Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Bemharð Stefánsson) Jeg sje ekki ástæðu til að fjölyrða um mál þetta, heldur vildi jeg aðeins mega leyfa mjer að mælast til, að hv. deild lofi frv. að ganga áfram til 2. umr.

Tryggvi Þórhallsson Jeg hefi borið hjer fram brtt. á þskj. 271, um það að sýna lántakendum í veðdeild og ræktunarsjóði það rjettlæti að lækka skuldir þeirra um 20%, ef svo skyldi fara, að krónan kæmist aftur í sitt gamla gullgildi, eða því sem næst. Jeg drap á þetta mál í sambandi við annað mál, - frv. um að stöðva verðgildi íslenskra peninga, en jeg vildi fresta því að koma fram með till. í þessa átt, þangað til sjeð væri, hvernig færi um verðfestingarfrumvarpið. Nú er það nokkurn veginn víst, að íhaldsmenn og jafnaðarmenn hafa tekið höndum saman um að hefta framgang þess frv., og jeg tel víst, að það nái ekki fram að ganga á þessu þingi. Jeg þykist líka sjá, að það verði ekki hægt að koma málinu fram á hinum rjettasta grundvelli, en þá er að athuga, að hve miklu eða litlu leyti er hægt að koma í veg fyrir það ranglæti, sem hlýtur að eiga sjer stað, ef krónan hækkar enn. Í þeim tilgangi ber jeg fram þessa till. og þó ekki væri til annars en að sjá, hvernig atkvæði skiftast um þessa hlið málsins. Jeg skal þá minnast á hina formlegu hlið málsins fyrst. Jeg var að hugsa um að bera fram sjerstakt frv. um þetta efni, en þá er frv. það, er hjer liggur fyrir, kom fram, fanst mjer það formlega rjett að bera þetta mál fram sem breytingu á því. Jeg held því fram, þangað til vjefengt verður, að þetta sje formlega rjett. Þá er efnishlið málsins. Jeg vil þá fyrst benda á, að það er eitt sameiginlegt um öll þau lán, sem brtt. getur um, að þau eru veitt í föllnum peningum. Ef krónan hækkar og þess verður krafist, að lánin sjeu greidd með verðhærri peningum heldur en lánaðir voru, þá er framið ranglæti, þannig að menn verða látnir greiða 20% meira en þeir fengu að láni. Þessi lán eru öll tekin til nytsamlegra framkvæmda, svo sem til húsabygginga og jarðabóta. Og ríkið sjálft hefir einmitt með hliðsjón af því gert sjerstakar ráðstafanir um lánveitingar þessar. Þeir, sem lánin hafa tekið, eru hinir nytsömustu menn þjóðfjelagsins, hinir framgjörnu menn, og er það himinhrópandi ranglæti að ætla sjer að skattleggja þá þannig, að láta þá greiða þessi lán með miklu dýrari peningum en þeir fengu. Jeg legg áherslu á það, að hjer er um rjettlætisatriði að ræða, og það er höfuðástæðan til þess, að jeg ber fram þessar brtt. Ein ástæðan til þess, að jeg ber fram þessar brtt. er og sú, að mönnum í landinu er nú að verða ljóst hvert stefnir. Þeir vita það, að gengishækkun vofir yfir og getur skollið á þegar minst varir. Þeir vita, að þeir eiga það á hættu, ef þeir taka lán nú til húsa- eða jarðabóta, að þeim verði refsað fyrir það með gengishækkun. Þess vegna vilja þeir bíða með að taka lán, þangað til krónan hækkar. Tveir flokkar hjer á landi vilja að gengið hækki, íhaldsmenn og jafnaðarmenn. Þetta veldur kyrstöðu í öllum framkvæmdum, því að meðan svo er, þora menn ekki að leggja út í nein fyrirtæki. Fyrir landbúnaðinn er þetta stórkostlega hættulegt, því að alt, sem hindrar ræktun landsins, er hinn versti þrándur í götu allra framfara. Jeg vil losa framkvæmdamennina við þennan ótta með því að verðfesta peningana. En ef það tekst ekki, þá er þó með þessum brtt. gerð tilraun um það að koma í veg fyrir, að mönnum sje refsað fyrir það að ráðast í framkvæmdir. Jeg vil enn geta eins atriðis í sambandi við hina almennu hlið þessa máls. Jeg tel víst, að atkvgr. um efni þessarar till. hljóti alls ekki að falla eftir sömu línum og um gengismálið alment. Jeg vil gera ráð fyrir, að sumir hækkunarmenn geti greitt atkv. með þessari till. T. d. fanst mjer foringi hækkunarmanna, hæstv.forsrh. (JÞ), ekki taka svo illa í þetta. Hjer er um svo alvarlegt ranglæti að ræða, að jeg vil gera ráð fyrir, að sumir þeirra að minsta kosti vilji verða samferða að ráða bót á því. Jeg get ennfremur gert ráð fyrir því, að þótt jeg sem verðfestingarmaður vilji stíga þetta spor, þá sjeu þó sumir verðfestingarmenn þeirrar skoðunar, að þeir telji ekki rjett að leiðrjetta þetta ranglæti aðeins á þessu þrönga sviði og kalli þetta ekki neina lausn