Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ólafur G. Einarsson, fyrrverandi forseti Alþingis, lést á hjúkrunarheimilinu Sóltúni hér í Reykjavík 27. apríl síðastliðinn á 91. aldursári. Ólafur Garðar, eins og hann hét fullu nafni, var fæddur á Siglufirði 7. júlí 1932, sonur hjónanna Einars Kristjánssonar forstjóra og Ólafar Ísaksdóttur húsmóður. Hann ólst upp á Siglufirði fram á unglingsár og leit ávallt á sig sem Siglfirðing. Að loknu stúdentsprófi við Menntaskólann á Akureyri nam Ólafur læknisfræði við Háskóla Íslands um hríð en sneri sér síðan að laganámi sem hann lauk árið 1960. Sama ár varð hann sveitarstjóri í hinu ört vaxandi sveitarfélagi Garðahreppi, sem nú heitir Garðabær. Ólafur gegndi starfi sveitarstjóra þar til ársins 1972, þá orðinn þingmaður, en sat áfram í sveitarstjórninni sem oddviti og síðar sem forseti bæjarstjórnar Garðabæjar fram til 1978. Hann bjó með fjölskyldu sinni í Garðabæ allt frá því hann varð þar sveitarstjóri, ungur maður, og svo lengi sem heilsa og kraftar leyfðu. Árið 2010 var Ólafur kjörinn heiðursborgari Garðabæjar í virðingar- og þakklætisskyni fyrir störf sín í þágu sveitarfélagsins og íbúa þess. Ólafur G. Einarsson gekk ungur til liðs við Sjálfstæðisflokkinn, fylgdi honum ávallt að málum og gegndi margvíslegum trúnaðarstörfum innan hans um árabil. Þingferill Ólafs hófst eftir kosningarnar 1971 og stóð óslitið til 1999. Þá hafði hann setið á 32 löggjafarþingum sem aðalmaður og ávallt kjörinn í Reykjaneskjördæmi þar sem hann var forystumaður og leiddi framboðslista Sjálfstæðisflokksins í kosningunum 1991 og 1995. Ólafur var formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins samfellt í 12 ár, 1979–1991, sem um margt var stormasamur tími fyrir flokkinn. Við stjórnarskiptin 1991 varð Ólafur menntamálaráðherra fram til 1995. Eftir kosningar það ár var hann kjörinn forseti Alþingis og því embætti gegndi hann þar til þingferli hans lauk vorið 1999. Um forsetastörf hans ríkti jafnan góð sátt. Ólafur var meðal forvígismanna um breytingar á stjórnarskrá og þingsköpum sem gerðar voru árið 1991 þegar Alþingi varð ein málstofa. Í forsetatíð hans var margt enn ómótað í starfsháttum þingsins eftir þessa breytingu og sem forseti beitti Ólafur sér fyrir ýmsum umbótum í störfum þingsins og stofnana þess og hann lét sér ætíð annt um hag og stöðu Alþingis. Starfsævi Ólafs G. Einarssonar var öll á vettvangi félagsmála og stjórnmála og urðu viðfangsefnin mörg og ærið ólík á löngum ferli. Reynsla hans af sveitarstjórnarmálum reyndist honum gott veganesti á Alþingi. Ólafur G. Einarsson tók mikinn þátt í alþjóðastarfi þingsins, einkum í þingmannanefnd NATO og Norðurlandaráði og var formaður Íslandsdeilda þeirra. Utan þings sat Ólafur í stjórnum ýmissa opinberra fyrirtækja og hann lét til sín taka í starfi frjálsra félagasamtaka. Ólafur G. Einarsson var vel metinn í hópi þingmanna, glaðlyndur og spaugsamur, söngmaður góður og óvenjulegur vísnasjór. Um hann munaði hvar sem hann kom að málum. Ég bið hv. alþingismenn að minnast Ólafs G. Einarssonar, fyrrverandi alþingismanns og forseta Alþingis, með því að rísa úr sætum. -  
            

Forseta hefur borist bréf frá 5. þm. Norðvest., Haraldi Benediktssyni, þar sem hann segir af sér þingmennsku frá og með 30. apríl 2023. Bréfið er svohljóðandi: „Með bréfi þessu segi ég af mér þingmennsku frá og með 30. apríl 2023, þar sem ég tek við starfi bæjarstjóra Akraness frá 1. maí 2023. Ég þakka alþingismönnum og starfsmönnum Alþingis gott samstarf og góða viðkynningu síðastliðin 10 ár, frá þeim tíma að ég var fyrst kjörinn, 27. apríl 2013. Alþingi óska ég allra heilla í störfum sínum. Vestri-Reynir, 27. apríl 2023. Virðingarfyllst Haraldur Benediktsson, 5. þm. Norðvesturkjördæmis.“ Ég vil að þessu tilefni að sjálfsögðu færa Haraldi Benediktssyni þakkir fyrir störf hans á Alþingi á undangengnum árum og ég óska honum fyrir hönd okkar allra farsældar í þeim störfum sem hann tekur sér fyrir hendur. Við þingmennskuafsal Haraldar Benediktssonar tekur Teitur Björn Einarsson sæti hans á Alþingi og verður 5. þm. Norðvest. Teitur Björn Einarsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og býð ég hann velkominn til starfa.

Í gær, mánudaginn 1. maí, tók Friðjón R Friðjónsson, 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður, sæti á ný á Alþingi sem varamaður fyrir Hildi Sverrisdóttur og víkur þá 2. varamaður á lista, Ágústa Guðmundsdóttir, af þingi. Friðjón R Friðjónsson er boðinn velkominn til starfa að nýju. Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Framsóknarflokksins um að Þórarinn Ingi Pétursson, 9. þm. Norðaust., verði fjarverandi á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista flokksins í kjördæminu, Helgi Héðinsson. Helgi Héðinsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju.

Forseti vill tilkynna að honum hefur borist erindi frá þingflokki Sjálfstæðisflokksins um mannaskipti í nefndum, samanber 1. mgr. 16. gr. þingskapa, þannig að Njáll Trausti Friðbertsson taki sæti sem aðalmaður í fjárlaganefnd en Teitur Björn Einarsson verði varamaður í sömu nefnd í stað Njáls Trausta Friðbertssonar. Einnig tekur Teitur Björn Einarsson sæti sem aðalmaður í utanríkismálanefnd í stað Njáls Trausta Friðbertssonar. Þá tekur Teitur Björn Einarsson sæti í atvinnuveganefnd. Þessar mannabreytingar skoðast samþykktar án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Forseti vill tilkynna að skýrsla Ríkisendurskoðunar sem ber heitið Fjárskuldbindingar ráðherra – samantekt, hefur verið send stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til umfjöllunar, samanber 8. tölulið 1. mgr. 13. gr. þingskapa.

Forseta hefur borist bréf frá umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1513, um endurskoðun reglugerðar um hollustuhætti, frá Andrési Inga Jónssyni. Einnig hefur borist bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1467, um sjóði á vegum ráðuneytisins og stofnana þess, frá Hildi Sverrisdóttur.

Forsætisnefnd ákvað í samráði við formenn þingflokka á fundi sínum fyrr í dag að gera þá breytingu á starfsáætlun að fimmtudagurinn 4. maí verði nefndadagur. Sá dagur átti að vera þingfundadagur samkvæmt starfsáætlun.

Til svara eru: Forsætisráðherra, innviðaráðherra, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, mennta- og barnamálaráðherra, háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra og heilbrigðisráðherra.

Forseti. Þegar frumvarp Pírata um afglæpavæðingu á vörslu neysluskammta vímuefna var fellt árið 2020 var því haldið fram af hálfu fulltrúa VG að flokkurinn styddi afglæpavæðingu, bara ekki núna. Rökin sem VG komu með voru að heilbrigðisráðherra væri alveg að fara að leggja fram frumvarp um afglæpavæðingu og þar af leiðandi væri hún handan við hornið. Þegar fyrrverandi heilbrigðisráðherra lagði svo fram sambærilegt mál og okkar strandaði það í nefnd vegna þess að stjórnarliðar höfðu engan vilja til þess að ná því út. Í dag, þremur árum síðar, heyrum við enn afsakanir í allar áttir um hvers vegna enn og aftur eigi að viðhalda refsistefnu sem allir virðast þó sammála um að sé skaðleg og hafi mistekist. Enn og aftur skal einn viðkvæmasti hópur landsins bíða eftir réttarbót, kannski seinna, kannski á morgun, kannski einhvern tímann í haust, alla vega ekki núna. Spurning mín til hæstv. ráðherra er því einföld og sú sama og ég spurði hæstv. innviðaráðherra og hæstv. fjármálaráðherra fyrir nokkru: Er ekki bara best, er ekki bara heiðarlegast, að hætta þessum fyrirslætti og viðurkenna einfaldlega að þessi ríkisstjórn mun aldrei afglæpavæða vörslu neysluskammta vímuefna?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég vil byrja á að segja að stefna Vinstri grænna í þessum málaflokki er óbreytt að því leytinu til að við höfum tjáð okkur mjög skýrt með þeim hætti að við teljum að það sem hefur verið kallað refsistefna sé ekki rétta leiðin til að takast á við vímuefnavandann. Við teljum eðlilegt að við tökum á þessum málum með öðrum hætti en við erum líka meðvituð um að það þarf að vanda mjög til verka. Þessi stefna birtist auðvitað í þeirri staðreynd að fyrrverandi heilbrigðisráðherra, Svandís Svavarsdóttir, lagði fram frumvarp hér á þinginu en því var ekki lokið, m.a. vegna þess að umræðu var ekki lokið um málið á vettvangi nefndar. Hæstv. núverandi heilbrigðisráðherra, Willum Þór Þórsson, hefur einnig verið með slíkt mál á þingmálaskrá en hefur farið yfir það hér úr þessum stól að hann telji mjög mikilvægt að allir aðilar séu kallaðir að borðinu. Ég held að það sé mikilvægt því að auðvitað vekur þetta mál upp fjöldamargar spurningar og það snýst ekki eingöngu um það að við viljum hafna refsistefnunni, það snýst líka um hvernig við ætlum að standa að forvörnum og fræðslu, hvernig við ætlum að ræða þessi mál í heilbrigðiskerfinu, hvernig við viljum tryggja að fíknisjúkdómar séu ekki jaðarsettir í heilbrigðiskerfinu, þannig að það eru fjöldamörg álitamál sem þarf að taka afstöðu til. Við vorum að ræða þessi mál nú síðast í morgun á vettvangi ráðherranefndar þar sem við vorum að ræða tillögur hæstv. heilbrigðisráðherra vegna ópíóíðanotkunar og hvernig við getum spyrnt við gagnvart þeim ógnvænlegu tíðindum sem við höfum af vaxandi fjölda dauðsfalla vegna ópíóíðanotkunar. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur í hyggju að halda áfram þeirri vinnu sem hann hefur þegar hafið varðandi stefnumörkun um skaðaminnkun. Ég ber fullt traust til þess að sú vinna muni skila 

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er gott að hún minnist á ópíóíðafaraldurinn vegna þess að í baráttunni gegn andlátum vegna ofskömmtunar eða eitrunar af völdum vímuefnanotkunar skiptir hver mínúta sem viðbragðsaðilar hafa til lífsbjargandi meðferðar máli. Því er skelfilegt að vita til þess að oft eru viðbragðsaðilar ekki kallaðir til eða of seint vegna ótta viðstaddra um að með því að hringja á hjálp sé á sama tíma verið að hringja í lögregluna sem mætir á staðinn til að handtaka fólk fyrir brot tengd neyslu vímuefna. Því miður er staðan þannig í dag, á meðan ríkisstjórnin situr á rökstólum um einhver útfærsluatriði sem margoft er búið að ræða í velferðarnefnd, margoft hafa verið rædd í þessum sal og er alveg hægt að framkvæma núna strax ef vilji er fyrir hendi. Því hlýt ég að spyrja hæstv. ráðherra: Hver er það í alvörunni sem stendur í vegi fyrir því að hér verði farið í afglæpavæðingu á vörslu neysluskammta? Ég heyri það á hæstv. ráðherra að ekki er það VG.  
            

Herra forseti. Mig langar aðeins að taka upp þráðinn þar sem hv. þingmaður sleppti honum í seinni fyrirspurn og ítreka það að hæstv. heilbrigðisráðherra vinnur að tillögum vegna ópíóíðafaraldursins sem snúast ekki bara um að tryggja betur aðgengi að nauðsynlegri meðferð heldur snúast líka um að samræma betur verklag lögregluyfirvalda og heilbrigðiskerfisins þegar kemur að slíkum tilfellum. Við þurfum líka að mínu viti nákvæmlega að skoða það sem ég nefndi hér áðan varðandi fræðslu og forvarnir því það að breyta hegningarlögum er eitt, eins og hér hefur verið rætt, en við þurfum líka að hafa í huga að ræða hvernig við tryggjum það að við náum sama árangri og við náðum á sínum tíma með svokölluðu íslensku módeli þegar kom að unglingadrykkju, hvernig við tryggjum það að fræðsla og forvarnir beri árangur í þessum málum því að við erum að sjá skelfilegar fréttir berast af ungu fólki sem hefur orðið ópíóíðum að bráð. Hv. þingmaður spyr: Hvað stendur í vegi? Ég vil ekki nálgast það þannig. 

Virðulegi forseti. Greinendur á markaði og okkar helstu hagfræðingar telja ólíklegt annað en að Seðlabankinn muni hækka stýrivexti síðar í þessum mánuði, 13. skiptið í röð. Þá munum við ná þeim áfanga að hafa hér hæstu stýrivexti í um árabil. Þetta er um svipað leyti og ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur fagnar 2.000 daga afmæli, sama ríkisstjórn og á að vera helsti liðsfélagi Seðlabankans í baráttunni við verðbólguna. En þessi 2.000 daga gamli liðsfélagi er einfaldlega búinn að yfirgefa leikvöllinn, situr inni í búningsklefa, búinn að taka af sér hnéhlífarnar, starir út í tómið og gerir lítið annað. Innt eftir viðbrögðum eftir ákall verkalýðshreyfingarinnar, um aðgerðir til þess að liðka fyrir kjaraviðræðum og hjálpa heimilum landsins, sagði hæstv. ráðherra að stóra verkefnið væri að skapa forsendur fyrir efnahagslegum stöðugleika og bætti við, sem er líka mikilvægt, að félagslegur stöðugleiki væri ekki síður mikilvægur fyrir vinnandi fólk í landinu. Á sama tíma situr ríkisstjórnin og starir út í tómið og setur reikninginn á þetta sama fólk og verkalýðshreyfingin er að berjast fyrir og það situr uppi með reikninginn af aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar, sama fólkið og hefur ekkert annað val en að borga fyrir mat og fá laun í verðbólgukrónum, annað en stærstu fyrirtækin sem velja annan gjaldmiðil. Byrðarnar eru alltaf settar á heimilin í landinu, á litlu og meðalstóru fyrirtækin. Matvörugátt stjórnvalda - það er verið að benda á hana, hvenær sem hún mun líta dagsins ljós - mun ekki auka þeirra félagslega réttlæti en hún mun kannski draga fram það óréttlæti sem er í íslensku samfélagi. Ég geri mér grein fyrir, hafandi verið aðeins lengur en 2.000 daga á þingi, að það er ákveðinn áfangi að halda ríkisstjórn saman. En það verður samt að hlusta á það sem helstu hagsmunaaðilar hafa verið að segja; verkalýðshreyfingin, Samtök atvinnulífsins, fjármálaráð. Það er verið að benda á að ríkisstjórnin er ekki að gera nægilega mikið til þess að berjast gegn verðbólgunni og helstu hagfræðingar landsins hafa beinlínis bent á að ríkisstjórnin er að vinna gegn barnafjölskyldum og heimilum í landinu.  
             Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er ekki alveg öruggt 

Forseti minnir á að tíminn í óundirbúnum fyrirspurnum er mjög takmarkaður.

Herra forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni, tíminn líður hratt í ræðustól Alþingis og ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir fyrirspurnina. Hv. þingmaður spyr: Er fólk að tala saman? Að sjálfsögðu. Í síðustu viku fundaði þjóðhagsráð, endurnýjað þjóðhagsráð sem núverandi ríkisstjórn kom á, sem fjallar einmitt um nákvæmlega þetta, efnahagslegan og félagslegan stöðugleika, þar sem mættu forsvarsmenn heildarsamtaka á vinnumarkaði, þar sem Seðlabankinn mætti, sveitarfélögin. Þar var farið yfir þessa stöðu og hvað er unnt að gera í henni. Ég vísa því að sjálfsögðu á bug þegar því er haldið fram að hér sé ekkert verið að gera. Þar nægir auðvitað að nefna þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til til að tryggja hinn félagslega stöðugleika og það höfum við gert með því að standa vörð um viðkvæmustu hópana, t.d. örorkulífeyrisþega, en líka með þeim markvissu aðgerðum sem voru kynntar í tengslum við síðustu kjarasamninga, um húsnæðisstuðning og aukinn stuðning við barnafjölskyldur. Gleymum því ekki að um síðustu áramót kynntum við kerfisbreytingar á barnabótakerfinu til að styðja enn betur við barnafólk í landinu. Við lögðum hins vegar fram fjármálaáætlun þar sem er verið að boða aukna tekjuöflun, m.a. af breiðu bökunum sem hv. þingmaður hefur nefnt og ég þykist vita að hún sé sammála mér um, hvort sem það er fiskeldið, veiðigjöldin eða ferðaþjónustan, í tilfelli gistináttaskatts og sérstaks gjalds á skemmtiferðaskip. Við erum að leggja til viðbótarálag á atvinnulífið í landinu til að standa með okkur í gegnum þetta. En við erum líka að boða hagræðingu, 2% aðhald almennt í kerfinu, viðbótaraðhald á stjórnkerfið en líka sértækar aðgerðir upp á milljarða króna þannig að fjármálaáætlunin talar inn í það verkefni sem við stöndum frammi fyrir. Ég vek athygli á því að þarna þarf auðvitað allt að koma saman og Seðlabankinn ber höfuðábyrgð. 

Virðulegi forseti. Það er bara enginn að taka undir með ríkisstjórninni í þessu. Það er enginn sem tekur undir það að ríkisstjórnin sé að standa sig í stykkinu, burt séð frá Viðreisn og okkar gagnrýni sem er búin að vera samfelld allt þetta kjörtímabil um að ríkisstjórnin eigi að sýna meira aðhald. Við erum að tala um fjármálaráðið, við erum að tala um Samtök atvinnulífsins, Félag atvinnurekenda, við erum að tala um verkalýðshreyfinguna og svo virta hagfræðinga sem spanna allt litrófið. Það er verið að kalla eftir meira aðhaldi en ríkisstjórnin gerir ekkert. Ég vil ítreka spurningu mína: Á ekki að stíga fastar til jarðar? Var ekki örugglega boðað til aukafundar í ríkisstjórninni? Annað eins hefur nú verið gert hjá ríkisstjórninni varðandi blaðamannafundi. Hvert er planið? Það er ekkert plan hjá ríkisstjórninni. Hækkaði verðbólgan eða ekki? Vísitalan hækkaði hérna meðan hún er byrjuð að lækka annars staðar, m.a. í Evrópu. Þar hafa m.a. samtök fyrirtækja verið kölluð inn á teppið. Þar hafa verið boðaðar almennilegar aðgerðir, ekki bara eitthvað sem er til skamms tíma og tekur ekki á verðbólgutölunum. Ég bið um aðhald í ríkisrekstri. 

Herra forseti. Áætlunin er algerlega skýr. Áætlunin snýst um aukið aðhald í ríkisfjármálum. Áætlunin snýst um aukna tekjuöflun nákvæmlega þar sem fólk er aflögufært og á það hefur verið bent hér þegar við erum að benda á þá aðila sem við boðum auknar álögur á. Við erum hins vegar ekki að fara að fórna þeim árangri sem hefur náðst í að byggja upp heilbrigðiskerfi og ákveðna þætti velferðarkerfisins, hvort sem það er húsnæðisstuðningurinn, sem hafði staðið í stað árum saman þegar við tókum við, eða barnabótakerfið, sem á sama tíma hefur verið stóreflt. Við erum ekki að fara að fórna þeim árangri. Við erum vissulega að hægja á tilteknum fjárfestingum en við erum t.d. ekki að fara að hætta við fjárfestingu í uppbyggingu í heilbrigðiskerfinu. 

Herra forseti. Rétt fyrir borgarstjórnarkosningarnar síðustu var skyndilega boðað til blaðamannafundar í Laugardal þar sem hæstv. forsætisráðherra ásamt borgarstjóra og ráðherra íþróttamála tilkynntu um að byggja ætti nýja þjóðarhöll og taka hana í notkun rétt fyrir kosningar 2025. Þetta var ekki fjármagnað. Það lá ekkert fyrir um þetta. Ég er ekki einu sinni viss um að hæstv. fjármálaráðherra hafi vitað af þessum fundi. Engu að síður var leiksýningin endurtekin með sömu aðalleikurunum akkúrat á meðan á heimsmeistarakeppninni í handbolta stóð. En svo kom fjármálaáætlun til ársins 2028. Og hvar er þjóðarhöllin í þeirri fjármálaáætlun? Voru fundirnir blekking eða er fjármálaáætlunin blekking? Borgarstjórinn hefur reyndar raðplatað ráðherra þessarar ríkisstjórnar. Eitt slíkt tilvik var árið 2019 þegar, af óskiljanlegum ástæðum, var undirritað samkomulag um áform um að flytja Reykjavíkurflugvöll út í Hvassahraun, nær virku eldstöðvunum Svartsengi og Krýsuvík. Þó var það rökstutt með þeim orðum að með því væri rekstraröryggi flugvallarins tryggt, rekstraröryggi hans yrði tryggt þar til nýi flugvöllurinn í hrauninu væri tilbúinn. En nú liggur fyrir skýrsla um að rekstraröryggi flugvallarins skerðist með nýrri Skerjafjarðarbyggð. Engu að síður virðist hæstv. innviðaráðherra ætla að aðstoða borgarstjórann við að skerða rekstraröryggi flugvallarins með þessari nýju byggð. Bæjarfulltrúar, allmargir, oddvitar Sjálfstæðisflokksins í bæjarstjórnum hafa loks vaknað til lífsins með þetta mál þótt ekki verði vart við það sama hjá ráðherrum flokksins. En hver er afstaða Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs til þessa? Hver er afstaða hæstv. forsætisráðherra?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni sem ræddi hér þjóðarhöll og Reykjavíkurflugvöll sem virðast eiga það helst sameiginlegt að spurningarnar snúast um Framsóknarflokkinn. Þá er nú ágætt að spyrja formann Vinstri grænna um það, af því að mér fannst þetta vera svona helsta tengingin hjá hv. þingmanni. Ef við byrjum á þjóðarhöllinni þá liggur það algerlega fyrir að við ætlum að byggja þjóðarhöll. Hins vegar liggur það líka fyrir, og lá fyrir á þeim fundi sem hv. þingmaður vitnar til hér, þeim síðasta, að forsenda þess að það takist er að sjálfsögðu samkomulag ríkisins og í þessu tilfelli Reykjavíkurborgar. Ástæða þess að við erum að stefna á að byggja þjóðarhöll í Reykjavík er eindreginn vilji íþróttahreyfingarinnar til að hún rísi hér í tengslum við það sem fyrir er, Laugardalshöll og önnur slík mannvirki sem munu geta samnýst með þjóðarhöllinni. Þessar viðræður standa yfir. En það liggur líka fyrir að vegna þess að við erum að hægja á fjárfestingum þá hægjum við aðeins á ferðinni í verkefninu en það breytir engu um fyrirætlanir okkar. Að sjálfsögðu mun þessi þjóðarhöll skipta verulegu máli fyrir okkar afreksfólk og ég er alveg viss um að við hv. þingmaður erum sammála um að þar má búa betur að. Þegar kemur að flugvellinum sem hv. þingmaður leiddi svo hér út í þá hefur hæstv. innviðaráðherra nú bara skýrt það vel. Það er alveg ljóst að sjálfsögðu að öll uppbygging í útjaðri flugvallarsvæðisins getur haft ákveðin áhrif. En það breytir því ekki að þarna er verið að standa við það sem áður hefur verið sagt á sama tíma og öryggi flugvallarins er tryggt út frá flugöryggissjónarmiðum. Það liggur algjörlega klárt fyrir af hálfu hæstv. ráðherra og þarf ekkert að efast um það. En þess vegna átta ég mig ekki alveg á því þegar hv. þingmaður spyr mig hver afstaða mín sé nákvæmlega í málinu því að ég tel bara að hæstv. innviðaráðherra sé að vinna samkvæmt sínum skyldum og sínum sjónarmiðum í samráði við það sveitarfélag sem hýsir þennan flugvöll.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra var ekki einu sinni byrjaður að svara þegar hann varpaði ábyrgðinni af öllu þessu yfir á Framsóknarflokkinn. Það mætti reyndar tína fleira til fyrir hæstv. ráðherra ef hann hefur sérstakan áhuga á því að fara að fylgjast með Framsóknarflokknum; húsnæðismálin, samgöngusáttmálinn, borgarlínan o.s.frv. En ég er að spyrja hér um ábyrgð hæstv. ráðherra sem leiðtoga ríkisstjórnarinnar á því sem virðist vera að teiknast upp aftur og aftur, að það er ekkert að marka orð og undirritanir ráðherra þessarar ríkisstjórnar. Hæstv. ráðherra lét hafa sig að mæta á báða þessa þjóðarhallarfundi og vissi vel hver staða ríkisfjármála væri á þeim fundum, en kemur svo og segir: Við ætlum enn þá að standa við allt sem við sögðum en það bara kemur ekkert fram um það í fjármálaáætlun. Og til hvers er þá þessi fjármálaáætlun? Hún hefur reyndar aldrei staðist hjá þessari ríkisstjórn, gjörbreytist frá ári til árs. Spár ganga ekki eftir. Eru þetta ekki bara vísbendingar um það sem við sjáum gerast svo ítrekað 

Herra forseti. Ég veit ekki nákvæmlega hvað ég á að draga út úr þessari síðari fyrirspurn hjá hv. þingmanni. Jú, hann er eitthvað viðkvæmur fyrir því að ég nefni áhuga hans á Framsóknarflokknum, gott og vel. Það liggur algerlega fyrir að það er þörf fyrir þjóðarhöll. Einbeittur vilji þessarar ríkisstjórnar liggur fyrir því að byggja þessa höll. Það liggur líka fyrir að það er vilji íþróttahreyfingarinnar að hún rísi í Reykjavík og það liggur fyrir að það þarf að ná samkomulagi milli ríkis og borgar um hvernig eigi að haga þeim málum. Allt hefur þetta legið fyrir í töluvert langan tíma. Það er vissulega fjárfestingarsvigrúm í fjármálaáætluninni, en við erum á sama tíma að segja að það sé ekki hægt að gera allt í einu þegar við erum stödd í því efnahagsástandi sem við erum í núna. Þar af leiðandi hægjum við aðeins á ferðinni, enda liggur ekki enn þá fyrir endanlegt samkomulag ríkis og borgar um kostnaðarskiptingu. Er einhver að ganga á bak orða sinna hér? Nei. Er stefnan skýr? Já. Erum við að standa við orð okkar? Já.

