Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill í upphafi þingfundar óska alþingismönnum, starfsmönnum Alþingis og landsmönnum öllum gleðilegs sumars. Atkvæðagreiðsla mun fara fram í upphafi síðari þingfundar í dag.

Borist hefur bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 824, um aðlögun að Evrópusambandinu, frá Guðbjarti Hannessyni. Einnig hefur borist bréf frá utanríkisráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 767, um laun og hlunnindi vegna aðildarviðræðna við Evrópusambandið, frá Vigdísi Hauksdóttur. Jafnframt hafa borist níu bréf frá innanríkisráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 587, um nauðungarsölur á fasteignum, frá Árna Páli Árnasyni; á þskj. 590, um flugfargjöld innan lands, frá Silju Dögg Gunnarsdóttur; á þskj. 617, um skattlagningu á innanlandsflugi, frá Haraldi Benediktssyni; á þskj. 893, um framkvæmd á úrskurðum kjararáðs vegna laga nr. 87/2009, frá Vilhjálmi Bjarnasyni; á þskj. 762, um úttekt á netöryggi almennings, frá Birni Leví Gunnarssyni; á þskj. 781, um starfsemi Landhelgisgæslunnar og sjúkraflug, frá Silju Dögg Gunnarsdóttur; á þskj. 774, um aðlögun að Evrópusambandinu, frá Guðbjarti Hannessyni; á þskj. 818, um ökunám, frá Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur; og á þskj. 817, um Hvalfjarðargöng, frá Elsu Láru Arnardóttur.

Með bréfi, dags. 15. apríl sl., hefur forseti óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um eftirfarandi þrjár skýrslur frá Ríkisendurskoðun: skýrslu um Lækningaminjasafn Íslands, skýrslu um átaksverkefni um tannlækningar fyrir börn tekjulágra forráðamanna og skýrslu um Sjúkrahúsið á Akureyri.

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil beina máli mínu til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Nú hefur verið dreift hér á Alþingi frumvarpi um breytingar á lögum um veiðigjöld. Af því má ráða að í kjölfar þeirra misráðnu breytinga sem gerðar voru hér í sumar og fólu í sér lækkun veiðigjaldsins þá sé áfram hægt að búast við því að veiðigjaldið lækki á þessu ári og næsta, um milljarð á þessu ári og 1,8 á næsta ári. Að hluta til endurspeglar þessi lækkun lækkandi afurðaverð fyrir einstakar greinar sjávarútvegsins en það er líka ljóst, af því frumvarpi sem nú er lagt fram, að nú erum við að fá í hendur betri tæki til þess að leggja veiðigjöld á þannig að þau endurspegli afkomu í veiðum á einstökum tegundum. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann hyggist bregðast við þessum staðreyndum því að þetta hefur áhrif á ríkisfjármálaáætlun eins og ráða má af umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins með frumvarpinu. Er í fyrsta lagi ekki ráð að leggja gjald á nýjar tegundir, upphafsgjald í makríl, að leggja gjald á veiðar á tegundum sem ekki hafa áður verið hluti af hlutdeildarkerfinu en koma nú nýjar inn? Fyrir því eru rík efnisleg rök að gera það og þannig gæti verið hægt að fá tekjur sem gætu brúað þetta bil og jafnvel gert betur en það. Og er ekki ástæða til þess að hugsa upp á nýtt þá stefnumörkun sem ríkisstjórnin hófst handa um, að lækka veiðigjöldin á þá sem best geta staðið undir þeim, í ljósi þeirrar nýju aðferðafræði sem nú er lagt upp með? Nú er verið að gefa okkur tækifæri til að leggja gjöldin á þannig að þau endurspegli betur afkomu í einstaka veiðiflokkum. Er þá ekki ástæða til að hugsa upp á nýtt hvernig við leggjum gjöldin á að öðru leyti?

Herra forseti. Það er að koma betur og betur í ljós, nú þegar við förum að nýju yfir álagningu veiðigjalda og höfum þróað betri tæki til að dreifa því í einhverju samræmi við það hvernig afkoman er í einstökum tegundum, hversu langt úti á túni fyrrverandi ríkisstjórn var í álagningu gjaldsins á síðasta kjörtímabili, algerlega úti á túni. Það var boðað að á árunum 2013, 2014, 2015 og 2016 mundu gjöldin liggja á bilinu 18–20 milljarðar. Nú er öllum ljóst að gjaldið eins og það var í fyrra mundi ekki geta gilt á næsta fiskveiðiári án þess að það hefði í för með sér verulega auknar byrðar.

Aumingja útgerðin.

- Aumingja útgerðin, heyrist hér kallað úr þingsal. Staðreyndin er sú að útgerðin er eina starfsemin í landinu sem greiðir þetta sérstaka gjald. Því ber að fagna að við séum nú í fyrsta sinn komin með tæki til að dreifa álagningu gjaldsins í einhverju samræmi við afkomuna hjá útgerðinni sjálfri, sem sagt eftir tegundum. Ég hef í sjálfu sér ekki stórkostlegar áhyggjur af því tekjutapi sem verður vegna verri afkomu útgerðarinnar strax á næsta ári. Höfum í huga að 1–2 milljarðar eru langt innan við 1% af tekjum ríkisins. Þó er slæmt fyrir þjóðarbúið í heild sinni þegar afkoman í greininni er að versna. Við þurfum þá að horfa til annarra greina og annarra þátta til að vinna upp tekjutapið. En aðalatriðið er að við erum að þróa kerfið betur með þessu nýja fyrirkomulagi þannig að gjaldið, 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hæstv. ráðherra, það er mjög mikilvægt að fá tæki til að leggja gjaldið á með eins góðum hætti og mögulegt er. Við í Samfylkingunni viljum reyndar að það sé lagt á í frjálsum viðskiptum á markaði - það er besta leiðin - þannig að verðlagningin á veiðiheimildunum ráði gjaldinu sem útgerðin greiðir á hverjum tíma. Þá er tryggt að þjóðin deili kjörum með sjávarútveginum og kannski skynsamlegra að fara markaðsleiðina að þessu leyti frekar en leið stjórnvaldsákvarðana. Hitt er rétt að muna að árið 2012 var mesta árangursár í sjávarútvegi í íslenskri sögu þrátt fyrir aðgerðir síðustu ríkisstjórnar. Rétt er að hafa í huga - áður en menn fara að endurskrifa söguna, til að réttlæta lækkun á auðlindagjöldum, sem auðvitað er eðlilegt að grein greiði sem hefur ókeypis aðgang að auðlindum - að full efnisleg rök voru fyrir álagningu þessara gjalda. En eftir stendur núna: 

Herra forseti. Spurningin, sem stendur eiginlega upp á hv. þingmann að svara, er sú hvers vegna fyrri ríkisstjórn lagði ekki þetta gjald á úthlutun makrílsins. Hún lét það tækifæri fram hjá sér sigla þegar makríl var úthlutað til útgerðarinnar án gjaldtöku. Því verður hv. þingmaður að svara, sem studdi þá ríkisstjórn, hvers vegna það var ekki gert á þeim tíma. Það hefur ekki verið á stefnuskrá þessarar ríkisstjórnar að hefja slíka gjaldtöku. Hins vegar hefur okkur verið þeim mun meira í mun að það gjald sem ríkið tekur til sín vegna aflaheimilda sé í einhverjum tengslum við afkomuna í viðkomandi veiðum. Hér er nefnt að árið 2012 hefði verið sérstaklega gjöfult fyrir útgerðina. En höfum þá í huga að gjaldið eins og það var áður lagt á var í engum tengslum við það hvernig afkoman var hverju sinni. Það var bara krónutala á hvert þorskígildi og þannig hefði gjaldið verið óbreytt 2013 miðað við 2012. 

Virðulegi forseti. Mig langaði líka að eiga orðastað við hæstv. fjármálaráðherra um hið nýja frumvarp um veiðigjöldin. Okkur er það öllum í fersku minni að það var forgangsmál hinnar nýju ríkisstjórnar síðasta sumar að lækka veiðigjöldin um 6,5 milljarða á ársgrunni. Nú er lögð til viðbótarlækkun upp á nærri 2 milljarða sem auðvitað vekur ýmsar spurningar. Þó að útgerðin andmæli þessari lækkun liggur líka fyrir að stærstu sjávarútvegsfyrirtækin sýndu á síðasta ári hagnað upp á 25 milljarða kr. og þeir sérfræðingar sem hafa tjáð sig um þetta mál segja að stærstu sjávarútvegsfyrirtækin standi hæglega undir auknu veiðigjaldi. Það er þó ekki sú prinsippumræða sem ég ætla að taka upp hér heldur langar mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um orð hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra sem gegndi störfum fyrir fjármálaráðherra í síðustu viku. Hann var spurður um það í fregnum Ríkisútvarpsins hvort ekki þyrfti að grípa til aðgerða út af væntanlegum tekjumissi til að ná markmiðum um hallalaus fjárlög. Ráðherrann sagði að hann teldi ekki ástæðu til þess að menn settust sérstaklega yfir það í ljósi þess að heildarútgjöld ríkissjóðs væru nú einhvers staðar í kringum 600 milljarða og þetta væri þá lítið frávik frá því. Nei, það er ekki ástæða til að setjast yfir það. Þá langar mig að rifja upp fjárlagaumræðuna hér fyrir ekki mjög mörgum mánuðum þegar álögur á námsmenn í háskólum voru hækkaðar upp á 180 milljónir til að ná markmiðum um hallalaus fjárlög, hækkun um 90 milljónir út af komugjöldum á heilsugæslu ef við ætluðum að ná markmiðum um hallalaus fjárlög. Við skárum niður þróunaraðstoð um 400 milljónir og það lá við að allt færi á hliðina þegar stjórnarandstaðan kom í veg fyrir að ráðist væri í innheimtu á 200 milljónum í legugjöld á Landspítalanum. Hér er svo lögð til lækkun á veiðigjöldum sem nemur 2 milljörðum á ársgrunni og það þarf ekkert að setjast sérstaklega yfir það. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sé sammála kollega sínum um þetta eða hvort við eigum von á einhverjum aðgerðum, frekari skattheimtu eða niðurskurði, til að fjármagna þessa auknu lækkun veiðigjalda frá forsendum fjárlagafrumvarps.

Herra forseti. Vandinn við vinstri flokkana þegar kemur að umræðu um veiðigjöld er að þeir líta á afkomu útgerðarinnar sem einhverja skúffu, einhvern pott sem hægt sé að ganga í og skammta sér af. Veiðigjöldin eru að lækka vegna þess að afkoman í greininni er að versna. Eða ætla menn ekkert að taka tillit til þess? Á þetta bara að vera þannig að menn ætla bara að skammta sér einhverja hlutdeild af hverju úthlutuðu þorskígildistonni alveg óháð því hvað er að koma út úr rekstri útgerðarinnar og segja: Þetta eigum við af því að við þurfum að nota það í hin ýmsu samfélagslegu verkefni? Ja, það er leið 30 ár aftur í tímann, aftur til þess að taka fjárfestingu frá útgerðinni og við endum aftur með ríkisstyrktan búskap í sjávarútvegi á Íslandi eins og hér var lengi vel áður. Frá þessu þarf að hverfa. Þess vegna verða menn að skilja í þessari almennu umræðu um veiðigjöld hér í þinginu að það eru sameiginlegir hagsmunir þjóðarbúsins alls og útgerðarinnar að það gangi vel. Veiðigjöldin eru að lækka fyrst og fremst vegna þess að afkoman er að versna, vegna þess að verð á erlendum mörkuðum er ekki það sem það var á árinu 2012 og við veiðum ekki jafn mikið og við gerðum þá í ýmsum tegundum.

Þess vegna …

Ber að taka tillit til þess í langtímaáætlun í ríkisfjármálum? Já, að sjálfsögðu er slæmt að ríkið verði af miklum tekjum, meðal annars vegna verri afkomu í sjávarútvegi. Að sjálfsögðu. En eru þetta þær fjárhæðir að þær setji ríkisfjármálin í heild sinni í algjört uppnám? Nei, þetta setur ekki ríkisfjármálin í heild sinni í algjört uppnám. En það verður viðvarandi verkefni alls staðar - sama hvort það er í skráningargjöldum í háskólana, sem eru skráningargjöld fyrir nemendur, eða komugjöld á heilsugæsluna, eða hvar annars staðar sem við erum að horfa til hlutanna í rekstri ríkisins, 

… hækka komugjöldin …

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin þó að ég gefi ekki mikið fyrir það að hér sé teiknuð upp einhver hryllingsmynd af því að útgerðin sé farin 30 ár aftur í tímann og að við stefnum aftur í ríkisstyrktan sjávarútveg ef við aðhyllumst þá grundvallarskoðun að þeir sem fá réttinn til að nýta þessa sameiginlegu auðlind, sem er eign okkar allra, greiði fyrir hana sanngjörn gjöld. Ég sagði það áður í fyrri spurningu minni að hér horfðum við upp á mjög mikinn arð, ekki síst í stærstu sjávarútvegsfyrirtækjunum þar sem orðið hefur talsverð samþjöppun. Það kemur hér fram hjá þeim sérfræðingum sem hafa talað að þau eru fullfær um að greiða veiðigjöld. Á næsta ári mun auðlegðarskattur falla niður líka. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að framlengja hann ekki. Ég held að þetta snúist ekki bara um afkomu útgerðanna, ég held að þetta snúist um pólitík, um það mynstur sem þessi ríkisstjórn setur fram, um að lækka veiðigjöld, láta auðlegðarskattinn falla niður og auka á meðan álögur á námsmenn og sjúklinga. Það eru ekki lækkaðir skattar hér á tekjulægsta fólkið, þeir eru lækkaðir á tekjuhæsta fólkið. Þetta snýst um pólitík og þess vegna spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Telur hann það virkilega 

Virðulegi forseti. Það sýnir sig að langtímaáætlun fyrri ríkisstjórnar í ríkisfjármálum var algjörlega reist á sandi vegna þess að menn voru fyrir fram búnir að skammta sér 20 milljarða frá útgerðinni og svo er bara komið hingað aftur og aftur og sagt: Þeir þola þetta alveg í útgerðinni. Þetta er orðin gjörsamlega prinsipplaus umræða af hálfu vinstri flokkanna í þinginu, umræða sem byrjaði á því að snúast um að menn ættu að greiða fyrir aðgang, hóflegt, sanngjarnt gjald, hún er farin að snúast um það hvað ríkissjóður þarf. Hvað þarf ríkissjóður? Hún snýst bara um það. Það er það eina sem vinstri flokkarnir tala um þegar kemur að veiðigjöldum í umræðu um auðlindagjöld og almennt gjöld á útgerðina. Hún snýst ekki um neitt annað. Langtímaáætlunin var reist á slíkum gjöldum og já, það eru að falla niður tímabundnir skattar sem vinstri stjórnin lagði á, eins og auðlegðarskatturinn. Hann var tímabundinn skattur. Átti hann ekki að vera tímabundinn? Eða hvað, gilti það bara fram að síðustu kosningum? Ég hélt að hann hefði átt að vera tímabundinn eins og 

Virðulegi forseti. Gleðilegt sumar. Mig langar að ræða ríkisfjármál og í raun forgangsröðun í útgjöldum í ríkisfjármálum. Ég held að þessi umræða um veiðigjald sýni að margir óvissuþættir eru í rekstri ríkissjóðs. Einn þeirra er afkoma í sjávarútvegi. Það er líka gríðarleg uppsöfnuð viðhalds- og uppbyggingarþörf í rekstri hins opinbera eftir langvarandi niðurskurð. Mikil þörf er á innspýtingu í menntakerfinu og heilbrigðiskerfinu, vegakerfinu og varðandi ferðamannastaði svo dæmi séu tekin. Það hefur verið skorið við nögl í fjárframlögum til allra innviða samfélagsins um nokkurra ára skeið. Ríkissjóður er ofurskuldsettur, hann er einn af skuldsettustu ríkissjóðum Evrópu. Vextir af lánum eru breyta sem getur haft gríðarlega mikla þýðingu fyrir útgjöld úr ríkissjóði. Stórir tekjuliðir geta minnkað eða horfið jafnvel í einni svipan eins og til dæmis nýsettur bankaskattur. Ef vel gengur að afnema höft á fjármagnsflutninga þá felur það væntanlega í sér að búin, sem eru stórir greiðendur þessa bankaskatts, verða gerð upp og þar með er sá tekjupóstur horfinn. Ég vil ræða í þessu samhengi málið sem við erum að fara að ræða hér á þessum dögum, væntanlega mjög mikið, sem er niðurfelling skulda heimila sem á að kosta 20 milljarða á ári næstu fjögur árin hið minnsta. Mig langar að spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvort það sé réttur skilningur hjá mér að í þessum óvissu- og ólgusjó, þar sem stórir tekjuliðir geta horfið og þar sem útgjöld ríkisins geta aukist, muni þessi útgjaldaliður, 20 milljarðar á ári næstu fjögur ár hið minnsta, alltaf njóta forgangs.

