Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jónas Árnason, rithöfundur og fyrrverandi alþingismaður, andaðist í gærmorgun, sunnudaginn 5. apríl. Hann var sjötíu og fjögurra ára að aldri. Jónas Árnason var fæddur á Vopnafirði 28. maí 1923. Foreldrar hans voru hjónin Árni Jónsson frá Múla alþingismaður og Ragnheiður Jónasdóttir húsmóðir. Hann lauk stúdentsprófi í Menntaskólanum í Reykjavík vorið 1942, stundaði nám í BA-deild Háskóla Íslands 1942--1943 og nám í blaðamennsku við háskóla í Washington og Minneapolis í Bandaríkjunum 1943--1944. Hann var blaðamaður við Fálkann 1944--1946, við Þjóðviljann 1946--1952 og var jafnframt ritstjóri Landnemans 1947--1952. Árin 1953--1954 var hann sjómaður. Eftir það starfaði hann löngum við kennslu. Hann kenndi um tíma við Gagnfræðaskólann í Neskaupstað, við Flensborgarskólann í Hafnarfirði, við Gagnfræðaskóla Vesturbæjar í Reykjavík og við Héraðsskólann í Reykholti. Jónas Árnason var oft í framboði við alþingiskosningar, fyrst fyrir Sósíalistaflokkinn, síðan Alþýðubandalagið. Hann var landskjörinn alþingismaður 1949--1953 eftir kosningar í Seyðisfirði og 1967--1971 eftir kosningar í Vesturlandskjördæmi. Þingmaður Vesturlandskjördæmis var hann 1971--1979. Í apríl 1959 var hann um tíma á þingi landskjörinn varaþingmaður. Hann átti sæti á 19 þingum alls. Fulltrúi á þingi Evrópuráðsins var hann 1973--1979 og sat fjórum sinnum á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Faðir Jónasar, Árni frá Múla, svo og afi hans, Jón Jónsson í Múla, sátu lengi á Alþingi. Einn langafa Jónasar, Jón Jónsson á Lundarbrekku, sat þjóðfundinn 1851. Í foreldrahúsum hlaut Jónas kynni af stjórnmálahreyfingum í landinu. Faðir hans fékkst lengi við blaðamennsku og ritstjórn. Jónas stundaði nám í þeim greinum vestanhafs að loknu menntaskólanámi. Síðan var hann blaðamaður að aðalstarfi nokkur ár. Kennsla í unglingaskólum varð síðar aðalstarf hans að undanskildum þeim árum sem hann sat á Alþingi. Helstu áhugamál og umræðuefni hans á Alþingi voru menningar- og menntamál, listir og þjóðfrelsis- og alþjóðamál. Hann var ekki langorður í ræðustóli, en málsnjall, beinskeyttur og orðheppinn. Jónas Árnason var afkastamikill rithöfundur og skáld. Ritstörf voru hugðarefni hans enda var hann vel til þeirra fallinn. Hann hafði kynnst sjómannslífi og þess gætir víða í skrifum hans og skáldskap. Hann skráði endurminningar kunningja sinna sem höfðu stundað sjómennsku, samdi sögur og orti kvæði, mörg þeirra vel til söngs fallin og þjóðkunn. Allmörg leikrit samdi hann sem nutu vinsælda á leiksviði. Í þeim voru söngvar sem urðu landfleygir, margir þeirra undir ljúfum erlendum lögum. Aðrir vinsælir söngvar urðu til í samstarfi Jónasar og Jóns Múla, bróður hans, sem lögin samdi. Síðustu æviárunum eyddi Jónas Árnason í rósemi í bústað sínum að Kópareykjum í Reykholtsdal. Ég vil biðja háttvirta alþingismenn að minnast Jónasar Árnasonar með því að rísa úr sætum. --- 
            

Utandagskrárumræða fer fram á þessum fundi eftir að atkvæðagreiðslur hafa farið fram um dagskrármál 2--8 að báðum meðtöldum. Þessi umræða er um kostnað Landsbankans við laxveiðar og rangar upplýsingar í svari ráðherra til Alþingis. Málshefjandi er hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og hæstv. viðskrh. Finnur Ingólfsson verður til andsvara.

