Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa langa ræðu um þetta mál, því að það liggur ljóst fyrir. Hér er unz að ræða breyt. á hinum eldri l., sem er ekki önnur en sú að samræma ábyrgðarheimildina í l. því kostnaðarverði, sem við seinni tíma rannsóknir hefur verið komizt að niðurstöðu um, að nauðsyn krefði, og sömuleiðis vegna þeirra breyt., sem orðið hafa sökum gengisbreyt. í vetur. Þegar frv. var lagt fyrir Alþ. í vetur, þá var það sýnt, að hækka þyrfti ábyrgðarheimildina í 30 millj. kr. En breyt., sem hefur orðið við gengisbreyt., er sú, að nú þarf að hækka ábyrgðarheimildina upp í 46 millj. kr. Það er ýtarlegur útreikningur á þessu í bréfi frá sementsverksmiðjustjórninni, sem form. hennar sendi og prentað er hér með sem fskj., og tel ég ekki ástæðu til að fara út í það, því að það liggur fyrir hverjum hv. þm. til yfirlestrar og athugunar. En niðurstaða þess sýnir, að eins og nú standa sakir, er hér eftir niðurstöðum rannsókna um mjög gott fyrirtæki að ræða, bæði gjaldeyríslega og fjárhagslega séð, og er fyllsta nauðsyn á að hefjast handa um það eins fljótt og verða má að stofna til þessa stórrekstrar, sem hér er stefnt að. Og eftir rannsóknum, sem fram hafa farið, sýnir sig, að þó að það yrði að taka allt andvirði verksmiðjunnar að láni, þá mundi hún borga sig gjaldeyríslega upp á fjórum til fimm árum. Skal ég svo ekki hafa þessi orð fleiri, en vænti þess, að hv. þd. fallist á þessa breyt. á lögunum.



Herra forseti. Við nm. í iðnn. vorum allir sammála í því, eftir atvikum, að mæla með því, að ábyrgðarheimildin í þessum l. yrði færð úr 15 millj. kr. í 46 millj. kr., eins og kemur fram í nál. okkar. Og hef ég þar reyndar engu við að bæta. Að vísu er það ærið stórt stökk að þurfa að hoppa með stofnkostnað verksmiðjunnar úr 15 millj. kr., sem lögfest var í fyrra, í 46 millj. kr. En verulegur hluti af þessari upphæð er þó af skiljanlegum ástæðum, þar sem það er ein af hinum blessunarríku afleiðingum gengisfellingarinnar, sem þar kemur til greina. En það var ekki út af þessu, sem ég stóð hér upp, heldur öðru atriði í l., sem hér er verið að breyta. Er svo ákveðið, að ráðh. ákveður stað fyrir verksmiðjuna. Og eins og kunnugt er, þá hefur ráðh. fyrir ári síðan eða tæpu ári ákveðið verksmiðjunni stað á Akranesi. Innan iðnn. kom fram, þegar þetta mál var til umr. í n., að nokkur vafi væri á því, að þarna hefði verið um eins heppilegan stað að ræða og unnt hefði verið, og að æskilegast væri, að þetta mál yrði tekið upp á ný ,til athugunar. Við, sem vorum þessarar skoðunar, vorum þó ekki á því stigi málsins tilbúnir til að flytja um það brtt., en munum væntanlega gera það við 3. umr., en fylgja málinu eins og það kemur frá n., óbreyttu nú. En við erum sem sagt þeirrar skoðunar, að það væri ekki að ófyrirsynju, að það væri nokkru betur athugað, hvort þarna hefði virkilega tekizt að fá hinn bezta stað, sem völ er á fyrir verksmiðjuna. Ég vildi aðeins koma þessu fram við þessa umr., þó að brtt. verði ekki borin fram um þetta fyrr en við 3. umr.



Það hefur nú orðið ærið langur dráttur á afgreiðslu þessa máls, og má það merkilegt heita, þar sem öllum ber saman um það, að hér sé um mjög mikið og verulegt hagsmunamál að ræða, hagsmunamál, sem er svo stórfellt, eftir því sem upplýsingar liggja fyrir um, þannig, að verð á sementi mundi geta lækkað allt að því um helming frá því, sem er, við það að komið yrði upp sementsverksmiðju hér á landi, miðað við þau miklu not, sem við þurfum að hafa af sementi. Og með væntanlega auknum framförum í þessu landi og þá um leið auknum notum á sementi getur það ekki orkað tvímælis, að slíkt fyrirtæki sem þetta sé mjög þarft og nauðsynlegt. - Ég geri ráð fyrir, að þetta frumvarp, þrátt fyrir það, að það hefur átt svona langa dvöl í n., verði nú afgr. frá þessu þingi og að það þurfi þess vegna af þeim ástæðum ekki að verða dráttur á því, að þessu fyrirtæki verði hrundið í framkvæmd. En það leiðir vissulega af sjálfu sér, að af þeim stóru framkvæmdum, sem nú er rætt um, bæði þegar um er að ræða auknar virkjanir hér og áburðarverksmiðju, þá er þetta, að byggja sementsverksmiðju, engan veginn óverulegasti þátturinn í þeim stóru fyrirtækjum, sem hér eru áætlanir um gerðar. Og þetta mál hefur, að því er ýmsir halda fram, þá sérstöðu, að þetta fyrirtæki mun eitt þessara fyrirtækja vera þess eðlis, að hægt muni vera að láta það standa undir sér þannig, að tekið sé lán til þess að öllu leyti, en slíkt á sér ekki stað um hin stóru fyrirtækin önnur, sem hér er um að ræða að hrinda í framkvæmd á næstunni. Hv. þm. Hafnf. (EmJ) minntist á, að hann hygðist að bera fram brtt. við þetta frv., og að mér skildist í sambandi við staðarvalið fyrir verksmiðjuna, og þá er náttúrlega ekki tímabært að ræða um það við þessa umr., og læt ég það bíða, þar til þær brtt. liggja fyrir og ef þær gefa tilefni til umræðu af minni hálfu. En eftir því, sem hefur frétzt, að hv. þm. Hafnf. hafi farizt orð í n. um þetta, þá geri ég ráð fyrir, að full ástæða verði til, svo framarlega að nýtt ljós hafi ekki runnið upp fyrir honum síðar, að gera nokkrar aths. gagnvart honum í því máli. En það bíður að sjálfsögðu, þangað til slíkar brtt. liggja fyrir. Ég vildi svo vænta þess - og beini því til hæstv. forseta, um þetta 15. mál þingsins í röðinni, sem lagt hefur nú verið fyrir hæstv. Alþ. á þskj. 16, en nál. um það er reyndar á þskj. 703, og með tilliti líka til nauðsynjarinnar á framgangi þessa máls, þá verði af hæstv. forseta greidd gata þessa máls þannig, að það geti orðið afgreitt frá þessari hv. d. í dag, því að ef þinginu á að ljúka um miðja næstu viku, mun ekki vera hægt að líta svo á, að það sé of mikill tími fyrir hv. Ed., þó að hún hefði þrjá daga virka til athugunar á þessu máli.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð til að bera af mér sakir, út af því, hve málið hefur legið lengi í n. Það var alls ekki af áhugaleysi eða skilningsleysi mínu sem flm. og sem nm., að málið lá svo lengi í n. Og ég hygg, að hið sama megi segja um aðra hv. þm., sem þetta kemur við. En að eðlilegum hætti þá biðum við með að afgreiða málið frá n., þangað til gengið hefði verið til fulls frá þeim stórkostlegu fjárhagsmálum, sem lágu hér fyrir þinginu og þurftu afgreiðslu, því að það var ekkert viðlit að afgreiða þetta mál. sem hér liggur fyrir, fyrr en séð væri, hver áhrif það hefði á kostnað við að stofnsetja sementsverksmiðjuna, hvernig fjármálin væru afgreidd. Þess vegna dróst að afgreiða málið frá n. En svo, eftir að sýnt var, hvernig fjármálunum var skipað, var ekki haldinn fundur í n. í tvo mánuði og n. gat ekki komið því við að afgreiða málið á þeim tíma.



