Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta mál, sem hér liggur fyrir til umr., er nú orðið hv. þdm. svo kunnugt, að það er í raun og veru óþarfi að hafa langa framsöguræðu um það. Það hefir verið flutt tvisvar áður á Alþ. Auk þess hafa farið fram sérstakar útvarpsumr. um efni frv. í tilefni af því frv., sem Framsfl. flutti á síðasta þingi um svipað mál. Ég get þó ekki komizt hjá því að fara nokkrum orðum um þetta mál og ýms ákvæði þessa frv. Eins og kunnugt er, er nú þessum málefnum, um deilur milli aðilja á sviði atvinnulífsins, alstaðar um hinn menntaða heim skipað með löggjöf. Ekkert þjóðfélag í hinum siðaða heimi (annað en Ísland) lætur sér sæma að láta þetta mikla svið þjóðfélagsins afskiptalaust af löggjafans hálfu. Og í þeim löndum, þar sem ríkisvaldið er afskiptamest af málefnum einstaklinganna í þjóðfélaginu og þjóðfélagsins í heild, eins og í Ítalíu, Þýzkalandi og einræðisríkinu Rússlandi, þar eru fyllst og ákveðnust ákvæði um þessi deilumál. Það verður ekki komizt hjá vinnudeilum. Þær hljóta að rísa millí aðilja á sviði atvinnulífsins. Það er óhjákvæmilegt, að ágreiningur risi um skiptingu arðsins, hvernig henni eigi að vera varið. En stjórnarvöldin geta látið þetta mál til sín taka á þann hátt að setja löggjöf í þá átt, að reynt sé í lengstu lög að afstýra því, að vinnudeilur leiði til vinnustöðvunar. því að reynslan, bæði hér á landi og um allan heim, sýnir, að vinnudeilur eru oftast aðiljum sjálfum, sem í þeim eiga, til fjóns, og ætíð þjóðfélaginu í heild sinni til ófarnaðar. Þess vegna hefir löggjafarvaldið skyldu til þess að vernda eftir megni þjóðfélagið gegn því tjóni, sem af vinnustöðvunum leiðir. Þetta frv. miðar að því að reyna að afstýra vinnustöðvunum. Réttur verkamanna til að knýja fram kröfur sínar með verkfalli er látinn haldast, og réttur vinnuveitenda til þess að knýja fram sínar kröfur með vinnusviptingu einnig látinn haldast. Hér er hinsvegar lagt til, að settir verði ákveðnar reglur fyrir því, að þjóðfélagið skuli leitast við að sætta í vinnudeilumálum, áður en til vinnustöðvunar komi. Eins og hv. þdm. er kunnugt, er þetta frv. sniðið eftir því, sem nágrannaþjóðir okkar á Norðurlöndum, þær þjóðir, sem okkur eru skyldastar, hafa ákveðið hjá sér. því að í þessum löndum, Danmörku, Noregi og Svíþjóð, er þessum málum skipað með löggjöf. Og allir ábyrgir stjórnmálaflokkar í þessum löndum hafa getað fylgzt að í því ýmist að setja þessa löggjöf eða láta hana haldast. Í þessu frv. eru í fyrsta lagi ákvæði um samninga milli verkamanna og vinnuveitenda, og þess er krafizt, að vinnusamningar séu jafnan skriflegir og ákveðinn samningstími og uppsagnarfrestur í hverjum samningi. Ennfremur eru svo sett ákvæði, sem banna að skella á vinnustöðvun út af ágreiningi um gildi samninga og efni þeirra eða út af réttarágreiningi aðilja, sem aðeins tekur til þess, hvort annarhvor samningsaðili sé að svíkja gerðan samning, heldur skuli slíkum ágreiningi vísað til sérstaks óhlutdrægs dómstóls, þar sem báðir aðiljar eiga sína talsmenn. Ennfremur eru sett ákveðin skilyrði fyrir því, að unnt sé að koma fram vinnustöðvun, hvort sem um er að ræða verksviptingu af hendi vinnuveitenda eða verkfall af hendi verkamanna. Eftir frv. þarf til slíkra vinnustöðvana samþ. f félögum þessara aðilja atvinnulifsins. Þessi ákvæði, sem er að finna í I. kafla frv., eru sömu skilyrði og nú gilda í Danmörku og hafa gilt þar frá því 5. september 1899, er báðir aðiljar, verkamenn og vinnuveitendur, gerðu með sér hina svo kölluðu septembersætt. Sú sætt hefir staðið fram til þessa dags og verið einskonar stjskr. fyrir öllum vinnudeilum þar í landi. Þá eru í frv. okkar ákvæði um sáttatilraunir í vinnudeilum. Þau ákvæði eru mjög aukin frá því, sem nú er í gildandi íslenzkum l. Samkv. frv. skal atvmrh. skipa einn ríkissáttasemjara og þrjá héraðssáttasemjara, sem skulu vera búsettir (héraðssáttasemjarar) á Ísafirði. Akureyri og Seyðisfirði. Eins og í núgildandi löggjöf um sáttatilraunir í vinnudeilum, frá 27. júní 1925, er þeim ætlað að fylgjast nákvæmlega með í því, sem gerist á sviði atvinnulífsins, einkum ef líklegt má telja, að vinnustöðvun sé yfirvofandi. Sáttasemjurum þessum er ætlað að standa í sambandi hverjum við aðra, þannig að ef héraðssáttasemjari heldur, að vinnustöðvun sé í aðsigi, þá sé honum skylt að tilkynna ríkissáttasemjara ástæður fyrir því í ýmsum atriðum. Einnig er ríkissáttasemjara heimilað að krefjast skýrslna af aðiljum, sem hlut eiga að máli, þar sem honum þykja horfur á, að vinnustöðvun verði framkvæmd. Sáttasemjari getur bannað vinnustöðvun meðan á sáttatilraunum stendur, en aldrei lengur en 10–l4 daga. Þetta eru samskonar ákvæði og nú gilda og lengi hafa gilt í Noregi. Frestsákvæði þessi eru vitanlega sett til þess, að hægt sé að afstýra vinnustöðvun meðan á sáttatilraunum stendur. Loks eru í III. kafla frv. þessa ákvæði um stofnun sérstaks dómstóls, sem nefnist vinnudómstóll Íslands og á að hafa það hlutverk með höndum að skera úr um réttarágreining aðilja. Eins og hv. þm. er kunnugt, getur hér komið til greina tvennskonar ágreiningur. Annarsvegar ágreiningur um það, hvað felist í gerðum samningum milli þessara aðilja. Hinsvegar hagsmunaágreiningur, eða ágreiningur um það, hver skuli vera kjör aðilja. Þessum dómstóli er aldrei ætlað að skipta sér af deilum út af slíkum hagsmunaágreiningi. Það er því algerlega rangt, sem komið hefir fram frá andstæðingum þessa frv., bæði í blöðum og á fundum, að þennan dómstól eigi að setja til höfuðs hagsmunum verkalýðsins og hann eigi að skammta verkalýðnum kjörin. Þessi dómstóll á ekkert skylt við gerðardóm í vinnudeilum, og hann á aldrei að skipta sér af því, hvaða kaup verkamönnum er greitt. Það er eins og ég tók fram, aðeins þegar um réttarágreining er að ræða, að þessi dómstóll á að láta til sín taka og skera úr um það, hvort gildandi samningar séu haldnir af aðiljum og hvað felist í þeim. Dómstóllinn er þannig skipaður, að hæstiréttur tilnefnir 3 menn, sem allir eiga að vera lögfræðingar og ekki mega hafa þá aðstöðu, að þeir geti talizt vilhallir í málum milli vinnuveitenda og verkamanna. Auk þess skulu skipa þennan dómstól 2 menn, sem tilnefndir eru einn af hvorum aðilja, Vinnuveitendafélagi Íslands og Alþýðusambandi Íslands. Afstaða stjórnmáluflokkanna til þessa máls hefir á undanförnum þingum komið greinilega í ljós. Framsfl. hefir að efni til tekið þessu máli sæmilega. Hæstv. forsrh. hefir hvað eftir annað í áheyrn alþjóðar talið beina nauðsyn 2 því að löggjöf verði sett um þetta efni. Og bann hefir staðhæft það hér á Alþ. að þær till., sem við höfum borið fram í þessu frv., séu þess eðlis. að líklegt sé, að ná megi einhverju samkomulagi út frá þeim um þessi mál. Flokksþing Framsfl. á síðasta vetri tók mjög ákveðið á þessu máli og skoraði á þingflokk Framsfl. að beita sér fyrir því, að nú þegar yrði löggjöf sett um þessi mál. Frv. þau, sem Framsfl. bar fram á síðasta þingi, voru spor í rétta átt í þessu máli. En að áliti okkar flm. þessa frv. náðu þau of skammt, þar sem þess var ekki nægilega gætt að skerpa vald sáttasemjara, svo sem aðrar Norðurlandaþjóðir hafa gert, til þess að reyna að tryggja það, að hann næði sáttum áður en til vinnustöðvunar kæmi. En vegna þessara frv. Framsfl. og framkomu þess flokks í málinu yfirleitt vil ég leyfa mér að vænta, að á þessu þingi verði hægt að ná samkomulagi um þetta mál. Alþfl. hefir tekið þessu máli með litlum skilningi. Má það einkennilegt kallast, svo mjög sem sá flokkur vill þó láta í veðri vaka, að stefna hans sé hin sama og sósíalistískra flokka annara Norðurlanda. Þeir hafa sett löggjöf um þessi málefni og álíta hana feng fyrir verklýðssamtökin. Afstaða sósíalista hér hefir verið andstæð þessu máli. En eftir að við síðast ræddum þetta mál á Alþ., hefir verið stigið eitt þýðingarmikið spor í þessu máli einmitt af sjálfum verklýðsfélögunum. Það var á síðasta sumri, þegar verkamannafélagið Dagsbrún gerði samning við Vinnuveitendafélag Íslands um taxta fyrir kaupgreiðslu í Reykjavík. Þá var í þann samning tekið upp eitt ákvæði, sem var algert nýmæli í sambandi við slíka samninga, sem sé í 9. gr. þess sáttmála, þar sem svo er ákveðið, að skipuð skuli sérstök sáttanefnd, tilnefnd af samningsaðiljum og lögmönnum í Reykjavík. Þessi sáttanefnd á að reyna að jafna þann ágreining, sem kemur fram út af gerðum samningum, eða m. ö. o. hafa með höndum samskonar verkefni, er við ætlumst til, að Vinnudómstóll Íslands hafi með höndum, að skera úr um réttarágreining milli aðilja og reyna að jafna hann. Ákvæði þessarar 9. gr. samningsins hljóða svo (með leyfi hæstv. forseta): „Vinnustöðvun skal óheimil út af slíkum ágreiningi fyrr en viku eftir að sáttastarf hófst.“ Hér er möguleiki til þess, að hægt sé að fresta vinnustöðvun meðan á sáttatilraunum stendur. Ég tel þetta þýðingarmikið spor stigið þarna af hálfu verklýðsfélaganna til þess að koma á skynsamlegri, þjóðheillavænlegri löggjöf um þessi mál. Ég vil vænta þess, að verklýðsfélög þessa lands haldi áfram á þessari braut. Reyndar hefir það komið fyrir, eftir að þetta ákvæði var samþ., að stofnað hefir verið af hendi þessa sama verkamannafélags, Dagsbrúnar, til verkfalls, sem við mjög lítil rök hafði að styðjast, út af deilu kyndara við gasstöðina. Skal ég ekki fara nánar út í það atriði að sinni. En ég ætla að fullyrða það, að hefði skynsamleg vinnulöggjöf verið þá til hér á landi. þá hefði slíkt verkfal] aldrei verið háð, sem gert var út af þessu máli síðastl. sumar. Það er oftsinnis talað um það í umr. um þetta mál, að það sé ekki tímabært enn hér á landi að setja vinnulöggjöf. Það mál þurfi meiri undirbúning og betur að skýrast, áður en slík löggjöf verði sett. En ég held, að allur frestur á þessu máli sé þjóðfélaginu hættulegur. Og ég held, að einmitt nú væri rétt að reyna til hins ýtrasta til að ná einhverju samkomulagi um málið, vegna þess að nú eru yfirvofandi miklar deilur um kaupgjald upp úr næstu áramótum. Það væri þjóðfél. mjög þarflegt, ef hægt væri að leiða þær deilur til lykta án þess að til vinnustöðvunar kæmi, sem búast má við þá. Og vinnulöggjöf, eins og hinar Norðurlandaþjóðirnar hafa, ætti einmitt að vera nokkur trygging fyrir því, að ekki kæmi til slíkrar vinnustöðvunar. Það hefir sýnt sig í okkar þjóðfélagi, að hér er engu síður en annarsstaðar í hinum menntaða heimi nauðsyn á því, að þjóðfélagið láti þessi málefni til sín taka. Og ég vænti þess því ennþá, að hv. þm. líti til reynslu annara þjóða í þessum efnum og reyni nú að afstýra þeim voða, sem framundan kann að vera í okkar atvinnulífi, ef ekkert skipulag er á þessum málum og engin tilraun gerð af hálfu hins opinbera til þess að sættir megi haldast.