Herra forseti. Ábyrgðarleysi, siðblinda, hagsmunaárekstrar, eiginhagsmunapot. Botnlaus sóun á almannafé í bankakerfinu. Alþingi vanvirt mað rangri upplýsingagjöf frá ráðherra og enginn ber ábyrgð. Þessi orð brenna á vörum fólks í þjóðfélaginu og krafan er hávær, herra forseti, að á þessu máli verði tekið. Tugmilljarða útlánatöpum bankanna, háum vöxtum og himinhárri gjaldtöku í bankakerfinu hafa skattgreiðendur þurft að standa undir. Sóun Landsbankans í óhóflega risnu, ferðalög og dagpeninga, líka til maka, og önnur hlunnindi til toppanna eru á kostnað almennings. Meira að segja tómstundaáhugamál þeirra, laxveiðar, borga skattgreiðendur á sama tíma og fjöldi starfsmanna bankans voru reknir og bankinn var á framfæri almennings þegar nokkrir milljarðar voru veittir af skattfé til að bjarga bankanum. Allt er þetta svo kórónað með því að einn bankastjóranna er beggja vegna borðs og selur sjálfum sér og bankanum laxveiðileyfi og græðir sjálfur á öllu saman. Misrétti í launakjörum kynjanna í bönkunum, sem upplýst var á Alþingi, er líka nú til meðferðar hjá kærunefnd jafnréttismála. Og enginn ber ábyrgð, herra forseti. Þetta er myndin sem fólk hefur og fólki ofbýður. Allt hefur þetta æpt á fólkið í þjóðfélaginu á undanförnum mánuðum og missirum, ekki síst þann stóra hóp fólks sem skömmtuð eru sultarlaun sér og sínum til framfærslu. Og enginn ber ábyrgð, herra forseti. Og nú á síðustu dögum bætast laxveiðar við ofan á allt annað, og svo yfirgengilega miklar laxveiðar að það er engu líkara en að stjórnendur bankanna séu úti í laxveiðiánum hvern einasta dag á sumrin í stað þess að stjórna bankanum. Líklegt er að hætti stjórnendur bankanna þessu tómstundaáhugamáli sínu á kostnað almennings þá verði verðfall á laxveiðileyfum til hagsbóta fyrir hinn venjulega borgara sem greiðir laxveiði sína sjálfur. Það verður líka að koma upp á borðið hverjir fóru í þessar ferðir. Sú fyrirspurn hefur verið lögð fram og henni verður að svara, þó ekki væri nema til að staðreyna hvort um skattalega misnotkun hafi verið að ræða. Laxveiðar bankans er varla hægt að kalla annað en skemmtiferðir, gjafir, hlunnindi eða mútur sem bannaðar eru samkvæmt samkeppnislögum ef það leiðir til forréttinda í viðskiptum umfram aðra. Auk samkeppnislaga þarf líka að skoða hvort brotin hafi verið skattalög, bankalög og ákvæði starfsmannalaga og ég beini því til hæstv. viðskrh. að svo verði gert og spyr hann um það. Herra forseti. Nú hefur keyrt um þverbak. Röng upplýsingagjöf til Alþingis. Mælirinn er hreinlega fullur. Svarið er ekki nægjanlega nákvæmt, segir bankaráðið bara. Meira en helming vantar þó upp á rétta upphæð. Hvernig stendur á því að bankastofnun getur ekki lagt saman og skilað skammlaust til þingsins upplýsingum um fjárhæðir sem í heildina nema rúmum 40 millj. kr.? Ekki var það af tímaskorti, herra forseti, því það tók bankann þrjá mánuði að koma þessum röngu upplýsingum til þingsins þó þeir hafi einungis tíu daga til þess samkvæmt þingsköpum, eða álíka tíma og það tók Ríkisendurskoðun að leiðrétta rangfærsluna. Ég bið ráðherra um skýringu á þessu. Í bankakerfinu, einkum Landsbankanum, virðast eiga sér stað alvarlegir siðferðisbrestir, dómgreindarleysi og hrein græðgi í ýmsum kostnaðargreiðslum og starfskjörum stjórnendanna. Af mörgu er að taka en ég nefni bara tvennt, risnu og ferðalög. Það hrópar á mann og maður spyr: Af hverju öll þessi risna hjá Landsbankanum? Á árinu 1996 var þessi risna nærri helmingi hærri en hjá forsrn. og embætti forseta Íslands til samans, en á rúmlega fjóru og hálfu ári nam risnan um 80 millj. kr. Það hrópar á mann og maður spyr: Hvernig stendur á því að fara þurfti í 379 ferðir til útlanda á rúmlega fjóru og hálfu ári, sem samsvarar því að fjórða hvern dag allt árið um kring er einhver úr bankanum á ferðalagi erlendis? Halda mætti að bankinn væri hvorki síma- né tölvutengdur þegar fjórða hvern dag þarf einhver stjórnenda eða aðrir að vera erlendis og eyða í það 102 millj. kr. á liðlega fjóru og hálfu ári. Og enn sem fyrr, herra forseti, ber enginn ábyrgð. Ríkisendurskoðun er nú að staðreyna hvort upplýsingar sem ég hef fengið á þessu og síðasta þingi um risnu-, ferða- og bifreiðakostnað og öll starfskjör stjórnendanna séu réttar eða hvort Alþingi hafi líka fengið þar rangar upplýsingar. Svo mjög ofbýður fólki þessar fjárhæðir að vonandi kemur ekki í ljós að þær hafi verið hærri. Herra forseti. Sú staða er komin upp að löggjafarsamkoma þjóðarinnar hefur verið lítilsvirt með rangri upplýsingagjöf frá framkvæmdarvaldinu. Algjör trúnaðarbrestur ríkir og löggjafarsamkoman hefur orðið fyrir hreinu áfalli í samskiptum sínum við framkvæmdarvaldið. Hér eftir, herra forseti, mun algjör tortryggni ríkja um svör ráðherra til þingsins nema hart verði við brugðist. Nú reynir ekki síst á forsn. þingsins. Spurt er brennandi spurninga, herra forseti, hvernig ætlar forsn. að bregðast við til að styrkja stöðu þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu? Um það spyr ég. Ég legg til að lög um ráðherraábyrgð verði endurskoðuð og að ráðherra sem gefur Alþingi rangar eða villandi upplýsingar skuli sæta ábyrgð eins og gerist í löndunum í kringum okkur en að hann geti ekki áfram borið ábyrgðina á undirmenn sína eða aðra. Ég legg til að nefndir þingsins geti að eigin frumkvæði þegar látið fara fram opinbera rannsókn á svona og viðlíka málum sem m.a. snerta sóun og misnotkun á fé skattborgaranna. Ég legg til að Alþingi beiti sér fyrir því að farið verði í saumana á því hvernig bæta megi siðferði í stjórnsýslunni. Siðferðismat er þar í molum, leikreglur þarf að setja. Ég legg til að farið verði ofan í alla löggjöf og allar opnar heimildir Alþingis til framkvæmdarvaldsins. Þannig verði varpað ljósi á það hvort of rúmar eða óskýrar heimildir Alþingis til framkvæmdarvaldsins geti verið orsök sóunar eða of lítils aðhalds í meðferð opinberra fjármuna eða skilvirks eftirlits af hálfu löggjafarvaldsins með framkvæmdarvaldinu. Í lögum þarf líka að skýra betur og skilgreina hver beri ábyrgð og hvernig með skuli farið ef eitthvað fer úrskeiðis. Starfsaðstaða og verksvið Ríkisendurskoðunar verður líka að vera með þeim hætti að hægt sé að fela Ríkisendurskoðun, en ekki ráðherra, að svara fyrirspurnum þar sem hætta getur verið á hagsmunaárekstrum ef ráðherra eða undirstofnanir hans eru vanhæfar til að svara fyrispurnum frá Alþingi sem snerta meðferð á fé skattborgaranna. Ég beini því til forseta þingsins hvort þess megi vænta, herra forseti, að þessar reglar verði teknar til skoðunar en sumar þeirra liggja nú þegar fyrir þinginu og tillögur sem ég hef þar lagt fram. Spurningarnar sem ég afhenti ráðherra í gær og hér hefur verið dreift til þingmanna lúta m.a að eftirliti, ábyrgð ráðherra og bankaráðs, lögum sem hugsanlega hafa verið brotin, og hvernig ráðherra hyggst bregðast við í þessu máli og hvaða skýringar hann hefur á þeim röngu upplýsingum til Alþingis sem ég nú vænti að fá svör við. Herra forseti. Þessu máli er langt frá því að vera lokið. Virðing Alþingis er í húfi að á þessu máli verði tekið. Þjóðin krefst þess að þeir sem hún kallar til forustu og þeim sem fengið er vald til ákvarðanatöku og ráðstöfunar á skattfé almennings axli ábyrgð. Eftir því verður nú gengið, herra forseti.

