Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta kom frá Nd. og er eins og menn vita um það að heimila ríkisstj. að innheimta nokkra skatta með 100 % viðauka árið 1945. En þeir skattar, sem um er að ræða, eru aukatekjur ríkissjóðs samkv. L-VI. kafla l. nr. 27 27. júní 1921, og samkv. l., sem hafa ákvæði um stimpilgjöld, leyfisbréfagjöld og lestagjald. Ætlazt er til þess, að þessi gjöld verði innheimt með 100% víðauka í stað 40%, eins og nú er heimilt samkv. l. Enn fremur, að ríkisstj. sé heimilað að innheimta með 50 % viðauka gjöld af innlendri framleiðslu tollskyldri og eignarskatt samkv. eignarskattsl. N. hefur orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt, þó þannig, að 1. þm. Reykv. skrifaði undir með fyrirvara. N. er sammála um það, að það séu full rök til þess, eins og nú standa sakir, að framlengja öll þessi gjöld, nema ef helzt skyldi vera sum atriði stimpilgjaldsins. Það má segja, að stimpilgjald geti verkað að nokkru leyti eins og verðtollur, þannig að hækkunin sé komin. En þar sem ekki er ætlazt til þess, að þetta gildi nema eitt ár, a.m.k. fyrst um sinn, er hægt að endurskoða það nánar, og sá n. því ekki ástæðu til að gera brtt. við þetta atriði. Ég ætla svo ekki að hafa fleiri orð um þetta, en leyfi mér að leggja til við þessa hv. d., að hún samþ. frv.



Herra forseti. - Allshn. hefur flutt þetta frv. að beiðni Alþýðusambands Íslands. Í l. er svo ákveðið, að deilur um orlof og orlofsfé skuli fara fyrir félagsdóm. Þetta hefur orðið til þess, að öllum, sem í einhverjum deilum hafa lent varðandi þetta atriði utan Reykjavíkur, hefur orðið næstum ókleift að koma málum sínum fram. Og jafnvel hér í Reykjavík, þar sem félagsdómur á þó sæti, hefur þetta orðið til þess að kljúfa í sundur málssókn, sem eðlilega hefði átt að vera í einu lagi. Ég hygg, að málfærslumaður Alþýðusambandsins hafi sannfærzt um, að þetta væri mjög óheppilegt, og Alþýðusambandið komizt á sömu skoðun og því lagt til að breyta þessu á þann hátt, að mál varðandi þetta efni verði meðhöndluð af venjulegum dómstólum og með venjulegum hætti, þó þannig, að málið þarf ekki að liggja fyrir sáttanefnd, heldur héraðsdómara þeim, sem á að leita um sættir. Ég held, að ekki geti orkað tvímælis, að þetta sé eðlileg málsmeðferð og félagsdómur hafi í rauninni engar sérstakar forsendur til að kveða upp í þessum efnum réttari dóm en hinir venjulegu dómstólar, og sé því á allan hátt eðlilegt að taka upp þá aðferð, sem frv. leggur til. Má geta þess, að n. hefur ekki athugað málið á fundi. Hins vegar hef ég með öðrum nefndarmanni borið þetta saman við gildandi lög, en í heild höfðum við ekki áður talað neitt um þetta, þó að við höfum borið ráð okkar saman utan fundar. Læt ég mér því í léttu rúmi liggja, hvort þessu verður vísað til nefndar eða menn telja, að þetta muni nægja.



Herra forseti. Það kann að vera komið fram í gögnum málsins, en ég vildi þó spyrja, hvort mál þetta er komið frá Háskólanum, annaðhvort sem ósk frá honum eða sent honum til umsagnar. Ég sé ekki, að það komi fram í Nd.-plöggunum, og vildi fá upplýsingar um það. Ég vil taka það skýrt fram, að ef Háskólinn hefur lagt til, að þetta form væri haft, mun ég ekki beita mér á móti því, að þessi háttur verði á hafður. En ég vil þó láta uppi, að hér sé um varhugaverða braut að ræða. Það mun aðeins hafa átt sér stað tvisvar, að mönnum hafi verið veitt svipuð undanþága, þ.e. þeim Bjarna Sæmundssyni og Þorvaldi Thoroddsen. Að því er Bjarna snertir hefur þessi undanþága verið í því fólgin, að hann hefur fengið lausn frá embætti með fullum launum, sínum gömlu embættislaunum. Ég geri ráð fyrir, að svipað hafi gilt um Þorvald Thoroddsen. Ég mundi manna fyrstur greiða atkv. með því, að Sigurður Nordal fengi á sama hátt lausn frá störfum, þó að hann sé ekki nema 58 ára gamall, og héldi fullum embættislaunum út sitt æviskeið. Ég efast ekki um, að hann mundi með ritstörfum margfaldlega vinna fyrir því fé, sem honum þannig yrði veitt, þótt það sé mikill missir, að slíkur maður hætti kennslu, sem hefur verið allra manna fremstur kennari í sinni grein, a.m.k. síðan Björn Ólsen dó. Og það er vissulega mikil vinna að rita upp allan þann fróðleik, sem slíkur maður hefur aflað sér í löngu starfi varðandi sína fræðigrein. En ég tel það a.m.k. varhugavert, ef menn eiga að hverfa frá skylduhliðinni í starfi sínu, en halda réttindum að öðru leyti. Við skulum ekki láta okkur detta í hug, þó að Sigurður Nordal sé að vissu leyti einstakur maður, að þetta skapi ekki fordæmi. Það er gefinn hlutur, að eftir 10–20 ár mun enginn háskólakennari vilja láta af embætti nema með svipuðum hætti. Og þá er það, hvort hæstv. Alþ. vill fara að velja einstaka menn úr. En það, sem mér finnst mestu máli skipta, er það, hvort Háskólinn gæti haldið áfram sínu eðlilega starfi, ef svo margir menn hyrfu frá honum, en gætu þó komið inn og haft afskipti af háskólamálefnum, þegar þeim sjálfum sýndist. Þetta getur haft úrslitaþýðingu varðandi ýmis mikilvæg málefni, t.d. fjármál, og er ekki eðlilegt, að slíkir menn hafi þar sömu völd og þeir menn, sem eru þar starfandi enn þá. Það þykir máske óviðeigandi að tala um þetta hér. Ég er með því, að Nordal fái það fé, sem beðið er um. En við megum ekki láta mat okkar á fagmanni verða til þess að rugla allri embættaskipun manna. Ég hef í rauninni ekkert meira um þetta að segja á þessu stigi málsins. Ég vona, að orð mín verði ekki misskilin á þann veg, að ég vilji leggja stein í götu Sigurðar Nordals, heldur vildi ég aðeins fá upplýsingar um það, hvort Háskólinn hefur mælt með þessu, því að það kemur þá harðast niður á honum sjálfum, ef hann vill stuðla að því, að þetta fordæmi verði skapað.



Herra forseti. - Ég skal ekki tefja mikið þessa umr., en vildi aðeins beina fyrirspurnum til hv. frsm., áður en gengið verður til atkv. um þetta mál. Ég hjó eftir því, að hv. 6. þm. Reykv. sagði í ræðu sinni, að prófessor Sigurður Nordal mundi vinna fyrir þessum fríðindum, sem hann fengi, með ritstörfum. Í sambandi við þetta vildi ég spyrjast fyrir um, hvort það er tilætlunin, ef þessi l. verða samþ., að Háskólinn eigi öll verk Nordals, sem hann kann að rita, meðan hann situr á þessum launum, því að að öðrum kosti hefur hv. þm. hlotið að meina eitthvað annað en hann mundi vinna fyrir því fé. Ég hef ekki skilið þetta svo, en ég vildi gjarnan vita um þetta, áður en gengið er til atkv., því að ef svo er, þætti mér eðlilegast, að því væri bætt inn í l., að Háskólinn ætti þessi verk. En ef svo er ekki, skilst mér, að hér sé verið að setja hann á ákveðin laun sem uppbót fyrir það starf, sem hann er búinn að vinna áður. Þá vildi ég einnig vita, hvort ætlunin er, að hann fái þessi laun fram að aldurstakmarkinu og komi þá á eftirlaun, eða hvort hann á að halda þessum launum, meðan hann lifir. Þá hef ég einnig heyrt, að Sigurður Nordal hafi alla tíð haft hærri laun en aðrir prófessorar, að hann hafi beinlínis verið keyptur til landsins. Ég vildi fá upplýsingar um, hvort svo er og hvort ætlunin er að miða við þau laun, sem hann hefur nú, eða laun, sem almennt eru greidd prófessorum við Háskólann. Um þetta vildi ég gjarnan vita, áður en gengið er til atkv. um málið.