Herra forseti. Já, það er mikilvægt að tekinn sé af allur vafi um það, ef menn telja hann vera til staðar, að ríkisstjórnin hyggst verja 20 milljörðum á ári í lækkun á höfuðstól verðtryggðra lána. Það er stefnumörkun sem nær út kjörtímabilið og var fyrsta framlagið sett inn fyrir árið 2014. Mig langar til að koma því að hér almennt í umræðu um ríkisfjármálin og forgangsröðun í ríkisfjármálum, hvernig við getum tryggt hallalaus fjárlög, stöðvað skuldasöfnunina að hér er mikið verið að einblína á gjaldahliðina á fjárlögunum. Við höfum í dag aðeins verið að ræða um skattana og tekjuhliðina. En það er líka önnur hlið á ríkisfjármálunum sem skiptir hér verulega miklu máli sem snýr að efnahagsreikningi ríkisins, skuldastöðunni og eignastöðunni. Vandi ríkissjóðs er ekki útbólgin útgjaldahlið. Mikið hefur verið dregið saman á útgjaldahliðinni á undanförnum árum. Í hlutfalli af landsframleiðslu eru frumgjöldin ekki svo mjög há í dag. Á tekjuhliðinni erum við að bíða eftir því að með hagvextinum taki tekjustofnarnir við sér og það er nú þegar að gerast og við munum njóta góðs af því á þessu ári. En ef við skoðum hins vegar efnahagsreikninginn og fjármagnsgjöldin, sem eru að lenda á rekstrarreikningnum hjá okkur, þá sjáum við að það er laukrétt hjá hv. þingmanni að við erum mjög skuldsett. En hvað er á bak við þær skuldir? Við erum með gríðarlega miklar eignir eins og til dæmis í fjármálafyrirtækjunum og við eigum að horfa til þess að létta þeim af okkur og greiða þannig niður viðkomandi skuldir. Ef okkur tekst vel til með afnám hafta þá munu vonandi líka opnast möguleikar til að greiða niður þau miklu lán sem hafa verið tekin og valda miklum vaxtakostnaði vegna gjaldeyrisvaraforðans. Þetta eru risastórar tölur í öllu samhengi hlutanna hér almennt í þinginu og það er tiltekt í efnahagsreikningnum, sala ríkiseigna og uppgreiðsla skulda sem við eigum að vera að horfa á þegar við erum að ræða um ríkisfjármál í þessu stóra samhengi.

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að fá þessa forgangsröðun alveg skýra og ég vil leyfa mér að lýsa því yfir að ég er algerlega ósammála henni. Ég held að eftir langvarandi niðurskurðartíma sé miklu mikilvægara að fara að setja fé í uppbyggingu í menntakerfinu, í uppbyggingu á rannsóknum og þróun, í uppbyggingu á fjölbreyttu atvinnulífi svo dæmi séu tekin. Ég held að heilbrigðiskerfið sé komið á ystu nöf, og var það þegar við afgreiðslu fjárlaga síðast. Það verður gríðarleg fjárþörf þar þegar við förum að afgreiða fjárlög hér næst. Við verðum komin á þann stað að við jafnvel gleymum bara svona risastórum viðhaldsfrekum tekjuliðum eins og vegakerfinu. Það að ráðast ekki í viðhald þar er einfaldlega lántaka frá komandi kynslóðum. Það að greiða niður skuldir ríkissjóðs, þó að ríkissjóður eigi einhverjar eignir á móti, væri mjög viturleg fjárfesting. Það er sem sagt alveg skýrt að þegar upp mun koma krafa um 

Herra forseti. Ég trúi ekki öðru en það sé smám saman að komast til skila að þessi ríkisstjórn hefur sett aðgerðir fyrir skuldsett heimili í forgang. Ég vona að það sé smám saman að skýrast fyrir þingheimi að við höfum sett það mál á oddinn í stjórnarsamstarfinu og hyggjumst fylgja því eftir allt kjörtímabilið. Ég er hér að vekja athygli á því að ríkið á mjög stórar eignir sem það tók lán til að eignast á sínum tíma, eða til að endurreisa íslenska bankakerfið til dæmis. Ef við horfum, svo að dæmi sé tekið, til Landsbankans þá erum við þar með eign sem gæti legið öðrum hvorum megin við 150 milljarða að lágmarki í virði; kannski 200 milljarða ef þannig stendur á hjá fjárfestum að eignir af þessu tagi séu hátt metnar. Við getum notað alla þá fjárhæð ef sá hlutur er seldur 100%. Nú er ég ekki að leggja það sérstaklega til. Ég sé fyrir mér að ríkið mundi í fyrsta kastinu halda eftir verulega stórum eignarhlut, kannski helmingi eða svo. En þá erum við að tala um verulega 

Virðulegi forseti. Þær fréttir berast í dag að leigjendum hafi farið mjög fjölgandi og við höfum heyrt mikið af versnandi kjörum fólks á leigumarkaði. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja að þegar hér komu fram tillögur um 80 milljarða aðgerðir í þágu skuldugra heimila, þ.e. þeirra sem eiga eigin heimili, sætti það nokkurri gagnrýni að þar voru leigjendur algerlega skildir eftir. Þá boðaði ríkisstjórnin að þegar á næsta ríkisstjórnarfundi yrði fjallað um sérstakar aðgerðir í þágu leigjenda. Það var löngu fyrir páska. Nú vil ég vita hjá hæstv. fjármálaráðherra hversu miklum fjármunum hann hefur ákveðið að ráðstafa í aðgerðir í þágu leigjenda. Við sem höfum keypt okkar eigin húsnæði fáum 80 milljarða stuðning úr ríkissjóði, 20 milljarða á hverju ári, en hversu miklu fé hefur ríkisstjórnin ákveðið að ráðstafa í þágu leigjenda? Þeir urðu augljóslega fyrir sömu verðbólguáföllum og við hin sem eigum húsnæði okkar því að leiguverðið sem þau þurfa að borga hækkaði sannarlega í takt við vísitölu og sennilega gott betur en lánin gerðu hlutfallslega. Hversu miklum fjármunum hefur ríkisstjórnin ákveðið að ráðstafa í þetta? Og er ekki alveg öruggt að leigufélögunum sem leigja fátækasta fólkinu og búseturéttarfélaginu verði bættur forsendubresturinn eins og okkur hinum sem eigum húsnæði okkar? Ef ráðherrann má vera að vil ég líka spyrja um séreignarsparnaðarleið Sjálfstæðisflokksins og jafnræði. 

Herra forseti. Markvissasta aðgerðin til að koma til móts við þá sem eru á húsnæðismarkaði, sama hvort það eru þeir sem hafa keypt sitt eigið húsnæði eða eru á leigumarkaði, er að ná tökum á ríkisfjármálunum og byggja undir forsendur fyrir lækkun vaxta. Lægri vextir munu skila sér í hagstæðari leigukjörum og hagstæðari vaxtakjörum fyrir þá sem kaupa húsnæði. Nú hafa borist fréttir af því að leigugjöldin hjá þeim sem eru á leigumarkaðnum hafi verið að hækka mjög ört. Þar tel ég að spili mjög inn í lögmálin um framboð og eftirspurn. Ég tel að Reykjavíkurborg hafi algerlega brugðist í því að tryggja nægilegt framboð af lóðum til uppbyggingar á húsnæði sem mætir þeirri gríðarlega miklu eftirspurn sem greinilega er til staðar.

En Garðabær?

Kannski gætu fleiri sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu tekið það til sín en við höfum tekið eftir því að bæði í Kópavogi og í Garðabæ hefur verið byggt gríðarlegt magn af fjölbýlishúsum á undanförnum árum, langt umfram það sem áður tíðkaðist, fyrst menn eru að kalla það hér sérstaklega fram í. Þetta tel ég að sé grundvallaratriði í umræðunni um kjör þeirra sem eru á leigumarkaði, og þeirra sem hyggja á fasteignakaup, að við byggjum undir þau skilyrði í landinu að vextir geti lækkað. Það mun skila sér beint í lægri leigugjöldum og almennt vaxtagjöldum fyrir heimilin. Það er á verksviði félagsmálaráðherra að kynna aðgerðir af þeim toga sem hér er verið að kalla eftir og þær hafa ekki verið afgreiddar frá ríkisstjórn. 

Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að lægri vextir munu koma leigjendum til góða. Þeir munu líka koma hinum til góða sem eiga sitt húsnæði og raunar öllum í landinu. En aðgerðir ríkisstjórnarinnar í skuldamálunum munu hins vegar leiða til hærri vaxta þannig að þær munu beinlínis stuðla að því að rýra kjör leigjenda frá því sem nú er og eru þau þó erfið. En ég spurði einfaldrar spurningar. Ríkisstjórnin sagði fyrir páska að hún ætlaði að verja fjármunum í aðgerðir fyrir leigjendur. Nú þegar svo óþægilega vill til að einhver man eftir því og spyr hæstv. fjármálaráðherra hvaða peninga leigjendur eigi að fá þá er ráðherrann ekki með neina peninga fyrir leigjendur. Við sem höfum keypt okkur húsnæði eigum að fá 80 milljarða í stuðning úr ríkissjóði en fjármálaráðherra er bara með tóman hatt fyrir leigjendur. Þetta er enn eitt dæmið um hina ótrúlegu forgangsröðun í þágu efnafólks í aðgerðum ríkisstjórnarinnar og algert skeytingarleysi gagnvart þeim sem eru á leigumarkaði.

Virðulegi forseti. Það hefur legið fyrir frá upphafi að aðgerðir vegna þeirrar miklu verðbólgu sem hér geisaði á árunum 2008 og 2009 beindust sérstaklega að þeim sem skulduðu verðtryggð lán á þeim tíma. Það er ekki nýtt að menn komi hér inn í umræðuna og segi: Ja, þá eru þeir sem voru á leigumarkaði út undan. Aðgerðin var sérstaklega sniðin að áhrifunum af verðbólgunni á verðtryggðu lánin, það var bara svo einfalt og þetta hefur legið fyrir allan tímann. Hvað er þá hægt að gera til að styrkja stöðu leigjenda á leigumarkaði? Ég hef hér verið að tala um vextina. Ég hef talað um framboð af húsnæði, lóðum og byggingarmagni, til að mæta þeirri miklu eftirspurn. Hér eru að verki lögmál um framboð og eftirspurn og í félagsmálaráðuneytinu er unnið að endurskoðun á stuðningskerfunum sem verður kynnt á næstunni og þar munu leigjendur svo sannarlega koma inn í myndina. En við getum ekki útilokað það, sérstaklega þegar svona mikill skortur er á framboði, að stórauknar húsaleigubætur mundu lítið annað gera en ýta undir enn frekari hækkun á leiguverði.

Virðulegi forseti. Við höfum áður í vetur rætt um hælisleitendur og í dag var boðuð mótmælastaða fyrir utan ráðuneyti hæstv. ráðherra vegna þess að ungur afganskur hælisleitandi hefur verið í hungurverkfalli. Þessi ungi maður, sem kemur frá Afganistan 16 ára gamall, hefur verið hér í tvö ár og hefur ekki fengið sín mál tekin fyrir á efnislegum forsendum, er sagt í fréttum. Honum var synjað um hæli í Svíþjóð og er óskað eftir því, samkvæmt upplýsingum frá lögmanni hans, að mál hans verði tekið fyrir og meðferðinni flýtt í ljósi þeirra aðstæðna sem hann er hér í. Það var búið að hafna honum á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar, það er líka búið að hafna honum í Svíþjóð. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún viti hver ástæðan fyrir þeirri höfnun er. Það er afar dapurlegt þegar svo ungur maður eins og hér er um að ræða sér ástæðu til að fá að deyja hér á landi fremur en að vera sendur til baka aftur. Ég spyr hvort við getum eitthvað gert fyrir hann og hvort það sé meiningin, hvort verið sé að vinna að hans málum. Við höfum rætt það hér að beita flýtimeðferð og þetta er eitt af þessum eldri málum sem hefði þá átt að fara inn í þann ramma, hefði ég talið. Eins og kemur fram er hann búinn að bíða hér í tvö ár. Þetta er afar dapurlegt að í 20 mánuði, að hans sögn, hefur í raun enginn haft 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég veit að þingheimur þekkir það jafn vel og sú sem hér stendur að um málefni einstakra hælisleitenda er ráðherra ekki heimilt að tjá sig og ekki heldur um einstaka ástæður fyrir því að viðkomandi hælisleitanda var synjað í Svíþjóð á árinu 2012. Hann hefur hins vegar verið hér, eins og hefur komið fram í fréttum, í nokkurn tíma og ég tek undir það einlæglega með hv. þingmanni, og ég veit að við erum öll sammála um það, að málsmeðferðartíminn í þessu máli eins og svo mörgum öðrum er algjörlega óviðunandi, að einstaklingar séu að bíða hér trekk í trekk í marga mánuði, jafnvel í hátt á annað ár, og dæmi eru um að það hafi tekið lengri tíma en það, er óásættanlegt. Þess vegna er í gangi mjög mikilvæg og öflug vinna af hálfu þverpólitísks þingmannahóps, undir forustu hv. þm. Óttars Proppés, þar sem farið er yfir leiðir til að vinna bug á þessum langa tíma, auk þess sem hér liggur fyrir frumvarp, sem ég vona að verði afgreitt fyrir þinglok, sem gerir ráð fyrir að við getum breytt þessu og komið í veg fyrir þennan langa tíma sem það tekur einstaklinga að bíða eftir svari. Ég vil hafa sagt það fyrst, það er óviðunandi. Hvað varðar aðkomu ráðuneytisins að þessu einstaka máli, án þess að fara inn í það sérstaklega, þá er það hins vegar þannig að ráðuneytið hefur fylgst með ástandi mannsins í góðu samstarfi við Félagsþjónustuna hér í Reykjavík og í góðu samstarfi við Rauða krossinn þar sem farið er yfir þau mál. Við höfum lagt áherslu á það í ráðuneytinu að þetta mál fái flýtimeðferð í ljósi þess ástands sem einstaklingurinn býr við. En eins og þingheimur þekkir er það ekki eitthvað sem getur gerst alveg strax, að afgreiðslan verði, en við viljum hins vegar tryggja að eins hröð meðferð og möguleg er verði í ráðuneytinu. Við fylgjumst með málinu og tryggjum það einnig í samstarfi við Rauða krossinn og Félagsþjónustuna hér í Reykjavík að viðkomandi aðili fái þá heilbrigðisþjónustu og þá vörn sem honum ber við þær aðstæður sem hann býr við. Ég vona innilega, virðulegur forseti, að okkur takist með þeim breytingum sem nú eru í undirbúningi, bæði 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Vissulega er mikilvægt að fylgjast með og alveg ljóst að það skiptir máli. En það er samt sérstakt ef fylgst er með í gegnum Rauða krossinn og Félagsþjónustuna að lögmaður hans segi þrátt fyrir það að þeir hafi ekki heyrt neitt frá ráðuneytinu eða Útlendingastofnun. Því spyr maður hvernig samskiptaleiðirnar séu, hvort því sé ekki komið til skila hvað verið er að gera, því að eins og hæstv. ráðherra segir er erfitt að ræða einstaka mál hér. Ég vil spyrja hvort það sé ekki alveg klárt að þessar samskiptaleiðir séu opnar, þ.e. til lögmanns hans. Það er ekki í lagi ef hann sveltur enn í dag, neitar að borða, á þeirri forsendu að ekkert sé gert í hans málum að þeirra mati og að beðið sé eftir viðbrögðum, eins og kemur fram í fréttum af þessu máli, 

