Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur tilkynning um breytingu á stjórn þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Bjarkey Gunnarsdóttir hefur tekið við sem varaformaður þingflokks af Árna Þór Sigurðssyni.

Forseti vill láta þess getið að samkomulag er um það milli forseta og þingflokksformanna að þingfundir í dag og á morgun geti staðið þar til 1. umr. um fjárlagafrumvarp 2015 er lokið. Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar sem verður bæði í dag og á morgun, föstudag. Í dag verður almenn umræða um fjárlagafrumvarpið í framhaldi af framsögu fjármála- og efnahagsráðherra og á morgun, föstudag, munu umræður fara fram um málaflokka einstakra ráðherra. Fjármála- og efnahagsráðherra hefur allt að 30 mínútur til framsögu nú í upphafi og talsmenn allra þingflokka hafa 15 mínútur hver. Aðrir þingmenn úr fjárlaganefnd hafa tíu mínútur hver og allir aðrir þingmenn hafa fimm mínútur hver. Við ræðum ráðherra og talsmanna geta aðeins ráðherra og talsmenn veitt andsvör. Við ræðum annarra þingmanna úr fjárlaganefnd má veita andsvör. Við ræðum annarra þingmanna, þ.e. fimm mínútna ræðunum, má ekki veita andsvör. Á morgun munu fagráðherrar taka þátt í umræðunni og í lok hennar mun fjármála- og efnahagsráðherra taka til máls. Nánara fyrirkomulag umræðunnar á morgun verður tilkynnt við upphaf umræðunnar þá.

Virðulegur forseti. Ég biðst velvirðingar á því að þurfa að kveðja mér hljóðs hér undir þessum lið en í gær voru sagðar af því fréttir að þskj. nr. 1 sem á að koma hér til umræðu undir 1. lið á dagskrá væri í mikilvægum atriðum rangt. Á bls. 207 í fram komnu fjárlagafrumvarpi væru rangar tölur um fyrirhugaðar breytingar bæði á virðisaukaskatti, á vörugjöldum, á sykurgjöldum þar sem talan 24,5% væri í stað 24%, 11% í stað 12%, að ekki verði felld niður vörugjöld á sykur og aðrar vörugjaldalækkanir verði teknar í tveimur áföngum. Ég vil í fyrsta lagi inna annaðhvort hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. fjármálaráðherra eftir því hvort það sé rétt að fjárlagafrumvarpið sé rangt um þessar lykiltölur á bls. 207 og hvort gerðar hafi verið ráðstafanir til að leiðrétta útgáfuna á netinu þannig að það séu réttar upplýsingar um þessar stóru skattkerfisbreytingar, a.m.k. á netinu, og þá hvort prenta eigi upp síðuna þannig að þingmenn hafi réttar upplýsingar tiltækar við upphaf umræðunnar í þinginu og þingskjölin séu í samræmi við þær tillögur sem fram eru komnar.

Virðulegi forseti. Það er rétt að það er ákveðið misræmi á milli þess sem segir í fjárlagafrumvarpinu og síðan í tekjuöflunarfrumvörpunum. Meginskýringin á þessu er sú að vinnu við fjárlagafrumvarpið, eins og hún hefur þurft að þróast vegna framlagningar í september, lýkur núna í júnímánuði í öllum meginatriðum, þ.e. talnabálkurinn er þá kláraður. Textavinnan fylgir síðan í framhaldinu. Nú eru í fyrsta skipti í þingsögunni tekjuöflunarfrumvörpin lögð fram samhliða fjárlagafrumvarpi í septembermánuði. Það hefur ekki gerst áður. Tekjuöflunarfrumvörpin klárast í þessu ferli öllu síðar en talnabálknum er lokað í fjárlagafrumvarpinu. Meginatriðið er að sleginn er fyrirvari í texta í fjárlagafrumvarpinu þar sem sagt er að svona hafi staðan á vinnunni verið þegar málið var að klárast hvað fjárlögin snerti 

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015 sem er 1. mál þessa 144. þings. Ríkisfjármálastefnan fyrir árið 2015 endurspeglar að tekist hefur með markvissum aðgerðum að ná jafnvægi í ríkisfjármálunum. Verkefnið fram undan er síðan að tryggja áframhaldandi árangur í ríkisbúskapnum og skjóta þannig enn styrkari stoðum undir efnahagsbatann og batnandi lífskjör fólks í landinu. Í frumvarpinu er lagt upp með að ná fram nokkrum lykilmarkmiðum. Þau eru: Stöðugleiki í efnahagsmálum, jafnvægi í ríkisfjármálum, áframhaldandi aðhald í rekstri, stöðvun skuldasöfnunar, lækkun skatta og hærri ráðstöfunartekjur fólks í landinu. Um þessar mundir eru efnahagshorfur góðar og stöðugleiki hefur verið ríkjandi á yfirstandandi ári. Verðbólga er sögulega lág og hefur samfellt verið undir verðbólgumarkmiði Seðlabanka Íslands meiri hluta ársins 2014. Þá fara lánskjör ríkisins batnandi, eins og skuldabréfaútgáfan frá því í sumar er til vitnis um. Atvinnustigið er á uppleið og nú gera allar spár ráð fyrir góðum hagvexti á næsta ári og árunum þar á eftir. Við leggjum nú fram frumvarp til hallalausra fjárlaga annað skiptið í röð. Frumgjöld halda áfram að lækka sem hlutfall af landsframleiðslu ásamt því sem gripið er til áframhaldandi aðhaldsráðstafana á útgjaldahliðinni til að unnt verði að standa vörð um velferðar- og menntakerfið, ráðast í aðkallandi framkvæmdir og sinna viðhaldi innviða. Í því aðhaldi sem birtist í frumvarpinu felast aðgerðir sem eru nauðsynlegar svo við getum fengið raunverulega viðspyrnu til að sinna sameiginlegum verkefnum. Raunveruleg viðspyrna er ekki til staðar þegar byggt er á hallarekstri og lánasöfnun. Í efnahagshorfum fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2015 er gert ráð fyrir jákvæðri afkomu ríkissjóðs næstu árin, með hóflegum afgangi 2015 og 2016, en 2017 og 2018 er reiknað með að hann aukist til muna, í um 30 milljarða kr. síðara árið. Þetta er þó nokkuð betri langtímaspá en við kynntum hér fyrir ári. Eins og áður sagði hefur skuldasöfnun ríkissjóðs verið stöðvuð og þar með búið betur í haginn fyrir lækkun skatta á einstaklinga og fyrirtæki og um leið að vinna á skuldum ríkissjóðs. Árið 2014 fara skuldir ríkissjóðs undir 80% af landsframleiðslu. Þetta er markmið sem við kynntum við fjárlagagerðina í fyrra. Margir höfðu efasemdir um að það mundi nást en jafnvel þótt ríkið tæki á sig viðbótarskuldir frá Seðlabankanum á miðju þessu ári mun skuldahlutfallið fara undir 80% landsframleiðslu. Þetta er jákvæð þróun og á næstu árum er gert ráð fyrir að skuldahlutfallið batni enn frekar og verði 74% í lok næsta árs og fari undir 70% árið 2016. Fram undan er tímabil þar sem við getum hafið niðurgreiðslu skulda að raunvirði og verður það grundvallaratriði í langtímaáætlun ríkisfjármála næstu árin. Markvisst er þannig stefnt að lækkun skulda og þar með vaxtagjalda, ekki síst í ljósi þess að gert er ráð fyrir að við munum þurfa að verja 12–13% af heildartekjum ríkissjóðs í vaxtakostnað næstu fjögur árin. Það eitt og sér dregur fram þörfina fyrir aðgerðir á þessu sviði. Tiltrú á stjórn ríkisfjármála er síðan auk þessa lykilatriði í þróun vaxtakjara ríkissjóðs. Eftir að Ísland fékk aftur aðgang að alþjóðlegum fjármálamörkuðum hafa kjör á lánum ríkissjóðs batnað umtalsvert, eins og sýndi sig í sumar þegar lán að andvirði 116 milljarðar kr. voru endurfjármögnuð. Herra forseti. Með hliðsjón af því verkefni sem fram undan er á næstu árum, sem og ýmsum skuldbindingum ríkissjóðs til framtíðar litið, verður svigrúm fyrir ný verkefni og aukið umfang takmarkað. Að óbreyttu tæki mörg ár og raunar áratugi að greiða niður þær skuldir sem ríkissjóður stendur frammi fyrir og á sama tíma kæmi vaxtabyrðin í veg fyrir framlög til mikilvægra málaflokka. Því er nauðsynlegt að hefja tiltekt á efnahagsreikningi ríkissjóðs með eignasölu og lækkun á skuldum. Áframhaldandi heimild verður veitt til sölu á eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Stefnt er að sölu á um 30% eignarhlut í Landsbankanum á næstum tveimur árum og verður andvirðið nýtt til að greiða niður höfuðstól af skuldabréfalánum sem tekin voru til að endurfjármagna fjármálastofnanir í kjölfar bankahrunsins. Að sjálfsögðu mun í þessu samhengi þurfa að tryggja að allar ytri aðstæður séu hagfelldar og að skynsamlegt sé, eins og aðstæður verða metnar á næstu tveimur árum, að finna nýja eigendur að þessum bréfum með hliðsjón af til dæmis kaupverðinu sem stendur ríkinu til boða. Þetta er tækifæri sem er okkur nærtækt og þessi heimild hefur staðið í fjárlögum undanfarinna ára. Heimildin hefur staðið til þess að losa um eignarhald ríkisins á hluta eigna í fjármálafyrirtækjum og með þessu móti er unnt að lækka vaxtabyrði ríkissjóðs. Við eigum á komandi árum að huga að enn frekari eignasölu og lækkun skulda og þar horfi ég ekki síst til þess að losa um eignarhald í öðrum fyrirtækjum en Landsbankanum á fjármálamarkaði. Við eigum á sama tíma að líta til þess næstu árin hvort viðeigandi skref til afnáms gjaldeyrishafta geti opnað möguleika til að draga úr stærð gjaldeyrisvaraforðans og greiða niður samsvarandi skuldir á móti. Það væri vissulega mikið fagnaðarefni en öllum er ljóst að það er verulega íþyngjandi fyrir ríkið að halda uppi jafn stórum gjaldeyrisvaraforða og við höfum gert undanfarin ár. Hvert tækifæri til að draga úr lántöku vegna þess mikla forða á að grípa til þess að lækka vaxtabyrðina enn frekar. Herra forseti. Skattar á einstaklinga og fyrirtæki voru lækkaðir samhliða fjárlögum ársins 2014. Miðþrep tekjuskatts einstaklinga var lækkað og nær sú aðgerð til mikils meiri hluta greiðenda. Tryggingagjaldið var sömuleiðis lækkað og áframhaldandi lækkunarferill þess lögfestur. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar birtist skýr sýn á hlutverk skattkerfisins á komandi árum. Mikilvægt er að einstaklingar njóti beinna kjarabóta af léttari skattbyrði. Ekki er síður mikilvægt að skattkerfið styðji við atvinnulífið og hindri ekki frumkvæði og framtak, vöxt og viðgang fyrirtækja, fjárfestingu og ný störf. Með þessi markmið í huga hyggst ríkisstjórnin vinna áfram að lækkun skatta og einfalda skattkerfið með því að taka til endurskoðunar virðisaukaskattskerfið og vörugjöld. Lagðar eru til breytingar á hlutföllum virðisaukaskatts og fækkun undanþága. Þá er lagt til að almenn vörugjöld verði afnumin. Í því felst mikil einföldun. Það vegur þungt til mótvægis við hugsanleg áhrif af breytingum á virðisaukaskattskerfinu og hefur jákvæð áhrif á verðlag og kaupmátt. Auk þessara aðgerða verða barnabætur hækkaðar umtalsvert. Ég mun koma nánar að þessum breytingum síðar í framsögu minni en vek athygli á því að með þessum aðgerðum er gert ráð fyrir að ráðstöfunartekjur heimilanna hækki um 0,5% og að áhrif á verðlag í landinu verði til 0,2% lækkunar. Verðlag mun lækka. Í þessu sambandi er jafnframt á það bent að aðgerðir ríkisstjórnarinnar vegna skuldavanda heimilanna, sem koma til framkvæmda haustið 2014, á næstu vikum, munu einnig auka ráðstöfunartekjur heimilanna næstu árin um annað eins. Það er áætlað að á næsta ári muni ráðstöfunartekjur heimilanna vegna þeirra aðgerða vaxa um 5 milljarða og það er til framtíðar. Herra forseti. Útlit er fyrir stöðugan bata í afkomu ríkissjóðs á komandi árum þar sem auk þess fari saman lækkandi hlutfall frumtekna og frumgjalda af landsframleiðslu. Þá er vert að geta þess að í fjárlögum 2014 var gert ráð fyrir lítils háttar afgangi á heildarjöfnuði í fyrsta skiptið í sex ár en í endurskoðaðri áætlun fyrir þetta ár er nú útlit fyrir mun betri afkomu, allt að 38 milljarða kr. afgang í stað 0,9 milljarða kr. afgangs í fjárlögum. Meginskýringin á þessari bættu afkomu á yfirstandandi ári snýr að óreglulegum og einskiptistekjum sem nú er gert ráð fyrir að falli til á árinu. Annars vegar er um að ræða sérstakar arðgreiðslur af eignarhlutum ríkissjóðs í viðskiptabönkunum og frá Seðlabankanum, alls um 19,5 milljarða kr., og hins vegar 26 milljarða kr. tekjufærslu vegna lækkunar á skuldabréfi sem ríkissjóður gaf út til að styrkja eiginfjárstöðu Seðlabankans í kjölfar falls bankakerfisins haustið 2008. Gert er ráð fyrir að arðgreiðslan frá Seðlabankanum verði nýtt til að greiða niður höfuðstól af sama skuldabréfi og þannig lækka skuldir ríkissjóðs um 26 milljarða kr. Heildarútgjöld ríkissjóðs á árinu 2015 eru áætluð 640,5 milljarðar kr. og hækka um 9,5 milljarða kr. frá áætlun 2014, frá áætluðum útgjöldum yfirstandandi árs. Þetta er nokkuð meiri hækkun en áætluð var samkvæmt fjárlögum, 9,5 milljarðar kr. miðað við áætlaða útkomu á þessu ári. Frumgjöld eru áætluð 556,3 milljarðar kr. í frumvarpinu og hækka um 3,8 milljarða kr. frá áætlun 2014 miðað við verðlag hvors árs. Að frátöldum launa-, gengis- og verðlagshækkunum árið 2015 lækka frumútgjöldin um 11,5 milljarða kr. frá áætlun 2014 en heildargjöldin lækka um 5,8 milljarða kr. Þetta sýnir að launa-, gengis- og verðlagshækkanir eru umtalsverður hluti, og verulegur af breytingunum. Frumgjöld ríkissjóðs hafa lækkað með aðhaldsráðstöfunum undangenginna ára og í áætluninni fyrir næstu fjögur ár er gert ráð fyrir að áfram verði aðhald með útgjaldahliðinni. Hlutfall frumgjalda af vergri landsframleiðslu mun því að óbreyttu lækka nokkuð þar sem gert er ráð fyrir þróttmiklum hagvexti yfir tímabilið. Þegar óreglulegir liðir eru frátaldir er hlutfallið áætlað um 25% árið 2015 og verður það þá orðið áþekkt því sem það var árið 2006. Ég hef tekið eftir umræðu um það að með þessari þróun telji menn að hér sé hafin einhvers konar ný nýfrjálshyggjutilraun …  Það vekur auk þess athygli að heyra þessa umræðu koma úr röðum vinstri flokkanna sem hér stýrðu för á síðasta kjörtímabili vegna þess að þegar þeirra eigin áætlanir til næstu ára eru skoðaðar kemur í ljós að það er í raun og veru enginn munur, það er bara nákvæmlega sama myndin sem við blasir. Fyrri ríkisstjórn stefndi einmitt að því að frumgjöld mundu lækka með sama hætti sem hlutfall af landsframleiðslunni og núverandi ríkisstjórn gerir ráð fyrir. Mér sýnist að það muni 0,3% þegar þessar tvær langtímaáætlanir eru bornar saman. Eini munurinn er kannski sá að góður ásetningur fyrri ríkisstjórnar um árangur í ríkisfjármálum var einmitt bara það, þetta var kannski bara góður ásetningur. Herra forseti. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir styrkingu innviða með ýmsum hætti og að forgangsraðað sé í þágu grunnþjónustunnar. Þannig má nefna ýmis ný og aukin framlög til heilbrigðismála sem nema 1,8 milljörðum kr. Þar falla til dæmis undir aukin útgjöld vegna barnatannlækninga, efling heimahjúkrunar, verkefnið Betri heilbrigðisþjónusta, styrking á rekstrargrunni Landspítalans, Sjúkrahússins á Akureyri og heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu, en samtals eru veittar rúmar 200 millj. kr. til styrkingar á þessum stofnunum í fjárlagafrumvarpi ársins 2015, til viðbótar við 3,6 milljarða kr. framlög sem sjúkrahúsin fengu í fjárlögum yfirstandandi árs. Þau halda sér öll í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015. Í því samhengi er athygli vakin á því að tækjakaup til Landspítala aukast annað árið í röð. Í fyrra var sett saman ný tækjakaupaáætlun. Fjárveitingin nemur 1,4 milljörðum kr. í ár til viðbótar við 1,2 milljarða kr. í fyrra. Þetta er veruleg aukning frá því sem áður var og sýnir vel forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Annað atriði sem nefna má er að gert er ráð fyrir rúmlega 600 millj. kr. raunaukningu á framlagi til heilsugæslu og sjúkraflutninga. Aukið fé til heilsugæslu felur meðal annars í sér verkefni eins og fjölgun á sérnámsstöðum í heimilislækningum og heilsugæsluhjúkrun. Þá er þess að geta að fjárlög þessa árs báru með sér 200 millj. kr. í tímabundið framlag til að bregðast við brýnum vanda vegna skorts á hjúkrunarrýmum á landsbyggðinni. Í fjárlagafrumvarpi ársins 2015 er lagt til að þetta tímabundna framlag verði framlengt, það verði gert varanlegt. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli fyrir lítil og meðalstór hjúkrunarheimili á landsbyggðinni. Árið 2015 hækka framlög til elli- og örorkulífeyrisþega og félagslegrar aðstoðar um 2,4 milljarða kr., að undanskilinni verðlagshækkun sem nemur 3 milljörðum kr. Samtals eru þetta 5,4 milljarðar kr. sem koma til viðbótar hækkun á yfirstandandi fjárlagaári um alls 8,4 milljarða kr. Með þessum aðgerðum er sannarlega verið að bæta lífskjör öryrkja og þeirra sem eldri eru, og þær skerðingar sem þessir hópar urðu fyrir árið 2009 hafa nú verið afturkallaðar eins og gefin voru fyrirheit um fyrir kosningar.

Þetta er rangt.

Þá eru veittar 463 millj. kr. með það að markmiði að styrkja rekstrargrunn háskólakerfisins með breytingum á reikniflokkum háskólanna, auk 400 millj. kr. til að treysta rekstrargrundvöll framhaldsskólanna og 850 millj. kr. í aukin framlög til samgönguverkefna. Þess ber einnig að geta að í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um að skapa umhverfi sem hvetur til nýsköpunar í fyrirtækjum er í þessu fjárlagafrumvarpi unnið eftir aðgerðaáætlun Vísinda- og tækniráðs um aukna fjárfestingu í samkeppnissjóðum. Stórauka á fjárveitingar til vísinda og nýsköpunar þannig að árið 2016 nái þær 3% af vergri landsframleiðslu og verði sambærilegar því besta sem þekkist innan OECD. Aðgerðunum er sömuleiðis ætlað að laða fram aukna fjárfestingu fyrirtækja í vísindum og nýsköpun. Á næsta ári eykst framlag ríkisins um 800 millj. kr. og 2 milljarða kr. árið 2016. Það er von okkar og ósk og trú að atvinnulífið taki við sér samhliða þessum auknu framlögum og auki sinn hlut til nýsköpunar þannig að þessum metnaðarfullu markmiðum verði náð. Herra forseti. Heildartekjur ríkissjóðs eru áætlaðar 644,5 milljarðar kr. og lækka um 24,6 milljarða kr. frá áætlun þessa árs. Frumtekjur eru áætlaðar 626,3 milljarðar kr. í frumvarpinu og lækka um 24,7 milljarða kr. frá áætlun þessa árs. Lækkun tekna frá áætlun yfirstandandi árs skýrist að miklu leyti af einskiptistekjufærslu upp á 26 milljarða kr. frá Seðlabanka Íslands á árinu 2014 og sérstökum arðgreiðslum af eignarhlutum ríkissjóðs í viðskiptabönkunum og frá Seðlabankanum sem ekki er varlegt að gera ráð fyrir að endurtaki sig á næsta ári. Sem hlutfall af landsframleiðslu fara heildartekjur úr 33,6% í 31,6% milli áranna 2014 og 2015 þegar leiðrétt hefur verið fyrir óreglulegum liðum. Ástæðu þess má fyrst og fremst rekja til óvenjumikilla tekna af arði á árinu 2014 og að sjálfsögðu aukningar á nafnvexti landsframleiðslunnar á næsta ári. Margvíslegar skattbreytingar setja svip sinn á áætlanir um skatttekjur næsta árs, m.a. í þá átt að einfalda skattkerfið, gera það skilvirkara og draga úr skattbyrði. Í því sambandi er rétt að vekja athygli á því að endanleg útfærsla þeirra tillagna, um breytingar á virðisaukaskatti og afnám vörugjalda eins og þær birtast í þeim tekjufrumvörpum sem lögð hafa verið fram á þingi, varð nokkuð önnur en fram kemur og kynnt er í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015. Ástæðan er einkum sú að í fyrsta skipti eru frumvarp til fjárlaga og lögboðin tekjufrumvörp lögð samtímis fram á Alþingi í september. Áður en endanlegar tillögur að breytingum á skattalöggjöfinni lágu fyrir var tímans vegna þegar lokið við gerð forsendna tekjuáætlunarinnar í fjárlagafrumvarpinu. Af þeim sökum er því gert er ráð fyrir því að við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins á Alþingi verði fluttar viðeigandi breytingartillögur til að mæta þessu misræmi. Þessar breytingar á forsendum fjárlagafrumvarpsins eru þær að í fyrsta lagi verður engin verðlagsuppfærsla á krónutölugjöldum og sköttum fyrir árið 2015 eins og gert hafði verið ráð fyrir í undirbúningi fjárlagavinnunnar. Í öðru lagi er nú gert ráð fyrir að breytingar á virðisaukaskatti komi allar til framkvæmda í einum áfanga 2015 í stað tveggja og nokkrar breytingar hafa orðið á hækkun neðra þrepsins sem verður minni og lækkun efra þrepsins vinnur þar á móti, en áfram hið sama og menn höfðu séð fyrir. Hér má einnig nefna í þriðja lagi að vörugjöld verða afnumin í einu lagi og í fjórða lagi er lagt til að mótvægisaðgerðir birtist fyrst og fremst í barnabótakerfinu en ekki í tekjuöflunarkerfinu sem kom til álita að gera, en horfið var frá því. Almennur fyrirvari stendur í fjárlagafrumvarpinu um að til breytinga af þessum toga gæti komið. Herra forseti. Þegar þær aðgerðir sem kynntar voru síðasta haust komu fram fólu þær í sér alls 6,9 milljarða kr. tekjuauka. Um var að ræða hækkun bankaskatts en lækkun á tekjuskatti einstaklinga, fjármagnstekjuskatti, fjársýsluskatti, virðisaukaskatti og tryggingagjaldi, auk kerfisbreytingar á stimpilgjaldi sem var hlutlaus gagnvart tekjuáætlun. Öll urðu þessi áform að lögum, með breytingum þó, þannig að tekjuáhrif aðgerðanna í endanlegri útfærslu jukust úr 6,9 milljörðum kr. í 30,7 milljarða kr. með hækkun á bankaskattinum. Í mjög einfaldri mynd voru það slitabúin sem fengu á sig skatt, undanþágur voru afnumdar fyrir slitabúin, fjármálafyrirtækin fengu á sig aðeins hærri skatt en allur almenningur og fyrirtæki fengu afléttingu skatta. Ljóst er að skattkerfisbreytingar munu áfram leiða til minni byrði fyrir almenning og fyrirtæki á næstu árum. Ég ætla að rekja hér nokkrar breytingar sem eru að taka gildi: Auðlegðarskattur féll úr gildi í árslok 2013. Hann var lagður á í síðasta sinn á þessu ári vegna fyrra árs. Hann verður ekki innheimtur á næsta ári. Ákvæði um skatt á raforku falla úr gildi í ársbyrjun 2016. Tryggingagjald mun lækka úr 7,59% í 7,49% árið 2015 og í 7,35% árið 2016. Útvarpsgjald mun lækka í tveimur skrefum með 250 millj. kr. tekjulækkun hvort ár 2015 og 2016, þ.e. samtals um 15%. Þetta er 15% lækkun á því gjaldi sem einstaklingar og lögaðilar greiða í útvarpsgjald. Þetta er bein skattalækkun. Hækkað frítekjumark vaxtatekna hefur áhrif frá og með árinu 2015. Aðgerðir til lækkunar skulda heimila sem lögfestar voru í maí 2014 leiða til lækkunar tekjuskatta og hafa vaxandi áhrif á næstu tveimur árum með því að fleiri nýta sér möguleikann til að fá skattafslátt vegna séreignarsparnaðar. Samhliða aukast þó ráðstöfunartekjur heimila og þar með einkaneysla í einhverjum mæli sem eykur tekjur ríkissjóðs af veltusköttum. Það er bein afleiðing af því að verðtryggðar skuldir lækka. Lækkun veiðigjalds kemur fyrst fram að fullu á fjárlagaárinu 2015 og sama gildir um 1% gjaldskrárlækkanir sem einnig voru lögfestar á síðasta vorþingi til breytingar og í samræmi við samkomulag sem gert var, yfirlýsingu sem gefin var út vegna kjarasamninga. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hefur sett hag heimilanna í forgrunn. Þetta má sjá af öllum þessum markvissu aðgerðum til að auka ráðstöfunartekjur þeirra. Samanlögð áhrif skattalækkana á árunum 2014 og 2015, ásamt hækkun bóta og lækkun húsnæðisskulda, skila aftur út til fólksins í landinu um 40 milljörðum kr. í hærri ráðstöfunartekjur þegar borið er saman við árið 2013. Kannski felst í þessu mesta stefnubreytingin með nýrri ríkisstjórn. Eins og talað er af þeim sem studdu fyrri stjórn er augljóst að þessir fjármunir hefðu allir verið veittir til ríkisins, til verkefna sem ríkið hefði staðið að baki. Okkar trú er sú að fjármununum sé betur varið með þessum hætti og það sé skynsamlegra að létta undir þeirri miklu byrði sem heimilin og fyrirtækin í landinu hafa þurft að fást við á undanförnum árum, ekki síst vegna skattkerfisbreytinga og skattahækkana sem boðaðar hafa verið og innleiddar. Þessir 40 milljarðar kr. samsvara um 5% aukningu frá ráðstöfunartekjunum eins og þær voru þegar vinstri stjórnin fór frá. Herra forseti. Breytingar á virðisaukaskattskerfinu byggja á þeirri sýn að neysluskattarnir séu ekki ákjósanleg leið til að ná fram tekjujöfnuði í samfélaginu, að það séu fleiri leiðir til sem við eigum að skoða og beita til að ná fram því markmiði. Við munum ræða sérstaklega um breytingar á virðisaukaskattskerfinu þegar ég mæli fyrir því máli. Þar er meginatriði málsins það að heildaráhrif breytinganna eru til þess að auka kaupmátt í landinu til að hafa jákvæð áhrif á verðlag. Mótvægisaðgerðir sem kynntar eru eru sérstaklega hugsaðar til að koma til móts við möguleg neikvæð áhrif af hækkun neðra þrepsins. Ég lít þannig á að hér í þinginu sé það meginverkefnið að fara nákvæmlega yfir þessi áhrif fyrir ólíka tekjuhópa. Það verður ekki sagt um stjórnarflokkana í þeirri umræðu að þeir séu ekki tilbúnir að taka málefnanlega og af yfirvegun hvert slíkt dæmi til skoðunar með það að markmiði að stefna stjórnarinnar nái fram að ganga sem er sú að bæta lífskjörin, auka ráðstöfunartekjurnar og létta byrðum af fólki. Þess vegna verðum við reiðubúin að skoða sérhvert dæmi sem mætti verða til þess fallið að ná þessum markmiðum betur. Ég er þá sérstaklega að vísa til bótakerfanna. Frá sjónarhóli tekjuöflunar hefur virðisaukaskattskerfið verið að gefa eftir, þ.e. skilvirkni kerfisins hefur verið ófullnægjandi. Við teljum einfaldlega nauðsynlegt að grípa til aðgerða vegna þessa til framtíðar litið vegna þess að virðisaukaskattskerfið, sem skilar ríkinu áætlað um 180 milljörðum kr. á næsta ári, er helsta og mikilvægasta tekjuöflunarkerfi okkar Íslendinga. Það er ábyrgðarhlutur að gera ekkert í því þegar það virðist vera að gefa eftir. Ég ætla ekki að verja miklum tíma í að ræða um almennu vörugjöldin, ég ætla ekki að segja annað en það að það er neyslustýring sem í mínum huga er tímabært að afnema. Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi sem styðja mun við áframhaldandi stöðugleika, frumvarpi sem felur í sér áframhaldandi aðhald. Það er nauðsynlegt, ekki síst í ljósi hárrar skuldastöðu ríkisins. Þetta frumvarp felur samt sem áður í sér möguleika til að létta skuldahlutföllin og leggur grunn  Virðulegi forseti. Ég mælist til þess að málið gangi til fjárlaganefndar 

Virðulegur forseti. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hæstv. forsætisráðherra, hefur sagt að það sé löngu sannað að hækkanir á sköttum á matvæli bitni verst á hinum lægst launuðu. Nú er það þannig að hinir lægst launuðu hafa ekki notið skattalækkana, einvörðungu hinir efnameiri. Við hljótum að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hvernig réttlætir hann það að hækka skatta á þá lægst launuðu á sama tíma og hann lækkar skattana á hina ríku í landinu? Hæstv. fjármálaráðherra: Er það rétt munað hjá mér að hækkunin á matarskatti úr 7 í 12% sé stærsta einstaka skattahækkun Íslandssögunnar, eða a.m.k. eftir hrun? Hefur einhver annar fjármálaráðherra gengið í þennan ræðustól og lagt til 11 milljarða skattahækkun á nauðsynjavörur almennings í einni aðgerð? 

Herra forseti. Það er svo fjarri vinstri mönnum í þessu landi að geta séð fyrir sér skattalækkun að þegar hún raunverulega birtist þeim með jafnskýrum hætti og í þessu máli trúa þeir því ekki að þetta sé hún. Þeir afneita henni með öllu. Það bara getur ekki verið að þetta sé hægt. En það er hægt. 

Virðulegur forseti. 11 milljarða skattahækkun á lífsnauðsynjar fyrir almenning. Og, hæstv. fjármálaráðherra, ekki gefa mér neitt um mótvægisaðgerðir í Lexusum eða Landkrúserum, gosdrykkjum eða gírkössum.  Það eru kaldar kveðjur sem hæstv. fjármálaráðherra sendir hér þingmönnum Framsóknarflokksins sem varað hafa við þessu. Hann segir að það sé ekkert að marka þá, þeir skilji bara ekki þegar þeir sjái skattalækkun. En ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Er meiri hluti hér í þinginu fyrir þessum tillögum? Hefur hann að engu athugasemdir fjölmargra þingmanna Framsóknarflokksins? Er það rétt hjá formanni þingflokks Framsóknarflokksins að þetta sé bara til prufu, að athuga hvernig viðbrögðin séu? Eða er meiri hluti hér í þinginu fyrir þessum stórkostlegu skattahækkunum á lífsnauðsynjar fyrir almenning? Ég trúi því ekki og ég vona sannarlega að það fari um þetta fjárlagafrumvarp eins og hið fyrra hjá fjármálaráðherranum, að það verði tekið ærlega í gegn hér í þinginu og breytt 

Herra forseti. Hér er mörgum þingmönnum tíðrætt um ívilnanir og fyrirgreiðslu fyrir þá sem eru efnameiri. Stærsta einstaka aðgerð fyrri ríkisstjórnar í þeim efnum var að sleppa slitabúunum við bankaskattinn. Við drógum þá breytingu til baka. Það er líklega stærsta aðgerðin í skattamálum sem við höfum innleitt og skilar ríkinu meira en 20 milljörðum í tekjur, með því að láta slitabúin ekki vera undanþegin bankaskattinum. Það skilar því í tekjur ár eftir ár. Að öðru leyti hafa okkar aðgerðir létt undir með öllum tekjuhópum. Breytingarnar á tekjusköttum frá því í fyrra léttu undir með öllum tekjuhópum, það var enginn undanskilinn. En við verðum auðvitað að taka með í þessa umræðu að ríkið er ekki að leggja tekjuskatt á alla. Það eru margir sem eru undanþegnir og ekki síst hóparnir sem hv. þingmaður og aðrir flokksmenn hans vilja helst tala um hér. Það er auðvitað erfitt að gefa eftir skatta sem 

Hæstv. fjármálaráðherra gerði að umtalsefni í framsögu sinni þá gagnrýni sem höfð hefur verið uppi, meðal annars af minni hálfu, að stefnt sé að sílækkandi hlutfalli samneyslunnar af vergri þjóðarframleiðslu og taldi að þetta væri hugsanlega ekki rétta leiðin til að meta velferðarþjónustu í samfélaginu. Ég vil benda hæstv. ráðherra á að það kemur raunar fram í fjárlagafrumvarpinu sjálfu að það útgjaldahlutfall sem stefnt er að sé lágt í sögulegu samhengi og verði varla lækkað frekar nema með endurskoðun á þjónustuhlutverki ríkisins og helstu bótakerfum. Auðvitað höfum við því áhyggjur af því að hér sé stefnt að enn frekari niðurskurði í velferðarþjónustu. Af því að hæstv. fjármálaráðherra nefndi að mælikvarðinn væri kannski sá að meta hvernig fólki liði þá er í þessu frumvarpi stefnt að aukinni greiðsluþátttöku með því að fella S-merkt lyf undir greiðsluþátttökukerfi lyfja. Við þingmenn heyrum margar frásagnir af því hvernig læknis- og lyfjakostnaður er að leggjast á fólk. Við höfum séð tölur 

Herra forseti. Hér er auðvitað mjög stórt spurt þegar farið er út í greiðsluþátttöku sjúklinga vegna lyfja, en meginatriðið varðandi þessa breytingu er að það er verið að ljúka innleiðingu á greiðsluþátttökukerfinu. Það er það sem um er að ræða. Hvernig eigum við að taka á þessum málum til framtíðar? Stærsti vandi okkar er kannski ekki sá að ákveða hvernig við ætlum að haga hlutdeild sjúklinga á móti hlut ríkisins, heldur sá að lyf virðast fara síhækkandi og það er alþjóðlegt vandamál. Við þurfum að taka á því með miklu breiðari umræðu en þeirri hver hlutur sjúklingsins á nákvæmlega að vera og hlutur ríkisins. Við eigum að skoða það hvernig við getum laðað fram lægra lyfjaverð í landinu með aukinni þátttöku t.d. við Norðurlöndin í útboðum og annað slíkt. Þetta er risastór umræða. Hitt, sem snýr að hlutfalli frumgjalda af landsframleiðslu, er í sjálfu sér eins og ég benti á fyrr í dag ekkert annað en fyrri ríkisstjórn stefndi að, þ.e. 

Virðulegi forseti. Fyrir síðustu kosningar kynntum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði endurskoðaða ríkisfjármálaáætlun sem gekk einmitt út á það að veikja ekki tekjustofna heldur halda þeim tekjustofnum sem þá voru komnir á til þess að hægt væri að hefja uppbyggingu. Ég fæ ekki séð í þeirri áætlun sem hæstv. fjármálaráðherra leggur fram að gert sé ráð fyrir neinu svigrúmi til uppbyggingar í velferðarkerfinu. Þess vegna horfum við upp á, með því sem verið er að leggja til með S-merktu lyfin og fleira, aukna greiðsluþátttöku sjúklinga. Ég spyr líka af því hér hafa verið starfandi starfshópar undir forustu hv. þm. Péturs Blöndals: Er ekki bara búið að gefa sér niðurstöðuna úr þeim hópi úr því þetta er komið fram í fjárlagafrumvarpinu? Það er ekki sjálfgefið að þau lyf sem veitt eru á spítölum séu hluti af þessu greiðsluþátttökukerfi. Mér finnst þetta mjög stórt mál því þetta er grundvallarspurning um velferðarkerfið sem við byggjum. Það er hvað fólk þarf að punga út fyrir það eitt að verða veikt. Af því að hæstv. fjármálaráðherra nefndi hvernig fólki líður: Ég held að fólki líði ekki vel 

Herra forseti. Ég ætla auðvitað ekki að taka þátt í umræðu sem á að snúast um að ég vilji ekki létta undir með þeim sem greinast með krabbamein eða þurfa á dýrum lyfjum að halda. Þetta er einhver misskilningur. Það er ekki verið að tala um að menn eigi að fara að borga fyrir S-merkt lyf inni á sjúkrahúsum. Það er ekki verið að ræða það hér. Það er hluti af annarri umræðu sem verður ekki afgreidd í þessu andsvari. Meginatriðið er að á þeim bráðum tveimur árum sem við höfum starfað í nýrri ríkisstjórn hafa áherslur okkar gengið út á að létta aftur undir með heimilum og fyrirtækjum í þessu landi, skilað til baka því sem er til skiptanna eftir stanslausar skattahækkanir og gjaldahækkanir sem leiddar voru yfir fyrirtækin og heimilin. Þetta kalla vinstri flokkarnir að ráðast að tekjustofnum ríkisins. Við köllum þetta og í okkar huga þýðir það að létta undir með fólki, að létta byrðum af heimilunum. Þetta er hugmyndafræðilegur ágreiningur. Við trúum ekki á að það eigi 

Virðulegur forseti. Mér þykir svolítið undarleg sú áhersla hæstv. fjármálaráðherra að ríkið eigi ekki að gera alla hluti því að á sama tíma stendur hæstv. fjármálaráðherra að mjög umfangsmikilli ríkisvæðingu einkaskulda með 80 milljarða útgjöldum úr ríkissjóði sem er dálítið mikil vinstri stefna, mundi ég segja, en ekki hægri stefna. Mig langar að spyrja út í einföldunina á virðisaukaskattskerfinu. Við í Bjartri framtíð erum mjög opin fyrir því að einfalda skattkerfið og minnka álögur og byrðar. Það hefur verið ákveðinn samhljómur um það mjög víða, annars staðar í öðrum ríkjum og hér, að það sé til eitthvað sem heitir nauðsynjar, heitt vatn, rafmagn, matur, að kunna að lesa. Margar þjóðir hafa lágt virðisaukaskattsstig á þær vörur. Er hæstv. fjármálaráðherra sammála því að þetta 

Virðulegi forseti. Það sem spurt er um hér er í raun og veru spurningin um það hvort ekki sé rétt að vera með lægra þrep. Það felst í tillögunni að viðhalda tveggja þrepa virðisaukaskattskerfi. Það felst líka í tillögunni sú skoðun að gengið hafi verið of langt í því að skilja á milli efra og neðra þrepsins, enda er munurinn, 18,5%, sá mesti sem þekkist hjá þeim löndum sem við horfum til og hafa sambærileg kerfi, sá mesti sem þekkist. Það býr til ranga hvata. Lækkun neðra þrepsins kemur við marga viðkvæma vöru, það er alveg hárrétt. Þess vegna verður sú ákvörðun ekki tekin án þess að eitthvað annað komi á móti. Við lækkum efra þrepið og förum með það niður í lægsta stig sem það hefur verið frá því að kerfið var tekið upp. Það hefur aldrei verið 24% eða lægra, aldrei áður, það skiptir máli. Hvers vegna? Vegna þess að allur meginþorri neyslunnar er í efra þrepinu. 

Virðulegi forseti. Mér finnst mjög mikilvægt að hafa skilning á því að þessi greinarmunur á nauðsynjavörum og öðrum vörum merkir eitthvað. Ég fagna afnámi vörugjalda, en þetta eru ekki nauðsynjavörur í þeim skilningi sem þarna eru undir. Þetta eru matur, heitt vatn, rafmagn, að kunna að lesa. Þetta eru fullkomnar nauðsynjar. Mér finnst það ekki hljóma sem einföldun vegna þess að mér finnst það mjög athyglisverð yfirlýsing af hálfu hæstv. ráðherra að það verður áfram tveggja þrepa virðisaukaskattskerfi. Þá finnst mér þetta bara vera spurning um hverjar eru hinar sanngjörnu skattprósentur. Það er engin sérstök einföldun í því að hafa þær frekar 24/12 en 25/7. Það er einfaldlega bara spurning um pólitík og forgangsröðun. Síðan er sagt að verið sé að afnema undanþágur í þessu kerfi - sem ég tel mjög mikilvægt - en hér og nú er bara verið að afnema eina undanþágu og það er á afþreyingarferðum í ferðamannaiðnaði. 

Forseti. Það er ekki lagt til að fleiri undanþágur verði afnumdar að svo komnu máli og það stendur ekki fyrir dyrum að fækka undanþágum. En ég er alveg opinn fyrir hugmyndum ef þær skyldu koma fram hér í þinginu til þess að ræða og leggja þar með grunn að frekari lækkun þrepsins. Ég er ekki sammála hv. þingmanni varðandi það að þvottavél sé ekki orðin nútímanauðsynjavara eða að almenningur kaupi ekki eldsneyti. Eru föt nauðsynjavara? Allir kaupa föt. Við göngum í fötum og flestir gera það svona dagsdaglega. Þau lækka í verði. Eins og ég segi er allur meginþorri neyslunnar í efra þrepinu, rétt í kringum 85–90% er í efra þrepinu og við erum að lækka það um 1,5 prósentustig. Vissulega eru viðkvæmir vöruflokkar í neðra þrepinu, vissulega, en við verðum að horfa á kerfisbreytinguna í heild sinni. 
             Varðandi lestur og lestrarkunnáttu held ég að sú umræða ætti að vera á dálítið breiðari grundvelli en að snúast bara um virðisaukaskattsprósentuna. 

Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á að taka undir það sem aðrir hv. þingmenn hafa sagt um þennan matarskatt, þ.e. virðisaukaskatt á mat. Ég er svo undarlegur að eðlisfari að mér finnst það bara ekki siðferðislega í lagi að skattleggja mat yfir höfuð, hvort sem það er 7% eða 12% eða 1% eða 0, 0001%. Það er bara ein skattprósenta sem mér finnst ásættanleg þegar kemur að mat, það er 0% og ekkert annað. Þannig er ég, kannski er ég bara bilaður. Mig langaði að benda hæstv. ráðherra á það, þegar hann telur til aðrar nauðsynjavörur, eða það sem við köllum nauðsynjavörur eða annað það sem er mikilvægt í lífinu, sem hæstv. ráðherra hyggst lækka skatt á, að matur er ekki valkvæður. Matur er mikilvægari en rafmagn og lestrarhæfileikar og húsnæði og föt. Maður lifir nakinn, maður lifir án húsnæðis, maður lifir án lestrarkunnáttu. Maður lifir ekki án matar, maður deyr án matar. 
             Mig langaði því að spyrja hæstv. ráðherra: Fyrir utan súrefni, vatn og mat, getur hæstv. ráðherra nefnt mér einn hlut í lífinu sem er mikilvægari en það?

Herra forseti. Ég veit eiginlega ekki hvar ég á að byrja eftir þessa ræðu.  Ef við tækjum til dæmis matvöru niður í núll-þrep þá værum við ekki bara að taka það allra nauðsynlegasta niður í það þrep, við værum líka að taka allra dýrustu lúxusvöruna niður í núll-þrep og þá keyptu menn sér líka humar og kavíar og alla 

Virðulegi forseti. Mér finnst það einkenna málflutning hæstv. ráðherra að hann virðist ekki alveg geta ímyndað sér að til sé fólk í landinu sem eyðir talsverðum hluta af heildarútgjöldum sínum í mat. Hann talar um humar og kavíar - já, já, það er lúxusvara, þá mega menn bara fá þá lúxusvöru skattfrjálsa, ég mundi halda að það væri í samræmi við hugmyndafræði hæstv. ráðherra. En miklu frekar vil ég að einhverjir ríkir kallar fái skattalækkun en að einhverjir fátækir þurfi að borga of háan skatt. Mér þykir þetta augljóst. Mér finnst skrýtið að hæstv. ráðherra snúi svo út úr málstað pírata að við viljum lifa án húsnæðis og matar. Við erum nú frekar á því að skilgreina internetið sem nauðsynjavöru ef eitthvað er. En við erum ekki að tala um internetið, við erum ekki að tala um föt, við erum ekki að tala um húsnæði, við erum ekki að tala um neitt nema mat í þessu tilfelli, sem er aftur nauðsynjavara. Nú er tíma mínum lokið, því miður. Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra vegna þess að hann nefndi hér áðan að hann teldi ekki að ríkið ætti að standa að öllum verkefnum: 

Herra forseti. Fyrst varðandi skattana. Ég trúi á lága skatta og ég tel að það birtist vel í áherslum þessarar ríkisstjórnar að við leggjum okkur fram um að halda sköttum og öðrum álögum í lágmarki. Ég hef hér rakið það fyrr í dag að það munar um 40 milljörðum uppsafnað fyrir 2014 og 2015 um hvað núverandi ríkisstjórn vill skilja eftir frekar hjá heimilunum og hjá atvinnustarfseminni í landinu en fyrri ríkisstjórn. Þetta er borið saman við árið 2013. Það eru umtalsverðar fjárhæðir. Hvernig komum við til móts við þá sem bágast hafa kjörin? Við getum gert það með margvíslegum hætti og við gerum það í dag. Við gerum það í gegnum skattleysismörk. Við gerum það líka með því að tryggja hátt atvinnustig. Við gerum það með því að vera með öflug bótakerfi. Við gerum það með því að tryggja gjaldfrjálsan aðgang að skólum og heilbrigðisþjónustu sem stendur öllum til boða. Við gerum það með margvíslegum hætti og við gerum það reyndar svo vel 

Virðulegur forseti. Hér hefur tröllið stolið jólunum. Almenningur á Íslandi hefur fært margvíslegar fórnir og unnið þrotlaust starf við að endurreisa Ísland úr hruninu á sex árum og nú loksins þegar svigrúmið er að skapast er það allt tekið fyrir ríka fólkið, fyrir útgerðina og fyrir hina tekjuháu en lífsnauðsynjar fyrir launafólk í landinu hækkaðar stórkostlega. Þetta er sárgrætilegt því að það fólk sem hefur á undanförnum árum lagt á sig skattahækkanir, launalækkanir, hækkanir á skuldum, greiðslubyrði og margháttaða aðra erfiðleika, tugir þúsunda íslenskra heimila sem hafa haldið skútunni gangandi ár eftir ár þó að oft væri svart fram undan, er það sem ætti nú að vera að njóta uppskerunnar. Það ætti ekki að vera að nota uppskeruna í að lækka auðlegðarskattinn hjá 5 þúsund ríkustu heimilunum í landinu um 10 milljarða. Þeim 10 milljörðum væri betur varið hjá heimilunum í landinu. Það ætti ekki að hækka lífsnauðsynjar á þessi heimili til að lækka gjöld á ýmiss konar lúxusvarning og sykraða vöru. Það ætti sannarlega ekki að nota þann ávinning sem starf almennings í landinu, launafólks og lífeyrisþega á síðustu árum hefur skapað til að lækka veiðigjöldin hjá stórútgerðinni sem sannarlega græðir á tá og fingri þessi árin, sem betur fer. En þessi forgangsröðun þarf ekki að koma okkur á óvart hjá fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins. Hann hefur auðvitað boðað kjósendum sínum það að hjá Sjálfstæðisflokknum verði hinir tekjuháu og efnameiri í fullum forgangi. Hann er í sjálfu sér ekki annað að gera en að framfylgja þeirri skýru hægri hugmyndafræði sem Sjálfstæðisflokkurinn stendur fyrir. En maður hlýtur að spyrja þegar þessar áherslur koma fram annað árið í röð: Hvar er Framsóknarflokkurinn? Er Framsóknarflokkurinn bara alveg týndur í þessu stjórnarsamstarfi? Við höfum heyrt hér í allt sumar fjöldamarga þingmenn Framsóknarflokksins vara sérstaklega við þessum áherslum, mótmæla áformum um hækkanir á lífsnauðsynjum á almenning opinberlega. Hvernig bregðast formenn stjórnarflokkanna við, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Bjarni Benediktsson? Taka þeir tillit til athugasemda Karls Garðarssonar, Vigdísar Hauksdóttur eða annarra hv. þingmanna Framsóknarflokksins eins og Haraldar Einarssonar eða hv. þm. ...

Eða Framsóknarfélag Skagafjarðar?

Nei, viðbrögð formanna stjórnarflokkanna við þessum athugasemdum þingmanna Framsóknarflokksins voru þau að þeir hættu við að hækka matarskattinn í 11% og um 8,8 milljarða og ákváðu að hækka hann frekar í 12% og um 11 milljarða. Þegar athugasemdir þingmanna Framsóknarflokksins komu fram þá ákváðu þeir ekki að draga úr hækkununum á lífsnauðsynjar fyrir almenning heldur sérstaklega að bæta í, strá salti í sárin. Og eftir yfirlýsingar formanns þingflokks Framsóknarflokksins í gær um það að Framsóknarflokkurinn hafi samþykkt framlagningu fjárlagafrumvarps fyrir íslenska ríkið, þingmáls nr. 1 á Alþingi Íslendinga svona til að kanna viðbrögðin, hlýtur maður að ítreka þá spurningu sem fjármálaráðherra vék sér undan áðan í umræðunni: Er meiri hluti í þinginu fyrir því að hækka álögur á lífsnauðsynjar fyrir heimilin í landinu um 11 milljarða á einu bretti, þessa stærstu einstöku hækkun á neyslusköttum á Íslandi frá hruni a.m.k., sem Bjarni Benediktsson kynnir hér? Standa 32 þingmenn á bak við þá tillögu eða á bara að knýja þingmenn Framsóknarflokksins til að sætta sig við þessa skýru hægri hugmyndafræði ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar? Annað áhyggjuefni við þessi fjárlög verður líka að nefna og það lýtur ekki að misskiptingunni sem þarf ekki að koma á óvart frá ríkisstjórn hinna ríku. Þetta eru bólufjárlög. Við þekkjum það að bólur stækka og springa þegar veikir stjórnmálamenn úthluta verulegum fjármunum til vitlausra hópa á versta tíma. Við höfum séð hagvöxtinn og það er gott að við höfum árum saman núna búið að stöðugum hagvexti. En það er hætta á því í höftum að hér sé að myndast bóla, að hér sé einkaneyslan að verða of mikil. Nú þarf sterk bein til að þola góða daga. Hvað gerir ríkisstjórn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks þá? Hún gerir það sama og ríkisstjórn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks gerði í síðustu bólu fyrir hrun: Hún eys út skattalækkunum til hinna ríku og hinna tekjuháu, þensluhvetjandi aðgerðum, og státar sig af því hér í ræðustólnum að gera það. Hvað mun það gera? Það mun auka á þrýstinginn, það mun auka á þensluna og auka á hættuna á því að hér verði aftur bóla og hér komi aftur bakslag. Það er sérstaklega alvarlegt að það sé svona lítil fyrirstaða í forustumönnum ríkisstjórnarinnar svo snemma á kjörtímabilinu sem raun ber vitni því að einmitt nú er sannarlega aðhalds þörf. En það er auðvitað fullkomin mótsögn í því hjá hæstv. fjármálaráðherra að lýsa því yfir í annarri setningunni að hann sé að gæta verulegs aðhalds í ríkisfjármálum og lýsa því síðan yfir í hinni setningunni að hann sé að ausa tugum milljarða út til ráðstöfunar til hinna tekjuháu og efnameiri í samfélaginu. Í slíkum aðgerðum felst ekkert aðhald. Þvert á móti eru þær þensluhvetjandi á versta tíma. Þó að kerfisbreytingar í vörugjöldum geti á ákveðnum tímapunktum verið réttar hljótum við að setja alvarleg spurningarmerki við það hvort núna, þegar við þurfum að gæta þess að hagkerfið sporðreisist ekki, að hér verði ekki bólumyndun inni í þeim óeðlilegu gjaldeyrishöftum sem eru, sé rétti tímapunkturinn til að hvetja til aukins innflutnings á þeim vörum sem verið er að lækka með þessu móti. Það á að vera okkur víti til varnaðar hvernig hér var gengið fram í tíð ríkisstjórnar Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks 2003–2007 með því að lækka skatta á vitlausa hópa á versta tíma. Það er einmitt það sem verið er að gera í þessum fjárlögum. Það er verið að lækka skatta á vitlausa hópa á versta tíma. Við þurfum frið á vinnumarkaði en fjárlögin valda ófriði. Við þurfum sanngirni en fjárlögin auka á misskiptingu. Við þurfum velferð en hér er niðurskurður á ferð. Við þurfum aðhald en hér eru skattalækkanir til hinna ríku sem auka á þensluna sem hafin er í íslensku samfélagi. Virðulegur forseti. Ég hlýt að vona að á bak við þessa tillögu sé ekki meiri hluti í þinginu og að þeir þingmenn Framsóknarflokksins sem hafa reynt að andæfa þessum áformum nái fram þeim breytingum sem þeir hafa kallað eftir, stöðvi þessar taumlausu skattahækkanir á lífsnauðsynjar. Og ég segi það aftur, hæstv. fjármálaráðherra, að það þýðir ekkert að segja við fólk sem horfir á matinn í matvöruversluninni hækka úr hófi fram að það sé búið að lækka efra þrepið í virðisaukaskattinum, það sé komið tilboð á Lexusum eða gosdrykkir hafi lækkað um 22% eða annað slíkt og því um líkt. Þetta eru einfaldlega mestu breytingar á neyslusköttum á síðari árum hið minnsta og þær hafa veruleg alvarleg íþyngjandi áhrif, einkum og sér í lagi fyrir lægst launaða fólkið. Og talandi um lægst launaða fólkið þá hljótum við líka að horfa til þess að hér er því miður lítið sem ekkert gert fyrir þá stóru hópa sem eru öryrkjar og ellilífeyrisþegar í okkar samfélagi. 650 millj. kr. leiðrétting fyrir þann stóra hóp eru sannarlega ekki margar krónur, sérstaklega þegar til þess er litið að núna þegar svigrúmið er að skapast, núna þegar hagvöxtur undanfarinna ára og uppbyggingarstarf þjóðarinnar er að skila árangri, stefnir í það að laun í landinu geti hækkað um allt að 6%. En þá eiga laun lífeyrisþega einungis að hækka um 3,5%. Þó hafa skerðingar þeirra frá því í hruninu enn ekki verið bættar. Nú er það auðvitað þannig að á erfiðum tímum geta menn þurft að taka ákvarðanir um það að skerða lífskjör. En það er óskiljanlegt að núna þegar hagvöxturinn er að skila ríkissjóði meiri tekjum, þegar síðasta ríkisstjórn skildi við ríkisfjármálin svo að segja á núlli í ríkisreikningi árið 2013 og við erum loksins að fá peninga til að ákveða að ráðstafa til góðra verka, er ekki ákveðið að nota þá peninga til að auka fjármagn í velferðarkerfið, er ekki ákveðið að nota þá til að lækka skatta hinna lægst launuðu sem mestu byrðarnar hafa þurft að bera í gegnum þetta hrun. Þeir eru ekki notaðir til að bæta kjör öryrkja eða ellilífeyrisþega. Nei, því miður. Veiðigjöld eru lækkuð og auðlegðarskatturinn er lækkaður og innflutningsgjöld á ýmsum vörum eru afnumin. Það sem kannski vekur mann hvað mest til umhugsunar er það hvar er síðan ákveðið að skera sérstaklega niður. Það er almennt áhyggjuefni að gerð er krafa um niðurskurð alls staðar í ríkisrekstrinum um nokkra milljarða kr. - nema í yfirstjórninni. Hjá hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra er ekki að sjá hagræðingarkröfur á yfirstjórnina. Þar aukast fjármunirnir til æðstu stjórnar ríkisins. Þar eru settir nýir sendiherrar, þar er fjölgað aðstoðarmönnum og það er augsýnilega veisla í yfirstjórninni meðan gerð er hagræðingarkrafa svo kölluð á velferðarþjónustuna. Það er hættuleg forgangsröðun vegna þess að það er sannarlega erfitt fyrir stjórnendur hjá ríki og sveitarfélögum, alveg eins og í hverju öðru fyrirtæki raunar, að gera kröfu til þess að fólkið á gólfinu spari ef þeir sjálfir treysta sér til að eyða meiru í ár en í fyrra. Það er áhyggjuefni að sjá ýmis af þeim málum sem finna má á málaskrá hæstv. fjármálaráðherra. Meðal annars er þar að finna mál um kjararáð. Maður hlýtur að spyrja sig að því hvort hér sé á ferðinni frumvarp um það að ekki eigi lengur að setja neinar skorður við hæst launuðu stjórnendurna hjá íslenska ríkinu, hvort verið sé að snúa af þeirri braut sem hér hefur verið uppi, þá viðleitni að auka jöfnuð og draga úr þeim gríðarlega launamun sem hér var á árunum fyrir hrun. Maður hlýtur að spyrja hvort við séum að fara í sömu stemninguna og var á árunum 2003–2007, það eigi að auka á launamuninn hjá ríkinu með því að afnema þökin á æðstu stjórnendur hjá því. Það væri ágætt ef hæstv. fjármálaráðherra gæti upplýst okkur um þetta. En hvers vegna ákveðið er sérstaklega að skera niður, umfram það sem skorið er niður annars staðar, á þætti eins og atvinnuleysisbætur, starfsendurhæfingu fyrir fólk sem hefur orðið fyrir örorku og á þætti eins og það að dreifa örorkubyrði milli lífeyrissjóða þannig að lífeyrissjóðir erfiðisvinnufólks þurfi ekki að skerða réttindi þeirra hópa vegna hárrar örorku - hvers vegna þessir liðir og aðrir slíkir skuli verða fyrir meiri niðurskurði en aðrir þættir í kerfinu, hlýtur að kalla á skýringar. Sérstaklega hvað varðar hina atvinnulausu, það kallar á skýringar að um leið og atvinnuleysistíminn er styttur skuli úrræðin líka vera tekin út, fjármunir í úrræði fyrir fólk sem er að leita sér að vinnu séu teknir burtu. Ef menn ætla að stytta tímann er algert lágmark að styðja þetta fólk eins mikið og hefur verið gert til atvinnuleitar en ekki skera þar niður úr báðum áttum. Virðulegi forseti. Hér er allt of mikið af efni til að tæpa á í 15 mínútna ræðu en ég vona sannarlega að hv. fjárlaganefnd hafi þá forustu sem þarf til að stöðva þessar geigvænlegu skattahækkanir á lífsnauðsynjar fyrir almenning sem hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson boðar.

Herra forseti. Hv. þingmaður talaði um að almenningur hefði fært miklar fórnir á undanförnum árum. Vissulega má taka undir það. Það hafa allir þurft að færa fórnir til þess að mæta breyttum og erfiðari aðstæðum. Það var hins vegar rangt hjá hv. þingmanni að almenningur hefði lagt á sig skattahækkanir. Það var nefnilega vinstri stjórnin sem gerði það, það var vinstri stjórnin sem lagði skattana á almenning, á laun langt undir meðaltekjum. Það voru lág laun sem fengu á sig hærri tekjuskatta og skatta eins og auðlegðarskattinn sem gjarnan er nefndur til sögunnar í þessari umræðu. Skattur á hina ríku, segja vinstri flokkarnir. Skoðum það aðeins. Einn þriðji fjöldans sem borgar auðlegðarskattinn er yfir 65 ára að aldri. 2 milljarðar koma frá eldri borgurum. 400 milljónir eru greiddar í auðlegðarskatt af fólki sem er með 80 þús. kr. og minna á mánuði. Eru þetta breiðu bökin í samfélaginu? Tveir þriðju eldri borgara sem fengu auðlegðarskattinn á sig voru með undir 5 milljónum í árslaun. Og fjöldinn allur hefur ekki getað greitt þennan skatt. Þið sögðuð sjálf að hann ætti að vera tímabundinn. Hann var kynntur til sögunnar sem skattur sem beðið var um að fólk legði á sig í nokkur ár til þess að létta undir með erfiðri stöðu ríkissjóðs. Nú þegar það skeið er runnið, eins og menn tala hér sjálfir, er talað fyrir framlengingu skattsins. Það á að halda áfram að taka mörg hundruð milljónir af fólki með undir 5 milljónir í árslaun. Þetta er alveg óskiljanlegur málflutningur. Eru þvottavélar og þurrkarar, ísskápar og varahlutir í bíla ekki 

Virðulegur forseti. Aldrei hækkuðu vinstri flokkarnir neysluskatta jafn mikið og hæstv. fjármálaráðherra leggur til núna. Hann getur sannarlega sagt „You ain't seen nothing yet“ með 11 milljarða hækkun á lífsnauðsynjar. Skiptir lækkun á efra þrepinu engu máli? Jú, auðvitað gerir hún það að einhverjum hluta til, en hæstv. fjármálaráðherra veit að það er ástæða til að hafa efasemdir um að hún muni skila sér í vöruverðinu, a.m.k. að fullu. Það er rétt hjá hæstv. forsætisráðherra og ég veit að hæstv. fjármálaráðherra mótmælir honum ekki þegar Sigmundur Davíð Gunnlaugsson segir það löngu sannað að hækkun skatta á matvæli bitni verst á hinum lægst launuðu. Það sem ég segi hér er einfaldlega að þær byrðar sem almenningur bar til að koma okkur út úr kreppunni eigi að vera í forgangi nú þegar svigrúmið er að skapast en ekki auðlegðarskattur ríka fólksins eða veiðigjöld. Það er einföld sanngirni. Og hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson: Það var ekki vinstri stjórnin sem lagði þessa skatta á lægst launaða fólkið í landinu. Skuldir í dag eru skattar á morgun, hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson. Hrun íslenska efnahagskerfisins og þau hundruð milljarða sem stjórnarstefnan í aðdraganda bólunnar skapaði ollu þeim þungu skattbyrðum sem lögðust á almenning á Íslandi. Það er almenningur á Íslandi sem á að vera í forgangi þegar aftur er hægt að létta af sköttum en ekki hátekjufólkið og efnamennirnir.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir að við séum að hækka neysluskatta. Stöldrum aðeins við þessa fullyrðingu. Neysluskattarnir sem eru hér undir eru annars vegar virðisaukaskattur og hins vegar vörugjöld sem eru ekkert annað en neysluskattar. Nettóáhrifin af breytingunum eru þau að ríkið verður af tæpum 3 milljörðum. Svo bætum við barnabótum inn í dæmið og þá er talan farin að nálgast 4 milljarða með útgjaldaaukningunni. Nettóbreytingin er tap fyrir ríkissjóð upp á tæpa 3 milljarða. Það er ekki hækkun á sköttum, það er lækkun. Þegar vinstri stjórnin hækkaði hins vegar efra þrep virðisaukaskattsins var verið að grípa til tekjuöflunaraðgerðar sem hækkaði neysluskattana. Það er einfaldlega rangt að hér sé verið að hækka neysluskattana. Það er verið að lækka þá, enda lýsir það sér ágætlega í því að verðlag í landinu lækkar vegna þessara breytinga. Þegar vinstri stjórnin hækkaði vörugjaldið á sínum tíma hækkaði verðlag í landinu. Það var áætlað að bara vegna breytinga á vörugjöldunum á sínum tíma mundi verðlag hækka um 0,1% og skuldir heimilanna um 1 milljarð. Það var bara breytingin á vörugjöldunum sem gerð var á sínum tíma. Við erum að vinda ofan af þessu. Við erum reyndar að gera gott betur, við erum að taka efra þrepið í það lægsta sem það hefur verið í. Ég ætla ekki að fara í ágreining við hv. þingmann um mikilvægi þess að huga að stöðu lægstu tekjuhópanna. Mín skoðun er einfaldlega sú að virðisaukaskattskerfið sé ekki besta leiðin til að ná því markmiði og við erum að gera of vel við þá sem meira hafa á milli handanna með því að hafa of lágt neðra virðisaukaskattsþrep. Við erum að gera of vel við þá vegna þess að þeir verja um það bil 

Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra skilur samhengi hlutanna miklu betur en hann lætur í skína hér við umræðuna. 11 milljarða kr. hækkun fyrir lífsnauðsynjar fyrir almenning er um það bil 100 þús. kr. á hvert heimili í landinu í hækkun á nauðsynjavörur. Ef maður kaupir sér nýjan bíl, og kannski dýran sérstaklega, og hann er lægri í verði getur dæmið vissulega komið ágætlega út fyrir mann, eða ef maður kaupir sér merkjaþurrkara á 0,5 millj. kr. Fyrir þá sem eru ekki að kaupa slíkar vörur gætir lítið mótvægisaðgerða. Það er móðgun við barnafjölskyldur í landinu þegar hæstv. fjármálaráðherra segist vera að auka við barnabætur til mótvægis því að hann eykur barnabætur minna en hann skerti þær um á yfirstandandi ári. Þær verða eftir þessar svokallaðar mótvægisaðgerðir lægri en þær voru í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það eru engar mótvægisaðgerðir. Þar fyrir utan er algerlega gengið fram hjá lýðheilsusjónarmiðum eins og hv. þm. Haraldur Einarsson hefur til dæmis bent á. Hér er verið að lækka gosdrykki um 22% meðan nauðsynjavörur eru hækkaðar um 5%. Hæstv. fjármálaráðherra. Þessar tölur skipta venjulegt launafólk verulega miklu máli og þá sem þurfa að lifa á strípuðum bótum almannatrygginga með bara 3,5% hækkun núna um áramótin skipta þær mjög miklu máli, Bjarni Benediktsson.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna með þessu fjárlagafrumvarpi og þakka honum líka fyrir að vera mjög hreinskilinn með það að vissulega er hér hugmyndafræðilegur ágreiningur uppi. Um það snýst þessi umræða auðvitað að stóru leyti. Það hefur orðið stefnubreyting, hún varð strax með síðustu fjárlögum þar sem farið var út í þá aðgerð að veikja tekjustofna ríkisins og beita auknum niðurskurði, meira í ætt við það sem við höfum séð í ríkjum Evrópu til að mynda eftir að kreppan skall þar á, þ.e. beita hörðum niðurskurði í stað þess að styrkja tekjustofnana. Það er mín afstaða og okkar að tekjustofnarnir hafi verið orðnir allt of veikir hér á landi fyrir hrun og það hafi verið ein ástæða þess að heldur erfiðara varð að bregðast við áfallinu sem þá skall yfir en ella, m.a. með þeim skattbreytingum sem síðasta ríkisstjórn réðst í, af því að búið var að fletja út skattkerfið í anda þeirrar frjálshyggju sem ég tel að einkenni þetta frumvarp eins og hið síðasta. Við hæstv. fjármálaráðherra höfum átt talsvert samtal um hlutföll samneyslunnar og ég vil ítreka það sem kom fram í andsvari mínu áðan að það kemur fram í sjálfu frumvarpinu á bls. 90–91 að útgjaldahlutfallið sem stefnt er að sé lágt í sögulegu samhengi og verði varla lækkað frekar nema með endurskoðun á þjónustuhlutverki ríkisins og helstu bótakerfum, þ.e. að á árinu 2018 verð samneyslan hér orðin svo lág að varla verði hægt að standa undir velferðarkerfi af því tagi sem við sjáum annars staðar á Norðurlöndum. Þetta birtist meðal annars í því sem ég gerði líka að umtalsefni áðan í andsvari, þ.e. greiðsluþátttöku sjúklinga sem ég tek fram að hefur aukist, líka í tíð síðustu ríkisstjórnar sem er umhugsunarefni fyrir okkur sem þar sátum. Ég tel að við eigum að stefna að því að draga úr þessari greiðsluþátttöku og færa hana meira til samræmis við það sem gerist annars staðar á Norðurlöndum. Við erum ekki að gera það með þessu fjárlagafrumvarpi. Þetta er kannski stóra spurningin sem við ættum að vera að ræða, af því að fjárlögin sýna forgangsröðun ríkisstjórnar á hverjum tíma: Hvernig er fjármunum varið? Þær breytingar sem er verið að gera hér fella niður auðlegðarskattinn og ég vil taka það fram, af því að hæstv. ráðherra nefndi áðan að ýmsir aðilar væru að greiða þann skatt sem væru í raun ekki aflögufærir, að það kom líka algjörlega skýrt fram fyrir síðustu kosningar, ég held að allir aðilar hafi verið reiðubúnir að endurskoða þetta fyrirkomulag. Það er alveg rétt að þessi skattur var settur á tímabundið og ég hef sagt að ég hef verið reiðubúin að endurskoða fyrirkomulagið. Það breytir því ekki að mér finnst eðlilegt að þeir sem mestar eignir eiga leggi líka af þeim í formi einhvers konar auðlegðarskatts, enda þegar gögn eru skoðuð um tekjubilið í samfélaginu kemur það fram, bæði hér á landi sem alþjóðlega, að þeir sem mestar tekjur hafa eru þeir sem hafa þær tekjur af eignum sínum, fjármagnstekjur af auðmagninu sem þeir búa yfir. Það er ríkasti hópurinn í samfélögum dagsins í dag og það er eðlilegt að sá hópur sé skoðaður sérstaklega með tilliti til skattlagningar, að hann leggi sérstaklega af mörkum til samfélagsins. Mér finnst raunar eðlilegt að það sé gert þvert á landamæri því að við vitum líka að þeir sem búa yfir mesta fjármagninu geyma það ekki endilega hér á landi. Ég vildi heyra hæstv. ríkisstjórn reifa slíkar hugmyndir því að þarna eru stóru peningarnir og sá hagvöxtur sem við sjáum fram á hér á Íslandi, mér finnst það vera hlutverk okkar að hann dreifist jafnt á alla og það sé ekki aðeins efsta lagið sem taki þann hagvöxt til sín. Auðlegðarskatturinn var tilraun til þess að skattleggja þennan eignamesta hóp. Hins vegar, eins og ég sagði áðan, er sjálfsagt og eðlilegt að endurskoða fyrirkomulagið þannig að ekki sé verið að hafa af ekkjunni eyrinn, en við vitum líka, og hæstv. fjármálaráðherra veit það vel þótt hann taki það ekki fram í andsvörum sínum, að þarna er líka margt stóreignafólk sem er vel aflögufært í þennan skatt sem skilaði ríkinu 10 milljörðum kr. á síðasta ári. Síðan eru það auðvitað veiðigjöldin. Ég hef rætt svo oft um þau að ég ætla ekki að nota þessar örfáu mínútur hér til þess að ræða sérstaklega um veiðigjöldin en vek þó athygli á því að þau eru lækkuð enn frekar samkvæmt þessu frumvarpi þannig að hér erum við með þessar skýru áherslur á að létta byrðum af stóreignafólki og útgerðinni í landinu. Síðan er það matarskatturinn og menningin, tónlistin og bækurnar. Ég vil vekja athygli, bara svo ég gleymi því ekki, hæstv. fjármálaráðherra á því að langflest Evrópuríki hafa farið þá leið að taka bækur út fyrir sviga, skattleggja þær ekki neitt af því að það er niðurstaða langflestra stjórnvalda í Evrópu að bókaútgáfa sé einn lykilþáttur í því að viðhalda tungumáli. Á Íslandi erum við rúmlega 300 þús. manns sem tölum íslensku. Ég hef heyrt marga hv. þingmenn úr öllum flokkum lýsa yfir áhyggjum af stöðu íslenskrar tungu og við höfum samþykkt aðgerðaáætlun um eflingu íslenskrar tungu í stafrænu umhverfi, að vísu sér þess ekki stað í fjárlagafrumvarpinu, það er ekki króna sett í þá áætlun sem hér var samþykkt í samhljómi allra þingmanna, en ég treysti því að því verði breytt í meðförum þingsins. Ég skil hreinlega ekki að ríkisstjórnin endurskoði ekki afstöðu sína til þessa máls því að íslenskan á svo sannarlega í vök að verjast og það er niðurstaða, eins og ég segi, langflestra Evrópuþjóða að ein leið til að styrkja málumhverfið sé að setja virðisaukaskatt á bækur í 0. Síðan komum við að matvælunum. Gott og vel, það er sjálfsagt og eðlilegt að skoða þær ábendingar sem hæstv. ráðherra hefur sett fram um að virðisaukaskattur sé ekki endilega besta leiðin til að jafna stöðu fólks í samfélaginu. Þess vegna tek ég eftir því þegar hæstv. ráðherra segir að hann sé reiðubúinn að taka undir það að áhrif þessa fjárlagafrumvarps verði skoðuð á mismunandi tekjuhópa. Það er mjög mikilvægt að það verði gert, það er krafa okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að þessi fjárlög verði greind út frá áhrifum þeirra á mismunandi tekjuhópa. Það breytir þó ekki því að verið er að tala um að hækka skattinn á nauðsynjavörurnar, á matvælin, og sama hvernig við horfum á það, ég tek undir með hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni sem hér talaði áðan, eru þetta tvímælalaust mestu nauðsynjavörurnar sem við getum fundið, matvælin. Þó að við viljum öll eiga þvottavél, eins og hæstv. ráðherra nefndi, eru matvæli samt hluti af grunnþörfum mannsins. Mig langar að ræða aðeins aftur um velferðarkerfið, ekki aðeins um greiðsluþátttöku sjúklinga heldur líka þá staðreynd að miðað við framtíðaráform er mjög lítið borð fyrir báru til uppbyggingar innviða. Það er ekkert borð fyrir báru til að mynda til að byggja hér nýjan spítala sem þó hefur verið rætt talsvert um á Alþingi. Ég hefði mikinn áhuga á því að heyra eitthvað um fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar í þeim efnum, hvernig nákvæmlega hæstv. ríkisstjórn sér fyrir sér að hún ætli að greiða úr húsnæðisvanda Landspítalans. Ég þarf ekkert að fara yfir þá stöðu. Sá góði spítali er rekinn á að mig minnir 17 stöðum úti um alla borg og er húsnæðiskostnaður óviðunandi. Það er verið að ráðast í viðhald á spítalanum án þess að fyrir liggi skýr framtíðarsýn um hvert eigi að fara. Það er eðlilegt að við biðjum um svör við því máli. Mig langar líka að nefna smærri hluti sem mér finnst bera vott um ákveðna pólitík sem birtist í þessu fjárlagafrumvarpi. Hér hefur verið bent á að vörugjöld lækki af bifreiðum. Á meðan er skorið niður í almenningssamgöngum. Hæstv. forsætisráðherra nefndi ekki loftslagsmál í gær sem þó er líklega eitt brýnasta viðfangsefni hæstv. ríkisstjórnar og okkar allra sem sitjum á Alþingi. Það er ekkert að sjá í fjárlagafrumvarpinu um það mál annað en að loftslagssjóðurinn er tekinn sem hefur verið fjármagnaður af mörkuðum tekjum. Hann er tekinn og settur inn í ríkissjóð, að vísu hefur ekki verið lagt fram lagafrumvarp til að gera þá breytingu. Svo sjáum við jú þá breytingu að bifreiðar lækka en skorið er niður til almenningssamgangna sem hefur verið ráðist í stórátak í á undanförnum árum með gríðarlega góðum árangri. Þar sem vel hefur tekist til er gríðarleg ánægja með þau mál. Mér finnst birtast dapurleg forgangsröðun í umhverfismálum í þessu frumvarpi og er hluti af sama meiði. Mig langar einnig að nefna að hæstv. ráðherra nefndi sérstaklega háskólana, að verið væri að styrkja rekstrargrunn þeirra. Það er rétt, það er verið að endurskoða reikniflokka reiknilíkansins sem úthlutar fjármunum til háskóla, vinna sem hefur staðið lengi yfir og nokkrar breytingar verið gerðar í ýmsum fjárlagafrumvörpum síðustu ára, en þessar breytingar færa okkur ekki nær því markmiði sem við vorum líka mjög sammála um 2011 þegar við fögnuðum aldarafmæli Háskóla Íslands. Þær færa okkur mjög skammt í átt að því markmiði sem þá var einhugur um í þingsal, að íslenskir háskólar og framlög hins opinbera til þeirra - við ætluðum að reyna að komast fyrst á par við meðaltal OECD-ríkjanna sem við berum okkur saman við og síðan á par við meðaltal háskólastarfsemi á Norðurlöndunum. Við erum enn þá mjög fjarri því markmiði sem við settum okkur í áföngum til ársins 2020. Það væri líka áhugavert að heyra hvernig nákvæmlega menn sjá fyrir sér þá hreyfingu því að þetta er alveg gríðarlega mikilvægt. Hæstv. ráðherra nefndi aukin framlög til rannsókna og nýsköpunar. Ég fagna þeim, ég fagna þeim auknu framlögum. Ég vil samt minna á, ég get ekki annað en minnt á það, að síðasta ríkisstjórn lagði höfuðáherslu á aukin framlög til rannsókna og nýsköpunar í fjárfestingaráætluninni þannig að þau voru hækkuð myndarlega árið 2013, voru þá komin allt of langt niður. Síðasta ríkisstjórn ákvað að skera þau niður, bætti raunar einhverju smálegu í rannsóknasjóð fyrir mikinn atgang og atbeina stjórnarandstöðunnar í því máli og svo núna er gefið í. Þetta er dæmi um þau kollsteypustjórnmál sem við stöndum hérna í, þegar búið er að setja stefnuna og stefnumótun síðustu ríkisstjórnar byggði á, alveg eins og núna, samþykktri stefnumótun Vísinda- og tækniráðs um nauðsyn þess að auka fjárfestingu í rannsóknum og nýsköpun af því að það skilar árangri, ekki aðeins fyrir menntun í landinu, það skilar líka árangri fyrir samfélagið allt. Það skilar fjölbreyttara atvinnuumhverfi, það skilar aukinni hagsæld og velsæld. Samt var þetta skorið niður. Og hvaða afleiðingar hefur það fyrir rannsóknar- og nýsköpunarumhverfi sem byggist á langtímaáætlunum, sem byggist á verkefnum til margra ára, að mega alltaf eiga von á því að þegar ný ríkisstjórn kemur sé öllu breytt, að við getum ekki einu sinni sameinast um þetta? Ég ræddi þetta oft hérna í fyrra, ég fagna þessum framlögum núna, ég vona að við þurfum ekki að sjá fleiri svona kollsteypur í þeim málum sem einmitt þarf að hlúa að og hafa langtímastefnumótun í huga. Nú er hæstv. forsætisráðherra auðvitað ekki hér, en hann fer með málefni gamalla húsa eins og kunnugt er, en ég velti fyrir mér hver hugsunin er með því að liður sem áður hét græna hagkerfið en heitir núna, ef ég man rétt, græna hagkerfið og vernd sögulegrar og menningartengdrar byggðar, sá liður liggur núna í 130 milljónum í þessu fjárlagafrumvarpi en á meðan er Húsafriðunarsjóður, sem er sá lögbundni sjóður sem fer með málefni húsafriðunar í landinu samkvæmt nýsamþykktum lögum um menningarminjar og menningarverðmæti sem voru samþykkt af fulltrúum allra flokka hér á Alþingi, snerist meðal annars um að gera fjárveitingar til þessara mála gagnsærri og faglegri, sá sjóður er hins vegar kominn úr 200 milljónum niður í 56 milljónir. Ég velti fyrir mér hvort fjárlögin, af því að við höfum ekki enn þá séð lagabreytingar, það er að vísu boðað frumvarp um vernd sögulegrar og menningartengdrar byggðar, mættu bara stefnubreytingu að þessu leyti, þ.e. í að hverfa frá því að Húsafriðunarsjóður sinni þessum málum og færa þetta í eitthvert annað fyrirkomulag. Það er kannski enn eitt dæmið um að við horfum iðulega á í fjárlögum stefnubreytingar sem á eftir að ræða í lagaumhverfinu. Síðan verð ég að nefna útvarpsgjaldið sem er boðað núna að lækki. Það er auðvitað ekki markað enn þá. Þar sker Ísland sig úr öðrum Evrópuríkjum sem öll reka almannaútvarp og öll eru þessi almannaútvörp með markaða tekjustofna. Finnar fóru þá leið sem við fórum og sneru af henni. Hið sama má segja um Hollendinga. Þetta hefur verið mikið rætt, að almannaútvarp verði að hafa markaðan tekjustofn. Nú segir ríkisstjórnin: Hann átti að vera markaður núna samkvæmt nýsamþykktum lögum um Ríkisútvarpið. Því er frestað um tvö ár og síðan sé ég að notað er tækifærið til þess að lækka útvarpsgjaldið og veikja þar með rekstrargrundvöll Ríkisútvarpsins sem mér skilst að þurfi á öllu sínu að halda. Ég leyfi mér að gera athugasemd við þetta og hefði viljað sjá að þarna væri tækifærið nýtt til þess að marka þennan tekjustofn og tryggja þar með sjálfstæði almannaútvarpsins frá fjárlögum á hverjum tíma, að hafa langtímasýn fyrir almannaútvarpið sem við ætlumst til að gegni ákveðnu akkerishlutverki innan fjórða valdsins. Þetta eru bæði stór atriði og smá og ég sé að tími minn líður hratt. Ég ítreka að ég tel að með þessum fjárlögum, eins og þeim síðustu, sé boðuð hugmyndafræðileg breyting, tekjustofnar veiktir, samneyslan á niðurleið. Það er ekki verið að nýta þá tekjustofna sem komið hefur verið á til þess að hefja hér uppbyggingu. Það er það sem ég hefði viljað sjá, þannig að við hefðum framtíðarsýn í því að við ætluðum að styrkja velferðarþjónustuna, heilbrigðisþjónustuna, háskólana til lengri tíma. Það er sú langtímahugsun sem ég sé ekki en auðvitað er þetta hugmyndafræðilegur ágreiningur. Ég hef ekki trú á því og hef ekki séð það gefast vel hingað til að nýta brauðmolakenninguna til þess að styrkja velferðarþjónustuna.

Frú forseti. Í fyrsta lagi vil ég minna á að með þeim skattbreytingum sem gerðar voru með fjárlögum síðasta árs varð tekjuauki fyrir ríkið. Hann birtist í því að með bankaskattinum, hækkun hans og breikkun á skattstofninum, sérstaklega með því að afnema undanþágur fyrir slitabúin, jukust tekjur ríkisins þrátt fyrir að létt væri á byrðum fyrir almenning og fyrirtæki. Þetta var nettóniðurstaðan. Þetta gerði okkur kleift að loka fjárlagagatinu á sama tíma og byrðar almennings léttust. Varðandi kollsteypustjórnmálin get ég ekki látið hjá líða að minnast á þann ótrúlega fjölda skattalagabreytinga sem gerðar voru á síðasta kjörtímabili. Það var sannarlega kollsteypuaðferðin við að taka á skattkerfinu. Í nær öllum tilvikum fólust breytingarnar í því að skrúfa upp skatta, hækka og breikka skattstofna. Við viljum vinda ofan af þeirri stefnu. Við höfum boðað það allt frá því að þessar breytingar voru kynntar og erum byrjuð að fylgja því eftir nú. Það mun ekki leiða til neins annars en þess að svigrúm almennings í landinu mun vaxa. Við þurfum ekki að gera ráð fyrir halla á fjárlögum vegna þessa þar sem hagvöxtur hefur verið ágætur og tekjustofnar ríkisins hafa verið að styrkjast. Það er meginatriðið. Við erum þannig að fá alvöruviðspyrnu fyrir því að gera betur í heilbrigðiskerfinu. Húsnæðisvandi Landspítala er til staðar. Vandamálið þar er kannski fyrst og fremst að umfang verksins er svo gríðarlega mikið. 