Herra forseti. Fjhn. leggur til, að frv. verði samþ., og gerir engar brtt.



Herra forseti. Fjhn. leggur til, að þetta frv. verði samþ. þó að vísu sumir hv. nm. hefðu frekar þá skoðun, að fara bæri þá leið að hækka persónufrádráttinn. - En það er eitt atriði í þessu frv., sem nm. ber ekki saman um. Við tveir nm., ég og hv. 2. þm. Reykv. (EOI), við teljum, að markið, sem sett er þarna fyrir lágtekjum, sé allt of lágt. Við viljum samt ekki fara mjög langt í okkar brtt., en teljum, að þeir, sem hafa 2 þús. kr. á mánuði eða minna, þeir eigi undir öllum kringumstæðum að fá að njóta þessara ívilnana sem lágtekjumenn. Það mun vera um marga verkamenn t.d. að ræða, sem hafa laun þarna á milli 20 þús. kr. og 24 þús. kr. Og þó að við flytjum brtt. með þessum hætti, að við miðum við 24 þús. kr. tekjur sem hámark lágtekna í þessu sambandi, þá teljum við samt, að markið fyrir það, hvað megi teljast lágar tekjur, sé töluvert hærra en við höfum sett hér í brtt. Ég vil þess vegna leyfa mér að afhenda hæstv. forseta svo hljóðandi skrifl. brtt.: „Í stað „20 þúsund“ á tveim stöðum í fyrri málsgrein 1. greinar komi: 24 þúsund.“ Þessi brtt. er aðeins frá tveim mönnum í n.

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt hina skriflegu brtt. frá hv. þm. V-Ísf. og hv. 2. þm, Reykv. Hún er skrifleg og of seint fram komin, og þarf því tvöföld afbrigði.



Herra forseti: Það er aðeins út af brtt., sem hv. þm. V.-Ísf. mælti nú fyrir, og hins vegar áliti meiri hl. n., sem ég vildi segja örfá orð. - Þegar farið var að athuga, hvað kleift mundi vera að gera til þess að lækka skatt á lægstu tekjum, var rannsakað, hvernig það verkaði fyrir tekjur ríkisins, og þá var miðað við ýmis tekjubil. Og niðurstaðan varð sú að gera till. þá, sem er í frv. Og þar er miðað við 20 þús. kr. í hreinar tekjur á ári, þ.e.a.s. að frá dregnum stéttarfélagsgjöldum og öðrum gjöldum, sem heimilt er að draga frá við útreikning á skatti, áður en skattur er á lagður. Þetta er mjög nálægt því að vera tekjur verkamanns, sem hefur atvinnu hvern einasta virkan dag á árinu, og nánast miðað við það. Það kom í ljós, að gera mætti ráð fyrir, að það yrðu mjög margir skattþegnar, sem hefðu tekjur um þetta bil. Það sýndi sig, að þó að ekki væri farið lengra en þetta, mundi tapið af þessu fyrir ríkið verða rúmlega 2 millj. kr. Og það munaði þó nokkuð um það, sem þetta tap færi vaxandi, ef takmarkið fyrir lágtekjunum í þessu tilliti væri sett nokkru ofar, og þótti því ekki fært að ganga lengra í þessu en hér er gert ráð fyrir í frv. Ef brtt. þeirra hv. þm. V-Ísf. og hv. 2. þm. Reykv. væri samþ., mundi skatttapið muna meiru samkv. þessari brtt., og ég held, að óhætt sé að segja, að svo sé teflt á tæpasta vað um afkomu ríkissjóðs, að ég vildi ráða á móti því að samþ. þessa brtt.



Herra forseti. Viðvíkjandi því, sem hæstv. fjmrh. sagði um afkomuhorfur ríkisins í sambandi við þetta, þá er líka önnur afkoma, sem verður að athuga í þessu sambandi. Það er afkoma alþýðuheimila landsins. Ég skil ekki, hvernig alþýðuheimili eiga að komast af hér í Reykjavík, með þeirri dýrtíð sem er, með tekjur upp á 20 þús. kr. á ári. Og ég held, að þó að ríkið leggi eina millj. kr. í viðbót í sölur í sambandi við lækkun tekjuskatts á lágtekjum, þá standi ríkið undir því. Það hefur lagt það þungar byrðar á alþýðuna nú. Hins vegar standa fátækar fjölskyldur ekki undir þessu, sem af því opinbera hefur verið lagt á alþýðuheimilin nú. Ég held, að það megi ekki líta svo einhliða á tekjuþörf ríkissjóðs, að við gleymum að líta á þarfir alþýðuheimilanna, sem þarf að uppfylla, til þess að fólkið þar geti lifað. Og það hefur verið lagt svo þungt álag á alþýðu manna á þessu þingi, að ég held, að það ætti ekki að láta sig muna um þá litlu viðbót, sem þarna er farið fram á, viðkomandi lækkun tekjuskattsins af lágtekjum í brtt. okkar hv. þm. V-Ísf., þó að þarna mundu koma nokkur heimili undir, eins og hv. þm. V-Ísf. sýndi fram á. Vil ég því eindregið mæla með því, að þessi brtt. verði samþ.



Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt, hefur Þjóðleikhúsið verið fullgert og er tekið til starfa. Og verður ekki annað séð af því, sem fram er komið undanfarnar vikur, en að þjóðin hafi fagnað því mjög að hafa fengið þetta veglega hús til umráða. En það fylgir nú nokkur böggull skammrifi, þ.e. þessari gjöf, sem þjóðin fékk nú fyrir skömmu, sem er, að leikhúsbyggingin er enn 1 stórskuldum, sem nema nú um 3,3 millj. kr., þ.e.a.s. óreiðuskuldum. Og það er nú svo, að þeir, sem að byggingunni hafa unnið nú síðasta misserið, eiga margir hverjir inni þar stórfé. Og það er nú komið svo, að þessi fyrirtæki, sem að þessu hafa unnið, eru komin í mikla fjárþröng af þessum sökum. Það hefur ekki reynzt létt verk að afla nægilegs fjár til þess að standa straum af byggingunni. Það hefur verið tekið að láni fé út á þær tekjur, sem þjóðleikhúsinu reiknast að fá um tíu ár fram í tímann af skemmtanaskattinum. Og nú eru engin ráð til fyrir þjóðleikhúsið til þess að komast út úr þessum skuldum, önnur en að flýja á náðir hæstv. Alþ. og fá það til þess að létta þessa erfiðu aðstöðu sem þjóðleikhúsið er komið í. Jafnvel þó að með ríkisábyrgð sé, er ekki auðvelt nú að fá lán. En það verður að gera eitthvað til þess að komast út úr þessu. Því að svona getur það ekki gengið lengur. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá var skemmtanaskatturinn upphaflega lagður á til þess að standa undir byggingu leikhússins. Það hafa verið gerðar ýmsar áætlanir um bygginguna og kostnaðinn við hana, sem illa hafa staðizt. Og vegna þessa var það gert - vissulega af misskilningi, - að tekjurnar af skemmtanaskattinum voru látnar renna frá leikhúsinu um skeið, af því að menn héldu, að það mundi vera hægt að koma því upp fyrir það fé, sem var fyrir hendi. Hins vegar kom það á daginn, að þetta var alls ófullnægjandi. Og þá var komið aftur til þingsins, til þess að fá leikhúsinu í hendur aftur nokkra hlutdeild í skemmtanaskattinum, svo að það fær 25%. Og það er búið að veðsetja þessi 25% í 10 ár fram í tímann, og vantar samt að ráðstafa á fjórðu millj. kr. skuld. Nú fer ég fram á, að hluti leikhússins af skemmtanaskattinum verði hækkaður í 45%, á meðan fé er að koma inn til þess að greiða skuldir hússins. Ég vil taka fram, að ég álit, að félagsheimilasjóður sé alls góðs maklegur. En ég tel, að leikhúsið eigi samt sem áður forgangsrétt í skemmtanaskattinum, þangað til leikhúsbyggingin er að fullu greidd. Það er ekki hægt að standa með þessa stóru byggingu þannig að hafa á henni meira en þrjár millj. kr. áhvílandi skuldir, þar sem hver og einn af þessum skuldareigendum, sem hjá fyrirtækinu eiga, gæti gengið að þessari byggingu og heimtað hana boðna upp. Þetta mál verður því að leysast. Og ég treysti því, að þingið vilji fallast á þá skoðun, að réttmætt sé, að leikhúsið fái þennan hækkaða skerf, sem lagt er til hér í frv., að það fái af skemmtanaskattinum. Þetta mál þarf að fá afgreiðslu, af því að húsinu er lokið. Og ég vænti, að hv. n., sem fær þetta mál til athugunar, ljúki skjótlega störfum, til þess að hennar álit geti komið fyrir þingið strax á mánudag. Ég vil að svo búnu óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Það var mitt hlutskipti á fyrra að leggja til, að l. yrði breytt í svipaða stefnu. Þegar l. voru sett um að skipta skattinum, þá var það gert í þeirri trú, að skatturinn, sem skilinn var eftir fyrir þjóðleikhúsið, nægði fyrir byggingarkostnaðinum. Þær upplýsingar, sem þetta var byggt á, hafa reynzt lítils virði, og valda því ýmsar ástæður, sumar minna afsakanlegar. Mér er nær að halda, að þm. hafi gengið út frá því, þegar l. voru sett, að fyrst yrði það tryggt, að nægilegt fé væri fyrir hendi til þess að ljúka við þjóðleikhússbygginguna. Þegar kostnaðurinn reyndist meiri, en áætlað hafði verið, var gripið til þess ráðs að fá þjóðleikhússjóði aftur nokkurn hluta af skattinum. Nú hefur enn komið í ljós, að kostnaðurinn verður meiri, en reiknað var með, og þarf því að hækka hundraðshluta þjóðleikhússjóðs. Þó að það sé ekki skemmtilegt að draga frá félagsheimilasjóði, verður ekki hjá því komizt, þar sem telja verður, að þjóðleikhúsið hafi hér fyrsta rétt.



Herra forseti. Það hefur verið um það rætt meðal þm., að þinglausnir yrðu innan skamms, helzt um miðja næstu viku. Er þetta frv. var lagt á borðið í fyrradag hélt ég ekki, að stj. vildi lögfesta það nú, heldur væri meiningin að kynna þm. þær upplýsingar, sem eru í grg. Eftir ræðu hæstv. menntmrh. er það hins vegar ljóst, að ætlun hans er, að þetta verði lögfest áður en þessu þingi lýkur og að n., er um það á að fjalla, hafi aðeins einn helgidag til umráða. Ég verð að segja, að mér finnst ekki sanngjarnlega á málum haldið gagnvart þm., einkum þegar þess er gætt, að þjóðleikhúsið er ekki stundarfyrirbrigði, og hefði verið nær að taka málið fyrr til athugunar, ef ástæða þótti til að breyta l. Ef litið er á forsögu málsins, er rétt að líta til ársins 1946, það er ástæðulaust að fara lengra aftur í tímann. Þá er þar til máls að taka, að haustið 1946 var það talið liggja fyrir, að fé það, sem þjóðleikhússjóði hefði áskotnazt í árslok 1947, væri nægilegt fyrir stofnkostnaði. Hér voru þá haldnir fundir menntmn. og byggingarn., og byggingarn. lagði fram skilríki fyrir því, að þetta yrði nægilegt. Því fór fjarri, að gengið væri fram hjá byggingarn. við afgreiðslu málsins. Snemma vors árið 1947 voru sett l., er ákváðu nýja ráðstöfun skemmtanaskattsins, til félagsheimilasjóðs, og hafði íþróttan. tillögurétt varðandi styrkveitingar úr sjóðnum. Frá því að þessi l. voru sett liðu ekki full tvö ár, þar til ljóst var, að upplýsingar þær, sem byggingarn. hafði gefið þinginu, mundu ekki standast. Það kom í ljós seint á árinu 1948, að allmikið fé vantaði til greiðslu stofnkostnaðar þjóðleikhússins. Þá var farið inn á þá braut, sem hæstv. ráðh. gat um, að fresta framkvæmd l. frá 1947 og færa 25% skemmtanaskattsins í byggingarsjóð þjóðleikhússins til þess að standa straum af lánum. Málið var alllengi á döfinni, og reynt var að miðla svo málum, að allir mættu sem bezt við una. Ég hygg, að eftir atvikum hafi það tekizt vel. Þessi l. voru samþ. 17. maí 1949 eftir þeim áætlunum, sem þá voru gerðar og fyrir lágu frá forstöðumönnum þjóðleikhússins. Í dag er 13. maí 1950, ekki alveg heilt ár síðan þessi l. voru samþ., og nú er upplýst, að hagur þjóðleikhússins sé þannig, að lausaskuldir þess séu 3.3 millj. kr. og enn fremur hafi verið tekin föst lán, er nemi tæpum 6 millj. kr., auk vaxta. Það vantar því 9–10 millj. kr. til þess að þjóðleikhúsið sé skuldlaust. Það verður ekki annað sagt, en að mikið beri á milli þess, sem áætlað var 1947 og 1949, og niðurstöðunnar 1950. Ég veit ekki, í hverju það er fólgið, en væntanlega hefur ráðun. fengið upplýsingar um það frá byggingarn., og sennilega eru till. stj. byggðar upp með hliðsjón af þeim. Ég tel sjálfsagt, að n. fái að kynnast öllum skilríkjum varðandi málið, og ef þau liggja ekki fyrir, að n. fái að kynna sér málið til hlítar, áður en það verður afgr. Þá tel ég rétt að víkja að því, hvort það er að ófyrirsynju, að félagsheimilasjóður fái þann hluta af skemmtanaskattinum, sem hann nú fær. Ég fullyrði, að svo er ekki, og tel fyllstu ástæðu til að ætla, að sjóðurinn þurfi þegar tekjur. Ég hef ástæðu til að ætla, að íþróttan. ríkisins hafi þegar veitt loforð um stuðning, sem nemi það miklu, að þó að sjóðurinn fengi óskertar tekjur, mundu þær ekki nægja til annars, en að standa við þegar gefin loforð. Það kann að vera staðreynd, að fjárhagur þjóðleikhússins sé á þann veg, sem hér er greint frá, og þá er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, hvernig úr því megi bæta án þess að skerða tekjur félagsheimilasjóðs. L. um skemmtanaskatt eru gömul. Stofninn er frá 1927, en ofan á hann hefur síðan verið lagt álag með sérstökum l., sem verið hafa í gildi eitt ár í senn og verið framlengd árlega. Þetta álag hefur verið óbreytt, að því er ég held, átta síðustu árin, en ekki hefur þetta verið í fastari skorðum en það, að borið hefur við, að stj. hefur gleymt að framlengja það og orðið að gefa út brbl. Ég vil vekja athygli á því, að mér finnst koma til greina að samræma og fella í eina heild öll ákvæði varðandi þetta og búa þá svo um, að þjóðleikhúsið geti staðið straum af skuldum sínum. Ég skal svo ekki hafa um þetta miklu fleiri orð. Það virðist ósk hæstv. menntmrh. nú að vega enn í sama knérunn og gert var 17. maí 1949, skerða tekjur félagsheimilasjóðs til þess að afla tekna í þjóðleikhússjóð, og hæstv. ráðh. vill, að þetta verði gert svo fljótt, að n. hefur aðeins einn helgan dag til þess að athuga málið. Ég verð að segja, að ég tel þetta ekki sanngjarnt í garð þm.



