokksræði og þann lýðræðishalla sem viðgengist hefur hér á landi. Skýrar leikreglur þar sem réttindi minnihlutahópa eru tryggð, reglur sem tryggja að mótmæli og óeirðir verða ekki daglegt brauð á Íslandi. Ég ákvað að bjóða mig fram til setu á Alþingi undir merkjum Framsóknarflokksins. Hugmyndir mínar um samvinnu, hófsama miðjustefnu og að hagsmunir fjölskyldunnar skyldu hafðir í fyrirrúmi fundu sér helst rætur í þeim flokki. Ég gerði mér hins vegar grein fyrir því að löng seta í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum hafði rýrt trúverðugleika flokksins. Viðhöfð höfðu verið vinnubrögð sem enginn venjulegur framsóknarmaður gat sætt sig við. Því vildi ég breyta. Það hefur tekist að vissu leyti en meira þarf samt til. Ég lýsi hér með yfir stríði gegn spillingu, flokkseigendafélögum og óheiðarlegum vinnubrögðum hvar sem þau fyrirfinnast í þjóðfélaginu. Ég hvet þingmenn í hvaða flokki sem er og alla þá landsmenn sem vilja búa í landi þar sem heiðarleiki og sanngirni ráða ríkjum að taka þátt í þeirri baráttu. Höfum samt eitt á hreinu. Sigur í þeirri baráttu mun aðeins vinnast með tveimur aðferðum, rökræðu og þekkingu. Málefnaleg umræða verður að fara fram innan veggja Alþingis þar sem ofuráhersla hefur verið á kappræðuna. Umræðan úti í þjóðfélaginu verður líka að vera upplýst og sanngjörn. Fjölmiðlar verða að taka sig á, sem og bloggarar landsins. Fjórða valdið ber mikla ábyrgð og verður að standa undir henni. Enginn stjórnmálaflokkur ætti að eiga sinn fjölmiðil. Við sem höfum haft okkur hvað mest í frammi í stjórnarandstöðunni höfum á stundum verið sökuð um samstöðuleysi. Mig langar af því tilefni að vitna í orð ágæts þingmanns meiri hlutans frá því í eldhúsdagskrárumræðunum sl. vor. Hann sagði, með leyfi forseta: „Það er auðvelt fyrir okkur sem erum í stjórnarmeirihlutanum að tala um þörfina á samstöðu og hófstilltri framgöngu í opinberri umræðu, enda gagnast það fyrst og fremst ríkjandi stjórnvöldum, meiri hlutanum, ef minni hlutinn er til friðs. Hlutverk minni hlutans er að vera gagnrýninn á hugmyndir stjórnvalda og veita þeim aðhald.“ Hann sagði einnig: „Meiri hlutinn getur ekki bara farið sínu fram og krafist þess að minni hlutinn sé til friðs vegna þess að samstaðan sé nauðsyn, svoleiðis virka hlutirnir ekki.“ Þetta er vel orðuð og sanngjörn afstaða. Ég mun í vetur veita meiri hlutanum aðhald og leggja fram tillögur í samræmi við hugsjónir mínar og stefnu. Ég mun leggja mig allan fram nú sem áður í baráttunni fyrir því að ekki verði gengið nærri heimilum landsins og að hagur ungs barnafólks verði bættur. Ég mun leggja fram tillögur um að allir sitji við sama borð þegar kemur að afskriftum í bönkunum, eitt skal yfir alla ganga, og að sett verði bann við hvers lags mismunun. Ég mun líka beita mér fyrir því að ekki verði höggvið nær landsbyggðinni en þegar hefur verið gert. Tillögur um niðurskurð á sjúkrahúsum víða á Norður- og Austurlandi, sér í lagi á Húsavík, eru því miður sorglegt dæmi um stefnuleysi núverandi stjórnvalda. Við megum heldur ekki undir nokkrum kringumstæðum gefa frá okkur yfirráðin yfir auðlindum þjóðarinnar, landbúnaði og sjávarútvegi. Þessar undirstöður eru til marks um sjálfstæði okkar og lykillinn að framtíðinni. Aðeins þannig náum við að styrkja undirstöður samfélagsins og hlúa að þeim sem eiga um sárt að binda, styrkja fjölskylduna og búa vel í haginn fyrir börnin okkar. Ég vil að lokum óska íbúum á norðanverðum Tröllaskaga sem og á norðanverðum Vestfjörðum til hamingju með miklar samgöngubætur og þau jarðgöng sem nýverið er búið að opna. Kæru landsmenn. Höfum það ávallt hugfast að styrkur okkar liggur í samhentri þjóð sem lifir góðu lífi í sjálfstæðu landi.