*Einar Olgeirsson: „Fátt er frá Dönum, sem gæfan oss gaf, og glöggt er það enn, hvað þeir vilja“, held ég að verkalýðurinn megi segja um það, sem íhaldið býður. Þessir herrar koma með vinnulöggjöf, en það einkennir dálítið afstöðu þeirra til vinnu og verkalýðs, hvað það er, sem þeir hafa áhuga fyrir í vinnulöggjöf. Íhaldsfulltrúarnir hafa alla sína tíð á þingi aldrei lagt fram neina till. um neina löggjöf, sem miði að því að tryggja kjör verkalýðsins. Aldrei hefir komið úr þeirra hóp frv. til laga um stytting vinnutímans eða um tryggilegri aðbúnað í verksmiðjum, eða til þess að hindra slysahættu, og annað þessu líkt. Aldrei hefir komið frá fulltrúum Sjálfstfl. eitt einasta frv., sem miði að því að tryggja verkamönnum réttindi til vinnu, réttinn til að geta lifað. Þegar þessir menn hugsa um vinnu, þá er það fyrst og fremst eitt, sem virðist vaka fyrir þeim, - að takmarka við verkalýðinn þann eina rétt, sem honum er eftir látinn í þessu þjóðfélagi. Verkamennirnir í þessu þjóðfélagi, það eru þeir menn, sem ekkert eiga, sem eru bornir í þennan heim án þess að geta á nokkurn hátt haft ofan af fyrir sér nema selja sitt vinnuafl. Þeirra vinnuafl verður að ganga kaupum og sölum eins og þrælarnir gengu forðum daga milli manna. Þessir menn eru í raun og veru réttlausir í þjóðfélaginu. Þeir eiga allt undir náð mannanna, sem eiga atvinnutækin, um það, hvort þeir vilja kaupa vinnuna eða ekki. Eini möguleikinn, sem verkamannastéttin þess vegna hefir í þessu þjóðfélagi til þess að knýja fram sínar kröfur, er að neita að selja vinnuafl sitt. Og hverju verður hann að fórna til þess? því, að standa jafnvel tómhentur uppi og svelta á meðan, nema ef hann hefir skapað sér það sterk samtök og sjóði af þeim litlu aurum, sem hann vinnur sér inn, að hann geti haldið sér uppi meðan á verkfalli stendur. Þetta er eina vopnið, sem verkalýðsstéttin hefir til að beita í sinni hagsmunabaráttu. En hverskonar vopn hefir ekki atvinnurekendastéttin til að beita á móti? Ég er hissa á, að menn, sem bæði eru lögfræðingar og telja sig sjálfstæðis-menn, skuli geta flutt á þingi frv., þar sem gengið er út frá, að vinnuteitendur og verkamenn séu jafnréttháir aðiljar. Þeir eru það ekki í þessu þjóðfélagi, og þeir verða það ekki með svona löggjöf. Við skulum bara hugsa okkur aðstöðumuninn í einu tilfelli. Frv. vill takmarka rétt verkamanna til að leggja niður vinnu, gera þeim sem erfiðast að beifa þessu eina vopni til þess að fá sínum kröfum framgengt. En er réttur atvinnurekenda til þess að stöðva fyrirtækin nokkuð takmarkaður? Felst í þessu frv. nokkur trygging fyrir verkamenn um það, að eigendur framleiðslutækjanna haldi áfram að nota þau? Nei. Það hafa aldrei komið fram frá fulltrúum íhaldsins neinar tillögur um það, að hindra eigendur framleiðslutækjanna í því að hætta að nota þau. En við sjáum það í þessu þjóðfélagi, að menn, sem hafa oft og einatt sölsað undir sig atvinnutækin, stöðva þau. Ekki þurfa þeir að gera það með verkbanni, - nei, bara að segja þetta: Það borgar sig ekki að reka framleiðslutækin, og við rekum þau ekki. Þetta er einstaklingseign, þó að þúsundir manna lifi af fyrirtækinu. Togaraeigendur þurfa ekki að gera neina „lockout“ til þess að svelta verkalýðinn í Reykjavík. Þeir geta bara sagt: Við leggjum upp togurunum, það borgar sig ekki að reka þá. Þeir eru prívateign. Þó að nokkur hundruð alþýðufjölskyldna í Reykjavík verði að sveita eða búa við bág kjör, það kemur þeim ekki við. Þeir geta gert það, sem þeim þóknast. Þetta vald er ekki lagt til að takmarka. Það á að vera óskert framvegis. Frv. þetta er því í augum verkalýðsins fyrst og fremst spursmál um mannréttindi, það er spursmál um árás á mannréttindi hans. Innihaldið í þessu frv. er í raun og veru það, að verkamaðurinn hefir ekki rétt til að hætta að vinna hjá atvinnurekanda þegar honum þóknast. Honum er fyrirskipað með sérstaklega margbrotnum lögum, að hann verði í sérstökum kringumstæðum að halda áfram að vinna nauðugur. Í fyrsta lagi verður hann að halda áfram meðan þessi svokallaði fyrirvari stendur. 10–l4 daga. Í öðru lagi, svo framarlega sem samþykkt er gerð um þetta, þá er hún svo langt frá að vera á lýðræðisgrundvelli. Það, sem þarna er um að gera, er það, að verkamenn leggi niður vinnu. En stranglögfræðilega skoðað er verkamaðurinn gerður að þræli þennan tíma, gerður ófrjáls verka sinna með sérstökum lögum og skyldaður til að halda áfram að vinna nauðugur. Það er verið að svipta þennan verkamann þeim rétti, sem hann annars hefir til að hætta að selja sína vinnu. Þess vegna eru þessi ákvæði alveg beint brot á mannréttindum og í öðru lagi þeim réttindum, sem verkalýðsstéttin hefir innan þjóðfélagsins. Það er ekki hægt með neinum rétti, en það er hægt með þvingunar- og þrælalögum að fyrirskipa verkalýðnum að halda áfram vinnu þegar hann sjálfur hefir ákveðið að leggja niður vinnu. Atvinnurekandinn hinsvegar má stöðva vinnu þegar honum þóknast. Það er ekkert í þessum lögum, sem hindrar það. Ekki þarf að beita verkbanni heldur bara segja, að reksturinn borgi sig ekki. Atvinnurekandinn getur farið í kringum þetta eins og honum þóknast. Þess vegna er það hlægilegt að sjá talað um, að það sé verið að gera verkamenn og atvinnurekendur jafnréttháa. Í fyrsta lagi eru þeir það ekki í þjóðfélaginu, og misréttið verður ennþá meira en áður með þessum lögum. Þá eru þessi lög beinlínis höft og fjötur á verkalýðssamtökin hér á landi alveg sérstaklega, vegna þess að hér hagar þannig til, að vinnan er að mjög miklu leyti vertíðarvinna, sem stendur mjög stutt. Ef verkamenn ætla að knýja fram sínar kröfur á þessari stuttu vertíð, er það alveg afgerandi, hvort hægt er að draga verkfall 1014 daga eða ekki. Undir fjöldamörgum kringumstæðum hér á landi er úr sögunni það mál, sem verið er að deila um, á svo löngum tíma, og jafnvel á fjórum dögum, t. d. uppskipun o. fl. Ef verkamönnum er skipað að halda áfram að vinna að uppskipun farms, sem ætlað er að gera verkfall við út af sérstökum kringumstæðum, þá er bara hægt, samkv. þessu frv., að láta skipa þessum farmi upp. Og þá eru verkamenn búnir að missa það vald, sem fólst í því, að ekki væri hægt að skipa farminum upp, þegar loks til þess kemur eftir 14 daga að gera verkfall. Það er ekki til neins að fara í kringum það, að verkalýðurinn er sviptur þeirri aðstöðu, sem hann hefir til að neyta þess valds, sem felst í hans verkfallsbeimild. Þessi fyrirvari þýðir það, að a. m. k. í helming af öllum þeim tilfellum, sem ég þekki úr sögu verkfallanna á Íslandi, myndi þetta eyðileggja gersamlega verkfallsrétt verkamanna. Hinu skal ég ekki neita, að það koma fyrir önnur tilfelli, þar sem þetta þarf ekki endilega að koma að sök, sérstaklega þegar um er að ræða menn, sem hafa fasta vinnu allt árið í kring. En í þeirri vinnu hér á landi, sem verkföll eru tíðust, mundi frv., ef að lögum yrði. einmitt þýða sviptingu verkfallsréttarins fyrir verkamenn. Í öðru lagi brjóta þessi lög algerlega í bága við allan þann grundvöll, sem tíðkast annars um lýðræði. - einmitt í 21. gr. - (en annars ætla ég ekki sérstaklega út í greinarnar við þessa umr.), en þar er m. a. ákvæði um það, að ef sáttasemjari kemur með tillögu og enginn maður greiðir atkv. með till., en 25% á móti, þá er hún samt samþ. Það er sem sé hægt að knýja verkamannafélög í slíkum kringumstæðum til að ganga inn á að gera að bindandi samningi till. frá sáttasemjara, sem ekki einn einasti félagsmaður er með. Þetta nær auðvitað ekki nokkurri átt. Hér er verið að skapa bókstaflega einræði fyrir sáttasemjara og þverbrjóta lýðræðið í verkamannafélögunum og í þjóðfélaginu. Ennfremur er í frv. algerlega verið að taka sjálfsákvörðunarréttinn af einstökum verkalýðsfélögum með 32. gr. Nú lendir eitt slíkt félag í deilu, en það er jafnframi samningur fyrir 10–20 önnur félög. Við skulum segja, að sáttasemjari gangi út frá, að það liti vel út með atkvgr. hjá þessum félögum öðrum; þá má hann ákveða, að sameiginleg atkvgr. fari fram milli allra félaganna. Hann getur beitt valdi sínu til að nota augnabliks hagsmuni eins hluta verkalýðsins móti öðrum hluta hans, sem stendur í deilu um kjarabætur. Ef t. d. múrarar eða einhver sérstök iðnaðarstétt er að berjast fyrir bættum kjörum, þá er hægt að eyðileggja baráttu þeirra með því að tengja hana við baráttu járnsmiða og prentara, sem ekki eru í augnablikinu að berjast fyrir bættum kjörum, og myndu þess vegna greiða atkv. móti verkfalli í svipinn. Með þessu er algerlega verið að svipta einstök félög öllum sjálfsákvörðunarrétti, og svipta menn, sem vinna í ákveðnu fagi, gersamlega réttinum til þess að ákveða sjálfir, hvort þeir vinna eða vinna ekki. Það er þess vegna alveg auðséð, að þetta frv., eins og það liggur fyrir, brýtur alveg í bága við allt, sem við erum vanir að skoða grundvöll fyrir okkar nútíðarþjóðfélagi, fyrir lýðræðinu. Það er þvert á móti þeirri reglu, að meiri hlutinn yfirleitt ráði í félögum. Það eyðileggur sjálfsákvörðunarrétt einstakra félaga, sem mynduð eru til að varðveita hagsmuni sérstakra manna og stétta og sviptir verkamenn rétti þeim. sem þeir hafa til að ráða því sjálfir, hvort þeir vinna eða ekki. Hv. flm. þessa frv. ættu nú að vita það frá undanförnum þingum, að slík lög eru í algerðri mótsögn við öll réttindi og alla hagsmuni verkalýðsstéttarinnar í landinu, enda hafa verkalýðssamtökin alstaðar í landinu, bæði einstök félög og heildarsamtök þeirra, Alþýðusambandið, mótmælt þessu frv. um vinnudóm og hverju frv., sem hefir farið í líka átt. Það er gefið, að það þýðir ekki að bjóða íslenzkum verkalýð upp á nein þvingunarlög. Hann lætur sér ekki lynda að glata því frelsi, sem hann hefir innan þessa þjóðfélags, á hvern hátt sem verður reynt að svipta hann því. Hann lætur ekki gera sig að þrælum, þó að það sé reynt með löggjöf. Hann mun halda fast við þann grundvöll, sem skapazt hefir innan þjóðfélagsins fyrir hans rétti til að beita sínum samtökum og beita þeim eina möguleika, sem hann hefir til að knýja fram ætt kjör, en það er að neita að selja sína vinnu. Enda veit ég ekki til þess, að hv. sjálfstæðismenn hafi komið með frv. um að takmarka rétt kaupmanna um það, hvaða verði þeir megi selja sínar vörur og annað slíkt. Hv. flm. minntist á í framsöguræðu sinni, að það væru einhver sérstök lög um vinnudeilur m. a. í sovétríkjunum. Ég er hræddur um, að hv. þm. fari eitthvað villur vegar. Til eru lög um vinnudóm þar, að svo miklu leyti sem atvinnurekendur og launþegar ennþá eru til þar. En það hefir ekki verið í þeim tilfellum, þar sem útlendir auðhringar áttu í hlut og höfðu sérstakar ívilnanir, eins og fyrir nokkrum árum. Þar hafa verkamenn haft sinn frjálsa verkfallsrétt, eins og í öllum sovétríkjunum. En hitt gefur að skilja, að maður heyrir ekki mikið um það, að verkamenn geri verkfall á móti sjálfum sér. Það er rétt eins og á því tímabili þegar t. d. járnsmiðurinn vann einn í sinni litlu smiðju. Hann gerði ekki verkfall á móti sjálfum sér. Það er ekki hætt við verkföllum þar, sem verkamenn eiga sjálfir tækin, og verða jafnvel óþekkt þar, sem sósíalisminn ræður. Hv. flm. hefir tekið fram, að skapazt hafi á Íslandi á síðasta tíma þjóðfélag, sem myndar andstöðu á milli þeirra, sem eiga framleiðslutækin, og verkamannanna, sem leggja fram vinnu sína við þau. En þeir ganga út frá skipulagi, sem kallað er auðvaldsskipulag. Einkenni þess eru þessar tvær stéttir. Aftur á móti þar, sem þessar tvær andstæður eru ekki til, þar er aðeins ein stétt, hin vinnandi stétt, sem sjálf á framleiðslutækin. Þar er líka eðlilegt, að þau fyrirbrigði, sem hv. flm. var að lýsa og fylgja þessu þjóðfélagi, séu ekki til. Þess vegna er ekki rétt af hv. flm. að setja í sama flokk þessi sósíalistísku ríki, þar sem stéttaskiptingu er útrýmt, og önnur ríki eins og hann minntist á, svo sem Þýzkaland og Ítalíu, þar sem auðmannastéttin hefir sérstaklega skörp þvingunarlög gagnvart verkalýðnum til þess að fyrirbyggja, að hann beiti sínum samtökum, - og ganga það langt í þessari þvingunarlöggjöf, að sjálf verkalýðssamtökin eru algerlega bönnuð, yfirleitt öll samtök þegnanna til á nokkurn hátt að bæta sín kjör. Hv. flm. talaði ennfremur um, að vinnustöðvun væri til tjóns. Jú, það er margskonar vinnustöðvun í núv. þjóðfélagi. Ógurlegasta vinnustöðvunin er sú, að mikill hluti framleiðsluaflsins er látinn vera ónotaður. Þeir menn, sem eiga framleiðslutækin, stöðva þau um lengri tíma og láta alls ekki nota þau og láta verkalýðinn, sem er upp á þá kominn um atvinnu, vera atvinnulausan. Þeir, sem ráða í þjóðfélaginu, eyðileggja þannig meginhlutann af framleiðsluaflinu, sem þjóðfélagið byggist á. Og þetta er og hefir verið einkenni auðvaldsskipulagsins. Hv. flm. talaði ekki um hin sorglegu áhrif þeirrar vinnustöðvunar og hvað það þýðir fyrir verkamenn og þjóðfélagið allt, þegar framleiðslan minnkar stórkostlega og þjóðin verður að upplifa hörmungar, líkt og þegar styrjöld eða drepsótt geisar, - það fyrirbrigði, sem við köllum kreppu. Það eru þessar vinnustöðvanir, sem eru miklu hættulegri þjóðfélaginn heldur en nokkurntíma hinar, sem getur leitt af verkföllum. Þetta eru þær vinnustöðvanir, sem hvað eftir annað hafa ætlað að ríða þjóðfélaginu að fullu. Við upplifum í nútímanum hvað eftir annað, að helmingur af öllu framleiðsluafli eins lands er stöðvaður, að helmingur verkamanna er atvinnulaus, - að helmingur verksmiðja eða annara framleiðslutækja, sem gætu verið í gangi, er látinn ónotaður. Ef hv. flm. væri illa við vinnustöðvanir, eins og hann vill vera láta, þá eru þetta vinnustöðvanir, sem hann ætti að vinna að því að banna með lögum. Við munum bezt eftir því fyrir tveimur árum, þegar einmitt það hlutafélag, sem hv. flm. þekkir mjög vel, Kveldúlfur, stöðvaði alla sína togara og lagði þeim upp. Kveldúlfur gat gert það, sem honum þóknaðist við sína togara, hann gat látið vinnu stöðvast heilt ár, ef honum þóknaðist. Og ég heyri alls ekki, að sjálfstæðismönnum hafi verið sérstaklega illa við slíka vinnustöðvun. Ég get trúað, að slík vinnustöðvun hafi verið í ætt við slík fyrirbrigði, sem þekkjast frá Frakklandi og víðar, þar sem er ríkisstjórn, sem auðmönnum og atvinnurekendum er illa við, þá stöðva þeir fyrirtækin í stórum stíl, til þess að þjóðfélagið og stjórn þjóðfélagsins skaðist. Og jafnvel mun vera tilhneiging til slíks hér á landi. Það eru þessar vinnustöðvanir, sem ætti að setja lög á móti og hindra. Ég lýst við, að atvinnurekendur mundu þá segja: Hvernig á að skipa okkur að halda áfram atvinnurekstrinum, þegar okkur finnst hann ekki borga sig? - En hvar er þá jafnréttið? Geta verkamennirnir þá ekki sagt: Hvernig á að skipa okkur að halda áfram að vinna, þegar okkur finnst það ekki borga sig? - Það er ekki til neins að tala um neitt jafnrétti í sambandi við þetta frv.; það er bara hræsni. Það, sem farið er fram á, er að hneppa verkalýðinn að svo og svo miklu leyti í þrældóm, innleiða þrælahald og eyðileggja verkalýðssamtökin. Viðvíkjandi þeirri reynslu, sem hv. flm. vitnaði í frá verkalýð í öðrum löndum, - sem ég mun fara nánar út í við 2. umr., ef frv. kemst svo langt, - skal ég geta þess, að reyslan á Norðurlöndum er öðruvísi en hv. flm. vill vera láta. Því að slík vinnulöggjafarfrv. í Svíþjóð voru felld, vegna mótspyrnu verkalýðsins. Og það, sem samþ. var í Noregi, er ekkert annað en pappírsblað, sem verkalýðurinn „respekterar“ ekki, hefir brotið og gert að engu. Það er ekki til neins að svipta stétt eins og verkamannastéttina í einu þjóðfélagi rétti sínum, þó að hægt sé að fá utan um það einhvern meiri hl. í svipinn. Verkamannastéttin mun ekki frekar láta svipta sig verkfallsréttinum heldur en bændur á Íslandi mundu láta svipta sig réttinum til að hafa sín samvinnufélög. Vinnustéttirnar á Íslandi eru það þroskaðar, að þær vita, hvað samtakaréttindin gilda, og eru jafnan staðráðnar í að vernda þessi samtakaréttindi sín óskert, eins og þær eru staðráðnar í að vernda hagsmuni sína og líf sitt. Þess vegna er ekki til neins að bjóða þeim upp á þetta. En að vísu má í fyrsta lagi slá því föstu, að Alþingi mun aldrei samþykkja svona lög. Hitt er alveg víst, að hin vinnandi stétt á Íslandi er of sterk og of frelsiselsk til þess að hún léti framkvæmd slíkrar löggjafar þolast.

