Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins heimilar, ef samþ. verður, ríkisstj. að gera ýmsar nauðsynlegar ráðstafanir og þá einkum með verðuppbótum til hinna ýmsu greina í veiði og vinnslu sjávarafla, þ.e. bátaútvegsins annars vegar og hraðfrystiiðnaðarins í landinu hins vegar. Mun ég hér eftir föngum gera grein fyrir fyrirhuguðum ráðstöfunum og víkja nánar að hverjum þætti þeirra fyrir sig, sem ég tel einkum fólgna í fimm eftirfarandi atriðum: 1. Afkoma bátaflotans og uppbætur á fiskveiðar til sjómanna og útgerðarmanna. 2. Afkoma frystiiðnaðarins og hugsanleg trygging gegn verðfalli. 3. Aðgerðir til endurskipulagningar, endurbóta og uppbyggingar á frystiiðnaðinum í landinu. 4. Saltfisks- og skreiðarverkun. 5. Nauðsynlegar athuganir til að standa undir þeim fjárhagslega nauðsynlegu ráðstöfunum, sem frv. þetta heimilar. Til að lengja ekki að óþörfu framsögu fyrir frv. mun ég fyrst og fremst reyna að ræða þau atriði í undirstöðu og aðdraganda frv., sem ekki er gerð sérstök grein fyrir í grg. þess og sérstökum aths. ásamt fskj. Bæði hefur grg. frv. nú verið gerð opinber í dagblöðum og því almenningi ljós og hv. alþm. hafa haft allgóða aðstöðu til að kynna sér efni frv. og grg. þess ásamt fskj. Síðan á miðju þessu ári hefur það verið ljóst, að ný og alvarleg viðhorf væru að skapast í sjávarútveginum og þar með í öllu efnahagslífi landsins, þótt í einstökum atriðum hafi ekki fengizt í þeim endanleg niðurstaða, fyrr en verulega leið á árið. Á undanförnum árum hafði verðlag á útflutningsafurðum landsins farið síhækkandi, og varð þessi hækkun sérstaklega mikil á árinu 1965. Áhrifa af nýrri tækni á vaxandi fiskstofna gætti mjög í stórauknum síldveiðum fyrst og fremst. Jafnframt höfðu orðið verulegar tæknilegar framkvæmdir í fiskvinnslu, ekki sízt í hraðfrystiiðnaðinum. Þessi hagstæða þróun lagði raunhæfan grundvöll að miklum og almennum launahækkunum og meiri aukningu almennrar velmegunar en á flestum öðrum þróunarskeiðum íslenzks efnahagslífs. Á sama tíma skapaði hún hins vegar einnig erfiðleika hjá þeim greinum atvinnulífsins, þar sem ekki var um mikilsverðar tæknilegar breytingar að ræða, eins og í þorskveiðum báta og togara. Þegar kom fram á árið 1966, varð hins vegar fljótlega ljóst, að verðlag á útflutningsafurðum landsmanna mundi ekki halda áfram að hækka, og síðari hluta ársins tók við mikið verðfall á mjöli og lýsi og frystum fiski. Þessi nýju viðhorf í efnahagsmálum gerðu það nauðsynlegt, að komizt væri hjá frekari hækkun á verðlagi og framleiðslukostnaði innanlands. Beitti ríkisstj. sér fyrir þessu með setningu laga um verðstöðvunina í nóvembermánuði s.l. Var að því stefnt með þessum l., eins og þá var frá greint hér, að verðlag héldist um eins árs skeið a.m.k. óbreytt frá því, sem það hafði verið í ágústmánuði s.l. Þegar þessi lög voru sett var það hins vegar ljóst, að hversu þýðingarmikil sem setning þeirra væri fyrir sjávarútveginn, mundi frekari ráðstafana vera þörf til þess að tryggja eðlilegan rekstur hans á þessu ári. Nauðsyn bar til þess, að tekjur sjómanna á þorskveiðum hækkuðu til jafns við þá hækkun, sem aðrar starfsgreinar í landi höfðu notið vegna hækkunar kaupgreiðsluvísitölu, frá því að fiskverðið var síðast ákveðið í ársbyrjun 1966. Á hinn bóginn töldu fiskvinnslustöðvarnar sér um megn að taka á sig frekari hækkun á fiskverði og fyrirsjáanlegt, að þær mundu ekki af eigin rammleik geta staðizt afleiðingar verðfallsins. Miðað við óbreytt aflabrögð og fiskverð jókst rekstrarkostnaður báta lítið eitt á árinu 1966, þótt kaupgjaldshækkanir yrðu nokkrar, en kaupgjald er tiltölulega lítill liður í rekstrarkostnaði báta. Landssamband ísl. útvegsmanna hefur gert samanburð á rekstrarkostnaði á vetrarvertíð miðað við aðstæður í nóvembermánuði 1965 annars vegar og í nóvembermánuði 1966 hins vegar og komizt að þeirri niðurstöðu, að rekstrarkostnaður fyrir utan fyrningar og vexti af höfuðstól hafi hækkað um tæp 4%. Þær upplýsingar, sem fyrir liggja um afkomu báta af stærðinni 50–100 tonn á vetrarvertíð, benda til þess, að afkoma þeirra hafi verið tiltölulega góð á árinu 1965, farið enn batnandi, nokkuð batnandi á árinu 1966 vegna hækkaðs fiskverðs í upphafi ársins, en þá varð sem kunnugt er 17% hækkun fiskverðs. Áætlanir um rekstur línu- og netabáta á vetrarvertíð sýna litlar breytingar á afkomu millí vertíða 1964 og 1965, en hins vegar mjög bætta afkomu á árinu 1966, sem að mestu mun haldast óbreytt fram eftir ári 1967, miðað við óbreytt fiskverð, afla og sömu veiðiaðferðir. Þessar niðurstöður eru byggðár á reikningum báta, sem reikningaskrifstofa sjávarútvegsins hefur unnið úr, svo og upplýsingum, sem Landssamband ísl. útvegsmanna og Fiskifélag Íslands hafa unnið. Á hinn bóginn miðast þessar athuganir við vetrarvertíðarúthaldið, en ekki úthald bátanna yfir allt árið. Rökstuddar líkur benda til, að afkoma bátanna sé mun lakari miðað við allt áríð en á vetrárvertíð einni saman. Verksvið þessara báta á undanförnum árum hefur þrengzt vegna breyttrar aðferðar við síldveiðar norðanlands og austan. Síldarleysið suðvestanlands hefur einnig komið hart niður á þessari stærð báta. Tekjuþróun síldarsjómanna, verkamanna og iðnaðarmanna í landinu hefur verið miklu hagstæðari en sjómanna við þorskveiðar, sem aftur hefur skapað erfiðleika við að manna bátana og einkum þá minni. Þannig fækkaði bátum, sem stunduðu þorskveiðar með öðrum veiðarfærum en nót, úr 371 í 337 eða um 9% á milli vertíðanna 1965 og 1966. Fjöldi báta, sem stunduðu veiðar með nót ásamt eða án annarra veiðarfæra, lækkaði úr 148 í 121 eða um 18%. Aftur á móti fjölgaði úthaldsdögum, sjóferðum, og aflinn á bát á úthaldsdag jókst á vetrarvertíð 1966 frá vetrarvertíð 1965. Minni afli á vertíðinni 1966 en á vertíðinni 1965 stafar því eingöngu af minni þátttöku þessara báta í veiðunum. Til að styrkja rekstrargrundvöll útgerðarinnar og til þess að jafna þann mismun, sem orðið hafði á kjörum sjómanna á þorskveiðum og annarra starfshópa, tilkynnti ríkisstj. yfirnefnd verðlagsráðsins, áður en til ákvörðunar fiskverðs kom um áramótin, að hún væri reiðubúin til að beita sér fyrir því, að á árinu 1967 yrði greidd 8% viðbót á verð landaðs afla, annars en síldar og loðnu. Með tilliti til þessarar yfirlýsingar ákvað yfirnefndin, að fiskverð skyldi standa óbreytt frá því, sem verið hafði árið 1966. Með 5. gr. frv. þess, sem hér er lagt fram, er þessari yfirlýsingu ríkisstj. fylgt eftir. Sú viðbót, er þannig skal greiða á fiskverð, skiptist á þann hátt, að 5% greiðist mánuðina marz og apríl, en 11% aðra mánuði ársins. Auk þessarar uppbótar á fiskverð hefur veríð ákveðið, að eins og á tveímur undanförnum árum verði varið 20 millj. kr. til verðbóta á línu- og handfærafisk. Það er gert ráð fyrir þessum verðbótum í 3. gr. frv. Eins og Alþ. er kunnugt, hafa einnig ýmsar aðrar ráðstafanir verið gerðar í samræmi við till. vélbátaútgerðarnefndar til að baeta hag þessarar útgerðar, t.d. með lengingu lána, frestun afborgana á lánum o.fl. Í samræmi við þessa till. n. var gert réð fyrir að greiða viðbótaruppbætur á línufisk á s.l. hausti, og veitir 4. gr. frv. heimild til þeirra greiðslna. Þar sem till. n. og ráðstafanir samkv. þeim hafa ýtarlega verið ræddar nú nýlega á Alþ., er óþarft að endurtaka það hér. Þó er rétt að benda sérstaklega á það, að megintill. í nál., sem afhent var í júlímánuði s.l., var um hækkun fiskverðsins. Þær ráðstafanir til styrktar fiskveiðum, sem hér hefur verið gerð grein fyrir, hafa mikla óbeina þýðingu fyrir fiskvinnsluna. Eigi að síður var það ljóst í byrjun ársins, að verðfallið erlendis var svo mikið; að vinnslustöðvunum hlaut að vera um megn að bera byrðar þess án sérstaks stuðnings. Athuganir, sem Efnahagsstofnunin hefur gert á afkomu frystihúsanna, benda til þess, að hún hafi farið batnandi á árunum 1960–1965 og verið góð á árunum 1964–1965. Jafnframt bentu athuganir til, að afkoman hafi versnað verulega á árinu 1966. Kemur hér til hækkun fiskverðs í byrjun ársins og þess hluta, sem hraðfrystihúsin þá tóku á sig af þeirri hækkun, minnkun hráefnis og hækkandi rekstrarkostnaður á árinu. Hér hefði þó ekki verið um það vandamál að ræða, sem íðnaðinum sjálfum hefði ekki verið viðráðanlegt, ef hið mikla erlenda verðfall hefði ekki komið til sögunnar. Verðlag á frystum fiski erlendis hefur hækkað jafnt og þétt á undanförnum árum. Á árunum 1961–1964 nam þessi hækkun um 6% á ári til jafnaðar. Á árinu 1965 varð síðan mjög mikil hækkun á verði fiskblokka í Bandaríkjunum. Verðhækkun hélt áfram fyrri hluta ársins 1966, þar sem verðhækkun sú, sem orðið hafði í Bandaríkjunum á árinu 1965, orsakaði hækkun freðfiskverðsins til Sovétríkjanna. Á miðju s.l. ári fór markaðsverð í Bandaríkjunum hins vegar að lækka, og á s.l. hausti varð mikið verðfall á fiskblokkum. Verðfalls þessa tók ekki að gæta fyrr en seint á árinu 1966. Þó má gera ráð fyrir, að meðalverð ársins 1966 reynist allmiklu hærra en meðalverð ársins 1965. Hefur sú hækkun verið áætluð tæplega 7% eða milli 61/2% og 7%. Verðlækkunin í Bandaríkjunum orsakaði, að í samningum um sölu til Sovétríkjanna, er gerðir voru á síðustu dögum desembermánaðar s.l., náðist ekki jafnhátt verð og áður. Nam verðlækkunin í þeim samningum um 7% frá því verði, sem í gildi hafði verið í fyrri samningum. Samkv. upplýsingum um verðlag um áramótin 1966 og 1967 og áætlunum um magn seldra afurða, sem útflytjendur hafa lagt fram, má gera ráð fyrir, að verð um áramótin s.l. hafi verið um 11% lægra en meðalverð ársins 1966. Um s.l. áramót var verðfalls á freðfiski í neytendaumbúðum lítið farið að gæta á Bandaríkjamarkaði. Þó gerðu freðfisksframleiðendur ráð fyrir því, að verðfallið mundi breiðast út til þessara afurða, jafnvel svo, að þær lækkuðu um 25–30% frá því, sem var á árinu 1966. Hins vegar gerðu framleiðendur ekki ráð fyrir því, að frekara verðfall yrði á blokkum frá því, sem var um áramótin. Reynslan hefur hins vegar orðið sú, að það verðfall hefur haldið áfram fram að þessu, því miður. Verðið á fiski í neytendaumbúðum hefur einnig haldið áfram að lækka, enda þótt sú lækkun sé enn sem komið er a.m.k. minni en framleiðendur gerðu ráð fyrir. Nær verðlækkunin þó einnig til ýsu, en ýsa hafði þá um langt bil verið stöðugasta tegundin, sem á þeim markaði var. Ef sú verðþróun, sem framleiðendur gera ráð fyrir í söluáætlun sinni, reynist raunhæf, mundi meðalverðlækkunin á freðfiski frá árinu 1966 til 1967 reynast um 20%. Um allmargra ára skeið hefur neyzla í Bandaríkjunum á fiskstautum svonefndum og fiskréttum aukizt mjög ört. Hefur því eftirspurn eftir fiskblokkum til framleiðslu þessarar vöru aukizt jafnt og þétt. Á hinn bóginn fóru þorskveiðar í Norður-Atlantshafi talsvert