Herra forseti. - Ég skal taka undir það með hv. 6. þm. Reykv., að ef þetta ætti að verða nokkuð alinennt fordæmi, gæti það verið varhugavert. En flm. þessa frv. eru þeirrar skoðunar, að hér standi svo sérstaklega á, að þetta ætti ekki að þurfa að skapa fordæmi. Viðvíkjandi þeirri fyrirspurn, sem hv. þm. bað mig að svara, skal ég viðurkenna, að ég hef ekki fylgzt svo vel með gangi málsins í Nd., að ég viti, hvort þetta er eftir formlegri ósk háskólaráðs. Er það vafalaust eftir ósk Nordals sjálfs, og ég held, að það sé einnig eftir óskum prófessora háskólaráðs, sem hafa talað við þm. Nd. Að því er snertir fyrirspurnir hv. þm. Barð., vil ég aðeins segja, að sjálfsagt er ekki ætlazt til annars en Nordal fái laun fyrir verk sín eins og aðrir prófessorar, þó að hann láti af embætti. Að því er snertir aldurstakmarkið, þá stendur hér í 18. gr. frv., að hann skuli fá undanþágu frá kennslustörfum og ákv. um aldurstakmark opinberra starfsmanna. Sá skilningur, sem kom í ljós í sambandi við þriðju fyrirspurnina, að Sigurður Nordal hefði hærri laun en aðrir prófessorar, er byggður á mesta misskilningi, því að hann hefur sömu laun og aðrir prófessorar við Háskólann. Á 18. gr. fjárl. hefur hann raunar nokkurn styrk, sem e.t.v. hefur átt að skoða sem uppbót á laun hans og mun vera þannig til kominn, eins og hv. þm. vita, að erlendur háskóli sótti mjög eftir að fá hann til kennslustarfa og bauð honum miklu hærri laun. En til þess að missa hann ekki frá Háskólanum hér, hefur hann fengið þessar 2000 kr. sem eins konar uppbót á launin, og get ég ekki séð, að það séu stórir fjármunir, þar sem hann hefur ekki að öðru leyti fengið neinn opinberan styrk fyrir störf sín. Tel ég, að hæstv. Alþ. gerði mjög rétt með því að verða við þessari beiðni, jafnvel þótt hún væri aðeins komin frá honum sjálfum.



Herra forseti. - Mér sýnist því miður koma í ljós, að þetta mál hafi ekki fengið slíka meðferð sem skyldi, þar sem jafnvel er komið í ljós, að hv. frsm. veit ekki, eftir hvers óskum málið er fram borið, nema hlutaðeigandi manns persónulega, og gefur aðeins lítilfjörlegar upplýsingar um það á skotspónum, hvort Háskólinn hafi haft málið til meðferðar eða ekki. Ég álít, að hægt væri að afgreiða þetta mál frá d., án þess að bera það undir háskólaráð, ef um það eitt væri að ræða að veita Nordal lausn frá embætti með fullum launum og ekkert annað, þó að að væri ævilangt. Ég man ekki eftir, að neinn Íslendingur hafi fengið slíka löggjöf um sig nema Jón Sigurðsson forseti. En þá kom annar, sem settur er honum heldur hærra. Látum nú vera, þó að menn vilja koma þessu í framkvæmd með löggjöf, en ekki venjulegum fjárlagaákvæðum, eins og venja er til. Þá verður hæstv. Alþ. að gera það upp við sjálft sig. En þegar hæstv. Alþ. ákveður, að maður, sem starfar við ákveðna stofnun, sleppi við þær skyldur, er embættinu fylgja, og geti haldið öllum réttindum innan þeirrar stofnunar eftir sem áður, en þau geta ekki verið falin í öðru en því að hafa afskipti af stjórn Háskólans, þá er um svo mikla misbeitingu að ræða, að ég óska eftir því eindregið, að álits Háskólans verði leitað um það, áður en málið er afgreitt. Mig furðar mjög á því og hef ekki vitað aðra eins afgreiðslu, að n. Alþ. í tveimur d. skuli leyfa sér að afgreiða slíkt mál, án þess að bera það undir Háskólann. Furðulegast þykir mér þó að heyra, að n. í Ed. skuli ekki vita, hvort þetta hefur verið gert eða ekki. Ég vildi aðeins í vinsemd margbeina til þeirra manna, sem í n. eru, - ekki sízt formannsins, - að málið verði tekið aftur til athugunar í n. og nál. gefið út á ný, að fenginni umsögn Háskólans. Þá furðar mig einnig á því, sem hv. frsm. sagði, að hér væri um svo einstakan mann að ræða, að ekki yrði með þessu skapað fordæmi. Hann hlýtur þó að muna, að einmitt við meðferð málsins hafði bæði hann og ég talað um að skapa öðrum manni í viðbót sömu kjör, sem væri alveg eins vel, ef ekki betur, að þessu kominn en Nordal. Svo að það er ekki útilokað, að þetta gæti orðið til þess að skapa fordæmi, áður en lyki. En jafnvel þótt þessu sé sleppt, þá er hér um svo mikið brot á stjórn Háskólans að ræða og svo óvenjulega aðferð í embættaskipun landsins, að ég tel fráleitt, að málið verði afgreitt, án þess að háskólaráð láti uppi álit sitt um þetta. Vildi ég svo mælast til, að þessari umr. yrði frestað, og skora á hv. n. að fallast á þá meðferð málsins.



Herra forseti. - Ég fyrir mitt leyti get fallizt á, þar sem ósk er borin fram um það, að hv. menntmn. skjóti á fundi hjá sér að nýju um mál þetta og leiti á sérstakan hátt þess álits, sem talið er að bresti hér. Mér þykir ekkert óeðlilegt, að þetta hafi verið gert að umræðuefni, og sízt kemur mér einkennilega fyrir sjónir, þótt hv. d. vilji vita öll deili á málinu og þekkja undirstöðu þess. En mér finnst hins vegar ekki nein sérstök ástæða til að fara stórum orðum um, - þau hafa reyndar ekki verið notuð stór -, eða víta n. mjög fyrir að afgreiða málið eins og það lá fyrir og á þann hátt eins og hér er fram komið. Því að vitanlega mælir n. með frv: með höfuðtilliti til menntamannsgildis og verðleika Sigurðar Nordals. Og álitið á þeim manni verður líka aðalmælikvarði hv. d. við atkvgr. um þetta mál. Því hefur verið skotið fram af meðnm. mínum, að þetta væri fordæmi gagnvart öðrum mönnum. Ég vona, að ágætismenn við Háskóla Íslands yrðu sem allra flestir á borð við þennan prófessor. En því minna, sem gengi Háskólans verður, og því smærri menn, sem skipa þar prófessorsembættin, því minni hætta er því samfara að samþ. þetta frv. Þess vegna óska ég, að þessi hætta mætti verða mikil, en ekki lítil. Það er nú svo, að þessi d. er síðari d., sem hefur þetta mál til umsagnar, því að málið er búið að fara gegnum hv. Nd. og ná samþ. þar. Það gefur því málinu nokkra kjölfestu, enda þótt síðari d. fari skemmra út í málið um allar upplýsingar. Það er því álitið á menntamannsgildi Sigurðar Nordals og verðleikum, sem verður prófsteinn á þetta mál hér í hv. d. og ræður úrslitum um það„ hvort frv. verður samþ. eða ekki. - En úr því að beiðni er komin fram um það, að athugað verði, eftir hvaða beiðni frv. þetta sé komið fram, hvort það sé eftir beiðni dr. Sigurðar Nordals eða eftir beiðni háskólaráðs eða hvernig frv. þetta er í heiminn komið, þá get ég verið samþykkur því, að umr. um málið verði frestað til þess að leitað verði þessara upplýsinga.