*Héðinn Valdimarsson: Þetta frv. er gamall draugur. Ég man ekki. hvað það hefir oft verið borið fram og aldrei náð samþykki. Og það er áframhald þeirrar tilraunar, sem er gerð af hálfu Sjálfstfl. og fyrirrennara hans, Íhaldsfl., til að setja takmarkanir á rétt verkalýðssamtakanna í landinu. Því hefir verið svarað áður af alþýðuflokksmönnum á svipaðan hátt eins og hv. 5. þm. Reykv. talaði. Og ég veit, að verkalýðsfélögin í landinu eru þeirrar skoðunar, að ekki sé hægt að setja löggjöf um þetta mál á móti þeirra vilja. Þessi skoðun hefir oft komið fram og er margyfirlýst af hverju einasta verkalýðsfélagi á landinu. Og ég hefi þá trú, að Alþingi muni ekki færast í fang að setja löggjöf um mál, sem varðar svo mikið öll lífskjör svona 20–30 þús. manna, ef ekki fleiri, beint á móti þeirra vilja. meðan aftur á móti aðrar stéttir þjóðfélagsins fá meiri og meiri forráð um sín mál. Ég vil benda sérstaklega á landbúnaðinn, sem á síðustu árum hefir fengið forráðin mjög til Búnaðarfél. og annars félagsskapar bænda. Að mörgu leyti er sama hægt að segja um samvinnufélög bænda. Það hafa komið fram af hálfu þess flokks, sem ber fram þetta frv. - sérstaklega áður - ýmsar till. um skerðingu á rétti bænda, og því hefir verið svarað af hálfu samvinnufélaganna og fulltrúa þeirra á þann hátt, að samvinnubændur álitu, að það ætti aðeins að gera þá löggjöf um þau mál, sem þeir álitu sér vera réttláta og hagkvæma. Og það var gert með samvinnulögunum og þeirri viðbót, sem síðar var gerð. Ég hefi þá trú, að eins og Alþingi er nú skipað, þar sem þessi flokkur er í minni hl., að honum muni ekki takast að koma fram vilja sínum í þessu máli frekar en áður. Honum mun ekki takast betur með það en tilraunirnar með ríkislögreglufrumvarp hér á árunum. Ég mun ekki fara út í einstök atriði frv. Fulltrúar Alþfl. hafa áður lýst yfir afstöðu sinni til þeirra, og stendur hún óbreytt. Ég hefi áður, einmitt í sambandi við þetta mál, talað um þann aðstöðumun í þjóðfélaginn, sem er á atvinnurekendum og verkamönnum. Það er aðeins í orði, sem þessar tvær stéttir hafa sama rétt. Það má segja, að á uppboði hafi allir viðstaddir sama rétt til að bjóða í og kaupa þá muni, sem á boðstólum eru. En þeir einir geta neytt þess réttar, sem hafa peninga í vösunum. Þannig er það viðar. Þó að atvinnurekandi og verkamaður eigi að hafa jafnan rétt í vinnudeilum, þá verður reyndin öll önnur, eins og hv. 5. þm. Reykv. tók réttilega fram. Annars furða ég mig á því, að hv. flm. skuli enn koma með þetta frv. sitt inn í þingið. Þeir vita það vel, að það er unnið að málinu af milliþinganefnd. Sú nefnd hafði ekki lokið störfum á síðastl. vori, en mun nú langt komin í starfi sínu. Verkalýðssamtökin munu aldrei telja það réttmæt lög, sem sett væru um þetta efni gegn vilja þeirra. En verkalýðssamtökin gætu hugsað sér að láta skipa þessum málum með lögum, en þau yrðu að vera á þá lund, að réttur verkalýðsfélaganna yrði meiri og tryggðari en nú er, og aðstaða verkalýðsins í þjóðfélaginu betri. Þar mættu einnig vera ákvæði, sem takmörkuðu rétt atvinnurekenda til að stöðva atvinnutækin, hvenær sem þeim sýnist, og aðrar þær kvaðir á félagsskap atvinnurekenda, sem miðuðu að því að minnka aðstöðumuninn fyrir atvinnurekendur og verkamenn. Á þessum grundvelli gætu verkalýðssamtökin athugað, hvort ekki væri rétt að setja löggjöf um þessi máli En hitt kemur ekki til mála, að setja löggjöf, þar sem verkfallsrétturinn er skertur og á annan hátt gengið á hluta verkalýðssamtakanna.