Herra forseti. Vegna þeirrar yfirskriftar sem þessi umræða utan dagskrár hefur og áður en ég vík að einstökum spurningum hv. þm., vil ég í upphafi leggja áherslu á að þær upplýsingar sem ég veitti þinginu í bréfi dags. 5. mars. sl. voru veittar í góðri trú af minni hálfu og skýrt tekið fram í svarinu að það væri byggt á upplýsingum frá hlutaðeigandi viðskiptabönkum. Fyrirspurnin var þess eðlis að ég varð að reiða mig á upplýsingar frá Landsbanka Íslands og ég hafði enga ástæðu til að ætla annað en að þær upplýsingar sem ég fékk væru réttar. Þegar mér var hins vegar greint frá því að fyrri upplýsingar bankans um málið væru rangar ritaði ég strax forseta þingsins bréf þar sem ég greindi honum frá því hvað hefði gerst. Það gerði ég til þess að koma réttum upplýsingum á framfæri við þingið eins fljótt og nokkur kostur væri. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur lagt fyrir mig spurningar í átta liðum, gerði það strax í gær, og ég þakka hv. þm. fyrir það, og þeim spurningum hefur nú verið dreift á borð þingmanna. Í fyrsta lagi spyr hv. þm. til hvaða ráðstafana ráðherra muni grípa vegna þess trúnaðarbrests sem bankastjórn og bankaráð hafi valdið gagnvart þingi og þjóð. Eins og kunnugt er urðu breytingar á formlegri stöðu viðskrh. gagnvart bankanum um síðustu áramót. Samkvæmt 4. gr. laga nr. 50/1997, um stofnun hlutafélags um ríkisviðskiptabanka, fer ráðherra með eignarhlut ríkissjóðs í hlutafélaginu. Hlutverk viðskrh. er því tvíþætt. Annars vegar fer hann með lög um viðskiptabanka, veitir starfsleyfi og afturkallar starfsleyfi og hefur önnur þau völd sem viðskiptabankalögin tilgreina. Hins vegar kemur hann fram fyrir hönd eigandans sem hluthafi í þeim hlutafélagabönkum sem ríkið á. Í þeim efnum er enginn munur á aðkomu hans að hlutafélaginu og aðkomu venjulegs hluthafa að sínu hlutafélagi, þó hann sé sterkari hluthafi en gengur og gerist í ljósi þess að hann fer einn með eignarhlutinn í viðkomandi félögum. Varðandi hið síðarnefnda, hlutverk ráðherra sem hluthafa í Landsbanka Íslands, fer hluthafafundur með æðsta vald í málefnum bankans samkvæmt því sem lög og samþykktir hans greina, og ráðherra fer með þetta vald á hluthafafundi. Á aðalfundi kjósa hluthafar bankaráð sem hefur það verkefni að hafa yfirumsjón með starfsemi bankans í samræmi við lög og samþykktir, sbr. 39. gr. laga um viðskiptabanka og sparisjóði. Það er því hlutverk bankaráðs að grípa til aðgerða vegna þessa máls. Það er ljóst að þetta mál er mikið áfall fyrir þennan stærsta og rótgrónasta banka þjóðarinnar og hætt er við að trúnaðarbrestur geti orðið milli bankans og viðskiptamanna hans. Það verður því að gera allt sem hægt er til að koma í veg fyrir slíkan trúnaðarbrest. Ég treysti nýkjörnu bankaráði Landsbanka Íslands hf. til að grípa til aðgerða sem verða til þess að draga úr þessu áfalli og byggja að nýju upp traust á bankanum. Komi hins vegar til þess að ráðherra telji að aðgerðir bankaráðs séu ekki fullnægjandi getur hann krafist hluthafafundar og tekið málið til umfjöllunar þar. En á þessu stigi hef ég ekki ástæðu til að ætla að grípa þurfi til slíkra aðgerða. Ég vil hins vegar taka skýrt fram að í þessu máli mun ég láta fjárhagslega hagsmuni ríkisins sem eiganda bankans ráða aðgerðum mínum og sama skylda hvílir auðvitað á bankaráðinu. Um aðgerðir mínar sem viðskrh. vil ég einnig segja að ráðuneytið hefur ritað bankaráði Landsbankans bréf þar sem óskað er eftir nánari skýringum á því hvernig staðið geti á þessum röngu upplýsingum. Enn fremur var óskað eftir upplýsingum um innra eftirlitskerfi bankans og mats bankaráðs á því sem þarna hefur gerst. Þá var þess óskað að bankaráð gerði ráðherra grein fyrir málinu í heild þegar niðurstöður Ríkisendurskoðunar liggja fyrir og bankaráðið hefur fjallað um þær. Í öðru lagi spyr hv. þm. hvernig ég meti ábyrgð mína í tengslum við þetta mál. Ljóst er að ráðherra ber ábyrgð á svörum við fyrirspurnum sem alþingismenn geta spurt á Alþingi og varða starfsemi sem heyra undir starfssvið þeirra. Þar með eru taldar fyrirspurnir um málefni einstakra fyrirtækja og stofnana. Ég vil hins vegar ítreka það sem ég sagði í upphafi: Ég veitti Alþingi upplýsingarnar í góðri trú og tók fram að svörin væru byggð á upplýsingum frá hlutaðeigandi bönkum. Eins og ég sagði áðan hafði ég ekki ástæðu til að ætla að þær væru rangar, enda var fyrirspurninni svarað líkt og öðrum fyrirspurnum. Ég gerði Alþingi grein fyrir málinu strax og ég fékk vitneskju um að upplýsingarnar sem þarna voru veittar hefðu verið rangar. Sé hv. þm. að vísa til hinnar formlegu stjórnarskrárbundnu ráðherraábyrgðar með spurningu sinni, þá tel ég mig ekki hafa brotið gegn henni í þessu máli. Þar kemur fyrst og fremst til að það var hvorki ásetningur minn né heldur má rekja það til gáleysis af minni hálfu að upplýsingarnar sem veittar voru þinginu reyndust rangar. Í þriðja lagi spyr hv. þm. hvort ráðherra eða bankaráð hafi haft vitneskju um að einn bankastjóri Landsbankans hafi árum saman selt bankanum veiðileyfi úr Hrútafjarðará? Mér var ekki kunnugt um þetta fyrr en þær upplýsingar komu fram í tengslum við fyrirspurn þingmannsins. Ég get hins vegar ekki sagt til um hvort bankaráðið bjó yfir vitneskju um þetta en bíð nánari greinargerðar þess um málið. Í fjórða lagi er spurt hvort ráðherra telji að bankaráð Landsbankans hafi brotið gegn starfsskyldu sinni í laxveiðimálinu, varðandi eftirlit með risnu-, ferða- og bifreiðakostnaði. Ég lít svo á að hér sé spurt um starfsskyldur fyrrv. bankaráðs ríkisviðskiptabankans á því árabili sem til umfjöllunar hefur verið. Á þessari stundu hef ég ekki forsendur til að meta þetta. Ég tel rétt að bíða frekari upplýsinga um það. Rétt er þó að taka fram að núverandi bankaráð, sem skipað er sömu einstaklingum og sátu í hinu fyrra bankaráði ríkisviðskiptabankans, hefur á allan hátt leitast við að varpa svo skýru ljósi á þetta mál sem kostur er. Þannig kom það réttum upplýsingum á framfæri um leið og ríkisendurskoðandi hafði greint frá því að fyrir lægju rangar upplýsingar. Bankaráð hefur óskað viðbótarathugasemda af hálfu ríkisendurskoðanda þannig að það hefur reynt að gera allt sem hægt er til að upplýsa málið. Hv. þm. spyr jafnframt hvort endurskoðunardeild bankans, kjörnir endurskoðendur eða bankaeftirlit hafi gert athugasemdir við laxveiði-, risnu-, ferðakostnað, dagpeningagreiðslur, bifreiðakostnað eða önnur hlunnindi eða starfskjör bankastjóra Landsbankans og hvort eftirliti hafi verið ábótavant. Athugasemdum af þessu tagi hefur ekki verið komið á framfæri við viðskrn. Ég tek fram að ársreikningar bankans hafa verið staðfestir án athugasemda öll þau ár sem hér um ræðir. Í sjötta lagi spyr hv. þm. um álit mitt á tilefni laxveiðiferðanna og hvort um brot á samkeppnislögum geti verið að ræða. Tilefni laxveiðiferðanna er eitt af því sem er til athugunar hjá Ríkisendurskoðun. Hvort um brot á samkeppnislögum kunni að vera að ræða vil ég ekki fullyrða um meðan ekki liggja fyrir nánari upplýsingar en tel þó að það sé fremur ólíklegt. Í sjöunda lagi spyr hv. þm. hver sé skýringin á því að fyrirmælum bankaráðs hafi ekki verið fylgt. Engar upplýsingar liggja fyrir um þetta hjá mér, aðrar en þær sem fram hafa komið í fjölmiðlum. Ég tel það ekki hlutverk ráðherra að kanna framkvæmd einstakra samþykkta bankaráðs sem snúa að daglegri stjórn bankans hverju sinni. Að síðustu spyr hv. þm. hvort ég muni beita mér fyrir því að skýrsla Ríkisendurskoðunar um risnu-, ferða- og bifreiðakostnað Landsbankans verði birt opinberlega. Það hefur áður komið fram hjá mér að ég lít þetta mál alvarlegum augum. Ég mun leitast við að upplýsa þingið um þær skýringar sem ég fæ í málinu. Ég bíð þess að bankaráð geri grein fyrir málinu og mun þá taka ákvörðun um á hvern hátt ég geti upplýst þingið um málavöxtu og þar mun ég hafa hagsmuni ríkisins sem eiganda bankans að leiðarljósi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. málshefjanda fyrir að taka þetta mál á dagskrá svo skjótt eftir að okkur hv. þingmönnum barst til eyrna að rangar upplýsingar hefðu verið veittar í svari við fyrirspurn hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Eftir svör hæstv. ráðherra held ég að að e.t.v. hefði verið rétt að bíða fram yfir páskaleyfið. Mér heyrast svör hans við nánast hverri þeirri spurningu sem hér hefur verið lögð fram vera að málin séu í athugun. Hann hefur ekki skýr svör við einni einustu spurninga hv. þm. Þetta mál er mjög alvarlegt. Það er alvarlegt vegna þess hve illa er farið með þá fjármuni sem eru í bönkum sem hafa verið í almenningseign, reknir af ríki fram til þessa og eru enn í eigu ríkisins, þó að þarna sé ekki um gífurlega stórar fjárhæðir að ræða á mælikvarða fjárlaga Alþingis. Þó má benda á að sú upphæð sem þarna um ræðir er hærri en fer t.d. til heilsugæslunnar í Mosfellsbæ, til rekstrar heilsugæslu í Vík, á Klaustri, Hvolsvelli og Hellu samanlagt þannig að við erum að tala um verulegar fjárhæðir ef horft er til ýmissa þátta í ríkisrekstrinum. Þetta er einnig alvarlegt vegna þess að þær upplýsingar hafa komið fram að bankaráðið hafi ekki vitað hvers eðlis þessar ferðir voru fyrr en fyrir um það bil viku síðan. Bankastjórn undirritar þær upplýsingar sem ráðherra berast og síðan berast Alþingi, endurskoðandi bankans hafði gert athugasemdir við bankastjórnina einhvern tíma á síðasta ári. Bankastjórnin lét bankaráðið ekki vita af málinu, formaður bankaráðs á að hafa fengið vitneskju um það í nóvember sl. en að öðru leyti fengu bankaráðsmenn ekki vitneskju um málið fyrr en um síðustu helgi. Það er auðvitað mjög alvarlegt vegna þess að við erum að ræða um hver beri ábyrgðina. Er það hæstv. ráðherra sem ber ábyrgðina á því að Alþingi fær rangar upplýsingar, þó hann hafi lagt þær fram, eins og fram kom í máli hans, í góðri trú? Hjá ýmsum þjóðþingum í nágrenni okkar ber ráðherra ævinlega ábyrgðina. Þó upplýsingarnar, rangar upplýsingar sem fram eru lagðar, séu í raun komnar frá undirstofnun ráðuneytis, þá ber hæstv. ráðherra sjálfur ábyrgðina. Hvort var það bankastjórnin eða bankaráðið sem undirritaði plagg það er hæstv. ráðherra fékk? Niðurstaðan hlýtur að verða sú að þegar þessari könnun hæstv. ráðherra lýkur og þeim spurningum sem hér hafa verið lagðar fram hefur verið svarað, að hinir ábyrgu verði látnir víkja. Sá eða þeir sem ábyrgðina bera á því að Alþingi fékk rangar upplýsingar hljóta að verða látnir víkja. Ég hefði viljað heyra þau svör frá hæstv. ráðherra hvort sem niðurstaðan verður sú að endanleg ábyrgð liggi hjá honum sjálfum eða þeim aðilum sem gáfu hæstv. ráðherra upplýsingarnar. Þá hefði ég einnig viljað heyra afdráttarlaust frá hæstv. ráðherra hvort hann muni beita sér fyrir því að skýrsla Ríkisendurskoðunar sem nú er í vinnslu og verður lokið í þessari viku, verði birt hv. alþingismönnum í ljósi þessarar reynslu.