Frú forseti. Kæru landsmenn. Það er með trega í hjarta sem ég stend hér í kvöld og flyt mína fyrstu tölu á Alþingi Íslendinga. Ég á mér þann draum að Alþingi geti orðið þjóðinni aftur stofnun þess verðug að litið sé til hennar með virðingu. Sú er svo sannarlega ekki raunin í kvöld. Í stað þess að standa hér með stolti hálfskammast ég mín fyrir stöðuna sem hér ríkir. Alþingi situr algjörlega fast í skítlegu eðli pólitíkur, sérhagsmunapots og skotgrafahernaðar á sama tíma og stórum hluta þjóðarinnar blæðir út á allsnægtaborði fjármagnseigenda. Varðhundar valdsins, eins og Vilmundur Gylfason orðaði það svo ágætlega, lifa enn góðu lífi og fitna eins og púkinn á fjósbitanum á kostnað almennings, á kostnað fjölskyldna sem allt hafa misst á sama tíma og vinir valdsins og fjármagnsins fá þúsundir milljóna afskrifaðar hjá ríkisbankanum Landsbanka Íslands. Við erum hér í kvöld eins og föst í dramatískri endurgerð af ævintýrinu um nýju fötin keisarans. Fyrir utan húsið stendur mannfjöldinn og bendir okkur á augljósa nekt þingsins, nekt sem öllum má vera ljós, en á sama tíma situr þingheimur inni og ræðir um framtíðarsýn og virðingu. Afneitunin er alger og Alþingi Íslendinga virðist með öllu vanhæft til að gera upp afleiðingar hrunsins sem hér varð, vanhæft til að snúa vörn í sókn með hagsmuni fólksins í fararbroddi. Samkvæmt nýjum tölum úr skoðanakönnunum nýtur þingið nú aðeins mikils trausts hjá 10% þjóðarinnar. Virðingu þarf að ávinna sér, það er ekki nóg að tala bara um hana endalaust í þeirri von að traust þjóðarinnar til þingsins verði þannig endurreist. Hversu lengi á meðvirknin og afneitunin að vara? Hversu lengi ætlar þingið að reyna að halda því blákalt fram framan í blæðandi þjóðina að lausnir fjármagnseigenda til að hámarka arð sinn séu okkur öllum til góðs? Ég tók þátt í nýju framboði í búsáhaldabyltingunni vegna þess að ég gat ekki setið þögull heima lengur, vegna þess að ég ól í brjósti mér þann draum að hér væri hægt að koma aftur á raunverulegri þrískiptingu valdsins og draga verulega úr spillingu, vegna þess að ég á mér draum um að hér verði komið á verulegum lýðræðisumbótum með stórauknum möguleikum á aðkomu fólksins að ákvörðunum, lýðræðisumbótum í endurgerðri stjórnarskrá fyrir Íslendinga, samin með hagsmuni okkar í huga og sýn um það samfélag sem við viljum skapa. Núverandi ríkisstjórn tók heils hugar undir flestar þær hugmyndir og lofaði stórkostlegum breytingum. Hvar eru þær breytingar nú? Hvað varð um frumvarp til laga um þjóðaratkvæði? Jú, það varð að lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu. Hvað varð um frumvarp um persónukjör þvert á flokka? Hvað verður um niðurstöðu ráðgefandi stjórnlagaþings? Hvaða varðhundar sérhagsmuna verða tilbúnir til að eyða tveimur milljónum króna í framboð til stjórnlagaþings? Var ekki hugmyndin að fá sem víðtækasta þátttöku frá þjóðinni? Alþingi Íslendinga hefur sýnt með skýrum hætti vanhæfi sitt til að framfylgja vilja þjóðarinnar til breytinga, vanhæfi sitt til að minnka eigið vald og dreifa því til fólksins. Ríkisstjórnin og Alþingi eru rúin trausti þjóðarinnar og krafan um kosningar er hávær. Það er augljóst að fólkið sem slær taktinn hér fyrir utan húsið í kvöld kom ekki saman til að lýsa yfir stuðningi við ríkisstjórnina eða vinnubrögð Alþingis. Krafa fólksins er skýr. Krafan er að við snúum okkur að því að vinna að sameiginlegum lausnum sem nýtast almenningi þvert á flokka gegn sérhagsmunum