Það þarf engan að undra, þó að hátt láti í kommúnistum um þetta máli Þeim eru vinnudeilur ekkert hryggðarefni, heldur reyna þeir þvert á móti stöðugt að ala á vinnudeilum, auka óánægjuna, auka fátæktina. Þeir vita, að allt þetta verður til þess að auka fylkingar kommúnistaflokksins. En það þykir mér undarlegt, að þessi hv. þm., sem í einu og öllu fer eftir fyrirskipunum frá Moskva, skuli vera svo eindregið á móti vinnulöggjöf hér á landi. Sjálfur Stalín, sem mun vera æðsti húsbóndi þessa hv. þm., er ekki feiminn við að skipa þessum málum með löggjöf. Ég hefi hér í höndum bók, er nefnist „Collective agreements“ og gefin er út af verkamálaskrifstofu Þjóðabandalagsins. Í henni er rakin vinnulöggjöf flestra ríkja í heiminum, og í lok bókarinnar er skrá yfir slíka löggjöf í hinum ýmsu löndum. Þar má sjá, að ekkert ríki hefir á síðari árum sett eins margvísleg lög um vinnuna og einmitt sovétríkin. Ég skal lána hv. 5. þm. Reykv. þessa bók, svo að hann geti lesið kaflann um vinnulöggjöf í sovétríkjunum. Ég tel víst, að hann rengi ekki bókina, þar sem hún er gefin út af þeirri stofnun, er þessi hv. þm. hrósaði svo mjög fyrir nokkrum dögum, nefnilega Þjóðabandalaginn. Kaflinn um vinnulöggjöfina í sovétríkjunum er einar tólf blaðsíður; ég get því ekki lýst henni ýtarlega, en skal þó drepa á nokkur atriði. Rísi ágreiningur um kaup eða vinnukjör hjá ríkisfyrirtæki, er málinu vísað til sáttanefndar, og er úrskurður hennar bindandi fyrir báða aðilja. Ekki mega verkalýðsfélögin í sovétríkjunum gera verkfall, vegna sameiginlegra hagsmuna fólksins. Allar deilur á að jafna með sáttanefndum og gerðardómum, og er úskurður þeirra jafnan bindandi. Sé brotið gegn ákvæðum löggjafarinnar, er höfðað sakamál á hendur lögbrjótunum. Ég vil nú spyrja hv. 5. þm. Reykv.: Er verkalýðurinn sælli, ef hann lifir við sultarkjör undir einhverjum einvaldsherra, t. d. hv. 5. þm. Reykv., en ef hann lifir við sæmileg kjör og vinnur hjá einkaatvinnurekanda? Það er hægurinn hjá að segja, að verkalýðurinn í Rússlandi geti ekki gert verkfall gegn öðrum en sjálfum sér, en ég er hræddur um, að hann megi lengi bíða eftir þeirri kauphækkun, sem kæmi af auknum gróða fyrirtækjanna. Ég hefi hérna aðra bók, um kjör verkalýðsins í sovétríkjunum, sem hv. 5. þm. Reykv. hefði einnig gott af að lesa. Hún er eftir franska hagfræðinginn André Gide. André Gide var kommúnisti áður en hann fór til sovétríkjanna og kynntist ástandinu þar af eigin reynd. Hann lýsir því mjög greinilega, hvílík blekking það sé, sem kommúnistar halda fram, að engin stéttaskipting sé lengur til í sovétríkjunum. Þar er þvert á móti mjög greinilegur munur á hinni nýju yfirstétt, leiðtogum kommúnistaflokksins, og undirstéttunum. Verkamenn fá mjög mismunandi laun, sumir fá 16 rúblur á dag, aðrir ekki nema 5–6 rúblur. Og þegar aðgætt er, hvílík dýrtíð ríkir í sovétríkjunum og hve kaupmáttur rúblunnar er lítill, þá mun óhætt að fullyrða, að kjör verkafólksins þar eru sízt betri en í auðvaldsríkjunum. Ég furða mig á því, að hv. 5. þm. Reykv. skuli ekki hafa kynnt sér betur, hvað er að gerast í landi því, sem hann sífellt er að dásama, - ég þekki það frí skólaárum okkar, að hann er bezti námsmaður og ætti að geta lært það. Þegar þess er gætt, hver kjör verkalýðurinn hefir í því ríki, sem hv. þm. vill alltaf hafa sem fyrirmynd, verður litið úr slagorðum hans um það, að verkalýðurinn eigi að hafa rétt til að gera verkföll, að frv. sé árás á mannréttindi verkalýðsins, er ekki megi hrófla við. Í sovétríkjunum á verkalýðurinn ekki þau einföldu mannréttindi að mega gera verkfall. Þá erum við þó betri; við leggjum til, að verkalýðurinn hafi þennan rétt, en við viljum, að þjóðfélagið geri það. sem í þess valdi stendur, til að afstýra vinnustöðvunum. Hv. þm. talaði um, að það væru aðrar vinnustöðvanir, sem þyrfti að afnema með lögum. Því ekki að setja lög um að afnema kreppuna? Ég geri ráð fyrir, að enginn flokkur yrði á móti slíku frv., ef líkindi þættu til, að hægt yrði að framfylgja slíkum lögum. Ég skora á hv. þm. að bera fram frv. í þessa átt. En ég er hræddur um, að ákvarðanir frá Alþingi hefðu ekki mikil áhrif á kreppurnar. Þær eiga sér dýpri rætur en svo, og það er erfitt að henda reiður á þeim; um þær hefir verið sagt, að þær væru eins og vindurinn, enginn vissi, hvaðan þær kæmu eða hvert þær færu. Hv. þm. sagði í ræðu sinni, að vinnulöggjöfin í Noregi væri ekki virt af verkamönnum. Ég veit ekki betur en að lögin séu þar í fullu gildi og hafi hvað eftir annað haft ágæt áhrif. Fyrir nokkrum dögum jafnaði sáttasemjari allvíðtækar vinnudeilur þar með miðlunartillögu. Á þessari löggjöf hefir engin breyting verið gerð síðan verkalýðsstjórnin komst að völdum, nema hvað svonefnd „tukthúslög“ voru afnumin, en það var aðeins breyting á einni grein hegningarlaganna, sem átti að tryggja vinnandi mönnum vernd, þó að verkfall stæði yfir. Ég þarf ekki að fara nánar út í ræðu hv. þm. Reykv. Hún var eins og ég bjóst við, enda veit ég ekki, út af hvaða málum hv. þm. ætti að þenja sig hér á Alþingi, ef ekki málum sem þessum. Æðsti valdadraumur þessa hv. þm. er sá, að verða lítill Stalín hér á landi. Og verkalýðurinn þarf ekki að vera í miklum vafa um það, hvern veg hv. 5. þm. Reykv. mundi skipa lögum um vinnudeilur. Hann reyndist fyrirmyndinni trúr í því sem öðru. Ræða hv. 3. þm. Reykv. kom mér ekki heldur á óvart. Hann verður að leggja sig allan fram til þess að hafa í fullu tré við hv. 5. þm. Reykv., - samkeppnin lifi á því sviði! En það er þó einkennilegt, að hv. 3. þm. Reykv., sem er í Alþfl., skuli beinlínis vísa til ræðu hv. 5. þm. Reykv., eins og hann gerði nú. Hvergi annarsstaðar á Norðurlöndum mun það tíðkast, að sósíalistar og kommúnistar eigi samleið um þessi mál. Það væri óhugsandi alstaðar annarsstaðar en hér, að sósíalistar gerðu kommúnista að talsmanni sínum í þessum málum. Hv. 3. þm. Reykv. fór um það mörgum orðum, að verkalýðfélögin væru andvíg þessari löggjöf. Á það hefir lítið reynt. Kommúnistum tókst í byrjun að fá nokkur mótmæli samþ. og send Alþingi. En ég efast ekki um það, að eftir því sem verkamenn kynna sér þessi mál betur, verði þeir þeim fylgjandi, ekki síður en í öðrum löndum. Og það er víst, að mikill meiri hl. þjóðarinnar heimtar löggjöf um þessi mál, - löggjöf, sem getur bundið enda á það stjórnleysi. sem nú ríkir í þessum efnum. Ræði hv. 3. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Reykv. hafa talað um það, að réttur atvinnurekanda væri meiri en réttur verkamannsins. En í frv. þessu eru gerðar samskonar takmarkanir á rétti atvinnurekanda til þess að gera verkbann (lockout) og verkamanna til að gera verkfall (strike). Sáttasemjari á að fylgjast með öllu því, sem gerist á þessu sviði, og grípa inn í hvenær sem hann sér verkfali eða verkbann yfirvofandi. Ef þessum hv. þm. finnst, að skilgreiningin á því, hvað sé verkfall og hvað verkbann sé ekki nógu ljós í frv., þá er hægurinn hjá að bæta úr því. Við flm. höfum marglýst því yfir, að við erum reiðubúnir að taka til athugunar allar þær skynsamlegar brtt., er fram kunna að koma. Fyrir okkur er það aðalatriðið, að þjóðfélagið geri það, sem í þess valdi stendur, til að afstýra vinnustöðvunum og því tjóni, sem af þeim leiðir.