Virðulegi forseti. Kvennalistinn átti fulltrúa í bankaráði Landsbankans eitt kjörtímabil árið 1991--1995 en á ekki fulltrúa þar nú. Auk þess að beita sér fyrir ýmsum úrbótum fyrir starfsmenn á samdráttartímum, m.a. í jafnréttismálum, lagði fulltrúi Kvennalistans, Kristín Sigurðardóttir, fram tillögu um að leggja laxveiðiferðir af og lækka risnu. Í kjölfarið samþykkti bankastjórnin að semja siðareglur fyrir starfsmenn en engar reglur virðast enn komnar um risnu eða laxveiðar ef marka má þær upplýsingar sem væntanleg skýrsla Ríkisendurskoðunar mun vonandi skýra frekar. Þær upplýsingar sem nú liggja fyrir eru alvarlegt áfall fyrir þingið og þjóðina. Þær eru áfall sem mun að öllum líkindum hafa alvarlegar afleiðingar fyrir Landsbankann. Starfsfólk bankans er nú skammað fyrir bruðl yfirmanna og sumir eru farnir að skammast sín fyrir vinnustaðinn. Líklegt má telja að viðskiptavinir íhugi sín viðskipti við stofnun sem sóar almannafé með því að eyða 42 millj. í laxveiðar á nokkrum árum og gefur ráðherra og Alþingi villandi upplýsingar, stofnun sem er stýrt af bankastjóra sem selur bankanum veiðileyfi sem hann sjálfur hagnast á. Hér er grafalvarlegt mál á ferðinni sem taka verður á með öðru en að kalla úlfur úlfur í nokkra daga. Það verður að draga rétta aðila til ábyrgðar. En hverjir eru þeir? Í mínum huga er skýrt að í þessu máli bera bankaráð og bankastjórar Landsbankans auk viðskrh. ábyrgðina. Þeir verða að gera ítarlega grein fyrir því hvernig þeir réttlæta þessa eyðslu í laxveiðar og hvernig þeir hafa brugðist við athugasemdum endurskoðenda. Sérstaka ábyrgð ber Sverrir Hermannsson bankastjóri vegna viðskipta sinna með laxveiðileyfi. Væri Sverrir Hermannsson þingmaður, þá gætu kjósendur refsað honum og flokki hans í næstu kosningum. Sverrir Hermannsson er ekki þingmaður sem stendur en hann er fyrrv. þingmaður og ráðherra Sjálfstfl. Hann situr sem bankastjóri í skjóli Sjálfstfl. sem hlýtur að taka sinn skell vegna þessa máls. Þetta mál kallar því jafnframt á endurskoðun þess kerfis að núverandi stjórnarflokkar eigni sér bankastjórastöður ríkisbankanna. Þetta mál verður vonandi til þess að stjórnarflokkarnir slaki á klónni við ráðningar og láti faglega færni fremur en flokksskírteini ráða við stöðuveitingar bankastjóra. Þetta mál verður vonandi einnig til þess að ábyrgð bankastjóra verði í samræmi við kjör þeirra eins og almennt á að gilda á vinnumarkaðnum. Síðast en ekki síst sýna tiltækar upplýsingar um laxveiðar, risnu og bílapeninga bankamanna að þau gífurlegu hlunnindi skila sér lítt til hins almenna starfsmanns og allra síst til hinna fjölmörgu kvenna sem starfa í Landsbankanum. Þeim er upp á lagt að hagræða og helst að bæta þjónustuna án nokkurrar yfirvinnu. Hinn almenni starfsmaður og almenningur sem á bankann hlýtur að gera sömu hagræðingarkröfur til toppanna í stað sóunar í laxveiðar og risnu, ella víki þeir úr starfi. Virðulegi forseti. Oft er talað um að bankakerfið á Íslandi sé dýrt, vextir séu háir og vaxtamunur mikill. Skyldi nokkurn undra að svo sé eftir að hafa heyrt það sem nú liggur fyrir. Margar spurningar hafa vaknað m.a. um afskriftir bankans, risnu, bílastyrki og ferðalög sem ekki er unnt að ræða nánar. Svör viðskrh. við spurningum hv. málshefjanda, Jóhönnu Sigurðardóttur, eru um margt ófullnægjandi. Því má telja líklegt að þessi mál komi aftur til umræðu á Alþingi eftir að skýrsla Ríkisendurskoðunar liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Mál Landsbankans snýst að mínum dómi um þrennt. Í fyrsta lagi snýst það um að yfirstjórn bankans hefur gefið ráðherra og Alþingi rangar upplýsingar. Það er háalvarlegt og óþolandi hátterni. Maður hlýtur að spyrja hvernig bókhaldi bankans sé háttað ef rúmlega 100% skekkja er kölluð ónákvæmni á þeim bæ. Í öðru lagi snýst málið um það að innan bankans viðgengst lúxuslifnaður stjórnenda sem ekki á sinn líka meðal opinberra stofnana svo vitað sé. Landsbankinn býr við þau ósköp að honum er stjórnað af mönnum sem greinilega halda að þeir séu meira í ætt við arabíska olíufursta og ameríska auðjöfra en opinbera starfsmenn íslenska ríkisins. Stjórnendur skýra sitt ljúfa líf með því sem þeir kalla viðskiptahagsmuni en þær skýringar þarfnast svo sannarlega skoðunar. Í þriðja lagi hefur komið í ljós að tillögur bankaráðsins, sem sendar voru bankastjórninni til umfjöllunar og henni er ætlað að hlíta, hafa verið hundsaðar. Ég hlýt að spyrja hvernig á því stendur að bankaráðið hefur ekki fylgt málum betur eftir en raun ber vitni. Hæstv. forseti. Við hljótum að bíða niðurstöðu rannsóknar Ríkisendurskoðunar og krefjast þess að hún verði gerð opinber og að Alþingi fái hana til umfjöllunar. Það er löngu orðið tímabært að stjórnendur Landsbankans sæti ábyrgð gerða sinna. Sú umræða sem átt hefur sér stað að undanförnu um háttsemi bankastjóranna, kaup þeirra og kjör, hlýtur að stórskaða orðstír bankans en við því mega hvorki eigendur hans, fólkið í landinu, né viðskiptavinir. Nú verður að grípa til viðhlítandi aðgerða og vinna bug á þeirri spillingu sem ríkir innan yfirstjórnar Landsbankans. Hæstv. forseti. Það er kominn tími til að Alþingi sendi bankastjórninni þau skýru skilaboð að svona geri menn ekki. Það er greinilega þörf á allsherjarhreingerningu í hinu gamla og virðulega bankahúsi við Austurstræti og hún verður að fara fram.