málsins, ekki einu sinni til bráðabirgða. Þótt jeg beri þessar till. fram, get jeg lýst því yfir, að jeg tel þetta alls enga endanlega lausn. Jeg mun berjast fyrir verðfestingu eftir sem áður, en þegar ekki verður komist þá leiðina, vil jeg þó reyna að draga úr afleiðingum gengishækkunar. Mjer væri kært að fá atkvgr. hjer á þessu þingi um þá siðferðilegu hlið þessa máls. Jeg legg áherslu á, að þó að atkvgr. fari fram, standi verðfestingarleiðin opin eftir sem áður. Ef svo færi, að till. mínar yrðu samþyktar, teldi jeg það ávinning fyrir stefnuna, því að með því er viðurkend hin mikla sanngirnis og rjettlætiskrafa á þessu sviði. Og hvort sem samþykt verður eða felt, álít jeg frekari umræður um þetta atriði altaf til bóta fyrir minn málstað. Ef því hinsvegar verður neitað að láta þörfustu borgara þessa þjóðfjelags, framkvæmdamennina, komast undan ranglæti, þá vona jeg, að falli skurn af augum sumra þeirra, er enn hafa ekki hlotið sýn á þann óþolanda órjett, er vitandi vits á að beita þessa menn. Að svo stöddu sje jeg ekki ástæðu til að segja meira um hina almennu hlið. Jeg vænti þess, að umr. fáist um þetta nú og mjer gefist þá tækifæri síðar að fara út í það frekara. Af því, að þetta frv. er nú hjer til 1. umr., og óvíst, að tækifæri gefist til að tala um það framar hjer, verð jeg að fara nokkrum orðum um einstök atriði í brtt. minni á þskj. 271. 1. Jeg geri ekki ráð fyrir, að tilfærsla eða uppbót komi til handa lántakendum fyr en krónan er komin nálega upp í sitt gamla verð eða parí. Það hefði mátt hugsa sjer að fara aðra leið, ef gert væri ráð fyrir, að hún næði gullgengi smátt og smátt, að tilfærslan færi fram líka smátt og smátt eftir gengi í gjalddaga hvert sinn. En við það er tvent að athuga. Annað er erfiðleikar í framkvæmdinni. Hitt er reynslan, sem sýnir, að hækkunin gangi fyrir sig í stórum stökkum. Og jeg legg áherslu á, að jeg tel víst ef krónan hækkar, þá hækkar hún nálega í einu stökki. Það er reynsla undanfarinna ára. Krónan okkar hefir tekið tvö stökk og hvort um sig ekki minna en það, er nú er eftir upp í gullgengi. Og niðurstaðan hjá þeim, er mest hafa um þessi mál fjallað, er sú, að heppilegra og farsælla sje að taka stór stökk á hækkunarbrautinni, ef hækkað er á annað borð, en ekki eins og talið var fyrir nokkrum árum, að hægfara hækkun væri æskilegust. Um það vorum við sammála í fyrra, hæstv.forsrh. (JÞ) og jeg. Út frá þessum forsendum er ekki gert ráð fyrir öðru en stóru stökki. 2. Næsta atriðið er, að jeg hefi ekki kveðið svo á, að krónan þurfi að hafa náð alveg fullu gullgengi, til þess að uppbót komi til álita, heldur svo nærri, að ekki vanti á meira en 5%. Það er með vilja gert. Reynslan er sú hjá nágrannaþjóðunum, að gjaldeyririnn hefir alllengi verið að sveima rjett neðan við parí. Svo getur og farið hjer, og með tilliti til þess er þetta ákvæði sett. En út frá hinu er gengið, að ef krónan á annað borð kemst svona nálægt gullgildinu þá muni hún fljótlega ná því alveg. 3. atriðið er um það, til hvaða lána þetta skuli ná. Það á að ná til þeirra flokka veðdeildarinnar, sem eingöngu hafa veitt lán í föllnum krónum, og hinna nýju lána úr ræktunarsjóði. 4. atriðið er um það, hversu mikið skuli færa niður höfuðstól lána. Í till. er miðað við 20% lækkun. Um það má deila, og legg jeg ekki kapp á það sem neitt aðalatriði. Þessi upphæð, 20%, er heldur hærri en á vantar nú í gullverð. En þegar þess er gætt, að framkvæmdamennirnir, sem tekið hafa lán bæði í veðdeild og úr ræktunarsjóði, hafa á ýmsan annan hátt orðið fyrir barðinu á gengishækkuninni, virðist ekki ósanngjarnt, þótt þeir fái þessa uppbót nokkru meiri en henni nemur. Loks er og 5. og síðasta atriðið viðvíkjandi 4. gr., sem jeg vil skjóta inn í, að ríkissjóður borgi mismuninn, sem nemur niðurfærslu höfuðstóls lánanna. Það kemur ekki til mála að skerða höfuðstól veðdeildar og ræktunarsjóðs. - Um 5. og væntanlega 7. flokk veðdeildarinnar er sjerstaklega ástatt, því að ríkissjóður hefir þegar keypt allan 5. flokk, og stendur til, að hann kaupi líka 7. flokk. Hann ætti því tvímælalaust að borga mismuninn þar, vinnur hann upp á útlenda láninu, ef krónan fer upp í gullgengi. Um 6. flokk er það að segja, að Landsbankinn hefir keypt