Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Föstudaginn 10. mars barst bréf frá formanni þingflokks Framsóknarflokksins um að Jóhann Friðrik Friðriksson, 5. þm. Suðurk., verði fjarverandi á næstunni. Þann dag tók því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista flokksins í kjördæminu, Halldóra Fríða Þorvaldsdóttir. Einnig hafa borist bréf frá formanni þingflokks Pírata um að Gísli Rafn Ólafsson, 13. þm. Suðvest., geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista flokksins í Suðurk., Eva Sjöfn Helgadóttir. Halldóra Fríða Þorvaldsdóttir og Eva Sjöfn Helgadóttir hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðnar velkomnar til starfa að nýju. Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Flokks fólksins um að Eyjólfur Ármannsson, 6. þm. Norðvest., muni ekki geta sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 4. varamaður á lista flokksins í kjördæminu, Sigurjón Þórðarson, en varamenn ofar á listanum hafa boðað forföll. Landskjörstjórn hefur gefið út tilkynningu á grundveli 1. mgr. 113. gr. kosningalaga til Sigurjóns Þórðarsonar. Jafnframt hefur stjórnskipunar og eftirlitsnefnd fundað til þess að fjalla um kosningu og kjörgengi hans.

Herra forseti. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur fengið til meðferðar tilkynningu landskjörstjórnar um kosningu Sigurjóns Þórðarsonar sem 4. varaþingmanns á lista flokks fólksins í Norðvesturkjördæmi. Nefndin hefur fundað til að fjalla um kosninguna og kjörgengið og mælir einróma með staðfestingu kosningar Sigurjóns Þórðarsonar.

Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mælir einróma með staðfestingu kosningar Sigurjóns Þórðarsonar og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Sigurjón Þórðarson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju.

Forseta hefur borist bréf frá mennta- og barnamálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1146, um ráðningu starfsfólks með skerta starfsorku, frá Ásmundi Friðrikssyni. Einnig hafa borist bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 1137, um heilbrigðisþjónustu við intersex og trans fólk, frá Jódísi Skúladóttur, á þskj. 1135, um upplýsingaveitu handa blóðgjöfum, frá Halldóru K. Hauksdóttur, á þskj. 1147, um ráðningu starfsfólks með skerta starfsorku, frá Ásmundi Friðrikssyni, á þskj. 1131, um biðtíma vegna kynleiðréttingaraðgerða, frá Evu Dögg Davíðsdóttur, á þskj. 1163, um stafrænar umbætur í heilbrigðiskerfinu, frá Diljá Mist Einarsdóttur. Þá hafa borist bréf frá dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 1134, um kostnað vegna afgreiðslu umsókna um alþjóðlega vernd, á þskj. 1041, um gæsluvarðhald og fangelsisvistun útlendinga, báðar frá Eyjólfi Ármannssyni, og á þskj. 1108, um málsmeðferðartíma umsókna um alþjóðlega vernd, frá Indriða Inga Stefánssyni. Að lokum hafa borist bréf frá félags- og vinnumarkaðsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 299, um meðalbiðtíma eftir búsetuúrræðum, og á þskj. 300, um meðalbiðtíma eftir félagslegri íbúð, báðar frá Evu Sjöfn Helgadóttur, á þskj. 286, um búsetuúrræði umsækjenda um alþjóðlega vernd, frá Ásmundi Friðrikssyni, og að lokum á þskj. 376, um þjónustu við fatlað fólk á heimili sínu, frá Ingu Björk Margrétar Bjarnadóttur.

Forseti. Nú hefur verið birt lögfræðiálit um að Alþingi eigi að birta almenningi og fjölmiðlum greinargerð um Lindarhvol, Alþingi sé það skylt. En enn er staðan óbreytt af hálfu forseta Alþingis. Hann ætlar ekki að birta greinargerðina þrátt fyrir þetta lögfræðiálit sem segir beinlínis að það sé skylt að birta greinargerðina. Hvað skýrir þessa afstöðu forseta Alþingis þegar hann velur að fara gegn lögfræðiáliti um að birta almenningi þetta gagn, þessa greinargerð, og velur að fara gegn niðurstöðu í lögfræðiáliti? Ég skil það ekki. Er hann gísl flokkshollustunnar, er það það sem býr hér að baki, gæti einhver spurt. Lög um ríkisendurskoðun fjalla um upplýsingagjöf og þar segir í 16. gr. orðrétt, með leyfi forseta: „Ríkisendurskoðandi sendir Alþingi skýrslur sínar, greinargerðir og endurskoðunarbréf og birtir opinberlega nema um sé að ræða málefni sem leynt skal fara samkvæmt lögum eða opinberir hagsmunir eða einkahagsmunir standi því í vegi …“ Þetta er nokkuð skýrt. Ég ætla ekki að standa hér og þykjast vita hvað stendur í þessari greinargerð 

Forseti vill geta þess, af því að hv. þingmaður vitnar hér til 16. gr. laga um Ríkisendurskoðun, að um gögn af því tagi sem hér um ræðir er líka fjallað í 15. gr. laga um Ríkisendurskoðun. Þar hefur komið fram af hálfu Ríkisendurskoðunar að skilningur hennar er sá að þarna sé um að ræða vinnugagn sem beri að lúta sérstökum trúnaði eða leynd á grundvelli ákvörðunar af ríkisendurskoðanda. Þess má líka geta að úrskurðarnefnd um upplýsingamál hefur a.m.k. þrívegis fjallað efnislega um sambærilegar beiðnir og þær sem legið hafa fyrir forsætisnefnd um aðgang að þessu skjali og hefur í öllum tilvikum talið að 15. gr. laga um Ríkisendurskoðun ætti þar við þannig að afhending sé ekki heimil. Þetta skýrir að einhverju leyti þann lögfræðilega ágreining sem uppi hefur verið um þessi efni.

Forseti. Þetta mál snýst líka um lög hvað varðar stjórnsýslu Alþingis. Það er búið að afhenda þessa greinargerð Alþingi og þá á þar við hvað Alþingi ber að gera við gögn sem Alþingi berast. Það er það sem skiptir máli. Þetta var svona fyrir nokkrum árum síðan þegar Lindarhvolsmálið komi hérna inn til þingsins einmitt en þá voru nokkrir þingmenn, hv. fyrrverandi þingmenn Þorsteinn Sæmundsson og Jón Þór Ólafsson, sem gerðu athugasemdir við þetta mál í forsætisnefnd og ég gerði það einnig þegar ég var í forsætisnefnd. Eftir miklar rökræður við þáverandi forseta þingsins um að þetta væri gagn sem bæri að birta þá kallaði þáverandi forseti þingsins eftir óháðu lögfræðiáliti sem skilaði þessari niðurstöðu sem við höfum séð birta á vef Lindarhvols. Það er mjög áhugavert að forseti Alþingis vill ekki birta þessa álitsgerð lögfræðinganna en Lindarhvoli ber að birta þetta lögfræðiálit. Hvers konar rugl erum við eiginlega komin í? Það er alveg stórkostlegt í rauninni 

Virðulegur forseti. Ég kem hér upp til að fagna sérstaklega áhuga hæstv. forseta á litteratúr úrskurðarnefndar um upplýsingamál og túlkun hennar á upplýsingalögum. Nefndin komst nefnilega að þeirri niðurstöðu núna fyrir helgi að það væri óheimilt að halda lögfræðiálitinu sem hér er rætt um frá almenningi á grundvelli undanþágu í 3. tölulið 6. gr. upplýsingalaga. Það sem er athyglisvert hér er að yfirstjórn Alþingis hefur einmitt synjað fjölmiðli um aðgang að þessu skjali á sama ranga lagagrundvellinum. Þetta held ég að Alþingi ætti að taka til sín. Hér höfum við þingmenn kallað látlaust eftir því að ekki bara greinargerðin sjálf verði birt heldur líka þetta lögfræðiálit, en ekki hefur verið orðið við því. Í lögfræðiálitinu kemur svo fram mjög sannfærandi rökstuðningur fyrir því að upplýsingaréttur almennings taki til greinargerðarinnar sjálfrar um Lindarhvol ehf., enda hafi stjórnsýsla Alþingis verið felld undir gildissvið upplýsingalaga 2019 sem aftur hrekur 

Forseti vill taka fram að hann tekur að sjálfsögðu mark á úrskurðarnefnd um upplýsingamál, bæði í þeim úrskurði sem féll fyrir helgi og varðar þá afhendingu frá Lindarhvoli, en auðvitað verður farið yfir það hér hvaða afleiðingar þetta hefur varðandi birtingu hér innan húss. En forseti tekur líka mark á þeim lögskýringum og sjónarmiðum sem koma fram í eldri álitum úrskurðarnefndar um upplýsingamál sem varða greinargerð setts ríkisendurskoðanda, og forseti getur vísað í a.m.k. þrjá úrskurði frá árinu 2021 sem fela það í sér að sérregla 15. gr. laga um Ríkisendurskoðun 

Forseti. Af því forseti talar hér um að hann taki mark á hinu og þessu þá tekur hann ekki mark á forsætisnefnd Alþingis sem öll vill birta þessa greinargerð. Hann tekur ekki mark á skýru lögfræðiáliti sem hann aflaði sér sjálfur, bara vegna þess að svarið er honum ekki hagfellt. Staðan sem Alþingi er sett í vegna þessarar afstöðu forseta er ömurleg, að hingað séu send inn bréf, hingað séu sendar inn greinargerðir en Alþingi fær ekki að sjá, fjölmiðlar fá ekki sá, almenningur fær ekki að sjá vegna þess að forseti Alþingis, einhverra hluta vegna, stendur einn í brúnni með þá afstöðu með formanni Sjálfstæðisflokksins að við eigum ekki að fá að sjá. Við eigum ekki að fá að vita. Ég veit ekki hvað stendur í þessari greinargerð. Kannski er allt í mjög miklum sóma. En ég skil ekki hvernig það á að vera boðlegt að Alþingi sé í þeirri stöðu þegar forsætisnefndin öll er einhuga um það eftir lögfræðiálit að birta okkur ákveðin gögn, að þá geti forseti staðið í vegi fyrir því, af því bara. 

Virðulegi forseti. Við skulum ekki gleyma því að hér er verið að tala um ráðstöfun ríkiseigna að virði hundruð milljarða króna og almenningur á rétt á því að vita hvað þarna fór fram og hvað gerðist. Hér er verið að rífast um keisarans skegg, lögfræðingar fram og til baka með einhver tæknileg atriði. Ef lögfræðingum ber ekki saman hlýtur að þurfa að setja á vogarskálarnar rétt almennings til upplýsinga og það hlýtur þá að koma með, bætast á þyngdina þeim megin, að það eigi bara að birta þetta. Þetta gengur ekki lengur, þetta er orðið eins og gamall draugur hérna. Ég er nú bara búin vera á þingi í rétt rúmlega ár og ég er orðin hundleið á þessum draug. Við skulum klára þetta mál og birta þetta vegna þessa að almenningur á rétt á því að fá að vita hvað þarna var gert.

Herra forseti. Já, þetta er forvitnileg lesning, þetta lögfræðiálit sem hér er verið að vísa til. En hún er að sama skapi ákaflega dapurleg staðan sem Alþingi Íslendinga og ég vil meina Ríkisendurskoðun er í líka. Það er nefnilega þannig að settur ríkisendurskoðandi var ríkisendurskoðandi. Það er komin afurð frá þessum ríkisendurskoðanda til þingsins sem þessi ríkisendurskoðandi vill að þingið sjái og almenningur. Hæstv. forseti þingsins tekur það upp hjá sjálfum sér og fer gegn eigin forsætisnefnd um að það eigi að sitja á þessu gagni áfram. Við erum þá í þeirri stöðu að undir eru hundruð milljarða, það leikur vafi á hvað þarna gerðist. Vinna eins ríkisendurskoðanda stangast á við vinnu annars ríkisendurskoðanda og þá er ekki hægt að gera neitt annað heldur en að aflétta leyndinni þannig að eftirlitshlutverk þingsins verði virkjað og við getum raunverulega komist að því hvað þarna var í gangi. Leyndin á þessu skjali er orðið sjálfstætt vandamál sem skaðar hagsmuni alls almennings, sem skaðar hagsmuni Alþingis og skaðar hagsmuni Ríkisendurskoðunar líka.

Forseti vill af þessu tilefni minna á að skýrsla Ríkisendurskoðunar um málefni Lindarhvols barst þinginu vorið 2020 og eftir því sem forseta skilst þá hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd ákveðið að taka þá skýrslu til meðferðar til þess að fjalla einmitt um þau álitamál sem kunna að vera uppi varðandi starfsemi þess félags.

Herra forseti. Í gamla daga þegar afi kenndi mér að tefla þá fannst mér ein regla alveg botnlaust ósanngjörn og óþolandi. Það var snertur maður hreyfður. Af hverju í ósköpunum, ef ég snerti vitlausan mann á borðinu, þurfti ég að klára það sem ég ætlaði að gera? Ég bara skildi ekki hvernig ég ætti að þurfa að lifa við þetta. Mér heyrist núverandi ríkisendurskoðandi og forseti Alþingis vera í sama pirringskastinu og ég var þarna fimm ára gamall hjá honum afa vegna þess að það er ekkert þeirra að ákveða hvort greinargerð setts ríkisendurskoðanda sé vinnugagn eða ekki. Það er alveg ljóst að þetta er ekki vinnuskjal vegna þess að ríkisendurskoðandi sendi skjalið til Alþingis. Þar með breytist eðli skjalsins. Og þó að stjórnvöld séu hægri og vinstri endalaust að reyna að endurskilgreina skjöl sem vinnuskjöl til að ganga gegn upplýsingarétti almennings þá er það skollaleikur sem úrskurðarnefnd upplýsingamála er sem betur fer mikið að vinna gegn. 

Forseti minnir enn á að í úrskurðum úrskurðarnefndar um upplýsingamál frá 2021 er akkúrat umfjöllun um þau atriði sem hv. þingmaður minntist á, m.a. um stöðu þessa skjals, og vísast til þess sem þar stendur um þau efni.

Virðulegur forseti. Hér vitnar hæstv. forseti til úrskurða úrskurðarnefndar um upplýsingamál til að réttlæta leyndina um greinargerð setts ríkisendurskoðanda, en þessir úrskurðir hafa bara ósköp litla þýðingu fyrir málið sem hér er til umfjöllunar af því að þeir fjalla um það hvort stjórnvöld, sem fengu tiltekið skjal til umsagnar á grundvelli 14. gr. laga um ríkisendurskoðanda vegna umsagnarferlis sem átti sér stað í vinnu ríkisendurskoðanda, eigi að afhenda skjalið á grundvelli upplýsingalaga eða ekki. En þessar reglur í lögum um ríkisendurskoðanda, sem kunna að ganga upplýsingalögum framar, þær geta samkvæmt efni sínu ekki átt við um skjal sem ríkisendurskoðandi sendir Alþingi, því Alþingi heyrir ekki undir eftirlitshlutverk ríkisendurskoðanda. 

Forseti verður að geta þess sem hefur komið fram áður, að þegar þáverandi settur ríkisendurskoðandi sendi forseta Alþingis bréf sumarið 2018 tók hann fram að verkinu væri ekki lokið og enn ætti eftir að fá ýmsar upplýsingar. Hann hefði sent afrakstur sinnar vinnu til Ríkisendurskoðunar og vildi upplýsa forseta þingsins á þeim tíma um stöðu verkefnisins eins og hún var.

Forseti. Mikið rétt, upplýsa þingið um stöðu málsins. Nú vitnar forseti í að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sé eitthvað að skoða lokaskýrsluna sem var skilað en ef það á að fjalla um hana í einhverju samhengi þá þarf greinargerð setts ríkisendurskoðanda að vera aðgengileg fyrir fólk til að geta skoðað og borið saman. Ef það er verið að fjalla hérna um mál frá tveimur ríkisendurskoðendum sem stangast að einhverju leyti á þá má ekki vera leynd yfir öðru skjalinu, 

Virðulegur forseti. Mig langar að beina spurningu til hæstv. forseta sem varðar það hvort forseti líti svo á að úrskurðir úrskurðarnefndar upplýsingamála, sem hæstv. forseti hefur nefnt hér á fyrri stigum, banni birtingu greinargerðarinnar. Þetta er atriði sem ég held að skipti máli upp á frekari umræðu, hvort forseti líti svo á að þessir úrskurðir banni Alþingi birtinguna. Bara þessi einfalda spurning, ef hæstv. forseti myndi skýra þinginu frá afstöðu sinni til hennar.

Eðli málsins samkvæmt taka úrskurðir úrskurðarnefndar upplýsingamála ekki til starfsemi þingsins. Það er utan við verksvið þeirrar nefndar að fjalla um málefni sem eru til meðferðar hjá þinginu. Hins vegar lítur forseti svo á að þau lögfræðilegu sjónarmið sem koma fram í a.m.k. þremur úrskurðum úrskurðarnefndar um upplýsingamál frá 2021 hafi verulegt vægi við lögskýringu hvað álitamál varðar sem er sambærilegt, þ.e. um stöðu þess skjals sem hér er til umræðu.

Bannar það birtingu?

Virðulegi forseti. Það mál sem hér um ræðir snýst ekki eingöngu um upplýsingalög, um hin og þessi lögfræðiálit. Þetta snýst einnig um stærri hagsmuni. Þetta snýst um traust Alþingis, traust stjórnsýslunnar í landinu og menn reisa það ekkert með því að slá um það einhverri leyndarhyggju. Þessi hundruð milljóna - mögulega var þetta minna fé en hægt var að fá fyrir þetta en það er ekki alveg aðalatriðið hérna. Ég vil taka undir þá spurningu sem Bergþór Ólason kom með hérna sem er nauðsynlegt að fá svar við. Það er ekkert sem bannar þetta. Mér finnst forseti svolítið teygja og toga þá röksemd í svörum sínum til hv. þingmanns. Ég vil að forseti skoði það í raun og sanni nú á næstu dögum, í ljósi hinna ríku hagsmuna stjórnsýslunnar í landinu og trausts almennings á löggjafarvaldinu, að aflétta þessari leynd. Það hlýtur að vera þegar öllu er á botninn hvolft miklu verðmætara að skapa hér traust um störf, ekki bara Alþingis heldur einnig fjármálaráðherra. Það er ekki gert með þessari leynd.

Heyr, heyr.

Herra forseti. Ég ætla að taka undir þetta, það væri fínt að fá skýrt svar við þessu, hvort hæstv. forseti telji, út frá þessari lögskýringu sem hann var að nefna, að það sé blátt bann við því að birta greinargerðina. Ég held að það ætti að vera hægt að svara því með nokkuð óyggjandi hætti. Svo er hér líka verið að vísa á stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og það er rétt að skýrsla Ríkisendurskoðunar sem liggur þar fyrir verður til athugunar í nefndinni. Síðan er greinargerðin þarna líka en um hana er þessi leyndarhjúpur. Ég velti því fyrir mér: Hvernig í ósköpunum eiga nefndarmenn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að geta beitt eftirlitshlutverki sínu þegar þeir eru með þessi tvö gögn, það hvílir leynd yfir öðru, það koma mögulega gestir til að fjalla um skýrsluna og það er ekki hægt að bera ákveðin atriði úr greinargerðinni undir þessa gesti vegna þess að nefndarmenn eru bundnir trúnaði? Það er einhvern veginn verið að berja niður eftirlitshlutverk þingsins með því að halda þessari greinargerð í myrkrinu. Ég ætla hvetja hæstv. forseta 

Virðulegur forseti. Þetta fyrirbæri Lindarhvoll sem við ræðum hér sýknt og heilagt var stofnað til að sjá um sölu á svokölluðum stöðugleikaframlögum sem fengust þegar kröfuhafarnir flúðu land. Við erum ekkert að tala um neinar smáupphæðir hvað þetta varðar, við erum að tala um hundruð milljarða. Ég hef heyrt töluna 600 milljarða nefnda í þessu sambandi, að við höfum fengið út úr þessum sölum öllum 600 milljarða. Þess vegna er mikilvægt að við vitum allt um hvernig var farið með þessar eignir. Ég fæ ekki séð þegar ég les endanlega skýrslu að hún sé eitthvað opin og gagnsæ þegar eignir eru númeraðar, eign nr. 1, eign nr. 2 og eign nr. 3. Ég átta mig ekkert á því. Var verið að selja Íslandsbanka 

Þá er tekið fyrir fyrsta dagskrármálið, óundirbúinn fyrirspurnartími. Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, menningar- og viðskiptaráðherra, mennta- og barnamálaráðherra, dómsmálaráðherra og heilbrigðisráðherra.

Virðulegi forseti. Það er í janúar árið 2016 sem ég heyri að UNICEF á Íslandi er að birta tölur um stöðu íslenskra barna hvað varðar efnahag. 9,1% íslenskra barna bjó þá við mismikinn skort. Í dag er þessi tala 13,1%. Hæstv. fjármálaráðherra getur augljóslega séð eftir alla sína reynslu í peningamálunum að þetta er ansi öflugur vöxtur, ekki satt? Þetta er yfir 40% vöxtur, ekki satt? Þannig að núna í öllu góðærinu, öllum jöfnuðinum, methagnaði arðgreiðslna og annað slíkt þá erum við líka að fara að slá met í fátækt íslenskra barna. Virðulegi forseti. Það er engin áætlun. Það er engin stefna þessarar ríkisstjórnar um að útrýma fátækt, ekki neitt. Hæstv. fjármálaráðherra, ég spyr þig: Hvað ert þú að gera og þitt ráðuneyti? Hvað eruð þið að gera, hæstv. ráðherrar í þessari ríkisstjórn, til að slá á þessa óafsakanlegu þjóðarskömm sem vaxandi fátækt er sem við erum að horfast í augu við í dag? Ertu, hæstv. ráðherra, ánægður með þessa þróun og geturðu enn staðið hér og talið fátæku fólki trú um að það hafi það að meðaltali alveg svakalega fínt af því að allar tölur OECD slái þann taktinn?

Virðulegi forseti. Hér er sett á dagskrá býsna viðkvæmt mál, sem er staða barna í landinu með tilliti til þess hvernig þau komast af. Við höfum ýmist verið að ræða um þennan málaflokk út frá hlutfallslegri fátækt eða raunverulegri fátækt. Það er mikið gleðiefni að börn á Íslandi eru almennt séð, í samanburði við börn annars staðar í heiminum, miklu, miklu betur komin. Nú eru tölur um það að staðan milli þessara tímabila, sem hv. þingmaður vekur athygli á, sé ekki að þróast á réttan hátt hjá okkur og við þurfum þá að greina hvað er þar að baki vegna þess að við vitum að kaupmáttur heimilanna hefur verið að þróast á réttan hátt. Þegar heimsfaraldur reið yfir þá tókst ríkisstjórninni t.d. að búa til þannig skjól að kaupmáttur þeirra sem eru með minnstar tekjur á Íslandi fór mest vaxandi. Nú geta menn sagt sem svo að það dugi engin meðaltöl og þau gagnist ekki þeim sem eru neðst í tekjustiganum þó að aðrir hafi það ágætt o.s.frv., en þetta eru engu að síður upplýsingar sem segja til um það hvernig okkur gengur heilt yfir. Hv. þingmaður spyr hvað ég sem fjármálaráðherra sé einkum að gera í þessu efni; það er einmitt að horfa á þessa heildarhagsmuni. Svo getum við rætt um það hvernig staðan kemur út fyrir einstaka hópa og ég hef beitt mér fyrir því að við eigum aðgengilegar upplýsingar um þessa stöðu til að geta gripið til aðgerða þegar þess gerist þörf. Síðasta aðgerð sem ég beitti mér fyrir og flutti hingað fyrir þingið var einmitt að hækka barnabætur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir stórfurðulegt svar því ég veit ekki hvort ég á að hlæja eða gráta. Þetta er alveg með hreinum ólíkindum. Það að börn séu til í heiminum sem líða skort og deyja úr hungri og séu í mun fátækari löndum en við, réttlætir þá það, hæstv. ráðherra, að fátækt barnanna okkar skuli fara vaxandi og á þinni vakt, hæstv. ráðherra, um ríflega 4% á fimm árum? Þau eru núna rúmlega 10.000. Og hvað þýðir það að vera að velta vöngum yfir hinu og þessu og góna úr sér augum ef aðgerðirnar eru nánast engar? Það þarf aðgerðir, hæstv. ráðherra. Það of mikið talað hér og malað og hlutirnir eru látnir drabbast of mikið niður án þess að það sé gripið til aðgerða til að bæta stöðu þeirra sem bágast hafa það í samfélaginu. Er það virkilega svo að hæstv. ráðherra sé aðallega að berjast fyrir hagsmunum þeirra sem allt eiga á kostnað hinna sem lepja dauðann úr skel?

Virðulegi forseti. Þegar hv. þingmaður segir að það dugi ekkert að tala þá segi ég bara á móti: Það dugar ekkert að tala hátt.

Víst.

Það dugar ekkert að æsa sig hér í ræðustól og þykjast með þeirri framkomu slá út af borðinu grjótharðar staðreyndir sem ég er að tefla hér fram, sem eru um það að okkur hefur tekist á undanförnum árum að bæta lífskjörin svo um munar. Síðasta breyting sem sneri sérstaklega barnafólki, fjölskyldum með börn, var sú að stórbæta barnabótakerfið, hækka bæturnar og gera kerfið sjálft réttlátara, t.d. þannig að barnabætur skiluðu sér miklu fyrr á árinu.

Af hverju vex þá fátæktin?

Það er alger útúrsnúningur og reyndar alveg ótrúlega ómerkilegur málflutningur að halda því fram að með því að vekja athygli á því að við hér á Íslandi höfum byggt upp samfélag þar sem börn njóta lífsgæða sem eru með því besta sem gerist í heiminum, að með því sé ég að reyna að réttlæta þessa þróun sem hv. þingmaður er að setja hérna á dagskrá. Ég bara frábið mér svona málflutning.

Virðulegi forseti. Í liðinni viku fór fram aðalfundur Landsvirkjunar og iðnþing Samtaka iðnaðarins. Á báðum þessum þingum var kallað eftir aðgerðum ríkisstjórnarinnar varðandi orkuöflun. Ákallið eftir skýrum línum og ákvörðunum var mjög skýrt og það var hátt á báðum þessum samkomum. Forstjóri Landsvirkjunar kallaði eftir skýrum skilaboðum frá stjórnvöldum um orkuöflun og benti einu sinni sem oftar á að orkukerfið núna hjá okkur sé svo gott sem fulllestað og að Landsvirkjun væri nú þegar að hafna verkefnum sem snúa fyrst og síðast að grænni raforku, grænum verkefnum, grænni atvinnustarfsemi. Hæstv. fjármálaráðherra var líka á aðalfundinum og sagði sjálfur að það þyrfti að virkja. Þetta hefur hann reyndar áður sagt en samt gerist ekki neitt. Það gerist heldur ekki eftir að í grænbókinni um orkumál sem kom út fyrir ári síðan, frá trúnaðarmönnum ríkisstjórnarinnar, sagði að það þyrfti að senda skýr skilaboð um það hversu mikið þyrfti að auka raforkuframleiðslu næstu tvo áratugi til að ná markmiðum um orkuskipti og grænan hagvöxt. Ríkisstjórnin setti sér fyrir sex árum mjög skýra stefnu um orkuskipti en það gerist ekki neitt. Skilaboðin eru í rauninni engin. Við vitum, og ég vil undirstrika það, að það verður að vera jafnvægi milli náttúruverndar annars vegar og náttúrunýtingar hins vegar. Það versta sem við gerum samfélaginu okkar er að senda út þau skilaboð að það eigi bara að vera hér kyrrstaða, að ríkisstjórnin, út af því hvernig hún er samsett, komi sér ekki saman um það hvernig við ætlum að ýta undir samkeppnishæfni landsins og ekki síst ná fram markmiðum okkar í loftslagsmálum. Spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra og forsvarsmanna í þessari ríkisstjórn er því þessi: Hvernig hyggst ríkisstjórnin mæta loftslagsmarkmiðum ef það er engin orka til að ráðast í þessi grænu orkuskipti? 