Herra forseti. Ég fyrir mitt leyti set mig ekki á móti því, að upplýsinga sé leitað um þetta atriði hjá háskólaráði. Að öðru leyti finnst mér þessar umr. heldur óviðfelldnar. Þetta er nú ekki mál þannig vaxið eða flókið, að mér finnist ástæða til þess að saka menntmn. þessarar hv. d., þótt hún leitaði ekki upplýsinga um það, hvers vegna flm. fluttu frv. og hvernig menntmn. hv. Nd. fjallaði um málið, þar sem málið var afgreitt með alveg samhljóða atkv. frá þeirri hv. d. og er í raun og veru þess efnis, að mér finnst, að það hefði verið viðkunnanlegast að afgreiða það gegnum báðar d. hljóðalaust.



Herra forseti. - Það er að gefnu tilefni frá hv. frsm. n., orðum hans um það, að þessar umr. hefðu verið óviðfelldnar, að ég vildi beina því til hans umsagnar, í hverju það hefði komið fram, að þær væru óviðfelldnar, og af hverju sú helgi stafar, að ekki megi tala um þetta mál eins og önnur þingmál. Á dögunum, þegar talað var hér um norrænudeild Háskólans, taldi þessi sami hv. þm. óviðfelldið að ræða um hana. Nú telur hann óviðfelldið að ræða um þetta mál. Ég beini því til hv. d., hver hnjóðsyrði til dr. Sigurðar Nordals hafi fallið hér við þessar umr. eða hvort nokkur tilraun hafi verið gerð til þess að gera hans veg lítinn eða hvort honum mætti til miska verða nokkuð það, sem í umr. hefur komið fram. Hér er um persónulegt atriði að ræða, og þeir, sem hafa stofnað til þess að flytja þetta mál, hafa einnig stofnað til þess, að um þennan mann yrðu umr. hér á hæstv. Alþ. Þess vegna geta þeir ekki öðrum um kennt, ef þær umr. snúast á annan veg en þeir hefðu kosið. Nú hef ég ekki heyrt eitt einasta orð sagt hér af kala til dr. Sigurðar Nordals. Og ég hef ekki sagt það. Í hverju liggur það þá hjá hv. frsm., þegar hann segir um slíkt mál, sem er stórkostlega persónulegt, að það sé óviðfelldið, að um það verði umr.? Og til hvers heldur hann, að hann sé skipaður í þingn., ef ekki til þess að gefa upplýsingar um mál og athuga þau efnislega? Það er vissulega ekkert smáatriði, hvort á að taka upp þann hátt að skapa embætti, eins og hér er ráðgert, og ætlast til þess, að þm. geti sameinazt um þau með sínum atkv. án þess að athugað sé, hvort það ruglar embættakerfi landsins. Ég vildi því lýsa furðu minni yfir þessum ummælum hv. frsm. og vonast til þess, að hann segði þá hreinlega frá því, í hverju þær óviðfelldnu umr. hefðu átt sér stað, sem hann gat um, og hvað hér hefði komið fram vansæmandi eða það, sem ekki hefði átt að eiga sér stað. Jafnframt því vil ég vekja athygli hans á því, að skylda okkar þm. er að ræða mál og gera grein fyrir þeim, en ekki eins og hv. frsm. sagði, að starf n. hefði verið, að vegna þess að hv. Nd. hefði afgreitt málið í einu hljóði að lokum, hefði hann ekki talið sér skylt að athuga málið eða kynna sér, hvort frumstæðustu gagna um málið hefði verið aflað.



Herra forseti. - Meiri hl. menntmn. þessarar d. hefur komizt að þeirri niðurstöðu að vilja mæla með því, að þetta frv. verði samþ. Mál þetta er nú kunnugt orðið hv. þdm., og ég hygg, að ekki vanti á það. að öll þau skjöl liggi fyrir í málinu, sem yfirleitt þarf fram að leggja, vegna þess að málið er mjög einfalt í eðli sínu. - Án þess að ég ætli nokkuð að fara út í forsögu málsins, er það kunnugt, að Háskóli Íslands hefur tvisvar sinnum óskað eftir því, að þessi maður yrði einn af starfsmönnum þar. Hann mun hafa starfað þar einn vetur. Og án þess að hans tilverknaði væri um að kenna, varð ekki framhald á því. En guðfræðideildin hefur nú óskað eftir því, að í viðbót við þá krafta, sem þar eru nú, verði þessum manni bætt við. Enn fremur hafa um 70 prestar sent Alþ. áskoranir um og mælt með því, að þetta yrði gert. - Ég hygg, að þau rök, sem ég hef tilfært, nægi til að sanna, að þessi viðbót við starfskrafta guðfræðideildarinnar yrði til þess að efla þjóðkirkjuna í landinu og guðfræðideildina og þar með kristnina í landinu. Og enn fremur er bent á það, að þessi stofnun hefur starfað með mismunandi kjörum um það bil eina öld, og hefur ekki verið fjölgað þar mönnum fyrr en nú. - En náttúrlega geta menn sagt, að við þessa deild Háskólans sé meira en nóg af starfskröftum. En það eru þá þeir menn, sem yfirleitt óska ekki eftir, að þjóðkirkja starfi hér. En meðan þjóðin hefur þjóðkirkju og yfir 100 starfandi presta og vill ekki þessu breyta. - og það hefur komið fram hjá miklum hluta þjóðarinnar. að hún vill, að kirkjan sé höfð í heiðri -, þá virðist rétt að gera það, sem hér er stefnt að. Og t.d. um álit manna um að hafa þjóðkirkju má nefna, að nú er verið að koma upp kirkju hér í þessum bæ, og það er verið að undirbúa byggingu annarrar kirkju hér í bænum. Og það er verið með eins konar dómkirkju í smíðum líka eða undirbúning fyrir hana. Og í kaupstöðum úti um land og í byggðum landsins er áhugi mikill hjá fólki um þessa hluti, og menn leggja á sig mjög verulegar fórnir til þess að reisa hús fyrir sínar guðsþjónustur. Og ríkið hefur styrkt kirkjubyggingar og hefur byggt upp á nokkrum prestsetrum. Það er því ekki hægt að segja annað en þjóðin og þingið séu sammála um það að hér eigi að vera þjóðkirkja og til hennar eigi að vanda. Og nú hefur þjóðkirkjan, gegnum ákveðin meðmæli starfsmanna sinna, óskað eftir því, að þessi ákveðni guðfræðingur yrði starfsmaður við Háskólann. Ég held því, að frá því sjónarmiði sé óhætt að styðja þetta mál, ef menn á annað borð vilja halda við þjóðkirkju í landinu. Og þegar litið er á embættakerfi landsins, hygg ég, að prestastéttin og guðfræðideild Háskólans fari hér ekki fram á neina hófleysu.