minnkandi á árunum 1960–1964, og var ekki búizt við, að á því yrði veruleg breyting. Þegar kom fram á árið 1965 fór að gæta skorts á fiskblokkum í Bandaríkjunum. Leiddi það til verðhækkunar og spákaupmennsku vegna ótta við enn frekari hækkanir. Um áramótin 1965–1966, þegar verðið var í hámarki, voru íslenzkir útflytjendur vongóðir um, að hið háa verðlag mundi haldast, þar sem þeir bjuggust ekki við auknu framboði á fiskblokkum á Bandaríkjamarkaði. En hér fór einnig öðruvísi en ætlað var. Hið háa verðlag í Bandaríkjunum virðist hafa leitt til aukins framboðs frá ýmsum löndum á þeim markaði. Komu nú mörg ný lönd til sögunnar. Fjölgaði þeim löndum, er flytja frystar fiskafurðir á Bandaríkjamarkað, úr 6 í 17 á einu ári. Birgðir af frystum fiskafurðum í Bandaríkjunum jukust þegar mikið síðari hluta ársins 1965. Á fyrri hluta árs 1966 voru þær orðnar miklu meiri en eðlilegt getur talizt. Á hinn bóginn virðist svo, að aukin neyzla fiskstauta og fiskrétta hafi nú stöðvazt, a.m.k. í bili. Allt þetta gerir það að verkum, að telja verður horfur á Bandaríkjamarkaði mjög óvissar á yfirstandandi ári. Í þessu sambandi er vert að hafa það í huga, að það er verðlagsþróunin á Bandaríkjamarkaði, sem ræður úrslitum um útflutningsverð íslenzkra frystiafurða. Freðfiskur er nú ekki seldur í teljandi magni til annarra landa en Bandaríkjanna og Sovétríkjanna. En verðið í Sovétríkjunum hefur reynzt á undanförnum árum fylgja verðinu á Bandaríkjamarkaði í stórum dráttum, þótt sveiflur séu á þeim markaði mun minni en á Bandaríkjamarkaði. Sölusamtökin hafa að mestu hætt sölum á brezkum markaði vegna mikilla tollaívilnana, sem nú eru innan landa Fríverzlunarbandalagsins, og hinir háu tollar Efnahagsbandalags Evrópu komu að mestu í veg fyrir freðfiskssölu til aðildarríkja þess. Undireins og fiskverð hafði verið ákveðið, tók ríkisstj, upp viðræður við fulltrúa frystihúsaeigenda um aðgerðir til stuðnings frystihúsunum vegna verðfallsins. Tilnefndir voru fulltrúar frá báðum aðilum, er kanna skyldu allar aðstæður í þessu efni. Voru það þeir Bjarni V. Magnússon framkvstj. fyrir hraðfrystihús á vegum Sambands ísl. samvinnufélaga, Eyjólfur Ísfeld Eyjólfsson framkvstj. fyrir Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Jóhannes Nordal seðlabankastjóri og Jónas H. Haralz forstjóri fyrir hönd ríkisstj. Taldi ríkisstj. frá upphafi, að leita ætti úrlausnar á vandamálum frystihúsanna annars vegar í bættri uppbyggingu iðnaðarins og fjárhagslegri endurskipulagningu hans, en hins vegar í því að létta byrðinni af verðfallinu. Um þessi tvö atriði hafa viðræður fulltrúa ríkisstj. og frystihúsanna snúizt að undanförnu, og hefur í þeim viðræðum náðst samkomulag um þær aðgerðir, sem þetta frv. felur í sér. Þetta samkomulag hefur Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og hraðfrystihúsin á vegum Sambands ísl. samvinnufélaga staðfest, þótt þau telji í þeim efnum, að ríkisstj. gangi allt of skammt til móts við óskir þeirra um fjárhagslegan stuðning við þennan iðnað. En samkomulagið er fólgið í eftirfarandi: 1. Ríkisstj. gefur kost á 55–75% verðtryggingu á árinu 1967 miðað við endanlegt verðlag ársins 1966 á þeim frystum afurðum, sem undanfarandi hagræðingarfjárgreiðslur hafa náð til. Verðtryggingin miðast við meginflokka fisktegunda og greiðist frystihúsunum jafnóðum og sölusamtökin greiða fiskandvirðið. 2. Afurðalán verði óbreytt í krónutölu frá því, sem var á árinu 1966. 3. 75% hagræðingarfjár verði greidd við veðsetningu afurða, sem er nýmæli. Hagræðingarfé verði óbreytt frá árinu 1966. Í samræmi við samkomulag þetta er svo ákvæði 6., 7. og 8. gr. frv. Er gert ráð fyrir því í frv., að stofnaður verði sérstakur sjóður í því skyni að bæta frystihúsunum verðfallið að hluta. Sjóður þessi fengi 130 millj. kr. af tekjuafgangi ársins 1966 til ráðstöfunar, og gæti hann orðið vísir að almennum verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins, eins og nánar verður vikið að hér á eftir. Er gert ráð fyrir, að bætur vegna verðfalls nái til frystra fiskafurða annarra en síldarafurða. Aftur á móti ná bæturnar ekki til annarra frystra afurða en fiskafurða, þ. á m. ekki til frysts humars og rækju. Almenna reglan er sú, að sjóðurinn greiði 55% af verðfalli því, er verða kann á árunum 1966 og 1967. Sé verðfallið meira en 5%, hækka verðbæturnar um 2% fyrir hvert 1%, sem verðið lækkar umfram 5%. Þannig greiðist 65% við 10% verðfall, 75% við 15% verðfall. Ekki er gert ráð fyrir, að frekari hækkun verðbóta eigi sér stað, þannig að 75% greiðist, hversu mikið sem verðið fellur umfram 15%. Verðbæturnar skulu reiknast eftir meginflokkum fisktegunda hverrar fyrir sig. Í 8. gr. frv. er gert ráð fyrir hagræðingarfé, 50 millj. kr., á sama hátt og greitt var á síðasta ári. Er Seðlabanka Íslands í samráði við Landsbanka Íslands og Útvegsbanka Íslands falin úthlutun þessa fjár. Eins og sjá má af því, sem hér hefur verið rakið, hafa sveiflur á verðlagi erlendis á undanförnum árum valdið fiskiðnaðinum og þjóðarbúinu í heild ýmsum erfiðleikum, svo sem Íslendingar hafa oft áður orðið að horfast í augu við. Miklar og örar verðhækkanir hafa ýtt undir hækkanir á kaupgjaldi og hráefnisverði, svo sem reynslan sannar, en þessir liðír lækka ekki aftur nema að litlu leyti, þótt verðlækkanir eigi sér stað erlendis. Jöfnun þessara verðsveiflna er því mikið hagsmunamál fyrir fiskiðnaðinn. Jafnframt er nú mikil nauðsyn á endurskipulagningu á allri uppbyggingu frystiiðnaðarins. Með þessu frv. er ekki lagt til, að endanleg ákvörðun verði tekin um stofnun jöfnunarsjóðs. Hins vegar er gert ráð fyrir, að sá sjóður, sem settur verði á íaggirnar vegna verðfalls á frystum afurðum, geti orðið vísir að slíkum sjóði og undirstaða hans, ef ákveðið yrði að stofna hann að undangenginni nákvæmari athugun, og persónulega sýnist mér, að öll þróun bendi til, að brýn nauðsyn sé á stofnun slíks sjóðs. Það ætti þessi síðasta reynsla okkar að sanna okkur. Meginmarkmið slíks verðjöfnunarsjóðs yrði að jafna þær sveiflur, sem verða á verðlagi afurðaflokka milli framleiðsluára. Við mat á verðbreytingum yrði að miða við meðaltalsverð sömu afurða á árunum næst á undan. Sé verð á ákveðnum tíma hærra en þetta meðallag, skal greitt í sjóðinn, en úr honum, sé það lægra. Slík verðjöfnun yrði aðeins hluti verðsveiflnanna, e.t.v. ekki nema helmingur þeirra. Fyrir fiskiðnaðinn yrðu verðlagsbreytingar þar með mun minni. Slíkur verðjöfnunarsjóður gæti, ef vel reyndist, einnig náð til annarra framleiðslugreina sjávarútvegsins. Er það og hagsmunamál allra greina sjávarútvegsins, að dregið sé svo sem kostur er úr hinum miklu verðsveiflum. Er augljóst, að skipulag og starfsreglur slíks verðjöfnunarsjóðs verða ekki ákveðnar nema eftir rækilega athugun og rannsókn, svo sem lagt er til í fskj. með frv. og birt er með því. Yrði þar að kanna eðli þess vandamáls, sem hér er við að etja, og þá reynslu, er fengizt hefur af sams konar starfsemi annars staðar í heiminum. Þar sem svo greinilega er gerð grein fyrir þessum hugmyndum í fskj. með frv., sem ber fyrirsögnina: „Aðgerðir til endurskipulagningar hraðfrystiiðnaðarins“, tel ég ekki þörf á því að lengja mína framsöguræðu með tilvitnunum í það, sem öllum hv. alþm. hefur gefizt kostur á að kynna sér. Skal hér áréttað, að æskilegt væri þó, að þessari athugun yrði lokið fyrir haustið, þannig að fyrir næsta Alþ. mætti leggja frv. til l. um verðjöfnunarsjóð, ef sú athugun þætti leiða nauðsyn þess í ljós, og eins og ég áðan sagði, er persónuleg skoðun mín, að svo sé. Athuganir Efnahagsstofnunarinnar benda til, að afkoma saltfisks- og skreiðarverkunar á árunum 1964 og 1965 hafi verið tiltölulega góð, þar sem verðlag á þessum afurðum hefur enn hækkað á árinu 1966 og ekki er vitað um verðlækkanir nú nema á smáfiski. Má gera ráð fyrir, að afkoman breytist lítið á árunum 1966 og 1967 miðað við árið 1965. A.m.k. er ekki nú vitað um neitt, er bendi til alvarlegra verðlækkana á þessum tegundum útflutningsins. Í l. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, er samþ. voru á síðasta Alþ. og reyndar árið þar áður einnig, 1965 og 1966, var heimilað að greiða 10 millj. kr. til verðuppbóta á útflutta skreiðarframleiðslu. Vegna hins hagstæða verðlags á skreið á þessu ári, þykir ekki ástæða til þess nú að ráðstafa fyrir fram þessari fjárhæð til uppbóta á útflutta skreiðarframleiðslu. Á hinn bóginn má gera ráð fyrir, að sérstök vandamál muni skapast vegna útflutnings annarra afurða, og er þá mikilvægt, að fé sé fyrir hendi til lausnar slíkum vanda. Það er fyrir því séð í 9, gr. þessa frv. Gert er ráð fyrir þessari fjárhæð, þeim 80 millj. kr., sem ætlaðar eru til aðstoðar við sjávarútveginn, samkv. 16. gr. B. 15, og áætlað er, að þessi fjárhæð sé notuð til ótiltekinna verðbóta á útfluttar sjávarafurðir af öðrum fiski en síld og loðnu eftir reglum, sem sjútvmrh. setur. Sennilega munu þær ráðstafanir, sem hér um ræðir og hefur verið gerð grein fyrir, hafa í för með sér um 310–320 millj. kr. útgjöld fyrir ríkissjóð. Það eru 100 millj. kr. vegna 8% viðbótar við fiskverðið, 140 millj. kr. vegna framlags til verðjöfnunar frystra fiskafurða og 80 millj. kr. vegna annarra ráðstafana. Í 16. gr. B. 15 í fjárl. fyrir árið 1967 er gert ráð fyrir 80 millj. kr. til aðstoðar við sjávarútveginn. Vegna þess að væntanlega verður stofnaður varanlegur sjóður, þ.e. verðjöfnunarsjóður, telur ríkisstj. nú rétt, að framlagið til verðjöfnunar verði greitt af tekjuafgangi ársins 1966. Á fjárl. ársins 1967 er ekki gert ráð fyrir fjárframlagi til þeirra 8% verðuppbóta á fiskverð, sem frv. heimilar, ef samþ. verður, enda þá ekki séð fyrir um þá nauðsynlegu hækkun fiskverðs, sem raun varð á, eftir að fjárl. höfðu verið samþ., og ekki heldur um niðurstöður á verðlagi útflutnings á mikilvægum mörkuðum eins og í Sovétríkjunum, en sá samningur var gerður allra síðustu dagana í des. s.l., eins og áður er getið. Vegna verðstöðvunarstefnu ríkisstj. kemur skattahækkun ekki hér til greina. Verður því að lækka útgjöld, sem þessum greiðslum svarar. Í 2. gr. frv. er leitað eftir heimild Alþ. til að lækka um 10% greiðslu á fjárl. 