Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Frv. þetta, sem hér liggur fyrir, hefur áður verið hér í d. og samþ. þar, að það yrði sent Nd., en hún hefur samþ. það, þó með einni breyt., og má þó að vísu segja tveim breyt. Önnur þeirra er ekki breyt. á l., heldur það, að það eigi að fella frv., þegar það er orðið að l., inn í meginmál heildarlaga. Hin breyt., sem orðið hefur í Nd., er sú að fella niður úr 4. gr. 1. frá 1921 þessa setningu, með leyfi hæstv. forseta: „Ef skip ferst eða er rifið á fyrra helmingi almanaksárs, greiðist ekkert gjald á því ári, en vilji þetta til síðar á árinu, greiðist fullt gjald.“ Þegar þetta hefur verið fellt niður, ber að skilja það þannig, eftir því sem hv. flm. hafa sagt, að ef skip ferst á árinu, þá er lestagjald greitt á árinu hlutfallslega eftir því, hve lengi það hefur gengið um árið. Ef það hefur gengið í þrjá mánuði, þá verða það 25%, og 1/3 af öllu lestagjaldinu, ef um 4 mánuði er að ræða. Þetta vil ég taka fram, svo að ekki komi til misskilnings um þetta. Annars sá fjhn. ekki ástæðu til að breyta þessu aftur. Í þetta skipti varð fjhn. annars sammála um að mæla með því eins og það hefur komið frá Nd., að það verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Páll Hermannsson) [Upphaf ræðunnar vantar í hndr.] : Það hafa verið gerðir garðar, að ég ætla 4, með framlagi eingöngu frá héraðsbúum. Vötnin hafa þegar eyðilagt tvo garðana og eru komin fyrir endann á þeim þriðja, og er þá í hættu allt undirlendið innan við Skagafjarðarbotn, Hólmurinn og engjalöndin. Þessi lönd geta eyðilagzt, ef vötnin eru látin afskiptalaus. Í hættu er þarna líka þjóðvegurinn, sem liggur þvert yfir Skagafjörðinn, eins og vita má, þegar stórvötn brjótast svo út úr farvegi sínum. Þm. Skagf. hafa flutt þetta frv. í Nd., sem er um það, að ríkissjóður taki þátt í kostnaði við að verja vötnin frá því að brjóta upp nytjalönd í líkum hlutföllum og áður hefur verið ákveðið um fyrirhleðslu á vatnasvæðum Þverár og Markarfljóts. Gert er ráð fyrir, að ríkissjóður greiði 7/8 kostnaðar, sem verða mun af fyrirhleðslunni, en aðeins 3/4 kostnaðar, sem verða mun af flóðgáttum, sem hér er um að ræða. Þetta er alveg sama hlutfall og á vatnasvæðum Þverár og Markarfljóts, þó að því undanteknu, að nokkuð af framkvæmdunum við Markarfljót er að öllu leyti kostað af ríkinu, sem talið er, að standi sérstaklega í sambandi við samgöngumál. Þar verður þetta enn meira samgöngumál en í Skagafirðinum. Frv. þetta hefur hlotið einróma fylgi í Nd. Ég ætla, að það hafi ekkert mótatkvæði fengið, að ég held, þeirra, sem þá voru á fundi, og ætti það að sýna, að sú hv. d. hefur talið málið tímabært. Landbn. þessarar d. hefur athugað frv. og sýnist það vera sanngjarnt að öllu leyti og eðlilegt og leggur einróma til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.

Frsm. (Haraldur Guðmundsson) : Frv. þetta er komið frá hv. Nd., og var samþ. óbreytt. Efni frv. er að ákveða, að árslaun ullarmatsmanna verði 1200 kr., en árslaun yfirullarmatsmanna 600 til hvers þeirra auk dýrtíðaruppbótar. Laun þessi eru nú 800 kr. til ullarmatsformanns, en 400 til yfirullarmatsmanna. Er þetta vitanlega í ósamræmi við hin bættu launakjör, sem starfsmenn ríkisins hafa öðlazt á yfirstandandi ári. Samkv. l. nr. 3. 1936 hafa yfirkjötmatsmenn 600 kr. á ári í laun, og verður að teljast eðlilegt, að yfirullarmatsmenn hafi sömu laun. Einnig er lagt til, að ullarmatsformaður hafi tvöfalt hærri laun. - Landbn. hefur athugað frv., og leggur hún til, að það verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Kristinn Andrésson) : Herra forseti. Frv. þetta á þskj. 209 er um heimild fyrir ríkisstjórnina til að selja Innri-Akraneshreppi jörðina Staðarhöfða. Þetta frv. er flutt af landbn. Nd. Það hefur verið leitað eftir kaupum á þessari jörð fyrir hreppsfélagið, en ekki einstaklinga, og í því augnamiði, að hægt væri að hefjast handa um ræktunarframkvæmdir. Landbn. d. er sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ.