Virðulegi forseti. Já, mér er kunnugt um bankaskattinn sem hæstv. fjármálaráðherra nefnir hér, ég man reyndar ekki betur en að Sjálfstæðisflokkurinn hafi ekki stutt það þegar honum var komið á á sínum tíma. Hæstv. fjármálaráðherra gerði að umtalsefni að þrotabúin hefðu ekki verið sett undir hann. Það var ákveðin skýring á því, það var hreinlega ekki talið nógu ljóst hvernig ætti að skattleggja það viðfang. Það liggur líka fyrir að bankaskatturinn, ef hann hefði verið nýttur, er 20 milljarðar sem á að innheimta í fjögur ár. Það mundi líklega duga fyrir þeirri framkvæmd sem ég gerði að umtalsefni, nýjum Landspítala. Þá má spyrja sig hvað gagnist betur til lengri tíma. Sú skuldaniðurfelling sem dreifist, eins og ég benti á í umræðum um það mál í vor, með ómarkvissum hætti ótengt tekjum eða eignastöðu fólks og virkar í raun ekki sem leiðrétting á þau lán sem ætlunin var að leiðrétta með þessari aðgerð - þetta fjármagn mundi væntanlega duga til að byggja nýjan Landspítala miðað við þær áætlanir sem liggja fyrir. Hæstv. ráðherra nefnir líka að síðasta ríkisstjórn hafi ekki skilað neinu af sér í því máli. Vissulega var mjög mikið unnið að þeim málum í tíð síðustu ríkisstjórnar. Til að mynda var farið yfir allar áætlanir um byggingu nýs Landspítala og þær skornar niður í það sem við getum kallað svarta-lágmark miðað við þær aðstæður sem ríkið býr við núna. Skornar niður í svarta-lágmark en það breytir því ekki að mikil þörf er á nýjum Landspítala. Ég hefði talið að það væri eitthvað sem við ættum öll að geta verið sammála um, þar þarf að grípa til einhverra aðgerða. Ég velti því hreinlega fyrir mér hvort ekki væri ástæða til að leggja í sérstaka tekjuöflun til þess að geta fjármagnað nýjan Landspítala. Hvað varðar kollsteypustjórnmálin þá er ég er ekki að segja að þetta sé fyrsta ríkisstjórnin sem fer kollsteypur en það mælir þeim ekki bót, hæstv. fjármálaráðherra.

Frú forseti. Varðandi það sem hv. þingmaður kom inn á og snýr að Vísinda- og tækniráði eða samkeppnissjóðunum á sviði nýsköpunar þá vil ég að það komi fram hér að framlögin á yfirstandandi ári voru hærri en til dæmis árið 2012. Sú aðlögun sem gerð var með fjárlögunum 2013 var minni háttar og vöxtur í framlagi til sjóðanna í ágætu samræmi við það sem við erum að gera núna. Okkur þótti ekki varlegt á þeim tíma að gera ráð fyrir því að það væri svigrúm, án þess að fara í hallarekstur hjá ríkissjóði, til að fara í alla þá aukningu sem vinstri stjórnin boðaði en sú aukning var auðvitað öll boðuð fyrir þetta kjörtímabil en náði aldrei fram að ganga á síðasta kjörtímabili. Aðalatriðið er það að slík mál, eins og framlög til nýsköpunar eða bygging nýs háskólasjúkrahúss, eiga þegar öllu er á botninn hvolft ekki að þurfa að vera mjög mikil pólitísk átakamál. Þetta er kannski meira spurning um að finna leiðir til að skapa forsendur fyrir því að ráðast í þessi verkefni. Framlög til vísinda- og tæknimála á grundvelli aðgerðaáætlunar Vísinda- og tækniráðs munu ná 3% ef atvinnulífið spilar með eins og við erum að vonast til. Það væri sannarlega mjög stórt skref í þeim málaflokki og mundi leiða til þess að við værum að byggja betri grunn undir efnahagslífið. Vonandi fjölgar stoðum efnahagskerfisins til lengri tíma litið. Ég vil trúa því að þessi markmið séu raunhæf og muni ná fram að ganga. Varðandi Ríkisútvarpið þá tók síðasta ríkisstjórn ákvörðun um að hafa gjaldið ekki að fullu markað.  Við erum að létta undir með skattgreiðendum.

Virðulegi forseti. Fyrst um útvarpsgjaldið. Það var raunar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sem tók þá mörkun af. Það var skiljanleg ráðstöfun á þeim tíma því að það var gert haustið 2008 í kringum fjárlögin sem þá voru samin. Það má rökstyðja það að þegar allar stofnanir samfélagsins taka á sig slíkan skell sem ljóst var að þá yrði að það sama ætti að gilda um Ríkisútvarpið. Það breytir því ekki að þegar við erum komin á þann stað að hér erum við að ganga frá hallalausum fjárlögum þá er afar einkennilegt að framlengja það fyrirkomulag að hafa þennan tekjuskatt ekki markaðan því að þessar stofnanir eru, eins og ég nefndi áðan, almennt taldar njóta ákveðinnar sérstöðu. Að vísu vorum við ekkert alveg sammála um það hér öll þegar við ræddum þessi mál en þó var það svo að þessi lög voru samþykkt með atkvæðum allra nema hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins á sínum tíma, þ.e. að það væri eðlilegt að Ríkisútvarpið hefði þennan tekjustofn, gæti þar með haft ákveðinn fyrirsjáanleika í sínum fjárveitingum, gert langtímaáætlanir og væri ekki eins háð fjárveitingavaldinu á sínum tíma. Ég legg því mikla áherslu á það, eins og ég gerði hér síðast þegar við ræddum fjárlögin, að það er röng stefnumótun að hafa þetta áfram ómarkað. Þetta er röng stefnumótun, hún byggir ekki á neinum gögnum, hún er ekki í neinum takti við það sem gerist neins staðar annars staðar. Síðan tel ég líka að miðað við stöðu Ríkisútvarpsins sé mjög óvarlegt að ætla sér að lækka útvarpsgjaldið. Það á auðvitað að renna beint til þess sem við skattgreiðendur erum að greiða í. Við erum að greiða þetta útvarpsgjald. Við ætlumst til þess að það renni í það sem því er ætlað. Hvað varðar stefnumótun í vísindamálum ætla ég bara að taka undir með hæstv. ráðherra. Það er mjög mikilvægt skref að við séum að ná upp í 3%. Erlendar fjárfestingar sem hér hafa verið eftir hrun hafa til að mynda verið í nýsköpunarfyrirtækjum tengdum lífvísindum sem skapar tvímælalaust sóknarfæri fyrir íslenskt samfélag. Þá verðum við líka að reikna með því að ríkisstjórnir, þó að þær komi og fari, 

Virðulegi forseti. Frumvarp til fjárlaga ársins 2015 liggur nú fyrir og er mörg ánægjuleg tíðindi að finna í frumvarpinu. Forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum var mörkuð með fjárlögum 2014. Hún birtist í stórsókn í heilbrigðismálum eftir langvarandi niðurskurð fyrri ríkisstjórnar. Bætt var myndarlega í við gerð fjárlaga 2014 og hefur sú hækkun sem þá var gerð haldið sér á milli ára. Frá fjárlögum 2013 er því búið að bæta í heilbrigðiskerfið tæpum 15 milljörðum haldi forsendur fjárlagafrumvarps 2015 sér og ekki er ástæða til að halda annað. Er afar gleðilegt að viljinn sem birtist í fjárlögum 2014 í framlögum til Landspítalans heldur sér og gott betur í frumvarpi þessu sem við ræðum í dag. Ríkisstjórnin hefur því lagt tæpa 7 milljarða beint í Landspítalann og tækjakaupaáætlun upp á 5 milljarða til ársins 2018 heldur sér að sjálfsögðu. Sjúkrahúsið á Akureyri fær einnig hækkun ásamt öðrum heilbrigðisstofnunum. Hér birtist sá ríki vilji ríkisstjórnarinnar að forgangsraða til heilbrigðismála. Ég vísa á bug allri gagnrýni um að við stöndum ekki vörð um hina sjúku. Eins vísa ég á bug þeirri gagnrýni að við höfum ekki staðið vörð um eldri borgara og öryrkja. Aldrei fyrr hefur verið bætt eins miklu fjármagni til þessa málaflokks og gert var í fjárlögum 2014 og haldið er áfram að bæta skerðingar fyrri ríkisstjórnar í þessum málaflokki í frumvarpi þessu. Heildarfjárveiting samkvæmt frumvarpinu til málaflokksins er áætluð tæpir 124 milljarðar og hækkar um tæpa 2,6 milljarða frá gildandi fjárlögum. Þegar tillit er tekið til verðlagsbreytinga, sem nema tæpum 3,2 milljörðum, hækkar málaflokkurinn um tæpa 6 milljarða. Hækkun til þessa málaflokks frá fjárlögum 2013 er langt yfir 10 milljarða. Þarna er sýnt fram á, virðulegi forseti, eins og ég sagði áðan, að við stöndum vörð um eldri borgara og öryrkja. Þrátt fyrir að stjórnarandstaðan berji sér á brjóst og telji að við höfum skilið þessa hópa eftir sannast í þessu frumvarpi og fjárlögum 2014 að svo er ekki. Vonast ég nú til að þessar raddir lækki að minnsta kosti, ef þær þagna ekki alveg, vegna þess árangurs sem verið er að sýna hér með þessari innspýtingu í málaflokkinn. Við stöndum vörð um þá sem minna mega sín í samfélaginu en það má lengi deila um hvenær nóg er nóg. Slíkur viðsnúningur hefur orðið í þessum málaflokkum síðan ríkisstjórnin tók við eftir langvarandi niðurskurð fyrri ríkisstjórnar sem kenndi sig við norræna velferð að eftir er tekið. Já, virðulegi forseti, gagnrýni fyrri ríkisstjórnarflokka er einkennileg, málrómurinn er holur. Hin stóra mynd frumvarps til fjárlaga nú er sú að gert er ráð fyrir að fjárlög verði hallalaus annað árið í röð og nú er gert ráð fyrir afgangi. Þegar upp er staðið verður fjárlögum 2014 ekki bara skilað hallalausum upp á tæpan 1 milljarð eins og gert var ráð fyrir heldur urðu jákvæðir atburðir til þess að fjárlögum 2014 verður líklega skilað með tæplega 40 milljarða afgangi. Því eru það ákveðin vonbrigði að ekki sé gert ráð fyrir nema 4 milljarða afgangi í fjárlögum 2015 en gleymum því ekki að ýmsir jákvæðir atburðir geta gerst á árinu sem leiða til meiri afgangs eins og gerðist við fjárlög 2014. Ég hefði viljað sjá gert ráð fyrir mun meiri afgangi því að víða má enn spara og sameina stofnanir til að ná fram hagræðingu. Ríkisbáknið er einfaldlega allt of stórt og tekur til sín allt of mikið fjármagn. Það að ná aga í ríkisfjármálum krefst samstillts átaks allra sem að því koma, framkvæmdarvaldsins, löggjafarvaldsins, ráðuneytanna og stofnana ríkisins. Það er ólíðandi að stofnanir fari fram úr fjárlögum, slíkt mundi aldrei ganga á almenna vinnumarkaðnum og botnlaust tap ár eftir ár mundi ekki líðast. Ríkið verður að spegla sig í vinnubrögðum fyrirtækja, um reksturinn gilda nákvæmlega sömu lögmál, útkoman verður að vera hærri en útgjöldin. Einn mesti veikleiki okkar sem þjóðar er skuldir ríkissjóðs en nú skuldar ríkissjóður tæpa 1.500 milljarða. Þetta eru háar upphæðir sem leiðir til þess að vaxtagreiðslur ríkisins í frumvarpi til fjárlaga 2015 eru um 84 milljarðar sem eru þar af leiðandi þriðji stærsti útgjaldaliður ríkisins á eftir heilbrigðismálum, almannatryggingum og velferðarmálum. Út úr þessum vítahring verðum við að komast sem fyrst. Boðað er að selja þurfi ríkiseignir til að vinna á skuldum ríkissjóðs. Við gerð fjárlaga var lagt upp með að ráðuneytin útfærðu 5,5 milljarða aðhaldsráðstafanir með það að markmiði að bæta afkomu ríkissjóðs. Deila má um hvort sú krafa hafi verið nógu róttæk því að umsvif ríkisins hafa aukist mjög á milli ára. Á fjárlögum 2014 var velta ríkisins um 613 milljarðar en í fjárlagafrumvarpi ársins 2015, sem nú er til umræðu, er veltan tæpir 645 milljarðar. Umsvif ríkisins hafa því aukist um 32 milljarða á milli ára sem segir að útgjöldin hafi aukist um 28 milljarða vegna þess að einungis var gert ráð fyrir 4 milljarða afgangi. Þrátt fyrir ríkan vilja til að draga úr umsvifum ríkisins sýna þessar fjárhæðir og tölur að báknið þenst út. Þá spyr maður sig: Hvenær ná skattgreiðendur því marki að standa ekki undir rekstri hins opinbera? Fólksfjölgun hér á landi er ekki í neinu samhengi við útþenslu hins opinbera. Sem betur fer er atvinnulífið að braggast og fleiri og fleiri lífvænleg fyrirtæki skila skattgreiðslum til ríkisins og auk þess er atvinnuleysi á hraðri niðurleið sem er afar jákvætt. Sala ríkiseigna er einskiptisaðgerð og ef af verður er algjört skilyrði að söluhagnaður fari ekki inn í hina óseðjandi hít hins opinbera heldur beint í að borga niður skuldir óskipt. Það er algjört grundvallaratriði. Í ræðu minni í gær eftir stefnuræðu forsætisráðherra ræddi ég þann vanda sem steðjar að öllum þjóðum, hina svokölluð svörtu atvinnustarfsemi, skatta- og bótasvik. Það er skylda ríkisvaldsins að forgangsraða í ríkisrekstri og hafa skatta hóflega til að samfélagssáttmálinn um viljann til að greiða skatta rofni ekki. Ekkert fer verr með samfélög en svört atvinnustarfsemi, undanskot og bótasvik. Í þannig samfélagi ríkir mikil tortyggni. Því verðum við að huga að þeim þætti að uppræta slíkt og standa saman að skilvirku samfélagi. Vilji til vinnu og virkrar þátttöku í samfélaginu er forsenda hagvaxtar og velgengni þjóðarinnar. Eitt skulum við muna og hafa hugfast, að fyrir hverja krónu sem borguð er til dæmis í bætur hefur annar einstaklingur lagt fram aðra í formi skatta af atvinnutekjum sínum. Oft og tíðum virðist ekki til staðar skilningur á þeirri hugsun að ríkið sé ekki auðlind sem allir geta sótt fé í, samanber að þegar verið er að útdeila bótum er sagt: Ég á rétt á þessu. Þegar fé er lagt í eitthvað sem okkur finnst öllum sanngjarnt og sjálfsagt lítur viðkomandi aðili svo á að hann eigi rétt á þessu en einhvern veginn er lítill skilningur á því að það er akkúrat þessi sameiginlega skattkarfa sem allar vinnandi hendur hafa lagt sitt framlag í sem stendur undir viðkomandi útgjaldaflokkum. Í samræðum í fyrra við aðila sem hafa með þessi mál að gera, bótasvik og annað slíkt, var talið að bótasvik hér á landi og skattsvik næmu mörgum milljörðum á ári þegar við gefum okkur að forsendurnar séu hinar sömu og annars staðar á Norðurlöndunum. Á þessu verðum við að taka á einhvern hátt og ræða opinskátt og á jákvæðan máta til að fleiri aðilar komi að því að leggja til og líka til þess að þeir sem þurfa virkilega á þessum greiðslum að halda og eiga rétt á þeim samkvæmt skilgreiningu samfélagsins beri þá jafnvel meira úr býtum. Ef við getum á einhvern hátt komið í veg fyrir skatta- og bótasvik er meira til skiptanna fyrir þá sem þurfa á bótum að halda. Það er staðan sem allir hagnast á. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin tók við eftir kosningar á miðju ári 2013 og hefur starfað í um 15 mánuði. Viðsnúningurinn í ríkisrekstrinum er afgerandi og hagvísar á hraðri uppleið. Í megindráttum má segja að fjárlagafrumvarp 2015 hafi þennan ramma. Það boðar áframhaldandi stöðugleika og jafnvægi í efnahagsmálum ríkisins og skuldasöfnun er stöðvuð. Gert er ráð fyrir um 3% hagvexti á árinu 2015 og að kaupmáttur launa verði 2,6% en hann var 1,7% þegar ríkisstjórnin tók við. Jafnframt gerir Hagstofa Íslands ráð fyrir 3,4% verðbólgu á árinu 2015 en hún var 3,9% 2013. Gert er ráð fyrir að atvinnuleysi fari niður í 3,5% en atvinnuleysi var hér 5,4% árið 2013. Þetta eru stóru tölurnar, stóra myndin, virðulegi forseti. Þarna birtist stefnumörkunin og sá grunnur sem fjárlagafrumvarpið er byggt á. Það eru mjög jákvæð teikn á lofti og við göngum bjartsýn inn í veturinn. Hæstv. fjármálaráðherra hefur óskað eftir því að vísa þessu frumvarpi til fjárlaganefndar að aflokinni 1. umr. Ég sem formaður fjárlaganefndar lýsi yfir ánægju minni með þetta frumvarp og hlakka til að takast á við verkefnin fram undan.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vitna ekki í Margréti Thatcher í ræðu sinni. En þegar rætt er um stöðu lífeyrisþega, aldraðra og öryrkja er rétt að halda því til haga að formaður Landssambands eldri borgara og formaður Öryrkjabandalagsins lýstu því yfir í útvarpi í morgun að ekki hefðu verið efnd kosningaloforðin gagnvart þessum hópum og í frumvarpinu væri enn verið að rýra hlut þeirra gagnvart öðrum í landinu. Hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur til upplýsingar er enginn annar að borga ellilífeyrinn fyrir aldraða á Íslandi. Sú kynslóð sem nú nýtur ellilífeyris á Íslandi hefur sannarlega unnið fyrir hverri krónu sem hún fær greidda í ellilífeyri og fyrir löngu lagt inn fyrir þeim réttindum sínum og það er hvorki Vigdís Hauksdóttir né neinn annar sem er að borga það fyrir hana. En ég vildi spyrja formann fjárlaganefndar hvort ríkisstjórnin taki ekkert mark á formanni fjárlaganefndar af því hún hefur nú nýlega haft að engu athugasemdir þingmannsins við frammúrkeyrslu stofnana, bæði fjármálaráðherra og atvinnuvegaráðherra hafa gert það opinberlega, og nú hefur formaður fjárlaganefndar lýst áhyggjum yfir hækkun á matarskatti. Viðbrögð forsætis- og fjármálaráðherra við þeim opinberu yfirlýsingum formanns fjárlaganefndar er að hækka matarskattinn ekki úr 7 í 11% eða um 8,8 milljarða heldur úr 7 í 12%, um 11 milljarða. Maður hlýtur að spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvort hún styðji þessa gríðarlegu hækkun á sköttum á lífsnauðsynjar fyrir almenning í landinu eða hvort hún ætli að standa gegn slíkum aðgerðum til skerðingar á lífskjörum þeirra sem lægst hafa launin, enda hefur hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sjálfur bent á að það er löngu sannað að hækkanir á skatt á mat bitna verst á hinum lægst launuðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir það að koma hér í andsvar við mig. Það sem þingmaðurinn sagði var athyglisvert, að greiðslur til eldri borgara hefðu ekki nokkurn skapaðan hlut að gera með bótagreiðslur og annað því að eldri borgarar hafi unnið sér inn þann rétt. Mikið er ég sammála þingmanninum. En það er einkennilegt að þingmaðurinn komi hingað upp og bendi á þessa staðreynd því að á síðasta kjörtímabili þegar norræna velferðarstjórnin var hér við völd þá voru teknir 16 milljarðar af eldri borgurum - 16 milljarðar. Og ekki nóg með það heldur gerðist norræna velferðarstjórnin svo ósvífin að það var ruðst í fyrsta sinn inn í grunnbætur ellilífeyris. Þetta var á vakt vinstri flokkanna sem kenna sig við velferð. Ég held því að þingmaðurinn ætti að gleðjast yfir því sem ég fór yfir í ræðu minni að sú ríkisstjórn sem nú starfar og hefur einungis setið í 15 mánuði er búin að bæta skaða síðustu ríkisstjórnar upp á rúmlega 10 milljarða til þessa málaflokks. Það er kannski of gott til að vera satt fyrir þingmanninn, út af því er hann kannski svona pirraður. Varðandi hina spurninguna, virðulegi forseti, verð ég að vísa til þess að við ræðum hér fjárlagafrumvarpið. Tekjuöflunarfrumvörp ríkisstjórnarinnar koma á dagskrá þingsins í næstu viku og þá skal ég glöð svara þeim spurningum sem þingmaðurinn bar fram. En ég bið hv. þm. Helga Hjörvar vinsamlegast um að halda sig í réttu frumvarpi.

Virðulegur forseti. Hv. formaður fjárlaganefndar hlýtur að átta sig á því að tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins er undir í þessari umræðu. Hann getur ekki verið svo vankunnandi um starfshætti hér í þinginu að átta sig ekki á því. Það er eðlilegt að spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvort hann styðji 11 milljarða hækkun á tekjuhlið frumvarpsins, sem hér er lögð til, eða hvort hann ætli í meðförum nefndarinnar að stöðva þessar fyrirætlanir um hækkanir á lífsnauðsynjum fyrir almenning. Orð hans um aldraða, hvað bætur til þeirra varðar - það er alveg rétt að eftir hrun voru ekki peningar til skiptanna eins og hv. þingmaður veit. Það er ólíku saman að jafna nú þegar samfelldur hagvöxtur í mörg ár, undir forustu ríkisstjórnar vinstri flokkanna, er að skila sér í ríkissjóð og til eru peningar til að láta bæði útgerðarmenn og auðmenn hafa tugmilljarða skattalækkanir; að þá skuli ríkisstjórnin ekki taka að fullu til baka þær skerðingar sem við vorum öll sammála um í þessum sal að ættu að vera tímabundnar, þær voru settar á tímabundið og áttu að falla niður á þessu ári. Það er auðvitað dapurlegt að það skuli ekki vera efnt nú þegar loks hefur verið sigrast á hallarekstrinum og hagvöxturinn er að skila sér. Ég hlýt fyrst og fremst að kalla eftir því að formaður fjárlaganefndar sé ekki í neinum feluleik með það hvað honum finnist um hækkun á matarskatti. Almenningur hlýtur að eiga rétt á upplýsingum um það þegar fram er komið fjárlagafrumvarp með stærstu einstöku tillögu um hækkun á neyslusköttum sem sést hefur að minnsta kosti eftir hrun, ef ekki í sögu Íslands, 11 milljarðar kr. Stendur formaður fjárlaganefndar við það að vera andsnúinn slíkri hækkun á lífsnauðsynjum til almennings? Ætlar hann að standa með þeirri sannfæringu sinni, sem ég mundi bera mikla virðingu fyrir, eða ætlar hann að strauja þetta í gegn á forsendum ráðherraræðis og þess að formenn stjórnarflokkanna hafa að engu haft viðvaranir þingmanna Framsóknarflokksins í þessum efnum?

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn greip í gamalkunnugt stef þegar gerðir síðustu ríkisstjórnar voru gagnrýndar: Hér varð hrun. Hér voru einstakar aðstæður uppi þannig að við urðum að gera þetta á þennan hátt. Við höfðum leyfi til þess og þetta var eitthvað sem við þurftum að gera. - Þetta er alltaf sami söngurinn. Hið svokallaða „Hér varð hrun“ Samfylkingarinnar varð 2008. Þetta hefur tekið ómældan tíma hér í þinginu því að það er alveg sama hvernig ríkisstjórnin var gagnrýnd á síðasta kjörtímabili viðkvæðið var: Hér varð hrun. Ég minni á að ríkisstjórnin gat samt, þrátt fyrir að hér hafi orðið hrun, eytt fleiri milljörðum í ESB-umsókn. Hátt í 2 milljarðar fóru í stjórnlagaþingið. Það vantaði enga peninga í gæluverkefni hjá þeirri ríkisstjórn. Hún þurfti ekkert að fara inn í ellilífeyrinn á síðasta kjörtímabili fyrir 16 milljarða. Það er bara fundin einhver ástæða til að rökstyðja það að farið var inn í grunnlífeyrinn meira að segja. Gagnrýni þingmanna síðustu ríkisstjórnar er því hálfhol að innan þegar allt er skoðað í réttu samhengi. En það er þeirra kúnst að segja hlutina nógu oft og halda að fólk trúi því í kjölfarið. Ég man betur og veit betur, virðulegi forseti. Þingmaðurinn fór yfir það hvernig ég ætlaði að fara með frumvarpið um breytingar á virðisaukaskatti. Það skal upplýst hér, virðulegi forseti, að ég er undrandi á því að svo reyndur þingmaður eins og hv. þm. Helgi Hjörvar er viti ekki að tekjuöflunarfrumvörpin fara til hv. efnahags- og skattanefndar, en fjárlaganefnd sér um gjaldahlið fjárlaga og tekur fjárlagafrumvarpið til sín. Mér finnst frekt að ganga á þá nefnd með því að vera með yfirlýsingar hér. 

Virðulegi forseti. Mér fannst dálítið skrýtið það sem hv. þingmaður sagði um að fyrir hverja krónu sem ríkið borgar út hefur einhver annar lagt til vegna þess að hv. þingmaður lætur svolítið eins og það sé ekki skilningur á þessu. En ef ekki væri skilningur á þessu væru jafnaðarmenn ekki að leggja til að ríkið mundi borga hærri skatta heldur fátækir. Það liggur í eðli hlutarins, og um þetta er eftir því sem ég fæ best séð fullkominn skilningur allra. Með hliðsjón af því, vegna þess að hv. þingmaður nefnir þetta, langar mig aðeins að velta fyrir mér upp að hvaða marki hv. þingmanni finnist eðlilegt að ríkið fjármagni verkefni, og hvaða verkefni það séu sérstaklega, vegna þess að hér er oft tekist á um hægri og vinstri. Hæstv. fjármálaráðherra talar um að það sé hugmyndafræðilegur ágreiningur um það hvaða verkefnum ríkið eigi að taka þátt í. Sá ágreiningur er sjálfsagður og auðvitað alltaf til staðar. Það er eitt fyrirbæri sem við erum með á Íslandi sem heitir þjóðkirkjan, sem ég kalla reyndar venjulega ríkiskirkju einmitt vegna þess að þetta er kirkja sem tilheyrir ríkinu. Þetta er tiltölulega óvenjulegt fyrir vestræn lýðræðissamfélög en þó er þetta til í Danmörku, Bretlandi, Grikklandi og að mig minnir í Liechtenstein og svo auðvitað hér. Þetta hefur verið á einhverju undanhaldi á Norðurlöndunum, sem betur fer að mínu mati. Ég velti fyrir mér hvað hv. þingmanni finnst um það að ríkið eyði um 1,5 milljörðum á ári í kirkju, kirkju sem varðar trú fólks, trú fólks sem eðli málsins samkvæmt er persónulegt fyrirbæri, svona álíka persónulegt og persónulegur lífsstíll, kynlífið eða eitthvað því um líkt. Trúmál eru mjög persónuleg og einstaklingsbundið fyrirbæri. Mér er algjörlega fyrirmunað að skilja hvernig mönnum tekst að komast að þeirri niðurstöðu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og þetta andsvar. Það er alveg klárt að Framsóknarflokkurinn hefur alltaf staðið vörð um þá sem minna mega sín, svo við förum fyrst aðeins yfir það vegna þess að þingmaðurinn var eitthvað að efast um það að ég væri tilbúin til þess að láta ríkið reiða af hendi fjármagn til þeirra sem minnst mega sín. Ég fór akkúrat yfir það í ræðu minni að við stöndum vörð um þessa hópa og sýndi fram á það í ræðu minni með tölum hversu mikið ríkisstjórnin væri búin að koma til móts við þessa hópa, þannig að það sé alveg á hreinu. Svo er annar handleggur sá hluti ræðunnar sem ég fór yfir um bóta- og skattsvik sem er ólíðandi í nútímasamfélagi þegar velta þarf við hverri einustu krónu. Sú spurning kom fram hvaða verkefni ég vildi ekki að ríkið stæði í. Efst á baugi þar er til dæmis atvinnurekstur í samkeppni við einkaaðila. Ríkið á alls ekki að vera þar. Um leið og ríkið er farið að keppa við einstaklinga á almennum markaði á það að koma sér út úr þeim rekstri. Það er akkúrat svona dæmigert „plain“ dæmi sem ég get bent þingmönnum á að ég sé á móti og ríkið eigi ekki að koma nálægt. Varðandi spurninguna um þjóðkirkjuna þá þyrftum við að fara aðeins á bak við fjárlagafrumvarpið til þess að vita grunninn að því. Þetta eru fjárlög 2015 sem birtast hér með tillögu að fjármagni til þjóðkirkjunnar. Þannig er að þjóðkirkjan er varin í stjórnarskrá og meðan ekki er komin fram tillaga eða ákvörðun um aðskilnað ríkis og kirkju þá lít ég svo á að þjóðkirkjan fái greiðslur frá ríkinu. Svo einfalt er það.

Virðulegi forseti. Mig langar bara að inna hv. þingmann eftir persónulegri afstöðu sinni til málaflokksins, þ.e. til þjóðkirkjunnar, og hvort henni sjálfri þyki eðlilegt að hér sé ríkiskirkja. Ég veit að ríkiskirkjan er varin í stjórnarskrá, í 62. gr. Ég veit líka að í 2. mgr. sömu greinar stendur að því megi breyta með lögum. Þannig að það er gert ráð fyrir því að þessu verði hugsanlega breytt einhvern tímann, ólíkt öðrum greinum stjórnarskrárinnar, sem er reyndar athyglisvert út af fyrir sig og alveg þess virði að tala um einhvern tíma, kannski við betra tækifæri. Ég nefndi ekki í andsvari mínu neitt um bótasvindl, en fyrst hv. þingmaður vill fara í þá átt langar mig kannski að bæta annarri spurningu við þá fyrri sem er um ríkiskirkjuna, þ.e. hvort hv. þingmanni finnist persónulega að hér eigi að vera ríkiskirkja. Hvað varðar þessi bótasvindl og kostnaðinn sem þau valda - af mínum samtölum við öryrkja er alltaf sjálfkrafa komið fram við þá eins og glæpamenn. Þannig upplifa þeir það alla vega. Mér hefur fundist þetta vera svolítið röng forgangsröðun vegna þess að á sínum tíma urðu skerðingar og öryrkjar voru augljóslega ekki hressir með það. Þeir upplifa það ekki þannig að þær hafi verið teknar til baka. Ég geri mér grein fyrir því að málaflokkurinn er heldur flókinn. Ég vildi koma því að að upplifun öryrkja er ekki sú að þeir geti vaðið inn í Tryggingastofnun ríkisins og fengið peninga þegar þeim sýnist. Þvert á móti líður þeim eins og sjálfkrafa sé komið fram við þá eins og glæpamenn með réttu eða röngu. Ég er viss um að hv. þingmaður getur talað við okkur um það. Aftur spyr ég og ítreka: Hvað finnst hv. þingmanni sjálfum um það að ríkið fjármagni trúarbrögð?

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta andsvar. Ég veigra mér við akkúrat þessa glæpaumræðu sem þingmaðurinn kom inn á. Við sjáum þetta á engan hátt þannig. Því miður, ef þetta er rétt, er það mjög dapurlegt. Þetta er ekki svo, að sjálfsögðu ekki. Ég fór hér yfir í ræðu minni bæði í gær og í dag að þeir sem þurfa aðstoð frá ríkinu eigi að fá hana með fullri reisn. Ég bið þingmenn um að vera ekki að snúa svona út úr orðum mínum. Ef þetta hefur komið einhvers staðar fram í máli þingmannsins við einhvern úr þessum hópi er það grafalvarlegt mál. Ég hvet hina sömu að leita til umboðsmanns Alþingis, svo ekki sé annað sagt, eða leita á einhvern að leita réttar síns. Varðandi umræðuna um þjóðkirkjuna og hvort mér finnist eðlilegt að ríkið greiði til þjóðkirkjunnar. Já, mér finnst það. Á meðan ekki er komin fram tillaga um þá breytingu, um aðskilnað ríkis og kirkju, finnst mér það hinn eðlilegasti hlutur að fjárveitingavaldið standi með þjóðkirkjunni. Það er nú svo að þessi umræða um aðskilnað ríkis og kirkju kemur alltaf upp annað slagið. Sú umræða var t.d. mjög algeng á síðasta kjörtímabili þar sem vinstri menn fóru með stjórn landsins. Ég hvatti til þess þá og hvet til þess núna að þeir sem vilja aðskilnað ríkis og kirkju leggi bara fram frumvarp um það í þinginu. Hljóti það frumvarp brautargengi er málinu sjálfkrafa vísað í þjóðaratkvæðagreiðslu samkvæmt stjórnarskrá, sem er bindandi. Það er ákvæði í stjórnarskránni um það að ef stungið er upp á því að aðskilja ríki og kirkju skuli samdægurs fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla og hún er bindandi. 
             Þannig að til þess að spara tíma og orku vil ég segja að fylgismenn þess að skilja að ríki og kirkju hafa öll tækifæri til að gera það 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. fjármálaráðherra til hamingju með sitt annað fjárlagafrumvarp. Ég er alveg viss um að það hefur verið átak og erfitt að mæta þeirri kröfu nú í fyrsta sinn að leggja fram í september fjárlagafrumvarp og tekjuöflunarfrumvörp samtímis en er mikið ánægjuefni að það tókst. Ég og við í Bjartri framtíð nálgumst frumvarpið að mörgu leyti með sama huga og mér heyrist hæstv. fjármálaráðherra nálgast það. Við erum alveg með sömu markmið í huga sem við teljum mikilvæg. Hæstv. fjármálaráðherra er dálítið tamt að tala um gagnrýni vinstri manna á hans hugmyndafræði og á þetta frumvarp. En Björt framtíð er frjálslyndur flokkur og varðandi fjárlagafrumvarpið, ef ég á að skoða mína gagnrýni á þessum ás hægri/vinstri sem er að mörgu leyti úreltur mælikvarði, þá finnst mér ég nú sem frjálslyndur stjórnmálamaður að mörgu leyti hafa ýmislegt út á þetta að setja út frá hægri sjónarmiðunum. Þetta er ekki alveg einhlítt. Hæstv. fjármálaráðherra talar um að það þurfi aðhald og að það þurfi að afmarka skýrt hvað ríkisreksturinn snýst um. Því erum við hjartanlega sammála í Bjartri framtíð. Við teljum hins vegar að ýmislegt í fjárlagafrumvarpinu sé í mótsögn við það markmið. Við höfum talað mikið um að það þurfi að lækka skuldir hins opinbera, að það sé stærsta verkefnið. Það er verkefni sem formanni Sjálfstæðisflokksins ætti að þykja sérstaklega aðkallandi vegna þess að það var rosalegur viðskilnaður hvað þetta varðar árið 2008 þegar Sjálfstæðisflokkurinn fór úr stjórn. Það var 140 milljarða halli á ríkissjóði þá eftir efnahagshrun og alveg ljóst að það yrði langstærsta verkefni í ríkisfjármálum á komandi áratugum að lækka allar þær skuldir sem þá fóru á ríkissjóð. Við erum alveg sammála um að það þarf að standa vörð um ákveðna grunnþætti. Ríkið hefur skyldur. Þær þurfa að vera afmarkaðar og ríkið þarf að gera það vel sem því ber að gera. Ég held að það sé einkum að sjá til þess að hlutir eins og heilbrigðisþjónusta sé í lagi, að vegakerfið og fjarskipti séu í lagi, að menntakerfið sé gott, að það sé góður skattalegur grundvöllur og stuðningskerfi við fjölbreytt atvinnulíf. Á grunni alls þessa er það einstaklinganna og samtaka þeirra og fyrirtækja að láta drauma sína rætast, svona í grundvallaratriðum. Ég er algjörlega sammála því að það eru mikil gleðitíðindi að það sé öflugur hagvöxtur í landinu og atvinnuleysi fari minnkandi og fjárfesting sé að aukast en það þarf að rýna í þessar tölur og sjá aðeins veruleikann á bak við þær vegna þess að sá veruleiki veldur að mörgu leyti áhyggjum. Ég ætla aðeins að fara yfir þetta. Tökum fyrst aðhaldið. Hæstv. fjármálaráðherra verður tíðrætt um nauðsyn aðhalds og þingmönnum í hans flokki verður tíðrætt um nauðsyn aga í ríkisfjármálum. Mér finnst nokkur áberandi dæmi sýna að þetta aðhald skortir. Mér finnst líka mörg áberandi dæmi sýna að það skortir skilning á því að hlutverk ríkisvaldsins á að vera afmarkað og skilvirkt. 20 milljarðar á þessu ári, mér verður tíðrætt um þetta, 20 milljarðar á þessu ári, 20 milljarðar á næsta, 20 milljarðar á þar næsta ári í það, úr ríkissjóði, að borga niður ákveðið hlutfall af einkaskuldum sumra heimila, 56 þús. eða hátt í 60 þús. heimilum gefst ekki kostur á að fá þetta. Þetta er ekki í mínum huga dæmi um aðhald í ríkisrekstri, á engan hátt. Það kemur hér nýr skattstofn, 20 milljarðar, hann er ótryggur, það er ekki víst að hann dugi út kjörtímabilið vegna þess að bú gömlu bankanna geta verið gerð upp. Þetta mundi ekki mæta skilyrðum um aga og aðhald og ábyrgð sem mælt er fyrir um í boðuðu frumvarpi um opinber fjármál. Það er alveg sama hvað hæstv. fjármálaráðherra reynir að réttlæta þessa aðgerð út frá alls konar forsendum, hún er ekki dæmi um hægri stefnu í pólitík, alveg augljóslega ekki, og hún er ekki dæmi um aðhald og aga. Það er ekki verið að nota þessa peninga til að greiða niður skuldir ríkissjóðs sem ég held að hæstv. fjármálaráðherra viðurkenni og hafi margoft sagt að er eitt mest aðkallandi verkefni ríkisvaldsins. Það er ekki verið að nota þessa peninga til að efla þær grunnstoðir sem ég talaði um að við hlytum að vera sammála um að væri hlutverk ríkisvaldsins. Svo eru önnur dæmi um að það skortir aga. Af hverju er allt í einu kominn einhver peningur í forsætisráðuneytið til að viðhalda gömlum húsum? Af hverju er hæstv. forsætisráðherra allt í einu farinn að endurreisa réttir og lakka glugga? Hvað ef hann hefði áhuga á einhverju öðru en því? Það kunna að vera einhverjar réttlætingar fyrir þessu. Vissulega er mikilvægt að viðhalda menningararfinum og gera upp gömul hús. Við höfum haft húsafriðunarnefnd í því verkefni hingað til. En allt í einu er tekinn peningur úr einhverju sem átti að fara í græna hagkerfið - sem var byggt á skýrslu sem var unnin í þverpólitísku samráði allra flokka á Alþingi, gerðar rúmar 50 tillögur um alls konar mikilvæg og brýn verkefni á sviði græna hagkerfisins til að efla grænan iðnað - og settur í eitthvað sem hæstv. forsætisráðherra hefur áhuga á að gera. Þetta er ekki agi, sama hvernig menn reyna að réttlæta þetta. Þetta er enginn agi, þetta er ekkert aðhald, þetta er bara svona hipsumhaps út í loftið. Ég nálgast þetta að mörgu leyti út frá frjálslyndum kennisetningum um ríkisreksturinn og ef við erum sammála um, við hæstv. fjármálaráðherra, að þær eigi að vera hér til grundvallar þá kemur það mér spánskt fyrir sjónir að ekkert er farið inn í landbúnaðarkerfið. Ekkert er farið inn í alla þá peninga sem renna til styrkveitinga í mjög einsleitan landbúnað, ekkert gert til að reyna að auka þar samkeppni og frelsi í viðskiptum og betri nýtingu fjármuna. Það er ekkert gert í þeim efnum. Og ríkið stendur í verslunarrekstri með vín. Það samrýmist ekki endilega frjálslyndri nálgun á ríkisfjármál. Lækka skuldir - hæstv. fjármálaráðherra fór yfir það hversu mikilvægt það er. Nú er ég að rýna í fjárlagafrumvarpið og skoða líka álit frá hagfræðideild Landsbankans og það er náttúrlega bent á að áætlunin til 2018 gerir ekki ráð fyrir neinni lækkun opinberra skulda í krónutölu. Hún lækkar í hlutfalli við landsframleiðslu en krónutalan lækkar ekki. Það á sem sagt ekki, miðað við fyrirliggjandi áætlun, að greiða niður opinberar skuldir, miðað við áætlunina til 2018. Mér finnst þetta, miðað við að það fannst nýr skattstofn þótt hann sé ótryggur, stór tíðindi. Vissulega eru hugleiðingar um að kannski ætti að selja hlut í Landsbankanum til að greiða niður eitthvað af þessum skuldum en það eru einungis hugmyndir á þessum tímapunkti. Það dæmi þarf að vera uppi á borðinu. Væri skynsamlegra að eiga þann hlut og njóta arðgreiðslnanna? Er skynsamlegt að selja þetta í snatri til að borga niður hluta af opinberum skuldum? Það dæmi þurfum við að sjá allt saman en mér finnst stóri áfellisdómurinn yfir ríkisrekstrinum, miðað við áætlunina til 2018, að krónutala opinberra skulda minnkar ekki þrátt fyrir nýja tekjustofna. Vaxtagreiðslurnar af skuldunum hækka á þessu ári miðað við síðasta ár. Þetta er þriðji stærsti útgjaldaliðurinn á fjárlögum upp á 84 milljarða kr. Þetta finnst mér mikið áhyggjuefni og mér finnst ekki hægt að hæstv. fjármálaráðherra geri mikið úr því markmiði að greiða niður opinberar skuldir ef hann er svo ekki að því. Einfalda skattkerfið - það er talað um að það þurfi að gera og minnka byrðar á atvinnulífið og heimilin. Við deilum því markmiði, við teljum að það sé mjög mikilvægt í Bjartri framtíð. Þess vegna tókum við því alveg með opnum huga að einfalda ætti virðisaukaskattskerfið. Við höfum að mörgu leyti skilning á sjónarmiðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til dæmis um að ekki sé endilega heppilegt að nota virðisaukaskattskerfið til tekjujöfnunar og betra sé að fara aðrar leiðir þannig að við lögðum við hlustir. Mér finnst því mjög athyglisvert að þegar maður hlýðir á hæstv. fjármálaráðherra er alveg ljóst að skattþrepin verða áfram tvö, það er ekkert verið að einfalda hvað það varðar. Það á að fækka um eina undanþágu og það eru afþreyingarferðir í ferðaþjónustu. Fyrst þetta er framtíðarsýnin held ég að það sé miklu skynsamlegra að hafa lægra þrepið vel lágt og efra þrepið til dæmis 24%, bara á pari við það sem gerist í nágrannalöndum okkar, setja í neðra þrepið skýrt afmarkaðar nauðsynjavörur, eins og mat til dæmis, og bækur sem gera okkur kleift að lesa og efla lestur, hita og rafmagn og vera ekkert að þvæla inn í það hlutum eins og ferðaþjónustu, svo að dæmi sé tekið. Það væri skýrt, það væri skiljanlegt, það væri sátt um það. Ef menn ætla að hafa tvö þrep held ég að það sé alveg hægt að einfalda innan þess ramma, það er ekki til þess að einfalda að fara með 7% upp í 12%, það er bara pólitísk stefnumörkun sem mér einfaldlega líkar ekki við vegna þess að matur er nauðsynjavara. Ef hæstv. fjármálaráðherra eða ég eða einhver annar, einhver af þessum háskólamenntuðu einstaklingum sem núna eru atvinnulausir, ef maður kemst í þá stöðu á morgun, missir vinnuna, eitthvað gerist, eitthvert áfall gerist í lífinu, hvað gerir maður þá? Maður þarf að kaupa mat en maður frestar því að kaupa þurrkara eða viðhalda bílnum. Maður gengur í sömu fötunum áfram, en maður þarf mat. Það eru alveg skýr sjónarmið fyrir því að matur sé nauðsynjavara og höfum hann þá í lágu virðisaukaskattsþrepi. Svo er margt annað verið að gera í skattamálum sem er ekki til einföldunar. Það er verið að seilast inn í alls konar tekjustofna og fara með þá í ríkissjóð sem eiga með réttu að vera gjöld, t.d. tryggingagjaldið. Það er afmarkað gjald fyrir vinnumarkaðinn til að standa straum af Atvinnuleysistryggingasjóði, Fæðingarorlofssjóði og ýmsum verkefnum tengdum vinnumarkaði. Ríkið er nú að seilast inn í þennan gjaldstofn og taka hann inn í ríkissjóð. Þar með er vinnumarkaðurinn farinn að borga tvo tekjuskatta. Það er ekki einföldun, þetta er flókið, þetta er flóknara. Það sama er með annað, það þarf að huga að öllum gjaldafrumskóginum líka. Ef taka á hluta af útvarpsgjaldi inn í ríkissjóð er það þar með orðið skattur. Síðan hljómar það ekkert sem sérstök einföldun og í rauninni svolítið andsnúið því sem ég tel vera stefnu Sjálfstæðisflokksins að afnema eða lækka endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna viðhalds bygginga. Ég held að Allir vinna-átakið hafi verið dæmi um átak sem einmitt jók veltu, minnkaði svartamarkaðsbrask og mér finnst skjóta skökku við að það eigi að bakka með þetta. Mér finnst líka varðandi skattkerfið, vegna þess að eitt höfuðmarkmiðið er að minnka svarta markaðinn, t.d. í ferðaþjónustu - það voru fréttir um það í dag að hann er líklega að stækka - að minnka á framlög til skattrannsóknarstjóra. Hvernig samrýmist það markmiðinu um að reyna að koma þessu öllu upp á yfirborðið? Mér finnst eitt og annað skjóta skökku við. Varðandi grunnþjónustuna vil ég bara segja að það var ævintýralegur niðurskurður, ótrúlegur niðurskurður til dæmis á Landspítalanum eftir hrun, fullt af fólki í velferðarkerfinu, í menntakerfinu, í lögreglunni, úti um allt, tók á sig alveg ótrúlega vinnu í því að ná endum saman fyrir sínar stofnanir í þeirri von að einhvern tímann yrði viðsnúningur. Það er það sem við erum að tala um, við þurfum viðsnúning þannig að þetta fólk upplifi það að það hafi gert eitthvað sem skipti máli, það sé ljós við endann á göngunum. Ef við skoðum til dæmis stöðu Landspítalans núna á viðsnúningurinn sér ekki stað. Þótt það hafi verið settir inn meiri peningar vantar enn um 4%, hátt í 2 milljarða, bara svo að Landspítalinn geti sinnt lögbundnum skyldum. Að síðustu vil ég að tala um hagvöxtinn 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög málefnalegt innlegg hér í umræðuna. Ég vil byrja á því að segja að í tengslum við aðhaldið sem honum var tíðrætt um er áframhaldandi aðhald í þessum fjárlögum. Það er gert ráð fyrir því að aðhald verði viðhaft í ríkisfjármálunum næstu árin. Það er forsenda þess að við stöðvum þessa skuldasöfnun sem er svo mikil nauðsyn að gera. Hvert er samhengi við aðgerðir vegna skuldavanda heimilanna? Það er t.d. það að þegar fjárlagafrumvarp kom fram á síðasta ári þá vorum við með hallalaust fjárlagafrumvarp þrátt fyrir að ekki væri gert ráð fyrir aðgerðum fyrir skuldsett heimili. Það var ekki fyrr en þær aðgerðir höfðu að fullu verið fjármagnaðar með bankaskattinum og afnámi undanþágna þar sem sú aðgerð var lögfest. Hér er ekki svigrúm til þess að fara nánar ofan í þá aðgerð, en hún er að mínu áliti nauðsynleg. Maður spyr sig eftir umræðurnar hérna í dag hvort það sé virkilega svo að flokkarnir hér utan ríkisstjórnar hafi ekki haft upp nein áform um neinar aðgerðir til þess að koma til móts við skuldavanda heimilanna á þessu kjörtímabili, það hafi sem sagt ekki átt að verja neinu af vaxandi svigrúmi ríkissjóðs til þess að koma til móts við þá sem urðu verst úti í verðbólgunni. Skuldir. Ég hef rætt um áður að það þarf að taka á skuldastöðunni og eignasala er ein augljósasta leiðin til þess. Ég hef bent á það að við stefnum á að selja hlut í fjármálafyrirtækjum og greiða þannig upp skuldir. Ég vil bara nefna það hér að lokum að vilji menn efla opinbera þjónustu verða menn mjög fljótt 