meginið af brjefunum þar. Gæti vitanlega komið til mála og lægi næst að ætlast til, að hann bæri af þeim allan veg og vanda. En jeg hefi þó ekki lagt til, að hann greiði mismuninn í þessum flokki. Þeir eru hvort eð er eins og tveir vasar á sömu flíkinni, ríkissjóður og Landsbankinn. Ríkið verður hvort sem er að styrkja Landsbankann, og því hefi jeg hallast að þeirri tilhögun, að það taki hallann á sig en bankinn ekki. Ríkið hefir ennfremur hrundið af stað ræktunarsjóðnum og hvatt menn til lána úr honum. Jeg get þess, að lánað hefir verið úr honum nú ca. 11/3 milj. kr., og 20% af þeirri upphæð nemur um milj. kr. Jeg mun svo ekki fara fleiri orðum um brtt. mínar. En út af orðalagi 2. gr. frv., að fyrir fjeð skuli líka kaupa jarðræktarbrjef með því verði, að ríkissjóður sje skaðlaus af kaupunum, vil jeg segja það, að eigi að miðast við útlánsvexti ræktunarsjóðs til bænda, kemur þetta ekki að tilætluðum notum. Jeg gat þess við 1. umr., að jeg gæti ekki aðhylst þetta. Hafði hugsað mjer að koma með brtt. En við nánari athugun leist mjer önnur leið heppilegri: að koma því að í Landsbankafrumvarpinu, eða gera till. um í fjárlögum, að ríkið hlutist til um að lækka vexti af þessum lánum. Læt jeg þar staðar numið að sinni.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Eins og getið er um í grg. þessa frv., þá er það flutt vegna annars frv., sem kom fram í þessari hv. deild á öndverðu þingi og var þá vísað til allshn. Það er meiri hl. allshn., sem flytur þetta frv., háttv.þm. Dal. (JG), hv. 2. þm.N.-M. (ÁJ) og jeg. Það liggur í hlutarins eðli, að við munum koma með hitt frv. innan skamms, eða undir eins og við sjáum, hvernig þessu frv. verður tekið. Það hefir verið talsvert talað um færslu kjördags, þegar það mál var hjer til 1. umr., svo að jeg sje ekki ástæðu til að bæta þar neinu við, að svo stöddu. Þetta frv. er bein afleiðing af þeim breytingum, sem fyrirhugaðar eru með því. Við, sem að þessu frv. stöndum, viljum stuðla að því, að unt sje að koma kosningunni svo haganlega fyrir, að sem flestir kjósendur landsins geti notið kosningarrjettar síns. Það eru að vísu til ákvæði í lögum, sem heimila fjarstöddum mönnum að kjósa, en þau atkvæði, sem þannig eru greidd, verða að vera komin til kjörstjórnar á kjördegi. Ef kjósendur alment hefðu fyrirhyggju á því að kjósa utan síns kjörstaðar, þegar þeir eru fjarstaddir á kjördegi, þá væri ekkert að segja. En fæstir kjósendur, sem fjarri kjörstað sínum dvelja á kjördegi, munu hafa sinnu á því, að hafa öll þau gögn í höndum, sem til þarf, til að geta kosið. En eins og frá þessu er gengið í lögunum, virðist okkur flm. tæplega vel fyrir því sjeð, að fjarstaddir kjósendur geti neytt kosningarrjettar síns. Við viljum því gera þá breytingu, að allir geti kosið, hvar sem þeir eru staddir á kjördegi, en þó hvíli ekki á neinum skylda um að hafa það vottfast, að hann sje á kjörskrá, en segja verða þeir til aldurs síns og heimilisfangs. Atkvæði þessara manna verða svo send til hlutaðeigandi yfirkjörstjórnar, en yfirkjörstjórn hvers kjördæmis ber skylda til að athuga við talningu atkvæða, hvort þessir fjarstöddu menn, sem atkvæði senda, hafi haft leyfi til þess að kjósa. Eftir gildandi lögum um kosningu fjarstaddra manna, munu þau kjörgögn, sem þar til þarf, ekki talin í hendur kjörstjórna eða kjörgögnin auðkend, og ekki mun það heldur vera venja, að kjörstjórnunum sje gert að skyldu að skila af sjer þeim kjörgögnum, sem afgangs verða að afstöðnum kosningum. Um þetta atriði þykir okkur ekki svo tryggilega búið í gildandi lögum sem skyldi. Við leggjum því til, að yfirkjörstjórnir telji þessi kjörgögn í hendur undirkjörstjórna, eða þeirra manna, sem sjá eiga um, að fjarstaddir menn geti kosið og að kjörgögn þau sjeu auðkend og að öðru leyti svo tryggilega um búið, að ekki sje hægt að nota önnur kjörgögn en þau, sem yfirkjörstjórn sendir, og heldur ekki við brjeflegar kosningar. Að kosningu lokinni ber svo undirkjörstjórn að senda yfirkjörstjórn skrá yfir þá, sem kosið hafa, auk ógildra kjörgagna og þess, sem afgangs er. Með þessu ætti að vera svo vel fyrir öllu sjeð, að þetta verði ekki á neinn hátt misnotað. Annars sje jeg ekki ástæðu til, við þessa umr., að rekja nánar efni þessa frv., nema þá að sjerstakt tilefni gefist. Enda ætti það að geta beðið til 2. umr. Og vænti jeg því, að þeir hv.