Virðulegi forseti. Ég lít nú þannig á að bæði á fundi Landsvirkjunar og á iðnþingi hafi nú verið breytt ákall, ekki endilega eingöngu til ríkisstjórnarinnar heldur ekki síður hingað til þingsins og til sveitarstjórna, til allra þeirra sem geta haft hér áhrif. Við skulum hafa það í huga í þessu sambandi að það var ekki til hjálpa þróuninni undanfarinn áratug að þingið botnaði ekki meðferð rammaáætlunar hér fyrr en árið 2022. Það var tíu ára tímabil sem þingið gat ekki komist að niðurstöðu en það var þó í þessari ríkisstjórn sem málið kláraðist og við komumst inn í næsta áfanga. Hvað sem sagt er um þessa ríkisstjórn og kyrrstöðu í þessum efnum þá verður það ekki af þessari ríkisstjórn tekið að það var mjög stór áfangi og þar voru svör veitt um þá orkukosti sem voru þar undir. Þeir voru flokkaðir og afgreiddir héðan út. Það skiptir máli. Sömuleiðis þegar sagt er að ekkert hafi verið að gerast þá vil ég vekja athygli á því, sem reyndar kom fram á fundi Landsvirkjunar, að Landsvirkjun hefur verið í hverju verkefninu á fætur öðru undanfarin ár. Það er ýmislegt búið að gerast og ekki oft í sögu Landsvirkjunar sem fyrirtæki hefur verið í tveimur verkefnum á sama tíma eins og átt hefur við t.d. þegar við vorum með verkefni í gangi á Þeistareykjum, Búðarhálsi og sömuleiðis síðan farið í Búrfellsvirkjun II. Þetta er hvert fyrir sig mikilvægt verkefni og núna næst verður farið í Hvammsvirkjun. Það sem ég held að bíði okkar á næstu árum að taka ákvarðanir um eru frekari áfangar í rammanum. Við þurfum að leiða fram regluverk fyrir vindorku á Íslandi og það er að störfum starfshópur á vegum orkumálaráðherra sem skilar von bráðar útlínum að regluverki og leggur vonandi með því grunn að samtali í samfélaginu um það hvaða leið við viljum feta í því. Ég horfi þannig á málin að við munum ekki ná í mark með markmið okkar um að draga úr losun án þess að vindurinn verði virkjaður.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hæstv. ráðherra. Við þurfum að hafa mjög skýrar leikreglur um hvað fer til þjóðarinnar, hvert auðlindagjaldið er, hvað fer til nærsamfélagsins. Viðreisn hefur ítrekað að við eigum að láta þá sem nýta okkar auðlindir fá hluta af innviðagjaldinu sem greitt er fyrir aðganginn að auðlindunum. Síðan er það þannig - það er ekki ég sem er að segja þetta - að árið 2020, 2021, 2022 og nú síðast á ársfundi Landsvirkjunar er m.a. forstjóri Landsvirkjunar að kalla eftir því að stjórnvöld sendi skýr skilaboð. Ég hvet þá hæstv. ráðherra til að láta reyna á meiri hluta þingsins til að ýta einhverju áfram. Sama ríkisstjórn og er núna hafði á síðasta kjörtímabili tækifæri til að klára m.a. rammaáætlun en það var ekki gert fyrr en núna. Við þurfum að koma okkur af stað úr þessari kyrrstöðu, upp úr þessum hjólförum, ef okkur er í rauninni alvara með því að ná markmiðum okkar um orkuskipti árið 2030. Miðað við orð þeirra sem standa í iðnaðinum, m.a. innan Landsvirkjunar, þá er alveg ljóst að háleitum markmiðum ríkisstjórnarinnar verður ekki náð með þeirri kyrrstöðu í pólitík 

Virðulegi forseti. Það voru fleiri ríkisstjórnir hér að störfum frá 2013 og þá var það nú þannig að það var þingið sem stöðvaði tillögurnar eins og þær komu fyrir þingið. Það var ekki í meirihlutasamstarfi þessara flokka, en það var hins vegar í meirihlutasamstarfi þessara flokka sem málið kláraðist síðan loksins. Ég ætla nú bara að segja að ég tek undir með hv. þingmanni þegar hún segir að við verðum að fara að skýra reglurnar og nú verði eitthvað að fara að gerast, vegna þess að það er í sjálfu sér ótrúlega léttvægt að koma hingað í þennan sal og samþykkja markmiðið um mikinn samdrátt í losun, nú eða að fljúga til Parísar eða Afríku, eða hvert annað sem menn vilja fara til fundar við aðrar þjóðarleiðtoga, og skrifa upp á mjög metnaðarfull markmið og lýsa því síðan yfir hvernig við ætlum jafnvel að fara fram úr öðrum. Það þarf auðvitað aðgerðir. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi mjög mikið að breytast í átt til frekari aðgerða á öllum sviðum, samanber t.d. það sem er að gerast í Evrópusambandinu þar sem menn hafa í raun og veru sagt bara sem svo: Finnist einhvers staðar grænn virkjunarkostur þá ber að ryðja burtu öllu regluverki sem tefur fyrir því að hann sé nýttur vegna þess að við þurfum að ganga miklu hraðar til verks í þágu loftslagsins.

Forseti. Í grein Fréttablaðsins frá því um daginn kemur fram að fjármálaráðuneytið hefur frá árinu 2016 greitt Íslögum, lögfræðiskrifstofu Steinars Þórs Guðgeirssonar, meira en 181 milljón auk virðisaukaskatts. Ég var með fyrirspurn árið 2018 til hæstv. fjármálaráðherra þar sem ég spurði um kostnað við ráðgjafarþjónustu til ráðuneyta og stofnana og þar kemur dálítið áhugavert fram, eða í rauninni vantar. Í fyrirspurn Fréttablaðsins kemur fram að á árinu 2016 hafi Íslög fengið 56,5 millj. kr. og á árinu 2017, 48 millj. kr. En í gögnunum sem ég fékk, í svari við fyrirspurn minni, í þingskjölum, koma þessar tölur ekki fram, þær vantar. Það sést mjög greinilega í fyrirspurn Fréttablaðsins til fjármálaráðuneytisins að fjármála- og efnahagsráðuneytið tekur við þessum lögfræðikostnaði þegar starfsemi Lindarhvols lýkur, enda er það fjármála- og efnahagsráðuneytið sem á þetta félag með húð og hári. Því finnst mér áhugavert að sjá að árið 2017 er einungis gerð grein fyrir lögfræðikostnaði upp á 6,5 milljónir en ekki upp á 48 milljónir í viðbót og á árinu 2016 upp á 9,7 milljónir en ekki 56,5 milljónir í viðbót. Hvernig stendur á því að fjármála- og efnahagsráðuneytið getur sett upp eitthvert ehf. til að fela lögfræðikostnað sem ríkið er í rauninni að greiða fyrir sölu á hlutum ríkisins, á ríkiseignum? Hvernig getur það gerst?

Virðulegur forseti. Ég átta mig ekki alveg á þessari fyrirspurn. Hér er í fyrsta lagi vísað í frétt í Fréttablaðinu sem er bara einfaldlega efnislega röng. Hún er ekki bara röng í einu atriði heldur mörgum. Hér undir lok fyrirspurnarinnar spyr hv. þingmaður: Hvernig getur það gerst að fjármála- og efnahagsráðuneytið kemur á fót félagi til að annast þessi verkefni? Það getur t.d. gerst með því að Alþingi ákveði það með lögum. Það var Alþingi sem ákvað 

Forseti. Ég fór yfir það í þingræðu fyrir þó nokkru síðan þegar var verið að setja á fót þetta félag að það væri ekki hægt að nýta það til að fela einhverja fjármálagjörninga sem ríkið ætti í rauninni bara að sjá um. Ríkið, fjármálaráðuneytið, á þessar eignir og er að selja þessar eignir og með því að setja umsýslu þess að selja þessar eignir í eitthvert félag, að þá sé ekki hægt að nota slíkan hjúp sem einhvers konar leyndarhjúp um söluna. Það verði að vera nákvæmlega sama gagnsæi um söluna eins og ef ráðuneytið sjálft hefði verið að sinna þessu verkefni. Þess vegna er þetta kostnaður ríkisins og ráðuneytisins sem heldur á bréfinu um eign í Lindarhvoli. Það er kostnaður ráðuneytisins, mjög beinn kostnaður í raun og veru. Þannig að ég spyr aftur: 

Virðulegi forseti. Það er Alþingi sem setur lög um þetta félag. Það er algerlega fráleitt að halda því fram að það sé gert beinlínis í þeim tilgangi að fela einhvern kostnað. Þetta fyrirtæki, þetta félag, hefur verið með opna heimasíðu, lindarhvolleignir.is. Þar hefur reglulega verið gerð grein fyrir því hvað hefur verið að gerast á vettvangi félagsins. Það sem menn eru hér að tala um sem lögfræðikostnað er í raun og veru rekstrarkostnaður félagsins sem að öðru leyti hafði engan starfsmann en stjórnin ákvað að vera með lögmann að störfum fyrir sig sem fékk greitt eftir vinnuframlagi og gerði að sjálfsögðu stjórninni grein fyrir því eins og vænta má. Það er enginn að reyna að fela neitt. Menn geta hins vegar haft skoðanir á því hvort reikningarnir séu háir eða óeðlilegir að einhverju marki. Ég segi bara varðandi það markmið sem við vorum að sækjast eftir, 

Virðulegur forseti. Ég vil hér við þetta tækifæri beina fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra er varðar yfirvofandi loftslagsgjöld á millilandaflug. Eins og nokkur umræða hefur verið um undanfarið er þetta svokallaða Fit for 55-prógramm Evrópusambandsins nú að nálgast innleiðingu, hún verður um næstu áramót. Það blasir við að ef ekki fæst undanþága hvað þetta regluverk Evrópusambandsins varðar þá mun það hafa gríðarleg áhrif hér innan lands á atvinnustarfsemi, hvort sem það er ferðaþjónustan eða til að mynda útflutningur á ferskum fiski. Það verða fáar tær á Tene ef fram heldur sem horfir með þeirri spá sem fyrir liggur um áhrif á framboð af millilandaflugi. Áhrifin á innlendu flugfélögin eru álitin alveg geigvænleg og Ísland sem tengimiðstöð verður ekki meir ef allt fer á versta veg. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort framkvæmt hafi verið mat á vegum ráðuneytisins á þeim áhrifum sem innleiðing regluverksins kann að hafa, gangi það fram með þeim hætti sem Evrópusambandið stillir því upp. Hér hefur verið sagt frá því í þinginu að ráðherrar og embættismenn á þeirra vegum hafi haldið rúmlega 100 fundi til að tala fyrir sjónarmiðum Íslands í þessu máli. En árangurinn virðist enn sem komið er hafa verið mjög lítill. Í ljósi þess að innleiðingin á að eiga sér stað 1. janúar næstkomandi verður maður að ætla að reiknað sé með því að Alþingi klári sína aðkomu að málinu núna fyrir þinglok. Ef svo er ekki væri áhugavert að fá að vita það. En mig langar í þessu ljósi að spyrja hæstv. ráðherra sömuleiðis þeirrar spurningar hvort hann sé tilbúinn að gefa út afstöðu sína í þá veru að ef viðhlítandi og nauðsynlegar undanþágur fást ekki þá verði þetta regluverk ekki innleitt á Íslandi. Því verði bara einfaldlega hafnað. Það á ekki við. Þetta regluverk gengur út á það að troða fólki, sem vill ferðast með flugvél, í járnbrautarlest. Hér eru engar slíkar.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða mál sem er í sjálfu sér ekki á forræði fjármála- og efnahagsráðuneytisins heldur er það hjá innviðaráðherra og eftir atvikum hjá utanríkisráðuneytinu, eins og fram kom. Engu að síður þá hef ég verið upplýstur um útlínur málsins og hef tekið eftir fréttaflutningi og viðbrögðum markaðsaðila sem þetta myndi snerta sérstaklega. Ég held að það sé algjör einhugur í ríkisstjórninni um það að við munum ekki samþykkja fyrir okkar leyti að regluverk fari inn í EES-samninginn sem gerir út af við alþjóðaflugið eins og það hefur verið byggt upp á Íslandi. Það kemur ekki til greina. Það verður ekki með samþykki okkar að Evrópska efnahagssvæðið verði sérsniðið að þörfum annarra og ekki tekið tillit til sjálfsagðra og eðlilegra athugasemda og sérkrafna okkar Íslendinga. Það er þess vegna sem er líka mikilvægt að við höfum þann vettvang sem hefur verið skapaður, sameiginlegu nefndina, þar sem við getum stöðvað mál, staldrað við og bent á að við getum ekki fellt okkur við útfærsluna án þess að sameiginlega nefndin og EFTA, EES-ríkin og ESB-ríkin mætist. Þetta fyrirkomulag er einmitt til þess að við getum gætt okkar hagsmuna snemma. Í sögunni hefur oft orðið misbrestur á að við værum vakandi yfir regluverki sem væri á leiðinni inn í EES-samninginn og gæti komið okkur í koll síðar. Stundum höfum við komið of seint að málum og við höfum jafnvel þurft að takast harkalega á um það hvernig ætti með að fara hér í þinginu en í þetta skipti er málið ekki komið inn í EES-samninginn og hefur ekki verið samþykkt af okkar hálfu. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Er ekki hæstv. ráðherra í raun að segja að ef þær undanþágur sem nauðsynlegar eru fást ekki verði innleiðingunni hafnað, hvort sem það verður með beitingu 102. gr. EES-samningsins eða hver sem nálgunin verður? Það skiptir máli fyrir okkur vegna þess hve tíminn er að verða knappur í málinu að afstaða stjórnvalda liggi fyrir. Við sjáum t.d. bara fyrirtæki sem hæstv. ráðherra heldur á hlutabréfunum í; Isavia ohf. áformar 100 milljarða uppbyggingu í Keflavík sem engin þörf verður fyrir fari þetta á versta veg, sem auðvitað getur ekki gerst á endanum. Enginn ábyrgur stjórnmálamaður myndi leyfa þessu að gerast. En eftir þessa 100 fundi, bréf hæstv. forsætisráðherra sem Ursula von der Leyen svaraði með þeim hætti að menn þori ekki að sýna viðbrögðin, þá er ótti í umhverfinu við svona veikluleg viðbrögð stjórnvalda. Ég vil þess vegna aftur spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sé ekki 

Virðulegi forseti. Ég get ekki svarað þessu öðruvísi en að svo virðist sem regluverkið eins og það lítur út núna sé óásættanlegt, þ.e. algerlega óviðunandi fyrir íslenskar aðstæður, og við verðum að hafna því þá sem slíku. Svo verður það eflaust matskennt hvenær viðunandi aðlögun hefur fengist. Ef ég þekki stjórnmálamenn rétt þá munu þeir geta tekist á um það líka. Það er annað í þessu sem ég held að við þurfum aðeins að hugleiða en það er að við getum haft fullan sigur í þessu og bara sagt nei og tekið afleiðingunum af því í þessu EES-samstarfi, hverjar sem þær kunna að verða á endanum. En það er ekkert víst að það bjargi alþjóðafluginu á Íslandi. Það er ekkert víst að það sé einhver lausn sem íslensku flugfélögin geta á endanum lifað með, að það séu einhverjir aðilar innan EES-samstarfsins sem ætli ekki að taka þátt og þá verði þeir mögulega að sæta kostum af hálfu þeirra sem ætla að vera innan girðingar í svona málum sem þeir hafa ekkert samtal um þegar upp er staðið.  
             Maður spyr sig auðvitað líka hvaða regluverk Evrópusambandið ætlar að taka upp gagnvart þriðju ríkjum, 

Herra forseti. Mig langar að eiga hér orðastað við hæstv. heilbrigðisráðherra um heimavitjun ljósmæðra, þjónustu sem er veitt nýbökuðum foreldrum og barni fyrstu tíu dagana eftir útskrift af fæðingarstofnun. Þetta er algerlega ómissandi þjónusta, sérstaklega fyrir þau okkar sem eru að fóta sig í alveg glænýju hlutverki og hafa allt í einu fengið risavaxið verkefni í hendurnar sem er ólíkt öllu öðru. Þá er svo dýrmætt að fá ljósmóður heim og fá stuðning, fræðslu og ráðgjöf um hvernig eigi að bera sig að. Það er svo mikið öryggi sem felst í þessu öllu. En forseti. Mér varð svolítið brugðið þegar ég komst að því að það eiga ekki allir nýbakaðir foreldrar rétt á þessari þjónustu. Samkvæmt rammasamningi milli Sjúkratrygginga Íslands og ljósmæðra fellur rétturinn til heimavitjunar niður ef foreldrar og barn þurfa af einhverjum ástæðum að vera lengur en 72 klukkustundir á fæðingardeild. Þetta er svo öfugsnúið vegna þess að það eru einmitt þessar fjölskyldur sem þurfa kannski mest á þessari þjónustu að halda. Nú hef ég rætt við fjölda fagfólks sem er á einu máli um að þessum reglum þurfi að breyta. Það er eitthvað sem ljósmæður hafa lengi kallað eftir. Góðu fréttirnar eru þær að ráðherra getur kippt þessu í lag með einu pennastriki, með því að hafa forgöngu um breytingar á rammasamningi Sjúkratrygginga Íslands og ljósmæðra, sem er endurskoðaður með reglulegu millibili. Ég vil því spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra, Willum Þór Þórsson: Er ráðherra sammála mér, ljósmæðrum og okkur jafnaðarmönnum um að heimavitjun ljósmæðra eigi að vera fyrir alla foreldra, en ekki bara suma? Og megum við ekki treysta því, herra forseti, að hæstv. ráðherra búi þannig um hnútana að svo verði?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka Jóhanni Páli Jóhannssyni fyrir að vekja athygli á þessu máli og ég skal bara segja það hér og nú að ég var ekki meðvitaður um að þetta væri nákvæmlega svona. Ég tek undir allt sem hv. þingmaður sagði hér um mikilvægi og rétt til þess og til þessarar þjónustu. Ég er búinn að leggja fram þingsályktunartillögu um geðheilbrigðisáætlun þar sem er verið að styrkja þessa þjónustu alla og leggja aukna áherslu á hana. Ætli það sé rétt um vika síðan ég átti mjög gagnlegt samtal við Ljósmæðrafélag Íslands og þetta mál kom ekki upp. En ég mun svo sannarlega kanna þetta mál hér eftir þessa fyrirspurn vegna þess að þetta er svo veigamikill og mikilvægur þáttur, ómissandi þjónusta eins og hv. þingmaður kom inn á, bæði þegar kemur að stuðningi í þessum fyrstu skrefum og í gegnum auðvitað meðgönguna og svo við fæðingu og í kjölfar fæðingar, fræðsla og ráðgjöf. Ég mun kanna stöðuna á þessu hjá Sjúkratryggingum og hvað hægt er að gera í því.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir einlæg svör og greinilega góðan hug og ég vona að hæstv. ráðherra fari vel yfir þessi mál í sínu ráðuneyti og með fagfólki og ræði bæði við aðila sem veita þessa þjónustu og fólkið sem þiggur hana. Auðvitað er það þannig að Landspítalinn ber svona að forminu til ábyrgð á eftirliti með þessu fólki sem er lengur en 72 klukkustundir á fæðingardeild þar til heilsugæslan tekur svo við. Raunin hefur hins vegar verið sú og framkvæmdir með þeim hætti að þessar fjölskyldur fá ekki þessa sömu persónulegu þjónustu og stuðning og aðrir nýbakaðir foreldrar. Mér heyrist hæstv. ráðherra allur af vilja gerður að koma þessum málum í betra horf. Ég segi: Reglan ætti einfaldlega að vera sú að allir foreldrar með nýfædd börn eigi rétt á heimaþjónustu ljósmæðra 

Hæstv. forseti. Ég ítreka þakkir til hv. þingmanns. Það er alltaf gott að fara héðan með jákvæð og uppbyggileg verkefni sem þetta er. Ég mun auðvitað kynna mér hver rökstuðningurinn er að baki. Einhverjir 72 tímar breyta ekki þeirri mynd sem við vorum að ræða hér áðan um mikilvægi þjónustunnar. Ég mun auðvitað kynna mér það betur og horfa til þess hvað veldur og reyna svo að taka skynsamlega ákvörðun og beita mér í þessu máli fyrir alla. Ég þakka hv. þingmanni fyrir.

Virðulegi forseti. Við höfum búið almennt við gott opinbert heilbrigðiskerfi þar sem allir eiga sama rétt til þjónustu óháð efnahag og stöðu. Það er samt áhyggjuefni hve langir biðlistar eru eftir aðgerðum, að fólk standi frammi fyrir því að leggja út í mikinn kostnað til að komast í aðgerðir utan almenna heilbrigðiskerfisins. Það eru fjárútlát sem sum ráða einfaldlega ekki við. Við viljum ekki samfélag þar sem samfélagssáttmáli um jafnt aðgengi allra að heilbrigðisþjónustu verður rofinn. Við sjáum í fjölmiðlum að stjórnendur ríkisrekinna sjúkrahúsa óttast að sjúkrahúsin veikist ef sérfræðingar fara í enn ríkari mæli til einkarekinna fyrirtækja. Forstjóri Landspítalans hefur þannig varað við því að farið verði stjórnlaust í átt til einkavæðingar. Þessar stofnanir búa við alvarlegan mönnunarvanda. Bent hefur verið á vanda LSH í þessu sambandi sem er ekki síst skortur á röntgenlæknum og skurðhjúkrunarfræðingum og skortur á hjúkrunarfræðingum til að manna legudeildir, tóm legupláss og ónýttar skurðstofur. Gott starfsfólk og fjölbreyttar aðgerðir er grundvöllur þess að sjúkrahúsin okkar séu góðar menntastofnanir fyrir heilbrigðisstarfsmenn framtíðarinnar. Það er sérstaklega mikilvægt fyrir okkar litla land að gefa gaum að þessu áður en það er um seinan. Opinbera kerfið verður að vera sterkt og gott. Ég vil spyrja ráðherra að eftirfarandi: Hefur ráðherra áhyggjur af því að frekari útvistun verkefna úr almenna heilbrigðiskerfinu og Landspítala til einkaaðila muni geta aukið enn á kostnað sjúklinga og á mönnunarvanda á Landspítala til að geta sinnt þar aðgerðum og stytt biðlista þar eð sérmenntað fólk muni í auknum mæli leita til starfa hjá einkareknum heilbrigðisfyrirtækjum, svo sem til að komast í liðskiptaaðgerðir, augnaðgerðir og grindarbotnsaðgerðir svo að dæmi séu nefnd? Hvaða leið hyggst ráðherra fara í að bregðast frekar við skorti LSH á röntgenlæknum, skurðhjúkrunarfræðingum og hjúkrunarfræðingum til að manna legudeildir og ónýttar skurðstofur? Hafa verið teknar einhverjar stefnumarkandi ákvarðanir um frekari einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu eða verið kynntar í ríkisstjórn?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Jónssyni fyrir þessa fyrirspurn. Hún er auðvitað stór í öllu samhengi þegar kemur að því að horfa til þessa kerfis okkar í heild sinni. Ég get tekið undir með hv. þingmanni um að við búum við öflugt heilbrigðiskerfi. Reyndar erum við að horfast í augu við, eins og heimurinn allur, gríðarlegar áskoranir þegar kemur að mönnun og fjármögnun. Við tölum gjarnan oftar um það sem miður fer en það sem vel er gert, en það er auðvitað verið að gera kraftaverk á hverjum einasta degi í heilbrigðiskerfinu. Heilbrigðiskerfið okkar er í grunninn fjármagnað með opinberu fé. Af því að hv. þingmaður kemur inn á gott og öflugt opinbert kerfi segi ég: Allt heilbrigðiskerfið okkar eins og það er samsett í blönduðu kerfi þarf að vera öflugt. Við þurfum að nýta fjármagnið mjög vel. En við þurfum líka að nýta mannauðinn og auka afkastagetuna í öllu kerfinu. Ég hef beitt mér fyrir því að reyna að fá þessi kerfi til að vinna betur saman. Þegar við tölum um að greiða fyrir aðgengi og gera samninga við þá sem eru sjálfstætt starfandi þá koma áhyggjur af því að sérfræðiþekking fari út úr opinbera kerfinu. Þetta jafnvægi verðum við að tryggja en það verður ekki tryggt öðruvísi en í gegnum samninga. Og til að mynda núna - og þetta eru fleiri þjóðir að gera, ég er nýbúinn að horfa inn í danska aðgerðapakkann og þar eru nákvæmlega sömu atriði. Það safnast á biðlistana í valkvæðum aðgerðum, þeim sem hv. þingmaður fór hér yfir áðan, og þá er nú farið að bíta í þann enda sem heitir jafnt aðgengi, sem er í okkar heilbrigðisstefnu. Þannig að við þurfum að nýta alla afkastagetuna í kerfinu og það er hugsunin með því að opna á aðgengi hér og nýta krafta hinna sjálfstætt starfandi sérfræðinga, m.a. í liðskiptunum, í kvennaaðgerðunum, í endómetríósu. 

Virðulegi forseti. Læknar og annað heilbrigðisstarfsfólk óttast að samhliða stóraukinni útvistun læknisaðgerða til einkaaðila muni Landspítalinn og aðrar heilbrigðisstofnanir missa enn frekar frá sér starfsfólk sem sæki í betri kjör á einkareknum stofum. Fjármunir sem annars rynnu til aðgerða á tómum skurðstofum hjá opinberum heilbrigðisstofnunum renni til annars og dýrara kerfis utan þeirra. Ens og haft var eftir einum lækni í Heimildinni með leyfi forseta: Tilfinningin er sú að það sé verið að svelta okkur til að glæða einkaframtakið. Ég get varðandi útvistun aðgerða til einkaaðila tekið undir með Runólfi Pálssyni, forstjóra Landspítala, um að mikilvægt sé að aðeins verði samið við einkaaðila til ákveðins tíma til að minnka biðlista en ekki sé verið að búa til nýtt kerfi byggt á einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Meiri hluti þjóðarinnar vill standa vörð um og efla opinbera heilbrigðisþjónustu.

Hæstv. forseti. Ég vil bara ítreka það að sá er hér stendur er ekki í þeirri vegferð að auka aðgengi og nýta öll afköstin í kerfinu, nýta allan mannauðinn í kerfinu til að grafa undan opinbera kerfinu. Það er alls ekki þannig. Ég hef átt hreinskiptin samskipti við opinbera kerfið í þessum efnum og við erum að horfa á heilbrigðisstefnu sem leggur fram jafnræði, jafnt aðgengi, og til þess að við náum að vinna niður biðlistana sem hafa safnast upp í faraldrinum sérstaklega þá verðum við að fara í þessa vegferð, að nýta alla þekkingu. Það getur orðið snúið. Það getur leitt til þess, sem áhyggjur koma alltaf upp um, að sérfræðiþekking með takmarkaðan mannauð færist til en við verðum að tryggja í gegnum samninga að svo verði ekki. Ég get nefnt samninga við sérfræðilækna sem ég legg áherslu á að verði vegna þess að í samningsleysinu er birtingarmyndin þessi að í aukagjöldunum sem er heimilt að rukka til að eiga fyrir launum og hækkandi verði, það eðlilegt í rekstri, 

Herra forseti. Fyrir 100 árum settist Ingibjörg H. Bjarnason fyrst kvenna á Alþingi Íslendinga. Þegar hún gerði upp þingferilinn þá leit hún bjartsýn fram á veginn og sagðist reikna með því að þegar konum fjölgaði á Alþingi myndi hverfa það að ráðist væri á þær sérstaklega af því að þær eru konur. Ég nefni þetta út af áráttu sem virðist vera gripin um sig hjá körlum í ríkisstjórn. Sigurður Ingi Jóhannsson sagði í síðustu viku að hann vissi ekki hvort ákveðinn þingmaður næði betri hljómgrunni með því að koma alltaf með þessa sömu ræðu eða hækka röddina, hann bara vissi það ekki. Í dag sagði Bjarni Benediktsson: Það dugar ekki að tala hátt. Það dugar ekki að æsa sig hér í ræðustól. Hvað eiga þessir þingmenn sameiginlegt annað en að vera formenn stjórnmálaflokka? Jú, þetta eru konur, sem ráðherrunum finnst sérstök ástæða til að minna á að nota inniröddina þegar þær eru að biðja þá góðfúslega að svara spurningu. Stelpur, notið inniröddina, segja ráðherrarnir hérna, viku eftir viku eftir viku. 

Herra forseti. Fyrir nokkrum vikum hættu tveir kvenkyns stjórnmálaskörungar, forsætisráðherra Nýja-Sjálands og fyrsti ráðherra Skotlands. Báðar höfðu orð á því að þetta væri sérstaklega erfitt og þrúgandi starf og ekki síst fyrir konur. Fjöldi alþjóðlegra rannsókna sýna að konur eiga erfiðara uppdráttar og nú heyrum við það í síðustu viku, þannig að eftir var tekið, að hæstv. innviðaráðherra reynir að drepa málum á dreif hjá formanni Viðreisnar með því að skamma hana fyrir að tala of hátt. Og svo gerist það aftur að hæstv. fjármálaráðherra skammar formann Flokks fólksins fyrir að tala sömuleiðis hátt. Þetta er hallærislegt. Við skulum láta af þessu og við karlkyns þingmenn verðum að minna ráðherrana okkar á þegar þeir gleyma sér og biðja þá vinsamlegast að sýna báðum kynjum tillitssemi og kurteisi.  
            

Frú forseti. Ég tek undir orð hv. þingmanna af því að sérstaklega í þessum ræðum þar sem hæstv. ráðherrar voru að skamma hv. þingmenn þá hækkuðu þeir sjálfir róminn, fóru bara sjálfir upp á háa c-ið eftir að hafa skammað aðra fyrir að hafa talað hátt. Hræsnin þar er auðvitað bara gjörsamlega galin. Við skulum hafa það alveg á hreinu. 

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið hér og koma upp sem þingmaður Viðreisnar til að taka undir það sem hér hefur komið fram og benda sérstaklega á þetta samhengi sem kom fram hjá hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni. Hæstv. innviðaráðherra og hæstv. fjármálaráðherra eru menn sem fara gjarnan mikinn hér í ræðustól þingsins. Þeir tala hátt, þeir hvessa sig og tala duglega. Þeir eiga því ekkert með það að segja við kvenkyns þingmenn að þær eigi ekki að tala hátt. Þetta er ótrúlega ódýrt ræðubragð. Þetta er eitthvað sem við karlmennirnir tökum kannski ekki eftir. Ég tók eftir mikilli umræðu á samfélagsmiðlum í síðustu viku eftir að hæstv. innviðaráðherra lét þessi orð falla gagnvart formanni Viðreisnar og ímynda mér og að það sama gerist núna eftir að hæstv. fjármálaráðherra talaði svona til formanns Flokks fólksins. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram: Við ættum að láta af þessum ósið, og beini ég orðum mínum þá sérstaklega til þessara tveggja ráðherra.

Herra forseti. Fyrir okkur sem hrærumst í veröld skoðanakannana er alltaf dálítið svekkjandi, ja eða auðmýkjandi, að fá könnun á því hvaða stofnana Íslendingar bera mest traust til. Þar trónir Landhelgisgæslan alltaf langefst, 90% Íslendinga treysta fólkinu í Gæslunni sem er vakið og sofið í að tryggja öryggi sjófarenda og landsmanna allra. Því miður endurspeglast þetta traust almennings ekki í aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Það endurspeglast ekki í þeim fjármunum sem er varið til þessarar lífsnauðsynlegu grunnþjónustu. Svo koma inn á milli einhverjar furðufréttir, eitthvað sem enginn skilur almennilega í, eins og gerðist núna í febrúar þegar dómsmálaráðherra kom með þá frumlegu hugmynd að styrkja rekstur Gæslunnar með því að selja undan henni flugvél. Sex vikum eftir samþykkt fjárlaga hér á þingi þá datt ráðherranum í hug að besta leiðin til að efla Gæsluna væri að taka einu flugvélina frá henni þannig að hún gæti ekki sinnt nauðsynlegri leit og eftirliti á flugstjórnarsvæði Íslands t.d., þannig að hún gæti ekki fylgst með náttúruhamförum, sem hún er sérútbúin til að fylgjast með, þannig að hún gæti ekki vaktað mögulega mengun á sjónum. Sem betur fer virðist ráðherrann hafa verið gerður afturreka með þessa dómadagsvitleysu. En þetta leiðir auðvitað hugann að því að það hefur mjög lengi verið skert eftirlits- og viðbragðsgeta á Íslandi með flugvél vegna þess að út af þröngri fjárhagsstöðu Gæslunnar hefur hún neyðst til að drýgja tekjurnar með því að leigja hana í verkefni á vegum Frontex. Stóran hluta ársins hefur þessi vél hvort eð er ekkert verið hér á landi, gott ef ráðherra notaði það ekki sem eina af tylliástæðunum fyrir að losa sig við vélina. En af hverju er staðan svona? Jú, hluti af ástæðunni er auðvitað að fólkið sem notar þjónustuna, stórútgerðin, greiðir ekki til samfélagsins það sem þarf til að halda þessari þjónustu úti. Í dag eru þau veiðigjöld sem sjávarútvegurinn borgar það lág að þau duga ekki til að dekka kostnað við Fiskistofu, hafrannsóknir eða löggæsluhluta Landhelgisgæslunnar. Þetta er náttúrlega ótrúleg staðreynd og eitthvað sem hlaut ekki nógu mikla athygli í afgreiðslu fjárlaga síðasta haust. Þetta leiðir til áralangs fjársveltis sem birtist bæði í skorti á tækjabúnaði en líka mönnun vegna þess að eina leiðin til að halda skipaflota á sjó allt árið, eina leiðin til að vera með þyrlur til taks allt árið er að það sé fólk á svæðinu til að sitja í þessum tækjum, stýra þeim og bjarga fólki. Það kom fram í svari ráðherra við fyrirspurn hér fyrir jól að um 65% ársins væru tvær þyrluáhafnir á bakvakt, ríflega þriðjung ársins væri ein áhöfn tiltæk. Þetta hefði snarbatnaði eftir að áhöfnum var fjölgað úr fimm í sex fyrir tæplega tveimur árum og núna gerist það mjög sjaldan að engin áhöfn sé tiltæk til að stökkva í útkall. Það gerist samt. Í alvöru, það gerist að það er ekki ein áhöfn á svæðinu til að stökkva upp og bjarga fólki. Þetta er ekki bara stórmál fyrir fólkið sem stólar á það öryggi sem Landhelgisgæslan veitir. Þetta hlýtur líka að vera lýjandi fyrir starfsfólkið í þessari stöðu. Getur þú verið í alvörufríi ef þú veist að mögulega verði kallað í þig vegna þess að það er ekki búið að tryggja fjármuni til að það sé starfsfólk til að sinna grunnþjónustunni? Fólk er alltaf með þetta á bak við eyrað, myndi maður halda. Svo fengum við skýrslu frá Ríkisendurskoðun fyrir ári sem ráðherra virðist ekki mikið hafa lært af. Þar er bent á að drög að landhelgisgæsluáætlun verði að teljast óraunhæf í ljósi þess að það sem Gæslan segir að þurfi og það sem ríkisstjórnin er tilbúin til að skammta bara stenst engan veginn, það munar miklu. - Dettur þá tíminn niður. Fyrirgefið, forseti. Þetta er svo stuttur tími. - Mig langar að spyrja ráðherrann þriggja, fjögurra spurninga, bara grunnspurninga um rekstur Gæslunnar. Í fyrsta lagi: Telur hann að svo sé búið um Gæsluna að björgunargeta hennar sé í samræmi við þörf? Í öðru lagi: Hvernig hefur björgunargeta Landhelgisgæslunnar þróast með tilliti til mönnunar og tækjabúnaðar á undanförnum árum? Í þriðja lagi: Hvaða langtímaáætlanir 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða ræðutíma.

Virðulegur forseti. Í landhelgisgæsluáætlun fyrir árin 2018–2022 var m.a. viðbragðsgeta stofnunarinnar skilgreind út frá faglegum viðmiðum um lífslíkur fólks. Í áætluninni var farið yfir hvaða tækjakostur og mannaflaþörf sé nauðsynleg til að halda úti þeim viðmiðum sem sett voru fram. Síðan hefur verið leitast við að vinna að þeim markmiðum landhelgisgæsluáætlunar í fjármálaáætlun eins og fjárveitingar hafa leyft hverju sinni. Það þarf að horfa til miklu fleiri þátta þegar horft er til björgunargetu á Íslandi heldur en bara til Landhelgisgæslunnar vegna þess að Landhelgisgæslan er bara eitt hjól undir þeim vagni sem kemur að leit og björgun. Það er staðreynd að geta Gæslunnar og geta björgunaraðila á Íslandi hefur aldrei í sögunni verið eins öflug og hún er í dag. Tækjakostur Landhelgisgæslunnar hefur aldrei verið eins öflugur. Þegar sagt er að í störfum ríkisstjórnarinnar endurspeglist áhersluleysi á þennan málaflokk þá er nú skemmst að minnast þess að það er búið að kaupa hér nýlega nýtt varðskip sem er gríðarlega öflug viðbót við Gæsluna þannig að nú búum við yfir tveimur öflugum varðskipum sem eru með gríðarlega mikla dráttargetu. Það er líka búið að endursetja staðsetningar varðskipanna þannig að nú er ekki heimahöfnin í Reykjavík heldur líka á Siglufirði og það er fyrirhugað að flytja Þór suður í Njarðvík eða Keflavík. Það er allt gert til þess að mæta þessum sjónarmiðum. Þyrlukostur Gæslunnar hefur aldrei verið eins öflugur, gríðarlega öflugar vélar og drjúgar og geta sinnt störfum við mjög erfiðar aðstæður. Við erum líka að efla okkur víðar og þá má ekki gleyma þætti Landsbjargar þegar kemur að björgunargetu bæði á sjó og landi. Ríkisstjórnin er núna að fara að undirrita samning við Landsbjörg um endurnýjun á 13 stórum björgunarskipum. Fyrsta skipið, Þór, er komið til Vestmannaeyja. Næsta skip kemur í lok þessa mánaðar til Siglufjarðar og innan fimm ára þá verða komin 13 ný öflug björgunarskip, smíðuð í Finnlandi, og þau hafa auðvitað gríðarlega mikla getu, hafa mikið farsvið og mikinn hraða, geta farið á allt að 30 mílum og tekið nærsvæðið og eru í nánu samstarfi við Landhelgisgæsluna þegar kemur að leit og björgun á sjó. Síðan er ný tækni sem þarf að taka til skoðunar alveg sérstaklega og er að þróast og sem m.a. Landhelgisgæslan hefur verið að þróa, en það eru drónar. Landhelgisgæslan hefur verið með öfluga dróna og björgunarsveitirnar eru með öfluga dróna sem sinna orðið æ meira hlutverki þegar kemur að leit. Við þurfum að horfa til þessara þátta í framtíðinni og það er á grundvelli þess sem ég setti alveg sérstakan starfshóp sérfræðinga til starfa með Gæslunni á síðasta ári og ég vænti skýrslu frá þeim núna á þessu ári. Þar erum við líka að leita hagræðingar í rekstri vegna þess að það er líka hægt að hagræða í rekstri hjá Landhelgisgæslunni eins og víðast hvar annars staðar og við erum að skoða það alveg sérstaklega. Það kemur m.a. að þeirri flugvél sem hér var nefnd og hefur ekki verið til notkunar mikið á Íslandi á undanförnum árum, m.a. vegna þess að hún hefur verið notuð í landamærasamstarfi Frontex í Evrópu. Nágrannaþjóðir okkar fara til að mynda aðrar leiðir í þeim rekstri. Norðmenn, Danir, Bretar, Svíar hafa boðið út þennan rekstur og eru með mjög hagkvæmar vélar í þessu sem eru nútímalegar, þær hafa meiri fluggetu, getum við sagt, heldur en TF-SIF hefur og eru með nútímabúnað og geta sinnt þessum störfum. Þessa þætti þurfum við að skoða alla í stóra samhenginu í senn til að gæta allrar hagkvæmni í rekstri Gæslunnar en um leið að standa vörð um leitar- og björgunargetu og viðbragðsgetu Gæslunnar sem og annarra björgunaraðila í landinu og horfa á það í samspili þegar við horfum til framtíðar í því hvernig við ætlum að fjárfesta og hvar við eigum að fjárfesta í björgunarbúnaði. Við búum við þær mjög sérstöku aðstæður á Íslandi að alveg ótrúlega stór hluti af grunnalmannavarnakerfi landsins byggir á öflugum sjálfboðaliðasveitum sem hafa gegnt mjög veigamiklu hlutverki, 

Frú forseti. Ég vil þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu. Samkvæmt upplýsingum frá dómsmálaráðuneytinu sem sendar voru hv. fjárlaganefnd hefur Landhelgisgæslan ekki náð að halda uppi viðunandi öryggis- og þjónustustigi frá brotthvarfi varnarliðsins árið 2006. Það er pólitísk ákvörðun að hafa það með þeim hætti að vanfjármagna Landhelgisgæslu Íslands með þeim hætti að stofnunin er undirmönnuð og þarf að leigja frá sér nauðsynleg öryggistæki, grunnstoð Gæslunnar, TF-SIF, sem hæstv. dómsmálaráðherra ætlaði reyndar að selja í upphafi árs. Já, Landhelgisgæsla Íslands, sem er sú stofnun, sem framkvæmir alþjóðlegar skyldur Íslands varðandi öryggi við og í kringum Ísland, er svo vanfjármögnuð að árum saman, a.m.k. frá því að úttekt fór fram á starfseminni árið 2015, hefur reksturinn verið undir ásættanlegu öryggis- og þjónustustigi. Frá því að skýrslan kom út hafa verið lagðar til ýmsar breytingar svo við gætum staðið við okkar skuldbindingar. En þessu var öllu slegið á frest ef marka má minnisblað dómsmálaráðuneytisins. Þetta var bara slegið út af borðinu og þar við situr. Áfram getum við ekki sinnt lágmarksöryggigæslu. Hæstv. ráðherra kemur hérna og vísar í sjálfboðaliða björgunarsveitanna, sem eru vissulega mjög öflugir. En er það fullnægjandi? Til að bíta höfuðið af skömminni eru flugmenn Landhelgisgæslunnar enn án samninga eftir áralangt þref við stjórnvöld. Herra forseti. Þessi vanræksla er pólitísk ákvörðun, ekki eins heldur fimm dómsmálaráðherra Sjálfstæðisflokksins á undanförnum áratug sem og fjármálaráðherra og formanns Sjálfstæðisflokksins. Meginhlutverki Landhelgisgæslunnar, sem er eftirlit með efnahagslögsögunni og veiðum innan og utan hennar, er þannig ekki sinnt sem skyldi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu í þingsal, hún er afar mikilvæg. Ég ætla aðeins að nálgast hana út frá landsbyggðarvinklinum og byrja á að lýsa yfir ánægju minni með að varðskipið Freyja sé staðsett úti á landi, þ.e. á Siglufirði, því að það skiptir máli að hafa varðskip á fleiri en einum stað á landinu til þess að sinna löggæslu, leit og björgun á krefjandi hafsvæðum umhverfis Ísland, en við sem búum á landsbyggðinni erum meðvituð um hversu langan tíma það tekur fyrir björgunaraðila að komast út á land. Staðreyndin er sú að þyrlur úr Reykjavík geta ekki sinnt bráðatilvikum þegar komið er lengra út á landsbyggðina, hvað þá út á haf, t.d. norður og austur fyrir landið. Heildarviðbragðstími er í því samhengi of langur og samkvæmt mínum upplýsingum margfalt lengri en það sem gengur og gerist í Noregi, Finnlandi og Danmörku. Þá mun kerfið okkar vera mun vanmáttugra en hjá öðrum þjóðum sem við eigum það til að miða okkur við. Á sama tíma er rík krafa í samfélaginu um jafnt aðgengi að heilbrigðisþjónustu í dreifbýli. Sökum þess hve fá við erum og byggðin dreifð er þetta göfuga markmið langsótt. Það getur skipt sköpum að lífsbjargandi meðferð sé rétt og skjót strax í upphafi, en lífsbjargandi meðferð hefur allt að segja um áframhaldandi bata sjúklings. Sú sem hér stendur telur afar mikilvægt að hugað sé að því í fullri alvöru að staðsetja þyrlu á Norðausturlandi sem gæti bæði nýst sem sjúkraþyrla og jafnvel björgunarþyrla. Síðastliðið haust sendi ég fyrirspurn á hæstv. ráðherra um hvort hann hefði fyrirætlanir um að staðsetja eina þyrlu Landhelgisgæslunnar á Akureyri. Samkvæmt svari ráðherra væri kostnaður við slíka ráðstöfun um 1 milljarður, en ráðherra sagði einnig að stýrihópur um framtíðarlausn vegna björgunarþyrlna 

Frú forseti. Fyrst vil ég þakka málshefjanda fyrir að setja þetta lífsnauðsynlega mál hér á dagskrá og sömuleiðis svör ráðherra, sem ég varð þó fyrir örlitlum vonbrigðum með eins og ég mun fara yfir. Það að halda úti björgunarþjónustu er einn af grunnþáttum í því að halda uppi öryggisgæslu fyrir þjóðina, að sinna sæfarendum - það ætti að vera þáttur í sjálfsvirðingu þjóðarinnar að sinna hér eðlilegri björgunarþjónustu og gera það sómasamlega. Það fer ekki saman að þjóð, sem sendir núna hvern ráðherrann á fætur öðrum inn í mitt stríðsástand í Kænugarði, geti síðan ekki haldið úti landhelgisgæslu. Það hlýtur að vera hægt að forgangsraða með öðrum hætti. Í nýlegri skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur einfaldlega fram að það er svo langt í að þau viðmið sem eru sett varðandi björgunargetu Gæslunnar náist, mjög langt. Hvernig er brugðist við? Það er ekki brugðist við með því að setja aukna fjármuni í tækjakost að neinu ráði til að ná raunverulega þessum markmiðum. Nei, ráin er lækkuð. Þau viðmið eru lækkuð sem menn ætla að hafa hvað varðar björgunargetu þjóðarinnar. Þetta sýnir auðvitað forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Þessi atriði sem snúa að lífsnauðsynlegum þáttum eru sett neðar og á meðan er ríkisstjórnin að eyða hér gríðarlegum fjármunum, m.a. í að byggja einhverjar hallir fyrir Landsbankann, ríkisbanka, og svo má segja að hvert gæluverkefnið af öðru rekur hér upp á borð Alþingis og fær flýtimeðferð á meðan Landhelgisgæslan er látin sitja á hakanum.

Frú forseti. Ég vil hefja mál mitt hér í dag á því að segja, eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra, að björgun og leit er fjölbreytt og er sinnt af mjög mörgum. Þau hlutverk sem við ætlum Landhelgisgæslunni eru líka margvísleg og lúta m.a. að því að tryggja vöktun landhelginnar og efnahagslögsögunnar, sinna löggæslu á hafi sem og leitar- og björgunarþjónustu á 2 ferkílómetra hafsvæði vegna atvika tengdum bæði flugi og sjó. Þá sinnir Gæslan eftirliti með fiskveiðum, bæði á grunnslóð og á hafi úti ásamt ýmsu öðru eftirliti þeim tengdum og enn eru ótalin ýmis önnur stór verkefni, m.a. þau sem varða alþjóðlegt samstarf og skuldbindingar þar að lútandi. Ég tek undir þau orð sem hér hafa verið sögð að það er mikilvægt að hafa varðskip úti á landi, á Siglufirði, og það er líka mikilvægt að við staðsetjum þyrlur víðar. Við þurfum að tryggja stofnuninni það fjármagn sem hún þarf til að halda uppi viðunandi öryggis- og þjónustustigi en í nýlegri skýrslu þjóðaröryggisráðs um mat á ástandi og horfum í þjóðaröryggismálum frá því í desember síðastliðinn kemur m.a. fram að geta Landhelgisgæslunnar til að halda uppi eftirliti um efnahagslögsöguna og landhelgina og vegna náttúruhamfara sé takmarkað þegar flugvélin TF-SIF er ekki á landinu og ekkert skip tiltækt til vöktunar. Vélin er, eins og alþjóð varð kunnugt um fyrr í vetur, mikið í útleigu hjá Landamæra- og strandgæslustofnun Evrópu, Frontex, og hefur það jafnframt verið stærsti sértekjuliður Landhelgisgæslunnar. Virðulegi forseti. Í úttekt Ríkisendurskoðunar á verkefnum og fjárreiðum Gæslunnar frá því í febrúar 2022 kemur fram að 62% heildarflugsstunda vélarinnar hafi verið vegna leigu erlendis. Þetta er umhugsunarvert en mikilvægt er að halda á lofti að Ísland hefur jú ákveðnar skuldbindingar gagnvart Frontex og er þessi ráðstöfun vélarinnar ásamt skipum og áhöfnum hluti af þeirri eftirlitsskyldu. Þarna er því ákveðin úlfakreppa þar sem fjarvera vélarinnar dregur úr getu Gæslunnar til að sinna ákveðnum hlutverkum en uppfyllir svo önnur á sama tíma. Á þessu þurfum við að finna lausn. Ég mun koma að fleiri þáttum málsins í seinni ræðu minni hér á eftir.

Frú forseti. Við búum á eyju og við búum á virkri eldstöð í Norður-Atlantshafi og ég held að við skiljum öll hversu mikilvæg Landhelgisgæslan er fyrir öryggi íbúa landsins, fyrir sjómennina okkar og fyrir allt það fólk sem heimsækir Ísland, fyrir leit, fyrir björgun og fyrir eftirlit á þeim sögulegu tímum sem við lifum nú. Engu að síður ekki er ekki nema rúmur mánuður síðan hæstv. dómsmálaráðherra skrifaði bréf þar sem hann fyrirskipaði að selja skyldi eftirlitsflugvél Gæslunnar. Það var ákvörðun sem sumir töluðu um sem þaulskipulagðan leikþátt til að afla aukins fjár. Það gerði reyndar mest samflokksfólk ráðherrans sjálfs. En þetta fyrirskipaði hann um vél sem er ein af mikilvægustu einingum viðbragðskeðju Gæslunnar og þessi sala hefði vitaskuld valdið mikilli afturför í viðbragðs- og eftirlitsskyldu þjóðarinnar allrar. Með þessa ákvörðun var hæstv. ráðherra sem betur fer rekinn til baka. Ég hef í sjálfu sér ekki séð upplýsingar um að hér hafi verið um leikþátt að ræða en ég veit samt ekki hvort er verra; að þykjast ætla að selja vélina, vegna þess að hann kaus að veita okkur í fjárlaganefnd ekki fullnægjandi upplýsingar um fjárhagsstöðu Gæslunnar, nefndi ekki einu orði í fjárlagavinnu hvaða samskipti höfðu farið á milli Gæslunnar og dómsmálaráðuneytisins - eða er verra að taka ákvörðun um sölu sem myndi draga verulega úr viðbragðsgetu Gæslunnar, gera það þá raunverulega, án þess að eiga um það samtal í fjárlaganefnd, ekki við utanríkismálanefnd og aldrei hér inni í þingsal? Hvorugt lítur vel út fyrir hæstv. ráðherra því að hér er um þjóðaröryggismál að ræða og Landhelgisgæslan er í grundvallarhlutverki í varnarmálum og öryggismálum landsins. Ég myndi kannski vilja ljúka þessu á því, af því að ég sit í fjárlaganefnd og mér var svo gróflega  
            

Hæstv. forseti. Það er margt áhugavert í þessari úttekt Ríkisendurskoðunar. Í skýrslunni er fjallað um TF-SIF sérstaklega, að vélin sé mikilvæg á ytri mörkum lögsögu og svo líka hér innan lands. Það er einungis hægt að sinna leit og björgun með flugvélum og skipum, ef við tölum um ytri mörkin. Flugvélin er fullkomin, búin fullkomnum ratsjám og hitamyndavél og það er einnig hægt að varpa björgunarbát til nauðstaddra. Í máli hæstv. ráðherra hefur komið fram að það þurfi að uppfæra búnað flugvélarinnar og ég vil spyrja hann út í kostnað sem mun hljótast af þeirri uppfærslu. En vegna þessa alls þá kom einnig fram í skýrslunni að við komu flugvélarinnar hingað til lands á sínum tíma hafi eftirlits- og björgunargeta Gæslunnar margfaldast. Að því sögðu hefur komið mörgum á óvart, þar á meðal mér, að hæstv. dómsmálaráðherra hygðist hætta rekstri vélarinnar í hagræðingarskyni, að það hefði ekki verið til fjármagn til þess að standa undir rekstri flugvélarinnar. Ég fagna því þó að hæstv. ráðherra hafi fallið frá þessum áformum enda hefði salan verið gríðarleg afturför í vörnum landsins og í starfsemi Landhelgisgæslunnar. Mér finnst mikilvægt að segja það hér að flugmenn Landhelgisgæslunnar hafa verið samningslausir í á fjórða ár og það er mjög svo umhugsunarvert.

Forseti. Í framsögu sinni segir dómsmálaráðherra að viðbragðsgeta Gæslunnar hafa bara aldrei verið meiri. En er það satt? Landamæraeftirlit um borð í skipum í íslenskri lögsögu? Í fjármálaáætlun 2019 segir að það hafi engin skoðun verið árið 2017. Það var engin skoðun árið 2019 og það var engin skoðun árið 2021. Björgunarþjónusta með varðskipi innan 24 klukkutíma? Nei, staðan 2017 var 48 klukkutímar en áttu að vera 24 klukkutímar árið 2023. Hvernig var hún síðan 2019? Enn þá 48 tímar. Hvernig er hún síðan 2021? Enn þá 48 klukkustundir. Hvað með fjölda skyndiskoðana um borð í skipum innan efnahagslögsögunnar? 200 árið 2017, 258 árið 2019 - viðbót, frábært - og 74 árið 2021. Hvað með björgunarþjónustu með flugvél innan leitar- og björgunarsvæðis sem er möguleg innan sex klukkustunda? 57% ársins 2017 og staðan átti að vera 95% árið 2023. Það var markmiðið í fjármálaáætlun 2019. Hvernig þróaðist það? Árið 2019 var staðan orðin 20% - úr 57% niður í 20%. Og hver er nýjasta staðan sem við erum með, árið 2021? 8,4%. Þetta er það sem hæstv. ráðherra kallar viðbragðsgetu sem hefur aldrei verið meiri. Þetta er fáránlegt. Ein betrumbót hefur orðið og það er í liðnum björgunarþjónusta með þyrlu. Hún var aðgengileg innan sex klukkustunda 40% ársins 2017, 53% ársins 2019 og svo 55% ársins 2021, en átti samkvæmt fjármálaáætlun að vera orðin 100%, allt árið. Kannski er þetta eina tölfræðin sem er betrumbót af því að ráðherrar hafa verið að fljúga svo mikið  Staðan er ekki þannig að hún hafi aldrei verið betri.

Frú forseti. Mig langar að byrja á að þakka málshefjanda fyrir að óska eftir þessari umræðu sem varðar mikilvægt málefni sem er björgunargeta Landhelgisgæslunnar. Við verðum að gera ráð fyrir því að vilji þingmanna og framkvæmdarvaldsins sé til þess að tryggja með sem öflugustum hætti björgunargetu Landhelgisgæslunnar með þyrlum, flugvélum og skipum á landi og á hafsvæðinu í kringum landið. Á grundvelli þessa hefur verið lagt upp með að þyrlur Landhelgisgæslunnar hafi drægi til að fara 235 sjómílur frá strönd sem eru ystu mörk efnahagslögsögunnar. Þær geta tekið tíu manns um borð og náð til baka inn á strönd. Með því móti er hægt að sinna leit og björgun með þyrlu innan allrar efnahagslögsögunnar. Þar að auki fer Landhelgisgæslan með yfirstjórn leitar og björgunar á skilgreindu leitar- og björgunarsvæði Íslands sem nær yfir 1,9 milljónir ferkílómetra. Einnig sinna björgunarþyrlur Gæslunnar leit, björgun og sjúkraflutningum á landi. Rétt er að geta þess að björgunargeta hér á landi og í kringum landið veiktist töluvert árið 2006 þegar varnarliðið yfirgaf Ísland og þar með líka þyrlu- og björgunarsveit varnarliðsins sem hafði á að skipa fimm öflugum þyrlum. Því er mikilvægt að leita allra leiða til að efla getu og styrk þyrlusveitar Landhelgisgæslunnar. Hér er rétt að taka upp samtal við nágrannaþjóðir okkar innan Atlantshafsbandalagsins um hvort það sé mögulegt að styrkja samstarf við okkar helstu vinaþjóðir á þessu sviði. Forseti. Að lokum þetta: Sá sem hér stendur hefur lengi vakið athygli á því að þjónusta þyrludeildar Landhelgisgæslunnar sé mun veikari á austurhluta landsins en á vesturhlutanum. Það er rétt að skoða þegar horft er til framtíðar hvort ekki sé rétt að opna starfsstöð t.d. á Akureyri á vegum Gæslunnar til að efla þyrlurekstur á norður- og austurhluta landsins og á hafsvæðunum norðan og austan við land. Staðsetning og öryggishlutverk Reykjavíkurflugvallar er mikilvægt fyrir starfsemi Gæslunnar og þjóðina alla. Við málshefjandi getum örugglega verið sammála um það, eða hvað?

Frú forseti. Björgunarsveitirnar eru svo sannarlega að gera gríðarlegt gagn, en er eðlilegt að draga úr getu Landhelgisgæslunnar og ætla sjálfboðaliðum björgunarsveitanna að sinna öryggis- og eftirlitshlutverki Landhelgisgæslunnar? Hvaða lagastoð er fyrir slíkri útvistun lögbundinna verkefna? Er verið að greiða fyrir þá þjónustu eða skal það fjármagnað með flugeldasölu? Er þetta kannski liður í að útrýma með öllu hinum samningslausu flugmönnum Gæslunnar sem hafa nauðsynlega þjálfun til björgunar og eftirlits? Gríðarleg þjálfun er þar að baki. Það er rétt sem hv. þm. Ingibjörg Isaksen sagði, þetta er líka byggðamál því að þyrlur frá Reykjavík geta ekki sinnt nauðsynlegum björgunaraðgerðum langt úti á hafi. En það getur flugvél Landhelgisgæslunnar, ef þannig er búið um hnútana að hún sé ekki í stöðugri útleigu niðri við Miðjarðarhaf til að hægt sé að borga rekstrarreikninga Landhelgisgæslunnar. Þetta varðar líka þjóðaröryggi, og það þjóðaröryggi á ófriðartímum. Hæstv. dómsmálaráðherra segir flugvélina TF-SIF ekki hafa verið mikið notaða að undanförnu, en það er bein afleiðing af sveltistefnu ríkisstjórnarinnar. Vélin er í útleigu til að hægt sé að borga reikningana. Þetta er vanfjármögnun ríkisstjórnarinnar. Þá er ekki hægt að fara í nauðsynleg sjúkra- og eftirlitsflug, og við skulum muna að í síðustu viku kom ákall um að flytja sjúkling til Svíþjóðar í nauðsynlega líffæragjöf. Nei, vélin var ekki heima. Og hvaða eftirliti sinnir Gæslan? Jú, hún sinnir líka eftirliti með fiskveiðilögsögunni okkar, en svo kaldhæðnislega vill til að veiðigjöldin, sem útgerðirnar greiða vegna nýtingar á sameiginlegum auðlindum okkar, duga ekki til fyrir þetta eftirlit. 

Virðulegi forseti. Landhelgisgæslan sinnir mikilvægu hlutverki í okkar samfélagi. Verkefnin eru fjölmörg en þau miða öll að því að stuðla að öryggi allra þeirra sem staðsettir eru á Íslandsmiðum og flytja fólk til nauðsynlegra staða þegar brýn þörf er á. Við treystum á Landhelgisgæsluna þegar á bjátar. Hún verður einnig að geta treyst á okkur. Það liggur fyrir að verkefni eru á döfinni sem þarf að leysa svo starfsemi Landhelgisgæslunnar geti verið sem best. Það er öryggismál að starfsemi Gæslunnar gangi án fyrirstöðu og að festa sé í málefnum mannauðsins. Flugmenn Landhelgisgæslunnar hafa verið kjarasamningslausir allt of lengi. Það er grafalvarlegt mál. Flugmennirnir hafa nú þegar lýst yfir töluverðum áhyggjum af stöðunni og er kominn tími á að binda enda á samningsleysi og óviðunandi starfsaðstæður flugmanna Landhelgisgæslunnar, enda er um að ræða einstaklinga sem sinna mikilvægum flugferðum. Einnig þarf að tryggja viðunandi viðbragðstíma þyrlna á vegum stofnunarinnar og Gæslan gerir sitt allra besta með það sem þau hafa. Hagkvæmasta og skilvirkasta leiðin til að bæta lögbundið sjúkraflug og leitar- og björgunarþjónustu Landhelgisgæslunnar er að auka fjárveitingar til að styrkja rekstur þeirra öflugu þyrlna og flugvéla sem nú þegar eru til staðar. Það er gert með því að stytta viðhaldstíma til að halda tveimur vélum gangandi hverju sinni með fjölgun flugvirkja. Viðbragðstíma má einnig stytta með fjölgun flugáhafna til að mögulegt sé að setja viðveru vakt á flugvelli. Með því má einnig auka viðverutíma björgunarþyrlna á landsbyggðinni. Það er stutt í sumar en við munum sjá hér gríðarlega fjölgun ferðamanna og eins og við vitum þá eykur það álag á Landhelgisgæsluna til muna. Það er grundvallaratriði að styrkja grunnstoðirnar með ásættanlegum rekstri öflugra björgunarþyrlna sem geta sinnt verkefnum í hvaða veðri sem er, hvert á land sem er.

Frú forseti. Það var áhugavert að hlýða á orð hæstv. ráðherra hér áðan, en ég veit að hann brennur fyrir málaflokkinn, brennur fyrir björgunarstörf, brennur fyrir Landhelgisgæsluna. En þetta er niðurstaðan, að hann hefur ekki náð meiri fjármögnun inn í málaflokkinn en raun ber vitni. Ef við tökum bara mark á skýrslu Ríkisendurskoðunar þá erum við ekki að uppfylla þá björgunarkröfu eða þau markmið sem við setjum okkur, lágmarksmarkmið. Það er verulega umhugsunarvert að ríkisstjórnin skuli t.d. hafa lækkað bankaskattinn og þeir fjármunir sem Landhelgisgæslan þarfnast eru ekki nema einn tuttugasti af þeirri upphæð. Það myndi kannski ríða baggamuninn, að við byggjum hér við betra öryggi fyrir sæfarendur og þá sem sækja okkur heim og hæstv. ráðherra þyrfti ekki að reyna að bjarga sér fyrir horn hér með því að kalla eftir góðu starfi sjálfboðaliða hringinn í kringum landið, og þá vísa ég til Landsbjargar sem vinnur vissulega göfugt og gott starf. Það hefði verið áhugavert hér í umræðunni og í rauninni sakna ég þess af því að dagar ráðherra eru nú brátt taldir í þessu embætti, að við fáum ekki að hlýða hér á stefnu boðaðs eftirmanns hans, Guðrúnar Hafsteinsdóttur, hver sýn nýs ráðherra er og hvort hann telji að hann muni þá ná betri árangri til að ná inn fjármunum í þetta nauðsynlega verkefni. En að öðru leyti þakka ég ráðherra fyrir góð svör og veit sem er að hann hefur metnað fyrir verkefninu en virðist ekki fá fjármuni.

Frú forseti. Það verður ekki litið fram hjá því að aukin umsvif og aukið hlutverk Gæslunnar hafa um langt skeið leitt til þess að Landhelgisgæslan á erfitt með að halda uppi viðunandi öryggis- og þjónustustigi. Í svari dómsmálaráðuneytisins við fyrirspurn frá fjárlaganefnd 10. febrúar sl. kemur fram m.a. að rekstur vegna flugfara sé kostnaðarsamur og hafi vaxið á kostnað varðskipa. Þetta hafi m.a. leitt til þess að meginhlutverk Landhelgisgæslunnar, sem er eftirlit með efnahagslögsögunni og veiðum innan og utan hennar, verði ekki sinnt sem skyldi. Í skýrslu þjóðaröryggisráðs, sem ég vék að í fyrri ræðu minni, er fjallað um aukna skipaumferð vegna komu skemmtiferðaskipa og miðað við bókanir verður fjölgunin enn meiri á þessu ári. Í því samhengi má horfa til t.d. einhverrar sérstakrar gjaldtöku enda fylgir þessum komum skemmtiferðaskipa aukið álag á umhverfið og eftirlit á hafi. Í úttekt Ríkisendurskoðunar frá 2022, sem ég nefndi hér áðan, var lagt til að skilgreina, með leyfi forseta, „með afdráttarlausum og hlutlægum hætti öryggis- og þjónustustig Landhelgisgæslu Íslands og marka viðbúnaðargetu hennar bæði skýr og raunhæf viðmið“. Á grundvelli þeirra markmiða þurfi svo „að festa í sessi langtímafjárfestingaráætlun um tækjakost stofnunarinnar sem þolir tímabundna ágjöf í efnahag ríkissjóðs“. Undir þetta get ég tekið og tel mikilvægt að við búum þannig um hnútana að þessi lykilstofnun geti sinnt hlutverki sínu. Að lokum vil ég segja að vegna fjárlagaársins í ár hækkuðu gjaldaheimildir Landhelgisgæslunnar um 600 millj. kr. í meðförum fjárlaganefndar. Mestu munar um 370 millj. kr. til að mæta auknum eldsneytiskostnaði vegna hækkandi heimsmarkaðsverðs en sömuleiðis fara 103 milljónir til endurnýjunar nauðsynlegs búnaðar fyrir tækjakost Landhelgisgæslunnar. Með þessum auknu fjárheimildum töldum við nefndarmenn í fjárlaganefnd okkur vera að stuðla að og tryggja óbreyttan rekstur. Ég tel að Landhelgisgæslan eigi ekki að þurfa að grípa til sérstakra drastískra aðgerða til að aðlaga reksturinn að fjárheimildum. Hann þurfum við að tryggja og það þarf að gerast í fjármálaáætlun enda um afar mikilvæga innviði að ræða 

Virðulegur forseti. Landhelgisgæslan rekur björgunarþyrlur sem hún notar m.a. til að sinna aðkallandi sjúkraflutningum. Vandinn er að áhafnirnar eru á bakvöktum og útkallstíminn er mun lengri en best væri á kosið. Við búum í strjálbýlu landi og lengi hefur aðgengi landsbyggðarfólks að sjúkrahúsþjónustu verið óboðlegt. Þegar alvarleg slys verða fjarri byggð er ræstur út sjúkrabíll sem keyrir með hina slösuðu að næsta nothæfa flugvelli. Þangað kemur sjúkraflugvél sem flýgur með fólk til Reykjavíkur. Það sem skiptir mestu er að stytta tímann frá slysi og þar til fólk er komið undir hendur einhvers sem getur veitt fyrstu hjálp. Sá tími sem það tekur að keyra frá næsta þéttbýlisstað og að slysstað skiptir því miklu máli. Ef slys verður fjarri vegum er þyrlan ræst út og er biðtíminn þá yfirleitt lengri. Árið 2017 skilaði fagráð sjúkraflutninga skýrslu um sjúkraflutninga með þyrlum. Í henni var bent á að á hinum Norðurlöndunum og víðar í Evrópu er notast við sérstakar þriggja manna sjúkraþyrlur sem henta vel til flutninga á bráðveikum sjúklingum yfir lengri vegalengdir eða þegar þörf er á sérhæfðri aðstoð á vettvangi. Tillaga var um að þyrlur verði í auknum mæli notaðar til sjúkraflutninga til að styrkja viðbragð í dreifbýli og flýta flutningi á sjúkrahús. Því alvarlegra sem slysið er og því fjær Reykjavík eða flugvelli sem útkallið er, því meira er gagnið af sjúkraflugi með þyrlu. Það er bæði vegna skjótari flutnings en ekki síður vegna sérhæfðrar þjálfunar áhafnarinnar. Ávinningurinn er augljós en svo virðist sem lítið hafi verið gert með tillögur skýrslunnar. Ég legg því til að hæstv. ráðherrar dómsmála og heilbrigðismála dusti rykið af henni og taki öryggi og heilbrigði landsbyggðarfólks af fullri alvöru.

Hæstv. forseti. Það er annað sem mig langar að koma inn á hér í umræðunni í dag. Það er að Háskólinn á Akureyri fékk nýverið úthlutað styrk frá Rannís til að finna góðar og sanngjarnar staðsetningar fyrir þyrlur til sjúkraflutninga á Íslandi þar sem heildarflutningstími sjúkraflugs hér á landi er oft of langur. Munu niðurstöðurnar geta gefið fyrirheit um hvernig best sé að mæta þessum þörfum um jafnvel bækistöðvar fyrir þyrlur og mæta þannig þörfum samfélagsins sem og að bæta aðstæður mikið veikra og slasaðra sjúklinga. Það er mikilvægt. Staðan núna er því miður þannig að aðgengi að sérhæfðri heilbrigðisþjónustu er misskipt eftir landshlutum. Þó svo að markmið rannsóknarinnar sé að kanna hvar best sé að staðsetja þyrlur þá breytir það því ekki að við munum einnig þurfa á sérstökum flugvélum til sjúkraflutninga að halda. Ég nefni þetta hér þar sem ég sá í úttekt sem Landhelgisgæslan gerði 23. febrúar 2022 að hún hefði hug á því að koma meira að sjúkraflugi með þyrlum og flugvélum. Mér finnst í rauninni að við hér og við sem samfélag ættum að hugsa betur um þetta, að það mætti jafnvel setja fram einhvers konar áætlun um hvernig á að ná fram þessum markmiðum sem Landhelgisgæslan hefur sjálf sett svo veglega og vel fram.

Frú forseti. Það er ekki á hverjum degi sem við náum að vera í megindráttum öll sammála í þessum sal en mér heyrist við öll úr öllum flokkum hafa náð að tala um mikilvægi þess að standa vörð um björgunargetu Landhelgisgæslunnar. Þó það nú væri. Hvers vegna er staðan þá eins og hún er í dag? Við heyrðum hv. formann fjárlaganefndar tala um að þau hefðu í góðri trú talið sig vera að tryggja óbreyttan rekstur Gæslunnar við afgreiðslu fjárlaga í desember. Svo kemur ráðherrann sex vikum seinna og það var bara allt í járnum. Fyrst hélt ég að þarna hefði ráðherrann kannski verið í einhverjum vísvitandi blekkingarleik gagnvart þinginu, hefði verið að halda einhverjum upplýsingum frá þinginu. En eftir að hafa hlustað á svör hæstv. ráðherra hér í þessari umræðu þá held ég að honum sé bara sama. Ég fæ ekki séð að ráðherrann brenni sérstaklega fyrir þessum rekstri. Þegar hann er spurður um björgunargetu Landhelgisgæslunnar þá fer hann allt í einu að svara einhverju um dróna og Landsbjörgu, segir að Gæslan sé bara eitt hjól undir einhverjum vagni og við megum ekki einblína of mikið á hana. Hvað kemur í staðinn fyrir varðskip? Hvað kemur í staðinn fyrir björgunarþyrlu? Hvað kemur í staðinn fyrir TF-SIF? Það er ekkert annað í boði en að styrkja þennan rekstur. Þó svo að það sé fínt að Landsbjörg fái báta til að sinna sinni þjónustu og það sé örugglega fínt að skoða aukna notkun dróna þá geta þeir ekki varpað björgunarskipum lengst úti í hafi til fólks í sjávarháska. Og þó að það sé frábært að búið sé að kaupa nýtt varðskip þá vantar annað. Það þarf strax að kaupa nýtt vegna þess að landhelgisgæsluáætlun gerir ráð fyrir þremur skipum. Þau eru tvö. Ráðherrann er að varpa fókus einhvern veginn úti um allt víða sviðið frekar en að horfast bara í augu við það sem mér heyrist við hin flest vera sammála um. Það þarf fólk og það þarf tæki. 

Virðulegur forseti. Ég verð að byrja á því að fagna sérstaklega þessum mikla áhuga á björgunarmálum á Íslandi. Svo ég komi aðeins inn á fjármálin, þegar 600 milljónirnar lágu fyrir í fjárlögum þá var það samkvæmt upplýsingum frá Landhelgisgæslunni og átti að duga til óbreytts rekstrar en svo kom leiðrétting frá þeim um það leyti sem þingið var að afgreiða fjárlögin, þannig að það var ekki hægt að fara þá að breyta því. Ég ætla að fullyrða að þjónustu- og öryggisstig í björgunarmálum hér, bæði á landi og sjó, hefur aldrei verið hærra og ég man tímana tvenna í þessum málum og þekki þau mjög vel. Þó að við náum kannski ekki háleitum markmiðum um allt það viðbragð sem við viljum hafa, þá blasir sú staðreynd við og við stefnum í þá átt. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur komið hingað öflugasti þyrlukostur sem Gæslan hefur nokkru sinni ráðið yfir, öflugri en var þegar við höfðum aðgang að hernum á sínum tíma. Við erum komin með nýtt, öflugt varðskip, erum með tvö öflug, stór varðskip og við erum að fjármagna kaup á 13 björgunarskipum með Landsbjörg hringinn í kringum landið. Þetta er í pípunum. Framtíðin er auðvitað að endurmeta rekstur og þörf fyrir tækjabúnað. Það hlýtur að vera ábyrgð mín sem dómsmálaráðherra að reyna að fara sem best með það fjármagn sem við höfum til ráðstöfunar og þegar við komum til þingsins með fjár… við höfum grunn að því hvað þarf og ég sé fram á ýmsa hagræðingarmöguleika í þeim efnum. Við þurfum að hafa flugvél sem getur veitt leitar- og björgunarþjónustu allt árið en það þarf ekki að vera vél eins og TF-SIF, það eru vélar allt í kringum okkur sem eru miklu ódýrari í rekstri en sinna nákvæmlega sama hlutverki, jafnvel með betri hætti. Við þurfum að endurmeta stefnu okkar í þyrlumálum. Ætlum við að leigja þyrlur? Ætlum við að kaupa þyrlur? Á samsetning flotans að vera eins og hún er í dag? 

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu við frumvarp til laga um breytingu á lögum um útlendinga við 3. umr. Nefndin hefur fjallað um málið að nýju milli 2. og 3. umr. og fengið til sín gesti og þeirra er getið í þingskjalinu. Nefndin hefur fjallað nánar um álitaefni og athugasemdir sem varða efni frumvarpsins sem höfðu áður komið fram og er m.a. aðeins fjallað um í nefndaráliti meiri hlutans við 2. umr. samanber þskj. 752, þar á meðal samræmi frumvarpsins við stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. Í framhaldi af þeirri umfjöllun telur meiri hlutinn rétt að skýra nánar tiltekin atriði, m.a. með hliðsjón af athugasemdum sem komu fram í umsögn um málið frá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna, en jafnframt í öðrum umsögnum um málið og í minnisblöðum dómsmálaráðuneytisins til nefndarinnar. Þá leggur meiri hlutinn til breytingar á frumvarpinu sem ég mun gera nánari grein fyrir hér á eftir. Meiri hlutinn áréttar sjónarmið sem fram koma í nefndaráliti á þskj. 752 hvað varðar 2. gr. frumvarpsins. Með ákvæðinu er lagt til að ákvörðun Útlendingastofnunar um synjun á efnismeðferð á grundvelli 36. gr. laganna, svo sem í málum þar sem umsækjendur hafa þegar hlotið alþjóðlega vernd í öðru ríki eða í þeim tilvikum þegar annað ríki ber ábyrgð á umsókn umsækjanda á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar, sæti sjálfkrafa kæru til kærunefndar útlendingamála, nema umsækjandi óski þess sérstaklega að kæra ekki og skal greinargerð vegna kæru berast kærunefnd innan 14 daga frá birtingu ákvörðunarinnar. Með breytingunni er ætlunin að fella niður kærufrest, með það að markmiði að stytta málsmeðferðartíma og auka skilvirkni án þess að skerða réttarvernd. Meiri hlutinn bendir á að þrátt fyrir að greinargerðarfrestur verði 14 dagar þá gilda stjórnsýslulög, nr. 37/1993, og því hvílir sú skylda á stjórnvöldum að sjá til þess að mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga. Greinargerðarfresti frumvarpsins er ekki ætlað að takmarka rétt kærenda til að leggja fram viðbótargögn í máli sem taka skal tillit til á meðan mál er til meðferðar hjá kærunefnd. Meiri hlutinn telur að þessar breytingar skerði því ekki rétt umsækjenda til að leita réttar síns og bendir á að kærunefnd útlendingamála veitir viðbótarfrest til að skila greinargerð þegar þörf er á og óskað er eftir því. Nánar er mælt fyrir um viðbótarfresti í verklagsreglum kærunefndarinnar. Ég ætla að víkja næst að vottorði frá heilbrigðisyfirvöldum sem kveðið er á um í 4. gr. Með 4. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um heimild fyrir lögreglu til að afla vottorða frá heilbrigðisyfirvöldum um líkamlegt og andlegt heilbrigði einstaklings til að geta ferðast ef nauðsyn ber til að tryggja framkvæmd ákvörðunar um brottvísun eða frávísun samkvæmt 104. gr. laganna. Í nefndaráliti meiri hlutans við 2. umr. er umfjöllun um þessa heimild lögreglu en meiri hlutinn vill árétta tiltekin sjónarmið í því samhengi. Við umfjöllun málsins barst m.a. umsögn frá Læknafélagi Íslands þar sem fram kemur að félagið telji ákvæðið í samræmi við 2. mgr. 19. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn, nr. 34/2012, og gerir að því leyti ekki athugasemd við ákvæðið. Það er rétt að hafa það í huga. Þó áréttar Læknafélag Íslands að samþykki viðkomandi ekki að gangast undir heilbrigðisskoðun eða læknisrannsókn þá sé það mat félagsins að slík rannsókn verði ekki framkvæmd nema að undangengnum dómsúrskurði. Meiri hlutinn tekur undir þessi sjónarmið. Ákvæðið fjallar einungis um öflun vottorða sem byggjast á heilbrigðisskoðun eða læknisrannsókn með samþykki útlendings eða fyrirliggjandi upplýsingum um heilsufar úr sjúkraskrám. Ef útlendingur, sem afla á vottorðs um, hafnar heilbrigðisskoðun eða læknisrannsókn verður aldrei framkvæmd rannsókn gegn vilja viðkomandi enda ekki lagastoð fyrir því og það er ekki ætlunin að lögfesta slíkt með 4. gr. frumvarpsins. Ég ætla að víkja aðeins að endurteknum umsóknum sem kveðið er á um í 7. gr. Með 7. gr. frumvarpsins er lagt til að endurteknum umsóknum verði að jafnaði vísað frá nema ef nýjar upplýsingar liggja fyrir í málinu sem leiða til þess að sýnilega auknar líkur eru á því að fallist verði á fyrri umsókn. Ákvæðinu er ætlað að samræma málsmeðferð vegna endurtekinna umsókna til þess að koma í veg fyrir tilefnislausar endurteknar umsóknir, auka skilvirkni í kerfinu og tryggja réttaröryggi umsækjenda. Í nefndaráliti meiri hlutans við 2. umr. hefur þegar verið fjallað um ákvæðið, m.a. um 4. mgr. 7. gr., þar sem fram kemur að ákvarðanir er varða alþjóðlega vernd verði undanþegnar 24. gr. stjórnsýslulaga. Í umsögn Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna kemur fram að stofnunin telji eðlilegt að við endurteknar umsóknir sé lagt mat á það hvort nýjar upplýsingar komi fram sem kunni að hafa áhrif á málsmeðferðina. Stofnunin gerir þó athugasemdir við ákvæðið og telur að ekki skuli gera kröfu um verulega auknar líkur, eins og það er orðað í umsögninni. Meiri hlutinn tekur undir þessar athugasemdir og bendir á að í fyrirliggjandi frumvarpi er mælt fyrir um „sýnilega auknar líkur“. Í sambærilegum eldri frumvörpum var mælt fyrir um skilyrðið um „verulega“ auknar líkur. Það hefur því verið dregið úr þeim kröfum sem gerðar eru fyrir því hvenær endurtekin umsókn skal tekin til meðferðar. Í athugasemdum við ákvæðið í greinargerð með frumvarpinu segir: „Mælikvarðann um „sýnilega auknar líkur“ verður að túlka með hliðsjón af því að líkur séu á því að önnur niðurstaða fáist í málið vegna upplýsinga sem ekki lágu fyrir við meðferð upphaflegrar umsóknar.“ Þá er það jafnframt skilyrði 24. gr. stjórnsýslulaga, um endurupptöku máls, að íþyngjandi ákvörðun hafi byggst á atvikum sem breyst hafi verulega frá því að ákvörðun var tekin. Meiri hlutinn telur rétt að taka fram að stjórnsýslulögin mæla fyrir um tímafresti varðandi heimild til endurupptöku máls en í 2. mgr. 24. gr. stjórnsýslulaga kemur fram sú meginregla að beiðni um endurupptöku verði ekki tekin til greina eftir að þrír mánuðir eru liðnir, nema að fengnu samþykki frá öðrum aðilum málsins. Mál verði þó ekki tekið upp að nýju ef ár er liðið nema veigamiklar ástæður mæli með því. Í ákvæði 7. gr. frumvarpsins um endurteknar umsóknir er ekki að finna neina tímafresti en gerð er krafa um að umsækjandi sé staddur hér á landi. Það er í samræmi við skilyrði fyrir framlagningu umsóknar um alþjóðlega vernd. Þá segir í greinargerð með frumvarpinu og í athugasemdum dómsmálaráðuneytisins til nefndarinnar um umsögn Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna, dagsettar 9. desember 2022, að tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2013/32/ESB um lágmarkskröfur til málsmeðferðar í aðildarríkjum við veitingu og afturköllun á stöðu flóttamanns hafi verið höfð til hliðsjónar við útfærslu ákvæðisins. Jafnframt er vísað til þess að í reynd kunna umsóknir að hljóta ítarlegri skoðun hér á landi með vísan til 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016, ef útlendingur hefur slík sérstök tengsl við landið að nærtækast sé að hann fái vernd eða ef sérstakar ástæður mæla annars með því. Meiri hlutinn telur að ákvæði um málsmeðferð endurtekinna umsókna um alþjóðlega vernd í lögum um útlendinga sé ekki til þess fallið að þrengja verulega rétt einstaklinga til réttlátrar málsmeðferðar frá því sem stjórnsýslulögin mæla þegar fyrir um. Þá sé eðlilegt að ákvæði um málsmeðferð endurtekinna umsókna verði túlkað til samræmis og með hliðsjón af meginreglum stjórnsýsluréttar, eftir því sem við á. Önnur ákvæði stjórnsýslulaga kunna einnig að eiga við, svo sem 10. gr., sem mælir fyrir rannsóknarreglu stjórnvalda, og 12. gr., um meðalhófsregluna. Það stuðli að aukinni skilvirkni að málsmeðferð endurtekinna umsókna taki mið af nýjum upplýsingum en eftir því sem við á fari jafnframt fram heildstæð skoðun á málinu með hliðsjón af þeim gögnum og upplýsingum sem fram hafa komið við meðferð fyrri umsókna. Í minnisblaði dómsmálaráðuneytisins til nefndarinnar, dagsett 24. nóvember 2022, segir m.a.: „Áætlað er að skýrari reglur og samræmt verklag við önnur Evrópuríki varðandi endurskoðun og endurupptöku á málum umsækjenda um alþjóðlega vernd auki skilvirkni innan umsóknarkerfisins en tryggi samt sem áður rétt þeirra til að fá ákvarðanir í málum sínum skoðaðar á grundvelli nýrra gagna og/eða upplýsinga.“ Meiri hlutinn leggur áherslu á þau markmið sem ákvæðinu er ætlað að ná með því að koma á samræmdu verklagi og skýrari reglum varðandi endurteknar umsóknir um alþjóðlega vernd en tryggja jafnframt rétt einstaklinga til að fá umsókn sína tekna til skoðunar þegar ný gögn eða upplýsingar gefa tilefni til þess. Ég ætla næst að víkja hér að fjölskyldusameiningu sem er kveðið á um 13. og 15. gr. Við meðferð málsins fyrir nefndinni var fjallað um breytingar sem eru lagðar til í frumvarpinu varðandi fjölskyldusameiningar. Á grundvelli 13. gr. frumvarpsins er lagt til að orðalagi ákvæðisins verði breytt á þá leið að þeir einir sem tengjast fjölskylduböndum þess einstaklings sem uppfyllir skilyrði 37. og 39. gr. laganna geti einnig fengið alþjóðlega vernd, en að einstaklingar sem tengjast þeim sem hlotið hefur afleidda vernd geti ekki byggt á ákvæðinu. Meiri hlutinn bendir á að í minnisblaði dómsmálaráðuneytisins, dagsett 9. desember 2022, kemur fram að það hafi ekki áhrif á gildandi rétt þessara einstaklinga til að sækja um dvalarleyfi vegna fjölskyldusameiningar, samanber VIII. kafla laga um útlendinga. Með 13. gr. frumvarpsins er því ekki verið að draga úr möguleikum nánustu aðstandenda á fjölskyldusameiningu heldur er verið að afmarka hverjir geta fengið alþjóðlega vernd á þeim grundvelli að tengjast aðila sem hlotið hefur slíka vernd. Með 15. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar þess efnis að undanþáguákvæði a-liðar 4. mgr. 70. gr. laganna, sem kveður á um dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar eða sambúðar, eigi ekki við um umsókn um fjölskyldusameiningu við útlending sem hefur verið boðið hingað til lands af stjórnvöldum samkvæmt 43. gr. laganna. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að breytingin teljist eðlileg þar sem við val á hvaða hópum og einstaklingum er boðið til landsins er leitað til Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og gætt að einingu fjölskyldunnar. Líkt og nánar greinir í 12. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um hvers konar dvalarleyfi skuli veita flóttafólki sem kemur hingað til lands í boði stjórnvalda og að skýrt verði kveðið á um að flóttafólk sem komi hingað til lands í boði stjórnvalda hljóti dvalarleyfi á grundvelli alþjóðlegrar verndar samkvæmt 73. gr. laganna. Á þeim grunni er gert ráð fyrir því að réttur þess til fjölskyldusameiningar verði einnig sá sami. Þá segir í minnisblaði ráðuneytisins, dagsett 9. desember 2022, að komi upp tilvik þar sem nánasti aðstandandi flóttamanns, sem boðið hefur verið hingað til lands af stjórnvöldum, komi ekki með honum til landsins af einhverjum ástæðum, yrði það skoðað sérstaklega á grundvelli 43. gr. laga um útlendinga sem fjallar um komu hópa flóttafólks í boði stjórnvalda. Þá segir jafnframt: „Með breytingunni er gert ráð fyrir að viðkomandi fái stöðu á grundvelli 43. gr. (sama vernd og kvótaflóttamaðurinn) í stað hefðbundins dvalarleyfis á grundvelli 70. gr. Er þannig um ívilnandi breytingu að ræða.“ Líkt og kemur m.a. fram í umsögn Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna þá sundrast fjölskyldur á flótta oft og það kemur fyrir að ekki sé mögulegt að tryggja sameiningu, m.a. ef staðsetning fjölskyldumeðlima er óþekkt. Meiri hlutinn vill undirstrika það hér að eining fjölskyldu er grundvallarréttur fólks á flótta og ítrekar að ekki er ætlunin að breyta þessu og koma í veg fyrir að sá réttur sé virtur. Þá var fyrir nefndinni rætt um stöðu hinsegin flóttafólks og umsækjenda um alþjóðlega vernd en um er að ræða einstaklinga sem geta verið í sérstaklega viðkvæmri stöðu. Meiri hlutinn bendir á að íslensk stjórnvöld hafa lagt áherslu á að taka á móti hinsegin kvótaflóttafólki undanfarin ár og gert það vel. Meiri hlutinn telur mikilvægt að stjórnvöld gæti jafnframt að stöðu hinsegin flóttafólks við meðferð umsókna um alþjóðlega vernd og tryggja þarf sérþekkingu á stöðu þeirra. Frú forseti. Ég ætla að víkja næst að breytingartillögu meiri hlutans við 3. umr. Fyrst ber þar að nefna réttinn til bráðaheilbrigðisþjónustu. Á Íslandi er engum neitað um bráðaheilbrigðisþjónustu og telur meiri hlutinn mikilvægt að taka af allan vafa um það. Í 6. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 33. gr. laga um útlendinga, þar sem mælt er fyrir um að útlendingur sem fengið hefur endanlega synjun á umsókn sinni um alþjóðlega vernd njóti áfram réttinda samkvæmt ákvæðinu þar til hann hefur yfirgefið landið en þó að hámarki í 30 daga frá því að ákvörðunin varð endanleg á stjórnsýslustigi. Jafnframt er mælt fyrir um undanþágur frá því að réttindin falli niður. Nefndin hefur fjallað ítarlega um þetta ákvæði, ekki síst hvað varðar rétt til bráðaheilbrigðisþjónustu. Í ljósi umræðu um málið og með hliðsjón af umsögn embættis landlæknis og annarra umsagnaraðila telur meiri hlutinn þörf á að taka af allan vafa um að ekki sé heimilt að fella niður rétt einstaklinga til bráðaheilbrigðisþjónustu enda stóð það ekki til, samanber umfjöllun í nefndaráliti meiri hlutans við 2. umr. Þar er m.a. mælt fyrir um réttindi á grundvelli reglugerðar nr. 1552/2022, sem felldi brott reglugerð nr. 1581/2021, um heilbrigðisþjónustu við þá sem ekki eru sjúkratryggðir á Íslandi og greiðslur fyrir heilbrigðisþjónustuna. Meiri hlutinn leggur því til breytingu á frumvarpinu þannig að skýrt sé að bráðaheilbrigðisþjónusta verði undanþegin niðurfellingu réttinda á grundvelli 6. gr. frumvarpsins. Eðli máls samkvæmt mun mat á því sem telst til bráðaþjónustu byggjast á læknisfræðilegu mati hverju sinni. Önnur mikilvæg breytingartillaga lýtur að mati á hagsmunum barna. Að mati meiri hlutans er mikilvægt að þegar mál varðar barn skuli ávallt framkvæma sérstakt hagsmunamat þar sem hagsmunir barns eru hafðir að leiðarljósi. Til að undirstrika þetta mikilvægi leggur meiri hlutinn til breytingar á frumvarpinu þess efnis að ávallt fari fram mat á hagsmunum barna. Með því er staða þeirra enn betur tryggð, ekki síst barna sem koma hingað til lands án fylgdar. Í 3. mgr. 25. gr. laga um útlendinga, sem fjallar um greiningu á sérþörfum og stöðu umsækjenda um alþjóðlega vernd, segir að hagsmunir barns skuli hafðir að leiðarljósi í málum um alþjóðlega vernd. Breytingin er í samræmi við 2. mgr. 1. gr. barnalaga, nr. 76/2003, þar sem er mælt fyrir um að það sem er barni fyrir bestu skuli ávallt hafa forgang þegar teknar eru ákvarðanir um málefni þess, samanber jafnframt 1. mgr. 3. gr. laga nr. 19/2013, um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins. Meiri hlutinn bendir á að með 9. gr. frumvarpsins er jafnframt lagt til að ráðherra fái heimild til að setja reglugerð um mat á hagsmunum barns samkvæmt 5. mgr. 37. laganna, að höfðu samráði við ráðherra sem fer með mál er varða barnavernd. Samkvæmt greinargerð með frumvarpinu er ætlunin að styðja við innleiðingu á barnvænu hagsmunamati við meðferð umsókna um alþjóðlega vernd. Þar segir: „Undanfarin ár hefur verið lögð áhersla á markvissa innleiðingu barnasáttmálans. Þingsályktun nr. 28/151 um Barnvænt Ísland – framkvæmd barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna felur í sér markmið og aðgerðaáætlun fyrir árin 2021– 2024 um innleiðingu sáttmálans. Meðal markmiða Barnvæns Íslands er að styrkja hagsmunamat út frá réttindum barna og fjallar aðgerð 4.1 um mótun barnvæns hagsmunamats. Í umfjöllun um aðgerðina er bent á að til að innleiða barnvænt hagsmunamat þurfi leiðbeiningar um framkvæmd matsins og þjálfun og stuðning við starfsmenn.“ Meiri hlutinn tekur undir þessi sjónarmið. Meiri hlutinn telur jafnframt mikilvægt að hagsmunir fylgdarlausra barna verði betur tryggðir. Samkvæmt 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga skal það sem er barni fyrir bestu haft að leiðarljósi við mat á umsókn barns um alþjóðlega vernd. Útlendingastofnun skal við mat á því sem er barni fyrir bestu horfa til tilgreindra þátta varðandi möguleika barns á fjölskyldusameiningu, öryggis þess, velferðar og félagslegs þroska auk þess að taka tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Meiri hlutinn telur rétt að tilgreina jafnframt að við mat Útlendingastofnunar sé heimilt að horfa til ungs aldurs einstaklings sem náð hefur 18 ára aldri en hefur sannanlega verið fylgdarlaust barn við komu til landsins. Meiri hlutinn undirstrikar mikilvægi þess að gæta ávallt að hagsmunum barna á flótta enda er það sérstaklega viðkvæmur hópur. Um frekari umfjöllun hvað þetta varðar vísa ég í þingskjalið. Ég vil þá koma inn á aðra breytingartillögu sem lýtur að því þegar umsókn er tekin til efnismeðferðar. Í c-lið 8. gr. frumvarpsins er fjallað um breytingu á 36. gr. laganna sem mælir fyrir um það hvenær umsókn um alþjóðlega vernd skuli tekin til efnismeðferðar. Lögð er til breyting á 2. mgr. um að taka skuli umsókn til efnismeðferðar hafi umsækjandi ekki fengið endanlega niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 12 mánaða frá því að umsókn var lögð fram, enda hafi umsækjandi sjálfur, maki eða annar fyrir hans hönd ekki átt þátt í því að niðurstaða hafi ekki fengist innan tímamarka. Við mat á því hvort viðkomandi hafi borið ábyrgð á töfum á afgreiðslu máls skal m.a. líta til tilgreindra þátta eða þess hvort viðkomandi hafi að öðru leyti ekki sýnt samstarfsvilja við meðferð, úrlausn eða framkvæmd máls. Teljist umsækjandi á einhverjum tíma hafa tafið mál sitt með vísan til þeirra þátta á hann ekki rétt á efnismeðferð á grundvelli tímafrests. Meiri hlutinn telur mikilvægt að gera breytingu sem skýri nánar matskennt orðalag um samstarfsvilja umsækjenda um alþjóðlega vernd. Meiri hlutinn leggur til að ákvæðið verði nánar bundið við málsmeðferð umsóknar og í stað þess að mæla fyrr um að viðkomandi hafi „að öðru leyti ekki sýnt samstarfsvilja við meðferð, úrlausn eða framkvæmd máls“ verði mælt fyrir um að viðkomandi hafi ekki vanrækt skyldur sínar við meðferð málsins. Þannig feli ákvæðið í sér nánari leiðbeiningar fyrir stjórnvöld við mat á því hvort umsækjandi teljist hafa tafið meðferð máls. Meiri hlutinn undirstrikar jafnframt mikilvægi þess að stjórnvöld sinni leiðbeiningarskyldu við málsmeðferðina. Næst er hér breytingartillaga sem lýtur að eftirfylgni. Í nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar við 2. umr. lagði meiri hlutinn áherslu á eftirfylgni með því hvort markmiðum frumvarpsins um m.a. aukna skilvirkni verði náð og upplýsingagjöf til nefndarinnar um það, með því að ráðherra mæti á fund nefndarinnar eða flytji Alþingi skýrslu þar um. Meiri hlutinn telur rétt að leggja til að við frumvarpið bætist nýtt ákvæði sem mæli fyrir um skyldu ráðherra sem fer með málefni útlendinga að gera þinginu reglulega grein fyrir stöðu málaflokksins og helstu áskorunum, m.a. að því er varðar stöðu umsækjenda um alþjóðlega vernd og þá sérstaklega barna sem og öðrum þáttum sem mikilvægt er að upplýsa þingið um á hverjum tíma. Lagt er til að ráðherra verði skylt að mæta á fund allsherjar- og menntamálanefndar á hverju löggjafarþingi til að fjalla um stöðu málaflokksins og helstu áskoranir hverju sinni. Meiri hlutinn telur ekki þörf á að ráðherra flytji þinginu sérstaka skýrslu heldur leggur áherslu á að ráðherra eigi virkt og milliliðalaust samtal við nefndina um þennan málaflokk þar sem oft er tekist á við erfið og um margt viðkvæm mál. Síðasta breytingartillagan lýtur að framlengdum umsóknarfresti vegna nýs ákvæðis til bráðabirgða. Í nýju ákvæði til bráðabirgða er mælt fyrir um að ef barn hefur sótt um alþjóðlega vernd hér á landi fyrir 1. ágúst 2021 og er enn á landinu skal Útlendingastofnun gefa út dvalarleyfi til handa forsjáraðila þess enda hafi slík umsókn borist fyrir 1. mars 2023, að nánari uppfylltum skilyrðum. Í ljósi þess að frumvarpið er enn í þinglegri meðferð telur meiri hlutinn mikilvægt að framlengja umsóknarfrestinn og í stað 1. mars 2023 verði mælt fyrir um að umsókn skuli hafa borist innan þriggja mánaða frá gildistöku laganna. Ég fer þá yfir breytingartillögurnar í nefndarálitinu: „1. Á eftir 1. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Á eftir 2. mgr. 4. gr. laganna kemur ný málsgrein, svohljóðandi: Ráðherra sem fer með yfirstjórn laga þessara, sbr. 1. mgr., skal árlega koma á fund allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis og gera grein fyrir framkvæmd laganna og stöðunni í málaflokknum. 2. Á eftir 4. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Við 1. málsl. 3. mgr. 25. gr. laganna bætist: og skal ávallt framkvæma sérstakt hagsmunamat. 3. Á eftir 3. málsl. efnismálsgreinar a-liðar 6. gr. komi nýr málsliður, svohljóðandi: Ekki er heimilt að fella niður rétt til bráðaheilbrigðisþjónustu. 4. Við c-lið 8. gr. a. Á eftir orðunum „framvísað fölsuðum skjölum“ í 2. efnismálsl. komi: við málsmeðferð umsóknar. b. Í stað orðanna „eða að öðru leyti ekki sýnt samstarfsvilja við meðferð, úrlausn eða framkvæmd máls“ í 2. efnismálsl. komi: eða að öðru leyti vanrækt eða ekki uppfyllt skyldur sínar við málsmeðferðina. 5. Á eftir 1. tölul. a-liðar 9. gr. komi nýr töluliður, svohljóðandi: Á eftir 2. málsl. kemur nýr málsliður, svohljóðandi: Heimilt er að horfa til ungs aldurs viðkomandi sem náð hefur 18 ára aldri en sannanlega verið fylgdarlaust barn við komu til landsins.“ Þannig hljóða þessar breytingartillögur. Frú forseti. Varðandi umfjöllun um fyrsta griðland þá vísa ég til til frumvarpsins og fer ekki nánar yfir það að öðru leyti en að í b-lið 8. gr. frumvarpsins er lagt til að nýr d-liður 1. mgr. 36. gr. laganna mæli fyrir um regluna um fyrsta griðland. Reglan felur í sér að umsókn um alþjóðlega vernd skuli afgreidd í fyrsta ríki sem umsækjandi kemur til og getur veitt honum vernd. Í umsögn Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna er gerð athugasemd við ákvæðið en stofnunin telur þörf á nánari skilgreiningu fyrir beitingu þess. Meiri hlutinn tekur undir ábendingu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og ítrekar mikilvægi þess að ávallt sé fylgt þeim réttindum sem mælt er fyrir um í flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna. Að öðru leyti vísa ég til þingskjalsins. Hér með hef ég þá lokið, frú forseti, um umfjöllun um nefndarálitið og þær breytingartillögur sem meiri hlutinn leggur hér fram við 3. umr.

Frú forseti. Mikið hefur verið rætt um skilvirkni í umræðu um þetta frumvarp hæstv. dómsmálaráðherra og hefur það ekki síst verið notað þegar um er að ræða þá tillögu að fella niður alla grunnþjónustu og húsnæðisþjónustu við fólk sem hingað er komið, 30 dögum eftir að fólk hefur fengið endanlega synjun. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í þetta, niðurfellingu þjónustu. Þá ekki heilbrigðisþjónustuna og ekki þær breytingartillögur sem meiri hlutinn segist vera að leggja til, en er þó óþarfi af því að það er í lögunum og var aldrei verið að leggja til, þ.e. að bráðaheilbrigðisþjónusta falli niður heldur það að fella niður húsnæðisstuðning og stuðning við grunnframfærslu. Við atkvæðagreiðslu í 2. umræðu kom hæstv. félagsmálaráðherra í pontu í atkvæðaskýringu og fullyrti að grunnþjónusta til húsnæðis og framfærslu myndi ekki falla niður, enda færi sú þjónusta til sveitarfélaganna og yrði greidd af ríkinu. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig þetta getur samræmst markmiðum dómsmálaráðherra og meiri hluta um aukna skilvirkni í málaflokknum og hvort hv. þingmaður telji að með þessu sé verið að beita einhverjum blekkingum með orðunum skilvirkni og með því að þjónustan falli niður, ef hún er ekki að falla niður. Hvernig sér hv. þingmaður þetta fyrir sér?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og ágætt að þetta kemur fram. Í frumvarpinu er víða verið að gera breytingar í átt til aukinnar skilvirkni. En af því að hv. þingmaður nefnir sérstaklega 30 daga regluna þá er það rétt að þetta er ein af veigamestu breytingunum í þessu frumvarpi, þ.e. að eftir 30 daga þá falli þjónusta við viðkomandi niður, þ.e. einstaklingur sem hefur fengið neitun og hefur farið að öllum lagalegu úrræðum sem honum standa til boða og niðurstaðan er sú að honum beri að yfirgefa landið, hann falli ekki undir verndarkerfi hælisleitenda og þurfi því að yfirgefa landið. Í dag er þetta þannig að viðkomandi getur áfram fengið þessa þjónustu þó að hann sé í raun og veru ólöglegur í landinu og 30 daga fresturinn er talinn hæfilegur. Ég spurði sérstaklega að þessu þegar Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna kom á fjarfund nefndarinnar, hvort þeir teldu þennan tímafrest vera hæfilegan og þeir töldu svo vera. Af því að hv. þingmaður spyr hvort hér sé verið að blekkja einhvern af því að sveitarfélögin eigi hugsanlega aðkomu að þessu þá tel ég það alls ekki vera. Það er alveg rétt að ef einstaklingur er í landinu ólöglega og þessi þjónusta hefur fallið niður og hann lendir í einhverjum ógöngum þá eru ákveðin úrræði í sveitarstjórnarlögunum. En við teljum svo vera, meiri hlutinn, að þessi 30 daga frestur sé fullnægjandi og því yrðu þau tilvik þar sem slíkt myndi gerast afar fá.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Sá ráðherra sem kom hér upp er sá ráðherra sem fer með þjónustu við fólk, vissulega ekki eftir að það hættir að vera umsækjendur um vernd. Ég vil því ítreka spurningu mína: Var hæstv. ráðherra að blekkja þingheim þegar hann lýsti því yfir að þjónustan myndi ekki falla niður heldur myndi þjónustan fara til sveitarfélaganna? Eða er meiri hlutinn, þar á meðal hv. þingmaður, að beita blekkingum þegar hann er hér að halda því fram að þjónustan falli niður? Hvort fellur þjónusta til húsnæðis og framfærslu niður að 30 dögum liðnum eða ekki? Mun einhver stofnun, eitthvert yfirvald á Íslandi, taka við þessari þjónustu, veita þeim húsaskjól og veita þeim framfærslu eða ekki? Ég vil bara fá skýr svör við þessu og ekkert fara í einhverja langloku um eitthvað annað sem ég er ekki að spyrja um, takk fyrir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ákvæðið er alveg skýrt í lögunum og það er ekki verið að blekkja einn eða neinn með þessu ákvæði. 30 dagar er talinn hæfilegur tími fyrir einstakling sem fellur ekki undir verndarkerfið, fær ekki vernd á Íslandi til að yfirgefa landið. 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir hans innlegg hérna í þessa umræðu. Það vita það svo sem allir, og ég og hv. þingmaður kannski manna best, að við erum ekkert sérstaklega sammála þegar kemur að þessum málum þannig að mig langaði svolítið að inna hann eftir einu sem lítið var tæpt á, kannski eðli máls samkvæmt, í ræðunni á undan. Það er það hvernig farið var með meirihlutavaldið í allsherjar- og menntamálanefnd þegar málinu var vísað aftur inn til 3. umr. Nú var það þannig að við fengum þessar breytingartillögur meiri hlutans í hendur kvöldið fyrir nefndarfund og maður renndi yfir þetta, hugsaði með sér að mögulega væri þarna eitthvað til bóta en gott væri að geta fengið einhverjar nánari skýringar og útlistanir á því. Síðan er nefndarfundur daginn eftir og þá liggur meiri hlutanum svo mikið á að taka málið út að ekki voru gefin nein færi á því að kalla til gesti til að fara ofan í saumana á þeim breytingum sem hér er þó verið að leggja til. Þetta finnst mér til marks um léleg vinnubrögð. Mér finnst í svona máli þar sem grundvallarmannréttindi eru undir, í máli sem er búið að takast verulega á um í samfélaginu, að nefndarmenn í lagasetningu eigi að geta mátað þær breytingar sem verið er að gera og var búið að boða með einhverjum fyrirvara en komu mjög seint inn til þeirra sem gæta hagsmuna þess fólks sem undir er með þessum viðkomandi breytingum. Því langar mig að spyrja hv. þm. Birgi Þórarinsson: Af hverju var ekki hægt að leyfa minni hlutanum að kalla til gesti og eftir atvikum meiri hlutanum líka til að fara yfir þetta? Af því að það lá svo sannarlega ekkert á þegar við vorum að gera þetta fyrir nokkrum vikum síðan, gott ef það eru ekki einhverjar þrjár vikur síðan þannig að nægur tími var til þess að fara yfir þetta í nefndinni áður en málið kæmi hingað aftur inn í þingsal við 3. umr. eins og við stöndum í hér og nú.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni og verð nú að segja að ég persónulega tel að þetta mál hafi verið afar ítarlega rætt í þessum þingsal. Við þekkjum það öll að það eru búnir að fara fjölmargir dagar hér í umræðu um þetta mál. Hv. þingmaður kemur inn á það að hann hafi ekki getað kallað til gesti og ekki getað kynnt sér þessa breytingartillögu nægilega vel o.s.frv. Það er rétt að halda því til haga að það var boðið að kalla til sérfræðinga ráðuneytisins á fundinn til að ræða einmitt þessar breytingartillögur, fundinn sem hv. þingmaður sat, og því var hafnað. Það var ekki áhugi fyrir því af hálfu minni hlutans að fá sérfræðinga inn á fundinn. Það má svo sem líka halda því til haga að hv. þingmaður hefur haft rúma heila viku til að kynna sér breytingartillögurnar og við erum komnir í 3. umr. og við getum rætt þær fram og til baka. En heilt yfir þá er það skoðun meiri hlutans, og allir samstiga í þeim efnum, að þetta mál sé útrætt. Við höfnuðum engum gestum. Það fengu allir gestir að koma fyrir nefndina þar sem þeirra var óskað og margt fróðlegt sem kom fram í þeim efnum, þannig að ég get ekki tekið undir með hv. þingmanni að það hafi verið illa að þessu staðið. Þessar breytingartillögur liggja fyrir. Það var boðið að kalla til sérfræðinga o.s.frv. Þetta hefur verið rætt í þingsal í fleiri daga og farið til nefndar milli 2. og 3. umr. 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég ætla ekki að fallast á þetta vegna þess að þrátt fyrir að málið hafi verið rætt mikið og það hafi verið kallaðir til gestir fyrir nefndina á fyrri stigum þá fengu gestir ekki að tjá sig um þessar tilteknu breytingar, hvaða afleiðingar yrðu af þessum tilteknu breytingum á tiltekinn hóp fólks. Vissulega er rétt að það var boðið upp á ráðuneytið í því en auðvitað hefðum við miklu frekar viljað spyrja þá sem vinna með fólkinu, sem eru að þjónusta fólkið sem í þessari stöðu er, um hvaða áhrif þessar breytingar hefðu haft. Þannig að það er auðvitað ekki hægt að fallast á það að þetta hafi verið vel unnið af meiri hlutanum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort skýringin sé ekki miklu frekar sú að það stangaðist verulega á hvað fulltrúar Sjálfstæðisflokksins og VG sögðu um það hvað ætti að gerast inni í nefndinni á milli umræðna og þegar það birtust allt í einu viðtöl við ráðherra þar sem boðaðar voru miklar efnisbreytingar fáeinum dögum áður en málið var tekið út var hlaupið upp til handa og fóta og kastað í einhverjar nokkrar breytingartillögur sem virðast vera, sumar hverjar a.m.k., einfaldlega til þess að VG líði eitthvað pínulítið betur með þetta mál og eru satt best 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Hv. þingmanni er náttúrlega frjálst að hafa þá skoðun að illa hafi verið að þessu staðið en það var bara alls ekki svo. Þessar breytingartillögur sem við höfum lagt fram eru til bóta og ég hef ekki heyrt neinn kvarta yfir því að þessar breytingartillögur séu eitthvað slæmar. Það eru góðar tillögur eins og sérstakt mat 

Hv. þingmenn eru minntir á að virða ræðutíma.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir framsöguræðuna. Nú hefur það komið fram í máli hv. þm. þingmanns og fleiri, þar á meðal hæstv. dómsmálaráðherra, í opinberri umræðu að vandinn sem við stöndum frammi fyrir á Íslandi sé ekki síst gríðarlegur fjöldi fólks sem sækir um vernd. Hefur hv. þingmaður sérstaklega kveinkað sér undan fjölda fólks sem leitar hingað frá Venesúela sem, ef ég skil rétt, hv. þingmaður telur ranglega að séu efnahagslegir flóttamenn en eru að fá hérna viðbótarvernd vegna hættuástands í heimaríkinu. Spurningin sem mig langaði til að beina til hv. þingmanns er: Hvaða ákvæði í þessu frumvarpi telur hann að muni stemma stigu við þeim fjölda sem hingað leitar frá þeim ríkjum sem spanna yfir 90% umsækjenda, sem eru Úkraína, Venesúela, Sýrland, Palestína og Sómalía? Þetta er fólk sem fær vernd hér á landi og þar af leiðandi er það ekki í þjónustu nema bara í örstuttan tíma, þannig að svipta það þjónustu hefur ekki fælingaráhrif. Hvað nákvæmlega í þessu frumvarpi á að minnka aðsókn raunverulegs flóttafólks hingað til lands?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Eins og ég rakti hér í minni ræðu þá lýtur veigamesta breytingin í þessu frumvarpi að þessum 30 daga fresti. Svo ég fari aðeins yfir það stuttlega þá hafa þeir sem hafa fengið neitun og er gert að yfirgefa landið, og eru þar með orðnir ólöglegir í landinu, 30 daga til að yfirgefa landið. Eftir það fellur þessi þjónusta niður. Það er ekki þannig í dag. Við þekkjum það. Þjónustan heldur áfram þó að viðkomandi sé ólöglegur í landinu. Þetta ákvæði eitt og sér hefur í för með sér ákveðin skilaboð og ég tel persónulega að í því felist ákveðin skilaboð þess efnis að þú veist að ef þú færð hér neitun þá þarft þú að yfirgefa landið og þú færð ekki þessa þjónustu sem er í boði. Í dag veistu að ef þú kemur til Íslands og færð neitun þá færðu samt sem áður þjónustuna, þú færð samt sem áður framfærslu og svo húsnæði og þetta er metið á um 300.000 kr. á mánuði á einstakling.  
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er hins vegar enn þá engu nær. Í fyrsta lagi þá verð ég að játa að ég trúi því ekki að 10.000 kr. á viku og herbergiskytra með fólki sem þú þekkir ekki neitt - og þú færð ekki að vinna og færð ekki að gera neitt og færð bara láta draga úr þér tönnina ef þú færð tannpínu. Ég trúi því ekki að það sé sérstakt aðdráttarafl fyrir fólk að koma hingað til lands, ég verð að játa það, þessi gríðarlega þjónusta sem fólk fær. Þó að það kosti ríkið kannski 300.000 kr. þá fær fólk engar 300.000 kr. Það fær 40.000 kr. á mánuði sem eiga að duga fyrir öllu, ekki bara mat heldur öllu, líka hreinlætisvörum, tómstundum, strætó.  Ég ætla að ítreka spurninguna vegna þess að nú liggur fyrir að yfir 90% þeirra sem hingað leita fá vernd, vegna þess að þetta fólk er að koma frá Úkraínu, frá Venesúela, frá Sýrlandi, frá Palestínu og frá Sómalíu. Það er augljóst að þjónustusviptingin er ekki að fara að hafa áhrif á þennan hóp. Hvaða ákvæði frumvarpsins eru að fara að leysa þann hrikalega vanda sem hv. þingmaður telur steðja að Íslandi, að hingað leiti svo rosalega margt flóttafólk, þegar fyrir liggur að þetta er flóttafólk sem fær ekki synjun?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég held að það sé bara nauðsynlegt að halda því til haga að Ísland hefur ákveðnar sérreglur þegar kemur að þessum málaflokki og þar á meðal að halda þjónustu áfram við þá sem hafa fengið neitun og eru ólöglegir í landinu. Það er mjög mikilvægt í þessum málaflokki að samræma regluverkið við það sem gerist í löndunum í kringum okkur. Við tökum vel á móti þeim sem eru í sannanlegri neyð. Ég hef ákveðna skoðun gagnvart umsóknum frá Venesúela, sem hv. þingmaður nefndi hér áðan, þar sem m.a. hefur nú komið fram að það er verið að auglýsa í Venesúela Ísland sem sérstaklega gott land þar sem er gott velferðarkerfi o.s.frv. Örugglega vita flestir í Venesúela það að ef þeir fá neitun hér á landi þá fá þeir áfram greiðslu úr ríkissjóði 

Frú forseti. Þetta var niðurstaðan, sagði hv. þingmaður, þegar hann réttlætti nefndarálit meiri hlutans og breytingar hans. En þetta er kannski ekki endilega góð niðurstaða vegna þess að það er ekki um neinar raunverulegar breytingar að ræða í sumum tilfellum. Þetta er aðallega árétting á lögfestum reglum og almennri umfjöllun og ég býst við að þetta hafi enga raunverulega þýðingu fyrir málið aðra en að vera pólitískur hvítþvottur fyrir Vinstri græn og Framsókn sem hafa talað fyrir mikilli mannúð í útlendingamálum. Sem dæmi um það ætla ég að nefna mat á hagsmunum barna. Í nefndarálitinu fjallaði meiri hlutinn sérstaklega um mat á hagsmunum barna og lögð var fram breytingartillaga en það er rétt að taka fram að í 5. mgr. 37. gr. útlendingalaganna er kveðið á um nákvæmlega sömu skyldu, þannig að þetta er sýndarmennska. Ég spyr hvort þetta dæmi staðfesti ekki það sem ég sagði í upphafi, að hér væri um að ræða sýndarleik sem væri til þess að auðvelda pólitískan hvítþvott tveggja flokka sem hafa talað fyrir allt annarri stefnu.

Frú forseti. Ég get ekki tekið undir þessar fullyrðingar hv. þingmanns og spyr á móti hvort hv. þingmaður sé yfir höfuð á móti sérstöku hagsmunamati barna. Textinn er skýr og það er verið að skýra hann enn frekar með þessu. Það er bara mjög mikilvægt að hér skuli ávallt framkvæmt sérstakt hagsmunamat þegar börn eiga í hlut og ég held að við eigum að fagna því. Þingmenn eiga bara að fagna því. Hv. þingmaður á að fagna því að hér sé búið að skýra það og hér sé breytingartillaga þess efnis að börnin verða höfð í fyrirrúmi þegar kemur að þessum málaflokki. Beitingin er sem sagt í samræmi við 2. mgr. 1. gr. barnalaganna, nr. 76/2003, þar sem mælt er fyrir um að það sem barni sé fyrir bestu skuli ávallt hafa forgang þegar teknar eru ákvarðanir um málefni þess. Það er nákvæmlega það sem við erum að gera hér, hv. þingmaður, þegar kemur að þessari breytingartillögu. 

Frú forseti. Ég hef ekkert á móti þessu. Það sem ég er hins vegar að segja er að þetta er ekki breyting. Þetta er árétting á einhverju sem er þegar til staðar. Meiri hlutinn er að gera breytingar t.d. til að telja fólki trú um að þær muni bæta réttindi barna á flótta. Það er t.d. talað um að við mat Útlendingastofnunar sé heimilt að horfa til ungs aldurs einstaklings sem hefur náð 18 ára aldri, en sambærilegt ákvæði hefur verið í lögum frá 2017. Hér er verið að slá ryki í augun á fólki. Það er verið að láta þetta líta út fyrir eins og að á síðustu metrunum hafi tveir meirihlutaflokkarnir, sem hafa talað fyrir allt annars konar stefnu, náð einhverju í gegn. En þegar horft er í þetta betur eru flestar breytingarnar sem eru gerðar einungis árétting á þeirri stefnu sem er í gildi og á að leiða í lög en engar breytingar frá frumvarpi hæstv. dómsmálaráðherra.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ef hv. þingmaður vill kalla þetta áréttingar þá er honum frjálst að gera það. Málið liggur alveg ljóst fyrir. Hér er kominn sérstakur kafli eða breyting, eða árétting ef hv. þingmaður vill orða það þannig, þar sem fjallað er um mat á hagsmunum barna. Þetta er bara til bóta, hv. þingmaður, og ekkert annað, ekkert annað.  
            

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 1. minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar. Eins og kom fram í umræðunni hérna rétt áðan var þetta mál afgreitt úr allsherjar- og menntamálanefnd með því sem ég ætla bara að leyfa mér að kalla ofbeldi. Það var gert í mikilli ósátt, það var gert þrátt fyrir að ekki væru komin fram öll gögn sem jafnvel nefndin hafði sammælst um að óska eftir, jafnvel frá dómsmálaráðuneytinu. Það þótti engin þörf á að fá þau gögn fyrst og taka tillit til þeirra. Málið var afgreitt úr nefndinni nokkrum mínútum eftir að síðustu gestir fóru og alveg ljóst að það stóð ekki til að hlusta mikið á þá, sem hryggir væntanlega þá gesti sem að hluta til eru staddir hér í þingsalnum á þingpöllum. Í stuttu máli eru það kannski fyrst og fremst vinnubrögð meiri hlutans sem við gagnrýnum að þessu sinni. Þetta mál er að öllu leyti mjög illa unnið. Það er ekki nein pólitísk píla, það er ekki eitthvað sem ég er að segja hérna til að koma höggi á einn eða neinn. Það er bara vegna þess að þetta mál er lagt fram í ákveðinni mynd sem til stendur að kýla í gegnum þingið af pólitískum ástæðum, sama hvað. Það er farið í alls kyns málamyndaumsagnaumleitan. Fullt af gestum mættu fyrir nefndina sem meira og minna allir lýstu miklum áhyggjum af afleiðingum frumvarpsins sem var ekki brugðist við að neinu leyti og er ekki brugðist við að neinu leyti með breytingartillögum meiri hlutans, þrátt fyrir stór loforð þingmanna meiri hlutans þar um. Minni hluti allsherjar- og menntamálanefndar, sem ég held að sé kallaður 1. minni hluti þó að mér sé ekki kunnugt um að þeir séu fleiri, fordæmir vinnubrögð meiri hlutans í málinu og leggst gegn því að málið verði samþykkt. Við leggjum til að málið verði fellt hér í þinginu, hvetjum alla þingmenn til að skoða það gaumgæfilega og íhuga vandlega hvort þau vilji hafa það á sínum ferli að hafa hleypt svona máli í gegnum þingið, bæði í ljósi þeirra mannréttindabrota sem mögulega eru að eiga sér þar stað en líka vegna þess hvernig málið er unnið. Samkvæmt greinargerð með þessu frumvarpi er tilgangur þess aðlögun löggjafarinnar að þeirri þróun sem á sér stað í alþjóðasamfélaginu og þeim áskorunum sem verndarkerfið stendur frammi fyrir. Það kom mér reyndar svolítið á óvart, ég verð að játa það, þegar ég var að fara yfir greinargerðina í svona 14. sinn eftir heilmikla umræðu í fjölmiðlum, að því sem hefur verið haldið á lofti af hálfu þingmanna meiri hlutans og af ráðherrum ríkisstjórnarinnar um tilgang frumvarpsins, það kemur ekki mikið fram í greinargerðinni. Annars vegar það að samræma okkar löggjöf við löggjöf nágrannaríkjanna. Það er einungis eitt ákvæði í frumvarpinu þar sem því er haldið fram að við séum að elta önnur ríki, sem er einfaldlega rangt, og það er 6. gr. um sviptingu þjónustu að 30 dögum liðnum. Það er ekkert ríki sem við berum okkur saman við sem sviptir fólk í þessari stöðu allri þjónustu á einhverjum tímapunkti. Og það kemur ekkert fram hvaða ríki við erum að bera okkur saman við, þessu er bara hent fram svona loðnu. Það kemur ekki fram um nokkurt annað ákvæði í greinargerð með frumvarpinu að það sé í samræmi við löggjöf hinna Norðurlandanna, enda er það ekki svo. Samkvæmt greinargerð með frumvarpinu, sem er nú heiðarlegri en maður kannski hefði haldið, er yfirlýstur tilgangur sem sagt aðlögun löggjafarinnar að þróuninni sem á sér stað í alþjóðasamfélaginu og þeim áskorunum sem verndarkerfið stendur frammi fyrir. Í opinberri umræðu um málið hafa ráðherrar og þingmenn meiri hlutans lýst því yfir að markmið með frumvarpinu sé að auka skilvirkni málsmeðferðar og samræma íslenskt regluverk því sem gengur og gerist í nágrannaríkjum. Þessu er ekki mikið haldið á lofti í greinargerðinni sjálfri, enda er það ekki raunin. Það stenst ekki við nánari skoðun. Það sem þessar breytingar gera er ekki að auka skilvirkni, það er ekki að samræma löggjöfina við það sem gerist í nágrannaríkjunum. Það hefur bara komið fram einhvern veginn munnlega og það er ljóst af þessari greinargerð að það er ekki raunin, eins og ég hef svo sem farið yfir í ítarlegu máli hér í 2. umr. Ég býð hverjum sem er að grípa niður í hvaða ræðu sem er sem ég flutti í þeirri umræðu og segja mér að það hafi verið málþóf sem átti sér stað, vegna þess að þar held ég hins vegar að miklar upplýsingar sé að finna um það sem raunverulega liggur að baki þessu frumvarpi. Líkt og kom fram í máli sérfræðinga sem veittu umsögn um málið og komu fyrir nefndina þá fellur frumvarpið mjög illa að þessum meintu markmiðum og gengur að mörgu leyti gegn þeim. Að mati 1. minni hluta virðist tilgangur frumvarpsins fyrst og fremst vera sá að lögfesta framkvæmd stjórnvalda sem úrskurðuð eða dæmd hefur verið ólögmæt, skerða möguleika flóttafólks til að leita réttar síns telji það á sér brotið og telji það ákvörðun og niðurstöðu stjórnvalda vera ranga og koma í veg fyrir misnotkun kerfisins, sem ekkert bendir til að sé teljandi vandamál hér á landi. Raunar var kallað ítrekað í meðferð málsins á þinginu, þar á meðal af hálfu hv. þm. Sigmars Guðmundssonar, eftir upplýsingum um þessa meintu misnotkun á kerfinu. Engar tölur voru lagðar fram, ekkert. Það eina sem hefur komið fram var svar við fyrirspurn hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur þar sem hún spurði um fjölda svokallaðra bersýnilega tilhæfulausra umsókna. Ég held að þær hafi reyndar verið teljandi á fingrum beggja handa en ekki mikið meira en það, af þúsundum umsókna. Ekkert bendir til þess að það sé verið að misnota kerfið hér á landi með þeim hætti að það kalli á þær réttindaskerðingar sem er verið að leggja til í þessu frumvarpi. Ég ætla að leyfa mér að segja það hér að ég held einfaldlega að tilefni þessa frumvarps sé að stjórnvöld, Útlendingastofnun og ráðuneytin móðgist þegar á daginn kemur að eitthvert mál hefur farið á einhvern veg á endanum sem þeim finnst það ekki eiga að gera. Þá hugsa þau með sér: Hvert er nú vandamálið? Vandamálið er ekki að við komumst að rangri niðurstöðu heldur er vandamálið að lögin heimiluðu mér ekki að vísa þessu fólki úr landi sem ætlaði að sækja um endurupptöku á máli sínu. Í frumvarpinu sem við erum að ræða hérna erum við að tala um að það er nánast alfarið verið að svipta fólk réttinum til að fá mál sitt endurupptekið ef það kemur með ný gögn og nýjar forsendur eða ef það eru einfaldlega breyttar forsendur, svo sem tímafrestir. Hvernig á að tryggja þetta? Það á annars vegar að líta á beiðni um endurupptöku sem endurtekna umsókn. Þetta á sér ekki fordæmi í nágrannaríkjunum. Svona er þetta ekki gert í nágrannaríkjunum. Það eru sannarlega ákvæði um endurteknar umsóknir en þá erum við að tala um fólk er kannski búið að fara, kemur aftur og sækir um aftur á sömu forsendum. Það er ekki það sama og beiðni um endurupptöku vegna breyttra forsendna. Ef þetta frumvarp verður að lögum verður raunveruleikinn svona: Segjum að stjórnvöld falli á tíma með að afgreiða málið innan 12 mánaða frestsins og það er ekki talið sök umsækjenda - við erum að tala um þau dæmi þegar það er ekki einu sinni á ábyrgð umsækjenda - þá er hér verið að tryggja að það sé hægt að moka viðkomandi úr landi í hvelli áður en hann hefur tækifæri til að endurtaka umsóknina, sem í dag er að biðja um endurupptöku vegna þess að þið voruð of lengi að þessu. Svo er botninn sleginn úr með því að taka fram að ef viðkomandi fer úr landi sjálfviljugur eða nauðugur þá falli málið niður, þá falli beiðni um endurupptöku niður. Þetta þýðir í rauninni að fólk getur ekki með nokkrum hætti borið hönd fyrir höfuð sér ef niðurstaðan í máli þeirra var röng. Þegar ég reyni að útskýra þetta fyrir þingmönnum meiri hlutans og öðrum þá heyri ég það á fólki að það er svolítil tregða til að viðurkenna eða ímynda sér að niðurstaða stjórnvalda geti verið röng, en hún getur mjög oft verið það. Ég held að ég hafi unnið flest mál sem ég hef unnið í endurupptökuferli hjá kærunefnd útlendingamála þar sem kærunefnd útlendingamála sjálf kemst að þeirri niðurstöðu að hún hafi komist að rangri niðurstöðu í fyrra tilfelli. Mér er sérstaklega minnisstætt eitt dæmi þar sem einn tölvupóstur sem átti að leggja fram fannst ekki af því að það var ekki lengur aðgangur að pósthólfinu. Svo fannst sá aðgangur í gegnum ekkju látins manns. Þetta er ótrúlegt. Tölvupósturinn kom svo og málið var endurtekið. Með þessum breytingum hefði þetta fólk verið sent úr landi. Málið hefði verið fellt niður. Það hefði ekki átt neina möguleika á að fá mál sitt endurskoðað. Það er það sem er verið að gera hérna. Það fer í taugarnar á stjórnvöldum þegar það er afhjúpað að þau hafi komist að rangri niðurstöðu. Ég held að við hljótum öll að vera sammála um að þetta er ekki kerfi sem við viljum hafa. Að mati 1. minni hluta er ljóst að þær breytingar sem lagðar eru til með frumvarpinu bæti í engu úr þeim vanköntum sem bent hefur verið á í kerfinu né leysi þær úr þeim áskorunum sem Ísland stendur frammi fyrir vegna aukinnar komu flóttafólks. Nú vil ég svolítið vísa í andsvar mitt við ræðu hv. þm. Birgis Þórarinssonar rétt áðan þar sem ég spurði hann hvaða ákvæði frumvarpsins kæmi í veg fyrir þetta ægilega flóð fólks hingað, sem hv. þingmaður telur vera vandamál. Ég tel okkur hins vegar hafa sýnt mjög vel fram á að þetta er ekki vandamál og að við ráðum við þetta. Við höfum sýnt það með móttöku þúsunda manna frá Úkraínu. Ég held að við höfum staðið okkur ansi vel og það þurfti enga lagabreytingu til. Nei, það er ekkert í þessu frumvarpi sem mun fækka þeim einstaklingum sem leita hingað til lands á flótta. Í fyrsta lagi vegna þess að þorri þeirra einstaklinga sem leita hingað til lands eru raunverulegir flóttamenn. Þetta eru ekki efnahagslegir flóttamenn. Og þótt þau væru það, en þau eru það ekki. Það er ekki svoleiðis, hvort sem þau koma frá Úkraínu, Venesúela, Sýrlandi, Palestínu, Sómalíu þá er þetta fólk sem er raunverulega á flótta. Þá komum við aftur að því sem kom fram áðan, að frumvarpinu virðist ætlað að koma í veg fyrir misnotkun sem er bara ekki teljandi hér á landi. Í ofanálag bendir allt til þess að mörg ákvæði frumvarpsins muni brjóta gegn borgaralegum réttindum fólks og - hér bið ég þingmenn meiri hlutans að hlusta vandlega - skapa alvarleg fordæmi um undantekningar frá grundvallarreglum stjórnsýsluréttarins, sem er ekki einu sinni ljóst hvernig túlkaðar verða í framkvæmd. Ég var spurð um daginn í athugasemdum á internetinu þar sem einhver sagði: Já, Píratar standa vörð um mannréttindi. Þá svaraði annar og spurði: Mannréttindi hverra? Mér fannst þetta svo skrýtin spurning; mannréttindi hverra? Mannréttindi eru bara mannréttindi. Mannréttindi fólks, mannréttindi flóttafólks eru nefnilega mannréttindi okkar líka. Þetta eru sömu réttindin. Það sem við erum að gera í þessu frumvarpi er að við erum að búa til undantekningar frá grundvallarreglum stjórnsýsluréttarins sem ég held að við öll hérna inni lítum á sem sjálfsagðar. Það sem mér er kannski fyrst og fremst hugleikið, vegna þess að ég sé afleiðingarnar af þessu frumvarpi eftir 15 ára reynslu í þessum málaflokki, er rétturinn til að fá mál endurskoðað ef röng ákvörðun hefur verið tekin. Við myndum ekki vilja láta svipta okkur réttinum til að biðja um endurupptöku máls á grundvelli nýrra gagna og annars slíks. Munurinn á okkur og þeim einstaklingum sem þetta frumvarp mun bitna er sá að okkur verður ekki vísað úr landi. Við verðum ekki flutt úr landi og málið fellt niður áður en við náum að koma með endurtekna umsókn. Ég hef áhyggjur af því að það sé beinlínis markmið með frumvarpinu að koma í veg fyrir að fólk geti leitað réttar síns. Það kom fram á fundum nefndarinnar að meginregla stjórnsýsluréttarins, svo sem réttur til endurupptöku máls vegna breyttra forsendna eða nýrra gagna, gangi framar ákvæðum sem skerða þann rétt borgaranna. Ég gat ekki skilið það öðruvísi en svo að ef þetta frumvarp færi í gegn og stjórnvöld kæmust að þeirri niðurstöðu að þessi ákvæði gengju skemur, þau vernduðu rétt borgaranna ekki jafn vel og almennar reglur stjórnsýsluréttarins, þá giltu þau í raun ekki. Þá giltu almennar reglur stjórnsýsluréttarins, þar á meðal réttur til að fá mál endurupptekið. En þetta er bara mjög óljóst. Þegar lögin eru skýr um að það eigi að vísa málinu þínu frá þá finnst mér ekki líklegt að það verði komist að þeirri niðurstöðu að reglur stjórnsýsluréttarins gildi, hvað þá þegar það er skýrt tekið fram í ákvæðinu að stjórnsýslulögin gildi ekki í málefnum flóttafólks. Þetta er ótrúleg hugmynd, að láta sér detta í hug að aðrar eins grundvallarreglur gildi einhvern veginn ekki um fólk á flótta. Það er með ólíkindum. En þá kemur að því að þessir einstaklingar verða farnir úr landi og málið fellt niður áður en við getum eiginlega komist að niðurstöðu um hvort ákvörðun var rétt eða ekki. Í ljósi þeirra umsagna sem bárust telur 1. minni hluti ljóst að frumvarpið muni skerða rétt flóttafólks til endurupptöku máls síns á grundvelli meginreglu stjórnsýsluréttarins. Í tilviki útlendinga sem eiga það á hættu að vera vísað úr landi í kjölfar neikvæðrar niðurstöðu stjórnvalda er þessi staða sérstaklega alvarleg þar sem möguleikar þeirra á að fá ákvörðun leiðrétta eða leita réttar síns með öðrum hætti eru verulega skertir með flutningi þeirra úr landi. 1. minni hluti hefur áhyggjur af því að breytingarnar leiði til skertrar réttarverndar fólks sem þegar er í afar viðkvæmri stöðu. Þá hefur komið skýrt fram í máli sérfræðinga við meðferð málsins í allsherjar- og menntamálanefnd að tilteknar breytingar brjóti gegn réttindum barna á flótta. Það er enginn útúrsnúningur og beini ég máli mínu til tiltekinna einstaklinga hér í þingsal sem hafa haldið því fram að ég sé að snúa út úr þegar ég segi þetta. Þetta er ekki útúrsnúningur. Ég skil markmið ákvæðisins. Líkt og hér hefur verið sagt í pontu og annars staðar er markmiðið með ákvæðinu að koma í veg fyrir að foreldrar barna geti látið sig hverfa og náð fram yfir 12 mánaða frestinn en af því að það er barn, sem tók enga ákvörðun um að láta sig hverfa og það er ekki er hægt að láta athafnir foreldrisins bitna á barninu, þá ná þau samt að ná fram efnismeðferð, eins og það er orðað í frumvarpinu, með þessu athæfi. Ég skil alveg að þetta sé eitthvað sem pirrar stjórnvöld. Persónulega þekki ég ekkert svona dæmi og get ekki með nokkru móti talið eða giskað á fjölda þeirra mála sem ég, á mínum tíma, hef verið með í þessum málaflokki. Þau skipta örugglega þúsundum. Segjum sem svo að þetta sé eitthvert vandamál af og til, að þetta gerist, segjum að einhverjir kveiki á þessari glufu þarna og misnoti kerfið með þessum hætti. Það er samt ekki teljandi vandamál í kerfinu og það er ekki lausnin að brjóta á réttindum barna til að leysa þetta vandamál og koma í veg fyrir þessa misnotkun. Við hljótum að geta fundið aðra lausn. Það er alveg skýrt að þetta er brot á réttindum barna vegna þess að það sem er að gerast þarna er að barn er að verða af réttindum, sem geta skipt sköpum fyrir líf þess, vegna athafna annarra. Þannig er þetta ákvæði. Það er gott dæmi um það sem hér hefur verið sagt. Reyndar bentu lögmenn í málaflokknum líka á þegar þeir komu sem gestir fyrir nefndina að það virtist vera tilgangur frumvarpsins að koma í veg fyrir misnotkun. En það eru engin gögn eða upplýsingar sem liggja fyrir um að þessi misnotkun sé teljandi vandamál hér á landi. Þannig er, eins og við orðuðum það í minnihlutaálitinu, okkar, verið að kasta réttindum barna á flótta fyrir róða á grundvelli óljósra og óstaðfestra áhyggna af misnotkun fárra. Það er ekki hægt að ætla annað en að þetta séu bara fáir einstaklingar. Ég hef alla vega aldrei heyrt um dæmi af þessu tagi. Ég ætla ekkert að útiloka að þau séu fyrir hendi og mér þætti það ekki ólíklegt en það er hins vegar ekki vandamálið sem er í kerfinu hérna. Það er ekki þess vegna sem almenningur mætir á Austurvöll og mótmælir brjálaður. Það er vegna þess að börnum er vísað úr landi, ekki vegna þess að þau fengu að vera af því að foreldrar þeirra svindluðu á kerfinu. Það er ekki vandamál. Fyrsti minni hluti fordæmir vinnubrögð meiri hlutans í allri þinglegri meðferð en ekki síst í allsherjar- og menntamálanefnd. Líkt og kom fram áðan hafa gestir komið og upplýst nefndina um alvarlega annmarka á frumvarpinu og það sem meira er; margir gesta hafa lagt til mögulegar lagfæringar á frumvarpinu sem myndu ekki hreyfa við meintum markmiðum frumvarpsins, myndu ekki hreyfa við þeim markmiðum að bæta skilvirkni, myndu ekki skemma það. Vandinn er sá að meint markmið frumvarpsins eru, að mínu mati og nú ætla ég bara að tala fyrir sjálfa mig, ekki raunveruleg markmið frumvarpsins. Þrátt fyrir þessar ábendingar, þrátt fyrir að það hafi komið mjög skýrar tillögur, m.a. frá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna, frá Rauða krossinum á Íslandi sem hefur langmesta reynslu af meðferð þessara mála af öllum aðilum á Íslandi, meira en stjórnvöld sjálf þar sem Rauði krossinn sá frá upphafi um móttöku kvótaflóttafólks hér, allt frá árinu 1956 ef ég man rétt, þrátt fyrir að mjög skýrar og fínar tillögur að breytingum kæmu fram, sem ganga engan veginn nógu langt að mínu mati - ég myndi vilja hafa lögin mun mannúðlegri, þetta voru mjög hógværar breytingartillögur - þá voru engar teknar til greina. Það hafa engar teljandi breytingar verið gerðar á málinu. Í ofanálag var lítil sem engin umræða sem átti sér stað í nefndinni um málið á milli þingmanna þar sem við ræddum það okkar á milli. Ég er ekki sammála því að það sé algerlega þannig að við séum bara svo ósammála um það hvort 15. gr. sé ívilnandi eða ekki fyrir fjölskyldur, það er augljóst að hún er það ekki. Við þurfum kannski ekki að fara í slíkar þrætur en ég held að við séum öll sammála um að við viljum gera vel. Ef hv. þingmenn meiri hlutans meina það þegar þau segja að þau vilji hjálpa þeim sem eru í raunverulegri þörf, vilji virða mannréttindi og bæta skilvirkni málaflokksins, þá eigum við að geta náð saman. Það er þess vegna sem ég stóð hérna og hélt 136 ræður í þessu máli, vegna þess að ég trúði því í alvörunni að það væri hægt að ná eyrum ykkar. Það var kannski heldur barnalegt en ég myndi samt gera það sama aftur. Málið var að endingu afgreitt úr allsherjar- og menntamálanefnd þrátt fyrir hávær mótmæli minni hlutans og þrátt fyrir að enn væri beðið upplýsinga og gagna vegna málsins. Það sem við óskuðum eftir og var ekki komið þegar málið var þvingað úr nefndinni í þetta skipti - í fyrra skiptið var það þýðing á athugasemdum Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna sem var ekki komin, hún þótti ekki skipta máli - voru upplýsingar frá dómsmálaráðuneytinu, annars vegar um túlkun tiltekinna ákvæða frumvarpsins sem lögmenn sem eru einfaldlega að undirbúa sína skjólstæðinga undir gildistöku þessara laga og sín viðbrögð í dómskerfinu vegna þessa frumvarps spurðu út í, bara praktísk atriði sem við þurftum að fá frá dómsmálaráðuneytinu og kalla að mínu mati á breytingar þó að ráðuneytið hafi reyndar ekki brugðist við með þeim hætti. Þau viðbrögð voru ekki komin og málið var knúið út úr nefndinni. Þetta eru upplýsingar sem öll nefndin samþykkti að óska eftir. Það var sem sagt þannig að Rauði krossinn á Íslandi gaf út skýrslu í haust um stöðu fólks í svokallaðri umborinni dvöl. Það eru einstaklingar sem hafa fengið synjun um dvalarleyfi, fyrst og fremst synjun um alþjóðlega vernd, en ekki er hægt að flytja nauðugt úr landi, ýmist vegna þess að það eru ekki móttökusamningar við ríkið sem á að flytja fólkið til eða vegna þess að það vantar skilríki eða annað slíkt, eða fólk hefur einfaldlega ekki heimild til komu og dvalar í ríkinu, eru jafnvel ekki ríkisborgarar þar sem stjórnvöld halda fram að þau séu ríkisborgarar. En hvernig sýnir maður fram á að maður sé ekki ríkisborgari einhvers staðar? Það getur verið ansi snúið, get ég sagt, ykkur, ég hef reynslu af tveimur slíkum málum. Það eru ekki öll ríki með jafn skýra og góða þjóðskrá og við. En gögnin sem við biðum eftir voru m.a. yfirlýsing dómsmálaráðuneytisins í kjölfar þessarar skýrslu, þar sem dómsmálaráðuneytið í rauninni svarað skýrslunni, og svör Rauða krossins við þeirri yfirlýsingu. Þetta voru upplýsingar sem lágu ekki fyrir þegar þetta frumvarp var afgreitt úr nefndinni. Hvers vegna skiptir þetta máli? Jú, vegna þess að með þessu frumvarpi er verið að bæta við heimildir Útlendingastofnunar til þess að vísa fólki eitthvert þar sem það hefur ekki heimild til komu og dvalar, hefur enga endurviðtökusamninga við ríkið. Þessi ákvæði munu fjölga, og það er ekki nokkur vafi á því í mínum huga og það er engin spurning, í þeim hópi fólks sem er hér á landi á milli skips og bryggju vegna þess að því er synjað um vernd, vegna þess að Útlendingastofnun finnst að það eigi að fara eitthvert þar sem það hefur ekki heimild til komu og dvalar en fólk vill ekki fara þangað eða getur ekki farið þangað, er ekki með heimild til komu og dvalar og það er ekki hægt að flytja það. Við erum að fjölga í þeim hópi. Því blasir það við að það var grundvallaratriði fyrir nefndina að átta sig á í hvaða stöðu þessir einstaklingar eru og svörum Rauða krossins við þessu. Öll nefndin samþykkti að fara fram á þessi samskipti en það lá hins vegar svo mikið á að afgreiða það úr nefndinni til þess að þagga niður í umsagnaraðilum að það gafst ekki tími til að bíða eftir því. Þessi vinnubrögð meiri hlutans að afgreiða málið úr nefndinni áður en upplýsingar - og ég endurtek að öll nefndin samþykkti að óska eftir þeim upplýsingum vegna málsins - lágu fyrir ýta undir áhyggjur minni hlutans af því, og þessar áhyggjur eru raunverulegar, að gestakomur og öflun umsagna um málið hafi af hálfu meiri hlutans einungis verið til málamynda. Þá kem ég að breytingartillögunum sem voru kynntar. Við fengum þær klukkan tíu eða ellefu kvöldið fyrir fund þar sem málið var afgreitt úr nefndinni. Það var ekki orðið við óskum okkar um að fá umsagnir um þessar breytingartillögur svo við gætum skilið til hlítar hvaða afleiðingar þær hafa, vegna þess að þarna eru orðalagsbreytingar. Það svo sem kom ekki að sök því að þegar maður skoðar þær betur sést að þær munu afskaplega litlu ef nokkru breyta, þó að það sé reyndar bara mitt lögfræðilega mat af því við fengum engar umsagnir um það. Mitt lögfræðilega mat er að þær munu afskaplega litlu ef nokkru breyta, engu teljandi og í rauninni eru engar efnislegar breytingar sem eiga sér stað. Þessar breytingartillögur eru hvítþvottur, líkt og var haldið fram rétt áðan af hálfu hv. þm. Loga Einarssonar. Það er annars vegar verið að árétta það sem þegar stendur í lögunum, og ekki bara í lögum um útlendinga heldur í fjöldanum öllum af lögum á Íslandi; að hagsmunir barna skuli hafðir í fyrirrúmi. Það er ákveðið að árétta það enn einu sinni: Heyrðu, frábært, ég er bara sammála hv. þm. Birgi Þórarinssyni um að við getum ekki annað en fagnað því. En breytir það einhverju? Nei, þetta er engin breyting. Þetta er svokallaður hvítþvottur. Og hvað er líka í þessum breytingartillögum? Jú, það er áréttað að fólk eigi alltaf rétt á bráðaheilbrigðisþjónustu. Hvað er bráðaheilbrigðisþjónusta? Það er ef þér er að blæða út úti á götu - þér mun ekki verið látið blæða út. Þetta var það eina af öllu því sem var óljóst sem var áréttað. Það er enn þá óljóst hvaða þjónustu fólk missir og hvað það fær eftir þessa 30 daga sem er verið að leggja til að verði til þess að fólk missir þjónustu. Við vitum ekkert hvaða þjónustu það er raunverulega að missa eða hvaða þjónustu það fær eða í hvaða tilvikum eða við hvaða aðstæður eða hvernig, það veit það enginn. Hér tala ráðherrar í kross og enginn virðist vera sammála um það. Það eina sem við vissum var að fólk fengi bráðaheilbrigðisþjónustu, að því yrði ekki látið blæða út úti á götu. Það lá fyrir. Það voru allir skýrir með það. Og því er skellt inn núna með þessum breytingartillögum, sem er besta mál en aftur segi ég: Það er ekki hægt annað en að fagna því að meiri hlutinn vilji árétta þetta en það breytir engu. Eins og ég sagði áðan lágu þessar breytingartillögur fyrir. Þær bárust á síðustu stundu ásamt drögum meiri hlutans í málinu. Þó að okkur hafi gefist tækifæri til að kynna okkur þetta núna þá gafst okkur ekki tækifæri til að kynna okkur þessar breytingartillögur áður en málið var afgreitt úr nefndinni. Þessi málalok í nefndinni koma síðan til viðbótar við þau ófaglegu vinnubrögð meiri hlutans að neita staðfastlega og ítrekað beiðni um óháð mat á samræmi frumvarpsins við stjórnarskrá, beiðni sem ítrekað hefur komið fram. Það er eiginlega það sem hefur komið mest á óvart í öllu þessu máli. Ég var meira að segja hikandi þegar við lögðum fram þá beiðni upphaflega vegna þess að ég hugsaði með mér: Æ, svo fá þau eitthvert álit sem segir að þetta og þetta ákvæði brjóti gegn stjórnarskránni og þá taka þau það bara út og allt hitt stendur eftir, vegna þess að það er rosalega mikið af óskynsamlegum, fáránlegum og vondum hlutum í þessu frumvarpi sem ég er ekkert viss um að brjóti gegn stjórnarskrá en ég vil ekkert hafa þá þarna heldur. Þannig að ég hélt að þau myndu reyna þetta: Heyrðu, já, fáum bara álit. Og þau myndu svo einhvern veginn ná að tjasla þessu saman þannig að frumvarpið rúmaðist innan stjórnarskrárinnar en væri samt hræðilegt. En nei, því var einfaldlega staðfastlega neitað. Með hvaða rökum? Að þetta standist augljóslega stjórnarskrá. Nú, ókei. En hvað erum við búin að eyða miklum tíma í að ræða þetta mál hérna vegna þessa, vegna þess að við fengum ekki þetta álit? Hefði meiri hlutanum ekki verið í lófa lagið að fá þetta lögfræðiálit og þá væri það á hreinu? Þá væri þó búið að slá það vopn úr höndunum á okkur að þetta standist ekki stjórnarskrá. Það er ekki hægt að skilja þessa synjun öðruvísi en svo að meiri hlutinn þori ekki að láta kanna til hlítar hvort frumvarpið standist stjórnarskrá. Það hefur verið bent á hér að eftir að þessi krafa kom fram hafi ráðuneytið rökstutt betur hvernig þetta stenst stjórnarskrá. Gott og vel, það gera þau eftir að hafa haldið því fram í upphaflegri greinargerð með frumvarpinu að það sé ekki þörf á að meta samræmi við stjórnarskrá, það sé bara ekkert að sjá hérna. Á meðan er í þessu frumvarpi annars vegar verið, og þetta er alveg á hreinu, að skerða rétt fólks til að leita réttar síns. Er það með þeim skilyrðum sem eru gerð fyrir skerðingu mannréttinda, af því að það má skerða mannréttindi undir ákveðnum kringumstæðum? Það var ekki hægt að fá almennt mat á því. Það er verið að svipta fólk grundvallarþjónustu. Það er verið að svipta fólk grunnlífsviðurværi. Ég er ekki að tala um neinn lúxus, ég er ekki að tala um hálfa milljón á mánuði og einbýlishús einhvers staðar í Breiðholtinu. Við erum bara að tala um að vera með þak yfir höfuðið og aðgang að grunnheilbrigðisþjónustu, algjörri lágmarksþjónustu, og að hafa í sig og á þannig að maður deyi ekki úti á götu. Það er verið svipta fólk þessu. - Nei, engin þörf á að meta samræmi við stjórnarskrá. Þá kom fram að það væri verið að brjóta á rétti barna undir meðferð málsins - Nei, engin þörf á að meta samræmi við stjórnarskrá. Þetta er einna alvarlegast að mínu mati í vinnubrögðum meiri hlutans, að neita okkur um þetta mat. Þetta frumvarp er í alla staði illa unnið, þrátt fyrir að það hafi verið tekinn mikill tími í það og margir gestir komið og fullt af umsögnum borist. Hvað ræddum við þetta lengi hérna í þingsal? Það voru náttúrlega bara við Píratar sem ræddum það af því að það fékkst enginn til að koma og ræða við okkur, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og vil jafnframt þakka fyrir samstarfið í hv. allsherjar- og menntamálanefnd í vinnslu þessa máls sem ég tel að hafi verið ítarlega og vel unnið þar sem allur veturinn hefur verið undir í nákvæmlega þessu máli. Vinnan hófst með kynnisferð okkar til annarra Norðurlanda og við höfum haldið 15 fundi um þetta mál. Ég hef orðið við öllum beiðnum um gestakomu og margir gestir hafa komið oftar en einu sinni. Hv. þingmaður notaði orðið ofbeldi um vinnubrögð meiri hlutans sem er vanvirðing við þá sem raunverulega þola ofbeldi og mér finnst það fyrir neðan okkar virðingu að nota slíkt orðalag um vinnslu í nefndum þingsins. Hv. þingmaður fer mikinn í því að tala um brot á mannréttindum og brot á réttindum barna. Við skulum byrja á brotum á réttindum barna. Hvað er það nákvæmlega sem hv. þingmaður telur að brjóti á réttindum barna? Er það það að á Íslandi eru sérreglur til þeirra sem hafa hlotið vernd í öðrum löndum um að stjórnsýslan okkar eigi að vinna málið innan 12 mánaða? 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur kærlega fyrir spurninguna, þó að mér finnist ótrúlega undarlegt - ég veit stundum ekki hvernig ég á að orða hlutina þannig að þeir skiljist af því að mér hefur þótt þetta tiltölulega skýrt. Það er c-liður 8. gr. frumvarpsins, ef það hjálpar hv. þingmanni, og það kemur fram í greinargerð með þessu ákvæði að það sé beinlínis markmið þessarar breytingar að athafnir annarra en barnsins sjálfs; athafnir foreldra, jafnvel athafnir lögmanns barnsins, einhvers, skerði hagsmuni barnsins. Það skiptir ekki máli hvaða réttindi það eru, á hverju þau byggja, sem er verið að brjóta, sem er verið að skerða. Það er þannig samkvæmt lögum að þú átt rétt á efnismeðferð eftir 12 mánuði ef þú berð ekki ábyrgð á töfum á málinu. Og þarna ber barnið ekki ábyrgð á töfum á málinu og það á rétt á þessari efnismeðferð. Það skiptir ekki máli, hv. þingmaður, þó að þarna séu íslenskar sérreglur. Þetta eru íslensk lög. Það er verið að svipta barn þessum réttindum, sem geta bókstaflega bjargað framtíð þess, vegna athafna annarra. Þetta er alveg skýrt. Það má ekki skerða réttindi barna vegna athafna annarra. Það er brot.

Virðulegur forseti. Ég er bara hjartanlega ósammála hv. þingmanni um að þetta frumvarp eða útlendingalögin íslensku skerði með einhverjum hætti réttindi barna. Ég held að það sé mjög mikilvægt í þessari umræðu að við erum að tala um sérákvæði er varða efnismeðferð fólks sem er með vernd í öðru landi. Ekkert hinna Norðurlandanna er með slíkt ákvæði. Eru þá hv. þingmenn að halda því fram að Norðurlöndin séu bara brjóta á réttindum barna? Þetta stenst enga skoðun, virðulegur forseti. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann um það sem hún fór töluvert yfir hér varðandi endurteknar umsóknir. Er það skoðun hv. þingmanns að fólk geti komið hingað til lands, sótt um vernd, fengið svör frá stofnuninni, Útlendingastofnun, og frá kærunefnd og geti svo bara sent sömu umsókn aftur og aftur? Það sé bara eðlilegt að íslensk stjórnvöld taki sömu umsókn óbreytta fyrir aftur og aftur? Er hv. þingmaður ekki fullmeðvituð um það sem stendur í nefndarálitinu, að með 7. gr. frumvarpsins er lagt til að endurteknum umsóknum verði að jafnaði vísað frá 

Ræðutíminn í andsvörum er ein mínúta.

Frú forseti. Ef hv. þingmaður telur þetta ekki brjóta gegn rétti barna þá er hún ekki bara ósammála mér heldur líka Barnaheillum, UNICEF og fleiri aðilum. Nei, ég er ekki að segja að önnur Norðurlönd séu að brjóta á rétti barna með því að vera ekki með sérákvæðin sem við erum með, en þau eru ekki með ákvæði sem við erum með sem brjóta á rétti barna, sem er verið að leggja til hérna. Þau eru einmitt ekki með þessi ákvæði. Það er heila málið. Þetta er alveg skýrt. Það að hv. þingmanni finnist ekki að fólk sem hefur fengið vernd í öðrum ríkjum eigi að geta fengið efnismeðferð hér á landi er bara allt önnur umræða. Það er ekki einu sinni verið að leggja til í þessu frumvarpi að það verði aflagt. Varðandi seinni spurningu hv. þingmanns þá er þetta útúrsnúningur sem kemur fram í frumvarpinu. Andsvar hv. þingmanns ýtir undir áhyggjur mínar af því að margir hv. þingmenn, og ég segi þetta með fullri virðingu, skilji ekki fullkomlega hvað er að gerast í þessu frumvarpi vegna þess að það er ekkert að því að inn í lögin sé sett ákvæði um svokallaðar endurteknar umsóknir. Það er byggt á Evrópureglugerð. Það er í samræmi við reglur í öðrum Evrópuríkjum. 

Forseti ítrekar að ræðutíminn er ein mínúta.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í umfjöllun í nefndaráliti meiri hluta er varðar hinsegin fólk, að þar sé verið að veita þeim einhverja sérstaka vernd núna, leggja til einhverjar breytingar, aukna vernd fyrir hinsegin fólk á flótta. Hvort hv. þingmaður hafi rekið augun í miklar breytingar á frumvarpinu þess efnis að það sé verið að koma til móts við það að þar sé um að ræða sérstaklega viðkvæman hóp sem getur átt erfitt með að sanna sínar málsástæður svo vel sé. Þá vil ég líka spyrja hv. þingmann út í það hvort hún kannist við að átt hafi sér stað umræða í nefndinni eftir gestakomur á síðasta fundi nefndar þar sem málið var tekið út, hvort einhverjar efnislegar umræður hafi átt sér stað eftir komu gestanna þann daginn.

Frú forseti. Ég hef verið sökuð um mikinn dónaskap í meðförum þessa máls í allsherjar- og menntamálanefnd og annars staðar þegar ég annars vegar kallað þetta frumvarp fúsk, sem ég tel það vera og held bara áfram þeim dónaskap, og hins vegar þegar ég nota orðið sem öllum finnst rosalega sárt að heyr en ég segi af fullri einlægni; óheiðarleiki. Skýringarnar sem koma frá dómsmálaráðuneytinu á þessu máli, sem ég skil vel að hv. þingmenn taki og trúi, eru í mörgum tilvikum óheiðarlegar að mínu mati. Hvers vegna segi ég það? Vegna þess að það eru útúrsnúningar og það er verið að tala um hluti sem eiga ekki við það sem verið er að tala um. Þá langar mig til að nefna sem dæmi 15. gr. frumvarpsins sem skerðir réttindi hinsegin kvótaflóttafólks, skerðir möguleika þeirra til að flytja með sér maka sem þau giftast á leiðinni. Það var staðfest á fundi með ráðuneytinu. Þetta var staðfest, þau sögðu: Já. Við hv. þm. Orri Páll Jóhannsson höfum átt þetta samtal 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er þetta með heiðarleikann eða misvísandi upplýsingar. Í atkvæðaskýringu sagði hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra annars vegar, með leyfi forseta: „En varðandi þau orð hv. þingmanna að hér muni fólk enda á götunni ef þjónusta er tekin af eftir brottvísun, þá er það auðvitað ekki rétt vegna þess að 15. gr. félagsþjónustulaga sveitarfélaga grípur fólk. Það er mat félags- og vinnumarkaðsráðuneytisins að 15. gr. félagsþjónustulaganna grípi fólk.“ Hæstv. ráðherra endurtekur þetta svo í annarri ræðu. Nú kom fram hér í ræðu framsögumanns meirihlutanefndarálits áðan að þjónusta muni falla niður að 30 dögum liðnum og það séu mikilvæg skilaboð út í heiminn að svo verði. Hvernig eigum við að skilja þetta þegar engin breyting er gerð á lagatextanum? Skipta atkvæðaskýringar og orð ræðumanna hér í þingsal einhverju á móti því sem verið er að gera með lögum?

Frú forseti. Það hefur verið mikið talað um það í þessari umræðu að við séum með ákvæði sem hafa eitthvert aðdráttarafl og að allir flóttamenn heimsins hljóti nú að vera algerlega með alla löggjöfina hér og smáatriðin í henni á hreinu. Þess vegna þurfi að senda skilaboð með henni, sem er einmitt áhugavert í ljósi þess sem hv. þingmaður er að segja. Ef flóttafólk um allan heim er svo glöggt að sjá að í þessu frumvarpi sé verið svipta það allri þjónustu þá hlýtur það að vera jafn glöggt að sjá að það eru ráðherrar sem eru búnir að segja: Nei, nei, þetta verður allt í lagi. En akkúrat þetta ákvæði, sem varðar sviptingu þjónustu eftir 30 daga, er að mínu mati ofboðslega gott merki um hversu illa ígrundað þetta mál er. Þessu er ætlað að einhvern veginn fæla fólk frá því að sækja hér um vernd og fæla það eða knýja það til þess að fara heim, svelta það til hlýðni eins og einhver hefur orðað það, en það er ekkert þar sem hugsað er: Hvað ef þetta virkar ekki? Hvað ef fólk fer ekki heim? Ég spurði dómsmálaráðuneytið ítrekað að þessu og fleiri aðila við meðferð málsins: Hvað ef þau fara ekki, hvað þá? Ég er ekkert hugsa um fólkið, ég er að hugsa samfélagið; ætlum við að fylla göturnar hér af heimilislausu fólki sem er í örvæntingarfullri stöðu? En þau eiga bara að fara heim. 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessar áhugaverðu umræður sem hér eiga sér stað um þetta mál enda er þetta mikilvægt mál og varðar okkur miklu að það sé vel búið að fólki sem hingað leitar í neyð. Mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann. Þetta frumvarp sem við erum að breyta varð til 2016 og er búið að gera margar tilraunir til þess að breyta því síðan. Ég vil spyrja hann bara hreint út: Er einhver nauðsyn á að breyta þessu frumvarpi? Stendur það ekki bara ágætlega eins og það er frá 2016? Mér skilst að á þeim tíma hafi verið haft mikið og gott samráð við marga þá aðila sem að þessum málaflokki koma en mér heyrist að núna hafi samráðið ekki farið eins vel fram og þá. Þess vegna er spurningin einföld: Er nauðsyn að breyta góðu frumvarpi eða góðan lögum?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbrandi Einarssyni fyrir góða spurningu. Lögin sem við erum að breyta hér, lög um útlendinga, nr. 80/2016, voru unnin af þverpólitískri nefnd í góðu samráði við sérfræðinga. Rauði krossinn var engu að síður með margra blaðsíðna athugasemdir við það frumvarp og hefði viljað hafa ákveðna hluti öðruvísi. Þetta er í rauninni ágætismálamiðlun og þetta var vel unnið og það var hlustað. Það voru gerðar margar mjög góðar og gagnlegar breytingar á löggjöfinni á Íslandi sem leiddu raunverulega til meiri skilvirkni. Þetta votta tölur frá kærunefnd útlendingamála t.d. Hins vegar þá hefur þessum lögum verið breytt síðan þau voru sett og það ekki bara einu sinni eða tvisvar, þeim hefur verið breytt 18 sinnum. Misstórar breytingar og í mismunandi samhengi en verið tiltölulega mikil sátt um þær breytingar sem hafa verið gerðar. Þetta frumvarp, sem hér er verið að reyna að troða í gegnum þingið í fimmta skipti - sem hefur blessunarlega verið rekið til baka fjórum sinnum, því miður tókst það ekki í þetta skiptið með miklum vonbrigðum margra aðila - snýst um allt aðra hluti. Það snýst ekkert um að bæta skilvirkni í þessum málaflokki, líkt og ég hef farið hérna yfir. Þetta eru ekki þarfar breytingar. Nei, þær eru það ekki. Þær munu ekki leysa vandamál, þær munu ekki auka skilvirkni. Það er þess vegna sem það er verið að mótmæla þessu. 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir hennar svar. Mig langar aðeins að spyrja um það sem nefnt er hér fyrsta griðland af því að það er verið að horfa til þess að fólk leiti eða fái grið í því landi sem það kemur fyrst til. Ég reikna ekki með því að margir sem flýja á bátum séu að koma hér til Íslands sem fyrsta viðkomustaðar eða griðlands. Þarna er líka talað um flóttamannasamninginn og það er í raun og veru verið að undanskilja þessi ríki, að þau þurfi ekkert endilega að vera hluti eða aðilar að þessum flóttamannasamningi, heldur að nauðsynlegt sé að þau réttindi sem mælt er fyrir í honum séu virt. Getum við séð fyrir okkur hvernig íslenska ríkið ætlar að finna út úr því hvort það sé verið að fara eftir flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna, af því okkur greinir á um það til hvaða landa á senda fólk? Við höfum t.d. ályktað um að það er ekkert öruggt að senda fólk til Grikklands. 

Frú forseti. Hér nefnir hv. þingmaður annað dæmi að mínu mati um það hversu illa ígrundað þetta frumvarp er vegna þess að í frumvarpinu er tveimur ólíkum hugtökum grautað saman. Það er annars vegar hugtakið fyrsta griðland, sem er svona, hvað á að segja, ekki beinlínis regla heldur venja í þjóðarrétti. Það er þannig að fyrsta landinu sem flóttamaður kemur til ber skylda að veita honum vernd. Ef hann á kost á að fá þar vernd þá geta önnur ríki sent viðkomandi þangað aftur. Á grundvelli þessarar reglu hafa ýmsir alþjóðasamningar verið gerðir til að auðvelda þetta ferli og tryggja einmitt að það sé ekki verið að senda fólk til óöruggara ríkja, m.a. Dyflinnarsamkomulagið. Það sem er hins vegar talað um í frumvarpinu og er kallað fyrsta griðland er það sem réttara væri að kalla þriðja öruggt ríki. Það er ekki fyrsta griðland vegna þess að það eru ekki skilyrði um að viðkomandi hafi nokkurn tíma stigið þar fæti. Ég ætla að fá að lesa ákvæðið upp, með leyfi forseta: „ … umsækjandi hafi slík tengsl við annað ríki að eðlilegt og sanngjarnt sé að hann dvelji þar, ferðist eða sé fluttur þangað enda þurfi hann ekki að sæta ofsóknum þar, geti óskað eftir að fá viðurkennda stöðu sem flóttamaður og fengið vernd í samræmi við alþjóðasamning um stöðu flóttamanna.“  
             Athugasemd sem hv. þingmaður gerir er sú sama og Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna gerði við þetta ákvæði; að það þurfi að gera kröfu um að viðkomandi ríki sé aðili að flóttamannasamningnum 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég get ekki tekið undir mikið af því sem þar kom fram og ég tek undir með hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur um gengisfellingu orðsins ofbeldi. En mig langar til að spyrja, af því að við höfum við talað mjög lengi um þetta mál. Frumvarpið er að koma fram í fimmta skipti og hefur tekið breytingum síðan það var fyrst lagt fram, það hefur tekið breytingum milli 1. og 2. umr. og tekið breytingum á milli 2. og 3. umr. Nú komu fram mjög ákveðin skilaboð í þeim umsögnum sem við fengum, t.d. er varðar nauðsynlega heilbrigðisþjónustu og svo langar mig að nefna líka vottorðin. Á fyrri stigum þessa máls, ekki í þessari umræðu heldur þegar það var lagt fram áður, var augljóst að tilgangurinn var að fara í þvingaðar líkamsrannsóknir. 

Frú forseti. Ég er smám saman að átta mig á því hvernig hv. þingmenn meiri hlutans ná að sofna á kvöldin þrátt fyrir að ætla að samþykkja þetta hræðilega frumvarp. Það er verið að leggja það fram núna í fimmta skipti og hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir og núna hv. þm. Jódís Skúladóttir segja að það sé einhvern veginn merki þess að það sé búið að vinna þetta rosalega vel, búið að gera alls konar breytingar á því og annað. Jú, það er sannarlega taktík hjá dómsmálaráðuneytinu að leggja fram eitthvað algjörlega og fullkomlega óbærilega óásættanlegt sem ekki nokkur vafi er á að stríði gegn mannréttindasamningum og taka það svo út og segja: Heyrðu, ókei, nú er þetta í lagi. Þetta er bara taktík. Og já, þetta er hvítþvottur. Ég ætla bara segja það, já, hv. þingmaður. Varðandi þær breytingar sem hafa orðið á þessu frumvarpi í gegnum tíðina þá eru þær ekki allar í samræmi við einhverjar umsagnir og ábendingar, alls ekki. Þvert á móti hafa þær frekar litast af trendi sem Útlendingastofnun upplifir sem vandamál vegna þess að hún tapar einhverjum málum fyrir kærunefndinni eða dómstólum. Svo jafnar hún sig á því og þá er viðkvæðið: Jæja, ókei, tökum þetta út, við erum ekki sár yfir þessu lengur, og svo bætir hún einhverju öðru inn. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég ætla að fá að vera ósammála og vísa til þess að í umræðunni á þessu þingi, í þetta fimmta skipti sem við erum að leggja málið fram, höfum við tekið gríðarlegan tíma, og það vita hv. þingmenn sem sátu í þessari nefnd, í að ræða sérstaklega um niðurfellingu heilbrigðisþjónustu, nauðsynlegrar heilbrigðisþjónustu. Við höfum rætt ýmis atriði sem er verið að breyta hér á milli 2.og 3. umr. Talandi um óheiðarleika þá er mjög sérstakt að standa hér og kalla þetta hvítþvott og svo að VG geti sofið á nóttunni. Mig langar að koma því á framfæri við hv. þingmann að ég hef lagt mig alla fram um að lesa þetta og ég hef leitað mér upplýsinga. Ég hef setið á fundum. Ég hef heimsótt þrjú lönd. Ég hef lagt mig alla fram og ég er líka löglærð, eins og hv. þingmaður. Mig langar einfaldlega að spyrja: Er það mat hv. þingmanns að enginn í meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar skilji málið eða hvað? Þú trúir því enn þá, 

Frú forseti. Já, ég trúi því enn þá.  Aftur um þær breytingar sem eru gerðar. Til að nefna þá breytingu sem hv. þingmaður nefndi hérna þá var í alvöru áður í frumvarpinu tillaga um að það væri hægt að þvinga fólk til líkamsrannsókna. Það er öllum ljóst að það er eitthvað sem stenst ekki. Þú getur ekki gert það nema í einhverjum mjög „extreme“-tilvikum. En það var tekið út, það er rétt hjá hv. þingmanni.  
             Varðandi hins vegar þennan hvítþvott sem kemur fram í þessari meirihlutabreytingu  
            

Nei, þingmaðurinn er ekki …

Það er ekki verið að bregðast við athugasemdum og gagnrýni á þetta frumvarp með neinum hætti með þessum breytingartillögum meiri hlutans.

Forseti vill ítreka það enn og aftur að ræðutíminn er ein mínúta í andsvari, ekki ein og hálf, ein mínúta og fjörutíu sekúndur eða ein mínúta og fimmtíu sekúndur.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir breytingartillögu við þetta frumvarp um lög um útlendinga, nr. 80/2016, um alþjóðlega vernd. Þar við 9. gr. bætist nýr stafliður, svohljóðandi: „Við mat skv. 2. mgr. skal ekki leggja til grundvallar efnahagsástand í heimalandi.“ Forseti. Hér er lagt til að við mat stjórnvalda á því hvort einstaklingur eigi rétt á svokallaðri viðbótarvernd þá skuli ekki líta til efnahagsástands í viðkomandi ríki. Þessi breyting er lögð fram til að leiðrétta það ástand sem hefur skapast í kjölfar þess að kærunefnd útlendingamála kvað upp úrskurð um að veita einstaklingum sem koma frá Venesúela vernd vegna þess hve bágur efnahagur er þar í landi. Slík tilhögun fer langt fram úr bæði alþjóðlegum skuldbindingum og er ekki í samræmi við framkvæmd nágrannalanda okkar að neinu leyti. Ég hef áður fyrir hönd Eyjólfs Ármannssonar, sem situr í allsherjar- og menntamálanefnd, mælt fyrir breytingartillögu og hún var náttúrlega mun viðameiri en þessi. Staðreyndin er sú í dag að hingað koma 50 einstaklingar hvern einasta dag til að biðja okkur um vernd. Ég veit ekki eiginlega hvað það er sem hérna er verið að kalla eftir, ég hef ekki alveg áttað mig á því, en ég veit þó að í desember síðastliðnum voru mun fleiri einstaklingar sem leituðu ásjár hjá okkur frá Venesúela en hafa komið frá hinu stríðshrjáða landi Úkraínu. Í rauninni er lítið sem ég hef meira um það að segja nema að ef við ætlum að halda þessu fordæmi til streitu og ekki reyna að skrúfa fyrir þennan sírennsliskrana af fólki sem er að leita sér hjálpar vegna bágrar efnahagsstöðu þá veit ég ekki alveg hvert við stefnum. Ég veit hins vegar að nú er verið að kalla eftir 2,6 milljörðum aukalega í málaflokkinn. Það er verið að gera það nánast í þessum töluðu orðum. Ég veit að við eyðum ekki sömu krónunni tvisvar. Ég veit að það er verið að segja að það eigi ekki að etja saman þessum eða hinum vegna þess að hér getum við sjálfsagt gert allt fyrir alla. Þrátt fyrir að 13,1% íslenskra barna líði hér mismikinn skort og fátækt fari vaxandi í landinu þá flytjum við inn fátækt á sama tíma. Virðulegi forseti. Það kostar ekkert að vera með hjarta úr gulli. Það kostar ekkert að vera í orði þannig að maður vilji gera allt fyrir alla og hingað til okkar eigi bara allir að koma. Staðreyndin er sú að við erum í sambandi, þ.e. hinn svokallaði EES-samningur um Evrópska efnahagssvæðið þar sem 516 milljónir manna geta komið til okkar og unnið hér og eru bara algjörlega með sitt frjálsa flæði vöru, þjónustu, fólks og fjármagns. Ef við ætlum að senda þau skilaboð að við tökum á móti þessu fólki frekar en öðru fólki í heiminum, hvort sem það er frá Pakistan, Afganistan, Sómalíu eða hvar eina annars staðar sem er, þá veit ég eiginlega ekki hvar við eigum að setja bremsu. Ég átta mig ekki á því. Þessi breytingartillaga er hér eingöngu til að reyna að setja niður fótinn og hætta að senda þau skilaboð að hér drjúpi smjör af hverju strái fyrir alla í heiminum. Við bara getum ekki staðið undir því. Það er mín bjargfasta trú.

Virðulegi forseti. Hér geysist upp hver lögfræðingurinn á fætur öðrum og heldur fram sannleikanum í þessum málum, ekki bara í þessu máli heldur mörgum öðrum. Hv. þingmaður sem hér talaði er í þeim flokki og hún hélt því fram að kærunefnd útlendingamála væri að heimila fólki frá Venesúela að dvelja hér vegna efnahagslegrar stöðu þar. Það þarf nú ekki að gúgla mikið til að átta sig á hinni raunverulegu stöðu í Venesúela sem er alls ekki bara sú að þar sé fátækt. Það er fátækt víða. Það er fátækt á Íslandi. Festir sem hafa flúið Venesúela hafa ekkert flúið til Íslands. Festir sem hafa flúið frá Venesúela búa í ríkjunum í kringum Venesúela, en það er vegna þeirrar ógnarstjórnar sem ríkir í Venesúela. Staðan er bara stórhættuleg í Venesúela. Þar eru dauðasveitir sem eru gerðar út af stjórnvöldum til að taka af lífi eða fangelsa fólk sem lýsir andstæðri skoðun við stjórnvöld. Þess vegna finnst mér sérstakt að hlusta á það að hér séum við að taka við fólki frá Venesúela af því að það er að leita sér að betra efnahagslegu lífi. Ég átta mig ekki á því hvað hv. þingmaður er að fara. Þessar dauðasveitir eru búnar að drepa yfir 20.000 manns á síðustu fimm árum í Venesúela. Það er bara mergur málsins. Ég lýsi því yfir hér: 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbrandi Einarssyni fyrir andsvarið. Ég áttaði mig ekki alveg á spurningunni en ég þakka honum fyrir að vilja vera með mér í einhverju liði þó að það sé ekki í öllum liðum. En ég átta mig heldur ekki á því hvað hv. þingmaður er að reyna að segja með því að tala um að kærunefnd útlendingamála hafi ekki verið að veita undanþágu frá meginreglunni um að fólk kæmi hér og nyti stöðu flóttamanns vegna þess að það væri að flýja ógn. 

Kommon, Inga.


             Það á bara að vera allt í lagi að taka á móti efnahagslegum erfiðleikum, eins og við gerðum náttúrlega sjálf þegar við flúðum til Noregs í síðasta hruni. Fólk hefur verið að kjósa með fótunum. En við höfum ekki bolmagn til að taka á móti allri heimsbyggðinni. Það liggur algjörlega á borðinu, hv. þingmaður.  
            

Virðulegur forseti. Ég reikna ekki með því að hálfur heimurinn hafi einhvern áhuga á því yfir höfuð að koma hingað til Íslands. Hv. þingmaður nefndi það m.a. hér í ræðu sinni að það gætu komið hingað 500 milljónir manna. Hvar eru þeir? Þeir eru ekki hér og hafa engan áhuga á að koma hingað. Við flytjum inn vinnuafl af því við þurfum á vinnuafli að halda. Við tökum á móti fólki af því að við viljum sýna manngæsku og þegar fólk er í hættu þá tökum við á móti því, alveg eins og við myndum sjálf vilja láta taka á móti okkur ef við værum í hættu. Það er bara veruleikinn. Í kærunefnd útlendingamála sitja löglærðir menn sem kunna auðvitað sitt hlutverk. Hún metur stöðuna í Venesúela alveg eins og við mátum stöðuna í Úkraínu, að fólk væri í hættu. Þess vegna tökum við á móti fólki, ekki bara einhverjum ríkum sem geta komið hér og séð fyrir sér sjálfir heldur fólki sem er í raunverulegri hættu. Það er búið að meta það af kærunefnd útlendingamála að þessi hópur sem býr í Venesúela sé í hættu. Það kemur fram í þessu frumvarpi að það eigi að fara að meta það hvort og hvenær fólk sé hættu. Við sjáum það bara hér, við erum að rífast um það hverjir eru í hættu og hverjir ekki. Hvernig ætlum við að gera þetta? Kærunefndin er búin að segja okkur hvernig við eigum að gera þetta. Hvenær ætlum við að fara eftir lögum og hvenær ekki? Við ákváðum sjálf að hleypa fólki frá Úkraínu hingað inn. Kærunefndin hleypti fólki frá Venesúela hingað inn. Við erum með stjórnvald sem sér um þessa hluti fyrir okkur og þess vegna hefur fólk frá Venesúela komið hingað. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir síðara andsvar. Það liggur algjörlega á borðinu að ef ástandið er ekki svona slæmt í Venesúela eða ef ástandið er svona slæmt þá hefur þessi breytingartillaga mín ekkert gildi því að í henni er eingöngu verið að tala um efnahagslegar ástæður, ekkert annað. Það er hvergi verið að segja í minni breytingartillögu að það eigi að koma í veg fyrir að fólk sem er að flýja ógn og stríð sé tekið hingað og að ekki eigi að taka utan um það, engan veginn - hvergi. Hins vegar er annað sem virðist vera sleppt og skautað algjörlega fram hjá. Það er hvernig við raunverulega tökum á móti fólkinu sem við erum að taka á móti, hvar við reynum að hola því niður og hvað við gerum fyrir þetta fólk þegar við erum að gefa því betra líf hérna með virkum fíklum niðri við höfn. Að hugsa sér þvílíkt og annað eins. Það eru að koma tugir barna í skóla og það veit enginn að það er von á þessum börnum. Það er ekki tekið utan um þetta fólk. Þau eru nánast jaðarsett í samfélaginu um leið og þau koma hingað.

Það er ekki þeim að kenna.

Það er bara þannig sem það er. Það er kannski eins gott að við reynum að hysja upp um okkur brækurnar og gera þetta almennilega en með tilliti til þess að við erum örríki og getum ekki gert allt fyrir alla. Við getum ekki einu sinni sinnt okkar eigin samfélagi eins og það stendur í dag, hvað þá annað.  
            

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir ræðuna. Ekki get ég sagt að ég sé sammála allri nálgun hennar á efninu. En gott og vel, það er nú þannig í þessum sal að við erum ekki alltaf sammála. En hún hreyfði þó við einu sem ég hef svolítið verið að reyna að halda til haga í þessari umræðu og það er þetta: Við erum hluti af EES-svæðinu. Hingað geta á morgun flutt til landsins 450 milljónir. Við erum með mjög mikla vinnu, og sú vinna hefur reyndar staðið lengi yfir, til að reyna að laða að fólk sem er utan EES-svæðisins til að koma hingað til atvinnuþátttöku. Síðan erum við að bjóða velkomið hingað fólk frá Úkraínu vegna þess að þar er stríð. Þarna undir eru tugþúsundir og hér á landinu á hverjum tíma eru tugþúsundir útlendinga hverju sinni. Hvernig má það vera að í hvert einasta skipti þegar við færum umræðuna að smáum anga, litlum hópi fólks, nokkur hundruð manns, oft fólki sem fer yfir Miðjarðarhafið á lekri bátskænu, þá allt í einu hringja allar viðvörunarbjöllur? Þá þurfum við að fara að setja upp girðingar. Þá þurfum við að hafa varann á. Þá þurfum við að fara að tala um öryrkja og eldri borgara eins og að verið sé að stela einhverri lífsbjörg af þeim. Mig langar líka í framhaldi af þessu að nefna að allar sviðsmyndagreiningar, þegar við lítum til atvinnuþátttöku og framgangs velferðarkerfisins hér til næstu áratuga, benda til þess að náttúruleg fjölgun Íslendinga geti ekki staðið undir þessu. Það þýðir að við þurfum að fá fleiri útlendinga hingað til að vinna og þeir koma þá auðvitað í gegnum EES-samninginn eða eftir þeirri leið sem ég nefndi hér áðan, og kannski einhver lítill hluti í gegnum hælisleitendakerfið. Þetta mun gera það að verkum að fátækt íslenskt fólk, öryrkjar og fátæk börn eiga meiri líkur á því í framtíðinni að komast af. Mig langar því að spyrja hv. þingmann: Af hverju bregðast menn svona illa við þegar við beinum sjónum okkar að þessum tiltölulega litla, afmarkaða hópi sem hingað kemur í neyð en horfum fram hjá öllu hinu stóra menginu sem hingað getur komið nánast á hverri stundu og eru svo sannarlega líka útlendingar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmari Guðmundssyni fyrir andsvarið. Ég veit eiginlega ekki alveg hvert þetta er að fara, ef ég segi eins og er. Í fyrsta lagi er ég að mæla hér með breytingartillögu sem tekur af möguleikann á því að við getum tekið á móti öllum hér og sett þá í stöðu flóttamanna, öllum sem eru að sækja hér um vernd vegna bágs efnahagsástands í landinu sínu. Um það snýst breytingartillaga mín. Það hefur aldrei nokkurn tíma í mínu hjarta verið einhver vafi á að við þurfum á miklu fleiri höndum að halda til að halda efnahagshjólunum gangandi en sem nemur því sem við getum fjölgað okkur um sjálf enda eru 17% þjóðarinnar upprunalega frá öðru ríki. Það liggur algjörlega á borðinu. Ef ekki væri fyrir það fólk þá stæðum við ekki eins vel efnahagslega og við þó höfum gert og við hefðum ekki getað byggt upp okkar tilveru eins og við höfum gert. Án þessa fólks gætum við það ekki. Það er bara galið að draga það fram að verið sé að tala um að vera á móti útlendingum hér eða þar. Það er bara ömurlegt. Það jafn ömurlegt og að viðurkenna það ekki að vilja bara vera með opin landamæri svo að allir geti komið. Ég spyr á móti hv. þingmaður: Hvar á að setja mörkin? Hvar eigum við að stíga niður fæti? Eða eigum við að taka á móti öllum? Er það málið, hv. þingmaður?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir þetta. Ég var auðvitað ekki bara að spyrja út frá þeirri tillögu sem hv. þingmaður var hér að mæla fyrir heldur líka út frá ræðunni sem flutt var þar sem komið var inn á þá hluti sem ég nefndi hér í mínu fyrra andsvari. Við getum auðvitað ekki sett hlutina þannig upp að þær sjö milljónir, eða hvað það er, sem eru á flótta frá Venesúela, að þetta sé allt fólk sem er bara að flýja bágan efnahag. Það er auðvitað ekki þannig. Og það er auðvitað ekki rétt að halda því fram að þeir sem eru einhvern veginn á móti frumvarpinu, eða á móti þessari hugmynd sem hv. þingmaður nefnir, vilji hafa opin landamæri. Við erum bundin af ákveðnum alþjóðlegum sáttmálum. Lögin eins og þau eru eru um margt ágæt þó að framkvæmd laganna sé ekkert sérstaklega góð og það er bara einfaldlega þannig að þegar við erum bundin af alþjóðlegum sáttmálum, flóttamannasamningnum og öðru, þá gilda um þetta ákveðnar reglur. Það er ekki þannig að hér sé stór hópur fólks að misnota hælisleitendakerfið. Það eru engar tölur sem sýna fram á það. Við höfum ítrekað kallað eftir tölum um þetta, bæði frá lögreglu og víðar að, en aldrei fengið neitt handfast. Það er alltaf verið að kasta því fram í umræðunni að hér sé fólk í stórum stíl að misnota hælisleitendakerfið. Tölurnar sýna hins vegar ekkert sérstaklega fram á það. Þannig að: Nei, ég aðhyllist ekki alveg opin landamæri. Ég held að regluverkið sem við erum með í dag - eins og það er áður en það útlendingafrumvarp sem hér er verður samþykkt, sem væntanlega verður gert - sé um margt ágætt og það er svo sannarlega ekki verið að gera ráð fyrir opnum landamærum þar. Ég skal hins vegar halda því fram fullum fetum að þetta frumvarp, hvort sem breytingartillaga hv. þm. Ingu Sæland verður inni í því eða ekki, muni ekki á neinn hátt draga úr því sem menn kalla eitthvert meiri háttar stjórnleysi hér á Íslandi í þessum málaflokki. Ástandið mun ofureinfaldlega verða nokkuð svipað eftir sem áður, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmari Guðmundssyni fyrir síðara andsvar. Við getum þó a.m.k. verið sammála um að það frumvarp sem nú liggur fyrir í þinginu er raunverulega ekki að taka á vandamálinu. Ég er algerlega sammála því sem margir hér hafa verið að tala um, það hefði ekki kostað neitt að fá betur úr því skorið hvort raunverulega væri á einhverjum tímapunkti verið að skáka mannréttindum og koma illa fram við fólk. Mér finnst það bara algerlega sjálfsagður hlutur. Það breytir ekki þeirri staðreynd að reglur eru reglur. Og þegar verið er að tala um að við þurfum að fylgja okkar alþjóðlegu skuldbindingum og öðru slíku þá erum við líka með sérreglu sem ekkert annað Norðurlandanna er með. Það er sérregla sem gerir í rauninni stöðu hælisleitenda að stöðu flóttamanns og þeir fá þá um leið öll þau réttindi sem því fylgir. Ef við værum nú kannski pínulítið ríkari þá fyndist mér ekkert athugavert við þetta, ekki neitt, akkúrat ekki neitt. Þá mættu allir koma hér sem vildu. Við eigum nóg landsvæði, við eigum nóg af öllu til að byggja milljónasamfélag. En við yrðum þá líka að vera búin að undirbúa það mun betur og geta tekið á móti fólkinu með reisn þannig að það væri ekki að koma hingað nánast í rjúkandi rústir á margan hátt, þó svo að það hljóti í öllu falli að koma í betri aðstæður en það var að flýja.