þeirra. Ég stend hér í kvöld með sorg í hjarta því að ég get ekki séð að nein marktæk breyting til batnaðar hafi orðið frá síðustu kosningum, a.m.k. ekki breyting sem hægt er að þakka atvinnustjórnmálamönnum fyrir. Þær breytingar sem búið var að lofa þjóðinni urðu hjómið eitt. Nú er staðan m.a.s. sú að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lýsir því yfir í fjölmiðlum að ekki verði um fleiri úrræði fyrir skuldara að ræða, að nú sé komið að aukinni þátttöku fólksins sjálfs. Hver stjórnar eiginlega þessu landi? Krafan um kosningar er hávær en ég óttast að kosningar breyti nákvæmlega engu fyrir almenning í landinu á meðan nauðsynlegar lýðræðisumbætur hafa ekki orðið að veruleika. Kosningar í dag gerðu væntanlega lítið annað en að koma gömlum leikmönnum aftur inn á leikvöllinn, leikmönnum sem þegar hafa sýnt algjört skilningsleysi á leiknum og nauðsynlegri sókn. Það er ekki svo langt síðan að skipt var inn á völlinn síðast og engra stórfenglegra breytinga varð vart. Við virðumst föst í nákvæmlega sama leikskipulaginu. Hægri og vinstri, velferðarstjórn - þetta eru hugtök sem hafa lítið gildi í samfélagi þar sem varðhundar valdsins og fjármagnsins stýra öllu, í samfélagi þar sem ríkir auðræði en ekki lýðræði. Krafan um utanþingsstjórn sem var mjög hávær fyrir síðustu kosningar er nú komin á loft á ný. Krafan um utanþingsstjórn er skýlaus yfirlýsing til ríkisstjórnarinnar og þingsins um að atvinnupólitíkusum og varðhundum sérhagsmuna sé ekki treyst til verksins. Það vandaða starf sem unnið var í rannsóknarnefndinni og birtist í ítarlegri skýrslu hennar sýnir okkur svo um munar að enginn er tilbúinn til að horfast í augu við sekt sína, enginn. Þingmenn Hreyfingarinnar bentu á það strax frá upphafi að þingið væri algerlega vanhæft til að fjalla sjálft um niðurstöðu rannsóknarnefndarinnar og ákvarða hvort ákæra skyldi vinnufélaga og samflokksmenn fyrir landsdómi. Það vanhæfi hefur nú opinberast okkur með skýrum hætti. Frú forseti. Ef Alþingi Íslendinga ætlar að takast áfram á við nekt sína og vanhæfi með orðskrúði og afneitun hef ég litla trú á því að dagar ríkisstjórnarinnar verði öllu fleiri. Ég vona bara að byltingin verði ekki blóðug.

Gott kvöld. Það hriktir í stoðum þjóðfélagsins. Þúsundir mótmæltu við þingsetningu og enn fleiri eru fyrir utan núna og á Alþingi er sundurþykkjan meiri en nokkru sinni fyrr. Við, íslenska þjóðin, erum enn í sárum eftir hrunið. Stjórnvöld hafa unnið hörðum höndum að því að gera það sem í þeirra valdi stendur til að koma efnahagslífinu aftur í horf. En það tekur tíma. Og til að segja hlutina eins og þeir eru, þá verður efnahagsleg tilvera okkar líklegast aldrei aftur eins og hún var þegar við héldum að hún væri best og mest, ekki á mínu æviskeiði a.m.k. en kannski þegar lengra líður frá. Þótt svo verði ekki erum við samt rík þjóð. Skuldavandi heimilanna er bráðastur og enn er hann óleystur. Hæstv. forsætisráðherra sagði í ræðu sinni áðan að fimm ráðherrar hefðu verið settir til að fara yfir þau erfiðu mál. Á síðasta vetri og síðast í vor, gerðum við hér ýmislegt sem ætlað var til að leysa úr þessum vanda. Það virðist ekki hafa tekist sem skyldi. Nú skiptir máli að ráðherrarnir fimm spyrji einfaldra spurninga og gefi svör við þeim á mannamáli. Ég nefni dæmi: Skila lögin þeim árangri sem til var ætlast? Tókum við rangar ákvarðanir? Hefðu aðrar ákvarðanir verið betri? Er kannski ekki hægt að gera meira í erfiðum