Þetta frv., ef að 1. verður, heimilar sýslunefndum að gera byggingarsamþykktir fyrir sýslurnar, hver fyrir sig, og þannig koma því til leiðar, að meiri samvinna og samtök verði um það að koma upp húsum innan héraðanna en áður hefur verið. Það verður heimtað með þessum samþykktum, svo að hægt sé að löggilda þær, að það verður að vera viss fjöldi og meiri hluti alls staðar á samþykktasvæðunum, en fyrir því verða þær einnig að fá samþykki í sýslunefnd, og þaðan koma þær undir úrskurð stjórnarráðsins. Þetta frv. kemur frá Nd. og hefur gengið þar í gegn án þess að nokkur brtt. hafi komið fram við það. Þetta mál var á búnaðarþingi lauslega rætt og athugað, og eftir því sem ég hef kynnzt þessu máli, bæði á búnaðarþingi og nú aftur í n., þá get ég ekki annað séð en það geti orðið til mikilla bóta, enda ekki verið að knýja neitt upp á neinn, heldur er hér aðeins um heimild að ræða. Ef héruðin vilja, þá geta þau hafizt handa um þetta og framkvæmt það. - Yfirleitt var landbn. sammála um að mæla með, að þetta frv. fái samþykki eins og það liggur fyrir.

Frsm. (Þorsteinn Þorstemsson) : Í grg. fyrir þessu frv. og í þeim orðum, sem ég sagði um það við 1. umr., er í raun og veru falið það, sem nauðsynlegt er að segja um það í þessari d. Hv. þdm. eru svo kunnugir þessu máli, að það þarf ekki að skýra það frekar. Hér er aðeins um að ræða framlengingu laga, sem hafa reynzt allvel að þeirra dómi, sem reynt hafa: Það er ekki farið fram á, að það verði lengri en þriggja ára tími, sem þau verða framlengd, svo að þetta er bráðabirgðaráðstöfun. Landbnm., sem viðstaddir voru, þegar málið var afgr. frá n., voru sammála um að leggja til, að frv. yrði samþ. - Ég sé svo ekki ástæðu til að tefja hér með langri ræðu, þar sem mörg mál eru á dagskrá, sem þarf að afgreiða, auk þess sem það yrði að nokkru leyti ekki annað en endurtekning á því, sem ég hef áður sagt um málið.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur nú fyrir, hefur verið afgr. í Nd. Það var í d. í fyrra og var þar rætt, án þess að það yrði afgreitt. Eins og hv. þm. muna, var skipuð mþn. fyrir 2 árum til að gera till. um að veita rafmagni út um byggðir landsins og hvernig greiða skyldi þann kostnað. Meiri hl. n. skilaði áliti í haust, er leið, en minni hl. n. var fjarverandi og gat ekki tekið þátt í afgreiðslu málsins. En minni hl. var ekki samþykkur meiri hl. og hafði unnið að till. sínum í samráði við rafmagnseftirlit ríkisins. Eftir beiðni minni hélt rafmagnseftirlitið áfram athugunum sínum, og síðari hluta sumars 1944 lágu fyrir till. frá rafmagnseftirlitinu. Þetta frv. er nú þær till., sem rafmagnseftirlitið lagði fram, með lítilvægum breytingum frá hálfu meiri hl. Raunar virðist mér óþarfi að fara mörgum orðum um frv. Frv. þetta, ef að l. verður, veitir ríkissjóði einkarétt á að vinna og dreifa raforkunni út um byggðir landsins, eins og kveður á í 1. gr. Til þess að slíkt megi verða, er tekið fram í II. kafla frv., hvernig meðferð málsins skuli hagað og að settar verði á stofn rafveitur ríkisins til að sinna þessu verkefni. Þær fá einkaleyfi ríkisins til þessara framkvæmda, að virkja, leggja línu og að dreifa raforkunni á þá staði, þar sem héraðsrafveiturnar vilja ekki taka það í sínar hendur. Gangur málsins sé þessi: Ríkisrafveiturnar taki að sér dreifingu raforkunnar til héraðsrafveitnanna, en þar taki þær við og dreifi henni innan sinna héraða. III. kafli er um héraðsrafveitur. Viðkomandi héraðsrafveita fær einkaleyfi til að dreifa raforkunni um héraðið, og ekki er gert ráð fyrir, að