þdm., sem eitthvað hafa við frv. að athuga, geri það þá. Okkur flm. er það fyllilega ljóst, að sumt í frv. þessu hefði að einhverju leyti mátt betur fara, enda hefir það verið ígripavinna fyrir okkur að semja frv. Væntum við því, þó að gallar kunni að vera á því, að úr þeim takist að bæta á þann hátt, að tiltölulega auðvelt verði að framkvæma þær nýjungar, sem frv. hefir í sjer fólgnar. Jeg skal aðeins geta þess, að til frekari tryggingar mönnum þeim, sem um mál þessi eiga að fjalla, er settu ákvæði um það í frv., að stjórnin gefi út leiðarvísi um það, hvernig kosningum þessum skuli háttað. Hinsvegar munum við flm. fúsir til samvinnu um allar þær breytingar, sem verða mega frv. til bóta, og munum athuga þær nánar. Með þessu fyrirkomulagi, sem við leggjum til, held jeg, að ekki sje hægt að segja með neinni sanngirni, að þeir menn, sem á annað borð hafa vilja á því að nota kosningarjett sinn, geti það ekki. Okkur virðist, að ekki verði lengur hægt að setja sig á móti þeim rjettmætu kröfum um færslu kjördagsins, þar sem flestir landshlutar eiga það aðeins undir veðrinu, hvort þeir geta kosið eða ekki. Og þó að sumir þykist tapa í bili, þá höfum við þó með frv. okkar reynt að bæta þeim mönnum upp með því að leggja til, að þeir geti kosið hvar sem er á kjördegi. - Jeg skal aðeins taka það fram, af því að mjer láðist að gera það áður, að um frest þann, sem líða á frá því að kosið er, og þangað til talin verða atkvæði, þá munum við í sambandi við það frv., sem fram kom fyr á þingi, leggja til, að hann verði það langur, að trygt sje, að atkvæði geti borist til rjettra hlutaðeigenda hvaðan frá á landinu sem er, í tæka tíð. Jeg lít á færslu kjördagsins sem sanngirnis- og rjettlætismál, sem jeg held, að enginn geti gengið í móti, er á annað borð vill láta kjósendur landsins njóta jafnrjettis. Jeg þarf ekki að taka það fram, að þetta sje sjerstaklega flutt míns kjördæmis vegna; það er í þessu efni betur sett en flest önnur, og lítil hætta á, að kjósendur geti ekki notað þann kjördag, sem er. En jeg veit, að margir landshlutar eru svo settir, að þar geta menn átt á hættu að geta alls ekki neytt atkvæðisrjettar síns, og þó hafa margir þeirra engu minni áhuga fyrir landsmálum en þeir, sem betur eru settir. Það virðist lítið vit í því, að setja kjördag svo, að vitanlegt sje, að veðrátta geti tafið menn heima og gert þeim ókleift að komast á kjörstaðinn. Það er ekki lengra á að minnast en að síðastliðið haust voru menn sumstaðar á Norðurlandi tvo daga eða jafnvel lengur að brjótast á kjörstað, og komust það ekki, nema með því að láta hesta troða brautina á undan sjer. Sje jeg svo ekki ástæðu til að orðlengja um þetta, en vænti, að hv. deild taki frv. vel og geti fallist á það.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg verð að segja það, að mjer þykir það næsta undarleg aðferð, sem hv. meiri hl. allshn., hefir viðhaft í þessu máli. A öndverðu þingi var vísað til nefndarinnar frv. um færslu kjördags, en um það klofnaði nefndin. Vildi meiri hl., að það frv. næði fram að ganga, en í staðinn fyrir að afgreiða það mál frá sjer, rjúka svo þessir hv.þm. til og koma með þetta frv., sem hjer er til umr. En þó að þessir hv.þdm. hafi myndað meiri hl. um annað mál, sem klofningur varð um í allshn., þá hafa þeir engan rjett til þess að kalla sig meiri hl. í þessu máli, því það hefir aldrei verið kallaður saman fundur í nefndinni til þess að taka ákvörðun um þetta frv. Enda sýnist í fljótu bragði lítil ástæða til að flytja um þetta efni sjerstakt frv., því að öllu, sem hjer er um að ræða, hefði vel mátt bæta inn í frv. það, sem fram er komið um færslu kjördags, breytingu á kosningalögunum. En hjer er verið að búa til tvö frv. um eitt mál, og getur orðið úr þessu hinn mesti glundroði, ef annað frv. er samþ., en hitt felt. Loks má geta þess, að á þessu frv. eru töluvert mikil missmíði, og vil jeg aðeins benda á fá dæmi. Í 7. gr. stendur, að við hlutfallskosningar megi standa á seðlinum orðið „listabókstafur“. Jeg held það sje engin hætta á, að slíkt verði gert. Eðlilegra er að bæta við orðinu „listi“. Í 8. gr. er mjög svo