kringumstæðum? Við verðum að fá botn í þetta. Ef fara þarf aðrar leiðir en hingað til verðum við að gera það. Til þess verðum við að hafa pólitískan kjark. Sumt er illskiljanlegt. Sumt sem heyrist af aðgerðum bankanna er óskiljanlegt. Kannski er ekkert óeðlilegt við að afskrifa skuldir frá Skinney–Þinganesi upp á 2,6 milljarða kr. eins og Landsbankinn gerði. Hefur Skinney–Þinganes þá verið gert upp sem fyrirtæki, gert gjaldþrota og allar eignir þess seldar? Landsbankinn er í ríkiseigu, þess vegna eigum við að geta spurt slíkra spurninga og fengið svör við þeim Það er nauðsynlegt að hlutir af þessu tagi séu útskýrðir. Það er alltaf nauðsynlegt en sérstaklega núna í því andrúmslofti sem ríkir. Vantraustið á stjórnmálamönnum og þeim sem nálægt valdastofnunum koma er algjört. Til að endurvinna það traust þarf allt að vera uppi á borðum. Það á ekki að fara í manngreinarálit. Sérlausnir eiga einungis að vera til fyrir þá sem verst eru staddir. Arðsemi bankastofnana vekur athygli. Arðsemi Arion var 17,7% á fyrra helmingi þessa árs og Íslandsbanka 17,1% og hagnaður Landsbankans var 19%. Einhvern veginn rímar þetta ekki í huga mér við að ógerlegt sé að leysa úr skuldavanda fólks og fyrirtækja. Er afkoma fyrirtækja almennt svona góð eða gildir þetta bara um bankana? Afkoma bankanna núna er svipuð því sem hún var fyrir hrun. Og ég spyr: Eru bankarnir í svo vernduðu umhverfi að samdrátturinn sem bitnar hvað harðast á almenningi kemur bönkunum ekki við? Ríkið á Landsbankann. Auðvitað viljum við ekki pólitísk afskipti af rekstri þess banka né annarra en stjórnendur bankanna verða að skilja veruleikann í kringum þá. Hagfræðikenningar segja að stjórnendur fyrirtækja eigi að hámarka ágóðann en er ágóðinn alltaf bara mældur í krónum og aurum? Er það hagsæld bankanna til langs tíma að liggja eins og ormar á gulli og halda fyrirtækjum og heimilum í spennitreyju, nýta ekki það fjármagn sem þó er til í landinu til að blása lífi í fyrirtæki og atvinnulífið, sem er forsenda þess að þjóðlífið nái að dafna, forsenda þess að við náum endum saman og getum varið þau lífsgæði sem við þó enn höfum? Auðvitað eiga pólitíkusar ekki að skipta sér af rekstrinum. En löggjafinn, við hér, setur reglurnar og ég velti fyrir mér hvort reglurnar um bankana séu þannig að þeir geti makað krókinn um of. Nú fer í hönd umræða um fjárlagafrumvarpið, niðurskurðarfumvarpið. Ég vil heita á okkur öll hér inni að við tökum þá umræðu af alvöru og hlustum til tilbreytingar við og við hvert á annað en tölum ekki hvert annað eða þjóðina í hel. Við höfum verkefni að vinna. Það er erfitt verkefni en ef við leggjumst öll á árar er það mögulegt. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Á skilti hérna úti stendur: Verjum heimilin. Á sama tíma sagði hæstv. forsætisráðherra í ræðu sinni áðan orðrétt: Við höfum á undraskömmum tíma náð tökum á efnahagsvandanum. Á öðru skilti hérna úti stendur: Kúba norðursins. Á sama tíma segir forsætisráðherra orðrétt að við höfum náð markverðum árangri sem vakið hefur athygli á alþjóðavettvangi. Það eru liðin tæp tvö ár frá því að núverandi stjórnarflokkar tóku við og það er langur tími í lífi fólks. Og enn bíður fólk eftir því að mál þeirra leysist. Árangurinn er lítill sem enginn og það ber allt að sama brunni í ræðu hæstv. forsætisráðherra. Þar segir enn fremur orðrétt að stjórnvöld hafi lagt grunn að stöðugleika á vinnumarkaði í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins. Það