Herra forseti. Tveir ráðh., hæstv. menntmrh. og hæstv. fjmrh., hafa mælt með þessu frv. og byggt á því, að þetta væri eina ráðið til þess að þjóðleikhúsið gæti staðið við skuldbindingar sínar. Það er sjálfsagt rétt, að þeir líta svo á, að þessi þörf sé fyrir hendi. Hitt virðist á skorta, að þeir geri sér grein fyrir því, að eins stendur á fyrir hinum aðilanum, þeim, er reisa félagsheimili, en félagsheimilin eru samkomustaðir þeirra byggðarlaga, sem þau hafa reist, og nauðsynlegur þáttur í félagslífi hinna dreifðu byggða. Þeir, er að þeim standa, Leggja mikið á sig, því að styrkurinn er aðeins litill hluti af byggingarkostnaði. Það er því í stórum stíl um þegnskylduvinnu að ræða, í fyllstu merkingu orðsins. Fjöldi manna, sérstaklega æskan - og það er gleðilegt - færir þar miklar fórnir. Það mundi reynast ómögulegt að sinna þessu hlutverki, ef meginhluti vinnunnar væri ekki gjafavinna, framlagsvinna án endurgjalds. Þannig er aðstaðan til þess að skapa félagslíf úti um hinar dreifðu byggðir. Þegar skemmtanaskattinum er skipt milli þjóðleikhússins og félagsheimilanna, leiðir af sjálfu sér, að hvor aðili hagar framkvæmdum í samræmi við fjárvon samkvæmt l. og von um lántöku. Þetta er grundvöllurinn, sem byggt er á. Nú er það vitað, að í báðum tilfellum hefur verið gengið lengra og stofnað til meiri lántöku en full varfærni bauð. Þetta er ljóst um þjóðleikhúsið, og ég ætla, að hlutfallslega svipaðir erfiðleikar steðji að félagsheimilunum. Mér skilst líka, að komið hafi í ljós, eftir því sem haft er eftir íþróttan., að stj. hafi leitað til hennar um að hún léti af hendi fé, en þau svör borizt, að búið væri að ráðstafa fénu. Mér finnst því, að ekki verði gripið til þess að leysa mál þjóðleikhússins með því að stefna aðilum félagsheimilanna í vandræði. Það er engin lausn. Ég vil vekja á því fullkomna athygli, að þó að erfitt kunni að vera að útvega þetta fé fyrir þjóðleikhúsið, þá er það betur sett en hinn aðilinn, því að stj. þjóðleikhússins má taka lán með samþykki ráðh., og er þá vitanlega litið svo á, að ríkissjóður ábyrgist það fyrir þjóðleikhúsið. Þessu er ekki til að dreifa úti um landsbyggðina. Lánin hvíla þar persónulega á hlutaðeigandi aðilum, og ef sjóður félagsheimilanna er skertur, verður þröngt fyrir dyrum og erfitt að standa straum af þeim lánum, sem tekin hafa verið á grundvelli l. Hér er því hallað á veikari aðilann. Ég trúi því ekki, að ekki megi finna annað úrræði. Ég vil því skjóta því til n. og stj. að finna önnur úrræði til þess að leysa þann vanda, sem skapazt hefur við að ljúka byggingu þjóðleikhússins, því að það er vandi, sem þarf að leysa. En það má ekki stofna veikari aðila í vandræði, er torleystari eru en að stj. þjóðleikhússins geti staðið við sínar skuldbindingar.



Herra forseti. Hv. þm. A-Sk. minntist eitthvað á íþróttan., en hún getur, því miður, ekki orðið að miklu liði í þessum efnum. Ég vildi hins vegar taka undir það, sem hv. tveir síðustu ræðumenn hafa sagt, og það er ekki af neinni manngæzku við æskuna utan Reykjavíkur, heldur líka fyrir hönd æskunnar í Reykjavík. Ég held, að enginn geti lokað augunum fyrir nauðsyn þess að afla fjár til félagsheimila, svo að æskan úti á landi fái betri aðstöðu til félagslífs, en verið hefur. Hitt er annað mál, að þessa er nauðsyn fyrir þjóðleikhúsið, og er þá komið að efni þessa máls, sem ræða verður sérstaklega. Hæstv. viðskmrh. sagði, að þjóðleikhúsið væri svo illa á vegi statt fjárhagslega, að það yrði að bjóða það upp.

Ég sagði, að hægt væri að bjóða það upp.