Virðulegi forseti. Varðandi þetta með að gera eitthvað fyrir heimilin. Ég lít svo á að nýr Landspítali, betra menntakerfi, betra vegakerfi sé ekki fyrir ríkisvaldið, það er fyrir heimilin, það er fyrir fólkið sem býr hérna. Það er nokkuð sem ríkir sátt um á Íslandi að eigi að vera gott, er það ekki? Og það er fyrir heimilin. Það væri verra að búa á Íslandi ef þetta væri viðvarandi slæmt. Það er nú þess vegna sem við tölum um að þegar finnst nýr skattstofn þá sé rétt að fara í þessi verkefni vegna þess að þau bara hlaðast upp. Einhvern tímann mun þurfa að gera þetta. Það er einfaldlega með komandi kynslóðir í huga að við mælum með því að gera þetta ásamt því að efla rannsóknir og þróun til að fjárfesta í arðbæru atvinnulífi með meiri framleiðni og að greiða niður opinberar skuldir. Það hefðum við gert ef við ættum þess kost að finna þarna nýjan tekjustofn - allt fyrir heimilin og fyrir komandi kynslóðir. Aðgerðin sem var farið í gagnast mögulega sextíu og eitthvað þúsund heimilum, hátt í 60 þúsund heimili fá engan aðgang að þessari aðgerð. Hún hjálpar ekki þeim sem eru í mestum vanda, hún gerir það ekki. Raunar á að skera niður til umboðsmanns skuldara sem er einmitt að hjálpa þeim sem eru í mestum vanda. Það var búið að setja hátt í 300 milljarða áður í þetta verkefni á síðasta kjörtímabili til að reyna að koma til móts við skuldavanda heimilanna. Svo vil ég líka segja það að ég held að það hjálpi heimilunum langmest ef við erum ekki í því að reyna einhvern veginn að lappa upp á forsendubresti fortíðar, heldur reynum að laga 

Frú forseti. Staðreynd málsins er sú að skuldaleiðréttingaaðgerðunum er beint sérstaklega að þeim sem skulda. Það er ekki flóknara en svo. Það er mikill yfirgnæfandi meiri hluti þeirra sem skulda verðtryggð lán sem sækjast eftir leiðréttingu þeirra lána. Það er eiginlega umræða sem við verðum að taka sérstaklega hvernig við náum best árangri í því. Þetta er skilvirk, einföld aðgerð sem mun mjög verulega auka ráðstöfunartekjur heimilanna og henni er beint sérstaklega að þeim hópi sem verst varð úti vegna verðbólguskotsins. Svo vil ég bara nefna það hér að það hefur verið aukið mjög við framlög til Landspítalans. Það gerðum við strax í fyrra. Þau framlög halda sér að sjálfsögðu. Það er lítils háttar aukning á framlögum til þess að efla rekstrargrunn Landspítalans og Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Við mundum mjög gjarnan vilja halda áfram á þeirri braut en teljum að forsenda þess að það sé hægt sé sú að efnahagslífið haldi áfram að taka við sér. Við ætlum ekki að gera það með þeim hætti að það verði slegin lán fyrir því. Annað sem er að gerast í opinberri þjónustu og vert er að nefna eru stóraukin framlög til framhaldsskólastigsins og 500 milljónir til þess að efla löggæslu sem kom inn í fjárlagafrumvarpið fyrir þetta ár. Þetta eru framlög sem halda sér fram á næsta ár. Auk þess hefur verulega verið bætt við framlög til almannatrygginga til þess að bæta stöðu aldraðra og öryrkja. Þetta höfum við getað gert. Ef við hefðum varið um helmingi skattanna á bankana í einhver af þessum verkefnum og tekið mismuninn síðan og varið til skuldalækkunar hefðu það verið um 10 milljarðar sem við hefðum haft til ráðstöfunar fyrir skuldalækkun. Mér finnst þetta ágætisdæmi um það hversu litlu það skilar til langs tíma að vinna með slíkar tölur, kreista út úr rekstri ríkisins einhverja 5–10 milljarða á ári samanborið við það sem eignasala mundi gera eða uppstokkun 

Virðulegi forseti. Við erum náttúrlega að tala hér um 80 milljarða í heild sinni miðað við áætlanir ríkisstjórnarinnar af innkomu af bankaskatti næstu fjögur árin. Mér finnst merkilegt ef hæstv. fjármálaráðherra telur að ekki hefði verið hægt að nota þá peninga, 80 milljarða, í verkefni sem við blasa eftir mesta efnahagshrun þjóðarinnar. Ég hefði nú viljað sjá það reikningsdæmi alla vega, ef helmingur af 80 milljörðum, t.d. 40 milljarðar hefðu verið veittir í að greiða niður skuldir, sem sparar. Ef greitt er inn á höfuðstól opinberra skulda þá sparar það um alla ókomna framtíð vaxtagjöld, þó það sé ekki nema um milljarð þá eru komnir 10 milljarðar á tíu árum þar. Ég hefði viljað sjá það dæmi reiknað til enda í staðinn fyrir að seilast inn í lífeyrissparnað framtíðarinnar og eyða honum núna eins og aðgerðirnar fela að mörgu leyti í sér. Ég hefði líka viljað sjá það dæmi reiknað til enda hvað það kostar að bíða með byggingu nýs Landspítala. Hvenær ætla menn að fara í það? Hvað kostar að hafa vegina eins og þeir eru? Það var nánast ekki hægt að fara í neitt viðhald á vegum eftir hrun. Við þurfum vegi, er það ekki? Þetta er bara uppsafnað. Það er sagt að verið sé að veita meiri peninga í þetta núna - jú, en ekki nóg, ekki nóg miðað við það hve mikið þurfti að skera niður. Þetta er ekki viðsnúningur miðað við lögbundnar skyldur Landspítalans og margra annarra í heilbrigðiskerfinu; það þarf þá að breyta þeim skyldum. Er til dæmis verið að auka framlag til framhaldsskólanna? Fjárlagafrumvarpið er dálítið flókið hvað það varðar. Það er sagt: Jú, 400 milljónir inn til að bæta rekstrargrundvöll framhaldsskólanna. Í næstu setningu eru um það bil 270 milljónir teknar út vegna aðhaldskröfu og svo enn meira vegna 

Virðulegi forseti. Við Píratar skilgreinum okkur hvorki til hægri né vinstri. Ástæðan er ekki sú að það séu þýðingarlaus hugtök eins og margir vilja meina heldur bara vegna þess að málin eru yfirleitt miklu flóknari en svo að hægt sé að setja þau einfaldlega í þessi box. Þetta er ein vídd af mörgum þegar kemur að því að ræða hluti eins og fjármál ríkisins eða efnahagsmál almennt. Þó verður að viðurkennast að það er þessi á sem helst virðist koma til tals, ekki kannski með nafni, en fólk talar ýmist á hægri vængnum eða á vinstri vængnum. Það er yfirleitt, ég held svei mér þá alltaf, það sem fólk á við þegar það talar um hugmyndafræðilegan ágreining, hugmyndafræðilegan ágreining sem er sjálfsagður og réttmætur og oft miklu málefnalegri en margir vilja halda. Þetta þýðir að við Píratar getum ekki og munum ekki tala sem ein heild í þessu máli eða þegar kemur að efnahagsmálum almennt vegna þess að við erum ekki þannig flokkur. Við teljum þar að auki að það sé mikilvægt, ef fram á að fara heilsteypt og heiðarleg umræða um fjármál, hvort sem hún er um fjármál ríkisins eða efnahagsmál almennt, að fólk tali tæpitungulaust. Það þarf að viðurkenna að það skilji ekki allt sem liggur að baki hverjum einasta þætti efnahagsins enda um stórt og flókið fyrirbæri að ræða. Það er því mikilvægt að fólk bindi sig ekki fyrir fram við einhver ákveðin box eða við fyrir fram ákveðnar hugmyndir. Ég get ekki annað en tekið eftir því að núna þegar þær aðstæður virðast vera komnar upp að ríkið geti komið út á sléttu, eða svo gott sem, þá var það í sjálfu sér alveg fyrirséð, rétt eins og hrunið var fyrirséð. Margir hafa ítrekað sagt, hér í pontu og víðar, að enginn hafi getað séð hrunið fyrir. Það er bara rangt. Það voru margir sem sáu hrunið fyrir, þar á meðal sá sem hér stendur. Í þokkabót var það augljóst. Það var augljóst vegna þess að það var ekkert eðlilegt ástand hér í gangi. Ein ríkasta þjóð í heimi og maður þekkti ekki nokkurn einasta mann sem ekki var skuldugur upp fyrir haus og þó þekkti maður fólk í öllum stéttum. Þegar svo er komið þarf maður að spyrja: Hvað er að? Stemmir það að efnahagurinn sé á þeim stað sem hann er? Árið 2006 og snemma árs 2007 var svarið klárt og skýrt: Nei. Ég óttast að við stígum núna sömu skrefin og við gerðum fyrir rúmum áratug og gleymum því að hrun gerast. Þau eru á ákveðinn hátt óhjákvæmileg. Fullkomið kerfi krefst fullkominnar þekkingar og fullkomin þekking er ekki í nánd. Mig langar aðeins að tala efnislega um fjárlagafrumvarpið sjálft en síðan langar mig aðeins að tala um hina hliðina á efnahagsmálum sem við ræðum ekki nóg hér í þinginu og er ekki nógu mikið rædd meðal almennings. Það er efnahagsfyrirbærið í stóra samhenginu, bankakerfið, eðli peninga, hvernig þeir eru framleiddir, hvernig þeim er komið í umferð, hvaða áhrif aðgerðir hafa o.s.frv. Ég hef ekki orðið var við þessa umræðu nema frá einum sérlega hv. þingmanni, 2. þm. Reykv. n., Frosta Sigurjónssyni. Þótt hann tali um það þá er ekki þar með sagt að ég sé endilega sammála hv. þingmanni, svo að það sé alveg á hreinu. Það sem stingur mig mest í augu hvað þetta fjárlagafrumvarp varðar er það sama og hjá mörgum öðrum, það er hinn svokallaði matarskattur eða virðisaukaskattur á mat sem, eins og ég sagði hér áðan, mér finnst óverjandi. Mér finnst óverjandi að skattleggja mat. Ég set samasem-merki á milli þess og að skattleggja líf. Fyrirgefðu vinur, þú færð ekki að lifa vegna þess að þú borgar ekki skattinn. Mér finnst þetta mjög sambærilegt af þeirri einföldu ástæðu að við erum ekki lengur að tína epli af trjánum, alla vega ekki hér á Íslandi. Það er mín afstaða og ég get ekkert talað fyrir aðra pírata. Ég veit að margir eru ósammála mér. Ég veit að það mundi flækja skattkerfið aðeins að hafa þrjú þrep, það er að segja 0%, 12% og 24%, ég geri mér grein fyrir því. En það að einfalda skattkerfið getur flækt líf fólks. Það getur verið flókið að hafa efni á mat. Það er fullt af fólki sem glímir við þær aðstæður, sérstaklega öryrkjar og aðrir í sambærilegum aðstæðum. Svo er annað sem ég verð að nefna, meira í hæðni verð ég að segja, og það er áfengisgjaldið sem mun hækka aðeins. Nú vil ég taka fram að ég er ekkert sérstaklega á móti því að hækka áfengisgjaldið en mér finnst að einhvern tímann verði einhver að nefna eitt atriði hér í pontu, ef fólk vill ekki gera það að einhverju tabúi. Hugmyndin að baki gjaldinu er neyslustýring, það er að fólk noti minna af áfengi. Það er auðvitað gott og blessað því áfengi er jú dóp. Það er ekkert minna dóp en önnur ólögleg vímuefni, það hefur sömu áhrif. Það veldur andlegum skaða, líkamlegum skaða, fíkn, geðveiki og dauða. Það er ekkert sem nokkurt dóp gerir manni sem áfengi gerir manni ekki líka. Áfengi er dóp. Eini munurinn er sá að við höfum verið að nota það í mörg þúsund ár og finnst það þess vegna af einhverjum ástæðum í lagi. Ég vildi bara nefna að ÁTVR skilar hagnaði. Ríkið hækkar verð á dópinu. Ríkið er dópsali. Mér fannst bara einhver þurfa að segja það í pontu  Mig langar líka að nefna þjóðkirkjuna sem ég ræddi áðan í andsvari við hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Hv. þingmaður nefndi réttilega að þjóðkirkjan er varin með stjórnarskrá, með 62. gr. stjórnarskrárinnar. Það er hægt að breyta þessu með lögum. Þá þarf að halda þjóðaratkvæðagreiðslu sem er sjálfsagt, býst ég við. En til þess að fólk geti tekið þá ákvörðun þarf að ræða hana fyrir fram. Þess vegna finnst mér alveg við hæfi að ræða það við afgreiðslu fjárlaga að ríkið eyðir peningum, skattfé, í trúarbrögð. Ég get hreinlega get ekki ímyndað mér hvaða hluti af mannlegu lífi á minna heima hjá ríkinu en persónuleg lífsviðhorf og viðhorf til guðs - til guðs, virðulegi forseti. Ég velti því stundum fyrir mér hvort við ættum að ræða trúmál á hinu háa Alþingi, hvort maður ætti að fara í andsvar við hv. þm. Árna Pál Árnason og spyrja hann út í guðstrú hans, hvort hann biðji, hvort hann hafi tekið við Jesú Kristi sem sínum persónulega frelsara. Væri það umræða sem væri við hæfi hér á hinu háa Alþingi? Nei, virðulegi forseti, það væri fjandakornið ekkert við hæfi, afsakið orðbragðið. Það er ekkert við hæfi að trúmál tilheyri ríkinu, það er út í hött. Stundum veit ég ekki alveg hvernig best er að orða það, ég kann ekki að orða það almennilega á íslensku þannig að ég verð að sletta. Mér finnst bestu rökin vera: Come on. Í alvöru talað, ríkiskirkja er ekki í lagi. Jæja, nú fer ég að verða pirraður á því að tala of mikið um þetta, þannig að ég ætla að láta það í friði. Mig langar aðeins að fjalla um skuldaniðurfellinguna. Þá förum við aftur að þessu vinstri/hægri fyrirbæri. Skuldaniðurfellingin er eitt af því furðulegra sem hægt er að nefna í því samhengi. Þá er verið að nota skattfé sem er jú vissulega í prinsippinu tekið af bönkunum, vonandi. Það er svo afhent til að lækka skuldir hjá fólki sem þó hefur einhverjar eignir til að tapa. En það er fullt af fólki sem hefur engu að tapa. Það er fullt af fólki sem leigir, það er fullt af fólki með námslán og þetta fólk spyr mig stundum: Hvers vegna er verið að láta fólk eins og þig, hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson, hafa peninga? Vegna þess að þetta er ekki sanngjarnt. Það getur ekki verið vinsælt að segja við fólk að það eigi ekki að fá peninga frá ríkinu. Mér finnst skömminni verra að segja það við öryrkja eða aldraða eða námsmenn en við einhvern sem er í minni stöðu sem þó á eitthvað. Ég segi það sama og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon þegar hann sagði að hann sæi eftir því, eins og ég, að hafa ekki talað meira gegn þessu frá upphafi, sérstaklega í kosningabaráttunni 2013. Þetta er slæm hugmynd. Bankaskatturinn er góð hugmynd en við ættum að nota hann til að lækka skuldir ríkissjóðs. Það er skuldavandi Íslands, það er skuldavandi okkar allra, vandi sem nýfætt barn á líka við að etja. Þá langar mig aðeins að beygja yfir í eitthvað jákvæðara. Eitt af undantekningarmálunum þegar kemur að lýðræðisvæðingu, sem bæði kom til tals þegar frumvarp kom fram um nýja stjórnarskrá og einnig í almennu tali um lýðræðisvæðingu og þjóðaratkvæðagreiðslu, er fjárlög. Fjárlög eru undanskilin ákvæðum um þjóðaratkvæðagreiðslu, sem mér finnst eðlilegt vegna þess að fjárlög eru þess eðlis. Það er ekki þar með sagt að við getum ekki lýðræðisvætt fjárlögin einhvern veginn, á einhvern hátt kannað með formlegum og öruggum og almennilegum hætti hvernig þjóðin vill forgangsraða einhverjum ákveðnum hluta fjárlaga. Ég varpa þessu fram sem hugmynd vegna þess að þetta yrði alltaf mjög flókið og alltaf mjög erfitt og þyrfti að skoða alveg sjálfstætt, held ég. Ég vildi að minnsta kosti varpa því fram að við ættum alltaf að hafa í huga þá forgangsröðun sem þjóðin vill. Nú þori ég að fullyrða að öll þjóðin þurfi að borða. Þess vegna finnst mér alveg óhætt að segja að þessi matarskattur sé þvert á við þá forgangsröðun sem fólk þurfi og vilji. Ég tel óþarft að rannsaka það sérstaklega hvort fólk þurfi og vilji borða mat. Nú hefur verið komið á fót fjármálastöðugleikaráði sem er afar jákvætt í prinsippinu, en þegar ég las frétt um að nú væri það að koma saman gat ég ekki annað en velt fyrir mér fortíðinni. Ég man nefnilega mjög vel eftir því, þrátt fyrir meintan ungan aldur, að hér á þingi voru menn húðskammaðir fyrir að tala niður efnahaginn. Að tala niður efnahaginn er svolítið áhugavert hugtak, að tala niður efnahaginn er að vara við því að eitthvað sé að. Ég óttast að þær stofnanir sem munu sjá um það í framtíðinni að tryggja fjármálastöðugleika lendi í sama vanda, að um leið og þær fari að benda á að eitthvað sé að, að eitthvað sé ekki í lagi, að eitthvað sé að sem þurfi að díla við, verði þær bara skammaðar. Ýmist skammaðar, lagðar niður eða fé tekið af þeim, hvernig sem það yrði. Efnahagurinn er nefnilega, eins og spakur maður sagði, að hluta til vísindi og að hluta til vúdú. Það þýðir að þegar við tölum um efnahaginn getum við haft áhrif á hann. Það minnir á skammtafræði, sem er reyndar annað málefni ef út í það er farið. Við getum ekki flúið þann vanda. Við verðum að geta talað tæpitungulaust um það hvernig efnahagurinn er, hvernig hann virkar. Um leið og við hættum að geta það þá hættum við að geta talað um þetta yfir höfuð. Þá kem ég að því síðasta sem mig langar að tala um og það er það sem við erum ekki að tala um hér við afgreiðslu fjárlaga. Það er bankakerfið, peningakerfið og efnahagsmálin í miklu víðara samhengi en kemur fram á fjárlögum. Nú erum við alltaf að tala um fjárlögin í samhengi við skuldastöðu ríkissjóðs o.s.frv. Skuldastaða ríkissjóðs er eins og hún er af ákveðinni ástæðu og ástæðan er hrunið 2008. Hrunið er afleiðing kerfis og það er túlkunaratriði hvort það kerfi virkaði eða virkaði ekki. Ég hef heyrt að hrunið 2008 sé einkenni kerfis sem virkar ekki en kannski er það einkenni kerfis sem virkar, á sama hátt og maður getur keypt sér sportbíl ef maður á kreditkort. Það er ekkert mál að kaupa sportbíl. En þegar kemur að því að borga fyrir hann gæti komið upp vandamál. Það þýðir ekki að kreditkortið virki ekki, það þýðir ekki að maður hafi ekki getað keypt sér sportbílinn, það þýðir bara að maður hefði átt að hugsa aðeins fyrir fram út í það sem maður var að gera. Og ég hef áhyggjur af því að við séum ekki að gera það núna. Nú er aftur komin upp þessi umræða - nú er tíminn alveg búinn - um sölu bankanna. Það er akkúrat þá sem ég tel ógöngur Íslands hafa - ja, sagan byrjar kannski ekki þar en þegar bankarnir voru seldir á sínum tíma var það umdeilt og hefði mátt ræða það betur, ákvarðanir hefðu mátt vera betur ígrundaðar. Að mínu mati hefði átt að selja þá í dreifða eignaraðild á sínum tíma. En ég hef alltaf sagt að ef það hefði farið í þjóðaratkvæðagreiðslu á sínum tíma hefði umræðan orðið öðruvísi. Ég vil meina að við stjórnmálamenn eigum ekki að taka allar ákvarðanir. Það er mjög róttæk hugmynd, ég veit það, alveg snældugalin, en það finnst mér bara samt. Nú ætlum við að selja bankana og þá er mikilvægt að við áttum okkur á því að þegar bankakerfið hrynur þá hrynur efnahagurinn með því. Þá mun ríkið þurfa að bregðast við, þá verður ríkið skuldsett. Það er ekkert ef eða kannski, það er ekki val, það er þannig, það getur ekki verið öðruvísi. Og þá þurfum við að spyrja okkur þeirrar spurningar hversu stórir bankarnir megi vera, sérstaklega ef þeir eru í einkaeigu. Ef banki er of stór til að falla þá er hann of stór til að vera í einkaeigu. Það eru svona spurningar sem við verðum að spyrja okkur áður en við förum aftur að ganga þá braut sem við byrjuðum að ganga í upphafi þessarar aldar.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér fjárlögin og hefur verið áhugavert að fylgjast með þessari umræðu. Ég held að það sé ekki hægt að segja að við séum komin á þann stað að við séum að ræða meginþætti frumvarpsins eða myndina í stóra samhenginu en það mun kannski lagast eftir því sem líður á, hver veit. Stóru útgjöldin, stóru verkefnin hjá okkur eru skuldir ríkissjóðs. Þær eru það miklar að vaxtagreiðslur nema sem svarar tvöföldum rekstrarkostnaði Landspítalans og þar inni eru ekki lífeyrissjóðsskuldbindingar. Þær eru rúmlega 400 milljarðar. Það ætti þess vegna að vera algert markmið hjá okkur öllum að hafa eins mikinn afgang og mögulegt er því að skuldir í dag þýða það að við erum að taka lán hjá börnunum okkar. Nú veit ég ekki hvernig umræðan mun snúast eða hvernig tillögur hv. stjórnarandstöðu munu verða. En ef þær verða eins og í fyrra þá munu þær ekki taka mið af þessari staðreynd. Reyndar var það þannig að þegar síðustu fjárlög voru lögð fram kom einn stjórnmálaflokkur, Björt framtíð, fram með tillögur sem miðuðu að því að það yrði verulegur halli á fjárlögum. Það segir okkur að við erum ekki komin á þann stað að ná samstöðu um stóru verkefnin, stóru málin. Annað verkefni sem er fram undan og nálgast hratt er breytt aldurssamsetning þjóðarinnar. Hvað þýðir breytt aldurssamsetning? Hún þýðir að við þurfum að leggja meiri áherslu á að forgangsraða í þágu heilbrigðisþjónustunnar sérstaklega. Kostnaður í heilbrigðisþjónustu vegna þeirra sem eru 65 ára og eldri er fjórum sinnum meiri en fyrir þá sem yngri eru. Það er því algerlega ljóst að það er grunnforsenda að fjárlögin séu hallalaus. Það er mjög ánægjulegt að hæstv. fjármálaráðherra leggi núna aftur fram hallalaus fjárlög. Okkur tókst að halda þau við árið í ár og það er lykilatriði að við verðum á þeim stað aftur. Það er líka annað sem er að mínu áliti mikilvægt. Ég get ekki séð hvernig við getum komið okkur á þann stað sem við viljum vera á án þess að við tileinkum okkur þau vinnubrögð sem þær þjóðir sem við viljum bera okkur saman við hafa, sem eru einfaldlega þau að hafa aga á ríkisfjármálum. Hvað þýðir agi á ríkisfjármálum? Það þýðir að við erum með það fyrirkomulag að menn fari ekki fram úr fjárlögum. Það er kannski ekki séríslenskt en sú menning að einstaka stofnanir fari fram úr fjárlögum er í það minnsta ekki til staðar í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við. Það er að vísu til ákveðin aðferð, sveigjanleiki sem viðkomandi ráðuneyti hafa sem felur það í sér að hægt er að millifæra innan málaflokka og stofnanir geta - í það minnsta ef við berum okkur saman við Svíþjóð - fengið lán ef þær fara fram yfir hjá ríkisstofnunum og greitt það til baka á nokkrum tíma með vöxtum. Ég vonast til þess að við klárum ekki bara fjárlögin með afgangi heldur líka að við göngum frá frumvarpi um opinber fjármál sem hæstv. fjármálaráðherra hefur lagt fram, gerum það að lögum, og sömuleiðis frumvarpi um markaðar tekjur. Við höfum algera sérstöðu innan landa OECD hvað varðar markaðar tekjur. Það gerir alla ákvarðanatöku og umræðu um ríkisfjármál og framkvæmd ríkisfjármála sérkennilega að hafa svona hátt hlutfall af mörkuðum tekjum. Það má vera að við finnum ákveðna þætti sem verða að vera markaðir en þetta er allt of mikið eins og staðan er núna. Nú er það stundum þannig að ákveðnir stjórnmálamenn og stjórnmálahreyfingar trúa því, og kannski er það rétt, að ef sami hluturinn er sagður nógu oft muni hann síast inn hjá fólki, fólk fari að trúa honum jafnvel þótt hann eigi sér ekki stoð í raunveruleikanum. Þannig hafa talsmenn stjórnarandstöðunnar, sumir hverjir í það minnsta, klifað á því að þessi ríkisstjórn hafi forgangsraðað í þágu ríka fólksins. Það er meira að segja svo að þeir sem voru í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili koma hér og kvarta undan því að ekki sé nægilega mikið gert í heilbrigðismálum. Það er örstutt síðan þessir flokkar voru í ríkisstjórn og þeir fara jafnvel fram og segja: Það þarf að gera eitthvað í málefnum nýs Landspítala. Hér kom hv. þingmaður og formaður Vinstri grænna og fór að lýsa því hvað síðasta ríkisstjórn gerði í því máli. Hún fór að lýsa því sem var verk ríkisstjórnarinnar þar á undan, verkefni sem ég setti af stað; að fá norska sérfræðinga að tillögu Huldu Gunnlaugsdóttur, fyrrverandi forstjóra Landspítalans, til að minnka umfangið á nýjum Landspítala. Því lýsti forustumaður í síðustu ríkisstjórn sem þeirra verki. Það má kannski segja að síðasta ríkisstjórn hafi gert vel að stoppa ekki það sem ég setti af stað, en það er kaldhæðnislegt að þetta er það eina sem síðasta ríkisstjórn getur stært sig af þegar talað er um nýjan Landspítala. Þegar bankahrunið varð þá komu hér sérfræðingar frá öðrum löndum, sérstaklega Norðurlöndunum, og ráðlögðu okkur hvað við ættum að gera. Eitt af því var að reyna að halda uppi atvinnu með öllum tiltækum ráðum og eitt af þeim verkefnum sem menn litu sérstaklega til þá var nýr Landspítali. En það var ekkert gert hvað það varðaði hjá síðustu ríkisstjórn. Ég vek athygli á því að það er þessi ríkisstjórn sem hækkaði fjárlögin á þessu ári til heilbrigðismála um 10 þúsund millj. kr.

Um 70 millj. til byggingar Landspítala …

4,6 milljarðar af því fór í rekstur Landspítalans. Nú kynni einhver að segja: Voru fjárlögin 2013 kannski einhvers konar kreppufjárlög? Nei, það voru kosningafjárlög. Ég held að það hafi verið erfitt að finna þann hóp sem ekki var lofað einhverjum fjármunum í þeim kosningafjárlögum. En ekki var lofað neinu um Landspítalann eða neitt sett í hann. Við getum skoðað þróun útgjalda frá 2007–2012. Ég nota árið 2007 vegna þess að 2008 kemur enn þá verr út og það eru svolítil skekkjufjárlög eins og við þekkjum. Þá varð bankahrun, þrátt fyrir að þá hafi sjálf Samfylkingin verið í ríkisstjórn, þótt hún kannist ekki við það, og var jafnvel með bankamálin. Ég var í þeirri ríkisstjórn og ég held að ég hafi tekið ágætlega eftir því hvað gerðist á þeim vettvangi. Ég man ekki eftir viðvörunum Samfylkingarinnar um bankahrun, því síður hjá VG. En ef við förum yfir það hvað var að stækka mest á þessum tíma, í prósentum talið, voru það þá heilbrigðismálin? Á þessum tíma jukust framlög í fjárlögum að meðaltali um 30%, við getum sagt að það sé einhvers konar vísitala. Þá erum við með hluti eins og Vatnajökulsþjóðgarð, ýmis verkefni atvinnu- og nýsköpunarráðuneytisins, ýmis verkefni utanríkisráðuneytisins sem hækkuðu um mörg hundruð prósent, Náttúruminjasafn um rúmlega 200%, Fjármálaeftirlitið um 200%, Náttúrufræðistofnun um 112%, skattrannsóknarstjóri 105%, Sinfónían 102%. Það voru ekki heilbrigðismálin. Landspítalinn náði ekki upp í 30%. Ég ætla ekki að lesa þetta allt saman upp, en ég mun vekja athygli á þessu, menn þurfa ekki að hafa áhyggjur af því. En það er ekki nokkur leið að halda því fram að hér hafi verið forgangsraðað í þágu heilbrigðisþjónustunnar í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það er engin leið að halda því fram. Samfylkingin og Vinstri grænir ættu bara að koma og segja hlutina eins og þeir eru. Þessir flokkar hafa áhuga á heilbrigðismálum þegar þeir eru ekki í ríkisstjórn. Ef við förum yfir feril ríkisstjórnar þeirra má segja að þegar kemur að heilbrigðismálum þá tókst þeim að loka St. Jósefsspítala, sem þeir lofuðu fólkinu að vísu að gera ekki, án þess að koma með neitt í staðinn. Við munum nú eftir því hvernig menn létu þegar ég kom með Kragatillögurnar á sínum tíma. Virðulegi forseti. Núverandi ríkisstjórn hefur farið í að lækka gjöld og skatta og það fer ógurlega í taugarnar á sumum stjórnmálamönnum. Ég verð að viðurkenna að ég átti ekki alveg von á því að menn færu í fullri alvöru að gagnrýna það að henda út handónýtu kerfi vörugjalda eins og komið hefur fram. Hér hafa menn komið upp og stært sig af því að þeir séu að koma með breytingar á vörugjaldskerfinu þannig að það verði sama vörugjald á brauðrist og samlokugrilli. Segir það ekki allt sem segja þarf? Finnst fólki skrýtið þó almenningur segi: Alþingismenn eru ekki í því sem skiptir máli, þeir eru ekki í stóru málunum, þegar vinna alþingismanna fer í þessa hluti? Í morgun fór ég í fjölskyldufyrirtæki í byggingargeiranum og þau sögðu mér reynslusögu úr þessu vörugjaldsfrumskógarkerfi. Þau sýndu mér bréf sem þau þurftu að kaupa lögfræðinga til að gera, til að ná því fram að viðkomandi vörur væru í hinum og þessum tollflokki. Af hverju? Annars mundu leggjast á þær mikil vörugjöld. Og bara svona til upplýsingar þá er lagt vörugjald á viðarklæðningu á gólf en ef maður setur hana á vegg eða í loft þá er hún ekki með vörugjaldi. Bárujárn er án vörugjalds en ef þú setur flísar þá eru þær með vörugjaldi. Ef ákveðnar tegundir af flísum eru sagaðar eða það sem kallað er þvegnar er lagt vörugjald á þær, annars ekki. Ef það er ekki einföldun að taka þetta rugl út þá er einföldun ekki til. Það að fullorðið fólk hafi þurft að eyða tíma sínum í þetta, opinberir starfsmenn og fólk sem skapar verðmæti úti í þjóðfélaginu, er auðvitað þyngra en tárum taki. Hér er komið fjárlagafrumvarp. Sem betur fer kemur það mjög snemma, bæði útgjöldin og tekjurnar. Við höfum góðan tíma til að fara vel yfir það. Ég vona að menn nái samstöðu um að lækka gjöld á almenning enn frekar, skila meiri afgangi og styrkja grunnstoðirnar. Það er í það minnsta það sem ég mun leggja áherslu á í þessari vinnu eins og áður.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og hlýt að spyrja hann um það hvort hann styðji í raun og veru þessa stærstu einstöku hækkun á neyslusköttum á Íslandi frá hruni, 11 milljarða hækkun á nauðsynjum fyrir íslensk heimili sem nemur ekki 40 þús. kr. á heimili eins og mér skilst að hafi komið fram einhvers staðar í umræðunni. Það er ósköp einfalt að deila með 110 þúsund heimilum í 11 milljarða. Þetta eru um 100 þús. kr. fyrir hvert heimili í landinu sem um ræðir, mesta einstaka skattahækkun sem ég veit um frá hruni. Styður hv. þingmaður þá miklu skattahækkun á almenning í landinu? Það er auðvitað kjarnaspurningin. Það er eðlilegt að þingmaðurinn reyni að tala um eitthvað annað en fjárlögin eins og tíð sína í heilbrigðisráðuneytinu og reyni að berja sér á brjóst fyrir að hafa gert meira en einhverjir aðrir gerðu þegar efnahagskerfið í landinu var hrunið á kjörtímabilinu á eftir. 

Virðulegi forseti. Af því að hv. þingmaður endaði ræðu sína á að tala um heilbrigðismálin vil ég benda á þá staðreynd að síðasta ríkisstjórn forgangsraðaði ekki í þágu heilbrigðismála. Ég bendi á þá staðreynd. Ég bendi á þá staðreynd að þessi ríkisstjórn gerði það. Ég bendi á þá staðreynd að þegar formaður Vinstri grænna talaði áðan um hvað síðasta ríkisstjórn hefði gert í landspítalamálum er hún að vísa í störf sem ég setti af stað. Ég vísa í þá staðreynd. Ég held að það skipti máli að hv. þingmaður sé algerlega meðvitaður um þá staðreynd þegar hann ræðir þessi mál. Varðandi skattbreytingarnar styð ég að sjálfsögðu þær breytingar í skattkerfinu sem miða að því að lækka gjaldþol almennings. Hv. þingmaður var ekki að byrja í stjórnmálum í gær, hann er ekki fæddur í gær og eðli málsins samkvæmt lít ég á þetta í samhengi; nema hvað? Erum við í alvöru að tala um að ef við ætlum að einfalda skattkerfið eigum við ekki að líta á það í heildarsamhengi? Erum við í alvöru þannig að þegar við ræðum þessar skattkerfisbreytingar eigum við bara að taka einn þáttinn út? Eigum við ekki að ræða það í samhengi? Hvernig ætla menn að breyta skattkerfinu án þess að líta á allar tillögurnar i samhengi? Er það það sem hv. þingmaður er að segja? Eigum við að taka einn þátt fyrir sig og láta eins og það sé ekkert annað í gangi? Hvernig halda menn að sú umræða yrði, ég tala ekki um niðurstöðuna?