vita allir og ekki síst aðilar vinnumarkaðarins sjálfir að stöðugleikasáttmálinn var gjörsamlega virtur að vettugi af stjórnvöldum. Forsætisráðherra sagði líka að störfum hefði fjölgað á Íslandi um 2.500 á síðasta ári. Staðreyndirnar hrópa hið öndverða. Fólki er að fækka á vinnumarkaði. Frá ágúst 2009 til ágúst 2010 dróst mannafli á vinnumarkaði saman um rúmlega 7.400 manns. Ef fjöldinn hefði verið sá sami væri atvinnuleysi að mælast í kringum 11% núna í stað 7,3% eins og nú mælist. Þetta eru sláandi tölur en það sorglega er að þetta þarf ekki að vera svona. Ég get fært ráðherranum nákvæma útlistun á þeim 2.710 störfum sem hefðu nú þegar skapast á byggingartíma verkefnanna sem tafist hafa á Suðurnesjunum eingöngu, þ.e. álvers í Helguvík, kísilvers, sérhæfðs einkasjúkrahúss, gagnavers og ECA-flugverkefnisins. Hæstv. fjármálaráðherra kallaði það tilgangslaust hnútukast að ræða um þau verkefni en ég vil leyfa mér að mótmæla því. Árstekjur hins opinbera hefðu verið um 16 milljarðar kr. á uppbyggingartímanum næstu tvö til þrjú árin. Fyrir 16 milljarða mætti reka allar heilbrigðisstofnanirnar á landsbyggðinni, sem nú stendur til að nærri því leggja niður með einum eða öðrum hætti, og meira til. Hvert skyldi hæstv. forsætisráðherra ráðleggja þeim hundruðum einstaklinga sem starfa t.d. við Heilbrigðisstofnun Þingeyinga, Vestfjarða, Suðurnesja, Suðurlands, Vestmannaeyja, Hornafjarðar, og sjá fram á uppsagnir á næstu mánuðum, að leita fyrir sér um atvinnu? Og hvernig skyldu þessar fyrirhuguðu uppsagnir, sem lenda væntanlega mikið til á konum á landsbyggðinni, falla að kynjuðu hagstjórninni hjá velferðarstjórninni? Að ekki sé minnst á öryggi og velferð íbúanna á þessum svæðum sem sækja þurfa læknisþjónustu um langan veg. Það er þetta sem við sjálfstæðismenn erum að tala um þegar við segjum að við eigum að vinna okkur út úr kreppunni, skapa hagvöxt, ekki falla í ömurlegan vítahring skattahækkana og ómarkviss niðurskurðar. Ég hitti iðnaðarmann úr Reykjanesbæ á ljósanótt. Hann er fluttur til Noregs og vinnur þar enda enga vinnu að fá í hans fagi hér heima. Hann er ekki á leiðinni heim en fjölskyldan hans er hins vegar enn þá heima og þau stefna að því að búa í tveimur löndum um óákveðinn tíma. Börnin ganga hér í skóla og fjölskyldan reynir að láta lífið hafa sinn vanagang. Ég þekki fjölmarga aðra sem eru í sömu stöðu. Nú er mikið rætt um fjárhagsstöðu sveitarfélaganna í landinu. Hversu mörg sveitarfélög þola það til lengdar að útsvarstekjurnar hverfi úr landi en þjónustan sem sveitarfélögunum er skylt að veita er skilin eftir? Að ekki sé talað um félagsleg áhrif þess að fjölskyldur séu sundraðar um langa hríð og að börn njóti ekki samvista foreldra sinna. Það er nákvæmlega þetta sem er að gerast, hinar vinnandi hendur fara úr landi en þjónustan með tilheyrandi kostnaði fyrir samfélagið stendur eftir. Það sjá allir að það gengur ekki upp. Frú forseti. Íslenskt samfélag þarf ekki á 216 mála þingmálaskrá að halda frá ríkisstjórn Íslands. Íslenskt samfélag þarf forgangsröðun og lausnir við þeim bráðavanda sem við er að etja, fólkið þarf vinnu og þak yfir höfuðið. Hitt má bíða. Komum okkur að verki.