Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að með bréfi dags. 12. september síðastliðinn hefur forseti óskað eftir því við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sbr. ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, að hún fjalli um sex skýrslur Ríkisendurskoðunar, þ.e. skýrslu um Heilbrigðisstofnun Austurlands, eftirfylgni frá 2009, skýrslu um sjálfseignarstofnanir og sjóði sem starfa samkvæmt staðfestri skipulagsskrá fyrir rekstrarárið 2010, skýrslu um fyrirgreiðslu ríkisins við fjármálafyrirtæki og stofnanir í kjölfar bankahrunsins, skýrslu um íslensk muna- og minjasöfn, eftirfylgni frá 2009, skýrslu um Landhelgisgæslu Íslands, verkefni erlendis, og skýrslu um rekstur og fjárhagsstöðu Ábyrgðasjóðs launa.

Formenn þingflokka stjórnarflokkanna, Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, hafa með tilkynningu afhent forseta skrá um breytingar á skipan fulltrúa þingflokkanna í fastanefndum og alþjóðanefndum. Hér er bæði um að tefla mannabreytingar í nefndum svo og tilfærslur á milli þingflokkanna á sætum í nefndum. Málið var rætt á fundi með formönnum þingflokka í gær, þ.e. með þeim sem stóðu að samhljóða tillögum um skiptingu sæta í fastanefndum á síðasta þingi svo og um trúnaðarstöður í nefndum. Engar athugasemdir voru gerðar og með vísan til 14. gr. þingskapa svo og 16. gr. lítur forseti svo á að eftirfarandi skrá um nefndarmenn og trúnaðarstöður af hálfu þessara þingflokka teljist samþykkt. Tillögurnar eru eftirfarandi: Frá þingflokki Samfylkingarinnar, breytingar á fastanefndum: Allsherjar- og menntamálanefnd: Björgvin G. Sigurðsson, formaður, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Skúli Helgason, 1. varaformaður. Varamenn eru Kristján L. Möller, Helgi Hjörvar og Ólína Þorvarðardóttir. Atvinnuveganefnd: Kristján L. Möller, formaður, Jónína Rós Guðmundsdóttir, 2. varaformaður, og Ólína Þorvarðardóttir. Varamenn eru Björgvin G. Sigurðsson, Magnús Orri Schram og Skúli Helgason. Efnahags- og viðskiptanefnd: Helgi Hjörvar, formaður, Magnús Orri Schram, 2. varaformaður, og Skúli Helgason. Varamenn eru Björgvin G. Sigurðsson, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Sigríður Ingibjörg Ingadóttir. Fjárlaganefnd: Björgvin G. Sigurðsson, Lúðvík Geirsson, 2. varaformaður, Sigmundur Ernir Rúnarsson, 1. varaformaður, og Valgerður Bjarnadóttir. Varamenn eru Helgi Hjörvar, Kristján L. Möller, Ólína Þorvarðardóttir og Magnús Orri Schram. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd: Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Lúðvík Geirsson, Róbert Marshall, 2. varaformaður, og Valgerður Bjarnadóttir, formaður. Varamenn eru Magnús Orri Schram, Árni Páll Árnason, Mörður Árnason og Sigmundur Ernir Rúnarsson. Umhverfis- og samgöngunefnd: Mörður Árnason, Ólína Þorvarðardóttir, 1. varaformaður, og Róbert Marshall, 2. varaformaður. Varamenn eru Jónína Rós Guðmundsdóttir, Kristján L. Möller og Lúðvík Geirsson. Utanríkismálanefnd: Helgi Hjörvar, Mörður Árnason, 2. varaformaður, og Árni Páll Árnason, 1. varaformaður. Varamenn eru Lúðvík Geirsson, Róbert Marshall og Valgerður Bjarnadóttir. Velferðarnefnd: Jónína Rós Guðmundsdóttir, 2. varaformaður, Kristján L. Möller og Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, formaður. Varamenn eru Mörður Árnason, Ólína Þorvarðardóttir og Róbert Marshall. Frá þingflokki Samfylkingarinnar, breytingar á alþjóðanefndum: Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins: Árni Páll Árnason, varaformaður. Varamaður er Sigmundur Ernir Rúnarsson. Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins: Mörður Árnason, varaformaður. Varamaður er Magnús Orri Schram. Íslandsdeild þingmannanefnda EFTA og EES: Sigmundur Ernir Rúnarsson og Skúli Helgason, varaformaður. Varamenn eru Jónína Rós Guðmundsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir. Íslandsdeild NATO-þingsins: Björgvin G. Sigurðsson, formaður. Varamenn eru Ólína Þorvarðardóttir og Skúli Helgason. Íslandsdeild Norðurlandaráðs: Helgi Hjörvar, formaður, og Sigríður Ingibjörg Ingadóttir. Varamenn eru Jónína Rós Guðmundsdóttir og Lúðvík Geirsson. Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins: Ólína Þorvarðardóttir, formaður, og Jónína Rós Guðmundsdóttir. Varamenn eru Sigmundur Ernir Rúnarsson og Kristján L. Möller. Íslandsdeild Þingmannaráðstefnunnar um norðurskautsmál: Jónína Rós Guðmundsdóttir, varaformaður. Varamaður er Róbert Marshall. Íslandsdeild ÖSE-þingsins Róbert Marshall, formaður. Varamaður er Lúðvík Geirsson. Frá þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, breytingar á fastanefndum: Allsherjar- og menntamálanefnd: Þráinn Bertelsson, 2. varaformaður, og Guðfríður Lilja Grétarsdóttir. Varamenn eru Björn Valur Gíslason og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Atvinnuveganefnd: Björn Valur Gíslason, 1. varaformaður, og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Varamenn eru Árni Þór Sigurðsson og Guðfríður Lilja Grétarsdóttir. Efnahags- og viðskiptanefnd: Lilja Rafney Magnúsdóttir, 1. varaformaður, og Jón Bjarnason. Varamenn: Árni Þór Sigurðsson og Björn Valur Gíslason. Fjárlaganefnd: Björn Valur Gíslason, formaður. Varamaður er Lilja Rafney Magnúsdóttir. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd: Álfheiður Ingadóttir, 1. varaformaður. Varamaður er Þráinn Bertelsson. Umhverfis- og samgöngunefnd: Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, formaður, og Álfheiður Ingadóttir. Varamenn eru Þráinn Bertelsson og Þuríður Backman. Utanríkismálanefnd: Árni Þór Sigurðsson, formaður, og Jón Bjarnason. Varamenn eru Álfheiður Ingadóttir og Þuríður Backman. Velferðarnefnd: Þuríður Backman, 1. varaformaður, og Árni Þór Sigurðsson. Varamenn eru Guðfríður Lilja Grétarsdóttir og Álfheiður Ingadóttir. Frá þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, breytingar á alþjóðanefndum: Íslandsdeild Norðurlandaráðs: Álfheiður Ingadóttir og Árni Þór Sigurðsson. Varamaður er Björn Valur Gíslason. Þá hefur forseta borist eftirfarandi bréf, dagsett í dag, frá Illuga Gunnarssyni, formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins: „Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins óskar eftir að gera eftirfarandi breytingar á skipun fulltrúa sinna í fastanefndum Alþingis, sbr. 16. gr. laga nr. 55/1991: Að Ragnheiður Ríkharðsdóttir taki sæti í fjárlaganefnd í stað Illuga Gunnarssonar og að varamaður í fjárlaganefnd í stað Ragnheiðar Ríkharðsdóttur verði Tryggvi Þór Herbertsson. Að Tryggvi Þór Herbertsson taki sæti Ragnheiðar Ríkharðsdóttur í allsherjar- og menntamálanefnd og að varamaður í allsherjar- og menntamálanefnd í stað Tryggva Þórs Herbertssonar verði Pétur H. Blöndal. Að Pétur H. Blöndal taki sæti í efnahags- og viðskiptanefnd í stað Tryggva Þórs Herbertssonar. Að Einar K. Guðfinnsson taki sæti Ragnheiðar Ríkharðsdóttur í velferðarnefnd. Auk þess óskar þingflokkur Sjálfstæðisflokksins eftir því að gera eftirfarandi breytingu á skipun fulltrúa sinna í alþjóðanefndum Alþingis: Að Ragnheiður Ríkharðsdóttir taki sæti Bjarna Benediktssonar í Íslandsdeild Norðurlandaráðs.“

Forseti vill láta þess getið að samkomulag er um það milli forseta og þingflokksformanna að þingfundir í dag og á morgun geti staðið þar til 1. umr. um fjárlagafrumvarp 2013 er lokið.

Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar sem að þessu sinni verður bæði í dag og á morgun, föstudag. Í dag verður almenn umræða um fjárlagafrumvarpið í framhaldi af framsögu fjármála- og efnahagsráðherra og á morgun, föstudag, munu umræður fara fram um málaflokka einstakra ráðherra. Fjármála- og efnahagsráðherra hefur allt að 30 mínútur til framsögu nú í upphafi og talsmenn allra þingflokka hafa 15 mínútur hver. Aðrir þingmenn úr fjárlaganefnd hafa tíu mínútur hver og allir aðrir þingmenn hafa fimm mínútur hver. Við ræðum ráðherra og talsmanna geta aðeins ráðherra og talsmenn veitt andsvör. Við ræðum annarra þingmanna úr fjárlaganefnd má veita andsvör, en við ræðum annarra þingmanna, þ.e. fimm mínútna ræðunum, má ekki veita andsvör. Á morgun munu fagráðherrar taka þátt í umræðunni og í lok hennar mun fjármála- og efnahagsráðherra taka til máls. Nánara fyrirkomulag umræðunnar á morgun verður tilkynnt við upphaf umræðunnar þá.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2013. Um er að ræða fjórða fjárlagafrumvarp sem lagt er fram í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur og það síðasta á þessu kjörtímabili. Fyrri frumvörp hafa af þekktum ástæðum verið umfangsmeiri með tilliti til aðgerða bæði á tekjuhlið og útgjaldahlið. Nú horfir svo við að aðgerðir þær sem farið var í á fyrri hluta kjörtímabilsins, á fyrstu missirum eftir hrun ásamt aðhaldssömum ríkisrekstri, hafa skilað sér í stöðugt betri afkomu ríkissjóðs. Þáttaskil eru að verða í þróun ríkisfjármála á Íslandi um þessar mundir. Allar horfur eru á að jákvæður frumjöfnuður náist í ríkisrekstrinum á yfirstandandi fjárlagaári í fyrsta skipti frá hruni íslenska bankakerfisins. Þar við bætist að áætlað er að skuldir ríkissjóðs sem hlutfall af vergri landsframleiðslu hafi náð hámarki um síðustu áramót og muni fara lækkandi næstu árin. Langtímahagsmunir í stað skammtímalausna. Almannahagur í stað sérhagsmuna hafa verið leiðarstef ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur og eru jafnframt hryggjarstykkið í þessu fjárlagafrumvarpi. Í frumvarpinu felst sú mikilvæga ráðstöfun að auðlindir þjóðarinnar eru nýttar til þess að styrkja innviði samfélagsins. Verkefnið fram undan er að tryggja áfram framgang ríkisfjármálaáætlunar svo heildarjöfnuður náist á fjárlagaárinu 2014 og góður afgangur verði á næstu árum. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2013 er samið með áætlunina í huga enda mun sá áfangi að stöðva skuldasöfnun vegna hallareksturs ríkissjóðs skjóta styrkari stoðum undir velferðarkerfið. Við vinnum eftir áætlun í ríkisfjármálum og með staðfestu og öguðum vinnubrögðum náum við þeim árangri sem að var stefnt. Ein af stóru tíðindunum í fjárlagafrumvarpinu eru að nú er í augsýn að heildarjöfnuður náist á ríkissjóði. Gert er ráð fyrir því að heildarjöfnuður ríkissjóðs verði neikvæður sem nemur einungis 0,1% af vergri landsframleiðslu ef óreglulegir liðir eru meðtaldir, en að þeim frátöldum verði hann lítils háttar jákvæður. Ríkir almannahagsmunir felast í því að ríkissjóður nái heildarjöfnuði. Með því tekst að stöðva skuldasöfnunina og skapa grundvöll fyrir því að jákvæður heildarjöfnuður nýtist til niðurgreiðslu skulda. Á eftir velferðarmálum er vaxtakostnaður nú næststærsti útgjaldaliður ríkissjóðs. Lækkun á þeim útgjaldalið kemur öllum til góða. Í kjölfar bankahrunsins var nauðsynlegt að bregðast við þeirri alvarlegu stöðu sem Íslendingar stóðu frammi fyrir. Á sama tíma var unnið að því markmiði að standa vörð um grunnstoðir íslensks velferðarkerfis. Því hefur skattkerfinu verið breytt þannig að fólk sem hefur meira milli handanna greiðir hlutfallslega meira í sameiginlega sjóði en þeir sem hafa lægri tekjur. Samanburður á milli landa með aðstoð Gini-stuðulsins sýnir okkur að jöfnuður á Íslandi hefur aukist frá hruni á meðan ójöfnuður eykst í sumum samanburðarlandanna. Ójöfnuður hafði aukist hér mikið á árunum fyrir hrun en nú snýst þróunin við og aukinn jöfnuður í samfélaginu er staðreynd enda ríkisstjórn jafnaðarmanna við stjórnvölinn hér á landi. Rannsóknaraðilar hafa bent á að nú sé sérstaklega brýnt að huga að barnafjölskyldum í greiðsluvanda. Því er að finna í þessu frumvarpi þá fyrirætlan ríkisstjórnarinnar að grípa til sérstakra ráðstafana sem gagnast þessum hópi. Barnabætur verða hækkaðar verulega en barnabótakerfið er skilvirkt tæki til lífskjarajöfnunar. Styrking þess mun bæta velferð barna hér á landi. Annað sem koma mun barnafjölskyldum til góða eru auknar greiðslur í fæðingarorlofi. Eftir bankahrunið varð að draga úr halla ríkissjóðs og fólust aðgerðir í þá veru meðal annars í sparnaði í útgjöldum Fæðingarorlofssjóðs. Í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar er nú unnið að áætlun um að byggja aftur upp fæðingarorlofskerfið og til lengri tíma að lengja orlofið í 12 mánuði. Efling vaxtabótakerfisins mun einnig koma barnafjölskyldum til góða, sem sumar hverjar hafa glímt við greiðsluvanda. Öll þessi atriði eru sett á oddinn í fjárlagafrumvarpinu. Einnig stendur til að leggja fram frumvarp til laga um lífeyristryggingar almannatrygginga fyrir afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins. Ætlunin er að kerfið verði einfaldað með fækkun bótaflokka, einfaldari reglum um útreikninga bóta og auknu jafnræði og aðgengi. Vegna þess árangurs sem náðst hefur með breytingum á skattkerfinu og aðhaldssamri ríkisfjármálaáætlun síðustu ára hefur nú myndast svigrúm til aukinnar fjárfestingar hins opinbera. Því kynnti ríkisstjórnin áform sín í þá veru í maímánuði síðastliðnum undir heitinu Fjárfestingaráætlun fyrir Ísland 2013–2015. Markmið hennar er að styðja við hagvöxt og fjölbreytni í atvinnulífi og er liður í nýrri sókn fram á veginn eftir efnahagsáfallið. Hún er sett fram með þeirri forsendu að ríkissjóður endurheimti stóran hluta af þeim fjármunum sem lagðir voru fram til að endurfjármagna bankakerfið og að í ríkissjóð renni tekjur af umframhagnaði í sjávarútvegi samkvæmt nýjum lögum um veiðigjöld, eins og ég mun víkja að á eftir. Samtals er í fjárlagafrumvarpinu 2013 gert ráð fyrir að 4,2 milljörðum kr. af tekjum af veiðigjaldi verði ráðstafað til nýrra verkefna í fjárfestingaráætluninni, þ.e. samgöngumála, byggðamála og rannsóknar- og tækniþróunarmála. Fjárfestingaráætlunin gerir einnig ráð fyrir að arðgreiðslur og hluti söluandvirðis á eignarhlutum ríkisins í fjármálastofnunum renni til tiltekinna annarra fjárfestingarverkefna, svo sem fangelsisbyggingar, hönnunar og byggingar nýrrar Vestmannaeyjaferju, uppbyggingar innviða á ferðamannastöðum og friðlýstum svæðum, til skapandi greina og græna hagkerfisins, svo eitthvað sé nefnt. Eftir sem áður byggist fjárfestingaráætlunin á því að ríkisfjármálaáætlunin verði í forgangi og að markmiði um jöfnuð í ríkisfjármálum árið 2014 verði ekki raskað. Þessir tilteknu fjárfestingarkostir eru því ekki innifaldir í fjárlagafrumvarpinu vegna þess að enn er óljóst hversu miklar tekjur munu renna til ríkisins vegna arðgreiðslna eða sölu eignarhluta á næstu árum. Gert er ráð fyrir að fyrir 2. umr. fjárlaga hafi forsendur fyrir þeirri tekjuöflun skýrst og þá um leið hversu mörg verkefni sem tilheyra þessum hluta fjárfestingaráætlunarinnar geta samrýmst ríkisfjármálaáætluninni og orðið að veruleika á árinu 2013. Einnig er unnið að áætlun um byggingu nýs Landspítala. Sú áætlun verður fullbúin fyrir afgreiðslu frumvarpsins. Alþingi samþykkti í júní á þessu ári frumvarp til laga um heimild til fjármálaráðherra til að undirrita lánasamning við Vaðlaheiðargöng hf. um lán til gangaframkvæmda fyrir allt að 8,7 milljarða kr. Hófust framkvæmdir við undirbúning í ágúst síðastliðnum en áætlað er að þeim verði lokið að fjórum árum liðnum. Sjálf framkvæmdin og rekstur ganganna verður hins vegar á hendi félags sem innheimta mun veggjöld til að standa straum af endurgreiðslum lána og rekstrarkostnaði. Þar með kemst til framkvæmda með atbeina ríkisins fyrsta stóra fjárfestingarverkefnið eftir efnahagsáfallið haustið 2008. Á síðasta þingi samþykkti Alþingi ný lög um veiðigjald og í frumvarpinu er í fyrsta sinn gert ráð fyrir umtalsverðum beinum tekjum ríkisins af auðlindum þjóðarinnar. Reiknað er með að tekjuaukning ríkissjóðs umfram það sem gengið var út frá í fyrri ríkisfjármálaáætlun síðasta haust verði 6,2 milljarðar kr. á fiskveiðiárinu og út árið 2013 vegna þessara breytinga. Tekjuaukning ríkissjóðs af gjöldum sem lögð eru á þá sem nýta auðlindir landsins mun skila sér strax á næsta ári og verður meðal annars nýtt til þeirra velferðarmála sem ég nefndi fyrr í ræðu minni. Í frumvarpinu er að finna áform um að auka tekjur hins opinbera af erlendum ferðamönnum. Verður það gert með þeim hætti að virðisaukaskattur á hótel- og gistiþjónustu verður hækkaður úr lægra þrepi kerfisins í það hærra, þ.e. úr 7% í 25,5%. Gert er ráð fyrir að það auki tekjur ríkissjóðs um 3,5 milljarða kr. á ársgrunni en um 2,6 milljarða kr. á næsta fjárlagaári þar sem í frumvarpinu er gert ráð fyrir að breytingin taki gildi þann 1. maí 2013. Hlutur ferðaþjónustu í vergri landsframleiðslu var 5,9% árið 2009. Til samanburðar var þá áætlað að vægi fiskveiða í vergri landsframleiðslu væri 5,8%, vægi fiskvinnslu 4,3% og vægi landbúnaðar 1,2%. Hún er því orðin fyrirferðarmikil í hagkerfinu og búin að slíta barnsskónum. Vöxtur ferðaþjónustunnar mældur í fjölda erlendra ferðamanna sem heimsækja landið er mjög mikill. Hann er 7,7% árlega ef litið er til lengri tíma, en yfir 15% á síðustu tveimur árum. Virðisaukaskattur á hótel og gistiþjónustu var lækkaður, eins og þekkt er, úr 14% í 7% skömmu fyrir kosningar árið 2007. Hagfræðistofnun Háskóla Íslands hefur bent á að nú kunni að vera heppilegur tími til að hækka hann aftur. Því er ég sammála. Ferðaþjónustan ætti að halda áfram að vaxa á réttum forsendum. Umræður og skipti á upplýsingum hafa átt sér stað á milli fjármála- og efnahagsráðuneytisins og hagsmunaaðila hvað þetta varðar. Í þeim umræðum hafa meðal annars komið fram sterk rök fyrir því að aðlögunartími breytingarinnar sé of stuttur. Yfir þau mál verður farið gaumgæfilega. Starfshópur hefur verið settur á laggirnar sem fjalla á um forsendur og áhrif þess að afnema þá ívilnun sem felst í að gistiþjónusta sé skattlögð í neðra þrepi virðisaukaskatts. Hópurinn á líka að fjalla um samkeppnisstöðu og jafnræði greina innan ferðaþjónustunnar í skattalegu tilliti, þar með talið leyfisveitingar til aðila sem bjóða gistiþjónustu og aðgerðir til að koma í veg fyrir undanskot frá skattgreiðslum og til að styrkja stöðu ferðaþjónustunnar. Í hópnum eru fulltrúar frá innanríkisráðuneyti, atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og embætti ríkisskattstjóra. Fjármála- og efnahagsráðherra skipar tvo fulltrúa í starfshópinn og er annar formaður. Samtök ferðaþjónustunnar skipa einnig tvo fulltrúa í starfshópinn. Tryggingagjald helst óbreytt samkvæmt frumvarpinu. Atvinnutryggingagjaldið lækkar í samræmi við minna atvinnuleysi en sá hluti tryggingagjaldsins sem rennur samkvæmt lögum til lífeyristrygginga almannatrygginga hækkar í sömu hlutföllum vegna mikils útgjaldavaxtar þess málaflokks á undanförnum árum. Þrátt fyrir þá hækkun dugar heildarupphæðin aðeins fyrir um 57% af útgjöldunum. Fyrir afgreiðslu frumvarpsins munu viðræður fara fram við sveitarfélög, stéttarfélög og samtök atvinnulífsins um aðlögun að þeim breytingum sem fylgja því að ekki verður lengur mögulegt að vera fjögur ár á atvinnuleysisbótum. Áhrif þeirrar breytingar á atvinnutryggingagjaldið vegna færri bótaþega bíður því útfærslu. Samtök atvinnulífsins hafa komið á framfæri athugasemdum sínum við breytingar á tryggingagjaldi og mun fjármálaráðuneytið fara yfir þær samhliða þeim viðræðum sem minnst er á að framan. Tekjuskattur fyrirtækja verður áfram 20%, sem er einn sá lægsti á meðal ríkja OECD. Lagðar eru til breytingar á vörugjöldum sem tengjast manneldissjónarmiðum. Þá er fyrsta áfanga náð af tveimur er lúta að því að vörugjöld á bílaleigubíla eru samræmd við vörugjöld sem aðrir kaupendur ökutækja greiða. Fjársýsluskattur sem lagður er á laun, þóknanir og hlunnindi fjármálafyrirtækja er aukinn en sérstakur skattur á hagnað fjármálafyrirtækjanna er afnuminn. Skatttekjur sem hlutfall af vergri landsframleiðslu verða samkvæmt frumvarpinu 27,1% árið 2013, sem er 0,1 prósentustiga lækkun frá yfirstandandi ári, en það hlutfall var til samanburðar 31,5% á árinu 2006. Frumtekjur eru áætlaðar 545,4 milljarðar kr. á árinu 2013 og aukast um 35,2 milljarða kr. frá áætlun 2012. Heildartekjur ríkissjóðs eru áætlaðar 570,3 milljarðar kr. árið 2013 og aukast um 36,8 milljarða kr. frá áætlun 2012. Með þeirri aðferð sem stjórnvöld hafa fylgt við að útfæra aðgerðir til aðlögunar á útgjaldahliðinni hefur velferðarþjónustu verið hlíft eins og hægt er, einnig menntamálum og löggæslu, en meiri hagræðingu náð í almennri stjórnsýslu og rekstri ríkisins. Við undirbúning frumvarpsins voru sett veltutengd aðhaldsmarkmið á ráðuneytin sem nema 1,75% af veltu almennrar stjórnsýslu, eftirlits og þjónustu, 1,2% af veltu bótakerfa og sjúkratrygginga í heild, 1% af veltu háskóla og framhaldsskóla en einungis 0,5% af veltu löggæslustofnana. Einnig var tekin ákvörðun um að gera enga hagræðingarkröfu í frumvarpinu í rekstri sjúkrahúsa, heilsugæslu, heilbrigðisstofnana og öldrunarstofnana, en þessir málaflokkar eru einna umsvifamestu rekstrareiningar ríkisstarfseminnar. Alls er áætlað að veltutengd aðhaldsmarkmið skili fjögurra milljarða kr. lækkun útgjalda á árinu 2013. Til viðbótar er áætlað að sértækar aðhaldsaðgerðir muni lækka útgjöld um 2,7 milljarða kr. og samanlagt muni aðhaldsaðgerðir frumvarpsins skila 6,7 milljarða kr. sparnaði á árinu 2013. Sem hlutfall af vergri landsframleiðslu eru heildarútgjöld komin nálægt því sem þau voru á árunum fyrir hrun. Frumgjöld eru áætluð 485 milljarðar kr. í frumvarpinu og hækka um 6,6 milljarða kr. frá áætlun 2012. Heildarútgjöld ríkissjóðs eru áætluð 573,1 milljarður króna og aukast um 13,7 milljarða kr. frá áætlun 2012. Gerð er grein fyrir áhættuþáttum í frumvarpinu sem gætu íþyngt ríkissjóði. Staða Íbúðalánasjóðs er áhyggjuefni. Mat á stöðu sjóðsins stendur nú yfir. Mögulegt er að ríkissjóður leggi honum til aukið framlag til styrkingar á eiginfjárgrunni hans. Slíkt framlag myndar eign á móti í reikningum ríkissjóðs og hefur því ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs á rekstrargrunni þótt kostnaðurinn dreifist vitanlega á mörg ár. Óvissa ríkir um lyktir málaferla vegna Icesave-málsins fyrir EFTA-dómstóli. Ókleift er að áætla kostnað sem kynni að falla á ríkissjóð vegna þess. Efnahagsforsendur frumvarpsins eru miðaðar við hagspá Hagstofunnar sem birt var opinberlega í byrjun júlí síðastliðinn. Þar er miðað við að hagvöxtur verði 2,7% og haldist jafn út spátímann, verðlag hækki um 3,9% en verðbólgan nái viðmiðum Seðlabankans á árinu 2015. Atvinnuleysi verði 5,3% og lækki jafnt og þétt og verði 4% árið 2016, viðskiptajöfnuður verði neikvæður um 2,1% af vergri landsframleiðslu og kaupmáttur launa aukist um 1,7% og hann aukist á hverju ári út spátímann. Von er á nýrri hagspá Hagstofunnar í nóvember og þá verða forsendurnar uppfærðar og tekjuáætlun endurmetin. Ýmislegt bendir til að nóvemberspáin verði bjartsýnni en hagspáin frá því í sumar og að það geri okkur mögulegt að bæta inn brýnum verkefnum sem ekki rötuðu í frumvarpið, enda muni aðgerðir í ríkisfjármálum þrátt fyrir það snúast um að ríkissjóður skili afgangi árið 2014. Í apríl 2011 samþykkti ríkisstjórn þriggja ára áætlun um innleiðingu kynjaðrar hagstjórnar. Á því tímabili vinnur hvert og eitt ráðuneyti með meginmálaflokk. Með þessum hætti er verið að greina kynjaáhrif af rúmlega 150 milljarða kr. veltu fjárlaganna. Nauðsynlegt er að greina hvaða áhrif ákvarðanir sem teknar eru með fjárlögum hafa á kjör karla annars vegar og kvenna hins vegar. Sú vinna er þó til lítils ef henni fylgja ekki viðmið, mat og viðbrögð við niðurstöðunum. Hugmyndir og ferlar sem fylgja kynjaðri hagstjórn og fjárlagagerð þarf að festa í sessi í stjórnsýslunni allri. Það ætti að leiða til þess að ákvarðanir verði teknar á grundvelli kyngreindra gagna. Innleiðingin getur verið tæknileg í fyrstu, til dæmis með bættum merkingum í mannauðskerfi stofnana til að auðvelda greiningu eftir kynjum. Mikilvægt er að leggja áherslu á að auðvelda innleiðinguna og úrvinnslu grunngagna. Þar látum við tæknina vinna með okkur. Við getum sagt að allar krónur sem lagðar eru til samfélagsins séu kynjakrónur. Það á við hvort heldur við um krónurnar sem nýttar eru í að efla velferðarþjónustu, byggja upp innviði samfélagsins eða í fjárfestingar. Við þurfum að læra að líta þannig á málin og skilja hvað það hefur í för með sér. Kynjuð hagstjórn og fjárlagagerð á að leiða til eftirsóknarverðra breytinga. Ef rétt er á haldið munu breytingarnar leiða af sér aukið jafnrétti, upplýstar ákvarðanir á grundvelli kyngreindra gagna, betri efnahagsstjórn og betri nýtingu opinberra fjármuna. Fyrsta áfanga af þremur í ferlinu er lokið og niðurstöður þeirra eru kynntar í fjárlagafrumvarpinu. Lokaskýrslur verða tilbúnar árið 2014. Í lok júlí síðastliðins námu heildarskuldir ríkissjóðs 1.508 milljörðum kr., sem jafngildir um 86% af vergri landsframleiðslu. Á sama tíma námu hreinar skuldir um 809 milljörðum kr., sem jafngildir um 46% af vergri landsframleiðslu. Hreinar skuldir eru skilgreindar sem heildarskuldir að frádregnum veittum lánum, skammtímakröfum og handbæru fé ríkissjóðs. Áætlað er að skuldir hins opinbera, þ.e. skuldir bæði ríkis og sveitarfélaga, hafi numið 1.616 milljörðum kr. í lok árs 2011, eða sem nemur 99% af vergri landsframleiðslu. Er það talið hátt hlutfall í alþjóðlegum samanburði. Hafa ber þó í huga að ef litið er á hreinar skuldir stendur hið opinbera betur að vígi í alþjóðlegum samanburði. Í alþjóðlegum samanburði á skuldahlutföllum er yfirleitt ekki tekið tillit til lífeyrisskuldbindinga. Slíkur samanburður væri Íslandi hagstæður í flestum tilvikum þar sem fá lönd búa yfir jafnsterku lífeyriskerfi og Ísland. Þá er aldurssamsetning þjóðarinnar einnig styrkur í slíkum samanburði þar sem Íslendingar eru að jafnaði mun yngri en Evrópubúar. Samhliða áætlun um niðurgreiðslu skulda þarf að útfæra áætlun um hvernig mæta skuli skuldbindingum vegna lífeyrissjóða ríkisstarfsmanna. Þannig stefna B-deildir LSR að óbreyttu í þrot árið 2026 og þyrftu þær þá um 19 milljarða kr. árlegt framlag til að standa við skuldbindingar sínar. Mjög skuldsettur ríkissjóður er veikleikamerki sem hefur áhrif víða í hagkerfinu. Almennt er talið óskynsamlegt að skuldir hins opinbera fari mikið yfir 60% af vergri landsframleiðslu. Því verður það áfram forgangsmál að vinna hratt og örugglega niður skuldir ríkisins eftir að heildarjöfnuði hefur verið náð. Sem dæmi má nefna að ef afkoma ríkissjóðs gæti skilað 50 milljarða kr. afgangi á ári til niðurgreiðslu skulda tæki það 10 ár að lækka skuldir um þriðjung. Þrátt fyrir bjartari tíð mun það því taka fólkið í landinu nokkur ár til viðbótar að greiða fyrir hagstjórnarmistök fyrri ára. Því er mikilvægt að áfram verði gætt aðhalds og skynsemi við stjórn ríkisfjármála. Á árinu 2013 er gert ráð fyrir að vaxtajöfnuðurinn verði neikvæður um 63,2 milljarða kr., sem svarar til 3,4% af vergri landsframleiðslu. Ríkisfjármálaáætlunin gerir ráð fyrir að hallinn á vaxtajöfnuðinum muni aukast á næstu árum í krónum talið en að hann muni ná hámarki sínu 2013 og lækki síðan í jöfnum skrefum ár frá ári og nemi 2,9% af vergri landsframleiðslu í árslok 2016. Hallinn á vaxtajöfnuðinum svarar til nærri 12% af frumtekjum ríkissjóðs á næsta ári. Almennt er talið að vaxtakjör séu hagstæð um þessar mundir. Því getur vaxtakostnaður ríkissjóðs auðveldlega aukist í framtíðinni. Þess vegna er aldrei of oft áréttað að við verðum að vinna á skuldahalanum og breyta þannig vöxtum í velferð. Samanburður á milli landa er oft hjálplegur til að dýpka skilning á því viðfangsefni sem við stöndum frammi fyrir og árangri þeirra aðferða sem þjóðríkin kjósa að beita í baráttu við kreppuna. Í þeim samanburði höfum við sjálf og alþjóðlegt samstarfsfólk okkar kosið að nota talnaefni aðallega frá Írlandi, Portúgal og Grikklandi. Það er eðlilegt í ljósi þeirrar stöðu sem þessi ríki voru í við upphaf kreppunnar. Ég er þeirrar skoðunar að í ljósi þess árangurs sem náðst hefur verðum við að setja ný markmið. Við eigum aftur að fara bera okkur saman við hin Norðurlöndin því að þangað eigum við að stefna. Hin svokölluðu Maastricht-skilyrði sem Evrópusambandið miðar við varðandi upptöku evru gera ráð fyrir að skuldir hins opinbera nemi ekki meira en 60% af vergri landsframleiðslu og hallarekstur ríkissjóðs verði ekki meiri en 3%. Hvaða skoðun sem fólk hefur á því hvort Ísland eigi að stefna að upptöku evru geta flestir verið sammála því að þessi markmið eru skynsamleg. Það er því ánægjulegt að frumvarpið gerir ráð fyrir því að Ísland uppfylli annað þessara markmiða strax á næsta ári. Enn er nokkuð í land að Ísland uppfylli fyrra markmiðið en með áframhaldandi aðhaldi og afléttingu gjaldeyrishafta er það ekki svo fjarlægt. Innan þessara marka eru hin Norðurlöndin og þangað viljum við komast. Frú forseti. Íslendingar hafa aldrei gefist upp. Við göngum rösklega til verks, það höfum við sýnt síðustu árin. Þess vegna er viðsnúningurinn eftir hrun svona snarpur. Fólkið í landinu var reiðubúið í það erfiða verk að endurreisa efnahag landsins þó að það kostaði fórnir og nú er uppskeran í augsýn. Nú eru um fjögur ár liðin frá hruni fjármálakerfisins, gengis íslensku krónunnar og um leið trausts á stofnunum samfélagsins. Nú benda hins vegar hag- og samfélagsvísar til þess að mestu erfiðleikarnir séu að baki. Hagvöxtur er stöðugur og bjartsýni í samfélaginu eykst. Árangur í rekstri ríkissjóðs, stöðugur hagvöxtur og auknar tekjur af auðlindum gefa tilefni til að bæta að hluta upp fyrri niðurskurð í völdum málaflokkum, eins og tíundað var hér að framan. Endurreisn efnahags landsins eftir hátt fall þess er ekki bara fyrir skynsamleg verk ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur heldur náðist hún vegna þess að fólkið í landinu lagði sig fram við lausn vandans. Það fólk á það skilið að við förum vel með almannafé, ráðstöfum skatttekjum skynsamlega og á réttlátan hátt, að við hugum að langtímahagsmunum í stað skammtímalausna og að almannahag í stað sérhagsmuna. Í samanburði við þau erfiðu verk sem að baki eru er það létt verk fyrir fjármálaráðherra að fylgja frumvarpinu úr hlaði. Ég hlýt að vænta þess að þingheimur fagni því að við höfum náð þeim umtalsverða árangri sem frumvarpið vitnar til um. Frú forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir hennar ræðu. Það verður eftirsjá að henni úr stóli fjármálaráðherra, ég hef fulla trú á því að hún hafi verið að reyna að gera sitt allra besta. En við erum ósammála um margt eins og gengur og þess vegna langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna ríkisstjórninni hefur mistekist svo hrapallega að ná þeim markmiðum sem hún sjálf setti sér í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn árið 2009 og koma fram í skýrslu fjármálaráðherra um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum fyrir árin 2009–2013. Hagvöxtur er töluvert minni en gert var ráð fyrir og verðbólgan er miklu hærri með tilheyrandi tjóni fyrir heimilin í landinu. Þrátt fyrir það voru menn sammála um að þessi markmið væru ekkert sérstaklega háfleyg á sínum tíma. Í kjölfar þessa er kannski hægt að velta því fyrir sér hvort við þurfum ekki að koma á raunverulegum hagvexti. Við höfum séð það á þessu ári að hagvöxturinn er keyrður áfram vegna úttektar á séreignarsparnaði. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hún deili ekki áhyggjum mínum af því að yfirdráttur landsmanna hefur aukist jafnskelfilega mikið og raun ber vitni. Það væri ágætt að fá svör við þessum spurningum og svo bæti ég við fleirum hér á eftir.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson talar um mistök og að okkur hafi ekki tekist að fylgja eftir þeirri áætlun sem lögð var fram á árinu 2009 í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Sú áætlun var endurskoðuð fyrir síðustu fjárlög haustið eða sumarið 2011 þar sem ýmislegt hafði gerst á þessum þremur árum og hún var endurskoðuð með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þegar menn lögðust yfir málin, skoðuðu þróunina á Íslandi, hvað hefði gengið eftir og hvað ekki, skoðuðu efnahagsástand hjá þjóðunum í kringum okkur og veikingu þar, var ákveðið að fresta því að ná heildarjöfnuði um eitt ár. Það er ekki hægt að horfa á það sem mistök heldur var þetta endurmat á áætlun sem var gerð þegar við horfðumst í augu við það að ríkissjóður gæti ekki borið sig og grípa þyrfti til harkalegra aðgerða til að snúa þeirri þróun við. Það var augljóst að endurmeta þyrfti þá áætlun. Það var gert og nú er því plani fylgt og öll merki sýna að allar líkur eru á því að sú áætlun standist.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég vil samt segja að jafnvel þótt að þau markmið sem ríkisstjórnin setti sér hafi verið endurskoðuð er ekki víst að sú áætlun standist heldur. Nú tala menn um að heildarjöfnuðurinn sem átti að nást á næsta fjárlagaári náist ekki fyrr en árið þar á eftir. Í fjárlagafrumvarpinu er talað um að frumjöfnuður náist í ríkisrekstrinum á yfirstandandi fjárlagaári í fyrsta skipti frá hruni. Það eru að sjálfsögðu jákvæð tíðindi en ítrekað hafa fyrrverandi fjármálaráðherrar stigið hér í pontu og fullyrt að frumjöfnuðinum hafi verið náð. Síðan gerist það að þegar við gerum upp árið 2010 er hallinn 25 milljörðum meiri. 