Virðulegur forseti. Eins og þingheimur þekkir er það hlutverk innanríkisráðuneytisins að svara og taka afstöðu til umsókna af þessu tagi. Þetta verkefni er tengist þessum hælisleitanda, og þess vegna er samstarfið við Rauða krossinn og við Félagsþjónustuna með þessum hætti, er annars eðlis en hefðbundið hlutverk innanríkisráðuneytisins svo að það sé á hreinu. Þessi samskipti hafa verið undanfarið og það er í ljósi aðstæðna þessa einstaklings sem hafa verið í fréttum undanfarna daga. Ég geri ekki lítið úr máli þessa einstaklings, það er grafalvarlegt og ég vona innilega að á því finnist lausn, við höfum auðvitað öll áhyggjur af því. Þegar hins vegar berast, eins og þingheimur þekkir, ítrekaðar áskoranir og beiðnir til ráðherra um að blanda sér í einstaklingsmál verðum við að átta okkur á því að það er ekki sú ósk eða sú vinnuregla sem löggjafinn hefur falið ráðherra. Löggjafinn felur ráðherra að móta hina almennu stefnu, halda utan um verkferlana almennt en ekki að blanda sér í einstaklingsmál eða  Um leið og ég tel að við eigum að auka skilning á þessum málum, auka umburðarlyndið og taka eins faglega og við mögulega getum á verkefnunum, 

Virðulegi forseti. Í fjárlagafrumvarpi 2014 stendur eftirfarandi, með leyfi forseta: „Að standa vörð um nýlegar hækkanir barnabóta er í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um að styðja dyggilega við bakið á barnafjölskyldum.“ Eitt af forgangsmálum í fjárlögum fyrir árið 2013 var að hækka barnabætur umtalsvert. Reiknireglu um tekjur og barnafjölda var þá breytt þannig að mun fleiri nutu bótanna en áður og voru þau samþykkt með lögum í desember 2012. Allar greiningar á greiðsluvanda heimila höfðu þá þegar leitt í ljós að hann er mestur hjá barnafjölskyldum, bæði hjá barnafjölskyldum sem eru skuldugar vegna húsnæðiskaupa og einnig hjá þeim sem ekki hafa keypt sér húsnæði. Besta leiðin til að mæta þessum vanda með almennum hætti er að hækka barnabæturnar. Þær hefðu þurft að hækka enn frekar í ár og á næstu árum, en tillaga hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í fjárlagafrumvarpi var um að sama krónutalan stæði fyrir árið 2014 en engar verðbætur fylgdu. Tillaga meiri hluta hv. fjárlaganefndar var hins vegar að skerða barnabætur um 300 milljónir en fallið var frá þeirri tillögu. Í staðinn voru vaxtabætur skornar niður með þeim rökum að þeir sem skulda verðtryggð lán vegna íbúðakaupa fengju leiðréttingu í gegnum aðrar aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar. Virðulegi forseti. Á árinu 2013 varð 262 millj. kr. afgangur af þeim 10,2 milljörðum sem ætlaðir voru í barnabætur. Líklega hefur hugmyndin um 300 millj. kr. niðurskurðinn komið fram þess vegna. Afgangurinn af árinu 2014 verður enn meiri ef reiknireglunni fyrir úthlutun barnabóta hefur ekki verið breytt eða verður ekki breytt frá því sem hún var í fyrra. Ástæðan er sú að laun hafa hækkað með nýjum kjarasamningum og þar sem bæturnar eru tekjutengdar fara sumir sem fengu bæturnar, upp fyrir viðmið í launum og aðrir fá færri krónur vegna hærri launa. Og ef reiknireglunni hefur ekki verið breytt frá því í fyrra til að fá greiddar barnabætur, er þetta í rauninni niðurskurður á barnabótum. Ég vil því beina eftirfarandi spurningum til hæstv. ráðherra: 1. Hvaða reglur gilda um útreikning barnabóta? Hverjar eru óskertar barnabætur hjóna og einstæðra foreldra? Hvernig reiknast tekjuskerðingar barnabóta? 2. Urðu einhverjar breytingar á reglunum fyrir árið 2014 miðað við útreikning 2013? Ef svo er ekki, af hverju var reglunum ekki breytt í ljósi þess að hækkandi tekjur foreldra draga úr barnabótum í heild sinni? Ef svarið er já, í hverju fólust breytingarnar? Þó að breytingarnar hafi ekki verið samþykktar með lögum um áramótin gerði fólk ráð fyrir því að af því að fallið var frá niðurskurði mundi það ekki þýða 

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn og tækifærið til þess að bregðast við athugasemdum og sjónarmiðum varðandi barnabæturnar. Samkvæmt a-lið 68. gr. laga um tekjuskatt skal ríkissjóður greiða barnabætur vegna hvers barns innan 18 ára. Barnabætur eru tekjutengdar og ákvarðaðar samkvæmt skattframtali við álagningu opinberra gjalda á einstaklinga 1. ágúst ár hvert. Tekjustofn til útreiknings barnabóta er frábrugðinn tekjuskattsstofni að því leyti að fjármagnstekjur og laun frá alþjóðastofnunum sem ekki eru skattlögð koma inn í tekjustofn til útreiknings á barnabótum. Barnabætur eru reiknaðar í fyrsta skipti vegna barns við álagningu árið eftir að það fæðist og í síðasta skiptið við álagningu á því ári sem 18 ára aldri er náð. Bæturnar skiptast í fjórar greiðslur yfir árið, fyrirframgreiðsla upp í álagningu er greidd 1. febrúar og 1. maí. Við uppgjör í ágúst er fyrirframgreiðslan dregin frá barnabótum eins og þær eru ákvarðaðar við álagningu og eftirstöðvarnar greiddar út 1. ágúst og 1. nóvember. Árið 2014 nema óskertar barnabætur hjóna og sambúðarfólks með fyrsta barni 167.564 kr. og með hverju barni umfram eitt 199.455 kr. Óskertar barnabætur einstæðra foreldra nema 279.087 kr. með fyrsta barni og með hverju barni umfram eitt 286.288 kr. Þá nemur viðbót með hverju barni yngra en sjö ára 100.000 kr. Hjá hjónum og sambúðarfólki reiknast skerðing vegna tekna á samanlögðum tekjuskattsstofni umfram 4,8 millj. kr. og hjá einstæðu foreldri af tekjustofni umfram 2,4 millj. kr. Sé um að ræða eitt barn skerðast barnabætur um 3% af tekjum umfram þessi mörk, ef börnin eru tvö um 5% og ef börnin eru þrjú eða fleiri um 7%. Skerðing á viðbót vegna barna yngra en sjö ára er reiknuð sér og nemur hún 3% af tekjum umfram mörk fyrir hvert barn. Það er því rétt hjá hv. þingmanni að þessi viðmiðunarmörk breytast ekki með launavísitölu eða öðrum vísitölum heldur eru fjárhæðarmörkin óbreytt á milli ára. Það voru engar breytingar gerðar á ákvæðum tekjuskattslaga um barnabætur fyrir árið 2014 og það er ekki skylt samkvæmt lögum að hækka viðmiðunarfjárhæðir um hver áramót líkt og fjárhæðarmörk tekjuskattsstofns og persónuafsláttar, sem taka vísitölubreytingu í upphafi hvers árs. En hafa ber í huga að á árunum 2009–2012 héldust þessar sömu viðmiðunarfjárhæðir barnabóta óbreyttar, en álagningarárið 2013, kosningaárið, varð umtalsverð hækkun á skerðingarmörkum tekna og viðmiðunarfjárhæðir voru hækkaðar um 10%. Það er nú m.a. horft til þess fyrir árið 2014 að þessi nýlega hækkun á viðmiðunarfjárhæðunum hafi komið inn. Mér finnst einnig rétt að hafa í huga að ríkisstjórnin stóð fyrir því að miðþrepið í skattlagningu tekjuskatts einstaklinga var lækkað á síðasta ári. Það kemur rúmlega 80% þeirra sem greiða tekjuskatt til góða, þ.e. langflestir greiða tekjuskatt í miðþrepinu, síðan eru auðvitað líka einhverjir sem greiða í efsta þrepinu, en yfir 90% greiða bæði í miðþrepinu og hæsta þrepinu. Lækkun tekjuskatts mun því auka ráðstöfunartekjur heimilanna í heild um 5 milljarða á árinu 2014, enn meira á árunum 2015–2017. Í heild takmarkast svigrúm ríkisstjórnarinnar til ráðstafana til að koma til móts við barnafjölskyldur við stöðuna í ríkisfjármálum hverju sinni. Hér ber líka að hafa það í huga að tekið er ríkt tillit til barnafjölskyldna víða í kerfinu, miklu víðar en bara í barnabótakerfinu sem slíku. Ég vil koma því að hér í blálokin að þær úttektir sem við höfum gert vegna lækkunar höfuðstóls verðtryggðra lána sýna að það fer hlutfallslega meira til barnfleiri 

Herra forseti. Það er undarlegt að við skulum tala um barnabætur, sem er félagslegt atriði, í skattalögum og við fjármálaráðherra. Það er það fyrsta. Í öðru lagi eru börn tryggð mjög víða í kerfinu. Til dæmis borgar Tryggingastofnun þeim sem falla frá eða verða öryrkjar eða eru aldraðir með börn á framfæri skattfrjálsan barnalífeyri. Hér eru börn tryggð í húsaleigubótum. Börn eru tryggð í barnabótum í skattkerfinu, sem hér er verið að ræða. Þau eru tryggð hjá LÍN, lánasjóðnum, en þar er lánað fyrir börnum sérstaklega. Þau eru tryggð í atvinnuleysisbótum, þau eru tryggð hjá lífeyrissjóðunum sem borga 7–20 þús. kr. með hverju barni ef foreldrar eru öryrkjar eða falla frá og þau eru tryggð hjá Innheimtustofnun sveitarfélaga þar sem ríkisábyrgð er á meðlagi. Börnin eru einnig tryggð hjá sveitarfélögunum. Ég held að það sé mjög brýnt að við skoðum alla þá þætti þar sem börn eru tryggð vegna þess að við heyrum á sama tíma um fátækt meðal barna á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég skildi hæstv. fjármálaráðherra þannig að barnalífeyrir, eða barnabætur eða hvaða orð er réttast að nota, er skertur miðað við það sem áður var. Ég skildi hann líka þannig að það hefði verið eitthvert kosningatrikk að hækka barnabætur árið 2013 um 10% þegar þær höfðu verið óbreyttar á verstu tímunum eftir samfélagshrunið hér. En þá var einmitt farið að reyna að bæta í það sem hægt var að bæta í. Mér finnst ekki skemmtilegt að heyra um forgangsröðun ríkisstjórnarinnar það sem af er þessum þingfundi. Hún telur nauðsynlegt að endurskoða gjöld á útgerðina vegna þess að þar gengur vel, en ég vil benda á að við erum alltaf að fá tölur um að barnafjölskyldur standi verst 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir þessa fyrirspurn enda er þetta mikilvæg umræða. Hv. þm. Pétur Blöndal ræðir að það sé fráleitt að hafa bæturnar innan skattkerfisins. Eðlilegt væri að við hefðum þetta í sérstöku kerfi þar sem öll börn nytu sömu greiðslna frá hinu opinbera, rétt eins og frændþjóðir okkar á Norðurlöndunum hafa gert, til að tryggja sem besta afkomu barnafjölskyldna. Kannski er þingmaðurinn að tala fyrir því, þá fagna ég því en ég óttast að svo sé ekki. Ég sakna þess að hafa ekki fengið skýrari svör frá hæstv. fjármálaráðherra um að hann ætli að tryggja að þeir fjármunir sem ætlaðir eru í barnabætur renni þangað. Það er vel hægt að breyta reglum eftir á þegar þær eru ívilnandi og ég tel því mikilvægt að ráðherra fari yfir það með skattyfirvöldum 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Menn gerðu ráð fyrir því að þar sem fallið var frá tillögum um niðurskurð á barnabótum mundu þeir 10,2 milljarðar sem ætlaðir eru í barnabætur í fjárlögunum ganga til barnafjölskyldna. Það gera þeir ekki nema þessum viðmiðunartölum sé breytt. Allar greiningar sýna að barnafjölskyldur eru í mestum vanda og þá skiptir engu hvort þær eiga húsnæði eða leigja. Það er því afar mikilvægt að barnabætur verði ekki skertar og sett verði í forgang að finna leiðir til að hækka þær. Tillögur um niðurskurð á barnabótum féllu í grýttan jarðveg við afgreiðslu fjárlaga. Það er samt heiðarlegri aðferð að leggja það formlega til og taka umræðu um það í þingsal að skera niður bæturnar heldur en gera það með þeim hætti sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra segir að eigi að standa, þ.e. með duldum niðurskurði og að sú fjárhæð sem ætluð var til barnabóta með fjárlögum gangi ekki til barnafjölskyldna. Tekjur heimila, bæði hvað varðar laun og félagslegar bætur, eru helsti áhrifaþáttur barnafátæktar sem er skammarlega mikil hér á landi, okkar annars gjöfula landi. Besta leiðin til að bæta úr vandanum með almennum hætti er að hækka barnabæturnar og mest til þeirra sem búa við erfiðustu aðstæðurnar. Stærsti hópurinn þar er barnafjölskyldur sem eiga ekki húsnæði og eyða hlutfallslega stærstum hluta launa sinna í leigu á húsnæði. Það fólk fær ekki neitt úr stóra skuldaleiðréttingarpakkanum. Ég hlýt því að spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvort ekki standi til að breyta reglunum 

Herra forseti. Það er einhver misskilningur hér á ferð. Talan í fjárlögum er reiknuð stærð. Hún er reiknuð út frá tilteknum forsendum.  Staðan er þessi: Fólk á rétt á tilteknum barnabótum samkvæmt lögum. Það er tiltekin fjárhæð og svo er tiltekin tekjutenging, þetta er reiknuð stærð. Ef menn hafa ekki sett næga fjármuni á fjárlögum á bak við viðkomandi bótaflokk þarf að koma fram viðbótarframlag á aukafjárlögum. Þetta er ekki þannig að sá sem kemur síðastur verði skilinn eftir út undan. Þess vegna er aðalatriðið það hver fjárhæðarmörkin eru og þau eru óbreytt á milli ára. Engar skerðingar á barnabótum er að finna í fjárlögum fyrir árið 2014. Það var hins vegar hugmynd uppi um að fara í hagræðingarkröfu á barnabætur og það hefði leitt til þess að menn hefðu annaðhvort þurft að fara í fjárhæðina eða í tekjuviðmiðunarmörkin til að ná fram þeirri hagræðingarkröfu en það var fallið frá því. 