Virðulegi forseti. Í mínum huga lýtur þetta mál að Alþingi með tvennum hætti. Í fyrsta lagi hvað varðar meðferð almannafjár og í því sambandi á margt eftir að koma fram en það er til frekari skoðunar og mun ég því ekki fjalla mikið um það. Hitt atriðið sem mér finnst vera kjarnaatriði í málinu er sú ábyrgð sem hæstv. viðskrh. ber á því að rangar upplýsingar eru bornar inn á Alþingi. Ég held að enginn hafi sett þau viðhorf fram að hæstv. ráðherra hafi borið þessar upplýsingar fram af ásetningi eða gáleysi. Ég held að enginn hafi haldið því fram í umræðunni. En það breytir engu um það, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra ber ábyrgð á stjórnarframkvæmdum öllum. Hann ber ábyrgð á undirmönnum sínum og hann ber ábyrgð á þeim upplýsingum sem hann leggur fram á Alþingi. Góð trú, ásetningur eða gáleysi skiptir þar engu máli. Hæstv. viðskrh. ber ábyrgð á þessum upplýsingum og það er kjarni málsins. Í annan stað, virðulegi forseti, óttast ég mjög að þær upplýsingar sem hafa borist þannig inn á Alþingi og komið hefur í ljós að hafa reynst rangar muni gera það að verkum að aukin tortryggni muni ríkja í garð þeirra upplýsinga sem hingað eru bornar inn á þingið frá hæstv. ráðherrum. Væntanlega mun það gerast í framhaldinu að hv. þm. munu oftar óska þess að Ríkisendurskoðun fari yfir þessi svör og það er mjög slæmt að þessi tortryggni sé uppi. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að þetta mál er í huga mínum dálítil prófraun á íslenskt samfélag, þ.e. hvort einhver beri ábyrgð þegar mál af þessum toga koma upp. Satt best að segja er sagan þess eðlis að ekki er hægt að vænta þess að nokkur þurfi að bera ábyrgð í þessu máli frekar en öðrum en kannski í mesta lagi þeir sem lægst eru settir. Ég vona þó, virðulegi forseti, að við berum gæfu til þess í fyrsta sinn að menn beri ábyrgð í samræmi við þau störf sem þeim er falið að sinna og í samræmi við þá stöðu sem þeir hafa og ég hvet hæstv. viðskrh. til að hafa það í huga.

Herra forseti. Það er ekki í þágu málsins að drepa því á dreif. Það er ekki í þágu málsins að gefa til kynna að hæstv. viðskrh. standi í einhverri sök. Ef menn ætla að halda því fram að ráðherrar eigi hér eftir eða hafi jafnvel átt hingað til að staðreyna öll þau svör sem þeir flytja þinginu þarf að gjörbreyta öllu fyrirkomulagi fyrirspurna. Ég segi fyrir mig að ég hef margoft flutt svör við fyrirspurnum sem ég hef ekki haft nokkurn möguleika á að fullyrða, hefði ég verið spurður, hvort væru örugg eða rétt og ég fullyrði að fjöldi fyrrverandi ráðherra hafa flutt þess háttar svör. Það er ekki nokkur vinnandi vegur fyrir einstaka ráðherra að sannreyna hvort svörin séu rétt. Það þýðir hins vegar það af þeirri ástæðu að það er afar alvarlegt mál þegar ráðherra eru gefnar vitlausar upplýsingar. Megi þingmenn ekki treysta því að ráðherrar sem vitna í svör eins og við gerum iðulega og segjum: Þessi og þessi svör eru byggð á þessum og þessum upplýsingum --- megi ráðherrann ekki og þá ekki þingmennirnir treysta því að þau svör séu unnin samkvæmt bestu samvisku og séu rétt erum við í vandræðum. Ég vil leyfa mér að fullyrða að enginn viðskrh., sem hefði fengið þessi svör til að fara með inn á þing, hefði byrjað á að gefa sér að þau væru röng og senda einhverja rannsóknarnefnd til að athuga málið. Ég tala ekki um stofnun sem Ríkisendurskoðun hefur skyldu til að endurskoða og hefur gert í áratugi að endurskoða og skrifað upp á reikninga fyrir. Þá tek ég fram að ég er ekki að sakast við Ríkisendurskoðun í þessu tilfelli heldur. Við verðum að mega treysta þessum upplýsingum. Þess vegna er afar alvarlegt mál að viðskrh. skuli hafa fengið þessar upplýsingar og borið þær hingað inn í þingið en ekki er á nokkurn hátt hægt að sakast við hæstv. viðskrh. í málinu, við hljótum að sjá það, hvert og eitt okkar. 

