Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Utanríkisviðskiptaráðherrar Efta-ríkjanna funduðu í Genf 10. og 11. des. Á fundinum gaf svissneski utanríkisviðskiptaráðherrann Jean-Pascal Delamuraz yfirlýsingu um úrslit þjóðaratkvæðagreiðslu í Sviss þann 6. des. sl. en niðurstöður hennar leiða til þess að Sviss mun ekki taka þátt í samstarfinu innan Evrópska efnahagssvæðisins. Niðurstöður fundarins má draga saman í fimm meginatriðum: 1. Ráðherrar EFTA-ríkjanna eru sammála um þann einarða ásetning sinn að samningurinn taki gildi eins skjótt og unnt er á fyrri hluta ársins 1993. 2. Að það sé afar mikilvægt að ljúka án tafar staðfestingu samningsins. 3. Að samkomulag takist hið fyrsta um hvaða tæknilegar breytingar þurfi að gera á samningnum. 4. Að tillaga að viðbótarbókun við samninginn, sem innihaldi þessar tæknilegu breytingar, verði tilbúin snemma í janúar 1993. 5. Að unnt verði að samþykkja þessa viðbótarbókun á ráðstefnu stjórnarerindreka sem haldin verði strax þar á eftir. Þetta eru meginniðurstöðurnar, virðulegi forseti, og þarf ekki að koma á óvart í ljósi þess að í EES-samningnum, nánar tiltekið í samþykktum við 129. gr., var raunverulega stafað hvernig við skyldi brugðist í slíku tilviki, þ.e. ef eitthvert eitt ríki fullgildir ekki samninginn þá skulu hinir samningsaðilarnir boða til ráðstefnu stjórnarerindreka, meta áhrif fráviks frá fullgildingu samningsins, kanna möguleika á að samþykkt verði bókun um breytingar sem verða --- með fyrirvara um meðferð innan lands --- og að slík ráðstefna skuli haldin jafnskjótt og ljóst er að einhver samningsaðili mun ekki fullgilda, í síðasta lagi ef dagsetning gildistöku samningsins er ekki virt. Niðurstöður ráðherra EFTA-ríkjanna eru því í samræmi við þessa verklýsingu á því hvernig við skuli brugðist. Örfá orð um hvert einstakt atriði. Í fyrsta lagi eru ráðherrarnir sammála um þann einarða pólitíska ásetning ríkisstjórna landanna að samningurinn taki gildi eins skjótt og unnt er á fyrri hluta ársins 1993. Um það þarf ekki að fjölyrða. Í öðru lagi er afar mikilvægt að ljúka án tafar staðfestingu samningsins. Um þetta atriði er rétt að taka fram eftirfarandi: Öll hin EFTA-ríkin, þar með talin Sviss og Liechtenstein, hafa þegar lokið staðfestingu samningsins á sínum þjóðþingum. Austurríki hefur þegar afhent fullgildingarskjöl sín. Forseti Finnlands undirritaði samninginn fyrir hönd finnskra stjórnvalda á föstudaginn og utanríkisviðskiptaráðherra Finna sagði að í framhaldi af því yrðu fullgildingarskjöl afhent af þeirra hálfu fljótlega. Því var lýst yfir af hálfu ráðherra Svíþjóðar og Noregs að í framhaldi af staðfestingu þinga þar, sem er löngu lokið, verði fullgildingarskjölin afhent fljótlega. Þetta þýðir að Ísland er eina landið í hópi EFTA-ríkjanna sem ekki hefur lokið þinglegri umfjöllun málsins. Þessi áskorun um að mikilvægt sé að ljúka án tafar staðfestingu samningsins á því eingöngu við um Ísland. Þriðja atriðið er að athugun hefjist þegar í stað á því hvaða tæknilegar breytingar þurfi að gera á samningnum. Um þetta er það að segja að svokölluð laganefnd EFTA hafði þegar komið saman í framhaldi af úrslitum þjóðaratkvæðagreiðslunnar í Sviss og lagði fram á fundinum greinargerð um það hvaða tæknileg atriði það væru sem þyrfti að skrá í hina fyrirhuguðu viðbótarbókun. Þar er vitnað til samþykktarinnar um hvernig við skuli brugðist í framhaldi af 129. gr., sem ég vitnaði til áðan. Eftirfarandi atriði eru grundvallarþættir slíkrar viðbótarbókunar: Í fyrsta lagi að EES-samkomulagið skuli gilda milli undirritunaraðilanna. Í annan stað að öll ákvæði sem varða Sviss skuli ekki vera virk. Í þriðja lagi að tilvísanir í dagsetningu gildistöku, þ.e. 1. jan. 1993, skuli breytast. Í fjórða lagi ef bókun 38 varðandi sjóðinn komi til samninga þannig að hún breytist þá verði kveðið á um þær niðurstöður. Og í fimmta lagi verði nýtt ákvæði um gildistöku. Sama máli gegnir að því er varðar tæknilegar breytingar í kjölfar brotthvarfs Sviss í innbyrðis samningum EFTA-ríkjanna um eftirlitsstofnun, dómstól og fastanefnd. Af hálfu EFTA liggja því fyrir tillögur um það hverjar skuli vera þessar tæknilegu breytingar sem koma eigi í viðbótarbókun. Fjórða atriðið er að þessi viðbótarbókun skuli vera tilbúin snemma í janúar 1993. Um það er það að segja að þegar hefur verið ákveðið að fyrsti sameiginlegi fundur EFTA-ríkjanna og framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins verður næsta mánudag. Ef samkomulag er milli aðila um þessa leið og inntak þessarar viðbótarbókunar þá má ætla að framhaldið verði tiltölulega auðsótt að því er varðar þá tímatöf sem fyrirsjáanleg er. Ég geri þó ekki ráð fyrir því að málinu ljúki á þeim fundi og fyrirhugaður er ráðherraráðsfundur Evrópubandalagsins 21. des. þar sem búast má við því að afstaða Evrópubandalagsins liggi ljós fyrir. Um þetta er þó það að segja að með þessum samþykktum er afstaða EFTA-ríkjanna alveg skýr. Hver er þá afstaða Evrópubandalagsins? Á þessari stundu vitum við það eitt að utanríkisráðherra framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins, Andriessen, hefur í fréttayfirlýsingum sagt að hann telji ástæðulaust að hefja nýjar samningaviðræður er taki til efnislegra þátta. Hann hefur jafnframt sagt að hann telji eðlilegt að því er varðar þróunarsjóðinn að upphæð í sjóðinn lækki sem samsvarar framlagi Sviss. Ef þetta verður staðfest niðurstaða Evrópubandalagsins þá mun tímatöfin verða lágmörkuð því þá virðist vera samkomulag um efnisatriðin. Á hitt er svo að líta að af hálfu eins Evrópubandalagsríkis, Spánar, hefur því sjónarmiði verið lýst að Evrópubandalagið eigi að gera kröfu um að hin EFTA-ríkin deili með sér kostnaði sem samsvarar til framlags Sviss. Þetta mál er því í óvissu, a.m.k. fram að ráðherraráðsfundinum 21. des. Fimmta atriðið er varðar niðurstöður okkar EFTA-ríkjanna var að við viljum stefna að því að samþykkja þessa viðbótarbókun á ríkjaráðstefnu sem haldin verði strax eftir að þetta samkomulag hefur tekist. Þetta eru niðurstöður fundarins, virðulegi forseti. Það er kannski ástæða til að rifja upp að ekkert í þessum niðurstöðum þarf að koma á óvart því að í raun og veru er þetta í samræmi við samþykktina við 129. gr. sem lýsir því hvernig á skuli halda í slíkum tilvikum. Niðurstöðurnar virðast því vera þessar: Af hálfu EFTA-ríkjanna er stefnt að því að gera engar breytingar á efnisatriðum samningsins. Hin EFTA-ríkin hafa öll þegar samþykkt samninginn. Sérstaka athygli vekur að forseti Finnlands hefur í gær, eftir niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar í Sviss, staðfest samninginn. Það staðfestir að Finnar telja ekki þörf á að breyta neinu þrátt fyrir að úrslitin liggja fyrir í Sviss. Hin EFTA-ríkin hafa öll gengið frá þessu. Ísland er eitt eftir. Samkvæmt þessum niðurstöðum erum við sammála um að engu þjóðþinga EFTA-ríkjanna sé neitt að vanbúnaði að ganga frá samþykktinni, sérstaklega í ljósi þess að formlega séð er staðfestingarfrumvarpið sem liggur fyrir Alþingi Íslendinga með þeim hætti að í 1. gr. er kveðið á um heimild til ríkisstjórnar til fullgildingar. En hin ákvæðin, þ.e. fullgildingin sjálf, ganga ekki í gildi við það eitt heldur síðar þegar allir aðilar hafa afhent sín fullgildingarskjöl. Þess má geta að sá er munur á annars vegar EFTA-hliðinni og EB-hliðinni að EFTA megin eru það EFTA-ríkin sjálf sem eru samningsaðilar að því er varðar framhald málsins en EB megin framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins. Ég vil þá víkja að tveimur spurningum, virðulegi forseti. Í fyrsta lagi hefur verið spurt í ljósi þess að Ísland er seinast EFTA-ríkjanna til að staðfesta samninginn: Gætum við núna gert þegar breytingar á þeim lagatexta sem fyrir liggur með það að markmiði að taka inn þessar tæknilegu breytingar sem hér er lagt til að verði gerðar og sparað þinginu tíma þannig að það þyrfti ekki að koma til kasta Alþingis síðar? Þá spyr maður: Hvaða breytingar ættu menn að framkvæma nú? Þar er ekki aðeins um að ræða tillögur EFTA-ríkjanna þótt samstaða sé um þær þeirra í milli heldur sameiginlega niðurstöðu ríkjaráðstefnu EFTA- og Evrópubandalagsríkja sem haldin verður síðar. Mér sýnist þess vegna, þótt eðlilegt sé að þetta mál sé skoðað vandlega, að það geti ekki orðið nú heldur séum við í þeirri stöðu að svara einfaldlega þeirri spurningu: Ætlum við að staðfesta þennan samning eins og hann liggur fyrir, eins og hann hefur verið samþykktur og staðfestur af öðrum EFTA-ríkjum? Hin spurningin er þá þessi: Þegar boðað er til ríkjaráðstefnunnar er þá verið að ganga þar frá bókun sem í kjarna málsins er um að lýsa því að ákvæði samningsins, eins og þau liggja fyrir, gildi ekki að því er varðar Sviss? Í annan stað að því er varðar Liechtenstein, þar sem þjóðaratkvæðagreiðsla fer fram núna á sunnudaginn og flestir sem hafa tjáð sig virðast gera ráð fyrir því að úrslitin verði þar á sömu lund og í Sviss, mundi þá í þessari bókun einnig vera ákvæði sem tæki fram að ákvæði sem vísa til Liechtenstein séu ógild eða óvirk? Þá er spurningin sem varðar Íslendinga EFTA-megin. Þegar komið verður til þessarar ríkjaráðstefnu, hvort sem það verður fyrr eða síðar, hvað á þá að segja um Ísland? Hver er afstaða Alþingis Íslendinga? Ætlumst við til þess að bandalagsþjóðir okkar, sem hafa gengið frá málinu að fullu og öllu, verði þar í einhverri óvissu? Eða vill Alþingi Íslendinga kveða upp úr um það að íslensk stjórnvöld hafi fullt umboð um framhald málsins? Þetta er að sjálfsögðu spurning sem varðar bæði okkur og samstarfsaðila okkar í EFTA. Vegna þess að enginn getur svarað spurningunni um afstöðu Íslands annar en Alþingi Íslendinga.  Það er eðlilegt að þær spurningar séu bornar fram vegna þess að upphaflega hafði verið gert samkomulag á hinu háa Alþingi þar sem stefnt var að því að málið skyldi til lykta leitt í lok nóvember. Það hefur ekki orðið. Í annan stað var þessum aðilum kunnugt um að samkomulag væri um að 2. umr. hæfist reyndar á þessum drottins degi. Þannig hefur verið ráð fyrir því gert að Ísland mundi útkljá þetta í tæka tíð fyrir hinn upphaflega gildistökudag 1. jan. Í ljósi þess að þessar upplýsingar hafa ekki staðist og í ljósi þess að einstakir ráðherrar höfðu eftir þingmönnum sínum, sem átt höfðu viðræður við þingmenn í þingmannanefnd Alþingis Íslendinga, þær upplýsingar að það væri fullkomlega í óvissu hvort eða hvenær Alþingi Íslendinga lyki þessu máli er því ekkert launungarmál að bandalagsþjóðir okkar spyrja: Ætlar Alþingi Íslendinga að lúka þessu máli? Ef einhver óvissa er um það annaðhvort hvenær það verður gert eða hvort það verður yfirleitt gert þá er afar eðlilegt að þeir segi: Við viljum ógjarnan taka þá áhættu að þurfa að fara aftur í viðbótarbókun í framhaldi af Sviss og hugsanlega Liechtenstein ef þess kynni að þurfa að því er varðar Ísland. Þetta er ákaflega eðlilegt sjónarmið af þeirra hálfu og rétt að frá því sé skýrt þannig að hv. þm. sé fullkomlega ljóst hvernig samstarfsþjóðir okkar hugsa í því efni.  Ég hygg að eftir bestu vitneskju sé það rétt mat. Það hefur komið fram að að því er varðar einstaka nafngreinda þingmenn úr stjórnarliðinu, ef ég skil þá rétt, séu tveir þeirra ekki samþykkir þessum samningi. Að því er varðar stjórnarandstöðuflokkana er ekki alls kostar allsherjareining í afstöðu til málsins. En kjarni málsins er þessi: Spurningin er hver afstaða Alþingis Íslendinga sé. Ef svo fer að samkomulag takist milli beggja aðila um þessar lágmarks tæknilegu breytingar og að boðað verði mjög bráðlega til þessarar ríkjaráðstefnu í samræmi við bókun við 129. gr. verður það að liggja ljóst fyrir við afgreiðslu á þeirri bókun hvort það er á hreinu af hálfu Alþingis Íslendinga að þessi samningur hafi verið fullgiltur. Þessar niðurstöður eru með öðrum orðum mjög í samræmi við það sem fram kom í umræðum áður en til þessa fundar var boðað. Virðulegi forseti. Kjarni þessa máls er því einfaldlega þessi: Það er sameiginlegt mat ríkisstjórna EFTA-landanna að fara þá leið að gera ekki efnislega breytingu á samningnum, að staðfesta hann eins og hann er, að undirbúa viðbótarbókun sem tekur á hinum tæknilegu aðlögunaratriðum sem varða ekki efnislega hagsmuni okkar heldur formsatriði. Eins og t.d. að kveða á um að samningurinn taki ekki til Sviss eða annarra ríkja sem kunna að heltast úr lestinni. Málið virðist því liggja þannig fyrir að það séu engin efnisleg rök fyrir því að slá því á frest eins og haldið hefur verið fram, hvað þá heldur að málið sé dautt eða þær breytingar séu á orðnar að EFTA sé ekki lengur sú stoð sem ætlað var. Þessi samningur er ekki við EFTA. Hann er milli einstakra EFTA-ríkja og Evrópubandalagsins. Um þetta er samkomulag. Um þau álitaefni, sem menn ræddu hér, er sameiginleg niðurstaða að því er varðar EFTA-ríkin. Ég vil þess vegna eindregið, virðulegi forseti, hvetja hv. þm. til þess að lúka afgreiðslu þessa máls hið fyrsta alveg burt séð frá því hver afstaða þeirra er. Ekkert nýtt hefur komið fram í málinu sem ætti að breyta afstöðu manna og mönnum ætti ekki að vera neitt að vanbúnaði að taka afstöðu. Það er niðurstaða þessa fundar að bæði út frá hagsmunum okkar sjálfra og út frá skuldbindingum okkar gagnvart samstarfsaðilum sé sú stund upp runnin að menn taki afstöðu.