Herra forseti. Það er líkast til fátítt að þingmaður sem ber fram fyrirspurn til ráðherra hefji hana á því að þakka honum fyrir fram fyrir að svara. Ég ætla samt sem áður að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að taka að sér að svara þessari fyrirspurn. Það er ekkert sjálfgefið því að þau málefni sem ég spyr um og varða íslenska fanga sem dvelja erlendis fjarri ættjörðinni eru nefnilega þess eðlis að þau falla eiginlega ekki undir ábyrgðarsvið neins ráðuneytis eða ráðherra. Það er þess vegna sem ég er hæstv. ráðherra þakklátur fyrir að vilja svara þessu. Hér er um mikilvæga hagsmuni að ræða fyrir einungis örfáa einstaklinga en þetta eru einstaklingar sem oft eiga um mjög sárt að binda og það er mikilvægt að þessi mál liggi fyrir. Þegar ég gegndi því embætti sem hæstv. ráðherra Gunnar Bragi Sveinsson er í núna komst ég að raun um að líkast til eru engir Íslendingar í jafn vondri stöðu og þeir sem örlögin hafa kosið það hlutskipti að vera dæmdir til refsivistar í fangelsum fjarri Íslandi, oft í álfum eða löndum þar sem mjög langt er heim að sækja og erfitt að hafa nokkur tengsl við þá af vinum og fjölskyldu og oft og tíðum á stöðum þar sem mannréttindi eru fótum troðin og jafnvel einskis virt. Það er líka oft þannig að þetta eru einstaklingar sem hafa lengi velkst að heiman. Þeir hafa brotið og brennt allar brýr að baki sér, eiga kannski enga fjölskyldu sem sinnir þeim lengur, eru búnir að tapa vinum sínum og hafa ekki lengur það stuðnings- og tengslanet sem við hin byggjum upp í gegnum líf okkar og getum gripið til þegar í nauðir rekur. En það er samt þannig, eins og ég þekki af reynslunni, að utanríkisráðuneytið gleymir ekki þessum minnstu bræðrum og systrum okkar. Það lítur reglulega til með þeim og þótt við höfum oft ekki sendiráð í þessum löndum búum við að öflugu ræðismannaneti og það ber að þakka þessum ræðismönnum fyrir það hversu ósérhlífið starf þeir inna af höndum og leggja oft út í mikinn kostnað án þess að fá nokkuð í staðinn. Stundum ná þeir mönnum út úr fangelsum en í þeim tilvikum sæta þeir yfirleitt farbanni meðan á reynslulausninni stendur. Þá blasir hins vegar við sú staða að mennirnir eiga ekki rétt á nokkrum bótum, hvorki frá kerfi viðkomandi lands né Íslandi. Þeir hafa engan stuðning frá fjölskyldu sinni og þeir mega ekki sjá sér farborða með vinnu. Sú staða hrindir þeim oft aftur út á ógæfubrautina. Það er að vísu þannig að með skapandi túlkun má segja að að lögum beri sveitarfélögum þar sem þeir eiga lögheimili að sjá þeim farborða en það eru dæmi um annað. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Á undanförnum árum hefur sú staða komið upp hjá nokkrum íslenskum föngum, sérstaklega í Suður-Ameríku, að þeir hafa fengið reynslulausn þegar þeir hafa afplánað ákveðinn hluta dómsins. Þrátt fyrir það mega þeir ekki yfirgefa ríkið fyrr en sá tími er liðinn sem nemur tímalengd refsivistarinnar sem þeir voru dæmdir til að afplána. Þessir einstaklingar hafa ekki atvinnuleyfi og þar af leiðir að þeir geta ekki séð sér farborða með launavinnu í því landi sem þeir eru fastir í. Til samanburðar má nefna að þegar þessi staða kemur upp innan Evrópska efnahagssvæðisins hafa þeir sem eru í þessari stöðu aðgang að vinnumarkaði. Eftir því sem best er vitað er enginn íslenskur fangi þessa stundina við þessar aðstæður erlendis. Það er líka skýrt og nauðsynlegt að það komi fram að utanríkisráðuneytið sem slíkt hefur ekki yfir að ráða neinum fjárheimildum til styrktar tilvikum þessum en það er rétt hjá hv. þingmanni að utanríkisráðuneytið beitir að sjálfsögðu sínum tengingum, sendiráðum og ræðismönnum, til að aðstoða þessa einstaklinga eins mikið og mögulegt er. Þegar svona staða hefur komið upp hefur fjölskyldum og nánum aðstandendum verið bent á að leita til félagsþjónustu sveitarfélaga þar sem fangi er skráður með lögheimili og er það í samræmi við lög um félagsþjónustu sveitarfélaga, nr. 40/1991. Því er við að bæta að í þeim örfáu tilfellum sem þessi staða hefur komið upp hafa fjölskyldur eða aðstandendur oftar en ekki hlaupið undir bagga og efnt til samskota til að afla viðkomandi einstaklingum lífsviðurværis meðan svona stendur á. Utanríkisráðuneytinu er ekki kunnugt um einstakar afgreiðslur á styrkveitingarbeiðnum til sveitarfélaga vegna þessa, enda engin tilkynningarskylda í þeim efnum. Við höfum samt vitneskju um að þau tilfelli eru fyrir hendi að fangar hafi verið styrktir af sveitarfélögum sínum. Mig langar til að bæta því við þetta formlega svar að það er mjög brýnt að velta því upp að við skoðum hvort hér þurfi að bæta úr og hvort það er innan félagsþjónustulaganna eða hvort við þurfum að taka önnur lög eða reglur til endurskoðunar, því að það má alveg gera ráð fyrir að þessi dæmi haldi áfram að koma upp. Þau eru sem betur fer sárafá en með auknum ferðalögum og opnari heimi, eins og við þekkjum, má gera ráð fyrir að þessi staða geti komið oftar upp en áður og því er spurningin sem þingmaðurinn lagði fram mjög verðug.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þann góða skilning sem hann sýnir á þessu máli. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra að þetta eru örfá tilvik. Þau komu eigi að síður í minni tíð nógu oft upp til þess að ég kaus að fara með málið inn í ríkisstjórn til að benda á þetta. Þar var á sínum tíma samþykkt tillaga frá mér um að innanríkisráðuneytið mundi skoða málefni þessara fanga með tilliti til þess að þá voru málefni sveitarfélaga undir því. Það er líka rétt, sem hæstv. ráðherra segir, að það er líklegt að svona staða komi upp aftur. Ég tel að gott stjórnvald sé það sem gleymi ekki þeim sem enginn hugsar um. Í þessu tilviki hugsa ég að það sýni gott hjartalag stjórnvalds að sjá svo um og búa þannig um bagga að ef slík staða kemur upp séu einhver úrræði. Ég hef nefnilega lent í því nákvæmlega, eins og hæstv. ráðherra bendir á, að það er enginn fjárlagaliður sem að minnsta kosti utanríkisráðherra hefur heimild til að sækja í til að styrkja menn sem um skemmri eða lengri tíma fá að komast úr fangelsi en eru í farbanni í sínu landi. Það er alveg rétt hjá honum að þetta er fyrst og fremst í Suður-Ameríku. Ég hef sjálfur heimsótt íslenskan fanga í slíku fangelsi sem er ráðið af glæpaklíkum. Í því tilviki var það bara miskunnsamur samverji í landinu sem tók hann upp á sinn eyk þegar hann komst út og ól önn fyrir honum í hálft ár, hafði engin tengsl við Ísland nema persónuleg vinatengsl við tvo eða þrjá menn. En í svona tilvikum er það bara af því að miskunn guðs lýstur jörðina og viðkomandi menn en við verðum að gera ráð fyrir því að hún sé ekki alltaf til staðar. Þess vegna er ég þakklátur hæstv. ráðherra fyrir að taka undir með að það er nauðsynlegt að skoða þetta og ég held að við eigum að búa til einhvers konar björgunarhringi þar sem hæstv. ráðherra eða ríkisstjórn getur gripið til fjárlagaliðar. Þetta eru örfá tilvik, þetta eru smáupphæðir en geta varðað líf eða dauða hjá einstaklingnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir þessa spurningu. Ég mun fara héðan með það veganesti að skoða þetta mál betur og kanna hvort þetta sé gat í okkar góða velferðarkerfi sem hægt er að stoppa í með einföldum hætti. Ég mun þá hrinda því í framkvæmd.

Herra forseti. Það hefur verið ágæt samstaða hér á þingi um áherslur okkar Íslendinga í málefnum norðurskautssvæðanna og þeim hefur verið gert hátt undir höfði í stefnumörkun, bæði af hálfu ríkisstjórna og Alþingis, á undanförnum árum þar sem við að sjálfsögðu leggjum áherslu á friðsamlegt samstarf ríkja á norðurslóðum, sjálfbæra nýtingu auðlinda, rétt frumbyggja og fleiri leiðarstef og ætlumst að sjálfsögðu til þess að við séum teknir sem fullgildir aðilar að því samstarfi á allan hátt. Ísland hefur að mínu mati öll efni til þess að gera slíkar kröfur og hefði reyndar gjarnan mátt verða heimaríki fyrir fasta skrifstofu heimskautaráðsins ef um það hefði getað orðið samstaða en þar reyndust Norðmenn bjóða betur en við. Engu að síður var því heitið að staðinn yrði vörður um þær stofnanir sem hér eru á Íslandi og tengjast norðurskautssvæðinu og að hlutur Íslands yrði í engu skertur í þeim efnum. Ég held að það sé ástæða til að leggja áherslu á til viðbótar landfræðilegri legu Íslands og þeirri staðreynd að við erum eitt af sjálfstæðum ríkjum á norðurskautssvæðinu að Ísland er eina vestnorræna landið sem hefur sem sjálfstætt ríki fullgilda aðild á þeim forsendum að heimskautaráðinu og gæti því haft mjög mikilvægu hlutverki að gegna, líka sem útvörður þessara mála hér á norðvestursvæðinu. En því miður er það svo að tilhneigingar hefur gætt til þess að halda Íslandi utan við ákveðna þætti þar sem strandríkin eða þau sem skilgreina sig sjálf sem strandríki að heimskautasvæðinu, þ.e. Rússland, Kanada, Bandaríkin, Noregur og Danmörk, fyrir hönd Grænlands, eigi með sér samstarf, óformlegt eða formlegt eftir atvikum, um vissa þætti og haldi Íslandi þar fyrir utan. Eru að berast af því fréttir til dæmis að samstarf sé í gangi milli þessara ríkja um fyrirkomulag fiskveiðistjórnar og jafnvel auðlindanýtingar í víðara samhengi á svæðinu án þess að Ísland sé með í því samstarfi miðað við það sem ég fæ séð af umfjöllun fjölmiðla o.s.frv. Ég hef því leyft mér að leggja nokkrar spurningar fyrir hæstv. utanríkisráðherra sem þessu tengjast og þær eru: „1. Hver er afstaða ráðherra til þátttöku Íslands í svonefndu fimm ríkja samstarfi þjóða á norðurskautssvæðinu? Hefur þess verið krafist að Íslandi verði veitt aðild að samstarfinu og ef svo er, hverjar hafa undirtektirnar verið? 2. Hefur Ísland verið viðurkennt sem strandríki í Norðurskautsráðinu? Ef svo er ekki, hvernig vinna þá íslensk stjórnvöld að því að tryggja Íslandi þá stöðu? 3. Hefur verið haft samráð við Ísland um vinnu sem fram fer á vettvangi fimm ríkja samstarfsins um fyrirkomulag fiskveiðistjórnar í norðurhöfum eða eftir atvikum aðra auðlindanýtingu?“

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar sem eru mjög mikilvægar og mikilvægar fyrir margt, ekki síst að við þurfum að sýna samstöðu þegar kemur að því að tryggja hag Íslands þegar kemur að þessum málum. Ég vil fyrst segja það að ég hef lagt mikla áherslu á að gæta hagsmuna Íslands á norðurslóðum, meðal annars í Norður-Íshafinu. Sú hagsmunagæsla fer að stórum hluta fram á vettvangi Norðurskautsráðsins, en hafa ber í huga að ekki falla öll málefni svæðisins undir verksvið þess, t.d. afmörkun hafsvæða og auðlindanýting. Í síðasta mánuði ritaði ég utanríkisráðherrum ríkjanna fimm, Bandaríkjanna, Kanada, Noregs, Rússlands og Danmerkur, bréf þar sem ítrekuð var sú krafa að Íslandi yrði veitt aðild að samstarfinu um framtíðarfyrirkomulag fiskveiðistjórnar í Norður-Íshafinu. Þar var bent á að það svæði sem væri til umfjöllunar væri úthafið í Norður-Íshafinu að undanskildum þeim hluta þess sem fellur þegar undir Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndina, NEAFC, þ.e. svæðið norður af Svalbarða og að norðurpólnum. Ljóst væri að þátttaka ríkja í umræddu samstarfi væri ekki háð því skilyrði að þau ættu efnahagslögsögu að áðurnefndu úthafssvæði enda ætti það ekki við um Noreg né heldur Færeyjar, sem hafa tekið þátt í nokkrum þessara funda. Íslensk stjórnvöld gerðu ekki athugasemd við þátttöku þessara landa sem ættu hagsmuna að gæta, en Ísland ætti ekki síðri rétt til aðildar að samstarfinu en þau. Í bréfi mínu var gerður áskilnaður um rétt Íslendinga til fiskveiða á umræddu úthafssvæði í framtíðinni og vísað til þess að Ísland hefði raunverulega hagsmuni af veiðum þar í merkingu úthafsveiðisamnings Sameinuðu þjóðanna. Hagsmunir okkar felast meðal annars í því að óvissa ríkir vegna breytinga á göngu fiskstofna. Sumir íslenskir fiskstofnar hafa gengið æ lengra til norðurs á undanförnum árum og ekki er unnt að útiloka að einhverjir þeirra gangi alla leið upp í Norður-Íshaf í framtíðinni. Utanríkisráðherrar Bandaríkjanna, Danmerkur og Kanada hafa svarað bréfi mínu. Allir vísa þeir til þess að eðlilegt sé að ríkin fimm fjalli um málið sín á milli áður en önnur ríki komi að því þar sem þau séu strandríki að Norður-Íshafinu. Bandarísk stjórnvöld segja að samstarfið takmarkist í fyrstu við þau ríki sem eigi efnahagslögsögu að Norður-Íshafinu en sú fullyrðing fær ekki staðist samkvæmt því sem ég gat um áðan. Í svarbréfi utanríkisráðherra Danmerkur kemur auk þess fram að ríkin hafi sammælst um ferli sem miði að því að komið verði á aðgerðum til bráðabirgða sem önnur ríki geti orðið aðilar að. Ætlunin sé að þau ríki komi að ferlinu fyrir árslok 2014 og hugsanlega verði niðurstaðan gerð bindandi alþjóðasamnings. Embættismenn ríkjanna fimm funduðu síðast í febrúarmánuði í Nuuk. Mér er kunnugt um að í framhaldi af þeim fundi er nú unnið að gerð ráðherrayfirlýsingar ríkjanna um takmarkanir á úthafsveiðum í Norður-Íshafi sem stefnt er á að undirrituð verði í sumar. Náist samkomulag ríkjanna um slíka yfirlýsingu er óvíst hvort það muni leiða til samnings þeirra í milli síðar. Virðulegi forseti. Það er algjörlega óásættanlegt að Íslandi sé haldið utan við þennan hóp. Við munum því og þurfum áfram, öll sem eitt, bæði ráðherra og þingmenn, að halda áfram þessari kröfu Íslands á lofti sem er sanngjörn og réttmæt.

Herra forseti. Ég held að þetta sé grafalvarlegt mál og sé að þróast með heldur óheillavænlegum hætti. Hæstv. ráðherra sagði réttilega að breytingar á hitastigi sjávar gætu í framtíðinni leitt til þess að fiskstofnar leituðu út úr lögsögunni. Ég hugsa að hæstv. ráðherra þætti fróðlegt að sjá kortin hjá Hafró og raunar líka hjá ýmsum norskum fræðimönnum, m.a. einum sem hélt hér fyrirlestur árið 2012 um möguleika á færslu fiskstofna. Þá sæju menn að ekki er útilokað að loðnan leiti svo langt norður að hún lendi í þessum almenningum sem enginn stýrir en þessi fimm ríki hafa nú tekið að sér með engum rétti. Mig langar að vísa til þess að 27. febrúar gáfu þessi fimm ríki út fréttatilkynningu þar sem þau sögðu að þau hefðu bannað til bráðabirgða fiskveiðar í þeim almenningi sem hér um ræðir. Hvaða rétt hafa þau til þess? Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Út af fyrir sig gleður það mig og það er jákvætt að hæstv. ráðherra hefur beitt sér í málinu og gert sig gildandi, m.a. með þeim bréfaskriftum sem hann upplýsti hér um. Í þeim svörum sem hæstv. ráðherra vísaði til finnst mér birtast að þróun þessara mála er algjörlega óásættanleg fyrir Ísland. Það er með öllu ólíðandi, svo það sé bara sagt, að okkur sé haldið skipulega utan við samstarf þessara ríkja þegar kemur t.d. að því að véla um fiskveiðistjórn á alþjóðlegum hafsvæðum þar sem við eigum fullan rétt eins og hver annar aðili. Það hlýtur líka að eitra samstarfið innan heimskautaráðsins ef það er klofið upp með þessum hætti að ástæðulausu. Ég hygg að menn hefðu skilning á því að landlukt Svíþjóð og Finnland, sem eiga aðild að ráðinu vegna svæða sinna norðan heimskautsbaugs, væru ekki í sömu stöðu hvað þetta varðar, en að halda Íslandi fyrir utan tel ég algjörlega fráleitt og að það eigi að vera forgangsverkefni okkar að krefjast þess að við fáum fullgilda aðild að þessu. Það getur orðið mjög bagalegt að standa frammi fyrir að einhverju leyti gerðum samningum milli þessara ríkja og veitti ekki af að hafa Ísland þar með við borðið út frá þeim almennu sjónarmiðum sem við höfum varðandi fiskveiðar o.s.frv. Satt best að segja held ég að Norðmenn séu að gera mikil mistök og þess vegna Danir líka, að hafa ekki liðsstyrk Íslands með í þessu starfi, því að mér býður svo í hug að það sé við ramman reip að draga á köflum þegar kemur að Bandaríkjunum og jafnvel Kanada varðandi ýmis sjónarmið um að þessi svæði eigi að vera tekin frá og geymd án nokkurra nýtingarsjónarmiða hvað varðar fiskstofna. Þarf þá ekki að fara í grafgötur um hversu alvarlegt slíkt gæti orðið ef göngumynstur stofna heldur áfram að breytast og við vildum fara að sækja hlutdeild okkar  Hér er því um stórmál að ræða sem ég hvet hæstv. ráðherra til að halda áfram að fylgja fast eftir.