einkennilegt ákvæði um það, hverju það varði fyrir skipherra að neita sjómönnum um landgönguleyfi til þess að kjósa. Brotið varðar alt að 100 kr. sektum. Skipherrann yrði kannske fyrir 10 kr. sekt fyrir að varna svo sem 10–20 mönnum að njóta rjettinda sinna. Auk þess má vitanlega skjóta sjer undir það, að nauðsynleg störf þurfi að vinna, sem ekki þoli bið, en sú ástæða er næg eftir frv. til þess að skipstjóri geti bannað sjómönnum að kjósa. Í stað þess ætti aðeins að vera leyfilegt að varna mönnum að kjósa, ef skipið væri í hættu. Þá segir nefndin hjer í greinargerðinni, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndinni hefir borist frv. til laga um breyting á kosningalögunum, í þá átt að færa kjördag til almennra óhlutbundinna kosninga til 1. júlí. Nefndin telur þessa breytingu nauðsynlega til að tryggja kjósendum víðsvegar um land örugga aðstöðu til þess að geta sótt kjörfund.“ Þetta er með öllu rangt um færslu kjördags til 1. júlí. Þar hefir nefndin alls ekki orðið sammála. Það er aðeins meiri hl., sem leggur það til, og ennpá er ekkert nál. komið fram frá meiri nje minni hluta í því máli. Jeg vil ekki að þessu sinni greiða atkv. móti þessu frv. En jeg vildi óska þess, að ef því verður vísað til allshn., sem ætti auðvitað að gera, þar sem það er ekki komið frá nefndinni, heldur frá þrem mönnum, sem eiga þar sæti, þá yrði það lagfært þar eða gert að brtt. við kosningalagafrv., en yrði ekki sjerstakt frv. Annars er ekki ástæða að þrátta hjer um færslu kjördags að sinni.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg bjóst nú hálft í hvoru við því, að hv. 4. þm. Reykv. (HjV) mundi standa upp til andmæla. En reyndar gerði hann það nokkuð á annan veg en við samnefndarmenn hans höfðum ástæðu til að ætla. Hv. þdm. hljóta nú að álíta eftir hans ræðu, að honum hafi verið með öllu ókunnugt um þetta mál, og mættu þeir þá draga þá ályktun þar af, að ekki væri samvinna í allshn. á marga fiska, ef við högum okkur svona. En það vill svo til, að við erum ekki svo afleitir til samvinnu eins og hv. 4. þm. Reykv. gefur í skyn, því að honum var vel kunnugt um þetta mál, að það mundi koma fram. Satt að segja höfum við samnefndarmenn hans gert talsvert til þess að fá þennan hv.þm. til þess að vera með færslu kjördagsins og gera þessi lög sem allra best úr garði fyrir kjósendur þessa lands. Þeirri samvinnu hefir hv. 4. þm. Reykv. algerlega neitað. Jeg get búist við því, út af þessum ummælum, að hann hefði gjarnan viljað, að þetta þing hefði liðið svo, að altaf hefðum við verið að leita samvinnu við hann. Með því var best sjeð fyrir því, að hvorki færsla kjördags nje kosningar utan kjörstaða ætti sjer stað. Jeg get búist við, að hann hafi ekki í sjálfu sjer á móti þessari breytingu, þar sem hún gerir mönnum auðveldara að kjósa en núgildandi lagaákvæði heimila. En hann veit það óskaplega vel, að við hefðum ekki lagt þetta frv. fram á þessu þingi, ef við hefðum ekki ætlað okkur að breyta kjördeginum. Við höfum talað oft við hann um þetta og vildum fá hann í lið með okkur. Allri þesskonar samvinnu neitaði hv.þm. Honum þýðir því ekkert að segja, að hann hafi ekkert vitað um þetta mál, að nefndin hafi skágengið hann í þessu efni. Honum var hægurinn hjá að vinna með okkur. - Annars ætla jeg ekki að fara að skýra nánar, hvers konar umræður hafa fallið milli nefndarmanna út af þessum málum. En vilji hv.þm. endilega, að það komi alt í dagsins ljós, þá getur hann náttúrlega vel komið með það. Þá kom fram allmikill ókunnugleiki hjá hv.þm. á kosningalögunum. Mjer þótti undarlegt, satt að segja, að heyra, að hann furðaði sig á, að við tækjum ekki færslu kjördagsins upp í þetta frv. Það veit hv.þm., að það heyrði alls ekki til. Það frv., sem var vísað til allshn. snemma á þessu þingi, var alls ekki breyting á þessum lögum.  Þá drap hv.þm. á atriði í 2. gr. frv., sem hann taldi athugavert. Jeg skal strax segja það viðvíkjandi ákvæðum 7. gr., sem hann drap á, að það er orðrjett tekið úr núgildandi lögum og hefir ekki verið að fundið. Í henni er drepið á, með hverju móti atkv. geti talist gilt. Sá varnagli er sleginn, að þótt þetta orð standi á seðlinum, skuli hann talinn gildur. Við flm. höfum ekki heyrt talað um, að þetta valdi neinum ruglingi við kosningar, og ljetum það þess vegna standa óbreytt. Annars er auðvelt að breyta þessu, ef talin er hætta á að það valdi ruglingi. Þá drap hv.