Herra forseti. - Fyrir nokkru var hér á ferð í hv. d. frv. til l. um breyt. á l. um Háskóla Íslands. Það frv. hafði hlotið mjög ýtarlegan og rækilegan undirbúning. M.a. hafði það frv. verið sérstaklega athugað í n. og sennilega líka samið af háskólaráði. Frv. hafði verið rætt á fundum háskólaráðs og á fundum innan Háskólans, og miklum tíma hafði verið varið í að undirbúa það sem allra rækilegast. Með frv. þessu mun því háskólaráð hafa litið svo á, að það hefði gert til fullnustu þær till., sem það teldi sig þurfa að gera um breyt. á skipun á kennaraliði Háskólans. Ég geri líka ráð fyrir, að svo hafi verið litið á hér á hæstv. Alþ., þegar það frv. kom fram, að þá hafi háskólaráð í raun og veru sagt það, sem það taldi sig þurfa að segja um skipun kennaraliðs Háskólans, og háskólaráð út af fyrir sig hefði þar engu við að bæta né frekari óskir fram að færa. Meðan þetta frv., sem ég gat nú um, var til afgreiðslu hér á hæstv. Alþ. þá var borið fram í hv. Nd. það frv., sem nú er hér til umr. Og það vakti strax athygli, þegar þetta frv. var lagt fram í Nd., að í því er lagt til, að bætt væri við einum kennara við Háskólann í guðfræðideild, en háskólaráð hafði þó ekki gert ráð fyrir þessari kennarafjölgun í sínu frv. Það kom líka greinilega í ljós í grg. með því frv., sem hér er til umr., að það var ekki til orðið innan Háskólans og ekki flutt samkvæmt ósk hans, heldur stóð biskupinn yfir Íslandi bak við þetta frv. og mun hafa haft stuðning frá prestum landsins til þess að bera það fram. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti, að mér kemur það dálítið undarlega fyrir sjónir, þar sem háskólaráð hefur áreiðanlega tekið til mjög ýtarlegrar athugunar, hvaða breyt. nauðsynlegt sé að gera á skipun Háskólans viðkomandi kennaraliði hans, þá skuli nú koma till. um að bæta nú við einum kennara í guðfræðideildinni. Mér kemur undarlega fyrir sjónir, að háskólaráð skyldi ekki koma auga á þessa nauðsyn. Það kemur líka mjög greinilega fram, þegar háskólaráði er sent frv. það, sem hér liggur fyrir, til athugunar, hver afstaða háskólaráðs er til þessa frv. Í nál. Nd. hefur verið tekin upp umsögn háskólaráðs um frv. Í þeirri umsögn kemur mjög greinilega fram, að frv. þetta um stofnun dósentsembættis í guðfræðideild Háskóla Íslands sé ekki fram komið að ósk háskólaráðs. Og fæ ég ekki betur séð en með þessari yfirlýsingu staðfesti háskólaráð eindregið þann grun, sem ýmsir höfðu um, að þetta frv. væri ekki flutt hér að vilja háskólaráðs og háskólaráðið teldi ekki nauðsyn á að stofna nýtt dósentsembætti við guðfræðideildina.

Það stendur fleira í umsögn háskólaráðs í grg.

Það stendur að vísu í þessari umsögn háskólaráðs, að kennsla verði aukin í guðfræðideildinni og það mæli með frv. þessu.

Það er nóg.

En sú staðreynd, að háskólaráð byrjaði á því að lýsa yfir, að frv. þetta væri ekki flutt að ósk þess, getur ekki skoðazt öðruvísi en svo, að háskólaráð út af fyrir sig sé andvígt þessari ráðstöfun, þó að það sjái ekki ástæðu til annars en taka við þessum nýja dósenti, ef kennurum verður fjölgað í guðfræðideildinni. Umsögn háskólaráðs getur aldrei orðið skoðuð á annan veg en þennan. Mér virðist því, eins og málið liggur fyrir, að það, sem hér er að gerast, sé ekki annað en það, að nú eigi að troða upp á Háskólann nýjum dósenti, sem Háskólinn hafi ekki óskað eftir og háskólaráð vill lýsa yfir, að það beri ekki ábyrgð á, að frv. um það sé fram komið, þó að það vilji taka við manninum, ef Háskólanum er sendur hann. Út frá þessari afstöðu háskólaráðs hef ég fyrir mitt leyti tekið þá afstöðu til þessa frv. að geta ekki fylgt því, og greiddi ég því þegar við 1. umr. atkv. á móti frv. Ég skal játa, að ég fyrir mitt leyti hef ekki þá þekkingu til að bera, að ég geti sjálfur um það dæmt, hvort það mundi verða nokkur efling fyrir guðfræðideildina, þó að þar verði nýjum dósenti bætt við, til þess að kenna þau nýju fög, sem hér er um að ræða í frv. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef aflað mér, og út frá þeirri þekkingu, sem ég hef á þeim, leyfi ég mér að efast um, að guðfræðideildin sé nokkru betur sett, þó að bætt verði við hana þeim dósenti, sem tilnefndur er í frv. Í 2. gr. frv. er um það talað, að það eigi að auka kennslu í deildinni í trúarbragðasögu, kirkjurétti og sálgæzlu, og skilst mér, að til þess sé ætlazt, að fjölgun dósenta við deildina eigi að koma til þess að ráða við þá kennsluaukningu. Fróðir menn hafa skýrt mér svo frá, að kennsla í trúarbragðasögu geti ekki orðið annað en aukastarf og það lítilfjörlegt aukastarf, sem kennurum, sem fyrir eru í deildinni, væri auðvelt að bæta við sig, þannig að vegna þess fags væri ekki nauðsyn á að bæta við kennurum við deildina. Fróðir menn hafa og sagt mér, að nefndur maður í þessu frv., sem væntanlega verður dósent, hafi ekki lagt neina sérstaka stund á sálgæzlu, og sé þess vegna ekki hægt að ætlazt til þess, að hann kenni það fag, þannig að þó að sá maður kæmi til Háskólans, mundi hann ekki geta tekið að sér kennslu í þessu fagi. Þriðja fagið er kirkjuréttur, sem hér er talað um að auka kennslu í. Og að því er ég bezt veit hefur það hingað til ekki verið talið á færi prestastéttarinnar að fást við kennslu í þeirri grein: Að því er ég bezt veit hefur sú kennsla verið verk lögfræðinga hingað til. Þegar kirkjuréttur hefur verið kenndur, hefur hann verið kenndur við lagadeildina, og guðfræðinemar hafa sótt tíma í lagadeildinni í þeirri grein. Þannig að eftir því, sem mér finnst málið liggja fyrir, þá virðist mér þær fræðigreinar, sem í frv. er talað um að auka kennslu í, sumpart vera þannig, að þeir kennarar, sem fyrir eru, geti bætt þeim á sig, en sumpart vera þannig, að það heyri undir aðra fræðimenn en í prestlegri stétt að fást við að kenna þær greinar. Og í þriðja lagi finnst mér sá maður, sem nefndur er í þessu sambandi hér í frv., hafi ekki lagt neina sérstaka stund á þessi fög. Eins og því málið horfir við, er frá mínum bæjardyrum séð ekki nauðsyn á að samþ. þetta frv. og bæta við kennara í guðfræðideildinni til þess að ráða við þær fræðigreinar, sem talað er um í 2. gr. frv. Mér hefur og verið bent á það af kunnugum mönnum, að ef það er í raun og veru meiningin að auka kennslu í guðfræðideild Háskólans frá því, sem nú er, þá þurfi að gera þar annað og meira en fjölga þar kennurum, því að þá sé líka nauðsynlegt að lengja námstíma stúdentanna. Eins og nú er, mun námstími þeirra vera 4 ár. En í háskólum á öðrum Norðurlöndum mun guðfræðinámið vera 5 til 6 ára nám. Nú þegar er því námstími stúdenta í guðfræðideild styttri hér á landi en annars staðar. Og stúdentar telja sjálfir, að ef auka ætti kennslu í deildinni og þyngja námið, væri óhjákvæmilegt að lengja námstímann. En fyrir því er ekki séð í þessu frv., að námstíminn sé lengdur, og verður það að sjálfsögðu að skoðast galli. Ég hef, ásamt hv. 7. landsk. þm., borið hér fram brtt. við 1. gr. frv., sem er á þskj. 906. Og hef ég borið þessa brtt. fram vegna þess, að þó að ég út af fyrir sig sé á móti þessu frv., þá vil ég samt gera tilraun til þess að sníða af því þann ágalla að formi til, sem ég tel, að sé á þessu frv. Í niðurlagi 1. gr. frv. er talað um það, að veita skuli sr. Birni Magnússyni prófasti að Borg þetta nýja dósentsembætti, ef stofnað verður. Ég fyrir mitt leyti ætla algerlega að leiða hjá mér, hvort þessi maður hefur verið grátt leikinn af ríkisvaldinu fyrr á árum og einnig nú við síðustu veitingu dósentsembættis við guðfræðideildina eða ekki. Ég ætla einnig að leiða hjá mér, hversu hæfur þessi maður sé yfirleitt til þess að ráða við þær kennslugreinar eða þau fög, sem kennarar guðfræðideildarinnar þurfa að fást við. Ég er fávís um þá hluti, ég játa það alveg eins og það er. Ég ætla mér ekki að leggja neinn dóm á þá hluti. En mér finnst út af fyrir sig ákaflega óviðkunnanlegt, að upp í sjálft lagafrv. og l., ef frv. verður samþ., skuli vera tekið nafn ákveðins manns. Mér finnst það form ákaflega óviðkunnanlegt, að það sé tekið fram í l. sjálfum, að ákveðnum manni skuli veita ákveðið embætti. Og ég geri ráð fyrir, að slíkt sé mjög óvenjuleg ráðstöfun. Mér fyrir mitt leyti er t.d. ekki kunnugt um, að þetta eigi sér fordæmi. Mér er ekki kunnugt um það, að hér hafi áður verið stofnað embætti og það beinlínis verið tekið fram í l., að í það skyldi skipast ákveðinn maður. Og ég verð að telja, að það gæti jafnvel verið hættulegt fordæmi, ef farið væri út á þá braut. Því að að sjálfsögðu mætti þá telja víst, ef þessu er slegið föstu, að viss maður fái embættið, að þá gætu einnig fleiri á eftir komið og í sambandi við lagasetningu yrði þess krafizt um fleiri stöður, að ákveðnir menn yrðu skipaðir í þær. Mér finnst það líka talsvert óviðeigandi gagnvart hæstv. ríkisstj. að leggja fyrir hana að skipa ákveðinn mann í ákveðið embætti. Ég vænti, að hæstv. ráðh. gefi yfirlýsingu um, hvern hann muni skipa í embættið, ef það verður veitt. Og ef svo kynni að fara, að hæstv. ráðh. mundi vilja lýsa yfir, að í þetta embætti yrði skipaður þessi maður, þá vil ég mega vænta þess, að þeir, sem að þessu frv. standa, gætu fallizt á mína brtt. og það fyrst og fremst vegna þess fordæmis, sem í þessu liggur. Ég fæ ekki betur séð en þeir, sem hafa áhuga fyrir þessu máli, séu alveg jafnvel settir, þó að þetta verði fellt úr frv., ef svo kynni að fara, að hæstv. ráðh. gæfi um þetta yfirlýsingu. En með því að fara þá leið, sem við hv. 7. landsk. höfum lagt til í okkar brtt., þá er a.m.k. fyrir því séð, að ekki sé skapað fordæmi, sem ég tel í alla staði óviðeigandi.