Herra forseti. Upp er kominn alvarlegur trúnaðarbrestur milli yfirstjórnar Landsbanka Íslands og Alþingis. Trúnaðarbrestur milli yfirstjórnar bankans og starfsfólks hans og trúnaðarbrestur milli bankans og landsmanna. Málið snýst um siðfræði og meðferð almannafjár og ljóst að það hefur skaðað bankann og viðskiptahagsmuni hans, bæði innan lands og utan. Verði ekkert að gert mun málið grafa undan tiltrú almennings á stjórnvöldum. Stjórnendur í atvinnulífi sem lenda í því að ákvarðanir þeirra skaða orðstír fyrirtækisins með þeim hætti sem hér hefur átt sér stað létta oftast eigendum að taka þær ákvarðanir hvort skipta beri um stjórnendur eða þeim falin áframhaldandi forráð rekstrar með því að taka sjálfir af skarið og bjóðast til að standa upp. Bankastjórar og bankaráð Landsbankans ættu að gefa stjórnvöldum svigrúm til að taka á málum án þess þrýstings frá almenningsálitinu sem leiðir af óbreyttri stöðu. Ráðlegging mín til bankastjórnar og bankaráðs er að þeir axli ábyrgð með því að segja störfum sínum lausum en láti þess getið að þeir séu tilbúnir að sitja áfram ef óskað er. Framhaldið er þá lagt í hendur stjórnvalda, tiltrú almennings og ábyrgð opinberra aðila bíður minni hnekki og yfirstjórn bankans heldur frekar andlitinu. Sem rökstuðning fyrir afstöðu minni vil ég nefna eftirfarandi: Upplýsingar sem Alþingi eru gefnar eru upplýsingar til þjóðþings sem almenningur hefur kosið til að gæta hagsmuna sinna. Að kasta höndunum til slíkrar upplýsingagjafar ber vott um að viðkomandi telji sig ekki eiga skyldum að gegna gagnvart almenningi og almannahagsmunum. Alþingi getur ekki látið slíkt óátalið. Kjarni þessa máls snýst ekki um sekt eða sýknu, málið snýst um trúnaðarbrest og þann álitshnekki sem Landsbankinn hefur orðið fyrir. Koma verður í veg fyrir frekari skaða. Ég vona að stjórnendur bankans og bankaráð hafi siðferðilegan styrk til að horfast í augu við raunveruleikann.

Herra forseti. Þetta mál er í huga mínum miklu stærra en svo að það snúist um að hengja upp eitt stykki bankastjóra eða þótt þeir yrðu þrír. Þetta mál snýst um ábyrgð. Þetta snýst m.a. um ábyrgð Sjálfstfl. Sá bankastjóri sem á einna alvarlegastan hlut að máli vegna einkahagsmuna\-árekstra er fyrrv. þingmaður og ráðherra Sjálfstfl., kominn í þetta embætti gegnum flokkspólitíska ráðningu. Formaður bankaráðs Landsbankans á nær öllu þessu tímabili, hver er það? Er það einhver Jón Jónsson úti í bæ? Nei, það er framkvæmdastjóri Sjálfstfl. og góðvinur hæstv. forsrh. að sögn. Ábyrgð Framsfl. og hæstv. viðskrh. er einnig mikil. Hæstv. viðskrh. var spurður og það er hæstv. viðskrh. sem svarar og það er ekki frambærilegur málflutningur, hvorki af hálfu hæstv. viðskrh. né hæstv. forsrh. að vísa ábyrgðinni niður á við í kerfinu. Verður kannski að lokum látið nægja að reka sendisveininn eða skúringakonuna? Eða finnst einhver lágt sett vélritunarstúlka í Landsbankanum sem vélritaði upp hið vitlausa svar? Verður það hún sem á að taka pokann sinn? En það eru fleiri sem bera ábyrgð. Hæstv. viðskrh. ber ekki bara ábyrgð vegna svarsins sem hann bar fyrir Alþingi. Hæstv. viðskrh. er yfirmaður bankamála, fer með eignarhlut almennings í bankanum og það er hæstv. viðskrh. sem lét sér ganga úr greipum tækifæri til að endurskipuleggja bankana þegar þeir voru ,,háeffaðir`` og framlengdi alla gömlu bankastjórana, þrátt fyrir tillögur stjórnarandstöðunnar um annað. Þar held ég að mesta ábyrgð hæstv. viðskrh. liggi. Hann ber fulla pólitíska ábyrgð á ástandinu í bönkunum, vegna þess að hann setti þá á, hann setti þá alla á, gömlu flokkspólitísku bankastjórana, og Alþfl. ber reyndar einnig ábyrgð. Hann hefur verið fullgildur þátttakandi í þriggja stoða kerfinu, þriggja bankastjóra kerfinu og nýtt kvóta sinn. Herra forseti. Það er lágmarkskrafa að æðstu menn sem bera ábyrgð í málinu taki pokann sinn en ekki þeir lægst settu.

Herra forseti. Yfirskrift umræðunnar er um ranga upplýsingagjöf. Það er yfirskrift umræðunnar. Þó kaus þessi hv. þm. að reyna að gera mjög ósmekklega að sök manns sem hvergi hefur nærri komið, Kjartans Gunnarssonar, formanns bankaráðs Landsbankans, þar til um áramótin síðustu, sem er sennilega fyrsti bankaráðsformaður í sögu bankans sem hefur ekki þegið veiðitúr á vegum bankans, sem er formaður bankaráðsins þegar ákveðið er að slíkum veiðiferðum skuli hætt. Það er ekki hans síðan að fylgja slíkri ákvörðun fram. Það voru m.a. gefnar um það opinberar yfirlýsingar að slíkum veiðiferðum yrði hætt. Þetta var afskaplega ósmekkleg árás hv. þm. hér áðan. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir nefndi að þetta væri upphæð sem samsvaraði rekstri á heilsugæslustöðum. Þetta er þó ekki nema helmingi lægri upphæð en gjaldþrot Þjóðviljans í Landsbankanum sem Alþb. þóttist opinberlega hafa borið ábyrgð á. Það mætti líka nefna slíkar tölur til samanburðar.

Herra forseti. Það skyldi ekki vera að þetta væri til marks um það sem koma skal í málinu að hæstv. ráðherrarnir fari að reyna að snúa þessu upp í leðjuslag og kenna öllum öðrum um og taka þá fleiri með sér í gröfina? Eru það kannski fleiri en Ögurvíkingurinn sem ætlar að hafa mann fyrir sig í þessu máli? Mér fannst málflutningur hæstv. forsrh. benda til þess. Að fara að draga aðra og alls óskylda hluti inn í þetta bendir ekki til að menn hafi mikinn áhuga á að ræða um málið efnislega. Með öðrum orðum, herra forseti, það á greinilega að reyna að koma þeim undan ábyrgð sem ábyrgð bera í málinu. Öll framganga hæstv. ráðherra í umræðunni lyktar af því að vísa ábyrgðinni niður á við. Það held ég að menn muni ekki sætta sig við. Ég veit ekki betur en Sjálfstfl. beri mjög ríka ábyrgð á málinu í gegnum alla tíð þess. Það voru bankaráðsfulltrúar Framsfl. og Sjálfstfl. sem knúðu það í gegn eftir hörð átök að Sverrir Hermannsson var ráðinn í staðinn fyrir faglegan mann úr bankanum sem tillaga var um á móti. Það kostaði afsögn eins af bankaráðsfulltrúum Sjálfstfl. en flokkshagsmunir voru samt látnir ráða. Það var knúið í gegn með atkvæðum núverandi ríkisstjórnarflokka að Sverrir Hermannsson var ráðinn inn í Landsbankann. Allan tímann síðan hafa þessir sömu flokkar verið í ráðandi stöðu í þessum bankaráðum þannig að hvort framkvæmdastjóri Sjálfstfl. hefur verið formaður bankaráðsins árinu lengur eða skemur skiptir ekki máli hér. Eða er hæstv. forsrh. að segja að Kjartan hafi verið áhrifalaus í bankaráðinu? Annað hefur manni heyrst. Svona formúlur, herra forseti, duga ekki hér. Það hlýtur að mega nefna manninn á nafn þó að hann sé framkvæmdastjóri Sjálfstfl.