Virðulegi forseti. Það hefur æðimikið breyst í þessu máli frá því að formaður framkvæmdastjórnar EB bauð EFTA-ríkjunum til viðræðna með frægri ræðu sinni í janúar 1989. Þá talaði Delors um tvær sterkar stoðir og lagði á það mikla áherslu m.a. að EFTA-stoðin ætti ekki síður að vera sjálfstæð og sterk en EB-stoðin þó að EB-stoðin yrði að sjálfsögðu eitthvað sverari. Já, æðimikið hefur breyst hjá EFTA-stoðinni og hún ekki orðin nema svipur hjá sjón. Það lá smám saman fyrir að hin EFTA-ríkin hygðust sækja um fulla aðild að EB svo fljótt sem þau mættu. Það kemur mjög greinilega fram, sýnist mér, í því hvernig samningurinn hefur þróast í seinni meðferð hans að hugur hefur ekki fylgt máli hjá ýmsum EFTA-þjóðunum. Enda kemur nú þegar fram í viðtali við sendiherra Íslands í Genf, Kjartan Jóhannsson, að það sé í raun engin ástæða til að vera að hafa áhyggjur af vissum málum því að hin EFTA-ríkin ætli sem allra fyrst að ganga inn í EB. Ég tel að með því sem nú hefur gerst hafi EFTA-stoðin sannarlega veikst gífurlega. Ég leit a.m.k. alltaf svo á að þátttaka Sviss í þessu væri afar mikilvæg og leit á það sem mjög styrkan þátt í umræddri EFTA-stoð. Sviss er ekki smáþjóð í raun þó landið sé lítið að ummáli. Sviss er með hæstu þjóðartekjur á hvern mann í heiminum. Og í Sviss er þjóð sem hefur tekist betur en nokkurri annarri þjóð að sigla í gegnum þennan ólgusjó efnahagserfiðleikanna. Ég tel það vera meiri háttar skell, ef ég má orða það svo, fyrir hin EFTA-löndin að Sviss hyggst ekki verða með. Hæstv. utanrrh. gerði lítið úr þessu máli og taldi að við Íslendingar og Alþingi Íslendinga ættum að samþykkja samninginn eins og skot og á honum þyrfti engar breytingar að gera. Mér hefur raunar heyrst hæstv. utanrrh. draga nokkuð í land með þetta. Ég lýsi því hins vegar yfir að ég tel samninginn alls ekki þingtækan eins og hann er nú. Eða dettur einhverjum í hug t.d. að fara að samþykkja á hinu háa Alþingi 1. gr. frv. eins og það liggur fyrir? Þar er heimilt að fullgilda fyrir Íslands hönd, með leyfi forseta, ,,samning milli EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls`` o.s.frv. Og í 3. lið ,,samning um fastanefnd EFTA-ríkjanna sem undirritaður var í Óportó`` o.s.frv. Ég trúi því ekki að hæstv. utanrrh., sem er þingvanur maður, ætli Alþingi að samþykkja slíka markleysu. Þetta er hrein markleysa, ekkert annað en markleysa. Ég álít a.m.k. að slíkt frv. yrði að sjálfsögðu að breytast. Í öðru lagi afhenti hæstv. utanrrh. utanrmn. í morgun drög að viðbótarbókun við samninginn --- þær eru nú orðnar æðimargar --- upp á sex síður. Það má vissulega orða það svo að þetta séu lítilfjörlegar breytingar. Þetta litla land Sviss dettur út og þá á þetta bara við okkur hin o.s.frv. Má segja að það sé meginatriði þessara breytinga. Gildistakan breytist þó líka samkvæmt þessum drögum til 1. júlí 1993, svo að eitthvað sé nefnt. Einnig er samkomulag um að þingmannanefndin breytist t.d., þ.e. fjöldinn í nefndinni, þar sem upp er talið hve margir skuli vera frá hverju landi eru bara eyður við. Kannski er eitt það stærsta í þessu sýnist mér það sem snýr að dómstólnum og eftirlitsstofnuninni og sumt þar vekur upp vissar spurningar satt að segja. Þar breytist fjöldinn að sjálfsögðu. Sviss á ekki lengur aðild að þessum stofnunum. Hér segir t.d. í lauslegri þýðingu minni, með leyfi forseta: ,,Ákvarðanir dómstólsins skulu því aðeins gildar þegar ójöfn tala dómara tekur þátt í ákvörðuninni.`` Þetta sýnir hvílíkt klúður þetta er orðið. Með öðrum orðum er hér gert ráð fyrir því að dómararnir verði sex. Það væri fróðlegt að vita hvernig á að tryggja að aðeins fimm mæti. Það er ekkert sagt um það hér. Það segir að vísu að ákvörðun skuli gilda ef þrír mæta en það er ekkert sem tryggir það. Mér sýnist satt að segja að brotthvarf Sviss hljóti að vekja upp miklu fleiri spurningar en hæstv. utanrrh. hefur viljað láta að liggja í þessum umræðum. Hæstv. utanrrh. sagði að snemma í janúar ætti að ganga frá þessari viðbótarbókun. Það er ekki langur tími, hæstv. utanrrh. Mér sýnist ljóst mál að Alþingi Íslendinga hlýtur að bíða með afgreiðslu samningsins þangað til hann liggur fyrir í endanlegri mynd. Ég lít satt að segja svo á að við séum svo heppin á hinu háa Alþingi að hafa ekki -- eins og hin löndin -- flýtt okkur um of við afgreiðslu samningsins. Við getum afgreitt hann og samþykkt, ef meiri hlutinn kýs, í réttu formi. Mér þykja það satt að segja heldur undarleg rök hjá hæstv. utanrrh. þegar hann segir að hin löndin eigi kröfu til þess að vita afstöðu okkar Íslendinga fyrir fram. Ég ætla ekki að fara út í það sem hann hefur lýst í því sambandi. Hvernig var þegar allur þessi ferill hófst í þjóðþingum viðkomandi landa? Enginn vissi að sjálfsögðu þá hvort drögin yrðu samþykkt alls staðar. Staðreyndin er bara sú að við erum að hefja nýjan feril. Hinar þjóðirnar hafa samþykkt samninginn og ætla sér að gera það í raun og veru með breytingu á samningnum sem fer fyrir þjóðþingin. Við þurfum ekki að breyta samningnum eftir á. Ég hygg því að langskynsamlegast í þessu sé að taka málið nú rólega og leggja síðan samninginn strax og unnt er í endanlegu formi fyrir Alþingi. Við höfum þegar unnið gífurlega mikið í þessum samningi og þá vinnu þarf ekki að endurtaka. Ég sé ekki t.d. að utanrmn. þurfi að sitja yfir því sem hefur gerst. Það sýnist mér ekki nema hún ætlar að koma saman á mánudaginn út af lagalegum atriðum þess sem ég er hér að tala um, þ.e. hvort samningurinn er þingtækur. Það er vitanlega nauðsynlegt að ganga úr skugga um það. Ég ætla mér ekki að lengja þessa umræðu. Ég ætla að standa við það sem um hefur verið talað. Ég ætla ekki að endurtaka þau ummæli sem hæstv. utanrrh. hefur leyft sér að hafa um Alþingi erlendis og birtast í blöðum í dag og í sjónvarpi í gær. Þau eru náttúrlega slík að það er varla fært að endurtaka þau hér í þingsölum, um líkamlegt þol alþingismanna o.s.frv. En heldur hæstv. utanrrh. að slík ummæli auðveldi meðferð þessa máls á hinu háa Alþingi? Ég tel mig hafa það mikla þingreynslu að ég geti svarað því án þess að bíða eftir svari utanrrh. Það gerir það að sjálfsögðu ekki. Og bara slík óvarkár ummæli og algjörlega tilefnislaus munu vitanlega valda því að málið verður allt miklu erfiðara í meðferð hér. Ég gerði samning áður en ég fór til útlanda fyrir nokkru um að taka málið fyrir mitt leyti a.m.k. á dagskrá í dag. Og ég sagði þegar þetta var rætt í morgun að ég ætlaði að standa við það ef meiri hlutinn ákveddi slíkt þó ég teldi það afar óskynsamlegt. Mér skilst að meiri hlutinn hyggist taka málið til 2. umr. eftir helgina. Ég spyr: Hvað um öll efnahagsmálin? Hvað um öll frv. sem bíða afgreiðslu? Ætlar meiri hlutinn að guggna á þeim málum, ætlar hann að hrökkva frá þeim? Við höfum átta virka daga að laugardegi meðtöldum til jóla og tel ég þá með dagana 21. og 22. des. Hvenær á að taka þau mál fyrir sem hæstv. ríkisstjórn hefur heitið að afgreiða hér og teljast til efnahagsmálanna? Ég spyr því hvort hæstv. utanrrh. hafi hugleitt þetta mál. Þegar fyrir liggur að samningurinn í endanlegri gerð á að liggja fyrir, eins og hann sagði áðan, snemma í janúar þá sé ég ekki að miklu sé tapað. Vitanlega mætti spyrja ýmissa spurninga í þessu sambandi. Hér er látið að því liggja að það eina sem gæti í raun breyst með brotthvarfi Sviss sé greiðslan í þróunarsjóðinn. Sviss á að greiða 28%, eða 37 milljarða kr. ef ég man rétt. Það er töluverð breyting og liggur ekki enn þá fyrir hvernig því verður skipt. Er ekki eðlilegt að Alþingi viti það áður en það afgreiðir þennan samning? Svo er annað mál. Ég spurði í morgun: Hver er áætlaður kostnaður við rekstur EFTA vegna hins Evrópska efnahagssvæðis? Ég fékk engin svör. En ég get að vísu upplýst að hið virta tímarit Financial Times segir að áætlaður kostnaður sé 100 milljónir svissneskra franka eða um 4,4--4,5 milljarðar ísl. kr. Það virta blað telur að það hljóti að vera umhugsunarefni hjá EFTA-ríkjunum sem eftir verða hvernig því verður skipt. Ég vildi gjarnan vita hvort hæstv. utanrrh. hefur af því engar áhyggjur. Ég held satt að segja að Alþingi hljóti að gera kröfur til þess að fá einnig slíkar upplýsingar. Eins og ég sagði áðan er alls ekki ætlun mín að tefja fyrir þessu máli á nokkurn máta og væri að mörgu leyti hentugt að fá það út úr heiminum á annan hvorn veginn þannig að við getum farið að snúa okkur að þeim málum sem varða okkur Íslendinga mest a.m.k. á líðandi stundu, hvernig á að reisa hið íslenska atvinnulíf úr þeirri rúst sem afskiptaleysisstefna og frjálshyggja hæstv. ríkisstjórnar hefur keyrt það í. Það er mál sem þolir enga bið. En þetta mál þolir vel bið fram í janúar.

Virðulegi forseti. Yfirlýsingar hæstv. utanrrh. í þessu máli fyrr í þessari viku og svo hér í dag eru satt að segja orðnar með þeim hætti að það er dálítið erfitt að ræða málið án þess að velta því fyrir sér: Er hæstv. utanrrh. marktækur í málinu eða ekki? Á Alþingi fyrr í þessari viku og í fjölmiðlum landsins setti hæstv. utanrrh. fram fjögur atriði sem þjóðin öll man. Það vill svo til að með ræðu hans hér í dag og afgreiðslu ráðherrafundar EFTA í gær á málinu reynast allar þessar yfirlýsingar hæstv. utanrrh. vera rangar. Í fyrsta lagi sagði hæstv. utanrrh. að það væri skilyrði fyrir því að Ísland gæti tekið þátt í ráðstefnunni um framhald EES að Alþingi afgreiddi EES-samninginn fyrir jól. Þegar var sýnt fram á það næstu dagana á eftir að þetta voru hreinar rangfærslur og merkilegt að vita hvort hæstv. utanrrh. þekkti ekki betur málið en svo eða hvort hann fór vísvitandi með rangfærslur. Í öðru lagi sagði hæstv. ráðherra hvað eftir annað á Alþingi og í fjölmiðlum að þetta væri ekkert mál. Það eina sem þyrfti að gera væri að strika Sviss út úr EES-samningnum. Hvað kemur í ljós eftir ráðherrafund EFTA? Þá kemur í ljós að þetta er líka rangt. Það er alls ekki ætlunin núna að strika Sviss út úr samningnum heldur á það þvert á móti að standa. Í þriðja lagi sagði hæstv. utanrrh. að það sem þyrfti að gera væri að strika EFTA alls staðar út úr samningnum. Sagði það hvað eftir annað á Alþingi og í fjölmiðlum fyrr í þessari viku. Nú segir hæstv. utanrrh. hins vegar að það eigi alls ekki að gera heldur eigi EFTA að fá að standa alls staðar í samningnum. Í fjórða lagi sagði hæstv. utanrrh. á Alþingi að þetta væri ekki samningur EFTA sem stofnunar heldur bara EFTA-ríkjanna og það ætti að taka skýrt fram að það væru EFTA-ríkin. Nú aftur á móti kemur hæstv. utanrrh. með drög að prótókolli frá laganefnd EFTA, sem ræddur var á ráðherrafundinum, þar sem alls staðar stendur EFTA en ekki EFTA-ríkin. Alls staðar þar sem vikið er að dómstólnum stendur ,,dómstóll EFTA``, alls staðar þar sem stendur eftirlitsstofnunin stendur ,,eftirlitsstofnun EFTA``. Í öllum þeim fjórum höfuðatriðum sem utanrrh. byggði málflutning sinn á dagana eftir að úrslitin lágu fyrir í Sviss hefur nú komið í ljós að hann hefur reynst fara með rangt mál. Það sýnir auðvitað hvað það er hæpið fyrir hæstv. ráðherra og aðra að vera að rjúka til og lýsa því yfir að hlutirnir séu svona og svona og svona með satt að segja miklu stærilæti og miklum hroka í garð þingsins og annarra sem eru að spyrja hann, að þeir ættu nú að vita þetta, þegar á innan við viku kemur í ljós að í öllum þessum höfuðatriðum hefur ráðherrann reynst fara með rangt mál. Það er ekkert skilyrði fyrir þátttöku Íslands í samráðsráðstefnunni að EES-samningurinn sé afgreiddur hér fyrir jól. Það er ekki ætlunin að strika Sviss út úr EES-samningnum. Það er ekki ætlunin að strika EFTA út úr EES-samningnum. Og það stendur ekki EFTA-ríkin í þeim nýja prótókolli sem ráðherrann kemur nú með frá Genf. Síðan er það líka ljóst að það sem gerðist í Genf er bara lítill hluti málsins vegna þess að hinn samningsaðilinn, þ.e. Evrópubandalagið, er ekki búinn að segja neitt um málið. Hæstv. ráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson, kemur hér og segir: Það er niðurstaða EFTA að það eigi ekki að breyta neinu í samningnum. En hver er afstaða EB, sem er hinn sterki aðili í þessum samningaviðræðum? Það liggur ekkert fyrir. Eins og hér kom fram áðan verður það fyrst á ráðherrafundi Evrópubandalagsins 21. des. sem það mun liggja fyrir. Svo það er auðvitað alveg ljóst að við á Alþingi getum ekki haft neina hugmynd um það hvað hinn samningsaðilinn segir í upphafi þessara breytinga sem nú þarf að gera fyrr en eftir 21. des. þegar ráðherraráð Evrópubandalagsins er búið að halda sams konar fund og EFTA hélt í gær. Þess vegna blasir það við, hæstv. utanrrh., að það er ekkert formsatriði af neinu tagi sem knýr Alþingi Íslendinga til þess að afgreiða EES-samninginn á næstunni. Það er ekkert formsatriði. Það er bara spurning um pólitískt mat eða pólitískt stolt eða pólitískan metnað sem þar hlýtur að ráða. Evrópubandalagið tekur hlutunum mjög rólega. Evrópubandalagið hefur enn þá ekki sagt neitt í málinu. Evrópubandalagið ætlar ekki að koma saman á ráðherrafund fyrr en 21. des. Og það sem meira er um vert, það var staðfest af hálfu utanrrh. í morgun á fundi utanrmn. að innan Evrópubandalagsins er allt í fullkominni óvissu um það hvenær öll Evrópubandalagsríkin verða búin að staðfesta EES-samninginn. Það er nefnilega mjög merkileg staðreynd. Það liggur núna nokkurn veginn ljóst fyrir að ekki verða öll Evrópubandalagsríkin búin að staðfesta EES-samninginn fyrir áramót. Þess vegna hlýtur maður auðvitað að spyrja að því hér í þeim miklu önnum og efnahagserfiðleikum sem við erum í á Alþingi og þjóðin öll: Af hverju verður við á Íslandi að rjúka til og ljúka við að afgreiða þennan ófullkomna samning fyrir jól þegar öll aðildarríki Evrópubandalagsins sjálfs ætla ekki að gera það? Sterki aðilinn í þessum samningi, EB, hefur talað alveg skýrri röddu í málinu. Þeim liggur ekkert á. Þeir ætla ekki að halda sinn ráðherrafund fyrr en rétt fyrir jól og þeir ætla ekkert að afgreiða EES-samninginn fyrir áramót. Eigum við þá hér að fara að verða kaþólskari en sjálfur EB-páfinn í þessum málum? Auðvitað ekki. Við eigum auðvitað að taka okkur þann tíma sem við þurfum. Við eigum að skoða þá prótókolla sem nú hafa verið lagðir fyrir. Ég fagna því að það hefur verið ákveðið að utanrmn. komi saman á mánudaginn til þess að kalla til sín lögfræðinga og skoða þessa nýju texta sem nú liggja fyrir. Ég hef sett fram það sjónarmið að ég tel eðlilegt að nefndin skoði á nýjan leik það staðfestingarfrumvarp sem hér hefur verið lagt fram. og ég tek undir með hv. þm. Steingrími Hermannssyni sem sagði áðan að staðfestingarfrumvarpið er markleysa eins og það er. Hvers vegna eigum við að hefja 2. umr. um frv. sem er markleysa í þeim búningi sem það er? Fyrst skulum við flytja þær brtt. sem þarf að flytja og svo ræða málin. Ég hélt satt að segja að við hefðum nóg annað að gera á Alþingi en að fara að eyða tímanum í að ræða frv. sem er markleysa í þeim búningi sem það er nú. Öll skynsemi mælir þess vegna með því að bíða um sinn a.m.k. Bíða eftir ráðherrafundi Evrópubandalagsins, bíða eftir því að við höfum skoðað þessa nýju prótókolla, bíða eftir álitsgerðum lögfræðinga um það með hvaða hætti á að taka á málinu. Og bíða svo eftir því hverjar verða fjárhagskröfur Evrópubandalagsins til EFTA-ríkjanna þegar Sviss er komið út. Halda menn virkilega að Evrópubandalagið komi ekki með fjárhagskröfur á hin EFTA-ríkin þegar það ríki sem átti að bera stærstu fjárhagsbyrðarnar, Sviss, ætlar ekki að bera þær lengur? Evrópubandalagið hefur lagt sig í samningalotu fyrir minni upphæðir en þær sem detta úr þegar Sviss er komið út úr þessu mikla fjárhagsmunstri. Hvað um annan kostnað í þessum málum? Er ekki rétt að við fáum að vita hvað margir tugir eða hundruð milljóna koma til með að falla á Íslendinga til viðbótar ef við eigum að samþykkja þennan samning? Við erum að elta milljón og nokkur hundruð þúsund í fjárlögunum og erum í miklum fæðingarhríðum og erfiðleikum, eins og formaður fjárln. Karl Steinar Guðnason hefur lýst fyrir þjóðinni á undanförnum dögum. En þegar kemur að hundruðum milljóna sem á hugsanlega að bæta á Íslendinga út af því sem er gert með EES þá þarf ekkert að skoða málin. Þá er buddan opin. Þá er bara sjálfsagt að greiða úr ríkiskassanum. En það er grátur og gnístran tanna ef það á að koma 100 þús. eða hálf milljón í eitt eða annað hér. Þetta mál er allt þannig því miður að það liggur allt öðruvísi fyrir í dag en þegar utanrrh. lagði það fyrir í þinginu eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna í Sviss og getur þess vegna legið allt öðruvísi fyrir eftir ráðherrafund Evrópubandalagsins 21. des. Öll skynsemi mælir þess vegna með því að við tökum því rólega. Ég ætla svo að segja við hæstv. utanrrh. það sama og ég sagði við hann á fundi utanrmn. í morgun. Það væri skynsamlegt hjá honum að biðja Alþingi Íslendinga afsökunar á ummælum sínum á erlendri grundu um atkvæðagreiðslu á Alþingi og einnig ummælunum um Alþingi sem stofnun og starfshætti þar, a.m.k. um atkvæðagreiðsluna á Alþingi. Að ráðherra í ríkisstjórn Íslands, utanrrh. Íslands, skuli á opinberum vettvangi, blaðamannafundi eftir ráðherrafund EFTA í Genf, lýsa því yfir að atkvæðagreiðsla, sem ekki hefur farið fram á Alþingi, muni fara þannig að 33 verði með, 22 á móti og 8 sitji hjá. Auðvitað var ráðherrann í miklum erfiðleikum áðan með að reyna að réttlæta þessi mistök. Hann sagði réttilega hér áðan að enginn gæti svarað um afstöðu Alþingis nema Alþingi Íslendinga. Hvers vegna var hann þá að svara í Genf? Hverjir eru þessir tveir þingmenn stjórnarliðsins sem hann sagði í ræðustólnum að ætluðu að greiða atkvæði á móti EES? Hverjir eru það, hæstv. ráðherra? Og hverjir eru þessir átta sem ætla að sitja hjá? Hverjir eru þessir 22 sem ætla að greiða atkvæði á móti? Hvað á það að þýða að utanrrh. Íslands fari á erlendan vettvang og lýsi atkvæðagreiðslum á Alþingi sem hafa ekki farið fram? Þetta er auðvitað slík vanvirða við þingið, slík vanvirða fyrir lýðræðislegum vinnubrögðum og rétti þingsins sjálfs að ef hæstv. utanrrh. vill eiga gott samstarf við þingið í málinu það sem eftir er, þá á hann að hafa manndóm til að biðjast afsökunar á þessum orðum sínum. Ég er viss um að við í þingsalnum munum þá fyrirgefa honum þau og meta hann mann að meiri fyrir að biðjast afsökunar á þeim. Ef hann ætlar að láta þessi orð standa án þess að biðjast afsökunar á þeim er það auðvitað slík framkoma við Alþingi Íslendinga að í raun og veru væri það í þroskuðum lýðræðisríkjum tilefni fyrir ráðherrann að segja af sér. Ráðherra sem segir við fulltrúa erlendra ríkja hvernig hlutirnir muni fara á Alþingi Íslendinga upp á mann, upp á tölu, er að ganga inn á slíka braut að það er ekki hægt fyrir þjóðþingið að starfa við þær aðstæður. Ég vona þess vegna að hæstv. ráðherra, ef hann gerir það ekki í dag, noti helgina til þess að hugsa sig um í rólegheitum og biðji þingið afsökunar á þessum orðum sínum eftir helgina og síðan skoðum við málin í rólegheitum á næstu dögum.