Virðulegur forseti. Ég fagna því mjög að við séum, að mér heyrist, öll sammála um hvað þarf að gera hér, hvað þarf að verja. Enda tel ég að þeir ágætu fyrrverandi ráðherrar sem hér hafa talað hafi reynt að berja á þessu máli meðan þeir voru í ríkisstjórn, á meðan þeir höfðu þau tækifæri sem sá er hér stendur hefur í dag, að tala máli Íslands  Það er alveg rétt sem hv. þingmaður og fyrirspyrjandi, Steingrímur J. Sigfússon, segir hér, þetta er ólíðandi. Það er ólíðandi að okkur sé haldið þarna frá, því að að okkar mati eigum við skýrra hagsmuna að gæta og eigum rétt á að vera þarna. Jú, við höfum notað hvert tækifæri til þess að mótmæla þessari ráðstöfun og því hvernig þessi fimm ríki, þessir vinir okkar og samstarfsmenn, haga þessum málum. Þegar yfirlýsing kom 27. febrúar mótmæltum við að sjálfsögðu. Embættismenn hafa líka gert það fyrir okkar hönd á fundum og ég hef gert það við samráðsnefndina. Það er ekki hægt að horfa á þetta aðgerðalaus en okkur eru líka takmörk sett varðandi það hvað við getum seilst langt, því að réttarstaða okkar á norðurslóðum er kannski ekki alveg kýrskýr að öllu leyti. En þarna teljum við okkur eiga sjálfsagðan rétt. Ég fagna þessari umræðu og skil hana þannig að við séum sammála um að halda áfram að tala máli Íslands í þessu máli.

Herra forseti. Ég veit að hæstv. ráðherra gleðst alltaf ef maður spyr hann út í samninga við Evrópusambandið. Að þessu sinni ætla ég þó ekki að spyrja hann út í aðildarviðræðurnar heldur út í stöðu þeirra samninga sem við höfum átt í síðan 2012 við Evrópusambandið um hækkun á heimildum til þess að flytja inn tollfrjálst á markaði Evrópusambandslanda lambakjöt og skyr. Í dag viðrar einkar vel til útflutnings í þessum tilteknu tegundum framleiðslu úr íslenskum landbúnaði. Ýmiss konar breytingar hafa leitt til þess að meiri eftirspurn er eftir lambakjöti en sennilega nokkru sinni fyrr á erlendum mörkuðum. Við sjáum það t.d. speglast í því að verð eins og það er a.m.k. skráð á heimasíðu OECD sem viðmiðunarverð fyrir lambakjöt hefur hækkað á undanförnum árum. Miðað við rannsóknir hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar sem birti pistil um það á heimasíðu er verðið núna 60% hærra en t.d. það sem bændur fá til sín á Íslandi. Einnig hafa orðið ákveðnar breytingar í löndum eins og Nýja-Sjálandi sem hefur verið eitt helsta útflutningsland lambakjöts inn á markaði Evrópusambandsins. Þar hefur sú breyting orðið að fríverslunarsamningur milli Kína og Nýja-Sjálands hefur leitt til breytinga á búháttum, menn hafa fært sig úr hinni hefðbundnu kindakjötsframleiðslu yfir í mjólkuriðnað. Svipað hefur líka gerst í Ástralíu. Þetta hefur leitt til þess að dregið hefur aðeins úr þeim 300 þús. tonnum sem þessi lönd og nálæg flytja inn á markaði Evrópusambandsins. Því hefur orðið meiri eftirspurn eftir íslensku lambakjöti en ég held að hægt sé að finna dæmi um hér áður fyrri. Við erum í dag í reynd með sama kvóta á lambakjöt og var þegar þrjú Norðurlandanna gengu inn í Evrópusambandið. Þá voru tvö þeirra með í kringum 600 tonn hvort. Ég held að við höfum í dag um 1.850 tonn. Tildrög þess að við fórum í þessa samninga fyrst með óformlegum þreifingum 2011 og síðan formlegum viðræðum 2012 voru vitaskuld að þetta skynja framleiðendur hér á landi. Það voru þeirra óskir sem leiddu til þess að í þetta var farið. Samkvæmt 19. gr. landbúnaðarkaflans í EES-samningnum ber EES- og EFTA-löndum ásamt ESB að kanna reglulega hvort mögulegt sé að auka fjölbreytni viðskipta með landbúnaðarvörur og auka þau. Það er því gagnkvæm skylda á okkur og ESB að skoða þessa möguleika. Þar að auki hefur það gerst í fyrsta skipti að kaupendur innan Evrópusambandsins leita eftir þessu gagnvart framkvæmdastjórninni. Þess vegna er lag núna. Mig langar því til að spyrja hæstv. ráðherra um stöðu þessara samninga og sömuleiðis hverjar gagnkröfur 

Virðulegi forseti. Ég vil að sjálfsögðu byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn sem varðar mikilsverð atriði í utanríkisviðskiptum Íslands, þ.e. möguleika íslensks landbúnaðar á að flytja út landbúnaðarafurðir tollfrjálst. Eins og kunnugt er er leitast við það í fríverslunarsamningum sem Ísland gerir að tryggja fullt tollfrelsi við innflutning þeirra til annarra ríkja. Hvað varðar markaðsaðgang fyrir unnar landbúnaðarvörur gilda ákvæði EES-samningsins, en hann sætti síðast endurskoðun um þetta atriði árið 2001. Hafnar voru viðræður um aðra endurskoðun sem voru langt komnar árið 2008 en var ekki lokið, m.a. vegna atburða haustsins það ár. Í 19. gr. EES-samningsins er gert ráð fyrir tvíhliða samningi milli Íslands og ESB hvað varðar viðskipti með hefðbundnar landbúnaðarvörur, svo sem grænmeti, kjöt og mjólkurvörur, en hér undir falla flestar helstu útflutningsafurðir Íslands í landbúnaði. Í gildi er tvíhliða samningur frá árinu 2007 þar sem kveðið er á um ívilnanir, en með þeim samningi var íslenskum framleiðendum meðal annars tryggður réttur til að flytja inn tollfrjálst til Evrópusambandsins 1.850 tonn af lambakjöti og 380 tonn af skyri gegn ívilnun við innflutning til Íslands fyrir tilteknar vörur frá ESB. Eins og fyrirspyrjanda er kunnugt óskuðu samtök framleiðenda árið 2011 eftir því við stjórnvöld að kannað yrði hvort hægt væri að auka við umræddan innflutningskvóta. Í kjölfarið hófust viðræður við Evrópusambandið um endurskoðun gildandi samninga, bæði um unnar og hefðbundnar afurðir. Hluti af þessari samningagerð nú er samningur um gagnkvæma vernd heita á landbúnaðarvörum. Standa vonir til þess að ljúka megi samningum í haust. Hvað varðar kröfugerð íslenskra stjórnvalda í viðræðum er almennt lögð á það áhersla að tollalækkanir séu á gagnkvæmnisgrundvelli, en að þessu sinni er notast við svokallaða neikvæða lista. Þar eru einungis listaðar upp vörur sem áfram munu bera toll í viðskiptum ríkjanna. Aðrar vörur munu ekki bera tolla. Varðandi þær vörur sem áfram munu bera tolla er í nokkrum tilvikum samið um tollfrjálsa innflutningskvóta og í því efni má almennt gera ráð fyrir að við værum að horfa á hækkun á þeim kvótum sem nú þegar eru fyrir hendi. Þannig fer Ísland fram á stærri kvóta fyrir sínar meginútflutningsvörur og kröfur Evrópusambandsins snúa að aukinni fríverslun en einnig stækkun flestra núgildandi tollkvóta. Náist niðurstaða á þessum nótum tel ég það mikilvægt skref fyrir báða aðila sem mun styðja við mikilvægustu útflutningshagsmuni okkar í landbúnaði á sama tíma og opnað er fyrir frekari innflutning til Íslands á hagstæðum kjörum.

Herra forseti. Ég tel að þetta sé brýnt mál. Ég er þeirrar skoðunar að á næstu árum muni svigrúm aukast verulega fyrir útflutning á íslenskum landbúnaðarafurðum. Við sjáum þá sigurför sem skyr hefur farið víða. Við getum að vísu ekki flutt nema 380 tonn til Evrópusambandslanda, en íslenskir framleiðendur hafa farið þá leið við að brjóta skyrinu leið inn á markaðinn og til að yfirstíga múra tollanna sem ella eru þeim ókleifir að veita sérleyfi til starfsstöðva, t.d. í Finnlandi. Þar selja menn þúsundir tonna af skyri. Auðvitað fer sumt af því út um Evrópusambandslöndin, en menn sjá hvað væri hægt að gera þarna ef Ísland mundi ganga í Evrópusambandið. Ég tel að það gæti skipt miklu máli. Varðandi lambakjötið, reyndar allar kjötafurðir, er hægt að sjá að verð á því hefur farið verulega hækkandi á undanförnum árum. FAO, Sameinuðu þjóðirnar og OECD spá því að slík þróun haldi áfram út þennan áratug. Það er töluverður tími. Ég er raunar þeirrar skoðunar að þetta sé þróun sem við munum sjá mjög lengi. Það eru góðar fréttir fyrir þá sem framleiða, ekki fyrir þá sem eru fátækir og þurfa að kaupa. En þetta er staðan. Ég held að það hafi verið mikil framsýni af framleiðendum hér á landi þegar þeir fóru fram á 4.500 tonna kvóta fyrir lambakjöt inn á ESB. Það munar rækilega um það. Þá er spurningin: Geta íslenskir framleiðendur staðið undir slíkri aukningu? Ég tel svo vera. Það hefur verið slíkur samdráttur á framleiðslu á síðustu árum að nokkuð auðvelt væri að auka hana jafnt og þétt um fimmtung. Mundi það þýða meiri byrði fyrir skattgreiðendur í landinu? Nei, ekki miðað við óbreytt styrkjakerfi, vegna þess að menn fá ekkert meira en það sem um er samið núna, en þeir geta framleitt meira og flutt meira út. Það kemur að því 

Virðulegur forseti. Þær kröfur sem Evrópusambandið hefur gert í þessum viðræðum snúa fyrst og fremst að aukinni fríverslun og stækkun flestra núgildandi kvóta sem Evrópusambandið hefur haft varðandi innflutning. Það tekur til að mynda til innflutnings á ostum til Íslands og þess háttar, en í þessum viðræðum hefur Evrópusambandið fyrst og fremst sett fram kröfur um að hækka þá tollkvóta sem nú þegar eru í gildi í dag.  Það eru hins vegar mjög spennandi hlutir að gerast eins og við hv. þingmaður heyrðum í morgun, en við sátum á ársfundi Íslandsstofu. Þar flutti erlendur ræðumaður, kínverskur, Victor Gao, okkur fyrirlestur um möguleika í Kína og hvernig kínverski markaðurinn er að vaxa og þróast. Íslendingar munu að sjálfsögðu reyna að taka köku af þeim stækkandi markaði. Þegar við horfum á þróunina í Asíu, hvort sem það er í Kína eða annars staðar, þá er það svo að ef við fáum lítinn bita, örbita jafnvel, af þeim vexti sem þar er fyrir íslenska framleiðslu, hvort sem það er fiskur, sjávarútvegur, tækni, þjónusta, hugvit eða hvað sem er, þurfum við ekki að kvíða miklu næstu árin, í það minnsta varðandi byggðaþróun hér, framleiðsluaukningu og verðmætasköpun. Á þessum markaði eru mikil tækifæri. En við megum ekki gleyma okkar nærmarkaði sem er að sjálfsögðu Evrópa, Evrópusambandslöndin, í gegnum EES-samninginn. Þess vegna ber okkur að standa vörð um samninginn við Evrópska efnahagssvæðið því að hann er tenging okkar við Evrópumarkaðinn í dag. Við flytjum út u.þ.b. 380 tonn af skyri til Evrópu. Ég held að það sé rétt farið með hjá mér að það fari allt til Finnlands, að Finnar taki allan kvótann í skyri eða nánast allan til Evrópusambandslanda. Það eru gríðarleg tækifæri innan Evrópu í að stórauka útflutning á þessum afurðum og líka í Austur-Evrópu, ef við sjáum til sólar í þeim hörmungum sem þar eru uppi.

Herra forseti. Síðastliðið haust lagði hv. þm. Björt Ólafsdóttir fram fyrirspurn til skriflegs svars til heilbrigðisráðherra um framkvæmdir við Landspítala við Hringbraut. Í svari hans frá 30. október 2013 kom fram að ráðgert sé að hefja framkvæmdir við nýbyggingar og endurbætur á húsakosti Landspítalans á þessu kjörtímabili og að unnið sé að endurskoðaðri framkvæmdaáætlun í samstarfi við stjórn nýs Landspítala ohf. og stjórnendur Landspítala. Nú er hálft ár liðið. Það er því tímabært að fá upplýsingar frá ráðherra um hver niðurstaða endurskoðunarinnar sé, enda mikið í húfi. Það vita allir að verkefnið er umfangsmikið, en það er einnig álit þeirra sem best til þekkja að endurnýjun á húsakosti Landspítalans sé forgangsverkefni í heilbrigðismálum á Íslandi. Málið þykir svo aðkallandi að stofnuð hafa verið landssamtök um uppbyggingu nýs húsnæðis Landspítala undir heitinu Spítalinn okkar. Rökin fyrir endurnýjun húsnæðis eru augljós. Í fyrsta lagi er húsakostur sjúkrahússins gamall og úreltur og sjúkrahúsið er starfrækt á mörgum stöðum með því óhagræði sem því fylgir. Breytingar á tæknistigi heilbrigðisþjónustu kalla á breyttan húsakost. Í öðru lagi er þjóðin að eldast sem veldur því að hlutfallslega fleiri þurfa á flókinni heilbrigðisþjónustu að halda, t.d. vegna krabbameins og hjartasjúkdóma. Í þriðja lagi er erfitt að tryggja öryggi sjúklinga í núverandi húsnæði og skipulagi sjúkrahússins. Einbýli eru fátíð þrátt fyrir að inniliggjandi sjúklingar séu að meðaltali mun veikari en áður og á álagstímum skapast alvarlegt hættuástand því að erfitt er að tryggja sóttvarnir með einangrun sjúklings. Í fjórða lagi eru starfsaðstæður heilbrigðisstarfsmanna víða ömurlegar innan LSH og aðstæður til umönnunar, rannsókna og menntunar óviðunandi. Verkefnið er mjög kostnaðarsamt, kostar rúma 50 milljarða kr. Það er sameiginlegt verkefni okkar að tryggja það fjármagn og hefja framkvæmdir sem allra fyrst. Kostnaðurinn af því að hefjast ekki handa verður að lokum miklu meiri fyrir íslenskt samfélag. Þess vegna vil ég, herra forseti, spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra, Kristján Þór Júlíusson: Hver er niðurstaðan úr endurskoðun á áætlunum fyrir nýbyggingar og endurbætur á húsakosti?