Herra forseti. Þetta mál snýst um trúnað og þann trúnaðarbrest sem forsvarsmenn Landsbankans hafa valdið í samfélaginu. Þeir verða að bera ábyrgð á því. Svör hæstv. ráðherra voru mjög slök, óljós og loðin. Þetta mál um óhóf, misnotkun aðstöðu og röng svör til Alþingis sýnir þörf á bættu siðferði og siðareglum. Ráðherra svaraði ekki hvort endurskoðendur hefðu gert athugasemdir þó um væri spurt. Hann ætlar ekki að beita sér fyrir því að skýrsla Ríkisendurskoðunar verði gerð opinber. Hæstv. forsrh. ætlar greinilega að kenna lágt settum starfsmönnum um þetta mál. Það á enginn að bera ábyrgð. Ef laxveiðiboð eiga að styrkja og viðhalda viðskiptasamböndum er ljóst að boð Landsbankans til ráðherra og alþingismanna orka mjög tvímælis. Viðskrh. hefur upplýst að hann hafi þegið slík boð sem þingmaður. Bankaráð ber ábyrgð og ráðherra sem yfirmaður bankamála og sá sem gaf Alþingi rangar upplýsingar ber ábyrgð. Þingflokkur jafnaðarmanna skrifaði sl. föstudag bréf til hæstv. forseta þar sem spurt var hvernig forsn. hyggist bregðast við þessari röngu upplýsingagjöf frá framkvæmdarvaldinu til Alþingis og hvernig hægt verði að styrkja stöðu Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þessum spurningum verður vafalítið svarað. Erlendis væru bankastjórn, bankaráð og viðskrh. búin að segja af sér vegna þess trúnaðarbrests sem þau bera ábyrgð á. Það, herra forseti, væri eðlileg niðurstaða í þessu máli.

Hæstv. forseti. Á Alþingi leggja þingmenn iðulega fram fyrirspurnir til að sinna eftirlitshlutverki sínu gagnvart framkvæmdarvaldinu þegar eitthvað rangt eða umdeilanlegt hefur gerst í stjórnkerfinu. Þetta á við um laxveiðar bankastjóra og þetta á við um fjölmargt annað. Nú hefur komið í ljós að sá sem verður fyrir gagnrýni er sá hinn sami og undirbýr svör ráðherra sem les þau upp eða setur þau fram skriflega, fullkomlega gagnrýnislaust. Með andvaraleysi sínu er ráðherra hins vegar orðinn ábyrgur og ríkisstjórnin öll og hæstv. forsrh. gerir sér að sjálfsögðu grein fyrir þessu og þess vegna rís hann hér upp sjálfum sér til varnar. Sú spurning sem vaknar í mínum huga er hversu almennur þessi blekkingarleikur er því víst er að hér er ekki um einsdæmi að ræða. Í haust komu fram staðhæfingar í þinginu um að rafmagnseftirlit í landinu væri í lamasessi eftir að það var einkavætt og að tilkostnaður við einkaframkvæmdina hefði rokið upp úr öllu valdi. Hæstv. iðnrh. vísaði öllu þessu á bug og kvað hann allt vera í himnalagi. En það skyldu þó aldrei hafa verið sömu aðilar og gagnrýndir voru sem undirbjuggu svör hæstv. ráðherra? Hæstv. iðnrh. verður að gera hreint fyrir sínum dyrum í fleiri málum en bankalaxmálinu. Og það eru fleiri en hæstv. iðnrh. sem þurfa að gera hreint fyrir sínum dyrum í þessu máli. Þeir sem hafa blekkt almenning og ekki risið undir þeirri ábyrgð sem þeir hafa axlað eiga að víkja úr starfi undanbragðalaust og skilyrðislaust á að sjá til þess. En það er annað og meira sem hangir á þessari spýtu. Þjóðin mun ekki sætta sig við að þeir sem eru ábyrgir fyrir þessu máli, eða hafa verið ábyrgir fyrir þessu máli, fái nýjar ábyrgðarstöður á vegum almannavaldsins. Mál þetta þarf að rannsaka ofan í kjölinn og það er skylda Alþingis að taka málið fyrir að nýju og fylgjast með framvindu þess. Því er ekki lokið með þessari umræðu sem hefur aðeins sýnt okkur toppinn á spillingarísjakanum í íslensku þjóðfélagi.

Virðulegur forseti. Staða Alþingis varðandi það mál sem hér er rætt er erfið. Sá vandi sem þingið stendur frammi fyrir er mikill. Hvað á að segja um það að slíkir atburðir skuli gerast, að framkvæmdarvaldið svarar spurningum þingmanna eins og hér um ræðir? Spurningin er siðferðilegs eðlis fyrst og fremst. Henni verður ekki svarað með endurreiknuðum tölum eða ítarlegri gögnum um það hverjir hafi farið höndum um í Landsbanka Íslands. Spurningin er hvernig viðkomandi sem ábyrgð ber, í þessu tilviki hæstv. viðskrh., ætlar að bregðast við sjálfur. Þetta mál verður ekki hreinsað frá öðruvísi en að þeir sem ábyrgðina bera, hvort sem er að formi eða innihaldi, svari. Og það er eftir því svari sem þingið hlýtur að bíða og biðja um að verði veitt. Alþingi á það inni hjá framkvæmdarvaldinu að það svari af alvöru og þeir sem þar bera hina pólitísku ábyrgð geri hreint fyrir sínum dyrum, gagnvart sjálfum sér ekki síst, en jafnframt gagnvart Alþingi Íslendinga.

Herra forseti. Ég vil ítreka tvær eða þrjár spurningar til hæstv. viðskrh. Í fyrsta lagi: Mun hann beita sér fyrir því að skýrsla Ríkisendurskoðunar sem væntanleg er núna á næstu dögum verði gerð opinber og lögð fyrir þingið? Í annan stað spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann hafi fengið skýringar hjá bankastjórum eða bankaráði á röngum upplýsingum til þingsins. Í þriðja lagi þá spurði ég hæstv. ráðherra hvort hann mundi láta sér nægja afsökunarbeiðni bankastjórnar eða bankaráðs, áminningu til bankastjórnar eða loforð um bót og betrun. Ég skildi hæstv. ráðherra svo --- hann leiðréttir mig þá --- að hann mundi ekki láta sér það nægja og ef niðurstaða bankaráðs verður ekki fullnægjandi muni hann kalla til hluthafafundar. Mér fannst miður að hæstv. ráðherra skyldi ekki geta svarað varðandi eftirlitsskyldu bankaráðs og innra eftirlitið í bankanum. Ég held að það sé alveg ljóst að innra eftirlitið í bankanum er í molum. Og ég held að við hljótum, bara miðað við þær upplýsingar sem við höfum nú, að sjá að bankaráðið hefur líka brugðist skyldum sínum. Ég vitna aðeins til þess að 1993 átti að setja reglur um risnu. Þær eru ekki enn til í dag og bankaráðið hefur greinilega ekki kallað eftir þeim af hálfu bankastjórnar. Það átti að hætta öllum laxveiðiferðum 1993 en þær viðgangast enn þá þannig að ég spyr um eftirlit bankaráðsins. Mér sýnist því að bankaráðið hafi líka brugðist í þessu efni. Það kom fram í fjölmiðlum í gær --- ég spyr ráðherrann hvort hann hafi vitneskju um það --- að endurskoðendur bankans hafi komið fram með aðvaranir varðandi ýmsa kostnaðarþætti, laxveiðar o.fl. Ráðherrann segist ekki hafa fengið slíka aðvörun. En veit ráðherrann til þess að bankaráðið eða bankastjórn hafi fengið slíka aðvörun frá endurskoðendum bankans? Herra forseti. Þetta mál er margþætt og snýst um sóun og misnotkun á almannafé sem við höfum farið hér í gegnum, varðandi laxveiðar, risnu, ferðalög o.fl. Það snýst um það að bankastjóri hefur misnotað aðstöðu sína og selur sjálfum sér og bankanum laxveiðileyfi. Það snýst um rangar upplýsingar til Alþingis, hugsanlega skattalega misnotkun og brot á ýmsum lögum sem ég nefndi hér, og það snertir almennan siðferðisbrest og ábyrgðarleysi í stjórnsýslunni. Heilbrigð dómgreind og siðgæðisvitund gagnvart óskráðum reglum virðast ekki duga til. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann muni svara þeim spurningum sem ég hef lagt fyrir hann í átta liðum þegar hann fær þær upplýsingar sem hann bíður eftir. Ég minni líka á, herra forseti, að ég hef lagt hér fram ýmsar tillögur sem ég tel að séu til þess að styrkja stöðu þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þær lúta að ráðherraábyrgð, eftirlitsnefndum þingsins, endurskoðun á allri löggjöf og opnum heimildum til framkvæmdarvaldsins og ég spyr hvort þar geti legið orsökin fyrir sóun og of litlu aðhaldi í meðferð opinberra fjármuna. Einnig hef ég lagt til að við styrkjum stöðu Ríkisendurskoðunar. 