Virðulegi forseti. Lækkun á gosdrykkjum eða gírkössum, Lexus eða Land Cruiser skiptir engu máli fyrir fólk sem þarf að kaupa sér mat, lífsnauðsynjar, hita og rafmagn sem hækkar verulega. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson fær ekki vikið sér undan því að hann er núna stuðningsmaður stærstu einstöku skattahækkunar frá efnahagshruninu 2008 og það er skattahækkun sem lendir á öllum almenningi í landinu. Það er eðlilegt að hv. þingmaður vilji ekki tala um fjárlögin, vilji ekki tala um hækkun sjúklingagjaldanna, vilji aðeins tala um það hvað hann var að gera í heilbrigðisráðuneytinu einhvern tíma fyrir hrun. En vegna þess að hv. þingmaður nefnir það var það í tíð síðustu ríkisstjórnar sem allur undirbúningur og hönnun að nýjum Landspítala fór fram, þrátt fyrir erfiða tíma, og það er allt tilbúið til að ráðast í verkefnið. Það er óskiljanlegt að nú þegar fjármunir eru loksins til staðar sé ekki lagt af stað í þann mikilvæga leiðangur. Það eru bara 70 milljónir í að bjóða út eða endurhanna skilmálana um sjúkrahótel og ég vil nota tækifærið og spyrja hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson: 

Virðulegi forseti. Ég þekki hv. þingmann, við höfum starfað saman lengi. Hv. þingmaður hefur kannski ekki verið alveg inni í þessum málum og sjúkrahótelið er sannarlega ekki aðalávinningurinn af nýjum Landspítala. Menn segja í hverri einustu ræðu: Já, auðvitað gerðum við ekkert í þessu en við ætluðum að gera það núna. Það er alveg sama hvað sagt er, menn komast ekkert hjá þessu, tækifærið var til staðar og þeir lögðu upp með að reyna að flýta byggingu nýs Landspítala þegar ekkert var að gera í byggingargeiranum. En síðasta ríkisstjórn gerði það ekkert. Það er bara þannig. Og talandi um mat sem lífsnauðsynjar, svo sannarlega er matur lífsnauðsynlegur. En er það það eina sem er lífsnauðsynlegt? Er það það eina sem er lífsnauðsynlegt hér á Íslandi? Þekkið þið einhvern einstakling sem þarf ekki fatnað, sem þarf ekki húsnæði og þarf bara mat? Þekkið þið einhvern? Er einhver nakinn maður hér úti á vellinum sem þarf ekki húsnæði, bara mat? Auðvitað eru lífsnauðsynjar miklu meira en bara matur. Það sér það hver maður.

Virðulegur forseti. Ég geri ráð fyrir að ef fjárhagslegt áfall verður í lífi hv. þingmanns, t.d. á morgun, muni hann alla vega þurfa mat, það er rökrétt að álykta sem svo og byrja á því. Hann gæti beðið með margt annað. Þess vegna köllum við það nauðsynjavöru. Ég kem hér upp til að gera athugasemd við orð hv. þingmanns um að Björt framtíð hafi lagt fram tillögur til útgjalda við síðustu fjárlög og ekki hugað að fjármögnun á þeim. Við lögðum fram tillögu um fjárfestingaráætlun svokallaða, að peningur yrði settur í eflingu skapandi greina, byggt á rannsóknum og skýrslum á þeim vettvangi, í Tækniþróunarsjóð og Rannsóknasjóð og í eflingu græns iðnaðar, græna hagkerfisins. Þetta kostaði um 3 milljarða. Upphaflega voru þær tillögur skýrt fjármagnaðar og ekki af skattfé, heldur með arðgreiðslum úr bankakerfinu, af eignarhlut ríkisins í bankakerfinu. Að hluta áttu þær arðgreiðslur að renna í þetta, arðbærar fjárfestingar, og svo í niðurgreiðslu skulda. Það var dregið í efa að þetta mundi nokkurn tíma skila sér. Þetta skilaði sér síðan á árinu og hefði að fullu fjármagnað umræddar aðgerðir og miklu meira til. Þar að auki greiddum við atkvæði á þann veg við tekjuöflunarfrumvörpin og fjárlögin að ef þingheimur hefði farið að okkar ráðum hefðu fjárlögin líklega endað í, að mér reiknast til, um það bil 23 milljarða plús. Við samþykktum til dæmis að afla bankaskattsins en við vorum að móti því að verja honum svona. Við vildum verja honum í að greiða niður opinberar skuldir, í arðbærar fjárfestingar, í innviðina. Við vorum líka á móti því að hafa ferðaþjónustuna í lægra virðisaukaskattsþrepinu. Það hefði fjármagnað þetta að hluta líka. Það er ástæða til að minnast á það líka núna 

Virðulegi forseti. Við afgreiðslu síðustu fjárlaga komu stjórnarandstöðuflokkarnir með sína pakka. Það er mjög auðvelt að fletta því upp, tillögunum sem þá lágu fyrir. Samfylking kom nokkrum dögum fyrir fjárlögin, einum eða tveimur dögum fyrir, með pakka um hvernig ætti að eyða meiru og hvernig ætti að afla tekna. Það var nú sumt sérkennilegt en það var alla vega viðleitni. Mig minnir að Vinstri grænir hafi gert það líka. Við þurfum ekkert að deila um þetta, það er hægt að fletta þessu upp. Það er líka hægt að fletta því upp hvernig hv. þingmenn Bjartrar framtíðar greiddu atkvæði. Það vakti athygli að Björt framtíð kom með pakka um útgjöld en ekki um tekjur, það vakti einfaldlega athygli. Ef það er ekki stefna Bjartrar framtíðar að haga sér þannig þá er það frábært, batnandi fólki er best að lifa. Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann, af því að hann nefndi matinn: Er það eina nauðsynjavaran? Þarf fólk ekki á neinu öðru að halda en mat?

Virðulegi forseti. Mér finnst leiðinlegt að vera sakaður um ábyrgðarleysi, þegar kemur að ríkisfjármálum, og agaleysi. Ég vil leggja áherslu á að í meðferð fjárlaga- og tekjuöflunarfrumvarpa hjá Bjartri framtíð hefði afgangurinn á síðasta ári verið mun ríkulegri ef farið hefði verið að okkar ráðum og vel hægt að fjármagna þær tillögur sem við lögðum til um uppbyggingu í fjölbreyttu atvinnulífi. Það sýna allar okkar atkvæðagreiðslur og gjörðir við síðustu fjárlög. Það er hægt að fletta því upp. Er matur eina nauðsynjavaran? Ég hallast að því að leggja dæmið svona upp: Ef eitthvað kemur nú upp á, sem getur gerst, ekki síst hjá háskólamenntuðu fólki á Íslandi eins og tölur sýna, og maður er bara ekki með tekjur, hvað þarf maður? Ég held að maður geti beðið með þurrkarann, maður mundi bíða með viðhaldið á bílnum. Ég fékk mér nú uppþvottavél bara á síðasta ári. Maður bíður með flatskjáinn. En maður þarf mat. Maður þarf heitt vatn og rafmagn, held ég, fyrir húsið sitt. 

Virðulegi forseti. Það er hægt að fletta þessu öllu upp og umræðum í tengslum við fjárlögin og væri sjálfsagt og eðlilegt að gera það. Aðeins út af þessu með nauðsynjarnar. Mér finnst það nokkuð bratt að koma hér og segja þetta. Talandi um viðhald á bíl, ef þú átt bíl þá getur þú ekkert beðið með það, ef hann bilar þarf að kaupa varahlut. Ég er enginn sérfræðingur en svo mikið veit ég. Mér finnst skinhelgin vera nokkuð mikil. Ég las á sínum tíma bækling sem hét „Nomenklatura“, sem var um Sovétríkin sálugu. Þar var ákveðinn hópur sem gat keypt vörur og þjónustu á allt öðru verði og af miklu meiri fjölbreytni en almenningur. Hvort sem okkur líkar betur eða verr hefur stór hluti fólks hér efni á því og getur keypt hluti erlendis og gerir það. Sumt fólk hefur bara ekki efni á því og það kaupir allt hér heima. Ég held að það sé sjálfsagt og eðlilegt að við jöfnum þennan mun og reynum að lækka gjöldin 

Virðulegi forseti. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort honum þætti ábyrgt að eyða tekjum ríkissjóðs, sem koma til af bankaskattinum, í að borga skuldir fólks frekar en skuldir ríkissjóðs með hliðsjón af því að hv. þingmaður leggur ríka áherslu á að skuldastaða ríkissjóðs sé mjög slæm, sem er satt og ég er hjartanlega sammála. Það er einmitt þess vegna sem mér finnst það augljóst að bankaskattur ætti að fara í það, sérstaklega með hliðsjón af því að bankarnir ollu hruninu þegar allt kemur til alls, ásamt fleiri þáttum augljóslega. Mig langar bara að spyrja hv. þingmann þessarar einföldu spurningar: Telur hann þetta vera ábyrga nýtingu á bankaskattinum?

Virðulegi forseti. Við nýtum í sjálfu sér ekki bankaskattinn eyrnamerktan í nokkurn skapaðan hlut, við öflum tekna fyrir ríkissjóð og síðan erum við með allra handa hluti sem eru í gangi. Það sem ég sakna í þessari umræðu, þegar við erum að tala um ábyrgðarleysi, er hið stórskrýtna húsnæðiskerfi sem við erum búin að hafa hér um áratugaskeið, sem er eitt það alvitlausasta sem hugsast getur. Við erum með nokkuð sem heitir vaxtabætur sem hvetur fólk til að skulda. Við fórum hér út í hátt lánshlutfall, gengum á undan í þessum sal, og það hvetur sömuleiðis fólk til að skulda. Til að bíta höfuðið af skömminni taka skattgreiðendur alla áhættuna af Íbúðalánasjóði. Núna er ríkisábyrgð á Íbúðalánasjóði 900 milljarðar kr. Því var frestað á öllu síðasta kjörtímabili að taka á vanda Íbúðalánasjóðs. Ef ég á að vera gagnrýninn á þetta fjárlagafrumvarp og mína ríkisstjórn þá finnst mér að menn þurfi að ganga harðar fram í því að taka á þeim vanda sem er hjá Íbúðalánasjóði því að hann fer ekki frá okkur. Ég sé eftir þeim fjármunum sem við þurfum að setja á hverju einasta ári í ríkisbanka, engum til gagns. Þetta er gott dæmi um það að þegar ekki má ræða hlutina, þegar það er samstaða, alla vega hjá stórum hluta þjóðarinnar, þessum með dagskrárvaldið, að eitthvað sé svo heilagt að það megi ekki ræða það, eins og Íbúðalánasjóður var og skýrslan um Íbúðalánasjóð sýnir svo berlega, sem einhverra hluta vegna fær nú litla athygli og er lítið rædd, þá getur þetta verið niðurstaðan. Ef við ætlum að hjálpa fólki þá er mun betra, virðulegi forseti, að hjálpa því að greiða niður skuldir sína en að framlengja í þeim. Svo mikið er víst. Út frá því er þetta mun betri aðferð til að hjálpa fólkinu í landinu en það kerfi sem við höfum haft fram til þessa. Vaxtabæturnar hafa verið af svipaðri upphæð og sú sem hér um ræðir, en einhverra hluta vegna eru þær aldrei ræddar 

Virðulegi forseti. Ég er meðvitaður um það að bankaskatturinn er ekki beinlínis eyrnamerktur í þessar skuldaniðurfellingar. Það hefur hins vegar komið fram og ekkert annað hefur komið fram hjá ríkisstjórninni en það að bankaskatturinn sé forsendan fyrir því að fara í þessar svokölluðu skuldaleiðréttingar. Sömuleiðis þykir mér þetta svar hv. þingmanns eiginlega vekja enn þá stærri spurningu vegna þess að ef bankaskatturinn er í sjálfu sér ekki eyrnamerktur fyrir skuldaniðurfellingar þá liggur fyrir að ríkissjóður eigi að borga þetta og bankaskatturinn sé í raun og veru ótengdur því. Mér finnst það óábyrgara ef eitthvað er. Ég verð bara að ítreka spurninguna til hv. þingmanns, hvort hann telji það ábyrgt að nota þennan bankaskatt til skuldaniðurfellingar með hliðsjón af skuldastöðu ríkissjóðs. Og ef bankaskatturinn er í sjálfu sér ekki eyrnamerktur fyrir þessar skuldaniðurfellingar, hvaðan í ósköpunum telur hv. þingmaður þá að þessir peningar eigi að koma?

Virðulegi forseti. Áherslur mínar hafa verið alveg skýrar þegar kemur að húsnæðismálum. Ég hef látið þau mig varða alveg síðan árið 1995. Ég tel að sú leið sem við förum varðandi séreignarsparnaðinn, þ.e. séreignarleiðin, sé mjög skynsamleg. Þar er verið að hvetja fólk til þess að leggja fyrir og nýta kerfið og atvinnurekendur til að hjálpa fólki til að greiða niður lánin sín. Það er afskaplega skynsamleg leið. Við sjálfstæðismenn vorum líka með stefnu um að ganga lengra, þ.e. um ákveðinn skattafslátt til þess að greiða niður skuldir. Af hverju? Vegna þess að íslensk heimili eru mjög skuldsett og það er að sjálfsögðu eitthvað sem allir hagnast á ef skuldsetning íslenskra heimila minnkar, það er ekki nokkur einasta spurning. Það er ekki gott fyrir efnahagslífið eða þjóðlífið í heild sinni ef stór hluti fólks er mjög skuldsettur. Síðan getum við tekið umræðuna um húsnæðismálin. Ég vona að við gerum það og ég vona að við breytum áherslum hvað þau varðar. En það að hjálpa fólki til að greiða niður skuldir sínar er í eðli sínu gott.

Herra forseti. Þegar ég hafði lesið það fjárlagafrumvarp sem nú liggur fyrir Alþingi og fór að átta mig á raunverulegu inntaki þess komu mér í hug orðin í Gestaþætti Hávamála: Lítilla sanda, lítilla sæva - lítil eru geð guma Ríkisstjórnin hefur sannarlega kastað sauðargærunni í þessu frumvarpi, sauðargærunni sem hæstv. forsætisráðherra umvafði sig með í stefnuræðu sinni hér í gærkvöldi. Sú ræða var gæran en úlfurinn sjálfur, sem gægist fram undan sauðargærunni, birtist okkur í blaðsíðunum í þessu fjárlagafrumvarpi. Og nú sjáum við svo ekki verður um villst ríkisstjórn ríka fólksins að verki. Það er dáðlítil ríkisstjórn, hverrar forsvarsmenn tala með krít á tungu hér í ræðustóli Alþingis en reiða samtímis til höggs með höndinni sem heldur um stjórnartauma, höndinni sem heldur um ríkiskassann. Á Íslandi eiga fjölskyldurnar að ná endum saman um mánaðamót. Öryrkjar eiga að geta lifað mannsæmandi lífi og eldri borgarar eiga að fá notið afraksturs ævistarfsins, sagði hæstv. forsætisráðherra í stefnuræðu sinni í gær. Í dag boðar fjármálaráðherra 11 milljarða kr. hækkun á matvöru og lífsnauðsynjum í einni aðgerð og kallar það skattalækkun. Hann boðar 5% hækkun á rafmagni, mat og heitu vatni sem leggst þungt á tekjulága og barnafjölskyldur um allt land. Hann boðar hækkun á raforku til húshitunar, sem auk annars mun íþyngja mjög íbúum á köldum svæðum og þeim svæðum landsins sem skilgreind hafa verið sem svæði í vörn þar sem fólk líður nú þegar fyrir háan húshitunarkostnað, hátt vöruverð og flutningskostnað. Fjárlagafrumvarpið er herferð gegn tekjulágum og atvinnulausum, segir formaður Starfsgreinasambands Íslands. Það kemur eins og skrattinn inn í umræðu um kjarasamninga, segir formaður Eflingar og boðar átök á vinnumarkaði í framhaldinu. Það þarf ekki að leita svo langt sem út til aðila vinnumarkaðarins eða til stjórnarandstöðunnar því að stjórnarþingmönnum sjálfum blöskrar áform þeirra eigin ríkisstjórnar svo mjög að þeir fá ekki orða bundist. Eða svo ég vitni orðrétt í hv. þm. Karl Garðarsson sem situr hér í salnum og segir í fréttum í gær, með leyfi forseta: „Eftir standa fátækir, barnlausir einstaklingar, eldri borgarar og öryrkjar […] sem þurfa að borga hærra verð fyrir nauðsynjavörur.“ Að sjálfsögðu tek ég heils hugar undir þessi orð og það gerir allt vel hugsandi fólk sem hefur kynnt sér boðskap fjárlagafrumvarpsins. Fleiri stjórnarþingmenn hafa tekið í sama streng og þess vegna verður fróðlegt að sjá hver afdrif þessa frumvarps verða í þinginu að þessu sinni. Það er ekki úr vegi að bera þessi ummæli og ummæli af þessu tagi saman við krítartungutal forsætisráðherrans í gær þegar hann talaði um jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu og félagslegri aðstoð, möguleika til menntunar og atvinnu og trú á framtíð landsins - falleg orð en algjörlega merkingarlaus. Við lesum í fjárlagafrumvarpinu áform um að stytta bótatímabil atvinnuleysisbóta úr þremur árum í tvö og hálft. Félagsmálaráðherra sagði í fréttum í gær að þetta stafaði af því að atvinnuástand hefði batnað í landinu, eins og það breyti einhverju fyrir það fólk sem þarf að sækja atvinnuleysisbætur, eins og atvinnulaust fólk hverfi við það að falla út af bótaskrá. Það hverfur kannski út af skráningunni, út úr tölfræðinni og kannski er það einmitt markmiðið með þessari breytingu að geta fækkað þeim sem eru á atvinnuleysisskrá til að fegra myndina. Það kæmi nú ekki á óvart. En fólkið á bak við tölurnar hverfur ekki. Við erum hér að tala um lifandi fólk sem verður til áfram og vandi þess sömuleiðis meðan það hefur ekki atvinnu. Ríkisstjórnin getur þurrkað þetta fólk út af skrám eins og þegar strúturinn stingur höfði í sandinn, en ríkisstjórnin leysir ekki vanda fólksins með því og hún leysir engan vanda með því að velta honum annað, t.d. yfir á sveitarfélögin sem eru nú ekki ýkja burðug mörg hver til þess að takast á við þessa viðbót þegar atvinnulaust fólk fer að segja sig til sveitar við það að falla af bótum. Það verða ekki síst sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu og Suðurnesjum sem þurfa að bera þann þunga þegar til kemur því að það er löngu þekkt að atvinnulaust fólk af landsbyggðinni flytur sig til höfuðborgarinnar þegar atvinnan bregst og þess vegna er ekki alveg að marka atvinnuleysistölur úti á landi. Síðast en ekki síst vil ég nefna þær köldu kveðjur sem þetta frumvarp sendir þeim byggðum landsins sem eiga mest undir högg að sækja í samfélagi okkar vegna skorts á raforkuöryggi, skorts á góðum fjarskiptum á borð við símasamband og internet og vegna skorts á góðum samgöngum, en þetta þrennt, samgöngur, raforkuöryggi og fjarskipti eru undirstaða þess að atvinnulíf fái þrifist og byggð viðhaldist í landinu. Ríkisstjórnin hefur fellt niður 50 millj. kr. framlag vegna sértækra aðgerða á varnarsvæðum sem snúa að brothættum byggðarlögum í tengslum við framkvæmd byggðaáætlunar. Ekki nóg með það, ríkisstjórnin hefur kippt fótum undan sóknaráætlunum landshlutanna. Það gerðist í fyrra þegar 400 millj. kr. fjárveiting var tekin af og einungis fjórðungur fjármagns settur inn aftur. Í þessu frumvarpi verður ekki annað séð en að sóknaráætlanir landshlutanna hafi endanlega fengið náðarhöggið. Allri þeirri miklu og góðu vinnu sem á síðustu árum hefur farið í að gera þessar áætlanir í nánu og góðu samráði aðila á milli til þess að snúa vörn í sókn hefur nú verið kastað fyrir róða. Höggvið er að brýnum samgönguframkvæmdum. Fyrirhuguð 3 milljarða kr. hækkun til vegaframkvæmda er að engu gerð og settar inn litlar 850 milljónir í staðinn, sem duga ekki einu sinni fyrir nauðsynlegasta viðhaldi vega, hvað þá nýframkvæmdum. Á sama tíma megum við horfa upp á það að milljörðum sé aflétt af útgerðarauðvaldinu sem ríkisstjórn hinna ríku veigrar sér við að láta standa skil á sínum skerfi af nýtingu þjóðarauðlindar sem skapað hefur tugmilljarða gróða í þeirri grein. Á meðan ríkisstjórn hinna ríku hlífir útgerðarauðvaldinu veigrar hún sér ekki við að leggja 11 milljarða kr. hækkun á lífsnauðsynjar almennings í landinu. Nei, herra forseti, það er lítil reisn yfir þessu fjárlagafrumvarpi. Lítilla sanda, lítilla sæva - lítil eru geð guma.

Frú forseti. Af því ég náði ekki að fara í andsvar við hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson ætla ég að leyfa mér að nota nokkrar sekúndur í það í upphafi þessarar ræðu. Hv. þingmaður fór hér mikinn með stórbrotnar formúleringar eins og honum er gjarnan lagið. Það var reyndar athyglisvert, og er, í fleiri tilvikum að hlusta á menn ræða um aðstæður í ríkisfjármálum á síðasta kjörtímabili ótengt við þann veruleika sem við var að glíma, hvort sem það eru framlög til heilbrigðismála eða annarra þátta. Fór það algerlega fram hjá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, hæstv. fjármálaráðherra eða hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, að aðstæðurnar voru þannig 2009 að ríkissjóður Íslands stefndi lóðbeint, hratt og örugglega á hausinn og hefði einfaldlega farið það á fáeinum árum ef ekki hefði verið hafist handa við að takast á við þann gríðarlega vanda og þá vá sem að steðjaði með halla á ríkissjóði þegar verst lét á bilinu 10–15% af vergri landsframleiðslu? 217 milljarða hallinn sem bókaður var á ríkissjóð 2008 verður vonandi alltaf Íslandsmet í sögunni og það þarf ekki að deila um hverjir eiga það Íslandsmet. Það var Sjálfstæðisflokkurinn sem skildi þannig við ríkisfjármálin. Þetta eru hátt í 300 milljarðar á núgildandi verðlagi. Hallinn stefndi framan af ári 2009 í um 170–190 milljarða. Ef ekki hefði verið gripið til viðamikilla aðgerða strax á miðju ári 2009, bæði með tekjuöflun og verulegum niðurskurði, hefði hallinn orðið af þeirri stærðargráðu. Hann náðist niður í 140 milljarða, tæp 10% af vergri landsframleiðslu, en hann var samt þar, 160–170 milljarðar á núgildandi verðlagi, tæp 10% af vergri landsframleiðslu. Svo geta menn talað eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson um að úr því við gerðum ekki allt sem okkur langaði til, byggðum nýjan Landspítala eða eitthvað annað, þá þýði lítið fyrir okkur að vera að tala núna. En sjá menn ekki hvert verkefnið var, við hvað var að glíma? Það er svo ódýrt að heyra menn tala svona, horfandi fram hjá þessum staðreyndum, að það hálfa væri nóg. Einni fullyrðingu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar er óhjákvæmilegt að mótmæla vegna þess að hv. þingmaður býr sér nefnilega til fullyrðingar og étur þær svo aftur og aftur upp eftir sjálfum sér eins og heilagan sannleik. Það er lítið annað að gera við slíkar aðstæður en að koma hinu rétta á framfæri. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson leyfði sér hér að halda því fram að fyrrverandi ríkisstjórn hefði ekki forgangsraðað í þágu heilbrigðismála. Það gerði sú ríkisstjórn í hvert einasta sinn sem hún greip til aðgerða og afgreiddi fjárlög. Í öllum umferðunum, á miðju ári 2009, í fjárlögum 2010, í fjárlögum 2011 og í fjárlögum 2012, var minnst aðhaldskrafa lögð á heilbrigðismál. Það var farið mýkri höndum um þann málaflokk en nokkurn annan málaflokk. Þar á eftir menntun, löggæsla og annað slíkt. Það var skorið tvöfalt til þrefalt meira niður á öðrum sviðum. Það er að forgangsraða. Það er líka að hlífa þessum málaflokki, hv. þingmaður. Í fjárlögunum 2013 var engin aðhaldskrafa lögð á heilbrigðismálin. Þá töldum við og vissum reyndar að meira en nógu langt var gengið og menn gerðu meira en gott þótti vegna þess að verkefnið var að forða ríkissjóði frá gjaldþroti. Þá var sem sagt heilbrigðismálunum alveg hlíft við frekara aðhaldi og fyrstu nýju peningarnir settir inn, þannig að við höfðum þegar hafist handa við að bæta fjármunum inn í heilbrigðiskerfið. Og umtalsverðar fjárhæðir, um 800 milljónir samtals ef ég man rétt, voru settar í tækjakaup á Landspítalanum og talsverð fjárhæð í tækjakaup á sjúkrahúsinu á Akureyri. Það var búið að forgangsraða í þágu þessa málaflokks allan tímann og við höfðum hafið uppbygginguna. Ég ætlaði aðeins að glíma við í örfáar mínútur stóru myndina í þessum málum og ræði meira út frá fyrra heftinu en fjárlagafrumvarpinu sjálfu. Hallalaus fjárlög annað árið í röð, hef ég heyrt hæstv. fjármálaráðherra segja nokkrum sinnum og vera stoltan af. Það er gott og gleðilegt. Má óska hæstv. fjármálaráðherra til hamingju með það. Vandinn er sá að þetta er ekki alveg rétt sagnfræði vegna þess í reynd voru nokkurn veginn hallalaus fjárlög og nokkurn veginn hallalaust frumvarp lagt fram strax haustið 2012 með mjög óverulegum halla á ríkissjóði. Og það gekk upp, segir ríkisreikningur núna á árinu 2014. Þegar upp er staðið varð afkoma ríkisins nokkurn veginn í járnum á árinu 2013 og þar með nokkurn veginn í samræmi við frumvarpið sem lagt var fram haustið 2012. Þannig að þetta er í raun og veru þriðja fjárlagafrumvarpið og þá þriðju fjárlögin sem við erum að ræða þar sem afkoma ríkissjóðs er nokkurn veginn komin í núllið, plús/mínus eitthvað svolítið. Ég tel hins vegar áhyggjuefni að afkoman næstu tvö ár, 2015 og 2016, er lítt breytt. Það er nokkurn veginn aftur í járnum, 0,2% af fjárlögum miðað við verga landsframleiðslu 2015 og 0,3% 2016. Það er líka staðreynd að nafnvirði skulda ríkissjóðs mun í raun og veru ekkert lækka, sáralítið. Það er eingöngu skuldahlutfallið sem lækkar vegna þess að landsframleiðslan vex. Við verðum að horfast í augu við þær staðreyndir eins og þær blasa við okkur. Við náum ekki miklum árangri þarna. Fjárlagafrumvarp er á margan hátt pólitískasta mál hvers þings. Þetta fjárlagafrumvarp er rammpólitískt og ríkisfjármálaáætlunin sem því fylgir. Það er fullkomlega réttmætt að ræða þá staðreynd að að óbreyttri siglingu rýrnar hlutur samneyslunnar, velferðarútgjaldanna, jafnt og þétt næstu fjögur ár og verður orðið alveg ískyggilega lágur. Það er pólitík. Það er sko heldur betur pólitík. Það er verið að segja: Við ætlum þessum geira ekki að fá sína hlutdeild í vaxandi þjóðartekjum. Það er ósköp einfaldlega það sem er verið að segja. Hlutaskiptunum á að breyta í íslensku samfélagi. Það er eins og að segja við sjómenn: Já, við höfum verið hérna um áratugi með hlutaskiptakerfi. Það hefur gengið á ýmsu í samskiptum útgerðar og sjómanna og ekki alltaf verið létt að ná samningum. En einu hafa menn þó ekki hróflað við, það er hlutaskiptakerfið sem er þannig í grófum dráttum, til einföldunar, að sjómennirnir fá 40% af aflaverðmætinu í hverri veiðiferð í kaup. Það gengur stundum vel og þá fá þeir mikið, það gengur stundum verr og þá fá þeir minna, en hlutaskiptunum er ekki breytt. En hæstv. fjármálaráðherra er að segja við íslenskt samfélag: Við ætlum að breyta hlutaskiptunum. Þið skuluð ekki fá 40% ykkar. Nei, þau eiga að lækka niður í 36% á næstu fjórum árum. Það er í raun og veru það sem er verið að segja. Ég sé engin rök standa til þess að það sem er fram undan í íslensku samfélagi réttlæti þetta. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur nýlega uppgötvað að þjóðin eldist og er mjög upptekinn af þeirri uppgötvun sinni. Það er alveg rétt. Við sum höfum áttað okkur á þessu fyrir þó nokkru síðan. En á hvað er þetta ávísun? Jú, og þar erum við sjálfsagt sammála, óumflýjanleg útgjöld. Það þarf fleiri hjúkrunarrými. Það þarf meiri umönnun. Það þarf meiri kostnað í heilbrigðiskerfinu og við þurfum að undirbúa okkur undir þann veruleika. Þar erum við sammála. En sér þess stað hér? Nei, ég sé það ekki sérstaklega. Ég verð líka að segja þegar menn tala um tekjuöflunaraðgerðir og skatta á síðasta kjörtímabili eins og menn gera stundum hér verð ég svolítið dapur. Er það sanngjörn uppstilling mála að líta svo á að allt það sem við þurftum að gera í tekjuöflun hafi verið af einhverri meinbægni og vinstrimennsku án nokkurs tilefnis? Menn horfa fram hjá þeim staðreyndum sem við blasa, það sem við var að glíma, að ná niður hundruð milljarða halla á ríkissjóð. Halda menn að það hafi gerst fyrirhafnarlaust? Halda menn að grunnurinn hefði orðið til fyrir hæstv. fjármálaráðherra núna að leggja aftur og aftur fram hallalaus fjárlög ef ekki hefði verið með stórfelldum erfiðum aðgerðum sem oft voru við það að ganga af okkur dauðum, ráðist í það að bæði afla tekna, sem hefur gengið vel og hefur skilað sér vel að merkja, hæstv. fjármálaráðherra, það er rangt sem kemur fram í bókinni að þær hafi ekki gert það, og auðvitað líka að draga úr útgjöldum alls staðar þar sem þess var nokkur kostur. Klisjan um þetta, að munurinn núna sé sá að ríkisstjórnin ætli að skilja meira eftir hjá heimilunum með því að færa fjármuni út úr samneyslunni og yfir til heimilanna í meiri ráðstöfunartekjur. En bíddu, þurfa ekki heimilin áfram á heimilisþjónustu og skólum og lyfjum að halda? Þetta er spurning um fyrirkomulag. Hver segir að það sé betra samfélag að minna sé lagt af mörkum í gegnum samneysluna þar sem allir hafa jafnan rétt og fá þjónustuna án endurgjalds, án tillits til efnahags eða fara hina leiðina? Það er nefnilega klisja, hæstv. fjármálaráðherra, og ekkert annað en hægri klisja, útslitin, að þetta þýði sjálfkrafa betri afkomu heimilanna í landinu. Hvaða heimila? Auðvitað græða viss heimili á því að auðlegðarskattur er lagður niður, en ekki þau öll. 

Frú forseti. Það er engin klisja að skilja eftir fjármuni hjá heimilunum. Það er engin klisja í því að lækka hreinlega skatta, hvort sem er tekjuskatt eða neysluskatta, eins og við gerum samhliða þessu fjárlagafrumvarpi. Að afnema vörugjöld - vörugjöld leggjast á öll heimili. Í niðurfellingu vörugjalda felst til dæmis lækkun byggingarkostnaðar. Það er sama hvort verið er að reisa fjölbýlishús, raðhús eða einbýlishús, byggingarkostnaður lækkar um á bilinu 1,1–1,2% samkvæmt útreikningum okkar. Alveg skýrt dæmi. Heimilistæki, sem eru á hverju einasta heimili, munu líka lækka mikið í verði. Þetta er einfaldlega áherslumunur. Ég vil aðeins koma inn á orð hv. þingmanns vegna uppgjörs ársins 2013. Við fórum í aðgerðir hér í fjáraukalagafrumvarpi síðastliðið haust til að draga úr útgjaldahorfum vegna ársins. Við gerðum það. Að öðru leyti skýrist munurinn á því sem við sáum fyrir undir lok árs og því sem nú hefur raungerst í ríkisreikningi fyrir 2013 að langmestu leyti af hlutabréfinu í Landsbankanum. En við eigum að fagna því öll saman að afkoman varð betri fyrir 2013 en við óttuðumst. Niðurstaðan er fagnaðarefni þó að ekki sé hægt að halda því fram að það hafi með öllu verið hallalaust ár. Varðandi hlutdeild frumgjaldanna í landsframleiðslunni eða samneyslunnar af landsframleiðslunni er bara ágætt að vísa til fjögurra ára áætlunar sem var lögð fram haustið 2012 fyrir síðasta ár. Samkvæmt henni áttu frumgjöldin að fara niður í 24% af landsframleiðslu fyrir árið 2016. Það er 0,3% lægra en við gerum ráð fyrir að verði á því sama ári. Þannig að það er engin grundvallarbreyting 

Frú forseti. Árið 2013 kom líka betur út vegna þess að tekjustofnar ríkisins reyndust sterkari og gáfu betur af sér en áætlanir höfðu gert ráð fyrir. Það er mjög ánægjulegt. Meiri þróttur í hagkerfinu. Það sýnir líka að tekjuöflunarkerfið er virkt og það skattstig sem varð til með breytingum á síðasta kjörtímabili hefur bara virkað mjög vel. Muna menn sönginn hér um að þetta mundi kæfa allan hagvöxt og hér yrði allt í kaldakoli vegna skattkerfisbreytinganna? Það hefur sem betur fer ekki gengið eftir. Það sem ég er að reyna að tala um í sambandi við klisjur er til dæmis þetta, frú forseti: Þjóðin mun halda áfram að eldast og þörfin fyrir meira fjármagn inn í þann málaflokk mun verða til staðar þó að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks lækki nú skatta. Það er nefnilega þannig. Verkefnið verður þarna. Fólkið þarf þjónustuna og það verður einhvern veginn að borga fyrir hana. Annaðhvort gerir það það í gegnum sameiginlega sjóði eða þetta fólk, sem margt hvert mun ekki eiga ríkan lífeyrisrétt, verður að borga meira sjálft, nema þá að það verði hreinlega af þjónustunni, fái hana ekki. Það er væntanlega ekki meiningin. Ég bendi mönnum á að lesa bls. 6 í þessu litla hefti þar sem talað er um lægri skatta og skilvirkara skattkerfi. Það er ákaflega lýsandi fyrir sýn hæstv. fjármálaráðherra og væntanlega fyrst og fremst Sjálfstæðisflokksins - ég geri ekki ráð fyrir því að framsóknarmenn hafi samið þetta - á hlutverk skattkerfisins. Þar segir, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að einstaklingar njóti beinna kjarabóta af léttari skattbyrði. Ekki er síður mikilvægt að skattkerfið styðji við atvinnulífið og hindri ekki frumkvæði og framtak, vöxt og viðgang fyrirtækja, fjárfestingu og ný störf.“ - Einfalt, réttlátt og stöðugt o.s.frv. Það er ekki minnst einu orði í þessari umfjöllun á það meginhlutverk skatta að vera tekjustofn fyrir sameiginleg útgjöld. Þaðan af síður er minnst einu orði á það hlutverk skatta að vera upp að vissu marki jöfnunartæki. Hér hefur últra hægri maður haldið um penna sem horfir eingöngu á skatta sem böl og það hljóti alltaf og ævinlega að vera 

Frú forseti. Það felst ákveðinn grundvallarmisskilningur í þessu vegna þess að með auknu framtaki og aukinni athafnasemi í þjóðfélaginu munu skattstofnar ríkisins taka við sér og verða sterkari og öflugri. Hóflegir skattar eru líklegastir til þess að vera grundvöllur öflugra tekjuöflunarkerfis fyrir ríkið. Ég vek athygli hv. þingmanns á bls. 69 í þessu sama hefti sem hann vísar til, Stefna og horfur, fyrri hluti fjárlagafrumvarpsins, fyrra heftið. Þar er ágætt yfirlit yfir það hvernig skattbreytingarnar hafa komið út. Eins og þar má sjá eru skattbreytingarnar sem ný ríkisstjórn leiddi fram í fyrra og á þessu ári að skila ríkinu auknum tekjum. Hvers vegna? Fyrst og fremst vegna þess að slitabúin eru að greiða og hafa tapað sínum undanþágum. Fjármálafyrirtækin greiða meira. En þegar við höfum horft fram hjá bankaskattinum erum við með skattalækkun. Það er það sem við erum að gera fyrir almenning og fyrirtækin í landinu, við erum að létta byrðum af heimilunum og fyrirtækjunum. Jafnvel þótt ríkið fái meiri tekjur út úr breytingunum þegar heilt er á litið. Þetta er sá viðsnúningur sem er að verða. Þessi breyting var grundvöllur þess að við gátum lagt fram hallalaust fjárlagafrumvarp fyrir yfirstandandi ár sem reyndar mun enda með ágætisafgangi og er grundvöllurinn sem við viljum byggja á til framtíðar. Reyndar hefur hér í dag verið afskaplega lítið rætt um mjög stórar aðgerðir sem við vitum að eru í undirbúningi og geta breytt þessari mynd allri saman mjög verulega. Það eru aðgerðir til að afnema höft, það hvernig við náum að tryggja umtalsverða afskrift krafna sem standa á gömlu slitabúin sem ekki er fyrirséð að geti gengið til kröfuhafa. Hagfelld niðurstaða í þeirri stóru mynd mundi gerbreyta allri umræðu um skuldastöðu ríkisins og opinber fjármál inn í næstu ár.

Frú forseti. Ég tel reyndar að skattkerfið sé þegar farið að skila betri afkomu sjálfvirkt án breytinga á því sem slíku. Þess fór að sjást stað strax í lok árs 2012 og það hefur sannarlega reynst vera svo á árinu 2013. Þannig að svartsýnisúthlaup oddvita núverandi ríkisstjórnar í sumarbyrjun í fyrra, þegar þeir sáu þetta allt sótsvart, hefur sem betur fer reynst alveg tilefnislaust. Það má meira að segja sjá þess viss merki að hinir sjálfvirku margfaldarar séu farnir að virka. Hvað er að því að láta í grófum dráttum þetta tekjuöflunarkerfi halda sér og með því fara að mynda umtalsverðan afgang á ríkissjóði? Hæstv. fjármálaráðherra tjáir sig hér lítið um þá staðreynd að afkoma næstu tvö ár verður í járnum. Það má samkvæmt hans eigin útreikningum og spám ósköp lítið út af bera til þess að ríkissjóður geti aftur lent í halla. Það er bara þannig. Afgangur upp á 0,2 til 0,3% af vergri landsframleiðslu er ekki mikið og við borgum ekki miklar skuldir með því. Samt telur hæstv. ráðherra sig hafa efni á því að missa út 10 milljarða í auðlegðarskatti og 5–8 milljarða í veiðigjöldum og mörgu fleira. En ef þessir fjármunir héldust inni, ef við hefðum komið á bankaskattinum og hann heldur fyrir dómi, gátum við náttúrlega líka notað hann í margt, ekki bara endilega það sem þarna fór. Svo vil ég að lokum segja af því ég hafði ekki tíma til þess í minni ræðu, frú forseti, að nú þurfum við, þó að það sé dapurlegt, að fara að ræða þau teikn sem því miður eru að byrja að láta á sér kræla um að visst ójafnvægi sé að byrja að myndast í hagkerfinu á nýjan leik. Það sem ég hef hvað mestar áhyggjur af og les upp úr þessu fjárlagafrumvarpi og ríkisfjármálaáætlun til fjögurra ára er að nú er stefnan í ríkisfjármálum á pólitískum forsendum hætt að styðja við markmið Seðlabankans um langtímastöðugleika í hagkerfinu. Það er að byrja misgengi aftur milli þeirra áherslna sem lagðar eru í ríkisfjármálum á aðra hlið og lögbundins hlutverks 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talaði um það að ríkustu fjölskyldurnar í landinu hafi borgað auðlegðarskattinn. Hv. þingmaður upplýsir okkur kannski af hverju ákveðnum ríkum fjölskyldum var sleppt við auðlegðarskatt. Það eru eignir sem eru ríkistryggðar, 100% eignir. Menn geta átt húseignir sem falla í verði og eitthvað sem margir hafa gert sem hafa ekki átt í lífeyrissjóði. En síðasta ríkisstjórn sleppti ríku fólki, ekki mörgu, sem átti lífeyrisréttindi, ríkistryggð lífeyrisréttindi. Því var sleppt. Allir aðrir skyldu greiða skattinn. Margt af því fólki sem greiddi þennan skatt var með litlar tekjur og gat ekki verið í lífeyrissjóði, en það var ákveðin elíta sem fékk að sleppa að greiða skattinn. Það er gott að heyra að menn viti og hv. þingmaður viti um breytta aldurssamsetningu þjóðarinnar því að á síðasta kjörtímabili var ekki hægt að greina það að menn væru meðvitaðir um það. Þannig var hjúkrunarrýmum fækkað þar sem mest var þörfin. Það kemur illa niður á Landspítalanum, það eykur rekstrarkostnað hans vegna þess að þá þarf að vera með fólk inni á spítalanum sem á í rauninni að vera annars staðar í ódýrari úrræðum. Hv. þingmanni verður tíðrætt um að það hafi verið forgangsraðað í þágu heilbrigðisþjónustunnar. En það var farið í ný verkefni. ESB-umsóknin gerði það að verkum væntanlega, það er nú erfitt að finna tölurnar, að ýmis verkefni utanríkisráðuneytisins hækkuðu um 287%, Þýðingamiðstöð utanríkisráðuneytisins um 72%. Við getum nefnt stjórnlagaþingið, menn tala um að þegar atkvæðagreiðslan er tekin með og allt saman séum við komin þar í jafnvel 1 og hálfan milljarð. Rannsóknarnefndir Alþingis. Við þekkjum það mál. Ekki var nú eftirlitið þar. Virðulegi forseti. Það hefði verið í lagi að nota þessa fjármuni í tæki á Landspítalanum. Ef menn hefðu virkilega viljað forgangsraða í þágu heilbrigðisþjónustunnar hefðu menn gert það. Tölurnar tala sínu máli. Aukningin var 

Frú forseti. Mælingar sýna það og t.d. sést það á töflum OECD að útgjöld til velferðarmála á Íslandi fóru vaxandi á hverju einasta ári eftir hrun sem hlutfall af landsframleiðslu. Þar ber að vísu að hafa í huga að þar með flokkast útgjöld til greiðslu atvinnuleysisbóta, en jafnvel að því frátöldu jókst hlutdeild heilbrigðismála, menntamála, almannatrygginga og sjúkratrygginga sem hlutfall af vergri landsframleiðslu á hverju einasta ári. Það segir sína sögu um þá skýru forgangsröðun sem var í þágu þessara málaflokka. Vissulega verður að hafa í huga að á þessum tíma var verið að draga mjög hratt og mikið úr ríkisútgjöldum til annarra málaflokka. Varðandi breytta aldurssamsetningu og að þess hafi ekki séð stað að við höfum áttað okkur á því síðasta kjörtímabili. Hv. þingmaður var svo óskammfeilinn að tala um hjúkrunarrými í því sambandi. Var ekki einmitt stærsta átaki, sennilega sögunnar, í byggingu hjúkrunarheimila hrint af stað? Það var auðvitað öðrum þræði atvinnupólitískt mál því það kom sér vel að skapa störf í byggingariðnaði með byggingu tíu eða tólf nýrra hjúkrunarheimila á jafn mörgum stöðum á landinu sem flest eru núna að komast í gagnið. Eitt það síðasta var tekið í notkun á Suðurnesjum síðastliðið vor. Þetta hefur farið fram hjá hv. þingmanni. Það var skýr forgangsröðun. Þar var þörfin til staðar, hafði verið lengi vitað, og ráðist var í það verkefni. Það var vissulega gert með svokallaðri leiguleið, þannig að það mun taka af tekjum Framkvæmdasjóðs aldraðra á komandi árum. En það var gert með hliðsjón af aðstæðum eins og þær voru. Ég vona að hv. þingmaður styðji það. Stórátak í að útrýma fjölbýlum og koma upp nútímalegum hjúkrunarheimilum á þeim tíu, tólf stöðum á landinu þar sem þörfin var talin brýnust. Hv. þingmaður hlýtur að geta viðurkennt það sem a.m.k. einhvers konar forgangsröðun.