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og tek heilshugar undir þau sjónarmið hans og röksemdir fyrir mikilvægi þess að halda áfram því verki að endurnýja húsakost Landspítalans. Þeirri fyrirspurn sem til mín er beint er best svarað á þann veg að með þeim lögum sem samþykkt voru í mars 2013, sem breyttu þágildandi lögum um Nýja Landspítalann ohf. frá árinu 2010, fylgdi tímasett áætlun um framkvæmdir og kostnað byggingar á Landspítalanum og endurgerð húsakosts hans. Í framhaldi af þeirri fyrirspurn og í tengslum við hana, sem hv. þingmaður nefndi hér, frá hv. þm. Björt Ólafsdóttur, beindi ég þeim tilmælum til stjórnar nýs Landspítala að rýna þær kostnaðar- og tímaáætlanir fyrir byggingu spítalans sem fyrir lágu með þeim tilmælum að kanna hvort hægt væri að áfangaskipta verkefninu frekar en þar var gert, og sýnt hafði verið fram á. Einnig bauð Háskóli Íslands fram aðstoð Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands við að skoða kostnað og efnahagslegan ábata af þeim áformum sem þar um ræðir. Ég tel rétt að bíða þessara tveggja úttekta áður en ákvörðun verður tekin um næstu skref, en ég vil engu að síður vísa til þeirrar ákvörðunar sem Alþingi tók í desember síðastliðnum við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2014 þar sem samþykkt var 100 millj. kr. fjárveiting til að halda áfram með fullnaðarhönnun á sjúkrahóteli á lóð Landspítalans við Hringbraut. Allar meginbyggingar eru nú forhannaðar og mér skilst að það nemi um 25% af heildarhönnun, auk þess sem allar skipulagsáætlanir hafa hlotið staðfestingu, þar með talið deiliskipulag fyrir nýbyggingar við Hringbraut. Þá er einnig rétt að greina frá því við þessa umræðu að við undirbúning fjárlaga fyrir komandi ár mun ég óska eftir fjárveitingu vegna hönnunar á meðferðarkjarna á lóð Landspítalans og sömuleiðis í langtímaáætlun fjárlaga til loka ársins 2018. Þar mun ég sömuleiðis óska eftir fjármunum til hönnunar og undirbúnings á byggingu á nýju sjúkrahúsi. Ég hef nýlega beint þeim tilmælum til stjórnar Nýja Landspítalans ohf. að halda áfram forvalsverkefninu sem hófst sumarið 2013 og lauk á síðastliðnu hausti þegar valdir voru fimm hönnunarhópar sem fullnægðu hæfnisskilyrðum til að fullhanna sjúkrahótelið. Á næstunni munu þessir fimm hópar fá tækifæri til að taka þátt í lokuðu útboði um fullnaðarhönnun sjúkrahótelsins sem verður um 4 þús. fermetrar að stærð. Gildistími forvalsins er til 21. maí og ætti fullnaðarhönnun sjúkrahótelsins að vera lokið í marsmánuði 2015. Fyrir þann tíma og fyrir umræðu um fjárlög ársins 2015 ættu umræddar úttektir að liggja fyrir þannig að ljóst sé hvort möguleiki sé á að áfangaskipta verkefninu á annan hátt eða vinna það með öðrum hætti. Ráðherra hefur, samkvæmt þeim lögum sem um þessa framkvæmd gilda, heimild til að ákveða að minnstu byggingarhlutarnir séu boðnir út í formi leiguleiðar, en ljóst er að samkvæmt lögunum, sem samþykkt voru í mars á síðasta ári, er gert ráð fyrir að annars vegar meðferðarkjarninn, sem gera má ráð fyrir að kosti um 37 milljarða, og hins vegar rannsóknarhúsið, sem áætlað er að kosti um 9 milljarða, verði hefðbundnar opinberar framkvæmdir. Þar er um að ræða langstærsta kostnaðarhluta framkvæmdanna, um 80%, og þessum framkvæmdum verður því að finna, að óbreyttum lögum, stað í framkvæmdaáætlun ríkisins til að unnt sé að halda áfram með verkefnið.

Virðulegi forseti. Ég held að bygging Landspítalans og það verkefni sem er kallað Spítalinn okkar sé eitt af því veigamesta sem liggur fyrir í ríkisfjármálunum. Það gleður mig sannarlega að heyra að hæstv. ráðherra virðist vera að ganga áfram með þetta mál. Það skiptir máli og þetta snýst ekki bara um að hlutirnir séu vondir í dag. Það tekur langan tíma að byggja svona hús. Það er alveg ljóst að við erum öll að eldast og eftir því sem við eldumst vilja fleiri okkar skipta t.d. um liði þannig að þetta snýst ekki bara um hina alvarlegu sjúkdóma eins og hjartasjúkdóma eða krabbamein. Þetta snýst líka um að halda okkur, þeirri kynslóð sem er að eldast 

Hæstv. forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir að taka upp þetta mál um húsakost Landspítalans og spyrja hvað líði endurskoðun á framkvæmdaáætlun nýbyggingar og endurbótum á húsakosti Landspítalans. Um leið vil ég ítreka að ég tel að þetta sé eitt mikilvægasta verkefni okkar Íslendinga á næstu missirum. Það er ekki langur tími sem við höfum til þess að taka ákvörðun og fara í framkvæmdir. Að mínu mati getum við áfangaskipt verkefninu meira en lagt hefur verið til hingað til, ég kemst þó ekki yfir það hér í stuttri athugasemd, en það gerir verkið auðveldara í framkvæmd. Virðulegi forseti. Á þessum stutta tíma getur maður ekki gert annað en að hvetja hæstv. ráðherra til þess að taka þátt í því með okkur sem viljum berjast fyrir því að framkvæmdir verði hafnar við nýjan Landspítala, eða endurbyggingu hans, fyrir starfsfólk, fyrir okkur sjálf og fyrir framtíðina vegna þess að ekki veitir af.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra ítarlega yfirferð og er mjög ánægð með að hann sé að vinna í þessu máli eftir fremsta megni. Ég vil líka velta því upp hvort ekki sé rétt, nú þegar þessar tvær úttektir liggja fyrir, annars vegar frá Landspítalanum ohf. og hins vegar frá Hagfræðistofnun, að ráðherra gefi hreinlega skýrslu í þinginu. Þetta er það stórt og mikilvægt mál að það er eðlilegt að við fáum tækifæri til að ræða það hér. Þá vil ég líka segja að ég tel mjög mikilvægt að ríkið reki Landspítalann að öllu leyti. Það er meðal annars í þeim sameiginlega rekstri sem rekstrarhagræðið næst fram. Lögunum var breytt því að það þótti mikilvægt að breyta þessu í ríkisframkvæmd, enda eru staðlar varðandi - nú man ég ekki nafnið, herra forseti, en þegar á að færa slíkt verk í ríkisbókhald telst það ríkisframkvæmd hvernig svo sem verkið er fjármagnað og hvernig sem því vindur fram. Það eru enda engir aðilar til lengri tíma sem mundu taka yfir fjármögnun og rekstur á slíku sjúkrahúsi. Þess vegna þótti eðlilegt að hafa hreinar línur í þessu efni. Svo vil ég minna á að það var mikil samstaða um þetta mál í þinginu á síðasta kjörtímabili meðal allra þingflokka nema þingflokks Framsóknarflokksins. Ég vil ítreka við hæstv. heilbrigðisráðherra að hann hefur dyggan stuðning hér, a.m.k. frá tveimur stærstu flokkunum í minni hluta, Samfylkingu og Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, sem lögðu mikið á sig til að ná 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hefur átt sér stað. Í ljósi síðustu orða hv. fyrirspyrjanda vil ég lýsa því sömuleiðis yfir að Framsóknarflokkurinn og þeir ágætu þingmenn og ráðherrar sem ég hef rætt þessi mál við eru mjög áfram um að treysta undirstöður starfseminnar sem Landspítala okkar er ætlað að veita, þessu þjóðarsjúkrahúsi. Ég held að það sé mjög skýr og einbeittur vilji alls þingheims til þess að koma málum til betri vegar á þjóðarsjúkrahúsinu. Ég tel það raunar endurspeglast í því þegar Alþingi samþykkti, í þeirri þröngu stöðu sem var við gerð fjárlaga fyrir árið 2014, að halda verkefninu lifandi þrátt fyrir erfiðleika við fjármögnun ýmissa verkefna og hélt því lifandi með því að veita fjármuni áfram til þess að halda áfram hönnunarþætti einnar byggingarinnar sem hugsuð er í þessu stóra samhengi, sem er sjúkrahótelið. Vandinn við þetta verkefni er ekki sá að ekki séu til fjármunir í samfélaginu heldur er vandinn sá að koma því í skynsamlegan farveg hvernig ríkissjóður ætlar að fjármagna kostnað sem af verkefninu hlýst. Ég hef lýst því yfir sjálfur að við förum ekki að hagræða í starfsemi heilbrigðisþjónustunnar á Íslandi upp á 2, 3, 4 milljarða til að greiða af afborgun lána við þetta verkefni. Það er ekki veruleikinn. Við þurfum að leita annarra leiða til að standa straum af þeim stofnkostnaði sem þarna um ræðir. Ég vil undirstrika það undir lok ræðu minnar að ég þigg allan stuðning við þetta verkefni og lýsi yfir sérstakri ánægju með það að þingmenn eru mjög samhuga í því að reyna að koma þessum málum til betri vegar. Ég treysti því og trúi að okkur muni auðnast það og skal glaður gefa þinginu yfirlit yfir þá áfanga sem í þessu verki verða, hvenær svo sem það kemur inn á mitt borð, ég skal gera það með ánægju.

Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra um Siglufjarðarveg. Ég spyr: Er hætta á að vegurinn til Siglufjarðar um Almenninga rofni varanlega vegna jarðsigs? Hver yrði lengd jarðganga frá Siglufirði og yfir í Fljót? Hvaða leið er talin heppilegust? Hvað er áætlað að kostnaður við jarðgangagerð yrði hár? Síðari liður spurningarinnar snýr að framtíðarlausn sem ég ætla að koma að síðar. Virðulegi forseti. Siglufjarðarvegur á Almenningum var lagður 1965–1966 í tengslum við Strákagöng sem þá voru gerð og opnuð 1967. Ég segi: því miður var sú leið farin. Það stóð ekki til í byrjun að gera þarna jarðgöng heldur var talað um veg fyrir Tröllaskagann sem reyndist svo ókleift, og þá voru göngin gerð. Það hefði verið betra ef strax hefði verið farið inn úr Siglufirði og til Fljóta en því miður var það ekki gert. Frá þessum tíma hefur verið varanlegt vandamál með veginn vegna jarðsigs á ákveðnum kafla. Við höfum séð það sem förum oft um þennan veg að það er að aukast. Þarna er brot í vegi á 16–18 stöðum. Maður getur séð að sjórinn neðan við er litaður af jarðvegi. Eftir miklar rigningar og í miklum leysingum má finna það og heyra uppi í fjallinu í kyrrðinni á fögrum kvöldum að þarna rennur mikið vatn undir. Það var eitt af fyrstu verkum núverandi ágæts vegamálastjóra okkar, Hreins Haraldssonar, að rannsaka þetta landsig á sínum tíma. Vegurinn er, eins og ég segi, frekar hættulegur og þarna hefur komið stór aurskriða. Vegagerðin hefur skoðað þetta nú síðustu ár. Vegamálastjóri skipaði vinnuhóp sem skilaði af sér í desember síðastliðnum þar sem m.a. var farið í áhættugreiningu á þessu. Þar var lagt til sjálfvirkt eftirlit sem kostar töluverða peninga, þar er líka talað um hvað það kostaði ef vegurinn yrði færður. Það er allt saman gott og góðra gjalda vert að setja upp einhverja vöktun á þessu svæði. Við sem förum um þetta svæði finnum oft hvað jarðvegurinn er á mikilli hreyfingu og fólk verður hrætt þarna. Þess vegna segi ég að eina framtíðarlausnin, eina varanlega lausnin, sé sú að farið verði í það sem talað var um þegar Strákagöng voru gerð, að gera jarðgöng úr Hólsdal og yfir í Fljót. Það er á aðalskipulagi Fjallabyggðar þar sem gert er ráð fyrir jarðgöngum, sem við getum kallað Siglufjarðargöng, úr Hólsdal yfir í Fljót. Ég tel það vera einu framtíðarlausnina en ég geri mér líka grein fyrir því að biðlisti eftir jarðgöngum er töluvert langur. Ég veit nú ekki hvort við erum að tala um fimm, tíu eða fimmtán ár, en ég minni á að frá því að umræða hófst um Héðinsfjarðargöng hér á Alþingi, en hana hóf sá ágæti maður Sverrir Sveinsson, veitustjóri á Siglufirði, liðu 19 ár þar til göngin voru opnuð. Þess vegna hef ég lagt fram þessar fyrirspurnir 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspurnirnar og ágæta yfirferð í ræðu hv. þingmanns. Ég ætla ekki að fara yfir það með sama hætti heldur bara leitast við að svara spurningunum beint. Líkt og hv. þingmaður þekkir án efa talsvert betur en ég er talin hætta á því, og það er hárrétt, að reiknað er með því að jarðsig á veginum um Almenninga muni vera áfram með svipuðum hætti og verið hefur undanfarna áratugi. En líkt og hv. þingmaður þekkir líka og fór ágætlega yfir hefur verið fylgst vel með ástandinu og þróuninni og ýmislegt verið til skoðunar svo að bæta megi og tryggja öryggi vegfarenda. Hins vegar er það mat Vegagerðarinnar og þeirra sérfræðinga sem að verkefninu hafa komið að fremur litlar líkur séu á því að vegurinn rofni varanlega þannig að hægt verði að gera það sama og menn hafa verið að gera að undanförnu, sem er að fylla í sigið jafnóðum og það kemur fram. Þó gæti auðvitað í versta falli þurft að færa veginn ofar í landinu. Ég tek undir með hv. þingmanni hvað varðar þetta verkefni að til lengri framtíðar litið sé næstum því, ég vil ekki segja öruggt en næstum því ljóst að við verðum að horfast í augu við þá staðreynd að ef við erum að leita að varanlegri lausn verður hún að vera með öðrum hætti, t.d. í formi jarðganga líkt og hv. þingmaður nefndi. Annað eru auðvitað bráðabirgðalausnir og útlistun eða útfærsla á viðfangsefni og vandamáli sem til staðar er sem mun ekki leysast nema horft verði til varanlegra lausna. Vegagerðin fylgist vel með málinu, líkt og hv. þingmaður kom inn á, og mun tryggja það eftir öllum leiðum að vegurinn rofni ekki og að þar geti vegfarendur búið við eins mikið öryggi og mögulegt er. Síðan spyr hv. þingmaður um lengd jarðganga frá Siglufirði og í Fljót, hvaða leið sé talin heppilegust og hver sé áætlaður kostnaður við gatnagerð á svæðinu. Það er ekki á þessu stigi, virðulegur forseti, hægt að segja nákvæmlega til um hvaða jarðgangaleið væri heppilegust á milli Siglufjarðar og Fljóta þar sem viðeigandi rannsóknir hafa ekki farið fram enn þá eða eru fullkláraðar. Einkum hefur þó verið rætt um leiðina á milli Nautadals í Fljótum og Hólsdals í Siglufirði sem yrðu þá um 5 kílómetra löng göng og síðan á milli Hrauna í Fljótum og Skarðsdals í Siglufirði sem yrðu ríflega 6 kílómetra löng göng. Gróflega má áætla að fyrri kosturinn gæti kostað um 7,5 milljarða en sá síðari, þar sem sú leið er talsvert lengri, um 9 milljarða. Þetta er lausleg áætlun Vegagerðarinnar, ekkert endanlegt eða fast í hendi hvað það varðar og erfitt um það að spá nákvæmlega, eins og ég sagði áðan, áður en farið hafa fram fullnægjandi rannsóknir sem geta skilað okkur nákvæmari tölum í þessu sambandi.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir að setja fram þessa fyrirspurn því að þetta er jú eitthvað sem við þekkjum afar vel. Þegar maður starfar í ferðaþjónustu eins og ég hef gert fær maður til sín gesti sem aka um þetta svæði og finnst það verulega áhættusamur akstur svo ekki sé meira sagt. Sumir hafa verið illa staddir þegar þeir hafa komið sökum hræðslu. Svæðið hefur stækkað gríðarlega eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra. Frá því að ég var stelpa í sveitinni hjá ömmu og afa þarna í Fljótunum hefur það stækkað mikið, er þrefalt stærra en það var þá. Náttúran er alveg óútreiknanleg, hún lætur ekkert að sér hæða. Vegurinn gæti rofnað og hvað gerum við þá? Þrátt fyrir að ekki séu taldar mjög miklar líkur á því má alveg spyrja sig: Hvað gerist þá? Ef vegurinn yrði færður ofar - landið er allt á hreyfingu - hvað mundi það þýða fyrir okkur ef vegurinn rofnaði? 