Virðulegur forseti. Ég var að fá svar frá hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra um skerðingar í almannatryggingakerfinu og það eru sláandi tölur. Í lok árs 2020 voru skerðingarnar 62 milljarðar, sem ríkisstjórnin var að spara sér. Tveimur árum seinna 75 milljarðar, aukning upp á 13 milljarða kr. í skerðingum. Hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hafa ítrekað komið upp í þennan ræðustól og fullyrt að þau hafi sett svo rosalega mikið inn í almannatryggingakerfið og það hafi skilað sér þvílíkt til þeirra verst settu í kerfinu. Ég spyr mig bara, eins og segir í kvæðinu: Hvaða klisja er það? Hvernig í ósköpunum er hægt að halda svona fram þegar tölurnar tala sínu máli? Hvernig kemur það út? Jú, ef við tökum það sem er sett inn í kerfið á þessu sama tímabili og það sem ríkisstjórnin hefur tekið út í sköttum og skerðingum þá liggur staðreyndin á borðinu: Af hverjum 10 kr. skila 2 kr. sér í vasa almannatryggingaþega. Ég spyr mig bara: Hvernig í ósköpunum er hægt að bjóða upp á þetta? Getum við sammælst um það og myndum við sætta okkur við það hér á þingi að farið væri með launin okkar á nákvæmlega sama hátt, að við fengjum að halda 2 kr. af hverjum 10 kr.? Við erum að tala um 20.000 kr. af hverjum 100.000 kr. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra: Getur hún sætt sig við þetta? Hvernig í ósköpunum ætlar hún að skýra þetta út fyrir fólki þarna úti sem hún hefur margoft haldið fram að þau hafi gert svo 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrir að taka hér upp málefni almannatryggingakerfisins sem eru eðli máls samkvæmt tryggingar þeirra sem ekki geta aflað sér annarra tekna og hafa verið þannig byggðar upp alllengi að aðrar tekjur skerði þessar tekjur samkvæmt ákveðnum reglum. Við höfum rætt það hvernig nákvæmlega þær tekjuskerðingar eigi að vera. Sumum finnst ekki að þær eigi að vera neinar, aðrir segja að þær eigi að vera til jöfnunar í kerfinu. Síðan þegar kemur að sköttum sem hv. þingmaður dregur hér upp vil ég bara minna hv. þingmann á að þessi ríkisstjórn fór þá leið að lækka sérstaklega skatta á hina tekjulægstu, sem m.a. skilaði sér núna um áramótin, og vil minna á breytingarnar sem við gerðum á skattkerfinu árið 2019 þegar við innleiddum bæði þrepaskipt skattkerfi og breyttum því þannig að persónuafsláttur og þrepamörk tækju breytingum í samræmi við verðlag og langtímaframleiðni. Það hefur t.d. þau áhrif að lækka tekjuskatta um 6 milljarða kr. á þessu ári, 6 milljarða kr., sem nýtist best hinum tekjulægstu. Og þá er ég ekki byrjuð að tala um þá fjármuni sem við höfum sett í það að draga úr skerðingunum sem ég nefndi hér áðan, sem við erum eðli máls samkvæmt ekki öll sammála um í þessum sal hversu miklar eigi að vera en eru vissulega hluti af kerfinu og hafa gegnt ákveðnu jöfnunarhlutverki. Nú vil ég minna hv. þingmann á það að hér er búið að boða í fjármálaáætlun verulega mikla fjárfestingu í þessu kerfi. Hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra hefur boðað breytingar sem er ætlað að gera það sem ég hygg nú að við hv. þingmaður séum sammála um, gera breytingar til einföldunar, gera kerfið gagnsærra og réttlátara því þegar við ræðum skerðingar þá getum við hv. þingmaður verið sammála um að þær eru of miklar, þær eru of flóknar og of ógagnsæjar og þjóna þar af leiðandi ekki sanngirnissjónarmiðum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin en staðreyndirnar tala sínu máli: Af hverjum 100 kr. af útgjöldum ríkisins vegna hærri lífeyris fólks renna 50 kr. strax aftur í ríkissjóð. Þá erum við ekki að tala um skatta eða útsvar. 40% fatlaðs fólks greiðir meira en 51% af útborguðum launum sínum í rekstur húsnæðis. 12% öryrkja greiða meira en 75% útborgaðra launa í rekstur húsnæðis. Þetta eru tölur frá því í nóvember og þetta er verra í dag. Tölurnar tala sínu máli. Það er verið að stórauka skerðingar. Það sem verið er að leggja inn í þetta kerfi skilar sér ekki til þeirra og þar af leiðandi verðum við að fara að taka á því. Við erum með alls konar klisjur eins og að það sé ekki lengur hægt að bíða, þeir fátæku geti ekki lengur beðið eftir réttlætinu. Á það að vera klisja áfram? Og síðan hitt, út frá öllum þessum skerðingum segi ég: Hvernig væri að sýna virkilega fram á það, 

Herra forseti. Við hv. þingmaður höfum rætt þetta allnokkrum sinnum. Það er gott, því að þetta er stórmál. En ég hlýt að ítreka það sem ég sagði hér áðan og hef raunar sagt nokkrum sinnum áður: Já, við erum einmitt að lækka skatta á tekjulægstu hópana. Af hverju erum við að gera það? Af því að það er réttlátt. Nú erum við að boða stórfelldar breytingar á þessu kerfi sem nema 16,5 milljörðum á ársgrundvelli þegar þær verða komnar til framkvæmda, sem snúast m.a. um að ekki bara bæta afkomu þessa hóps heldur líka að skapa kerfi sem hvetur til þess að fólk geti mögulega sinnt einhvers konar hlutastörfum ef það hefur getu til. Við miðum þá við að fólk geti sinnt því sem það hefur getu til en enginn sé þvingaður til nokkurs hlutar sem hann hefur ekki getu til. Þessar breytingar snúast um það, eins og ég sagði áðan, að gera þetta kerfi betra sem er orðið stagbætt og hefur verið plástrað í gegnum tíðina vegna þess að erfiðlega hefur gengið að ná fram heildarendurskoðun. Mikið sem ég vona að við náum sátt á Alþingi um þessa breytingu sem ég trúi að eigi eftir að verða til mikilla hagsbóta fyrir þennan viðkvæma hóp.

Herra forseti. Í liðinni viku voru kennarar Kvennaskólans í Reykjavík og Menntaskólans við Sund boðaðir á fund þar sem kynntar voru tillögur nýs stýrihóps um sameiningu skólanna tveggja. Í tilkynningu frá ráðuneytinu segir að skólarnir standi frammi fyrir breytingum þar sem gera megi ráð fyrir að nemendum í bóknámi muni fækka og starfs- og verknemum fjölga, en engar greiningar eða skýrslur liggja þessari staðhæfingu til grundvallar. Vert er að vekja athygli á að í greiningu ráðuneytisins á húsnæðisþörf skóla kemur fram að landsmönnum á aldrinum 16–65 ára mun fjölga um 13% til ársins 2027 og það mest á Suðvestur- og Suðurlandi. Þá er í áætlun til ársins 2033 gert ráð fyrir að skólasókn muni halda áfram að aukast í takt við farsæld barna og aukna áherslu á að draga úr brotthvarfi. Skemmst er að minnast þess tjóns sem ríkisstjórn Framsóknar og Sjálfstæðisflokks olli á framhaldsskólastiginu þegar kalli atvinnulífsins um styttingu framhaldsskólans var svarað án þess að farið væri heildrænt í skoðun á grunn- og framhaldsskólakerfinu. Ríkiskassinn og atvinnulífið réðu för en ekki hagsæld nemanda eða gæði menntunar í framhaldsskólum. Rannsóknir sýna verr undirbúna háskólanemendur, aukna vanlíðan hjá ungmennum, meiri streitu vegna þess álags sem fylgdi styttingunni. Herra forseti. Ef sameina á skólana þarf að endurskoða frá grunni námsskipulag, framboð, námsbrautir, áfangalýsingar o.fl. því að umræddir tveir skólar eru í grundvallaratriðum ólíkir. Ég spyr hæstv. menntamálaráðherra: Er ætlunin að leggja niður báða þessa góðu, vinsælu og sögufrægu skóla og stofna nýjan sem verður einhvers konar blanda af þeim ólíku námsleiðum sem þessir skólar bjóða upp á í dag? Erum við að tala um ríkisstjórn sem fækkar framhaldsskólum og fjölgar ráðuneytum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Ég vil byrja á því að segja, af því að hv. þingmaður spurði sérstaklega út í málefni Kvennaskólans og Menntaskólans við Sund, að í þeirri tilkynningu sem við sendum út í síðustu viku voru einnig aðrar sviðsmyndir skoðaðar er varða m.a. Suðurnesin, Akureyri og síðan Tækniskólann og Flensborgarskólann. Af því að hv. þingmaður talar um hvort einhverjar greiningar búi að baki því hver þróunin verður í framhaldsskólakerfinu þá erum við að vinna með tvennt sem mig langar að nefna sérstaklega. Í fyrsta lagi eru það þær greiningar sem þegar liggja fyrir og settar voru af stað í tengslum við vinnu við eflingu starfsnáms og fyrirhugaða áætlun um hvernig við mætum þeirri auknu eftirspurn sem er eftir starfsnámi. Það er rétt, sem þingmaðurinn nefnir, að gert er ráð fyrir að það fjölgi næstu örfáu árin í framhaldsskólakerfinu en síðan fari að fækka, bara vegna lýðfræðilegrar þróunar. Á sama tíma erum við að gera ráð fyrir því að starfsnám muni eflast, eins og það hefur verið að gera undanfarin ár, og við mætum þeirri eftirspurn sem er eftir auknu starfsnámi. Þetta mun samkvæmt spám ráðuneytisins, og ég kalla eftir umræðu um það ef menn eru ósammála þeim, gera það að verkum að við munum sjá á næstu átta árum, eitthvað slíkt, fækka í bóknámi sem nemur um 2.500 nemendum og í starfsnámi sem nemur 1.500–1.800 nemendum. Þetta kallar á gríðarlega uppbyggingu á skólahúsnæði, sértæku verknámshúsnæði, og í tengslum við það þurfum við að spyrja okkur: Hvaða breytingar þurfum við að ráðast í til að mæta því þá hinum megin frá? Á sama tíma erum við með metnaðarfullar áætlanir um námsgagnaútgáfu, aukna þjónustu við kennara í gegnum skólaþjónustulöggjöf og svo mætti áfram telja. Það sem verið er að boða 

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Mig hefur lengi langað að kalla eftir afstöðu hans til menntunar, ekki síst í ljósi mikillar umræðu hæstv. háskólaráðherra um innihald menntunar, en það hefur lítið farið fyrir því hjá menntamálaráðherra. Hæstv. ráðherra talar hér um fækkun nemenda og það var eiginlega óhugnanleg framtíðarsýn af því að hann talar um fækkun og fækkun og fækkun en gerir ekki ráð fyrir því að okkur fjölgar jafnt og þétt líka. Það virðist vera sem hæstv. ráðherra geri ráð fyrir að færri og færri fari í nám almennt og mér þykir það heldur sorgleg framtíðarsýn. Það virðist ekkert hafa verið rætt við stjórnendur, starfsfólk eða nemendur skólanna tveggja heldur hafa hugmyndir verið kynntar á afar viðkvæmum tíma í skólastarfinu. Ég spyr því hæstv. ráðherra út í tímasetninguna. Hverjum datt í hug að það væri góð hugmynd að koma með svona tilkynningar í byrjun prófatarnar í framhaldsskólunum, þegar skráningar í framhaldsskólana eru að hefjast? 

Forseti minnir enn á að ræðutími er takmarkaður í óundirbúnum fyrirspurnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir. Ég vil byrja á því að segja í upphafi að hluti af þeirri vinnu sem nú fer fram, varðandi fýsileika þessara sviðsmynda, er einmitt samtal við starfsfólk, nemendur og eftir atvikum stjórnmála- og menntasamfélagið á viðkomandi svæðum. Hugsunin með þessu - af því að hv. þingmaður talaði um óhugnanlega framtíðarspá - það sem við erum að vinna með eru tölur sem koma frá Hagstofu Íslands um hver lýðfræðileg þróun er þegar kemur að fjölda framhaldsskólanema á næstu árum. Síðan erum við að vinna með þá björtu framtíðarspá að okkur takist, eins og okkur hefur tekist síðustu tvö til þrjú ár, að fjölga nemendum í starfsnámi þar sem við erum óhugnanlega langt á eftir okkar samanburðarþjóðum. Á Íslandi eru um 33% - voru 30% fyrir tveimur til þremur árum - sem fara í starfsnám. Meðaltal Norðurlandanna er 45%. Til þess að mæta þessu þurfum við að ráðast í ákveðnar breytingar á framhaldsskólakerfinu. Við þurfum að byggja 10.000–15.000 m² af verknámshúsum 

Virðulegi forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að vitna í það sem kemur fram í stjórnarsáttmála, með leyfi forseta, um landbúnaðarmál. Þar segir: „Sett verða metnaðarfull markmið um að auka hlutfall hollra og næringarríkra innlendra matvæla til að treysta fæðuöryggi.“ Nú berast fregnir af því að innlend kjötframleiðsla dragist verulega saman samhliða miklum rekstrarerfiðleikum í fleiri búgreinum. Því er spáð að innlend kjötsala dragist mikið saman á næstu árum. Innflutningur á kjötvörum hefur stóraukist á síðustu árum og virðist ekki linna og framleiðsla á innlendum kjötafurðum stendur ekki undir nauðsynlegri fjárfestingu. Með þessu áframhaldi munum við horfast í augu við gríðarlegan samdrátt í íslenskum landbúnaði með tilheyrandi skorti á svína-, nauta- og lambakjöti ef ekki verður gripið til aðgerða. Þetta er þeim mun sorglegra þar sem landbúnaðarháskólarnir eru fullir af áhugasömu og kraftmiklu ungu fólki sem vill búa, tryggja fæðuöryggi landsins og viðhalda sérstöðu Íslands því landbúnaðurinn er svo miklu meira en einungis matvælin. Hann er samofinn menningu okkar og sögu og um margt hefur Ísland yfirburðarstöðu hvað heilbrigði dýrastofna varðar og hreinleiki landsins er einstakur á heimsvísu. Landbúnaðurinn er hryggjarstykkið í hinni dreifðu byggð og er mikilvægur þegar kemur að móttöku innlendra og erlendra ferðamanna en hann leggur í raun til litina, lyktina og leiktjöldin á því leiksviði sem innlendir og erlendir ferðamenn sjá. Því má segja að án landbúnaðarins yrði ansi dauflegt um að litast í sveitum landsins. Að mínu viti lýsir það hnípinni þjóð sem nær ekki að næra þann jarðveg sem landbúnaðinum er lífsnauðsynlegur. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra hvort ekki sé kominn tími á að snúa bökum saman, hvort ekki sé óhjákvæmilegt að stofna starfshóp sem leggur til alvöruaðgerðir til að rétta úr kútnum og koma íslenskum landbúnaði 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ingibjörgu Isaksen kærlega fyrir að setja málefni landbúnaðarins á dagskrá. Ég vil minna á það til að byrja með að hér fyrir þinginu liggur landbúnaðarstefna fyrir Ísland og það er auðvitað alveg gríðarlega mikilvæg stefnumörkun sem alþingismenn geta haft áhrif á því að þar er verið að marka sýn til framtíðar. Þá er tækifæri líka til að taka þessi mál upp á borðið sem ég leyfi mér að segja, eftir að hafa verið á ferð um landið og átt fundi um sjálfbært Ísland, að eru landsmönnum öllum mjög ofarlega í huga. Ríkisstjórnin hefur sýnt í verki að hún stendur með landbúnaði, hvort sem horft er til síðasta kjörtímabils þegar við stórjukum framlög til innlendra grænmetisbænda eða þegar við gripum til sérstakra framlaga vegna hækkana á áburðarverði og áhrifum innrásarinnar í Úkraínu á matvælakeðjuna og í núverandi fjármálaáætlun sem nú liggur fyrir þinginu er gert ráð fyrir 2 milljarða kr. auknum útgjöldum til að efla kornrækt. Þá er ég ekki búin að nefna það verkefni sem hæstv. matvælaráðherra hefur boðað, sem ég vona svo sannarlega að skapist gott samstarf við bændur um, til að vinna að nýjum aðgerðum til að útrýma riðu. En ég vil segja að innlendur landbúnaður er gríðarlega mikilvægur. Við höfum markað okkur stefnu hér á þingi ekki bara um fæðuöryggi heldur matvælaöryggi og hv. þingmaður nefndi hér sýklalyfjaónæmi og við lögðum af stað í sérstaka vinnu í samvinnu heilbrigðisráðuneytis og matvælaráðuneytis til að sporna gegn sýklalyfjaónæmi. Hv. þingmaður spyr: Þarf ekki að gera meira? Ég held að við höfum mikil tækifæri í landbúnaðarstefnunni en ég held líka að við getum stillt betur saman strengi í stjórnsýslunni. Ég nefni bara eitt dæmi sem eru merkingar. Ég held að því miður séum við enn með ófullnægjandi ástand í þeim efnum þar sem upprunalönd eru 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið og tek undir áhyggjur hans varðandi upprunamerkingu matvæla. En staðan er alvarleg og þarfnast bóta ef við viljum að innlend matvælaframleiðsla haldi áfram. Staðan er í rauninni verri en viðurkennt er og afkoma bænda fer dvínandi. Kúabú berjast í bökkum og margir kjósa að hætta. Kynslóðaskipti innan bújarða eru nú varla möguleg með tilheyrandi skuldahlekkjum og því er nýliðun nær engin. Stórtækur innflutningur kjötafurða sem framleiddar eru undir öðrum og minni kröfum en hér á landi er lamandi og áhrifin verða óafturkræf ef ekki verður gripið til aðgerða. Öflugur landbúnaður er þýðingarmikill fyrir fæðuöryggi í heiminum þar sem aðfangakeðjur eru ótryggar og ýmsar ógnir steðja að. Það má segja að margt hafi verið gert en þjóðin þarf að taka afstöðu, við hér í þinginu þurfum að taka afstöðu um hvernig land við viljum byggja. Vill þjóðin allt sitt kjöt erlendis frá, kjöt sem uppfyllir ekki sömu kröfur og íslensk framleiðsla stenst? Hvernig land viljum við byggja? Land sem er tómlegt þar sem matvælaframleiðsla er af skornum skammti eða land þar sem tækifærin í byggðunum blómstra? 

Herra forseti. Ég held að það séu einmitt tækifæri fyrir þingið til að marka stefnuna í þessu og í raun og veru fela framkvæmdarvaldinu að taka málin áfram. Það er nefnilega verið að gera ótrúlega margt spennandi. Eitt af þeim verkefnum sem vert er að fylgjast með er Loftslagsvænn landbúnaður, því að við höfum líka verið að ræða hvernig við drögum úr losun frá innlendum landbúnaði á sama tíma og við viljum tryggja að við séum í auknum mæli sjálfum okkur nóg um framleiðslu matvæla. Þar eru frábærir hlutir að gerast sem eru kannski ekki nægjanlega uppi á borðum fyrir almenning, ekki síst vegna merkinganna sem ég leyfi mér að nefna aftur. Síðan er auðvitað stóra spurningin sem Alþingi þarf að ræða í tengslum við landbúnaðarstefnu, sem er auðvitað grundvallarforsendan fyrir viðgangi íslensks landbúnaðar, að afurðaverðið dekki framleiðslukostnaðinn. Það er ekki staðan í dag, sem er ástæðan fyrir þessari bágu stöðu bænda víða um land en snýst bara um þá eðlilegu kröfu bænda að lifa í sama efnahagslega veruleika og aðrir landsmenn. 

Borist hefur tillaga um að vísa málinu til umhverfis- og samgöngunefndar. Liggja ekki aðrar tillögur fyrir þessum fundi og verður því málinu vísað til umhverfis- og samgöngunefndar ef enginn hreyfir andmælum.

Hæstv. forseti. Líklega þekkja flestir í þessum sal forsögu þessa máls en hún er sú að þegar úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála komst að þeirri niðurstöðu að fella skyldi úr gildi ákveðin rekstrarleyfi og starfsleyfi vegna sjókvíaeldis haustið 2018 brást hið háa Alþingi þannig við að setja um þetta sérstök lög, búa til bráðabirgðaákvæði. Löggjafinn var gerður afturreka með þá lagasetningu í úrskurði frá Eftirlitsstofnun EFTA og í stað þess að taka þeim úrskurði eins og hann er og fella bráðabirgðaákvæðið út úr lögunum var ákveðið að fara hér bakdyraleiðina að sömu lagasetningu. Þessi vinnubrögð er ekki hægt að styðja, hæstv. forseti. Ég hygg að þingmenn myndu nýta tíma sinn betur hér við að kynna sér efni skýrslu Ríkisendurskoðunar um lagaframkvæmd og umgjörð sjókvíaeldis hér á landi en að standa að þessari lagasetningu.

Herra forseti. Árið 2018 skítmixaði Alþingi lög til að standa vörð um fjárhagslega hagsmuni fiskeldisfyrirtækja og tók þar með stöðu gegn náttúrunni. Eftir á að hyggja voru það mistök, álit ESA er afgerandi um það. Það var ekki rétt af Alþingi að stíga þetta skref árið 2018. Að sama skapi er ekki rétt af Alþingi árið 2023 að draga þann eina lærdóm af rassskellingu ESA að það eigi bara að festa svona ákvæði fastar í lagasafninu, að búa til varanlega hjáleið fram hjá umhverfismati, að rýra varanlega þátttökurétt almennings í ákvörðunum sem varða umhverfismál. Hvorugt er ásættanlegt. Hvorugt er í samræmi við meginreglu umhverfisréttar. Við getum ekki stutt þetta mál.

Forseti. Við þekkjum öll forsögu þessa máls, ágjöfina frá ESA og gagnrýnina þar. Það sem er að gerast hér í dag erum við í sjálfu sér ekki að upplifa í fyrsta sinn í þessum þingsal og í boði þessarar ríkisstjórnar en það er niðurstaða lægsta mögulega samnefnara, lægsta mögulega samnefnara ríkisstjórnarinnar, sem verður til þess að óboðleg vinnubrögð leiða til lagasetningar sem nær ekki fram tilgangi sínum, nær ekki fram því sem löggjöfin ætti að snúast um. Þetta eru óboðleg vinnubrögð með tilliti til almannahagsmuna. Þetta eru óboðleg vinnubrögð með tilliti til hagsmuna umhverfisins. Þetta eru óboðleg vinnubrögð í því ljósi að spegla einhvern metnað fyrir þessari atvinnugrein eða virðingu fyrir henni. Hér er skítabiks að fæðast og ég get ekki stutt þau vinnubrögð sem hafa verið hér viðhöfð.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli á að þessi breytingartillaga sem liggur fyrir fjallar ekki um atvinnugreinina sem slíka, svo að það sé alveg á hreinu, hún fjallar um útvíkkaða lögleysu. Því skrifaði ég undir álit minni hlutans en ekki meiri hlutans. Það hefði verið einboðið fyrir ráðherra að bregðast við afgerandi úrskurði ESA af auðmýkt og leggja einfaldlega til að fella brott hin brotlegu ákvæði laganna frá 2018. Þess í stað var valið að fara í miklar æfingar til að finna hinni brotlegu aðferðafræði varanlegan stað í lagasafninu. Ekki hefur komið fram við umfjöllun nefndarinnar hvaða knýjandi nauðsyn er á að lögfesta heimild til útgáfu bráðabirgðaleyfa með þessum hætti. Þá verður að horfa til þess að frumvarpið gengur enn lengra en gildandi lög - lögleysan.

Forseti. Ég var hér árið 2018 og kom einmitt upp í pontu til að vara við þessum lögum þegar þau voru sett á sínum tíma. Ég sagði jafnvel að við ættum hreinlega að hætta þessu sjókvíaeldi vegna þess að ekki aðeins er þetta gríðarlega mengandi iðnaður heldur er afurðin af þessum iðnaði líka frekar óholl og það eru engin rök gegn því að færa þetta hreinlega bara upp á land. En núna er verið að festa í lög að þetta eigi að geta farið fram hjá umhverfismati. Hagsmunir fjármagnsins eiga alltaf að trompa umhverfið. Á sama tíma ferðast hæstv. forsætisráðherra okkar út um allan heim að monta sig af einhverju velsældarhagkerfi sem ég sé bara ekkert glitta í. Hvers virði er umhverfið? Hvers virði er náttúran, ómenguð náttúra? Það er alltaf gróðinn, það er alltaf hagvöxturinn, það er alltaf fjármagnið sem fær að trompa algerlega öll loforðin um að við ætlum á einhvern hátt að fara að skoða virði einhvers annars en bara fjármagnsins. Hvers virði er umhverfið í þessu? Ég get ekki séð að við séum að nýta okkur velsældarhagkerfið til að meta það á neinn hátt þegar við erum að setja lög eins og þessi.

Virðulegur forseti. Það er kunnuglegt stef hjá þessari ríkisstjórn og þessum stjórnvöldum að þegar þau verða uppvís að því að brjóta gegn gildandi rétti þá skal bara setja brotin í lög. Þetta er því miður orðið allt of algengt. Hér er það sérstaklega ámælisvert vegna þess að hér erum við að tala um bæði rétt almennings til að geta rönd við reist fyrir hönd náttúrunnar sem hefur enga rödd til að vernda sig sjálfa og sömuleiðis er ekki bara verið að setja réttleysuna í lög heldur er verið að bæta um betur og útvíkka. Það er verið að gera fleiri framkvæmdaraðilum kleift að fara fram hjá umhverfismati. Það er verið að gera einhverja sérleið, sem engin réttlæting var fyrir á sínum tíma, að algildri leið, fram hjá reglum sem við eigum að heita skuldbundin. Þetta er alger vitleysa, virðulegi forseti.

Virðulegur forseti. Ég væri ansi hrædd um að það væri meiri hávaði hér inni í þessum þingsal ef við ætluðum að leyfa það að fara fram hjá umhverfismati með sjókvíaeldi. Þetta eru bara alveg nýjar fréttir og bara algert rugl. Þetta er bráðabirgðaákvæði. Mig langar að lesa aðeins upp úr álitinu: „Meiri hlutinn bendir jafnframt á að með frumvarpinu er heimild til að veita bráðabirgðaheimild færð úr höndum ráðherra til Umhverfisstofnunar hvað varðar lög um hollustuhætti og mengunarvarnir og til Matvælastofnunar varðandi lög um fiskeldi og verður ákvörðun um veitingu undanþágu eða bráðabirgðaheimildar kæranleg til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála ólíkt því sem nú er.“ Aðkoma almennings er tryggð. Eins og hv. þingmaður Viðar Eggertsson sagði: Þetta snýst ekkert um fyrirtækin, þetta snýst ekki endilega um sjókvíaeldið. Þannig að ég held að það sé óþarfi að hrópa úlfur, úlfur í þessu sambandi.

Forseti. Það kemur mjög á óvart að framsögumaður umhverfis- og samgöngunefndar í þessu máli kannist ekki við að það hafi verið talað um að hér sé leið fram hjá umhverfismati. Það var meginstefið í umfjöllun nefndarinnar, meginþungi umræðu hér í fyrri umræðum í þingsal, vegna þess að í frumvarpinu er veitt leyfi fyrir hjáleið fram hjá umhverfismati. Ef forsendur umhverfismats bresta og það er fellt úr gildi er búin til leið til að leyfa framkvæmdina engu að síður. Það er hjáleið. Það er ekki úlfur, úlfur.  Svo vil ég, fyrst við erum með hæstv. forsætisráðherra í salnum, benda á að á sama tíma og ríkisstjórnin ætlar að tala við leiðtoga Evrópuráðsins um að lögfesta réttinn til heilnæms umhverfis sem hluta af mannréttindum 

Forseti. Það er rétt að gera grein fyrir því hvað við í minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar erum hér að leggja til. Það er að fella brott hverja einustu grein þessa frumvarps og leggja í staðinn til að burt fari greinarnar sem settar voru inn 2018 þannig að í staðinn fyrir að búa til einhverja 19 greina útfærslu á því sem ESA hefur gert okkur afturreka með sé einfaldlega stigið skref aftur á bak og það sem við vorum gerð afturreka með árið 2018 verði fellt úr gildi. Þannig sýnum við ábyrgð og auðmýkt gagnvart þeim mistökum sem voru gerð 2018, þau okkar sem erum á græna karlinum a.m.k., sem því miður erum í minni hluta.

Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um að mega stækka skrúfuna á bátum, það er það sem aflvísir þýðir. Þar sem við teljum að ekki sé auðsýnt að hér sé ekki verið að fórna umhverfissjónarmiðum og sjónarmiðum um fjölbreytileika lífríkisins til að ná fram loftslagsáhrifum þá munum við greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Ég sé að hér er komið fram frumvarp sem ég flutti sjálfur í tví- eða þrígang hér í þinginu við litlar undirtektir. Þá voru það auðvitað þessi loftslagsmál sem eru stóra málið í þessu. Það er verið að tala um að fiskiskip fái að nota stærri skrúfu til að auka afl sitt. Í dag er það þegar gert. Það er eins og margt annað í okkar lögum að það er hægt að fara fram hjá því. Það eru þá keyrðar dísilvélar eða ljósavélar beint inn á gír skrúfunnar þannig að þeir geta náð þessu afli núna með langtum meiri olíueyðslu heldur en þekkist. Þessi nýja leið kemur auðvitað loftslaginu mjög vel en hún hleypir auðvitað stærri skipum inn á þremur mílum. Ég held að ef við vegum það saman hvort það skipti meira máli, loftslagið og að við náum fiskinum á ódýrari hátt með minni olíu, þá sé þetta góð leið til þess. Ég samþykki þetta.