*Einar Olgeirsson: Það var eftirtektarvert, að hv. þm. Snæf. kom ekki nálægt því, sem var aðalatriðið í ræðu minni. Hann reyndi ekki að hrekja það, að í frv. þessu eru ákvæði, sem beinlínis miða að því að hrjóta oddinn af sterkasta vopni verkalýðsins. Og það er ekki nema eðlilegt, að hv. þm. legði ekki út í að reyna að hrekja þetta. - Frv. er samið og flutt til þess eins að takmarka verkfallsréttinn. Það er því langt frá því að vera óeðlilegt, að kommúnistar og jafnaðarmenn standi saman um þetta mál, þar sem hér er um að ræða eitt grundvallaratriði verkalýðsbaráttunnar í heiminum. Það stendur enn óhrakið, sem við hv. 3. þm. Reykv. höfum sagt um það, hvernig ákvæði frv. brjóta í bág við rétt verkalýðsins í þjóðfélaginu, - miða að því að gera honum erfiðara fyrir í hagsmunabaráttu sinni. Hv. þm. Snæf. söng hér gamla sóninn um mennina, sem væru æstir í vinnudeilur, - kommúnistana, sem vilja út af lífinu stofna til verkfalla, í þeim tilgangi að skapa eymd og óánægju hjá alþýðunni. Mig langar til að vitna í það, sem Krapotkin sagði einu sinni, að þessi hugmynd um launaða æsingamenn, er standi fyrir verkföllum, sé hvergi til nema í hugum þeirra manna, sem engin kynni hafa af verkföllum. Nei, - þessi hv. þm. getur verið viss um það, að verkamönnum er engin ánægja að því að gera verkföll. Verkafólk, sem hvorki á til hnífs eða skeiðar, fer ekki út í verkföll eins og hvern annan leik, sér til skemmtunar, eins og hv. þm. virðist ætla. Veit hann, hvað það þýðir fyrir fátækt fólk, að verða að standa í verkfalli vikum og jafnvel mánuðum saman, og hafa ekkert sér til bjargar nema þá verkfallssjóði, sem þeir sjálfir hafa skapað með því að reyta af sínum fáu aurum árum saman? Veit hv. þm. Snæf., hvílík eldraun hvert einasta verkfall er fyrir stéttarþroska verkamannsins, fórnfýsi hans fyrir heildina, stéttarbræður sína, hve það reynir á hugrekki hans, manngildi og þrautseigju? Ef hann vissi þetta, hv. þm. Snæf., ef hann hefði séð þann eldmóð, fundið þá fórnarlund, sem verkalýðurinn á og sem reynir á í hverju einasta verkfalli, þá kæmi hann varla fram með svona barnalegar hugmyndir um það, hvernig verkföll verða til og hvað þau eru. Verkföllin eru barátta milli verkalýðsins og atvinnurekenda, og í þeirri baráttu stendur verkalýðurinn langtum verr að vígi. Öðrumegin eru bláfátækir, allslausir verkamenn, hinumegin forríkir atvinnurekendur, sem aldrei þurfa að líða, hvað lengi sem verkfallið stendur, - þeir geta gengið í Landsbankann og sótt sér þangað peninga, ef í hart fer. Það er varla hægt að hugsa sér barnalegri skýringu á verkföllum, - skýringu, sem frekar lýsi algerðu þekkingarleysi, en þá, að þeim sé komið af stað af kommúnistum eða öðrum „æsingamönnum“ til þess að skapa óánægju. Þarna eru alveg höfð hausavíxl á hlutunum. Verkföllin rísa af óánægju, sem fyrir er, óánægju verkalýðsins með aðstöðu sína og kjör í þjóðfélaginu. Verkföllin eru vopn, sem verkalýðurinn beitir í baráttu sinni fyrir sæmilegu lífi. - en það er algerður misskilningur á þeirri baráttu, að halda, að verkamenn beiti þessu vopni gálauslega. Þeir eiga of mikið á hættu. Hvað eftir annað þýðir það atvinnumissi að beita sér fyrir eða standa framarlega í verkfalli. Hvað eftir annað sér maður dæmi þess, að þeir verkamenn, sem standa fremst í verkföllum, eru útilokaðir frá vinnu, ekki bara á einum stað, heldur eltir hefnd atvinnurekenda þá um allt landið. Hvað eftir annað fórna stéttvísir verkamenn tiltölulega öruggri afkomu til þess að berjast fremst í flokki stéttarbræðra sinna fyrir bættum kjörum. Verkföll eru alltaf alvarleg barátta, háð af mönnum, sem eru að reyna að rétta sinn hag. Það var alvarleg barátta, þegur bændurnir í Þingeyjarsýslu voru að skapa sin samtök móti einokunarkaupmönnunum. Þeir urðu að fórna miklu til þess að koma samtökunum á stað. Ég býst við, að Guðjóhnsenarnir á Húsavík hefðu getað talað um launaða æsingamenn, sem ynnu að því að róa undir, alveg eins og sjálfstæðismenn tala nú um í garð sósíalista og kommúnista. En það er annað, sem um er að ræða. Það er undirokuð stétt, sem er að rísa upp á móti órétti, sem hún er beitt, og það er atriði, sem flm. getur ekki komizt í kringum, þó hann feginn vildi. Það væri eitt af því ánægjulegasta, sem skeð gæti, ef hægt væri að fá þm. Sjálfstfl. til að ganga inn á að taka eitthvað upp af þeim rétti, sem hinum vinnandi stéttum er tryggður á Rússlandi. Ég hefi því miður ekki bjá mér bók, sem ég gæti lánað hv. þm. Snæf., ef á að koma á stað bókalánum hér á hv. Alþ. Það er ekki ómerkilegri bók en sjálf stjskr. sovétríkjanna. Það er gr. í stjskr., að hver maður hafi rétt til atvinnu, að hver maður skuli hafa rétt til að fá atvinnu, og það atvinnu, sem er svo vel borguð, að hann geti lifað af henni, og það sé jafnframt atvinna við hans hæfi. Það væri gaman að vita, hvort hv. þm. Snæf. vill taka sig til og fá settan í stjskr. Íslands þennan rétt í viðbót við þau mannréttindi, sem þar eru fyrir, svo að það atvinnuleysi, sem nú er í Reykjavík, væri talið stjskr.brot, - þannig, að í stjskr. væru ákvæði um, að sektir lægju við, ef maður kæmi til atvinnurekanda eins og t. d. Kveldúlfs og væri neitað um atvinnu. Það liti einkennilega út í auðvaldsheiminum að setja þess háttar ákvæði, því það er vitað, að það, sem gerir það að verkum þar, að menn treysta sér til að lækka launin, er einmitt það, að atvinnuleysið er nægilegt til þess, að það eru alltaf svo margir, sem bjóða sig fram, að launakjörin eru alltaf þess vegna á hungurstiginu. Rétt til atvinnu er ekki hægt að tryggja í núv. skipulagi, eða auðvaldsskipulaginn. Það er ekki hægt nema með því að afnema eignarrétt nokkurra manna á framleiðslutækjunum og fá hann í hendur hinum vinnandi stéttum. Þegar hinar vinnandi stéttir hafa sjálfar tekið framleiðslutækin í sínar hendur, þá er hægt að útrýma atvinnuleysinu, og þá getur stjskr. tryggt hverjum manni réttinn til atvinnu. Þetta getur hv. þm. Snæf. athugað sjálfur, ef hann ferðast til þessa lands, sem hann var að tala um.

Á þetta að skiljast sem heimboð?