Herra forseti. Það má segja að svæðið undir Almenninga sé dansandi land, það er á stöðugri hreyfingu. Þetta þekkjum við sem erum tíðir pólitískir gestir á Siglufirði í fylgd hv. þm. Kristjáns L. Möllers. Hvað eftir annað hef ég verið á ferð um þetta svæði og nánast kvatt vegagerðarmennina þegar þeir eru búnir að fylla í skörðin, en þá er nýtt skarð að myndast vegna jarðsigs. Ég tek því undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað um að það sé nauðsynlegt að skoða þetta rækilega. Hæstv. innanríkisráðherra er raunsæiskona. Hún segir það alveg skýrt, og það eru tíðindin úr þessari umræðu, að ef menn ætli að finna varanlega lausn á þessum vanda sé hún einungis ein, sú að gera jarðgöng. Mér finnst það líka bera vott um framsýni ráðuneytisins og Vegagerðarinnar sérstaklega að vera búin að skoða og velta fyrir sér ýmsum leiðum. Hæstv. ráðherra hefur meira að segja látið slá á það tölu. Ég segi eins og hv. þm. Kristján L. Möller að vísast er þetta aftarlega í röð jarðganga, en þetta eru sannarlega 

Hæstv. forseti. Fyrir það fyrsta vil ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og öðrum þingmönnum fyrir að taka þátt í þessari umræðu. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra sérstaklega fyrir það svar sem hún deilir með mér og öðrum sem hafa sett það fram, þ.e. að eina varanlega lausnin á samgöngum við Siglufjörð þessa leiðina sé jarðgöng, hvort sem það er úr Hólsdal eða Skarðsdal og yfir í Fljót, líkt og rætt var um þegar Strákagöng voru gerð. Illu heilli var sú leið ekki valin vegna þess að hún var örlítið lengri í göngum en ekkert var hugsað um vegagerð o.s.frv. Það væri margt öðruvísi ef það hefði verið gert. Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra hefur líka svarað því að þetta yrðu í kringum 5 kílómetra göng sem ég reyndar vissi. Mér virðist eins og það sé komið hér fram að hver kílómetri sé kominn í 1.500 milljónir. Eins og ég segi: Þetta er framtíðarlausnin, hvenær sem hún verður. Þess verður kannski minnst einhvern tímann að við ræddum þetta á þessum degi. Kannski má segja að upphafið sé á þennan hátt, umræða hér á hinu háa Alþingi er oftast nær upphaf allra samgönguframkvæmda, ég tala nú ekki um stóru samgönguframkvæmdanna sem valda í raun byltingu á viðkomandi svæði, eins og segja má að Héðinsfjarðargöng hafi gert. Það sáum við til dæmis bara í fréttamiðlum nýlega þar sem háskólafólk á Akureyri sagði frá því hvaða jákvæðu áhrif Héðinsfjarðargöng hafa haft. Virðulegi forseti. Það eru hinir miklu jákvæðu hlutir sem gerast með Héðinsfjarðargöngum sem kalla á að við tökum þennan veg til umræðu og framtíðarlausnir hvað hann varðar, vegna þess að breytingin hefur orðið geysilega mikil. Það sjáum við líka á þeirri uppbyggingu sem er að eiga sér stað á Siglufirði sem er mjög jákvæð, og í 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmönnum umræðuna um þessi mál sem eru, líkt og hefur komið fram, bæði í máli fyrirspyrjanda og annarra hér, gríðarlega mikilvæg. Ég get deilt því með þingmönnum að það var ágætisreynsla fyrir borgarbúann sem ég hef verið ansi lengi, verandi í borgarstjórn Reykjavíkur og komandi að þeim málum, að fá tækifæri til að kynnast þessum sjónarmiðum sem eru úti um allt land og þeirri vissu sem fólgin er í því að samgöngumannvirki, samgönguframkvæmdir, geti í raun breytt lífi fólks með svo dramatískum hætti að það skipti öllu fyrir ákveðnar byggðir. Þess vegna hef ég deilt því áður með þinginu og get gert það enn og aftur, nota hvert tækifæri til þess, að ég er þeirrar skoðunar að það sé eitt af brýnustu verkefnum framtíðarinnar fyrir Ísland að huga að auknum fjárfestingum í innviðum og tryggja að við séum að bjóða upp á það sem skiptir mestu máli fyrir fólk sem býr víðs vegar um landið, að það geti farið á milli staða og búið við öryggi hvað það varðar. Þetta er ein af þeim lausnum sem hvað oftast er nefnd og tengist því og við þekkjum og menn hafa lýst hér af meiri reynslu en sú sem hér stendur. Ég þakka fyrir það en tek líka undir það, og alltaf verða að fylgja öllu ákveðin varnaðarorð, að biðlistinn, ef við köllum það biðlista, eftir göngum er eins og þingheimur þekkir nokkuð langur og mikill vilji mjög víða til að fara í ákveðnar framkvæmdir. Ég er þeirrar skoðunar, og sagði það í svari mínu áðan, að þetta sé eitt af þeim verkefnum sem við verðum að staldra við og íhuga til framtíðar.

Herra forseti. Segja má um umræðuna sem var að ljúka að hún sé undanfari þess sem hér verður til umfjöllunar. Ég hef sagt það sem sumir hafa sagt, það er alltaf hægt að vera vitur eftir á, en það var lagt fram á sínum tíma að göngin ættu að ná yfir í Fljótin og mynda svokölluð T-göng. Ég held ekki að við værum að ræða þessi mál núna ef það hefði verið gert. Það einkennir okkur alltaf svolítil skammsýni í framkvæmdum í vegagerðarmálum. Það ræðst eflaust af því að okkur langar að gera margt og ekki miklir peningar til í staðinn fyrir að við einblínum á fá og stór verkefni. Ástæðan fyrir því að ég ákvað að spyrja um þetta er sú að þegar maður er íbúi á þessu svæði verður maður óneitanlega mikið var við að umferðarþunginn hefur aukist gríðarlega og ekki aðeins eftir að Héðinsfjarðargöng voru opnuð heldur einnig jafnt og þétt frá því að Múlagöng urðu til. Þetta eru göng sem voru vígð 1. mars 1991. Ég held að það sé klárt að þau eru barn síns tíma. Mig langar samt að fá þær tölulegu upplýsingar sem ég hef lagt fyrir hæstv. ráðherra: Hversu oft frá tilkomu Héðinsfjarðarganga hefur vegurinn um Öxnadalsheiði lokast og umferð verið beint um Héðinsfjarðargöng í staðinn? Var gert ráð fyrir þeirri umferð í hagkvæmnisathugun vegna ganganna? Hafa umferðartölur sem notaðar voru við hagkvæmnisútreikninga reynst réttar? Hversu mikil hefur umferð um Héðinsfjarðargöng verið ár hvert síðan þau voru opnuð? Á hvaða árstíma er umferðin mest? Hversu mikið af umferðinni um Héðinsfjarðargöng fór líka um Múlagöng? Hvað var gert ráð fyrir að Múlagöng önnuðu mikilli umferð á sólarhring? Hversu mikil var sólarhringsumferð þegar hún var mest á síðastliðnu ári? Hversu mikið hefur umferð um Múlagöng aukist frá tilkomu Héðinsfjarðarganga? Það er vert í þessu sambandi að benda á að þungaflutningar hafa aukist gríðarlega. Það er ekki aðeins umferð heimamanna eða ferðamanna heldur hafa þungaflutningar færst mjög mikið upp á land, eins og við vitum, og í gegnum göngin þarna. Það hafa orðið umferðarteppur þannig að það er ekki um að ræða stíflur í Múlagöngunum sérstaklega á álagstímum heldur var síðast í síðustu viku því eiginlega stýrt þannig að ekki varð teppa sem hefði getað kostað einhverja klukkutíma í bið. Mig langar til þess að heyra svör 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur fyrir að taka þetta mál upp og ætla að gera mitt besta til þess að fara yfir þær tölulegu upplýsingar sem hún óskaði eftir að farið yrði yfir. Í fyrsta lagi lítur það út fyrir að vera þannig að þær talningar sem við höfum yfir að ráða staðfesti að undanfarin ár hafi Öxnadalsheiðin lokast að meðaltali innan við fimm daga á hverjum vetri og eykst þá umræddu daga umferð um Siglufjarðarveg úr 100 bílum í 400 bíla á sólarhring. Þessi umferð hefur sáralítil áhrif á magn heildarumferðar. Þó getur skapast lítils háttar umferðarteppa í einbreiðum Múlagöngum, einkum á þeim tímum dags þegar umferð flutningabíla er í hámarki. Ekki var sérstaklega gert ráð fyrir þessari umferð í hagkvæmnisathugun vegna ganganna líkt og fyrirspyrjandi óskaði eftir upplýsingum um. Í skýrslu um vegtengingar, skýrslan heitir Vegtengingar milli byggðarlaga á norðanverðum Tröllaskaga, sem Vegagerðin gaf út í nóvember 1999 var í umferðarspá fyrir Héðinsfjarðargöngin gert ráð fyrir að árdagsumferð væri 350 bílar á dag. Nú er það hins vegar svo að umferðin er á hverjum degi um 560 bílar, þannig að það er talsvert meira en gert var ráð fyrir á þeim tíma. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður hversu mikil umferð um Héðinsfjarðargöng hefur verið ár hvert síðan þau voru opnuð og á hvaða árstíma umferðin sé mest. Einnig er spurt hversu mikið af umferðinni um Héðinsfjarðargöng fór einnig um Múlagöng. Því er til að svara að Héðinsfjarðargöng voru tekin í notkun haustið 2010, líkt og hv. þingmaður kom inn á. Árið 2011 var því fyrsta heila árið eftir opnun ganganna. Meðalumferð á dag alla daga ársins hefur aukist um 0,8%. Sumardagsumferðin hefur dregist saman um 2% en vetrardagsumferðin hefur aukist um 6% á þessu tímabili, þ.e. 2011–2013. Árið 2011 fóru 548 bílar um göngin að meðaltali yfir allt árið, 791 bíll yfir sumarið og 389 bílar yfir vetrartímann. 2012 fóru 540 bílar um göngin að meðaltali yfir allt árið, 757 yfir sumarið og 389 yfir vetrartímann. Sambærilegar tölur fyrir þetta ár eru 562 bílar, yfir sumarið eru það 787 bílar og 430 bílar yfir vetrartímann. Til þess að þingmaðurinn hafi þetta betur fyrir framan sig skal ég með mikilli ánægju afhenda töfluna sem ég vísa til. Það liggja hins vegar ekki fyrir nákvæmar upplýsingar um hve mikið af umferðinni um Héðinsfjarðargöng fer einnig um Múlagöng en lausleg athugun sem Vegagerðin gerði bendir til þess að umferðin í Múlagöngum hafi aukist um í kringum 15% með tilkomu Héðinsfjarðarganga. Hér er ég líka að vitna til töflu sem þingmaðurinn getur fengið að sjá. Í þriðja lagi spyr hv. þingmaður hvað var gert ráð fyrir að Múlagöng önnuðu mikilli umferð á sólarhring og hversu mikil sólarhringsumferð var þegar hún var mest á síðastliðnu ári. Það er miðað við að einbreið göng geti annað árdagsumferð sem nemur allt að 1.200 bílum á dag en á einstaka dögum getur fjöldi bíla verið miklum mun meiri. Árdagsumferðin um Múlagöng árið 2013 var, eins og ég sagði áðan, 508 bílar á dag en samkvæmt umferðarteljara sem staðsettur er í Múlagöngum var umferðin mest þann 10. ágúst 2013 þegar það fóru 2.172 bílar um göngin. Í fjórða og síðasta lagi spyr hv. þingmaður hversu mikið umferð um Múlagöng hefur aukist með tilkomu Héðinsfjarðarganga. Þá bendi ég aftur á svarið sem ég kom með áðan við spurningu númer tvö, en þar kom fram að lausleg athugun Vegagerðarinnar staðfesti að umferð hefði aukist um í kringum 15% með tilkomu Héðinsfjarðarganga. Virðulegur forseti. Ég vona að hv. þingmaður hafi fengið svör við þeim spurningum sem á henni brunnu hvað þetta varðar en líkt og ég nefndi áðan mun ég afhenda henni svarið svo að það sé aðeins þægilegra og aðgengilegra.

Hæstv. forseti. Fyrir það fyrsta vil ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur fyrir að taka þessa fyrirspurn hér upp og hæstv. ráðherra fyrir svarið. Sóttar hafa verið upplýsingar í þingtíðindi um umferð um Héðinsfjarðargöng. Rétt er að minna á að miðað við þær tölur sem hér er talað um var talið af mörgum að um 350 bíla umferð yrði þegar unnið var að undirbúningi Héðinsfjarðarganga. Það hefur heldur betur aukist. Það þekkjum við sem búum á þessum stöðum og sjáum þessa miklu umferð. Virðulegi forseti. Hér er líka fjallað um einbreið Múlagöng. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra, um leið og ég þakka fyrir svarið hvað það varðar, hvort ekki hafi komið til tals að setja upp varanlegt umferðarstjórnarkerfi í Múlagöngum sem lögregla eða aðrir gætu e.t.v. tekið í notkun með stuttum fyrirvara þegar mikil umferð er eða t.d. þegar margir flutningabílar með langa tengivagna fara þar í gegn.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og eins þakka ég hv. þm. Kristjáni Möller fyrir hans innlegg hér. Það er alveg rétt, og eitt af því sem fram kom í svörum ráðherra, að það hefur orðið gríðarleg umferðaraukning sem við sem þarna búum verðum áþreifanlega vör við. Eitt af því sem það hefur í för með sér, eins og ég kom inn á í ræðu minni, er að ekki bara á álagstímum í kringum einhverjar stórhátíðir eða eitthvað slíkt heldur gerist það of oft að umferðin stoppast í Múlagöngum vegna þungaflutninga. Ég tek undir það með hv. þm. Kristjáni L. Möller að við þurfum eitthvað, aukna ljósastýringu eða eitthvað slíkt, til þess að koma í veg fyrir þetta. En það eru ekki bara þungaflutningar, það þarf ekki nema þrjá bíla með fellihýsi eða einn bíl með fellihýsi og annan með hjólhýsi til að allt sé stopp. Það þarf aukna umferðarstýringu við þessi göng. Ég talaði við Björn Harðarson hjá Vegagerðinni, sem hefur verið í þessum gangaframkvæmdum, sem sagði að það ætti ekki að vera svo ýkja mikið vandamál að koma því við. Mig langar einmitt líka að spyrja hvort það standi til að gera eitthvað slíkt. Unnið er að miklum endurbótum í öryggismálum núna með því að auka lýsinguna. Þar var bara myrkur og göngin aldrei almennilega fulllýst. Nú er verið að auka lýsinguna sem er vel og setja upp merki líka sem eru upplýst, en það dugar ekki til. Í framhaldi af þessu langar mig líka að spyrja hvort til standi og hvort hægt sé að koma því inn í áætlanir að taka blindbeygjuna Ólafsfjarðarmegin burt. Hún er hættuleg. Þar hafa orðið umferðarslys. Einhvern veginn bíður maður alltaf með hjartað í buxunum eftir því að þar verði alvarlegt slys. Það er eitt af því sem þyrfti að lagfæra.