En það eru fleiri þannig á vegi staddir nú, að við liggur, að selt sé á uppboði. Mönnum þykja engin býsn, þó að framleiðslutæki, eins og Hæringur, séu auglýst á uppboði. Og þó er þar ekki annað en greiðslu frestað og eftirgjöf af hálfu þess opinbera, sem hefur forðað meiri hluta veiðiflotans frá uppboði. Þetta mættu menn vel hugleiða í þessu sambandi, og gat ég ekki stillt mig um að benda á slíkar staðreyndir. Hitt er annað mál, að úr því að leikhúsið hefur svo nýlega verið opnað, kemur ekki til mála að fara að auglýsa það, og mun ég koma í veg fyrir það eftir því, sem í valdi mínu stendur. En ég vildi vekja athygli hv. alþm. á því, hversu ástatt er í þjóðfélaginu. Það er margt annað, en þjóðleikhúsið, sem þörf er á að rétta hjálparhönd, og þá helzt í framleiðslustarfseminni, og þótt þarfir leikhússins séu miklar, þá er eigi minni þörfin fyrir félagsheimili úti um allt land. Þetta er þá í sambandi við það, sem ráðherra minntist á um uppboð á þjóðleikhúsinu, og getur verið, að það hafi verið eitthvað of sagt hjá mér. Þá vil ég líka leiða athygli að fjárhagshliðinni. Við vorum nú að afgreiða fjárl. í gær, og það gekk furðu erfiðlega með sumar brtt., t.d. tvær, sem voru fluttar af mér. En nú vantar Guðlaug Rósinkranz nokkrar krónur. Hæstv. fjmrh. segir, að þær vanti, og þá á að vera „eðlilegt að hækka“. Þetta er nú svo og svo, að þegar búið er að afgreiða fjárl., þá séu hækkanir bara eðlilegar, ef peninga vantar einhvers staðar. Ég er ekki andstæður þessu máli. Mun ég greiða atkv. með því til n. og jafnvel lengra, en ég vildi eigi láta umr. líða svo, að eigi sé bent á þetta, annars vegar varðandi uppboðin og hins vegar varðandi hinar eðlilegu hækkanir.



Herra forseti. Ég viðhafði ekki þau orð, að til stæði að bjóða Upp þjóðleikhúsið, heldur að þeir, sem kröfur eiga um fjárgreiðslu á hendur því, hafi rétt til að heimta, að leikhúsið sé boðið upp. Ég mæli því eigi bót, að verið er að bjóða upp aðra hluti, framleiðslutæki þjóðarinnar - síður en svo - og harma það mjög. Ég held, að sómi okkar muni ekki vaxa við það, að þjóðleikhúsið, sem búið er að vera að byggja í 20 ár og nýlega hefur verið opnað, kæmi í Lögbirtingi næstu vikur. Ég vanmet á engan hátt fjárþörfina fyrir félagsheimilasjóð og það hlutverk, sem félagsheimilin gegna í sveitum landsins, en þetta frv. er fram komið af brýnni þörf. Sé ég ekki aðra leið til bjargar, en þessa. Á ríkisstj. hvílir engin kvöð að greiða fyrir leikhúsið, og þar eð hæstv. fjmrh. bresta allar heimildir til að veita greiðslur fyrir leikhúsið, er eigi í annað hús að venda en leita til þeirrar stjórnar, er haft hefur byggingu þess með höndum. Ég afsaka ekki á nokkurn hátt útreikningana af þessari byggingu. Þeir hafa verið gerðir til að standast, en að líkindum hefur enginn þeirra staðizt. Það er fyllilega réttmætt af hv. þm. A-Sk. að ávíta þessa meðhöndlun á málinu, ef svo má segja. Ég skil þó ekki, að hægt sé að segja, hverjum mönnum sé hér um að kenna. En maður verður hálfhvumsa, þegar litið er á einn lið áætlunarinnar og hinn næsta og það sést, að þeir liðir hafa farið yfir 100% fram úr áætlun. M.ö.o.: Það, sem áætlað var, að þyrfti til að gera hið sérstaka verk, sem ákveðið var, varð tvöfalt hærra. Ég er sem sagt ekkert að afsaka þetta. En þetta mál verður að leysa, og sé ég eigi aðra leið en þessa. Hv. þm. Borgf. sagði, að það væri verkefni ríkisstj. að leysa þennan vanda þjóðleikhússins. Má þá segja, að það sé alveg eins kvöð á ríkisstj. að leysa fjárþörf félagsheimilanna. En ég tel, að leikhúsið eigi forgangsrétt að skemmtanaskattinum. En þegar leikhúsið er fullgreitt, má deila um, hver eigi að koma næst, og mun ég ekki mótmæla því, að félagsheimilasjóður komi næst. Ég vil í sambandi við það benda á eitt atriði. Hér er eigi verið að taka allan styrkinn frá félagsheimilunum, en allar líkur benda til þess, að erfitt muni verða á næstunni að fá fjárfestingarleyfi til byggingar nýrra félagsheimila, svo að fjárþörfin til nýrra félagsheimila verður ekki brýn. Ég vænti þess, að hv. þingmenn, þótt þeir séu á mismunandi skoðunum um þetta mál, muni leggjast á eitt að leysa það á þann veg, að það verði okkur hvorki til tjóns né vansa.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. - Þetta mál hefur áður verið í þ., og kemur það dálítið fram, að verið er að deila um fjárhæð, sem hefur verið tekin af þjóðleikhússjóði, sem eigi var talinn þurfa hennar með. Alþ. hefur hér gengið á bak orða sinna með því að taka skemmtanaskattinn til annarra þarfa, áður en menn vissu, hvort þjóðleikhúsið kynni að þurfa hans með. En þar sem þeir deila um þetta, gat ég ekki látið hjá líða að minnast á hvíldarheimili verkamanna. Við opnun þjóðleikhússins voru haldnar ræður um hið stóra afrek á sviði listarinnar. Við værum svo stór þjóð, að við hefðum byggt yfir listina. En sömu menn hafa ekki hugsað um það, að fyrir 2–3 árum voru menn. búnir að ákveða það að svipta þjóðleikhúsið reifunum, áður en það var í heiminn borið. Getur vel verið, að ég hafi þessa skoðun vegna þess, að ákveðið var, að alþýða Reykjavíkur skyldi ekki fá inni í félagsheimilunum.



Herra forseti. Hér er um að ræða breyt. á l. um skemmtanaskatt og þjóðleikhús. Eins og bent hefur verið á af öðrum, hafa frv. um þetta legið tvisvar áður fyrir þ. fyrir skömmu. Í bæði skiptin voru þau til athugunar í menntmn. þessarar hv. d., en eigi í fjhn. Ég vil nú beina því til hæstv. ráðh., hvort hann vilji eigi fallast á að breyta till. sinni svo, að málið fari til hv. menntmn., því að undanfarið hefur það verið þar til meðferðar.