Virðulegi forseti. Vandinn er sá að á þeim tíma, þegar farið var í þessa uppbyggingu, fækkaði hjúkrunarrýmum. Vandinn er sá, ef hv. þingmaður vill kynna sér hvað breytt aldurssamsetning þýðir og hvaða áætlun er í gangi, að þá gengur það ekki upp. Það er það sem ég hef verið að vekja athygli á. Menn hafa augljóslega ekki verið meðvitaðir um það, að minnsta kosti ekki nægjanlega meðvitaðir, á síðasta kjörtímabili. Tölurnar tala sínu máli. Í sambandi við nýju verkefnin sem ég nefndi þá held ég að við séum öll sammála um það að við hefðum viljað getað nýtt milljarðana sem í þau fóru, og ýmislegt fleira mætti taka til, í heilbrigðisþjónustuna. Ég held að þegar sagan verður skoðuð munum við spyrja: Af hverju í ósköpunum nýttu menn þetta ekki frekar í heilbrigðisþjónustuna? Hlutfallið 2014 í ríkisreikningi sem fór í heilbrigðisþjónustu var 46%, 2012 var það 44%. Við erum að tala um nýju verkefnin eins og t.d. Náttúruminjasafnið, sem er auðvitað góðra gjalda vert, sem hækkaði um 231%. Ríkisstjórnin fór í það, fram hjá Ríkiskaupum, að semja við Reykjavíkurborg um ótrúlegan leigusamning við Perluna sem hefði kostað skattgreiðendur 1 og hálfan milljarð á ákveðnu tímabili. Sem betur fer var því hrundið. Við getum nefnt líka Íbúðalánasjóð. Þrátt fyrir viðvaranir tóku menn ekki á því verkefni. Sömuleiðis eru þarna stofnanir eins og Náttúrufræðistofnun og Sinfóníuhljómsveitin sem fer hvor um sig yfir 100%, og stofnanir sem eru í kringum 100% eins og Jafnréttisstofa, Mannvirkjastofnun og ýmislegt annað má nefna. Þetta eru allt ágætisverkefni en þarna var aukningin. Og í síðustu fjárlögum ykkar þar sem þið lofuðu svo sannarlega öllu milli himins og jarðar, þá fór jafnvel ekki hlutur eins og Perlusamningurinn.

Frú forseti. Hv. þingmaður stakk upp á því að ég kynnti mér betur breytta aldurssamsetningu þjóðarinnar. Ég er alveg til í það. Ég hefði gott af því að rifja upp það litla sem ég lærði í lýðfræði og mannfræði á sínum tíma, t.d. í Háskóla Íslands. Ég hefði gott af því að rifja upp aftur tillögu sem ég flutti á Alþingi fyrir sjálfsagt að verða 20 árum síðan um að við legðum grunn að því að geta farið að hefja hér svokallaða kynslóðareikninga þannig að við skoðuðum það með langtímamarkmið í huga hvernig kynslóðirnar deila kjörum, því við erum alltaf að hafa áhrif á það með ákvörðunum okkar. Sem betur fer stóðumst við t.d. eitt áhlaup sem gert var á síðasta kjörtímabili á eina mikilvægustu undirstöðuna í þessu, að sambúð kynslóðanna sé þó til friðs hvað varðar eftirlaunagreiðslur. Sjálfstæðisflokkurinn vildi nefnilega, frú forseti, seilast inn í framtíðartekjur lífeyrissjóðakerfisins og taka út væntar skatttekjur ríkisins fyrir fram til þess að gera sér þetta léttara á meðan á kreppunni stóð.  Þannig að það er ekki hægt að segja að staða Íslands að öllu leyti sé svo slæm í þessu efnum þó mér 

Virðulegur forseti. Það hefur margt jákvætt gerst í þjóðfélaginu síðan ríkisstjórnin tók við. Við horfum upp á hagvöxt sem fáar Evrópuþjóðir geta státað af um þessar mundir. Hann verður væntanlega um 3% árið 2014 og samkvæmt Seðlabankanum er spáð allt að 4% hagvexti á næsta ári. Þetta eru vissulega tölur sem flestar Evrópuþjóðir geta öfundað okkur af. Við erum með lága verðbólgu, sem hefur ekki sést lengi, og vel að merkja, hún er undir verðbólgumarkmiði Seðlabankans sjöunda mánuðinn í röð. Hagstofan spáir að verðbólga verði að meðaltali um 3% fram til 2018 - fram til 2018. Þetta eru mikilvægar tölur því að loksins virðist vera að nást stöðugleiki sem er mikilvægur fyrir skuldsett heimili landsins. Auðvitað viljum við sjá verðbólgu vel undir 3% en stöðugleiki er það sem við þurfum, ekki óvissa og hræðsla hver mánaðamót þegar gluggaumslagið er opnað og fólk fer að skoða hvað lánin hafa hækkað mikið. Atvinnuleysi er með því lægsta sem gerist í Evrópu, það er staðreynd. Spáð er að það verði um 3,5% á næsta ári og haldist nokkurn veginn í þeirri tölu fram til 2018. Forsendur kjarasamninga frá síðasta vetri hafa staðist er varðar kaupmátt. Auðvitað er 4 milljarða kr. afgangur á fjárlögum ekki mikið þegar horft er til þess að tekjur ríkisins nema um 644 milljörðum kr. á næsta ári. Það er samt mikilvægt skref í rétta átt og nú er komið að því að greiða niður skuldir ríkisins. Það gengur ekki að greiða árlega yfir 80 milljarða kr. í vexti, sem eru ígildi framlegðar ríkisins til Landspítala í tvö ár. Ríkið borgar 80 milljarða kr. í vexti á ári. Landspítalinn fær 45 milljarða. Þetta er það sem við stöndum frammi fyrir. Þessar háu vaxtagreiðslur þýða aðeins eitt, við verðum að sýna áfram aðhald í ríkisrekstri. Það þýðir ekki að verða við kröfum um aukin útgjöld í hvert skipti sem smáafgangur er á fjárlögum. Okkur verður tíðrætt um skiptingu þeirra peninga sem við höfum milli handanna, í hvaða málaflokka þessir peningar fara. Heildarútgjöld ríkisins nema um 640 milljörðum kr. Af þessum peningum fara rúmir 140 milljarðar í heilbrigðismál og rúmir 120 milljarðar í almannatryggingar og velferðarmál. Þetta þýðir að tæpur þriðjungur útgjalda ríkisins fer í þessa málaflokka, heilbrigðismál, almannatryggingar og velferðarmál. Auðvitað viljum við hafa gott heilbrigðiskerfi og að almannatryggingar séu í lagi, að ekki sé talað um velferðarmálin. Það er orðið löngu tímabært að við tökum þessa umræðu. Hvað er hægt að réttlæta að hátt hlutfall af ráðstöfunartekjum ríkisins fari í þessa málaflokka? Fram undan eru miklar breytingar á heilbrigðiskerfinu, ekki bara vegna aukins lyfjakostnaðar eða vegna kröfunnar um að sífellt sé verið að kaupa ný tæki og tól heldur vegna þess að aldurssamsetning þjóðarinnar er að breytast. Þannig er gert ráð fyrir að fjöldi þeirra sem eru 67 ára eða eldri aukist um rúmlega 26 þúsund á næstu 15 árum, eða um 71% frá því sem er í dag. Talið er að fjöldi þeirra sem eru 80 ára og eldri aukist um tæplega 6.600 eða um 55%. Þessar miklu breytingar kalla á aðrar og ólíkar áherslur í heilbrigðismálum þar sem hugsa þarf fyrir þörfum þessa vaxandi hóps. Þessar breytingar kalla líka á aukin útgjöld. Ljóst er að fjölga þarf hjúkrunarrýmum fyrir aldraða um allt að 1.700 á næstu 15 árum. Nemur kostnaður vegna þessa um 54 milljörðum kr. Af þessum fjölda nýrra hjúkrunarrýma eru um 1.100 á höfuðborgarsvæðinu. Í fjárlagafrumvarpi næsta árs er gert ráð fyrir auknum framlögum til heilbrigðisstofnana um land allt og er það vel. Framlög til öldrunarheimila hækka líka enda er nauðsynlegt að setja aukið fjármagn í þann málaflokk eins og fram kom í máli mínu áðan. Það er sérstaklega ánægjulegt að sjá að framlög til Landspítala skuli aukast um 2 milljarða kr. Niðurskurðartímabili Landspítala er lokið, það var staðfest í fjárlögum þessa árs og nú þurfum við að móta stefnu til framtíðar. Það er ömurlegt að sjá í sjónvarpi myndir af lekum byggingum spítalans. Við höfum þurft að sjá eftir hæfu starfsfólki til útlanda og við höfum þurft að draga úr þjónustu. Það er kominn tími til að breyta um stefnu og við sjáum þess merki í fjárlagafrumvarpinu. Það er sérstaklega ánægjulegt að sjá aukin framlög til Tækniþróunarsjóðs. Hlutverk sjóðsins er að styrkja þróunarstarf og rannsóknir á sviði tækniþróunar sem miða að nýsköpun í íslensku atvinnulífi og nú á að auka framlög til hans um rúmar 400 millj. kr. Þetta er í samræmi stefnu Vísinda- og tækniráðs og er afar mikilvægt, ekki síst vegna þess að framlag til nýsköpunarfyrirtækja mun líka hækka. Þetta mun skila sér í sterkara atvinnulífi til framtíðar. Þrátt fyrir að fjárlagafrumvarpið sé jákvætt á flestan hátt er það ekki óumdeilt frekar en fyrri daginn. Eitt vil ég nefna sérstaklega sem er gagnrýnivert í útgjaldahluta fjárlagafurmvarpsins en það eru framlög til skattrannsóknarstjóra, að þau skuli lækka um 40 millj. kr. á milli ára. Farið var í átaksverkefni hjá skattrannsóknarstjóra fyrir nokkrum árum og nú liggur fyrir að þeir peningar sem fóru í það verkefni hafa skilað sér margfalt til baka. Það liggur fyrir að skatteftirlit eykur tekjur ríkisins og því hefði þurft að bæta í þennan málaflokk, ekki draga úr. Nú er ég almennt sammála þeim sem hafa tjáð sig um eftirlitsstofnanir og nauðsyn þess að koma í veg fyrir að þær bólgni sífellt út. Þar er þó skattrannsóknarstjóri undanþeginn í mínum bókum. Þar á að auka fjármagn á meðan sýnt er að það skilar sér margfalt til baka. Það þarf líka að styðja við þá starfsemi Tryggingastofnunar sem miðar að því að uppræta bótasvik. Þar eru miklar fjárhæðir undir. Það sama gildir um Vinnumálastofnun og þá viðleitni þeirrar stofnunar að efla eftirlit sitt. Hér verðum við að bæta í. Ríkissjóður fær það margfalt til baka. Það er ljóst að fjárlagafrumvarp næsta árs lýsir ábyrgri efnahagsstjórn. Eins og fram kom í upphafi máls míns gerði þjóðhagsspá ráð fyrir að hagvöxtur yrði viðvarandi og heldur meiri en í helstu samanburðarríkjum. Athygli vekur að samkvæmt spánni verður þessi hagvöxtur aðallega knúinn áfram af aukinni einkaneyslu og fjárfestingum, sem er breyting frá árinu 2013 þegar hann byggðist aðallega á útflutningi. Við megum ekki heldur gleyma því að á þessu ári er gert ráð fyrir að skuldir ríkissjóðs fari undir 80% af landsframleiðslu og á næstu árum er gert ráð fyrir að skuldahlutfallið batni enn frekar og verði nálægt 65% af landsframleiðslu árið 2016. Stöðugleiki og hagvöxtur er það sem skiptir okkur mestu máli. Kaupmáttur hefur aukist og fram undan er breyting á uppbyggingu skattkerfisins þar sem einföldun er lykilorðið. Þar getum við deilt um leiðir, eins og varðandi hækkun á virðisaukaskatti á matvæli, en markmiðið er hins vegar skýrt, að einfalda skattkerfið, afnema vörugjöld og fækka undanþágum. Þetta eru atriði sem skipta miklu máli í þeim mikla frumskógi skatta og vörugjalda sem hafa verið við lýði. Fram undan eru ár uppbyggingar, fjárlagafrumvarp næsta árs er mikilvægt innlegg í þá baráttu. Fram undan eru skattalækkanir, afnám fjármagnshafta og lækkun höfuðstóls verðtryggðra lána. Þetta eru allt atriði sem munu bæta lífskjör okkar til framtíðar.

Hæstv. forseti. Ég hef bara eina spurningu til hv. þingmanns eftir ræðu hans hér og eftir það sem hann hefur sagt opinberlega á fésbókinni sinni og annars staðar, sem er þá gott að fá fram í ræðustóli Alþingis, í umræðu um fjárlög næsta árs: Styður hv. þingmaður þau áform ríkisstjórnarinnar að hækka matarskattinn um 71% eða úr 7% í 12?

Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn Það liggur fyrir að við erum að tala hér um útgjaldaþátt fjárlaga, við eigum að tala um tekjuhlutann í næstu viku, skilst mér, og þess vegna beið ég nú með að tala um þennan hluta sem hv. þingmaður er að ræða um. Skoðanir mínar á þessu máli hafa hins vegar komið mjög skýrt fram og ég þarf ekkert að endurtaka þær. Þetta mál mun fara í þinglega meðferð og við skulum sjá hvort ekki verða einhverjar breytingar á þessum hluta fjárlaga.

Hæstv. forseti. Frekar finnst mér nú svarið loðið þegar komið er hér í ræðustól Alþingis. Haft er hátt á fésbók og úti í bæ og því spyr ég aftur og bið um afdráttarlaust svar miðað við það sem hér er sett fram. Jú, við eigum eftir að ræða um breytingar á virðisaukakerfinu með öðru frumvarpi, en þetta er ein af meginforsendunum í frumvarpinu. Virðisaukaskattur gefur ríkissjóði hvorki meira né minna en 180 milljarða kr. á ári. Sú breyting sem þarna er gerð, sem hér hefur verið sagt að sé mesta skattahækkun hin síðari ár, þar sem ráðist er á matarskattinn, á að hækka hann eins og raun ber vitni - mér hefur þótt það mjög merkilegt sem hv. þingmaður hefur sagt úti í bæ. Ég skora á hann að lýsa þessari skoðun sinni hér úr ræðustól Alþingis og festa það þar með inn í þingtíðindi, það sem hann hefur sagt úti í bæ. Ef hv. þingmaður stendur við orð sín, 

Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Þetta mál fer reyndar ekki, varðandi þann hluta sem við ræðum hér, til fjárlaganefndar heldur til efnahags- og viðskiptanefndar, það er ágætt að hv. þingmaður átti sig á því. Ég hef talað mjög skýrt í þessu máli og ég þarf ekkert að endurtaka það sem ég hef sagt hér. Það liggur fyrir hver afstaða mín er í þessu máli. Fleiri aðilar utan úr bæ hafa tekið undir það sem ég hef verið að segja, meðal annars greiningardeild Arion banka nú síðast í morgun að ég held. Þar kemur fram að menn telja að hækkanir á virðisaukaskatti skili sér mjög fljótt út í verðlagið en lækkanir síður. Það er það sem ég hef verið að halda fram. Ég þarf ekkert að endurtaka það sem ég hef sagt. Þetta mál fer í þinglega meðferð, það fer til efnahags- og viðskiptanefndar og við skulum sjá hvaða breytingar verða á því.

Virðulegi forseti. Sem betur fer gefst betri tími til að tala sérstaklega um virðisaukaskattsbreytingarnar og það allt. En mér sýnist nú vera að teikna sig upp að miklu skynsamlegra væri, fyrst menn eru ekkert að fara í neina sérstaka einföldun þannig séð, menn eru ekkert að fækka skattþrepunum í virðisaukaskattskerfinu, að hafa lægra þrepið mjög lágt og hafa þar mjög skýrt afmarkaða nauðsynlega hluti eins og mat og hafa síðan hærra þrepið í 24% eins og sambærilegt er við nágrannalöndin og fara þá með ferðaþjónustuna og annað upp í það. Ég held að það væri langskynsamlegast í þessu og væri forvitnilegt að heyra viðhorf þingmannsins til þeirra hugmynda. Einu hjó ég eftir. Hann sagði að niðurskurðartímar á Landspítalanum væru liðnir. Það rímar ekki við það sem forstjóri Landspítalans hefur haldið fram. Forstjóri Landspítalans hefur bent á að það vanti um 4% í fjárframlögum til spítalans eða hátt í 2 milljarða, 1,6–1,7 milljarða, til þess einfaldlega að spítalinn geti sinnt lögbundnu hlutverki sínu. Ekki byggt upp neitt, það vantar þetta bensín á tankinn til þess eins að spítalinn geti sinnt því sem hann á að sinna. Þetta eru bara harðir útreikningar. Ef þessir peningar koma ekki, og þeir eru ekki í frumvarpinu eins og það er núna, þarf spítalinn að skera niður í þjónustu sinni. Hvernig getur þá hv. þingmaður sagt, miðað við þessa stöðu, að niðurskurðartímum á Landspítalanum sé lokið?

Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir þessa fyrirspurn. Aðeins varðandi matarskattinn eða réttara sagt virðisaukaskatt á matvæli eins og það heitir nú réttu nafni: Það liggur fyrir, en hefur kannski ekki komið mjög vel fram í umræðunni, að víða í nágrannalöndum okkar tíðkast það, og víðast held ég, að hafa matvæli í neðra þrepi. Og ég er þeirrar skoðunar að matvæli eigi að vera í lægra þrepi. Hvar það liggur nákvæmlega, hvort það á að vera í 7% eða 6% eða 8%, má endalaust ræða út af fyrir sig. En það þykir sjálfsagt í fjölmörgum löndum Evrópu, sem ég hef skoðað tölur frá, að hafa sérstakt þrep fyrir matvæli þar sem þetta er nauðsynjavara og ég sé ekki af hverju við getum ekki gert það líka. Varðandi niðurskurðinn á Landspítalanum liggur það fyrir, og það er það sem ég er að benda á, að niðurskurði á framlögum til Landspítalans er lokið. Ég er ekki að segja að Landspítalinn fái allt það sem hann þarf, hann þarf mun meira, en niðurskurði á framlögum til Landspítalans er lokið. Það er staðreynd.

Virðulegur forseti. Það var skorið gríðarlega niður til Landspítalans á árunum eftir hrun. Þó svo að reynt hafi verið að hlífa honum sérstaklega þurfti hann samt sem áður að taka á sig gríðarlegar byrðar. Við erum ekki komin á neinn stað sem getur kallast viðsnúningur í rekstri Landspítalans, við erum ekki búin að bæta honum upp allt það sem starfsfólk þar hefur þurft að fara í gegnum í gríðarlegri aðhaldskröfu. Mér finnst mjög mikilvægt að við áttum okkur á því að þó svo að verið sé að bæta í, eðlilega og sem betur fer, framlög til Landspítalans eftir þann gríðarlega niðurskurð, þó það nú væri, að þá er það ekki nóg. Það þarf samt sem áður, ef þetta eru framlögin við fjárlögin núna, að skera niður í þjónustunni. Það er í raun og veru alveg ótrúlegt að það skuli þurfa að gera eftir allt það sem spítalinn hefur mátt ganga í gegnum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Ég er sammála honum í því að Landspítalinn þarf mun meira fjármagn, það liggur alveg fyrir og hefur legið fyrir lengi. Við þurfum að setja meiri peninga í þennan spítala, í ákveðnar deildir þessa spítala, í uppbyggingu, tæki, tól, húsnæði, það liggur allt saman fyrir. Það sem ég er að benda á og það sem er mikilvægt er að við höfum fundið viðspyrnu hvað þetta varðar. Við erum farin að setja meiri peninga í þennan spítala en áður. En það er alveg rétt að Landspítalinn fær ekki alla þá peninga sem hann þarf. Það mun taka tíma og við þurfum að byggja upp þetta dæmi allt saman smám saman á næstu árum. Það er bara staðreynd.

Frú forseti. Ég veit það af löngu liðinni og næstum gleymdri reynslu að það er oft giska erfitt að vera nýr stjórnarþingmaður og þurfa að fylgja meiri hlutanum við erfiðar ákvarðanir. En mér fannst Karl Garðarsson brjótast með frísklegum hætti út úr gervi hv. þingmanns í ræðu sinni áðan. Hann kom hér og sagði hug sinn í tveimur efnum sem ég ætla að þakka honum fyrir. Ég er í fyrsta lagi algjörlega sammála hv. þingmanni um að það er hættulegt að skera niður til skattrannsóknarstjóra. Hver einasta króna sem þangað er veitt skilar sér margfalt til baka og ég tek undir með því sem mér fannst vera hin undirliggjandi meining hans, að hugsanlega er ekki hægt að finna betri fjárfestingu fyrir krónur ríkisins en einmitt að senda þær þar inn. Hver króna skilar sér tífalt til baka. Ég þakka honum fyrir mál hans að þessu leyti og veit það að við í stjórnarandstöðunni munum finna þar dyggan stuðningsmann þegar við leggjum fram tillögu til þess að hækka þennan lið. Hitt er síðan afstaða hans til matarskattsins. Ég minnist þess hér á dögum fyrri að þá hlustaði ég agndofa á góða framsóknarmenn halda skeleggar ræður gegn matarskattinum og enga betri þó en þá sem hraut af munni Páls frá Höllustöðum á þeim tíma. Það varð til þess að ég snerist algjörlega í lið með Framsóknarflokknum í því máli. Ég er alveg sammála hv. þm. Karli Garðarssyni að það má sannarlega hreinsa til í skattkerfinu. Ég er sammála því sem stjórnarliðið ætlar að gera varðandi innflutningsgjöld ýmiss konar og ég er líka til í að hreina til í virðisaukaskattskerfinu, en ég dreg línuna við matarskattinn. Ég tel að það séu tvær óskyldar umræður þegar við ræðum annars vegar um að hækka virðisaukaskatt á matvælum sem beinlínis var lækkaður samkvæmt rökum Framsóknarflokksins og mínum á sínum tíma, en ég flutti tillöguna hér á sínum tíma, til þess að vernda fátækt fólk, þá sem hafa lítið úr að spila, og hins vegar aðrar breytingar. Við þurfum að greina á milli þessa tvenns. Ég spyr hv. þingmann: Mun hann ekki örugglega greiða atkvæði gegn þessu ef til stykkisins kemur?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir þessa spurningu. Ég get bara endurtekið það sem ég sagði áðan þegar ég fékk nánast sömu spurningu. Það liggur fyrir að þetta mál um virðisaukaskatt á matvæli fer í þinglega meðferð. Það mun mjög líklega taka einhverjum breytingum í þeirri meðferð. Það fer til efnahags- og viðskiptanefndar, kemur til umræðu hér í þinginu. Við skulum sjá hvað gerist með þetta mál á þeirri leið. Ég get ekki svarað þessari spurningu einn, tveir og þrír núna vegna þess að ég hef ekki svarið, ég veit ekki hvernig málið mun líta út að lokum. Þannig að hv. þingmaður fær ekki betra svar en þetta.

Frú forseti. Kannski var þetta nóg svar fyrir mig, a.m.k. efast ég ekkert um að hv. þingmaður hefur mjög einlægan vilja og ég virði það við hann að hafa kjark til þess að stíga fram og segja hann. Það er ekkert mjög auðvelt fyrir þá sem eru að stíga kannski ekki alveg sín bláfyrstu spor, það er fjandanum erfiðara. Ég þekki þetta allt saman og veit þess vegna að þetta er ábyggilega ekki auðveld ganga. Hann hefur skjól og styrk t.d. af formanni þingflokks Framsóknarflokksins sem ég þekki að góðu einu frá samstarfi okkar í borgarstjórn Reykjavíkur. Sá ágæti þingmaður lætur ekki auðveldlega hringsnúa sér á plötunni svo að segja. Hins vegar vil ég skora á hv. þingmann og formann þingflokks Framsóknarflokksins, vegna þess að öll þrjú eigum við það sameiginlegt að okkur þykir vænt um hæstv. forsætisráðherra Sigmund Davíð Gunnlaugsson. Ég held að hann sé að rata í miklar ógöngur ætli hann ekki láta af villu síns vegar. Læt ég það verða mín síðustu orð að skora á þessa tvo þingmenn um að sameinast mér um að bjarga hæstv. forsætisráðherra Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni frá þessum svakalega leiðangri sem hann með sorglegum hætti hefur einhvern veginn villst inn á.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Það er kannski hægt að hefja söfnun, „Björgum Sigmundi“. Það er svo sem ekkert meira um þetta mál að segja. Mín skoðun á virðisaukaskatti á matvæli liggur alveg fyrir og hún hefur legið fyrir lengi. Ég hef gert grein fyrir henni út á við, í þingflokknum og annars staðar. Ég geri mér miklar vonir um að það náist breytingar á þessu frumvarpi þannig að það sé ásættanlegt fyrir mig og aðra sem hafa komið með athugasemdir. Ég geri mér miklar vonir um það og er raunar sannfærður um að við náum góðri lendingu í þessu máli sem flestir geta sætt sig við þannig að þeir sem eiga undir högg að sækja í þjóðfélaginu, þeir sem hafa litla peninga, öryrkjar, aldraðir og einstaklingar með lág laun, þurfi ekki að sætta sig við skert kjör.

Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða aðeins meira um útgjaldahliðina en tekjuhliðina, einfaldlega vegna þess að mér hefur ekki gefist tími til að fara nógu vel yfir útgjöldin og við munum á morgun fá tækifæri til að ræða við ráðherrana og spyrja spurninga um ýmislegt sem er kannski ekki alveg skýrt. Það hefur mikið verið talað um vörugjöldin og þessar virðisaukaskattsbreytingar. Hvað varðar vörugjöldin teljum við í Bjartri framtíð að það sé jákvætt skref að afnema vörugjöld en ég vil leggja áherslu á að það ætti þá líka að skoða tollaumhverfið. Það er alveg jafn ruglingslegur og stór pakki og vörugjöldin eru. Virðisaukaskatturinn. Það er talað um að það sé verið að einfalda kerfið. Ég verð að taka undir það sem hefur komið fram hjá öðrum þingmönnum, ég sé ekki einföldunina í því að vera áfram með tvö eða í rauninni þrjú skattþrep en breyta prósentuhlutfallinu. Ég mundi vilja fá svör hjá hæstv. fjármálaráðherra um hver endapunkturinn sé. Er markmiðið að enda með eitt virðisaukaskattsþrep? Eða er markmiðið að vera áfram með þrjú þrep og svo ætlum við bara að hringla eitthvað með tölurnar svona eftir því hvaða stjórn tekur hér við völdum? Mér finnst líka skammt gengið í undanþágum. Ég verð að segja að mér finnst skrýtið að sú undanþága sem snýr að samgöngum og í rauninni mest að ferðaþjónustu hafi yfirleitt verið til staðar, að hvalaskoðunarferðir og annað slíkt hafi verið undanskilið virðisaukaskatti. Mér finnst skammt gengið. Enn sjáum við ekki breytingar á einhverju eins og laxveiði, Bláa lóninu og sundstöðum sem eru meira fyrir ferðamenn og ætti að greiða virðisaukaskatt af því. Svo veltir maður líka fyrir sér varðandi þessar aðgerðir hvort ekki væri einfaldara að vera ekkert að hækka neðra þrepið heldur lækka efra þrepið. Samkvæmt kenningum sjálfstæðismanna mundi lægri virðisaukaskattur í efra þrepinu, sem færi niður í 18% eða eitthvað, auka tekjur ríkisins. Það var alla vega málflutningurinn hérna þegar átti ekki að hækka virðisaukaskattinn á gistingu, þá var talað um að það væri gott að hafa lága skattprósentu vegna þess að það mundi auka tekjurnar, fleiri mundu koma. Gildir ekki það sama ef við lækkum virðisaukaskattinn niður í 18% eða 19%, það má finna einhverja tölu þar, og höfum lægra þrepið 7%? Eykur það ekki tekjur ríkisins vegna þess að það muni auka umsvif, auka neyslu? Ég bara spyr. Mér finnst þetta ekki vera - ja, næstum því varla fyrirhafnarinnar virði að fara í þessar breytingar. Mér finnst þetta svo óskýrt. Svo varðandi neðra þrepið, við erum að tala um 7%, þá tek ég undir það sem hefur komið hérna fram. Ég er mótfallin því að virðisaukaskattur á mat hækki. Það er erfitt að skilgreina nauðsynjavörur yfir höfuð. Í dag eru til dæmis bleiur í 7% þrepinu, smokkar eru í 7%, en ekki hlaupaskór eða hjólahjálmar. Hvað eru góðar vörur og hvað eru vondar vörur og hvernig ætlum við að stýra þessu? Þetta er kannski umræða sem við ættum að taka og skilgreina miklu þrengra hvað eru nauðsynjavörur, hvað ætti að vera í lægra þrepinu. Ég sé ekkert endilega að erlend tímarit ættu að vera með 7% virðisaukaskatt en endurskinsmerki ekki, ef þið skiljið hvað ég á við. Það er annað sem mig langar líka að ræða aðeins. Þegar efra þrepið verður lækkað þá velti ég fyrir mér: Mun það skila sér til neytenda? Það er oft þannig að þegar gjöld eru lækkuð þá taka seljendur mismuninn. Þegar matarskatturinn var lækkaður niður í 7% á sínum tíma var farið í alveg massíft átak til að fylgjast með verði. Það var ASÍ, það voru Neytendasamtökin, það var Neytendastofa, og ég held að það hafi skilað ágætum árangri. Það var mikið eftirlit, það voru settir peningar í það. Ég heyrði hæstv. fjármálaráðherra segja að það yrði fylgst með því, þetta yrði tryggt, en hins vegar lækka fjárveitingar bæði til Neytendasamtakanna og Neytendastofu. Þær verða lægri árið 2015 en þær voru 2014. Ég hefði gjarnan viljað spyrja og vona að hæstv. fjármálaráðherra svari við fyrsta tækifæri: Hvernig ætlar hann að tryggja að þessi lækkun skili sér til neytenda? Í því sambandi langar mig að benda á könnun sem Neytendasamtökin gerðu í sumar. Eins og þið munið voru lækkuð gjöld á tóbak og áfengi, bensín og olíu. Þetta var ákveðið hérna í desember og var liður í kjarasamningaviðræðum sem þá voru í gangi og átti að stuðla að því að verðlagsáhrifin yrðu innan verðbólgumarkmiða. Þetta er spurning um að reyna að halda verðbólgunni í skefjum. Neytendasamtökin gerðu smákönnun, hringdu í söluaðila sem selja tóbak, en pakkinn hefði átt að lækka um 6 kr. miðað við þessa lækkun, og þá kom í ljós að af þessum aðilum voru nokkrir sem vissu ekkert af lagabreytingunni, hún kom þeim beinlínis á óvart; þeir fögnuðu þó allir erindi samtakanna og lækkuðu verðið í kjölfarið. Nokkrir vissu af þessu en höfðu ekki lækkað útsöluverðið og segir í fréttatilkynningunni að það hafi ekki mátt ráða af svörum þeirra að þeir hefðu það í huga. Tveir smásalar af þeim sem talað var við höfðu raunverulega lækkað verðið um leið og þessi lagabreyting tók gildi. Þetta er bara lítil könnun sem félagasamtök gerðu sem ber í rauninni engin skylda til þess og fá ekki neitt fjármagn frá ríkinu til að sinna þessu eftirliti. Ég verð bara að lýsa yfir áhyggjum mínum. Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra sé að horfa á sjónvarpið hérna frammi ef hann er að fá sér kaffi. Ég vil gjarnan fá svör við því hvernig hann ætli að tryggja að þessi lækkun, líka á vörugjöldunum, skili sér til neytenda. Varðandi vörugjöldin verð ég að segja um sykurskattinn sem var lagður á í tíð síðustu ríkisstjórnar að ég var ekki hlynnt honum, mér fannst þetta ómarkviss aðgerð. Þetta var skattheimta, þetta var ekki lýðheilsuaðgerð. Til þess hefði þurft að leggja miklu hærri skatt á. Það að kókflaskan hækkaði um 20 kr. skipti engu máli. Af því að við virðumst öll áfram um lýðheilsu hérna er ég með miklu betri hugmynd og hún snýr að því að merkja matvæli þannig að neytendur skilji hvort vara inniheldur mikinn eða lítinn sykur eða mikið eða lítið salt og ég vona að þingheimur taki vel í þá tillögu. Mér finnst það vænlegra til árangurs að upplýsa neytandann vel. Ég er alveg tilbúin að ræða einhvers konar lýðheilsuaðgerð sem felur jafnvel í sér skattlagningu á óhollustu en það verður að vera markvisst og vel útfært. Aðgerð síðustu ríkisstjórnar var það ekki. Ég held að ég láti nú staðar numið. Ég vil reyndar nota tækifærið og taka undir með hv. þm. Karli Garðarssyni, að ég hef áhyggjur af því að það sé verið að skera niður framlög eins og til skattrannsóknarstjóra. Einnig vil ég geta þess að eftirlitsdeild Vinnumálastofnunar er orðin að engu. Það finnst mér ekki gott. Síðan eru alls konar önnur mál sem við ræðum síðar. Það hefur verið komið hérna inn á Landspítalann. Mig langar líka til að nefna til dæmis geðdeildina á Sjúkrahúsinu á Akureyri. Aðstæður þar eru ekki boðlegar. Ég hef einu sinni komið inn á þessa deild, var að heimsækja hana og ég man enn tilfinninguna sem ég fékk þar inni. Hún var ekki góð. Þegar við erum að tala um húsakost spítala verðum við líka að horfa á að það á ekki bara við um Landspítalann, þó að þar sé mikil neyð. Þetta er eitthvað sem við ræðum og getum rætt vonandi á morgun við hæstv. heilbrigðisráðherra.

Virðulegi forseti. Á þingsetningardaginn var samkvæmt þingsköpum lagt fram frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2015 til 1. umr. Það er í fyrsta skipti sem því ákvæði þingskapa er beitt og jafnframt komu þá fram tekjufrumvörp. Það skiptir meginmáli fyrir alla umræðuna að samhliða fjárlagafrumvarpi komi tekjufrumvörpin fram svo að unnt verði að ræða jafnt útgjöld sem tekjuöflun samhliða. Máli skiptir að vitað sé hvað er til ráðstöfunar þegar verið er að ákvarða útgjöldin. Því hefur mikil vinna átt sér stað í fagráðuneytum svo og í fjármálaráðuneytinu fyrri hluta þessa árs og í allt sumar og nú hefur þingheimur hafið 1. umr. Frumvarpið á síðan eftir að fara í gegnum 2. og 3. umr. áður en það verður að lögum en gert er ráð fyrir að 3. umr. hefjist þann 3. desember. Þingið hefur því rýmri tíma til þessarar vinnu nú en nokkurn tíma áður en þrátt fyrir það mun fjárlaganefnd funda mjög stíft næstu vikur þar sem farið verður yfir frumvarpið með ráðuneytum, stofnunum og hlutaðeigandi aðilum fyrir 2. umr. Í fyrstu fjárlögum núverandi ríkisstjórnar fyrir árið 2014 var lögð rík áhersla á aðhald, sparnað og hagræðingu og að lögð yrðu fram hallalaus fjárlög. Hið sama á við nú í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015. Þau eru lögð fram með 4,1 milljarðs kr. afgangi eða sem nemur 0,2% af vergri landsframleiðslu. Gert er ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs fyrir árið 2015 verði 644,5 milljarðar og að gjöld ríkissjóðs verði 640,5 milljarðar. Spáð er að hagvöxtur verði 3,4%. Þegar farið er yfir útgjaldatölur frumvarpsins sést að langstærsti gjaldaliðurinn er heilbrigðismál, eða um 140 milljarðar, og síðan almannatryggingar og önnur velferðarmál, um 120 milljarðar. Samtals fara því um 260 milljarðar, eða um 40% af tekjum ríkissjóðs, í heilbrigðismál, lífeyris- og örorkumál og önnur velferðarmál. Ég vil vekja athygli á því hlutfalli af ráðstöfunartekjum ríkissjóðs sem fer til elli- og örorkulífeyrisþega í formi almannatrygginga þó að hverjum og einum sem er í þeirri stöðu finnist hann ekki ofhaldinn af sínum bótum og sé það sannarlega ekki. Hins vegar verður að horfa til framtíðar á samspil lífeyristekna og greiðslu úr almannatryggingakerfinu. Á árinu 2014 var heildarhækkun með verðlagsuppfærslum til þess málaflokks 8.400 milljónir og við bætist síðan 5.400 millj. kr. heildarhækkun með fjárlögum ársins 2015 og er því samanlögð hækkun 2014 og 2015 13.800 milljónir til elli- og örorkulífeyrisþega. Þriðji stærsti útgjaldaliður ríkisins eru vaxtagjöld af skuldum ríkisins, eða 84,2 milljarðar. Í fræðslu- og menningarmál fara tæpir 72 milljarðar, í forsætisráðuneytið 3 milljarðar, utanríkisráðuneytið 11,4. Þar af fara 2,8 milljarðar í sendiráðin. Ætlað er að 30,2 milljarðar fari í atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti, 55,6 í innanríkisráðuneyti, tæpir 10 milljarðar í umhverfis- og auðlindaráðuneyti og 40 milljarðar í fjármála- og efnahagsráðuneyti. Vaxtagjöld ríkissjóðs eru eins og fyrr sagði tæpir 85 milljarðar en helsti vandi ríkissjóðs eru þær skuldir sem mynduðust þegar lán voru tekin til að endurfjármagna fjármálastofnanir í kjölfar bankahrunsins og nema nú tæpum 80% af vergri landsframleiðslu. Ljósið í því myrkri er þó að niðurgreiðsla skulda á næstu árum mun lækka hlutfall þeirra af vergri landsframleiðslu jafnt og þétt og er gert ráð fyrir að skuldir verði í lok árs 2018 um 60% af vergri landsframleiðslu, sem er þó vissulega mikil skuldsetning. Til að svo megi verða er stefnt að sölu á 30% eignarhlut í Landsbankanum á næstu tveimur árum og að söluandvirðið verði nýtt til þess að greiða niður þessi lán. Þá stendur ríkissjóður, eins og fram hefur komið hér áður, frammi fyrir gríðarlegum lífeyrisskuldbindingum, ríkisábyrgðum gagnvart Íbúðalánasjóði svo og auknum útgjöldum vegna þess að þjóðin er að eldast og hlutfall aldraðra Íslendinga eykst. Ríkissjóður þarf að takast á við þessa staðreynd fyrr en seinna og frestun á að bregðast við eykur einungis vanda síðari tíma. Miðað við þá stöðu sem ríkissjóður er í er ljóst að nauðsynlegt er að halda að og halda í enn um sinn. Það er nauðsynlegt til þess að skuldahlutfallið lækki og til að skuldasöfnun hefjist ekki að nýju. Miklu skiptir þó að núverandi ríkisstjórn hefur lagt áherslu á að skapa hér stöðugleika og styðja við atvinnulífið með auknum framlögum til nýsköpunar og að bæta rekstrarumhverfi atvinnulífsins. Öflugt og heilbrigt atvinnulíf er meginforsenda tekjuöflunar ríkissjóðs svo staðið verði undir samneyslunni. Sem betur fer hefur dregið verulega úr atvinnuleysi sem nú mælist undir 3,5%, var 3,3% í júlí. Það er ömurlegt að búa við atvinnuleysi. Hver sem lendir í þeirri stöðu þekkir það mætavel. Það er því fagnaðarefni að sjá þann bata sem hefur komið fram í atvinnulífinu og þá bjartsýni sem er vaknandi og ríkir nú. Samhliða frumvarpi til fjárlaga eru lagðar til skattbreytingar sem fela í sér breytingar á virðisaukaskatti þar sem dregið er úr mun á efra og lægra þrepi. Undanþáguákvæðum er fækkað og þau felld út og skattstofninn er því breikkaður. Neðra þrepið er hækkað úr 7% í 12% og efra skattþrep lækkar úr 25,5% í 24%, en efra þrepið hefur aldrei verið svo lágt síðan virðisaukaskattur var tekinn hér upp. Það bil sem er nú milli þrepa er með því allra mesta sem þekkist í OECD-ríkjum. Virðisaukaskatturinn sem var settur á 1990 hefur verið einn mikilvægasti tekjustofn ríkisins en undanfarið hefur vægi hans minnkað úr 35% af skatttekjum ríkissjóðs árið 2006 í rúmlega 29% árið 2013. Lægri tekjur af virðisaukaskatti má að hluta til rekja til minni neyslu í kjölfar hruns en einnig eru sterkar vísbendingar um að kerfið sé ekki nægilega skilvirkt og undanþágur og sérreglur séu ekki til að auðvelda það. Almenn vörugjöld, sem eru hreinn neysluskattur, eru felld alveg niður við upphaf árs 2015 og svokölluð krónutölugjöld munu ekki hækka milli ára. Barnabætur verða hækkaðar um 13% og síðan 2,5% vegna verðlagsuppfærslu til að koma til móts við barnmargar fjölskyldur sem mótvægi við þær breytingar á virðisaukaskattskerfinu sem lagðar eru til. Það er ástæða til að leggja áherslu á að samtals munu barnabætur því hækka um 15,5%. Heildarniðurstaða þessara breytinga hefur í för með sér aukinn kaupmátt og munu þessar aðgerðir skila um 40 milljörðum til einstaklinga, sem er sambærilegt 5% hækkun á ráðstöfunartekjum frá árinu 2013. Til viðbótar 5.400 millj. kr. hækkun lífeyris- og örorkubóta er 650 millj. kr. varið til að hækka frítekjumark ellilífeyrisþega til jafns við frítekjumark örorkulífeyrisþega. 1 milljarðs kr. framlag er til að framlengja bráðabirgðaákvæði um 1.315.200 kr. frítekjumark örorkulífeyrisþega í stað 328.800 kr. Virðulegi forseti. Það er sýnilegt í umræðunni að það eru ekki allir sammála þeim áherslum sem koma fram í þessu fjárlagafrumvarpi, en það er ekki nýlunda. Það hlutverk bíður fjárlaganefndar að fara yfir frumvarpið með ráðuneytum, stofnunum og hlutaðeigandi aðilum.