þm. á sektarákvæðið í 8. gr., sem honum þótti alt of lint, ef mönnum er meinað að neyta kosningarrjettar. Um þetta ákvæði er það sama að segja, að það er tekið orðrjett úr núgildandi lögum. Jeg hefi ekki heyrt talað um, að skipstjórar meini mönnum sínum að kjósa. Af hálfu okkar flm. er þetta ekkert aðalatriði. Ef ákvæði gildandi laga hafa verið eitthvað misnotuð, þá upplýsist það sjálfsagt við umræður þessa máls. Er þá ekki annað en bera fram brtt. um það. En við flm. þekkjum ekki til, að þetta hafi komið að sök, og því tekið ákvæðið óbreytt. Jeg held jeg þurfi ekki frekar að gera að umtalsefni andmæli hv. 4. þm. Reykv. gegn þessu máli. Jeg vona, að hann við nánari íhugun þessa máls sjái sjer fært að vera með ekki einungis þessu frv., heldur líka á sínum tíma með frv. um færslu kjördags, þegar það mál kemur til 2. umr. Jeg vona, að hann á þann hátt reyni að gera öllum kjósendum landsins sem allra jafnast undir höfði og auðveldast að beita kosningarrjetti sínum. Það er þetta eitt, sem fyrir okkur vakir. Hinsvegar hygg jeg, að ekki sje hægt að finna nokkurn tíma ársins það hentugan, að öllum landshlutum sje jafnhentugur. En maður reynir að velja þann tíma ársins, sem kemur landsmönnum í heild einna best, og gera kosningalögin svo úr garði, að sem flestir kjósendur geti notið síns rjettar. En það er í sjálfu sjer erfitt að gera kosningalögin úr garði við hæfi allra kjósenda og hafa kjördaginn á þeim tíma, að trygt sje, að kjósendur kjósi, sem engan vilja hafa til þess.

Forseti (BSv): Jeg vil minna menn á, að þetta er 1. umr. málsins, og á því ekki við að fara út í einstakar greinar frv.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg vildi gjarnan fá yfirlýsingu hv. aðalflm. um það, hvort ekki væri tilætlunin að vísa málinu til nefndar. Mjer var ókunnugt um þetta frv. áður, og eins hinum hv.þm. úr minni hl., svo að jeg vil leggja til, að vísa því til allshn. Jeg vil taka það fram, að enda þótt væri talað um færslu kjördags í umræðum innan nefndarinnar og um ýms ráð, sem gætu gert hana gerlegri en annars, þá var, mjer vitanlega, aldrei rætt um sjerstakt frv. annað, enda mun fundabókin sýna það. Málið var aðeins rætt eins og það lá fyrir, en ekki á þeim grundvelli, að flytja nýtt frv. Enda var mjer heldur ekki kunnugt um, að þetta frv. væri á ferð í allshn. Og því verð jeg að kalla þetta mjög einkennilega aðferð hjá þessum þrem þingum. Jeg vissi raunar, að það kom sú uppástunga frá einum nefndarmanni, að menn kysu á þeim kjörstað, þar sem þeir væru staddir, en ekkert var eðlilegra en að setja slík ákvæði í kosningalögin, ef þeirra var óskað, þar sem í þeim lögum er einmitt rætt um kosningar á kjördegi á kjörstað. Nú vil jeg gjarnan beina þeirri fyrirspurn til hv.flm., hvort þeir fylgi þessu frv. fram, hvernig sem fer um brtt. um færslu kjördags. Því að það virðist mjer vera alleinkennilegir flm., sem vildu láta drepa frv., ef eitthvert annað frv. yrði ekki samþ. Úr því að á annað borð er farið að koma með nýtt frv., sem nemur úr gildi að einhverju leyti önnur lög, þá tel jeg rjett að taka lögin til athugunar yfirleitt. Enda þótt jeg geri ekki ráð fyrir, að neinn skipstjóri hafi bannað sínum mönnum að kjósa, þá eru þarna sett sektarákvæði, til þess að eftir þeim sje farið, ef til þarf að taka. Þó að atkvgr. utan kjörstaðar kjósenda virðist hafa margt til síns máls, þá er hún mjög varhugaverð, ef ekki er vel um hnútana búið.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Hv. 4. þm. Reykv. endurtók að nokkru leyti, að sjer hefði verið ókunnugt um þetta frv. Að vísu viðurkennir hann nú, að hann hafi vitað um þetta mál. Jeg get lýst yfir því, úr því að hv.þm. knýr mig til þess, að hann vildi alls ekki vinna að þessum breytingum. Úr því að hann neitaði samvinnu, þá sáum við ekki ástæðu til að bera undir hann þær brtt., sem við gerðum við þessi lög. Þá vjek hann að því, að annar hv. nefndarmaður hefði ekki heldur vitað um þetta mál. Ef hv.þm. V.-Sk. vildi vera svo góður, vildi jeg óska, að hann svari mjer úr sæti sínu, hvort þetta sje rjett.