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Nú þegar nýtt þing kemur saman er meiri þörf en nokkru sinni fyrr að þingheimur allur líti í kringum sig og horfi út fyrir veggi þessa húss, til þess hverra fulltrúar við erum. Horfum til þess að fólkið sem misst hefur heimili sín, fólkið sem er að missa heimili sín og fólkið sem óttast að svo geti farið, er fólkið sem kaus okkur og treysti okkur til verka. Við þurfum að spyrja okkur: Hvað getum við gert til að svara kalli þess nú? Við þurfum að spyrja okkur: Er eitthvað sem við gerum eða höfum ekki gert sem gerir það að verkum að fólk hefur litla tiltrú á þeirri starfsemi sem hér fer fram? Við þurfum að spyrja okkur: Erum það við sem kveikjum elda og reiði í hugum fólks og jafnvel hér fyrir utan? Og ef svo er, er þá ekki tímabært að við snúum okkur að því að byggja upp það traust sem þarf að vera á störfum þingsins svo við getum í sameiningu unnið þau verkefni sem þarf til að svara kalli almennings í þessu landi? Virðulegi forseti. Við þurfum líka að átta okkur á því að hvaðan sem við komum og úr hvaða flokki eða hreyfingu við erum að við erum öll þingmenn allrar þjóðarinnar. Bóndi úr Dölunum er jafnt þingmaður bankastarfsmanns í Reykjavík og álversstarfsmanns á Austurlandi sem þeirra sem deila með honum kjörum fyrir vestan. Og prófessor úr Reykjavík er jafnt þingmaður sjómannsins í Bolungarvík og kennarans í Grindavík sem nágranna sinna. Aukinheldur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins frá Kópavogi líka þingmaður samfylkingarfólks í Hafnarfirði og þingmaður VG utan af landi er líka þingmaður framsóknarmanna í Reykjavík. Þetta þýðir ekki að við þurfum öll að vera sammála um allt en við eigum að geta tekist á á málefnalegan hátt og með rökum bæði innan flokka og utan og á milli flokka. Ég ætlast ekki til þess að neinn maður sé mér sammála í öllum málum en ég vil fá tækifæri til að koma að mínum rökum. Ég vil hlusta á röksemdir annarra en ég vil ekki hlusta á persónulegar árásir og sleggjudóma. Ég hef megnið af minni starfsævi starfað á öðrum vettvangi en hinum pólitíska. Þar sem ég hef unnið mest hefur grundvallarstefið verið teymisvinna. Á spítaladeild geta hlutirnir aldrei gengið eðlilega fyrir sig ef fólk vinnur ekki saman. Meðlimir teymisins leggja hver sitt af mörkum og niðurstaðan verður betri fyrir vikið. Þannig á þetta líka að vera á Alþingi. Ég treysti mér til að fullyrða að vinstri græn fá ekki alltaf allar bestu hugmyndirnar og þótt svo væri koma þær alls ekki allar frá þingmönnum flokksins. Á sama hátt koma bestu hugmyndir sjálfstæðismanna ekki allar úr Valhöll en þaðan koma engu að síður líka góðar hugmyndir. Ég er sjaldnar sammála þingmönnum annarra flokka en Vinstri grænna en ég efast ekki um að hjá þingmönnum allra flokka er einlægur vilji til að gera vel. Okkar sameiginlega markmið er að skapa á Íslandi samfélag sem við öll getum og viljum búa í, samfélag sem aðrar þjóðir geta litið til. Við eigum að eiga sameiginlegan bandamann í þjóðinni og hagsmunum hennar. Það er mitt frelsi að Hreyfingin hafi menn á þingi. Það er hluti af frelsi hægri manna að nú fari vinstri menn með framkvæmdarvaldið í landinu. Og það er hluti af frelsi okkar allra að fólk hafi í frammi mótmæli. Góðir landsmenn. Það er ekkert nýtt undir sólinni. Ari fróði Þorgilsson sagði í árdaga í Landnámabók að hafa skyldi það sem sannara reyndist. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis segir okkur að við þurfum að komast upp úr skotgröfum gamaldags hugsunarháttar. Hún segir okkur að við eigum að þora að skipta um skoðun og stefnu. Hún segir okkur að við eigum að vinna sameiginlega að velferð þjóðarinnar. Er ekki tímabært að hlusta á þessi skilaboð?