. Hv. þm. getur sjálfsagt fengið að ferðast þangað alveg eins og fjöldinn allur af fólki fer þangað á hverju ári. Á hverju einasta sumri fer þangað fjöldi af frægustu vísindamönnum Norðurlanda, svo ef hv. þm. hefir áhuga fyrir að kynna sér, hverskonar ríki það er, sem verkalýðurinn hefir skapað þar á 211 árum, þá mun hann geta komizt þangað. Ef ég á að halda áfram að vitna í Rússland, en hv. þm. var einmitt að tala um, hvernig Stalín skipaði málum þar, þá má geta þess, að þegnunum er þar tryggður réttur til þess að ganga í skóla, eins langt og þeir vilja. Það er ekki eins og hér heima, að menn séu útilokaðir frá því, eins og t. d. að ganga í æðri skólana hér. Það er ekki nóg með það, að mönnum sé tryggður þessi réttur á pappírnum, heldur er mönnum tryggður styrkur, ókeypis húsnæði og annað, sem þarf til þess að geta lifað á meðan verið er í skóla, svo að fátækum nemendum á Íslandi, sem verða að hætta við skólanám af efnaleysi eða af því, að þeir fá ekki inngöngu, myndi þykja munur, ef þeim væri hér tryggður réttur til að mennta sig, svo að hver maður fengi inntöku og jafnframt styrk til að geta lifað á meðan hann stundaði skólanám. Ég veit ekki, hvort hv. þm. Snæf. vill, að ég haldi áfram að telja upp þau réttindi, sem verkamenn hafa í Rússlandi, en ég get bætt því við, að þar hafa menn ókeypis læknishjálp, lyf og ennfremur ókeypis vist á hvíldarheimilum og spítölum. Ætli verkamönnum, sem verða að borga í sjúkrasamlagið eða fá hjálp hjá bænum vegna veikinda, myndi ekki þykja munur að fá alla læknishjálp ókeypis? - Ef hv. þm. vill, að ég haldi áfram, þá má nefna það, að verkamönnum í Reykjavík, sem þurfa að borga ? eða ½ af kaupi sínu í húsnæði, myndi þykja munur, ef það væri ákveðið með l., hvað mikið þeir skyldu greiða í húsnæðisleigu, og það væri ekki yfir 1/10 af launum þeirra, og enn minna af hinum lægstu launum. Hv. flm. þessa frv. til l. um vinnudeilur ætti ekki að vera að vitna í það, hvernig kjör verkalýðsins eru í því landi, þar sem hann ræður sjálfur, því þar verður samanburðurinn herfilegastur fyrir þá stétt, sem ræður hér á landi. Ef farið er út í launakjör, þá hafa launakjörin í sovétríkjunum ferfaldazt á sama tíma, sem launakjörin hafa staðið í stað hér á landi. Og það er ekkert undarlegt. Orsökin er einmitt sú, að á sama tíma sem kreppan hefir gengið yfir auðvaldsheiminn, sem hv. þm. heldur, að enginn geti ráðið við, þá hefir þessi kreppa ekki verið til í sovétríkjunum. Ef hv. þm. vill bera saman. hvað framleitt er í hinum kapítalistíska heimi 1931 og hvað framleitt var 1929, þá mun hann komast að raun um, að það er svo að segja jafnmikið 8 árum eftir að kreppan skall á. Frá 1929 til 1932 gekk það niður á við, en síðan hefir það gengið upp á við, svo að nú er framleiðslan komin í sama horf og hún var í 1929. En hvernig hefir það verið í sovétríkjunum á meðan kreppan stóð yfir í auðvaldsheiminum? Þar hefir þessi kreppa ekki verið til, og því hefir iðnaðarframleiðslan getað ferfaldazt. Hún er nú fjórum sinnum meiri en hún var 1929, eftir skýrslum Þjóðabandalagsins. Þetta er munurinn á því skipulagi, sem byggt er á sósíalismanum, og því skipulagsleysi, sem ríkjandi er í auðvaldslöndunum. Hv. þm. var að tala um, hvort ég myndi vilja bera fram frv. til l. um að afnema kreppuna. Það væri hægt, en frv. um það myndu verða yfirgripsmikil. Þau myndu fela í sér stórfelldar breyt. á stjskr. og atvinnuháttum í landinu. En þau myndu geta afnumið kreppuna. Það væri hægt með því að leiða sósíalismann í l. á Íslandi, því með öðru móti er það ekki hægt. Á meðan eignarréttur einstakra auðmanna er viðurkenndur í auðvaldsríkjunum, þá verður kreppan til, vegna þess að þeir, sem eiga framleiðslutækin, reka þau ekki til annars en að græða á þeim. Þar verða því kreppur, atvinnuleysi og hverskonar vandræði. Ég vona, að hv. þm. Snæf. fari ekki oftar á Alþ. að tala um, að í landi sósíalismans hafi verkalýðurinn ekki hin einföldustu mannréttindi. Það eru hvergi til fullkomnari mannréttindi en þau, sem verkalýðurinn hefir þar. Í okkar lýðræðislandi, sem er þó það skársta, sem til er í auðvaldsskipulagi, eru þau í raun og veru ekki meiri en það, að verkalýðurinn getur barizt fyrir sínum hagsmunum, og það eru þau réttindi, sem verkalýðurinn er að vernda, þegar hann er að berjast á móti frv. til l. um vinnudeilur. Það er enginn réttur í þessu þjóðfélagi, sem tryggir verkalýðnum atvinnu eða brauð eða hvíld eða lækningu við sjúkdómum. Hv. þm. talaði um tók eftir mann að nafni André Gide, sem hefði verið í Rússlandi. Hann talaði um, að hann væri hagfræðingur, en hann er nú skáld og rithöfundur. Ég skal lána hv. þm. bók eftir hagfræðing, sem ekki er kommúnisti, og er þar að auki þekktur fyrir óhlutdrægar og nákvæmar rannsóknir á þjóðfélagsmálum í Evrópu, en það er Sidney Webb. Þau Webbhjónin eru bæði meðal hinna elztu og þekktustu forvigismanna Alþfl. í Englandi. Þau fóru til Rússlands og kynntu sér fyrirkomulagið, sem verkalýðurinn á við að búa þar. Þau skrifuðu bók um ástandið í Rússlandi, og er sú bók skrifuð af hinni vísindalegustu nákvæmni. Það væri mjög gott fyrir hv. þm. að kynna sér þessa bók og það, sem hún segir um ástandið í Rússlandi. Það eru ekki ferðaáhrif, sem móttækilegt skáld hefir skrifað, heldur er bókin byggð á rannsókn vísindamanna, sem eru sérfræðingar á þessu sviði. Hv. flm. lauk ræðu sinni með því, að hann vonaðist eftir, að þetta frv. kæmist í gegn, því það væri að miklu gagni. En spurningin er, að gagni fyrir hverja? Það, sem hv. flm. er að berjast fyrir, er að koma á löggjöf, sem sé að gagni fyrir fámenna stétt, atvinnurekendur á Íslandi, en til bölvunar fyrir verkalýðinn á Íslandi. Þess vegna berjumst við á móti því, og þess vegna stendur verkalýður Íslands sem heild á móti því. Ég veit líka, að bændurnir á Íslandi standa ekki með þvingunarlögunum á móti verkalýðnum. Þeir vita of vel, hvaðan hættan stafar fyrir þeirra eigin frelsisbaráttu. Þeir vita, hverjir ráða í samvinnuhreyfingu þeirra. Þeir muna árásir heildsala og stórkaupmanna undanfarin ár og þær tilraunir, sem gerðar hafa verið til að hnekkja þeim. Þeir vita, að það er sami óvinurinn, sem verkamenn og bændur verða að stríða á móti, og að þessar tvær stéttir þurfa að koma sér saman, svo þær fái notið arðsins af vinnu sinni og haldið samtökum sínum óskertum til þess að berjast móti óvinum sínum. Þess vegna standa þessar stéttir saman.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Hv. þm. Snæf. má ekki vera undrandi yfir því, þó að með nokkurri tortryggni sé tekið frv., sem hans flokkur flytur um vinnudeilur. Saga hans flokks í þessu efni er sú, að hún hlýtur að hvetja alla til þess að taka með varúð, að ég ekki segi tortryggni, þeim till., sem koma úr þeirri átt um þessi efni. Ég efast ekki um, að hv. þm. er þess minnugur, að flokkur hans hefir nokkrum sinnum flutt frv. til l. um ríkislögreglu og barizt fyrir því. Hv. þm. er líka sjálfsagt minnugur þess, að hans flokkur hefir tvisvar flutt frv. um dóm í vinnudeilum. Síðara frv. var flutt 1929 af 3 mikilsmegandi mönnum í Sjálfstfl. ásamt 2 mönnum öðrum, en þar var gert ráð fyrir, að þessi dómur skyldi dæma um, hvað vera ætti kaup verkamanna og þeim dómi væru verkamenn skyldir að hlíta í tvö ár frá því að dómurinn væri uppkveðinn. Það er m. ö. o. fullkomin svipting á rétti verkamanra til þess að hafa með vinnustöðvun áhrif á kaupið. Ég verð að segja, að þegar athuguð er saga hans flokks í þessum málum, þá getur hv. þm. ekki undrazt, þó menn vilji hafa fyllstu varfærni, að ég ekki segi meira, áður en þeir ganga inn á það, sem hann eða hans flokkur kann að flytja í þessum málum. Það er eðlilegt, að menn eigi almennt erfitt með að trúa því, sem mér skildist, að hv. þm. vildi boða með ræðu sinni áðan, að þetta frv. væri fyrst og fremst flutt vegna áhuga á því að tryggja og bæta kjör verkalýðsins í landinn. Annars hygg ég, að við lestur frv., sem ég skal ekki við þessa umr. fara út í sérstaklega, komi það í ljós, að það eru önnur sjónarmið, sem eru ríkari í huga flm. en þetta. Hv. þm. sagði, að það væri oft sagt um þetta frv., að það væri ekki tímabært. Hann sagðist aftur á móti telja ríka nauðsyn á því að afgr. málið nú á þessu þingi, og benti hann á í því sambandi, að búast mætti við, að eftir næstu áramót yrðu stórfelldar kaupdeilur. Ég veit, að Sjómannafélag Rvíkur hefir sagt upp samningi við atvinnurekendur, og eitt annað félag, sem hefir nokkuð marga meðlimi. En ég vil benda hv. þm. á, að þó þetta frv., sem hér liggur fyrir, yrði að l., þá myndi það ekki hafa áhrif á það, hvort úr þeim kaupdeilum yrði eða ekki. Ég hygg, að það sé ekki líklegt, að það muni á nokkurn hátt verða til þess að minnka þá hættu, sem kann að vera á því, að til kaupdeilu komi eftir áramót. Ég veit ekki betur en að Sjómannafélag Rvíkur og hitt félagið líka hafi haft samninga við atvinnurekendur, þar sem ákvæði eru um uppsagnarfrest og margt annað, og þeim ákvæðum hafi verið fullnægt við uppsögn samninganna. Ég fæ ekki séð, að neinar líkur séu til þess, að verkföll, sem kynnu að rísa út af deilum við þessa aðilja, yrðu talin ólögleg verkföll, og því heft vegna þessara l. Hér er ekki að ræða um ágreining út af skilningi á samningum, heldur hefir samningunum verið sagt upp, en það er það eina, sem dómstóllinn samkv. frv. á að fjalla um. Ég fæ ekki séð, að það þurfi að hafa nein áhrif á þetta mál, þó svo sé ástatt í vinnumálum eins og tekið hefir verið fram. Ég sagði áðan, að ég myndi ekki fara út í einstök atriði, en get þó ekki stillt mig um að benda á, að skýrgreiningin á verkbanni er, eins og hv. 3. þm. Reykv. drap á, mjög ófullnægjandi. Það er rétt, að samkv. frv. eins og það er nú, þá getur atvinnurekandi stöðvað mikið af sínum rekstri án þess að lýsa yfir formlegu verkbanni. Það er nauðsynlegt, að um þetta verði miklu skýrari ákvæði en þau, sem í þessu frv. eru. Þá vil ég benda á, að í frv. er mjög vísað til löggjafar um þessi efni í öðrum löndum, og þá sérstaklega á Norðurlöndum. En í því frv., sem hér liggur fyrir, er engin viðleitni sýnd til þess að mæta ólíkum aðstæðum hér við þær, sem þar eru. Hér er mikill hluti verkamanna, sem ekki er fastráðinn til vinnu ákveðinn tíma, en stundar lausavinnu nokkra klukkutíma eða daga. Lausavinnan er svo mikill þáttur í allri vinnu hér, en annarsstaðar er hún miklu minni þáttur. Löggjöfin um vinnudeilur í öðrum löndum er sniðin með þetta fyrir augum. Það veldur að sjálfsögðu miklu í þessu sem öðru, hver á heldur. Á Norðurlöndum eru verklýðsflokkarnir sterkir og öflugir flokkar, sem eru þar miklu ráðandi eða öllu ráðandi um stjórnarframkvæmdir, og því ekki óeðlilegt, að verkalýðurinn í heild búist við betri framkvæmdum á 1., sem slíkar stj. hafa með höndum, heldur en sú stj., sem verkalýðurinn á engan eða lítinn þátt í. - Þetta eru atriði, sem óhjákvæmilegt er að taka fullkomlega til greina. Ég skal svo geta þess, að snemma á þessu ári var selt mþn. af mér sem atvmrh. til þess að athuga, hvort finnanlegur væri sameiginlegur grundvöllur, sem þeir flokkar, sem menn eiga í n., gætu fallizt á. Þessi n. hafði innt nokkuð af störfum af hendi á síðasta þingi, en var þá ekki sammála. Einn maður úr n. flutti frv. á síðasta þingi, sem ekki náði fram að ganga, og varð þá ekki meira af störfum n. Nú fyrir skömmu hefir n. tekið til starfa aftur, og innan skamms mun sjást, hvort grundvöllur fæst, sem hægt er að sameinast um. Ég tel mikið óráð að setja löggjöf um þetta efni án þess að fyrst sé leitað álits verkalýðssamtakanna í landinu. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er samið að mestu af framkvæmdarstjóra Atvinnurekendafélags Íslands. Ég tel, að það nái engri átt að afgr. lagasetningu um vinnudeilur án þess að fyrst sé leitað álits verklýðssamtakanna, og algert óráð að setja lagasetningu um þetta efni, sem er gegn vilja meiri hluta verkalýðsins í landinu. Það er víst, að slíkt er á engan hátt til þess að draga úr böli vinnudeilna í landinn. heldur þvert á móti til þess að magna það. Hinsvegar er ástæða til að ætla, að mikill hluti verkalýðsins kjósi, að til séu reglur um þetta efni, ef þær reglur eru þannig, að ekki sé gengið á rétt verklýðsfélaganna, heldur sé tryggður réttur og aðstaða þeirra í þjóðfélaginu. Ég mun að sjálfsögðu ekki setja mig gegn því, að þetta mál nái að ganga til n., en ég vil mega vænta þess, að sú n. afgr. ekki málið fyrr en aunaðhvort er komið til hennar það frv., sem ég geri ráð fyrir, að unnt verði að semja áður en langt um líður, eða séð verður, hvort ekki er hægt að ná samkomulagi um slíkt frv.