Herra forseti - Í viðbót við það, sem ég sagði við fyrri umr. viðvíkjandi brtt. hv. 4. landsk., vil ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp kafla úr 6. gr. læknisskipunarl. frá 1933, sem ég drap á í fyrri ræðu minni: „Nú hefur sveitar- (bæjar- eða sýslu-) stjórn eða stjórnir innan læknishéraðs samþykkt að stofna eða starfrækja fyrir læknishéraðið sjúkrahús, sjúkraskýli eða læknisbústað, eða að taka þátt í stofnun eða starfrækslu sjúkrahúss eða sjúkraskýlis með sveitarfélögum annars héraðs eða héraða, einstökum mönnum eða félögum, en samþykki annarra sveitarstjórna innan læknishéraðsins ekki náðst, og getur þá ráðherra gert samþykktina skuldbindandi fyrir öll sveitarfélög læknishéraðsins, ef meiri hluti héraðsbúa er innan þeirra sveitarfélaga, sem að samþykktinni standa.“ M.ö.o. þó að brtt. verði samþ., þá stæði eftir sú heimild, að sveitarfélög innan læknishéraðs Akureyrar gætu, ef landlæknir mundi fallast á það, krafizt þess að vera með. Ég vil með tilvísun til þessa beina því til hv. 4. landsk., hvort hann vilji ekki taka till. aftur til 3. umr. Að öðru leyti hef ég ekki meira við það að bæta, sem ég sagði áður um till. Það er rétt, sem tillögumaður sagði, að því er kostnaðarhliðina snertir, að málið liggur þannig fyrir, ef sýslurnar, t.d. Eyjafjarðarsýsla, væru ekki með í byggingu sjúkraskýlis, þá kæmi að ríkissjóði að greiða halla, sem kynni að verða fyrir sjúkrahúsvist manna úr Eyjafjarðarsýslu, sem þá myndu teljast utanhéraðsmenn. Ríkissjóður tekur þá að sér að greiða halla, sem ella mundi falla í hlut hlutaðeigandi sýslufélags, og þannig er hægt að komast hjá því að byggja sjúkrahús. Og þess vegna lít ég svo á, að þegar sýslur hafa klifið þrítugan hamarinn til þess að koma sér upp sjúkrahúsi, hafi Eyjafjarðasýsla komið sér hjá þessu. Hv. þm. S.–Þ. flutti alllanga tölu. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það, sem hann sagði, að mestu vegna þess, að því er sjálfsvarað. Hv. þm. spurði nokkuð oft, hvernig þeir herrar hugsuðu sér að leysa þetta vandamál, hvernig þeir hugsuðu sér að sjá fyrir sjúkravist öllu því fólki, sem nú verður sjúkratryggt. Þar til er því að svara, að þau sjúkrahús, sem hafa starfað til þessa, halda áfram að starfa, þó að sjúkratryggingin komi. Munurinn er sá, að tryggingin greiðir kostnaðinn í staðinn fyrir það, að einstaklingar og sveitarfélögin hafa greitt hann hingað til. Því er ekki að neita, að sums staðar stendur svo á að hörgull er á sjúkraplássi, og það er ekki ólíklegt, að við sjúkratryggingarnar verði leitað meira eftir rúmi á sjúkrahúsum heldur en áður var, meðan einstaklingarnir borguðu sjálfir, þó að það verði að sjálfsögðu að mestu leyti undir læknunum komið, hvernig það verður í þessu efni. Í sambandi við það, sem hv. þm. benti á sem lausn þessa máls, að ríkið byggi fjórðungssjúkrahús, er það hugmynd, sem ég get hugsað mér, að eigi eftir að koma til framkvæmda, þó að ég geti ekki hugsað mér, að ráðlegt sé að gera það nú. Ég held, að skortur á sjúkrahúsum verði fljótast leystur í bili með því, að um það sé samvinna milli ríkisstj. og hlutaðeigandi héraða. Og með hverjum hætti slík samvinna eigi að vera, er slegið föstu með þessu frv., sem hér liggur fyrir. Hingað til hefur það verið svo, að engin lagaákvæði hafa verið um það, hver styrkurinn sjálfur væri, sem reiknaður er til sjúkrahúsa. Venja hefur verið að greiða 1/3 af stofnkostnaði, en nokkuð hærra þar, sem um sjúkraskýli eða læknisbústað hefur verið að ræða. Nú er gert ráð fyrir, að þessi hlutföll verði bundin með l., þannig að almenn sjúkrahús fái alltaf tryggða 2/5 af stofnkostnaði úr ríkissjóði. En á þeim stöðum. sem mest mæðir á, leggur ríkissjóður fram 60% eða 3/5. Ég er ekki í vafa um það, að þetta verður til þess að létta undir það, að héruðin sjái sér fært að ráðast í slíkar byggingar frekar nú en áður, ekki sízt, þegar ríkissjóður greiðir rekstrarstyrk. sem nemur 100 kr. á rúm á ári, án tillits til þess, hver notar leguplássið. Fyrir þau sjúkrahús, sem verulega eru sótt af utanhéraðsmönnum, er tryggt til viðbótar, að halli, sem kann að verða á kostnaði við þessa menn, verði greiddur úr ríkissjóði. Með þessari lagasetningu er verið að setja ákveðnar reglur um það, hvernig samvinna héraða og ríkissjóðs á að vera í þessu máli, til þess að héruðin viti, að hverju þau eru að ganga. Það er auðvelt að segja, að eina lausnin sé, að ríkissjóður reisi sjúkrahús á Akureyri, Austfjörðum og Ísafirði og sjái um rekstur þessara sjúkrahúsa. En ríkissjóður hefur í fleiri horn að lita en til þessara staða. Og ég hygg, að það mundi draga meir á langinn framkvæmdir í þessu efni, ef hlutaðeigandi héruð vörpuðu öllum áhyggjum upp á ríkissjóð og aðhefðust ekkert sjálf í þessu efni. Ég vil benda á það, að það yrði ekki svo lítill léttir fyrir Reykjavík. ef hún þyrfti ekki að hugsa um að byggja spítala. Það er verið að byggja fæðingarstofnun í sambandi við Landsspítalann, og mér finnst sennilegt, að áframhald verði á þeirri samvinnu í þeim málum. Hv. þm. orðaði það svo eitt sinn, að ef þetta frv. yrði samþ., þá væri níðzt á Akureyri. Hvað þá um hina staðina, t.d. Ísafjörð, sem hefur byggt stærsta sjúkrahús utan Reykjavíkur og fékk 1/3 úr ríkissjóði? Hvað, ef Akureyri sætti sömu kjörum og önnur sjúkrahús og fengi 1/3 og enga tryggingu fyrir rekstri? Hér er boðið 3/5 eða 60% og trygging sett fyrir rekstri. Það er skiljanlegt, að það væri auðveldara fyrir Akureyri, ef sjúkrahús væri byggt og síðan afhent þeim. Ég er ekki í vafa um það, að með samvinnu héraða og ríkissjóðs í þessu efni verður fyrr bætt úr þessum vandræðum heldur en ef ríkissjóður ætti einn að sjá um þetta.