Herra forseti. Ég skal ekki bæta mörgum orðum við það, sem sagt hefur verið um málið við þessa umr. Mér virðist það dálítið hæpið, sem fram hefur komið frá ýmsum við þessa umr., að þjóðleikhúsið eigi lagalegan rétt til skemmtanaskattsins. Ég hef aldrei getað skilið, að það ætti neinn sérstakan rétt til hans. Þar sem skemmtanaskatturinn er, er um að ræða tekjustofn, sem eðlilegt er, að sé tekjustofn fyrir ríkissjóð, og hann getur verið ákveðinn með l., þó að ekkert sé byggt. Þótt þ. hafi tekið upp þann hátt að ákveða, að þessi tekjustofn skyldi nytjaður til þessarar framkvæmdar, þá kemur ókunnuglega fyrir að heyra menn segja, að þjóðleikhúsið eigi rétt til hans og þ. hafi gert eitthvað rangt með því að verja þeim tekjum til annarra hluta. Ég verð að segja, að það er mjög fjarri lagi að halda slíku fram. Nú, - þetta vildi ég gjarnan láta koma fram, því að ég hef ekki heyrt, að þetta hafi komið annars staðar frá. Ég skal ekki gera að umræðuefni þessa framkvæmd eða þær áætlanir, er gerðar hafa verið. Það hefur verið rætt sérstaklega af hv. þm. A-Sk. En hvað sem líður þeirri staðreynd, að engan veginn hafa verið borgaðar upp þær skuldir, sem á þjóðleikhúsinu hvíla, þá finnst mér neyðarúrræði að taka inn í þetta stjfrv. aðrar framkvæmdir, sem í sjálfu sér eru alveg eins nauðsynlegar og eiga eins mikinn rétt á að fá féð og þjóðleikhúsið. Ég vildi, eiginlega í framhaldi af orðum hv. þm. A-Sk., skjóta því til hv. n., sem málið fær til meðferðar, hvort eigi væri ráð að afla þjóðleikhúsinu tekna án þess að taka þær frá öðrum framkvæmdum, og ekki tiltækilegt að hækka skemmtanaskattinn um það, sem nemur þessum 20%, og sú fjárhæð gengi þá til þjóðleikhússins. Ég vildi skjóta því fram án þess að gera það að till. minni, !til athugunar fyrir hv. n., og í framhaldi af því, sem hv. þm. A-Sk. mælti hér áðan.



Herra forseti. Það kom fram hjá hæstv. menntmrh., að vafi kynni á því að leika, hvort hægt yrði að byggja félagsheimili á næstu árum sökum skorts á byggingarefni. Út af því vil ég ítreka það, sem ég gat um áðan, að þannig mun vera háttað, að þegar er búið að veita loforð um stuðning við þau félagsheimili, sem byrjað er á að reisa víðs vegar um land. Það eru loforð, er tekjurnar munu ekki neitt árið fram á árið 1952 gera betur en hrökkva til að efna. Hv. 6. þm. Reykv. talaði örfá orð og lét þau orð falla, að þeir, sem staðið hefðu að setningu l. um skemmtanaskattinn, hefðu svo sem verið að svipta þjóðleikhúsið reifunum. Sú lagasetning var gerð með vitund þeirra forráðamanna hússins, sem fjölluðu um byggingu þess. Þá kom fram hjá hv. 6. þm. Reykv., að eigi hefði verið tekið tillit til félagsskapar verkamanna, þegar l. voru sett um félagsheimili. Í því sambandi vil ég minna á, að þegar l. voru sett, þá var um það rætt, hvort hægt yrði að fella saman félagsheimili í sveltum og hvíldarheimili fyrir verkamenn í bæjum, og sást þá, að það mundi eigi henta, því að í félagsheimilum sveitanna var eigi gert ráð fyrir aðstöðu til dvalar, svefnherbergjum o.þ.h., en það þyrfti að vera, ef þar ættu a.ð dveljast verkamenn að sumri til. Var þá bent á, að teknir yrðu upp samningar við verkalýðsfélögin um afnot af heimavistarskólum sveitanna. Ég vil drepa á þetta varðandi orð hv. 6. þm. Reykv.

Forseti (SB): Ég skal geta þess, að hæstv. menntmrh. hefur fallizt á, að málið fari til þeirrar n., þar sem það hefur verið áður.



Herra forseti. Landbn. hefur athugað þetta mál og fengið allar upplýsingar málsins og rætt við hv. flm. brtt. á þskj. 621, þm. Snæf. (SÁ), og að því loknu féllst hún einum rómi á að mæla með þessari brtt. hv. þm. og leggur til, að þessi makaskipti þarna á jörðum, sem brtt. á þskj. 621 er um, verði heimiluð, því að landbn. telur, að það hefði mjög mikil þægindi í för með sér fyrir alla aðila og ríkið líka, enda þótt það þyrfti að gefa eitthvað á milli. Leggur n. því til, að brtt. verði samþ.



Herra forseti. Ég er á móti þessu frv., sem hér liggur fyrir, um sölu opinberra jarða. Hins vegar þar sem hér í brtt. er um makaskipti að ræða á jörðum, skal ég ekki setja mig upp á móti því, að þessi brtt. komist inn í frv., en greiði atkv. á móti frv. í heild, þó að brtt. verði samþ., og greiði því ekki atkv. um brtt.



Herra forseti. Þetta mál er komið aftur frá hv. Ed. og hefur tekið þar breytingum. Landbn. þessarar hv. d. hefur athugað frv. og álítur einróma, að breytingar þær, sem gerðar voru á frv. í hv. Ed., séu til að spilla málinu að verulegu leyti, þar sem kippt hefur verið í burtu þeim ákvörðunum, sem settar voru hér í d., sem hnigu að því að tryggja það, að samkomulag gæti orðið milli þeirra aðila, sem hér eiga andstæðra hagsmuna að gæta, þannig að síður komi til árekstra út af þeim atriðum, sem hér um ræðir. Þess vegna hefur landbn. öll verið sammála um að flytja þær brtt., sem hér eru á þskj. 727 og miða að því að koma frv. í sama horf og það var í, þegar það var samþ. hér í d. fyrir tiltölulega fáum dögum, og n. leggur einróma til, að þessar brtt. verði samþ.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa mörg orð um þetta mál. Ég get í því efni vísað til nál. Hv. þm. hafa einnig kynnt sér efni þessa frv., sem fyrir liggur. Allshn. hefur, eins og nál. á þskj. 717 ber með sér, orðið ásátt um að afgr. þetta mál með rökst. dagskrá, og ég sé ekki ástæðu til að lesa hana upp, því að hún er prentuð á þessu þskj. Það hefur á undanförnum árum verið áhugi fyrir því, jafnt til sjávar sem til sveita, hjá þeim mönnum, sem þessar vörur nota, að fá sem mesta verðjöfnun á þeim. Bifreiðastjórar og þeirra félagsskapur hafa verið með ályktanir um þetta efni. Alþýðusamband Íslands hefur einnig látið málið til sín taka, og mun það hafa beint fyrirspurnum um það til olíufélaganna, að komið yrði á sem mestri verðjöfnun á þessum vörum, sérstaklega benzíni. En ég hygg, að sanngjarnt væri að taka einnig hráolíuna með, ef um verðjöfnun á benzíni væri að ræða, því að notkun hráolíu hefur farið mjög í vöxt nú hin síðari ár og á vafalaust eftir að aukast mjög mikið. - Það er mjög misjöfn aðstaða manna um öflun þessara vara, ef ekki er tekið tillit til þess hjá olíufélögunum, hve misjafnt er ástatt um aðstöðu manna til öflunar þessara vara hjá þeim. sem þurfa þeirra með. En ég ætla, að með því fyrirkomulagi, sem er, og með verðlagseftirlitinu sé hægt að ná þessari verðjöfnun nokkurn veginn, án þess að verðið á vörunni þurfi að hækka mjög mikið frá því sem er. Ég hygg, að þar sem sala á þessum vörum hefur aukizt svo stórkostlega, þá geti olíufélögin auðveldlega selt vöruna án þess að hækka verðið af þessum ástæðum, þó að verðjöfnun yrði sem mest komið á. Það er meining allshn., að hæstv. ríkisstj. láti málefnið til sín taka og reyni að ná einmitt þessum árangri sem allra bezt eftir þeirri leið, sem vakir nú fyrir n., að farin verði, þannig að olíufélögin þurfi vegna verðjöfnunar ekki að færa verðið að neinu ráði fram, þó að þessari verðjöfnun verði sem allra mest komið á. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta. Ég vænti, að hv. þd. geti á þessar till. n. fallizt.