Frú forseti. Ég þakka utanrrh. fyrir skýrslu hans um fundina í Genf og ég tel að með þessum umræðum í dag séum við að fjalla um þá formlegu hlið þessa máls sem upp hefur komið eftir að Svisslendingar höfnuðu með þjóðaratkvæði aðild að Evrópska efnahagssvæðinu. Mér finnst það blasa við eftir fundina í Genf að Svisslendingum er það kappsmál að þeir verði ekki útilokaðir frá þátttöku í þessu samstarfi þegar fram líða stundir. Mér finnst það líka liggja ljóst fyrir að svissnesk stjórnvöld hafa það sem stefnu sína að geta gerst aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu þegar fram líða stundir. Það hefur komið fram í umræðum í Sviss að stuðningsmenn þessa máls telja að sá frestur sem Svisslendingum var gefinn og var stuttur vegna þess að málið dróst í meðförum, eins og við vitum og höfum rætt á Alþingi áður, að krafan um að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu í Sviss 6. des. hefði verið ósanngjörn miðað við framvindu málsins og þeir hefðu í raun þurft lengri tíma til þess að taka afstöðu til þess og atkvæðagreiðslan hefði farið á annan veg ef þessi tími hefði gefist. Þetta eru sjónarrmið sem fram hafa komið í umræðum í Sviss og það er alveg ljóst að stjórnvöld hafa það á stefnu sinni að endurtaka þessa þjóðaratkvæðagreiðslu. Það eru líka hefðir fyrir því þar í landi. Mér finnst því að eins og þessar hugmyndir liggja fyrir, sem við höfum kynnst eftir fund í utanrmn. í morgun, sé einmitt stefnt að breytingum sem auðvelda Svisslendingum að hefja virka þátttöku í þessu samstarfi þegar fram líða stundir. Það kemur einnig í ljós í skýrslu ráðherrans og gögnum sem okkur þingmönnum hafa verið kynnt að þær breytingar sem þarf að gera eru þess eðlis að þar er ekki um upptöku á samningnum sjálfum að ræða. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið stendur óbreyttur. Það sem fyrir liggur er annars vegar að líta á tvíhliða samning EFTA-ríkjanna um dómstól, fastanefnd og eftirlitsstofnun og taka tillit til þess hvernig fjölda er háttað í þeim eftir brotthvarf Sviss og síðan að líta á bókun með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið sem tekur á þeirri stöðu sem skapast hefur eftir að Svisslendingar hafa komist að þessari niðurstöðu sinni. Ekkert af þessu er óyfirstíganlegt eða það erfitt í framkvæmd að það stofni þessu máli í voða eða valdi því að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið verði ekki að veruleika. Eins og fram hefur komið erum við á Alþingi í þeirri sérstöðu miðað við þjóðþing EFTA-ríkjanna að við höfum ekki lokið endanlegri málsmeðferð. Ég var að vona að við hefðum getað hafið 2. umr. málsins í dag en það er nauðsynlegt að klára það formsatriði sem snýr að því sem við erum að tala um hér áður. En það er ekkert því til fyrirstöðu að mínu mati að við höldum áfram meðferð málsins. Það tel ég að verði einnig niðurstaðan eftir að við höfum hlýtt á lögfræðilegar álitsgerðir í utanrmn., en það munum við gera á mánudaginn. Ég tel ekki ástæðu til þess hér að setja það fyrir sig að Alþingi er að fjalla um fjárhagsleg og efnahagsleg mál á þessum síðustu dögum fyrir áramót og þess vegna eigi Alþingi ekki að taka á frv. til laga um Evrópska efnahagssvæðið og afgreiða það. Þetta frv. snertir ekki síst afkomu íslensku þjóðarinnar og stöðu hennar í efnahagslegu tilliti. Strax eftir að Svisslendingar höfðu hafnað þessum samningi komu, eins og við alþingismenn vitum, fram hvatningar frá bæði verkalýðshreyfingunni og atvinnurekendum og öðrum aðilum í þjóðfélaginu um það að Alþingi léti þetta ekki fipa sig í meðferð málsins því að það væri svo brýnt að ná þessum samningi og Ísland gerðist aðili að honum einmitt vegna atvinnumála í landinu og efnahagsstarfseminnar. Ég lít því þannig á að það sé tengt þeim miklu úrlausnarefnum sem við erum að glíma við í efnahags- og atvinnumálum að afgreiða þennan samning núna þannig að enginn vafi sé á afstöðu Íslendinga til þessa máls og enginn þurfi að velkjast í vafa um hver sé afstaða Alþingis í málinu og það sé liður okkar þingmanna í því að bæta úr atvinnumálum og styrkja efnahagslega stöðu í landinu. Þessi sjónarmið voru áréttuð mjög af aðilum utan Alþingis eftir að Svisslendingar höfðu hafnað samningnum og ég vil aðeins minna á þær skoðanir í dag. Það er alveg ljóst að ekki þarf að breyta neinu í EES-samningnum og það er um hann sem þetta frv. fjallar sem við höfum verið að fara yfir í þinginu. Það breytir ekki þeim kjarna málsins að við getum fjallað áfram um málið. Ég tek ekki undir það með hv. þm. sem töluðu á undan mér, Steingrími Hermannssyni og Ólafi Ragnari Grímssyni, að staðfestingarfrv., það frv. sem við höfum og höfum verið að fjalla um m.a. í utanrmn. og er í fimm greinum, sé orðin markleysa. Ég get ekki fallist á þá skoðun og sé engin rök fyrir því að líta þannig á að það frv. sé orðið markleysa. Þvert á móti finnst mér að það hafi sannast í meðferðinni að frv. er skynsamlega samið og það er ekkert í því sem í sjálfu sér stenst ekki þrátt fyrir að Svisslendingar hafa hafnað aðild að Evrópska efnahagssvæðinu. Mér finnst margir menn tala í þinginu um þetta mál á þann veg að Svisslendingar og afstaða Svisslendinga hafi ráðið úrslitum um það hvort Íslendingar gerist aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu eða ekki. Svo er að sjálfsögðu ekki. Það sem ræður okkar mati er að sjálfsögðu hagsmunamat okkar sem Íslendinga og staða okkar í samfélagi Evrópuþjóðanna. Það breytist ekki þótt Svisslendingar hverfi á brott. Ég er í hópi þeirra sem vona að þeir eigi eftir að slást í hópinn að nýju og unnt verði að halda þessu máli áfram eins og til var stofnað í upphafi og ég sé ekki að neitt hafi gerst sem útiloki það. Mér finnst að þær bókanir sem nú verða samþykktar eigi að taka mið af þeim óskum Svisslendinga að þeir geti slegist í hópinn að nýju þegar fram líða stundir eins og pólitískur vilji stendur til og þarf að ræða nánar í því landi. Það er sérmál þeirra sem við eigum ekki að hafa afskipti af. Við eigum að taka mið af okkar hagsmunum og þeir mæla eindregið með því að við göngum frá þessu máli í þinginu í næstu viku. Ég sé ekki að það eigi að tefja neitt fyrir því að við tökum á öðrum mikilvægum málum sem fyrir þinginu liggja um þessar mundir.