1967 til verklegra framkvæmda og framlög til verklegra framkvæmda annarra aðila. Þá er óskað eftir heimild til að lækka greiðslu til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga fyrir árið 1966 um 20 millj. kr. frá því, sem ákveðið er í lögum. Vegna áðurnefndra lækkana á greiðslum og framlögum til verklegra framkvæmda er áætlað, að útgjöld ríkissjóðs lækki um 65 millj. kr. Í fjárl. ársins 1966 var ætlað, að greiðslur til jöfnunarsjóðs sveitarfélaganna á árinu 1967 mundu nema 162.8 millj. kr., en vegna aukins vöruinnflutnings og viðskipta er nú gert ráð fyrir, að þessi upphæð verði því sem næst 186 millj. kr. 20 millj. kr. af þeim 23 millj., sem tekjur jöfnunarsjóðs reynast hærri en áætlað var, munu því ganga til greiðslu uppbótar við fiskverðið. Áætlað er, að framlag til ríkisábyrgðasjóðs á árinu 1967 reynist 15 millj. kr. lægra en gert var ráð fyrir í 20. gr. fjárl. árið 1967. Samtals lækka því útgjöld ríkissjóðs um 100 millj. kr. vegna þessara aðgerða. Það er þegar ljóst af ályktunum, að hlutaðeigandi samtök, annars vegar útgerðarmenn og sjómenn og hins vegar samtök hraðfrystiiðnaðarins, sölusamtök hraðfrystihúsanna og Samband ísl. samvinnufélaga, -- og með framangreindum ráðstöfunum er verið að rétta hönd að því er ætla verður í tímabundnum erfiðleikum, - þau telja þessar ráðstafanir ganga mun skemmra til aðstoðar en nauðsynlegt var að þeirra dómi talið að gera nú. Af hálfu þessara aðila verður ríkisstj. því vart sökuð um að hafa verið um of laus á fjármuni þess opinbera þessum grundvallaratvinnuvegi til stuðnings. Þeir aðilar í þjóðfélaginu, sem telja, að lengra hefði átt að ganga í þessum efnum, hljóta því óhjákvæmilega að taka á sig þær skyldur að benda á aðrar leiðir til tekjuöflunar, sem meira fé hefðu gefið án nýrrar skattaálagningar á almenning. Ríkisstj. hafði heitið því undir umr. um fjárlög og frv. til verðstöðvunar á s.l. hausti, að forðazt yrði að grípa til almennra skattahækkana, og við það hefur verið staðið þrátt fyrir þá erfiðleika, sem útflutningsatvinnuvegirnir eiga nú við að etja og innlend stjórnvöld verða vart með rökum sökuð um. Ef okkur greinir ekki á um það atriði, að ríkisstj. hafi ekki reynzt of eftirgefanleg, eins og stundum hefur verið sagt, er að vísu eftir hin hlið málsins, þ.e. eftir hvaða leiðum fjárins er aflað samkv. frv. þessu. Þeir, sem kynnu að hafa aðrar skoðanir, munu væntanlega benda á þær leiðir, og koma þær þá að sjálfsögðu til umr. og athugunar. Frv. þetta er till. ríkisstj. til lausnar aðsteðjandi vanda í grundvallaratvinnuvegi landsmanna nú að vel yfirveguðu máli, eftir að skipzt hefur verið á skoðunum við hlutaðeigandi aðila og mikla vinnu, sem af mörkum hefur verið lögð af færustu fulltrúum beggja aðila til að finna lausn vandans. Ég vil í lok máls míns nú flytja öllum þeim, sem hafa lagt fram ómetanleg störf í ýtarlegum rannsóknum og viðræðum, þakkir fyrir störf þeirra að þeirri tillögugerð, er í frv. þessu felst. Herra forseti. Að lokinni þessari 1. umr. málsins óska ég, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Þar sem mál þetta er að sjálfsögðu tvíþætt, eins og hæstv. sjútvmrh. hefur þegar gert ráð fyrir, annars vegar sú mikilvæga aðstoð og kostnaðarsama, sem gert er ráð fyrir að veita útgerðinni og frystihúsum, og hins vegar ráðstafanir til þess að afla þess fjár, sem öll þessi aðstoð kostar, þykir mér rétt að segja þegar nokkur orð af minni hálfu varðandi þá hlið málsins, er snertir tekjuöflunina. Það þótti eðlilegt, að það færi saman í þessu sama frv., og hæstv. sjútvmrh. hefur í stórum dráttum gert grein fyrir því, hvaða ráðstafanir eru fyrirhugaðar til þess að afla þessa fjár, en mér þykir rétt af minni hálfu að láta koma fram nokkrar frekari skýringar á því, vegna hvers þessar leiðir eru valdar og hvaða áhrif þær hafa hver um sig. Þegar fjárlög ársins 1967 voru hér til meðferðar, var að því vikið af ýmsum, að það mundi vera ófullnægjandi fjárveiting, sem þar væri ætluð til aðstoðar sjávarútveginum, en í fjárl. voru ákveðnar 80 millj. kr. í þessu skyni, og var þá við það miðað, að sams konar aðstoð yrði veitt útveginum eins og var á árinu 1966. Enda þótt athuganir lægju ekki þá fyrir um hag útgerðarinnar, þótti augljóst, að ekki yrði hjá því komizt að veita sambærilega aðstoð og veitt var á því ári. Hins vegar voru þeir útreikningar eða viðræður um fiskverð annars vegar og hins vegar aðstoð, sem þyrfti að veita annaðhvort útgerðinni eða frystihúsum í sambandi við þá ákvörðun, ekki komin það langt, að það var útilokað að tilgreina nokkra ákveðna upphæð í fjárl. í þessu skyni. Það liggur því fyrir við meðferð þessa máls hér, að aðeins eru til 80 millj. kr. til að mæta þeim ráðstöfunum, sem lagt er hér til að gera til aðstoðar útgerð og frystihúsum. Viðbótarfjárins, samtals 230 millj. kr., verður að afla með nýjum aðgerðum. Hv. þdm. munu vafalaust gera sér grein fyrir því, að ráðstafanir þessar eru tvíþættar. Annars vegar er aðstoðin við útgerðina, sem er fólgin í hækkun á bótum til hennar, þar eð frystihúsin hafa ekki getað tekið á sig hærra fiskverð. Þessar bætur eru með sambærilegum hætti og sú aðstoð, sem veitt hefur verið útgerðinni nú síðustu árin, og er aðeins breyting að því er varðar upphæð, 180 millj. í stað 80 millj. á s.l. ári. Þetta eru því raunverulega venjuleg rekstrarútgjöld, sem verður að afla fjár til með sambærilegum hætti og til annarra útgjalda ríkissjóðs á ári hverju, og hér er um endanlegar greiðslur að ræða, sem undir öllum kringumstæðum eða flestum kringumstæðum a.m.k. koma til útborgunar að fullu. Ég tel því alveg óumflýjanlegt, að til að standa straum af þessari aðstoð við útgerðina séu gerðar sérstakar ráðstafanir, annaðhvort með öflun nýs fjár í sköttum eða með þeim aðgerðum að draga úr útgjöldum ríkissjóðs. Síðari leiðin var valin af þeirri ástæðu, að nýir skattar mundu tvímælalaust hafa verkað í öfuga átt við verðstöðvunarstefnu ríkisstj. og því leitt til jafnvel aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð til þess að halda niðri vöruverði. Það er því gripið til þeirra aðgerða, sem gerð er grein fyrir í frv.: annars vegar að skera niður um 10% framlög til verklegra framkvæmda ríkisins og hins vegar að skera niður um 10% framlög til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, sem er nokkuð sambærileg ráðstöfun hvað varðar sveitarfélögin. Þriðji liðurinn er svo sparnaðarliður, sem ég mun koma að síðar. Ég hef séð því haldið fram, sem auðvitað mátti alltaf gera ráð fyrir, í blöðum, að hér sé um að ræða óhæfilegan niðurskurð verklegra framkvæmda, og því er jafnvel haldið fram, að það sé samtals um að ræða allt að 30% niðurskurð, þar sem á s.l. tveimur árum hafi verkleg framlög verið skorin niður um 20% hvort árið og nú komi 10% hér í ofanálag. Hér er um mikinn misskilning að ræða. Við getum látið liggja á milli hluta árin 1965 og 1966, því að enda þótt það sé staðreynd, að samtals varð niðurskurður verklegra framkvæmda þá allmjög fjarri því að verða 20%, einkum árið 1966, en ef við skoðum árið 1967, sem skiptir meginmáli í þessu sambandi, verður ljóst, að þar er ekki um að ræða nokkra minnstu lækkun verklegra framkvæmda frá árinu 1966, vegna þess að fjárveitingar til verklegra framkvæmda voru í fjárl. yfirstandandi árs hækkaðar um 65–70 millj. kr. frá fjárl. ársins 1966. Það eina, sem hér gerist því og má auðvitað segja, að sé ekki gott, er, að þessi fjárhæð er tekin til baka, sem í rauninni er eðlilegt að gera, því að það er tvímælalaust, að hefði það legið fyrir við ákvörðun fjárl., að þessi hækkun þyrfti að vera á framlögum til sjávarútvegsins, hefði ekki verið gripið til þeirrar hækkunar á framlögum til verklegra framkvæmda, sem gerð var, heldur hefðu átt að standa óbreytt frá árinu áður. Þegar svo þess er jafnframt gætt, að hér er ekki aðeins um það að ræða, að krónulega er ekki skert að neinu leyti sú fjárveiting til verklegra framkvæmda, sem veitt var í fjárl. ársins 1966, heldur einnig tekið tillit til verðstöðvunarinnar og áhrifa hennar, verður ljóst, að í rauninni mun verða notadrýgra það fé í ár, einmitt vegna verðstöðvunarinnar; sem varið er til verklegra framkvæmda, en var á s.l. ári, þar eð ekki koma nú til þær verðhækkanir, kostnaðarhækkanir, sem urðu við opinberar framkvæmdir á s.l. ári, þær koma ekki til með að rýra á sama hátt þessi framlög ársins í ár, þannig að það má fullyrða tvímælalaust, að það verður a.m.k. ekki um að ræða neina skerðingu á heildarframlögum ríkisins til verklegra framkvæmda á árinu 1967 miðað við árið 1966. Því hefur verið haldið fram af ýmsum okkar efnahagssérfræðingum og vafalaust með réttu, að miðað við það ástand, sem hefur verið í þjóðfélaginu síðustu árin, og þá þenslu, sem oft er talað um, hafi verið rétt ekki aðeins að draga úr verklegum framkvæmdum ríkissjóðs, heldur einnig sveitarfélaga, og verklegar framkvæmdir þeirra síðustu árin hafi í rauninni verið of miklar og ekki átt sér stað þar neinn samdráttur miðað við það, sem þó hefur verið smávægilegur á vegum ríkisins. Það er nú engu að síður svo, að það er erfiðara að draga úr verklegum framkvæmdum sveitarfélaganna en ríkissjóðs af ýmsum ástæðum, sem ég skal hér ekki út í fara, en öllum hv. þdm. mun vera kunnugt um, og þess vegna hefur ekki þótt fært að framkvæma neina heildarskerðingu að þessu leyti umfram það, sem hefur leitt af því, að sveitarfélög hafa orðið að halda sínum útgjöldum innan eðlilegra marka vegna tekjuöflunar sinnar, og nú í ár verður það að gerast með hliðsjón af því, að sveitarfélögunum er í lögum um verðstöðvun settur sá hemill, að þau mega ekki auka álögur sínar á borgarana frá því, sem var á s.l. ári. Á árinu 1966 var um að ræða stórfellda tekjuaukningu hjá ríkissjóði, og það er þessi tekjuaukning, sem hefur valdið því, að unnt var að grípa til verðstöðvunarinnar og stuðla að því að spyrna fótum við dýrtíðarþróuninni þrátt fyrir þær ráðstafanir, sem nú þarf að gera í auknum framlögum til aðstoðar atvinnuvegunum. Engu að síður hefur tekizt að koma þessu öllu fram án nýrra skattahækkana. Það verður að teljast með hliðsjón af þeim mikilvægu hagsmunum, sem sveitarfélögin hafa af því, að þessi verðstöðvun takist, að það sé á engan hátt óeðlilegt, að verulegan hluta af þeim aukatekjum, sem sveitarfélögin fengu í sinn hlut á árinu 1966, af sömu ástæðu og ríkistekjurnar fóru svo langt fram úr áætlun sem ég get um og öllum hv. þdm. er kunnugt, leggi sveitarfélögin af mörkum til verðstöðvunarinnar eða þeirra aðgerða, sem ríkið þarf að standa straum af með nýjum útgjöldum til þess að tryggja það, að hún verði að veruleika. Af þessum sökum þótti ekki ósanngjarnt að taka 20 millj. eða sem svarar 10% af þeim tekjum, sem jöfnunarsjóði sveitarfélaga eru áætlaðar á þessu ári, af þeim umframtekjum, sem renna til jöfnunarsjóðsins vegna hækkunar á þeim tekjustofnum ríkissjóðs, verðtolli og söluskatti, sem renna að hluta í jöfnunarsjóð, á s.l. ári. Þetta eru 20 millj. kr., sem er áætlað, að muni nema um 1% af heildartekjum sveitarfélaganna miðað við árið í ár, þannig að menn sjá, að hér er nú ekki um stóra fjárhæð að ræða. Þetta eru tekjur, sem sveitarfélögin hafa ekki gert ráð fyrir eða gátu ekki gert ráð fyrir í fjárhagsáætlunum sínum fyrir árið 1966, og þykir af ýmsum ástæðum eðlilegra að taka