Herra forseti. - Ég gat þess við fyrri hl. þessarar umr., að bæjarstjórn Akureyrar mundi vera því mjög mótfallin, að ákvæði það, sem heimilar ráðh. að skylda sveitarfélög til þess að standa saman að sjúkrahúsi, stæði í frv. Síðan hefur borizt skeyti frá bæjarstjórn Akureyrar varðandi þessi sjúkrahúsmál. En í þessu skeyti er staðfest þessi afstaða bæjarstjórnar, sem ég hélt fram, og skal ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp þetta skeyti. Það hljóðar svo: „Bæjarstjórn hefur á fundi sínum í dag samþ. einu hljóði eftirfarandi: Bæjarstjórn beinir þeirri eindregnu ósk til hins háa Alþ., að það samþykki frumvarp Sig. E. Hlíðar um ríkisspítala á Akureyri eða til vara þáltill. Jónasar Jónssonar um, að ríkið greiði 3/4 hluta byggingarkostnaðar sjúkrahússins. Fáist hvorugu þessu framgengt, að þá verði samþ. frv. það um skipun sjúkrahúsamála, sem liggur fyrir.“ Það er sagt, að afstaða bæjarstj. Akureyrar sé þannig að hún óski frekar eftir því að samþ. verði frv. það, sem hv. þm. Ak. flytur hér í þinginu. og þar næst, ef það ekki fæst, að samþ. verði þáltill. hv. þm. S.-Þ. um það að Akureyri fái þá sérstöðu að fá greidda 3/4 stofnkostnaðar við byggingu sjúkrahúss þar, og fáist það ekki heldur, að þá verði samþ. frv. það, sem nú liggur hér fyrir. Leggur bæjarstj. Akureyrar áherzlu á það, að numið verði úr l. það ákvæði, sem brtt. mín fer fram á, að numið verði burt. Ég vildi aðeins, að þetta kæmi hér fram til sönnunar því. að ég hafi farið með rétt mál, þegar ég hélt því fram, að afstaða bæjarstj. væri þessi varðandi það atriði, sem brtt. mín fjallar um. Hv. 3. landsk. hefur bæði nú og eins fyrr í ræðum sínum hér talið, að þessi brtt. mín mundi í framkvæmd rekast á ákvæði 6. gr. sjúkrahúsal. frá 1933, og vildi í tilefni af því óska eftir, að ég tæki till. aftur til 3. umr., til þess að n. gæti athugað það frekar. Ég hef ekkert á móti því að taka till. aftur til 3. umr., ef hægt væri að athuga þetta nánar. En mér sýnist persónulega, að það mundi ekki verða árekstur milli ákvæðisins í brtt. minni og ákvæðisins í 6. gr. l. eins og nú er. Varðandi viðskipti t.d. Akureyrar og þess hluta Eyjafjarðarsýslu, sem er í sama læknishéraði, þá skilst mér, að þar gæti verið um tvenns konar fyrirbæri að ræða á grundvelli 6. gr. l. Annars vegar er það Akureyri. sem ætlar að reisa sjúkrahús, er verða mundi notað einnig af þeim hluta Eyjafjarðarsýslu. sem er í sama læknishéraði, og Akureyri óskaði eftir því, að Eyjafjarðarsýsla tæki þátt í kostnaðinum við að reisa og reka sjúkrahúsið. en Eyjafjarðarsýsla vildi það ekki. Samkvæmt 6. gr. l. væri ráðh. heimilt að skylda Eyjafjarðarsýslu til þátttöku í þeim kostnaði með Akureyri. Nú liggur það fyrir samkv. skeytinu, að bæjarstj. Akureyrar óskar síður en svo eftir þessu, þannig að frá þessari hlið mundi verða árekstur vegna þessa ákvæðis. Hins vegar er hægt að hugsa sér. að sýslan mundi óska eftir því að verða þátttakandi í byggingu og rekstri sjúkrahússins, sem Akureyri ætlaði að reisa, og þó að Akureyri vildi það ekki, hefði ráðh., samkvæmt 6. gr. l., heimild til þess að skylda Akureyri til þess að verða við óskum frá Eyjafjarðarsýslu um að byggja og reka sjúkrahúsið sameiginlega. En við því er sá varnagli í niðurlagi þeirrar málsgr., sem um þetta fjallar, að til þess þyrfti meiri hl. héraðsbúa að vera innan þess sveitarfélags, sem að samþykktinni stæði. En nú er það staðreynd, að í þeim hluta Eyjafjarðarsýslu, sem er í sama læknishéraði og Akureyri, er ekki eins mikill fólksfjöldi og á Akureyri. Þannig yrðu ekki heldur fyrir hendi þau skilyrði, sem gr. setur, til þess að á þeim grundvelli yrði hægt að skylda Akureyri til þess að hafa Eyjafjarðarsýslu í þessu. gegn vilja Akureyrarkaupstaðar. Ég held því, að í framkvæmdinni mundi ekki verða árekstur þarna á milli hvað snertir viðskipti þessara aðila, sem ég hef borið fram brtt. vegna. En hins vegar hef ég ekkert á móti því, eins og ég gat um, að taka till. aftur til 3 umr., til þess að það megi athuga þetta nánar, því að það er ekki ætlun mín að koma af stað neinum vandræðum, heldur þvert á móti að koma ákvæðinu þannig, að ekki þurfi að verða árekstur milli þessara aðila, sem kynni að verða til þess að tefja þessar framkvæmdir, því að það er orðin þörf á því að bæta úr skorti sjúkrahúss fyrir Akureyri og nærliggjandi sveitir.