Þá er þessum hluta umræðunnar lokið og hinn almenni hluti hefst. Forseti vill af því tilefni taka fram að samkomulag er um að andsvör verða leyfð með venjulegum hætti í þeim hluta sem nú fer í hönd.

Herra forseti. Við ræðum hér fjárlagafrumvarp fyrir árið 2015. Það verður seint sagt um þessa ríkisstjórn að hún sé vinur láglaunafólks og landsbyggðarinnar. Við erum líka búin að átta okkur á því hverjir eru vinir hennar. Það er efnafólk í landinu. Það er greinilega unnið hörðum höndum að því að færa aftur auð og völd til þeirra sem voru hér aðalgerendur fyrir hrunið, ýmissa útvalinna hópa í þjóðfélaginu, og skilja aðra eftir slyppa og snauða. Það stefnir því miður allt í aukinn ójöfnuð. Ég spyr hvort við viljum sjá það sem þjóð og hvort hrunið eigi ekki að vera okkur víti til varnaðar. Þessi hækkun á matarskatti er ekkert annað en herferð gegn tekjulágum og atvinnulausum. Við vitum það að verkalýðsfélögin eru nú að undirbúa kjarasamninga, kjarasamningar eru lausir um áramótin. Hætt er við að þær kjarabætur sem náist þar hverfi í hækkuðu matarverði. Það er líka þekkt að tekjulægra fólk eyðir stórum hluta tekna sinna í matarinnkaup og nauðsynjavörur og að lágtekjufólk hefur ekki mikla möguleika að nýta sér vörugjaldslækkanir á dýrum varningi og ýmsum vörum sem má flokka undir lúxusvörur. Það voru ekki neinar viðræður við verkalýðshreyfinguna um þessar virðisaukaskattsbreytingar eins og lofað var við gerð síðustu kjarasamninga og var lögð bókun um það efni fram. Það er hætt við að þessar hækkanir skili sér út í verðlagið, reynslan hefur sýnt það. Skattalækkanir hafa ekki verið að skila sér til lágtekjufólks, það eru fyrst og fremst þeir efnameiri sem hafa notið þeirra. Síðustu fjárlög voru líka aðför að lágtekjufólki og landsbyggðinni og það er haldið áfram á sömu braut. Nú um áramótin blasir við að um 600 manns missa atvinnuleysisbætur. Það er boðað að bótaréttur verði styttur úr þremur árum í tvö og hálft ár og fólk sent í framhaldinu á framfærslustyrk hjá viðkomandi sveitarfélagi, sem er mun lægri. Vinnumarkaðsaðgerðir eru skornar niður. Ef við horfum til þátta eins og vegagerðar í landinu þá er hún svelt og aukið vegafé til viðhalds vega sem samgönguáætlun gerði ráð fyrir skilar sér ekki, bara lítill hluti þess sem var áætlað. Engin viðbót í viðhald vega sem við þekkjum öll að er mjög brýnt að sinna og kemur niður á endurnýjun vega til framtíðar. Það kostar þá miklu meira að byggja upp en annars hefði verið. Stöðug aukning ferðamanna kallar líka á uppbyggingu innviða í landinu. Ferðaþjónustan býst við allt að 1,3 milljónum ferðamanna 2017, eins og allt stefnir í. Bændasamtökin mótmæla harðlega virðisaukaskattshækkunum á innlenda framleiðslu og telja að það sé ekki verið að fylgja því eftir sem þessi ríkisstjórn hefur boðað, að það eigi að auka innlenda framleiðslu í landinu. Fjárframlög til Landbúnaðarháskóla Íslands eru skorin niður meðan aukin eru framlög til annarra háskóla. Einnig er fjárframlag til Háskólans á Hólum lækkað og maður spyr sig: Er verið að refsa fyrir andstöðu við sameiningu Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri við Háskóla Íslands? Þannig má lengi telja. Skuldavandi ríkissjóðs er mikill en samt kýs ríkisstjórnin að afsala sér tekjum af veiðigjöldum og með skattalækkunum á efnafólki, afnámi auðlegðarskatts og afnámi vörugjalda af lúxusvarningi og óhollustuvörum. Maður spyr sig: Hvaða blekkingaleikur eru þessar skattalækkanir sem styrkja eingöngu stöðu auðvaldsins í landinu og skilur þá efnaminni eftir, bæði aldraða og öryrkja, sem ölmusuþega? Þetta er þjóðfélag sem við vinstri græn viljum ekki sjá og viljum ekki búa í. Við munum gera allt sem við getum til þess að 

Herra forseti. Við ræðum hér fjárlög og fjárlög eru spá. Síðan koma fjáraukalög sem eiga að taka á því sem er óvænt og ekki var fyrirséð, eldgos og annað slíkt, eða aukavinningar eins og hefur komið í ljós fyrir árið 2014. Að lokum kemur ríkisreikningur og lokafjárlög sem loka dæminu. Ég hef þá trú að það sé verulega mikilvægt að þau lokafjárlög séu með afgangi, þ.e. að ríkissjóður sé ekki að prenta peninga sem veldur verðbólgu. Það að verðbólga skuli núna hafa verið 2,5% eða undir 2,5% í heila sjö mánuði, algjörlega óþekkt, er náttúrlega mjög ánægjulegt. Ég held að það sé vegna þess að ríkissjóður er rekinn með raunverulegum afgangi, ekki bara einhverju plati. Þannig að ég er mjög ánægður með þá niðurstöðu. Það er fleira sem ég er ánægður með. Hagvexti er spáð 3,4%, mjög gott. Atvinnuleysi er 3,3%, enn þá betra. Ef einhver hefði sagt mér fyrir nokkrum árum að þetta væri í spánni eða spáð því að verðbólgan yrði svona lág og atvinnuleysi svona lítið hefði ég varla trúað því, en þetta er mjög ánægjulegt. Það sem er slæmt við hagvöxtinn er að hann er neysludrifinn og það er ekki gott. Umræðan í dag og í gærkvöldi er nánast þannig að ég hefði getað haldið allar ræðurnar sjálfur, bara sagt: „Nú er ég í stjórnarandstöðu, þá segi ég þetta og nú er ég í stjórnarliðinu og þá segi ég hitt“. Þetta er dálítið leiðinlegt. Auðvitað eru menn að reyna sitt besta og síðasta ríkisstjórn gerði mjög margt gott. Hún fór út í nauðsynlegan niðurskurð sem var mjög sársaukafullur, og hún fór líka í skattahækkanir, fór kannski offari í þeim efnum því það er ekki hægt að skattleggja heimili og fyrirtæki sem eru löskuð. Hún gerði mjög margt gott. Hún gerði líka margt slæmt en ég ætla ekkert að fara yfir það. Við þurfum dálítið að horfa til þess hvað við erum að gera og af hverju við erum að gera það. Ég held að þetta sé gott frumvarp. Reyndar er inni í því skuldaniðurgreiðslan, ég ætla ekki að tala neitt um hana, ég er á móti henni. Ég er búinn að koma þeim sjónarmiðum á framfæri. Að fella niður vörugjöld, það er bara yndislegt, yndislegt því hvernig þau skekkja alla neyslu og allan samanburð á milli vöruflokka er bara fáránlegt. Ég er mjög ánægður með það og gleðst yfir því. Svo á að minnka muninn á milli þrepanna og það minnkar möguleikann á undanskotum því undanskotin eru því miður allt of mikil.  Menn hafa hér rætt mikið um matarskattinn. Dálítið athyglisverð umræða. Því er haldið fram að matarskatturinn bitni illilega á lágtekjufólki. Því er haldið fram. Hvar er könnun á því? Ég las neyslukönnun Hagstofunnar um daginn þar sem þjóðinni var skipt í fjóra hópa, dálítið gróf skipting, en engu að síðu kemur í ljós að í útgjöldum þessara fjögurra hópa er maturinn 15%, nokkurn veginn hjá þeim öllum, plús mínus núll komma einhver prósent. Þannig að 15% af útgjöldum er matur. Bíðum nú við, herra forseti. Hvað er þá restin, 85%, í hvað fer það? Í hvað skyldi það fara? Hjá hátekjufólkinu fer sá hluti sennilega dálítið í sparnað þannig að það eyðir minna en 85% í vörur sem eru í hærra þrepinu. Hjá lágtekjufólkinu fer það örugglega lítið í sparnað, þannig að þar er sennilega stærri hluti í hærra skattþrepinu, virðisaukaskatti. Ég hugsa að ef menn reikni þetta út sjáist þetta og ég mun óska eftir því í nefndinni sem ég sit í og fær þann hlutann til okkar, skattalögin, að þetta verði brotið niður. Þannig að ég er ekkert viss um að þessi fullyrðing sé rétt. Ég hef að minnsta kosti ekki komið á heimili enn þá þar sem ekki er farsími, ekki er þvottavél, ekki þurrkari, ekki eldavél og ekki bakarofn. Allt er þetta í hærra þrepinu. Ég tek undir það sem margir hafa bent á að það á ekki að spara við skattrannsóknir. Þar eigum við að setja á fullt. Svo hef ég líka bent á það mörgum sinnum að við stöndum frammi fyrir elliskriðu. Við þurfum að taka á því sem þjóð. Það er ekkert vandamál, en það er vandi. Það er eitthvað sem við þurfum að leysa og við munum leysa. Síðan vil ég benda á það að skuldir ríkissjóðs eru 1.500 milljarðar. Þessar skuldir eru í ýmsum myntum. Allar þessar myntir eru með verðbólgu. Við skulum gefa okkur að hún sé 1%. Það gerir 15 milljarða raunlækkun á skuldunum þegar ríkissjóður er með núlli.

Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í hækkun á matarskatti. Nú þekki ég það vel sem landsbyggðarmaður að aðgengi að lágvöruverslunum er mjög mismunandi eftir því hvar búið er á landinu. Ekki nóg með að þessi hækkun á matarskatti bitni illa á öllum þeim sem hafa lægri tekjur heldur bitnar hún enn verr á þeim sem búa við þær aðstæður að ekki er lágvöruverslun í nágrenni þeirra. Þetta bætist við kostnað þeirra sem búa á þeim stöðum á landsbyggðinni og ýtir undir að fólk hreinlega geti ekki leyft sér að búa þar, bæði geta svæðin verið láglaunasvæði og svo leggst þetta ofan á með enn meiri þunga en annars væri þar sem þarna eru ekki lágvöruverslanir. Er þá verið að segja við þetta fólk að það geti ekki búið á þessum stöðum vegna þess að ríkið leggur alltaf á þyngri og þyngri byrðar á einn eða annan hátt? Núna bætist líka við að virðisaukaskattur á rafmagn og hita hækkar og er mjög algengt að það sé á köldu svæðunum sem verið er að þyngja byrðarnar enn meira. Hvað telur þingmaðurinn að þetta þýði fyrir fólk sem býr á afskekktari stöðum á landsbyggðinni þar sem er hár orkukostnaður og hátt matarverð fyrir og þetta bætist við? Er það stefna þessarar ríkisstjórnar að hrekja þetta fólk frá heimilum sínum eða er það eitthvað sem er ómeðvitað? Hvað telur þingmaðurinn?

Herra forseti. Það er heilmikið gert í því að laga þennan aðstöðumun sem er vissulega fyrir hendi. Við erum með umtalsverða niðurgreiðslu á raforkuhitun, milljarður á ári, eftir minni. Það hefur ýmislegt verið gert en ég vil benda á að það kostar helling að flytja þvottavél frá Reykjavík og út á land og ofan á það bætist virðisaukaskattur, hann er lækkaður, og vörugjald, það er lækkað. Það er ýmislegt fleira í þessu og ég held að það sé verkefni í nefndinni að fara í gegnum alla þessa plúsa og mínusa og sjá hvort þetta hafi yfirleitt áhrif á búsetu úti á landi, eins illilega og hv. þingmaður lét skína í eða hvort það komi jafnvel út sem hlutlaust eða hagnaður fyrir þá sem búa á landsbyggðinni. Menn eru ekki aðeins að borða mat, það þarf líka að elda hann á eldavél, það þarf að geyma hann í ísskáp o.s.frv. Allt er það með 25,5% virðisaukaskatti í dag ofan á flutningskostnaðinn, þannig að ég er ekkert viss um að þetta sé endilega sterkt. Af hverju vilja menn búa úti á landi? Mörgum þykir gott að búa úti á landi og auk þess eru víða sumir með ansi góðar tekjur, alla vega þar sem er útgerð. Ég held að þetta frumvarp muni ekki breyta þeirri stöðu. En að sjálfsögðu munum við skoða það og eins áhrif þessa á lágtekjufólk, hvort það sé raunverulega þannig að hinn svokallaði ljóti matarskattur sé svo ljótur. Þegar kemur til vörugjaldalækkun á öll heimilistækin og allt það og lækkun á efra þrepinu er ég viss um að þetta mun ekki koma eins illa út. Þetta er skattalækkun í heildina.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Jú, fólk úti á landi á þessum svæðum á sem betur fer eldavélar, þvottavélar og ísskápa. En það er ekki víst það fólk hafi efni á því að endurnýja þessi tæki eins oft og þeir sem eru betur settir og hefur þá ekki möguleika á að nýta sér þessar vörugjaldalækkanir sem skyldi. Þegar lítið er eftir af ráðstöfunartekjum þessa fólks segir það sig sjálft að það er ekki endilega fólkið sem getur nýtt sér þetta. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í gagnrýni Bændasamtakanna á hækkun virðisaukaskatts á innlenda matvælaframleiðslu, hvort það skekki ekki samkeppnisaðstöðu innlendrar matvælaframleiðslu við innflutning á matvælum og hvort þetta ýti ekki undir aukinn innflutning á landbúnaðarafurðum erlendis frá. Við erum sammála um að við eigum ekki að ganga í Evrópusambandið. Ýtir þetta ekki enn frekar undir áróðurinn um að við göngum í Evrópusambandið til að fá lægri matvæli þaðan vegna þess að innlend landbúnaðarframleiðsla verður ekki eins samkeppnisfær og annars ef virðisaukaskatturinn er hækkaður úr 7% í 12%? Óttast þingmaðurinn ekki að þetta verði afleiðingarnar og krafan um að flytja inn hrátt kjöt og annan varning af þeim toga verði enn þá meiri? Aðeins varðandi skattrannsóknarstjóra. Ég heyri að hv. þingmaður er sama sinnis og ég í þeim efnum, að það eigi að auka fé í þann þátt því að það skilar sér til baka, ekki eigi að skera niður. Telur hv. þingmaður að efla eigi það samstarf sem hefur verið milli aðila vinnumarkaðarins og skattrannsóknarstjóra af því að það skilar sér margfalt til baka og ætlar hann þá að vinna að því að það verði aukið frekar en skorið niður, eins og kemur fram hér?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Fyrst að síðari spurningunni um samstarfið og hvaða áhrif þetta hefur á það. Ég er hjartanlega sammála því sem aðilar vinnumarkaðarins halda fram, að skattsvik séu meinsemd. Þau skekkja samkeppnisstöðu. Fyrirtæki sem ekki svíkja undan skatti er í verri samkeppnisstöðu miðað við fyrirtæki sem svíkja undan skatti. Þess vegna á að berjast gegn skattsvikum með öllum ráðum, þau eru mjög skaðleg. Ég held að það lagist og meira að segja hverfur sá frumskógur þegar vörugjöldin eru einfölduð og felld niður og þá hverfur möguleiki á því að svindla á þeim geira. Varðandi fyrri spurninguna um það hvort lækkun á matarskatti muni auka innflutning á erlendum vörum sé ég það ekki. Hann leggst með jafn miklum þunga á bæði innlenda og erlenda matvöru. Það er enginn munur þar á. Ég var að hugsa um þegar hv. þingmaður spurði hvort það gæti verið að einhverjar matvörur séu með vörugjöldum. Það er það reyndar með sykurskatti en ég held að það séu ekki vörur sem Íslendingar framleiða hvort sem er í samkeppni við erlendan innflutning. Ég sé því ekki að þessi hækkun á virðisaukaskatti á matvæli breyti neinu þar sem þetta leggst á bæði innfluttar og erlendar matvörur. Að sjálfsögðu munum við skoða hvort breytingar á vörugjöldum gætu hugsanlega breytt einhverju varðandi þá samkeppnisstöðu en það verður þá væntanlega skoðað í nefndinni.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér um fjárlagafrumvarp fyrir árið 2015. Hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson sagði hér fyrr í morgun þegar hann fylgdi frumvarpi sínu úr hlaði að grundvallaratriði væri að aðhaldi yrði áfram beitt í ríkisfjármálum. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson tók einmitt í sama streng í sinni ræðu fyrr í dag. Ég verð að segja það að ég hef ekki beinlínis séð neinn sem mótmælir því. Snýst þetta ekki þvert á móti um það hvernig þeim fjármunum sem úr er að spila hjá ríkinu er ráðstafað, hvernig þeirra er aflað, hvernig þeim er útdeilt og þar með hvort stofnanir fái nauðsynlegt fé til að reka velferðarsamfélag okkar? Sú spurning hlýtur hins vegar að vakna hvort raunverulegur vilji sé hjá hæstv. ríkisstjórn til að reka velferðarsamfélag sem getur staðið undir nafni. Hæstv. fjármálaráðherra talaði í framsögu sinni um að mikilvægt væri að halda sköttum lágum. Ég verð að gera þá játningu hér að ég er almennt frekar hrifin af sköttum. Með þeim rekum við samfélag okkar, við notum þá til að reka menntakerfið, við notum þá til að fjármagna velferðarkerfið, spítalana, heilsugæsluna, löggæsluna og svona mætti lengi telja. Það skiptir hins vegar máli hvernig skattheimtunni er háttað, hvað það er sem er skattlagt og hverjir það eru sem eru látnir bera þyngstu byrðarnar. Þegar kemur að því að reka samfélag - og hvað er fjárlagafrumvarp í raun annað en handrit að því hvernig sitjandi ríkisstjórn ætlar að reka samfélagið næsta árið? - vil ég helst fylgja þeirri aðferð í megindráttum að fólk leggi til eftir getu og uppskeri eftir þörfum. Þetta er svo sannarlega ekki þannig fjárlagafrumvarp að þar leggi fólk til eftir getu og uppskeri eftir þörfum þar sem auðlegðarskattur er felldur niður og gjöld á stöndugustu atvinnugreinarnar lækkuð, hvað þá þegar við bætist að skattur er hækkaður á matvælum og hluturinn sem sjúklingar þurfa að greiða úr eigin vasa af lyfjum sínum er hækkaður. Við erum ekki bara að tala um eitthvert panodíl sem hver sem er getur keypt úti í apóteki heldur erum við líka að tala um S-merktu lyfin, lífsnauðsynleg lyf sem gefin eru á sjúkrahúsum eða sem afgreidd eru í gegnum apótek sjúkrahúsanna. Hér í dag hefur talsvert verið rætt um mat og hversu nauðsynlegt það er okkur að fá að borða og svo hins vegar um það að vörugjöld verði felld niður. Sumir hv. þingmenn virðast vera þeirrar skoðunar eða jafnvel þeirrar trúar að þessar aðgerðir muni þegar upp er staðið vinna saman að því að bæta kjör heimilanna. Ég er svo ekki sé meira sagt mjög efins um að svo verði. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson benti á að hér væri til að mynda efnað fólk sem færi til útlanda og keypti þar ýmsar vörur sem fólk sem hefði ekki efni á því að fara til útlanda, geri ég ráð fyrir, yrði að kaupa hér heima og greiddi þá af þeim vörugjöld. Þetta er út af fyrir sig alveg satt og rétt. Staðreyndin er hins vegar sú að því miður er til hópur fólks sem gerir hvorugt, hópur sem þakkar einfaldlega bara fyrir það ef hann á fyrir mat út mánuðinn. Sá hópur mun finna fyrir hækkuðum matarskatti. Að lokum vil ég taka undir þá hugmynd sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir kastaði fram hér í morgun að fjárlagafrumvarpið verði greint út frá því hvaða áhrif það hefur á ólíka tekjuhópa. Mér heyrðist sem hv. þm. Pétur Blöndal vera með álíka hugmynd í ræðu sinni áðan. Þess vegna þætti mér mjög gott ef að lokinni þessari umræðu og frumvarpið fer til nefndar þá gangi nefndin í það að láta greina frumvarpið með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir vandaða og málefnalega ræðu. Hún minntist á orð mín í þessari umræðu, sem mér finnst ekki fara mikið fyrir. Því meira sem ég hugsa um það því óréttlátara finnst mér það að við erum í raun eins og tvær þjóðir í einu landi, þ.e. þjóðin sem fer til útlanda og þjóðin sem fer ekki. Það snýst ekki bara um það að geta keypt eitthvað í útlöndum heldur erum við með þetta fína ríkisfyrirkomulag fyrir okkur sem heitir Fríhöfnin. Ég var á heimasíðu Fríhafnarinnar og þar get ég meira að segja pantað express og ég fæ mjög margvíslegar vörur á allt öðru verði en það fólk sem ekki fer til útlanda. Ég vona að það sé ekki rétt hjá hv. þingmanni en ég hef áhyggjur af því og ég held að til sé fólk sem hefur allt of lítið á milli handanna. Það er ekkert mál þess eðlis að við leysum vanda allra. En erum við ekki sammála um að það er óréttlátt að hafa þetta fyrirkomulag eins og það er núna, þ.e. að það eru þeir sem hafa minna sem verða að borga meira vegna þess að þeir þurfa að borga vörugjöld; fyrir utan allan hvata fyrir ólöglegan innflutning o.s.frv. Nú er ekki ólöglegt að versla í Fríhöfninni, það er algerlega löglegt, það er mjög hagstætt. Ef við skoðum kreditkortanotkun Íslendinga í útlöndum þá er það alveg ljóst að við erum frekar dugleg að versla svo mikið er víst. Ekki er langt síðan heilu flugvélarnar fóru sérstaklega í ferðir til ýmissa borga til að fólk gæti verslað. Mín spurning er þessi: Það er ekkert mál þannig að við leysum vanda allra alla leið en er hv. þingmaður ekki sammála mér um að við erum í það minnsta að koma til móts við fólk sem hefur ekki tækifæri til að kaupa í Fríhöfninni, í útlöndum, með því að afnema þessi flóknu og fullkomlega óskiljanlegu vörugjöld?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir spurninguna. Það gleður mig að heyra að hann er meiri sósíalisti en mig grunaði, hann hefur vissulega áhyggjur af afkomu þeirra sem minnst bera úr býtum í samfélaginu. Gaman að við séum sammála um það þó að það sé náttúrlega ömurlegt að staðan sé þannig hjá hluta af fólki. Þetta snýst um leiðir. Jú, auðvitað viljum við bæta hag allra en þá er spurning hvar réttast sé að byrja. Ríkið hefur ekki endalaust af peningum. Ég verð að viðurkenna að ég þekki ekki allan þann aragrúa vörugjalda og skatta sem þar eru til að geta svarað því til hlítar hvort ekki sé örugglega fullt af hlutum þar sem ég mundi glöð vilja fella niður eða breyta gjöldum á, og jafnvel einhver önnur sem mér fyndist að ætti að hækka. Ég verð bara hreinlega að viðurkenna að ég þekki það ekki. En mér finnst hækkun á skatti á matvælum samt vera slíkt mál að það þurfi að vera í forgangi og ég vil byrja á að hugsa til þeirra sem hafa verstu kjörin. Auðvitað þurfum við að skoða það út frá samfélaginu í heild sinni en mín forgangsröðun byrjar þar. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson má svo gjarnan setjast niður með mér og fræða mig um vörugjöld og alla þá flokka sem þar eru undir því að ég mundi mjög gjarnan vilja verða betur að mér í því og geng mjög fús til þeirra verka.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki alveg hvort ég á að þakka fyrir þetta, ég held að þetta hafi verið hlý orð í minn garð. Ég held að það sé alls ekki bundið við það að vera sósíalisti að hugsa um þá sem minna mega sín, en við þurfum ekkert að vera sammála um það. En hins vegar er ég eðli málsins samkvæmt til í að setjast niður með hv. þingmanni hvenær sem er, það er skemmtilegt og oftar en ekki fræðandi. Ég skal hins vegar viðurkenna að ég kann ekki á vörugjaldakerfið.

En vilt samt fella það niður.

Ég held að enginn viti neitt um það. Það er örugglega einhver sem hefur þokkalega mikla þekkingu á því en enginn hefur yfirsýn yfir það sem er einn partur af vandamálinu. Ég skal hins vegar upplýsa hv. þingmann um að ég var í morgun í fjölskyldufyrirtæki sem búið er að vera til í áratugi á sömu kennitölu. Þar var verið að fara yfir þeirra sögu af vörugjaldakerfi. Um var að ræða byggingarvöruverslun og mér var sýnt bréf sem þarf að senda til tollsins; oft þarftu að fá lögfræðing til að fá vörur, sýna fram á að þær séu í viðkomandi tollflokki og þar af leiðandi þurfi ekki að borga vörugjald. Ef við lítum utan á hús sjáum við allra handa klæðningar, sumar eru með vörugjöld, aðrar ekki. Það skiptir máli hvort flísar eru unnar eða jafnvel skornar, þ.e. hvort þær bera vörugjöld eða ekki. Á einhverjum tímapunkti ætluðu stjórnmálamenn eins og við að vera rosalega góðir og raða þessu þannig að góðu vörurnar væru ekki með vörugjöld en hinar slæmu væru með vörugjald. Síðan bara þróast þetta og þetta er orðinn frumskógur sem er engum til gagns. Það gerist ekkert annað en það að það er erfiðara fyrir fólk sem þarf að versla alla sína vöru hér á landi. Það er dýrara. Og hvaða fólk þarf að versla sína vöru hér á landi? Það er fólkið sem hefur minna á milli handanna. Ég vonast því til þess, þegar við erum búin að ræða þetta, að ég fái hv. þingmann í lið með okkur við að afnema þessi vörugjöld.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu þurfum við alltaf að skoða þær reglur sem við höfum í samfélaginu okkar hverju sinni því að tímarnir breytast og tæknin og hlutirnir sem við erum að nota breytast með. Að sjálfsögðu hlýtur að þurfa að fara yfir listana og skoða hvort við erum að meta hluti rétt og hvort við erum að leggja á gjöld sem okkur finnst vera sanngjörn eða hvort stokka þurfi upp í kerfinu. Ég tel heils hugar undir að það sé vinna sem sé gott að fara í og skoða. En ég vil ekki fyrir fram gefa mér niðurstöðu í því hvað ég vilji svo gera þegar sú vinna hefur farið fram. Ég vil að lokum ítreka að ég held að það sé mjög mikilvægt að við látum kostnaðargreina þá þætti sem verið er að leggja til hér í fjárlagafrumvarpinu til að ég og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, og við önnur sem erum í þessari umræðu, þurfum ekki að vera að giska á hvaða áhrif eitthvað kunni hugsanlega eða kannski að hafa, heldur fáum við bara greiningu á því hvernig ólíkar breytingar, sem við kunnum að gera á skattkerfinu, koma við ólíka hópa. Vonandi getum við svo í lokin tekið upplýsta ákvörðun á grundvelli þess.

Hæstv. forseti. Á þeim 5 mínútum sem nú eru ætlaðar fyrir ræður okkar þingmanna sem sitjum ekki í fjárlaganefnd eða annars staðar ætla ég að nota tækifærið til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í það misræmi sem kemur fram í þessu hefti um stefnur og horfur og hefur verið gert hér að umtalsefni. Það snertir breytingar á virðisaukaskattskerfinu sem áætlaðar voru þegar heftið fór í prentun. Síðan eins og gengur og gerist hefur verið tekin önnur ákvörðun um það sem er sett svo endanlega inn í fjárlögin. Með leyfi forseta, stendur í kaflanum um virðisaukaskatt: „Einnig er gert ráð fyrir áfangaskiptri breytingu á virðisaukaskatti í tekjuáætluninni.“ Þar er sem sagt verið að ræða hvort eigi að fara með virðisaukaskatt í 24,5% og áfangaskipta því á tvö ár o.s.frv. Nú hefur verið tekin ákvörðun um að hærra þrepið verði lækkað í 24% og lægra þrepið hækkað úr 7 í 12%. Og vegna þess sem hér segir um tekjuáætlunina er spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra þessi: Er tekjuáætlunin í frumvarpinu sjálfu þar sem gert er ráð fyrir 4 milljarða kr. afgangi á fjárlögum miðuð við það sem hér var áætlað? Með öðrum orðum, eftir að búið er að ákveða 24 og 12% breytist þá þessi tala með því? Þetta er veigamikið atriði til að fá úr því skorið hvort frumvarpið eins og það er lagt fram er með 4 milljarða kr. afgangi eða kannski 2 eða 1 vegna þessara breytinga hér. Þetta getur maður hvergi lesið sér til um vegna þess að þetta er auðvitað í reiknilíkönum uppi í fjármálaráðuneyti. Vonandi er hægt að slá þar inn tölurnar sem miðað er við í dag og forsendur sem settar eru fram og sjá hvað kemur út úr þessu. Hitt atriðið sem ég vildi spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í og vildi frekar gera það í þessari stuttu ræðu og óska eftir því að hæstv. fjármálaráðherra svari því bara stutt í andsvari, er um hinn mikla niðurskurð til samgönguframkvæmda sem boðaður er í frumvarpinu. Það er þannig að maður getur lesið það þó svo maður ræði það örugglega betur við innanríkisráðherra á morgun. En ég kannast ég ekki við það frá síðustu alþingiskosningum að frambjóðendur stjórnarflokkanna hafi borið það fyrir kjósendur sína að það ætti að skera svo mikið niður til samgönguframkvæmda eins og hér er sýnt, öðru nær. Það er verið að taka þær niður um 3 til 3,5 milljarða miðað við það sem kom fram í samgönguáætlun. Bætt er við 850 millj. kr., en svo koma alls konar liðir til frádráttar. Ég nefni sem dæmi framkvæmdir í Suðurkjördæmi og ég sakna þess að þingmenn úr því kjördæmi skuli ekki hafa komið og spurt út í það að verið er að fella niður fjárveitingu til Landeyjahafnar sem þarf að lagfæra eftir þau áföll sem við höfum orðið fyrir þar, óvænt áföll, gos og fleira. Það er líka verið að fella niður framlög um 250 millj. kr. til undirbúnings að byggingu nýrrar ferju eða til leigu eða hvernig sem það er orðað í þessum gögnum. Þetta eru þær tvær spurningar sem ég vildi leggja fyrir hæstv. fjármálaráðherra hér í þessari stuttu 5 mínútna ræðu minni. Ég mun væntanlega á morgun fara betur út í umræðu um virðisaukaskattskerfið. Ég vildi bara benda á þessa breytingu sem þarna er boðuð, sem á að vera til einföldunar þó ég sjái ekki alveg hvernig einföldunin verður vegna þess að áfram verðum við með tvö þrep, 24 og 12% í staðinn fyrir 25,5 og 7%. Hvað verður einfaldara við það? Hér er boðað að nokkur undanþáguákvæði verði tekin út, þar á meðal ferðalög íþróttafélaga sem hafa verið undanþegin hingað til en koma nú inn með 12% virðisaukaskatt. Ég er ekki alveg viss um að það hafi verið tekið inn í öll reiknilíkönin og ég er heldur ekki búinn að sjá hvernig þetta kemur niður á Ferðasjóði íþróttafélaga. Að lokum ætla ég að benda á, vegna þess að það bar hér á góma, að virðisaukaskattsbreytingin hefur meiri áhrif á vöruverð á landsbyggðinni en hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er nefnilega vegna þess að flutningskostnaður á matvöru út á land er tekinn inn í kostnaðarverð og svo leggst virðisaukaskatturinn þar ofan á. Með öðrum orðum, ríkissjóður fær miklu hærri virðisaukaskatt af þeim sem kaupir matvöru á Raufarhöfn heldur en í Reykjavík. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Er inni í dæminu að hækka flutningsjöfnunarsjóðinn og taka matvöruna þar inn í verslunina, eins og stendur í byggðatillögu okkar jafnaðarmanna sem búið er að leggja hér fram á Alþingi?

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi varðandi það misræmi sem hv. þingmaður vísar til, þá vek ég athygli á því sem segir á bls. 197 í fjárlagafrumvarpinu, sem sagt í seinni hlutanum. Þar segir, með leyfi forseta: „Vakin er athygli á því hér í tengslum við áform um skattkerfisbreytingar sem kynntar eru í þessum kafla að við frágang á frumvarpi um tekjuráðstafanir varð endanleg útfærsla þeirra breytinga að nokkru leyti önnur en miðað var við á fyrri stigum við frágang tekjuáætlunar fjárlagafrumvarpsins.“ Þetta þýðir að þær hugmyndir sem reifaðar eru í frumvarpinu um breytingar á virðisaukaskattskerfinu endurspegla stöðu þeirrar vinnu í sumar eins og hún þá stóð, t.d. í samráðshópum með ýmsum hagsmunaaðilum. Getur þetta haft áhrif til breytinga á tekjuáætluninni? Já, það verður þá til lækkunar. Það var hins vegar gert ráð fyrir því að þær breytingar sem fjallað er um í fjárlagafrumvarpinu hefðu haft áhrif til lækkunar á tekjum ríkissjóðs um það bil um hálfan milljarð, en allir þessir hlutir koma til endurskoðunar í vetur. Það sem mun ráða langmestu um uppfærða tekjuáætlun er í fyrsta lagi álagning á lögaðila sem verður núna seint í október eða um mánaðamótin október/nóvember og síðan ný þjóðhagsspá sem kemur í nóvember. Ég ber þá von í brjósti að við þá endurskoðun sem fram fer á þessum tveimur stóru þáttum muni koma í ljós að við eigum eitthvað inni til að hækka tekjuáætlunina, að skattstofnarnir verði enn sterkari en Hagstofan gerði ráð fyrir í sumar. Að öðru leyti varðandi samgöngumálin þá er það svo sem rakið á bls. 361 hvernig framlög til Vegagerðarinnar eru að þróast. Það er rétt að tímabundin verkefni falla niður en á móti kemur að verið er að setja 850 milljónir í framlag til nýframkvæmda. Varðandi ferðalög íþróttafélaga þá er það ekki ætlunin 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir það svar sem hann gaf hér varðandi tekjuforsendurnar og tekjuáætlunina. Það er alveg rétt að það er galli hvað álagning á lögaðila kemur alltaf seint fram, sem ræður auðvitað miklu um spár fyrir næsta ár en það kemur á þeim tíma sem hæstv. ráðherra fjallaði um. Miðað við þær forsendur, og það er aðallega spurning mín, sem settar eru fram og eru í reiknilíkaninu hjá fjármálaráðuneytinu og þetta sem var verið að vinna í sumar sem ég gerði hér að umtalsefni með skattprósentuna í virðisaukaskatti og þessa 4 milljarða, hvað segja reiknilíkönin núna þegar búið er að ákveða 24% og 12%? Hvaða breytingar eru þetta? Eru þetta 4 milljarðar eða 3? Það er mjög mikilvægt að vita þetta í byrjun. Ég er ekki að gagnrýna þetta vegna þess að þetta er hluti af tímaplaninu sem við erum með. Eins og fram hefur komið kemur fjárlagafrumvarp fyrr fram vegna þess að Alþingi byrjar fyrr. Það var gert til að nefndin hefði meiri tíma til að vinna fjárlagafrumvarpið og er til bóta. En ég ítreka spurninguna: Getur hæstv. fjármálaráðherra ekki nefnt tölu? Aðeins varðandi hitt með virðisaukaskattinn, sem við ræðum betur á morgun, þá stendur það hér í öðru frumvarpi sem er um virðisaukaskattinn - þar er talað um að áætlanir verði skattskyldar m.a. fyrir vinnustaði, flutning á fólki til og frá vinnustað, íþróttafélög og aðra aðila. Þar er sagt að íþróttafélög muni lenda í virðisaukaskatti, við það að flytja t.d. Stjörnuna norður til Siglufjarðar til að spila fótbolta eða eitthvað þess háttar. Nú er það allt í einu komið með virðisaukaskatt. Ég spyr aftur: 

Herra forseti. Síðan var spurt um það sérstaklega hvort verið væri að breyta virðisaukaskattskerfinu til að ná til íþróttafélaganna og gera mótvægisráðstafanir. Því er til að svara að breytingin sem gerð er á virðisaukaskattslögunum tekur til skilgreiningarinnar á fólksflutningum og það var fyrst og fremst verið að horfa til ferðaþjónustunnar. Tekjurnar sem áætlaðar eru af þessu eru um 500 millj. kr. á ári og uppistaðan af því, langmestur ávinningurinn, kemur vegna ferðaþjónustunnar. Að því marki sem ferðalög íþróttafélaganna eru með rútuferðum þá kann að vera að þetta taki til þeirra og það þurfi að taka tillit til þess í jöfnunarsjóðnum. Það er eitt af þeim verkefnum sem við þurfum að taka til skoðunar í vetur. Varðandi áhrif á tekjuhliðina þá vek ég athygli á því í fyrsta lagi að við erum hér með heildartekjuáætlun upp á 644 milljarða og til lækkunar á tekjuhliðinni gæti komið, vegna annarrar útfærslu á virðisaukaskattskerfinu, um það bil 2 milljarða tekjutap. Það er slík smátala í heildarsamhenginu að hún verður nánast að teljast innan skekkjumarka. Aðalatriðið er að það er ekki hægt að segja að fjárlögin mundu með þeirri breytingu einni og sér lenda öfugum megin við jafnvægið. Hins vegar er jafnvægið óskaplega viðkvæmt og ég hef aldrei dregið dul á það. Tímapunkturinn til að taka þessa umræðu dýpra er þegar við uppfærum tekjuáætlunina í nóvember. Þá sjáum við miklu betur hvernig stóru tekjupóstarnir standa fram á næsta ár.