Virðulegi forseti. Hrun bankakerfisins var okkur vissulega dýrt og þar er enn þá verið að hreinsa upp vandamál. Það gerðist við ríkisreikning 2011 þegar inn komu stórir póstar sem voru afleiðingar hrunsins eins og fall Sparisjóðsins í Keflavík. Þessar einskiptisaðgerðir allar saman höfðu áhrif á frumjöfnuðinn. Þeir óvissuþættir sem tilgreindir eru varðandi þetta frumvarp og eru enn eftirhreytur hrunsins eru í fyrsta lagi Icesave-málið, sem við vitum ekki hvernig mun leggjast. Við vonum auðvitað að við berum engan skaða af því máli, en ómögulegt er að áætla það. Í öðru lagi er það veik staða Íbúðalánasjóðs. Komi það til að við þurfum að leggja inn á árinu 2012 fjármuni til að styrkja eigið fé Íbúðalánasjóðs mun það ekki hafa áhrif á frumjöfnuð, svo að það sé áréttað. Það mun ekki hafa áhrif á frumjöfnuð, ekki áhrif á efnahagsreikninginn sem slíkan, þannig að það stenst ekki að tiltaka það mál og segja það ógn við frumjöfnuð.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna um fjárlagafrumvarpið. Þetta er viðamikið starf og synd að ríkisstjórnin skuli sýna því svo litla virðingu að vera endalaust með það í einhverjum stólaleik á milli fólks í þingflokkunum. Það skiptir máli að fjármálaráðherra sé til staðar og hafi reynslu af þeim málaflokki sem um er fjallað. Mig langar að beina tveimur spurningum til hæstv. fjármálaráðherra um frumvarpið því að ég finn ekki upplýsingar í því um það efni. Önnur snýr að umfjöllun í fjölmiðlum um niðurskurð til sérstaks saksóknara um 400–500 milljónir. Í fréttum var sagt að niðurskurðurinn byggði á grundvelli áætlunar frá sérstökum saksóknara um að málum yrði að miklu leyti lokið árið 2013. Þetta er tveggja eða þriggja ára gömul áætlun. Spurningin er: Er þetta rétt? Er þessi niðurskurður í samráði við sérstakan saksóknara og eru forsendurnar fyrir honum þær sömu og voru árið sem áætlanirnar voru gerðar? Hefur þetta verið gert fyrir fjárlög næsta árs í samráði við sérstakan saksóknara? Hin spurningin snýr að vaxtakostnaði ríkissjóðs sem er nærri 90 milljarðar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hefur því verið velt upp í ráðuneytinu af einhverri alvöru að endursemja um skuldir ríkissjóðs? Það er orðið augljóst núna eftir nærri fjögur ár að staða ríkissjóðs er ekki sjálfbær og skuldirnar fara hækkandi. Það er ekki hægt að ná skuldum ríkissjóðs niður nema með umtalsverðu tjóni á innviðum samfélagsins, svo sem niðurskurði í heilbrigðisþjónustu, sem er á mörkunum, menntamálum og samgöngumálum. Hefur það verið skoðað af alvöru í ráðuneytinu að fara aðrar leiðir í þessum málum en með endalausum skattahækkunum og niðurskurði?

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr um greiðslu til sérstaks saksóknara. Nú er það svo að öllum tölum í fjárlagafrumvarpinu og öllum lyklum sem að því lúta var lokað í júní í sumar og farið eftir þeim áætlunum sem þá lágu fyrir. Varðandi endurmat á áætlununum þá veit ég ekki hvernig það stendur en sjálfsagt getur fagráðherrann svarað betur fyrir það. Hvað það fé varðar sem rennur til sérstaks saksóknara, verður auðvitað farið eftir þeim áætlunum sem fyrir lágu í júní í sumar. Hv. þingmaður segir að það þurfi að endursemja um skuldir ríkissjóðs vegna þess að skuldastaðan sé ekki sjálfbær. Það er rétt að skuldastaðan er okkur erfið og hún veikir okkur og við þurfum að vinna að því að leysa úr þeirri stöðu sem fyrst. Ég er þó ekki sammála hv. þingmanni um að hún sé ekki sjálfbær, að við getum ekki nýtt þann jákvæða heildarjöfnuð sem lítur út fyrir og spáð er og jafnframt sölu eigna til þess að greiða niður skuldir og lækka þennan stabba sem ég er sammála hv. þingmanni að þurfi að gera. Í fjármálaráðuneytinu er virk skuldastýring. Þar eru sérfræðingar sem sjá um þau mál og við höfum farið út á markað og fengið þar lán sem segir okkur að Ísland hefur aftur öðlast traust á lánsfjármörkuðum. Það skiptir miklu máli að vera ekki háð neyðarlánum eða lánum frá nágrannaþjóðum. En það eru ekki áætlanir um að taka allan skuldastaflann og endursemja um hann.

Frú forseti. Mig langar bara að árétta hvort það sé virkilega rétt að niðurskurður um á fimmta hundrað milljónir til sérstaks saksóknara hafi verið gerður án þess að haft hafi verið samráð við embættið. Er það rétt eða er það rangt? Hin spurningin snýr að skuldastýringu ríkissjóðs. Hæstv. ráðherra er fullkunnugt um það að skuldastýring ríkissjóðs Íslands er ekki í samræmi við það sem kallast „best practises“ eða bestu aðferðir hjá OECD. Það var tekið úr þeim farvegi árið 2007. Ítrekað hefur verið bent á að það sé æskilegt, með tilliti til stöðu Íslands á alþjóðavettvangi, að skuldastýring ríkissjóðs sé sett í þann farveg aftur. Ég leyfi mér að benda á að staðan á skuldum ríkissjóðs er svona slæm meðal annars vegna þess að það er verið að möndla með hana inni í fjármálaráðuneytinu en ekki af þar til bærum aðilum eins og var gert á árunum fyrir 2007. Bestu aðferðir eru ekki 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður ítrekar spurningu sína um sérstakan saksóknara. Áætlanir sem undir liggja hafa væntanlega verið gerðar í samráði við sérstakan saksóknara. Ef menn vilja gera athugasemdir við það er vettvangurinn til þess í fjárlaganefnd og í fagnefndum þingsins núna á næstu mánuðum. Þar er hægt að fara yfir þessa hluti með embættinu og með fagráðuneytinu til að meta stöðuna að nýju, telji menn það nauðsynlegt. Varðandi skuldastýringuna er ég ósammála hv. þingmanni um að þar sé pottur brotinn. Þar erum við með góða sérfræðinga og þess vegna get ég ekki séð ástæðu til þess að endurskoða verklagið. Auðvitað erum við stanslaust á tánum í skuldastýringunni af því að þar eru miklir fjármunir undir og nauðsynlegt að vanda verkin.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina á frumvarpinu. Ég hjó eftir því í ræðu hæstv. ráðherra að það hefði komið fram réttmæt gagnrýni á þá hækkun sem á að verða á hótel- og gistirými í ferðaþjónustunni. Eins og hefur komið fram í fjölmiðlum hefur hæstv. ráðherra skipað starfshóp til þess að fara yfir það. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort henni finnist það til eftirbreytni að gera þetta svona, að leggja álögur upp á 2,6 milljarða á næsta ári en 3,5 milljarða á ársgrundvelli á ferðaþjónustuna þegar allir vita að það er búið að selja gistirými og hótelherbergi fyrir næsta ár. Hvað finnst hæstv. ráðherra um þessi vinnubrögð? Og ef starfshópurinn kemst að þeirri niðurstöðu að þetta sé ekki skynsamlegt eða ekki sanngjarnt, hyggst þá ráðherra leggja fram frekari niðurskurðartillögur eða eykst þá halli ríkissjóðs? Síðan vil ég spyrja hæstv. ráðherra um það sem kom fram í máli hennar um stöðu Íbúðalánasjóðs. Vitað er að það vantar 14 milljarða í Íbúðalánasjóð og því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Er meiningin eina ferðina enn að koma þessu inn í ríkisreikning eins og oft verið gert og hefur verið gagnrýnt mjög harkalega í fjárlaganefnd? Síðan vil ég spyrja hæstv. ráðherra um það sem maður hefur heyrt utan af sér að það séu hugsanlega að falla einhverjar ríkisábyrgðir út af Arion banka, hvort hæstv. ráðherra geti upplýst þingið um það. Síðan vil ég segja við hæstv. ráðherra að ég geri mjög alvarlegar athugasemdir við að 4,9 milljarðar skuli vera færðir inn í ríkisreikning 2011 vegna Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins. Þetta hefur aldrei verið kynnt fyrir fjárlaganefnd, aldrei nefnt einu einasta orði. Hvað finnst hæstv. ráðherra um svona vinnubrögð?