Frú forseti. Þetta EES-mál verður alltaf dæmalausara eftir því sem lengra líður og hæstv. utanrrh. fer á fleiri fundi og talar meira um þetta mál. Áður en ég kem að málinu frá hans hálfu langar mig til að aðeins að gera að umtalsefni það sem hv. 3. þm. Reykv. sagði áðan að það hafi mikil áhrif á atvinnulíf og efnahagslíf Íslendinga að samþykkja þennan samning nú þegar. Hann veit það jafn vel og ég að það hefur ekkert með málið að gera hvort Alþingi samþykkir samninginn í dag eða á morgun eða í næstu viku eða einhvern tíma í janúar því að hann tekur ekki gildi fyrr en tíma síðar á árinu. Núna er talið að hann taki ekki gildi fyrr en 1. júlí 1993. Það er því er auðvitað út í bláinn að halda því fram og einhver misskilningur af hálfu þeirra sem talað hafa í fjölmiðlum af hálfu atvinnulífsins, eins og hér var vitnað til, þegar þeir tala um að það þurfi að samþykkja samninginn nú þegar. Hann tekur ekki gildi nærri strax. Þetta vildi ég segja, virðulegur forseti, þar sem greinilegt er að margir halda að það sem við erum að ræða um hér sé einhver töf á gildistöku samningsins af okkar hálfu. Það er ekki um það að ræða. Það sem skiptir máli núna er að í frv. til laga um Evrópskt efnahagssvæði, sem liggur fyrir Alþingi, felst heimild til að fullgilda fyrir Íslands hönd þennan samning. Það stendur greinilega í 1. gr. frv., með leyfi forseta, ,,. . . aðildarríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu hins vegar,`` þegar verið er að tala um samninginn sem undirritaður var í Óportó 2. maí 1992. Það er þess vegna greinilegt að þarna er verið að tala um ákveðinn samning sem undirritaður var og þarf síðan að gera breytingar á að einhverju leyti og það þarf að gera breytingar á frv. Það er alveg ljóst. Að mínu mati er alveg út í bláinn að ætlast til þess að Alþingi fjalli um frekar um frv. fyrr en fyrir liggur hvernig það á að líta út í endanlegri mynd. Hæstv. utanrrh. hefur margoft sagt að það þurfi aðeins að gera tæknilegar breytingar á frv. og aðeins sé um smámál að ræða. Ég er honum ekki sammála. Það hlýtur að vera meira en lítið mál þegar eitt eða e.t.v. fleiri EFTA-ríki eru ekki aðilar að þessum samningi. Sviss átti t.d. að greiða drjúgan hluta af framlögum í þróunarsjóðinn, eins og hér hefur verið rætt um og alls óvíst hvernig það mál mun fara. Einnig átti Sviss að taka þátt í kostnaði við dómstól og eftirlitsstofnun. Þetta er því ekki bara eitthvað sem hægt er að segja að skipti ekki neinu máli. EFTA er ekki lengur sú stoð sem það átti að vera. Það var talað um að EFTA yrði önnur stoðin í þessum samningi. Það er búið að veikja þá stoð verulega. Það sem margoft hefur verið talað um hér að EFTA tali einum rómi getur ekki lengur staðist. Í EFTA-samningnum er miðað við að allir séu þar sammála og allar ákvarðanir verði teknar samhljóða en það getur ekki lengur staðist. Það hlýtur því að þurfa að gera verulegar breytingar bæði á þessum samþykktum sem hér eru sem og samþykktum milli EFTA-ríkjanna og þeim samningi sem þar er í gildi. Þarna þarf því verulegar breytingar hvort sem það tekur langan eða stuttan tíma. Um það skal ég hins vegar ekkert um segja. Það getur vel verið að það þurfi ekki svo langan tíma til þess. Einnig hefur komið fram að Spánverjar hafa sett fram kröfu um breytingar vegna þess að þeir sætta sig ekki við að framlag Sviss verði ekki reitt fram, þ.e. jafnhá upphæð. Einnig hafa Spánverjar séð ýmislegt meira í þessum samningi að því er varðar Sviss, bæði innflutning á vörum til Sviss sem og ýmis önnur mál sem tengjast Spáni sérstaklega. Ekki liggur heldur fyrir hvað önnur EB-ríki setja fram í þessu máli. Það er alveg ljóst að eftir nýjustu upplýsingum eru einungis þrjú EB-ríki búin að staðfesta þennan samning og alls óvíst hvaða afstöðu þau taka eftir þessar breytingar. En það kemur væntanlega í ljós fljótlega þegar EB hefur gert sér grein fyrir stöðu mála hjá sér. Upplýst hefur verið að fyrsti fundur þeirra muni væntanlega verða þann 21. des. Málið verður kannski eitthvað skýrara þegar niðurstaða þess fundar liggur fyrir. En ef við snúum okkur að meðferð málsins á Alþingi þá hlýtur að vera eðlilegt að fresta frekari umfjöllun málsins þangað til við vitum hvernig frv. á að líta endanlega út. Það þarf að gera á því breytingar og það liggur ekkert fyrir hvað menn koma sér saman um. Það er því eðlilegt að Alþingi taki málið til umfjöllunar þegar það liggur fyrir. Ég vil vekja athygli á því að í gögnum frá Genf er talað um þá sem hafa skrifað undir en ekki þá sem hafa staðfest. Þar kemur alveg greinilega fram að það hefur ekkert með framhald málsins að gera hvort Alþingi Íslendinga gerir einhverja málamyndastaðfestingu eða heimilar ríkisstjórninni að fullgilda samninginn fyrir sína hönd. Það er auðvitað alveg óþolandi fyrir Alþingi Íslendinga að einhverjir ráðherrar úti í heimi séu að senda hingað skilaboð um það hvernig við eigum að standa að afgreiðslu málsins. Það kemur fram í Mogrunblaðinu í dag, og reyndar í fréttum í gær einnig, að erlendir ráðherrar eru að tala um að Íslendingar verði að ljúka staðfestingu samningsins án tafar. Það er auðvitað algjörlega óþolandi fyrir Alþingi að fá slík skilaboð. Síðan mátti skilja það á hæstv. utanrrh. að ekki þyrfti að leggja samninginn að nýju fyrir Alþingi ef honum yrði breytt. Hann talaði sérstaklega um að forseti Finnlands hafi staðfest samninginn núna í gær og í Dagblaðinu er haft eftir honum að það hafi hann gert á þeirri forsendu að ekki þurfi frekari þingstaðfestingu. Það er eins og þarna sé verið að tala um að Alþingi Íslendinga geti bara samþykkt þetta frv. og þennan samning eins og hann liggur fyrir núna og síðan þurfi ekki frekari þingstaðfestingar við. Þetta sagði hann ekki með beinum orðum hér en með þessu er hann að gefa í skyn að Alþingi þurfi ekki að taka breyttan samning fyrir að nýju. Það er mjög alvarlegt og raunar alveg makalaust að fylgjast með því hvernig hæstv. utanrrh. talar um Alþingi á blaðamannafundinum eftir ráðherrafundinn í Genf í gær þar sem hann gerir lítið úr Alþingi og talar um það nákvæmlega hvernig hann telur að atkvæðagreiðslan muni fara. Það má kannski spyrja hvort að hinir hafi þá ekki trúað honum. Taka þeir ekki mark á því sem hæstv. utanrrh. segir? Ef hann telur sig vera svona öruggan um pólitískan vilja á Alþingi til hvers þarf hann þá að vera að fá niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar hér? Er ekki nóg fyrir hann að segja þeim þarna úti hvernig alþingismenn muni greiða atkvæði og þarf hann nokkuð meira við? Eða er hann búinn að segja svo margt að þeir trúa ekki lengur því sem hann segir? Virðulegur forseti. Ég tel mjög það alvarlegt sem eftir hæstv. ráðherra er haft í Dagblaðinu í dag þar sem hann segir, ef ég má vitna orðrétt í það sem þar stendur, með leyfi forseta: ,,Það gengur illa að gera mönnum grein fyrir þeirri hefð að á Alþingi skuli engin þingsköp vera og það ráðist af líkamlegu þoli manna, andvökum og þvagfærum hversu lengi mál eru í þinginu. Þetta er óþekkt og óskiljanlegt öðrum þjóðum.`` Það er svo makalaust að ráðherrann skuli leyfa sér að hafa þessi orð um Alþingi eftir ráðherrafundinn í Genf að það er . . .  Ég vil því ítreka það sem ég sagði áðan að ég tel eðlilega málsmeðferð að fresta málinu þangað til ljóst er hver niðurstaðan verður. Ég held að þeir sem eru ákafastir í því að koma þessu máli í gegnum þingið þurfi ekki að hafa nokkrar áhyggjur af því. Það sparar engan tíma að keyra þetta mál áfram núna ef hvort sem er þarf að taka það allt upp aftur á næsta ári. Miklu eðlilegra er því fyrir Alþingi að leggja áherslu á það að fá málið í endanlegri mynd og afgreiða það svo með eðlilegum hætti fljótlega á næsta ári eða þegar ljóst er orðið hvernig það lítur út. Á þessari stundu veit enginn hvernig það muni verða því að EB-ríkin eiga eftir að fjalla um málin auk þess sem ekki er enn ljóst hvernig EFTA-ríkin munu endanlega ganga frá málinu.

Herra forseti. Hér hefur hæstv. utanrrh. flutt skýrslu og sagt okkur frá ýmsu af því sem hann varð vísari í Sviss. Ég vildi gjarnan geta verið í þeirri stöðu að geta treyst því að hæstv. utanrrh. væri að segja þingi og þjóð sannleikann. Því miður gerðist það, eins og fram hefur komið í sjónvarpi og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, 4. þm. Austurl., vék að í þingræðu, að hæstv. utanrrh. taldi sig ekki þurfa að segja þjóðinni satt um formsatriði málsins. Ég viðurkenni það að ég var svo bláeygður að ég átti ekki hugmyndaflug til þess að láta mér detta í hug að íslenska þjóðin hefði utanrrh. sem ekki teldi nauðsynlegt að segja sannleikann um formsatriði. Það má lengi deila um það þegar komið er að skoðunum hver hefur rétt fyrir sér en formsatriðin hélt ég að þyrftu ekki að vera deiluefni. Nú aftur á móti blasir það við að við erum frædd á því að það séu mest tæknilegir hlutir sem þurfi lagfæringar við. Þó er það svo að þessi samningur fjallar um peninga. Það fyrsta sem við rekum okkur á er að Sviss, sem var aðalgreiðandinn í þróunarsjóðinn, hefur sagt sig frá því og Spánn fer fram á að greidd verði sama upphæð og upphaflega var um talað og hinar þjóðirnar greiði það sem á vantar. Í annan stað láta menn að því liggja að reksturskostnaður sé upp á 4,4 milljarða. Það blasir við að allar hinar þjóðirnar ætla að sækja um inngöngu í EB. Þær eru þess vegna í reynd að segja sig frá því að greiða þennan reksturskostnað strax eftir áramótin í ofanálag. Allt ætti þetta að vera umhugsunarefni fyrir þá sem hafa horft á þetta sem bisniss. Fyrir mér hefur þetta aldrei verið bisniss, fyrir mér hefur þetta verið spurning um sjálfstæði íslensku þjóðarinnar, hvert við ætluðum að stefna í þeim efnum. Hins vegar held ég að það væri hollt að nota friðinn um jól og áramót til þess að meta það hvort við séum ekki í reynd komnir aftur á byrjunarreit hvað það snertir að við þurfum að svara þeirri spurningu af yfirvegaðri ró: Eigum við ekki númer eitt, tvö og þrjú að leita eftir tvíhliða samningi við Efnahagsbandalagið? Þær þjóðir sem í upphafi fóru í samningsgerð við EB hafa að sjálfsögðu ekki haft neina sérstaka þörf fyrir að gera þennan samning vandaðan vegna þess að þær hafa aldrei ætlað að búa við hann nema örstutta stund. Þær ætla sér að ganga inn í EB. Jafnframt er það upplýst að menn hafi áhuga á því að bjóða löndum sem áður tilheyrðu Sovétríkjunum inn í EFTA og e.t.v. setja nýtt nafn á þetta fríverslunarbandalag og kalla það biðsalinn fyrir EB. Í hvaða félagsskap sitjum við þá eftir? Við sitjum í þeim félagsskap sem er mættur í biðsalinn og vill komast inn í EB. Ég horfi á það að í Bandaríkjunum vorar í efnahagsmálum. Í Evrópu er kreppan miklu harðari en nokkur gerði ráð fyrir. Hún er svo hörð að menn óttast nánast að það geti leitt af sér vaxandi þjóðernisátök í öllum þessum löndum. Og hvað gerist ef slík þjóðernisátök magnast og brjótast út? Við höfum reynslu af því hvað gerist. Ég hallast mjög að því að hæstv. utanrrh. hafi reynst sannspár þegar hann lýsti því yfir óformlega að það væri stutt í fall EB, það væri stutt í fall þeirrar hreyfingar sem vill mynda bandaríki Evrópu. Hann taldi að það yrði að vísu, ef ég man rétt, í byrjun næstu aldar. Mér kæmi ekki á óvart þó að þróunin yrði hraðari. Okkur berast fréttir af því að bandarísk stórfyrirtæki hafi hætt við að fjárfesta í Þýskalandi vegna þess að þeim líst ekki á þau átök sem þar eru. Tvo stórfyrirtæki í Vestur-Þýskalandi hafa hætt við gífurlegar fjárfestingar í Austur-Þýskalandi. Við aðra fjárfestinguna var alveg hætt en í hinu tilfellinu var ákveðið að byggja bílaverksmiðjuna í Ungverjalandi. Það er mikil nauðsyn fyrir þjóð eins og Íslendinga að rasa ekki um ráð fram, gefa sér tíma. Ég hygg að þeir hinir varfærnari í hópi þingsins í þessum efnum, eins og hv. 4. þm. Reykv., eigi eftir að hafa mikla sæmd af því í sögunni, þegar hún verður skrifuð, að hafa þolað mikinn þrýsting í þessu máli en haldið sömu stefnu af rósemi. Ég er sannfærður um að kjarninn í því sem hann hefur verið að boða, að við séum einhver ríkasta þjóð í heimi með okkar auðlindir, ef grannt er skoðað. Það er nákvæmlega sama og þýskumælandi Svisslendingar gerðu sér grein fyrir. Auðkýfingurinn sem barðist gegn sameiningunni leit svo á að Svisslendinga mundi bíða og biði björt framtíð ef þeir fengju að stýra eigin málum. Ég er sannfærður um að þannig bíður Íslendinga líka björt framtíð. Við þurfum að gera samninga við aðrar þjóðir, það er allt annað mál. Það er verkefni sem við þurfum sífellt að vinna að. Eitt af því er að ná eðlilegum viðskiptasamningi við EB. Ég vil trúa því að innan Sjálfstæðisflokksins fari sá hópur mjög ört vaxandi sem telur það ekki farsælt fyrir flokkinn, horft til framtíðar, að láta Evrópukrata draga sig á asnaeyrunum inn í þetta samstarf.

Virðulegur forseti. Það er rétt að við áttum okkur á því á Alþingi í dag hvaða breyting hefur orðið frá því að við ræddum þessi mál í síðustu viku af því tilefni að svissneska þjóðin hafði að meiri hluta til hafnað samningi um Evrópskt efnahagssvæði. Það sem gerst hefur síðan og varðar okkur og þetta mál er að utanríkisviðskiptaráðherrar EFTA-ríkjanna hafa komið saman til fundar og metið stöðuna fyrir sitt leyti og hér hefur hæstv. utanrrh. flutt skýrslu um málið. Það kemur fram í hans máli og í samþykktinni sem berst frá þessum fundi að þeir telji að ekki sé þörf á því að breyta efnislega samningnum um Evrópskt efnahagssvæði en hins vegar að gera um hann bókun sem þarf að fjalla um við hinn samningsaðilann, EB, og ná samkomulagi um. Þetta er þeirra sjónarhorn í þessu máli. Ég ætla ekki að undrast það eða vanmeta þann áhuga sem er þeirra megin, að á málinu sé tekið. Þeir eru undir miklum pólitískum þrýstingi og eiga auðvitað mjög mikið undir í þessu máli sem svo lengi hefur verið að hrekjast um. Það eru aðrir sem þurfa að koma að því og það er Evrópubandalagið. Á meðan það eða ráðherrafundur þess hefur ekki talað í þessu máli vitum við í rauninni afar takmarkað um það hvers er að vænta í sambandi við þetta mál. Það liggur t.d. fyrir að aðeins þrjú Evrópubandalagsríki hafa staðfest þennan samning. Níu EB-ríki hafa ekki haft fyrir því að afgreiða þennan samning frá þjóðþingum sínum. Það er áhuginn sem er þeim megin og við hljótum að spyrja: Ætli séu líkur á því að þau níu sem eftir eru muni hraða sér að því verki að staðfesta samninginn þegar ljóst er að bókunar er að vænta sem kallar á meðferð þjóðþinganna? Í margumræddri bókun eða fundargerð sem hæstv. utanrrh. vísar til í þessu máli er það metið svo að sú bókun sem þar er um rætt þurfi sömu staðfestingu og samningurinn sjálfur, þ.e. að fara fyrir þjóðþing landanna, ekki aðeins EFTA-ríkjanna heldur einnig Evrópubandalagsins. Tímamörkin sem eru í þessu máli, miðað við þær bókanir og samninginn sjálfan, 129. gr. eru um mitt næsta ár. Það er að því loknu sem gert er ráð fyrir að kalla þurfi saman ríkjaráðstefnu, ráðstefnu stjórnarerindreka, til þess að meta málið. Hraðinn í þessu er því ekki meiri en þetta, metið út frá sjónarhóli þeirra sem harðast reka á eftir því að þetta mál nái höfn. Ég tel því að við sem sitjum á Alþingi Íslendinga eigum ekki að rasa um ráð fram í meðferð málsins. Við eigum að bíða þess að fyrir liggi um hvað verður samkomulag milli EFTA-ríkja sem ætla að standa að þessu máli og Evrópubandalagsins og taka þá fyrst þetta mál til frekari umfjöllunar hér. Við höfum engar skuldbindingar til þess að gera það og eins og fram hefur komið voru upplýsingar hæstv. utanrrh. þar að lútandi í síðustu viku rangar. Nú er sagt: Það breytir afar litlu að Sviss er fallið fyrir borð. Það getur verið að einhverjir meti málið svo en hér hefur það þegar komið fram í umræðunni að Sviss er þrátt fyrir allt gildasta ríkið í þeirri stoð sem átti að bera þennan samning uppi EFTA-megin. Ætli það gangi hljóðlaust fyrir sig af hálfu hinna sem eiga hlut að máli að láta sem ekkert sé þegar fjárhagsaðstoðin á að minnka um nærri þriðjung vegna þess að Sviss skerst úr leik? Það er einnig sagt: Það eru aðeins EFTA-ríkin sem koma að þessu máli, það er ekki EFTA sem stofnun. Þó er það svo að talað hefur verið um EFTA-ríkin í heild sinni með því að það er talað um þau með ákveðnum greini í samningnum. Það er gert ráð fyrir að EFTA-ríkin tali einum rómi í 93. gr. samningsins. Það er vísað til EFTA-ríkjanna og þá er auðvitað átt við EFTA-ríkin í heild sinni í orðalagi samningsins. Einnig er það svo að bókanir og viðaukar sem fylgja samningnum eru hluti af honum og hafa í rauninni alveg nákvæmlega sömu stöðu þjóðréttarlega séð og einstakar greinar samningsins. Í þessum bókunum og viðaukum er ítrekað minnst á EFTA en ekki EFTA-ríkin eins og auðvelt er að finna dæmi um. Ég nefni t.d. bókun 38 sem fylgir samningnum og varðar fjármagnskerfið, þ.e. þá fjárhagsaðstoð sem EFTA-ríkin eiga að veita þeim sem eru fjárhagslega máttarminni hjá Evrópubandalaginu. Það er í tvígang a.m.k. vísað til EFTA í þeirri bókun en ekki til EFTA-ríkjanna. Í 2. gr. þessarar bókunar segir: ,,Vaxtaafslátturinn er háður samþykki nefndar EFTA um fjármagnskerfi og áliti framkvæmdastjórnar EB.`` Það eru ekki EFTA-ríkin heldur er þarna talað um EFTA og nefnd EFTA sem eigi um þetta að fjalla og með sama hætti er einnig í 3. gr. að því vikið að fyrir þurfi að liggja samþykki nefndar EFTA um fjárhagskerfi en henni skal veita upplýsingar á öllum stigum málsins. Þannig eru fjölmörg dæmi í þessum samningi og því sem er jafngildi hans, bókunum og viðaukum, þar sem fjallað er um EFTA sem stofnun. Það getur vel verið að þeir sem bera þetta mál fram treysti sér til þess að gera þær breytingar með bókun sem rætt er um en það er alveg ljóst að það er meira en tæknilegar breytingar einar sem þar eru á ferðinni enda áskilið í fundargerð, annarri fundargerðinni sem varðar 129. gr. að slík bókun þurfi hliðstæða staðfestingu og samningurinn sjálfur hefur fengið. Síðan er þess að geta, virðulegur forseti, að við á Alþingi erum að sjálfsögðu í allt annarri stöðu en þau fjögur EFTA-ríki sem hafa þegar staðfest samning. Við höfum ekki gert það. Það er ekkert sem knýr á um að Alþingi fari að staðfesta ófullgerðan samning. Það eigum við ekki að gera. Við eigum ekki að nýta okkar tíma með þeim hætti. Það er líka áreiðanlegt að það eiga eftir að koma upp í þessu máli mörg atriði sem geta orðið nokkuð óvænt fyrir suma. Mér kæmi ekki á óvart þótt Evrópubandalagið og einstök ríki þess þyrftu að skoða einstök mál með öðrum hætti en óskir standa til um af hálfu ráðherra EFTA-ríkjanna. Síðan vil ég aðeins segja það við hv. formann utanrmn., sem talaði áðan og ræddi um málið þannig að ætla mátti að hann ætlaðist til að Alþingi afgreiddi málið í næstu viku, að ég hef metið það að formaður utanrmn. hefur verið tiltölulega hógvær í máli þessa dagana og ber nokkuð á milli málflutnings hans og hæstv. utanrrh. Hins vegar sýnist mér að með því kjarnaatriði sem hann kom að í lok ræðu sinnar, að Alþingi eigi að afgreiða þennan samning í næstu viku, sé hann að bera fram kosti sem eru harla óaðgengilegir og við hljótum að vísa hér frá. Annað atriði vil ég nefna sem hv. þm. Björn Bjarnason vék að í máli sínu þar sem hann var að kalla á stuðningsyfirlýsingar frá talsmönnum atvinnulífs, atvinnurekenda og verkalýðshreyfingar. Ég held að hann ætti að spara sér það enda hefur þegar verið á það bent að það skipti litlu fyrir atvinnulíf á Íslandi hvort þessi samningur verður samþykktur mánuðinum fyrr eða seinna eða hvort honum verður vísað frá. Þar meta menn auðvitað málin með ólíkum hætti, það er alveg ljóst. Hv. þm. hefði átt að minnast þess að þing Alþýðusambands Íslands mælti ekki með samþykkt þessa samnings og þeir sem telja sig mæla fyrir munn verkalýðshreyfingar hafa a.m.k. ekki stuðning þings Alþýðusambandsins sem í raun vísaði frá tillögu sem gerði ráð fyrir að blessun yrði lögð yfir samninginn. Þing Alþýðusambandsins tók eindregið undir kröfuna um þjóðaratkvæði og hét á alþingismenn að styðja þá kröfu. Það sem sagt var um þennan samning var að öllu væri haldið opnu og enga stuðningsyfirlýsingu var þar að finna varðandi samninginn sjálfan. Þetta ættu menn að muna og þeir sem telja sig mæla fyrir munn verkalýðshreyfingar gera það a.m.k. ekki með stuðningi í þessum samþykktum. Ég held að við ættum að nýta tímann og ráðrúmið sem er í þessu máli til að leggja málið fyrir íslensku þjóðina, gera henni kleift að segja sitt álit í þessu máli í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Til þess er fullt ráðrúm. Það er í rauninni siðferðileg skylda stjórnvalda í landinu að leita eftir áliti íslensku þjóðarinnar og þeim mun frekar þegar það sýnir sig að þar sem þetta mál hefur verið borið upp nýtur það ekki stuðnings, síst af öllu þess stuðning sem þeir sem bera það fram láta að liggja að sé að baki þeirra málflutningi.