Herra forseti. Við í Samfylkingunni greiðum atkvæði með þessu máli, enda er löngu tímabært að vinna að hvötum til orkuskipta í sjávarútvegi og þetta frumvarp er skref í þá átt. Vandinn er hins vegar sá að það liggur ekkert fyrir um hvaða hafnir í dag hafa næga innviði til að gera strandveiðibátum kleift að komast í hleðslu. Það liggja ekki heldur fyrir áætlanir um uppbyggingu aðgengis að rafhleðslu í höfnum landsins. Það liggur heldur ekkert fyrir um hver sé áætlaður hleðslutími hvers báts eða um hver sparnaðurinn sé við að rafvæðast. Rafvæðing hafna er stórt og mikilvægt loftslagsmál sem ráðast þarf í. Sums staðar er til næg orka í verkefnið og annars staðar ekki en um allt land verðum við að fara í það verkefni að hrinda úr vegi þeim hindrunum sem vinna gegn rafvæðingu hafna, alveg sama í hvaða formi það er.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram í máli hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur þá er margt sem á eftir að finna út úr til þess að geta farið í rafvæðingu smábáta. Innviðirnir eru eitt, hvatinn er annað. Það nefnilega kostar milli 30 og 40 millj. kr. að breyta bátum yfir í það að geta verið rafvæddir en sá hvati sem er í frumvarpinu er í besta falli að fara að gefa sjómönnum 1,5–2 millj. kr. á ári. Það mun taka langan tíma að fara í þetta og því er þetta frumvarp svolítið eins og nýju fötin keisarans. Það verða kannski einn til tveir bátar á næstu fimm árum sem munu breyta. Við getum ekki sagt að rafvæðing smábátaflotans sé komin á fullt fyrr en eitthvað meira er gert en boðið er upp á í þessu frumvarpi.

Herra forseti. Þó svo að við í Flokki fólksins séum áfram um vistvænar lausnir erum við ekki alveg tilbúin að taka þátt í þeim hráskinnaleik sem hæstv. matvælaráðherra leggur hér á borð fyrir okkur að við eigum að greiða atkvæði um. Það er einfaldlega svo að sá ávinningur sem er hér í boði fyrir smábátasjómenn er nánast enginn. Hér er bara um sýndartillögu að ræða þannig að hæstv. matvælaráðherra og félagar hennar í Vinstri grænum geti hulið sig í einhverri grænni slikju þegar raunin er sú að flokkurinn er í hverju frumvarpinu á fætur öðru miklu frekar að leggja stein í götu smábátaútgerðar en hitt. Við í Flokki fólksins ákváðum því að sitja hjá í þessari atkvæðagreiðslu. Við styðjum markmið frumvarpsins en ekki svona hráskinnaleik í boði Vinstri grænna.

Herra forseti. Mig langar aðeins að benda á eina raunverulega staðreynd hvað lýtur að þessu máli og það er sú mismunun sem felst í því hvernig er verið að gera upp á milli sjómanna. Við vitum, eins og kom t.d. fram í máli hv. þm. Gísla Rafns Ólafssonar hér áðan, að það kostar tugi milljóna að skipta yfir í raforku á fiskibátunum okkar, þannig að það eru ekki nema þeir allra efnamestu sem mögulega gætu farið í slíka aðgerð. Hinir sitja eftir með sárt ennið og horfa á félagann, þennan eina í þessari höfn sem fær alltaf að draga 100 kílóum meira og koma með 100 kílóum meira að landi hvern dag. Þetta er hrein og klár mismunun, herra forseti, og við styðjum hana ekki.

Virðulegi forseti. Ég mæli [fyrir hönd meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um upplýsingagjöf um sjálfbærni á sviði fjármálaþjónustu og flokkunarkerfi fyrir sjálfbærar fjárfestingar. Málinu var vísað til efnahags- og viðskiptanefndar að nýju að lokinni 2. umr. Rætt var um þá ákvörðun framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins að fella jarðgas og kjarnorku undir flokkunarkerfi ESB fyrir sjálfbærar fjárfestingar. Einskorðaðist umfjöllun nefndarinnar við þá ákvörðun og áhrif mögulegra málaferla vegna flokkunarkerfisins gagnvart Evrópusambandinu. Nefndin óskaði eftir að ráðuneytið tæki saman upplýsingar um þá ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar og að hvaða leyti Ísland væri skuldbundið til að taka upp flokkunarkerfið með sama hætti. Jafnframt var óskað eftir upplýsingum um það hvaða áhrif möguleg málaferli umhverfissamtaka vegna ákvörðunar framkvæmdastjórnarinnar hefðu á skuldbindingar Íslands við innleiðingu á umræddum reglugerðum. Í nefndaráliti eru rakin helstu sjónarmið sem fram koma í minnisblaði ráðuneytisins. Þar kemur m.a. fram að samkvæmt reglugerðinni eru gerðar mun ríkari kröfur til kjarnorku- og jarðgasvera en til annarra orkugjafa. Meðal annars falli jarðgasver undir þann flokk að teljast umbreytingarstarfsemi, þ.e. þau verða að stefna að því að skipta jarðgasi úr fyrir endurnýjanlega orku eða orku með lága kolefnislosun fyrir árið 2035. Þá þurfi kjarnorkuver að uppfylla ákveðin skilyrði um öryggi og staðlaða meðhöndlun úrgangs. Ekki hefur farið fram umræða um það hvaða beinu hagsmuni Ísland hefði af því að setja fram fyrirvara um innleiðingu reglugerðarinnar eða hvaða áhrif slíkir fyrirvarar hefðu á samningsstöðu ríkisins að öðru leyti. Jafnframt er bent á það í minnisblaðinu að leiði málaferli til þess að gera þurfi lagabreytingar á flokkunarkerfinu komi þær til framkvæmda hér á landi með sama hætti og aðrar reglur ESB sem teknar eru upp í EES-samninginn. Lagðar eru til nokkrar breytingar sem eru tæknilegs eðlis og um efni þeirra vísast til nefndarálitsins. Formaður vill taka það sérstaklega fram hér hvað varðar þjónustu lífeyrissjóða að sú þjónusta lífeyrissjóða sem snýr að viðbótartryggingavernd fellur undir starfsemi aðila á fjármálamarkaði eins og hugtakið er skilgreint í 1. tölulið 1. mgr. 1. gr. SFDR-reglugerðarinnar, sjá d-lið ákvæðisins, og fellur því undir allt regluverkið en lágmarkstryggingaverndin aðeins að hluta til. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til í nefndaráliti. Undir nefndarálit meiri hlutans rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Þórarinn Ingi Pétursson, Guðbrandur Einarsson, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir, Jóhann Páll Jóhannsson og Lilja Rafney Magnúsdóttir.

Virðulegur forseti. Er fjárfesting í kjarnorkuveri sjálfbær fjárfesting? Er sjálfbært að fjárfesta í gasframleiðslu til húshitunar? Álit mitt og okkar Pírata og raunar allra helstu umhverfissamtaka sem vettlingi geta valdið í Evrópu er að það er ekkert sjálfbært við kjarnorkuver eða gasver eins og þau eru svo óþjállega kölluð. Eftir sem áður á að viðurkenna fjárfestingu í uppbyggingu og jafnvel starfsemi slíkrar orkuframleiðslu. Það á að viðurkenna það sem sjálfbæra fjárfestingu. Þetta gerum við athugasemd við og þetta er ástæðan fyrir því að sú sem hér stendur óskaði eftir því að málið yrði tekið aftur inn í nefnd milli 2. og 3. umr., sér í lagi vegna þess að þessar fyrirætlanir munu lenda eða eru í málaferlum, m.a. ætla Austurríki og Lúxemborg að láta reyna á þessa ákvörðun Evrópuþingsins og ráðsins fyrir Evrópudómstólnum vegna þess að það er ekki hægt að halda því fram að fjárfesting í kjarnorkuverum og fjárfesting í gasframleiðslu sé sjálfbær fjárfesting. Aðeins um efni máls. Þetta frumvarp felur í sér innleiðingu í íslenskan rétt á ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins um upplýsingagjöf tengda sjálfbærni á sviði fjármálaþjónustu en að mati minni hlutans verður að gera alvarlegar athugasemdir við innleiðinguna og reglugerðina sem hún byggir á. Evrópusambandið hefur sett sér markmið um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda, sem þátt í aðgerðum til að ná þessum samdrætti hefur verið ráðist í fjölmargar aðgerðir sem snerta fjármálakerfið, m.a. breytingar á regluverki sem varðar sjálfbærar fjárfestingar. Hin svokallaða Taxonomy-reglugerð býr til ramma utan um sjálfbærar fjárfestingar. Markmið hennar er að styðja sérstaklega við þær fjárfestingar sem þjóna að lágmarki einu af sex nánar skilgreindum markmiðum þannig að til þess að fjárfesting teljist sjálfbær þá þarf hún að þjóna einu af eftirtöldum sex markmiðum sem eru: að draga úr loftslagsbreytingum, aðlögun að loftslagsbreytingum, sjálfbær nýting auðlinda sjávar, umbreyting í hringrásarhagkerfi, mengunarvarnir og vernd og endurheimt vistkerfa. Hér stend ég og skil ekki hvernig gasvinnsla og kjarnorkuúrvinnsla falli undir neitt af þessum markmiðum en samt sem áður voru við vinnslu málsins hjá Evrópuþinginu gerðar afar óheppilegar breytingar, þær breytingar að nákvæmlega þessi orkuvinnsla, þessi ekki sjálfbæra orkuvinnsla, væri viðurkennd sem sjálfbær fjárfesting. Málið varð þar af leiðandi afar umdeilt innan Evrópuþingsins þó að reglugerðin hafi engu að síður tekið gildi. Ástæðan fyrir því að þetta er mjög umdeilt, eins og ég hef komið inn á, er að með því að skilgreina jarðgas annars vegar og kjarnorku hins vegar sem sjálfbæra lausn á loftslagsvánni gagnast reglugerðin mun verr til að ná markmiðum um samdrátt í losun og þýðir að óhreinn iðnaðar muni hafa aðgengi að sama flokkunarkerfi og aðrir vistvænir orkugjafar. Eins er augljóst að gas- og kjarnorkunýting nær engum þeirra sex markmiða sem reglugerðinni er ætlað að uppfylla. Setning reglugerðarinnar hefur haft víðtæk áhrif þar sem fjöldi náttúruverndarsamtaka hefur sagt sig úr vettvangi framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um sjálfbærar fjárfestingar í mótmælaskyni. Ríkisstjórnir Austurríkis og Lúxemborgar hafa lýst því yfir að þær hyggist láta reyna á lögmæti reglugerðarinnar fyrir Evrópudómstólnum auk þess sem evrópsk náttúruverndarsamtök hafa hafið málaferli vegna ákvörðunarinnar. Alls er óvíst hverjar afleiðingar þessarar dómsmála verða. Snúum okkur nú aðeins að afstöðu Íslands og þingsins í þessu mikilvæga máli. Málið var kallað inn til nefndar milli 2. og 3. umr. til að fjalla um þá ákvörðun framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins að fella jarðgas og kjarnorku undir flokkunarkerfi ESB fyrir sjálfbærar fjárfestingar. Nefndin óskaði eftir minnisblaði frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem því er lýst að óvíst sé hvaða beinu hagsmuni Ísland hafi af því að setja fram fyrirvara um hvort jarðgas- og kjarnorkuframleiðsla geti talist sjálfbær. Fram kemur einnig í minnisblaði ráðuneytisins, með leyfi forseta: „Í því sambandi er rétt að minna á ströng skilyrði sem eru sett fyrir flokkun slíkra orkugjafa svo þeir teljist sjálfbærir í skilningi umræddra reglna. Eins og áður segir þá vinna Evrópuríki nú að því hörðum höndum að mæta orkuþörf sem áður byggðist m.a. á innflutningi á jarðgasi frá Rússlandi á sama tíma og orkuskiptum verður almennt hraðað. Á sama tíma er ljóst að íslensk stjórnvöld sækja einnig um tímabundnar lausnir vegna losunarkostnaðar í millilandaflugi.“ Hér hafið þið ástæðuna fyrir því, virðulegi forseti, hvers vegna meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar var ekki tilbúinn að bregðast við þessum áhyggjum þeirrar sem hér stendur, hvers vegna stjórnvöld eru ekki tilbúin að beita sér fyrir því að viðurkenna ekki ósjálfbærar fjárfestingar sem sjálfbærar fjárfestingar. Það er vegna þess að við viljum vinna gegn umhverfinu á öðrum vettvangi þannig að það er erfitt fyrir okkur að vera að beita okkur fyrir því á þessu. Við erum ekki tilbúin að beita okkur fyrir því að upplýsingar um fjárfestingar séu réttar vegna þess að við viljum fá afslátt af því hvað við þurfum að borga fyrir losunarheimildir af flugferðum. Þannig er ljóst að ráðuneytið og meiri hlutinn telur hagsmuni Íslands betur varða með því að beita sér fyrir undanþágum frá álagningu losunarkostnaðar í millilandaflugi en minni hlutinn vill árétta að stjórnvöld hvers tíma hafa í hendi sér að ákveða með hvaða hætti þau beita sér gagnvart samstarfsríkjum þegar kemur að alþjóðlegum aðgerðum gegn loftslagsbreytingum. Þessi forgangsröðun bendir því miður til þess að skammtíma fjárhagslegir hagsmunir séu látnir ganga framar hagsmunum framtíðarkynslóða og baráttunni gegn loftslagsbreytingum í huga ríkisstjórnarinnar. Þrátt fyrir miklar áhyggjur af innleiðingu reglugerðarinnar, yfirstandandi málaferlum og óvissu varðandi lögmæti hennar ákvað meiri hluti nefndarinnar að afgreiða málið með vísan til þess að í reglugerðinni séu gerðar ríkari kröfur til kjarnorku- og jarðgasvera. Þar segir, með leyfi forseta: „Jarðgasver falli t.d. undir þann flokk að teljast umbreytingarstarfsemi, þ.e. þau verða að stefna að því að skipta jarðgasi út fyrir endurnýjanlega orku eða orku með lága kolefnislosun fyrir árið 2035. Þá þurfi kjarnorkuver að uppfylla ákveðin skilyrði um öryggi og staðlaða meðhöndlun úrgangs.“ Jafnvel þótt slíkir hvatar, virðulegi forseti, kunni að vera jákvæðir gagnvart þeim iðnaði sem þegar er til staðar þá er ekki þar með sagt að það sé rétt að flokka jarðgas og kjarnorku sem sjálfbærar fjárfestingar til framtíðar. Það er einfaldlega blekkjandi fyrir almenning og þjónar ekki því markmiði sem sjálfbærum fjárfestingum er ætlað að þjóna. Réttara hefði verið að kanna í þaula hvort hægt væri að hreinsa reglugerðina af hagsmunagæslu gas- og kjarnorkuframleiðenda við innleiðingu. Í sínu endanlega formi þjónar Taxonomy-reglugerðin einfaldlega ekki því mikilvæga markmiði að stuðla að sjálfbærum fjárfestingum heldur getur hún aukið upplýsingaóreiðu og grænþvott. Verulegar efasemdir eru einnig um hvort reglugerðin standist markmið Parísarsáttmálans. Það er því miður að meiri hluti nefndarinnar hafi ákveðið að þrýsta málinu áfram fremur en að staldra betur við, vinna að lausnum og nýta þannig tækifæri til að þrýsta á grænar umbreytingar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og viðurkenni að ég sit ekki í hv. efnahags- og viðskiptanefnd en finnst málið engu að síður virkilega áhugavert. Ég velti fyrir mér af framsögu hv. þingmanns - ég get nefnilega tekið undir það að þegar umræðan skapaðist um þetta á vettvangi Evrópuþingsins á sínum tíma að þá fannst mér það svolítið fjarstæðukennt að flokka kjarnorku og gas undir þessa grænu orkuframleiðslu. Verandi ekki sérfræðingur á því sviði þá er það svolítið fjarlægt okkur að hugsa með þeim hætti, sérstaklega þar sem við erum svo lánsöm að búa hér á Íslandi þar sem við getum framleitt alvöru sjálfbæra græna orku. Eftir að orkukrísan brast á í Evrópu, eftir innrás Rússa í Úkraínu, hefur umræðan orðið kannski fyllri og meiri og maður áttar sig á því að kjarnorka og gas, þ.e. sérstaklega kjarnorkan, er þó alla vega miklu, miklu betri kostur en að brenna jarðefnaeldsneyti og áhrifin á umhverfið og loftslagsmálin eru miklu minni af því. Þannig að ég spyr í rauninni: Er hv. þingmaður með þessu að segja að það sé mjög óæskilegt að í Evrópu sé kjarnorka og/eða gas nýtt? Telur hv. þingmaður þá eða þingflokkur hv. þingmanns að það sé raunhæft að við náum þeim markmiðum sem við höfum sett okkur um losun eingöngu með því að nýta það sem í okkar huga er raunverulega sjálfbær og græn orkuframleiðsla? - Já, byrjum á þessu.

Virðulegur forseti. Þetta er svolítið eins og samtalið um álverin á Íslandi. Það er talað um að það sé svo flott og fínt að við séum með álver hér vegna þess að annars væru álver í Kína að búa þetta ál til sem væri miklu meira mengandi. En við erum ekki að hugsa um að í raun sé allt of mikið af áli til í heiminum sem þurfi að endurvinna og það kosti miklu minni orku og við þurfum ekki að gera það, hvorki á Íslandi né í Kína, til þess að ávinningur hljótist af fyrir umhverfið. Það er eins með þessa umræðu. Vissulega er gas og kjarnorka skömminni skárri en kol. Það þýðir samt ekki að Evrópusambandið og við núna þurfum að viðurkenna gasvinnslu og kjarnorkuver sem sjálfbærar fjárfestingar vegna þess að þau eru það ekki. Það er hreinlega blekkjandi að halda því fram. Ég tel hins vegar ekki óæskilegt á meðan ekki er annað í boði þá noti þau ríki sem þess þurfa í Evrópu frekar gas en kol. Maður minn, auðvitað, endilega sleppum kolunum. Það breytir því ekki að mér finnst algjörlega óboðlegt að hér sé verið að halda því fram að það sé sjálfbært að fjárfesta í gas- og kjarnorkuverum vegna þess að það er það ekki. Það er ekki að hjálpa til á neinn hátt annan en þann að bjarga Evrópu út úr snörunni sem hefði átt að vera búin að koma sér upp sjálfbærari orkugjöfum fyrr vegna þess að Evrópuþjóðir hafa ekki rússneskt gas til að reiða sig á akkúrat núna. Það breytir því ekki að við eigum ekki í raun að gefa almenningi og fjárfestum rangar upplýsingar um hvað eru sjálfbærar fjárfestingar og hvað ekki. Það er ástæða fyrir því að öll þessi umhverfissamtök hafa verið að segja sig frá framkvæmdastjórninni sem á að hafa yfirlit með þessu. Það er vegna þess að þau litu svo á að það ætti að vera faglegar forsendur fyrir þessari flokkun og þau líta svo á að það sé engin fagleg forsenda fyrir því að flokka gas- og kjarnorkuver sem sjálfbæra fjárfestingu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og held ég að við getum verið sammála um það að Evrópa hefur bara klúðrað sínum orkumálum á síðustu áratugum. Að reiða sig á rússneskt gas er algerlega galið og það sem við horfum upp á núna með þessum hörmungum í Evrópu er skýr birtingarmynd þess. En mig langaði líka að spyrja hv. þingmann vegna orða hennar hér áðan varðandi hagsmunagæslu Íslands út af fluginu og að auka skatta á flug. Er hv. þingmaður að segja að hún telji ekki ástæðu til þess að íslensk stjórnvöld berjist fyrir og tryggi það í rauninni að frumvarpið verði innleitt óbreytt frá því sem Evrópuþingið samþykkti fyrir viku síðan eða svo?

Virðulegi forseti. Í stuttu máli: Já, mér finnst þetta vera kolröng barátta. Í lengra máli: Það er nú einu sinni þannig að það kom mér t.d. verulega á óvart að heyra forsætisráðherra byrja strax að tala um einhvers konar vetó, að hafna innleiðingu á þessu máli, eitthvað sem hefur aldrei áður verið gert, út af umhverfissköttum á flugmiða. Í því samhengi finnst mér mjög mikilvægt að halda því hér fram - vegna þess að mér hafa fundist upplýsingar vera mjög á reiki, og mér finnst það skipta máli við hvern þú talar, hvort það er forsætisráðherra eða ríkisstjórn Íslands, sem fram koma af þeirra hálfu eða frá fulltrúum Evrópusambandsins um hvaða raunveruleg fjárhagsleg áhrif þetta mun hafa á flugmiðaverð á Íslandi. Það virðist muna tífalt þannig að það sem Evrópusambandið heldur fram er að hér séum við að tala um kannski 1.000 kr., kannski 1.500 kr. aukalega fyrir þennan skatt. En hér kemur fram 11.000, 12.000, 13.000 kr. Mér finnst mikilvægt að það sé algjörlega á hreinu hvað þessir umhverfisskattar muni kosta okkur og ég held að hér sé verið að ýkja töluvert hvaða áhrif þetta mikilvæga skref fyrir umhverfið muni hafa. Við þurfum að gangast við þeirri ábyrgð sem við þurfum til að bregðast við loftslagsvandanum og við gerum það ekki með því að reyna að koma okkur hjá öllum þeim aðgerðum sem okkur finnst óþægilegar. Við vitum bara að það þarf að fara í óþægilegar aðgerðir til að bregðast við loftslagsvánni og það er til að búa til heilnæmt umhverfi fyrir framtíðarkynslóðir. Þannig að ég er a.m.k. alveg til í að borga aukalega 1.500 kr. fyrir flugmiðann minn til að hjálpa til við að gera það að veruleika.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur hér fyrir ræðu sína. Mér finnst þessi málflutningur hv. þingmanns vera kominn svona út um allan völl. Hér var málið tekið aftur til nefndar til þess m.a. að kanna það hvort Ísland gæti sett lög eða ætti að innleiða jarðgas eða kjarnorku hér inn í okkar löggjöf. Því hefur verið svarað alveg skýrt að það er ekki hægt. Í þessu frumvarpi sem ég tel mjög gott erum við að tala um að koma upp flokkunarkerfi í kringum sjálfbærar fjárfestingar. Í 70 ár hefur kjarnasamruni verið nýttur til raforkuframleiðslu. Það er ekki hægt að framleiða meiri orku en með þessum hætti. Alla vega hefur okkur mannkyninu ekki tekist það enn sem komið er. Þetta er ein besta leið til að framleiða kolefnislausa orku. Því hefur verið haldið fram af mörgum vísindamönnum og við vitum að mjög margir vísindamenn úti um allan heim vinna mjög hart að því að leysa orkuvanda mannkyns einmitt með kjarnasamruna. Ef við myndum nú taka þetta út fyrir sviga þá gætu fyrirtæki ekki fjárfest t.d. í spennandi þróunarverkefnum hvað þetta varðar. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Leggst hún algerlega gegn því að þessi tækni verði þróuð til framtíðar?

Virðulegur forseti. Það er ekki enn þá búið að finna leið til að ganga frá kjarnorkuúrgangi þannig að komandi kynslóðum stafi ekki hætta af honum. Þannig að nei, mér finnst það ekki vera æskileg orkuvinnsla til framtíðar, sérstaklega í ljósi þess að það eru til aðrar og betri leiðir til að vinna orku á sjálfbærari hátt. Það að það sé nauðvörn núna að nota kjarnorkuver frekar heldur en kolaver þýðir ekki að við eigum að viðurkenna kjarnorkuver sem sjálfbæra fjárfestingu vegna þess að sjálfbærni felur í sér að við séum að nota auðlindirnar á ábyrgan hátt þannig að það komi ekki í veg fyrir að framtíðarkynslóðir geti líka notið góðs af auðlindunum. Með því að framleiða úrgang sem engin leið er til að vinna úr á öruggan hátt sem við vitum að heldur áfram að vera til, jafnvel í árþúsundir eftir að við erum hætt að nota hann, er ekki sjálfbært. Við erum bara að senda reikninginn á framtíðarkynslóðir með kjarnorkunni. En vegna þess að hv. þingmaður talaði um að málflutningur minn væri út um víðan völl og að það hefði komið í ljós að það væri ekki hægt að breyta þessu þannig að við mundum gera fyrirvara við að gera kjarnorku- og gasvinnslu að sjálfbærum fjárfestingum, þá get ég ekki tekið undir að það sé bara ekki hægt. Ég lýsti því bara ágætlega í minni ræðu að það er bara forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar að berjast fyrir lækkun á flugfargjöldum í staðinn fyrir að beita sér fyrir því að sjálfbærar fjárfestingar séu rétt skráðar og á faglegum forsendum. Þetta er bara forgangsröðun og stefnumörkun. Þetta er alveg hægt. Það er bara ekki vilji fyrir því og það er það sem ég var að segja í minni ræðu ef það var ekki algerlega skýrt. Það er ekki vilji fyrir því að berjast fyrir því að upplýsingar um sjálfbærar fjárfestingar séu réttar vegna þess að okkur langar meira að berjast fyrir því að lækka álögur á flugsamgöngur.

Virðulegi forseti. Þegar ég tala um að það sé ekki hægt að þá var ég að vísa til þess sem þingmaður óskaði eftir, hvort við gætum farið út fyrir þessa reglugerð eða þessa innleiðingargerð sem hér liggur fyrir. Mig langar í öðru andsvari mínu við hv. þingmann að fá að koma því að að mér fannst hv. þingmaður nefnilega segja það hér í ræðu sinni, hún kom hér upp og mér fannst hún segja það í ræðu sinni, og vísaði þar til Parísarsamkomulagsins, að þetta væri slæmt frumvarp. Ég vil hafna því með öllum hætti að það sé slæmt frumvarp að hér sé verið að búa til kerfi til að ná utan um grænar og sjálfbærar fjárfestingar. Markmiðið með þessu frumvarpi og þessu tengda regluverki er að auðvelda fjármögnun sjálfbærs reksturs og vinna gegn grænþvotti. Það þykir mér vera framfaramál og mér finnst það gott. Það er verið að koma á samevrópsku flokkunarkerfi þannig að ég vil beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort hún telji þetta virkilega vera alslæmt frumvarp hvað það varðar þegar við erum að tala hér um heildarlög um sjálfbærni og flokkunarkerfi. Við getum ekki innleitt þessa gerð hér með frávikum og það var það sem ég svaraði til hér áðan að væri ekki hægt.

Frú forseti. Ég átta mig alveg á því hvað hv. þingmaður var að segja. Ég er bara ósammála því að það sé ekki hægt. Ég var að segja að það er ákveðin stefnumótun, það er forgangsröðun að ákveða að það sé ekki hægt. Við fengum minnisblað frá ráðuneytinu þar sem því var haldið fram að það hefði ekki verið kannað hvaða áhrif það hefði ef við myndum reyna að gera einhverja fyrirvara við þetta og við værum þar að auki að, eins og þeir sögðu á sama tíma, með leyfi forseta: „Á sama tíma er ljóst að íslensk stjórnvöld sækja einnig um tímabundnar lausnir vegna losunarkostnaðar í millilandaflugi.“ Mér finnst þessi forgangsröðun er alveg skýr. Við viljum ekki beita okkur fyrir því að setja fyrirvara við þennan hluta vegna þess að við erum að beita okkur fyrir því að fá lækkun á álögur á flugfargjöld annars staðar á vettvangi Evrópuþingsins og -ráðsins. Þannig að þetta er alveg hægt. Það er bara ekki vilji fyrir því. Hvað varðar þetta frumvarp í heild sinni þá finnst mér alveg ágætt og ljómandi fínt að það sé verið að setja einhvern ramma utan um að auðvelda upplýsingar um sjálfbærar fjárfestingar. En það er grænþvottur að halda því fram að kjarnorkuver og gasvinnsla sé sjálfbær iðnaður, sé sjálfbær fjárfesting vegna þess að hún er það ekki. Það er verið að gefa grænan stimpil á iðnað sem er alls ekki grænn, bara langt í frá. Það er bara hreinn og klár grænþvottur að samþykkja þetta í núverandi formi. Að því sögðu fer ég ekki að greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi vegna þess að það er ýmislegt ágætt í þessu. En með því að samþykkja þetta svona, með því að samþykkja að gas og kjarnorka séu sjálfbær þá erum við beinlínis að vinna gegn markmiðunum. Það er út á það, held ég alveg örugglega, sem þessi dómsmál ganga. Við erum að vinna gegn yfirlýstum markmiðum þessarar reglugerðar: að upplýsa um hvað eru sjálfbærar fjárfestingar, að hjálpa til við sjálfbærar fjárfestingar og uppbyggingu í sjálfbærum geirum. Það er ekkert sjálfbært við það að byggja upp kjarnorkuver eða byggja upp gasvinnslu. Það er bara ekkert sjálfbært við það.