Mjer var kunnugt um málið, en það var aldrei tekin ályktun um það á nefndarfundi

. - Jeg bjóst reyndar við því af hv.þm. V.-Sk., að hann viðurkendi, að hafa vitað um málið, og hefði furðað mjög, ef hann hefði ekki gert það; því að þegar við vorum búnir að vinna að þessu máli, báðum við hann að yfirfara frv. Hv. þm. (JK) afhenti okkur plöggin aftur og kvaðst ekki vera með frv. Nú veit jeg ekki, hvað við hefðum átt að gera, þessir þrír nefndarmenn. Áttum við að kalla saman nefndarfund, sem vorum sammála, og ætluðum að flytja frv.? Okkur var kunnugt um rök þessara tveggja hv.þm., og að þeir urðu ekki með. Getur verið, að hv. 4. þm. Reykv. hefði viljað fylgja frv., ef ekki hefði verið um færslu kjördagsins að ræða. En við tókum fram, að við legðum vinnu í þetta frv. eingöngu með það fyrir augum að flytja kjördaginn. Jeg skil því ekki, hvað það hefði átt að þýða, að kalla saman nefndarfund um mál, þar sem vitanlegt var, að tveir af nefndarmönnum mundu alls ekki fylgja. Nú hefir hv. 4. þm. Reykv. óskað að vísa málinu til allshn. Málið er komið frá meiri hl. hennar. En til þess að gera hv.þm. til geðs og reyna að fá þá til samvinnu um málið, þá skal jeg fyrir mitt leyti ekki hafa neitt á móti því. Jeg get lofað því fyrir hönd nefndarinnar - og jeg tel það alveg nægja - að kalla nefndina saman til þess að athuga frv. og leita samkomulags um málið. Þetta hygg jeg, að meðnefndarmenn okkar geti látið sjer lynda; með því er það fengið, sem þeir óska eftir, að nefndin eigi tal saman um málið. Það er rjett hjá hv. 4. þm. Reykv., að við höfum ekki í nefndinni rætt um málið, þegar við vorum búnir að fullundirbúa það. Jeg hefi áður getið um, að það var af því, að allrar samvinnu var synjað um málið áður. Þá gerði hv.þm. þá fyrirspurn, hvort við flm. mundum fylgja þessu frv., ef færsla kjördagsins næði ekki fram að ganga. Jeg get ekki sagt um það fyrir hönd meðnefndarmanna minna; við höfum ekki talað um það. En jeg svara því fyrir mig, að jeg sje minni ástæðu að gera breytingu á þessum lögum, ef færsla kjördagsins gengur ekki fram. Hv. þm. drap á, að nauðsynlegt væri að búa sem best um þær kosningar, sem fram fara með þessu móti. Alveg rjett. En ef hann hefir lesið þetta frv. þá sjer hann, að langtum tryggilegar er búið um þessar kosningar eftir þessu frv. heldur en núgildandi lögum. Jeg ætla, að við höfum trygt þetta það vel, að þessi kosningaraðferð verði ekki misbrúkuð; miklu síður en samkv. núgildandi kosningalögum um fjarstadda menn. Kjörseðlar eru auðkendir og taldir í hendur kjörstjórna, sem verða að standa skil á öllum greiddum atkv., afgangsseðlum og þeim, er kunna að hafa orðið ónýtir. Jeg hygg, að þetta sje tvímælalaust betra og tryggilegra fyrirkomulag en nú er.

Tryggvi Þórhallsson Jeg vil aðeins láta í ljós mjög mikla undrun yfir því, hvernig hv. 4. þm. Reykv. tekur í þetta mál. Þessi hv.þm. hefir hvað eftir annað á þessu þingi verið að láta orð falla um það, að af annara manna hálfu væri verið að hindra menn frá að neyta kosningarrjettar síns, eins og hann væri sá mikli vörður fólksins í þessu efni. Svo kemur fram frv., sem á að tryggja þetta miklu betur en áður, opnar mönnum leiðir til þess á ýmsan hátt að geta sem best notið síns rjettar; þá sprettur þessi hv.þm. upp og mótmælir harðlega. Þetta er ekki sprottið af umhyggju fyrir því, að alþýða fái að njóta kosningarrjettar síns. Það er vitanlegt, að ólíkar eru starfsaðferðir sósíalista og kommúnista, og í þessu máli notar hv.þm. (HjV) bardagaaðferð kommúnista. Hann aðhyllist ekki stefnu hinna hægfara sósíalista, og spyrnir því á móti umbótum, með því að vera á móti þeirri rjettarbót, sem felst í þessu frv.