Hæstv. forseti. Fyrst langar mig til að fagna því að sættir skyldu nást um það að þessi umræða færi hér fram en ekki yrði knúið á um að málið, sem á dagskrá var, yrði tekið til umræðu. Það hefði ekki verið hæfa að gera það og ber að fagna því að sættir hafa nú náðst um þetta litla atriði. Vonir eru þá til að sættir kunni kannski að nást um eitthvað fleira því málið er æðistórt. Það er margt sem sameinar okkur og sem betur fer færra sem gæti sundrað okkur. Gott er þess vegna, eins og einhver nefndi, að hvíla sig um helgina, jafna sig og hugsa sitt ráð. Það vona ég að menn muni gera. Ég verð að þakka hæstv. utanrrh. fyrir ýmsilegt af því sem hann upplýsti okkur um. Í orðum hans kom það fram æ ofan í æ, sem var svo sem ekki til þess að hæla afstöðu okkar eða ráðherrans, gagnvart EES, síður en svo, að þar væri margt óklárt og yrði að vinna á mörgum vettvangi til þess að heilleg mynd yrði af málunum. Hann nefndi í því sambandi ýmsar breytingar sem þyrfti að gera á lagatextum o.s.frv. Ég hef sagt í þessum ræðustól af öðru tilefni við þennan sama hæstv. ráðherra að hann hefði verið að sýna okkur drög að samningi. Það var fyrir ærið löngu og óskaði ég eftir því að hann setti ekki stafi sína á eitt eða neitt og heldur ekki aðalvinur hans, bardagafélagi í embættismannastétt, aðalsamningamaður okkar, Hannes Hafstein. Illu heilli var það samt gert og málið knúið áfram. Við stæðum betur ef þá hefði verið unnið að tvíhliða samningaviðræðum við Evrópubandalagið sem voru á borðinu allan tímann og eru það kannski enn þá þannig að ekki sé nú allt glatað. Þessar breytingar, sem hæstv. ráðherra nefndi, eru þannig vaxnar að raunverulega er ekki um annað að ræða en drög að samningi við Evrópubandalagið. Enn þá eru þetta slitrur og allt ófrágengið og markleysa, eins og einhver fundarmanna sagði. Þetta eru í hæsta máta óeðlileg vinnubrögð, við erum að fjalla um hálfgerðan hlut. Við fréttum á hverjum einasta degi af því að það er meiri og minni óeining í þessu Evrópusamstarfi alls staðar, í öllum stofnunum, togstreita og ágreiningur svo að maður tali ekki um að ekki er hægt að ráða við að friður sé í álfunni og verður að kalla aðra til en Evrópumennina til þess að skakka leikinn. Við erum Evrópufólk og okkur þykir þetta auðvitað sárt og leitt en við viljum engu að síður kalla okkur Evrópumenn og höfum rétt til þess að hafa afskipti af álfu okkar. Ég segi eins og er að þetta Evrópusamstarf hefur verið eitthvað það lærdómsríkasta fyrir mig sem formann Evrópustefnunefndarinnar á sínum tíma og á tímabili formann utanríkismálanefndar að kynnast vinnubrögðum hjá þessu bákni sem þarna er að vaxa upp. Það er engu eftir að sækjast fyrir smáþjóð eins og okkur og þar að auki langsamlega ríkustu þjóð heimsins sem á réttindi langt norður í höf, suður í höf, út af Reykjaneshrygg o.s.frv., sem ónýtt eru og vanrækt að nýta. Það er enginn EES-samningur til. Hvar er þessi samningur? Þetta eru drög, slitur, sem er verið að þvæla um að verði hægt að afgreiða -- kannski innan eins, tveggja eða þriggja mánaða. Það verður ekkert slíkt afgreitt.  Ef við gætum nú bara sameinast um það að vera ekki t.d. í næstu tvo, þrjá mánuðina að kýta innbyrðis heldur að rífast þá að tjaldabaki og komast að einhverri niðurstöðu. Kannski verður það ekki sameiginleg niðurstaða allra 63 þingmannanna en þó gæti það orðið. Við höfum svo margt annað sem við þurfum að hugsa um og berjast fyrir núna að það er alveg nóg fyrir okkur til þess að rífast um daginn út og daginn inn þótt við sættumst í þessu efni, gerðum vopnahlé á meðan við erum að fóta okkur á öllum málavöxtunum. Hæstv. ráðherra er í kallfæri og mig langar að spyrja hann hvað hann hafi átt við með því þegar hann gat um að það væri haft eftir þingmönnum í þingmannanefnd fyrir skömmu, væntanlega þá þingmannanefnd EFTA sem fór utan, að einhver þar hefði sagt að allt væri í óvissu. Er það ekki í þeirri för sem einhver á að hafa sagt það, ráðherra? Ég var sá sem sagði það við hvaða blaðamann sem hafa vildi. Það er allt í upplausn og við eigum auðvitað að segja þann sannleika hvar sem er. Eigum við að fara að ljúga að heiðarlegum blaðamönnum?  En ráðherrann segir að því hafi verið beint sérstaklega að Íslendingum að nú þyrfti að hraða sér sem allra mest, það beinist að Íslandi af því að Ísland er eftirbátur annarra í að samþykkja hvað sem í Brussel er óskað eftir. Sérstaklega beinist þetta allt að Íslendingum. Nú, ef það beinist að okkur þá bara beinist það að okkur. Er það eitthvað glatað fyrir okkur þó þeir séu eitthvað að skammast og fjargviðrast út af því að við ætlum að verða síðastir og að við ætlum að hugsa ráð okkar og vinna þannig að við hlaupum ekki á okkur? Ég held að það sé allt í góðu lagi. Og þó það séu einhverjar utanstefnur, þær eru orðnar algengar, þær eru orðnar nærri því í hverjum mánuði. Þó að einhver ráðherra komi heim úr slíkri utanstefnu með einhverjar upplýsingar um hvað herrarnir í Brussel, eða hvað það nú heitir allt saman, eru að gera hverju sinni. Við látum það sem vind um eyrun þjóta. Við höldum bara áfram og bjóðum þá velkomna þegar þeir koma heim og fögnum því að þeir skuli nú komnir og geti snúið sér að því að sinna öðrum verkefnum en þeim, sem hvort sem er eru dauðadæmd og í andstöðu við það sem íslenska þjóðin vill. Það er alveg á hreinu. Að vísu var komið í veg fyrir það að þjóðaratkvæðagreiðsla yrði. Ég held að við ættum kannski að taka málið upp að nýju og vita hvort kannski væri ekki hægt að sættast á að leyfa nú þjóðinni að segja eitthvað um málið. Það væri náttúrlega mikið skref í áttina til sátta og betra þjóðlífs í okkar góða landi vegna þess að það er alveg á ljósu að bræður munu berjast ef haldið er áfram með þessum hætti. Það verður upplausn í okkar pólitíska lífi, menningarlífi, og náttúrlega efnahagslífinu, ég er ekki að tala um það. En það skiptir kannski ekki máli þó að fólk sé að missa íbúðirnar sínar o.s.frv. Ég ætla ekki að fara neitt út í það nú, það er ekki efni málsins núna. Svo er það þessi litla stjórnarskrá okkar. Hvað ætlum við að gera við hana? Ein og ein rödd heyrist segja: Ég hef talað við lögfræðing. Hann vill ekki segja að þetta sé stjórnarskrárbrot. Ég skil vel þann lögfræðing sem er ekkert að segja neitt um það ótilneyddur nema hann sé sérstaklega beðinn. Hann vill ekkert blandast inn í þessa deilu. En hver einasti lögfræðingur veit það auðvitað að þetta er ekkert annað en brot á stjórnarskránni, allt í bak og fyrir. Þeir vita það allir, hvað sem þeir segja. Flestir þeirra segja þó berum orðum að þetta sé stjórnarskrárbrot. Björn Þ. Guðmundsson lagaprófessor gaf þessa yfirlýsingu sem menn þekkja væntanlega, að hann hefði nú, eftir að hann fór að kanna málin betur á sl. ári og svo á síðustu vikum og mánuðum, sannfærst um að þetta væri stjórnarskrárbrot. Ætlar einhver hér inni að fremja stjórnarskrárbrot? Væri hann ekki í hjarta sínu glaður ef það væri hægt að finna útleið frá því a.m.k. að það yrðu ekki svo og svo margir af þingmönnum Íslendingar sem með opin augu rifu upp stjórnarskrána og þau heit sem hafa verið gefin í því sambandi? Ég vil endurtaka það hér og nú, enn og aftur: Ég geri það aldrei að brjóta stjórnarskrána. Kosti það það sem kosta vill. Ég veit að það eru mjög margir þingmenn sem ekki ætla sér að gera það. Þegar hæstv. ráðherra finnur upp á því að eyrnamerkja okkur alla þá veit hann ekkert um það hvað hver sauðurinn er að hugsa, því að allir erum við sauðir og þjóðin hefur ekki hundsvit á þessu, er manni sagt af ráðherranum. Það eru allt aðrir, og þá náttúrlega einkum og sér í lagi hæstv. utanrrh. sem hefur allt vitið. Og þess vegna er það víst allt í lagi að við séum þeir sauðir að skilja það ekki að við eigum að láta hvað sem er yfir okkur ganga. En ég er ekki farinn að sjá það, sérstaklega ekki ef yrði reynt að knýja þetta blessað frumvarp fram með auknum þunga og offorsi. Ég er ekki búinn að sjá að það verði samþykkt. Ég vona að ég þurfi ekki að líta í augu þess fólks sem greiðir því atkvæði. Það er algjörlega augljóst mál að það væri eitt mesta hneyksli í réttarsögu Íslands og yrði lengi í minnum haft. Menn geta ekki skotið sér undan því nema þá bara að segja af sér þingmennsku, þ.e. ef þeir ekki hafa af einhverjum óeðlilegum ástæðum sannfærst um það með einhverjum svo miklum töframætti einhverra áróðursmanna að það hafi verið hægt að hvítþvo þá, þá er það auðvitað fyrirgefanlegt. En annars ekki. En þegar við erum að tala um þetta blessaða bandalag, þetta ógnarlega stóra bákn sem núna er að ná auknum völdum dag hvern, bæði á kostnað okkar og allra annarra þjóðríkja líka vegna þess að þjóðríkin eru að verða úrelt í augum þessa fólks. Ég held hins vegar að þau séu einmitt framtíðin og eru á næsta leyti. Ég held að fólk sé að átta sig á því að það séu hin litlu og meðalstóru þjóðríki sem séu æskilegustu einingarnar til þess að velmegun, mismunandi menning, frelsi og jafnrétti verði í heimsálfu okkar og okkar heimshluta og auðvitað um heim allan, heldur en þessi ómanneskjulegu bákn sem þið sjáið --- bara utan á húsunum sjáið þið hvernig fólk hlýtur að hugsa inni í þeim. Það hugsar ekki neitt --- nema um tölvurnar og svo náttúrlega atvinnuöryggið og nýju ,,sekreterana`` og allt það. Það er þetta sem þeir hugsa um í þessum húsum. Það lekur svona út stundum að maður sér óvart á andlitunum á þeim hvað þeir hugsa þó þeir segi það ekki berum orðum. Tala mjög hátíðlega um þetta á þessum fundum, þar á meðal þessum sem við vorum að tala um áðan, að ég hefði sagt eitthvað sem væri víst ósæmilegt og ég ætla ekkert að endurtaka það sem ég sagði þar við hvern sem hafa vildi. Ég held nú að Guðrún Helgadóttir t.d. hafi sagt eitthvað líka og fleira gott fólk í þessum ferðum og við erum ekkert að dylja það.

Ég sagði að málið væri í óvissu.

Já, þú sagðir það.

Sem það er.