Herra forseti. Í þessari umræðu hefur verið mjög kvartað undan því að ekki skyldi vera hægt að svara öllum þeim fyrirspurnum sem hér voru lagðar fram. Það er að vísu rétt, ég viðurkenni það, að svörin voru að mörgu leyti ófullkomin að því leyti til að ekki liggja fyrir upplýsingar um einstaka þætti sem fram koma í einstökum fyrirspurnum hv. þm. Það hvarflaði ekki að mér, eins og fram hefur komið hjá mörgum hv. þm. sem hér hafa talað, að vera með dylgjur eða vangaveltur um það hvernig þetta mál liggur fyrir. Þegar skýrsla Ríkisendurskoðunar liggur fyrir um heildarniðurstöðu málsins er fyrst hægt að taka ákvarðanir. Það er ekki rétt sem fram kom hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur áðan í lok þessarar umræðu að engar reglur séu til um starfskjör bankastjóra, ferðakostnað og risnu. Þær reglur hafa verið settar nú með tilkomu hlutafélagabankanna, skýrar reglur um launakjör, skýrar reglur um risnukostnað og skýrar reglur um ferðakostnað, en þessar reglur voru ekki áður til staðar. Hv. þm. hafa kallað eftir ábyrgð og það er alveg eðlilegt. Margir kunna að þurfa að bera ábyrgð í þessu máli en langeðlilegast er að menn beri ábyrgð á þeim forsendum sem liggja til grundvallar í málinu en verði ekki dæmdir hér á málflutningi stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Það er grundvallaratriði að það verði ekki gert. Þeir eiga að bera ábyrgð sem ábyrgðina eiga að bera og það þurfa þeir að gera. Og dylgjur eins og fram komu í frammíkalli hv. þm. Svavars Gestssonar, um að það eigi að láta vélritunarfólk eða lægra sett fólk í starfi Landsbankans bera ábyrgð, eru ósmekklegar við þessar kringumstæður og útúrsnúningur á orðum hæstv. forsrh. áðan. Það kom skýrt fram að þeir verða látnir bera ábyrgð í þessu máli sem ábyrgðina eiga að bera.

Herra forseti. Ég átti satt að segja von á því að hæstv. forseti hefði einhvern boðskap að flytja Alþingi að loknum þeim umræðum sem fóru fram hér áðan um það hvernig forsetar þingsins ætluðu að tryggja að Alþingi gæti fengið að fylgjast með þeirri vinnu sem fram undan er sem byggist á því sem sjaldan eða aldrei hefur komið fyrir áður, þ.e. að Alþingi hafi verið veittar gróflega rangar upplýsingar. Hæstv. iðnrh., ráðherra bankamála, er ábyrgur gagnvart Alþingi. Alþingi getur ekki snúið sér til annarra en hans með beiðni um frásögn eins og gert hefur verið í dag. En það er stofnun sem heyrir undir Alþingi, Ríkisendurskoðun, sem fer með rannsókn málsins. Og hvað ætla forsetar Alþingis að gera til að tryggja að Alþingi sem stofnun geti fengið allar þær upplýsingar og fylgst með því máli sem fram undan er varðandi rannsókn á því alvarlega máli sem hér hefur komið upp? Ég tel að forseti Alþingis verði að skýra Alþingi frá því hvernig forsetadæmið ætli að tryggja að Alþingi fái þessar upplýsingar. Hægt er að gera það með því að kjósa sérstaka nefnd á vegum Alþingis til að fylgjast með málinu. Hægt er að gera það þannig að forsetadæmið tryggi að þingflokkar geti fylgst með því með því að halda sérstaka fundi með formönnum þingflokka. Það er líka hægt að gera það þannig að forsetadæmið beiti sér fyrir því að dreift verði upplýsingum til alþingismanna fari svo að rannsókn málsins verði ekki lokið fyrr en eftir að þinghlé hefur verið gert á komandi vori. En það er ekki hægt að skiljast við þetta mál eftir þær umræður sem hér hafa farið fram öðruvísi en að spyrja hæstv. forseta: Hvernig ætlar forseti Alþingis að tryggja að Alþingi geti fylgst með framvindu málsins og fái nákvæmar og réttar upplýsingar um þá athugun sem nú fer fram á vegum stofnunar sem heyrir undir Alþingi Íslendinga?

Vegna orða hv. þm. vill forseti taka það fram sem ég held að öllum hv. þm. eigi að vera ljóst að forseti tekur ekki þátt í umræðum í þinginu og síst af öllu af forsetastól. Forseti metur leiðbeiningar hv. þm. um það hvað hægt er að gera. Forsætisnefnd hefur rætt þau erindi sem henni hafa borist frá þingflokki jafnaðarmanna, tvö bréf, og frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og tekið þau til afgreiðslu á fundi sínum í morgun og mun kynna þeim sem sendu bréfin það sem forsætisnefnd hefur þegar gert. Að öðru leyti er eins og komið hefur fram beðið frekari skýrslna frá Ríkisendurskoðun sem forseti þykist vita að hæstv. viðskrh. muni kynna þinginu þegar þar að kemur.

Hæstv. forseti. Ég kynni brtt. frá efh.- og viðskn. við þetta frv. til laga um starfsemi kauphalla og skipulegra tilboðsmarkaða sem er til umræðu. Efh.- og viðskn. fjallaði aðeins um málið milli 2. og 3. umr. og er sammála um að gera brtt. sem liggja frammi á þskj. 1150 í þremur liðum. Þetta eru annars vegar hreinar orðalagsbreytingar sem hafa komið fram við prófarkalestur að eru nauðsynlegar og hins vegar er ákvæði sem á að tryggja að það sem rætt er um í 19. gr. frv. verði ekki afturvirkt. Að öðru leyti gerir nefndin að tillögu sinni að frv. verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og brtt. allshn. á þskj. 1106 og 1107 um frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Vinna nefndarinnar við frv. var með hefðbundnu sniði. Formaður, varaformaður og einn nefndarmanna fóru yfir allar umsóknir sem bárust, alls 128, til að kanna hvort þær uppfylltu þau skilyrði sem allshn. hefur sett fyrir veitingu ríkisborgararéttar, samanber þskj. 723 frá 118. löggjafarþingi. Nefndin tók málið síðan fyrir á fundi sínum og mælir hún með samþykkt frv. með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á þskj. 1107 en þar er lagt til að 71 aðila verði veittur ríkisborgararéttur.