*Garðar Þorsteinsson: Ég skal ekki tefja þessa umr. um málið með mörgum orðum. - Það, sem ég vil fyrst minnast á, eru þau ummæli hæstv. ráðh., þar sem hann sagði, að það væri fullkomin ástæða til að taka málinu með tortryggni, af því það væri komið þaðan, sem það er komið. Mér finnst, að þetta sé ljós vottur um heldur slæma samvizku hæstv. ráðh. í þessu máli. Eftir að málið hefir legið á Alþ. þrjú þing í röð og ettir að málið hefir verið sent til Alþýðusambands Íslands til umsagnar og til þess að ná við það samkomulagi um málið, þá segir hæstv. ráðh. nú, að fullkomin ástæða sé til að taka málinu með tortryggni, af því að það kem þaðan, sem það kemur. Hæstv. ráðh. hefir þó haft tíma til þess að atbuga málið sjálfur, enda er það léleg vörn hjá hæstv. ráðh., ef hann heldur, að málið hafi ekki jafnmikinn rétt á sér, ef það er á annað borð gott mál, hver svo sem ber það fram. En andstaða sósíalista gegn þessu máli hefir fyrst of fremst byggzt á því, að það eru sjálfstæðismenn, sem bera það fram. En þeir eiga erfitt með að berjast gegn þeirri hugsun, sem felst í frv., þó þeir geti barizt móti einstökum ákvæðum þess. Þeir eiga erfitt með það, þar sem sannað er, að í frv. er ekki annað en það, sem margra ára reynsla er fyrir á Norðurlöndum, en það hefir verið lagað eftir staðháttum þeim, sem hér eru, og það tekið, sem bezt á við íslenzka staðhætti. Hæstv. ráðh. hefir ekki aðra vörn gegn málinu en að segja: Þið skuluð vara ykkur á því, af því það eru þessir menn, sem bera það fram. - Það hefði allt verið ágætt, ef það hefði bara verið hv. 3. þm. Reykv., sem hefði borið fram frv. um þetta mál. Það hefði aldrei átt að dæma um málið eftir því, hverjir komu með það, heldur um það sjálft, eins og það liggur fyrir. slíkar varnir og slíkur málflutningur sýna aðeins, hve fátt þessir menn hafa gegn málinu að segja. Hæstv. atvmrh. drap á þrjú atriði, sem bann hafði sérstaklega á móti þessu frv. Hann taldi, að skilgreining þess á verkbanni væri ófullnægjandi. Bæði hann og hv. 3. þm. Reykv. beittu því sem ástæðu móti frv., að útgerðarmenn t. d. gætu sagt: „Það borgar sig ekki að gera út. Það verður að leggja skipunum upp“ - og að þetta gæti verið dulbúið verkbann af þeirra hálfu. Það var alls ekki hugsun mín, að frv. væri þannig útbúið, að ekki gæti hugsazt, að komast mætti kringum ákvæði þess. Þeir, sem að slíku finna, geta þá komið með lagfæringar, sem tryggja. að ekki sé hægt að komast kringum þau. Þess vegna eru þetta engin rök gegn málinu sjálfu, aðeins má e. t. v. segja, að smíðagallar séu á frv. Í öðru lagi sagði hæstv. atvmrh., að svo væri ástatt um atvinnuvegi hér á landi, að mikið af atvinnunni væri hlaupavinna og ekki sambærileg við atvinnu almennings annarsstaðar á Norðurlöndum. Ég held, að það sé ekkert einstakt fyrir okkar atvinnuvegi. Það er eins á Norðurlöndum, að mikið er um hlaupavinnu. Hvað er það þá, sem skilur Íslendinga svo í þessu efni frá öðrum Norðurlandaþjóðum? - Ég sé það ekki, get hvergi fundið það. - Og þó að svo væri, yrði afleiðingin ekki önnur en að það yrði að bæta við nánari ákvæðum, sem ættu sérstaklega við hér. Þetta eru þess vegna engin rök fyrir því, að frv. eigi ekki rétt á sér, aðeins svolítil viðbára. Út af því, sem hæstv. atvmrh. og hv. 3. og hv. 5. þm. Reykv. héldu fram sameiginlega, að hér væri verið að taka fram fyrir hendur verkamannanna sjálfra með auknu valdi sáttasemjara og stofnun vinnudómst., vil ég minna á það, að hæstv. atvmrh. veit bezt sjálfur, hver fjarstæða það er, þar sem hann hefir sett á laggir mþn. til að gera till. í sömu átt. Það er ekki stafur fyrir því í þessu frv., að vinnudómstóllinn - eða félagsdómurinn, ef einhverjir vildu heldur kalla hann því nafni - eigi að ráða kaupi verkamannanna. Verkamennirnir eiga sjálfir að ákveða kauphæðina. Sú hugsun, sem í stórum dráttum liggur bak við frv., er aðeins sú, að ríkisvaldið, sem mikið á í húfi í vinnudeilum, geti gert sitt ýtrasta til, að þeim verði lokið á sem skemmstum tíma og að þær verði sem minnst til tjóns. Það, sem frv. fer fram á, er, að sáttasemjari ríkisins í Reykjavík og öðrum einstökum sáttasemjurum sé gefið aukið vald. Enginn ber lengur móti því, að sáttasemjari hafi þegar gert mikið gagn í kaupdeilum, borið saman við ástandið áður en lögin um stofnun þess embættis voru sett. - Það er alger blekking að gefa í skyn, að vinnudómstóll eða sáttasemjari geti sagt til um, hvort verkamaðurinn eigi að vinna fyrir 1,36 kr. eða 1,45 kr. á klst., heldur á sáttasemjari, eins og verið hefir, að greiða fyrir samningagerðum og vinnudómstóll að skera úr, hvort gerðir samningar hafa verið brotnir. Áður hefir orðið að leita til almennra dómstóla til að fá úr slíku skorið. En þeir eru seinvirkir og óhagkvæmir, svo að hér er valin þessi sérstaka leið. Í þennan dóm er sérstaklega valið í samræmi við hlutverk haus, og það er þýðingarlaust að bera móti því, að það hlutverk sé nauðsynlegt. Hér í frv. er því líka slegið föstu, að rétturinn til vinnusamninga sé í höndum beggja aðilja; engir samningar verði teknir í gildi án þess, að hver verkamaður hafi átt kost á að lýsa afstöðu sinni sem aðili. Það er því léleg vörn, þegar hæstv. atvmrh. og samherjar hans í þessu máli reyna að læða því inn hjá almenningi, og þá sérstaklega verkamönnum, sem ekki geta kynnt sér málið sjálfir, að þarna sé verið að setja lög um, að dómur skuli ákveða kaup þeirra og kjör, með dómsúrskurði séu þeir e. t. v., áður en þeir vita af, gerðir þrælar. Þessi ástæða er léleg, af því að hún er ósönn. Þegar þeir hv. 3. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Reykv. rísa upp með þeirri fullvissu, að þeir tali fyrir hönd alls verkalýðsins, geta menn farið að efast. Ég hefði gaman af að sjá það, hvort þeir hafa allan verkalýðinn með sér. Sú atkvgr., sem fór hér fram í sumar, sannar eitthvað annað en að þeir hafi allan verkalýðinn bak við sig. Af hverju hefir verkalýðurinn snúizt ? - Hafa þeir alla sjómenn bak við sig? - alla iðnaðarmenn? –alla aðra verkamenn? - Nei, það er eitthvað töluvert af þessum mönnum, sem hefir yfirgefið þá til fulls. Það sýnir sig, að þó að þeir fallist í faðma hv. 3. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Reykv., þó að samfylkingin komist á, hafa þeir ekki nema hálfan verkalýðinn bak við sig. Á meðan ættu þeir ekki að tala eins og þeir hefðu hann allan. Það er hálfömurlegt, þegar þessi stóri og sterki pólitíski garpur, 3. þm. Reykv., rís hér upp og segir: Það, sem ég ætlaði að segja, það hefir nú konunúnistinn tekið fram í minn stað. - Það er svo sem auðheyrt, hvað maðurinn á bágt. Hann er eins og maður á áralausum bát og er á flæðiskeri staddur með sig í sínum flokki um þessar mundir. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að vinnulöggjöfin væri árás á mannréttindi alþýðunnar og að löggjöfin setti hér takmörk fyrir verkfallsrétti verkamanna. En ég vil, að hann bendi mér á eitthvert dæmi um löggjöf, sem ekki takmarkar sjálfræði manna. Það skyldi vera, að sjálf stjórnarskráin gerði það ekki líka. Það er ég hræddur um. Hvenær hefir hv. þm. talað um, að lög yrði að banna af þeim orsökum, eða á þá að banna stjskr. ríkisins? - Það fellst víst hver maður á, að undir vissum kringumstæðum verði að taka einn eða annan rétt af mönnum. Það getur ekki verið ágreiningur um, að frv. á að þessu leyti fullan rétt á sér, - þar er aðeins um að ræða, hvort einstaklingsrétturinn eigi að takmarkast eða minnka vegna almenningsheilla. Það er nú vitað, að Framsfl., sem lagði fram tvö frv. um þessi mál á síðasta þingi, muni einnig leggja fyrir þetta þing frv. um vinnulöggjöf. Þessi tvö frv. voru annað um félagsdóm, en hitt um sáttatilraunir í vinnudeilum. Það er rétt, sem andstæðingar þessa frv. munu telja þeim til gildis, að þau frv. gengu styttra en það. Engu að síður sýndu framsóknarmenn með þessu vaxandi skilning á nauðsyn málsins, og það skyldi gleðja mig, ef af því sæist meiri árangur. En ef hv. 3. og hv. 5. þm. Reykv. vilja fyrirfram slá því föstu, að engin vinnulöggjöf eigi rétt á sér, er það víst, að þá fá þeir engan hljómgrunn hjá sjálfstæðismönnum né framsóknarmönnum, né yfirleitt hjá verkalýðnum í landinu. Og því betur sem þetta mál er útskýrt fyrir þeim, sem verið hafa andstæðingar þess, því ákafari verða þeir að lokum sjálfir um það, að lög verði sett til verndar vinnufriðnum. Þess er skemmst að minnast frá síðustu verkfallsdeilu verkamannafélagsins Dagsbrúnar, hvernig óhlutvandir og ráðríkir menn geta stofnað til vinnudeilu sjálfum sér og félagsskap sínum til skammar. Það er ekki undarlegt, þó að verkamenn vilji fá lögvernd til að sitja í friði fyrir þeim, sem sitja um hvert tækifæri til þess að stofna til óeirða og verkfalla.

*Héðinn Valdimarsson: Ég ætla ekki að fara langt út í þetta mál. Báðir ræðumenn Sjálfstfl. segjast hneykslast á því, að Alþfl. og Kommfl. eru sammála um, að þetta frv. sé óhæfa og gert í þeim einum tilgangi að spilla aðstöðu verkalýðsins. Þetta er ekkert undarlegt. Við alþýðuflokksmenn höfum stjórn á hendi í nærri öllum verklýðsfélögum landsins, - a. m. k. þeim, sem eru í Alþýðusambandinu -, og það er réttur þeirra félaga, sem er í húfi. Kommúnistar hafa sjálfir skýrt frá sínum ástæðum gegn frv. Þá talaði hv. 8. landsk. um það, að við hefðum ekkert umboð til að koma hér fram fyrir hönd verkalýðsins í þessu máli. Það er hlægilegt að heyra þennan mann, sem hefir víst aldrei á æfinni komið á fund í verklýðsfélagi, bollaleggja um það, hverjir fari með umboð verkalýðsins. En hann ætti eftir prófum sínum að dæma að vera læs og geta lesið ákvarðanir alþýðusambandsþings, þar sem einmitt er vikið að þessu frv., sem hér er um að ræða, og geta séð, hvaða umboð okkur fulltrúum Alþfl. er falið í þessu máli fyrir hönd verkalýðsfélaganna.

Verkamanna, sagði ég

. Það er svo skýrt til orða tekið í ályktun alþýðusambandsþings, að ekkert er um að villast. Og ég hygg, að í öllum verklýðsfélögum landsins, - a. m. k. þeim, sem eru í Alþýðusambandinu -, hafi verið tekin ákveðin afstaða í málinu, gegn þessu frv. Neitun á þeirri staðreynd sýnir varla annað en það, hversu lausir fulltrúar Sjálfstfl. eru við það að vita nokkurn skapaðan hlut um afstöðu alþýðunnar. - En þegar þeir eru að skjóta því inn, að vilji verkamanna sé annar en vilji verkamannafélaganna, koma þeir bara upp um innsta tilgang sinn með vinnulöggjöf, þann, að þeir vilja samtök alþýðunnar feig. Hitt er annað mál, að það er sjálfsagt hægt að búa til vinnulöggjöf, sem yrði að virkilegu gagni, - á sama hátt og þegar samvinnulöggjöfin varð til. Íhaldsflokkurinn - faðir Sjálfstfl. - vildi beita samvinnufélögin þvingunarlögum. Samvinnumenn tóku sjálfir upp löggjafarbaráttu og tryggðu réttarafstöðu félaganna. Á sama hátt hygg ég, að hægt væri að setja inn í vinnulöggjöf ákvæði um réttindi verkalýðsins, þannig að hver maður gæti séð, að hans afstaða batnaði við þau, og breytingarnar yrðu til augljósra framfara yfirleitt. Nú hefir nefnd manna starfað að rannsókn þessa máls. Tillögur frá henni eru væntanlegar. Það er líka vitað, að alþýðusambandsþing kemur bráðlega saman og tekur málið til athugunar. Þó verð ég að lýsa því yfir, að ég álít alls ekki nóg að leggja slíka löggjöf fyrir alþýðusambandsþing; það þarf að leita álits félaganna kringum allt land. - Ég tala ekki um slíka vinnulöggjöf, sem í þessu frv. felst, heldur löggjöf, sem gerð væri af þekkingu og betri vilja til að leysa vandann. - Sjálfsákvörðunarréttur verklýðsfélaganna í þessum málum þeirra á að vera óskerðanlegur. Það eitt er í samræmi við rétt hinna stóru stétta. Og jafnvel Sjálfstfl. hefir heimtað slíkan rétt fyrir stéttirnar, t. d. fyrir útgerðarmenn, sem eru aðeins nokkur hundruð manna, ef þeir eru teknir með, sem eiga hlut í skipum. - Verkamannastéttin þarf hinsvegar ekki að halda á umhyggjusemi þeirra, sem standa að þessu frv. verkamannafélögin þurfa ekki að skapa sér neina æðri stjórn til þess að ekki verði verkföll. - þau ráða því sjálf.