það af þeim lið, þessum umframtekjum, en láta það heita skerðingu á framlaginu í ár, m.a. til þess að leggja áherzlu á það, að hér er um að ræða sérstakar aðstæður í sambandi við þær ráðstafanir, sem nú er verið að gera og má með engu móti líta á sem fordæmi um það, að megi vega í þann knérunn að takmarka eða skerða þennan hlut sveitarfélaganna almennt í framtíðinni. Þetta legg ég ríka áherzlu á, og þess vegna er einmitt þessi aðferð valin, að taka þetta af umframtekjunum á s.l. ári, en ekki að skerða tekjur þær, sem áætlað er, að renni í hlut sveitarfélaganna eða jöfnunarsjóðsins á þessu ári. Þetta legg ég áherzlu á, því að það er mín skoðun, að það megi ekki almennt séð skerða tekjur sveitarfélaganna af þessum tekjustofni, nema þá heildarbreyting verði gerð á skipulagi tekjuöflunarmála ríkis og sveitarfélaga, en það er stærra mál og víðtækara og er ekki verkefni þessara umr. að ræða það. Enda þótt á það megi auðvitað fallast, að það sé ekkert æskilegt að grípa til þessara ráðstafana, hvorki 10% niðurskurðar á framlögum ríkissjóðs í ár til verklegra framkvæmda né þessarar skerðingar á tekjum sveitarfélaganna, álít ég engu að síður, að miðað við allar aðstæður sé þetta sú leið, sem hafi verið eðlilegust og sársaukaminnst að fara, þar sem ég geri naumast ráð fyrir, að neinn hv. þdm. sé þeirrar skoðunar, að heldur hefði átt að stefna að því að taka þessar auknu tekjur með nýjum sköttum. Á s.l. ári batnaði enn hagur ríkisábyrgðasjóðs, því að eftir að ný lög um ríkisábyrgðir tóku gildi, hefur hagur ríkisábyrgðasjóðs batnað ár frá ári vegna þess, hve heilbrigð áhrif þessi nýja löggjöf hefur haft, og útkoman á s.l. ári varð sú, að 15 millj. af áætluðu framlagi til ríkisábyrgðasjóðs á árinu 1966 þurfti ríkisábyrgðasjóður ekki að nota til þess að geta staðið undir sínum skuldbindingum. Þessar 15 millj. voru engu að síður greiddar sjóðnum af tekjum ársins 1966, og þess vegna þykir vera raunhæft að gera ráð fyrir því, að ríkisábyrgðasjóður muni ekki þurfa á að halda sem svarar þessari fjárhæð af áætluðu framlagi til sjóðsins á árinu 1967, en það er jafnhátt því framlagi, sem veitt var á árinu 1966. Í sambandi við aðstoðina við frystihúsin er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram stofnframlag til verðtryggingasjóðs. Það er að vísu ekki nein ákvörðun um það tekin enn, hvort sá sjóður verður stofnaður til frambúðar, enda þótt það sé skoðun ríkisstj., og ég hygg nú við nánari athugun, að það hljóti að vera skoðun allra, að það væri mjög æskilegt og nauðsynlegt, að til slíkrar frambúðarsjóðsmyndunar komi, sem taki af óeðlilegar sveiflur í verðlagi sjávarafurða. En þrátt fyrir það, þó að um það hafi ekki endanleg ákvörðun verið tekin, er hér um að ræða framlag, sem er annars eðlis en rekstrarstyrksframlag, ef svo má segja, til útgerðarinnar, sem ég hef þegar rætt um. Af þessum sökum þykir ekki óeðlilegt né brjóta í bága við neinar eðlilegar grundvallarreglur, að þessar 130 millj. verði lagðar fram af greiðsluafgangi ríkissjóðs árið 1966. Þetta framlag mun, ef úr sjóðsstofnuninni verður, verða stofnframlag ríkissjóðs til þessa sjóðs. Að vísu verður það eign sjóðsins, en eins og sakir standa er þarna fyrst og fremst um að ræða tryggingu gegn verðfalli, þannig að verði ekki um það verðfall að ræða, sem menn þykjast nú sjá fram á, að séu horfur á á þessu ári, mundi ekki koma til greiðslu bessa fjár, nema því aðeins að umræddur verðjöfnunarsjóður yrði stofnaður. Hagur ríkissjóðs á árinu 1966 mun gera kleift að leggja þetta fé fram. Ég er ekki reiðubúinn á þessari stundu hér til þess að gera endanlega grein fyrir afkomu ríkissjóðs á árinu 1966, en þinginu mun verða gerð grein fyrir þeim niðurstöðum nú innan mjög skamms tíma. Það skiptir í rauninni ekki heldur máli varðandi þetta mál, vegna þess að það kemur vitanlega ekki til álita, jafnvel þó að bað hefði verið auðið, sem raunar ekki er auðið, - að taka þær fjárhæðir aðrar, þær 100 millj., sem eiga að fara til útgerðarinnar, af greiðsluafgangi. Slíkt væri brot á öllum eðlilegum fjármálalögmálum og hlyti að leiða til mjög óeðlilegrar og óheppilegrar þróunar. enda, eins og ég sagði, er þegar búið að ráðstafa það miklu af greiðsluafgangi nú þegar og hefur að sumu leyti verið gerð grein fyrir því, m.a. með ráðstöfun á 30 millj. til hagræðingarsjóðs landbúnaðarins, og fleiri ráðstafanir, sem mun þurfa að grípa til í sambandi við greiðsluafganginn, auk þess sem að sjálfsögðu verður að greiða þær yfirdráttarskuldir, sem eru við Seðlabankann og myndazt hafa vegna hallarekstrar á undanförnum árum, að ekki er neitt slíkt fé upp á að hlaupa, þó að mönnum kynni að detta í hug, að grípa mætti til jafnóeðlilegrar aðferðar varðandi aðstoðina við sjávarútveginn. Því verður vafalaust haldið fram, eins og þegar hefur sézt víða, að það hefði þurft að gera miklu meira fyrir útgerðina, og án efa veitir henni ekkert af því að fá meira fé í sinn hlut, og það er vafalaust eins naumt skorið og unnt er varðandi þá aðstoð, sem frystihúsunum er veitt, enda þótt hér sé um veigamikla aðstoð að ræða, og ég tel ekki síður mikilvæga þá aðstoð, sem boðuð er varðandi skipulag frystiiðnaðarins í heild. En menn verða að gera sér grein fyrir því, að varðandi alla slíka kröfugerð, hlýtur hún að kosta fé og hún verður að greiðast af almenningi að verulegu leyti, og það hlýtur því að verða skylda ríkisstj. og Alþingis hverju sinni, jafnhliða því, sem reynt er að tryggja það, að atvinnuvegir geti gengið með eðlilegum hætti, að ganga þó ekki lengra til aðstoðar við þá með beinum fjárframlögum frá ríkissjóði en óumflýjanlegt er, því að sé lengra gengið, hlýtur það, eins og ég sagði, að leiða til þess, að fara verður lengra ofan í vasa borgaranna, með þeim afleiðingum, sem það hefur í för með sér. Það kann vel að vera, að í ýmsum tilfellum sé hægt að benda á, að það sé efnahagslega og fjármálalega séð æskilegt að taka meira af borgurunum, en ég hygg samt, að menn séu sammála um það, að eðlilegt og sjálfsagt sé að hafa þar eins mikið hóf á og frekast er auðið, og ég tel, að með þeim ráðstöfunum, sem hér eru gerðar, sé annars vegar stuðlað að því á viðhlítandi hátt að standa við bakið á þessum grundvallaratvinnuvegi landsmanna, sjávarútveginum, bæði bátaútvegi og frystihúsum, og hins vegar reynt að gera þetta án þess að tefla verðstöðvunarstefnu ríkisstj. í beina hættu og án þess að leggja nokkrar þær óeðlilegu kvaðir á borgarana, sem hægt sé að finna að.



Herra forseti, Þessar staðreyndir blasa nú við í sjávarútveginum: 1) Bátarnir, sem stunda þorskveiðar, eiga við sívaxandi erfiðleika að stríða, og þeim fer fækkandi ár frá ári. Allar varanlegar úrbætur eru dregnar á langinn, og nær ekkert hefur verið framkvæmt af tillögum vélbátaútgerðarinnar. 2) Ekkert er gert til þess að efla útgerð á djúpmið og fjarlæg mið með endurnýjun togaraflotans, og stefnir nú beint að því, að útlendingar verða einir um togaramiðin. 3) Ríkisstj. leggur nú enn einu sinni fram frv. um bráðabirgðaráðstafanir til þess að halda útgerðinni gangandi næstu mánuði, en er algerlega stefnulaus í framtíðarmálum sjávarútvegsins. 4) Ríkisstj., sem kallað hefur allar tillögur um skipulega uppbyggingu ófrelsi og höft og hefur horft upp á það, að fé opinberra sjóða og bankakerfisins er varið til að byggja upp ný frystihús, þar sem mest og bezt frystihús eru ónotuð fyrir, vill nú gera áætlun um lokun og niðurrif frystihúsa. Þrátt fyrir miklar umframtekjur ríkissjóðs á s.l. ári er nú til þess að afla fjár til stuðnings bátaútgerðinni höggvið enn í sama knérunn og áður og enn dregið stórlega úr fjárveitingum til skóla, hafna og annarra ríkisframkvæmda, sem greiða skal eða styrkja af ríkisfé. Klipnar eru 20 millj. kr. af því, sem sveitarfélögin eiga skv. lögum að fá í sinn hlut af verðtollum og söluskatti síðasta árs, með þeim rökum, að þau fái nóg samt, og þetta er gert þrátt fyrir þá staðreynd, að þessir tekjustofnar einir hafa á s.l. ári gefið ríkissjóði hátt á 4. hundrað millj. umfram áætlun. Það, sem nú þarf að gera í þessum málum, er að taka upp ný vinnubrögð - markviss vinnubrögð og markvissa stefnu. 1) Gera verður ákveðnar ráðstafanir til eflingar bátaútgerð á þorskveiðar jafnframt skipulögðum aðgerðum til nýtingar miðanna og verndar stofnunum. Heildarskipulag sóknarinnar á miðin ásamt bættum tæknibúnaði við þorskveiðarnar er brýn nauðsyn. 2) Halda verður áfram sókn Íslendinga á djúpmið og fjarlæg mið, og í því skyni verður að vinda bráðan bug að undirbúningi að endurnýjun togaraflotans. 3) Auka verður hagræðingu í fiskiðnaðinum, m.a. með tilliti til þess að bæta móttöku- og geymsluskilyrði hráefnisins til að jafna vinnu milli daga og komast hjá næturvinnu, og til þess þarf að tryggja þessari atvinnugrein næg og hagkvæm lán. 4) Hætta verður óeðlilegum álögum á þessar atvinnugreinar, lækka vextina, lækka útflutningsgjöldin, rafmagnsverðið, hafnargjöldin o.fl., veita skattaívilnanir, hætta að skattleggja tapið og auka afurðalánin til þess að gera þessum fyrirtækjum kleift að stunda starfsemi sína með eðlilegum hætti. 5) Endurskoða verður reglur um aflatryggingasjóð í því skyni, að vélbátaflotinn á þorskveiðum haldi sínu, og reglur um iðgjaldasjóð með aukna hagkvæmni í tryggingunum fyrir augum. Það verður að kryfja vandamál þessa atvinnuvegar til mergjar, eins og raunar annarra, marka stefnu framtíðarinnar og hefja markvissar aðgerðir. Sífelldir árlegir „viðreisnaraukar“ leysa engan vanda, þótt þeir kunni að geta komið í veg fyrir algera stöðvun í bili. Ég skal svo snúa mér að frv., sem fyrir liggur og einstökum atriðum þess. Það var einu sinni önnur tíðin. Einu sinni var fé tekið úr ríkissjóði til þess að senda inn á hvert heimili landsins pésa, sem var kallaður „Viðreisn“. Af alveg einstöku yfirlæti, sem vonandi heldur áfram að verða einstakt í íslenzkri stjórnmálasögu, boðuðu þeir þar kenningar sínar, sem öll ráð þóttust kunna Þar stóð m.a. þetta: „ Ríkisstj. telur, að með þeim ráðstöfunum í efnahagsmálum, sem tillögur hennar fela í sér, muni nýtt viðhorf skapast. Útflytjendur verða framvegis að sæta ríkjandi gengi og geta ekki fengið aukinn launakostnað endurgreiddan í hækkuðum útflutningsbótum.“ Og þar stóð meira. Í upphafi þessa ritverks stóð m.a. þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Hér er ekki um að ræða ráðstafanir sama eðlis og þær efnahagsráðstafanir, sem tíðkazt hafa svo að segja árlega nú um skeið og snert hafa fyrst og fremst breytingar á bótakerfi útflutningsins og nauðsynlega fjáröflun í því sambandi, heldur algera kerfisbreytingu.“ Svo liðu fáein ár. Fyrirheitin, sem fólust í þessari ritsmíð og hér verða ekki rakin fleiri af þessu tilefni, - það gefast kannske til þess önnur, - voru svikin eitt af öðru. Innan fárra ára fóru að birtast þessir viðreisnaraukar, og mér telst til, að sá, sem hér liggur fyrir, sé sá fjórði í röðinni og væntanlega sá síðasti, því að nú dylst varla neinum, að viðreisnin hafi gengið sér endanlega til húðar. Beinar uppbætur til þorskfiskiðnaðarins og þeirrar útgerðar, sem aflar honum hráefnis, eru skv. þessu frv. komnar yfir 300 millj. kr., og auk þess eru svo niðurgreiðslur á verðlagi innanlands, sem miða að því sama marki, að brúa bilið milli innlends tilkostnaðar og erlends afurðaverðs, og þær nema nú nokkuð mikið á 8. hundrað millj. kr. Nei, það er ekki um að ræða hjá þessari hæstv. ríkisstj. ráðstafanir sama eðlís og þær efnahagsráðstafanir, sem tíðkuðust árlega hér áður fyrr, „til þess að gera breytingar á bótakerfi útflutningsins og nauðsynlega fjáröflun í því sambandi“. Þessar greiðslur, sem ég nefndi, sem miða að því að brúa bilið milli framleiðslukostnaðar innanlands og afurðaverðs á erlendum markaði, nema nú alls nokkuð yfir þúsund millj. kr. eða langdrægt jafnmikilli upphæð og fæst fyrir allar hraðfrystar fiskafurðir landsmanna. Það er látið að því liggja, að 11% verðfall, sem orðið hafi á s.l. ári í kjölfar 50–60% verðhækkana næstu ára þar á undan, sé orsök þeirra erfiðleika, sem við er að etja. Það eru orðnir aðþrengdir menn með röksemdafærslur, sem ætla sér að bera þetta á borð. Eins og ég mun koma að síðar, mun meðalverðið á árinu 1966 ekki hafa verið lakara en neitt ár þar á undan. Orsökin er fyrst og fremst óðadýrtíðin, sem er fylgifiskur stefnu eða öllu heldur stefnuleysis viðreisnartímans. Hún hefur grafið grundvölinn undan öllum atvinnuvegum landsmanna. Það eru afleiðingar hennar, sem verið er að fást við með þessum árlegu viðreisnaraukum. Þetta frv. felur í sér breytingar á bótakerfi útvegsins. Bátarnir á þorskveiðunum fá 8% hækkun á fiskverðinu, 5% í tvo mán., marz og apríl, og 11% hækkun á öðrum tímum árs, og gert er ráð fyrir, að þetta muni jafna sig upp með 8%. Þetta var ákveðið og tilkynnt með tilkynningu frá verðlagsráði sjávarútvegsins og ríkisstj. 9. jan. s.l. Jan. og febr. eru báðir liðnir, en eins og fram kom nýlega í umr. í hv. sameinuðu þingi, þá er sjútvmrh. hinn rólegasti, það er verið að reikna, það liggur ekkert á að borga: En útvegsmenn, sem búa nú við erfiðari skilyrði en nokkru sinni áður um langa hríð, vantar þetta fé. Þróunin í málefnum þessarar útgerðar er alkunn, og hún sýnir, hvernig búið er að útgerðinni. Tala skráðra fiskiskipa undir 100 smálestum, en það eru fyrst og fremst þau, sem afla hráefnisins fyrir hraðfrystihúsin, hefur breytzt þannig, að 1964 voru þau 523, samtals 16732 brúttólestir, 1958 voru þau orðin 614, samtals 21213 brúttósmálestir, 1964 648, samtals 21670 smálestir, en 1967 komin niður í 577, samtals 19014 smálestir. Þessi þróun á síðustu árum talar sínu máli. Í árslok 1965 skipaði hæstv. sjútvmrh. nefnd, sem gengið hefur undir nafninu vélabátaútgerðarnefnd, og hún skilaði ýtarlegu áliti í júnímánuði 1966. En hæstv. sjútvmrh. er rólegheitamaður, og það kom í ljós í umr. í Sþ., sem ég gat um áðan, að nær ekkert af till. n. hefur komizt í framkvæmd. Í fyrsta lagi gerði n. tillögu um 10% hækkun fiskverðs á árinu 1966. Þeirri tillögu var ekki anzað. Í öðru lagi gerði n. till. um hækkun sumar- og haustuppbótar á línu- og færafisk um 50 aura á kg. Nú er lagt til í því frv., sem hér liggur fyrir, að þær 20 millj., sem áætlaðar voru til þessa á s.l. ári, skuli kláraðar með því að bæta við uppbótina á seinustu mánuðum ársins. Fróðlegt væri að fá upplýsingar um það frá hæstv. sjútvmrh., hvað hann gerir ráð fyrir, að þessi viðbót verði margir aurar á kg. Í þriðja lagi lagði n. til, að sérstök athugun færi fram á erfiðleikum þeirra minni báta, sem aflað hafa sér síldveiðibúnaðar, sem er, eins og kunnugt er, mjög dýr, en þau eru of smá til að nota, og var lagt til, að sérstök n. yrði látin athuga þetta mál. Um árangur af því eða hver viðbrögð ráðh. við þessu hafa verið hefur ekki frétzt. Hafi verið skýrt frá því, hefur það farið fram hjá mér, og þá er það að sjálfsögðu mér að kenna, og þætti mér þá vænt um að fá þær upplýsingar frá hæstv. ráðh. Þá var lagt til, að lenging svokallaðra tækjalána færi fram úr þremur árum í sex ár. Jú, og viti menn: Þau voru lengd í fimm ár. Þá var lagt til, að þessum bátum yrðu veittir gjaldfrestir á lánum úr fiskveiðasjóði með þeim hætti, að lánin yrði lengd og afborganir felldar niður sem þeirri lengingu svaraði. Um það er enn verið að tala og ekkert raunhæft komið fram. Þá var lagt til, að lækkaðir yrðu dráttarvextir, en um það hefur ekkert heldur heyrzt. Þá var lagt til, að gerðar yrðu breyt. á aflatryggingasjóði og iðgjaldasjóði, svo að þessir bátar stæðu ekki undir greiðslum til togaranna. Það hefur ekki farið fram hjá mér, að hæstv. ráðh. hefur við ýmis tækifæri haldið því fram, að svo væri heldur alls ekki. En í skýrslum bátaútgerðarnefndar, sem ég hef hér fyrir framan mig, er öðru haldið fram, og hæstv. ráðh. ætti þá að leggja fram skýrslur, sem það afsönnuðu. Þar segir m.a.: „Þær upplýsingar, sem n. hefur fengið hjá aflatryggingasjóði sjávarútvegsins og frá tryggingarsjóðum, benda til þess, að með því skipulagi, sem nú er á þessum sjóðum, hvíli allveruleg greiðslubyrði á vélbátum vegna togaranna.“ Með þeirri hækkun uppbóta, sem hér er gert ráð fyrir, er vissulega tjaldað til einnar nætur. Það er að því stefnt að fleyta baslinu áfram í nokkra mánuði og herða þann hnút, sem málefni þessa atvinnuvegar eru komin í. Útvegsmenn hafa talið og birt um það ályktanir víða að, að hér sé um ófullnægjandi úrlausn að ræða. Og svo mikið er víst, að þessar ráðstafanir laga ekki þann hráefnisskort, sem fiskiðnaðurinn á við að etja, sem vinnur úr afla þessara báta. Annar þáttur hráefnisöflunarinnar fyrir frystihúsin eru togararnir. Þar hefur engin endurnýjun átt sér stað um árabil, og togaraútgerðin á nú, eins og öllum er kunnugt, við mjög mikla erfiðleika að stríða. Athugun á tölu togaranna, sem hér eru skráðir, sýnir þessa þróun að nokkru, þó ekki að fullu, en það kemur í ljós, að árið 1954 voru togararnir 51, 31600 brúttólestir, 1958 voru þeir 44, samt. 29 þús. brúttólestir, 1964 voru þeir 39, samt. 27 þús. brúttólestir og 1967 eru þeir 32, samt. 23 þús. brúttólestir. En raunverulega eru þeir togarar, sem út eru gerðir, innan við 20 og sjálfsagt ekki nema 14 eða 15 þús. brúttólestir. Bjargráðið, sem sumir héldu á lofti hér fyrir skömmu, var að hleypa þessum togurum inn á mið bátanna og hætta að sækja á þau djúpmið, sem eru hin eðlilegu mið togaranna, og láta útlendinga eina um þau. Hæstv. sjútvmrh. lýsti því nýlega yfir, að hætt væri við fyrirætlanir af því tagi, og fyrir það vil ég þakka. Það er ljóst og viðurkennt, að sú aflaaukning, sem með því hefði getað fengizt fyrir togarana, hefði verið ónóg til þess að bæta neitt verulega þeirra hag fyrir utan allt það tjón, sem það hefði valdið öðrum, ef þetta ráð hefði verið upp tekið. Orsakir þeirrar hnignunar, sem átt hefur sér stað í togaraútgerðinni, eru vissulega aðrar en þær, að þeir hafi misst nokkur mið, sem þeir höfðu fyrir breytinguna á fiskveiðilandhelginni. Um það vitna greinilega ýmsar umræður, sem fram hafa farið nú upp á síðkastið af hinum kunnugustu mönnum, og mig langar, með leyfi hæstv. forseta, til þess að leiða hér nokkur vitni að því. Fyrir nokkrum dögum var í einu dagblaði bæjarins viðtal við einn ungan togaraskipstjóra, sem er skipstjóri á einu af okkar myndarlegustu skipum og mjög aflasæll, og ræddi hann um málefni togaraútgerðarinnar. Það er Halldór Halldórsson skipstjóri á Maí. Þar segir hann m.a.: „Ég er jafnbjartsýnn á togaraútgerð og þegar ég byrjaði til sjós og allt gekk vel fyrir togurunum. Það er nóg af fiski í sjónum, og við þurfum ekki að hætta við togarana vegna þess, að ekki aflist. En við verðum að fylgjast með öllum nýjungum og megum ekki dragast aftur úr, eins og við höfum gert að undanförnu. Við erum ekki einungis að dragast aftur úr með útbúnað skipanna, heldur er líka sú hætta fyrir hendi, að við stöndum uppi vankunnandi í öllum vinnubrögðum um borð í nýtízkutogara. Okkur er lífsnauðsyn að búa betur að togaraátgerðinni á öllum sviðum. Má t.d. benda á, að óhæfa er, að hver togari þurfi í rauninni að vera leitarskip í hverjum túr. Á þessu sviði er ekkert gert fyrir togarana, þótt reynsla sé fyrir því, að í þau fáu skipti, sem skip hafa verið gerð út gagngert til leitar, hefur árangur ekki brugðizt. Þannig fundust Jónsmið, Fylkismið og Nýfundnalandsmið. Með þýzka togaraflotanum eru 4 fullkomin rannsóknar-, viðgerðarog sjúkraskip, og fylgja þau flotanum stöðugt eftir til leiðbeiningar og hjálpar. Sárt er að vita til þess, að það skyldi þurfa Þjóðverja til að finna hin auðugu Anton Dorrn-mið hér rétt við túnfótinn hjá okkur. Ég tel útilokað fyrir okkur Íslendinga að byggja þetta þjóðfélag á öðru en sjávarútvegi sem undirstöðuatvinnuvegi; við erum svo lánsamir að búa hér við auðugustu fiskimið í heimi, við Ísland og Grænland, og þennan auð sækjum við ekki nema með útgerð togara.“ Annar kunnur togaraskipstjóri hefur nýlega látið í ljós skoðanir sínar í 8.–9. tölublaði af sjómannablaðinu Víkingi, sem kom út á s.l. hausti, og þar kemur fram sitthvað, sem ástæða er til að taka eftir. Þar segir hann m.a., - það er Auðunn Auðunsson, kunnur togaraskipstjóri: „Ég tel fráleitt að gefa úthafið og bolfisksvæðin fyrir norðan og austan og reyndar í kringum allt landið algerlega í hendur útlendinga, sem veiða þar með allgóðum árangri djúpt og grunnt.“ Enn fremur segir hann: „Við verðum að fá okkur ný skip og þá af skuttogaragerð með mikilli sjálfvirkni, Við þurfum tvenns konar togara, eina gerð 500 tonna til þess að veiða sérstaklega á heimamiðum við Norður- og Austurland og aðra gerð 1500 –2000 tonna fyrir fjarlægari mið og djúpmið.“ Hann ræðir ýmislegt um þann útbúnað, sem togararnir hafa, og segir m.a.: „Út af fyrir sig má segja, að löndunaraðstæður í Reykjavík og Hafnarfirði eigi mikinn þátt í því, hvernig komið er fyrir togaraútgerðinni, því að það tekur 3–5 daga að fá afgreiðslu á 350 tonna afla, 3 daga í löndun og 1 dag að ísa aftur er algengt. Tæknina vantar gjörsamlega í löndunarstarfsemina, og þar er um algera kyrrstöðu að ræða. Ég tel mig hafa tapað minnst einum túr á sumri fyrir lélega löndunarmöguleika.“ Blaðamaður, sem ræðir við þennan togaraskipstjóra, beinir talinu aftur að úthafsveiðunum, þá segir Auðunn: „Við megum alls ekki leggja þær niður. Ísland liggur svo miðsvæðis við fiskimiðum norðurhvels, að við ættum að eiga mesta möguleika af öllum þjóðum til þess að láta veiðarnar bera sig, en við komumst ekki hjá að endurnýja skipaflotann, til þess að stunda þær veiðar.“ Hann telur enn fremur, að hinir stærri togarar a.m.k. þurfi að hafa aðstöðu til frystingar um borð og geta lagt upp heilfrystan fisk hjá frystihúsunum, og segir um þetta: „Útlendingar stunda þessar veiðar allt árið með góðum árangri. Þetta verðum við líka að gera og fara með aflann beint til frystihúsanna, sem vantar tilfinnanlega hráefni. Fiskurinn kæmi þá heilfrystur til húsanna.“ Hann er enn fremur spurður um, hvað hann segi um togarana, sem nú eru hér fyrir, og svarar þá: „Það er óhugsandi að gera þá út. Skipin eru of mannfrek og dýr í rekstri og henta auk þess alls ekki veiðum á fjarlægum miðum. Þó tel ég nýjustu dísiltogarana vera rekstrarhæfa.“ Hér hef ég leyft mér að rekja lítið eitt skoðanir þeirra, sem kunnugast ætti að vera um ástæður fyrir því, að togaraútgerðin gengur svo erfiðlega sem raun ber vitni. Menn hafa beðið þess lengi að heyra frá hæstv. sjútvmrh., hverjum ráðstöfunum hann hyggist beita sér fyrir í þessu efni. Auðvitað kann sitt að sýnast hverjum um það, hvernig þau skip ættu að vera, hvað stór og hvernig búin, sem togaraflotinn yrði endurnýjaður með, en það er auðvitað alls ekki nauðsynlegt að komast að einhverri einni niðurstöðu í því efni. Það er engin ástæða til þess að leggja þar allt á eitt spil. Það er ekki út af fyrir sig æskilegt, að rokið yrði í að kaupa 20–40 togara, sem ættu að leysa allan vanda, af því að einhverjir teldu þá hentuga. En nokkur smáskip til veiða við Norður- og Vesturland á þeim miðum, sem Englendingar stunda mest þar, og nokkrir stórir togarar fyrir fjarlæg mið, í þessu eru ýmsir möguleikar, sem þarf að kanna með hinum kunnugustu og færustu mönnum. En einu verðum við að slá föstu, að við megum ekki hætta að stunda veiðar að einhverju leyti á djúpmiðum, og það verður að hefjast handa um endurnýjun togaraflotans í því skyni. Það er ekki bara togaraútgerðin, sem er þar í hættu, heldur einnig frystihúsin. Þau verða að vísu aðallega að byggjast á bátunum, sem stunda veiðar í kringum landið. Sérstaða okkar sem fiskveiðiþjóðar er vissulegu fyrst og fremst fólgin í hinum nálægu miðum hér allt í kringum land. En eigi að síður hefur það sýnt sig, að togararnir geta þjónað fiskiðnaðinum hér mjög vel með því að auka þar hráefnismagn og gera aðstreymið jafnara og þar með skapað betri rekstrargrundvöll fyrir fiskiðjuverin og þá, um leið og þau eru efld, bætta aðstöðu fyrir bátaflotann. Verðbólgan og stefnuleysi ríkisstj, hafa sorfið fast að hraðfrystiiðnaðinum. Á s.l. hausti ályktaði aðalfundur Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, að rekstrargrundvöllur fyrir frystihúsin væri ekki lengur fyrir hendi, og taldi ástæðurnar til þess vera 1) aukinn tilkostnað innanlands, 2) minnkandi hráefni vegna erfiðleika bátanna og togaranna, og 3) verðfall á erlendum mörkuðum. Hér var sýnilega aðgerða þörf, og ef ekki vildi betur til, þá a.m.k. eins viðreisnarauka. Viðræður hófust þá milli hæstv. ríkisstj. og fulltrúa hraðfrystiiðnaðarins um leiðir til þess, að frystihúsin gætu haldið áfram. Árangurinn af þeim birtist alþm. í fréttatilkynningu frá S.H. sem birtist í dagblöðunum 28. febr. s.l. og síðar í þessu frv., sem lagt var hér fram 2. marz. Samkv. þessu frv. á, eins og gerð hefur verið grein fyrir, að leggja 130 millj. kr. eða allt að því í sjóð til að tryggja hraðfrystihúsunum 55–75% af því verðfalli, sem verða kann, miðað við meðalverðið á árinu 1966, en það ár var meðalverðíð á afurðunum hærra en nokkurt annað ár, þrátt fyrir verðfallið, sem varð á síðari hluta ársins. Í skýrslu Efnahagsstofnunarinnar til Hagráðs segir á bls. 3, þeirri sem gefin var í nóvembermánuði s.l.: „Áætla má, að meðalverð útfluttra þorskafurða á árinu 1966 muni verða nálægt 10% hærra .en meðalverð ársins 1965 og meðalverð skelfiskafurða um 5% hærra.“ Það sýnir bezt, hvernig komið er hag frystihúsanna, að þrátt fyrir þessi hagstæðu skilyrði á árinu 1966 voru frystihúsin yfirleitt rekin með verulegu tapi á því ári, eftir nokkur, a.m.k. 2, jafnvel 3 þokkaleg ár þar á undan, og þessi staðreynd sýnir einnig bezt, hversu fráleitt það er að kenna verðlækkun á erlendum mörkuðum fyrst og fremst um þann vanda, sem við stöndum frammi fyrir, því að þessi staðreynd sýnir það greinilega, að þar eru aðrar orsakir, sem eiga meiri þátt í. Svo alvarlegt var ástand frystihúsanna orðið, að í samþykki sínu fyrir því samkomulagi, sem þetta frv. byggist á og hæstv. ríkisstj. gerði við samtök frystihúsanna, sáu þau sig knúin til þess, samkv. því, sem segir í fréttatilkynningu frá S. H., að samþ. þetta í trausti þess, að ekki verði gripið til innheimtuaðgerða gegn hraðfrystihúsunum, meðan athugun á fjárhag þeirra fer fram. Nú skal ég láta í ljós þá skoðun mína, að sú hugmynd um verðtryggingarsjóð, sem gerð er grein fyrir í grg. þessa frv. og í framsöguræðu hæstv. sjútvmrh., sé skynsamleg og ástæða til að fagna henni, hvað sem verður um framkvæmd, því að auðvitað skipta framkvæmdaatriðin í þessu sambandi mjög miklu máli og eru að sjálfsögðu óljós. Annar þáttur þeirra aðgerða vegna frystihúsanna, sem þetta frv. fjallar um og fyrst og fremst er fjallað um í 10. gr., er óneitanlega allmiklu óljósari. Það er talað um skipulagsbreytingar á hraðfrystiiðnaðinum, og það er sérstaklega talað um það í fskj., sem kallað er sameining frystihúsanna. Ég geri ráð fyrir, að það kunni að vefjast fyrir einhverjum fleirum en mér að gera sér grein fyrir því, hvernig farið er að því að sameina frystihús. Fyrir mér er málið þannig, að það hljóti að vera gert með þeim hætti að Leggja eitt niður og efla annað. M.ö.o.: það þarf að loka sumum. Það er að vísu hægt að sameina þau að nokkru, það er hægt að rífa úr þeim vélar og tæki og nota kannske að einhverju leyti í öðru frystihúsi, en það er ljóst, að í þessu felst, að sumum yrði lokað, þau rifin og flutt úr þeim eitthvað. Þessar hugmyndir eru athyglisverðar að því leyti, að þær kunna í einstökum tilfellum að geta leitt til aðgerða, sem kunna að verða til bóta, en það er meiri vandi að gera það en segja það. Vandinn er m.a. fólginn í því, hvernig hráefnisöfluninni er háttað. Aflinn er tímabundinn. Tvö frystihús á sama stað líða kannske við það að hafa hráefni mjög stuttan tíma bæði, en það er hætt við því, að þau hafi sitt hráefni á sama tíma bæði og takmarkaður ávinningur sé því að því að slá þeim saman. Aflinn er líka staðbundinn, og það bjargar ekki vanda frystihúsa á Vesturlandi, að lagt sé niður frystihús á Austurlandi. Þetta segi ég ekki út af fyrir sig til þess að andmæla þeirri hugmynd, sem þarna er fram sett, heldur til þess að vekja athygli á, að það er ekki alveg eins einfalt og að segja það, og eins á hinu, að það er hráefnisöflunin, þ.e. skipulagning sjálfrar hráefnisöflunarinnar, sem hér skiptir mestu máli, eins og fram kemur raunar í ályktunum, sem hraðfrystihúsaeigendur hafa gert um þessi efni. Það er sagt, að það sé betra seint en aldrei, þó að hitt sé líka sagt, að það sé of seint að byrgja brunninn, þegar barnið er dottið í hann. Oft hefur hæstv. ríkisstj. og hennar stuðningsmönnum verið á það bent, að nauðsynlegt væri að hafa skipulag á uppbyggingu atvinnuveganna, vinna að uppbyggingu þeirra skv. áætlun. Þeir hafa þá haft svör sín á reiðum höndum og hrópað, að þeir, sem þannig tala, vilji höft og ófrelsi. Þeir hafa ekki mátt heyra talað um skipulag í framkvæmdamálum eða áætlanir um uppbyggingu atvinnuveganna. En nú á að fara að skipuleggja, - og hvað er það þá, sem á að fara að skipuleggja? Er það framtíðin? Er það uppbyggingin á næstu árum? Nei, það er lokun fyrirtækjanna, sem á að fara að skipuleggja. Ég held, að það væri ástæða til þess, að þessar fyrirætlanir væru skoðaðar mjög nákvæmlega í n. Þó að æskilegt hefði verið, að menn hefðu áttað sig fyrr á þessum hlutum, sé ég ekki ástæðu til þess að taka á þessu stigi málsins neikvætt í þessar hugmyndir, en þær þurfa vissulega að kannast miklu nánar. Í þessari 10. gr. er einnig gert ráð fyrir því, að ríkisábyrgðasjóður gefi eftir skuldir, enda gefi aðrir eftir skuldir líka, en ljóst er, að það er fyrst og fremst ríkisábyrgðasjóður, sem þarna er hugsað um, og það er hann, sem hafi forustuna um að gefa eftir skuldir, eða þannig skil ég þessa gr., þótt hún sé að vissu leyti nokkuð óljós og væri vissulega ástæða til þess að fá hana skýrða nánar. Eitthvert fé þarf ríkisábyrgðasjóður til þess að gefa eftir miklar skuldir, og það er athyglisvert, að um leið og honum er ætlað þetta hlutverk, eru klipnar 15 millj. af því fé, sem honum er ætlað á fjárl. En af hverju ríkisábyrgðasjóður? Ríkisábyrgðasjóður er í rauninni ekki lánastofnun í venjulegum skilningi. Hann er miklu frekar eins konar tryggingastofnun. Hann á að tryggja lánveitendur. En nú á hann að fara að gefa eftir skuldir, sem safnazt hafa hjá honum. Af hverju hafa þessar skuldir safnazt? Ef ríkissjóður væri starfræktur með eðlilegum hætti, söfnuðust ekki hjá honum stórfelldar skuldir. En á undanförnum árum höfum við horft upp á næsta einkennilega þróun í ríkisábyrgðasjóði. Við framsóknarmenn beittum okkur fyrir því hér fyrir nokkrum árum, að fram kæmu árlega upplýsingar um skuldunauta ríkisábyrgðasjóðs, og nú seinustu árin hefur hæstv. fjmrh. ótilkvaddur látið gera slíkar skýrslur, og þar kemur í ljós, að sumir aðilar eru í sívaxandi skuldum við ríkisábyrgðasjóð, sem hækka ár frá ári, aðrir, sem líka eiga tvímælalaust í miklum fjárhagslegum erfiðleikum, komast ekki upp með að skulda þar fé. Ég er hræddur um, að ef nú á að fara að láta ríkisábyrgðasjóð gefa eftir skuldir í stórum stíl, væri líka tímabært að athuga, hvernig og hjá hverjum og við hvaða aðstæður þær skuldir hafa myndazt og af hverju þær hafa þá ekki myndazt hjá öðrum aðilum. Það er gert ráð fyrir í þessu frv. að veita nú enn hagræðingarfé til frystihúsanna að upphæð 50 millj. kr., og er í sjálfu sér ekki mikið um það að segja. En það er þó eitt atriði, sem ég sé ástæðu til að nefna í því sambandi. Það kemur fram hér í frv. og hefur komið fram áður, að þessu fé er úthlutað eftir reglum, sem hæstv. sjútvmrh. setur. Ég minnist þess ekki, að það hafi komið fram, hvernig þær reglur eru, og væri ástæða til þess að fara fram á það, að hæstv. sjútvmrh. gæfi um það upplýsingar, annaðhvort hér í umr. eða þá a.m.k. í þeirri n., sem fær þetta mál til meðferðar, sem ég vænti, að verði sjútvn. eins og lagt var til. Fyrir nokkrum árum var þannig komið þrátt fyrir allar viðreisnarálögurnar, að ríkissjóður var rekinn með bullandi halla. Úrræðin voru þó ekki þá að draga úr eyðslunni, heldur voru þau að takmarka stórlega framkvæmdir ríkisins og stórauka álögurnar. Með þessu og stórauknum innflutningi skapaðist verulegur greiðsluafgangur á s.l. ári. Ríkissjóður lagði á þegnana mun meira en hann þurfti á að halda þrátt fyrir allt. Maður skyldi því ætla, að hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj. væri ekki í miklum vandræðum með þá nauðsynlegu fjáröflun, sem samkv. viðreisnarpésanum fylgir ráðstöfunum til þess að auka uppbætur til útflutningsatvinnuveganna, en það kemur annað í ljós. Ríkisstj. er söm við sig. Aðeins þær 130 millj. kr., sem mynda eiga varanlegan sjóð, eru teknar af greiðsluafgangi ríkisins, en önnur útgjöld í sambandi við þetta frv., sem mér telst til að muni nema 180 millj. kr., eru tekin með þeim hætti m.a., að höggvið er enn í sama knérunn. Opinberar verklegar framkvæmdir eru skornar niður um 10%. Ég geri ráð fyrir, að það hafi farið fyrir fleirum eins og mér að eiga nokkuð erfitt með að átta sig á þeirri röksemdafærslu, sem fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. hér áðan, þegar hann tók sér það fyrir hendur að sýna fram á, að þó að fjárframlög til verklegra framkvæmda á árinu 1967 væru skorin niður í sömu upphæð og þau voru á árinu 1966, muni þau nýtast betur en áður. Það hefur þó ekki farið fram hjá neinum, að á árinu 1966 urðu mjög verulegar verðhækkanir og framkvæmdakostnaður tvímælalaust meiri nú en hann hefur nokkru sinni áður verið, þ. á m. á árinu 1966. Það verður lítið úr því fé, sem á að fara til skóla, sem á að fara til hafna og til annarra framkvæmda í landinu, þegar sífellt er krukkað í það til þess að henda í verðbólguhítina. sífellt meira af aflafé góðæranna er þannig tekið frá þeim verkefnum, sem framkvæmast ættu á góðærinu, og hent í dýrtíðarginið. Þannig er þetta mikla góðæristímabil gert að tímabili glataðra tækifæra fyrir framþróun íslenzku þjóðarinnar. Og það eru enn fremur klipnar 20 millj. kr. af því, sem sveitarfélögin eiga lögum samkv. að fá, og rökin eru þau, að þau fái sitt fyrir því, vegna þess að þeirra hlutur af þessum tekjustofnum, verðtollinum og söluskattinum, hafi farið 23 millj. kr. fram úr áætlun. En hafi þeirra hlutur farið 23 millj. fram úr áætlun, hefur hlutur ríkissjóðs farið a.m.k. 350 millj. kr. fram úr áætlun og trúlega heldur meir. Samt þarf að klípa 20 millj. af sveitarfélögunum í þessu sambandi. Það munar ekki um það, sagði hæstv. fjmrh., því að þetta er bara 1% af tekjum þeirra. Þessi upphæð er bara 1% af tekjum þeirra. En þessi upphæð er innan við 1/2% af tekjum ríkissjóðs. En það þurfti samt að næla sér í lamb fátæka mannsins. Eftir þær upplýsingar, sem fyrir liggja um afkomu ríkissjóðs og möguleika hans og álögurnar á s.l. ári, sé ég ekki ástæðu til þess að samþykkja 2. gr. þessa frv., þó að sjálfsagt sé nauðsynlegt að veita bátaútgerðinni og frystihúsunum þann stuðning, sem hér er ráðgerður. Í þessum viðreisnarauka, sem hér er til umr., er raunar eins og í viðreisninni sjálfri tjaldað aðeins til einnar nætur, og það er ekki gripið að rótum neins vanda. Það er reynt að ýta vandanum á undan sér í nokkra mánuði í viðbót. Útvegsmenn hafa látið í ljós þá skoðun og gert um það margar ályktanir, að uppbætur til bátanna séu of litlar. Út af fyrir sig er það slæmt, ef svo er og ef útvegsmönnum finnst það, en það er ekki verst. Verst er, að ekkert varanlegt er gert, engar varanlegar úrbætur og engin stefna mörkuð. Hraðfrystihúsaeigendur hafa látið frá sér fara ályktanir og tilkynningar um það, eins og sjá má í bláðum hinn 28. febr. s.l., að sú fyrirgreiðsla, sem hraðfrystiiðnaðurinn fær með þessu frv., sé ófullnægjandi. Út af fyrir sig er það slæmt, en það er ekki verst. Verst er, að engin varanleg úrræði koma fram í hráefnisvandamálinu, sem er stórfellt vandamál hraðfrystiiðnaðarins, né í dýrtíðarvandanum, nema velta með auknum uppbótum á undan sér verðhækkununum fram á haustið. Á rótum verðbólguvandans, sem er meginrót að þessum erfiðleikum, sem hér eru til umr., er hvergi tekið. Ríkisstj., sem í upphafi þóttist öll ráð kunna, reynist ekki kunna önnur ráð en vaxtaokur og lánahöft, sem reynzt hafa árangurslaus í viðureigninni við verðbólguna, en hafa valdið atvinnuvegunum stórfelldu tjóni. Mörg þýðingarmestu og veigamestu framleiðslutæki, ekki sízt í þeim greinum, sem hér er um að ræða, hafa ekki getað haft eðlilegan rekstur í rekstrarfjársveltinu. Framkvæmdastjórar þeirra eyða tíma sínum í biðstofum bankanna og reyna að bjarga jafnvel fyrirtækjum, sem í eðli sínu eru auðug fyrirtæki, undan hamrinum. Hvers konar rekstrartruflanir og frávik frá eðlilegum og rökréttum ráðstöfunum eiga sér stað vegna fjárskortsins og eru daglegt brauð. Það er ekkert að undra, þó að frystihúsin fari fram á það að vera umliðin um skuldirnar um sinn, eins og fram kemur í samþykkt þeirra við samkomulaginu við hæstv. ríkisstj., en þar kemur fram, eins og ég drap á áðan, að frystihúsin telja, að með þessum ráðstöfunum sé hvergi nærri nógu langt gengið til lausnar aðsteðjandi rekstrarvandræðum hraðfrystiiðnaðarins, en fallast „eftir atvikum á þessa skipan mála í trausti þess, að ekki verði gripið til innheimtuaðgerða gegn hraðfrystihúsunum, meðan athugun á fjárhag þeirra fer fram.“ Það er ljóst, að samþykki hraðfrystihúsanna við þeim ráðstöfunum, sem hér er gert ráð fyrir að gera, er gert í trausti þessa, með þessu skilyrði. Og hvað hyggst hæstv. ríkisstj. gera í þessu? Um þetta er ekkert í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Eða á kannske ekki að sinna neitt þessum fyrirvara frystihúsanna? Um það væri fróðlegt að fá upplýsingar. Herra forseti. Ég skal nú ljúka máli mínu fljótlega. Ráðstafanirnar, sem felast í þessum viðreisnarauka, geta e.t.v. komið í veg fyrir stöðvun næstu mánuðina, en þar er hvergi gripið á þeim grundvallarvandamálum sem þessar atvinnugreinar eiga við að stríða. Nú þarf ný vinnubrögð í þessum málum: Það þarf ráðstafanir, sem ég gerði grein fyrir í upphafi míns máls og skal ekki endurtaka, og það þarf fyrst og fremst algerlega ný vinnubrögð, markviss vinnubrögð og markvissa stefnu í málefnum þessara atvinnuvega eins og raunar annarra. Það verður að kryfja vandamál þessara atvinnugreina til mergjar og marka stefnu framtíðarinnar og hefja markvissar aðgerðir, því að sífelldar bráðabirgðaúrlausnir frá ári til árs og jafnvel mánuði til mánaðar leysa engan vanda, þótt þær kunni að geta komið í veg fyrir stöðvun atvinnurekstrarins í bili.



Herra forseti. Tveir hæstv. ráðh. hafa nú gert grein fyrir þeim bjargráðum, sem gripið skal til í því skyni að halda sjávarútveginum gangandi. Enda þótt ég eigi sæti í þeirri n., sem kemur til með að fjalla um þetta frv., þykir mér ástæða til að ræða nokkuð um ástandið í sjávarútvegsmálum almennt við 1. umr. þessa máls. Þetta frv. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins hefur, eins og hæstv. sjútvmrh, rakti, að geyma ákvæði um uppbætur og styrki, sem nema samtals nokkuð yfir 300 millj. kr. Á fjárl. þessa árs er 80 millj. kr. fjárveiting til stuðnings sjávarútveginum. Þetta frv. kveður á um skiptingu þess fjár, og eru þar farnar hinar troðnu slóðir undanfarinna ára. Það er gert ráð fyrir 50 millj. kr. fjárveitingu til framleiðniaukningar frystihúsa og annarra endurbóta í framleiðslu frystra fiskafurða. Þannig er þetta orðað í frv., og þannig mun það hafa verið orðað í lögum um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, sem samþ. hafa verið undanfarin ár. Ég vil vekja athygli á því, að fram hefur komið gagnrýni á þessu orðalagi, hér er, að því er maður bezt veit, um hreint rangnefni að ræða. í framkvæmdinni er þetta í rauninni fyrst og fremst rekstrarstyrkur eða í rauninni styrkur til hráefnakaupa. Mér vitanlega hafa ekki verið settar um úthlutun þessa fjár aðrar reglur en þær, að úthlutun fjárins miðast við magn þess hráefnis eða verð þess hráefnis, sem frystihúsin kaupa. Mér vitanlega eru engar reglur til um þetta efni, sem tryggi raunverulega, að þetta fé fari til framleiðniaukningar fyrst og fremst, eins og lög undanfarinna ára um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins hafa þó mælt fyrir um. Ég tel, að það sé ekki viðkunnanlegt að vera með þetta orðalag, sem í rauninni felast í blekkingar í þessu efni. Þessi stuðningur á vitanlega að heita réttu nafni, ef ekki er um það að ræða, að þetta sé raunverulega fé til framleiðniaukningar. Þá eru í þessu frv. ákvæði, að 20 millj. kr. af fénu á fjárlögum sé varið til uppbóta á handfæra- og línufisk og 10 millj. til verðuppbóta á skreið og fleiri sjávarafurðir. Þetta er svipað og áður. Enn fremur er svo fyrir mælt í þessu frv. eða ráð fyrir því gert, að togararnir fái eins og áður rekstrarstyrk úr aflatryggingasjóði. En síðan koma nýju pinklarnir. Þar er í fyrsta lagi um að ræða 100 millj. kr. vegna 8% viðbótar við fiskverð, sem ákveðið var um s.l. áramót, sem kunnugt er. Til þess að mæta þessum útgjöldum, sem ætlazt er til að greiðist úr ríkissjóði, er nú lagt til, að verklegar framkvæmdir yfirstandandi árs verði skornar niður um 10% eða alls 85 millj. kr. Enn fremur er lagður til niðurskurður á greiðslum til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, af tekjum sjóðsins árið 1966, 20 millj. kr. verði teknar af þessu fé til sveitarfélaganna. Loks er ákveðið í þessu frv., að greiða skuli eigendum frystihúsa minnst 55 og allt upp í 75% af verðfalli frystra fiskafurða í ár miðað við meðalverðlag ársins 1966. Til þessara greiðslna skal varið allt að 130 millj. kr. af greiðsluafgangi ríkissjóðs 1966. Það er vitanlega ekki vitað nú, hversu háar þessar greiðslur verða, það fer eftir verðlagi á erlendum mörkuðum í ár. Þó er talið, að hér sé um skuldbindingar að ræða, sem geta numið allmiklu hærri upphæð en þessum 130 millj. eða allt að 170–180 millj., ef til þess þarf að grípa að nota þetta ákvæði að fullu, um allt að 75% af verðfallinu. Þetta eru í stuttu máli þær ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. hyggst nú gera seint og síðar meir, þegar komið er fram í miðja vertíð, til þess að halda útveginum gangandi. Og þegar liggur fyrir dómur þeirra, sem við sjávarútveginn starfa, um það, hversu þessar ráðstafanir hrökkva til til þess að mæta þeim vanda, sem þar er við að etja. Og dómurinn er nokkuð einróma á þá leið, að í rauninni séu þessar ráðstafanir allsendis ófullnægjandi og viðhlítandi rekstur sé með þeim engan veginn örugglega tryggður. Sjómenn og útgerðarmenn fiskibáta hafa gagnrýnt fiskverðið, þeir telja það allt of lágt, þegar miðað er við hinn gífurlega tilkostnað og við almennt verðlag og kaupgjald í landinu. Hraðfrystihúsin telja, að rekstrargrundvöllur þeirra, þrátt fyrir þessi ákvæði í frv., sé mjög hæpinn og raunar tæplega fyrir hendi, þessar ráðstafanir dugi ekki eða tæplega til þess að tryggja rekstrargrundvöllinn. Afleiðingin getur því orðið sú, að útvegurinn verði rekinn með hálfum afköstum eða engan veginn með fullum afköstum. Þannig er þá komið fyrir þróttmesta atvinnuvegi okkar, þeim atvinnuvegi, sem hefur átt sterkastan þátt í því að byggja upp íslenzkt efnahagskerfi, sem hefur átt mestan þátt í því að standa undir þeim framförum og þeim bættu lífskjörum, sem orðið hafa hér á landi á undanförnum áratugum, - þannig er þá komið fyrir þeim atvinnuvegi, sem hefur lagt mest í þjóðarbúið, sem hefur framleitt 95–97% allra útflutningsafurða landsins um langt árabil. Er það þá raunverulega svo, að sjávarútvegur, annar en þá síldveiðar, á meðan uppgripaafli helzt við þær veiðar, sé orðinn eða þurfi að vera eins konar ómagi á framfæri annarra, eins og styrkja- og uppbótakerfið kynni að benda til og ýmsir hafa jafnvel orð á, að þessar greinar sjávarútvegsins séu? Nei, ég held, að það sé síður en svo, að þannig sé komið þrátt fyrir vissa erfiðleika. En hvers vegna þarf að grípa til slíkra ráðstafana sem þessara, ráðstafana, sem þó eru taldir af þeim, sem þeirra eiga að njóta, meira eða minna kák, sem tryggir engan veginn full og eðlileg og nauðsynleg afköst þessarar mikilvægu atvinnugreinar? Ástæðan er vissulega ekki sú, að við séum hér að ræða um atvinnuveg, sem sé einhver vandræðaatvinnuvegur í sjálfu sér, ef svo mætti að orði kveða. Það er þvert á móti. Það hefur margsinnis verið sýnt fram á, að í sjávarútveginum hér á landi hefur verið um að ræða meiri afköst, meira afla á skip en yfirleitt þekkist annars staðar, meiri meðalafla á mann en um er að ræða nokkurs staðar annars staðar, þar sem við höfum spurnir af. En eitthvað hefur gerzt, og það er í stuttu máli þetta: Ríkjandi stefna, sú stefna, sem alllengi hefur ríkt í atvinnu- og fjármálum, hefur nú leitt til þess, að helzti útflutningsatvinnuvegur okkar eða verulega þýðingarmiklar greinar hans eru mjög illa farnar og jafnvel að þrotum komnar eftir 7 ára svokallaða viðreisn. Þar stendur nú í rauninni ekkert upp úr nema síldveiðarnar, á meðan það varir, að síld veiðist í líkum mæli og hún hefur gert 3–4 undanfarin ár. Það skorti svo sem ekki, að stór orð og nokkuð digurbarkaleg voru viðhöfð, þegar viðreisnarfleytunni var ýtt úr vör á sínum tíma, þetta hefur verið rifjað upp nokkuð oft og er kannske farið að verða dálítið leiðigjarnt, en ég get ekki látið hjá liða af tilefni þessa frv. að mínna á það einu sinni enn. Fyrirheitin, sem þá voru gefin, voru vissulega ekki slorleg. Viðreisnin átti, ef ég man rétt, að tryggja atvinnuvegunum varanlegan og traustan grundvöll. Þetta var eitt meginatriði viðreisnarstefnunnar, að því er sagt var, og ég man svo langt, að gamla bátagjaldeyriskerfið var mjög harðlega fordæmt, þegar viðreisnin var að hlaupa af stokkunum, þ.e.a.s. það kerfi, þær tilfærslur, sem á þeim tíma tíðkuðust, til þess að flytja yfir til sjávarútvegsins hluta af þeim verðmætum, sem þessi atvinnuvegur lagði í þjóðarbúið. Að vísu mátti tala um tvöfalt gengi í þessu sambandi, og þetta millifærslukerfi var svo sem engan veginn gallalaust, það skal fúslega viðurkennt. En þó tókst á þeim tíma fyrir viðreisn að halda útgerðinni gangandi, að halda sjávarútveginum í sókn, og það var gert við margfalt erfiðari þjóðfélagsaðstæður en hafa verið fyrir hendi nú nokkur síðustu árin. Þá voru hin mikilvægustu framleiðslutæki sjávarútvegsins svo að segja fullnýtt, útvegurinn starfaði að heita mátti með hámarksafköstum. Síðan hafa nú í nokkur ár orðið stórfelldar verðhækkanir sjávarafurða á erlendum mörkuðum ár fram af ári. Þessar verðhækkanir sjávarafurða á erlendum mörkuðum hafa átt sinn mikla þátt í því að ileyta útveginum án verulegra skakkafalla yfir erfiðleika, þær hafa forðað honum frá því að komast í strand vegna hinnar mjög svo óhagstæðu verðlagsþróunar innanlands, sem orðið hefur, en jafnskjótt sem verðlag sjávarafurða á erlendum mörkuðum hættir að hækka, jafnskjótt og það lækkar nokkuð, lækkar frá hæsta toppverði, er allt að komast í strand, og þá er til þess grípið að bæta einni uppbótinni á aðra ofan, og virðist þó hvergi nærri hrökkva til. Það er vissulega helzt til ömurlegt tímanna tákn og þungur áfellisdómur yfir þeirri stjórnarstefnu, sem hér hefur ríkt, hvernig komið er í dag fyrir mikilvægum þáttum sjávarútvega, hvernig komið er í dag fyrir þeim þáttum sjávarútvegsins flestum, sem báru uppi íslenzkt atvinnu- og efnahagskerfi fyrir nokkrum úrum, á meðan síldveiðarnar voru í lágmarki. Íslenzk togaraútgerð má nú heita í kaldakoli. Í stað 40–50 togara, sem gerðir voru út héðan fyrir víðreisn, er verið að basla við það núna að halda úti 14–16 skipum, og öll eru þau rekin með bullandi tapi. Í stað þess, að fyrir viðreisn lögðu togararnir tugi þús. lesta upp til vinnslu í hraðfrystihús, telst það nú til algerra undantekninga, ef uggi af togarafiski kemur hér á land. Þau fáu skip, sem útgerðarmenn togara eru enn að reyna að basla við að gera út, leifarnar af þessum áður svo glæsilega flota, þessi fáu skip sigla með aflann beint á erlendan markað, og þeim er það víssulega vorkunnarmál, slíkur er verðmunurinn, þau munu fá um 4 kr. á kg hér heima, en hafa að undanförnu fengið 12–14 kr. á kg á enskum og þýzkum markaði. Enginn nýr togari hefur bætzt í íslenzka togaraflotann s.l. 8–9 ár, og flestir eru togarar okkar 18–20 ára gamlir. Á sama tíma, sem orðið hefur gjörbylting í togarasmíð og togaraútgerð hjá flestum öðrum fiskveiðiþjóðum, stöndum við ekki aðeins í stað, okkur stórhrakar í þessum efnum. Því er haldið fram af sumum, að þetta mikla hrun togaraútgerðar og þessi stórfellda fækkun togara stafl að verulegu leyti af því, að þeir hafi ekki á undanförnum árum getað hagnýtt fiskimið, sem þeir áður höfðu, þ.e.a.s. fiskimið, sem eru innan hinnar nýju 12 mílna fiskveiðilandhelgi. Ég neita því ekki, að þetta hefur haft nokkur áhrif, en þó er það alveg augljóst, að það hefur engan veginn ráðið neinum úrslitum og liggur ekki við, að svo hafi verið, og þó að segja megi og það með fullum rétti, að togarar okkar, hinir elztu af þeim, sem eftir eru, séu nú orðnir úreltir, er staðreyndin samt sú, að yngstu, stærstu og beztu skipin í þessum flota eru í dag einhver fengsælustu aflaskip, sem yfirleitt þekkjast, og það sannar e.t.v. ekkert eins vel, hvernig aðstaða til útgerðar á Íslandi er orðin í dag eftir alla viðreisnina, heldur en það, að uppgripaafli og sala þess afla, þótt jafnvei heimsmet sé, virðist ekki lengur hrökkva til, það er ekki hægt að gera hér út samt, þó að hvort tveggja fari saman, metafil og metsala. Það er tap á útgerðinni samt, segja menn, og þeir, sem eiga metaflaskipið í íslenzka flotanum í dag, munu vera í óða önn - eða forráðamenn þeirra - að reyna að selja þetta skip fyrir svipað verð og einn nýr síldarbátur kostar í dag. Og hvernig hafa svo þessi viðreisnarár leikið bátaflota landsmanna, þ.e.a.s. þann hluta flotans, þann mikilvæga hluta hans, vil ég segja, sem ekki hentar til þess að stunda síldveiðar á djúpmiðum? Þetta er sá hluti flotans, sem staðið hefur að mjög verulegu leyti undir hraðfrystiiðnaði okkar, undir saltfisks- og skreiðarverkun í landinu, þetta eru skipin, sem sjávarþorp og kaupstaðir víðs vegar um land hafa að verulegu leyti byggt afkomu sína á. Í aðalmálgagni viðreisnarinnar, Morgunblaðinu, var á þetta drepið lauslega í forustugrein í gær. Tæplega vænir neinn Morgunblaðið um að bera viðreisninni lakar söguna en efni standa til. Ég ætla því að leiða Morgunblaðið í gær sem vitni. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Hitt er alvarlegra, hversu sá floti, sem bolfiskveiðar stundar, hefur dregizt saman. Á árunum 1963–1966 hafa 87 bátar, samt. 4713 rúmlestir, verið strikaðir út af skipaskrá. Á sama árabili hafa verið skráð 37 ný fiskiskip undir 120 rúmlestum. Þar af voru á s.l. ári aðeins tvö ný skip, samt. 109 rúmlestir. Ljóst er, að hér er um alvarlega þróun að ræða, þar sem þessi skipafloti ásamt togurunum hefur aflað þess hráefnis, sem rekstur frystihúsanna byggist á og þar með atvinna í fjölmennum byggðarlögum um land allt.“ Þetta segir nú Morgunblaðið. Hér á það vissulega við, „að bragð er að, þá barnið finnur“, Svo gersamlega er nú fyrir það tekið, að nokkur endurnýjun eigi sér stað í þessari grein skipaflotans, að á s.l. ári bættust skv. þessum upplýsingum Morgunblaðsins einungis 2 nýir bátar í þennan hóp, samt. 109 rúmlestir að stærð. Til viðhalds eingöngu, til þess rétt að halda í horfinu, virðist mér, að þurft hefðu að bætast í flotann 22 bátar eða þar um bil á s.l. ári og þeir hefðu þurft að vera um 1200 rúmlestir samt. til þess rétt að halda í horfinu. Þeir urðu tveir, 109 tonn. Hér er þó engan veginn öll sagan sögð. Rekstur þeirra fiskibáta, sem til eru í landinu undir 120 tonnum, er langt frá því að vera með eðlilegum og æskilegum hætti. Ástæðan er sú, að rekstrargrundvöllurinn er ekki til staðar. Víða hefur gengið erfiðlega að fá mannskap á þessa fiskibáta. Tekjuvonin þar er nú ekki meiri en svo, að menn kjósa flest önnur störf fremur, og þó að útgerðarmönnum takist að fá menn á bátana, t.d. frændur okkar Færeyinga, á vetrarvertíð, eru fjárhagsörðugleikar útgerðarinnar víða svo miklir, að mörgum útgerðarmanni reynist illkleift að yfirstíga þá. Þess vegna liggur meiri eða minni hluti þessa bátaflota aðgerðarlaus verulegan hluta ársins, nema þá rétt á hávertíðinni, og nú er jafnvel svo komið, að ýmsir sæmilegir og jafnvel góðir fiskibátar hreyfa sig ekki, þótt vertíð standi sem hæst. Þetta hefur síðan algerlega lamandi áhrif á frystihúsin, þau eru mörg hver rekin með lágmarksafköstum vegna hráefnisskortsins, þau frystihúsin, sem ekki hafa beinlínis neyðzt til þess að loka algerlega, þar sem þau fá ekki hráefni. Af fiskiðnaðinum er þá sögu að segja í stuttu máli, að þar sem aðstaða hefur á undanförnum árum verið sæmileg til þess að afla hráefnisins, má telja, að a.m.k. á árunum 1964 og 1965 hafi afkoma frystihúsanna verið heldur góð. Hækkandi afurðaverð á erlendum mörkuðum átti að sjálfsögðu mjög mikinn hlut að því, jafnvel drýgstan hlut, að frystihúsin gátu lengi vel mætt auknum rekstrarkostnaði. En jafnskjótt og þessi þróun stöðvaðist, jafnskjótt og fiskafurðirnar erlendis hættu að hækka, þegar fiskverðið erlendis lækkar nokkuð, telur frystihúsaiðnaðurinn og það vafalaust alveg réttilega, að enginn rekstrargrundvöllur sé lengur fyrir hendi. En hér kemur einnig fleira til, sem ég vil aðeins benda á og fara um örfáum orðum, þótt það sé raunar stórt mál, sem vert hefði verið að ræða ýtarlega. Jafnframt því sem bátum og togurum hefur verið að fækka á undanförnum árum, hefur einnig átt sér stað sú þróun, að fjölmargar litlar fiskverkunarstöðvar hafa risið upp. Þær hafa þotið upp undanfarin ár, svo að tugum skiptir, mörgum tugum.