Virðulegur forseti. Ég ítreka þakkir fyrir þessa umræðu. Það er hárrétt sem kom fram í máli hv. þm. Kristjáns Möllers að ákveðnar nýjar tölur staðfesta og sýna og sú talning sem hefur farið fram staðfestir það og sýnir svo ekki verður um villst að þessi samgöngubót hefur nýst betur en talið var og er afar mikilvæg eins og þingmenn hafa komið inn á. Varðandi það sem spurt er um, um umferðarstjórnarkerfi í Múlagöngum, þá hefur það komið til tals og verið til umræðu og meðferðar hjá Vegagerðinni í tengslum við öryggisvörslu á svæðinu. Líkt og hv. þingmaður kom inn á hefur verið unnið að ákveðinni bragarbót þar á og menn hafa reynt að gera betur. Það hefur hins vegar verið mat Vegagerðarinnar að miðað við þær aðstæður sem nú eru uppi verði ekki gengið til þeirra verka strax. En, virðulegi forseti, þar sem ég heyri að þingmenn vilja frá frekari upplýsingar og rökstuðning fyrir því, enda full ástæða til þess, þá skal það viðurkennt hér að ég er ekki nákvæmlega með þann rökstuðning alveg á bak við eyrað núna. Ég veit að þeir hjá Vegagerðinni hafa ekki talið forsvaranlegt að fara í það verkefni strax, en ég hef þegar óskað eftir því hér í hliðarherbergi að vegamálastjóri taki saman minnisnótu til þingmanna um þetta mál til að því verði svarað með þeim hætti sem rétt og eðlilegt er að gera. Ég skal tryggja að það gerist á næstu dögum.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að beina svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra: „Hvernig hyggst ráðherra bregðast við úrskurði Evrópudómstólsins frá 8. apríl sl. um að tilskipun 2006/24/EB um varðveislu fjarskiptaupplýsinga (e. Data Retention Directive) sé ógild?“ Mig langar til þess að hafa smáinngang að þessu eða fylgja þessu aðeins betur úr hlaði. Þessi tilskipun um varðveislu fjarskiptaupplýsinga eða tilskipun um gagnageymd, sem er stundum kölluð svo, á uppruna sinn í því að Evrópusambandið samþykkti þessa tilskipun árið 2006. Það voru í raun og veru viðbrögð við hryðjuverkaárásum í New York, Madríd og London. Þetta er eitt af þeim málum þar sem menn hafa brugðist við með aðgerðum sem heita má að séu viðbrögð við hryðjuverkaárásunum en ganga mjög nærri persónuvernd. Það er mikið umhugsunarefni að mínu viti hvernig menn hafa staðið að því og hvort það er allt í samræmi við alþjóðalög og reglur, en það er annar handleggur. Í þessu máli er það svo að Ísland hefur ekki innleitt þessa tilskipun en það hefur hins vegar t.d. verið gert í Noregi. Tilskipunin var samþykkt þar með naumum meiri hluta í norska Stórþinginu og hafa Norðmenn beðið eftir því að Ísland tæki af skarið. Í umræðu í Stórþinginu 7. febrúar árið 2012 spyr þingmaður hægri flokksins, Nikolai Astrup, sérstaklega út í þessa afstöðu Íslands og er gaman að segja frá því að þar nafngreinir hann þann þingmann sem hér stendur og spyr hæstv. utanríkisráðherra Noregs um afstöðu Íslands og hvað valdi því að við höfum ekki samþykkt tilskipunina, en þessi þingmaður hægri flokksins var einmitt andstæðingur þessarar tilskipunar, einn af nokkrum í þeim flokki. Því hefur verið haldið fram, og það er sjálfsagt alveg rétt, að í 3. mgr. 42. gr. fjarskiptalaganna á Íslandi sé að finna heimild sem jafna megi til þessarar tilskipunar um gagnageymd. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 1. og 2. mgr. skulu fjarskiptafyrirtæki, í þágu rannsókna sakamála og almannaöryggis, varðveita lágmarksskráningu gagna um fjarskiptaumferð notenda í sex mánuði.“ Niðurstaða Evrópudómstólsins 8. apríl sl. fjallar um að þessi tilskipun sé allt of umfangsmikil og allt of alvarlegt inngrip í grundvallarréttindi til varðveislu persónuupplýsinga og persónulífs. Þess vegna er mjög mikilvægt að spyrja að því hér 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda og tek undir með honum þegar hann fer yfir mikilvægi þessa máls og nauðsyn þess að ræða það á vettvangi Alþingis, nauðsyn þess líka að ná um þessi mál eins góðri sátt og mögulegt er. Ef það er eitthvað sem lýtur að nýjum ógnum hvað varðar öryggi og þætti er tengjast því að almenningur geti treyst því að hann geti nýtt sér frelsi sitt án þess að eiga á hættu að hið opinbera fylgist í of ríkum mæli með því eru það þættir sem tengjast því sem hv. þingmaður vekur hér athygli á. Ég tek líka undir það með hv. þingmanni að þessi niðurstaða, þessi úrskurður Evrópudómstólsins, markar tímamót. Hann markar í raun og veru kannski merkilegri tímamót en við höfum áttað okkur á vegna þess að með úrskurðinum erum við öll minnt á mikilvægi þess að hið opinbera gæti meðalhófs hvað varðar aðgang að upplýsingum um hegðun almennings og virði persónufrelsi. Það er gert afdráttarlaust þannig að hv. þingmaður þarf ekki að hafa áhyggjur af því að sú sem hér stendur muni óska eftir því að sams konar tilskipun verði innleidd í íslensk lög. Það er alveg hárrétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni sem þekkir söguna hvað þetta varðar betur en ég, þessi tilskipun hefur ekki verið tekin formlega upp í íslenskan rétt. Hins vegar er það líka rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns, og ég ætla að staldra sérstaklega við það, að auðvitað felur 42. gr. laga um fjarskipti í sér mjög hliðstæðar heimildir og er að mörgu leyti efnislega afar lík þeirri tilskipun sem var felld úr gildi með úrskurðinum. Það er nokkuð sem ég tel að við eigum að staldra við og ég er þeirrar skoðunar að það sé full ástæða til að endurskoða það, ekki einungis vegna þess að þessi niðurstaða hafi verið eins og hún var 8. apríl, heldur líka vegna þeirra tæknibreytinga sem við höfum orðið vitni að og þeirra breytinga sem hafa orðið á veruleika okkar hvað þetta varðar. Ég hef sagt áður og get endurtekið það að ég tel að allt sem tengist netöryggi, allt sem tengist persónuvernd hvað þetta varðar og þáttum er lúta að fjarskiptalögunum, þurfi að rýna með nýjum gleraugum í ljósi nýrra tíma. Hluti af því var það frumvarp sem ég flutti nýlega um að færa þessi netöryggismál yfir til almannavarnadeildar lögreglunnar og hluti af því er verkefni sem ég hef séð fyrir mér að mundi hefjast hér á haustmánuðum þegar sú skipan mála er komin í örlítið fastari skorður sem er að fá þingmenn allra flokka til að fara yfir þessi lög og velta fyrir sér hvernig við mætum þeim breytingum sem hafa átt sér stað, bæði í þessum veruleika okkar sem ég lýsti hér áðan en ekki síður að taka mið af þeirri umræðu sem hefur verið á vettvangi annarra ríkja og tryggja að við séum í fararbroddi á þessu sviði eins og svo mörgum öðrum. Ég tel að í því samhengi öllu saman og get upplýst þingheim um það, reyndar hef ég gert það hér áður, að úti í stærri heimi en Ísland eitt og sér er, þar sem til dæmis dómsmálaráðherrar eða ráðherrar innanríkismála hittast, er þetta það viðfangsefni sem er fyrirferðarmest í alþjóðlegri umræðu í dag, viðfangsefni sem er ástæða til að hafa áhyggjur af, viðfangsefni sem við eigum að huga það. Ef þingmaðurinn var að leita eftir skoðun minni hvað þetta varðar er ég á svipuðum stað og hann sjálfur. Ég tel að þessi niðurstaða gefi tilefni til ákveðinnar skoðunar og þrátt fyrir að tilskipunin hafi ekki verið formlega innleidd í íslenskan rétt byggi okkar lög á svipuðum grunni og það sé full ástæða til að yfirfara það.

Forseti. Ég þakka málshefjanda innilega fyrir að vekja athygli á þessum dómi sem var mjög afgerandi. Það er mjög mikilvægt að upplýsa þingheim og hæstv. ráðherra um að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er að vinna málinu og hefur nefndin samþykkt að leggja fram lagabreytingu þar að lútandi þannig að við getum flýtt fyrir afgreiðslu málsins. Við munum funda aftur í nefndinni um málið á morgun en það er mjög brýnt í þessu samhengi að setja mjög skýrar reglur um það hvað símafyrirtækin mega geyma og hvað þau mega ekki geyma og hvaða viðurlög liggi við því ef þau brjóta þær reglur. Þetta er miklu mikilvægara mál en flestir gera sér grein fyrir, og ég er ákaflega ánægð með að hæstv. ráðherra sé á sömu blaðsíðu og við hin. Ég er sannfærð um það og hef fundið að það er fullkomlega þverpólitísk sátt um að lagfæra þessi lög.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir að vekja máls á þessu og sömuleiðis fagna ég viðbrögðum hæstv. innanríkisráðherra, Hönnu Birnu Kristjánsdóttir, í þessu máli. Mér sýnist vera mikill samhugur um þetta mál og það gleður mig mjög mikið. Svokölluð gagnageymd sem tilskipunin varðar er nokkuð sem við píratar höfum stefnt að frá upphafi að afnema, enda er klárt mál að okkar mati að hún brjóti í veigamiklum atriðum gegn friðhelgi einkalífsins. Mig langar að nefna það sérstaklega í þessu samhengi að í dómnum kemur fram að hluti af þeim vandamálum sem tilskipunin ber með sér er að það er engin skilgreining á því hvaða upplýsingum eigi að safna heldur á einfaldlega að safna upplýsingum um alla notendur netsins. Það er engin greinargóð skilgreining á tilgangi upplýsingasöfnunarinnar heldur er það almennt orðað sem alvarlegir glæpir. Í íslenskum lögum er sagt að það sé í þágu rannsóknar sakamála eða almannaöryggis og er erfitt að 

Herra forseti. Úrskurður Evrópudómstólsins gekk út á að þessi tilskipun gengi of langt. Þá er spurningin: Hvað má hún ganga langt? Það var dálítið opið. Ég held að það þurfi að skoða þessi mál öll, sérstaklega fjarskiptalögin, fara í gegnum þau og skilgreina nákvæmlega hvað fjarskiptafyrirtæki mega geyma og hversu lengi. Upplýsingar sem komu frá Snowden fyrir ári segja okkur að gífurleg gagnasöfnun er í gangi. Hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur flutt þingsályktunartillögu um að skora á utanríkisráðherra að standa fyrir gerð rafrænna mannréttinda, ef kalla má það svo, þ.e. að standa fyrir gerð alþjóðasáttmála sem gengur út á að verja einstaklinginn fyrir því að gögn um hann séu geymd, gögn um allt og ekkert. Það er nánast takmarkalaust sem menn safna af gögnum í dag og það þarf að fara að stöðva það. Ég er mjög ánægður með yfirlýsingu ráðherrans áðan um að hann ætli að kanna nákvæmlega fjarskiptalögin og annað slíkt. Ég vil að það standi nákvæmlega í fjarskiptalögunum hversu lengi og hvað megi geyma og það sé farið eftir því að viðlagðri refsingu.

Herra forseti. Ég held að þetta mál allt frá upphafi til enda sé til marks um það hversu vel þingið vinnur og ég tek ofan fyrir þeim þingmönnum sem á sínum tíma fóru í þetta mál og ekki síður fyrir þeim sem tóku það upp í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Hér var nefndur Snowden, sem kom fram með mjög merkilegar upplýsingar fyrir ári síðan. Hann var fordæmdur af mörgum stjórnmálamönnum í grannlöndunum og hugsanlega einhverjum hér, ég ætla ekki að rifja það upp. En í tilefni af því langar mig til þess að spyrja hæstv. innanríkisráðherra, sem ég sagði um hér fyrr í dag að væri ærleg raunsæiskona, hvort hún sé ekki sammála því mati, þegar maður lítur yfir sviðið frá því að upplýsingar komu fram frá Edward Snowden, að hann hafi ekki gert heimsbyggðinni allri mikið gagn með því að upplýsa þá leyndardóma sem hann bjó yfir. Í öllum löndum heims hafa þær kveikt miklar umræður og leitt til þess að menn haga sér með öðrum hætti og eru miklu varari um sig, þeir vita að minnsta kosti að fylgst er nánast með hverjum andardrætti þeirra, ef svo má að orði komast, sem fram fer um víðáttur netsins.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu þeim hv. þingmönnum sem tekið hafa þátt í henni og ekki síst hæstv. ráðherra fyrir hennar skýru svör varðandi þau álitamál sem ég bar hér upp. Ég fagna því að ráðherrann sé sama sinnis að því er varðar sjálfa tilskipunina um gagnageymd, að það komi að sjálfsögðu ekki til álita að reyna að koma henni áfram í þinginu. Ég hef fylgst með umræðum um þetta mál í Noregi og veit að þar eru menn að velta fyrir sér hvernig vinda eigi ofan af málinu, því að þeir gengu þó alla leið þar og samþykktu tilskipunina. Þar er því verið að skoða þau mál. Ég tel að það sé mikilvægt að fara mjög vandlega yfir þetta svið. Þó að ég hafi vísað hér í 42. gr. fjarskiptalaganna og hæstv. ráðherra einnig, og þá með það sjónarmið uppi að greinin hefði að geyma sömu réttarheimildir og tilskipunin, er ég ekki alveg sannfærður um að nóg sé að taka út 3. mgr. 42. gr. fjarskiptalaganna, að það sé eina sem eigi að gera. Það er ágætt að fá hugmynd um það frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, eins og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir nefndi, en ég held að það sé engu að síður mikilvægt að fara yfir málið miklu gaumgæfilegar en svo. Ég skildi hæstv. ráðherra þannig að hún hygðist setja einhverja vinnu í gang í því efni og ég fagna því. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við skoðum persónuverndarsjónarmið. Það hafa auðvitað komið upp viðhorf frá lögreglunni eins og í vinnunni við gagnageymd hér í þinginu á síðasta kjörtímabili um að það gæti verið mikilvægt að hafa slíkar upplýsingar við að upplýsa sakamál, en það skiptir máli hvernig um það er búið ef það á að vera til staðar og að það séu þá alltaf dómstólar sem skeri úr um það og það geti ekki verið þannig að safna skuli öllu ef ske kynni 

Virðulegur forseti. Aftur tek ég undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað og vil árétta það sem kom svo vel fram í máli hv. fyrirspyrjanda í síðustu ræðu hans, ég er þeirrar skoðunar að þrátt fyrir að við höfum staldrað þarna við 42. gr., bara vegna þess að hún er að stofni til mjög svipuð þeirri tilskipun sem við ræddum, tel ég að það eitt og sér sé ekki nægjanlegt. Þess vegna vísaði ég í það að ég hefði áhuga á að fá þverpólitískan hóp til að fara yfir þessi netöryggispersónuverndarmál og þessa nýju tækni og hvar við ætlum almennt að láta frelsið enda og eftirlitið taka við. Ég held að það muni kalla á meira en bara ákvörðun um 42. gr. Ég fagna því sem kom fram í máli hv. þm. Birgittu Jónsdóttur um að málið væri til umræðu og umfjöllunar í þingnefnd. Mér finnst það afar gott og tel mikilvægt að við stillum saman strengi í því. Þeirri sem hér stendur er alveg sama í því samhengi hvaðan gott kemur, ég tel mikilvægt að við vinnum að þessu sameiginlega. Líkt og svo oft áður kom hv. þm. Össur Skarphéðinsson með spurningu sem er einhvern veginn erfitt að svara en um leið erfitt að sneiða hjá. Ég á mjög erfitt með að lýsa því yfir úr ræðustól á hv. Alþingi að ég telji að lögbrot sé með einhverjum hætti farsælt. Auðvitað stóðst þessi aðgerð ekki lög í viðkomandi landi. Ég held hins vegar að það sé óhætt að segja, ég tek undir það með hv. þingmanni, að stundum þurfi einhvers konar óhefðbundnar uppákomur til að við horfumst í augu við þann veruleika sem við búum við. Það er alveg á hreinu að það sem gerðist í kringum Snowden-málið, hvaða hlið á því sem við kjósum að líta á, hefur valdið því að þessi viðfangsefni eru til umræðu með allt öðrum hætti en þau voru fyrir nokkrum mánuðum og missirum. Með því er ég ekki að lýsa neinu samþykki hvað varðar þær aðgerðir