Ég vil aðeins víkja fáum orðum að ræðu hv. 3. landsk. Hann telur, að það sé í sjálfu sér ekki neitt níðzt á Akureyrarkaupstað, þó að hann hafi fyrstur af öllum héruðum landsins reist stóran spítala og rekið hann lengi styrklaust og nú með styrk eins og gerist og þannig verið brautryðjandi um okkar spítalamál. Það, sem nú á að rétta að Akureyri, er löggjöf, þar sem ekki má nefna nafn Akureyrar, og það á að vera samstarf um stofnun og rekstur sjúkrahússins. Ég sé ekki beinlínis, hvaða ástæður geta legið til þess, að ekki megi nefna Akureyri í sambandi við fjórðungsspítala. Ég get ekki betur séð en hér sé verið að leika sér að því að láta líta svo út sem Akureyri eigi ekki að koma til greina, - það eigi að eyðileggja spítalamálið þar, þrátt fyrir stórkostleg samskot viðvíkjandi þessum stóra spítala. Þá kem ég að rekstrinum. Þar er ég samdóma hv. 4. landsk. og hans till. og eins því, sem bæjarstj. Akureyrar hefur símað, það er ekki hægt að hafa samfélag um þetta, og ég vil heyra hv. 3. landsk., frsm. n., skýra frá því, hvernig hann heldur, að stjórn Landsspítalans færi að, ef Reykjavík. Gullbringu- og Kjósarsýsla, Borgarfjarðarsýsla og Árnessýsla, þessi læknishéruð öll, ættu að vera saman um rekstur þess spítala. Það, sem farið er fram á um Akureyri, er alveg það sama og þetta væri gert, en þessi héruð nota Landsspítalann sem fjórðungsspítala af eðlilegum ástæðum. En það var ekki aðeins það, að ekki væri hægt að fá þetta samstarf héraðanna, þegar Landsspítalinn var reistur, heldur lagði Reykjavík ekkert fram og hefur ekki fengizt til þess að leggja neitt til þess. Þess vegna er það, að það er bæði hér á Suðurlandi og annars staðar þrautreynt. að ekki er hægt að fá þessa samvinnu. Ég hefði gaman af því, þar sem hv. 3. landsk. er gamall þm. fyrir Austurland, að hann segði okkur, hvernig ætti að ljúka við læknisbústaðinn á Egilsstöðum. En þar er gert ráð fyrir tveim læknum og sjúkrahúsi með 8 rúmum, en það er mjög dýrt að byggja, og ég held, að það mundi ekkert veita af því húsnæði, sem hv. þm. Barð. hefur minnzt á, og hefur hann þó sennilega miðað við öllu minni héruð en það. En ég sé ekki, að það sé mögulegt að leysa þetta mál á skynsamlegan hátt fyrir Austfirði nema með því að gera ráð fyrir, að þessi spítali verði reistur. En þetta stóra hérað, Fljótsdalshérað, á illa aðstöðu með lækni, en læknisvöntuninni mætti fullnægja á skynsamlegan hátt með litlum spítala, sem mætti stækka. Hitt er ókleift, að héraðið rísi undir þeim skilyrðum, sem hér er gert ráð fyrir. Þá furðar mig á því, hvað hv. heilbr.- og félmn. meinar með því að setja l., sem eru óframkvæmanleg, þegar verið er að setja þau, hvað þá síðar. En það, sem ber mest á milli mín og hv. frsm. heilbr.- og félmn., er það almenna viðhorf til heilbrigðismálanna í landinu. Það er enginn vafi á því, að þegar Landsspítalinn kom, var það mikil umbót frá því, sem áður var, og til hans hefur verið leitað af ýmsum góðum læknum til fyrirmyndar um ráðdeild í rekstri. En Landsspítalinn var reistur fyrir forgöngu kvenna í Reykjavík og síðan fyrir forgöngu þingsins, en ekki fyrir forgöngu Háskólans. og læknar eru þýðingarlausir fyrir þetta mál og hafa sumir frekar spillt fyrir því, því að þeir héldu, að það drægi frá sínum „praxis“ að byggja spítala. Það eru þess háttar menn, sem standa að þessu frv. nú. Þetta eru álíka viðbárur eins og þegar verið var að spilla fyrir Landsspítalanum. Svo kom góður spítali fyrir Reykjavík og fyrir landið vestanvert, og það var betri aðstaða fyrir þá sjúku, af því að þjóðfélagið lét byggja þarna góðan spítala. En aftur á móti er hvorki plássins vegna né staðhátta auðvelt fyrir sjúklinga af Austur- og Norðurlandi að koma hingað, og þess vegna miða fjórðungsspítalarnir að því, að til verði einn góður spítali fyrir hvern landsfjórðung. Þetta miðar að því að gera alls staðar ólíft nema við Faxaflóa. Það á hvorki að leggja rafmagn né vegi nema þar. Þetta allt er einn þáttur þeirrar landauðnarstarfsemi, sem nú er haldið uppi. En ég held, að háttv. 3. landsk. ætti að endurskoða hug sinn og athuga, hvort þetta muni vilji þjóðarinnar. Hann vill, að á Akureyri sé byggður spítali fyrir 25 sjúklinga, enda þótt Akureyringar séu því mótfallnir á þann hátt, sem hér er lagt til.



Ég átti satt að segja ekki von á þessum miklu umr. um svo ómerkilegt mál.

Alveg rétt; ómerkilegt mál!

Já, það má segja, fremur ómerkilegt mál. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. Barð. sagði um sjúkraskýli í fámennum læknishéruðum, vil ég segja það, að mér er auðvitað ekki kunnugt álit n. hér um, en ég býst við, að hún sé þessu andvig sökum þess, að þá félli niður ákvæðið um 2/5. Þá spurði hv. þm. Barð., hvort ákvæði frv. væru nægilega skýr. Það er ekki á valdi n. að kveða skýrara á hér um, það heyrir að sjálfsögðu undir heilbrigðisstjórnina. Um rekstur sjúkrahúsanna er það að segja, að ríkið styður þau án tillits til þess, hversu þau bera sig. Enn fremur spurði þm. Barð. um, hversu yrði háttað með útlendinga. Ég hygg, að þeir verði látnir sæta sömu kjörum og utanhéraðsmenn, en væri um halla eða vanskil að ræða, mundi ríkissjóður bera þann halla. Annars mun það vera venja, að hafður sé hærri taxti fyrir útlendinga en aðra, enda mun það hafa verið svo t.d. í Vestmannaeyjum og Seyðisfirði, að fremur mun hafa verið gróði að útlendingum. Ég skal bera þessi atriði fram í n. Það, sem ég hef hér sagt. er einungis mín skoðun. Hv. þm. S.-Þ. var ekki eins ákveðinn sem fyrr í, að verið væri að níðast á Akureyringum með frv.

Ég rökstuddi það að nýju.

Það var þá einkennilegur rökstuðningur og fær ekki stuðning frá Akureyringum sjálfum. Því að hér liggur fyrir skeyti, þar sem þeir óska eftir, að frv. nái fram að ganga, ef úr því er fellt ákvæði landlæknis, um, að nálæg héruð verði í félagi, og er það eðlilegt. Ég sagði hér í ræðu um daginn, að margt mælti með því, að sjúkrahús séu rekin af ríkissjóði, en sem stendur kallar svo margt að í heilbrigðismálunum, að hann getur ekki ráðizt í að byggja spítala á Akureyri. Það verður hér sem oftar heppilegra, að ríkissjóður og héruðin taki höndum saman. Viðvíkjandi læknisbústaðnum á Fljótsdalshéraði, þá er sú leið til, sem háttv. þm. S.-Þ. þekkir mjög vel, já, mjög vel, að fá frávik frá l. um það tilfelli. Ég veit ekki betur en mörg læknishéruð standi saman, eins og er, að rekstri sjúkrahúsa og skóla. En ef annar aðilinn tekur nauðugur upp slíka samvinnu, þá getur sambúðin orðið erfið. Og í þessu tilfelli getur orðið um það að ræða samkvæmt upplýsingum hv. 4. landsk. Háttv. þm. S.-Þ. kveður legudaga Reykvíkinga á Akureyri vera um 1500. Þetta er sjálfsagt rétt. En ef til vill er það af því, að þar er sá maður, sem færastur er hér á landi í aðgerðum á berklasjúklingum. Þó hygg ég, að legudagar Akureyringa í Reykjavík séu ekki færri. Fólk er nokkuð á ferð og flugi í þessum erindum, og þýðir ekki um það að sakast. Ég sé ekki ástæðu til að víkja frá frv. í þessum atriðum, en till. háttv. 4. landsk. skal verða athuguð af nefndinni.