þar, sem þessar héraðsrafveitur starfa, komi til neinn styrkur úr ríkissjóði. Hins vegar er gert ráð fyrir, að ríkissjóði sé heimilt að ábyrgjast lán fyrir héraðsrafveiturnar. En þegar héraðsrafveiturnar eru svo stórar, að héruðin treysta sér ekki til að standa undir þeim, er ráðgert, að héraðsrafveitur ríkisins komi til sem sérstök stofnun, og annast þær þá dreifinguna frá þeim. Það má gera ráð fyrir, að í þeim héruðum, sem strjálbýl eru, mundi venjulegur stofnkostnaður verða þeim um megn. Þá er ætlazt til, að ríkissjóður greiði 3/4 stofnkostnaðarins, en héruðin 1/4. Verður tekinn hæfilegur hluti til vaxtagreiðslu, svo að venjuleg rafveitugjöld nægi. Þessi fjárveiting verður að greiðast úr ríkissjóði, en afskriftir þessar verða að ákveðast hverju sinni og koma þá eins og venjuleg rekstrargjöld. V. kafli er um raforkusjóð. Hann var stofnaður fyrir nokkrum árum og á nú á annan tug millj. kr. Ætlað er, að hann fái nokkra fjárupphæð frá ríkissjóði árlega, eða 2 millj. kr. Hann tekur einnig vexti af fé því, sem hann lánar. Sjóðnum er ætlað að veita lán allt að 30 ára til að koma upp tilteknum mannvirkjum fyrir rafveitur ríkisins. Lán þessi mega vera með allt að 2½% lægri vöxtum en víxilforvextir Landsbanka Íslands. Sömuleiðis er gert ráð fyrir rekstrarlánum til bráðabirgða til skemmri tíma, á meðan neytendurnir eru ekki komnir upp á það að nota raforkuna til fulls, því að það hefur sýnt sig, að þótt rekstrarhalli sé fyrstu árin, þá getur orðið rekstrarhagnaður, er frá líður. Að athuguðu máli hefur sú leið verið valin að láta sjóðinn lána fé til rafvirkjunarframkvæmda með lágum vöxtum. Það fé, sem veitt er úr raforkusjóði, er þannig í láns- en ekki styrkjaformi. Lánin veitast ýmist af Alþ. eða ráðh., og getur nánar um það í frv. Er þar tekið fram, hvernig skuli með fara í hvert sinn. VI. kafli er um rafmagnseftirlit ríkisins, og er hann svo að segja óbreyttur eins og hann kom frá rafmagnseftirliti ríkisins. - VII. kafli er um stjórn raforkumála, og er það nýr liður. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þýðingu þessa máls. Það vita allir, hvaða þýðingu það hefur, að menn geti fengið raforku út um byggðir landsins bæði til þæginda fyrir þá, sem þar búa, og til iðnrekstrar og atvinnurekstrar fyrir ýmiss konar fyrirtæki. Hvort tveggja er nauðsynlegt og aðkallandi og þess vegna áríðandi, að gert verði allt, sem hægt er, til þess að ýta eftir, að þetta verði sem fyrst. Hins vegar er því ekki að leyna, að það er um mikla erfiðleika að ræða, sem yfirstíga þarf, og sérstaklega þá það, að þessar framkvæmdir allar eru gífurlega kostnaðarsamar, og verður þá að reyna að haga svo framkvæmdum, að ekki yfirstígi greiðslugetu þeirra aðila, sem þar eiga hlut að máli, hvorki viðkomandi héraða, einstaklinga, sem þar eiga hlut að máli, eða þá heldur ríkissjóðs að þeim hluta, sem honum er ætlað að annast þessar greiðslur. Einn megineðlismunur á þessu frv. og því, sem lagt var fram í fyrra, er sá, að hér er ekki gert ráð fyrir, að rafmagnið verði selt sama verði hvar sem er á landinu, heldur verði því að ráða bæði ýmis teknisk fyrirkomulagsatriði, eins og það, hvernig t. d. rafmagnsins er aflað, sem getur í mörgum tilfellum haft áhrif á rafmagnsverð, og í öðru lagi, að nokkur hluti hins mikla dreifingarkostnaðar sé tekinn af viðkomandi héraði sjálfu. Ég sé svo ekki, a. m. k. ekki að svo stöddu máli, nauðsyn að fara um þetta mál fleiri orðum. Ég vænti þess, að d. taki málið til skjótrar og góðrar fyrirgreiðslu, þannig að þetta mál megi verða afgr. á þessu