Virðulegur forseti. Þetta voru svolítið margar spurningar hjá hv. þingmanni, ég veit ekki hvernig tíminn nýtist, en ég byrja á ferðaþjónustunni. Hv. þingmaður spyr hvort vinnubrögðin séu til eftirbreytni og ég held að vinnubrögðin séu ágæt. Ég held að það sé mjög mikilvægt að horfa á ferðaþjónustuna í heild og huga að þróun hennar um leið og við finnum leiðir til að fá auknar tekjur af erlendum ferðamönnum og að þessi iðnaður, sem er svo stórt hlutfall af atvinnuvegum okkar, skili sínu til samfélagsins og vaxi án ívilnana til lengri tíma. Við höfum átt góða fundi í fjármálaráðuneytinu með hagsmunaaðilum ferðaþjónustunnar og skipst á upplýsingum. Greiningaraðilar frá háskólanum og aðilar frá KPMG hafa farið yfir málin, út frá sínu sjónarhorninu hvor í sumum tilfellum, en báðir segja: Aðgerðin mun hafa áhrif á fjölgun ferðamanna. Ferðamönnum mun samt sem áður halda áfram að fjölga, þeim mun bara ekki fjölga eins mikið og undanfarin tvö ár. Það eru varúðarsjónarmiðin. Á þessum fundum hafa komið sterk rök fram, ekki þau að allir hótel- og gistihúsaeigendur séu búnir að selja öll herbergin fyrir árið 2013 því að það eru þeir ekki búnir að gera, heldur þau að aðlögunartíminn fyrir þessar breytingar sé of stuttur. Mér finnst sjálfri þetta vera sanngjarnt sjónarmið og vil að þetta verði skoðað sérstaklega. Ef þessi tími verður færður til, kannski til haustsins, segjum það, mun það þýða eitthvert tekjutap en nefndin á eftir að fara yfir það. Ef við færum tímann til 1. september mundi það þýða tekjutap miðað við fjárlögin upp á 1,5 milljarða, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og ég hef skilning á því að hæstv. ráðherra komst ekki yfir að svara öllum spurningunum. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra er sammála því að ef þessi skattlagning gengur eftir muni ferðamönnum fækka.  Mig langar að ítreka spurningu mína um Íbúðalánasjóð. Nú segja menn að það sé svo mikilvægt að ná tökum á ríkisfjármálunum, en er þá skynsamlegt að hafa þessa 14 milljarða fyrir utan fjárlög? Menn vita og hafa vitað allt þetta ár um þessa upphæð. Væntingar eru eitt en niðurstaða annað. Og síðan vil ég ítreka þá spurningu mína hvort hæstv. ráðherra geti upplýst þingið um það hvort það hangi hugsanlega einhverjar ríkisábyrgðir yfir okkur núna sem tengjast Arion banka og þá væntanlega gamla Útvegsbankanum. Hefur hæstv. ráðherra einhverja hugmynd um það?

Virðulegur forseti. Varðandi Íbúðalánasjóð þá er auðvitað ríkisábyrgð á Íbúðalánasjóði og það er því ríkisins að bregðast við veikingu hans. Það er verið að meta stöðuna. Það er rétt hjá hv. þingmanni að við höfum vitað það lengi að sjóðurinn hefur ekki náð 5% eiginfjárhlutfallinu sem krafist er samkvæmt reglugerð, en við höfum sagt að við mundum ná því marki í áföngum en ekki í einu skrefi. Ef við ætlum að taka það í einu skrefi miðað við þá stöðu sem er núna, er upphæðin sem hv. þingmaður nefndi rétt, en það er ekki komin niðurstaða í það mál. Ég spyr hv. þingmann: Ef ríkissjóður á ekki að leggja til eigið fé inn í Íbúðalánasjóð sem hefur fulla ríkisábyrgð, hvernig vill hann þá hugsanlega styrkja sjóðinn? Þetta er vandamál sem við stöndum frammi fyrir. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja að ég hef ákveðnar væntingar til þeirrar breytingar sem nú er gerð á fjárlagaumræðunni og mikil samstaða var um meðal allra stjórnmálaflokka á þingi. Hún á að dýpka fjárlagaumræðuna og gera hana markvissari en hún hefur verið undanfarin ár. Breytingin felst að sjálfsögðu í því að hæstv. fjármálaráðherra mælir fyrir frumvarpinu og síðan munu fagráðherrarnir sitja hér á morgun og svara fyrir málaflokka sína. Ég ber miklar væntingar til þess að það muni skila okkur betri og dýpri umræðu og að fleiri muni taka þátt í henni. Ég vil líka taka undir þau orð sem fram komu áðan, ég mun að sjálfsögðu sjá á eftir hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur þegar hún lætur af störfum sem fjármálaráðherra. Það er ekki gott að hafa hringlandahátt á þessum hlutum og hefur það ekkert með þá einstaklinga að gera sem gegna þessum stöðum. Það liggur líka fyrir að við fáum fjórða formanninn á þessu kjörtímabili í fjárlaganefnd þannig að verið er að hringla með hlutina á öllum stöðum. Í umræðunni munum við fyrst og fremst ræða stóru línur frumvarpsins sem liggja fyrir. Svo ég snúi mér að sérstökum tekjuaðgerðum eru þær upp á 22,9 milljarða kr., en þar inni er eignasala upp á 8 milljarða kr. og skattahækkanir upp á 14,9 milljarða kr. Síðan er aðhaldskrafan upp á 6,7 milljarða kr. og vega þar þyngst um 1,8 milljarðar kr. nettó eða 2,7 milljarðar kr. vegna þess að taka á úr gildi svokallað fjórða árið til réttar á atvinnuleysisbótum og færa réttinn niður í þrjú ár. Það mun verða nettó um 1,8 milljarður kr. því að farið verður í sérstakar aðgerðir samhliða þessu. Það er kannski stærsti niðurskurðarliðurinn en það byggir á því að fara í tekjuöflun upp á 14,9 milljarða kr. Það er svo sem hægt að hafa ýmsar skoðanir á því hvernig staðið er að því. Það er klárlega verið að hækka skatta eina ferðina enn og ríkisstjórnin heldur áfram með svokallaða skattpíningarstefnu í stað þess að fara að örva hagvöxtinn og byggja upp atvinnulífið. Það er dálítið merkilegt að fara yfir þær tillögur sem hér eru og lesa um þær því að auðvitað eru allir sammála um það, sama hvar þeir standa í pólitík eða flokkum, að mesta og mikilvægasta verkefnið er að reyna að ná tökum á ríkisfjármálum. Bara til að undirstrika hversu mikilvægt það er munum við á næstu fjórum árum ekki greiða nema 370 milljarða kr. í vexti - 370 milljarða kr. á næstu fjórum árum þannig að það gefur augaleið að mikil samstaða er um að ná halla ríkissjóðs niður. Ef ég staldra aðeins við tekjuöflunina þá er þar haldið áfram með ýmsa skatta. Þeir eru framlengdir og síðan koma nýir skattar eins og til að mynda sá skattur sem ég ræddi um við hæstv. fjármálaráðherra áðan og við erum ekki sammála um. Hæstv. ráðherra svaraði því þannig til að ef dregið yrði í land og miðað yrði til að mynda við 1. september, eins og komið gæti út úr vinnu starfshópsins, sem þætti skynsamlegt, mundi það annaðhvort kalla á frekari tekjuöflun eða þá hugsanlega niðurskurð til að halda áformum uppi um það sem snýr að ríkisfjármálunum. Síðan er verið að hækka vörugjöld á matvæli um 800 millj. kr., sem bitnar á heimilunum. Það er því sama sagan hjá hæstv. ríkisstjórn, hún telur heimilin vera aflögufær, fyrir utan það að það eru margar beinar og óbeinar skattahækkanir þarna inni. Það er hins vegar dálítið merkilegt að lesa það sem kemur fram í þessu hefti. Það er ekki hægt að saka mann um að vera með einhvern pólitískan áróður heldur stendur þetta skýrt þar. Ég vil vitna í frumvarpið, með leyfi forseta: „Reiknað er með að ríkissjóður muni hafa 8 milljarða kr. tekjur af söluhagnaði eigna árlega á árunum 2013–2015. Á árinu 2014“, nú bið ég hv. þingmenn að taka eftir, „er gert ráð fyrir 3 milljarða kr. nýrri, varanlegri, ótilgreindri tekjuöflun.“ Síðan kemur í ljós þegar maður les áfram að eigi þau markmið að nást sem sett eru fram og margir eru ánægðir með, er ný tekjuþörf á árinu 2015 upp á 12 milljarða og 12,7 milljarða árið 2016. Það virðist aldrei koma sá tími að mati hæstv. ríkisstjórnar og stjórnarmeirihlutans að hægt verði að draga skattahækkanirnar til baka sem áttu að vera tímabundnar. Þær eru alltaf framlengdar og meira að segja koma nýir skattar til viðbótar. Síðan er dálítið merkilegt að gert er ráð fyrir eignasölu upp á 8 milljarða kr. næstu þrjú árin, þ.e. 2013, 2014 og 2015, en það er algerlega óútfært. Talað er um að hugsanlega eigi að selja bréfin í fjármálastofnunum en þá verður maður þó að gera sér grein fyrir því að einnig verður gert ráð fyrir eignasölu á árinu 2012 en hún hefur ekki gengið eftir eins og þó var reiknað með. Þegar menn tala um hversu mikið hefur áorkast lítur hver stöðuna með sínum augum en mig langar að vitna til þess að áður en fjárlögin 2010 voru lögð fram kom fram áætlun sem leggja átti upp í. Hún birtist í riti frá þáverandi hæstv. fjármálaráðherra. Greinilega kemur fram í þeim markmiðum sem þar voru sett fram að mesta höggið átti að vera um 8,4% samdráttur á hagvexti á árinu 2009 en var í raun og veru 6,4% þannig að höggið og dýfan voru minni en gert var ráð fyrir í áætlun ríkisstjórnar í samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það sama gerist á árinu 2010, þá var gert ráð fyrir 4% samdrætti í hagvexti en niðurstaðan varð -1,9%. Það sem er þó athyglisvert við það er að áætlunin þá gekk út á að hagvöxturinn á árinu 2012 yrði 4,9% en hann er í raun í kringum 2,7%–2,8%. Við sjáum alveg hvað er að gerast og ef fólk vill ekki opna augun fyrir því er það ekki gott. Efnahagsáfallið varð minna en talið var í upphafi, sem betur fer. Það var vegna sterkrar stöðu útflutningsgreinanna. Ég held að allir séu sammála um að það hafi verið vegna þess að innviðir samfélagsins voru sterkari en reiknað var með en batinn hefur hins vegar verið miklu hægari. Það er auðvitað hið alvarlegt mál. Ríkisstjórnin hefur að sjálfsögðu ekki staðið sig í því að byggja upp hagvöxtinn og koma honum aftur af stað, enda hafa aðgerðir hennar endalaust gengið út á að hækka skattana og að skera niður í þjóðfélaginu. Eitt er það að hafa ákveðin markmið, það vitum við öll. Við stefnum að einhverjum markmiðum og það er gert í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2013 og er það vel. En við skulum líka minnast þess hver markmiðin hafa verið á undanförnum árum og hver niðurstaðan er í raun því að það skiptir engu máli hver markmiðin eru, það er auðvitað niðurstaðan sem skiptir máli. Niðurstaðan í ríkisreikningi á hverju ári er sú upphæð sem skattgreiðendur þessa lands þurfa að greiða, það er niðurstaðan. Það skiptir engu máli hvaða áætlanir menn hafa. Þá er ágætt að fara yfir hver raunveruleg staða ríkissjóðs er. Þá þurfum við ekki að deila um pólitík heldur sjáum við nákvæmlega hver staðan er. Ég heyrði margar ræður í gær, meðal annars stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra, þar sem hv. stjórnarliðar töluðu mikið um þann árangur sem náðst hefði í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það mátti að sjálfsögðu heyra á hæstv. ráðherra áðan þegar hún fylgdi eftir frumvarpi sínu að allt hafi gengið mjög vel. Stöldrum aðeins við og hugsum: Hvað gerðist á árinu 2011? Það sem gerðist var að skuldir ríkissjóðs jukust um 200 milljarða. Heildarskuldir ríkissjóðs á árinu 2011 voru 1.542 milljarðar kr.  Þess vegna segi ég: Hver er niðurstaðan í raun? Þetta er áætlunin. Áætlunin fyrir árið 2011 gerði ráð fyrir því að hallinn á ríkissjóði yrði allt annar en hann er í raun og veru því að þá var gert ráð fyrir því að hann yrði um 60 milljarðar kr. en niðurstaðan varð um 90 milljarðar kr. Auðvitað eru þar inni í einskiptisaðgerðir sem margoft er búið að fara yfir en þá er líka óhætt að ítreka að það sama gerðist árið 2010. Þá var reiknað með að hallinn yrði um 100 milljarðar kr. en hann varð 125 milljarðar kr. Það er niðurstaðan og það er reikningurinn sem skattgreiðendur verða að borga, hvað sem okkur finnst um það. Síðan er alveg klárt að mínu viti að það eru ákveðnir þættir í fjárlagafrumvarpinu sem eru þar fyrir utan, sem þyrfti auðvitað að taka tillit til. Skýrasta dæmið er að sjálfsögðu Íbúðalánasjóður. Við munum eftir umræðunni þegar 33 milljarðar voru settir í Íbúðalánasjóð á sínum tíma. Það var gert vegna þess að þegar Íbúðalánasjóður fór í skuldabréfaútboð þó að hann væri með ríkisábyrgð, þótt reyndar sé mismunandi túlkun á því eins og við sjáum og lesum í blöðunum í dag. Það hafði auðvitað áhrif hvaða ávöxtunarkrafa var gerð til sjóðsins þegar hann fór að bjóða út skuldabréf sín. Menn geta auðvitað farið í alls konar talnaleiki í því sambandi. Tökum síðan árið 2012. Hver er niðurstaðan á því ári? Árið 2012 er undirliggjandi fjárlagahalli, undirliggjandi halli í rekstri ríkisins er í kringum 11,5 milljarðar kr., þ.e. veikleikinn í fjárlögunum á útgjaldahliðinni. Síðan eru aðrir pósitífir þættir á móti, ég ætla ekki að gera lítið úr því, þannig að niðurstaðan er kannski ekki 11,5 milljarðar kr. í mínus. Pósitífu þættirnir eru því miður þó miklu lægri. Niðurstaðan á árinu 2012, sem er auðvitað upphafsstaðan á árinu 2013, verður væntanlega ekki eins góð og við reiknum með. Það er mikilvægt að átta sig á því hvernig það gerist. Skuldir ríkissjóðs eru nú rúmir 1.500 milljarðar kr. fyrir utan lífeyrisskuldbindingar. Ég ræddi það í andsvari áðan og það deilir enginn um hversu mikilvægt það er að ná niður skuldum ríkissjóðs því að á næstu fjórum árum þurfum við að greiða 370 milljarða bara í vexti. Ég tek það líka fram að fólk gerir sér grein fyrir því að vaxtastig á alþjóðlegum mörkuðum er mjög lágt um þessar mundir. Við búum líka við gjaldeyrishöft sem veldur því að vaxtastig ríkissjóðs er mjög hagstætt, ef ég má taka þannig til orða, þ.e. ávöxtunarkrafan á ríkissjóð er mun lægri við þær aðstæður nú eru uppi en hún væri við eðlilegar aðstæður. Það er grafalvarlegt mál. Samstarfið í hv. fjárlaganefnd hefur verið mjög gott. Búið er að ræða mikið um hvernig þingið og fjárlaganefndin getur stillt sig í eftirliti með framkvæmd fjárlaga, því að það er hlutverk fjárlaganefndar að sinna því. En það er gert enn þann dag í dag og við það er ég mjög ósáttur. Það virðist ekkert breytast. Það er bara talað og talað en engu er breytt. Í ríkisreikningi 2011 eru settar inn skuldbindingar frá Sparisjóði Keflavíkur upp á 21 milljarð kr. Það er sett í ríkisreikning 2011 þótt niðurstaðan sé á miðju ári 2012. Er það eðlilegt? Það getur vel verið. Mín skoðun er sú að svo sé ekki. Þar eru líka settir inn 4,9 milljarðar í afskriftir hjá Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins sem aldrei hefur verið kynnt í fjárlaganefnd - aldrei. Það finnast mér ekki vera boðleg vinnubrögð. Ég er kominn á þá skoðun að gera verði einhverja bragarbót hér á ef ná á tökum á ríkisfjármálunum. Eins og margir hv. stjórnmálamenn tala og hugsa um ríkisfjármálin hef ég oft á tilfinningunni að sumir þeirra séu fyrst og fremst að hugsa um hvernig þeir ná endurkjöri en ekki hverjar byrðarnar muni verða á komandi kynslóðir. Þetta eru hlutir sem við verðum að taka mjög alvarlega og það er umhugsunarefni fyrir hv. Alþingi að huga að því að hafa sama fyrirkomulag og er í Svíþjóð. Þar er sérstakt ríkisfjármálaráð með þremur faglegum ráðgjöfum sem eru utan þings sem veita stjórnmálamönnum aðhald. Mín skoðun er sú, virðulegi forseti, að ef við eigum að ná tökum á ríkisfjármálunum, sem allir eru sammála um að sé mikilvægt að gera, 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson fór yfir þær áherslur sem einkennt hafa málflutning fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, að menn séu ekki sáttir við tekjuöflunina sem fjárlagafrumvarpið byggir á. Þeir hafa hins vegar ekki verið tilbúnir að taka umræðuna alla leið um hvernig fara eigi í endurstokkun og yfirferð á tekjuöflun ríkissjóðs þegar fyrir liggur að allir helstu tekjustofnar stjórnvalda hrundu í efnahagshruninu. Menn hafa auðvitað þurft að horfa til nýrra leiða til að tryggja að ríkissjóður geti staðið undir rekstri sínum, skuldbindingum sínum, að ég tali ekki um þann kostnað sem fylgir því vaxtafjalli og þeirri skuldsetningu sem lagðist á ríkissjóð eftir hrun, sem þingmaðurinn fór ítarlega yfir. Það skaut hins vegar nokkuð skökku við að hv. þingmaður minntist í engu á það sem þó hefur svifið yfir vötnum í umræðunni. Það kom fram með skýrum hætti hjá formanni Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarna Benediktssyni, bæði í ræðu riti, síðast við stefnuræðu forsætisráðherra í gær, þ.e. nákvæmlega það að til að tryggja að tekið verði á vaxtavandanum vegna þess að ekki megi auka við tekjurnar - Sjálfstæðisflokkurinn talar ítrekað um að lækka verði skattálögur - sé engin önnur leið en fara í niðurskurð, massífan niðurskurð. Ég spyr: Hvers vegna fáum við ekki upp á borðið þær áherslur sem Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að leggja í þeim efnum? Það verður auðvitað að setja öll spilin á borðið. Það þýðir ekki að tala um að ekki megi sækja tekjur, að það þurfi að borga vexti og skuldir og síðan eigi að skera niður, en það er ekkert farið nánar í það. Ég vænti þess að við fáum frekari skýringar frá hv. þingmanni um það hvernig Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að fara í þann niðurskurð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hann kallar eftir tillögum og útfærslum okkar sjálfstæðismanna í þinginu. Ég verð að segja það fyrir mína parta að höfum lagt fram efnahagstillögur á hverju þinginu á fætur öðru. Þær hafa því miður ekki fengist afgreiddar. Það vildi þannig til að síðast þegar við fengum að ræða þær - ætli það sé ekki rétt tæpt ár síðan - var ég fyrstur á mælendaskrá og þurfti að vera það í margar vikur en málið var aldrei sett á dagskrá. En það var þó eitt gott við það, þ.e. hve margir tóku þátt í þeirri umræðu fyrst. Margir þeirra - og meira að segja hæstv. ráðherra - fögnuðu þeim skoðanaskiptum sem þar áttu sér stað. Margir sáu ýmislegt gott í þeim tillögum og vildu ræða frekar. En því miður gafst ekki tími til þess og ekki er við mig að sakast í því. Menn geta ekki komið fram og sagt: Ef þú vilt ekki gera þetta svona, hvað viltu þá gera í staðinn? Þetta voru tillögur sem við lögðum mikla vinnu í. Ef við ætlum að ná árangri í störfum þingsins verðum við að taka efnislega umræðu en ekki vera í einhverri frasaumræðu á þeim nótum að allt sem þið gerið sé vonlaust en allt sem við gerum sé rétt. Það er versti óvinur okkar allra ef við tökum ekki þátt í efnislegri umræðu og rökræðu um hlutina. Annars komumst við aldrei að bestu niðurstöðunni. Ég vil líka benda hv. þingmanni á það sem þóttu töluvert mikil tíðindi á þeim tíma - hann hafði reyndar ekki tekið sæti á þingi þegar það gerðist - þegar fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd, og það var samþykkt á þingflokksfundi Sjálfstæðisflokksins, buðu fram aðstoð sína. Við sögðum þegar niðurskurðurinn var að byrja: Við viljum skera niður fleiri milljarða, fleiri milljarða í viðbót. Við skulum hjálpa ykkur við það. Við skulum taka þátt í því með ykkur að endurreisa efnahagslífið og þjóðfélagið. Það er auðvitað markmið okkar allra að gera það.

Virðulegi forseti. Eins og aðrir fagna ég þessu nýja fyrirkomulagi á umræðu um fjárlagafrumvarpið. Það gerir okkur vonandi kleift að fara dýpra ofan í einstaka þætti. Að undanförnu hefur ríkisstjórnin keppst við að lofa þetta fjárlagafrumvarp, sagt sjálf að það sé vel gert. Það skortir svolítið á að aðrir hrósi því. Það verður samt að viðurkenna að landinu hefur fleygt fram og það er jákvætt. Við erum á réttri leið. Ég er samt ekki sammála þeim orðum stjórnarliða að aðgerðir þeirra hafi þar átt stærstan hlut að máli. Við búum við sjálfstæðan gjaldmiðil sem hefur reynst styrkur Íslands í kreppunni. Það dylst engum. Um leið hefur útflutningsgreinunum okkar vegnað afar vel. Það skiptir máli. Það skiptir máli að við höfum getað sótt um 24 milljarða í ríkissjóð út af makrílnum sem er afar jákvætt. Það skiptir líka máli að þeir ógnarvextir sem Icesave-samningarnir hefðu skellt á þjóðarbúið lentu ekki á okkur. Við sjáum það núna að það munar heldur betur um þá 24 milljarða sem ríkisstjórnin barðist fyrir í tvö ár að mundu lenda á íslensku þjóðinni en lenda ekki á okkur. Það skiptir máli. Þegar við skoðum hvort árangur ríkisstjórnarinnar sé góður þá er sanngjarnt og eðlilegt að kíkja á þau markmið sem hún sjálf setti sér og ég ræddi örstutt við hæstv. fjármálaráðherra í andsvari við ræðu hennar. Ef við förum yfir markmiðin sem sett voru í skýrslu fjármálaráðherra um jöfnuð í ríkisbúskapnum fyrir árið 2009–2013 kemur í ljós að við erum í raun langt frá þeim markmiðum og metnaðurinn þótti ekki sérstaklega mikill þegar þau voru sett fram. Hagvöxturinn er á þessu ári um 2,5% en átti að vera um 4,5%. Hagvöxturinn hefur vissulega aukist en við þurfum að skoða af hverju það hefur verið vegna þess að þetta er ekki ríkisstjórn framkvæmdanna. Þetta er ríkisstjórn átaka, stórra orða og brostinna loforða. Í stöðugleikasáttmálanum sem gerður var við aðila vinnumarkaðarins átti að fara af stað með ýmsar framkvæmdir sem því miður hafa ekki orðið að veruleika, aðallega vegna innbyrðis deilna í stjórnarliðinu. Í staðinn er hagvöxturinn knúinn áfram af einkaneyslu sem skýrist fyrst og fremst af því að fólk hefur fengið heimild frá ríkisstjórninni til að taka út séreignarsparnaðinn sinn, séreignarsparnað sem var varinn fyrir innheimtustofnunum bankanna. Það var með öðrum orðum ekki hægt að sækja í þá sjóði en ríkisstjórnin gerði það kleift þannig að fólk sá sér þann einan kost vænstan að taka út sparnaðinn sinn og greiða niður skuldir. Þetta mun skapa vandamál í framtíðinni, svo mikið er víst. Fregnir úr Seðlabankanum, um að nú sé fólk farið að reiða sig á ógnarháan yfirdrátt, gera það að verkum að við þurfum heldur betur að staldra við og spyrja okkur hvert við stefnum í þessu samfélagi. Í stefnuræðu sinni sagði hæstv. forsætisráðherra að skuldir heimilanna væru tilkomnar fyrir hrun. En ekki hvað? En ekki hvað, virðulegi forseti? Að sjálfsögðu eru skuldir heimilanna tilkomnar á árunum fyrir hrun. Þær eru hluti af vandanum og hafa allan tímann verið hluti af vandanum. Ég vona svo sannarlega að þessi orð hæstv. forsætisráðherra séu ekki til marks um að ríkisstjórnin ætli enn á ný að horfa fram hjá þessum vanda. Það má líka benda á að hæstv. forsætisráðherra sat í ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, sem fáir vilja kannast við að hafa setið í, og ber heitið gleymda ríkisstjórnin, en sú ríkisstjórn jók útgjöld ríkisins um 20% fyrir árið 2008 þegar fyrir lá að íslenskur ríkissjóður ætti í verulegum vandræðum. Við framsóknarmenn settum okkur upp á móti þeim hugmyndum. Það var vissulega erfitt en það var ábyrgt og við höfðum frá þeim tíma verið ábyrg í málflutningi okkar þegar kemur að ríkissjóði. Nú segir hæstv. fjármálaráðherra í frumvarpi til fjárlaga að þáttaskil séu í þróun ríkisfjármála á Íslandi um þessar mundir. Hann segir, með leyfi forseta: „Allar horfur eru á að jákvæður frumjöfnuður náist í ríkisrekstrinum á yfirstandandi fjárlagaári í fyrsta skipti frá hruni íslenska bankakerfisins haustið 2008.“ Þetta eru stór orð, sérstaklega í ljósi þess að fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra og formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur ítrekað komið í þennan ræðustól og fullyrt að frumjöfnuðinum hafi verið náð. Hann gerði það ekki bara í fyrra, hann gerði það árið áður. En það var undarlegt í ljósi þess að bæði við í Framsóknarflokknum og félagar okkar í Sjálfstæðisflokknum og Hreyfingunni bentu á að þetta gæti ekki staðist, það væru liðir inni í þessu sem mundu skekkja þessa útkomu. Staða ríkissjóðs væri í raun mun verri en fyrrverandi fjármálaráðherra gæfi í skyn. Nú vitum við að staðan er líka verri fyrir komandi ár en gefið er í skyn í þessu fjárlagafrumvarpi. Við vitum að það þarf að styrkja eiginfjárþörf Íbúðalánasjóðs. CAD-hlutfallið er um 2% en þarf lögum samkvæmt að vera um 5%. Hér erum við að tala um einhverja 12 milljarða og þá er allur annar vandi óræddur. Ég hef ekki miklar áhyggjur af Icesave, svo að ég segi það fyrir mína parta, en að sjálfsögðu er rétt að taka mið af því og búast við hinu versta. En það er óræð tala á meðan menn geta fljótlega áttað sig á hver stærðin verður varðandi Íbúðalánasjóð. Ég tek undir orð hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar þegar hann segir: Það gengur ekki eina ferðina enn að við sjáum þess stað í ríkisreikningi að verið sé að setja þessar tölur inn. Það er erfitt fyrir okkur sem hér stöndum að vera endalaust að tala um tölur sem eru tvö ár aftur í tímann. Við getum skoðað stöðuna fyrir árið 2010. Þar var staðan um 25 milljörðum verri en ríkisstjórnin sagði að hún mundi vera, 25 milljörðum. Gert var ráð fyrir að hún yrði um 99 milljarðar en það endaði í 123 milljörðum. Á árinu 2011, þegar ríkisstjórnin sagði að hún hefði náð glæsilegum árangri, átti hallinn að vera um 37 milljarðar á meðan heildarhallinn var 89 milljarðar, 42 milljörðum verri en ríkisstjórnin sagði. Talað er um einskiptisaðgerðir en á ekki að taka tillit til þeirra aðgerða? Það þarf að borga þær eins og annað. Hvaða heimili getur leyft sér að taka það ekki með í reikninginn þó að það kaupi sér einhvern einn hlut í hvert skipti? Að sjálfsögðu þarf að gera ráð fyrir því þegar áætlun næsta árs verður gerð. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um hækkanir ríkisstjórnarinnar á ferðaþjónustu. Ég tel þær vera vanhugsaðar og ég er ekki sannfærður um að þær munu skila auknum tekjum. Ég held að þær muni hafa þau áhrif, eins og fjölmargir aðilar bæði innlendir og erlendir hafa bent á, að ferðamannastraumur til Íslands muni minnka. Það eru slæmar fréttir. Við erum að tala um atvinnugrein sem er í örum vexti. Tækifærin eru gríðarleg, uppbyggingin á sér stað núna. Það er búið að plana fram í tímann eins og þarf í öðrum starfsgreinum en engu að síður á að ráðast þar inn. Það er eitt sem ég er þó ánægður með, það er að loksins er tekið mark á tillögum okkar framsóknarmanna um að bæta hag barnafólks, ekki bara með hækkun barnabóta heldur líka með styrkingu Fæðingarorlofssjóðs sem við börðumst fyrir að yrði settur á laggirnar á sínum tíma. Allt þetta kjörtímabil höfum við lagt til að barnabætur yrðu hækkaðar í fjárlögum. Ríkisstjórnin hefur alltaf sagt nei við því að barnabætur yrðu hækkaðar og sagt nei við því að Fæðingarorlofssjóður yrði styrktur. En ekki núna og það er jákvætt. En hæstv. fjármálaráðherra verður að svara þeirri spurningu: Af hverju núna en ekki þá? Í mínum huga var þetta algert forgangsatriði, sérstaklega þegar lá fyrir að hækkun á skuldum heimilanna mundi fyrst og fremst bitna á þessum hópi. Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson fór aðeins yfir vaxtagjöldin og hvað það muni þýða fyrir ríkissjóð á næsta ári. Ég ætla ekki að fara yfir það en mig langar að lokum til að minnast á óleystan vanda innan heilbrigðiskerfisins. Það á ekki að skera niður en í mínum huga þarf að laga þann vanda sem ýmsar heilbrigðisstofnanir og Landspítalinn glíma við. Það verður að rétta af þau mistök sem þessi ríkisstjórn gerði á síðustu árum. Að Landspítalinn sé með þriggja milljarða yfirdrátt hjá ríkissjóði er galið, virðulegi forseti. Að einstakar heilbrigðisstofnanir hafi þurft að leita til bankastofnana með yfirdráttarlánum gengur einfaldlega ekki, virðulegi forseti. Þegar Framsóknarflokkurinn skilaði af sér heilbrigðiskerfinu árið 2007 kom út skýrsla hjá OECD þar sem sagði að heilbrigðiskerfi landsmanna væri lofsvert, að aðrar þjóðir ættu að taka sér það til fyrirmyndar. Þessi ríkisstjórn ákvað að gerbreyta því kerfi sem aðrar þjóðir áttu að taka sér til fyrirmyndar í gegnum fjárlögin. Ég er búinn með tímann. En ég vil samt segja að það verður verkefni Framsóknarflokksins á næstu árum - vonandi hið fyrsta - að snúa við þeirri þróun og laga það sem aflaga hefur farið sérstaklega í velferðarmálum.

Forseti. Ég vil í upphafi máls míns fagna því nýja fyrirkomulagi sem er viðhaft hér við umræðu um fjárlagafrumvarp í fyrsta skipti þar sem gerð er í það minnsta tilraun til að gera umræðuna markvissari og skýrari en oftast hefur verið hér á undanförnum árum og jafnvel áratugum þar sem umræðan hefur farið um víðan völl klukkutímum saman inn í nóttina fyrir meira og minna tómum sal og erfitt að henda reiður á því hvað verið er að taka fyrir hverju sinni og þar af leiðandi erfitt fyrir þá sem hafa áhuga á einstökum málaflokkum að fylgjast með umræðunni um þá. Ef vel tekst til með þetta form við umræðu um fjárlagafrumvarp næsta árs, sem ég ætla svo sannarlega að vona og ég bind miklar vonir við það enda er um það full pólitísk og þverpólitísk samstaða að gera þessa tilraun, megi jafnvel þróa það enn frekar við 1. umr. og jafnvel þróa umræðuna til enda við 2. umr. Og að lokum þegar fjárlagafrumvarp hvers árs verður afgreitt - það hefur oft ekki verið sérstaklega skilvirkt, alla vega frá því að ég settist inn á þing, þegar kemur að lokum umræðunnar og ganga þarf til atkvæðagreiðslu um einstök mál þar sem atkvæðagreiðsla stendur yfir klukkutímum saman og skiptir orðið hundruðum atkvæðagreiðslna sem farið er í með einstök mál. Allt þetta þarfnast endurskoðunar og þar sem vinnan fer að mestu leyti fram í nefndum þingsins, aðallega fjárlaganefnd og svo í fagnefndum, á að vera hægt að gera þetta með allt öðrum hætti en verið hefur undanfarin ár þannig að sómi sé að. Því til viðbótar held ég að ef vel tekst til við þessa umræðu, sem ég held að við munum öll leggja okkur fram við að láta gerast, verði hægt að nota þetta form, þetta módel sem við erum að reyna að móta hér og búa til við umræður um önnur mál, stærri mál, og gera þau sömuleiðis skilvirkari og árangursríkari fyrir okkur öll, sama hvorum megin hryggjar við erum, í stjórn eða stjórnarandstöðu hverju sinni. Ég bind miklar vonir við það að þetta form gagnist okkur og við verðum öll sammála um að það megi þróa áfram til þess vegar sem verið er að reyna að gera hér. Talsvert hefur verið rætt um það hér í upphafi umræðu um fjárlagafrumvarp næsta árs hver markmiðin hafi verið. Um þetta hefur hæstv. fjármálaráðherra rætt í ræðu sinni, og þeir fulltrúar stjórnarandstöðunnar sem hafa komið hingað upp sömuleiðis, hver markmiðin voru. Markmiðin eru auðvitað margþætt í raun og veru. Þetta fjárlagafrumvarp og þau fjárlagafrumvörp sem lögð hafa verið fram á kjörtímabilinu eru auðvitað brennd marki þeirra atburða sem hér gerðust haustið 2008, þ.e. efnahagshrunsins og falls allra íslensku bankanna og Seðlabankans þar með. Það leiddi til þess að við urðum að fara að endurskoða leikreglurnar og fjárlagagerð hvers árs fyrir sig og reyna að stilla upp á nýtt. Auðvitað báru markmiðin þess merki, þ.e. hvaðan þau komu og úr hverju við vorum að vinna. Meginmarkmið fjárlagagerðarinnar í upphafi - það hófst kannski strax 2008 þegar þáverandi stjórnvöld tóku upp fjárlagafrumvarp sem þá þegar hafði verið lagt fram á Alþingi nokkrum dögum áður en allt fór hér á hliðina. Þáverandi stjórnvöld tóku þá það fjárlagafrumvarp upp og breyttu því að nokkru leyti. Því var síðan haldið áfram varðandi fjárlög yfirstandandi árs 2009, þau voru tekin upp og þeim var gjörbreytt á miðju ári. Allt þetta var sameiginlegt markmið okkar allra, held ég, hér í þinginu, sem var í raun og veru bara að bjarga Íslandi frá endanlegu hruni á þeim tíma. Það var það stóra markmið sem við settum okkur öll. Við höfðum mismunandi skoðanir á því hvernig ætti að gera það en markmiðið var að forða okkur frá endanlegu falli. Það var fyrsta markmiðið sem ég held að við höfum öll haft í huga við undirbúning og gerð fjárlaga á þeim tíma. Það var að mínu mati ekki fyrr en kannski um mitt ár 2010 sem við áttuðum okkur eða trúðum því orðið sjálf og vorum fullviss um að því markmiði hefði verið náð, að okkur hefði tekist það þó á endanum að forða okkur frá endanlegu falli, langt, langt umfram það sem gerðist hér haustið 2008. Eftir það breyttust kannski markmiðin í það að reyna að gera fjárlögin öðruvísi úr garði og breyta sömuleiðis leikreglunum, skattkerfinu, útgjaldahliðinni o.s.frv. út frá því að þau fyrstu markmið hefðu náðst og við ætluðum síðan að stefna í aðra átt. Það sama á við um frumvarpið sem við fjöllum um núna að farin er þessi blandaða leið sem við höfum farið allan tímann við fjárlagagerðina, þ.e. annars vegar sú leið að auka tekjur og hins vegar að draga úr útgjöldum enda hefur það reynst okkur farsælt þetta kjörtímabil. Þannig hefur okkur tekist að bæta og efla tekjustofna ríkisins jafnframt því að gera tekjuöflunarkerfið og skattkerfið að mínu mati réttlátara en það var áður. Allir vísar benda til þess að þar með hafi okkur sömuleiðis tekist að auka jöfnuð í samfélaginu sem var ekki síður markmið okkar enda mun ójöfnuður aldrei leiða til neins góðs. Fram að þeim tíma var þessu aðeins öðruvísi farið. Þá jókst ójöfnuður hratt og örugglega í landinu þar til að lokum það var hvergi orðið sambærilegt, þ.e. það sem gerst hafði á Íslandi og í öðrum vestrænum ríkjum. Ekki var hægt að finna nokkurt land sem hægt var að bera sig saman við hvað það varðar. Ef við lítum aðeins til baka og áttum okkur á því hvar við stöndum í dag miðað við það sem við stóðum þá, langar mig til að rifja það upp að aðhaldsmarkmiðið í fjárlagafrumvarpi 2011 sem rætt var haustið 2010 og mikill styrr var um, skiljanlega, deilt var mikið um það og fundað var um allt land þvers og kruss. Landsmenn komu í þúsundatali saman á fundum, stórum fundum, um land allt til að ræða það sem þá var að gerast enda var það gríðarleg aðgerð sem þá var ráðist í. Og ef við lítum til baka hljótum við öll að viðurkenna það og horfa á það sem gerðist. Þá vorum við að gera aðhaldskröfu upp á 10%, það var 10% aðhaldskrafa á rekstur og stjórnsýslu stofnana, 7% á menntastofnanir og 5% á velferðarstofnanir enda höfum við farið þá leið allt kjörtímabilið að fara þessa blönduðu leið og gera helmingi minni kröfu til velferðarmála. Ef við tökum tillit til þess sem gert var á miðju ári 2009 og síðan í fjárlagafrumvarpi 2011 sem náði fram að ganga þá nam þetta um 55 milljörðum kr., hvorki meira né minna. Gerð var aðhaldskrafa upp á 55 milljarða kr. og það náðist fram að ganga í fjárlögum enda var það óumflýjanleg aðgerð. Örlítið minni aðhaldskrafa var gerð í fjárlögum fyrir 2011, 9% í stjórnsýslu og rekstur, 7,5% á háskólana og 5% á velferðarstofnanir, þ.e. sama hlutfall og hefur verið gert. Í fjárlögum yfirstandandi árs var þetta komið niður í 3% á stjórnsýslu og rekstur, 1,5% í velferðarmálum, skólum og löggæslu. Þannig höfum við náð að trappa þetta niður í það sem við erum með í dag. Verið er að gera aðhaldskröfu á almennan rekstur og stjórnsýslu upp á 1,75%, 0,5% í löggæslunni og engin hagræðingarkrafa er gerð í rekstri sjúkrahúsa, heilbrigðisstofnana, heilsugæslu og öldrunarstofnana. Við erum því komin niður á þann grunn sem í flestum ríkjum hefur ævinlega verið litið á sem eðlilegt aðhald í rekstri ríkisins en ekki niðurskurð. Því hljótum við öll að fagna. Samhliða þessu höfum við gripið til tekjuöflunaraðgerða. Ég minni á að þær aðhaldsaðgerðir á kjörtímabilinu, uppsafnað frá 2009, nema um 117 milljörðum kr. Ef tekið er tillit til frystingar bóta á tímabilinu erum við að tala um 136 milljarða kr. uppsafnaðar aðgerðir sem hefur verið gripið til. Þetta eru því mjög umfangsmiklar aðgerðir og af mörgum talið vera gengið allt of langt í niðurskurði meðan aðrir hafa viljað ganga enn lengra. Á sama tíma höfum við gripið til tekjuöflunaraðgerða sem nema um 7% af vergri þjóðarframleiðslu, rétt tæplega 130 milljarðar uppsafnað á kjörtímabilinu, nýjar tekjur, til að geta uppfyllt þau markmið okkar um blandaða leið, forðast harðan niðurskurð í velferðarkerfinu, sjúkrastofnunum, heilbrigðisstofnunum, en þess í stað aflað okkur tekna á móti. Þeir sem hafa verið ósammála okkur um þetta, eins og kom fram í máli manna í dag að ganga hefði átt harðar fram í niðurskurði, þeir sem tala fyrir því að þeir ætli að afnema þær tekjuöflunaraðgerðir sem við réðumst í upp á 136 milljarða kr. þegar allt er til talið verða þá að svara því núna á kosningavetri hvar þeir hefðu náð í þessa 136 milljarða kr. í auknum niðurskurði. Það er svarið sem þeir þurfa auðvitað að gefa þinginu. Það er spurning sem þeir verða að svara þjóðinni fyrir kosningar: Hvar á að ná í þá peninga fyrst skila á öllum þessum tekjuöflunaraðgerðum til baka? Er það í velferðarkerfinu? Það er mjög líklegt að það sé þar því að þar eru mestu útgjöld ríkisins, það er mjög líklegt. Það er ómögulegt að ráðast í slíkan niðurskurð sem þetta kallar á öðruvísi en að fara að mestu leyti inn í velferðarkerfið. Það er hægt að leggja niður öll önnur ráðuneyti í raun og veru en það mun ekki duga fyrir þessu. Er það menntakerfið? Það er mjög líklegt líka því að þar eru há útgjöld sömuleiðis, í menntaskólunum, framhaldsskólunum, í háskólunum. Mjög líklegt er að það verði sótt þangað og enn líklegra í raun og veru vegna þess að í aðdraganda hrunsins var tekinn rétt um 1 milljarður út úr rekstri framhaldsskóla á landinu af þeim sömu sem segjast nú vilja draga allar tekjuöflunaraðgerðir til baka og auka niðurskurð enn frekar. Hv. þingmaður og fjárlaganefndarmaður, Ásbjörn Óttarsson, nefndi áðan að Sjálfstæðisflokkurinn væri ávallt tilbúinn til að liðsinna við niðurskurð hér eftir sem hingað til og þá verður Sjálfstæðisflokkurinn að svara því hvar hann ætlar að taka þessa 136 milljarða sem við höfum aflað í nýjum tekjum til að koma í veg fyrir frekari niðurskurð. Það er spurning sem þeir sem þannig tala verða að svara bæði þingi og þjóð. Ég ætla ekki að fara í einstaka þætti fjárlagafrumvarpsins enda hefur hæstv. fjármálaráðherra gert það ágætlega fyrr í dag, ég ætla að bíða með slíka umræðu þar til fjárlaganefnd hefur fjallað um málið og taka hana þá á þeim vettvangi og síðan þegar komið er til 2. umr. Ég vil að lokum óska eftir áframhaldandi góðu samstarfi í fjárlaganefnd um fjárlagafrumvarpið sem og önnur mál. Ég held ég geti tekið undir það sem sagt var í morgun um samstarfið í fjárlaganefnd varðandi fjárlagafrumvarpið, endurbætur við framkvæmd fjárlaga, eftirfylgni fjárlaga, um hug okkar til breytinga á til dæmis þeim umræðum sem hér fara fram og hvernig við tökum á einstökum þáttum, til dæmis samskiptum okkar við Ríkisendurskoðun, umfjöllun um ríkisreikning o.fl. sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi áðan og fór ágætlega yfir. Flest af þessu eru nýjungar sem ekki tíðkuðust hér áður, þetta eru nýjungar sem okkur hefur tekist að koma á framfæri, og ég geri mér vonir um að við höldum áfram á þeirri braut og eigum áfram farsælt samstarf í fjárlaganefnd, þó að ég reikni ekki með að við verðum sammála um fjárlagafrumvarpið eins og það liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og óska honum til hamingju með að vera orðinn formaður hv. fjárlaganefndar. Ég vænti að sjálfsögðu, eins og hann sagði í ræðu sinni, góðs samstarfs við hv. þingmann hér eftir sem hingað til. Hv. þingmaður kallaði eftir því að menn kæmu með tillögur sem sneru að því hvernig þeir vildu fara öðruvísi að við að afla tekna. Það liggur fyrir að þegar menn fara í frekari atvinnusköpun fækkar auðvitað fólki á atvinnuleysisskrá þegar það fær vinnu og þar af leiðandi koma auknar tekjur. En ég ætla ekki að staldra við það í þessu stutta andsvari mínu því að við höfum haft mun lengri tíma til að ræða það og ég held að við sannfærum ekki hvor annan í andsvörum. Mig langar hins vegar að staldra við það sem hv. þingmaður sagði og ég tek undir, að í hv. fjárlaganefnd hafa menn viljað vegna samstöðu þvert á flokka og milli einstaklinga breyta vinnubrögðum, eins og eftirfylgni á framkvæmd fjárlaga, yfirferð á ríkisreikningi, yfirferð á skýrslu frá Ríkisendurskoðun og margt mætti lengi telja. Nú er verið að vinna í fjármálaráðuneytinu að frumvarpi um ríkisfjármál sem snýr að stöðugleika og hefur líka skapast mjög gott samstarf milli ráðuneytis og nefndarinnar og eins Ríkisendurskoðunar, ég tek undir það með hv. þingmanni. Því vil ég spyrja hv. þingmann í ljósi skuldastöðunnar, sem eru rúmir 1.500 milljarðar, og þess að við þurfum að borga á næstu fjórum árum 370 milljarða í greiðslur á vöxtum, sem er gríðarlega há upphæð og verður 15% af útgjöldum ríkisins á næsta ári, hvort hann geti tekið undir þá skoðun mína eða vilji að minnsta kosti fara yfir það hvort skynsamlegt væri fyrir okkur að hafa óháð fjármálaráð sem hefði aðhald á stjórnmálunum þannig að við stjórnmálamennirnir gætum ekki látið byrðarnar fara yfir á komandi kynslóðir heldur þyrfti að setja strangari reglur um það 

Forseti. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson spyr hvort ég sé sammála því að hér eigi að setja upp einhvers konar fjármálaráð eða eitthvert slíkt apparat sem passar upp á að við þingmenn gerum ekkert af okkur og setur okkur ramma. Ég er sammála því að við eigum að skerpa miklu betur á bæði eftirfylgni fjárlaga og fjárlagagerðinni. Við höfum báðir fengið ágæta kynningu á því hvernig þetta er gert í öðrum löndum, ekki alls staðar reyndar en víðast hvar. Af þeirri ástæðu, eins og í Svíþjóð þar sem við fengum ágæta kynningu á slíku máli, var þjóðin sem slík, ekki bara þingið heldur þjóðin sammála því að láta það aldrei endurtaka sig sem þar gerðist í upphafi tíunda áratugar - láta það aldrei gerast aftur sem þá gerðist. Um það eigum við auðvitað að vera sammála, að láta það aldrei endurtaka sig sem hér gerðist 2008, og við eigum að finna leiðir til þess. Við fengum fjölmargar ágætar ábendingar um hvernig mætti gera það og hvernig fyrirkomulag mætti vera á því, m.a. með einhvers konar fjármálaráði þannig að fleiri stofnanir fylgdust með því sem væri verið að gera í fjármálum ríkisins en bara Ríkisendurskoðun o.s.frv. Ég er sammála því en valdið verður alltaf hér, ákvörðunarvaldið. Við megum aldrei framselja það frá okkur. Það yrði hins vegar mjög erfitt fyrir okkur að ganga gegn því sem okkur væri ráðlagt, samanber það sem okkur var sagt í ágætri ferð okkar til Svíþjóðar, m.a. til fjármálaráðuneytisins þar. Þeir sögðu einfaldlega að ef einhver vogaði sér að ganga gegn slíkum ráðleggingum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég heyri að við hv. þingmaður erum nokkuð sammála um hvernig ber að gera þetta. Ég er sammála hv. þingmanni um það að ákvörðunarvaldið ætti aldrei að fara frá þinginu heldur væri þetta hugsað með þeim hætti að forsendur fjárlagafrumvarpsins sem eru lagðar fram á hverjum tíma væru rýndar af öðrum sérfræðingum en þeim sem eru í stjórnsýslunni eða á þingi. Við þekkjum það þegar við förum að ræða fjárlögin út frá hugmyndum hvers og eins að menn hafa mismunandi skoðanir á því hvort hlutir muni ganga eftir með einum eða öðrum hætti og það endar oft í pólitískum ágreining. Forsendur frumvarpsins yrðu þá hafnar yfir slíkan ágreining þar sem faglegir aðilar mundu rýna þær. Síðan mundi þingið að sjálfsögðu forgangsraða hvað það vildi setja miklar upphæðir í málaflokka og hvar ætti að skera niður eða bæta við. Að mínu mati væri þetta einn þáttur í að lyfta umræðunni upp á hærra plan. Ég held að það sé mikilvægt að gera það meðan skuldastaða ríkissjóðs er eins og hún er, þ.e. rúmir 1.500 milljarðar og 370 milljarðar í vexti á næstu fjórum árum. Það væri umhugsunarvert að setja skýrar reglur um það hver fjárlagahallinn mætti í raun og veru vera, en þá þurfa fjárlögin auðvitað að vera með þeim hætti að það sé hafið yfir gagnrýni hvað muni ganga eftir í þeim og eins að því verði framfylgt sem snýr að framkvæmd þeirra. Það er gríðarlega mikilvægt. Ég fagna því að hv. þingmaður tekur undir þessi orð mín. Hv. þingmaður vitnaði til þess þegar við fórum og heimsóttum sænska þingið og fjárlaganefndina þar og farið var yfir vinnubrögðin. Það var mjög lærdómsrík ferð. Þegar við funduðum með fjárlaganefndinni spurði ég þriggja, fjögurra spurninga en þau skildu ekki hvað ég var að spyrja um. Ég var í fyrsta lagi að spyrja hvort þau væru með fjáraukalög. Þau vissu ekki hvað það var. Það sem hv. þingmaður sagði áðan og ég tek undir 

Forseti. Það er svo sem ekki miklu við þetta að bæta. Ég og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson erum sammála hvað þetta varðar að mörgu leyti og þess vegna ber ég aukna von í brjósti um að við náum að halda enn betur utan um þetta varðandi það fjárlagafrumvarp sem hér um ræðir og þó helst vinnulagið til framtíðar, að við náum að móta reglurnar með öðrum hætti en verið hefur. Ég er sammála því að það á að taka mark á utanaðkomandi aðilum, utan stjórnsýslunnar, utan Stjórnarráðsins og opinberra stofnana. Þeir gætu verið úr atvinnulífinu, frá stéttarfélögum, innan háskólanna o.s.frv. Fjölmargir hafa möguleika og þekkingu til að rýna í fjárlagafrumvarp og ákvarðanir stjórnvalda varðandi fjármál ríkisins hverju sinni, hvort sem það er ríkisstjórnar eða þings. Svo að við rifjum aftur upp það sem okkur var kynnt í vetur í ferð okkar til Svíþjóðar þá er þar sérstakt ráð skipað innlendum og erlendum aðilum sem rýnir slík mál án þess að hafa nokkurt vald til að beita tillögum sínum eða ábendingum annað en að leggja þær fram. Erlendir aðilar hafa fylgst talsvert með því sem hefur gerst á Íslandi undanfarin þrjú, fjögur ár vegna þeirra atburða sem hér gerðust þegar samfélagið fór allt á hliðina haustið 2008 og jafnvel frekar út frá þeim sjónarhóli hvernig hefur tekist að bæta úr. Þar eru tónarnir frekar á einn veginn og menn almennt sammála um að vel hafi tekist til. Ég bendi hins vegar á að eitt eru tölur og annað er fólk. Hagfræðin og raunveruleikinn fer ekkert endilega saman. Við erum í pólitík og við stjórnmálamenn þurfum auðvitað að sinna þeim hluta fjárlaganna 

Herra forseti. Við ræðum fjárlagafrumvarpið, þetta stóra árlega mál. Ég vil hefja mál mitt á að fagna þeirri breytingu sem hefur orðið á umræðunni um fjárlögin. Hún verður, að mér sýnist, til mikilla bóta, miklu markvissari og mun skila meiru í upplýsingum talið. Ég hef ætíð hafið mál mitt um fjárlögin á því að velta því upp, sem ég tel að sé rétt, að fjárlagagerð á Íslandi þessi árin er ekki auðvelt verk og hefur ekki verið, er sennilega erfiðari en nokkru sinni fyrr. Það er kannski ekki hægt með sanngirni að áfellast þá fjármálaráðherra sem hafa verið hér að verki þó að menn hafi kannski ýmislegt við stefnuna að athuga. Ég leyfi mér samt að gera athugasemd við þennan stólaleik sem hefur verið í gangi með stöðu fjármálaráðherra þar sem fyrst var Steingrímur J. Sigfússon fjármálaráðherra, nú er hæstv. ráðherra Oddný Harðardóttir til örfárra mánaða og eftir viku eða tvær tekur þriðji fjármálaráðherrann við. Þetta er merki um það að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn sýni þessum málaflokki ekki virðingu, þetta snýst um stólaleik fyrir formann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fremur en að haldið sé hér skipulega á fjárlagagerðinni og þeirri þekkingu sem fjármálaráðherra hverju sinni þarf að hafa á henni. Með fullri virðingu fyrir núverandi fjármálaráðherra og þeim sem tekur við innan nokkurra vikna hef ég af setu minni í fjárlaganefnd næga þekkingu á því til að vita að það skiptir máli að fjármálaráðherra hvers tíma hafi reynslu af málaflokknum. Það er ekki góður bragur á svona vinnubrögðum. Hvað fjárlagafrumvarpið sjálft varðar er framhald á þeirri stefnu sem við höfum séð undanfarin fjögur ár, þ.e. skattahækkanir og niðurskurður. Þó að skattahækkanirnar séu með minna móti nú en áður og einnig niðurskurðurinn er engu að síður um að ræða áframhald á þessari sömu leið, þessari svokölluðu blönduðu leið sem við sjáum núna í ár eins og við sáum í fyrra og hittiðfyrra að gengur ekki upp. Skuldastaða ríkissjóðs fer versnandi, skuldirnar hækka, vaxtakostnaður eykst og atvinnulífið er farið að hökta vegna hárra skatta. Sjálfur hef ég verið mikill talsmaður jöfnuðar á Íslandi og ég tel að það skref sem stigið var með þrepaskiptum tekjuskatti hafi verið farsælt. Ég tel líka að atvinnugreinar eins og ferðaþjónustan eigi ekki að njóta einhverra ívilnana í formi virðisaukaskatts, alls ekki á þeim tímum sem hún býr við núna sem er gríðarlegur uppgangur og arður af ferðaþjónustu. Ríkið þarf á tekjum að halda og ef einhverja á að skattleggja á að skattleggja þá sem búa við þann hvalreka sem gengisfall krónunnar hefur boðið þeim upp á. Þannig á að nálgast hlutina. Ég geri ekki almennar athugasemdir við þær skattahækkanir sem hér eru gerðar nema það sem kemur skýrt fram í frumvarpinu, að það eigi að hækka gjöld og tekjur ríkissjóðs vegna almennra verðlagshækkana. Í 40 ár höfum við búið við verðbólgu og með þessu kyndir ríkið enn eitt árið undir áframhaldandi verðbólgu. Verðið á tómatsósuflöskunni úti í búð hækkar sem og verðið á brauðinu og þá hleypur fjármálaráðherra þjóðarinnar til og hækkar gjöld ríkissjóðs til að halda í við tómatsósuna sem í kjölfarið mun svo aftur hækka vegna þess að verslunareigandinn þarf að greiða hærri gjöld. Þetta er vítahringur sem er svo fáránlegur og við eigum að vera löngu búin að átta okkur á að hann er til skaða fyrir Ísland. Ég talaði rækilega um þetta í fyrra í þessu samhengi en engin breyting hefur orðið á fyrirkomulaginu. Ég hvet stjórnarmeirihluta og fjármálaráðherra til að breyta um stefnu í þessu. Það vantar upptalningu í frumvarpinu á einhverju sem telst ekki beint skuldir ríkissjóðs en er gríðarlegar skuldir Seðlabankans og sá gríðarlegi vaxtakostnaður sem Seðlabankinn býr við. Við höfum heldur ekki í þessu frumvarpi gríðarlega slæma skuldastöðu Íbúðalánasjóðs þriðja árið í röð þar sem hann mun þurfa að fá milljarða í framlag frá ríkissjóði. Við höfum hin fyrirtækin sem sum standa vel en önnur illa eins og Landsvirkjun sem skuldar hundruð milljarða og er með ábyrgð ríkisins. Við höfum ófjármagnaðar lífeyrisskuldbindingar upp á tugi og hundruð milljarða sem enginn hefur enn þá komið fram með hugmynd um hvernig á að leysa. Við höfum gríðarlegar skuldir sveitarfélaga þar sem 12 sveitarfélög eru með ósjálfbærar skuldir, ef ég man rétt. Ég hef ekki séð neitt í þessu frumvarpi um hvernig á að leysa það því að á endanum lenda skuldir sveitarfélaga á ríkinu eins og staðan hefur verið með til dæmis Álftanes. Hér er ekki heldur um að ræða nema lítinn hluta af skuldum hins opinbera. Hér fara 90 milljarðar kr. í vaxtakostnað, 17–19% af öllum skatttekjum ríkisins, fer eftir því við hvora reikniregluna maður miðar. Það er gríðarlega hátt hlutfall. Nærri því 20% af skatttekjum fara eingöngu í að greiða vexti. Við höfum bent á að slík skuldastaða sé einfaldlega ekki sjálfbær. Við höfum fært fyrir því rök, þar á meðal rök með álitum erlendra sérfræðinga í skuldastýringu ríkissjóða. Á árinu hafa erlend lán verið tekin og önnur verið greidd upp. Erlendu lánin sem voru tekin voru með umtalsvert verri kjörum en þau sem voru greidd upp. Er það ráðdeild í skuldastýringu ríkissjóða að haga málum með þeim hætti? Þau kjör sem ríkið fékk á Bandaríkjamarkaði í dollurum voru verri en venjulegur íbúðareigandi fær þegar hann labbar inn í banka og tekur húsnæðislán. Þessi kjör þarf íslenska ríkið að búa við vegna þess að það er einhver mantra í gangi um það að Ísland þurfi að sanna sig á mörkuðum, sanna að það sé lánshæft á mörkuðum. Og hvernig sannar það sig? Það sannar sig með því að taka lán hjá fjármagnseigendum sem rukka íslenska ríkið um okurvexti. Þetta er dýrkeypt og það er dapurlegt að þurfa að horfa upp á slíka þjónkun við alþjóðafjármagnseigendur. Ríkið á að hafa burði í sér til að haga málum með öðrum hætti. Það er ýmislegt í þessu frumvarpi sem er ekki ásættanlegt, þar á meðal krafan um almennan niðurskurð. Krafan um stöðnun í fjárveitingum til Landspítala og annarra heilbrigðisstofnana veit á illt. Sjálfur þekki ég persónulega til á Landspítalanum. Mórallinn á vinnustaðnum er í molum, starfsfólkið er mjög óánægt. Það blasir við og hefur átt sér stað flótti úr læknastéttinni, beinlínis vegna þess að menn fá miklu hærri laun sem læknar í nágrannalöndunum. Ef við höldum áfram á þessari braut er ekki hægt að segja annað en að við séum með aðför að heilbrigðisþjónustu í landinu. Það er einfaldlega mjög slæmt mál vegna þess að það er hægt að forgangsraða útgjöldum ríkissjóðs öðruvísi og það verður gera það. Það verður að forgangsraða þannig að hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin setjist niður með þeim fjármagnseigendum sem við erum að borga 90 milljarða kr. á ári í vaxtakostnað og endursemji um hluta af þessum vaxtakostnaði. Þó að ekki væri endursamið nema um fjórðung af þessum vaxtakostnaði og frestun á honum kannski í fimm ár væri hægt að koma fótunum aftur undir þær mikilvægu stofnanir sem hrun blasir við. Slíkt er hægt að gera ef menn hafa til þess kjark og ef menn hafa til þess þor, en hér skal í staðinn fylgt tilmælum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og kröfu alþjóðafjármagnseigenda út í ystu æsar og skorið inn að beini í almannaþjónustunni. Þetta er meðal þess sem Hreyfingin hefur bent á alveg frá því að við tókum sæti fyrst á þingi, að skuldastaða ríkissjóðs Íslands væri ekki sjálfbær eins og hún er og verður ekki í náinni framtíð með sama áframhaldi. Skuldastýring íslenska ríkissjóðsins á sér stað í fjármálaráðuneytinu að hluta og að hluta til í Seðlabankanum. Slík skuldastýring er ekki í samræmi við það sem OECD leggur upp sem „best practices“ í skuldastýringu ríkissjóða. Skuldastýringin á Íslandi er nánast einsdæmi. Danmörk er eina ríkið innan OECD sem hagar skuldastýringu síns ríkissjóðs með svipuðum hætti, og Danmörk er það ríki sem OECD notar sem fyrirmynd um það hvernig skuldastýringu ríkissjóðs á ekki að vera hagað. Noregur er að vísu með sína skuldastýringu í Seðlabankanum líka en Noregur skiptir í þessu samhengi ekki máli enda hefur hann ekki þurft að taka lán í nærri þrjá áratugi, minnir mig. Hér þarf að skipta um kúrs, herra forseti. Blandaða leiðin gengur ekki upp. Við getum haldið áfram að berja hausnum við steininn inn í framtíðina ef menn vilja en það hefur einfaldlega sýnt sig að hún gengur ekki upp. Það þarf að endursemja um vexti og um skuldir ríkissjóðs. Það þarf að stofna sjálfstæða lánasýslu ríkisins sem var hér til fram að árinu 2007 þegar hún var lögð niður á uppskálduðum forsendum af þáverandi fjármálaráðherra, Árna M. Mathiesen. Slík lánasýsla ríkisins veitti meðal annars fjármálaráðuneytinu og fjármálaráðherra óháða ráðgjöf um skuldastýringu ríkissjóðs. Hún var ekki mönnuð ríkisstarfsmönnum heldur bankamönnum sem voru mjög færir á sínu sviði, margir hverjir, og skynjuðu vaxtakostnað, lántökukostnað og áhættu með miklu skýrari og betri hætti en virðist vera gert í dag. Það þarf líka að segja satt um stóru myndina þegar kemur að fjárlagagerðinni. Það þarf að velta því fyrir sér hvað það þýðir þegar allar þessar stóru stofnanir eins og Íbúðalánasjóður, Seðlabankinn, lífeyrisskuldbindingarnar og sveitarfélögin skulda hundruð milljarða. Við erum núna þriðja árið í röð, ef ég man rétt, að fá bakreikning frá Íbúðalánasjóði upp á á annan tug milljarða, að talið er núna enn þá. Í fyrra held ég að það hafi verið 30 milljarðar og svo mætti lengi telja. Slíkt fyrirkomulag gengur ekki. Menn verða að setjast niður fyrir fram og finna út hvað við skuldum og hvernig við ætlum að greiða það og átta sig á því þegar menn horfa á heildarmyndina að þetta er einfaldlega ekki sjálfbært. Ég leyfði mér að vona að það sem ég kalla flandur fjárlaganefndar til Svíþjóðar mundi skila einhverju inn í fjárlagagerð þessa árs, m.a. þekkingu á því að í Svíþjóð starfar lánasýsla ríkisins, elsta lánasýsla í heiminum, stofnsett á 18. öld. Í starfi mínu fyrir OECD átti ég samskipti við þá lánasýslu. Þetta eru mestu fagmenn sem til eru í heiminum á sviði skuldastýringar ríkissjóða. Það hefði verið hægt að taka líkan þeirrar lánasýslu í heilu lagi og koma því á laggirnar á Íslandi til að setja Ísland í fremstu röð meðal skuldugra þjóða heims hvað skuldastýringu ríkissjóðs varðar og það hefði þýtt um leið að lántökukostnaður ríkissjóðs hefði lækkað vegna þess að þá hefði heimurinn getað gengið að því vísu að hér væri skuldastýringu beitt eins vel og mögulegt væri. Þetta hefur ekki verið gert enn þá. Ég lýsi eftir því við einhvern næstu fjármálaráðherra að þeir beiti sér fyrir þessu. Það er ómögulegt sem stendur að vita hversu margir fjármálaráðherrar verða komnir og farnir þegar þar að kemur en vonandi bera fjármálaráðherrar framtíðarinnar, fjármálaráðuneytið og Alþingi Íslendinga gæfu til að taka á þessum málum með faglegri hætti en gert hefur verið hingað til.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég get tekið undir margt sem kom fram í máli hv. þingmanns en að sjálfsögðu ekki allt. Hv. þingmaður kom inn á þann niðurskurð og þær aðstæður sem hafa verið á Landspítalanum. Ég get tekið undir gagnrýnina og við höfum séð í fréttum á undanförnum dögum ástandið þar á tækjum og búnaði. Það snýst líka um það vald sem þingið er að framselja til framkvæmdarvaldsins. Í svokallaðri 6. gr. heimild eru margir liðir en á bak við hana standa 320 milljónir, þ.e. heildarkostnaðurinn sem gert er ráð fyrir í fjárlögunum að eigi að nota þar. Þar í eru til að mynda kaup á sendiherrabústað, sumarbústað og jörðum í þjóðgarði á Þingvöllum. Síðan kemur grein 7.6 um að veita Nýjum Landspítala ohf. skammtímalán vegna undirbúnings hönnunar nýs Landspítala við Hringbraut. Ég verð að viðurkenna að ég hræðist það dálítið hvað felst í þessu og þeirri ákvarðanatöku sem þingið þarf að fara yfir. Það vantar málefnalega umræðu um kosti og galla þess að byggja nýjan Landspítala, það liggur ekki fyrir við afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins núna en er stefnt að því að það verði við 2. umr. eða að minnsta kosti við lok umræðu um frumvarpið. Ég spyr: Getur hv. þingmaður tekið undir áhyggjur mínar? Við þekkjum reynsluna af 6. gr. heimild til framkvæmdarvaldsins og er kannski þarft að minna á að svona kom Harpa inn á sínum tíma. Svo er í raun og veru engin efnisleg umræða eða ekki nægileg í þinginu heldur er framkvæmdarvaldinu, þá hæstv. fjármálaráðherra, gefin heimild til að hefja undirbúning að nýrri byggingu Landspítalans. Teldi hv. þingmaður ekki 

Herra forseti. Þegar verið var að fjalla um þessi mál varðandi Landspítalann í fyrsta skipti í fjárlaganefnd lauk nefndin málinu með þeim hætti að ekki yrði áframhald á því verkefni hvað varðar útgjöld fyrir ríkissjóð nema fjárlaganefnd samþykkti það aftur, þ.e. málið var sett í þannig farveg að fjárlaganefnd átti að geta haft eftirlit með öllum stigum þess fram að framkvæmdastiginu. Það var vel. Hér er verið að opna á risavaxna heimild um spítala og byggingu sem er mjög umdeild. Ég fylgdist mjög vel með umræðunni á sínum tíma hérna í Reykjavík þegar verið var að ákveða staðsetningu spítalans. Ég verð að viðurkenna að ég keypti þau rök sem voru færð fram fyrir staðsetningunni og þá var þegar orðið ómögulegt að stækka við Borgarspítalann vegna annarra bygginga sem voru komnar þar. Að því leytinu til held ég og miðað við það sem ég hef aflað mér upplýsinga um, m.a. í fjárlaganefnd, er þetta framkvæmd sem mun leiða til mjög mikillar hagræðingar í heilbrigðiskerfinu og á Landspítalanum. Ég vona að sú hagræðing nægi til að borga bygginguna að fullu þegar upp verður staðið en ég get ekki haft annað en efasemdir um það miðað við kostnað við aðrar opinberar framkvæmdir á landinu hingað til. Ég reikna einfaldlega með og vona svo sannarlega að fjárlaganefnd muni setjast vandlega yfir málið og óska eftir einhvers konar betri áætlunum um framkvæmdatíma og kostnað við framkvæmdirnar. Það skýtur svo skökku við að vera að fara út í nærri 100 milljarða kr. framkvæmd hérna hinum megin við holtið á sama tíma og varla eru til, eins og ég sagði í gær, peningar fyrir límbandi til að líma saman lækningatækin á spítalanum. Það er eitthvað bogið við þá forgangsröðun og það er mjög erfitt að réttlæta hana og við verðum að skoða þetta mál mjög vel.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég tek undir með hv. þingmanni að fara þarf mjög vandlega yfir þetta mál. Það sem ég set fyrst og fremst út á - ég ætla ekki að vera með nein stór orð um það hversu skynsamleg þessi framkvæmd er en ég segi eins og hv. þingmaður, ég hef auðvitað efasemdir um sumt í henni en get auðvitað keypt annað. Það sem ég vildi kalla fram er þessi heimild til framkvæmdarvaldsins, þ.e. þegar búið er að afgreiða málið er því sleppt lausu. Það vinnst því hugsanlega ekki tími fyrir þingið til að fara efnislega vel yfir málið og hvað það í raun og veru þýðir. Í ljósi reynslunnar tel ég ekki skynsamlegt að gera þetta svona. Það ætti að liggja fyrir nákvæm kostnaðaráætlun um hvað þetta ætti að kosta, hverju ætti að verja í það á næstu árum en ekki setja á svona opnar heimildir um að það megi bara hefja verkið. Við gerum okkur öll grein fyrir því að þegar búið er að setja tugi milljarða í verkefni hætta menn ekki. Það gerist ekki þannig. Síðan vil ég líka spyrja hv. þingmann um eitt atriði sem ég hef áhyggjur af. Nú er farið að færa töluvert af skuldbindingum ríkissjóðs með óbeinum hætti, ég vil kannski vera orðvar, fyrir utan efnahaginn. Við sjáum hjúkrunarheimili sem er verið að byggja núna og sveitarfélög taka yfir og ríkið skuldbindur sig til að takast á hendur þær skuldbindingar sem verða þegar hjúkrunarheimilin eru byggð. Nýjasta dæmið sem var samþykkt hér í vor er Vaðlaheiðargöngin. Hefur hv. þingmaður áhyggjur af því að slík þróun sé að verða, hin svokallaða gríska leið sem stundum er kölluð, að menn fari í einhverjar framkvæmdir og setji til hliðar? Síðan koma skuldbindingarnar í bakið á okkur seinna meir og þá væntanlega á komandi kynslóðum. Getur hv. þingmaður tekið undir það með mér að við þurfum að fara mjög varlega og helst ekki inn á þessa braut og að allar skuldbindingar og allt sem liggur fyrir komi fram í fjárlögum?

Herra forseti. Varðandi nýja Landspítalann segir í grein 7.6 á bls. 11, með leyfi forseta, „að veita Nýjum Landspítala ohf. skammtímalán vegna undirbúnings hönnunar nýs Landspítala við Hringbraut“. Þetta er að sjálfsögðu allt of opið orðalag. Þetta er gríðarlega stór og flókin framkvæmd og áður en farið er af stað með hvert og eitt stig hennar verður að liggja fyrir fyrir fram hver kostnaðaráætlunin er. Annað er óábyrgt og ég hvet hæstv. fjármálaráðherra og aðra sem hafa lagt hönd á plóg við þetta frumvarp að sjá til þess að málið verði skoðað rækilegar en kemur fram hér. Hvað varðar aðrar skuldbindingar utan efnahags er það alveg rétt, hvað sem mönnum finnst um framkvæmdirnar sjálfar, sumir eru sammála þeim og aðrir ósammála, hv. þingmaður nefndi Vaðlaheiðargöng, að þær hefðu átt sér stað utan efnahags, sumar hverjar, Harpa og fleiri, og þetta er gríska leiðin. Það er bara þannig. Ekki er hægt að horfa fram hjá því. Það mun leiða til ófarnaðar eða enn meiri ófarnaðar þegar upp verður staðið ef menn halda því áfram. Þetta er orðið - blekkingaleikur er kannski of djúpt í árinni tekið, en það er ekki góður bragur á þessu vegna þess að þær tölur koma ekki fram sem skuldir ríkissjóðs. Hið sama á við um þá aðferð sem við notum fremur mörgum öðrum þjóðum, þ.e. varðandi ríkisábyrgðir til stofnana og fyrirtækja ríkisins. Í stað þess að ríkið taki lán og endurláni þeim eru þær með sjálfstæðan lántökurétt og þar af leiðandi koma þær skuldir ekki fram sem skuldir ríkissjóðs. Þetta er almennt talið líka svokallað grískt vandamál því að þetta er leið til þess að fela skuldir ríkissjóða. Og hún er ekki góð.

Frú forseti. Við fylgjum hér úr hlaði frumvarpi til fjárlaga, því fjórða sem lagt er fram af hálfu ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur og því síðasta á yfirstandandi kjörtímabili. Þetta er mikið plagg og að mörgu leyti gott og felur í sér góða og heilbrigða pólitík. Við höfum farið í gegnum erfið ár og höfum þurft að taka erfiðar ákvarðanir. Það var gert, það var sársaukafullt, en árangurinn er að skila sér. Frú forseti. Áður en lengra er haldið langar mig að þakka fyrir þá málefnalegu umræðu sem fram hefur farið hér í morgun um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2013. Umræðan hefur að mörgu leyti verið uppbyggileg, góður bragur á henni. Við eigum eftir að fjalla rækilega um frumvarpið á næstu vikum. Ég ber þá von í brjósti að stjórn og stjórnarandstaða geti lagt á ráðin, vegið og metið hvað beri að endurbæta og hvar megi gera gott betra. Öll svona plögg eru vitaskuld ekki gallalaus og með því að rýna í frumvarp til fjárlaga, rýna í það til gagns, getum við bætt það. Það er verkefni okkar þingmanna að bæta samfélagið, bæta lög og þar á meðal fjárlög. Ég vil líka nota tækifærið, frú forseti, til að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir það mikla verk sem er að baki frumvarpi til fjárlaga og ég vil þakka starfsfólki hennar í fjármálaráðuneytinu. Sá sem hér stendur veit, eftir að hafa setið í fjárlaganefnd til þriggja eða fjögurra ára, að þar er gjarnan lögð nótt við dag til að koma þessu verki í prentun. Við megum ekki gleyma því fólki sem þar leggur hönd á árar. Hvaða leið valdi þessi ríkisstjórn jöfnuðar og félagshyggju út úr kreppunni? Hægt var að fara nokkrar leiðir. Í því tökumst við á um pólitískar leiðir. Að mínu viti fórum við leið jöfnuðar og það var farsæl leið. Við bættum samfélagið, jukum á samfélagsgildin. Við fórum ekki leið sundrungar og aukins ójöfnuður heldur lögðum við okkur beinlínis í framkróka við að tryggja að þeir sem hefðu það fjárhagslega verst kæmu betur út úr kreppunni en hinir sem ef til vill voru aflögufærir. Við völdum blandaða leið, jukum tekjur svo að tugum milljarða skipti en hagræddum auk þess sem tugum milljarða skipti til viðbótar við tekjuöflunina. Það var ekki um aðra leið að ræða. Menn hafa nefnt að hægt hefði verið að gefa í í atvinnulífinu. En eins og menn þekkja, og þar á meðal sérfræðingar heima og erlendis, voru langflest fyrirtæki það löskuð eftir efnahagshrunið að undir öllum kringumstæðum hefði verið erfitt að koma þeim í gang og koma þeim til aukins vaxtar nema eftir skuldaaðlögun eftir ákveðinn tíma. Þess vegna var ekki um annað að ræða en fara þá blönduðu leið tekjuöflunar og hagræðingar sem farin var. Leiðin var til jöfnuðar og það er vel. Það er eftirtektarvert, frú forseti, að skoða þær leiðir sem nágrannaþjóðir okkar hafa farið út úr kreppunni - sumar hverjar eru reyndar enn í kreppu - og bera það saman við jafnaðarleiðina sem farin var á Íslandi. Við getum til dæmis horft til frænda okkar Íra sem fóru ekki sömu leið og íslensk stjórnvöld. Kjaraskerðing til þeirra lægst launuðu eftir kreppuna á Írlandi nam 26%, meðaltekjuhópsins um 11% og hátekjuhópanna um 8%. Á Írlandi völdu menn þá leið að hlífa þeim sem hafa hæstu tekjurnar. Á Íslandi var þessu einfaldlega öfugt farið og leið jöfnuðar valin. Meðaltekjuhóparnir urðu fyrir 20% kjaraskerðingu, millitekjuhóparnir um 14%, lágtekjuhóparnir um 9% en hátekjuhóparnir, um 10% samfélagsins, vinnuaflsins, urðu fyrir 38% tekjuskerðingu af völdum hinna efnahagslegu ófara og þeirra aðgerða sem gripið var til í gegnum skattkerfið, í gegnum fjárlög og önnur þau tæki, þar á meðal bótakerfið, sem handbær eru. Að mínu viti er árangurinn að skila sér í betra samfélagi, sáttara samfélagi. Sá sem hér stendur trúir ekki á samfélag ójöfnuðar. Samfélag gerir ráð fyrir heilbrigðum jöfnuði. Samfélag sem gerir ráð fyrir ójöfnuði og reynir að auka hann er ekki félag með forskeytinu sam-. Það er lélegt samfélag. Við sjáum greinargóðar úttektir á þeim samfélögum sem hvað lengst hafa farið í ójöfnuði. Þar eru veikindi mest, glæpir mestir, andleg vanlíðan mest, þunganir ungra kvenna algengastar, fangelsi yfirfyllri en annars staðar þekkist o.s.frv. Samfélag ójöfnuðar er langtum óheilbrigðara í alla staði en samfélag sem leitast við að fólk snúi bökum saman og búi við svipuð kjör - helst góð kjör. Það á að vera verkefni okkar stjórnmálamanna að reyna að bæta kjör allra. Við erum að ná árangri, það bera tölur með sér. Atvinnuleysistölur eru að fara niður í prósentutölur sem reyndar eru enn of háar en eru þó vel innan við helftin af því sem var þegar mest gekk á. En ef við horfum í kringum okkur sjáum við að á Spáni fór atvinnuleysið úr 17% upp í 22% eftir kreppu, í Grikklandi úr 8% í 22% og í Portúgal úr 8% í 12%. Ég nefndi Írland áðan, þar fór það úr 13% í 15%. Þar hefur atvinnuleysi verið að aukast með auknum ójöfnuði en hér með auknum jöfnuði hefur atvinnuleysi verið að minnka. Við höfum þurft að fara leið hagræðingar og aukinnar tekjuöflunar. Eitt það ánægjulegasta sem lesa má úr nýju fjárlagafrumvarpi hæstv. fjármálaráðherra er að nú höfum við borð fyrir báru - nú er árangurinn að skila sér - í því að hlífa barnafólki og gott betur. Við erum að auka þjónustu við barnafjölskyldur, þar á meðal í gegnum barnabótakerfið og styrkingu Fæðingarorlofssjóðs. Þá leið eigum við að fara. Það er mjög mikilvægt fyrir stjórn jöfnuðar og félagshyggju að koma til móts við þann breiða hóp í samfélaginu sem er að koma sér þaki yfir höfuðið og er að stuðla að því að við verðum áfram tiltölulega ung þjóð. Það getum við gert með því að koma til móts við þann hóp sem er að eignast börn, komast til mennta, og er að reyna að koma sér þaki yfir höfuðið. Það er gert með þessu fjárlagafrumvarpi en það gátum við hins vegar ekki gert fyrr en við vorum búin að ná aga í ríkisfjármálum. Það hefði verið óábyrgt að gera það án innstæðu. Nú höfum við innstæðu. Frú forseti. Við erum enn að afla tekna og tekjurnar hafa verið að aukast. Það er vel og þær hafa verið að skila sér betur en sumir þorðu að vona þrátt fyrir auknar álögur. Enn þarf að afla eðlilegra tekna og leita nýrra pósta til að hlífa velferðarkerfinu, til að hlífa heilbrigðiskerfinu, til að hlífa menntakerfinu eins og gert er í þessu fjárlagafrumvarpi og ber að hrósa. Við erum að leggja auknar álögur á þá sem reykja, taka í nefið, borða sykur, og reyndar líka á suma pósta atvinnulífsins sem notið hafa sérmeðferðar í skattkerfinu. Það finnst mér að mörgu leyti eðlilegt vegna þess að skattkerfið á að vera tiltölulega einfalt og gagnsætt þegar kemur að atvinnulífinu og einstaklingum. Það á að gæta jafnræðis. Það er umhugsunarvert að ein grein atvinnulífs sé í þeim flokki virðisaukans sem tekin er pólitísk ákvörðun um að hlífa á meðan aðrar greinar þurfa að búa við almenna skattþrepið. Það er ánægjulegt að sjá að hæstv. fjármálaráðherra hefur átt gott samtal við greinina sem hér um ræðir, ferðaþjónustuna, og þessi breyting verður gerð í samráði og ég áskil mér rétt til að fylgjast með því samráði. Vonandi fer svo að auknar álögur verði í þrepum og þannig verði sérstöðu greinarinnar mætt. Ferðaþjónustan þarf að horfa á rekstur sinn vel fram í tímann, gerir stundum tekjuáætlanir tvö og jafnvel fjögur ár fram í tímann. Komið hefur verið til móts við þessa gagnrýni greinarinnar og það er vel. Við eigum að hlusta á fólkið í landinu, við eigum að hlusta á fjölskyldurnar, við eigum að hlusta á fyrirtækin. Frú forseti. Gætt hefur nokkurrar óþreyju í samfélaginu, t.d. af hálfu stjórnarandstöðunnar, sem hefur haldið því fram að okkur í stjórnarliðinu hafi gengið illa að koma gangverki atvinnulífsins af stað. Ég tel að okkur hafi tekist það með ágætum á þeim tíma sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hefur verið við völd. Ekki var hægt að ætlast til þess að gangverk atvinnulífsins færi á yfirsnúning strax eftir hrun vegna bagalegrar skuldastöðu en fyrirtækin eru jafnt og þétt að jafna sig. Sumir hafa nefnt hagvaxtartölur eins og 5–7%, að þær væru eðlilegar svo að segja korteri eftir hrun. Það er vitaskuld fáránleg óskhyggja og hefði á engan hátt verið mögulegt. Við horfum hins vegar á hagvaxtartölur upp undir 3% og ef til vill berast jákvæðari tíðindi í nóvember þegar Hagstofan gefur út nýjar hagtölur, sem eru vel yfir því sem viðmiðunarlönd okkar geta státað af. En ekki verður boðið upp á sömu veisluna á ný. Ekki verður boðið upp á sömu ofþensluna á ný. Ekki verður boðið upp á sama bruðlið á ný. Við verðum að eiga fyrir útgjöldum. Að mati þess sem hér stendur er þetta frumvarp ábyrgt, það er innstæða fyrir því og þannig eigum við að reka samfélag okkar. Danir eru með 2% aðhaldskröfu á hverju einasta ári í fjárlagagerð sinni. Hér gerum við ekki ráð fyrir neinni hagræðingu í heilbrigðiskerfinu, heilsugæslunni, öldrunarþjónustunni, hálfu prósenti í löggæslunni. Við erum að verja velferðina eins og við frekast getum miðað við kjör. Það er eðlilegt á hverjum tíma að fara með gát þegar fjármunir ríkisins eru í húfi og það eigum við að gera. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég heyri að hann er kominn í prófkjörsbuxur og talar mikið um árangur ríkisstjórnarinnar. Ég hjó eftir því í máli hv. þingmanns, hann leiðréttir það þá ef ég hef ekki tekið nægilega vel eftir, að hann setti ákveðinn fyrirvara við hækkun virðisaukaskatts á ferðaþjónustuna, þ.e. gistingu, sem á að skila 2,6 milljörðum á næsta ári. Hann nefndi að það yrði skoðað og þessi starfshópur sem á að fara yfir þessi mál muni fylgjast með því. Hann nefndi líka sérstaklega að þeir aðilar sem starfa í ferðaþjónustu eru búnir að fjármagna sig eða gera áætlanir fram í tímann. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort honum finnist ekki óeðlilegt að hafa svokallað samráð eftir á, eftir að búið er að taka ákvörðun um að leggja á skattinn. Síðan vil ég spyrja hv. þingmann um svokallaða tímabundna skatta. Þegar verið er að koma með nýja skatta heyrum við forustumenn ríkisstjórnarinnar og talsmenn í ýmsum málum segja að þeir séu tímabundnir og réttlætingin er alltaf: Jú, þeir eru auðvitað tímabundnir út af núverandi stöðu ríkissjóðs og þeir munu auðvitað verða lagðir af innan ákveðins tíma. Síðan ganga áætlanir um að bæta hagvöxtinn og umhverfið í efnahagslífinu ekki upp og þá eru þeir ekki lagðir af. Núna er til að mynda verið að framlengja mjög marga þessara skattstofna inn í framtíðina. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann sjái einhvern tíma færi á því að lækka þessa skatta sem áttu alltaf að vera tímabundnir. Síðan vil ég benda hv. þingmanni á þau markmið sem sett eru fram í fjárlögum ársins 2013, en við þekkjum það bæði frá árinu 2010 og 2011 að það hefur munað tugum milljarða á markmiðunum og niðurstöðunni. Markmiðin eru fín og góð en niðurstaðan er auðvitað sá reikningur sem skattgreiðendur þurfa að borga, þ.e. almenningur í landinu. Nú þegar á árinu 2012 eru í kringum 11,5 milljarðar í mínus út af framkvæmd fjárlaganna á gjaldahliðinni. 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir innlegg hans í umræðuna sem er málefnalegt og það hefur umræðan verið í morgun. Varðandi það að færa virðisaukann á ferðaþjónustunni yfir í almenna þrepið, tel ég að eðlilegt hefði verið að eiga orðastað við ferðaþjónustuna áður en ráðist var í þá aðgerð. Það á að vera almenna reglan í skattheimtu. Það hefur verið gert og að mínu viti tekið tillit til athugasemda greinarinnar svo sem eins og að hefja ekki þá vegferð fyrr en um mitt næsta ár auk þess sem viðeigandi hópur mun fjalla frekar um þetta mál. Almenna reglan hvað varðar atvinnulífið finnst mér eiga að vera sú að menn sitji við sama borð. Það á að vera pólitísk yfirlýsing fólgin í því að hafa ákveðna hluti í neðra virðisaukaskattsþrepi sem er þess eðlis að hlífa ákveðnum hópum í samfélaginu svo sem eins og barnafólki og þeim sem stjórnmálamenn og stjórnvöld á hverjum tíma vilja hlúa að. En almennt séð eiga menn að njóta jafnræðis í skattlagningu. Tímabundnir skattar eiga að vera í sífelldri endurskoðunar og helst eins fáir og hugsast getur. Það þarf að grípa til þeirra öðru hverju en það á að vera Alþingis sem fer með löggjafarvaldið að sýna framkvæmdarvaldinu aðhald í þessum efnum, af því að þeir vilja festast í sessi. Ég kem ef til vill að árinu 2013 í seinna andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin og heyri að við erum nokkuð sammála um að það hefði verið æskilegra að fara fram með hækkunina á skattinum á ferðaþjónustuna á annan hátt og hafa ekki samráðið eftir á. Hv. þingmaður kom töluvert inn á það í ræðu sinni hversu mikill árangur hefði náðst og þetta hefði gengið allt ljómandi vel, og endaði síðan á að segja í lokin að það stæði svo sem ekki til að bjóða til áframhaldandi veislu. Mig langar aðeins að rifja það upp í þessari umræðu og ég held að það sé hollt fyrir okkur öll, að á síðasta ári jukust skuldir ríkissjóðs um 200 milljarða. En svo öllu sé til haga haldið aukast líka eignir ríkissjóðs á móti, þ.e. efnislegar eignir þannig að nettóstaðan er í kringum 100 milljarðar. Það blasir auðvitað við öllum að við erum að greiða núna á næstu fjórum árum 370 milljarða í vexti og nú er þetta næststærsti útgjaldaliðurinn á eftir velferðarmálunum, þ.e. vaxtakostnaður ríkisins sem er um 15% á fjárlögum næsta árs. Ég vil því brýna fyrir fólki og hv. þingmönnum að vera meðvitaðir um hver staðan er í raun og veru því það er auðvitað freistandi að auka í. Það er mikilvægt að fólk geri sér nákvæmlega grein fyrir stöðunni eins og hún er. Hv. þingmaður situr í fjárlaganefnd og gerir sér eflaust grein fyrir því hvernig staðan er, ég þykist vita að hann geri það. En við getum ekki komist upp með það að setja alltaf byrðarnar yfir á næstu kynslóðir. Það er mjög mikilvægt að við tökum á skuldavanda ríkissjóðs og náum að fara að greiða niður skuldir til að geta notað peningana í annað en vaxtakostnað. En þetta er þessi glæsilegi árangur sem hv. þingmaður talar um, skuldirnar jukust um 200 milljarða á síðasta ári, nettó um 100 milljarða, og vaxtagjöldin næstu fjögur árin ef allt gengur eftir er í kringum 370 milljarðar.

Frú forseti. Það er ósköp eðlilegt að skuldir ríkissjóðs hafi aukist eftir þau efnahagslegu ósköp sem riðu yfir haustið 2008 þegar 215 milljarðar helltust yfir ríkissjóð með tilheyrandi braki og brestum í áætlanagerð. Eins og ég gat um í ræðu minni urðum við að grípa til þessarar blönduðu leiðar sem hefur skilað okkur tugum milljarða, tekjuöflunarleiðin um 137 milljörðum og niðurskurðurinn sömuleiðis á annað hundrað milljarða. Ég tel að þetta sé ein happadrýgsta leiðin sem farin hefur verið í aðstæðum sem þessum, sem eru nánast einsdæmi, að hafa farið nokkuð hratt en örugglega í þann niðurskurð sem þurfti að gera eftir vel að merkja ofþensluár í opinberum rekstri árin þar á undan. Ríkisstarfsmönnum á tíu árum fyrir hrun fjölgaði um 37%, þar af 4/5 hlutum á höfuðborgarsvæðinu þó aðeins 2/3 landsmanna búi þar, það varð aukning á fjármunum ríkisins til opinberrar þjónustu og um gríðarlega yfirbyggingu að ræða. En ég hef í sjálfu sér ekki miklar áhyggjur af árinu 2013 nema ef vera kynni skuldastöðunni. Ég tel að hagvísar bendi til þess að vöxtur í þjóðarframleiðslu verði jafnvel meiri heldur en nú er og 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir framlagt fjárlagafrumvarp en ég get ekki tekið undir með hæstv. fjármálaráðherra að það verði létt verk að verja það. Það er ljóst að í mínum huga annars vegar og huga hæstv. fjármálaráðherra er grundvallarmunur á því hvernig nálgast á fjárlög. Í mínum huga er það undirstaða velferðar að hér sé öflugt atvinnulíf í höndum einstaklinga og fyrirtækja, öflugt atvinnulíf sem býr við stöðugt skattumhverfi. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson sagði áðan í ræðu sinni að fyrirtækin hefðu verið svo löskuð að ekki hafi verið hægt að drífa þau af stað og koma til aukins vaxtar til að auka tekjur. Þessi löskuðu fyrirtæki var engu að síður hægt að skattleggja og er enn þá hægt að skattleggja og ég held að þar grundvallist munurinn í það minnsta á milli mín og margra annarra hægri manna og vinstri manna á því hvernig nálgast eigi fjárlögin. Það á að búa til umhverfi sem eflir atvinnulífið en drepur það ekki í dróma. Það hefur þessi ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur gert frá upphafi. Hún hefur hindrað og staðið í vegi fyrir öflugu atvinnulífi og hún hefur skattlagt atvinnulífið úr hófi fram að mínu mati. Hæstv. fjármálaráðherra og stjórnarliðar hafa áhyggjur af skuldastöðunni og vaxtagreiðslum ríkisins og það er eðlilegt. Eins og hér hefur margoft komið fram eru vaxtagreiðslur ríkisins 15% af útgjöldum ríkisins og verða 370 milljarðar á árunum 2013–2016. Þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir halla ríkissjóðs og áhyggjur af vaxtagreiðslum ætlar ríkisstjórnin á sama tíma að auka útgjöld á ýmsum sviðum. Virðulegur forseti. Ég sagði síðastliðið haust þegar við ræddum fjárlagafrumvarpið og líka eftir áramótin eftir að fjárlagafrumvarpið hafði verið samþykkt, að umræður í þinginu segðu manni að fjárlagafrumvarps ársins 2013 væri kosningafrumvarp og það er svo sannarlega rétt. Þannig er það. Það kemur hvergi fram í þessu fjárlagafrumvarpi hæstv. fjármálaráðherra hvernig eigi að takast á við vanda Íbúðalánasjóðs eða hvernig eigi að nálgast vandann vegna lífeyrisskuldbindinga ríkissjóðs. Hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að innborgun til aðstoðar Íbúðalánasjóði kæmi sem eign fyrir ríkið á móti, tilfærsla á peningum. Það er engu að síður sérkennilegt að leggja það fram þannig vegna þess að á sama tíma hefði kannski verið hægt að nýta þá peninga sem þarf að leggja í Íbúðalánasjóð á annan hátt. Í frumvarpinu eru nefndar sérstakar tekjuaðgerðir á árunum 2013–2016. Á bls. 45 stendur, með leyfi forseta: „Er þá miðað við þær tekjur sem ekki eiga sér stað í núgildandi lögum“. Það er því ljóst að hér verða lögð fram frumvörp sem festa í sessi nýjar breytingar væntanlega eða festa í sessi orkuskatt og kolefnisgjald þrátt fyrir að þessir skattar hafi átt að falla niður á árinu 2013. Það stendur einnig að á árinu 2014 sé gert ráð fyrir nýrri og varanlegri ótilgreindri tekjuöflun. Það verður fróðlegt að heyra hvað menn sjá í raun og veru fyrir sér með þeirri nýju tekjuöflun. Við erum að festa í sessi skatta sem lofað var að ættu að hverfa. Það er kannski í sjálfu sér ekkert nýtt vegna þess að það eru æðimargar ríkisstjórnir sem hafa lagt á tímabundna skatta sem sjaldnast eða aldrei hafa verið felldir niður. Ég held að það hljóti líka að vera umhugsunarefni. Hér segja hv. stjórnarliðar að að baki þessum tölum sem fjárlagafrumvarpið byggir á, sé fólk, Það er rétt. Það sem fólkið í landinu hefur kallað eftir er ákveðið öryggi fyrir sig og sínar fjölskyldur. Öryggi fjölskyldna felst í því að hafa vinnu og atvinna er grundvallaratriði fyrir íslenska þjóð. Öflugt atvinnulíf er grundvallaratriði fyrir íslenska þjóð, fyrir öryggi fjölskyldna og fyrir auknar tekjur inn í ríkissjóð, það er ekki alltaf leið til að hækka skatta hvort heldur er á fólk eða fyrirtæki. Fjárfestingar á Íslandi í dag eru í sögulegu lágmarki. Hvers vegna? Vegna þess að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hefur staðið í vegi fyrir uppbyggingu og fjárfestingum á Íslandi. Það fást ekki fjárfestingar í landi með óstöðugt skattumhverfi, þegar fólk veit ekki í dag hvað það á að greiða í skatt á morgun. Þetta er eitt af grundvallaratriðunum sem þessi ríkisstjórn sem og aðrar ríkisstjórnir þurfa að hafa í huga. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að almannahagsmunir hefðu verið teknir fram yfir sérhagsmuni. Eru það almannahagsmunir að hindra fjárfestingu á Íslandi og skattleggja atvinnulífið eins og gert er? Eru það almannahagsmunir eða eru það sérhagsmunir ríkisstjórnar ef svo ber undir? Er það langtímalausn að draga úr fjárfestingum og koma í veg fyrir fjárfestingar eða er það skammtímalausn? Virðulegi forseti. Í mínum huga eru hagsmunir almennings ekki hafðir að leiðarljósi í fjárlagafrumvarpinu og engar lausnir til langtíma. Hins vegar vil ég taka fram að það er ýmislegt engu að síður, svo því sé haldið til haga, sem þessi ríkisstjórn hefur lagt sig í líma við að vinna vel úr og hefur tekist, en að byggja upp öflugt atvinnulíf sem undirstöðu velferðar hefur þessi ríkisstjórn ekki gert, því miður. Það er líka svolítið sérkennilegt, virðulegur forseti, að þegar það hentar er Ísland borið saman við lönd eins og hin svokölluðu PIGS-lönd og sagt að Ísland hafi staðið sig betur í að reisa sig úr lægð eftir hrun en þau, án þess að þessi þjóð eigi nokkuð í raun og veru sameiginlegt með þeim, hvorki í menningu né öðru. Þá dugar ekki samanburður við Norðurlöndin vegna þess að við höfum ekki unnið okkur út úr kreppu á sama hátt og Norðurlöndin gerðu. Það fengum við að heyra hjá ágætum sósíaldemókrata í ársbyrjun 2009, Göran Persson sem lagði línurnar en þessi ágæta ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur fór eiginlega þvert gegn því sem sá ágæti maður sagði. Hafði hann þó töluverða reynslu af því að fást við kreppu í heimalandi sínu, Svíþjóð, á 10. áratugnum. Virðulegur forseti. Fram til þessa í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur hefur verið gífurlegt ósamræmi á milli fjárlaganna annars vegar og síðan samþykkt fjárlaganna og útkoma ríkisreiknings þar á milli. Því hefur í raun aldrei verið svarað af hverju þetta er. En við getum velt fyrir okkur þeim tilfærslum á fjármunum sem verið er að gera eins og nú árið 2012 þegar ljóst er hvað fellur á ríkissjóð vegna SpKef. Þá á að færa það í ríkisreikning ársins 2011. Þetta er að mínu mati leikur að tölum til að fegra eitt árið og sverta annað, ef við getum orðað það svo. Í grundvallaratriðum ber ég ekki sömu von í brjósti og hæstv. fjármálaráðherra að það verði létt og auðvelt verk að fylgja eftir þessu fjárlagafrumvarpi. Mér segir svo hugur um að það muni taka breytingum í meðförum fjárlaganefndar, en engu að síður er það ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur sem ber ábyrgð 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég hef nú ýmislegt við hana að athuga samt sem áður. Eitt af því er að hv. þingmaður talaði um að hér væri um kosningafrumvarp að ræða. Mér finnst mikilvægt að benda á að það er ekkert í frumvarpinu sem einkennir venjuleg kosningafrumvörp. Það er ekkert í frumvarpinu sem næsta ríkisstjórn þarf að glíma við og vinda ofan af, eins og oft hefur verið. Í því sambandi má nefna nærtækt dæmi um nokkuð sem við erum að vinda ofan af núna, þ.e. ákvörðun í fjárlögum fyrir árið 2007 þegar ákveðið var að færa hótel og gistiheimili úr 14% virðisaukaskattsþrepi niður í 7% og þá með matvælum og öðrum nauðsynjavörum í því sambandi. Það er gott dæmi um kosningafrumvarp sem þarf síðan að glíma við inn í framtíðina. Hv. þingmaður talaði um að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur væri á móti fjárfestingum, ef ég skildi hana rétt, og að aðgerðir ríkisstjórnarinnar leiddu til þess að fjárfestingar væru hér minni en ella. Það er staðreynd að fjárfestingum fjölgar mjög mikið nú um stundir og önnur mikilvæg stoð undir hagvöxtinn er fjárfestingar í atvinnurekstri. Ég vil spyrja hv. þingmann, sem leggur ríka áherslu á fjárfestingu, sem eðlilegt er: Hvað finnst henni þá um fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar? Telur hún ekki að þau verkefni muni ýta undir hagvöxt og fjölga störfum? Hvernig lýsir fjárfestingarstefnan andstöðu ríkisstjórnarinnar við fjárfestingar almennt?

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir andsvarið. Hæstv. fjármálaráðherra tekur fyrir fjárlagafrumvarp 2007 þegar virðisaukaskattur á matvæli var færður niður. Ég tel að það hafi verið verðugt að taka það skref fyrir fólkið í landinu og ég held að sú ráðstöfun hafi skilað fjölskyldum í landinu töluvert miklu og hafi verið til eftirbreytni. Það er skoðun mín að skynsamlegra væri að færa virðisaukaskatt almennt úr 25,5% í til dæmis 14% eða 15% á alla í stað þess að hækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustu úr 7% í 25,5%. En þar erum við ósammála, hæstv. fjármálaráðherra og ég. Ég tel það vænlegri leið vegna þess að það er skoðun mín að lægri skattar almennt skili ríkissjóði auknum tekjum. Það er einfaldlega þannig. En hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. ríkisstjórn líta ekki þannig á málin vegna þess að oftar en ekki er aukin skattlagning það fyrsta og eina sem þeim dettur í hug til tekjuaukningar. Mig langar að benda hæstv. fjármálaráðherra á að ef ekki hefði verið fyrir lækkun skatta á fyrri árum hefði ekki verið svigrúm fyrir núverandi hæstv. fjármálaráðherra og fjármálaráðherra síðustu ára til að hækka skatta. Við getum svo sem rætt hvort það er betra eða verra. Virðulegur forseti. Ég tel enn, þrátt fyrir það sem hæstv. fjármálaráðherra segir, að ríkisstjórnin hafi lofað störfum og verkefnum vítt um breitt um landið frá því að hún tók við. Fátt hefur gengið eftir og oftar en ekki er það vegna þess 

Virðulegur forseti. Ég á erfitt með að láta þessar fullyrðingar hanga í loftinu án þess að veita þeim andsvar. Ég spyr hv. þingmann hvort vera megi að fjárfestingarverkefni sem nú eru í pípunum og fyrirtæki sem skoðað hafa fjárfestingartækifæri hér á landi, meðal annars þau sem byggja á orkufrekum iðnaði, hafi ekki farið í gang vegna efnahagsástands í löndunum í kringum okkur. Er hugsanlegt að eigendur þessara fyrirtækja segi satt og rétt frá þegar þeir segja: Við viljum vera áfram í viðræðum við Íslendinga en við munum ekki fara af stað með verkefnin fyrr en efnahagsástandið í kringum okkur hefur lagast? Ég hef að vísu bara verið níu mánuði í þessari ríkisstjórn en ég kannast ekki við að þar séu menn andsnúnir því að búa til atvinnutækifæri. Þvert á móti er unnið að því daga og nætur að finna út hvernig hægt er að ýta undir hagvöxt hér á landi og er fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar einmitt gott dæmi um það. Undirstaðan er að hluta til nýtt, þ.e. gjald af umframhagnaði í sjávarútvegi sem sannarlega hefur notið góðs af falli krónunnar, en það var einmitt vegna falls hennar sem tekjur ríkissjóðs drógust saman. Þarna getum við því bætt um betur og styrkt innviðina með því að nýta auðlindir þjóðarinnar og skapa störf og aukið um leið fjárfestingu í landinu. Er þetta ekki nákvæmlega það sem hv. þingmaður var að kalla eftir?

Virðulegur forseti. Ég tel það ljóst að erfitt árferði í löndunum í kringum okkur helst í hendur við margt sem er að gerast hér á landi, en það breytir ekki þeirri staðreynd í mínum huga að ríkisstjórnin sjálf hefur staðið í vegi fyrir æðimörgum fjárfestingum. Um þetta erum við hæstv. fjármálaráðherra einfaldlega ósammála. Ég tek sem dæmi fjárfestingar á suðvesturhorninu, álverið í Helguvík. Hluti af því er væntanlega orkuöflun og orkukaup  Það hefur hins vegar ekkert verið sýnilegt fram til þessa í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur og það er meginmálið. Menn hafa talað hér á hverju hausti um að þetta ætti að efla og þetta ætti að fara í gang en það hefur ekki gengið eftir og þar stendur hnífurinn í kúnni fyrir íslenskt atvinnulíf.

Frú forseti. Mér finnst stundum að það sé rík þörf til þess, ekki síst í þessum sal, að minna á augljósa hluti. Það virðist þá alltaf aftur og aftur sem maður þarf að minna á, eða einhverjir, að í upphafi þessa kjörtímabils horfðum við framan í efnahagslegt hrun, ekki bara niðursveiflu, skakkaföll eða eitthvað slíkt heldur hrun. Þegar maður talar um fjárlög liðinna ára finnst mér þess vegna að maður verði að sýna þeim aðgerðum sem þar er að finna vissan skilning og tala um hlutina af sanngirni. Þetta þýðir í mínum huga að maður getur ekki gert því skóna að margt það sem er í fjárlögum liðinna ára endurspegli endilega hugsjónir þeirra sem hafa lagt fram þau fjárlagafrumvörp. Þetta eru ekki endilega þeirra pólitísku markmið sem endurspeglast í þessum fjárlögum heldur hefur einfaldlega verið úr vöndu að ráða. Við höfum búið við mjög þröngan kost. Augljóst dæmi: Það er ekki pólitísk hugsjón eins eða neins að greiða 90 milljarða í vexti á ári. Það er enginn sem fór fram með það baráttumál fyrir síðustu kosningar. Þetta er tala af þeirri stærðargráðu að hún hlýtur að hafa gríðarleg áhrif á alla umgjörð fjárlagavinnunnar. Í þessum kringumstæðum hef ég allt kjörtímabilið stutt þá blönduðu leið sem farin hefur verið, leið skattahækkana og niðurskurðar, mjög klassíska leið, og reynt að sýna því skilning að við erum að fara þessa leið í mjög sérstökum aðstæðum. Ég hef líka verið fylgjandi áherslunum í megindráttum, t.d. í skattkerfisbreytingunum þar sem meira hefur verið sótt hjá þeim sem hafa úr meira fé að spila. Ég er líka býsna sáttur við að ekki var rokið í ýmsar aðgerðir sem menn töluðu ansi hátt fyrir þegar æsingurinn var hvað mestur. Menn vildu til dæmis fara í að skattleggja inngreiðslur í lífeyrissjóðina og ég er feginn að við gerðum það ekki vegna þess að þá hefðum við verið að taka skattgreiðslur framtíðarinnar að láni af börnunum okkar. Ég er feginn því að við hættum ekki samstarfinu við AGS. Í miðjum klíðum á þessu kjörtímabili voru mjög háværar raddir um að við ættum að hætta því. Ég held að það hafi verið farsælt að við héldum því til streitu. Það var freistandi á sínum tíma að selja hlut í Landsvirkjun en ég er mjög ánægður með að það var ekki gert. Ég er í megindráttum ánægður með að það hefur tekist að halda sjó. En það eru óvissuþættir, t.d. Icesave-málið. Mér finnst það stundum fullkomlega vanmetið. Það er algerlega óútkljáð. Það bíður dóms. Menn tala stundum hér eins og það sé úr sögunni, en það er óvissuþáttur ásamt uppgjöri á gjaldeyrislánum. Engu að síður held ég að við séum komin á þann tímapunkt núna með ríkisfjármálin að við þurfum að fara að horfa meira fram á við. Það eru stórar spurningar sem blasa við í fjárlögunum sem mér finnst núna að við þurfum að fara að útkljá. Ég er hjartanlega sammála þeim áherslum sem komu fram í ræðu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur áðan um að það verði að breikka grundvöll samfélagsins í atvinnulífinu, koma atvinnulífinu af stað. Það hlýtur að vera næsta verkefni. Við í Bjartri framtíð höfum haft ákveðið frumkvæði að því að í fjárlögunum er fjárfestingaráætlun sem gengur út á að taka arð sem myndast af einum stað í eignum ríkisins og nota hann til fjárfestingar í atvinnulífinu til að breikka grundvöllinn, auka fjölbreytnina. Ég held að þetta sé eitt mest aðkallandi verkefni íslensks samfélags. Sú stefnubreyting sem hefur átt sér stað á undanförnum árum innan Landsvirkjunar gefur vísbendingar um að við getum gert þetta í miklu meira mæli, aflað miklu meiri arðs af eigum okkar í auðlindunum og varið þeim til að breikka grundvöllinn. Þetta eigum við að gera. Eins hljótum við líka að þurfa að ræða gjaldmiðilinn. Þegar við tölum um skilyrði atvinnulífsins hljótum við að þurfa að ræða hvort við ætlum að hafa í lánasafni ríkissjóðs 400 milljarða til að efla gjaldeyrisvarasjóðinn. Ég veit ekki alveg nákvæmlega en fara þá ekki um það bil 30 milljarðar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir ræðuna. Eins og gengur er ég sammála sumu og ósammála öðru. Mig langar samt til að spyrja hv. þingmann út í þær breytingar sem ráðist var í á heilbrigðiskerfi landsmanna. Það var ákveðið að skera gríðarlega niður úti á landi. Sem betur fer tókst að verja heilbrigðisstofnanir að einhverju marki en niðurskurðurinn var gríðarlegur og vandinn er mikill. Er hv. þingmaður sammála þeirri leið sem ríkisstjórnin fór á sínum tíma? Hann er meira og minna sammála öllu öðru sem var gert og ekki gert. Mig langar líka til að fá frekari upplýsingar um þær fullyrðingar að hægt verði að sækja meiri arð í auðlindir þjóðarinnar. Á hann þá við að hægt sé að taka hærra veiðileyfagjald úr sjávarútvegsauðlindinni? Á að taka meiri arð frá orkufyrirtækjunum eða mundi hann kannski vilja sjá frekari uppbyggingu atvinnulífs?

Forseta urðu á mistök og leyfði andsvar við fimm mínútna ræðu þingmanns sem situr ekki í fjárlaganefnd og er ekki talsmaður flokka. En þar sem forseti heimilaði hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni að veita andsvar leyfir hæstv. forseti hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni að svara andsvari einu sinni en ekki oftar. Önnur andsvör við frekari ræðum verða ekki heimiluð.

Frú forseti. Takk kærlega. Ég fæ tvær mínútur til að svara mjög stórum spurningum en ég er þakklátur fyrir þessar spurningar vegna þess að ég hefði gjarnan viljað koma betur inn á þær í þeirri fimm mínútna ræðu sem ég fékk að halda áðan. Varðandi niðurskurðinn sagði ég að ég væri sammála þessari stefnu allri í megindráttum. Mér gafst hvorki tóm né tækifæri í ræðu áðan til að fara yfir það lið fyrir lið hverju ég væri ósammála og hverju ekki. Ég held almennt talað að eftir öll þessu mögru ár sé mjög margt í íslensku samfélagi, þar á meðal heilbrigðisþjónustunni úti á landi, komið algerlega á ystu nöf, líka heilbrigðisþjónustan á höfuðborgarsvæðinu og margt í samfélaginu; velferðarkerfinu, löggæslunni og samgöngumálunum. Vegirnir hafa, held ég, aldrei verið verri. Þetta er einfaldlega þýðing þess að við þurftum að fara í gegnum þessi mögru ár. Það hefði kannski þurft að fá fleiri með á sömu blaðsíðuna og gera fleirum grein fyrir að þetta yrði svona. Núna hefst í raun og veru uppbyggingarstarfið og það verður ekkert síður vandasamt vegna þess að við verðum að koma í veg fyrir að það verði þensla í þessu ótrygga hagkerfi sem við höfum búið okkur til með þessa flöktandi krónu. Þá má ekki aftur verða þensla sem leiði til annars hruns. Engu að síður verðum við að fara í þetta verkefni, nú verðum við að fara að byggja upp velferðarþjónustuna. Það er mjög mikilvægt og er það úti um land allt. Arðinn af auðlindunum, það er mjög góð spurning. Landsvirkjun hefur unnið merkilega stefnu sem snýst um mjög einfaldan hlut, einfaldlega að fá hærra verð fyrir orkuna sem seld er stórkaupendum. Það er meiri eftirspurn eftir grænni orku, sú staða er komin upp, við erum meira eða minna búin að byggja upp innviði raforkukerfisins og núna getum við einbeitt okkur að því að selja stórkaupendum þá orku 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til fjárlaga fyrir næsta ár, 2013. Stóru tíðindin í ríkisfjármálum á þessu kjörtímabili eru auðvitað þau að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur er að takast að vinna niður hinn tröllaukna fjárlagahalla upp á 216 milljarða sem var sá heimanmundur sem þessi ríkisstjórn fékk í veganesti úr hruninu ef við getum notað það fallega orð um þann ógeðsdrykk sem núverandi ríkisstjórn fékk á hveitibrauðsdögum sínum. Viðsnúningurinn er gríðarlegur. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að fjárlagahallinn verði 2,8 milljarðar á næsta ári, þ.e. 0,1% af vergri landsframleiðslu samanborið við 8% árið 2009. Vissulega þurfum við að hafa áhyggjur af skuldastöðunni. Skuldirnar eru allt of miklar út af fjárlagahallanum sem hrunið færði okkur og þess vegna verðum við að tryggja að með áframhaldandi bata í efnahagskerfinu verði skýrt forgangsmál að greiða niður skuldir. Það er einmitt ein af meginforsendum fjárfestingaráætlunar ríkisstjórnarinnar að 2/3 af tekjum ríkissjóðs vegna veiðigjalda og arðgreiðslna eða sölu eigna úr bankakerfinu renni í ríkissjóð til að ná jöfnuði og greiða niður skuldir en 1/3 fari til fjárfestingarverkefna. Annað áhyggjuefni er staða Íbúðalánasjóðs sem er alvarleg og kallar á sérstakar aðgerðir og jafnvel heildarendurskoðun á hlutverki hans og lánastefnu. Það er sérstakt fagnaðarefni í þessu frumvarpi að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hyggst nota aukið svigrúm í þágu ungs barnafólks og fjölskyldna í greiðsluvanda vegna bankahrunsins í formi barnabóta, aukinna greiðslna til fæðingarorlofs og húsnæðis- og vaxtabóta. Ég vil einkum nota minn stutta tíma í þessari umræðu til að fjalla um fyrirhugaða hækkun virðisaukaskatts á gistingu. Á því máli eru tvær hliðar. Í fyrsta lagi er mjög eðlilegt og í fullu samræmi við atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar að atvinnugreinar í samfélaginu sitji við sama borð þegar kemur að skattlagningu. Gistiþjónustan hefur í reynd verið á undanþágu með því að vera í lægra skattþrepi og þegar hagur vænkast í ferðaþjónustunni eins og óumdeilanlega hefur verið að gerast undanfarin ár, og greinin er orðin þriðja stærsta stoðin í atvinnulífi okkar, er eðlilegt að afnema þessa undanþágu. Hin hliðin á málinu er, og það hefur verið gagnrýnt, að ákvörðunin eigi að koma til framkvæmda strax næsta vor sem komi illa niður á þessari grein vegna þess að bókanir, sérstaklega stærri aðila, bókanir á ráðstefnur og fleira, eru gerðar með löngum fyrirvara og búið að semja um allt verð. Þetta eru að mínu viti veigamikil rök sem eðlilegt er að taka tillit til við efnismeðferð fjárlaganna í þinginu og ég fagna því að hæstv. fjármálaráðherra hefur þegar lýst því yfir að það verði skoðað sérstaklega í ráðuneytinu. Ég tel að það sé sanngirniskrafa að aðlögunartími greinarinnar á þessum breytingum verði lengdur. Meginspurningin er hins vegar: Er líklegt að þessi tiltekt í virðisaukaskattskerfinu muni skaða ferðaþjónustuna til lengri tíma? Það tel ég að hafi ekki verið sýnt fram á með sannfærandi rökum. Þvert á móti er margt sem bendir til að áhrifin hafi mjög verið ýkt í opinberri umræðu. Hér er rétt að hafa í huga að gistikostnaður er einungis um 11% af heildarkostnaði erlendra ferðamanna sem hingað koma og hækkunin er talin munu auka heildarútgjöld þeirra um innan við 2%. Það geta varla talist drápsklyfjar, virðulegi forseti. Því hefur verið haldið fram að hækkun virðisaukaskattsins á gistiþjónustu muni leiða til fækkunar ferðamanna en við nákvæma skoðun á þeim athugunum sem bæði KPMG og Hagfræðistofnun Háskóla Íslands hafa gert má álykta að ferðamönnum muni áfram fjölga á næsta ári þrátt fyrir fjölgun virðisaukaskattsins og að sú fjölgun verði reyndar í takt við langtímafjölgun ferðamanna, þ.e. verði líklega á bilinu 7–10% á ári í stað 15% sem við höfum upplifað undanfarin missiri. Það er býsna myndarleg aukning, þrátt fyrir allt. En stóra ógnin við afkomu ferðaþjónustunnar í landinu er ekki þessi tiltekna breyting á virðisaukaskatti heldur svarta atvinnustarfsemin, sem er verulegt og vaxandi vandamál í greininni, eins og fram kom í athugun ríkisskattstjóra í sumar. Það er auðvitað óþolandi fyrir heiðarlega aðila í ferðaþjónustu úti um allt land, og auðvitað samfélagið allt, að sumir borgi skatta sína og skyldur á sama tíma og samkeppnisaðilar í neðanjarðarbisness komist upp með að standa ekki skil á neinum sköttum og geti þar með undirboðið samkeppnisaðilana eða jafnvel rutt þeim út af markaðnum. Hér þurfa stjórnvöld og aðilar í ferðaþjónustu að bindast samtökum um að uppræta neðanjarðarhagkerfið í ferðaþjónustunni og það á að haldast í hendur við fyrirhugaðar breytingar á virðisaukaskatti. Mín niðurstaða er að þetta fjárlagafrumvarp staðfesti góðan árangur ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Hún hefur náð miklum árangri í að ná niður risavöxnum fjárlagahalla og svigrúm er að skapast til að styrkja velferðarþjónustuna sem sést best á auknum stuðningi við ungt barnafólk. En við þurfum sannarlega að hafa áfram aga í ríkisfjármálunum, einbeita okkur að því að greiða niður skuldir og nýta síðan aukið svigrúm, ef og þegar það skapast, 

Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á því að ræða um þá stórauknu skattheimtu sem boðuð er í fjárlagafrumvarpinu gagnvart ferðaþjónustunni. Ég verð að lýsa mig algjörlega ósammála síðasta ræðumanni, hv. þm. Skúla Helgasyni, sem taldi að þetta væri ekki það alvarlegt fyrir ferðaþjónustuna. En viðbrögðin hafa sýnt að svo telja menn vera. Nú er það svo að menn sem starfa í þessum geira hafa nú þegar selt þá gistingu sem þeir hafa yfir að ráða næsta sumar og gefið út verð í mörgum tilfellum fyrir næstu tvö árin, þannig að þetta mun að sjálfsögðu hafa gríðarlega slæmar afleiðingar fyrir ferðaþjónustuna. Þar hafa menn þungar áhyggjur af boðuðum skattahækkunum og það ætti ekki að leynast þeim sem hér starfa. Þá er líka alkunna og rannsóknir sýna það, að þegar skattheimta er orðin mjög mikil og háir skattar ríkja, verður tilhneigingin til þess að fara fram hjá kerfinu ríkari og fleiri reyna að komast hjá skattheimtunni. Þess vegna er skrýtið að hlusta á þá röksemdafærslu úr þessum stól frá hv. þm. Skúla Helgasyni að samhliða þessu eigi að fara í baráttu gegn neðanjarðarhagkerfi í ferðaþjónustunni, en að hans mati hafa menn verið að svíkja þar undan skatti. Kannanir sýna að þegar skattar hækka verður tilhneigingin ríkari til þess að fara þessar leiðir í svarta hagkerfinu og tilvikin verði fleiri. Ég tel því að hv. þingmaður þurfi að skoða þessi atriði betur. Það sem ég ætlaði að ræða á þeim stutta tíma sem mér er úthlutað í þessari umræðu er liður í fjárlögum sem heitir Styrkir til fiskvinnslustöðva. Á fjárlögum fyrir árið 2012 var varið af hálfu ríkisins 190 millj. kr. í þennan sjóð eða þessa styrki til fiskvinnslustöðva. Hér er gert ráð fyrir að þessir styrkir verði núll krónur, þ.e. að þessi liður verði þurrkaður út. Nú er það svo að þetta byggir á lögum og um þetta hefur verið samið í kjarasamningum. Að mínu mati er þetta alvarlegt fyrir launafólk sem starfar í landi í fiskvinnslu og ógnar starfsöryggi þeirra. Þessir styrkir hafa komið til þegar um hráefnisskort er að ræða og ef þeir eru felldir úr gildi mun það hafa þær afleiðingar að þessum starfsmönnum verður sagt upp þegar ljóst er að magrir mánuðir fara í hönd. Þetta mun því hafa alvarlegar afleiðingar og í raun má segja að þetta sé aðför að því fólki sem starfar við þessi störf og er í mörgum tilfellum á lágum launum. Það hefur þó haft það öryggi, vegna þessara styrkja sem veittir hafa verið, að missa ekki vinnuna þegar til kemur hráefnisskortur. Þegar þetta fellur allt saman í burtu er fyrirséð að ástandið mun fara í fyrra horf, þ.e. að þessu starfsfólki verði einfaldlega sagt upp áður en hinir mögru mánuðir fara í hönd. Það voru viðræður í gangi í vetur af hálfu stjórnvalda við fiskvinnslustöðvarnar um hvernig mætti haga þessum málum á annan hátt. Menn sáu svo sem að það væri vilji til þess hjá ríkisstjórnarflokkunum að skera þarna niður. En það má auðvitað ekki vera þannig að alltaf þegar talað er um fisk og útgerðir og fyrirtæki í sjávarútvegi, hlaupi ríkisstjórnarflokkarnir til með hnífinn og séu tilbúnir til að skera niður eða hækka skatta. Það verður að reyna að horfa á þetta málefnalega og í þessu tilviki held ég að menn hafi einfaldlega bara farið langt fram úr sjálfum sér. Þessi breyting mun ekki bitna á neinum öðrum en láglaunafólki í landi sem starfar í fiskvinnslustöðvum og kallar á útskýringar af hálfu þeirra sem leggja fram þessa tillögu um hvernig þetta er hugsað og hvers vegna menn velja sér að ráðast með þessum hætti að starfsöryggi launafólks í landi í fiskvinnslu.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjárlaga, fyrsta mál á dagskrá hvers þings eins og vanalega, en nú er fyrirkomulagið talsvert öðruvísi en áður hefur verið og gaman að prófa þessa tilraun með að hafa umræðuna í þessu formi. En vegna þess hversu knappur tíminn er ætla ég ekki að eyða honum í að fara yfir forsendur og annað sem búið er að ræða hérna. Mig langar að tala um þetta mjög almennt. Mig langar til að tala um raunveruleikann í þessu frumvarpi. Hversu raunhæft er frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013? Það lítur ekkert sérstaklega illa út, og eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði í gær í viðtali á Rás 2 og sagði áðan í ræðu sinni er það ágætisárangur að við séum komin með 2,8 milljarða kr. halla fjórum árum eftir hrun. En það sem ég vil gagnrýna og það sem ég vil benda hæstv. fjármálaráðherra á er að það er ekki rétt að setja málin þannig fram þegar það blasir við öllum að ýmsir óvissuþættir eru ekki þarna inni. Suma er kannski erfitt að setja upphæðir á og þeir eru ekki inni í frumvarpinu, en svo eru aðrir óvissuþættir sem eru borðleggjandi og hafa legið fyrir löngu áður en tölunum var lokað í júní eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði. Við getum nefnt Íbúðalánasjóð. Hæstv. fjármálaráðherra segir að það sé ekki hægt að setja tölu inn í frumvarpið vegna þess að í júní hafi tölunum verið lokað. Það sé ekki búið að leggja mat á stöðu Íbúðalánasjóðs og hversu miklu þurfi að bæta inn í sjóðinn til þess að hann uppfylli kröfur um 5% eiginfjárhlutfall. Samt sem áður liggur fyrir að í apríl, ef ekki fyrr, gat fjármálaráðuneytið sér þess til að þarna þyrfti 10 milljarða að minnsta kosti. Núna í gær sagði hæstv. fjármálaráðherra í útvarpinu að samkvæmt nýjasta mati væri upphæðin 14 milljarðar og forstjóri Íbúðalánasjóðs sagði á fundi velferðarnefndar að það liti út fyrir að þetta væru 10–14 milljarðar. Samt var ekki hægt að setja töluna inn í fjárlagafrumvarpið. Af hverju ekki? Er það vegna þess að það hefði litið verr út? Já, þá væri hallinn ekki 2,8 milljarðar heldur 12,8 milljarðar. Í mínum huga er þetta eitt lítið dæmi um hluti sem eru ekki þarna inni en hefðu átt að vera það til þess að gefa rétta mynd af stöðu ríkissjóðs. Á fundinum í gær með Íbúðalánasjóði kom einnig fram, þvert á það sem haldið hefur verið fram og þvert á það sem er rauði þráðurinn í greinargerð með fjárlagafrumvarpinu og var rauði þráðurinn í ræðum stjórnarliða í gær í umræðum um stefnuræðuna, að vandi heimilanna í landinu er ekki að minnka, hann er því miður að aukast. Vandinn er núna tvenns konar. Hann er að „eldast“, það var orðalagið sem þau notuðu, vandinn er að eldast og vanskilin eru að eldast, þeir sem voru í vanskilum fyrir hrun og rétt eftir hrun eru það enn. En það sem verra er er að nýir einstaklingar eru að koma inn og nýjar fjölskyldur eru að missa húsnæði sitt. Íbúðalánasjóður gerir ráð fyrir því að taka yfir 1.000 íbúðir á næstunni til viðbótar við þær 2.000 sem þeir eru með í fullnustu. Þetta finnst mér ekki vera dæmi um efnahagsstefnu sem hefur virkað, þetta finnst mér ekki vera dæmi um skjaldborg sem hefur virkað. Þetta finnst mér vera dæmi um aðgerðir sem hafa ekki gert neitt til þess að ljúka vandanum heldur hafa þvert á móti ýtt honum á undan sér. Það sem vantar auðvitað í þetta fjárlagafrumvarp er atvinnustefna, fjárfestingarstefna. Við getum tekið dæmi af einstöku verkefni sem er okkur hæstv. fjármálaráðherra báðum mjög kært, og það eru álversframkvæmdir í Helguvík. 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að taka undir þær gagnrýnisraddir sem hafa komið fram í morgun um virðisaukaskatt á gistingu. Við skulum bara kalla þennan skatt sínu rétta nafni, við skulum bara láta hann heita svefnskatt héðan í frá, því að ríkisstjórnin hefur fundið upp á því núna að skattleggja sérstaklega í hæsta þrep virðisaukaskattsins sofandi fólk. Það er brugðið á ýmis ráð til að ná inn örlítið meiri tekjum fyrir ríkissjóð. Þar sem ég hef í máli mínu undanfarin ár lagt áherslu á málefni sem snúa að öryggismálum þjóðarinnar - þá er ég að vísa í lögregluna, Landhelgisgæsluna, dómstólana og fangelsin - langar mig til að grípa ofan í nokkrar lykiltölur sem tengjast þeim málum og birtast í þessu frumvarpi. Ég ætla að byrja á því að fagna því sem kemur fram í frumvarpinu um Landhelgisgæslu Íslands. Svo virðist að rofað hafi til varðandi málefni Gæslunnar og ríkisstjórnin áttað sig á því hversu mikilvægt hlutverk þessi stofnun hefur fyrir okkur sem eyríki og ekki síst að Landhelgisgæslan sjálf geti sinnt sínu lögboðna hlutverki. Hér er lagt til aukið fjármagn til Landhelgisgæslunnar svo hægt sé að treysta rekstur þyrlu björgunarsveitarinnar og Landhelgisgæslan hefur þá rúm til þess að hafa þrjár þyrlur að staðaldri í rekstri. Þessu ber sannarlega að fagna. Það sem ég geri hins vegar athugasemdir við í þessum málaflokkum er að verið er að draga saman um tæp 20% frá reikningi 2011 í Schengen-samstarfinu. Ég er oft spurð að því hvað Schengen-samstarfið kosti okkur og hér kemur það fram í frumvarpinu að áætlað er að rúmar 107 millj. kr. fari í samstarfið á næsta ári. Þetta er upphæðin, en mér finnst einkennilegt að verið sé að veikja þetta mikilvæga öryggishlið sem við höfum í Keflavík með þessum hætti og draga þarna úr fjármagni, sérstaklega í ljósi þess að stórauka á fjármagn til málaflokksins um hælisleitendur en hann tekur nú til sín 80 millj. kr. en samkvæmt reikningi 2011 var talan núll. Það kemur fram í frumvarpinu að á fyrstu sjö mánuðum ársins 2012 höfðu 70 umsóknir borist um hæli hér á landi, samanborið við 76 umsóknir allt árið 2011. Ég vil benda á það, virðulegi forseti, að tölur sýna að frá því að umsóknin um aðild að Evrópusambandinu fór inn á sumardögum 2009 hefur hælisleitendum stórfjölgað. En þetta er eitthvað sem helst má ekki nefna því að við vitum hvernig er talað um fólk sem leyfir sér að minnast á þetta. En ég vil setja þetta fram hér við fjárlagaumræðuna vegna þess að þetta er að verða stórt vandamál, sérstaklega fyrir tóman ríkissjóð, hversu mikið fjármagn fer einmitt í þennan málaflokk, einkum í ljósi þess að lagt er til í frumvarpinu að veikja Schengen-samstarfið með lækkun á framlagi. Ég vil koma þessu á framfæri. Svo er það hið undarlega hér, sem reynt hefur verið að skýra síðan frumvarpið var lagt fram, það eru þessar reikningskúnstir varðandi fangelsisbygginguna. Hér er ekki gert ráð fyrir því að nýtt fangelsi rísi vegna þess að tekjuöflunaráætlun liggur ekki fyrir þegar þetta frumvarp er lagt fram í þinginu. Það er nokkuð kaldhæðnislegt að verið sé að leggja til fjárlagafrumvarp og tekjuöflunarfrumvarpið er ekki enn komið fram. Þetta er vinnulag sem hefði þurft að bæta strax eftir hrun þannig að þingmenn gætu lesið þetta saman. Bygging á nýju fangelsi er hluti af fjárfestingaráætlun fyrir árin 2013 og 2015 sem ríkisstjórnin hefur samþykkt, hún var sem sagt að samþykkja tekjuáætlanir fram í tímann. Endanleg tekjuöflun liggur ekki fyrir, en það á víst að taka þetta inn við sölu bankanna og með veiðigjaldi. 

Virðulegi forseti. Við 1. umr. um fjárlög er eðlilegt að við beinum sjónum okkar að hinum stærri línum, áhrifum og afleiðingum frumvarpsins á íslenskt efnahagslíf, gangi það fram og verði að lögum. Ég vil fyrst beina því til hv. þingmanna í fjárlaganefnd að skoða sérstaklega vel hvaða áhrif þær breytingar sem fyrirhugaðar eru á sköttum muni hafa á þróun verðlags, hversu mikla hækkun við getum átt von á að sjá á verðbólgunni vegna þeirra skattahækkana sem ríkisstjórnin leggur til. Sú hækkun mun skila sér í samsvarandi hækkun verðtryggðra lána. Mikilvægt er að fyrir liggi nákvæm greining á afleiðingum þessara skattahækkana. Það skiptir miklu máli í þessari umræðu að skoða vel og velta fyrir sér þeim áhersluatriðum sem birtast í frumvarpinu og hvaða stefnumótun liggur þar að baki. Forustumenn í íslensku atvinnulífi hafa bent á að ef staðið hefði verið við þær áætlanir sem ríkisstjórn Íslands gerði í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hefði hagvöxtur á þessu ári og því næsta orðið umtalsvert meiri en sá hagvöxtur sem stefnir í á þessu ári og talið er að verði á næsta ári. Þetta skiptir miklu máli. Það hefur komið fram hjá forsvarsmönnum atvinnulífsins að ætla megi að munurinn á stærð hagkerfisins ef gengið hefðu eftir þær áætlanir sem settar voru miðað við það sem í stefnir sé um það bil 100 milljarðar íslenskra króna, að hagkerfið hefði orðið 100 milljörðum stærra í árslok 2013 en talið er að það verði. Þetta hefði skipt gríðarlega miklu máli fyrir ríkissjóð. Hlutur ríkisins af þessum 100 milljörðum hefði orðið allverulegur og hjálpað mikið við allan rekstur. Það er einmitt það sem við sjálfstæðismenn gerum athugasemdir við og höfum gert á undanförnum árum. Augljóslega höfðum við tækifæri til að vinna okkur hatt til baka eftir þetta mikla fall í þjóðarframleiðslunni. Það var mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, það var mat ríkisstjórnarinnar, það var mat Alþýðusambandsins og það var mat atvinnulífsins alls. Það kom meðal annars fram í stöðugleikasáttmála sem ríkisstjórnin gerði sjálf við Samtök atvinnulífsins og Alþýðusambandið. Það kom fram í þeim samningi og þeirri áætlun sem gerð var með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Afleiðingar þess að ekki tókst að standa við þetta, að ríkisstjórninni mistókst verkefni sitt, eru þær að þúsundir Íslendinga hafa verið atvinnulausar allt of lengi að nauðsynjalausu. Það hefði verið hægt að koma í veg fyrir það. Það hefði verið hægt að koma í veg fyrir að fólk flytti úr landi og það hefði verið hægt að minnka skuldasöfnunina þannig að við stæðum ekki frammi fyrir því að um 80 milljarðar kr. þurfa að fara úr ríkissjóði til að greiða vexti. Hið stóra kapphlaup var að ná strax upp hagvextinum, ná honum ríflega upp. Það er hægt eftir svo mikið fall án þess að komi til þenslu, um það eru allir sammála. Það var það sem vantaði. Virðulegi forseti. Reksturinn á Landspítalanum, tugir milljarða - beri menn þann kostnað saman við vaxtakostnaðinn sem við stöndum frammi fyrir. Við þurfum augljóslega að endurnýja tæki og tól á Landspítalanum. Þess vegna er svo brýnt að hagvöxtur verði meiri og við vinnum okkur út úr þessum vanda með því að framleiða meira og skapa meiri verðmæti. Mér finnst eins og ríkisstjórnin, sem stóð frammi fyrir því verkefni að standa á fætur og hlaupa af stað, hrósi sér nú af því að hafa staðið upp 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir frumvarpið og þá greinargerð sem hún hefur flutt okkur um það. Þetta er út af fyrir sig átakalítið fjárlagafrumvarp til þess að gera, einkanlega miðað við það sem við þekkjum frá undanförnum árum og þeim gríðarlegu viðfangsefnum sem blöstu hér við og þeim algera viðsnúningi sem varð að ná í ríkisfjármálum og kallaði á gríðarlega erfiðar ákvarðanir og feikilega miklar deilur á þingi. Við munum hve lengi þær deilur stóðu yfir, ekki bara heilu dagana heldur fram á kvöld og jafnvel fram á nætur. Það voru erfiðir og umdeildir hlutir sem verið var að gera. Þess vegna er sérstök ástæða til að þakka fyrir þá góðu og málefnalegu umræðu sem hefur verið í dag og samhljóm um öll meginatriði frumvarpsins. Það er eðlilegt að skiptar skoðanir séu um einstakar aðgerðir og þingmenn hafi uppi viðvörunarorð en sem betur fer hefur þurft að setja fram óverulegar hagræðingarkröfur í ríkisrekstrinum fyrir komandi ár og sem betur fer eru tekjuöflunaraðgerðir óverulegar og snerta ekki launaskatta eða neysluskatta svo neinu nemi. Það eru þó ákveðnar tillögur á tekjuhliðinni sem við í efnahags- og viðskiptanefnd fáum að kljást við og hafa umtalsverð áhrif á þá sem fyrir þeim verða. Þar er sérstaklega uppi tillagan um breytta álagningarprósentu virðisaukaskatts á ferðaþjónustu. Það er kannski stærsta og umdeildasta ákvörðunin sem hefur komið fram í þessu fjárlagafrumvarpi. Við hliðina á þeim stóru og erfiðu úrlausnarefnum sem eru að baki er þetta sannarlega viðfangsefni en ég treysti því að í málefnalegri umræðu og með viðræðum við hagsmunaaðila megi finna á því fullnægjandi lausn. Í þessu efni hefur fjármálaráðherra staðið frammi fyrir því að þurfa að auka tekjur ríkissjóðs. Það er óhjákvæmilegt. Við getum ekki rekið ríkissjóð með halla og safnað skuldum á komandi kynslóðir. Allir verða einfaldlega að leggja sitt af mörkum til að hætta þeim mikla hallarekstri sem hefur verið á fjárlögunum. Fram hjá því verður ekki litið að í allra mestu bólunni tók Alþingi ranga ákvörðun um að létta verulega virðisaukaskattsálögum á gistingu. Staðreyndin er einfaldlega sú að á þeirri ákvörðun hafði íslenskt samfélag engin efni og enn síður nú. Það að aðeins 7% virðisaukaskattur sé á gistingu erlendra ferðamanna er algerlega óviðunandi. Þegar horft er til gengisþróunar íslensku krónunnar og til þess hve dregið hefur úr því sem hver og einn erlendur ferðamaður eyðir hér á landi þann tíma sem hann dvelur við, og í ljósi þess að við þurfum að huga að því að við getum ekki endalaust tekið á móti fleiri og fleiri ferðamönnum og bætt okkur upp litlar tekjur með því að fjölga ferðamönnum, þurfum við í æ ríkari mæli að horfa til þess að þeir skilji eitthvað eftir í þjóðarbúinu og þá líka til hinna sameiginlegu verkefna. Því má hverjum manni vera ljóst að á því fyrirkomulagi að aðeins sé 7% virðisaukaskattur á gistingu þurfa að verða breytingar. Hann var 14% áður fyrr og stóð ferðaþjónustunni sannarlega ekki fyrir þrifum en það hefur verið gagnrýnt að nú sé gengið lengra og farið alla leið upp í fulla virðisaukaskattsprósentu. Þá er til þess að líta að áður hefur hæstv. fjármálaráðherra komið fram með tillögur um að fara nokkurn veginn bil beggja og hækka aðra liði í 7% þrepinu upp í 14% en mætti gríðarlegri andstöðu af hálfu Samtaka atvinnulífsins. 

Virðulegi forseti. Ríkisstjórn jafnaðarmanna birtir nú fjárlagafrumvarp sitt fyrir árið 2013, síðasta fjárlagafrumvarp þessarar ríkisstjórnar í bili. Fram undan eru kosningar næsta vor og því ber að sjá hverjir munu halda um ríkisfjármálin næstu fjögur árin. Það er hins vegar ánægjulegt að standa hér og bera fram þetta fjárlagafrumvarp vegna þess að það birtir í raun og veru tvennt. Það birtir í fyrsta lagi þann skýra árangur sem við jafnaðarmenn og vinstri menn höfum náð við stjórn ríkisfjármála undanfarin ár. Við höfum náð jöfnuði í ríkisrekstri. Hér hefur verið um að ræða samhent átak þjóðar og þings til að minnka halla ríkissjóðs, ná jafnvægi á nýjan leik og fara að greiða niður skuldir sem mynduðust við efnahagshrunið. Í öðru lagi birtir þetta fjárlagafrumvarp áherslur okkar jafnaðarmanna. Það sýnir hvar við mundum vilja setja peninginn hefðum við efni á því að styrkja ákveðna þætti velferðar, hvar við mundum vilja innspýtingu í atvinnulífið og til hvaða verkefna við mundum vilja horfa í framtíðinni verðum við áfram við stjórn. Það er ljóst að langstærstan hluta þeirra kjaraskerðinga sem urðu í kjölfar hrunsins má rekja til verðlagshækkana vegna gengisfalls krónunnar og hafa rannsóknir bent til að einn veikasti hlekkurinn í endurreisninni sé nú greiðsluvandi barnafjölskyldna. Því er að finna í þessu frumvarpi þá ætlun okkar jafnaðarmanna að hækka barnabætur verulega en barnabótakerfið er skilvirkt tæki til lífskjarajöfnunar. Við sjáum einnig að fjárfestingaráætlun okkar jafnaðarmanna er hugsuð í þeim tilgangi að ýta undir fjárfestingar á komandi árum og skjóta stoðum undir sjálfbæran hagvöxt, þ.e. hagvöxt sem á sér stoð í atvinnulífinu en er ekki byggður á lántöku. Hér verður um að ræða hækkun frumgjalda frá fjárlagafrumvarpinu vegna framlaga til sérstakra áherslumála ríkisstjórnarinnar. Við sjáum 3,8 milljarða renna til fjárfestingaráætlunarinnar og 5,7 til annarra áherslumála sem skiptast þannig að 2,5 milljarðar renna til hækkunar barnabóta, 1 milljarður til hækkunar vaxtabóta, 800 milljónir til Fæðingarorlofssjóðs, 1 milljarður rennur til hækkunar á framlögum til alþjóðlegrar þróunarsamvinnu og loks 400 milljónir til aukinna framlaga í sóknaráætlanir landshluta. Það er ljóst, virðulegi forseti, að allir helstu tekjustofnar ríkissjóðs gáfu eftir við efnahagsfallið og eru sumir tekjustofnar ríkissjóðs enn aðeins brot af því sem áður var. Að því gefnu að fjármagna þurfti útgjöld ríkisins og vexti af þeim skuldum sem urðu til við efnahagshrunið þurfti að horfa til nýrra möguleika til að afla ríkissjóði tekna, annars hefði þurft að ganga enn lengra í niðurskurði. Það var val okkar jafnaðarmanna að frekar en að hækka um of þá skatta sem fyrir voru þá höfum við farið nýjar leiðir til að afla ríkinu tekna með hliðsjón af áherslum okkar á að auka tekjujöfnuð meðal landsmanna og styðja við hagvöxt. Það sjáum við t.d. birtast í veiðigjaldi á sjávarútveg þar sem þjóð fær hluta af þeim arði sem sjávarauðlindin skapar og við sjáum það einnig í áherslum okkar í tekjuskattsbreytingum sem leiða til þess að stór hluti þjóðarinnar, eða 60% einstaklinga sem greiða tekjuskatt, greiða lægra hlutfall af tekjum sínum í tekjuskatt eftir hrun en fyrir hrun. Það er ljóst að þeir skattstofnar sem héldu úti rekstri ríkissjóðs að miklu leyti fyrir hrun verða lengi að ná sér á strik á nýjan leik. Þar má nefna virðisaukaskatt, fjármagnstekjuskatt, vörugjald af ökutækjum og stimpilgjald. Við sjáum það t.d. í þessu fjárlagafrumvarpi að tekjur af stimpilgjaldi og vörugjaldi á bifreiðum, sem voru að jafnaði ríflega 5% af skatttekjum ríkissjóðs á árinu 2005–2007, eru að jafnaði 1,3% á árinu 2009–2013. Við þessum tekjumissi þurfti að bregðast og það höfum við jafnaðarmenn gert. Það er því alger bábilja sem stjórnarandstæðingar hafa haldið fram í þessum sal að hægt hefði verið að komast í gegnum þá erfiðleika sem blöstu við ríkissjóði með því að komast hjá skattahækkunum eða breytingum í skattumhverfi. Það er í raun ótrúlega óábyrgt að þingmenn á Alþingi Íslendinga skuli fara í ræðustól og halda því að þjóðinni að við höfum getað komist í gegnum þessa erfiðleika án þess að breyta skattkerfi okkar. Um leið falla náttúrlega um sjálfar sig, virðulegi forseti, þær röksemdir sem hér hefur verið haldið fram um mikilvægi þess að fara að greiða niður skuldir ríkissjóðs því að til þess að við getum greitt niður skuldir ríkissjóðs þarf að afla ríkissjóði tekna og það höfum við jafnaðarmenn gert.