Virðulegi forseti. Ágætu landsmenn. Það er freistandi að koma hér í kvöld og gagnrýna harðlega ríkisstjórn, banka, framkvæmdarvald, löggjafarvald og dómsvald. Staðreyndin er sú að það er mjög auðvelt, af nógu er að taka. Það er líka freistandi að benda á að við framsóknarmenn bentum á lausnir í febrúar 2009 um almennar leiðréttingar lána, leið sem ríkisstjórnin hefur þverskallast við að hlusta á en sífellt fleiri sjá að var hið eina rétta og er enn. Það væri freistandi að tala um hægagang og vandræðagang ráðherra og ríkisstjórnar í atvinnumálum. Það er líka augljóst að ríkisstjórnin heyrir ekki þótt hún segist hlusta. Staðreynd sem við heyrum hérna úti segir: Of seint, of lítið. Allt þetta væri hefðbundin umræða hér í þingsal. Staðreyndin er sú að allt þetta getum við sett aftur fyrir okkur hér í dag. Ýtum pólitískum ágreiningi til hliðar, ýtum því til hliðar hver á hvaða hugmynd, sameinumst um þær lausnir sem allir sjá að þarf að fara í. Í fyrsta lagi: Setjumst nú yfir með hvaða hætti við getum komið almennum aðgerðum fram í skuldamálum heimila og fyrirtækja. Lausnin verður að vera sáttaleið milli ólíkra hópa skuldara og milli skuldara og fjármagnseigenda. Við höfum að hámarki 30 daga í þetta verkefni. Í öðru lagi: Segjum atvinnuleysinu stríð á hendur. Við líðum ekki langtímaatvinnuleysi eða landflótta vegna atvinnuleysis. Við verðum að taka höndum saman og setja kraft í atvinnulífið. Þar verða til ný störf, þar verður til hagvöxtur, þar verða til þeir peningar sem ríkiskassinn þarf á að halda. Það verður ekki stoppað í fjárlagagatið með skattahækkunum og stórfelldum niðurskurði á störfum í velferðar- og heilbrigðiskerfi. Þar eru líka atvinnumál. Öfgar og pólitískt ofstæki hafa stöðvað marga atvinnuuppbyggingu á síðustu mánuðum. Setjumst nú yfir þessi mál strax og leysum þau, við megum engan tíma missa. Lykilorðin í atvinnumálum eru nýting auðlinda. Í þriðja lagi. Við sjáum öll að þær hugmyndir sem fram koma í frumvarpi til fjárlaga ganga ekki upp. Forsendurnar eru rangar og tillögurnar eftir því. Við skulum hins vegar viðurkenna að það er þörf á niðurskurði. En ef við sameinumst strax í að blása lífi í atvinnulífið, láta þjóðarkökuna vaxa m.a. með frekari lækkun vaxta og á brott með ofurskattstefnuna, þá mun niðurskurðarþörfin verða minni. Lykilatriðið í þessari vinnu er að fara leið miðju, skynsemisleiðina, hvorki öfga vinstri hagfræði né hægri, heldur leið skynseminnar um að undirstaða velferðar og skatttekna ríkissjóðs sé atvinna fyrir alla. Þingheimur hefur næstu tvo mánuði til að ná samstöðu með samvinnu um þetta verkefni. Sumir mundu kalla þetta þjóðstjórn, mér er sama hvað verklagið verður kallað en verkefnið bíður ekki óleyst lengi. Ef við náum saman um þessi þrjú meginatriði, þ.e. almennar aðgerðir í skuldamálum, raunverulega atvinnuuppbyggingu og samvinnu/samstöðu um fjárlagafrumvarpið, munu önnur vandamál leysast auðveldar. Benda má á að nýju bankarnir tóku við útlánum með verulegum afskriftum, hve miklum hefur ekki enn fengist staðfest en þær afskriftir voru með almennum hætti. Því má spyrja: Hver er sanngirnin í að hver og einn eigi að leita réttar síns, af hverju gilda ekki sömu sjónarmið um almenna leiðréttingu? Það er athyglisvert að sex mánaða uppgjör bankanna þriggja benda til óeðlilega mikils hagnaðar eða samtals um 27 milljarða kr. á hálfu ári. Upphæð sem heggur nærri hugmyndum sem hæstv. fjármálaráðherra ætlar að skera velferðina og grunnþjónustu landsbyggðar niður um. Ef ríkisstjórn og þingmeirihluti Vinstri grænna og Samfylkingar treysta sér ekki í þetta þríþætta verkefni verður hún að fara frá. Ári biðstöðunnar er lokið. Hvort sem við tekur þjóðstjórn eða eitthvert annað stjórnarform er verkefnið skýrt og afmarkað: Atvinna, atvinna, atvinna - almennar aðgerðir í skuldamálum, samstaða um fjárlög. Annað á að bíða. Framsóknarflokkurinn er til. Ég spyr þingmenn annarra flokka: Eruð þið til?