þingi. Ég skal aðeins taka fram, að þó nokkur skoðanamunur var í upphafi um afgreiðslu þess bæði innan raforkumálan. sjálfrar og milli ýmissa manna, sem kringum n. stóðu, en þó tel ég, að eins og málið hefur verið afgr. frá Nd., þá sé sá ágreiningur, sem er, mjög lítill, svo að ég segi ekki alveg hverfandi. Ég vænti því, að takast megi að koma málinu einnig gegnum þessa hv. d., svo að um það verði gott samkomulag. Ég leyfi mér svo að leggja til, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til iðnn., sem hafði með málið að gera í Nd.



Herra forseti. Þetta er eitt af hinum stóru málum, sem liggja fyrir þinginu, og ekki þess að vænta, að það sé í fljótu bragði hægt að átta sig nægilega vel á því. Ég vil í sambandi við þessar umr. leyfa mér að benda á, að iðnn. Nd. hefur ekki haft neina samvinnu við iðnn. þessarar d. um þetta mál, og kann vel að vera, að það tefji þó nokkuð fyrir málinu, vegna þess að n. hefur ekki haft þess nokkurn kost að kynna sér málið og meðferð þess í Nd. Í sambandi við það vildi ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. í fyrsta lagi, hvort hann er algerlega sammála þeim ákvæðum, sem nú eru í frv. Mér skilst það reyndar á hans orðum, að hann sé sammála þeim ákvæðum, sem eru í frv. nú, og svo hitt atriðið, hvort undir hann hafi verið borinn hinn mikli sægur af till., sem liggur fyrir á ýmsum þskj. í þessu máli. Ég hef ekki haft tækifæri til að bera saman, hvað mikið hefur verið fellt og hvað samþ., en það gæti létt nokkuð starf n. að fá það upplýst. Hins vegar vil ég á þessi stigi leyfa mér að benda á, hvort raunverulega sé þörf á 3. kafla, ef 4. kafli er samþ., eða á 4. kafla, ef 3. kafli er samþ. Mér skilst, að 3. kafli fari inn á það, að héruðin geti staðið sjálf undir þessu með 85%, það sé meginatriðið, með ábyrgð ríkissjóðs, en 4. kafli fer fram á, að ríkissjóður leggi fram óendurkræft framlag 1/3, og ég vil þá spyrja, hvort ekki væri rétt að samræma þetta í einn kafla, svo að það sé tekin bein stefna um annað hvort, ákveðin stefna, að annaðhvort skuli héruðin hafa það með ábyrgð ríkissjóðs eða að ríkissjóður geri það sjálfur, eins og stendur í 4. kafla. Mér skilst, að ef farið er inn á þessa stefnu hér, eins og í 27. gr., þá geti orðið deila um það á hverju einasta þingi, hvað mikinn styrk skuli veita úr ríkissjóði til þessara framkvæmda. Við þekkjum það um kröfur úr ríkissjóði til vega og hafna og annarra framkvæmda, og það verður ekki sótt minna á um þessi atriði. Ber þá að athuga, hvort ríkissjóður geti staðið undir þessu á almennum rekstrarútgjöldum og hvort ekki þarf að gera sérstaklega ráð fyrir að afla fjár til þeirra útgjalda. Hér er ekki einasta um það að ræða, að þörfin sé knýjandi um allar sveitir landsins, heldur mun koma ofan á það hrein og bein réttlætiskrafa og krafizt svo og svo mikils til raforkumála í hverri sýslu, eins og gert er um vegi og brýr og aðrar framkvæmdir þess opinbera. Annars fer ég ekki að tala fleira um þetta mál nú. Málið á að fara til iðnn., þar sem ég á sæti, og mun ég taka það þar til athugunar, svo fljótt sem kostur er á.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Hv. þm. Barð. spurðist fyrir um það, hvort ég væri samþykkur frv. eins og það lægi nú fyrir. Ég get sagt um það atriði, að ég var samþykkur því í upphafi, að ríkissjóður legði til héraðsrafveitna eins og þar var ætlazt til, eða í mesta lagi 1/3 í frumfrv. Svo hækkaði þetta í meðferðinni upp í 3/4. Ég geri engan ágreining út úr því og mun sem sagt alveg sætta mig við það. Brtt. hafa verið bornar fram og samþ. margar, það er alveg rétt, en yfirleitt var ekki samkomulag í Nd. um aðrar till. en þær, sem iðnn. tók þá upp í einhverju formi, hún sem sagt gerði þá að sínum þær till., sem hún vildi aðhyllast, og yfirleitt voru þær samþ., en hinar ekki. Það er alltaf viðleitni í svona málum að teygja ríkissjóðsframlagið sem allra lengst, en ég tel, að hér sé teygt á því nokkurn veginn eins og hægt er og það sé tæplega hægt meira en frv. gerir ráð fyrir. Út af 3. og 4. kafla skal ég aðeins segja, að 3. kafli frv. á við þær rafveitur, sem gert er ráð fyrir, að standi undir sér sjálfar án alls framlags úr ríkissjóði. Héraðsrafveitur skiptast í tvennt, annars vegar þær, sem geta staðið undir sér alveg sjálfar, þar sem eru þéttbýl bæjarfélög, sem eiga þessar héraðsrafveitur og geta borið uppi kostnaðinn sjálfar með hæfilegum raforkugjöldum, og í þann flokk koma þær innanhéraðsrafveitur, sem ekki þurfa aðra aðstoð en ríkisábyrgð fyrir þær að einhverjum hluta stofnkostnaðarins, en geta að öðru leyti borið uppi allan kostnað sjálfar. Þessar rafveitur er gert ráð fyrir, að viðkomandi bæjar- og sveitarfélög eigi og reki og sjái um sjálfar að öllu öðru leyti en því, að ríkissjóður aðstoði héruðin við lántökur með því að ábyrgjast þennan hluta stofnkostnaðarins, en leggi hins vegar ekkert fram. Svo er það hinn flokkurinn, 4. kafli frv. Þar eru þær rafveitur, sem þannig eru í sveit settar, að þess er ekki að vænta, að tekjur af rafmagnsgjöldum á viðkomandi svæði gefi nægilega stóra upphæð til að standa undir vöxtum og afborgunum af stofnkostnaði. Um það hefur verið gerður sérstakur kafli og gert ráð fyrir, að ríkissjóður hafi umsjón með þeim svæðum og annist reksturinn þar. Það er algerlega ógerlegt að slengja þessu tvennu saman í einn kafla, því að þetta er sitt hvors eðlis, annars vegar fyrirtæki, sem eru fjárhagslega sjálfstæð og hægt að reka áfram án styrks frá ríkinu, og hins vegar fyrirtæki, sem eru styrksþurfi og þess vegna verða að heyra undir ríkið, og ríkissjóður verður því að leggja fé til þess. Ég held því, að það sé rétt athugun og rétt hugsun, sem liggur til grundvallar fyrir því, að frv. skilur þarna alveg á milli. Ég veit, að það er rétt, sem hv. þm. segir, að það kemur fram mikil ásókn úr ýmsum héruðum að veita fé þangað eins og til vega, hafna og brúa og ýmiss konar þess háttar hluta. En umfram allt vildi ég þó undirstrika það, að hreppapólitík væri sem allra minnst inn í þessar framkvæmdir sett, því að þessar framkvæmdir líða mest af öllum framkvæmdum við það, ef héraðapólitík er blandað inn í þessi mál. Þessar framkvæmdir þurfa fyrst og fremst af öllum framkvæmdum, sem ríkissjóður hefur með að gera af opinberum framkvæmdum, að verða reknar eftir einhverju skynsamlegu plani og með hliðsjón alls rekstrarins fyrir augum. Getur það vitaskuld orðið til þess, að eitt hérað verði að biða lengur en annað, en við því er ekkert að segja. Þetta er hægt, ef það liggur fyrir, hvernig hagkvæmast og heppilegast muni vera að haga framkvæmdum heildaráætlunarinnar, hvar eigi að byrja, hvernig eigi að halda áfram o. s. frv. og hvar eigi að enda. Þetta allt er hægt að setja upp á pappír og sýna fram á, hvernig þessi leið verði bezt og aðrar koma varla til greina. Þess vegna væri það eitt það versta, sem hægt væri að gera í þessu máli að mínu áliti, ef ætti að afgr. þetta mál eingöngu með hliðsjón af því, hvaða óskir koma fram, eða m. ö. o. afgr. málið eftir hreppapólitík, en það vil ég vona í lengstu lög, að ekki þurfi til að koma í þessu máli.



Ég þakka fyrir þessar upplýsingar, sem eru mér ekki svo lítill leiðarvísir í málinu við nefndarstarfið, en ég vil aðeins í sambandi við það leyfa mér að benda á, að mér virðist þurfa að setja mjög ströng ákvæði í l., sem fyrirbyggi þetta, sem hæstv. ráðh. sagði, að sé málinu mest til tjóns, um hreppapólitík. Ég vil benda á, að á síðasta þingi voru samþ. l. um raforkuvirkjanir, sem mér skilst, að eigi að framkvæma samkv. þessu frv.. þegar það er orðið að l., og mér skilst, að ef þessar virkjanir féllu undir 4. kafla, þá yrði að gera sérstakar fjárhagslegar ráðstafanir til þess að hægt væri að gera það. Ég hygg, að það verði nú mjög erfitt að fyrirbyggja það, sem hæstv. ráðh. talaði um. Það má að vísu marka einhverjar línur, en bæði er það, að Alþ. getur breytt þeim lagaákvæðum, og mér er ljóst, að það verður farið í harða sókn, og það mjög harða sókn, í þessu máli. Ég vil bara benda hæstv. ráðh á það, að hvenær sem teknar eru stórar fjárfúlgur úr ríkissjóði til að byggja upp rafveitur, þar sem lagt er fram óafturkræft fé, eins og gert er í 4. kafla, þá er það lagt á alla þjóðina, einnig þá, sem ekki njóta þessara gæða, og íþyngir þeim til að geta komið þessum rafveitum á. Mér finnst þetta svo stórt atriði, að ef hæstv. ráðh. telur, að ekki megi komast inn í þetta hreppapólitík, eins og ég er sammála honum um, þá getur ekki komið til mála að koma á neinum héraðsrafveitum nema þeim, sem geta staðið undir sér samkv. 3. kafla, því að það mundi aldrei verða liðið, ef t. d. 2–4 millj. væru settar í eitthvert hérað á einu ári og það væri alveg öruggt, að þær kæmu ekki til baka, nema viðkomandi önnur héruð fengju tiltölulega sömu upphæð eða hlutfallslega sömu aðstöðu, vegna þess að þær mundu íþyngja þeim, sem ekki fá það. Við höfum séð það með vegi. Ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að hér á þingi hefur verið mikil togstreita um það, hvort ekki ætti að skera niður aðra vegi jafnvel til að lokið yrði vegi í héraði, sem hafði þó aðra vegi fyrir þéttari en í þeim héruðum, sem þar átti að skera niður. Ég held því, að erfitt verði að tryggja, að ekki komist hér hreppapólitík að, svo framarlega sem ekki verða gerðar stórkostlegar breyt. á 4, kafla, svo að ég held, að það sé rétt að ræða þetta við 1. umr. Við vitum það, að nú er búið að leggja tvo vegi, sem mikið kosta, austur yfir fjall, og þá er samþ. á mjög óþinglegan hátt að leggja þangað þriðja veginn, sem ekki er búið að ljúka enn, og áður en hann er fullgerður, kemur nýtt lagafrv. um að setja 22 millj. í einn veg enn. Þetta er allt réttlætt með því, að það sé bráðnauðsynlegt að gera þetta. Ég er ekki að neita því. En þetta er ekki gert af því, að þessi héruð hafi ekki vegi og brýr, heldur af því að vegirnir og brýrnar duga ekki, af því að þessi héruð þurfa að stækka sín flutningatæki frá einu tonni og upp í 10 og 12 tonn. En það er ekki litið á það, að það eru til héruð, sem bíða eftir að komast inn í vegakerfi landsins og gætu notazt við hestvagna, en verða nú að reiða á klökkum. Ef á að fara svona með útkjálkahéruðin, þá er engin von, að þeir, sem eru fulltrúar fyrir þessi héruð, og þegnarnir í þessum héruðum vilji beygja sig undir þann beina kostnað, sem tekinn er úr ríkissjóði til að koma þessum framkvæmdum á. Hér er verið að gera þá langstærstu tilraun, sem gerð hefur verið, til að þurrka þessi héruð út og flytja íbúana þangað, sem hægt er að byggja rafveitur. Þetta er svo stórkostlegt mál, að við verðum að gera okkur ljóst, hvaða áhrif það getur haft. Þess vegna hef ég hreyft þessu hér.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég vil aðeins benda hv. þm. Barð. á, að í 9. gr. frv. er gert ráð fyrir, hvernig fjáröflun og framkvæmd skuli hagað. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú telur ráðherra að fengnum tillögum raforkumálastjóra rétt að reisa ný orkuver eða koma upp nýjum orkuveitum eða auka við hin fyrri orkuver eða orkuveitur eða festa kaup á slíkum mannvirkjum, og leitar hann þá samþykkis Alþingis og gerir jafnframt tillögur um það, á hvern hátt fjár til þeirra framkvæmda skuli aflað. Tillögum sínum til Alþingis lætur ríkisstjórnin fylgja nákvæmar áætlanir um tekjur og gjöld af þessari virkjun.“ Þetta er það, sem í frv. stendur, og ég get vel hugsað mér framkvæmd málsins á þann hátt, að Alþ. ákveður í hvert sinn, hve mikið fé verður veitt til þessara framkvæmda, og síðan verður það lagt fram í þeirri röð, sem gr. segir, og þá kemst engin hreppapólitík að. Þetta fyrirbyggir það, sem við erum sammála um, að beri að forðast. Að gefnu tilefni vil ég mótmæla þeim orðum hv. þm. Barð., að nokkuð hafi verið óþinglegt við þá ákvörðun að leggja Suðurlandsbraut sunnan heiðar, því að það var ákveðið með sérstökum l., sem voru samþ. á Alþ. að öllu leyti á þinglegan hátt.



Að gefnu tilefni vil ég taka fram, að hæstv. ráðh. tekur alveg rangt eftir. Ég átti við stóra fjárhæð, sem var veitt til þessa vegar með þál. á fjárlagaþingi, 500 þús. kr. til Selvogsvegar eða Krýsuvíkurvegar, og að það skyldi ekki koma í þau fjárl., sem þá var verið að afgr. Þessu man hann eftir. Ef það er ekki óþingleg meðferð á fjárveitingum, þá veit ég ekki, hvað er óþinglegt.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Það mætti æra óstöðugan, ef ætti að tína til allar fjárveitingar úr ríkissjóði á þennan hátt. Þetta fé, sem þannig er samþ. að veita utan fjárl., er venjulega til framkvæmda, sem eru ákveðnar með þál. Um þetta fé, sem hér um ræðir, vil ég segja til viðbótar, að það var síðan sett á fjáraukal. og ríkisreikning viðkomandi árs, en ekki sett í fjárl. næsta árs, eins og til stóð, heldur var veitt fjárveiting í næsta árs fjárl. með fullu samkomulagi Alþingis.

Frsm. (Steingrímur Aðalsteinsson) : Herra forseti. Flm. málsins hefur óskað eftir því við mig, að málið, yrði ekki afgr. nú vegna þess, hve fáir eru mættir í d. Ég vildi aðeins láta afgreiða málið, af því að tími vannst til, en sé þó ekki ástæðu til annars en verða við þeirri ósk og vil taka undir, að málinu verði frestað og að það verði tekið út af dagskrá. Forseti tók málið af dagskrá.