Frú forseti. Við ræðum hér gjörsamlega galið frumvarp sem mun hafa gríðarlega mikil, neikvæð áhrif fyrir samfélagið á hinn fjölbreytilegasta hátt. Það er í andstöðu við hugmyndir um frjálst markaðshagkerfi, það felur í sér eftirgjöf á valdi frá Alþingi og samfélaginu öllu, það felur í sér stækkun báknsins, gríðarlega auknar kerfisflækjur, refsigleði, mikinn aukinn kostnað fyrir atvinnulífið hér og á endanum auðvitað fyrir almenning líka og stuðlar að óhagkvæmum fjárfestingum, minni verðmætasköpun í landinu og flutningi iðnaðar í enn meiri mæli frá Evrópu til Kína til að mynda. Ég heyrði fyrst af þessum hugmyndum Evrópusambandsins fyrir alllöngu síðan og óttaðist að þetta kynni að reka á fjörur okkar, enda hefur ríkisstjórnin einsett sér að elta Evrópusambandið í allri sinni nálgun á umhverfismálin þrátt fyrir að við sjáum aftur og aftur að lausnir Evrópusambandsins eiga oft og tíðum alls ekki við hér á landi og geta verið skaðlegar, m.a. með tilliti til umhverfissjónarmiða, og raunar kannski ekki í Evrópusambandinu sjálfu heldur, eins og sjá má af því hvað dregur úr nýrri fjárfestingu í iðnaði og framleiðslu í Evrópu og sú framleiðsla flyst þá annað eins og ég nefndi. Áformin eru annars vegar þau að skylda aðila til að fara í mikla greiningu á því hver hugsanleg loftslagsáhrif séu af fjárfestingum, af lánveitingum í fjárfestingar, ný verkefni o.s.frv. Þetta geta verið óendanlega flóknir útreikningar, enda spurning alltaf hvar á að stoppa í keðjunni því að öll mannanna verk losa gróðurhúsalofttegundir. Við getum ýmist reynt að draga úr því eða auka á það og stundum eru aðgerðir sem losa gróðurhúsalofttegundir til þess fallnar að spara í heildarsamhenginu en hér líta menn jafnan ekki á heildarmyndina. Þá ætlar Evrópusambandið líka að skilgreina fyrir okkur hvernig eigi að flokka verkefni og hversu æskileg eða óæskileg þau teljist út frá flokkun Evrópusambandsins. Og ætlum við að treysta Evrópusambandinu til að flokka verkefni fyrir okkur og meta hvað telst æskilegt og hvað ekki? Hvernig ætli til að mynda álverin hefðu farið út úr nýjustu hugmyndum Evrópusambandsins um flokkun hvað þetta varðar? Ætli þetta hefði auðveldað þá fjárfestingu, uppbyggingu, eða dregið úr möguleikum? Eða hvaða annar iðnaður sem er til staðar á Íslandi og jafnvel fleira en iðnaður; landbúnaður, hvernig er viðhorf Evrópusambandsins í sínum flokkunum á gildi fjárfestingar til landbúnaðar? Við sjáum það nú aldeilis í Hollandi núna þar sem Evrópusambandið, eða hollensk stjórnvöld með vísan í Evrópusambandið, eru með áform sem munu hreinlega rústa stöðu hollensks landbúnaðar. Ætlum við bara að láta þetta allt flæða yfir okkur og að því marki að það eigi að skylda fyrirtæki, fjárfestingarfélög, lífeyrissjóði, banka o.s.frv. til að meta allar ákvarðanir og allar fjárfestingar út frá því hvort þær séu Evrópusambandinu þóknanlegar og kenningum þess? Við vitum ekki einu sinni hverjar þessar kenningar verða í framtíðinni því að það kemur fram í frumvarpinu að þetta muni nú þróast. Það verði einhverjir sérfræðingar, eftir atvikum aktífistar, með skoðanir sem við höfum nú fengið að heyra að geta oft verið nokkuð þversagnakenndar og öfgafullar, sem munu áfram þróa þetta og senda okkur leiðbeiningar um hverju við eigum að fylgja þann daginn. Það eru að vísu komnar tvær undirgerðir nú þegar sem á að innleiða samhliða þessu frumvarpi - nýta ferðina, frú forseti, og innleiða þessar tvær undirgerðir bara núna í leiðinni. Það er reyndar ekki búið að þýða þær en það stendur yfir vinna við þýðingu á þessum undirgerðum. Svo kemur fram að þeim muni í framhaldinu fjölga og við fáum þetta bara sent til þýðingar og innleiðingar eða, eins og í þessu tilviki, til innleiðingar og svo þýðingar. Þetta mun hafa áhrif á öllum sviðum samfélagsins. Þegar ráðist er í aðgerðir sem eru þetta íþyngjandi fyrir atvinnulífið og fela í sér þetta mikið aukinn kostnað hefur það áhrif á samfélagið allt. Hvar er t.d. hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins sem leggur fram svona frumvarp? Hvenær gafst Sjálfstæðisflokkurinn endanlega upp á frjálsu markaðshagkerfi og fór að telja að betra væri að einhverjir embættismenn mótuðu einhverja skilmála um hvað væru æskilegar fjárfestingar og hvað ekki og þvinguðu svo menn til þess að fylgja þeim skilmálum? Ég veit ekki hvenær Sjálfstæðisflokkurinn gafst endanlega upp á kapítalismanum eða frjálsu markaðshagkerfi en það er alla vega staðfest að það hafi gerst með þessu ótrúlega frumvarpi. Og hvenær gafst Framsóknarflokkurinn upp á atvinnuuppbyggingu, atvinnusköpun? Eins og ég nefndi þá getur þetta haft gríðarleg áhrif á það hversu vænlegar fjárfestingar í atvinnusköpun, ekki hvað síst á landsbyggðinni, munu teljast. Það á við um iðnaðinn augljóslega og það getur átt við um ferðaþjónustu. Ferðaþjónusta hefur augljóslega áhrif á umhverfið. Það vitum við og höfum fengið að heyra frá þessum flokkunarsérfræðingum Evrópusambandsins. Þeir hjóla sérstaklega í flugið auðvitað eins og við þekkjum. Talandi um það, frú forseti: Hvernig dettur ríkisstjórninni í hug að ætla að afgreiða þetta áður en hún er búin að fá niðurstöðu varðandi flugbannið eða flugskattana? Þetta er algjörlega óskiljanleg undirgefni sem er farin að einkenna þessa ríkisstjórn gagnvart Evrópusambandinu. Aftur að atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni. Ég nefndi landbúnaðarmál. Það er nógu dýrt að fjárfesta í landbúnaði og uppfylla allar þær kröfur sem koma oft frá Evrópu og Evrópusambandinu og er fylgt hér af meiri ákafa en víðast hvar annars staðar þótt það sé ekki beinlínis farið að innleiða hér kerfi sem á að beina mönnum frá fjárfestingu í landbúnaði og matvælaframleiðslu, enda er það litið hornauga af þessum kennismiðum Evrópusambandsins. Það er ekkert búið að velta því fyrir sér af hálfu þeirra sem keyra þetta mál áfram í þinginu hvaða áhrif þetta hafi á iðnaðaruppbyggingu á Íslandi, atvinnuuppbyggingu almennt, ferðaþjónustu, landbúnað, sjávarútveg - ekkert. Menn bara elta einhverjar aðsendar kennisetningar Evrópusambandsins. Og er nú ekki fjármögnunarkostnaðurinn nægur fyrir þó að við fáum ekki frá ríkisstjórninni frumvarp um að auka enn á kostnað og tregðuna við að hægt sé að ráðast í fjárfestingar á Íslandi og uppbyggingu, gera það eins flókið og kostur er og færa valdið yfir stefnu í atvinnumálum og verðmætasköpun á Íslandi úr landi til einhverra embættismanna og jafnvel nefnda? Hér eru nefndar einhverjar nefndir sem eiga að leiðbeina okkur um það hvernig við eigum að lifa hér. Lífeyrissjóðirnir eru auðvitað þarna undir og þá má vænta þess að samþykkt verði einhver krafa á þá um að fjárfesta bara í því sem fær ESB-stimpilinn, bara í slíkum verkefnum. Fyrir vikið munu margir verða af fjármögnun fyrir verkefni sem hefðu getað orðið mikilvæg hér á Íslandi, byggðarlega, atvinnulega og með tilliti til verðmætasköpunar. Auðvitað, eins og alltaf þegar farið er fram af hörku, með auknu kerfisræði, stækkandi bákni og íþyngjandi regluverki, þá fylgja refsingar þeim sem dirfast að fylgja þessu ekki í ystu æsar. Oft getur reyndar verið mjög erfitt að átta sig á því hverju á að fylgja því að leiðbeiningar hafa í fyrri innleiðingum oft og tíðum verið ófullnægjandi og fyrirtæki þá lent í vandræðum með að framfylgja þeim þrátt fyrir að vera öll af vilja gerð. Hér er sérstaklega mælt fyrir um eitt og annað sem getur verið refsivert: Í 5. gr., um gagnsæi umhverfislega sjálfbærra fjárfestinga í upplýsingum sem birtar eru áður en samningur er gerður og í reglubundnum skýrslum. Það er sem sagt gert refsivert að greiningin fari ekki fram nógu snemma. Annað sem varðar refsingar er brot gegn 6. gr., um gagnsæi fjármálaafurða er lýtur að umhverfisþáttum í upplýsingum sem birtar eru áður en samningur er gerður og í reglubundnum skýrslum. Þetta er varðandi birtingartímann sem ég nefndi einnig varðandi 5. gr. Og 7. gr., um gagnsæi annarra fjármálaafurða í upplýsingum sem birtar eru áður en samningur er gerður og í reglubundnum skýrslum. Þetta eru sem sé fimm greinar þarna. Svo er farið nánar út í fjölmarga þætti sem geta talist refsiverðir. Ég hef ekki tíma til að lesa þá alla upp, frú forseti, en ég get sagt aðeins frá sektunum sem menn geta átt í vændum ef þeir ná ekki að fylgja alveg þessu nýja kerfisræði sem hér er verið að innleiða. Með leyfi forseta, segir í frumvarpinu, undir umfjöllun um 5. gr.: „Sektir sem lagðar eru á einstaklinga geta numið frá 100 þús. kr. til 110 millj. kr. Sektir sem lagðar eru á lögaðila geta numið frá 500 þús. kr. til 800 millj. kr. en geta þó verið hærri eða allt að 3% af heildarveltu samkvæmt síðasta samþykkta ársreikningi lögaðilans eða 3% af síðasta samþykkta samstæðureikningi ef lögaðili er hluti af samstæðu.“ - Sem sagt 3% af veltu samstæðunnar, svo háar getað sektirnar verið fyrir að fara ekki eftir þessu nýja illskiljanlega og íþyngjandi regluverki. Allt miðar þetta að því að stýra því hvar er fjárfest og í hverju. Þetta er ekki bara neyslustjórnun, þetta er líka fjárfestingarstjórnun sem Sjálfstæðisflokkurinn er hér að leiða yfir landið og þetta er gríðarlegt aukið regluverk, aukinn kostnaður fyrir fyrirtæki og einstaklinga og stærra bákn. Það er með öðrum orðum haldið áfram á sömu leið og þessir stjórnarflokkar hafa verið frá því að ríkisstjórnin tók við völdum en með alveg einstaklega óbilgjörnu og stóru skrefi í þessu tilviki. Afleiðingarnar munu svo bara birtast jafnt og þétt og verða meiri og meiri. Eins og ég gat um áðan þá er hér bara verið að opna fyrir krana þar sem pótintátarnir og sérfræðingar þeirra eða starfandi aktífistar fá vald til að hlutast til um það í hverju megi fjárfesta á Íslandi, hvað sé æskileg fjárfesting og hvað óæskileg. Þetta með öðrum orðum gengur gegn fullveldi landsins og möguleikum okkar á að stjórna því lýðræðislega eins og við teljum best. Þetta vegur að íslensku atvinnulífi, fjárfestingu hér og uppbyggingu og ekki hvað síst á landsbyggðinni eins og ég rakti áðan. Ég hef augljóslega ekki tíma til að rekja nokkur þeirra atriða. Þau eru mjög mörg sem á að taka mið af í þessu flokkunarkerfi. Það vakti þó athygli mína að á einum stað er sérstaklega nefnt að það lúti að, með leyfi forseta: „Með áhættu tengdri sjálfbærni er átt við atvik eða ástand á sviði umhverfismála, félagsmála eða stjórnarhátta sem gæti haft veruleg neikvæð áhrif á virði fjárfestinga.“ Það á ekki bara að stýra hér í samfélaginu út frá meintum áhrifum á loftslagið, einnig meintum áhrifum fjárfestinga á félagslega þætti. Til hvers er þing að störfum við að reyna að leysa úr því hvernig við högum málum best fyrir samfélagið ef við getum bara fengið þetta allt sent?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hressandi og skemmtilega ræðu. Það er alltaf gaman þegar fólk kemur með afdráttarlausar skoðanir. Stundum er skortur á því. Ég hygg að hv. þingmaður hafi orðað það með þeim hætti að þetta væri algjörlega galið frumvarp. Nú er reyndar svo komið að frumvarpið er í 3. umr. og mjög fáir í salnum til að hlusta á skoðun hv. þingmanns. Hann þarf greinilega að beita öðrum aðferðum til að koma henni á framfæri. Mér finnst þetta áhugavert því að við erum í grunninn að fjalla um það sem er að mínu viti eitt af stærstu viðfangsefnum stjórnmálanna, loftslagsbreytingar. Ég hygg að hv. þingmaður sé mér ekki sammála. Ég hef ekki skynjað hans orðræðu hér með þeim hætti. En því tengt þá eru auðvitað orkumálin langstærsti hlutinn af loftslagsmálum. Ég spyr: Hvernig getur það verið stórhættulegt og gríðarlega vitlaus nálgun að skylda aðila á fjármálamarkaði til að birta upplýsingar og flokka fjárfestingar út frá því hvort þær séu grænar og sjálfbærar? Og talandi um það að Sjálfstæðisflokkurinn hafi misst alla trú á markaðshagkerfinu, þá er þetta einmitt leiðin til þess. Verið er að nota markaðshagkerfið til að ná árangri í stærsta viðfangsefni okkar sem eru loftslagsmálin. Hvatt er til grænna og sjálfbærra fjárfestinga. Með þessu eru ákveðnir aðilar skyldaðir til að veita upplýsingar svo að fjárfestar geti haft raunverulegt val um það í hverju þeir fjárfesta og haft góðar og gildar upplýsingar um það hvort viðkomandi fjárfestingar séu þess eðlis að vinna að þessu markmiði okkar, þ.e. að draga úr losun. Eða er kannski hv. þingmaður mér bara algerlega ósammála og telur loftslagsvána og loftslagsbreytingar ekki svo stórt og mikið vandamál?

Frú forseti. Ég hef oft svarað síðustu spurningu hv. þingmanns og bent á mikilvægi þess að ráðast í aðgerðir í umhverfis- og loftslagsmálum. Öll ræða mín á fyrsta landsþingi flokksins fjallaði um þau mál en það var vegna þess að þau eru svo gott dæmi um það hvað umræðan er oft skökk og meintar lausnir rangar og ekki til þess fallnar að leysa vandann. Þessi aukna kerfisvæðing er ekki til þess fallin að leysa vandann heldur mun frekar auka hann. Af því að hv. þingmaður nefndi orkumálin tek ég aftur dæmi af álverum. Hvaða einkunn ætli þau hefðu fengið samkvæmt þessu fyrirkomulagi? Hefði það aukið eða dregið úr líkunum á því að ráðist hefði verið í þá fjárfestingu? Svarið er augljóst. Það hefði stórkostlega dregið úr líkunum, og að öllum líkindum komið í veg fyrir að það væri séns að ráðast í fjármögnun þessara álvera. En hverju skiluðu þau? Þau hafa skilað gífurlegum sparnaði í losun gróðurhúsalofttegunda fyrir heiminn. Eins og þekkt er myndi ekkert draga úr framleiðslunni þó að hún flyttist annað, eins og við höfum séð gerast í Bandaríkjunum og í Evrópu. Álverin hafa einfaldlega verið flutt til Kína eins og svo mörg önnur framleiðsla af því að menn eru að hugsa um bókhaldið heima - að láta þetta líta vel út, fiffa loftslagsbókhald heimsins fyrir eigin ríki. En framleiðslan flyst annað þar sem losunin er oft miklu meiri. Að leggja þessar kvaðir á atvinnulífið á Íslandi og þann gríðarlega kostnað sem óhjákvæmilega mun fylgja þessu, og koma í veg fyrir að verði af ýmsum hagkvæmum fjárfestingarkostum, það er ekki gott fyrir samfélagið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mér finnst mjög leitt að hafa misst af ræðu hv. þingmanns sem hann hélt yfir flokksfélögum sínum við stofnun Miðflokksins.  Ég verð að viðurkenna að það er svolítið kómískt að sjá fulltrúa Miðflokksins og fulltrúa Pírata á sama máli um að þetta mál sé ómögulegt þegar um er að ræða mál sem kemur frá Evrópusambandinu. Hún kemur mér ekki á óvart sú afstaða hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að telja það nú með öllu ómögulegt. Ég spyr hv. þingmann, og kann að vera að ég hafi spurt hann áður en mér fundist svörin ekki nægjanlega skýr: Hvaða aðgerðir telur hv. þingmaður að væri skynsamlegast að ráðast í til þess að bregðast við loftslagsvánni?

Frú forseti. Ég get glatt hv. þingmann með því að öll ræðan frá landsþinginu, sem var dálítið löng, er aðgengileg á vefnum með myndefni og glærum til skýringar. Hún er ekki leiðinleg heldur skemmtileg, þótt ég segi sjálfur frá, því að hún fjallar um mikilvægt mál sem er verndun umhverfisins og leitin að bestu lausnunum. Af því að hv. þingmaður spyr hverjar séu bestu lausnirnar verð ég að byrja á að afmarka mig með því að vísa sérstaklega til Íslands. Það besta sem Ísland getur gert fyrir loftslagið í heiminum er að framleiða meira, búa til meiri hreina orku, nýta vanrækt tækifæri í þeim efnum og framleiða úr þessari hreinu orku eitthvað sem heimurinn mun þurfa á að halda. Með því leggjum við okkar af mörkum, eins og við höfum reyndar gert í mjög miklum mæli með þessari miklu framleiðslu sem fer fram á Íslandi. Við búum til vörur fyrir heiminn eins og hinn umhverfisvæna málm ál.  Ég held að það sé betra að kaupa íslenskt náttúrugas en rússneskt því að á því þarf að halda um fyrirsjáanlega framtíð. Það besta sem Bandaríkin hafa gert, sem er meginástæðan fyrir árangri þeirra í minnkun á losun, er að fara úr kola- og olíubruna yfir í náttúrugas. Þar getum við líka lagt okkar af mörkum. Almennt varðandi það sem hv. þingmaður nefndi fyrst um þá mýri sem Sjálfstæðisflokkurinn er kominn út í í þessu máli, þá var það skoðun Sjálfstæðismanna áður fyrr að fjárfestar sjálfir væru best til þess fallnir að meta hver væru æskileg verkefni og hver ekki. Þeim er greinilega ekki treystandi til þess. 

Virðulegi forseti. Það var hálfkostuleg ræða sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson flutti og fann þessu frumvarpi allt til foráttu og ekki síður Sjálfstæðisflokknum. Við hv. þingmann vil ég segja að Sjálfstæðisflokkurinn hefur alls ekki gefist upp á atvinnusköpun og mun hér eftir sem hingað til standa vörð um atvinnufrelsi og uppbyggingu kröftugs atvinnulífs á Íslandi. Uppbygging atvinnulífs er á landsbyggðinni. Það segir hv. þingmaður og undir það tek ég. Verðmætin verða til úti á landi. Þetta veit formaður Miðflokksins mætavel. Hann talar um að þetta muni fela í sér mikinn kostnað og það er rétt. Þetta mun þýða einhvern kostnað. En kostnaðurinn við að gera ekki neitt er miklu meiri fyrir fyrirtækin í landinu því að sá kostnaður þýðir dauða. Ég hef verið þeirrar skoðunar mjög lengi, eins og ég sagði áðan. Sjálfstæðisflokkurinn vill byggja upp kröftugt atvinnulíf. Við erum þeirrar skoðunar að atvinnulíf á Íslandi muni ekki vaxa og dafna án þess að sýna ábyrgð í loftslagsmálum, enda sýna kannanir, sem Samtök iðnaðarins hafa gert, að umhverfis- og loftslagsmál skipa æ stærri sess hjá íslenskum fyrirtækjum því að íslenskir atvinnurekendur vilja reka fyrirtæki sín af ábyrgð og í sátt við samfélag sitt og umhverfi. Þau fyrirtæki sem ekki ætla að umfaðma loftslagsvandann og umhverfisvandann verða ekki til eftir tíu ár. Þau munu deyja út. Fólk mun kjósa með fótunum. Ég ætla að klára þetta í seinna svari mínu.

Frú forseti. Þetta var svakalegt. Þetta byrjaði sem hefðbundin yfirlýsing, eins og við fáum svo oft að heyra frá hv. þingmönnum meiri hlutans, um að þeir séu að gera eitthvað allt annað en þeir eru að gera. Við erum orðin vön því. Sjálfstæðisflokkurinn standi með atvinnulífinu. Hvað hefur hann gert til þess? Haldið áfram að stækka báknið og flækja kerfið. Gott og vel. En svo kom skýringin á því hvað er að gerast hérna og hvers vegna Sjálfstæðisflokkurinn leggur til að einhverjir aðrir en þeir sem fjárfesta og lána peninga verði fengnir til að meta í hverju eigi að fjárfesta. Það er vegna þess að hinn kosturinn er dauði. Það virðist vera að Greta Thunberg sé farin að stýra stefnu þessarar ríkisstjórnar í loftslagsmálum og mati á framtíðinni. Þó að ég hafi áhyggjur af umhverfismálum og loftslagsmálum og hafi oft gert að umtalsefni er heimsendir ekki handan við hornið. Frú forseti. Heimurinn er ekki að brenna, hann er ekki að farast. Ýmsum bábiljum er haldið fram í tengslum við yfirvofandi heimsendi, eins og ég hef nefnt hér alloft áður. En ef menn raunverulega halda að dauðinn sé handan við hornið og endalok heimsins, þá taka við svona fráleitar ákvarðanir eins og verið er að bera á borð fyrir okkur hér. Kannski veitir ekki af að ríkisstjórnin byrji á því að ná sér niður á jörðina áður en hún fer að bregðast við ímynduðum hamförum. Varðandi fyrirtæki sem ekki eru til í að aðlagast hinni grænu stefnu eins og Evrópusambandið sér hana, að þau muni bara deyja, þau verði ekki til eftir tíu ár - hvaða skilaboð eru þetta til álveranna, til alls iðnaðar á landsbyggðinni, til alls landbúnaðar á Íslandi? 

Virðulegi forseti. Hér er snúið út úr orðum mínum. Ég get ekki heyrt annað en að hv. þingmaður og formaður Miðflokksins sé að lýsa yfir dauða og að hér sé allt að fara veg allrar veraldar. Það er svo sannarlega ekki þannig, hv. þingmaður, vegna þess að atvinnurekendur hafa sýnt ábyrgð og stigið skref í málinu. Allir stofnanafjárfestar og fagfjárfestar sem vilja láta taka sig alvarlega hafa mótað sér samfélags- og sjálfbærnistefnu og fyrirtækin líka. Enginn fjárfestir eða fyrirtæki sem vill láta taka sig alvarlega og ná góðum árangri til lengri tíma getur látið hjá líða að taka tillit til sjálfbærni. Þetta frumvarp er liður í því að auðvelda fjárfestum að fjárfesta enda verður komið á skyldu um upplýsingagjöf og flokkunarkerfi. Það er verið að stýra fjárfestingum, segir hv. þingmaður Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Já, það má færa rök fyrir því. Ég vil benda á að ég hef verið þeirrar skoðunar mjög lengi - og nú ætla ég að endurtaka það sem ég sagði - að þau fyrirtæki sem láta hjá líða að sýna ábyrgð, horfast ekki í augu við loftslagsvandann af ábyrgð og gera ekki neitt munu verða undir í samkeppninni. Almenningur og fólkið þarna úti vill beina viðskiptum sínum til fyrirtækja sem sýna samfélagslega ábyrgð. Hluti af því er að sýna ábyrgð hvað varðar loftslagsmál. Sjálfstæðisflokkurinn er löngu búinn að fatta þetta, hv. þingmaður, og þess vegna stöndum við með fyrirtækjum, hvort sem það eru álverin eða iðnaðurinn í landinu. 

Ég vil minna hv. þingmenn á að ávarpa forseta í ræðum sínum.

Afsakaðu það.

Frú forseti. Er þetta einhver ný taktík í stjórnarliðinu? Ég er nefnilega nýbúinn að lenda í því að hæstv. ráðherrar Framsóknarflokks og Vinstri grænna hafa sagt eitthvað fráleitt hér og ég bent á það. Svo koma þeir og segja: „Nei, þú varst að segja þetta.“ Ég var ekki að tala um dauða, það var hv. þingmaður. Ég er hins vegar mjög bjartsýnn á framtíðina og á það að við getum leyst loftslagsvandann. En hvað um það. Hv. þingmaður segir að atvinnurekendur hafi sýnt ábyrgð og vilji gera það í umhverfis- og loftslagsmálum. Það er alveg rétt. En af hverju er þeim þá ekki treystandi til þess? Af hverju þarf Evrópusambandið að mæla fyrir um það hvernig er fjárfest? Þetta er einfaldlega vantraust gagnvart frjálsum fyrirtækjum og stjórnendum þeirra og gagnvart því að þeir geti sjálfir metið hvað er æskileg fjárfesting og hvað ekki. Með þessu er verið að gefa frá okkur Íslendingum, þinginu, samfélaginu, skilgreiningarvaldið um það hvað er grænt. Hv. þingmaður segir: Álverin hafa gert mikið til að verða grænn iðnaður. Ég er sammála því. Ég er líka á því að íslenskur landbúnaður sé stórkostlega græn og mikilvæg grein. En Evrópusambandið er ekki sammála því. Hann fellur ekki að þessum skilgreiningum sem reynt er að innleiða hér. Það er það sem ég er að setja út á, hversu fráleitt það er að við skulum gefa frá okkur valdið til að skilgreina hvernig við getum sem best komið til móts við náttúruna en um leið byggt upp atvinnulíf á Íslandi.  
            

Virðulegi forseti. Ég kem hingað til að leiðrétta þessa rangfærslu, mistúlkun, afskræmingu á sannleikanum eða hvað við eigum að kalla þetta sem fram kom í máli hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur um að Píratar og Miðflokkurinn væru sammála í þessu máli og fyndu þessu frumvarpi allt til foráttu. Af þessu mátti ráða að við værum sömu loftslagsafneitunarsinnar og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, sem við erum að sjálfsögðu ekki eins og sést skýrt af þeim athugasemdum sem við gerðum við þetta frumvarp. Við hefðum átt að beita okkur fyrir því að gera fyrirvara um að kjarnorka og gas yrði skilgreint sem sjálfbærar fjárfestingar. Ég vil líka ítreka það sem fram kom í máli mínu að ég mun ekki greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi. Það að ég sé ekki tilbúin til að styðja þetta frumvarp heils hugar hefur ekkert með það að gera að það komi frá Evrópusambandinu. Mér finnst rétt að aðgreina athugasemdir mínar og okkar í Pírötum frá athugasemdum hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem nálgast þetta út frá allt öðrum forsendum en sú sem hér stendur. Mér finnst ekki réttmætt eða sanngjarnt að leggja okkar skoðanir í þessu máli að jöfnu eins og hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir gerði í andsvari við hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson rétt áðan.

Virðulegi forseti. Mér rennur blóðið til skyldunnar að koma hér upp sem Sjálfstæðismaður. Ég vil ekki leggja hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur orð í munn en ég get mér þess til að henni hafi þótt það örlítið spaugilegt að þetta pólitíska litróf hafi tekið þátt í umræðunni, Píratar og Miðflokkurinn. Vitaskuld heyrðum við það sem sagt var. Þær athugasemdir sem hér hafa verið nefndar hafa verið af gjörólíku tagi, rétt eins og hv. þm. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir nefndi áðan. Í máli Pírata hafa komið fram áhyggjur þeirra hvað varðar jarðgas og kjarnorku. Mér þótti ágætt að taka málið aftur til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd. Aftur á móti hefur formaður Miðflokksins, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, viljað nálgast málið út frá reglugerðum Evrópusambandsins og fundið málinu allt til foráttu hvað það varðar. Ég vil ítreka það að fjárfestar hafa kallað eftir því að til sé samræmt kerfi hvað þetta varðar. Þess vegna tel ég að þetta mál sé gott. Ég held að það komi í veg fyrir grænþvott og auðveldi fagfjárfestum að taka ákvarðanir hvað varðar fjárfestingar í sjálfbærni og yfir landamæri. Þetta flókna kerfi verður eins í löndunum innan ESB og aðallega EES-samningsins.

Frú forseti: Ég mæli fyrir hönd utanríkismálanefndar fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvarðana sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 59/2021 um breytingu á XI. viðauka (Rafræn fjarskipti, hljóð- og myndmiðlun og upplýsingasamfélagið) við EES-samninginn, nr. 145/2022 og nr. 329/2022 um breytingar á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) við EES-samninginn, nr. 333/2022 um breytingu á X. viðauka (Almenn þjónusta) við EES-samninginn og nr. 337/2022 um breytingu á XI. viðauka (Rafræn fjarskipti, hljóð- og myndmiðlun og upplýsingasamfélagið) og bókun 37 (sem inniheldur skrána sem kveðið er á um í 101. gr.) við EES-samninginn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd eftirfarandi ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar: 1. Ákvörðun nr. 59/2021 sem fellir inn í samninginn tilskipun 2016/2102 um aðgengi vefsetra opinberra aðila og smáforrita þeirra fyrir fartæki. 2. Ákvörðun nr. 145/2022 sem fellir inn í samninginn tilskipun 2019/879 um breytingu á tilskipun 2014/59/EB að því er varðar tapþol og endurfjármögnunargetu lánastofnana og verðbréfafyrirtækja og tilskipun 98/26/EB. 3. Ákvörðun nr. 329/2022 sem fellir inn í samninginn annars vegar reglugerð 2021/2259 um breytingu á reglugerð nr. 1286/2014 að því er varðar framlengingu á umbreytingarfyrirkomulagi fyrir rekstrarfélög, fjárfestingarfélög og aðila sem veita ráðgjöf um eða selja hlutdeildarskírteini verðbréfasjóða og sjóða sem ekki eru verðbréfasjóðir, og hins vegar tilskipun 2021/22.61 um breytingu á tilskipun 2009/65/EB að því er varðar notkun rekstrarfélaga verðbréfasjóða á lykilupplýsingaskjölum. 4. Ákvörðun nr. 333/2022 sem fellir inn í samninginn reglugerð 2018/1724 um að koma á sameiginlegu stafrænni gátt til að veita aðgang að upplýsingum, málsmeðferðarreglum og aðstoð og þjónustu til lausnar á vandamálum og um breytingu á reglugerð nr. 1024/2012. 5. Ákvörðun nr. 337/2022 sem fellir inn í samninginn tilskipun 2018/1808 frá 14. nóvember 2018 um breytingu á tilskipun 2010/13/ESB um samræmingu tiltekinna ákvæða í lögum og stjórnsýslufyrirmælum í aðildarríkjunum um hljóð- og myndmiðlunarþjónustu (tilskipun um hljóð- og myndmiðlunarþjónustu) í ljósi breytinga á markaðsaðstæðum. Nefndin fjallaði um málið og fékk gesti á sinn fund eins og kemur fram í nefndaráliti sem liggur frammi. Framsetning tillögunnar telst að mati nefndarinnar í samræmi við 7. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála. Að framansögðu virtu leggur utanríkismálanefnd til að þingsályktunartillagan verði samþykkt. - Ég er að ná andanum eftir þennan mikla sprett hér yfir Austurvöll og ég hef lokið máli mínu, frú forseti.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir hönd allsherjar- og menntamálanefndar fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um tónlistarstefnu fyrir árin 2023–2030. Með tillögunni er menningar- og viðskiptaráðherra falið að vinna að framkvæmd tónlistarstefnu sem hefur það að markmiði að styðja við tónlist sem listgrein, tónlistarfólk og aðra sem starfa við tónlist með jöfnu aðgengi að tónlist og tónlistarmenntun. Tónlist er mikilvægur hluti af menningu landsins þar sem hún er bæði atvinnuskapandi og mikilvæg útflutningsgrein. Stórt skref verður stigið með stofnun tónlistarmiðstöðvar sem hefur það hlutverk að veita greininni aukna kjölfestu og trúverðugleika og liðka fyrir starfsemi íslensks tónlistarfólks innan lands sem utan. Stefnan samanstendur af þremur megináhersluatriðum, sem hvert um sig hefur tiltekin markmið, og aðgerðir til að ná þeim áherslum. Fyrsta áhersluatriðið fjallar um tónlistarmenningu og tónlistarmenntun og snýr að aðstöðu, tónlistararfleifð og varðveislu menningarverðmæta á sviði tónlistar og tónlistarmenntunar. Annað megináhersluatriði stefnunnar fjallar um tónlist sem atvinnugrein og snýr m.a. að því að hér á landi verði sterkur og framsækinn tónlistariðnaður og að tónlist verði fullgild og eftirsóknarverð atvinnugrein. Þriðja og síðasta megináhersluatriðið fjallar um útflutning á tónlist og snýr annars vegar að auknum útflutningstekjum af tónlist og hins vegar að sjálfbærni og umhverfisvitund. Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Greint er frá því í nefndaráliti sem liggur frammi. Nefndin fagnar fram kominni tillögu til þingsályktunar um tónlistarstefnu og leggur áherslu á að hún nái fram að ganga. Umsagnaraðilar voru almennt jákvæðir gagnvart efni stefnunnar og fagna því að unnið sé að heildarstefnu í málefnum tónlistar á Íslandi. Benda þeir sérstaklega á mikilvægi tónlistar í íslenskri menningu sem nefndin tekur heils hugar undir. Nefndin leggur til breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lögð til breyting er varðar rekstrarumhverfi og lífsafkomu tónlistarfólks. Nefndin bendir á að tillagan miðast að meginstefnu til við tónlistariðnaðinn sjálfan sem er mikilvægt markmið hennar. Engu að síður telur nefndin þörf á að fjalla um rekstrarumhverfi og lífsafkomu tónlistarfólks í stefnunni með það að markmiði að stefna að bættri afkomu þess. Slíkt markmið eflir allt tónlistarlíf og fellur því vel að stefnunni sjálfri. Nefndin leggur til að við markmið 2.2. bætist nýr liður sem fjallar um þetta efni. Í öðru lagi er lögð til breyting er varðar aðgengi, jafnrétti og inngildingu. Nokkrir umsagnaraðilar bentu sérstaklega á mikilvægi þess að aðgengi, jafnrétti og inngilding verði höfð að leiðarljósi þegar settar eru stefnur og reglur á sviði tónlistar. Landssamtökin Þroskahjálp benda á mikilvægi þess að við alla þá vinnu verði fullt tillit tekið til samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks sem Ísland fullgilti árið 2016 og að fullt samráð verði haft við fatlað fólk. Nefndin tekur undir þessar ábendingar og leggur sérstaka áherslu á að fatlað fólk verði ávallt haft til samráðs við allar ákvarðanir stjórnvalda sem varða hagsmuni þess. Þá benda samtökin á mikilvægi þess að við endurskoðun aðalnámskrár tónlistarskóla, samanber markmið 1.3., verði tekið tillit til jafnréttis og inngildingar og að sérstaklega verði hugað að stöðu tónlistarskóla sem kenna fötluðu fólki, fjármögnun þeirra og kröfum um námsframvindu. Í umsögn Tónstofu Valgerðar er lögð áhersla á að jafnrétti og inngilding verði sett fram þannig að virki í framkvæmd og að taka þurfi tillit til einstaklinga með sérþarfir. Tónstofan veitir nemendum sem vegna fötlunar eða sjúkdóma þurfa sérstakan stuðning forgang að tónlistarkennslu. Nefndin tekur undir mikilvægi þess að einstaklingar með sérþarfir hafi jafnt aðgengi að tónlistarkennslu. Nefndin bendir á að leiðarstef tónlistarstefnunnar séu aðgengi, inngilding og jafnrétti og leggur áherslu á að þau leiðarstef verði höfð að leiðarljósi við innleiðingu stefnunnar. Til að árétta þetta mikilvæga leiðarstef leggur nefndin til að við bætist nýr liður við megináherslu 1, um tónlistarmenningu og -menntun, um stuðning við verkefni sem tengjast aðgengi fatlaðs fólks að tónlistariðkun svo það fái að njóta og þróa tónlistarhæfileika sína. Þá er í þriðja lagi lögð til breyting er varðar útflutning á íslenskri tónlist. Í megináherslu 3 í stefnunni er fjallað um útflutning á íslenskri tónlist. Í lið 3.1.3. er lagt til að skoðað verði hvernig virkja megi enn frekar samstarf við sendiskrifstofur Íslands erlendis í útflutningi og kynningu á íslenskri tónlist og tónlistarfólki. Reykjavíkurborg benti í umsögn sinni og fyrir nefndinni á að sendiskrifstofur hafi mismunandi burði til að taka við slíkum verkefnum. Leggur Reykjavíkurborg því til að við liðinn bætist að sendiskrifstofurnar verði sérstaklega skoðaðir með tilliti til þess hvort þær hafi burði til að taka við þessum verkefnum. Nefndin tekur undir þessar ábendingar og leggur til breytingu þess efnis. Þá eru lagðar til minni háttar eða lagatæknilegar breytingar sem þarfnast ekki sérstakrar umfjöllunar. Vísast að öðru leyti til ítarlegri umfjöllunar um breytingartillögur í nefndarálitinu. Að framansögðu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir. Undir nefndarálitið rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Bryndís Haraldsdóttir, Jóhann Friðrik Friðriksson, Helga Vala Helgadóttir, Halldór Auðar Svansson og Berglind Ósk Guðmundsdóttir. Bergþór Ólason, Jódís Skúladóttir og Sigurjón Þórðarson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Sigmar Guðmundsson, áheyrnarfulltrúi, er samþykkur álitinu.

Virðulegur forseti. Bara örstutt: Ég er á þessu nefndaráliti og styð það heils hugar. Mér finnst mikilvægt að við höldum á lofti hversu mikilvægar aðgerðir þetta eru og það að við séum að stíga þau skref að ýta undir skapandi greinar og horfa til þess að tónlist er jú bæði menning sem skiptir okkur máli í daglegu lífi en ekki síður er hún líka atvinnugrein og mikilvæg útflutningsgrein. Ég vil bara minna á það sem við gerðum hér á síðasta kjörtímabili þegar við breyttum skattalögum með þeim hætti að listamenn greiða í rauninni fjármagnstekjuskatt af sínum stofni sem er listaverkið sjálft þegar það er svo endurnýtt. Því miður eru kannski ekki farnar að koma fram tölur í hverju það hefur skipt máli en ég vænti þess að það skipti miklu máli. Ég held að þessar aðgerðir sem hæstv. ráðherra er hér að ráðast í með þessari aðgerðaáætlun muni líka skipta máli. Ég held líka að það hafi verið mjög stórt skref hjá ríkisstjórninni að setja menningarmálin með viðskiptamálunum þannig að við erum núna í rauninni með ráðuneyti skapandi greina. Ég held að þetta sé framtíðin og sýni svo glöggt hversu ákveðin þessi ríkisstjórn er í að byggja frekar undir skapandi greinar sem mikilvæga stoð í íslensku atvinnulífi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir hönd allsherjar- og menntamálanefndar fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til tónlistarlaga. Með frumvarpinu eru lögð til ný heildarlög um tónlist með það að markmiði að efla umgjörð fyrir sköpun og flutning tónlistar, m.a. með því að sameina gildandi löggjöf um tónlist í ein heildarlög. Með frumvarpinu er m.a. leitast við að löggjöf um tónlist verði sambærileg löggjöf á sviði bókmennta, myndlistar og sviðslista. Breytingar hafa orðið á starfsumhverfi tónlistargeirans sem kalla á endurskoðun laganna, starfsumhverfi stofnana hefur breyst og ábyrgð stjórnenda er orðin skýrari. Þá er brýnt að ein heildarlög nái yfir allar stefnur tónlistar. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að sameina þrjá sjóði, tónlistarsjóð, hljóðritasjóð og útflutningssjóð íslenskrar tónlistar, undir merkjum nýs tónlistarsjóðs og einfalda þar með sjóðakerfi tónlistar og gera það skilvirkara. Markmið frumvarpsins er einnig að skilgreina hlutverk tónlistarsjóðs og opinberra stofnana sem tilheyra greininni, skilgreina aðkomu ríkisins að starfsumhverfi tónlistar og aðkomu þess að fyrirhugaðri tónlistarmiðstöð og lögbundnu verkefni hennar og mæla fyrir um hlutverk og starfsemi Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Greint er frá því í nefndaráliti sem liggur frammi. Nefndin fagnar framkomnu frumvarpi sem mælir fyrir um heildarlög um tónlist og tekur undir markmið þess og framsetningu. Nefndin fjallaði sérstaklega um tónlistarmiðstöð og tónlistarráð. Í umsagnarferli komu fram athugasemdir m.a. varðandi skipan í stjórn tónlistarmiðstöðvar. Nefndin hefur skilning á því að hagaðilar vilji hafa aðkomu að því hvernig skipa eigi stjórn tónlistarmiðstöðvar en tekur undir það sem fram kemur í minnisblaði menningar- og viðskiptaráðuneytisins til nefndarinnar, dags. 24. mars 2023, um samsetningu stjórnar samkvæmt frumvarpinu, þ.e. að í stjórn séu fulltrúar frá öllum helstu hliðum tónlistarsenunnar, þ.e. framleiðenda, flytjenda, tónhöfunda og tónlistarkennara. Nefndin telur ómögulegt að skipa alla hagaðila sem þess óska í stjórn en telur að með stofnun tónlistarráðs náist sem mest breidd og flest sjónarmið inn í tónlistarmiðstöð. Samkvæmt frumvarpinu skal tónlistarráð vera stjórnvöldum og tónlistarmiðstöð til ráðgjafar um málefni er varða tónlist og tónlistarráð tekur þátt í stefnumótun tónlistarmiðstöðvar. Nefndin tekur jafnframt undir þær breytingar sem gerðar voru á 4. gr. frumvarpsins með vísan til umsagnar frá Félagi kennara og stjórnenda í tónlistarskólum í samráðsgátt stjórnvalda. Líkt og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu var ákveðið að útvíkka stjórn tónlistarmiðstöðvar og mun Félag kennara og stjórnenda í tónlistarskólum tilnefna einn í stjórn. Fyrir nefndinni var einnig fjallað um hverjir skyldu eiga aðkomu að tónlistarráði. Nefndin bendir á að samkvæmt 6. gr. frumvarpsins skipar ráðherra fulltrúa samkvæmt tilnefningum hagaðila sem tilgreindir eru á lista sem ráðuneytið heldur utan um og uppfærir eftir þörfum. Í greinargerð kemur fram að tónlistarráði er ætlað að vera samráðsvettvangur á milli stjórnvalda, tónlistarmiðstöðvar og tónlistargeirans til að fá megi sem flest og fjölbreyttust sjónarmið fyrir vinnu við stefnumótun á sviði tónlistar. Ekki er því mælt fyrir um það í frumvarpinu hverjir teljist vera hagaðilar. Þá var fyrir nefndinni fjallað um það hvort þörf væri á að skýra nánar hlutverk tónlistarmiðstöðvar, m.a. hvað varðar ráðgjöf við innlent tónlistarlíf. Nefndin bendir á að nánar er fjallað um það í greinargerð með frumvarpinu og m.a. vísað til þess að miðstöðin muni sinna fræðslu og vera samstarfsvettvangur um stefnu og aðgerðir í málefnum tónlistar. Þá vísar nefndin jafnframt til þess sem kemur fram í minnisblaði ráðuneytisins um að það komi í hlut stjórnar og framkvæmdastjóra tónlistarmiðstöðvar að sinna upplýsingagjöf og kynningarstarfi enda mikilvægt að hlutverkið sé skýrt gagnvart almenningi og ekki síst tónlistarfólki. Nefndin fjallaði að auki um hlutverk Sinfóníuhljómsveitar Íslands og það sem fram kemur í frumvarpinu um að leggja beri áherslu á kynningu og útbreiðslu á íslenskri tónlist hér á landi og erlendis. Nefndin telur mikilvægt að Sinfóníuhljómsveitin frumflytji á hverju ári a.m.k. eitt íslenskt tónlistarverk líkt og er m.a. mælt fyrir um í lögum um sviðslistir þar sem segir að tryggja skuli að Þjóðleikhúsið frumflytji eitt íslenskt leikverk á hverju leikári. Ekki er lögð til breyting á frumvarpinu en nefndin beinir því til ráðuneytisins að skoða nánari útfærslu þess efnis. Þá fjallaði nefndin um athugasemd í umsögn Reykjavíkurborgar þar sem lagt er til að mælt verði fyrir um samráð stjórnar Sinfóníuhljómsveitar Íslands við borgina vegna fjárhagsáætlunar hljómsveitarinnar en Reykjavíkurborg stendur að 18% af rekstrarkostnaði hljómsveitarinnar. Samkvæmt gildandi lögum um Sinfóníuhljómsveit Íslands, nr. 36/1982, er mælt fyrir um að leggja skuli starfs- og fjárhagsáætlun fyrir fjárveitingaraðila með nægum fyrirvara til þess að gögn liggi fyrir þegar fjárlög eru undirbúin og afgreidd og fjárhagsáætlanir viðkomandi sveitarfélaga. Í sambærilegu ákvæði í 9. gr. frumvarpsins er nú mælt fyrir um að leggja skuli starfs- og fjárhagsáætlun fyrir ráðherra með nægum fyrirvara til þess að gögn liggi fyrir þegar fjárlög eru undirbúin. Í minnisblaði til nefndarinnar tekur menningar- og viðskiptaráðuneytið undir að eðlilegt sé að samráð verði haft við borgina um gerð fjárhagsáætlunar en slíkt samráð geti farið fram þó að það byggist ekki á lagaskyldu. Nefndin tekur undir að mikilvægt sé að samráð verði haft við Reykjavíkurborg vegna fjárhagsáætlunar Sinfóníuhljómsveitarinnar. Nefndin telur hins vegar ekki þörf á að mæla fyrir um slíkt samráð í lögum en undirstrikar að samkvæmt frumvarpinu er Sinfóníuhljómsveit Íslands sjálfstæð stofnun með sérstakan fjárhag sem lýtur sérstakri stjórn og Reykjavíkurborg tilnefnir fulltrúa í stjórnina. Nefndin leggur til breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lögð til breyting er varðar endurskoðun ársreikninga Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Í umsögn sinni bendir ríkisendurskoðandi á að ákvæði lokamálsliðar 9. mgr. 9. gr. frumvarpsins um að Sinfóníuhljómsveit Íslands skuli senda efnahags- og rekstrarreikning til Ríkisendurskoðunar til endurskoðunar sé óþarfi enda falli endurskoðun á ársreikningum hennar undir starfssvið ríkisendurskoðanda samkvæmt lögum um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga, nr. 46/2016. Nefndin tekur undir þessa ábendingu ríkisendurskoðanda og leggur til að lokamálsliður 9. mgr. 9. gr. frumvarpsins falli brott. Í öðru lagi er lögð til breyting er varðar reglugerðarheimild 12. gr. þar sem mælt er fyrir um almenna heimild fyrir ráðherra til að setja nánari ákvæði um framkvæmd laganna í reglugerð. Ekki er að finna nánari skýringar við ákvæðið í greinargerð með frumvarpinu en þó er í 7. gr. mælt fyrir um að ráðherra setji nánari reglur um meðferð umsókna, afgreiðslu og úthlutun styrkveitinga úr tónlistarsjóði. Nefndin telur til bóta að skilgreina nánar hvað falli undir reglugerðarheimild 12. gr. frumvarpsins. Með samþykkt frumvarpsins verða til ný heildarlög um tónlist en með þeim falla m.a. úr gildi lög um Sinfóníuhljómsveit Íslands en á grundvelli þeirra laga er þegar í gildi reglugerð um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Þá sé það jafnframt til samræmis við önnur heildarlög um listgreinar, líkt og kvikmyndalög, að tilgreina hvað skuli útfæra nánar í reglugerð. Er því lögð til breyting á 12. gr. frumvarpsins þess efnis að skilgreina nánar hvað verði heimilt að mæla fyrir um í reglugerð ráðherra er varðar framkvæmd laganna. Þá er í þriðja lagi lögð til breyting er varðar gildistöku laganna. Frumvarp til tónlistarlaga var lagt fram 2. desember 2022 og málið gekk til allsherjar- og menntamálanefndar 9. febrúar 2023. Með vísan til þess tíma sem er liðinn frá framlagningu málsins leggur nefndin til breytingu á gildistökuákvæði frumvarpsins. Í 13. gr. er mælt fyrir um að lögin taki gildi 1. janúar 2023 og verði þess í stað mælt fyrir um að lögin öðlist þegar gildi. Auk þess leggur nefndin til breytingar vegna gildistöku III. kafla laganna um tónlistarsjóð til að tryggja samfellu í starfi tónlistartengdra sjóða, sem og ákvæða til bráðabirgða sem mæla m.a. fyrir um tímafrest vegna þjónustusamnings samkvæmt 5. gr. varðandi fjárhag tónlistarmiðstöðvar. Að framansögðu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir. Undir nefndarálitið rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Bryndís Haraldsdóttir, Helga Vala Helgadóttir, Halldór Auðar Svansson, Jóhann Friðrik Friðriksson og Berglind Ósk Guðmundsdóttir. Bergþór Ólason, Jódís Skúladóttir og Sigurjón Þórðarson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Sigmar Guðmundsson, áheyrnarfulltrúi, er samþykkur álitinu.

Frú forseti. Nú sit ég ekki í umræddri nefnd þannig að ég þekki í rauninni ekki umræðuna sem hefur átt sér stað um þetta. Ég í sjálfu sér fagna þessum aðgerðaáætlunum sem er verið að ráðast í varðandi einstakar listgreinar og legg áherslu á það að ef frumvarpið er til þess fallið að styrkja Sinfóníuhljómsveit Íslands þá fagna ég því sérstaklega af því að hún skiptir okkur gríðarlega miklu máli. Mig langar þó að heyra frá hv. þingmanni hvort eitthvað hafi verið rætt um að styrkja með formlegum hætti tónlistarlíf víðs vegar um landið. Það er sinfóníuhljómsveit á Norðurlandi sem starfar auðvitað með allt öðrum hætti heldur en Sinfóníuhljómsveit Íslands og reiðir sig ekki á sömu fjárframlög hlutfallslega, alls ekki, langt frá því. Akureyrarbær kemur verulega að starfrækslu Sinfóníuhljómsveitar Norðurlands líka. Ég held að fólk þurfi nú aðeins að velta því fyrir sér að í landi þar sem íbúaþróun hefur verið með þeim hætti að á síðustu 100 árum hefur höfuðborgin farið úr því að vera 11–12% af landsmönnum yfir í að vera 75–80% - hvort þingmenn hv. nefndar hafi virkilega ekkert velt því fyrir sér hvort það væri kannski tilefni til að stíga einhver formlegri skref til að stuðla að viðgangi tónlistar á stærri stöðum úti á landi, t.d. á Akureyri, heldur en gert hefur verið. Við þekkjum það vel að menningarsamningurinn sem var gerður við Akureyrarbæ um listasafnið, um leikhúsið og um sinfóníuhljómsveitina er auðvitað bara hlutfallslega brotabrot af því sem er verið að verja til þessara stofnana hér. Þrátt fyrir að ég átti mig auðvitað á því að allar höfuðstofnanir á sviði lista verði að vera í Reykjavík og eigi að vera í Reykjavík 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Loga Einarssyni fyrir andsvarið. Ég er innilega sammála hv. þingmanni þegar kemur að stuðningi við stofnanir úti á landi, tónlistarstofnanir og aðrar, þar sem margar höfuðstofnanir eru hér á höfuðborgarsvæðinu eins og hann sagði sjálfur. Eitt af því sem fram kemur í frumvarpinu er að í tónlistarmiðstöðinni verði nýtt fyrirkomulag, sem hefur ekki verið formlega stofnað enn þá, sem er kallað Inntón og mun að vissu leyti stuðla að auknum tengslum og samstarfi höfuðborgar og landsbyggðarinnar í þágu tónlistar. En það var ekki tekin sérstök umræða að mig minnir um stöðu tónlistar á landsbyggðinni. Það er þó margt, bæði í þessu frumvarpi og tónlistarstefnunni sem ég talaði fyrir hér áðan, ég kom með nefndarálit, sem fjallar um stöðu tónlistarfólks úti um allt land sem og þeirra staða þar sem flutt er tónlist, þá myndi t.d. Hof falla undir það, og að það verði gerð greining á stöðu tónlistar á öllu landinu með það í huga að styrkja stöðu tónlistar úti um allt land. Ekki var tekið fyrir sérstaklega landsbyggð eða höfuðborg í þeirri umræðu en ég er þó alveg sammála því sem fram kom í máli hv. þingmanns að við hefðum átt að taka kannski sérstaka umræðu í nefndinni um stöðu tónlistar fyrir utan höfuðborgarsvæðið. Ég held að það muni samt sem áður geta fallið undir bæði þau mál sem koma fyrir í tónlistarstefnunni sem og í tónlistarlögunum.

Frú forseti. Sinfóníuhljómsveit Íslands er á heimsmælikvarða og ég ítreka að það er ánægjulegt ef það á að styrkja hana. Hún hefur vissulega komið út á land en ég held hins vegar að allir verði að gera sér grein fyrir því að það eru takmörk fyrir því hvað hún getur flutt úti á landi. Það eru auðvitað húsakynnin en jafnvel í húsi eins og Hofi á Akureyri er kannski vafasamt að það gerist nema endrum og sinnum og kannski þá með minni hljómsveit, án þess að þekkja það nákvæmlega. Það er því mjög dýrmætt að hafa fyrirbæri eins og Sinfóníuhljómsveit Norðurlands. Bara sem dæmi um hvað slík hljómsveit skapar á stærsta þéttbýlisstaðnum fyrir utan höfuðborgarsvæðið þá skapast þarna möguleikar fyrir tónlistarfólk á svæðinu, sem er oft hámenntað, innlent og erlent, til þess að fá meiri lífsfyllingu og það hjálpar til við að manna þá tónlistarskóla sem eru bæði á Akureyri en líka í sveitunum og minni bæjunum í kring. Það hefur auðvitað sýnt sig að öflugur bakstuðningur við tónlist hefur svo sannarlega orðið ígildi stóriðju hér á landi. Ég býst við að flestir sem spila með þessum lykilhljómsveitum okkar í dag, jafnvel þó að það sé popp- eða rokktónlist, eigi bakgrunn og sæki næringu í klassík og hafi menntað sig jafnvel sem slíkir. Þannig að mér finnst það bara býsna sorglegt, verð ég að segja, að ekki hafi verið tekin sjálfstæð umræða um þetta. Og enn og aftur ætla menn að leyfa því að gerast að þróunin verði með þeim hætti að það verði nánast ekkert spurning um hvort heldur hvenær fólk þurfi að flytja af landsbyggðinni og hingað til höfuðborgarinnar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Loga Einarssyni fyrir andsvarið. Nú var það þannig að í umræðum nefndarinnar ræddum við mjög mikið saman um tónlistarlög og tónlistarstefnu, fengum oft gesti í báðum málum og ræddum þessi mál saman. Það var ekki tekin sérstök umræða um þessi mál í tónlistarlögunum en það var gert í tónlistarstefnunni. Það eru mörg markmið þar sem lúta sérstaklega að tónlistarlífi úti á landi. Það var ekki rætt sérstaklega um Sinfóníuhljómsveit Norðurlands. Það er náttúrlega mjög mikið tónlistarlíf úti um allt land og því er mjög mikilvægt að tryggja að við séum með tónlistarmiðstöð, eins og við erum að tala fyrir í þessu máli, sem þjónustar úti um allt land. Ég er samt sammála því að við hefðum þurft að taka sérstaka umræðu í nefndinni um þetta og bara þakka fyrir ábendinguna frá hv. þingmanni. Ég er samt alveg á því að bæði stefnan og tónlistarlögin muni ná utan um þetta og legg áherslu á að tónlistarmiðstöðin mun líta sérstaklega út fyrir höfuðborgarsvæðið og styrkja þær stofnanir sem eru stórar úti á landi til að tryggja stöðu tónlistar úti um allt land.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit með breytingartillögu um frumvarp til laga um stefnu og aðgerðaáætlun á sviði húsnæðis- og skipulagsmála, samgangna og byggðamála frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Með frumvarpinu er lagt til að ný lög verði sett um stefnur og aðgerðaáætlanir á málefnasviði nýs innviðaráðuneytis, þ.e. húsnæðis- og skipulagsmála, samgangna, byggðamála og sveitarstjórnarmála. Meginmarkmið frumvarpsins er að stuðla að aukinni samhæfingu og auknum gæðum einstakra stefna og áætlana á málefnasviði ráðuneytisins og skarpari pólitískari aðkomu að stefnumótun, auk þess að bæta samráð við almenning og hagsmunaaðila. Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Greint er frá því í nefndaráliti sem liggur frammi. Meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar leggur til tvær breytingar á frumvarpinu: Í fyrsta lagi er lögð til breyting á markmiðsákvæði frumvarpsins. Í umsögnum kom fram gagnrýni á að markmið einstakra áætlana verði ekki lengur skilgreind í lögum, enda eigi með frumvarpinu að fella úr gildi lög um samgönguáætlun, lög um byggðaáætlun og sóknaráætlanir og ákvæði um stefnumótun á sviði húsnæðismála í lögum um húsnæðismál þar sem markmiðum til að mynda byggðaáætlunar og samgönguáætlunar er lýst sérstaklega. Í staðinn komi almennt orðað markmiðsákvæði, sbr. 1. gr. frumvarpsins. Í minnisblaði ráðuneytisins sem nefndinni barst vegna málsins benti ráðuneytið sérstaklega á það sem fram kemur í frumvarpinu um mikilvægi þess að stefnurnar séu samhæfðar, styðji hver aðra og byggi á heildstæðri stefnumörkun ráðherra. Meginmarkmiðið með slíkri samhæfingu sé að innviðir mæti þörfum samfélagsins og að til staðar séu sjálfbærar byggðir og sveitarfélög um land allt þar sem búsetufrelsi fólks sé tryggt. Í ljósi þess að frumvarpið gildir um stefnur og aðgerðaáætlanir á afar víðtækum og fjölbreyttum sviðum telur meiri hlutinn að orðalag markmiðsákvæðis frumvarpsins þurfi að skýra betur þar sem tekið sé frekara mið af þeim atriðum sem ráðuneytið leggur áherslu á að verði eftir sem áður höfð að leiðarljósi við stefnumótun á hverju sviði fyrir sig. Leggur meiri hlutinn því til breytingu á orðalagi 1. gr. frumvarpsins þannig að kveðið verði á um að markmið laganna sé að stuðla að öruggri uppbyggingu innviða og jákvæðri byggðaþróun með því að efla og samhæfa áðurgreindar stefnur þar sem sjálfbær þróun sé höfð að leiðarljósi. Þá þykir meiri hlutanum jafnframt til bóta og aukins skýrleika að bæta við frumvarpið sérstöku ákvæði til áréttingar því að markmiðssetning á sérhverju sviði verði útfærð og skilgreind nánar í hverri stefnu fyrir sig. Vísast að öðru leyti til ítarlegri umfjöllunar um breytingartillögur í áliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem hér hafa verið reifaðar. Undir álit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Vilhjálmur Árnason, Ingibjörg Isaksen, Njáll Trausti Friðbertsson og Orri Páll Jóhannsson. Eins og ég sagði áðan þá erum við að taka út þrenn lög og koma með sérstakt frumvarp til laga um þessar áætlanir. Ég rakti það hér að þær markmiðssetningar sem fylgdu hinum lögunum, þó að þær væru ekki efnismiklar, skiptu máli og gott að hafa að leiðarljósi og þó svo að í hverri stefnu fyrir sig verði sett nánari markaðssetning og skilgreining þá skiptir það máli að hafa þetta til hliðsjónar svo að ekki verði hjá því komist. - Ég hef lokið máli mínu.

Frú forseti. Hér er um áhugavert mál að ræða. Það sem mér leikur forvitni á að vita er hvernig nefndin brást við athugasemdum Byggðastofnunar. Byggðastofnun gegnir mikilvægu hlutverki í því m.a. að vera málsvari hinna dreifðu byggða. Það kemur fram í athugasemdunum að það skipti verulega miklu máli að stofnunin hafi formlega aðkomu að stýrihóp Stjórnarráðsins um byggðamál. Ég vænti þess að hv. þingmaður taki eflaust undir það sjónarmið af því að ég tel að það þurfi miklu frekar að efla varnir landsbyggðarinnar en hitt. Ef maður ber þetta t.d. saman við verndina sem marflóin nýtur í náttúru Íslands frá Náttúrufræðistofnun þá birtast harðorðar greinargerðir og lærðar greinar um að ekki megi raska búsvæði hennar. Í þennan málaflokk vantar miklu frekar að landsbyggðin fái harðari vörn og þess vegna væri fróðlegt að vita hvernig nefndin hefur mætt þessum athugasemdum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni fyrir andsvarið. Ég tek undir orð þingmannsins þegar hann talar um mikilvægi aðkomu þessara stofnana að þessum ákveðnu stefnum. En það segir sig sjálft að það verður ekki gerð byggðaáætlun án aðkomu Byggðastofnunar, þótt það sé ekki beint inni í samráðshópnum þá hefur það alltaf verið alveg klárt og frá því gengið. Fleiri vilja náttúrlega aðgang að þessu ráði eins og t.d. Öryrkjabandalagið, Vegagerðin, Samband íslenskra sveitarfélaga, Samtök iðnaðarins, Bændasamtökin o.fl., en það er alltaf leitað til þessara lykilstofnana sem við eigum um landið. Það segir sig sjálft að það er náttúrlega óhugsandi að gera byggðaáætlun án aðkomu Byggðastofnunar.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir skýr svör. Ef það er óhugsandi, eins og hún nefndi, að búa til byggðaáætlun án aðkomu Byggðastofnunar þá finnst mér einmitt sjálfsagt að taka það fram í textanum þannig að það fari ekkert á milli mála ef ljóst er að það eigi hvort eð er að gera það. Ég tel því rétt að nefndin skoði þennan þátt, sérstaklega í ljósi þess að við erum sammála hvað efni málsins varðar. Auðvitað skiptir verulega miklu máli að fá byggðasjónarmiðin skýrar fram, ekki bara í einhverju plaggi sem fjallar um samþættingu heldur í öllum málum sem koma fram í þinginu. Við erum bara stundum í þinginu að afgreiða mál sem ganga þvert á byggðasjónarmið. Ég vil segja það skýrt og mun eflaust fjalla um það í ræðu á eftir. Þess vegna skiptir miklu máli að efla þessa ágætu stofnun þannig að við sem erum þingmenn og blásum þeim sem þar starfa kjark í brjóst setjum fram greinargóða og skýra afstöðu með byggðunum og til frumvarpa, sem segir tæpitungulaust hvort frumvörpin séu vilhöll byggðunum eða hvort þau geti jafnvel verið þrándur í götu þeirra og varpað tilveru þeirra fyrir róða.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir síðara andsvar. Það segir skýrt, og þess vegna vorum við einmitt að setja inn þessa breytingu, að markmið laganna er að stuðla að öruggri uppbyggingu innviða og jákvæðri byggðaþróun með því að efla og samhæfa áætlanagerðir á þessum sviðum húsnæðis- og skipulagsmála, samgangna, byggðamála og sveitarstjórnarmála, þar sem sjálfbær þróun er höfð að leiðarljósi. Breytingin endurspeglar t.d. vilja meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar til þess að áætlanirnar tali saman, svo tekið verði tillit til allra byggða á landinu. Ég held að það sé mjög mikilvægt og markmiðið með þessu er náttúrulega að auka samhæfingu og gæði áætlana á málefnasviði ráðuneytisins. Ég held að við getum ekki annað en tekið undir mikilvægi þess sem verður aldrei ofsagt, þótt það komi ekki fram í þessu nefndaráliti - ég er ekki með frumvarpið nákvæmlega fyrir framan mig - að hlutverk þessara stefna er að byggð haldist í öllu landinu, hvort sem er frá nyrstu ströndum eða syðstu. Ég get því ekki annað en tekið undir þetta og mikilvægi þess, en það þarf ekki að margendurtaka það því að markmið frumvarpsins er skýrt.

Frú forseti. Við erum að ræða hér samþættingu áætlana sem heyra undir innviðaráðuneytið. Auðvitað er afar mikilvægt að samþætta áætlanir samgangna, húsnæðis-, skipulags- og byggðamála, en það kom inn ágætisumsögn frá sjálfum Bændasamtökum Íslands þar sem minnt var á að einnig væri mjög mikilvægt að taka atvinnulífið með í reikninginn. Ég held að vinkill Bændasamtaka Íslands sé mjög mikilvægur og mætti taka hann inn í þessar áætlanir þannig að menn horfi ekki bara einangrað á þessa áætlun án þess að ræða aðra hluti. Það er stundum eins og byggðamálin verði bara einhver sérumræða sem snertir ekki aðra þætti. En auðvitað snerta byggðamálin og samgöngumálin aðra þætti. Það þekkja íbúar Húnaþings vestra sem komast varla ferða sinna um héraðið, Vatnsnesveg, og svona má lengi telja um land allt. Þetta er auðvitað samtvinnað, byggðamálin og samgöngumálin. Mikilvægt er að ræða þetta og að þessar áætlanir tali að einhverju leyti saman. Ég sakna einnar umsagnar hér. Bændasamtökin skiluðu inn sinni umsögn og árétta það á hverjum fundinum á fætur öðrum hvað þessi atvinnuvegur skiptir miklu máli fyrir hinar dreifðu byggðir landsins. En ég sakna þess örlítið að ekki sé tæpt á sjávarútvegsmálunum og að sá þáttur komi til umræðu, ekki síst vegna þess að eitt af hlutverkum fyrrnefndrar Byggðastofnunar er að úthluta byggðakvótum og það er ekkert smáræði, 5.000 tonn. Það skiptir verulega miklu máli að það sé vel farið með þessar úthlutanir. Því er sá þáttur sem þarf að fara yfir í samhengi þessara þátta sem verið er að samtvinna hér atvinnulífið á landsbyggðinni; landbúnaðurinn, sjávarútvegurinn og ferðamennskan. Það er ekkert hægt að hlaupa yfir það. Ég hef tekið eftir því hér á síðustu vikum í þinginu, eftir að ég datt nokkuð óvænt inn sem varaþingmaður, að í meðförum þingnefnda er eins og það sé strokað yfir þennan byggðavinkil, sérstaklega þegar kemur að sjávarútveginum. Það er eins og að menn treysti sér ekki í þá umræðu og það er allt á sjálfstýringu í þá átt að svipta í raun sjávarbyggðirnar meira og minna atvinnuréttindum. Við erum t.d. með til meðferðar í þinginu lítið grásleppufrumvarp sem gengur út á að gera útróðraréttinn að söluvöru og einkavæða hann. Svo undarlegt sem það nú er kemur það frá matvælaráðherra sem er eftir því sem ég best veit enn þá skráð - ég veit það ekki, kannski hefur það breyst - í Vinstrihreyfinguna – grænt framboð. Stefna hennar í því máli gengur náttúrlega þvert á stefnu flokksins og líka, sem er náttúrlega alvarlegra, stefnuna í byggðamálum sem er í orði einhver allt önnur, um að frekar eigi að púkka undir þessar byggðir heldur en að leggja stein í götu þeirra. Ég tel afar mikilvægt, ef menn ætla sér að ná árangri í byggðamálum, að samtvinna þessa atvinnuvegi betur, bæði hvað varðar umfjöllun um landbúnaðinn og ekki síður sjávarútveginn. Það er í rauninni hálfgert hneyksli að Alþingi Íslendinga sé að vinna með eitthvert frumvarp sem grefur beinlínis undan sjávarbyggðum. Síðan ef gefa á eitthvert örlítið rými, t.d. til strandveiða sem hófust í dag, þá virðist kerfið nánast fara á taugum yfir því að 1.000–2.000 tonn af þorski, sem ekkert er, fari til aukinna strandveiða. Ég vona og bind sérstaklega vonir við að vinir mínir í Sjálfstæðisflokknum horfi til frelsis í auknum mæli hvað varðar undirstöðuatvinnugreinar. Í stað þess að einblína á frelsið til að selja brennivín í búðum ætti að horfa meira á þessa þætti sem skipta venjulegt fólk og þjóðina máli. Ég vil benda á að það er hluti af sjálfsmynd þjóðarinnar að til séu litlar sjávarbyggðir og að bændur yrki jörðina hringinn í kringum landið. Menn eru bundnir í eitthvert kerfi alveg út í eitt og geta sig vart hreyft, telja sig vera bundnir í kvóta og ég veit ekki hvað, og þess vegna veit ég að það felast miklir möguleikar í því að gefa íbúum sjávar- og landbúnaðarbyggða hringinn í kringum landið meira frelsi en nú er og vera ekki að binda allt í einhvern ljótan kvóta. Aftur að þessu ágæta frumvarpi. Það er auðvitað nauðsynlegt að tryggja samhæfingu áætlana og síðan, þegar menn hafa einhverjar bjargir fyrir byggðirnar, hvort sem það eru styrkir eða annað, byggðakvótar t.d., að allir þingmenn leggist á eitt við að veita því til samfélaganna þannig að það nýtist vel. Það er auðvitað ekkert lag á því að t.d. byggðakvótar fari til útgerða sem eru komnar upp fyrir kvótaþakið. Hvað er það? Menn eru farnir á svig við lög og fá þá úthlutun frá hinu opinbera. Það er auðvitað eitthvað sem ekki er hægt að sætta sig við, eða, eins og dæmin sýna, að sjávarbyggð fái úthlutað byggðakvóta vegna bágrar stöðu og byggðakvótanum sé ekki landað í viðkomandi byggð. Það er algerlega út úr korti og það held ég að allir sanngjarnir menn, hvort sem þeir eru í Sjálfstæðisflokknum, Framsóknarflokknum eða hvar í flokki sem þeir standa, sjái að ekkert vit er í. Ég held að ljóst sé að þessu verði breytt. Það eru mikil tækifæri til breytinga, sérstaklega hvað varðar sjávarbyggðirnar, og ég vona svo sannarlega að í ljósi þess að menn eru að samtvinna hér húsnæði, skipulag, samgöngur og byggðamál, verði líka horft til þess að vera ekki á sama tíma að reka mál áfram í nefndum sem augljóslega munu ganga þvert á stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum, þá nefni ég t.d. þetta furðulega grásleppufrumvarp. Að öðru leyti tek ég undir þau markmið sem koma fram í frumvarpinu, að það sé einhver samþætting og einhver raunveruleg stefna, að menn séu ekki að reka byggðastefnu fyrir hádegi en leggja fram frumvörp eftir hádegi og sýna af sér stjórnarathafnir í ráðuneytinu sem ganga þvert á framtíð þessara byggða.

Frú forseti. Ég hyggst segja nokkur orð um nefndarálit 1. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Framsögumaður álitsins, hv. þm. Andrés Ingi Jónsson, er vant við látinn en ég undirrita þetta álit með honum. Það þarf kannski ekki að hafa miklar málalengingar um þetta nefndarálit, en við sem undir það ritum erum sammála um að hér sé ráðist í þó nokkuð samsteypuverkefni, ef þannig má að orði komast, án þess að það sé alveg ljóst hver þörfin sé og hvernig það muni virka og koma út þegar það tekur til markmiða í hverri áætlun út af fyrir sig. Þessar breytingar bera þess mjög glöggt merki að verið er að samræma aðgerðir innan hins nýja og stóra innviðaráðuneytis. Það er í sjálfu sér alveg skiljanlegt að verið sé að gera það innan ráðuneytisins en það má hins vegar alveg deila um það hvort það þurfi lagabreytingu sem þessa til að skila árangri í því að samþætta eða samræma áætlanagerð. Það sem getur gerst, eins og bent hefur verið á í umsögnum á fyrri stigum þessa máls, m.a. í umsögnum frá Vegagerðinni og Skipulagsstofnun, er að það liggi ekki að baki þessum breytingum nægilega mikil ígrundun og hætta sé á því að grundvöllur stefnumótunarinnar fari of langt frá löggjafarvaldinu, af því að löggjafarvaldið þarf að setja markmiðin og svo þarf að laga áætlanirnar að þeim. Þá má líka spyrja, fyrst á annað borð er verið að fara í það verkefni að samræma eða samþætta stefnur og aðgerðaáætlanir á sviði húsnæðis- og skipulagsmála, samgangna og byggðamála, hvers vegna ekki sé verið að hugsa stærra og - ég held að það kalli ekki á neinar lagabreytingar - samþætta markmið okkar í loftslagsmálum inn í allar þessar áætlanir, hvort sem þau eru innan innviðaráðuneytisins eða í öðrum ráðuneytum. Ég held reyndar að það sé mjög brýnt mál og þyrfti svo sannarlega að ganga í það verk að brjóta niður múrana sem því miður virðast oft vera býsna háir á milli einstakra ráðuneyta. Ég man ekki betur en að þær breytingar sem núverandi ríkisstjórn gerði á skipan Stjórnarráðsins fyrir u.þ.b. ári síðan með fjölgun ráðuneytanna og breyttri skiptingu verkefna hafi einmitt verið hugsuð til þess að reyna að brjóta þessa múra niður. Það á kannski eftir að koma í ljós hvort það hefur tekist, en hér er verið að samræma og þjappa saman áætlanagerð innan eins mjög stórs ráðuneytis án þess að það komi sérstaklega fram hvaða árangri eigi að ná, hvers vegna eigi að gera þetta og til hvers þurfi að fara í lagabreytingar. Í þessari umfjöllun er bent á að fyrir einhverjum árum síðan, líklega fjórum árum, þurfti auðvitað að samræma tímaspönnina í áætlanagerðinni og færa til samræmis við opinber fjármál og það er allt saman mjög skiljanlegt. Hins vegar vitum við að það getur auðvitað gerst einhvern tíma í framtíðinni, jafnvel í náinni framtíð, að einhverri annarri ríkisstjórn detti í hug að setja málaflokka saman með öðrum hætti innan Stjórnarráðsins en nú er gert og þá er röksemdarfærslan kannski horfin fyrir þessari breytingu. Að því sögðu, frú forseti, eru þetta kannski svona tæknileg og bírókratísk málefni sem við erum hér að ræða. Áætlanir eru jú áætlanir og þeim má breyta, en við hv. framsögumaður, Andrés Ingi Jónsson, sjáum ekki alveg skýran tilgang með þessum breytingum og höfum þess vegna undirritað nefndarálitið sem ég hef hér greint frá í örstuttu máli.

Frú forseti. Það eru blessuðu loftslagsmálin sem mig langaði að forvitnast um og hvernig hv. þingmaður sér þau í þessu máli öllu, hvort hún sjái einhver tækifæri í niðurbroti á múrum í þessum málaflokkum. Mér finnst það svolítil bjartsýni með loftslagsmarkmiðin að það eigi að draga úr losun um 35% fyrir árið 2030. Það er mín tilfinning, eftir að hafa rætt í morgun í atvinnuveganefnd um hvernig gengi í ráðuneytunum, að það virðist ekkert raunverulegt vera í gangi. Það er mikið talað og flott og fögur markmið eru sett, en maður áttar sig ekki á því að einhver meining sé á bak við það. Því finnst mér vera bjartsýni að halda að með þessari áætlun muni eitthvað hreyfast. Ég held að það sé í raun ekki ætlunin að ná þessu markmiði, málið er bara að hjala eitthvað um þetta. Það væri fróðlegt að heyra afstöðu hv. þingmanns hvað það varðar og jafnvel í fleirum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni fyrir andsvarið. Auðvitað er það þannig og ég er þeirrar skoðunar að aðgerðaáætlun í loftslagsmálum um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda sé kannski mikilvægasta áætlunin sem allt stjórnkerfið ætti að starfa eftir. En við vitum að það hefur nánast enginn árangur náðst á tímabili fyrstu áætlunarinnar og enn er verið að uppfæra aðra áætlunina. Það má alveg ræða það í samhengi við þessar breytingar hvort slík áætlanagerð eigi erindi inn í svona samþættingu ef hún er á annað borð ekki að skila neinum árangri til að ná þeim markmiðum sem við höfum sett okkur í loftslagsmálum. Ég get alveg tekið undir það sem hv. þingmaður bendir á að hér hefur mikið verið talað og lítið gert í þessum gríðarlega mikilvæga málaflokki. Ef ég réði þessu myndi ég náttúrlega setja loftslagsaðgerðirnar efstar í píramída Stjórnarráðsins og láta allar aðrar áætlanir vinna í samræmi við þær og samdráttinn í losun gróðurhúsalofttegunda. Ég er því miður ekki enn sem komið er í stöðu til þess en upp á framtíðina er það hins vegar eitthvað sem mætti hugsa.

Frú forseti. Það er í sjálfu sér ágætt að heyra að ég sé ekki einn um þá skoðun að þetta sé bara tal og mal og lítið um raunverulegar aðgerðir. Þegar maður spyr um raunverulegar aðgerðir verða svörin vandræðaleg og óskýrari eftir því sem maður spyr beinna um þetta. Ég deili ekki þeirri skoðun að við, þetta litla land í Atlantshafinu, munum hafa úrslitaáhrif hvað varðar loftslagið og eigum þess vegna að snúa öllu stjórnkerfinu í átt að því að ná þessum markmiðum. Ég held einfaldlega að þetta taki lengri tíma og mér finnst þessar áætlanir sem eru í gangi gera eiginlega meira ógagn en gagn. Ef menn hafa ekki fyrir framan sig einhver markmið sem eru raunveruleg og menn ætla að ná - það er bara ekki góð leið að setja sér svo háleit markmið ef það er alveg fyrirséð að ekki sé nokkur leið að ná þeim. Ég held að það væri miklu nær að setja sér einhver lágstemmdari markmið og ná þeim, það er auðvitað miklu skynsamlegra. Svo er það hitt, að ef menn ætluðu að setja sér þessi markmið og ná þeim, myndu keyra þetta allt í gegn eins og mér heyrist sumir vilja, þá eru menn kannski að fara með landið aftur til baka um 50 ár og framleiðsluferlar yrðu þá teknir upp eins og þeir voru árið 1960 eða hvað það nú er. Ég tel að nútíminn sé ekki tilbúinn í þetta og enginn er að vinna að því í Stjórnarráðinu að ná þessum markmiðum sem eru sett.

Frú forseti. Ég held að markmið sem stjórnvöld hafa sett í loftslagsmálum á Íslandi séu síst of háleit en vonbrigðin eru þau að við höfum ekki náð þeim, ekki með nokkrum hætti, og losun gróðurhúsalofttegunda eykst frá ári til árs og ekkert virðist ætla að breyta því, alla vega til skamms tíma litið. Við höfum hins vegar, sem er auðvitað umræða sem hefur verið tekin í samfélaginu síðustu áratugina, allar forsendur til þess að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda en halda samt áfram sjálfbærum vexti í efnahagslífinu. Við erum betur sett með þennan samdrátt en flest önnur lönd í heiminum, svo ég tali ekki um fátækari lönd. Þetta snýst auðvitað um að skilja að losun og vöxt og að vöxturinn í samfélaginu og efnahagslífinu sé sjálfbær, eins og það heitir. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum og okkur ber skylda til þess að leggja okkar að mörkum. Við erum ekki mörg í samanburði við stærri lönd og stærstu þjóðir en í loftslagssáttmálanum er rætt um sameiginlega ábyrgð allra ríkja. Hana þurfum við að axla og höfum svo sem axlað hana að einhverju leyti, en líka er talað um að verkefnin séu ólík og við höfum misjafnar forsendur til að uppfylla skyldurnar. Ég tel að Ísland hafi allar forsendur til að uppfylla skyldur sínar þegar kemur að samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Orkuveitu Reykjavíkur, nr. 136/2013, fyrir hönd atvinnuveganefndar. Með frumvarpinu er lögð til breyting á lögum um Orkuveitu Reykjavíkur sem felur í sér að tilvísun til geymslu koldíoxíðs, CO 2, og annarra vatnsleysanlegra gastegunda í jörðu bætist við síðari málslið 2. mgr. 2. gr. laganna þar sem fjallað er um þá starfsemi sem Orkuveitu Reykjavíkur og dótturfélögum er heimilt að stunda. Markmiðið með breytingunni er að tryggja skýra lagaheimild Orkuveitu Reykjavíkur til að eiga hlut í félögum sem tengjast geymslu koldíoxíðs og annarra vatnsleysanlegra gastegunda í jörðu. Þróun aðferðafræði Carbfix hefur verið álitin tengjast kjarnastarfsemi Orkuveitu Reykjavíkur enda dregur hún úr mengun sem stafar frá virkjunum. Að auki var við þróun aðferðarinnar byggt á þekkingu og rannsóknum Orkuveitu Reykjavíkur. Aðferðin hefur því verið talin rúmast innan starfsheimilda Orkuveitunnar og dótturfélags samkvæmt núgildandi lögum en með skýru lagaákvæði þess efnis, eins og frumvarp þetta gerir ráð fyrir, eru tekin af öll tvímæli. Markmið Carbfix-aðferðarinnar er að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda frá stóriðju og öðrum iðnaði og er útbreiðsla hennar talin hafa jákvæð áhrif á umhverfið. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga um Orkuveitu Reykjavíkur er fyrirtækinu heimilt að eiga dótturfélög og eiga hlut í félögum. Verkefni þeirra og heimildir afmarkast af áðurnefndri 2. mgr. 2. gr. laganna sem tilgreinir þau verkefni sem Orkuveita Reykjavíkur og dótturfélög stunda auk þess að tilgreina að önnur verkefni séu heimil sem nýtt geti rannsóknir, þekkingu eða búnað félaga innan samstæðu Orkuveitu Reykjavíkur, enda tengist þau kjarnastarfsemi fyrirtækisins. Starfsemi sem lýtur að Carbfix-aðferðinni var færð í sérstakt dótturfélag með stofnun Carbfix ohf. í lok árs 2019. Atvinnuveganefnd fjallaði um takmörkun á ábyrgð eigenda Orkuveitu Reykjavíkur á fjárfestingum dótturfyrirtækis síns í umfjöllun sinni og kemur fram í nefndaráliti að ábyrgð hafi verið takmörkuð með því að setja hugverkið, sem nú er í einkaleyfisferli, í dótturfélagið Carbfix ohf. en að áætluð hlutafjáraukning færi inn í dótturfélag opinbera hlutafélagsins. Fjárfestingin eigi ekki að hafa í för með sér ábyrgðir fyrir Orkuveitu Reykjavíkur, eigendur hennar eða Carbfix ohf. Nefndin er einhuga um afgreiðslu málsins og leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita, auk þeirrar sem hér stendur, Stefán Vagn Stefánsson, Ágústa Guðmundsdóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Gísli Rafn Ólafsson, Inga Sæland, Hanna Katrín Friðriksson, Haraldur Benediktsson, og Þórarinn Ingi Pétursson. Guðný Birna Guðmundsdóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk álitinu.

Frú forseti. Mig langaði bara að taka undir þetta frumvarp og þetta nefndarálit sem hv. þm. Berglind Ósk Guðmundsdóttir flutti fyrir hönd nefndarinnar. Það er mikilvægt að átta okkur á því að nýsköpun getur átt sér stað hvar sem er, þar á meðal í opinberum fyrirtækjum. Við þurfum að passa að það séu lagarammar og skilyrði til að hægt sé að stunda nýsköpun innan þessara stofnana og fyrirtækja og síðan sé hægt, þegar rétti tíminn er kominn, að spinna það út í dótturfyrirtæki sem getur sótt fjármagn annars staðar frá til þess að fara með þessa tækni og skala hana upp víðs vegar um heim. Ég held að það sé mikilvægt að við áttum okkur á því að þetta þurfum við alltaf að styðja, óháð því hvaðan þessar góðu hugmyndir koma. Því mæli ég eindregið með því að þingið afgreiði þetta frumvarp sem fyrst.

Frú forseti. Ég mæli fyrir áliti hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um skýrslu Ríkisendurskoðunar um Landeyjahöfn. Nokkuð er um liðið frá því að nefndin lauk umfjöllun sínum um þessa skýrslu og náði saman um þetta álit sem hér má finna á þskj. 437, það var 10. október 2022. En málið er komið á dagskrá þingfundar og því ástæða til að rekja í stuttu máli umfjöllun nefndarinnar um þessa skýrslu. Eins og fólk almennt veit var Landeyjahöfn opnuð formlega í júlí 2010 og strax eftir fyrsta rekstrarár hafnarinnar kom í ljós að það þurfti að ráðast í miklar dýpkunarframkvæmdir vegna sandburðar inn í höfnina. Var það heldur bagalegt þar sem um nýja höfn var að ræða en einnig lá fyrir að Herjólfur, sá þriðji, held ég, var í raun of stór fyrir hafnargerðina. Úr varð að ráðist var í dýpkunarframkvæmdir, svokallaða viðhaldsdýpkun, en allar áætlanir um þær framkvæmdir og um rekstur Landeyjahafnar reyndust mjög vanáætlaðar og þar munar að sjálfsögðu mest um þessar dýpkunarframkvæmdir, eins og fram kemur í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd var fjallað um málið og fengnir gestir fyrir nefndina, auðvitað frá Ríkisendurskoðun en einnig frá innviðaráðuneyti, auk forstjóra Vegagerðarinnar og bæjarstjórans í Vestmannaeyjabæ sem lýstu málið upp frá sínum sjónarhóli öll saman. Eins og áður sagði er það mat Ríkisendurskoðunar að áætlanir um rekstur Landeyjahafnar hafi reynst vanáætlaðar og munar þar mestu um stóraukinn kostnað vegna þessarar viðhaldsdýpkunar. Fyrir nefndinni kom fram að forsendur hafi að einhverju leyti breyst með gosi í Eyjafjallajökli og hærri ölduhæð en áður hafi þekkst. Í skýrslunni kemur einnig fram að aurburður hafi minnkað mjög frá því að höfnin var opnuð. Í skýrslunni kemur fram að kostnaður vegna viðhaldsdýpkunar Landeyjahafnar hafi ekki verið færður sem rekstrarkostnaður heldur sem fjárfestingarkostnaðar hafnarinnar þar sem fjárveitingar til dýpkunarinnar koma undir fjárfestingarlið í fjárlögum. Þetta gagnrýndi Ríkisendurskoðun og benti á að þann kostnað, þ.e. viðhaldsdýpkunarkostnaðinn, þyrfti að færa sem rekstrarkostnað. Fyrir nefndinni kom fram að dýpkun hafna sé almennt bókfærð sem fjárfestingarkostnaður þar sem dýpkunarframkvæmdir hafi fremur einkenni verklegra framkvæmda en þær sem fela í sér ákveðnar endurbætur á höfn. En innviðaráðuneytið og Vegagerðin tóku undir ábendingar Ríkisendurskoðunar hvað þetta varðar og nefndin telur rétt að kostnaður við dýpkunarframkvæmdir verði framvegis færður sem rekstrarkostnaður í bókhaldi Vegagerðarinnar. Að mati Ríkisendurskoðunar er nauðsynlegt að ráðist sé í heildstæða úttekt á Landeyjahöfn svo fá megi úr því skorið hvað raunverulegar endurbætur kosta og hvort fýsilegt sé að ráðast í umfangsmiklar aðgerðir til að bæta nýtingu hafnarinnar í stað þess að kosta miklu til viðhaldsdýpkunar á hverju ári. Árið 2020 var framkvæmd óháð úttekt á Landeyjahöfn í samræmi við þingsályktun nr. 12/150. Á grundvelli þeirrar úttektar fól innviðaráðuneyti Vegagerðinni að vinna sérstaka rannsókn á áætluninni vegna verkefnisins. Fyrir nefndinni kom fram að stefnt sé að því að ljúka gerð rannsóknaráætlunarinnar fyrir lok ársins 2022. Og það minnir mig á það, og ég bið hv. þingmenn að muna það með mér, að við þurfum að ganga eftir því í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Nefndin tekur undir sjónarmið Vegagerðarinnar um að vinnan þurfi að vera hnitmiðuð og beinir því til innviðaráðuneytis og Vegagerðar að vandað verði vel til verka, enda ljóst að margar áætlanagerðir í tengslum við Landeyjahöfn hafa ekki reynst nægilega ígrundaðar. Ríkisendurskoðun gerir athugasemd við undirbúning Vegagerðarinnar á kaupum og fyrirhugaðri uppsetningu á botndælubúnaði. Í skýrslunni kemur fram að Vegagerðin hefði þurft að ígrunda betur kaup á botndælubúnaðinum. Fljótlega eftir komu búnaðarins til landsins hafi komið í ljós að afköst hans hefðu verið ofmetin. Þá var ekki tekið tillit til tímans sem færi í að koma búnaðinum fyrir við hverja dælingu en ekki væri hægt að geyma búnaðinn ásamt krana út á garðsendum vegna veðurálags og ágangs sjávar í Landeyjahöfn. Í skýrslunni og fyrir nefndinni benti Vegagerðin á að kaupin á botndælubúnaði hefðu verið hluti af stærra verkefni sem miðaði að nauðsynlegum endurbótum á Landeyjahöfn. Markmiðið með endurbótunum var að auka öryggi í höfninni og gera nýjum Herjólfi kleift að sigla oftar til Landeyjahafnar en gamli Herjólfur hafði gert. Ljóst er að kaup og uppsetning á botndælubúnaði var hluti af stærra verkefni sem miðaði að því að auka öryggi Landeyjahafnar og að greiða fyrir siglingum Herjólfs. Þó að botndælubúnaðurinn hafi ekki reynst sem skyldi hafi margt annað komið að gagni og ýmsar framkvæmdir verkefnisins muni nýtast til frambúðar. Að mati nefndarinnar verður þó ekki litið fram hjá því að um umtalsverða fjárfestingu var að ræða en búnaðurinn ásamt fylgihlutum var keyptur fyrir tæpar 100 millj. kr. Nefndin tekur því undir þá ábendingu Ríkisendurskoðunar að vanda verði betur til undirbúnings slíkra verka. Að öðru leyti tekur hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd undir þær ábendingar sem fram komu í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Þetta álit var undirritað 10. október 2022 og undir það rita, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Sigmar Guðmundsson, Steinunn Þóra Árnadóttir, Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir, Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Berglind Ósk Guðmundsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Hildur Sverrisdóttir og Iða Marsibil Jónsdóttir.

Virðulegur forseti. Allt frá því að Landeyjahöfn var opnuð með formlegum hætti árið 2010 hefur rekstur hennar gengið brösuglega. Þessi skýrsla sem við ræðum hér í dag staðfestir það sem allir hafa vitað um árabil, þetta hefur verið ferð án fyrirheits til mikils skaða fyrir þá sem þurfa á öflugum og öruggum samgöngum að halda milli lands og Eyja. Það virðist sem allar áætlanir um rekstur Landeyjahafnar hafi brugðist. Þar hafa í engu verið náð utan um þá viðhaldsdýpkunarþörf sem síðar kom í ljós. Einhverra hluta vegna hefði maður talið að færustu sérfræðingar næðu að gera sér grein fyrir þeim mikla aur og sandburði sem bærist inn í höfnina. Ríkisendurskoðandi hefur í þessari skýrslu staðfest að svo var ekki og setur fram þrjár tillögur á grundvelli úttektarinnar til úrbóta. Fjalla þær um að færa beri kostnað við viðhaldsdýpkun sem rekstrarkostnað Landeyjahafnar, að ráðast þurfi í heildstæða úttekt á nauðsynlegum úrbótum og að vanda þurfi undirbúning kostnaðarsamra fjárfestinga. Ég verð, virðulegur forseti, að segja að mér finnst það kúnstugt að dýpkunarframkvæmdir sem gera í raun ekkert annað en að halda í horfinu skuli hafa verið færðar sem fjárfesting en ekki sem rekstur. Þarna er verið að færa til eignar eitthvað sem í raun er ekki eign og hefur aldrei verið eign og því hlýtur þessi ábending ríkisendurskoðanda að vera löngu tímabær og hlýtur því að verða að veruleika. Annað væri í raun fásinna. Tillaga tvö fjallar um að ráðast þurfi í heildstæða úttekt á nauðsynlegum úrbótum og hún er einnig löngu tímabær. Það er ekki hægt að bjóða Eyjamönnum upp á þessa stöðu sem er að höfnin er oft ónothæf um lengri tíma og þess vegna þurfi ítrekað að sigla margra tíma siglingu til Þorlákshafnar en sú siglingaleið átti í raun að leggjast af þegar Landeyjahöfn var opnuð og nýr Herjólfur var keyptur. Þarna eru m.a. gerðar athugasemdir við kaup Vegagerðarinnar á svokölluðum botndælubúnaði sem kostaði tæpar 100 milljónir og átti að leysa vandamál hafnarinnar. Það er greinilegt samkvæmt áliti Ríkisendurskoðunar að um verulega ofáætlun var að ræða þegar lagt var mat á afkastagetu þessa botndælubúnaðar. Vegagerðin vísaði til þess að um hefði verið að ræða hluta af stærra verkefni sem átti að bæta Landeyjahöfn en það fæst ekki séð að slíkt verkefni hafi í raun litið dagsins ljós. Þess vegna sitjum við nú uppi með höfn sem getur eingöngu þjónað Vestmannaeyjum hluta úr ári. Það kallar einnig á annars konar umræðu um öryggi þeirra sem þar búa. Íbúar Vestmannaeyja þurfa að geta gengið að því vísu, rétt eins og flestir íbúar þessa lands, að samgönguleiðir séu opnar og nothæfar þegar fólk þarf á þeim að halda, sérstaklega þegar um er að ræða neyðartilvik þegar tíminn getur ráðið því hvort fólk fái lífsnauðsynlega þjónustu. Fyrir utan vonda stöðu Herjólfs eru samgöngur til Eyja ótryggar að öðru leyti. Það er einungis flogið tvisvar í viku til Eyja, sem er auðvitað óboðlegt. Það er heldur engin trygging fyrir því að þessum samgöngum verði haldið áfram. Við hljótum að gera þá kröfu fyrir hönd þeirra sem búa í Eyjum að öryggi þeirra sé tryggt. Um það hefur t.d. verið rætt að staðsetja sjúkraþyrlu í Vestmannaeyjum til að hægt væri að flytja sjúklinga á Landspítalann með stuttum fyrirvara. Þá hugmynd ætti að skoða mjög alvarlega. En því miður er það ekki bara starfsemi Landeyjahafnar eða flugið sem eru í ólestri, allir innviðir sem samfélagið treystir á, eins og rafmagn og vatn, eru ótryggir. Það getur ekki talið talist ásættanlegt fyrir 4.500 manna byggð að þannig sé í pottinn búið. Virðulegur forseti. Þriðja tillaga Ríkisendurskoðunar fjallar um að vanda þurfi undirbúning kostnaðarsamra fjárfestinga. Maður hefði nú haldið að þannig væri það í ríkisrekstri. Það liggur hins vegar fyrir að oft hefur verið farið af stað án þess að undirbúningur hafi verið nægur og fyrirliggjandi fjárhagsáætlanir því fokið út í buskann. Það ætti því að vera keppikefli ríkisins og einnig sveitarfélaganna að leggja fram vandaðar og nákvæmar áætlanir. Það er hins vegar greinilegt að ríkisendurskoðandi metur það svo að oft geti verið misbrestur á því og þess vegna setji hann fram þessa ábendingu. Í sambandi við þessa þriðju tillögu er rétt að minna á það að árið 2018 var samþykkt hér þingsályktun frá þáverandi þingmanni Viðreisnar, Jóni Steindóri Valdimarssyni, um tryggingu gæða, hagkvæmni og skilvirkni opinberra fjárfestinga. Þar var fjármála- og efnahagsráðherra falið að útfæra stefnumörkun með það að markmiði að draga úr sóun í opinberum fjárfestingum og stuðla að því að framkvæmdir standist áætlanir allt frá hugmyndastigi og út ætlaðan líftíma þeirra. Í henni var ráðherra líka falið að koma á formlegum samstarfsvettvangi stjórnvalda, atvinnulífs og fræðasamfélags til að byggja upp þekkingu og færni og efla rannsóknir á sviði opinberra fjárfestinga. Lítið virðist hins vegar hafa gerst. Af hverju nefni ég þetta hér? Jú, því samkvæmt skýrslu Ríkisendurskoðunar var áætlað að kostnaður við dýpkun Landeyjahafnar yrði um 60 millj. kr. á ári á verðlagi ársins 2008, en reyndin síðastliðin ár hefur verið frá 227 millj. kr. upp í 625 millj. kr. á ári frá 2011–2020. Samanlagður kostnaður við viðhaldsdýpkun á tímabilinu 2011–2020 er um 3,7 milljarðar kr. Virðulegi forseti. Það er vissulega auðvelt að vera vitur eftir á en með betra utanumhaldi um opinberar fjárfestingar, eins og við í Viðreisn höfum barist fyrir, og með lærdómnum úr þessari skýrslu þá gætum við kannski einn daginn verið vitur fyrir fram. Það er stóra markmiðið, ekki bara að greina mistökin heldur að læra af þeim, læra að gera áætlanir til langs tíma sem eru raunhæfar og hægt að fylgja eftir, velja þá kosti sem skilar samfélaginu mestum ábata en ekki kostina sem eru ódýrastir á fyrsta degi en dýrastir yfir líftíma þeirra. Inn í það mat verðum við að taka þjónustuna við íbúana. Hvað borga Eyjamenn t.d. fyrir óhagræðið fyrir mislangar ferðir til lands eða ferðir sem falla niður með engum fyrirvara eða fyrir áhrifin af samgöngubresti á öryggi þeirra og heilsu? Á þessum samfélagslega kostnaði er ekki snert í skýrslu Ríkisendurskoðunar enda snýr hún aðeins að framkvæmda- og rekstrarkostnaði. Ég vil því hvetja hæstv. innviðaráðherra, sem ber ábyrgð á rekstri hafnarinnar, til að nýta þetta tækifæri og láta framkvæma heildstæða kostnaðar- og ábatagreiningu á samgöngumálum til og frá Vestmannaeyjum með framtíðarlausn í huga.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu í þessu máli og ég get tekið undir hana að mörgu leyti. En það er rétt að nefna það í þessari umræðu um Landeyjahöfn að það voru aðilar, reyndir sjómenn, sem vöruðu við þessum framkvæmdum, höfðu verið þarna á veiðum og vöruðu við þessu og sögðu að þetta myndi ekki ganga. En einhverra hluta vegna var hlaupið í þessa framkvæmd og hún er núna að skila þjóðinni miklum kostnaði. Ég tek undir að það þurfi að staldra við í þessari umræðu en fyrst og fremst þarf að horfa svolítið fram á veginn. Hvaða leiðir sjáum við? Það verður að líta til þess að að það þarf að efla samgöngur til Vestmannaeyja. Við getum ekki horft á það þannig að samgöngur til Vestmannaeyja sé einangraðar við Vestmannaeyinga, þetta er þjóðhagslega hagkvæmt og þetta er mikil ferðamannaparadís. Við getum ekki, tel ég, látið þessa hluti afskiptalausa heldur er alveg nauðsynlegt að fara þá leið að sýna ákveðni í málinu, taka þetta föstum tökum og að skilaboðin komi beint og hreint héðan og með ákveðinni festu um að það verði bætt úr þessu og það verði gert með traustum hætti. Þó svo að þessi framkvæmd hafi að einhverju leyti farið í sandinn þá þarf annaðhvort að skoða nýjar leiðir eða að breyta þessu mannvirki. Í allri þessari umræðu um Landeyjahöfn þá tel ég að við þurfum að senda skýr og jákvæð skilaboð um að menn muni einhenda sér í að tryggja samgöngur með betri hætti til Eyja.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni fyrir andsvarið. Ég er bara sammála honum og ég er minnugur þess, eins og hann nefndi hér, að þessi framkvæmd var umdeild á sínum tíma og ýmsir aðilar vöruðu við henni. En það er ekki hægt að ganga fram hjá því að þessi höfn er til mikilla hagsbóta þegar hún er í lagi. Það skiptir máli að geta farið þarna yfir, stutt að fara, í staðinn fyrir að kúldrast í bátnum í þrjá tíma eða lengur á milli Eyja og Þorlákshafnar. Þegar höfnin er í lagi er hún mikil búbót og skiptir máli. Úr því sem komið er held ég að það þurfi að leita einhverra leiða og einhverrar tækni sem gæti dugað til að halda höfninni þannig að hún safni ekki svona miklum sandi í sig og það er örugglega til fólk sem er hæft til að finna út úr því, kannski með byggingu varnargarða eða einhverju slíku. Það er vissulega rétt að það eru ekki bara Eyjamenn sem eru að fara til lands. Við erum líka að fara til Eyja, enda er mikil náttúrufegurð í Vestmannaeyjum og þetta er ferðamannaparadís sem flestir ættu að heimsækja. Vonandi getum við dregið af þessu lærdóm. Skýrsla Ríkisendurskoðunar bendir ekkert á einhverjar leiðir til að laga höfnina en hún gerir okkur vissulega grein fyrir þeim mistökum sem áttu sér stað í áætlanagerð, kannski vegna þess að þarna voru ófyrirséðir hlutir, hlutir sem við sáum ekki fyrir en einhverjir höfðu samt varað við.

Frú forseti. Ég tel afar mikilvægt í ljósi umræðu um þessa skýrslu að það komi, og ég vil undirstrika það enn og aftur, þau skýru skilaboð héðan að það verði gert betur, að úr þessu verði bætt. En svo er það hins vegar þannig þessu máli tengt að við eigum því miður allt of mörg svona dæmi í samgöngumálum þar sem menn hlaupa í einhver verk og setja þau fram fyrir og allt það og kostnaðurinn fer talsvert úr böndunum. Ég held að það verði að ræða framhald málsins á þeim nótum, þ.e. það borgar sig stundum að flýta sér hægt. Menn ætla að kippa einhverju fram fyrir, við getum nefnt fleiri dæmi, kannski Vaðlaheiðargöng, þeim var kippt fram fyrir og fóru verulega úr böndum. Þetta er óábyrgt. Við sem erum hér, fulltrúar fólksins í landinu, ættum að gera betur í þessum efnum, fara betur með fjármuni og læra virkilega af þessu máli.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Þessi skýrsla er í raun og veru ekki bara um Landeyjahöfn sem slíka. Hún er að brýna okkur til þess hvað varðar áætlanagerð almennt að taka til gagngerrar skoðunar og/eða endurskoðunar með hvaða hætti áætlanir eru búnar til og lagðar fram. Oft og einatt erum við á öllum sviðum að fara fram úr þeim áætlunum sem búið er að gera. Hv. þingmaður nefnir hér sérstaklega svið samgöngumála þar sem ekki eru fullreiknaðir allir þeir þættir sem snúa að vegagerð eða brúarsmíði eða hvað eina sem snýr að samgöngumálum. En svo má líka nefna að við búum í samfélagi og óstöðugu efnahagsumhverfi, við lifum í þannig umhverfi að við vitum ekki þegar við förum að sofa um kvöldið hvað við eigum að borga í afborgun á morgun. Þannig hefur þetta verið endalaust. Við erum alltaf að glíma við þennan óstöðugleika og það á alveg eins við um ríkið eins og bara okkur sjálf sem erum kannski að fjárfesta eða gera áætlanir um hvernig við ætlum að reka heimili okkar næsta árið. Það er kannski búið að kippa undan okkur fótfestunni áður en varir og við ráðum ekki neitt við neitt. Það er kannski stórt og mikið mál sem við þurfum að huga að, hvernig við getum undirbyggt einhvern þann stöðugleika í efnahagsumhverfinu okkar sem gerir það að verkum að hægt er að gera áætlanir sem við getum staðið við, ekki bara ríkið heldur sveitarfélög og almenningur í landinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir skýrslu samstarfsráðherra Norðurlanda um störf Norrænu ráðherranefndarinnar árið 2022. Skýrslan nær yfir það samstarf ráðherra og ráðuneyta sem tengjast ráðherranefndinni og er formlega bundið í norrænum samningum. Þá er þar gerð grein fyrir norrænu samstarfi forsætisráðherranna og starfsemi á vettvangi samstarfsráðherra Norðurlanda. Skýrsla samstarfsráðherra er unnin í samvinnu allra þeirra fagráðuneyta sem taka þátt í norrænu samstarfi á vettvangi Norrænu ráðherranefndarinnar. Í skýrslunni er leitast við að draga saman það helsta sem unnið var að á síðastliðnu ári. Eins og þau sem koma að norrænu samstarfi þekkja vel, þá er samstarfið á vettvangi ráðherranefndarinnar afskaplega víðtækt og því engin leið að gera því tæmandi skil í svo stuttri skýrslu. Fyrir þau sem vilja kafa dýpra í málin bendi ég á vefsíðu Norrænu ráðherranefndarinnar þar sem er að finna mikinn fróðleik og upplýsingar auk þess sem þar má nálgast skýrslur um norræn samstarfsverkefni. Ég vil draga fram nokkur atriði sem ég tel að hafi borið hæst á síðasta ári, bæði að því er varðar okkur Íslendinga sérstaklega og einnig að því er varðar störf ráðherranefndarinnar almennt. Frá því að forsætisráðherrar Norðurlanda mótuðu framtíðarsýn fyrir norrænt samstarf í formennskutíð Íslands árið 2019 hefur samstarfið á öllum sviðum miðað að því að Norðurlönd verði sjálfbærasta og best samþætta svæði heims árið 2030. Stefnan er tekin á græn Norðurlönd, samkeppnishæf Norðurlönd og félagslega sjálfbær Norðurlönd. Útfærslu þessara umfangsmiklu stefnumála er að finna í stefnuskjali fyrir starfsemi Norrænu ráðherranefndarinnar sem nær frá árinu 2021 til ársins 2024. Á árinu 2022 fór Noregur með formennsku í ráðherranefndinni undir yfirskriftinni: Norðurlönd – sterkari og grænni í sameiningu. Fyrri hluta ársins gætti enn talsverðra áhrifa heimsfaraldurs í daglegu lífi Norðurlandabúa og í norrænu samstarfi. Unnið var að þeim tillögum sem Jan-Erik Enestam, fyrrverandi ráðherra í Finnlandi, hafði kynnt í stefnumótandi úttekt á því hvernig mætti draga lærdóm af faraldrinum til þess að efla samstarf á krísutímum. Úttektina vann Enestam að beiðni samstarfsráðherranna og kynnti hann niðurstöður sínar fyrir þingi Norðurlandaráðs í Kaupmannahöfn í nóvember 2021. Starfshópur á vegum norrænu samstarfsnefndarinnar vann síðan úr tillögunum og skilaði í október á síðasta ári greinargerð, ásamt heildaryfirliti yfir það norræna samstarf á hættu- og neyðartímum sem þegar er fyrir hendi. Var greinargerðin kynnt á þingi Norðurlandaráðs í Helsinki haustið 2022. Meðal þeirra atriða sem starfshópurinn benti á að huga þyrfti betur að, var aukinn hreyfanleiki, opinn vinnumarkaður og frjáls för á Norðurlöndum, einnig sérstakar áskoranir landamærasvæða, málefni sem tengjast sýkingavörnum og ógnum við heilsu. Hér heima einkenndist árið 2022 að sjálfsögðu af undirbúningi fyrir formennsku okkar í Norrænu ráðherranefndinni á þessu ári, 2023. Svíþjóð fór þess á leit við Ísland að eiga skipti um formennskusætið í ráðherranefndinni, en Svíar tóku við formennsku í ESB 1. janúar sl. og sáu fyrir sér að stjórnun tveggja viðamikilla verkefna á alþjóðavettvangi á sama tíma mætti auðvelda með því að skipta við Ísland. Orðið var við þessari beiðni, enda nokkur fordæmi að finna fyrir slíkum sætaskiptum í norræna samstarfinu. Svíþjóð tekur því við formennsku í ráðherranefndinni árið 2024 og síðan kemur röðin aftur að Íslandi árið 2029. Virðulegi forseti. Í góðu og þéttu samstarfi við fulltrúa Íslands í norrænum embættismannanefndum var gengið frá formennskuáætlun sem ber yfirskriftina: Norðurlönd – afl til friðar. Í þessu ferli áttum við mjög gott samráð við Íslandsdeild Norðurlandaráðs og vil ég nota tækifærið og þakka Íslandsdeildinni fyrir innlegg þeirra í formennskuáætlunina. Áætlunin var einnig kynnt sérstaklega fyrir utanríkismálanefnd Alþingis í lok ársins. Hún er aðgengileg rafrænt á heimasíðu ráðherranefndarinnar á fjórum tungumálum; íslensku, dönsku, finnsku og ensku. Hvet ég hv. þingmenn til þess að kynna sér hana, en áætlunin var formlega lögð fram á þingi Norðurlandaráðs í Helsinki síðastliðið haust þar sem forsætisráðherra kynnti áætlunina. Ég mun ekki fara nánar ofan í einstök efnisatriði formennskuáætlunarinnar enda er formennskuárið enn þá tiltölulega ungt og margt sem kemur til framkvæmda síðar á þessu ári. Auk þess er það viðfangsefni næstu skýrslu samstarfsráðherra. Ég vil þó segja að Ísland mun að sjálfsögðu vinna ötullega að áherslusviðunum þremur í framkvæmdaáætlun Norrænu ráðherranefndarinnar um græn, samkeppnishæf og félagslega sjálfbær Norðurlönd auk áherslunnar á frið. Á fagsviðum norræns samstarfs var starfsemin lífleg á síðastliðnu ári og tók Ísland virkan þátt í þeim fjölmörgu verkefnum sem unnið var að. Nokkur stutt dæmi sýna alla þá vídd og fjölbreytileika sem er í norrænu samstarfi. Á vettvangi norrænu matvælaráðherranna var ný útgáfa á norrænum næringarráðleggingum mikið til umfjöllunar á árinu, en þær njóta viðurkenningar í alþjóðlegu samhengi og eru fyrirmynd víða um heim fyrir næringarráðleggingar annarra ríkja. Að baki þeim liggur umfangsmikið vísindastarf, en þær verða formlega gefnar út í júní næstkomandi. Er þeirra beðið með nokkurri eftirvæntingu. Norrænir byggðamálaráðherrar fjölluðu um greiningu sem þeir létu gera á margvíslegum áhrifum fjarvinnu. Aðdragandi greiningarinnar var að heimsfaraldurinn hafði áhrif á hreyfigetu íbúa milli landsbyggðar og þéttbýlis og áhugi fólks jókst á fjarvinnu og búsetu í dreifbýli. Norræna greiningin á fjarvinnu varpar ljósi á áhrifin, sem hafa í för með sér bæði áskoranir en einnig tækifæri fyrir svæði og sveitarfélög á Norðurlöndum. Mig langar einnig að nefna að Norræna rannsóknastofnunin um byggðaþróun og skipulagsmál, Nordregio, vinnur nú að rannsókn í samvinnu við Háskólann á Akureyri sem snýr að áhrifum rafknúinna flugvéla á landshluta og byggðarlög. Norræna ráðherranefndin um stafræna þjónustu og stafvæðingu, sem er jafnframt sú eina með aðild Eystrasaltsríkjanna, einbeitti sér m.a. á árinu að verkefni sem lýtur að stafrænu aðgengi fyrir öll. Þetta málefni hefur mikið verið í umræðunni á Norðurlöndum og víða um heim. Með jafnri og mikilli notkun almennings á stafrænni þjónustu kemur betur og betur í ljós að þau sem af margvíslegum ástæðum standa höllum fæti gagnvart tækni eiga erfiðara með að nýta sér þá stafrænu þjónustu sem er í boði. Á vettvangi umhverfis- og loftslagsráðherranna var unnið að fjölmörgum verkefnum sem varða loftslagsmál og kolefnishlutlaus Norðurlönd, m.a. til að styðja við alþjóðastarf og eftirfylgni Parísarsamningsins. Má þar nefna verkefni er varða fjármögnun loftslagsaðgerða á alþjóðavísu, jafnrétti og loftslag og hvernig Norðurlönd geta breytt regluverki til að ýta undir föngun og geymslu koldíoxíðs. Einnig voru áberandi verkefni sem stuðla að hröðun rafvæðingar vegasamgangna á Norðurlöndum, sjálfbærum vöruflutningum og grænum siglingaleiðum. Unnið var að endurskoðun norrænu tungumálayfirlýsingarinnar á vegum ráðherranefndar um menntamál og rannsóknir. Áhersla er lögð á það í formennskuáætlun okkar að ljúka þeirri vinnu á formennskuárinu, en hún hófst að frumkvæði Íslands á árinu 2019 þegar við fórum síðast með formennsku í Norrænu ráðherranefndinni. Virðulegi forseti. Málefni Norræna hússins í Reykjavík voru mikið í deiglunni á síðasta ári á vettvangi Norrænu ráðherranefndarinnar en nefndin óskaði eftir því við íslensk stjórnvöld að framtíðarfyrirkomulag eignarhalds hússins yrði skoðað. Viðræður hafa staðið um framtíðarfyrirkomulag eignarhalds hússins og þá með það fyrir augum að Ísland komi í auknum mæli að rekstri þess og/eða taki yfir eignarhald á því. Auk Norrænu ráðherranefndarinnar í Kaupmannahöfn koma forsætisráðuneytið, fjármála- og efnahagsráðuneytið, menningar- og viðskiptaráðuneytið og utanríkisráðuneytið, fyrir hönd samstarfsráðherra, að vinnslu þessa máls, sem enn er í skoðun og vinnslu þegar þetta er mælt. Virðulegi forseti. Hér hef ég stiklað á stóru og nefnt nokkur dæmi um það sem var efst á baugi á síðasta ári í norrænu samstarfi. Dæmin hef ég tekið af handahófi og örugglega er ég að horfa fram hjá einhverjum atriðum í samstarfinu sem skipta miklu máli fyrir Ísland. En greinargerðir um samstarfið eftir málefnasviðum er að finna í þeirri skýrslu sem hér liggur frammi og því einfalt að kynna sér efnið eftir áhuga hvers og eins. Áður en ég lýk máli mínu vil ég nefna að á síðasta ári fór mikill tími í viðræður við Norðurlandaráð um fjárhagsáætlun Norrænu ráðherranefndarinnar fyrir árið í ár. Noregur sem formennskuríki leiddi þær viðræður fyrir hönd Norrænu ráðherranefndarinnar. Norðurlandaráð kemur sjónarmiðum sínum á framfæri við ráðherranefndina hvað varðar skiptingu fjármuna á einstök verkefni, og svo var einnig að þessu sinni. Sem verðandi formaður í norræna samstarfsráðherrahópnum kom ég fyrir hönd Íslands að viðræðum í lok ársins milli fráfarandi og verðandi formennskuríkja til að leggja grunn að sambærilegu ferli fyrir fjárhagsáætlun Norrænu ráðherranefndarinnar 2024. Ráðið hefur óskað eftir því að samráðið hefjist fyrr á árinu en verið hefur og að svo miklu leyti sem það er unnt hefur ráðherranefndarskrifstofan komið til móts við þær óskir. Ánægjulegt er að geta sagt frá því að viðræðurnar milli forseta Norðurlandaráðs og Íslands sem formennskuríkis ráðherranefndarinnar vegna fjárhagsáætlunar ársins 2024 hófust óvenjulega snemma á árinu í ár og voru til lykta leiddar í byrjun mars á þessu ári. Norðurlandaráð samþykkti samkomulagið formlega á þemaþingi sínu síðar þann sama mánuð, og samstarfsráðherrar Norðurlanda á fjarfundi sínum í síðustu viku. Ég held að mér sé óhætt að fullyrða að samkomulag af þessu tagi hafi aldrei áður legið fyrir svo snemma á árinu. Í þessu ferli átti ég mjög gott samstarf við þá Jorodd Asphjell, forseta Norðurlandaráðs, og Helge Orten, varaforseta ráðsins. Einnig var gott samstarf milli skrifstofu Norrænu ráðherranefndarinnar og Norðurlandaráðs í Kaupmannahöfn sem leiddi til þess að við náðum að lenda málinu í góðri sátt. Virðulegi forseti. Norrænt samstarf er okkur Íslendingum dýrmætt og afar mikilvægt. Á þessu ári erum við í formennskuhlutverkinu. Því fylgir mikil ábyrgð sem dreifist bæði á fagráðherra og fulltrúa okkar í norrænu embættismannanefndunum. Ekki má heldur gleyma þeim sem sitja í stjórnum norrænna stofnana fyrir Íslands hönd eða í ýmsum öðrum nefndum og ráðum á norrænum vettvangi og gegna þar formennsku á þessu ári. Eins og ég nefndi í upphafi máls míns er margt á döfinni á formennskuárinu sem spennandi verður að fylgjast með en of snemmt að segja frá á þessari stundu. Ég vil líka nota tækifærið, hæstv. forseti, og þakka Íslandsdeild Norðurlandaráðs kærlega fyrir það samstarf sem við höfum átt og ég vonast áfram eftir góðu samstarfi við þá góðu nefnd. Mun ég vonandi geta síðan greint ykkur að ári liðnu frá því hvernig til tókst með formennskuárið sem nú er í gangi.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina. Norrænt samstarf er okkur Íslendingum afskaplega mikilvægt og auðvitað erum við fullgildir meðlimir. Við leggjum inn í samstarfið og leggjum okkar af mörkum, en það verður samt ekki fram hjá því horft að við erum minnst þessara fimm ríkja og skjólið sem við getum fengið í gegnum samstarfið á svo marga vegu við þessar nágrannaþjóðir okkar er okkur mjög mikilvægt. Þannig að við ættum, og ég er alveg viss um að hæstv. ráðherra er sammála mér um það, að gera allt sem við getum til að efla þetta samstarf á svo marga vegu. Í skýrslunni er stiklað á stóru yfir stofnanirnar og helstu verkefnin. Þau eru mörg hver mjög áhugaverð. Ég og hæstv. ráðherra höfum oft rætt um fjármálin en ég ætla að sleppa því að spyrja hann út í þau núna. Talað er um norrænt samstarf varðandi lyfjamál í þessari skýrslu en það er ekki talað um samstarf um sameiginlegt útboð. Ég hef áhyggjur af því hvernig við stöndum, Íslendingar, í þessum efnum vegna þess að við erum með 3.000 skráð vörunúmer á lyfjum hér á landi á meðan Noregur og Svíþjóð eru með 14.000. Við erum svo lítill markaður að hættan er sú að við séum bara með ódýr og gömul lyf en ef við værum í nánari samstarfi gætum við fengið nýju lyfin ódýrari gegnum útboðssamstarf við norrænu ríkin. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort slíkt samstarf hafi ekkert komið til tals í norrænu ráðherranefndinni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég ætla að byrja á því að taka undir orð hv. þingmanns um hversu mikilvægt norrænt samstarf er okkur Íslendingum og kannski ekki síst vegna þess að við erum minnsta landið í hópi þeirra fimm sem eru sjálfstæð ríki. Ég tel að við fáum mjög mikið út úr samstarfinu. Ef við horfum bara á fjármagnið sem fer til þess frá okkur þá erum við að fá það margfalt til baka en við erum á flestum sviðum, ef ekki öllum, mjög virkir þátttakendur, sem skiptir miklu máli. Hv. þingmaður spyr hér út í sameiginlegt útboð lyfja á Norðurlöndunum. Ég veit að þetta hefur verið til umræðu á meðal heilbrigðisráðherra landanna. Nákvæmlega hver staðan er á þessu núna þekki ég því miður ekki og líkt og hv. þingmaður nefndi er ekki farið í það í skýrslunni. En það væri áhugavert að fá upplýsingar um þetta og ég skal svo sannarlega óska eftir þeim hjá nefndinni og/eða hjá skrifstofunni í Kaupmannahöfn og koma þeim upplýsingum til hv. þingmanns.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta. Í skýrslunni er líka talað um umhverfis- og loftslagsmál, þetta stærsta sameiginlega verkefni mannkyns. Það er ekki skrýtið að ráðherranefndin og Norðurlandaráð vilji verja bæði fjármunum og tíma í þetta mikilvæga verkefni vegna þess að á norðurslóðum er hlýnunin margfalt hraðari en á öðrum stöðum á jörðinni og það hefur mikil áhrif bara á örfáum árum, bæði á lifnaðarhætti dýra og manna. Stundum virðist það gleymast í allri þessari umræðu um samninga og sáttmála í loftslagsmálum þegar ríki heims koma saman, að á norðurslóðum býr fólk sem er að glíma við þessar hröðu og alvarlegu breytingar og það eru fáir, held ég, sem velkjast í vafa um að þetta er allt saman af mannavöldum. Þannig að þó að ég vilji ekki að minni peningur fari í menningar- og menntamál af þeim krónum sem við setjum í sameiginleg verkefni fyrir norrænu ríkin þá eru verkefni sem snúa að loftslagsmálum afskaplega mikilvæg. En þau eru samt svolítið óljós, kannski af því að þetta er nýbyrjað. En það er verkefni sem nefnt er í skýrslunni sem heitir Sjálfbær lífsstíll á Norðurlöndum og það má vera að ég hafi ekki orðið vör við kynningu á því verkefni vegna þess að það á að beina því sérstaklega að ungu fólki. En ég held að slíkt verkefni skipti mjög miklu máli af því að það eru ekki bara vísindamenn og rannsóknaraðilar sem þurfa að koma að loftslagsmálunum heldur þurfum við, íbúarnir í norrænu ríkjunum, að gera okkar og þá þurfum við að breyta um lífsstíl. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra út í þetta verkefni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um mikilvægi þess að hafa áherslu á loftslagsmál og auðvitað eru þau mjög fyrirferðarmikil í þeirri framkvæmdaáætlun sem unnið er eftir núna á árunum 2021–2024. Meiningin er auðvitað sú að þau fléttist inn í sem flesta starfsemi og helst alla starfsemi mismunandi sviða. Þannig að í öllum þeim áætlunum sem mismunandi ráðherranefndir hafa verið að setja núna fyrir 2021–2024 þá hafa þessi grænu Norðurlönd, sú áhersla, verið gegnumgangandi hvað það varðar og þá með sérstakri áherslu á loftslagsmálin. Mér finnst mjög spennandi að umhverfis- og loftslagsráðherrarnir skuli hafa ákveðið að taka sjálfbæra neyslu sérstaklega fyrir, mér finnst stundum eins og við forðumst svolítið að ræða akkúrat það mál af því að ég held að það komi svolítið við kaunin á okkur. Ég held að það komi svolítið við okkur hvert og eitt. Hvernig getum við stuðlað meira að sjálfbærri neyslu og hvað er sjálfbær neysla? Má ég þá ekki lengur fljúga til útlanda í frí? Má ég þá ekki lengur kaupa mér öll þau föt sem ég vil o.s.frv.? Þetta finnst okkur einfaldlega óþægilegt að tala um þannig að þessu verkefni er ætlað að reyna að ná betur utan um umræðuna og það hvernig við nálgumst þetta mikilvæga viðfangsefni. Ég bind þess vegna vonir við það að við fáum eitthvað út úr þessu verkefni sem við getum síðan unnið áfram með.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra skýrsluna og framsöguna og vil þakka honum fyrir samstarfið við Íslandsdeild Norðurlandaráðs sem hefur verið mjög gott og mikið. Og einmitt af því að hér voru nefnd aðeins þessi fjármál sem hafa verið til mikillar umræðu að undanförnu, þá ríkir, eftir því sem ég best heyri, mikil sátt innan forsætisnefndar um þau vinnubrögð sem hæstv. ráðherra hefur viðhaft í samstarfi við Norðurlandaráð. En mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra út í sýn hans á framtíð norræns samstarfs. Ég hygg að við sem hér erum inni, og vonandi fleiri, séum mjög sammála um mikilvægi norræns samstarfs. Það er svolítið síðan Helsinki-sáttmálinn var endurskoðaður og forsætisnefnd Norðurlandaráðs hefur ýtt úr vör einhvers konar samstarfshóp um að vinna að endurskoðun sáttmálans þar sem er tekið á þeim málefnasviðum sem við vinnum saman á. Þar er ekki komið neitt sérstaklega inn á öryggis- og varnarmál. Eins og hæstv. ráðherra nefndi erum við núna í okkar formennskutíð að leggja áherslu á frið og gildi friðar og hvernig friður er undirstaða þess samfélags sem við búum í og viljum búa í. Mig langar að fá kannski sýn ráðherra á framtíð þessa norræna samstarfs og hvort hann telji ekki þörf á því að við setjum inn öryggis- og varnarmál. Nú vil ég ítreka það að ég er að tala um þessa þætti í mjög víðu samhengi. Eins og hann kom inn á og er ágætlega fjallað um í skýrslunni þá var fjallað sérstaklega um Enestam-skýrsluna þar sem er svolítið 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Mig langar að byrja á því að nefna að Helsingfors-sáttmálinn veitir norrænu ríkjunum talsvert svigrúm til víðtæks samstarfs. Ég vil í fyrsta lagi taka það fram. Hver er sýn ráðherrans á framtíð norræns samstarfs? Það er kannski erfitt að fara yfir það á einni til tveimur mínútum. Mig langar þó að nefna að ég held að á sama tíma og við viljum standa vörð um þessar grunnstoðir, sem eru menningarlegi þátturinn og menntastoðin, þá þurfum við að hafa nægjanlegan sveigjanleika til að geta brugðist við áherslum sem koma upp á hverjum tíma, um leið og við stöndum vörð um það sem norrænt samstarf byggir á. Þess vegna held ég að framtíðarsýnin til 2030 sé mjög mikilvæg til þess að varða veginn, sem og framkvæmdaáætlanirnar, sú sem á að enda 2023 og sú sem nú er unnið að fyrir 2025–2030, til að setja kúrsinn. Ég held að eitt af því sem norræna ráðherranefndin þyrfti að gera meira af er að samhæfa betur samstarf Norðurlandanna í margvíslegum alþjóðamálum, m.a. hvernig norrænu ríkin geta komið saman á alþjóðavettvangi, segjum t.d. í samningaviðræðum um loftslagsmál eða líffræðilega fjölbreytni eða hvað annað það er, sem ein rödd og á fókuseraðri hátt en þau gera í dag, vegna þess að saman erum við talsvert mörg og erum sterk og við höfum þessi sömu gildi lýðræðis, mannréttinda og umhverfisverndar. Ég tel að það sé gríðarlega mikilvægt sem hluti af sýn okkar á norrænt samstarf. Ég skal reyna að koma meira inn á öryggis- og varnarmál á eftir.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svarið og get verið sammála honum um það að ég held að það sé ofboðslega mikill akkur í því og mikilvægt fyrir Ísland og í rauninni öll Norðurlöndin að við nýtum krafta okkar á alþjóðavettvangi. Ég hef tekið í þessu samhengi oft sem dæmi norðurslóðamál. Nú eru Norðurlöndin öll norðurslóðaríki, hin norðurslóðaríkin eru Rússland og svo Bandaríkin og Kanada. Við erum sem sagt svolítið á milli stórvelda og önnur stórveldi eins og Kína hafa blandað sér svolítið í umræðuna um norðurslóðir. Þess vegna held ég að sé mjög mikilvægt að Norðurlöndin séu svolítið sameinuð og sameini krafta sína í að vera það svæði sem talar fyrir friði, talar fyrir lágspennu á norðurslóðum, tryggi þá náttúru sem þar er og huga að vörnum, og þá er ég bæði að tala um samfélagsvarnir og varnir fyrir náttúru. Ég veit að það er erfitt að fara yfir svona stór mál á svona stuttum tíma, ég mun kannski gera það í ræðu á eftir, en það ein önnur spurning sem mig langar að bæta við. Það kemur hérna fram að Færeyingar hafi tekið sæti í stjórn Nordforsk, ég hjó eftir því. Eins og ég nefndi þá tala ég fyrir því að Helsingfors-sáttmálinn verði tekinn upp og inn í hann bætist einhver kafli um öryggis- og varnarmál. Það er ljóst að í slíkri umræðu munu sjálfstjórnarsvæðin koma mikið til tals og þó að þau eigi sæti í Norðurlandaráði þá eru þau ekki með atkvæðisrétt. Ég fagna því að sjá hér að Færeyingar hafi tekið þarna sæti og spyr ráðherrann hvort hann þekki til þess að það sé víðar svoleiðis. Hver er hans sýn á það að við förum að taka upp samninginn? Hvar stöndum við Íslendingar varðandi sjálfstjórnarsvæðin þegar þau óska eftir meiri og sterkari aðkomu að norrænu samstarfi?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Mig langar kannski að byrja á því að segja, af því að hv. þingmaður nefnir hér að taka upp Helsingfors-sáttmálann, að eitt af því sem Ísland hefur alltaf haldið fram þegar sú umræða kemur upp er að þá þurfum við líka að taka umræðuna um sjálfsstjórnarsvæðin. Við höfum verið frekar höll undir það að auka þeirra þátttöku, sem sagt formlega þátttöku, ekki bara sem áheyrnarfulltrúar með tillögu- og málfrelsi heldur sem fullgildir meðlimir. Sú umræða mun klárlega koma upp og þar vitum við að sitt sýnist hverjum í norræna samstarfinu. Ég myndi sjálfur styðja það að sá hlutur sem snýr að norrænu sjálfsstjórnarsvæðunum yrði aukinn. En aðeins til að koma inn á það sem hv. þingmaður skildi við hér áðan varðandi öryggis- og varnarmálin þá er ég mjög ánægður með að við fórum í þessa friðaráherslu í formennskuáætlun okkar núna 2023 og auðvitað er á norrænum vettvangi líka fjallað um öryggishliðina og varnarsamstarfi. Ég vil bara taka undir með hv. þingmanni að þá umræðu þarf að taka á víðtækum grundvelli, ekki bara því sem snýr að hernaði eða hernaðarvörnum en heldur líka því, í takti við þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland, að öryggismál eru svo miklu meira en bara hernaðarlegs eðlis. Ísland hefur auðvitað tekið þátt í borgaralegum hluta norræna varnarsamstarfsins, þ.e. NORDEFCO og þar hefur verið ákveðin endurskoðun í gangi sem verður áhugavert að sjá hvað kemur út úr, líka í tengslum við fyrirhugaða inngöngu Svíþjóðar og Finnlands í NATO. 

Virðulegur forseti. Ég ítreka þakkir til hæstv. ráðherra fyrir þessa skýrslu. Ég hef oft sagt að við mættum gjarnan ræða alþjóðamál meira og oftar hér í þessum sal. Ég hef bara eina athugasemd við þessa skýrslu og það er hvað letrið lítið. Maður þarf að nota gleraugu, sem ég nota sjaldnast, til að komast yfir þetta. En mig langar að segja það, virðulegur forseti, að nú er ég formaður Íslandsdeildar Norðurlandaráðs og hef verið að reyna að setja mig vel inn í störf Norðurlandaráðs. Ég sat áður í Vestnorræna ráðinu og hafði þá einhverja innsýn í Norðurlandaráð, en í hvert skipti sem ég les skýrslu frá samstarfsráðherra, nú eða dett inn á fréttir á vefsíðu Norðurlandaráðs af norrænu ráðherranefndinni eða sé frá þeim skýrslu þá læri ég eitthvað nýtt. Ég er alltaf að komast að því hvað það er ofboðslega mikið af góðri og mikilvægri vinnu í gangi á vettvangi Norðurlandanna. Og bara svo það sé sagt hér þá hef ég líka margítrekað það að ég held að það séu mörg tækifæri í því fólgin að koma þessum upplýsingum betur áleiðis, bæði til okkar þingmanna en ekki síður til fjölmiðla og þeirra sem starfa í þessum málaflokkum sem hér eru undir, því að þeir eru æðimargir. Mig langar aðeins að koma aftur inn í þetta varðandi Helsinki-sáttmálann, sem er, hvað á að segja, okkar stjórnarskrá um norrænt samstarf. Það er alveg rétt að það gefur mikið rými og maður sér á þessari skýrslu að það er auðvitað þannig að það er verið að vinna saman á mjög mörgum sviðum og það er bara gott. Ég er algerlega sammála hæstv. ráðherra í því að það eru meiri tækifæri í því og við vitum það og við höfum heyrt það til að mynda þegar hæstv. utanríkisráðherra er hér að vísa í öll þau samtöl sem hún hefur átt og þær aðgerðir sem við höfum farið í varðandi stuðninginn við Úkraínu að norrænu ríkin halda mikið saman. Norrænu utanríkisráðherrarnir halda mikið saman og eins sendifulltrúar okkar víða um heim gagnvart alþjóðastofnunum. Það er gott og ef eitthvað er þá þyrfti að auka það. En ég er sem sagt á þeirri skoðun að ég held að það væri ástæða til að taka sáttmálinn okkur upp og skrifa inn sérstaklega öryggis- og varnarmál. Ég held að sú staða sem uppi er í Evrópu sé þess eðlis að það kalli á það og sú breytta mynd að nú eru öll Norðurlöndin komin í NATO, að þá sé líka tækifæri til að ræða málefni sem snúa sérstaklega á Norðurlöndunum á vettvangi Norðurlandaráðs og norrænu ráðherranefndarinnar. Ég er sérstaklega að horfa á norðurslóðir, hef mikinn áhuga á því svæði. Þetta er svo ofboðslega mikilvægt svæði. Þetta er svæði þar sem umbreytingarnar eru svo gígantískar, þar sem meðalhitinn hækkar þrisvar til fjórum sinnum meira en annars staðar í heiminum. Ísinn hefur aldrei bráðnað jafn hratt og allt er að breytast. Þá kemur að þessu mikilvægi vísindasamstarfs okkar, samstarfs um loftslagsmál, um fjarskipti, samgöngur og öryggis- og varnarmál af ýmsum toga. Ég held að það sé mikilvægt að norrænir þingmenn eigi þetta samtal og þetta sé, hvað á ég segja, rammað inn í ákveðnari mynd. En þá kemur að þessu með sjálfsstjórnarsvæðin. Ég er sammála hæstv. ráðherra í því að við Íslendingar höfum yfirleitt og iðulega talað fyrir því að æski þau þess að vera fullgildir aðilar ættu þau að fá að vera það, enda þekkjum við það vel að vera lítið eyríki og berjast fyrir sjálfstæði og mér heyrist nú á flestum félögum mínum í Íslandsdeild Norðurlandaráðs að við séum mjög samstiga í þessum málum. En svo ég tæpi aðeins á öðrum málum sem eru í þessari skýrslu, því að það er rosalega margt áhugavert og maður er alltaf einhvern veginn að læra eitthvað nýtt og margar skýrslur núna sem maður þarf að lesa í viðbót eftir að hafa lesið þessa skýrslu, þá langaði mig að koma sérstaklega inn á heilbrigðismálin. Hv. þm. Oddný G. Harðardóttir ræddi hér aðeins samstarf okkar varðandi lyfjainnkaupin og hefur ítrekað verið bent á það í stjórnsýsluhindranahópnum okkar og ég sé að ég get lesið um það í skýrslunni. Ég er nýbúin að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra aðeins út í það að leggja áherslu á að taka upp rafræna fylgiseðla, hvað það myndi skipta okkur miklu máli í lyfjainnkaupum, því að jafnvel þó að við tökum þátt í þessum útboðum þá þýðir það samt að þessi risastóru lyfjafyrirtæki þurfa að prenta fylgiseðla með íslenskum leiðbeiningum. Það er ekki nóg að nota einföld gleraugu til að lesa þessa fylgiseðla, það þarf risastækkunargler ef maður á að lesa sig í gegnum fylgiseðla með lyfjum. Ég hygg að það sé vel hægt að gera það með rafrænum hætti og nálgast það öðruvísi. Mér finnst þetta bara svo borðleggjandi að við þurfum að láta þetta gerast. Það er þá ákvörðun okkar að taka upp þessa rafrænu fylgiseðla, en það er þá nauðsynlegt að Evrópuregluverkið í kringum það heimili það líka á hinum Norðurlöndunum og innan Evrópusambandsins. Þannig held ég að við getum sparað umtalsverða fjármuni í sameiginlegum lyfjainnkaupum. Ég hnaut um eitt varðandi norrænt samstarf um áfengis- og vímuvarnir, það er nú mál sem brennur mjög á okkur hér eftir að hafa orðið vitni að miklum faraldri og mörgum dauðsföllum í tengslum við ofnotkun vímuefna, og ég verð viðurkenna að þetta var t.d. eitthvað sem ég vissi ekki, að árið 2021 var lögð fram tillaga um að stofna norrænan hóp sérfræðinga til að skoða bestu leiðir til að koma í veg fyrir dauðsföll vegna ofskömmtunar. Svo er talað um að þessi hópur hafi fundað óformlega tvisvar sinnum á árinu og að finna þurfi varanlegan farveg fyrir áframhald þessarar vinnu. Mig langaði bara að hvetja hæstv. samstarfsráðherra, og þá í þessu tilfelli líka heilbrigðisráðherra, til að vinna að því, því að ég held að þarna sé verkefni sem ekki bara við á Íslandi erum að glíma við heldur Norðurlöndin öll og þótt víðar væri leitað. En ef við getum skipst á þekkingu og reynslu og úrræðum í þessum efnum þá held ég að þar væri til ofboðslega mikils unnið. Þá langar mig líka í tengslum við þetta að nefna, sem ég tók eftir því að ég fór að renna yfir Helsinki-sáttmálann, grein um samstarf um heilbrigðisstarfsemi þar sem er tekið á áfengis- og vímuefnameðferðum. Nú veit ég til þess að það hefur verið eitthvað um að Grænlendingar hafi sótt áfengis- og vímuefnameðferð til Íslands og oft hefur verið talað um að við höfum verið framarlega á því sviði, svona alla vega á árum áður, ég veit ekki hver staðan er akkúrat núna. En svo er það líka þekkt að það eru mörg ungmenni sem sækja slíka meðferð til Svíþjóðar. Þar er stofnun sem hefur, vegna þess að hún er með íslenskar tengingar, kannski sérstaklega markaðssett sig gagnvart Íslendingum. Þá er kannski ástæða til þess að við skoðum það svolítið þegar kemur að þessum meðferðarúrræðum. Ég held að það ætti öllum að vera ljóst að þegar um aðila er að ræða sem eru búnir að vera í neyslu í langan tíma þá þurfa þeir langt og mikið úrræði. Það er ekki nóg að fara í afvötnun á Vog, eins og flestir gera, og svo kannski nokkrar vikur á Vík, það þarf eitthvað meira. Þar höfum við haft góðar meðferðarstofnanir. Ég nefni Hlaðgerðarkot og Krýsuvík vegna þess að ég þekki til þeirra. Þær kunna að vera fleiri. Eins og ég segi þá hafa sumir sótt til útlanda en þar hefur ekki verið endurgreiðsla eða niðurgreiðsla frá íslenska tryggingakerfinu, að því er ég best veit, til þess að sækja slíkar meðferðir. Þetta getur verið alveg ofboðslega mikilvægt úrræði og svo mun það margborga sig ef við björgum mannslífum með þessum hætti, en ekki síður að auka líka virkni þeirra sem fara í þessa meðferð og hjálpa þeim að komast aftur út í samfélagið. Í einhverjum tilfellum getur það skipt máli að fara erlendis og komast út úr umhverfinu. Mig langaði að nefna þetta sérstaklega því að þetta er mál sem brennur á okkur núna og ég vil hvetja hæstv. ráðherra áfram í því að ýta undir það að koma þessu samstarfi í ákveðinn farveg. Ég hnaut líka um sérfræðihópinn um sjálfbæra þróun og tek undir að það verkefni sem hér er lýst varðandi sjálfbæran lífstíl á Norðurlöndum er mjög áhugavert og full ástæða til að fylgja því eftir. Af ýmsu fleiru er að taka en tíminn er uppurinn. Ég vil hvetja okkur áfram í því að hvetja til norræns samstarfs, hvetja til þess að það sé talað um norrænt samstarf og að sú góða vinna sem á sér stað á vettvangi norræns samstarfs skili sér bæði inn til þings, inn í stjórnsýsluna og út í samfélagið allt.