Það eru aðeins nokkur orð í ræðum hv. andmælenda frv., sem ég þarf að tala um. Hv. 5. þm. Reykv. vildi enn halda því fram, að þetta frv. eigi að brjóta niður verkfallsrétt verkamanna. Hann þarf ekki annað en lesa frv. til að sjá, að hann fer með rangt mái. Verkfallsrétturinn er látinn haldast; það er aðeins reynt að fresta og koma í veg fyrir misbeiting hans, en það þarf á engan hátt að verða til þess, að verkfall nái ekki tilgangi sínum. Þeir forsprakkar, sem vildu koma fram verkfalli, yrðu aðeins að taka það ráð í tíma. Það er ennfremur rangt, að þetta sé á nokkurn hátt til þess að rýra vald verkamannasamtakanna. Þvert á móti. Verkamannasamtökin eru hér gerð aðili í öllum sínum málum. Í 2. gr. frv. er ákveðið, að et vinnuveitandi og verkamaður gera vinnusamning, sem er í ósamræmi við samning milli vinnuveitenda- og verklýðsfélaga, sem þeir eru meðlimir í, þá sé slíkur samningur ógildur. M. ö. o.: Allur samningarétturinn er í höndum hinna tveggja aðilja, - eins og nú er. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að A1þfl. og Kommfl. stæðu saman gegn þessu frv. af eðlilegum og sjálfsögðum ástæðum. Hann ætti að líta á, hvernig þetta er á öðrum Norðurlöndum, þar sem sósíalistar hafa einmitt komið á samskonar löggjöf, en kommúnistar barizt á móti, eins og hv. 3. þm. Reykv. hér. Það er algerlega einsdæmi hér, ef Alþfl. vill standa við hlið kommúnista í þessu máli. Hv. 5. þm. Reykv. vildi láta í það skína, að kommúnistar reyndu sem lengst að forðast verkföll með öllu því böli, sem þau færa verkamönnunum, forðast klæðleysið, sultinn, kuldann og myrkrið og allt þetta, sem hann sýndi með mörgum fögrum orðum, að leiddi af verkföllum. Þetta ætti reynslan að skýra bezt. Það er rétt, að það eru verkamennirnir, sem færa þessar fórnir. Af því að okkur flm. þessa frv. var það fyllilega ljóst, fundum við okkur knúða til að krefjast með frv. ráðstafana, sem vernda verkamenn fyrir því að þurfa að færa slíkar fórnir. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að vinnuveitendur gætu látið fara vel um sig þrátt fyrir verkföll. Eru ekki til aðrir menn, sem geta látið fara vel um sig, meðan yfir standa verkföll? Skortir forsprakkana nokkur þægindi fremur fyrir það, þó að verkamenn, sem þeir hafa steypt út í verkfall, vanti viðurværi, fatnað og eldsneyti? - Nei, þeir geta hreiðrað sig í skrifstofustólum sínum, olíusalarnir hv. 5. og hv. 3. þm. Reykv.

Þeir fleygja olíunni á eldinn

. Já, þeir fleygja henni á eldinn. - Þannig liggur málið fyrir. Það er hér tvennskonar réttur, réttur verkalýðsins, sem leggur á sig þessar fórnir með vinnustöðvunum, og svo er réttur forsprakkanna, sem nota vinnustöðvarirnar sjálfum sér til pólitísks framdráttar. Þetta frv. miðar að því að vernda verkalýðinn gegn ofstopafullum forsprökkum, sem vilja steypa honum út í vinnudeilur, sem hafa slíkar fórnir í för með sér sem þessar, er hv. 5. þm. Reykv. réttilega lýsti. Hv. þm. talaði mikið og fagurlega um rétt verkamanna í Rússlandi og vildi beina athygli minni að stjórnarskrá Rússlands. Hann þarf ekki að lána mer það plagg, ég hefi átt kost á að kynna mér það. Þar eru mörg slagorð, en reynslan í Rússlandi er ekki sú sama og ætla mætti af þeim stóru orðum, því að kjör manna eru þar mjög mismunandi, og kjör verkalýðsins eru þeir ekki betri en í öðrum löndum, þar sem einstaklingsframtakið nýtur sín. Og því gat hv. þm. ekki mótmælt, að kjör verkalýðsins í Rússlandi eru í þessum málum einmitt þau, að honum er varnað að gera verkfall. Hann á ekki þennan dýrmæta verkfallsrétt, og honum er fyrirskipað, ef hann er óánægður, að sætta sig við ákvæði, sem gerðardómur kveður upp í þessum málum. Hv. þm. spurði: Hverjum til hagnaðar er slík löggjöf? Löggjöf eins og þessi, sem miðar að því að afstýra vinnustöðvunum, er þjóðfélaginu til hagnaðar, og líka verkalýðnum, að því leyti sem hún forðar honum frá að færa þær fórnir, sem hann hlýtur að færa í sambandi við vinnustöðvanir. Allir þeir, sem viðurkenna, að vinnustöðvanir séu til tjóns, hljóta einnig að viðurkenna, að löggjöf, sem miðar að því að afstýra vinnudeilum, er þjóðfélaginu til hags. Ég þarf ekki að svara hæstv. atvmrh. mörgu; hv. 8. landsk. hefir þegar gert það. Hæstv. ráðh. hafði tilhneigingu til að blanda saman óskyldum málum, og verð ég að virða honum það til vorkunnar, því að þeim sósíalistum er ekki kleift að ræða þetta mál rökrétt og málefnislega. Þeir hafa hingað til haft þá aðstöðu að þyrla upp ryki og blanda inn í umr. málefnum, sem eru þessu máli óviðkomandi. Hæstv. ráðh. spurði mig, hvort ég teldi, að þetta frv., ef að l. yrði, gæti haft nokkra þýðingu til að afstýra vinnustöðvunum, sem komið gætu nú upp úr áramótunum. Ég tel, að svo gæti orðið, ef þessari löggjöf væri nú flýtt, því að þar með yrðu skyldur sáttasemjara auknar verulega frá því, sem nú er, og réttur hans einnig við þetta sáttasemjarastarf. Nú er þetta aukaverk manns, sem er öðrum störfum hlaðinn. Starf hans yrði nú fast starf í þágu þjóðfélagsins. Ef slíkur starfsmaður væri nú til, mundi hann nú þegar byrja sáttatilraunir í sambandi við alla kaupsamninga, sem líklegt er, að sagt verði upp um áramót. Ef litið er á, hver reysla fengizt hefir að undanförnu af slíku starfi sáttasemjara, þá má vænta þess, að starf hans verði til farsældar, þegar vald hans er aukið. Ég vil einnig benda hæstv. ráðh. á, að í okkar frv. er ætlazt til, að sáttasemjurum sé fjölgað, þannig að sáttasemjari sé á Ísafirði, Akureyri og Seyðisfirði. Nú er vitað, að miklar kaupgjaldsdeilur standa fyrir dyrum á Akureyri. Öllum samningum í verksmiðjum hefir verið sagt upp, og kaupdeilur virðast vera yfirvofandi milli aðalatvinnurekandans þar, Kaupfélags Eyfirðinga, og verksmiðjufólksins. Nú er þar enginn sáttasemjari til. Ef þetta frv. væri orðið að l., mundi hann vera þar, og að sjálfsögðu mundi hann nú þegar láta þetta mál til sin taka og reyna að koma á samningum áður en til verkfalls kæmi. Hæstv. atvmrh. færði fram þrjú atriði gegn þessu máli. Hv. 8. landsk. hefir nú þegar svarað tveimur þeirra, en þriðja atriðið var: Það veldur, hver á heldur. Hver mundi aðallega hafa með þessi l. að gera, ef ekki atvmrh.? Og þá er annaðhvort svo, að núv. hæstv. atvmrh. býst ekki við, að hann verði miklu lengur í valdasessinum, eða þá að þetta er sérstakt vantraust á sjálfum honum, og finnst mér það í talsverðu ósamræmi við framkomu hæstv. ráðh. annars daglega, því að ég hygg, að það verði ekki vantraust hans á sjálfum honum, sem fellir hann. Það er alls ekki rétt, sem hæstv. ráðh. heldur fram, að þetta sé sérstakt frv. vinnuveitenda. Þetta mál hefir lengi verið á döfinni í Sjálfstfl., allt frá 1931, en því var fyrst hreyft af mér í þingflokki sjálfstæðismanna 1934. En þessar till. eru ekki eingöngu upp runnar frá félögum vinnuveitenda í Reykjavík, og ekki heldur frá okkur flm. sjálfum. Þetta eru reglur, sem gilda á Norðurlöndum og hafa lengi gilt, sem við tökum hér upp. Hæstv. ráðh. endaði ræðu sína á sama hátt og hann hefir alltaf gert, þegar þetta mál hefir verið til umr., að það eigi að bíða eftir till. þessarar mþn., og ekkert megi gera í málinu, fyrr en þær komi fram. Till. þessar komu fram að nokkru leyti á síðasta þingi, þar sem voru till. Framsfl., og erum við því það nær markinu, að við vitum afstöðu Framsfl., en ég verð því miður að leyfa mér að hafa grun um, að þessi sífellda tilvísun sósíalista til ákvörðunar verkalýðsfélaganna sé ekki nema undandráttur, tilraun til að gera þetta mál að eilífðarmáli. En nauðsynin er svo rík og hefir sýnt sig svo greinilega, að ekki verður komizt hjá að taka afstöðu til þessa máls. Hv. 3. þm. Reykv. fann ekki ástæðu til þess að hneykslast á sambúð sósíalista og kommúnista, og ég veit, að hann álítur enga ástæðu til þess. Hann leitar uppreisnar undir verndarvæng kommúnista eftir þann mikla ósigur, sem hann beið við kosningarnar í vor. En eftir er að vita, hversu mikill hluti Alþfl. fylgir honum á þessari braut; það verður væntanlega skýrt á þessu þingi. Annars er það engan veginn svo, að þessi ályktun síðasta alþýðusambandsþings hafi vísað þessu máli með öllu frá. Þar var einmitt samþ., að vinnulöggjöf mætti komast á, en hún ætti að auka rétt verklýðsfélaganna. En ég fæ ekki séð, hvernig hægt er að auka rétt verklýðsfélaganna frá því, sem nú er. Þau hafa allan þann fyllsta rétt, sem hugsazt getur í þjóðfélaginn. Þessar umr. hafa fátt nýtt leitt í ljós. Afstaða kommúnista hefir greinilega komið hér fram. Það er í fyrsta sinn hér á þingi, en hún kom engum á óvart. Afstaða hv. 3. þm. Reykv. hefir einnig greinilega komið fram, þar sem hann vísar til kommúnista til þess að gera grein fyrir sinni skoðun. En æskilegt hefði verið, að komið hefði fram greinilegar en ennþá er orðið, hvort hæstv. atvmrh. einnig hlítir fyrirsögu kommúnista í þessu máli, og einnig hefði verið mjög æskilegt, að hæstv. forsrh. hefði viljað skýra frá, hvort afstaða Framsfl. kemur einnig fram í ræðum kommúnista.

Heldur hv. þm., að hann sé sér rannsóknardómari?

. Sérhver þm. er rannsóknardómari yfir öðrum þm. Allir þm. hafa rétt til að reyna að komast að raun um, hverja skoðun aðrir þm. hafa á málum, og þann rétt hefir þessi hv. þm. einnig. - Það væri gott, ef það sýndi sig nú, hvort Framsfl. ætlar að lúta fyrirskipunum kommúnista að þessu leyti. Geri hann það, þori ég að fullyrða, að það er gegn vilja þeirra manna. sem kusu framsóknarmenn á þing.