Kæra þjóð. Ég tilheyri þeim meiri hluta þjóðarinnar sem treystir ekki Alþingi. Þegar ég hélt að botninum væri náð tókst þinginu hið ómögulega; að sökkva enn dýpra í áliti hjá þjóðinni. Það er hefð fyrir því og þykir góð þingvenja að ávarpa þingmenn með orðinu „háttvirtur“ en ráðherra með „hæstvirtur“ úr ræðustól Alþingis. Mér hafa alltaf þótt þessi ávarpsorð úr takti við nútímann en nú þegar bæði þingið og þingmenn eru rúnir virðingu virka þau eins og öfugmæli eða lélegur brandari. Hvorki þingmenn né ráðherrar öðlast virðingu með hjákátlegum ávarpsorðum sem fela í sér stéttskiptingu, stigveldi og ójöfnuð sem stríðir gegn lífsskoðunum mínum og þeirri samfélagsmynd sem ég vil vinna að. Virðingu verða menn að öðlast með verkum sínum en ekki embætti og nú liggur það verkefni fyrir þinginu og þingmönnum að endurheimta þá virðingu hjá þjóðinni. Ég mun ekki nota hin hefðbundnu ávarpsorð háttvirtur og hæstvirtur framar. Mér finnst þau ekki viðeigandi. Það þýðir þó ekki að ég beri ekki virðingu fyrir því fólki sem hér starfar. Ég ber virðingu fyrir því sem manneskjum, en ekki vegna embættis þess. Þingið hefur legið undir ámælum frá landsmönnum um aðgerðaleysi í málefnum heimilanna. Ég get tekið undir það. Því hefur verið fleygt að þingmenn eyði öllum sínum tíma í karp um lítilsverða hluti og því sitji málefni skuldsettra heimila á hakanum. Það er ekki rétt. Heimilin sitja á hakanum vegna þess að ríkisstjórnina og meiri hluta þingmanna skortir vilja til að leysa mál þeirra með réttlæti að leiðarljósi. Það verður að breytast strax. Enginn heiðvirður maður getur horft upp á það óréttlæti sem felst í því að tjóninu af því bankaráni sem hér virðist hafa verið framið sé velt yfir á almenning á meðan kvótagreifar og útrásarþjösnarar fá afskrifaða milljarða á milljarða ofan en halda samt öllu sínu. Kæru landsmenn. Fyrir tæpum tveimur árum bað þáverandi forsætisráðherra guð að blessa þjóðina. Í kjölfarið voru sett neyðarlög til bjargar fjármálakerfinu. Nú er löngu kominn tími á ný neyðarlög til bjargar heimilunum í landinu og munum við þingmenn Hreyfingarinnar leggja fram þingsályktunartillögu á næstu dögum þar sem farið er fram á að ráðist verði í allar þær aðgerðir sem nauðsynlegar eru til bjargar heimilunum í landinu. Við viljum leiðréttingu á skuldum heimilanna, bæði verðtryggðum sem gengistryggðum. Við viljum vinda ofan af þeim nauðungaruppboðum sem hafa þegar farið fram á ólöglegum forsendum því að fjöldi fólks og fyrirtækja hefur þegar misst allt sitt vegna gengistryggðra lána. Við viljum tryggja að enginn verði borinn út af heimili sínu nema ljóst sé að hann eigi í önnur hús að venda. Nauðungarsölum verður að fresta þar til okkur hefur tekist að finna ásættanlega lausn á vanda fólksins, ekki bara þeirra verst stöddu, heldur allra hinna sem flæktir eru í skuldafjötra þess forsendubrests sem varð við hrunið. Þá verður að tryggja mannréttindi þeirra sem hafa verið gerðir gjaldþrota og fyrna allar kröfur á þremur árum. Annað er útskúfun úr mannlegu samfélagi. Að síðustu viljum við verðtrygginguna burt. Sú ríkisstjórn sem nú er við völd, alla vega enn þá, hefur fylgt stefnu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins við hina svokölluðu uppbyggingu efnahagslífsins. Þeir sem hafa unnið heimavinnuna sína vita að þær aðgerðir sem AGS beitir sér fyrir eru gerðar með hag fjármagnseigenda í fyrirrúmi en ekki almennings. Víða þar sem farið hefur verið að ráðum AGS hefur millistéttin nánast þurrkast út. Það er einmitt það sem virðist vera að gerast hérna núna. Bara í upphafi þessa mánaðar fara 100 íbúðir á uppboð í Reykjanesbæ. Í dag bárust fréttir af því að AGS fagni afléttingu á frestunum uppboða. Starfsmenn sjóðsins hafa þó áhyggjur af því að stjórnvöld hafi ekki haldið niðri væntingum um frekari úrræði. Nú er aukinnar þátttöku heimilanna krafist, eins og það orðað í skýrslu sjóðsins. Ætlum við virkilega að láta þetta gerast? Hvar er réttlætið? Hvar er samstaðan? Hvar er hugrekkið?