Hjeðinn Valdimarsson Mjer finst, að hv.þm. Str. hefði mátt spara sjer ræður um mig, þangað til jeg hefi tekið afstöðu á móti frv., en þangað til jeg hefi gert það, væri honum best að sitja. Ef hann álítur, að það skifti miklu máli um þetta frv., hvernig skifting er innan Alþýðuflokksins, þá fer hann gönuskeið, í fyrsta lagi af því, að allir Alþýðuflokksmenn eru einhuga í þessu máli, og í öðru lagi vegna þess, að þar sem aðeins er einn Alþýðuflokksmaður í þessari hv. deild, og afstaða mín innan flokksins er kunn, þá getur ekki orðið nema um eina og sömu stefnu mína að ræða í málinu. Annars vil jeg segja það, að framferði meiri hl. í hv.allshn. er svipaðra framkomu Framsóknaríhaldsmanna heldur en Framsóknarsósíalista svokallaðra. Jeg mótmæli því, að frv. sje nú vísað til nefndarinnar aftur til skyndiyfirlits, enda þótt form hennar lofi því, að málið skuli verða rætt þar. Það verður aldrei annað en kák, þótt ekkert annað sje tekið til greina en það, hvað frv. er langt, 5 síður.

Árni Jónsson Mál þetta var rætt í allshn. áður en nefndin klofnaði um það. En mjer hefir skilist svo, að hv. 4. þm. Reykv. sje ekki andvígur þessu frv., og segi jeg hann því hjer með velkominn í vorn hóp, flutningsmannanna. Og jeg heiti honum því, að málið skal verða rætt ítarlega í nefndinni og við hann. - það er alls ekki eins dæmi, að nefndir beri fram frv., þótt allir nefndarmenn geti ekki fylgt því. Á þessu þingi lagði hæstv. stjórn fram frv. um útrýmingu fjárkláða. Þegar það mál kom í nefnd, klofnaði nefndin, og meiri hluti hennar bar fram sjerstakt frv. í stað þess að skila nál. Jeg var þar í minni hluta, en jeg fór ekki fram á það, að málinu væri vísað til nefndarinnar aftur. Jeg tel því óþarft að vísa þessu máli til allshn. aftur, einkum þar sem við hv. 4. þm. Reykv. virðumst vera sammála um það, að frv. sje gott.

Jón Guðnason Hv. 4. þm. Reykv. beindi þeirri fyrirspurn til okkar, hvort við mundum fylgja frv., ef kjördagur væri ekki færður. Þar til er því að svara, að við mundum ekki hafa komið fram með frv. þetta nema í sambandi við færslu kjördags. Þó á frv. sjálfstæðan tilverurjett, hvenær á árinu sem kosningadagur er ákveðinn. En það er erfitt að koma fram þessari endurbót á kosningalöggjöfinni, ef kjördagur á að haldast hinn sami, sökum þess, hve stuttur tími er þá frá kjördegi til þess, er þing kemur saman. Getur það þá valdið þingmönnum miklum óþægindum, að fá ekki að vita fyr en svo að segja á síðustu stundu, hvort þeir eiga að búa sig undir þingferð eða ekki. Jeg get búist við því, að ef frv. verður samþ., en kjördagur ekki færður, að það muni geta dregist fram undir jól að telja atkv., en sumir þingmenn verða að leggja á stað í janúar, til þess að koma nógu snemma til þings, og er þeim því veittur alt of naumur tími til þess að búa sig undir ferðalagið og burtveruna. Með þessu frv. og færslu kjördagsins hefir bæði verið reynt að bæta úr þessu og sjá svo um jafnframt, að allir geti neytt kosningarrjettar síns, þeir, er það vilja.

Jón Kjartansson Jeg stend aðeins upp til þess að mælast til þess, að frv. þessu verði vísað til allshn. Frv. er á margan hátt stórgallað og þarf ítarlegrar rannsóknar við. Verði það felt að vísa málinu til nefndar, þá get jeg ekki greitt frv. atkv.

Tryggvi Þórhallsson Mjer fanst það koma fram hjá hv. 4. þm. Reykv. áðan, að hann hefði tekið afstöðu gegn frv. En það gleður mig, ef hann skyldi nú hafa sjeð sig um hönd. En það, sem hann talaði um sambræðslu Framsóknar og Íhalds, þá skilst mjer á öllu, að betur eigi þó við að tala um Íhalds-Jafnaðarmenn í þessu máli, því að nú eru þeir orðnir samherjar, hv. 4. þm. Reykv. (HjV) og hv.þm. V.-Sk. (JK).