Sem það er, já, við erum nákvæmlega sammála. En ég held að ég bæti ekkert fyrir fólki, mér eða ykkur, að vera að segja meira um þetta, ég held það ætti að skiljast sem ég er búinn að segja, hvort sem menn eru því öllu sammála eða ekki. En ég endurtek að það var mjög gott að sættir skyldu nást um það að láta málið fara fram með friðsamlegum hætti núna. Svo getum við öll hugsað okkar ráð og það koma tímar og koma ráð. Nú, ef svo færi að þessi ógæfa henti þá mundum við Íslendingar þó við misstum frelsið auðvitað hefja nýja frelsisbaráttu á sama degi og sigra á ný. Við getum misst frelsið næstu missirin ef þannig er á haldið. En við hefjum þá bara nýja frelsisbaráttu.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. 4. þm. Reykv. áðan um það að hér væri enginn samningur á ferðinni heldur einvörðungu samningsslitrur þá held ég svona eftir á að hyggja að það hljóti nú að fara að verða niðurstaða þingmanna að þetta sé rétt hjá þingmanninum um að hér séu samningsslitrur á ferðinni því að svo oft hefur þessi samningur náttúrlega tekið breytingum á undanförnum mánuðum að þau orð fara að sannast í krafti sjálfra sín. Hin formlega hlið málsins hefur tekið ýmsum breytingum á undanförnum mánuðum en auðvitað hefur þetta mál bæði formlega hlið og eins pólitíska hlið. Mér sýnist sem niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar í Sviss núna fyrir skemmstu sé enn einn flöturinn á þeirri pólitísku kreppu sem gengur núna yfir Evrópu. Þessi pólitíska kreppa helst í hendur við efnahagskreppuna sem við horfum á í Evrópu núna, ekki bara í Vestur-Evrópu heldur ekki síður í Austur-Evrópu og það er sem sagt pólitísk og efnahagsleg kreppa beggja vegna. Við sjáum þetta birtast í þjóðernisdeilunum í Austur-Evrópu, við sjáum þetta birtast í pólitískri upplausn þar, við sjáum þetta birtast í Maastricht-samkomulaginu, hvernig fór með það og hvernig málin standa þar og við sjáum þetta núna birtast í EFTA. Það eru sem sagt ýmsar birtingarmyndir á þessari efnahagslegu og pólitísku kreppu. Það blasir nokkuð við að engin sátt er í Evrópu um það hvernig málum skuli hagað, enginn skýr þjóðarvilji er í ríkjum Evrópu um framtíðarþróun þessara samfélaga. Flestar þjóðir Evrópu virðast klofnar í tvær jafnstórar fylkingar í Evrópumálunum og varðandi Evrópusamrunann. Við þurfum ekki annað en að horfa á Frakkana sem samþykktu Maastricht með mjög naumum meiri hluta, Danina sem felldu það með naumum meiri hluta, Svisslendinga sem felldu EES með mjög naumum meiri hluta. Í Bretlandi og reyndar líka í Þýskalandi sýna skoðanakannanir að þjóðirnar eru mjög klofnar. Svíar eru mjög tvístígandi í afstöðu sinni gagnvart EB og sama er að segja um Norðmenn og á Íslandi eru tvær nokkuð jafnstórar fylkingar í afstöðunni til hins Evrópska efnahagssvæðis.  Helmingur þjóðanna er andsnúinn Maastricht eða Evrópsku efnhagssvæði þrátt fyrir að allar helstu valdastofnanir séu fylgjandi þessum samningum, flestir hverjir pólitískir flokkar í þessum löndum, fjölmiðlar, öflug almannasamtök, hluti verkalýðshreyfingarinnar, atvinnurekendur o.s.frv. En engu að síður er helmingur þjóðanna andsnúinn og tekur þá afstöðu þegar málið er borið í dóm þjóðanna í almennum atkvæðagreiðslum. Hvað segir þessi staða okkur? Þetta segir okkur fyrst og fremst að um helmingur hverrar þjóðar treystir ekki dómgreind og góðum vilja þeirra sem með völdin fara í hverju samfélagi. Ákveðið misgengi sem þarna á sér stað, ákveðið sambandsleysi milli almennings og valdhafa í ríkjunum, og þetta er auðvitað áhyggjuefni og hlýtur að vera öllum áhyggjuefni, hvaða skoðun sem þeir hafa hins vegar á þessum samningum. Ég sagði að fylkingarnar væru nokkurn veginn jafnstórar og sú staða getur alið á þeirri tilfinningu hjá þeim sem verða undir í atkvæðagreiðslum að mjög lítill meiri hluti sé að kúga stóran minni hluta. Ég verð að segja að ég er hrædd við þessa stöðu sem upp er komin. Mér finnst einhvern veginn eins og maður horfi á Evrópu og þar sé allt upp í loft, Maastricht sé upp í loft, EES sé upp í loft, GATT sé upp í loft. Og efnahagsmálin. Það er atvinnuleysi, átök og kynþáttahatur. Það er enginn samfélagssáttmáli í gildi í Evrópu í dag. Þetta er auðvitað alvarleg staða. Við þessar aðstæður held ég að menn verði að flýta sér hægt og reyna að ná sáttum þar sem það er hægt. Það skiptir jafnmiklu máli fyrir okkur uppi á Íslandi eins og aðra, hvort sem það er í Austur-Evrópu eða Vestur-Evrópu. Við vitum það að á þingi er pólitískur ágreiningur um EES-samninginn og honum verður ekkert eytt. Ég reikna ekki með því. En mér finnst að það ætti að vera hægt að ná einhverri sátt a.m.k. um meðferð málsins á þingi og ég legg á það talsvert mikla áherslu. Utanríkisráðherrar EFTA hafa nýlokið fundi sínum og hafa komist að þeirri niðurstöðu að það þurfi að breyta samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði og fylgisamningum hans einungis með því að gera bókun og gera á honum tæknilegar breytingar. Lagahópur EFTA hefur komist að sömu niðurstöðu og Frans Andriessen, varaformaður framkvæmdastjórnar EB, hefur sagt að hans vilji standi í þessa átt. Ég furða mig svo sem ekkert á því að menn vilji gjarnan gera þetta með eins litlum breytingum og hægt er vegna þess að auðvitað vilja menn reyna að skapa tiltrú á alþjóðasamningum, reyna að einfalda hlutina og skapa ákveðna tiltrú í Evrópu á alþjóðsamningum. Ef endurgerð þessa samnings fer að verða mjög flókin eykst auðvitað ekki sú tiltrú. En það gefst bara engin vissa fyrir því að breytingarnar verði smávægilegar og bara tæknilegar. Reynslan af EB sýnir að það er ekki við því að búast að málin taki mjög skamman tíma þar eða verði mjög einföld í úrlausn og hægt verði að leysa þetta mál á stuttum fundi í janúarmánuði eins og mér fannst helst að heyra á ráðherra. Ég dreg það stórlega í efa og held að það muni taka nokkra mánuði að gera þá bókun sem þarf að gera til þess að breyta samningnum. Við erum ekki á sama stað í þessu staðfestingarferli og önnur ríki EFTA og þau spila auðvitað úr sinni stöðu og gera það eins og þeim hentar best pólitískt. Við verðum að spila úr okkar stöðu og hún er önnur vegna þess að við erum stödd á öðrum stað í ferlinu. Ég hef orðið þess vör og ég hef sagt það áður að ýmis önnur ríki sem standa í þessum samningum vilja fá á því einhverja staðfestingu að vilji Alþingis og stjórnarflokkanna sérstaklega sé að staðfesta þennan samning. Ef ráðherra þarf á pólitískri staðfestingu að halda og hún næst eitthvað treglega út úr stjórnarflokkunum þá finnst mér í sjálfu sér vel koma til álita að 2. umr. fari fram á Alþingi um þennan samning og atkvæðagreiðsla eftir 2. umr. og þá liggi fyrir einhver ákveðinn pólitískur vilji á þinginu. Hins vegar spyr ég mig þeirrar spurningar hvort að þinginu má í rauninni ekki á sama standa um pólitískt stolt utanrrh. á alþjóðavettvangi ef ég huga að þeim ummælum sem eftir honum eru höfð í DV í dag og lesin voru hér. Ég hef ekki lesið blaðið sjálf en mér er sagt að þetta hafi verið orð hans eftir fundinn í Genf. Þar finnst mér hann, ég verð að segja það, smána þingið með þessum ummælum og þá vaknar sú spurning hvort þinginu má ekki á sama standa um pólitískt stolt ráðherrans á alþjóðavettvangi. En tímasetningin í þessu máli finnst mér ekki vera aðalatriðið, þ.e. tímasetningin á 2. umr. og sú pólitíska niðurstaða sem fengist út úr henni. Hún þarf fyrst og fremst að koma áður en ráðstefna stjórnarerindreka fer fram. Hvenær það verður liggur ekki fyrir. Mér er ekkert að vanbúnaði að fara í 2. umr. og ég veit að það gildir um flesta hér inni. Ég skilaði mínu nál. þann 4. des. en auðvitað verður þingið að forgangsraða málum eins og staðan er í samfélaginu í dag. Væntanlega verður ríkisstjórnin einnig að forgangsraða málum og átta sig á því hvernig hún vill nýta þá átta virku daga sem hún hefur núna fram að jólum til þess að takast á við mjög stór efnahagsmál og mál sem skipta verulegu fyrir þjóðina. Ef 2. umr. færi fram á þinginu og út úr henni kæmi einhver pólitískur vilji þá er það mín persónulega skoðun að síðan ætti að láta þennan samning liggja á milli 2. og 3. umr. og bera ekki samninginn upp á þinginu til endanlegrar afgreiðslu fyrr en búið væri að gera þá bókun sem þarf að gera til þess að breyta EES-samningnum og EFTA-samningunum. Ég held að þetta ferli þyrfti ekki að taka lengri tíma hjá okkur á þinginu en það þarf fyrir hin þjóðþingin að taka fyrir bókunina sem þau þurfa að undirrita og ríkisstjórnirnar þurfa að leggja fyrir sín þjóðþing. Það mun auðvitað taka ákveðinn tíma og ég held að þetta ferli þurfi ekkert að taka lengri tíma hjá okkur. Það er ekkert sem mælir gegn því að við höfum þennan hátt á og ég vil vitna til þess að í skýrslu frá laganefnd EFTA og sem kom fram í utanrmn. í morgun er ævinlega talað um undirritunaraðila. Í tillögu að bókun frá lagahópi EFTA er talað um undirritunaraðila og í skýrslu hópsins er sömuleiðis talað um með hvaða hætti megi finna lögformlega lausn fyrir, ég þýði það beint, ,,þá undirritunaraðila sem eftir standa``. Það er ekki talað um þá sem hafa staðfest heldur undirritunaraðila sem eftir standa. Með öðrum orðum er ekkert sem segir að staðfesting eða endanlegt samþykki verði að liggja fyrir áður en gengið er frá þessari bókun. Eins og 4. þm. Reykv. áðan þá legg ég mikla áherslu á samkomulag um þetta mál og það náist einhver sátt um hvernig með það skuli fara þó ekki væri annað. Mér finnst mál yfirleitt nógu mikið upp í loft, bæði í Evrópu og innan lands, þó þetta sé ekki líka sett algjörlega upp í loft. Menn hafa talið að frestunin á samningnum muni kosta íslenskt samfélag mikið fé og hef ég heyrt haft eftir einhverjum 800 milljónir, eða var það meira? Ég man ekki hver ósköp það var sem þessi frestun átti að hafa kostað. Hún kostar okkur það hvort sem við hröðum meðferð málsins eða ekki eins og hefur verið bent á. En í frestuninni felst líka ákveðinn kostur, vegna þess að við græðum tíma til undirbúnings. Ég hef það mjög sterkt á tilfinninguni að stofnanir í þessu samfélagi, fyrirtæki og almenningur sé illa undir þetta búinn. Við vinnum ákveðinn tíma til undirbúnings og ég held að það sé mjög mikilvægt að sá tími verði nýttur vel. Ég vil benda á að tími er líka peningar og núna erum við einmitt að græða tíma að mínu mati.

Frú forseti. Ríkisstjórnin er víða á þunnum ís þessa dagana en þó held ég hvergi eins og í þessu máli þegar hún fer fram á það að Alþingi veiti utanrrh. opið umboð til að staðfesta samning sem eftir er að skrifa. Það finnst mér nokkuð langt gengið. Herrarnir í Genf hafa að vísu sett fram hugmynd um hvernig þeir gætu hugsað sér að þessi skrift liti út en mennirnir þenkja en guð ræður og í þessu tilfelli er það Evrópubandalagið sem á eftir að segja sitt orð. EFTA sem stofnun verður ekki aðili að þessum samningi. EFTA verður þó starfrækt áfram. Það þarf að mynda nýjan samstarfsvettvang þeirra aðildarþjóða EFTA sem verða aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. Þetta er allt í lausu lofti. Eins er þróunasjóðurinn í lausu lofti og ekki tímabært að taka afstöðu og endanlega staðfesta þennan gerning. Með brottför Sviss úr þessu kompaníi gæti hlutur Íslands aukist um 40%, þ.e. hlutur okkar í rekstrarkostnaðinum, sem eru 4,4 milljarðar, ykist um 40% plús það sem framlag okkar til þróunarsjóðsins kynni að aukast. Það er ekki boðlegt fyrir Alþingi að ganga frá þessu máli. Það er ekki boðlegt að ætla forseta Íslands að staðfesta þvílík lög og það liggur heldur ekkert á að afgreiða þetta mál. Utanrrh. á enga kröfu á Alþingi að það komi með einhverja sérstaka traustsyfirlýsingu handa honum í þessu sambandi og að hann fái umboð til þess að ganga frá samningi eftir sínu höfði. Mér finnst þetta nokkuð langt gengið. Ég kippi mér út af fyrir sig ekkert upp við það þó að ég heyri einhver hrokafull ummæli frá hæstv. utanrrh. eða jafnvel heimskuleg ummæli sem hann viðhefur á blaðamannafundum heima eða erlendis. En mér finnst hins vegar lakar þegar langhalagállinn er á honum og það hefur hann sannarlega verið undanfarna daga. Hann greindi ekki rétt frá stöðu mála. Ég vona að það hafi verið af ókunnugleika og fljótfærni en ekki það að hann hafi viljandi verið að reyna blekkja þjóð sína og þing.

Virðulegi forseti. Það er komið undir lok þessarar umræðu og ég held að við höfum fengið nokkurn veginn þá stöðu sem við blasir. Í fyrsta lagi eru uppi rökstuddar efasemdir um að málið sé þingtækt í þeim búningi sem það er og hvort yfir höfuð er hægt að fjalla um það. Ég veit að það eru skiptar skoðanir um það en efasemdirnar hafa verið rökstuddar. Í öðru lagi að verðum við að vera raunsæ varðandi málsmeðferð. Það eru tveir möguleikar. Annars vegar sá að aðeins þurfi minni háttar lagfæringar við og þá er það auðvelt. Það er auðvelt að gera það á stuttum tíma. Þurfi meiri háttar breytinga við þennan samning mun það ekki taka skamman tíma heldur þarf að vanda það verk vel. Það er óljóst hver afstaða Evrópubandalagsins er og það gefur okkur svigrúm til vandaðra vinnubragða og við getum ekki, hvort sem hugur okkar stendur með eða á móti þessum samningi verið þekkt fyrir annað en vanda okkar vinnubrögð. Sú kreppa sem er í Evrópumálum er tvenns konar. Annars vegar vegna þeirra öru breytinga sem þar hafa orðið og hins vegar og ekki síst vegna þess að stjórnvöld hafa ekki sem skyldi hlustað á fólkið í landinu. Því vil ég ítreka það að krafan um þjóðaratkvæðagreiðslu á Íslandi hlýtur enn að vera til staðar og nú sem aldrei fyrr vegna þess að við höfum ákveðna lexíu sem við getum lært af þar sem sést að mjög víða hafa stjórnvöld viljað hraða sér mun meira en almenningur og þetta misræmi gengur hreinlega ekki. Það veldur tortryggni. Það veldur úlfúð, erfiðleikum og vandamálum sem vel væri hægt að leysa ef betur væri hugað að því að taka tíma í þessi mikilvægu málefni.