Herra forseti. - Ég get ekki látið þetta mál fara svo úr hv. d. að benda ekki á nokkur atriði, sem ég vænti, að heilbr.- og félmn. athugi. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að 2/5 kostnaðar verði greiddir úr ríkissjóði fyrir sjúkrahús og sjúkraskýli og læknisbústaði. Ég tel það nauðsynlegt að hafa heimild í l., þar sem stj. væri heimilað að fara hærra en þetta, ef um væri að ræða sjúkraskýli eða læknisbústaði. Það hefur oft verið minnzt á þetta, og ég tel, að það sé útilokað, að læknishéruð, sem hafa 3–5 hundruð íbúa, geti staðið undir þeim kostnaði, sem það hefði í för með sér að reisa læknisbústaði og sjúkraskýli, þegar um er að ræða, að á bak við það standa fátækir hreppar og sveitir, sem eiga erfitt með að standa undir nauðsynlegustu gjöldum við rekstur sveitarsjóðs. Ég tel því nauðsynlegt, að það sé sett hér inn, að ríkisstj. sé heimilt, þegar svo stendur á, að greiða jafnvel allan kostnað við að reisa læknisbústaði og sjúkraskýli fyrir fátæk og fámenn héruð í landinu. Það er engan veginn hægt að leysa þessi vandræði í læknamálunum í þessum héruðum nema með því aðeins, að meiri hjálp komi frá því opinbera. Ég skal benda á hérað eins og t.d. Flateyjarhérað nú, sem ekki hefur getað fengið lækni, vegna þess að þar er enginn læknisbústaður. Allar tekjur hreppsins eru 15 þús. kr., og er þá gengið eins langt ofan í vasa þessara manna sem hægt er, og þeir treysta sér ekki til að standa undir meiru. Það sér því hver maður, hvað slík sveitarfélög muni geta látið af mörkum til þess að bera uppi kostnað við byggingu læknisbústaðar. Svipað hygg ég að megi segja um önnur afskekkt læknishéruð annars staðar á landinu, t.d. í Borgarfirði eystra. En um það má fá fyllri upplýsingar hjá landlækni, hvort þessi héruð muni geta komið sér upp læknisbústöðum eins og gert er ráð fyrir í þessum lögum. Þá er annað atriði, sem ekki kemur þessu máli við, en mér finnst þurfa athugunar við, en það er, að gengið sé nokkuð nánar frá ákvæðunum í l. heldur en hér er gert ráð fyrir í 1. gr. Mér finnst t.d., þar sem sagt er hér: „Ef í hlut eiga sjúkrahús, er ráðherra viðurkennir sem fjórðungssjúkrahús, eitt á Vestfjörðum, annað á Norðurlandi og hið þriðja á Austurlandi, greiðir ríkissjóður allt að þrem fimmtu byggingarkostnaðar“ o.s.frv., að þarna þurfi að vera nánar tekið til, hvað þetta skuli vera víðtækt, hvort aukningin skuli ná til þeirra staða eða héraða, sem t.d. hafa sjálf komið sér upp sjúkraskýli eða læknisbústað. Hugsanlegt væri, að fjórðungssvæðin hefðu komið sér upp læknisbústað eða sjúkraskýli á eigin kostnað og geti ekki eða vilji ekki taka þátt í þessu, sem hér um ræðir. Í þessu sambandi vil ég benda á Vestfirði. Þar hefur Ísafjörður komið sér upp spítala. Nú er verið að reisa sjúkrahús á Önundarfirði, og ríkissjóður leggur þar til 1/3 kostnaðar, en ekki helming. En þarna er reist sjúkrahús fyrir stórkostlegt framlag einstaklinga og útgerðarfélaga vegna óhjákvæmilegrar þarfar fyrir sjúkrahús þar fyrir sjómenn, sem þar koma til að fá læknishjálp. Á Patreksfirði hefur verið reist stórt og veglegt sjúkrahús, sumpart vegna héraðsins og sumpart vegna þess, að þar þarf oft að taka á móti sjómönnum, sem þar koma inn og þurfa að leggjast á spítala. Þessir staðir hafa rekið sjúkrahúsin á sinn kostnað og með styrk frá þinginu allt síðan fyrir aldamót og ætla ekki að leggja það niður og mundu ekki leggja það niður, þótt ákveðið yrði að reisa fjórðungsspítala fyrir Vesturland með einhverjum sérstökum hlunnindum, og ég get ímyndað mér, að það sama sé að segja um Austurland. En ég vil benda á það, að það væri heppilegra að takmarka nánar, yfir hvað stórt svæði þetta skuli ná. Þá er talað um í 3. málsgr., að ríkissjóður greiði fjórðungssjúkrahúsunum árlega eftir á rekstrarstyrk, er nemi 100 kr. á sjúkrarúm, auk viðurkenndrar verðlagsuppbótar á hverjum tíma, og að auki allt að þeirri fjárhæð, er nemi þeim halla, sem sjúkrahús bíður af viðskiptum við innlenda sjúklinga o.s.frv. Mér finnst ekki koma skýrt fram, hvort eigi að greiða þetta, þó að sjúkrahúsin þurfi þess ekki með. Ég geri ráð fyrir, að það sé gengið út frá því, að þess þurfi alltaf með, og hér er gengið út frá því. að þetta verði fastur styrkur til allra sjúkrahúsa, og finnst mér því ekki óeðlilegt, að sett væru ákvæði um það, hvaða eftirlit ríkissjóður hefði með rekstri þessara sjúkrahúsa. Þá er síðasta málsgr.: „Ráðherra er heimilt að greiða öðrum sjúkrahúsum sveitar- (bæjar- og sýslu-) félaga en fjórðungssjúkrahúsum samsvarandi rekstrarstyrk vegna halla af viðskiptum við utansveitarsjúklinga, enda nemi þau viðskipti verulegum hluta af heildarviðskiptum sjúkrahússins.“ Þar finnst mér ekki koma nægilega skýrt fram, hvort greiða eigi af útlendingum. Í fyrri gr., 3. málsgr., er gert ráð fyrir, að fjórðungsspítalarnir fái ekki styrk nema fyrir innlenda sjúklinga, en síðustu málsgr. mætti skilja svo, að spítalarnir ættu kröfu af utansveitarsjúklingum, hvort sem þeir eru innlendir eða útlendir menn. Ég geri ráð fyrir, að það sé ekki hugsað þannig frá n. en það ætti að vera orðað þannig, að ekki væri um það að villast. Að síðustu vil ég benda á það, að mér finnst ekki sjálfsagt að ganga út frá því, að sjúkrahúsin séu alltaf rekin með halla. Reynslan hefur sýnt með Landakot, að það er hægt að reka sjúkrahús, án þess að það þurfi styrk til þess að standa undir rekstrinum. Það má nefna Sólheima; það sjúkrahús hefur ekki þurft sérstakan styrk, en það má ekki bera það saman við Landsspítalann, sem hefur annað hlutverk, það er kennsluhlutverk, og þarf hann því meiri styrk en almenn sjúkrahús. Hins vegar er þetta ekki svo mikil upphæð, að það þurfi að gera veður út af því. En ég vil leggja sérstaka áherzlu á það, hvort n. sér sér ekki fært að gera þá breyt. á 1. gr., að heimilt sé að veita 100 % styrk til þess að byggja læknisbústaði og sjúkraskýli á erfiðum stöðum, ef það að áliti landlæknis og heilbrigðisstj. þykir ekki fært að hafa viðunandi læknisþjónustu nema fara inn á þá braut. Ég hygg, að þetta mál verði aldrei leyst fyrir sum læknishéruð, nema ríkið byggi læknisbústaðina og leggi fram allt, sem til þeirra þarf, svo að læknirinn gæti gengið að öllu, sem hann þyrfti, án þess að baka sér kostnað. Með því væri hægt að tryggja þessum læknislausu héruðum lækni. Það þarf að hugsa um þessi mál, þegar gengið er frá breyt. á l. Að síðustu vildi ég biðja hv. frsm. að láta mig vita nægilega snemma, hvort hann sér sér fært að koma með slíka brtt., - annars mun ég bera fram brtt. við þessa gr. frv.



Herra forseti. - Frv. þetta á þskj. 671 er um að veita prófessor Sigurði Nordal lausn frá embætti með fullum launum og öllum þeim réttindum og skyldum, er embættinu fylgja. Um þetta held ég ekki geti orðið neinn ágreiningur. Verðleikar Sigurðar Nordals eru þjóðkunnir. Jafnframt því að hafa stundað kennslu í norrænu við Háskólann um 25 ára skeið, er hann afkastamikill vísindamaður og rithöfundur og hefur nú með höndum samningu mikilla ritverka um íslenzkar bókmenntir og menningu. Frv. þetta miðar að því að gefa honum tækifæri til að helga þessu starfi krafta sína óskipta. Frv. er komið frá hv. Nd., flutt af hv. þm. þeirrar d. og afgreitt frá d. með shlj. atkv. Menntmn. þessarar hv. d. hefur athugað frv. og er sammála um að leggja til, að það verði samþ. óbreytt. Sé ég svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum.