Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Nú vil ég benda á að ég bað um orðið í tíma en tel ástæðu til að vekja athygli á því að nú er klukkan orðin 12 og rúmlega það og uppstigningardagur hafinn. Ég trúi því ekki að óreyndu að virðulegur forseti ætli að fara á svig við það samkomulag sem var gert um að þingfundir stæði ekki lengur en þingsköp gerðu ráð fyrir, allt til miðnættis, og ætli að halda áfram umræðu í þinginu fram á nótt á uppstigningardegi. Nú er hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að vísu mættur í salinn en við höldum væntanlega ekki bara ræður fyrir hæstv. ráðherra. Við hljótum að halda ræður til að almenningur geti hlýtt á það sem við höfum fram að færa um málin, rökstuðning okkar. Finnst virðulegum forseta einhver bragur á því að við séum að ræða mál inn í nóttina þegar fólk er farið að sofa á uppstigningardegi? Er það við hæfi að mati virðulegs forseta að almenningur hafi ekki tækifæri til að fylgjast með umræðum um þetta mikilvæga mál?

Virðulegur forseti. Ég hvet forseta til að halda þessum fundi áfram og reyna að koma að eins mörgum ræðumönnum og mögulegt er. Nú á miðnætti á sjónum er að hefjast sex tíma vakt á togurum landsins sem stendur til kl. 6. Það er skemmtilegt fyrir þá sjómenn að geta fylgst með þeirri umræðu sem hér fer fram um sjávarútvegsmál.  Ég vil líka minna hæstv. forseta á að í umræðum um vantrauststillögu sjálfstæðismanna á ríkisstjórnina á dögunum flutti ég ræðu mína án þess að nokkur sjálfstæðismaður væri í salnum. Nú krefjast þeir þess að ráðherrar flykkist hingað inn  
            

Forseti. Ég vil nota þetta tækifæri og óska viðstöddum þingmönnum og hæstv. forseta gleðilegrar hátíðar. Í tilefni orða síðasta ræðumanns var ég vanur því til sjós að byrja að vinna þegar ég var kominn á vakt í stað þess að hanga yfir sjónvarpi þó svo að annað slagið væri bræla og maður hefði þá eina og eina spólu til að kíkja á. 
             Það er auðvitað hið besta mál ef hv. þm. Róbert Marshall vindur sér í ræðustól og messar yfir þeim starfsbræðrum sínum sem eru að vinna núna eða fara fljótlega til vinnu, vaktaskiptin eru væntanlega hálfeitt. Ég skora á hæstv. forseta að gefa þingmanninum Róberti Marshall orðið og hleypa honum að í ræðustól ef svo ólíklega vildi til að forseti féllist ekki á það samkomulag sem formenn þingflokka voru búnir að komast að í dag um að fundi lyki fyrir fimm mínútum.

Virðulegur forseti. Eins og ég var búinn að benda virðulegum forseta á tel ég ekki við hæfi að við ræðum þessi mikilvægu mál inn í nóttina á uppstigningardegi. Fyrir því eru ýmsar ástæður og eina af þeim hef ég tilgreint virðulegum forseta án þess að fá svar frá honum. Hún er sú að ég tel mjög mikilvægt að fólk hafi tækifæri til að fylgjast með þessum umræðum í beinni útsendingu og fylgjast með röksemdafærslu með og á móti þessu frumvarpi og að ríkisstjórnin og þeir sem stjórna þinginu sýni ekki þá vanvirðingu að láta ræða svona mikilvægt mál við þessar aðstæður. Ég verð þess vegna að bíða með að flytja aðalræðu mína um málið en þetta er sú fyrsta og stóð til að hún yrði meginræðan, en þess í stað ætla ég að nota tímann til að velta vöngum og gera það sem ég hefði kannski gert í framhaldinu, fara yfir þær vangaveltur sem áttu að fylgja með aðalræðunni á fylgiskjölum og bíða með megininntakið þangað til aðstæður verða aðrar og betri. Þó mun ég að sjálfsögðu nefna nokkur meginatriði enda verður ekki hjá því komist. Áður en ég hefst handa vil ég lýsa furðu minni á því hvernig allur málatilbúnaður varðandi þessi mál hefur verið, ekki bara að við skulum vera látin standa hér fram á nótt heldur að ríkisstjórnin komi með þessi gríðarlega mikilvægu mál tveimur mánuðum eftir að frestur til að skila inn málum rann út, þvingi þau í gegn og ætli að láta þingið, að því er virðist, afgreiða á nokkrum dögum grundvallarlög um eina af meginstoðum íslensks efnahagslífs og grundvallaratvinnugrein Íslendinga um aldir. En það er því miður eftir öðru sem frá þessari ríkisstjórn hefur komið. Menn hafa í umræðum um sjávarútvegsmál mikið talað um sanngirni annars vegar og hagkvæmni hins vegar. Stjórnarliðar hafa frá því að núverandi ríkisstjórn tók við völdum lagt mikið upp úr því að gera þyrfti sjávarútvegskerfið sanngjarnara og jafnframt hafa menn látið fylgja að greinin væri mikilvæg en þyrfti að leggja lóð sín á vogarskálarnar við efnahagslega endurreisn landsins. Ég ætla þess vegna að fara í nokkrum orðum yfir þessi tvö atriði, sanngirni og hagkvæmni, út frá því frumvarpi sem er til umræðu. Hvað sanngirni varðar og hagkvæmni verðum við að byrja á því að rifja aðeins upp söguna. Þó að ég sé ekkert mjög gamall man ég eftir því þegar flestir fréttatímar í sjónvarpinu byrjuðu á einni, tveimur eða þremur fréttum um vanda sjávarútvegsins. Fyrir vikið var ekkert sérstaklega skemmtilegt fyrir barn að horfa á fréttir, manni fannst þær allar vera sama neikvæða fréttin endurtekin á hverju kvöldi. Það voru alltaf svo mikil vandamál. Íslenskur sjávarútvegur var að því er virtist alltaf í krísu. Þetta var á árunum í kringum 1980. Á þeim tíma veiddu menn miklu meira en þeir hafa heimildir til að gera nú. Afli var sem sagt umtalsvert meiri en hann er í núverandi kerfi. Menn gátu í rauninni keypt sér bát; ódýran, ryðgaðan austur-þýskan dall þess vegna, og farið til veiða og veitt eins og þeir mögulega gátu. Á þeim tíma voru reyndar enn þá neikvæðari fréttir af sjávarútveginum en fréttir af efnahagsvandanum sem honum tengdist og þeirri efnahagskrísu sem sjávarútvegsfyrirtækin voru í, en það voru fréttirnar af slysum á sjó sem voru margfalt tíðari en nú. Því miður var í allt of mörgum tilvikum um banaslys að ræða sem helgaðist að miklu leyti af því hvernig mönnum var beint í það far að fara út í nánast hvaða veðri sem er á skipum sem stundum voru ekki eins vel búin og nauðsynlegt hefði verið. Kerfið hvatti menn beinlínis til að taka mikla áhættu sem kostaði mörg mannslíf. Ég ætla ekki að dvelja við það í þessari aukaræðu heldur færa mig yfir að hagkvæmninni. Hvað eftir annað voru nánast allir þeir sem tengdust sjávarútvegi í efnahagslegum erfiðleikum þrátt fyrir, eins og ég nefndi áðan, að geta veitt miklu meira en nóg. Alltaf var krafa um að ríkisvaldið gripi inn í og kæmi sjávarútveginum til aðstoðar. Það var stundum gert og reyndar býsna oft með því að fella gengi krónunnar með gríðarlegum kostnaði fyrir allt samfélagið þannig að stöðug efnahagsleg neyðarúrræði til að bregðast við vanda sjávarútvegsins kostuðu almenning í landinu gríðarlega mikla peninga. Svo var tekið upp nýtt aflamarkskerfi sem hefur síðan verið í þróun. Núna fá menn að veiða miklu minna en áður. Þrátt fyrir það skilar sjávarútvegurinn umtalsverðum arði til þjóðarinnar allrar. Við skulum hafa það í huga að allar innfluttu vörur, tæki og tól og allt sem við framleiðum ekki sjálf þurfum við að flytja inn, stundum óþarfa og stundum lífsnauðsynlegar vörur fyrir sjúkrahús t.d., er að verulegu leyti flutt inn fyrir tekjurnar af útflutningi sjávarafurða. Sjávarútvegsfyrirtæki hafa að undanförnu skilað ágætisafkomu, greitt skatt til ríkisins, haldið fólki í vinnu og ekki bara þeim sem starfa beinlínis við veiðar. Sýnt hefur verið fram á að líklega vinni um 25–30 þúsund manns beint eða óbeint við störf sem tengjast sjávarútvegi. Um fjórðungur fólks á almennum vinnumarkaði á Íslandi, sem er semsé í einkageiranum, er fólk sem stendur að miklu leyti undir skatttekjum ríkisins. Sjávarútvegurinn sem var byrði á þjóðinni á meðan var veitt og flutt út miklu meira en nú er gert er farinn að skila samfélaginu verulegum arði. Hvernig er það í samanburði við önnur lönd? Í mjög mörgum og hugsanlega flestum löndum í kringum okkur í Evrópu er sjávarútvegur ríkisstyrkt grein, þ.e. ríkið þarf að borga með sjávarútveginum. Hér hins vegar er hann ein af grunnstoðum velferðar í landinu. Það er afleiðing af því að menn hafa tekið upp hagkvæmari hætti við veiðar og vinnslu sjávarafurða. Ein af afleiðingunum er sú að menn framleiða miklu verðmætara hráefni. Það skiptir sköpum að fyrir fiskflök sem flutt er út fersk fáist sem flestar krónur, evrur, dollarar, pund eða annar gjaldmiðill. En lengi vel fluttum við því miður ekki út eins verðmætar afurðir og við hefðum getað gert. Það var ekkert nýtt. Ég man eftir að hafa lesið í einu af ritum Fjölnis, ég man ekki hvort það var fyrsta ritið sem kom út 1835 eða eitthvert af seinni ritum, þar sem Þjóðverji skrifaði grein til að leiðbeina Íslendingum því að hann hafði verið í viðskiptum á Íslandi og séð menn fara mjög illa með hráefni og vildi einfaldlega leiðbeina þeim þannig að þeir fengju meira í sinn hlut, fengju meira fyrir hráefnið. Smátt og smátt urðu framfarir hvað þetta varðaði sem áttu sinn þátt í að lífsgæði bötnuðu til muna á Íslandi. Ég vil sérstaklega nefna að í heimskreppunni miklu sem skall á Íslandi í kringum 1930 var gjaldeyrisskortur í landinu alvarlegt vandamál og ríkisstjórnin sem þá sat, ríkisstjórn framsóknarmanna, leigði skip frá útlöndum til að flytja út ísaðan fisk í fyrsta skipti. Með því fékkst miklu meira fyrir hráefnið sem átti sinn þátt í að skapa þann gjaldeyri sem við þurftum lífsnauðsynlega á að halda. Svo leið tíminn og framfarir urðu á þessu sviði en að lokum var orðin afturför vegna þess að kerfið hvatti ekki til að menn nýttu hráefnið eins vel og kostur var. Það var einn af þeim þáttum sem þurfti að huga að við hönnun hins nýja kerfis. Þó að nýja kerfið hafi skilað miklum efnahagslegum ávinningi hafa að sjálfsögðu fylgt því gallar og það er eitt af því sem við þurfum og ættum að ræða þegar við ræðum sjávarútvegsmál. Hvernig getum við lagað gallana á þessu kerfi sem við fáum svo oft að heyra frá erlendum gestum, ekki hvað síst þeim sem koma að heimsækja okkur í tengslum við Evrópusambandsumsóknina, að sé besta sjávarútvegskerfi í heimi og menn líti á sem fyrirmynd vegna þess einfaldlega að þeir sjá niðurstöðuna á Íslandi í samanburði við það sem menn búa við í heimalöndum sínum? Ávinningurinn er því mikill en gallarnir vissulega til staðar líka. Við ættum að vera að ræða það hér hvernig við getum leyst úr þessum göllum. Framsóknarmenn hafa í sjávarútvegstillögum sínum leitast við að lagfæra gallana án þess þó að vega að hagkvæmninni. En í tillögum ríkisstjórnarinnar er því miður vegið svo gróflega að hagkvæmninni að menn hafa ekki einu sinni treyst sér til að láta svo mikið sem einn hagfræðing eða annars konar sérfræðing á þessu sviði reikna út efnahagsleg áhrif á frumvarpinu. Að hugsa sér að ríkisstjórnin skuli troða inn í þingið tveimur mánuðum eftir að frestur til að leggja fram frumvarp rann út, nokkrum dögum áður en þingstörfum á að ljúka frumvarpi um grundvallaratvinnugrein landsmanna án þess að hafa einu sinni látið reikna út efnahagslegar afleiðingar þess og það á tímum þegar við þurfum hvað mest á greinum eins og sjávarútvegi að halda til að draga vagninn út úr kreppunni. Það er beinlínis sorglegt að ríkisstjórnin skuli haga sér með þessum hætti enda snýst þetta ekkert um staðreyndir. Þetta snýst um pólitíska leikþætti og við höfum fengið sannanir fyrir því aftur og aftur að ríkisstjórnin vill ekki niðurstöðu í þessu máli, hún vill ekki samstöðu, allra síst vill hún ná samstöðu, sérstaklega þó Samfylkingin. Það sannaðist heldur betur þegar hæstv. núverandi ráðherra Guðbjartur Hannesson fór fyrir svokallaðri sáttanefnd í sjávarútvegi, nefnd sem lagði í ótrúlega mikla vinnu við að ná víðtækri sátt og var í raun komin með víðtækari sátt um sjávarútveg en nokkur dæmi voru um í Íslandssögunni. Hvað gerist þá? Allt í einu sneru menn við. Allt í einu var allt sett í uppnám á ný. Hvers vegna var það? Vegna þess að þetta snýst ekki um staðreyndir. Þetta snýst ekki um að finna bestu leiðina. Þetta snýst eingöngu um pólitíska leiki og sérstaklega leiki Samfylkingarinnar og svo njóta þeir iðulega aðstoðar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem virðist líta á sig sem eins konar verktaka í þessari ríkisstjórn, að hlutverk þeirra sé fyrst og fremst það að framfylgja vilja Samfylkingarinnar en fá þó í skiptum að halda ráðherrastólum sínum. Svo tala menn um sanngirni í ofanálag. Hvaða sanngirni er í því að ætla að taka eins mikið og mögulegt er af þeim sem hafa skuldsett sig og jafnvel fjölskyldur sínar til að kaupa kvóta af hinum svokölluðu sægreifum, sem hæstv. forsætisráðherra kallar svo, til að geta komist inn í greinina og stundað sjávarútveg? 

Herra forseti. Ég þakka formanni Framsóknarflokksins fyrir aldeilis prýðilega ræðu þar sem hann fór vel yfir það hvernig sjávarútvegsmálin hafa þróast og ekki síst það hvernig hann dró fram að þegar núverandi fiskveiðistjórnarkerfi var sett á laggirnar var það umdeilt. Það var að sjálfsögðu erfitt fyrir margra hluta sakir og auðvitað greindi menn á um það hvernig ætti að skipta takmarkaðri auðlind. Þeir sem höfðu stundað útgerð lengi vel áttuðu sig ekki síst á því að þeir gátu ekki fiskað lengur. Auðvitað kallaði það á mikla umræðu og sársaukafulla hagræðingu innan greinarinnar sem mér finnst allt of margir hafa gleymt í dag. Það getur vel verið að það sé hægt að gagnrýna hvernig þáverandi stjórnvöld stóðu að breytingunum en að mínu mati voru þær nauðsynlegar, ekki síst vegna þess að fiskstofnarnir voru á niðurleið. Sumir segja að þeir hafi verið að hruni komnir þannig að það þurfti að taka ákvörðun um framtíð fiskveiða. Það var tekin ákvörðun um þetta kerfi sem við búum við í dag sem hefur tekið  Ég spyr hv. þingmann: Telur hann hægt að ná sátt? Er styttra á milli manna en forsætisráðherra, ekki síst, vill vera láta?

Virðulegur forseti. Vissulega er hægt að ná sátt. Við höfum nefnilega séð hvað eftir annað að þegar stöku stjórnarliðar hafa rætt málin sín á milli og í stjórnarandstöðu með það að markmiði að ná sátt hefur það gengið furðu vel þegar menn skoða staðreyndirnar, færa rök fyrir máli sínu og eru hugsanlega tilbúnir að gefa eitthvað eftir ef þeir sjá að aðrar betri leiðir séu færar. Sérstaklega var þetta augljóst í vinnu sáttanefndarinnar svokölluðu þar sem náðist alveg ótrúlega víðtæk sátt, ekki bara í pólitíkinni heldur líka við atvinnurekendur, launþega, nánast alla sem komu að því máli. En því miður sannaði sú vinna að hæstv. forsætisráðherra stefnir alls ekki að sátt um þetta mál. Hæstv. forsætisráðherra 

Herra forseti. Já, ég er sammála því sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sagði í svari sínu. Ég held nákvæmlega að þetta sé málið, ég held að það sé styttra á milli manna en menn halda eða reynt er að telja mönnum trú um. Niðurstaða sáttanefndarinnar liggur alveg ljós fyrir. Ef menn hafa hlustað á ræður hv. þingmanna í stjórnarliðinu eins og hv. þm. Magnúsar Orra Schrams fyrr í dag held ég að það sé raunverulega möguleiki á að reyna að skapa þessa eftirsóknarverðu sátt ef menn leggja sig fram. Ég tel einfaldlega að ríkisstjórnin hafi með framlagningu þessara frumvarpa, þar sem hún setur allt upp í loft, ekki lagt sig nægilega fram, síst með tilliti til þess hver hinn raunverulegi vilji er innan stjórnarliðsins. Hinn raunverulegi vilji innan stjórnarliðsins er einfaldlega bara tvist og bast. Það er engin eining um þessi mál 

Virðulegur forseti. Já, því miður held ég að þetta sé alveg rétt greining. Sem betur fer er hægt að ná sátt en því miður eru örfáir þingmenn, líklega sérstaklega hæstv. forsætisráðherra, sem vilja ekki sátt, vilja beinlínis koma í veg fyrir hana. Ég gæti líka nefnt hv. þm. Kristján Möller, Siglfirðing. Ég þykist vita að hv. þingmaður sem þekkir aðstæður á Siglufirði geri sér grein fyrir því hversu vitlaus nálgun hæstv. forsætisráðherra í þessu máli er og vildi gjarnan ná víðtækri sátt um málið. Á meðan stjórnarliðar þora ekki að setja hæstv. forsætisráðherra stólinn fyrir dyrnar, segja einfaldlega: Hingað og ekki lengra, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Ég held að hann hafi hitt naglann á höfuðið þegar hann sagði að þetta fjallaði bara um pólitíska leiki. Hæstv. forsætisráðherra sem á að vera sameiningarafl þjóðarinnar núna á þessum tímum þrífst nefnilega á ófögnuði, erjum og deilum. Hæstv. forsætisráðherra hefur ekki séð sér fært, eftir þó það miklar yfirlýsingar um að enginn annar en þessi ríkisstjórn gæti komið þessum miklu breytingum á, að sitja hér og hlusta á eina einustu ræðu, ekki taka þátt í neinni umræðu. Hæstv. forsætisráðherra kemur á flokksráðsfund Samfylkingarinnar og lætur klappa þar fyrir sér og slagorðunum, með því að vera með fúkyrði út í greinina. Það er eins og þetta fólk skilji ekki að þetta er undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Hvað þýðir það? Það þýðir að þjóðin byggir velferð sína á þessari atvinnugrein. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið undir það með mér að í raun vilji hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegur forseti. Því miður bendir allt til þess að akkúrat þetta sé tilfellið, að hæstv. forsætisráðherra vilji nota sjávarútvegsmálin til að beina athyglinni frá vandræðagangi ríkisstjórnarinnar á öðrum sviðum. Og þar er því miður af nógu að taka. Þetta er reyndar gamalt og þekkt ráð hjá ríkisstjórnum í vanda en þó sérstaklega hjá ríkisstjórnum sem starfa í ólýðræðislegum ríkjum, til að mynda kommúnistastjórnum, að finna sér óvini og dreifa athyglinni frá sífellt versnandi lífskjörum almennings með því að hamra á því að það séu einhverjir illir óvinir sem stjórnvöld þurfi umfram allt að berjast gegn til að áhyggjur almennings snúist fyrst og fremst um þessa ímynduðu grýlu en ekki vangetu ríkisstjórnarinnar til að leysa grundvallarmál eins og efnahagsstöðu heimilanna.

Virðulegi forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um þetta. Hæstv. forsætisráðherra er fyrst og fremst að spila pólitíska leiki. Það er mjög sérkennilegt að hæstv. forsætisráðherra taki ekki þátt í efnislegri umræðu og svari ákveðnum spurningum. Það er kannski vegna þekkingarleysis hæstv. forsætisráðherra á þessu máli sem hún treystir sér ekki til þess. Nú er þessi umræða búin að standa hér í tvo daga, þetta er þriðji dagurinn og hæstv. forsætisráðherra hefur ekki séð sér fært að taka þátt í umræðunni eða sitja undir einni einustu ræðu. Hæstv. fjármálaráðherra hefur heldur ekki séð sér fært að gera það. Það er mjög sérkennilegt í ljósi umsagnar fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um frumvarpið, það er alveg hreint með ólíkindum. Þetta mál kristallast þannig að mesti ágreiningurinn er hugsanlega innan ríkisstjórnarflokkanna sjálfra. Hv. þingmaður kom inn á það líka í ræðu sinni að þetta mál kom hingað inn tveimur mánuðum eftir að frestur rann út til að taka mál á dagskrá. Ég minni á að stjórnarmeirihlutinn er búinn að hafa málið síðan í september á síðasta ári. Það er eins og óvitar hafi verið að leika sér með eldspýtur miðað við hvernig fyrir þessum málum er komið. Þetta er afraksturinn og það er engin sátt. Ég minnist þess þegar ég sé hér hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að ég held að hann hafi byrjað að tala um það einhvern tímann í janúar eða febrúar að málið væri alveg að klárast og kæmi í næstu viku og næstu viku og næstu viku. Þegar það loksins kom inn tveimur mánuðum of seint var það algjörlega óklárað. Maður hefur séð það hér í ræðum þeirra örfáu stjórnarþingmanna sem hafa tekið til máls og í andsvörum að þeir hafa efnislega mjög mikla fyrirvara við málið eins og það er. Maður áttar sig ekkert á því hvort það er nokkur meiri hluti fyrir málinu, sem ég tel reyndar ekki fyrir því óbreyttu, hvorugu frumvarpinu. Þetta lýsir kannski öllum vinnubrögðunum 

Virðulegi forseti. Já, því miður er þetta lýsandi fyrir vinnubrögð ríkisstjórnarinnar. Það er ástæða til þess að koma aðeins betur inn á það sem hv. þingmaður nefndi í fyrra andsvari sínu sem skýrir kannski að einhverju leyti hvers vegna hæstv. forsætisráðherra fer fram með þeim hætti sem ráðherrann gerir, þ.e. að leita óvina. Í Rússlandi voru stærri bændur í upphafi 20. aldar kallaðir „kúlakkar“, og þegar kommúnistarnir voru að berjast fyrir því að ná völdum gerðu þeir þessa stærri bændur - sem eru kannski ekki mjög stórir á nútímamælikvarða - að óvinum sínum, vildu kenna þeim um hvernig staða mála væri í Rússlandi þrátt fyrir að þá fyrst hafi landbúnaðarframleiðsla verið farin að nálgast það að geta í raun staðið undir  Virðulegi forseti. Ég næ ekki að klára andsvar mitt.

Nei, en mínútan er liðin, hv. þingmaður.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni og formanni Framsóknarflokksins fyrir yfirgripsmikla ræðu. Það eru atriði sem ég vildi leggja áherslu á. Hv. þingmanni var tíðrætt um áherslur og niðurstöður endurskoðunarnefndarinnar sem skipuð var. Eitt meginþemað þar var að styrkja stöðu sjávarbyggðanna og standa vörð um þær, það væri hluti af heildarhagsmunum, ekki aðeins sjávarútvegsins heldur þjóðarinnar allrar. Í því frumvarpi sem við ræðum er það einmitt meginmálið. Það er verið að styrkja stöðu strandveiðanna, það er verið að styrkja stöðu byggðatengdra aðgerða og við leggjum líka áherslu á að verði veiðigjald hækkað komi sú skipting 

Forseti biðst afsökunar. Það voru fjórir hv. þingmenn sem óskuðu eftir andsvari þannig að það er ein mínúta í hvert andsvar.

Virðulegur forseti. Það styrkir ekki sjávarbyggðirnar að setja þá atvinnugrein, sem er mikilvægust af öllum atvinnugreinum fyrir sjávarbyggðirnar, í fullkomið uppnám, halda henni í algjörri óvissu. Við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra erum reyndar sammála um að sjávarútvegskerfið verði að vera til þess fallið að halda byggð sem víðast í landinu. Við viljum ekki að veiðiheimildir safnist allar saman á einn eða tvo eða fáa staði eða á fáar útgerðir. Það er eitt af því sem við þurfum að huga að sérstaklega þegar við leitumst við að bæta sjávarútvegskerfið. En að setja kerfið í slíkt uppnám að ekkert sjávarútvegsfyrirtæki viti í hvaða stöðu það verður á morgun, hvort það verður rekstrarhæft, er augljóslega ekki til þess fallið að bæta stöðu 

Frú forseti. Ég las af athygli tillögur Framsóknarflokksins í sjávarútvegsmálum þar sem var sama grunnstefið og lagt er til í þessu frumvarpi um aðgerðir nú þegar á þessu ári og því næsta. Þær lúta fyrst og fremst að styrkingu hinna byggðatengdu þátta sem hafa verið hvað harðast gagnrýndir í núverandi kvótakerfi, þ.e. það óöryggi sem ýmis byggðalög hafa þurft að þola vegna núverandi kvótakerfis. Almenningur í sjávarbyggðunum horfir á eftir aflaheimildum á einum degi í burt án þess að hafa nokkuð um málin að segja. Það má vel vera að menn geti fundið í því reikningslega hagræðingu en fyrir samfélagið er dýrt að búa við slíkt óöryggi. 

Virðulegur forseti. Við hæstv. ráðherra erum sammála um mikilvægi þess að styrkja byggðatengda þætti. Það er rétt sem hæstv. ráðherra nefnir að það eru ýmis samfélagsleg áhrif sem er ekki svo auðvelt að reikna með í hagkvæmnismati sem þó skipta verulegu máli hvernig sem á það er litið. En sú leið sem boðuð er í frumvörpum hæstv. ráðherra er hins vegar ekki til þess fallin að styrkja byggðirnar vegna þess að hún setur sjávarútveginn í uppnám alls staðar. Grunnþátturinn hlýtur að vera sá að skapa einhverja festu, einhverja vissu, þann möguleika að menn geti fjárfest í heimabyggð sinni, byggt upp og viti hvers sé að vænta á næsta ári og þarnæsta ári en ekki að það sé fullkomin óvissa eða þá að pólitískum ráðherra sé falið það vald að geta útdeilt gæðum til þeirra sem hann vill gleðja hverju sinni.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að óska forseta til hamingju með uppstigningardaginn sem við höldum hátíðlegan til minningar um himnaför frelsarans. Hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni þakka ég fyrir ágæta ræðu. Ég vil beina til hans nokkrum spurningum, en ég ætla að byrja á því að segja að ósköp hlýtur hæstv. sjávarútvegsráðherra að hafa liðið illa undir ræðu hv. þingmanns sem færði fyrir því rök að arðsemi sjávarútvegsins mundi líða mikið fyrir þessi frumvörp. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er það ekki alveg á hreinu að arðsemi sjávarútvegskerfisins heldur uppi lífskjörum á Íslandi og lífskjörin á Íslandi gera okkur kleift að halda úti mjög öflugu velferðarkerfi? Það hefur reyndar beðið ákveðið skipbrot núna undanfarið eða látið á sjá, en forsenda þess er einmitt mjög arðbært atvinnulíf, 

Virðulegur forseti. Það verður aldrei of oft ítrekað að það er verðmætasköpunin, ekki hvað síst í sjávarútvegi, sem er forsenda þess að við getum haldið úti því velferðarkerfi sem við viljum sjá í landinu. Þegar menn vega að grunnatvinnuvegi, þeim atvinnuvegi sem var einna líklegastur til þess að koma okkur áfram, draga aðrar atvinnugreinar áfram út úr efnahagsþrengingum, vega þeir um leið að velferð í landinu, að hlutum eins og heilbrigðisþjónustu og öðrum þáttum velferðarkerfisins. Þetta snýst nefnilega ekki bara um menn sem reka sjávarútvegsfyrirtækin eða stöðu þeirra, þetta snýst um hagsmuni hvers einasta Íslendings. Þegar kerfið, sem hv. þingmaður spyr um, er til þess fallið að skapa sem mest verðmæti fyrir hagkerfið erum við hvað best í stakk búin til að standa undir grunnþjónustu.

Frú forseti. Skil ég það þá rétt að sú stefna að auka smábátaveiðar og strandveiðar - sem minnir á strandlíf - sé ákveðin draumsýn eða rómantík sem bitni á arðsemi? Það var eitt sem hv. þingmaður sagði í andsvari áðan, þ.e. að hann teldi ríkisstjórnina vera ólýðræðislega. Ég varð dálítið hugsi við það vegna þess að mér finnst alla tíð mikið hafa skort á samráð ríkisstjórnarinnar við aðila sem vinna í málum á viðkomandi sviði, t.d. Samtök atvinnulífsins eða atvinnurekendur sem vinna í sjávarútvegi. Það skortir á samráð innan stjórnarflokkanna, það skortir á samráð innan þingsins hjá þessari ríkisstjórn. Getur verið að það sé rétt að ríkisstjórnin sé ólýðræðisleg, 

Virðulegur forseti. Það er sífellt fleira að koma betur í ljós hjá þessari ríkisstjórn að hún minnir á stjórnir sósíalista í Austur-Evrópu, jafnvel kommúnista í Sovétríkjunum á sínum tíma. Eitt ræddum við áðan í því sambandi, ég og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, þ.e. hvernig reynt er í efnahagslegu ráðaleysi og óhagkvæmni, sem birtist m.a. í tillögum um sjávarútveginn, að finna óvini til að dreifa athyglinni. Þar hefur hæstv. forsætisráðherra því miður gengið alveg ótrúlega langt með því að tala illa um fólk sem er flest hvert bara að vinna heiðarlega vinnu en er notað af hæstv. forsætisráðherra sem einhvers konar grýlur til þess að 

Frú forseti. Nú þegar langt er liðið á 1. umr. þess þingmáls sem hér liggur frammi, þ.e. hið fyrra af tveimur nýjum málum ríkisstjórnarinnar um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu, er mjög áberandi hve mjög stjórnarliðar, ekki síst hæstv. sjávarútvegsráðherra, hafa skotið sér undan því að veita svör við spurningum sem haldið hefur verið á lofti og snúa að megintilgangi eða meginréttlætingu fyrir þeim breytingum sem lagðar eru til. Spurt hefur verið um t.d. hvaða réttlæting sé til staðar til að gera þá breytingu að gengið sé á afla hlutdeildarkerfis til að auka við hina svonefndu potta þegar afleiðingin verði sú ein að heimildir færist á landsbyggðinni frá einum stað til annars. Það skortir á að það sé útskýrt. Eins og ég vék að í fyrri ræðu minni kann vel að vera að fyrir því séu einhver gild rök eða einhver sjónarmið sem ráðherrann hefur ætlað sér að tefla fram með skýrum hætti í umræðunni. Hann hefur bara látið það ógert enn þá. Það er einungis talað um að það sé mikilvægt að styrkja byggðirnar, það sé mikilvægt að hafa einhver slík úrræði til að bregðast við erfiðum aðstæðum í einstökum sjávarþorpum þar sem miklar breytingar hafa átt sér stað eða atvinnuleysi ríkir. Allt er það mjög skiljanlegt en það er heldur ekki nýtt. Lög um stjórn fiskveiða eins og þau eru í dag geyma ýmis slík úrræði til að bregðast við slíkum aðstæðum. En það er hugmynd ráðherrans og ríkisstjórnarinnar að ganga enn lengra. Það er augljóst að það verður ekki gengið lengra í þá átt án þess að taka heimildir frá einhverjum öðrum til þess að mæta því markmiði. Þeir sem hafa tjáð sig um frumvarpið fram til þessa, þó að það hafi ekki verið með formlegum hætti hingað til þingsins þar sem málið er ekki enn komið til þingnefndar, hafa margir bent á að það mundi kalla á að bátum yrði lagt, að fólki yrði sagt upp störfum, bæði sjómönnum og jafnvel fiskverkafólki, að mjög mundi draga úr arðsemi og þar af leiðandi skattgreiðslum til viðkomandi sveitarfélaga þar sem útgerðin er staðsett. Af heildarsamhengi málsins er augljóst að þeir sem leggja það fram reyna ekki einu sinni að halda því til streitu að arðsemi í útgerð verði jafnmikil, að útgerðarfyrirtækin muni hafa jafnmikinn afrakstur af starfssemi sinni í heild eftir að frumvarpið verður að lögum, verði það niðurstaðan. Ég sakna þess mjög að þeim sjónarmiðum sé ekki haldið á lofti þannig að við getum tekist á um það, að við getum tekist á um prinsippið: Er réttlætanlegt að fórna arðsemi heildarinnar til þess að ná einhverjum sértækum markmiðum eins og birtast í þessu frumvarpi? Mér hefur þótt skorta mjög á að frumvarpið sjálft geymi þá réttlætingu og að þeir sem hafa mælt fyrir því reyni að fylgja henni eftir. Síðan eru á þessu máli fjölmargir aðrir ágallar eins og t.d. sá að fyrirséð er að þær strandveiðar sem verið er að auka mjög við muni draga til sín sífellt fleiri báta, sífellt fleiri sjómenn, sem muni eftir því sem bátunum fjölgar og sjómönnunum skila minna af sér fyrir hvern og einn. Við höfum séð svo oft áður í fiskveiðisögu okkar hvernig það fer. Það fer á endanum þannig að enginn hefur neitt upp úr því sem hann reynir að gera 

Virðulegur forseti. Stefna framsóknarmanna og sjálfstæðismanna í sjávarútvegsmálum er ólík á margan hátt. Það er svo sem eðlilegt að flokkar hafi ólíka stefnu í svona grundvallarmáli. Stjórnmálaflokkar eru einmitt til þess að ólík sjónarmið geti tekist á. Vandinn er hins vegar sá að eins og þetta frumvarp er lagt fram höfum ekki haft aðstæður til að ræða ólíkar lausnir, ólíkar nálganir, ólíkar leiðir til að finna bestu mögulegu niðurstöðu um hvernig megi bæta kerfið. Er hv. þingmaður sammála mér um það að ef ríkisstjórnin hefði raunverulegan vilja til að ná sátt um þetta mál, raunverulegan vilja til að skoða rök, jafnvel meta hagræn áhrif breytinga, mætti ná að hanna í fyrsta lagi miklu betra frumvarp og jafnvel tillögur sem allir flokkar á Alþingi gætu sæst á? Ég velti þessu fyrir mér vegna þess að undanfarna mánuði hefur farið fram ótrúlega mikil vinna við að reyna að ná sameiginlegri niðurstöðu, menn hafa velt fyrir sér rökum, kostum og göllum ólíkra leiða, gefið eftir í sumum tilvikum en voru langt komnir með að ná sátt. Allt í einu koma svo þessi frumvörp eins og skrattinn úr sauðarleggnum. Með öðrum orðum, ef menn hyrfu alveg frá þessari nálgun en reyndu þess í stað að sættast, sætta ólík sjónarmið, telur hv. þingmaður 

Frú forseti. Það er alveg laukrétt hjá hv. þingmanni að frumvörpin koma eins og skrattinn úr sauðarleggnum eftir allt það samráð sem átti sér stað á síðasta ári. Nú kann að vera svo að stefna þingflokkanna á Alþingi sé um margt ósamrýmanleg en það hefur þó gilt í seinni tíð, og átti kannski sérstaklega við þegar síðast voru sett heildarlög um stjórn fiskveiða, að allir flokkar á Alþingi voru sammála um ákveðin meginmarkmið, sem var að ná til langs tíma hámarksafrakstri af fiskveiðum við strendur landsins. Það er það meginsjónarmið sem ég tel að þurfi ávallt að liggja til grundvallar. Ég tel að verið sé að fórna því í þeim málum sem við ræðum í dag og mér finnst að það skorti mjög á að fyrir því séu færð nægilega góðar skýringar. Hefði verið hægt að ná betri sátt um þessi mál og vinna þau í betra samráði? Svo sannarlega. Ég tel reyndar að skýrsla sáttanefndarinnar í fyrra sýni að kominn var flötur, það var kominn grundvöllur til að gera talsvert miklar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu í góðri sátt, bæði milli þingflokka og við velflesta hagsmunaaðila, því sem næst alla hagsmunaaðila. Til dæmis tel ég að mögulegt hefði verið að gera þá breytingu að aflahlutdeildarkerfið byggði ekki á varanlegri hlutdeild heldur tímabundinni. Það þarf auðvitað að uppfylla ákveðin skilyrði til að gera þá breytingu, t.d. þá að samningar séu til langs tíma sem séu endurnýjanlegir með hæfilegum fyrirvara. Veiðigjaldið er að mínu áliti líka eitthvað sem má taka til skoðunar sem og þessir 

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að heyra hv. þingmann lýsa því að hann telji raunhæfan möguleika á að ná víðtækri sátt um sjávarútvegsmálin vegna þess að ég held að mjög mikilvægt sé, ekki hvað síst í þessum málaflokki, að víðtæk sátt náist. Mikið er reyndar talað um það af hálfu ríkisstjórnarinnar, sérstaklega þegar hún á í vandræðum með einhver af málum sínum, að hún leggi mikið kapp á að ná víðtækri sátt en því miður hefur það verið í langflestum tilvikum sýndarmennska. Hvað varðar sjávarútvegsmálin er því hins vegar haldið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar að erfitt sé að nálgast Sjálfstæðisflokkinn vegna þess að hann sé í sérhagsmunagæslu í málinu. Telur hv. þingmaður að Sjálfstæðisflokkurinn sé í aðstöðu til þess að nálgast aðra það mikið að sátt geti náðst, jafnvel að hæstv. forsætisráðherra geti orðið þátttakandi í þeirri sátt? Eða er mikill munur innan stjórnarliðsins hvað varðar stefnu Sjálfstæðisflokksins annars vegar og svo stefnu stjórnarinnar og möguleika á að ná einhverri sameiginlegri lendingu þar? Gæti hv. þingmaður t.d. séð fyrir sér að einhverjir úr Samfylkingunni kynnu að vera tilbúnir að ná sameiginlegri sátt á meðan aðrir vilji fyrst og fremst nota málið til að viðhalda óeiningu, nota það í pólitískum tilgangi?

Frú forseti. Ég sé enga aðra skýringu á þeim áherslum sem hafa birst í þingsal en að það þjóni einmitt pólitískum hagsmunum Samfylkingarinnar sérstaklega, að því er mér virðist, að eiga í ágreiningi um sjávarútvegsmálin. Ég merki það t.d. á því að hæstv. forsætisráðherra virðist ekkert kannast við að hafa greitt atkvæði á sínum tíma með frjálsa framsalinu sem og reyndar hæstv. fjármálaráðherra. Þetta er fólkið sem stóð að baki og var í þeirri ríkisstjórn sem lagði fram frumvarp um stjórn fiskveiða árið 1990 sem kom frjálsa framsalinu á. En þau koma hingað upp í dag í ræðustól reglulega og segja það allt saman Sjálfstæðisflokknum um að kenna þar, það sé honum að kenna. Slíkur málflutningur ásamt með tregðu til að vinna málin í sameiningu og í sátt á grundvelli þeirrar niðurstöðu sem fékkst í fyrra leiðir til þess að erfitt er að verjast þeirri hugsun að það sé sem stjórnarflokkunum þóknist það einhverra hluta vegna að hafa málið í ágreiningi. Mig langar að nefna t.d. veiðigjaldið til vitnis um það að Sjálfstæðisflokkurinn gengur ekki erinda einhverra sérhagsmuna. Það var í ríkisstjórnartíð Sjálfstæðisflokksins sem veiðigjaldinu var komið á. Varla er hægt að túlka það svo að það hafi verið af einhverri sérstakri greiðasemi við stórútgerðina í landinu. Eða hvernig hefur annars málinu verið tekið af öllum hagsmunaaðilum í greininni? Hafa smábátaútgerðarmenn fagnað málinu? Nei. Hefur fiskvinnslan fagnað þessum málum? Nei. Hafa sjómenn gert það? Nei. Hefur LÍÚ gert það? Nei, það hefur ekki heldur gert það. Samtök atvinnulífsins eru líka ósátt við málið sem og fleiri 

Frú forseti. Jæja, er eitthvað að frétta? spyr maður. Ég er einfaldlega þingmaður í þessum sal, klukkan er að verða eitt og þá vil ég gjarnan fá fregnir í fyrsta lagi af fundum þingflokksformanna. Eins og ég gat um áðan og við vitum á ekki að gera hlé á þingfundum fyrr en niðurstaða af fundi þingflokksformanna liggur fyrir. Það getur vel verið að niðurstaða liggi ekki fyrir fyrr en klukkan sex. Ætla menn að halda engu að síður áfram með þennan þingfund? Ef menn ætla að gera það krefst ég þess enn og aftur að við köllum til forustumenn ríkisstjórnarflokkanna. Það gengur ekki lengur að við getum ekki haldið uppi eðlilegum umræðum um álitaefni sem m.a. eru á milli ríkisstjórnarflokkanna og koma berlega fram í þeim plöggum sem við erum að ræða um. Ég er m.a. að skírskota til umsagnar fjárlagaskrifstofunnar frá fjármálaráðuneytinu. Ég spyr fregna, hæstv. forseti. Hvað líður þingflokksformannafundi 

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst og fremst koma hér upp til að ítreka þær spurningar sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir beindi til hæstv. forseta. Klukkan er orðin eitt að nóttu, runninn upp uppstigningardagur, einn af stærri hátíðisdögum á almanakinu í okkar sið og mér er ekki kunnugt um að það sé venja hér í þinginu að funda á helgum dögum. Allt þetta mál er því frekar undarlegt og ég vil gjarnan að hæstv. forseti útskýri hver áformin eru varðandi framhald funda í kvöld.

Frú forseti. Ég vil líka benda hæstv. forseta á að búið er að boða að mér skilst til fundar í efnahags- og skattanefnd í fyrramálið um mál, risastórt mál sem tengist kjarasamningunum, svokallaður bandormur. Það verður þar til umræðu og verður forvitnilegt að sjá hvort menn komist að einhverri niðurstöðu en svo virðist vera að aðallega vinnumarkaðurinn sé með einhverjar efasemdir um að það náist. En gott og vel. Ég inni forseta aftur eftir því hvað líði málum. Fáum við svör frá hæstv. forsætisráðherra áður en hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem hefur verið góður í að sitja hér í þinginu, annað en kollegar hans í ríkisstjórninni, forsætisráðherra og fjármálaráðherra, flytur ræðu sína? Mér þætti vænt um ef hæstv. forseti með sína ljúfu lund, víðsýna og góða hjarta mundi upplýsa þingheim um hvort við ætlum að halda hér áfram fram eftir nóttu og hvort aðrir 

Frú forseti. Ekki skal ég kvarta undan vinnuálagi en ég þarf að mæta á þennan nefndarfund í fyrramálið klukkan níu og ég ætlaði að undirbúa mig pínulítið, þetta eru nokkuð stór mál sem þar er um að ræða. Ég geri ekki ráð fyrir að ég verði með á þeim, enda er ágreiningur um þau um allt þjóðfélagið og meira að segja þeir aðilar sem um ræðir, aðilar vinnumarkaðarins, gagnrýna frumvörpin sem eiga að byggja á kjarasamningunum. En mig langar til að frétta af því hvað er að gerast hérna á hinu háa Alþingi, hvort þingflokksformenn hafi lokið viðræðum sínum, hvort stjórnarliðar hafi náð samstöðu í því hvert þeir ætla að stefna með þessum frumvörpum því að mér finnst enn þá skorta á það. Reyndar bíð ég spenntur eftir ræðu hæstv. sjávarútvegsráðherra því að hann mun væntanlega upplýsa okkur um það hvert hann ætlar að stefna, segjum til tveggja ára, fimm ára, tíu ára, fimmtíu ára.

Forseti hefur hlustað á athugasemdir hv. þingmanna um fundarstjórn forseta og við þeim er ekki hægt að bregðast á annan veg en þann að fara eftir því samkomulagi sem gert var.

Virðulegur forseti. Ég mótmæli því að það sé í samræmi við það samkomulag sem gert var um þingstörf hér í kvöld að halda þingfundi áfram langt inn í uppstigningardag. Það var rætt um að þingfundur gæti staðið lengur en þingsköp gera ráð fyrir en að sjálfsögðu var gert ráð fyrir því að hann kláraðist í síðasta lagi á miðnætti en að við færum ekki inn í helgidaginn með þessa umræðu. Ég innti forseta eftir svörum um þessi mál fyrir ekki svo löngu síðan, en þá sat annar hæstv. forseti í forsetastóli. Ég vonast til þess að sá hæstv. forseti sem nú stýrir fundi geti upplýst mig og aðra þingmenn um það hvar þessi mál standa, hvort ætlunin er að halda þessari umræðu áfram inn í nóttina í trássi við það 

Frú forseti. Ég ítreka mikilvægi þess að stjórnarflokkarnir nái samstöðu um málið vegna þess að meðan menn vita ekki hvert þeir stefna, þ.e. stjórnarflokkarnir tveir, geta aðrir þingflokkar ekki komið að málinu og sagt já eða nei. Ég tel þetta lýsandi dæmi um það stefnuleysi og stjórnleysi sem er hjá hæstv. ríkisstjórn, hún veit ekki hvert hún er að fara í neinu einasta máli, frú forseti. Það er mjög bagalegt og hættulegt fyrir þjóðina vegna þess að hæstv. ríkisstjórn á að leiða þjóðina að ákveðnu marki. Hún gerir það bara ekki. Þetta gagnrýni ég mjög kirfilega og legg til að forseti reyni að koma á sáttum milli stjórnarflokkanna.

Virðulegur forseti. Í ræðu minni áðan kom ég lítillega inn á sanngirnismál en ég ætla að velta aðeins nánar vöngum yfir þeim þætti málsins vegna þess að stjórnarliðar, og ekki hvað síst hæstv. forsætisráðherra, hafa iðulega talað á þeim nótum að sjávarútvegsmálin og þær breytingar sem nauðsynlegt væri að gera á fiskveiðistjórnarkerfinu snerust fyrst og fremst um sanngirni. Hæstv. forsætisráðherra uppnefnir iðulega þá menn sem starfa í sjávarútvegi eða reka sjávarútvegsfyrirtæki og kallar þá til að mynda kvótagreifa. Hæstv. forsætisráðherra gleymir því þá jafnan að miklu fleiri starfa í sjávarútvegi en þeir sem reka sjávarútvegsfyrirtæki, svo sem sjómenn, fólk í vinnslu í landi og 25–30 þús. manns í störfum sem tengjast sjávarútvegi beint eða óbeint. Víkjum að þessum svokölluðu kvótagreifum, sægreifum og hvað þeir eru nú kallaðir. Þessir menn sem reka sjávarútvegsfyrirtæki - og þetta eru ekki bara einhver stórfyrirtæki í LÍÚ, einhver örfá stórútgerðarfyrirtæki, nei, við erum að tala um mörg hundruð manns sem leitast við að reka lítil og meðalstór sjávarútvegsfyrirtæki um allt land - fengu í langflestum tilvikum ekki það sem hæstv. forsætisráðherra og sumir fleiri kalla gjafakvóta. Um og yfir 95%, 96% kannski, ég veit ekki nákvæma tölu og bíð eftir svari frá hæstv. ráðherra við fyrirspurn þar um, yfirgnæfandi meiri hluti þeirra sem nú hafa kvóta þurfti að kaupa þann kvóta, mjög háu verði oft og tíðum, og í flestum tilvikum skuldsetja sig til að geta keypt kvótann, keypt leyfi til að taka þátt í sjávarútvegi. Af hverjum keyptu þeir kvótann? Ja, í grunninn af þeim sem fengu kvóta úthlutað þegar kerfinu var komið á svoleiðis að ætlun hæstv. forsætisráðherra er að refsa þeim sem hafa skuldsett sig til þess að komast inn í greinina til þess að stunda sjávarútveg en verðlauna þá sem eru búnir að selja sig út úr greininni. Það er sérstaklega tekið fram að menn megi ekki veðsetja kvóta og þar af leiðandi geta þeir ekki skuldsett sig til þess að kaupa kvóta. Þeir sem eru þegar skuldsettir vegna þess kerfis sem hér hefur verið við lýði missa þá kvótann, og hverjir eru í bestri aðstöðu til að kaupa kvóta og nýta hann? Væntanlega þeir sem störfuðu áður í sjávarútvegi og eru búnir að selja sig út úr honum. Eru það ekki þeir sem hæstv. forsætisráðherra er, eða var a.m.k. í upphafi, að tala um þegar hæstv. ráðherra talaði um sægreifa? Með öðrum orðum snýst þetta frumvarp eða þessi frumvörp um að færa aflaheimildir, kvótann, aftur í hendur sægreifa. Væri ekki skynsamlegra að reyna að breyta kerfinu þannig að menn eigi möguleika á að koma inn í greinina þó að þeir eigi ekki fjármagn sem þeir hafa aflað með kvótasölu? Væri ekki líka skynsamlegra að búa þannig um hnútana að sjávarútvegsfyrirtæki gætu starfað við sæmilegt öryggi um allt land, á sem flestum stöðum? Um það erum við þó sammála, við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, að það er mjög æskilegt og hagkvæmt, þó að kannski sé ekki alltaf hægt að reikna hagkvæmnina út á einfaldan hátt, að sjávarútvegur sé stundaður sem víðast um land, að landið sé sem mest í byggð. Við viljum báðir að fólk hafi tækifæri til að komast inn í sjávarútveginn, að nýliðun sé möguleg, og við viljum að sem flestar byggðir vítt og breitt um landið geti haft sjávarútveg sem grunnstoð. En þessar tillögur gera 

Hæstv. forseti. Ég ætla að spyrja hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson hvort hann geti skýrt fyrir mér nokkuð sem ég er búinn að velta mikið fyrir mér frá því að þessi umræða hófst hér fyrir nærfellt þremur sólarhringum, þá staðreynd að hér er um að ræða stjórnarfrumvörp sem samþykkt eru í ríkisstjórn, hafa verið samþykkt í þingflokkum ríkisstjórnarflokkanna, eru afrakstur af margra mánaða vinnu, sennilega níu mánaða vinnu innan ríkisstjórnarflokkanna, en svo ber við þegar málin koma til umræðu í þinginu að þeir þingmenn þessara sömu stjórnarflokka sem taka til máls hafa flestir veigamiklar athugasemdir við grundvallaratriði í þessum frumvörpum. Við höfum hlýtt á athugasemdir fjöldamargra þingmanna Samfylkingarinnar við það frumvarp sem nú er á dagskrá. Við vitum líka um efasemdir innan stjórnarflokkanna um hið síðara mál og stærra sem svo er kallað. Getur hv. þingmaður með einhverju móti áttað sig á því hvað ríkisstjórnin er að fara með flutningi þessara mála þegar málin eru í slíku uppnámi innan þeirra eigin raða að þrátt fyrir margra mánaða samráð milli þingflokka stjórnarflokkanna sé staðan eins og hún er? Frumvarp liggur fyrir, frumvarp er lagt fram. Þeir sem maður hefði haldið að væru búnir að eiga aðild að einhverri málamiðlun um frágang málsins og framlagningu þess koma hér upp í röðum og telja upp í löngu máli þau fjöldamörgu atriði sem þeir telja nauðsynlegt 

Virðulegur forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á, það eru ekki bara stjórnarandstöðuflokkarnir, Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur og Hreyfingin, sem hafa ýmislegt við þessi mál að athuga. Þeir stjórnarliðar sem á annað borð hafa tjáð sig um þau hafa margir, líklega flestir hverjir, gert við þau verulegar athugasemdir. Auðvitað vekur það furðu þegar ríkisstjórn leggur fram frumvarp sem í fyrsta lagi er engin víðtæk sátt um, en ekki einu sinni sátt í stjórnarliðinu sjálfu. Það bætist við þann ótrúlega málatilbúnað allan sem hefur verið í kringum það hvernig þessi mál komu inn í þingið og þá getur maður ekki annað en ályktað að þessi mál og framlagning þeirra nú snúist um eitthvað allt annað en raunverulegan vilja til að gera þær breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu sem þar er lýst, enda hlytu menn þá að hafa byrjað á því að afla fylgis við þær breytingar innan stjórnarliðsins, ná meiri hluta í þinginu fyrir þeim. Nei, líklega snýst þetta fyrst og fremst um pólitíska spunaleiki, að geta dreift athyglinni frá endalausum vandræðagangi ríkisstjórnarinnar á öðrum sviðum og látið umræðuna snúast dálitla stund um sjávarútvegsmálin svoleiðis að hæstv. forsætisráðherra geti haldið áfram að endurnýta frasa sína um sjávarútveg, uppnefna menn og berja sér á brjóst sem einhvers konar fulltrúa sanngirni í þessum umdeildu málum þegar augljóst er að frumvörpin sem lögð eru fram hafa ósköp lítið með sanngirni að gera.

Hæstv. forseti. Þessi stjórnmálaskýring hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar er nokkuð í samræmi við mitt mat, að forustumenn ríkisstjórnarinnar telji sig hafa lagt mikið undir pólitískt með því að berjast fyrir og segjast berjast fyrir umbyltingu eða umbreytingum á kvótakerfinu. Þeir hafa lent í ákveðnu öngstræti í sambandi við hvernig eigi að breyta því, en frekar en að bíða aðeins og reyna að vanda undirbúninginn betur, reyna að ná víðtækara samkomulagi og koma með skynsamlegri útfærslu er bara vaðið áfram, ekki í þágu málefnisins, ekki í þágu greinarinnar, ekki í þágu þjóðarhags, heldur einvörðungu í þágu spunans.

Virðulegur forseti. Já, það er óneitanlega svekkjandi að horfa upp á þetta en því miður er þetta ekki í fyrsta skipti sem við verðum vör við þessi vinnubrögð af hálfu ríkisstjórnarinnar þar sem allt gengur í raun út á umræðuna, að reyna að stýra henni, hanna hana og halda henni svo gangandi frekar en staðreyndir eða einhver stefnumál sem gagn er í eða máli skipta. Því miður hefur þessi spunastarfsemi gengið miklu betur hjá ríkisstjórninni en tilefni hafa verið til. Þess vegna leyfa þau sér líklega að halda þessu áfram og færa sig upp á skaftið með jafnótrúlegum hætti og við höfum séð í umræðu um sjávarútvegsmálin. Ég vildi gjarnan komast í aðstöðu til að ræða um kosti og galla ólíkra nálgana, til að mynda þeirra leiða sem ræddar voru í þeim mikla hópi sem hæstv. núverandi ráðherra Guðbjartur Hannesson fór fyrir. Það er hins vegar ekki í boði, í staðinn er lagt fram frumvarp tveimur mánuðum eftir að frestur til þess rennur út sem enginn virðist sáttur við, ekki stjórnarliðar frekar en stjórnarandstaða, og virðist fyrst og fremst til þess ætlað að halda gangandi umræðu um sjávarútvegsmálin, setja þau í uppnám svoleiðis að hægt sé að halda spunaleikjunum áfram.

Virðulegi forseti. Það er komið að lokum umræðu um frumvarpið um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða sem hefur verið rætt mjög ítarlega. Ég þakka fyrir umræðuna. Hún hefur verið efnismikil og víða hefur verið komið við í einum mikilvægasta atvinnuvegi þjóðarinnar sem er sjávarútvegurinn. Þó svo að til umræðu hafi einungis verið þetta frumvarp, eins og ég sagði, um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, hafa ræðumenn líka komið nokkuð inn á annað sem ekki er búið að mæla fyrir en er frumvarp að nýjum heildarlögum um stjórn fiskveiða. Í þessari ræðu minni vil ég ekki fara í þá umræðu, hún bíður þess tíma þegar mælt verður fyrir því frumvarpi. En þau atriði sem hérna hafa sérstaklega verið rædd eru mismunandi viðhorf til þess hvernig meginmarkmið þessa frumvarps er nálgast, þ.e. breyting á lögunum, annars vegar byggðatenging fiskveiðiheimilda og hins vegar að opna fyrir aukinn hlut strandveiða. Með álagningu veiðigjalds er í þessu frumvarpi lögð áhersla á að hluti af því veiðigjaldi sem lagt yrði á fari til sjávarbyggða á landsbyggðinni. Mér kemur ekkert á óvart þó að um það séu skiptar skoðanir, alls ekki, en þetta er samt umræða sem Alþingi á að taka. Sjávarútvegurinn og fiskveiðarnar eru ekki aðeins undirstaða stórs hluta okkar efnahagslífs, okkar gjaldeyristekna, heldur líka grunnurinn að skipulagi, byggðamunstri og því íslenska samfélagi sem við búum í og allar atvinnugreinar eru hluti af. Ein harðasta gagnrýnin á afleiðingar sjávarútvegsstefnu fiskveiðistjórnar undanfarinna ára, hvort sem hún er með réttu eða röngu að öllu leyti, hefur verið hvað sjávarbyggðirnar sem búa við hina miklu auðlind hafa lítið öryggi, sérstaklega íbúarnir í sjávarbyggðunum sem settust þar að en sjávarbyggðirnar byggðust upp vegna nálægðar sinnar við fiskimiðin. Á þessu geta verið mismunandi skoðanir, en það er afdráttarlaus skoðun mín að til þessa eigi sérstaklega að horfa. Frumvarpið sem við höfum verið að ræða lýtur sérstaklega að þessum meginþáttum og því að hlutverk alls fiskiskipaflotans sé að taka þátt í aðgerðum þeim tengdum. Þess vegna er í þessu frumvarpi lagt til að útgerðir í sjávarveiðum taki þátt í að mynda þær aflaheimildir sem eru til ráðstöfunar eins og í beinum byggðaaðgerðum. Þegar við ræðum um sjávarútveginn og fiskveiðar er oft og tíðum eins og við séum bara að tala um þorsk. Auðvitað er staða þorsksins mjög mikilvægur þáttur, einnig fyrir hinar dreifðu byggðir meðfram ströndinni. Umræðan hneigist eðlilega að þorskinum og helst vildum við geta veitt og notað hvern þorsk þrisvar sinnum til að uppfylla þær óskir sem við erum með. En auðlindin er takmörkuð og þess vegna getum við aldrei uppfyllt óskir allra í þeim efnum. Að mínu mati ber okkur að koma til móts við þau sjónarmið að styrkja stöðu sjávarbyggðanna og opna líka fyrir að fleiri geti sótt sjóinn, veitt, þótt í takmörkuðum mæli sé, og þá fénýtt þann afla eins og hlutverk strandveiðanna er og ekki síst að koma til móts við úrskurð mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna sem gerði mjög alvarlegar athugasemdir við skipan fiskveiðistjórnarmála hjá okkur. Ég ætla að víkja enn frekar að umsögn fjármálaráðuneytisins, sem hefur verið rædd hér, um frumvarpið þar sem vikið er að því að það standist ekki stjórnarskrá og sitthvað fleira. Nú er mjög sérstakt að skrifstofa fjármálaráðuneytisins, sem fer með þessi mál, skuli senda frá sér álit af þessum toga og með gildishlöðnu orðalagi eins og: „Fram hafa komið ábendingar um að slíkt fyrirkomulag kunni að brjóta í bága við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar“ - en þó er engin umfjöllun um það eða sú skoðun rökstudd neitt frekar. Í ýmsum tilfellum er vísað í óskilgreindar heimildir svo sem „ábendingar“ sem komið hafi fram, spurningar sem „kynnu að vakna“ o.s.frv. Þetta álit er því mjög sérstakt í þeim efnum að sú ákvörðun sem þarna er lögð til, um að skipta veiðigjaldinu með þessum hætti, er pólitísk og hluti af því að mæta þeim byggðasjónarmiðum sem ég hef minnst á. Menn geta rifjað upp umræðuna um fjárlagafrumvarpið síðastliðið haust þar sem var dregið í efa að einstök ákvæði sem þar voru lögð til, þó að það væri gert í lagafrumvarpi, uppfylltu jafnræðisreglu um mismunun á milli landshluta, mismunun á milli fólks eftir því hvar það byggi. Eins og við munum var óskað eftir því sérstaklega í fjárlaganefnd, og ég vona að sú vinna sé í gangi, að gerð yrði sérstök úttekt á byggðaáhrifum fjárlaganna. Fjárlagafrumvarpið er unnið af fjármálaráðuneytinu og því fylgir ekki nein sérstök úttekt á byggðaáhrifum þess en við munum vel frá umræðunni þegar komu fram tillögur um gríðarlegan niðurskurð á heilbrigðisstofnunum úti á landi með fjöldamótmælum sem er mjög óvenjulegt að komi frá landsbyggðinni. Þá hefði verið eðlilegt að leggja mat á byggðaáhrif fjárlagafrumvarpsins. Ég rifja þetta bara upp til að menn átti sig á því að þetta er alvörumál og í sjálfu sér eilífðarmál í þessari umræðu, enda veit ég ekki betur en - það væri náttúrlega ágætt ef það yrði upplýst - sú beiðni að Byggðastofnun taki út byggðaáhrif einstakra aðgerða í fjárlögum og fjárlagafrumvarpinu sé í fullum gangi eða það vona ég. Það væri gott ef það yrði a.m.k. búið áður en við göngum frá næsta fjárlagafrumvarpi. Ég vildi víkja aðeins að umsögninni því að hún hefur verið rædd. Ég vísa því algjörlega á bug að þessi tilgreinda tillaga um að skipta hugsanlega veiðigjaldinu sé á nokkurn hátt brot á stjórnarskrá eða jafnræðisreglu. Það má þá tína margt til í þeim efnum. Hins vegar er þetta pólitísk spurning og það er þá Alþingis að taka afstöðu til hennar en hér er hún lögð fram. Að öðru leyti ætla ég ekki að hafa mörg orð til viðbótar um þetta frumvarp. Þetta er búin að vera mjög góð umræða og frumvarpið fer nú til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar til meðferðar og ég vænti þess svo fastlega að það verði að lögum áður en þing fer í hlé í vor. Það er gríðarlega mikilvægt að mínu mati að þau ýmsu ákvæði sem eru í þessu frumvarpi og ég gerði grein fyrir þegar ég mælti fyrir því og hafa verið rædd hér geti komið til framkvæmda. Við getum þá nýtt enn betur möguleikana sem við sjáum í þeim aðgerðum sem þar eru lagðar til. Frú forseti. Ég þakka fyrir góða umræðu og treysti því að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og Alþingi afgreiði þetta mál sem fyrst og læt máli mínu lokið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Hann hafði á orði að það væri að sjálfsögðu horft til sjávarbyggðanna og þess að styrkja þær. Það er mjög mikilvægt að það sé gert en mig langar hins vegar að taka undir það sem hæstv. ráðherra sagði, það er eins og svo margir hér sem og í þjóðfélaginu líti á bara eina fisktegund, þorskinn. Það er enginn skilningur á öllu hinu, það er alltaf verið að fjalla um hann.  Veiðiheimildirnar eru reyndar að stærstum hluta, ef ekki öllum, í sjávarbyggðunum, það er bara staðreynd. Ég tel hins vegar þessa vitlausu ráðgjöf í veiðunum mestu ógnina og það sem hefur verið verst fyrir sjávarbyggðirnar. Ég veit ekki hvað þarf til þess að opna augu okkar. Miðað við þá veiði og þá fiskigengd sem hefur verið á miðunum er mér algjörlega óskiljanlegt að menn skuli ekki vera fyrir löngu búnir að taka þann grundvöll sem er notaður við að mæla stærð stofnanna, sérstaklega þorskstofnsins, og fara yfir hann. Þetta er alveg hreint með ólíkindum. Ég veit ekki hvað þarf til, hvort fiskurinn þurfi að synda upp í ráðuneyti og upp í Hafrannsóknastofnun og stífla þar innganginn til að menn átti sig á því hvað er að gerast. Við erum bara að ala upp fisk fyrir aðrar þjóðir því að fiskurinn syndir á milli og virðir engin  Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, þar sem hæstv. ráðherra hefur alræðisvald sem snýr að strandveiðunum og öllu sem er útfært í kringum þær, af hverju hann úthluti svona misjafnt á milli svæða. Hæstv. ríkisstjórn hélt sérstaklega ríkisstjórnarfund á Vestfjörðum til að bregðast við fólksflutningum 

Frú forseti. Varðandi skiptingu í strandveiðinni var meðal annars höfð hliðsjón af byggðakvóta og ýmsu öðru þegar þessu var upphaflega úthlutað. Síðan var haldið áfram og aukið í og þessi skipting var eins og hv. þingmaður nefnir. Það þótti rétt að skipta landinu upp í svæði því að fiskurinn gefur sig misjafnlega á svæðunum, fyrst hér sunnan og suðvestanlands og síðan vestur og norður yfir, og þurftum við að taka mið af því. Við óskuðum meðal annars eftir umsögn Landssambands smábátaeigenda í vetur um þessa skiptingu og ráð þess var að þessu yrði haldið svona. Þetta er sjálfsagt alltaf hægt að endurskoða en það er ekki séð fyrir hversu margir bátar fara á hvert svæði, heldur er þessu skipt og síðan sækja bátarnir um leyfi. Ég tel mjög mikilvægt að það sé tryggt að strandveiðin fái að dreifast um landið og að öll landsvæði hafi þar aðgang að en ef það kemur rökstuddur vilji fyrir því að þessu sé dreift og skipt öðruvísi er sjálfsagt að fara eftir því. 

Virðulegi forseti. Það eru nýjar fréttir fyrir mér að þessi skipting sé að tillögu Landssambands smábátaeigenda. Mér er hún algjörlega óskiljanleg. Ef ég ber saman til dæmis svæði A, sem Vestfirðingar róa frá, fengu þeir að róa í fimm daga en svæði B átti eftir 30% af þeim heimildum sem var úthlutað til þeirra þegar einn dagur var eftir af veiðunum. Ég geri mér fulla grein fyrir því að það voru ógæftir á þessum tíma en það var ekki samræmi í úthlutuninni á milli þessara tveggja svæða. Svæði A naut ekki sannmælis gagnvart svæði B. Hæstv. ráðherra segir að það sé mikilvægt að dreifa þessu öllu en þá er líka mikilvægt að allir hafi sama aðgang. Þeir fengu 499 tonn á svæði A en hefðu átt að fá 720 tonn til að njóta jafnræðis á við svæði B. Þetta er mér algjörlega óskiljanlegt en þakka fyrir þær upplýsingar sem hæstv. ráðherra veitir hér, að þetta sé gert að tillögu 

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur misskilið mig að því leyti til að þetta sé gert að tillögu Landssambands smábátaeigenda, hins vegar var þessi skipting borin undir þá og hvort ástæða væri til að breyta til. Á hinu vil ég líka vekja athygli hv. þingmanns, að í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir heimild til að skipta þessu tímabili. Núna skiptum við á mánuði en það mætti skipta veiðinni á skemmri tímabil til að dreifa þessu betur, t.d. á hvern hálfan mánuð. Í öðru lagi er gerð tillaga um að þessi veiðileyfi séu fyrst og fremst bundin eigendum bátanna þannig að sami aðili geti ekki gert út marga báta á strandveiðar, það sé fyrst og fremst hugsað að eigandinn geri út. Þess vegna er til dæmis lagt til að eigandi fiskiskips skuli vera lögskráður á skipið þannig að verði frumvarpið samþykkt mundi þetta gilda frá og með 1. september, þ.e. næsta fiskveiðiári. Þetta er gildandi form 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir nokkuð góða ræðu. Loksins kom fram til hvers frumvarpið var flutt. Það er til að auka hlut strandveiða og styrkja sjávarbyggðir, þá veit ég það. Af hverju var ekki getið um það í greinargerð sem vantar við frumvarpið? Hæstv. ráðherra sagði: Fleiri geta veitt og fénýtt sér afla. Það þýðir að það á að auka mannafla í veiðunum sem þýðir, vegna þess að við veiðum hvorki né seljum fleiri fiska, að við þurfum að lækka launin. Hér er sem sagt stefnt að því að lækka launin í sjávarútvegi. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort það sé virkilega stefnan að minnka hagsæld á Íslandi vegna þess að sjávarútvegurinn er svo stór og jafnvel að skerða og minnka velferðarkerfið sem byggir á hagkvæmum atvinnuvegum. Síðan er þetta sérstaka álit fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins í frumvarpi sem hæstv. ráðherra flytur sjálfur. Þetta er hans greinargerð, hann hlýtur að hafa lesið frumvarpið áður en hann lagði það inn. Það getur ekki verið að hann sé á móti þessari greinargerð frá fjármálaráðuneytinu. Hafi hann samþykkt það fyrst í ríkisstjórn hlýtur hann að hafa gert athugasemd við þetta við hæstv. fjármálaráðherra. Hafi hann samþykkt það í þingflokki sínum hlýtur hann líka að hafa gert athugasemd. Þetta er alveg með ólíkindum. Svo segir hæstv. ráðherra að þetta sé pólitísk ákvörðun, frú forseti. Ég hef heyrt það áður, sem sagt að pólitísk ákvörðun geti rústað stjórnarskrána. Menn segja að ákveðin meðhöndlun fjár sem mismunar sveitarfélögum sé pólitísk ákvörðun 

Frú forseti. Hv. þingmaður ætti að vera reyndur í málflutningi á Alþingi. Þetta frumvarp er breyting á lögum um stjórn fiskveiða en ekki ný lög sem við höfum hér verið að ræða. Þetta er breyting á lögum þar sem upphafsgreinin er þannig: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“ Frumvarpið sem við ræðum hér er bara breyting á lögum sem eru með skilgreint markmið og ég var að vitna í þannig að ég bendi hv. þingmanni á það. Varðandi hitt er vinnan hjá skrifstofu fjármálaráðuneytisins sem gefur þessa kostnaðarumsögn í rauninni sjálfstæð og umsögnin send svo beint til þingsins. Að sjálfsögðu fylgir þetta með frumvarpinu. Það er bara rökstutt mat ráðherrans að það sem þarna er ýjað að sé ekki rétt enda er í þessari umsögn fjármálaráðuneytisins ekkert fullyrt, ekkert rökstutt, það er enginn rökstuðningur eða álit á því enda ekki kannski beint hlutverk þessarar skrifstofu fjármálaráðuneytisins að gera það. Þetta álit er hvergi rökstutt með neinum gögnum heldur er þetta látið vera, eins og ég sagði áðan,  Ég fullvissa hv. þingmann um að hann getur treyst ráðherranum í þessum efnum.

Frú forseti. Ég ætla að láta sjálfum mér eftir að ákveða hverjum ég treysti og hverjum ekki. En það stendur í þessari umsögn að þetta séu markaðar tekjur og þær eru markaðar ákveðnum útgjöldum á þann hátt að hvorki er gætt jafnræðis milli einstaklinga né sveitarfélaga. Það vill svo til að þó að það standi fremst í lögunum að fiskstofnarnir séu sameign þjóðarinnar fær það fólk sem býr í Mosfellsbæ eða Hveragerði ekkert af þessu auðlindagjaldi sem veitt er til sveitarfélaganna. Það er virkilega mismunun í þessu máli. Ég endurtek að það getur ekki verið pólitísk ákvörðun að brjóta stjórnarskrána. Ef jafnræði sveitarfélaganna og einstaklinga og borgara í landinu er brotið og stjórnarskráin þar af leiðandi ekki virt er það mjög alvarlegt mál.

Frú forseti. Hv. þingmanni er svo sem vorkunn í þessum efnum en ég bendi á að í 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að það þarf að ræða vel stöðu landsbyggðarinnar eftir að þessi ríkisstjórn hefur verið við völd í tvö og hálft ár. Að öðru leyti vil ég segja að ég harma að hæstv. ráðherra hafi ekki svarað þeim efnismiklu spurningum sem við lögðum fram, allmargir þingmenn. Við fórum yfir hverja efnisgrein fyrir sig og ég fullyrði að það voru nokkrar spurningar sem við lögðum fyrir hæstv. ráðherra um hverja einustu efnisgrein og hæstv. ráðherra kaus að svara ekki heldur fara almennum orðum um þessi mál. Ég ætla þess vegna að einbeita mér að því að fjalla um 1. gr., um það sem lýtur m.a. að strandveiðunum. Við höfum gagnrýnt mjög harkalega þá svæðaskiptingu sem hæstv. ráðherra hefur ákveðið. Hann hefur algjört sjálfdæmi um hana, það er algjörlega í hendi hans að breyta svæðaskiptingunni. Það er ekki einkamál sjómannanna, það er ekki einkamál útgerðarmannanna, það er líka mál sveitarfélaganna vegna þess að þau fá tekjur á grundvelli þess afla sem landað er. Vegna þessarar misskiptingar verða sveitarfélög þar sem menn fá að róa kannski bara fimm daga í mánuði eins og gerðist í maí á A-svæðinu, af tekjum. Það er mjög sérkennilegt í ljósi þess að hæstv. ráðherra er með tillögu í 6. gr. um að endurgreiða sveitarfélögunum hluta af veiðigjaldinu þannig að hér rekur sig hvað á annars horn. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra enn og aftur til að endurskoða svæðaskiptinguna þótt ekki væri nema til að gera stöðu sveitarfélaganna jafnari. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvað á hann við þegar hann talar um eiganda fiskiskips? Tökum sem dæmi mann sem á 1% í skipi. Það er orðið dýrt að kaupa strandveiðibáta núna, þeir hafa snarhækkað í verði eftir að strandveiðikerfið komst á. Það hefur snarhækkað í verði núna eftir að fréttir bárust af því að til stæði að auka í þennan pott og nú eru orðnar miklar aðgangstakmarkanir af þeim ástæðum inn í þetta kerfi. Margir sem vilja fara í strandveiðarnar verða þess vegna að leita sér fjármagns annars staðar og geta verið í þeirri stöðu að eiga bara 2% í bát. Hafa þeir þá heimild til þess að róa eða hvernig skilgreinir hæstv. ráðherra það?

Frú forseti. Þessi skipting í strandveiðinni í landsvæði var upphaflega sett til þess að tryggja ákveðna dreifingu og möguleika allt í kringum landið en ekki bara til þess að sótt yrði frá einum landshluta. Þetta er fyrst og fremst gert til að mæta ákveðnum einstaklingsrétti í þessum efnum. Ef svæðaskiptingin þykir eitthvað ósanngjörn á þann veg að menn sjái annað betra er það í sjálfu sér ekki fast í hendi af minni hálfu, en hún var sett á í upphafi í þeim tilgangi að jafna rétt manna. Reyndar hefur henni aðeins verið hnikað til, það er rétt, en ef menn sjá eitthvað betra í því er alltaf hægt að breyta því en við látum það ganga a.m.k. þetta árið með þessum hætti. Varðandi það að skrá hver skuli vera eigandi fiskiskips og hann skuli vera lögskráður á skipið er það alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að þarna getur verið vandi á höndum. Markmiðið er að þessi leyfi séu einstaklingsbundin, að það sé einstaklingurinn sem fái rétt til veiða með þessum hætti. Það má vel vera og ágætt ef hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd vill skoða hvort það eigi t.d. að binda leyfið enn þá fastar við persónur, taka út lögaðila o.s.frv. Það á fyrst og fremst að vera tengt persónulegum rétti til að stunda sjó með þeim hætti sem ákvæðin um strandveiðar segja til um, 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra segir að sér sé ekki svæðaskiptingin föst í hendi. Þá bara breytir hann henni því að það er hæstv. ráðherra einn sem getur breytt þessari svæðaskiptingu. Við vöruðum við þessari svæðaskiptingu og margítrekuðum það. Nú hefur það gerst að bæði formaður og varaformaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar Alþingis hafa lýst því yfir að þeir vilji breyta svæðaskiptingunni en hæstv. ráðherra þybbast við og vill ekki gera það. Það er hann sem ræður nema Alþingi taki af skarið og taki það vald af honum. Hæstv. ráðherra ætlar hins vegar að sækja sér meira vald, m.a. til þess að geta ákveðið það eftir eigin höfði hvernig tímabilaskiptingin er. Hæstv. ráðherra svaraði ekki varðandi eiganda fiskiskipsins. Ég er algjörlega ósammála honum um það t.d. að banna lögaðilum að standa að útgerð skipa sinna. Við vitum að strandveiðibátarnir hafa verið að hækka í verði, það er orðið mjög erfitt fyrir ýmsa sem vilja komast inn í þessar veiðar af þessum ástæðum að fara þar inn vegna þess að þá skortir fjármagn. Þá þurfa þeir mögulega að leita að viðbótarfjármagni 

Frú forseti. Ég minni bara á tilgang strandveiðanna sem er að opna fyrir möguleika á að fara á sjó og veiða fisk og mega fénýta sér hann án þess að hafa keypt aflaheimildir eins og verið hefur í núverandi kerfi. Þetta er ekki hugsað sem eitthvert stórútgerðarform, fjarri því. Þetta er fyrst og fremst hugsað til þess að mæta þeim kröfum sem ég nefndi og ég trúi ekki að hv. þingmaður vilji mæla með því að strandveiðarnar verði eitthvert stórútgerðarform. Að mínu mati er þetta fyrst og fremst til þess að mæta ákveðnum kröfum á möguleikum einstaklinga til þess að sækja sjó með þessum hætti og lagaumgjörðin þarf að tryggja það. 

Hlé verður gert á fundinum í dag kl. 13.30, sem stendur til kl. 15, fyrir fundi í nefndum og þingflokkum. Þá verður gert kvöldmatarhlé milli kl. 19 og 20.

Samkomulag náðist milli þingflokka um tilhögun umræðunnar. Andsvör verða leyfð í lok umræðunnar, einnig eftir samkomulagi.

Frú forseti. Ég þakka fyrir að þessi umræða skuli nú geta farið fram. Og ég leyfi mér að segja: Þó fyrr hefði verið. Auðvitað var miður að ekki tókst að hafa umræðu um skýrsluna strax eftir að hún kom fram, ég held að það hefði getað verið gagnlegt að menn hefðu getað skipst á skoðunum um hana strax í byrjun með málefnalegri umræðu á Alþingi, sem þetta vonandi verður. Það er auðvitað kunnara en frá þurfi að segja að þegar stóru viðskiptabankarnir þrír féllu á Íslandi í október 2008 þá voru það stóratburðir og eins og allir vita er rækilega um það fjallað í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þar er meðal annars rakið hið ævintýralega þensluskeið þessara banka sem segja má að hafi svo vakið heimsathygli. Það gekk í grófum dráttum þannig fyrir sig að frá og með þeim tíma að Landsbankinn og Búnaðarbankinn voru einkavæddir þróuðust þessir þrír viðskiptabankar úr því að vera um það bil tvöföld landsframleiðsla að stærð í tí- til tólffalda landsframleiðslu. Þessi gríðarlegi vöxtur, og það sérstaklega á hve skömmum tíma hann átti sér stað, er sennilega óþekktur í nokkurri annarri hagsögu. Vandi stjórnvalda þegar þetta ofvaxna bankakerfi síðan hrundi var augljóslega mikill. Leiðin var mörkuð með neyðarlögunum þann 7. október 2009. Í neyðarlögunum eru Fjármálaeftirlitinu veittar áður algerlega óþekktar heimildir að íslenskum lögum til að yfirtaka fjármálafyrirtæki og ráðstafa eignum þeirra og skuldum eftir því sem nauðsyn krafði. Þar var og gengið frá því að innstæður hefðu forgangsrétt við slitameðferð og má segja að það sé hinn lagalegi grundvöllur aðgerðanna að mörgu leyti. Jafnframt höfðu stjórnvöld á þessum tíma og síðar ítrekað lýst því yfir að þau ábyrgðust allar innstæður. Loks fékk fjármálaráðherra í þessum lögum meðal annars heimild til að stofna ný fjármálafyrirtæki til að taka við innlánum og eignum úr þeim gömlu. Þegar þessari viðamiklu aðgerð lauk, eða í þeim skilningi að samningar höfðu tekist á síðustu mánuðum ársins 2009, ákvað ég og gerði síðan opinbert að tekin yrði saman skýrsla um þessa aðgerð, enda eðlilegt og sjálfsagt jafnviðamikil og stór og afdrifarík og hún er, og þegar henni yrði lokið yrði gerð grein fyrir málinu opinberlega, Alþingi, almenningi og öllum viðkomandi. Gerð skýrslunnar lauk í marsmánuði. Hún var kynnt ríkisstjórn 31. mars og samdægurs send Alþingi og lögð fram á vef þess. Ég vona að það sé í anda þeirrar opnu stjórnsýslu og þeirra vinnubragða sem við viljum temja okkur að upplýst sé með skilmerkilegum hætti um stórar aðgerðir og mikilvæga hluti af þessu tagi. Skýrslan er að mínu mati eins raunsönn og greinargóð skýrsla um þessa aðgerð og kostur er. Hún er samin með því hugarfari að vera fyrst og fremst upplýsandi gagn. Hún var ekki hugsuð sem málsvörn til eða frá. Hún er ekki pólitísk í eðli sínu heldur fyrst og fremst unnin af fagmönnum en auðvitað yfirfarin af mér og á mína ábyrgð. Þá var haft samráð við alla helstu málsaðila. Þeim gafst kostur á að koma með athugasemdir og var unnið úr þeim. Reynt var að vanda verkið eins og kostur væri þannig að bæði nýju bankarnir og þeir sem fara með málefni gömlu bankanna, Fjármálaeftirlitið, Seðlabankinn, efnahags- og viðskiptaráðuneytið og aðrir sem aðgerðinni tengdust, ættu kost á því að koma sínum sjónarmiðum að. Ég mun nú, frú forseti, eftir því sem tíminn leyfir, reyna að bregðast við mörgum þeim helstu atriðum sem uppi hafa verið í umræðum um skýrsluna. Í fyrsta lagi ber að taka það fram að aðferðafræðin var skilgreind í neyðarlögunum. Það er í neyðarlögunum sem Fjármálaeftirlitið fær hinar víðtæku heimildir til að ráðstafa eignum bankanna eftir að þeir eru komnir í þrot. Ríkisstjórn á hverjum tíma, hvorki á haustmánuðum 2008 né síðar, hefur ekki slíkar heimildir. Það er grundvallarmisskilningur og á þeim misskilningi, að mér virðist, grundvallast ýmsar rangtúlkanir sem uppi hafa verið í umræðunni, menn ganga út frá því að heimildir séu hjá ríkisstjórn sem ekki eru það heldur hjá Fjármálaeftirliti. Það á því ekki við rök að styðjast að stefnubreyting hafi orðið af þeirra hálfu eða að hún hefði skipt máli sem slík. Við ráðstöfun innlendra eigna og skulda til nýrra banka ákvað Fjármálaeftirlitið að fram færi eðli málsins samkvæmt óháð mat á mismun eigna og skulda og að nýr banki gæfi út skuldabréf til gamla bankans sem samsvaraði verðmæti yfirfærðra nettóeigna eða verðmæti eigna umfram skuldir. Ef það væri á hinn veginn gengi uppgjörið að sjálfsögðu í þá átt. Í bréfi stjórnvalda til stjórnar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá 3. nóvember 2008, samanber breytingar á 9. tölulið yfirlýsingarinnar sem gerðar voru 15. nóvember 2008, lýsa íslensk stjórnvöld þeim atriðum sem lögð væru til grundvallar við mat fluttra eigna frá gömlu bönkunum til hinna nýju. Þar kemur fram að það sé lykilatriði í réttlátri meðferð gagnvart innstæðueigendum og kröfuhöfum á hendur yfirteknu bönkunum að nýju bankarnir greiði sannvirði fyrir þær eignir sem fluttar voru frá gömlu bönkunum. Stjórnvöld segjast þar hafa komið upp gagnsæju ferli þar sem tvö teymi sjálfstæðra endurskoðenda sjái um að meta sannvirði eigna. Almennt muni stjórnvöld tryggja að meðferð á innstæðueigendum og lánardrottnum sé sanngjörn, jöfn og án mismununar og í samræmi við lög. Nema hvað? Hér heita íslensk stjórnvöld því að þessi málsmeðferð uppfylli öll þessi skilyrði og eftir því hefur verið reynt að vinna síðan, enda væri annað ekki björgulegt og gæfulegt og stæðist ekki lengi fyrir dómstólum af menn vikju af leið í þeim efnum. Til að framkvæma hið óháða mat var ráðið ráðgjafar- og endurskoðunarfyrirtækið Deloitte í Lundúnum og jafnframt ráðgjafarfyrirtækið Oliver Wyman til að taka út þá aðferðafræði sem beitt var við það. Þegar FME samdi við matsaðilana í desember 2008 var þegar orðið ljóst að matið yrði ekki einhver ákveðin tala heldur matsbil. Þar með var ljóst að FME mundi ekki geta notað hið óháða mat til að ákveða endanlega fjárhæð skuldabréfsins eða skuldabréfa milli bankanna og að setjast yrði að samningaborði til að komast að niðurstöðu um greiðslu nýs banka til hins gamla fyrir yfirfærðar nettóeignir. Ef samningar næðust ekki yrði þá FME væntanlega að ákveða greiðsluna upp á sitt eindæmi. Breytingar á endurgreiðsluáætluninni snerust eingöngu um þetta atriði og byggir á því, sem þegar var orðið ljóst í desember, að matið yrði ekki einhver ein tala heldur verðbil. Hlutverk Fjármálaeftirlitsins samkvæmt neyðarlögunum var og er að ráðstafa eignum banka ef til slíks kemur. Samkvæmt neyðarlögunum er það Fjármálaeftirlitið sem er hið óháða stjórnvald sem hafði heimild til að ráðstafa eignum bankanna, ekki stjórnvöld. Með hliðsjón af eignarréttarákvæðum stjórnarskrár var nauðsynlegt að sjá til þess, eðli málsins samkvæmt, að sanngjarnt gjald kæmi fyrir slíka eignayfirfærslu, óháð því hver aðilinn var sem yfirfært var frá, t.d. hvort aðilinn var innlendur eða erlendur. Þetta hljóta allir hv. alþingismenn að sjá. Hliðstætt dæmi getum við kallað eignarnám þar sem greiða verður fyrir eignir sem yfirteknar eru samkvæmt óháðu mati en ekki samkvæmt einhliða ákvörðun þess sem tekur eignina yfir til sín. Eða dettur einhverjum í hug að það fengi staðist að menn stæðu þannig að verki að þeir tækju einhliða yfir eignir og ákvæðu sjálfir verðið á þeim? Nei, þá verðum við að minnsta kosti að afnema stjórnarskrána fyrst. Vangaveltur um að sú ríkisstjórn sem sat út janúar 2009 hafi verið með áætlanir um 60–70% afslátt af lánasöfnum sem hafi átt að ganga til einstaklinga og fyrirtækja eru því algerlega úr lausu lofti gripnar. Í öllu falli hafði sú ríkisstjórn engar heimildir til slíkra aðgerða og slíkt hefði aldrei staðist eins og það sem ég hef á undan sagt sýnir fram á. Í bráðabirgðastofnefnahagsreikningum, sem Fjármálaeftirlitið birti 14. nóvember 2008, var talið að verðmæti yfirfærðra eigna viðskiptabankanna væri 2.886 milljarðar kr. Í verðmati Deloitte, sem birt var í apríl 2009, var verðbilið 1.880–2.200 milljarðar kr. Það verðmæti sem samið var um að lokum, á síðari hluta ársins 2009, var 1.760 milljarðar sem svarar um 56% af fyrra eignarmati. Hugmyndir um verðmæti eignanna virðast því hafa verið hærri á síðari hluta ársins 2008 en samið var um að lokum. Ég vek athygli manna á þessari tölu, að niðurstaðan í samningunum síðla árs 2009 er neðan við neðri mörk verðbilsins sem Deloitte gaf út í apríl 2009. Þessi útfærsla samninganna tryggir óumræðanlega stöðu ríkissjóðs og allra aðila með sanngjörnum hætti. Fyrir nýju bankana og ríkissjóð var mikilvægt að semja um lágt mat á yfirfærðum eignum til að tryggja rekstur bankanna. Til að ná því markmiði var jafnframt samið um að gömlu bankarnir hefðu þann valkost að yfirtaka eignarhlut í bönkunum, eins og það endaði með Arion banka og Íslandsbanka, eða að um skilyrt uppgjörsbréf yrði að ræða ef eignirnar reyndust verðmætari en samið var um, samanber Landsbankann. Þess var gætt að hin skilyrta aukning næði aldrei til lána einstaklinga heldur einungis til fyrirtækja þar sem ágreiningur var mikill um rétt verðmat. Ef menn hefðu bara haft þessa staðreynd í huga hefði umræðan getað orðið öðruvísi undanfarnar vikur, að eignir einstaklinga voru og eru ekki þarna undir gagnvart hinu skilyrta bréfi og uppgjörinu þar. Það er rétt að taka fram að það hefði aldrei samist um hið lága verðmat án nefndra valkosta um annaðhvort eignarhald eða skilyrt upphafsbréf, að sjálfsögðu ekki. Það var grundvöllur þess að samkomulagið tókst þó og dróst ekki að þessi tæki voru útbúin til að klára málið. Líklegast er að yfir höfuð hefði ekki náðst neitt samkomulag án þessara valkosta. Hvar hefðum við þá verið stödd? Án samkomulags, eins og ég segi, hefði Fjármálaeftirlitið mjög líklega ekki átt annan valkost en að taka miðgildi verðmats hins óháða aðila. Hvað hefði það þýtt? 280 milljörðum kr. hærri fjárhæð fyrir nýju bankana en hið umsamda verðmat. Hinu lága verðmati er meðal annars ætlað að tryggja arðsemi ríkissjóðs af hlutafjárframlögum sínum og örugga tryggingu fyrir endurgreiðslu víkjandi lána með auknu eigin fé og styrk bankanna. Þessir samningar voru staðfestir af Alþingi í desember 2009. Að athuguðu máli töldum við í fjármálaráðuneytinu þörf á því að lögfesta skýra og afdráttarlausa heimild fyrir fjármálaráðherra, til viðbótar heimildum neyðarlaganna, til að staðfesta breytingar á eignarhlutum ríkisins í Íslandsbanka hf., Arion banka hf. og NBI hf. við skilanefndir Glitnis, Kaupþings og Landsbanka Íslands. Þetta var gert. Í þessu frumvarpi var mælt fyrir um staðfestingu á þeim ráðstöfunum sem leiddu af samningum fjármálaráðuneytisins fyrir hönd ríkissjóðs og þessara aðila um endurfjármögnun og uppgjör og snerta eignarhald ríkisins í hinum nýju bönkum. Í umræðum á þingi upplýsti ég mjög nákvæmlega um þessa aðkomu ríkisins að málinu í formi hlutafjárframlaga og víkjandi skuldabréfa. Það er því undarlegt að menn telji þær upplýsingar nýjar af nálinni sem hér lágu fyrir og var mælt sérstaklega fyrir og voru útskýrðar á Alþingi þarna í desembermánuði. Frumvarpið var samþykkt á Alþingi eftir skammar umræður með fjórum mótatkvæðum þannig að ekki var annað ráðið af viðtökum Alþingis á þessum tíma en menn teldu að aðgerðin hefði gengið vel. Menn hafa rætt mikið um afskriftir lána í tengslum við þessa aðgerð og þá hvort möguleikar hafi verið til að auka sérstaklega svigrúm bankanna til afskrifta lána í gegnum þessa samninga. Þá vísa ég til alls þess sem áður hefur verið sagt um þau skilyrði sem svona aðgerð verður að uppfylla og standast til að hún hrynji ekki um sjálfa sig. Veruleikinn er sá að þeir afskriftasjóðir sem nýju bankarnir fengu til sín munu í meginatriðum ganga til viðskiptavina bankanna. Staðan mun reyndar nú þegar stefna í að verða þannig að viðskiptabankarnir munu veita einstaklingum meiri afslátt af lánum þeirra en samið var um við yfirfærsluna. En aukin verðmæti fyrirtækjalána munu bera það uppi. Dæmi um slík fyrirtækjalán eru lán til útflutningsfyrirtækja sem ganga betur eftir gengisfellingu krónunnar. Slík þróun getur orðið til þess að minnka má viðkomandi afskriftasjóði en hingað til hefur verið um mjög takmarkaðar fjárhæðir að ræða miðað við heildarstærð þeirra. Því hefur verið haldið fram að þar sem erlendir kröfuhafar séu eigendur tveggja banka muni þeir ganga harðar að viðskiptamönnum sínum og jafnvel setja þá í þrot. Staðreyndin er sú að erlendir kröfuhafar sem slíkir koma ekki nálægt nýju bönkunum því að eignarhald þeirra, óbeint, fer í fyrsta lagi í gegnum hendur skilanefndar og slitastjórna sem aftur eiga að setja stjórnarmenn í sjálfstætt eignarhaldsfélag og þar eru eldveggir á milli og meiri hluti stjórnar þeirra félaga skulu koma úr öðrum áttum en frá hagsmunaaðilum, skilanefndum og kröfuhöfum. Gömlu bankarnir munu væntanlega, eða skilanefndirnar fyrir þeirra hönd, selja hluti sína í bönkunum innan fárra ára og aldrei mun koma til þess að einstakir kröfuhafar leysi til sín þá hluti. Það er langlíklegasta þróunin og að því er unnið. Skiptir þá ekki máli að byggja upp traustan og seljanlegan banka og gera menn það nema með góðum viðskiptamannahópi? Nei, væntanlega ekki. Eina leiðin til að tryggja verðmæti þessara hluta er að bankarnir gangi vel, að þeir hafi trausta viðskiptamenn og að þeir séu seljanleg eining í góðum rekstri. Og að ganga of hart að viðskiptavinum og hrekja þá burtu væri ekki aðferð til að hámarka þessi verðmæti. Þessi frágangur mála er ósambærilegur því að viðkomandi kröfuhafar hefðu beinan aðgang að þeim sem þeim skuldaði en það er ekki í þessu tilviki. Skuldaaðlögunin er síðan á grundvelli laga sem sett hafa verið á Alþingi og á grundvelli samkomulags milli banka, lífeyrissjóða og stjórnvalda og lúta þeim reglum sem þessir bankar eins og aðrir eru bundnir af. Varðandi matsforsendur, og hvernig verðmæti breytast með tímanum, er rétt að menn hafi í huga að þar geta komið fram verðmætabreytingar á marga fleiri vegu en þann einan að lánasöfnin hafi reynst vanmetin. Sem dæmi má nefna, og það er mikilvægt að menn hafi það í huga, að bankarnir gera að sjálfsögðu upp á grundvelli alþjóðlegra reikningsskilareglna og hið óháða mat var sömuleiðis gert á grundvelli núvirðisaðferða, íslensku bankarnir eru gerðir upp á sama hátt. Það felur meðal annars í sér að lán eru verðmetin á grundvelli framtíðarsjóðsflæðis lánsins og ekki höfuðstóls þess eins og það stendur á uppgjörsdegi. Það þýðir að þessar framtíðargreiðslur eru síðan færðar til uppgjörsdags með vöxtum sem taka mið af markaði; greiðslur eru með öðrum orðum núvirtar. Þegar vextir lækka, eins og gerst hefur á Íslandi síðan haustið 2008, hækkar því að öðru óbreyttu verðmæti lánsins í bókum bankans. Hið sama á raunar við um aðrar eignir með framtíðartekjur, eins og t.d. fasteignir og hlutabréf. Almennt séð skapar vaxtalækkun því betri rekstrarskilyrði fyrir banka, bæði með verðmætaaukningu eigna en ekki síður með lækkun innlánsvaxta. Þannig verða breytingarnar í umhverfinu sem áhrif hafa á verðmæti lánasafnanna og mönnum hefur að miklu leyti yfirsést þetta í umræðum að undanförnu. Það var samdóma álit þeirra sem mest komu við sögu í þessum aðgerðum, þ.e. Fjármálaeftirlitsins, Seðlabankans, fjármálaráðuneytis, efnahags- og viðskiptaráðuneytis og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að það væri ákjósanlegt, og það drægi úr áhættu bæði fyrir ríkið og fjármálakerfið, að aðrir en ríkið ættu einhvern hluta bankakerfisins. Þetta var meðal annars stutt af Samtökum atvinnulífsins og, ef ég man rétt, af mörgum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem fögnuðu því sérstaklega að niðurstaðan varð á þessa vegu. Enda þótti mér það merkilegt í gær - ef ráða mátti af framgöngu sumra þingmanna Sjálfstæðisflokksins, að ekki sé talað um aðila úti í bæ - að það væri orðin stefna Sjálfstæðisflokksins að ríkið hefði átt að eiga bankakerfið allt. Er það orðið svo? Er það þá orðið þannig að menn hafi algerlega skipt um skoðun frá því sem var þegar þessi niðurstaða náðist? Á þeim tíma voru allir sammála um að þetta væri góður kostur og dreifði áhættunni  Gömlu bankarnir eru að sjálfsögðu þrotabú og þar með varð að finna brúklega lausn á fyrirkomulagi þessa eignarhalds. Það útfærði Fjármálaeftirlitið og samþykkti að lokum. Í heildina urðu hlutafjárframlög til gömlu bankanna 135 milljarðar kr., þ.e. hlutafjárframlög gömlu bankanna til hinna nýju og skuldsetning ríkisins beint lægri sem því nemur af þeim sökum. Alls nemur eiginfjárframlag ríkisins til bankanna 135 milljörðum kr. Upphaflega var gert ráð fyrir að það gæti farið í 385 milljarða og það er því 250 milljörðum kr. lægri fjárhæð í beinu eigin fé. Auk þess veitti ríkið tveimur bönkum víkjandi lán, þ.e. Arion banka 32 milljarða og Íslandsbanka 25 milljarða, til að þeir gætu uppfyllt skilyrði Fjármálaeftirlitsins um 16% eiginfjárhlutfall; það var auðvitað mikilvægt að það náðist sömuleiðis fram í þessari aðgerð að bankarnir lögðu af stað mjög sterkt fjármagnaðir og hafa reyndar enn styrkt stöðu sína síðan lagt var upp. Þessi víkjandi lán skila ríkinu vaxtatekjum. Þau eru ekki baggi á ríkinu, þau skila vaxtatekjum og hljóta að teljast mjög vel tryggð í ljósi sterkrar eiginfjárstöðu bankanna. Samtals nemur því fjárbinding ríkissjóð vegna endurreisnar viðskiptabankanna þriggja 190 milljörðum. Það er staðreyndin. Menn hafa síðan blandað ýmsu öðru inn í þessa tölu sem hefur ekkert með samninga gömlu og nýju bankanna að gera, þ.e. hlutum sem urðu vegna áfalla annars staðar í fjármálakerfinu og hafa í för með sér skuldbindingar fyrir ríkið eða ábyrgðir vegna þess að menn gáfu út allsherjarábyrgð á innstæðum í landinu.  Fyrir fall bankanna haustið 2008 hafði Seðlabankinn veitt þeim gríðarlega lausafjárfyrirgreiðslu sem allir vita hvernig endaði. Þar af leiðandi átti Seðlabankinn gríðarlegar kröfur á þrotabúin og mikið af þeim kröfum hefur þegar verið afskrifað. Hluti af fyrirgreiðslunni var gegn veði í útlánum Glitnis og Kaupþings, aðallega húsnæðislánum. Í stað þess að taka lánin til sín og innheimta þau náðist samkomulag um að þau væru færð frá Seðlabankanum og inn í hina nýju banka, en á móti gæfu bankarnir út skuldabréf til Seðlabankans um veð í yfirfærðu lánunum. Skuld Arion banka er í mörgum myntum og færir Seðlabankanum gjaldeyristekjur. Umsamið verðmæti lánanna var samtals 116,9 milljarðar kr. Um var að ræða skynsamlega lausn á vandamáli sem skapaðist við fall gömlu bankanna og er algerlega óháð eignarhaldi á nýju bönkunum. Í samræmi við hlutverk sitt veitir Seðlabanki Íslands bönkum lausafjárfyrirgreiðslu. Til að koma í veg fyrir að hlutir endurtaki sig, eins og þeir sem gerðust 2008, samþykkir Seðlabankinn nú eingöngu ríkistryggð skuldabréf sem tryggingu fyrir slíkri lausafjárniðurgreiðslu, og hefði betur verið gert fyrr. Samhliða gerir Fjármálaeftirlitið kröfur um 20% lausafjárhlutfall, það er að laust fé í bönkunum nemi að lágmarki 20% af innlánum. Við yfirfærslu á lánum SPRON til Arion banka og Straums, og til að tryggja innstæður eigenda, og þeim aðgang að þeim, hafa bankarnir, til að verja sig fyrir mögulegu útstreymi, fengið lausafjárfyrirgreiðslu á móti. Þetta fyrirkomulag tengist falli SPRON og Straums og er óháð endurreisn viðskiptabankanna þriggja svo að reynt sé að fara yfir nokkur af þeim atriðum sem grautað hefur verið saman við þessa umræðu. Ég mæli með því. Þessi skýrsla er í grunninn um endurreisn viðskiptabankanna þriggja, það gríðarlega stóra, flókna og viðamikla ferli. Það eru margir aðrir atburðir til hliðar úti í fjármálakerfinu sem full ástæða er til að fara yfir og kannski þarf þrjár skýrslur um þetta að lokum, skýrslu nr. 2, um endurreisn sparisjóðanna þegar hún verður öll um garð gengin, og skýrslu nr. 3, um það sem þá stendur út af í fjármálakerfinu. Það stendur ekki á mér að upplýsa Alþingi um það eftir því sem það heyrir til mín og/eða væntanlega efnahags- og viðskiptaráðherra, eftir því sem það væri á hans könnu, sérstaklega ekki í ljósi þess hversu góðar viðtökur þessi skýrsla hefur fengið og hversu þakklátt Alþingi hefur verið mér fyrir að láta taka hana saman og hversu menn hafa vandað sig við að vitna rétt og nákvæmlega í hana. Það má beita mörgum aðferðum til að reyna að meta útkomuna fyrir ríkið í þessari aðgerð og aðkomu þrotabúa gömlu bankanna að fjármögnun þeirra nýju. Eins og ég sagði gerði upphaflega áætlun ráð fyrir hlutafjárframlögum til bankanna sem hljóðuðu upp á 385 milljarða kr. Heildarfjárhæðirnar sem fóru í endurreisn bankanna eru ekkert langt frá þeirri tölu þegar allt er talið sem ríkið og skilanefndirnar leggja af mörkum, það er rétt. Sumir hafa misskilið það sem stendur í skýrslunni um það á þann veg að þar með þýði þetta að aðgerðin hafi ekki komið betur út fyrir ríkið en þar er verið að vísa til heildarfjármunanna og trygginganna sem lagðar eru af mörkum og af þeim kemur stór hluti frá öðrum en ríkinu. Ef við tökum þetta, bein eiginfjárframlög upp á 135 milljarða kr. auk 55 milljarða kr. víkjandi lána, þá munar eftir atvikum hvort menn vilja taka 250 milljörðum eða 195 milljörðum yfir það sem ríkissjóður hafi þurft að leggja minna af mörkum miðað við að hann hefði staðið einn að fjármögnun bankanna. Þetta eru staðreyndir og það munar um minna en vextina af þessu. Niðurstaðan er mjög hagstæð fyrir ríkissjóð hvernig sem reiknað er og hefur þegar, frú forseti, leitt til minni vaxtagreiðslna svo að munar tugum milljarða kr. Það er veruleiki. Það þýðir ekki að afneita slíkum staðreyndum. Þær blasa við og liggja á borðinu. Það hefur munað um það í glímunni við hallarekstur ríkissjóðs að þurfa ekki að bókfæra tugmilljarða vaxtakostnað sem annars væri þegar áfallinn vegna áranna 2009 og 2010. Að lokum verð ég að segja, frú forseti, að mér finnst það mikill ábyrgðarhlutur, sem því miður hefur hent suma í þessari umræðu undanfarnar vikur, að halda því að almenningi að í gegnum þessa aðgerð og uppgjör milli gömlu og nýju bankanna - sem var sett í þann farveg sem ég fór rækilega yfir í byrjun, og sem alltaf hlaut að þurfa að lúta þeim lögmálum sem við eiga, alltaf hlaut að þurfa að standast þær kröfur að vera í samræmi við stjórnarskrá og lög og gæta jafnræðis og með eðlilegum hætti finna uppgjör þarna á milli - hafi stjórnvöld, ríkisstjórn eða ríkisstjórnir, getað fært til fjármuni sérstaklega, sértækt, til að leggja í sjóð til afskrifta á lánum. Það vald var í fyrsta lagi aldrei í höndum ríkisstjórna, það var ekki þar, það var hjá Fjármálaeftirlitinu og í öðru lagi hefði slík aðgerð aldrei haldið vatni fyrir dómi. Ég bið menn að hugleiða að lokum hversu mikið var undir að þessi aðgerð gæti gengið í gegn og klárast, að hættum á langvinnum töfum og málaferlum væri bægt frá, að nýju bankarnir kæmust af stað fullfjármagnaðir og gætu farið að sinna hlutverki sínu; allt þetta skipti sköpum við að komast áfram við endurreisn hagkerfisins. Þetta ræddum við á árinu 2009 og þá vorum við gagnrýnd fyrir tafir, að þetta gengi of hægt, var það ekki? En nú finnst mér menn vera að segja að við hefðum þess vegna getað látið þetta vera á hliðinni og liggja flatt í málaferlum árum saman og það hefði ekkert gert til. Hvers konar málflutningur er þetta? Þetta var gríðarlega stór, flókin, viðamikil og dýr aðgerð. Ég hef aldrei á ævinni séð aðra eins reikninga og lögfræðikostnaðinn í þessum aðgerðum sem þetta kerfi að vísu, eðlilega og sem betur fer, varð að bera sjálft. Þarna var verið að takast á um hvað? Hvað var verið að gera uppi á litla Íslandi 2009? Það var verið að byrja að vinna úr fjórða og mér er sagt níunda og tíunda stærsta gjaldþroti veraldarsögunnar. Kaupþing er talið vera fjórða stærsta gjaldþrot í heimi. Að uppistöðu til voru lögfræðingarnir sem að þessu unnu að koma að stærsta máli á sínum ferli báðum megin borðsins. Að lokum tókst þessi aðgerð vel. Hún var leidd heil í höfn með farsælum hætti fyrir íslenska ríkið og fyrir íslenskt hagkerfi. Hún stenst skoðun og ég er ófeiminn við það að hún sé rýnd, hvort sem það er í gegnum þessa skýrslu eða aðgerðina sem slíka að öðru leyti. Ég tel að það hafi meira og minna verið unnið þrekvirki við að koma þessu óhemjuflókna og erfiða verkefni þó í höfn á ekki lengri tíma en rétt um einu ári.

Við erum hér í umræðu um skýrslu sem búið er að semja um. 

Það er skammarlegt hvernig þessi umræða fer fram, forseti. Ég tel að við eigum að ræða það.

Það var samkomulag við þingflokksformenn um hvernig umræðan ætti að fara fram. Hún fer fram samkvæmt því samkomulagi. 

Frú forseti. Það er skiljanlegt að hæstv. fjármálaráðherra vilji hafa umræðuna um þessa skýrslu á dálítið tæknilegum nótum. Við verðum að fara ofan í efni máls og við þurfum að skoða þann veruleika sem við okkur blasir eftir að ríkisstjórnin hefur lagt sitt af mörkum við endurreisn bankakerfisins. Veruleikinn sem við okkur blasir er sá að þeir sem fá að soga til sín hagvöxtinn sem hæstv. forsætisráðherra hefur áhyggjur af eru kröfuhafarnir. Niðurstaða ríkisstjórnarinnar er að búa þannig um hnútana í samskiptum við eigendur gömlu bankanna að allur mögulegur ávinningur sem hlýst af starfsemi nýju bankanna rennur meira eða minna óskiptur inn í gömlu þrotabúin. Þetta er kjarni málsins. Það er líka kjarni máls í þessari umræðu að spyrja sig: Hvernig hefur bönkunum gengið, þeim nýju, þeim endurreistu, að sinna hlutverki sínu gagnvart heimilunum í landinu? Og hvernig hefur þeim gengið að vinna að því mikilvæga hlutverki að endurskipuleggja skuldir fyrirtækjanna í landinu? Hér er nærtækt að rifja eitt og annað upp frá þeim tíma sem liðinn er frá því að ríkisstjórnin tók við. Eitt er til dæmis það að ríkisstjórnin sagði í stjórnarsáttmálanum frá vormánuðum ársins 2009 - 2009, takið eftir því - að í september skyldi vera komin heildarlausn fyrir fyrirtækin í landinu. Það var 2009. Núna er árið 2011. Er komið inn á það í ræðu hæstv. fjármálaráðherra hvers vegna hefur gengið svo illa við endurreisn bankanna að koma til móts við þarfir fyrirtækjanna? Nei, það er látið hjá líða. Það er farið ofan í tæknileg atriði um verðmat á eignasöfnum og annað þess háttar. Það sem langmestu máli skiptir er að ræða hér um kostnað ríkisins af þessum aðgerðum. Hvaða árangri hefur sú stefnubreyting sem hér var lýst skilað fyrir ríkissjóð, heimilin og fyrirtækin? Hvers konar banka erum við með í dag? Vitum við hverjir eiga þá? Nei, við vitum það ekki. Er kominn skýr eigendastrúktúr á nýja bankakerfið? Nei, því var fórnað með sérstakri ákvörðun sem hér er búið að fara yfir. Því var fórnað. Hvað fékkst í staðinn? Ja, af máli hæstv. ráðherra fékkst í staðinn einhvers konar vissa fyrir því að við værum ekki að fremja lögbrot. En í allri þeirri umræðu virðist sem ráðherrann hafi mestar áhyggjur af því að túlka öll lög og allar reglur sem um þessi efni gilda kröfuhöfunum í vil. Við skulum hafa í huga hér þegar við ræðum um kröfuhafana, þegar við ræðum um eigendur gömlu bankanna, að um það bil helmingur þeirra sem áttu kröfur á þrotabúin við hrunið á þessum viðkvæma tíma er horfinn á braut, búinn að selja frá sér sínar kröfur. Það eru aðrir komnir í staðinn. Hverjir eru þeir? Við getum kallað þá hrægamma eða við getum kallað þá hákarla. Þetta eru alþjóðlegir viðskiptamenn sem sækjast eftir kröfum sem þeir vonast til að hækki í verði eftir að þeir hafa keypt þær. Á hverju byggir sú von í tilfelli kröfunnar á íslenskan banka, íslenskt þrotabú? Það byggir meðal annars á þeim samningum sem ríkisstjórnin gerði og eru til grundvallar þessari skýrslu, þ.e. liggja til grundvallar samskiptum gömlu og nýju bankanna. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að það er algerlega ótrúlegt að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra vísa til þess sér til afsökunar að þær heimildir sem hér hafa verið virkjaðar, þær heimildir sem Fjármálaeftirlitið hefur virkjað, hvíli hjá því einu en ekki hjá ríkisstjórninni, ríkisstjórnin sé einhvers konar einangrað fyrirbæri frá eftirlitsstofnununum. Ríkisstjórnin er eitt, Fjármálaeftirlitið eitthvað allt annað. Þetta er það sem hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt hér áður og sagði aftur í dag. Þetta var dálítið öðruvísi þegar hæstv. fjármálaráðherra og margir aðrir í þessum sal í stjórnarliðinu vildu ákæra fyrrverandi forsætisráðherra. Þá var þetta talsvert öðruvísi. Þá átti hann að svara til saka fyrir að hafa ekki flutt Icesave-reikninga Landsbankans yfir í dótturfélag. Eigum við að ræða það, hæstv. fjármálaráðherra, hvort það er mál sem hvílir hjá Fjármálaeftirlitinu eða ríkisstjórninni? Hvers konar málflutningur er þetta? Hvers konar flótti frá ábyrgð birtist í þessum orðum? Auðvitað stenst þetta enga skoðun. Ég rakti það í upphafi máls míns að það skiptir máli að leggja mat á það hvernig nýja bankakerfið sinnir því grundvallarhlutverki sínu að koma til móts við heimilin og fyrirtækin. Nú höfum við hér nýtt innlegg í það mál. Við höfum hér skýrslu Seðlabanka Íslands frá því í gær, hún er ekki eldri en það, um fjármálastöðugleikann. Hvað kemur þar fram? Þar kemur fram að stór hluti tekna viðskiptabankanna er tilkominn vegna endurmats á eignasafninu. Ég leyfi mér að lesa upp úr frétt í Morgunblaðinu, með leyfi forseta: 
             „Stór hluti tekna viðskiptabankanna í fyrra er tilkominn vegna uppfærslu á virði útlána og á sama tíma hefur endurskipulagning útlána gengið hægt fyrir sig, meðal annars vegna óvissu um aðgerðir yfirvalda og um lögmæti lánasamninga. Þetta er meðal þess sem kemur fram í nýrri skýrslu Seðlabankans …“ Hér segir jafnframt „að þar sem útlán stóru viðskiptabankanna voru færð til þeirra frá gömlu bönkunum með ríflegum afslætti þá hafi þeir enn töluvert svigrúm til endurskipulagningar útlána. Þrátt fyrir þetta telur Seðlabankinn að endurskipulagning útlána hafi gengið hægt fyrir sig“. Það segir í þessari skýrslu að Fjármálaeftirlitið hafi á sínum tíma vakið athygli stjórnvalda á því að það væri hætta á því að einmitt þetta mundi gerast, að hagsmunir bankanna færu ekki saman með almannahagsmunum þannig að bankarnir mundu nota tímann, nota hvert tækifæri, nota hverja glufu, til að láta virði eignasafnsins ná hámarki áður en þeir hyrfu á braut. Hvers vegna hafði Fjármálaeftirlitið áhyggjur af þessu? Jú, vegna þess að með vaxandi hagvexti á Íslandi eftir hrunið var nokkuð fyrirsjáanlegt, eins og gerist alls staðar, að smám saman mundi eignasafnið endurheimta fyrri stöðu sína, a.m.k. bæta talsvert miklu við sig. Þarna liggur kjarni þessa máls. Hann liggur í því að það er horfið frá þeirri aðferðafræði að fá hlutlausan aðila til að meta eignasafnið, taka síðan ákvörðun um að færa það yfir á þessu verði og setja nýja bankakerfið af stað með fast land undir fótum, eða fara þá leið sem ríkisstjórnin hefur hér gert, að vera með ógegnsæja samninga sem við höfum aldrei rætt í þaula hér í þinginu. Samkvæmt því sem segir í þessari skýrslu munu þeir tryggja gömlu bönkunum meira eða minna allan ávinning af þeim hagvexti sem hér verður. Þess vegna segi ég: Það er búið að finna þá sem fá að soga til sín hagvöxtinn á Íslandi. Hagkerfi Íslands dróst saman og hagvöxturinn féll. Þegar við erum hérna niðri á botninum, þegar heimilin og fyrirtækin í landinu eru í kröggum, er gerður samningur við gömlu bankana um að taki landið að rísa muni ávinningurinn skila sér til þeirra. Þetta er vandamálið og það er þetta sem veldur því að nú tveimur og hálfu ári eftir hrunið bendir Seðlabankinn á hversu hátt hlutfall lána er enn í vanskilum og hversu illa bankarnir hafa skilað til fyrirtækjanna og til landsmanna því svigrúmi sem þeir hafa haft. Ríkisstjórnin verður að horfast í augu við það að við erum núna á miðju kjörtímabili og það eru enn málefni dagsins í dag hvernig eigi að reikna útlán. Seðlabankinn sagði í gær að það væri mikil óvissa um aðgerðir stjórnvalda. Fólkið í þessu landi er enn að bíða eftir dómum. Tillögu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar um að þessi efni fengju flýtimeðferð í dómstólunum var hafnað af ríkisstjórninni.  Varðandi kostnað ríkisins finnst mér hæstv. fjármálaráðherra dálítið hlaupa í kringum málið eins og köttur í kringum heitan graut. Það er ekki bæði hægt að segja að hlutafjárframlag ríkisins myndi eign og feli í sér gríðarlega mikinn kostnað, en að annað framlag sé einungis kostnaður en myndi ekki neina eign. Staðreynd málsins er sú að með gríðarlega mikilli lausafjárfyrirgreiðslu ríkisins til bankanna og Seðlabankans til bankanna langt umfram það sem hefðbundið er hefur til dæmis peningamagn í umferð verið stóraukið sem setur þrýsting á gjaldmiðilinn, setur þrýsting á verðbólguna og hækkar verðlag í landinu sem kemur sér illa fyrir skuldara. Fyrir lántakendur. Þetta er önnur hlið málsins. Hin er auðvitað líka mjög mikilvæg, að fjármálaráðherra hefur lýst því yfir ítrekað í þinginu og annars staðar að þessi aðferð hafi kostað ríkið svo miklu minna, en staðreynd málsins er sú að það er ekki þannig. Meira að segja er það orðað svo í skýrslunni að það muni nánast engu, það sé einungis 40 milljarða munur af þessari nokkurra hundruða milljarða fjárhæð.  Mig langar að ræða stuttlega líka um það hvort við höfum verið í einhverjum sérstökum erfiðleikum með að láta matsvirði þessara hlutlausu aðila gilda í viðskiptum við gömlu bankana. Við settum lög, við veittum Fjármálaeftirlitinu heimild til að færa eignasöfnin á milli. Síðan er fenginn þriðji aðili til að leggja mat á virði eignanna. Það er inni á einhverju bili, en þýðir það að við séum nauðbeygð til þess að semja um það sem hentar kröfuhöfunum betur? Ég segi ekki. Ég segi að það sé ekki þannig. Ég segi að það séu einmitt hagsmunir almennings í þessu landi að við fáum sem allra besta niðurstöðu út úr þeim samningum. Þá þarf ekki að miða við eitthvert miðgildi eins og hæstv. ráðherra gerir ráð fyrir. Það þarf bara að fá niðurstöðu sem þjónar almannahagsmunum best. Niðurstaðan sem valin var skildi eftir margra ára uppgjörstímabil sem við svíðum enn fyrir. Það er staðreynd málsins. Bankarnir í landinu þurfa að sjálfsögðu sem allra fyrst að komast í hendur framtíðareigenda sinna. Hér var því lýst sem einhverjum sérstökum kosti við það skipulag sem við höfum í dag að kröfuhafarnir séu einhvers staðar víðs fjarri. En hverjir eru þá yfir stjórn bankanna? Ekki hefur hæstv. fjármálaráðherra viljað taka ábyrgð á stjórn þeirra. Ekki hefur efnahags- og viðskiptaráðherra viljað taka ábyrgð á stjórn þeirra. Ekki getum við kallað Bankasýsluna hingað inn. Það er enginn sem ber ábyrgð á bönkunum í dag. Enginn er tilbúinn til að svara fyrir bankana. Þar situr fólk sem velst til þess að sitja í stjórnum, sumir koma frá útlöndum, aðrir eru málsmetandi og hæfir einstaklingar úr íslensku samfélagi, en er einhver sem tekur ábyrgð á rekstrinum? Nei, það er enginn sem tekur ábyrgð á honum. Og við þurfum ekki þannig banka. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að það þurfi að hraða sem allra mest uppgjöri þrotabúanna, helst með nauðasamningum. Það á að vera fullur þrýstingur á það af hálfu stjórnvalda að fá nauðasamninga þannig að hlutur þrotabúanna í íslensku bönkunum fari frá þessum óskilgreindu eigendum í hendur framtíðareignarhalds. Það er það sem þarf að gerast. Við þurfum eigendur sem taka ábyrgð á rekstrinum, eigendur sem sjá að hagsmunir þeirra liggja með fólkinu í landinu og fyrirtækjunum þannig að einhver framtíð verði fyrir viðskiptamenn bankanna og fyrir starfsemi bankanna sjálfra. Við erum í millibilsástandi þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi lofað því að einstakar aðgerðir yrðu endanlega komnar fram í september 2009. Þetta er klúðrið. Það er engin ástæða til að efast um að þeir aðilar sem voru fengnir að málinu á sínum tíma hafi verið að vinna með rétt verðmat sem hafi verið hægt að leggja til grundvallar. Sá valkostur var til staðar að ríkið legði fram hlutaféð og yfirtæki eignarhaldið. Að sjálfsögðu fylgdi þá þeirri aðferðafræði sú ákvörðun í framhaldinu að ríkið seldi eignarhlut sinn. En það var ánægjulegt að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra lýsa því yfir að fráleitt væri að ríkið ætti bankana, formaður Vinstri grænna, formaður þess flokks sem harðast gekk fram í gagnrýni sinni á sölu bankanna á sínum tíma. Þetta var alveg stórkostlegur viðsnúningur hér í ræðustól, eitt það skemmtilegasta sem ég hef séð hér síðan ég settist á þing árið 2003. 
             Frú forseti. Niðurstaðan í þessu máli er sú að það hefur algerlega mistekist að sýna þinginu og þjóðinni fram á einhvern ávinning af þeirri leið sem ríkisstjórnin hefur valið. 

Virðulegi forseti. Það er mikils virði að ræða þessa skýrslu og fara vel yfir hana því að um er að ræða líklega stærsta verkefnið sem glímt var við í kjölfar bankahrunsins. Hv. þm. Bjarni Benediktsson gerði hér að umtalsefni aðferðafræðina við uppbyggingu hinna nýju banka og virtist gefa sér tvennt; annars vegar að eignarhald ríkisins á öllum bönkunum hefði ekkert kostað ríkið, hann sagði að það væri hvergi hægt að finna því stað að einhver sparnaður hefði verið að því að ríkið legði ekki út fé til að setja á stofn hina nýju banka, og hins vegar að hægt hefði verið að ráða málum fjármálakerfisins til lykta með einhvers konar fullnaðaruppgjöri við kröfuhafa sem ekki hefðu getað haft fram einhverjar frekari kröfur um endurgjald fyrir þær eignir sem þeir áttu. Ég held að báðar forsendurnar séu á veikum grunni reistar. Sú fyrri horfir fram hjá því að það er algerlega ljóst að þurft hefði ríkara eiginfjárframlag í þessa tvo banka til viðbótar ef ríkið hefði kosið að taka yfir eignarhaldið. Menn geta reynt að trúa Morgunblaðinu um að heildarkostnaðurinn við aðgerðirnar eins og þær standa í dag séu rúmir 400 milljarðar. Það skiptir mig svo sem ekki máli hvar menn kjósa að sækja sér leiðsögn lífs síns, en hitt er jafnljóst að kostnaðurinn hefði samt verið einhverjum hundruðum milljörðum meiri ef bankarnir hefðu verið endurfjármagnaðir til fulls.  Við getum líka horft á þá stöðu sem enn er uppi í fjármálakerfinu þar sem við erum að glíma við einingar í eigu ríkisins eða á ábyrgð ríkisins sem eru orðnar helsta hindrunin í meðferð skuldamála og hafa verið á undanförnum mánuðum og missirum. Hvar hafa stoppararnir verið í framgangi skuldamálanna? Við höfum séð það í hinum opinberu stofnunum sem ríkið á fullt í fangi með að endurfjármagna eins og staðan er í dag, í Íbúðalánasjóði, Byggðastofnun, litlum sparisjóðum, þannig að það er ekki eins og maður geti gefið sér að ríkið hefði getað endurfjármagnað heilt fjármálakerfi algerlega án nokkurra útláta fyrir íslenskt samfélag. Þvert á móti er með naumindum að við ráðum við það í dag að endurfjármagna þann hlut sem er á ábyrgð ríkisins þó að við höfum komið af okkur endurfjármögnunarábyrgðinni í tilviki þessara tveggja banka. Hefði verið hægt, eins og hv. þingmaður Bjarni Benediktsson gefur sér, að ganga frá skiptum við kröfuhafa með einni fjárhæð og ljúka þannig því máli hratt og örugglega og ekki hefði komið til neinna frekari eftirkrafna? Ég held að það hafi verið borin von. Þeim mun meira sem ríkið hefði haft af eignarhaldi í hinum nýju bönkum, þeim mun meiri hefði tortryggni kröfuhafanna verið gagnvart ríkinu. Það hefði þá verið í senn ráðandi á markaðnum, skapað löggjöf um umgjörð skuldamála og jafnframt verið eigandi bankanna. Það er alveg ljóst, enda hafa komið fram margar athugasemdir af hálfu kröfuhafa alveg frá upphafi þegar við komum á regluverki um skipulega lækkun skulda til þess að koma efnahagslífinu aftur af stað. Þá stóðu upp úr kröfuhöfum hótanir um að aðgerðir stjórnvalda stæðust ekki að öllu leyti almennt viðurkenndar aðferðir um meðferð flókinna skuldamála og að ríkið misbeitti valdi sínu sem löggjafi til þess að létta sér eigendahagsmuni í bönkunum. Sú staða hefði alltaf verið uppi. Það er alveg ljóst að við hefðum alltaf þurft að ljúka málum gagnvart kröfuhöfum þannig að þeir hefðu alla vega látið okkur í friði og í því hefði þurft samninga. Ég held að í öllum tilvikum hefði verið erfitt að standa gegn því að kröfuhafar hefðu getað fengið einhvern ávinning af því ef betur rættist úr horfum um eignir þeirra en gert var ráð fyrir. Eða er það ekki grundvallarviðmið um framkvæmd eignarnáms að íslenskum rétti að greiða skuli raunvirði fyrir eignir? Ef kröfuhafar hefðu getað haldið því fram með góðum rökum fyrir Hæstarétti að verið væri að verðmeta eignir þeirra niður og gefa sér lélegar endurheimtur lána - þeir hefðu haft af því lögvarða hagsmuni og sterk rök að íslenskum rétti að fá viðurkenna hlutdeild í því sem kynni að innheimtast af þeim. Ég held að það séu tveir veikleikar í málflutningi hv. þm. Bjarna Benediktssonar sem setji umgjörðina í ræðu hans í nokkuð uppnám. Varðandi skýrsluna að öðru leyti held ég að það sé alveg ljóst að við stóðum frammi fyrir tveimur stórum kostum; eiginfjármögnun af hálfu ríkisins með tilheyrandi kostnaði og þeim ýmsu göllum sem því fylgja, m.a. því að ríkið væri allt ábyrgt fyrir fjármálakerfinu og þyrfti stöðugt að vera í togstreitu við sjálft sig þegar kæmi að t.d. löggjöf um skuldaniðurfærslu og leiðréttingu skulda vegna þess að ríkið tapaði með annarri hendinni ef það gæfi eitthvað með hinni hendinni í löggjöf sem auðveldaði niðurfærslu skulda. Við sjáum þá togstreitu kristallast í umræðunni í dag um Íbúðalánasjóð og á undanförnum missirum þar sem það er mjög erfitt fyrir ríkið að endurfjármagna sjóðinn til fulls til þess að gera honum kleift að standast þeim snúning sem færa niður kröfur á almennum markaði. Ég held að það sé líka mikilvægt að ljúka málum í friði gagnvart hinu alþjóðlega umhverfi. Það liggur fyrir að það var mikið horft til þess á vettvangi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins með hvaða hætti Ísland mundi endurreisa fjármálakerfið og hvort það yrði gert í samræmi við alþjóðlega viðurkennd viðmið um aðferðafræði eða ekki. Okkur tókst að gera það þannig. Ég held að það hafi verið virði í því að gera það með þeim hætti að eiginfjárþörfin lenti ekki öll á ríkinu. Eins og ég hef rakið áður á ríkið fullt í fangi með þá takmörkuðu eiginfjárþörf sem það býr við núna þegar allt er tekið saman, varðandi Landsbankann, hinar smærri fjármálastofnanir og aðrar lánastofnanir í eigu ríkisins. Þá kemur að því sem hefur oft komið fram í umræðunni og hefur gætt nokkurs misskilnings um, að hægt hefði verið, ef menn hefðu bara borið sig saman með einhverjum öðrum hætti, að búa til einhver verðmæti við flutninginn á milli gömlu og nýju bankanna. Ég held að búið sé að ræða það svo í þaula að menn eigi að vera komnir með fast land undir fætur þar, að það hefði aldrei staðist íslenska stjórnskipun að stilla kröfuhöfum upp gagnvart því að eignirnar yrðu færðar á undirverði í einhverja nýja banka og síðan væri ávinningnum af því dreift út til almennings með almennum hætti. Það var hægt og er enn markmið stjórnvalda að tryggja aðlögun skulda að raunvirði, að greiðslugetu. Það er hægt að íslenskum rétti en lengra verður ekki farið út frá grunnviðum íslenskrar stjórnskipunar. 
             Fram undan er úrvinnsla skuldamálanna. Þá komum við að þeim þætti þessa máls þar sem við getum horft á hvort að öllu leyti hafi verið gengið eins langt og hægt var og kerfið nógu rétt byggt upp til þess að greiða fyrir skuldaúrvinnslunni. Það held ég að sé hið stóra verkefni efnahagslífsins þessi missirin, skuldaúrvinnsla, sem er auðvitað mjög erfitt við þessar aðstæður í kjölfar algers bankahruns. Hv. þm. Bjarni Benediktsson rakti sumar af þeim ástæðum ágætlega áðan. Ein sem hann rakti er vissulega skortur á virku eignarhaldi og því að eignarhaldshagsmunirnir eru ekki nægjanlega skýrir. Það er hluti af vandanum í hvatakerfinu, í fjármálakerfinu. Við þurfum þess vegna að rækja þar það hlutverk sem segja má að sé hlutverk ríkisins sem eiganda til þrautavara, í gegnum regluverkið sem við setjum, og agann sem við reynum að hafa á fjármálakerfinu í gegnum regluverk fjármálamarkaðar. Þegar eigendahagsmunir eru ekki nægjanlega virkir í fjármálakerfinu verður ríkið að koma inn og vinna í þágu almannahagsmuna og þvinga bankana til að vinna þar. Það erum við að gera núna. Við erum að þvinga bankana til þess að hraða skuldaúrvinnslu og ganga þar fram með skipulegri hætti. Það hefði alltaf verið almennur eigendavandi óháð því hvaða leið hefði verið valin. Ég held að betur hefði mátt búa um hnútana að þessu leyti. Það hefði mátt hafa skýrara hvatakerfi í hinum nýju bönkum til þess að auðvelda skuldaúrvinnsluna. Ég held ekki að hagsmunir kröfuhafanna af skuldaúrvinnslu gangi gegn hagsmunum ríkisins. Ég held að ef horft er á grundvallarviðmið um umbreytingar á skuldastrúktúr banka í kjölfar efnahagskreppu sé það þannig að það hefði átt að fá kröfuhafana til að skrifa upp á þau grundvallarviðmið sem þar hafa verið höfð í heiðri. Ég tel að þess hafi ekki verið nægjanlega vel gætt við aðskilnaðinn milli gömlu og nýju bankanna að greiða fyrir hraðri skuldaúrvinnslu. Það hefði þurft að skapa hvatakerfi sem ríkið hefði styrkt til þess að hraða skuldaúrvinnslu í bönkunum. Þegar við tökum þetta saman tel ég því að niðurstaðan geti ekki verið önnur en sú að skynsamlegt hafi verið að leita leiða til þess að koma ríkissjóði undan eiginfjárfjármögnun á svona stóru fjármálakerfi. Það hafi verið æskilegt að ráða málum til lykta í eins góðum friði við kröfuhafa og mögulegt var, án þess þó að fórna almannahagsmunum. Það er mikilvægt núna að hraða uppgjörum og koma bönkunum sem fyrst í hendur réttra eigenda. Ég er algerlega sammála hv. þm. Bjarna Benediktssyni um að það skiptir miklu máli að nauðasamningaferli allra gömlu bankanna hefjist og að þeir komist í hendur réttra eigenda þannig að eðlilegt hvatakerfi byggist upp í fjármálakerfinu. Að við þrengjum kost skilanefnda og komum þeim í skilning um að það sé ekki til þess ætlast af hálfu neinna í þessu landi að skilanefndir reki banka til langframa heldur sé það markmið að þær leggi sjálfa sig niður sem allra fyrst og komi rekstri bankanna í hendur réttra eigenda sem fyrst. Við munum áfram vinna að því að tryggja að skuldaúrvinnslunni verði hraðað. Við heyrum ágætisfyrirheit um árangur á seinni hluta þessa árs, en bankar sem hafa á vissan hátt lítið eigendaaðhald, eins og bankarnir hafa í dag sem er að flestu leyti óumflýjanlegt miðað við uppleggið, þurfa enn frekari aga af hálfu ríkisins, enn meiri aga af hálfu samfélagsins til þess að halda sér við efnið og vinna í þágu almannahagsmuna. Við eigum mikið undir því að endurreisn fjármálakerfisins takist vel og að lækkun skuldastöðu heimila og fyrirtækja verði hraðað eins og kostur er.

Virðulegur forseti. Efnahagsvandi Íslands er fyrst og fremst skuldavandi, hvort sem litið er til ríkisins, sveitarfélaga, fyrirtækja eða heimila. Að öðru leyti er Ísland, eða var að minnsta kosti áður en ríkisstjórnin tók við, vel í stakk búið til að takast á við nauðsynlega uppbyggingu. Innviðir eru sterkir eða þeir voru það þangað til núverandi ríkisstjórn hóf að vega að grundvallarinnviðum samfélagsins og gera því erfiðara að byggja upp efnahagslega. En það er ekki til umræðu hér heldur skuldamálin og þau tækifæri sem eru eða voru til staðar til þess að vinna bug á meginvandanum, í raun eina stóra efnahagsvandanum sem að okkur steðjaði. Það var nefnilega einstakt tækifæri til þess þegar bankarnir féllu. Ísland hafði þá verið efnahagslega afskrifað. Því var lýst yfir um allan heim að Ísland væri gjaldþrota og íslenskir bankar gjaldþrota, bankar í gjaldþrota landi. Við þessar aðstæður voru neyðarlögin sett sem var mjög djörf aðgerð. Mjög djörf en nauðsynleg og vel réttlætanleg eins og betur og betur hefur verið að koma í ljós. Þá hófst ferli sem var hins vegar aldrei klárað. Hugað var að eignahliðinni, að verja eignirnar eins og kostur var við þær aðstæður sem þá ríktu, en það skref var ekki stigið til fulls, ekki var hugað að skuldum. Hæstv. fjármálaráðherra segist telja ólíklegt að það hefði verið gert jafnvel þó ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hefði setið áfram. Það kann að vera rétt enda var líklega meginástæða fyrir falli þeirrar ríkisstjórnar þær tafir sem urðu á því að ráðast í seinni hluta nauðsynlegra aðgerða og takast á við skuldavandann. Þegar í byrjun árs 2009 töldu menn að þar mætti engan tíma missa, ekki mættu líða margir dagar, hvað þá margar vikur. Við þær aðstæður féll ríkisstjórnin sem þá sat. Í framhaldinu hefði maður reyndar viljað sjá meiri stuðning frá Sjálfstæðisflokknum við nauðsynlegar aðgerðir í skuldamálum í ljósi þess að sá flokkur hafði haft forustu um að ráðast í setningu neyðarlaganna. Ég vil þó nefna sérstaklega hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson sem sýndi því máli áhuga strax frá byrjun og reyndar líka hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Lilja Mósesdóttir. En tækifærin voru ekki nýtt á þeim tíma. Tilfærsla, sem hæstv. fjármálaráðherra kallar svo, var möguleg og mjög vel réttlætanleg vegna þess að á þeim tíma voru eignasöfn bankanna ákaflega lágt metin. Hvað sem líður mati Deloitte og Wymans sem í sjálfu sér hefði réttlætt töluvert meiri niðurfærslu en raunin varð, eins og fram hefur komið, hefði mátt líta til markaðarins vegna þess að hinn frjálsi markaður gerði bönkunum kleift að stofna til þeirra skulda sem síðan felldu þá. Þeir fóru óvarlega og féllu fyrir vikið. En hvað sagði markaðurinn í framhaldinu? Hann mat þessa banka nánast einskis virði. Skuldabréf í bönkunum voru keypt og seld á 1, 2 og 3% að nafnvirði í mörgum tilvikum á þessum tíma. Á sama tíma voru lánasöfn banka í Bandaríkjunum og Bretlandi sem höfðu lent í skipbroti seld á broti af nafnvirði. Það var því fullkomlega réttlætanlegt fyrir ríkið að færa þessi lánasöfn, m.a. fasteignalán, yfir með verulegri afskrift og láta þá afskrift ganga að minnsta kosti að hluta áfram til þeirra sem skulduðu. Það hefði líka verið siðferðislega rétt vegna þess að skuldirnar höfðu hækkað töluvert vegna óeðlilegra vinnubragða bankanna. Bæði lagalega og siðferðislega hefði það verið rétt niðurstaða. Hversu miklu hefði munað? Það sem var undir hjá bönkunum á sínum tíma að núvirði, ætli það nálgist ekki hátt í 20.000 milljarða kr. Nokkur hundruð til viðbótar af þessum 20.000 milljörðum hefðu skipt sköpum fyrir íslensk heimili og íslensk fyrirtæki. Eins og ég fór yfir áðan hefði það verið framkvæmanlegt og réttlætanlegt. Nú segir hæstv. fjármálaráðherra að það vald hafi ekki verið í höndum ríkisstjórnarinnar. Slíkt hefði verið miklu minni aðgerð en fólst í neyðarlögunum. Menn hefðu verið að ganga mun skemur á hlut kröfuhafa en gert var með neyðarlögunum með því að huga að skuldahliðinni. Hæstv. fjármálaráðherra segir líka að menn hafi viljað forðast málaferli og viljað væntanlega, eins og kom sérstaklega fram í máli hæstv. efnahagsráðherra, ganga í augun á alþjóðasamfélaginu sem er með aðsetur í Brussel að mati efnahagsráðherra. Á þessu byggðust ákvarðanirnar, annars vegar að gleðja þetta svokallaða alþjóðasamfélag sem er þröngt skilgreint af ríkisstjórninni og hins vegar að forðast málaferli. En forðuðust menn málaferli með þessari niðurstöðu? Aldeilis ekki. Í gangi eru málaferli um allt vegna þeirra aðgerða sem ráðist var í þannig að ekki varð með nokkru móti komið í veg fyrir slíkt. Þá að eiginfjárframlagi ríkisins sem hæstv. ráðherrum var tíðrætt um áðan. Það er svolítið erfitt að ræða það þegar hæstv. fjármálaráðherra kemst í mótsögn við sjálfan sig, meira að segja í ræðu sinni áðan, þegar hann lýsir því að þetta sé ákaflega góð fjárfesting, skili ríkinu miklum vaxtatekjum og tryggingarnar séu góðar. Af því má ætla að ríkið hafi tapað á því að setja ekki 200 milljörðum meira inn í bankana.  Ástæða er til að vekja athygli á því að þingflokkur framsóknarmanna lagði fram tillögur, ekki aðeins um úrvinnslu skuldamálanna, heldur líka hvernig mætti standa að því að stofna nýju bankana og gera þá strax betur í stakk búna til að sinna hlutverki sínu sem bankar, lána fjármagn til atvinnuuppbyggingar. Þeir virðast enn ekki vera farnir að sinna því hlutverki sem skyldi enda eru mörg þúsund heimili og fyrirtæki í algjörri óvissu í bankakerfinu með skuldir sínar. Tveimur og hálfu ári eftir efnahagshrunið ríkir enn algjör óvissa um þessa hluti. Fyrir vikið hefur íslenskt efnahagslíf staðnað á meðan efnahagslíf flestra ríkja í kringum okkur, jafnvel þeirra sem lentu í verulegri kreppu, hefur verið að rétta úr kútnum, a.m.k. hagvöxtur að mælast. Ég vil í lokin nefna eitt atriði til viðbótar sem fram kemur í þessari merku skýrslu þó að mörgum nái ég ekki að sinna í þessari ræðu. Þar kemur skýrt fram að frá upphafi var litið á breska og hollenska ríkið sem meginkröfuhafa Landsbankans og í rauninni eiginlega meginkröfuhafa bankakerfisins. Frá byrjun er litið á breska og hollenska ríkið sem meginkröfuhafana. Með öðrum orðum, menn litu ekki svo á að íslenska ríkið eða íslenski innstæðutryggingarsjóðurinn væri kröfuhafinn. Nei, það var breska og hollenska ríkið frá upphafi eins og eðlilegt er. En þrátt fyrir það hófst hér tveggja ára stríð, tveggja ára barátta ríkisstjórnarinnar við að færa þessar kröfur sem þeir höfðu þá þegar samið um við Breta og Hollendinga yfir á íslenskan almenning. Þetta er því miður eftir öðru í vinnubrögðunum sem lýst er í skýrslunni og við höfum séð opinberast smátt og smátt á undanförnum árum. Löngu er orðið tímabært að verulegur viðsnúningur verði þar á.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka fjármálaráðherra fyrir hreinskilna skýrslu um endurreisn bankanna. Ég velti þó fyrir mér hvort honum þyki virkilega að endurreisnin hafi farið fram með eðlilegum hætti og á eðlilegum forsendum eða hvort hann skilji hreinlega ekki hvernig sú leið sem hefur verið farin leikur skuldsett heimili og fyrirtæki landsins. Spurningin í mínum huga er hvort um einbeittan brotavilja var að ræða eða stórfellda vangá. Það er þyngra en tárum taki að íslensk stjórnvöld hafi í einu og öllu ákveðið að taka hagsmuni kröfuhafa fram yfir hagsmuni landsmanna, venjulegra Íslendinga. Hér hefur nefnilega orðið verulegur eignabruni hjá venjulegu fólki. Venjulegt fólk á aldrinum 25–50 ára er upp til hópa tæknilega gjaldþrota. Stjórnvöld hafa beint fólki til dómstóla með mál sín. Þegar hillir í réttlætið þar er leikreglunum breytt með lagasetningu gagngert til að tefja fyrir réttlátri niðurstöðu. Það má hafa samúð með þeim sem lánuðu íslensku bönkunum fé þótt þeir hefðu átt að vita og vissu í flestum tilvikum hvað þeir voru að gera. En þeir treystu á að íslenska ríkið bakkaði bankana upp. Kröfurnar gengu kaupum og sölum á broti af upprunalegum virði. Þeir sem keyptu kröfurnar voru sem sagt braskarar eða vogunarsjóðir eins og þeir eru kallaðir spari. Að mínu viti er engin sérstök ástæða til þess að taka upp málstað þeirra fremur en venjulegs fólks - venjulegs fólks sem hefur þurft að þola gífurlegan eignabruna og hefur misst alla trú á íslensk stjórnvöld og að réttlæti sé möguleiki á Íslandi. Við vitum að bankarnir tóku lán heimilanna yfir á gífurlegum afslætti en hafa reynt að innheimta þau að fullu. Markmið hinna endurreistu banka var að hámarka endurheimtur og viðhalda greiðsluvilja. Það þýðir á mannamáli að blóðmjólka fólk þar til það getur ekki meira. Forseti. Mér finnst í meira lagi varasamt að fullyrða að ríkisstjórn Geirs H. Haarde hafi ætlað að koma fram við heimili og fyrirtæki af sanngirni. Mörg okkar leituðu merkja þess en sáum engin. Sú leið sem hafði verið ráðgerð, þ.e. að bankarnir hefðu verið áfram í eigu ríkisins í einhvern tíma en svo seldir, hefðu þó auðveldað allar aðgerðir til sanngjarnra og réttmætra leiðréttinga á stökkbreyttum skuldum fólks. Hef ég trú á því að ríkisstjórn sjálfstæðismanna og Samfylkingar hefði beitt sér sérstaklega fyrir því? Nei, ég hef nákvæmlega enga sannfæringu fyrir því. Endurreisn bankanna og það skotleyfi sem stjórnvöld hafa gefið á heimilin er eitt en þegar við horfum á heildarmyndina verður hryllingurinn óbærilegur. Á sama tíma og stjórnvöld gáfu vogunarsjóðum skotleyfi á almenning ákváðu þau að hvetja fólk til að þreyja þorrann með því að taka út viðbótarlífeyrissparnaðinn sinn. Það gerði fólk í örvæntingu sinni til að reyna að standa í skilum og hafa ofan í sig og á. Viðbótarlífeyrissparnaðurinn er það eina sem fólk á almennt sem er ekki aðfararhæft, það eina sem fólk hefði getað átt eftir gjaldþrot. Nú er hann farinn hjá mörgum, horfinn til bankanna og bankarnir eru enn sveimandi yfir fólki eins og hrægammar, tilbúnir að hirða allt um leið og færi gefst. Það mun gefast. Ráðherra fjármála talaði áðan um eldveggi á milli kröfuhafa og stjórna bankanna. Ég leyfi mér að minna á að slíkir eldveggir voru víða í hinu fallna bankakerfi. Við vitum að þeir voru gagnslausir. Við höfum engar forsendur til að gera ráð fyrir því að þeir nýju haldi betur. Allir sem eru í einhverjum tengslum við íslenskan veruleika vita hversu hart fjármálafyrirtækin ganga gegn heimilum og smærri fyrirtækjum. Eina nothæfa úrræði stjórnvalda virðist vera gjaldþrotaleiðin. Ég ætla rétt að vona að þeir sem hana velji geri það áður en þeir taka út séreignarlífeyrissparnaðinn sinn og eyða honum. Ég vil minna á að fjármálafyrirtæki eru ekki góðgerðarstofnanir. Þau eru sett á laggirnar til þess að græða peninga, ekki til að hjálpa fólki. Bankarnir eins og þeir eru reknir nú eru gífurlega athyglisverðir og virðast lúta eigin lögmálum sem erfitt getur verið að átta sig á. Sé gluggað í ársskýrslu þeirra má sjá bókfærðan gífurlegan hagnað af rekstri síðasta árs. En bíðum nú við, hvaðan er hann kominn? Verið er að eignfæra lán heimila og fyrirtækja sem færð voru úr gömlu bönkunum yfir í þá nýju með gríðarlegum afslætti, afslætti sem á ekki að láta ganga áfram til lántakanda sem þó virðist hafa verið ætlunin í upphafi. Afslátturinn á stökkbreyttum lánum heimila hefur verið eignfærður. Samt er stórt hlutfall þessara lána skilgreint af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem óvirk lán eða um 40%. Það eru lán sem ýmist eru í vanskilum eða frystingu og ekki hefur verið greitt af síðustu mánuði. Ljóst er að mörg þessara lána verða aldrei innheimt. Hagsmunir bankanna í núverandi mynd og heimilanna fara einfaldlega ekki saman. Það er á ábyrgð núverandi stjórnvalda. Forseti. Ég tek þessu persónulega því mér er málið skylt. Ég er nefnilega venjulegt fólk og venjulegt fólk hefur verið rænt afrakstri ævistarfsins. Ógjörningur er að fyrirgefa slíkt þegar um viljaverk er að ræða. Ég velti fyrir mér hvort sá ráðherra sem ber ábyrgð á því hvernig bankarnir voru endurreistir og færðir í hendur vogunarsjóðina þurfi ekki að svara fyrir það fyrir dómstólum.

Virðulegi forseti. Þegar ég ákvað stuttu fyrir kosningar 2009 að bjóða mig fram fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs trúði ég að forustu VG væri best treystandi til að reisa við efnahagslífið með hagsmuni almennings að leiðarljósi. Aldrei grunaði mig að formaður VG mundi ásamt forustu Samfylkingarinnar verða uppvís að því að gæta hagsmuna erlendra kröfuhafa, eins og Breta, Hollendinga og vogunarsjóða, í Icesave-málinu og nú við endurreisn bankakerfisins. Í febrúar 2009 tók forustufólk stjórnarflokkanna ákvörðun um að ganga til samninga við kröfuhafa í stað þess að bíða eftir óháðu mati á verðmæti lánasafna gömlu bankanna, ákvörðun sem er óskiljanleg í ljósi þess að í dómsmálum hefði verið tekið meira mark á eignamati Deloitte og Olivers Wymans en kröfum vogunarsjóða um hærra mat.

Hvar varst þú þá?

Hæstv. utanríkisráðherra spyr hvar ég hafi verið. Ég var kennari við Háskóla Íslands  Frú forseti. Ég óska eftir að hæstv. fjármálaráðherra upplýsi okkur um raunverulega ástæðu þessarar ákvörðunar. Var ákvörðunin tekin til að hámarka endurheimtu kröfuhafanna, Breta og Hollendinga, þannig að hægt yrði að semja við þá um Icesave og liðka þannig fyrir ESB-umsókn? Fram kemur í skýrslunni að markmið ríkisstjórnar vinstri flokkanna í viðræðum við kröfuhafa hafi verið að tryggja réttláta meðferð kröfuhafanna. Hvergi er minnst á nauðsyn þess að tryggja hagsmuni skuldsettra heimila og fyrirtækja. Fyrir hrun lánuðu gömlu bankarnir ólögleg erlend lán og tóku síðan stöðu gegn krónunni sem hrundi í verði og át upp eignir venjulegs fólks. Gömlu bankarnir bökuðu sér þannig skaðabótaskyldu. Kröfuhafar hefðu því tæpast unnið dómsmál gegn ríkinu ef hagsmunir skuldara hefðu verið hafðir að leiðarljósi við endurreisn bankakerfisins. Frú forseti. Ég krefst þess að hæstv. fjármálaráðherra útskýri fyrir öllum þeim sem sitja uppi með stökkbreyttar skuldir hvers vegna ríkisstjórn vinstri flokkanna var ekki tilbúin að berjast fyrir hagsmunum þeirra í samningum við kröfuhafa. Í skýrslunni kemur fram að lánasöfn gömlu bankanna hafi farið á miklum afslætti yfir í nýju bankana. Afsláttinn átti að nota til að bæta hluta af eignabrunanum og ólöglegar lánveitingar. Þess í stað var samið við erlenda kröfuhafa, hrægamma sem höfðu keypt lánasöfnin á hrakvirði, og samið við þá um að þeir nytu góðs af hörðum innheimtuaðgerðum bankanna. Ríkisstjórnin fylgdi síðan þessu samkomulagi við kröfuhafa eftir með skuldaúrræðum sem annaðhvort lengdu í hengingarólinni eða flýttu gjaldþroti. Afslátturinn myndar núna myndarlegan hagnað í bönkunum. Frú forseti. Ríkisstjórn vinstri flokkanna reisti skjaldborg um kröfuhafana og skildi skuldsett heimili og fyrirtæki eftir vopnlaus úti á vígvelli þar sem sífellt fleiri falla í valinn. Það er ákvörðun sem aukið hefur ójöfnuð milli þeirra sem eiga og hinna sem skulda, þvert á loforð um að láta breiðu bökin bera þyngstu byrðarnar. Þegar endurreisn bankanna var kynnt haustið 2009 fullyrti hæstv. fjármálaráðherra að einkavæðing bankanna hefði sparað ríkinu stórar fjárhæðir. Nú hefur komið í ljós að heildarkostnaður var ekki 185 milljarðar eins og kynnt var heldur um 400 milljarðar. Frú forseti. Kostnaður ríkissjóðs af bankakerfinu er enn meiri ef við tökum tillit til þess að Seðlabanki Íslands hefur greitt háa vexti síðustu tvö árin til nýju bankanna sem kusu frekar að geyma innstæður hjá Seðlabankanum en að lána þær út. Auk þess hefur stjórnarformaður Bankasýslunnar viðurkennt að bankakerfið sé of stórt. Rekstrarkostnaður bankanna er því hár og lítið svigrúm til vaxtalækkana. 
             Frú forseti. Skjaldborg um bankana skapar ekki velferð og hagvöxt. Það gerir hins vegar skjaldborg um heimilin og fyrirtækin. Endurreisn bankakerfis á forsendum vogunarsjóða en ekki hagsmuna almennings er vinstri stjórn til ævarandi skammar.

Heyr, heyr.


            

Forseti. Ég hef hlýtt á þessar umræður hér í morgun og reynt að átta mig á því í fyrsta lagi um hvað forustumenn stjórnarandstöðunnar eru að tala og þá út frá hvaða grunni. Hv. þingmaður og formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, hóf ræðu sína í morgun á því að umræðan væri of tæknileg, sérstaklega af hálfu fjármálaráðherra sem var að útskýra þá skýrslu sem hér hefur legið fyrir vikum og mánuðum saman en virðist nú hafa komið stjórnarandstöðunni á óvart. Hv. þingmaður taldi sömuleiðis að það væri í sjálfu sér rangt að aðskilja stjórnmálin frá eftirlitsstofnununum, frá þeim stofnunum sem þyrfti að hafa eftirlit með, t.d. fjármálafyrirtækjum. Það er kannski sá stjórnarstíll sem hv. þingmaður hefur vanist og alist upp við, að gera stjórnmálin og eftirlitsstofnanirnar að einu og hinu sama enda fór það eins og það fór. Hv. þm. Bjarni Benediktsson sagði á sömu leið að hætta væri á því að hagsmunir bankanna færu ekki saman með hagsmunum þjóðarinnar. Það er hárrétt. Þetta er ekkert mjög tæknilegt mál. En eigum við þá að ræða almennt um það hvernig hagsmunir bankanna og almennings fóru saman þar til þeir hrundu í hausinn á almenningi? Eigum við að ræða um það? Það er ekkert mjög tæknilegt mál, það er almenns eðlis. Seðlabanki Íslands skilaði í gær skýrslu um fjármálastöðugleikann á Íslandi og þar fer hann enn og aftur og ítrekað yfir það hvernig hagsmunir bankanna, hvernig hagsmunir Sjálfstæðisflokksins, hvernig stefna Sjálfstæðisflokksins í efnahagsmálum fór saman með íslensku þjóðinni. Sú stefna fór ekki saman. Hagsmunir þessara aðila fóru ekki saman, virðulegi forseti. Það er alveg sama hvað hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins kalla hér oft fram í og hvað þá svíður undan þessari staðreynd sem sagan sýnir þeim,  Því hefur verið haldið fram að ríkisstjórn Geirs Hilmars Haarde hafi verið með stórkostlega áætlun í gangi, svakalegt plan til að bjarga íslenskum heimilum með endurreisn bankanna. Sama ríkisstjórn kallaði til landsins Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sér til hjálpar haustið 2008. Í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í byrjun árs 2009 er fjallað um áætlanir Sjálfstæðisflokksins og ríkisstjórnar Geirs Hilmars Haarde um hvernig ætti að þjóna almannahagsmunum og endurreisa bankana, hvert stóra planið var sem breytt var frá þegar ný ríkisstjórn tók við. Hvert var þetta stóra plan að mati Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Framarlega í þeirri skýrslu er farið yfir það og þar segir að það hafi verið áætlun íslensku ríkisstjórnarinnar undir forustu Sjálfstæðisflokksins að veita hátt í 400 milljarða kr. frá íslenskum skattgreiðendum inn í bankakerfið. Ríflega 20% af vergri landsframleiðslu áttu að fara úr ríkissjóði inn í bankakerfið. Það er stóra planið  Síðan kemur hingað hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, og segir - með réttu: Vandi Íslands er skuldavandi. En var hér allt í góðu lagi þar til núverandi ríkisstjórn tók við? Eru öll afglöpin núverandi ríkisstjórn Íslands að kenna? Var hér allt í fínasta lagi, innviðirnir í góðu lagi, allt í góðu lagi nema smáskuldavandi þar til þessi vonda ríkisstjórn tók við sem mylur allt niður, allan þann árangur sem þá fyrri ríkisstjórn hlýtur að hafa skilið eftir sig þegar hún hrökklaðist frá völdum undan barningi úti á Austurvelli, undan pönnuslætti og pottabarningi, virðulegi forseti?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu um skýrslu fjármálaráðherra. Það vekur að sjálfsögðu undrun að hæstv. forsætisráðherra sjái ekki ástæðu til að vera við hana. Það er reyndar eftirtektarvert að í hvert skipti sem stóru málin eru til umfjöllunar í þinginu er hæstv. forsætisráðherra víðs fjarri. Ég hefði haldið að þegar við tölum um mál eins og við erum að tala um hér í dag, endurreisn bankakerfisins, þá fjármuni sem settir hafa verið í það af hálfu ríkisstjórnarinnar,  
             Skýrsla fjármálaráðherra sem hér er verið að fjalla um vekur nefnilega upp miklu fleiri spurningar en svör. Það er með ólíkindum að lesa hvernig hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin öll hefur haldið á hagsmunum Íslands í hverju málinu á fætur öðru. Það sem upp úr stendur er að það er búið að spinna ótrúlegan vef í kringum endurreisn bankanna. Hæstv. fjármálaráðherra hefur í engu svarað því hvers vegna var horfið frá þeirri stefnumörkun sem lagt var upp með haustið 2008. Hver er munurinn á þeirri leið og leið kröfuhafanna sem valin var?

Þið vilduð einkavæða.

Stórkostlegt tap fyrir ríkissjóð og íslenskar fjölskyldur.  Þetta kemur nokkuð á óvart, sérstaklega í ljósi þess að Alþingi og fjármálaráðherra, þegar hann leggur fram fjárlagatillögur, ákveða hvort peningar eru teknir út úr ríkissjóði en ekki Fjármálaeftirlitið. Eða hvernig var það hér í desember 2009 þegar verið var að klára fjárlagagerðina og spurt af hálfu fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd: Hvaða heimildir eru fyrir þeim fjármunum sem eru lagðir í þessa banka? Ég horfi hér á hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson sem sat með mér í fjárlaganefnd og hann man þetta.  Engar vonir eru til þess að þeir gríðarlegu fjármunir sem ríkissjóður hefur varið í það að afhenda kröfuhöfum bankanna náist til baka, þveröfugt við það sem áður var ætlað að gera. Þar var hugsað til langs tíma. Hér hröktust menn undan hótunum kröfuhafa. Og vegna orða hæstv. efnahagsráðherra, Árna Páls Árnasonar, um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er það nú svo að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur í hverri endurskoðuninni á fætur annarri gagnrýnt hægagang við skuldaúrlausn heimila og fyrirtækja, kannski ekki síst vegna þess að sú leið sem síðan var farin, eftir að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafði komið hér að málunum og verið kynnt sú áætlun sem lagt var upp með, byrjaði þetta allt saman að hökta. Hagsmunir kröfuhafanna sem nú eiga þessa banka fara bara alls ekkert með okkar íslensku hagsmunum. Hvernig stendur á því að hæstv. fjármálaráðherra hefur látlaust klifað á því að stórkostlegur sparnaður hafi falist í þessari kröfuhafaleið? Það kom margoft fram í þinginu, okkur var sagt að gríðarlegur sparnaður hefði náðst. Við lestur þessarar skýrslu er augljóst að svo var ekki. Þessir fjármunir koma ekki til baka, þeir nást ekki til baka. Þeir hafa verið afhentir þessum erlendu kröfuhöfum og þar með hafa auknar byrðar verið lagðar á landsmenn alla í álögum og sköttum. Niðurstaðan er því sú að hér hafa glutrast niður stórkostlegir hagsmunir heimila og fyrirtækja til erlendra kröfuhafa. Og getur hæstv. fjármálaráðherra upplýst um það hverjir þessir erlendu kröfuhafar eru? Hverjir eru það í útlöndum sem sáu hag sinn í því, eins og fram kemur í þessari skýrslu, að komast inn í nýju bankana og taka þar út fjármuni í stað þess að þeir nýttust hér heima? Hverjir eru það? Því hefur verið haldið fram að helmingur upprunalegu kröfuhafanna sé horfinn á braut og bankarnir hafi skipt um eigendur.

… kvóta…

Hverjir komu í staðinn.

… kvótakerfið?

Hæstv. utanríkisráðherra getur kannski upplýst okkur um það af því að hann er í góðum samskiptum við útlönd: Hvaða erlendu kröfuhafar komu í staðinn fyrir þessi 50% sem eru horfin á braut? Eru það vogunarsjóðir? Eru það hrægammar? 

Þið þekkið þá betur.

Það væri fróðlegt fyrir okkur að fá að vita það. Það er alveg á hreinu, virðulegi forseti, að þrátt fyrir það sem kom fram hjá hæstv. fjármálaráðherra sem nánast hélt því fram að eigendur þessara banka skiptu sér ekkert af því hvað hér væri á ferðinni fylgjast þessir erlendu kröfuhafar  
             Hvaða máli skiptir þótt þessir erlendu kröfuhafar sem hér er um að ræða hóti málsókn? Kemur það einhverjum á óvart? Eru ekki endalaus málaferli í gangi í kjölfar hrunsins? Og er ekki allt í lagi að láta bara reyna á rétt sinn? Erum við ekki búin að ræða það nógu lengi undanfarin ár að það kemur kannski að því að það þurfi að láta reyna á hagsmunina sem slíka? Og hvernig stendur á því að við hrekjumst hér undan hótunum um málsóknir trekk í trekk? Í ljósi þess að í skýrslunni stendur skýrum stöfum að stjórnvöld hafi talið óréttmætt það sjónarmið kröfuhafa að þeir hefðu einhvern rétt á að komast inn í þessa banka spyr ég virðulegan fjármálaráðherra hvers vegna gefið hafi verið eftir gagnvart þessu fólki. Þá ættu þessar hótanir um málsókn engu máli að skipta. Hvaða hagsmunir voru það? Það blasir við að erlendir kröfuhafar hafi séð hag sinn í því að komast þarna inn þvert á okkar hagsmuni. Hvernig stendur á að það var gefið eftir? Þessu verður hæstv. fjármálaráðherra að svara. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. fjármálaráðherra að benda á Fjármálaeftirlitið. Tæpum þremur árum eftir gjaldþrot bankanna eru heimilin í landinu ekki enn búin að fá úrlausn sinna mála og fyrirtækin berjast í bökkum. Hagvöxtur hæstv. forsætisráðherra, sem sér ekki ástæðu til að vera viðstödd þessa umræðu, er tálsýnin ein, og allt á forsendum erlendra kröfuhafa. Þessum kröfuhöfum hefur tekist, virðulegi forseti, að spinna ótrúlegan vef. Þar sitja heimili og fyrirtæki á Íslandi föst. Virðulegi forseti. Hverju ætlar þessi ríkisstjórn að svara þeim fjölmörgu fjölskyldum sem berjast í bökkum og kröfuhafar bankanna ætla ekki að svara?  Hæstv. fjármálaráðherra hefur greinilega vikið sér í burtu, ég vona að hann sé engu að síður að hlusta. Hversu líklegt telur hann 

Er ég ekki vondur maður?

Búið er að spandera hundruðum milljarða af skattfé landsmanna í þetta ævintýri erlendra kröfuhafa. Og hvernig ætlar hæstv. fjármálaráðherra að axla ábyrgð á því? Þessi ríkisstjórn þarf að fara að snúa sér að þeim meginverkefnum sem skipta máli í landinu ellegar bara víkja sem væri það albesta, að hún viki og léti aðra taka við.  
             Það er alveg augljóst mál að gríðarleg mistök áttu sér stað á fyrstu mánuðum ársins 2009. Þessi ríkisstjórn, hæstv. fjármálaráðherra, verður að svara fyrir það allt.

Virðulegi forseti. Vart þarf að minna á það hér að hrun fjármálakerfisins og efnahagssamdrátturinn sem fylgdi í kjölfarið hefur valdið miklu tjóni. Allir hafa borið skarðan hlut frá borði, þar á meðal íslensk heimili, fyrirtæki, þeir sem áttu fjármuni í bönkunum sem hrundu, innlendir og erlendir fjárfestar og ríkissjóður. Gripið hefur verið til margvíslegra aðgerða til að koma efnahagslífinu í landinu í eðlilegt horf og lágmarka þann skaða sem samfélagið hefur orðið fyrir. Í slíku ástandi og umhverfi sem hrunið skapaði eru engir valkostir við endurreisn svo góðir að með þeim þurrkist slæmar afleiðingar út því að engin töfralausn er til en margir hafa orðið fyrir skaða, sárir út í sjálfa sig og aðra. Í þannig andrúmslofti er líklegast til vinsælda og einnig ábyrgðarminnst að gagnrýna allt sem stjórnvöld gera. Það er svo auðvelt að hrópa slagorð sem ýta undir tortryggni og vantraust því að jarðvegurinn fyrir slíkt er góður. Margir urðu fyrir fjárhagslegu tjóni og atvinnumissi vegna efnahagshrunsins. Reiði hefur blindað mörgum sýn og komið í veg fyrir að þeir sjái í réttu ljósi hvað áunnist hefur og hverju má búast við í framtíðinni. Reiðin kraumar í mönnum vegna þess að það sem gerðist var óréttlátt og í slíku ástandi er auðvelt að spila á neikvæðar tilfinningar í pólitískum tilgangi og þar liggja þeir sem stóran þátt áttu í hruninu síst á liði sínu. Umfjöllun um þá skýrslu fjármálaráðherra sem hér er rædd hefur einkennst af slíkum áróðri. Sama taktík er notuð sem virkaði vel í umræðunni um Icesave. Þeirri sem hér stendur þykir það sérlega ámælisvert þegar forustumenn stjórnmálaflokka láta sem skýrslan sé áfellisdómur þegar hún sýnir aðeins það sem vitað var, að endurreisn bankanna kostaði ríkissjóð minna en áætlað hafði verið í fyrstu. Hv. þm. Ólöf Nordal, varaformaður Sjálfstæðisflokksins, lék slíkan leik hér áðan í ræðustól og einnig í útvarpsþættinum Í bítið á Bylgjunni þann 26. maí sl. þegar hún túlkaði niðurstöður skýrslunnar og sagði meðal annars, með leyfi forseta: „… sýnir bara því miður algert getuleysi þessarar ríkisstjórnar til að takast á við þann vanda sem við erum í. Það er það sem kemur fram í þessari skýrslu.“ Þar með var skilaboðum varaformanns Sjálfstæðisflokksins komið til hlustenda sem hún byggir á skýrslu sem sýnir að ágætlega tókst til við endurreisn bankanna og þeir sjá sem hana lesa. Hæstv. forseti. Eitt brýnasta verkefni sem stjórnvöld stóðu frammi fyrir eftir hrun var endurreisn fjármálakerfisins. Það skipti miklu máli að það yrði gert þannig að sem minnstur skaði yrði fyrir ríkissjóð til viðbótar þeim mikla tekjubresti sem orðið hafði. Eitt af stærstu höggum sem ríkissjóður varð fyrir var vegna tapaðra krafna Seðlabankans á fjármálafyrirtæki sem ríkið þurfti að taka yfir og afskrifa til að koma í veg fyrir gjaldþrot Seðlabankans. Endurfjármögnun banka og sparisjóða, lántökur hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og fleirum til að stækka gjaldeyrisforðann og hallarekstur ríkissjóðs hafði í för með sér gríðarlega hækkun á vaxtakostnaði ríkissjóðs. Í ár eru það 75 milljarðar kr. eða um 15% af útgjöldum ríkisins sem fara í greiðslu vaxta. Með þetta í huga sjá allir þeir sem sjá vilja að það að mögulegt var að endurreisa bankakerfið með rúmlega 200 milljarða minni kostnaði fyrir ríkissjóð en áætlað var skiptir sköpum fyrir íslensk heimili, þjónustu ríkisins og þá sem þurfa mest á þeirri þjónustu að halda. Virðulegur forseti. Eins og fram kemur í skýrslu hæstv. fjármálaráðherra námu hlutafjárframlög gömlu bankanna 156 milljörðum kr. og skuldsetning ríkisins þá lægri sem því nemur. Ef ekki hefði náðst samkomulag við kröfuhafana hefði verðmætið verið hærra og þrír ríkisbankar orðið að glíma við hærra eignamat. Slíkt hefði leitt til mjög veikburða bankakerfis sem ekki hefði haft burði til að standa að skuldaaðlögun heimila og fyrirtækja eins og þó hefur verið gert. Ríkissjóður greiddi hlutafjárframlög sín til bankanna og fjármagnaði víkjandi lán með ríkisskuldabréfum sem afhent voru bönkunum eins og kunnugt er. Upprunalega var gert ráð fyrir að greiðslan færi fram með hefðbundnum ríkisskuldabréfum með föstum vöxtum en þar sem fyrirsjáanlegt var að vextir færu lækkandi mátti því gera ráð fyrir miklum gengishagnaði á skuldabréfunum hjá bönkunum. Því var brugðið á það ráð að stofna nýjan skuldabréfaflokk hjá ríkissjóði, þ.e. skuldabréf með breytilegum vöxtum. Vaxtaviðmið bréfanna var skilgreint sem innlánsvextir Seðlabanka Íslands á hverjum tíma þó að þeir væru frekar háir í byrjun en þeir eru nú 3,25%. Þannig mundi ríkissjóður sjálfur njóta góðs af vaxtalækkuninni. Lokagjalddagi skuldabréfaflokksins er á árinu 2018 eða á svipuðum tíma og gjalddagi hinna víkjandi lána. Þrátt fyrir að lán bankanna séu veitt með ríkisskuldabréfum í krónum eru skuldabréfin gefin út af bönkunum í evrum til að minnka gjaldeyrismisvægi í efnahagsreikningum þeirra. Vaxtakjör banka eru þriggja mánaða millibankavextir í evrum að viðbættu 4% álagi fyrir fyrstu fimm árin og síðan 5%. Í dag eru þeir grunnvextir 1,43% og greiða því bankarnir miðað við stöðuna í dag 5,43% vexti í evrum af skuldabréfum til ríkissjóðs en fá í staðinn greidda 3,25% vexti í krónum úr ríkissjóði. Ríkissjóður er því með jákvæðan vaxtamun af þessum lánveitingum. Nú kann að vera að mönnum finnist þetta tæknilegar útskýringar en þetta eru útskýringar sem fram koma í skýrslunni. Samningar varðandi Landsbankann eru þannig úr garði gerðir að ef til verður skilyrt skuldabréf vegna aukningar eigna mun gamli bankinn afhenda ríkissjóði hlutabréf í sinni eigu í sömu hlutföllum og hið skilyrta hlutabréf verður til. Samkvæmt ársfjórðungsuppgjöri Landsbankans er skilyrta skuldabréfið nú um 30 millj. kr., sem er um 33% af umsaminni hámarksfjárhæð skuldabréfsins, sem er 92 milljarðar. Miðað við þessa stöðu þarf Landsbanki Íslands, þ.e. gamli bankinn, að afhenda ríkissjóði án endurgjalds hlutabréf sem nema um 8 millj. kr. að nafnvirði. Látið hefur verið í veðri vaka að þetta samningsatriði verði til þess að Landsbankinn þjarmi að viðskiptavinum sínum til að reyna að hækka verðmæti hins skilyrta skuldabréfs. Ekkert er fjarri sannleikanum eins og síðustu aðgerðir Landsbankans bera með sér og eins og fram kemur í skýrslu hæstv. fjármálaráðherra og í máli hans hér fyrr í dag var þess vandlega gætt að hin skilyrta aukning næði aldrei til lána einstaklinga heldur einungis til fyrirtækja þar sem ágreiningur var mikill um rétt verðmat. Hæstv. forseti. Mikilvægt er fyrir ríkissjóð að farið sé að huga að því að losa um eignarhluti ríkissjóðs í bönkunum og greiða upp ríkisskuldabréfin. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur fjallað um endurreisn íslenska bankakerfisins og hvernig verð eigna var ákvarðað. Þótt erfitt sé að meta virði eigna í miðri kreppu og á árunum fyrst þar á eftir hafa ytri endurskoðendur bankanna eigi að síður undirritað reikninga bankanna og þar með staðfest að þeir telji að matið á virði eignanna hafi verið rétt á þessum tíma. Í skýrslu starfsmanna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í tengslum við aðra endurskoðun efnahagsáætlunarinnar, sem dagsett er 8. apríl 2010, er fjallað um endurreisn bankanna. Þar kemur fram, á bls. 5, að endurfjármögnun bankanna árið 2009 var fyrir fram talin kosta 20,3% af vergri landsframleiðslu en kostaði í raun, vegna þeirra leiðar sem valin var og lýst er í skýrslu fjármálaráðherra, 12,1% af vergri landsframleiðslu. Munurinn er því 8,2 prósentustig eða 40% lægri upphæð en áætlað var. Í skýrslunni er einnig farið yfir jákvæð áhrif á ríkissjóð vegna þessa og á opinberar skuldir. Þar er einnig flóknu ferli endurreisnar bankanna lýst. Virðulegi forseti. Frá sjónarhóli ríkisfjármála sýnir skýrslan sem hér er til umræðu að endurreisn viðskiptabankanna þriggja hafi heppnast vel og líklegt, miðað við stöðuna í dag, að ríkissjóður fái framlög sín til baka þegar fram líða stundir með ásættanlegri ávöxtun. Ég hvet alla sem hlusta á orð mín til að kynna sér skýrslu fjármálaráðherra um endurreisn viðskiptabankanna og bera það sem þar stendur saman við málflutning stjórnarandstöðunnar hér í dag. Þá munu allir sanngjarnir menn sjá af hverju þessi leið var farin í erfiðu máli og að hagur Íslendinga var varinn. Það er vissulega rétt að bankahrunið kostaði okkur miklar fjárhæðir og hafði í för með sér óréttlátar afleiðingar fyrir heimili og fyrirtæki. Kreppan hefur haft afdrifarík áhrif á hagkerfið allt en ekki síst á atvinnustig og ráðstöfunartekjur heimila. Endurreisn fjármálakerfisins var einnig mjög kostnaðarsöm fyrir ríkissjóð. Skýrslan sem hér er til umræðu sýnir að valin var skásta leiðin til endurreisnar bankanna eftir langt og flókið ferli. Niðurstaðan dró verulega úr útgjöldum ríkissjóðs miðað við það sem áætlað hafði verið og skiptir það mjög miklu máli á erfiðum tímum.

Virðulegi forseti. Þegar maður hlustar á það sem kemur fram í þessari umræðu og við lestur skýrslu hæstv. fjármálaráðherra er sú hugsun mér efst í huga hversu lítið við höfum lært. Skýrsla fjármálaráðherra staðfestir að það er verið að nota sömu aðferðafræðina og þegar verið var að semja um Icesave. Hún sýnir líka og sannar hversu mikilvæg lýðræðisleg umræða er, það er ástæðan fyrir því að Alþingi er eins og það er, að hér leggjum við fram mál og við tökum umræðuna, við hlustum á sjónarmið annarra og tökum síðan ákvörðun í framhaldi af því. Skýrsla hæstv. fjármálaráðherra staðfestir gallana við að gera þetta ekki. Hún staðfestir hættuna við það að gefa framkvæmdarvaldinu of mikið vald yfir svona stórum ákvörðunum, að það geti tekið jafnstórar og mikilvægar ákvarðanir án þess að það fari nokkurn tíma fram umræða innan veggja þingsins um hvort þetta sé rétta leiðin eða ekki. Hæstv. fjármálaráðherra fór líka í gegnum það að nákvæmlega sömu aðilar og töluðu fyrir því að best væri að skrifa undir skuldbindingar upp á hundruð milljarða í vaxtakostnað ráðlögðu líka varðandi uppgjör bankanna, fjármálaráðuneytið, Seðlabankinn, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, og svo tróðu menn Fjármálaeftirlitinu líka þarna inn. Ef við rifjum upp hvernig okkur var tilkynnt um þessar ákvarðanir þá var haldinn blaðamannafundur og stuttu áður fengu þingmenn að vita að ætlunin væri að gera þetta. Sú sem hér stendur tók þá ákvörðun að mæta á þann blaðamannafund vegna þess að það virtist vera eina leiðin sem þingmaður, sem kjörinn fulltrúi þjóðarinnar, að fá einhverjar upplýsingar um hvað væri nákvæmlega verið að gera. Maður hafði heyrt orðróm, maður hafði heyrt sögur, maður hafi reynt að spyrjast fyrir í þinginu, maður hafði reynt að spyrjast fyrir í nefndastarfi, en besta leiðin virtist vera að mæta á blaðamannafund og spyrja þá beint sem voru að semja við kröfuhafana. Og þar, eins og kemur fram í þessari skýrslu, hafði maður því miður rétt fyrir sér, að það voru teknar ákvarðanir sem að mínu mati voru einstaklega óskynsamlegar. Hv. þm. Oddný Harðardóttir fór í gegnum það í ræðu sinni að þetta hefði verið besta mögulega ákvörðun sem hægt var að taka og það sæjum við núna á hinum endurreistu bönkum. Í þingsályktunartillögu sem við framsóknarmenn lögðum fram fyrir tveimur árum, eina tillagan sem komið hefur inn í þingið þar sem rædd er hugmyndafræði um hvernig við eigum að endurreisa bankakerfið, töluðum við um að nýju bankarnir verði of stórir með lág meðalgæði á lánasöfnunum, við töluðum um að þeir verði illa samstilltir, það verði mikil áhætta hjá Seðlabankanum í viðskiptum við bankana, þeir muni illa geta þjónað fyrirtækjum og nú getum við bætt við heimilunum, og það verði gífurlega miklir hagsmunaárekstrar við það fyrirkomulag sem þarna verði sett upp. Við færðum líka rök fyrir því að það væri hægt að leggja fram minni fjármuni en áður hafði verið áætlað eða 248 milljarða og jafnvel ef við mundum endurreisa betri banka væri möguleiki að lækka eiginfjárkröfuna frá FME niður í 8%. Allt þetta var hunsað. Það sem mér er efst í huga hér er að hæstv. fjármálaráðherra gerði sömu mistök og ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar í aðdraganda hrunsins, að þeir ræddu ekki hlutina, þeir töluðu ekki um hvað ætti að gera. Þeir höfðu ekki einu sinni vit á því að tala við sína eigin stuðningsmenn um það sem þeir voru að gera.

Frú forseti. Við ræðum skýrslu fjármálaráðherra í mjög svo skertum tíma miðað við það sem skýrslur almennt eru ræddar þar sem talsmenn þingflokka hefðu haft 20 mínútur og þingmenn sjálfir 15 mínútur. Þetta er dæmi um þann feluleik sem meiri hluti þingsins er í með þessa skýrslu. Þessi skýrsla fjármálaráðherra er einfaldlega hrikalegur vitnisburður um aðgerðir manns sem virðist ekki hafa haft hugmynd um hvað hann var að gera eða þá að hann hefur verið algerlega skeytingarlaus um almannahag. Þegar skýrslan er lesin skýrist raunar vel hvers vegna hæstv. fjármálaráðherra reyndi að láta sem minnst fyrir henni fara og hvers vegna stjórnarmeirihlutinn er sama sinnis og vill ekki að hún sé rædd í þaula. Skýrslan sýnir svart á hvítu hvernig fjármálaráðherra og ríkisstjórn Íslands gaf skilanefndum gömlu bankanna skotleyfi á íslenska skuldara, fórnaði hagsmunum íslenskra heimila og fyrirtækja til að vernda hagsmuni erlendra kröfuhafa og gömlu bankanna. Svo koma þeir hér upp stjórnarliðar hver á fætur öðrum og þylja upp tölur eins og ekkert sé sjálfsagðara. Frú forseti. Þegar nýju bankarnir voru reistir á rústum hinna gömlu voru öll innlend innlán færð yfir í nýju bankana og mynduðu þau uppistöðuna af skuldum hinna nýju banka. Yfirlýsing var líka gefin um ábyrgð ríkissjóðs á öllum innlendum innlánum. Til mótvægis voru lánasöfn gömlu bankanna, þ.e. lán til einstaklinga og fyrirtækja í rekstri stórra sem smárra, færð yfir í þá nýju með miklum afskriftum. Afskriftir áttu að ganga til viðskiptavina. Í skýrslunni kemur fram að unnar voru nákvæmar greiningar og afskriftaþörf hjá hverju einstöku fyrirtæki þar sem lánafyrirgreiðsla var 2,5 milljarðar eða meira en smærri lán til fyrirtækja og lán til einstaklinga voru metin í einsleitum söfnum. Þessi matsvinna hefði því átt að geta leitt til greiðrar og skjótrar úrvinnslu á málum skuldara hinna nýju banka ef við hana hefði verið stuðst við endurreisn hagkerfisins en svo var hins vegar ekki. Skýrslan sýnir svart á hvítu að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur ákvað að breyta um stefnu í þessum efnum í febrúar 2009 og víkja frá markmiðum neyðarlaganna frá 2008. Í stað þess að ganga frá skuldabréfi vegna yfirfærðra eigna á matsverði var ákveðið að ganga til samninga við kröfuhafa gömlu bankanna um verðmæti þeirra eignasafna sem flutt voru yfir í nýju bankana, en um þetta má lesa í kafla 2.4.2 á bls. 22 í skýrslunni. Það vekur sérstaka athygli að þessi stefnubreyting, sem sögð er til komin til að reyna að friðþægja órólega erlenda kröfuhafa bankanna, var ákveðin tveimur mánuðum áður en Deloitte og Oliver Wyman skiluðu skýrslu um matið á niðurfærslunum en hún var lögð fram 22. apríl 2009. Í skýrslunni segir m.a. orðrétt, með leyfi forseta: „Eftir því sem tíminn leið frá falli bankanna fór óánægja kröfuhafa gömlu bankanna, ekki síst þeirra erlendu, vaxandi. Sjónarmið þeirra var að lagt væri upp með áætlun sem væri einhliða, ekki væri gætt sjónarmiða þeirra og því yrðu þeir óhjákvæmilega að leita réttar síns hjá þar til bærum yfirvöldum.“ - Og svo segir, frú forseti: „Þrátt fyrir að þetta sjónarmið væri ekki réttmætt var orðið ljóst í ársbyrjun 2009 að gera yrði breytingar á upprunalegum áætlunum um endurreisn bankanna.“ Með þetta í huga ákvað ríkisstjórnin að koma á formlegum samningaviðræðum og fyrir hönd ríkisins fékk fjármálaráðuneytið það verkefni að leiða og samræma þessar viðræður, en það ráðuneyti fer með eignarhald ríkisins í nýju bönkunum. Þetta skref sem hæstv. ríkisstjórn tók er eitthvert mesta afglapaskref í sögu efnahagsmála á Íslandi. Rammasamningar náðust svo síðari hluta árs 2009, í október og nóvember 2009, við þessa banka. Það er athyglisvert að á nákvæmlega sama tíma eða hinn 30. október 2009 samþykkti Alþingi lög nr. 107/2009, um endurreisn fjárhags heimila og fyrirtækja. Nákvæmlega samtímis því var samninganefnd hæstv. fjármálaráðherra að véla nýja samninga við skilanefndir bankanna til að hafa þá lagasetningu að engu. Það er því greinilegt að ríkisstjórnin ætlaði sér aldrei að standa við lögin um endurreisn fjárhags heimila og fyrirtækja. Hvað var svo eiginlega samið um? Í stuttu máli var verið að opna leiðir fyrir skilanefndir gömlu bankanna til að láta endurmeta til hækkunar útlánasöfn nýju bankanna þrátt fyrir niðurfærsluskýrslur Deloitte og Olivers Wymans og opna leiðir til að fénýta betur yfirfærð lánasöfn. Á venjulegri íslensku heitir þetta, frú forseti, að skilanefndum og kröfuhöfum var gefið leyfi til að mergsjúga íslensk heimili og fyrirtæki. Hvernig fóru svo bankarnir að? Ólafur Arnarson svarar því ágæta í einni af fjölmörgum greinum sínum um málið en þar segir hann m.a., með leyfi forseta: „Fyrirtæki eru felld eða þvinguð til að afhenda eignir í skuldauppgjörum. Afskriftir eyrnamerktar lánasöfnum þeirra samkvæmt Deloitte/Wyman eru leystar upp. Eignir teknar á hrakvirði á bækur bankans og síðan seldar inn í dótturfélög hans á matsvirði. Þannig stofnast söluhagnaður á bókum bankans. Þessi hagnaður styrkir eigið fé hans. Eftir sitja með sárt ennið eigendur fyrirtækja, sem bankinn hefur í raun og veru rænt með sérstöku samkomulagi við Steingrím J. Sigfússon, fjármálaráðherra. Fjársvik, myndu einhverjir kalla svona atferli.“ Hér gerir sem sagt ríkissjóður Íslands samkomulag við erlenda kröfuhafa fyrrum stærsta banka Íslands um rétt þeirra til að fénýta eignir viðskiptavina bankans eins og þeir mögulega geta í stað þess að ganga til endurskipulagningar og afskrifta eins og upphaflega hafði verið gert ráð fyrir. Frú forseti. Spurningin sem hefur enn ekki verið svarað er sú: Af hverju í ósköpunum var þetta gert svona? Hvers vegna gerir íslenskur fjármálaráðherra svona samning um að fórna íslenskum heimilum og fyrirtækjum í þágu erlendra kröfuhafa? Málið er að vísu ekki flókið og liggur ljóst fyrir, sama hvað hæstv. fjármálaráðherra segir þegar hann gefur þær skýringar einar um málefni skuldara og þjónkun við erlenda kröfuhafa að ef ekki hefði verið orðið við kröfum þeirra um að blóðmjólka íslensk heimili og fyrirtæki hefðu orðið margra ára málaferli og hefur hann sagt að ef ekki hefði verið gefið eftir hefðu menn þurft að kljást við kröfuhafana og herskara þeirra af lögfræðingum. Frú forseti. Það er deginum ljósara að það hefði enginn dómstóll tekið til greina kröfur vogunarsjóðanna um að meira félli í þeirra hlut en mat Deloitte kvað á um, ekki síst vegna þess hve vandað það var. Þá er spurningin: Hvers konar afstaða er þetta eiginlega hjá fjármálaráðherra þjóðar sem er að fara í gegnum algert efnahagshrun? Er maðurinn einfaldlega ekki að gera það sem honum hefur verið falið að gera, þ.e. að sýna ábyrgð og festu í því að gæta hagsmuna þjóðarinnar? Heldur betur ekki. Frú forseti. Nú höfum við fyrir framan okkur skýrslu frá fjármálaráðherra sjálfum sem sýnir svart á hvítu að hann gaf erlendum vogunarsjóðum skotleyfi á íslenskt atvinnulíf og heimili. Það var ekki af neinu gáleysi heldur mjög vísvitandi er ráðherrann hvarf sérstaklega frá stefnu fyrri ríkisstjórnar sem tryggt hefði leiðréttingu skulda fyrirtækja og heimila og þar með stuðlað að öflugri endurreisn íslensks atvinnu- og fjármálalífs. Það liggur því fyrir hvað hæstv. fjármálaráðherra gerði og gerði rangt og hvaða afleiðingar það hafði og hvað hann hefði átt að gera til að forða tjóni. 

Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á því að svara ákalli hæstv. fjármálaráðherra og þakka honum kærlega fyrir þessa skýrslu og fyrir það tækifæri að fá að ræða hana hérna, og þótt fyrr hefði verið. Þetta er mjög merkileg skýrsla, margar og miklar upplýsingar koma þarna fram. Mér fannst nokkuð merkilegt hvað hæstv. fjármálaráðherra var brattur, eiginlega eins og hans er háttur jós hann skömmum yfir okkur í stjórnarandstöðunni fyrir að hafa ekki gert hitt og þetta og skilja ekki hversu frábær hann og hans ríkisstjórn eru. Það er efni í aðra ræðu. Þetta er sami hæstv. fjármálaráðherra og hefur kveðið upp þann dóm að venjulegt fólk hafi ekki tapað neinu í hruninu. Eignatap fjölskyldnanna sem hafa horft á virði fasteigna sinna hrynja, lánin hækka og launin lækka er þá væntanlega tap fjárglæframannanna. Þetta er ekki venjulega fólkið. Það er líka athyglisvert í þessari skýrslu að fara yfir söguna vegna þess að hún mun dæma okkur öll, það er það sem við höfum lært af sögunni. Það er farið mjög vel yfir valkostina sem ríkisstjórn Íslands stóð frammi fyrir við fall bankanna. Neyðarlögunum er gefin sú einkunn að setning þeirra hafi verið eina færa leiðin fyrir ríkisstjórn Íslands. Hvað gerði stjórnarandstæðingurinn Steingrímur J. Sigfússon þá? Hann sat auðvitað hjá, hann tók ekki ábyrgð á neyðarlögunum, það var ekki hans að taka ábyrgð á þeim. Þetta er sami maðurinn og talar hæst um ábyrgð stjórnarandstöðunnar núna og skammar okkur í stjórnarandstöðunni fyrir að þvælast fyrir öllum hinum misvitru ákvörðunum ríkisstjórnarinnar. En það er málið eins og hér hefur komið fram að ríkisstjórnin hefur tekið sér stöðu með kröfuhöfunum og gegn íslenskum almenningi. Hér hefur komið fram að Fjármálaeftirlitið galt varhuga við þeirri stefnubreytingu að kröfuhafarnir fengju að reka bankana því að hagsmunir þeirra færu ekki saman við hlutverk fjármálastofnana og yrðu því andstæðir hagsmunum viðskiptamanna bankanna. Með galopin augun og eftir leiðsögn hæstv. fjármálaráðherra valdi ríkisstjórnin þá leið að leyfa kröfuhöfunum að reykspóla á Range Rover-num í burtu með allan mögulegan ávinning íslenska bankakerfisins og láta hagsmuni almennings lönd og leið. Það var ákvörðunin. Þetta er enn eitt kornið í mæli misheppnaðrar endurreisnar. Of mikið fé hefur farið í bankana án þess að því hafi fylgt nokkrar kvaðir. Við sitjum uppi með fullan reikning af stökkbreyttum lánum í eigu andlitslausra kröfuhafa, vogunarsjóða eins og sagan segir. Hverjir eiga bankana? Kröfuhafarnir eru ekki þeir sömu og þeir voru upphaflega þegar vinstri stjórnin fann sig knúna þvert gegn lagaskyldu til að semja við þá. Hæstv. fjármálaráðherra hefur lýst því og útskýrt af hverju það var gert. Jú, það var til að koma í veg fyrir málaferli og lögfræðikostnaðurinn var svakalegur. Hæstv. fjármálaráðherra fullyrti 1. apríl 2009 á opnum fundi fjárlaganefndar að það eitt væri víst að hörmungarsagan frá árinu 2009 yrði ekki endurtekin núna þegar hann færi í stórfellda einkavæðingu. En hver var sú hörmungarsaga? Var það ekki að mati vinstri manna, með hæstv. ráðherra Steingrím J. Sigfússon í broddi fylkingar, að einkavæðingin 2002 hefði leitt til falls íslenska bankakerfisins? Að eigendur bankanna, þeir sem keyptu bankana af ríkinu árið 2002, hefðu verið ómögulegir og ekki hæfir, að þeir hefðu farið með íslenskt samfélag í gjaldþrot og ekki staðið undir þeim kröfum sem gera þarf til eigenda fjármálafyrirtækja? Hvernig lýsir þessi sami maður eigendum tveggja stærstu bankanna í dag, bankanna sem hann einkavæddi fyrir luktum dyrum fyrir tæpum tveimur árum? Hæstv. fjármálaráðherra hafði ekki miklar áhyggjur af þessu núna vegna þess að það væri kominn eldveggur. Kröfuhafarnir væru ekki þeir sömu, við vissum ekki hverjir þeir væru en þeir kæmu aldrei að rekstri bankanna. Ég veit ekki alveg hvaðan hann fékk þær upplýsingar. Árið 2008 skrifaði stjórnarandstæðingurinn Steingrímur J. Sigfússon grein um vogunarsjóði undir fyrirsögninni „Græðgi sem þekkir engin takmörk“. Já, vogunarsjóðirnir eru samkvæmt þessari grein gráðugir og þeir græða á þeim veikustu auk þess að vera fjarlægir og ópersónulegir, svo notuð séu orð sem hann hefur sjálfur notað um vogunarsjóði sem ég endurtek að eiga víst stærsta hlutann af íslensku einkavæddu bönkunum. Þeir voru gráðugir, ópersónulegir, fjarlægir og græða á þeim veikustu. Það eru eigendurnir sem hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon færði hið nýja bankakerfi Íslands. Og hann hefur ekki áhyggjur af því. Ég ætla að fá að lesa beint upp úr þessari grein vegna þess að hún er stórmerkileg. Undir millifyrirsögninni „Grætt á þeim veikustu“ segir, með leyfi forseta: „En það nýjasta sem rekið hefur á fjörur undirritaðs og tengist framferði sumra vogunarsjóða (á ensku er stundum talað um „vulture funds“ eða „hrægammasjóði“ í þessum tilvikum) er af því tagi, að það vekur spurningar um hvort siðleysi og græðgi í þessum heimi séu yfir höfuð einhver takmörk sett. Hér vísa ég til þess að nú liggur fyrir að allmargir vogunarsjóðir hafa tekið upp á því að kaupa upp skuldir fátækra og oft mjög skuldugra ríkja, höfða síðan mál gegn ríkjunum eða knýja þau með málaferlum eða hótunum um málaferli og jafnvel hótunum um skemmdarverk á veikburða efnahagslífi þeirra til að greiða lánin að fullu til baka og hina upphaflegu kröfu með vöxtum.“ Af hverju samdi hæstv. fjármálaráðherra við þessa kröfuhafa? Jú, það var til að koma í veg fyrir málaferli. Lögfræðikostnaðurinn, sagði hann hér áðan, var svívirðilegur. Þetta sem helst nú varast vann varð þó að koma yfir hann. En þessi sinnaskipti fjármálaráðherrans koma mér svo sem ekkert á óvart. Við sjáum þetta nánast á hverjum degi. Þetta er maðurinn sem var á móti einkavæðingu og hann fór fyrir stærstu einkavæðingu Íslandssögunnar fyrir luktum dyrum. Hann er á móti aðild að ESB og hann er núna á hraðferð með okkur inn í Evrópusambandið. Og ekki einu sinni heldur tvisvar, eins og við fréttum nú síðast af með ákvörðun Atlantshafsbandalagsins í morgun, staðfestir ríkisstjórn Vinstri grænna með fulltingi Vinstri grænna þátttöku Atlantshafsbandalagsins í aðgerðum í Líbíu. Sinnaskiptin koma þannig ekki á óvart. Þessi skýrsla sýnir fram á það að sú stórfellda einkavæðing sem hæstv. fjármálaráðherra stóð fyrir er staðreynd og hæstv. fjármálaráðherra missti einfaldlega tökin á einkavæðingunni.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra stofnaði þrjú hlutafélög um innlenda starfsemi gömlu bankanna og í bráðabirgðastofnefnahagsreikningum þeirra sem gerðir voru 14. nóvember 2008 var gert ráð fyrir því að heildarefnahagsreikningur nýju bankanna yrði tæplega 3 þús. milljarðar kr. með tæplega 400 milljarða eiginfjárframlagi ríkisins. Gert var ráð fyrir því í endurreisnaráætluninni að óháður aðili, Deloitte, mundi svo leggja mat á yfirfærðar eignir og skuldir og var matinu skilað í apríl 2009. Matið gaf til kynna að endurheimtur lánanna gætu verið á bilinu 47–55% og útgefin skuldabréf til gömlu bankanna yrðu frá tæplega 500 milljónum upp í rúmlega 750 milljarða. Í samningagerð Fjármálaeftirlitsins um framkvæmd matsins varð snemma ljóst að matseðillinn mundi ekki skila einni tölu heldur ákveðnu verðbili. Þá var einnig orðið ljóst að kröfuhafar bankanna voru mjög ósáttir við fyrirliggjandi áætlun um verðmatið, töldu hana einhliða og að þeir hefðu ekki möguleika á að gæta hagsmuna sinna. Menn hafa hér rætt um einhliða ákvörðun sem hefði átt að koma til og ég heyrði ekki betur en að formaður Sjálfstæðisflokksins óskaði eftir því, en hann ætti að vita manna best að slíkt hefði í för með sér alvarlegt inngrip í eignarrétt og jafnvel brot á stjórnarskrá. Það varð því sem sagt snemma ljóst að mjög erfitt mundi reynast að ná samkomulagi um ákveðið verðmat enda matið háð mismunandi forsendum. Markmið ríkisins var að semja um ákveðið grunnmat, þ.e. að fá lánasafnið yfir á sem lægstu verði sem stofnfjármögnun bankanna gæti svo tryggilega grundvallast á. Þegar upp var staðið reyndist fjárfesting ríkissjóðs vegna endurreisnar bankanna þriggja um 135 milljarðar kr. vegna hlutabréfaframlaga og svo 55 milljarðar vegna víkjandi lána, samtals 190 milljarðar. Auk þess kom til lausafjárstuðningur. Endanlegt mat var sem sagt í neðra bili verðbils Deloitte en mat kröfuhafa í efra bilinu og var matið því í raun og veru samþykkt af báðum aðilum þegar í samningaviðræðurnar var farið. Í upphaflegum endurreisnaráætlunum var gert ráð fyrir því að hægt væri að taka einhliða ákvörðun um útgáfu skuldabréfs, en svo varð snemma ljóst í viðræðum aðila að um verðbil yrði að ræða. Menn verða sem sagt ósammála um verðmatið og ef ríkið hefði einhliða sagt: Matið er þetta, við ætlum að yfirtaka lánasafnið á því verðmati, geta allir gert sér grein fyrir því að slíkt hefði farið í bága við eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar og menn verið komnir út á mjög hálan ís. Við værum því í raun að ganga á eignir annarra án þess að í staðinn kæmi sanngjarnt endurgjald. Hinir íslensku nýju bankar fullyrtu að lánin væru ekki betri en svo að ríflegur afsláttur þyrfti að koma til en erlendu kröfuhafarnir fullyrtu að ástandið væri miklu betra, þ.e. að endurheimtur af lánunum væru betri, og þess vegna væru nýju bankarnir með fulltingi ríkisins að taka af þeim eignir. En hver varð svo lausnin? Hún varð sú að miða við lægra verðmatið og koma þannig til móts við sjónarmið nýju íslensku bankanna en ef endurheimturnar yrðu betri og meira í átt við það sem gömlu bankarnir töldu, þ.e. erlendu kröfuhafarnir, ætti viðkomandi að njóta þess. Hér hefur þessi lausn verið gagnrýnd án þess að menn hafi komið með aðra betri. Ég hef ekki heyrt neinn stjórnarandstæðing sem hér hefur talað og gagnrýnt þessa leið harðlega benda á aðra lausn sem gæti tekið á þeim vandamálum sem menn stóðu frammi fyrir. Hefðu menn viljað nota verðmat nýju bankanna, lægra verðmatið, og taka áhættu á dómstólaleið, hefðu menn viljað fara miðgildið og þar með greiða hærra verð fyrir lánasafnið en við gerum í raun eða hefði átt að miða við hærra matið og borga þannig meira? Ég tel bestu lausnina þá að miða við lægra matið en viðurkenna um leið að ef endurheimtur yrðu betri væri ekki verið að ganga á eignarréttinn með því að hinir erlendu kröfuhafar nytu þess þá. Hér er mikilvægt að hafa í huga að hinir erlendu kröfuhafar njóta þess eingöngu ef lán til fyrirtækja standa sig betur, en lán einstaklinga og heimila eru undanskilin þessu skilyrta framlagi. Í raun má segja að málið snúist um að ríkið hefði þurft að leggja fram 385 milljarða ef það hefði yfirtekið alla bankana þrjá. Það leggur hins vegar fram 135 milljarða. Önnur fjárútlát sem hafa tengst þessari umræðu í dag og t.d. Morgunblaðið hefur birt á forsíðu sinni tengjast öðrum þáttum og þau útgjöld hefðu komið til hvort sem ríkið hefði keypt einn banka eða þrjá. Þannig má segja að samanburðurinn sé sá að hefði ríkið keypt bankana þrjá hefði það lagt fram á bilinu 200–250 milljörðum kr. meira til að yfirtaka bankana þrjá en 135 milljarða sem dugðu til að kaupa einn banka og lítinn hlut í hinum tveimur. Þannig má segja að ef ríkið hefði keypt alla bankana þrjá hefði stuðningur þess við endurreisn bankakerfisins heilt yfir numið á bilinu 600–700 milljörðum kr. Þess vegna má segja að sparnaðurinn hafi verið um 250 milljarðar kr. með því að kaupa bara einn banka en það er um 46 milljarða vaxtakostnaður bara á árunum 2009 og 2010. Þá er ég ekki að tala um það sem við þurfum að borga í vexti 2011 o.s.frv. Það má því segja að leið Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu, hann hefur sagt að ríkið hefði átt að koma inn og yfirtaka alla bankana þrjá, hefði kostað ríkissjóð 46 milljarða í vaxtakostnað árin 2009 og 2010. Markmið ríkisins og hinna nýju banka var að semja um lágt eignamat, grunnmat sem gæti svo hækkað síðar ef vel gengi. Mat Fjármálaeftirlitsins var að tvíhliða samkomulag mundi ekki síður gagnast vel en óháð mat við ákvörðun endurgjalds í samræmi við neyðarlög. Slíkt mundi draga úr deilum og málaferlum í kjölfarið og styðja þar með miklu betur við rekstur hinna nýju fjármálafyrirtækja og nýja fjármálakerfið í heild. Við það bættist sá ávinningur að tvíhliða samningar leiða til þátttöku gömlu bankanna í þeirri áhættu sem tengist óvissu á verðmatinu og umtalsvert fjárframlag við endurreisn nýja bankakerfisins sem mundi stuðla að auknu öryggi þess á þeim viðsjárverðu tímum sem við lifum nú. Ljóst er að ríkiseign allra bankanna þriggja hefði bundið mun meira af almannafé í stuðningi við fjármálakerfið en annars varð raunin. Eiginfjárframlag eigandans til fjármálafyrirtækisins er það fé sem fyrst tapast ef framvindan verður óhagstæð og því mundi ríkissjóður sem eini eigandi bankanna þriggja bera alla áhættuna af rekstri þeirra, óskipta, ef þetta hefði orðið raunin og leið Sjálfstæðisflokksins, flokks einkaframtaksins, að ríkisvæða bankana þrjá hefði leitt það í ljós Við þær kringumstæður var hætt við að geta ríkisins til að mæta frekari áföllum á fjármálamarkaði yrði minni og lánshæfismat þess yrði lengur en ella að styrkjast. Eignaraðild gömlu bankanna hafði hins vegar í för með sér að umtalsvert nýtt fjármagn kom inn í íslenska launakerfið. Menn deila hagnaðarvon bankanna ef vel gengur en það stuðlar að því markmiði neyðarlaganna að tryggja sanngjarnt endurgjald fyrir yfirfærðar eignir og dregur enn fremur úr matsáhættu. Ég vil því segja, virðulegi forseti, að mér finnst ótrúlega holur hljómur í málflutningi þeirra sem hér hafa talað í dag og gagnrýnt þessa leið því að mér finnst mönnum ekki hafa tekist að benda á aðra betri leið sem hefði verið hægt að fara.  Ef menn hefðu farið alla leið og ákveðið einhliða hvert matið ætti að vera, hvert svo sem matið hefði á endanum orðið, hefðu menn líklega gengið á eignarrétt annarra og greitt umtalsvert hærri upphæðir úr ríkissjóði með tilheyrandi vaxtagjöldum. Þá hefðu menn verið í óvissu með eignarhaldið vegna þess að vitaskuld hefðu fylgt úrlausnir fyrir dómstólum, kærur o.s.frv. á þessa einhliða ákvörðun ríkisins. Sú leið sem sjálfstæðismenn, úr flokki einkaframtaksins, hefðu farið í að ríkisvæða bankana þrjá hefði kostað ríkið 46 milljörðum meira í vaxtakostnað á undanliðnum tveimur árum. Það er lykilatriðið í umræðunni í dag. Það er mikilvægt að við ræðum þessa skýrslu í þaula, enda hafa verið teknar mikilvægar ákvarðanir um endurreisn fjármálakerfisins á undanförnum missirum, en við skulum gæta að því að hafa þann málflutning og þau skoðanaskipti byggð á gögnum og gæta þess að fara rétt með staðreyndir. Og staðreyndirnar eru þær að ríkið gat valið á milli þess að kaupa þrjá banka eða einn, það ákvað að kaupa bara einn banka og spara sér um leið 200–250 milljarða í eiginfjárframlag og tæplega 50 milljarða í vaxtakostnað á árunum 2009 og 2010.

Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns bregðast aðeins við ræðu hv. þm. Magnúsar Orra Schrams sem fullyrti áðan að engar tillögur eða hugmyndir hefðu komið frá stjórnarandstöðunni um endurreisn bankakerfisins og því væri nokkuð holur hljómur í málflutningi þeirra sem tekið hefðu til máls á undan mér. Nú er það svo að þingflokkur Framsóknarflokksins lagði fram árið 2009 þingsályktunartillögu um endurreisn íslensku bankanna þar sem við bentum á ákveðnar leiðir til að standa betur að því að þeir væru ekki eins stórir og þeir eru í dag og fleira, og ég hvet hv. þingmann til að kynna sér það. Það er því ekki hægt að bera það upp á þingflokk Framsóknarflokksins að hann hafi ekki verið með efnislegt innlegg í þetta mikilvæga mál. Enda erum við að ræða um stórmál. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra, sem er reyndar ekki staddur hér, fyrir þessa skýrslu  Ríkisstjórnin, með hæstv. fjármálaráðherra í broddi fylkingar, ákvað að semja við kröfuhafana. Ríkisstjórnin hafði áhyggjur af óánægju fjármagnseigenda eða hinna meintu kröfuhafa, mun meiri áhyggjur en af stöðu skuldugra heimila. Við fundum það, við framsóknarmenn, þegar við lögðum fram tillögur um það hvernig hægt væri að leiðrétta stökkbreytt lán heimila og fyrirtækja í kjölfar efnahagshrunsins í ársbyrjun 2009. Fálega var tekið í þær tillögur og þegar hv. stjórnarliðar tala um að holur hljómur sé í málflutningi okkar framsóknarmanna þá er það svo að í febrúarmánuði 2009 lagði Framsóknarflokkurinn fram 18 tillögur í efnahagsmálum um hvernig við gætum snúið úr vörn í sókn. Ein af þeim tillögum var um að leiðrétta stökkbreyttar skuldir heimila og fyrirtækja. Nú er þessi skýrsla búin að sanna það enn eina ferðina að það svigrúm var fyrir hendi ef viljinn hefði verið til staðar. Það vantaði einfaldlega forustu hjá hinni norrænu velferðarstjórn til að taka á skuldavanda heimila og fyrirtækja. Sá vilji var einfaldlega ekki fyrir hendi. Þess í stað eyddi ríkisstjórnin miklum tíma í að tala niður þær hugmyndir og tillögur sem þingflokkur Framsóknarflokksins lagði fram þá. Það er nöturlegt að horfa á hæstv. fjármálaráðherra koma upp og hreykja sér af þessari skýrslu og þeim árangri sem ríkisstjórnin hefur verið að ná að eigin sögn. Sá árangur er ekki ýkja merkilegur. Hæstv. forsætisráðherra hefur talað um kraftaverk þegar kemur að málefnum skuldugra heimila. Maður veltir því fyrir sér í hvaða veröld hæstv. ráðherrar lifa. Þetta er óhugnanlegur málflutningur og nú síðast var hæstv. fjármálaráðherra að guma sig af því að Svavarssamningarnir hefðu verið svo glæsilegir að við hefðum átt að samþykkja þá á sínum tíma. Það væri orðinn 100 milljarða vaxtakostnaður á þessu ári ef þeir hefðu verið samþykktir. Það er því eðlilegt að við spyrjum, ekki bara við hér inni heldur hagfræðingar úti í samfélaginu: Á hvaða plánetu er þessi ríkisstjórn? Það er með ólíkindum að fylgjast með í máli eftir máli hvernig ríkisstjórnin, sem í orði kveðnu kallar sig norræna velferðarstjórn, hefur tekið stöðu með fjármagnseigendum á kostnað skuldugra heimila sem gerðu það eitt af sér að fjárfesta í húsnæði en horfðust í augu við þann blákalda veruleika í kjölfar efnahagshrunsins að skuldirnar stökkbreyttust. Það hefur ekki verið neinn vilji fyrir því, með róttækum aðgerðum, eins og við framsóknarmenn höfum talað fyrir, að koma til móts við heimilin, hvað þá fyrirtækin í landinu. Því miður ganga þessir hlutir allt of hægt og ríkisstjórnin verður að fara að breyta um verklag og vinnulag en því miður er ekki margt sem bendir til þess. Mér heyrist á hv. stjórnarliðum að lítið sé hlustað á málflutning okkar í minni hlutanum og þær tillögur sem við höfum þó lagt fram hingað til.

Virðulegi forseti. Við ræðum skýrslu fjármálaráðherra. Það vakti athygli mína að hann tók það sérstaklega fram, sem ætti að vera augljóst, að hann bæri ábyrgð á þessari skýrslu og hefði yfirfarið hana en ekki skrifað hana sjálfur, ég veit ekki hvort nokkur bjóst svo sem við því. Hvað stendur í þessari skýrslu? Í fyrsta lagi er skýrt tekið fram að neyðarlögin hafi reynst vel og hafi verið eina leiðin sem var fær við þær aðstæður sem voru uppi. Það er áhugavert að hæstv. fjármálaráðherra samþykkti ekki neyðarlögin. Kannski var það vegna þess að neyðarlögin fóru mjög gegn hagsmunum svokallaðra kröfueigenda. Kröfuhafar höfðu á sínum tíma stór orð uppi þegar neyðarlögin voru samþykkt og vönduðu íslenskum stjórnvöldum ekki kveðjurnar. En hins vegar er athyglisvert að hugsa til þess að núna er ríkissjóður að leggja 200 millj. kr. í að koma þeim aðila í fangelsi sem ber mestu ábyrgðina á neyðarlögunum og hæstv. fjármálaráðherra er ábyrgur fyrir því. Það kemur einnig fram, virðulegi forseti, að breytt var um kúrs. Orðrétt segir, með leyfi forseta, á bls. 5 í skýrslunni: „Þetta varð til þess að endurreisnaráætluninni var breytt þannig að reynt yrði með samningum að ná niðurstöðu um verðmat frekar en einhliða ákvörðun. Fyrir hönd nýju bankanna leiddi fjármálaráðuneytið viðræðurnar en fjármálaráðherra fór með eignarhald ríkisins í nýju bönkunum. Hinum megin borðsins voru skilanefndir gömlu bankanna studdar af fulltrúum kröfuhafa.“ Skýrara verður það ekki að það var hæstv. fjármálaráðherra sem leiddi þetta. Hann getur ekki skýlt sér á bak við það nema hann sé að segja að hans eigin skýrsla sé fullkomið rugl og ekki mark takandi á staf þar. Hæstv. fjármálaráðherra hefur mikið talað um að hér sé farið rangt með tölur, menn séu að fara rangt með tölur, og nefndi ákveðna fjölmiðla sérstaklega til sögunnar. En ég vil lesa beint úr skýrslu fjármálaráðherra, með leyfi forseta. Þar segir þegar verið er að ræða um framlögin í tengslum við þetta: „Samtals var því varið 346 milljörðum kr. til stofnfjármögnunar bankanna eða einungis 40 milljörðum kr. minna en ráðgert var í upphaflegri áætlun.“ Þetta segir í þessari skýrslu hæstv. fjármálaráðherra og skýrara getur það ekki verið.  Förum nú aðeins yfir hver eru rök hæstv. fjármálaráðherra fyrir því að fara í þessa stefnubreytingu en stefnan var lögð þegar menn fóru af stað með neyðarlögin sem allir eru sammála um að hafi farið afskaplega vel. Rök fjármálaráðherra, sem hann fór skýrt í, eru hefðbundin frjálshyggjurök. Einhver hefði verið kallaður ýmsum nöfnum ef hann hefði farið með þau sömu rök og hæstv. fjármálaráðherra fór með áðan. Hann taldi mikilvægt að ríkið ætti ekki bankana og að þeir sem ættu bankana mundu hugsa um langtímahagsmuni þeirra og það væri best fyrir viðskiptavinina. Vandinn er sá að það er mjög illa skilgreint hver á bankana. Það er alveg ljóst að það eru ekki sömu kröfuhafar og töpuðu hvað mest í hruninu. Þessar kröfur hafa gengið kaupum og sölum á mjög lágu verði og ljóst að kröfuhafarnir, sem keyptu eftir hrun, hafa nú þegar haft af þessu nokkuð góðan hagnað. Vandinn er sá að nýju bankarnir eru um margt munaðarlausir. Önnur rök hæstv. ráðherra voru minni útgjöld fyrir ríkissjóð en hann tekur þá ekki tillit til þess að hugmyndin var sú í þessari þverpólitísku samstöðu innan þingsins meðal allra flokka að mikilvægt sé að ríkið eigi ekki banka, að það kæmi eitthvert endurgjald þegar menn mundu selja þá. Þetta snýst hins vegar um það hvert hagnaðurinn sem verður eftir kreppu fer. Nú eru það ársreikningar bankanna - hagnaður þeirra, sem er mikill, er fyrst og fremst vegna þess að menn eru að endurmeta lán. Sá hagnaður, og það hefur verið sýnt fram á það í hv. viðskiptanefnd, fer beint til kröfuhafanna. En það var lagt upp með meira en einungis það að semja neyðarlögin á sínum tíma. Hvað átti að gera? Það átti að hagræða í bankakerfinu. Hefur það verið gert? Hefur verið hagrætt í bankakerfinu? Ég vek athygli á ummælum forstjóra Bankasýslu ríkisins sem segir að bankakerfið sé allt of stórt. Við erum ekki enn þá komin að niðurstöðu um hvað eigi að gera við sparisjóðina tveimur árum eftir að okkur var sagt í þessum sal að við þyrftum að drífa löggjöf í gegn vegna þess að það yrði að bjarga þeim, eins og það var orðað. Það þurfti að fara í skuldaleiðréttingar. Til þess var leikurinn gerður. Hefur það verið gert? Ég vek athygli á því að vanskilalánahlutfallið í nýju bönkunum, nú tveimur og hálfu ári eftir hrun, er 40%. Það er hærra en var í þeim löndum í Asíu sem fóru verst út úr bankakreppunni þar. Virðulegi forseti. Þegar maður fer að skoða þetta er öllum ljóst að eftirleikurinn hefur verið fullkomin mistök, og á því ber hæstv. ríkisstjórn ábyrgð. Ég vek athygli á orðum hv. þm. Lilju Mósesdóttur, sem þekkir innviði ríkisstjórnarflokkanna betur en við flest. Hvað sagði hv. þingmaður? Benti á hið augljósa orsakasamhengi - þegar menn voru að ganga frá Icesave-málunum var í gangi þjónkun við ESB-umsóknina. Það læðist að manni sá grunur að hér sé það nákvæmlega sama á ferðinni, að menn hafi verið að ganga til þessara samninga með aðildarumsóknina að ESB í huga, fyrst og fremst. Við sáum þetta í Icesave-málinu, við sáum þetta í innstæðutryggingarsjóðsmálinu og þegar menn líta á þetta og fá engin svör frá hæstv. fjármálaráðherra - af hverju var farið í þessa stefnubreytingu og af hverju hefur þeim markmiðum ekki verið náð sem lagt var upp með í byrjun, og allir eru í orði kveðnu sammála um - þá hlýtur maður að hugsa til þess hvort hér sé enn og aftur á ferðinni einhver minnimáttarkennd eða eitthvað þaðan af verra hjá hæstv. ríkisstjórn, að það þurfi að gera allt til að öðlast meinta viðurkenningu forustumanna ESB. Það er gert með því að fórna hagsmunum Íslands í Icesave, í því sem lýtur að endurreisn bankanna og þar með talið í innstæðutryggingakerfinu.

Virðulegur forseti. Þegar sumarið lætur aðeins á sér standa og vorið er kalt er gott að geta komið til Alþingis og fengið tilefni til þess undir sumum ræðum að brosa lítið eitt. Það er ótrúleg hugkvæmni sem við höfum orðið vitni að í morgun hjá formanni Framsóknarflokksins og forustu Sjálfstæðisflokksins að efna til þeirrar umræðu að vandi Íslendinga sé ekki fall bankanna heldur endurreisn þeirra. Með svipuðum hætti er hægt að kíma nokkuð þegar formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, og varaformaður Sjálfstæðisflokksins ganga í ræðustól Alþingis og lýsa því yfir að alþjóðlegir fjárfestar séu hrægammar. Það er ekki orðræða sem við eigum að venjast úr þeirri átt, en eðlilegt að gefa forustu Sjálfstæðisflokksins nokkuð tilfinningalegt svigrúm því að hún hefur auðvitað nýlega orðið illilega undir í eigin flokki, hefur legið undir ámæli fyrir að ganga of langt til móts við einmitt kröfuhafa, og þarf kannski á því að halda að taka undir ræður formanns Framsóknarflokksins og sá tortryggni og efasemdum og ótta í garð útlendinga hvort sem þeir eru kröfuhafar eða á atvinnuleysisskrá í Reykjavík. Það gefur samt fullt tilefni til þess, þó að forustu Sjálfstæðisflokksins finnist að hún geti með hvaða hætti sem er talað um þessa aðila, að minna á að hvaða skoðanir sem menn kunna að hafa á vogunarsjóðum þá eru kröfuhafar bankanna af ýmsu tagi. Það er ekki þannig að kröfuhafar í gjaldþrota fyrirtæki séu almennt einhverjir aðilar sem eigi ekki að njóta sanngirni, mannréttinda eða annarra slíka hluta heldur einfaldlega aðilar sem lánuðu fjármálafyrirtækjum sem störfuðu í landinu á ábyrgð þeirra stofnana sem hér eru, lánuðu þeim fé og töpuðu því að mestu leyti. Stundum eru þetta lífeyrissjóðir, lífeyrissjóðir fólks sem hefur verið að safna upp alla sína ævi og það hefur nú tapað þeim sparnaði. Þess vegna er algerlega fráleitt að fjalla um þessi mál þannig að hægt sé að svipta þessa aðila réttindum sínum. Auðvitað var það það sem upp á okkur stóð að ganga frá þessum málum með sanngjörnum hætti. Það er grundvallaratriði og sannarlega ætlum við ekki að taka okkur stöðu sjóræningja eins og í Súdan. Ekki lítum við svo á að okkur sé heimilt að gera upptæka farma þeirra skipa sem eiga leið um lögsögu landsins þó að eigendur þeirra skuli vera af ýmsu tagi, nei fjarri því. Sannarlega var það líka hluti af alþjóðlegum skuldbindingum sem við í Samfylkingunni höfðum gengist undir með Sjálfstæðisflokknum, og með glöðu geði, yfirlýsingar um að við ætluðum að virða grundvallarleikreglur í samskiptum á fjármálamörkuðum. Þess vegna var auðvitað mikilvægt að ná samningum við þá sem í hlut áttu og ekki síst vegna þess að þegar unnið var að þessu var Ísland í gríðarlegri gjaldþrotahættu og mikilvægi þess að endurreisa hratt og vel orðspor Íslands var sem aldrei fyrr. Örfáum mánuðum áður, síðast þegar við vorum í stjórn með Sjálfstæðisflokknum, var staða málsins sú að enginn vissi með hvaða hætti við ætluðum að fjármagna þetta samfélag og hvort hér yrði til nauðsynlegur gjaldeyrir til að útvega brýnar nauðþurftir á næstu mánuðum. Við vorum að koma út úr algeru neyðarástandi og það verða menn auðvitað líka að hafa í huga. Ég hélt satt að segja að nokkurt sammæli hefði verið um að það hefði verið snjöll lausn að leysa ágreininginn með því að gera kröfuhafana að hluthöfum í tveimur bankanna, gera þá að haghöfum í samfélaginu í endurreisninni og leysa úr ágreiningnum með þeim hætti að það væri þeirra hagsmunamál að hér gengi allt sem best. Það yrði sameiginlegt hagsmunamál okkar allra. Ég verð að segja að þó að deila megi um ýmislegt í kringum það, og ekki nema sjálfsagt að hafa ýmsar skoðanir á því, þá er sú viðleitni sem hér hefur verið uppi til að hafa mannorðið af hæstv. fjármálaráðherra fyrir að hafa lent þeim málum með þessum hætti vægast sagt ósæmileg og að veifa dómum yfir hæstv. fjármálaráðherra fyrir að reyna á hinum pólitíska vettvangi að leita lausna á málum sem fengu tilstyrk meiri hluta þingheims. Hér er hins vegar eitt og annað sem full ástæða er til að ræða. Það er ástæða til að ræða það hvað þessi leið kostaði og hvað hin leiðin hefði kostað. Bent hefur verið á að lausafjármögnun eftir þessari leið hafi verið ívið meiri en hefði verið ef við hefðum fjármagnað þetta að fullu með eigin fé. Á móti hefur hæstv. fjármálaráðherra bent á að það sem gerðist við að velja þessa leið á móti var að kröfuhafarnir breyttu 156 milljarða kröfum í eigið fé í íslenska fjármálakerfinu. Auðvitað vegur það þarna á móti. Sannarlega er ástæða til að fara yfir þessar tölur og skoða hvorn kostinn um sig. En að beitt hafi verið blekkingum eða að um einhver gríðarleg mistök hafi verið að ræða, það hygg ég að sé fjarri öllum sanni. Ég held hins vegar að það sem, og er kannski ekki eitt af því réttmætasta í gagnrýninni, væri þarft að ræða málefnalega í staðinn fyrir þetta pólitíska „jargan“ sem menn hafa haft  Hitt gagnrýnisatriðið, sem ég vil taka undir, er ég sannfærður um að verðskuldi málefnalega umræðu en ég held að menn drekki henni í þessum svikabrigslum og í því að reyna að ala á einhvers konar andúð á útlendingum eða lögaðilum sem eru svo óheppnir að eiga kröfur á fyrirtæki sem hér í landinu hafa farið á hausinn og hafa kannski ekkert annað til saka unnið  Ég held hins vegar að það sýni sig og kannski nú síðast með myndarlegum aðgerðum Landsbanka Íslands að sú gagnrýni sem hefur verið á það hve hægt hafi gengið í skuldaúrvinnslunni, hversu illa svigrúmið þar í bönkunum hafi verið nýtt til aðgerða gagnvart skuldsettu atvinnulífi, gagnvart skuldsettum heimilum, sé gagnrýni sem eigi sannarlega rétt á sér. Það hafi tekið allt of langan tíma, menn hafi ranglega upplýst um svigrúmið. Það sé augljóslega nú, til að mynda í Landsbankanum, tugmilljarða meira svigrúm en menn sögðu. En að fara í umræðu um að við hefðum bara getað tekið það svigrúm eins og einhverjir sjóræningjar og útdeilt því eftir okkar geðþótta er ekki málflutningur sem hægt er að bjóða upp á á þessum vettvangi. Það er miklu flóknara mál því að það þarf líka að koma til móts við þá sem skulda hjá Íbúðalánasjóði. Það þarf líka að koma til móts við venjulegt fólk sem skuldar í lífeyrissjóðunum og það er þannig og óhjákvæmilegt að það muni m.a. bitna á helstu fjármagnseigendum í landinu, sem eru lífeyrissjóðir, því að ekki er hægt að fara þannig með skipan samfélagsmála í landinu að menn ræni einhverja erlenda kröfuhafa og niðurfæri skuldir í nokkrum bönkum en skilji svo alla aðra skuldara í landinu eftir óbætta hjá garði. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir skýrsluna. Ég vil líka í upphafi segja, frú forseti, að sú ræða sem hér var að klárast er með þeim undarlegri sem hafa verið fluttar í dag þar sem hv. þm. Helgi Hjörvar gagnrýnir sjálfan sig væntanlega fyrir að hafa staðið að þeim ákvörðunum sem átti að fara í en var svo hætt við, ákvörðun sem hann kallar að ræna kröfuhafana, ef ég skildi orð hans rétt. Frú forseti. Ég var mjög undrandi yfir ræðu hæstv. fjármálaráðherra, fannst ræðan bæði ótrúleg og í raun furðuleg verð ég að segja. Hæstv. ráðherra eyddi miklum tíma ræðu sinnar í að varpa ábyrgðinni á Fjármálaeftirlitið, að tala um að það væri Fjármálaeftirlitið sem bæri ábyrgðina á því hvernig staðið hefur verið að endurreisn bankanna en ekki fjármálaráðherrann sjálfur eða fjármálaráðuneytið. Nú veit ég ekki hvernig hlutirnir ganga fyrir sig í fjármálaráðuneytinu. Ég veit þó að það er ráðherrann sem ber ábyrgðina. Hæstv. fjármálaráðherra ætti að þekkja það þar sem hann dró ekki af sér að koma einum af forverum sínum fyrir landsdóm. Hæstv. ráðherra ber að sjálfsögðu ábyrgð á þeirri skýrslu sem hér er og þeim fullyrðingum sem í henni eru, það er alveg ljóst. Það kemur fram hvað eftir annað í skýrslunni hver það er sem ber ábyrgð. Ef það er ekki hæstv. fjármálaráðherra einn, þá má bæta við hinni norrænu velferðarstjórn sem gjarnan er talað um, norrænu velferðarstjórninni sem ákvað að stilla upp heimilunum gagnvart kröfuhöfunum og taka hagsmuni kröfuhafanna fram yfir hagsmuni heimilanna. Það er hin norræna velferðarstjórn. Mér þykir leitt að þetta fallega orð, norræna, skuli vera dregið ofan í þetta svað, ég ætla leyfa mér að segja það. Auðvitað er búið að benda á fjölmargar leiðir til að endurreisa heimilin, til að endurreisa efnahagslífið og til að endurreisa bankana, aðrar leiðir en þessi ríkisstjórn ákvað að fara. En á það var ekki hlustað. Ég vil benda á, frú forseti, að í einni þingnefndinni er m.a. tillaga frá þingmönnum Framsóknarflokksins um efnahagsaðgerðir og atvinnuuppbyggingu, þ.e. tillaga til þingsályktunar um samvinnuráð um þjóðarsátt, en ekkert hefur til hennar spurst síðan hún fór til nefndar. Frú forseti. Það var fjármálaráðherra sem fékk heimildir til að stofna ný fjármálafyrirtæki og það var fjármálaráðherra sem stofnaði þrjú hlutafélög um innlenda starfsemi bankanna. Það var fjármálaráðuneytið sem leiddi viðræður við kröfuhafana. Það var fjármálaráðherra sem lét ráðgjafa sína meta stöðu bankanna. Þetta allt eru tilvitnanir, frú forseti, í þá skýrslu sem fjármálaráðherra mælti fyrir og flutti okkur þingmönnum. Það var vinstri stjórnin sem fór í það að einkavæða bankana, selja þá í hendur kröfuhafa, sem ég held að ríkisstjórnin viti ekki í raun hverjir eru, og allt var þetta gert fyrir luktum dyrum og vitnað í skýrslur sem voru í dulkóðuðum herbergjum í fjármálaráðuneytinu því til staðfestingar. En það kemur fram hvað eftir annað í skýrslu hæstv. ráðherra hver hugmyndafræðin er og var í rauninni við þetta allt saman. Ég ætla að leyfa mér að segja, frú forseti, að það er mjög sérkennilegt að sjá á bls. 21 í skýrslunni að það hafi í rauninni verið, ef má lesa þessa skýrslu rétt, vegna þess að eitthvert fyrirtæki, sem heitir Deloitte, hafi talið að snúið væri að fara þá leið sem í upphafi var ætlað að fara, að ákveðið var að fara að semja við þessa kröfuhafa. Hér stendur, með leyfi forseta: „Með viðræðum og samningum við Deloitte í lok desember varð hins vegar ljóst að útkoman úr hinu óháða mati yrði verðbil en ekki ein ákveðin tala, enda gekk Deloitte út frá að matið yrði grundvöllur viðræðna en ekki grundvöllur einhliða ákvörðunar.“ Það var sem sagt Deloitte sem gekk út frá því að farið yrði að semja og svo virðist vera sem hæstv. fjármálaráðherra eða fjármálaráðuneytið í það minnsta hafi ákveðið að fara að þeim tillögum eða þeim hugmyndum sem þetta fyrirtæki hafði um hvernig ætti að leysa þetta mál. Áfram má halda í skýrslunni. Það kemur vitanlega fram að upphaflega markmiðið var að láta afsláttinn af eignasöfnunum ganga til skuldaranna, ganga til þeirra sem skulduðu, heimilanna og fyrirtækjanna. Ætli efnahagsstaða Íslands væri ekki eitthvað örlítið skárri í dag, þó svo að hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra berji sér á brjóst og gumi af því að vel hafi tekist til? Ætli staða heimilanna og fyrirtækjanna væri ekki betri og meiri snúningur í efnahagslífinu og atvinnulífinu ef farin hefði verið upphaflega leiðin, ef klafanum hefði ekki verið velt yfir á heimilin og fyrirtækin? Staðreyndirnar eru vitanlega þær að neyðarlögin frá 6. október 2008 gerðu ráð fyrir að afsláttur af lánasafninu gengi til skuldaranna. Við þekkjum hvernig átti að gera það. Það átti að gefa út skuldabréf til gömlu bankanna sem væru endanleg greiðsla fyrir yfirtöku lánanna að teknu tilliti til afskrifta. En ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur ákvað að breyta þessu. Hæstv. fjármálaráðherra ákvað að breyta þessu og taka stöðuna með öðrum hætti. En það vekur athygli okkar, sem hér hefur verið bent á, að á sama tíma og þetta gekk yfir var verið að semja, og voru bresk og hollensk yfirvöld og fulltrúar breskra sveitarfélaga dregnir að því samningaborði, dregnir að því sem kröfuhafar. Hvernig í ósköpunum stóð á því? Var hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin að taka á sig eða viðurkenna eitthvað sem ekki hefur fengist uppgefið? Ég velti því fyrir mér.  Ég verð að segja, frú forseti, að í ljós hefur komið hvað eftir annað, ekki síst eftir að hæstv. forsætisráðherra sagði að ekki yrði meira gert fyrir heimilin, að það var aldrei ætlun þessarar ríkisstjórnar að koma til móts við heimilin. Ætlunin var aldrei að gera það. Það átti að verja kröfuhafana. Hvers vegna ætli það hafi verið? Jú, það kom fram í hálfkveðnum vísum, held ég að megi orða, í ræðu hv. þm. Helga Hjörvars, það var út af hinu magnaða alþjóðasamfélagi sem ríkisstjórnin vill ekki styggja. Virðulegi forseti. Ég tel að kominn sé tími á að ríkisstjórn sem hagar sér með þessum hætti íhugi alvarlega sinn gang. Það hlýtur að vera kominn tími á það að hér verði skipt um forustu fyrir landinu. Átakanlegt er að horfa upp á það að fá staðfest að hér erum við að taka hagsmuni erlendra kröfuhafa í flestum tilfellum fram yfir hagsmuni íslenskra heimila og alþýðu og það í nafni norrænnar velferðarstjórnar. Ríkisstjórnin, í það minnsta fjármálaráðherra, hlýtur að segja af sér.

Virðulegi forseti. Alvarlegustu fréttirnar fyrir almenning í landinu sem finna má í skýrslu hæstv. fjármálaráðherra eru þær að nú er komið í ljós að eftir að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar tók við völdum í febrúarbyrjun árið 2009 varð grundvallarstefnubreyting hjá íslenskum stjórnvöldum varðandi endurreisn bankakerfisins. Sú stefnubreyting reyndist íslenskum almenningi dýrkeypt. Fólkið í landinu er enn að súpa seyðið af henni og hefur þurft að gjalda hana dýru verði. Þessi svarta skýrsla sem við ræðum í dag er dapurlegur vitnisburður um afdrifarík mistök og afglöp núverandi ríkisstjórnar sem því miður verða ekki aftur tekin en hljóta að hafa afleiðingar. Virðulegi forseti. Ekki þarf að lýsa því í mörgum orðum hvað varð um viðskiptabankana þrjá eftir hrun. Þeim var skipt upp í gamla banka og nýja. Við þessar aðgerðir voru skuldabréfasöfn bankanna, lánin, flutt úr gömlu bönkunum og í þá nýju með miklum afslætti eða afskriftum sem námu líklega 60–70%, hvorki meira né minna. Þessi afsláttur helgaðist annars vegar af því að talið var að dómstólar mundu líklega dæma gengistryggð lán sem höfðu stökkbreyst ólögleg, eins og síðar kom í ljós, og hins vegar lá fyrir að hvorki heimilin né fyrirtækin í landinu mundu geta staðið skil á nema hluta þeirra. Skýrslan verður ekki skilin öðruvísi en svo að ríkisstjórn Geirs H. Haardes hefði ákveðið að láta þessi miklu afsláttarkjör renna til íslenskra heimila og fyrirtækja. Hefði sú ákvörðun fengið að standa hefði hún leitt til þess að stjórnvöldum hefði verið mögulegt að ráðast í leiðréttingar og niðurfærslur á stökkbreyttum skuldum heimilanna og fyrirtækjanna í landinu. Það var hins vegar því miður ekki gert. Eftir að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar tók við völdum í febrúar árið 2009 var endurreisnaráætluninni breytt, eins og fram kemur í skýrslunni á bls. 5 og bls. 22. Núverandi ríkisstjórn tók sem sagt ákvörðun um grundvallarstefnubreytingu sem fólst í því að í stað þess að nota afsláttinn á skuldabréfasöfnunum til bjargar heimilunum og fyrirtækjunum í landinu var ákveðið að ganga til samninga við erlenda kröfuhafa um það hversu stóran hluta afsláttarins væri hægt að láta ganga til baka til þeirra. Frá þeim samningum var gengið og afslátturinn og afskriftirnar runnu í vasa útlendinga. Almenningur sat eftir slyppur og snauður með skuldirnar á herðunum og bankarnir fengu skotleyfi til að innheimta hjá fólki kröfur sem þegar höfðu að stórum hluta verið afskrifaðar. Allt þetta var gert í boði núverandi ríkisstjórnar, norrænu velferðarstjórnarinnar, og afleiðingarnar þekkja allir. Hæstv. fjármálaráðherra hefur reynt að verja þessa ákvörðun sína og ríkisstjórnarinnar annars vegar með því að hann hafi viljað forða málsóknum og hins vegar með því að segja að með ákvörðunum sínum hafi ríkisstjórnin sparað ríkissjóði stórfé. Hvorug afsökunin hefur reynst tæk. Sýnt hefur verið fram á að kostnaður ríkissjóðs af ákvörðun hæstv. fjármálaráðherra varð meiri en hann hefði orðið ef ríkið hefði átt bankana áfram og bæði Eftirlitsstofnun EFTA og íslenskur dómstóll hafa staðfest lögmæti neyðarlaganna sem sýnir að ótti hæstv. fjármálaráðherra við málshöfðun var óþarfur. Virðulegi forseti. Stefnubreyting ríkisstjórnarinnar um endurreisn viðskiptabankanna verður ekki lýst öðruvísi en sem tilræði við almenning í þessu landi. Með því að láta afskriftir á skuldabréfasöfnunum renna til erlendra kröfuhafa gerðist ríkisstjórnin sek um að bregðast almenningi og heimilum landsins og bregðast íslenskum fyrirtækjum. Í stað þess að standa vörð um hagsmuni sinnar eigin þjóðar sló ríkisstjórnin upp skjaldborg en ekki skjaldborg um heimilin í landinu heldur skjaldborg um erlenda vogunarsjóði og erlenda spákaupmenn. Eftir sitja hins vegar íslensk fyrirtæki og íslensk heimili í sárum. Að mínu mati staðfestir þessi svarta skýrsla að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands hafa gerst sekir um alvarleg afglöp í störfum sínum og hagsmunagæslu fyrir almenning í landinu. Nú þýðir ekki að kenna Sjálfstæðisflokknum um eða skýla sér á bak við Fjármálaeftirlitið eins og hæstv. fjármálaráðherra reyndi að gera í ræðu sinni. Á þessum afglöpum ber hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon alla ábyrgð en ekki síður hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir og í raun allir hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar. Framganga þeirra hlýtur að hafa afleiðingar ekki síst í ljósi þess að nú standa yfir réttarhöld fyrir landsdómi yfir fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra fyrir að því er virðist minni sakir en núverandi ríkisstjórn hefur gerst sek um gagnvart íslensku þjóðinni. Ég krefst þess að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra útskýri nú hvernig þau ætla að axla ábyrgð á þeim alvarlegu mistökum sem nú liggja fyrir og þessi skýrsla leiðir svo sannarlega í ljós.

Frú forseti. Aðalatriði þessa máls er það að í neyðarlögunum var búið um það í lögum hvernig staðið yrði að verki á grundvelli heimilda Fjármálaeftirlitsins sem fékk þar víðtækar heimildir til að ráðstafa eignum banka sem færu í þrot. Ríkisstjórn hvorki þess tíma né seinni tíma ríkisstjórnir hafa haft slíkar lögheimildir í höndum. Stjórnvöld sem slík hétu því hins vegar, og var svo sem ekki dýrt loforð því að það liggur í hlutarins eðli að þannig yrði það að vera, að vanda sig við þessa aðgerð, gæta þar sanngirni og jafnræðis. Og þannig var, eins og ég rifjaði upp í byrjun umræðunnar, því heitið í fyrstu samstarfsyfirlýsingu Íslendinga við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, og hana undirrituðu Geir Hilmar Haarde, Árni M. Mathiesen og Davíð Oddsson, að, og aftur með leyfi forseta: „það væri lykilatriði“ - eins og þar segir - „í réttlátri meðferð gagnvart innstæðueigendum og kröfuhöfum á hendur yfirteknu bönkunum að nýju bankarnir greiði sannvirði fyrir þær eignir sem fluttar voru frá gömlu bönkunum“. Nema hvað? Það er auðvitað alveg yfirgengilegt að hlusta hér á þingmann eftir þingmann koma upp og láta eins og að einhvern veginn öðruvísi hefði verið hægt að standa að þessu. Það er það. Segjum nú að eignirnar sem fluttar voru yfir til nýju bankanna hefðu ekki verið útlánasöfn af ýmsu tagi þar sem ákaflega erfitt var að meta raunverulegt verðmæti, segjum að það hefði verið gull. Segjum að það hefði verið eitt tonn af gulli sem fór úr gamla Landsbankanum …  Meira og minna allur málflutningurinn hér hrynur til grunna þegar það er sett í þetta samhengi að það var auðvitað aldrei annað í kortunum í þessari aðgerð en að reyna að nálgast það eins og kostur væri að greiða sannvirði fyrir eignir sem þarna færðust á milli. Það er einfaldlega þannig. Hv. þingmenn mega taka því eins og þeir vilja þegar vísað er í gildandi lög í landinu um valdmörk og hlutverk. Það var allt og sumt sem ég gerði í tilviki Fjármálaeftirlitsins að ég vísaði í það hlutverk sem því er þar falið með lögum, þau valdmörk sem þar myndast milli sjálfstæðs stjórnvalds eins og Fjármálaeftirlitsins og annarra stjórnvalda. Nýju bankarnir eru fyrirtæki í rekstri sem skilanefndirnar halda fyrir hönd búsins sem þær gæta. Þegar að því kemur að menn losa eign sína í þessum bönkum mun það gerast með því að þeir verða seldir og nýir eigendur koma að þeim. Og til þess að þeir verði seljanlegir og sæmilegt verð fáist fyrir þá þurfa þeir að vera bankar í góðum rekstri. Þeir þurfa að hafa staðið sig vel, þeir þurfa að hafa komið vel fram við viðskiptavini sína og unnið vel úr þeirra málum. Í tilviki Landsbankans er um uppgjörsbréf að ræða og það liggur þegar fyrir að Landsbankinn mun greiða talsvert upp í það. Í staðinn fær ríkið til baka eignarhlut skilanefndarinnar í Landsbankanum. Þar kemur á móti verðmætur eignarhlutur í banka sem hefur reyndar vaxið verulega að verðmæti miðað við eigið fé frá því að hann var stofnaður. Ég er sammála hv. þm. Bjarna Benediktssyni um bæði að það er mikilvægt að nýju bankarnir, þeir sem eru nú í höndum eignarhaldsfélaga á vegum skilanefnda eða slitastjórna, komist sem fyrst í hendur framtíðareigenda. Það er mikilvægt. Hverjir það gætu orðið, lífeyrissjóðir, aðrir bankar, norrænir bankar, skal ósagt látið en eitthvað af því tagi væri tvímælalaust jákvæð þróun. Ég er sömuleiðis mjög sammála því að það væri mjög góð aðgerð, svo við beinum sjónum aðeins fram á veginn, það væri auðvitað mjög gott að það ynnist hratt úr málefnum búanna í gegnum eftir atvikum nauðasamninga og þar liggja fordæmi fyrir þar sem ég sé ekki annað en að vel hafi tekist til t.d. í tilviki Straums, þannig að þeir yrðu aftur eining sem ekki væri bú í skiptum heldur fjárhagslega endurskipulögð eining og málin kláruð. Það mundi m.a. væntanlega hafa það í för með sér, sem væri ákaflega gott, að í slíkum fjárhagslegum endurskipulagningarsamningum er langlíklegast að minni kröfuhafar eða óverulegir kröfuhafar yrðu borgaðir út úr búunum að fullu. Í því væru fólgnir hagsmunir stóru kröfuhafanna, sem eru bankar og sjóðir og ýmsir aðilar, lífeyrissjóðir íslenskir o.s.frv., að einfalda málin með því að fækka þeim sem ættu atkvæðisrétt á fundum o.s.frv. Það gæti orðið aðgerð sem kæmi verulega til móts við mjög marga litla íslenska kröfuhafa sem enn eiga hagsmuna að gæta í þessum búum. Þetta væri t.d. jákvæð þróun. Frú forseti. Ég ætla að leiða algerlega hjá mér að svara stóryrðum og dylgjum nokkurra þingmanna. Ég tel það ekki svara vert. Það er ekki flugufótur fyrir þeim áburði, ásökunum og dylgjum sem hv. þingmenn Margrét Tryggvadóttir, Lilja Mósesdóttir og Þór Saari, sérstaklega, hafa beint hér að mér. Ég held ég verði að fá að nefna þau þrjú saman í ákveðnum sérflokki hvað þetta varðar. Það er að sjálfsögðu ekki þannig að menn hafi ekki í þessu ferli reynt að gera sitt besta til að vinna þetta samkvæmt viðurkenndum leikreglum sem stæðust og héldu og þar sem  Varðandi þessa skýrslu, sem sumir þingmenn lesa út úr alveg óskaplegan áfellisdóm yfir þeim sem hér stendur og guð má vita hvað - ég yrði þá varla sakaður um að hafa verið að hlífa sjálfum mér, er það, ef þetta stæði allt saman í skýrslunni, ef hún væri gagn til rökstuðnings svona málflutningi? En það er hún auðvitað ekki, að sjálfsögðu ekki. Hún er fyrst og fremst greinargóð og raunsönn lýsing á þessu ferli frá upphafi til enda þar sem útskýrt er skref fyrir skref hvers vegna málin þróuðust eins og þau þróuðust. Allt tal um pólitíska stefnubreytingu er á misskilningi byggt eins og ég hef rækilega útskýrt og rökstutt, allt tal um það. Það lá fyrir þegar í desember 2008 og í byrjun janúar 2009 að niðurstaða Deloitte-matsins yrði eins og hún varð, verðbil, það lá fyrir og þá þegar var undirbúningur hafinn að því og það yrði að takast á við niðurstöðuna í því ljósi. Það liggur algerlega skýrt fyrir. Hér hefur rækilega verið útskýrt hvernig fjárhagslegar stærðir í þessu eru og að niðurstaðan varð sannanlega mjög hagstæð fyrir íslenska ríkið borið saman við það sem í byrjun leit út fyrir að vera. Hv. þingmenn verða að átta sig á því hvað þeir eru að lesa upp og hvað þeir eru að vitna í, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson þegar hann tekur samtöluna af hlutafjárframlögum og víkjandi lánafyrirgreiðslum til endurreisnar bankanna og inni í því er framlag skilanefnda og notar það sem rök fyrir því að ríkið hafi ekki sloppið betur frá þessu. Svona einfalt er ekki hægt að hafa þetta. Að sjálfsögðu er í skýrslunni verið að tala þarna um samtöluna sem fór í … 

Forseti biður þingmenn að vera ekki með samtöl hér, og það á líka að ávarpa hv. þingmenn með nafni.

Ég biðst velvirðingar, frú forseti. Varðandi það sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagði þá er það rétt að Framsóknarflokkurinn lagði þarna fram tillögur og þar á meðal var sú hugmynd reifuð hvort hægt væri að hafa efnahagsreikning nýju bankanna minni. Það var skoðað en niðurstaðan varð sú að það væri ekki hægt að snúa við þegar komið var jafnlangt inn í ferlið og raun bar vitni vegna þess að búið var að aðgreina eignirnar sem urðu eftir í gömlu bönkunum og þær sem fluttar voru yfir í nýju bankana og leiðin til baka var ekki fær. Efnahagsreikningur nýju bankanna, ef við tökum hann í þjóðhagslegu samhengi, er ekki í sjálfu sér of stór. Þegar menn tala um að bankakerfið sé of stórt eiga menn fyrst og fremst við það að yfirbygging þess, útibú og 

Frú forseti. Það er kominn tími til að nefna nokkra af þessum kröfuhöfum sem alltaf er verið að tala um hérna. Burlington Loan Management Limited, Crédit Agricole Vita S.p.A., Centerbridge Credit Partner Master, L.P. Þetta er listi af alls konar fyrirtækjum sem fáir hafa heyrt um. Hefur það verið okkar málflutningur að við hefðum átt að svína á þeim, við hefðum átt að sýna einhver klækjabrögð og hafa af þeim eitthvað sem þau áttu lögmæta kröfu til að eignast í tengslum við þrot bankanna? Að sjálfsögðu ekki. Það þarf ekkert að rifja það upp fyrir okkur hér að því hafi verið lýst yfir í samskiptum við AGS að þessir aðilar fengju allir réttláta málsmeðferð, að þeir fengju sannvirði fyrir eignir sínar. Nei, það þarf ekkert að rifja það upp. Það sem gerst hefur hins vegar er að þeir hafa fengið sannvirðið og alla framtíðarverðmætaaukningu til viðbótar. Ef við notum dæmi hæstv. fjármálaráðherra um gullið fengu þeir greitt fyrir gullið og svo hafa þeir fengið framtíðarhækkun á verði gulls í kjölfarið. Það er þetta sem gerðist. Þeir fengu meira en það sem sanngjarnt var.

Þetta er skjaldborgin.

Og á hinum endanum eru Íslendingar sem hafa tekið lán hjá þessum bönkum og fyrirtækjum og endanlegur dómur um það hvernig til hefur tekist við að endurreisa bankakerfið hlýtur að vera staða heimilanna, fyrirtækjanna og bankanna. Hvers vegna er til dæmis þessi ofurhagnaður hjá bönkunum? Hvernig stendur á honum? Hvernig stendur á því að í efnahagskerfi sem er í mikilli lægð skila bankarnir tuga milljarða hagnaði? Hvers vegna? Hvers vegna hefur þeim verið búið skjól til að mynda slíkan ofurhagnað? Hver er staða heimilanna? Er ríkisstjórnin ánægð með stöðu heimilanna, þ.e. hvernig fjármálafyrirtækin hafa gert upp við þau? Er ríkisstjórnin ánægð með stöðu fyrirtækjanna? Ekki heyrist mér það. Við höfum til viðbótar kostnað ríkisins sem ég ætla að koma aðeins inn á í mínu seinna andsvari. Allir mælikvarðar á það hvernig til hefur tekist 

Frú forseti. Nú varð alveg geysileg framför hér í umræðunni, mjög mikilvæg framför þegar hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, viðurkenndi að vitaskuld hefði orðið að viðhafa þarna réttláta málsmeðferð og að menn fengju eftir því sem kostur væri sannvirði fyrir eignir sínar. Þá getum við farið að tala saman. Þetta skiptir miklu máli. Ég vona að allir aðrir hv. þingmenn taki sér nú formann Sjálfstæðisflokksins til eftirbreytni og gangi héðan í frá í umræðum um þessi mál út frá þessari augljósu grundvallarstaðreynd. Þá erum við laus við alls konar vitleysu sem vaðið hefur uppi ef við bara höldum okkur við þessa augljósu staðreynd. Það var hún sem ég reyndi að draga hérna fram í dagsljósið sem að sjálfsögðu markar grundvöll allra aðgerða af þessu tagi ef þær eiga að fá staðist. Það er ekki rétt að bankarnir hafi fengið sannvirðið og svo eigi þeir ávinningsvon upp á við. Það er nefnilega alls ekki svo. Þeir fengu minna en neðri mörk. Matið var undir neðri mörkum Deloitte-matsins í samningunum. Þar á er mikill munur upp í til dæmis efri mörkin sem þeir hefðu gjarnan viljað sjá niðurstöðuna enda í, um 280–350 milljarða munur frá samningsniðurstöðunni upp í miðgildið sem þeir hefðu sjálfsagt talið sanngjarnt að væri notað að lágmarki. Það var kappsmál eins og útskýrt er í skýrslunni og ég fór yfir í framsöguræðu minni að reyna að ná þessu verðmati niður eins og kostur væri þannig að meira svigrúm væri til staðar. Það tókst. Niðurstaðan sem byggir þó á samkomulagi lagði upp með mjög hagstæðan grunn einmitt vegna þess. Það er í þágu viðskiptavina bankanna og innlenda hagkerfisins. Það var mjög mikilvægt að lendingin varð einmitt á þeim nótum. Að sjálfsögðu var það andlag allrar þessarar vinnu að ná eins hagstæðri niðurstöðu og mögulegt væri fyrir íslenskt 

Frú forseti. Það hefur verið með miklum ólíkindum að fylgjast hér með hæstv. fjármálaráðherra og nokkrum stjórnarliðum, eins og hv. þm. Helga Hjörvar og fleirum til, sem hafa eytt bróðurparti tíma síns í ræðustól í dag í að taka málstað kröfuhafanna, til að útskýra fyrir þingheimi hvers vegna hafi þurft að passa svo sérstaklega upp á þá. Þegar við köllum eftir umræðu um stöðu heimilanna og fyrirtækjanna, um það hvernig tekist hefur til við að koma á starfhæfu bankakerfi hér og eigendastrúktúr að því, hlaupa þessir sömu menn allir á brott. Hæstv. fjármálaráðherra forðast þessa umræðu eins og aðrir. Ræðum hér um það hvernig sannvirði gengur á milli manna og spyrjum okkur að þessu: Hvernig eiga samskipti banka og heimila sér stað í dag? Fá heimilin sannvirði fasteigna þegar þær eru seldar á nauðungaruppboði við þær ömurlegu aðstæður sem eru í dag? Fá heimilin að njóta framtíðareignavirðis heimilanna þegar fasteignamarkaðurinn tekur við sér í framtíðinni? Að sjálfsögðu ekki. Bankarnir taka fasteignirnar til sín á lægsta mögulega verði. Þannig haga kröfuhafar sér yfirleitt, en þegar þessir sömu kröfuhafar semja við ríkisstjórnina fá þeir lágmarksverðið og framtíðaraukninguna. Við sjáum það á uppgjörum bankanna í dag og það birtist ágætlega í þeim pappírum sem Seðlabankinn sendi frá sér í gær að hagnaður bankanna á síðasta ári er að uppistöðu til kominn til vegna ofmetinnar afskriftaþarfar. Það stendur upp á fjármálaráðherrann að svara því hér hvers vegna ríkisstjórnin hafi skapað umhverfi fyrir íslensku bankana sem gerir þeim kleift að hagnast um tugi milljarða þegar efnahagskerfið sjálft, heimilin og fyrirtækin, er í algerri lægð. Hvernig stendur á því? Hvað veldur þessari ofmetnu afskriftaþörf sem stendur undir hagnaði bankanna og skilar þessum mikla hagnaði á sama tíma og bankarnir segja við almenning í landinu: 

Frú forseti. Ég verð bara að segja alveg eins og er að mér finnst það ævintýralega ódýrt af formanni Sjálfstæðisflokksins að hann, meira að segja hann, hv. þm. Bjarni Benediktsson, skuli leggjast með í þann kór að hér hafi bara verið gengið erinda  Hagnaður bankanna núna eins og ég reyndi að fara hér yfir í framsöguræðu minni er ekki síður til kominn vegna þess að vextir hafa lækkað í landinu. Vegna þeirra aðferða sem notaðar eru og voru notaðar við yfirfærslu eignasafnsins og núvirðingaraðferðanna myndast hagnaður hjá bönkunum þegar vextir lækka vegna framtíðarsjóðstreymisáhrifanna af eignasöfnum. Ég kann ekki nákvæmar tölur um hve stór hluti  Í þriðja lagi er mikilvægt að hafa í huga að lán til einstaklinga eru ekki undir þegar verðmæti eignasafns bankanna er metið, heldur lán fyrirtækjanna. Bankarnir hafa í þessu skyni ekkert út úr því að reyna að kreista meira út úr lánum einstaklinga. 

Virðulegi forseti. Ég verð nú eiginlega að byrja andsvar mitt á því að víkja aðeins að því sem fór fram í fyrra andsvari. Formaður Sjálfstæðisflokksins viðurkenndi að kröfuhafar ættu að fá sannvirði eigna sinna.  Það er ágætt að hæstv. fjármálaráðherra getur komið og brugðið ljósi sínu á þá umræðu sem hér hefur farið fram vegna þess að fjármálaráðherra hafði um tvennt að velja, að kaupa einn banka eða þrjá. Það munaði 250 milljörðum í fjárframlagi fyrir hönd ríkissjóðs. Það hefði kostað okkur tæplega 50 milljarða í vaxtakostnað árin 2009 og 2010.

En … á móti?


            

Ég bið hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að hætta frammíköllum.

Frú forseti. Ég fór yfir hina fjárhagslegu þætti þessara mála. Það hafa reyndar fleiri gert, þar á meðal formaður fjárlaganefndar í mjög góðri ræðu. Hvað sem menn rembast hér mun þeim ekki takast að víkja til hliðar þeirri borðleggjandi staðreynd að það hefur sparað ríkinu mjög mikla peninga að þurfa ekki að reiða fram allt eiginfjárframlagið í bankana með vaxtaberandi skuldabréfum til langs tíma. Sá sparnaður hefur þegar leitt til þess að við höfum getað lækkað vaxtakostnað ríkisins tvö ár í röð í fjáraukalögum, bæði árin.  Samningarnir byggðu á valkvæðum möguleikum þess að uppgjör skuldabréfa eru á milli nýja bankans og gamla bankans eða að gamli bankinn tæki í stað þess bréfs eignarhlut í nýju bönkunum sem varð niðurstaða kröfuhafanna á grundvelli vals þeirra í tveimur tilvikum af þremur. Reyndar var það svo að í öðru tilvikinu breytti bankinn kröfu á nýja bankann vegna umframeigna sem fluttar höfðu verið yfir í hlutafé, en í hinu tilvikinu varð hann að koma með nýjar eignir inn í bankann vegna þess að meiri skuldir en eignir höfðu verið yfirfærðar. Þá kom beinlínis viðbótarfé inn í endurreisn nýja bankans frá þrotabúinu sem var Kaupþing í því tilviki. Fjárhagslega er ég algerlega sannfærður um að þessari orrustu tapa þeir hv. stjórnarandstæðingar sem hér hafa reynt að elta Morgunblaðið út í ófæruna en það var með dæmalausar æfingar í þessum efnum sem ganga þvert á staðreyndir.

Virðulegi forseti. Ég er að hugsa um að beina andvari mínu til hæstv. fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar. Ég held að það sé fróðlegt að við vörpum aðeins ljósi á samspil neyðarlaganna og samspil þess að hafa lokið samningum um endurreisn bankanna með samningum við hina erlendu kröfuhafa. Það vita allir sem hér eru að gildi neyðarlaganna fyrir endurreisn hins íslenska samfélags var mjög mikið, þ.e. við fórum fram með það með lagasetningu í þessu húsi að afskrifa og ýta frá okkur öllum erlendum skuldum hinna þriggja stóru banka en um leið að vernda hinar íslensku innstæður, eigur íslenskra sparifjáreigenda. Hvaða áhrif telur hæstv. fjármálaráðherra það hafa á stöðu neyðarlaganna að tekist hafi að ljúka viðskiptum við hina erlendu kröfuhafa með þeim samningum sem hér eru ræddir í dag? Ef farin hefði verið til dæmis leið Sjálfstæðisflokksins og bankarnir þrír ríkisvæddir, en þess má geta að Sjálfstæðisflokkurinn hefur á undanförnum árum talið sig flokk einkaframtaksins, og við jafnvel tekið einhliða ákvörðun, eins og sjálfstæðismenn hafa fullyrt í umræðunni í dag, um matið á eignasafninu, hvað hefði það þýtt fyrir stöðu neyðarlaganna, stöðu hins íslenska samfélags veturinn 2008–2009?

Frú forseti. Það er alveg ljóst að neyðarlögin - sem skýrslan vel að merkja rökstyður og útskýrir mjög vel að hafi verið besti kosturinn sem við áttum, kannski eini kosturinn í stöðunni, þannig að ekki er þar kuldalega vikið að þeim sem þau settu á sínum tíma, eða hvað?  Að sjálfsögðu var þar af leiðandi mikilvægt að þeir sem áttu mesta hagsmuni undir í þessu sættu sig við þá aðgerð. Hættan var tvíþætt, annars vegar að neyðarlögunum sjálfum yrði frekar ógnað ef þetta tækist ekki sæmilega og hins vegar að uppgjörið sjálft milli nýrra og gamalla banka yrði í uppnámi vegna málaferla sem aftur hefði tafið það að hægt væri að fjármagna bankana og aftur hefði tafið að þeir hefðu getað tekið til starfa. Tók það nógu langan tíma samt. Það að menn ná samkomulagi um uppgjörið og falla frá öllum rétti til málaferla og að samið er um frið um aðgerðina skiptir gríðarlega miklu máli. Sú hætta var auðvitað yfirvofandi ef menn hefðu neyðst út í einhliða ákvarðanir að þeim yrði umsvifalaust stefnt fyrir dómstóla og langvinn málaferli hefðu getað lamað hér uppbyggingu þess fjármálakerfis sem við sannanlega þurftum á að halda og þurfum á að halda. Hvað sem mönnum finnst um banka og framgöngu þeirra í heiminum sjáum við varla fyrir okkur nútímasamfélag rekið án þeirra.

Virðulegur forseti. Höldum okkur aðeins við hina gagnlegu samlíkingu hæstv. fjármálaráðherra við gullið. Hæstv. ráðherra segir að ef þessir gjaldþrota bankar hefðu átt gull hefði ekki verið hægt að færa það yfir í nýju bankana nema að huga að heimsmarkaðsverði gulls. Eignir bankanna voru náttúrlega ekki gull en hins vegar var til heimsmarkaðsverð á eignum þessara banka. Skuldabréf á þessa banka gengu kaupum og sölum á heimsmarkaði á 1–5% af nafnverði sem sýndi hvaða mat menn lögðu á verðmæti þessara þrotabúa, þar með verðmæti eignasafna bankanna. Þar af leiðandi var fullkomlega réttlætanlegt fyrir ríkisstjórnina sem á þessum tíma stýrði bönkunum að færa eignir yfir á hrakvirði, fyrir mjög lága upphæð og láta eitthvað af þeirri upphæð ganga áfram. Það er ekki hægt að halda því fram að með því hefðu menn á einhvern hátt verið að svína á kröfuhöfunum, þvert á móti hefðu þeir fengið sitt heimsmarkaðsverð. Hins vegar hefur hæstv. fjármálaráðherra lýst því yfir að hann og fleiri hafi talið rétt að vera ekki að storka mönnum um of, viljað koma til móts við þessa kröfuhafa, þessa vogunarsjóði og hverjir það nú voru, m.a. til að forðast málaferli, en forðuðust ekkert málaferli með þessu. Kannski var það til þess að koma á starfhæfu bankakerfi sem væri svo mikilvægt eins og hæstv. fjármálaráðherra lýsti í andsvari áðan. Er komið á almennilega starfhæft bankakerfi á Íslandi tveimur og hálfu ári eftir efnahagshrunið? Eru bankarnir farnir að starfa sem skyldi? Eða eru skuldamál heimila og fyrirtækja enn þá algjörlega óleyst og liggja eins og farg ofan á íslensku efnahagslífi? Hefði ekki verið ráð að nota tækifærið sem gafst á meðan þessi eignasöfn voru lágt metin á heimsmarkaðsverði og láta íslenskan almenning og fyrirtæki njóta góðs af því, góðs sem 

Frú forseti. Þetta er mjög frumleg hugmynd hjá hv. þingmanni. Ég hef eiginlega ekki heyrt áður að það hefði verið hægt að nota til viðmiðunar markaðinn með kröfur á bankana fyrstu dagana eftir að þeir hrundu og að menn hefðu sæst á það sem sanngjarnan vegvísi um hvernig ætti að meta eignirnar.  Öðru var samt heitið eins og ég hef nú þegar komið að. Íslensk stjórnvöld hétu því og settu í lög að reynt yrði að greiða sannvirði fyrir þær eignir sem fluttar voru úr gömlu bönkunum yfir í þá nýju. Út á það gengur þetta. Síðan er mikill misskilningur í gangi um að kröfuhafar hafi setið sem slíkir við þetta samningaborð. Svo var ekki. Það gerðu þeir ekki. Samkvæmt lögum eru settir gæslumenn yfir búin, skilanefndir sem bera ábyrgð á því og þær eru samningsaðilar við nýju bankana og ríkið á bak við þá í þessum viðræðum. Þannig er það, enda getur kröfuhafahópurinn tekið breytingum á hverjum tíma. Allt þetta óskaplega tal um að það hafi verið gefið eftir fyrir þeim og gengið erinda þeirra er óskaplega dapurlegt. Það er satt best að segja óskaplega dapurlegt að hlusta á slíkt, og það er ódýrt að ætla að slá keilur í pólitískri umræðu með því að gera út á hlutina með þessum hætti þegar menn ættu að vita betur, að halda því að almenningi sem er að berjast við erfið skuldamál sín að þarna hefði verið hægt að fara einhverja leið til þess að færa hundruð milljarða sérstaklega til þeirra án þess að það hefði nokkurs staðar komið við, eins og það hefði verið í valdi stjórnvalda. Ég veit ekki hversu rækilega þarf að reyna að útskýra að slíkt sé ekki hægt í svona ferli þegar menn verða að ganga út frá grundvallarreglunum sem ég hef farið yfir hér, þegar stjórnarskrá er í gildi þar sem eignarréttur er til staðar og varinn  
            

Frú forseti. Rökstuðningur minn var ekki frumlegri en svo að ég var bara að notast við þá röksemdafærslu sem hæstv. fjármálaráðherra sjálfur notaði um gullið. Allt í einu hefur hann skipt um skoðun. Væntanlega hefði ekki mátt leggja heimsmarkaðsverð á gull ef bankarnir hefðu átt gull, en ekki lánasöfn, ef það markaðsverð hefði verið of lágt. Ef gull hefði verið farið niður í 500 dollara, ætli menn hefðu þá þurft að segja: Nei, þetta er kannski dálítið lágt verð á gulli núna, eigum við ekki að meta það á þúsund dollara? Þetta eru rök ríkisstjórnarinnar fyrir því að stjórnvöld hafi látið kröfuhafana fá allt sem þeir báðu um. En hvers vegna var það gert? Við sjáum meðal annars í þessari skýrslu að það var rætt við breska og hollenska ríkið sem kröfuhafa bankanna. Hæstv. fjármálaráðherra sagði reyndar áðan að menn hefðu ekkert verið að ræða við kröfuhafa, en í skýrslunni kemur fram að litið var á breska og hollenska ríkið sem kröfuhafa. Strax frá byrjun er sú túlkun uppi þótt menn hafi síðar reynt að færa þær kröfur og skuldir yfir á íslenska ríkið og íslenska innstæðutryggingarsjóðinn. Mig langar að biðja hæstv. ráðherra að setja sig í spor Steingríms J. Sigfússonar, þess sem var hér árið 2008 og áratugina þar á undan, sérstaklega með hliðsjón af því sem sá ágæti maður sagði, m.a. um vogunarsjóði, hrægammasjóði og aðra sem keyptu kröfur í skuldsettum ríkjum til að pína menn til að greiða sem mest fyrir: Hvað telur hæstv. fjármálaráðherra að þessi Steingrímur J. Sigfússon hefði sagt ef ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hefði setið áfram og gert það sem þessi ríkisstjórn hefur gert gagnvart kröfuhöfum bankanna, staðið eins að stofnun nýju bankanna og látið kröfuhafana njóta vafans? Hvað hefði gamli Steingrímur J. Sigfússon sagt við þær aðstæður? 
            

Frú forseti. Í fyrra lagi held ég að það sé ákaflega fjarlægt að menn hefðu nokkurn tímann getað tekið sem einhverja raunhæfa viðmiðun algerlega spekúlatífan markað sem byrjar að myndast á dögunum eftir hrun bankanna þar sem almennar kröfur ganga kaupum og sölum og menn eru að veðja á að hugsanlega innheimtist eitthvað eða kannski svo og svo mikið upp í almennar kröfur.  Ég hef ekki skipt um skoðun á vogunarsjóðum eða hrægammasjóðum sem ég hef kannski orðið einna fyrstur manna til að skrifa um á Íslandi, m.a. vegna þess að ég stúderaði á þessum árum framferði nokkurra þeirra í Afríku. Hvað voru þeir að gera og í hvað er ég að vitna í þarna í grein minni um þá fyrir mörgum árum? Ég er að upplýsa það sem ég var að skoða bæði í gegnum Norðurlandaráð og seinna Evrópuráðið á þeim vettvangi ásamt fleirum, að þeir keyptu upp kröfur á skuldugustu og fátækustu ríki heimsins, HIPC-ríkin, og reyndu að þvinga þessi ríki til að endurgreiða þær að fullu þrátt fyrir niðurfellinguna  
            

Frú forseti. Ég vil byrja á að andmæla þeirri skoðun hæstv. fjármálaráðherra að hv. þrír þingmenn, Lilja Mósesdóttir, Margrét Tryggvadóttir og ég sem hér tala, hafi verið með einhverjar ávirðingar í hans garð um að hann eigi að sæta ábyrgð fyrir þar til bærum dómstólum. Það er ekki við hæfi að ráðherrann tali svona til fólks sem hefur engin tök á að koma hingað og svara til baka, það er illa gert. Svo hæstv. ráðherra viti það kom í ljós í samtali mínu við hæstv. forseta Alþingis áðan að það kom aldrei til greina að þessi skýrsla fengi þá umræðu sem kveðið er á um í þingsköpum. Það kom aldrei til greina að þingmenn fengju að tjá sig hér með þeim hætti sem kveðið er á um í þingsköpum, heldur var það krafa af hálfu fjármálaráðherra og forseta Alþingis að umræðan um skýrsluna yrði skert. Þess vegna komast ekki öll málefnaleg rök til skila með þeim hætti sem þau eiga að gera. Þess vegna nota menn stóru orðin til að það sé öruggt að eitthvað komist til skila. Mig langar að beina þremur spurningum til hæstv. ráðherra í mínu fyrra andsvari. Á bls. 23, í kafla 2.4.2. um breytta endurreisnaráætlun, er talað um að sett hafi verið á fót þriggja manna stýrinefnd til að semja við kröfuhafa. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hverjir voru í þessari stýrinefnd? Hvert var nákvæmlega „mandat“ hennar og hvers vegna var ekki reynt að gæta hagsmuna lántakenda, þ.e. íslenskra heimila og fyrirtækja, þegar það hefur komið í ljós að kröfurnar gengu hér kaupum og sölum á 6–10%? Jafnframt var þeim í framhaldinu gefið skotleyfi á almenning til að innheimta þær að fullu, miklu meira en upp að einhverju ákveðnu lágmarksbili, eins og hv. þm. Magnús Orri Schram hélt fram áðan. Það var einfaldlega rangt hjá honum. Ég bið hæstv. ráðherra vinsamlegast að svara þessum spurningum.

Frú forseti. Í sambandi við umræður um þessa skýrslu er alllangt síðan ég hafði samband við forseta og lýsti sérstökum áhuga á að hún kæmist sem fyrst á dagskrá. Ég setti það í hendur þingsins, eins og venjan er þegar svona skýrsla er send inn, hvernig þingið færi með hana. Það er alfarið í höndum þingsins. Ekki hefur staðið á mér að ræða hana og það er alllangt um liðið síðan ég hafði að eigin frumkvæði samband við forseta og óskaði eftir því að ef mögulegt væri yrði, þrátt fyrir annir á þinginu, þessi skýrsla tekin til umræðu eins fljótt og mögulegt væri og gefinn góður tími fyrir hana. Það er ekki við mig að sakast í þeim efnum. Hins vegar fagnaði ég því að þó að aðstæðurnar byðu upp á að það yrði að semja um einhvern afmarkaðan tíma vegna anna í þinginu væri mun betra að slík umræða færi fram en engin. Varðandi þá sem leiddu þessa samninga verð ég að játa að var Þorsteinn Þorsteinsson, afar reyndur bankamaður og með mikla reynslu í þessum efnum, bæði af innlendum vettvangi og ekki síður erlendis. Hann hefur sinnt slíkum málum lengi og ég tel að hann hafi unnið það starf afar vel og leitt það af miklum dugnaði ásamt með lögfræðingum sem með honum voru. Ég þori ekki að nefna nöfnin, það borgar sig ekki að fara með nöfn nema maður sé alveg öruggur um þau, en mig rámar í nafn annars af tveimur lögfræðingum sem ég hygg að hafi verið með honum í þessu sérstaka stýriteymi. Fyrst og fremst stjórnaði þó Þorsteinn Þorsteinsson þessum viðræðum. Á grundvelli útboðs var síðan alþjóðlega lögfræði- og ráðgjafarfyrirtækið Hawkpoint valið til að vera íslenskum stjórnvöldum til aðstoðar í þessum samningaviðræðum og þar var unnið gríðarlega mikið starf í gegnum og á grundvelli sérfræðinga þess fyrirtækis enda verð ég að segja alveg eins og er að ég held að íslensk stjórnvöld hefðu ekki án utanaðkomandi hjálpar af því tagi ráðið við þetta risavaxna, flókna og mikilvæga verkefni.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra útskýringarnar á skýrsluumræðunni og tímanum. Þá stendur hér orð gegn orði og væri ágætt að fá leyst úr því síðar í dag. Hæstv. ráðherra svaraði ekki einni spurningu minni: Hvers vegna var ekki reynt að gæta hagsmuna lántakenda í þessum samningaviðræðum og sett eitthvert hámarksþak á það sem kröfuhafar fengju að innheimta af þessum skuldum þannig að einhver hluti þeirra gengi þá til lántakenda? Svo er ég með aðrar spurningar um þá aðferðafræði og ákvörðun að ganga til samninga við kröfuhafa þrátt fyrir hlutlaust og vandað mat Deloitte. Það kemur fram í skýrslunni að hæstv. fjármálaráðherra hafi verið hræddur við lögsóknir kröfuhafa og herskara þeirra af lögfræðingum og þess vegna gengið til samninga. Því langar mig að vita og fá svar frá hæstv. ráðherra: Liggja fyrir einhver lögfræðiálit um að Ísland mundi tapa fyrir dómstólum málum þar að lútandi þrátt fyrir hlutlaust og vandað mat Deloitte? Hvar eru þessi lögfræðiálit, ef þau liggja fyrir, og verða þau birt? Ráðherrar hljóta að taka mikilvæga ákvörðun sem þessa á einhverjum málefnalegum forsendum, væntanlega byggðum á lögfræðiálitum. Þá hlýtur þingið að eiga rétt á því að fá að vita hver þau álit eru.

Frú forseti. Hagsmuna innlends efnahagslífs, heimila og fyrirtækja var gætt eins og nokkur kostur var í þessum samningaviðræðum. Það var meðal annars ein af ástæðunum fyrir því að menn töldu mikilvægt að reyna að ná þessu saman með samningum. Ástæðurnar voru fjölmargar, ein var sú að tefja ekki frekar tímann, reyna að klára þetta verkefni þannig að hægt væri að fjármagna bankana og þeir gætu tekið til starfa en væru ekki með þann veikburða efnahagsreikning sem þeir voru settir af stað með, hver um sig með lágmarksfjárhæð sem þarf til að stofna fjármálafyrirtæki, 800–900 milljónir. Í öðru lagi var auðvitað mjög mikilvægt að yfirfærsluverðið væri eins lágt og kostur er. Það hljóta allir að skilja hvers vegna. Og það tókst. Í þriðja lagi voru uppgjörsbréfin og/eða eignarhluturinn í bönkunum, sem þeir menn áttu val um, afmörkuð fjárhæð, mjög vel afmörkuð. Í tveimur tilvikum völdu kröfuhafarnir eignarhlutinn og gera þá ráð fyrir því að bankinn þróist þannig að hann verði verðmæt eining og í fyllingu tímans fái þeir betri hlut út úr því en að hafa tekið uppgjörsbréfin. Það var þeirra val. Í báðum tilvikum er um afmarkaða fjárhæð að ræða. Það er algjör grundvallarmisskilningur að í því sé fólgið eitthvert allsherjarveiðileyfi utan takmarkana og að menn geti náð alltaf meiri og meiri aurum til sín. Þannig er það ekki. Í tilviki Landsbankans var 92 milljarða bréf en á móti færist verðmætur 19% eignarhlutur til baka til ríkisins. Það mál getur með sama áframhaldi klárast mjög fljótt og orðið af heimi, einfaldlega með því að Landsbankinn geri það bréf upp og þá þurfa menn ekki að hafa frekari áhyggjur af því. Í hinu tilvikinu geri ég frekar ráð fyrir því að um leið og skilanefndirnar meta það hagstætt fari þær að þreifa fyrir sér um sölu á bönkunum 

Borist hefur eftirfarandi tilkynning: „Alþingi, 1. júní 2011. Forseti Alþingis, Ásta R. Jóhannesdóttir. Ég hef í dag gengið til liðs við þingflokk Framsóknarflokksins. Virðingarfyllst, Ásmundur Einar Daðason.“

Herra forseti. Í morgun var fundur í fastaráði Atlantshafsbandalagsins þar sem íslenska ríkisstjórnin tók þátt í samstöðu um að halda áfram stjórn aðgerða í Líbíu með öðrum Atlantshafsbandalagsríkjum. Nú ber svo við að fulltrúar Vinstri grænna í utanríkismálanefnd - haft var samband við utanríkismálanefnd í aðdraganda þessarar ákvörðunar - hafa lýst sig andvíga þessari niðurstöðu og einnig ýmsir ráðherrar Vinstri grænna. Þetta kallar að mínu mati á utandagskrárumræðu um aðgerðir NATO í Líbíu og stuðning ríkisstjórnarinnar við þær. Ég óska eftir því að forseti geri ráð fyrir því að slík umræða geti farið fram einhvern næstu daga.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Bjarna Benediktssyni því að mér finnst mikilvægt að á vettvangi þingsins fari fram almenn umræða um aðkomu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að ákvarðanatöku ríkisstjórnarinnar. Þessi stjórnmálaflokkur á aðkomu að ríkisstjórninni og er með fjölmarga ráðherra, en nú liggur fyrir að ríkisstjórnin styður aðgerðirnar sem eru fram undan í Líbíu þannig að mér er illskiljanlegt að sjá hvernig Vinstri hreyfingin – grænt framboð kemur almennt að ákvarðanatöku í ríkisstjórninni. Í orði segist hún vera á móti þessum aðgerðum en á borði samþykkir hún þær. Ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur hér að vita hver raunveruleg afstaða Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er í þessu máli og ræða þau mál hér í mikilli hreinskilni.

Virðulegi forseti. Ég missti því miður af upphafsorðum hv. þm. Bjarna Benediktssonar en held þó að ég hafi náð inntakinu. Ef það er einhver undrun á afstöðu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessu máli hefur hv. þm. Bjarni Benediktsson ekki fylgst með. Þessi afstaða hefur legið fyrir frá stofnun hreyfingarinnar. Hún er andvíg aðild að NATO, hún hefur fordæmt þessar loftárásir frá upphafi  Við munum vitanlega ekki setja okkur upp á móti utandagskrárumræðu um þetta mál, hún er kærkomin, en tilefnið ætti varla að vera undrun 

Forseti vill taka fram að ósk frá hv. þm. Bjarna Benediktssyni um umræðu utan dagskrár um þetta mál er komin fram og mun fara í hefðbundið ferli í þinginu þannig að sú ósk hefur verið meðtekin.

Virðulegi forseti. Ég held að okkur hafi öllum verið ljóst um nokkra hríð að Vinstri hreyfingin – grænt framboð er á móti hernaðarátökum í Líbíu og vill að Ísland gangi úr NATO. Þetta vitum við öll. Hins vegar á Vinstri hreyfingin – grænt framboð aðild að ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar og sú ríkisstjórn stendur á vettvangi Atlantshafsbandalagsins að því að framlengja aðkomu NATO að hernaðaraðgerðum í Líbíu. Málið er allt mjög einkennilegt og flókið og við sem sitjum á þingi áttum okkur eiginlega ekki alveg á þeirri stöðu sem upp er komin. Ég vil taka fram að hún snýr ekki einungis að Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, við þurfum að ræða hérna hver stefna ríkisstjórnarinnar í utanríkismálum er sé hún yfir höfuð til staðar. Allar ríkisstjórnir, a.m.k. í hinum vestræna heimi, ef ekki í öllum heiminum, hafa heilsteypta stefnu í öryggis-, varnar- og utanríkismálum þar sem ríkisstjórnirnar standa sama nema kannski 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að vel er tekið í beiðni um utandagskrárumræðu um efnið. Tilefnið er ærið, það er ekki hægt að mynda ríkisstjórn sem hefur tvenns konar stefnu, leikur tveimur skjöldum, í utanríkismálum, hvort sem það eru Evrópusambandsmál eða mál sem snerta Atlantshafsbandalagið og þátttöku þess í aðgerðunum í Líbíu. Í sjálfu sér er það ekki mitt áhyggjuefni að trúverðugleiki Vinstri grænna er enginn, hvorki í þessu máli né öðrum, vegna þess að þau gera málin ekki að úrslitaatriði í nokkru samstarfi sem þau segjast berjast svo sterkt fyrir. Það er ekki mitt vandamál, það er þeirra að hafa áhyggjur af því, en ég hef hins vegar áhyggjur af því hvaða skilaboð íslensk stjórnvöld senda til umheimsins þegar ríkisstjórnin talar út og suður í jafnmikilvægu máli og þessu. Það er það sem við viljum ræða.

Hæstv. forseti. Hér hefur komið fram að lögð hefur verið inn beiðni um utandagskrárumræðu um utanríkismál, stefnu ríkisstjórnarflokkanna og þá trúlega allra flokka, og er vel að sú beiðni hafi komið fram. Ég tel þetta aftur á móti ekki vera vettvang og ekki dagskrárlið til að ræða þau mál. Við erum að ræða hér um fundarstjórn forseta og ég tel að við eigum að einbeita okkur að því og hefja svo þá dagskrá sem liggur fyrir.

Herra forseti. Ég held að það sé einmitt mjög brýnt að við ræðum í þessum sölum að hér eru í ríkisstjórn tveir flokkar, annar á móti því að vera í NATO og hefur lagt fram tillögu þess efnis á Alþingi, hinn hefur allt aðra stefnu. Það þarf eiginlega að útskýra fyrir Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hvað það þýðir að vera í ríkisstjórn. Þegar ákvörðun var tekin með NATO í fyrra skiptið sagði Vinstri hreyfingin – grænt framboð að hún hefði ekki verið spurð álits. Í gær var alveg vitað hvað yrði gert og þá bókuðu fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hluti í utanríkismálanefnd, en nota engu að síður ekki það tækifæri sem þau hafa til að framfylgja stefnu sinni. Stefna Vinstri grænna í utanríkismálum er þá eitthvert innanflokksmál, eitthvað sem þau nota bara hérna heima, hefur ekkert að gera með stjórn landsins og þau eru greinilega ekki aðilar að utanríkismálastefnu þessarar ríkisstjórnar í raunveruleikanum. Það er mjög sérkennileg staða, virðulegi forseti, og það er ekki hægt að komast hjá því að það sé rætt ítarlega í þinginu.

Forseti ítrekar meginefni þess sem tók hér fyrstur til máls, að beiðni um utandagskrárumræðu er komin fram.

Herra forseti. Ég datt bara inn í þingsalinn og hafði ekki hugmynd um að það væri verið að biðja um utandagskrárumræðu. Yfirleitt sýna menn viðkomandi ráðherra þá kurteisi að láta hann vita af því. Hins vegar vil ég bara segja það, svo það sé algjörlega skýrt, að ég er til í að taka þá utandagskrárumræðu hvenær sem er. Ef menn vilja taka umræðuna núna er ég til í það,  
             Eins og kom fram í máli nokkurra þingmanna er hins vegar verið að ráðast hér á hv. þingmenn Vinstri grænna fyrir að vera 

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að þakka þá umræðu sem hefur farið fram um leið og ég verð að bera af mér þær sakir sem á mig hafa verið bornar síðasta sólarhringinn en því hefur þráfaldlega verið haldið fram bæði hér í salnum og í fjölmiðlum að það væru aðeins stjórnarandstæðingar á mælendaskrá í þessu máli. Það er ekki rétt, enda engin ástæða til annars fyrir okkur í stjórnarliðinu en bregðast við umræðunni sem hér hefur verið. Ég held að hún hafi að mörgu leyti verið gagnleg og muni hjálpa til við úrvinnslu málsins í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og undirstriki mikilvægi þess að við komum sem allra fyrst að stóra málinu sem við vonum að verði tekið næst til umræðu og sömuleiðis til meðferðar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd vegna þess að fjölmörg álitaefni og ýmsar athugasemdir hafa komið fram. Mikilvægt er að við tökum mánuðina, sem við eigum fram undan til stubbsins svokallaða í september, í það að kalla alla sérfræðinga og hagsmunaaðila sem við mögulega getum að þessum mikilvægu málum og gefa þeim góðan tíma til að vinna álit sín og hafa góðan tíma í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd til að vinna úr álitunum og að málunum tveimur í samhengi því að þau eru náskyld. Í öðru frumvarpinu er t.d. gert ráð fyrir því að hitt falli úr gildi þegar það verður að lögum. Út af fyrir sig ætti líka að taka mál Hreyfingarinnar inn í ferlið þannig að öll sjónarmið séu undir og þær athugasemdir sem fram hafa komið í umræðunni. Það er líka gagnlegt fyrir sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að hafa heyrt ýmsar þær athugasemdir og ábendingar sem hafa komið fram. Augljóst er að menn hafa ýmsa fyrirvara á þessum málum svo sem þingmenn úr mörgum flokkum um þá þætti sem lúta að skiptingu á veiðigjaldinu og aðrir um sjónarmið byggðakvóta og sveitarfélagaúthlutanir og hvað það nú er sem nefndin telur tilefni til að fara vel yfir. Það sem hefur kannski verið hvað gagnlegast í þessari umræðu er að æ betur hefur komið í ljós að stjórnarflokkarnir og Framsóknarflokkurinn eiga meiri samleið í þessum málum en margir hefðu haldið í upphafi kjörtímabilsins. Þegar menn skoða nýlegar ályktanir Framsóknarflokksins í þessum málum, hlusta á ræður þingmanna flokksins, lesa nýlegar blaðagreinar eftir þingmenn þeirra sem hafa gefið sig sérstaklega að þessum málum þá verð ég að taka undir það með mörgum þingmönnum að þar virðast vera ýmsir sameiginlegir snertifletir. Auðvitað eru framsóknarmenn ósáttir við ýmislegt í þessum málum og vilja haga ýmsu með öðrum hætti en ég held að áherslumunurinn liggi í atriðum sem menn ættu að geta rætt málefnalega í meðförum nefndarinnar og kannað hvort hægt sé að gera einhverjar breytingar á málinu sem geta skapað enn þá víðtækari sátt um þessi hóflegu sáttaboð stjórnarflokkanna sem frumvörpin eru. Ég held að það blasi við öllum eftir þá kynningu og umræðu sem fram hefur farið að ekki er verið að kollvarpa sjávarútveginum með einum eða neinum hætti. Hér er fyrst og fremst verið að tryggja það sem öll þjóðin vill sem er eignarhald þjóðarinnar á auðlindum. Þeir sem hafa nýtingarrétt hafa hann sannarlega til langs tíma en þó ekki ævarandi nýtingarrétt. Við höfum kynnt 15 ár en Framsóknarflokkurinn hefur talað um 20. Sumir vilja hafa tímann eitthvað lengri. Það er nokkuð sem menn geta rætt í meðförum nefndarinnar og síðan hvort ákveðinn hluti af þeim heimildum fari í að mæta sjónarmiðum um mannréttindi, byggðaþróun og ýmsum öðrum sjónarmiðum en hinum hreinu atvinnusjónarmiðum sem verða að vera undir í jafnmikilvægum grundvallaratvinnuvegi og hér er á ferðinni. Ég hlakka til að eiga samræður við Framsóknarflokkinn. Um leið hlýtur það að vekja athygli að Hreyfingin og Sjálfstæðisflokkurinn eru hvor sínum megin við þetta mál. Sjálfstæðisflokkurinn virðist ætla að vera í algerri afneitun um að nokkrar breytingar þurfi að gera á þessu kerfi.  
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn um ró í þingsalnum, gefa ræðumanni kost á að flytja ræðu sína.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir hugrekkið að koma upp sem stjórnarliði. Ég vil taka fram að sjálfstæðismenn vilja breyta kerfinu. Við höfum lagt áherslu á það svo að það sé ekki látið liggja milli hluta. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé hlynntur því að senda litlar skeljar undir þremur tonnum í sóknarmark í öllum veðrum á Íslandi sem er stórhættulegt. Svo vil ég spyrja hann hvort hann styðji það að byggðarlög utan Reykjavíkur fái sérstaka fyrirgreiðslu. Svo vil ég nefna, af því að hann sagði að hann ætlaði að reyna að koma stóra frumvarpinu eða seinna frumvarpinu að, að í 32. gr. þess stendur, með leyfi forseta: „Lög þessi öðlast þegar gildi, en jafnframt falla úr gildi lög nr. 116/2006,“ - en það eru einmitt þau lög sem við erum að breyta með þessu frumvarpi. Ef seinna frumvarpið verður samþykkt fellur hið fyrra úr gildi.

Virðulegur forseti. Ég tek heils hugar undir ábendingar hv. þingmanns um það sem lýtur að öryggismálum sjómanna og tel að það sé eitt af því mikilvæga sem við þurfum að taka til umfjöllunar í nefndinni. Þar höfum við náð gríðarlegum árangri og ég tel ekki að við eigum að fórna neinu í því efni og skoða þá þætti vel. Það er gaman að hv. þingmaður komi upp í þessari umræðu. Hann hefur allt aðrar áherslur í þessum málefnum en sá flokkur og þingflokkur sem hann tilheyrir. Það vill svo skemmtilega til að við erum að mörgu leyti sammála. Ég gæti út af fyrir sig alveg fellt mig við hugmyndir hv. þingmanns um að almenningi væru bara afhentar veiðiheimildirnar smátt og smátt yfir ákveðinn tíma og gæti ráðstafað þeim beint. Við sem búum í þessu landi erum yfir 300 þúsund og verðum að komast að einhverri niðurstöðu um málamiðlun á milli ólíkra sjónarmiða okkar. Ég er sannfærður um að hægt er að vinna úr þeim tillögum sem hér eru og finna 

Herra forseti. Þá hefur hv. þingmaður fallist á að taka eitt atriði út, sem eru skeljarnar, og þá er komið að hinum atriðunum um aukinn kvóta til staða utan Reykjavíkur. Mosfellsbær fær t.d. ekki neitt. Hvers eiga íbúar þar að gjalda og hvernig er með réttlætið fyrir það fólk? Hæstv. sjávarútvegsráðherra eru gefnar heimildir út í gegnum allt frumvarpið til að ráðstafa og gefa og deila út og drottna. Getur verið að hæstv. sjávarútvegsráðherra eigi að gefa kvóta út og suður? Er hv. þingmaður sammála því? Ég trúi því varla. Ég ætla að fá afstöðu hans til þess. Kannski endum við þetta með því að hann verði bara á móti öllu frumvarpinu og vilji taka seinna frumvarpið upp sem tekur hið fyrra úr sambandi, en hann kom ekki inn á það.

Virðulegur forseti. Sem kunnugt er er ég talsmaður þess að breytingar verði gerðar á veiðigjaldinu og tel að það sé algerlega óþolandi að litið sé svo á að auðlindin sé meira í eigu sumra landsmanna en annarra. Ég held að tekjurnar eigi að renna jafnt í sameiginlega sjóði og við á höfuðborgarsvæðinu eigum alveg kröfu til þess.

Það er ekki í lögunum.

Þegar hv. þingmaður spyr hvort réttlætanlegt sé að úthluta kvóta í byggðir utan Reykjavíkur er svarið hins vegar að það sé algerlega réttlætanlegt. Þó að við í Reykjavík norður eigum langa útgerðarsögu og mörg glæsileg útgerðarfyrirtæki þá er það svo að út úr þessum kerfisbreytingum fóru smá byggðarlög sem hafa byggt nær algerlega á þessari undirstöðuatvinnugrein sérstaklega illa. Það er hægt að horfast í augu við þær afleiðingar og reyna að mæta þeim með því að færa þangað aflaheimildir. Ég geri engar athugasemdir við það 

Virðulegi forseti. Hv. þingmanni varð tíðrætt um stefnu Framsóknarflokksins, eins og reyndar nokkrum öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar, og það er út af fyrir sig ánægjulegt að Samfylkingin horfi til þeirra en á tillögum okkar og frumvörpunum er grundvallarmunur. Ef við nefnum til að mynda minna frumvarpið þá er tilgangurinn með því að auka pottakerfið sem gengur í frumvörpunum út á að taka af öðrum, færa til atvinnu, en við framsóknarmenn ætlumst aftur á móti til að byggt verði á því að um aukningu verði að ræða og eðlileg hlutdeild verði í aukningunni. Varðandi nýtingarsamningana erum við með þá til 20 ára og jafnvel lengur og að framlengja megi leyfin á fimm ára fresti til að tryggja þau. Það er það sem mig langar til að spyrja hv. þingmann að. Í tillögum okkar er verið að tryggja arðsemi og rekstrargrundvöll greinarinnar en í frumvörpum hæstv. sjávarútvegsráðherra og ríkisstjórnarinnar 

Virðulegur forseti. Auðvitað er alltaf álitamál hve mikið af reglugerðarheimildum eigi að vera í lögum en ég held að það sé full ástæða til að ræða tillögur Framsóknarflokksins. Ég held að hin nýju tíðindi um eflingu Framsóknarflokksins í dag hljóti að stuðla enn frekar að því að á milli okkar geti orðið samtal því að til liðs við þá er genginn einn af fyrrverandi stjórnarliðum sem ég hygg að hljóti að styðja svipuð markmið og við höfum haft í þessum málum. Ég held að lengd nýtingarsamninganna, 20 ár í tillögu Framsóknarflokksins og 15 ár í okkar tillögum, sé nokkuð sem menn geti rætt nánar um 

Virðulegi forseti. Ég skil yfirlýsingar þingmanna Samfylkingarinnar á þann veg að þeir séu tilbúnir að taka upp stefnu Framsóknarflokksins inn í frumvörpin og við erum auðvitað meira og minna til reiðu til þess. Það mundi þá bjarga þessum frumvörpum frá því að verða hent í ruslið eins og þau líta út í dag og tryggja rekstrargrundvöll greinarinnar. Hv. þingmaður nefndi aðeins umfjöllun um veiðigjald. Það til að mynda er í stefnu okkar framsóknarmanna að því verði úthlutað til þriggja þátta: Í fyrsta lagi til landshlutanna, hugsanlega gegnum atvinnuþróunarfélög, í öðru lagi beint til greinarinnar til rannsókna, nýsköpunar og markaðs og í þriðja lagi til ríkisins. Ég hef heyrt hv. þingmann tala í andsvörum fyrr í umræðunni um að jafnræði sé brotið og benda m.a. á álit fjármálaráðuneytisins og ýmissa annarra. Í þjóðlendulögunum er talað um að þær tekjur sem verða til í ákveðinni þjóðlendu eigi að falla til viðkomandi þjóðlendu til reksturs og uppbyggingar. 

Virðulegur forseti. Þó að ég samgleðjist Framsóknarflokknum með að búa að stækkandi og öflugri þingflokki með degi hverjum verð ég að gefa þá yfirlýsingu að enginn framsóknarmaður vil ég vera. Hugmyndin er auðvitað ekki sú að fallast á tillögur flokksins. En ég tel að það megi ræða hvort menn geti mæst í einhverjum atriðum þannig að komast megi að breiðari sátt. Við erum ósammála um veiðigjaldið. Ég hef rakið að ég teldi að sumir landsmenn ættu ekki að hafa meiri hlutdeild í því. Ég er almennt mjög vantrúaður á þá hugmynd stjórnmálamanna að skattleggja atvinnugreinar til að úthluta síðan aftur peningum til atvinnugreinanna. Ég held að það stuðli að sóun og því fólki sem í atvinnugreininni er sé þá bara best að ráðstafa þeim fjármunum beint og þeir mest 

Forseti. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður lagði málin upp með þeim hætti í ræðu sinni áðan að ekki væri verið að kollvarpa fiskveiðistjórnarkerfinu, frumvörpin stuðluðu að því að kerfinu yrði breytt á þann veg sem öll þjóðin vildi. Þetta er í mínum huga sá söngur sem Samfylkingin hefur oft verið með í málflutningi sínum mörg undanfarin ár, en ég spyr hv. þingmann af þessu tilefni hvort allir þeir sem hafa varað við þeim breytingum sem þessi frumvörp hafa í för með sér, eins og Landssamband smábátaeigenda og ótal bæjarfélög, einstaklingar og félagasamtök, séu ekki hluti af þjóðinni í huga hv. þingmanns.

Virðulegur forseti. Ég verð að vísa því algerlega á bug að ég hafi haldið því fram að þetta væri það sem öll þjóðin vildi. Ég er almennt þeirrar skoðunar að ef stjórnmálamenn halda því fram að þeir fari með valdið fyrir hönd allrar þjóðarinnar sé full ástæða til að fangelsa þá því að það eru sennilega þeir einræðisherrar sem hættulegastir hafa verið í sögunni sem hafa þannig litið á sig. Það er ekki svo. Við höfum einfaldlega bent á að það er gríðarlegt ósætti um núverandi skipan mála og aðeins 7% landsmanna styðja óbreytt kerfi. Hér er um að ræða viðleitni til að ná miklu víðtækari sátt. Auðvitað hafa margir athugasemdir við það og auðvitað verða aldrei allir sáttir við það en við þurfum að skapa nægilega víðtæka sátt í þjóðfélaginu til að það sé festa, stöðugleiki og öryggi í þessari grundvallaratvinnugrein til framtíðar. Meðan þessar deilur 

Forseti. Ég bið hv. þingmann að rúlla yfir útskriftina af ræðunni til að athuga hvort hann hafi notað orðið „öll“ í henni en í það minnsta var þar fullyrðing um að þetta væri það sem þjóðin vildi. Þeirri spurningu frá mér hefur ekki verið svarað hvort einstaklingar, byggðarlög, atvinnugreinar o.s.frv. sem hafa mótmælt þessum breytingum teljist hluti þjóðarinnar. Ég hef ekki enn fengið svar við því. Í það minnsta liggur fyrir að 2/3 þátttakenda í skoðanakönnunum um gæði þeirra frumvarpa sem hv. þingmaður mælir hér fyrir eru andvígir þeim þó að það sé hárrétt hjá honum að samkvæmt könnunum er töluvert stór hluti þjóðarinnar sem vill breytingar á þessu kerfi með einhverjum hætti. Ég held þó að þær kannanir mæli miklu frekar almenn leiðindi í þjóðfélaginu á því þrasi sem stjórnmálamenn hafa boðið þjóðinni upp á á undanförnum árum og áratugum um þetta kerfi. Að minnsta kosti eru þær lausnir sem núverandi stjórnarflokkar bjóða upp á ekki þess eðlis að skoðanakannanir mæli nema innan við 30% 

Virðulegi forseti. Sjálfstæðisflokkurinn er enn við sama heygarðshornið, hafnar öllum breytingum á núverandi 

Virðulegi forseti. Hv. þingmanni fannst leiðinlegt að það skyldi verða sagt í umræðunni bæði innan þingsins og í samfélaginu að stjórnarandstæðingar einir hefðu tekið til máls í þessari umræðu. Ég hygg að ástæðan fyrir því kunni að vera sú að þeir stjórnarliðar sem hafa tekið til máls í umræðunni hafa nánast allir haldið uppi mikilli gagnrýni á mjög mikilvæga þætti í þessum frumvörpum þannig að það er ekkert óeðlilegt að menn hafi kannski misskilið þetta svo að hér töluðu stjórnarandstæðingar þegar þeir hafa tekið til máls í þessu máli. Ég spyr hv. þingmann um tvö atriði sem snerta þessi frumvörp. Í fyrsta lagi hefur hv. þingmaður sagt að hann telji að núna þurfi að skoða sérstaklega hverjir hafa fengið strandveiðileyfi. Til hvers var hv. þingmaður að vísa í því sambandi? Í annan stað spyr ég hvort hann telji þá að úthlutun veiðigjaldsins eigi að vera með þeim hætti að það renni algjörlega og eingöngu til ríkissjóðs en að horfið verði frá þeim áformum sem eru í frumvarpinu um að hluti þessa gjalds renni til sveitarfélaganna.

Virðulegur forseti. Ég held að ég hafi svarað þessu um veiðigjaldið ágætlega í fyrri ræðum mínum. Hvað varðar það að skoða hverjir sinna strandveiðunum held ég að það sé ósköp eðlilegt. Hér hafa verið uppi athugasemdir um það að menn selji sig út úr kerfinu aftur og aftur og leiki þannig á það í rauninni með því að gera sér að fjárverðmætum aftur og aftur sömu réttindin sem þeim er úthlutað vegna mannréttinda- og byggðasjónarmiða. Það er ástæða til að kanna þetta sem fram hefur komið hér hjá ýmsum án þess að ég ætli nokkurn dóm að fella um réttmæti þeirra fullyrðinga. Ég held að það sé líka ástæða til að kanna hverjir fá vinnu í gegnum strandveiðarnar því að auðvitað snýst þetta um atvinnusköpun og auðvitað dregur þá úr einhverri annarri vinnu í samfélaginu á móti. Er þetta þá sú atvinnusköpun sem við viljum sjá? Ég held að það sé margt mjög jákvætt við strandveiðarnar og var mikill stuðningur við þær fyrir ári. Ég held að það sé full ástæða til að 

Virðulegi forseti. Ég skil svar hv. þingmanns um veiðigjaldið þannig að hann muni leggja það til í meðferð sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, þar sem við sitjum báðir, að horfið verði frá hugmyndunum í frumvarpinu um að hluti af veiðigjaldinu renni til sveitarfélaganna. Í annan stað varðandi strandveiðarnar er það líka út af fyrir sig athyglisvert sem hv. þingmaður segir. Ég held að við í nefndinni þyrftum þá að fara ofan í það og reyna að afla upplýsinga um hverjir stunda strandveiðarnar. Það getum við gert með dæmum, við getum leitað eftir því í fjórum, fimm verstöðvum. Það er fljótlegt að tína upp hvaða bátar róa í strandveiðikerfinu, hverjir standa að því, og þá fáum við góða vísbendingu um það hvað hér er um að ræða. Ef hv. þingmaður telur til dæmis ástæðu til að bregðast við því hlýtur hv. þingmaður að flytja breytingartillögu um það. Að öðru leyti vil ég segja þetta um afstöðu Sjálfstæðisflokksins: Það hefur margoft komið fram að Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið að margvíslegum breytingum á fiskveiðistjórnarlöggjöfinni í gegnum tíðina, m.a. með því að færa til aflaheimildir til minni báta, með því að setja á byggðalegar tengingar o.s.frv. Sjálfstæðisflokkurinn stóð að því í endurskoðunarnefndinni að leggja fram ákveðnar tillögur til breytinga á fiskveiðistjórnarkerfinu. 

Virðulegur forseti. Ég treysti því að ég þurfi ekki að flytja breytingartillögur um þessi efni, nefndin hlýtur að gera það í heild sinni, jafnaugljós og -sjálfsögð réttlætis- og úrbótaatriði sem þetta eru. Ég held þó að meginatriðið sé að almenningur á Íslandi njóti eðlilegs endurgjalds af auðlindinni og njóti þess sérstaklega þegar þar er mjög góð afkoma. Þegar mjög góð afkoma er í greininni er það yfirleitt vegna þess að gengi krónunnar er mjög veikt. Lífskjör í samfélaginu almennt eru slök og almenningur í litlum færum til að bera byrðar. Ég held að það sé eðlilegt að kalla eftir því að byrðar fólks og fyrirtækja í landinu séu léttar nokkuð með því að fá eðlilega hlutdeild í þessum arði. Ég held að hluti af því að skapa sátt um það sé um leið að það komi líka eðlileg auðlindagjöld fyrir hitaveituauðlindir okkar hér á suðvesturhorninu, fyrir vatnsaflsauðlindir okkar um land allt og aðrar auðlindir 

Virðulegi forseti. Það eru kunn blíðmæli um allt of máluga krakka að kalla þau bullukolla. Þetta blíðmæli á við um hv. þm. Helga Hjörvar sem ferst ekki vel úr hendi að fjalla um 

Ég bið hv. þingmann að gæta orða sinna.

Ég tala að vanda íslenskt mál, mannamál, og fæst ekki til að tala enska tungu eða einhverjar slettur í ræðustól, virðulegi forseti. 
            

Forseti er ekki að biðja um að mál verði flutt á enskri tungu.

Það var grátbroslegt að hlusta á hv. þm. Helga Hjörvar skilgreina Framsóknarflokkinn, fara að hugsa fyrir hann, flokk sem er búinn að vera einn af burðarásum íslenskrar pólitíkur í 95 ár. Það er ekki hægt að segja það um ríkisstjórnarflokkana en það er hægt að segja það um Framsóknarflokkinn. Þegar hann lemur sífellt á því að Sjálfstæðisflokkurinn vilji ekki breytingar í kvótakerfinu fer hann vísvitandi með rangt mál og því miður er ekki gerð athugasemd við það af hálfu hæstv. forseta. Framlegð í útgerðinni í dag er komin til vegna þess að þeir aðilar sem eru í greininni hafa keypt aðra út úr henni. Eftir sitja mörg rótgróin og vel rekin fyrirtæki með meiri skuldir en menn vildu. Þegar menn sjá svo fram á að veiðin verði aukin ætla menn að dreifa þeim afla í ýmsa potta sem gera ekkert annað en að skapa sundrungu og spillingu. Miðað við það frumvarp sem komið er fram, að menn fái ekki að njóta árangursins nema að hálfu og spurningar um endalausar breytingar á þeim reglum sem úthlutun fer eftir, fara menn að fiska sem mest á sem skemmstum tíma og klára þann litla kvóta sem þeir hafa, binda svo bátana og skilja markaðina og fiskvinnslurnar eftir fisklausar. Er það hagkvæmt? Þegar smábátarnir voru teknir inn í krókaaflamarkskerfið héldu margir að þá væri komið að endapunktatilfærslum úr stóra aflamarkinu. En enn og aftur skal ráðist á þá sem sitja uppi með skuldirnar vegna hagræðingarinnar. Hvaða fyrirtæki hafa sýnt mestan styrk í kjölfar bankahrunsins? Það eru sjávarútvegsfyrirtækin og útgerðirnar sem nú á aftur að ráðast á. Grundvöllur fyrir lífinu í landinu er að atvinna sé til staðar og að sjávarútvegurinn gangi á hagkvæman hátt. Hvar var allt þetta fólk sem vill komast inn í sjávarútveginn þegar 25–30 fyrirtæki voru á hlutabréfamarkaði ekki alls fyrir löngu? Þá vildi enginn kaupa bréf í íslenskum sjávarútvegi, en það skal ráðist á þá sem sitja uppi með skuldir vegna hagræðingarinnar. Það má velta mörgu fyrir sér. Hverjir áttu stærstan hlut í hverju sjávarútvegsfyrirtæki vítt og breitt um landið? Það voru olíufélög og tryggingafélög og það var ekki vegna þess að þau vildu eiga hann, heldur vegna gríðarlegra skulda við þau félög. Skuldunum var breytt í hlutafé. Þetta er gullmolinn sem verið er að tala um. Ég óttast að þegar útgerðir sem hafa skuldsett sig vegna þeirrar hagræðingar sem greinin hefur gengið í gegnum fái ekki að njóta kvótaaukningarinnar sem koma á á á næstunni muni þau mörg fara í þrot og þar af leiðandi hætta rekstri. Það þarf að spyrja þjónustuaðila, netagerðarverkstæði, vélsmiðjur o.fl. hvort það gangi betur að rukka fyrir þjónustu fyrir eða eftir kvótakerfi. Það eru margar spurningar uppi og er talað af mikilli vanþekkingu um þetta mál. Ég vil benda á eitt smáatriði í frumvarpinu sem þarf að skoða en sýnir hvað þetta er flausturslega unnið. Það varðar meðafla á síld, sérstaklega útgerðir og vinnslur á Austurlandi. Í frumvarpinu hefur ráðherra til ráðstöfunar og sérstakrar úthlutunar 2 þús. lestir af sumargotssíld. Þarna þarf einnig að gera ráð fyrir 2 þús. lestum af norsk-íslenskri síld en þessar tvær síldartegundir eru til dæmis stöðugur meðafli með makríl. Þetta er sérstaklega mikilvægt í norsk-íslensku síldinni þar sem samþjöppun aflaheimilda er mjög mikil en 11 aðilar eru með allar heimildirnar. Það mundi leysa nokkurn vanda hvað varðar meðafla hjá þeim sem litlar eða engar heimildir hafa ef einhver pottur væri til staðar, þó að ég sé ekki að mæla með pottum, í norsk-íslensku síldinni. Þetta þarf að hugsa jafnhliða og rökrétt, það er ekki bara íslenska sumargotssíldin, það er líka norsk-íslenska síldin. Og menn breyta ekki þessum hlutum. Á Austurvelli er núna mikið af veiðibjöllu, virðulegi forseti. Af hverju er veiðibjallan á Austurvelli? Það er vegna þess að það vantar sandsíli í sjóinn og þá kemur hún í borgina á augabragði. Þegar sílið kemur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen kærlega fyrir ræðu hans. Hún var kjarnyrt að venju og á góðri íslensku. Ég þakka honum jafnframt varnir fyrir hönd Framsóknarflokksins því að svo virðist vera sem Samfylkingin sé komin með stefnu flokksins á heilann í þessu máli eins og öðrum. Þær eru orðnar margar ræðurnar sem við þingmenn höfum setið undir þar sem þingmenn Samfylkingarinnar þylja upp stefnuskrá Framsóknarflokksins. Mig langar að spyrja þingmanninn, af því að hann kemur úr kjördæmi sem er mikil auðlindakista, mikið um sjávarútveg og þá sérstaklega í Vestmannaeyjum þar sem Eyjarnar lifa nánast á fiskveiðum, hvað hann sjái fyrir sér með það frumvarp sem nú er til umræðu og á að taka gildi þegar það hefur fengið þinglega meðferð. En um leið og stóra frumvarpið tekur gildi fellur það sem við ræðum nú úr gildi. Mig langar að spyrja þingmanninn um 32. gr. stóra frumvarpsins sem tekur við af þessu frumvarpi. Þar stendur, með leyfi forseta: „Lög þessi öðlast þegar gildi […] Lög þessu skulu hafa gildi í 23 ár.“ Það veit enginn hvað tekur við. Í umfjöllun um lagagreinina kemur fram að greinin þarfnist ekki skýringa. Telur þingmaðurinn að það tengist eitthvað Evrópusambandsumsókninni að verið sé að setja þennan lagaramma um sjávarútveg í 23 ár, til 2034, og atvinnugreinin verði síðan skilin eftir í miklu uppnámi þegar því lýkur?

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að verið er að rugla þessu máli saman við aðildarumsókn að Evrópusambandinu, það er engin spurning. Allar vinnureglur Evrópusambandsins í samningum á sjávarsviði miðast við 15 ár. Síðan er þarna bætt við með athugun hugsanlega og úttekt og skoðun og geðþóttaákvörðunum ráðherra og stjórnvalda hvort fyrirtæki eigi að lifa eða ekki. Þeir sem um málið fjalla vita ekki einu sinni um grunneðli hlutanna. Margir hérna vita t.d. ekki af hverju veiðibjallan er á Austurvelli. Þetta eru bara hlutir sem maður lærir af reynslunni, virðulegi forseti, og það verður að taka tillit til reynslunnar og þess sem menn læra af henni. Það er engin spurning að ef fara ætti að gera þá hluti upp sem hv. þingmaður spurði um væri fjandinn laus, þá yrði brotinn reksturinn. Tökum dæmi um eina mögnuðustu útgerð landsins með nýtt skip, Þórunni Sveinsdóttur. Það þarf 25 ár lágmark til að afskrifa þá nærri 2 milljarða sem eru skuldir þeirrar rótgrónu útgerðar. Þess þarf bara. Á þá að stoppa einhvers staðar á miðri leið og setja útgerðina í úttekt? Þegar þeir feðgar sem áttu þetta skip fengu fiskveiðasjóðslán á sínum tíma dugði þeim að koma með mynd af bikurum sem þeir höfðu fengið fyrir aflakóngstitla í 20 ár. Það þurfti ekki skýrslur eða eftirlitsskjöl, það þurfti bara reynsluna og það sem menn vissu. Við þurfum að horfa til þess að ekki sé verið að sníða stakk sem ekki er hægt að fara í heldur verður stakkurinn sem við vinnum í að vera sveigjanlegur. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum kærlega fyrir svör hans. Að sjálfsögðu liggur þetta í hlutarins eðli en það er með þetta frumvarp eins og önnur að hvergi er kveðið á um það í frumvarpinu að um aðildarumsókn sé að ræða og að verið sé að breyta kerfinu vegna þess, því miður. Það hefur komið fram í fréttum að frumvörpin eru smíðuð í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu en greinargerðirnar í forsætisráðuneytinu. Það sjá allir að þetta eru tvíhöfða þursar sem er verið að bera inn í þingið. Aðalstefna Samfylkingarinnar er að koma þjóðinni í Evrópusambandið. Eitt meginmarkmið til að hægt væri að framfylgja því var að taka upp hina svokölluðu fyrningarleið sem Samfylkingin barðist mjög fyrir í kosningabaráttunni. Fyrningarleiðin gengur út á að ná veiðiheimildunum til baka af útgerðum. Stefnumarkið var að ná því á 20 árum. Það er líklega það svigrúm sem Evrópusambandið býður Íslendingum, plús þrjú ár því að hér stendur að lögin falli úr gildi eftir 23 ár. Svona er hægt og sígandi verið að blekkja þjóðina og blekkja þingmenn með því að hafa þetta ekki í hreinum lagatexta. Þetta er sorgleg staðreynd en svona er það nú samt. Varðandi veiðibjöllurnar sem eru á Austurvelli vegna þess að síldarstofninn er að bregðast væri óskandi að þær hefðu vit á því að vera fyrir utan Stjórnarráðið. Þar ættu þær að gjamma vegna þess að ríkisstjórnin er verklaus og algerlega vonlaus í öllum málum. Það sést best á því að hingað eru enn á ný komin mál í ófriði en ekki friði.

Virðulegi forseti. Það er rétt að sandsíli hefur brugðist í nokkur ár og skapað vanda í þeim efnum sem við höfum aðeins vikið að utan máls. En aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu er núna rekin á því stigi að um er að ræða trójuhest. Ríkisstjórnin felur sig inni í hestinum sem stríðsmenn Evrópusambandsins og Vinstri grænir líka, ekki bara Samfylkingin. Þeir ætla að lauma sér inn í íslenskt samfélag með því að hafa nógu erfiðar aðstæður, nógu mikið niðurbrot og lítinn metnað og rugla þar öllu þannig að auðveldara verði fyrir Evrópusambandið að kokgleypa litla Ísland. En þeim skal ekki verða kápan úr því klæðinu, frekar stöndum við sem verjum Ísland eftir ein á jöklinum en láta það ganga yfir. Virðulegi forseti. Það er ástæða til að vara við svo mörgu í því frumvarpi sem hér er um að ræða því að þar er lögð gildra inn í framtíðina. Það opnar margar dyr, ekki til að skapa sátt um málið, ekki nýtingu, ekki hagkvæmni heldur til að rugla menn í ríminu. Við Íslendingar þurfum ekki á því að halda að ruglast meira í ríminu er lýtur að þjóðhagsmálum og þjóðhagfræðilegum málum okkar. Við þurfum að vinna eins og menn, ganga til verka og skila árangri en ekki með því bögglauppboði sem nú er uppi á borði hjá ríkisstjórninni og minnir miklu frekar á púsluspil hannað af ríkisstjórninni. Það er að vísu enginn litur í því, allir fletirnir eru litlausir og þeir passar heldur ekki saman. Það er ekki gott púsluspil. Það er ekki gott að eyða tímanum í að vinna úr slíku.

Virðulegi forseti. Andsvar mitt við hv. þm. Árna Johnsen var örlítill upptaktur að ræðu minni um þetta mál því að minna frumvarpið verður ekki lesið án stærra frumvarpsins þó að það sé ekki komið á dagskrá þingsins. Með þessu frumvarpi eru lagðar til meiri háttar breytingar á stjórn fiskveiða í átta atriðum sem ég kem til með að fara yfir. Það sjá það allir sem vilja, án þess að þess sé getið í frumvarpinu, að þessi frumvörp eru lögð fram í anda 20/20 Evrópureglnanna þar sem lagt er til að þetta frumvarp gildi einungis í 23 ár. Það veit enginn hvað tekur við eftir 23 ár, árið 2034. Í 32. gr. hins stærra frumvarps stendur, með leyfi forseta: „Lög þessi öðlast þegar gildi, en jafnframt falla úr gildi lög nr. 116/2006, með síðari breytingum. Lög þessu skulu hafa gildi í 23 ár frá gildistöku þeirra.“ Um þessa grein stendur á bls. 34, með leyfi forseta: „Greinin þarfnast ekki skýringa.“ Meira er ekki útskýrt í frumvarpinu og augljóst hvað skal taka við: Evrópusambandið tekur við fiskveiðistjórn Íslendinga í síðasta lagi árið 2034, eftir 23 ár, því að hér er raunverulega verið að setja sólarlagsákvæði og á þessum tíma á að vera búið að aðlaga íslenskan sjávarútveg að þeim evrópska eða færa Evrópusambandinu, skulum við heldur segja, fiskveiðiauðlind þjóðarinnar. Þetta er alvarlegt, herra forseti. Svona standa málin. Við skulum ekki gleyma því að heildarþjóðarafli Íslendinga er 40% af heildarafla Evrópusambandsins þannig að það er eftir miklu að slægjast, sérstaklega þegar maður skoðar gildissvið laganna þar sem búið er að skilgreina nytjastofna upp á nýtt. Þeir eru skilgreindir svo, með leyfi forseta: „Til nytjastofna samkvæmt lögum þessum teljast sjávardýr, svo og sjávargróður, sem nytjuð eru og kunna að verða nytjuð í íslenskri fiskveiðilandhelgi og sérlög gilda ekki um.“ - Þetta eru þær auðlindir sem eru á landgrunninu og fyrir utan þar sem landi sleppir. Svo segir einnig í 2. mgr. 2. gr.: „Til fiskveiðilandhelgi Íslands telst hafsvæðið frá fjöruborði að ytri mörkum efnahagslögsögu Íslands eins og hún er skilgreind í lögum nr. 41 1. júní 1979, um landhelgi, efnahagslögsögu og landgrunn.“ Hér liggur langtum meira undir en bara stjórn fiskveiða og fiskveiðar eins og þær eru í dag. Þarna er verið að setja alla nytjastofna, þ.e. sjávargróður, prótín og aðrar sjávarauðlindir. Vonandi eru flestir landsmenn sammála um að fiskveiðiauðlindin skuli vera eign Íslendinga. Lögfræðisérfræðingar hafa bent á að orðið „þjóðareign“ sé ekki til samkvæmt lögum en það er sett í þessi lög og því ekki breytt. Í 1. gr. stendur að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu auðlind í óskoraðri þjóðareign. Þjóðareign er ekki til í lögum og því erfitt að útskýra hvað það þýðir. Getur þjóðareign verið Íslendingur sem er búsettur erlendis eða erlendir aðilar búsettir hér á landi? Hvað er þjóðareign? Því er ekki svarað í frumvarpinu. Helstu breytingarnar eru þær að mikið vald er fært til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það er reglugerðafarganið sem við könnumst við úr frumvörpunum sem hafa komið inn í þingið eftir að aðildarumsóknin var lögð inn. Það er verið að regluvæða lagasafnið í stórum stíl. Það kemur ekki frumvarp hingað inn án þess að reglugerðarákvæði sé í því. Við skulum átta okkur á að það þýðir að löggjafinn sjálfur gefur lagasetningarvaldið frá sér sem ég geld mikinn varhuga við. Þingmenn eru kosnir á þing af þjóðinni til að fara með lagasetningarvald. Þeir eru ekki kosnir til að framselja það vald til embættismanna í ráðuneytunum því að það eru fyrst og fremst embættismennirnir sem semja reglugerðirnar þó að ráðherrarnir skrifi sjálfir undir þær. Ég vara við því. En þarna birtist aftur kratavæðing lagasafnsins, eins og ég kalla þetta, vegna þess að meginuppistaða evrópskra laga hjá Evrópusambandinu eru reglugerðartilskipanir eða reglugerðir og það eru embættismenn þessara ríkja sem raunverulega semja þær en ekki þjóðkjörnir menn. Það er verið að leggjast í breytingu hvað varðar aflaheimildir. Þær skulu dregnar frá heildaraflamarki áður en kemur til almennrar úthlutunar til fiskiflotans. Í tengslum við sérstaka úthlutun aflaheimilda til minni byggðarlaga er lagt til að sveitarstjórnum verði gefinn kostur á að velja milli úthlutunarreglna ráðuneytisins. Þarna er verið að færa það vald aftur heim til sveitarstjórna. Ég hef fengið upplýsingar um að sveitarstjórnarmönnum finnist óþægilegt að þurfa að ráðstafa þessu sjálfir því að á minni stöðum býður það upp á togstreitu og oft og tíðum spillingu sem menn ætluðu að uppræta hér á landi eftir hrunið. Það er verið að setja skorður við tilfærslum milli fisktegunda sem einstaka útgerð er heimilt innan fiskveiðiársins þannig að það er verið að þrengja að útgerðum þar og lengi mætti telja. Hér er ákvæði um skötuselinn o.fl. Það er verið að setja á hærra veiðigjald. Ég kýs að kalla það auðlindagjald því að þetta er auðlind og sjávarútvegurinn hefur skilað miklu auðlindagjaldi til þjóðarinnar. Það er harla lítið tala um það hjá Samfylkingunni því að svo virðist sem Samfylkingin hafi ekki skilning á mikilvægustu atvinnugrein okkar sem heldur Íslendingum uppi nú sem endranær. Verið er að setja á veiðigjald og það hækkað úr 9,5%, ef reiknað er eftir EBITDA fyrirtækjanna, upp í 16,2% eða um 6,7 prósentustig sem samsvarar liðlega 70% hækkun á gjaldinu. Auðvitað á sjávarútvegurinn að skila auðlindagjaldi til þjóðarinnar, ég er ekki að gagnrýna það, en fyrr má nú vera þegar farið er af stað með einhliða hækkunarákvæði upp á 70%. Það er kannski fullmikið í lagt en áætlað er að veiðigjaldið verði um 2 milljarðar miðað við tekjur af veiðigjaldi á yfirstandandi fiskveiðiári og verði samtals 4,8 milljarðar í stað tæpra 3 milljarða. Þarna er verið að auka vel í. Það sem manni blöskrar helst er að í frumvarpinu er lagt til að stjórnarskráin verði brotin með því að dreifa auðlindagjaldinu á landsbyggðina frekar en höfuðborgarsvæðið. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skilgreinir auðlindina upp á nýtt þannig að auðlindin eigi að tilheyra landsbyggðinni en ekki höfuðborgarsvæðinu eða landsmönnum öllum. Það er eftirtektarvert og harðlega gagnrýnt í frumvarpinu af fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis. Samt erum við ekki komin með nein drög að breytingartillögum um að færa þetta til baka eins og það var. Þetta er skýrt brot á jafnræðisreglu. Hér er t.d. vísað í fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins í sambandi við hveri og orkuvinnslu og hvort ekki eigi að ráðstafa því gjaldi sem ríkið innheimtir þar af til sveitarfélaganna á þeim svæðum. Upp er komin sú einkennilega staða að frumvarpinu er ætlað að skapa ójafnvægi milli byggða landsins. Hvers á höfuðborgarsvæðið að gjalda vegna þess arfavitlausa frumvarps sem nú liggur fyrir? Fiskveiðistjórnarkerfið verður ekki rætt öðruvísi en tala um allar auðlindir okkar. Ég hef þegar lagt fram þingsályktunartillögu þar sem kveðið er á um að Íslendingar og við, löggjafinn, setjum lög þar sem allar okkar náttúruauðlindir verði skilgreindar, hverjar þær eru nákvæmlega tæmandi taldar og hvernig skuli ráðstafa þeim. Við skulum átta okkur á því að ef við, löggjafinn, gerum það ekki, verjum okkur ekki og þjóðina þá renna þær óskorðaðar inn í Evrópusambandið samþykki þjóðin Evrópusambandsumsóknina. Það er alltaf sagt sem svo að Evrópusambandið ásælist ekki auðlindir okkar en það gerir það svo sannarlega vegna þess að það er í miklu klúðri heima fyrir og þarf að komast yfir norðurslóðir. Ísland er strandríki og í raun eina von Evrópusambandsins til að lifa hreinlega af. Ég segi það hreint út eins og það er. Evrópusambandið hugsar þetta til fleiri ára en kannski við Íslendingar og það sannast í frumvarpinu þar sem sannarlega er tekið mið af þessari 20/20 áætlun sambandsins um stækkun. Ég minni líka á að árið 2014 stendur til að breyta Lissabon-sáttmálanum, það á að Þýskalands-væða hann. Þýskaland verður langöflugasta ríkið innan Evrópusambandsins á kostnað smáþjóðanna. Íslendingar eru því að leggja inn, eða Samfylkingin, umsókn að hinu gamla Evrópusambandi, sér í lagi ef væntingar hæstv. utanríkisráðherra standast, að Íslendingar megi kjósa um samninginn 2013. Þá verður kosið um aðild að Evrópusambandinu hinu eldra því að það kemur til með að breytast eftir 2014 með þessari Þýskalands-væðingu og verður í raun allt öðruvísi Evrópusamband. Ég spurði um þetta á sínum tíma þegar ég hafði tækifæri til að ræða við þann aðila sem fer með sjávarútvegskaflann í umsóknarferlinu og hann vildi ekki kannast við að það mundi breytast 2014 en nú hefur það komið á daginn. Ef við Íslendingar stöndum ekki vörð um auðlindir okkar sjálf gerir það enginn fyrir okkur. Ég tel að við höfum gott forskot á norðurslóðum. Norðurpóll er að opnast, við eigum gnótt af fiski í sjónum og það er akkúrat það sem heimurinn þarfnast. Það fellur til mikið prótín hér á landi og í raun ættum við ekki að henda einu einasta roði eða fiskbeini heldur setja það allt í vinnslu. Það er það sem vanþróuðu löndin þarfnast og væri nær að senda út matvæli í prótínformi en senda dýrmætan gjaldeyri sem þjóðin á ekki í þróunarstarf sem fer svo meira og minna fyrir rest í mútugreiðslur til spilltra embættismanna sem taka við greiðslunni, sem dæmi. Svona fyrirtæki er fyrir norðan. Þar er verið að vinna að þessu og vonandi verður mikil framþróun í því á næstu árum hér á landi því að nú verðum við að fara að hugsa upp á nýtt. Herra forseti. Þau frumvörp sem búið er að leggja fram eru mikil aðför að íslenskum sjávarútvegi. Það er í takt við þessa verklausu ríkisstjórn að þau mál sem hún kemur með eru sett fram í ófriði. Ég minni á að mikil sátt hafði náðst milli allra hagsmunaaðila í sjávarútvegsmálum. Ég kallaði það á sínum tíma þjóðarsátt, svo ánægð var ég með þau úrslit. Þegar upp er staðið hefur kvótinn orðið öll einkenni einkaréttar eftir dómum Hæstaréttar. Hann t.d. erfist, honum er skipt í hjónaskilnuðum, það er hægt að veðsetja hann, kaupa hann og selja hann þannig að það má alveg færa fyrir því rök að kvótinn sé eign þeirra sem fara með hann núna. Útgerðarmenn gáfu þennan rétt eftir í því samningaferli sem fór fram og myndaðist mikil þjóðarsátt varðandi nýtingarréttinn á auðlindinni til framtíðar. Það hentaði ekki hæstv. forsætisráðherra að hafa frið í kringum sig. Hæstv. ráðherrar láta ekki svo lítið að vera í þinghúsinu meðan þetta mikilvæga mál er rætt en það er ekkert nýtt heldur. Hæstv. forsætisráðherra vill hafa ófrið og stuðlar sjálf að ófriði og vill hafa allt í háalofti í kringum sig. Það eru skrýtnir stjórnarhættir, herra forseti. Þjóðin er löngu hætt að skilja hvernig á þessu stendur og ég held að ríkisstjórnin ætti að íhuga það alvarlega að segja af sér og þá sérstaklega leiðtogar flokkanna, hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon og hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir fína ræðu. Það eru tveir hlutir sem mig langar að spyrja hv. þingmann um. Það sem hún sagði um hið aukna vald sem er fært til við úthlutun á byggðakvótanum vakti mikla athygli mína, í 10. gr. gömlu laganna er sagt að það eigi að gera þetta til stuðnings byggðarlögum í samráði við Byggðastofnun. Það stakk mig dálítið þegar ég sá að í nýja frumvarpinu var búið að taka Byggðastofnun út. Mér finnst þetta mjög sérkennilegt vegna þess að ég þykist vita að Byggðastofnun hafi mikla þekkingu á stöðu byggðanna og hugsunin var að nýta hana. Ég er að velta fyrir mér og hef ekki fengið skýr svör við því hvers vegna þetta er gert. Maður sér hér aðför sumra hv. þingmanna og hæstv. ráðherra að Byggðastofnun og veltir fyrir sér hvort þetta gæti verið einn liður í því að reyna að tala þá stofnun niður eða gera lítið úr störfum hennar. Hv. þingmaður vitnaði hér í að það væri tekið mið af 20/20-sóknaráætluninni og maður spyr þá hvort þetta væri hugsanlega bara aðlögun að Evrópusambandinu. Ég hef ekki lesið og kynnt mér nýjustu drög Evrópusambandsins að nýrri fiskveiðilöggjöf en maður sem er búinn að kynna sér það mjög rækilega sagði mér að þessi frumvörp sem við erum að ræða hér um séu nánast spegilmyndin af því, það sé í raun og veru ofboðslega líkt, uppbyggingin á því, hvernig þetta er hugsað. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún hafi kynnt sér drögin að nýrri sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Eins og hún kom inn á í ræðu sinni verður þetta hugsanlega til þess að þetta smellpassar allt saman eftir einhver ár.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum kærlega fyrir spurningarnar. Það þarf enginn að velkjast í vafa um að að minnsta kosti Samfylkingin vill leggja niður Byggðastofnun og hefur nú þegar verið gerð fyrsta aðförin að stofnuninni, t.d. með þeim breytingum að fækka í stjórn og taka þarna til. Auðvitað þarf að skoða alla stjórnsýsluna en það er alveg augljóst að aðför er á stefnuskránni. Varðandi þessa úthlutun á byggðakvóta er það rétt að það er búið að taka ákvæði um Byggðastofnun út. Eins og þingmaðurinn benti á er það Byggðastofnun sem fer með nánast öll málefni úti á landi varðandi lán og annað og hefur þessa yfirsýn. Ég minni á að það þurfti að afskrifa 2 milljarða, að mig minnir, við ákvörðun sjávarútvegsráðherra í fyrrasumar við það að gefa rækjukvóta frjálsan, sem dæmi, þannig að þarna eru rosalegir peningahagsmunir í húfi. Þess vegna verður að vera eitthvert eitt apparat sem heldur utan um þetta en ekki bara starfandi sveitarstjórnir eða þess heldur starfandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem er fært mjög mikið vald í þessu frumvarpi. Varðandi stefnu Evrópusambandsins er það hárrétt, það er verið að tala um að Evrópusambandið sé að laga sig að íslenskum reglum, fiskveiðistjórnarkerfið okkar er svo gott að sambandið ætlar að fara í þá átt. En þetta er nánast spegilmynd og þá er ég að vísa til ársins 2014, það stendur til að breyta Evrópusambandinu mjög þá og það á að taka upp þessa íslensku leið. Það er hárrétt. Auðvitað ætti að standa í frumvarpinu að þetta væri byggt upp í samræmi við stefnu Evrópusambandsins og raunverulega byggt upp í þeirri samvinnu að hér sé um aðildarumsókn að ræða. Það fer ekkert á milli mála. Ég skora á þingmenn Vinstri grænna að koma hér og tala fyrir málefnum þjóðarinnar. Það eru þeir sem bera ábyrgð á þessari aðildarumsókn með Samfylkingunni. Nú verðum við að standa saman 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Eitt var það sem hv. þingmaður kom líka inn á í ræðu sinni og blasir við öllum sem lesa frumvarpið, þetta ofboðslega vald sem er fært hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Nánast allar greinar enda þannig að hann setji nánari reglugerð. Nú þekkjum við hvernig það hefur gengið í gegnum tíðina, það er oft ekki í samræmi við viljann á þinginu. Hv. þingmaður hefur verið mjög öflugur talsmaður þess að styrkja þingið gagnvart framkvæmdarvaldinu, flutt hér metnaðarfullt frumvarp um að styrkja löggjafarvaldið með því að stofna sérstaka lagaskrifstofu og hefur talað um þetta margoft í ræðum sínum. Þess vegna vil ég fá viðbrögð frá hv. þingmanni um hvort henni finnist ekki, eins og mér, að þarna sé gengið fulllangt eða í raun og veru allt of langt í að afsala löggjafarvaldinu völdum til framkvæmdarvaldsins með öllum þessum tilvísunum um það að settar skuli nánari útfærslur í reglugerð 

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu er ég algjörlega á móti því valdaframsali sem felst í hverju einasta frumvarpi sem lagt er fram. Það er verið að kratavæða stjórnsýsluna og Alþingi með því að úthýsa þessu úr þessum sal. Það er ábyrgðarhluti hjá ríkisstjórn að fara fram með svona frumvörp. Við erum hér bara 63 þingmenn að setja einhverja rammalöggjöf, en nánari útfærsla á öllum lögum á að eiga sér stað í ráðuneytunum. Þetta er háalvarlegt mál og ég segi það einu sinni enn að það er eins og þessi ríkisstjórn ætli sér að sitja hér næstu 120 árin. 

Virðulegi forseti. Í andsvörum hefur mér orðið tíðrætt um mál sem mér er ansi hugleikið í þeim breytingum sem fyrirhugaðar eru, í báðum málum í raun. Það er horft til þess hér að auka aflaheimildir og við höfum fjöldann allan af fólki um allt land sem hefur á síðustu árum fjárfest í aflaheimildum, hefur í raun ekki gert annað en að spila eftir þeim leikreglum sem þingið hefur sett. Það hefur fjárfest í aflaheimildum og skuldsett sig ansi mikið vegna þeirra kaupa. Mjög stór hópur fólks, og þarna er ég kannski fyrst og fremst að horfa til þessara litlu og meðalstóru fyrirtækja um allt land, fjölskyldufyrirtækja þar sem svigrúmið er minna, lenti í miklum skerðingum árið 2007 þegar við fengum einhverja mestu skerðingu í þorski sem við höfum horft upp á og fólkið sat uppi með skuldir sem jafnvel nýlega var stofnað til. Nú á að auka hér aflaheimildir. Þetta fólk hefur ekki gert annað en að spila eftir því kerfi sem löggjafinn setti því og nú ætlar löggjafinn að taka þær aflaheimildir og úthluta með öðrum hætti. Löggjafinn ætlar með öðrum orðum að skilja þetta fólk eftir með skuldirnar og taka af því þann nýtingarrétt sem það var búið að kaupa. Ég spyr hv. þingmann, ekki síst vegna þess að hún er lögfræðingur, hvaða réttlæti hún sjái í þessu og þá hver möguleg lagaleg staða 

Virðulegi forseti. Í þessari umræðu hefur einmitt farið frekar lítið fyrir því málefni sem hv. þm. Jón Gunnarsson nefnir. Það er nefnilega verið að breyta hér leikreglum eftir á og það er ekki bara vegið að atvinnuréttindum manna úti um allt land heldur er jafnframt stappað mjög nálægt eignarrétti manna. Eins og þingmaðurinn fór vel yfir hafa ýmsir aðilar keypt sér aflaheimildir á síðustu árum og spilað í því kerfi sem búið var að búa til og nokkur sátt ríkti um. Ekki einungis tóku þeir á sig skerðingu árið 2007 heldur á núna að dæla aftur inn í kerfið nýjum heimildum og þessir aðilar eiga ekki að fá aðgang að þeim. Þegar stjórnvöld fara fram með mál af því tagi að það sé verið að traðka á stjórnarskrárvörðum réttindum og, eins og lagt er til með þessu frumvarpi, raunverulega kippa fótunum undan ákveðnum aðilum bakar ríkið sér skaðabótaskyldu, það er ekki nokkur einasti vafi. Ég efast um að nokkuð hafi verið hugsað um það þegar þessi frumvörp voru lögð hér fram. Ætlar íslenska ríkið að standa frammi fyrir mörgum tugum málsókna í þessari stétt líka? Er ekki nóg fyrir dómstóla að þurfa að leysa úr málefnum heimilanna og fyrirtækjanna, auk annarra mála sem fyrir dómstólum liggja, ætla þeir líka að taka þá áhættu að atvinnugreinin þurfi að fara í stríð og fyrir dómstóla með þessi mál? Mér sýnist stefna í það. Auðvitað lætur einhver reyna á rétt sinn í þessu máli ef frumvörpin ná fram að ganga.

Virðulegi forseti. Eitt af þeim markmiðum sem fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna sem hér hafa tekið til máls, og hæstv. sjávarútvegsráðherra kom inn á það í ræðu sinni, er að auka og greiða fyrir nýliðun inn í kerfið með fyrirliggjandi breytingum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji líklegt að það rót sem verið er að búa til í kerfinu sé líklegt til að greiða fyrir nýliðun, þetta séu líklegar aðgerðir til að fólk treysti þessu umhverfi og vilji setja tíma og vinnu og fjármagn í það að hasla sér völl í sjávarútvegi. Eða verður þetta til þess, eins og ég hræðist mjög mikið, að fæla hreinlega 

Virðulegi forseti. Eitt það spaugilegasta við þetta frumvarp er hugsunin um nýliðunina. Hér láta ráðherrann og ríkisstjórnin eins og það sé ekkert mál að fara í útgerð og fara bara út á sjó að veiða. Það er eins og ríkisstjórnarflokkarnir átti sig ekki á því að það er gríðarlega kostnaðarsamt að hefja útgerð. Miklar eru fjárfestingarnar í greininni nú þegar og því miður berast oft og tíðum slæmar fréttir af því að útgerðin skuldi mjög mikið. Ég spyr líka: Er fjármagn til hér til að hefja þessa miklu nýliðasókn sem gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi? Vilja bankarnir lána íslenskum aðilum? Ég er bara ansi hrædd um ekki. Ekki einu sinni loðdýrabændur sem mala gull fá lán í bönkunum. Þetta er svo mikið rugl og umrót og það er verið að þyrla upp svo miklu ryki algjörlega til óþurftar. Fínt að skoða fiskveiðistjórnarkerfið, 

Forseti.. Eins og fyrri ræðumenn vil ég í andsvörum þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég deili í mörgum atriðum þeim sjónarmiðum sem hún talaði hér fyrir. Hv. þingmaður vakti sérstaka athygli á því að þátttaka þingmanna Vinstri grænna hefur verið óvenjulítil í svo stóru máli sem hér um ræðir. Það vekur nokkra furðu og raunar eru þingmenn Samfylkingarinnar örlítið að bæta sér inn á mælendaskrá eftir miklar brýningar þingmanna á undanförnum dögum. Afstaða Vinstri grænna til þessa máls kemur í sjálfu sér ekki á óvart, síst í ljósi umræðunnar sem átti sér stað undir liðnum um fundarstjórn forseta áðan þar sem formaður Sjálfstæðisflokksins óskaði eftir utandagskrárumræðu til að Vinstri hreyfingunni – grænu framboði gefist færi á að upplýsa alþjóð um stefnu sína í utanríkismálum. Sá flokkur virðist vera að yfirgefa prinsipp sín alveg lon og don í ýmsum málum. Við getum nefnt NATO, Evrópusambandið, Icesave og einkavæðinguna, og ég álít satt að segja að með þeim frumvörpum sem hæstv. sjávarútvegsráðherra leggur hér fram hafi Vinstri hreyfingunni – grænu framboði komið til hugar að segja sig úr lögum við ákveðna atvinnugrein í landinu, slík er ósamstaðan innan flokksins. Ég vil inna hv. þingmann aðeins nánar eftir því með hvaða hætti hún sjái aðkomu Framsóknarflokksins. Margir horfa til hans í þessum efnum, svo furðulegt sem það nú er að mínu mati, hér í þessum umræðum. Hvernig sér hv. þingmaður Framsóknarflokkinn leggja inn í það púkk til að koma þessum málum í einhvern annan farveg en hér um ræðir? Ég ætla að fylgja þessu eftir 

Virðulegi forseti. Svo ég vindi mér beint í lokaorð þingmannsins virðist vera orðin ansi mikil eftirspurn eftir þingmönnum Framsóknarflokksins í þessu máli sem öðrum. Okkur barst liðsauki í dag, hv. þm. Ásmundur Einar Daðason gekk til liðs við þingflokkinn þannig að við erum alltaf að styrkja okkur. En það er alveg einkennilegur málflutningur hjá sérstaklega þingmönnum Samfylkingarinnar, eins og ég kom inn á í andsvari áðan, að þeir koma hér þingmaður eftir þingmann og þylja upp stefnuskrá Framsóknarflokksins í máli eftir mál. Það er að sjálfsögðu merki um að það er hvorki meiri hluti fyrir þessu frumvarpi hjá ríkisstjórninni né öðrum málum. Þeir verða bara að sætta sig við að hér er minnihlutastjórn. Hér hangir stjórnin á einu atkvæði. Þess vegna þarf að koma málum í gegn í ósátt, þess vegna er ekkert búið að gerast hér á landi í tæp þrjú ár frá hruni, frá því að vinstri stjórnin tók við völdum. Hún ræður einfaldlega ekki við verkefnið. Ég ætla ekki að rifja upp atkvæðagreiðslur liðinna tveggja ára, tímans sem ég hef setið á Alþingi, en það vita allir hvað ég er að vísa í þegar ég tala um að ríkisstjórnin hafi oft þurft að sækja sér liðsstyrk út í sal. Á það er raunverulega stólað. Það sem hins vegar birtist í þessu frumvarpi, úr því að þingmaðurinn kom aðeins inn á það, er þessi Evrópusambandsumsókn. Mig langar til að spyrja þingmanninn: Getur verið að nýliðunarákvæðin í þessu frumvarpi gætu hugsanlega verið aðlögun að ESB, að hingað komi menn og veiði úr fiskveiðilögsögunni okkar? Ríkisstjórnin virðist ekki treysta sér til að breyta lögunum um erlenda fjárfestingu í sjávarútvegi. Gæti þetta spilað 

Forseti. Það er skemmtileg tilbreyting að lenda í svörum í andsvörum. Af þessu tilefni hv. þingmanns vil ég segja að þetta rekst hvað á annars horn. Svo furðulegt sem það er standa stjórnarflokkarnir að því, Vinstri græn og Samfylkingin, um þessar mundir að innleiða nýtt kvótakerfi í íslensk lög. Þetta kerfi er ekki í fiskveiðum, heldur viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losun gróðurhúsalofttegunda. Hvernig er það byggt upp? Nákvæmlega eins og kvótakerfið var á sínum tíma. Það er úthlutað ókeypis framseljanlegum viðskiptaheimildum. Svo þegar við ræðum fiskveiðar er farið að umturna því á alla vegu undir þeim formerkjum að það eigi að treysta byggð í landinu. Það er mjög undarlegt að heyra hvernig það á að gerast. Ég vil víkja örlítið að stefnu Framsóknarflokksins því að þar er líka vikið að nýsköpun, nýliðun og því að 

Virðulegi forseti. Það er mikil umræða um nýliðunina og auðvitað þurfum við á einhvern hátt að leysa þau mál að hér geti nýir aðilar komið inn í greinina. Þingmaðurinn minntist á losunarkerfi Evrópusambandsins og það er mjög skemmtilegt af því að við sitjum saman í umhverfisnefnd og það snýr akkúrat að þessu. Nú er verið að breyta kerfinu sem var byggt á mengunarreynslu. Þeir sem fengu úthlutað kvóta í sjávarútvegi byggðu á veiðireynslu. Hér kemur ríkisstjórnin fram og breytir fiskveiðistjórnarkerfinu en hins vegar á að renna ljúflega í gegnum þingið þetta loftslagsheimildafrumvarp. Afar einkennilegt. Varðandi það sem stendur í stefnuskrá Framsóknarflokksins um nýliðun og það sem þingmaðurinn vísaði í lýsi ég því yfir að ef ríkisstjórnin er tilbúin til að koma til móts við stefnu Framsóknarflokksins leggjum við ríkisstjórninni að sjálfsögðu lið. En það er ekki þar með sagt að við förum nákvæmlega eftir því sem 

Virðulegi forseti. Það vekur athygli að enginn ráðherra skuli vera í salnum í dag við þessa umræðu, ekki einu sinni sjávarútvegsráðherra sem var þó þaulsætinn hér í gær  Ég vil byrja á að segja, virðulegi forseti, að mér finnst málflutningur þeirra stjórnarliða sem hér hafa farið upp ekki merkilegur. Helst hefur það verið á þeim nótum að reyna að halda því fram að Sjálfstæðisflokkurinn vilji engar breytingar gera á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, sem er auðvitað alrangt. Sjálfstæðisflokkurinn tók af heilindum ásamt öðrum stjórnmálaflokkum þátt í vinnu sáttanefndarinnar, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson stýrði þar mikilvægri undirnefnd og Sjálfstæðisflokkurinn lýsti sig reiðubúinn til að taka þátt í breytingum á kerfinu í anda þess samkomulags sem þar náðist. Málsvörnin hefur verið dálítið aumleg hér og það hefur verið rætt um að það verði meðal annars að gera þessar breytingar út af mikilli skuldsetningu en svo sagði hæstv. fjármálaráðherra í ræðu sinni áðan í umræðu um endurreisn viðskiptabankanna að útflutningsgreinarnar skiluðu sér miklu betur í afborgunum á öllum skuldum. Það var ein af niðurstöðunum þar. Sá málflutningur stenst ekki heldur, þetta ber allt að sama brunni. Það er af miklu þekkingarleysi sem fólk sem ber svo mikla ábyrgð ræðir þessi mál. Það er í raun ekki boðlegt þegar við erum að ræða um grunnatvinnuveg þjóðarinnar, um afkomu þúsunda manna, sjávarbyggða úti um allt land, að málin séu rædd af slíkri léttúð og þekkingarleysi sem oft kemur fram í málflutningi þeirra. Við erum að reka hagkvæmasta sjávarútveg í heimi, um það er ekki deilt, það er bara niðurstaða og staðreynd. Það er út frá því sem við þurfum að skoða allar breytingar. Við hljótum að vilja gera breytingar til að gera gott kerfi betra og það er algjörlega óásættanlegt annað en að við viljum hámarka arðsemi þjóðarinnar af þeim sjávarútvegi sem við rekum í landinu. Þess vegna þarf að nálgast málin af mikilli varúð. Hvað er það í raun og veru meðal þjóðarinnar sem veldur ósætti um það stjórnkerfi fiskveiða sem við höfum nú og höfum haft í nokkuð mörg ár? Það er framsalsákvæðið sem ríkisstjórn setti árið 1990. Þátttakendur sem sátu þá á þingi voru hæstv. ráðherrar Steingrímur J. Sigfússon og Jóhanna Sigurðardóttir. Þau sátu þá á þingi, greiddu því atkvæði og mæltu með þeim breytingum sem þá voru gerðar. Þetta var sennilega ein veigamesta breytingin sem hefur verið gerð á kerfinu í hagræðingarátt og hefur skilað sér mjög vel en fólki sveið að það skyldi ekki verða meira eftir af því fé hjá þjóðinni sjálfri þegar þeir sem seldu sig út úr greininni fóru með mikla fjármuni út úr henni. Síðan hafa verið gerðar margar tilraunir til að bæta kerfið í þeim sáttanefndum sem ríkisstjórnir Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks settu á á síðasta áratug til að reyna að ná víðtækri sátt um það en það var allt saman afbakað um leið og það kom út. Í sveitinni í gamla daga var mjög mikið að gera og það var mjög margt fólk á staðnum. Þannig var það í sjávarþorpunum líka en við vindum ekki ofan af því, sá tími kemur ekki til baka vegna þess að við viljum halda þeirri hagræðingu sem hefur náðst til sjávar og sveita. Reynslan af kvótakerfinu er mjög góð. Ég hef gert að umtalsefni í þessum umræðum núna stöðu þess fólks sem hefur spilað eftir því kerfi sem meðal annars hæstv. ráðherrar áttu þátt í að koma hér á með framsalinu 1990. Þetta fólk sem hefur fjárfest í veiðiheimildum, nýtingarheimildum, hefur orðið fyrir miklum skerðingum og nú á að auka aflaheimildirnar en skilja fólk eftir með skuldirnar. Ég skil ekki hvernig nokkrum þingmanni getur dottið í hug að koma fram við hundruð fjölskyldna úti um allt land sem byggja afkomu sína á litlum og meðalstórum fyrirtækjum sínum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni kærlega fyrir ræðuna. Hann er að mínu mati algjörlega með þetta, eins og maður segir, gallana á þessum frumvörpum sem nú liggja fyrir. Hér hafði náðst mikil og góð sátt um breytingar á kerfinu meðal hagsmunaaðila og stjórnmálaflokkanna, sátt sem allir voru sáttir við, og raunverulega var það eitt fram undan að byggja á henni lagafrumvarp og setja fram í þinginu. Í staðinn leggja hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra fram þetta frumvarp í nafni hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Við vitum að hann er á aftökulistanum í stjórnarráðsfrumvarpinu, það á að leggja ráðuneytið niður til að hægt sé að renna þessu undir forsætisráðuneytið eða undir nýtt atvinnumálaráðuneyti. Mig langar að spyrja þingmanninn hverja hann telji ástæðuna fyrir því að ríkisstjórnin hafi ekki gripið þetta fegins hendi, að hér væru komnir samningar sem allir sættu sig við. Hvað er um að vera hjá ríkisstjórninni varðandi þetta mál? Hvers vegna þarf ríkisstjórnin að leggja þetta fram í mikilli ósátt? Telur þingmaðurinn jafnframt að þetta sé hluti af 20/20-áætlun Evrópusambandsins vegna þess að við liggjum inni með umsókn að Evrópusambandinu? Finnst ekki þingmanninum í þriðja lagi mjög einkennilegt að í 32. gr. hins síðara frumvarps standi að lögin skuli taka gildi strax og gilda einungis í 23 ár? Þegar betur er lesið um þá grein kemur hvergi fram hvað tekur við. Þá er sjávarútvegurinn í heilu lagi skilinn eftir í lausu lofti. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Það er alveg með ólíkindum að við skulum vera í þessari stöðu eftir þá miklu vinnu sem sáttanefndin lagði á sig. Þar var fjallað um að það ætti að skoða fyrst og fremst tvær leiðir, annars vegar svokallaða fyrningarleið, innköllunarleið, og hins vegar svokallaða samningaleið. Samfylkingin setti fram fyrningarleið fyrir síðustu kosningar, að algjörlega óathuguðu máli, leið sem ég fagnaði þá að Samfylkingin kæmi fram með vegna þess að ég sagði í þeirri kosningabaráttu, þegar fólk viðraði þessar hugmyndir, að þetta væri leið sem aldrei yrði farin, það væri augljóst mál, en ég vonaðist til þess að hún mundi leiða til málefnalegrar umræðu og að við næðum þá einhverri almennilegri niðurstöðu í málið. Samningaleiðin var valin af nefndinni, og í sérstökum bókunum fulltrúa stjórnarflokkanna í nefndinni sagði meðal annars að það skyldi leitað sátta um stjórn fiskveiða meðal þjóðarinnar, að fiskveiðar yrðu hagkvæmar, sköpuðu verðmæti og störf og væru sjálfbærar, sköpuðu greininni þau bestu rekstrarskilyrði sem völ væri á. Síðan halda hv. þingmenn stjórnarflokkanna því fram að það sé verið að nálgast þessi markmið, það sé verið að fara nákvæmlega í þann farveg sem sáttanefndin kom sér saman um. Það tók ríkisstjórnarflokkana átta mánuði að komast í gegnum niðurstöður sáttanefndarinnar og ég held að ástæðan fyrir því hversu illa hefur gengið sé að þessir þingmenn og þessir flokkar hafi verið búnir að lofa allt of miklu. Það hentar þeim að einhverju leyti að hafa þetta mál í ágreiningi. Þegar það er borið á borð fyrir okkur og þjóðina alla að þetta sé á grunni þess samkomulags sem náðist í sáttanefndinni er það algjör vitleysa 

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Ég vonast til að þingmaðurinn komi inn á spurningar tvö og þrjú í seinna andsvari, um ESB-umsóknina og hvað tekur við eftir 23 ár. Það er akkúrat þetta sem er að gerast hér í hnotskurn. Samfylkingin var búin að lofa þessari fyrningarleið. Það hentar hæstv. forsætisráðherra afskaplega vel að hafa þetta mál á dagskránni og á dagskrá úti í þjóðfélaginu. Hún opnar varla munninn nema til að hóta því að senda kvótann í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er hlynnt þjóðaratkvæðagreiðslum, þingmaðurinn má ekki misskilja mig, en að vera með þetta í hverri einustu ræðu, að leysa mál eins og til dæmis þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu þegar málið er á borði ríkisstjórnarinnar, gefst hún upp og talar á þennan hátt. Við vitum að ákveðinn þáttur fiskveiðistjórnarkerfisins er í mikilli ónáð hjá þjóðinni, 

Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir þær hugmyndir frá þingmanninum að þessar breytingar geti tengst aðildarumsókn ESB. Það er alveg ljóst að Samfylkingin fer ekki í neinar breytingar og hugmyndir nema sem eru til þess ætlaðar að þjónkast að einhverju leyti því aðildarferli sem við erum í þar.

Rétt.

Þetta er algjörlega óboðlegt, þessi tímasetning sem og að vita ekki hvað tekur við eftir 23 ár. Auðvitað þarf þetta að vera skýrt. Það var líka ein af meginniðurstöðum sáttanefndarinnar að þetta skyldi verða algjörlega skýrt til lengri tíma. Hvort tíminn á síðan að vera 15, 20 eða 25 ár skiptir kannski ekki öllu máli á meðan horft er til lengri tíma og endurnýjunartíminn er innan skynsamlegra marka þannig að við löðum hér að fjárfestingu til lengri tíma í þessari grein. 
             Ummæli forsætisráðherra eru síðan fyrir neðan allar hellur. Það er skömm að því hvernig hæstv. ráðherra hefur talað til þessarar greinar og gert lítið úr því fólki sem í henni starfar,  
            

Ég áminni þingmenn um að halda tímamörk. 
            

Herra forseti. Mig langar aðeins að ræða við hv. þm. Jón Gunnarsson þar sem hann er öflugur liðsmaður í Landsbjörgu og hefur komið að slysavörnum og björgunarmálum um árabil. Í umræddu frumvarpi er fyrirhugað að setja á laggirnar nýjan strandveiðiflota, skip sem eru undir 3 tonnum, 3 brúttótonnum. Mér skilst að í dag séu einungis 30 bátar í kerfinu svo litlir. Við vitum að veður eru válynd við Íslandsstrendur og í sóknarkerfinu verða menn að fara út strax í byrjun og reyna að veiða sem mest, ellegar geta þeir orðið af afla af því að aðrir geta veitt meira. Við sjáum það væntanlega fyrir okkur að þessum bátum muni snarlega fjölga ef þeir eiga að njóta einhvers sérstaks forgangs í úthlutunum. Ég velti því fyrir mér hvort við gætum hugsanlega rísikerað því að missa þann góða árangur sem náðst hefur - frábær árangur náðist til dæmis á árinu 2008, þegar ekkert dauðsfall varð á sjó. Maður veltir því fyrir sér hvort við séum að rísikera öryggisþættinum. Ég vil þá líka spyrja hv. þingmann þar sem hann hefur þekkingu á stöðu Landhelgisgæslunnar - við ræddum þetta aðeins í upphafi strandveiðikerfisins, hvort það hefði áhrif á Landhelgisgæsluna, hvort nú þegar væru fleiri útköll vegna þessa kerfis 

Virðulegi forseti. Þetta er alveg rétt, ég held að það sé einn af annmörkum frumvarpsins að fara að skapa hér nýjan strandveiðiflota lítilla smábáta, mjög lítilla báta, og það hefur komið fram að eingöngu eru um 30 bátar í þessu kerfi. Þetta mun í fyrsta lagi leiða til offjárfestinga í þessum bátum aftur. Menn munu fara að fjárfesta í slíkum bátum og síðan fara að óska eftir meiri kvóta. En ekki síst mun þetta hafa áhrif á öryggismál til sjós þar sem við höfum náð alveg einstökum árangri, enda gerum við meiri kröfur til útgerða okkar og sjómanna um að huga að öryggismálum en nokkurs staðar annars staðar er gert í heiminum. Árangurinn hefur ekki látið á sér standa. Það hefur verið markmið okkar til margra ára - frá því við áratugum saman misstum tugi sjómanna, jafnvel á annað hundrað sjómenn, á ári í sjóslysum - að á sjómannadaginn, sem er á sunnudaginn, verði engin stjarna á fána Sjómannadagsráðs þegar hann er borinn inn við sjómannamessu í Dómkirkjunni. Það hefur aðeins einu sinni gerst. Stundum hefur hún verið ein, en oft hafa þær verið fleiri. En reynslan sýnir að við höfum náð að draga verulega úr slíkum slysum. Þegar farið var í strandveiðarnar fjölgaði útköllum alveg gríðarlega. Það gerðist aftur í sumar. Slysavarnafélagið Landsbjörg rekur 14 stærri björgunarskip hringinn í kringum landið og þau hafa haft í nógu að snúast, auk þess sem bátar á sjó, áhafnir á þeim, hafa verið að koma félögum sínum til hjálpar. Þingmenn ríkisstjórnarflokkanna tala um að huga verði að 

Herra forseti. Það er ósanngjarnt að leggja stórar spurningar fyrir hv. þingmann og láta hann hafa eina mínútu til að svara, þannig að mig langar aðeins að halda áfram með þetta mál. Það liggur fyrir að grundvöllur þessa sóknarmarkskerfis, eins og þingmaðurinn kom inn á, er að mikil fjárfesting er sett fram, mikil fjölgun í bátum. Ef settar verða takmarkanir og einhver mörk munu menn væntanlega reyna að fara í kringum þau, hafa stórar vélar til að geta komist eins langt og hægt er. Niðurstaðan mun verða sú að menn þurfi meiri kvóta og meiri aflaheimildir til að standa undir fjárfestingunni og þá verður hrópað eftir því að stækka þennan pott og fjölga bátunum. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í það hvort hann skilji markmið frumvarpsins, hvort það sé að auka arðsemi greinarinnar og þjóðarinnar með tilliti til þessa kerfis og 

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að strandveiðar, hvort sem er út frá þessum nýju hugmyndum um litla báta eða bara þær strandveiðar sem stundaðar eru í dag, hafa ekki leitt til aukinnar arðsemi greinarinnar. Það liggur alveg fyrir. Miklu frekar hefur þetta leitt til mikils óhagræðis. Þetta eru, eins og allir sem hafa kynnt sér málið vita, hobbíveiðar. Fólk er í þessu í hlutastörfum og verið er að taka vinnu frá þeim sem eru á ársgrundvelli í sjómennsku og útgerð. Skýrasta dæmið um þetta er það sem gerðist þegar strandveiðarnar fóru af stað í maí. Þorskverðið hrundi úr 370 kr. kílóið niður í 270 kr. þegar aflinn fór að berast á land. Af hverju var það? Það er af því það kom óheftur afli á land og það varð til þess að sjómenn sem eru allt árið að störfum hættu að róa, margir krókaaflamarksbátarnir. Þetta er skýrasta 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir nokkuð skelegga ræðu um sjávarútvegsmál. Við erum ekki endilega alveg sammála í þessu efni, enda nokkur greinarmunur á Sjálfstæðisflokki og Samfylkingu í afstöðu til fiskveiðistjórnarmála. Hv. þingmaður sagði: „Reynslan af kvótakerfinu er góð.“ - Og ég er því að nokkru leyti sammála. Reynslan af kvótakerfinu er góð fyrir suma, fyrir sumar byggðir. Hann lét þess ógetið að margar byggðir hafa farið mjög illa út úr kvótakerfinu og eins hefur kvótakerfið verið sniðið að forréttindum sumra. Þannig hefur það verið. Þannig var það í upphafi níunda áratugarins að menn voru einfaldlega bara uppi á réttum tíma og fengu, miðað við veiðireynslu, ákveðnar kvótaheimildir nánast í eigin vasa til að ráðskast með í gegnum árin og þannig hefur þetta verið. Við verðum hins vegar á næstu missirum, vikum og mánuðum að tala okkur til sáttar í þessu máli. Fiskurinn í sjónum skal vera þjóðareign, í þjóðareigu, og arðurinn af honum á að skila sér til byggðanna, en jafnframt til ákveðins auðlindasjóðs, byggðunum til heilla, ekki síst þeim sem hafa farið illa út úr gamla, og ég segi úrelta, kvótakerfinu. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða meinbugi hann sjái á núverandi kvótakerfi. Getur hann talið upp svo sem eins og fimm megingalla á núverandi kvótakerfi? Hverju vill hann breyta? Sér hann ef til vill enga galla? Ef hann sér einhverja galla, hverjir eru þeir þá helstir - ég nefni til dæmis fimm - og hvernig á að breyta þeim?

Virðulegi forseti. Stórt er spurt og kannski ekki hægt að fara í þetta í svo stuttu máli. Hv. þingmaður segir að reynsla af kvótakerfinu hafi verið góð fyrir suma og sumir hafi fengið úthlutað svokölluðum gjafakvóta á sínum tíma. Við skulum ekki gleyma því að 1984, þegar kvótakerfið var sett á, hafði verið viðvarandi tap í sjávarútvegi. Það var enginn sem þá vildi leggja fjármagn í sjávarútveg, enda voru engar athugasemdir gerðar við það í samfélaginu að koma kvótanum á. Það voru helst sjómennirnir sem gerðu athugasemdir við að verið væri að skerða atvinnuréttindi þeirra, verið væri að takmarka rétt þeirra til að fara á sjó. Þetta var ekkert þannig að menn væru uppi á réttum tíma. Það var markmiðið með kvótasetningunni að hagræða í greininni og það tókst. Árið 1990 vorum við með 2.552 fiskiskip á Íslandi. Árið 2008 eða 2009 vorum við með 1.123. Við gætum veitt þennan sama afla með 2.552 skipum, en mundi verðmætið aukast við það? Nei, það mundi dreifast á fleiri hendur og arðsemin fyrir þjóðina yrði miklu minni. Að þessu leyti er kvótakerfið mjög gott. Það hefur náð þeim markmiðum sem við settum okkur. Hverju viljum við breyta? Sáttanefndin fór yfir það. Þar skyldi auðlindinni ráðstafað af ríkinu. Auðlindin skyldi vera þjóðareign. Þetta eru grundvallaratriði sem Sjálfstæðisflokkurinn er algerlega sammála. Það skyldi gera samninga við aðila þar sem fram kæmu ákvæði um réttindi og skyldur samningsaðila. Þar skyldi taka til tímalengd, framlengingu samninga, gjaldtöku, aðilaskipti, ráðstöfun aflahlutdeilda sem ekki eru nýttar, meðferð sjávarafla o.s.frv. Það er útfærslan á þessum leiðum, þeirri góðu niðurstöðu sem þarna náðist, sem hefur klikkað hjá núverandi stjórnarflokkum, algerlega. Það þýðir ekki fyrir þingmenn ríkisstjórnarflokkana að reyna að halda því fram að verið sé að útfæra þetta með þeim hætti sem sáttanefndin 

Herra forseti. Ég kalla eftir sáttatón í umræðu sjálfstæðismanna um þetta mál. Ég tek eftir því að þeir eru sammála okkur í nokkrum grundvallaratriðum um það hvernig breyta beri fiskveiðistjórnarkerfinu og það kemur ekki síst inn á tímabundna samninga. Til hve margra ára, við getum rætt það - 15 ára, 20 ára, 25 ára? Ég bendi á að í Noregi eru þeir til 18 ára en í Grænlandi til fimm ára, svo að við horfum nú bara til beggja stranda út frá Íslandi; fimm eða 18 ár, við erum að tala um 15 plús átta ár í endurnýjun. Ég horfi líka til þeirra hugmynda sem hv. þm. Jón Gunnarsson hefur um veiðileyfagjaldið. Nú er það 6 kr. á kílóið, það er verið að tala um að fara upp í 13 kr. kílóið. Stórar útgerðir hér á Íslandi hafa verið að leigja veiðiheimildir, þorskkílóið, af Rússum í Barentshafi á 70 kr. Þeir eru að kvarta yfir því að hækka það upp úr 6 kr. upp í 13 kr., en eru sjálfir að leigja það á 70 kr. af öðrum ríkjum. Hver telur hann að eðlileg renta af þessari þjóðarauðlind eigi að vera til handa ríkissjóði eða 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kallar eftir sáttatón frá sjálfstæðismönnum. Sáttatónninn liggur í niðurstöðum sáttanefndarinnar. Sá sáttatónn sem ríkisstjórnarflokkarnir ættu núna að ganga fram fyrir skjöldu með er sá að kalla þessi frumvörp til baka, setjast niður með þessum stóra hópi sem komst að víðtækri sátt og skilaði af sér í september á síðasta ári; setjast niður með honum, útfæra þær leiðir sem þar lágu til grundvallar og klára málið fyrir haustið. Þetta er vel hægt. Sjálfstæðisflokkurinn er tilbúinn til að taka þátt í því starfi af heilindum. Það á nefnilega eftir að útfæra þetta. Tíminn er ekkert aðalatriðið. Hann þarf að vera þannig að menn stundi langtímafjárfestingu í þessari grein, skammtíma- og langtímafjárfestingu. Þannig verður það að vera. Hvað á veiðileyfagjaldið að vera? Eðlileg renta? Menn verða að gera hagfræðilegar úttektir. Gerð var hagfræðileg úttekt á leið Samfylkingarinnar fyrir síðustu kosningar - hún fékk algera falleinkunn. Það er kannski 

Virðulegi forseti. Við ræðum hérna það mikilvæga mál sem sjávarútvegsmál eru fyrir okkur Íslendinga öll og mig langar að byrja á að spyrja: Hvar er hæstv. sjávarútvegsráðherra? Hvar er hv. formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar? Og hv. varaformaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar? Ég hélt að það væri við hæfi að þau væru við þessa umræðu þar sem þetta mál skiptir okkur öll svo miklu, sérstaklega þá sem koma til með að véla með það í meðförum þingsins. Virðulegi forseti. Það var forkostulegt að heyra hæstv. fjármálaráðherra lýsa því yfir eftir flokksráðsfund VG um þarsíðustu helgi að breytingin á fiskveiðistjórnarkerfinu væri eitt brýnasta verkefni ríkisstjórnarinnar. Ætli mætti ekki leiða að því býsna sterk rök að sjávarútvegurinn á Íslandi sé um það bil eina atvinnugreinin sem er nokkurn veginn í lagi? Sjávarútvegurinn skilar nú þjóðinni um 37% af öllum gjaldeyristekjum sem hún aflar og hlutur hans í gjaldeyristekjum hefur ekki verið svo mikill um langt skeið. Íslendingar hafa náð svo góðum árangri í fiskveiðistjórn að Evrópusambandið vill taka upp íslenska kerfið svo gott sem í heilu lagi. Fyrir verk og verkleysi ríkisstjórnarinnar gengur endurreisn atvinnulífsins afar hægt og illa Hagvöxtur er undir væntingum og atvinnuleysi meira en gert var ráð fyrir. Fjárfestingar í atvinnulífinu eru í algjöru lágmarki. Það er við þessar aðstæður sem hæstv. fjármálaráðherra lýsir því yfir að eitt brýnasta verkefni ríkisstjórnarinnar sé að kollvarpa fiskveiðistjórnarkerfinu. Ríkisstjórnin er þá ekki að fást við mörg mikilvæg og brýn verkefni um þessar mundir ef þetta er það brýnasta. Það að lagfæra, það að sníða af vankanta og breyta í anda þeirrar sáttar sem náðist í sáttanefndinni er ekki sú leið sem ríkisstjórnin valdi. Ríkisstjórnin kaus ófrið um sjávarútvegsmál. Mig langar að vitna til tveggja greina. Önnur birtist í Fiskifréttum 26. maí og höfundur hennar er forseti Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Fyrirsögnin er „Gríðarleg vonbrigði“. Svo birtist viðtal í Fiskifréttum við Sævar Gunnarsson, formann Sjómannasambands Íslands, og ég ætla að fá að vitna beint í það, með leyfi forseta, „Allt stefnir í að sjómennska verði hlutastarf“: „Þessi frumvörp eru með ólíkindum illa unnin. Við nánari lestur sést að þarna rekur sig hvað á annars horn.“ Þessir aðilar voru í sáttanefndinni. Þessir aðilar áttu hlut að þeirri sögulegu sátt sem náðist hér og kemur fram í þeirri skýrslu sem hópurinn skilaði í september sl. Ég fylltist von í gær þegar ég sat undir þessum umræðum og hlustaði á 1. þm. Suðurk., hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, í andsvari. Með leyfi forseta langar mig að vitna beint í hann: „Það er ekkert frávik frá stefnu neins, þetta er bara spurning um aðra útfærslu sem er byggð á sátta- og samningaleiðinni sem við náðum í nefndinni. Fyrr mætti aldeilis vera ef menn hefðu ekki farið eftir henni.“ Ég fylltist gleði þegar 1. þm. Suðurkjördæmis sagði í ræðustól, eða ég túlka orð hans þannig, að hann ætlaði að beita sér fyrir því að ríkisstjórnin drægi þessi frumvörp til baka, bæði tvö, því að þau eru alls ekki í anda niðurstöðu sáttanefndarinnar. Ég held að ég endi þessi orð mín á að vitna í Landssamband smábátaeigenda til að undirstrika ósamkomulagið sem er við hagsmunaaðila í greininni og þá sem náðu niðurstöðu í sáttanefndinni: „Frumvarpið er samið án minnstu aðkomu þeirra sem starfa í sjávarútvegi. Sú vinnutilhögun er harla ólíkleg til að skapa sátt við þá sem þar eiga hlut að máli. Þó finna megi einstaka samhljóm“ - hlustaðu, hv. þingmaður - „við niðurstöður 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Írisi Róbertsdóttur fyrir ágæta ræðu og að varpa aðeins ljósi á sjónarmið hagsmunaaðila í greininni sem við framsóknarmenn fengum inn á þingflokksfund hjá okkur fyrst í vikunni. Það kom í ljós að allir hagsmunaaðilar, bæði launþegahreyfingarnar, Landssamband smábátaeigenda og LÍÚ, eru sammála að þessu sinni um að við bæði þessi frumvörp sé ekkert annað að gera en ýta þeim til hliðar, þau séu ekki byggð á sáttaleiðinni eins og þingmaðurinn fór einmitt yfir. Því hefur líka verið haldið fram í umræðunni að þessi frumvörp séu þess eðlis að þau séu hvort frá sínum stjórnarflokknum, annað sé VG-frumvarpið, það sem við fjöllum um hér, og stóra frumvarpið sé samfylkingarfrumvarpið. Mig langar að biðja þingmanninn að lýsa sínu áliti á því að við ræddum það annaðhvort í gær eða fyrradag hversu líklegt væri að ná sátt. Nú vitnaði þingmaðurinn í 1. þm. Suðurk., hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, þar sem hann lýsti því að það ætti bara að fara eftir niðurstöðu sáttanefndarinnar. Í ljósi þess og kannski yfirlýsinga sumra þingmanna Samfylkingarinnar, m.a. þar sem þeir hafa ýjað að því að leið okkar framsóknarmanna sé svo ljómandi góð enda er hún miklu nær sáttaleiðinni, kannski er hún bara framlenging á þeirri vinnu sem þar var unnin, má spyrja hvort hugsanlega væri hægt að ná sátt um það. Eða hversu líklegt telur þingmaðurinn að stjórnarflokkarnir vilji í raun ná þessum frumvörpum fram í sátt? Er það virkilega þannig að annar vilji þetta frumvarp og hinn hitt og niðurstaðan verði sú að við  
            

Virðulegi forseti. Ég vona að sátt náist. Stjórnarliðar hafa haldið því fram í ræðustól að þessi frumvörp séu góð, það sé þó ýmislegt sem megi laga og bæta. Ég held að engin sátt náist fyrr en ríkisstjórnin ákveður að draga þau til baka og vinna þau betur í sumar. Það er ekki hægt að leggja í þessa vinnu öðruvísi. Ég hrósaði því í gær að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefði skipað þessa nefnd, sáttanefndina svokölluðu, og gladdist yfir því skrefi. Eitt tókst þó hæstv. ríkisstjórn, henni tókst að fá hagsmunaaðila í þessari sáttanefnd til að sættast á ákveðna niðurstöðu. Svo afrekar hún í framhaldinu að fá alla þessa aðila til að vera sammála um að þessi frumvörp séu ekki eins og um var talað. Aftur eru þessir hagsmunaaðilar, sem margir hverjir hafa eldað saman grátt silfur í gegnum tíðina, sammála um að ríkisstjórnin hafi ekki lagt þessi frumvörp fram þjóðinni og sjávarútveginum til heilla.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Flokkssamþykkt okkar framsóknarmanna hefur verið talsvert til umræðu sem hugsanlegur grundvöllur sáttaleiðarinnar. Þingmenn Samfylkingarinnar, margir hverjir, hafa komið upp hver á fætur öðrum og lýst yfir ánægju sinni með það sem þar stendur og sameiginlegan flöt á milli okkar ályktunar og frumvarpanna. Ég hef reyndar komið nokkrum sinnum upp og reynt að lýsa því hversu mikill munur þar er á. Við erum á leiðinni með þingsályktunartillögu sem grundvallast á þessari flokkssamþykkt okkar um stefnu í sjávarútvegsmálum þar sem við leggjum það einmitt til að ráðherra verði falið að setja þetta í samráðsvettvang aftur til þess að við náum að klára þetta í sátt og samlyndi. Við þingmenn Framsóknar og Sjálfstæðisflokks erum hér fyrst og fremst að ræða galla þess og einstaka stjórnarþingmenn hafa flutt ræður en meira verið í andsvörum og kannski hefur umræðan fyrir vikið ekki þróast nægilega langt. Þó hefur komið fram að ansi margir finna þessu frumvarpi flest til foráttu, og reyndar hinu frumvarpinu sem ekki er farið að ræða hér enn. Þess vegna langar mig að spyrja þingmanninn hvort hún eða Sjálfstæðisflokkurinn gætu hugsanlega séð fyrir sér þá leið að menn settust aftur yfir þetta í slíku ferli og grundvalla það þá meðal annars á tillögum okkar framsóknarmanna og auðvitað einhverjum þeim tillögum sem við teljum nothæfar í þessum frumvörpum. Þó að flestar greinarnar séu þess eðlis að við viljum ekki sjá þær er eitthvað kannski nothæft 

Virðulegi forseti. Eins og ég hef komið inn á áður held ég, eins og mjög margir sem talað hafa í þessari umræðu, að bæði frumvörpin séu vanbúin þó að við ræðum hér það frumvarp sem ég kýs að nefna VG-frumvarpið. Ég held að það besta í stöðunni væri að þessi frumvörp yrðu dregin til baka og byrjað á vinnunni á grunni þess sem fram kom í skýrslu þeirri sem sáttanefndin skilaði. Ég held að ég geti tekið undir það með hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni að margt sem kemur fram í skýrslu sáttanefndarinnar eigi líka samleið með ályktun framsóknarmanna um sjávarútvegsmál. Mín persónulega skoðun er sú, ég get ekki talað fyrir heilan flokk en ég er hluti af flokki og get talað fyrir sjálfa mig, að það sé ekki hægt að bæta þetta. Þetta er þannig úr garði gert að ekki er hægt að bæta það en það er hægt að byggja á þeirri vinnu sem komin var af stað. Ég skil ekki hvers vegna ríkisstjórnin valdi þessa leið. Ég vil ekki trúa því að hæstv. ríkisstjórn Íslands vilji hafa grunnatvinnuveg þjóðarinnar í ágreiningi. Ég vil ekki trúa því, en það læðist að manni grunur 

Frú forseti. Við höldum áfram umræðu um þetta gríðarlega mikla hagsmunamál sem tengist sjávarútveginum, mál sem við erum síður en svo sammála um. Á meðan við erum að ræða þetta í þinginu er hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ekki hér. Þetta mál sem við erum að ræða er gjarnan kallað VG-málið. Ekki síður vil ég benda á að fjármálaráðherra sem ber meðal annars ábyrgð á umsögn fjárlagaskrifstofunnar frá fjármálaráðuneytinu, sem varar eindregið við því að þessi leið verði farin varðandi veiðigjaldið af því að hún kunni að stangast á við stjórnarskrána, er ekki hér í salnum og ekki heldur forsætisráðherra sem hefur ekki setið undir einni einustu umræðu, ekki hlýtt á eina einustu ræðu í þinginu í tengslum við þetta mikilvæga mál. Því spyr ég hæstv. forseta hvort ekki sé rétt að gera hlé núna á þingfundi þar til við fáum örugg og skýr svör um það hvenær þessir ráðherrar sem ég taldi upp ætla að vera við umræðuna 

Virðulegi forseti. Ég hlýt að taka undir þau sjónarmið sem fram komu í ræðu hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur. Það er með ólíkindum að þegar til umræðu eru frumvörp um grundvallarbreytingu eða byltingu á stjórnkerfi fiskveiða skuli hæstv. fjármálaráðherra ekki sjá sóma sinn í því að vera við umræðuna og taka til máls. Við skulum ekki gleyma því að hæstv. forsætisráðherra hefur haft uppi miklar heitstrengingar um að þetta mál þurfi að klára fyrir sumarleyfi og hefur jafnvel hótað því að það verði boðað til sumarþings ef það tekst ekki fyrir 9. júní. Svo langt gekk hæstv. forsætisráðherra að þegar það komu andmæli frá hæstv. forseta Alþingis voru fluttar fréttir af því að hugsanlega yrði forseti Alþingis settur í skammarkrókinn og sendur í sumarfrí á meðan þingið kláraði umfjöllun um þetta mál. 

Frú forseti. Ég ítreka þær óskir að ráðherrar og formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar sitji hérna. Varaformaður situr hérna og þau hafa svo sem setið hérna talsvert af tímanum en þetta mál er þess eðlis að það væri fullkomlega eðlilegt að formaður nefndarinnar sæti hér allan tímann, fylgdist með og færi í andsvör eftir því sem við ætti ef viðkomandi teldi það æskilegt. Einnig þyrfti auðvitað ráðherra sjávarútvegsmála að vera yfir umræðunni. 
             Það væri líka áhugavert og kannski nauðsynlegt að forsætisráðherra sæti hérna í umræðunni og tæki jafnvel til máls, ekki síst í ljósi þeirra yfirlýsinga sem hún hefur gefið á vettvangi fjölmiðla en lítið aftur á móti hér í þinginu, ekki síst í ljósi þess að því hefur verið fleygt að fyrst og fremst forsætisráðherra berji það áfram 

Forseti vill upplýsa hv. þingmenn um að bæði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og formaður sjávarútvegsnefndar eru í húsinu og hlýða á mál þingmanna.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að upplýsa forseta um að það er alrangt að hæstv. sjávarútvegsráðherra sé að fylgjast með þessari umræðu. Ég horfði á hann og formann sjávarútvegsnefndar sitja hér frammi á kaffistofu að drekka kaffi og spjalla saman þannig að þau voru ekki að fylgjast með þessum umræðum. Þær upplýsingar sem hæstv. forseti hefur um það eru rangar. Það er ekki gott hvernig þessu er hagað í þinginu núna, sérstaklega í ljósi þess að við þingmenn sem hér höfum rætt þetta mikilvæga mál á málefnalegum grundvelli höfum ítrekað kallað eftir viðveru hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra við þessa umræðu, sérstaklega í ljósi þeirra ummæla sem hæstv. forsætisráðherra hefur látið falla. Vegna umsagnar fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins ætti hæstv. fjármálaráðherra líka að vera á staðnum. Ég hvet virðulegan forseta til að óska eftir því að þetta fólk komi 

Vegna orða hv. þingmanns hlýtur forseti að upplýsa hv. þingmann um það að á kaffistofu þeirri sem þingmaðurinn gerði að umtalsefni má fylgjast með umræðum úr þingsal. 
            

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að gera athugasemdir við viðveru hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í þessari umræðu. 

Frú forseti. Af hverju erum við að kalla eftir hæstv. forsætisráðherra? Meðal annars út af því atriði sem við höfum margoft rætt hér, umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis sem gefur mjög sterklega til kynna að það frumvarp sem við erum að ræða stangist á við stjórnarskrá. Mér er spurn: Hvernig beitti formaður Samfylkingarinnar sér innan þingflokksins? Hvernig beitti hún sér innan ríkisstjórnar? Þvingaði hún fram frumvarp til að leggja það fyrir þingið þrátt fyrir þessar makalausu ábendingar frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins? 

Frú forseti. Það er mjög ánægjulegt að heyra þegar þingmönnum er mjög annt um stjórnarskrána og að ekki sé farið á svig við hana í hinum ýmsu þáttum. Þetta frumvarp um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða lýtur einmitt að því að tryggja betur viss mannréttindaákvæði um aðgang að þessari auðlind. Á hitt vil ég minna, að þetta er ríkisstjórnarfrumvarp, samþykkt úr ríkisstjórn. Þetta frumvarp er búið að fara fyrir þingflokka stjórnarflokkanna og fá samþykki þar og var svo lagt inn á Alþingi. Sú umræða að það standist ekki stjórnarskrá er alveg fráleit. 

Virðulegi forseti. Málið er þeim mun sérstakara fyrir einmitt það sem hæstv. sjávarútvegsráðherra kom hér inn á, það er alveg með ólíkindum að mál skuli hafa farið í gegnum ríkisstjórnarborðið, í gegnum afgreiðslu í báðum þingflokkum ríkisstjórnarinnar með þeim fyrirvara sem fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins gerir við frumvarpið um að í því felist hugsanlega stjórnarskrárbrot. Samt afgreiða þessir þingflokkar og ríkisstjórnin þetta frumvarp frá sér. Það sýnir bara, virðulegur forseti, hvers lags handvömm er viðhöfð í þessum flokkum og hversu lítil virðing er borin fyrir 

Þegar forseti ber í bjöllu ber ræðumanni að gera hlé á máli sínu. Forseti vill vekja athygli hv. þingmanns á því að hann er hér að ræða fundarstjórn forseta en ekki efnislega um málið.

Virðulegi forseti. Ég vil bara segja að einmitt út af þessu er mjög eðlilegt að við köllum eftir viðveru fjármálaráðherra, og hæstv. forsætisráðherra vegna ummæla hennar. Hún hefur ekki verið neitt við þessa umræðu frekar en um skýrslu sem var rædd hér í dag. Maður undrast fjarveru hennar við umræður um þessi tvö mikilvægu mál.

Frú forseti. Ég tek undir þá ósk að hæstv. ráðherrar séu viðstaddir umræðuna. Þetta mál varðar þjóðina töluvert miklu. Ég vil líka koma að öðru, ég spurði að því við upphaf þessarar umræðu hvernig stæði á því að í 32. gr. þess frumvarps sem er á dagskrá, stærra frumvarpsins, er sagt að taka eigi þessi lög sem við ræðum hérna úr sambandi. 

Forseti hvetur þingmenn til að ræða fundarstjórn forseta undir þessum lið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir að koma í salinn og hlusta á mál mitt þar sem ég er að fara í mína seinni ræðu og hef mjög stuttan tíma. Ég ætla að beina til hans tveimur, þremur spurningum og ég veit að hann kemur í andsvar eins og hann er vanur að gera til að svara þeim spurningum sem til hans er beint. Það er bráðabirgðaákvæði í þessu frumvarpi um aukningu á annars vegar þorski um 2.400 tonn og hins vegar ufsa um 600 tonn strax á þessu fiskveiðiári, 2010/2011. Spurningin er þessi: Hefur hæstv. ráðherra borið þetta undir forsvarsmenn Hafrannsóknastofnunar? Hefur hæstv. ráðherra einhverjar vísbendingar um að það sé í lagi að bæta við aflaheimildir á yfirstandandi fiskveiðiári miðað við þá niðurstöðu sem var komist að í fyrravor og úthlutunina á þessu fiskveiðiári, 2010/2011, upp á rúm 160 þús. tonn af þorski og 50 þús. tonn af ufsa? Hefur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra rætt þetta við forsvarsmenn Hafrannsóknastofnunar? Síðan vil ég í öðru lagi leyfa hæstv. ráðherra að bregðast við því sem var misskilningur hjá honum í gær í andsvari við mig. Ég benti honum á breytinguna á 10. gr. gildandi laga þar sem kemur fram að það eigi að úthluta byggðakvótanum til stuðnings byggðarlögum og þar er sagt að það eigi að vera í samráði við Byggðastofnun. Því verður núna breytt. Ég kannast við hug hæstv. ráðherra í garð þessarar ágætu stofnunar og þykist vita að hæstv. ráðherra telji þetta tímabundið ákvæði. Svo er ekki, ég er búinn að kynna mér það. Getur hann þá ekki tekið undir það með mér að það verði skoðað sérstaklega í meðförum hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að setja aftur inn að úthlutunin verði í samráði við Byggðastofnun? Sú stofnun hefur að sjálfsögðu mikla þekkingu á því sem snýr að sveitarfélögum úti á landi. Ég geri mér grein fyrir því hvað er að gerast í svokallaðri tegundatilfærslu, þar er sett að hámarki 30% í hverri tegund. Þarna er verið að bregðast við því þegar menn nota mjög stóran hluta af sumum tegundum í tegundatilfærslur. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi ekki áhyggjur af því. Þetta er yfirleitt gert í þeim tegundum sem menn hafa litlar heimildir í. Það er ekki óalgengt að menn noti þessa tegundatilfærslu í tegundum þar sem eru jafnvel nokkur hundruð kíló. Allir sjá að ef menn eiga 100 kíló eru það 300 kíló sem þeir geta notað í tegundatilfærslu. Tekur ráðherra undir það sjónarmið mitt að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þurfi að skoða þetta sérstaklega í meðförum nefndarinnar? Ávinningurinn af þessu ákvæði eins og hann er hugsaður í dag, að koma öllum afla í land, er þá með þessum hætti, líka í sambandi við VS-aflann sem er hin hliðin á þessu máli. Hugmyndin á bak við þetta þriggja tonna ákvæði sem er verið að búa til í nýja strandveiðipottinum er vafasöm. Það eru 30–40 bátar, sagði hæstv. ráðherra. Fyndist hæstv. ráðherra ekki eðlilegt að ef þetta yrði svona væri algjört lágmark að við tryggðum Landhelgisgæslunni það fé sem hún þarf til að sinna eftirlitsþætti og björgunarþætti við Íslandsstrendur? Eins og staðan er í dag hjá Landhelgisgæslunni hefur hún ekki einu sinni fé til að bjarga sjómönnum núna ef þeir lenda í vandræðum eins og við þekkjum. Sú staða getur komið upp og Alþingi á að vera vel meðvitað um það að komi neyðarkall frá sjómönnum verði ekki hægt að bjarga þeim. Fjármagnið er það lítið til Landhelgisgæslunnar og komi upp þær aðstæður, sem munu koma upp hjá Landhelgisgæslunni, að bráðahætta verði hjá sjómönnum verður ekki hægt að bregðast við útkalli. Ég tel mjög mikilvægt að fá svör hjá hæstv. ráðherra um það hvernig þetta var við undirbúning á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er þetta með Landhelgisgæsluna, í öðru lagi hvort ráðherra hafi fengið vísbendingar eða átt einhver samtöl við Hafrannsóknastofnun um hvort að mati þeirrar stofnunar væri óhætt að bæta við fiskheimildir strax á þessu ári og síðan ekki síst með þetta ákvæði sem vitnað er í um Byggðastofnun.

Frú forseti. Það er ósköp eðlilegt að hv. þingmaður spyrji ráðherra út í þau atriði sem hann vék hér að. Varðandi heimild til aukningar í strandveiðum vil ég benda á textann þar sem notað er orðalagið „allt að“. Það þýðir ekki að hún sé öll fullnýtt heldur er það hámarksheimild sem þarna er. Ákvörðun er þá tekin á forsendum sem ráðherra telur fullnægjandi gagnvart þeim reglum sem um þetta gilda, en þarna er notað orðalagið „allt að“. Varðandi Byggðastofnun, að hún eigi að koma að ráðgjöf varðandi úthlutun á byggðakvóta, má það svo sem til sanns vegar færa. Ég vil þó minna á að þær reglur sem lagðar eru til við útreikninga á hlutfallslegum rétti byggðarlaga til byggðakvóta hafa verið alllengi í gildi eða í nokkur ár. Ég hygg að þær hafi á sínum tíma verið settar á byggðalegum forsendum og eftir þeim hefur verið unnið. Ég sé ekkert athugavert við það, sérstaklega ef við erum að auka hlut byggðatengdra aðgerða, að farið sé ofan í það hvort taka megi tillit til annarra þátta en gert hefur verið, en þetta hefur svona fylgt því. Varðandi það að breyta megi tegundatilfærslum, um 30% af aflaheimildum í viðkomandi fisktegund, þá var það sú tillaga sem ég fékk. Eins og nú er er það ótakmarkað. 

Forseta láðist að geta þess að þar sem þrír hv. þingmenn og ráðherrar hafa óskað eftir að veita andsvar þá er ræðutími í seinni umferð takmarkaður við eina mínútu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég verð að segja að mér fannst hæstv. ráðherra ekki svara mjög skilmerkilega fyrstu spurningu minni, um það hvort hann hefði haft samband eða samráð við Hafrannsóknastofnun um þessa aukningu, hvort hann hefði fengið einhverjar vísbendingar um að óhætt væri að auka við úthlutun á þorskkvóta á þessu fiskveiðiári, hvort hann hefði eitthvað rætt það við stofnunina. Það þýðir ekki að koma hingað upp og segja að það standi „allt að“ 2.400 tonnum af þorski, sem bæta megi við, og 600 tonnum af ufsa á þessu fiskveiðiári. Ég vil bara minna á að strandveiðarnar standa í fjóra mánuði. Nú er búinn einn mánuður og næsti að byrja. Það er sem sagt tæplega helmingurinn eftir af strandveiðinni. Til hvers er verið að gefa einhverja heimild til hæstv. ráðherra, með orðalaginu „allt að“, um að bæta við á því fiskveiðiári sem er núna? Það er að verða búið. Auðvitað á að standa hér skýrt, og koma um það skýr skilaboð frá þinginu, hvað er heimilt að bæta miklu við, en ekki setja það í hendur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að ákveða það einn. Það á að gera þetta á þann veg að það verði afmarkað. Ég kann alveg að lesa og sé að það stendur „allt að“, en mér finnst það algjörlega fáránlegt að þannig sé það. Hæstv. ráðherra væri varla að sækja um þær heimildir, að bæta við þessum 2.400 tonnum af þorski og 600 tonnum af ufsa, nema hann ætlaði sér að nýta það. Til hvers er þá verið að sækja um það? Það er algjörlega óskiljanlegt. Og það eru engin svör. Ég ítreka því þessar spurningar: Hefur hæstv. ráðherra eitthvað rætt við Hafrannsóknastofnun um það hvort óhætt sé, að það hafi ekki áhrif á stofninn eða stofnstærðina á þessu fiskveiðiári, að bæta við þeim heimildum sem ætlunin er að gera? Hæstv. ráðherra segir síðan um þetta ákvæði og vitnar til Byggðastofnunar - ég tel að gerð hafi verið mistök við gerð frumvarpsins og ég treysti því að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd leiðrétti það - að það hafi verið sett inn á sínum tíma á byggðalegum forsendum. En úthlutun á byggðakvóta í dag verður áfram og er á þeim forsendum. Ég tel því brýnt, til að undirstrika mikilvægi þessarar góðu stofnunar, að þetta fari ekki út.

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr líka út í tillögur um að hafa sérstakt ákvæði sem lýtur að smærri bátum í strandveiðum. Ég tel að fyrir því séu ákveðin rök, sem eru tilgreind í frumvarpinu, að þessir minni bátar þurfi ekki að keppa með sama hætti við hina stærri báta í strandveiðum. Ég treysti líka sjómönnum til að axla ábyrgð á því hvenær þeir skuli sækja sjóinn, enda hafa strandveiðarnar gengið mjög vel hvað það varðar og ekki verið um slys að ræða. Við skulum vona að svo verði áfram. Ég get hins vegar tekið undir áhyggjur hv. þingmanns af styrk Landhelgisgæslunnar 

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa yfir miklum vonbrigðum með að hæstv. ráðherra skyldi ekki svara mér þeirri spurningu sem ég spurði hann tvisvar um, það er hvort haft hafi verið eitthvert samráð við Hafrannsóknastofnun um það hvort óhætt væri að gera þetta á þessu fiskveiðiári án þess að það hefði áhrif á stofnstærð þorsksins. Hæstv. ráðherra kom inn á þriggja tonna bátana sem eru settir inn með þessum ákvæðum og ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir hv. þingmenn að gera sér grein fyrir því atriði. Ég er búinn að stunda sjó í nokkuð mörg ár og þekki þetta allt saman. Þegar menn eru með sóknarmarkskerfi með svona smærri bátum eru þeir, eins og hæstv. ráðherra sagði, ekki að keppa lengur við hina stærri, en þá munu menn fara að framleiða báta inn í þennan flokk. Það er alveg fyrirséð hvað mun gerast. Það þekkjum við af sögunni. Við þurfum ekki að deila um það. Það munu verða smíðaðir bátar inn í þennan flokk ef hann hefur eitthvað rýmri heimildir en hinir. Þannig að sama staðan mun koma upp. Þegar menn eru að keppa í sóknarmarki er það ekki boðlegt að gera það á þann veg að minnka skipin, bæði út frá öryggissjónarmiðum og eins út af meðferð afla. Ég fagna því að hæstv. ráðherra tekur undir áhyggjur 

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Mig langar að heyra álit hans á þessum úthlutunum fyrir utan aflamarkið á grundvelli þess hvort menn séu hugsanlega að rísikera þessari varúðarreglu í sambandi við 20% aflaregluna í þorskinum og þeim gæðavottunum sem við höfum náð með samþykki Alþjóðafiskveiðiráðsins og á mörkuðum. Ég sakna þess, eins og hv. þingmaður, að hæstv. ráðherra hafi ekki skýrt okkur skýrt og greinilega frá því hvernig Hafrannsóknastofnun og tengdir aðilar hafi tekið á því máli. Það er ákveðin aukning á þessu ári og er svo fyrirhuguð á næsta ári líka, þá einnig til byggðamála allveruleg aukning, og hugmyndin að taka þetta út fyrir sviga annarra úthlutana. Þá langar mig jafnframt að heyra álit þingmannsins á þessu byggðakerfi eða kerfinu við byggðaúthlutanir sem er í frumvarpinu, að úthluta annars vegar með verulegu valdi ráðherra og hins vegar að sveitarfélögin hefðu hug á því að taka það til sín og fá 100% framsal eins og bátur með 100% framsalsheimild. Við framsóknarmenn höfum lagt til að sá hluti byggðajöfnunarinnar yrði á þann veg að úthlutað yrði á fiskvinnslur af því að þær hafa jafnframt sitt númer og hægt er að tryggja að sá afli sem kemur á land fari til vinnslunnar og verði sannarlega atvinnuskapandi í þeirri byggð. Mig langar aðeins að heyra álit þingmannsins á þeirri leið versus leið ráðherra og stjórnarliða 

Virðulegi forseti. Fyrst út af því sem hv. þingmaður spurði mig um í sambandi við þá aflaaukningu sem hér er talað um, 2.400 tonn af þorski. Mér finnst hún hlægileg. Hefði ég haft einhver tök á því væri ég fyrir löngu búinn að bæta miklu meira við þorskvótann. Felld var tillaga frá þingflokki okkar sjálfstæðismanna hér í desember um að bæta 35 þús. tonnum við þorskkvótann. Það var engin áhætta tekin með því. Það er ágætt að rifja það upp í þessari umræðu, eins og hv. þingmaður kom inn á, að það er 20% aflaregla í dag. Rökin fyrir því eru þau að þegar stofnarnir eru veikir þá ertu með lága aflareglu, ef stofnarnir eru sterkir þá ferðu með hana hærra, þess vegna upp í 23%. Þannig fundum við út þessi 35 þús. tonn. Hver í raun og veru var staðan? Það var verið að byggja þorskstofnana upp í fyrra. Þá ætlaði Hafrannsóknastofnun að byggja hann upp í 762 þús. tonn. Hver varð reyndin? Sjómenn sögðu hringinn í kringum landið, og allir sem eitthvert vit hafa á stöðu stofnanna: Þetta er langt undir því sem stofninn er. Síðan kom það líka í ljós, þegar Hafrannsóknastofnun fór, að ekki var búið að byggja þorskstofninn upp í 762 þús. tonn, þá var hann nefnilega 846 þús. tonn. Ég tel það vera ein af stóru mistökunum sem ríkisstjórnin hefur gert, og er nú af nógu að taka, að hafa ekki fyrir löngu verið búin að bæta við aflaheimildir. Þorskurinn syndir í burtu, hann bíður ekki eftir því að menn komi og nái í hann þegar þeim hentar. Við höfum verið að byggja upp þorskstofninn fyrir aðrar þjóðir. Við sjáum aukninguna í Barentshafi. Menn hafa allt of litla þekkingu á þessu. Hann syndir yfir til Grænlands. Menn hafa orðið mjög varir við þetta á grálúðuveiðunum. En eigi að síður virðast menn ekki skilja mikilvægi þess að fara að framleiða, búa til störf, búa til verðmæti til að koma okkur út úr þessari kreppu og hætta þeirri skattpíningarstefnu sem ríkisstjórnin stendur fyrir. Það er alveg sama hvað það er, heimilin og fyrirtækin, það eru allir skattpíndir. Auðvitað eigum við að veiða 

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn komst nú ekki í að ræða byggðajöfnunaraðgerðir, byggðapotta eða byggðakvóta, en gerir það kannski hér á eftir. Mér fannst það sérkennilegt á sínum tíma þegar ráðherra lýsti því yfir einhliða, án þess að það kæmi til þingsins, að byggt yrði á 20% aflareglu til næstu fimm ára og fá það síðan viðurkennt á alþjóðlegum vettvangi. Það virðist hins vegar vera sátt um það í kerfinu og talið nauðsynlegt til að geta byggt upp gæðakerfi sem tryggir ákveðinn forgang og hærra verð á mörkuðum. Ég hef velt því fyrir mér, og spurst fyrir um það, meðal annars hjá Hafrannsóknastofnun og víðar, hvort ekki væri hægt að vera með yfirlýsingu um að við færum eftir aflareglu sem væri 20–23% og menn hefðu eitthvert svigrúm til að taka tillit til efnahagslegra aðstæðna á hverjum tíma.

Virðulegi forseti. Ég komst ekki til að svara seinni hluta spurningar hv. þingmanns hér áðan þegar hann spurði hvernig mér litist á þær hugmyndir Framsóknarflokksins að setja þetta á fiskvinnsluna, það er fiskvinnslukvótann. Ég er tilbúinn að skoða þessa hugmynd og ræða hana. Það virkar þannig í dag að þegar byggðakvóta er úthlutað verður að vinna tvöfalt meira magn í viðkomandi byggðarlagi, í þeim fiskvinnslustöðvum sem þar eru. Þannig að það virkar að sumu leyti á þann veg. Ef menn vilja hins vegar skapa ávinning fyrir þær fiskvinnslustöðvar sem eru að vinna fiskinn hér heima, sem er kannski eðlilegt, þá held ég að það sé skynsamlegri leið að gera það í gegnum útflutningsálagið, ef menn hafa þá skoðun á hverjum tíma, vilji þeir gera það. Ég held að það sé réttari leið að gera það þannig, ef menn hafa þær hugmyndir að ívilna á þann veg. Þetta gæti líka orðið dálítið flókið. Ef menn landa til að mynda á svæðum þar sem fiskur er mikið fluttur í burtu - það er eðlilegt að menn sérhæfi sig í vinnslu - þá mundu menn 

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur mikla reynslu af sjávarútvegi. Mig langar til að spyrja hann út í þetta frumvarp sem ég er búinn að þaullesa og sé engin markmið með. Sá hv. þingmaður einhver markmið með þessu frumvarpi? Sér hann til hvers menn eru að koma með þessar breytingar og hverju þeir ætla að ná fram með því? Síðan langar mig til að spyrja hann: Hve margir bátar geta fengið strandveiðileyfi? Eru engin efri mörk á því? Gætu komið þúsund eða 10 þús. bátar sem eru undir þrem tonnum? Ég hef miklar áhyggjur af því. Ég spyr enn fremur hv. þingmann: Hvernig eru þessar litlu skeljar? Ég reikna ekki með að það sé stór áhöfn á þeim. Hvað eru margir menn í áhöfn á svona litlum bátum eða skeljum? Og er hægt að koma við öryggisbúnaði í þeim, örugglega ekki björgunarbát, en er hægt að koma einhverju fyrir í svona litlum bátum? Svo finnst mér hv. þingmaður sýna oftrú á Landhelgisgæslunni. Segjum að litlar skeljar séu í kappi fyrir utan Vestfirði, menn að keppast við, svona 600–700 skeljar, og það kemur áhlaup eins og menn þekkja að getur gerst. Hvernig í ósköpunum á þá Landhelgisgæslan, þó að hún væri útbúin bestu þyrlu sem getur þá ekki flogið í þessu óveðri og jafnvel með bestu skipum, að geta tínt upp 500–600 báta í vandræðum?

Virðulegi forseti. Fyrst út af því sem hv. þingmaður endaði á, að ég hefði oftrú á Landhelgisgæslunni. Það getur vel verið að það sé mat hv. þingmanns, en það er ekki mitt persónulega mat. Ég hef tvisvar á ævinni staðið frammi á þverhníptum bjargbrúnum og horft á sjómenn berjast fyrir lífi sínu. Þeir sem stóðu í landi, og það voru ekki einn eða tveir heldur tugir manna, gátu akkúrat ekkert gert nema horfa á áhöfnina deyja. Þeir sem björguðu voru annars vegar varnarliðsþyrla og hins vegar Landhelgisgæslan. Það er kannski þess vegna sem ég hef svona mikla trú á því góða fólki sem starfar þar. Sú breyting sem hefur orðið í öryggismálum sjómanna snýr að hinu mikla og góða skrefi Slysavarnaskóla sjómanna og ekki síður þessum staðsetningarkerfum sem við erum komin með, STK-unum fyrst, síðan AES-inu, sem gera það að verkum að núna þarf eiginlega ekki lengur að leita að bátum. Það sést nákvæmlega hvar viðkomandi bátur er staddur á þeirri sekúndu sem gáð er að því. Það ljós blikkar allan sólarhringinn. Detti það út einhverra hluta vegna er strax haft samband við bátinn. Í dag hafa framfarirnar orðið þvílíkar að það þarf ekki að leita, það þarf að bjarga. Þegar menn lenda í nauðum og erfiðleikum er það hins vegar alltaf þannig að sá sem er styst frá og hefur tök á að bjarga mun auðvitað gera það. Þegar menn fara upp í strand eða þá rekur upp í kletta einhverra hluta vegna eru það fyrst og fremst þyrlurnar sem geta bjargað sjómönnum. Það er bara staðreynd. Eins og ég sagði er það kannski vegna þess að ég hef horft á þetta í tvígang sem ég hef þessa miklu trú. Hvað varðar fjölda strandveiðibáta sem hv. þingmaður spurði um eru engin takmörk á því hvað hægt er að fjölga þeim mikið. Ég bendi líka á að þúsund tonna togari getur farið á strandveiðar. Það er engin heldur stærðartakmörkun á því hversu stór skip mega fara á strandveiðar. Það er bara svoleiðis.

Frú forseti. Ég átta mig fullkomlega á því að Landhelgisgæslan veit nákvæmlega hvar hver bátur er. Ef þeir eru hins vegar of margir, við skulum gefa okkur að 100 bátar á einu svæði lendi í vandræðum á sama hálftímanum, hver ætlar þá að bjarga þeim? Hvernig ætla menn að fara að því að ná í báta hingað og þangað um hafið í ofsaveðri og bjarga þeim þegar brotsjóir verða og annað slíkt? Ég segi enn og aftur að mér finnst hv. þingmaður hafa oftrú á Landhelgisgæslunni. Hún er vissulega mjög góð, en þegar búnar eru til slíkar aðstæður með þessu frumvarpi að það eru fleiri hundruð eða þúsundir báta á sjó samtímis og lenda hugsanlega í mjög slæmum veðrum held ég að búið sé að keyra yfir getu Landhelgisgæslunnar.

Virðulegi forseti. Aðeins út af þessu sem hv. þingmaður heldur áfram að segja um oftrú á Landhelgisgæslunni er ekki útilokað að upp komi þær aðstæður að hún geti ekki brugðist við aðsteðjandi vandamálum. Það er ekkert sem getur komið í veg fyrir það. Það getur gerst í dag. Það er búið að skera það mikið niður að hún er ekki með nógu mikla mönnun til að tryggja nægjanlega öryggismálin og til að verða við beiðnum um útköll. Þannig er staðan í dag. Ég hef sagt í þingsal að vonandi gerist það aldrei en það er ekki útilokað að í dag komi neyðarkall frá sjómönnum sem verður ekki hægt að bjarga. Það verður ekki hægt þó að ekki vanti viljann hjá þessu góða fólki. Það verður ekki hægt vegna niðurskurðar til Landhelgisgæslunnar. Það er staðreyndin í dag. Auðvitað treystum við á að það muni ekki gerast. Við vitum líka að allir sem stunda sjóinn reyna að forðast að lenda í þeim aðstæðum sem hv. þingmaður lýsti, en þær geta 

Forseti vill geta þess að samkomulag er um að fundurinn standi lengur en þingsköp segja. Hlé verður gert á fundinum milli klukkan 19 og 20 til að funda í nefndum.

Virðulegi forseti. Ég sagði í fyrri ræðu minni um þetta mál að hæstv. ríkisstjórn hefði glatað gullnu tækifæri til að ná sátt milli stjórnmálaflokkanna og hagsmunaaðila í sjávarútvegi fyrir nokkrum mánuðum. Þá lá fyrir samkomulag í svokallaðri sáttanefnd um það hvaða leiðir ætti að fara til að ná loksins þeirri sátt í sjávarútvegsmálum sem menn hafa stefnt að og reynt að ná árum saman. Það tókst ekki vegna þess að ríkisstjórnin ákvað að svíkja sáttina, ganga frá því samkomulagi sem gert hafi verið. Því fór sem fór. Við sjálfstæðismenn vildum og höfum alltaf viljað sátt um íslenskan sjávarútveg. Við viljum byggja hann upp. Við skrifuðum undir sáttina en hún var svikin af hæstv. ríkisstjórn með hæstv. forsætisráðherra í broddi fylkingar. Ég hef haft á tilfinningunni að vinstri flokkarnir og núverandi ríkisstjórn sjái sér hag í því að það séu deilur um sjávarútveginn, sjái sér pólitískt tækifæri í því að viðhalda óánægju um stjórnkerfi fiskveiða og sé reiðubúin til að fórna framtíð þessarar helstu atvinnugreinar okkar Íslendinga fyrir eigin pólitísku hagsmuni. Þetta finnst mér miður og þau frumvörp sem hér hafa verið lögð fram eru ekki til merkis um að ríkisstjórnin hafi nokkurn einasta áhuga á því að ná sátt um sjávarútvegsmál, hvorki á vettvangi stjórnmálanna né meðal hagsmunaaðila. Hv. þm. Helgi Hjörvar hefur í þessari umræðu haft á orði að það frumvarp sem við hér ræðum hafi eitthvað með það að gera að með því komi hæstv. ríkisstjórn til móts við sjónarmið sem fram komu í áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Þetta hefur komið fram í andsvörum hv. þingmanns. Þorsteinn Pálsson, þá ritstjóri Fréttablaðsins, skrifaði ágætan leiðara í það blað þann 15. janúar 2008 og komst að þeirri niðurstöðu að verði álit meiri hluta mannréttindanefndarinnar túlkað á þann veg að breyta þurfi lögum um fiskveiðistjórn í grundvallaratriðum blasi við efnahagslegar og félagslegar þrengingar. Ég tek undir það. Hafi menn áhuga á að ræða hér um álit meiri hluta mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna bendi ég á að vilji menn túlka álit og niðurstöður nefndarinnar bókstaflega og telji þeir álitið binda hendur stjórnvalda hljóti þeir hinir sömu að fallast á að niðurstöður hennar hefðu ekki einungis í för með sér breytingar fyrir íslenska fiskveiðistjórnarkerfið heldur einnig fiskveiðistjórnarkerfi annarra ríkja sem byggja á kvótakerfi og ekki síður stjórnkerfi landbúnaðarins sem byggja að grunni til á sömu undirstöðum. Þarna má nefna fiskveiðistjórnarkerfi Nýsjálendinga, Ástrala, Alaskabúa, Evrópusambandsins o.fl. Ég efast um að þessar þjóðir mundu sætta sig við slíka íhlutun nefndarinnar í innanríkismál sín. Hins vegar er óumdeilt að álit nefndarinnar er ekki bindandi fyrir þjóðríkin og þar af leiðandi ekki fyrir okkur Íslendinga. Ef menn ætla sér að taka mark á þessu áliti eins og gefið hefur verið í skyn að gert sé með framlagningu þessara frumvarpa eru þeir á sama tíma að segja að Íslendingar hafi undirgengist mun meira framsal á sjálfsákvörðunarrétti okkar með aðild að Sameinuðu þjóðunum. Um þetta álit má margt segja en Þorsteinn Pálsson rifjar upp í sínum ágæta leiðara að hafi menn áhyggjur af því að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi brjóti gegn mannréttindum borgaranna í þessu landi hefði Samfylkingin kannski átt að velta því fyrir sér hvaða augum þessi sama nefnd hefði litið það ef farin yrði fyrningarleið í sjávarútvegi. Hvað ætli mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefði sagt við því að réttindi sem menn hefðu keypt sér dýrum dómum á frjálsum markaði hefðu verið gerðar upptæk með einu pennastriki? Ég er hræddur um að mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna sæti ekki þegjandi undir slíku ráðslagi. Nú koma menn hér upp og veifa þessu áliti. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að þetta frumvarp hafi ekkert með álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna að gera og að það feli í rauninni í sér meiri aðgangshindranir en núverandi kerfi gerir. Það leiðir af ákvæðum frumvarpanna 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Þingmaðurinn ræddi töluvert um eignaupptöku og hvort hún gæti staðist mannréttindi. Við þekkjum það meðal annars úr umræðu um annað mál sem tengist löndum og landareignum, vatni o.fl., að þar hefur töluvert verið rætt um eignarréttinn og einkaréttinn í raun. Það má velta fyrir sér hvort það sé yfirleitt stefna þessarar ríkisstjórnar að virða að vettugi samninga og mér dettur þá í hug gerðir orkusamningar. Samkvæmt lögum sem að minnsta kosti annar flokkur þessarar ríkisstjórnar tók að sér að semja og koma í gegnum þingið, ef ég man rétt, er hótað eignarnámi eða ríkisvæðingu. Einhvern veginn gekk erfiðlega hjá ríkisstjórninni að láta það mál ná fram að ganga. Getur verið að svipuð sjónarmið eigi sér stað eða séu réttmæt varðandi aflaheimildirnar, varðandi sjávarútveginn, að þegar maður hefur keypt sér eitthvað samkvæmt þeim lögum sem Alþingi hefur sett og er búinn að stunda atvinnuveginn í 30–40 ár eða hvað þetta er skapist ákveðinn réttur sem er kannski ekki óumdeildur en skapar ákveðna stöðu? Ef það er þannig mætti gefa sér að ríkisvaldið væri bótaskylt ef það gengi mjög hart fram eins og menn töldu varðandi þá orkusamninga sem voru gerðir. Mig langar að heyra álit þingmannsins á þessu. Ég er svo með aðra spurningu í seinna andsvari.

Virðulegi forseti. Þessi fyrirspurn kallar á langa og ítarlega ræðu um eignarrétt og atvinnufrelsi borgara þessa lands samkvæmt stjórnarskránni. Ég get þó svarað spurningu hv. þingmanns með því að ég tel að sú ríkisstjórn sem er við völd í landinu í dag beri mjög takmarkaða virðingu fyrir eignarrétti, atvinnufrelsi og almennum frelsisréttindum einstaklinga á Íslandi. Þá skiptir engu máli hvort um er að ræða eignarréttindi manna á landi, hugsanlega í sjó eða á fasteignum. Það hefur þessi hæstv. ríkisstjórn sýnt með því að hóta eignarnámi vegna réttinda sem menn hafa aflað sér í frjálsum viðskiptum. Það hafa ríkisstjórnin og forsvarsmenn ríkisstjórnarflokkanna sýnt með yfirlýsingum um að þeir telji eðlilegt að svipta menn atvinnufrelsi sínu og atvinnuréttindum eins og með fyrningarleið í sjávarútvegi - bótalaust. Það er til merkis um að þessi ríkisstjórn hefur engan sérstakan áhuga á að virða eignarréttindi manna eða atvinnufrelsi. Þarna erum við bara stödd, því miður. Svona var þetta ekki fyrir fáeinum missirum þar sem frelsi manna var virt og 

Virðulegi forseti. Ég var að hugsa það meðan hv. þingmaður svaraði og talaði um hina hreinu vinstri stjórn að mér finnst ekki mikið hreint við þessa vinstri stjórn. Það er óljóst hvaða utanríkisstefnu hin hreina vinstri stjórn hefur, hvaða stefnu um gjaldeyrishöft og fjármagnsmarkaði, sjávarútvegskerfið og ýmislegt annað. Það er ekki mikið hreint við stefnuna, ég held að það sé alveg ljóst. Hv. þingmaður nefndi hvernig nýliðun gæti átt sér stað ef veðsetningar væru bannaðar í sjávarútveginum og í greininni. Við getum hugsað okkur ef hv. þingmaður ákvæði allt í einu að hætta á þingi og reyna að gerast trillukarl, hvernig honum gengi að kaupa sér bát eða skip og afla sér heimilda til að róa ef hann hefði ekki neitt til að veðsetja. Þá gef ég mér að þingmaðurinn sitji ekki á fúlgu fjár sem ég held að fæstir þingmenn geri. Því langar mig að spyrja þingmanninn hvort það sé ekki réttur skilningur að þingmaðurinn tali fyrir því að einhvers konar veðsetning, hvort sem er takmörkunum háð að einhverju leyti eða hvernig það er, sé nauðsynleg til að nýliðun geti átt sér stað. Ég hef sagt að ég fái það ekki til að ganga upp að maður þurfi að geta veðsett eitthvað, sérstaklega skip að sjálfsögðu og mögulega nýtingarsamningana. Ég vil að það komi fram hér að mér finnst sjálfum óásættanlegt að mögulega veðsetning á nýtingarsamningum í greininni sé nýtt í eitthvað allt annað, brask eða eitthvað slíkt. Það finnst mér ekki gott og í raun ekki koma til greina.

Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi er við völd í landinu fyrsta hreina vinstri stjórnin í sögunni sem stýrir landinu með sínum sósíalísku viðhorfum sem byggja á boðum og bönnum og mjög takmarkaðri virðingu fyrir eignarrétti manna, atvinnufrelsi og frelsisréttindum almennt. Það er svo langt gengið að atvinnurekendur á almennum markaði hafa þurft að sæta því að ríkið hefur hert sig í samkeppni við einkaaðila á ýmsum sviðum þannig að við erum að sveigja í þá átt sem við vildum ekki sveigja og ráðstjórnarríkin í austri brutust undan fyrir ekki svo löngu. Þetta er sú þróun sem átt hefur sér stað í tíð þessarar hreinu vinstri stjórnar. 
             Á vinstri stefnu þessarar ríkisstjórnar er þó ein undantekning og hún birtist í þessum frumvörpum hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Hún snýr að nýliðun í sjávarútvegi sem var nokkuð sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefndi. Í frumvörpunum er nefnilega lagt blátt bann við beinni og óbeinni veðsetningu í sjávarútvegi. Þetta þýðir 

Virðulegi forseti. Þegar maður les þetta frumvarp er greinilegt að eitt af markmiðunum er að fjölga í greininni. Eitt af markmiðum hæstv. sjávarútvegsráðherra er að skapa fleiri störf í greininni, auka nýliðun í greininni. Það er algjörlega ljóst að með því að fjölga útgerðum í greininni fellur minna í hlut hverrar útgerðar að meðaltali. Það er tiltölulega einfalt og óumdeilt að ef útgerðum fjölgar lækka meðaltekjur í greininni. Það stangast náttúrlega á við markmið um hagkvæmni, en ég ætla samt ekki að tala um það. Það er algjörlega ljóst að þetta lækkar aflamöguleika útgerðanna sem þýðir að þær geta ekki staðið undir jafnmiklum fjármagnskostnaði og skuldum og áður. Afleiðingin af því að fjölga í greininni með því að opna fyrir nýliða á þann hátt sem gert er hér lækkar meðaltekjur í greininni og minnkar möguleika útgerðanna á að standa undir skuldum sínum. Seðlabankastjóri lýsti því yfir í gær að hann hefði áhyggjur af því frumvarpi sem við erum að ræða, VG-frumvarpinu, en líka samfylkingarfrumvarpinu sem er jafnvel enn svakalegra en þetta. Af hverju skyldi hann hafa áhyggjur af því? Jú, nákvæmlega af þeim ástæðum sem ég nefndi, að möguleikar útgerðanna til að standa undir skuldum sínum minnka, sem þýðir að minni líkur eru á að þeir sem eiga kröfur á útgerðirnar fái þær borgaðar, sem þýðir að fjármálastöðugleika í landinu er ógnað. Þetta er hárrétt athugað hjá seðlabankastjóra og augljóst að afleiðingarnar af því að hleypa fleirum inn í greinina gerir hana óhagkvæma. Það er fleira sem hangir á spýtunni. Með því að auka skattlagningu á greinina þyngist enn róðurinn fyrir útgerðina, eða við skulum tala um veiðigjald vegna þess að þetta er ekki skattur á hagnað heldur skattur sem reiknast á framlegðina í útgerðinni og framlegð er eins og allir vita reiknuð áður en tekið er tillit til fjármagnskostnaðar, afskrifta og hagnaðar. Hérna mætast tvær aðgerðir hæstv. ráðherra þar sem áhrifin verða þau sömu fyrir útgerðina, þ.e. getan til að standa undir skuldum minnkar, sem þýðir að áhættan í lánasöfnum sem snúa að sjávarútvegi eykst, sem þýðir að fjármálastöðugleika í landinu hrakar, sem þýðir að seðlabankastjóri kemur fram í fjölmiðlum og segist hafa áhyggjur af þeim frumvörpum sem hér er verið að ræða. Allt saman er þetta augljóst þegar það er borið fram. Það þarf enga „hundalógík“, eins og við heyrðum hér í dag þegar var verið að ræða skýrslu um endurreisn bankanna, til að verja hlutina. Svona er þetta. Þetta er einföld rökleiðsla, en það minnkar aftur á móti ekki hversu alvarlegt þetta er fyrir fjármálakerfið og sjávarútveginn. 
            

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því í fyrri hluta ræðu hv. þingmanns að hann nefndi frumvörpin VG-frumvarpið og samfylkingarfrumvarpið. Mér finnst það afar athyglisvert. Ég verð að viðurkenna að ég hafði ekki náð að stilla þeim þannig upp fram að þessu, en þetta er hins vegar augljós nálgun. Mig langar að spyrja hv. þingmann vegna óbilandi áhuga hans á hagrænum áhrifum hinna ýmsu frumvarpa hvort hann telji þessi frumvörp eins og þau liggja fyrir, vitanlega eiga þau eftir að taka breytingum, geta ógnað bankakerfinu og fjármálastöðugleikanum, eins og hv. þingmaður kom reyndar aðeins inn á, sem allir eru að reyna að búa til hér á landi en gengur brösuglega, og hvort frumvörpin eins og þau líta út og eru lögð fram séu til þess fallin að auka traust og trúnað í heimi fjármálanna eða hvort þau dragi úr líkum á að hér komist á friður og ró og fjármálakerfið geti gert það sem það á vitanlega að gera, þ.e. nýta þá fjármuni sem koma inn í bankana til að stuðla að atvinnuuppbyggingu og þess háttar. Síðan væri ágætt ef hv. þingmaður gæti líka velt upp fyrir okkur áhrifum frumvarpsins á kjör sjómanna og landverkafólks, sem mér finnst of lítið hafa verið rætt um í þeim umræðum sem ég hef heyrt úr þessum ræðustóli. Ef fleiri slást um sama fiskinn, hefur það ekki einhver áhrif á þennan hóp fólks?

Virðulegi forseti. Þetta er hárrétt athugað hjá þingmanninum sem er klókur og vitur maður, enda sjáum við að fólk hópast að honum. Í dag hefur hann fengið einn nýjan þingmann, en mér skilst að búið sé að loka félagaskiptaglugganum þannig að ég get ekki farið þangað yfir. En það er alveg hárrétt athugað hjá þingmanninum að yfirlýsing sem seðlabankastjóri í einhverju landi gefur um að frumvörp sem lögð hafa verið fram í þjóðþingi valdi honum áhyggjum nái þau fram að ganga vegna þess að þau geti ógnað bankakerfinu og fjármálastöðugleika gefur til kynna að bankastofnanir munu ekki getað fjármagnað sig á sömu kjörum og ef full vissa ríkir um hlutina. Þetta er hárrétt og það eitt og sér gerir bankakerfinu erfitt fyrir strax við framlagningu frumvarpanna. Hvað varðar laun sjómanna er leiðinlegt að þingmaðurinn skyldi hafa misst af ræðu minni í gærkvöldi þar sem ég gerði ítarlega grein fyrir því atriði. Ég sýndi fram á hvernig meðallaun hjá atvinnusjómönnum hafa hækkað gríðarlega, um 55%, á síðastliðnum tíu árum út af kvótakerfinu eða aflamarkskerfinu, jafnframt er ljóst að þegar fleiri sjómenn koma inn í greinina lækka meðallaunin og hinni svokölluðu auðlindarentu verður þá sóað með því að halda of mörgum sjómönnum í greininni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svar hans og einstaklega falleg orð til þess er hér stendur. Mig langar að segja út af samræðum okkar um laun og kjör sjómanna að við erum búin að sjá að ríkisstjórnin hefur áhuga á að rýra kjörin, af sjómannaafslættinum að dæma. Síðan er ekki hægt að horfa fram hjá því að í byggðarlögum hringinn í kringum landið eru laun sjómanna upp á hlut og því tengd afurðasölu og verði á þeim verðmætum sem þeir draga í land. Við sem höfum verið í sveitarstjórn og kynnt okkur og fylgst með því hvernig útsvarsþróunin er vitum að bein fylgni er á milli þess hvað skilar sér í útsvari til lítils sveitarfélags og jafnvel þokkalega stórs og þess hvernig gefur á sjó og hvert verðmætið er fyrir sjómennina. Þetta hefur gríðarleg áhrif.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt að bein tenging er á milli tekna sveitarfélaganna, þar sem sjávarútvegur er stundaður af einhverjum krafti, t.d. í sveitarfélögum eins og við eigum ættir að rekja til, ef mikið af fiski er landað þar og hann unninn á staðnum þannig að margir fá atvinnu og kannski há laun, og þess hversu mikill auðlindaarður er í greininni. Ég hef margoft sagt bæði í ræðum hér og í riti að með því að hleypa fleirum inn í greinina lækki meðallaunin sem hafi m.a. áhrif á tekjur sveitarfélaganna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir ágætisræðu. Mig langar aðeins að heyra álit hans en ég hef spurt nokkra þingmenn Sjálfstæðisflokksins um veiðileyfagjaldið og útdeilingu þess. Ég er þá ekki endilega að lýsa því yfir að ég styðji þá hugmynd sem er í frumvarpinu, sem ég geri reyndar alls ekki, um skiptingu til sveitarfélaga, heldur höfum við framsóknarmenn lagt til á flokksþingi okkar að auðlindagjaldið renni með einum eða öðrum hætti til greinarinnar að hluta til, til rannsókna, nýsköpunar og markaðssetningar. Það má hreinlega segja að við höfum talað um að það skorti á frekari hafrannsóknir og það þurfi að styrkja Hafrannsóknastofnun og því sé eðlilegt að hluti þess sé eyrnamerktur með þeim hætti og eins til nýsköpunar í fyrirtækjunum til að stækka kökuna, og enn fremur að það renni að einhverju leyti til landshlutanna, hugsanlega til atvinnuþróunarfélaganna með einhverjum hætti en sé ekki skilgreint til sveitarfélaganna eins og hér, heldur horft til stærri hluta og einmitt til að skjóta sterkari stoðum undir frekari nýsköpun í öðrum atvinnugreinum en sjávarútvegi. Við horfum auðvitað til þess að 1991 störfuðu um 15 þús. manns í greininni en það eru kannski 6–7 þús. sem starfa beint við hana í dag og þeim mun ekki fjölga nema þá með þeim afleiðingum sem þingmaðurinn lýsti áðan í orðaskiptum við hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson. Er ekki einhver leið til þess að styrkja atvinnulífið á landsbyggðinni til að sjávarútvegurinn og eins og stundum er nefnt með landbúnaðinn sé ekki að halda uppi byggðastefnu, heldur verði landshlutarnir hver fyrir sig nægilega öflugir og er þá ekki eðlilegt að hluti af því auðlindagjaldi sem verður til á þessu svæði renni líka til svæðisins?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég vil í byrjun máls míns segja að ég er algjörlega á móti því að fara þá leið sem lögð er upp í frumvarpinu, að dreifa þessu aftur til byggðanna. Það getur verið mjög tilviljanakennt og það getur líka komið mjög ósanngjarnt niður á byggðunum. Augljóst er að staðir eins og Hveragerði, Selfoss, Egilsstaðir, svo ég nefni dæmi, munu aldrei geta notið auðlindagjaldsins ef þetta verður gert eins og hér er verið að leggja til. Það lengsta sem ég hef komist í þessari hugmynd er að hægt væri að leggja kostnaðinn af Hafrannsóknastofnun, og þá ég líka við þróunarsjóðinn og nýsköpunarsjóðinn, á sjávarútveginn, og jafnvel hluta kostnaðar af Landhelgisgæslunni, það sem fer í að halda utan um auðlindina og gæta auðlindarinnar. Það mundi tvímælalaust létta kostnaði af ríkissjóði vegna þess að ríkissjóður borgar fyrir þessar stofnanir í dag. Ég mundi ekki vilja eyrnamerkja þetta á landshlutana. Aftur á móti mundi ég vilja gefa því miklu meira færi að það yrði byggt eitthvað upp í staðinn á stöðum sem vegna tæknibreytinga eða samþjöppunar verða fyrir því að missa t.d. fiskvinnslu eða slíkt, af því að það er algjörlega ljóst að við náum ekkert að halda uppi byggð í landinu með því að togast á um sömu fiskana.

Virðulegi forseti. Þetta er áhugaverð pæling. Mér finnst einstaka þingmenn Sjálfstæðisflokksins og reyndar Samfylkingarinnar óttast þetta jafnræði og álit fjárlagaskrifstofunnar á broti á stjórnarskrá varðandi þetta ákvæði, ekki allir reyndar. En í ljósi þess að fyrir 10, 15 árum voru samþykkt lög um þjóðlendur þar sem m.a. er skilgreint sérstaklega að hver þjóðlenda fái sitt eigið númer og þær tekjur sem þar verða til, eins konar auðlindagjald af nýtingunni, eigi að renna til viðkomandi þjóðlendu, reyndar 100% í því tilviki að mig minnir, til uppbyggingar og reksturs þeirrar þjóðlendu þá fyndist mér það í sjálfu sér ekkert jafnræðisbrot ef hluti af auðlindagjaldinu rynni til landshlutans. Ef við hins vegar hugsum þetta eins og hv. þingmaður nefndi, að gripið verði til sértækra aðgerða, þá er það einmitt það sem menn á landsbyggðinni hafa oftast gagnrýnt, þá er oft talað um að það sé verið að koma með einhverjar byggðaölmusur og styrki, í staðinn fyrir að nýta þá fjármuni sem svo sannarlega verða til í landshlutanum og hleypa heimamönnum 

Virðulegi forseti. Þetta er vissulega sjónarmið og það er vel hægt að skilja það. Ég er með eitt sérstakt dæmi í huga. Þessa dagana á Seyðisfirði hafa verið hugmyndir um að reisa álkaplaverksmiðju sem gæti skaffað allt að 30 manns atvinnu og svo óbein störf og umsvif í kringum það. Sú framkvæmd er komin á ís þar núna vegna þess að ekki fæst hlutafé af einhverjum ástæðum, sem ég ætla kannski ekki að fara sérstaklega út í hérna. Hefði ekki verið gráupplagt að nota eitthvað af slíku auðlindagjaldi til að setja hlutafé þar inn og bæta þar af leiðandi upp fyrir kannski tapaðan kvóta eða eitthvað slíkt þó svo að það sé sterkt sjávarútvegsfyrirtæki þar á staðnum?

Forseti. Í skýrslu Seðlabankans um fjármálastöðugleikann sem birt var í gær segir m.a., með leyfi forseta: „Á undanförnum missirum hafa aðgerðir er miða að stöðugleika í þjóðarbúskapnum skilað verulegum árangri. Hagvöxtur er einnig hafinn þó að hann sé með veikara móti þegar tekið er tillit til framleiðsluslakans.“ Áfram segir, með leyfi forseta: „Betra jafnvægi í þjóðarbúskapnum, ekki síst undirliggjandi viðskiptaafgangur, framgangur áætlunar um afgang á ríkissjóði á komandi árum og mikill gjaldeyrisforði hafa skapað skilyrði til að hefja losun hafta á gjaldeyrisútstreymi.“ Áfram er bætt við: „Jákvæð þróun á öðrum sviðum, svo sem ný skýrsla um að skuldastaða bæði þjóðarbúsins og hins opinbera verði til lengdar vel viðráðanleg, ásamt upplýsingum um meiri endurheimtur úr þrotabúi Landsbankans en áður hafði verið gert ráð fyrir, sem ráðstafað verður til greiðslu kröfu breska fjármálaráðuneytisins og hollenska ríkisins, stuðlaði einnig að þessari niðurstöðu.“ Þetta er allt saman frekar jákvætt, ekki satt? Síðan kemur setning þar sem segir, með leyfi forseta: „Einnig er nokkur óvissa um hvort og þá hve mikil áhrif boðaðar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu muni hafa á fjármálakerfið.“ - Það er að segja það er óvissa um hvort það hafi áhrif og hve mikil. Þetta stangast aðeins, finnst mér, á við ræðu þingmannsins hér áðan, hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar, sem túlkaði skýrsluna sem svo að frumvarpið ógnaði fjármálum ríkisins og efnahagsstöðugleikanum. Þetta er í það minnsta ekki það sem kemur fram í skýrslunni. Ég er hins vegar með aðra skýrslu hérna, virðulegi forseti, sem er skýrsla starfshóps um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða. Þar er tafla og umfjöllun um stöðu íslensks sjávarútvegs í dag áður en kemur til boðaðra breytinga. Þar kemur fram að 60% íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja eru annaðhvort í erfiðri stöðu eða óviðráðanlegri, þ.e. munu eiga erfitt með að greiða skuldir sínar eða munu aldrei geta það. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Telur hann ástæðu til að grípa til einhverra sérstakra ráðstafana til að bæta efnahag þessara fyrirtækja og þá þjóðarinnar í leiðinni eða finnst honum þetta ástand ásættanlegt?

Virðulegi forseti. Þetta voru klókar spurningar hjá hv. þingmanni, enda …  Hvað varðar fjármálastöðugleikann rakti ég nákvæmlega hvernig fjármálalegur óstöðugleiki myndast við það þegar geta sjávarútvegsfyrirtækjanna til að greiða af skuldum minnkar. Annars vegar vegna skattlagningar og hins vegar vegna þess að meðaltekjur á hvert fyrirtæki lækka. Það er nákvæmlega þetta sem Seðlabankinn er að minnast á þarna og það er alveg rétta orðalagið „hvort“ eða „hvenær“ eða „hvernig“ en ég lýsti því nákvæmlega hvernig þetta gerist. Í öðru lagi varðandi þá töflu sem hv. þingmaður vitnaði hér í þá er þetta reyndar, skilst mér, hlutfall aflaheimilda dæmt út frá … 

Forseti. Hv. þingmaður svaraði því ekki hvort hann teldi ástæðu til að grípa til einhverra ráðstafana og þá hverra, hann vill einungis að halda í það ástand sem er í dag. Í því felst í raun og veru hugmynd hans um að kalla frumvarpið til baka, ef hann telur það valda þeim skaða sem hann hélt fram áðan, að þrátt fyrir að niðurstaðan virðist samt vera sú að staðan sé mjög slæm vill hv. þingmaður halda í það horf, hann vill ekki gera neinar breytingar á því. Það er ekki nógu gott svar. Það er ekki nógu góð tillaga af hálfu hv. þingmanns að segja að við skulum halda þessu áfram eins og þetta er þegar þetta er ekki nógu gott. Með því er ég ekki að halda því beinlínis fram að þau frumvarp sem við erum að tala um hér leysi þennan vanda. Vandinn er til staðar nú þegar. Frumvörpin eru ekki orðin að lögum en vandinn er til staðar. Hvað vill þá hv. þingmaður gera til að leysa þennan vanda, ef hann vill yfirleitt nokkuð gera annað en að kalla þessi frumvörp til baka og halda að það muni leysa vandann eitt og sér?

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi verið alveg skýr, ég vil kalla þau til baka til að auka möguleika hjá þeim fyrirtækjum sem eru á jaðrinum á því að geta staðið í skilum og unnið sig út úr þessum málum. En það er líka annað sem ég vil gera og það hef ég predikað hér alveg frá því að ég kom inn á þing og meira að segja áður en ég kom inn á þing og það er að skuldir verði afskrifaðar hjá þeim fyrirtækjum sem þarf að afskrifa hjá. 

Frú forseti. Við ræðum í annað skiptið frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða og ég ætla að byrja á því enn einu sinni, frú forseti, að tala um rökleysuna í þessum tveimur frumvörpum sem menn hafa rætt nokkuð mikið saman þó að aðeins annað sé á dagskrá. 
            

Forseti biður um þögn í salnum. Hv. þingmaður er að flytja ræðu og forseti biður þingmenn í salnum að hlýða á hana.

Þakka þér kærlega fyrir, frú forseti. Ég var sem sagt að ræða um þá rökleysu sem felst í því að einn og sami hæstv. ráðherra, sjávarútvegsráðherra - og ég vildi gjarnan að hann hlýddi á mál mitt. Það finnst mér lágmarkskurteisi ef hægt er að koma því við, það er hæstv. sjávarútvegsráðherra sem flytur málið. Rökleysan felst í því að við erum með tvö mál til umræðu og annað er breyting á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, og í 32. gr. hins frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Lög þessi öðlast þegar gildi, en jafnframt falla úr gildi lög nr. 116/2006 …“ Lögin sem við erum búin að ræða hér í lengri tíma eiga að falla úr gildi, frú forseti. Svo stendur auk þess: „Lög þessu skulu hafa gildi í 23 ár frá gildistöku þeirra.“ Það er ekki hægt að setja svona ákvæði inn í lög vegna þess að næsta Alþingi hefur löggjafarvald. Það getur samþykkt að taka hvaða einustu lög sem það vill úr gildi eða breytt þeim. Þetta ákvæði er algjörlega tómt og ég skil ekkert í fólki að koma með það. Ég er búinn að spyrja forseta að því nokkrum sinnum hvort svona mál séu þingtæk þar sem okkur er sagt í öðru málinu að það eigi að breyta þessu og hinu og hitt málið tekur það um leið úr sambandi. Ég ætla ekki að dvelja lengur við þetta því að ég hef mjög stuttan tíma. Hann er eiginlega liðinn. Það vantar markmið með frumvarpinu. Ég spyr hæstv. sjávarútvegsráðherra og vil fá svar frá honum: Hvert er markmiðið með frumvarpinu? Ég tel að þetta frumvarp sé dýr rómantík og hættuleg. Það er rómantík um strandveiðar-þetta og strandveiðar-hitt. Það er eins og allir bændur eigi að fara að slá með orfi og ljá. Ég ætla að ræða dálítið um 3. gr., hvernig kvótanum yrði dreift til byggðarlaganna, og svo um 6. gr. þar sem auðlindagjaldinu er dreift á byggðir landsins en þó ekki til þeirra sem ekki gera út. Þetta frumvarp segir að sumir Íslendingar eigi kvótann, þ.e. ákveðinn hluti þjóðarinnar, en annar hluti, t.d. íbúar Mosfellsbæjar, á ekkert í kvótanum. Hér er gert ráð fyrir að Mosfellingar fái ekki hlut í auðlindagjaldinu. Mig langar rétt aðeins að koma inn á efnahagsleg áhrif þessa frumvarps. Skuldir sjávarútvegsins eru af ýmsum toga, nokkrar eru vegna kaupa á kvóta og annars slíks en nokkur fyrirtæki hafa farið út í að kaupa hlutabréf í bönkunum og fjárfest í útlöndum. Það kemur sjávarútveginum ekkert við og þessari stefnu ekki heldur. Ég hef enga samúð með þeim, skuldir sjávarútvegsins eru mjög mismunandi og það er ekki hægt að segja að afkoma greinarinnar sé slæm. Ég held að hún sé góð og hafi líka verið það fyrir hrun. Þegar við bætum við fleiri sjómönnum til að veiða jafnmörg kíló af fiski þarf fleiri landverkamenn til að vinna þau og það er erfiðara að selja kílóin, fiskurinn kemur frá mörgum mismunandi litlum stöðum og það þýðir ekkert annað en það að arðsemin minnkar, laun sjómanna lækka og laun landverkafólks sömuleiðis. Það sem fer út úr kerfinu er jafnmörg tonn á væntanlega sama verði og þar með minnkar hagur sveitarfélaganna. Ekki nóg með það, frú forseti, hagur alls landsins minnkar og sumir bankar, eins og Landsbankinn sem á miklar kröfur á sjávarútveginn, geta lent í vandræðum. Það vill svo til að Landsbankinn hefur gefið út skuldabréf til gamla Landsbankans upp á 360 milljarða sem er gengistryggt og með ríkisábyrgð.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir ræðuna sem að stórum hluta snerist um annað en frumvarpið sjálft sem við erum að ræða, þ.e. aðkomu þess inn í þingið og tæknileg atriði, allt í góðu með það. Það er dálítið vont að ræða mál þegar ekki er farið efnislega í það mál sem til umræðu er en hv. þingmaður tók þó undir lok ræðu sinnar smátíma í það. Í skýrslu endurskoðunarhópsins, þess hóps sem tók að sér að endurskoða lög um stjórn fiskveiða og það frumvarp sem hér er til umræðu er sprottið af, segir um skuldsetningar í sjávarútvegi, með leyfi forseta: „Mat eins banka var að hækkun skulda (sem ekki varð vegna gengishrunsins 2008) síðustu ár hafi verið 60% vegna kaupa á veiðiheimildum. … Annar banki taldi að ástæður yfirskuldsetningar sjávarútvegsfyrirtækja væru 54% vegna kaupa á aflaheimildum.“ Niðurstaða rannsókna- og þróunarmiðstöðvar Háskólans á Akureyri er hins vegar eins og segir í þessari skýrslu, með leyfi forseta: „Okkar niðurstaða er sú að hækkun skulda frá 2003, sem ekki er vegna gengishruns krónunnar 2008“ - þ.e. fyrir utan hrunið - „hafi verið 50–60% vegna kaupa á aflaheimildum.“ . Hér erum við að tala um yfirskuldsetningu, ekki heildarskuldir heldur yfirskuldsetninguna, að stærstum hluta vegna kaupa á aflaheimildum. Því spyr ég hv. þm. Pétur H. Blöndal í þessu sambandi hvaða mat hann leggi á þennan hluta yfirskuldsetningar sjávarútvegsfyrirtækjanna. Eins og ég nefndi áðan í andsvari við hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson hefur þessi mikla yfirskuldsetning af þessum orsökum leitt til þess að um 60% sjávarútvegsfyrirtækja á Íslandi eru annaðhvort í mjög erfiðri stöðu eða óviðráðanlegri.

Frú forseti. Vegna athugasemda hv. þingmanns um að ræða mín hafi ekki verið efnisleg stóð hún bara í fimm mínútur og ég varð að koma inn á það hvernig þessi tvö mál komu inn til þingsins af því að ég hef ekki enn fengið svari við því hvað gerist ef við samþykkjum seinna frumvarpið. Þá hverfur þetta frumvarp, það bara hverfur, lögin eru fallin úr gildi. Varðandi það að ákveðinn hluta af skuldum, 50–60%, sé vegna kaupa á kvóta er það einmitt arðsemismerki. Menn keyptu kvóta af útgerðum sem væntanlega voru ekki eins vel reknar. Það er að mínu mati gott merki um að greinin sé að reyna að laga stöðuna hjá sér, reyna að auka arðsemina, og ætti þar af leiðandi að gleðja hv. þingmann. Það sem ég hef áhyggjur af er sá hluti af skuldum sjávarútvegsfyrirtækja sem fór út úr greininni til kaupa á hlutabréfum í allt öðrum og óskyldum rekstri. Það eru skuldir sem ekki eru kerfinu sjálfu að kenna, heldur dönsuðu útgerðarmenn þar í útrásinni.

Forseti. Ég var ekki beinlínis að gagnrýna ræðu hv. þingmanns áðan, það er misskilningur, heldur nefndi það að hann hefði ekki talað mikið efnislega um það frumvarp sem við erum að ræða hér. Hann velti öðrum tæknilegum atriðum fyrir sér og ég gerði engar athugasemdir við það. Í skýrslu endurskoðunarnefndarinnar, svo ég ítreki það, er verið að tala um yfirskuldsetningu, að jafnvel um 60% séu vegna kaupa á aflaheimildum. Það er talað um mismunandi mat bankanna eins og kemur fram í skýrslunni, hvað er fjárfesting í ótengdum greinum, 15%, 20%, 10% o.s.frv. Stærsti hlutinn er vegna kaupa á veiðiheimildum. Það er ekki beinlínis merki um, og ég vitna þá í rannsóknarskýrslu Alþingis, að það væri mikil arðsemi í sjávarútveginum á þeim tíma. Aukið aðgengi að fjármunum til að kaupa veiðiheimildir var aðalorsökin fyrir því hvað menn keyptu mikið og hvernig verðið á veiðiheimildum steig jafnt og þétt. Þetta er á sama línuriti og maður sá á hlutabréfamarkaðnum sem gerðist á sama tíma þegar aðgengi að peningum jókst mikið, það sama gerðist á húsnæðismarkaðnum o.s.frv. Sama trendið var í aflaheimildum. Ég fæ það ekki alveg til að ganga upp að þetta sé lýsandi dæmi um arðsemina í greininni ef þessi yfirfjárfesting hefur leitt til þess að um 60% sjávarútvegsfyrirtækja á Íslandi eru annaðhvort í mjög erfiðri stöðu eða jafnvel óviðráðanlegri. Það er ekki beinlínis afrakstur af því að þetta hafi verið mjög hagkvæmur bisness í raun og veru, þessi yfirskuldsetning. Ég ítreka spurningar mínar í því sambandi: Telur hv. þingmaður að það þurfi að taka á þessum málum með einhverjum hætti og hvernig á þá að leysa úr þeim vanda sem mér sýnist íslenskur sjávarútvegur vera í ef eitthvað er að marka þessa skýrslu á annað borð?

Frú forseti. Það voru í reynd allt aðrir þættir og kraftar í gangi. Þegar vextir lækka eykst virði tekjustrauma í öllum greinum, jafnt íbúðarhúsnæði, hlutabréfum og kvóta. Verð á árlegum veiðiheimildum er eins konar ávöxtun á verði varanlegra veiðiheimilda. Þegar vextir í heiminum lækka og aðgangur manna að fjármagni vex - og íslensk sjávarútvegsfyrirtæki höfðu aðgang að mjög ódýru erlendu fjármagni - hækkar verðið á þeim tekjustraumum sem felast í kvótanum. Þá hækkar varanlegur kvóti eðlilega líka. Þetta sáum við í húsnæði um allan heim, þetta sáum við í hlutabréfum og þetta sáum við í kvóta á Íslandi. Svo þegar vextirnir hækka, aðgangur manna að fjármagni verður takmarkaður og það kemur jafnvel álag ofan á vexti vegna stöðu Íslands eftir hrun lækkar þetta allt saman. Það gæti verið skýringin á því að íbúðarhúsnæði hefur lækkað, hlutabréfin hrunið og verð á kvóta lækkað. Það leiðir líka til þess að fyrirtækin eru þá of skuldsett vegna þess að þau tóku lán meðan vextirnir voru mjög lágir og hefðu getað staðið undir þeim vöxtum en svo hækka vextirnir og þá standa þeir ekki lengir undir vöxtum. Þá heitir það ofskuldsetning.

Virðulegi forseti. Mig langar að fjalla aðeins um sjávarútvegsmál á breiðum grundvelli. Hér ræðum við hið svokallaða minna frumvarp en annað frumvarp fylgir í kjölfarið og þau eru nátengd þannig að ég ætla að leyfa mér að ræða þetta í samhengi. Ég vil í fyrsta lagi fagna því að þessi mál eru komin til umræðu og inn á vettvang þingsins. Ég tel mikilvægt fyrir okkur þingmenn að taka hreinskiptnar umræður á vettvangi þingnefnda um svo veigamikil mál frekar en að hafa þau aflokuð í embættismannakerfinu eða í þingflokkum stjórnarflokkanna þar sem menn takast á um hin ýmsu sjónarmið. Ég vil því leggja áherslu á að ég fagna því að þetta frumvarp komist hér áfram og ég legg ríka áherslu á að það og hið síðara komist til nefndar þannig að við náum að ræða það á þeim vettvangi. Helsta vinnan sem fer fram á vettvangi þingsins fer fram í þingnefndunum. Þar leggjast menn á eitt um að ná samkomulagi, skiptast á skoðunum, fá inn gesti, leita eftir umsögnum og þar er hin djúpa pólitíska umræða tekin. Ég tel því mikilvægt að ef við viljum ná sátt um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu, í hvaða átt svo sem þær breytingar eiga að vera, fáum við málið inn til þingnefndanna. Um er að ræða ákveðna kerfisbreytingu. Í stóra frumvarpinu erum við að tala um nýtingarsamninga, verið er að opna á ákveðna nýliðun í báðum frumvörpunum. Verið er að taka á framsalinu, verið að taka á mannréttindaákvæðinu en það er alveg ljóst að það er fjölmargt í þessu frumvarpi, um leið og ég fagna þessari kerfisbreytingu, sem ég mundi vilja sjá breytingar á. Ég ætla að eyða drýgstum tíma mínum í dag í að ræða þær breytingar sem ég mundi vilja gera á frumvarpinu. Það geri ég vegna þess að ég vil viðra mínar skoðanir. Ég vil viðra þá stefnu sem ég mundi vilja taka í þessum málum. Það er fyrst og fremst með hvaða hætti veiðigjaldið er innheimt, hvernig því er útdeilt. Ég vil setja fyrirvara við allt of miklar heimildir til handa sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og ég mundi líka vilja leggja fram spurningar, sem eiga kannski frekar heima í tengslum við stóra frumvarpið, um lengd nýtingarsamninganna. Ég tel, hvað snertir nýtingarsamningana, að við eigum að nálgast það hugtak á þann veg að hvetja til þess að aðilar nýti auðlindir okkar. Setja má undir sama hatt vatnsaflið, jarðhitann og sjávarútvegsauðlindina. Það getur verið að við viljum ramma fleiri auðlindir inn á þennan hátt en þessar auðlindir eiga að vera og skulu vera í opinberri eigu. Þessar auðlindir á að nýta skynsamlega og við eigum að koma nýtingunni í hendur einkaaðila. Við eigum að láta þessa sömu einkaaðila gera samninga við hið opinbera en samningarnir verða að taka mið af því að hægt sé að nýta auðlindirnar skynsamlega, að menn fjárfesti í þeim tækjum og tólum sem þarf til að nýta þær á þann veg og að fyrir það sé greitt ríflega. Ég ítreka: Fyrir það sé greitt ríflega. Ég held að stóra myndin, sem gæti verið skynsamleg hvað varðar sjávarútveginn, sé sú að nýtingarsamningarnir séu mislangir, það er að útgerðirnar geti gert langtímaplön en verði engu að síður að búa við þá staðreynd að hluti kvóta þeirra sé í samningum bundinn til skemmri tíma. Þannig gætum við kannski með einhverjum hætti komið til móts við ólík sjónarmið sem reifuð hafa verið á vettvangi þingsins en lengdin taki að hluta til mið af afskriftaferlinu þannig að menn treysti sér til að kaupa skuttogara, treysti sér til að endurnýja tæki o.s.frv. Okkur hefur verið brigslað um það, þeim sem hafa stutt þetta frumvarp frá hæstv. ráðherra, að við viljum setja sjávarútveginn í uppnám, við séum að fara í stríð við sjávarútveginn o.s.frv. Ég vísa þeim ummælum öllum til föðurhúsanna. Ég legg á það áherslu, og ég veit að hæstv. ráðherra gerir það líka, að að sjálfsögðu viljum við ekki og ætlum okkur ekki að rústa þessum blómlega iðnaði. Menn eru fyrst og fremst að hugsa um það réttlætismál að um nýtingarsamninga er að ræða, að arðinum af auðlindinni sé jafnt skipt milli okkar allra. Það er lykilatriði í málinu og á að vera lykilatriði í nálguninni. Ég vil til dæmis segja fyrir mitt leyti að langstærsta hagsmunamálið er veiðigjaldið. Ég held að þorri þjóðarinnar sé þeirrar skoðunar sömuleiðis. Ég held að lengdin á nýtingarsamningnum sé kannski ekki það hagsmunamál sem þjóðin er helst að velta fyrir sér. Ég held að þjóðin vilji sjá góð fyrirtæki blómstra í þessum geira, að menn sæki fram á ákveðinn hátt. Ég held, og þess vegna vil ég leggja á það áherslu, að aðalatriðið í nálguninni, til að við náum sátt meðal þjóðarinnar og geirans ef hægt er að orða það svo, útgerðarmannanna, sé að við horfum á upphæðina á veiðigjaldinu, upphæðina á því sem greitt er til þjóðarinnar af þeim afrakstri sem af auðlindinni er. Það er lykilatriðið og á það eigum við að horfa. Það er þess vegna sem mig langar að staldra aðeins við það hvernig veiðigjaldið skal innheimt eftir því sem lagt er til í minna frumvarpinu. Ég er ósammála næstum því allri þeirri nálgun sem lagt er upp með þar. Talað er um að viðmið vegna útreiknings á veiðigjaldi verði á næsta fiskveiðiári hækkað úr 9,5% af reiknaðri EBITDA í 16,2% eða um 6,7 prósentustig. En einnig er gert ráð fyrir því að ráðherra geti tekið tillit til mismunandi framlegðar útgerðarflokka en ekki er hins vegar tilgreint á hvaða reglum eða viðmiðum það á að byggjast. Því er erfitt að meta hvaða áhrif það kynni að hafa á þessa tekjuöflun ríkisins. Svo segir einnig í umsögn fjármálaráðuneytisins, sem er mjög athyglisverður lestur, að sá hluti teknanna sem rynni til sjö sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, þar sem um 65% íbúar landsins búa, væri 1/80 hluti af innheimtu veiðigjaldi eða sem svarar til 1,3% af heildartekjunum og skiptist milli þeirra sveitarfélaga á því svæði á sama hátt eftir lönduðum afla í viðkomandi sveitarfélögum. Þetta fyrirkomulag mundi því jafnframt hafa það í för með sér að sveitarfélög þar sem engum afla er landað, hvort sem er á höfuðborgarsvæðinu eða í öðrum landshlutum, fengju enga hlutdeild í auðlindagjaldi sjávarútvegsins. Ég vil fyrir mitt leyti setja stórt spurningarmerki við þá nálgun, mér finnst þetta með eindæmum. Ef við viljum breyta fiskveiðistjórnarkerfinu en um leið vernda geirann, ná sátt meðal landsmanna og tryggja öryggi, hagkvæmni og arðsemi er lykilatriðið að horfa á veiðigjaldið. Við eigum að taka veiðigjaldið í takt við það sem greinin skilar. Við eigum að miða það við þá arðsemi sem viðkomandi fær af nýtingu auðlindarinnar. Það er það gjald sem við eigum að taka til þjóðarinnar allrar, hvort sem við myndum auðlindasjóð eða látum þetta renna inn í ríkissjóð. Við getum látið þetta renna til skilgreindra verkefna en við eigum ekki að fara þá leið sem lögð er til í frumvarpinu að skipta þessu í gegnum sveitarfélögin. Það er feigðarflan. Það er alveg ljóst að ef við teljum að um sameign þjóðarinnar sé að ræða, sem ég held að við séum öll sammála um, þá eigum við um leið að líta á afraksturinn sem sameign þjóðarinnar. Í umsögn fjármálaráðuneytisins segir til dæmis, ég ætla að fá að vitna beint í hana, virðulegi forseti: „Það kann að orka tvímælis að almenn skattlagning á sameiginlega auðlind eigi að koma sumum landsmönnum meira til góða en öðrum eftir því hvar á landinu þeir búa, þar með talið þeim sem starfa við annað en sjávarútveg eins og á við um meiri hluta þeirra sem búa í sjávarbyggðum. Fram hafa komið ábendingar um að slíkt fyrirkomulag kunni að brjóta í bága við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar.“ Ég get ekki skilið þetta öðruvísi og get ekki annað en tekið undir þetta álit fjármálaráðuneytisins. Þannig má ljóst vera að við erum að skekkja myndina hjá sveitarfélögunum. Við ættum frekar að spyrja: Ættu þau sveitarfélög sem ekki fá kvóta, sem ekki fá tekjur af því að sækja fiskinn og vinna hann, ekki frekar að fá tekjurnar sem eru til skiptanna ef við ætlum að fara þessa leið? Fjármálaráðuneytið heldur áfram, ég ætla að fá að lesa þetta hér upp, með leyfi forseta: „Má reyndar ætla að sveitarfélög séu þess betur sett fjárhagslega sem meira aflaverðmæti er landað hjá þeim og því muni aukin framleiðsla þeirra auka á misvægi í rekstrarskilyrðum sveitarfélaga á landinu.“ Maður getur svo haldið áfram í þessari mjög svo athyglisverðu umsögn fjármálaráðuneytisins en allt ber að sama brunni. Innheimta veiðigjaldsins er að mínu viti skökk og dreifing teknanna er líka skökk. Hún fer gegn þeim sjónarmiðum sem við viljum halda í, um markaðar tekjur ríkisins. Þetta fer gegn þeim sjónarmiðum sem við horfum til. Ríkissjóður er rekinn með tugmilljarða halla og veitir ekki af öllum þeim tekjum sem hægt er að ná í. Þá er það spurningin: Hefur sjávarútvegurinn efni á að greiða hærra veiðigjald? Þeirri tölu hefur verið flaggað í umræðum á þingi að nettóhagnaður fiskvinnslu og útgerðar á árinu 2009 hafi verið 45 milljarðar kr., en af þeirri upphæð greiðir útgerðin og fiskvinnslan 3 milljarða í veiðileyfagjald og 1 milljarð í tekjuskatt. Til þessa dags hafa útgerðarmenn greitt 6,5 kr. á kílóið í veiðileyfagjald en samkvæmt því frumvarpi sem liggur fyrir hér á að fara með þessa tölu upp í 13 kr. á hvert kíló. En ég vil vekja á því athygli í þessu sambandi að útgerðarmenn hafa verið að taka um 300 kr. í leigugjald af þeim sem hafa þurft að leigja af þeim kvóta. Mér finnst það því ekki trúverðugur málflutningur hjá LÍÚ að verið sé að setja útgerðina á hausinn. Ég hef engan áhuga á að setja útgerðina á hausinn. Ég mundi aldrei samþykkja frumvarp sem mundi setja útgerðina á hausinn. Ég legg hins vegar til að við hækkum veiðigjaldið og látum það taka mið af framlegðinni í greininni. Þegar menn eru búnir að leggja út fyrir launakostnaði, leggja út fyrir afskriftum, búnir að leggja út í þann kostnað sem sannarlega fellur til og eftir stendur sá arður sem myndast hefur af nýtingu sameiginlegrar auðlindar ber að skipta arðinum réttlátlega milli þess sem nýtir og þjóðarinnar sem á auðlindina. Það er lykilatriðið í nálgun minni í þessu máli. Ef við nálgumst þetta verkefni út frá þessum punkti þá getum við náð sátt um þau verkefni sem fram undan eru í þinginu á vettvangi þingnefnda og náð sátt um þær breytingar sem þarf að ráðast í á fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég er bjartsýnn á að við getum nálgast þetta verkefni. Ég er það eftir að hafa kynnt mér ályktun Framsóknarflokksins um sjávarútvegsmál. Að mörgu leyti eru þær hugmyndir sem þar koma fram miklu nær frumvarpi sjávarútvegsráðherra en ég gæti verið sáttur við og er sammála. Þær útfærslur sem Framsóknarflokkurinn leggur áherslu á eru í miklu meiri sátt við frumvarp hæstv. ráðherra en skoðanir mínar.

Þú vilt kannski bara ganga í Framsóknarflokkinn?

Hv. þingmaður grípur fram í fyrir mér og ég verð eiginlega að leyfa sjónvarpsáhorfendum að heyra það. Hann spyr hvort ég sé kannski á leið í Framsóknarflokkinn. En ég held að þetta sýni það frekar að ég er ekki á leið í Framsóknarflokkinn. Ég er hjartanlega ósammála þeirri nálgun sem þar er lagt upp með, ég mundi vilja ganga í aðra átt. En ég held að þetta sýni hins vegar að hægt er að nálgast þetta verkefni skynsamlega því að hluti stjórnarandstöðunnar er að stórum stofni til sammála þeirri nálgun sem lagt er upp með í frumvarpinu. Ég ítreka að hér er verið að leggja til kerfisbreytingu, ég er sáttur við hana, ég mundi að sjálfsögðu vilja stilla einhver ákveðin atriði tæknilega, breyta þessu hér og breyta þessu þar og ég sé fyrir mér að sú vinna eigi að eiga sér stað á vettvangi þingnefndarinnar. Ég tel því mikilvægt að við náum þessu máli og stóra málinu inn til þingnefndar til að við getum náð umræðu, kallað til umsagnaraðila, lesið ítarlega allar þær hagfræðilegu greiningar sem við þurfum á að halda o.s.frv. þannig að á vettvangi þingnefndarinnar komi fram frumvarp sem við getum náð meiri sátt um. Það held ég að sé lykilatriðið. Ég ítreka það á minni síðustu mínútu að við eigum að nálgast verkefnið út frá lykilprinsippinu, sem ég held að langstærsti hluti þjóðarinnar sé að velta fyrir sér, það er hvernig afrakstrinum sé skipt. Við getum ekki farið inn í útgerðirnar í dag og heyrt að allir þeir sem hafi kvóta í dag borgi fyrir mistök fyrri tíðar. Við getum ekki krafist þess af þeim sem eru með kvóta í dag, sem hafa langflestir keypt þann kvóta á markaði, að við fáum að taka af þeim kvótann með valdbeitingu. Það er ekkert að gerast og ég held að enginn sé að velta því fyrir sér, að minnsta kosti vona ég ekki. Það er enginn að velta því fyrir sér að rústa sjávarútveginum og ég ætla ekki að taka þátt í málflutningi á því plani. Það eina sem ég tel að við eigum að gera er að vinna þetta mál áfram, við eigum að vinna stóra málið áfram, við eigum að stefna að því að ná sátt um það og við eigum að láta sáttina hverfast um auðlindagjaldið sjálft, gjaldið sem greitt er af afrakstri af nýtingunni þannig að því sé betur skipt á milli landsmanna. Það tekst ekki í þessu frumvarpi því miður og það er sú breyting sem ég mundi helst vilja gera á því, það er að innheimta veiðigjaldið og að útdeiling veiðigjaldsins sé með skynsamlegri hætti en hér er lagt til. Annars vil ég bara segja að kerfisbreytingin er jákvæð og ég óska sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til hamingju með frumvarpið. Ég held að við séum að stíga stórt skref í átt til sáttar.

Hæstv. forseti. Þetta var mjög athyglisverð ræða og ber að þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir framlag sitt til þessarar umræðu vegna þess að ég held að það varpi ansi góðu ljósi á þá stöðu sem nú er uppi. Ég heyri ekki betur en að þrátt fyrir að hv. þm. Magnús Orri Schram þakki hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir að flytja þetta frumvarp sé hann andvígur eiginlega öllu í því. Ef við tölum bara um hið svokallaða smærra frumvarp sem við erum að ræða þá heyrist mér að það eina sem hv. þingmaður geti fallist á í því sé hækkun veiðigjalds en hann gerir verulegar athugasemdir við útfærsluna. Ég á bágt með að ímynda mér að hv. þm. Magnús Orri Schram sé sáttur við allar þær ómótuðu og ótilgreindu heimildir sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ætlar að taka í sínar hendur með öðrum ákvæðum frumvarpsins. 

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins leggja út af þeirri nálgun á viðfangsefninu sem hv. þm. Birgir Ármannsson gerði að umtalsefni. Mér finnst ekkert hjákátlegt eða neyðarlegt að ég sé ekki fullkomlega sáttur við eða sammála því frumvarpi sem hér er lagt fram. Ég skammast mín ekkert fyrir að gera athugasemdir við frumvarp frá hæstv. ráðherra. Mér finnst það frekar til bóta að stjórnarþingmenn komi hingað upp og lýsi yfir skoðunum sínum á þeim frumvörpum sem fyrir liggja. Ég vil miklu fremur hafa umræðuna og skoðanaskiptin fyrir opnum tjöldum en í myrkum bakherbergjum. Ég held að það sé betra fyrir þingmenn og sjávarútveginn sömuleiðis að menn heyri og viti hvaða skoðanir þjóðkjörnir fulltrúar hafa á framlögðu frumvarpi og að þeir séu ekkert feimnir við að viðra þær skoðanir. Aðalatriðið í málinu er að ég fagna þeirri kerfisbreytingu sem hér er lögð til, bæði í litla frumvarpinu og því stóra. Mínar helstu athugasemdir eru innheimta, útdeiling og reglugerðarheimildir.

Hæstv. forseti. Ég ber fulla virðingu fyrir því að hv. þm. Magnús Orri Schram hafi eigin skoðanir á þessu máli sem ekki endilega fara saman við það sem fram kemur í frumvarpinu. Ég fagna því að hann skuli ekki styðja frumvarpið umyrðalaust. Ég þarf hins vegar að spyrja hann aðeins frekar til að fá nákvæmari útlistun á því hvað hann er að tala um ef við tökum fyrir litla frumvarpið sem slíkt og sleppum þeim breytingum sem fyrirhugaðar eru með stærra frumvarpinu. Er hv. þingmaður sáttur, fyrir utan reglugerðarheimildir og annað þess háttar, við alla þá pottagaldra sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur skrifað í það frumvarp, eða aðrir þingmenn stjórnarflokkanna sem sannanlega komu að undirbúningi þess?

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er fullt af tækniatriðum sem snerta sjávarútveginn beint og eru aðrir þingmenn í betri færum en ég til að hafa skoðanir á því hvort miða eigi við 2.400 tonn eða 2.300 tonn. Ég verð að viðurkenna að vanþekking mín er þó nokkur á þeim hluta frumvarpsins. Þess vegna vil ég frekar leggja áherslu á að ekki séu of miklar tæknilegar útfærslur veittar ráðherra í þeim efnum. Ég held að þær heimildir sem ráðherra fær til útdeilingar, til að ákvarða kvótastærðir o.s.frv. séu of miklar í frumvarpinu. Ég held að miklu hyggilegra væri að dreifa valdi betur en gert er í frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir ræðuna sem hann flutti áðan sem var um margt athyglisverð. Niðurstaða hv. þingmanns er svolítið merkileg. Það sem honum er mest annt um eru nákvæmlega tillögur auðlindanefndarinnar frá því 2000 og hann orðaði það eins og auðlindanefndin gerði. Auðlindanefndin lagði til veiðigjald til sátta sem byrjaði þó nokkuð hátt en lækkaði síðan út af því hvernig áraði í útveginum og er planið að hækka það núna upp í 3 milljarða. Snýst deilan í huga þingmannsins um upphæðina á gjaldinu og væri þá ekki einfalt að hækka bara gjaldið? 
            

Virðulegi forseti. Við höfum það markmið, að ég tel, að ná í gegn kerfisbreytingu á sjávarútvegsmálum í fiskveiðistjórn. Ég held að það sé um leið mikilvægt að við klárum umræðuna, tökum djúpa umræðu hvort sem hún tekur tvo mánuði eða sex og náum sátt til lengri tíma litið. Það sem ég var að vekja athygli á í ræðu minni er að lykillinn að sátt sé að horfa til þess að afrakstri af nýtingu auðlindarinnar sé betur skipt á milli þjóðarinnar og útgerðarmanna en að hann verði alfarið í höndum þeirra síðarnefndu. Ég held að það sé sá þáttur sem fólki finnist hvað sárastur í þessu máli. En fólk þarf að átta sig á því að þeir sem stunda útgerð í dag hafa oft og tíðum keypt kvótann dýru verði og við getum ekki bara tekið hann af þeim og látið endurgjald í staðinn heldur eigum við frekar að horfa til nýtingarsamninga. Ef við viljum ná sátt meðal þjóðarinnar um þessa breytingu og fiskveiðistjórnarkerfið í heild eigum við að horfa á upphæð gjaldsins - já.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hreinskilið svar. Mér finnst drengilegt af honum að segja nákvæmlega hvað honum býr í huga. Þá langar mig til að spyrja þingmanninn annarrar spurningar. Það er spurningin sem allt þetta mál hverfist um fyrir mér. Í litla frumvarpinu og enn frekar í því stóra er verið að koma með breytingar á kerfinu, t.d. nýliðunina og alls konar takmarkanir, sem allar leiða til þess að arðurinn í fiskveiðum, auðlindaarðurinn eða umframhagnaðurinn, hverfur í sóun þannig að ekki verður hægt að innheimta auðlindagjald fyrir þjóðina, nákvæmlega eins og þingmaðurinn er að segja. Vill þingmaðurinn ganga í lið með mér 

Virðulegi forseti. Ég hef á undanförnum tveimur árum tekið masterspróf í stjórnmálafræði ásamt því að taka þátt í þingstörfum og ég er greinilega enn þá að læra. Ég lærði það a.m.k. að til að ná árangri þarf stundum að gera málamiðlun. Ég held að þetta frumvarp sýni það ágætlega að til að ná málinu hingað inn, eins og ég hef lagt áherslu á, og til að ná því til þingnefnda og til að geta hafið alvöruumræðu meðal þjóðarinnar um hvernig við viljum haga þessum málum þarf að koma málinu áfram. Ég hef líka lært það sem ágætur hv. þingmaður sýndi fram á að stundum eru kaup kaups. Ég ætla hins vegar ekki taka hann á orðinu að svo komnu máli vegna þess að ég vil fá dýpri umræðu um málið. Við þurfum að koma til móts við ólík sjónarmið. Sumir þingmenn leggja mikla áherslu á að horft sé til byggðamála og strandveiðanna og við hljótum að reyna að skilja þeirra sjónarmið. En ég ítreka að ég held að leiðin að lausninni sé veiðigjaldið.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir yfirvegaða ræðu. Hann mælti af mikilli skynsemi. Hægt er að taka undir meira en minna í ræðu hv. þingmanns. Ég er sammála því að leiðin til sátta um sjávarútveginn liggi gegnum veiðigjaldið en það hefur reyndar legið fyrir í nokkurn tíma en menn hafa, og þá sérstaklega ríkisstjórnin, ekki endilega gripið þann bolta á lofti. Ég vil spyrja hv. þingmann þriggja spurninga: 1. Í umsögn fjárlagaskrifstofunnar er ýjað að stjórnarskrárbroti. Hvaða umræðu fékk það ákvæði í þingflokki Samfylkingarinnar áður en frumvarpið var afgreitt frá þingflokknum? Töldu menn ekki ástæðu til að staldra við þessar alvarlegu athugasemdir frá fjárlagaskrifstofunni? 2. Í ljósi orða hv. þingmanns áðan í tengslum við veiðileyfagjaldið, 

Virðulegi forseti. Þetta voru tvær spurningar og ég ætla að fá að svara þeim með …  Í fyrsta lagi vil ég segja: Nei, að sjálfsögðu ekki. Þó að við náum sátt um veiðigjaldið þá erum við að innleiða kerfisbreytingu með nýtingarsamningum. Það finnst mér vera aðalatriðið í málinu. Það er lykilatriðið til að við getum farið með málið áfram. Þetta er sama nálgun og við beitum í vatnsaflinu og jarðhitanum, þ.e. aðilar mega koma inn, einkaaðilar eða ekki, og nýta auðlindina. En við skulum gæta að því að samningar séu tímabundnir og greitt sé skynsamlegt gjald fyrir afnot. Það finnst mér vera lykilatriðið í því frumvarpi sem hér er og það er þess vegna sem ég setti ákveðna fyrirvara við málið í meðferð þingflokksins en taldi að vegna þess að við værum að koma með kerfisbreytingu og kynna hana fyrir þingheimi og almenningi væri vel þess virði að gera svo. Þess vegna tel ég - nú er tími minn búinn. Ég ætla að halda áfram á eftir.

Herra forseti. Mér finnst alvarlegt ef þingflokkur Samfylkingarinnar hefur ekki talið ástæðu til að staldra við og fá t.d. stjórnlagaspekinga til að fara yfir umsögn fjármálaráðuneytisins. Á hinn bóginn vil ég undirstrika varðandi veiðileyfagjaldið að við tengjum nýtingarsamninga. Ég fagna því sérstaklega sem hv. þingmaður sagði áðan þegar hann gaf í skyn að nýtingartíminn sem gefinn var upp í báðum frumvörpunum væri allt of skammur. Hann er allt of skammur og ef við tengjum hann t.d. við orkuna erum við kannski að tala um 30–40 ár, jafnvel 60 ár. Auðvitað þurfa sjávarútvegsfyrirtækin að fá ákveðna vissu fyrir því að með því að greiða ákveðið auðlindagjald fyrir aðgang að auðlindinni fái þau nýtingarsamninga til langs tíma svo að óvissan verði ekki alger. Ég kvíði því ef fara á með málið til þingnefndar og taka það síðan þaðan út með töngum sem ég spái ef það fer þangað. 

Virðulegi forseti. Ég sagði í ræðu minni hvað varðar nýtingarsamningana að ég teldi ekki skynsamlegt að þeim lyki öllum á sama tíma. Ég tel að það sé mjög skynsamlegt að við dreifum þeim þannig að útgerðin geti búið við að hluti nýtingarsamninganna sé til lengri tíma og þá lengri tíma en 20 ára en hluti þeirra sé til skemmri tíma og þannig opnist ákveðin endurnýjun og nýtingartíminn muni því taka mið af stærri fjárfestingum en jafnframt af því að fjárfestingarþörfin og afskriftaþörfin er ekki sú sama af að sækja fisk í sjó og af nýtingu vatnsafls eða jarðvarma. Í jarðvarmavirkjun þarf t.d. að leggja í alla fjárfestinguna í upphafi. Það þekkir hv. þingmaður. Með þeim hætti tel ég að við eigum að nálgast umræðuna um nýtingartímann. Ég legg á það áherslu að ég er vanur því í þingnefndum að menn taki ekki mál þaðan út með ofbeldi. Menn ræða sig í gegnum málin á vettvangi þingnefndanna og það ber að gera í þessu máli vegna þess að við eigum það skilið og þjóðin 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir ágætisræðu og heiðarlega og það er dálítið óvenjulegt. Nú er það svo að þau frumvörp sem við ræðum hérna virðast hafa það markmið að eyðileggja arðsemi íslensks sjávarútvegs. Þetta fyrra frumvarp sem er alls konar pottar og strandveiðar og ég veit ekki hvað, þar er tekið af hinum, minnkar arðsemina þar. Hitt frumvarpið bannar framsal sem er aðal íslensks sjávarútvegskerfis sem er arðsemin í kerfinu. Framsal er bara bannað í seinna frumvarpinu þannig að arðsemin er tekin burt. Er þá eitthvað lengur til skiptanna? Ég spyr. Ég spyr hv. þingmann af því að hann hefur áhuga á því að þjóðin fái arðinn: Er eitthvað varið í það að fá arð sem enginn er?

Virðulegi forseti. Ég gerði að því skóna í ræðu minni að við ættum að tengja veiðileyfagjaldið við arðsemina. Ég tel t.d. að þjóðin þurfi að hafa það á hreinu að ef nýtingarsamningurinn er of stuttur þá fara menn ekki í fjárfestingar, þá fara menn í að búa til betri skip og arðsemin mun að einhverju leyti minnka. Alveg eins og við nálgumst það í jarðvarmanum eða vatnsaflinu, ef nýtingarsamningarnir eru of stuttir er afskriftin of mikil á hvert ár og arðsemin minnkar. Þess vegna höfum við að einhverju leyti hag af því að nýtingarsamningarnir séu til lengri tíma til að auka arðsemina og til að þjóðin fái meiri tekjur. Það á að vera lykilnálgunin í málinu að við náum að skapa sátt um þennan iðnað og náum að halda utan um þessi stóru og sterku fyrirtæki því að við þurfum á þeim að halda en þegar þau hafa staðið skil á kostnaði sínum eigum við 

Herra forseti. Þá er ég dálítið undrandi á að hv. þingmaður skuli styðja sérstaklega fyrra frumvarpið sem gengur út á eintóma potta, strandveiðar, rómantík og slíkt, að fara að heyja með orfi og ljá eins og gert var í gamla daga í staðinn fyrir að nota fullkomin tæki, og gengur á arðsemi greinarinnar. Nú er íslenskur sjávarútvegur óskaplega arðbær í eðli sínu af því að við búum við mjög mikla auðlind en með alls konar kvöðum og skilyrðum getur maður eyðilagt arðsemina. Alveg sérstaklega gengur seinna frumvarpið út á það að banna framsal þegar tveir útgerðarmenn geta veitt með einu skipi, ef þeir mega ekki framselja verða þeir að veiða áfram með tveim skipum og hafa tvöfalda áhöfn, tvöföld skip, tvöfaldar fjárfestingar og allt. Arðsemin fer eins og hjá Norðmönnum, þeir bönnuðu nefnilega framsal. Aðal íslensks sjávarútvegs hefur verið framsalið og arðsemin.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gerir vinnulagið að umtalsefni og telur að þar sem ég styðji frumvarpið séu það óvönduð vinnubrögð að það sé komið hingað. Um leið langar mig til að tala um vinnulag í íslenskri pólitík. Ég sagði áðan í fyrra andsvari að ég setti fjölmarga fyrirvara við þetta mál en ég tel hins vegar að þetta mál sé þannig vaxið að hér séum við að innleiða kerfisbreytingu í íslenskum sjávarútvegi og málið þurfi að fara til þingsins, það þurfi að fara til þingnefndar og þurfi að fara í almenna umræðu til að við getum tekist á um þetta verkefni og reynt að ná sátt. Það er lykilpunkturinn. Þess vegna er mikilvægt að málið fái framgang og eðlilega umfjöllun. Ég taldi því rétt að málið færi áfram í gegnum þingflokk Samfylkingarinnar þó að um leið, eins og ég hef áður greint frá, setti ég fyrirvara við ákveðna þætti. Svo verðum við bara að sjá hvað gerist með frumvarpið, hvort ég styð það á endanum.

Herra forseti. Nú er matarhléi lokið og enn hafa hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra ekki birst í salnum. Það væri gott að eiga orðastað við forsætisráðherra ekki síst m.a. eftir þá mjög málefnalegu ræðu sem hv. þm. Magnús Orri Schram flutti áðan. Ég vil líka benda forseta á að ég er á mælendaskrá og ég vil gjarnan spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra nokkurra spurninga í þeim fimm mínútum sem ég hef á eftir. Ég kem þessum ábendingum mínum vinsamlega á framfæri við hæstv. forseta í þeirri veiku von að einhvern tíma verði það svo að hæstv. forsætisráðherra láti sjá sig við þessa umræðu um mikilvægustu atvinnugrein, undirstöðuatvinnugrein okkar Íslendinga. Síðan að allt öðru og er kannski líka vinsamleg ábending til hæstv. forseta. Það var verið að reyna að draga frá gluggum - ég veit að þetta er þungbúið og erfitt mál, þetta er vont frumvarp og allt það - en ég vildi gjarnan fá meiri birtu inn í salinn og ef það er út af einhverjum tækjum verðum við bara að laga tækin en mér finnst að það eigi að hleypa birtu inn í þingsalinn.

Herra forseti. Áðan hélt ég ræðu, mína fimm mínútna seinni ræðu, og þurfti að nota hluta af henni til að óska eftir því að hæstv. sjávarútvegsráðherra yrði viðstaddur. Hann birtist ekki neitt. Ég var með ákveðnar spurningar til hans, ég veit ekki hvort hann hefur náð þeim. Hvers lags umræða er þetta eiginlega, herra forseti? Við samþykktum í sumar þingsályktun 63:0 um að auka veg Alþingis. Hér erum við með tvö frumvörp sem voru tekin með tvöföldum afbrigðum, 1. apríl-ákvæðið, og svo er allt of stutt síðan þeim var dreift. Flytjandi málsins, hæstv. sjávarútvegsráðherra, lætur ekki svo lítið að sitja hérna yfir umræðunni, hann er að flytja málið sjálfur fyrir utan aðra ráðherra í ríkisstjórninni. Ég hélt nefnilega, herra forseti, að sjávarútvegur skipti íslenska þjóð töluverðu máli, alla vega á Siglufirði.

Forseti hefur þegar gert ráðstafanir til að láta hæstv. sjávarútvegsráðherra vita en samkvæmt skránni í tölvunni hjá okkur er hann í húsi.

Herra forseti. Ég vil taka fram að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur verið töluvert í húsinu og framan af umræðunni var hann nokkuð virkur í að veita andsvör þannig að að gagni mátti koma. Nú þegar hallar undir lok þessarar umræðu eða nokkuð er liðið á hana væri ekki síður gagnlegt að hafa hæstv. ráðherra viðstaddan umræðuna. Sama á auðvitað um hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, leiðtoga ríkisstjórnarflokkanna, leiðtoga þeirrar ríkisstjórnar sem ber ábyrgð á þessum frumvörpum, leiðtoga ríkisstjórnarflokkanna sem hafa hvað eftir annað lýst því yfir að þessar breytingar á sjávarútvegskerfinu séu eitt af grundvallarmálum ríkisstjórnarinnar. Það er gríðarlega mikilvægt að þessir hæstv. ráðherrar séu við umræðuna og taki þátt í henni ekki síst þegar kemur í ljós að þeirra eigin flokksmenn hafa verulegar athugasemdir við mörg ákvæði frumvarpsins.

Forseti vill ítreka að þessum boðum hefur verið komið á framfæri um ráðherrana.

Virðulegi forseti. Við höfum rætt þetta mál í þrjá daga og núna er klukkan að verða 9 að kvöldi og þeir sem mestan þátt hafa tekið í umræðunni eru að verða framlágir 

Forseti vill geta þess að í sal eru bæði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og formaður og varaformaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar 

Herra forseti. Nú er mér vandi á höndum. Hæstv. sjávarútvegsráðherra er mættur í salinn og ég hélt síðari ræðu mína fyrir nokkru síðan. Þá var hann ekki viðstaddur, ég gat ekki séð það, og ég bar fram spurningu til hæstv. ráðherra. Hvað á ég nú að gera, herra forseti? Ég ætla að lauma spurningunni að núna í þessari umræðu um stjórn fundarins. Ég vildi fá að vita hvert væri markmiðið með fyrra frumvarpinu því að það stendur hvergi nokkurs staðar í frumvarpinu.

Virðulegur forseti. Ég tek undir óskir hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um að hér verði gluggatjöldin dregin frá til að það megi birta nokkuð í salnum og í lífi stjórnarandstöðunnar en ég held að það sé nokkur óbilgirni í þeim kröfum sem hér er verið að gera að kvöldi. Auðvitað hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra verið viðstaddur og eftir atvikum fylgst með umræðunni annars staðar úr sölum þingsins og bregst væntanlega við því sem hann þarf að bregðast við, ýmist í andsvörum eða í lokaræðu sinni. Hæstv. fjármálaráðherra, sem hér hefur verið kallað eftir, hygg ég að sé með fjarvist eða er a.m.k. ekki tiltækur á landinu. Hvað varðar forsætisráðherra þá held ég að hún hafi lýst því yfir að stóra málið sé höfuðmál ríkisstjórnarinnar, kerfisbreytingarnar í sjávarútveginum, og eðlilegt að kallað sé eftir því að hún verði hér þá. En litla málið er náttúrlega á forræði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og er þingmönnum fullur sómi 

Herra forseti. Þetta er akkúrat um fundarstjórn forseta og viðveru ráðherra sem hæstv. forseti getur óskað eftir. Ég veit ekki betur en ef nokkur þingmaður hér innan húss hefur reynslu úr stjórnarandstöðu og að hafa beðið forsætisráðherra um að vera í salnum í tilteknum málum þá sé það núverandi hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir.

Eða fjármálaráðherra.

Eða fjármálaráðherra, það er rétt sem hv. þm. Birgir Ármannsson segir. Ef einhverjir hafa kennt okkur þá dýrmætu reglu að biðja um viðveru hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra í einmitt mikilvægum málum eru það þau. Það er að mínu mati ekki hægt að tala um lítið mál eða stórt mál, þetta eru bæði stórmál sem snerta umfangsmikla kerfisbreytingu í sjávarútvegi. Og það er ekki boðlegt, herra forseti, að hæstv. forsætisráðherra svari því ekki þegar þingmenn biðja um forsætisráðherra í salinn. Ég mun spyrja hæstv. forsætisráðherra nokkurra spurninga og það er ekki hægt að takmarka málfrelsi þingmanna með þeim hætti að forsætisráðherra geti ekki komið hingað, lufsast hingað niður á þing í nokkrar mínútur 

Forseti vill ítreka að hér orðið fullmannað af þeim sem óskað hefur verið eftir. Málið er á forræði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.

Herra forseti. Þetta er orðið mjög óviðeigandi árátta hjá þingmönnum, finnst mér, að vera alltaf hrópandi eftir viðveru fólks í salnum. Það vita allir að hægt er að fylgjast með þingræðum og umræðum í þingsal alls staðar í húsinu og í öllum byggingum þingsins. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur verið viðstaddur þessa umræðu frá því að hún hófst og nú bregður svo við að maðurinn má ekki bregða sér frá í örfáar mínútur án þess að gerð sé sérstök grein fyrir því hér inni hvað hann aðhafist. Það sást til hans drekka úr kaffibolla fyrr í dag og það var umsvifalaust farið að krefjast þess að hann væri viðstaddur umræðuna. Vilja menn nú ekki aðeins slappa af? Getum við ekki tekið þessa umræðu á einhverjum skikkanlegum mótum? Hæstv. forsætisráðherra hefur líka verið í húsinu og verið að fylgjast með þessari umræðu og verið raunverulega að fylgjast með öllu sem hér hefur verið sagt. 

Ég bið um ró í þingsalnum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir að bregðast skjótt við óskum um að koma í salinn. Eins og ég tók fram í stuttri ræðu áðan hefur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verið að mestu viðstaddur þessa umræðu og tekið virkan þátt í henni, einkum framan af. Er það gott og vona ég að hann eigi eftir að vera virkur í umræðunni líka það sem eftir er. Varðandi hæstv. sjávarútvegsráðherra er það auðvitað rétt að málið er á forræði hans. Hins vegar er ekki óeðlilegt að spurt sé eftir afstöðu leiðtoga ríkisstjórnarflokkanna, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, vegna þess að ljóst er að ekki er fullur stuðningur í ríkisstjórnarflokkunum við frumvarp hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Hér hefur hver stjórnarþingmaðurinn á fætur öðrum komið upp í ræðustól og gagnrýnt veigamikla þætti í þessum frumvörpum. Því er ekki óeðlilegt að spurt sé: Hver er afstaða forustumanna ríkisstjórnarflokkanna sem 

Herra forseti. Ég ætla ekki að halda áfram þrefi um viðveru einstakra ráðherra en ítreka auðvitað að það væri afar gagnlegt í ljósi þeirra aðstæðna sem upp hafa komið í þessu máli að hæstv. ráðherrar Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon væru viðstödd umræðuna. Þau verða ekki þvinguð til þess með neinum valdboðum en hins vegar er það auðvitað svo að þegar ríkisstjórnarfrumvarp er borið fram af tilteknum ráðherra í ríkisstjórn og hver þingmaður stjórnarflokkanna á fætur öðrum kemur í ræðustól til að gagnrýna veigamikla þætti þess sama stjórnarfrumvarps hljóta að vakna spurningar um hvað forustumenn þessara flokka segja, pólitískir leiðtogar ríkisstjórnarflokkanna. Hvað segja þeir? Eru þeir sammála þeim gagnrýnisröddum sem koma úr þeirra eigin þingflokkum? Það væri áhugavert að vita. Hvað segir hæstv. forsætisráðherra um afstöðu hvers samfylkingarþingmannsins á fætur öðrum sem stigið hefur í þennan ræðustól til að gagnrýna veigamikla þætti í frumvarpi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra? Ég get nefnt síðasta ræðumann, hv. þm. Magnús Orra Schram, sem gagnrýndi veigamikla þætti í málatilbúnaði í þessum frumvörpum. Þegar að var spurt kom í ljós að það voru tiltölulega fáir þættir í frumvörpunum sem hann studdi raunverulega. Við höfum líka heyrt gagnrýni frá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar í Norðausturkjördæmi, Kristjáni L. Möller og Sigmundi Erni Rúnarssyni. Við höfum heyrt gagnrýni af þeirra hálfu á veigamikla þætti í þessu frumvarpi. Við höfum líka heyrt t.d. á hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur að hún hefur athugasemdir við ákveðna þætti í þessu þó að hún eigi enn eftir að halda ræðu en var á mælendaskrá síðast þegar ég vissi. Það er ekki að ástæðulausu, hæstv. forseti, eða út í bláinn að við spyrjum að því hver sé afstaða formanns Samfylkingarinnar og forsætisráðherra í landinu til þessa frumvarps þegar fram kemur að þeir þingmenn hennar eigin flokks sem tjá sig í þessu máli eru afar gagnrýnir á veigamikla þætti í frumvarpinu. Það væri forvitnilegt að heyra sjónarmið forsætisráðherra. Stendur hún með hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eða stendur hún með sínum eigin flokksmönnum? Hvað með hæstv. fjármálaráðherra? Með frumvarpi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fylgdi lítið plagg, umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins sem lýtur einmitt stjórn þessa ráðherra, hæstv. fjármálaráðherra. Í þeirri umsögn er að finna veigamiklar, verulegar og alvarlegar athugasemdir við ákveðna þætti í frumvarpi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þar er efast um að mikilvæg ákvæði í þessu frumvarpi standist gagnvart stjórnarskrá. Hvað ætli hæstv. fjármálaráðherra segi um það? Er hann sömu skoðunar og þeir embættismenn sem vinna á hans eigin skrifstofu? Er hann sammála þeim? Hefur hann sömu efasemdir og þeir eða lætur hann sér það í léttu rúmi liggja? Það er óneitanlega mjög athyglisverð spurning. Nú kann vel að vera að hæstv. fjármálaráðherra hafi lögmæt forföll í kvöld en það er auðvitað mjög erfitt að ljúka umræðunni öðruvísi en að einhver sjónarmið af því tagi, einhverjar upplýsingar um afstöðu hæstv. fjármálaráðherra komi fram í þessu máli. Það er auðvitað vandinn við þetta mál, við þá stöðu sem uppi er, að svo virðist sem þeir hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna sem talað hafa við þessa umræðu ætli sér að skilja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra meira og minna einan eftir með þær tillögur sem felast í þessu frumvarpi. Þeir koma hér hver á fætur öðrum og reyna að sverja af sér umdeilanlega og erfiða þætti í þessum frumvörpum, skilja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra einan eftir með þetta plagg og er þetta þó ríkisstjórnarfrumvarp, samþykkt í ríkisstjórn, samþykkt í þingflokkum ríkisstjórnarflokkanna og eftir því sem okkur skilst samið af samráðsnefnd þingmanna úr báðum stjórnarflokkum. 

Herra forseti. Ég hef átt því láni að fagna á undanliðnum dögum og vikum að ræða við fjöldamarga útgerðarmenn. Mjög mikilvægt er að skiptast á skoðunum við útgerðina í landinu til að nema gagnrýni manna á fram lögð frumvörp stjórnarinnar hvað varðar fiskveiðistjórnarkerfið. Einn reynslumesti útgerðarmaður Austurlands sagði við mig um þetta atriði að auka ætti jafnræði og réttlæti í greininni. Hann sjálfur sem hefur áratugum saman unnið í þessu kerfi taldi mjög mikilvægt að leita að sáttum í þessu máli og að auka jafnræði og réttlæti í greininni. Við höfum búið við kvótakerfið sem svo er nefnt um áratugaskeið, frá því í byrjun 9. áratugarins, og enda þótt margir séu á þeirri skoðun að kvótakerfið hafi bæði verið hagkvæmt og reynst vel í takmarkaðri sókn í auðlindina má líka segja að kvótakerfið hafi reynst gott fyrir suma og fyrir sumar byggðir en aðrar ekki. Gallar þess eru augljósir og þeir hafa birst landsmönnum á undanliðnum áratugum með margvíslegum hætti. Megingallinn er vissulega sá, og það svíður þjóðinni, að menn hafa verið að selja það sem þeir eiga ekki. Því verður að breyta og þessi frumvörp taka á því. Megingallinn hefur líka verið sá að í greininni hafa verið menn sem eru ekki að veiða, hafa haldið úti ákveðnu lénskerfi og því þarf að breyta. Megingalli kvótakerfisins hefur jafnframt verið sá að byggðir í landinu hafa búið við óöryggi sem hlýst af sjálfu kerfinu. Menn hafa getað selt sig út úr greininni, flutt aflaheimildirnar úr byggðunum og skilið þær eftir svo að segja allslausar. Þannig hefur byggðafesta þessa kerfis ekki verið sem skyldi. Við sjáum mörg dæmi þessa en við sjáum jafnframt dæmi um annað. Við sjáum jafnframt dæmi um mjög burðug fyrirtæki sem hafa einmitt sýnt mikla byggðafestu og mikinn virðisauka í sínu héraði og því ber að fagna. Við eigum einmitt að breyta kerfinu með þeim hætti að hampa þeim sem hafa farið best með auðlindina, hafa sýnt mestu byggðafestuna, mesta virðisaukann í héraði og verið ábyrgastir, en við eigum að refsa þeim með þessum breytingum sem hafa verið að braska, hafa jafnvel ekki dýft hendi í kaldan sjó þau árin sem þeir hafa haft aflaheimildir með höndum. Grundvallarbreytingin er skýr og ég tel að langflestir Íslendingar séu sammála henni. Hún hverfist reyndar um 1. mgr. 1. gr. laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, sem er skýr og afdráttarlaus, að aflaheimildir myndi ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildinni. Meginatriði þeirra breytinga sem koma við sögu í svokölluðu minna frumvarpi og stærra frumvarpi, einkum því stóra, er gerð tímabundinna nýtingarsamninga og það að rjúfa hið meinta eignarréttarlega samband fiskveiðiheimilda sem er mikilvægasta atriðið sem frumvarpið felur í sér. Við erum að afnema ótímabundin forréttindi sem hafa verið ljóður á kerfinu og færa þau yfir í tímabundið leigukerfi rétt eins og við eigum að umgangast aðrar auðlindir þjóðarinnar. Þetta er grundvallarbreyting sem við þurfum að leggja gríðarlega áherslu á. Nú er það svo að nýtingarhluti aflaheimildanna eða svokölluð aflahlutdeild hefur verið með um 96% til ráðstöfunar á hverju kvótaári en til ýmissa annarra veiða hafa 4% farið. Nú á að stækka þann pott er lýtur að strandveiðum og öðrum veiðum á kostnað stærri útgerðaraðila og ég hef sjálfur sett ákveðna fyrirvara við það hversu stór hinn svokallaði pottur eigi að vera. Allt að 15%, segir hér og hinn 85% þegar fram líða stundir. Ég hef goldið varhuga við því að farið sé hratt í aukningu smærri pottsins. Við sjáum að á undanliðnum árum hefur fjöldi útgerðarmanna keypt sig inn í greinina, þurft að þreyja þorrann vegna minnkandi aflaheimilda, hefur hins vegar skuldsett sig upp í rjáfur til að kaupa þennan kvóta og á ekki að fá rífa hlutdeild í þeirri aukningu sem blasir við í fiskveiðiheimildum. Við þurfum að horfa til þessara aðila sem er stór hluti af útgerðarfólki okkar í dag. Í nýtingarflokki leigja menn aflaheimildir til ákveðins tíma. Hver á sá tími að vera? Horfum til landanna í kringum okkur. Í Noregi er hann 18 ár, að vísu er það ekki algerlega sambærilegur rekstur vegna þess að Norðmenn ríkisstyrkja sjávarútveg sinn í töluverðum mæli, en, herra forseti, ef við horfum yfir til Grænlands eru þetta fimm ár. Hér er verið að tala um 15 ár og átta ár til endurnýjunar sem ég tel vera í sjálfu sér ágætan tíma en það má vel vera að skoða þurfi þessar tímalengdir betur og horfa til þess hversu ólíkar fjárfestingarleiðir eru í greininni. Sumt er fjárfrekara en annað og ef til vill fer betur á því að leigja suma þætti greinarinnar til lengri tíma og aðra til styttri tíma. Þetta er jú einu sinni lifandi grein, þetta er jú einu sinni grein sem hverfist um lifandi fisk í sjónum og það er ekkert endilega sjálfgefið að einn tími eigi að gilda um alla þætti greinarinnar. Ég tel því vel koma til greina að skoða þessar tímalengdir en ég tel hins vegar að 15 ár plús átta ára endurnýjun sé vel viðunandi fyrir útgerðaraðila í dag, einkum þá stóru og burðugu, í skiptum fyrir frið í greininni sem er útgerðinni og þjóðinni afar mikilvægur. En þá að gjaldinu, herra forseti. Það hefur verið 6 kr. á kílóið og við erum að tala um að tvöfalda það upp í nálega 13 kr. Ég held að það sé vel innan viðráðanlegra marka. Við sjáum stórar útgerðir á Íslandi leigja þorskkíló af t.d. Rússum í Barentshafi á 70 kr. þannig að 13 kr. samanborið við þær 70 kr. er ekki há upphæð. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt að þessir fjármunir renni ekki að mestu leyti aftur til greinarinnar heldur í auðlindasjóð sem taki jafnframt frá öðrum auðlindum þjóðarinnar og þeim fjármunum sé beitt til uppbyggingar á þeim svæðum sem gamla kvótakerfið hefur leikið hvað verst. Það ætti að vera kærkominn sjóður fyrir stór svæði og byggðir í landinu. Ég tel jafnframt að minni potturinn eigi að mestu leyti að vera svokallaður leigupottur. Ég geld varhuga við byggðapottum sem stjórnað er af sveitarstjórnarmönnum. Ég tel reyndar að öll þessi grein eigi að vera rekin á viðskiptalegum forsendum fremur en pólitískum enda er henni best þar fyrir komið. Ég vil ekki að hokur landbúnaðarkerfisins verði fært inn í góðan rekstur sjávarútvegsins. Ég tel því mjög brýnt og mikilvægt að þeir pottar sem verða við lýði séu að mestu leigupottar og að þær útgerðir sem eru í nýtingarflokknum geti farið inn í þá potta í þeim mæli sem þeim hentar. Menn hafa goldið varhuga við þeim strandveiðum sem hér er verið að auka að mun. Ég tel eðlilegt að halda að einhverju leyti í rómantískar veiðar sem ég kalla svo vegna þess að ég vil skipta þessu í tvennt, annars vegar í fullburða atvinnuveiðar og hins vegar smábátaútgerð sem hefur vissulega sett svip sinn á landið allt í kring. Ég vil nefna dæmi af Breiðdal sem missti allan sinn kvóta á sínum tíma en hefur verið að sækja í sig veðrið með strandveiðum á undanförnum árum og þá skulum við horfa í þann virðisauka sem þar hefur orðið. Herra forseti. Hafnarsjóðurinn í Breiðdal halaði inn heilar 663 þús. kr. árið 2008 en 1,13 millj. árið 2010 og útlit er fyrir að á þessu ári verði innkoma hafnarsjóðsins í Breiðdalsvík vel yfir 3 millj. kr. Á sama tími hefur afli á land í þessu þorpi aukist úr 76 tonnum í um það bil 2 þús. tonn. Íbúum hefur fjölgað um 8% sem er vel yfir landsmeðaltali og sveitarstjórinn á því svæði segir að strandveiðar virki vel. Þær virka vel á sumum stöðum og eiga skilið ákveðið svigrúm í þeim sveitarfélögum sem henta best og væri hægt að nefna nokkur önnur sveitarfélög í því efni. Aðalatriði þessa máls er fólkið í greininni. Aðalatriði þessa máls hverfist að mati þess sem hér stendur um meginmarkmið breytinganna, sem eru í sjálfu sér ekki breytingar, þ.e. að skapa öruggan rekstrargrundvöll í greininni, efla byggð og efla vinnu. Við megum aldrei missa sjónar af þessum meginmarkmiðum frumvarpsins. Þess vegna horfir maður til þeirra stóru byggða þar sem sjávarútvegur hefur verið rekinn með hvað glæsilegustum hætti á undanförnum árum, að vísu með forréttindum, að vísu með ótímabundnum aflaheimildum sem við ætlum að breyta en ég tel að áfram eigi að vera hægt að reka sem fullburða grein sem skilar stórum ávinningi og gróða og virðisauka í samfélagið með þeirri leiguleið sem við erum að fara í þessum frumvörpum. Ég nefni Fjarðabyggð sem dæmi, 4.600 manna bæjarfélag. Fjórðungur íbúa þar hefur lífsviðurværi sitt af fiski, 480 manns, 230 manns hjá Síldarvinnslunni, 150 manns hjá Loðnuvinnslunni í Fáskrúðsfirði, 100 manns hjá Eskju, 25% íbúa á þessu svæði vinna í fiski. Fólkið er auðvitað aðalatriðið þegar kemur að þessum breytingum og við megum ekki fara þannig með greinina að það óttist sinn hag. Norðfjörður skilar útflutningstekjum sem nema 20 milljörðum á ári, Eskifjörður 7, Fáskrúðsfjörður 6, Reyðarfjörður tæplega 1 milljarði. Samtals gerir þetta 34 milljarða. Það er jafnmikið og við verjum til Landspítala – háskólasjúkrahúss. 34 milljarðar frá 4.600 manna sveitarfélagi sem að mestu leyti hefur sýnt mjög ábyrgan rekstur í sjávarútvegi, hvort heldur er í uppsjávarafla eða bolfiski, en jafnframt geymt margar helstu meinsemdir kerfisins svo sem eins og þá að menn geti selt sig, eins og dæmin sanna frá Eskifirði, út úr greininni og skilið bæjarfélagið eftir snautt fyrir vikið. Þó að dæmið frá þeim bæ sýni reyndar að hluti fjölskyldunnar vilji snúa við og skuldsetja sig aftur inn í greinina með því að kaupa aflaheimildirnar að nýju og reyna að koma rekstrinum aftur af stað. Herra forseti. Meginatriðið er þetta eins og ég gat um í byrjun ræðu minnar, eins og einn reyndasti útgerðarmaður Austurlands sagði við mig á dögunum: Við eigum að auka jafnræði í greininni og við eigum að auka réttlæti í greininni 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hann er mikill landsbyggðarmaður, annað verður ekki um hann sagt. Hann fór ágætlega yfir ástandið fyrir austan og hversu stórt hlutverk sjávarútvegur spilar þar. Nú hefur forstjóri Síldarvinnslunnar sagt að vegna 2. gr. frumvarpsins þurfi að leggja togaranum og segja upp 35 manns, þ.e. 35 fjölskyldur. Á Seyðisfirði er ástandið þannig að loka verður frystihúsinu út af 2. gr. og þar munu 40 manns tapa vinnunni í kjölfarið, þ.e. 40 fjölskyldur. Er þetta það 

Herra forseti. Ég hef hlustað í þaula á gagnrýnisraddir útgerðarmanna norðan lands og austan og fyrir sunnan á undanförnum dögum. Auðvitað reyna þeir að draga upp dökk ský á himni vegna þeirra frumvarpa sem nú liggja fyrir. Það er hlutverk þeirra, þeir fá einfaldlega borgað fyrir að gagnrýna fram komið frumvarp sem vissulega heggur í þau forréttindi sem útgerðarfyrirtækin hafa búið við á undanförnum árum, ótímabundnar aflaheimildir. Ég tel að þegar þingheimur hefur farið í gegnum það breytingaferli sem fram undan er hvað bæði frumvörpin snertir muni þessi útgerðarfyrirtæki ekki tapa á breytingunum. Ég held að frumvörpin geti einmitt styrkt stærri útgerðir í landinu. Kannski er það líka löstur á frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Mér finnst leiðinlegt að heyra að hv. þingmaður efist um að þeir útgerðarmenn sem við höfum talað við fari með satt og rétt mál. En af því að þingmaðurinn talar um forréttindastétt þá getum við tekið dæmi um fyrirtæki eins og á Norðfirði þar sem SÚN er stór hluthafi og ég held að 10% eða 15% af öllum arði í fyrirtækjunum sé dreift beint innan byggðarlagsins. Það er í samvinnufélagsformi. En það sem mig langaði líka til að spyrja þingmanninn að er hvar sjái þessi merki á Eskifirði að útgerð þar hafi hrakað í kjölfar þess að einhverjir fóru út úr fyrirtækinu.

Herra forseti. Þess sér merki á Eskifirði að útgerðin er mun skuldsettari vegna þess að hún þurfti að kaupa sig aftur inn í greinina. Ég vil hins vegar segja hv. þingmanni að ég talaði ekki um forréttindastétt í máli mínu, ég talaði um forréttindi. Ég vil síður að hann leggi mér orð í munn. Ég hef goldið varhuga við stórum orðum í þessari umræðu og hef reynt að temja mér hófmælgi í umræðu um þann mikilvæga málaflokk sem sjávarútvegurinn er. Ég tel almennt séð að þau fyrirtæki sem hafa sýnt mestu byggðafestuna, mesta virðisaukann og farið best með auðlindina muni einmitt verða þau innan leigukerfisins sem fái að leigja auðlindina til lengsta tímans rétt eins og gengur og gerist í leigukerfi á húsnæðismarkaði - við verðlaunum þá sem fara best með íbúðina og þeir fá að leigja lengst og eins verður það í sjávarútveginum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir ræðu hans. Það er ljóst að það eru ákveðnir þættir í frumvörpunum, bæði í þessu og hinu stærra, sem hann styður en ég get ekki betur heyrt en að hann geri verulegar athugasemdir við útfærsluna. Af því að við erum að ræða hið svokallaða smærra frumvarp nú sem stendur vildi ég spyrja um afstöðu hans til þeirra breytinga sem nákvæmlega í því felast. Þá er ég fyrst og fremst að hugsa um pottagaldrana annars vegar, þ.e. aukninguna í pottunum og heimildir ráðherra í því sambandi, og hins vegar útfærsluna varðandi úthlutun þess sem innheimtist með veiðileyfagjaldinu.

Herra forseti. Eins og ég gat um í ræðu minni er ég ekki endilega sáttur við að pottarnir fari alveg upp í 15%. Ég tel að meginhluti pottanna eigi að vera á viðskiptalegum forsendum og helst allur. Þar nefni ég leigupottana og að menn geti komist í þá á viðskiptalegum forsendum. Ég geld varhuga við aðkomu stjórnmálamanna að því pottakerfi. Ég geld sérstaklega varhuga við því að menn útvisti þau völd til sveitarfélaganna sem held ég að afþakki með öllu að taka þátt í að stýra hluta þeirra potta sem nú er verið að innleiða. Almennt séð er ég þeirrar skoðunar að þessi grein eigi að vera rekin á viðskiptalegum forsendum en ekki pólitískum, eins og ég gat um, og þess vegna er mjög brýnt að það pottakerfi sem mun verða við lýði eftir breytingarnar lúti reglum viðskiptalífsins, 

Herra forseti. Ég get tekið undir margt af því sem hv. þingmaður segir. Mér heyrist þau atriði sem hann gagnrýnir í því frumvarpi sem hér liggur fyrir vera í samræmi við þau sem ég og fleiri höfum gagnrýnt. Ég vek athygli á því að þeir þættir sem hv. þingmaður gagnrýnir eru veigamiklir þættir í því frumvarpi sem um ræðir og því liggur nærri að spyrja hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson hvort frumvarpið í þeim búningi sem það er sé þess eðlis að hann geti hugsað sér að styðja það.

Herra forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson spyr hvort ég styðji frumvarpið. Vissulega styð ég meginþætti þess. Mjög sögulegt tækifæri blasir við okkur, að breyta meinsemd kvótakerfisins á Íslandi sem, eins og ég gat um í ræðu minni, felur í sér að menn geti selt það sem þeir eiga ekki í raun.  En hvað varðar minna frumvarpið hef ég sett ákveðna fyrirvara við þá potta sem þar eru og jafnframt það gjald sem tekið er fyrir og hvernig það verður innheimt, hvort það verður innheimt af framlegð eða hagnaði. Ég tel að það eigi að innheimtast fremur af hagnaði en framlegð þó að það hafi vissulega líka ákveðna vankanta hvað varðar þau fyrirtæki sem skuldsetja sig á hverjum tíma versus þau sem eru vel rekin. En ég tel líka að þeim sjóði 

Herra forseti. Við hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson erum sammála um að við viljum að sjávarútvegurinn sé rekinn á viðskiptalegum forsendum en minna frumvarpið af þessum tveimur stóru fer einmitt í þveröfuga átt. Hv. þingmaður ræddi um hokur landbúnaðarkerfisins. Ég held einmitt að fram undan séu fyrstu steinarnir á hinni vörðuðu leið aukins hokurs ef þetta frumvarp verður samþykkt, sjávarútvegurinn mun enda eins og landbúnaðarkerfið hefur verið byggt árum saman, menn eru allt of mikið í einhverju hokri. Þrjár spurningar til hv. þingmanns: 1. Skildi ég hann rétt, er hann á móti framsalinu? Er það meginástæða þess að hann styður þetta frumvarp? Framsalið er lykilforsenda þess að hægt sé að hafa sjávarútveg rekinn á viðskiptalegum forsendum. 2. Telur hann það ekki of mikið þegar þetta er allt lagt saman, 15%, í þessa potta? Auðlindagjaldið hækkar. Telur hann það ekki of mikið þegar allt er komið og of mikið álag á sjávarútveginn þannig að hann geti ekki verið rekinn á arðbæran hátt? 
             3. Er hann ekki hræddur um það ráðherraræði sem fylgir frumvarpinu? Er hann ekki sammála mér um að hér er um að ræða algjört ráðherraræði?

Herra forseti. Það er vissulega töluvert ráðherraræði í þessum frumvörpum báðum, ekki síst því minna. Ráðherraræði hefur verið við lýði í þessari grein mjög lengi. Ráðherrar hafa verið mjög valdamiklir í sjávarútvegsráðuneytinu í tíð sjálfstæðismanna og framsóknarmanna og hafa sem slíkir beitt sér mjög í greininni. Það þekkir hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir. Almennt séð er ég á móti ráðherraræði í þessari grein. Greinin á að lúta almennum reglum og vera rekin á viðskiptalegum forsendum. Hvað framsalið snertir lýtur fyrirvari minn við þetta mál að nokkru leyti einmitt að framsalinu. Auðvitað er ég á móti varanlegu framsali. Ég tel að takmarkað framsal eigi að vera til staðar í þessari grein til að sveiflujafna, til að auka hagræði í greininni. Það er gert ráð fyrir 25% framsali innan ársins í þessum frumvörpum. Það þarf að skoða þá prósentu. Ég tel mjög brýnt að 

Frú forseti. Ég er fegin að heyra að fyrirvarar þingmannsins lúta að bæði framsalinu og ráðherraræðinu sem fylgir í þessu frumvarpi. Við skulum átta okkur á því að innan tíðar getur ráðherrann sjálfur verið með allt að 100 þús. ígildum í gegnum pottana sem hann getur „vílað og dílað“ með hverju sinni. Ég tel þetta bagalegt og miklu meira en það, ég held að þetta sé mikil skammsýni og síst til þess fallið að stuðla að því að við fjarlægjumst hokur landbúnaðarkerfisins. Þetta stuðlar miklu frekar að því að allt verði eins og landbúnaðarkerfið er, þunglamalegt og svifaseint, í stað þess að vera núna með ákveðna reglufestu og markaðsdrifið eins og sjávarútvegurinn er rekinn í dag. Það er ekki af sjálfu sér sem íslenski sjávarútvegurinn er eini sjávarútvegurinn sem er rekinn með jafnmikilli arðbærni og raun ber vitni, og eini sjávarútvegurinn í dag sem ekki er ríkisstyrktur. Ég held að það sé til mikils að vinna að við reynum að forða ríkinu frá rekstrinum í sjávarútvegi til þess að nota meðal annars í góða þjónustu sem við erum sammála um að eigi að vera góð eins og á sviði velferðarmála. Þar þurfum við á fjármagni að halda en ekki að dæla því inn í sjávarútveginn. Við erum að fara þá leið með þessu frumvarpi 

Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur um að auðvitað eigum við að hampa því í breytingunum sem vel er gert í greininni. Við eigum að hampa þeim fyrirtækjum sem hafa staðið sig best. En við eigum að taka á meinsemdinni og hún er þekkt. Við eigum að taka út úr greininni þá sem eiga ekki erindi í hana af þeim ástæðum sem ég nefndi í ræðu minni og við eigum að hampa þeim sem hafa staðið sig best og lyft þessari grein upp í þær hæðir sem hún hefur verið í á Íslandi á undanförnum árum. Það er margt í þessum frumvörpum sem ég geri athugasemdir við. Af því að hv. þingmaður kom að pottaskiptingunni og nýtingarflokkunum hef ég sagt hér, og segi það enn og aftur, að ég vil skoða þessa potta og auka sérstaklega hlut leigupottsins 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Eitt sem hv. þingmanni varð tíðrætt um í ræðu sinni var að það yrði að verðlauna þau fyrirtæki sem hefðu sýnt byggðafestu í gegnum árin. Þá langar mig að nefna staðreyndir um það mál. Árið 2007 var þorskkvótinn skertur um 33% sem gerði það að verkum að sumir urðu að selja sig út úr greininni. Þá kom upp sú staða í mörgum byggðarlögum, og það þekki ég mjög vel, að hinir sem eftir sátu í byggðarlögunum keyptu kvótann til að halda honum heima og sýna þessa byggðafestu. Síðan veit hv. þingmaður hvað gerðist. Hér varð eitt stykki bankahrun og þeir sem voru búnir að selja frá sér kvótann áttu tryggar innstæður. Skuldir þeirra sem hins vegar keyptu kvótann og sýndu byggðafestuna rúmlega tvöfölduðust eða allt að þrefölduðust. Síðan voru settar á strandveiðar. Ég talaði fyrir því 2009 þegar þær voru settar á að menn sem voru búnir að selja sig út úr greininni fengju þá ekki að fara inn í strandveiðarnar. Á það var ekki hlustað. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Finnst honum að það sé búið að sýna þeim fyrirtækjum 

Herra forseti. Ég fagna þessu andsvari hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar. Ég tel að við þurfum einmitt að fara sérstaklega varlega gagnvart þeim fyrirtækjum sem hafa unnið samkvæmt núgildandi lögum í greininni, hafa vissulega keypt sér aflaheimildir, aukið við sig aflaheimildum á undanliðnum árum og skuldsett sig sem því nemur. Það er að mörgu leyti ósanngjarnt að þessir aðilar sem hafa ekkert annað gert en að fara að landslögum eigi að líða hlutfallslega mest fyrir þær breytingar sem fram undan eru. Það þarf að skoða alveg sérstaklega. Hinir sem hafa selt sig út úr greininni, sumir hverjir margsinnis, eiga auðvitað ekki að vera fyrsti kostur þegar kemur að strandveiðum. Pottarnir eru til að skapa nýliðun og þeir hljóta að verða til nýliðunar en ekki 

Virðulegi forseti. Ég vil að það komi skýrt fram að bæði þeir sem hafa keypt sig inn í greinina og þeir sem hafa selt hafa að sjálfsögðu allir verið að vinna eftir lögunum. Þeir sem hafa selt sig út úr greininni hafa oft og tíðum, einmitt í ljósi niðurskurðar á heimildum, ekki haft neitt val. Það er búið að skerða heimildirnar svo mikið þegar verið er að skerða kvótann að þeir hafa ekki val, þeir geta ekki rekið fyrirtækin áfram. Það er ekki það að þessir menn vilji endilega hætta og selja. Þeir hafa kannski ekki val, svo allir njóti sannmælis. Hv. þingmaður sagði að þeir ættu þá ekki að vera fyrsti kosturinn en það var nefnilega þannig. Það hefur komið fram í umræðunni í dag að það er mikilvægt að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd skoði þetta sérstaklega vegna þess að mjög margir menn í strandveiðunum eru búnir að selja sig út úr greininni, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, einu sinni, tvisvar, þrisvar, fjórum og fimm sinnum. Þær staðreyndir blasa við og þess vegna var mjög dapurlegt að þegar þetta gerðist voru þeir, einmitt eins og hann sagði, ekki fyrsti kostur en það var enginn vilji hjá núverandi stjórnarflokkum 

Herra forseti. Auðvitað er þetta á vissan hátt lagatæknilegt atriði og lýtur að atvinnufrelsi. Engu að síður tel ég mjög eðlilegt að skoðaðar séu leiðir til að setja reglur sem hamli því að menn geti ítrekað farið inn í greinina eftir að hafa selt sig út úr henni. Nýliðun á að vera eðlileg. Þessir pottar eru til þess gerðir að koma til móts við athugasemdir mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna og þeir eiga að skapa nýliðun og ákveðið svigrúm í greininni. Það er ekki sjálfgefið að allt sé í einum potti nýtingarréttarins og hjá stórútgerðum. Ég tel mjög mikilvægt að þessi grein sýni ákveðna breidd og fjölbreytni, en fjölbreytnin má ekki vera með þeim hætti að alltaf komi sömu mennirnir inn í greinina eftir að hafa selt sig út úr henni.

Forseti. Það getur tekið á þolinmæðina að hlýða á þá umræðu sem um þetta frumvarp hefur staðið hér síðustu klukkutímana. Það virðast oft og tíðum ekki mikil takmörk fyrir því hversu vítt um völl menn fara í umræðunni. Ég vil nefna ræðu síðasta ræðumanns, hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar, sem dæmi um fleipur sem stjórnarliðar leyfa sér að fara með í umræðunni, að því er virðist að lítt ígrunduðu máli. Í þessu tilfelli var því sem kalla má frasapólitík beint að skuldsetningu sjávarútvegsins og þá var mjög hentugt að taka sem dæmi eitt tiltekið fyrirtæki austur á Eskifirði sem heitir Eskja. Það er full ástæða til að vara við málflutningi sem þessum, einfaldlega vegna þess að honum hefur oft verið beitt án innstæðu. Í þessu tilfelli er það rangt sem haldið var fram, þetta er sama tuggan og oft og tíðum hefur verið japlað á og er orðin allþreytt. Þar var talað um að skuldsetning þessa fyrirtækis væri að ríða því á slig. Ég veit ekki til þess að hv. þingmaður hafi milliliðalaust aflað sér upplýsinga frá umræddu fyrirtæki en hann hefði betur gert það. Ég hef gert það og þær liggja raunar fyrir víðar. Þetta fyrirtæki greiddi næsthæstu meðallaunin á landinu 2009 samkvæmt úttekt Frjálsrar verslunar. Varðandi skuldastöðuna liggur fyrir að það tekur fyrirtækið innan við fimm ár að greiða upp skuldir sínar, þ.e. ef það fær að starfa á þeim sama grunni og það hefur verið undanfarin ár. Það kann vel að vera að þessar áhyggjur hv. þingmanns séu við það að ríða honum sjálfum á slig, einfaldlega vegna þess að hann er farinn að gera sér grein fyrir því hvaða áhrif það frumvarp sem hann er stuðningsmaður við sem þingmaður í öðrum stjórnarflokknum kann að hafa á afkomu fyrirtækja sem þessara. Ég vil gera að umtalsefni í þessu sambandi að á Austurlandi er einhver öflugasta uppsjávarútgerð á landinu og hún hefur skilað þjóðarbúinu gríðarlegum hagnaði. Þar hafa fyrirtæki sérhæft sig í veiðum og vinnslu uppsjávartegunda sérstaklega þó að þorskveiði og annar bolfiskur sé þessu svæði líka mjög mikilvæg. Í 2. gr. þess frumvarps sem hér liggur fyrir er gert ráð fyrir því að fyrirtæki á þessu svæði, í Fjarðabyggð, á Eskifirði, Fáskrúðsfirði og Norðfirði, leggi meira til þjóðarinnar en fyrirtæki á öðrum svæðum. Raunar er það mjög merkilegt að ef maður horfir líka til uppsjávarvinkilsins, ef maður getur sagt sem svo, í þessu frumvarpi er ætlunin sú að kvótar þeirra renni inn í pottana svokölluðu, ákveðinn stabbi. Sömuleiðis er gert ráð fyrir því að látið verði renna af veiðiheimildum í lögsögu annarra ríkja inn í potta til alls konar aðgerða. Þetta er ekki síst einkennilegt í því ljósi að af loðnukvótanum er þegar búið að taka á bilinu 30–50 þús. tonn og skerða heimildir þessara fyrirtækja. Til hvers? Jú, til þess að við getum greitt Norðmönnum og Færeyingum fyrir veiðiheimildir í þeirra lögsögu. Til viðbótar þessari skerðingu á svo að skerða sömu fyrirtæki eftir öðrum leiðum. Þetta er ólíðandi vinnulag og ég hvet hv. þingmenn til að draga til baka þá tillögu sem þarna liggur fyrir. Undir lokin vil ég nefna þá þverstæðu sem í málflutningnum er, að hér leggur ríkisstjórn og stjórnarmeirihluti Samfylkingar og Vinstri grænna fram annað frumvarp á þingi sem miðar við það að taka upp losunarkerfi Evrópusambandsins fyrir gróðurhúsalofttegundir. Á hverju byggir það? Engu öðru en losunarkvótum sem er úthlutað ókeypis til starfandi fyrirtækja. Það er gert ráð fyrir frjálsri verslun með þessa sömu kvóta. Þetta er í grundvallaratriðum sama skipulag á úthlutun takmarkaðra gæða 

Frú forseti. Ræðurnar sem hafa verið fluttar hér í dag hafa verið athyglisverðar. Það merkilega við þær sem hafa verið fluttar af hálfu stjórnarsinna, hv. þm. Magnúsar Orra Schrams og líka Sigmundar Ernis Rúnarssonar, er að þær ræður kalla í rauninni á meiri umræðu í þinginu. Þess vegna er ég hálfpartinn með böggum hildar yfir því að halda áfram minni seinni ræðu þegar ég hef margoft kallað eftir því undir liðnum um fundarstjórn forseta að hæstv. forsætisráðherra sitji hér og ræði við okkur, ekki síst með tilliti til þeirra orða sem þeir stjórnarsinnar sem ég nefndi áðan hafa látið falla hér í dag. Það kemur nefnilega betur og betur fram að það er bullandi ágreiningur innan stjórnarflokkanna um þessi tvö stóru mál. Að mínu mati er ekki hægt að kalla það frumvarp sem við erum að ræða hér í dag litla frumvarpið, það sem líka hefur oft verið kallað VG-frumvarpið, því að það er byrjunin á því að kollvarpa kerfi sem ég hef margoft ítrekað að er í meginatriðum sterkt. Það er gott kerfi þó að það sé ekki gallalaust og ég undirstrika það. Ég vil draga aftur fram að íslenskur sjávarútvegur er ekki ríkisstyrktur, eins og til dæmis sjávarútvegurinn í Noregi sem oft er dreginn hér fram í samanburði við til að mynda lengd nýtingarsamninganna. Þá er bent á Noreg og sagt: Sjáið, 18 ár. En sjávarútvegurinn í Noregi er í fyrsta lagi ekki undirstöðuatvinnuvegur eins og hann er hér og ég efast um að umræðan í þinginu í Noregi um olíumálin hefði verið með þeim hætti að hæstv. forsætisráðherra hefði ekki látið sjá sig ef það hefði átt að kollvarpa kerfinu í tengslum við alla olíuvinnslu. Ég held ekki. Hér erum við að ræða sjávarútveginn á Íslandi sem er undirstöðuatvinnuvegur okkar og þá eiga ráðherrar í ríkisstjórn að sjá sóma sinn í að sýna sig í þingsal. Sjávarútvegurinn hér er ekki ríkisstyrktur, hann er í meginatriðum arðbær og hefur skapað mörg störf þótt störfunum við veiðar og vinnslu hafi fækkað vegna þess að menn nýta tæknina. Menn eru að reyna að auka arðbærni í sjávarútvegi en um leið hefur störfum á öðrum sviðum í sjávarútveginum fjölgað. Þess vegna dreg ég fram að við eigum ekki að einangra okkur við umræðuna um sjávarútveginn sem tengist veiðum og vinnslu, heldur eigum við að tala um sjávarútveginn sem sjávarklasa eins og hefur verið dregið fram, m.a. í fyrirlestrum og rannsóknum sem voru kynnt í síðustu viku. Þar er einmitt undirstrikað að sjávarútvegurinn og þörf hans fyrir aukna tækni og aukna þjónustu gefur af sér sprota. Þess vegna hafa sprotafyrirtæki vaxið á Íslandi í tengslum við sjávarútveginn í margvíslegum mæli. Fyrir utan það erum við líka að tala um fjölbreytt störf sem tengjast sjávarútvegi almennt. Ég gerði þá athugasemd - ég sé að ég á rúmlega eina og hálfa mínútu eftir en undir liðnum um fundarstjórn forseta bað ég um að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra yrði hér þannig að ég gæti spurt hann ákveðinna spurninga. Ég sé að hann er kominn núna loks í salinn og ég þakka kærlega fyrir það því að hann hefur verið duglegur að sinna þessu hér. Reglugerðarheimildafarganið hefur verið mjög gagnrýnt í frumvörpunum. Hvaða möguleika sér hæstv. ráðherra sjálfur, ef hann reynir að fara í ákveðna sjálfrýni á þessum frumvörpum, til að minnka verulega þetta ráðherraræði sem allir hafa talað um, m.a. stjórnarþingmenn eins og hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson og Magnús Orri Schram? Þeir hafa báðir bent á að þeir geti ekki sætt sig við það. Hvaða mótleik hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra hvað það varðar? Ég spyr líka hæstv. ráðherra hvort hann sé ekki sammála mér í því að það væri hægt að ná sáttalendingu ef við ræddum ákveðna útfærslu á veiðileyfagjaldi gegn því að sjávarútvegsfyrirtækin gætu starfað til lengri tíma á grundvelli og forsendum nýtingarsamninga sem eru þá til lengri tíma en hér er rætt um, þessi 15 ár. Ég spyr hvort hæstv. ráðherra sjái ekki flöt á því að þar væri hægt að ná þessari langþráðu sátt. Ríkisstjórnin, ekki síst forsætisráðherra, vill greinilega viðhalda ósættinu. Ég hefði viljað spyrja hæstv. ráðherra fleiri spurninga en tími minn hér í púltinu er nú liðinn. Ég vonast til þess að koma fleiru að í væntanlegu andsvari við hæstv. ráðherra sem ég þakka fyrir 

Herra forseti. Það er nú svo með þessi reglugerðarákvæði að þau eru allmörg, það er alveg hárrétt. Varðandi það frumvarp sem við ræðum hér, um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, þá er í sjálfu sér engin sérstök viðbót í þeim efnum. Það sem kannski byrgir hv. þingmönnum sýn er að ein greinin er prentuð upp nákvæmlega eins og hún er í núgildandi lögum, þ.e. um byggðakvóta, þar sem eru nú þegar mörg ákvæði um útfærslu samkvæmt reglugerð. Það er bara þannig með svona fjölþætta atvinnugrein að menn þurfa að vera reiðubúnir að bregðast við breytingum á ýmsum sviðum - þetta byggir jú á lífríkinu og það getur breyst skyndilega og ýmsir þættir sem þarf að taka tillit til - og þess vegna eru allmargar reglugerðarheimildir í þessu. Þessi sömu reglugerðarákvæði hafa verið um nokkuð langa hríð og hafa þannig öðlast vissa stöðu og vissa hefð. Það er engin sérstök viðbót hvað þetta varðar í þessu frumvarpi. Varðandi nýtingarsamningana sem eru í því frumvarpi sem ekki hefur enn verið mælt fyrir og þar sem verið er að tala um að breyta ákveðnum grundvallaratriðum í kerfinu í sjávarútveg er annars vegar byggt á nýtingarsamningum til 15 ára og síðan er möguleiki að framlengja þá í 

Herra forseti. Ég er ósammála hæstv. sjávarútvegsráðherra hvað þetta varðar, að þetta sé ákveðin trygging, og sérstaklega þegar við lítum á margbreyttan sjávarútveg er þetta engin trygging að hafa einhvern nýtingarsamning til 15 ára. Gott og vel. Við getum rætt það síðar. Varðandi ráðherraræðið - ég væri sammála hæstv. ráðherra ef við værum að tala um óbreytt kerfi, óbreytt magn, en við erum að sjá fram á það, miðað við þetta frumvarp, að pottarnir munu vaxa þannig að innan skamms tíma er hugsanlegt að ráðherra verði sjálfur að deila og drottna yfir 100 þús. ígildum. Ég tel það vera ráðherraræði. Ég tel að það verði aukin miðstýring í staðinn fyrir að markaðurinn ráði en það var verið að kalla eftir því að markaðurinn ráði og viðskiptalegar forsendur stjórni sjávarútveginum, m.a. í máli hv. þingmanna í Samfylkingunni hér fyrr í kvöld. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra um kvótaþingið, en eins og það er sett fram í þeim frumvörpum sem við erum kannski oft og tíðum að ræða samhliða er rætt um að færa öll viðskipti í miðlægt kerfi. Gamla kerfið var ætlað sem sátt milli sjómanna og útgerðarmanna en nýja kvótaþingið er og verður fyrst og fremst útboðskerfi byggt á leigu og það er ríkið eitt sem er leigusali. Það er því engin dýnamík í þessum markaði eða á neinn hátt sambærilegt gamla kvótaþinginu. Er hann sammála mér um það? Og er hann sammála mér að strandveiðarnar, eins og þær eru byggðar upp, séu ólympískar veiðar? Veiðitíminn er að styttast og menn hafa verið að moka upp fiskinum á skömmum tíma, fyrir utan það að þetta getur verið vond meðferð á afla, sem ég heyri að menn eru nokkuð almennt að benda á. Þýðir þetta ekki að það verði aukinn þrýstingur á hin pólitísku öfl að menn fái þá einfaldlega 

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að okkur greinir á um hversu mikið hin óhefta markaðshyggja eigi að ráða ferð í sjávarútvegi og þá gagnvart sjávarbyggðunum vítt og breitt um landið. Okkur greinir á um það. Ég virði í sjálfu sér skoðanir hv. þingmanns en sú óhefta markaðshyggja sem hefur ríkt að stórum hluta undanfarin ár hefur leikið sjávarbyggðirnar, ýmsar, grátt. Að sjálfsögðu geta menn fundið í því reikningslega hagræðingu þó að það sé kannski ekki samfélagslega hagkvæmt þegar á heildina er litið. Þarna greinir okkur á. Vissulega þarf að vera ákveðinn markaðsbúskapur í þessu líka og þarna er farin sú leið að tryggja, eftir því sem tök eru, báðum þessum sjónarmiðum, báðum þessum kerfum hæfilegt rými. En að sjálfsögðu skiptir þetta okkur 

Herra forseti. Þetta er nákvæmlega rétt sem kom fram hjá hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni, að hvergi er meira frumskógarlögmál ríkjandi en einmitt í strandveiðunum. Ég mótmæli því sérstaklega að óheft markaðshyggja sé tengd sjávarútveginum heldur er mikil reglufesta á þeim markaði sem er til staðar fyrir sjávarútveginn, en ráðherrann er að færa sig frá þá þeirri miklu reglufestu sem þar er yfir í þetta ráðherraræði. Ég tel að þessu fylgi meiri óvissa sem þýðir að það eru minni hvatar, bæði fyrir útveginn og aðra sem koma að sjávarútveginum, til að byggja upp sjávarútveginn, þar á meðal að umgangast auðlindina sem slíka. Það hefur verið einn helsti styrkleiki íslenska kerfisins, mun meiri en annars staðar, að við erum með sjálfbærni í nýtingu nytjastofnanna meiri en nokkurs staðar annars staðar. Íslenska sjávarútvegskerfið, eins og það er uppbyggt í dag, er fyrirmynd annarra þjóða, m.a. þess draumasambands sem hæstv.  
            

Herra forseti. Það er tvennt sem mig langar að ræða við hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur. Annars vegar, af því að ég veit ég að hún hefur áhuga á uppbyggingu á ferðaþjónustu í landinu, langar mig velta upp hugmyndum okkar framsóknarmanna, og þær hafa nú verið mikið til tals í umræðunni um þetta frumvarp, en við erum með tillögu um það sem kallast frístundaveiðar í dag og tengist kannski fyrst og fremst sjóstangveiðinni. Við viljum skipta um nafn á því apparati og láta það heita ferðaþjónustuveiðar og gera þetta með þeim hætti að þær útgerðir eða í raun og veru ferðaþjónustufyrirtæki þurfi ekki að eiga veiðiheimildir eða leigja þær - það hefur verið akkillesarhæll þeirra í uppbyggingunni - heldur geti þau selt ferðaþjónustu á grundvelli hugmyndafræði ferðaþjónustunnar og menn farið á sjóstöng og landað síðan aflanum á Hafrannsóknastofnun sem svokölluðum VS-afla. Þar með sé tryggt að þau fái ákveðinn kostnað greiddan og það verði einhver hvati í því og þar með sé búið að ýta til hliðar þessum veiðiheimildaskorti sem jafnvel hefur valdið því að fyrirtækin hafa ekki getað staðið við ferðaþjónustuna. Þetta má auðvitað líka yfirfæra á sjóstangveiðina, keppnirnar, þannig að þar yrði þetta leyft líka. Þetta yrði nýjung sem ekki er í dag. Mig langaði að heyra álit þingmannsins á þessu. Hins vegar, af því að við vorum að tala um ráðherraræðið, erum við framsóknarmenn líka með tillögur um byggðakvótann, að í stað þess annars vegar flókna kerfis 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir að koma með þessar spurningar sem eru líka kannski nokkuð ný nálgun í þá mikilvægu umræðu sem farið hefur fram í tengslum við sjávarútveginn. Um leið undirstrika þær, sérstaklega kannski sú fyrri sem tengist ferðaþjónustunni, hve sjávarútvegurinn hefur víða áhrif. Það er eins og ríkisstjórnin gleymi því oft og tíðum, sérstaklega þegar maður hlustar á þá fáu, reyndar, þingmenn sem hafa komið inn í þessa umræðu af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við eigum að líta á sjávarútveginn sem slíkan ekki bara út frá hinum þröngu hagsmunum um veiði og vinnslu heldur miklu frekar sem drifkraft fyrir nýsköpun og sprotafyrirtæki, m.a. innan ferðaþjónustunnar. Ég vil benda hv. þingmanni á að á þeim tíma þegar við sjálfstæðismenn vorum í ríkisstjórn byrjaði þessi vaxtarsproti að aukast, til að mynda á Tálknafirði þar sem menn fóru að stunda frístundaveiðar og við höfum verið að fá ferðamenn þangað til að stunda þær veiðar. Ég vil reyndar draga það fram að ég er ávallt andsnúin því að hafa undanþágur og í rauninni snúast þessar spurningar hv. þingmanns báðar um undanþágur frá kerfinu. Ég held t.d. að við höfum komist í ákveðnar ógöngur í þessu annars ágæta kerfi af því að við vorum alltaf að reyna að búa til einhverjar undanþágur, koma til móts við vissulega ákveðnar gagnrýnisraddir í tengslum við landsbyggðina og þess vegna var m.a. farið af stað í breytingar á krókaaflamarkinu og það var farið af stað með byggðakvótann. Ég get að mörgu leyti tekið undir þær vangaveltur og pælingar sem framsóknarmenn hafa verið með um frístundaþjónustuna og frístundaveiðarnar. Ég held að það sé gott innlegg en það má ekki verða til þess að menn fari að rugga bátnum á ný, að finna enn og aftur fleiri glufur á kerfinu. Við höfum nóga og í rauninni 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mig langar að halda aðeins áfram á sambærilegum nótum. Þegar þingmaðurinn talar um undanþágur frá núverandi kerfi er það auðvitað í sambandi við byggðajöfnun, þessa byggðakvóta, og þá er auðvitað verið að reyna að tryggja atvinnu. Ein leiðin til þess væri auðvitað sú sem ýjað er að í frumvarpinu að fara svolítið aftur í tímann, og margar af þessum ívilnunum, línuívilnunum og byggðaívilnunum snúast einmitt um að snúa hjóli tímans aftur á bak þannig að fleira fólk sé að vinna en það kemur auðvitað niður á arðsemi greinarinnar. Mig langar að heyra álit þingmannsins á því að árið 1991 störfuðu held ég um 15 þúsund manns í greininni en í dag eru það 6 til 7 þúsund. Mér hefur stundum heyrst af mati núverandi stjórnarliða 

Herra forseti. Ég vil aðeins undirstrika varðandi frístundaveiðarnar að ég held að við eigum að sjálfsögðu að skoða alla þá þætti sem geta eflt ferðaþjónustuna án þess þó að einhverjir brestir verði í meginstoðum kerfisins. Ég held að hægt sé að finna ágætislausn á því og það kann vel að vera að framsóknarmenn hafi fundið hana. Aðeins varðandi tækninýjungarnar, ég held að í öllum þeim ræðum sem hafa verið fluttar hafi hv. þm. Pétur Blöndal dregið fram bestu samlíkinguna, að mínu mati, um orfið og ljáinn. Það er ósköp auðvelt fyrir ríkisstjórnina að segja: Við ætlum við að fjölga störfum í landbúnaði, við ætlum að afhenda öllum orf og ljá og allir eiga að fara að heyja. Ég heyja á hverju sumri um 110 rúllur fyrir mína hesta. Í gamla daga þegar við vorum með heysáturnar fyrst og síðan baggana vorum við kannski að í fimm, sex daga, urðum svolítið að treysta á guð og lukkuna með það hvernig veðrið yrði. 

Herra forseti. Hv. þingmaður fór mjög víða í sinni ræðu þótt stutt væri en kom ekki inn á hvaða gildi það hefur að framsalið sé sem frjálsast. Því frjálsara sem framsalið er þeim mun meiri arðsemi er í greininni. Alls konar kvaðir eru á framsalinu. Menn þurfa að veiða helminginn af þeim aflaheimildum sem þeir eiga. Þetta frumvarp, og sérstaklega fylgifrumvarpið, felur í sér enn meiri kvaðir á útgerðina, arðsemin mun minnka. Eins og hér hefur komið fram á jafnvel að fjölga í greininni. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvað gæti komið á móti því ef við mundum hugsa okkur að gefa framsalið algjörlega frjálst. Gæti komið á móti að allur fiskur færi á markað? Væri það lausn? Hvað getur komið á móti ef við ætlum líka að auka arðsemina hjá útgerðarmönnum með þeim hætti? Síðan vildi ég spyrja um þróunina. Einu sinni voru bara stór skip að veiða. Síðan komu smábátar og þeir byrjuðu með um 4–5 þús. tonn og enduðu í 60 þús. tonnum, síðast þegar ég kíkti á, það er reyndar mjög langt síðan. Þeir tóku því sífellt stærri og stærri hlut af kökunni frá þeim sem fengu kvótanum úthlutað upphaflega. Nú eru strandveiðarnar að byrja. Þær eiga eftir að vaxa mjög mikið, fyrst sem sóknarmark og svo kemur að því að menn klára allan aflann á kannski tveimur tímum eins og á lúðuveiðum sums staðar við Bandaríkin. Þá munu menn setja það í aflamark og þá munu þeir sem hafa stundað þetta koma inn í kerfið aftur. Spurningin til hv. þingmanns er: Hvernig líst honum á þessa þróun aftur og aftur? Er ekki ýmislegt til vinnandi að koma í veg fyrir að alltaf sé verið að 

Herra forseti. Ég og hv. þm. Pétur Blöndal höfum í meginatriðum valið okkur þá lífsskoðun og þann flokk sem við tilheyrum bæði út frá því að við viljum frekar hafa kerfið einfalt, búa til einfaldan ramma þannig að við veitum einstaklingum og fyrirtækjum sem mest svigrúm og möguleika til að nýta og njóta sinna eigin krafta. Það mun skila arði og skilar þegar arði fyrir allt samfélagið. Varðandi síðari spurningu hv. þingmanns er ég frekar andsnúin því að fara alltaf í það sem ég hef kallað stagbætt kerfi. Við sjálfstæðismenn þurft að sitja undir þeim ásökunum að við höfum alltaf reynt að standa vörð um kvótakerfið og ekki viljað breyta því frá upphafi. Það er kolrangt. Við fórum m.a. af stað í auðlindanefnd upp úr aldamótunum síðustu og settum á veiðileyfagjald í samvinnu og sátt við þá sem þá áttu hlut að máli. Við settum af stað byggðakvóta. Það er hægt að gagnrýna hann en hann var samt tilraun til þess að koma til móts við helstu gagnrýnisraddirnar. Ég er sammála því að strandveiðarnar séu góðra gjalda verðar. Það er ákveðin rómantísk hugsun á bak við þær en þær eru og verða ólympískar veiðar. Ég hef verið að draga það fram. Menn munu reyna að veiða meira á sem skemmstum tíma, það getur farið allt niður í tvo tíma eða tvo daga hverju sinni. Það mun síðan kalla á þrýsting á stjórnmálamenn um að bæta við. Þá verður það tekið af einhverjum öðrum. Varðandi framsalið hefur hv. þingmaður margoft komið inn á hvað það er mikilvægt. Já, framsalið er mjög mikilvægt. Ég mun koma betur að því í síðara andsvari mínu og fara yfir það sem hv. þingmaður sagði. Það er algjörlega fullkomið framsal, takmarkalaust, gegn því að allur fiskur fari á markað. Það er umræða sem ég bíð með þar til í síðara andsvari mínu.

Herra forseti. Ég vil bæta í spurningarnar. Ef maður skoðar frumvarpið eru heimildir hæstv. sjávarútvegsráðherra auknar, það er eins konar ríkisvæðing. Það minnir skuggalega á uppbyggingu efnahagslífs í fyrrum Sovétríkjunum og í kjölfarið fór það kerfi á hausinn vegna þess hvað þar var orðin mikil ríkisvæðing og einhverjir menn við skrifborðin áttu að ákveða alla hluti. Sér hv. þingmaður hættu á því hér í kjölfar þess sem verður ákveðið? Þá erum við líka komin með ESB-vinkilinn á málið. Evrópusambandið tekur upp mjög skynsamlegt kerfi Íslendinga um framsal og annað slíkt á sama tíma og við víkjum frá því. Við skulum gefa okkur það að þeir Evrópusinnar, þar á meðal vinstri grænir sem vilja ganga í Evrópusambandið, nái markmiði sínu, að við göngum inn. Þá erum við í þeirri skrýtnu stöðu að þurfa að taka aftur yfir íslenskt kerfi frá Evrópusambandinu eftir að hafa 

Herra forseti. Tel ég að auknar heimildir til ráðherra til reglugerðarheimildar auki á ráðherraræði? Já. Þurfum við nokkuð að segja meira með þessa ríkisstjórn? Hún notar hvert einasta tækifæri í smáum sem stórum málum til þess að auka miðstýringu og forsjárhyggju í landinu. Við vitum það. Við sjáum bara hvernig inntakan í framhaldsskólana hefur þróast. Við sjáum hvernig innanríkisráðherra beitir sér í auglýsingum á áfengi og hvernig ráðherrar beita sér í hinum stóru málum eins og því sem við ræðum núna þar sem valdheimildir ráðherra eru auknar gagngert þegar við höfum tiltölulega gott kerfi sem er markaðsdrifið. En það er ákveðin reglufesta sem er í kringum sjávarútvegskerfi okkar. Já, ég er mjög hrædd, eða eins og krakkarnir mundu segja: Ég er skíthrædd um að ráðherraræði aukist. Varðandi framsalið. Fullkomið framsal á allan afla á markað - þá dregur það fram … 

Virðulegi forseti. Við ræðum nú sjávarútvegsmálin. Því miður hefur mér ekki gefist kostur á að taka nægan þátt í umræðunni en ég hef fylgst með henni annars staðar úr þinghúsinu. Ég verð nú að taka undir það með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur um að það er hreint með ólíkindum að þeir ráðherrar sem standa að þessu frumvarpi, vegna þess að það er ekki hægt að segja að hæstv. sjávarútvegsráðherra beri einn ábyrgð á því - hann hefur eins og allir vita staðið í ströngum bæði innan flokks og milli stjórnarflokkanna - að reyna að klambra öllum þessum frumvörpum saman. Það er talað um litla og stóra frumvarpið. Það er talað um Samfylkingar- og Vinstri græna-frumvarpið og það er ljóst að um þau er ekki bara ágreiningur á milli stjórnar og stjórnarandstöðu, það eru skiptar skoðanir milli ríkisstjórnarflokkanna. Og jafnvel þótt það sé samkvæmt fréttum í kvöld það nýjasta í tískustraumum ríkisstjórna að vera ósammála um alla hluti verð ég að lýsa því sem skoðun minni að það er ekki þessu þjóðfélagi til framdráttar. Það er ekki það sem íslenskur sjávarútvegur á skilið að farið sé af stað með breytingar í farteskinu eins og þessi ríkisstjórn hefur lagt fram í þessum tveimur frumvörpum, án þess að bera þær undir kóng eða prest frá því að sáttanefndin lauk störfum. Að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki tekið þátt í umræðunni finnst mér algjörlega með ólíkindum. Hún tekur þátt í umræðum um sjávarútvegsmál í vernduðu umhverfi, eins og hv. þm. Íris Róbertsdóttir sagði fyrr í umræðunni. Hún slær sér á brjóst á flokksfundum Samfylkingarinnar og byrjar þar að uppnefna fólk, uppnefna heila atvinnugrein og þá sem hana stunda. Hún uppnefnir okkur sem erum ósammála ráðherranum í skoðunum á málinu, að við sjálfstæðismenn hljótum að vera sérhagsmunagæsluflokkur. Samkvæmt ræðu hæstv. forsætisráðherra í verndaða umhverfinu á flokksþingi Samfylkingarinnar get ég sem hér stend væntanlega ekki staðið hér og lýst skoðun minni á fiskveiðistjórnarkerfinu án þess að að ég sé handbendi einhvers. Því vil ég mótmæla. Sjávarútvegurinn í landinu á miklu meira skilið en að svona sé talað til greinarinnar og um greinina og það er hreint út sagt ákaflega sorglegt að fylgjast með hvernig forsætisráðherra þjóðarinnar notar hvert tækifæri sem hún getur til þess að splundra þjóðinni í frumeindir í hverju málinu á fætur öðru. Minna frumvarpið er hér til umræðu. Ég verð að lýsa þeirri skoðun minni strax að ég á mjög erfitt með að aðgreina þessi tvö frumvörp. Ég á mjög erfitt með að skilja þau í sundur í litla og stóra frumvarpið vegna þess að í mínum huga er það frumvarp sem við ræðum undanfari að kerfisbreytingunni sem hinu frumvarpinu, stóra frumvarpinu, er ætlað að fara í gegnum. Litla frumvarpinu er ætlað að ryðja brautina. Það er eins konar prufukeyrsla á breytingunni. Mér hefði fundist það mun eðlilegra verklag að við hefðum þá tekið alla kerfisbreytinguna í einu lagi og tekist á um hana í staðinn fyrir að smámjatla þetta. Mig langar líka að velta fyrir mér þeirri grundvallarspurningu sem enn er ósvarað eftir alla þessa umræðu: Hverju verðum við bættari með þessari kerfisbreytingu? Hvað á öll þessi breyting að bæta? Ætlum við að bæta hag íslensks sjávarútvegs, íslensks samfélags, sjómanna, fiskvinnslunnar, lítilla eða stórra sjávarútvegsfyrirtækja? Ætlum við að auka arðsemi af greininni? Ætlum við að fjölga fiskunum í sjónum? Nei.  Það eru stór orð frá fólki sem gerst þekkir til og ég leyfi mér að trúa að þessi frumvörp geti valdið verri umgengni um fiskstofnana vegna þess að þau muni leiða til þess að menn muni sækja fastar á skemmri tíma þann fisk sem er í sjónum. Þessi frumvörp eru til þess fallin að kippa fótunum undan efnahag smærri og meðalstórra fyrirtækja með því að taka í burtu framsal. Með því að banna veðsetningar er verið að gera nýliðun, sem ríkisstjórnin talar um að sé æðsta markmið breytinganna, algjörlega ómögulega. Hvaða nýliði fer inn í kerfið ef það er ekki hægt að fá veðsetningar á þeim atvinnutækjum sem maður leggur fram þegar maður byrjar? Hver ætlar að kaupa sér bát - ef við horfum bara á strandveiðarnar? Bátarnir þar eru orðnir þau verðmæti. Maður kaupir sér bát og fer út að róa í strandveiðikerfinu, en hvernig kaupir maður sér bát? Maður þarf að fá lán fyrir honum og maður þarf að geta fengið traust þeirrar lánastofnunar sem maður ætlar að skipta við. Það verða þá væntanlega þeir sem hafa fullar hendur fjár, þeir sem hafa selt sig út úr greininni. Það er nú eitt vandamálið sem frumvörpunum er ætlað að leysa, en það er þá gert með því að hegna þeim sem fyrir eru í greininni, sem farið hafa eftir þeim lögum sem samþykkt voru og einungis tveir þingmenn sem enn sitja á Alþingi stóðu að því að samþykkja. Það eru hæstv. forsætisráðherra, sem ég endurtek að hefur ekki tekið þátt í þessari umræðu, og hæstv. fjármálaráðherra, sem ég veit ekki til að hafi stigið í pontu í þessari umræðu  Nú líður tíminn ákaflega hratt, herra forseti. Mig langar þó að ræða aðeins þá mýtu sem alltaf er haldið fram, að við sjálfstæðismenn viljum ekki gera neinar breytingar. Við erum alltaf ásökuð um að vilja halda óbreyttu kerfi, séum með þvergirðingshátt og viljum ekki breyta einu eða neinu. Það er rangt. Við tókum þátt í starfi sáttanefndarinnar af fullum heilindum. Við stóðum að þeirri niðurstöðu sem þar fékkst sem 16 af 18 nefndarmönnum stóðu einhuga að. Hvaða breytingar vildum við gera, og vorum þar með sammála 15 öðrum fulltrúum? Við vildum og leggjum m.a. áherslu á eftirfarandi atriði: Að nýtingarsamningarnir verði til langs tíma. Við féllumst á það sjónarmið að gera ætti nýtingarsamninga um auðlindina, en að þeir yrðu gerðir til langs tíma rétt eins og gilda mun um aðra nýtingu á auðlindum svo sem eins og í orkuauðlindum sem ekki eru í einkaeigu. Í frumvarpi sjávarútvegsráðherra er miðað við 15 ára samningstíma og möguleika á átta ára framlengingu.

Hvert er þá vandamálið?

Ég vil lengri tíma en það. Það var það sem rætt var um í sáttanefndinni. Það var aðeins einn fulltrúi, eftir því sem mér skilst, sem ræddi um 15 ára nýtingartíma. Það var rætt um 15–65 ár. Ég tel ekki að hv. þm. Róbert Marshall mundi fella sig við 65 árin, en ég get upplýst að mér þykja 15 ár - sérstaklega þegar um er að ræða endurskoðun eftir átta ár og viðkomandi fyrirtæki hefur enga vissu fyrir því að fá framlengingu þótt það fari að öllum lögum og reglum. Það kallar á óstöðugleika og er ekki til þess fallið að auka arðsemi, hagræðingu eða til að bæta nýtingu fiskstofnana. Það hefur enginn sýnt fram á það. Í öðru lagi féllumst við á það og stóðum að þeirri samþykkt að lítill hluti af heildarúthlutun aflamarksins fari til ráðstöfunar í byggðalegum, félagslegum og atvinnulegum tilgangi, en það á aldrei að vera undirstaðan í kerfinu. Það á að vera lítill hluti. Það á að vera svigrúm sem kemur til móts við aðstæður sem upp geta komið. En í frumvarpi sjávarútvegsráðherra er gert ráð fyrir stórum pottum sem ráðherra hefur heimild til að úthluta. Það er algjörlega með ólíkindum að í þessum frumvörpum kemur orðið „ráðherra“ oftar fyrir en nokkuð annað orð í frumvarpinu, það var eitthvað vel á annað hundrað skipta, á meðan orðið „fiskvinnsla“ kemur einu sinni fyrir. Það þótti mér fróðlegt. Við vorum einnig samþykk því að auðlindagjald, sem við þekkjum reyndar vegna þess að það hefur verið við lýði um nokkurra ára skeið og varð til í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar, renni í ríkissjóð. Við erum líka sammála fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins sem segir að ábendingar um möguleg stjórnarskrárbrot hafi verið hunsaðar við gerð frumvarpsins. Það er nú ekkert svo lítið. Ég vann í fjármálaráðuneytinu sem aðstoðarmaður ráðherra í sjö ár. Ég man aldrei eftir því að hafa séð svona kostnaðarumsögn við stjórnarfrumvarp eða nokkurt annað frumvarp frá fjármálaráðuneytinu. Það er hreint með ólíkindum að fjárlagaskrifstofa ráðherra Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs snupri og slái á puttana á sjávarútvegsráðherra Vinstri grænna og ríkisstjórninni allri, vegna þess að þetta er náttúrlega sameiginlegt frumvarp. Það finnst fólki væntanlega ekki skipta máli. Og þó. Það eru gerðir ýmsir fyrirvarar innan þingflokkanna við frumvörpin. Ég verð bara að vona að okkur takist að ná samkomulagi á Alþingi með hag greinarinnar og íslensku þjóðarinnar fyrir brjósti, með virðingu fyrir þeim sem stunda þennan atvinnurekstur. Að við náum að gera um það samkomulag að flýta okkur hægt, vanda okkur og reyna að læra af því sem gerst hefur á undanförnum árum. Talað er um rannsóknarskýrslu Alþingis á hátíðarstundum. Ég er ekki viss um að rannsóknarskýrsla Alþingis og nefndin hefði kvittað upp á þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð. Allir hagsmunaaðilar, allir sérfræðingar, allir þeir sem ég hef rætt þessi frumvörp við og lesið umsagnir frá, eru andvígir þeim, meira að segja mjög andvígir. Ég óska þess því að við getum vísað þessum frumvörpum lengst út í hafsauga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Henni varð tíðrætt um þann nýtingartíma sem í frumvarpinu felst og möguleika á framlengingu. Nýtingartíminn er áætlaður 15 ár með möguleika á framlengingu í átta ár. Samanlagt eru það 23 ár. Eins og þingmaðurinn benti á er ekki hægt að ræða minna frumvarpið án þess að lesa hið stærra í leiðinni og ég spyr: Hverja telur þingmaðurinn ástæðuna fyrir því að þessi lög, verði frumvarpið samþykkt - þetta frumvarp kemur til með að falla úr gildi þegar stærra frumvarpið verður að lögum - falla úr gildi samkvæmt 32. gr. frumvarpsins eftir 23 ár? Af hverju ætlar ríkisstjórnin að skilja sjávarútveginn eftir í lausu lofti eftir 23 ár?

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum sérstaklega fyrir að nefna þetta. Ég hafði skrifað það hjá mér en tíminn líður svo hratt. Ég ætlaði einmitt að ræða þessa 23 ára gildistímareglu sem er algjörlega fáheyrð og jafnvel óheyrð í íslenskri lagasetningu. Ég hef að minnsta kosti aldrei séð ákvæði sem bindur hendur löggjafans í 23 ár. Það má ekki breyta þessum lögum í 23 ár. Ég skil satt að segja ekki, og hv. þingmaður er að biðja um mína skoðun á því, af hverju þetta er. Ég skil hreinlega ekki hvað þessu fólki gengur til. Mér finnst algjörlega með ólíkindum að einhver vogi sér að setja inn svona ákvæði. Þarna er framkvæmdarvald ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar að taka löggjafarvaldið 

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Þá langar mig að spyrja þingmanninn hvort hún sé sammála mér um að þarna spili inn í 20/20-leið Evrópusambandsins. Það er ákvæði í minna frumvarpinu um að þetta skuli gilda út árið 2013, þá erum við komin þrjú ár, og svo gildir stærra frumvarpið í 20 ár til viðbótar. Það sem stendur í 32. gr. er að stóra frumvarpið öðlist gildi strax og það er búið að fá þinglega meðferð og hafi gildistöku í 23 ár. Svo stendur um 32. gr.: „Greinin þarfnast ekki skýringa.“ Er ekki verið að hjálpa til við það að koma sjávarútvegsauðlindinni okkar inn í og undir stjórn Evrópusambandsins þar sem allt gengur út á það í dag? Vegna þess að það er sólarlagsákvæði í lögunum, að lögin falli sjálfkrafa úr gildi eftir 23 ár, veit enginn hvað tekur við. Getur þingmaðurinn verið mér sammála um 

Frú forseti. Þetta er ágætiskenning, ég hef gaman af skemmtilegum samsæriskenningum og ætla ekki að útiloka þessa. En fyrst hv. þingmaður nefndi Evrópusambandið finnst mér annað því tengt mjög merkilegt í þessu. Hvað er það sem við höfum stært okkur af á erlendum vettvangi? Hver er helsti ásteytingarsteinn okkar og skiptir okkur í mismunandi hluta eftir því hvort við erum hlynnt eða andvíg Evrópusambandsaðild? Það er fiskveiðistjórnarkerfið. Við erum með fyrirmyndarfiskveiðistjórnarkerfi sem ég hef heyrt þingmenn og fulltrúa Samfylkingarinnar mæra á erlendri grundu. Þar eru framseljanlegir kvótar taldir til tekna. Þar er hagræðing og arðsemi af fiskveiðunum 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Hv. þingmaður hefur átt í samskiptum við aðra flokka um þessar mundir til að semja um lok síðustu daga þingsins. Það er mjög mikilvægt þegar menn leggja upp í ferðalag að þeir viti hvert þeir stefna og hafi ákveðin og skýr markmið. Ég spyr því hv. þingmann hvort hún telji að ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir sérstaklega hafi skýr markmið, hvort þeir viti nákvæmlega hvert þeir eru að fara með þessum frumvörpum. Mér heyrist og mér finnst ég skynja út um allt að markmiðin séu ekki skýr og menn viti ekkert hvað þeir ætla að gera. Í frumvarpinu hinu fyrra stendur ekki orð um markmið, til hvers þetta allt er gert, og ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé rétt hjá mér að ríkisstjórnarflokkarnir hafi akkúrat engin markmið.

Frú forseti. Ég veit ekki hvort þeir ágætu flokkar sem mynda ríkisstjórn í landinu hafi einu sinni náð um það samkomulagi hvernig þeir ætla að ljúka þessu máli, hvað þá að þeir hafi markmið. Ég fór yfir það áðan í ræðu minni að sú grundvallarspurning sem mér finnst að eigi að liggja að baki svo miklum breytingum og svo viðamiklu frumvarpi eigi að vera: Hverju erum við bættari? Henni hefur að mínu mati ekki verið svarað. Enginn hefur sýnt fram á að við séum með þessu að bæta kerfið á nokkurn hátt. Enginn hefur sýnt fram á að við séum að bæta hag fyrirtækjanna, samfélaganna, sjómanna, farmanna eða fiskimanna. Enginn hefur sýnt fram á að nokkur ábati verði af þessum frumvörpum. 

Frú forseti. Ég tel mikilvægt í öllum málum sem menn taka sér fyrir hendur, hvort það er gagnvart Evrópusambandinu, fiskveiðistjórn eða hvað það nú er, að þeir viti hvert þeir ætla sér að fara. Það er það fyrsta. Mér finnst nefnilega eins og hv. þingmanni að stjórnarliðar hafi ekki gert sér grein fyrir því hvert þeir eru að fara. Sumir hafa rómantískar hugmyndir um trillukarlinn sem fer að veiða. Er markmiðið að gera allan sjávarútveginn að trillukarlaútgerð eða hvað eru menn að fara? Hv. þingmann gat um þykkjuna þegar við sjálfstæðismenn erum gerð að handbendi einhvers kvótagreifa. Ég verð að gagnrýna það mjög hart því að við tókum upp veiðileyfagjaldið, við unnum í sáttanefndinni og svo hef ég auk þess lagt fram tvö frumvörp persónulega, annars vegar að afnema sjómannaafsláttinn 

Frú forseti. Já, hv. þm. Pétur Blöndal hefur verið óþreytandi að koma með ýmsar tillögur til úrbóta. Það er rétt sem þingmaðurinn sagði og ég nefndi áðan í ræðu minni: Við erum reiðubúin að gera breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Við höfum aldrei haldið því fram að það væri fullkomið, ekki frekar en önnur mannanna verk. Þess vegna tókum við þátt í sáttanefndinni. Þess vegna stóðum við að þeirri sameiginlegu niðurstöðu sem þar liggur. Þetta er ekki sú niðurstaða. Mistökin sem ríkisstjórnin gerði voru þegar vinnunni í sáttanefndinni lauk og samráðinu og samstöðunni sem þar náðist var hent. Ég man eftir því þegar hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir kom hingað upp í óundirbúnum fyrirspurnum eða störfum þingsins eftir að hafa verið spurð um þetta og sagði: Nú er samráðinu lokið, nú ætlum við að uppfylla 

Virðulegi forseti. Ég minni hv. þingmann á þá staðreynd að eftir hina svokölluðu sáttanefnd og áður en hún var stofnuð voru báðir stjórnarflokkarnir með fyrningarleið á stefnuskrá sinni. En eftir að störfum sáttanefndarinnar lauk var boðuð önnur stefna sem grundvallaðist á vinnu sáttanefndarinnar. Er það ekki að koma til móts við þá sem eru ósammála? Er ekki einhver sáttarhugur í því að mati hv. þingmanns? Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur á þessum vettvangi að horfa á það sem við erum sammála um og reyna að ná einhvers konar samstöðu um það. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að hún kom inn á þær breytingar sem Sjálfstæðisflokkurinn vill gera á kerfinu, á hvaða vettvangi hún sjái fyrir sér að sú vinna fari fram ef hún boðar samstarfsmöguleika á sama tíma og hún vill að frumvörpin verði dregin til baka. Ætlar hv. þingmaður að heimsækja 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þingmaðurinn er í sáttarhug. Ég get deilt þeirri skoðun minni með honum að ég er það líka. Þess vegna þreytist ég ekki á að tala um sáttanefndina. Þar var sá grunnur lagður og þingmaðurinn veit nákvæmlega eins og ég að þessi niðurstaða er ekki í samræmi við niðurstöðuna sem nefndin náði.

Er það fyrningarleiðin?

Þetta er ekki fyrningarleiðin. Við hv. þingmaður höfum líka átt orðastað um þetta. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé fyrningarleiðin bakdyramegin. Fyrningarleiðin er hvað? Að taka hluta af heimildunum og fyrna á ákveðnu árabili. Hvað er þetta? Þetta er upptaka aflaheimilda og endurúthlutun. Fyrir mér er þetta nákvæmlega það sama.

Það mætti gera það á lengri tíma.

Ég vil gera það á lengri tíma í samráði við greinina með stöðugleika að leiðarljósi. 

Virðulegur forseti. Hér gerast þau undur og stórmerki að hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir er orðin sammála fyrningarleiðinni og vill fyrna kvótann en bara á lengri tíma. Hún lýsir þessari leið hérna sem fyrningarleiðinni bakdyramegin. Hún er sammála nýtingarsamningum en ekki á 15 árum, vill gera þá til lengri tíma. Ef við hefðum komið fram með fyrningarleiðina og ekki haft hana 20 ár hefði hv. þingmaður verið sammála henni. Það er ánægjulegt. Ég ítreka spurningu mína. Ef hv. þingmaður vill draga þessi tvö frumvörp til baka, á hvaða vettvangi á samstarf stjórnmálaflokkanna og sameiginleg niðurstaða að vera? Er ekki eðlilegt að þessi mál séu rædd í sölum þingsins og í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd í anda þeirrar þróunar sem verið hefur í þinginu? Þingmenn bæði stjórnar og stjórnarandstöðu hafa gert stórar breytingar á frumvörpum ríkisstjórnarinnar sem er mjög jákvæð þróun að mínu mati.

Virðulegi forseti. Nú hryggir þingmaðurinn í sáttarhug mig mjög mikið vegna þess að ég greindi ekki mikinn sáttarhug þegar hann sneri út úr orðum mínum til að það sé sagt kýrskýrt.  Varðandi það hvernig við eigum að vinna þetta og hvernig verklagið eigi að vera segi ég: Tökum þessi frumvörp og hendum þeim út í hafsauga. Þetta er ekki sá grunnur sem hægt er að byggja gott kerfi á. Ég hef fulla trú á að ef við settum saman nefnd allra stjórnmálaflokka … 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágætisræðu. Í henni kom m.a. fram að stefna Sjálfstæðisflokksins væri að vera með veiðigjald eins og hefur verið og aðrir þingmenn hafa líka ítrekað afstöðu flokksins gagnvart auðlindaákvæðum. Ég mundi gjarnan vilja heyra betur frá hv. þingmanni hvort ekki sé rétt skilið hjá mér að Sjálfstæðisflokkurinn sé sammála samningaleiðinni og hvað varðar frumvarpið sem er til umræðu virtist koma fram í ræðu hv. þingmanns að hún sæi ekki mikið vit í því. Er hv. þingmaður ósammála samþingmönnum sínum, hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni og hv. þm. Ásbirni Óttarssyni, sem lögðu fram frumvarp sem er nánast samhljóða 2. gr. um breytingar á fyrirkomulagi tilfærslna innan kerfisins vegna 

Virðulegi forseti. Það sem ég ræddi varðandi veiðigjaldið er rétt hjá hv. þingmanni. Við þekkjum það. Gleymum ekki sögunni á bak við veiðigjaldið eða auðlindagjaldið. Það var einmitt sett á í því augnamiði að skapa sátt um sjávarútveginn, að sjávarútvegurinn greiddi sérstakt gjald af auðlindinni vegna þess að auðlindin, og það er óumdeilt, er sameiginleg eign okkar eins og segir í 1. gr. núgildandi laga. Veiðigjaldið er því ekkert vandamál fyrir mig eða aðra sjálfstæðismenn. En það verður að vera partur af heildarlausninni. Það á ekki að krukka í því með annarri hendi og setja heildarlög með hinni. Varðandi 2. gr. verð ég að svara því í síðara andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Ég hefði kannski átt að leiðrétta mig. Það kom líka fram í ræðu hjá hv. þm. Árna Johnsen sem er félagi okkar í Suðurkjördæmi að hann væri alfarið á móti veiðigjaldi. Það virðast alla vega vera aðeins skiptar skoðanir hvað þetta varðar innan Sjálfstæðisflokksins. En ég vil gjarnan ítreka spurningu mína varðandi 2. gr., hvort hv. þingmaður sé sammála þeirri afstöðu samþingmanna sinna sem kemur fram í frumvarpi sem þeir fluttu sem var nánast samhljóða greininni. Varðandi 4. gr. er sérstaklega verið að fjalla um tegundatilfærslur og í skýrslu endurskoðunarnefndarinnar get ég ekki betur séð en þar sé verið að leggja til nákvæmlega þá þætti sem koma fram í 4. gr. Meiri hluti starfshópsins var sammála um að það ætti að þrengja heimild til tegundatilfærslu þannig að útgerðin lægi ekki á miklum aflaheimildum verðmætra þorskígildistegunda eingöngu til að 

Virðulegi forseti. Til að klára þetta með veiðigjaldið er það einfaldlega staðreynd, það er fyrir hendi. Það hefur verið við lýði í nokkur ár og þess vegna er ég hlynnt því. Ég tel að það sé komið til að vera. Það þarf bara að hafa það með því fyrirkomulagi sem sáttanefndin var að leitast eftir, þ.e. á sama hátt og gildir um aðrar auðlindir svo sem orkuauðlindirnar. Mér finnst algerlega fáránlegt að útdeila því til sveitarfélaga og vísa ég þá í kostnaðarumsögn fjárlagaskrifstofunnar sem ég nefndi í ræðu minni áðan. 
             
             Varðandi?  
             Varðandi 4. gr., tegundatilfærsluna, þá held ég að það sé mikilvægt ákvæði en líka vandmeðfarið.

Virðulegi forseti. Eins og ég hef sagt fyrr í umræðunni verður þetta frumvarp sem nú er til umræðu ekki rætt öðruvísi en að taka hitt frumvarpið einnig til umræðu því að raunverulega á þetta frumvarp að falla úr gildi, verði það að lögum, þegar hið síðara frumvarp verður að lögum, verði það nokkurn tímann að lögum. Það er mjög alvarlegt þegar ríkisstjórn í sjálfstæðu ríki leggur fram frumvarp sem beinlínis stríðir gegn stjórnarskrá og þarna er ég að vísa í atvinnuréttindi manna og eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Samkvæmt dómum Hæstaréttar, æðsta dómstóls landsins, bera aflaheimildir mjög þess merki að vera orðnar eign þeirra aðila sem hafa áunnið sér rétt til veiðanna. Við getum ekki litið fram hjá því að svo er og það er mjög alvarlegt þegar brotið er gegn atvinnuréttindum, þá er það skýrt stjórnarskrárbrot. Það sem hins vegar slær mann mest í þessu frumvarpi er umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Þar kemur fram í umsögn að þetta sem verið er að framkvæma í þessu frumvarpi, gagnvart því að ákveðin renta af auðlindagjaldinu eigi að renna til sveitarfélaganna eftir þeim ákvæðum sem um ræðir, brjóti gegn fjárstjórnarvaldi Alþingis, þeirrar stofnunar sem við sitjum á, 63 þjóðkjörnir fulltrúar, og er raunverulega verið að afsala valdi þingmanna til að setja lög, hvað þá heldur gegna því mikilvæga hlutverki að fara með fjárveitingavaldið. Hér er gerð tillaga um að þetta verði svona næstu 23 árin. Þegar dagsetningar eru skoðaðar, og hef ég komið inn á það í fyrirspurnum til þingmanna, eiga lögin, verði stærra frumvarpið að lögum, að falla sjálfkrafa úr gildi árið 2034, þ.e. 23 árum eftir gildistöku þessara laga sem við fáum líklega brátt til umfjöllunar í frumvarpsformi. Það minnir okkur á að fyrir liggur umsókn að Evrópusambandinu. Í dag voru mér veittar þær upplýsingar að þetta væri skýrt ákvæði um að þessi tvö frumvörp munu fylgja 20/20-leið Evrópusambandsins. Ég tel þetta mjög alvarlegt, herra forseti, sér í lagi vegna þess að í hvorugu frumvarpinu er minnst á Evrópusambandið. Það er mjög alvarlegt að ríkisstjórnin skuli koma fram með frumvarp sem er sérsniðið að Evrópusambandinu án þess að minnst sé á það í frumvarpinu sjálfu eða umsögnum um það. Þetta verða þingmenn að finna út sjálfir. Það er að sjálfsögðu vinnan okkar en þetta finnst mér engu að síður alveg forkastanleg vinnubrögð. Ég minni aftur á að íslensku fiskimiðin, okkar gjöfulu fiskimið, landa 40% af heildarafla Evrópusambandsins. Það sjá allir að Evrópusambandið getur ekki án okkar fiskimiða verið. 6 þús. manns starfa í Grimsby við það eitt að vinna íslenskan fisk. Svo hóta þessir sömu aðilar löndunarbanni í makríldeilunni. Verði þeim að góðu. Okkar íslenski sjávarútvegur heldur uppi mörgum fjölskyldum bara í þessari borg sem ég vísaði í. Það sem er athyglisvert líka er það að nú er fjármálaráðuneytið farið að vísa í greinargerð, á bls. 13 og 14, um að staða ríkissjóðs sé mjög slæm og þess vegna eigi að auka auðlindagjaldið. Ég hef ekkert á móti því að menn borgi auðlindagjald af þeim auðlindum sem eru í eigu ríkisins og þeir nota. Þegar upp er staðið er kostnaðurinn á móti hins vegar svo mikill að verði þetta frumvarp að lögum renna á fyrsta árinu einungis 700 milljónir í ríkissjóð vegna kostnaðar. Þetta er ámælisvert, herra forseti. Nú er tími minn liðinn. Ég treysti því að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd komi saman sem fyrst til að funda um þetta mál og fái stjórnskipunarfræðinga inn í nefndina, ekki veitir af, til að skera úr um hvort þetta sé ekki klárt brot á stjórnarskrá, herra forseti. Nú kæmi lagaskrifstofa Alþingis sér vel.

Herra forseti. Mér varð einmitt hugsað til þess atriðis sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir nefndi í lok ræðu sinnar, þ.e. að það hefur einmitt slegið mig að það frumvarp sem hér liggur fyrir, og raunar líka hið síðara eða stærra sjávarútvegsfrumvarp hæstv. ráðherra, hefði haft gott af því að fara í gegnum einhverja síu hjá einhverri skrifstofu eins og lagaskrifstofu Alþingis áður en það hefði verið lagt fram. Ég held að það mundi auðvelda margt í vinnunni hér og hefði verið til mikilla bóta. Ég veit ekki hvort frumvarpið fór í gegnum lagaskrifstofu forsætisráðuneytisins en það má þó að minnsta kosti velta fyrir sér hvort hún hefði úrskurðað á annan veg en fjármálaskrifstofa fjármálaráðuneytisins þegar kom að stjórnarskrárþættinum. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji frumvörpin einfaldlega tæk út frá þessum stjórnskipunarvafa og lagatæknilegum atriðum.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Að mínu mati er hvorugt frumvarpið tækt til afgreiðslu. Það er algjörlega óásættanlegt að framkvæmdarvaldið komi fram með frumvarp eftir frumvarp sem bersýnilega brjóta gegn stjórnarskrá Íslands. Þetta er nokkuð sem ríkisstjórnin hefur tileinkað sér í æ ríkara mæli. Þar sem er brotið á atvinnuréttindum manna og jafnvel ruðst inn í eignarrétt manna með þessu frumvarpi verður náttúrlega látið á þetta reyna fyrir dómstólum. Það er ekki hægt að breyta þessu kerfi öðruvísi en að skaðabótaskylda skapist hjá ríkinu. Þess vegna hefði verið æskilegt, eins og þingmaðurinn benti á og ég í ræðu minni, að það væri einhver stofnun við þingið sem hreinlega tæki 

Herra forseti. Ég tek undir það að hér hefði verið þörf á öflugri síu. Ef löggjafarskrifstofa forsætisráðuneytisins hefur ekki aðstöðu eða getu til að sía út frumvörp sem eru jafnslæm og þau sem hér um ræðir skapast auðvitað ríkari þörf fyrir slíka síu á þingi í mörgum tilvikum. Við getum deilt á þingi um pólitísk áherslumál en í raun og veru eigum við ekki að þurfa að standa í einhverju þrasi um lagatæknileg atriði sem væri einfaldlega hægt að afgreiða fyrir fram. Það var annað atriði í máli hv. þingmanns sem ég vildi spyrja nánar um, um þessi tengsl við Evrópusambandsumsóknina og aðlögunarferlið. 

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að fara yfir lagaskrifstofumálið sem ég lagði fram ásamt fleiri þingmönnum og liggur nú sem þingskjal í þinginu. Viðbrögð hæstv. forsætisráðherra við því frumvarpi voru þau að stofna lagaskrifstofu í Stjórnarráðinu sem er staðsett í forsætisráðuneytinu - undir framkvæmdarvaldinu. Eftir því sem ég kemst næst starfa þar þrír starfsmenn en ef þessi frumvörp hafa farið í gegnum þá skrifstofu er alveg ljóst að við þurfum að taka þetta vald til okkar. Varðandi þetta með Evrópusambandsumsóknina er skýrt kveðið á um það í 32. gr. stærra frumvarpsins að verði það frumvarp að lögum falla þau lög úr gildi eftir 23 ár frá gildistöku þeirra og í umsögn um 32. gr. stendur: „Greinin þarfnast ekki skýringa.“ Það er alveg augljóst að það er verið að skilja sjávarútveginn eftir í miklu uppnámi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Eitt sem hv. þingmaður kom inn á var þetta alræðisvald sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er falið. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki miklar áhyggjur af því, sérstaklega í ljósi þess hvernig það hefur verið nýtt. Mig langar til að fara yfir tölur úr strandveiðunum á þessum fyrsta mánuði sem þær hafa verið leyfðar, í maímánuði. Til að mynda á svæði B eru 85 bátar og fá úthlutað 355 tonnum. Á svæði A eru 183 bátar og fá úthlutað 499 tonnum. Ef það væri samræmi þarna á milli ættu yfir 700 tonn að vera á svæði A miðað við fjölda leyfa sem eru gefin út.  Þetta er líka dálítið merkilegt í ljósi þess að hæstv. ríkisstjórn hélt sérstakan fund vestur á fjörðum þar sem átti að bregðast við því sem var að gerast en það eru akkúrat trillusjómenn vestur á fjörðum sem þurfa 

Virðulegi forseti. Ég fordæmdi það mjög í ræðu minni fyrr í dag og hafði þar uppi þau orð að ég væri algjörlega á móti því lagasetningarafsali sem kemur fram í frumvarpi eftir frumvarpi frá þessari ríkisstjórn. Það kemur varla frumvarp inn í þingið öðruvísi en með ákvæði um að ráðherra fái reglugerðarheimild til að framkvæma lögin eins og honum hentar. 
             Nú er þessu ekki sérstaklega beint til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra því að ég met hann mjög mikils en ég er að vísa í öll hin frumvörpin sem koma fram frá öllum hinum ráðherrunum. Þetta er þó hluti af þessum kratisma sem tröllríður stjórnsýslunni. Fyrirmyndin er sótt til Evrópusambandsins því að þar er lagasetningarvaldið framselt eins og verið er að gera hér með reglugerðum, tilskipunum og öðru þannig að við stöndum uppi með að það eru 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. En það er annað sem mig langar til að spyrja hv. þingmann um af því að hv. þingmaður á sæti í allsherjarnefnd. Ég hef verulegar áhyggjur af því að verið er að búa til nýjan strandveiðiflokk sem er undir þremur tonnum og þá koma fyrst upp í huga minn öryggismál sjómanna. Það mætti líka nefna meðferð á afla en menn hafa á svona litlum bátum takmarkaða getu til að meðhöndla aflann. Ég vil fyrst og fremst ræða öryggismál sjómanna við hv. þingmann. Eins og búið er að Landhelgisgæslunni í dag vitum við að hugsanlega getur hún ekki brugðist við ef sjómenn lenda í erfiðum aðstæðum og þurfa á aðstoð hennar að halda. Málum er þannig komið í dag að Landhelgisgæslan getur ekki brugðist við útkalli vegna þess að hún hefur ekki þær vaktir sem hún þarf að hafa til að tryggja nægilegt öryggi sjómanna. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að búa til þennan flokk smábáta, sem eru mjög litlir bátar, og að það muni enn frekar auka hættuna 

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa spurningu vegna þess að ég hef látið mig málefni Landhelgisgæslunnar miklu varða. Fyrir mér skiptir ekki máli hvort það eru litlir bátar eða stór skip sem veiða fiskinn okkar vegna þess að þegar sjótjón verður er alltaf mannslíf í húfi. Það málefni sem þingmaðurinn kom inn á um Landhelgisgæsluna sýnir að þessi ríkisstjórn er vanhæf til að stjórna þessu landi. Ríkisstjórnin er vanhæf að því leyti að hvergi nokkurs staðar er um að ræða eina einustu forgangsröðun. Landhelgisgæslan og til dæmis lögreglan eru þær stofnanir sem við verðum að standa fastan og stóran vörð um vegna þess að þarna eru mannslíf í húfi. Hvert mannslíf er áætlað að kosti þjóðfélagið 120 milljónir. Hvort sem það eru lítil eða stór skip á veiðum 

Virðulegi forseti. Það er stundum svo að maður kemst varla upp í ræðustól fyrir kjánahrolli.  Svo hefur verið á það bent að sú stefna sem birtist í þessum frumvörpum sé ekki svo ýkja fjarri stefnu Framsóknarflokksins í sjávarútvegsmálum. Er það þá virkilega svo að stefna Framsóknarflokksins sé líka einhvers konar þjónkun við Evrópusambandið? Hvers lags málflutningur er þetta eiginlega sem verið er að bjóða fólki upp á?

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn hafði þau orð uppi að þegar hann færi í þennan ræðustól fylltist hann kjánahrolli. Ég hryggist yfir því vegna þess að ég vona að þingmaðurinn starfi hér í sátt við sjálfan sig. Þannig er að samfylkingarþingmenn virðast ekki vita út á hvað umsóknin um aðild að Evrópusambandinu þýðir. Ísland er strandríki, Ísland er þannig statt á landakorti heimsins að við höfum aðgang að norðurslóðum. Það er yfirlýst stefna Evrópusambandsins að komast inn á norðurslóðir. Það er orðið tímabært að þingmenn Samfylkingarinnar vakni og átti sig á því. Það þýðir ekkert að blekkja bæði þing og þjóð með því að hafa þessi ákvæði ekki inni í frumvörpunum sem hér eru lögð fram, þetta er stefna Evrópusambandsins. Við skulum bara tala kjarnyrta íslensku. 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að það hryggir mig að heyra hv. þingmann tala með þeim hætti sem hún gerir hér í kvöld. Þetta er svo fjarstæðukenndur málflutningur sem frekast getur orðið og hann er eiginlega ekki boðlegur. Hann er þannig að maður situr í þingsalnum og það setur að manni slíkan kjánahroll að maður kemst varla í ræðustólinn. Við þurfum einfaldlega á því að halda í þessari stofnun að menn vandi sig betur í málflutningi en þetta. Ég bið hv. þingmann um að hugsa aðeins betur um það hvernig hún kemur fram hér í ræðustól og hvernig hún tengir þessi mál saman með þessum ótrúlega óvandaða og ómálefnalega hætti sem hún gerir. Það hlýtur að vera hægt að gera þá kröfu að hv. þingmaður fjalli efnislega um þau frumvörp sem eru til umfjöllunar en bjóði ekki sjálfri sér, þinginu og þjóðinni allri upp á jafnvitleysislegan málflutning og hún gerði áðan.

Virðulegur forseti. Ég þakka kærlega fyrir að þessi uppeldistími hafi farið fram í andsvörum. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall kærlega fyrir að reyna að aga mig í ræðustól og reyna að ritskoða það sem ég segi. Mig langar að benda þingmanninum á að í stóra frumvarpinu kemur fram að þau lög eiga að falla úr gildi eftir 23 ár og þegar greinargerðin er lesin stendur um 32. gr. að greinin þarfnist ekki skýringar. Hvað ætlar Samfylkingin að láta taka við árið 2034 þegar þau lög renna úr gildi? Hvað á að taka þar við? Jú, óskin um að komast inn í Evrópusambandið verður þá að líkindum, að mati Samfylkingarinnar, sú að við verðum komin þar inn og þá þarf náttúrlega ekki að skapa neina lagaumgjörð um íslenskan sjávarútveg eftir árið 2034 vegna þess að þá falla lögin úr gildi. Þetta er hreint og klárt.  
            

Lestu frumvarpið.

Herra forseti. Mig langar til að ræða pínulítið betur við hv. þingmann einmitt um þetta atriði, 32. gr. Í síðara frumvarpinu, sem sumir kalla samfylkingarfrumvarpið, stendur og ég ætla að lesa það enn einu sinni, með leyfi forseta: „Lög þessi öðlast þegar gildi, en jafnframt falla úr gildi lög nr. 116/2006, með síðari breytingum. Lög þessi skulu hafa gildi í 23 ár frá gildistöku þeirra.“ Nú er það svo að við erum búin að ræða í 660 ræðum í 22 tíma um fyrra frumvarpið. Seinna frumvarpið, ef það verður samþykkt, tekur fyrra frumvarpið úr gildi. Svo er annað, þessi 23 ár, það væri skemmtilegt að fá einhverja smávitneskju um hvaðan í ósköpunum þetta kemur en ég fullyrði og það er mín skoðun að þetta hefur ekkert gildi, ekki neitt, vegna þess að í stjórnarskránni stendur í 2. gr.: „Alþingi og forseti Íslands fara saman með löggjafarvaldið.“ Eitt Alþingi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir þessa fyrirspurn. Það hefur ekkert verið rætt hér í þingsal hvaðan þetta 23 ára ákvæði kemur nema þegar maður les frumvörpin saman, þá á það frumvarp sem hér er til umræðu að gilda út árið 2013 og þetta frumvarp að taka við af því. Í frumvarpinu sem er nú til umræðu er þriggja ára aðlögunartími og svo á stóra frumvarpið að taka við. Þá erum við komin með 23 ár samtals í þessum frumvörpum, verði þetta að lögum. Við verðum komin fram til ársins 2034. Þetta smellur alveg við 20/20-leið Evrópusambandsins sem Samfylkingin er að innleiða í íslenska löggjöf. Ég er alveg sammála þingmanninum um að sólarlagsákvæði í lögum sem eitt Alþingi setur er bara helber bjánaskapur, afsakið orðbragðið. Þess vegna segi ég: Þegar ríkisstjórn getur leyft sér 

Frú forseti. Það er ekki nóg með það heldur stendur í þessari títtnefndu 32. gr.: „Lög þessi öðlast þegar gildi, …“ Og frumvörpin eru lögð fram núna væntanlega til þess að þau verði samþykkt, herra forseti. Ef þau verða samþykkt falla fyrri lögin úr gildi því að það stendur rétt á eftir „en jafnframt falla úr gildi lög nr. 116/2006, …“ Þannig að þau eru bara ekkert lengur í gildi og við erum búin að eyða 22 klukkutímum í að ræða þessa breytingu á lögunum sem falla þá úr gildi. Alls konar ákvæði í lögum um að lög skuli endurskoða eftir þrjú ár og gera þetta eða hitt og hitt eða þetta, hafa ekkert gildi. Á morgun getur verið kominn nýr stjórnarmeirihluti á Alþingi og hann getur afnumið þessi lög um leið því að eitt Alþingi getur ekki tekið löggjafarvaldið af öðru Alþingi. Það segir stjórnarskráin.

Virðulegi forseti. Hárrétt. Eitt Alþingi getur ekki tekið löggjafarvaldið af nýju Alþingi. Þegar þetta er skoðað þá er þetta ótrúlega fáránlegt og sérstaklega í ljósi þess að hér er verið að eyða dýrmætum tíma þingsins, í stað þess að hjálpa fyrirtækjum og fjölskyldum, að ræða frumvarp sem verður kannski að lögum á vorþinginu en það á samdægurs að fella það úr gildi með þessu stærra frumvarpi. Þetta eru handarbakavinnubrögð, herra forseti. Þetta eru handarbakavinnubrögð sem eru Alþingi Íslendinga ekki sæmandi. Það er orðinn svo mikill vitleysisgangur á þessari ríkisstjórn að maður hefur tæpast lyst á að taka þátt í þessu lengur. Ef ríkisstjórnin ætlar ekki að fara að temja sér betri vinnubrögð ítreka ég að hún verður að fara frá. Það er ekki boðlegt Alþingi Íslendinga að eyða dýrmætum tíma og fjármagni í að ræða eitthvert frumvarp sem verður jafnvel að lögum og þau verða felld brott samdægurs.

Virðulegi forseti. Klukkuna vantar 20 mínútur í 12 og þegar klukkan slær 12 erum við komin inn í uppstigningardag. Af umhyggju við forseta og starfsmenn þingsins væri ágætt að fá að vita hvað forseti hyggst funda lengi, hvort það verði í þessar 20 mínútur í viðbót eða hvort hann sjái fyrir sér að við vinnum fram eftir nóttu. Það hefur oft verið kallað eftir því í ræðustól að við fáum einhverjar upplýsingar um hvað hæstv. forseti er að hugsa varðandi skipulag fundarins og segja má að raunar allt þingið bíði svolítið eftir því núna að fá að vita aðeins meira hvernig forseti hyggst halda á stjórn funda í þinginu. Ég ítreka þessa ósk mína af umhyggju fyrir okkur öllum, að við fáum nánari upplýsingar hjá forseta um hvað hann hyggst gera.

Herra forseti. Ég kallaði eftir svörum frá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, ég hef ekki fengið þau enn. Ég óska eftir því að hann svari því sem ég spurði um, þ.e. um markmið þessara frumvarpa. Svo vil ég líka taka undir áskorun hv. síðasta ræðumanns að það er eiginlega ekki forsvaranlegt að ræða svona mikilvæg mál fyrir þjóðina kl. hálftólf, eða þegar klukkuna vantar 20 mínútur í 12, að kvöldi, sérstaklega ekki vegna þess að þingið hefur starfað síðan í morgun. Nefndir byrjuðu kl. átta í morgun og átta í gærmorgun og unnið var líka í gær fram undir miðnætti og fundir byrjuðu kl. átta daginn þar áður. Þetta fer að verða dálítið lýjandi, ekki það að ég kvarti, en hætt er við að hugsun þingmanna verði ekki alveg nógu skýr til að taka ákvörðun um svona mikilvæg mál sem við erum að ræða.

Forseti vill geta þess að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er á mælendaskrá. Það er venja að ráðherrar setji sig síðast á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að ræða fundarstjórn forseta því ekki hefur enn borist svar við því hvort við eigum að ræða málin inn í uppstigningardag, hann rennur brátt upp. Eins langar mig til að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verði kallaður í hús til að upplýsa bæði þing og þjóð hvað hann áætlar að taki við eftir 23 ár þegar sólarlagsákvæðið í seinna frumvarpinu fellur niður. Þessi atvinnugrein, sem skiptir okkur miklu máli og skapar á milli 200–250 milljarða á ári í íslenskt þjóðarbú, er skilin eftir í miklu uppnámi. Hvað á þessi fundur á að standa lengi? Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson talaði um að kalla þyrfti til Vinnueftirlitið vegna bjöllusláttar hæstv. forseta á sínum tíma. Ég minni jafnframt á að til eru lög í landinu sem kveða á um að vinnutími skuli ekki vera of langur, hafa þurfi 11 stunda vinnuhlé, en það á víst ekki við um þá sjálfa sem setja lögin.

Herra forseti. Eins og forseti veit sjálfur manna best erum við þingmenn að sjálfsögðu miklir vinnuþjarkar og ekki síst þeir þingmenn sem koma t.d. frá Siglufirði. Við erum ekkert að kvarta undan einhverju vinnuálagi eða slíku. Hins vegar viljum við þegar við erum í ræðustól og komum fram með spurningar og málefnaleg innlegg, m.a. í ljósi þeirra orða sem hafa fallið í ræðum stjórnarþingmanna fyrr í dag, þá viljum við fá tækifæri til að ræða þau álitaefni, sem fara bersýnilega á skjön við það frumvarp sem við ræðum, við forustumenn ríkisstjórnarinnar. Ég fer að verða eins og Kato gamli. Ég fer með ræðu mína, ég vil óska þess að hæstv. forseti gefi svar við því hvar hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra eru núna þegar við ræðum þetta mál. Það er ekki þannig að við séum að 

Forseti hyggst halda áfram með dagskrána eins og hún er meðan fundur stendur yfir með formönnum þingflokka með forseta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir þær upplýsingar um að hann hyggist halda fundi áfram þar til þingflokksformenn ljúka fundi. Ég ítreka að mjög mikilvægt er að það komi fram vegna þess að ég hef skilið það þannig að samkomulag væri um að þingfundur væri til 12 og ekki hafa verið greidd einu sinni atkvæði um það hvort til stæði að veita heimild til að halda þingfund lengur en þarf að gera á þessum degi. Það var samkomulag um að halda þingfund til 12 eftir því sem mér er tjáð og ef ég veit rétt er næsti ræðumaður hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og hann á eftir kortersræðu. Það má því reikna með að það verði þá alveg undir hálfeitt. Ég skora því á hæstv. forseta í ljósi þessa að slíta fundi til að þetta samkomulag haldi frekar en að halda áfram á meðan þingflokksformenn eru að funda. Ég sé engan tilgang með því.

Forseti vill geta þess að samkomulag varð um að halda fundi lengur en þingsköp segja til um.

Virðulegur forseti. Ég er næstur á mælendaskrá og held fyrstu ræðu mína um þetta mál. Ég vil gjarnan fá að gera það við þær aðstæður að að minnsta kosti hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafi tök á að fylgjast með ræðu minni og ekki væri verra að aðrir hefðu tök á því líka því að nú er fólk á leið í háttinn. Eins og bent var á áðan var samkomulag um að fundur stæði lengur í kvöld en þingsköp gera ráð fyrir, þ.e. að fundur gæti staðið til miðnættis. Nú er alveg ljóst að ég mun þurfa að nýta allan ræðutíma minn, 15 mínútur, og geri ráð fyrir að hætta sé á að ræða mín veki upp andsvör annarra þingmanna. Það er því ljóst að ég hef ekki tíma til að flytja ræðu mína í kvöld og því skora ég á virðulegan forseta að fresta fundi.

Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan. Samkomulag er um að þingfundur standi lengur en þingsköp segja til um. Það er talað um það að á þriðjudögum geti fundur staðið til miðnættis. - Nú er sjávarútvegsráðherra kominn í salinn eins og hv. þingmaður óskaði eftir. Hann er reiðubúinn til að hlusta á ræðu hv. þingmanns.

Virðulegur forseti. Þann 17. júní nk. minnumst við tímamóta, 200 ára afmælis frelsishetjunnar okkar, Jóns Sigurðssonar. Mig langar til að spyrja forseta að því hvort honum þyki eðlilegt að mál séu rædd á næturfundi, mál sem skipta þjóðfélagið miklu máli og snerta almannahagsmuni, fram á rauðan almanaksdag sem hingað til hefur ætíð verið frídagur. Er það ætlunin að halda áfram í alla nótt? Ég óska eftir, herra forseti, að fá svar við því. Eiga þingmenn að fara heim til barna sinna milli kl. 3 og 4 í nótt eða hvenær? Af hverju er þessi svakalega óstjórn á þessu þingi? Hvað er um að vera? Mér er sagt að forseti sé með þingflokksformönnum á fundi. Eru engar reglur svo að hægt sé að skipuleggja sig? Ég óska eftir því, hæstv. forseti, að þessum fundi verði slitið samstundis.

Forseti er viss um að Jón Sigurðsson er ánægður með vinnusemi þingmanna.

Hæstv. forseti. Það er rétt, sem bent hefur verið á, að þingfundur hefur nú staðið ívið lengur en venja er og um það var samkomulag, það er vissulega rétt. En ég er ekki viss um að neinn hafi túlkað það á þann veg að hér ætti að vera fundur langt fram á nótt eða fram undir morgun, ég átti ekki von á því. Ef það væri ástæðan fyrir því að halda fundi svona lengi áfram að við ættum von á hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. fjármálaráðherra í hús til að svara spurningum sem til þeirra hefur verið beint í umræðunni eða gera grein fyrir sjónarmiðum sínum, eins og ítrekað hefur verið óskað eftir, þá væri ég til í að vera hér aðeins lengur, ef það væri markmiðið. Ég vil því spyrja hæstv. forseta hvort líkur séu á því að annar hvor eða báðir þessara hæstv. ráðherra komi til þings til að svara spurningum sem til þeirra hefur verið beint 

Herra forseti. Forseti hefur líka verið þekktur fyrir það í hjáverkum að vera liðtækur með dómaraflautuna á pæjumótum á Siglufirði og hefur verið góður þar. Ég held að hann ætti að meta stöðuna í þinginu af sömu natni og hann hefur gert á þeim mótum fyrir norðan og sjá að það er mun skynsamlegra, nú þegar hallar í miðnætti, að gera frekar hlé á þinginu meðan þingflokksformenn eru að funda. Við getum nefnilega ekki gefið okkur að þingflokksformennirnir taki bara tvær, þrjár mínútur. Það er allt eins líklegt að það taki mun lengri tíma að ná samkomulagi og niðurstöðu. Ég mæli því eindregið með því að gert verði hlé á þingfundi og helst að honum verði slitið þar til á föstudaginn. Við erum, enn sem komið er alla vega, kristin þjóð. Eftir 10 mínútur gengur í garð rauður dagur eins og hv. þingmaður nefndi áðan, dagur sem er hátíðisdagur hjá kristnum mönnum, uppstigningardagur. Ég mæli eindregið með því að við hér á Alþingi, með fullri virðingu fyrir okkur öllum, tölum ekki fram á nótt og fram á þennan merka dag kristinnar þjóðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þau svör sem ég hef fengið, bæði frá þeim þingmönnum sem hafa komið hingað í ræðustól og greint frá því samkomulagi sem er í gildi og frá virðulegum forseta. Ég minntist á að þessi fyrirspurn mín stafaði af umhyggju fyrir starfsfólki okkar, það er náttúrlega mikið álag þegar kvöldfundir eru dag eftir dag. En ég ætla líka að fá að beina umhyggju minni að hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni. Hann er næstur á mælendaskrá og samkvæmt því samkomulagi sem hér var rætt um eru eftir sjö mínútur af þessum þingfundi. Það er mjög óþægilegt að byrja ræðu og fá ekki að ljúka henni. Ég fékk sjálf að upplifa það í þessari umræðu, fékk að vísu að ljúka henni samdægurs en aðrir þingmenn 

Forseti hefur í hyggju að láta næsta ræðumann fá fullan ræðutíma til að flytja ræðu sína.

Forseti. Ég hef stundum velt því fyrir mér, við umræður undir þessum lið, um fundarstjórn forseta, hvort við höfum öll sama skilning á hlutunum. Í þessu tilfelli hefur umræðan minnt mig á gamla sögu af bónda norðan úr eyfirskum afdal sem heyrði heldur illa. Hann var að gaufa við kartöflurnar sínar og stóð í þeirri meiningu að uppstigningardagur væri uppstingidagur. Á morgun er uppstigningardagur, sem er heilagur dagur. Ég hélt að fyrir lægi samkomulag - ég bið forseta vinsamlega um að ganga úr skugga um að ekki sé neinn misskilningur á milli þingflokksformanna um það, að menn hafi þann sama skilning að uppstigningardagur byrji eftir fimm mínútur - um að ljúka störfum í kvöld á þeirri mínútu.

Virðulegi forseti. Ég hafði þann skilning að það samkomulag sem orðið hefði milli þingflokksformanna, og ég hygg að samningafundur standi yfir núna, hafi falið það í sér að þingfundir skyldu ekki standa lengur í þessari viku en til kl. 12 á miðnætti. Ég er nánast örugg á því að aldrei hefði verið um það samið, virðulegi forseti, að halda þingfund fram á nótt í aðdraganda uppstigningardags. Ég bið hæstv. forseta af mildi sinni að gera örstutt hlé á þessum fundi til að kanna þennan skilning hjá þingflokksformönnum, ekki síst vegna þess að við vitum að fundur stendur um þinghaldið. Ég fer þess á leit, með fullri vinsemd, við virðulegan forseta að hann sýni þessi liðlegheit hér skömmu fyrir miðnætti. Enda verður það að teljast nánast ófært að bjóða hv. þingmanni, formanni Framsóknarflokksins, upp á það að hefja ræðu sína á fyrstu mínútum uppstigningardags.

Forseti vill geta þess að umræða um fundarstjórn forseta hefur nú staðið í 13 mínútur. Ef hv. þingmaður hefði byrjað ræðu sína þegar það var þá ætti hann eftir tvær mínútur.

Virðulegi forseti. Þegar ég kom upp áðan, undir þessum lið, benti ég á að einungis væru um 15 mínútur eftir þar til uppstigningardagur byrjaði og að reikna mætti með að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, fengi andsvör. Ég tek undir það sem komið hefur fram að það sé mjög mikilvægt að fólk skilji hlutina á sama vegu. Minn skilningur var sá, og þau skilaboð sem ég fékk, að samkomulag væri um að þingfundir stæðu til 12, ekki lengur, það yrði ekki fundað á uppstigningardag. Það voru ekki greidd um það atkvæði að hafa heimild fyrir kvöldfundi vegna þess að samkomulag fólst í þessu, það er minn skilningur, að það yrði ekki fundað hér eftir kl. 12. Það var það sem ég var að benda hæstv. forseta á að ef full andsvör yrðu þá stæðu þau til klukkan nærri hálfeitt. Ég hvet hæstv. forseta til að fresta fundinum nú þegar.

Hæstv. forseti. Eins og vakin hefur verið athygli á hefst almennur helgidagur eftir örfáar mínútur. Ég man ekki til þess - hæstv. forseti, getur leiðrétt mig ef hann man betur - að þingfundir hafi verið haldnir fram á þá helgidaga þjóðkirkjunnar, kristinna trúfélaga, sem skilgreindir eru lögum samkvæmt sem almennir frídagar. Það kann að vera að mér skjátlist um þetta og bið ég þá hæstv. forseta að leiðrétta það. En mér er ekki kunnugt um að svo hafi verið, ég minnist þess ekki. En nóg um það. Nú er okkur sagt að hv. þingflokksformenn sitji á fundi og ræði framhald þingstarfa. Er til of mikils mælst af hæstv. forseta að hann geri stutt hlé á þessum þingfundi þangað til við vitum að hvaða niðurstöðu þingflokksformenn komast?

Herra forseti. Þegar ég fór í andsvör við hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur, þingflokksformann Sjálfstæðisflokksins, sagði hún að markmiðin væru ekki skýr, að stefnan væri ekki skýr hjá ríkisstjórnarflokkunum. Ég hygg að vandi okkar hér sé einmitt sá. Ég vil því biðja herra forseta að taka tillit til þess að við erum að glíma við tvö mál sem ekki er samstaða um í ríkisstjórnarflokkunum. Það er vandamálið. Þess vegna næst engin niðurstaða í það hvert stefnir. Ég hef ekki fengið svar enn frá hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem gæti örugglega fengið tíma til að svara því, um það hvert sé markmiðið með þessum frumvörpum, sérstaklega hinu fyrra. Ég sé það hvergi.