Virðulegi forseti. Það kemur ekkert á óvart þótt andstæðingar þessa samnings vilji draga það á langinn að hann verði staðfestur. Hitt er jafnskiljanlegt að þau okkar sem styðja þennan samning vilja ekki að það dragist úr hömlu af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi vitum við að íslenskir hagsmunir og hagsmunir íslensks atvinnulífs munu skaðast þeim mun meira sem gildistakan dregst lengur. Í annan stað vitum við að þeim mun lengur sem það dregst að ganga frá þessum samningi þeim mun meiri verður sú hætta að samstarfsaðilarnir missi á honum áhuga. Við erum þar í þeirri sérstöðu að hin EFTA-ríkin eru jafnframt þegar líða tekur á árið að semja um aðild --- við ekki. Það erum því fyrst og fremst við sem erum í þessari hættu. Í annan stað, burt séð frá pólitískum skoðunum manna, þá stöndum við frammi fyrir eftirfarandi hlut. Ef vilji EFTA-ríkjanna nær fram að ganga munu samningsaðilarnir koma saman á ríkjaráðstefnu sem gæti orðið snemma í janúar. Tilgangurinn er að ganga frá bókun sem er í kjarna málsins um að ákvæði samningsins taki ekki til þeirra landa sem ekki hafa staðfest. Með öðrum orðum ganga menn á þeirri ríkjaráðstefnu frá þessari bókun á grundvelli staðfests samnings. Hvaða erindi á Ísland á þá ráðstefnu ef það er enn fullkomnum vafa undirorpið hvort Ísland ætlar að staðfesta þennan samning eða ekki? Þetta er að vísu dálítið þversagnakennt. Andstæðingarnir segja: Liggur ekkert á. Skiljanlegt út frá þeirra pólitísku sjónarmiðum. En við stöndum frammi fyrir því að á þessari ráðstefnu, ef af henni verður, þurfum við að svara því: Ætlum við að standa að þessari viðbótarbókun á grundvelli staðfests samnings eða ekki. Hv. þm. sem helst bera sannleikanum vitni í hópi andstæðinga, þ.e. þeir hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson og Ólafur Þ. Þórðarson, hafa fullyrt digurbarkalega að utanrrh. hafi sagt rangt frá um framhald málsins. Ég vísa þeim fullyrðingum öllum á bug. Ég árétta að við eigum lítið erindi á þessa ríkjaráðstefnu nema á grundvelli staðfests samnings. Ég árétta að það varð og mun verða, eins og við höfðum sagt fyrir fram, að ákvæðin um Sviss munu ekki gilda að því er varðar þessa viðbótarbókun. Öllum sem hér eru inni er ljóst að samningurinn á við um EFTA-ríkin en ekki EFTA sem stofnun. Virðulegi forseti. Það hefur verið spurt um kostnað eins og það sé mjög mikið mál. Það liggur nokkurn veginn ljóst fyrir að ef hin EFTA-ríkin fallast á að greiða hlut Sviss þá mun það þýða hækkun á framlagi Íslands um u.þ.b. 25 millj. kr. samkvæmt upplýsingum fastanefndar okkar í Sviss. Hver verður aukinn kostnaður við starfsemi EFTA? Hann verður u.þ.b. 20 millj. kr. en þá er á það að líta að á sl. vori lækkaði framlag okkar úr 1,7% niður í 0,7% og 1,2% almennt séð. Ég hef aldrei haldið því fram að brottför Sviss hafi ekki áhrif á starfsemi EFTA. Hún dregur auðvitað úr mannafla og mannaflaþörf þannig að ég hygg að rekstrarkostnaðurinn þar standist nokkurn veginn á, hvað vinnst og hvað tapast. Virðulegi forseti. Lokaorð mín í þessari umræðu eru einfaldlega þessi: Sumir segja: Það liggur ekkert á að afgreiða þetta mál. Ég hef þegar svarað því. Við stöndum frammi fyrir því að svara því fyrr en við kannski vitum hvort við erum tilbúin til þess að halda þessum samningi áfram og standa að viðbótarbókun á grundvelli staðfests samnings. Sumir segja: Við höfum um nóg annað að hugsa varðandi efnhags- og atvinnumál. Svarið við því er að ekkert eitt einstakt atriði er hér til umfjöllunar sem er jafnþýðingarmikið fyrir íslenskt efnahags- og atvinnulíf og þessi samningur. Og síðan það að Ísland tekur mesta áhættuna af því ef þetta mál dregst á langinn. Hinir hafa annan kost sem er inngangan í Evrópubandalagið. Það höfum við ekki. Þess vegna á ekkert ríki eins mikið undir því komið að við staðfestum þennan samning hið allra fyrsta.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir hönd efh.- og viðskn. fyrir nál. vegna frv. til laga um verðbréfaviðskipti og ætla að kynna álitið ásamt nokkrum brtt. sem hafa verið gerðar við frv. Ég vil byrja á því að þakka meðnefndarmönnum fyrir ötult starf að frv. og öðrum sem snerta verðbréfaviðskipti. Í rauninni eru þetta þrjú frv. sem fylgjast að, þ.e. um verðbréfaviðskipi, verðbréfasjóði og Verðbréfaþing Íslands. Nefndin er sammála um þær breytingar sem hún leggur til að gerðar séu á frv. Þó skrifa hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir og Steingrímur J. Sigfússon undir með fyrirvara. Það má segja að með þessum þremur frv. um verðbréfaviðskipti, verðbréfasjóði og Verðbréfaþing Íslands, sé verið að stokka upp alla þá löggjöf sem snýr að verðbréfaviðskiptum á Íslandi og færa hana í nútímabúning og til samræmis við það sem tíðkast í helstu viðskiptalöndum okkar. Nefndin hefur haft ágætis samráð og samstarf við starfsfólk viðskrn. um þetta mál og ég þakka fyrir það. Nefndin sendi frv. til umsagnar til ýmissa hagsmunaaðila og þeirra er getið í nál. Sömuleiðis var kallað á allmarga aðila til viðtals um málið. Ég ætla aðeins að skýra þær breytingar sem nefndin gerir á frv. Í fyrsta lagi er verið að leggja til að skilgreina hugtakið ,,verðbréf`` aðeins öðruvísi en gert er. Í öðru lagi er lagt til að í 5. gr. sé breytt skilgreiningu á því með hvaða verðbréf megi versla. Í þriðja lagi er lögð til breyting á 10. gr. frv. þar sem rætt er um hvað verðabréfafyrirtæki eigi að kalla sig. Í 11. gr. tekið á því að enginn vafi leiki á því að verðbréfafyrirtækjum einum skuli heimilt að sjá um almenn lokuð útboð. Þá er lagt til að auk þess að sjá um fjárvörslu fyrir einstaklinga og lögaðila geti verðbréfafyrirtæki innt af hendi fjármálaþjónustu tengda verðbréfaviðskiptum þannig að skylt sé að afmarka þeirra hlutverk. Og loks að í frv. komi fram að verðbréfafyrirtækjum er heimilt að kaupa og selja verðbréf fyrir eigin reikning. Fimmta brtt. nefndarinnar er við 14. gr. og felst í því að síðari mgr. greinarinnar falli brott, enda á það að heyra undir samkeppnislög. Í sjötta lagi er lögð til sú breyting að 3. mgr. 17. gr. falli brott. Þar segir að verðbréf sem boðin eru til sölu í almennu útboði skuli skráð á opinberum verðbréfamarkaði. Með því er verið að skerða verulega það valfrelsi sem útgefendur hafa nú auk þess sem heppilegra er að skráning verðbréfa á opinberum verðbréfamarkaði aukist samkvæmt þróun en ekki lögboði. Samkvæmt frv. var gert ráð fyrir því að allar opinberar skráningar að yrðu á Verðbréfaþingi Íslands. Það er sem sé ekki gert ráð fyrir því að það standi áfram. 18. gr. breytist allmjög og samkvæmt tillögu nefndarinnar verður hún svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Verðbréfafyrirtæki skal vegna eigin viðskipta með verðbréf sem því eru falin til sölu og vegna viðskipta eigenda þess, stjórnenda, starfsmanna og maka þeirra gæta eftirtalinna atriði: 1. Að ýtrustu hagsmuna ótengdra viðskiptavina sé gætt. 2. Að fullur trúnaður ríki gagnvart ótengdum viðskiptavinum. 3. Að viðskiptin séu sérstaklega skráð. 4. Að stjórn verðbréfafyrirtækisins fái kerfisbundnar upplýsingar um viðskiptin og staðfesti þau. Verðbréfafyrirtæki skal setja sér verklagsreglur um viðskipti skv. 1. mgr. og skulu þær staðfestar af bankaeftirlitinu.`` Hér er fyrst og fremst verið að tryggja að viðskipti verðbréfafyrirtækjanna með verðbréf sem eru útgefin af eigendum þeirra eða viðskipti þeirra við eigendur fari eftir eðlilegum reglum og ekki sé verið að ganga á hagsmuni þriðja aðila í því. Það er afar mikilvægt að verðbréfafyrirtækin hafi eðlilegt svigrúm í þessum efnum og jafnframt að þau hafi sjálfstæði gagnvart sínum eigendum. Í áttunda lagi er lagt til að 19. gr. verði breytt þannig að verðbréfafyrirtæki verði heimilt að veita viðskiptaaðila lán og ganga í ábyrgðir vegna verðbréfaviðskipta. Um þessa starfsemi skulu verðbréfafyrirtækin setja sér verklagsreglur sem staðfestar verða af bankaeftirlitinu. Það er tekið fram að það er litið á þessa þjónustu sem hliðarstarfsemi, þ.e. ábyrgðarveitingarnar, en ekki afgerandi þátt í störfum verðbréfafyrirtækis. Í níunda lagi er lögð fram tillaga um að breyta kaflafyrirsögn í VI. kafla í meðferð trúnaðarupplýsinga en ekki fyrir fram gert ráð fyrir því að þær séu misnotaðar. Í tíunda lagi er lagt til að 22. gr. verði breytt með hliðsjón af brtt. sem gerðar voru við 5. gr. Þá er lagt til að 29. gr. verði breytt þannig að sú upplýsingaskylda sem lögð er á endurskoðendur sé í samræmi við eðlilegt hlutverk þeirra. Í tólfta lagi er svo lagt til að 38. gr. falli brott en þar var samkvæmt frv. heimild til ráðherra að fela bankaeftirlitinu að setja reglur og gera ýmislegt sem tengist lögunum, en nefndin taldi slíkt framsal óeðlilegt. Í þrettánda lagi er lagt til að 41. gr. verði breytt þannig að lögin taki gildi 1. júlí nk. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þessum breytingum. Ég vil að lokum taka það fram að verðbréfafyrirtæki sem slík gegna ákaflega þýðingarmiklu hlutverki á okkar fjármagnsmarkaði. Starfsemi þeirra og sjálfstæði er í raun forsenda þess að hægt sé að tala um frelsi til vaxtaákvarðana. Þau eru lykilaðili í því skyni að leiða saman þá sem vilja taka lán og þá sem vilja veita þau. Þess vegna er afar mikilvægt að um þau séu í gildi eðlileg lög og reglur sem gefi þeim bæði svigrúm til þess að starfa en tryggi jafnframt hag allra þeirra sem þurfa við þau að skipta.

Þessari umræðu verður frestað og fyrir tekið . . .

Ég var búin að biðja um orðið, forseti.

Það hefur verið óskað eftir því við forseta að aðeins verði mælt fyrir nefndarálitum í 3. 4., 5. og 6. dagskrármáli og síðan yrði umræðunni frestað. Forseti getur upplýst það strax. 

Nei, það er ekki alveg rétt.

Ef það er rangt vill forseti gjarnan fá leiðréttingu á því. Þá er hægt að halda þessari umræðu áfram ef forseti hefur fengið rangar upplýsingar.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að það er enginn endir á hvernig umræða fer fram hér í dag. Það kann að vera að það sé ekki sök hæstv. forseta heldur fullkomins sambandsleysis þingflokksformanna við almenna hv. þm. Eitt er að menn semja um ákveðinn tíma til að ræða ekkert ómerkara mál en EES-samninginn og maður verður að bíta í það súra epli að vera afgreiddur út af mælendaskrá. Síðan á að fara að tala hér fyrir málum sem eru að koma úr nefnd. Það vill svo til, hæstv. forseti, að þegar þetta mál var rætt við 1. umr. gerði ég við það nokkrar athugasemdir og tel mig því þurfa að ræða aðeins við hv. formann efh.- og viðskn. um þær. Og ætla að bjóða upp á það að hér verði farið að ryðja út nefndarálitum. Ég ætla ekki að halda langa ræðu, hæstv. forseti. Ég vil aðeins fá tækifæri til að gera athugasemd við þetta mál, bæði til þess að þakka fyrir það sem tekið hefur verið til greina og ræða annað sem ekki hefur verið tekið til greina. Ég vil gjarnan að hæstv. viðskrh. sé þá viðstaddur og heyri það. Hvað er á móti því? Ég á ekki von á langri umræðu um þetta mál og ég mótmæli harðlega að fá ekki að koma athugasemdum mínum á framfæri.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að ég hef verið að reyna að aðstoða hæstv. ríkisstjórnarmeirihluta við skynsamleg vinnubrögð í þingsalnum síðla dags og setti fram þá hugmynd, sem ég skal alveg kannast við --- hún kom ekki formlega frá Alþb. sem flokki, virðulegi forseti, að það væri kannski skynsamlegast að mæla fyrir nál. um þessi frv. sem tengjast nokkuð innbyrðis og fresta síðan umræðu um þau þannig að menn gætu m.a. áttað sig dálítið betur á einstökum ákvæðum sem tengjast Evrópska efnahagssvæðinu. Við þekkjum það m.a. af umræðum um samkeppnislögin að það getur verið dálítið snúið að afgreiða frv. sem upphaflega voru samin og afgreidd út úr nefnd þegar menn töldu að meiri vissa væri varðandi Evrópska efnahagssvæðið. Þetta var ábending frá mér um það að ef menn vildu greiða fyrir væri betra að formaður nefndarinnar mælti fyrir þeim öllum og síðan gætu menn metið það eftir helgina hvernig menn vildu ræða málið af því að mér skildist að forseti ætlaði að ljúka hér fundi einhvern tíma upp úr klukkan fimm en þetta eru nokkuð mörg mál sem tengjast saman. Ef einstakir þingmenn vilja hins vegar ræða þessi frv. þá ætla ég ekki að fara að leggjast gegn því. Það geri ég alls ekki. Ég var bara að reyna að koma með ábendingar um hver væri skynsamleg nýting á tíma og vinnubrögðum.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég kannast ekki við það samkomulag að hér ætti einungis að hafa framsögu fyrir nefndarálitum en síðan að fresta umræðu. Það var ekki það sem um var rætt á fundum þingflokksformanna með forseta. Ég vil að það komi fram. Ég er mjög þakklátur hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni fyrir að vilja aðstoða ríkisstjórnina í þessu erfiða máli og ég vil til endurgjalds reyna að aðstoða hann við að koma á friði innan síns flokks í þessu máli og skora á hann að leyfa hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur að tala í þessu máli. Það hefur komið fram að hún hefur einungis léttvægar athugasemdir fram að færa. Hún hefur sagt að það taki ekki langan tíma og mér finnst sjálfsagt að hún fái að koma fram með þær og tel raunar rétt að þessi mál verði rædd örlítið lengur. Það var heldur ekki samkomulag um að hætta um klukkan fimm heldur taldi ég að samkomulagið hefði verið um að við yrðum hér til klukkan sex og ég vil til samkomulags . . . 

Hér hefur komið fram að menn eru reiðubúnir að leyfa hv. þm. sem vilja taka til máls í þessu máli að gera það. Forseti er að sjálfsögðu tilbúinn til að leyfa slíkt en hafði að þessu sinni, eins og oftast áður, tekið mark á því sem eindregið var óskað eftir, að því er hann skildi, að aðeins yrði talað fyrir nefndarálitum og umræðum síðan frestað þar til síðar. Ef þetta má skýra málið og menn telji sig ekki þurfa að biðja um orðið um gæslu þingskapa, þá vill forseti lýsa því yfir að hann mun leyfa þeim hv. þm. að tala í þessu máli sem þess hafa óskað.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa athugasemdir við það hvort forseti lætur mæla fyrir einstökum málum og stöðvar svo umræðu eða hvort að hæstv. forseti vill ganga hreint að einhverju máli. Þó er hagstætt ef mælt verður fyrir málunum að þau verði ekki tekin aftur á dagskrá fyrr en við fáum aðgang að ræðum þeirra sem tala fyrir nefndarálitinu því það er hætt við að sumt af því verði úr minni horfið þegar kemur að þeirri umræðu. Það sem ég ætlaði fyrst og fremst að fá upplýsingar um er það hversu lengi hyggst hæstv. forseti halda áfram störfum í dag því að það hafa verið mjög misvísandi upplýsingar þar um.