Virðulegi forseti. Það er farið að líða á umræðu um fjárlagafrumvarpið sem við ræðum en ég held að það sé samt mjög nauðsynlegt á þessum tímapunkti að fjalla um það sem fram hefur komið og ég hyggst gera það. Í fyrsta lagi vil ég segja og undirstrika hversu gríðarlega miklu máli skiptir að það sé ábyrg stjórn ríkisfjármála. Sá söngur verður aldrei of oft sunginn. Sá árangur sem hefur náðst á síðustu árum í að ná jafnvægi á nýjan leik eftir það áfall sem við urðum fyrir er náttúrlega undraverður á margan hátt. Ég held að mikilvægt sé að við áttum okkur á því hvað það skiptir miklu máli fyrir fyrirtækin og ekki síður fyrir heimilin. Heimilin eru í allt annarri stöðu þegar slíku jafnvægi er náð og við getum farið að horfa til þess að fólk getur gert miklu raunhæfari áætlanir um fjármál sín, um framtíð sína. Það er að byggjast upp aftur, smám saman, aukinn kaupmáttur. Það er aukinn kaupmáttur vegna ráðstafana í ríkisfjármálum, vegna þess að atvinnulífinu gengur betur, vegna þess að það er möguleiki til að fara að lækka vexti o.s.frv. Fólkið mun finna fyrir minni verðbólgu og stöðugleikanum þegar það fer að horfa á lán sín og alla þessa þætti. Þetta getum við aldrei slitið úr samhengi í allri umræðunni um efnahagsmál og ríkisfjármál og því vildi ég hefja ræðu mína á því að rifa þetta upp um leið og ég segi að það fjárlagafrumvarp sem við ræðum hér er ekki síður mikilvægur steinn í þeirri vörðu að byggja aftur öfluga og sterka fjármálastjórn hins opinbera. Það hefur talsvert verið fjallað um matvæli og matvælaverð og það er gamalkunnug umræða þeim sem hér stendur. Það er í fyrsta lagi að segja að í sjálfu sér er búið að kenna þjóðinni það að matur á Íslandi sé dýr. Ég er ekki endilega sammála því og ég get fært fyrir því ágætisrök að ég tel. Í margs konar samanburði, talnasamanburði sem gerður er, kemur verðlag á Íslandi á matvælum ekki einstaklega illa út þegar við horfum til stærðar landsins, fámennis þjóðarinnar og legu landsins á hnettinum. Ég hef mér til halds og trausts hér tölur frá Eurostat sem staðfesta það og samkvæmt tölunum 2012 og 2013 er matarverð um 16–17% hærra en meðaltal Evrópusambandsins. Það vill svo skemmtilega til, öfugt við það sem oft er haldið fram, að íslensku búvörurnar sem eru innan hinnar hræðilegu tollverndar, sem oft er kölluð svo, standa sig í þeim samanburði miðað við önnur lönd. Við erum um 19% yfir meðalverðlaginu í kjöti og 12% í mjólk, ostum og eggjum. Þar sem við aftur á móti keyrum út af í samanburði á milli landa er í þeim vöruflokkum sem heita föt, skór, raftæki og slíkir þættir og þar skekkja myndina verulega vörugjöldin sem við leggjum á þá vöruflokka. Þess vegna held ég að sú skattkerfisbreyting sem boðuð er samhliða þessu fjárlagafrumvarpi sé gríðarlega mikilvæg, ekki síst til að við komumst í heilbrigðari umræðu um verðlag á Íslandi og þá stöðu þeirra atvinnugreina sem verslun er og framleiðsluiðnaður á Íslandi er o.s.frv. Þetta vildi ég nefna undir lok þessarar fjárlagaumræðu sem hefur eftir því sem liðið hefur á daginn orðið mjög efnismikil og langtum betri en hún leit út fyrir að vera í upphafi. Ég undirstrika aftur undir lok þessarar ræðu: Stöðugleikinn sem við höfum náð, þessi afgangur í ríkisfjármálum, þessi lága verðbólga er grundvölluð af ábyrgum ríkisfjármálum en hún er ekki verk stjórnvaldanna einna. Það þurfa margir að sameinast um það og þegar fólk talar um af hverju þetta sé á þennan hátt á Íslandi, allar þessar kollsteypur, öll óvissan, þá byrja breytingarnar kannski bara hjá okkur hverju og einu. Þær byrja á því að við getum sameinast um að taka á og sýna ábyrgð í athöfnum okkar og það er ekki aðeins ríkisvaldið og stjórnvöldin, það er líka atvinnulífið og það er allt þjóðfélag okkar sem verður að sameinast í því.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Nú er hv. þingmaður fyrrverandi formaður Bændasamtaka Íslands. Athygli hefur vakið sú mikla gagnrýni núverandi forustu Bændasamtakanna og formanns Bændasamtakanna á hækkun á virðisaukaskatti á matvæli. Forusta bænda telur að ríkisstjórnin sé ekki að vinna að því að efla innlenda matvælaframleiðslu með þessari miklu hækkun á virðisaukaskatti og telur að hún hafi þau áhrif að eftirspurn eftir innlendri framleiðslu muni breytast og þetta muni skerða samkeppnisstöðu innlendrar framleiðslu gagnvart innfluttri matvöru. Mig langar að heyra álit hv. þingmanns á þessum áhyggjum núverandi formanns Bændasamtakanna, hvort þær eigi ekki við rök að styðjast. Mig langar einnig að heyra skoðanir hv. þingmanns á þeirri gagnrýni sem kemur fram hjá Bændasamtökunum á að verið sé að skerða framlög til Landbúnaðarháskóla Íslands og að líka sé verið að lækka framlög til Háskólans á Hólum, hvort það geti haft áhrif á fjárlagafrumvarpið, þ.e. sá mikli vilji heimamanna og þingmanna kjördæmisins að Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri verði sjálfstæður áfram, og hvort það sé verið að brjóta niður skólann innan frá með lækkun fjárframlaga í fjárlagafrumvarpinu til þessarar stofnunar og hvort hann muni reyna að bæta þar úr þar sem hann situr í hv. fjárlaganefnd. Þetta er það sem mig langar fyrst að heyra frá hv. þingmanni.

Herra forseti. Ég gat kannski ekki farið í miklu ítarlegri umræðu um fjárlagafrumvarpið því að mér voru aðeins úthlutaðar 5 mínútur, þó ég sitji nú í fjárlaganefnd. En að því seinasta sem hún spurði vil ég bara segja og það sem ég vildi líka sagt hafa í ræðu minni áðan er að auðvitað á fjárlaganefnd eftir að fara í gegnum frumvarpið í heild sinni og hvort sem það snýr að Landbúnaðarháskólanum eða öðrum stofnunum þá verður það að sjálfsögðu tekið til umræðu hvaða úrræði við höfum í þeim efnum og þar fram eftir götunum. Ég vil nota þetta tækifæri sérstaklega og taka undir það með hv. þm. Kristjáni Möller að við höfum lítið rætt samgöngumál og ég deili áhyggjum hans af framtíð samgöngumála, en það var ekki nákvæmlega það sem þingmaðurinn spurði um. Það er rétt að ég er fyrrverandi formaður Bændasamtaka Íslands. Núverandi formanni ber ekkert endilega skylda til að vera sammála mér eða ég sammála honum. Ég er ekki sammála þessari gagnrýni Bændasamtakanna á fram komið frumvarp vegna þess að mér finnst, og ég leyfi mér að segja það, að Bændasamtökin séu með henni að lýsa mikilli ábyrgð á vöruverði á Íslandi. Bændur bera ekki einir ábyrgð á vöruverði á Íslandi. Vöruverðið er samsett úr mörgum þáttum. Bændur þurfa líka að kaupa varahluti í vélar. Við erum að lækka vörugjöld á varahlutum svo að ég nefni bara eitt lítið dæmi. Það eru fjölmargir aðrir þættir í búrekstri sem bera vörugjöld sem verðlag mun vafalaust breytast á. Í þriðja lagi um samkeppnisstöðu landbúnaðarins sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir nefndi. Mér finnst miklu frekar vera verkefni að ræða samkeppnisstöðu og tækifæri landbúnaðarins og framtíð hans með beinum hætti við stjórnvöld en að nota virðisaukaskattskerfið til þess að reyna á einhvern hátt að stýra samkeppnishæfni íslensks landbúnaðar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Við þekkjum það að oft hefur gengið illa að skila lækkunum út í verðlagið. Oftar en ekki skila hækkanir sér betur út í verðlagið. Er hv. þingmaður ekki uggandi um það að þessar lækkanir eða niðurfelling vörugjalda á þetta mörgum vöruflokkum eigi ekki eftir að skila sér sem skyldi til neytenda? Ég efast ekkert um að hækkun á matvæli mun skila sér út í verðlagið en ég er mjög efins um það að þessar niðurfellingar á vörugjöldum skili sér með sama hætti aftur til neytenda. Þetta er saga sem við þekkjum. Hvort sem við treystum kaupmönnum vel eða illa er þetta bara tilhneigingin. Svona virkar þetta. Mig langar að heyra líka frá hv. þingmanni varðandi hækkun á virðisaukaskatti á rafmagn og heitt vatn. Nú tel ég okkur vera samherja í því að berjast fyrir lækkun á orkuverði á landsbyggðinni og veit að hv. þingmaður er að skoða ýmis mál í þeim efnum. Telur hann eðlilegt að haldið sé áfram að hækka orkukostnað fólks á köldum svæðum með þessum hætti án þess að því sé mætt með auknu framlagi til orkujöfnunar? Sér þess stað í núverandi frumvarpi að það sé verið að mæta þessari hækkun með einhverjum hætti aukalega? Nú eru kjarasamningar lausir um næstu áramót. Telur hv. þingmaður að Bændasamtökin ættu að koma inn í þær viðræður með tillögur um að lækka frekar virðisaukaskatt á matvæli 

Herra forseti. Vegna seinustu spurningar ætla ég bara að ítreka að ég tala í sjálfu sér ekki í nafni Bændasamtakanna lengur og þau ráða gjörðum sínum í þeim efnum. Þingmaðurinn spyr um áhyggjur af því að lækkanir skili sér ekki í vöruverði. Ég held að ég sé ekkert öðruvísi neytandi en aðrir, ég deili alveg sömu áhyggjum af því að það gangi fram. Við höfum hins vegar ýmis tæki til að lækkun skili sér til neytenda, þ.e. með virku verðlagsaðhaldi og með okkar eigin innkaupum og skilaboðum sem við sendum til þeirra sem leggja á vöruna. Áhyggjurnar eiga fullan rétt á sér. Ég tek t.d. eftir því að nú er búið að flytja inn, þ.e. í sumar, á mjög lágum gjöldum hakkefni í nautakjöt, landbúnaðarráðherra felldi niður gjöldin og var innflutningur óheftur en nautahakkið lækkaði ekki. Það hefur greinilega ekki að skilað sér, alla vega miðað við þá mynd sem ég hef af þessu. En vöruverð og hvernig það birtist okkur má fjalla um með margvíslegum hætti. Þingmaðurinn spyr um rafmagnskostnað. Það er eins og ég sagði áðan, fjárlaganefnd á eftir að fara yfir hann. Það eru að koma ábendingar fram í þessari umræðu. Þetta er ábending sem við þurfum sannarlega að taka tillit til og taka inn í okkar umræðu um hvort við eigum að bregðast við. Ég tel að við eigum að bregðast við þessari ábendingu. En vegna orða þingmannsins hérna áðan um stöðugt hækkandi verðlag vil ég líka nefna að iðnaðarráðherra hefur flutt mál í þinginu og sú breyting hefur t.d. orðið á raforkukostnaði í dreifbýli að dreifikostnaðurinn hefur verið lækkaður þar með aðgerðum þessarar ríkisstjórnar. Það sjást þó merki um að við erum að takast á við þessa þætti.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi hér að búið sé að telja þjóðinni trú um að matur sé dýr. Hann er það. Mér finnst einhvern veginn að ekki sé hægt að þræta fyrir það. Ég hef ferðast nokkuð erlendis um nágrannaríkin og hann er ódýrari þar. Kannski er helsti munurinn sá að erlendis hefur maður aðgang að fleiri stigum markaðarins. Hér er botninn eiginlega miðstéttarmatur eða miðstéttarþjónusta á vörur almennt, en úti hefur maður val um eitthvað ódýrara, það er alla vega mín reynsla. En með hliðsjón af því sem hv. þingmaður nefnir hér að matur sé dýr, það sé ekki bændum að kenna, gott og vel. Það sé ekkert skrýtið miðað við fámenni þjóðarinnar, gott og vel. Það sé ekki skrýtið miðað við legu landsins, gott og vel. Er þá ekki einmitt ástæða til að hafa lægri matarskatt með hliðsjón af þessum þáttum, með hliðsjón af því að matur er og verður dýr hér áfram?

Herra forseti. Það eru tvö grundvallaratriði sem ég vil benda þingmanninum á sem svar við þessari spurningu sem ég þakka honum kærlega fyrir. Í fyrsta lagi: Sá er meginmunur á þessum tillögum um hækkun á lægra þrepi virðisaukaskattsstigs sem felur í sér hækkun á virðisaukaskatti á matvælum að það eru fleiri aðgerðir í gangi sem á endanum þýðir að þetta á ekki að hafa áhrif á kaupmátt. Það er grundvallarmál. Við getum endalaust talað um hve dýrt eða ódýrt þetta eða hitt er. En alla þá umræðu, hvort sem við erum að tala um verð á gallabuxum, mjólk eða aðra vöruflokka, megum við aldrei slíta úr samhengi við það hvert launastigið er, hvert efnahagslegt stig þjóðarinnar er. Þó að kjúklingur sé ódýr úti í Portúgal þegar við förum þangað þá er launamaðurinn í Portúgal alveg jafn lengi að vinna fyrir kjúklingnum og launamaður á Íslandi. Það er þáttur í öllum samanburði á verðlagi sem við megum aldrei gleyma. Við getum horft til annarra landa og borið verð saman með þessum hætti en megum aldrei gleyma þessum þætti, hvernig við höfum það. Það er í raun það sem skiptir máli. Ef við ætlum að bera verð á hlutum saman þá verðum við að meta það út frá því hve lengi við erum að vinna fyrir þeim. Kaupgjald er mismunandi, verðlag er mismunandi á milli landa.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur lög að mæla. Ég hef búið í tveimur öðrum löndum, Finnlandi og Kanada. Á báðum stöðum var mjög áberandi, þrátt fyrir að ég hafi verið á ívið lægri launum en ég var vanur í Finnlandi, að auðveldara var að ná endum saman, sérstaklega út af matarverði, af einni eða annarri ástæðu. Það breytir ekki spurningunni að þegar neytandi ætlar að fara að kaupa sér mat þá hlýtur verðið að vera hærra ef meiri skattur er á honum. Við vitum að ef við afnemum skatt þá er það ekki endilega ávísun á að matarverðið hækki, það hækkar þá væntanlega hægar, það er minni þrýstingur á að hækka verðið með tímanum, verðbólgan verður alltaf til staðar. Ég trúi því ekki að það skipti engu máli hversu mikil skattheimtan sé á mat, ég trúi því ekki að það hafi ekki áhrif á verðið og ég trúi því ekki að það sé nokkur maður á landinu sem ekki þarf að borða helling á hverju einasta ári til að lifa. Ég verð bara að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég skil ekki alveg svarið. Trúir þingmaðurinn því að það skipti ekki máli fyrir fjölskyldur landsins, heimilin í landinu, hvort skattprósentan á mat sé 12% eða 0%? Hverju er ég að missa af? Ég hlýt að vera að missa af einhverju og ég bið hv. þingmann um að útskýra þetta aðeins betur fyrir mér.

Herra forseti. Ég veit ekki af hverju hv. þingmaður er að missa, ég get illa áttað mig á því. En ég ítreka að við megum aldrei slíta úr sambandi samhengi verðlags og launa. Auðvitað hækkar hærri prósenta á virðisaukaskatti matinn. En það eru ekki bændur og það eru ekki bara kaupmennirnir sem stýra verðlaginu á matnum, það eru líka fjölmargir aðrir þættir. Grundvallarþátturinn, sem ég var að reyna að draga fram, er að við verðum að horfa á þetta í samhengi við kaupmáttinn sjálfan. Ég tók eftir því sem þingmaðurinn sagði hér áðan að á Íslandi væri bara í boði millistéttarmatur. Það er kannski svolítið vandamál allrar umræðu um matarverð á Íslandi að við erum með matvöru á mjög háu gæðastigi. Það er kannski ekki vandamál út frá þeim lýðheilsumarkmiðum sem við viljum viðhalda hér á Íslandi sem eru kannski grunnurinn að því að við viljum halda úti öflugum og sterkum íslenskum landbúnaði.

Virðulegi forseti. Nú er ríflegur sólarhringur síðan hulunni var svipt af frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra. Formaður skólameistarafélagsins segist skelfingu lostinn eftir lestur þess og tekur djúpt í árinni að því er varðar viðbrögð við frumvarpinu. Það eru sannarlega ekki einu viðbrögðin sem er að finna í samfélagsumræðunni því að þau eru mikil. Á þeim stutta tíma sem ég hef hér til að ræða frumvarpið ætla ég að stilka á stóru um þau viðbrögð sem eru að teiknast upp úti í samfélaginu. Er þá fyrst að nefna viðbrögð verkalýðshreyfingarinnar sem hefur miklar áhyggjur af þessari umtalsverðu hækkun virðisaukaskatts úr 7% í 12% á matvöru og nauðsynjavörum og segir að það sé ekki vænlegt innlegg í næstu kjarasamningsviðræður. Ólafur Darri Andrason, hagfræðingur Alþýðusambandsins, hefur áhyggjur af því að þetta komi þeim tekjulægstu illa. Þvert á það sem hér hefur verið rætt leggur Ólafur Darri áherslu á að þeir sem eru tekjulægri verja um það bil tvöfalt meira af tekjum sínum til að kaupa mat en þeir sem eru tekjuhærri. Þess vegna kemur þetta verst niður á þeim hópum. Það er alveg sérstakt áhyggjuefni. Ólafur Darri talar líka um það að tekjulægsta tíundin í samfélaginu verði verst úti við þessar tillögur fjárlagafrumvarpsins, enda er það svo, þegar tölur eru bornar saman í gegnum tíðina, að að jafnaði er það svo að hagur hátekjufólks batnar þegar hægri stjórn er í landinu og byrðar lægri hópanna þyngjast. Það segir sagan okkur einfaldlega. Við getum svo sem talað um einstakar ákvarðanir, en þetta eru meginlínurnar. Þess vegna er hér um að ræða fjárlagafrumvarp þar sem stigið er mjög ákveðið skref til hægri enda svo sem ekki við öðru að búast. Eins og hér hefur aðeins komið fram eru líka áhyggjur hjá Bændasamtökunum varðandi samkeppnisstöðu innlendra búvara. Það eru áhyggjur hjá verkalýðshreyfingunni varðandi það að skerða bótarétt og að atvinnuleysi minnki sannarlega ekki við að velta byrðunum yfir á sveitarfélögin. Það eru áhyggjur af auknum lyfjakostnaði sem fellur á sjúklinga. Það eru á fjórða hundrað milljónir króna sem á að sækja í vasa sjúklinga. Krabbameinsfélagið lýsir sérstökum áhyggjum í hádegisfréttatíma dagsins og segir forstjóri Krabbameinsfélagsins, Ragnheiður Haraldsdóttir, fullum fetum að hún hefði talið að komið væri að því að sjúklingum yrði hlíft í þessu fjárlagafrumvarpi. Í fyrra lagði Krabbameinsfélagið fram vandaða skýrslu um greiðsluþátttöku krabbameinssjúklinga í heilbrigðisþjónustunni almennt og benti á að greiðsluþátttakan væri þegar orðin mjög mikil. Þarna eru líka verulegar áhyggjur, virðulegur forseti. Forstjóri Landspítalans – háskólasjúkrahúss segir að verulega vanti upp á rekstrargrunn spítalans til þess að hægt sé að sinna þeim verkefnum sem spítalanum eru falin. Eins og sagði hér aðeins í byrjun míns máls er formaður Skólameistarafélags Íslands skelfingu lostinn eftir lestur fjárlagafrumvarpsins og segir að heildarfjárveiting til málefna framhaldsskólans lækki um ríflega einn og hálfan milljarð. Það er jafnframt ljóst, ef marka má Samtök leigjenda, að í frumvarpinu er ekkert að finna um eyrnamerkt fjármagn til að hefja uppbyggingu á virkum leigumarkaði á Íslandi. Allt eru þetta velferðaráherslur sem beinlínis er verið að draga úr við þetta frumvarp. Það svo sem kemur ekki á óvart. Þetta er allt á kostnað félagslegra þátta og ýtir undir þá umræðu sem hér hefur komið fram að það er gríðarlega mikilvægt að greina þetta frumvarp með tilliti til áhrifa á einstaka hópa samfélagsins. Ég vil sérstaklega fagna þeim fjölmörgu efasemdarröddum sem hafa hrannast upp í fjölmiðlum undanfarinn sólarhring úr röðum Framsóknarflokksins og vænti þess að unnt verði að hnika frumvarpinu frá þeirri frjálshyggjutilraun 

Virðulegi forseti. Ég vil bregðast stuttlega við ræðu hv. þingmanns. Ég vil í fyrsta lagi, vegna athugasemda frá launþegahreyfingunni, vegna þeirra athugasemda sem þar koma fram, vekja athygli á einu. Það sem kjarasamningarnir á síðasta ári, sem endanlega voru staðfestir á þessu ári, snerust fyrst og fremst um var að ná stöðugleika í efnahagsmálum, að ná niður verðbólgu, að kjarasamningarnir mundu síður leggja áherslu á nafnlaunahækkanir en meira á kaupmáttarvöxt. Þetta hefur allt tekist. Við erum með lága verðbólgu. Við erum með kaupmáttaraukningu í dag og það horfir til þess að hún haldi áfram á næsta ári. Heildaráhrif þessa frumvarps hér eru til þess að lækka verðlag og auka kaupmátt. Gjalda- og skattbreytingarnar sem við erum að kynna til sögunnar munu auka kaupmátt. Það eru skjólstæðingar launþegahreyfingarinnar sem munu njóta góðs af þessu. Er ástæða til þess að hafa áhyggjur af tekjulægsta hópnum? Skoðum það. Úttekt Hagstofunnar sýnir að þegar horft er á útgjöld heimilanna sé enginn munur, enginn raunverulegur munur, á því hvað tekjuhátt fólk og tekjulágt fólk ver sem hlutfall af útgjöldum í mat. Það er staðreynd. Við erum með skýrslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem staðfestir það sama að virðisaukaskattskerfið er slæmt tekjujöfnunartæki. Þess vegna förum við aðrar leiðir til að koma til móts við þá. Ég vil segja varðandi greiðsluþátttökuna: Það er ekkert annað á ferðinni varðandi greiðsluþátttöku sjúklinga en það að taka S-merktu lyfin - sem seld eru í apótekum, sömu lyf og eru S-merkt inni á spítölunum og verða þar áfram gjaldfrjáls, það er enginn 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra andsvarið. Maður er svolítið í vandræðum með orðfærið þegar talað er um að lækka verðlag með því að hækka mat um 11 milljarða. Það er dálítið kúnstugt þegar maður er að reyna að tala saman en hugtökin eru notuð í öfuga átt frá því sem eðlilegt er eða venjulegt er. Ég held að við verðum bara að halda því til haga að þessar tölur sem eru hér frá Alþýðusambandi Íslands og BSRB og SFR og fleiri talsmönnum launþegahreyfingarinnar eru líka studdar rökum og gögnum þar sem segir að hlutfall af útgjöldum í mat sé helmingi hærra hjá lægstu tíundinni en þeirri hæstu. Hæstv. ráðherra talar um að þetta sé ekki besta leiðin til jöfnuðar, þ.e. að nota virðisaukaskattskerfið til þess að jafna kjör. Gott og vel. Hvaða leið er best að mati hæstv. fjármálaráðherra til að jafna kjör? Telur hann yfirleitt æskilegt og verðugt markmið að jafna kjör? Það er eitt af því sem er notað til að mæla og meta stöðu samfélaga hversu mikill félagslegur jöfnuður er í samfélögum. Yfirleitt hafa hægri stjórnvöld frekar aukið á félagslega gliðnun í samfélögum en hitt. Mér þætti áhugavert ef hæstv. fjármálaráðherra gæti frætt okkur um sína grundvallarskoðun í þeim efnum. Að því er varðar aukna kostnaðarhlutdeild er svo komið, það er alveg sama hvernig við snúum því og hvernig við rökstyðjum það, að verið er að sækja rúmlega 300 millj. kr. í vasa sjúklinga með þessu frumvarpi og í vasa þeirra sem þurfa á lyfjum að halda. Það er staðreynd sem hæstv. fjármálaráðherra getur ekki vikið sér undan.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja að ég er þeirrar skoðunar að tekjuskattskerfið hafi ákveðnu tekjujöfnunarhlutverki að gegna. Persónuafslátturinn er hið félagslega tillit í tekjuskattskerfinu. Það eru einhver ytri mörk á því hversu langt á að ganga í tekjujöfnun með skattkerfunum vegna þess að hættan er sú að hvatarnir verði rangir, að það borgi sig ekki lengur að sækjast eftir því sjálfur að bæta kjör sín vegna þess að jöfnunin í kerfinu tekur það jafnóðum af þér og færir það einhverjum öðrum. Það er þetta gullna jafnvægi sem þarf að finna þarna í milli. Varðandi gögn frá verkalýðshreyfingunni eða launþegahreyfingunni þá hef ég séð sum af þessum gögnum. Ég hef til dæmis lesið frá ASÍ dæmið um námsmanninn sem tekur helminginn af ráðstöfunartekjum sínum að láni og hefur 100 þús. kr. á mánuði í laun. Ég tók eftir því að ASÍ gerði ráð fyrir því að viðkomandi námsmaður væri að verja 30 þús. kr. á mánuði í mat, 1 þús. kr. á dag. Þetta var dæmi frá ASÍ. Heildarhækkunin sem verður á matvöru er einhvers staðar á bilinu 2,5–3% þannig að áhyggjurnar í því tilviki hafa verið um að matur fyrir námsmanninn mundi hækka um einhvers staðar á bilinu 25–30 kr. á dag. Það var sem sagt málið sem verið var að vekja athygli á. Það er rangt hjá hv. þingmanni að matur hækki um 11 milljarða. Hlutur matar í hækkun neðra þrepsins er um það bil 2/3. Það má segja að neðra þrepið hækki þannig mat um 7,5 milljarða. Vörugjöldin koma síðan á móti. Það eru 3 milljarðar á matvöru sem eru felldir út, þá standa eftir 3,5 milljarðar. Það er langur vegur á milli þess að tala um 11 milljarða hækkun á mat eða þess sem við erum hér í raun og veru að gera, að afla tekna upp á 3,5 milljarða vegna matvörunnar og gefa það síðan til baka og vel rúmlega það með lækkun á öðrum vörugjöldum og lækkun efra þrepsins þar sem allur meginþorri neyslunnar er. Allur meginþorri  Síðan er hægt að lesa allt um það sem við höfum verið að gera í skattamálum 

Virðulegi forseti. Það er sannarlega viðkvæmt andrúmsloft sem hæstv. fjármálaráðherra er að tala hér inn í þegar verið er að leggja grunn að trausti sem þarf að vera fyrir hendi þegar gengið er til kjarasamninga. Það er sannarlega ekki eins og sá grundvöllur sé ólaskaður frá fyrri tíð, þ.e. frá því um síðustu áramót þegar menn voru með fyrirheit um það að snerta ekki gjaldskrár en gerðu það síðan. Við þekkjum þau áhrif sem það hafði inn í kjarasamningsumræðuna og inn í verkalýðshreyfinguna. Á því þarf auðvitað að hafa gætur. Mér finnst mikilvægt að hæstv. fjármálaráðherra gangi varlega um þær slóðir. Það er auðvitað mikilvægt þegar við erum að ræða hér saman að við áttum okkur á því að um er að ræða grundvallarhugmyndafræðilegan ágreining. Meðal annars kemur fram í máli hæstv. ráðherra að hann telji að takmarkanir séu á því hvernig hægt sé að beita tekjuskattskerfinu til kjarajöfnunar, enda hefur komið fram í máli hans áður í bæði tali og texta að hann telji að ráðast þurfi gegn þrepaskiptingu tekjuskattskerfisins, ef ég skil hann rétt. Þá erum við líka með því markmiði hæstv. ráðherra að fjarlægjast Norðurlöndin og að nálgast ríki þar sem félagsleg gliðnun og félagslegur munur er meiri. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að leiðrétta mig með það að hækkunin sé 7,5 milljarðar í stað 11, en það eru þá 7,5 milljarðar, virðulegur forseti, sem verið er að leggja á fjölskyldurnar í landinu, mest á þær sem minnst hafa. Það sem kemur svo á móti er sykur og gos og gúmmí 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2015 og í annað sinn er lagt upp með hóflegan afgang, sem er vel. Frumvarpið er í eðli sínu stefnumarkandi og áfram er unnið með aðhald og aga og stefnt að því að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs og unnið að því að hægt verði að greiða niður skuldir ríkissjóðs á komandi árum. Það tel ég mikilvægustu skilaboðin í þessu fjárlagafrumvarpi. Það er hins vegar óhætt að segja, ef við horfum aftur í tímann, að við höfum lifað umbrotatíma. Við skulum fara 15 ár aftur í tímann og það er ótrúlegt að hafa upplifað öll fjögur stig hagsveiflu á þeim 15 árum. Nú er gjarnan talað um það í textabókum í hagfræði að ein hagsveifla geti staðið í 7–12 ár og höfum við sem þjóð því upplifað umbrotatíma, það er óhætt að segja. Árin 1999–2001 var samdráttarskeið, 2001–2007 var uppsveifla og mikið góðæri, 2008 hrun og krepputími sem við höfum í sameiningu náð að vinna okkur upp úr og upplifum nú betri tíma. En það þarf að taka á ýmsum málum. Við getum skilgreint þetta sem uppsveiflu og komandi góðæri ef vel er haldið á málum og ef við höldum okkur við þá stefnu sem birtist í þessum fjárlögum, að mínu viti, aðhald, aga, ráðdeild og afgang við slíkar aðstæður, þar sem er hagvöxtur. Markmiðið hlýtur á endanum alltaf að vera það sama, að bæta lífskjör allra þegna þjóðarinnar. Hér hefur umræða um hækkun á matvælum í neðsta þrepinu úr 7 í 12% verið mikið til umræðu og kannski verið meginið af umræðu hv. þingmanna í dag. Það er auðvitað skiljanlegt. Ég vil ítreka að mikilvægt er fyrir okkur í því ljósi sem ég fór yfir, því sögulega ljósi, samhengi sem ég fór yfir með hagsveifluna að virðisaukaskattskerfið hefur verið að gefa eftir allan þennan tíma. Það skiptir engu máli hvort hagkerfið er að fara niður eða upp eða er í kreppu eða uppsveiflu, virðisaukskattskerfið, okkar mikilvægi tekjustofn, hefur verið að gefa eftir allan tímann. Það kallar á breytingar og breytingar geta verið erfiðar. Þegar breytingar kalla á samtakamátt er um leið mjög mikilvægt fyrir okkur að tala um samhengi hlutanna. Við höfum verið að taka út hér hækkun á matvæli og einfalda það og segja: Það má ekki hækka, það kemur niður á einhverjum hópum. Það kann að vera, þá skoðum við það. En við hljótum að skoða með opnum huga þær kerfisbreytingar sem liggja fyrir í þessu frumvarpi í þeim tilgangi að efla þennan tekjustofn til þess að geta staðið undir velferðarkerfinu. Þegar ég tala um samhengi hlutanna er ég að tala um nettóáhrif breytinganna. Verðlag fer niður, það er kjarabót í því að verðlag fari niður. Það fer í vísitölu, það fer í lánin og það er vissulega kjarabót fyrir alla þá sem skulda, öll heimili sem skulda. Ráðstöfunartekjur aukast, kaupmáttur eykst og þetta hljótum við að horfa á í stóra samhenginu og ég tala nú ekki um að aukin skilvirkni sem felst í því í atvinnulífinu, sem felst í afnámi almennra vörugjalda, ætti að geta birst í lægra vöruverði. Það sem skiptir máli þar er auðvitað samkeppni, að efla hér samkeppni í atvinnulífinu almennt, en það er auðvitað annað mál þó að það tengist þessu. Ég vil því horfa mjög jákvæðum augum og með opnum huga á stefnuna sem birtist í þessu frumvarpi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann endaði ræðu sína á því að segja að þegar upp væri staðið væri nettóniðurstaðan varðandi hækkun á virðisaukaskatti á matvæli og afnám vörugjalda á ákveðna vöruflokka sem skipti máli fyrir almenning. Mér finnst þetta svolítið líkjast því þegar menn hafa annan fótinn í köldu vatni og hinn fótinn í heitu vatni og að meðaltali hafi þeir það þokkalegt. Telur hv. þingmaður að ekki þurfa að greina áður en ráðist er í svona afdrifaríkar hækkanir á matvælum og afnám vörugjalda hvernig þessar breytingar koma niður á mismunandi hópum? Telur hv. þingmaður að afnám vörugjalda nýtist þeim hópi að einhverju ráði þar sem matarverð er stærstur hluti tekna? Telur hann að þessi jöfnun innbyrðis, sem mikið er talað um og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra talar um, gagnist þeim sem þyrftu á því að halda, eins og þessi skipting verður þegar upp er staðið? Telur hann að það þurfi ekki miklu betri greiningu á því ef menn vilja ekki að ákveðnir hópar í þjóðfélaginu beri miklu, miklu þyngri byrðar að þessum breytingum loknum en vilji er til? Ég trúi ekki að það sé virkilega vilji til þess að þeir tekjulægstu beri hlutfallslega miklu, miklu þyngri byrðar en þeir tekjuháu. Þegar hæstv. fjármálaráðherra talar um að hlutfallslegur matarkostnaður sé álíka hjá hátekjufólki og lágtekjufólki 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir mjög góða spurningu og kjarnaspurningu í þessu máli. Við deilum sömu áhyggjum varðandi þá hópa sem gætu lent fyrir utan sviga við það að matvælin hækki sem hluti af þeim vöruflokkum sem bera 7% virðisaukaskatt í 12% samkvæmt frumvarpinu. Við þurfum í þinglegri meðferð að fara í frekari greiningu á því og finna það út hvaða hópar lenda fyrir utan sviga. Hins vegar er þetta þannig að allar aðgerðirnar sem boðaðar eru snerta okkur öll með einhverjum hætti. Við þurfum að skoða það frekar hvort þetta komi verr niður á einhverjum afmörkuðum hópum og getum þá brugðist við því í gegnum bótakerfið sem þegar er til staðar. Ég hef fagnað því að við höfum komið til móts við aldraða og öryrkja og tel reyndar að það megi bæta verulega í þar á komandi árum og vona að hagvöxtur skapi aukið svigrúm til þess. Öll þurfum við að borða, háir sem lágir og tekjuháir sem tekjulágir. Þetta þurfum við bara að greina. Það er komið til móts við barnafjölskyldur og ég trúi því að reksturinn sé hvað þyngstur hjá barnafjölskyldum. Það er 1 milljarður sem fer í auknar barnabætur til að koma til móts við þann hóp og ég fagna því. En við þurfum að 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Mér líst ekki nógu vel á það að lágtekjufólki sé stillt upp við vegg með því að hækka verð á matvælum svo að það þurfi að sækja sér auknar tekjur í gegnum bætur. Mér finnst ekki vera mikil reisn yfir því. Mér finnst það ekki vera góð vinnubrögð að stilla fólki þannig upp að það þurfi alltaf að vera þiggjendur í stað þess að það hafi fulla reisn og geti lifað af því kaupi sem það hefur. Mér hugnast ekki sú aðferðafræði að gera fleiri að einhvers konar bótaþegum þegar þeir ættu að geta lifað mannsæmandi lífi af launum sínum. Ég held að það sé markmið að sem flestir heilbrigðir geti lifað mannsæmandi lífi af launum sínum en þurfi ekki að ganga þann bónarveg að þiggja bætur af því að ríkið tekur þá ákvörðun að hækka matvælaverð. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns á því að verið er að skera niður framlög til skattrannsóknarstjóra í þessu fjárlagafrumvarpi. Á fyrra kjörtímabili hófst átaksverkefni milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisskattstjóra til að koma í veg fyrir svarta atvinnustarfsemi. Er ekki verið að henda frá sér möguleika á að ná inn skatttekjum og auka þá líka samkeppnisstöðu fyrirtækja gagnvart svartri atvinnustarfsemi? Eigum við ekki frekar að bæta í 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttir fyrir andsvarið og spurningarnar. Þetta er einhver misskilningur. Við vorum sammála um það að við þyrftum að greina frekar hvernig þessar skattkerfisbreytingar kæmu niður á mismunandi tekjuhópum. Það voru ekki mín orð að hér ættum við að fara að búa til bótaþega heldur nýta þær lausnir sem við höfum nú þegar. Ég tók sem dæmi að þegar væri búið að bregðast við með því að auka hér í barnabætur.  Í samhengi við þetta langar mig að taka hér upp, af því að það hefur verið rætt um samneysluhlutfallið, að samneyslan eigi að vera eitthvert ákveðið hlutfall af vergri landsframleiðslu. Í samhengi við þetta getur það aldrei orðið markmið í sjálfu sér, ekkert frekar en það að hjálpa þeim sem minna mega sín í gegnum bótakerfi þýði endilega að við þurfum að fara að búa til bótaþega. Það er afbökun á því kerfi sem vorum að ræða í þessu samhengi. Varðandi skattrannsóknir þá hafa verið birtar tölur um það að hér sé verið að svíkja undan skatti. Ég tel mjög mikilvægt að efla eftirlit á því sviði og að embættið geti nýtt fjármuni í að efla rannsóknir og eftirlit á því sviði. Við getum verið algjörlega sammála um það.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem átt hefur sér stað um fjárlagafrumvarpið hér í dag. Hún hefur að verulegu leyti snúist um frumvarpið sjálft en ekki síður um tekjuöflunarfrumvörpin sem fá sína sérstöku umræðu við 2. umr. Ég vonast til þess að í nefndinni verði farið vandlega yfir öll þau sjónarmið sem hér hefur verið farið yfir. Til þess gefst nokkuð góður tími nú þegar frumvarpið kemur fram þetta snemma á hausti, þing fært fram til annars þriðjudags í september. Þetta er svo sem ekki í fyrsta sinn en það eru ekki mörg dæmi þess að fjárlög og síðan tekjuöflunarfrumvörp komi saman. Fjárlög hafa komið fram áður í september en ekki með tekjuöflunarfrumvörpunum. Nú gefst því óvenju góður tími miðað við það sem áður hefur gilt til þess að fara vandlega ofan í öll þessi mál og það er í mínum huga framfaraskref. Helsta málið sem rætt hefur verið um í dag snýr að tekjuöflunarfrumvörpunum, breytingum á virðisaukaskattskerfinu og vörugjöldum. Það er gott að því sé gefinn góður gaumur, það skiptir máli að ræða það í hörgul. Í mínum huga skipta nokkur atriði meginmáli varðandi þá umræðu. Í fyrsta lagi að ríkið er að gefa eftir tekjur með þessum breytingum þegar á heildina er litið. Það er grundvallaratriði. Í því felst sem sagt skattalækkun. Við getum svo rætt um það hvort henni sé dreift með réttum eða sanngjörnum hætti en það grundvallaratriði verður ekki skrumskælt. Í öðru lagi eru í þessum breytingum mikilvægar kerfisbreytingar sem hugsaðar eru til þess að styrkja að nýju virðisaukaskattskerfið sem tekjuöflunarkerfi fyrir ríkið, þ.e. með því að fækka undanþágum, draga úr muninum milli kerfanna er vonast til þess að skilvirkni kerfisins vaxi. Með fjárlagafrumvarpinu er birt tafla um skilvirkni virðisaukaskattskerfa margra ríkja og á þeim mælikvarða sem þar er birtur - og þetta birtist í fyrra hefti - sést að skilvirkni íslenska virðisaukaskattskerfisins er lítil. Það eru tveir þættir sem skipta þar mestu máli, annars vegar margar undanþágur, hins vegar mikill munur á milli almenna þrepsins og hins lægra. Hér er lögð fram tillaga um að bæta úr þessu, auka skilvirkni virðisaukaskattskerfisins án þess að heildarniðurstaðan leiði til aukinnar skattbyrði. Það tel ég að sé framfaraskref, ég tel að við sláum hér tvær flugur í einu höggi, lækkum skatta og bætum skattkerfið. Vörugjaldakerfið réttlætir síðan alveg sérstaka umræðu. Þetta er neyslustýringarkerfi sem ég tel að sé úrelt og úr sér gengið og að tímabært sé að afnema það. Ég tek eftir því hér í umræðunni að menn gera lítið úr því að þetta skipti máli fyrir heimilin. Staðreyndin er sú að þetta skiptir 6,5 milljörðum fyrir heimilin og atvinnulífið, 6,5 milljörðum. Bara sá hlutinn af vörugjöldunum sem leggst á matvæli er hærri en allir tollar sem leggjast á matvæli, þetta eru um 3 milljarðar. Þannig að ég hafi það nú rétt sem snýr að matvælunum er þetta þannig að um 2/3 þess sem hækkar í neðra þrepinu eru matvæli. Við áætlum að tekjur ríkisins vegna neðra þrepsins fari úr 7 í 12%. Við áætlum að um 2/3 þess séu matvæli, það eru um 7,5 milljarðar. Ef við tökum vörugjöldin frá þeirri tölu erum við með um 4,5 milljarða, satt best að segja einhvers staðar á bilinu 4–4,5 milljarðar. Svo getum við litið til þess að barnabætur verða hækkaðar um 1.300 milljónir. Ég vil segja rétt í lokin varðandi skattrannsóknarstjóra, það er fjallað um þær breytingar sem gerðar eru á því embætti á bls. 419 og sérstöku átaki til þess að efla skattrannsóknarstjóraembættið er haldið áfram en það er dregið úr viðbótarframlaginu.  Að þessu sögðu vil ég þakka fyrir málefnalega umræðu og óska nefndinni alls hins besta og vonast eftir góðu samstarfi við hana um framhald málsins.