Herra forseti. Hv. allshn., sem hafði þetta frv. til athugunar, hefur skilað áliti sínu og flytur þar þá rökst. dagskrá, sem hv. frsm. n. var nú að lýsa. Þetta er nú nokkuð önnur afgreiðsla, en ég sem 1. flm. frv. vonaðist eftir, að yrði. En það eru þó í nál. einar röksemdir, sem ég get fallizt á, sem er, að hætt sé við, að ekki verði hægt að samþ. þetta frv. á þessu þingi. Við, sem höfum undirbúið þetta frv., höfum nokkuð kynnt okkur, hvernig hægt mundi vera að koma á þessari verðjöfnun á benzíni og hráolíu, og við höfum ekki álitið, að það mundi vera hægt nema með lagasetningu. Að olíufélögin sjálf jafni verðið á sölustöðunum, sýnist geta verið framkvæmanleg leið. En við höfum rekið okkur á einn vondan agnúa í þeim sökum, sem er, að það er svo gífurlega mikill munur á sölu félaganna úti á landi. Sum olíufélögin selja langmest af sínu benzíni í Rvík, og þau sömu félög selja kannske lítið úti á landi. Önnur olíufélög selja tiltölulega miklu meira úti á landi af benzíni, miðað við heildarsölu fél. hvers um sig. Ef eitt allsherjar verð væri sett á benzínið á öllu landinu af verðlagsyfirvöldunum, þá er greinilegt, að olíufélögin, sem selja tiltölulega mikið benzín úti á landinu, yrðu verr úti en hin, sem selja benzín í Reykjavík aðallega og á stærri hafnarstöðunum. Þannig gæti svo farið, að þeim olíufélögum, sem selja mest af sínu benzíni á stærri stöðunum, en lítið úti á landi tiltölulega, yrði með verðjöfnuninni skapaður gróðamöguleiki af verzluninni með þessa vöru fram yfir hin olíufélögin, sem selja tiltölulega meira úti á landinu, miðað við heildarsöluna. Og ég get búizt við, ef svo yrði af stað farið. að olíufélögin yrðu bara miklu tregari til að selja vöruna úti á landi. Þennan agnúa höfum við sérstaklega rekið okkur á, sem höfum unnið að undirbúningi frv. En það er nú þannig með t. d. benzínið, eins og allir vita, að mikill hluti af verði benzínsins eru óbeinir skattar, sem ganga beint í ríkissjóðinn. Og með því lagi, að flutningskostnaður bætist við hjá þeim, sem gagnvart flutningum eiga erfiðasta aðstöðuna, þá verður náttúrlega benzínið miklu dýrara. Og þar sem það bætist líka við í því, sem þeir, sem erfiðasta eiga aðstöðuna í þessum efnum, þurfa að borga, er, að þeir þurfa að nota svo mörgum, mörgum sinnum meira af benzíni en hinir, sem fá það ódýrara nú, og líka af þeim ástæðum greiða þeir af þessum tekjustofni ríkissjóðs svo miklu hærra hlutfall, sem erfiðasta eiga aðstöðuna um flutninga, heldur en hinir, sem ekki þurfa við þá örðugleika að etja. En ég mun nú samt sem áður fallast á þær röksemdir hv. allshn., að frv. þetta muni ekki komast í gegnum þingið nú að þessu sinni. Og þar sem rökst. dagskráin fer í þá átt, að vinna beri að þessu máli, að verðjöfnun verði framkvæmd bæði á benzíni og hráolíu, sem er hvort tveggja nauðsynlegt að verðjafna, þá býst ég ekki við, að fundin verði betri lausn á þessu máli í bili, á þessum fáu dögum, sem eftir eru af þessu þingi.



Ég vildi aðeins í sambandi við hina rökst. dagskrá, sem ég er samþykkur eftir ástæðum, benda á, hvort ekki muni rétt að orða dagskrártill. ofurlítið öðruvísi. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá er verðlagningin á þessum vörum nú í höndum fjárhagsráðs, og olíufélögin verða að sjálfsögðu að hlíta ákvæðum fjárhagsráðs um verðlagninguna. Ég hefði þess vegna haldið, að það mundi ná betur tilgangi, ef till. yrði orðuð á þá leið, að deildin beindi því til ríkisstj., að hún hlutaðist til um það við fjárhagsráð og olíufélögin, að þau hagi svo sölu á benzíni og hráolíu, að útsöluverð þessara vara verði sem jafnast hvarvetna í landinu. Ég vildi aðeins skjóta þessu til hv. frsm., hvort þetta hafi komið til umr. í n. Ég hefði haldið, að samþykkt í þessu máli næði betur tilgangi sínum á þann hátt.



Örfá orð út af því, sem hv. þm. Ísaf. sagði. Meining n. er alveg sú sama sem hv. þm. var að hafa á orði, að máske væri betra að orða rökst. dagskrána eins og hann tiltók. Og það er meiningin, að ríkisstj. hafi framkvæmd málsins einmitt á þann hátt eins og hv. þm. hafði á orði. En Alþ. getur ekki snúið sér annað, en til ríkisstj. um framkvæmdina og hún svo aftur til fjárhagsráðs viðvíkjandi verðlagningunni hjá olíufélögunum á þessum vörum, þannig að það vakir nákvæmlega það sama fyrir n. eins og fram kom hjá hv. þm. Ísaf. Að því leyti held ég því, að það þurfi ekki að breyta hinni rökst. dagskrá í þetta horf, sem hv. þm. greindi, því að ríkisstj. verður að fara eftir þeirri leið, sem fyrir liggur um slíka framkvæmd af ríkisstj. hálfu.