Forseti hugðist hætta störfum í síðasta lagi um sexleytið og ekki yrði farið fram yfir þann tíma.

Virðulegur forseti. Ég vildi aðeins benda á það sem kemur fram í brtt. vegna þeirrar umræðu sem hér hefur orðið að hér er um að ræða löggjöf sem ekki á að taka gildi fyrr en 1. júlí 1993. Þetta eru mál sem hefur verið ágætt samstarf um en er í sjálfu sér engin ástæða til að ræða mjög lengi á þessum fundi. Ég vil benda á að nokkrir nefndarmanna eru fjarverandi og nefndarmenn sem höfðu ætlað sér að taka þátt í þessari umræðu. Þar sem hér er um mál að ræða sem ekki þarf að afgreiða fyrr en á fyrstu mánuðum næsta árs þá finnst mér óþarfi að verið sé að eyða dýrmætum tíma þingsins í þau. Hér er um mál að ræða sem snerta ekki beint hið Evrópska efnahagssvæði en tekur mið af því í nokkrum atriðum. Það má því segja að e.t.v. sé eðlilegast að afgreiðsla þeirra fari fram eftir að því máli lýkur. Að sjálfsögðu vil ég standa við það samkomulag sem gert hefur verið en mér finnst óeðlilegt að vera að eyða miklum tíma í þessi mál á laugardegi vegna þess að það skiptir engu máli hvort þau eru afgreidd nú eða t.d. í mars á næsta ári. Því finnst mér það óeðlilegt í þingstörfunum núna rétt fyrir jólin og vildi beina því til forustu þingsins hvort ekki sé rétt að fresta þeim þar til þing kemur saman á næsta ári.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort maður á að vera að leggja sig mjög fram um að reyna að aðstoða þennan frekar ráðvilltan ríkisstjórnarmeirihluta á Alþingi á störfum á fundum ef niðurstaðan er svo spíssfyndugheit eins og fram komu hjá formanni þingflokks Alþfl. áðan. Ef þetta er andinn sem hann og Alþfl. vill hafa í þessu samstarfi þá er eins gott að þeir eigi þetta bara sjálfir og fái að glíma við það hér í ræðustólnum og þinginu hvernig þeir vilja hafa þetta. Ég var eingöngu, bara af skynsemi og góðum vilja að koma því áleiðis til formanns nefndarinnar og síðan viðskrh. hvernig ég teldi vænlegast að gera þetta til þess að sem minnstur tími færi í málin í þinginu. En ef launin fyrir það eru hótfyndni og spíssfyndugheit hjá formanni þingflokks Alþfl. þá dreg ég þann lærdóm af því að það borgar sig ekkert að vera að reyna að aðstoða þessa menn í þingstörfunum. Hitt er svo alveg rétt, eins og fram hefur komið hjá hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni, að það er ekkert sem knýr á um það að menn séu að strekkja í þetta seint á laugardegi. Ef menn hins vegar vilja hefja um þetta umræður er auðvitað alveg ljóst að það getur orðið nokkur umræða um málið. En ég mun draga minn lærdóm af þeim viðbrögðum sem fram komu hjá formanni þingflokks Alþfl.

Virðulegur forseti. Ég ætla mér ekki að orðlengja mikið um gæslu þingskapa í þessu máli að öðru leyti en því að þakka hæstv. forseta fyrir viðleitni til þess að leysa þessi mál í samvinnu við þingflokkana. Mér finnst ástæða til þess að vekja athygli á því að það gildir ekki það sama um öll frv. fjögur sem hér eru til umræðu í einu lagi undir þingskapagæsluliðnum, þ.e. eitt þeirra er með gildistökutillögu sem er miðuð við áramót. Það er rétt að í þeim eru nokkrar tilvísanir til hins Evrópska efnahagssvæðis sem ástæða er til að menn gefi gaum. Ég vildi líka láta það koma fram vegna þess sem var sagt áðan að það var haft samband við nefndarmenn stjórnarandstöðunnar sem ekki eru hér staddir vegna þessara mála og voru engin andmæli af þeirra hálfu við þeirri meðferð sem upphaflega var gert ráð fyrir. Ég tel mjög mikilvægt að menn nái samkomulagi um hvernig þessi mál gangi best fram og geri fyrir mitt leyti alls enga athugasemd við þá tillögu sem hæstv. forseti gerði áðan.

Hæstv. forseti. Þessi umræða er ekki þinginu til mikils sóma. Daginn sem hæstv. viðskrh. --- eins og hann man mjög vel --- talaði fyrir þessu máli talaði hann fyrir að mig minnir ellefu málum. Ég var ein af þeim . . .

Fjórtán.

Eða fjórtán, segir hæstv. ráðherra. Svo mikill kjáni sem ég er sat ég undir þeirri umræðu allri saman, tók til máls í þessu ákveðna máli sem ég hafði verið svo leiðinleg að kynna mér allnokkuð og gerði við það athugasemdir sem ráðherra féllst á sumar hverjar. Þetta er greinilega ekki það vinnulag sem þykir gott lengur á hinu háa Alþingi. Síðan þegar dagskrá þingsins liggur fyrir í dag þá á að skila nál. í þessu máli. Venjulegur þingmaður hlýtur að álykta að um það nál. megi ræða, eða hvað? Ég kann engin önnur ráð. Ég sit ekki í hv. efh.- og viðskn. Ég hafði athugasemdir við þetta frv. Sumar hafa verið teknar til greina og ég vil þakka það, og ég taldi mig eiga allan rétt á að geta þess hér í ræðustól eins og almennt gerist um afgreiðslu þingmála. Það er harla nýtt á hinu háa Alþingi að nefndarformaður, sem sjaldnast sést í þingsölum, komi og þylji í belg og biðu fleiri, fleiri nefndarálit um gjörbreytingu á verðbréfamarkaðnum og þingmenn eigi að halda sér saman og síðan verði farið að tala um eitthvað annað. Ég spyr hæstv. forseta: Er hægt að ætlast til að menn taki þessu með góða skapinu? Ég skil þetta ekki. Svo kemur hér einn virðulegasti alþingismaður þjóðarinnar 

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. og brtt. við frv. um verðbréfasjóði. Þetta frv. tengist því frv. sem ég mælti hér fyrir áðan. Nefndin er sammála um nokkrar brtt. á frv. eins og við fyrra frv. Í fyrsta lagi er breyting við 3. gr. Er tekið á því að verðbréfasjóðum sé skylt að nota orðið ,,verðbréfasjóður`` í heiti sínu. Því er breytt þannig að þeim verði heimilt og rétt eftir því sem við verður komið. Í 14. gr. frv. er líka lögð til sú breyting að það þar komi inn tilvísan í lögbæra aðila í hlutaðeigandi ríki. Við 16. gr. er lögð til sú breyting að síðari málsgreinin falli brott en hún fjallar um það að hlutdeildarskírteini skuli skrá á opinberum verðbréfamarkaði, en það verður ekki nauðsynlegt að hafa það sem skyldu. Í 17. gr. er aðeins smábreyting á orðalagi. Í 20. gr. er lagt til að í stað orða um að verðbréfamarkaðir hafi hlotið viðurkenningu lögbærra yfirvalda komi: viðurkenndur með þeim hætti sem bankaeftirlitið metur gildan. Þetta er spurning um stöðu ýmiss konar verðbréfamarkaða erlendis. Á Norðurlöndunum er í gangi allmikil umræða um hvernig menn muni viðurkenna slíka markaði og ekki komið niðurstaða í það. En efh.- og viðskn. hefur í samráði við þá aðila sem hér eiga í hlut ákveðið að leggja til þessa tilhögun. Þá gerir nefndin tillögu um breytingu á 23. gr. þar sem bætist við 1. mgr.: Þó er bankaeftirlitinu heimilt að setja reglur þar sem kveðið sé á um rýmri mörk . . . ``  Við 25. gr. er gerð brtt. Þar verið er að rýmka aðeins um að það sé alveg niðurneglt að verðbréfasjóðir þurfi að hafa náð tilteknum árangri innan sex mánaða og verði hægt að víkja aðeins frá því ef sé augljóslega í þágu eigenda hlutdeildarskírteina að gera svo. Í 28. gr. eru tillögur til breytinga um viðskipti eigenda, stjórnenda og starfsmanna verðbréfasjóðs. Það er sams konar breyting og var gerð í frv. um verðbréfaviðskipti og fyrst og fremst gerð til þess að tryggja að viðskiptin geti farið eðlilega fram og þess sé gætt að þriðju aðilar hafi góðar tryggingar fyrir því að rétt sé að verki staðið. Níunda brtt. fjallar um 31. gr. Það er verið að ræða um endurskoðendur og greininni breytt þannig að hún taki mið af eðlilegu hluverki endurskoðanda. Lagt er til að 40 gr. falli niður. Í henni var rætt um að ráðherra væri heimilt að fela bankaeftirlitinu veitingu leyfa. Nefndin taldi að ráðherra ætti að sjá um það sjálfur en ekki fela bankaeftirlitinu það. Að lokum gerir nefndin að tillögu sinni að lögin öðlist gildi frá 1. júlí 1993.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. efh.- og viðskn. á þskj. 393. um frv. til laga um Verðbréfaþing Íslands og brtt. á á þskj. 394. Um þetta mál hefur náðst mjög góð samstaða í efh.- og viðskn. og skrifa allir nefndarmenn undir álitið en Kristín Ástgeirsdóttir og Steingrímur J. Sigfússon þó með fyrirvara. Þetta mál var sent til hagsmunaaðila til umsagnar eins og fram kemur í nál. og rætt við allmarga aðila í tengslum við það. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frv. og ég mun rekja þær hér á eftir. Í fyrsta lagi er lagt til að einkaréttur Verðbréfaþings á verðbréfaþingsstarfsemi sé afmarkaður betur en gert er ráð fyrir. Í öðru lagi er lögð til breyting við 2. gr. frv. þar sem er tæmandi upptalning er á því sem Verðbréfaþingið á að gera. Við 3. gr. er orðalagsbreyting. Í fjórða lagi er lagt til að 8. gr. verði breytt þannig að heimild verðbréfamiðlara til að gerast þingaðilar samkvæmt greininni falli brott en ákvæðið í núverandi mynd þykir of víðtækt. Enn fremur er lagt til að 2. mgr. falli niður en í stað komi nýr töluliður í 1. mgr. er kveði á um að verðbréfafyrirtæki utan EES geti orðið þingaðilar séu þau með leyfi til verðbréfamiðlunar samkvæmt lögum sín heimalands og heyri undir eftirlit lögbærs yfirvalds þar. Loks er lagt til að 3. mgr. falli brott enda er kveðið á um starfsemi Seðlabankans í lögum um hann. Í fimmta lagi er lagt til að 11. gr. verði breytt og frestur styttur eftir því sem kom fram í frv. Meginreglan verði sú að frestur verði tveir mánuðir og skal þingaðila tilkynnt um ákvörðun stjórnar að jafnaði eftir tvo mánuði frá því að fullbúin umsókn barst. Í sjötta lagi er lagt til að 12. gr. verði breytt. Annars vegar að ákvæði um niðurfellingu verðbréfa af skrá Verðbréfaþingsins verði sambærileg við núgildandi reglur, en ákvæði frv. hefur sætt nokkurri gagnrýni. Hins vegar að fastar verði að orði kveðið um samráð ráðherra við stjórn Verðbréfaþingsins ef hann tekur ákvörðun um að loka þinginu. Í sjöunda lagi er lögð til breyting á 15. gr. þannig að þingaðili þurfi ekki að fá formlega staðfestingu kaupenda og seljenda á því að þeir sætti sig við að hann eigi viðskipti með skráð verðbréf án þess að bjóða þau fram í viðskiptakerfi þingsins. Ef þetta stæði eins og þarna er þá mundi það valda mjög auknum kostnaði við smáviðskipti með verðbréf, en viðskipti þurfa að nema tilteknu lágmarki til að komast inn á þingið sem er eitthvað á annað hundrað þúsund krónur. Hins vegar er töluvert um að fólk vilji kaupa verðbréf af þessum þingaðilum fyrir minna, kannski tugi þúsunda króna og mundi það auka mjög kostnað við slík viðskipti ef þyrfti að hafa allt það umstang í kringum það eins lagt var til upphaflega í greininni. Í áttunda lagi eru lagðar til breytingar á 18. gr. þar sem falli út heimild bankaeftirlitsins til þess að ganga beint að gögnum og upplýsingum um starfsemi og útgefanda skráðra verðbréfa. Þykir nægilegt að bankaeftirlitið hafi aðgang að gögnum um þessa aðila hjá Verðbréfaþinginu sjálfu. Enn fremur má benda á að í frv. um verðbréfaviðskipti hefur bankaeftirlitið allar þær heimildir sem þarf til þess að hafa eftirlit með þessum aðilum. Í níunda lagi er lagt til að gildistökuákvæði verði breytt og lögin öðlist gildi 1. júlí nk.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir áliti efh.- og viðskn. á frv. til laga um umboðssöluviðskipti. Nefndin er öll sammála um þetta mál og skrifa allir undir án fyrirvara. Nefndin sendi nokkrum aðilum frv. til umsagnar og fékk tillögur um breytingar. Nefndin tók tillit til nokkkurra ábendinga og leggur fram brtt. á þskj. 410 og jafnframt á þskj. 428. Í fyrsta lagi er lagt til að 1. gr. verði breytt þannig að frv. gildi aðeins um umboðssölu með vörur en ekki umboðssölu í þjónustuviðskiptum. Í öðru lagi er lagt til að breyta 10. gr. þannig að hún sé skýrari. Í þriðja lagi er lögð til breyting á 11. gr. þar sem um misritun hefur verið að ræða. Síðan er lagt til skýrara orðalag í 13. gr., einfaldlega að samningarnir skulu vera skriflegir. Í fimmta lagi er lögð til breyting á 16. gr. en þar hefur fallið niður tilvísun í 15. gr. Í sjötta lagi er lögð til breyting á 17. gr. þar sem skilgreining hugtaksins ,,fjárhagstjón`` er rýmkuð. Í sjöunda lagi er lögð til breyting á orðalagi 2. mgr. 18. gr. til þess að skýra orðalagið. Málsgreinin orðist svo, með leyfi forseta: ,,Umboðssölumaður á ekki rétt til greiðslu vegna samningsslita ef hann hefur sjálfur sagt samningnum upp. Þetta á þó ekki við ef ástæður uppsagnarinnar má rekja til umbjóðanda eða þess að umboðssölumaðurinn getur ekki haldið áfram starfi sínu vegna aldurs eða sjúkleika.`` Síðan er lögð fram lagfæring á 19. gr. en þar hefur orðið misritun. Sömuleiðis er lögð til sams konar breyting vegna misritunar á þskj. 428 við 8. gr. Ég tel afar mikilvægt að þetta frv. geti orðið að lögum fyrir jólin. Nefndin gerir tillögu um að lögin taki gildi 1. jan. í samræmi við það sem stóð upphaflega í frv. Það er afar mikilvægt fyrir þá sem stunda þessi viðskipti að frv. verði samþykkt. Það bætir réttarstöðu innlendra umboðssölumanna og er ekki vanþörf á vegna margs konar mála sem upp hafa komið og væri hægt að rekja hér í löngu máli.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. allshn. um frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar á þskj. 431. Nefndin hefur fjallað um frv. og var umfjöllun hennar með svipuðu sniði og á 115. löggjafarþingi. Formaður og einn nefndarmanna, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, fóru yfir allar umsóknir um ríkisborgararétt til að kanna hvort þær uppfylltu þau skilyrði sem allshn. hefur veitt fyrir veitingu ríkisfangs, sbr. þskj. 910 frá 112. löggjafarþingi. Við afgreiðslu á þessu frv. um veitingu ríkisborgararéttar, sem er væntanlega hið fyrra á þessu löggjafarþingi, hefur nefndin haft að leiðarljósi fyrrgreindar reglur á þskj. 910. Umsóknir sem ekki hljóta afgreiðslu nú bíða þar til síðara frv. er afgreitt á vorþingi en þá koma allar óafgreiddar umsóknir aftur til skoðunar. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Allir nefndarmenn allshn. standa að nál. þessu og brtt. Undir álitið rita Sólveig Pétursdóttir, Jón Helgason, Ingi Björn Albertsson, Sigbjörn Gunnarsson, Anna Ólafsdóttir Björnsson, Kristinn H. Gunnarsson, Tómas Ingi Olrich, Eyjólfur Konráð Jónsson og Ólafur Þ. Þórðarson.