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða aðeins þetta mál sem við erum nú að taka til 3. umr. í þinginu. Það er auðvitað búið að tala mikið um þetta og margar ræður hafa verið fluttar, m.a. af mér, þar sem farið hefur verið yfir mörg efnisatriði. En mig langaði hins vegar að byrja á því núna að tala aðeins um vinnubrögðin í allsherjar- og menntamálanefnd þennan veturinn. Ég vil byrja á því að taka það fram að mér hefur mestan part fundist vera vilji fyrir því að kalla til gesti þótt vissulega hafi verið mikill áherslumunur á meiri og minni hluta í því. En mér fannst algerlega keyra um þverbak á síðustu metrunum áður en málið var tekið út og sett hér inn í 3. umr. og ég kom aðeins inn á þetta í andsvari áðan. Þetta var svolítið furðuleg atburðarás. Það var þannig að Vinstrihreyfingin – grænt framboð boðaði að gerðar yrðu einhverjar efnislegar breytingar á málinu á milli 2. og 3. umr. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins töluðu hins vegar um að ekki ætti að gera neinar sérstakar efnislegar breytingar, mögulega kannski einhverjar pínulitlar orðalagsbreytingar, og svo ætti að koma með eitthvert framhaldsnefndarálit til að gera grein fyrir gestakomum. Síðan gerist það fáeinum dögum áður en málið er tekið út, að það er verið að benda á það sem tveir ráðherrar VG, forsætisráðherra og félagsmálaráðherra, hafa verið að tala um, að það standi fyrir dyrum að gera breytingar að frumkvæði VG í nefndinni. Við höfum verið að tala um þetta og rukka meiri hlutann um þetta við litlar undirtektir í nefndinni fram að því. Bregður svo allt í einu við að kvöldi dags, um níu- eða tíuleytið held ég, að allt í einu kemur nefndarálit, sem er svo sem altítt, en í því eru breytingartillögur. Gott og vel. Þá lá það fyrir hverjar þær væru og þegar maður las þær yfir til að byrja með þá hugsaði maður með sér að fljótt á litið gæti eitthvað þarna hreinlega virst til bóta fyrir málið. Svo var farið fram á það í nefndinni daginn eftir að hægt væri að kalla til gesti til að hjálpa þingmönnum við að leggja mat á það sem kemur fram í breytingartillögunum, sem er hin eðlilega þinglega meðferð, eðlilega meðferð máls í þingnefnd, að þeir sem best þekkja til, sérfræðingar - við getum nefnt Rauða krossinn, við getum nefnt mannréttindasamtök, við getum nefnt Barnaheill, Þroskahjálp, alls konar aðila sem þarna gætu lagt í púkkið - legðu mat á það hvaða áhrif þær tilteknu breytingar myndu hafa. Því var neitað. Þarna fannst mér meiri hlutinn og formaður nefndarinnar, hv. þm Bryndís Haraldsdóttir, gera sig seka um - ég ætla ekki að nota orðið valdníðslu en mér fannst það stappa nærri því. Ég ætla þá að rökstyðja af hverju: Þó að búið sé að ræða þetta mál mikið hér í þingsal og þó að búið sé að ræða þetta mikið í nefnd þá er það engu að síður þannig að þegar við erum með undir mál sem snýr að svona miklum grundvallarréttindum fólks, þegar við erum með undir mál sem vekur svona miklar tilfinningar í samfélaginu og þegar við erum með mál þar sem breytingartillögur koma svona rosalega seint fram, þá er það mjög óeðlilegt að ekki sé hægt að bera það undir sérfræðinga hverjar afleiðingarnar af þessum tilteknu breytingum geta orðið. Þetta á ekki að gera svona þegar við erum að setja lög hér á Alþingi, allra síst í máli eins og því sem hér er undir. Þar af leiðandi er það þannig að þingmenn eru sendir út á akurinn til að afla sér upplýsinga um þetta án þess að geta notað valdsvið og kraft nefndarinnar til að gera það. Það er bara ofureinfaldlega ekki nógu gott. Ég verð eiginlega að fá að segja að eftir því sem tíminn hefur liðið, og maður fór að rýna aðeins betur í þetta og leita ráða um það hverjar gætu verið afleiðingar af þessum breytingum, þá áttaði maður sig kannski svolítið á því til hvers þeir refir voru skornir. Það virðist vera, a.m.k. í flestum tilfellum þegar kemur að þessum breytingartillögum, að þetta sé frekar mikil sýndarmennska. Það er verið að hnykkja á einhverju sem var þar fyrir. Það er t.d. verið að taka af allan vafa um eitthvað sem stóð ekki til og þar fram eftir götunum. Það er verið að tala um það sem rakið hefur verið hér ágætlega hjá hv. þm. Arndísi Önnu Kristínardóttur Gunnarsdóttur, þetta með bráðaheilbrigðisþjónustuna, rétt eins og við vitum það ekki öll að ef hælisleitandi lægi á götunni, stórslasaður eða fárveikur yrði það alltaf þannig, út frá þeim siðferðisreglum sem heilbrigðisstarfsfólk fer eftir, að því fólki yrði auðvitað alltaf komið til hjálpar. Það er verið að setja inn svona alls konar atriði, einfaldlega til þess að VG geti dyggðaskreytt sig pínulítið vegna þess að eldurinn hefur réttilega brunnið á flokknum vegna þessa máls. Það er nú bara einfaldlega nokkuð víðtæk samstaða um það, held ég, að Vinstrihreyfingin – grænt framboð hafi verið stofnuð til einhvers annars, a.m.k. þegar kemur að mannréttindamálum, en þess sem kemur fram í þessum útlendingalögum. Sú gagnrýni hefur heyrst mikið inni í flokknum og það er auðvitað ástæðan fyrir því bæði að þessar breytingartillögur, innihaldsrýrar eins og þær eru, koma fram og svo líka að ekki er gefið færi á því að rýna þær af neinu viti í nefndinni. Mér finnst þetta mjög gagnrýnivert. Þess heldur, svo að maður bæti því við, var ekki búið að safna saman öllum þeim gögnum sem nefndin hafði beðið um áður en málið var tekið út í flýti. Síðan er það auðvitað líka þannig að eftir stendur sú spurning hvort veigamestu atriði frumvarpsins standist stjórnarskrá, eins og bent hefur verið á að þurfi kannski að rýna betur og það hefur verið fellt af meiri hlutanum að gera það þannig að eitthvert gagn sé að. Auðvitað verður maður að halda því til haga að meiri hlutinn kom því þannig fyrir í nefndinni að við gátum fengið að spyrja ráðuneytið út í þessar tilteknu breytingartillögur. En nú er það þannig að það er ekki ráðuneytið sem sér beint um þjónustu við þetta fólk. Það er ekki ráðuneytið sem er mesti sérfræðingurinn þegar kemur að því að halda utan um það fólk sem hér kemur og er í viðkvæmri stöðu. Síðan langaði mig líka að gera aðeins að umtalsefni eitt af því sem er verið að leggja hér til og mér finnst vera svolítil sýndarmennska, svo að ég segi það nú bara alveg eins og er. Það er verið að leggja áherslu á einhverja aukna eftirfylgni og þá hafði því verið hreyft að það gæti mögulega verið í einhvers konar skýrsluformi ráðherra til þingsins alls. En það er síðan, þó að það komi fram sem breytingartillaga hér fyrir 3. umr., þynnt út í það að ráðherra geti komið fyrir allsherjar- og menntamálanefnd og gert grein fyrir stöðu málaflokksins eins og það sé ekki heimild til að gera það nánast hvenær sem er í nefndinni. Þetta er í raun og veru ekki að bæta neinu sérstöku við heldur er ofureinfaldlega til þess að ákveðnum þingmönnum geti liðið betur þegar þeir fara í atkvæðaskýringar þegar málið verður tekið til atkvæðagreiðslu eins og við vitum auðvitað öll. Mig langar líka í framhaldi af því sem hefur komið fram í andsvörum að nefna það sem ég hef reyndar tæpt á áður, þegar við erum að tala um þessi mál, að mér finnst að við verðum einhvern veginn að komast út úr þeirri hugsun að líta á fólk sem hingað kemur í neyð sem einhvern sérstakan bagga á samfélaginu, að þetta sé allt einhver kostnaður, að þetta sé allt svo mikil fyrirhöfn, að hér séu allir innviðir að springa og þar fram eftir götunum. Við vitum að fólk sem er að flýja neyð frá öðrum löndum er auðvitað líklegra en margir til að vilja koma undir sig fótunum með sjálfbærum hætti, fá atvinnu, komast í skóla og búa sér til nýtt líf á eðlilegum forsendum. Þetta er auðvitað ekki þannig að hingað sé fólk að koma í stórum stíl til þess að leggjast á kerfið og það eru engin gögn sem sýna okkur fram á að þetta sé eitthvert stórkostlegt vandamál þótt það sé auðvitað þannig með þetta kerfi eins og öll önnur kerfi að það eru vafalítið einhver dæmi til um einhvers konar misnotkun. En þau dæmi eru ekki það svæsin, eða það hefur a.m.k. ekki verið sýnt fram á það við meðferð þessa máls, að þau kalli á einhverja meiri háttar yfirhalningu á málaflokknum í heild sinni. Þess utan er það svo mikil skekkja að stilla málum upp þannig að þessi fámenni hópur, sem þetta frumvarp hefur áhrif á, sé einhver sérstök ógn og kalli á mikið viðbragð á nákvæmlega sama tíma og við erum að bjóða fólk velkomið hingað frá Úkraínu, á sama tíma og við erum að bjóða fólk velkomið hingað utan EES-svæðisins, sérfræðinga og aðra sem ríkisstjórnin hefur verið að boða á blaðamannafundum, og lengi staðið til, að auðvelda fólki að koma hingað til vinnu utan EES-svæðisins, að ekki sé talað um allan þann fjölda sem hingað getur komið og unnið og orðið partur af samfélaginu, bara í gegnum EES-samninginn. Þetta er alveg ótrúlegur fjöldi fólks. Það eru tugþúsundir útlendinga á hverjum tíma á landinu og að búa alltaf til þau hugrenningatengsl að tiltölulega afmarkaður hópur hælisleitenda, þeirra sem sækja um vernd og koma hingað úr hættulegum aðstæðum til að leita að betra lífi, sé einhver sérstök ógn, sé einhver sérstakur baggi, að það þurfi að vera til eitthvert rosalegt kerfi sem eyðir alveg ótrúlegum kröftum og eyðir alveg ótrúlegum fjármunum í það að halda fólki úti og helst frá vinnu og helst að minnka möguleika þess á því að geta séð fyrir sér þótt það vildi á meðan mál þess er til meðferðar hér. Það er ótrúlega mikil hugsanaskekkja í þessu, verð ég að fá að segja, og mér finnst að við þurfum einhvern tímann hér á Alþingi Íslendinga að geta tekið umræðu um þetta stærra samhengi málanna en ekki að vera alltaf einhvern veginn föst í því að mála hlutina þannig litum að hingað sé að koma fólk sem er bókstaflega að setja samfélagið á hliðina, nokkur hundruð einstaklingar eða kannski 1.000 einstaklingar þegar hingað koma útlendingar á hverju ári í tugþúsundatali. Þeir eru auðvitað hér á aðeins öðrum forsendum en grundvallarhugsunin er samt sú sama. Við verðum að geta litið þetta þeim augum líka. Mig langar líka aðeins að nefna eitt af því sem hefur komið fram í umræðunni hér í dag en auðvitað áður líka. Það er eiginlega versta ákvæðið í þessu frumvarpi sem er þetta með niðurfellingu þjónustu sem mikið hefur verið rætt um. Ég verð að fá að nefna það samhengi sem hv. þm. Helga Vala Helgadóttir kom inn á hér í andsvari fyrr í dag af því að þetta er auðvitað svolítið merkilegt. Félagsmálaráðherra kemur hér allt í einu, skáskýtur sér inn í umræðuna eftir að hafa verið mjög þögull í málinu alveg fram að því, til þess eins að benda á að auðvitað sé ekki verið að fella niður neina þjónustu vegna þess að sveitarfélögin muni auðvitað grípa þetta fólk og ríkið muni síðan á endanum borga fyrir þá þjónustu. Þá hlýtur maður að velta fyrir sér: Hvar er allt talið um skilvirkni? Hvernig getur þetta verið til marks um einhverja skilvirkni? Ég á svolítið erfitt með að skilja þetta. Þingmenn stjórnarliðsins hafa verið spurðir um þetta og þeir eiga svolítið erfitt með að útskýra þetta. Vafalítið eru menn í einhverri hugsun um það að með því að fella niður þessa þjónustu sé einhvern veginn hægt að ýta út fólki sem ætlar bara að vera hérna af því bara. En staðreyndin er sú að þetta er auðvitað að fara að bitna langharðast á fólki, eins og hefur komið fram fyrir allsherjar- og menntamálanefnd oftar en einu sinni oftar en tvisvar, og m.a. núna hjá Rauða krossinum á dögunum, sem hefur það skítt fyrir, getur ekki farið til síns heima, einfaldlega vegna þess að það vantar skilríki eða vegna þess að það eru ekki samningar við ríkið og öll þau atriði sem margoft hafa verið rakin hér í umræðunni. Það eina sem er að gerast er það að þessi hópur er mögulega að stækka og neyð þeirra sem eru í þessari aðstöðu þá mögulega að aukast. Það er svolítið djúpt á skilvirknipunktinum í þessu, finnst mér. Auðvitað er það þannig að hér hafa stjórnarliðar einsett sér að koma þessu máli í gegn eftir nokkrar tilraunir áður og einhvern veginn hefur Sjálfstæðisflokknum tekist að fá VG með sér í þessa vegferð. Ég á svolítið erfitt með að skilja hvernig þeim tókst það. En svona er nú einu sinni pólitíkin þegar menn eru að semja um mál sín á milli. Gott og vel, það verður auðvitað bara að vera endingin á þessu. Einhvern tíma hlaut að koma að því að við myndum greiða atkvæði um þetta. Þá reynir á það hvernig meiri hlutinn er og hvernig menn ætla þá að rökstyðja það í atkvæðaskýringum, hvernig menn geta treyst sér til að styðja þetta mál. En ég ætla ekki að hafa þetta lengra núna enda tími minn að verða búinn. En svona aðeins til að árétta það sem ég byrjaði á þá finnst mér mjög leiðinlegt og miður að við höfum ekki getað fengið, vegna þess að nægur var tíminn, að rýna þessar breytingar meiri hlutans betur með þeim sem best þekkja til og eru sérfræðingar á sínu sviði. Mér finnst að við eigum ekki að vinna þannig í svona umdeildum málum 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hv. þingmaður hefur auðvitað áratugareynslu af vettvangi fjölmiðla og ég heyri það á ræðu hans að hann er mjög upptekinn af því að reyna að lesa í hvað ráðherrar segja, hvað þingmenn segja og reyna að búa til einhvers konar samsæriskenningar um hvernig vinnubrögðin eru í þessum meiri hluta. Ég vil bara fullyrða við hv. þingmann að hann þarf ekki að hafa áhyggjur af því. Við erum bara alveg sammála og stöndum þétt með þessu frumvarpi og þeim breytingum sem hér eru. Mig langar aftur á móti að spyrja hv. þingmann, vegna þess að ég á enn erfitt með að greina það: Hver stefna Viðreisnar er í útlendingamálum? Hv. þingmaður kom inn þetta á varðandi stjórnarskrána og þá umræðu sem við höfum átt hér, hann þekkir vel til þeirra svara sem hafa komið frá ráðuneytinu og þeirrar umræðu sem hefur átt sér stað í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Hvað er það í þessu frumvarpi sem hv. þingmaður er hræddur við að stangist á við stjórnarskrá Íslands?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og gefa mér tækifæri til að fara yfir það hver stefna Viðreisnar í þessum málaflokki er. Á vidreisn.is hefur verið gerð ágætlega grein fyrir henni. Við viljum taka á móti fólki, hælisleitendum, með mannúðlegum hætti. Við erum nokkuð sammála um að núgildandi lagaumhverfi er bara ágætt til síns brúks. Við erum algjörlega á því að það eigi að virða allar alþjóðlegar skuldbindingar okkar og við erum algerlega á því að við eigum ekki að líta á hælisleitendur sem einhvern hóp sem verður sjálfkrafa baggi á samfélaginu. Það getur vel verið að það þurfi að kosta peningum til að útbúa hælisleitendakerfi á meðan mál fólks eru til meðferðar, en til lengri tíma litið þá er það auðvitað þannig að þetta fólk er hingað komið til að búa til verðmæti og sjá fyrir sér og sínum, rétt eins og við Íslendingar gerum á hverjum tíma. Það sem ég er að velta fyrir mér gagnvart stjórnarskránni 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held einmitt að það sem hv. þingmaður kom inn á hér varðandi stefnuna sýni að við eigum bara mjög margt sameiginlegt þar. Það er ekki eins og hælisleitendur séu baggi á kerfinu. En ég spyr aftur hv. þingmann: Hvað er það sem hann óttast að standa stangist á við stjórnarskrá Íslands? Nú liggur fyrir greinargerð frá ráðuneytinu hvað þetta varðar. Er það það að við förum fram á að fá vottorð frá heilbrigðisyfirvöldum? Getur það mögulega stangast á við stjórnarskrá? Hér er skýrt tekið fram að það er ekki verið að fara fram á þvingaða heilbrigðisskoðun. Aldrei. Er óeðlilegt að krefjast þess að ef viðkomandi óskar eftir að umsókn hans sé tekin fyrir aftur að það séu auknar líkur á því að niðurstaðan verði einhver önnur? Eða telur hv. þingmaður að það séu einhvern veginn stjórnarskrárvarin mannréttindi að fólk sem er búið að fara í gegnum umsóknarferlið á tveimur stjórnsýslustigum og fær synjun eigi að yfirgefa landið innan 30 daga með öllum þeim fyrirvörum sem þó eru settir í það frumvarp? Finnst hv. þingmanni það bara eðlilegt 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur kærlega fyrir þetta. Það sem ég er að segja er að það vantar bara ítarlegt mat á því, rétt eins og kemur fram í áliti Mannréttindastofnunar, hvernig frumvarpið skarast á við stjórnarskrána. Ég efast ekki um að hv. þingmaður hefur lesið þær umsagnir sem komið hafa um málið þannig að hún þekkir alveg ágætlega mörg af þeim álitaefnum sem þarna eru undir. 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmari Guðmundssyni fyrir ræðuna. Mér þykir þetta samtal sem eigum í þessum þingsal mjög ánægjulegt. Ég hefði gjarnan líka viljað eiga það líka á fyrri stigum en ég fagna því þótt seint sé. Mig langar að ræða það sama og hv. þingmaður gerði að upphafsumfjöllunarefni í ræðu sinni sem er starfið í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Nú er hv. þingmaður nýr þingmaður líkt og sú er hér stendur, þ.e. við komum ný inn á þing eftir síðustu kosningar og það er ýmislegt sem hefur komið mér á óvart í þessari vinnu. Það sem mig langaði að spyrja hv. þingmann út í um vinnu allsherjar- og menntamálanefndar í þessu máli varðar úrvinnslu þeirra ábendinga sem komu til allsherjar- og menntamálanefndar og viðbrögð meiri hlutans við beiðni minni hlutans um að gerð verði stjórnskipuleg úttekt á frumvarpinu. Er það tilfinning hv. þingmanns 

Herra forseti. Stutta svarið er nei. Það er ekki mín tilfinning að það hafi verið nægilega hlustað eftir því sem t.d. umsagnaraðilar hafa haft um málið að segja. Við getum t.d. bara nefnt það að af öllum þeim umsögnum sem bárust um málið þá voru þær, held ég, nánast allar, yfirgnæfandi meiri hluti, að tæta það í sig lið fyrir lið. Auðvitað er síðan hóað á þetta fólk og það kemur fyrir nefndina og fær að lýsa sínum sjónarmiðum og annað. Hefur það skilað sér í einhverjum breytingum á frumvarpinu þannig að tekið hefur verið tillit til þess sem veigamest er í þeim athugasemdum sem komið hafa fram? Nei, bara alls ekki, það hafa verið gerðar einhverjar minni háttar breytingar hér og þar. En eftir standa, held ég, alvarlegustu atriðin sem menn hafa verið að benda á og þar finnst mér eiginlega sýnu alvarlegast skerðingin á öllum grundvallarmannréttindum eftir 30 daga.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Við deilum þessari upplifun. Fyrir vikið þykir mér að mörgu leyti hryggilegt þegar hv. þingmenn meiri hlutans, og kannski einna helst hv. formaður allsherjar- og menntamálanefndar, Bryndís Haraldsdóttir, hreykja sér af því að hafa tekið vel í gestabeiðnir og annað, vegna þess að samráð snýst náttúrlega ekki eingöngu um að veita öðrum tækifæri til að tala, það snýst líka um samtal, það snýst um að hlusta. Maður hefði haldið að þingmenn sem vilja vinna sitt starf af fagmennsku og virðingu við þá miklu ábyrgð sem okkur er falin myndu vilja gera það í samræmi við ábendingar sérfróðra aðila og ég tala nú ekki um sérfróðra aðila um mannréttindi. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í er hvaða leiðir hann sjái til þess að bæta vinnu okkar á þessu þingi, t.d. þar sem 

Virðulegur forseti. Ég er ekki búinn að vera lengi á þingi, eins og hv. þingmaður nefnir. Ég er heldur ekki löglærður þannig að í nefndarvinnu t.d. reiðir maður sig auðvitað svolítið mikið á umsagnir sérfræðinga, sem eru þá mættir til að reyna að benda á það sem betur má fara, það sem gott er og allt þar fram eftir götunum. Þegar t.d. fram kemur umsögn frá aðila, sem beinlínis sérhæfir sig í því að fjalla um mannréttindi, þar sem segir að það vanti einhvers konar stjórnskipulega úttekt eða einhverja úttekt á því hvort lögin standist almennilega þær skuldbindingar sem stjórnarskráin leggur okkur á herðar, þá kallar maður auðvitað eftir því að það verði gert. Svo er verið að krefja mann svara um það hvar nákvæmlega í frumvarpinu mesta hættan er og annað. Þegar er verið að benda á það að slík vinna þurfi að fara fram gagnvart tilteknum ákvæðum þá vill maður auðvitað fá að sjá þá niðurstöðu áður en að við sem ekki erum löglærð getum tekið afstöðu til þess 

Herra forseti. Hér var flutt áhugaverð ræða. Mér finnst brýnt að fá fram skýrari stefnu Viðreisnar í málaflokknum vegna þess að það er ekki annað að heyra en að menn líti bara á það að þeir, sem hingað rekur upp á fjörur landsins, séu sjálfkrafa einhver mikill ávinningur. Það er ekki alveg þannig. Þess vegna er virk landamæragæsla mjög mikilvæg. Það er líka alveg ljóst að það fylgir þessum málaflokki gríðarlegur kostnaður. Í fjárlaganefndinni í morgun kom fram að það væri fyrirséð að það væri að koma 2.600 millj. kr. aukareikningur sem ekki var gert ráð fyrir í ár. Það skiptir því miklu máli að við förum vel yfir þessa umræðu og vöndum hana, að við förum ekki að úthrópa þá sem vilja koma á raunverulegri stjórn landamæranna og herða hér reglur eða koma á einhverri forgangsröðun, þannig að þeir sem standa verr að vígi eigi þá frekar forgang en þeir sem standa betur. 

Virðulegur forseti. Fólk er áhugasamt um stefnu Viðreisnar. Við viljum taka mannúðlega á móti fólki. Við viljum ekkert opna öll landamæri, enda stendur það ekki til og það er enginn að tala fyrir því. Við viljum hafa virka landamæragæslu og lögreglan á landamærunum á auðvitað að sigta út glæpamenn þar sem þá er að finna. En við eigum ekki að gefa okkur það í umræðu hér þegar við erum að ræða grundvallarréttindi fólks sem er að flýja neyð að þar hljóti annar hver maður að vera glæpamaður, eins og stundum er gert. Við eigum heldur ekki að gefa okkur það að þær 7 milljónir sem eru á flótta frá Venesúela sé allt fólk sem er að flýja efnahagsástand. Staðreyndir innan úr landinu segja ofureinfaldlega aðra sögu - 7 milljónir frá einu ríki á flótta, þetta eru sambærilegar tölur við það sem við sjáum frá Úkraínu, Sýrlandi, Afganistan og slíkum löndum. Þannig að ég er bara einfaldlega að kalla eftir því að menn tali um hælisleitendur af meiri virðingu, 

Herra forseti. Það er nú bara augljóst; ef við skoðum fjölda þeirra sem koma frá þessu ágæta ríki, Venesúela, til Íslands og berum það saman við ríki hér í Evrópu þá er greinilegt að það er greiðari leið hingað en annað. Við þurfum ekkert að deila um það. Tölur sýna það bara. Ég er að segja að við verðum auðvitað að gæta að okkur í þessum málum. Við erum lítið land og þurfum auðvitað að vanda okkur, vanda umræðuna og ekki gera hvert öðru upp einhverjar illar hvatir þegar við viljum halda vel utan um íslenskt samfélag sem er verðmætt og það skiptir miklu máli að halda vel utan um íslenska þjóðmenningu. Við erum örríki og við getum ekki bara látið eins og við getum tekið á móti öllum heiminum. En auðvitað eigum við að gera okkar og taka þá vel á móti þeim sem þurfa á því að halda og við höfum ráð á. En við sjáum það bara að húsnæði er uppurið, það er koma gríðarlegur kostnaður og við eyðum ekki sömu krónunni tvisvar, hv. þingmaður.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Það er eitt að kvarta undan því að maður sé að gera fólki upp einhverjar annarlegar skoðanir og vera síðan á sama tíma í raun og veru að gera viðkomandi upp annarlegar skoðanir. Auðvitað er það þannig að við eyðum ekki sömu krónunni tvisvar, ég er alveg hjartanlega sammála því. En eins og ég er búinn að vera að rekja hér í mínum ræðum þá finnst mér það ótrúlega sérstakt að á sama tíma og það geta tugmilljónir komið hérna, farið til og frá landinu í gegnum EES-samninginn - við erum að reyna að fá sérfræðinga utan EES-svæðisins til að koma hingað og við erum að bjóða fólk velkomið frá Úkraínu - séum við alltaf einhvern veginn á varðbergi gagnvart einhverjum pínulitlum hópi sem skiptir í raun og veru ekki miklu máli í stóra samhenginu, fyrir nú utan það að við erum að eyða allt of mörgum krónum, fyrirhöfn og kröftum í þetta hælisleitendakerfi vegna þess að við erum alltaf að reyna að búa til girðingu og halda fólki úti;