Herra forseti. Ég vildi aðeins taka fram, viðvíkjandi þessari rökst. dagskrá, að ég álít, að ekki felist í henni nein heimild til þess að hækka verð á benzíni t. d. hér í Reykjavík, þar sem það er lægst. Og ég álít, að það þurfi að koma greinilega fram - af því að ég býst við, að þessi rökst. dagskrá verði samþ. - í dagskránni, að það sé ekki tilætlun Alþ. að neinu leyti, að það sé gefin nokkur heimild til þess, að verðhækkun verði á benzíni hér í Reykjavík, þar sem það er selt ódýrara, en úti á landi, heldur sé meiningin með dagskrártill. sú, að ríkisstj. noti það vald og áhrif, sem hún getur haft gegnum olíufélögin, til þess að knýja þau til þess að lækka verðið á benzíninu úti um land, og það er vitanlegt, að það er mjög auðvelt að knýja fram þá lækkun, ef ríkisstj. notar það vald, sem hún hefur. Og ég álít, að rökst. dagskráin sé tilkynning til ríkisstj. um það frá Alþ., að það ætlist til þess, að hún í þessu efni noti sitt vald.



Herra forseti. Ég vildi segja það, að ég hefði haldið, að réttara væri að láta það koma fram í dagskrártill. að öllu leyti, sem hv. allshn. meinar. Verðlagningin er með lagabreyt., sem gerð er nú á þinginu, lögð svo mjög í hendur fjárhagsráðs, að það er í raun og veru eðlilegra, að menn viti, að Alþ. beinir því til ríkisstj., að hún hlutist til um það við fjárhagsráð, svo og olíufélögin, heldur en við olíufélögin sjálf, að þessi verðjöfnun verði framkvæmd, því að vitanlega fer ríkisstj. ekki að semja sjálf neitt við olíufélögin. Mér datt því í hug, hvort n. vildi ekki ganga inn á ofurlitla breyt. á dagskránni, nefnilega, að hún yrði orðuð þannig, að d. beini því til ríkisstj., að hún hlutist til um við fjárhagsráð og olíufélögin, að þau hagi svo sölu á benzíni og hráolíu, o. s. frv. Ég held, að það næðist betur, sem n. meinar, með því að orða till. svona. Ég kann hálfilla við að afgr. till. héðan, þar sem gert er ráð fyrir því, eftir orðalaginu, að ríkisstj. fari og beinlínis semji við olíufélögin um hluti, sem hún ræður, í gegnum fjárhagsráð, nokkuð mikið yfir og ég fyrir mitt leyti tel, að hún geti ráðið.



Herra forseti. Ég vildi nú mjög gjarnan gera hv. þm. Ísaf. allt til geðs í þessu efni. En ég hef nú ekki haft aðstöðu til þess að bera mig saman við meðnm. mína um þessa breyt., og get þess vegna ekki talað fyrir n. hönd, en ég fyrir mitt leyti get ekki fallizt á þessa breyt. Alþ. á aðgang að ríkisstj. um slíkt erindi sem þetta og beinir sínum orðum til ríkisstj. um það, hvað það ætlast til, að hún sjái um framkvæmd á. Og vitaskuld er það þá ríkisstj. að fara til þeirra manna, sem framkvæmdin áhrærir, og gera sínar till. gildandi gagnvart þeim um það, hvers hún ætlist til um það hvernig fjárhagsráð, sem er í þjónustu ríkisstjórnarinnar, framkvæmi þetta svo gagnvart olíufélögunum. - Og ég get tekið undir þau ummæli, sem hér hafa fram komið um það, að það er vissulega ekki tilætlun n., að út af þessu máli eigi að hækka verð á benzíni og olíum yfirleitt, út af slíkri verðjöfnun, því að ég geri ráð fyrir. að það muni vera hægt að koma á þeirri framkvæmd, án þess að til breyt. þurfi að koma á verði benzínsins, þar sem það er lægst. Og ég held, að þessi rökst. dagskrá, eins og hún er borin fram af hálfu n., sé hvað þetta snertir alveg fullkomlega bindandi og fullnákvæm um það, sem máli skiptir í þessu efni. Fjárhagsráð er í þjónustu ríkisstj., og þarf þess vegna ekki að minna ríkisstj. á, hvert hún á að snúa sér um þetta efni.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja það, að sú brtt., sem ég vil gera, víkur í engu að því, að ganga eigi fram hjá ríkisstj. í framkvæmd þessarar verðjöfnunar. Hins vegar segi ég fyrir mitt leyti, að mér finnst þessi dagskrártill., eins og hún er orðuð, tæplega nógu tæmandi, af því að fjárhagsráð hefur verðlagninguna í sinni hendi og við megum ekki gera ráð fyrir neinum beinum samningum í þessu efni milli olíufélaganna og ríkisstjórnarinnar. Það er það, sem athuga þarf. Ég vil því leggja fram brtt. við þessa rökst. dagskrá, þannig, að d. beini því til ríkisstj., að hún hlutist til um við fjárhagsráð og olíufélögin, að þau hagi svo sölu á benzíni og hráolíu, að útsöluverð þessara vara verði sem jafnast hvarvetna á landinu.



Herra forseti. Ég vildi fyrst þakka hv. frsm. allshn. fyrir þá yfirlýsingu, sem hann gaf um þá skoðun n. á þessari rökst. dagskrá, að hún þýddi að engu leyti neina heimild til hækkunar á verði á olíu og benzíni hér í Reykjavík. En út af þeim umr., sem hér hafa spunnizt um það, hvaða orðalag væri heppilegast á þessu, þá vil ég segja, að ég er í því samþykkur hv. frsm. allshn., að ég álit það vera óþarfa að nefna fjárhagsráð þarna í till. Hins vegar er ekki rétt það, sem hv. þm. Ísaf. benti á, að með till. óbreyttri sé verið að fyrirskipa ríkisstj. að ræða beint við olíufélögin. En ég held, að tilgangur dagskrártill. mundi nást með því, að þetta væri orðað þannig, að ríkisstj. hlutist til um, að olíufélögin hagi sölu á benzíni og hráolíu; o. s. frv. Ég held, að þetta yrði heppilegra orðalag.



Herra forseti. Þetta mál hefur áður legið fyrir þ. í brtt.-formi. Rök hafa verið talin liggja fyrir því að láta fjórðungssjúkrahús njóta hinna sérstöku fríðinda hvað stofnframlög snertir. Þau liggja á sama hátt fyrir um sjúkrahús á Siglufirði, því að Siglufjörður er ein af mestu verstöðvum landsins. Þangað sækir fjöldi manns til vinnu í landi, og fjöldi innlendra og erlendra skipa er þar að jafnaði. Er fjöldi útlendra sjómanna t. d. lagður þar inn á sjúkrahús. Þessi eru rökin fyrir því að fara fram á, að sjúkrahús á Siglufirði verði látið njóta sömu fríðinda um stofnframlög og fjórðungssjúkrahúsin. - Sé ég svo eigi ástæðu til að segja meira um þetta mál. Það hefur áður verið rætt, og legg ég til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til heilbr.- og félmn.